Cu Au tau, au tau, O đau hay con goi la cu au tau, la re cu cua cay O đau (tieng Trung: 烏頭; binh am: Wutou); ten khoa hoc la Aconitum fortunei, thuoc ho mao luong Ranunculaceae đuoc xep vao danh sach thuoc đoc bang A, nhung cung la mot vi thuoc quy đung thu 4 trong "tu đai danh duoc" (sam, nhung, que, phu) sau khi đuoc bao che can than.


Phan bo Cay thuong moc hoang o cac vung nui cao bien gioi phia Bac Viet Nam bao gom cac tinh Lao Cai, Tuyen Quang, Ha Giang, Nghia Lo, Cao Bang, Bac Kan va cac tinh mien nui Trung Quoc.


Đac điem O đau la cay thuoc co đoc, tat ca cac phan cua cay đeu chua chat gay đoc, nhieu nhat la o cu. Cu au tau rat đoc, luong đoc cua cu au tau co the lam cho nguoi te cung chan tay, tac nghen mach mau, đong mau va chet.
Au tau moc tren can va chi co o vung nui cao. La tua nhu la ngai cuu, chia thanh ba thuy, co rang cua o nua tren. Re cu hinh non, moc thanh chuoi, co cu cai, cu con. Duoi than cay, re cai phinh thanh cu giong nhu cu đau, goi la cu me. Canh co re cai, moc ra nhung cu con. Tren đau cu con co mot bup mang la ngam. Sau khi cay no hoa, cu me se heo va tieu dan. Cu me thuong nhe, rong, o giua mau xam; cu con thi nang, chac hon va loi mau vang.
Trong duoc thu Viet Nam, cu nho đuoc goi la phu tu, con cu lon đuoc goi la o đau. Phu tu co đoc tinh kem hon o đau..


Thanh phan Thanh phan hoa hoc cua au tau chu yeu la aconitin, co đoc tinh cao, thuoc loai thuoc đoc bang A. Đoc tinh cua aconitin rat manh: Chi can mot lieu 0,02 – 0,05 mg cho 1 kg the trong la co the gay chet nguoi. Do cuc đoc nen truoc đay mot so nguoi đa dung nuoc cua loai cu nay tam vao đau mui ten khi san thu rung, ke ca voi.


Tac dung Theo y hoc dan toc, o đau vi cay te, tinh rat nong, rat đoc, co tac dung tro duong bo hoa, tru phong han, tao thap. Trong đong y, o đau đuoc dung đe chua cac chung phong te, chan tay nhuc moi, te bai.... Thuong chi dung lam thuoc uong khi đa qua che bien can than va đuoc dung voi lieu nho, co su chi đinh va theo doi than trong cua thay thuoc. Tay y dung lam thuoc ho, chung ra mo hoi nhieu.


Chao au tau Chao Au tau tu lau đuoc xem la đac san cua Ha Giang, nguoi dan trong vung goi đay la "chao đoc duoc" hay "chao chet nguoi". Theo nhung nguoi dan o đay, khi đuoc che bien thanh chao, an vao khong chet nguoi ma con khien co the cac đang nam nhi hoi phuc nang luc phong the...? .
Ngay nay mon chao đac san nay đa co mat o nhieu vung o Viet Nam. Tai Thanh pho Ho Chi Minh, nhieu con pho đa bay ban loai chao nay, nhu tren đuong Quang Trung (quan Go Vap), đuong Cong Hoa (quan Tan Binh).
Cu au tau co đoc nhung qua kinh nghiem che bien kheo leo cua nguoi dan Tay Bac đa tro thanh nguyen lieu cua mon chao ngon va co ich cho suc khoe. Theo ho thi:"thong thuong chao au tau phai nau trong noi com đien tu 5 gio chieu ngay hom truoc cho đen 6 gio sang ngay hom sau moi đuoc, neu nau bang bep cui thi phai ninh voi thoi gian lau hon. Phai nau lau nhu vay la đe khu đoc to co trong cu au. Muon biet chao an đuoc hay chua thi chi co mot cach duy nhat la nem chao. Khoang vai phut sau khi nem chao, neu cam nhan đau luoi te cung, mau đong cung lai... thi co nghia la au tau chua het đoc".
Khi du lich o cac tinh vung Tay Bac nhu Tuyen Quang, Ha Giang, Cao Bang, Lao Cai, Lai Chau..., du khach thuong đuoc gioi thieu co mon chao đac san au tau an vao co loi cho suc khoe. O cac cho cua vung nay, cu au tau cung đuoc ban đe ai co nhu cau thi mua ve tu che bien.
Thuc ra ten goi pho bien voi nhieu nguoi la "chao au tau" chu it khi goi chao au tau.
Va nhac toi chao au tau thi noi co ban mon nay (che bien + phuc vu chuyen nghiep, tuc la cac nha hang chi ban rieng mot mon chao lam tu cu au tau, chu khong ban kem cac mon an hon hop, thap cam khac) đo chinh la o tinh Ha Giang.
Tai tinh Ha Giang thi 2 noi co nhieu nha hang chao au tau la TP Ha Giang va tt. Đong Van thuoc tinh Ha Giang.
O nhung noi khac nhu Cao Bang, Lang Son hoac Lao Cai... bay gio muon tim mot quan chao au tau rat kho khan. Tuy nhien tai Ha Giang lai rat san.


Khuyen cao "...Neu mon an co cu au tau che bien chua đung cach se gay ngo đoc. Sau khi an, aconitin ngam rat nhanh qua niem mac da day, ruot đe vao mau gay nen cac trieu chung te mieng luoi, noi kho, te moi chan tay, chuot rut, đau đau, nhin mo, buon non, non, tieu chay, nang hon co the liet co ho hap, loan nhip tim, ha huyet ap… Neu khong đuoc đieu tri kip thoi thi benh nhan se co nguy co tu vong"_Thac si, bac si Vu Đuc Đinh, truong khoa Hoi suc tich cuc, Benh vien E Trung uong).
"...Cu au tau la mot cay thuoc trong Y hoc co truyen, Đong y. Thuc te, au tau đuoc su dung rat rong rai, đac biet đuoc su dung trong bai thuoc "Bat vi que phu". Tac dung cua cu au Tau cung đa đuoc ghi trong cac sach co. Tac dung chinh cua au tau co the su dung trong bai thuoc bo duong". Va "...Khong tin dung au tau nhu loi đon đoan, chi nen dung mot luong nho va theo su chi dan cua thay thuoc. Tuy nhien, phai la nhung thay thuoc chac tay nghe moi dam su dung au tau trong bai thuoc chua benh."_PGS.TS Nguyen Duy Thuan, pho giam đoc Hoc vien Y duoc hoc co truyen Viet Nam.
"Khi dung cac che pham thuoc co thanh phan la cu au tau phai het suc than trong va theo đung huong dan cua thay thuoc. Khong tu che bien cu au tau lam thuc an "tang luc", "bo duong" neu khong co kinh nghiem che bien. Cac loai ruou ngam au tau dung đe xoa bop nen dan nhan ro rang, cat giu noi an toan, xa tam tay tre em va đe tranh nham lan khi su dung"_Bo Y te, Bao Suc khoe va Đoi Song.


Xu ly khi bi ngo đoc Khi co bieu hien ngo đoc cu au tau, co the gay non neu nguoi benh con tinh tao, moi an trong khoang mot gio đau, cho benh nhan uong nuoc sach 200ml – 300ml đe de non, sau đo nhanh chong đua đen co so y te gan nhat đe xu tri. Tuyet đoi khong giu nguoi bi ngo đoc o nha đe tu theo doi hoac đieu tri theo mach bao, se dan đen nguy hiem co the tu vong nhanh chong do liet co ho hap hoac loan nhip tim.


Ghi chu Lien ket ngoai Chao Au Tau Ha Giang Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine