Ultraman (ウルトラマン, Urutoraman) la mot sieu anh hung hu cau va nhan vat anh hung tokusatsu đau tien ra mat trong loat Ultra Series do Tsuburaya Productions san xuat. Su co mat cua nhan vat nay trong lang giai tri the gioi đa giup ra đoi dong phim kyodai Hero voi vo so cac chuong trinh nhu Godman va Iron King.
Ultraman lan đau xuat hien trong vai tro nhan vat chinh ben canh nhan vat nguoi chua chuyen hoa Hayata Shin trong bo phim truyen hinh dai tap Ultraman (1966–67), phat song trong 39 tap phim. Sau thanh cong cua Ultraman, Tsuburaya đa sang tao ra mot bo phim kyodai hero nua, nam trong du an Ultra Series cua ho va đat ten la Urutora Seven. Ca hai bo phim đeu nam trong chung mot the loai voi nhung nguoi hung rat giong nhau, nhung lai khong he co goc gac nao lien he voi nhau. Phai đen khi Kaettekita Urutoraman (Return of Ultraman) ra đoi bon nam sau, cu the la vao nam 1971 thi Ultraman va Ultra Seven moi ket hop trong cung mot đau truyen. Su kien nay nhu xay chac quyet đinh cua Tsuburaya Productions khi đua Ultra Series theo con đuong tap trung vao mot Ultraman moi trong moi series moi. Nguyen mau nhan vat trong hinh dang nguoi hung khong lo mac đo đo pha bac đa tro thanh mot thuong hieu het suc noi tieng va tiep tuc co mat trong nhieu tac pham cua chuoi Ultra Series. Ngoai ra, anh con so huu rat nhieu nhung chi tiet mang tinh thuong hieu, lam cho anh đuoc nhieu khan gia nho toi đen nay nhu bo đen Hen gio mau, the đung Specium Ray hay tieng het bieu tuong "Shuwatch" (シュワッチ, Shuwatchi).
Trong loat phim, nhung tieng gan va tieng thet bieu tuong "Shuwatch" cua Ultraman la giong cua Nakasone Masao – nguoi long tieng anh duoi hinh hai thuc o tap 33 trong cuoc chien cua anh voi Alien Mefilas. Đoan hoi thoai cua anh o tap 1 va tap 39 la giong cua Kondo Hisashi, con o tap 15 anh đuoc long tieng boi Ishizaka Koji – nguoi ke chuyen tu tap 1 đen tap 19. Trong nhung lan xuat hien sau, Ultraman tai su dung tieng gan khi anh đuoc long tieng boi Kurobe Susumu (dien vien cua Hayata Shin) hoac chi đon gian la im lang trong suot thoi gian len hinh. Nguoi hoa than trong bo đo Ultraman la Furuya Bin trong mua phim đau tien. Bin sau đo tiep tuc thu vai nhan vat Amagi thuoc Đoi bao ve Ultra – mot trong cac nhan vat nam trong se-ri hau ban Urutora Seven. O nhung tac pham Ultra Series hau ban ve sau, Ultraman đuoc thu vai boi nhieu dien vien long tieng va nguoi đong the. Mac du Kurube Susumu  sau nay đoi khi đam nhan vai Hayata hay tu minh long tieng cho Ultraman (mac du tieng gan cua anh van đuoc tai su dung tu dien vien qua co Nakasone Masao), nhung van co vai dip khac anh đuoc long tieng boi cac dien vien long tieng khac.
Thuong hieu Ultraman đa thu ve 7,4 ty USD tien ban phu pham tu nam 1966 đen 1987, tuong đuong voi hon 17 ty USD neu tinh lam phat. Ultraman la nhan vat đuoc co ban quyen an khach thu 3 the gioi o thap nien 1980 chu yeu nho danh tieng cua nhan vat tai thi truong chau A.


Xay dung nhan vat Nha bien kich Kinjo Tetsuo luc đau tuong tuong ra hinh anh mot sinh vat bo sat nam xuyen thien ha va đat ten la Bemler – tuc tien than cua Ultraman sau nay. Sinh vat nay co the phat trien kich thuoc len toi 164 foot (50 m) voi thiet ke la su ket hop giua Garuda va Tengu. Mau thiet ke mang nhieu dau an nhat do Narita Tohl va nha đieu khac Sasaki Akira thuc hien voi y tuong ve mot nguoi ngoai hanh tinh mau xam. Ca ba bo đo co the cua Ultraman đa đuoc sang che cho chuong trinh, tat ca chung đeu đuoc thiet ke sao cho phu hop voi co the cua dien vien Furuya Bin. Rat nhieu cai tien len bo đo Ultraman đuoc thuc hien trong qua trinh se-ri phat trien. Mau bo đo đau tien co ten la Mau A (tap 1 đen 13), ke đo la Mau B (14–29) va cuoi cung la Mau C (tu tap 30 tro đi).
Bo Mau A co chiec mat na đuoc lam tu nhua FRP va phu mot lop cao su, mang lai cho Ultraman mot guong mat "bi nhieu nep nhan". Chiec mat na luc đau đuoc thiet ke co dang đe mieng mo, nhung lop phu cao su đa che mat mang mieng đo. Furuya Bin co nhac đen rang Loai A khong vua voi anh va no lam cho anh buoc phai khom nguoi xuong mot chut. Sau khi Mau A boc lo nhung han che, thi Mau B đa đuoc lam ra đe khac phuc chung. Chiec mat na cua Mau B đa loai bo cac chuc nang đe mieng mo va phu lop cao su, thay vao đo la mot phien ban toan FRP. Mot so nhan vien trong e-kip lam phim khong he biet ve nhung thay đoi moi o Mau B va thay ngac nghien khi khuon mat cua Ultraman bong bien đoi đot ngot tu guong mat giong nguoi ngoai hanh tinh sang guong mat co hinh dang nhu "mat na sat". Mau B co kich thuoc to hon so voi Mau A va theo loi Furuya ke thi: "No vua voi toi hon va đem lot, lam cho Ultraman trong co ve co bap hon". Bo Mau C la mot mau bien the cai tien cua Mau B voi nhung tinh chinh nho o cac goc tren khuon mat nhu mat, mieng va tai.


Lich su hinh thanh = Ky nguyen Chieu Hoa va nhung tac pham noi bat =
Kaettekita Urutoraman (1971): Xuat hien trong tap 38, anh va Ultra Seven đa hop tac đe giai cuu Urutoraman Jakku khoi bi Alien Nackle đanh bai. Mac du khong xuat hien o canh mo đau, song anh lien lac voi Go/Urutoraman Jakku bang than giao cach cam o tap 51. Trong tap 51, anh đuoc long tieng boi dien vien Yatsu Isao (谷津勲).
Ultraman Ace (1972): Xuat hien trong cac tap 1, 13, 14, 26 va 27 nhung trong tat ca nhung tap phim nay, canh duy nhat ma nhan vat noi chuyen nam o tap 13 voi giong long tieng cua dien vien Tsujimura Mahito (辻村真人). Bo đo anh mac trong tap 1 chi đon gian la đuoc son lai tu bo cua Ultraman Jack.
Ultraman Taro (1973): Xuat hien trong cac tap 1, 25, 33, 34 va 40. O tap 1, anh nam trong đoi Urutora Kyodai (hay Ultra Brothers) chung kien su hop the giua Urutoraman Taro va Kotaro roi sau đo chuyen Chuong Ultra đen Thap Ultra o tap 25. O hai tap 33 va 34, anh va cac thanh vien con lai cua Urutora Kyodai đa sat canh cung Taro tren Trai Đat nham chien đau voi Alien Temperor. Trong tap 40, anh la nguoi đau tien giao chien voi Tyrant tren hanh tinh Uranus, nhung cuoi cung bi đanh bai.
Ultraman Leo (1974): Xuat hien trong cac tap 38 va 39. Nhan vat đuoc long tieng boi Nazuka Shinya (名塚 新也, Nazuka Shinya).
Ultraman 80: Ultraman đuoc nhac đen boi Urutoraman Eiti trong cuoc chien chong lai Alien Baltan VI, khi anh ta su dung vang sang cua minh đe ha guc đoi phuong.
Urutoraman Sutori (1984): Horiuchi Kenyu la dien vien nhan vai nay.


= Ky nguyen Binh Thanh =
Urutoraman Zeasu (1986): Ultraman đuoc nhac đen nhieu lan trong phan phim nay, khi buc tuong khong lo hinh chan dung anh nhan le ky niem 30 nam ra đoi se-ri đa bi Cotton-Poppe nhanh chong an het sach. Khi Katsuto/Urutoraman Zeasu tung chieu Speciu-shula Ray truoc guong, hinh anh Ultraman co the nhin thay qua phan phan chieu.
Ultraman Tiga (1996): Xuat hien trong tap 49, Ultraman đa ho tro Ultraman Tiga đe đanh bai quai vat Yanakahgi. Anh đuoc long tieng boi dien vien Futamata Issei (二又 一成).
Urutoraman Mebiusu ando Urutora Kyoda (2006): Trong phan phim nay, cac nhan vat Ultraman, Utra Seven, Urutoraman Jakku va Urutoraman Esu đa phong an phan dien Yapool va ten sieu thu U-Killersaurus cua y xuong đay ho Kobe bang nang luong cua ho.
Urutoraman Mebiusu (2006): Sau nhung su kien o phan phim truoc, Ultraman tro lai trong tap 47 va 50 cua bo phim. Sau khi Alien Mefilas tay nao toan bo nguoi dan va bien ho thanh đay to cua y, Mirai đa tim kiem su giup đo cua Hayata nhung anh ta lai chang the lam gi, boi nhung hanh đong cua Mefilas khong gay nguy hiem cho nguoi dan.


= Ky nguyen Khung hoang Thien ha =
Urutora Gyarakushi Daikaiju Batoru (2007): Ultraman truy đuoi ten quy Alien Raybrad nhung bi đanh bai va bi hoa đa trong mot ngon nui tren hanh tinh Boris, cho đen khi Reimon va đoi ZAP SPACY đen giai cuu anh. Ultraman tra on cho đoi Pendragon bang cach tan cong King Joe Black đe giup nhan loai co đu thoi gian tranh khoi su huy diet cua Boris.
Urutora Gyarakushi Daikaiju Batoru Neba Endingu Odessei (2008): Ultraman tro lai trong tap phim cuoi voi Ultra Seven đe giai cuu đoi ZAP SPACY khoi quai vat Alien Raybrad. Cung luc ay, Seven cung đoi lai Capsule Monster Miclas tu tay Rei.
Urutoraman Mebiusu Gaiden Gosuto Ribasu (2009): Ultraman nam trong đoi Urutora Kyodai chung kien su ra đi cua Ace va Taro sau khi ngan chan Ultra Sign cua Hikari.
Daikaiju Batoru Urutora Ginga Densetsu Za Mubi (2009): Sau khi Belial tron thoat, Ultraman nam trong so cac Ultra Warriors co gang ngan chan Belial tien gan toi Tia lua Plasma.
Ultraman Zero THE MOVIE: Chokessen! Beriaru Ginga Teikoku (2010): Ultraman nam trong cac thanh vien cua đoi Space Garrison nghien cuu tan tich cua Darklop va hien tang anh sang cua minh cho qua cau du hanh cua Zero đe nhan vat nay co the chuyen toi mot vu tru khac.


= Ky nguyen anh hung the he moi =
Ultraman Ginga (2013): Cung voi Urutora Kyodai, Ultraman la mot trong cac chien binh cua cuoc chien Dark Spark nham chien đau voi Zetton, nhung som bi Dark Lugiel nguyen rua Spark Doll trong luc anh va Space Garrisons co bao ve Taro. Trong tap phim phu, mot ban sao Spark Doll cua Ultraman đuoc Chigusa tai su dung đe đau lai Zetton, khi ma Zetton bi đieu khien boi Alien Magma - tay sai cu cua Dark Lugiel. Truoc đo vao nam 2013, Ginga đa đuoc gioi thieu trong mot buoi le khi loat Ultra Series đuoc ghi nhan la chuong trinh co nhieu hau ban va ngoai truyen nhat voi mot tam bang ghi danh cua Sach Ky luc Guinness.
Urutoraman Ginga Gekijo Supesharu Urutora Kaiju Hiro Dairansen! (2014): Ultraman nam trong so cac ban ve phac thao cua Tomoya trong cuon sach cua ong, đe roi mot song nang luong ky la tu vu tru đa hien thuc hoa cac Ultraman va cac ban ve khac thanh nhung Spark Doll.
Ultraman Orb (2016): Ultraman la nguoi đa phong an Maga-Zetton, đe roi Zetton bi thuc tinh o mot thoi điem nao đo ngay truoc khi boi canh cua bo phim dien ra. Maga-Zetton tim đen giao đau voi Ultraman Orb va bi đanh bai, nhung tran tai đau sau đo đa bien ca mot khu rung thanh mot vung mieng nui lua am i. Cung voi Tiga, nang luc cua Ultraman đuoc truyen qua Urutoraman Obu khi su dung chieu thuc Spacium Zeperion, cho phep anh ta su dung nang luc cua Ultraman.
Ultraman Jido (2017): Cung voi đoi Urutora Kyodai, Ultraman đa tham gia mot tran đanh voi Belial truoc khi anh bi bat trong Crisis Impact. Suc manh cua anh ton tai đuoc nho co Urutoraman Kapuseru (ウルトラマンカフセル), do Riku su dung no cung luc voi Belial Capsule đe tao ra Ultraman Jido. Theo đao dien Sakamoto Koichi, đay la chieu thuc vua su dung suc manh tan bao cua Belial, vua giu đuoc trai tim cong ly cua Ultraman.
Urutora Gyarakushi Faito (2019): Cung voi cac thanh vien cua Urutora Kyodai, Ultraman tung giao đau voi Ultra Dark-Killer va gianh chien thang khi trao nang luong cua minh cho Taro. Sau khi quy du hoi sinh va lap nen Lien minh Bong toi, Urutora Kyodai đa tap hop cac anh hung the he moi va quan sat ho chien đau tu Vung đat Anh sang.


Tren phuong tien truyen thong Duoi đay la nhung lan xuat hien cua Ultraman va Hayata trong cac san pham ngoai nhung bo phim truyen hinh ve nhan vat, chang han nhu manga va tieu thuyet chuyen the.


= Phim đien anh =
Ngay 16 thang 7 nam 2015, Tsuburaya Productions đa cho phat mot video bi khoa theo vung tren trang Youtube chinh thuc cua hang, lay nhan đe la "Ultraman_n/a" ma khong co bat ki dong mo ta nao. Trong đoan clip la hinh Ultraman đang mo mieng - tinh nang nay luc đau đinh đua vao bo Mau A, song đa bi luoc bo.
Thang 8 nam 2019, mot tac pham đien anh chuyen the dua theo nguyen mau Ultraman đa đuoc cong bo voi tua Shin Ultraman do Higuchi Shinji lam đao dien va Anno Hideaki chap but kich ban (truoc đay hai nguoi tung hop tac trong du an Shin Gojira cua Toho). Bo phim du kien se ra mat vao nam 2021 va đa cong bo dan e-kip lam phim sau đo 1 thang. Ngay 15 thang 2, trong hoi cho nguoi ham mo Tsubucon do Tsuburaya Production to chuc, mau thiet ke Ultraman đa đuoc tiet lo voi cac chi tiet lay tu an tuong ban đau cua Narita Tohl ve nhan vat, nhung lai thieu Bo đen hen gio.


= Manga =
Ultraman la nhan vat chinh trong bo manga noi tieng Ultraman Chotoshi Gekiden. Trong đia OVA nam 1996, anh đuoc long tieng boi Morikawa Toshiyuki (森川 智之, Morikawa Toshiyuki).
Trong bo manga Ultraman The First (2003), vai tro cua Ultraman va Hayata van y het loat truyen hinh nguyen tac, boi bo manga giong nhu mot dang tai dien giai loat phim truyen hinh tren cac trang truyen tranh.
Trong bo manga Ultraman Story 0 (2005), Ultraman la nguoi đau tien trong chung toc cua anh bi đot bien thanh nguoi khong lo sau khi Tia lua Plasma phat ra khap the gioi cua ho.
Trong bo manga Ultraman (2011) lay boi canh o mot vu tru song song, khi ma Ultraman la chien binh Ultra duy nhat đat chan đen Trai Đat. Nhieu nam sau khi nguoi khong lo ay roi khoi Trai Đat, ky uc cua Hayata Shin (đuoc long tieng boi Sugo Takayuki trong Motion Comic) ve Ultraman bi xoa sach va anh co đuoc mot cuoc song on đinh ben gia đinh nho cua minh voi mot cau con trai ten Hayata Shinjiro. Hayata con tro thanh Bo truong Bo Quoc phong sau khi roi nhiem so SSSP.


= Tieu thuyet =
Trong bo tieu thuyet chuyen the Ultraman do Kinjo Tetsuo chap but kich ban vao thang 8 nam 1967, mat lich su hinh thanh nhan vat Ultraman cung giong het nhu ban phim truyen hinh.
Another Genesis la ten mot loat tieu thuyet ra đoi vao nam 2012 đa thay đoi đang ke mau thiet ke Ultraman. Sau khi huy diet Vung đat Anh sang bang đoi tay cua Ultraman Beriaru, Ultraman roi vao canh song an dat va phat đien, ha quyet tam phuc dung lai que nha đa bi pha huy cua minh bang cach san lung nhung manh vo cua Tia lua Plasma. Anh lan đau co mat trong chuong 2 va giao đau voi mot ac nhan khong lo ten Antlar - ke bi đot bien do dinh dang đen nhung manh vo cua Tia lua Plamsa. Cuoi cung Ultraman đa dung chinh manh vo ay đam Antlar đen chet.
Ultraman đa xuat hien trong đoan cao trao cua cuon tieu thuyet Ready Player One cua nha van Ernest Cline; trong canh nay, nhan vat chinh cua bo truyen Wade Owen Watts/Parzival lay đuoc tinh nang Beta Capsule va bien hinh thanh Ultraman đe chien đau voi Nolan Sorrento/IOI-655321 - ke đieu khien Mekagojira. Trong ban chuyen the đien anh nam 2019, đao dien Steven Spielberg do khong gianh đuoc ban quyen cua Ultraman nen đa thay the vai tro cua Ultraman trong nguyen tac bang Iron Giant va RX-78-2 Gundam.


= Tro choi đien tu =
Trong game Kyoei Toshi, Ultraman xuat hien trong cap choi đau tien khi đoi đau voi ke mao danh minh ten la Imitation Ultraman (ve sau danh tinh that cua ke gia đuoc tiet lo la Alien Zarab). Tran chien cua ho vo tinh lam cho ca thanh pho gap nguy hiem, đac biet la nhung nguoi choi (hoa than trong cac vai dan thuong) buoc phai tim moi cach đe tron thoat khoi thanh pho, va tran chien tro thanh chuong ngai vat lon nhat ma ho tung gap phai.
Ultraman la mot trong nhung nhan vat co kha nang kich hoat trong tua game Monster Strike cai tren ung dung di đong - mot phan cua thuong vu hop tac voi Ultra Series. Khi nguoi choi su dung cu "Strike Shot", Ultraman se bat đau tung ra đon đanh manh nhat cua minh la Specium Ray,


= Truyen tranh =
Thang 11 nam 2019, Marvel Comics thong bao rang hang truyen tranh cua My đa hop tac voi Tsuburaya Productions đe cho xuat ban cac đau truyen tranh va graphic novel Ultraman, lay tua la The Rise of Ultraman, du kien bat đau phat hanh vao nam 2020. Loat truyen nay đuoc dung đe gioi thieu Ultraman voi khan gia the he moi.


Đon nhan = Binh luan chuyen mon =
Todd Gilchrist cua IGN đa mieu ta ca Hayata va Ultraman la "mau nhan vat kieu Peter Parker muon tro thanh sieu anh hung bat cu khi nao co nguoi ngoai hanh tinh đen xam lang Trai Đat (thong thuong xay ra it nhat mot lan moi tap phim); ke đo la vai canh chien đau kha vung ve, roi cuoi cung the gioi đuoc cuu khoi nan huy diet." Ong cung cho rang nguyen nhan lam nen danh tieng cua loat phim la boi su tuong tac truc tiep cua Hayata voi khan gia, nhung vu an đieu tra cua SSSP, hoac tran đai chien cua Ultraman voi nhung con quai vat va nguoi ngoai hanh tinh "chi can xung nhau khi anh ta tung đon tay va chop mat". Ong cham loat phim điem 8/10.
Trong luc đanh gia tron bo DVD cua Ultraman, mot cay viet khac cua IGN la R. L. Shaffer lai mieu ta Ultraman la "mot sinh vat đen tu ngoai Trai Đat co kich co khong lo nhu toa nha choc troi nham bao ve chung ta khoi nhung con quai vat, nguoi ngoai hanh tinh va cac ac nhan khac so huu kich co khong he kem canh. Moi tuan Ultraman đa va đang ket lieu mot ke phan dien cuc vui nhon, pha huy cac thi tran, lang xa, rung va thanh pho." Tuy nhien, ong thua nhan bo phim "mang lai cai cam giac phim đoc, chu yeu nho vao nhung con quai vat va nhung tran đanh man nhan." Ong cham loat phim điem 8/10.


= Danh tieng =

Mot trong nhung tro đua noi tieng nhat trong van hoa Nhat Ban la canh phim trich ra tu tap 34 cua Ultraman, khi ma Hayata nham thia ca ri voi Beta Capsule trong luc voi vang co bien hinh va ngan chan quai vat Skydon nhay xuong Trai Đat. Canh nay do Jissoji Akio nghi ra va trong luc bi Nonagase Samaji - mot đao dien khac cua Ultraman phan nan, luong xem tap phim đa tang cao chot vot va chung minh đo noi tieng cua canh phim. Cung boi tro đua nay ma mot so phuong tien truyen thong cua Nhat (chu yeu la trong anime va manga) co xu huong đem mot su viec ra gieu nhai bang cach lap lai cung mot sai lam hoac đon gian la su dung mot cap thia tuong trung cho đoi mat cua Ultraman.
Ngoai ra, mot đo vat nguoi Mexico cung so huu bi danh dung trong cac tran đau la Ultraman. Ten cua con trai anh la Ultraman Jr. Du khong lien quan nhung mot đo vat nguoi Mexico khac ten la Starman cung tung su dung cai ten Ultraman Jr. That bai cua Ultraman duoi tay Zetton o tap 39 đa gay tac đong lon đen khan gia, nhieu đen muc no nhu mot nguon cam hung cho cac đo vat chuyen nghiep nguoi Nhat nhu Onita Atsushi va Maeda Akira lay lam hy vong "bao thu cho nguoi anh hung đa tu tran" trong su nghiep cua ho.
Thang 2 nam 2007, mot video noi tieng tren Internet ten la Omoide wa Okkusenman! đa phu song khap Nhat Ban va nhanh chong gay sot. Ca khuc mieu ta mot ca si vua hoi tuong ve thoi tho au cua minh va nhung nguoi ban – cu the la nhung lan bat chuoc Ultraman va Sebun, vua nhan ra cuoc song cua ban than anh va ho đa bien đoi ra sao. Thang 9 cung nam, Ultraman la vi khach moi đac biet tai le trao giai Hugo.


Tham khao Chu thich

Tai lieu đoc them

別冊映画秘宝 特撮秘宝. Quyen 3. 洋泉社. ngay 13 thang 3 nam 2016. ISBN 978-4-8003-0865-8.
講談社 編, bien tap (2015). 帰ってきたウルトラマン ハーフェクトファイル. キャラクター大全. Kodansha. ISBN 978-4-06-2195621.
Ragone, August (2014). Eiji Tsuburaya: Master of Monsters. San Francisco, CA: Chronicle Books. ISBN 978-0-8118-6078-9. Ban goc luu tru ngay 20 thang 6 nam 2015.
大決戦!超ウルトラ8兄弟超全集. てれひくんテラックス愛蔵版. 小学館. ngay 4 thang 10 nam 2008. ISBN 978-4091051202.
Tsuburaya Productions, bien tap (1982). 不滅のヒーローウルトラマン白書. ファンタスティック・コレクション・スヘシャル . Sonorama Asahi. Magazine Code：67897-80.


Lien ket ngoai Ultraman trong Tsuburaya Productions
Ultraman trong website tieng Anh cua Tsuburaya Productions
Ultraman tai Internet Movie Database
Hayata Shin Luu tru ngay 1 thang 7 nam 2016 tai Wayback Machine tai Internet Movie Database