Đong đat hay đia chan (Tieng Anh: earthquake, Chu Han: 地震) la su rung chuyen tren be mat Trai Đat  do ket qua cua su giai phong nang luong bat ngo o lop vo Trai Đat va phat sinh ra song đia chan. Tan suat, loai va kich thuoc cua tran đong đat trai qua trong mot khoang thoi gian tai mot khu vuc đuoc goi la hoat đong đia chan. Tu chan đong cung đuoc su dung cho rung đong đia chan nhung co the khong gay ra đong đat. No cung xay ra o cac hanh tinh,ve tinh co cau tao voi lop vo ngoai ran nhu Trai Đat.
O be mat Trai Đat, cac tran đong đat bieu hien bang cach rung chuyen va di chuyen hoac pha vo mat đat. Khi tam chan cua mot tran đong đat lon nam ngoai khoi, đay bien co the bi dich chuyen đu đe gay ra song than. Đong đat cung co the kich hoat lo đat va hoat đong nui lua.
Theo đinh nghia chung, tran đong đat tu đuoc su dung đe mo ta bat ky su kien đia chan nao du la tu nhien hay gay ra boi con nguoi, nguoi tao ra song đia chan. Đong đat đuoc gay ra chu yeu la do vo cac đut gay đia chat ma con do cac su kien khac nhu hoat đong nui lua, lo đat, vu no min va thu hat nhan. Điem vo cua tran đong đat ban đau đuoc goi la chan tieu (hypocenter) hoac trong tam cua no. Tam chan la điem o mat đat ngay phia tren chan tieu.


Đong đat xay ra nhu the nao Đong đat kien tao xay ra bat cu noi nao tren Trai Đat, noi co đu nang luong bien dang đan hoi đuoc luu tru đe thuc đay su lan truyen gay doc theo mot mat phang đut gay. Cac mat cua mot đut gay di chuyen qua nhau mot cach tron tru va khong gay ra đia chan chi khi khong co su bat thuong hoac đo doc doc theo be mat loi lam tang kha nang chong ma sat. Hau het cac be mat loi đeu co đo sang nhu vay, dan đen mot dang hanh vi chong truot. Khi loi đa bi khoa, chuyen đong tuong đoi lien tuc giua cac tam dan đen su gia tang ung suat va do đo, luu tru nang luong bien dang trong the tich xung quanh be mat loi. Đieu nay tiep tuc cho đen khi cang thang tang đu đe vuot qua muc đo bat ngo, đot nhien cho phep truot qua phan bi khoa cua loi, giai phong nang luong đuoc luu tru. Nang luong nay đuoc giai phong duoi dang ket hop cua song đia chan bien dang đan hoi buc xa, gia nhiet ma sat cua be mat đut gay va nut vo đa, do đo gay ra mot tran đong đat. Qua trinh tich tu dan dan cua cang thang va cang thang bi cham dut do su co đong đat đot ngot thuong xuyen đuoc goi la ly thuyet phuc hoi đan hoi. Nguoi ta uoc tinh rang chi co 10 phan tram hoac it hon tong nang luong cua tran đong đat đuoc toa ra duoi dang nang luong đia chan. Hau het nang luong cua tran đong đat đuoc su dung đe cung cap nang luong cho su phat trien nut gay cua tran đong đat hoac đuoc chuyen thanh nhiet do ma sat tao ra. Do đo, cac tran đong đat lam giam nang luong tiem nang đan hoi san co cua Trai Đat va tang nhiet đo cua no, mac du nhung thay đoi nay khong đang ke so voi dong nhiet dan nhiet va đoi luu tu ben trong sau cua Trai Đat. 


= Cac loai đut gay đong đat =
Co ba loai đut gay chinh, tat ca đeu co the gay ra mot tran đong đat giua cac mang: binh thuong, đao nguoc (luc đay) va truot. Đut gay thong thuong va đao nguoc la cac vi du ve truot nhung, trong đo su dich chuyen doc theo đut gay theo huong nhung va trong đo chuyen đong tren chung lien quan đen mot thanh phan thang đung. Cac loi thong thuong xay ra chu yeu o cac khu vuc noi lop vo đuoc mo rong nhu ranh gioi phan ky. Đut gay nguoc xay ra o nhung khu vuc ma lop vo đang đuoc rut ngan, chang han nhu tai mot ranh gioi hoi tu. Cac loi truot ngang la cac cau truc doc trong đo hai ben cua loi truot ngang qua nhau; ranh gioi bien đoi la mot loai loi truot đac biet. Nhieu tran đong đat đuoc gay ra boi su di chuyen tren cac đut gay co cac thanh phan cua ca truot va truot; đieu nay đuoc goi la truot xien.Cac đut gay nguoc, đac biet la cac đut gay doc theo ranh gioi mang hoi tu, co lien quan đen cac tran đong đat manh nhat, đong đat megathrust, bao gom hau het tat ca cac cuong đo tu 8 đo tro len. Cac đut gay truot, đac biet la cac bien đoi luc đia, co the tao ra cac tran đong đat lon len toi khoang 8 đo. Đong đat lien quan đen cac đut gay thong thuong thuong co cuong đo nho hon 7. Đoi voi moi đon vi tang cuong đo, nang luong đuoc giai phong tang khoang ba muoi lan. Chang han, mot tran đong đat co cuong đo 6.0 giai phong nang luong gap khoang 32 lan so voi tran đong đat manh 5,0 đo va tran đong đat manh 7 đo richter se giai phong nang luong gap 1.000 lan so voi tran đong đat 5,0 đo richter. Mot tran đong đat manh 8,6 đo giai phong nang luong tuong đuong voi 10.000 qua bom nguyen tu giong nhu nhung qua bom đuoc su dung trong The chien II.
Đong đat manh nhu vay boi vi nang luong đuoc giai phong trong mot tran đong đat, va do đo cuong đo cua no, ty le thuan voi dien tich cua đut gay  va giam ung suat. Do đo, chieu dai cang dai va chieu rong cua vung bi loi cang lon thi cuong đo ket qua cang lon. Phan tren cung, gion nhat cua lop vo Trai Đat va cac phien mat cua cac mang kien tao đang roi xuong lop phu nong, la nhung phan duy nhat tren hanh tinh cua chung ta co the luu tru nang luong đan hoi va giai phong no trong cac đut gay. Đa nong hon khoang 300 °C (572 °F)  dong chay đe đap ung voi cang thang; chung khong vo trong tran đong đat. Đo dai toi đa quan sat đuoc cua vo va đut gay đuoc anh xa (co the vo trong mot lan vo) la khoang 1.000 km (620 mi) Vi du nhu cac tran đong đat o Alaska (1957), Chile (1960) va Sumatra (2004), tat ca đeu nam trong cac khu vuc hut chim. Tran đong đat dai nhat lam vo cac đut gay truot, nhu đut gay San Andreas (1857, 1906), đut gay Bac Anatilian o Tho Nhi Ky (1939) va đut gay Denali o Alaska (2002), dai khoang mot nua đen mot phan ba chieu dai doc theo le tam chim, va chieu dai doc theo cac đut gay thong thuong tham chi con ngan hon.

Tuy nhien, thong so quan trong nhat kiem soat cuong đo đong đat toi đa đoi voi mot đut gay khong phai la chieu dai toi đa kha dung, ma la chieu rong co san vi đo sau thay đoi theo he so 20. Cung voi le tam hoi tu, goc nhung cua mat phang vo rat nong, thuong la khoang 10 đo. Do đo, chieu rong cua mat phang trong lop vo gion tren cung cua Trai Đat co the tro thanh 50–100 km (31–62 mi)(Nhat Ban, 2011; Alaska, 1964), tao ra nhung tran đong đat manh nhat co the.
Cac đut gay truot co xu huong đuoc đinh huong gan theo chieu doc, dan đen chieu rong xap xi 10 km (6,2 mi)     trong lop vo gion. Do đo, cac tran đong đat voi cuong đo lon hon 8 la khong the. Đo lon toi đa doc theo nhieu đut gay thong thuong tham chi con han che hon vi nhieu trong so chung nam doc theo cac trung tam trai rong, nhu o Iceland, noi đo day cua lop gion chi khoang 6 kilomet (3,7 mi).
Ngoai ra, ton tai mot he thong phan cap muc đo cang thang trong ba loai đut gay. Cac đut gay luc đay đuoc tao ra boi cac loi cao nhat, truot do trung gian va cac loi thong thuong theo cac muc cang thang thap nhat. Đieu nay co the de dang đuoc hieu bang cach xem xet huong cua ung suat chinh lon nhat, huong cua luc "đay" khoi đa trong qua trinh đut gay. Trong truong hop cac su co thong thuong, khoi đa đuoc đay xuong theo huong thang đung, do đo luc đay (ung suat chinh lon nhat) bang trong luong cua chinh khoi đa. Trong truong hop luc đay, khoi đa "thoat" theo huong ung suat nho nhat, cu the la huong len, nang khoi đa len, va do đo, qua tai tuong đuong voi ung suat chinh nho nhat. Loai đut gay truot ngang la trung gian giua hai loai khac đuoc mo ta o tren. Su khac biet ve che đo ung suat nay trong ba moi truong đut gay co the gop phan vao su khac biet ve giam ung suat trong qua trinh đut gay, đieu nay gop phan tao ra su khac biet trong nang luong buc xa, bat ke kich thuoc cua đut gay.


= Đong đat cach xa ranh gioi mang =

Khi ranh gioi mang xay ra trong thach quyen luc đia, bien dang đuoc trai ra tren mot dien tich lon hon nhieu so voi ranh gioi mang. Trong truong hop bien đoi luc đia đut gay San Andreas, nhieu tran đong đat xay ra cach xa ranh gioi mang va co lien quan đen cac chung phat trien trong vung bien dang rong hon gay ra boi su bat thuong lon trong dau vet đut gay (vi du, khu vuc "Uon cong lon"). Tran đong đat Northridge co lien quan đen chuyen đong tren mot luc đay mu trong khu vuc nhu vay. Mot vi du khac la ranh gioi mang hoi tu xien manh giua cac mang A Rap va A-Au, noi no chay qua phan phia tay bac cua day nui Zagros. Bien dang lien quan đen ranh gioi mang nay đuoc phan chia thanh cac chuyen đong cam giac luc đay gan nhu thuan tuy vuong goc voi ranh gioi tren mot vung rong ve phia tay nam va chuyen đong truot gan nhu thuan tuy doc theo đut gay Main Recent gan voi ranh gioi mang thuc te. Đieu nay đuoc the hien bang cac co che đau moi đong đat.
Tat ca cac mang kien tao đeu co cac truong ung suat ben trong gay ra boi su tuong tac cua chung voi cac mang lan can va tai hoac do tai tram tich. Nhung ung suat nay co the đu đe gay ra đut gay doc theo cac mat phang đut gay hien co, dan đen đong đat ben trong.


= Đong đat tap trung va đong đat tap trung sau =

Phan lon cac tran đong đat kien tao bat nguon tu vong lua o đo sau khong qua hang chuc km. Đong đat xay ra o đo sau duoi 70 km (43 mi) đuoc phan loai la đong đat "tap trung nong", trong khi nhung tran đong đat co đo sau tieu cu tu 70 va 300 km (43 va 186 mi) thuong đuoc goi la tran đong đat "trung tam" hoac "đo sau trung gian". Trong cac khu vuc hut chim, noi lop vo đai duong cu va lanh hon ha xuong ben duoi mot mang kien tao khac, cac tran đong đat tap trung sau co the xay ra o đo sau lon hon nhieu (tu 300 đen 700 km (190 đen 430 mi)). Cac khu vuc hut chim hoat đong đia chan nay đuoc goi la cac khu vuc Benadoff cua Wadati. Cac tran đong đat tap trung sau xay ra o đo sau noi thach quyen chim khong con de vo, do nhiet đo va ap suat cao. Mot co che co the cho viec tao ra cac tran đong đat tap trung sau la loi do olivine trai qua qua trinh chuyen pha thanh cau truc spinel.


= Đong đat va hoat đong nui lua =
Đong đat thuong xay ra o cac vung nui lua va đuoc gay ra o đo, ca boi cac đut gay kien tao va su di chuyen cua magma trong nui lua. Nhung tran đong đat nhu vay co the đong vai tro la mot canh bao som ve cac vu phun trao nui lua, nhu trong vu phun trao nui St. Helens nam 1980. Cac tran đong đat co the đong vai tro la điem đanh dau cho vi tri cua magma chay trong cac ngon nui lua. Nhung vi tri nay co the đuoc ghi lai bang may đo đia chan va may đo đo nghieng (mot thiet bi đo đo doc mat đat) va đuoc su dung lam cam bien đe du đoan cac vu phun trao se xay ra hoac sap xay ra.


Anh huong Đong đat dien ra hang ngay tren Trai Đat. Chung co the co su rung đong rat nho đe co the cam nhan cho toi đu kha nang đe pha huy hoan toan cac thanh pho. Hau het cac tran đong đat đeu nho va khong gay thiet hai.
Tac đong truc tiep cua tran đong đat la rung cuon mat đat (Ground roll), thuong gay ra nhieu thiet hai nhat. Cac rung đong nay co bien đo lon, vuot gioi han đan hoi cua moi truong đat đa hay cong trinh va gay nut vo. Tac đong thu cap cua đong đat la kich đong lo đat, lo tuyet, song than, nuoc trieu gia, vo đe. Sau cung la hoa hoan do cac he thong cung cap nang luong (đien, ga) bi pha huy.
Trong hau het truong hop, đong đat tu nhien la chuoi cac vu đong đat co cuong đo khac nhau, keo dai trong thoi gian nhat đinh, co vai ngay đen vai thang. Trong chuoi đo thi tran đong đat manh nhat goi la đong đat chinh (mainshock), con nhung lan yeu hon thi goi la du chan. Du chan truoc đong đat chinh goi la tien chan (Foreshock), con sau đong đat chinh goi la "Aftershock" nhung trong tieng Viet hien dung tu "du chan".
Nang luong cua đong đat đuoc trai dai trong mot dien tich lon, va trong cac tran đong đat lon co the trai het toan cau. Cac nha khoa hoc thuong co the đinh đuoc điem ma cac song đia chan đuoc bat đau. Điem nay đuoc goi la chan tieu (hypocentre). Hinh chieu cua điem nay len mat đat đuoc goi la chan tam (epicenter).
Cac tran đong đat xay ra duoi đay bien co the gay ra lo đat hay bien dang đay bien, lam phat sinh song than.

Cac nha đia chan phan chia ra bon loai song đia chan, đuoc xep thanh 2 nhom: hai loai goi la song khoi (Body waves) va hai loai goi la song be mat (Surface waves).
Song khoi phat xuat tu chan tieu va lan truyen ra khap cac lop cua Trai Đat. Tai chan tam thi song khoi lan đen be mat se tao ra song mat. Bon song nay co van toc lan truyen khac nhau, va tai tram quan sat đia chan ghi nhan đuoc theo thu tu đi đen nhu sau: 

Song P: Song so cap (Primary wave) hay song doc (Longitudinal wave).
Song S: Song thu cap (Secondary wave) hay song ngang (Shear wave).
Song Love: Mot dang song mat ngang phan cuc ngang.
Song Rayleigh: con goi la rung cuon mat đat (Ground roll)
Tuy theo tinh trang ghi nhan song cua tram, nha đia chan tinh ra cuong đo, khoang cach va đo sau chan tieu voi muc chinh xac tho. Ket hop so lieu cua nhieu tram quan sat đia chan se xac đinh đuoc cuong đo va toa đo vu đong đat chinh xac hon.


Cac thang cuong đo = Thang đo đo Richter =
1–2 tren thang Richter
Khong the nhan biet
2–4 tren thang Richter
Co the nhan biet nhung khong gay thiet hai
4–5 tren thang Richter
Mat đat rung chuyen, nghe tieng no, thiet hai khong đang ke
5–6 tren thang Richter
Nha cua rung chuyen, mot so cong trinh co hien tuong bi nut
6–7 tren thang Richter
kich hoat  sat lo,nui lua co the phun trao
7–8 tren thang Richter
Manh, pha huy hau het cac cong trinh xay dung thong thuong, co vet nut lon hoac hien tuong sut lun tren mat đat.
8–9 tren thang Richter
Rat manh, pha huy gan het ca thanh pho hay đo thi, co vet nut lon, vai toa nha bi lun
>9 tren thang Richter
Rat hiem khi xay ra
>10 tren thang Richter
Cuc hiem khi xay ra, pha huy toan bo


= Cac thang đo khac =
Thang đo lon mo men (Mw)
Thang Rossi-Forel (viet tat la RF)
Thang Medvedev-Sponheuer-Karnik (viet tat la MSK)
Thang Mercalli (viet tat la MM)
Thang Shindo cua co quan khi tuong hoc Nhat Ban
Thang EMS98 tai chau Au


Anh huong cua đong đat = Rung lac, vo be mat =
Đay chinh la anh huong chinh cua đong đat. Muc đo nghiem trong cua no dua tren cuong đo, khoang cach tinh tu chan tam, va cac đieu kien ve đia chat, đia mao tai noi bi anh huong. Đo rung lac đuoc đo bang PGA (peak ground acceleration).


= Sat lo đat, lo tuyet =
Đong đat cung giong nhu bao, hoat đong cua nui lua, v.v. chung co the gay ra su bat on o nhung noi doc, dan đen sat lo đat. Sat lo đat van co the dien ra trong cong tac cuu ho.


= Hoa hoan =
Đong đat co the gay ra hoa hoan khi chung pha huy cac đuong day đien va cac đuong ong khi. Trong hoan canh ma cac đuong ong nuoc bi thiet hai va cac du chan van con tiep dien, se rat kho khan đe ung pho voi cac đam chay. Đong đat San Francisco 1906 la mot vi du đien hinh khi so nguoi thiet mang chu yeu la vi hoa hoan chu khong phai đong đat.


= Song than =

Song than la mot hau qua nghiem trong cua đong đat. No co the di chuyen voi van toc len toi 800 km/h, tuy thuoc vao đo sau. Song than co the di chuyen hang ngan cay so va quet sach noi no đi qua chi vai gio sau đong đat.
Thong thuong thi đong đat voi cuong đo be hon 7,5 đo Richter khong tao ra song than cho du đa co mot so truong hop ngoai le đuoc ghi lai.


= Con nguoi =
Đong đat gay anh huong nghiem trong toi tinh mang, tai san con nguoi. No co the dan toi dich benh, thieu cac nhu cau co ban, anh huong đen tinh than...


Du bao đong đat Du bao đong đat (Earthquake prediction) la no luc đuoc nhieu the he nha đia chan hoc huong đen thuc hien, nham du bao thoi gian, đia điem, cuong đo va cac tinh trang khac, ke ca xay dung ra phuong phap du bao nhu phuong phap VAN (VAN method). Song muc tieu chinh can đat la đanh gia nguy co xay ra đong đat cua tung vung, the hien o ban đo phan vung nguy co đong đat. Hien van chua đat đuoc du bao cho tung vu, nghia la đong đat la mot thien tai chua the du bao truoc đuoc. Cho nen nhung nguoi song o vung co nguy co đong đat khong the tranh no đuoc.
Co nhung thong tin noi ve mot so loai đong vat nhu voi, cho, chon, meo, v.v. co hanh vi lanh nan truoc khi xay ra đong đat va song than, bang chung la chung it bi thiet mang trong tai bien nay, song chua đuoc nghien cuu đay đu.


Su chuan bi, ung pho voi đong đat Ky thuat đong đat (earthquake engineering) la mot ky thuat voi muc tieu du bao su anh huong cua đong đat len cac toa nha,cac cong trinh, kien truc va đong thoi thiet ke cac ket cau moi nham co the han che toi đa cac thiet hai. Cac cong trinh, kien truc đa đuoc xay dung co the dung toi phuong phap trang bi đia chan (seismic retrofitting) đe nang cao kha nang chong chiu đong đat. Bao hiem đong đat (earthquake insurance) co the giup cho cac chu toa nha, cong trinh tranh khoi nhung thiet hai ve kinh te do đong đat gay ra.


Nen lam gi khi co đong đat Đong đat khong the du bao truoc, song co mot so đieu ta co the lam đe truoc, trong luc, va sau đong đat đe tranh hoac giam thuong tich va thiet hai do đong đat gay ra.


= Truoc đong đat =
Nhung vat dung trong nha nen đuoc đung vung chac. Nhung thu nhu ti vi, guong, may tinh, v.v. nen đuoc dan chat vao tuong đe khi lung lay cung khong rot xuong đat gay ra thuong tich. Tranh, guong, v.v. nen đuoc đat xa giuong ngu.
Đat cac đo đac nang trong nha nhu ke sach, tu chen, v.v. xa khoi cac cua va nhung noi thuong lui toi đe khi chung nga van khong lam chuong ngai loi ra. Chung cung nen đuoc dinh chat vao tuong.
Vat dung nha bep nen đuoc dinh chat vao mat đat, tuong, hay mat ban.
Nhung vat nang hay de be nen đe gan mat đat.
Voi nhung noi de ra vao, du tru nuoc uong, đo an đong hop, đen pin, pin, rađio, bang, thuoc men. Thay đoi chung thuong xuyen khi het han.
Chon mot cho tu hop gia đinh neu moi nguoi khong o cung noi khi đong đat xay ra.


= Trong luc đong đat =


 Trong nha  Neu đong đat xay ra trong luc trong nha nen chui xuong gam ban.
Tim goc phong đe đung. Tranh cua kinh.
Tranh xa nhung vat co the roi xuong.
Che mat va đau bang sach, bao đe khoi bi cac manh vun trung.
Neu mat đien, dung đen pin. Đung dung nen hay diem vi chung co the gay hoa hoan.
Mo rađio đe xem co tin tuc khan cap khong.


 Trong cac toa nha cao tang  Tuyet đoi khong đuoc dung thang may vi khi co đong đat thi hay kem theo mat đien va neu dung thang may thi se bi ket. Cung khong đuoc dung thang bo
Cung nen tranh xa cac khu vuc co cua kinh, đen đien treo.
Khoa gas, mo cua so hoac cua ra vao.
Nghien cuu cho thay co kha nhieu nguoi bi thuong la do co ra khoi toa nha cao tang ngay lap tuc hoac chay sang cac cho khac cung toa nha. Hau het thuong vong lien quan toi đong đat do bi tuong đo, cac manh kinh bi vo va vang vao nguoi.


 Ngoai đuong  Tranh xa cac toa nha va day đien. Tim cho trong đe đung.
Neu đong đat xay ra trong luc lai xe, ngung xe o le đuong. Tranh cac cot đien, day đien, va đuong cau, khong chui xuong gam xe


= Sau khi co đong đat =
Kiem tra xem co ai bi thuong khong. Đung di chuyen nguoi bi thuong tru khi ho o gan day đien hay nhung noi nguy hiem khac. Goi cap cuu neu co nguoi tat tho. Neu bi nha sap, gay tieng đong đe keu cuu.
Chuan bi cho cac tran du chan, nhung tran đong đat gay ra boi tran đong đat vua xay ra. Tuy chung nho hon, chung van co the gay ra thuong tich.
Mo radio đe xem co tin tuc khan cap khong.
Đong đat co the lam đut day đien, gas, hay nuoc. Neu ngui thay co mui hoi, mo cua so va tat đuong gas, đung tat mo may nao het, va ra ngoai. Thong bao cac nha chuc trach.
Đen noi đa chon đe tu hop va tinh đay đu.


Cac tran đong đat lon Mot trong nhung tran đong đat lon nhat đuoc ghi lai trong lich su la đong đat Thiem Tay 1556, xay ra vao ngay 23 thang 1. Hon 830.000 nguoi thiet mang trong tran đong đat khung khiep nay. Vao thoi gian nay, nha chu yeu đuoc xay dung theo kieu yaodong, tuc la đuoc xay dung tren phan doc cua đoi. Rat nhieu nguoi đa thiet mang khi nhung ngoi nha nay bi pha huy. Đong đat Đuong Son 1976 la tran đong đat khung khiep nhat the ky 20, giet chet 240.000 – 650.000 nguoi.
Tran đong đat nam 1960 xay ra tai Chile (1960 Valdivia earthquake) chinh la tran đong đat lon nhat tung đuoc ghi lai bang đia chan ke voi cuong đo 9,5 đo Richter. Chan tam nam o gan Canete, Chile. Nang luong ma no giai phong manh gan gap đoi so voi tran đong đat manh thu nhi, đong đat Alaska 1964.
Muoi tran đong đat manh nhat đuoc ghi lai đeu la sieu đong đat, tuy nhien chi co đong đat va song than An Đo Duong 2004 la mot trong nhung tran đong đat kinh hoang nhat voi con nguoi. Ngoai ra con co tran đong đat o Nhat Ban nam 2011 đuoc ghi nhan co cuong đo o muc nhu vay, nhung con so thuong vong chua phai la lon nhat.


Tai Viet Nam Xem them: Danh sach đong đat o Viet Nam
Do vung ban đao Đong Duong nam trong mot mang kien tao va xa voi vung ria mang, nen tai Viet Nam rat hiem nhung tran đong đat manh, va gan nhu khong co đong đat va song than o muc huy diet. Chi mot so it tran đong đat đuoc ghi nhan trong lich su.
Tran đong đat 6,1 đo Richter xay ra o vung ngoai khoi Nam Trung Bo nam 1923, đi cung hien tuong phun trao nui lua Hon Tro.
Hai tran tran đong đat manh ghi nhan la đong đat Đien Bien nam 1935 cuong đo 6,75 đo Richter, va đong đat Tuan Giao nam 1983 cuong đo 6,8 đo Richter. Nhung đong đat nay co chan tieu nong, nen vung rung đong pha huy hep, khong gay thiet hai đang ke.
Nhung đong đat o vung lan can gay ra rung lac o vung đat Viet Nam gan đay, thi co đong đat cuong đo khoang 7,0 đo Richter xay ra nam 2011 tai khu vuc bien gioi Myanmar - Lao - Thai Lan, gay rung đong cam nhan đuoc o cac tinh mien bac Viet Nam.
Nhung tran đong đat manh duoi 6 đo Richter tren đat lien Viet Nam hang nam co khoang chuc vu. 
Đien hinh nhu:

Vao luc 12:14:51 trua ngay 27/07/2020, o khu vuc huyen Moc Chau, tinh Son La. Tran đong đat voi cuong đo 5,3 đo Richter, vi tri toa đo 20.83 đo vi Bac, 104.65 đo kinh Đong, đo sau chan tieu 14 km, khien cho cac tinh thanh nhu Ha Noi, Phu Tho, Hoa Binh, Thai Nguyen, Thanh Hoa xay ra hien tuong rung lac.
Vao hoi 19:37:53  (gio Ha Noi) ngay 24/12/2021, mot tran đong đat co đo lon 3,9 đo Richter xay ra tai vi tri co toa đo (22,391 đo vi Bac, 101,811 đo kinh Đong), đo sau chan tieu khoang 8,6 km. Đong đat xay ra tai khu tinh Phongsaly, Lao nhung khien nhieu chung cu o Ha Noi bi rung lac nhe.
Vao hoi 14:08:04 (gio Ha Noi) ngay 23/08/2022  mot tran đong đat co đo lon 4,7  xay ra tai vi tri co toa đo (14.768  đo vi Bac, 108.209  đo kinh Đong), đo sau chan tieu khoang 8.2 km. Đong đat xay ra tren đia phan xa Kon Plong, tinh Kon Tum nen pham vi anh huong kha lon, đac biet nguoi dan song tai cac toa nha cao tang tai Đa Nang, Quang Nam, Quang Ngai đeu cam nhan rung chan.
Trong thang 9 nam 2024, tren ca nuoc đa xay ra 36 tran đong đat voi đo lon tu 2.5 đen 4.0, trong đo co 32 tran đa xay ra tai huyen Kon Plong, tinh Kon Tum


= Phong ngua =
Hien nay Vien Vat ly đia cau đa xay dung 10 tram quan sat đia chan tren lanh tho Viet Nam, gui so lieu theo thoi gian thuc ve Vien.
Vien cung co quan he trao đoi du lieu voi cac quoc gia va vung lanh tho trong khu vuc, hop tac voi Trung tam Canh bao song than Thai Binh Duong (Pacific Tsunami Warning Center) tai Hawaii (My) va Trung tam Bao đong song than Đai Tay duong (Atlantic Ocean - Tsunami Alarm System Luu tru ngay 24 thang 6 nam 2015 tai Wayback Machine) đe nhan thong tin, xu ly va đua ra khuyen cao.


Tham khao Xem them Đia chan hoc
Đong sao (chan đong tren mot so loai sao đac)
Danh sach cac tran đong đat
Song đia chan
Đo Richter
Hon Tro
Đia chan đien
He thong canh bao song than (Tsunami warning system)
Trung tam Canh bao song than Thai Binh Duong (Pacific Tsunami Warning Center, PTWC)


Lien ket ngoai How to survive an earthquake - Guide for children and youth Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Earthquakes — an educational booklet by Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser
The Severity of an Earthquake
USGS Earthquake FAQs Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
IRIS Seismic Monitor - maps all earthquakes in the past five years.
Latest Earthquakes in the World Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine - maps all earthquakes in the past week.
Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute Luu tru ngay 19 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine, Woods Hole Oceanographic Institution
Geo.Mtu.Edu — How to locate an earthquake's epicenter
Photos/images of historic earthquakes
earthquakecountry.info Answers to FAQs about Earthquakes and Earthquake Preparedness
Interactive guide: Earthquakes - an educational presentation by Guardian Unlimited
Geowall Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine — an educational 3D presentation system for looking at and understanding earthquake data
Virtual Earthquake Luu tru ngay 28 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine - educational site explaining how epicenters are located and magnitude is determined
CBC Digital Archives — Canada's Earthquakes and Tsunamis
Earthquakes Educational Resources - dmoz Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
USGS: Earthquakes for Kids Luu tru ngay 30 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine
Reports on China Sichuan earthquake 12/05/2008 Luu tru ngay 1 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Kashmir Relief & Development Foundation (KRDF) Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine
PBS NewsHour - Predicting Earthquakes
10 tran đong đat kinh hoang nhat