Anime (Nhat: アニメ, Hepburn: Anime, [a.ni.me] ) la thuat ngu tieng Nhat mo ta cac loai hoat hinh ve tay va may tinh co nguon goc tu Nhat Ban hoac co su gan ket mat thiet voi Nhat Ban. Ben ngoai Nhat Ban, thuat ngu nay thuong đuoc su dung nham am chi tinh đac trung va rieng biet cua hoat hinh Nhat Ban hoac nhu mot phong cach hoat hinh pho bien tai Nhat Ban thuong đuoc ve nen boi đo hoa tran đay mau sac, cac nhan vat song đong va nhung chu đe tuyet voi.
Hoat hinh Nhat Ban giao thuong rat som tu nam 1917 va qua trinh san xuat cac tac pham anime tai Nhat Ban ke tu đo van tiep tuc tang đeu đan. Phong cach nghe thuat anime đac trung đuoc noi bat trong nhung nam 1960 voi cac tac pham cua Tezuka Osamu truoc khi nhanh chong lan rong ra quoc te trong nhung nam o cuoi the ky 20 va dan phat trien thanh mot luong lon khan gia nguoi Nhat va quoc te. Anime đuoc phan phoi tai cac rap chieu phim, phat song qua he thong đai truyen hinh, xem truc tiep tu phuong tien truyen thong tai nha va tren internet. No đuoc phan loai thanh nhieu the loai huong đen cac muc đich đa dang va nhung đoi tuong khan gia thich hop.
Anime la mot phuong tien đa dang ket hop ket hop phuong phap san xuat đac biet thich ung cung cong nghe moi noi. No la su ket hop giua nghe thuat đo hoa, phuong thuc mo ta nhan vat, ky thuat dung phim, tri tuong tuong va chu nghia ca nhan. So voi hoat hinh phuong tay, san xuat anime thuong it tap trung vao chuyen đong ma thay vao đo la cac ki thuat nhu dung phim, lia may hay chup goc. Mot so phong cach nghe thuat khac nhu ti le nhan vat hay đac điem trong the loai nay đa dang voi đac trung nhung đoi mat to va co hon.
Nam 2015, nganh cong nghiep anime Nhat Ban co khoang 662 xuong phim hoat hinh trong đo co mot so nhung cai ten noi tieng trong nganh nhu Kyoto Animation, Ghibi, Toei Animation hay A-1 Pictures. Mac du chi chiem mot thi phan nho trong thi truong phim noi đia tai Nhat Ban nhung lai đem đen mot thi phan kha lon doanh thu bang đia tai quoc gia nay. Su gia tang trong van hoa đai chung quoc te dan đen nhieu phim hoat hinh khong phai cua nguoi Nhat su dung phong cach anime, nhung tac pham nay thuong đuoc mieu ta nhu hoat hinh chiu anh huong tu anime hon la anime đung nghia. Tinh đen nam 2016, anime chiem 60% cac phim hoat hinh truyen hinh tren toan the gioi.


Tu nguyen Anime la mot hinh thai nghe thuat, hoat hoa đac trung bao gom cac the loai đuoc xay dung trong đien anh nhung ban than anime cung thuong bi phan loai nham lan nhu mot the loai. Trong tieng Nhat, thuat ngu anime đuoc su dung nhu mot thuat ngu cay du đe đe cap đen tat ca cac dang phim hoat hinh tren the gioi. Nhung trong tieng Anh, anime (/ˈænəˌmeɪ/) đuoc dung trong pham vi gioi han hon đe chi "phim đien anh hoac giai tri truyen hinh theo phong cach Nhat Ban" hoac nhu "mot phong cach hoat hinh đuoc sang tao tai Nhat Ban".
Tu nguyen hoc cua tu "anime" đa gay ra nhieu tranh luan. Trong tieng Nhat, thuat ngu "animation" tieng Anh đuoc viet bang chu katakana duoi dang アニメーション (animeshon, phat am la [animeːɕoɴ]) va la アニメ(anime) trong cach viet ngan gon. Mot vai nguon tin noi rang anime bat nguon tu thuat ngu tieng Phap ve hoat hoa la dessin anime, nhung mot so nguon tin khac cho rang thong tin đo la khong xac thuc bat nguon tu su pho bien truyen thong đai chung tai Phap trong cuoi thap nien 1970 va thap nien 1980.
Trong tieng Anh, khi anime đuoc dung nhu mot danh tu chung thi chuc nang cua no nhu mot danh tu khong đem đuoc. (Vi du "Do you watch anime? (Ban đa xem anime chua?)" hay "How much anime have you collected? (Ban đa suu tap đuoc bao nhieu anime?"). Truoc khi thuat ngu anime đuoc su dung, Japanimation la thuat ngu đuoc dung pho bien trong khoang thoi gian tu thap nien 1970 cho đen thap nien 1980 truoc khi đuoc anime dan thay the. Con trong hien tai, thuat ngu nay chi xuat hien trong cac tac pham đuong đai hien nay nham phan biet cac loai hoat hinh khac voi hoat hinh Nhat Ban.
Tu "anime" cung đa tung nhieu lan binh pham nhu vao nam 1987, khi Miyazaki Hayao, nha đong sang lap xuong phim hoat hinh Ghibi, phat bieu rang ong xem thuong tu bi cat xen "anime" boi vi voi ong thi no the hien su hoang tan cua nganh cong nghiep nay. Ong đa đat ngang hang su hoang tan đo voi cac hoa si dien hoat thieu đong luc va cac san pham thai qua chu nghia bieu hien đuoc san xuat hang loat, dua vao mot bieu tuong hoc co đinh cua bieu cam khuon mat cung nhung phan canh hanh đong bi keo dai va phong đai qua muc nhung lai thieu đi chieu sau va su tinh te ben trong do ho khong co gang truyen đat cam xuc hoac suy nghi.
Giao su Marc Yamada đinh nghia hoat hinh la "mot phuong tien truyen thong gom nhung hinh anh đuoc xu ly đe xuat hien nhu nhung hinh anh chuyen đong" va lien tuc đuoc mo rong voi nhung tien bo cong nghe trong suot 100 nam qua; nguoc lai, anime la mot phong cach hoat hinh đac trung, hoan toan bi anh huong boi "tiep thi va buon ban nuoc ngoai, mot su thay đoi dua vao nguoi ham mo va nhung thanh tuu cong nghe tai Nhat Ban". Con voi giao su Ian Condry, ong cho rang su thanh cong toan cau cua anime la "su phat trien tu nang luong xa hoi tap the voi hoat đong giao thoa giua cac nganh cong nghiep nhu đien anh, truyen hinh, manga, đo choi va cac buon ban cap phep khac, ket noi giua nhung nguoi ham mo voi cac nha sang tao anime." Theo ong, chinh nhung nang luong xa hoi tap the nay la linh hon cua anime.


Đinh dang Đinh dang đau tien cua anime la hinh thuc chieu rap ma khoi đau truoc tien voi cac san pham thuong mai vao nam 1917. Cac tap sach lat đuoc hoat hoa ban đau tho va đuoc yeu cau phoi nhac truoc khi them phan am thanh va giong hat đe san xuat. Vao ngay 14 thang 7 nam 1958, Nippon TV đa phat song Mogura no Abanchuru voi phien ban vua la phim anime mau đau tien va truyen hinh đau tien ra mat. Mai cho đen thap nien 1960 khi cac loat phim truyen hinh dai tap đau tien đuoc phat song va đinh dang truyen hinh la mot phuong tien pho bien ke tu đo. Cac tac pham đa đuoc phat hanh trong mot đinh dang video truc tiep voi ten goi "original video animation" (OVA) hoac "original video animation" (OAV); va thuong khong phat hanh tai rap chieu phim hoac truyen hinh truoc khi phat hanh tren cac phuong tien tai gia. Su xuat hien cua internet đa khien mot so hoa si dien hoat phan phoi cac tac pham truc tuyen trong mot đinh dang goi la "original net anime" (ONA).
Phan phoi bang đia tai gia trong viec phat hanh anime đa đuoc pho bien rong rai vao thap nien 1980 voi cac đinh dang VHS va đia lade. Đinh dang video NTSC VHS đuoc su dung tai Nhat Ban va Hoa Ky đa đuoc cong nhan, cung nhu ho tro su gia tang tinh đai chung cua anime trong thap nien 1990. Cac đinh dang VHS va đia lade đa bi đinh dang DVD vuot qua nho cung cap nhieu uu điem đoc đao, bao gom nhieu phu đe tich hop va nhieu kenh thoai long tieng tren cung mot đia phim. Đinh dang DVD cung co nhung han che trong su dung ma hoa vung đuoc nganh cong nghiep anime chap nhan đe giai quyet viec cap phep, cac van đe vi pham ban quyen va xuat khau, cung nhu gioi han khu vuc đuoc chi đinh tren đau đia DVD. Đinh dang Video CD (VCD) rat pho bien tai Hong Kong va Đai Loan, nhung chi la mot đinh dang it pho bien tai Hoa Ky đuoc lien ket chat che voi cac ban sao lau.


Lich su Hoat hinh Nhat Ban bat đau hinh thanh vao nhung nam đau cua the ky 20, khi cac nha lam phim Nhat Ban tien hanh thu nghiem voi cac ky thuat hoat hinh đang đuoc phat trien tien phong tai Phap, Đuc, Hoa Ky va Nga. Mot xac nhan cho rang bo phim hoat hinh Nhat Ban xuat hien som nhat la Katsudo Shashin, mot tac pham khong cong khai va chua xac đinh đuoc thoi gian san xuat do mot tac gia vo danh thuc hien. Nam 1917, cac tac pham chuyen nghiep va đuoc trinh chieu cong khai bat đau xuat hien. Nhieu hoa si dien hoat nhu Shimokawa Oten va Kitayama Seitaro đa tao ra nhieu tac pham; trong đo tac pham Namakura Gatana cua Kouchi Jun'ichi la bo phim con đuoc luu tru lau nhat, đo la mot clip dai 2 phut mo ta mot samurai đang thu mot thanh kiem moi mua vao cac muc tieu cua anh ta nhung phai chiu that bai đau đon. Đai tham hoa đong đat Kanto 1923 dan đen su tan pha tren dien rong cac co so ha tang tai Nhat Ban va nha kho o Shimokawa cung đa bi pha huy; do đo lam huy hoai hau het cac tac pham đau tien nay.
Hoat hinh nhung nam 1930 đa đuoc cung co vung chac tai Nhat Ban nhu mot hinh thuc thay the cho nganh cong nghiep phim nguoi đong. No đa chiu su canh tranh tu cac nha san xuat va nhung hoa si dien hoat nuoc ngoai; Ofuji Noburo va Murata Yasuji van tiep tuc lam hoat hinh cat dan co gia thanh re hon hoat hinh cel. Cac tac gia khac nhu Masaoka Kenzo va Seo Mitsuyo đa tao ra khong it nhung buoc tien lon trong ky thuat hoat hinh, ho đuoc huong loi tu su bao tro cua chinh phu khi chinh cac hoa si dien hoat đuoc thue đe san xuat nhung bo phim ngan mang tinh chat giao duc va tuyen truyen. Anime phim noi đau tien la Chikara to Onna no Yo no Naka đuoc san xuat boi Masaoka vao nam 1933. Nam 1940, cac to chuc cua nhieu hoa si anime đa tang len, bao gom Shin Mangaha Shudan va Shin Nippon Mangaka. Phim dai hoat hinh đau tien la Momotaro: Umi no Shinpei, đuoc Seo đao dien vao nam 1944 cung voi su tai tro tu Hai quan Đe quoc Nhat Ban.

Su thanh cong tu phim dai Nang Bach Tuyet va bay chu lun (nam 1937) cua Cong ty Walt Disney đa anh huong sau sac đen nhieu hoa si dien hoat Nhat Ban. Trong nhung nam 1960, hoa si manga kiem hoa si dien hoat Tezuka Osamu đa mo phong lai va gian luoc hoa nhieu ky thuat hoat hinh cua Walt Disney nham giam bot chi phi va gioi han so khung hinh trong qua trinh san xuat. Tezuka Osamu đa chu đinh đieu đo nhu mot bien phap tam thoi cho phep ong san xuat cac bo phim tren mot lich trinh chat che cung voi đoi ngu hoat hoa con thieu kinh nghiem. Bo phim Three Tales phat song nam 1960, la anime đau tien đuoc chieu tren truyen hinh. Loat anime theo tieu chuan phim truyen hinh đau tien la Otogi Manga Calendar, phat song tu nam 1961 đen nam 1964.
Nhung nam 1970 cho thay su phat trien đot bien mang tinh đai chung cua manga, truyen đo hoa, sach tranh Nhat Ban; nhieu trong so đo đa đuoc hoat hoa hoa sau nay. Tac pham cua Tezuka Osamu đa thu hut đuoc su chu y: ong đa đuoc goi la mot "huyen thoai" va "Than manga". Tac pham cua Tezuka Osamu va nhung nguoi tien phong khac trong linh vuc nay đa truyen cam hung cho anime nhung đac trung va cac the loai ma van con anh huong đen cac quy tac co ban cua hoat hinh hien tai. The loai robot khong lo (hay con đuoc goi la "mecha" ben ngoai Nhat Ban) la mot vi du: can ban dua tren hinh dang robot trong tac pham cua Tezuka Osamu, roi sau đo đuoc Nagai Go cung nhung tac gia khac phat trien thanh thanh the loai "Sieu Robot"; tiep tuc đuoc Tomino Yoshiyuki cach mang hoa vao cuoi thap ky khi phat trien thanh the loai "Robot thuc". Anime robot nhu loat phim Gundam va Chojiku yosai Macross đa lap tuc tro thanh kinh đien trong nhung nam 1980, va the loai anime robot tiep tuc la mot trong nhung the loai pho bien tai Nhat Ban va tren toan the gioi hien tai. Thap nien 1980, anime đa đuoc đon nhan nhieu hon trong thi hieu đai chung tai Nhat Ban (mac du it hon manga), va trai qua mot thoi ky phat trien bung no trong viec san xuat. Sau mot vai phien ban anime chuyen the thanh cong tai thi truong nuoc ngoai trong nhung nam 1980, anime đa gia tang đuoc nhieu hon su đon nhan tai thi truong nuoc ngoai nhung nam 1990 va tham chi con nhieu hon khi buoc sang the ky XXI. Nam 2002, bo phim Sen va Chihiro o the gioi than bi cua Studio Ghibli do Miyazaki Hayao đao dien gianh đuoc giai thuong Gau Vang tai Lien hoan phim quoc te Berlin; đong thoi cung chien thang Giai Oscar cho phim hoat hinh hay nhat tai Giai Oscar lan thu 75 nam 2003.


Tham chieu van hoa = Than đao, Phat giao =
Than đao la ton giao sac toc cua Nhat Ban, đuoc đac trung boi mot nhan thuc thuyet vat linh ve tu nhien. Than đao (Nhat: 神道 (con đuong cua Than), ) la hinh thuc ung xu hoa hop voi tu nhien va linh hon to tien; cac kami (Nhat: 神 (than), ) nay chong lai nhung oni (Nhat: 鬼 (quy), ) hung bao. Do đo, vo so than thoai va truyen thuyet đuoc tao lap tu truyen thong Than đao, bat nguon tu nhung truyen thuyet đuoc ghi chep trong Co su ky va Nhat Ban thu ky (cac van ban the ky 8) nham giai thich nguon goc cac linh hon voi nhieu hon mot goi dan danh cho nhung cau chuyen đuoc thuat lai o Nhat Ban. Đac biet, mot đac điem đac trung cua Than đao la su ket hop cac yeu to ky ao vuot qua nguong nhan thuc cua con nguoi voi cuoc song thuong ngay, mot đac điem de đuoc nhan thay trong nhieu tac pham hoat hinh Nhat Ban.

Phat giao, đac biet la Thien tong Nhat Ban thuong đong mot vai tro trong cot truyen. Khong chi hien dien thuong xuyen trong cac cau chuyen cua mot Ti-kheo dien đat biem hoa va nghiem tuc, truyen thong Thien tong Nhat Ban con đua cach tiep can truc dien va ngu dung hoc đoi voi thuc te, it thien ve xay dung cac he thong quan niem yeu cau giai thich dan đen tuyen nhan vat trong cot truyen thien ve hanh đong, tam hon nhan vat tu tai va boc lo. 


= Vo si đao =
Anime chua đung cac yeu to truyen thong, giai thoai, vi the ma chac chan đao đuc vo thuat ve co ban co the truy nguyen tu cac quy tac ung xu phuc tap đuoc cau thanh trong "con đuong chien binh cao quy" vo si đao (Bushido  (Nhat: 武士道 (vo si đao), )). Cot truyen trong anime đac biet co xu huong hop nhat cac khia canh cua bujutsu (Nhat: 武術 (vo thuat), ) va budo (Nhat: 武道 (vo đao), ) đe khong chi the hien muc đo ngoan muc cua tran chien ma con đai dien cho vo đao va ky nghe vo thuat cua nhan vat chinh. Trong mot so truong hop, anh hung trong anime cung co the đuoc than thanh hoa nhu trong than thoai Hy Lap. Tuy nhien, do vo si đao đuoc đac trung boi su hien dien cac quy tac pham chat đao đuc (nhu cong ly, y thuc bon phan, trung thanh, đong cam, danh du, trung thuc, can đam) nen nen tang van hoa vo si đao khong chi đuoc the hien trong anime voi tuyen nhan vat tap trung vao chien đau, xung đot hoac boi canh phong kien Nhat Ban ma con hien dien trong nhieu cot truyen cuoc song hoc đuong va gia phong Nhat Ban đuong đai. Su huan luyen nghiem khac shugyo  (Nhat: 修行 (tu hanh), )) boi samurai hoac budoka (Nhat: 武道家 (vo đao gia), ) đe huong đen tu chu va tu giac, nham bieu thi con đuong va tien hoa cua cac nhan vat chinh trong anime, thuong đuoc gan ket trong cac nhiem vu gian kho đe kiem chung tiem nang ben trong nhan vat khi can phai vuot qua noi so hai va điem yeu cua ban than. Đoi khi, muc tieu cuoi cung cua con đuong thong qua kiem soat khi (Nhat: 氣 (khi), ) nang luong ben trong nham đat đuoc mot nhan thuc ve tinh khong cua van vat, dan đen tu bo cac tuyen bo ban nga va đanh gia cao su phu du cua vat chat huu hinh, tham chi khong con so hai cai chet. Tuy nhien, viec tim kiem va đinh nghia ve ban sac nguoi anh hung chinh la nguyen nhan dan đen su tu bo nay, trai nguoc voi yeu cau tieu chuan hoa cua xa hoi Nhat Ban.


= Senpai – Kohai =

Con đuong huong đen budoka (Nhat: 武道家 (vo đao gia), ) khong the bat đau ma khong co mot chi dan, co the tu mot nguoi cha hoac mot nguoi thay (sensei (Nhat: 先生 (Tien sinh), )) đe dan dat huong hanh vi cua mot nguoi. Moi quan he nay trong xa hoi Nhat Ban thuong đuoc đai dien qua senpai–kohai  (Nhat: 先輩 – 後輩 (tien boi–hau boi), ), khi nguoi thu nhat la 'nguoi bat đau truoc' va nguoi thu hai la 'nguoi bat đau sau'; khac voi quan he doryo (Nhat: 同僚 (đong nghiep), ). Moi quan he nay ham y su kinh trong va thanh tam cua kohai đoi voi senpai, senpai phai khuyen ran va chi dan cuoc song cho kohai; đieu nay co the đuoc nhan dien trong tung boi canh xa hoi, tu truong hoc đen noi lam viec, tu the thao đen chinh tri va chac chan cung đuoc phan chieu trong anime khi senpai–kohai thuong đuoc xay dung nhu moi quan he chinh giua cac nhan vat.


= Vong lap, y thuc bon phan =
Theo quan niem song cua nguoi Nhat, suc manh noi tai thuc su nam o viec khong muu cau hanh phuc cho ban nhan ma mot long tim ve mot ly tuong va hoan thanh nghia vu, thong qua đo ho đi tim mot con đuong trong tam thuc (ikigai  (Nhat: 生き甲斐 (le song), )). Tham chieu đen bon phan tra mon no ma co the chong lai Thien hoang, cha me, to tien va tham chi chong lai chinh ban than; nhung trong cot truyen cua nhieu anime đua đen viec chong lai toan the gioi voi nhan vat chinh vuot qua cam xuc ca nhan va su co lap nham ngu y nhung di san đa dang thuong thay, ganh vac trach nhiem cuu tinh cho đen tu hy sinh cuc đoan (gaman  (Nhat: 我慢 (nhan nai, chiu đung), )) đuoc truyen cam hung tu lich su quan su Nhat Ban. Tuy nhien, trong mot quan niem hoan toan the tuc, đao đuc trong the gioi quan nguoi Nhat thi van vat đuoc coi la vo nga va vo thuong (wabi-sabi  (Nhat: 侘寂 (Sa tich), )). Nhieu vi du trong anime ve mot thiet lap van hoa nhu vay, đuoc nhan dien trong nen tang cua cac loat phim mecha (robot khong lo) vao thap nien 1970 va thap nien 1980 voi nhung sac thai khac nhau. Khong chi vay, mot phai sinh ro rang nhu Saint Seiya cung đa đe cap đen nhieu quan niem van hoa ben trong.


= Nhan loai, tu nhien va cong nghe =
Xa hoi Nhat Ban thoi hau chien voi nen kinh te phat trien thinh vuong đat trong boi canh yen binh nhung buon chan ('ngay dai vo tan' xuat hien pho bien, wari-naki nichijo, endless everyday) ma khong the đuoc thay đoi bang nhung y tuong cach mang nhu đa tung dien ra trong cac phong trao sinh vien va xa hoi Nhat Ban thap nien 1960. Đong đat va song than Tohoku 2011 khien nhieu nguoi Nhat tranh luan rang 'tinh đeu đan' (nichijo-sei, everydayness) đa thay đoi hoac ket thuc, dan đen mot su đo bong len cac phe phan ve hoat hinh Nhat Ban khi tranh luan rang anime chu đe 'tinh đeu đan' se đanh mat đam me cua ho. Vai ngay sau Đong đat va song than Tohoku 2011, mot so anime truyen hinh (nhu Tokyo Magunichudo 8,0 hay Oniichan no Koto Nanka Zenzen Suki Janain Dakara ne—!!) co chu đe goi nhac đen song than, tham hoa, su co hat nhan đa bi cat mot so tap hoac bi thay lich chieu vao thang 11 nam 2011. Truyen thong Than đao đa đuoc phan chieu trong anime qua viec tranh luan phuc tap moi quan he giua tu nhien va cong nghe, mot van đe quan trong ton tai tu lau trong xa hoi Nhat Ban (cung nhu tren toan the gioi). Bo phim Momotaro: Umi no Shinpei the hien moi quan he giua tu nhien (đai dien boi cac đong vat tren mot hon đao) va cong nghe (mot hinh thuc tuyen truyen trong chien tranh the gioi thu hai) phat trien vuot bac nhu mot phan cua giai đoan hau chien. Trong the loai khoa hoc vien tuong nhu mecha (robot khong lo) co the giai thich huong cong nghe phat trien thay vi y nghia tich cuc (đam bao hanh phuc, giai tru tham hoa) lai bat đau tro thanh nguon goc cua su tan pha va huy diet, nghich ly mau thuan nay nhu mot goc nhin bao quat va phu nhan cung mot luc khi thiet hai đuoc phuc hoi bang cong nghe tuong tu. Cong nghe voi gia tri cuu roi (cac tac pham cua Nagai Go) hoac the hien su tan pha trong cac tac pham cua Miyazaki Hayao va Yoshida Tatsuo. Mot khai niem khac la cyberpunk voi bo phim Akira đuoc coi la tien phong. Trong Ghost in the Shell va Serial Experiments Lain, khai niem nhan loai đuoc tich hop sinh hoc voi cong nghe, nhan tinh it quan trong hon va thuong đi kem voi chu nghia hien sinh. Noi cach khac, moi quan he cong nghe-con nguoi thong qua cac anime chua đung va dien giai lai theo mot chuyen vi hien đai, cuoi cung tao nen su ket hop khong the tach roi giua cai cu va cai moi.


= Xa hoi Nhat Ban =
Nhieu anime co tuyen nhan vat thanh thieu nien đuoc neu bat hoac it nhat am chi vai tro ngay cang tang cua cong nghe trong khuyen khich mat ket noi voi phan con lai cua xa hoi hoac tao đieu kien cho tu sat tap the, the hien su chan nan va nhung lo lang tuong lai cua gioi tre Nhat Ban đuong đai (Serial Experiments Lain, Chao mung đen voi N.H.K!). Su the hien qua muc nhan khau hoc gioi tre trong cac tac pham lien quan đen tu sat mau thuan voi hoan canh thuc te tai Nhat Ban khi nhan khau hoc trung nien va cao nien thuong co xu huong tu sat lon hon; nguyen nhan mot phan do gioi tre chiem đa so thi phan khan thinh gia muc tieu hoac gioi tre san sang kham pha chu đe cam ky tu sat hon cac nhom nhan khau hoc khac (Colorful, Haibane Renmei, Sayonara Zetsubo Sensei). Hien tuong hikikomori  (Nhat: 引きこもり (tuyet giao xa hoi), ) thuong đuoc su dung nhu boi canh phu (Shin Seiki Evangelion) hoac điem khoi đau đe phat trien (Higashi no Eden), đoi khi hikikomori đong vai tro trong tuyen nhan vat chinh va tro thanh phan lon cot truyen (Chao mung đen voi N.H.K!); noi dung anime gan voi hikikomori thuong bat nguon tu chan thuong qua khu (bat nat, ap luc xa hoi) hoac tu choi truong hoc, tu choi xa hoi. Nhan vat hikikomori trong anime hiem khi roi khoi nha, tuong tac ket noi gia đinh it, paranoia, bo hoc, tu the xau, tai hoa nhap xa hoi. Xa hoi thoi ky Minh Tri buoc đau giai phong phu nu Nhat Ban voi viec thanh lap truong hoc danh cho thieu nu, ham muon cua nam gioi xen lan su lo lang ve giai phong phu nu đuoc the hien thong qua co gai hien đai (Nhat: モタンカール, Hepburn: modan garu) thap nien 1920. Anime thuong xay dung hinh mau nguoi phu nu Nhat Ban truyen thong me hien vo tot (Nhat: 良妻賢母 (luong the hien mau), Hepburn: ryosai kenbo) va dan mo rong voi hinh tuong chu nghia nu quyen. Nguoi Nhat chua bao gio chinh thuc thua nhan that bai cua hai quan Đe quoc Nhat Ban va tiep tuc suy dien ve nhung chien thang tuong tuong trong suot chien tranh the gioi thu hai, anh hung anime hoan toan kiem soat van menh cua ho va đat đuoc chien thang hoan toan bat chap su sup đo xung quanh (Laputa: Lau đai tren khong, Nang cong chua o Thung lung gio). Vu nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki đuoc tham chieu trong anime voi su huy diet truc tiep (Barefoot Gen, Goc khuat cua the gioi) hoac theo huong cam chiu (ly thuyet tan the ve chien tranh Lanh, su yeu đuoi cua xa hoi khoa hoc cong nghe Nhat Ban sau khung hoang dau mo 1973 voi Genma Taisen, Uchu Senkan Yamato, Chojiku yosai Macross) hoac phan anh xung đot chien tranh hat nhan (Hokuto no Ken) hoac hau chan tam ly (Akira, Chojiku yosai Macross, Ghost in the Shell, Shin Seiki Evangelion). Anime thap nien 1980 chiu anh huong boi khai niem Nhat Ban nhan luan (Nhat: 日本人論, Hepburn: Nihonjinron) ma Miyazaki Hayao la mot vi du khi tuyen bo lam phim cho nguoi Nhat va khong quan tam đen quan điem cua nguoi nuoc ngoai, Nhat Ban nhan luan tiep tuc anh huong đen anime thap nien 1990 thong qua su pho bien the loai cyberpunk khi cho rang chu nghia ca nhan la mot đac điem tieu cuc đe doa su on đinh cua xa hoi Nhat Ban.


Phe binh, nghien cuu Nghien cuu hoat hinh manh nha bat đau tu nam 1934 nhung chi noi bat khi Imamura Taihei xuat ban "Manga Eiga ron" [Ly thuyet ve phim hoat hinh] vao nam 1941; noi dung thao luan ve cac phuong phap bieu cam đac trung cho hoat hinh Nhat Ban, đac biet la cac phuong phap đuoc ve tu manga - nghe thuat - am nhac Nhat Ban. Thap nien 1950, Toei Animation đuoc thanh lap va anime chieu rap đuoc san xuat đinh ky voi toc đo moi phim mot nam, sach bao xuat ban bai viet đanh gia ve tung anime cu the trong chuyen muc đien anh nhu Asahi Shimbun. Phe binh anime thap nien 1950 dan hinh thanh khi cac nha phe binh đien anh Nhat Ban tham khao cach viet tieu luan phe binh hoat hinh cua chau Au va Hoa Ky. Nam 1966, Mori Takuya xuat ban nghien cuu "Gioi thieu ve hoat hinh" voi nhieu du lieu nghien cuu lich su hoat hinh the gioi. Thap nien 1960 đen thap nien 1970, tieu luan va nghien cuu ve hoat hinh đuoc xuat ban tai Nhat Ban chu yeu đe cap đen hoat hinh Hoa Ky. Tap chi Fantoche gioi thieu nhan vat Starsha trong phim Uchu Senkan Yamato tren trang bia vao thang 4 nam 1976, Tokuma Shoten phat hanh an pham hon hop gom sach va tap chi "TV anime no sekai" [The gioi anime truyen hinh] voi bai phan tich ve bo phim noi bat Uchu Senkan Yamato, tap chi Gekkan Out (chuyen viet ve tokusatsu va phim hang B đien anh Hoa Ky) lan đau tien xuat ban mot bai viet dai 60 trang ve hien tuong Uchu Senkan Yamato vao nam 1977. Cung nam 1977, Yamaguchi Katsunori va Yasushi Watanabe xuat ban nghien cuu "Lich su hoat hinh Nhat Ban", đay la the he hoc gia đau tien nghien cuu anime. Tap chi anime đau tien Animage ra mat vao thang 7 nam 1978, trang bia minh hoa bo phim đanh dau su bung no anime tai Nhat Ban la Uchu Senkan Yamato; sau đo xuat hien nhieu tap chi anime chuyen biet tai Nhat Ban vao cuoi thap nien 1970 (Animec, My Anime, The Anime, Animedia). Uchu Senkan Yamato đa pha vo khuon mau anh hung huong đen tre em va gan ket the he nguoi Nhat truong thanh đa tung quen thuoc voi cac loat anime phat song vao thap nien 1960 (Astro Boy, Tetsujin 28-go, 8 Man). Hikawa Ryusuke, Oguchi Yuichiro, Masahiro Hara, Shigeru Shimotsuki, Nakajima Shinsuke bat đau cong viec nghien cuu anime khong thuong xuyen va chi hoat đong tich cuc tu nam 2000. Animage tap trung gioi thieu mot cach he thong ve lich su che tac phim cua cac tac gia, Animec va Gekkan Out xuat ban cac bai viet phe binh đien anh dua tren nhu cau cua nguoi ham mo. Thap nien 1980, cac tap chi anime (nhu Break Time) bien mat roi tai xuat hien trong moi quan he cong sinh voi cac loat bai phe binh đien anh, phong van qua trinh san xuat phim vao thoi ky bung no anime (Gundam, Chojiku yosai Macross, cac phim hop tac phuong Tay-Nhat Ban). Tu giua thap nien 1980 đen thap nien 1990, cac tap chi anime (Newtype, Gekkan Out) lam phuong tien quang ba phim cho nhieu hang so huu anime va than tuong ao tam, phan tich va phe binh đien anh dan bien mat. Thap nien 1990, cac phim thanh cong cua Miyazaki Hayao, Oshi Mamoru va hien tuong Shin Seiki Evangelion tro thanh chu đe kinh doanh, nhieu sach nghien cuu tap trung vao cac phim noi tieng va tac gia noi bat lien tuc đuoc phat hanh. Nghien cuu anime thuong bi phan cuc voi Nhat Ban hoc: nhan loai hoc/xa hoi hoc (nghien cuu anime thong qua đai dien van hoa xa hoi Nhat Ban nhu ton giao, than thoai, van hoa dan gian, đac biet ve đai dien gioi tinh) the hien su khac biet voi hoc gia truyen thong (nghien cuu anime thong qua chu nghia dan toc moi (neo-nationalism), triet hoc chinh tri, quan he quoc te gan voi thuong hieu quoc gia Cool Japan). Nghien cuu anime thuong co khuynh huong đuoc xep vao van hoa đai chung Nhat Ban. Hoc gia truyen thong nghien cuu anime trong nhieu linh vuc hoc thuat khac nhau: khia canh tam ly hoc cua cac su kien nguoi ham mo, đac trung anime trong lich su nghe thuat Nhat Ban, khia canh xuyen van hoa va ban sac lai, du lich.


Chinh sach van hoa quoc gia Thuc đay phan phoi va tiep thi anime toan cau (qua chinh sach thuong hieu quoc gia Cool Japan) nhu mot san pham van hoa đai chung Nhat Ban ket hop voi cac loai hinh truyen thong khac (manga, light novel, mo hinh nhan vat, tro choi) cung cac hoat đong (tac pham phai sinh, hoi cho anime, cosplay) tao ra quan niem anime nhu mot san pham đia phuong va tro thanh ban sac "hoat hinh đai chung Nhat Ban". Truyen thong hon hop la phuong phap truyen thong pho bien cua cong nghiep van hoa tai Nhat Ban tu thap nien 1980, hinh thanh so ky qua buon ban vat pham voi nhan vat anime (Astro Boy, Tetsujin 28-go) đuoc sao chep lai trong nhieu loai hinh truyen thong khac nhau nhu đo choi, van phong pham, hang gia dung, trang phuc, thuc an nhe. Anime gia tang su gan ket voi Nhat Ban, chuyen tu mot san pham ngach thanh mot hinh thai truyen thong mieu ta Nhat Ban nhu mot quoc gia toan cau. Anime la mo hinh nhan nuoi / khuech tan van hoa đien hinh: nhung san pham quen thuoc ban đau ket hop voi cac san pham lien ket khac biet, tao thanh vong van hoa ket tu voi vi tri trung tam san pham nhan nuoi ban đau va ngoai vi cac san pham van hoa khac xoay quanh; cac san pham quen thuoc tao nhung chuyen the đe buoc đau tien vao mot thi truong đich nhat đinh. Mot so thay đoi quan trong cua cong nghiep anime thap nien 2000 lien quan đen anh huong tu cac chinh sach van hoa cong đong (nhu chien luoc Cool Japan) nham quang ba cac san pham đia phuong hoac vat pham Nhat Ban va dich vu hai ngoai bang cach thu hut su nhay cam cua nguoi tieu dung thong qua nhan hieu quoc gia hoac van hoa đia phuong. Cac chien luoc so huu tri tue đuoc khuyen khich tai Nhat Ban tu nam 2002 nham thuc hien mot kien truc cong nghiep "tri thuc tich hop" hon la 'tich hop lao đong' va bien Nhat Ban thanh 'quoc gia so huu tri tue', trong đo xuc tien thuong mai noi dung tro thanh chia khoa hoi sinh kinh te Nhat Ban. Cool Japan đuoc gan ket chat che nhu mot đanh gia thuc te ve loi song va ly tuong nguoi Nhat, hoac dua tren mong muon xay dung lai 'Nhat Ban gia tuong'. Linh vat Aoshima Megu đai dien khong chinh thuc cho thanh pho Shima, Mie bi chi trich voi ly do xuc pham nghe kai jin truyen thong trong khoang thoi gian dien ra Hoi nghi thuong đinh G7 lan thu 42 đuoc coi nhu vi du ve 'Nhat Ban gia tuong' khong nham tai hien gia tri lich su ma tan huong mot the gioi giau tri tuong tuong ket hop van hoa đai chung truyen thong va hien đai. Xu huong hop tac san xuat anime đuoc xem xet nham vuot qua rao can quan lieu va thuc đay cap phep nhanh hon tu cac quoc gia, 'Cool Japan' đuoc gan ket giua can bang gia tri thuong hieu va loi ich tiem nang cao nhat. Nguoi ham mo nhiet thanh tao ra nhung xa hoi moi trong boi canh đia phuong va khu vuc thong qua giao tiep truyen thong va y tuong vuot qua ranh gioi đia ly, gop phan hinh thanh nen mot nhom lai van hoa co nhieu y tuong - suy nghi - cam xuc gan ket voi nhieu pham chat con nguoi đuoc chia se tu nhung nen tang tuong đong va kich thich moi.


Đac điem Anime khac biet rat nhieu so voi cac khuon mau hoat hinh khac boi phong cach nghe thuat đa dang cua no, cac phuong phap hoat hoa, su trinh bay cua no va qua trinh san xuat. Mot cach truc quan, anime la mot hinh thai nghe thuat phong phu, bao ham mot su rong lon cac phong cach nghe thuat, co su khac nhau giua tung nguoi sang tao, tung hoa si, xuong phim. Trong khi chua co mot phong cach nghe thuat nao chiem uu the vuot troi trong anime hoan toan, ho chi đong gop mot vai đac tinh giong nhau trong cac thuat ngu cua ky thuat hoat hinh va thiet ke nhan vat.


= Ky thuat hoat hinh =
Anime tiep noi qua trinh san xuat đac trung cua hoat hinh, bao gom: kich ban phan canh, dien xuat thanh am, thiet ke nhan vat, hoat hinh cel (Shirobako la bo phim noi rat ro cac ky thuat hoat hinh, noi bat nhieu khia canh phuc tap trong qua trinh san xuat anime). Tu nhung nam 1990, cac hoa si dien hoat đa tang cuong su dung hoat hinh may tinh (CGI) đe cai thien hieu suat qua trinh san xuat. Cac hoa si nhu Ofuji Noburo đa đi tien phong som nhat trong cac tac pham anime, lua chon thu nghiem va co su phu hop voi nhung hinh anh đuoc ve tren bang đen, hoat hinh tinh vat tu cat giay, hoat hinh roi bong. Hoat hinh cel dan pho bien cho đen khi lan at han phuong tien khac. Trong the ky 21, viec su dung cac ky thuat hoat hinh khac hau het bi gioi han trong cac phim ngan đoc lap, bao gom hoat hinh tinh vat roi đuoc san xuat boi Mochinaga Tadahito, Kawamoto Kihachiro va Murata Tomoyasu. May tinh đa đuoc tich hop vao qua trinh san xuat phim hoat hinh trong nhung nam 1990, nhieu tac pham nhu Ghost in the Shell va Mononoke Hime ket hop giua hoat hinh cel voi cac hinh anh đuoc may tinh tao ra. Fujifilm, mot cong ty lon san xuat cel hang đau đa tuyen bo dung san xuat cel, gay ra hoang loan cho nganh cong nghiep ve viec mua nhap khau cel va đay nhanh chuyen đoi sang qua trinh ky thuat so.
Truoc khi toi thoi đai ky thuat so, anime đuoc san xuat voi cac phuong phap hoat hinh truyen thong su dung mot phep xap xi tao dang gan đung. Phan lon xu huong anime su dung mot it cac khung chinh đe dien đat va nhieu hoat hoa xen khung. Chu tich Mitsushisa Ishikawa cua Production I.G noi rang phuong phap ket hop giua 2D va 3D đuoc ap dung rong rai trong cong nghiep anime: ve tren giay truoc tien, scan vao may vi tinh, sau đo them mau va cac hieu ung; co ban van la ve tay, đac biet khong dung cel nua. Workstation la mot thiet lap phu tro quan trong cho viec scan cac khung hinh vao may tinh nham gia cong phan hoat hoa xen khung trong cong nghiep anime. Đac biet, khi bo phim co mot phan canh hoat hoa gay an tuong thi giac manh me hoac su tinh te sac sao trong cach the hien se đuoc goi la mot canh sakuga, la mot đac trung co tinh chu ky trong anime hien đai cho phep cac hoa si dien hoat Nhat Ban the hien phong cach nghe thuat đac trung ca nhan. Mot so thuat ngu sakuga nen tang anh huong đen phuong phap hoat hoa tai Nhat Ban va tiep tuc đuoc nhieu hoa si su dung voi nhieu bien đoi khac nhau nhu: "Itano Circus", "Yutapon Cubes", "Ebata Walk", "Akai Smile".
Cac xuong phim hoat hinh Nhat Ban đi tien phong trong nhieu ky thuat ve hoat hinh gian luoc, va đa cho anime mot bo quy uoc rieng biet. Khong giong hoat hinh Disney nhan manh ve cu đong, anime noi bat ve chat luong nghe thuat va cho phep ky thuat hoat hinh gian luoc bu đap viec phan thieu thoi gian cho cu đong. Nhieu ky thuat nhu vay thuong đuoc su dung khong chi đe đap ung han chot du an, ma con nhu nhung cach thuc mang tinh nghe thuat. Cac canh quay anime chu trong vao viec đat đuoc goc nhin 3 chieu, va hau canh gop phan tao bau khong khi cho tac pham. Hau canh khong phai luc nao cung đuoc sang tao va đoi khi dua tren nhung đia điem đoi thuc, nhu Lau đai bay cua phap su Howl hay Suzumiya Haruhi. Oppliger noi rang anime la mot trong nhung phuong tien hiem co khi đat vao đong thoi mot dan dien vien toan sao thuong xuat hien "cuc ky an tuong".
Cac hieu ung đien anh cua anime đa rat khac biet voi chinh ban than no tu giai đoan chuyen minh dua tren hoat hinh Hoa Ky. Anime la canh phim nghe thuat đien anh gan nhu do may anh thuc hien, bao gom viec đao may (panning), cach thu phong (zooming), cu ly quay va cac goc quay đe phuc hop tinh đong luc hoc trong cac canh phim ma se kho thuc hien trong đoi thuc. Trong anime, hoat hoa đuoc thuc hien truoc dien xuat thanh am, trai nguoc voi hoat hinh Hoa Ky khi chon dien xuat thanh am truoc; đieu nay co the gay ra mot so loi nhep moi trong cac phien ban Nhat Ban.


= Nhan vat =
Ty le co the cua cac nhan vat anime con nguoi co xu huong phan anh chinh xac ty le co the con nguoi trong thuc te. Chieu cao cua đau đuoc cac hoa si xem xet coi la đon vi co ban cua ty le. Chieu cao cua đau co the khac nhau, nhung hau het cac nhan vat anime đeu cao tu bay đen tam cai đau. Hoa si anime thinh thoang thuc hien cac sua đoi co chu y đoi voi ty le co the đe tao ra cac nhan vat sieu bien dang co mot than hinh nho khong can đoi so voi đau; nhieu nhan vat sieu bien dang cao tu hai đen bon cai đau. Mot so tac pham anime nhu Shin – Cau be but chi hoan toan coi nhe cac ty le nay, giong nhu cach thuc biem hoa cartoon phuong Tay.
Mot quy uoc thiet ke nhan vat anime pho bien la kich thuoc mat phong đai. Hoat hoa ve cac nhan vat co đoi mat to trong anime co the đuoc tim thay dau tich o Tezuka Osamu, mot nguoi bi anh huong sau sac tu nhung nhan vat hoat hinh đau tien nhu Betty Boop voi đoi mat to khong can xung. Tezuka la mot nhan vat quan trong trong lich su anime va manga, co phong cach nghe thuat quy uoc va thiet ke nhan vat cho phep toan bo cam xuc cua con nguoi đuoc mieu ta chi qua đoi mat. Cac hoa si them mau sac thay đoi bong cho đoi mat, đac biet la giac mac đe cung cap cho chung đo sau lon hon. Noi chung, mot phoi tron cua mot bong sang, tong mau va mot bong toi đa đuoc su dung. Nha nhan hoc van hoa Thorn Matt cho rang cac hoa si dien hoat va khan gia Nhat Ban khong cam nhan đuoc đoi mat bi cach đieu von đa mang it nhieu tinh nuoc ngoai. Tuy nhien, khong phai tat ca anime đeu co đoi mat to, tron. Vi du, cac tac pham cua Miyazaki Hayao đuoc biet đen voi đoi mat co ty le thuc te, cung nhu mau toc thuc te cua cac nhan vat.

Toc trong anime cung thuong song đong khong tu nhien, nhieu mau sac hoac đuoc thiet ke đoc đao. Su chuyen đong cua toc trong anime đuoc phong đai va "hanh đong mai toc" đuoc su dung đe nhan manh hanh đong va cam xuc cua nhan vat nham tang them hieu ung thi giac. Poitras theo doi mau sac kieu toc bao gom cac hinh minh hoa tren manga, noi tac pham nghe thuat bat mat va cac tong mau sang va sac so co suc hap dan cho manga tre em. Mac du đuoc san xuat cho thi truong trong nuoc nhung anime noi bat cac nhan vat co chung toc hoac quoc tich khong phai luc nao cung đuoc xac đinh, va đay thuong la mot quyet đinh co chu y nhu trong loat phim hoat hinh Pokemon.
Cac hoa si anime va manga thuong ve tu mot tieu chuan chung cua cac minh hoa bieu hien tren khuon mat đe bieu thi tam trang va suy nghi đac biet. Nhung ky thuat nay thuong khac ve hinh thuc so voi cac đoi tac cua ho trong hoat hinh phuong Tay, va chung bao gom mot bieu tuong hoc co đinh đuoc su dung nhu bang viet tat cua mot so cam xuc va tam trang nhat đinh. Vi du, mot nhan vat nam co le de chay mau cam khi bi khoi goi. Mot loat cac bieu tuong truc quan đuoc su dung, bao gom ca mot hoac nhieu nhung giot mo hoi chay xuong đe mieu ta su cang thang, co the nhin thay nhung hinh cheo đo tren mat bieu hien cho su xau ho, hoac đoi mat phat sang do mot anh sang choi loa du doi.


 Vai dien khach moi  Cac nhan vat co the chat tuong tu hay cau chuyen giong het hoac tuong tu trong nhieu anime co the đuoc tham chieu đen mot anime khac, mot video game, manga, visual novel, light novel. Vi du, hai nhan vat chinh trong phim Vuon ngon tu la Yukino Yukari va Akizuki Takao co vai dien khach moi trong phim Your Name – Ten cau la gi?. Nhung nhan vat ngoai đoi cung tro thanh vai dien khach moi trong anime. Vi du, cac tac gia sang tao tro choi Angry Video Game Nerd va chuong trinh Nostalgia Critic đeu xuat hien trong phim Zettai Karen Children.


 Tinh cach nhan vat  Tsundere: Nhan vat thuong co thai đo lanh lung (tsuntsun (Nhat: ツンツン, Hepburn: tsuntsun)) nhung hanh đong co the rat ngot ngao voi nhung nguoi ho thich ((deredere (Nhat: テレテレ, Hepburn: deredere))).
Yandere: Nhan vat bao ve tinh yeu thai qua thong qua bao luc, ket hop giua yanderu (病んてる?, benh ly tinh than) va deredere (てれてれ?, tinh cam manh me).
Kuudere: Nhan vat co ve ngoai hoa nha va bang quan, chi mo long voi nguoi ho thich.
Dandere: Nhan vat co ve ngoai ngai ngung xau ho, kho giao tiep, chi thoai mai khi tro chuyen voi nhung nguoi thuc su tin tuong.


= Nhac phim =
Bai hat mo đau va chuoi danh đe cua hau het cac tap phim anime truyen hinh đeu đi kem voi cac bai hat rock hoac pop Nhat Ban, thuong đuoc cac ban nhac noi tieng the hien. Cac bai hat co the đuoc viet theo cam hung, nhung cung đuoc nham vao thi truong am nhac noi chung, thuong am chi mot cach mo ho hoac khong noi ve cac chu đe hay cot truyen cua loat phim. Cac bai rock hoac pop cung thinh thoang su dung phan nhac ngau nhien ("insert songs") trong mot tap phim, thuong đe lam noi bat nhung canh đac biet quan trong. Thoi luong bai hat mo đau va bai hat ket thuc cua moi tap phim thuong tu ba đen nam phut, bai hat co the đuoc thay đoi sau 12-15 tap phim neu la anime truyen hinh dai tap. Bai hat trong anime la mot hinh thuc quang ba cho cac hang thu am va ca si Nhat Ban, co the chen them quang cao truyen hinh. Mot so nha soan nhac tieu bieu nhu Kanno Yoko, Kajiura Yuki, Takanashi Yasuharu, Sato Naoki va Kato Tatsuya.


Phan loai Anime thuong đuoc phan loai theo nhan khau hoc muc tieu, bao gom kodomo (Nhat: 子供向け漫画 (Tu cung huong ke Man hoa), ), shojo (Nhat: 少女漫画 (thieu nu man hoa), ), shonen (Nhat: 少年漫画 (thieu nien man hoa), ) va mot pham vi đa dang the loai huong đen khan gia truong thanh nhu seinen hay Josei. Anime shonen va shojo thinh thoang bao ham cac yeu to pho bien voi tre em ca hai gioi trong mot no luc gia tang su hap dan giao thoa. Anime cho nguoi truong thanh co le noi bat voi mot nhip đo cham hon hoac mot cot truyen phuc tap hon ma khan gia tre hon co the cam thay khong hap dan, cung nhu nhung chu đe va tinh huong truong thanh. Mot so the loai kham pha đong tinh luyen ai nhu yaoi (tinh duc đong gioi nam) va yuri (tinh duc đong gioi nu). Trong khi thuong đuoc dung trong mot boi canh nguoi lon, cac thuat ngu nay cung co the đuoc dung trong mot boi canh rong hon đe mieu ta hoac tap trung vao cac chu đe hoac su phat trien cua nhung moi quan he tinh duc đong gioi lang man.
Phan loai ve the loai anime khac biet so voi cac dang the loai khac cua hoat hinh va khong nen tron lan anime voi phan loai thong thuong. Gilles Poitras so sanh viec gan nhan Gundam 0080 va cach mieu ta phuc tap cua phim ve chien tranh nhu mot anime "robot khong lo" gan giong voi gan nhan đon gian Chien tranh va hoa binh la mot "tieu thuyet chien tranh". Khoa hoc vien tuong la mot the loai anime lon, bao gom nhieu tac pham lich su quan trong nhu Astro Boy cua Tezuka Osamu hay Tetsujin 28-go cua Yokoyama Mitsuteru. Mot tieu the loai lon cua khoa hoc vien tuong la mecha, voi chuoi nhuong quyen Gundam tro thanh bieu tuong. The loai ky ao gom nhieu tac pham dua tren truyen thuyet va van hoc dan gian phuong Đong lan phuong Tay; nhieu dan chung bao gom chuyen đien tich phong kien Nhat Ban nhu InuYasha, hay su mo ta cac vi than Bac Au toi Nhat Ban bao ve mot may tinh ten la Yggdrasil trong Aa Megami-sama. Giao thoa the loai trong anime cung pho bien: pha tron giua ky ao va hai kich trong Doragon Hafu, hop nhat hai cuong đieu (slapstick) trong anime đien anh co chu đe toi pham Lau đai cua Cagliostro. Cac tieu the loai khac hinh thanh trong anime bao gom maho shojo, harem, the thao, vo thuat, chuyen the van hoc, Trung Co hoc va chien tranh.


Cong nghiep anime Nam 2004, nganh cong nghiep anime co khoang 440 cong ty san xuat voi mot so xuong phim lon (Toei Animation, Gainax, Madhouse, Gonzo, Sunrise, Bones, TMS Entertainment, Nippon Animation, P.A.Works, Studio Pierrot, Studio Ghibli), khoang 70% xuong phim nho voi 30 nhan vien hoac it hon. Nam 2015, Nhat Ban co khoang 622 cong ty che tac anime voi khoang 50.000 nguoi lam viec, 542 cong ty co tru so tai Tokyo chiem 87,1% tong so cong ty anime Nhat Ban. Nhieu xuong phim thuoc hiep hoi thuong mai Hiep hoi Hoat hinh Nhat Ban, nhung nguoi hoat đong trong nganh thuoc nghiep đoan Hiep hoi Tac gia hoat hinh Nhat Ban. Cac xuong phim cung thuong hop tac cung nhau đe san xuat cac du an phuc tap va ton kem hon, giong nhu cach thuc hien Sen va Chihiro o the gioi than bi cua Studio Ghibli. Mot tap anime co the can chi phi tu khoang 100.000 US$ - 300.000 US$ đe che tac. Su pho bien va thanh cong cua anime đuoc nhan thay qua loi nhuan cua thi truong DVD voi đong gop gan 70% doanh thu. Theo bao cao nam 2016 cua Nihon Keizai Shimbun, cac đai truyen hinh Nhat Ban đa mua cap phep anime hon 60 ty JP¥ tu cac cong ty san xuat 'trong vai nam qua', so voi duoi 20 ty JP¥ tu nuoc ngoai. Su gia tang manh me trong viec ban cac phim cho nhieu đai truyen hinh o Nhat Ban đen tu anime đem khuya voi khan thinh gia muc tieu la đoi tuong truong thanh, mang lai nhieu loi nhuan 'hon mot san pham ngach' o nuoc ngoai. Pokemon cuoi thap nien 1990 đa xoa bo khai niem "thi truong Nhat Ban quan trong nhat, thi truong ngach o nuoc ngoai". Mac du anime chieu rap thanh cong trong nhieu nam (Ghost in the Shell, cac phim cua Miyazaki Hayao), nhung anime truyen hinh noi đia van đong vai tro tru cot nganh cong nghiep voi doanh thu hang nam hon 5 ty US$ va gap 10 lan doanh thu chieu rap. Anime thi truong nuoc ngoai dan phat trien tu thi truong ngach thanh thi truong đai chung, tro thanh mot thi phan trong cong nghiep cap phep. Nam 2016, xep hang cap phep Toei Animation thu 26 the gioi voi doanh thu ban le 2,6 ty US$, Viz Media xep hang 150 the gioi voi doanh thu ban le 60 trieu US$. Sen va Chihiro o the gioi than bi (nam 2001) la phim co doanh thu cao nhat tai Nhat Ban, va xep thu hai trong danh sach anime co doanh thu cao nhat toan cau sau Your Name – Ten cau la gi?. Anime hien dien phan lon trong danh sach cac phim Nhat Ban co doanh thu cao nhat hang nam, chiem sau vi tri trong nhom 10 phim doanh thu cao nhat nam 2014 cung nhu nam 2015 va nam 2016.


= Giai thuong =
Cong nghiep anime co nhieu giai thuong thuong nien nham vinh danh cac bo phim tot nhat cua nam. Cac anime đien anh cung đuoc nhan đe cu va chien thang trong cac giai thuong khong danh rieng cho anime nhu giai Oscar cho phim hoat hinh hay nhat, giai thuong Gau Vang.


Phat song Anime truyen hinh thuong đuoc san xuat theo bon mua phim trong mot nam:

Anime mua xuan: đuoc phat song tu khoang thang 4 đen thang 6.
Anime mua ha: đuoc phat song tu khoang thang 7 đen thang 9.
Anime mua thu: đuoc phat song tu khoang thang 10 đen thang 12.
Anime mua đong: đuoc phat song tu khoang thang 1 đen thang 3.
Moi anime truyen hinh phat song trong mot mua thuong gom 10-13 tap, co nhung anime chieu ca hai mua (khoang tu 22-26 tap) hoac phat song trong nhieu nam nhu One Piece, Naruto.

Mot so anime đuoc phat song tren đai truyen hinh tai Nhat Ban vao gio vang tu 19 gio đen 22 gio (Pokemon, Naruto, Doraemon), phan lon "shinya anime" (anime đem khuya) đuoc chieu vao khoang tu 23 gio đen 4 gio sang tren cac đai truyen hinh nhu TV Tokyo hay TBS nen khan gia phai thuc khuya đe xem hoac thu hinh lai. Anime đem khuya thuong huong đen khan gia chuyen biet; vi du Shin Seiki Evangelion mang cam giac xa la khi chieu vao khung gio khan gia đai chung nhung lai thanh cong khi đai truyen hinh phat song vao đem khuya. Khan gia co the khong xem đuoc anime do mot so đai truyen hinh đoc lap khong co mang luoi toan quoc nhu Tokyo MX, hoac co the chenh lech ngay phat song giua cac vung o Nhat Ban tren song quoc gia. Neu bo lo thoi gian phat song tap phim truyen hinh, khan gia Nhat Ban phai cho đen ngay phat hanh đia phim nhieu thang. Phan lon 'anime mua moi' khong phat song ben ngoai mang truyen hinh Tokyo, khan gia Nhat Ban phai ket hop dich vu stream va truyen hinh cap đe theo kip; mot so tua 'anime mua moi' đuoc chieu mien phi vao nhung khung gio vo ly. Nua cuoi thap nien 1990, thi phan anime đem khuya mo rong tren cac đai truyen hinh, truyen hinh bang tan UHF va truyen hinh ve tinh. Hiep hoi Hoat hinh Nhat Ban (AJA) bao cao thi truong truyen hinh thay đoi voi anime đem khuya vuot so luong anime phat song ban ngay vao nam 2015; xu huong đo tiep tuc vao nam 2016. San xuat, phan phoi va buon ban anime tai Nhat Ban gom mot so cong ty lon nhu TV Asahi, Fuji TV, Bandai Namco Entertainment, Sony Pictures, Toei Animation, Animate. Phan phoi anime tai Nhat Ban qua mang luoi đai truyen hinh, dich vu stream (AbemaTV, Niconico, Bandai Channel, GYAO!, DoCoMo anime store, DMM.com, dTV, J:COM On Demand, Hikari TV, VideoMarket, Rakuten TV, U-NEXT, DAZN, Tver cua NTT DoCoMo, Hulu, Prime Video, Netflix, Google Play), truyen hinh cap (Animax, AT-X, BS11) ket hop voi su kien chieu anime truyen hinh mua moi tren man hinh lon.


Phan phoi Đau thap nien 1970 đen thap nien 1980, nhieu phim hoat hinh hop tac san xuat chau Au-Nhat Ban xuat hien. Thap nien 1980, cac kenh truyen hinh quoc gia o chau Au đuoc tu nhan hoa cung voi truyen hinh cap va truyen hinh ve tinh canh tranh phan phoi phim truyen hinh Hoa Ky cung nhu anime, mot the he nguoi ham mo tai chau Au đa thuc đay cac su kien van hoa đai chung Nhat Ban tren khap luc đia. Thang 1 nam 2009, TV Tokyo hop tac cung Crunchyroll nham trinh chieu anime truc tuyen đong bo thoi gian phat song voi Nhat Ban. Theo bao cao cua GEM Partners, quy mo thi truong phim truc tuyen theo yeu cau tai Nhat Ban đat 183 ty JP¥ (1,7 ty US$) nam 2018 va tang 12,2% so voi nam 2017, du đoan tang len 255 ty JP¥ (2,4 ty US$) vao nam 2022. Theo bao cao tu Hiep hoi Noi dung so Nhat Ban, quy mo thi truong phan phoi video truc tuyen nam 2018 tai Nhat Ban đat 220 ty JP¥ va tang 19% so voi 185 ty JP¥ nam 2017, đu đoan đat 295 ty JP¥ nam 2023. Thang 3 nam 2019, Bilibili tai Trung Quoc va Funimation tai Bac My hop tac mua ban quyen anime va mo rong thi truong.


= Chau A =

Hoat hinh Nhat Ban rat pho bien o Hong Kong, Đai Loan, Han Quoc, Trung Quoc va Đong Nam A; vi du nhu loat phim dai tap danh cho tre em la Doraemon đa co thanh cong lon tai Thai Lan va Philippines trong thap nien 1990, cung nhu Pokemon sau nay. Theo du lieu hoi thao TIFFCOM nam 2017, thi truong anime tai chau A nam 2011 đat 1,2 ty US$ va tang truong đat 2,7 ty US$ nam 2016. Fuji TV hop tac voi AEON phan phoi anime tai Trung Quoc va Đong Nam A tu nam 2019, nghien cuu cua PricewaterhouseCoopers uoc tinh quy mo thi truong noi dung khu vuc (Trung Quoc, Đong Nam A) đat 426,8 ty US$ nam 2018 va du đoan tang len 30% thanh 549,1 ty US$ vao nam 2022.


= Chau Au =

Anime tai chau Au phat trien manh me tren song truyen hinh; cac quoc gia nhu Tay Ban Nha, Y, Phap trong thap nien 1970 va thap nien 1980 đa nhan mot 'cuoc xam luoc hoa binh'. Thap nien 1960, Hakujaden đa đuoc chieu rap tai Phap. Giai đoan 1971-2009, anime chiem 66% voi 318 trong tong so 484 phim Nhat Ban nhap khau đa chieu tren truyen hinh Phap. Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland gan nhu khong phat song anime tren truyen hinh, nhung khi thi truong bang đia tai gia đuoc hop nhat tu cuoi thap nien 1980 voi ky luc doanh thu bang đia VHS cua Akira va Manga Entertainment thanh lap nam 1991 thi thuc te nay đa thay đoi; khac voi Y va Phap khi anime tai Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland chi pho bien vao nua cuoi thap nien 1990.


= Hoa Ky =
Hoa Ky nhap khau ba anime chieu rap cua Toei Animation vao nam 1961 (Shonen Sarutobi Sasuke, Hakujaden, Saiyuki) nhung khong thanh cong ve thuong mai sau đo anime truyen hinh đau tien Astro Boy phat song tren NBC vao nam 1963-1964 gan nhu đong thoi voi Nhat Ban. Cuoi thap nien 1960 đen thap nien 1970, Hoa Ky nhap khau Mach GoGoGo, Su tu trang Kimba, Gatchaman, Uchu Senkan Yamato. Thoi đai hoang kim thap nien 1980 voi cac loat phim kinh đien phat song tren nhieu kenh truyen hinh khac nhau, mac du thuong xuyen bi bien tap lai hoi thoai va cot truyen theo thi hieu cong chung Bac My trong cac loat phim ghep noi noi bat nhu Force Five, Voltron, Robotech. Loat phim dai tap Force Five đuoc hop nhat tu nam anime rieng biet (Daiku Maryu Gaiking, Wakusei Robo Danguard Ace, Starzinger SF Saiyuki, Getter Robo G, UFO Robot Grendizer) thanh 130 tap (moi anime bi rut gon con 26 tap). Loat phim Voltron đuoc hop nhat tu hai anime nguyen tac (Hyakuju o Golion, Kiko kantai Dairugger XV); Robotech đuoc hop nhat tu ba anime (Chojiku yosai Macross, Kiko soseiki Mospeada, Chojiku kidan Southern Cross) thanh 85 tap. Khi Nhat Ban tro thanh nen kinh te lon thu hai the gioi trong thap nien 1980, cac lop hoc tieng Nhat xuat hien o phuong Tay va anime/manga thoi điem đo đong vai tro nhu cong cu giao duc. Thap nien 1990 phat song lai phim tu thap nien 1960-1980 tren truyen hinh (Mach GoGoGo tren MTV, Voltron tren Toonami, Ginga Tetsudo 999 tren Syfy) va nhap khau phim moi tac đong đen van hoa đai chung Hoa Ky (Dragon Ball, Thuy thu Mat Trang, Tenchi Muyo!, Mobile Suit Gundam Wing). Nam 1998, Nintendo phat hanh Pokemon va tro thanh hien tuong van hoa đai chung tai Hoa Ky. Cac cong ty phan phoi bang đia tai gia xuat hien trong thap nien 1990 nhu AnimEigo, U.S. Renditions, Central Park Media, Manga Entertainment, A.D. Vision, Media Blasters, Viz Media, Urban Vision, Right Stuf Inc. Sau thanh cong cua Akira tai rap chieu thap nien 1990, su chu y đen anime gia tang qua phan phoi truyen hinh va bang đia tai gia, đen muc trong muoi nam qua anime tai Hoa Ky đa phat trien bung no. Su thanh cong vang doi cua Gundam va Pokemon, cung viec Ghost in the Shell đung đau bang xep hang Billboard nam 1998 hay su pho bien ngay cang tang cac phim Ghibli đa bien Hoa Ky thanh thi truong anime lon thu hai sau Nhat Ban voi 38 loat phim phat song cung 500 bang đia đa phat hanh nam 2007 va gia tri cong nghiep bang đia tai gia uoc tinh đat 400 trieu US$ nam 2006 ngay ca khi bi giam. Tu nam 2000 đen nam 2008, cong nghiep anime tai Hoa Ky bi cac cong ty My khai thac cap phep ban quyen nhieu nhat co the. Cac phim chua bi bien tap pho bien qua bang đia tai gia, hoac chieu vao buoi toi tren cac đai truyen hinh Cartoon Network, Syfy, Toonami, Adult Swim voi đoi tuong truong thanh nhu Cowboy Bebop, Outlaw Star, Gundam, Hanh trinh U Linh Gioi, Rurouni Kenshin, Đai chien Titan, Kiseiju, Afro Samurai, Death Note. Space Dandy, Ghost in the Shell: Stand Alone Complex va mua hai The Big O đuoc đong tai tro tu nguon quy Hoa Ky. Cac dich vu stream nhu Hulu, Netflix, Prime Video, Crunchyroll, Funimation lien ket san xuat va phan phoi truc tuyen voi cac xuong phim hoat hinh Nhat Ban. Thang 12 nam 2018, Funimation ket thuc hop tac voi Crunchyroll, Funimation ky het hop tac voi Hulu. Thang 3 nam 2019, Crunchyroll chia se cap phep phat song anime tren truyen hinh Toonami cua Adult Swim vao toi thu bay.


= My Latinh =
Anime bat đau đuoc phan phoi o My Latinh trong thap nien 1970 tai Mexico, Peru, Chile, Argentina, Brasil, Costa Rica, Panama, Colombia (Heidi, Co be đen tu vung nui Alps, Ribon no Kishi, Mach GoGoGo, Candy Candy). Thap nien 1980, phan phoi anime mo rong sang Venezuela, Guatemala, Cong hoa Dominica, Colombia, Puerto Rico voi mecha (Mazinger Z, Robotech, UFO Robot Grendizer, Voltron) va phim chuyen the (Remi, Su tu trang Kimba, Mitsubachi Maya no Boken). Thap nien 1990, anime bung no tai My Latinh khi phat song lien tuc cac loat phim Saint Seiya, Ranma ½, Tsubasa Giac mo san co, Thuy thu Mat Trang, Dragon ball, Slam Dunk, Pokemon. Thap nien 2000, anime hien dien lien tuc theo thoi gian tren cac đai truyen hinh quoc gia My La tinh, truyen hinh cap, truyen hinh ve tinh (Locomotion, Animax, Cartoon Network, Magic Kids, Fox Kids, ETC) voi cac phim nhu Cardcaptor Sakura, InuYasha, Gia kim thuat su, Shin Seiki Evangelion, Naruto. Phan phoi cac tua anime moi tren truyen hinh My Latinh giam tu nam 2006 (Toonami cua Cartoon Network dung nam 2007, Animax dung nam 2011, ZAZ dung nam 2012, Cloverway Inc. giai the nam 2007), phan phoi truc tuyen gia tang (Netflix, Crunchyroll). Mexico phat song Astroboy tren Canal 5 thuoc Televisa vao nam 1974, TV Azteca va Televisa phat song anime trong thap nien 1970 (Heidi, Co be đen tu vung nui Alps, Ribon no Kishi, Mach GoGoGo, Candy Candy). Su anh huong cua anime tai Mexico thap nien 1980 nho thi truong mo hinh nhan vat anime phat trien (Ultraman, Robotech, Mazinger Z) va nhieu đuc tinh cua Nhat Ban đuoc tim thay trong anime. Mexico thap nien 1990 xuat hien cac fanzine, buon ban vat pham hinh thanh; fanzine đau tien tai Mexico la 'Figuras en Movimiento' nam 1992, sau đo phan tach thanh Animanga va Domo vao nam 1994. Anime bung no tai Mexico trong thap nien 1990: Thuy thu Mat Trang thuc đay chu nghia nu quyen cho phu nu Mexico thap nien 1990 va kham pha nguoi đong tinh nu, Tsubasa Giac mo san co, Saint Seiya, Dragon ball. Crunchyroll phat truc tuyen tai Brasil vao nam 2012 va hop tac voi Rede Brasil phat song anime tren truyen hinh vao nam 2018.


= Uc va New Zealand =
Uc bat đau nhap khau anime tu thap nien 1960 voi Astro Boy va Su tu trang Kimba, nguoi Uc an tuong manh me ve su khac biet giua anime voi hoat hinh Hoa Ky. Anime bung no tai Uc vao cuoi thap nien 1980-1990 voi su thanh cong lon trong doanh thu chieu rap (Akira, Ghost in the Shell) va su pho bien tren truyen hinh (Pokemon, Shin Seiki Evangelion, Ranma ½, Thuy thu Mat Trang), dan đuoc nguoi ham mo tai Uc gan ket voi bieu hien cua 'chau A moi' va 'nu quyen chau A moi'. Uc va New Zealand tu thap nien 1990 đa tro thanh nha nhap khau lon cua hoat hinh Nhat Ban voi cac hoat đong phat hanh đia phim tai gia cua Madman Entertainment va kenh Animax danh cho đien thoai di đong.


= Chau Phi =
Đau thap nien 1980, Ai Cap bat đau nhap khau mecha tac đong đen van hoa đai chung (Astroganga, UFO Robot Grendizer, Mazinger Z, Tsubasa Giac mo san co). Heidi, Co be đen tu vung nui Alps tro thanh hien tuong van hoa đai chung voi nhieu the he tai Nam Phi nam 1979, giai đoan phan biet chung toc apartheid va quy đinh thoi gian phat song tieng Anh va Afrikaans bang nhau; phien ban Heidi, Co be đen tu vung nui Alps long tieng Afrikaans nhu mot bieu tuong goi nhac xung đot nguoi Afrikaner-chau Au va quan niem nguoi Afrikaner tai Nam Phi ngang hang voi Đuc Quoc Xa. Thap nien 1980 va thap nien 1990, thoi đai hoang kim cua anime tai Maroc voi Taiga Masuku, Tsubasa Giac mo san co, Fushigi no Umi no Nadia, Voltron, UFO Robot Grendizer, Nhoc Maruko, Purinsesu Sera. Hoat hinh Nhat Ban tien vao thi truong chau Phi tu nam 2000, truyen hinh Nam Phi bat đau nhap khau mot so phim huong đen tre em (Dragonball Z, Naruto, Pokemon). Nam 2007, Sony ra mat kenh truyen hinh ve tinh Animax tai mot so quoc gia chau Phi nhu Nam Phi, Namibia, Kenya, Botswana, Zambia, Mozambique, Lesotho, Zimbabwe.


Cac van đe co lien quan Toan cau hoa Anime đa thu đuoc loi nhuan thuong mai tai phuong Tay, đuoc chung minh bang thanh cong thuong mai rat som cua cac phim chuyen the anime tai phuong Tay nhu Astro Boy va Mach GoGoGo. Cac phim chuyen the anime tai Hoa Ky trong thap nien 1960 giup Nhat Ban mo rong vao sau ben trong thi truong chau Au luc đia; đau tien voi cac san pham huong đen đoi tuong tre em tai chau Au va Nhat Ban nhu Heidi, Co be đen tu vung nui Alps, Vicky the Vicking hay Barbapapa đuoc phat song tai nhieu quoc gia. Đac biet Y, Tay Ban Nha va Phap gia tang mot su quan tam voi xuat khau anime cua Nhat Ban, do gia ban re va so luong san xuat lon. Y nhap khau nhieu anime nhat tai thi truong ben ngoai Nhat Ban. Viec nhap khau so luong lon đa tao anh huong van hoa đai chung anime tai thi truong Nam My, the gioi A Rap, Đuc va Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Irelannd.
Tu nam 1980 đa chung kien cac loat anime dai tap Nhat Ban tien sau vao van hoa nguoi My. Thap nien 1990, hoat hinh Nhat Ban dan dan đat đuoc tinh pho bien đai chung tai Hoa Ky. Nhieu cong ty truyen thong nhu Viz Media hay Mixx Entertainment bat đau xuat ban va phat hanh anime ben trong thi truong Hoa Ky. Phim Akira nam 1988 đuoc cong nhan co anh huong rat lon toi đai chung hoa anime tai the gioi phuong Tay trong đau thap nien 1990, truoc khi anime đuoc pho bien van hoa đai chung hon qua cac loat phim nhu Pokemon, Dragon Ball va Ghost in the Shell cuoi thap nien 1990. Su phat trien cua Internet cung cap cho khan gia phuong Tay mot cach thuc truy cap de dang hon toi noi dung Nhat Ban. Đieu nay cang đac biet khi co cac dich vu truc tuyen nhu Netflix va Crunchyroll. Nhu ket qua tat yeu, nhieu su quan tam xoay quanh Nhat Ban đa tang len. Anime đuoc coi nhu phuong tien quang ba van hoa Nhat Ban trong chinh sach Cool Japan cua chinh phu Nhat Ban voi the gioi, đong vai tro ngoai giao cong chung va ngoai giao van hoa cua Nhat Ban.


= Phan ung cua nguoi ham mo =

Cac cau lac bo anime phat trien thanh cac hoi cho anime trong thap nien 1990 voi ten goi "anime boom", mot giai đoan đanh dau su gia tang van hoa đai chung cua anime. Nhung hoi cho nay đuoc danh rieng cho anime, manga va bao gom cac yeu to nhu thi cosplay hay nhung khach moi tu cong nghiep anime. Cosplay la tu ket hop giua "costume play, hoa than vao trang phuc", khong chi co duy nhat moi anime ma cosplay đa pho bien trong cac cuoc thi va da hoi gia trang tai nhieu hoi cho anime. Ngon ngu va van hoa Nhat Ban đa đi sau vao cach dung tieng Anh qua truyen thong đai chung, bao gom otaku - mot thuat ngu tieng Nhat khong tot va thuong đuoc su dung trong tieng Anh đe chi mot nguoi ham mo manga va anime. Mot tu khac xuat hien đe mieu ta nhung nguoi ham mo tai Hoa Ky la wapanese, nghia la nhung nguoi da trang mong muon la nguoi Nhat; hoac sau nay đuoc biet nhu weeaboo đe chi nhung nguoi the hien mot su quan tam manh me trong tieu van hoa anime Nhat Ban, thuat ngu nay đuoc bat nguon tu noi dung si nhuc trong cac bai viet đuoc đang tren bang tin cong khai tu 4chan. Trong tieng Tay Ban Nha tu thap nien 2010, gafotaku mieu ta nhom nguoi ham mo khong theo thi hieu đai chung va hung thu voi cac tac pham chat luong. Tieu van hoa ACG (đoi khi goi 'dongman zu' hoac 'harizu') hinh thanh tai Trung Quoc vao thap nien 1980, tai Đai Loan sau giai tru luat gioi nghiem nam 1987 va bung no manh me khi do bo han che nhap khau noi dung Nhat Ban vao nam 1994, tai Hong Kong tu thap nien 1990. Nhung nguoi ham mo thuong tao ra fan fiction va fan art, bao gom ban ve đo hoa may tinh va video am nhac anime; o to itasha hoac che bien lai cac cong thuc am thuc trong anime. Ke tu thap nien 2010, nhieu nguoi ham mo su dung dien đan truc tuyen hay co so du lieu nhu MyAnimeList đe thao luan anime va đanh dau tien trinh xem phim cua rieng ho. Cong đong nguoi ham mo thuong su dung thuat ngu rieng, ten sach tranh hoac tua hoat hinh ua thich, cac bai luan hoac phe binh đien anh pho bien, su hieu biet tieu van hoa đoc đao nay khien nguoi ben ngoai mang cam giac cua nguoi mu chu. 'Niem vui anime' cua nguoi ham mo thuong lien quan đen pha vo gioi han chu đe tinh duc va niem vui đoi khang tu van hoa gioi tre nham trai nghiem su tu do tam thoi, tron tranh tam thoi cac quy pham xa hoi. Anime anh huong manh me boi "su sup đo cac sieu tu su va nhung loi hua xa hoi hien đai, xa hoi đa bi bo lai mot khoang trong gia tri"; anime lap khoang trong đo "đe tran an nhung nguoi tre bi co lap ngay nay, cung cap mot noi an nau cho chu nghia hu vo va chu nghia yem the hau hien đai". Tiep can sakuga qua cac hoa si dien hoat khung chinh, nguoi ham mo tim kiem nhung phan đoan hoat hoa tuyet voi hon la coi anime nhu mot dien giai ve Nhat Ban (hoac xa hoi Nhat Ban), thua nhan tinh xuyen quoc gia cua nhung nguoi hoat đong trong cong nghiep anime.
Fansub hinh thanh tai Hoa Ky vao thap nien 1980, chia se phim qua thu đien tu va cau lac bo anime vao thap nien 1990; sau đo bung no tai xuong tu website, mang ngang hang va IRC khi bang thong rong xuat hien. Cac noi dung chia se thuong đuoc thu lai tu truyen hinh Nhat Ban hoac tu đia phim Blu-ray hoac tu dich vu stream ban quyen; sau đo đinh kem phu đe vao phim va tai len internet qua mang ngang hang. Nhieu nguoi ham mo chon ban sao tu fansub va khong mua đia phim tu cac nha phan phoi du biet vi pham ban quyen do chi phi bang đia tai gia, gia cuoc van chuyen quoc te, tua anime chua đuoc cap phep, yeu to ban dich chinh xac. San pham cua fansub va tac pham nguyen tac la quan he hang hoa bo sung: san pham cua fansub giup pho bien tac pham nguyen tac va canh tranh voi tac pham nguyen tac. Nhieu nguoi ham mo tu fansub đa tro thanh dich gia tai cac hang phan phoi anime. Khao sat nam 2005 cua Thoi bao Hoan Cau va Sina voi 8.782 nguoi Trung Quoc sinh sau thap nien 1980 quan tam đen Nhat Ban, 82,81% tiep xuc hang ngay voi anime va manga. Theo thong ke cua iResearch Consulting Group tu 33.000 nguoi tai Trung Quoc nam 2016, 82% thuong xuyen xem anime. Khao sat nam 2015 tu 339 nguoi ham mo tai Nhat Ban cua Mynavi cho rang anime truyen cam hung nghe nghiep va đe lai an tuong tich cuc lau dai, nhung cung co the khien cuoc song mot so te đi. Thang 3 nam 2019, Crunchyroll trinh chieu loat phim tai lieu "Fan Chronicles [Bien nien su nguoi ham mo]" noi ve cuoc song cua nhung nguoi ham mo tieu bieu đuoc truyen cam hung tu anime.


= Hanh huong anime =

Đau thap nien 1990, nguoi ham mo Nhat Ban va du khach nuoc ngoai du lich van hoa đai chung đen cac đia điem đuoc hoat hinh Nhat Ban lay boi canh. Xu huong hanh huong anime seichi junrei (聖地巡礼, seichi junrei, hanh huong thanh đia) thap nien 2000 đuoc cho la bat đau tu phim Onegai ☆ Teacher (dua tren boi canh khu dan cu tai thanh pho Hamamatsu thuoc tinh Shizuoka va nhieu nguoi ham mo đa đen tham đia điem nay, mot đe nghi kiem che hanh huong đa đuoc đang tren cac tap chi va fansite nam 2005), sau đo gia tang voi Lucky Star, Suzumiya Haruhi, K-On!, Kem đa, Love Live!, Your Name – Ten cau la gi?. Hanh huong anime hinh thanh do cac xuong phim hoat hinh Nhat Ban su dung hinh anh ky thuat so cac đia điem thuc te cho hau canh trong anime tu thap nien 2000. Nhung butaitanbou (舞台探訪, butaitanbou, san boi canh) thuong say me tim kiem đia điem thuc te va co gang xac đinh chinh xac tung canh trong anime; viec tim kiem boi canh trong anime thuong dua vao cac thao luan blog ca nhan, bang thong bao, dich vu mang xa hoi, binh luan trong đia Blu-ray, cong cu truy van du lieu. Cong đong butaitanbou (BTC) tang tu sau thanh vien ban đau len toi vai tram nguoi trong 11 nam, to chuc nhieu cuoc gap mat đeu đan va ghi nhan no luc cua thanh vien bang cac giai thuong. Nguoi ham mo thuong đang cac bai viet so sanh goc nhin giong nhau giua hinh chup man hinh anime va đia điem boi canh thuc te; trong moi chuyen tham quan thuong đe lai luu niem nhu ema (Nhat: 絵馬 (hoi ma), ), ema co the tro thanh cong cu giao tiep giua cac ca nhan voi nhan vat anime va chinh nhung nguoi hanh huong. Nhieu su kien truyen thong đuoc tao ra tu anime nhu "le hoi Bonbori [le hoi Đen long giay]" tai Yuwaku Onsen thuoc Kanazawa đuoc to chuc hang nam dua theo phim Hanasaku Iroha nam 2011, đao dien phim cho biet chinh quyen thanh pho đa đe nghi hang phim tao mot le hoi gia tuong nham thuc đay kinh te khu vuc sau nhung thiet hai tu đot mua vao nam 2008. Silver Spoon dua theo boi canh đua ngua Ban'ei va lich su nong nghiep vung Hokkaido, đuoc Bo Nong nghiep, Lam nghiep va Thuy san trao tang giai thuong lon tai 'Giai Noi dung Van hoa Am thuc Nhat Ban', giup thuc đay chien luoc 'Thung lung am thuc Tokachi' tu nam 2011. Nam 2010, Co quan Xuc tien Du lich Nhat Ban (JNTO) đa xuat ban an pham 'huong dan du lich anime Nhat Ban' gioi thieu cac đia điem lien quan đen anime. Nam 2013, cong ty DIP ra mat ung dung "ban đo hanh huong" voi 2.000 đia điem boi canh, Sony ra mat ung dung Butai Meguri huong dan tham quan 70 đia điem ket hop thuc te tang cuong (AR) va he thong đinh vi toan cau (GPS). Tua sach 'Anime Tanbou: Seichi Junrei Guide' [Du lich anime: Huong dan hanh huong thanh đia] xuat ban nam 2014, sach tong hop cac đia điem tai Nhat Ban đuoc minh hoa trong 150 anime. Nam 2016, Hiep hoi Du lich Anime thanh lap dua tren su hop tac cua Kadokawa Dwango, JTB Corp, Japan Airlines, Tap đoan San bay quoc te Narita nham lua chon 88 đia điem hanh huong anime thong qua ket qua khao sat tu nguoi ham mo, 88 đia điem hanh huong anime đuoc mo phong theo 88 ngoi đen trong hanh huong Shikoku. Ket qua bau chon "88 đia điem hanh huong anime" nam 2017 tu Nhat Ban va 60% tu nuoc ngoai bi chi trich thieu minh bach, ket qua nam 2019 đuoc bau chon tu 75% nuoc ngoai (Đai Loan, Trung Quoc, Hong Kong, Han Quoc, Thai Lan). Tinh đen nam 2019, Hiep hoi Du lich Anime đa thanh lap ba trung tam thong tin tai Tokyo nham gioi thieu cac đia điem hanh huong anime: tang 88 Toa nha chinh phu Tokyo Metropolitan, cua so 1 San bay quoc te Narita, tang hai toa nha Kadokawa Fujimi. Ngay 17 thang 3 nam 2018, Kodokawa Shoten phat hanh mot sach huong dan chinh thuc ve 88 đia điem hanh huong anime cua nam 2018. Du khach quoc te hanh huong van hoa toi Nhat Ban phan anh su hinh thanh ban sac xuyen quoc gia va giao thoa van hoa, cho thay du lich quoc te va ban sac co lien quan chat che. Nguoi ham mo lien tuc đam minh trong van hoa đai chung Nhat Ban, cam giac quen thuoc voi van hoa Nhat Ban tao nen mong muon hoai niem va thuc đay ho đi du lich trai nghiem Nhat Ban 'thuc su'. Đia điem tham quan co the đuoc lien ket voi van hoa manga (Bao tang Ghibli, Comiket, Bao tang Manga quoc te Kyoto), van hoa gioi tre (Akihabara, Harajuku, Shibuya) hoac noi nguoi ham mo đa quen thuoc (thap Tokyo, Đai hoc Tokyo, Lumine).


= Tac đong van hoa =
Truy cap va phan phoi noi dung do nguoi dung tao tu anime cung voi su phat trien cua web 2.0 đa hinh thanh van hoa tham gia, trong đo viec lam dung phu đe (chu thich van hoa Nhat Ban hoac long ngu tieng Nhat trong anime) cua fansub va cac hang phan phoi thuong mai đuoc mieu ta nhu "mot san pham ma hoa cua mot nen van hoa đuoc giai ma boi mot nen van hoa rat khac biet". Lam dung phu đe đuoc khuyen khich boi cong nghe bang đia, xu huong hang phan phoi phat hanh thuong mai đong thoi cac phien ban đia phuong hoa va phien ban nguyen tac tieng Nhat, vai tro trung tam cua nguoi ham mo trong nhu cau tim hieu van hoa Nhat Ban. Ngay 19 thang 3 nam 2008, bo truong Bo ngoai giao Nhat Ban Komura Masahiko bo nhiem nhan vat Doraemon la đai su anime. Trong boi canh chinh tri tuong đoi khep kin cua Trung Quoc (hoa hop xa hoi va tuan theo chinh quyen), gioi tre Trung Quoc tieu thu cac san pham van hoa Nhat Ban đa thuc đay su hinh thanh cac y thuc he va gia tri moi (tu do, cong ly, du lich Nhat Ban, hoc tieng Nhat) nhung van giu quan điem dan toc trong quan he Nhat Ban–Trung Quoc. Tieng Trung Quoc co cac tu muon goc tieng Nhat bat nguon tu anime thong qua dich vu mang xa hoi dan tro nen pho bien tren truyen hinh, đai phat thanh, bao chi, cac phuong tien truyen thong, đoi song hang ngay; tu muon tieng Nhat giup gioi tre Trung Quoc thach thuc truyen thong va lam noi bat su ton tai cua ho, xu huong bat kip thi hieu, đa dang tham my va gioi tinh. Đia phuong hoa toan cau anime tai Trung Quoc the hien qua tao hinh cham biem nhan hoa moe Nuong Đap Luc (tieng Trung: 绿坝娘; binh am: lubaniang) cua nguoi dung internet đoi voi phan mem kiem soat noi dung internet tren may tinh Ho tong Thanh nien Đap Luc (tieng Trung: 绿坝·花季护航; binh am: Luba·Huaji Huhang) nam 2009, gieu nhai bang cach su dung van hoa đai chung Nhat Ban ma chinh phu Trung Quoc đang co kiem che. Cac tro choi co chu đe anime moi phat hanh chiem gan 40% doanh thu cong nghiep tro choi Trung Quoc trong quy ba nam 2018. Dua vao du lieu cua Trung tam khao sat xa hoi tong hop Nhat Ban (JGSS) giai đoan 2000-2012 cho thay xu huong cha me nguoi Nhat nhieu kha nang xem anime cho du khong hung thu khi ho co con duoi 12 tuoi. Cuc giao thong thanh pho Kyoto su dung hinh anh linh vat anime tren he thong tau đien ngam Kyoto vao nam 2011 va mo rong toan bo Nhat Ban vao nam 2013 nham tang so luong hanh khach, mot tieu thuyet va mot anime đuoc truyen cam hung tu hinh anh cac linh vat. Toyo Suisan su dung ma am thanh huong dan nau an đuoc seiyu long tieng theo phong cach anime in tren mat sau goi ramen tho vao nam 2014 va nam 2015, doanh so ban ramen tho cua Toyo Suisan nam 2015 tang 7% so voi cung ky va trai nguoc voi muc giam 7% cua thi truong; Snow Brand Milk Products minh hoa nhan vat anime len goi ca phe Yukijirushi tu nam 2013 giup cham dut suy giam doanh so 3-4% moi nam truoc khi chien luoc bat đau; Lotte xay dung chien luoc "Gum Kare" voi hinh minh hoa nhan vat anime tren keo cao su nham tim kiem anh huong tren truyen thong đai chung. Nhieu cong ty co xu huong xuc tien chien luoc truyen thong thuong hieu bang cac đoan phim quang cao theo phong cach anime hoac chon linh vat nhan hoa moe phong cach anime nhu Microsoft (Aizawa Inori, Aizawa Hikaru). Ngay 4 thang 5 nam 2018, Coca-Cola ban chai minh hoa cac nhan vat cua anime 'Ohenro' tai Shikoku. Hoa hau Hoan vu Nhat Ban Kato Yuumi tai Hoa hau Hoan vu 2018 trinh dien trang phuc dan toc kunoichi  (Nhat: くノ一 (ninja nu), ) mau đo truyen thong va sau đo bien đoi thanh nu chien binh Thuy thu Mat Trang. Thang 11 nam 2018 đen thang 5 nam 2019, Bao tang Phong cach song thoi ky Chieu Hoa to chuc trien lam mo phong lai loi song va boi canh xa hoi Nhat Ban trong Goc khuat cua the gioi. Van hoa kawaii (かわいい (de thuong), ) trong anime dan đen goc nhin sai khac ve nu sinh Nhat Ban nhut nhat, ngay tho, tre con trong van hoa đai chung phuong Tay.


= Hoat hinh phong cach anime =

Mot trong nhung điem chinh lam anime khac biet so voi mot so it hoat hinh phuong Tay la tiem nang the hien noi dung cam xuc. Mot su ky vong cac khia canh hap dan thi giac hoac hoat hoa chi danh cho tre em đuoc đat qua mot ben, khan gia co the nhan đuoc cac chu đe bao gom bao luc, kho so, tinh duc, đau đon, cai chet co the tro thanh cac yeu to ke chuyen đuoc dung trong anime nhieu nhu cac loai hinh truyen thong khac. Tuy nhien, khi chinh viec anime tro len ngay cang pho bien, phong cach anime chac chan la chu đe cua cac tac pham sang tao nghiem tuc va cham biem. Cac tap phim Chinpokomon va Good Times with Weapons cua South Park, Perfect Hair Forever cua Adult Swim, Kappa Mikey cua Nickelodeon la nhung vi du mieu ta cham biem trao phung ve van hoa Nhat Ban va anime, nhung cac du phap anime cung bi cham biem boi mot so anime nhu KonoSuba.
Truyen thong chi quan niem cac tac pham Nhat Ban moi đuoc coi la anime, nhung mot vai tac pham đa lam day len tranh luan ve su xoa nhoa ranh gioi giua anime va hoat hinh Hoa Ky, vi du nhu san xuat theo phong cach anime nguoi My la Avatar: The Last Airbender va The Boondocks. Cac tac pham mang phong cach anime nay dan đuoc đinh nghia nhu hoat hinh chiu anh huong tu anime trong mot no luc phan loai tat ca phim phong cach anime ma khong co nguon goc tu Nhat Ban. Mot so tac gia cua nhung tac pham tham chieu đen anime nhu mot nguon cam hung, vi du nhu nhom nha lam phim nguoi Phap chuyen đen Tokyo đe hop tac voi mot nhom nha lam phim nguoi Nhat nham thuc hien Oban Star-Racers. Khi anime đuoc đinh nghia nhu mot 'phong cach' hon la mot san pham quoc gia, mo ra kha nang anime se đuoc san xuat tai cac quoc gia khac. Đinh nghia anime nhu phong cach đa gay ra tranh luan giua nhung nguoi ham mo; Oppliger John cho rang "Viec nhan manh tham chieu đen nghe thuat goc Hoa Ky giong nhu 'anime' hoac 'manga' Nhat Ban cuop đi nhung tac pham mang ban sac van hoa cua no", y kien khac cho rang anime la hoat hinh đuoc san xuat, trinh chieu va đinh huong toi khan gia nguoi Nhat.
Mot bo phim truyen hinh hop tac san xuat giua Philippines-U.A.E la Torkaizer, đuoc long tieng nhu 'anime đau tien cua Trung Đong', hien đang trong qua trinh san xuat va tim kiem nguon tai tro. Phim truyen hinh hop tac Philippines-Nhat Ban (TV Asahi thiet ke nhan vat va giam sat, Synergy88 viet kich ban va che tac) la Barangay 143 đuoc coi nhu 'anime đau tien cua Philippines' nham huong đen thi truong Philippines. Netflix đa san xuat nhieu anime truyen hinh khi hop tac voi cac xuong phim hoat hinh Nhat Ban, do đo đang đua ra mot kenh phan phoi nhieu tiep can hon cho thi truong phuong Tay.
Loat phim RWBY phat hanh tren website do cong ty Rooster Teeth co tru so tai Texas san xuat theo phong cach nghe thuat anime va đuoc mieu ta la 'anime' theo nhieu nguon. Vi du trong tieu đe o mot trong cac bai bao cua Adweek đa mieu ta loat phim la "anime lam boi nguoi My", trong tieu đe khac cua HuffPost đa mieu ta loat phim đon gian la 'anime' ma khong đe cap đen nguon goc quoc gia cua loat phim. Nam 2013, tac gia cua RWBY la Monty Oum noi 'mot so nguoi chi tin rang thu giong Scotland can đuoc lam tai Scotland, mot cong ty My khong the lam anime. Toi nghi rang đo la mot cach hep hoi đe nhin no. Anime la mot hinh thuc nghe thuat, viec noi rang chi duy nhat mot quoc gia co the lam đuoc nghe thuat nay la sai lam'. RWBY đa đuoc phat hanh tai Nhat Ban voi mot phien ban long tieng Nhat, tong giam đoc đieu hanh cong ty Rooster Teeth la Matt Hullum binh luan 'đay la lan đau tien bat ky anime lam boi nguoi My đuoc ban ra tai Nhat Ban. No chac chan thuong thuc hien theo cach thuc khac xung quanh, chung toi thuc su hai long ve đieu đo'.


= Nhuong quyen truyen thong =

Trong giai tri va van hoa Nhat Ban, truyen thong hon hop la mot chien luoc phan tan noi dung qua nhieu đai dien: truyen thong phat song khac nhau, cong nghe tro choi, đien thoai di đong, đo choi, cong vien giai tri va cac cach thuc khac. Đo la mot thuat ngu tieng Nhat đe chi mot nhuong quyen đa truyen thong. Thuat ngu nay đuoc luu hanh vao cuoi thap nien 1980, nhung khoi nguon cua chien luoc co the đuoc bat nguon tu thap nien 1960 voi su tang truong nhanh cua anime ket hop cua truyen thong cung hang hoa thuong dung.
Mot so nhuong quyen truyen thong anime đat đuoc su noi tieng toan cau đang ke va thuoc danh sach nhuong quyen truyen thong co doanh thu cao nhat. Pokemon la nhuong quyen truyen thong co doanh thu cao nhat moi thoi đai, cao hon Chien tranh giua cac vi sao va vu tru đien anh Marvel. Cac nhuong quyen truyen thong anime khac cung thuoc nhom 20 nhuong quyen truyen thong co doanh thu cao nhat toan cau bao gom Hello Kitty, Gundam, Dragon Ball, trong nhom 30 bao gom Hokuto no Ken, Yu-Gi-Oh!, Shin Seiki Evangelion.


= Đien anh toan cau =
Phong cach anime đuoc su dung trong đien anh Hoa Ky nhu Kill Bill, The Animatrix. Ma tran đuoc thua nhan anh huong tu hoat hinh Nhat Ban Ninja Scroll va Akira, đac biet chiu anh huong manh me tu Ghost in the Shell. Ghost in the Shell đuoc thua nhan tao nguon cam hung cho James Cameron trong Avatar; hoac đuoc tham chieu trong A.I. Artificial Intelligence cua Steven Spielberg va Surrogates cua Jonathan Mostow. Perfect Blue cua Kon Satoshi đa đuoc thua nhan anh huong đang ke đen Aronofsky Darren (đao dien cua Thien nga đen va Nguyen cau cho mot giac mo); mot so nha phe binh đien anh va hoc gia đa tranh luan rang Inception bi anh huong tu Paprika cua Kon Satoshi boi cot truyen tuong đong, nhan vat tuong đong, cac phan canh tuong đong. Stranger Things đuoc thua nhan chiu anh huong tu Akira va Elfen Lied. Mot so phim chuyen the tu anime cua đien anh Hoa Ky tro thanh bom xit (nhu 7 vien ngoc rong, Death Note, Vo boc ma) trai nguoc voi nhung chuyen the thanh cong (Vua toc đo, Alita: Thien than chien binh), nguyen nhan mot phan boi cac nha lam phim nguoi My khong thuc su hieu đay đu nhung đieu hap dan cua nguyen tac va phong tac cot truyen, khac biet ve thanh đieu va dien xuat cuong đieu cua anime. Blade Runner nam 1982 cua Ridley Scott đuoc Anime News Network cho rang co anh huong đen nhieu loat phim anime nhu Baburugamu Kuraishisu, Tenku no Esukafurone, Ghost in the Shell, Ergo Proxy, Witchi Hanta Robin, cac phim cua Watanabe Shinichiro.


Xem them Light novel
Manga
Kinh ngu tieng Nhat
Đien anh Nhat Ban


Chu thich Thu muc Lien ket ngoai Tieng Nhat

Hiep hoi Hoat hinh Nhat Ban (AJA)
Hoi Hoat hinh hoc Nhat Ban (JSAS)
Hiep hoi Tac gia hoat hinh Nhat Ban (JAniCA)
Hiep hoi Phan mem Video Nhat Ban (JVA)
Tang toc Thuong mai hoat hinh Tokyo
Japanese Anime Staff Wiki. Danh sach nha lam phim hoat hinh Nhat Ban.
Sakuga Wiki. Bang tra cuu hoat hoa sakuga tai Nhat Ban.
Tieng Anh

Anime tren DMOZ
Anime News Network Encyclopedia. Bach khoa toan thu danh sach anime cua Anime News Network.
Animators Corner Luu tru ngay 4 thang 10 nam 2016 tai Wayback Machine. Bach khoa tu đien danh sach tra cuu cac hoa si dien hoat Nhat Ban.
Sakugabooru. Bach khoa tra cuu trich đoan ngan ve ky thuat hoat hoa sakuga.