Mot cuoc trung cau y dan ve viec hop nhat chuc vu thu tuong Đuc va tong thong Đuc đuoc to chuc o Đuc Quoc Xa vao ngay 19 thang 8 nam 1934, 17 ngay sau khi Tong thong Paul von Hindenburg qua đoi, nham hop thuc hoa quyen luc toi cao cua Adolf Hitler. Cu tri bi đe doa phai bo phieu ung ho Hitler va chinh quyen dung nhieu thu đoan gian lan bau cu.
Hitler loi dung so phieu "đong y" lon đe tuyen bo cong chung ung ho ong ke nhiem Hindenburg lam nguyen thu quoc gia tren thuc te cua Đuc, mac du ong đa giu quyen tong thong cung voi quyen han cua thu tuong ngay sau khi Hindenburg qua đoi. Cuoc trung cau y dan nham muc đich hop thuc hoa đong thai đo va cho phep Hitler lay danh hieu Fuhrer kiem Thu tuong Đe quoc (Fuhrer und Reichskanzler).


Boi canh = Hitler len nam quyen =
Ngay 30 thang 1 nam 1933, Tong thong Paul von Hindenburg bo nhiem Adolf Hitler lam thu tuong. Sau khi đuoc bo nhiem, Hitler van đong Quoc hoi thong qua Luat Trao quyen cho phep chinh phu ban hanh luat ma khong can su ung ho cua Quoc hoi. Do khong đu hai phan ba so phieu can thiet đe thong qua đao luat, Hindenburg giai tan Quoc hoi vao ngay 31 thang 1. Trong cuoc bau cu lien bang thang 3 nam 1933, Đang Quoc Xa gianh đuoc 43,9% so phieu bau. Cung voi cac đang phai lien minh, Hitler tranh thu đuoc su ung ho cua 60% nghi si nhung can su ung ho cua Đang Trung dung Đuc đe đat đuoc nguong hai phan ba. Sau khi Hitler cam ket se ton trong cac quyen cua Giao hoi Cong giao, Luat Trao quyen đuoc Quoc hoi thong qua voi 441 phieu thuan, 94 phieu chong, bien Hitler thanh mot nha đoc tai thuc thu. Tuy nhien, Hindenburg van co quyen mien nhiem Hitler ve mat phap ly.
Thang 7 nam 1933, chinh phu ban hanh Luat cam thanh lap chinh đang. Quyen mien nhiem cua Hindenburg tro thanh co che kiem soat quyen luc hop phap duy nhat đoi voi Hitler. Hitler phai đoi mat voi van đe nay vao mua he nam 1934, khi Hindenburg đe doa se mien nhiem Hitler va ban bo thiet quan luat neu Hitler khong cham dut nhung hanh đong qua khich leo thang cang thang cua Đang Quoc Xa ngay lap tuc. Hitler đap tra bang cach ra lenh thanh trung cac đoi thu chinh tri, bao gom mot so lanh đao Sturmabteilung nhu Ernst Rohm cung mot so đoi thu khac. Su kien nay đuoc su goi la Đem cua nhung con dao dai.


= Trung cau y dan o Đuc Quoc Xa =

Hien phap Weimar cho phep tong thong trung cau y dan ve luat đuoc Quoc hoi thong qua. Mot cuoc trung cau y dan cung se đuoc to chuc neu 10% so cu tri đu đieu kien đe nghi. Ngay 14 thang 7 nam 1933, noi cac Đuc su dung Luat Trao quyen đe ban hanh Luat trung cau y dan, cho phep noi cac quyet đinh trung cau y dan ve "cac van đe chinh sach quoc gia" va "cac luat ma noi cac đa ban hanh". Mac du cac đieu khoan trong Hien phap Weimar ve trung cau y dan khong bi bai bo nhung nhung luat tiep theo neu ro rang se khong su dung cac đieu khoan đo.
Ngay 12 thang 11 nam 1933, noi cac dung Luat trung cau y dan đe to chuc trung cau y dan ve viec roi Hoi Quoc Lien. Ket qua chinh thuc cho thay 95,1% cu tri ung ho viec rut khoi Hoi Quoc Lien voi ty le cu tri đi bo phieu la 96,3%. Tuy cu tri chac chan bi ap luc đang ke đe bo phieu thuan va co "nhieu truong hop thao tung, gian lan" va "khung bo chinh tri" nhung cac nha su hoc Hedwig Richter va Ralph Jessen cho rang "cac thu đoan gian lan, thao tung khong lam sai lech ket qua co ban", đieu nay "đa đuoc cac nghien cuu khu vuc ve thu tuc bau cu thuc te va ghi chep cua cac ca nhan xac nhan nhieu lan" đoi voi cac cuoc bau cu o Đuc Quoc Xa (tru nam 1936).


= Hindenburg qua đoi =
Ngay tu thang 4 nam 1934, Hitler đa đoan rang Hindenburg rat co the se chet vao cuoi nam đo. Ong danh phan lon thoi gian van đong quan đoi ung ho ong lam nguoi ke nhiem Hindenburg. Ngay 1 thang 8, luc Hindenburg lam chung, noi cac ban hanh Luat Nguyen thu quoc gia Đe quoc Đuc, quy đinh chuc vu tong thong (nguyen thu quoc gia) va chuc vu thu tuong (nguoi đung đau chinh phu) se đuoc hop nhat sau khi Hindenburg qua đoi. Ba gio sau khi Hindenburg qua đoi vao ngay 2 thang 8, Hitler ban hanh sac lenh tuyen bo giu quyen tong thong theo luat moi. Ong cung quyet đinh trung cau y dan ve đao luat, lap luan rang chuc vu tong thong khong nen ton tai nua vi đa qua gan lien voi Hindenburg.


To chuc Phieu trung cau y dan co noi dung sau:Chuc vu tong thong đuoc hop nhat voi chuc vu thu tuong. Do đo, quyen han truoc đay cua tong thong đuoc chuyen giao cho nha lanh đao, thu tuong Adolf Hitler. Ong bo nhiem cap pho cua minh.Ban, cong dan nam Đuc, va ban, cong dan nu Đuc, co chap nhan luat nay khong?
Chinh phu dung nhieu thu đoan gian lan bau cu đe dan xep ket qua đong y ap đao, bao gom viec bo tri Sturmabteilung tai cac điem bo phieu va ho tong cac đoan hoi đen cac điem bo phieu. Mot so điem bo phieu khong co buong bo phieu hoac treo bieu ngu co dong chu "chi nhung ke phan quoc moi vao đay" tren loi vao buong bo phieu đe ngan cu tri bo phieu kin. Ngoai ra, nhieu phieu đuoc đanh dau truoc la "đong y", nhieu phieu khong hop le đuoc tinh la "đong y" va nhieu phieu "khong đong y" cung đuoc tinh la đong y. O mot so khu vuc, so phieu trung cau y dan lon hon so cu tri.
Su thieu ung ho o Hamburg vao nam 1933 khien Hitler tuyen bo ngay 17 thang 8 nam 1934 la mot ngay le quoc gia đe ong co the phat bieu truoc nguoi dan Đuc qua may phat thanh.
Ban than cuoc trung cau y dan va viec đua Hitler len lam nguyen thu quoc gia đeu vi pham Luat Trao quyen vi đao luat cam sua đoi chuc vu tong thong. Hien phap Weimar cung đuoc sua đoi vao nam 1932 đe quy đinh trong truong hop khuyet tong thong thi chu tich Toa an toi cao chu khong phai thu tuong giu quyen tong thong cho đen khi tong thong moi đuoc bau.


Ket qua Ket qua chinh thuc cho thay gan 90% cu tri bo phieu ung ho viec hop nhat chuc vu tong thong va thu tuong. O Đong Pho, 96% cu tri bo phieu đong y. Su ung ho thap hon o cac khu vuc thanh thi: o Hamburg, 20,4% cu tri bo phieu khong đong y; o Berlin, 18,5% cu tri bo phieu khong đong y va moi quan đeu co hon 10% cu tri bo phieu khong đong y; o Wedding, gan 20% cu tri bo phieu khong đong y. Nhin chung ty le cu tri bo phieu khong đong y tang gap đoi so voi cuoc trung cau y dan ngay 12 thang 11 nam 1933, khi 95,1% cu tri bo phieu ung ho chinh phu.


Phan ung va hau qua Cuoc trung cau y dan chi xac nhan viec Hitler lam tong thong sau khi Hindenburg qua đoi. Mot so lanh đao Đang Quoc Xa that vong ve ket qua trung cau y dan. Vi du: Joseph Goebbels viet trong nhat ky vao ngay 22 thang 8 rang cuoc trung cau y dan đa that bai: "Ket qua ban đau: rat te. Sau đo thi tot hon. Cuoi cung la hon 38 trieu phieu cho Fuhrer. Toi mong đoi nhieu hon. Nguoi Cong giao đa lam Rosenberg that vong!" Tuy nhien, nha su hoc Ian Kershaw cho rang du cho chinh phu thao tung qua trinh bo phieu, ket qua "phan anh thuc te rang Hitler co su ung ho nhiet tinh cua đai đa so nhan dan Đuc."
Victor Klemperer, mot nguoi Đuc goc Do Thai phan đoi Đang Quoc Xa, viet trong nhat ky rang "Mot phan ba noi đong y vi so hai, mot phan ba vi say sua, mot phan ba vi so hai va say sua. Va Eva [vo ong] va toi cung chi đon gian đanh dau khong đong y trong mot su tuyet vong nhat đinh va khong phai khong so hai." Ong thua nhan rang "Hitler đa chien thang hien nhien" mac du co "nam trieu la phieu khong đong y va khong hop le". Nha su hoc Sidney Fay nhan đinh so di so phieu khong đong y tang so voi cuoc trung cau y dan nam 1933 la vi xung đot voi Giao hoi Cong giao, suy thoai kinh te va Đem cua nhung con dao dai.


Tham khao = Cuoc chu =


= Nguon =