Ngoc luc bao hay bich ngoc la mot loai khoang vat berylin (Be3Al2(SiO3)6) cua beryli co mau xanh voi cac sac đo cua mau luc va mau luc hoi nga sang mau lam (bluish green). Mau xanh cua ngoc luc bao xuat phat tu ham luong nho crom va đoi khi ca vanadi trong khoang vat. Berylin co đo cung 7,5 - 8 tren 10 cua thang đo cung Mohs. Ngoc luc bao co the đuoc san xuat nhan tao.


Lich su Ngoc luc bao đa đuoc dung lam nhu mot đon vi tien te đe trao đoi o Babylon tu 2000 nam truoc Cong nguyen. O Ai Cap co đai, nguoi ta đa khai thac cac quang mo ngoc luc bao o gan Bien Đo tu hon 2000 nam truoc Cong nguyen đe lam đo trang suc. Cac mo o Djebel Sabara, đuoc tim thay lai vao nam 1818, đuoc đat ten nham lan la mo Cleopatra. Cac mo nay hien đa can kiet, chi cung cap đuoc cac loai đa quy co chat luong khong cao.
Cac tac gia co đai nhu Theophrastos, Herodotos hay Plinius Gia đa tung nhac đen ngoc luc bao va mieu ta nhieu tuong, cot hay đai ky niem dung đen loai đa nay. Ngay nay nguoi ta biet rang đo khong phai la ngoc luc bao that. Thoi đo co the bi nham lan voi cac loai đa khac cung co mau xanh va thoi đo cung đa co thuy tinh mau xanh giong nhu vay. Mat khac cung co the cac tuong nay đuoc khac tu cac vien ngoc tho co chat luong khong cao.
Vao thoi Đe che La Ma Hoang đe Nero đa dung kinh mot trong lam tu ngoc luc bao khi xem cac cuoc đau trong vo đai. Thoi ky nay o chau Au nguoi ta chi biet đen mo ngoc luc bao duy nhat la o Habachtal (Ao).
Trong the ky 16, nguoi Tay Ban Nha kham pha cac mo moi o Nam My, chu yeu la o Colombia. Mo o Chivor đuoc khai thac tu nam 1545 va mo o Muzo vao nam 1560.
Mot trong nhung hon ngoc luc bao lon nhat the gioi la hon ngoc Mogul Emerald đuoc tim thay vao nam 1695 o An Đo. Hon ngoc nay nang 217,80 cara va cao vao khoang 10 cm. Mot mat cua ngoc co khac cac bai kinh cau nguyen, mat kia khac cac hinh hoa trang tri. Vien ngoc đa tro thanh truyen thuyet nay đuoc mot nguoi giau ten mua voi gia 2,2 trieu USD vao ngay 28 thang 9 nam 2001 tai Luan Đon trong mot cuoc ban đau gia cua Christie.


Đac điem Ngoc luc bao co thanh phan hoa hoc va cau truc tinh the giong berylil, ty trong 2,67 - 2,78, voi nguyen to tao mau la Cr, đoi khi la V.
Mau sac: Ngoc luc bao thuong co mau luc toi luc đam. Mau luc cua ngoc luc bao khong gi sanh đuoc vi the đuoc goi rieng la "luc ngoc luc bao". Nguyen nhan tao mau luc la do Cr2O3, đoi khi la vanadi (V). Mau sac rat on đinh duoi tac dung cua anh sang va nhiet, chi bien đoi nhiet đo 700 - 800 đo C. Mau đuoc ua chuong nhat la mau luc tham, con mau luc nhat, vang luc, luc toi it chuong hon. Mau sac trong vien đa thuong phan bo khong đeu, ma tao thanh cac soc hoac đam mau. Sat cung thuong xuyen co mat trong ngoc luc bao va lam giam su phat quang cua đa. Chi so chiet suat 1,576 - 1,582; luong chiet 0,006; pho hap thu: 6835, 6896, 6620, 6460, 6370, 6300, 5800, 4774, 4725;
Ngoc luc bao phat quang mau đo, va duoi kinh loc Chelsea cung cho mau đo. Su phat quang nay co the bi giam đi khi co mat cua Fe, va co the khong phat quang, đac tinh quang hoc: mot truc am.
Thong thuong ngoc luc bao chua cac bao the tu nhien nhu: bao the long voi bot khi va cac bao the cung khac. Nhung bao the đo la chung cu cho nguon goc tu nhien cua vien đa so voi loai tong hop va mo phong. Bao the ran trong ngoc luc bao:pyrit, sylvin, parisit (mot khoang vat đat hiem), bao the tinh the am đinh huong song song voi truc cua tinh the. Đac biet trong ngoc luc bao hay co cac mang suong nen nguoi ta co ten goi cho loai nay la "ngoc luc bao vuon canh".


Cac phuong phap xu ly va tong hop Ngoc luc bao đuoc tong hop trong cong nghiep chu yeu bang phuong phap nhiet dich va it hon la phuong phap chat tro dung "flux". Do emerald thuong chua nhieu cac bao the, cac khe nut lap đay do vay, cac khe nut pho bien trong emerald va thuong đuoc lap đay bang chat dau hoac thuy tinh mau đe lam tang đo tinh khiet. Cach xu ly nay goi la lap đay hoac tam dau khe nut. Co the can tai lap đay emerald đinh ky đe thay the chat lap đay cu đa bi bien đoi. Viec xu ly nay đuoc xem la khong ben va co the phat hien đuoc.


Nguon goc va phan bo Colombia la nuoc san xuat ngoc luc bao quan trong nhat the gioi, chiem 60% luong san xuat cua the gioi voi 6 trieu cara trong nam 1995, gom cac mo Chivor, Muro, Pena Blanca va Coscuez. Khong chi dan đau ve so luong, ngoc tu Columbia cung dan đau ve chat luong. Ngoc luc bao tu Columbia noi chung la tinh khiet hon cac ngoc co nguon goc khac.
Cac nuoc san xuat ngoc luc bao quan trong nhat:

Nguon: Thong ke cua bo ham mo va nang luong Colombia nam 2000.
Hien tai Viet Nam chua phat hien đuoc ngoc luc bao, nhung cac dau hieu đia chat o mot so vung co the cho phep phat hien ngoc luc bao trong tuong lai.


Hinh anh Xem them Ngoc xanh bien
Hong ngoc
Kim cuong
Ngoc
Ngoc lam
Xa-phia


Ghi chu va lien ket ngoai