Nam – Bac trieu (chu Han: 南北朝；1533–1593) la ten goi cua khoang thoi gian nha Mac cam quyen o tai Thang Long, goi la Bac trieu va nha Hau Le bat đau trung hung, chiem đuoc vung đat tu Thanh Hoa tro vao Nam, goi la Nam trieu. Thoi Nam – Bac trieu keo dai tu nam 1533 khi Nguyen Kim muon danh nghia pho vua Le Trang Tong chiem đuoc Tay Giai (Thanh Hoa), cho toi nam 1593 khi nha Mac mat.
Tan quan nha Mac chay len man Bac va đuoc nha Minh can thiep cho o đat Cao Bang.


Hinh thanh Sang đau the ky 16, nha Hau Le bat đau suy yeu. Tuong Mac Đang Dung đung ra tran ap cac cuoc noi day ben ngoai, nam lay quyen hanh trieu Le. Sau đo, ong đanh dep cac luc luong chong đoi va đen nam 1527 thi đuoc phong lam Thai su An Hung vuong. Khong lau sau, ong phe truat Le Cung Hoang, lap ra nha Mac.

Cac luc luong than nha Le chua bi loai bo het. Sau khi Trinh Ngung va Trinh Ngang cau vien nha Minh khong thanh va hoang than Le Y khoi binh that bai nam 1531, Huu ve đien tien tuong quan An Thanh hau Nguyen Kim tiep tuc tap hop luc luong chong Mac.
Nam 1529, Nguyen Kim bo chay vao mien nui Thanh Hoa va sang Ai Lao (Lao). Nam 1533, Nguyen Kim tim lap mot nguoi dong doi nha Le la Le Ninh đua len ngoi tren đat Sam Chau (Ai Lao), tuc la vua Le Trang Tong. Nha vua lay Nguyen Kim lam Thai su Hung quoc cong trong coi moi viec trong nuoc.
Tu khi Trang Tong len ngoi, nhieu si phu, tuong linh bat đau tap hop ben Nguyen Kim đe chong nha Mac.
Sau nhieu lan to chuc tan cong ve Đai Viet khong thanh cong, toi nam 1539, Thai su Nguyen Kim chiem đuoc huyen Loi Duong o Thanh Hoa; sang nam sau tien vao Nghe An. Nha Hau Le bat đau xac lap cho đung tro lai tren lanh tho Đai Viet.


Chien tranh Nam 1545, Nguyen Kim bi hang tuong Trung Hau hau Duong Chap Nhat đau đoc giet chet. Con re Nguyen Kim la Đai tuong quan Duc quan cong Trinh Kiem đuoc Le Trang Tong phong lam Thai su Luong quoc cong, nam quyen quan quoc trong su.
Nam 1546, Mac Hien Tong chet, con la Phuc Nguyen con nho len thay, tuc la Mac Tuyen Tong, chu la Khiem Vuong Mac Kinh Đien lam phu chinh. Bac trieu xay ra bien loan do bat đong trong viec chon nguoi thua ke nghiep. Tuong Pham Tu Nghi muon lap con Mac Thai To la Hoang Vuong Mac Chinh Trung đa truong thanh nhung khong đuoc nen cung Chinh Trung khoi binh noi loan. Mac Kinh Đien phai vat va đoi pho toi nam 1551 moi dep đuoc.
Cung luc, do mau thuan voi sung than Pham Dao, thai te Le Ba Ly cung thong gia Nguyen Thien mang gia quyen gom mot loat tuong si vao Thanh Hoa hang nha Le. Nha Mac chi con dua vao mot so tuong linh trung thanh nhu Mac Kinh Đien, Nguyen Kinh va tru vung truoc cac đot tan cong cua Nam trieu.
Nhan su ton that luc luong cua Bac trieu, Nam trieu chiem lai đuoc Thanh Hoa va Nghe An. Nam 1572, sau khi tuong Nam trieu la Nguyen Hoang chiem đuoc Thuan Hoa, nha Mac mat han phia nam va chi con kiem soat Bac Bo.
Sau đo Nam trieu cung xay ra bien loan. Trinh Kiem mat (1570), hai con Tuan Đuc hau Trinh Coi va Phuc Luong hau Trinh Tung tranh ngoi. Trinh Tung khong che đuoc vua Le Anh Tong; Trinh Coi yeu the sang hang nha Mac. Vua Anh Tong phong Trinh Tung lam Thai uy Truong quoc cong, quan linh viec quan quoc cua Nam trieu.
Trong suot nhung nam 1545-1580 la giai đoan hai ben giang co, chien su no ra chu yeu tai Son Nam, Ninh Binh, Thanh Hoa - Nghe An. Hai ben khi đuoc khi thua. Ngoai vai tro cua nguoi phu chinh nhu Mac Kinh Đien va cha con Trinh Kiem, Trinh Tung, cuoc chien đa noi len ten tuoi cac danh tuong Nguyen Quyen phia Bac trieu va Hoang Đinh Ai, Nguyen Huu Lieu phia Nam trieu.
Thang 10 nam 1580, Mac Kinh Đien mat, em la Mac Đon Nhuong len thay lam phu chinh. Luc luong quan đoi nha Mac suy yeu đi nhieu vi thieu đi nguoi chi huy co tam co va uy tin. Mac Mau Hop tu nho len ngoi, khi lon van dua vao cac hoang than phu chinh, khong chu trong viec chinh su. Uy the quan Mac suy sut nhieu va thuong bi thua tran.
Đau nam 1592, Trinh Tung thuc quan tong tien cong ra bac. Quan Mac đai bai, chet rat nhieu. Cuoi nam 1592, Trinh Tung lai tien đanh Thang Long. Cha con Mac Mau Hop va Mac Toan thua chay roi lan luot bi bat va bi hanh hinh.
Bac trieu cham dut. Nha Hau Le chiem lai đuoc Thang Long, viec trung hung hoan thanh. Ho Mac chay len Cao Bang va cat cu toi nam 1677.


Kinh te Xem them: Thu cong nghiep Đai Viet thoi Mac, Thuong mai Đai Viet thoi Mac, Nong nghiep Đai Viet thoi Mac, Tien te Đai Viet thoi Nam Bac trieu


= Anh huong tu cuoc chien =
Chien tranh tan khoc keo dai 60 nam, kinh te bi anh huong tieu cuc. Tinh hinh nong nghiep kha am đam. Ruong đat cong xa ngay cang thu hep lai, cac trieu đinh bi chien tranh chi phoi khong quan ly tot đuoc đat đai, do đo mot phan khong nho đat chuyen sang so huu tu nhan. Su bien đoi trong quan he ruong đat o nong thon phan nao tao đieu kien cho nong nghiep phat trien tu do hon. Đieu đo tao ra tac đong tich cuc đoi voi nen kinh te hang hoa theo chieu huong mo rong.
Cung vi chien tranh, nha Mac ap dung che đo loc đien khac voi thoi Hau Le. Cac vua Mac it danh loc đien cho quan lai ma đoi tuong đuoc huong chu yeu la binh linh đe khuyen khich ho chien đau cho trieu đinh. Loc đien chu yeu lay tu nguon ruong cong o cac lang xa va ruong chua, dien tich khoang vai chuc van mau.
Phia nam, nen san xuat nong nghiep cua Nam trieu con phai đoi pho voi nhieu thien tai lien mien. Chinh quyen Le-Trinh moi tam dung nhung bien phap tinh the đe khuyen khich khoi phuc nghe nong nham phuc vu chien tranh chu chua co đieu kien hoach đinh nhung chinh sach lon co tac dung thuc đay phat trien nong nghiep lau dai va ben vung.


= Tu duy kinh te =
So voi nha Hau Le, nha Mac co tu duy kinh te coi mo hon, tren nhieu linh vuc kinh te. Trong nong nghiep, che đo tu huu ruong đat thoi Mac co đieu kien phat trien tu do. Viec mua ban đat đai tu nhan rat pho bien va trieu đinh khong đe ra bien phap han che hay cam đoan nao.
Cach đoi xu voi tho thu cong cua nha Mac khac nhieu voi nha Le: nha Mac co su ton trong ho va do đo ho co vi tri nhat đinh trong xa hoi. Du chien tranh Nam – Bac trieu keo dai, cac cho cham khac đa van di chuyen đen nhieu đia ban hanh nghe tren cac vung đat do nha Mac quan ly.
Tuong tu voi thuong mai, nha Mac chu truong khong "uc thuong" hay "be quan toa cang" nhu nha Hau Le. Ngoai thuong Bac trieu co nhung buoc chuyen bien tich cuc, cac san pham thu cong nghiep đa vuon sang thi truong cac quoc gia chau A.


Van hoc, giao duc Xem them: Van hoc đoi Mac, Giao duc khoa cu thoi Mac
Van hoa Đai Viet the ky 16 chia lam 2 bo phan:

Nhung tac gia theo nha Mac va bo phan van hoc nay đong vai tro chu đao.
Nhung tac gia trung thanh voi nha Le, theo Le chong Mac hoac chan the su va song an dat.
Co mot bo phan si phu bieu hien su tran tro giua con đuong theo phe nao trong cuoc noi chien Le Mac, hoac an dat an nhan. Nhung tac gia lon thoi ky nay co Nguyen Binh Khiem, Giap Hai, Nguyen Du, Duong Van An. Tac pham "Bach Van thi tap" cua Nguyen Binh Khiem chinh la tac pham chu Han quan xuyen tu đau đen cuoi tu tuong an nhan cua nha Nho truoc van đe thoi cuoc.
Trong giao duc khoa cu, nha Mac cung nhu nha Hau Le, van dung Nho giao lam tu tuong chinh thong trong viec the che hoa cac chinh sach cai tri va xay dung bo may trieu đinh. Mac du chien tranh xay ra lien mien, Bac trieu van duy tri viec thi cu đeu đan 3 nam mot lan. Tu nam 1529 thoi Mac Thai To đen nam 1592 thoi Mac Mau Hop, nha Mac đa to chuc 22 khoa thi, lay đo 485 tien si, trong đo co 13 trang nguyen. Tham chi ky thi cuoi cung cua nha Mac nam 1592 dien ra ben bo bac song Hong trong hoan canh Thang Long bi quan Nam trieu uy hiep du doi.
Trong khi đo, nha Le tu khi trung hung mai toi nam 1554 moi mo Che khoa (do cac khoa thi tu nam 1580 ve truoc co ban hoc vi nhu đinh le nhung chua thi Đinh nen goi la Che khoa). Tu thoi Le The Tong, viec thi cu moi bat đau đi vao quy cu va toi nam 1580 cac ky thi Hoi moi đuoc khoi phuc theo le 3 nam mot lan. Tu nam 1554 toi nam 1592 nha Le chi co 7 ky thi, lay đo 5 tien si.


Ton giao, tin nguong Xem them: Ton giao tin nguong thoi Mac
Khong chi coi mo ve mat kinh te, nha Mac co su coi mo ca ve mat tu tuong. Khac voi su đoc ton Nho giao cua nha Hau Le, nha Mac tuy dung Nho giao lam tu tuong cai tri nhung khong han che Phat giao va Đao giao. Nhieu chua đuoc Bac trieu xay cat va tu bo.
Đao Thien chua đa co gang rao giang ton giao cua minh vao Đai Viet thoi Nam Bac trieu nhung chua thu đuoc thanh tuu. Cac giao si phuong Tay bat đau len tiep can Đai Viet thuc hien truyen đao vao cac nam 1533 tai Giao Thuy (Nam Đinh) o Bac trieu, nam 1580 tai Quang Nam thuoc Nam trieu. Toi nam 1583 du đuoc Mac Mau Hop cho phep truyen giao nhung cong viec cua cac giao si khong đat ket qua do bat đong ngon ngu.


Vua Nam–Bac trieu Nha Le trung hung#Cac vua nha Le trung hung
Nha Mac#The pha vua Mac


Xem them Chien tranh Le-Mac
Nha Mac
Nha Hau Le
Chua Trinh
Chua Bau


Chu thich Tham khao Đai Viet Su ky Toan thu
Đai Viet Thong su
Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 4, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Nhieu tac gia (1995), Nha Mac va van đe nguy trieu trong su sach, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Van Tao (2006), Muoi cuoc cai cach, đoi moi lon trong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Đai hoc su pham