Cao Luc Si (chu Han: 高力士; binh am: Gao Lishi; 684-762) la hoan quan noi tieng thoi nha Đuong trong lich su Trung Quoc. Ong tham du viec trieu chinh va co anh huong nhat đinh toi vua Đuong Huyen Tong.


Than the Cao Luc Si von ten la Phung Nguyen Nhat (馮元一), la nguoi Luong Đuc thuoc Phien Chau. Ong noi Phung Nguyen Nhat la Phung Ang (馮盎) lam Tong quan Cao chau. Cha ong la Phung Quan Hanh lam thu su Phien chau. Nam Phung Nguyen Nhat 16 tuoi (689), cha ong pham toi nen bi tich bien gia san. Gia quyen Phung Quan Hanh bi sung lam no ty, trong so đo Phung Nguyen Nhat bi thien đua vao cung. Linh Nam thao kich su la Ly Thien Ly bat Nguyen Nhat cong nap vao cung lam hoan quan.


Thoi tre Phung Nguyen Nhat đuoc đua vao cung hau ha Vo Tac Thien. Vi co mot loi nho, ong bi đuoi ra. Hoan quan Cao Dien Phuc mang Cao Luc Si ve nuoi, tu đo ong đoi sang ho Cao. Do ong co voc dang luc luong, cao toi hon 2 met nen đuoc đoi ten thanh Luc Si. Tu đo moi nguoi goi ong la Cao Luc Si.
Thoi Vo Tac Thien cam quyen, Cao Luc Si đa co quan he qua lai voi chau Vo Tac Thien la Vu Tam Tu. Nha Đuong hoi phuc (705), hoang tu Ly Long Co giup cha la Đuong Due Tong lay lai binh quyen. Cao Luc Si toan tam toan y phuc vu cho Ly Long Co.


Thoi Đuong Huyen Tong = Trung gian giua vua va đai than =
Ly Long Co đuoc lap lam thai tu, Cao Luc Si tro thanh nguoi hau ha đac luc. Ong tham gia giup Ly Long Co dep loan do Thai Binh cong chua gay ra, vi vay đuoc giao chuc Noi cap su. Khong lau sau Ly Long Co len lam hoang đe Đuong Huyen Tong (712), Cao Luc Si tro thanh nguoi hau ha đuoc tin cay, đuoc thang lam Huu giam mon tuong quan, Tri noi thi sanh su. Tu đo ong tro thanh nguoi đung đau cac quan hoan lo viec trong cung.
Cao Luc Si o ben canh thuong đung hau cho Huyen Tong ngu. Huyen Tong noi rang minh chi yen tam ngon giac khi co ong đung hau.
Khong chi đong vai tro cham soc vua, Cao Luc Si con đuoc đanh gia la nguoi co vai tro đieu hoa mau thuan giua Te tuong va vua Đuong, o muc đo nhat đinh giup cho hai ben co quan he tot đep hon.
Thoi Dieu Sung lam Te tuong, Đuong Huyen Tong biet Dieu Sung gioi nen muon giao toan quyen. Nhung Dieu Sung chua hieu y vua, con e ngai chua dam quyet ca nhung viec nho. Huyen Tong khong vua y nhung lai khong noi. Cao Luc Si hieu tam ly ca hai nguoi, ben khuyen Huyen Tong thang than noi quan điem cua minh cho Dieu Sung biet đe Dieu toan y tu quyet cong viec, chi nhung viec lon moi can tau bao. Vi vay Dieu Sung het long thi tho tai nang, tao ra khuon mau trong thoi thinh tri nien hieu Khai Nguyen.
Trong qua trinh hoat đong trong cung cam, cung co luc Cao Luc Si tranh gianh quyen luc voi cac phe phai khac, nhung ong đeu chu trong toi tam tu tinh cam cua Đuong Huyen Tong.
Đuong Huyen Tong trong dung Vuong Mao Trong, Cat Phuc Thuan; nhung hai nguoi ngay cang to ra chuyen quyen va coi thuong ca Cao Luc Si, vi vay ong đinh bung se tra thu. Khi Vuong Mao Trong sinh đuoc con trai, Huyen Tong sai ong mang đo toi mung. Khi tro ve, Cao Luc Si giem pha voi Huyen Tong rang Mao Trong noi đua con minh se lam nghiep lon. Vi vay Huyen Tong ha lenh bat giam roi đay ai Mao Trong va Phuc Thuan, giua đuong sai nguoi đuoi theo giet chet.


= Tham kien ve nhan su =
Du đuoc Huyen Tong rat tin cay, Cao Luc Si van to thai đo khiem ton, khong he to ra kieu ngao, do đo Huyen Tong rat tin nhiem ong. Nhieu van thu tau so cac noi gui ve, truoc khi đua len Huyen Tong đeu qua Cao Luc Si xem. Nhieu viec nho ong đuoc giao tu xu ly, viec lon moi tau len Huyen Tong.
Đuong Huyen Tong nghe loi giem pha, nghi ngo va giet thai tu Ly Anh. Luc đo Huyen Tong thay con thu la Ly Hanh khiem ton, muon lap lam thai tu, nhung thua tuong luc đo la Ly Lam Phu thong đong voi Vu Hue phi, muon lap Tho vuong Ly Mao. Huyen Tong chan chu khong quyet. Cao Luc Si khuyen Huyen Tong nen quyet y lap Ly Hanh la nguoi lon tuoi hon. Vi vay Huyen Tong nghe theo, lap Ly Hanh lam thai tu.
Khong chi cac đai than ne so ong, ngay ca thai tu Ly Hanh cung goi ong la "anh hai" (nhi huynh), cac hoang than, cong chua trong trieu goi ong la "A ong", cac pho ma thi goi mot cach kinh trong la "Gia", vua thi goi ong la "tuong quan".
Cao Luc Si con co anh huong rat lon toi viec lua chon cac đai than trong trieu. Nhung nguoi đuoc Huyen Tong trong dung nhu Vu Van Dung, Ly Lam Phu, Ly Thich Chi, Gia Cat Van, Vi Kien, Duong Than Cang, Vuong Cung, Duong Quoc Trung, An Loc Son, Cao Tien Chi, An Tu Thuan đeu it nhieu nho co tieng noi cua Cao Luc Si ma đac thoi. Ngoai ra, cac hoan quan nhu Le Kinh Nhan, Lam Chieu An, Doan Phuong Tuong, Han Trang, Nguu Tien Đong, Luu Phung Dien… cung nho co ong ma đuoc cat nhac. Vi vay cac đai than va hoan quan duoi quyen ra suc lay long ong. Nhung du giup đo ho nhung Cao Luc Si tuyet đoi khong ket be canh voi ho, neu Huyen Tong ghet ai va tri toi, Cao Luc Si khong bao gio dang tay cuu giup.


= Mat anh huong chinh su =
Sau thoi thinh tri Khai Nguyen, Đuong Huyen Tong cao tuoi, sa vao huong lac, khong con nhiet tinh voi chinh su, lai thich theo đuoi thuat truong sinh bat lao. Huyen Tong muon trao toan quyen cho Te tuong Ly Lam Phu, ben hoi y Cao Luc Si. Ong thang than phan đoi:

Đai quyen quan quoc khong the giao cho nguoi khac, neu mot som nguoi cam quyen uy the rung đong ca trong ngoai, thi con ai dam cai lai!
Đuong Huyen Tong muon nhan tan, nghe ong noi to y khong vui. Cao Luc Si so trai y vua voi ta toi nhung Huyen Tong khong bat toi ong, lai thang lam Đai tuong quan, Huu giam mon ve đai tuong quan, Bot Hai quan cong. Tuy nhien, Huyen Tong van khong theo loi can cua ong ma giao toan quyen trieu chinh cho Ly Lam Phu, huong lac cung Duong Quy Phi trong cung cam. Ly Lam Phu tu minh cam quyen trong suot 19 nam, ham hai nhieu nguoi trung luong, thi hanh chinh sach nhan su ngan can cac tuong co tai vao trieu đac dung, tro thanh mot tac nhan gay ra loan An Su.
Cao Luc Si thay Ly Lam Phu ngay cang chuyen quyen, nhieu đai than so khong dam noi voi Huyen Tong, ong van len tieng:

Sau khi be ha giao quyen cho Te tuong, phap lenh khong đuoc thi hanh, am duong khong đuoc đieu hoa, đen noi tai hoa lon nhu the ma khong bay toi nao dam noi!
Nhung Huyen Tong van khong nghe theo. Khi ngoai thich Duong Quoc Trung đi đanh Kiem Nam bi Nam Chieu đanh bai, lai tau gian la thang tran đe bao cong, Đuong Huyen Tong tin theo. Cao Luc Si khong ne so, tau voi Huyen Tong:

Than nghe Van Nam may lan thua quan... Than e mot som xay ra tai hoa thi khong con cuu van đuoc nua, lam sao co the noi la chuyen khong đang lo!
Nhung Huyen Tong khong theo va khong tri toi Quoc Trung.
Cao Luc Si thay ro su đo nat cua trieu chinh ma ong khong con kha nang can thiep, ben quy y ca đao Phat va Đao giao. Do co nhieu tien cua, giau co hon ca vuong hau nen ong đa bo tien ra xay chua Bao Tho o phuong Lai Đinh va dung quan Hoa Phong o phuong Hung Ninh rat to lon va đep trong kinh thanh Truong An.
Cuoi nam 755, Tiet đo su Pham Duong la An Loc Son noi day chong nha Đuong. Nam 756 An Loc Son tien vao đanh chiem kinh thanh Truong An. Cao Luc Si theo Đuong Huyen Tong bo chay vao đat Thuc. Nam 757, vua con la Đuong Tuc Tong thu phuc đuoc hai kinh Truong An va Lac Duong, ruoc thuong hoang Huyen Tong tro lai. Cao Luc Si van tan luc theo hau ha thuong hoang, ca hai nguoi khi đo đa ngoai 70 tuoi.


Cuoi đoi Hoan quan tre la Ly Phu Quoc von do Cao Luc Si tien cu vao hau ha thai tu Ly Hanh, luc đo Ly Hanh đa tro thanh Đuong Tuc Tong thi Phu Quoc đac the, thao tung noi cung. Ly Phu Quoc muon toan quyen quan ly noi cung ben vu toi cho Cao Luc Si, luu đay ong toi Vu chau. Thuong hoang Huyen Tong luc nay chang con quyen luc nen khong giup đuoc gi cho ong.
Thang 3 nam 762, Cao Luc Si đuoc an xa tro ve kinh. Tren đuong ve, ong gap nhung nguoi đi đay moi biet tin ca thuong hoang Huyen Tong va vua Tuc Tong đeu vua qua đoi. Cao Luc Si huong ve phuong bac ma khoc toi trao mau va chet. Nam đo ong 79 tuoi.
Vua moi la Đuong Đai Tong thay ong co cong pho tro Huyen Tong, ben truy tang ong lam đai đo đoc Duong chau, boi tang o Thai Lang.


Đoi tu Cao Luc Si đuoc ghi nhan la nguoi mo đau ra tien le hoan quan lay vo. Ong lay nguoi con gai co nhan sac cua vien tieu lai o kinh thanh la La Huyen Ngo lam vo va giup Huyen Ngo thang quan toi chuc Thu su.
Cao Luc Si co me la Mach thi, trong luc nha cua tan nat vi cha bi toi, hai me con lac nhau. Sau 30 nam (719), Tiet đo su Linh Nam tim đuoc me ong o Long chau, mang ve nha ong, nhung hai me con ban đau khong nhan ra nhau. Sau đo Mach thi nhan ra vong vang đeo tren nguoi Luc Si va nho toi 7 not ruoi tren nguc ong, hai me con moi nhan ra nhau. Đuong Huyen Tong ben phong Mach thi lam Viet quoc phu nhan va truy phong Phung Quan Hanh cha ong lam Đai đo đoc Quang chau. Luc đo me nuoi ong (vo cua cha nuoi Cao Dien Phuc) con song, Cao Luc Si van phung duong khong khac gi me đe.


Nhan đinh Cao Luc Si đuoc cac su gia nhin nhan la nguoi co nhieu đong gop voi chinh truong nha Đuong đuong thoi, voi tac đong tich cuc nhieu hon tieu cuc. Nhung su tham du chinh su cua Cao Luc Si cung tu đo mo ra viec tham chinh cua hoan quan roi tien toi chuyen quyen tu thoi nha Đuong tro ve sau trong lich su Trung Quoc.


Xem them Đuong Huyen Tong
Duong Quoc Trung
Loan An Su
Ly Quoc Phu


Tham khao Trieu Kiem Man (2008), Ke chuyen Tuy Đuong, Nha xuat ban Đa Nang
Vuong Xuan Du (1996), Ke chuyen cac hoan quan Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, tap 2, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich