Song Hong (hay Hong Ha, con co cac ten goi khac la song Cai, song Ca, song Thao, Nhi Ha, Nhi Ha) la con song co tong chieu dai la 1.149 km bat nguon tu Van Nam, Trung Quoc chay qua mien Bac Viet Nam va đo ra vinh Bac Bo, tren đat Viet Nam dai 556 km. Đay la dong song quan trong cua nen van hoa lua nuoc Viet Nam.


Ten goi Song đuoc goi la Song Hong (chu Nom: 瀧紅) hay Hong Ha (chu Han: 紅河) do con song co mau đo nhat. Song cung hay đuoc goi Song Cai (nguoi Phap đa phien ten goi nay thanh Song-Koi, tuy nhien ho thuong dung ten goi Fleuve Rouge hon) boi song Hong la khoi nguyen cho nen Van minh lua nuoc cua Viet Nam. Đoan chay tren lanh tho Trung Quoc đuoc goi la Nguyen Giang (元江, binh am: yuan2 jiang1), đoan đau nguon co ten la Le Xa Giang (禮社江).


Dong chay va luu luong = Dong chinh =
Dong chinh (chu luu) cua song Hong bat nguon tu vung nui thuoc huyen Nguy Son, tinh Van Nam, Trung Quoc o đo cao 1.776 m. Chi luu phia Đong bat nguon tu vung nui huyen Tuong Van. Chu yeu no chay theo huong Tay Bac - Đong Nam, qua huyen tu tri Nguyen Giang cua nguoi Thai (傣 Dai), Di (彞), Cap Ne (哈尼 Hani, o Viet Nam goi la nguoi Ha Nhi). Đen bien gioi Viet - Trung, song Hong chay doc theo bien gioi khoang 80 km; bo Nam song thuoc Viet Nam, bo Bac van la lanh tho Trung Quoc.
Điem tiep xuc đau tien cua song Hong voi lanh tho Viet Nam la tai xa A Mu Sung (huyen Bat Xat, tinh Lao Cai), chinh giua song la điem phan chia lanh tho hai nuoc. Đen thanh pho Lao Cai, song Hong chay han vao lanh tho Viet Nam. Đen phia Đong thanh pho Lao Cai, song thanh ranh gioi giua thanh pho va huyen Bao Thang, đi qua Bao Thang va Bao Yen, doc theo ranh gioi Bao Yen va Van Ban.
Song chay qua Van Yen roi Tran Yen (Yen Bai) va thanh pho Yen Bai, sang Ha Hoa (Phu Tho), doc theo ranh gioi giua Ha Hoa, Thanh Ba, thi xa Phu Tho, Lam Thao, Viet Tri o ta ngan va Cam Khe, Tam Nong o huu ngan.
Song chay doc theo ranh gioi giua tinh Vinh Phuc (cac huyen Vinh Tuong, Yen Lac) o ta ngan va Ha Noi (cac huyen, thi xa Ba Vi, Son Tay, Phuc Tho) o huu ngan.
Song chay qua Ha Noi voi cac quan, huyen Đan Phuong, Bac Tu Liem, Tay Ho, Ba Đinh, Hoan Kiem, Hoang Mai, Hai Ba Trung, Thanh Tri o huu ngan va Me Linh, Đong Anh, Long Bien, Gia Lam o ta ngan.
Song thanh ranh gioi tu nhien giua:

Ha Noi (Thanh Tri, Thuong Tin, Phu Xuyen) o huu ngan va Hung Yen (Van Giang, Khoai Chau, Kim Đong) o ta ngan;
Ha Noi (Ba Vi, Son Tay, Phuc Tho) o huu ngan va Vinh Phuc (Vinh Tuong, Yen Lac) o ta ngan;
Ha Nam (Duy Tien, Ly Nhan) o huu ngan va Hung Yen (thanh pho Hung Yen) o ta ngan;
Ha Nam (Ly Nhan) o huu ngan va Thai Binh (Hung Ha, Vu Thu) o ta ngan;
Nam Đinh (thanh pho Nam Đinh, Nam Truc, Truc Ninh, Xuan Truong, Giao Thuy) o huu ngan va Thai Binh (Vu Thu, Kien Xuong, Tien Hai) o ta ngan va đo ra Bien Đong o cua Ba Lat.

O Lao Cai song Hong cao hon muc nuoc bien 73 m. Đen Yen Bai cach Lao Cai 145 km thi song chi con o cao đo 55 m. Giua hai tinh đo la 26 ghenh thac, nuoc chay xiet. Đen Viet Tri thi trien doc song khong con may nen luu toc cham han lai. Đong bang song Hong nam o ha luu con song nay.
Song Hong co luu luong nuoc binh quan hang nam rat lon, toi 2.640 m³/s (tai cua song) voi tong luong nuoc chay qua toi 83,5 ty m³, tuy nhien luu luong nuoc phan bo khong đeu. Ve mua kho luu luong giam chi con khoang 700 m³/s, nhung vao cao điem mua mua co the đat toi 30.000 m³/s.


= Phu luu =
Cac phu luu cua Song Hong bat nguon tu Trung Quoc qua Viet Nam toi bien la:

Ngoi Phat (Lao Cai)
Ngoi Bo (Lao Cai)
Ngoi Nhu (Lao Cai)
Ngoi Hut (Lao Cai)
Ngoi Thia (Lao Cai)
Ngoi Lao (Lao Cai)
Ngoi Gianh (Phu Tho)
Song Cau Tay (Phu Tho)
Ngoi Co (Phu Tho)
Song Bua (Phu Tho)
Song Đa voi cac phu luu: Nam Ma, Nam Cun, Nam Ngoa, Nam Pan, Phi Chau, Nam Tang Thum, Nam Ho Sa, Nam Khuc, Nam Vinh, Nam Han, Nam Kha A, Nam Kha U, Nam Luong, Nam Bum, Nam Nhat, Nam Na, Nam Muc, Nam Ma, Nam Muoi, Nam Gion, Nam Mu, Suoi Chien, Suoi Hoi, Suoi Chim, Suoi Sap, Song Tac, Suoi Khoang, Suoi Tan, Suoi Tram, Suoi Vang, Suoi Cai, Suoi Lat,...
Song Lo voi cac phu luu: Thanh Thuy, Nam Seou, Song Mien, Nam Ma, Nam Dau, Suoi Chang, Nam Ngan, Nam Mu, Ngoi Quang, Suoi Pha, Ngoi Sao, Song Con, Ngoi Lac, Lac Con, Song Thut, Ngoi Muc, Goc Gao, Linh Kiem, Suoi Ca, Ngoi Lu, Ngoi Dam, song Gam, ngoi La, song Chay, song Đong, suoi Cai, song Pho Đay.


= Chi luu =
Tu Nga ba Hac xuong ha luu thi Song Hong khong nhan them nuoc nua ma bat đau rot nuoc sang cac phan luu. 

Song Đay: rut nuoc song Hong tai 2 cong Cam Đinh va Tac Giang (Ha Noi)
Song Đuong chay tu Ha Noi (cho nga ba Đong Anh, Tay Ho, Long Bien) sang Pha Lai o phia đong thuoc Hai Duong
Song Luoc noi song Hong tu phia nam thanh pho Hung Yen sang song Van Uc tai Quy Cao (huyen Vinh Bao, thanh pho Hai Phong
Song Phu Ly noi song Hong sang song Đay
Song Nam Đinh noi song Hong sang song Đay
Song Ninh Co (con goi la Lach Giang hay Ninh Co).
Song Tra Ly noi song Hong cat qua tinh Thai Binh đo ra cua Tra Ly tai Đong Hai, Tien Hai, Thai Binh.


Loi ich va nguy co Nuoc Song Hong ve mua lu co mau đo hong do phu sa ma no mang theo, đay cung la nguon goc ten goi cua no. Luong phu sa cua Song Hong rat lon, trung binh khoang 100 trieu tan/nam tuc la gan 1,5 kg/m³ nuoc.
Song Hong gop phan quan trong trong sinh hoat đoi song cung nhu trong san xuat. Phu sa giup cho đong ruong them mau mo, đong thoi boi đap va mo rong vung chau tho o vung duyen hai thuoc 2 tinh Thai Binh, Nam Đinh. Nguon ca bot cua song Hong đa cung cap giong đang ke cho nghe nuoi ca nuoc ngot o đong bang Bac Bo.
Do luong phu sa lon ma long song luon bi lap đay khien cho lu lut thuong xuyen xay ra, vi the ma tu lau 2 ben bo song nguoi ta đa đap len nhung con đe to nho đe tranh lu lut ngan nuoc.
Su sach đa ghi lai hang tram vu vo đe lon nho o song Hong. Bat đau tu nha Ly tro đi (nam 1010), quoc su moi co nhung ghi chep lien tuc ve chuyen vo đe, nhung cung chi ghi lai nhung nam lut lon:

Ly Nhan Tong nam thu 7, Mau Ngo 1078, nuoc lut tran ngap trong thanh. Cung trieu Ly Nhan Tong nam thu 50, Tan Suu 1121, mua ha thang 5, nuoc to tran vao đen ngoai cua Đai Hung, du đe Co Xa đuoc đap đe bao ve kinh thanh tu nam 1108.
Nam Binh Than 1236, trieu Tran Thai Tong nam thu 12, thang 6 vo đe, nuoc ngap cung Le Thien. Hai nam sau, nam Mau Tuat 1238, mua thu thang 7, nuoc to, đe vo, ngap cung Thuong Xuan. Đen nam Quy Mao 1243, nuoc lut con pha vo ca thanh Đai La.
Nam Canh Ngo 1270, trieu Tran Thanh Tong, mua thu thang 7 nuoc lu to. Cac đuong pho va kinh thanh đeu phai đi lai bang thuyen.
Nam 1445, trieu Le Nhan Tong, nuoc song len to, ngap vao trong thanh sau đen 3 thuoc, lua ma ton hai đen 1/3 ca nuoc.
Nam Đinh Hoi 1467, Le Thanh Tong nam thu 7, nuoc dang cao khien đe đieu bi vo, thoc lua bi ngap, nhieu nguoi chet đoi.
Nam Tan Hoi 1491, thang 8 mua thu, mua rat to suot ngay đem khong ngot. Nuoc lu len du doi, Đien Kinh Thien nuoc ngap sau 2 thuoc 2 tac.
Nam Canh Ngo 1630, trieu Le Than Tong, mua thu thang 8, nuoc song tran vao, nuoc chay tren đuong pho Cua Nam nhu thac, pho phuong nhieu nguoi chet đuoi. Lien tiep cac nam Tan Mui 1631, Nham Than 1632, cung đien nha vua đeu bi ngap lut.
Thoi Gia Long nam 1802, nuoc lon đe vo. Nam 1809, lu lut tran ngap. Nam Giap Thin 1844, nuoc song len đen hon 10 thuoc, đong ruong Hung Yen, Ha Noi, Nam Đinh, Quang Yen đeu bi ngap.
Trong cac trieu vua Nguyen thi trieu Tu Đuc co nhieu lu lut nhat, đong bang Bac bo vo đe lien mien vi đe đieu it đuoc tu sua. Đe Van Giang (Hung Yen giap Ha Noi) vo 18 nam lien, tu 1863 - 1886, dan cu phieu bat, xom lang tro thanh đam lay.
Thoi Phap thuoc, cu 3 nam thi co 1 nam đe vo. Cac tran lut nam 1893, nam 1915 lam bon tinh huu ngan song Hong ngap chim tren 3 thang. Trong vong 100 nam (ke tu nam 1901), đong bang song Hong đa co 26 tran lu lon. Cac tran lu lon nay đa so xay ra vao thang 8, nham vao cao điem cua mua mua bao. Nam 1926, ngay 29 thang 7, lu lon lam vo đe nhieu noi, tong dien tich đat canh tac bi ngap lut do vo đe khoang 100.000 ha. Tran lu lon vao thang 8 nam 1945 gay vo đe tai 79 điem, gay ngap 11 tinh voi tong dien tich 312.000 ha, anh huong toi cuoc song cua 4 trieu nguoi.
Tran lu lon gan nhat la nam 1969 va 1971, lam vo đe hang loat, hon 500 nguoi chet, gan 100.000 nguoi bi anh huong nang vi tran lu nay.
Sau nam 1971, do đe đieu đuoc cung co va viec xay dung cac kenh đao, đap nuoc, đap thuy đien chia lu nen lu lut khong xay ra nua, tuy nhien cong tac canh phong đe song Hong van phai đuoc duy tri lien tuc, boi neu xay ra su co thi hau qua se rat nghiem trong.


Khai thac thuy đien Nguon thuy nang trong luu vuc song Hong tuong đoi doi dao, đieu kien khai thac thuan loi nhat la cong trinh tren song nhanh, cho đen nay đa xay dung cac tram thuy đien sau:
So luong cac tram phat đien co cong suat lap may duoi 10 MW la 843 voi tong cong suat lap đat la 99,4 MW va 1 tram thuy đien loai vua o Luc Thuy Ha co cong suat 57,5 MW, nhu vay moi khai thac chua đen 5% kha nang thuy đien co the khai thac trong luu vuc. Tong cong suat cac tram thuy đien trong luu vuc co the khai thac đat 3.375 trieu kW trong đo dong chinh song Hong chi chiem 23% con 77% tap trung o cac song nhanh.
Net noi bat ve khai thac thuy đien luu vuc song Hong la:

Tap trung khai thac thuy đien tren cac song nhanh co đau nuoc cao luu luong nho, kieu đuong dan chuyen nuoc sang luu vuc đia hinh thap la kinh te nhat.
Dong chinh song Hong chay theo đuong thang, it gap khuc va chech lech thuy đau tap trung khong nhieu vi vay phan lon khai thac kieu thuy đien sau đap, co nhieu kho khan vi nui cao khe sau phai lam đap cao đe tao đau nuoc se khong kinh te.
Cac thuy đien tren song nhanh thuong xa khu dan cu va đat canh tac rat phan tan, lam the nao đe cong trinh thuy đien đong thoi ket hop cap nuoc cho san xuat va đoi song cua nong dan la van đe can nghien cuu giai quyet đat hieu ich kinh te.
Nhung do luong phu sa lon, lam nong dong song va luu luong chay se kem nen se lam giam hieu qua hay pha huy cac cong trinh thuy đien trong tuong lai gan đay.


Luu luong Ban thong ke luu luong nuoc qua tung thang đuoc thong ke trong bang sau:


Cac tinh, thanh pho chay qua Trung Quoc
Van Nam
 Viet Nam
Lao Cai
Phu Tho
Ha Noi
Hung Yen
Ninh Binh
Hai Phong


Cac cay cau đuong bo vuot song Tren lanh tho Viet Nam (theo thu tu tu Bac đen Nam).


= Hien tai =
Cau Kim Thanh, Lao Cai (Viet Nam) - Van Nam (Trung Quoc)
Cau Coc Leu, hai bo TP. Lao Cai (Lao Cai)
Cau Pho Moi, hai bo TP. Lao Cai (Lao Cai)
Cau Giang Đong, hai bo TP. Lao Cai (Lao Cai)
Cau Pho Lu, hai bo Bao Thang (Lao Cai)
Cau Bao Ha, Van Ban - Bao Yen (Lao Cai)
Cau Trai Hut, hai bo Van Yen (Yen Bai)
Cau Mau A, hai bo Van Yen (Yen Bai)
Cau Co Phuc, hai bo Tran Yen (Yen Bai)
Cau Yen Bai, hai bo TP. Yen Bai (Yen Bai)
Cau Bach Lam, hai bo TP. Yen Bai (Yen Bai)
Cau Tuan Quan, hai bo TP. Yen Bai (Yen Bai)
Cau Gioi Phien, hai bo TP. Yen Bai (Yen Bai)
Cau Van Phu, hai bo TP. Yen Bai (Yen Bai)
Cau Ha Hoa, hai bo Ha Hoa (Phu Tho)
Cau Song Hong, Cam Khe - Thanh Ba (Phu Tho)
Cau Ngoc Thap, Tam Nong - TX. Phu Tho (Phu Tho)
Cau Phong Chau, Tam Nong - Lam Thao (Phu Tho)
Cau Van Lang, Ha Noi - Phu Tho
Cau Vinh Thinh, Ha Noi - Vinh Phuc
Cau Thang Long, Bac Tu Liem - Đong Anh (Ha Noi)
Cau Nhat Tan, Đong Anh - Tay Ho (Ha Noi)
Cau Long Bien, Long Bien - Hoan Kiem (Ha Noi)
Cau Chuong Duong, Long Bien - Hoan Kiem (Ha Noi)
Cau Vinh Tuy, Long Bien - Hai Ba Trung (Ha Noi)
Cau Thanh Tri, Hoang Mai - Long Bien - Gia Lam (Ha Noi)
Cau Yen Lenh, Hung Yen - Ha Nam
Cau Hung Ha, Hung Yen - Ha Nam
Cau Thai Ha, Thai Binh - Ha Nam
Cau Tan Đe, Nam Đinh - Thai Binh


= Tuong lai =
Cau Van Phuc, Ha Noi - Vinh Phuc
Cau Hong Ha, Bac Tu Liem - Me Linh (Ha Noi)
Cau Thuong Cat, Bac Tu Liem - Đong Anh, Me Linh (Ha Noi)
Cau Tu Lien, Tay Ho - Đong Anh (Ha Noi)
Cau Tran Hung Đao, Hoan Kiem - Long Bien - Hai Ba Trung (Ha Noi)
Cau Ngoc Hoi, Ha Noi - Hung Yen
Cau Me So, Ha Noi - Hung Yen
Cau Mai Đong, Ha Noi - Hung Yen
Cau Sa Cao, Nam Đinh - Thai Binh
Cau Con Nhat, Nam Đinh - Thai Binh
Cau Thai Đinh, Nam Đinh - Thai Binh


Cac hinh anh ve song Hong Xem them Đe song Hong
Khu du tru sinh quyen chau tho song Hong


Tham khao Lien ket ngoai Red River (river, Asia) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Song Hong, nhung đoi thay qua thoi gian