Pieta (tieng Y: [pjeˈta]; "Đuc Me sau bi"; 1498–1499) la mot tac pham đieu khac thoi ky Phuc Hung cua Michelangelo Buonarroti, hien đang đuoc đat trong Vuong cung thanh đuong Thanh Phero, Toa thanh Vatican. Đay la tac pham đau tien trong so cac tac pham mang cung chu đe cua tac gia. Buc tuong, lam bang đa cam thach Carrara, đuoc đat boi Hong y nguoi Phap Jean de Bilheres, nhu mot đai tuong niem trong tang le sau nay cua ong, nhung đa đuoc chuyen đen vi tri hien tai – nha nguyen đau tien o phia bac loi vao cua vuong cung thanh đuong – vao the ky 18. Đay cung la tac pham duy nhat ma Michelangelo tung ky ten len.
Tac pham noi tieng nay mieu ta thi the Gie-su tren đui Maria sau khi bi đong đinh tren thap tu gia. Chu đe tac pham co nguon goc Bac Au. Phong cach the hien Michelangelo ve chu đe Pieta la chua tung co trong nghe thuat đieu khac Y. Đay la mot tac pham quan trong vi no can bang cac ly tuong Phuc hung ve ve đep co đien voi chu nghia tu nhien.
Nam 2019, mot hinh tuong bang đat nung nho đuoc xac đinh la mo hinh cuoi cung cho tac pham đieu khac đa đuoc trung bay tai Paris.


Mieu ta Cau truc cua tuong co hinh kim tu thap voi đinh trung voi đau cua Maria. Cang xuong phia duoi, buc tuong dan dan rong ra khi đen nep chiec vay cua Maria, đen chan đe – the hien Đoi So. Cac nhan vat khong thuc su can xung, do no qua kho đe co the the hien mot nguoi đan ong truong thanh bang kich thuoc đay đu nam gon trong long mot nguoi phu nu. Phan lon co the cua Maria đuoc che đay boi bo phuc trang đo so cua ba. Moi quan he cua cac nhan vat đuoc the hien mot cach kha tu nhien. Cach mieu ta cua Michelangelo ve Pieta khac xa so voi nhung tac pham đuoc cac nghe si khac đuoc tao ra truoc đay, khi ong đa tao ra mot Maria tre trung va xinh đep, thay vi la mot phu nu lon tuoi khoang 50 tuoi.
Cac dau vet cua đong đinh chi gioi han o cac dau đong đinh rat nho va mot dau hieu vet thuong o suon cua Chua Giesu.
Khuon mat cua Chua Kito khong toat ra dau hieu cua su đau kho. Michelangelo khong muon phien ban Pieta cua minh đai dien cho cai chet, ma la đe the hien "tam nhin ton giao ve su ruong bo va khuon mat thanh than cua nguoi con", vi the đai dien cho su hiep thong giua con nguoi va Thien Chua boi su thanh hoa qua Chua Kito.
Khi Michelangelo bat đau tao ra tac pham cua minh, ong muon tao ra mot tac pham ma ong mo ta la "hinh anh cua trai tim".


Su tre trung cua Maria Đoi voi me cua mot đua con trai khoang 33 tuoi, nhan vat  Maria đuoc the hien rat tre, du đieu nay khong phai la hiem trong cac mo ta ve Cuoc thuong kho cua Giesu vao thoi điem đo. Đa co nhieu cach giai thich khac nhau đa đuoc đe xuat cho đieu nay. Mot la su tre trung cua Maria tuong trung cho su thuan khiet khong the choi cai cua ba, nhu chinh Michelangelo đa noi voi đong nghiep cua minh la nha đieu khac Ascanio Condivi, nguoi cung la nguoi viet tieu su cua ong:

Anh co biet rang nhung nguoi phu nu trong trang luon luon tuoi tan hon nhieu so voi nhung nguoi khong trong trang? Lieu trong truong hop cua Đuc Trinh nu, nguoi chua bao gio phai nem trai duc vong, thi co the cua ba đa thay đoi đuoc bao nhieu?

Mot loi giai thich khac cho thay cach đoi xu cua Michelangelo đoi voi chu đe nay bi anh huong boi niem đam me cua ong đoi voi Divina Commedia: ong đa quen thuoc voi cong viec ma khi ong đen Bologna, ong đa tra tien cho su hieu khach bang cach đoc nhung cau tho tu đo. Trong Paradiso (cantica 33 cua bai tho), Thanh Bernard, trong mot loi cau nguyen cho Đuc Trinh Nu Maria, đa noi "Vergine madre, figlia del tuo figlio" (Đuc me đong trinh, con gai cua con trai nguoi). Đieu nay đuoc noi boi vi Chua Kito la mot trong ba nhan vat cua Ba Ngoi, Maria se la con gai cua ong, nhung cung chinh ba la nguoi sinh ra ong.


Lich su sau khi hoan thanh Sau khi đuoc hoan thanh, ngoi nha đau tien cua Pieta la Nha nguyen Santa Petronilla, mot lang mo La Ma nam o gan canh ngang phia nam cua Vuong cung thanh đuong Thanh Phero, nha nguyen ma vi Hong y đa lua chon lam noi chon cat minh. Nha nguyen đa bi do bo boi Donato Bramante khi ong xay dung lai Vuong cung thanh đuong. Theo Giorgio Vasari, thi Michelangelo sau khi hoan thanh viec sap đat buc tuong vao vi tri đa vo tinh nghe đuoc mot nguoi nhan xet (hoac ong đa gia vo hoi du khach ve nha đieu khac) cho rang nguoi tao ra buc tuong lai la Cristoforo Solari. Sau khi nghe đuoc đieu nay đa cham khac dong chu MICHAELA[N]GELUS BONAROTUS FLORENTIN[US] FACIEBA[T] (nghia la "Michelangelo Buonarroti xu Firenze, đa tao nen [tac pham] nay") len tren khan quang vai, doc tren nguc cua Đuc Me. Kieu ky ten đa đuoc cac nha đieu khac Hy Lap co đai nhu Polykleitos hay Apelles su dung. Theo loi ke cung cua Giorgio Vasari, thi Michelangelo đa hoi han khi ky ten vao tac pham va vi su bong bot tuoi tre đa pha vo ve đep thuan khiet trang trong cua "Pieta" va the se khong bao gio ky ten tren mot tac pham nao khac nua. Va đung nhu vay, đay cung la lan đau tien va lan duy nhat ma Michelangelo khac ten len tac pham cua minh.
Vao nam 1964, tac pham Đuc Me sau bi đa đuoc Vatican cho Hoi cho the gioi New York 1964–65 muon đe trung bay no trong leu Vatican. Francis Cardinal Spellman, nguoi đa xin phep Giao hoang Gioan XXIII su dung buc tuong, đa bo nhiem Edward M. Kinney, Giam đoc thu mua va van chuyen cac dich vu cuu tro Cong giao - USCC, đung đau cac đoi van tai cua Vatican. Moi nguoi đung xep hang hang gio chi đe nhin thoang qua tac pham đieu khac di chuyen qua tren bang chuyen. Tac pham đa đuoc tra lai cho Vatican sau khi hoi cho ket thuc.
Đuc Me sau bi tung bi pha hoai nghiem trong nam 1972, mot ke vo danh khi tham quan đa bat ngo dung bua tan cong buc tuong, khien tay trai va song mui cua Đuc Me bi vo thanh nhieu manh. Phai mat 10 thang lam viec lien tuc voi tung manh vo nho nhat tim đuoc, cac nha phuc che đa tra lai ve nguyen trang cho Đuc Me sau bi. Hien nay, co 3 lop kinh chong đan bao quanh tac pham tai nha tho Thanh Phero, đam bao an toan tuyet đoi cho no.


Tham khao