Nikolay Vasilyevich Gogol (tieng Ukraina: Микола Васильович Гоголь / Mykola Vasylovych Gogol, tieng Nga: Николай Васильевич Гоголь / Nikolay Vasilyevich Gogol, tieng Ba Lan: Nikołaj Wasiljewicz Gogol / Nikolaj Wasiljewicz Gogol; 01 thang 4, 1809 - 04 thang 3, 1852) la mot van si, thi si, kich tac gia va phe binh gia nguoi Nga goc Ukraina - Ba Lan.


Lich su Theo chung thu đuong thoi, Mykola Vasylovych Gogol-Yanovsky (Микола Васильович Гоголь-Яновський) sinh ngay 20 thang 3 (lich cu) nam 1809 tai thi tu Sorochyntsi ven song Psyol, noi giap ranh hai huyen Poltava va Mirgorod. Chinh van đe đia ly ki cuc nay đa theo ong mai ve sau trong đoi sang tac. Me ong - phu nhan Marya Ivanivna - la hau due thong soai Kazakh Ostap Gogol, trong khi cha ong lai thuoc mot quy toc Ba Lan. Vi the, cac su gia hau hien đai thuong coi Gogol la nhan vat đien hinh cua nhom Tieu Nga đinh cu ven Hac Hai.
Cung nhu hau het cac tieu quy toc Ukraina đuong thoi, sinh hoat cua cau be Mykola duy tri trong khong gian Nga ngu. Va vi thuoc gia đinh quy toc đa sa sut, Mykola Gogol đuoc song chan hoa ca voi đia chu va nong dan, von la hai giai cap rat it co đoi thoai hoi đau the ky XIX. Cha Mykola lon gap đoi tuoi me nen mat tu khi ong con rat nho, tuoi tho Mykola đuoc nuoi duong boi nhung truyen vat me ke đam tinh ton giao va huyen bi - đieu co anh huong tich cuc đen thanh cong van chuong cua ong ve sau.


= Thoi đau su nghiep =
Giai đoan 1820-8, cac giang su o que nha thay Mykola Gogol co chut nang khieu nen tien cu ong toi Nizhyn hoc truong nghe thuat (nay la Đai hoc Quoc gia Nizhyn Gogol). Mykola khong he to ra co nghi luc, hoc ba đanh gia rat thap, bu lai ong co tri nho tuyet voi, co thanh tuu nhat đinh o mon hoi hoa va Nga van. Tai đay, ong bat đau sang tac tho, soan mot so đoan thien roi som nhan ra minh hop van xuoi hon. Ong khong than quen lam voi ban cung hoc, tham chi ho goi ong la "thang quy bi an", dau vay Gogol van duy tri tinh ban ben vung voi hai hoac ba nguoi trong so ho.
Ngay tu rat som Gogol đa phat trien tinh khi bi quan va bi an, the hien qua hoai bao vo han va tu y thuc ve noi thong kho. Cung tu nhung ngay ay, ong đa som boc lo tai nang bat chuoc, đieu nay ve sau giup ong tro thanh đoc gia cua chinh nhung tac pham minh viet nen, va khien ong ap u y tuong tro thanh dien vien.


= Thoi ki Peterburg =
Nam 1828, Mykola Gogol bo hoc toi Sankt-Peterburg voi mot khat vong ruc chat nhung mo ho. Ong muon đat chan vao the gioi van hoc soi đong nhat Đe quoc Nga bay gio va mang theo mot tac pham tho tru tinh ong viet ve cuoc song binh di nuoc Đuc - Hans Kuchelgarten. Ong tu dung tien tui xuat ban tac pham tho nay duoi but danh "V.Alov", nhung cac tap chi ong gui bai đeu cuoi nhao va tu choi. Gogol ben huy het tat ca ban sao tap tho va the khong bao gio lam tho nua.
Gogol xay lap đuoc moi quan he voi "gioi quy toc am hieu van chuong'. Mot truyen ngan ong viet đuoc đang tren to Hoa phuong Bac (Northern Flowers) cua Anton Delvig đa khien cho nha tho Vasily Zhukovsky va Pyotr Pletnyov chu y, va roi nam 1831 Pushkin cung biet toi.
Nam 1831, Gogol cho ra đoi tap truyen Ukraina đau tien (Buoi toi o trang trai gan Dikanka), tac pham nay ngay lap thuc đat đuoc thanh cong. Ong tiep tuc hoan thanh tap thu hai vao nam 1832, va đen nam 1835 ong gop hai tap truyen nay duoi chung mot tieu đe Migorod, đong thoi cho ra đoi hai tap tap van co ten Arabesques. Luc bay gio, cac nha bien tap va phe binh nguoi Nga nhu Nikolai Polevoy va Nikolai Nadezhdin, coi Gogol la mot nha van tai nang moi noi nguoi Ukraina, chu khong phai la nguoi Nga, nguoi su dung nhung tac pham cua minh đe minh hoa cho su khac nhau giua tinh cach dan toc Nga va Ukraina. Chu đe va phong cach nhung tac pham van xuoi thoi ky đau cua Gogol, cung nhu cac tac pham kich cua ong sau nay, tuong tu voi cac nha van va kich tac gia Ukraina song cung thoi va cung la ban cua ong, gom co Hryhory Kvitka-Osnovyanenko va Vasily Narezhny. Tuy nhien, tai nghe cham biem cua Gogol phuc tap va đoc đao hon rat nhieu.
Thoi điem đo, Gogol nay no mot niem đam me voi lich su Ukraina, ong co gang xin vao khoa lich su Đai hoc Kiev. Mac dau co su giup đo cua Pushkin va bo truong Bo Giao duc Nga Sergey Uvarov, no luc nay bi mot quan chuc Kiev can tro voi ly do Gogol khong đu trinh đo chuyen mon. Truyen hu cau Taras Bulba, dua tren lich su nguoi Cossack Ukraina, cung ra đoi trong thoi ky nay. Trong thoi gian đo, Gogol cung bat đau mot tinh ban gan gui va ben vung voi nha tu nhien hoc, nha su hoc nguoi Ukraina, Mykhaylo Maksymovych.

Nam 1834, Gogol đuoc bo nhiem lam Giao su Lich su Trung đai cua Đai hoc Tong hop Sankt-Peterburg mac du ong khong đu đieu kien chuyen mon. Nhan thay cong viec hoc thuat nay hoan toan that bai, ong lien tu chuc ngay nam 1835.
Trong giai đoan 1832-1836, Gogol don het nang luong vao cong viec. Mac du hau het tac pham cua ong đeu it nhieu lien quan đen bon nam lien he trao đoi voi Pushkin nay, nhung Gogol van chua cho rang thanh cong trong su nghiep van hoc đa thoa man hoai bao cua ong. Trong khoang thoi gian nay, hai nha phe binh van hoc nguoi Nga, Stepan Shevyrev va Vissarion Belinsky đi nguoc lai voi gioi phe binh truoc đay khi cho rang Gogol thuc su la mot nha van Nga chu khong phai la Ukraina. Mai đen sau khi vo hai kich Quan thanh tra (Revizor) đuoc cong dien tai Nha hat Quoc gia Sankt-Peterburg vao ngay 19 thang 4 nam 1836, Gogol moi tin vao su nghiep van hoc cua minh. Vo hai kich đa kich du doi cong chuc cap tinh Nga nay lai ra đoi chinh nho su can thiep cua Sa hoang Nikolai I.
Tu nam 1836 đen nam 1848, Gogol song o nuoc ngoai, qua lai hai nuoc Đuc va Thuy Si. Ong danh mua đong nam 1836-1837 o Paris, song giua nhung nguoi Nga va Ba Lan luu vong, gap go hai nha tho Ba Lan Adam Mickiewicz va Bohdan Zaleski. Cuoi cung ong đinh cu o Rome. Trong phan lon 12 nam ke tu nam 1836, Gogol song o Italy va nay sinh tinh cam yeu men cho thanh Rome. Ong nghien cuu nghe thuat, nghien ngam van hoc Italia va say me opera.
Viec Pushkin qua đoi tac đong manh me toi Gogol. Tac pham quan trong ong viet trong nhung nam sau khi Pushkin qua đoi la tieu thuyet cham biem Nhung linh hon chet. Đong thoi, ong cung danh thoi gian sua chua lai tac pham Taras Bulba va Buc chan dung, hoan thanh vo hai kich thu hai co ten Đam cuoi (Zhenitba), viet tac pham Rome (chua kip hoan thanh) va cho ra đoi truyen ngan noi tieng nhat - Chiec ao khoac.
Nam 1841, sau khi hoan thanh phan đau tieu thuyet Nhung linh hon chet, Gogol đua tac pham nay ve Nga đe duyet in. Nhung linh hon chet xuat hien o Nga nam 1842 duoi tua đe cua ben kiem duyet - Nhung cuoc phieu luu cua Chichikov. Tac pham nay ngay tap tuc gay đuoc tieng vang va tro thanh ang van xuoi vi đai nhat tung đuoc viet bang tieng Nga.


= Cuoi đoi =
Sau thanh cong vang doi cua Nhung linh hon chet, nguoi song thoi đo coi Gogol la nha van cham biem vi đai, nguoi đa pha bo mat xau xi cua Đe quoc Nga. It nguoi biet rang Nhung linh hon chet du đinh se la mot tac pham đoi trong voi Than khuc cua Dante. Phan đau tien khac hoa Inferno (Hoa nguc); phan hai la Purgatory (Luyen nguc), ke ve su thanh tay va chuyen bien cua ga đeu cang Chichikov nho anh huong cua nhung nguoi chu va thong đoc đuc hanh.
Thang 4 nam 1848, Gogol tro ve Nga sau cuoc hanh huong toi Jerusalem, ong danh nhung nam cuoi đoi cho chuyen đi khong ngung khap đat nuoc. Khi tham thu đo, ong o cung mot so ban be, chang han nhu Mikhail Pogodin va Sergey Aksakov. Trong thoi gian nay, Gogol danh phan lon thoi gian voi nhung nguoi ban Ukraina cu, Maksymovych va Osyp Bodiansky. Ong cung that chat quan he voi mot co van tinh than hay co the goi la nguoi cha tinh than Matvey Konstantinovsky ma ong quen vai nam truoc. 

Konstantinovsky duong nhu đa thuc đay noi so cua Gogol ve "kiep đoa đay" bang viec khang khang cho rang nhung tac pham sang tao cua Gogol mang toi loi. Loi song kho hanh qua muc cung bao mon suc khoe cua Gogol, khien cong roi vao trang thai suy nhuoc nang ne. Vao đem ngay 24 thang 2 nam 1852, Gogol đot mot so ban thao, trong đo chua hau het phan hai cua Nhung linh hon chet. Ong giai thich rang đay la mot sai lam, mot tro đua cot cua lu quy du. Ngay sau đo, ong len giuong, nhat quyet khong an uong gi va qua đoi trong con đau 9 ngay sau đo.
Đam tang Gogol dien ra tai nha tho Thanh Tatiana o Đai hoc Moskva, sau đo ong đuoc chon cat tai Tu vien Danilov, an nghi gan nguoi ban Slavophile Aleksey Khomyakov. Ngoi mo ong noi bat voi mot khoi đa lon (Golgotha) va mot cay thanh gia Chinh Thong giao Nga đat phia tren. Nam 1931, chinh quyen Moskva quyet đinh pha tu vien nay va chuyen phan mo Gogol sang Nghia trang Novodevichy.
Nguoi ta phat hien rang thi hai Gogol nam sap, qua đo cang thuc đay gia thuyet cho rang Gogol bi chon khi van con song. Nha cam quyen chuyen ca khoi đa Golgotha toi khu mo moi nhung bo cay thanh gia đi. Nam 1952, chinh quyen Xo viet thay khoi đa nay bang tuong ban than Gogol. Ve sau khoi đa đuoc đat tai khu mo nha van Mikhail Bulgakov, mot nguoi ham mo Gogol. Nam 2009, nhan dip ky niem 200 nam ngay sinh Gogol, tuong ban than ong đuoc di doi toi bao tang Nghia trang Novodevichy va khoi đa Golgotha nguyen ban, cung voi mot ban sao cay thanh gia Chinh thong giao truoc kia, đuoc đua tro lai khu mo Gogol.
Tuong đai Gogol đau tien o Moskva la mot buc tuong theo phai Tuong trung đat tren Quang truong Arbat, the hien tri tuong tuong ve Gogol cua nha đieu khac Nikolay Andreyev hon la nguoi that. Hoan thanh nam 1909, buc tuong nay nhan đuoc loi khen ngoi tu hoa si lung danh IIlya Repin va đai van hao Lev Tolstoy vi the hien xuat sac tinh cach dang xe cua Gogol. Tuy nhien, Joseph Stalin lai khong thich pho tuong, vi the no bi thay the bang mot pho tuong theo loi hien thuc xa hoi chu nghia chinh thong hon vao nam 1952. Ton rat nhieu cong suc nguoi ta moi giu đuoc pho tuong nguyen ban cua Andreyev khoi bi pha huy. Đen nam 2014, pho tuong nay đuoc đat truoc ngoi nha noi Gogol trut hoi tho cuoi cung.


Thi phap D. S. Mirsky mieu ta the gioi cua Gogol la "mot trong nhung the gioi ky dieu nhat, kho luong nhat va nguyen ban nhat - noi theo huong nghiem khac nhat - tung đuoc mot nguoi nghe si ngon tu tao ra."

Mot đac trung chinh khac trong van chuong cua Gogol la cai nhin ve thuc tai va con nguoi "giong nhu mot nguoi theo chu nghia an tuong". Ong thay the gioi ngoai kia bien hoa đay lang man, đac biet hien ro o su bien đoi khong gian ky la trong cac cau chuyen kieu Gothic nhu "Su tra thu kinh khung" va "Mot noi say đam". Nhung buc tranh cua ong ve tu nhien chua đung hang đong chi tiet ky la nay chat len đieu ky la khac, tao nen mot su hon đon khong sao ket noi đuoc. Con nguoi theo mieu ta cua ong mang mau sac cham biem, đuoc ve bang thu phap "biem hoa" - nham phong đai nhung đac điem de thay va thu gon ho xuong thanh nhung mau thuc hinh hoc. Nhung nhung hinh anh hoat hoa nhu vay van co suc thuyet phuc, chan that va khong the khong nhan ra đuoc, thong qua nhung net ve nhe nhang nhung dut khoat cua mot thuc tai kho luong truoc. Đieu nay duong nhu lam ban than the gioi ta đang thay ngheo nan đi trong thay.
Nha van Gogol khi đu truong thanh nhin thuc tai qua mot khia canh ma tieng Nga goi la poshlosts, mang nghia "tam thuong, sao rong, thap kem", vua mang tinh luan ly vua mang tinh tinh than, lan rong trong trong mot so nhom nguoi hoac toan xa hoi. Giong nhu Sterne truoc đay, Gogol la mot nguoi pha hoai nhung đieu cam ky va ao tuong lang man đay vi đai. Ong lam hao mon Chu nghia lang man Nga bang viec tao dung nen hinh anh chinh quyen tho bi khong con đep đe va uy nghi nhu truoc đay. "Đac tinh cua van hoc Gogol la su du thua vo han, ma chang bao lau sau ta se thay đo von la su rong tuech hoan toan, va đong thoi con la mot vo hai kich phong phu đot nhien bien thanh noi so sieu hinh." Truyen ngan cua Gogol thuong đan xen yeu to cam xuc va che nhao, con nhu trong "Chuyen ve cuoc cai va giua Ivan Ivanovich va Ivan Nikiforovich" lai bat đau voi tinh huong đay vui ve roi ket thuc bang mot cau cham ngon noi tieng: "Thua cac quy vi, the gioi nay that buon te".

Gogol kinh ngac khi gioi phe binh dien giai rang tac pham kich Quan thanh tra la ban cao trang nha nuoc Sa hoang mac du chinh Sa hoang Nikolai I la nguoi bao tro cho vo kich nay. Ban than Gogol, nguoi ung ho nhiet thanh phong trao than Slav, luon tin vao su menh thieng lieng cua ca trieu đai Romanov va Giao hoi Chinh thong giao Nga. Giong nhu Fyodor Dostoyevsky, Gogol phan đoi gay gat nhung nguoi ung ho che đo quan chu lap hien va nhung nguoi tan thanh viec giai tan Giao hoi Chinh thong giao.
Sau khi bay to quan điem bao ve gioi quy toc, nong no va Giao hoi Chinh thong giao trong tac pham Nhung đoan chon loc tu cac la thu gui ban be (1847), Gogol chiu su chi trich du doi tu nha phe binh danh tieng Vissarion Belinsky, nguoi tung rat ung ho ong. La tri thuc Nga đau tien cong khai noi ve hoc thuyet kinh te cua Karl Marx, Belinsky buoc toi Gogol đa phan boi đoc gia qua viec bao ve hien trang nuoc Nga.


Anh huong Truoc ca khi xuat ban cuon sach Nhung linh hon chet, Belinsky đa cong nhan Gogol la nha van hien thuc đau tien cua ngon ngu Nga, va coi ong la nguoi dan đau Truong phai Tu nhien, anh huong đen nhung nha van tre va it ten tuoi hon nhu Goncharov, Turgenev, Dmitry Grigorovich, Vladimir Dahl va Vladimir Sollogub. Chinh ban than Gogol van nghi ngo ve su ton tai cua phong trao van chuong nay. Mac dau cong nhan "mot so nha van tre the hien khat khao quan sat cuoc song thuc", Gogol van phe binh van phong va ket cau yeu kem cua nhung tac pham ho viet. Tuy nhien, the he nhung nha phe binh cap tien sau nay ton vinh Gogol (nguoi sang tao kieu the gioi ma o đo mot chiec mui lang thang dao choi khap thu đo Nga - y nhac toi truyen Cai mui cua Gogol) la nha van hien thuc vi đai, danh tieng cua ong đuoc Bach khoa toan thu Anh quoc mo ta la "chien thang vi đai cua nghe thuat cham biem Gogol".
Thoi ky van hoc hien đai chung kien moi quan tam song lai va quan điem thay đoi ve cac tac pham cua Gogol. Mot trong nhung tac pham tien phong cua chu nghia hinh thuc Nga la nhan đinh cua Eichenbaum ve truyen ngan Chiec ao khoac. Nhung nam 1920, mot nhom cac nha van chuyen viet truyen ngan Nga, đuoc biet đen nhu Anh em Separion, coi Gogol la mot trong nhung nguoi chi loi cho ho va co tinh bat chuoc van phong cua ong. Cac tieu thuyet gia hang đau cua thoi ky nay, nhu nha van Yevgeny Zamyatin va Mikhail Bulgakov, cung nguong mo Gogol va tiep buoc con đuong cua ong. Nam 1926, Vsevolod Meyerhold cho bieu dien vo kich Quan thanh tra theo kieu "hai kich ve mot tinh huong lo bich".
Tuy nguoi song cung thoi Gogol coi ong la mot trong nhung ten tuoi noi bat nhat cua truong phai tu nhien trong van hoc hien thuc Nga, cac nha phe binh đoi sau nhan thay cac tac pham cua ong noi bat chat tru tinh ket hop voi tinh sieu thuc va ky quai (vi du nhu cac truyen Cai mui, Viy, Chiec ao khoac, Đai lo Nevsky). Nhung tac pham đau tien cua Gogol, nhu Buoi toi o trang trai gan Dikanka, chiu anh huong tu cuoc noi day cua nguoi Ukraina, cung van hoa va van hoc dan gian cua nuoc nay. Cac tac pham sau nay cham bien nan hoi lo tran lan o Đe quoc Nga (Quan thanh tra, Nhung linh hon chet). Tieu thuyet Taras Bulba (1835) va vo kich Đam cuoi (1842), cung voi nhung truyen ngan nhu Nhat ky nguoi đien, Chuyen ve cuoc cai va giua Ivan Ivanovich va Ivan Nikiforovich, Buc chan dung va Co xe, la nhung tac pham noi tieng nhat cua ong.
Tac pham Nhung linh hon chet đuoc xem la cuon tieu thuyet hien đai đau tien cua van hoc Nga va Ukraina.
Mac du nhieu tac pham cua ong bi anh huong boi di san cua Ukraina va su nuoi duong, nhung ong van viet tac pham bang tieng Nga va cach viet cua ong bi cuon theo truyen thong cua van hoc Nga. Nhieu nguoi Ukraina van khong the tha thu cho ong đieu nay vi, theo ho, ong đa phan boi tieng me đe. Nhung đong thoi, nhieu nguoi Nga theo chu nghia thuan tuy van khong vui ve voi thu tieng Nga cua ong, vi ho cho rang ong đa "lam ban" tieng Nga bang nhung thai đo Ukraina trong cu phap.

Hinh anh Gogol nhieu lan đuoc in tren tem buu đien cua Nga va Lien Xo, cung nhu tren toan the gioi. Mot so đong xu luu niem mang hinh anh ong cung tung đuoc luu hanh tai Nga va Lien Xo. Nam 2009, Ngan hang Quoc gia Ukraina phat hanh mot đong xu luu niem ton vinh Gogol. Nhieu đuong pho đuoc đat ten Gogol tai nhieu thanh pho nhu Moskva, Sofia, Lipetsk, Odessa, Myrhorod, Krasnodar, Vladimir, Vladivostok, Penza, Petrozavodsk, Riga, Bratislava, Belgrade, Harbin, v.v...
Nha van Gogol cung đuoc nhac ten mot so lan trong tieu thuyet Ga kho va Toi ac & hinh phat cua nha van Nga Fyodor Dostoyevsky cung nhu vo kich Chim hai au cua Chekhov. Hon 135 bo phim dua tren truoc tac cua Gogol, trong đo gan đay nhat la phim Co gai mac ao khoac trang (The Girl in the White Coat, 2011)
Nhan vat chinh trong tieu thuyet Nguoi trung ten (The Namesake) cua Jhumpa Lahiri ra mat nam 2003 va bo phim chuyen the tu tac pham nay nam 2006 mang ten Nikolai Gogol, boi cha cua nhan vat nay đa song sot trong mot vu tai nan tau hoa trong khi đang giu trong tay mot cuon sach cua Gogol.
Bai tho mang ten "Gogol" cua nha tho, nha ngoai giao Abhay Kumar co nhac toi mot so tac pham vi đai cua Gogol nhu Cai mui, Chiec ao khoac, Đai lo Nevsky, Nhung linh hon chet va Quan thanh tra.
Ban nhac punk Gogol Bordello đat theo ten cua Gogol, nguoi đuoc cac thanh vien ban nhac coi la nguon truyen cam hung tu tuong boi ong đa "nhap lau" van hoa Ukraina vao xa hoi Nga. Gogol Bordello cung hy vong se lam đuoc đieu tuong tu, đua nhac Gypsy Đong Au vao cac nuoc noi tieng Anh.
Nha van Lo Tan cua Trung Quoc cung đa rat ua thich cac pham cua Gogol va khong ngan ngai muon ten truyen cua Gogol đe đat ten cho tac pham đau tay cua minh la Nhat ky nguoi đien.
Nha van Akutagawa Ryunosuke cua Nhat Ban cung lay ten tac pham Cai mui cua Gogol đe đat ten cho tac pham cung ten cua minh.


Tru tac Bai viet chi tiet: Danh sach tac pham cua Nikolai Gogol 

1831 - 1832: Nhung buoi toi o thon ap gan Dikanka (tap truyen ngan)
1835: Mirgorod (tap truyen ngan)
1835: A Rap (tap truyen ngan)
Buc chan dung (truyen ngan)
Mot chuong trong cuon tieu thuyet lich su xua cu (truyen ngan)
Đai lo Nevsky (truyen ngan)
Nguoi tu binh Kavkaz (truyen ngan)
Nhat ky mot nguoi đien (truyen ngan)
1836: Cai mui (truyen ngan)
1836: Quan thanh tra (hai kich)
1842: Chiec ao khoac (truyen ngan)
1842: Nhung linh hon chet (tieu thuyet)
1847: Nhung đoan chon loc tu cac la thu gui ban (tap thu va tieu luan)


Tham khao Lien ket ngoai Cac tac pham cua Nikolai Gogol tai Du an Gutenberg
Tuyen tap cac tac pham cua Nikolai Gogol
Mot vai tac pham cua Nikolai Gogol bang tieng Nga
Mot vai anh co lien quan toi Gogol va tac pham cua ong Luu tru ngay 12 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
Moi tinh cua nhan vat bi an nhat lich su van hoc Nga Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Tieu su Gogol Luu tru ngay 28 thang 3 nam 2006 tai Wayback Machine
Trong khi cho Gogol