Cuoc bieu tinh tai Quang truong Thien An Mon, o Trung Quoc đuoc goi la Su co ngay 4 thang 6 (tieng Trung: 六四事件; binh am: liusi shijian), la cac cuoc bieu tinh do sinh vien lanh đao đuoc to chuc tai Quang truong Thien An Mon, Bac Kinh trong nam 1989. No con đuoc goi la Tham sat Quang truong Thien An Mon (tieng Trung: 天安门大屠杀; binh am: Tian'anmen da tusha), quan đoi đuoc trang bi sung truong tan cong va xe tang đa ban vao nhung nguoi bieu tinh đang co gang ngan chan cuoc tien cong cua quan đoi vao Quang truong Thien An Mon. Cac cuoc bieu tinh bat đau vao ngay 15 thang 4 va bi đan ap vao ngay 4 thang 6 khi chinh phu tuyen bo thiet quan luat va cu Giai phong quan Nhan dan chiem đong cac khu vuc cua trung tam thu đo Bac Kinh. Uoc tinh so nguoi chet tu vai tram đen vai nghin, voi hang nghin nguoi bi thuong. Cac cuoc bieu tinh nay đoi khi đuoc goi la Phong trao Dan chu '89' (tieng Trung: 八九民运; binh am: Bajiu minyun) hoac Su co Quang truong Thien An Mon (tieng Trung: 天安门事件; binh am: Tian'anmen shijian).
Cac cuoc bieu tinh bat đau sau cai chet cua tong bi thu ung ho cai cach Ho Dieu Bang vao thang 4 nam 1989 trong boi canh kinh te phat trien nhanh chong va bien đong xa hoi o Trung Quoc thoi hau Mao, phan anh su lo lang cua nguoi dan va gioi tinh hoa chinh tri ve tuong lai cua đat nuoc. Nhung cai cach trong nhung nam 1980 đa dan đen mot nen kinh te thi truong non tre mang lai loi ich cho mot so nguoi nhung lai gay bat loi nghiem trong cho nhung nguoi khac, he thong chinh tri đon đang cung phai đoi mat voi nhieu thach thuc. Nhung bat binh pho bien vao thoi điem đo bao gom lam phat, tham nhung, su chuan bi han che cua sinh vien tot nghiep cho nen kinh te moi va han che tham gia chinh tri. Mac du rat vo to chuc va co muc tieu khac nhau, cac sinh vien đeu keu goi trach nhiem giai trinh cao hon, quy trinh hop hien, dan chu, tu do bao chi va tu do ngon luan. Vao đinh điem cua cuoc bieu tinh, khoang mot trieu nguoi đa tap trung tai Quang truong.
Khi cac cuoc bieu tinh dien ra bung no, cac nha chuc trach phan ung bang ca bien phap hoa giai va cung ran, lam lo ro su chia re sau sac trong gioi lanh đao. Đen thang 5, mot cuoc tuyet thuc do sinh vien thuc hien đa thu hut su ung ho tren khap ca nuoc cho nhung nguoi bieu tinh, va cac cuoc bieu tinh đa lan ra khoang 400 thanh pho.
Trong so nhung lanh đao cao nhat cua Đang Cong san Trung Quoc, Thu tuong Ly Bang, bat đai nguyen lao Ly Tien Niem va Vuong Chan đa keu goi hanh đong dut khoat bang viec đan ap bao luc nhung nguoi bieu tinh, va cuoi cung loi keo đuoc Lanh đao toi cao Đang Tieu Binh va Chu tich Duong Thuong Con ve phe cua ho. Vao ngay 20 thang 5, Quoc vu vien tuyen bo thiet quan luat. Ho đa huy đong toi 300.000 quan đen Bac Kinh. Quan đoi đa tien vao cac khu vuc trung tam Bac Kinh tren cac tuyen đuong chinh cua thanh pho vao sang som ngay 4 thang 6, giet chet ca nguoi bieu tinh va nguoi ngoai cuoc. Cac hoat đong su duoi su đong chi huy cua Tuong Duong Bach Bang, anh trai cung cha khac me cua Duong Thuong Con.
Cong đong quoc te, cac to chuc nhan quyen va cac nha phan tich chinh tri đa len an chinh phu Trung Quoc ve vu tham sat. Nhieu nuoc phuong Tay ap đat lenh cam van vu khi đoi voi Trung Quoc. Chinh phu Trung Quoc đa bat giu tren dien rong nhung nguoi bieu tinh va nhung nguoi ung ho ho, đan ap cac cuoc bieu tinh khac xung quanh Trung Quoc, truc xuat cac nha bao nuoc ngoai, kiem soat chat che viec đua tin cac su kien tren bao chi trong nuoc, cung co canh sat va luc luong an ninh noi bo, cach chuc hoac thanh trung cac quan chuc ma ho cho la co thien cam voi nguoi bieu tinh. Cuoc đan ap đa ket thuc nhung cuoc cai cach chinh tri bat đau tu nam 1986 va tam dung cac chinh sach tu do hoa cua nhung nam 1980, sau nay chi đuoc noi lai mot phan sau chuyen cong du phia Nam cua Đang Tieu Binh vao nam 1992. Đuoc coi la mot su kien khoi đau, phan ung đoi voi cac cuoc bieu tinh đa đat ra cac gioi han ve bieu hien chinh tri trong đat nuoc Trung Quoc, nhung gioi han keo dai cho đen tan ngay nay.  Cac cuoc bieu tinh nay la dau hoi ve tinh hop phap cua su cai tri cua Đang Cong san va van la mot trong nhung chu đe nhay cam va bi kiem duyet gat gao nhat o Trung Quoc.


Ten goi Cac su kien đuoc đat ten theo ngay trong tieng Trung đuoc quy uoc theo ma so thang va ngay, theo sau la loai su kien. Do đo, ten tieng Trung pho bien cho cuoc đan ap vu tham sat ngay 4 thang 6 nam 1989 đuoc goi la Su kien mung 4 thang 6 (六四事件 - luc tu su kien) Ten đuoc đat theo cach đat ten cua hai hanh đong phan khang khac cung xay ra o quang truong Thien An Mon: Phong trao mung 4 thang 5 nam 1919 va Phong trao mung 5 thang 4 nam 1976. Khi noi đen toan bo phong trao, Phong trao mung 4 thang 6 (六四运动 - luc tu van đong) hoac Phong trao Dan chu 89 (tieng Trung: 八九民运, bat cuu dan van) đuoc su dung đe mo ta toan bo su kien nay.


Boi canh Cuoc cach mang van hoa ket thuc voi cai chet cua Mao Trach Đong nam 1976. Do Mao khoi xuong, phong trao nay đa gay ra thiet hai nghiem trong cho ket cau kinh te va xa hoi ban đau cua Trung Quoc. Đat nuoc nay bi sa lay trong ngheo đoi khi san xuat kinh te cham lai hoac dung han. Tu tuong chinh tri la toi quan trong trong cuoc song cua nguoi dan thuong cung nhu hoat đong noi bo cua chinh Đang Cong san. Tai Hoi nghi Trung uong 3 cua Uy ban Trung uong 11 vao thang 12 nam 1978, Đang Tieu Binh noi len nhu nha lanh đao thuc te cua Trung Quoc. Đang đua ra mot chuong trinh toan dien đe cai cach nen kinh te Trung Quoc. Trong vai nam, huong đi cua Trung Quoc hoan toan thay đoi. Su tap trung vao su tinh khiet ve y thuc he đa đuoc thay the bang mot đong luc manh me đe đat đuoc su thinh vuong ve vat chat.
Đe đieu hanh chuong trinh cai cach cua minh, Đang đa đay cac đong minh cua minh len cac chuc vu hang đau cua chinh phu va đang. Ho Dieu Bang tro thanh Tong Bi thu cua Đang Cong san vao nam 1982, trong khi Trieu Tu Duong đuoc bo nhiem lam Thu tuong, nguoi đung đau chinh phu, vao thang 9 nam 1980.


= Nhung thach thuc cua cai cach =
Cac cai cach nham giam vai tro cua nha nuoc trong nen kinh te va dan dan đua ra cac hinh thuc san xuat tu nhan trong nong nghiep va cong nghiep. Đen nam 1981, khoang 73% trang trai nong thon đa ngung hoat đong va 80% doanh nghiep nha nuoc đuoc phep giu lai loi nhuan. Trong mot vai nam, san xuat tang len voi nhung buoc nhay vot, va ngheo đoi đa giam đang ke.
Trong khi cac cai cach noi chung đuoc cong chung đon nhan, cac moi lo ngai gia tang ve mot loat cac van đe xa hoi ma nhung thay đoi mang lai, bao gom tham nhung va gia đinh tri cua cac quan chuc đang uu tu. He thong đinh gia do nha nuoc uy quyen, đuoc ap dung tu nhung nam 1950, tu lau đa giu gia on đinh o muc thap. Cac cai cach ban đau đa tao ra mot he thong hai muc gia trong đo mot so gia đuoc co đinh trong khi cac gia khac đuoc phep dao đong. Trong mot thi truong thieu hut kinh nien, đieu nay cho phep nhung nguoi co quan he tot mua hang hoa voi gia thap va sau đo ban lai voi gia thi truong. Cac quan chuc đang đot nhien thay minh chiu trach nhiem ve mot che đo nha nuoc đang phat trien ve quan ly kinh te va khuyen khich to lon cho viec an chenh lech gia. Bat binh ve tham nhung cua cong chung đat đen muc phat sot, va nhieu nguoi, đac biet la nhung nguoi trong cong đong tri thuc, bat đau tin rang chi co cai cach dan chu va phap quyen co the hoat đong nhu mot thuoc chua bach benh cho cac benh tat cua đat nuoc.
Sau cuoc hop Bac Đoi Ha nam 1988, lanh đao đang duoi thoi Đang Tieu Binh đa đong y chuyen đoi sang he thong đinh gia dua tren thi truong. Tin tuc ve viec noi long kiem soat gia đa kich hoat lan song rut tien mat, mua va tich tru hang hoa tren khap Trung Quoc. Chinh phu đa hoang loan va huy bo cai cach gia ca trong vong chua đay hai tuan, nhung tac đong cua no đa duy tri lau hon nhieu. Lam phat tang vot. Cac chi so chinh thuc bao cao rang chi so gia tieu dung tang 30% tai Bac Kinh trong khoang tu 1987 đen 1988, dan đen su hoang loan trong nhung nguoi lam cong an luong rang ho khong con đu kha nang mua hang hoa chu luc. Hon nua, trong nen kinh te thi truong moi, cac doanh nghiep nha nuoc khong co lai đa bi ap luc phai cat giam chi phi. Đieu nay đe doa mot ty le lon dan so von phai dua vao "vua lua sat", tuc la mot loat cac loi ich xa hoi nhu bao đam viec lam, cham soc y te va nha o đuoc tro cap.


= Khung hoang xa hoi va khung hoang tinh hop phap =
Cac nha lanh đao cai cach đa hinh dung vao nam 1978 rang tri thuc se đong mot vai tro hang đau trong viec huong dan đat nuoc thong qua cac cai cach, nhung đieu nay đa khong xay ra nhu ke hoach. Mac du đa mo cac truong đai hoc moi va tang tuyen sinh, he thong giao duc do nha nuoc chi đao khong tao ra đu sinh vien tot nghiep đe đap ung nhu cau thi truong gia tang trong cac linh vuc nong nghiep, cong nghiep nhe, dich vu va đau tu nuoc ngoai. Thi truong viec lam đac biet han che đoi voi sinh vien chuyen nganh khoa hoc xa hoi va nhan van. Hon nua, cac cong ty tu nhan khong con can phai chap nhan sinh vien đuoc nha nuoc giao cho ho, va nhieu cong viec luong cao đa đuoc cung cap tren co so gia đinh tri va su thien vi. Đat đuoc mot vi tri tot đuoc nha nuoc phan cong co nghia la đieu huong mot bo may quan lieu kem hieu qua, trao quyen cho cac quan chuc co it chuyen mon trong linh vuc quan ly cua ho. Đoi mat voi mot thi truong viec lam am đam va co hoi ra nuoc ngoai han che, tri thuc va sinh vien đa tap trung quan tam nhieu hon vao cac van đe chinh tri. Cac nhom nghien cuu nho, nhu "Salon dan chu" va "Salon vuon" (Caodi Shalong), bat đau xuat hien trong khuon vien truong đai hoc Bac Kinh. Cac to chuc nay thuc đay cac sinh vien tham gia chinh tri.
Đong thoi, he tu tuong xa hoi chu nghia cua đang phai đoi mat voi mot cuoc khung hoang ve tinh hop phap khi no dan dan ap dung cac thuc tien tu ban chu nghia. Doanh nghiep tu nhan đa tao đieu kien cho nhung ke truc loi, loi dung cac quy đinh long leo va thuong pho truong su giau co cua ho truoc nhung nguoi ngheo hon. Su bat man pho bien tap trung vao su phan phoi cua cai khong cong bang. Tham lam chu khong phai ky nang duong nhu tro thanh yeu to quan trong nhat cua thanh cong. Co su vo mong cong khai rong rai ve tuong lai cua đat nuoc. Quan chung muon thay đoi, nhung suc manh đe xac đinh "con đuong chinh xac" tiep tuc chi nam trong tay cua chinh phu ma ho khong đuoc bau chon.
Nhung cai cach toan dien va rong khap đa tao ra nhung khac biet chinh tri ve toc đo thi truong hoa va su kiem soat đoi voi he tu tuong đi kem voi no, mo ra mot lo hong sau sac trong gioi lanh đao trung uong. Cac nha cai cach ("canh huu", do Ho Dieu Bang lanh đao) ung ho tu do hoa chinh tri va đa nguyen tu tuong nhu la mot kenh đe noi len su bat man cua cong chung, va thuc đay cai cach hon nua. Nhung nguoi bao thu ("canh ta", do Tran Van lanh đao) noi rang cac cai cach đa đi qua xa, va ung ho viec quay tro lai kiem soat chat che hon cua nha nuoc đe đam bao su on đinh xa hoi va phu hop hon voi he tu tuong xa hoi chu nghia cua đang. Ca hai ben đeu can su ung ho cua nha lanh đao toi cao Đang Tieu Binh đe thuc hien cac quyet đinh chinh sach quan trong.


= Bieu tinh sinh vien nam 1986 =
Vao giua nam 1986, giao su vat ly thien van Phuong Le Chi tro ve tu mot vi tri tai Đai hoc Princeton va bat đau mot chuyen du lich ca nhan quanh cac truong đai hoc o Trung Quoc; dien thuyet ve tu do, nhan quyen va phan chia quyen luc. Phuong la mot phan cua dong chay ngam rong lon hon trong cong đong tri thuc uu tu nghi rang ngheo đoi va kem phat trien cua Trung Quoc, va tham hoa cua Cach mang Van hoa, la ket qua truc tiep cua he thong chinh tri đoc đoan va nen kinh te chi huy cung nhac. Quan điem rang cai cach chinh tri la cau tra loi duy nhat cho cac van đe đang dien ra cua Trung Quoc đa thu hut đuoc su ung ho rong rai cua cac sinh vien, khi cac bai phat bieu đuoc ghi am lai cua Phuong tro nen pho bien rong rai tren ca nuoc. Đap lai, Đang Tieu Binh canh cao rang Phuong ton sung mot cach mu quang loi song phuong Tay, chu nghia tu ban va he thong đa đang, đong thoi pha hoai tu tuong xa hoi chu nghia, gia tri truyen thong va su lanh đao cua đang.
Lay cam hung tu Fang va cac phong trao 'suc manh nhan dan' khac tren khap the gioi, vao thang 12 nam 1986, nhung nguoi bieu tinh đa to chuc cac cuoc bieu tinh chong lai toc đo cai cach cham chap. Cac van đe đuoc neu ra co pham vi rong, va bao gom cac yeu cau ve tu do hoa kinh te, dan chu va phap quyen. Trong khi cac cuoc bieu tinh ban đau đuoc to chuc tai Hop Phi, noi Fang song, chung nhanh chong lan sang Thuong Hai, Bac Kinh va cac thanh pho lon khac. Đieu nay đa bao đong gioi lanh đao trung uong, va lanh đao đa buoc toi cac sinh vien xui giuc hon loan theo kieu Cach mang Van hoa.
Tong Bi thu Đang Ho Dieu Bang bi quy trach nhiem vi co thai đo mem mong va xu ly sai cac cuoc bieu tinh, do đo lam suy yeu su on đinh xa hoi. Ong đa bi nhung nguoi bao thu len an gay gat va bi buoc thoi chuc Tong bi thu ngay 16 thang 1 nam 1987. Sau đo, đang bat đau "Chien dich chong tu do hoa tu san ", nham vao Ho, tu do hoa chinh tri va cac y tuong lay cam hung tu phuong Tay noi chung. Chien dich nay ngan chan cac cuoc bieu tinh cua sinh vien va that chat moi truong chinh tri, nhung Ho Dieu Bang van noi tieng trong gioi tien bo trong đang, gioi tri thuc va sinh vien.


Phan khang phat trien = Cai chet cua Ho Dieu Bang =
Khi Ho Dieu Bang đot ngot qua đoi vi mot con đau tim vao ngay 15 thang 4 nam 1989, cac sinh vien đa phan ung manh me, hau het ho tin rang cai chet cua ong co lien quan đen viec ong tu chuc. Cai chet cua Ho đa tao đong luc ban đau cho sinh vien tap hop lai voi so luong lon. Trong khuon vien truong đai hoc, nhieu ap phich xuat hien tuong nho Ho, keu goi su hoi sinh di san cua ong. Trong vai ngay, hau het cac ap phich đa viet ve cac van đe chinh tri rong lon hon, nhu tu do bao chi, dan chu va tham nhung. Nhung cuoc tu tap nho tu phat đe bay to thuong tiec Ho bat đau vao ngay 15 thang 4 xung quanh Đai tuong niem cac Anh hung Nhan dan tai Quang truong Thien An Mon. Cung ngay, nhieu sinh vien tai Đai hoc Bac Kinh (PKU) va Đai hoc Thanh Hoa đa dung len cac ban tho, va tham gia vao cuoc hop mat tai Quang truong Thien An Mon theo kieu tung phan. Cac cuoc hop mat sinh vien co to chuc cung bat đau o quy mo nho o Tay An va Thuong Hai vao ngay 16 thang 4. Ngay 17 thang 4, sinh vien tai Đai hoc Khoa hoc Chinh tri va Luat Trung Quoc (CUPL) đa lam mot vong hoa lon đe tuong nho Ho Dieu Bang. Buoi khanh thanh vong hoa dien ra vao ngay 17 thang 4 va mot đam đong lon hon mong đoi đuoc tap hop. Vao luc 17:00, 500 sinh vien CUPL đa đen cong phia đong cua Đai le đuong Nhan dan, gan Quang truong Thien An Mon, đe bay to long thuong tiec Ho Dieu Bang. Cac dien gia noi bat tu cac hoan canh khac nhau tu tap lai va đua ra cac bai dien van ghi cong Ho truoc cong chung va thao luan ve cac van đe xa hoi. Tuy nhien, no đa som bi coi la can tro hoat đong cua Đai le đuong, vi vay canh sat đa co gang thuyet phuc cac sinh vien giai tan.
Nhieu cuoc tu tap tu phat nho cua nguoi dan đe tuong nho Ho Dieu Bang đa dien ra vao ngay 15 thang Tu quanh Đai tuong niem cac anh hung nhan dan tai Quang truong Thien An Mon. Bat đau vao đem ngay 17 thang 4, ba nghin hoc sinh cua truong Đai hoc Bac Kinh đa dieu hanh tu truong đen Quang truong Thien An Mon, cung voi gan mot ngan sinh vien tu Tsinghua đa tham gia. Khi đen noi, ho nhanh chong gia nhap luc luong voi nhung nguoi đa tu tap tai quang truong. Dan dan, cuoc tap hop quan chung quy mo lon nay đa phat trien thanh mot cuoc bieu tinh, khi cac sinh vien bat đau phac thao mot danh sach nhung loi thinh cau va đe xuat gui toi Đang Cong san Trung Quoc, trong đo ho keu goi chinh phu: 

Cong nhan quan điem cua Ho Dieu Bang ve dan chu va tu do la chinh xac;
Thua nhan rang cac chien dich chong tha hoa tinh than va chong chu nghia tu do tu san cua chinh phu đa sai lam
Cong khai thong tin ve thu nhap cua cac lanh đao nha nuoc va thanh vien gia đinh cua ho
Cho phep bao chi tu nhan hoat đong va ngung kiem duyet bao chi
Tang nguon kinh phi đau tu cho giao duc va tang luong cho gioi tri thuc
Ket thuc viec kim ham cuoc bieu tinh o Bac Kinh
Cong khai nhung đoi hoi cua sinh vien tren cac phuong tien truyen thong chinh thuc
Sang ngay 18 thang 4, sinh vien van tu tap o Quang truong. Mot so nguoi tap trung quanh Đai tuong niem Anh hung Nhan dan hat nhung bai hat yeu nuoc va lang nghe nhung bai phat bieu ngau hung cua ban to chuc sinh vien, nhung nguoi khac tap trung tai Đai le đuong. Trong khi đo, mot vai ngan sinh vien đa tap trung tai cong Tan Hoa, loi vao Trung Nam Hai, tru so cua lanh đao đang, tai đo ho yeu cau đoi thoai voi lanh đao. Canh sat đa ngan chan cac sinh vien đi vao đo. Cac sinh vien sau đo thuc hien mot cuoc bieu tinh ngoi.
Vao ngay 20 thang 4, hau het cac sinh vien đa bi thuyet phuc roi khoi Cong Tan Hoa. Đe giai tan khoang 200 sinh vien con lai, canh sat đa su dung dui cui; bao cao đa co đung đo nho. Nhieu sinh vien cam thay bi canh sat lam dung, va nhung tin đon ve su tan bao cua canh sat lan truyen nhanh chong. Vu viec nay khien cac sinh vien trong khuon vien truong tuc gian, dan đen nhung sinh vien von khong hoat đong chinh tri quyet đinh tham gia cac cuoc bieu tinh. Cung vao ngay nay, mot nhom cong nhan tu xung la Lien đoan tu tri Cong nhan Bac Kinh đa ban hanh hai to roi thach thuc ban lanh đao trung uong.
Tang le nha nuoc cua Ho Dieu Bang dien ra vao ngay 22 thang Tu. Vao toi ngay 21 thang 4, khoang 100.000 sinh vien đa dieu hanh tren Quang truong Thien An Mon, phot lo cac menh lenh tu chinh quyen thanh pho Bac Kinh rang Quang truong se phai đong cua đe thuc hien tang le. Tang le dien ra ben trong Đai le đuong va co su tham gia cua lanh đao, đuoc truyen hinh truc tiep toi cac sinh vien. Tong Bi thu Trieu Tu Duong đoc đieu van. Đam tang duong nhu voi va, va chi keo dai 40 phut, khi cam xuc dang trao tren Quang truong. Cac sinh vien đa khoc.

An ninh đa chan loi vao phia đong đen Đai le đuong Nhan dan, nhung mot so sinh vien đa tien ve phia truoc. Mot so it đuoc phep vuot qua dong nguoi canh sat. Ba trong so nhung sinh vien nay (Zhou Yongjun, Guo Haifeng va Zhang Zhiyong) quy xuong tren cac bac thang cua Đai le đe trinh bay kien nghi va yeu cau đuoc gap Thu tuong Ly Bang.  Đung ben canh ho, mot sinh vien thu tu (Ngo Nhi Khai Hy) đa co mot bai phat bieu ngan gon, đay cam xuc cau xin Ly Bang ra va noi chuyen voi ho. So luong lon hon cac sinh vien van con o Quang truong nhung ben ngoai hang rao, đoi khi rat xuc đong, het len nhung yeu cau hoac khau hieu va lao ve phia canh sat. Ngo Nhi Khai Hy lam diu đam đong xuong khi ho cho Thu tuong xuat hien. Tuy nhien, khong co nha lanh đao nao đi ra khoi Đai le đuong, khien cac sinh vien that vong va tuc gian; mot so keu goi bai khoa.
Vao ngay 21 thang 4, sinh vien bat đau to chuc lai duoi danh nghia cua cac to chuc chinh thuc. Vao ngay 23 thang 4, trong mot cuoc hop cua khoang 40 sinh vien tu 21 truong đai hoc, Lien đoan tu tri cua sinh vien Bac Kinh (con goi la Lien minh) đa đuoc thanh lap. Lien đoan đa bau sinh vien CUPL Zhou Yongjun lam chu tich. Wang Dan va Ngo Nhi Khai Hy cung noi len nhu nhung nguoi lanh đao. Lien minh nay sau đo keu goi bai khoa o tat ca cac truong đai hoc o Bac Kinh. Mot to chuc đoc lap nhu vay hoat đong ben ngoai tham quyen cua đang đa giong len hoi chuong bao đong cho cac lanh đao.
Vao ngay 22 thang 4, luc gan chang vang toi, bao loan nghiem trong đa no ra o Truong Sa va Tay An. O Tay An, nhung ke bao loan đa pha huy xe hoi va nha cua, va nan cuop boc xay ra tai cac cua hang gan cong Tay Hoa cua thanh pho. Tai Truong Sa, 38 cua hang đa bi nhung ke cuop boc pha huy. Hon 350 nguoi đa bi bat o ca hai thanh pho. Tai Vu Han, sinh vien đai hoc đa to chuc cac cuoc bieu tinh phan đoi chinh quyen tinh. Khi tinh hinh tro nen bien đong hon tren toan quoc, Trieu Tu Duong đa goi nhieu cuoc hop cua Uy ban Thuong vu Bo Chinh tri (PSC). Trieu nhan manh ba điem: khong khuyen khich sinh vien tiep tuc bieu tinh va yeu cau ho quay tro lai lop hoc, su dung tat ca cac bien phap can thiet đe chong bao loan va cac hinh thuc đoi thoai coi mo voi cac sinh vien o cac cap chinh quyen khac nhau. Thu tuong Ly Bang keu goi Trieu Tu Duong len an nhung nguoi bieu tinh va nhan ra su can thiet phai co hanh đong nghiem trong hon. Trieu đa bac bo quan điem cua Ly. Mac du đa co nhung loi keu goi ong o lai Bac Kinh, Trieu Tu Duong đa roi Trung Quoc đe thuc hien chuyen tham cap nha nuoc theo lich trinh toi Bac Trieu Tien vao ngay 23 thang 4.


= Buoc ngoat: Xa luan ngay 26 thang 4 =
 
Su roi đi cua Trieu toi Bac Trieu Tien đa khien Ly Bang tro thanh quyen lanh đao cao nhat tai Bac Kinh. Vao ngay 24 thang 4, Ly Bang va PSC đa gap go voi Bi thu Bac Kinh Li Ximing va thi truong Tran Hy Đong đe đanh gia tinh hinh tai Quang truong. Cac quan chuc thanh pho muon giai quyet nhanh chong cuoc khung hoang va đong khung cac cuoc bieu tinh nhu mot am muu lat đo he thong chinh tri cua Trung Quoc va cac nha lanh đao đang lon, bao gom ca Đang Tieu Binh. Voi su vang mat cua Trieu, Uy ban đa đong y rang phai co hanh đong kien quyet chong lai bieu tinh. Vao sang ngay 25 thang 4, Chu tich nuoc Duong Thuong Con va Thu tuong Ly Bang đa gap Đang Tieu Binh tai dinh thu cua Đang. Đang tan thanh lap truong cung ran va cho biet mot 'canh bao' thich hop phai đuoc pho bien thong qua cac phuong tien thong tin đai chung đe han che cac cuoc bieu tinh tiep theo. Cuoc hop đa thiet lap vung chac su đanh gia chinh thuc đau tien ve cac cuoc bieu tinh tu ban lanh đao, va nhan manh viec Đang co 'tieng noi cuoi cung' ve cac van đe quan trong. Ly Bang sau đo đa truyen lenh soan thao cac quan điem cua Đang nhu mot thong cao va ban hanh cho tat ca cac quan chuc Đang Cong san cap cao voi no luc nham huy đong bo may đang chong lai nguoi bieu tinh.
Vao ngay 26 thang 4, to nhat bao chinh thuc cua đang Nhan Dan nhat bao đa phat hanh mot bai xa luan tren trang nhat co tieu đe " Can phai co lap truong ro rang chong lai cac xao tron." Ngon ngu trong bai xa luan đa mo ta mot cach hieu qua phong trao sinh vien la mot cuoc noi day chong đang, chong chinh phu. Bai bao lam cac sinh vien phan no, va cho rang bai bao nhu mot ban cao trang truc tiep ve cac cuoc bieu tinh va nguyen nhan cua no. Bai xa luan đa gay ra phan tac dung. Thay vi ep sinh vien phai nhan thua, bai bao đa đay sinh vien vao the chong lai chinh quyen. Ban chat phan cuc cua bai xa luan khien no tro thanh điem nhan chinh cho phan con lai cua cac cuoc bieu tinh. Bai xa luan goi len nhung ky uc cua cuoc Cach mang Van hoa, su dung thuat hung bien tuong tu nhu su dung trong su kien Thien An Mon nam 1976 - su kien ma ban đau đuoc dan nhan la mot am muu chong chinh phu nhung sau đo đa đuoc phuc hoi nhu la mot phong trao "yeu nuoc" duoi su lanh đao cua Đang Tieu Binh.


= Cac cuoc bieu tinh ngay 27 thang 4 =

Đuoc to chuc boi Lien minh vao ngay 27 thang 4, khoang 50.000 -100.000 sinh vien tu tat ca cac truong đai hoc Bac Kinh đa dieu hanh qua cac đuong pho cua thu đo đen Quang truong Thien An Mon, pha vo cac hang rao do canh sat thiet lap va nhan đuoc su ung ho rong rai cua cong chung doc đuong, đac biet la tu cac cong nhan nha may. Cac nha lanh đao sinh vien, mong muon the hien ban chat yeu nuoc cua phong trao, cung giam bot cac khau hieu chong Đang cong san, chon cach trinh bay thong điep la "chong tham nhung, chong chu nghia than huu", nhung "ung ho đang". Tro treu la cac phe phai sinh vien thuc su keu goi lat đo Đang Cong san đa co đuoc su ung ho do ket qua cua bai xa luan ngay 26 thang 4.
Thanh cong ruc ro cua cuoc tuan hanh đa buoc chinh phu phai nhuong bo va gap go cac đai dien sinh vien. Vao ngay 29 thang 4, phat ngon vien cua Hoi đong Nha nuoc Yuan Mu đa gap go cac đai dien đuoc chi đinh cua cac hiep hoi sinh vien do chinh phu lap ra. Trong khi cac cuoc thao luan đa thao luan ve mot loat cac van đe, bao gom ca bai xa luan, su kien Cong Tan Hoa va tu do bao chi, cac sinh vien đa đat đuoc rat it ket qua đang ke. Cac nha lanh đao sinh vien đoc lap nhu Ngo Nhi Kha Hy đa tu choi tham du cuoc hop.
Giong đieu cua chinh phu ngay cang thien ve hoa giai khi Trieu Tu Duong tro ve tu Binh Nhuong vao ngay 30 thang 4 va tiep tuc quyen hanh phap cua minh. Theo quan điem cua Trieu, phuong phap tiep can cung ran la khong hieu qua va nhuong bo la phuong an duy nhat. Trieu yeu cau bao chi đuoc coi mo đe bao cao phong trao mot cach tich cuc, va đua ra hai bai phat bieu cam thong vao ngay 3-4 thang 5. Trong cac bai phat bieu, Trieu noi rang nhung lo ngai cua sinh vien ve tham nhung la hop phap va ban chat cua phong trao sinh vien la yeu nuoc. Cac bai phat bieu ve co ban phu nhan thong điep cua bai xa luan ngay 26 thang 4. Trong khi khoang 100.000 sinh vien dieu hanh tren đuong pho Bac Kinh vao ngay 4 thang 5 đe ky niem Phong trao Ngu Tu va lap lai yeu cau tu cac cuoc tuan hanh truoc đo, nhieu sinh vien hai long voi nhung nhuong bo cua chinh phu. Ngay 4 thang 5, tat ca cac truong đai hoc Bac Kinh tru PKU va BNU đeu tuyen bo cham dut tay chay. Sau đo, phan lon cac sinh vien bat đau mat hung thu voi phong trao.


Bieu tinh leo thang = Chuan bi đoi thoai =
Ban lanh đao Đang đa chia re ve cach đap ung voi phong trao ke tu giua thang Tu. Sau khi Trieu Tu Duong tro ve tu Bac Trieu Tien, cang thang phe phai gia tang giua phe tien bo va phe bao thu. Nhung nguoi ung ho tiep tuc đoi thoai va cach tiep can mem mong voi cac sinh vien đa tap hop phia sau Trieu Tu Duong, trong khi nhung nguoi bao thu cung ran phan đoi phong trao tap hop đang sau Thu tuong Ly Bang. Trieu va Ly đa đung đo tai mot cuoc hop Uy ban Thuong vu vao ngay 1 thang 5. Ly cho rang nhu cau on đinh se lan at tat ca nhung thu khac, trong khi Trieu noi rang đang nen the hien su ung ho đe tang them dan chu va minh bach. Trieu yeu cau đoi thoai them nua.
Đe chuan bi đoi thoai, Hoi sinh vien tu tri đa bau đai dien vao mot phai đoan chinh thuc. Tuy nhien, đa co mot so xich mich, vi cac nha lanh đao Lien minh đa mien cuong đe phai đoan đon phuong kiem soat phong trao. Phong trao bi cham lai do thay đoi cach tiep can thong tha hon, đa bi ran nut boi su bat hoa trong noi bo, va ngay cang bi lam loang boi su tham gia ngay cang giam tu luc luong sinh vien. Trong boi canh nay, mot nhom cac nha lanh đao co kha nang loi cuon, bao gom Wang Dan va Ngo Nhi Kha Hy, mong muon lay lai đong luc. Ho cung khong tin vao nhung loi đe nghi 'đoi thoai' cua chinh phu, coi đoi thoai chi la mot muu đo đuoc chinh phu thiet ke đe cau gio va lam diu cac sinh vien. Đe thoat khoi cach tiep can vua phai va gia tang tu tu hien đang đuoc cac nha lanh đao sinh vien lon khac ap dung, nhung sinh vien cap tien nay bat đau keu goi quay tro lai cac bien phap đoi đau hon. Ho to chuc mot ke hoach van đong sinh vien tuyet thuc vao ngay 13   thang 5. Nhung no luc ban đau đe huy đong nhung nguoi khac cung tham gia chi gap đuoc thanh cong khiem ton cho đen khi Sai Linh đua ra loi keu goi đay cam xuc vao đem truoc khi cuoc tuyet thuc du kien bat đau.


= Cuoc tuyet thuc bat đau =

Cac sinh vien bat đau tuyet thuc vao ngay 13 thang 5, hai ngay truoc chuyen tham Trung Quoc cap nha nuoc đuoc cong bo rong rai cua nha lanh đao Lien Xo Mikhail Gorbachev. Biet rang buoi le chao đon Gorbachev đa đuoc len ke hoach to chuc tren Quang truong, cac nha lanh đao sinh vien muon su dung cuoc tuyet thuc o đo đe buoc chinh phu phai đap ung yeu cau cua ho. Hon nua, cuoc tuyet thuc đa gianh đuoc su đong cam rong rai tu dan chung va tao ra cho phong trao sinh vien tinh than rat cao ma no tim kiem. Đen chieu ngay 13 thang 5, khoang 300.000 nguoi đa tap trung tai Quang truong.
Lay cam hung tu qua trinh cua cac su kien o Bac Kinh, cac cuoc bieu tinh va đinh cong bat đau tai cac truong đai hoc o cac thanh pho khac, voi nhieu sinh vien đi toi Bac Kinh đe tham gia bieu tinh. Noi chung, cuoc bieu tinh tai Quang truong Thien An Mon đa đuoc sap xep hop ly, voi cac cuoc tuan hanh hang ngay cua cac sinh vien tu cac truong đai hoc khac nhau o Bac Kinh the hien su đoan ket cua ho voi su tay chay cua lop va voi yeu cau cua cuoc bieu tinh. Cac sinh vien đa hat The Internationale tren đoan đuong đi đen Quang truong va tai Quang truong. 
So rang phong trao se vuot khoi tam kiem soat, Đang Tieu Binh đa ra lenh don dep Quang truong đe đon chuyen tham cua Gorbachev. Thuc hien yeu cau cua Đang, Trieu Tu Duong mot lan nua su dung mot cach tiep can mem, va chi đao cap duoi cua minh phoi hop đam phan voi sinh vien ngay lap tuc. Zhao tin rang ong co the loi cuon long yeu nuoc cua sinh vien va cac sinh vien hieu cac dau hieu hon loan noi bo trong hoi nghi thuong đinh Xo-Trung se la su xau ho cho quoc gia (khong chi chinh phu). Vao sang ngay 13 thang 5, Yan Mingfu, nguoi đung đau Mat tran Thong nhat cua Đang Cong san, đa yeu cau mot cuoc hop khan cap, tap hop cac nha lanh đao va tri thuc noi tieng, bao gom Luu Hieu Ba, Chen Ziming va Wang Juntao. Yan cho biet chinh phu đa đuoc chuan bi đe to chuc đoi thoai truc tiep voi đai dien sinh vien, nhung le chao đon Gorbachev tai Thien An Mon se bi huy bo du cac sinh vien co rut khoi Quang truong hay khong - đieu nay đong nghia voi viec loai bo quyen luc thuong luong ma cac sinh vien nghi rang ho so huu. Thong bao đa khien ban lanh đao sinh vien roi vao tinh trang hon loan.


= Chuyen tham cua Mikhail Gorbachev =
Han che bao chi đa đuoc noi long đang ke trong thoi gian tu đau đen giua thang 5. Truyen thong nha nuoc bat đau phat song nhung đoan phim gay thien cam voi nguoi bieu tinh va phong trao, bao gom ca nhung nguoi tuyet thuc. Vao ngay 14 thang 5, nhung tri thuc do Dai Qing lanh đao đa xin phep Hu Qili đe vuot qua su kiem duyet cua chinh phu va đua ra nhung quan điem tien bo cua tri thuc quoc gia tren Quang minh nhat bao. Cac tri thuc sau đo đa đua ra mot loi keu goi khan cap yeu cau cac sinh vien roi khoi Quang truong trong mot no luc đe giam bot xung đot. Tuy nhien, nhieu sinh vien tin rang cac tri thuc đang phat ngon cho chinh phu, va tu choi di chuyen. Toi hom đo, cac cuoc đam phan chinh thuc đa dien ra giua cac đai dien chinh phu do Yan Mingfu dan đau va đai dien sinh vien do Shen Tong va Xiang Xiaoji dan đau. Yan khang đinh ban chat yeu nuoc cua phong trao sinh vien va khan khoan xin sinh vien rut khoi Quang truong. Trong khi su chan thanh ro rang xin đuoc thoa hiep cua Yan lam mot so sinh vien thoa man, cuoc đam phan ngay cang tro nen hon loan khi cac phe phai sinh vien canh tranh nhau chuyen tiep cac đoi hoi khong nhat quan va roi rac toi cac lanh đao. Ngay sau khi cac nha lanh đao sinh vien biet rang su kien nay đa khong đuoc phat song tren toan quoc nhu loi hua ban đau cua chinh phu, cuoc hop đa sup đo. Yan sau đo đich than đen Quang truong đe keu goi cac sinh vien, tham chi đe nghi sinh vien giu chinh ong lai lam con tin. Yan cung đua loi cau xin cua hoc sinh đen Ly Bang vao ngay hom sau, yeu cau Ly xem xet chinh thuc viec rut lai Xa luan ngay 26 thang 4 va đoi nhan hieu cho phong trao la "yeu nuoc va dan chu"; Ly đa tu choi.
Cac sinh vien van o Quang truong trong chuyen tham cua Gorbachev; le đon cua ong đa đuoc to chuc tai san bay. Hoi nghi thuong đinh Xo-Trung, lan đau tien trong khoang 30 nam, đanh dau su binh thuong hoa quan he Xo-Trung, va đuoc coi la mot buoc đot pha co y nghia lich su to lon đoi voi cac nha lanh đao Trung Quoc. Tuy nhien, qua trinh dien ra suon se cua no đa bi phong trao sinh vien pha hong; đieu nay tao ra mot su boi roi lon ("mat mat ") cho cac lanh đao Trung Quoc tren san khau toan cau, va đay nhieu nguoi trong chinh phu tu on hoa toi con đuong 'cung ran' hon. Hoi nghi thuong đinh giua Đang va Gorbachev dien ra tai Đai le đuong Nhan dan giua boi canh hon loan va bieu tinh o Quang truong. Khi Gorbachev gap Trieu Tu Duong vao ngay 16 thang 5, Trieu noi voi Gorbachev, va xet ve mot phuong dien mo rong la voi bao chi quoc te, rang Đang van la 'lanh đao toi cao' o Trung Quoc. Đang cam thay rang nhan xet nay la no luc cua Trieu đe đo loi cho viec xu ly phong trao sinh vien sai lam sang cho Đang. Viec Trieu Tu Duong bao ve ca nhan minh chong lai cao buoc nay bang cach thong bao rieng cho cac nha lanh đao the gioi rang Đang la trung tam quyen luc thuc su von la quy trinh van hanh tieu chuan; Ly Bang đa co nhung tuyen bo rieng gan nhu giong het voi tong thong Hoa Ky George H.W. Bush vao thang 2 nam 1989. Tuy nhien, tuyen bo nay đanh dau su chia re mang tinh quyet đinh giua hai nha lanh đao cap cao nhat cua đat nuoc Trung Quoc.


= Lay đa =

Cac cuoc tuyet thuc đa lam ung ho cho cac sinh vien tang vot va khoi day su cam thong tren ca nuoc. Khoang mot trieu cu dan Bac Kinh tu moi tang lop đa the hien su đoan ket tu ngay 17-18 thang 5. Nhung nguoi nay bao gom nhan vien quan đoi, si quan canh sat va cac quan chuc đang cap thap. Nhieu to chuc Đang va Đoan Thanh nien co so, cung nhu cac cong đoan lao đong do chinh phu tai tro, đa khuyen khich thanh vien cua ho đi bieu tinh. Ngoai ra, mot so to chuc khong cong san cua Trung Quoc đa gui thu cho Ly Bang bay to ung ho cua ho đoi voi cac sinh vien. Hoi Chu thap đo Trung Quoc đa đua ra mot thong bao đac biet va gui mot so luong lon nhan vien đen cung cap dich vu y te cho nhung nguoi tuyet thuc tren Quang truong. Sau khi Mikhail Gorbachev ra ve, nhieu nha bao nuoc ngoai van o lai thu đo Trung Quoc đe đua tin ve cac cuoc bieu tinh, khien phong trao tro nen noi bat tren binh dien quoc te. Cac chinh phu phuong Tay keu goi Bac Kinh giu kiem che.
Phong trao, von suy yeu vao cuoi thang 4, gio đa lay lai đuoc đa. Đen ngay 17 thang 5, khi cac sinh vien tu khap đat nuoc đo ve thu đo đe tham gia phong trao, cac cuoc bieu tinh voi quy mo khac nhau đa xay ra o khoang 400 thanh pho cua Trung Quoc. Sinh vien bieu tinh tai tru so đang cap tinh o Phuc Kien, Ho Bac va Tan Cuong. Do cac lanh đao Bac Kinh khong co y kien ro rang, chinh quyen đia phuong khong biet lam the nao đe tra loi. Boi vi cac cuoc bieu tinh bay gio bao gom mot loat cac nhom xa hoi, moi nhom mang theo nhung bat binh rieng, nen ngay cang khong ro chinh phu nen đam phan voi ai, va nhung yeu cau cua dan chung la gi. Chinh phu Trung Quoc, von van chia re ve cach đoi pho voi phong trao, đa thay tham quyen va tinh hop phap cua no dan bi xoi mon khi nhung nguoi tuyet thuc dan tro nen noi bat va nhan đuoc su đong cam rong rai. Nhung hoan canh ket hop nay gay ap luc to lon, ep chinh quyen hanh đong, va thiet quan luat đa đuoc thao luan nhu mot phan ung kha thi.
Tinh hinh tro nen kho xu, nen suc nang cua viec quyet đinh hanh đong đa đat tren vai nha lanh đao toi cao Đang Tieu Binh. Tinh the lam vao đoi đau vao ngay 17 thang 5, trong mot cuoc hop cua Uy ban Thuong vu Bo Chinh tri tai nha rieng cua Đang. Tai cuoc hop, chien luoc dua tren nhuong bo cua Trieu Tu Duong, keu goi rut lai bai Xa luan ngay 26 thang 4, đa bi chi trich triet đe. Ly Bang, Dieu Y Lam va Đang khang đinh rang bang cach phat bieu loi hoa giai voi Ngan hang Phat trien chau A vao ngay 4 thang 5, Trieu đa boc lo su chia re trong gioi lanh đao cao nhat va thuc đay cac sinh vien. Đang canh bao rang "khong co cach nao lui xuong ma khong co tinh trang mat kiem soat", va vi vay "quyet đinh la chuyen quan vao Bac Kinh đe tuyen bo thiet quan luat" nham cho thay lap truong khong khoan nhuong cua chinh phu. Đe bien minh cho thiet quan luat, nhung nguoi bieu tinh đuoc mo ta la nhung cong cu cua "chu nghia tu do tu san", la nhung nguoi đang giat day phia sau hau truong, cung nhu la cac cong cu cua cac thanh phan trong đang muon tiep tuc cac tham vong ca nhan cua ho. Trong phan con lai cua cuoc đoi, Trieu Tu Duong khang đinh rang quyet đinh cuoi cung nam trong tay cua Đang: trong so nam thanh vien Uy ban co mat tai cuoc hop, ong va Hu Qili phan đoi viec ap dung thiet quan luat; con Ly Bang va Dieu Y Lam kien quyet ung ho; va Kieu Thach van to ra trung lap mot cach can than va khong theo ben nao. Đang bo nhiem ba nguoi Ly, Dieu va Kieu đe thuc hien quyet đinh nay.
Vao toi ngay 17 thang 5, Uy ban thuong vu đa hop tai Trung Nam Hai đe hoan thien cac ke hoach cho quan luat. Tai cuoc hop, Trieu tuyen bo rang ong đa san sang đi "nghi phep", voi ly do ong khong the tu minh thuc hien thiet quan luat. Cac truong lao tham du cuoc hop, Bac Nhat Ba va Duong Thuong Con, keu goi Uy ban tuan theo menh lenh cua Đang. Trieu Tu Duong khong coi cuoc bo phieu cua uy ban, von khong co ket luan ro rang, co y nghia rang buoc ve mat phap ly đoi voi thiet quan luat;  Duong Thuong Con, voi tu cach la Pho Chu tich Quan uy Trung uong, đa tiep tuc huy đong quan đoi di chuyen vao Bac Kinh.
Ly Bang gap sinh vien lan đau tien vao ngay 18 thang 5 trong mot no luc đe xoa diu moi quan tam cua cong chung ve cuoc tuyet thuc. Trong cac cuoc hoi đam, cac nha lanh đao sinh vien mot lan nua yeu cau chinh phu huy bo Xa luan 26 thang 4 va khang đinh phong trao sinh vien la "yeu nuoc". Li Peng cho biet moi quan tam chinh cua chinh phu la đua nhung sinh vien tuyet thuc đen benh vien. Cac cuoc thao luan mang tinh đoi đau va mang lai it tien bo hoac đoi thoai, nhung đa khien cac lanh đao sinh vien tro nen noi bat tren truyen hinh quoc gia. Đen thoi điem nay, nhung nguoi keu goi lat đo đang va ca nhan Ly Bang va Đang tro nen noi bat ca o Bac Kinh va cac thanh pho khac. Nhung khau hieu nham vao ca nhan ho Đang, vi du nhu goi ong la "quyen luc đang sau ngai vang". 

Vao sang som ngay 19 thang 5, Trieu Tu Duong đa đi cung voi On Gia Bao. Ly Bang cung đen Quang truong, nhung đa roi đi ngay sau đo. Luc 4:50 sang Trieu đa co mot bai phat bieu voi loa truoc đam đong sinh vien, keu goi cac sinh vien cham dut tuyet thuc. Mot phan bai dien van cua ong đa tro thanh cau trich dan noi tieng: "Hoi cac sinh vien, chung toi đa đen qua muon. Chung toi xin loi. Cac ban noi ve chung toi, chi trich chung toi, tat ca nhung đieu đo đeu can thiet. Ly do toi đen đay khong phai la đe yeu cau cac ban tha thu cho chung toi. Tat ca nhung gi toi muon noi la cac sinh vien đang rat yeu, đay la ngay thu 7 ke tu khi cac ban tuyet thuc, cac ban khong the tiep tuc nhu the nay đuoc. [...] Cac ban van con tre, van con nhieu ngay thang o phia truoc, cac ban phai song khoe manh, đe nhin thay ngay ma Trung Quoc hoan thanh bon hien đai hoa. Cac ban khong giong chung toi, chung toi đa gia, no khong con quan trong voi chung toi nua".. Bai phat bieu đay cam xuc cua Zhao đuoc mot so hoc sinh hoan nghenh. Đay la lan xuat hien truoc cong chung cuoi cung cua ong.
Vao ngay 19 thang 5, Uy ban Thuong vu đa gap go cac nha lanh đao quan su va nguyen lao trong đang. Đang chu tri cuoc hop va noi rang thiet quan luat la lua chon duy nhat. Trong cuoc hop, Đang tuyen bo rang ong đa 'nham lan' khi chon Ho Dieu Bang va Trieu Tu Duong lam nguoi ke vi, va quyet tam loai Trieu khoi vi tri Tong Bi thu. Đang cung tuyen bo se kien quyet đoi pho voi nhung nguoi ung ho Trieu va bat đau cong viec tuyen truyen.


= Tren toan quoc va o ben ngoai Trung Quoc đai luc =
Buoi đau phong trao, truyen thong Trung Quoc co co hoi hiem hoi đe thong tin mot cach tu do va chinh xac. Đa so ho đuoc tu do viet va thong bao su kien đang dien ra vi khong bi cac co quan đia phuong va chinh phu quan ly. Tin tuc nhanh chong lan rong tren khap luc đia. Theo bao cao cua truyen thong Trung Quoc, sinh vien va cong nhan tai hon 400 thanh pho, gom ca cac thanh pho tai Noi Mong, cung to chuc lai va bat đau phan khang. Moi nguoi cung keo toi thu đo đe gia nhap cuoc phan khang tai Quang truong Thien An Mon.
Sinh vien đai hoc tai Thuong Hai cung xuong đuong đe ky niem cai chet cua Ho Dieu Bang va phan đoi mot so chinh sach cua chinh phu. Trong nhieu truong hop, ho đuoc su ung ho cua cac uy ban đang cua truong. Giang Trach Dan, khi ay la bi thu đang uy thanh pho, dien thuyet truoc cac sinh vien, bay to su cam thong boi ong cung tung la mot sinh vien hoat đong tich cuc truoc nam 1949. Cung luc ay, ong nhanh chong hanh đong đieu cac luc luong canh sat toi kiem soat đuong pho va thanh trung cac lanh đao Đang Cong san ung ho sinh vien.
Ngay 19 thang 4, cac bien tap vien to The gioi kinh te đao bao, mot tap chi co khuynh huong cai cach, quyet đinh xuat ban, trong so 439 ngay 24 thang 4, mot muc binh luan ve Ho Dieu Bang. Ben trong la mot bai viet cua Nghiem Gia Ky, voi loi le ung ho nhung sinh vien phan khang tai Bac Kinh ngay 18 thang 4, va keu goi đanh gia lai viec thanh trung ong nam 1987. Ngay 21 thang 4, mot quan chuc Đang tai Thuong Hai đa yeu cau tong bien tap, Kham Ban Lap, thay đoi mot so đoan. Kham Ban Lap tu choi va Tran phai quay sang Giang Trach Dan, nguoi yeu cau kiem duyet bai bao. Toi thoi điem ay, đot bao in đau tien đa đuoc phat hanh. So con lai đuoc xuat ban voi mot trang trong. Ngay 26 thang 4, Nhan dan Nhat bao xuat ban bai xa luan len an cuoc phan khang cua sinh vien. Giang hanh đong theo huong nay va đinh chi chuc vu cua Kham Ban Lap. Ong nhanh chong noi len nam quyen luc sau khi qua quyet dep yen nhung cuoc bieu tinh nam 1989.
Tai Huong Cang, ngay 27 thang 5 nam 1989, hon 300.000 nguoi đa tu hop tai truong đua ngua Bao Ma Đia trong mot su kien đuoc goi la "Nhung bai hat dan chu danh cho Trung Quoc". Nhieu nhan vat noi tieng nguoi Hong Kong va Đai Loan đa cung hat va the hien su ung ho cua ho voi cac sinh vien tai Bac Kinh. Hom sau, ngay 28 thang 5, mot đam dieu hanh do Martin Lee, Szeto Wah va nhieu nguoi khac dan đau đa đi suot hon đao Hong Kong; 1.5 trieu nguoi đa tham gia.
Cung co nhung cuoc bieu tinh tai Đai Loan. Chinh phu đa thong qua mot đieu luat cho rang ho se cung cap mot ho chieu Trung Hoa Dan quoc va ho tro tai chinh cho bat ky nguoi Trung Quoc nao tu bo ho chieu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.
Tren khap the gioi, o nhung noi co nhieu nguoi Trung Quoc sinh song, nhung cuoc tu tap va tuan hanh dien ra. Nhieu chinh phu, nhu Hoa Ky, Nhat Ban... cung đua ra nhung canh bao, khuyen cao cong dan nuoc minh khong toi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.


Chinh phu giai tan cuoc bieu tinh = Thiet quan luat =

Chinh phu Trung Quoc đa tuyen bo thiet quan luat vao ngay 20 thang 5, va huy đong khoang 250.000 quan đen thu đo Bac Kinh. Su xam nhap cua quan đoi vao thanh pho đa bi chan tai cac vung ngoai o boi đam đong nhung nguoi bieu tinh. Hang chuc ngan nguoi bieu tinh đa bao vay cac xe quan su, ngan can ho tien len hoac rut lui. Nhung nguoi bieu tinh đa thuyet phuc binh linh tham gia vao su nghiep đau tranh cua ho; ho cung cung cap cho binh linh đo an, nuoc va noi tru an. Nhan thay khong co cach nao đe tien ve phia truoc, chinh quyen đa ra lenh cho quan đoi rut quan vao ngay 24 thang Nam. Tat ca cac luc luong chinh phu rut lui ve can cu ben ngoai thanh pho.
Trong luc ay, nhung cuoc bieu tinh van tiep dien. Cuoc tuyet thuc đang tien dan toi tuan thu ba va chinh phu đa giai quyet đuoc no truoc khi co nhung nguoi phai chet vi đoi. Sau cac cuoc ban cai trong gioi lanh đao cong san, viec su dung luc luong quan đoi giai quyet khung hoang đuoc đua ra va dan toi mot su chia re sau sac trong Bo chinh tri. Tong Bi thu Trieu Tu Duong bi gat khoi ban lanh đao chinh tri vi ong ung ho hanh đong phan khang cua sinh vien. Quan đoi cung khong thong nhat trong viec giai quyet van đe va thua nhan khong ung ho truc tiep viec su dung vu luc, khien gioi lanh đao phai tim kiem cac ca nhan muon thuc hien menh lenh cua ho.
Binh si va xe tang thuoc Quan đoan 27 va 28 Quan đoi Giai phong Nhan dan Trung Quoc đuoc gui toi kiem soat thanh pho. Quan đoan 27 nam duoi quyen chi huy cua mot si quan co quan he voi Duong Thuong Con. Trong mot cuoc hop bao, Tong thong Hoa Ky George H. W. Bush đa thong bao nhung lenh trung phat voi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, sau nhung loi keu goi hanh đong tu phia cac thanh vien Nghi vien nhu Thuong nghi si Jesse Helms. Tong thong Bush cho rang thong tin tinh bao ong nhan đuoc cho thay mot so chia re trong gioi chi huy quan su Trung Quoc, va tham chi ca kha nang nhung vu xung đot ben trong quan đoi trong nhung ngay đo. Cac bao cao tinh bao cung cho thay cac đon vi thuoc Quan đoan 27 va 28 đa đuoc đua toi tu cac tinh ben ngoai boi cac đon vi đia phuong cua Quan đoi Giai phong Nhan dan đuoc cho la co cam tinh voi nhung nguoi phan khang va nhan dan trong thanh pho. Cac phong vien mieu ta cac binh si thuoc Quan đoan 27 la nhan to chu chot gay thuong vong cho dan thuong. Sau cuoc tan cong vao quang truong, Quan đoan 27 đuoc cho la đa thiet lap cac đia điem phong thu tai Bac Kinh - khong phai la kieu bo tri phong ngu truoc cac cuoc tan cong cua nhan dan, ma truoc nhung cuoc tan cong cua cac đon vi quan đoi khac. Mat khac, Quan đoan 38 so tai, đuoc cho la co cam tinh voi luc luong phan khang. Ho khong đuoc cung cap đan duoc va đuoc cho la đa tu đot cac xe co cua minh khi tu bo chung đe tham gia cuoc phan khang.


= 1 đen 3 thang 6 =
Vao toi ngay 2 thang 6, sau khi nhan đuoc bao cao rang mot chiec may ui cua quan đoi đa can chet ba thuong dan, nhung nguoi bieu tinh lo so rang quan đoi va canh sat đang co gang tien vao Thien An Mon . Lanh đao sinh vien đa ra lenh khan cap đe thiet lap rao chan tai cac giao lo chinh voi muc đich ngan chan viec quan đoi xam nhap vao trung tam thanh pho 
Sang ngay 03 Thang 6, sinh vien va nguoi dan phat hien co nhung binh linh mac thuong phuc đang co gang tuon vu khi vao ben trong thanh pho .
Cac sinh vien đa tich thu chung va đua vu khi cho Canh sat Bac Kinh. Cac sinh vien phan đoi ben ngoai Trung Nam Hai đa bi canh sat ban hoi cay . Quan đoi khong vu trang xuat hien tu Đai le đuong Nhan dan va nhanh chong cham tran đam đong nguoi bieu tinh. Mot so nguoi bieu tinh đa co gang tan cong quan đoi khi ho đung đo ben ngoai Đai le đuong Nhan dan, buoc binh si phai rut lui, nhung chi trong mot thoi gian ngan 
Vao 16:30 ngay 3 thang 6, Bo Chinh tri Trung Quoc đa hop va đa chinh thuc thong qua quyet đinh dap tat cuoc bieu tinh:

Cac hoat đong đe dap tat cuoc bao loan phan cach mang se bat đau luc 9 gio toi gio đia phuong.
Cac đon vi quan đoi phai tap hop tren Quang truong truoc 1 gio sang ngay 4 thang 6 va Quang truong phai đuoc don dep truoc 6 gio sang.
Khong co su cham tre nao đuoc dung thu.
Khong ai đuoc phep can tro buoc tien cua quan đoi khi thi hanh thiet quan luat. Quan đoi đuoc phep hanh đong tu ve va su dung bat ky phuong tien nao đe xoa bo nhung tro ngai.
Phuong tien truyen thong nha nuoc se phat song canh bao cho cong dan 


= 3 va 4 thang 6: Don dep quang truong =

Vao toi ngay 3 thang 6, truyen hinh nha nuoc canh bao nguoi dan o lai trong nha nhung mot so đong nguoi dan đa xuong đuong, đe ngan chan quan đoi tien vao thanh pho. Cac đon vi Quan Giai phong tien vao Bac Kinh tu moi huong. Quan đoan so 38, 63 va 28 tien đen tu phia tay, Quan đoan so 15, Quan đoan so 20, 26 va 54 tu phia nam, Quan đoan so 39 va Su đoan 1 toi tu phia đong cung voi Quan đoan 40 va 64 tu phia bac.


 Đai lo Truong An  Vao khoang 22:00 Quan đoan so 38 Quan giai phong đa no sung vao nhung nguoi bieu tinh tai nga tu Wukesong tren Đai lo Truong An, cach Quang truong Thien An Mon khoang 10 km ve phia tay  Đam đong nguoi bieu tinh đa choang vang khi nhan thay rang quan đoi đang su dung sung đan, ho đap tra lai bang viec chui boi va nem đan phao. Song Xiaoming, mot ky thuat vien hang khong vu tru 32 tuoi, bi giet tai Wukesong, la ca tu vong đuoc xac nhan đau tien trong đem đo . Đac biet co bang chung cho thay Quan đoi đa su dung đan no, mot loai đan bi cam su dung trong chien tranh boi luat phap quoc te, đe ban vao nguoi dan .
Vao khoang 22:30 3/6, buoc tien cua quan đoi đa bi chan lai mot thoi gian ngan tai Muxidi, cach Quang truong khoang 5 km ve phia tay, noi nhung chiec xe đay co khop noi đuoc đat tren mot cay cau va đot chay . Đam đong nguoi dan tu cac khu chung cu gan đo đa co gang vay quanh đoan xe quan su va tim cach chan chung. Quan đoan 38 lai no sung, gay thuong vong nang ne .Theo bang liet ke cac nan nhan cua cac ba me Thien An Mon, 36 nguoi đa chet tai Muxidi, trong đo co Wang Weiping, mot bac si cham soc cho nhung nguoi bi thuong .
Mot so nguoi đa thiet mang trong cac can ho cua cac quan chuc cap cao nhin ra đai lo. Nhung nguoi linh trut đan vao cac toa nha chung cu, va mot so nguoi ben trong hoac tren ban cong cua toa nha đa bi ban .
Quan đoan 38 cung su dung cac xe boc thep cho quan (APC) đe đam xuyen qua cac xe buyt. Ho tiep tuc chien đau voi nhung nguoi bieu tinh, nhung nguoi đa nhanh chong dung len cac chuong ngai vat đe can buoc tien cua quan đoi . Khi quan đoi tiep tuc tien quan, tu vong đuoc ghi lai doc theo Đai lo Truong An, tai Nanlishilu, Fuxingmen, Xidan, Liubukou va Thien An Mon. Trong so nhung nguoi bi giet la Duan Changlong, mot sinh vien tot nghiep Đai hoc Thanh Hoa, bi ban vao nguc khi anh ta co gang thuong luong voi binh linh tai Xidan . O phia nam, quan đoi cung su dung đan duoc truc tiep, va nhung ca tu vong cua dan thuong đa đuoc ghi nhan tai Hufangqiao, Zhushikou, Tianqiao va Qianmen .


 Nguoi bieu tinh tan cong cac binh si  Khong giong nhu mot so lanh đao phong trao bieu tinh co xu huong on hoa, Sai Linh (1 nu lanh đao phong trao) duong nhu san sang ung ho viec nguoi bieu tinh co mot cuoc xung đot bao luc voi chinh quyen. Trong mot cuoc phong van đuoc thuc hien vao cuoi thang 5, Sai Linh tra loi rang chi khi phong trao bieu tinh ket thuc bang mot cuoc xung đot gay đo mau, nguoi Trung Quoc moi nhan ra tam quan trong cua phong trao nay, du vay co ta cam thay rang minh khong the chia se quan điem ung ho bao luc nay voi cac sinh vien tham gia bieu tinh. Sai Linh cung tuyen bo rang khong phai chi rieng co ta co y muon nay, vi co đa nghe thay Li Lu (1 lanh đao khac cua phong trao) bay to mong muon ve viec cuoc bieu tinh se bi tran ap bang bao luc.

	
Khi nhung vu tan cong cua binh linh xay ra, no đa gay phan no cho cu dan cua thanh pho. Mot so nguoi trong so ho đa tan cong binh linh bang gay, đa, mot so nguoi bieu tinh qua khich đa tan cong binh linh bang gay, đa va chai chay molotov, đot chay xe quan su va đanh chet nhung nguoi linh ben trong xe. Tren mot đai lo o phia tay Bac Kinh, nhung nguoi bieu tinh chong chinh phu đa tan cong mot đoan xe quan su gom hon 100 xe tai va xe boc thep. Chinh phu Trung Quoc va nhung nguoi ung ho ho đa co gang lap luan rang quan đoi chi chien đau đe tu ve va neu ra nhung thuong vong cua binh sy đe bien minh cho viec su dung vu luc. Theo cac nghien cuu cua Wu Renhua va bao cao cua chinh phu Trung Quoc, so binh sy thiet mang trong cuoc xung đot du sao van tuong đoi it ​​so voi hang tram hoac hang ngan thuong vong dan su. Phong vien to Tap chi Pho Wall đa tuong thuat rang:

Sau khi nhung chiec xe tang va hang chuc ngan binh si tiep can khu vuc Thien An Mon, nhieu đoi quan đa đuoc thiet lap boi đam đong nguoi bieu tinh gian du, ho het len nhung tu "Phat xit". Hang chuc binh si đa bi ho keo ra khoi xe tai, bi hanh hung du doi va bi bo lai ben đuong cho đen chet. Tai mot nga tu phia tay quang truong, thi the cua mot nguoi linh tre, nguoi đa bi đanh đen chet, bi lot tran truong va treo ben hong xe buyt. Xac chet cua mot nguoi linh khac bi treo len tai mot nga tu phia đong quang truong.
Vao khoang 00:15, phao sang đuoc ban len bau troi va chiec xe boc thep đau tien xuat hien tren Quang truong tu phia tay. Luc 00:30 sang, hai APC khac đen tu phia Nam. Cac sinh vien đa nem cac khoi xi mang vao cac xe nay. Mot xe APC bi đung lai, co le boi cac thanh kim loai đa ket vao banh xe cua no, va nhung nguoi bieu tinh đa bao phu chiec APC nay voi nhung chiec chan tam xang va đot chay no. Suc nong du doi đa đay ba binh si o trong phai chay ra, va bi nhung nguoi bieu tinh vay chat. Cac xe APC đa đuoc bao cao đa đe bep hang loat leu dung tam va nhieu nguoi trong đam đong muon đanh lai nhung nguoi linh. Nhung cac hoc sinh đa tao ra mot tuong day bao ve va ho tong ba binh si đen tram y te gan Bao tang Lich su o phia đong cua Quang truong.
Ap luc đe len gioi lanh đao cua hoc sinh sinh vien, thuc ep ho chuyen sang bao luc va tra thu chong lai nhung vu giet nguoi. Tai mot thoi điem, Sai Linh nhac loa len va keu goi cac ban hoc sinh sinh vien chuan bi "tu ve" chong lai "chinh phu đang xau ho". Nhung co va Li Lu đong y tuan thu đau tranh hoa binh va tich thu đa, gay va chai thuy tinh cua sinh vien.
Vao khoang 01:30 sang, đoi tien phong cua Quan đoi 38 va linh du tu Quan đoan 15 đen phia Bac va phia Nam cua Quang truong. Ho bat đau bao vay Quang truong, ngan khong cho quan tiep vien cua hoc sinh va cu dan đi vao, giet chet nhieu nguoi bieu tinh đang co gang vao Quang truong. Trong khi đo, Quan đoi 27 va 65 đo ra khoi Đai le đuong Nhan dan o phia tay va Quan đoi 24 xuat hien tu phia sau Bao tang Lich su ve phia đong. Cac sinh vien con lai, so luong vai nghin nguoi, hoan toan bi bao vay tai Đai tuong niem Anh hung Nhan dan o trung tam Quang truong. Vao luc 2 gio sang, quan đoi đa ban cac phat sung qua đau cac hoc sinh tai Đai tuong niem. Cac sinh vien noi qua loa voi cac luc luong quan đoi: "Chung toi cau xin ban vi hoa binh, vi dan chu va tu do cua que huong, vi suc manh va thinh vuong cua dan toc Trung Quoc, hay tuan thu y chi cua nhan dan va khong su dung vu luc voi nhung sinh vien bieu tinh mot cach hoa binh."
Vao khoang 02:30 sang, mot so cong nhan gan Đai tuong niem đa đoat đuoc mot khau sung may tu toan binh linh va the se tra thu. Hou Dejian đa thuyet phuc ho tu bo vu khi. Cac cong nhan cung đa giao mot khau sung truong khong co đan, va Liu Xiaobo pha hong no bang cach đap no vao lan can bang đa cam thach cua Đai tuong niem. Shao Jiang, mot sinh vien đa chung kien ​​vu giet nguoi tai Muxidi, cau xin nhung nguoi tri thuc lon tuoi hon rut lui, noi rang co qua nhieu nguoi đa phai chet. Ban đau, Liu Xiaobo đa mien cuong, nhung cuoi cung đa cung voi Zhou Tuo, Gao Xin va Hou Dejian đong y cho cac nha lanh đao sinh vien rut lui. Chai Ling, Li Lu va Feng Congde ban đau tu choi y tuong rut lui. Vao luc 03:30 sang, theo đe nghi cua hai bac si o trai Chu thap đo, Hou Dejian va Zhuo Tuo đa đong y đe đam phan voi nhung nguoi linh. Ho lai xe cuu thuong đen goc phia đong bac cua quang truong va noi chuyen voi Ji Xinguo, uy vien chinh tri cua Trung đoan 336 cua Luc Quan 38, nguoi đa chuyen yeu cau ra lenh cho tong hanh dinh, đong y cap loi đi an toan cho hoc sinh o phia đong nam. Chinh tri vien Ji noi voi Hou, "neu ban co the thuyet phuc cac sinh vien roi khoi Quang truong thi đo la mot thanh cong lon".
Luc 04:00, đen tren Quang truong đot ngot tat, va loa cua chinh phu bat đau len tieng: "Viec don dep Quang truong bat đau ngay bay gio. Chung toi đong y voi yeu cau roi khoi Quang truong cua cac sinh vien." Cac hoc sinh đa hat Quoc te ca va chuan bi cho lan đoi đau cuoi cung. Hou tro lai va thong bao cho cac nha lanh đao sinh vien ve thoa thuan cua minh voi luc luong quan đoi. Vao luc 4:30 sang, đen bat sang va quan đoi bat đau tien len Tuong đai tu moi phia. Vao khoang 04:32 sang, Hou Dejian bat loa va ke lai cuoc gap go cua anh voi luc luong quan đoi. Nhieu sinh vien lan đau tien đuoc biet ve cuoc đam phan nay, đa phan ung gian du va cao buoc Hou la ke hen nhat.
Nhung nguoi linh ban đau dung lai cach cac sinh vien khoang 10 met. Hang binh si đau tien đa nham muc tieu voi sung may cho san. Đang sau ho, cac binh linh ngoi xom va đung voi sung truong tan cong trong tay. O giua la la canh sat chong bao đong voi cac tam chan. Xa hon nua la cac xe tang va xe APC. Feng Congde bat loa va giai thich rang khong con thoi gian đe to chuc mot cuoc hop. Thay vao đo, mot cuoc bo phieu bang giong noi se quyet đinh hanh đong tap the cua nhom. Mac du tieng "o lai" to hon "ra đi", Feng noi "ra đi" đa thang the. Vao thoi điem đo, vao khoang 4:40 sang, mot đoi quan đac nhiem voi đong phuc nguy trang đa chay len Đai tuong niem va ban hong dan loa cua sinh vien. Cac binh si khac đanh đap va đap vao hang chuc sinh vien tai Đai tuong niem, giat va đap vo may anh va cac thiet bi thu am. Mot si quan cam loa keu goi "cac ban sinh vien hay roi khoi, neu khong chuyen nay se khong co ket thuc tot đep."
Mot so sinh vien va giao su thuyet phuc nhung nguoi khac van đang ngoi tren cac bac thap hon cua Đai tuong niem đung day va roi đi, trong khi nhung nguoi linh su dung dui cui va bang sung đe đanh đap ho hoac đam ho bang luoi le. Co nhan chung đa nghe thay tieng sung no  Vao khoang 5:10 sang, cac sinh vien bat đau roi khoi Đai tuong niem. Nhung nguoi tu choi roi đi đa bi linh đanh đap va ra lenh ho tham gia đoan sinh vien đang roi khoi Quang truong. Sau khi loai bo cac hoc sinh ra khoi Quang truong, binh si đa đuoc lenh tu bo đan duoc cua ho, sau đo ho đuoc phep rut lui tu 07:00 đen 09:00 sang .
Đen 06:00 sang ngay 4 thang 6, khi mot nhom cac sinh vien roi Quang truong đang đi ve phia tay trong lan đuong danh cho xe đap doc theo Đai lo Truong An, ba xe tang quan đoi đa đuoi theo ho tu Quang truong, ban khi cay va chen qua đam đong, giet chet 11 sinh vien, lam bi thuong mot so nguoi khac .


= Sau đo =
Sau cuoc tran ap tai Bac Kinh ngay 4 thang 6, nhung cuoc phan khang tiep tuc dien ra o Trung Quoc luc đia trong nhieu ngay nua. Co nhung cuoc bieu tinh lon tai Hong Kong, noi nguoi dan mac đo đen tham gia bieu tinh. Co nhung cuoc bieu tinh tai Quang Chau, va co nhung cuoc bieu tinh lon tai Thuong Hai va mot cuoc tong đinh cong. Cung co nhung cuoc bieu tinh tai cac nuoc khac voi nhieu nguoi đeo bang tang đen. Tuy nhien, chinh phu nhanh chong gianh lai quyen kiem soat. Du khong co thong bao ve nhung vu giet hai voi so luong lon khi cac cuoc bieu tinh cham dut o nhung thanh pho khac, mot cuoc thanh trung chinh tri đa dien ra trong đo cac quan chuc chiu trach nhiem ve viec to chuc hay tha thu cho nhung cuoc bieu tinh đeu bi mat chuc, va cac lanh đao cuoc bieu tinh bi tong giam.


Chien dich Chim hoang yen cua tinh bao phuong Tay Chien dich Chim hoang yen la mot chien dich tinh bao cua phuong Tay đe giup cac nhan vat lanh đao cuoc bieu tinh tai Thien An Mon thoat khoi su bat giu cua chinh phu Trung Quoc bang cach giup ho bi mat tron ra nuoc ngoai qua nga Hong Kong Bo Ngoai giao Phap cung nhu cac co quan tinh bao phuong Tay nhu Co quan tinh bao mat cua Anh (MI6) va Co quan tinh bao trung uong Hoa Ky (CIA) đa tham gia vao chien dich nay, bao gom viec bi mat đua vao Trung Quoc cac loai vu khi, kinh nhin đem va cac thiet bi gay nhieu song Nhung nguoi tham gia khac bao gom cac chinh khach, nguoi noi tieng, doanh nhan va ca Hoi Tam Hoang (mafia Hong Kong)
Chien dich nay bat đau vao cuoi thang 6 nam 1989, ngay sau Van phong Cong an thanh pho Bac Kinh ban lenh vao ngay 13 thang 6 nam 1989 đe bat giu cac nha lanh đao cua "Lien đoan sinh vien tu tri Bac Kinh" (to chuc lanh đao cuoc bieu tinh) đang chay tron. Chien dich đa keo dai cho đen nam 1997. Chien dich đa đua thanh cong hon 400 nhan vat bat đong chinh kien chong chinh phu Trung Quoc bi mat sang Hong Kong, sau đo đua ho sang cac nuoc phuong Tay. Nhieu nhan vat lanh đao cuoc bieu tinh đa tron thoat nho chien dich nay, bao gom Ngo Nhi Khai Hy, Sai Linh, Li Luc, Phong Tong Đuc, Chen Yizi, va Su Xiaokang
Theo to Washington Post, ngay sau khi cuoc bieu tinh o Bac Kinh bi đap tan, "Lien minh ung ho cac phong trao dan chu yeu nuoc o Trung Quoc" (mot to chuc chinh tri Hong Kong) đa lap ra mot danh sach ban đau gom 40 nhan vat bat đong chinh kien ​​ma ho tin rang co the tao thanh hat nhan cua "mot phong trao dan chu Trung Quoc luu vong", voi su giup đo ve nhan luc, vat luc cua cac co quan tinh bao phuong Tay. Cac nhom buon lau, tham chi ca Hoi Tam Hoang (Mafia Hong Kong) đa đuoc thue đe bi mat đua nhung nhan vat nay toi Hong Kong bang đuong bien. Mot cuoc giai cuu trung binh ton 5.000 đola, mac du mot so nha lanh đao chong chinh phu noi bat co gia toi 70.000 đola. Tong chi phi cua chien dich ton kem it nhat la 2 trieu USD. Chinh quyen Anh (khi đo quan ly Hong Kong) đa đong y cho phep Chien dich Chim hoang yen tiep tuc mien la nhung nhan vat đo roi khoi mot cach im lang va nhanh chong đen mot nuoc thu ba
Trong mot cuoc phong van voi Bloomberg, Alistair Asprey, cuu Bo truong An ninh tai Hong Kong, noi rang cac quan chuc phuong Tay đa gap go cac nhan vien cua lanh su quan nuoc ngoai vao nhung dip khac nhau đe hoi ve viec nuoc ho co nen chap nhan đon nhung nguoi bi Trung Quoc truy na Chu Yiu-ming, mot thanh vien cot loi cua Lien minh, cung đa gui thu cho cac chinh phu nuoc ngoai yeu cau ho chap thuan đon xin ti nan. Ba nha hoat đong o Hong Kong lien quan đen Chien dich đa bi chinh quyen Trung Quoc bat giu o đai luc, nhung sau đo đuoc tha sau khi co su can thiep cua chinh phu Hong Kong
Nho chien dich nay, 7 trong so 21 nhan vat lanh đao cuoc bieu tinh bi truy na gat gao nhat đa tron thoat khoi Trung Quoc Bay nguoi tron thoat gom Ngo Nhi Khai Hy, Sai Linh, Li Luc, Phong Tong Đuc, Liang Qingtun, Wang Chaohua va Truong Ba Lap, 14 nguoi khac ra đau thu hoac bi bat 7 nguoi nay, sau khi toi My hoac Phap, đa tiep tuc nhung hoat đong chong chinh phu Trung Quoc tai hai ngoai trong suot 30 nam sau đo.


So nguoi chet So nguoi chet va bi thuong trong vu nay van chua ro rang vi nhung su khac biet lon giua nhung uoc tinh khac nhau. Chinh phu Trung Quoc khong bao gio đua ra du lieu chinh thuc chinh xac hay danh sach nhung nguoi chet.
Chinh phu Trung Quoc van cho rang khong co nguoi chet ben trong quang truong, du nhung đoan video đuoc quay o thoi điem đo cho thay co nhung tieng đan ban. Uy ban Trung uong Đang Cong san Trung Quoc va Quoc vu vien tuyen bo rang "hang tram binh si Quan đoi Giai phong Nhan dan đa chet va so nguoi bi thuong con nhieu hon the". Yuan Mu, phat ngon vien Quoc vu vien, đa noi tong cong khoang 300 nguoi chet, trong đo co 23 sinh vien cua Truong đai hoc Bac Kinh, cung voi mot so nguoi đuoc ong mieu ta la "nhung ten luu manh". Theo Tran Hy Đong, thi truong Bac Kinh, 200 dan thuong va vai chuc binh si thiet mang. Vao ngay 19 thang 6, Bi thu Đang uy Bac Kinh Li Ximing bao cao voi Bo Chinh tri rang so ca tu vong đa đuoc xac nhan la 241, bao gom 218 thuong dan (trong đo co 36 sinh vien), 10 linh PLA va 13 Canh sat vu trang nhan dan, cung voi 7.000 nguoi bi thuong. Cac nguon khac cho rang 3.000 thuong dan va 6.000 binh si bi thuong. Thang 5 nam 2007, thanh vien Chinh hiep Toan quoc Trung Quoc tai Huong Cang, Chang Ka-mun, noi 300 toi 600 nguoi bi giet tai quang truong Thien An Mon. Ong cho rang "co nhung ke sat nhan vu trang tra tron trong cac nhom sinh vien".
Cac nha bao nuoc ngoai, nhung nguoi chung kien vu viec thi lai tuyen bo co it nhat 3.000 nguoi chet. Mot so bang liet ke con so thuong vong con cho rang con so len toi 5.000. Thong ke va uoc tinh tu nhieu nguon va nhom khac nhau cho thay:

4.000 toi 6.000 thuong dan chet - Edward Timperlake
2.600 đa chet chinh thuc vao buoi sang ngay 4 thang 6 (so lieu nay sau đo bi bac bo) - Hoi Chu thap đo Trung Quoc. Mot "nhan vien Chu thap Đo Trung Quoc giau ten" uoc tinh rang tong cong 5.000 nguoi chet va 30.000 bi thuong\
Nicholas D. Kristof, luc đo la giam đoc van phong Bac Kinh cua to New York Times, tin rang khoang mot chuc binh si va canh sat đa bi giet, cung voi 400 đen 800 thuong dan thiet mang.
1.000 nguoi chet - An xa Quoc te
7.000 nguoi chet (6.000 thuong dan 1.000 binh si) - tinh bao NATO
Tong cong 10.000 nguoi chet - cac uoc tinh cua Khoi Xo viet
Hon 3.700 nguoi chet, gom ca nhung nguoi mat tich hoac chet mot cach bi mat hoac nhung nguoi tu choi đuoc đieu tri y te - "mot nguoi đao tau giau ten" tu Quan đoi Giai phong Nhan dan tuyen bo đa đoc mot tai lieu mat trong gioi si quan
186 thuong dan co ten tuoi đuoc xac nhan đa chet vao cuoi thang 6 nam 2006 - Giao su Đinh Tu Lam


= Nhung phu nhan ve "vu tham sat Thien An Mon" =
Phia Trung Quoc khang đinh khong co vu tham sat sinh vien tai quang truong Thien An Mon va tren thuc te quan linh đa giai tan nguoi bieu tinh ma khong no sung. Chinh phu Trung Quoc thua nhan rang đa no ra bao luc, nhung chu yeu la bang vu khi tho so nhu gay goc, dui cui giua binh si voi nhung nhom bieu tinh.Theo thong ke cua chinh phu Trung Quoc, khoang 240 nguoi đa chet trong cac cuoc đung đo vao ngay 4/6 va nhieu nguoi trong so đo la binh linh Trung Quoc, ho chet do bi nhung nguoi bieu tinh tan cong bang gay goc hoac bom xang. To Washington Post mo ta chien dich tuyen truyen cua chinh phu Trung Quoc trong su kien: "Su dung truyen hinh, bao chi va cac cuoc gap mat truc tiep, chinh phu Trung Quoc đa phat đong mot cuoc tan cong tuyen truyen đe thuyet phuc 1 ty nguoi dan cua minh rang nhung nguoi tham gia phong trao dan chu ma ho đan ap đam mau tuan truoc chinh la nhung phan tu phan cach mang... Tren truyen hinh gio đay chi phat song nhung hinh anh ve nguoi bieu tinh đang nem đa binh linh, đanh ho bang gay goc, va trong mot so buc anh đac biet an tuong thi xe cuu hoa, xe buyt va tham chi ca xe boc thep cung đa bi đot chay. Trong mot so truong hop, nhung nguoi linh van o ben trong vao thoi điem đo. Tren mot đai lo o phia tay Bac Kinh, nhung nguoi bieu tinh đa đot chay toan bo đoan xe quan su gom hon 100 xe tai va xe boc thep. Hinh anh tren khong cua đam chay va cot khoi đa ung ho manh me cho lap luan cua chinh phu Trung Quoc rang quan đoi cua ho la nan nhan, khong phai đao phu. Canh khac cho thay xac chet binh linh va nguoi bieu tinh tuoc sung truong tu đong cua nhung binh linh khong chong cu... Bang cach tron lan nhung canh nhu vay voi canh nhung thanh nien u ru, xau ho khi bi canh sat giam giu, chinh phu duong nhu đang co gang mieu ta nhung nguoi tham gia phong trao dan chu la mot bang đang trom cap va pha hoai".
Ong Helmut Schmidt (Thu tuong Tay Đuc tu 1974 toi 1982) la mot quan chuc cap cao phuong Tay phu nhan su mo ta ve "vu tham sat" đoi voi su kien Thien An Mon. Theo ong tuong thuat, đoan bieu tinh ban đau on hoa, quan đoi Trung Quoc cung chi trang bi tho so va khong co ke hoach dung bao luc đe đan ap. Tuy nhien nhung nguoi bieu tinh ve sau đa nem bom xang, gach đa tan cong quan đoi va tu đo bao luc moi xay ra. Ong Helmut Schmidt noi them: Trong vu Thien An Mon, quan đoi Trung Quoc chi tu ve va con so 2.600 nguoi chet la "cuc ky phong đai" Thoi điem đo, đai su Đuc tai Bac Kinh bao cao rat chi tiet su kien voi con so nguoi chet nho hon nhieu.
Vao am 2012, Wikileaks đa tiet lo ve vu Thien An Mon tu đien tin gui ve My cua toa đai su My tai Bac Kinh vao thoi điem vu Thien An Mon xay ra, cho thay quan linh Trung Quoc thuc su đa khong no sung ban nguoi bieu tinh tai Quang truong Thien An Mon, ma ho đa no sung vao nhung nguoi bieu tinh o ben ngoai trung tam Bac Kinh khi đang tien tu phia tay vao Quang truong: "Tu 10.000 đen 15.000 quan nhan mu sat vu trang di chuyen ve phia Bac Kinh vao buoi chieu muon cua ngay 03 thang 6... Linh du tinh nhue đang di chuyen tu cac đon vi phia nam va xe tang đa đuoc canh bao di chuyen... So luong lon, thuc te la ho trang bi mu sat, va cac loai vu khi tu đong cho thay rang ho đang thuc hien tuy chon dung luc luong vu trang la co that". Buc đien ket luan: "...khong co bat cu vu xa sung nao vao sinh vien tren quang truong cung nhu o tuong đai... thinh thoang co nghe tieng sung nhung nhung nguoi linh vao quang truong chi đuoc trang bi "vu khi chong bao đong"...". Buc đien khang đinh chi "thinh thoang co nghe tieng sung" tai ben ngoai quang truong, tai khu vuc trung tam cua thanh pho, con binh linh tien vao quang truong thi chi co "vu khi chong bao đong". Trong nam 2009, James Miles, phong vien BBC tai Bac Kinh vao thoi điem đo, thua nhan rang ong đa "truyen đat an tuong sai lam" va cho biet rang "khong he co vu tham sat nao tai Quang truong Thien An Mon, mac du đa co mot vu tham sat tai Bac Kinh". Gregory Clark đa đang mot nghien cuu nam 2008 tren to Japan Times, ket luan "vu tham sat tai Quang truong la mot huyen thoai", ong giai thich cach ma New York Times va cac phuong tien truyen thong phuong Tay đa mo ta su kien tai Thien An Mon nhu la "tham sat", trong khi tat ca cac bang chung đeu đua ra ket luan rang khong co vu tham sat dien ra tai Quang truong Thien An Mon.


Hau qua = Nhung vu bat giu sau đo =
Trong va sau cuoc bieu tinh, chinh quyen đa tim cach bat giu va truy to mot so sinh vien lanh đao Phong trao Dan chu Trung Quoc, đang chu y nhat la Vuong Đan, Sai Linh, Trieu Thuong Thanh va Orkesh Dolet (يۆركەش دۆلەت). Vuong Đan đa bi bat, ket an va tong giam, sau đo đa đuoc phep di cu toi Hoa Ky vi ly do y te. Vi la guong mat kem noi bat hon cua phong trao, Trieu Thuong Thanh đa đuoc tha chi sau sau thang ngoi tu. Tuy nhien, anh ta mot lan nua bi tong giam vi tiep tuc yeu cau cai cach chinh tri tai Trung Quoc. Orkesh Dolet bo tron sang Đai Loan. Anh ta đa lap gia đinh va lam viec nhu mot nha binh luan chinh tri tren kenh truyen hinh quoc gia Đai Loan. Sai Linh bo tron sang Phap, va sau đo toi Hoa Ky.
Cac hoat đong bieu tinh nho hon tiep tuc dien ra o cac thanh pho khac trong vai ngay. Mot so can bo cac truong đai hoc va sinh vien, nhung nguoi đa chung kien cac vu giet hai tai Bac Kinh đa to chuc lai hay khuyen khich khac su kien tuong nho khi ho quay ve. Tuy nhien, nhung hanh đong đo nhanh chong bi dap tat, va nhung nguoi to chuc bi thanh trung.
Gioi chuc Trung Quoc nhanh chong xet xu va hanh quyet nhieu cong nhan bi bat giu tai Bac Kinh. Trai lai, cac sinh vien - nhieu nguoi trong so ho xuat than tu cac gia đinh co anh huong va co quan he tot voi chinh quyen - bi ket an nhe hon. Tham chi Vuong Đan, lanh đao sinh vien va la nguoi đung đau trong danh sach truy na, cung chi bi ket an bay nam tu. Tuy the, nhieu sinh vien va can bo cac truong đai hoc bi ghi vao so đen chinh tri, mot so nguoi khong bao gio đuoc bo dung lan nua.
Gioi lanh đao Đang truc xuat Trieu Tu Duong khoi Uy ban Thuong truc Bo Chinh tri Đang Cong san Trung Quoc, vi ong phan đoi thiet quan luat, Trieu Tu Duong bi quan thuc tai gia cho toi khi chet. Ho Khoi Lap, mot thanh vien khac cua Uy ban thuong truc Bo chinh tri phan đoi thiet quan luat bi tuoc quyen bo phieu, va cung bi truc xuat khoi uy ban. Tuy nhien, ong van giu đuoc đang tich, va sau khi "thay đoi quan điem", đuoc tai bo nhiem Thu truong Bo Cong nghiep May xay dung va Đien tu. Nhung lanh đao Trung Quoc co đau oc cai cach khac nhu Van Ly bi quan thuc tai gia ngay lap tuc khi ra khoi may bay sau mot chuyen cong du nuoc ngoai bi cat ngan tai San bay Quoc te Thu đo Bac Kinh, voi loi giai thich chinh thuc vi "cac ly do suc khoe". Khi Van Ly đuoc bai bo quan thuc tai gia sau khi "đa thay đoi y kien" ong ta, giong nhu Kieu Thach, đuoc chuyen toi mot vi tri khac tuong đuong nhung chi co thuc quyen nghi le.
Su kien nay giup Giang Trach Dan - khi ay la thi truong Thuong Hai va khong lien quan toi su kien nay - tro thanh Chu tich Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Cac thanh vien chinh phu đa chuan bi mot sach trang giai thich quan điem cua chinh phu ve nhung cuoc bieu tinh. Mot nguon khong đuoc tiet lo ben trong chinh phu Trung Quoc đa đua lau van ban ra khoi Trung Quoc va Public Affairs đa xuat ban no vao thang 1 nam 2001 voi ten goi Tiananmen Papers (Ho so Thien An Mon). Ho so nay bao gom mot đoan trich tu cau noi cua cuu lanh đao Đang Vuong Chan am chi su đoi pho voi cuoc bieu tinh cua chinh phu.
Hai phong vien đua tin ve su kien nay ngay 4 thang 6 trong ban tin hang ngay luc 19:00 tren Đai Truyen hinh Trung uong Trung Quoc đa bi sa thai boi ho the hien tinh cam đau xot. Ngo Tieu Dung, con trai mot thanh vien Uy ban Trung uong Đang cong san Trung Quoc, va cuu bo truong ngoai giao Trung Quoc va pho thu tuong Ngo Hoc Khiem bi đuoi khoi Ban tieng Anh Đai Phat thanh Quoc te Trung Quoc. Tien Ly Nhan, giam đoc Nhan dan Nhat bao (to bao cua Đang Cong san Trung Quoc), cung bi huyen chuc vi cac bai viet bay to cam tinh voi cac sinh vien tren to bao nay.


= Phan anh cua truyen thong =
Nhung vu bieu tinh tai Quang truong Thien An Mon gay anh huong rat nhieu toi danh tieng Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tai phuong Tay. Truyen thong phuong Tay đa đuoc moi toi đe đua tin cuoc vieng tham cua Mikhail Sergeyevich Gorbachyov trong thang 5, va vi the ho co co hoi tuyet voi đe đua tin truc tiep ve cuoc đan ap cua chinh phu thong qua cac mang luoi nhu BBC va CNN. Nhung nguoi phan khang cung nam lay co hoi nay, tao ra cac bieu ngu va bieu tuong đuoc thiet ke đac biet cho khan gia truyen hinh quoc te. Viec đua tin cang de dang hon nho nhung cuoc xung đot gay gat trong chinh phu Trung Quoc ve cach giai quyet van đe. Vi the bao chi khong bi ngan can ngay lap tuc.
Sau nay tat ca cac mang truyen thong quoc te đeu bi ra lenh ngung đua tin tu thanh pho trong cuoc đan ap khi chinh phu ngan cam tat ca cac cuoc truyen tin qua ve tinh. Cac phong vien đa tim cach lach luat, đua tin qua đien thoai. Nhung đoan phim nhanh chong đuoc đua lau ra khoi Trung Quoc, gom ca hinh anh "Nguoi bieu tinh vo danh". Mang truyen thong duy nhat ghi đuoc mot so hinh anh trong đem la TVE.
Phong vien CBS Richard Roth va nguoi quay phim cua minh đa bi tong giam trong cuoc đan ap. Roth bi bat khi đang đua tin tu quang truong qua đien thoai di đong. Voi giong noi nhu đang phat đien, moi nguoi nghe đuoc anh ta keu nhung tieng giong nhu "Oi, khong! Oi, khong!" truoc khi đien thoai bi tat. Sau nay anh ta đa đuoc tha ra, chi bi thuong nhe tren mat sau mot cuoc au đa voi cac nhan vien an ninh Trung Quoc đang tim cach tich thu chiec đien thoai. Roth sau nay đa giai thich thuc te anh ta noi, "Đi thoi!"
Cuoc đan ap bieu tinh đa đuoc truyen thong phuong Tay lan truyen voi đoan video va nhung buc anh noi tieng ve mot nguoi đan ong đon đoc mac ao so mi trang đung truoc mot đoan xe tang đang tien vao Quang truong Thien An Mon. Đuoc chup ngay 5 thang 6 khi đoan xe đang đi tren giao lo thuoc Đai lo Truong An, voi hinh anh mot nguoi khong vu khi đung o giua đuong, can buoc đoan xe tang. Anh ta đuoc cho la đa noi: "Tai sao cac anh lai o đay? Cac anh khong mang lai gi ngoai su ngheo kho." Khi nguoi linh lai tang tim cach đi vong tranh, "Nguoi bieu tinh vo danh" tiep tuc can đuong. Anh ta tiep tuc đung truoc đoan tang trong mot khoang thoi gian, sau đo leo len thap phao chiec xe dan đau va noi chuyen voi nhung nguoi linh ben trong. Sau khi quay ve vi tri chan đuong, anh ta bi nhung nguoi xung quanh keo ra, co le ho so anh ta se bi ban hay bi đe nat. Time Magazine đa đat cho anh cai ten "Nguoi bieu tinh vo danh" va sau nay coi anh la mot trong 100 nguoi co anh huong nhat the ky 20. Ban tin ngan tren to Sunday Express cua Anh đa cho rang đay la sinh vien Vuong Duy Lam, 19 tuoi, tuy nhien, su chan thuc cua tin nay con đang bi nghi ngo. Đieu gi đa xay ra voi "Nguoi bieu tinh vo danh" sau cuoc phan khang van chua đuoc biet. Trong mot bai phat bieu truoc President's Club nam 1999, Bruce Herschensohn — cuu pho tro ly đac biet cua Tong thong Richard Nixon — đa thong bao rang anh ta đa bi hanh quyet 14 ngay sau đo. Trong cuon Red China Blues: My Long March from Mao to Now (Nhung noi buon Trung Quoc Cong san: Cuoc Truong chinh cua toi tu Mao toi Hien tai), Jan Wong đa viet rang nguoi nay van đang song va giau mat tai Trung Quoc đai luc. Trong Tu Cam Thanh, tac gia viet cho tre em nguoi Canada William Bell tuyen bo rang nguoi đan ong đo ten la Vuong Ai Dan va đa bi giet hai ngay 9 thang 6 sau khi bi bat giam. Tuyen bo chinh thuc cuoi cung tu phia chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ve "Nguoi bieu tinh vo danh" la cua Giang Trach Dan trong mot cuoc phong van nam 1990 voi Barbara Walters; khi đuoc hoi ve "Nguoi bieu tinh vo danh", Giang đa tra loi "chang thanh nien đo khong bao gio, khong bao gio bi giet."
Nhung hinh anh ve vu bieu tinh - cung voi su sup đo cua chu nghia cong san xay ra cung thoi gian ay tai Lien bang Xo viet va Đong Au - đa gop phan manh me hinh thanh nen cac quan điem va chinh sach cua phuong Tay voi Trung Quoc trong thap nien 1990 va trong ca the ky 21. Cac sinh vien bieu tinh nhan đuoc nhieu cam tinh tu phuong Tay. Hau nhu ngay lap tuc, ca Hoa Ky va Cong đong Kinh te chau Au thong bao mot lenh cam van vu khi, va hinh anh mot quoc gia đang cai cach cung nhu mot đong minh gia tri chong lai Lien bang Xo viet cua Trung Quoc đa bi thay the bang mot che đo đoc tai. Cac cuoc phan khang tai Thien An Mon thuong dan toi cac cuoc tranh luan ve tu do hoa thuong mai voi Trung Quoc luc đia va boi Blue Team cua Hoa Ky nhu mot bang chung rang chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa la mot moi đe doa voi hoa binh the gioi va cac loi ich cua Hoa Ky.
Trong gioi sinh vien Hoa kieu, cac cuoc phan khang tai Thien An Mon đa dan toi viec thanh lap cac mang luoi tin tuc Internet nhu China News Digest va To chuc phi chinh phu China Support Network. Nhu mot hau qua tu su kien Thien An Mon, cac to chuc nhu China Alliance for Democracy (Lien minh Trung Quoc vi Dan chu) va Hiep hoi Tu tri Sinh vien va Hoc gia Trung Quoc đa đuoc thanh lap, du cac to chuc nay co it anh huong chinh tri tu sau thoi gian giua thap nien 1990.


= Nhan thuc cua phuong Tay =

Cac hoc gia đa chi ra rang tuy nhieu nguoi o chau Au va chau My đanh gia cac su kien đo theo cac quan điem van hoa cua rieng ho, phong trao nay khong tach biet khoi van hoa Trung Quoc la khoi nguon cua no. Đay khong phai la mot cuoc the hien cua chu nghia tu do tu san mang hoi huong dan chu kieu phuong Tay. Nhu mot nha su hoc đa luu y "Cac sinh vien đua nguyen tac thong nhat len tren tat ca cac quy luat chinh khac, trong khi nhan thuc ve dan chu cua ho khong cho phep mot su canh tranh tu do giua cac y tuong khac nhau va chinh no mang khuynh huong chu nghia uu the. Theo nhieu cach cac sinh vien trong su kien nam 1989, nhu cac hoc gia Khong giao truyen thong, tiep tuc chap nhap rang quyen chi huy xa hoi thuoc ve mot nhom uu the co đao đuc va co giao duc". Mot poster đuoc treo len trong nhung cuoc bieu tinh thang 4 the hien tinh cam chung cua nhung nguoi bieu tinh rang nguoi dan nong thon khong phai la luc luong nam quyen luc hang đau ma "it nhat cac cong dan đo thi, cac tri thuc va cac thanh vien Đang Cong san đa san sang cho dan chu nhu bat ky mot cong dan nao san sang song trong cac xa hoi dan chu. Vi the chung ta phai tien hanh dan chu toan dien ben trong Đang Cong san va ben trong cac vung đo thi". Chu nghia uu the thanh thi nay đa lam anh huong toi viec khuay đong phong trao tai cac vung nong thon.


= Anh huong tren cac khuynh huong chinh tri trong nuoc =
Cac cuoc bieu tinh tren Quang truong Thien An Mon đa lam mat đi quan niem tu do hoa chinh tri đang phat trien trong dan chung hoi cuoi thap nien 1980; vi the, nhieu cai cach dan chu đuoc đe xuat trong thap nien 1980 đa bi bai bo. Du co đa co mot so quyen tu do ca nhan đuoc ban hanh tu thoi điem đo, nhung cuoc tranh luan ve nhung su thay đoi co cau trong chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va vai tro cua Đang Cong san Trung Quoc van la mot chu đe cam ky.
Tai Hong Kong, cac cuoc bieu tinh tren Quang truong Thien An Mon đa dan toi nhung lo ngai rang Cong hoa Nhan dan Trung Hoa se khong thuc hien cac cam ket mot quoc gia, hai che đo khi nhan lai hon đao nay nam 1997. Mot hau qua cua no la viec vi toan quyen moi, Chris Patten, đa tim cach mo rong quyen cho Hoi đong Lap phap Hong Kong dan toi su xich mich voi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Đa co nhung cuoc thap nen tuong niem thu hut hang chuc nghin nguoi o Hong Kong hang nam tu nam 1989 va nhung cuoc tuong niem đo van tiep tuc dien ra sau khi quyen luc đa đuoc chuyen giao cho Cong hoa Nhan dan Trung Hoa nam 1997.
Nhung cuoc phan khang cung đanh dau mot su thay đoi trong cac quy uoc chinh tri, la đau moi cua cac chinh sach tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Truoc cuoc phan khang, theo hien phap nam 1982, Chu tich nuoc chu yeu chi la mot chuc vu mang tinh bieu tuong. Theo quy uoc, quyen luc đuoc phan chia giua ba chuc vu Chu tich, Thu tuong va Tong thu ky Đang Cong san Trung Quoc, moi nguoi trong so ho đeu đai dien cho mot nhom khac nhau, nham ngan chan su đoc quyen thai qua kieu Mao Trach Đong. Tuy nhien, sau khi Duong Thuong Con su dung quyen luc nguoi đung đau nha nuoc cua minh đe huy đong quan đoi, chuc Chu tich mot lan nua lai la chuc vu nam quyen luc thuc su. Vi the, Chu tich nuoc đong thoi la Tong thu ky Đang cong san Trung Quoc, va đuoc coi la nguoi nam quyen thuc su.
Nam 1989, ca quan đoi Trung Quoc va canh sat Bac Kinh đeu khong co phuong tien chong bao đong thich hop, nhu đan cao su, hoi cay van thuong đuoc su dung o phuong Tay đoi pho voi cac cuoc bao loan. Sau cac cuoc bieu tinh tren Quang truong Thien An Mon, canh sat chong bao đong tai cac thanh pho Trung Quoc đa đuoc trang bi cac vu khi khong gay chet nguoi đe kiem soat bao loan.


= Anh huong kinh te =
Cac cuoc bieu tinh Thien An Mon khong đanh dau su cham dut cua cai cach kinh te. Nhu mot hau qua truc tiep sau nhung cuoc phan khang, phe bao thu trong Đang Cong san Trung Quoc tim cach xoa bo mot so cai cach thi truong tu do đang đuoc tien hanh nhu mot phan cua cai cach kinh te Trung Quoc, va tai lap quyen kiem soat hanh chinh voi nen kinh te. Tuy nhien, nhung no luc nay đa gap phai su phan đoi kien quyet cua cac quan chuc đia phuong va đa hoan toan mat tac dung hoi đau thap nien 1990 sau su sup đo cua Lien bang Xo viet va chuyen đi ve phuong nam cua Đang Tieu Binh. Su tiep tuc cua cai cach kinh te dan toi tang truong kinh te trong thap nien 1990, cho phep chinh phu gianh lai hau het su ung ho cua dan chung ma ho đa mat nam 1989. Ngoai ra, khong mot lanh đao nao hien nay cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đong vai tro chu chot trong quyet đinh đan ap bieu tinh, va mot guong mat chinh tri quan trong la Thu tuong On Gia Bao đa tung la tro thu cua Trieu Tu Duong thap tung ong toi gap cac sinh vien bieu tinh.
Cac lanh đao cuoc bieu tinh tai Thien An Mon khong the lap ra mot phong trao hay mot y thuc he chat che co kha nang ton tai sau khoang giua thap nien 1990. Đa so lanh đao sinh vien đeu xuat than tu tang lop kha cao trong xa hoi va đuoc coi la ngoai tam voi cua nguoi dan thuong. Mot so trong so ho la nhung nguoi theo chu nghia xa hoi va muon đua Trung Quoc tro ve voi con đuong cua chu nghia xa hoi. Nhieu to chuc bat đau xuat hien sau su kien Thien An Mon nhanh chong tan ra vi nhung cuoc đau đa lan nhau. Nhieu nha hoat đong dan chu o nuoc ngoai ung ho viec han che thuong mai voi Trung Quoc đai luc dan mat tan anh huong ca trong va ngoai Trung Quoc. Mot so to chuc phi chinh phu co tru so tai Hoa Ky, voi muc tieu đua cai cach dan chu vao Trung Quoc khong ngung đua ra cac cao buoc vi pham nhan quyen tai Trung Quoc van con đo. Mot trong nhung to chuc lau đoi va co ah huong nhat la China Support Network (CSN), đuoc thanh lap nam 1989 boi mot nhom nha hoat đong nguoi My va Trung Quoc sau su kien Quang truong Thien An Mon.


= Mot ho sau ngan cach the he =
Lon len voi it ky niem ve su kien Quang truong Thien An Mon nam 1989 va khong biet gi ve cuoc Cach mang Van hoa, nhung lai đuoc tan huong su thinh vuong va tam anh huong ngay cang tang cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đang co tren truong quoc te cung nhu truoc nhung kho khan nuoc Nga đang gap phai tu cuoi cuoc Chien tranh Lanh, nhieu nguoi Trung Quoc khong con coi viec tu do hoa chinh tri la mot van đe buc thiet nua, thay vao đo la nhung chuyen đoi tu tu sang su dan chu hoa. Nhieu thanh nien Trung Quoc, truoc su troi day cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, hien quan tam nhieu hon toi phat trien kinh te, chu nghia quoc gia, bao ve moi truong, viec duy tri tam anh huong tren cac su kien quoc te va nhan thuc nhung su yeu kem cua chinh phu nhu trong van đe Vi the chinh tri Đai Loan hay quan đao Đieu Ngu (Nhat Ban goi la quan đao Senkaku) đang tranh chap voi Nhat Ban.
Trong gioi tri thuc o Trung Hoa luc đia, dau an cua cac cuoc bieu tinh tren Quang truong Thien An Mon duong nhu đa tao nen mot kieu chia tach the he. Gioi tri thuc, nhung nguoi o tuoi 20 khi cac cuoc bieu tinh dien ra thuong it co cam tinh voi chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa hon nhung sinh vien tre sinh ra sau nhung cuoc cai cach cua Đang Tieu Binh.
Trong gioi cong nhan thanh thi, viec tiep tuc cac cuoc cai cach thi truong trong thap nien 1990 đa mang lai cho ho tieu chuan song cao hon cung nhu mot su đam bao tot hon ve mat kinh te.
Nam 2006, chuong trinh "Frontline" tren kenh PBS cua My phat song mot đoan phim đuoc quay tai Đai hoc Bac Kinh, nhieu sinh vien o truong nay tung tham gia vao cuoc bieu tinh nam 1989. Bon sinh vien đuoc hoi ve buc anh "Nguoi bieu tinh vo danh" nhung khong ai trong so ho biet su kien đo la gi. Mot so tra loi đo la mot cuoc duyet binh hay mot buc hinh minh hoa.


Cac van đe lien quan toi Su kien Thien An Mon ngay nay = Chu đe cam tai Luc đia Trung Quoc =

Nhung van đe quanh su kien van la mot chu đe cam boi chinh phu Trung Quoc, tuy mot nha chuc trach Trung Quoc noi rang "đay khong phai mot chu đe nhay cam" va khong nhay cam bang cuoc Cach mang Van hoa. Trong khi thong tin ve Cach mang Van hoa co the thay tren sach bao, trang web cua chinh phu Trung Quoc thi su kien nay hoan toan bi bien mat tren cac phuong tien truyen thong cua chinh phu Trung Quoc.
Tuy nhien, cac chuong trinh đua tin tai Trung Quoc chi coi viec đan ap la mot hanh đong can thiet đe đam bao su on đinh. Voi gioi tre Trung Quoc, thong thuong ho khong biet gi ve nhung nguoi bieu tinh tren Quang truong Thien An Mon. Hang nam, co mot cuoc tuan hanh lon tai Hong Kong, noi moi nguoi tuong niem cac nan nhan va yeu cau Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thay đoi quan điem chinh thuc cua minh.
Nhung buc thu thinh cau ve vu viec van thinh thoang xuat hien, đang chu y nhat la cua Tien si Tuong Ngan Vinh va Nhung ba me Thien An Mon, mot to chuc đuoc ba me cua mot trong nhung nan nhan bi giet hai nam 1989 lap ra đe cac gia đinh tim kiem su thuc, su boi thuong cho nhung đua con đa mat, va quyen nhan qua tang, đac biet la tu nuoc ngoai. Quang truong Thien An Mon đuoc tuan tra chat che trong ngay ky niem mung 4 thang 6 hang nam đe ngan chan bat ky hanh đong tuong niem nao co the dien ra tai đay.
Sau khi chinh phu trung uong Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cai to nhan su nam 2004, nhieu thanh vien noi cac đa đe cap toi su kien Thien An Mon. Thang 10 nam 2004, trong chuyen tham cua Chu tich nuoc Ho Cam Đao toi Phap, ong đa lap lai rang "chinh phu tien hanh bien phap kien quyet đe dep yen con bao chinh tri nam 1989, va cho phep Trung Quoc co mot chinh phu on đinh". Ong nhan manh rang quan điem cua chinh phu ve su kien nay se khong thay đoi.
Thang 3 nam 2004, Thu tuong On Gia Bao đa noi trong mot cuoc hop bao rang trong thap nien 1990 đa co mot con bao chinh tri tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, trong boi canh tan ra cua Lien Xo va nhung thay đoi tan goc re o Đong Au. Ong noi rang Uy ban Trung uong Đang Cong san đa thanh cong trong viec đua ra chinh sach mo cua on đinh va bao ve "Su nghiep Chu nghia Xa hoi mang mau sac Trung Quoc".
Nam 2005, Ly Ngao, mot nha hoat đong chinh tri Đai Loan va mot nhan vat truyen hinh noi tieng, đa co mot bai noi chuyen tai Đai hoc Bac Kinh. Ong đa am chi đen cuoc bieu tinh nam 1989 khi nhac toi su kien Bonus March tai Hoa Ky gan 50 nam truoc, trong cuoc Đai Khung hoang. Trong bai noi nay, ong them rang bat ky mot chinh phu quoc gia nao tren the gioi đeu phai dung toi suc manh quan su khi quyen luc cua ho bi đe doa.

Hien tai, vi chinh sach kiem duyet cua chinh phu Trung Quoc gom ca viec kiem duyet Internet, truyen thong bi cam đua bat ky tin nao lien quan toi chu đe nay. Phan lich su nay đa bien mat tren hau het cac phuong tien truyen thong Trung Quoc, gom ca internet. Khong ai đuoc phep tao bat ky mot website nao lien quan toi su kien. Moi lenh tim kiem tren Internet tai Trung Quoc đai luc đa phan se chi la con so khong, ngoai mot phien ban chinh thuc cua chinh phu voi quan điem cua ho, chu yeu thuoc website cua Nhan dan Nhat bao va cac phuong tien truyen thong bi kiem soat chat che khac .
Thang 1 nam 2006, Google đa đong y kiem duyet site cua ho tai Trung Quoc đai luc (http://www.google.cn/) đe loai bo cac thong tin ve vu tham sat tren quang truong Thien An Mon nam 1989, cung nhu cac chu đe khac nhu Đoc lap Tay Tang, phong trao tinh than đa bi cam Phap Luan Cong va Vi the chinh tri Đai Loan. Khi moi nguoi tim kiem cac thong tin bi kiem duyet đo, se co thong bao sau xuat hien o cuoi moi trang liet ke ket qua tim kiem: "Theo phap luat phap quy va chinh sach noi nay, mot bo phan ket qua tim kiem chua the hien thi". Cac bai viet cua Wikipedia ve cuoc bieu tinh nam 1989 ca bang tieng Anh va tren Wikipedia Trung van, la mot nguyen nhan dan toi su phong toa Wikipedia cua chinh quyen đai luc.
Ngay 15 thang 5 nam 2007, lanh đao Lien minh Dan chu ve su Cai tien o Huong Cang ung ho Bac Kinh đa bi nhieu nguoi chi trich khi tuyen bo "đo khong phai la mot vu tham sat", boi khong co "phat ban co chu đich va bua bai nao". Ong noi đieu nay cho thay Huong Cang "chua đu chin chan" khi tin vao nhung tuyen bo bua bai cua nuoc ngoai rang đa xay ra mot vu tham sat. Ong noi vi Huong Cang thieu chu nghia yeu nuoc va tinh đong nhat quoc gia, nen "chua san sang cho dan chu cho toi nam 2022". Nhung loi tuyen bo cua ong đa bi len an manh me.
Ngay 4 thang 6 nam 2007, ngay ky niem vu tham sat mot đoan quang cao voi dong chu "Đe to long kinh trong toi nhung ba me kien cuong cua nhung nan nhan ngay 4 thang 6" đa xuat hien tren Thanh Đo van bao. Su viec đang đuoc chinh phu Trung Quoc đieu tra, va ban bien tap vien đa bi sa thai. Nguoi thu ky thong qua đoan quang cao nay đuoc cho la chua tung nghe ve vu đan ap ngay 4 thang 6 va đa đuoc noi rang no chi đe cap toi ngay ky niem mot tham hoa ham mo.


= Cam van vu khi Hoa Ky-Lien minh chau Au =
Lenh cam ban vu khi cho Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cua Hoa Ky va Lien minh chau Au đa đuoc đua ra sau su đan ap bang bao luc nhung cuoc phan khang ung ho dan chu tren Quang truong Thien An Mon, hien van co hieu luc. Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa keu goi do bo lenh cam tu nhieu nam nay va đang đuoc mot so ung ho tu phia cac thanh vien Hoi đong Lien minh chau Au. Đau nam 2004, Phap đa dan đau mot phong trao van đong do bo lenh cam ben trong EU. Cuu Thu tuong Đuc Gerhard Schroder đa cong khai ung ho lap truong cua cuu Tong thong Phap Jacques Chirac ve viec xoa bo cam van.
Lenh cam van vu khi đa đuoc thao luan tai mot cuoc hop thuong đinh Cong hoa Nhan dan Trung Hoa-EU tai Ha Lan tu ngay 7 đen ngay 9 thang 12 nam 2004. Trong khi cuoc hop thuong đinh dien ra, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa tim cach gia tang suc ep len Hoi đong EU đe do bo lenh cam van khi canh bao rang lenh nay se lam ton hai toi nhung moi quan he Trung Hoa-EU. Thu truong ngoai giao Trung Quoc Zhang Yesui goi lenh nay la "loi thoi", va ong noi voi cac nha bao "neu lenh cam đuoc duy tri, quan he song phuong chac chan se bi anh huong". Cuoi cung, Hoi đong chau Au van khong do bo lenh cam van. Nguoi phat ngon EU Francoise le Bail noi van con co nhung lo ngai ve cam ket cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ve nhan quyen. Nhung o thoi điem đo, EU thuc su co cam ket đan phan đe do bo lenh cam van.
Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tiep tuc gay ap luc đoi do bo lenh nay, va mot so quoc gia thanh vien đa bat đau tu bo quan điem cua minh. Jacques Chirac đa yeu cau huy bo lenh nay tu giua nam 2005. Tuy nhien, "Luat Chong chia cat đat nuoc" cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đuoc thong qua thang 3 nam 2005 đa lam gia tang cang thang giua hai bo eo bien Đai Loan, đe doa nhung no luc do bo cam van, va nhieu thanh vien Hoi đong chau Au đa thay đoi y đinh. Cac thanh vien Ha vien Hoa Ky cung đa đe xuat nhung han che trong viec chuyen giao cac ky thuat quan su cho EU neu ho do bo lenh cam van. Vi the Hoi đong chau Au khong đat đuoc su đong nhat, du Phap va Đuc van đong cho viec nay, lenh cam van van đuoc duy tri.
Anh Quoc nam chuc Chu tich EU thang 7 nam 2005, khien viec do bo lenh nay trong thoi gian giu chuc vu cua ho khong the dien ra. Anh Quoc luon giu mot so quan điem trong viec do bo cam van va muon đe no sang mot ben, hon la lam xau đi quan he EU-Hoa Ky. Cac van đe khac nhu su that bai cua Hien phap chau Au va su bat đong tiep dien ve Ngan sach chau Au cung nhu Chinh sach Nong nghiep chung khien lenh cam van cang it đuoc chu y. Anh Quoc muon dung chuc chu tich cua minh đe tang cuong cai cach ban xi trong EU, vi the viec do bo cam van cang khong co co hoi xay ra. Viec Jose Manuel Barroso trung cu chuc Chu tich Uy ban chau Au cang gay kho khan cho viec do bo cam van. Tai mot cuoc gap go voi cac lanh đao Trung Quoc hoi giua thang 7 nam 2005, ong noi thanh tich nhan quyen kem coi cua Trung Quoc se can tro bat ky thay đoi nao trong lenh cam ban vu khi cho Trung Quoc cua EU.
Chinh tri cung đa thay đoi tai cac quoc gia tung ung ho viec do bo cam van. Schroder that bai trong cuoc bau cu lien bang Đuc nam 2005 truoc Angela Merkel, ba tro thanh Thu tuong ngay 22 thang 11 nam 2005 - Merkel to ro quan điem phan đoi viec do bo lenh cam. Jacques Chirac đa tuyen bo ong khong ra tranh cu chuc Tong thong Phap mot lan nua nam 2007. Nguoi ke nhiem ong, Nicolas Sarkozy, co khuynh huong than My hon va cung khong ung ho viec do bo lenh cam.
Ngoai ra, Nghi vien chau Au luon phan đoi viec do bo lenh cam ban vu khi cho Trung Quoc. Du viec khong can co su đong y cua co quan nay trong viec huy bo lenh cam, nhieu nguoi cho rang đieu nay phan anh đung long mong muon cua nhan dan chau Au hon vi đay la co quan đai bieu do nguoi dan chau Au truc tiep bau ra— Hoi đong chau Au đuoc chi đinh boi cac quoc gia thanh vien. Nghi vien chau Au đa nhieu lan phan đoi bat ky mot su do bo lenh cam buon ban vu khi nao voi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa:

Nghi quyet ngay 28 thang 4 nam 2005, ve Bao cao hang Nam ve Nhan quyen tren The gioi nam 2004 va chinh sach cua EU ve van đe nay,
Nghi quyet ngay 23 thang 10 nam 2003, ve bao cao hang nam tu Uy ban thuoc Nghi vien chau Au ve cac khia canh chinh va cac lua chon co ban cua CFSP, nhan manh tren mot giai phap hoa binh cho van đe Đai Loan thong qua thuong luong giua hai bo Eo bien Đai Loan va keu goi Trung Quoc rut ten lua khoi cac tinh ven eo bien Đai Loan, va
Nghi quyet ve quan he giua EU, Trung Quoc va Đai Loan va an ninh vung Vien Đong ngay 7 thang 7 nam 2005. EP đa nhieu lan luu y rang tinh trang nhan quyen hien tai o Trung Quoc, voi nhung quyen dan su can ban, quyen tu do van hoa va chinh tri khong đap ung cac tieu chuan quoc te đuoc Trung Quoc cong nhan.
Lenh cam van vu khi ngan can viec lua chon mua trang bi vu khi cua Trung Quoc. Trong so cac nguon đuoc tim kiem gom cac nuoc tung thuoc Lien Xo ma moi quan he đa đuoc binh thuong hoa sau khi Lien Xo sup đo. Cac nha cung cap khac gom Israel va Nam Phi, nhung ap luc tu phia Hoa Ky đa han che nhung su hop tac tuong lai.


= Boi thuong =
Du chinh phu Trung Quoc chua bao gio chap nhap đa hanh đong sai, trong thang 4 nam 2006 đa co mot khoan chi cho gia đinh cua mot trong nhung nan nhan, truong hop boi thuong cong khai đau tien cua chinh phu voi gia đinh nan nhan lien quan toi su kien Thien An Mon. Khoan chi đuoc goi la "ho tro kho khan" cho Đuong Đuc Anh, con trai cua ba Chu Quoc Thong, chet khi 15 tuoi trong khi bi canh sat giam giu tai Thanh Đo ngay 6 thang 6 nam 1989, hai ngay sau khi Quan đoi Trung Quoc giai tan nhung nguoi phan khang tren quang truong Thien An Mon. Nguoi phu nu nay đuoc thong bao đa nhan đuoc 70.000 te (xap xi $8.700 USD). Hanh đong nay đa đuoc nhieu nha hoat đong nguoi Trung Quoc đon nhan, nhung bi mot so nguoi coi la hanh đong giu on đinh xa hoi va khong tin co su thay đoi trong quan điem chinh thuc cua Đang Cong san.


Nhan đinh Ngay 9 thang 6 nam 1989, Đang Tieu Binh co bai phat bieu truoc cac can bo quan đoi o Bac Kinh:

Cuoc khung hoang nay du som hay muon, no se phai xay ra. Đo chi la van đe thoi gian va quy mo. Dien ra bay gio thi tot hon cho chung ta. Chung ta co mot so luong lon cac đong chi day dan kinh nghiem. Ho đa trai qua nhieu cuoc khung hoang va hieu đuoc loi ich cua nguoi dan. Ho ung ho hanh đong kien quyet chong lai cac cuoc bao loan. Mac du mot so đong chi trong thoi gian vua qua khong hieu ro van đe, cuoi cung cac đong chi đo se hieu ra va se ung ho quyet đinh tap the cua trung uong.
...Khi moi thu no ra, rat ro rang. Khau hieu chinh cua chung chu yeu la 2 viec, mot la lat đo Đang Cong san, va hai la lat đo he thong xa hoi chu nghia. Muc đich cua chung la thiet lap mot nen cong hoa tu san. Nguoi dan yeu cau chinh phu chong tham nhung, va chac chan chung ta chap nhan yeu cau đo. Khau hieu chong tham nhung đuoc đua ra boi nhung nguoi co đong co ngam cung nen đuoc chap nhan nhu nhung y kien tot. Tuy nhien, khau hieu nay chi la mot trong nhung chieu bai cua chung, va muc đich cot loi cua nhung ke đo la đanh bai Đang Cong san va lat đo he thong xa hoi chu nghia... Vay đuong loi co ban cua cai cach mo cua la sai u? Khong co gi sai ca. Khong co cai cach va mo cua, lam sao đat nuoc co ngay hom nay?


Dau an trong van hoa = Am nhac =

Ban nhac The Hooters đa ghi am bai hat "500 Miles" (500 dam) thoi Noi chien My nam 1989 trong album Zig Zag cua ho, voi bo ba nhac dan gian Peter, Paul and Mary, va them vao nhung loi moi đe cap toi cuoc bieu tinh (A hundred tanks along the square, One man stands and stops them there - Mot tram chiec xe tang doc theo quang truong, Mot nguoi đung chan chung o đo).
Bai hat voi chu đe lich su "We Didn't Start the Fire" (Chung ta khong khoi đong tran ban giet) ("Trung Quoc duoi thiet quan luat") cua Billy Joel
"Democracy" cua Leonard Cohen ("...from those nights in Tiananmen Square" -...tu nhung đem đo tren Quang truong Thien An Mon)
Bai hat "Trung Quoc" cua Joan Baez nam 1989
"The Tiananmen Man" cua Nevermore
"Watching TV" trong album solo Amused to Death cua Roger Waters nam 1992
"Karate" cua Tenacious D
"Hypnotize" cua System of a Down
"Faith" cua The Cure cung ngay voi vu tham sat, danh tang nhung nguoi đa mat
Cung khoang thoi gian dien ra su kien, nhieu ca si nhac pop Đai Loan đa tu hop hat mot bai ca đac biet voi ten goi "Vet thuong cua lich su". Bai hat nay đa tro thanh mot trong nhung bai hat cho toi ngay nay van lam dang tran cam xuc trong long nhung nguoi Hoa o nuoc ngoai, đac biet la nhung nguoi ung ho dan chu, vi anh huong sau sac cua cuoc phan khang tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.
"Arrested in Shanghai" cua Rancid trong album Indestructible co mot dong: So I protest the massacres at the Tiannamen Square (Vi the toi phan đoi cac vu tham sat tai Quang truong Thien An Mon)
"Roll Right" cua Rage Against the Machine gom đoan: Lick off the shot my stories shock you like Ellison, main line adrenalin, Gaza to Tiananme
"Tin Omen" cua nhom nhac Canada Skinny Puppy co nhung loi noi toi nhung cuoc phan khang cung nhu cuoc phan khang tai Đai hoc Kent State
Trong video ca nhac "They Don't Care About Us" cua ca si Michael Jackson cung co mot so hinh anh cua su kien Thien An Mon.


= Truyen hinh =
Trong The Simpsons, phan "Goo Goo Gai Pan", co mot canh voi mot tam bang viet "On this spot in 1989, nothing happened" (O noi nay nam 1989, khong co đieu gi xay ra). Ngoai ra, Selma con xuat hien phia truoc mot chiec xe tang do mot si quan Trung Quoc đieu khien. Canh quay tu cung goc nhu buc anh "Nguoi bieu tinh vo danh" noi tieng.
Phong vien tin tuc ky cuu cua CNN Kyra Phillips đa đua ra nhung loi chi trich vao thang 3 nam 2006 khi ba so sanh Cac cuoc phan khang lao đong tai Phap nam 2006, trong đo khong mot nguoi nao thiet mang, voi nhung cuoc phan khang tren Quang truong Thien An Mon, noi "Phan nao thay lai nhung ky niem ve Quang truong Thien An Mon, khi ban thay nhung nha hoat đong đo phia truoc nhung chiec xe tang". Chris Burns cua CNN đa noi voi Bo truong ngoai giao Phap Philippe Douste-Blazy rang nhung loi so sanh cua ba la "đang tiec".


Xem them Danh sach phim tai lieu ve Su kien Thien An Mon nam 1989
Vien bao tang Ngay 4 Thang 6
Lich su Cong hoa Nhan dan Trung Hoa
Phong trao Chinh phong
Lien minh Huong Cang ho tro cac Phong trao Yeu nuoc Dan chu tai Trung Quoc
Đai Ho then
Truong Chi Tan
Lenh hanh phap 12711
Tham sat Canidrome
Vu tu sat tai Quang truong Thien An Mon
Nguoi bieu tinh vo danh
Tham sat Gwangju (su kien dien ra truoc đo it lau tai Han Quoc)
Tham sat Đai hoc Thammasat (su kien dien ra truoc đo it lau tai Thai Lan)


Đoc them The New Emperors: China in the Era of Mao and Deng, Harrison E. Salisbury, New York, 1992, Avon Books, ISBN 0-380-72025-6.
The Tiananmen Papers, The Chinese Leadership's Decision to Use Force Against their Own People—In their Own Words, Compiled by Zhang Liang, Edited by Andrew J. Nathan va Perry Link, with an afterword by Orville Schell, PublicAffairs, New York, 2001, hardback, 514 pages, ISBN 1-58648-012-X An extensive review and synopis of The Tiananmen papers in the journal Foreign Affairs may be found at Review and synopsis in the journal Foreign Affairs Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2004 tai Wayback Machine.
June Fourth: The True Story, Tian'anmen Papers/Zhongguo Liusi Zhenxiang Volumes 1–2 (Chinese edition), Zhang Liang, ISBN 962-8744-36-4
Red China Blues: My Long March from Mao to Now, Jan Wong, Doubleday, 1997, trade paperback, 416 pages, ISBN 0-385-48232-9 (Contains, besides extensive autobiographical material, an eyewitness account of the Tiananmen crackdown and the basis for an estimate of the number of casualties.)
Spence, Jonathan D. The Search for Modern China. New York: Norton, 1999.
Craig C. Calhoun. "Science, Democracy, and the Politics of Identity." In Popular Protest and Political Culture in Modern China. Edited by Jeffrey N. Wasserstrom and Elizabeth J. Perry, 140-7. Boulder, Col.: Westview Press, 1994.
Liu Xiaobo. "That Holy Word, "Revolution." In Popular Protest and Political Culture in Modern China. Edited by Jeffrey N. Wasserstrom and Elizabeth J. Perry, 140-7. Boulder, Col.: Westview Press, 1994.
Spence, Jonathan D. "Testing the Limits." In "The Search for Modern China". 701. New York, NY: W.W. Norton & Company, 1999


Ghi chu Lien ket ngoai "The Tank Man", phim tai lieu tren PBS 2006 va "Tank man" tren BBC (video)
Lat cat ve nhan quyen tai Trung Quoc tu phong trao dan chu 1989. Luu tru ngay 27 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
BBC Creative archive footage Clip 1, Clip 2 (đuong dan chi xem đuoc tu Lien bang Anh)
Bai bao "Ngay nay nam xua" cua đai BBC tuong thuat ve cuoc bieu tinh Thien An Mon
BBC's "Witnessing Tiananmen: Clearing the square" with eyewitness accounts of Tiananmen
The U.S. "Tiananmen Papers" - US Perceptions of the crisis
Nhan chung Graham Earnshaw noi ve su kien đem 4 thang 6 Luu tru ngay 6 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Eyewitness account of the massacre from a Marxist's Perspective Luu tru ngay 8 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
Bi an Thien An Mon va cai gia cua su đan ap cua Jay Mathews, nha bao Columbia Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
The Tiananmen Square Confrontation, Alternative Insight
Bao tang Thi giac Trung Quoc nam 89
Tuyen tap hinh anh tham sat quang truong Thien An Mon Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
Tienanmen Square, 1989 The Declassified History
Hinh anh cac nan nhan cua cuoc tham sat ngay 4 thang 6
The Gate of Heavenly Peace - Feature-length Documentary
Hinh anh video ve su kien nay tai New Tang Dynasty Television Luu tru ngay 18 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine