Thuong mai đien tu, hay con goi la e-commerce, e-comm hay EC, la su mua ban san pham hay dich vu tren cac he thong đien tu nhu Internet va cac mang may tinh. Thuong mai đien tu dua tren mot so cong nghe nhu chuyen tien đien tu, quan ly chuoi day chuyen cung ung, tiep thi Internet, qua trinh giao dich truc tuyen, trao đoi du lieu đien tu (EDI), cac he thong quan ly hang ton kho, va cac he thong tu đong thu thap du lieu. Thuong mai đien tu hien đai thuong su dung mang World Wide Web la mot điem it nhat phai co trong chu trinh giao dich, mac du no co the bao gom mot pham vi lon hon ve mat cong nghe nhu email, cac thiet bi di đong nhu la đien thoai.
Thuong mai đien tu thong thuong đuoc xem o cac khia canh cua kinh doanh đien tu (e-business). No cung bao gom viec trao đoi du lieu tao đieu kien thuan loi cho cac nguon tai chinh va cac khia canh thanh toan cua viec giao dich kinh doanh.
E-commerce co the đuoc dung theo mot vai hoac toan bo nhung nghia nhu sau:

E-tailing (ban le truc tuyen) hoac "cua hang ao" tren trang web voi cac danh muc truc tuyen, đoi khi đuoc gom thanh cac "trung tam mua sam ao".
Viec thu thap va su dung du lieu ca nhan thong qua cac đia chi lien lac web
Trao đoi du lieu đien tu (EDI), trao đoi du lieu giua Doanh nghiep voi Doanh nghiep
Email, fax va cach su dung chung nhu la phuong tien cho viec tiep can va thiep lap moi quan he voi khach hang (vi du nhu ban tin - newsletters)
Viec mua va ban giua Doanh nghiep voi Doanh nghiep
Bao mat cac giao dich kinh doanh


Lich su = Su hinh thanh thuong mai đien tu =
Ve nguon goc, thuong mai đien tu đuoc xem nhu la đieu kien thuan loi cua cac giao dich thuong mai đien tu, su dung cong nghe nhu EDI va EFT. Ca hai cong nghe nay đeu đuoc gioi thieu thap nien 70, cho phep cac doanh nghiep gui cac hop đong đien tu nhu đon đat hang hay hoa đon đien tu. Su phat trien va chap nhan cua the tin dung, may rut tien tu đong (ATM) va ngan hang đien thoai vao thap nien 80 cung đa hinh thanh nen thuong mai đien tu. Mot dang thuong mai đien tu khac la he thong đat ve may bay boi Sabre o My va Travicom o Anh.
Vao thap nien 90, thuong mai đien tu bao gom cac he thong hoach đinh tai nguyen doanh nghiep (ERP), khai thac du lieu va kho du lieu.
Nam 1990, Tim Berners-Lee phat minh ra WorldWideWeb trinh duyet web va chuyen mang thong tin lien lac giao duc thanh mang toan cau đuoc goi la Internet (www). Cac cong ty thuong mai tren Internet bi cam boi NSF cho đen nam 1995. Mac du Internet tro nen pho bien khap the gioi vao khoang nam 1994 voi su đe nghi cua trinh duyet web Mosaic, nhung phai mat toi 5 nam đe gioi thieu cac giao thuc bao mat (ma hoa SSL tren trinh duyet Netscape vao cuoi nam 1994) va DSL cho phep ket noi Internet lien tuc. 
Vao cuoi nam 2000, nhieu cong ty kinh doanh o My va Chau Au đa thiet lap cac dich vu thong qua World Wide Web. Tu đo con nguoi bat đau co moi lien he voi tu "ecommerce" voi quyen trao đoi cac loai hang hoa khac nhau thong qua Internet dung cac giao thuc bao mat va dich vu thanh toan đien tu.


= Moc thoi gian =

Cac moc thoi gian ve su phat trien cua thuong mai đien tu nhu sau:

1979: Michael Aldrich phat minh mua sam truc tuyen.
1982: Minitel đuoc gioi thieu tai Phap thong qua France Telecom va su dung đe đat hang truc tuyen.
1984: Gateshead SIS/Tescola trang mua ban truc tuyen dang B2C đau tien va ba Snowball, 72 tuoi, la khach hang mua hang truc tuyen đau tien.
1984: Thang 4 nam 1984, CompuServe ra mat Trung tam Mua sam Đien tu o My va Canada. Đay la dich vu thuong mai đien tu đau tien toan dien.
1990: Tim Berners-Lee xay dung trinh duyet đau tien, WorldWideWeb, su may may NeXT.
1992: Terry Brownell ra mat he thong bang Bulletin cua hang truc tuyen dung RoboBOARD/FX.
1994: Netscape tung trinh duyet Navigator vao thang 10 voi ten la Mozilla. Pizza Hut đat hang tren trang web nay. Ngan hang truc tuyen đau tien đuoc mo. Mot so no luc nham cung cap giao hoa tuoi va đang ky tap chi truc tuyen. Cac dung cu "nguoi lon" cung co san nhu xe hoi va xe đap. Netscape 1.0 đuoc gioi thieu vao cuoi nam 1994, giao thuc ma hoa SSL lam cho cac giao dich bao mat hon.
1995: Thu nam, ngay 27 thang 4 nam 1995, viec mua sach cua ong Paul Stanfield, Giam đoc san xuat cua cong ty CompuServe tai Anh, tu cua hang W H Smith trong trung tam mua sam CompuServe la dich vu mua hang truc tuyen đau tien o Anh mang tinh bao mat. Dich vu mua sam truc tuyen bat đau tu WH Smith, Tesco, Virgin/Our Price, Great Universal Stores/GUS, Interflora, Dixons Retail, Past Times, PC World (retailer) va Innovations.
1995: Jeff Bezos ra mat Amazon.com va thuong mai mien phi 24h, đai phat thanh tren Internet, Radio HK va chuong trinh phat song ngoi sao NetRadio. Dell va Cisco bat đau tich cuc su dung Internet cho cac giao dich thuong mai. eBay đuoc thanh lap boi may tinh lap trinh vien Pierre Omidyar nhu la dang AuctionWeb.
1998: Tem đien tu đuoc mua ban va tai truc tuyen tu Web.
1998: Alibaba Group đuoc hinh thanh o Trung Quoc.
1999: Business.com ban khoang 7.5 trieu USD cho eCompanies, đuoc mua vao nam 1997 voi gia 149,000 USD. Phan mem chia se tap tin ngang hang Napster ra mat. ATG Stores ra mat cac san pham trang tri tai nha truc tuyen.
2000: bung no dot-com.
2001: Alibaba.com đat loi nhuan trong thang 12 nam 2001.
2002: eBay mua lai PayPal voi 1.5 ti USD.
2003: Amazon.com đang tai bai viet loi nhuan hang nam.
2004: DHgate.com, cong ty B2C giao dich truc tuyen đau tien o Trung Quoc đuoc thanh lap, buoc cac trang web khac B2B bo mo hinh "trang vang".
2005: Yuval Tal sang lap giai phap phan phoi thanh toan truc tuyen bao mat.
2007: Business.com mua lai boi R.H. Donnelley voi 345 trieu USD.
2009: Zappos.com mua lai boi Amazon.com voi 928 trieu USD.
2010: Groupon ra bao cao tu choi mot loi đe nghi mua lai tri gia 6 ty USD tu Google. Thay vao đo, Groupon co ke hoach đi truoc voi IPO vao giua nam 2011.
2011: Quidsi.com, cong ty cha cua Diapers.com, đuoc mua lai boi Amazon.com voi 500 trieu USD tien mat cong voi 45 trieu no va cac nghia vu khac. GSI Commerce, cong ty chuyen tao ra, phat trien va thuc thi trang web mua sam truc tuyen cho dich vu gach va vua trong kinh doanh, đuoc mua lai boi eBay voi 2.4 ti USD.
2012: Thuong mai đien tu va Doanh so ban le truc tuyen cua My du kien ​​đat 226 ty USD, tang 12%so voi nam 2011.


Khai niem thuong mai đien tu Khi noi ve khai niem thuong mai đien tu (E-Commerce), nhieu nguoi nham lan voi khai niem cua Kinh doanh đien tu (E-Business). Tuy nhien, thuong mai đien tu đoi khi đuoc xem la tap con cua kinh doanh đien tu. Thuong mai đien tu chu trong đen viec mua ban truc tuyen (tap trung ben ngoai), trong khi đo kinh doanh đien tu la viec su dung Internet va cac cong nghe truc tuyen tao ra qua trinh hoat đong kinh doanh hieu qua du co hay khong co loi nhuan, vi vay tang loi ich voi khach hang (tap trung ben trong).
Mot so khai niem thuong mai đien tu đuoc đinh nghia boi cac to chuc uy tin the gioi nhu sau:

Theo To chuc Thuong mai the gioi (WTO), "Thuong mai đien tu bao gom viec san xuat, quang cao, ban hang va phan phoi san pham đuoc mua ban va thanh toan tren mang Internet, nhung đuoc giao nhan mot cach huu hinh, ca cac san pham giao nhan cung nhu nhung thong tin so hoa thong qua mang Internet".
Theo Uy ban Thuong mai đien tu cua To chuc Hop tac kinh te chau A - Thai Binh Duong (APEC) đinh nghia: "Thuong mai đien tu lien quan đen cac giao dich thuong mai trao đoi hang hoa va dich vu giua cac nhom (ca nhan) mang tinh đien tu chu yeu thong qua cac he thong co nen tang dua tren Internet."  Cac ky thuat thong tin lien lac co the la email, EDI, Internet va Extranet co the đuoc dung đe ho tro thuong mai đien tu.
Theo Uy ban chau Au: "Thuong mai đien tu co the đinh nghia chung la su mua ban, trao đoi hang hoa hay dich vu giua cac doanh nghiep, gia đinh, ca nhan, to chuc tu nhan bang cac giao dich đien tu thong qua mang Internet hay cac mang may tinh trung gian (thong tin lien lac truc tuyen). That ngu bao gom viec đat hang va dich thong qua mang may tinh, nhung thanh toan va qua trinh van chuyen hang hay dich vu cuoi cung co the thuc hien truc tuyen hoac bang phuong phap thu cong."
Tom lai, thuong mai đien tu chi xay ra trong moi truong kinh doanh mang Internet va cac phuong tien đien tu giua cac nhom (ca nhan) voi nhau thong qua cac cong cu, ky thuat va cong nghe đien tu. Ngoai ra, theo nghien cuu tai đai hoc Texas, cac hoc gia cho rang thuong mai đien tu va kinh doanh đien tu đeu bi bao ham boi nen kinh te Internet.


Phan biet thuong mai đien tu va kinh doanh đien tu Kinh doanh đien tu (E-Business) la thuat ngu xuat hien truoc thuong mai đien tu (E-Commerce), tuy nhien, con kha nhieu mo ho trong viec xac đinh lieu hai thuat ngu nay co giong nhau hay khong.
Co y kien cho rang thuong mai đien tu đoi khi la mot nhanh phat trien them tu Kinh doanh đien tu. Thuong mai đien tu chu trong đen viec mua ban truc tuyen (tap trung ben ngoai), trong khi đo kinh doanh đien tu la viec su dung Internet va cac cong nghe truc tuyen tao ra qua trinh hoat đong kinh doanh hieu qua du co hay khong co loi nhuan, vi vay tang loi ich voi khach hang (tap trung ben trong).
Cu the, kinh doanh đien tu la thiet lap he thong hay ung dung thong tin đe phuc vu va lam tang hieu qua kinh doanh. Kinh doanh đien tu bao phu qua trinh hoat đong trong doanh nghiep, tu mua hang qua mang (e-procurement, e-purchasing), quan ly day chuyen cung cap nguyen vat lieu, xu ly đon hang, phuc vu khach hang va giao dich voi đoi tac qua cac cong cu đien tu cho đen chia se du lieu giua cac bo phan chuc nang trong doanh nghiep. Trong khi đo, thuong mai đien tu tap trung vao viec mua ban va trao đoi hang hoa, dich vu, thong tin qua mang, cac phuong tien đien tu va Internet.  Theo nghia rong hon, thuong mai đien tu la viec su dung cac phuong tien đien tu đe trien khai thuong mai. Noi cach khac, thuong mai đien tu la thuc hien quy trinh co ban va quy trinh khac cua giao dich thuong mai bang phuong tien đien tu, cu the la tren mang may tinh va vien thong mot cach rong rai, o muc đo cao nhat co the.
Viec phan biet tuong đoi giua hai thuat ngu nay se giup nha quan tri phan đinh ro muc tieu kinh doanh va huong tiep can cua doanh nghiep.


Cac ung dung kinh doanh Mot so ung dung chung nhat lien quan đen thuong mai đien tu đuoc liet ke duoi đay:


Cac hinh thuc thuong mai đien tu Thuong mai đien tu ngay nay lien quan đen tat ca moi thu tu đat hang noi dung "ky thuat so" cho đen tieu dung truc tuyen tuc thoi , đe đat hang va dich vu thong thuong, cac dich vu "meta" đeu tao đieu kien thuan loi cho cac dang khac cua thuong mai đien tu.
O cap đo to chuc, cac tap đoan lon va cac to chuc tai chinh su dung Internet đe trao đoi du lieu tai chinh nham tao đieu kien thuan loi cho kinh doanh trong nuoc va quoc te. Tinh toan ven du lieu va tinh an ninh la cac van đe rat nong gay buc xuc trong thuong mai đien tu.
Hien nay co nhieu tranh cai ve cac hinh thuc tham gia cung nhu cach phan chia cac hinh thuc nay trong thuong mai đien tu. Neu phan chia theo đoi tuong tham gia thi co 3 đoi tuong chinh bao gom: Chinh phu (G - Government), Doanh nghiep (B - Business) va Khach hang (C - Customer hay Consumer). Neu ket hop đoi mot 3 đoi tuong nay se co 9 hinh thuc theo đoi tuong tham gia: B2C, B2B, B2G, G2B, G2G, G2C, C2G, C2B, C2C. Trong đo, cac dang hinh thuc chinh cua thuong mai đien tu bao gom:

Doanh nghiep voi Doanh nghiep (B2B)
Doanh nghiep voi Khach hang (B2C)
Doanh nghiep voi Nhan vien (B2E)
Doanh nghiep voi Chinh phu (B2G)
Chinh phu voi Doanh nghiep (G2B)
Chinh phu voi Chinh phu (G2G)
Chinh phu voi Cong dan (G2C)
Khach hang voi Khach hang (C2C)
Khach hang voi Doanh nghiep (C2B)
Ben canh cac kieu E-commerce truyen thong ben tren, nhieu the loai E-commerce hien đai cung đong thoi phat trien song song voi su phat trien cua cong nghe. Noi bat co the ke đen T-commerce va M-commerce.

T-commerce (thuong mai truyen hinh)
M-commerce (thuong mai di đong)


Khuynh huong toan cau Mo hinh kinh doanh tren toan cau tiep tuc thay đoi đang ke voi su ra đoi cua thuong mai đien tu. Nhieu quoc gia tren the gioi cung đa đong gop vao su phat trien cua thuong mai đien tu. Vi du, nuoc Anh co cho thuong mai đien tu lon nhat toan cau khi đo bang chi so chi tieu binh quan đau nguoi, con so nay cao hon ca My. Kinh te Internet o Anh co the tang 10% tu nam 2010 đen nam 2015. Đieu nay tao ra đong luc thay đoi cho nganh cong nghiep quang cao.
Trong so cac nen kinh te moi noi, su hien dien cua thuong mai đien tu o Trung Quoc tiep tuc đuoc mo rong. Voi 384 trieu nguoi su dung Internet, doanh so ban le cua cua hang truc tuyen o Trung Quoc đa tang 36,6 ti USD nam 2009 va mot trong nhung ly do đang sau su tang truong kinh ngac la cai thien đo tin cay cua khach hang. Cac cong ty ban le Trung Quoc đa giup nguoi tieu dung cam thay thoai mai hon khi mua hang truc tuyen.
Thuong mai đien tu cung đuoc mo rong tren khap Trung Đong. Voi su ghi nhan la khu vuc co tang truong nhanh nhat the gioi trong viec su dung Internet tu nam 2000 đen nam 2009, hien thoi khu vuc co hon 60 trieu nguoi su dung Internet. Ban le, du lich va choi game la cac phan trong thuong mai đien tu hang đau o khu vuc, mac du co cac kho khan nhu thieu khuon kho phap ly toan khu vuc va cac van đe hau can trong giao thong van tai qua bien gioi.
Thuong mai đien tu đa tro thanh mot cong cu quan trong cho thuong mai quoc te khong chi ban san pham ma con quan he voi khach hang.


Cac tac đong đen thi truong va nguoi ban le Cac nha kinh te hoc đa đua ra gia thuyet rang thuong mai đien tu se dan đen viec canh tranh gia ca san pham. Thuc vay, thuong mai đien tu giup nguoi tieu dung thu thap nhanh chong va de dang thong tin đa dang ve san pham, gia ca va nguoi ban. Ngay nay đa xuat hien nhieu website chuyen cung cap dich vu đanh gia ve san pham va nha cung cap, so sanh gia ca giua cac website ban hang. Hon nua, nguoi tieu dung co the truc tiep đua ra cac đanh gia cua minh ve nhieu khia canh lien quan toi giao dich mua sam, giup cho nhung nguoi khac co nhieu co hoi chon lua san pham phu hop nhat, hoac chon đuoc nguoi ban cung cap dich vu tot nhat, hoac mua đuoc san pham voi gia re nhat.
Theo nghien cuu cua bon nha kinh hoc te hoc tai Đai hoc Chicago đa cho thay su phat trien cua hinh thuc mua sam truc tuyen đa anh huong đen cau truc trong hai nganh tao ra su tang truong đang ke trong thuong mai đien tu la ban sach va đai ly du lich. Tom lai, cac doanh nghiep lon hon co co hoi đe giam chi phi so voi nhung doanh nghiep nho hon do cac doanh nghiep lon co loi the ve quy mo kinh te va đua ra muc gia thap hon.


Quy đinh phap luat cua mot so quoc gia = Quy đinh cua Ao =
Thuong mai đien tu đuoc đieu chinh tai Ao truoc tien la bang Luat Thuong mai đien tu (E-Commerce-Gesetz ECG) , Luat ban hang tu xa (Fernabsatzgesetz), Luat chu ky (Signaturgesetz), Luat kiem soat nhap hang (Zugangskontrollgesetz) cung nhu bang Luat tien đien tu (E-Geld-Gesetz), ma trong đo cac quy đinh phap luat ve hop đong va boi thuong cua bo Luat Dan su Ao (Allgemeine burgerliche Gesetzbuch - ABGB), neu nhu khong đuoc thay đoi bang nhung quy đinh đac biet tren, van co gia tri.


= Quy đinh cua Đuc =
Nam trong cac đieu 312b va sau đo cua bo Luat dan su (Burgerliche Gesetzbuch – BGB)  (truoc đay la Luat ban hang tu xa) la cac quy đinh đac biet ve nhung cai goi la cac hop đong ban hang tu xa. Ngoai nhung viec khac la quy đinh ve trach nhiem thong tin cho nguoi ban va quyen bai bo hop đong cho nguoi tieu dung.
Cung trong quan he nay, Luat dich vu tu xa (Teledienstgesetz) an đinh ben canh nguyen tac nuoc xuat xu (đieu 4) la toan bo cac thong tin ma nhung nguoi đieu hanh cac trang web co tinh chat hanh nghe, mac dau chi la doanh nghiep nho, co nhiem vu phai cung cap (đieu 6) va đieu chinh cac trach nhiem nay trong doanh nghiep đo (đieu 8 đen đieu 11).
O nhung hop đong đuoc ky ket truc tuyen thuong hay khong ro rang la luat nao đuoc su dung. Vi du nhu o mot hop đong mua đuoc ky ket đien tu co the la luat cua nuoc ma nguoi mua đang cu ngu, cua nuoc ma nguoi ban đat tru so hay la nuoc ma may chu đuoc đat. Luat phap cua kinh doanh đien tu vi the con đuoc goi la "luat cat ngang". The nhung nhung đieu khong ro rang ve luat phap nay hoan toan khong co nghia la lanh vuc kinh doanh đien tu la mot vung khong co luat phap. Hon the nua, cac quy đinh cua Luat dan su quoc te (tieng Anh: private international law)  đuoc ap dung tai đay.
Tai nuoc Đuc cac quy đinh luat le chau Au ve thuong mai đuoc tich hop trong bo Luat dan su, trong phan đai cuong va trong cac quy đinh ve bao ve nguoi tieu dung. Mat ky thuat cua thuong mai đien tu đuoc đieu chinh trong Hiep đinh quoc gia ve dich vu trong cac phuong tien truyen thong cua cac tieu bang va trong Luat dich vu tu xa cua lien bang ma that ra ve noi dung thi hai bo luat nay khong khac biet nhau nhieu. 


= Quy đinh cua Viet Nam =
Thang 11 nam 2005, Quoc hoi đa thong qua Luat Giao dich đien tu. Thang 6 nam 2006 Chinh phu ban hanh Nghi đinh so 57/2006/NĐ-CP ve thuong mai đien tu.
Đau nam 2007, Chinh phu Viet Nam ban hanh Nghi đinh so 27/2007/NĐ-CP ngay 23/02/2007 "Ve giao dich đien tu trong hoat đong tai chinh" , so 26/2007/NĐ-CP ngay 15/02/2007 "Quy đinh chi tiet thi hanh Luat Giao dich đien tu ve chu ky so va dich vu chung thuc chu ky so" , so 35/2007/NĐ-CP ngay 08/03/2007 "Ve giao dich đien tu trong hoat đong ngan hang" .
Noi dung chu yeu cua Nghi đinh ve thuong mai đien tu nam 2006 la thua nhan gia tri phap ly cua chung tu đien tu trong hoat đong thuong mai, ngoai ra co mot so quy đinh cu the khac. Cho toi cuoi nam 2012 thuong mai đien tu o Viet Nam phat trien nhanh va đa dang, đong thoi cung xuat hien nhung mo hinh mang danh nghia thuong mai đien tu thu hut rat đong nguoi tham gia nhung gay tac đong xau toi xa hoi.
Ngay 16 thang 5 nam 2013, Chinh phu đa ban hanh Nghi đinh so 52/2013/NĐ-CP ve thuong mai đien tu thay the cho Nghi đinh nam 2006. Nghi đinh moi đa quy đinh nhung hanh vi bi cam trong thuong mai đien tu, quy đinh chat che trach nhiem cua cac thuong nhan cung cap cac dich vu ban hang truc tuyen, trach nhiem cua co quan quan ly nha nuoc ve thuong mai đien tu. Mot trong nhung muc tieu quan trong cua Nghi đinh moi la tao moi truong thuan loi hon cho thuong mai đien tu, nang cao long tin cua nguoi tieu dung khi tham gia mua sam truc tuyen.


Tham khao Xem them Nghien cuu them Lien ket ngoai