Thuc pham huu co la thuc pham đuoc san xuat theo phuong phap tuan thu cac tieu chuan cua canh tac huu co ben vung. Cac tieu chuan khac nhau tren toan the gioi, nhung canh tac huu co co cac thuc hanh xoay vong cac nguon luc, thuc đay can bang sinh thai va bao ton đa dang sinh hoc. Cac to chuc quy đinh cac san pham huu co co the han che su dung mot so loai thuoc tru sau va phan bon trong cac phuong phap canh tac đuoc su dung đe san xuat cac san pham đo. Thuc pham huu co thuong khong đuoc che bien bang cach su dung chieu xa, dung moi cong nghiep hoac phu gia thuc pham tong hop.
Trong the ky 21, Lien minh chau Au, Hoa Ky, Canada, Mexico, Nhat Ban va nhieu quoc gia khac yeu cau nha san xuat phai co đuoc Chung nhan huu co đe ban thuc pham cua ho duoi dang  huu co . Mac du san pham cua vuon bep thuc su co the la huu co, nhung viec ban thuc pham co nhan huu co đuoc quy đinh boi cac co quan chinh quyen an toan thuc pham, nhu Chuong trinh huu co quoc gia cua Bo Nong nghiep Hoa Ky (USDA) hoac Uy ban chau Au (EC).
Tu goc đo moi truong, bon phan, san xuat thua va su dung thuoc tru sau trong canh tac thong thuong co the anh huong tieu cuc đen he sinh thai, đa dang sinh hoc, nuoc ngam va nuoc uong. Nhung van đe moi truong va suc khoe nay nham giam thieu hoac tranh trong canh tac huu co.
Nhu cau thuc pham huu co chu yeu đuoc thuc đay boi moi quan tam cua nguoi tieu dung đoi voi suc khoe ca nhan va moi truong.
Tuy nhien, tu goc đo cua khoa hoc va nguoi tieu dung, khong co đu bang chung trong tai lieu khoa hoc va y hoc đe ho tro cho rang thuc pham huu co an toan hon hoac tot cho suc khoe hon thuc pham thong thuong.. Mac du co the co mot so khac biet ve ham luong chat dinh duong va chat chong đoc cua thuc pham đuoc san xuat huu co va thong thuong, tinh chat thay đoi cua san xuat thuc pham, van chuyen, luu tru va xu ly gay kho khan cho viec khai quat hoa ket qua. Khang đinh rang "thuc pham huu co co vi ngon hon" thuong chua đuoc chung minh qua cac bai đanh gia.
Nong nghiep huu co co chi phi san xuat cao hon va nang suat thap hon, chi phi lao đong cao hon va gia tieu dung cao hon so voi cac phuong phap canh tac thong thuong.


Y nghia va nguon goc thuat ngu Đoi voi phan lon lich su cua thuat ngu nay, nong nghiep co the đuoc mo ta la huu co; Chi trong the ky 20, mot nguon cung lon cac san pham moi, thuong đuoc coi la khong huu co, đuoc đua vao san xuat thuc pham. Phong trao canh tac huu co phat sinh vao nhung nam 1940 đe đap ung voi cong nghiep hoa cua nong nghiep.
Nam 1939, Walter Ernest Christopher James, Nam tuoc thu 4 cua  Northbourne (mot ngoi lang va giao xu dan su gan Deal o Kent, Anh) đa đat ra thuat ngu canh tac huu co trong cuon sach Look to the Land (1940), tu quan niem cua ong ve "nong trai nhu sinh vat", đe mo ta mot cach tiep can toan dien, can bang sinh thai đoi voi nong nghiep - trai nguoc voi nhung gi ong goi la canh tac hoa hoc, dua tren "kha nang sinh san nhap khau" va "khong the tu cung cap cung nhu toan bo huu co." Cac nha khoa hoc đat ban đau cung mo ta su khac biet ve thanh phan đat khi phan đong vat đuoc su dung la "huu co", boi vi chung co chua cac hop chat carbon, noi ma cac chat sieu phosphat va nito thuong khong xu ly. Viec su dung tuong ung cua chung anh huong đen ham luong mun cua đat. Đieu nay khac voi cach su dung khoa hoc cua thuat ngu "huu co" trong hoa hoc, trong đo đe cap đen mot lop cac phan tu co chua carbon, đac biet la nhung chat lien quan đen hoa hoc cua su song. Nhom phan tu nay bao gom moi thu co the đuoc coi la co the an đuoc, va bao gom hau het cac loai thuoc tru sau va đoc to, do đo, thuat ngu "huu co" va đac biet la thuat ngu "vo co" (đoi khi đuoc su dung sai nhu mot su tuong phan cua bao chi pho bien) khi chung ap dung hoa hoc huu co la mot nguy bien tuong đuong khi ap dung vao nong nghiep, san xuat thuc pham va cho chinh thuc pham.
Thuat ngu đuoc su dung đung cach trong boi canh khoa hoc nong nghiep nay, "huu co" dung đe chi cac phuong phap đuoc trong va che bien, khong nhat thiet la thanh phan hoa hoc cua thuc pham.
Y tuong rang thuc pham huu co co the lanh manh hon va tot hon cho moi truong bat nguon tu nhung ngay đau cua phong trao huu co la ket qua cua cac an pham nhu cuon sach The Living Soil nam 1943 va Trong trot va lam vuon vi suc khoe hay benh tat (Farming and Gardening for Health or Disease) nam 1945.
Trong thoi đai cong nghiep, lam vuon huu co đat đen muc đo pho bien khiem ton o Hoa Ky vao nhung nam 1950. Vao nhung nam 1960, cac nha bao ve moi truong va phan van hoa đa vo đich thuc pham huu co, nhung chi đen nhung nam 1970, mot thi truong quoc gia cho thuc pham huu co phat trien.
Nguoi tieu dung thoi gian đau quan tam đen thuc pham huu co se tim kiem cac loai thuoc tru sau khong đuoc xu ly hoa hoc, khong su dung thuoc tru sau, thuc pham tuoi hoac che bien toi thieu. Ho chu yeu phai mua truc tiep tu nguoi trong. Sau đo, "Biet nong dan cua ban, biet thuc pham cua ban" đa tro thanh phuong cham cua mot sang kien moi đuoc USDA đua ra vao thang 9 nam 2009. Đinh nghia ca nhan ve nhung gi cau thanh "huu co" đuoc phat trien thong qua kinh nghiem truc tiep: bang cach noi chuyen voi nong dan, xem đieu kien trang trai va cac hoat đong nong nghiep. Cac trang trai nho trong rau (va chan nuoi gia suc) bang cach su dung canh tac huu co, co hoac khong co chung nhan, va nguoi tieu dung ca nhan đuoc theo doi.
Vao nhung nam 1970, su quan tam đen thuc pham huu co tang len cung voi su gia tang cua phong trao moi truong, va cung bi thuc đay boi nhung noi so ve suc khoe lien quan đen thuc pham nhu nhung lo ngai ve Chat đieu tiet sinh truong B-9 (Daminozide) nay sinh vao giua nhung nam 1980.


= Đinh nghia phap ly =

San xuat thuc pham huu co la mot nganh tu đieu chinh voi su giam sat cua chinh phu o mot so quoc gia, khac voi lam vuon tu nhan. Hien tai, Lien minh Chau Au, Hoa Ky, Canada, Nhat Ban va nhieu quoc gia khac yeu cau cac nha san xuat phai co chung nhan đac biet dua tren cac tieu chuan do chinh phu xac đinh đe tiep thi thuc pham duoi dang huu co trong bien gioi cua ho. Trong boi canh cua cac quy đinh nay, thuc pham đuoc ban duoi dang huu co đuoc san xuat theo cach tuan thu cac tieu chuan huu co đuoc thiet lap boi chinh phu quoc gia va cac to chuc thuong mai cong nghiep huu co quoc te.
Tai Hoa Ky, san xuat huu co đuoc quan ly theo Đao luat San xuat Thuc pham Huu co nam 1990 (OFPA) va cac quy đinh trong Tieu đe 7, Phan 205 cua Bo luat Quy đinh Lien bang đe đap ung cac đieu kien cu the tai đia điem bang cach tich hop van hoa, sinh hoc va thuc hanh co hoc thuc đay chu ky tai nguyen, thuc đay can bang sinh thai va bao ton đa dang sinh hoc. Neu vat nuoi co lien he, vat nuoi phai đuoc nuoi voi viec tiep can thuong xuyen voi đong co va khong su dung khang sinh thuong xuyen hoac hormone tang truong.
Thuc pham huu co che bien thuong chi chua cac thanh phan huu co. Neu co thanh phan phi huu co, it nhat mot ty le nhat đinh trong tong so thanh phan thuc vat va đong vat phai la huu co (95% tai Hoa Ky, Canada va Uc). Thuc pham tu nhan la huu co phai khong co chat phu gia thuc pham nhan tao va thuong đuoc che bien voi it phuong phap, vat lieu va đieu kien nhan tao hon, nhu SmartFresh (lam chin hoa hoc), chieu xa thuc pham va bien đoi gen.  Thuoc tru sau đuoc cho phep mien la khong phai nhan tao. Tuy nhien, theo tieu chuan huu co cua lien bang Hoa Ky, neu sau benh va co dai khong the kiem soat đuoc thong qua quan ly, cung nhu thong qua thuoc tru sau huu co va thuoc diet co, "mot chat co trong Danh sach quoc gia cac chat tong hop đuoc phep su dung trong huu co san xuat cay trong co the đuoc ap dung đe ngan chan, ngan chan hoac kiem soat sau benh, co dai hoac benh tat gay hai."  Mot so nhom đa keu goi cac tieu chuan huu co cam cong nghe nano tren co so nguyen tac phong ngua truoc nhung rui ro chua biet cua cong nghe nano. Viec su dung cac san pham dua tren cong nghe nano trong san xuat thuc pham huu co bi cam o mot so khu vuc phap ly (Canada, Anh va Uc) va khong đuoc kiem soat o nhung noi khac.
Đe đuoc chung nhan huu co, cac san pham phai đuoc trong va san xuat theo cach tuan thu cac tieu chuan do quoc gia ma chung đuoc ban:

Uc: Tieu chuan huu co NASAA
Canada:
Anh: DEFRA
Lien minh chau Au: EU-Eco-regulation
Thuy Đien: KRAV
Ba Lan: Hiep hoi sinh thai hoc Ba Lan
Na Uy: Chung nhan huu co Debio
An Đo: Chuong trinh quoc gia ve san xuat huu co (NPOP)
Indonesia: BIOCert, đieu hanh boi Bo Nong nghiep Indonesia.
Japan: Tieu chuan JAS 
Mexico: Hoi đong quoc gia ve san xuat huu co (Consejo Nacional de Produccion Organica), bo phan Sagarpa
New Zealand: gom ba ben; BioGro, AsureQuality va OFNZ
United States: Tieu chuan chuong trinh huu co quoc gia (NOP)
Tai Hoa Ky, co bon cap đo hoac danh muc khac nhau đe ghi nhan huu co. 

1)‘100%’ Huu co: Đieu nay co nghia la tat ca cac thanh phan đuoc san xuat huu co. No cung co the co con dau USDA.
2)‘Huu co’: It nhat 95% hoac nhieu hon cac thanh phan la huu co.
3)’Đuoc lam bang cac thanh phan huu co ': Chua it nhat 70% thanh phan huu co.
4)‘It hon 70% thanh phan huu co’: Ba trong so cac thanh phan huu co phai đuoc liet ke duoi phan thanh phan cua nhan.
O Hoa Ky, nhan thuc pham "tu nhien" hoac "tat ca tu nhien" khong co nghia la thuc pham đuoc san xuat va che bien huu co.


Nhan thuc cua cong đong Co rat nhieu quang cao cung nhu pho bien cho cong chung rang thuc pham huu co la an toan hon, dinh duong hon, va huong vi tot hon so voi thuc pham thong thuong. Nguoi tieu dung mua thuc pham huu co vi nhung ly do khac nhau, bao gom ca nhung quan ngai ve nhung anh huong cua tap quan canh tac thong thuong đoi voi moi truong, suc khoe con nguoi, đong vat va phuc loi xa hoi.
Ly do quan trong nhat cho viec mua thuc pham huu co co le la niem tin ve cac loi ich suc khoe cho cac san pham co gia tri dinh duong cao hon. Nhung su tin tuong nay đuoc thuc đay boi cac nganh cong nghiep thuc pham huu co, va đa thuc đay tang nhu cau tieu dung đoi voi thuc pham huu co mac du gia thanh cao hon va con nhieu kho khan trong viec khang đinh nhung loi ich nay mot cach thuyet phuc bang khoa hoc. Nhan huu co cung thu hut su chu y cua nguoi tieu dung đe xem cac san pham la co gia tri dinh duong tich cuc hon.
O Trung Quoc, ngay cang tang manh nhu cau su dung cac san pham huu co va đac biet la sua huu co va thuc an huu co danh cho tre em. Su chuyen huong nay cua thi truong Trung Quoc xuat phat tu nhung noi lo thuc pham, toi te nhat la vu viec co 6 tre em đa chet nam 2009 do tieu thu sua bot chua melamine, ngoai ra vu be boi sua Trung Quoc xay ra nam 2008 cung khien cho thi truong Trung Quoc chuyen huong qua sua huu co va tro thanh thi truong sua huu co lon nhat the gioi (2014). Mot cuoc khao sat cua Trung tam nghien cuu Pew nam 2012 đa chi ra co toi 41% nguoi tieu dung Trung Quoc nghi an toan thuc pham la mot van đe rat lon, tang gap ba lan tu 12% vao nam 2008.


= Huong vi =
Khong co dan chung khoa hoc nao đam bao rang thuc pham huu co co mui vi tot hon so voi thuc pham đuoc cho la phi huu co. Tham chi con co bang chung cho thay mot so trai cay huu co kho hon trai cay phat trien thong thuong; khi trai cay hoi kho hon cung co the khien cho huong vi manh liet hon do nong đo cao cua chat huong lieu.
Mot so loai thuc pham nhu chuoi, đuoc hai khi chua chin, đuoc lam mat đe ngan chan hien tuong chin trong khi van chuyen ban ra thi truong, sau đo chung đuoc gay chin nhanh chong bang cac hoa chat propylen hoac ethylen qua trinh nay co the anh huong đen pham chat va huong vi cua san pham. Cac van đe su dung ethylen lam chin trai cay trong san xuat thuc pham huu co đang con tranh cai vi đo chin khi su dung lai khong co tac đong đen huong vi trai cay; nhung nguoi phan đoi cho rang viec su dung no chi co loi lon cho cac cong ty va se khien cac tieu chuan huu co bi long leo.


Thanh phan hoa hoc Su khac biet trong thanh phan hoa hoc cua thuc pham huu co va thuc pham thong thuong đuoc nghien cuu va xem xet tren cac phuong dien: chat dinh duong, chat chong hap thu dinh duong va du luong thuoc tru sau. Nhung nghien cuu ve su khac biet nay thuong bi đao lon boi nhieu nhan to va rat kho đe khai quat do su khac biet trong cac phan tich đa đuoc thuc hien, cac phuong phap thu nghiem, va nhung thay đoi bat thuong cua nong nghiep anh huong đen cac thanh phan hoa hoc cua thuc pham; nhung bien đong trong thoi tiet (mua nay sang mua cung nhu noi nay đen noi); bien phap canh tac (phan bon, thuoc tru sau, …); thanh phan hoa hoc cua đat trong; cac giong cay đuoc su dung, va trong truong hop cua thit va cac san pham sua la cac yeu to trong ky thuat chan nuoi. So che thuc pham sau khi thu hoach (cho du la sua tiet trung hay nguyen lieu), chieu dai cua thoi gian giua thu hoach va phan tich, cung nhu đieu kien van chuyen va luu tru, cung anh huong đen cac thanh phan hoa hoc cua mat hang thuc pham. Ngoai ra, co bang chung cho rang san pham huu co la kho hon cac san pham phat trien thong thuong. Thong thuong đieu nay giai thich huong vi cao hon la do nong đo cao hon chu khong phai la do luong tot hon.


= Chat dinh duong =
Thuc pham huu co khong giau vitamin va khoang chat hon so voi thuc pham thong thuong, ket luan do cac nha nghien cuu trong mot tong ket đuoc cong bo thang 9 nam 2009 tren tap chi American Journal of Clinical Nutrition. Nhieu nguoi cho rang thuc pham huu co co ham luong cac chat dinh duong lon hon va do đo đem lai loi ich suc khoe lon hon san pham nong nghiep thong thuong. Tuy nhien, cac nha khoa hoc đa khong chung minh thuyet phuc đuoc rang đay la ket qua phu hop.
Cac ket qua cua phan tich chi rut ra đuoc ket luan trong san pham huu co luong nito thap hon va ham luong phosphor cao hon san pham thong thuong. Ham luong cua cac chat dinh duong hoac cac hop chat khac khong co su khac biet giua hai loai thuc pham huu co va thong thuong: Vitamin C, calci, kali, tong chat ran hoa tan, đong, sat, nitrat, mangan, natri.
Trong nam 2014 phan tich 343 mau nghien cuu cho thay cay trong huu co co nong đo polyphenol cao hon 17% so voi cac cay trong thong thuong. Nong đo cac axit phenolic, flavanon, stilben, flavon, flavonol, va anthocyanin đuoc tang len, va đac biet la voi flavanon cao hon 69% thuc pham thong thuong.
Khao sat nam 2012 cua cac nha khoa hoc đa khong tim thay su khac biet đang ke trong ham luong vitamin cua san pham đong thuc vat nuoi trong huu co va nuoi trong thong thuong.
Mot đanh gia nam 2011 phat hien ra rang cac loai thuc pham huu co co mot vi chat dinh duong cao hon tong the so voi thuc pham san xuat thong thuong. Trong thit ga huu co chua ham luong cao cac axit beo omega-3 hon thit ga thuong. Cac tac gia nhan thay khong co su khac biet trong ham luong cac protein hay chat beo cua sua huu co va sua thong thuong.
Mot nghien cuu nam 2016 phan tich thay rang thit huu co co nong đo cac chat beo bao hoa va chat beo khong bao hoa đon tuong đuong hoac thap hon thit thong thuong, nhung lai thay muc đo cao hon cua ca axit beo omega-3 tong the va cac axit beo khong bao hoa đa.


= Chat uc che hap thu dinh duong =
Luong nito trong cac loai thuc pham, đac biet la rau an la va an cu, đuoc tim thay trong cac san pham huu co thap hon cac san pham thong thuong. Khi đanh gia đoc to moi truong nhu cac kim loai nang, Bo Nong nghiep Hoa Ky đa luu y rang ga nuoi huu co co the hap thu asen thap hon. Đanh gia nay som tim đuoc bang chung ve nong đo asen, cadmi hoac cac kim loai nang khac co su khac biet đang ke giua cac san pham thuc pham huu co va thong thuong. Đanh gia nam 2014 lai cho thay nong đo cadmi trong cac hat phat trien thu tu canh tac huu co la thap hon.


= Du luong thuoc bao ve thuc vat =
Luong thuoc bao ve thuc vat con lai trong hoac tren thuc pham đuoc goi la du luong thuoc bao ve thuc vat. Tai Hoa Ky, truoc khi mot loai thuoc bao ve thuc vat co the đuoc su dung tren mot cay luong thuc, Co quan Bao ve Moi truong Hoa Ky phai xac đinh xem loai thuoc bao ve thuc vat đo co the đuoc su dung ma khong gay ra nguy co nao đoi voi suc khoe con nguoi hay khong.
Mot phan tich tong hop nam 2012 xac đinh du luong thuoc bao ve thuc vat co the phat hien trong 7% mau san pham huu co va 38% mau san pham thong thuong. Ket qua nay la khong đong nhat ve mat thong ke, co kha nang la do muc đo bien thien cua su phat hien đuoc su dung trong cac nghien cuu nay. Chi co ba nghien cuu bao cao ty le o nhiem vuot qua gioi han toi đa cho phep; tat ca cac nghien cuu nay đeu đen tu Lien minh chau Au. Mot phan tich tong hop nam 2014 cho thay rang du luong thuoc bao ve thuc vat o cac san pham thong thuong co the cao gap 4 lan san pham tu canh tac huu co.
Hiep hoi Ung thu Hoa Ky đa tuyen bo rang khong co bang chung ve tang nguy co ung thu tu du luong thuoc bao ve thuc vat tren thuc pham thong thuong, tuy nhien ho van khuyen nen rua ky trai cay va rau qua. Ho cung đa tuyen bo rang khong co nghien cuu cho thay thuc pham huu co lam giam nguy co ung thu so voi cac loai thuc pham đuoc trong voi phuong phap canh tac thong thuong.
Co quan Bao ve moi truong duy tri huong dan nghiem ngat ve quy che cua thuoc bao ve thuc vat bang cach thiet lap mot tieu chuan ham luong du luong thuoc bao ve thuc vat đuoc phep co trong hoac tren bat ky thuc pham nao. Mac du mot so du luong co the van sot lai vao thoi điem thu hoach, du luong co xu huong giam khi cac loai thuoc bao ve thuc vat bi phan huy hoac rua troi theo thoi gian. Ngoai ra khi hang hoa đuoc rua sach va xu ly truoc khi ban cung khien du luong đuoc giam hon nua.


= Nhiem khuan =
Mot phan tich nam 2012 xac đinh ty le E.coli o nhiem la khong đang ke ve mat thong ke (7% trong san pham huu co va 6% trong san xuat thong thuong). Trong khi nhiem khuan thuong gap o ca hai san pham đong vat huu co va thong thuong, su khac biet ve ty le nhiem khuan giua cac san pham đong vat huu co va thong thuong cung khong đang ke ve mat thong ke.


Xem them Nong nghiep huu co
Nong nghiep sinh thai
Nong nghiep tu nhien
Rau an toan
Rau rung
Thuc pham bien đoi gen


Chu thich Lien ket ngoai Organic Consumers Association
Organic Information Center
A World Map of Organic Agriculture
USDA National Organic Program Responsible for administering organic food production & labeling standards in the United States
Organic certification and standards at gov.UK
"Organics Olympiad 2011: Global Indices of Leadership in Organic Agriculture"—Journal of Social and Development Sciences