Tong đieu tra dan so va nha o nam 2019 (TĐTDS&NO 2019), con đuoc goi tat la Tong đieu tra nam 2019 (TĐT 2019) la cuoc đieu tra dan so quoc gia thu 5 ke tu khi Viet Nam thong nhat, va la cuoc tong đieu tra thu 8 do Tong cuc Thong ke tien hanh. Cuoc tong đieu tra bat đau vao ngay 1 thang 4 nam 2019, va keo dai 25 ngay, voi su tham gia cua khoang 147.000 đieu tra vien thong ke. Đay la cuoc tong đieu tra quy mo lon nhat tinh đen thoi điem đo o Viet Nam, đuoc cac co quan chuc nang cac cap chuan bi gan 2 nam, va la lan đau su dung cong nghe thong tin (CNTT) trong tat ca cong đoan.
Cuoc tong đieu tra se đuoc tien hanh o 63 tinh, thanh pho cung 3 Bo co tinh đac thu gom: Bo Quoc Phong, Bo Cong an va Bo Ngoai giao, voi tong kinh phi khoang 1.100 ty đong. Hoat đong nay nham thu thap thong tin dan so o Viet Nam, phuc vu nghien cuu va phan tich, tu đo giup hoach đinh, xay dung cac chinh sach, chien luoc phat trien kinh te – xa hoi đung đan, giam sat muc tieu phat trien ben vung. 
Ket qua so bo đuoc cong bo vao 11 thang 7 nam 2019, trong khi ket qua toan bo đuoc cong bo vao ngay 19 thang 12 cung nam. Theo đo, Viet Nam co dan so 96.208.984 nguoi, tang 10,4 trieu nguoi sau 10 nam, toc đo tang truong dan so cham hon giai đoan truoc, mat can bang gioi tinh khi sinh o muc rat cao.


Boi canh Nam 1960, ty le gia tang dan so o Viet Nam rat nhanh, gan 4%, so con trung binh trong đo tuoi sinh đe la hon 6 con, anh huong đen phat trien kinh te - xa hoi. Truoc tinh hinh đo, Chinh phu đa ban hanh Quyet đinh so 216/CP ngay 26/12/1961 ve sinh đe co huong dan, đua Viet Nam tro thanh mot trong nhung quoc gia đi đau thuc hien chuong trinh dan so ke hoach hoa gia đinh. Đen nam 1970, nham đay manh van đong hon nua, Uy ban Bao ve Ba me va tre em đuoc thanh lap, nhung nhanh chong giai the vao nam 1974. Toi nam 1975, ty le gia tang dan so giam xuong 2,4%, so con trung binh la 5,25 con. Giai đoan nay, nha nuoc tiep tuc khuyen khich han che sinh đe va chi nen co tu 1 đen 2 con, tru mot so truong hop đac biet. Nam 1984, Hoi đong Bo truong ban hanh Quyet đinh so 58-HĐBT ngay 11/4/1984 ve viec thanh lap Uy ban quoc gia Dan so va Sinh đe co ke hoach. Toi 19 thang 6 nam 1991, Chinh phu đa ban hanh Nghi đinh 193-HĐBT thanh lap Uy ban Dan so - Ke hoach hoa gia đinh truc thuoc Chinh phu. Thoi ky nay cung ap dung chinh sach khen thuong va phat, nhu cap đat, nha. Toi 2002, tong ty suat sinh đa giam xuong 2,8 con, ty le gia tang dan so 1,3%/nam. Toi nam 2003, ban hanh Phap lenh Dan so quy đinh “cap vo chong chu đong, tu nguyen quyet đinh so con, thoi gian sinh con va khoang cach giua cac lan sinh”, khien nhieu nguoi hieu sai la nha nuoc khuyen khich đe, khien muc sinh tang manh tro lai. Nam 2007, Viet Nam buoc vao thoi ky co cau dan so vang. Nam 2009 quy đinh sua lai thanh "Moi cap vo chong nen co 1-2 con". Trong giai đoan 2010-2019, toc đo gia tang dan so binh quan hang nam giam xuong khoang 1%. Vao nam 2011, Viet Nam buoc vao giai đoan gia hoa dan so, đoi hoi cac chinh sach va chuong trinh kip thoi giai quyet van đe trong tuong lai.
Tu đau the ky 21, trong boi canh Viet Nam van đang thuc hien chinh sach giam sinh, cong nghe xac đinh gioi tinh thai nhi phat trien manh me, nhieu noi van con tam ly chuong con trai, ty so gioi tinh khi sinh đang co xu huong gia tang.
Trong thoi chien, Tong cuc Thong ke tien hanh đieu tra dan so vao cac nam 1960 va 1974 o mien Bac. Sau thong nhat, đau nam 1976, Viet Nam to chuc tong kiem ke dan so o cac tinh mien Nam. Cuoc Tong đieu tra dan so toan quoc đau tien đuoc tien hanh vao thang 10 nam 1979. Sau đo, cu 10 nam 1 lan, Viet Nam lai tien hanh Tong đieu tra vao cac nam 1989, 1999, 2009.


Muc đich Cuoc đieu tra dan so đuoc to chuc đe thu thap thong tin chuyen sau ve nhan khau hoc. Tu đo, ket qua đieu tra nham phuc vu viec nghien cuu, phan tich va du bao qua trinh phat trien dan so va nha o, cung cap thong tin xay dung co so du lieu tong hop ve dan so, đanh gia ket qua thuc hien cac nghi quyet, ke hoach ve phat trien kinh te - xa hoi, cung nhu cac chi tieu phat trien ben vung cua Lien Hop Quoc. Ket qua cung cung cap cho chinh quyen cac cap co so quan trong đe xay dung va hoach đinh chien luoc phat trien kinh te - xa hoi. Ben canh đo, boi nguon du lieu dan so tu cac Bo Tu phap, Cong an, Y te sai lech, khong đu chi tiet, cuoc tong đieu tra 2019 con nham cap nhat đay đu thong tin, can cu đe tien toi khong thuc hien đieu tra vao nam 2029. So lieu dan so cung la can cu cu the đe tien hanh sap nhap đia gioi hanh chinh.


Hinh thuc va noi dung Cuoc tong đieu tra đuoc tien hanh o 63 tinh, thanh pho cung 3 Bo co tinh đac thu gom: Bo Quoc Phong, Bo Cong an va Bo Ngoai giao, voi tong kinh phi khoang 1.100 ty đong. CNTT đuoc ap dung lan đau tien o tat ca cac khau. Viec đieu tra ap dung hai phuong phap: truc tiep (phong van truc tiep) va gian tiep (truc tuyen). Ben canh phieu giay in san, cuoc tong đieu tra nay con lan đau tien thuc hien đieu tra bang phieu đien tu tren thiet bi di đong (CAPI - Computer-assisted personal interviewing) va thong qua Internet (Webform), tu đo cai thien chat luong va tinh minh bach, chat che cua so lieu, giam tai khoi luong cong viec rut ​​ngan thoi gian, giam chi phi.
Mot so noi dung chinh cua TĐT 2019 bao gom: "Thong tin chung ve dan so; tinh trang di cu; trinh đo hoc van va trinh đo chuyen mon ky thuat; tinh trang khuyet tat; tinh trang hon nhan; muc đo sinh, chet va phat trien dan so; tinh hinh đang ky khai sinh cua tre em; tinh hinh lao đong - viec lam; thuc trang ve nha o; đieu kien sinh hoat co ban cua ho dan cu". Cuoc đieu tra thu thap thong tin tren 2 nhom phieu. Nhom tieu chuan, đieu tra toan bo dan so bao gom 22 cau hoi ve dan so co ban va thong tin ve nha o ho gia đinh. Nhom cau hoi phuc tap hon, lay 9% dan so lam mau, gom 65 cau hoi, thu thap thong tin chuyen sau ve dan so, nhan khau hoc va nha o. Đoi tuong đieu tra gom "tat ca nguoi Viet Nam thuong xuyen cu tru tren lanh tho nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam tinh đen thoi điem đieu tra; nguoi Viet Nam đuoc co quan co tham quyen cho phep xuat canh ra nuoc ngoai trong thoi han quy đinh; cac truong hop chet cua ho dan cu đa xay ra tu ngay mung 1 Tet Am lich Mau Tuat, tuc ngay 16/2/2018 theo duong lich đen het ngay 31/3/2019; nha o cua ho dan cu."
Cung voi su dung rong rai cong nghe thong tin, mot so điem moi cua tong đieu tra 2019 la chon mau phan tang 2 giai đoan, đam bao tinh đai dien cua cac chi tieu đen cap huyen, long ghep thong tin đap ung cac chi tieu phat trien ben vung va cai tien quy trinh ve so đo nen xa/phuong va phan chia đia ban đieu tra.


Chuan bi Cuoc tong đieu tra đuoc cac co quan chuc nang cac cap chuan bi trong gan 2 nam. Ngay tu đau 2017, cac trung tam tin hoc thuoc Tong cuc đa nghien cuu, xay dung cac phan mem ung dung va trien khai thi điem su dung phieu đien tu đe đieu tra lao đong, viec lam. Tong cuc cung trien khai nghien cuu thiet ke phuong phap luan va loai phieu đieu tra, xay dung tai lieu huong dan, thuc hien tap huan, xay dung mang luoi Tong đieu tra va phan quyen cho luc luong tham gia tren he thong quan ly đien tu, cung nhu xay dung cac ke hoach truyen thong tuyen truyen. Ngay 7 thang 9 nam 2017, Tong cuc Thong ke phoi hop voi UNFPA to chuc hoi thao trung cau y kien ve TĐT 2019. Ngay 6 thang 12 nam 2017, Thu tuong ban hanh chi thi so 44/CT-TTg ve viec chuan bi tong đieu tra dan so.
Trong quy đau tien cua nam 2018, Tong cuc đa ap dung phieu đien tu thu thap thong tin o mot so tinh va tu đo mo rong trien khai su dung phieu đien tu cho đieu tra bien đong dan so toan quoc nam 2018. Ngay 26 thang 6 nam 2018, Thu tuong ra quyet đinh so 772/QĐ-TTg ve to chuc tong đieu tra dan so va nha o nam 2019 trong đo co viec thanh lap Ban chi đao cac cap. Ngay 15 thang 8 nam 2018, Bo truong Bo Ke hoach va Đau tu ky Quyet đinh so 01/QĐ-BCĐTW ve viec ban hanh Phuong an Tong đieu tra Dan so va nha o nam 2019. Ngay 4 thang 8 nam 2018, Ban Chi đao Tong đieu tra dan so va nha o Trung uong ban hanh Ke hoach so 05/KH-BCĐTW ve cong tac tuyen truyen Tong đieu tra 2019. Toi thang 9 nam 2018, Tong cuc đa trien khai đieu tra tong duyet, đanh gia, hoan thien cac quy trinh va hoat đong, đam bao he thong xu ly. Tong cuc cung đa thiet lap he thong tong đai ho tro mien phi va he thong nhan tin tu đong. Cac trung tam tin hoc kiem tra, ra soat, đanh gia hien trang he thong, đam bao ha tang CNTT, chuan bi nhan luc, đao tao nghiep vu.
Toi thang 11, cac Bo Cong an, Quoc phong, Ngoai giao va cac cap chinh quyen đeu đa thanh lap Ban chi đao. Ngay 19 thang 11 nam 2018, Ban Chi đao Tong đieu tra Dan so va Nha o Trung uong hop phien thu nhat tong hop cac cong viec đa trien khai va chuan bi cho Tong đieu tra. Trong hai thang cuoi nam 2018, nguoi lap bang ke đen tung ho ghi nhan cac thong tin ban đau ve nhan khau thuc te, gioi thieu ve phuong phap đieu tra qua internet; va neu co nhu cau, nguoi dan cung cap so đien thoai đe nhan đia chi truy cap, ten tai khoan va mat khau đang nhap thuc hien đieu tra vao ngay 31 thang 3 nam 2019. Ngay 17 thang 12 nam 2018, Tong cuc Thong ke khai mac Hoi nghi Tap huan nghiep vu va Cong nghe thong tin Tong đieu tra Dan so va Nha o nam 2019. Ngay 4 thang 1 nam 2019, Ban chi đao Trung Uong va Bo Thong tin va Truyen thong to chuc cuoc hop ve cong tac phoi hop trong tuyen truyen, trien khai cac giai phap đam bao đuong truyen va an ninh mang phuc vu cho cuoc Tong đieu tra.
Ngay 13 thang 3 nam 2019, tai Ha Noi, Ban Chi đao Tong đieu tra Dan so va nha o Trung uong đa to chuc Hoi nghi truc tuyen toan quoc ve Tong đieu tra Dan so va nha o nam 2019 ket noi toi 775 điem cau voi 36.000 đai bieu tham du.


Tien trinh Cuoc tong đieu tra thu 5 la lan co quy mo lon nhat tinh đen thoi điem đo, bat đau vao ngay 1 thang 4 nam 2019, va keo dai 25 ngay, voi su tham gia cua khoang 147.000 đieu tra vien thong ke. Đay cung la lan đieu tra co thoi gian thuc hien ngan nhat nho ap dung cong nghe thong tin trong cong tac dan so.
O thanh pho Ho Chi Minh, toan bo cong viec đeu đuoc thuc hien bang thiet bi di đong hoac qua Internet, huy đong tren 12.000 nguoi tham gia cong tac đieu tra dan so tren gan 19.500 đia ban. Đa Nang la mot trong nhung đia phuong co ty le khai truc tuyen cao nhat, chi huy đong hon 1.300 đieu tra vien tham gia nhiem vu. Trong khi đo, toan thanh pho Ha Noi co khoang 17,8 nghin đia ban đieu tra va huy đong hon 12 nghin đieu tra vien thong ke. Hai Phong huy đong gan 1.500 nguoi tham gia Ban chi đao, hon 2.300 đieu tra vien va to truong. Luc luong nganh Cong an huy đong tren 4.000 đieu tra vien, tren 170 giam sat vien va to chuc đieu tra tren 3.000 đia ban, voi 2 mau đieu tra rieng cho can bo chien si toan nganh va pham nhan, trai vien. Toi 13 thang 4, ty le đieu tra toan quoc đa đat tren 60%, vuot du kien đe ra. Toi sang ngay 25 thang 4, ty le uoc tinh đat khoang 99,95%. Sau ngay nay, nhung nguoi chua thuc hien đieu tra thi thong bao toi Ban Chi đao trong 3 ngay 26, 27 va 28 thang 4. Ban Chi đao cac cap toi truoc ngay 26 thang 4 can co bao cao nhanh ve Ban Chi đao Trung uong đe tong hop trinh Chinh phu. Sau khi ket thuc giai đoan thu thap thong tin, cong tac phuc tra đuoc thuc hien nham xac đinh sai so pham vi, tim ra cac truong hop bi ghi trung hoac bo sot. Ket qua phuc tra cho thay ty le sai so thuan la 0,2%, tuong đuong voi khoang 143,000 nguoi, trong khoang cho phep. Ket qua cua Tong đieu tra đuoc đanh gia la tuong đoi chinh xac, sat voi nhung du bao thong ke tu cac nguon so lieu khac nhau nhu Co quan thong ke Dan so Lien hop quoc.
Ngay 11 thang 7 nam 2019, Ban chi đao Tong đieu tra dan so va nha o Trung uong cong bo ket qua so bo Tong đieu tra dan so va nha o nam 2019. Sang 19 thang 12 nam 2019, Ban chi đao to chuc Hoi nghi cong bo ket qua chinh thuc va Tong ket Tong đieu tra dan so va nha o nam 2019. Mot nam sau, ngay 18 thang 12 nam 2020, Tong cuc Thong ke đa to chuc Hoi nghi cong bo Ket qua nghien cuu chuyen sau Tong đieu tra Dan so va nha o nam 2019.


Chi tieu chinh Viet Nam co dan so 96.208.984 nguoi, mat đo la 290 nguoi/km2, tap trung o 2 khu vuc Đong bang song Hong va khu vuc Đong Nam Bo. Sau 10 nam, dan so  tang 10,4 trieu nguoi, binh quan tang 1,14%/nam, giam so voi giai đoan truoc. So dan o thanh thi la 33.122.548 nguoi, binh quan tang 2,64%/nam. Đong bang song Hong va Đong Nam Bo la hai vung nhap cu lon nhat. Tong so ho gia đinh la 26.870.079, tang 4,4 trieu ho, ty le tang so ho binh quan la 1,8%/nam, thap hon so voi giai đoan 1999 – 2009 va la thap nhat trong 40 nam. Moi ho trung binh co 3,6 nguoi, đa so đeu co nha o. 99,4% ho su dung đien luoi, 97,4% su dung nuoc hop ve sinh, 88,9% su dung ho xi hop ve sinh. Trong so đo, 1.244 ho khong co nha đe o, tuong đuong voi 4.108 nguoi. Them vao đo la 310 nguoi lang thang co nho, tong cong ca nuoc co 4.418 nguoi hien khong co nha o.
Dan so nam la 47.881.061 nguoi (49,8%) va nu la 48.327.923 nguoi (50,2%), ty so gioi tinh la 99,1 nam/100 nu. Ty so gioi tinh thay đoi theo nhom tuoi (tuoi cang cao ty so cang thap), va theo khu vuc (ty so thanh thi thap hon nong thon). Mat can bang gioi tinh khi sinh đang o muc rat cao, ty so gioi tinh khi sinh la 111,5 be trai/100 be gai, so voi muc sinh hoc tu nhien (104-106 trai/100 be gai). Tuoi tho trung binh la 73,6 tuoi; nam la 71,0 tuoi, nu la 76,3 tuoi.

Dan so thuoc dan toc Kinh la 82.085.826 nguoi, chiem 85,3%. Trong cac dan toc con lai, 6 co tren 1 trieu nguoi, trong khi 11 co dan so duoi 5,000 nguoi. Viet Nam co 13,2 trieu nguoi co ton giao. Cu the, đong nhat la Cong giao voi 5,9 trieu nguoi, theo sau la Phat giao voi 4,6 trieu nguoi. 3,7% nguoi tren 5 tuoi bi khuyet tat. 90,9% truong hop tu vong mot nam truoc ngay lay moc la do nguyen nhan benh tat, theo sau la do tai nan giao thong va tai nan lao đong. 88% ho dan su dung phuong tien ca nhan co đong co voi muc đich sinh hoat.
77,5% dan so tu 15 tuoi tro len đa tung ket hon, hon 9% phu nu tuoi tu 20 đen 24 lan đau ket hon truoc 18 tuoi. Đo tuoi trung binh ket hon lan đau la 25,2 tuoi, ty le ly hon thap, nhung co xu huong tang. Tong ty suat sinh on đinh o 2,09 con/phu nu, xu huong sinh hai con pho bien, muc sinh nong thon cao hon thanh thi. Muc sinh cao nhat o trung du va mien nui phia Bac va Tay Nguyen, trong khi Đong Nam Bo va Đong bang song Cuu Long co muc sinh thap nhat. Phu nu co trinh đo hoc van cang cao thi muc sinh cang thap, chenh lech ve muc sinh giua cac dan toc co xu huong thu hep. Tinh trang sinh con o tuoi chua thanh nien con ton tai, cao nhat o trung du va mien nui Bac Bo va Tay Nguyen.
Co cau dan so thay đoi theo huong ty trong nguoi phu thuoc giam, nguoi trong đo tuoi lao đong tang. So dan duoi 15 tuoi la 24%; trong đo tuoi lao đong la 68,4%; tren 65 tuoi la 7,6%. Nhu vay, Viet Nam đang o trong thoi ky co cau dan so vang nhung toc đo gia hoa dan so đang co xu huong tang nhanh.
Trinh đo dan tri đuoc cai thien; ty le tre em trong đo tuoi đi hoc ngoai nha truong giam con 8,3%. Tuy vay, ty le nguoi tren 15 tuoi khong co trinh đo chuyen mon ky thuat la gan 81%. 2,05% dan so tu 15 tuoi tro len roi vao tinh trang that nghiep. Chuyen dich co cau nganh dien ra manh me; lan đau tien, so nguoi lam dich vu cao hon so nguoi trong khu vuc nong, lam nghiep, thuy san.


Van đe trien khai va tranh cai Theo ket qua TĐT 2019, Viet Nam co 1.244 ho hay 4.108 nguoi khong co nha đe o (dwellings) va 310 nguoi lang thang co nho, trong đo 99,99% so ho cua Ha Noi co nha o, Đa Nang co nam ho khong co nha o (0,0016%), va thanh pho Ho Chi Minh co 39 ho khong co nha o. Đieu nay đa gay kha nhieu tranh cai. Theo đinh nghia cua nganh Thong ke, “Ho khong co nha o - o đay la nhung ho song o leu, lan trai, via he”, noi co tinh rieng biet, dung vach, lam cua, co san, mai thi đuoc xem la noi o. Ben canh đo, viec đieu tra khong phu thuoc chu quyen nha ma chi dua vao noi o. Đinh nghia nay khac voi tieu chi cua Bo Xay dung. Đe so sanh, theo So Xay dung thanh pho Ho Chi Minh, tren đia ban co khoang 476 nghin ho chua co nha o hoac đang song chung voi cha me, nguoi than, gap 12 nghin lan con so Cuc thong ke. Trong khi đo, đai dien mot so quan huyen cung phan bac con so cua Cuc Thong ke thanh pho. Đon cu, do "chua sau sat đac thu nghe nghiep cua cac ho", huyen Can Gio cho rang Cuc đa thong ke sai so ho chua co nha o tren đia ban boi cac ho nay đeu đa co nha o cac đia phuong khac. Ben canh đo, so lieu ve dan so do Cuc Thong ke thanh pho Ho Chi Minh đua ra cung gay "ngo vuc". Theo đo, thanh pho co 8,9 trieu dan trong khi nhieu nguoi cho rang phai đen 14-15 trieu, va theo con so cua nganh Cong an cung la gan 13 trieu nguoi. Theo tieu chi cua Cuc, nguoi thuong xuyen o ho, khong can co ho khau, tu sau thang tro len; nhung nguoi chua đu sau thang nhung co "co khuynh huong o lau dai"; tre em moi sinh; nhung nguoi tam vang đuoc coi la nhan khau thuong tru. Nhung truong hop khong đuoc xem la nhan khau thuong tru thuc te co the bao gom khach vang lai; nhung nguoi đi lam sang đen chieu ve; bien che nganh cong an, quan đoi; khach du lich; nhung nguoi đen tham, đen choi, chua benh; hoc sinh pho thong đen tro hoc, o nho. Ve tinh trang hon nhan, đe theo khai niem cua Lien Hop Quoc, Cuc thong ke theo "tinh trang chung song thuc te", chu khong dua tren "giay to đang ky", boi vay moi co so lieu dan so 15 tuoi tro len tung ket hon.
Mot so van đe trong qua trinh đieu tra dan so bao gom song o mot so vung cao chap chon; nhieu ho vang nha, kho tiep can, khong hop tac hoac khong nam đuoc thong tin nen bi đong khi đieu tra vien toi; nhieu nguoi vang mat dai ngay hoac đi lam ca nen cac đieu tra vien nhieu khi phai cho lich hen, đen vao ban đem; phat sinh loi trong qua trinh đong bo du lieu; nhieu đieu tra vien mac loi trong qua trinh tac nghiep.


Trich dan