12 Angry Men (tam dich: 12 nguoi đan ong gian du) la mot bo phim My san xuat nam 1957, đuoc chuyen the tu vo kich truyen hinh cung ten cua Reginald Rose. Bo phim đuoc chinh Rose viet kich ban va san xuat, va do Sidney Lumet đao dien. 12 Angry Men la mot phim the loai toa an ke ve mot boi tham đoan co 12 nguoi đan ong đang ban thao ve toi trang cua mot bi cao. Tai Hoa Ky, trong hau het cac phien xu hinh su qua boi tham đoan, tat ca cac boi tham vien phai nhat tri khi ket luan bi cao co toi hay vo toi. Bo phim đac biet o điem gan nhu chi dung mot boi canh: tru mot đoan mo đau xay ra truoc toa an va mot đoan ngan o trong phong ve sinh, toan bo bo phim dien ra trong mot phong hop boi tham. Trong toan bo 96 phut cua bo phim, chi 3 phut dien ra ngoai phong nay.
Bo phim mieu ta nhung phuong phap đi đen su đong thuan, cung nhu nhung su kho khan trong qua trinh nay, trong mot nhom nguoi co nhieu ca tinh khac nhau cong them ca tinh manh va mau thuan lan nhau. Tru hai boi tham trao đoi ten truoc khi roi toa an o cuoi phim, trong phim khong su dung ten nhan vat nao: bi cao đuoc goi la "thang nho" va cac nhan chung đuoc goi la "ong gia", va "ba o ben kia đuong".
Đen nam 2007, 12 Angry Men đuoc Thu vien Quoc hoi Hoa Ky chon luu tru vao Vien luu tru phim Quoc gia vi su "quan trong trong linh vuc van hoa, Lich su, hay tham my" cua no.


Cot truyen Cau chuyen bat đau o mot toa an o Thanh pho New York, noi mot thanh nien 18 tuoi tu mot khu o chuot đang bi xet xu vi toi đam chet nguoi cha. Đen luc boi tham đoan phai đua phan quyet, quan toa yeu cau đoan boi tham xac đinh bi cao co toi hay khong, va thong bao them rang neu ho ket toi, bi cao se phai chiu hinh phat tu hinh.
Ban boi tham đuoc đua đen mot phong rieng, luc đau ho bo ra mot thoi gian ngan đe noi loi xa giao truoc khi bat đau cong viec. Co the thay ro vao đau cac boi tham vien đa quyet đinh rang bi cao co toi, va ho co y đinh đua phan quyet nay ma khong can ban thao - chi tru mot nguoi la Boi tham #8 (Henry Fonda, nguoi duy nhat bieu quyet "vo toi" trong cuoc bieu quyet đau tien. Ong ta giai thich rang đay la mot viec he trong cho nen khong the đua ra phan quyet ma khong ban thao. La phieu cua ong đa lam tuc gian cac boi tham vien khac, đac biet la Boi tham #7 (Jack Warden), nguoi đang đe tam tri vao mot tran bong chay toi hom đo, va Boi tham #10 (Ed Begley), nguoi tin rang hau het moi nguoi xuat than tu cac khu o chuot co kha nang pham toi cao hon nguoi binh thuong.
Phan con lai cua bo phim tap trung cua mieu ta nhung kho khan cua ban boi tham trong viec đi đen mot phan quyet nhat tri. Trong khi mot so cac vien boi tham co nhung đinh kien ca nhan, Boi tham #8 cho rang cac chung cu trong truong hop nay la gian tiep, va rang bi cao đang đuoc co mot cuoc thao luan cong bang. Ong đat cau hoi ve tinh chinh xac va đo tin cay cua hai nhan chung duy nhat trong an mang, su "hiem hoi" cua hung khi (mot con dao xep thong thuong ma ong cung co mot cai y het), va cac truong hop nghi van noi chung (bao gom ca mot con tau tren đuong tau xe lua cao đi ngang qua vao thoi điem xay ra an mang). Ong cung cho rang luong tam ong khong cho phep ong bo phieu "co toi" khi ong cam thay co su nghi ngo hop ly ve kha nang gay an cua bi cao.
Sau khi lap luan qua nhieu luan điem ma khong nhan đuoc su phan ung tich cuc tu nhung nguoi khac, Boi tham #8 mien cuong đong y rang ong đa chi lam treo boi tham đoan (hung-jury - mot boi tham đoan ma trong đo ho khong the nao đua ra đuoc mot phan quyet đong thuan do đo phai tai xu). Tuy nhien đe ton trong y kien nhung nguoi con lai, ong đe nghi bo phieu them mot lan nua, lan nay bang cach bo phieu kin. Ong đe xuat rang ong se khong bo phieu, va neu 11 boi tham vien khac van con nhat tri trong mot cuoc bo phieu co toi, ong se bang long voi quyet đinh cua ho. Cuoc bo phieu bi mat đuoc dien ra, va mot phieu "vo toi" khac xuat hien. Boi tham #3 to ra tuc gian va cao buoc Boi tham #5 - nguoi xuat than tu mot khu o chuot - đa đoi phieu do cam thong đoi voi tre em khu o chuot. Tuy nhien, Boi tham #9 (Joseph Sweeney) tiet lo rang chinh ong ta thay đoi phieu cua minh, vi ong cam thay rang cac luan điem cua Boi tham #8 xung đang đuoc thao luan them.
Boi tham vien #8 đua ra mot lap luan thuyet phuc rang mot trong hai nhan chung, mot nguoi đan ong cao tuoi, nguoi tuyen bo đa nghe thang nho het len: "Toi se giet ong" truoc khi vu an mang xay ra, khong the nghe loi noi ro rang nhu ong đa khai;cung nhu cho rang nguoi ta thuong noi "Tao se giet may" khi ho that su khong co y đinh giet nguoi. Boi tham #5 đoi la phieu cua minh thanh "vo toi". Ngay sau đo, Boi tham #11 (George Voskovec) đat cau hoi ve su hop ly cua viec bi cao thoat khoi hien truong truoc khi lau chui vet van tay ra khoi con dao, roi sau đo tro lai hien truong ba tieng sau đe lay con dao (van con nam tren nguc nguoi cha);sau đo ong thay đoi la phieu.
Boi tham vien #7 nhac đen tuyen bo cua ong gia: sau khi nghe tieng xac nguoi cha rot xuong san nha, ong đa đi đen cua can ho va nhin thay bi cao chay ra khoi toa nha tu cua trong vong 15 giay. Cac boi tham vien #5, #6, va #8 đat cau hoi ve su xac thuc cua tuyen bo nay, vi nhan chung nay tung bi đot quy cho nen khong the đi lai de dang. Sau mot cuoc thu nghiem, boi tham đoan ket luan rang nhan chung khong the đi đen cua nha kip thoi đe nhin thay hung thu chay ra. Boi tham vien #8 ket luan rang ong gia cho rang bi cao chay ra chi dua vao nhung gi minh nghe đuoc truoc đo. Boi tham vien #3, ngay cang to ra buc boi trong qua trinh nay va trong con tuc gian đa noi "Han phai chet! Han đang truot ra khoi tam tay chung ta!" Boi tham vien #8 mang lai ong ta, cho rang ong la mot "nguoi tra thu cong cong tu xung" va goi ong la mot nguoi thich thu voi nhung tro tan ac, cho rang ong chi muon bi cao chet vi ly do ca nhan chu khong phai vi su that. Boi tham vien #3 het len "Ta se giet han!" va nhao toi Boi tham #8, nhung bi hai nguoi khac can lai. Boi tham vien #8 binh tinh noi "Ong that su khong muon giet toi chu, co đung khong?", va chung minh luan điem ma ong đa đua ra truoc đo.
Boi tham vien #2 (John Fiedler) va Boi tham vien #6 (Edward Binns) cung đoi y thanh "vo toi", do đo so phieu vao thoi điem nay la đong đeu (6-6). Sau đo, mot tran mua bao quet qua thanh pho, khien tran bong chay ma boi tham vien #7 muon đi xem co nguy co bi huy bo.
Boi tham vien #4 (E. G. Marshall) cho rang ong khong tin vao co vang mat cua bi cao (đang xem phim trong rap cung voi ban be vao thoi điem xay ra an mang), vi thang nho khong nho đuoc đa coi phim gi ba tieng sau đo. Boi tham vien #8 giai thich rang trong luc bi xuc đong nguoi ta de quen nhieu đieu, va thu thach boi tham vien #4 co nho đuoc nhung gi đa xay ra hom truoc khong. Boi tham vien #4 co the nho đuoc nhung cung gap khong it kho khan, va #8 chi ra rang luc đo ong khong bi stress cho nen khong co ly do gi đe ma nghi rang thang nho co the nho đuoc đa xem phim gi.
Boi tham vien #2 đat cau hoi ve tuyen bo cua phia cong to cho rang bi cao đa đam dao xuong nan nhan, trong khi bi cao thap hon nan nhan ca foot. Boi tham vien #3 va Boi tham vien #8 thuc hien mot cuoc thu nghiem đe xem thu mot nguoi thap hon co the đam xuong mot nguoi cao hon hay khong. Cuoc thu nghiem cho thay viec đo co the đuoc, nhung boi tham vien #5 giai thich rang vi ong lon len trong mot khu vuc co nhieu tran đau nhau bang dao, ong biet ro mot nguoi thap hon se khong đoi nao cam dao mot cach nhu the đe co mot nhat dao đi xuong, vi đo la mot tu the rat vung ve va mat thoi gian. Nguoc lai, mot nguoi thap hon đoi phuong se đam mot nhat dao đi len. Kham pha nay đa lam cung co hon y tuong rang bi cao la vo toi.
Ngay cang mat kien nhan, boi tham vien #7 đoi la phieu cua minh đe ket thuc cuoc ban thao;viec nay đa khien ong bi boi tham vien #3 va #11 tuc gian, hai nguoi đang co y tuong khac nhau. Boi tham vien #11, mot nguoi nhap cu co ve rat ai quoc cho rang #7 đa coi thuong la phieu cua minh, va cuoi cung #7 cung cho rang ong cung that su tin rang bi cao la vo toi.
Lan luot boi tham vien #12 (Robert Webber) va #1 (Martin Balsam) cung thay đoi la phieu cua minh, chi đe lai ba nguoi: boi tham vien #3, #4, va #10. Buc tuc vi dien bien cua cuoc ban thao, Boi tham vien #10 bat đau mot con thinh no va cho rang khong the tin tuong đuoc nhung nguoi tu khu o chuot, va ho khong hon loai cam thu cung giet hai lan nhau đe giai tri. Boi tham vien #5 cam thay xuc pham va quay lung lai;tung nguoi mot cung bat đau quay lung đoi voi Boi tham vien #10. Bi xao tron vi phan ung nay, Boi tham vien #10 tiep tuc trong mot giong noi va cu chi cang giam dan, va cuoi cung ket thuc bang "Hay nghe toi noi. Hay nghe...". Boi tham vien #4, nguoi duy nhat chua quay lung, tra loi, "Toi đa nghe roi. Bay gio ong hay ngoi xuong va đung mo mieng nua." Trong khi #10 đi đen mot goc phong mot minh, #8 noi trong mot giong nho nhe ve nhung cai hai cua đinh kien, va cac boi tham vien khac bat đau tro lai ghe ngoi cua minh.
Khi đuoc hoi tai sao ho van muon ket an bi cao trong khi co nhung nghi ngo co ly, Boi tham vien #4 noi rang mac du cac chung cu khac đa co nghi van, van con co mot nhan chung khac đa chung kien an mang tu cua so trong phong minh tu phia ben kia đuong (qua mot chiec tau đang đi ngang qua). Sau khi đieu nay đuoc nhac đen, #12 đoi y kien va ty le phieu tro thanh 8-4.
Sau đo boi tham vien #9, sau khi thay Boi tham vien #4 chui mui (vi bi đoi kinh cham vao), nhan thuc rang nhan chung đo, cung nhu #4, cung đeo kinh vi ba cung co dau hieu chui mui vao cung cho, nhung ba khong mang kinh đen toa an vi ly do tham my, Boi tham vien #8 hoi Boi tham vien #4 ong co mang kinh khi đi ngu khong, va #4 tra loi khong, chang ai lam viec đo. Boi tham vien #8 giai thich rang khong co ly do gi đe tin tuong rang nhan chung đo đang mang kinh trong luc đang ngu, va chi ra rang vi an mang xay ra rat nhanh, ba khong đu thoi gian đe ma đeo kinh vao. Sau đo, cac boi tham vien #12, #10, va #4 đeu đoi la phieu cua minh thanh "vo toi".
Vao luc nay, nguoi duy nhat cho rang bi cao co toi la #3. Boi tham vien #3 đua ra nhieu luan điem, nhung cuoi cung noi "Thang nhoc hu hong... May pha hong đoi may roi--!" Viec nay bieu lo rang ong co quan he xau voi nguoi con trai cua minh, va viec nay la ly do chinh ma ong muon bi cao co toi. Ong mat binh tinh, xe mot buc hinh cua minh voi đua con, roi bat khoc va đoi la phieu cua minh thanh "vo toi". Cuoi cung, tat ca cac boi tham vien đa đong thuan voi phan quyet "vo toi".
Sau khi cac boi tham vien roi khoi can phong, Boi tham vien #8 giup #3 đi ra. Bo phim ket thuc khi hai boi tham vien #8 (Davis) va #9 (McCardle) trao đoi danh tinh, va cac boi tham vien roi khoi toa an đe ve lai cuoc song hang ngay cua minh.


Cac nhan vat Nhan vat khac khong ghi ten

Rudy Bond vai Quan toa
James Kelly vai Nguoi canh gac
Billy Nelson vai Nhan vien toa an
John Savoca vai Bi cao


San xuat Kich ban cua Reginald Rose ban đau đuoc viet cho truyen hinh (voi Dien vien chinh la Robert Cummings trong vai boi tham vien #8) va đuoc trinh chieu tren chuong trinh Studio One cua CBS vao thang 9 nam 1955. Bang kinescope cua dien xuat đo đa đuoc kham pha lai vao nam 2003 sau nhieu nam that lac. Cuoc trinh dien dien ra tai Chelsea Studios o Thanh pho New York.
Su thanh cong cua chuong trinh truyen hinh đa dan đen su chuyen the thanh phim. Sidney Lumet, nguoi truoc đo tung đao dien nhung kich phim truyen hinh nhu Alcoa Hour va Studio One, đuoc Henry Fonda va Rose moi đao dien phim. 12 Angry Men la bo phim đien anh đau tien cua Lumet, va đoi voi Fonda va Rose (hai nha đong san xuat), đay la bo phim duy nhat ma ho lam nha san xuat. Fonda sau đo noi rang ong se khong bao gio san xuat mot bo phim nao nua.
Viec quay phim đuoc hoan tat trong vong 3 tuan voi tong chi phi la 340.000 USD (khoang 2,5 trieu USD neu đieu chinh cho lam phat).
Vao đoan đau phim, cac may quay hinh đuoc đat o vi tri cao va dung ong kinh goc rong đe tao cam giac khoang cach giua cac nhan vat, nhu cang ve sau thi tieu cu cua cac ong kinh cang giam dan. Đen cuoi phim, hau nhu moi nhan vat đeu đuoc quay gan bang ong kinh telephoto tu mot goc đo thap hon, lam giam đo sau truong anh. Lumet von la mot đao dien nhiep anh, cho biet rang ong co y đinh lam nhu vay đe tao mot cam giac chung so khong gian hep (claustrophobia).


Đon nhan = Gioi phe binh =
Khi moi ra mat, 12 Angry Men đuoc đon nhan nong nhiet tu gioi phe binh. A. H. Weiler cua to The New York Times viet rang "No đa tao nen mot kich ban cang thang, hap dan, va thuc giuc ma co pham vi xa hon boi canh can phong nho cua boi tham đoan cua no." Ve cac nhan vat chinh, ong nhan xet "dien xuat cua ho co đu suc manh va kich đong đe khien khan gia say me." Tuy nhien, bo phim co doanh thu thap Voi su ra đoi cua phim mau va, phim man anh rong, bo phim đen trang nay khong the canh tranh noi. Bo phim khong đuoc biet đen nhieu cho đen khi no đuoc bat đau chieu tren truyen hinh.


= Di san =
Ngay nay no đuoc xem la mot bo phim kinh đien đuoc ca khan gia va gioi phe binh khen ngoi: Roger Ebert liet ke no trong danh sach "Nhung bo phim vi đai". Vien phim My (AFI) liet ke Boi tham vien 8, do Henry Fonda dien xuat, la nhan vat thu 28 trong danh sach 50 anh hung vi đai nhat trong đien anh My the ky 20. AFI cung liet ke bo phim trong vi tri so 42 trong danh sach 100 phim truyen cam hung, thu 88 trong danh sach phim ly ky nhat va thu 87 trong danh sach 100 phim hay nhat trong 100 nam qua. Đen thang 10 nam 2013, bo phim van nhan so điem 100% trong cac phe binh tren Rotten Tomatoes. Trong nam 2011, bo phim đung thu nhi trong cac phim đuoc chieu nhieu nhat tai cac truong trung hoc Anh.
Cac danh sach trong Vien phim My:

100 phim hay nhat – Đe cu
100 phim rung ron va ly ky – Vi tri 88
100 anh hung va ke phan dien: Boi tham so 8 – Nguoi hung thu 28
100 phim truyen cam hung – Vi tri 42
AFI's 100 Years... 100 Movies (10th Anniversary Edition) – Vi tri 87
10 phim trong 10 the loai – Phim chinh kich toa an #2


= Giai thuong =
Bo phim đuoc đe cu Giai Oscar trong cac the loai Đao dien xuat sac nhat, Phim hay nhat va Kich ban chuyen the xuat sac nhat. Trong ca ba the loai no thua phim The Bridge on the River Kwai. Tai Lien hoan phim quoc te Berlin lan thu 7, bo phim gianh giai thuong Gau Vang. No cung gianh giai Grand Prix cua Hoi Nha phe binh phim Bi.


Anh huong van hoa Tai mot buoi chieu phim o Truong luat Đai hoc Fordham, tham phan Sonia Sotomayor cua Toi cao phap vien Hoa Ky noi rang ba đa chiu anh huong tu bo phim khi xem no trong luc hoc đai hoc, khien ba muon theo luat. Ba nhan cam hung tu loi noi cua boi tham vien so 11 von la mot nguoi nhap cu, ve long ton kinh cua ong đoi voi he thong tu phap My. Ba cung cho biet rang, trong luc lam quan toa trong cac toa an cap duoi, ba đoi khi huong dan cac boi tham khong lam theo phim, vi hau het cac ket luan cua boi tham đoan trong phim chi dua vao suy đoan chu khong phai su that. Sotomayor noi rang cac su kien nhu viec boi tham vien #8 tu đua mot con dao vao viec ban thao, hoac đua nghien cuu tu ngoai vao, va cuoi cung la viec boi tham đoan đa suy đoan nhieu đieu se khong đuoc cho phep trong mot boi tham đoan trong đoi that, va se dan đen mot vu xu an sai.
Bo phim cung co anh huong ngoai Hoa Ky. Trong mot bo phim Koki Mitani nam 1991, 12 Nin no Yasashii Nihonjin: 12 Gentle Japanese, cung ke lai cau chuyen o nuoc Nhat Ban cung co mot he thong boi tham đoan tuong tu.


Tham khao Đoc them Making Movies, by Sidney Lumet. (c) 1995, ISBN 978-0-679-75660-6
Ellsworth, Phoebe C. (2003). "One Inspiring Jury [Review of 'Twelve Angry Men']". Michigan Law Review. Quyen 101 so 6. tr. 1387–1407. JSTOR 3595316. In depth analysis compared with research on actual jury behaviour.
The New York Times, ngay 15 thang 4 nam 1957, "12 Angry Men", review by A. H. Weiler
Readings on Twelve Angry Men, by Russ Munyan, Greenhaven Press, 2000, ISBN 978-0-7377-0313-9
Chandler, David. "The Transmission model of communication" Communication as Perspective Theory. Sage publications. Đai hoc Ohio, 2006.
Lanham, Richard. "Introduction: The Domain of Style analyzing prose". (New York, NY: Continuum, 2003)


Lien ket ngoai 12 Angry Men tren Internet Movie Database
12 Angry Men tai Rotten Tomatoes
Criterion Collection Essay boi Thane Rosenbaum