Vat chat cung voi khong gian va thoi gian la nhung van đe co ban ma ton giao, triet hoc va vat ly hoc nghien cuu. Vat ly hoc va cac nganh khoa hoc tu nhien nghien cuu cau tao cung nhu nhung thuoc tinh cu the cua cac dang thuc the vat chat khac nhau trong the gioi tu nhien. Cac thuc the vat chat co the o dang tu truong (cau tao boi cac hat truong, thuong khong co khoi luong nghi, nhung van co khoi luong toan phan), hoac dang chat (cau tao boi cac hat chat, thuong co khoi luong nghi) va chung đeu chiem khong gian. Voi đinh nghia tren, cac thuc the vat chat đuoc hieu kha rong rai, nhu mot vat vi mo ma cung co the nhu buc xa hoac nhung hat co ban cu the va ngay ca su tac đong qua lai cua chung. Đoi khi nguoi ta noi đen thuat ngu phan vat chat trong vat ly. Đo thuc ra van la nhung dang thuc vat chat theo đinh nghia tren, nhung la mot dang vat chat đac biet it gap trong tu nhien. Moi thuc the vat chat đeu tuong tac lan nhau va nhung tuong tac nay cung lai thong qua nhung dang vat chat (cu the la nhung hat tuong tac trong cac truong luc, vi du hat photon trong truong đien tu).


Cac tinh chat co ban = Khoi luong =

Khoi luong la mot thuoc tinh co ban cua cac thuc the vat chat trong tu nhien.


= Quan tinh =

Theo ly thuyet cua Isaac Newton moi vat co khoi luong đeu co quan tinh (đinh luat 1 va 2 cua Newton, xem them trang co hoc co đien), do đo cung co the noi moi dang thuc the cua vat chat trong tu nhien đeu co quan tinh.


= Nang luong =

Nang luong la mot thuoc tinh co ban cua tat ca cac thuc the vat chat trong tu nhien.
Theo ly thuyet cua Albert Einstein moi vat co khoi luong đeu co nang luong (cong thuc E=mc², xem them trang ly thuyet tuong đoi), do đo cung co the noi moi dang thuc the cua vat chat trong tu nhien đeu co nang luong.
Cong thuc ΔE=Δmc² khong noi rang khoi luong va nang luong chuyen hoa lan nhau. Nang luong va khoi luong đeu la nhung thuoc tinh cua cac thuc the vat chat trong tu nhien. Khong co nang luong chuyen hoa thanh khoi luong hay nguoc lai. Cong thuc Einstein chi cho thay rang neu mot vat co khoi luong la m thi no co nang luong tuong ung la E=mc². Trong phan ung hat nhan, neu khoi luong thay đoi mot luong la Δm thi nang luong cung thay đoi mot luong tuong ung la ΔE. Phan nang luong thay đoi ΔE co the la toa ra hay thu vao. Neu la toa ra thi ton tai duoi dang nang luong nhiet va buc xa ra cac hat co ban.


= Luong tinh song-hat =

Luong tinh song-hat la mot đac tinh co ban cua vat chat, the hien o điem moi vat chat di chuyen trong khong gian đeu co tinh chat nhu la su lan truyen cua song tuong ung voi vat chat đo, đong thoi cung co tinh chat cua cac hat chuyen đong.
Cu the, neu mot vat chat chuyen đong giong nhu mot hat voi đong luong p thi su di chuyen cua no cung giong nhu su lan truyen cua mot song voi buoc song λ la:

λ = h/p
voi:

h la hang so Planck.
Cac hat co đong luong cang nho thi tinh song the hien cang manh. Vi du electron luon the hien tinh chat song khi nam trong nguyen tu, va cung boc lo tinh chat di chuyen đinh huong nhu cac hat khi nhan nang luong cao trong may gia toc. Anh sang co đong luong nho va the hien ro tinh song nhu nhieu buc xa đien tu trong nhieu thi nghiem, nhung đoi luc cung the hien tinh chat hat nhu trong hieu ung quang đien.


= Tac đong len khong thoi gian =

Vat chat, theo thuyet tuong đoi rong, co quan he huu co - bien chung voi khong-thoi gian. Cu the su co mat cua vat chat gay ra đo cong cua khong thoi gian va đo cong cua khong thoi gian anh huong đen chuyen đong tu do cua vat chat. Khong thoi gian cong co nhung tinh chat hinh hoc đac biet đuoc nghien cuu trong hinh hoc phi Euclid. Trong ly thuyet tuong đoi rong, luc hap dan đuoc thay bang hinh dang cua khong thoi gian. Cac hien tuong ma co hoc co đien mo ta la tac đong cua luc hap dan (nhu chuyen đong cua cac hanh tinh quanh Mat Troi) thi lai đuoc xem xet nhu la chuyen đong theo quan tinh trong khong thoi gian cong.
Mot luan thuyet cho rang vat chat la do cac nguyen tu chiu tac đong cua su rung đong (vibration), hay chuyen đong (motion), o tan so hay van toc cao sinh tu truong (electro-magnetism) gay ket dinh ma thanh. Tat ca cac dang chat ran, chat long, chat khi; hay cac dang nang luong nhu am thanh, anh sang; cung đeu đuoc tao ra bang cac song rung đong nhu the. Albert Einstein đa phat bieu rang: "Everything in life is vibration" (moi thu tren đoi đeu la rung đong).


Vat chat toi Vat chat toi la phan vat chat ma con nguoi chua the quan sat, can đo đuoc ma chi biet đen no thong qua tac đong toi nhung vat the khac.
Co nhung tinh toan cho thay vat chat toi chiem phan lon khoi luong cua cac thuc the vat chat trong vu tru.


Phan vat chat Phan vat chat cung la vat chat, nhung cau thanh boi cac phan hat... Nam 1928, trong khi nghien cuu ket hop thuyet luong tu vao trong thuyet tuong đoi rong cua Albert Einstein, Paul Dirac đa phat hien ra rang cac tinh toan khong phan đoi chuyen ton tai cac hat co ban đac biet, co hau het moi đac tinh co ban nhu cac hat co ban thong thuong, nhung mang đien tich trai dau. Tu đo hinh thanh nen gia thiet ton tai cac hat phan vat chat. Theo tinh toan, neu mot hat phan vat chat gap (tuong tac) hat vat chat tuong ung, chung se no tung va toa ra 1 nang luong rat lon, theo phuong trinh Einstein.


Xem them Quark
Phan vat chat
Vat ly hat
Ly thuyet tuong đoi
Co hoc co đien
Vat chat suy bien


Tham khao Lien ket ngoai Vat chat tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Matter (physics) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Matter (philosophy) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)