Nha choc troi la cong trinh kien truc cao tang, bao gom nhung tang nha đuoc xay dung lien tiep va thuong đuoc su dung cho muc đich thuong mai va van phong. Tren thuc te khong co mot đinh nghia chinh thuc hoac chieu cao tieu chuan cho mot nha choc troi. Net đac trung cua nha choc troi la ket cau khung suon chiu luc bang thep, su dung dang he vach (tieng Anh: curtain-wall) chu khong dung tuong chiu luc (tieng Anh: load-bearing wall) theo truyen thong. Hau het nhung nha choc troi đeu su dung khung suon thep cho phep cong trinh đat đuoc chieu cao toi đa lon hon so voi cac cong trinh su dung ket cau be tong cot thep. Tuong cua nha choc troi khong đong vai tro chiu luc, nguoi ta thay the tuong gach truyen thong bang cac khung cua so rat lon bang kinh. Tuy vay mot so nha choc troi van co the đuoc che chan boi ca tuong va cua so nhu truyen thong.
Sau cuoc đai khung hoang, viec xay dung nhung toa nha choc troi bi ngung lai. Tu thap nien 60, ky su Fazlur Rahman Khan đa lam hoi sinh nha choc troi bang phuong phap xay dung theo Ong (cau truc). Ki thuat xay dung nay giup ket cau cong trinh tro nen chac chan va co hieu suat su dung cao hon: kim loai đuoc su dung it hon (giup giam chi phi) nhung van cho phep cong trinh cao hon; so luong cot chong cung it hon giup tang dien tich su dung mat bang cho cac tang; cho phep thiet ke cong trinh theo nhieu hinh dang đac biet. He thong ket cau nay đa tro thanh nen tang cho viec thiet ke va xay dung nha cao tang va nha choc troi ngay nay con ban than Fazlur Rahman Khan đuoc coi nhu « Einstein cua nganh ki thuat cong trinh ». Khan va phat minh cua ong tro thanh bieu tuong trong ca hai nganh kien truc va ky thuat cong trinh.
Ngay nay, nho vao ti le cao giua mat bang cho thue tren mot đon vi dien tich, nhung toa nha choc troi thuong đuoc đat o nhung khu đat đat đo, nhu o trung tam cua nhung thanh pho lon. Chung đuoc xay dung khong chi vi muc đich kinh te, ma con đuoc xem nhu bieu tuong ve suc manh kinh te cua moi thanh pho, giong nhu vai tro cua nhung ngoi đen hoac cung đien, lau đai trong qua khu. Trong mot so truong hop đac biet, chieu cao cua mot toa nha choc troi đuoc lua chon khong chi xuat phat tu nhu cau su dung ma con nham lam noi bat net đac sac va giup quang ba hinh anh va suc manh cua thanh pho.


Đinh nghia Mot cong trinh đuoc xem la Nha choc troi neu no vuon cao han so voi moi truong xung quanh va thay đoi đuong chan troi tong quan. Đo cao lon nhat cua cac cong trinh phat trien theo thoi gian, cung voi nhung tien bo ve phuong phap va ky thuat xay dung, do đo ngay nay cac nha choc troi đeu cao hon truoc kia.
Nguyen goc trong tieng Anh thi khai niem "nha choc troi" (skycraper) la mot khai niem hai duong hoc, đe chi cay cot buom thang đung tren thuyen buom. Trong tieng Viet, nha choc troi la cach goi hinh tuong cua nha cao tang. Mot nha choc troi co chieu cao tren 305 m (1000 ft) đoi khi đuoc goi la nha sieu cao tang. Burj Khalifa hien la cong trinh cao nhat the gioi.
Nha cao tang đuoc thua nhan la thap hon Nha choc troi. Mac du khong co su khac biet ro rang ve mat đinh nghia giua nha cao tang va nha choc troi, nhung nhung cong trinh co chieu cao it hon 30 tang thuong khong đuoc xem nhu Nha choc troi, con nhung cong trinh tu 40 tang hoac 50 tang tro len voi đo cao 150 m (492 ft) thuong đuoc xem la nha choc troi.


Lich su phat trien Khai niem nha choc troi lan đau tien đuoc su dung voi nhung toa nha co ket cau khung thep cao it nhat 10 tang đuoc xay dung vao cuoi the ky XIX, la ket qua tu su kinh ngac cua cong chung voi chieu cao cua nhung toa nha đuoc xay dung tai khap cac thanh pho nhu Chicago, New York, Philadelphia, Detroit va St. Louis. Toa nha choc troi đau tien đuoc xay dung la Toa nha bao hiem (10 tang, cao 42m) tai Chicago vao nam 1885. Ngay nay chieu cao cua Toa nha Bao hiem la het suc binh thuong, nhung vao thoi điem xuat hien no đa thuc su gay kinh ngac cho cong chung.
Su phat trien buoc ngoat cua nha choc troi nam o su ra đoi va cac phat minh ve cong nghe vat lieu nhu thep, kinh, be tong cot thep, may bom nuoc va thang may. Cho đen tan the ky XIX, nhung cong trinh cao tren 6 tang rat hiem. Viec su dung cau thang bo cho nhieu tang hoac he thong bom nuoc khong co đu kha nang bom nuoc cao hon 15 m (50 ft) tro nen vo cung bat tien cho cac cu dan thoi đo.
Nuoc Anh cung co đong gop mot so cong trinh vao giai đoan đau cua su phat trien nha choc troi. Cong trinh đau tien phu hop voi đinh nghia ve mat ket cau cua nha choc troi la Khach san Grand Midland, hien nay la St Pancras Chambers, o thu đo Luan Đon. Cong trinh đuoc hoan thanh nam 1873 voi chieu cao la 82 m (269 ft). Toa nha Shell Mez o Luan Đon co tong so 12 tang va chieu cao la 58 m (190 ft) đuoc hoan thanh nam 1886 đa đanh bai cong trinh "Toa nha Bao hiem" ca ve so tang lan chieu cao. Theo nhung tieu chuan hien đai thi cong trinh đau tien cua the loai nha cao tang la Toa nha Woolworth (Woolworth Building) o New York.
Hau het nhung nha choc troi đau tien xuat hien o cac đo thi lon nhu New York, Luan Đon, Chicago vao cuoi the ky XIX. Tuy nhien cac cong trinh o Luan Đon som bi gioi han chieu cao do than phien cua Nu hoang Victoria cua Anh. Đieu luat nay ton tai đen nam 1950 moi đuoc sua đoi. Mot so đieu luat lien quan đen tham my va luat an toan phong hoa cung lam can tro su phat trien cua nha choc troi o luc đia chau Au vao nua đau the ky XX. O thanh pho Chicago, nguoi ta cung ra mot đieu luat gioi han chieu cao nha choc troi o con so 40. Do vay New York la thanh pho dan đau tren the gioi ve phat trien chieu cao cua nha choc troi. Tu cuoi thap nien 1930, nha choc troi cung dan dan xuat hien o Nam My nhu Sao Paulo, Buenos Aires va o chau A nhu Thuong Hai, Hong Kong va Singapore.

Ngay sau Chien tranh the gioi thu hai, Lien Xo co ke hoach xay dung tam cong trinh cao tang khong lo hay con goi la Cac toa thap cua Stalin o thu đo Moskva: cuoi cung bay trong so đo đa đuoc xay dung, đuoc mang ten Bay chi em Moskva. Phan con lai cua chau Au cuoi cung cung cham chap khoi đong, bat đau voi thanh pho Madrid, thu đo cua Tay Ban Nha trong nhung nam 1950. Nha choc troi cuoi cung cung xuat hien o chau Phi, Trung Đong va chau Đai Duong tu cuoi thap nien 1960.
Ngay nay, khong thanh pho nao tren the gioi co nhieu cong trinh cao tren 150 m hon New York, que huong cua thap Đe che, cua Toa nha Chrysler va cua Trung tam Thuong mai The gioi cu. Đieu luat ve cac cong trinh cao tang o Chicago cung chi đuoc noi long vao nam 1960, trong vong 15 nam sau đo co rat nhieu cong trinh cao tang đuoc xay dung, trong so đo co toa thap Sears khong lo voi chieu cao 442 m (1451 ft). Ke tu cuoi thap nien 1980, Hong Kong đong gop mot so cong trinh nha choc troi noi tieng, bao gom Nha bang Trung Quoc va Trung tam Tai chinh Quoc te. Bo ba Chicago, Hong Kong va New York đuoc xem la ba ong lon ve nha cao tang tren the gioi.
Truoc su khan hiem ve đat đai xay dung cung nhu ti le hoan von va loi nhuan tren dien tich san cao, nha choc troi tro thanh mot xu huong phat trien chung cua loai nguoi. Mat khac, nha cao tang cung đuoc xem nhu bieu tuong cua suc manh kinh te.
Hien tai thap Burj Khalifa đa hoan thanh o Dubai, Cac Tieu Vuong quoc A Rap Thong nhat. Đo la ket cau cao nhat tren the gioi voi chieu cao uoc chung la 643,3 m. Voi su xuat hien cua minh, thap Burj đanh dau su ra đoi cua mot the loai cong trinh moi: nha sieu choc troi.
Mot so cong trinh nha choc troi noi tieng tren the gioi:

Toa nha John Hancock Center (1970) do hang SOM (Skidmore, Owings & Merril) thiet ke
Toa thap đoi Trung tam Thuong mai The gioi (World Trade Center) (1966-1976) o New York do kien truc su nguoi My goc Nhat Ban Minoru Yamasaki thiet ke
Toa nha Sears Tower (1974), do hang SOM thiet ke
Toa nha Kirin Plaza o Osaka, Nhat Ban (1987) do kien truc su đuong đai Nhat Ban Shin Takamatsu thiet ke
Toa nha AT&T o New York (1989) do kien truc su nguoi My Philip Johnson thiet ke theo dong kien truc Hau hien đai
Toa nha Ngan hang Trung Hoa o Hong Kong do kien truc su nguoi My goc Trung Quoc I.M.Pei thiet ke


Thiet ke va thi cong nha choc troi Viec thiet ke va thi cong nha choc troi lien quan toi viec đam bao an toan va khong gian song cho nguoi su dung trong mot cong trinh co chieu cao rat lon. Cong trinh can chong đo nhung tai trong nhu trong luong ban than, gio, đong đat va bao ve nguoi su dung khi hoa hoan. Ngoai ra, thiet ke nha choc troi con phai đam bao thuan tien trong viec ra vao, ngay ca tren nhung tang cao nhat, va cung cap cac dich vu cung nhu moi truong song tien nghi cho nguoi su dung. Nhung van đe nay sinh va can giai quyet trong viec thiet ke va thi cong nha choc troi đuoc xep vao hang phuc tap nhat trong ky thuat xay dung, đoi hoi su ket hop va can bang giua cac yeu to kinh te, ky thuat va quan ly xay dung.
Mot đac trung cua nha cao tang đo la su dung ket cau khung thep cung he vach (curtain wall), thay vi ket cau tuong chiu luc (load-bearing walls) nhu nhung cong trinh truyen thong. Viec su dung ket cau khung thep giup cac cong trinh đuoc xay cao hon so voi tuong chiu luc bang be tong gia cuong. So voi nha truyen thong, tren cung mot mat bang, he thong tuong cua nha choc troi luon chiem dien tich nho hon. Do khong phai tham gia vao viec chiu luc nen rat nhieu cong trinh nha choc troi lua chon kinh lam vat lieu cho he thong tuong bao thay vi gach hay be tong nhu truyen thong.
Theo thoi gian, voi nhung cong trinh co chieu cao ngay cang lon, ket cau khung thep tro nen kem hieu qua va đat đo do dien tich san su dung bi cat giam boi cac cot chong phai cang lon va do viec su dung qua nhieu thep lam tang chi phi cong trinh. Tu nhung nam 1960, ket cau dang ong ra đoi đa giai quyet van đe nay. Luong thep su dung giam manh (Thap Willis su dung luong thep bang mot phan ba so voi Toa nha Đe che) giup đat hieu qua lon ve mat kinh te, cho phep cac cong trinh đuoc xay dung ngay cang cao hon. Ket cau dang ong cung su dung cac cot chong nho hon giup tang dien tich su dung san. Ngoai ra no con cho phep cac cong trinh đuoc thiet ke theo nhieu hinh dang phong phu hon.
Thang may cung la mot trong nhung đac trung trong thiet ke nha choc troi. Nam 1852, Elisha Otis gioi thieu mot loai thang may an toan, cho phep di chuyen nguoi mot cach tien loi va nhanh chong len cac tang cao hon. Su phat trien cua he thong thang may cung đong mot vai tro quan trong trong su phat trien cua nha choc troi.
Nhung nhung ngoi nha choc troi cung co cac nhuoc điem cua no: cac tuong kinh tu 6 đen 12 mm thu va toa nhiet gap tren 10 lan so voi tuong gach co lop cach nhiet. O cac xu lanh thi phai lam he thong suoi đien lam tan bang bam tam kinh đe bang khoi roi vao đau nguoi đi duoi đuong. Duoi chan nha choc troi thuong co gio xoay, goi la hoi chung Mery Poppins rat nguy hiem. Ngoai ra, đe chong dao đong cac nha choc troi can co cac thiet bi giam dao đong rat đat (3 trieu đola đoi voi Toa nha John Hancock).


Hieu suat kinh te Cac toa nha choc troi thuong nam o cac trung tam thanh pho lon, la noi co gia đat cao đat đo. Viec xay dung mot toa nha choc troi tro nen hop ly neu gia đat cao đen muc co y nghia kinh te, va đe xay dung theo huong kinh te thi viec xay dung nha choc troi đa giam thieu đuoc chi phi đat tren tong dien tich san cua mot toa nha. Do đo, tam quan trong đe xay dung cac toa nha choc troi đuoc quyet đinh boi kinh te hoc va dan đen cac toa nha choc troi đuoc đat o mot phan nhat đinh cua mot thanh pho lon, tru khi mot quy chuan xay dung han che chieu cao cua cac toa nha.
Cac toa nha choc troi hiem khi đuoc nhin thay o cac thanh pho nho voi mat đo dan so vua. Thong thuong, chi nhung nguoi su dung van phong, thuong mai va khach san, moi co the thue đuoc mat bang o trung tam thanh pho, vi vay hau het nhung nguoi thue cac toa nha choc troi đeu thuoc lop nay.
Mot van đe voi cac toa nha choc troi la khu vuc đau xe giam thieu o cac thanh pho lon đa phat trien, vi hau het moi nguoi dan khi đi lam ho đeu su dung cac phuong tien cong cong thay the. Nguoc lai, o cac thanh pho nho hon thi can nhieu cho đau xe, cac bai đo xe nhieu tang xay rat cao đong nghia voi viec ton nhieu dien tich đat.


Anh huong toi moi truong Tuong lai Cac ki luc chieu cao nha choc troi trong lich su Nguon: Du lieu Eporis


Viet Nam O Viet Nam, mot so cong trinh choc troi đa hoan thanh nhu cong trinh thap Bitexco khoi cong nam 2005 o Thanh pho Ho Chi Minh voi 68 tang va chieu cao tong cong la 262 m, thap Lotte Center Ha Noi o Ha Noi co 65 tang voi chieu cao 281 m, toa nha Keangnam o Ha Noi voi chieu cao 350 m va 72 tang. Gan đay nhat la  toa nha The Landmark 81 o Thanh pho Ho Chi Minh voi chieu cao 461.3 m va 81 tang dan đau la toa nha cao nhat Viet Nam o thoi điem hien tai va đuoc xep thu hang 14 trong bang danh sach cac toa nha cao nhat the gioi.


Trich dan "Đac điem chinh cua mot toa nha lam viec cao tang la gi? Đo la ve cao ngao sung sung. Đo phai la chieu cao. Quyen luc va suc manh phai đuoc the hien o đo, hao quang va su kieu ngao phai the hien o đo. No phai la mot đoi tuong kieu hanh va bay bong đen tung inch, vuon thang tu đay đen đinh cua no phai la mot khoi thong nhat ma khong he co mot đuong net lech lac nao."
— Kien truc su Louis Sullivan, Xem xet ve tham my cua nha cao tang, 1896
"Toi ac lon nhat cua toi la đa xay dung nhung ngoi nha cao tang."
— Kien truc su nguoi Hy Lap Constantinos Doxiades, 1971
"Mot cai ghe la mot đoi tuong rat kho. Mot toa nha choc troi thi tuong đoi de hon. Đieu đo giai thich vi sao Chippendale noi tieng."
— Kien truc su Ludwig Mies van der Rohe


Xem them Nhung cong trinh cao nhat the gioi
Cac ket cau cao nhat cua My
Cac cong trinh cao nhat nuoc My


Tham khao Lien ket ngoai SkyscraperPage - Thong tin ki thuat va cac bieu đo
SkyscraperCity - Dien đan lon nhat ve cac cong trinh cao tang, đo thi cung voi cac thong tin ky thuat
Trang cua Emporis Luu tru ngay 4 thang 6 nam 2016 tai Wayback Machine
Tat ca ve nha choc troi
Skyscrapers.org
City Skylines
Thong tin ve nha choc troi o nuoc Anh Luu tru ngay 26 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine
Urbanity.es Luu tru ngay 27 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
SkyscraperModels.us Luu tru ngay 21 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Anh cua thap Burj o Dubai, cong trinh cao nhat the gioi đang xay dung Luu tru ngay 22 thang 7 nam 2006 tai Wayback Machine
Cac cong trinh cao nhat the gioi đuoc Google Luu tru ngay 23 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine đanh dau trong chuong trinh Google Maps
Thu muc ve nha choc troi tai Du an Thu muc Mo (Open Directory) Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine