Khuc Hao (chu Han: 曲顥; 860 - 917) hoac Khuc Thua Hao, đuoc suy ton la Khuc Trung Chu (曲中主), la con cua Khuc Thua Du. Que cua cha con Khuc Thua Du, Khuc Hao nay đuoc cho la lang Cuc Bo, xa Kien Quoc, huyen Ninh Giang, tinh Hai Duong.
Cha cua ong la Khuc Thua Du von xuat than tu gia đinh hao toc, nhan nha Đuong loan, quan đoi nha Đuong khong the kiem soat nuoc Viet, Khuc Thua Du đuoc dan chung suy ton lam chua va tu xung la Tiet đo su, truc tiep cai tri nuoc Viet. Khuc Thua Du mat, Khuc Hao len thay lam Tiet đo su. Ong đa co vai tro quan trong trong viec kien thiet nen mong mot nuoc Viet tu chu; thuc hien chinh sach ngoai giao mem deo, trung lap khi o Trung Quoc thoi ay co hai nuoc la Nam Han va Hau Luong.


Boi canh va nguon goc Nuoc Viet thoi bay gio bi chinh quyen nha Đuong Trung Quoc đo ho, nam Ky Mao (679) vua Cao Tong nha Đuong chia đat Giao Chau ra lam 12 chau, 59 huyen va đat An Nam đo ho phu. Nam 866, vua Đuong Y Tong thang An Nam đo ho phu len thanh Tinh Hai quan. Nam Đinh Mao (907) nha Đuong mat ngoi, nha Hau Luong, Hau Đuong, Hau Tan, Hau Han, Hau Chu tranh nhau lam vua. Moi nha đuoc may nam, gom tat ca la 52 nam, goi la đoi Ngu Qui hay la Ngu Đai.
Truoc khi nha Đuong sap mat ngoi đo may nam, thi ben Trung Quoc loan, giac cuop noi len khap ca moi noi. Uy quyen nha vua khong ra đen ben ngoai, the luc ai manh thi nguoi ay xung đe, xung vuong. O nuoc Viet, luc bay gio co mot nguoi ho Khuc ten la Thua Du, que o Hong Chau (thuoc đia hat Bang Giang va Ninh Giang o Hai Duong). Khuc Thua Du von la mot nguoi hao phu trong xu, ma tinh lai khoan hoa, hay thuong nguoi, cho nen co nhieu nguoi kinh phuc. Nam 905 Tinh Hai quan Tiet đo su Đoc Co Ton bi trieu ve nha Đuong (đoi vua Đuong Ai Đe) đe tri toi, đat Tinh Hai quan vo chu. Khuc Thua Du thua dip dan quan đanh chiem thu phu Đai La cua Tinh Hai quan. Nam Binh Dan (906) đoi vua Đuong Ai Đe, nhan khi trong chau co loan, dan chung cu Khuc Thua Du lam Tiet đo su đe cai tri Giao Chau. Nha Đuong luc bay gio suy nhuoc, the khong ngan cam đuoc, cung thuan cho Khuc Thua Du lam Tinh Hai Tiet đo su va gia phong Đong binh Chuong su. Nam sau nha Đuong mat ngoi (907), nha Hau Luong len thay, phong cho Luu An lam Nam Binh Vuong, kiem chuc Tiet đo su Quang Chau va Tinh Hai, co y đe lay lai Giao Chau. Khuc Thua Du lam Tiet đo su đuoc non mot nam thi mat, giao quyen lai cho con la Khuc Hao.
Theo Viet giam thong khao tong luan, Le Tung goi Khuc Thua Du la Khuc Tien Chua, may đoi la hao toc manh, nhan nha Đuong mat, long nguoi yeu men, suy ton lam chua, dung đo o La Thanh. Khuc Trung Chua (tuc Khuc Hao) noi co nghiep truoc, co phong thai cua ong noi. Khong ro Le Tung viet Khuc Hao la con hay chau cua Khuc Thua Du.


Su nghiep = Ke tap chuc Tiet đo su =
Cac sach su nhu Đai Viet su ky toan thu, An Nam chi luoc, Lich trieu hien chuong loai chi... đeu chep rat van tat ve Khuc Hao cung nhu nhung viec ong lam. Theo sach Đai Viet su ky toan thu, vao nam 907, sau khi nha Đuong mat, nha Luong len thay, cho Quang Chau Tiet đo su la Luu An kiem chuc Tinh Hai quan Tiet đo su, tuoc Nam Binh vuong. Khi ay An chiem giu Phien Ngung, nguoi Giao Chau la Khuc Hao chiem giu chau tri, tu xung la Tiet đo su, co y muu đo lan nhau.
Khuc Hao ke nghiep Khuc Thua Du, đong đo o La Thanh, von la tri so cu do nha Đuong xay dung nen. Su gia Le Tung nhan xet rang Khuc Hao co phong thai cua ong noi, tru hoach quyet thang, ngoai y moi nguoi, chong choi cac nuoc Bac trieu, la bac chua hien cua nuoc Viet, đa đinh ra ho tich va cac chuc quan giap, che đo moi lap it nhieu, nua chung thi mat (tuc nam 917).
Theo Viet Nam su luoc, Khuc Hao lap ra lo, phu, chau, xa o cac noi, đat quan lai, sua sang viec thue ma, viec suu dich va lai cho con la Khuc Thua My sang su ben Quang Chau, tieng la ket hieu voi nhau, nhung cot đe do tham moi viec hu thuc. Nam Đinh Suu (917) Khuc Hao mat, truyen nghiep lai cho con la Khuc Thua My.
Theo sach An Nam chi luoc, Khuc Hao nguoi Giao Chi. Cuoi đoi Đuong, Khuc Hao lam tiet đo su thay cho Đoc Co Ton: đoi cac huong o cac huyen lam giap, đat moi giap mot quan giap va mot pho tri giap đe giu viec đanh thue. Khuc Hao giu chuc tiet đo su đuoc bon nam thi mat.


= Cai cach =
Theo nghien cuu cua mot so nha lam su hien đai o Viet Nam thi Khuc Hao đa co nhung cai cach quan trong. Khuc Hao đa tien hanh cai cach quan trong ve cac mat. Đuong loi chinh tri cua ong đuoc su sach tom luoc ngan gon song rat ro rang: "Chinh su cot chuong khoan dung, gian di, nhan dan đeu đuoc yen vui". Khoan dung tuc la khong bat buoc, khong qua khat khe voi dan, chong tham quan o lai. Gian di la khong lam phien ha, sach nhieu boi nhieu thu tuc quan lieu. Yen vui, "an cu lac nghiep" la ly tuong cua nep song ma nguoi nong dan noi thon xom mong đoi. Khuc Hao sua lai che đo đien to, thue ma luc dich nang ne cua thoi thuoc Đuong. Ong ra lenh "binh quan thue ruong, tha bo luc dich, lap so ho khau, ke ro que quan, giao cho giap truong (quan giap) trong coi."
Tu mo hinh cua chinh quyen đo ho nha Đuong voi An Nam, nham khac phuc tinh trang phan tan quyen luc vao tay cac thu linh đia phuong, Khuc Hao đa co nhung co gang lon đau tien nham xay dung chinh quyen đoc lap, thong nhat tu trung uong đen xa. Ong chia ca nuoc thanh nhung đon vi hanh chinh cac cap: lo, phu, chau, giap, xa. Moi xa đat ra xa quan, mot nguoi chanh lenh truong va mot nguoi ta lenh truong. Mot so xa o gan nhau thoi thuoc Đuong goi la huong nay đoi la giap, moi giap co mot quan giap va mot pho tri giap đe trong nom viec ke ho khau, nhan khau va viec thu thue. Theo sach An Nam chi nguyen, Khuc Hao đat them 150 giap, cong voi nhung giap truoc đay nha Đuong đat, ca thay toan bo Tinh Hai quan co 314 giap.


= Ngoai giao =
Nha Hau Luong, truoc đay vi moi cuop ngoi nha Đuong, phuong Bac nhieu bien co nen Hau Luong Thai To thua nhan Khuc Hao lam Tiet đo su Tinh Hai quan nam 907. Nhung qua nam sau (nam 908), vua Hau Luong la Hau Luong Thai To lai phong cho Tiet đo pho su o Quang Chau la Luu An kiem chuc "Tinh Hai quan tiet đo, An Nam đo ho". Đieu đo co nghia la nguoi Trung Quoc van muon chiem lai Viet Nam. Su cai tri vung vang cua Khuc Hao o Tinh Hai quan khien ho Luu o Quang Chau khong dam nhom ngo toi phuong nam. 
Nam 909, Hau Luong Thai To phong Luu An o Quang Chau la Nam Binh vuong. Nam 910, Hau Luong Thai To phong Luu An o Quang Chau la Nam Hai vuong. Ngay 4 thang 4 nam 911 Nam Hai vuong Luu An o Quang Chau mat, em la Luu Nham ke vi lam Nam Hai vuong. Vao đau nam 913, vua Chu Huu Khue nha Hau Luong ban chuc kiem hieu thai pho cho Nam Hai vuong Luu Nham o Quang Chau. Cung nam 913, vua Chu Tran nha Hau Luong bo nhiem Luu Nham o Quang Chau lam tiet đo su cua Thanh Hai quan va Kien Vu quan, phong tuoc Nam Binh vuong cho Luu Nham. Nam 916 Luu Nham cham dut viec gui cong pham va su gia đen nha Hau Luong sau khi bi vua Chu Tran nha Hau Luong tu choi sac phong lam Nam Viet vuong.
Khi đuoc tang cuong luc luong tu cac si dan Trung nguyen di cu xuong phia Nam, Quang Chau manh len. Thang 9 nam 917, Nam Binh vuong Luu Nham o Quang Chau ben xung đe, lap ra nuoc Nam Han tach khoi nha Hau Luong, mot trong muoi nuoc thoi Ngu đai Thap quoc. Nguyen ban đau Nam Han Cao To (Luu Nghiem) lay quoc hieu la Đai Viet, sang nam 918 Nam Han Cao To moi đoi ten la Đai Han (su goi la Nam Han đe phan biet voi Bac Han ton tai cung thoi ky) va tu đo giu quoc hieu nay. Quoc hieu Đai Viet ban đau cang chung to tham vong cua ho Luu muon đanh Tinh Hai quan ma sau nay ho hai lan thuc hien (vao nam 930 va nam 938).
Nhan thay nguy co tu phia ho Luu, Khuc Hao sai con la Khuc Thua My lam "khuyen hieu su" sang Quang Chau gap vua Nam Han Cao To, be ngoai la đe ‘‘ket moi hoa hieu’’, song be trong cot la xem xet tinh hinh hu thuc cua đich. Cuoi nam 917 khi Khuc Thua My tro ve thi Khuc Hao mat. Du ong chua tung xung đe hay xung vuong nhung đoi sau nho cong lao cua ong va goi ong la ‘‘Khuc Trung chu’’. Khuc Thua My ke vi lam Tinh Hai quan Tiet đo su.
Do hanh đong ngoai giao mem deo cua Khuc Hao, Nam Han khong gay han voi Tinh Hai quan. Sau nay, do Khuc Thua My tu bo chinh sach cua cha, nhan chuc Tiet đo su tu nha Luong chu khong thua nhan nha Nam Han. Su ghi thoi Khuc Thua My ben trong lao dich nang ne; ben ngoai lai than voi nha Hau Luong ma nuoc Nam Han đa ly khai, chong đoi Nam Han trong khi Hau Luong o qua xa tan Trung nguyen; hon nua Khuc Thua My con cong khai goi Nam Han la "nguy đinh" (trieu đinh khong chinh thong) lam choc gian ho Luu, nen co the la nguyen nhan quan Nam Han tien quan xam luoc nuoc Viet.


Nhan đinh Theo Van Tao, Vien Su hoc Viet Nam: Khuc Hao đuoc đanh gia la nha cai cach hanh chinh đau tien o Viet Nam. So voi thoi Cao Bien, so đon vi hanh chinh thoi Khuc Hao đuoc tang len gap đoi. Nhu vay ve chieu rong, chinh quyen trung uong đa vuon toi nhieu noi hon tren đia ban cai tri. Viec đua nhan khau vao quan ly chat che hon tai cac đon vi hanh chinh tao đieu kien tang cuong nhan luc cho cac hoat đong kinh te, quan su cua chinh quyen. Vao the ky 10, trong khi cac hao truong đia phuong it nhieu co xu huong đoc lap, cat cu voi chinh quyen trung uong (ngay ca cac trieu đai Ngo, Đinh sau đo cung vay), Khuc Hao đa kheo leo dua vao ho đe cung co chinh quyen co so. Cuoc cai cach cua ong tao co so kinh te, xa hoi vung chac cho nen đoc lap, tu chu cua nguoi Viet sau nay.


Tham khao Đai Viet Su ky Toan thu, Nha Xuat ban Khoa hoc xa hoi, 1998, tap 1.
Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc.
Viet Nam su luoc, Nha Xuat ban Tan Viet, 1968.
Viet su luoc.
Lich trieu hien chuong loai chi, Nha Xuat ban Giao duc, 2006.
An Nam chi luoc, Vien Đai hoc Hue, Uy ban phien dich su lieu Viet Nam, 1961, ban đien tu.
Vien su hoc (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha Xuat ban Đai hoc va Giao duc chuyen nghiep
Van Tao (2006), Muoi cuoc cai cach, đoi moi lon trong lich su Viet Nam, Nha Xuat ban Đai hoc Su pham.


Chu thich Xem them Tu chu
Ho Khuc
Khuc Thua Du
Khuc Thua My
Duong Đinh Nghe