Caloris Planitia () la mot đong bang nam trong mot ho va cham lon tren Sao Thuy, co ten khong chinh thuc la Caloris. "Calor" trong tieng Latinh co nghia la "nhiet". So di đat ten nay la boi vi, cu moi hai lan Sao Thuy đi qua điem can nhat, thi Mat Troi o vi tri gan nhat ngay ben tren. Voi đuong kinh khoang 1.550 km (960 mi), đay la vung trung va cham lon nhat tren Sao Thuy, va la mot trong nhung vung trung va cham lon nhat trong He Mat Troi. Ho va cham nay đuoc phat hien vao nam 1974. Bao quanh no la day nui Caloris Montes, cao khoang 2 km (1,2 mi).


Be ngoai Caloris đuoc phat hien thong qua cac hinh anh do tau tham do Mariner 10 chup vao nam 1974. Ten cua no do Brian O'Leary đat, ong la phi hanh gia va la thanh vien cua nhom hinh anh Mariner 10. No nam tren đuong rang đong — đuong phan chia ban cau ban ngay va ban đem — vao thoi điem tau tham do đi qua, do đo khong the chup anh đuoc mot nua ho va cham. Sau đo, vao ngay 15 thang 1 nam 2008, mot trong nhung buc anh đau tien ve hanh tinh do tau tham do MESSENGER chup moi cho thay toan bo mieng ho va cham.
Ban đau, khu vuc đuoc uoc tinh co đuong kinh khoang 1.300 kilomet (810 mi), con so nay ve sau đuoc xac đinh la 1.540 kilomet (960 mi) dua tren cac hinh anh do MESSENGER chup sau đo. No đuoc bao quanh boi nhung ngon nui cao toi 2 km. Ben trong cac buc tuong đia hinh cua mieng ho va cham, phan san cua mieng ho va cham đuoc lap đay boi cac đong bang dung nham, tuong tu nhu bien cua Mat Trang. Nhung đong bang nay đuoc xep chong len boi cac ho thong hoi no chua đay vat chat mat vun nui lua. Ben ngoai cac buc tuong đia hinh, vat chat bi đay ra trong vu va cham đa tao ra long chao keo dai 1.000 kilomet (620 mi) voi cac vong đong tam bao quanh mieng ho va cham.
O trung tam cua khu vuc la mot vung chua nhieu ranh xuyen tam (co ve la cac đut gay mo rong), voi mieng nui lua Apollodorus dai 40 km (25 dam) nam gan trung tam cua mo hinh đia chat nay. Hien nay van chua ro nguyen nhan chinh xac cua mo hinh mang nay. No đuoc đat ten la Pantheon Fossae.


Hinh thanh Thien the va cham uoc tinh co đuong kinh it nhat 100 kilomet (62 mi).
Trong suot khoang mot ty nam đau tien cua He Mat Troi, cac thien the thuoc vong trong He Mat Troi đa phai hung chiu nhieu cuoc va cham du doi tu cac thien thach kich thuoc lon. Vu va cham tao ra Caloris co kha nang đa xay ra sau thoi gian ma hau het cac đot cong pha nang ne (heavy bombardment) đa ket thuc, boi vi co it ho va cham đuoc nhin thay tren be mat cua no hon so voi cac khu vuc co kich thuoc tuong đuong ben ngoai mieng ho. Cac vung trung va cham tuong tu tren Mat Trang nhu Mare Imbrium va Mare Orientale, co le hinh thanh cung thoi gian, cho thay co mot 'su gia tang đot bien' cac va cham lon vao cuoi giai đoan cong pha hanh tinh du doi cua He Mat Troi thuo so khai. Dua tren anh chup cua MESSENGER, tuoi cua Caloris đa đuoc xac đinh la tu 3,8 đen 3,9 ty nam.
Mot khu vuc co tuong tac hap dan cao, con đuoc goi la vung di thuong trong luc (mascon), nam o tam Caloris Planitia. Hau het cac vung trung va cham lon tren Mat Trang, chang han nhu Mare Imbrium va Mare Crisium, cung la cac đia điem mascon.


Đia hinh hon đon đoi cuc va hieu ung toan cau Vu va cham manh ma đuoc cho la đa tao nen Caloris co le đa đe lai hau qua toan cau đoi voi hanh tinh nay. Tai chinh cuc đoi cua vung trung va cham la mot khu vuc rong lon co đia hinh đoi nui voi cac ranh đia chat, voi mot it ho va cham nho đuoc goi la đia hinh hon đon (con goi la "đia hinh ky di"). Mot so nha nghien cuu cho rang no đuoc tao ra khi song đia chan tu vu va cham hoi tu o phia đoi dien cua hanh tinh. Ngoai ra, co y kien cho rang đia hinh nay đuoc kien tao boi su hoi tu cua vat chat đuoc giai phong tai cuc đoi cua vung trung va cham. Va cham gia thuyet nay cung đuoc cho la tac nhan kich thich hoat đong nui lua tren Sao Thuy, dan đen su hinh thanh cac đong bang phang. Bao quanh Caloris la mot loat cac kien tao đia chat đuoc cho la bat nguon tu vat chat đuoc giai phong sau vu va cham, đuoc goi chung la Nhom Caloris.


Khi phat thai Sao Thuy co bau khi quyen rat mong manh va ngan ngui, chua mot luong nho hydro va heli thu đuoc tu gio Mat Troi, cung nhu cac nguyen to nang hon nhu natri va kali. Nhung chat nay đuoc cho la bat nguon ben trong hanh tinh, "thoat ra cung khi" tu ben duoi lop vo cua Sao Thuy. Vung trung Caloris đuoc phat hien la chua mot luong natri va kali đang ke; đieu nay chung to rang cac vet nut tu va cham đa tao đieu kien cho khi trong hanh tinh đuoc giai phong ra ben ngoai. Ben canh đo, đia hinh di thuong cung la nguon cung cap cac loai khi nay.


Thu vien anh Xem them Đia chat sao Thuy


Chu thich