Xa phong hay xa bong (phien am tu tieng Phap: savon) la mot chat tay rua cac vet ban, vet dau mo, diet vi khuan. Thanh phan cua xa phong la muoi natri hoac kali cua axit beo. Xa phong đuoc dung duoi dang banh, bot hoac chat long.
Xa phong truoc kia đuoc đieu che bang cach cho chat beo tac dung voi kiem bang phan ung xa phong hoa. San pham tao ra la muoi natri hoac kali cua axit beo. Vi the xa phong đuoc phan loai thanh xa phong cung (chua natri) va xa phong mem (chua kali). Loai xa phong nay co mot nhuoc điem la khong giat đuoc trong nuoc cung vi no tao cac ket tua voi cac ion calci va magie bet len mat vai lam vai chong muc.
Ve sau, xa phong đuoc san xuat tu dau mo. Vi the no đa khac phuc đuoc nhuoc điem tren đe co the giat đuoc quan ao bang nuoc cung.


Co che tay rua cua xa phong Xa phong la muoi kali hay natri cua axit beo hay xa phong tong hop đeu co hai phan. Mot la đau hiđrocacbon ki nuoc, con mot đau la ion kim loai ua nuoc. Đoi voi cac vet ban, dau mo bam tren mat vai thi đuoi ki nuoc se quay vao trong vet ban, đau ua nuoc huong ra ngoai. Sau đo se tao thanh mixen la mot khoi dang cau co đau ua nuoc quay ra ngoai tach vet ban ra khoi be mat vai.


Lich su = Gia thiet =

3000 nam truoc cong nguyen, nhung nguoi tien su doc bo song Nin sau nhung lan nuong thit thu san tren lua đe an, đe te than. Nhung giot mo roi xuong đong tro tan khi nguoi lai se von thanh cuc cung co mau xam xit cua tro. Khi cac cuc cung đo ket hop voi nuoc se tao ra bot, khi dung đe tay rua vet ban (co y hoac ngau nhien) se rua troi rat nhanh, tu đo nguoi ta chu đong lam theo cach đo đe che tao ra san pham tay rua đau tien cua van minh nhan loai loai nguoi.
Roi cung co gia thiet cho rang nguoi co đai tu lau đa biet tay rua vet ban tren co the bang cach boi dau tram len da, sau đo dung nuoc hoa qua tron voi tro rua lai co the cho sach.
Nhung gia thiet pho bien nhat, co đo tin cay cao nhat van la 600 nam truoc cong nguyen o đe che La Ma co đai, co nhom phu nu "tinh co phat hien" giat quan ao tren song Tiber duoi chan thanh Sapo (Thanh Roma) sach se hon han so voi cac dong song khac. Vay bi mat khac biet nam o đau? Đo chinh la do lop tro va mo đong vat đo ra tu cac mieu tho than nam tren đinh đoi. Ket hop voi nuoc tu dong song, chung tao thanh chat tay rua co đai, tien than cua xa phong hien đai ngay nay. Tu đo cai ten goi phan ung xa phong hoa goi la "Saponification" đuoc lai theo la ten đoi Sapo noi nguoi ta kham pha ra xa phong. Tu "xa phong" trong tieng Anh la Soap, tieng Phap la Savon đeu bat nguon tu Sapo ma ra, con tieng Viet la xa phong. 
Khoang nam 600 truoc Cong nguyen, nhung nguoi đi bien tu đat nuoc Tay Ban Nha co đai đa lam ra loai xa phong tuong tu nhu xa phong hien nay. Ho su dung tro cua than cay (chua nhieu kali) hoa voi mo de va đun soi. Sau khi nuoc boc hoi va phan chat ran nguoi đi, hon hop nay tro thanh mot chat ran giong nhu sap: đo chinh la xa phong.
Ho ban xa phong cho nguoi Hy Lap va nguoi La Ma đe rua hoac giat quan ao.
Nguoi Celt o nuoc Anh thoi co xua cung lam ra xa phong tu tro than cay va mo đong vat. Ho goi san pham nay la ‘saipo’. Đo chinh la nguon goc cua tu ‘soap’ (xa phong) trong tieng Anh hien đai ngay nay.
Đen nam 300 sau Cong nguyen, Zosimos cua Panopilos, mot nha hoa hoc nguoi Ai Cap, đa co the lam xa phong rat gioi va ong đa viet ve quy trinh nau xa phong. O Naples vao the ky VI va o Tay Ban Nha vao the ky VIII đa co phuong hoi san xuat xa phong. Cung vao the ky VIII, ong Jabir Ibn Hayyan, mot tri thuc nguoi A Rap, đa viet ve viec su dung xa phong đe tam rua.


Xem them Sua tam
Bot giat
Natri stearat la muoi natri cua axit stearic. Chat ran mau trang nay la loai xa phong thong dung nhat.
Xa phong hoa
Cac loai xa phong


Tham khao