RationalWiki la website wiki voi cac muc tieu tuyen bo la "phan tich bac bo nguy khoa hoc va phong trao chong khoa hoc; ghi chep tai lieu ve cac y tuong "do hoi" (crank); kham pha cac thuyet am muu, chu nghia chuyen che, va chu nghia co yeu; phan tich cach ma cac chu đe nay đuoc xu tri tren cac phuong tien truyen thong đai chung". Website nay đuoc tao ra vao nam 2007 lam đoi trong voi Conservapedia sau vu viec mot so bien tap vien o Conservapedia bi cam. RationalWiki đa đuoc nguoi ta mo ta la co thien huong liberal ("tu do").


Lich su = Goc gac =
Vao thang 4 nam 2007, Peter Lipson, mot bac si noi khoa, đa thu bien tap bai viet tren Conservapedia ve benh ung thu vu nham đua vao đay bang chung chong lai tuyen bo cua Conservapedia rang pha thai co lien quan đen can benh nay. Conservapedia la bach khoa toan thu do Andy Schlafly thanh lap đe thay the cho Wikipedia, boi Schlafly nhin nhan Wikipedia la noi bi ganh chiu thien kien liberal va vo than. Ong ay va cac quan tri vien cua Conservapedia đa chat van thong tin chung danh cua Lipson va cho ngung viec tranh luan. Sau khi noi dung chinh sua bi lui lai va tai khoan bi chan, Lipson va mot so cong tac vien khac tu bo khong co gang tham hach cac bai viet tren Conservapedia nua, thay vao đo ho sang lap website cua rieng minh la RationalWiki.


= RationalMedia Foundation =
Truoc nam 2010, ten mien cua RationalWiki đuoc đang ky cho Trent Toulouse, con wiki thi đuoc host tu mot chiec may chu đat tai nha cua ong ay. Vao nam 2010, Trent Toulouse lap ra đoan the la to chuc phi loi nhuan mang ten RationalWiki Foundation Inc. đe quan ly su vu va tra chi phi van hanh cho website.  Vao thang 7 nam 2013, RationalWiki Foundation đoi ten thanh RationalMedia Foundation, bao rang muc tieu cua ho đa vuon rong ra ngoai khuon kho cua RationalWiki.


Noi dung RationalWiki cung cap thong tin ve cac ly thuyet nguy khoa hoc va đe giao huan "nhung ca nhan co quan điem phi chinh thong".
Ve đuong loi thi RationalWiki khac biet voi triet ly cua Wikipedia va mot so wiki thong tin khac. Theo nhu loi tu mo ta thi Wiki nay đuoc viet theo "quan điem cham choc (snarky)" va "quan điem khoa hoc" hon la theo "quan điem trung lap", tren đay cung xuat ban ca nhan đinh, tu bien va nghien cuu goc nua. Nhieu bai viet tren RationalWiki cot nha mo ta nhung niem tin ma RationalWiki chong đoi, đac biet nhat la khi ban đen cac chu đe nhu y hoc thay the hay khi ban ve cac Ki-to huu 'co yeu chu nghia'.
Mot so hoat đong tren RationalWiki đuoc van dung đe phe binh va "giam sat Conservapedia". Nhung nguoi đong gop cho RationalWiki, ma mot so nguoi trong so ho la nhung nguoi tung đong gop cho Conservapedia, thuong rat hay chi trich Conservapedia, va theo mot bai bao đang tren Los Angeles Times vao nam 2007, cac thanh vien RationalWiki "tu nhan minh" đa pha hoai Conservapedia. Lester Haines cua The Register phat bieu: "Muc bai viet mang nhan đe 'Conservapedia:Delusions' cua no lien tay che nhao nhung tuyen bo rang 'Đong tinh la chung roi loan tam than', 'Nguoi vo than đeu bi than kinh', va 'Trong thoi gian 6 ngay sang tao, [Chua] đa đat Trai Đat ben trong mot lo đen đe lam cham thoi gian đe cho anh sang tu nhung vi sao xa xoi co thoi gian đen voi chung ta'."
Ca Yan et al. 2019 va Knoche et al., hai bai viet ban ve phan loai thien kien cua soan gia thong qua phep phan tich van ban, đeu khang đinh rang Conservapedia la "bao thu" va RationalWiki la "liberal". Mic mo ta RationalWiki la "cap tien".


Đon nhan = Phan tich =
Andrea Ballatore, mot giang vien ve GIS tai Birkbeck, Đai hoc London, đa xep RationalWiki vao loai co giong đieu tuong đong voi Snopes trong mot nghien cuu vao nam 2015, cho thay đay la trang web đuoc hien thi nhieu thu ba khi tim hieu ve cac thuyet am muu xet tren ket qua tim kiem cua Google va Bing, va đuoc hien thi nhieu thu nhat trong so cac website the hien lap truong chong đoi thuyet am muu.
Trong Intelligent Systems 2014, Alexander Shvets phat bieu rang RationalWiki la mot trong so it cac nguon tai nguyen truc tuyen "cung cap mot so thong tin ve cac ly thuyet nguy khoa hoc". Tuong tu, Keeler et al. phat bieu rang cac trang web nhu RationalWiki co the giup "thao go may đieu phuc tap" nay sinh khi "nhung thu phuc tap va xa la đuoc truyen đat cho so đong con nguoi". Nha phe binh sinh hoc va nguy khoa hoc Jerry Coyne đa viet rang cac bai viet cua no co ve nghieng ve phia "canh ta chuyen che".
Mot nghien cuu vao nam 2019 ve phan tich thien kien dua tren word embedding trong RationalWiki, Conservapedia, va Wikipedia do cac nha nghien cuu tu Đai hoc RWTH Aachen thuc hien cho thay tat ca đeu co thien kien gioi tinh đang ke, phan anh khuon mau gioi tinh kinh đien, nhung cac thien kien nay it ro ret hon trong RationalWiki. Viec RationalWiki khac hoa 'khoa hoc ban đia' nhu the la nguy khoa hoc thi đuoc Lindy Orthia o Đai hoc Quoc gia Uc mo ta la "Eurocentric gatekeeping" – canh cua va thien vi khoa hoc chau Au.


= Van dung =
Trong Critical Thinking: Pseudoscience and the Paranormal, Jonathan C. Smith co liet ke RationalWiki ra trong mot bai tap tim va xac đinh nguy bien.
Snopes đa trich dan ra tu RationalWiki ly lich ve Sorcha Faal, tac gia goc cua cac bai viet tren European Union Times.
Mo ta cua RationalWiki ve "vu Lenski" (Lenski affair) đuoc Magnus Ramage trich dan trong Perspectives on Information va đuoc Tom Kaden trich dan trong Creationism and Anti-Creationism in the United States.
No đuoc Thomas Leitch trich dan trong Wikipedia U: Knowledge, Authority, and Liberal Education in the Digital Age o phan ve lich su cua Citizendium.
RationalWiki đuoc Dorit Rubinstein Reiss va Lois Weithorn trich dan trong Responding to the Childhood Vaccination Crisis o phan ve website Whale.to, bao rang đo la mot "website thuyet am muu khet tieng", cung co bang nguon tu RationalWiki.
The Guardian co tham chieu đen bai giai thich cua RationalWiki ve Nuoc phi Gish (Gish gallop) trong mot bai bao ban ve phu nhan bien đoi khi hau, Erik Krabbe va Jan van Laar cung tham chieu vay trong mot bai viet ve thoi "cai vat, cai buong" (quibble).
Mo ta cua RationalWiki ve lich su va tu cach thanh vien cua LessWrong đuoc Beth Singler trich dan trong Existential Hope and Existential Despair in AI Apocalypticism and Transhumanism va đuoc Saswat Sarangi voi Pankaj Sharma trich dan trong Artificial Intelligence.
Ky gia Charles Davis cho The Daily Beast cho rang, theo Libcom.org, cuon Kill All Normies cua Angela Nagle co "may đoan van" giong voi may muc trong Wikipedia va trong mot bach khoa toan thu truc tuyen khac nua la RationalWiki".
Viet tren The Verge, Adi Robertson phat bieu rang RationalWiki co bai giai thich kha ki cang ve Time Cube, tuy vay gan nhu chang co gi co the truyen tai đuoc "an tuong đay đu" ve cai website Time Cube goc đo.


Xem them Danh sach bach khoa toan thu truc tuyen
Conservapedia


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc