Tu hinh la mot hinh phat hop phap o Belarus. Mot thong ke vao nam 2018 cho thay quoc gia nay đa thi hanh it nhat bon vu hanh quyet.
Tu hinh đa la mot phan cua he thong phap ly tai Belarus ke tu khi quoc gia nay ly khai khoi Lien Xo vao ngay 26 thang 12 nam 1991. Hien phap Belarus hien nay quy đinh chi ap dung hinh phat nay cho "cac toi danh nghiem trong". Cac đieu luat ve sau cung lam ro hon nhung toi cho phep ap dung, bao gom cac hanh vi chong lai nha nuoc hoac chong lai cac ca nhan. Mot vai toi ac o muc đo khong bao luc cung co the bi trung phat bang cai chet. Tinh đen nam 2020, Belarus la quoc gia duy nhat o chau Au van con thi hanh an tu hinh.
Sau mot cuoc trung cau dan y ve van đe nay, chinh phu Belarus đa tien hanh cac buoc nham thay đoi cach ap dung hinh phat tu hinh. Mot vai to chuc quoc te nhu Lien Hop Quoc cung đa len tieng chi trich cac phuong phap ma chinh quyen Belarus su dung khi hanh quyet tu nhan. Viec van con su dung hinh phat tu hinh la mot yeu to chinh khien cho Belarus van chua the gia nhap Uy hoi Chau Au.


Phap luat Đieu 24 cua Hien phap Belarus quy đinh rang:

Theo Bo luat hinh su cua Cong hoa Belarus, hinh phat tu hinh co the đuoc ap dung cho cac hanh vi sau:

Phat đong hoac tien hanh chien tranh xam luoc (Đieu 122, Phan 2)
Sat hai nguoi đai dien cua mot quoc gia nuoc ngoai hoac to chuc quoc te đe gay rac roi đen cong đong quoc te hoac kich đong chien tranh (Đieu 124, Phan 2)
Khung bo quoc te (Đieu 126)
Diet chung (Đieu 127)
Toi ac chong lai loai nguoi (Đieu 128)
Su dung vu khi huy diet hang loat theo cac đieu uoc quoc te ma Cong hoa Belarus ki ket (Đieu 134)
Vi pham luat chien tranh (Đieu 135, Phan 3)
Giet nguoi trong cac tinh tiet tang nang (Đieu 139, Phan 2)
Chu nghia khung bo (Đieu 289, Phan 3)
Toi phan quoc lien quan đen giet nguoi (Đieu 356, Phan 2)
Am muu chiem đoat quyen luc nha nuoc (Đieu 357, Phan 3)
Hanh vi khung bo (Đieu 359)
Pha hoai (Đieu 360, Phan 2)
Sat hai si quan canh sat (Đieu 362)
Hau het cac ban an tu hinh la ve toi giet nguoi đuoc thuc hien trong cac tinh tiet tang nang. Cac thu tuc to tung tai toa an lien quan đen cac vu an tu hinh phai đam bao thong qua "su can nhac hop phap", bao gom mot tham phan va hai hoi tham dan cu, tuong tu nhu he thong boi tham đoan.
Trong nhung nam qua, so toi va loai toi pham đu đieu kien bi ket an tu đa giam. Nam 1993, sau mot cuoc bo phieu cua Quoc hoi, bon toi pham kinh te co the dan đen hanh quyet tu thoi Lien Xo đa bi xoa khoi danh muc cac toi cho phep ap dung hinh phat nay, thay vao đo la an tu vo thoi han (chung than). Mac du tong so loai toi pham đu đieu kien huong an von đa giam trong cung thoi gian, tuy nhien, Nghi đinh so 21 cua Tong thong ban hanh ngay 21 thang 10 nam 1997 lai liet ke them "khung bo" vao danh sach toi ac co the ap dung an tu hinh. Khi Bo luat hinh su đuoc tu chinh vao nam 1999, so toi co the ap dung an tu hinh tiep tuc giam them. Viec giam so toi nay đuoc ho tro nho viec su dung an tu chung than nhu mot hinh phat thay the vao thang 12 nam 1997.
Ke tu ngay 1 thang 3 nam 1994, phu nu khong đap ung kha nang thi hanh an va nhung nguoi duoi 18 tuoi tai thoi điem pham toi hoac tren 65 tai thoi điem ma toa tuyen an đuoc mien hinh phat tu hinh ke tu thang 1 nam 2001. Con nhung nguoi bi benh tam than co the đuoc xem xet giam an. Theo Đieu 84 cua Hien phap, tong thong "co the an xa cho nhung cong dan bi ket an". Tu ngay 30 thang 6 nam 2003 đen ngay 30 thang 6 nam 2005, Tong thong Aliaksandr Lukasenka đa đac cach an xa cho hai tu tu cung nhu phu quyet mot yeu cau tuong tu.
Nam 2000, Hoi đong Nghi vien cua Uy hoi chau Au đa len an "cac vu hanh quyet ma chinh quyen Belarus thuc hien mot cach gay gat nhat co the, đong thoi lay lam tiec rang khi Belarus la quoc gia duy nhat o chau Au van con thi hanh an tu hinh, tham chi con thuong xuyen va rong rai".
Belarus la quoc gia chau Au duy nhat thuc hien cac vu hanh quyet trong the ky 21. Cac thanh vien trong Hoi đong Chau Au đe nghi Belarus nen bai bo hinh phat tu hinh vao nam 2001 truoc khi đe đon đang ky lam thanh vien trong Hoi đong. Belarus (voi tu cach la Cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet Byelorussia) đa ky Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri vao nam 1973. Du Cong uoc nay khong bai bo hoan toan an tu hinh, nhung no phan nao ap đat mot so đieu kien nhat đinh đoi voi viec thuc hien cung nhu ap dung ban an tren tai quoc gia nay.


Phuong phap Truoc khi bi xu tu, tat ca cac tu tu đeu đuoc chuyen đen Trai giam Minsk so 1 (СИЗО, hoac SIZO so 1) o thu đo Minsk. Phuong phap thuong đuoc su dung la xu ban. Nguoi thi hanh an (cung la mot thanh vien cua "Uy ban thi hanh an") co quyen chon khu vuc dien ra cuoc hanh quyet. Theo cuon sach The Death Squad boi Alieh Alkajeu ( Олег Алкаев ), vao ngay hanh quyet, pham nhan se đuoc chuyen đen mot đia điem bi mat, noi anh ta đuoc cac quan chuc thong bao rang tat ca cac khang cao truoc đo đeu đa bi bac bo. Nguoi bi ket an sau đo bi bit mat va đua đen mot can phong gan đo, noi hai nhan vien buoc anh ta phai quy xuong truoc mot gia đo chan đan. Nhan vien thua lenh se ban nguoi bi ket an tu sau gay bang khau sung ngan PB-9 co trang bi mot ong giam thanh. Theo Alkajeu, "Toan bo qua trinh, tu khau thong bao ve viec khang cao vo hieu luc đen luc tieng sung vang len, keo dai khong qua hai phut".
Sau khi viec thi hanh an hoan tat, mot bac si cung cac quan chuc khac cua trai giam se xac nhan lieu tu tu đa thuc su chet chua, đong thoi chuan bi giay chung tu. Thi the cua pham nhan se đuoc đem đi chon o mot noi bi mat. Gia đinh cua tu tu sau đo se đuoc thong bao ve vu hanh quyet. Đai ta Alieh Alkajeu (nguoi tung la giam đoc cua trai giam SIZO so 1) khi roi Belarus đe song luu vong o Berlin, Đuc đa tiet lo co khoang 130 vu hanh quyet tung dien ra tai đay trong khoang thoi gian tu thang 12 nam 1996 đen thang 5 nam 2001.
Uy ban Nhan quyen Lien Hop Quoc đa đua ra y kien sau đay ve qua trinh xu tu tai Belarus sau khi me cua tu tu Anton Bondarenko đe đon len Uy ban xin tha mang cho con trai minh: "[qua trinh nay] co tac dung đe doa hoac trung phat cac gia đinh bang cach khien ho roi vao tinh trang bat on va kiet que ve tinh than...[va viec] chinh quyen khong thong bao ngay tu đau cho nguoi than ve ngay xu tu pham nhan, cung nhu lien tuc khong cho ba biet ve vi tri noi con trai ba chon cat la mot hanh đong vo nhan đao voi nguoi than cua tu tu, cung nhu vi pham đieu 7 cua Giao uoc [cam tra tan, đoi xu tan bao, bac đai va trung phat pham nhan]."


Thong ke so vu hanh quyet Bang duoi đay uoc tinh so bo so vu hanh quyet đuoc thuc hien ke tu nam 1985, theo Bo Noi vu Belarus:

Khong co so lieu chinh xac ve so nguoi bi hanh quyet o Belarus, vi cac tai lieu cuoi cung ma Chinh phu Belarus cong bo đa la tu 2006. Hon nua, cac nguon khac, đang chu y la BelaPAN (viet tat cho "Беларускае прыватнае агентства навiн" — Co quan Thong tan Mat Belarus) đa cong bo mot so du lieu khac hoan toan so voi cac du lieu ma chinh phu đua ra. Bela ghi chep rang co 278 tu nhan bi hanh hinh tu nam 1992 đen 2010, bao gom hai nguoi đan ong bi ket an tu hinh vao thang 9 nam 2010. Mot so thu tuc phap ly cua Bo Noi vu, chang han nhu khong tiet lo cac ngoi mo cua nguoi bi hanh quyet đa vi pham nghi đinh thu cua To chuc An ninh va Hop tac chau Au ve viec cong khai thong tin ve hinh phat tu hinh.


Du luan Trong mot cuoc trung cau dan y nam 1996, mot trong bay cau hoi đuoc đat ra la ve viec bai bo an tu hinh. Ket qua la 80,44% nguoi dan Belarus khong đong y bai bo an tu. Tuy nhien, tai thoi điem đo, an tu dai nhat la 15 nam. Sau đo ban an tu chung than đuoc đua ra vao thang 12 nam 1997. Khong co nhieu cuoc đieu tra gan đay đe xac đinh xem lieu su thay đoi trong an tu toi đa co anh huong đen thai đo cua cong chung ve an tu hinh hay khong.
Gan đay, mot nhom lam viec đac biet cua Quoc hoi đa cong bo ke hoach tien hanh mot cuoc tham do du luan, nhung sau đo đa ban giao lai cho Trung tam Thong tin va Phan tich cung voi Chinh phu. Trung tam đa cong bo bao cao cua minh, y kien cua cong đong ve hoat đong cua cac co quan noi bo Cong hoa Belarus, trong đo bao gom cac cau hoi ve an tu hinh va thai đo cua cong dan Belarus ve viec bai bo hinh phat tu hinh. Ket qua cho thay chi co 4,5% so nguoi đuoc hoi phan đoi hinh phat tu hinh trong moi truong hop, 79,5% thi cho rang hinh phat tu hinh la thich đang, it nhat la đoi voi mot so toi nghiem trong va khoang 10% gap kho khan khi tra loi nhung cau hoi nay hoac khong đua ra y kien.
Đa co mot so buoc đuoc thuc hien nham giam viec ap dung hinh phat tu hinh o Belarus. Bo luat Hinh su Cong hoa Belarus ngay 31 thang 12 nam 1997 đa bo sung them Đieu 22, cho phep phat tu mot nguoi vinh vien (tu chung than) nhu mot bien phap thay the cho hinh phat tu hinh. Hinh phat nay cung đa bi han che đoi voi nam gioi trong đo tuoi tu 18 đen 65.


Toa an Vao ngay 11 thang 3 nam 2004, Toa an Hien phap Cong hoa Belarus đa đua ra ket luan rang hai đieu cua Bo luat Hinh su khong phu hop voi Hien phap cua Belarus. Toa an tuyen bo rang Tong thong hoac Quoc hoi co the đua ra quyet đinh đinh chi hoac bai bo hoan toan an tu hinh. Sau đo, vao thang 10 nam 2005, Nghi vien đa thong qua sua đoi Bo luat Hinh su tuyen bo rang viec tiep tuc su dung hinh phat tu hinh chi la giai phap mang tinh tam thoi.


Tham khao Lien ket ngoai Cuoc phong van voi Alieh Alkajeu, cuu lanh đao tu tu cua Belarus
Trang web cua chien dich «Nhung nguoi bao ve nhan quyen chong lai hinh phat tu hinh o Belarus»
Lich su hinh phat tu hinh o Belarus Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2021 tai Wayback Machine
Đon khoi kien hinh phat tu hinh o Belarus