Trung Hoa Dan Quoc (Tieng Trung: 中華民國; Binh am: Zhonghua Minguo; Tieng Anh: Republic Of China) la mot quoc gia cong hoa đa kiem soat chu quyen voi toan bo Trung Quoc tu nam 1912 đen nam 1949, truoc khi mat chu quyen đai luc ve phia Cong hoa Nhan Dan Trung Hoa, phai di doi sang vung lanh tho đao Đai Loan va tro thanh chinh quyen cua Đai Loan hien tai.
Nam 1912, Cach mang Tan Hoi bung no khien trieu đai nha Thanh do nguoi Man Chau lanh đao sup đo. Cach mang Tan Hoi lat đo che đo quan chu keo dai hai nghin nam tai Trung Quoc, kien lap nuoc cong hoa. Ngay 1 thang 1 nam 1912, Ton Trung Son thanh lap Chinh phu lam thoi tai Nam Kinh, tuyen bo kien lap Trung Hoa Dan Quoc. Sau Nghi hoa Nam-Bac, Chinh phu lam thoi doi thu đo đen Bac Kinh. Thang 10 nam 1913, Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc thanh lap, song lien bi phan liet khong lau sau đo. Trai qua Chien dich Bac phat cua Quoc dan Cach mang quan, Chinh phu Quoc dan Nam Kinh thay the Chinh phu Bac Duong vao nam 1928, thong nhat phia đong Trung Quoc tren danh nghia, song sau đo lai roi vao xung đot voi Đang Cong san Trung Quoc, cac the luc quan phiet vu trang o cac đia phuong va Đe quoc Nhat Ban. Tu sau su kien thang 7 nam 1937, Nhat Ban tien hanh xam luoc toan dien Trung Quoc, thang 12 cung nam thu đo cua Trung Hoa Dan Quoc that thu, Chinh phu Quoc dan rut đen Trung Khanh. Thang 12 nam 1941, Chinh phu Quoc dan chinh thuc tuyen chien voi Nhat Ban, đen nam 1945 thi gianh đuoc thang loi. Nam 1947, Chinh phu Quoc dan ban bo hien phap, cai to thanh Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc.
Trung Hoa Dan Quoc ton tai trong thoi ky 1912-1949, la thoi đai phan liet trong lich su Trung Quoc, tu Cach mang Tan Hoi đen Cach mang lan hai, Chien tranh Ho phap, Chien tranh Bac phat, Quan phiet hon chien, Chien tranh khang Nhat, Quoc-Cong noi chien, chua khi nao co đuoc hoa binh va thong nhat thuc su. Nhan dan Trung Quoc trong thoi ky nay chiu thuong vong lon do chien tranh, nan đoi va thien tai, nan lam phat phi ma. Đong thoi, nhieu cuong quoc kiem soat cac vung lanh tho Trung Quoc: Nhat Ban chiem đong vung Man Chau va nhieu tinh thanh phia đong Trung Quoc, Lien Xo ung ho Ngoai Mong Co tach ra đoc lap (nay la nuoc Mong Co), Anh Quoc kiem soat Tay Tang. Ben trong thi cac Quan phiet cat cu o khap noi va giao tranh hon loan voi nhau. Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc ve danh nghia la nha nuoc hop phap cua toan Trung Quoc, nhung thuc chat chi nam quyen cai tri chua đay mot nua lanh tho Trung Quoc.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, Trung Quoc lay lai Đai Loan va Banh Ho tu Nhat Ban. Trung Hoa Dan Quoc cung tham gia sang lap Lien Hop Quoc va la mot trong nam thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc. Trung Hoa Dan Quoc đuoc coi la mot cuong quoc sau The chien 2 nhung thuc chat noi bo ben trong đang gap roi loan nghiem trong.
Nam 1949, Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc duoi quyen Trung Quoc Quoc dan Đang bi luc luong vu trang cua Đang Cong san Trung Quoc đanh bai trong noi chien, do đo đe mat quyen thong tri tai Trung Quoc đai luc. Ngay 1 thang 10 cung nam, Đang Cong san Trung Quoc kien lap Chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tai Bac Kinh, chinh thuc nam quyen tren toan Trung Quoc đai luc, đen thang 12 cung nam thi Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc doi đen Đai Bac, tiep tuc duy tri chu quyen rieng đoi voi khu vuc đao Đai Loan, hinh thanh cuc dien chia cat hai bo eo bien.


Quoc hieu Lich su = So ky kien quoc =

Nhung nam cuoi thoi Thanh, xa hoi Trung Quoc bat on, Phong trao Nghia Hoa Đoan bung phat khien Lien quan tam nuoc phat đong chien tranh xam chiem Trung Quoc, buoc chinh phu trieu đinh Thanh phai ky Đieu uoc Tan Suu.
Ngay 30 thang 7 nam 1905, khi Ton Trung Son trieu tap hoi nghi tru bi Trung Quoc Đong Minh hoi tai Tokyo, Nhat Ban, trong "Trung Quoc Đong Minh hoi minh thu" co đe xuat cuong linh "khu tru Thac Lo (nha Thanh), khoi phuc Trung Hoa, sang lap dan quoc, binh quan đia quyen". Ong nhan thay du cac che đo cong hoa đai đa so thi hanh che đo dan chu đai nghi, song đe xac lap nguyen tac phat trien chu quyen quoc gia thuoc toan the quoc dan, va huong toi tien hanh dan quyen truc tiep nhu Thuy Si va Hoa Ky đang thuc thi, nen moi chon quoc hieu la "Trung Hoa Dan Quoc". Ngay 20 thang 10 nam 1923, Ton Trung Son khi dien giang tai Hoi Lien Hiep Thanh nien Toan quoc Quang Chau mot lan nua nhan manh Trung Hoa Dan Quoc la đe nhan dan lam chu.
Nam 1908, nha Thanh ban bo "Kham đinh hien phap đai cuong", tuyen bo "muoi nam sau thuc thi lap hien" đe đoi pho voi cac tieng noi cai cach. Ngay 27 thang 4 nam 1911, Trung Quoc Đong Minh hoi phat đong Khoi nghia Hoang Hoa Cuong tai Quang Chau, song bi quan Thanh tran ap.
Ngay 10 thang 10 nam 1911, Cong Tien hoi va Van hoc xa phat đong Khoi nghia Vu Xuong, trong vong bay tuan le co 15 tinh tai Trung Quoc tuyen bo thoat ly trieu đinh Thanh đe đoc lap, hinh thanh Cach mang Tan Hoi co tinh toan quoc. Nhung nguoi cach mang mot mat tru tinh to chuc chinh phu lam thoi, mot mat tien hanh đam phan voi Vien The Khai, đen ngay 8 thang 12 thi đat đuoc nhan thuc chung: Neu nhu Vien The Khai buc Hoang đe thoai vi thi ong se đuoc bau lam đai tong thong lam thoi trong boi canh noi chien. Ngay 29 thang 12, tai Nam Kinh đai bieu cac tinh tuyen bo đoc lap bau Ton Trung Son lam đai tong thong lam thoi. Cung ngay, Jebtsundamba Khutuktu đoi thu tam thanh lap Han quoc Bac Khac Đa, tuyen bo Ngoai Mong Co thoat ly Trung Quoc va đoc lap cho đen ngay nay. Tai thu phu Lhasa cua Tay Tang phat sinh nao loan, quan vien va quan đon tru cua trieu Thanh Trung Quoc bi xua đuoi, Đat Lai Lat Ma thu 13 tu noi luu vong tai An Đo tro ve quan ly chinh quyen Tay Tang cho đen nam 1951 thi đuoc Trung Quoc thu hoi tro lai. Ngay 1 thang 1 nam 1912, Chinh phu lam thoi Trung Hoa Dan Quoc tuyen bo chinh thuc thanh lap, Ton Trung Son tuyen the nham chuc đai tong thong lam thoi Trung Hoa Dan Quoc.
Ngay 12 thang 2 nam 1912, Long Du thai hau truoc khuyen nghi va buc bach cua cac đai than trieu đinh Thanh nhu Vien The Khai, quyet đinh thay mat Pho Nghi cong bo chieu thu thoai vi, đong thoi trao quyen cho chinh Vien The Khai lap chinh phu lam thoi, nha Thanh chinh thuc diet vong tu đay
Ngay 15 thang 2 nam 1912, Vien The Khai đuoc bau lam đai tong thong lam thoi thu hai, roi tuyen the nham chuc tai Bac Kinh vao ngay 10 thang 3. Trong tuyen cu nghi vien quoc hoi Trung Hoa Dan Quoc lan thu nhat vao cuoi nam 1912, Quoc dan đang do Tong Giao Nhan lanh đao gianh đa so ghe trong luong vien. Ngay 22 thang 3 nam 1913, Tong Giao Nhan thiet mang do bi am sat trong khi sap nham chuc thu tuong noi cac, chinh quyen quoc gia bi phai Bac Duong quan phiet gom Vien The Khai kiem soat. Thang 7 cung nam, Ton Trung Son lay ly do Tong Giao Nhan bi am sat va vay no qua nhieu, chi huy mot so tinh mien nam phat đong Cach mang Lan thu hai, song cuoi cung that bai. Ngay 6 thang 10 nam 1913, Vien The Khai đuoc Quoc hoi bau lam đai tong thong thu nhat cua Trung Hoa Dan Quoc. Ngay 31 thang 10, Quoc hoi thong qua "du thao hien phap Thien Đan", su dung che đo noi cac đe han che quyen luc cua Vien The Khai. Sau đo, Vien The Khai dung toi danh tham du Cach mang Lan thu hai đe cam Quoc dan đang, đong thoi ha lenh giai tan Quoc hoi. Ngay 18 thang 3 nam 1914, Vien The Khai trieu tap Quoc dan đai hoi sua đoi "Uoc phap lam thoi" nam 1912, đoi che đo noi cac thanh che đo tong thong, vao ngay 12 thang 12 nam 1915 tuyen bo đoi quoc hieu sang Trung Hoa Đe quoc. Cac tuong quan Thai Ngac, Đuong Ke Nghieu tai Van Nam lap tuc tuyen bo đoc lap, đong thoi to chuc "Ho quoc quan" thao phat Vien The Khai. Ngay 22 thang 3 nam 1916, Vien The Khai tuyen bo thu tieu che đo quan chu nham tim cach duy tri giu chuc vu tong thong, song bi Ho quoc quan cu tuyet, ngay 6 thang 6 cung nam Vien The Khai benh mat.
Sau thoi Vien The Khai, chinh phu trung uong thieu thuc luc quan ly thong nhat cac đia phuong, Trung Quoc tien vao thoi ky quan phiet cat cu. The luc chu yeu cua Quan phiet Bac Duong co Hoan he (phai An Huy) do Đoan Ky Thuy đung đau, Truc he (phai Truc Le) do Tao Con đung đau va Phung he (phai Phung Thien) do Truong Tac Lam đung đau, ho nhieu lan hon chien nham khong che Chinh phu Bac Duong. Ngoai ra, con co cac quan phiet Tan he (phai Son Tay) cua Diem Tich Son, Tay Bac quan cua Phung Ngoc Tuong, Đien he (phai Van Nam) cua Đuong Ke Nghieu va Que he (phai Quang Tay) cua Luc Vinh Đinh cat cu mot phuong. Nam 1917, Ton Trung Son va Viet he (phai Quang Đong) hop tac, lap ra Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc tai Quang Chau, phat đong Chien tranh Ho phap.
Du Trung Hoa Dan Quoc la nuoc chien thang trong Chien tranh the gioi thu nhat song Chinh phu Bac Duong tai Hoi nghi hoa binh Paris 1919 bi buoc phai trao to gioi cua Đe quoc Đuc tai Son Đong cho Nhat Ban, dan đen Phong trao Ngu Tu. Phong trao Ngu Tu va Phong trao Tan van hoa tao anh huong sau rong đoi voi Trung Quoc, gioi tri thuc bat đau tim kiem đuong loi cuu quoc moi, chu nghia Marx bat đau đuoc hoan nghenh tai Trung Quoc. Ngay 10 thang 10 nam 1919, Ton Trung Son cai to Trung Hoa Cach mang đang thanh Trung Quoc Quoc dan Đang. Ngay 23 thang 7 nam 1921, Đang Cong san Trung Quoc thanh lap. Nam 1922, sau khi Phong trao Ho phap that bai, Ton Trung Son chon chinh sach "lien Nga dung Cong", tien hanh cai to Trung Quoc Quoc dan Đang theo mo hinh Đang Cong san Lien Xo, đong thoi phai Tuong Gioi Thach đen Moskva đe tiep nhan boi duong va huan luyen chinh tri-quan su. Lien Xo đong y tu bo cac nhuong đia o Trung Quoc, va xoa bo nhung đieu uoc bat binh đang giua Nga hoang va trieu đinh Man Thanh, ho tro Quoc dan đang ve moi mat nhung Ton Dat Tien phai cho Đang Cong san Trung Quoc gia nhap Quoc dan đang. Tuong Gioi Thach sau khi tu Lien Xo tro ve nuoc tham du kien lap Truong quan su Hoang Pho, đong thoi nham chuc hieu truong, nho vay sau nay ong co đuoc su tin nhiem va trung thanh cua cac tuong linh cao cap cua Trung Hoa Dan Quoc, nhung nguoi tung đuoc đao tao tai Hoang Pho, voi tu cach la hoc tro cua ong.
Quoc dan đang nhan đuoc vien tro tai chinh, quan su va cac co van Lien Xo do Mikhail Markovich Borodin đung đau đe thanh lap quan đoi theo kieu Lien Xo, đong thoi to chuc lai Quoc dan đang theo mo hinh cua nguoi Bolsevik. Thang 2 nam 1925, thay tro Truong quan su Hoang Pho đanh tan the luc Viet he quan phiet. Thang 7 cung nam, Đai ban doanh đai nguyen soai luc-hai quan cai to thanh Chinh phu Quoc dan, Uong Tinh Ve nham chuc Chu tich Chinh phu Quoc dan; cai to 'Hoang Pho hoc sinh quan' va bo đoi cac đia phuong thanh Quoc dan Cach mang quan, Tuong Gioi Thach nham chuc tong tu lenh. Ngay 9 thang 7 nam 1926, Quoc dan Cach mang quan tuyen the Bac phat tai Quang Chau. Cung nam, Tay Bac quan cua Phung Ngoc Tuong, Tan he cua Diem Tich Son lan luot gia nhap Quoc dan Cach mang quan. Lien Xo cung cung cap vu khi cho cuoc chien Bac phat cua Quoc dan đang. Du sau nay Tuong Gioi Thach noi tieng chong cong nhung Lien Xo đa đong vai tro rat lon trong su hinh thanh quan đoi Trung Hoa Dan Quoc, trong viec Quoc dan đang gianh đuoc chinh quyen trung uong, cung nhu trong su phat trien cua Quoc dan đang. Đang Cong san Trung Quoc lan Quoc dan đang đeu la nhung ban sao cua Đang Cong san Lien Xo. Nho cach to chuc va hoat đong theo nguyen tac tap trung dan chu ma Quoc dan đang co đuoc suc manh to chuc ma cac đang phai khac (tru Đang Cong san Trung Quoc) va cac quan phiet khong co đuoc. Sau nay Tuong Gioi Thach lanh đao Trung Quoc theo loi di đang tri quoc cung la hoc tu Lien Xo truoc khi Đai Loan cai cach chinh tri theo huong cong hoa đa nguyen đa đang, tam quyen phan lap.


= Thoi ky huan chinh =

Ngay 7 thang 9 nam 1926, quan Bac phat cong chiem Han Khau, ngay 8 thang 11 cong chiem Nam Xuong, ngay 11 thang 11, Chinh phu Quoc dan tai Quang Chau quyet đinh doi ve phia bac đen Vu Han, Tuong Gioi Thach thi chu truong thien đo đen Nam Xuong đang do ong khong che. Thang 3 nam 1927, quan Bac phat chiem xong Thuong Hai va Nam Kinh, song giua the luc chong cong do Tuong Gioi Thach đung đau va the luc dung cong do Uong Tinh Ve đung đau phat sinh phan liet. Tuong Gioi Thach sau thoi gian o Lien Xo đa tro nen cam ghet chu nghia cong san. Ong huy bo chinh sach Lien minh voi Nga cua Ton Trung Son. Mau thuan giua Lien Xo va Trung Hoa Dan Quoc gia tang toi muc vao thang 4 nam 1927, Stalin gui thu cho Đang Cong san Trung Quoc keu goi noi day vu trang. Ngay 6 thang 4 nam 1927, Stalin tuyen bo Quan đoi Quoc dan đang la ke thu va Tuong phai bi lat đo. Ngay 12 thang 4 nam 1927, bung phat su kien Tu Nhat Nhi tai Thuong Hai khi Tuong Gioi Thach phat đong chinh bien tieu diet cac đang vien cong san, đen ngay 18 thang 4 ong lap ra Chinh phu Quoc dan rieng tai Nam Kinh. Ngay 15 thang 7, Uong Tinh Ve tai Vu Han cung bat đau tieu diet Đang vien cong san, Quoc-Cong hop tac lan thu nhat do đo ket thuc.
Ngay 1 thang 8 nam 1927, Đang Cong san Trung Quoc phat đong Khoi nghia Nam Xuong, bat đau su dung vu luc đoat chinh quyen, mo man Quoc-Cong noi chien lan thu nhat keo dai 10 nam lien tuc. Thang 5 nam 1928, Quoc dan Cach mang quan tai Te Nam bi quan đoi Nhat Ban đanh chan gay ra Tham an Ngu Tam, phai đi đuong vong đe Bac phat. Thang 6 nam 1928, quan Bac phat chiem đuoc Bac Kinh. Ngay 29 thang 12 cung nam, lanh đao Phung he la Truong Hoc Luong đanh đien đen Nam Kinh, tuyen bo tiep nhan Chinh phu Quoc dan cai quan, đanh dau thang loi cua Chinh phu Quoc dan trong Bac phat, thong nhat Trung Quoc tren danh nghia. Tuy nhien, khong lau sau giua trung uong va quan phiet đia phuong bung phat Trung Nguyen đai chien, con xung đot Quoc-Cong tiep tuc tien hanh.
Nam 1927, sau khi Trung Hoa Dan Quoc đinh đo tai Nam Kinh, Tuong Gioi Thach can cu theo "Đai cuong kien quoc Chinh phu Quoc dan" do Ton Trung Son đe xuat, thuc thi cau truc huan chinh lay Quoc dan đang lam cot loi lanh đao quoc gia, tam thoi thi hanh che đo mot đang, đong thoi che đinh "Uoc phap thoi ky huan chinh Trung Hoa Dan Quoc" lam hien phap lam thoi. Trong thoi ky nay, Chinh phu Quoc dan co thanh tuu trong phat trien quan he ngoai giao, giao thong van tai, tai chinh cong cong, sinh hoat dan sinh, van hoa, tham chi do đat nhieu thanh tuu cai cach nen đuoc tan tung la Thap nien Nam Kinh. Trong đo, Chinh phu lien tuc thanh lap cac co cau nhu Vien Nghien cuu Trung uong, Ngan hang Trung uong, ngoai ra con thi hanh on đinh vat gia, cai cach ngan hang va thong nhat che đo tien te, va cac chinh sach kinh te-xa hoi khac; đong thoi chinh phu mo rong san xuat cong nghiep va nong nghiep, khien tang truong cong nghiep đat tren 7,7%. Thoi ky nam 1932, đoan đai bieu Trung Hoa Dan Quoc lan đau tien đuoc phai tham du The van hoi Mua he.

Nam 1931, Đe quoc Nhat Ban phat đong Su bien 28/9 xam nhap Đong Bac Trung Quoc đong thoi kien lap Man Chau Quoc, sau đo Nhat Ban khong ngung phat đong cac hanh đong đoi đich nhu Chien dich Truong Thanh, Su bien Hoa Bac, song Trung Quoc Quoc dan Đang lai chon chinh sach on đinh ben trong truoc khi dep tru ngoai xam, mot mat lien tiep thoa hiep voi Nhat Ban, mot mat tang cuong diet cong. Ngay 12 thang 12 nam 1936, cac tuong linh Quoc dan đang chu truong đoan ket khang Nhat la Truong Hoc Luong va Duong Ho Thanh phat đong su bien Tay An, buoc Tuong Gioi Thach phai đinh chi diet cong, đong thoi tai khoi đong hop tac cung Đang Cong san Trung Quoc, cung phan kich Nhat Ban xam luoc. Hong quan Cong-Nong Trung Quoc cua Đang Cong san đuoc cai bien thanh Bat lo quan va Tan Tu quan thuoc Quoc dan Cach mang quan.


= Khang chien va Noi chien =

Ngay 7 thang 7 nam 1937, Nhat Ban phat đong Su kien Lu Cau Kieu, Chien tranh Trung-Nhat bung phat toan dien. Đen thang 12 cung nam, thu đo Nam Kinh cua Trung Hoa Dan Quoc that thu, Chinh phu Quoc dan triet thoai đen Trung Khanh. Thoi ky Chien tranh khang Nhat, Quoc dan Cach mang quan uoc tinh co 1,7 trieu nguoi nhap ngu tac chien, mac du Quoc dan Cach mang quan o the yeu trong suot chien tranh do cac nhan to nhu trang bi va kinh te, song van cam chan thanh cong quan Nhat tren chien truong Trung Quoc, va gianh thang loi trong mot so chien dich. Ngay 7 thang 12 nam 1941, Nhat Ban tan cong Tran Chau Cang mo man Chien tranh Thai Binh Duong, sang ngay 8 Hoa Ky tuyen chien voi Nhat, đen ngay 9 Chinh phu Quoc dan chinh thuc tuyen chien voi Nhat, gia nhap Đong Minh, Anh Quoc cung mo tuyen đuong Van Nam-Mien Đien đe van chuyen cung cap vat tu. Nhat Ban lan luot thanh lap cac chinh quyen bu nhin nhu Chinh phu Tu tri Lien hiep Mong Cuong, Chinh quyen Uong Tinh Ve, ngay 9 thang 1 nam 1943 Chinh phu Quoc dan Uong Tinh Ve tuyen chien voi lien minh Anh-My. Đau thang 8 nam 1945, Hoa Ky tha bom nguyen tu xuong Nhat Ban, đong thoi Lien Xo tuyen chien voi Nhat, xuat binh chiem cu khu vuc Đong Bac Trung Quoc. Ngay 15 thang 8 nam 1945, Thien hoang Nhat Ban tuyen bo Nhat Ban đau hang vo đieu kien, đen ngay 2 thang 9 cung nam Nhat Ban ky vao Van kien đau hang. Ngay 9 thang 9, Chinh phu Quoc dan tiep nhan thu đau hang cua Nhat Ban tai Nam Kinh, đen luc nay Trung Hoa Dan Quoc gianh thang loi trong Chien tranh khang Nhat, đen nam sau doi thu đo ve Nam Kinh. Chinh phu Quoc dan can cu theo Tuyen bo Cairo va Tuyen bo Potsdam khong chi thu hoi lanh tho bi Nhat Ban chiem cu trong chien tranh va khu vuc Man Chau do Nhat Ban khong che, ma con tiep quan Đai Loan va Banh Ho bi nha Thanh cat nhuong cho Nhat Ban. Đong thoi, Chinh phu Quoc dan thong qua đam phan khien cac quoc gia Au-My triet tieu cac đieu uoc bat binh đang, va cung voi cac quoc gia nhu Anh Quoc va Hoa Ky đoi sang ky ket cac đieu uoc binh đang.
Bat đau tu nam 1945, Quoc dan đang va Đang Cong san trien khai hoa đam thanh lap chinh phu lien hiep do Hoa Ky lam trung gian. Ngay 25 thang 12 nam 1946, Quoc dan đai hoi lap hien phap do Quoc dan đang khong che thong qua "Hien phap Trung Hoa Dan Quoc", song bi Đang Cong san tay chay. Đau nam 1947, sau khi Hoa Ky hoa giai that bai, Quoc-Cong noi chien lan thu hai bung phat toan dien. Đong thoi, Chinh phu Dan quoc co chinh sach sai lam, gay ra lam phat phi ma, đe mat long dan. Ngay 28 thang 2 nam 1947, tai Đai Loan bung phat su kien chong đoi Quoc dan đang. Cuoi nam 1947, Chinh phu Quoc dan theo yeu cau cua cac gioi chinh thuc ban bo hien phap, thuc thi hien chinh, đong thoi cai to thanh Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc. Nam 1948, Tuong Gioi Thach va Ly Tong Nhan đuoc bau lam tong thong va pho tong thong đau tien sau khi thi hanh hien phap, chinh thuc nham chuc vao ngay 20 thang 5 cung nam. Đang Cong san Trung Quoc bat đau trien khai phan cong chien luoc Quoc dan đang, đong thoi đoi ten luc luong vu trang cua minh thanh Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc, sau ba chien dich lon Đang Cong san Trung Quoc hoan toan khong che khu vuc Đong Bac va khu vuc Hoa Bac.
Cuoi thang 1 nam 1949, Tuong Gioi Thach tuyen bo tu nhiem, Ly Tong Nhan tam thoi đam nhiem chuc vu tong thong. Thang 4 nam 1949, sau khi đam phan giua Chinh phu Quoc dan va Đang Cong san Trung Quoc tai Bac Binh tan vo, Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc phat đong chien dich vuot Truong Giang, chiem linh thu đo Nam Kinh va trung tam kinh te Thuong Hai. Quyen tong thong Ly Tong Nhan cua Trung Hoa Dan Quoc nhan thay đai the đa mat nen đa bay sang My qua Hong Kong, Tuong Gioi Thach triet thoai đen khu vuc Tay Nam tiep tuc chi huy quan đoi khang cu.
Ngay 1 thang 10 nam 1949, Đang Cong san Trung Quoc thanh lap chinh phu nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tai Bac Kinh, đen thang 12 cung nam Tuong Gioi Thach ha lenh chinh phu trung uong tu khu vuc Tay Nam triet thoai va phong thu khu vuc Đai Loan, đong thoi lay Đai Bac lam thu đo lam thoi. Trong qua trinh triet thoai, ngoai viec đem ngoai hoi vang du tru đen Đai Loan, rat nhieu binh linh va cu dan Đai luc theo Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc rut sang khu vuc Đai Loan.


Chinh tri = Chinh phu trung uong =

Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc la co cau cai tri quoc gia, lich su som nhat co the truy đen Chinh phu Quoc dan Trung Hoa Dan Quoc đuoc trieu tap tai Vu Xuong vao nam 1911, ve sau trai qua nhieu lan thay đoi chinh quyen nhu Chinh phu Lam thoi Nam Kinh, Chinh phu Lam thoi Bac Kinh, Chinh phu Bac Duong, Chinh phu Quoc dan. Ngay sau Khoi nghia Vu Xuong, Phu đo đoc Quan đoi Ho Bac Chinh phu quan su Trung Hoa Dan Quoc đuoc thanh lap, Le Nguyen Hong nham chuc đo đoc, đong thoi can cu theo "Cach mang phuong luoc" cua Ton Trung Son, tuyen bo phe tru nien hieu Tuyen Thong cua trieu đinh Thanh, đoi quoc hieu thanh Trung Hoa Dan Quoc. Đay la chinh phu quan su cap tinh đau tien cua Trung Hoa Dan Quoc.
Ngay 1 thang 1 nam 1912, Chinh phu Lam thoi Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc thanh lap tai Nam Kinh, đay la co cau chinh phu trung uong đau tien trong lich su Trung Hoa Dan Quoc. Sau khi Uoc phap Lam thoi Trung Hoa Dan Quoc đuoc cong bo thi hanh, Chinh phu Lam thoi Bac Kinh ke thua Chinh phu Lam thoi Nam Kinh, đen ngay 10 thang 10 nam 1913 Chinh phu Bac Kinh Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc thanh lap. Chinh phu Bac Duong la chinh phu hop phap duy nhat đai dien cho Trung Quoc tu nam 1912 đen nam 1928, nhin chung co the phan thanh bon giai đoan la thoi ky Vien The Khai thong tri tu 1912-1916, thoi ky Hoan he quan phiet thong tri tu 1916-1920, thoi ky Truc he quan phiet thong tri tu 1920-1924, va thoi ky Phung he quan phiet thong tri tu 1924-1928. Tu sau Bac phat nam 1928, Chinh phu Quoc dan Nam Kinh thay the Chinh phu Bac Duong.
Ngay 2 thang 4 nam 1921, Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc (Quang Chau) đuoc thanh lap, Ton Trung Son nham chuc "đai tong thong phi thuong", lan đau tien su dung "Thanh Thien Bach Nhat Man Đia Hong ky" lam quoc ky, nham phan đoi tinh hop phap cua Chinh phu Bac Duong, đen nam sau do Van đong Ho phap lan thu hai that bai nen giai the. Ngay 2 thang 3 nam 1923, Ton Trung Son ve Quang Chau lap Đai ban doanh Đai nguyen soai Luc-Hai quan, tai lap chinh phu quan su; đen ngay 1 thang 7 nam 1925, cai to thanh Chinh phu Quoc dan Trung Hoa Dan Quoc, sau khi Bac phat thanh cong thay the Chinh phu Bac Duong lam chinh phu trung uong va co quan hanh chinh toi cao cua Trung Hoa Dan Quoc. Ngay 20 thang 5 nam 1948, Chinh phu Quoc dan cai to thanh Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc, chuc vu Chu tich Chinh phu Quoc dan đoi thanh "Tong thong", duy tri đen nay.
Thoi ky đau, nguyen thu quoc gia cua Trung Hoa Dan Quoc goi la "đai tong thong Trung Hoa Dan Quoc", sau Bac phat thi đoi thanh "Chu tich Chinh phu Quoc dan"; đen sau khi thi hanh hien phap nam 1947 thi goi la "tong thong Trung Hoa Dan Quoc". Ton Trung Son la đai tong thong lam thoi đau tien cua Trung Hoa Dan Quoc, Vien The Khai la đai tong thong chinh thuc đau tien, chu tich Chinh phu Quoc dan đau tien la Uong Tinh Ve, tong thong Trung Hoa Dan Quoc đau tien la Tuong Gioi Thach.


= Quan phiet cat cu đia phuong =
Ngoai khu vuc chiu su khong che cua chinh phu trung uong, trong lanh tho Trung Hoa Dan Quoc con ton tai rat nhieu chinh quyen cat cu đia phuong hoac the luc cat cu, trong đo chinh quyen Ngoai Mong Co, Tay Tang, chinh quyen Đang Cong san va chinh quyen bu nhin cua Nhat Ban tung tuyen bo đoc lap.

Chinh quyen Ngoai Mong Co
Ngay 29 thang 12 nam 1911, Jebtsundamba Khutuktu đoi thu tam thanh lap Han quoc Bac Khac Đa, tuyen bo thoat ly Trung Quoc đe đoc lap. Ngay 9 thang 6 nam 1915, do ky ket "Hiep uoc Trung-Nga-Mong" nen thu tieu đoc lap, tuyen bo quy thuan Trung Hoa Dan Quoc đong thoi thi hanh "tu tri". Nam 1921, Bach ve Nga xua đuoi the luc cua Trung Quoc, chinh quyen Mong Co chinh thuc khoi phuc. Sau khi Jebtsundamba Khutuktu đoi thu tam tu tran vao nam 1924, Mong Co vao ngay 26 thang 11 cung nam sua đoi hien phap, chinh thuc chuyen tu che đo quan chu lap hien sang nuoc Cong hoa Nhan dan Mong Co xa hoi chu nghia. Ngay 5 thang 1 nam 1946, Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc thua nhan Ngoai Mong Co đoc lap.
Cong hoa Nhan dan Tuva
Nam 1911, Ngoai Mong Co tuyen bo đoc lap, Tannu Uriankhai van do Ngoai Mong Co thong tri. Sau đo, Nga thua co chiem linh Tannu Uriankhai, khuyen khich khu vuc thoat ly Ngoai Mong Co đe đoc lap. Nam 1914, Tannu Uriankhai tuyen bo đoc lap, đoi ten thanh Tuva. Sau Cach mang Nga nam 1917, đen nam 1919 Chinh phu Bac Duong khoi phuc thong tri đoi voi Ngoai Mong Co, bao gom Tuva. Thang 1 nam 1920, nuoc Nga Xo viet tai chiem Tuva; đen ngay 14 thang 8 nam 1921, nhung nguoi Bolshevik Tuva thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan Tannu-Tuva. Nam 1926, Lien Xo va Mong Co ky ket đieu uoc, đoi ten nuoc nay thanh Cong hoa Nhan dan Tuva, khang đinh tinh đoc lap cua Tuva. Ngay 11 thang 10 nam 1944, Tuva gia nhap Lien Xo.
Chinh quyen Tay Tang
Nam 1911, Khoi nghia Vu Xuong bung phat, cac tinh tai Trung Quoc ban tho lan luot tuyen bo thoat ly trieu Thanh đe đoc lap. Tin tuc đuoc truyen đen Tay Tang, dan toi nao loan tai Lhasa. Thang 12 nam 1912, Đat Lai Lat Ma thu 13 tro ve Lhasa tu noi luu vong tai An Đo, chinh phu Tay Tang xua đuoi đai than va quan đon tru cua trieu Thanh, tuyen bo đoc lap. Ngay 11 thang 1 nam 1913, Đat Lai Lat Ma thu 13 phai nguoi ky ket Hiep uoc Mong-Tang tai Kho Luan, Mong Co, thua nhan đoc lap lan nhau. Thang 10 nam 1913, cac đai bieu cua Tay Tang, Anh Quoc va Chinh phu Bac Duong cu hanh hoi đam ba ben tai Shimla, đen thang 3 nam 1914, đai bieu cua phia Anh la Henry McMahon dung ung ho Tay Tang đoc lap lam đieu kien nham đoi lay viec phia Tay Tang chap thuan bien gioi theo đuong McMahon. Ngay 3 thang 7 cung nam, Chinh phu Bac Duong nhan thay am muu ben trong nen rut khoi đam phan, cung ngay Anh Quoc va Chinh phu Tay Tang ky ket "Đieu uoc Shimla"。
Can cu đia Đang Cong san (1927-1949)
Sau khi Quoc-Cong hop tac lan thu nhat tan vo nam 1927, Đang Cong san Trung Quoc truoc sau lap Can cu đia Cach mang Tinh Cuong Son, nuoc Cong hoa Xo viet Trung Hoa, Lien bang Tay Bac nuoc Cong hoa Xo viet Trung Hoa, nuoc Cong hoa Nhan dan Xo viet Trung Hoa, nuoc Cong hoa Dan chu Xo viet Trung Hoa... Thoi ky khang Nhat tu nam 1937 đen nam 1945, lap nhieu can cu đia khang Nhat tai khu vuc bi Nhat Ban chiem cu, đen thoi ky noi chien lan thu hai Đang Cong san Trung Quoc goi khu vuc do minh khong che la khu giai phong.

Chinh quyen bu nhin cua Nhat Ban
Sau khi Nhat Ban xam chiem Trung Quoc, ho su dung chinh sach chia đe tri đoi voi Trung Quoc, bao tro thanh lap cac chinh quyen bu nhin trung thanh voi Nhat Ban. Nam 1932, Nhat Ban ket hop mot bo phan tong that trieu Thanh cung cac tuong linh va quyen quy nguoi Han tai khu vuc Đong Bac thanh lap Man Chau Quoc, thu đo đat tai Tan Kinh. Lanh tho bao gom toan bo ba tinh Lieu Ninh, Cat Lam va Hac Long Giang va mien đong Noi Mong va thanh pho Thua Đuc cua tinh Ha Bac hien nay. Thang 8 nam 1945, sau khi Nhat Ban chien bai, Pho Nghi cu hanh nghi thuc thoai vi, Man Chau Quoc chinh thuc diet vong. Nam 1937, Nhat Ban xam chiem toan dien Trung Quoc, sau đo tai lanh tho Trung Quoc con lap cac chinh quyen bu nhin nhu Chinh phu Tu tri phong Cong Ky Đong, Chinh phu Lam thoi Hoa Bac, Chinh phu Tu tri Lien minh Mong Co, Chinh phu Tu tri Tan Bac, Chinh phu Tu tri Sat Nam, Chinh phu Duy Tan Trung Hoa Dan Quoc. Nam 1940, cac đang vien Quoc dan đang quay ve phia nguoi Nhat Ban nhu Uong Tinh Ve lap ra "Chinh phu Quoc dan Trung Hoa Dan Quoc" tai Nam Kinh, Uong Tinh Ve đam nhiem chuc vu quyen chu tich cua Chinh phu Quoc dan va Vien truong Hanh chinh vien, Chu Phat Hai va Ly Si Quan la cac thanh vien chu yeu, su dung "Thanh Thien Bach Nhat Man Đia Hong ky" lam quoc ky. Ngay 9 thang 1 nam 1943, Chinh phu Quoc dan Uong Tinh Ve tuyen chien voi lien quan Anh-My, sau khi Nhat Ban đau hang nam 1945 thi giai the.
Đong Turkestan
Ngay 12 thang 11 nam 1933, Đe Nhat Cong hoa Đong Turkestan thanh lap tai khu vuc Kashgar, tinh Tan Cuong, la mot nuoc cong hoa Hoi giao; đen ngay 6 thang 2 nam 1934, bi quan phiet nguoi Hoi la Ma Bo Oanh pha huy. Thang 8 nam 1944, cac khu vuc Y Le, Thap Thanh, A Son o mien bac Tan Cuong bung phat cach mang. Elihan Tore thanh lap Đe Nhi Cong hoa Turkestan voi ung ho cua Lien Xo, thu đo đat tai Y Ninh, đen thang 12 nam 1949 thi ket thuc.


= Che đo phap luat =
"Hien phap Trung Hoa Dan Quoc" la bo luat can ban cua quoc gia, dua tren co so ly luan Chu nghia Tam Dan va Ngu quyen phan lap cua Ton Trung Son. Chu nghia Tam Dan chu truong chu nghia dan toc binh đang cung ton tai giua cac dan toc va quoc gia, chu nghia dan quyen ma theo đo cong dan đuoc thi hanh quyen loi chinh tri quan ly chinh phu, va chu nghia dan sinh ma theo đo chinh phu vi nhan dan phuc vu va xay dung kinh te-xa hoi phon vinh, do đo "Hien phap Trung Hoa Dan Quoc chi ro che đo la "nuoc cong hoa dan chu cua dan, do dan, vi dan". Ngu quyen hien phap xac lap che đo tu phap đoc lap voi cac quyen hanh chinh, quyen lap phap, quyen khao thi va quyen giam sat. Ngoai quy đinh ngu quyen hien phap cua the che chinh phu trung uong va che đo chinh phu tu tri đia phuong, hien phap con lam ro quyen han giua chinh phu trung uong va chinh phu đia phuong, chon che đo binh quyen, cac quoc sach co ban khac.
Ngay 11 thang 3 nam 1912, Ton Trung Son cong bo "Uoc phap lam thoi Trung Hoa Dan Quoc" đe lam phap luat co ban lam thoi cua quoc gia, đay la lan đau tien trong lich su Trung Quoc tu tuong "chu quyen tai dan" đuoc đua vao phap quy.
Nam 1913, Quoc hoi khoa I cua Trung Hoa Dan Quoc đe xuat du thao hien phap (con goi la Du thao hien phap Thien Đan). Nam 1914, Vien The Khai giai tan quoc hoi, đen ngay 1 thang 5 cung nam ong cong bo "Uoc phap Trung Hoa Dan Quoc" (con goi la Uoc phap Vien ky"). Nam 1919, trong thoi ky Đoan Ky Thuy chap chinh, co đe xuat du thao hien (Du thao hien phap nam thu 8). 
Nam 1923, trong thoi ky Tao Con nham chuc đai tong thong đa cong bo "Hien phap Trung Hoa Dan Quoc (Hien phap Tao Con). Nam 1925, Đoan Ky Thuy trong thoi gian tai nhiem lan thu hai lai đe xuat du thao hien phap (Du thao hien phap nam thu 14) Nam 1928, sau khi Quoc dan đang thong nhat Trung Quoc, vao ngay 3 thang 10 cung nam Uy ban Thuong vu Trung uong cua đang nay thong qua "Cuong linh huan chinh", vao ngay 5 thang 5 nam 1931 trong Đai hoi đang thong qua "Uoc phap thoi ky huan chinh Trung Hoa Dan Quoc". Ngay 5 thang 5 nam 1936, Chinh phu Quoc dan cong bo du thao hien phap, la tien than cua Hien phap Trung Hoa Dan Quoc hien nay. Ngay 25 thang 12 nam 1946, Hien phap Trung Hoa Dan Quoc đuoc thong qua, đuoc cong bo vao đau nam 1947 va thi hanh tu ngay 25 thang 12 cung nam. Tu đo, Trung Hoa Dan Quoc ket thuc thoi ky huan chinh, chinh thuc buoc vao thoi ky hien chinh. Tuy nhien, Quoc-Cong noi chien khien rat nhieu đieu khoan mat hieu luc.
Sau khi Trung Hoa Dan Quoc đuoc thanh lap vao nam 1912, Chinh phu Bac Duong lay phuong thuc "tren nguyen tac ke thua phap che trieu Thanh" trong thoi ky qua đo. Ngay 21 thang 2 nam 1913, Bo Tu phap lenh cho cac tinh cai to toa an: tai cac tinh thanh lap toa an cao đang, tai khu hanh chinh cap đia khu va thuong cang lap toa an cap đia phuong, đia phuong cap huyen toa an so cap". Thang 10 nam 1927, Chinh phu Quoc dan Nam Kinh cong bo "Đieu le tam thoi to chuc Toa an toi cao", thuc hien che đo bon cap va ba lan xet xu. Bon cap tuc la tai trung uong lap toa an toi cao, tai đia phuong lap toa an cap cao, toa an đia phuong, cac huyen khong lap toa an đia phuong thi lap co quan tu phap. Thang 10 nam 1932, ban bo quy đinh to chuc toa an, theo đo co quan tham phan pho thong trung uong va đia phuong, tu bon cap giam con ba cap: trung uong lap toa an toi cao, cap tinh co toa cao đang, cap huyen co toa an đia phuong.


= Đang phai chinh tri =

Thang 3 nam 1912, Chinh phu Lam thoi Bac Kinh ban bo "Uoc phap Lam thoi Trung Hoa Dan Quoc", trong đo quy đinh: "nhan dan co tu do ngon luan, sang tac, luu hanh va tu hop, lap hoi", lan đau tien quy đinh duoi hinh thuc phap luat ve tu do va quyen loi lap hoi lap đang, tham gia chinh tri cua moi nguoi, tao hoan canh xa hoi thuan loi đe cac chinh đang noi len. Sau đo, nhom Chuong Binh Lan lap Thong Nhat đang, Đong Minh hoi cai to thanh The che Noi chinh đang, cac chinh đang đau thoi ky Dan quoc xuat hien nhu nam moc sau mua. Trong đo, cac chinh đang co suc anh huong kha lon la: Trung Quoc Tien bo Đang, Trung Quoc Quoc dan Đang, Trung Quoc Thanh nien Đang va Trung Quoc Tri cong Đang.
Thang 8 nam 1912, Tong Giao Nhan lien hiep thong nhat Cong hoa đang, Quoc dan Cong tien đang, Quoc dan cong đang va Cong hoa Thuc tien hoi thanh Quoc dan đang, muc tieu la lap noi cac theo uoc phap lam thoi, quan ly thuc quyen chinh tri. Cuoi nam 1912, trong tuyen cu Tham nghi vien va Chung nghi vien cua Quoc hoi, Quoc dan đang gianh đuoc 45% so ghe cua luong vien. Thang 3 nam 1913, Tong Giao Nhan am sat thiet mang truoc khi nham chuc thu tuong noi cac. Thang 11 cung nam, Vien The Khai xac đinh Quoc dan đang la to chuc phi phap, ha lenh giai tan. Ngay 10 thang 10 nam 1919, Ton Trung Son cai to Trung Hoa Cach mang đang thanh Trung Quoc Quoc dan Đang. Nam 1925, Trung Quoc Quoc dan Đang lap Chinh phu Quoc dan bat đau Bac phat, đen nam 1928 thi thay the Chinh phu Bac Duong, chinh thuc thong nhat Trung Quoc ve danh nghia.
Đang Cong san Trung Quoc đuoc thanh lap vao ngay 23 thang 7 nam 1921 tai Nam Ho, Gia Hung, Chiet Giang, thoi ky đau lap đang ho hop tac voi Quoc dan đang "phan đe phan phong kien". Sau khi Ton Trung Son tu tran vao nam 1925, Quoc-Cong hop tac dan bat on đinh. Ngay 12 thang 4 nam 1927, Tuong Gioi Thach thuc thi "thanh đang", phai huu trong Quoc dan đang chinh thuc đoan tuyet voi Đang Cong san Trung Quoc. Ngay 1 thang 8 nam 1927, Đang Cong san Trung Quoc phat đong Khoi nghia Nam Xuong, ngay 28 thang 4 nam 1928 Hong quan cua Mao Trach Đong va Chu Đuc hoi quan tai Tinh Cuong Son, dan lap khu xo viet tai tai cac khu vuc giap gioi nhu mien nam Giang Tay, mien tay Phuc Kien, trai qua nam lan Quoc dan đang vay diet trong giai đoan 1930-1933, va Truong chinh trong giai đoan 1934-1936, cuoi cung gianh đuoc thang loi trong Quoc-Cong noi chien, ket thuc thoi ky thong tri cua Trung Quoc Quoc dan Đang tai Đai luc, lap ra nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.
Trung Quoc Thanh nien Đang đuoc sang lap tai Paris, Phap vao nam 1923, tung la chinh đang lon thu ba trong lich su hien đai Trung Quoc, vao nam 1949 theo Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc doi sang Đai Loan. Trung Quoc Tri Cong đang đuoc thanh lap tai San Francisco, Hoa Ky vao ngay 10 thang 10 nam 1925, Tran Quynh Minh lam chu tich, Đuong Ke Nghieu lam pho chu tich, hien la mot trong tam đang phai dan chu tai Trung Quoc.


C­uong vuc Uoc phap Lam thoi nam 1912 co quy đinh trong Đieu 3 rang lanh tho quoc gia gom 22 tinh, Noi-Ngoai Mong Co, Tay Tang, Thanh Hai. Uoc phap thoi ky huan chinh nam 1931 co quy đinh trong đieu 1 rang lanh tho quoc gia gom cac tinh cung voi Mong Co va Tay Tang. Trong Hien phap nam 1947 tai Đieu 4 co quy đinh "lanh tho Trung Hoa Dan Quoc can cu theo cuong vuc co huu cua minh", song khong đinh nghia ro pham vi. Co thuyet nhan đinh, Trung Hoa Dan Quoc thoi ky Đai luc co tong dien tich la 11.418.194 km², la nuoc lon thu hai tren luc đia the gioi, cuong vuc xa đen đinh Sayan tai Tannu Uriankhai o phia bac; phia đong đen noi hop luu cua Hac Long Giang va O To Ly Giang; phia nam đen đao Hai Nam; phia tay đen song Panj thuoc Cao nguyen Pamir.


= Phan cap hanh chinh =

Nam đau tien lap quoc, toan quoc đuoc phan thanh 22 tinh cong voi Ngoai Mong Co, Noi Mong Co, đia phuong Thanh Hai, đia phuong Tay Tang. đia khu Altai, Tarbagatai. Ngay 8 thang 1 nam 1913, Chinh phu Bac Kinh cong bo lenh xac lap che đo hanh chinh gom ba cap la tinh, đao, huyen, đon vi hanh chinh cap tinh gom tinh, khu hanh chinh đac biet, đia phuong va truc hat thi. Nam 1914, Chinh phu Bac Duong lap moi bon khu vuc hanh chinh đac biet, bon đia phuong, hai thuong cang cap tinh va ba đia khu Tarbaghatai, Altay, Ili, tong cong toan quoc co 35 đon vi cap tinh. Thang 5 nam 1924, thu hoi vung đat phu thuoc đuong sat Trung Đong tu Nga, lap khu đac biet Đong Tinh. Nam 1926, ba đia khu Tarbaghatai, Altay, Ili đuoc nhap vao tinh Tan Cuong.
Sau khi Chinh phu Quoc dan đinh đo tai Nam Kinh nam 1927, phe bo cap đao, lap rieng khu đoc sat hanh chinh, đoi ten hai tinh Truc Le va Phung Thien la Ha Bac va Lieu Ninh, nhap đia phuong Kinh Trieu vao tinh Ha Bac, chuyen bon khu hanh chinh đac biet la Nhiet Ha, Sat Cap Nhi, Tuy Vien, Xuyen Bien, va đia phuong Thanh Hai thanh tinh, trong đo Xuyen Bien đoi ten thanh Tay Khang, lap moi tinh Ninh Ha. Nam 1930, tu nhuong đia thu hoi tu Anh Quoc lap ra khu hanh chinh Uy Hai Ve, đong thoi truoc sau đat 9 thanh pho đac biet la Nam Kinh, Thuong Hai, Bac Binh, Thien Tan, Thanh Đao, Vu Han (sau đoi thanh Han Khau), Quang Chau (sau đoi sang thuoc tinh, sau the chien lai thang cap), Tay Kinh (sau đoi sang thuoc tinh, sau the chien đoi thanh Tay An va thang cap), Trung Khanh (đat trong thoi ky khang chien). Cho đen truoc khang chien chong Nhat bung phat, toan quoc co 38 đon vi hanh chinh cap tinh.
Sau khi đai chien ket thuc vao nam 1945, Trung Hoa Dan Quoc tiep nhan Đai Loan va Đong Bac tu Nhat Ban, khu vuc Đong Bac đat thanh 9 tinh va ba thanh pho, khu hanh chinh Uy Hai Ve đoi sang thuoc tinh, đong thoi thua nhan Ngoai Mong Co đoc lap. Nam 1947, tong cong co 35 tinh va 12 truc hat thi, cung voi đia phuong Tay Tang. Nam 1948, đat khu hanh chinh đac biet Hai Nam tai đao Hai Nam va cac đao tren Bien Đong.


= Thay đoi thu đo =
Chinh phu Lam thoi Trung Hoa Dan Quoc thanh lap tai Nam Kinh, sau Nghi hoa Nam-Bac thi doi đen Bac Kinh. Sau đo, Chinh phu Lam thoi va Chinh phu Bac Duong đeu đat thu đo quoc gia tai Bac Kinh. Nam 1928, Chinh phu Quoc dan hoan thanh Bac phat, quyet đinh đinh đo tai Nam Kinh, đong thoi Đieu 5 trong "Uoc phap thoi ky huan chinh Trung Hoa Dan Quoc" co quy đinh ro rang đat quoc đo tai Nam Kinh. Thang 7 nam 1937, Chien tranh khang Nhat bung phat toan dien, ngay 21 thang 11 cung nam Chinh phu Quoc dan tuyen bo doi co cau chinh phu trung uong tu Nam Kinh đen Trung Khanh. Trung tam tac chien quan su truoc đuoc doi đen Vu Han, sau khi Hoi chien Vu Han bung phat thi doi đen Trung Khanh. Sau khi khang chien thang loi, Chinh phu Quoc dan ban bo "lenh hoan đo", tuyen bo ngay 5 thang 5 nam 1946 "khai toan Nam Kinh". Trong Quoc-Cong noi chien, thu đo Trung Hoa Dan Quoc nhieu lan di doi, cuoi cung đen thang 12 nam 1949 đuoc doi đen Đai Bac.


= Thanh thi chu yeu =

Thoi ky đau kien quoc, Trung Hoa Dan Quoc đoi "phu" truoc đo thanh huyen, đuong thoi tung co mot so huyen xuc tien che đo đo thi, song đeu bi Chinh phu Bac Duong ngan chan. Thang 2 nam 1921, Chinh phu quan su Trung Hoa Dan Quoc đoi Quang Chau thanh "thi" (thanh pho), mo đau trao luu cac đia phuong toan quoc thi hanh che đo đo thi. Ngay 3 thang 7 cung nam, Chinh phu Bac Duong ban bo "che đo tu tri đo thi", phan đo thi thanh hai loai la thanh pho đac biet va thanh pho pho thong, toan quoc tong cong co sau thanh pho đac biet la Kinh Đo, Tan Co (nay la Nam Kinh), Tung Ho (nay la Thuong Hai), Thanh Đao, Cap Nhi Tan, Han Khau (nay la Vu Han). Nam 1930, Chinh phu Quoc dan ra "phap lenh to chuc thanh pho", phan ra thanh "tinh hat thi" va "vien hat thi". "Tinh hat thi" đong cap voi cac huyen, "vien hat thi" đong cap voi cac tinh, yeu cau nhan khau can vuot qua mot trieu, song cung co ngoai le. Sau khi cong bo Hien phap Trung Hoa Dan Quoc, "vien hat thi" đoi sang goi la "truc hat thi". Nam 1949, toan quoc tong cong co 12 truc hat thi：

Ghi chu: Quang Chau, Tay An, Tham Duong con đong vai tro la tinh ly, Quang Chau vao nam 1930 đuoc thang lam truc hat thi, sau lai bi giang cap.


Ngoai giao = Chinh phu Bac Duong =

Sau Cach mang Tan Hoi lat đo trieu đai Thanh, Trung Quoc roi vao tinh trang cat cu đia phuong va hon chien quan phiet. Nam 1913, nham đoi lay vien tro va thua nhan cua Nga cho Chinh phu Bac Duong, Vien The Khai ky ket "Hiep uoc Trung-Nga-Mong". Tu đo, the luc nguoi Nga xam nhap Ngoai Mong Co. Cung nam, Chinh phu Bac Duong nham giai quyet van đe quoc kho trong rong nen đa vay tu to chuc ngan hang cua nam quoc gia Anh, Phap, Đuc, Nga, Nhat tong cong 25 trieu bang, đong thoi đong y lay thue muoi, thue hai quan đe the chap, giao cong viec quan ly muoi cho nguoi ngoai quan ly, bi nhin nhan la lam mat chu quyen, quoc gia chiu nhuc. Ngay 29 thang 5 nam 1914, Nhat Ban gay ap luc khien Vien The Khai ky ket "Bien phap thi hanh giam thue van chuyen hang hoa Trung-Nhat giua Nam Man Chau va Trieu Tien", thuong nghiep khu vuc Đong Bac do đo bi nguoi Nhat lung đoan. Sau Cach mang Thu hai, Vien The Khai so Nhat Ban vien tro cho Ton Trung Son, do đo đac phai hai nhan vat la Ton Bao Ky, Ly Thinh Đac sang Nhat Ban đieu đinh, Nhat Ban nhan co hoi nay đe xuat quyen xay dung nam tuyen đuong sat tai Đong Bac lam yeu sach. Thang 7 nam 1914, Chien tranh the gioi thu nhat bung phat, thang 9 cung nam Nhat Ban tuyen chien voi Đuc. Luc đau, Vien The Khai tuyen bo Trung Quoc trung lap, đong thoi cam chi Đuc va Nhat giao chien tren lanh tho Trung Quoc, song do bi Nhat Ban uy hiep nen sau đo phai thua nhan mien đong tinh Son Đong la khu vuc giao chien. Sau khi quan đoi Nhat Ban đo bo tai Son Đong, ho khong tap trung binh luc tien cong quan Đuc ma huong ve phia tay chiem linh toan tuyen đuong sat Son Đong tu Thanh Đao đen Te Nam. Đuong thoi, Trung Quoc bi co lap va khong co vien tro, Anh va Nga đeu ngam chap thuan Nhat Ban xam nhap Trung Quoc, Hoa Ky du đong tinh voi Trung Quoc song khong muon đoi lap voi Nhat Ban. Ngay 7 thang 1 nam 1915, Chinh phu Bac Duong yeu cau quan Nhat triet thoai ve nuoc, hoac tam thoi luu tru tai Thanh Đao. Nhat Ban thay cac quoc gia Au My khong ranh đe chu y đen Vien Đong, lai thay đuoc da tam xung đe cua Vien The Khai, ngay 8 thang 1 cong su Nhat Ban tai Trung Quoc đe xuat Yeu cau 21 đieu voi Vien The Khai, quan Nhat chiem linh Thanh Đao cho đen nam 1922. Ngay 14 thang 3 nam 1917, Trung Quoc va Đuc đoan tuyet quan he, ngay 14 thang 8 cung nam Chinh phu Bac Kinh ban bo "Bo cao Đai tong thong" cua Phung Quoc Chuong, chinh thuc tuyen chien voi Đuc, Ao. Ngay 15 thang 9 nam 1919, Trung Quoc tuyen bo ket thuc chien tranh voi Đuc, song Trung Quoc voi tu cach nuoc chien thang lai khong bao ve loi ich quoc gia tai Hoi nghi hoa binh Paris, Trung Quoc yeu cau thu hoi chu quyen ban đao Son Đong bi Đuc cuong chiem, song Anh, Phap, Y lai chuyen loi ich cua Đuc cho Nhat Ban, dan toi Phong trao Ngu Tu. Đai bieu Trung Quoc chi co the cu tuyet ky ket hoa uoc đe khang nghi.


= Chinh phu Quoc dan =

Thang 5 nam 1928, Nhat Ban co y gay ra Tham an Te Nam, sau đo phia Nhat phu nhan tan sat quan dan Trung Quoc, nguoc lai con yeu cau Chinh phu Quoc dan (Nam Kinh) ta loi, boi thuong, trung tri hung thu. Ngay 10 thang 5, Chinh phu Nam Kinh phai Ngu Trieu Xu lap tuc sang Hoa Ky cau vien. Ngay 11 thang 5, quan Nhat cong chiem Te Nam . Ngay 15 thang 5, Hoa Ky cong khai bieu thi khong bang long voi Nhat Ban. Đen thang 3 nam sau, sau khi Chinh phu Quoc dan (Nam Kinh) va Chinh phu Nhat Ban ky ket hiep đinh, quan Nhat rut khoi Te Nam. Thang 6 nam 1928, Bo truong Ngoai giao Chinh phu Nam Kinh la Vuong Chinh Đinh phat đong "cach mang ngoai giao" voi trung tam la sua đoi cac đieu uoc bat binh đang, bao gom khoi phuc quyen tu chu thue quan, huy bo đac quyen mien tru cua cong dan ngoai quoc, thu hoi to gioi, thu hoi to ta đia, cung voi thu hoi quyen loi đuong sat, quyen đuong thuy noi đia, quyen mau dich duyen hai. Thang 7 nam 1929, nguoi moi tiep quan cai tri Đong Bac la Truong Hoc Luong tich cuc huong ung, quyet tam thu hoi đuong sat Trung Đong do Lien Xo khong che, bat đau truc xuat vien chuc Lien Xo tai đuong sat Trung Đong, niem phong co cau thuong nghiep cua Lien Xo tai Cap Nhi Tan, khien Chinh phu Lien Xo tuyen bo đoan tuyet quan he ngoai giao voi Chinh phu Quoc dan (Nam Kinh). Ngay 14 thang 8 nam 1929, Lien Xo bat đau tan cong phia Trung Quoc ven tuyen đuong sat Trung Đong, quan đoi Trung Quoc chiu ton that to lon. Ngay 26 thang 11 nam 1929, Truong Hoc Luong đanh yeu cau đinh chien, đong thoi vao ngay 26 thang 11 nam 1929 ky ket "Nghi đinh thu Hoi nghi Khabarovsk Xo-Trung, khoi phuc hoan toan quyen loi cua Lien Xo tren đuong sat Trung Đong nhu truoc ngay 10 thang 7 nam 1929.
Ke tu su kien ngay 18 thang 9 nam 1931, Nhat Ban xam nhap Đong Bac Trung Quoc, Chinh phu Quoc dan mot mat đe xuat "khang nghi nghiem trong" voi Nhat Ban, mot mat to cao đen Hoi Quoc Lien, thinh cau to chuc nay chu tri cong ly. Ngay 23 thang 9, Chinh phu Quoc dan gui cong ham ve su viec cho chinh phu Hoa Ky, hy vong phia My quan tam sau sac". Thang 3 nam 1932, Man Chau Quoc thanh lap. Thang 7 nam 1937, Su kien Lu Cau Kieu bung phat, Nhat Ban xam luoc toan dien Trung Quoc. Ngay 7 thang 12 nam 1941, Nhat Ban tan cong Tran Chau Cang, đen ngay 8 Hoa Ky tuyen chien voi Nhat Ban, Chien tranh Thai Binh Duong bung phat. Ngay 9 cung thang, Chinh phu Quoc dan tuyen chien voi Đuc, Y, Nhat, gia nhap Đong Minh. Nam 1943, ba quoc gia Trung-My-Anh lien hiep ban bo "Tuyen bo Cairo", yeu cau "cac lanh tho cua Trung Quoc bi Nhat Ban cuop đoat, nhu bon tinh Đong Bac, Đai Loan, Banh ho, se đuoc tra lai cho Trung Quoc". Sau khi ket thuc Chien tranh the gioi thu hai, Trung Hoa Dan Quoc tro thanh quoc gia chien thang, thu hoi Đong Bac va Đai Loan, Banh Ho, tham gia sang lap Lien Hop Quoc, đong thoi do cong hien trong chien tranh chong Nhat nen đuoc lam mot trong nam uy vien thuong truc cua Hoi đong Bao an.
Ngay 14 thang 8 nam 1945, Trung Hoa Dan Quoc va Lien Xo ky ket "Đieu uoc đong minh huu hao Trung-Xo", đong y sau khi Lien Xo xuat binh đanh bai Nhat Ban, voi đieu kien Lien Xo ton trong chu quyen va toan ven lanh tho cua Trung Quoc tai Đong Bac, khong can thiep noi bo tai Tan Cuong, Trung Hoa Dan Quoc se quyet đinh ve viec thua nhan nuoc Cong hoa Nhan dan Mong Co dua tren ket qua cong dan đau phieu cong bang. Ngay 20 thang 10 nam 1945, Ngoai Mong Co tien hanh trung cau dan y, ket qua 97% so phieu tan thanh Ngoai Mong Co đoc lap. Ngay 5 thang 1 nam 1946, Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc thua nhan Ngoai Mong Co đoc lap.


Quan su = Luc luong vu trang =

Thoi ky đau Dan quoc (1913-1927), Bac Duong tan quan do Vien The Khai sang lap la luc luong chu yeu cua Luc quan Trung Hoa Dan Quoc. Cac tuong linh chu yeu cua luc luong nay hung ba mot phuong, tai cac đia phuong tien hanh cat cu quan phiet, phan chia pham vi the luc. Đen nam 1924, Trung Quoc Quoc dan Đang hoc tap mo hinh che đo quan su cua Đang Cong san Lien Xo đe lap ra Quoc dan Cach mang quan, la luc luong vu trang quoc gia tu sau Bac phat đen khi thi hanh hien phap, cung la tien than cua Quoc quan Trung Hoa Dan Quoc. Đong thoi, Đang Cong san Trung Quoc cung phat trien the luc vu trang lanh đao thoi ky đau cua ho trong Quoc dan Cach mang quan. Thang 4 nam 1928, luc luong tien hanh Khoi nghia Nam Xuong do Chu Đuc lanh đao va luc luong tien hanh Khoi nghia Thu Thu do Mao Trach Đong lanh đao hoi quan tai tinh Cuong Son, hinh thanh Quan đoan so 4 Quan Cach mang Cong nong Trung Quoc. Quan Cach mang Cong nong Trung Quoc sau đoi sang goi la Hong quan, Hong quan Cong nong Trung Quoc. Sau khi Chien tranh khang Nhat bung phat, Hong quan cong nong Trung Quoc đuoc cai bien thanh Bat lo quan va Tan tu quan, tren danh nghia la luc luong thuoc Quoc dan Cach mang quan. Sau khi đai chien ket thuc, do Quoc-Cong hop tac tan vo nen đoi sang goi la Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc.
Truoc Chien tranh khang Nhat, "Su đoan Đuc gioi" la luc luong đuoc trang bi vu khi o muc đo cao nhat trong quan đoi Trung Quoc, cac binh si đuoc trang bi mu tieu chuan, co sung truong san xuat ttrong nuoc theo mau sung truong Mauser do Đuc che tao, sung may nhe san xuat trong nuoc phong theo ZB vz. 26 cua Tiep Khac, sung may MG 08... Su đoan Đuc gioi khi bat đau tac chien voi Nhat trong tran Thuong Hai con co phao hang nang sFH 18, 3 tieu đoan xe tang - xe boc thep mua cua Đuc, song su đoan nay ve co ban đa bi xoa so sau giao tranh tai Tran Thuong Hai va Tran Nam Kinh.
Hai quan Trung Hoa Dan Quoc thua ke tu trieu đai Thanh, giao luu kha nhieu voi Anh Quoc, tiep đen la Nhat Ban. Nam 1928, khi thanh lap Chinh phu Nam Kinh, Uy vien truong Tuong Gioi Thach bo nhiem Tran Thieu Khoan la Bo truong Bo Hai quan kiem tong tu lenh. Thoi ky đau, ham đoi uoc tinh co 44 tau, trong luong re nuoc hon 30.000 tan; toi truoc khi khang chien bung phat, ham đoi tang len đen 58 tau, tren 58.000 tan. Truoc khi chien tranh bung phat vao nam 1937, hai quan bien thanh bon ham đoi, nhiem vu chu yeu la yem ho luc quan tac chien phong thu. Đen thoi ky khang Nhat, hai quan bi pha huy hau nhu hoan toan, phai đen khi tiep nhan tau tu Nhat Ban, Hoa Ky va Anh Quoc sau chien tranh moi dan mo rong bien che, tu đo tro đi đoi tuong giao luu chu yeu la Hoa Ky.
Khong quan Trung Hoa Dan Quoc ban đau la Cuc Hang khong thanh lap tai Đai Sa Đau cua Quang Chau, đuong thoi chi co ba chiec may bay va hai chiec may bay huan luyen JN-4 "Jenny". Nam 1927, Chinh phu Quoc dan thanh lap Hang khong xu, đen nam 1928 thi đoi thanh Hang khong sanh, chia thanh 4 đoi, tong cong co 24 chiec may bay. Sau Bac phat, quoc te bai bo cam van vu khi ap đat lien tuc trong 10 nam voi Trung Quoc. Tu nam 1934 tro đi, Chinh phu Nam Kinh hop tac cung Cong ty Curtiss Wright cua Hoa Ky lap xuong che tao may bay trung uong, va bat đau nhap khau linh kien lap rap may bay. Thoi ky đau, Khong quan Trung Hoa Dan Quoc su dung Hawk-II va Hawk III đeu do Hoa Ky san xuat Tu nam 1937 đen nam 1941, Khong quan Lien Xo cung cap cho Chinh phu Quoc dan mot luong lon I-15, I-16, SB-3, đong thoi Đoi tinh nguyen hang khong Lien Xo tham gia tac chien khang Nhat. Ty le chien đau co Hoa Ky trong khong quan tung suy giam, song sau khi Lien Xo rut vien tro vao nam 1941, chinh phu lai bat đau su dung nhieu cac loai may bay cua Hoa Ky. Ngoai ra, sau khi khang chien ket thuc, Chinh phu Quoc dan tung tiep nhan mot top Mosquito do Anh thiet ke, Canada san xuat.


= Truong quan su =
Truong si quan luc quan Bao Đinh la hoc vien quan su đuoc thanh lap som nhat, quy mo lon nhat, chuong trinh chinh quy nhat trong lich su giao duc quan su can đai Trung Quoc. Tu nam 1912 đen nam 1923, tong cong đao tao 9 khoa, voi hon 6300 nguoi tot nghiep, trong đo khong it nguoi ve sau tro thanh giang vien Truong quan su Hoang Pho, đong thoi co hon 1700 nguoi tot nghiep tu đay tro thanh tuong quan. Truong si quan luc quan Trung Hoa Dan Quoc đuoc thanh lap vao nam 1924, la ket qua cua Quoc-Cong hop tac lan thu nhat, đuoc doi đen Nam Kinh sau Bac phat, sau khi chien tranh khang Nhat bung phat lai doi đen Thanh Đo, đai bo phan hoc vien tot nghiep trong thoi ky tu 1949 ve truoc đeu tung tham gia Bac phat, chien tranh khang Nhat hay noi chien voi cong san. Ngay 17 thang 10 nam 1933, Đang Cong san Trung Quoc thanh lap Đai hoc Hong binh Cong-Nong Trung Quoc tai Thuy Kim, sau Truong chinh thi hop nhat cung Truong Chinh tri Quan su Hong quan Thiem Bac thanh Truong Hong quan Cong-Nong Tay Bac, ve sau phat trien thanh Đai hoc Hong quan khang Nhat Tay Bac cua nuoc Cong hoa Nhan dan Xo viet Trung Hoa. Thang 4 nam 1937, truong nay đoi ten thanh Đai hoc Quan-Chinh khang Nhat Nhan dan Trung Quoc.
Thoi ky đau lap quoc, Trung Hoa Dan Quoc ke thua mot so truong huan luyen hai quan cua trieu đinh Thanh, tuy nhien do nhan to quan phiet cat cu nen nang luc chien ham bi phan tan, đen thoi ky Chinh phu Nam Kinh thong nhat thi hien tuong đau tranh noi bo giua cac phe phai va tinh cuc ky nghiem trong. Viec chien tranh bung phat o muc đo nhat đinh cung la co hoi đe Chinh phu Quoc dan chinh đon, do chien ham bi quan Nhat tieu diet, đe mat khu vuc duyen hai nen toan bo luc luong hai quan chuyen đen Tu Xuyen, đon vi huan luyen hai quan chi con lai Truong Hai quan Ma Vi Phuc Chau do Man he nam giu.
Co cau đao tao khong quan cua Trung Hoa Dan Quoc bat đau som nhat vao nam 1913 khi Chinh phu Bac Duong cho lap Truong Hang khong Nam Uyen, hoat đong tong cong đuoc 15 nam, đao tao đuoc 4 khoa voi tong cong 158 hoc vien phi hanh. Nam 1924, Ton Trung Son sang lap Truong Phi co Quan su tai Quang Chau, lua chon 8 nguoi tot nghiep Truong quan su Hoang Pho đi hoc tap phi hanh. Nam 1929, Chinh phu Quoc dan lap ban hang khong thuoc Truong si quan luc quan Trung uong tai Nam Kinh. Nam 1932, ban nay đoi ten thanh "Truong Hang khong Chinh phu Quoc dan", đia điem tai Hang Chau. Sau khi hanh chien bung phat, truong chuyen đen Con Minh, đen nam 1938 thi chinh thuc đuoc đat ten la "Truong Si quan Khong quan", sau khang chien truong tro ve Hang Chau.


Kinh te = Phat trien kinh te =
Sau khi thanh lap Trung Hoa Dan Quoc, Ton Trung Son đe xuat doanh nghiep cuu quoc, co khong it Hoa kieu kinh doanh tai Nhat Ban moi ky su Nhat Ban đen Trung Quoc mo nha may diem, song cac nha may nay phai dua vao ky thuat, may moc, nguyen lieu cua Nhat Ban đe san xuat. Nam 1920, Luu Hong Sinh lap ra xuong diem Hong Sinh To Chau. Nam 1927, diem Thuy Đien ban pha gia tai Trung Quoc, xuong diem Hong Sinh kho khan trong canh tranh, do đo lien hiep cung hai doanh nghiep dan toc khac đe hop thanh Cong ty Co phan huu han diem Đai Trung Hoa Thuong Hai. Nam 1931, Cong ty diem Đai Trung Hoa mot nam san xuat 150 nghin hop diem, đuong thoi la doanh nghiep diem dan toc co quy mo lon nhat toan quoc. Thang 5 nam 1933, san pham cua Cong ty diem Đai Trung Hoa đuoc trung bay tai Trien lam the gioi Chicago, diem chat luong cao va hop diem giau đac sac van hoa phuong đong khien cho rat nhieu khach tham quan kham phuc nganh cong nghiep diem Trung Quoc. Sau khi Nhat Ban xam chiem Trung Quoc, Cong ty diem Đai Trung Hoa bi quan Nhat xac đinh la tai san cua đich nen bi thuc thi quan quan, Cong ty buoc phai ngung san xuat. Nam 1912, Phuong Dich Tien lap ra Cong nghiep xa Hoa hoc Trung Quoc, la cong xuong hoa pham co quy mo lon nhat Trung Quoc đuong thoi, san xuat "huong muoi Tam Tinh" noi tieng toan quoc, "kem đanh rang Tam Tinh" la loai kem đanh rang đau tien cua Trung Quoc, xa phong giat hieu "Tien Đao", canh tranh voi san pham cong nghiep nhe cua ngoai quoc, đuoc tan tung la "quoc hoa đai vuong". Ngay 25 thang 7 nam 1940, Phuong Dich Tien bi đac vu cua Nhat sat hai.
Nam 1915, Tong thong Vien The Khai moi ky su quan su tu cac quoc gia nhu Đuc, Đan Mach, giao uoc mua may moc che tao tu cong xuong quan su tai bang Connecticut, Hoa Ky đe thanh lap xuong vu khi Cung Huyen. Nam 1919, xuong nay chinh thuc đi vao san xuat, la mot trong bon xuong vu khi lon tai Trung Quoc đuong thoi. Nam 1938, xuong vu khi Cung Huyen bi may bay Nhat Ban oanh tac, phai ngung hoat đong hoan toan. Nam 1921, Phung he quan phiet Truong Tac Lam ha lenh thiet lap xuong quan gioi Phung Thien. Thang 4 nam 1922, xuong nay đoi ten thanh xuong vu khi Đong Tam Tinh, la xuong vu khi co quy mo lon nhat toan quoc vao đuong thoi. Nam 1931, xuong che tao thu nghiem thanh cong sung truong tu đong 10 vien, song sau su kien ngay 18 thang 9 nam 1931 thi bi quan Nhat chiem linh. Ngay 2 thang 12 nam 1948, xuong vu khi Tham Duong bi Đang Cong san Trung Quoc tiep thu, tro thanh trung tam san xuat sung cam tay lon nhat đuong thoi. Nam 1919, Cong ty co phan huu han quang sat Long Yen do chinh phu va tu nhan hop tac đuoc thanh lap, sau đo quyet đinh lap xuong luyen gang tai Thach Canh Son Bac Kinh Đau nam 1922, xuong luyen gang Thach Canh Son đa xay dung đuoc 2 lo nung sat 250 tan, 4 lo hoi, cong trinh đa hoan thanh đuoc 80%, song do thieu von nen buoc phai ngung xay dung. Sau nam 1938, Cong ty Hung Trung do Nhat Ban khong che đa chiem linh xuong luyen gang Thach Canh Son, bien no thanh can cu gang thep hau phuong cua quan Nhat. Tu nam 1919 đen nam 1949, xuong gang thep Thach Canh Son san xuat đuoc 286.000 tan san pham.
Tu nam 1931 đen nam 1936, toc đo tang truong cua nganh cong nghiep Trung Quoc đat 9,3%, tinh hinh kinh te-xa hoi xuat hien xu the phat trien soi noi. Gia tri san luong cong nong nghiep cua Trung Quoc đat muc cao nhat cho đen thoi điem đo. Thoi ky nay, nganh đien luc moi nam tang truong 9,4%, nganh than đa đat 7%, nganh xi mang đat 9,6%, nganh thep đat 40%. Tren phuong dien nong nghiep, tien hanh xay dung nong thon voi ba chu the lon la huong thon tu tri, hop tac xa va binh quan giao duc, cung cap luong lon nguyen vat lieu va thuc vat, đong thoi bat đau tiep nhan che đo kinh te hien đai do thi truong đieu khien.


= Cai cach tien te =
Sau khi thanh lap, Trung Hoa Dan Quoc lap tuc thi hanh nghiem ngat cai cach kinh te, thong nhat tien te, cai cach tinh trang hon loan cua che đo tien te tu thoi Thanh mat. Nam 1912 va 1913, Bo Tai chinh Trung Hoa Dan Quoc tung hai lan thiet lap Uy ban che đo tien te, thao luan van đe tien te cua quoc gia, song khong đat ket qua. Ngay 7 thang 2 nam 1914, chinh phu cong bo "Đieu le Quoc te", quy đinh Trung Quoc su dung ban vi bac, dung đong bac lam quoc te. Thang 12 nam 1914 va thang 2 nam 1915, lan luot Tong xuong san xuat tien Thien Tan va Xuong san xuat tien Giang Nam bat đau đuc tien bac moi co gia tri 1 nguyen. Nam 1935, Chinh phu Quoc dan ban hanh phap đinh moi, ket thuc gan 500 nam Trung Quoc su dung che đo ban vi bac. Nam 1918, so Giao dich chung khoan đau tien cua Trung Quoc đuoc thanh lap tai Bac Kinh. Nam 1927, Chinh phu đinh đo tai Nam Kinh, trung tam phat hanh cong trai cung doi theo, so giao dich chung khoan Bac Binh bi mat uu the, tinh hinh kinh doanh xau đi. Sau khi Chien tranh khang Nhat bung phat toan dien, So giao dich chung khoan Bac Binh ngung lam viec vao đau nam 1939.
Chinh phu Quoc dan phat hanh luong lon "phap te", khien Trung Quoc lam vao sieu lam phat, Luong phat hanh tien te tu 556,9 ty nam 1945, nam 1946 tang len hon 8,2 nghin ty nguyen, nam 1948 tang len 660 nghin ty. Nam 1947, phat hanh tien giay menh gia cao nhat la 50 nghin, trong nam 1948 đat đen 180 trieu. Thang 8 nam 1948, Chinh phu Quoc dan thi hanh cai cach che đo tien te, su dung "kim vien khoan" moi phat hanh đe thay the cho "phap te", ket qua la trong vong 10 thang, menh gia "kim vien khoan" tang đen 10 trieu, giam gia tri hon 20 nghin lan, khien dan chung Đai luc ton that cuc lon ve kinh te, ngan hang tinh Tan Cuong tham chi con phat hanh tien giay menh gia 6 ty. Thang 7 nam 1949, Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc phat hanh "ngan vien khoan" đe thay the "kim vien khoan" đa gan nhu mat het gia tri. Trong khi đo, tinh hinh chinh tri tai Đai luc co bien đong, "ngan vien khoan" do đo cung sut gia manh, cuoi cung bi Nhan dan te do Đang Cong san Trung Quoc phat hanh thay the Trong khi đo, "Đai te" do Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc phat hanh tai Đai Loan cung sut gia manh, gay nen sieu lam phat, do đo trong thang 6 nam 1949 Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc phai phat hanh "Tan Đai te" đe thay the.


= Co so ha tang =
Nam 1933, tong chieu dai đuong đien thoai toan quoc la tren 14.800 km, đen nam 1936 tang len đen hon 48.000 km. Nganh đuong sat phat trien tren co so tu thoi Thanh, đong thoi tiep tuc mo rong. Tu nam 1927 đen nam 1937, Chinh phu Quoc dan tong cong xay dung 3.793 km đuong sat. Sau khi ket thuc đai chien vao nam 1945, toan quoc co uoc tinh co 30.190 km, gom ca cac đoan đuoc xay dung tren lanh tho tung bi Nhat chiem đong.
Nam 1928, Bo Giao thong khoi thao ke hoach cong lo toan quoc, lay Lan Chau lam trung tam cong lo, phan cong lo toan quoc thanh ba loai la quoc đao, tinh đao, huyen đao, du kien hoan thanh trong 10 nam. Nam 1928, toan quoc tong cong co 29.127 km cong lo. Chinh phu Quoc dan đua xay dung cong lo vao hang chinh yeu trong xay dung kinh te quoc gia. Thang 5 nam 1932, Ban tru bi Uy ban Kinh te toan quoc nhan nhiem vu giam sat xay dung cong lo lien ket ba tinh Giang To, Chiet Giang, An Huy. Đen cuoi thang 6 nam 1936, cac tinh hoan thanh cong lo lien ket tong cong dai hon 21.000 km, tren 30.000 km cong lo co the qua lai. Tu nam 1935 đen nam 1936, xay dung cong lo Tay An-Lan Chau uoc tinh dai 700 km, cong lo Bao Ke-Han Trung dai hon 250 km, cong lo Han Trung-That Ban Quan dai hon 150 km. Đen cuoi nam 1936, toan quoc tong cong co 108.117 km cong lo, mang luoi cong lo Trung Quoc hoan thanh ve co ban. Truoc khi bung phat chien tranh khang Nhat, Chinh phu Quoc dan xay dung đuoc 80.000 km cong lo, tao đieu kien cho kinh te Trung Quoc phat trien.


= Khoa hoc va Ky thuat =
Do tinh trang quan phiet cat cu, cung voi cac cuong quoc phuong Tay cuop đoat tai san vat chat tai cac to gioi, cong them Nhat Ban xam chiem va Quoc-Cong noi chien, khoa hoc-ky thuat Trung Hoa Dan Quoc phat trien cham chap. Nam 1912, Chiem Thien Huu mo "Hoi Ky su Trung Son" voi tru so tai Quang Chau, đen nam 1949 toan quoc co tong cong 150 đoan the khoa hoc-ky thuat. Nam 1928, Chinh phu Quoc dan cho lap "Vien Nghien cuu Trung uong", Thai Nguyen Boi đam nhiem chuc vu vien truong đau tien, đong thoi lap ra "che đo binh nghi hoc thuat" va "che đo vien si", tong cong co 81 vien si. Đong thoi ky, "Vien Nghien cuu Bac Binh" va "Vien Khoa hoc Tay bo Trung Quoc" va cac vien khoa hoc đia phuong khac đuoc lap ra, mot so đai hoc lap vien nghien cuu. Nam 1930, Vien Nghien cuu Trung uong lap ra cac so nghien cuu vat ly, hoa hoc, cong trinh, đia chat, thien van, đat co so cho khoa hoc ky thuat Trung Quoc đai luc va Đai Loan.
Trong linh vuc toan hoc, Trung Hoa Dan Quoc co mot so nha toan hoc kiet xuat phai ke đen nhu Tran Kien Cong, To Bo Thanh, Hoa La Canh. Ngo Huu Huan la nguoi tien phong va khai sang vat ly hoc can đai Trung Quoc. Đai bieu cua linh vuc hoa hoc la Hau Đuc Bang, nho ong ma ky thuat san xuat kiem cua Trung Quoc đung hang đau the gioi. Nam 1926, ong che tao đuoc natri cacbonat đau tien tai chau A, lay "hong tam giac" lam thuong hieu, gianh giai vang tai Trien lam the gioi Philadelphia tai Hoa Ky, Trien lam thuong pham quoc te Thuy Si. Nam 1939, Hau Đuc Bang phat minh "cach che kiem lien hiep". Truc Kha Trinh la nguoi tien phong trong linh vuc khi tuong hoc Trung Quoc, sang lap khi tuong hoc hien đai Trung Quoc. Ly Tu Quang la đai bieu cho gioi đia chat hoc Trung Quoc, ong tung theo hoc tai Nhat Ban, hoc tap đong thuyen, muon đong tau can co sat thep, ong lai sang Anh hoc tap đia chat hoc nham tim kiem quang sat. Thap nien 1920, ong đe xuat ly luan "đia chat luc hoc", nho đo tai cac đia phuong phat hien tai nguyen dau mo, phu đinh luan điem Trung Quoc ngheo dau cua gioi khoa hoc phuong Tay. Tren phuong dien kien truc hoc, Mao Di Thang thiet ke va kien tao cau Tien Đuong Giang, la cau hai tang đuong bo va đuong sat đau tien cua Trung Quoc. Luong Tu Thanh, Lam Huy Nhan ke thua va phat trien "phong cach kien truc dan toc truyen thong Trung Quoc".


Xa hoi = Nhan khau =
Thoi ky 1911-1936, nhan khau Trung Quoc tang tu 410 trieu len 530 trieu, moi nam tang truong 1,03%. Mac du trong thoi ky khang chien chong Nhat tung xuat hien giam dan so do chien tranh, song đen cuoi nam 1949 van đat 540 trieu. Tu thoi ky Dan quoc, mo hinh nhan khau Trung Quoc bat đau chuyen bien tu thoi đai truyen thong ty suat sinh cao, ty suat tu cao, ty suat tang truong thap, sang ty suat sinh cao - ty suat tu thap, ty suat tang truong cao, nguyen nhan la tien bo kinh te-xa hoi va y hoc thoi ky Dan quoc. Do chien loan nen kha nang khang cu tai hoa cua xa hoi giam sut, thien tai nhan hoa gay nen luong lon nguoi tu vong phi tu nhien.


= Cai cach giao duc =
Nam 1912, Chinh phu Bac Duong cong bo "Hoc che Nham Ty-Quy Suu", phan thanh ba giai đoan la giao duc so đang (7 nam), giao duc trung đang (4 nam) va giao duc cao đang (đai hoc la 6-7 nam, giao duc chuyen mon la 4 nam). Thang 11 nam 1922, Chinh phu Bac Duong ban hanh "Hoc che Nham Tuat", đanh dau xac lap the che giao duc hien đai tai Trung Quoc. Thoi ky Chinh phu Bac Duong, chinh phu mo phong che đo giao duc cua Nhat Ban, thiet lap luong lon truong chuyen mon va đai hoc đon khoa. Sau khi Chinh phu Quoc dan Bac phat, che đo giao duc cua Hoa Ky tro thanh chu luu. Nhung nam đau Dan quoc, so truong Co Đoc giao tai Trung Quoc đat đen sau nghin, so hoc sinh theo hoc đat ba tram nghin. Ve sau nay, do chu nghia dan toc dang cao, Trung Quoc no ra phong trao ngan chan cac truong Co Đoc giao, sau khi Chinh phu Quoc dan thanh lap, cac truong Co Đoc giao phai đang ky voi Bo Giao duc, khong đuoc ep buoc hoc chuong trinh ton giao, hay cuong che tin nguong va le bai ton giao. Đen thoi ky nam 1948, ngoai tru Noi-Ngoai Mong Co, Hac Long Giang, Ninh Ha, Ha Bac, Thanh Hai, Tay Tang, Tan Cuong, cac tinh thanh khac đeu co mot đai hoc tong hop quoc lap. Sau su kien 18 thang 9 nam 1931, khu vuc Đong Bac thuc thi giao duc Nhat Ban hoa: tuyet đai bo phan giao vien la nguoi Nhat Ban, dung tieng Nhat giang day, cac truong trung tieu hoc moi ngay phai bai vong Hoang đe Man Chau Quoc va Thien hoang Nhat Ban, hoc sinh phai đoc thuoc long bang tieng Nhat "Quoc dan huan".
Nam 1918, Bo Giao duc cong bo mot phuong an chu cai chu am tieng Han gom 37 chu cai, du đay khong phai la mot phuong an latinh hoa truc tiep, song phuong phap dung dau hieu đe bieu thi thanh đieu đuoc duy tri đen phuong an binh am tieng Han hien nay. Nam 1928, Bo Giao duc cong bo phuong an binh am latinh hoa thu nhat-chu La Ma Quoc ngu, đac điem la dung chu cai đe bieu thi thanh đieu。Nam 1935, Bo Giao duc cong bo "bang chu gian the phe chuan lan thu nhat", tong cong co 324 chu. Tuy nhien, lan gian hoa nay gay ra nao đong lon, Vien truong Khao thi vien Đoi Quy Đao đac biet phan đoi. Thang 2 nam 1936, Bo Giao duc theo menh lenh cua Hanh chinh vien, ra lenh tam hoan thi hanh phuong an chu gian the


= Hoat đong xa hoi =

Sau Cach mang Tan Hoi, voi viec che đo chuyen che sup đo, bao chi tu nhan tai Trung Quoc buoc vao mot thoi ky phat trien thinh vuong. Nam 1913, toan quoc co hon 500 to bao, muc đo tu do ngon luan tuong đoi phat trien. Sau khi Tong Giao Nhan bi sat hai vao nam 1913, do gioi tin tuc tuong thuat sau sac khien Chinh phu Bac Duong rat bat man. Do đo, Vien The Khai tien hanh cam chi va chinh đon nganh bao toan quoc, khien luong lon ky gia gap hoa, nganh bao tieu đieu, su kien đuoc goi la "Quy Suu bao tai". Truoc khi Chien tranh Thai Binh Duong bung phat vao nam 1941, lan luot phat hanh tai Trung Khanh hon 200 bao dan doanh, thong tan xa, tru "Tan Hoa nhat bao" va "Tap chi Quan chung" cua Đang Cong san, con co "Quoc dan cong bao", "Thoi su tan bao", Tay Nam nhat bao" cung vo so bao chi, khong chi đuoc tu do trong cac van đe kinh te va dan sinh, ma trong van đe chinh tri cung khong chiu han che. Tham chi đen sau khi noi chien bung phat vao nua cuoi nam 1946, do tren danh nghia đang tien hanh đam phan nen Chinh phu Quoc dan van cho phep "Tan Hoa nhat bao" phat hanh tai khu vuc ho kiem soat.
Phong trao xa hoi trong lich su can đai Trung Quoc phan nhieu bat nguon tu tinh cam chu nghia dan toc. Phong trao chinh tri trong yeu thoi ky Trung Hoa Dan Quoc tai Đai luc la Phong trao Ngu Tu nam 1919 do thanh nien hoc sinh lam chu nham khang nghi Chinh phu Bac Duong yeu kem ve ngoai giao, mot trong nhung khau hieu noi danh nhat la "ngoai tranh quoc quyen, noi trung quoc tac". Ngay 30 thang 5 nam 1925, tai cac noi nhu Thanh Đao, Thuong Hai bung phat Phong trao Ngu Tap khang nghi xuong bong soi Nhat Ban sa thai va hanh hung phi phap cong nhan, co 13 nguoi tu vong do bi tran ap. Ngay 18 thang 3 nam 1926, Quoc dan đang va Cong san đang cung phat đong phong trao phan đe tai Bac Kinh, yeu cau phe tru tat ca đieu uoc bat binh đang, bi Chinh phu Bac Duong tran ap bang vu luc. Ngay 9 thang 12 nam 1935, Đang Cong san Trung Quoc thong qua "Bac Binh hoc lien" phat đong Phong trao 9 thang 12, yeu cau "đinh chi noi chien, nhat tri khang Nhat" Thang 2 nam 1946, hoc sinh Trung Quoc khang nghi Lien Xo xam pham chu quyen Trung Quoc, goi la Phong trao phan Xo. Cac phong trao cai cach trong thoi ky nay co phong trao cai tao hi kich Trung Quoc nam 1926 do phan tu tri thuc phat đong, yeu cau phat trien hi kich mang đac sac dan toc Trung Quoc. Tu nam 1934 đen nam 1949 Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc phat đong phong trao giao duc cong dan, đe xuong ky luat, pham đuc, trat tu, ngan nap.
Hoi Hiep tien The duc Toan quoc Trung Hoa đuoc thanh lap vao ngay 24 thang 8 nam 1924, nam 1931 đuoc Uy ban Olympic Quoc te thua nhan la Uy ban Olympic Trung Quoc. Nam 1932, van đong vien nguoi Đong Bac Luu Truong Xuan cu tuyet đai dien cho Man Chau Quoc, ma đai dien cho Trung Hoa Dan Quoc tham gia The van hoi, cung la lan đau tien Trung Quoc tham gia The van hoi. Đen The van hoi 1936, Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc to chuc đoi đai bieu quy mo lon sang Berlin, Đuc thi đau 7 mon. Trong The van hoi 1948 tai Luan Đon, đoan đai bieu Trung Quoc tham gia thi đau 5 mon.


Van hoa = Tu tuong =
Phong trao Tan van hoa nay sinh vao nhung nam đau Dan quoc co anh huong sau rong đen van hoa Trung Quoc, đanh dau gioi tri thuc Trung Quoc pha vo chu nghia Trung Quoc trung tam, phu nhan gia tri van hoa tu than, đong nhat van hoa phuong Tay voi che đo dan chu cong hoa, huong toi chu nghia chau Au trung tam. Van hoa truyen thong Trung Quoc phai chiu su canh tranh chua tung co voi Tay hoc. Do anh huong cua Phong trao Tan van hoa, phai cap tien ma đai bieu la Tran Đoc Tu đe xuong dan chu va khoa hoc, phe phan van hoa truyen thong, truyen ba tu tuong chu nghia Marx; phai on hoa voi đai bieu la Ho Thich lai phan đoi chu nghia Marx, ung ho phong trao Bach thoai van, chu truong lay chu nghia thuc dung thay the hoc thuyet Nho gia. Đau nam 1912, Trung Hoa Dan Quoc ban bo mot loat lenh cai cach van hoa nhu cam chi bo chan, phe bo nghi thuc quy bai, đinh chi truong hoc giao duc đoc kinh.


= Van hoc =

Đen cuoi thap nien 1910, cac tac gia va hoc gia phat đong mot phong trao cai cach van hoc va ngu van, phan đoi van ngon van, đe xuong Bach thoai van. Ho Thich phat bieu ve cai cach van hoc trong "Tan thanh nien" so thang 1 nam 1917, đe xuat tam chu truong nhu khong mo phong co nhan, khong tranh tuc tu tuc ngu... đong thoi nhan đinh van hoc Bach thoai la dong chinh cua van hoc Trung Quoc Phong trao Tan van hoc phe phan triet đe van hoc phong kien, khai sang the he van hoc moi, xuc tien hinh thanh hoi nghien cuu van hoc, sang tao xa va cac đoan the tan van hoc khac, đot ngot xuat hien luong lon tieu thuyet gia, hi kich gia, thi nhan, tap van gia kiet xuat. Thang 5 nam 1942, Mao Trach Đong tai Hoi toa đam van nghe Dien An co phat bieu đe xuong van nghe can du chinh tri, vi cong-nong-binh phuc vu, co anh huong sau rong đoi voi phat trien van nghe sau nay. Thap nien Dien An 1940, đai bieu cua van hoc cong san la "Tieu Nhi Hac ket hon" cua Trieu Thu Ly, "Thai duong chieu tai Tang Can ha thuong" cua Đinh Linh, "Bao phong sau vu" cua Chu Lap Ba, "Bach mao nu" cua Ha Kinh Chi va Đinh Nghi


= Nghe thuat =
Thoi ky Dan quoc, cac tai nang nghe thuat lien tuc xuat hien. Thoi ky đau Dan quoc, trong linh vuc am nhac chu yeu la đe tai the hien khang cu Nhat Ban xam luoc, nhu "Nghia dung quan tien hanh khuc" cua Đien Han, Niep Nhi; "Hoang Ha đai hop xuong" cua Tien Tinh Hai. Hoa si tranh thuy mac noi tieng thoi ky đau Dan quoc Tu Bi Hong gioi ve ve ngua, ky thuat dung hop tu Trung Quoc va phuong Tay; Te Bach Thach thi dung hop tranh thuy mac truyen thong va hoi hoa dan gian, gioi ve ve tom, hoa, chim, ca. Tu thap nien 1920 đen thap nien 1940, tong cong co 18 bo phim trong nuoc đi ra the gioi, trong đo "Ngu quang khuc" cua đao dien noi tieng Thai So Sinh nam 1934 đuoc giai thuong tai Lien hoan Đien anh Quoc te Moskva. Ngoi sao đien anh Trung Quoc thap nien 1930 co Ho Điep, Nguyen Linh Ngoc, Kim Diem, Tran Yen Yen, Vuong Nhan My va nhung nguoi khac..


= Lich va cac ngay le =
Trung Hoa Dan Quoc sau khi thanh lap đa phe bo lich Tuyen Thong, lay Dan quoc lam lich quoc gia. Phuong thuc lich nay lay nam 1912 theo Tay lich, tuc nam lap quoc la nam đau tien, ngay thang va quy tac nhuan đong nhat voi Tay lich. Sau khi nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap, Đai luc dung su dung lich Dan quoc, chi su dung nam theo Tay lich. Tuy nhien, khu vuc Đai Loan do Trung Hoa Dan Quoc thong tri tiep tuc su dung lich Dan quoc cho đen nay.


Xem them Ngu toc cong hoa
Chu nghia Tam Dan


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


Đoc them Vuong Hieu Minh (thang 12 nam 2001). Bi mat ve tam vi Tong thong Trung Quoc. Quyen Tap 1. Tran Khang bien dich. NXB Chinh tri quoc gia. 20129393.
Bergere, Marie-Claire. Sun Yat-Sen (1998), 480pp. Standard biography
Boorman, Howard L., ed. Biographical Dictionary of Republican China. (Vol. I-IV and Index. 1967–1979). 600 short scholarly biographies excerpt and text search
Dreyer, Edward L.  China at War, 1901–1949. (1995). 422 pp.
Eastman Lloyd. Seeds of Destruction: Nationalist China in War and Revolution, 1937– 1945. (1984)
Eastman Lloyd et al. The Nationalist Era in China, 1927–1949 (1991)
Ebrey, Patricia (1996), "Surnames and Han Chinese Identity", in Melissa J. Brown, Negotiating Ethnicities in China and Taiwan, Berkeley, CA: University of California Press, ISBN 1557290482.
Edmondson, Robert (2002), "The February 28 Incident and National Identity", in Stephane Corcuff, Momories of the Future:National Identity Issues and the Search for a New Taiwan, New York: M.E. Sharpe.
Fairbank, John K., ed. The Cambridge History of China, Vol. 12, Republican China 1912–1949. Part 1. (1983). 1001 pp.
Fairbank, John K. and Feuerwerker, Albert, eds.  The Cambridge History of China. Vol. 13: Republican China, 1912–1949, Part 2. (1986). 1092 pp.
Fogel, Joshua A. The Nanjing Massacre in History and Historiography (2000)
Gordon, David M. "The China-Japan War, 1931–1945,"  The Journal of Military History v70#1 (2006) 137–182. Overview of important books and interpretations; online
Hsiung, James C. and Steven I. Levine, eds. China's Bitter Victory: The War with Japan, 1937–1945 (1992), essays by scholars; Questia online edition (by subscription Luu tru ngay 23 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine;
Hsi-sheng, Ch'i. Nationalist China at War: Military Defeats and Political Collapse, 1937–1945 (1982)
Mitter, Rana. Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945. (Boston: Houghton Mifflin Harcourt,  2013).   ISBN 9780618894253.
Manthorpe, Jonathan (2008), Forbidden Nation: A History of Taiwan, Palgrave Macmillan.
Mitter, Rana. A Bitter Revolution: China's Struggle with the Modern World. (Oxford; New York: Oxford University Press,  2004).   ISBN 0192803417.
Hung, Chang-tai. War and Popular Culture: Resistance in Modern China, 1937–1945 (1994) complete text online free
Lary, Diana. The Chinese People at War: Human Suffering and Social Transformation, 1937–1945 (2010)
Rubinstein, Murray A., ed. Taiwan: A New History (2006), 560pp
Shiroyama, Tomoko. China during the Great Depression: Market, State, and the World Economy, 1929–1937 (2008)
Singh, Gunjan. "Kuomintang, Democratization and the One-China Principle", in Sharma, Anita; Chakrabarti, Sreemati, Taiwan Today, Anthem Press, pp. 42–65 (2010) ISBN 9780857289667.
Shuyun, Sun. The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth (2007)
Taylor, Jay. The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China. (2009) ISBN 978-0-674-03338-2
Westad, Odd Arne. Decisive Encounters: The Chinese Civil War, 1946–1950. (2003). 413 pp. A standard history
Wilson, Richard W. Learning To Be Chinese: The Political Socialization of Children in Taiwan (1970)


Lien ket ngoai Huong dan du lich Chinese Revolutionary Destinations tu Wikivoyage
 Tu lieu lien quan toi Trung Hoa Dan Quoc (1912–1949) tai Wikimedia Commons