Oi (ten khoa hoc Psidium guajava) la mot loai thuc vat cay bui thuong xanh, nho co nguon goc tu Caribe, Trung My va Nam My. Cay thuong de dang đuoc con trung thu phan. Khi đuoc trong, cay đuoc thu phan chu yeu nho loai ong mat phuong Tay (Apis mellifera). Đay la loai oi pho bien nhat, quen thuoc nhat va đuoc an nhieu nhat. Hau het cac giong oi trong tren the gioi đuoc nhan giong, lai tao ra tu loai nay.


Mo ta Cay oi thuoc dang cay bui hoac cay go nho co re nong, cao khoang 10 m, phan nhanh tu goc va thuong tao ra cac choi. Đuong kinh than toi đa 30 cm. Vo nhan, mau tu xanh đen nau đo, bong ra thanh tung mang mong. Canh non co 4 goc va co long to. La moc đoi nhau. Cuong la dai 3–10 mm. Phien la hinh elip đen thuon dai, kich thuoc 5–15 x 3–7 cm. Mat tren nhan, mat duoi co long min, gan noi ro o mat duoi. 
Hoa đon đoc hoac moc thanh chum tu 2 đen 3 hoa o nach la, đuong kinh khoang 3 cm. Khoang bon đen sau thuy đai, dai 1–1,5 cm, khong đeu. Canh hoa tu 4 đen 5, mau trang, dai 1–2 cm. Nhi hoa nhieu, dai 1–2 cm; bau nhuy 4–5 ngan; kieu dang dai 1,5–2 cm, co đau nhuy.
Qua dang qua mong, hinh cau, hinh trung hoac hinh qua le, dai 4–12 cm, phia tren co cac thuy đai khong rung. Vo ngoai co mau tu xanh đen vang. Thit qua giua co mau trang, vang, hong hoac đo tuy theo giong. Vi tu chua đen ngot, thom. Hat nhieu, mau vang, co xuong, hinh than, dai 3–5 mm, nam trong cui mau hong hoac trang. So luong hat thuong dao đong tu 112 đen 535.


Sinh thai Oi co nguon goc tu vung nhiet đoi, nhung cay co the ra qua o khu vuc can nhiet đoi. Do kha nang thich ung nay, cay sinh song đuoc o nhieu noi tren the gioi va đoi khi đuoc xem la cay dai xam lan. Sinh canh xam lan cua oi gom co rung va bia rung, đong co va bai co cung nhu moi truong song ven song.
Trong đieu kien tot, oi co the ra hoa trong vong 2 nam đau. Cay đat nang suat toi đa sau 5–8 nam, tuy thuoc vao đieu kien sinh truong va khoang cach. Oi song đuoc khoang 40 nam, nhung cay co the ra qua nhieu trong 15–25 nam.
Oi phat trien manh o ca vung khi hau am va kho o đo cao 0–1500 m (hoac len toi 2100 m o mot so vung). Oi đat nang suat toi uu o nhung vung co nhiet đo trung binh tu 23–28°C va luong mua hang nam đeu 1000–2000 mm. Cay oi khong chiu đuoc ret. Khi nhiet đo xuong khoang −2 °C, ca cay lon cung chet. Nguoc lai, oi chiu đuoc nhiet cao o sa mac neu đu nuoc. Khi nhiet đo khoang duoi 18–20 °C, cay se cho qua be, phat trien cham chat luong kem.


Lich su va phan bo = Nguon goc =
Pham vi phan bo ban đia cua oi khong chac chan. Nhieu nha thuc vat hoc cho rang loai nay co nguon goc tu vung nhiet đoi chau My, co the tu mien nam Mexico đen Nam My, nhung su phan bo cua loai đa đuoc mo rong đang ke thong qua trong trot va hien nay đa pho bien khap vung nhiet đoi va can nhiet đoi. Hien nay, loai nay đuoc du nhap o vung nhiet đoi Cuu The gioi va Tay An. Mot so tac gia cho rang oi co nguon goc tu chau A, co le do Linnaeus vao nam 1753 đa mo ta loai nay dua tren cac bo suu tap Cuu The gioi. Tuy nhien, loai đuoc Fernandez de Oviedo trinh bao duoi cai ten guayabo vao nam 1535 vi chung phan bo rong rai o Tay An, ca đuoc trong va trong tu nhien. Đay chi la mot vai thap ky sau khi phat hien ra Tan The gioi va do đo rat kho co kha nang loai nay đa đuoc du nhap va co the lan rong khap Tay An trong mot khoang thoi gian ngan nhu vay. Loai nay co le đa đuoc đua vao Tay An do su di cu cua nguoi co đai tu mien bac Nam My.


= Du nhap =
Oi phan bo khap vung nhiet đoi la ket qua khi con nguoi đua vao su dung rong rai co chu đich nhu mot loai cay an qua thuong mai. Cay oi đa đuoc du nhap rong rai đen muc chung co the co mat o hau het cac quoc gia co kha nang trong trot. Nguoi Tay Ban Nha đa đua oi ve phia đong qua Thai Binh Duong va nguoi Bo Đao Nha đa đua oi ve phia tay toi Chau Phi va An Đo. Hien nay, oi đuoc phan bo va du nhap tot khap vung nhiet đoi va can nhiet đoi. Do de trong, gia tri dinh duong cao cua qua va su pho bien cua cac san pham che bien, oi rat quan trong trong thuong mai quoc te cung nhu thi truong đia phuong cua hon 60 quoc gia nhiet đoi va can nhiet đoi. San xuat lon nhat la cac nuoc o Trung va Nam My (Brazil, Mexico), An Đo va Thai Lan (100.000 tan vao nam 1981–82). San luong ngay cang tang o Caribe, Hawaii, Florida (My) va Nam Phi. 
Nam 1961, mot chuong trinh nghien cuu va cai tien oi đa đuoc chinh phu Colombia phat đong. Nam 1968, uoc tinh co khoang 10 trieu cay oi hoang (xung quanh Santander, Boyaca, Antioquia, Palmira, Buga, Cali va Cartago), nang 88 lbs (40 kg) moi nam va chi co 10% so qua oi đuoc su dung trong che bien. Tinh Bogota chiem 40% san luong va san pham bao quan đuoc xuat khau sang cac thi truong Venezuela va Panama.
Tai Brasil, nganh trong oi hien đai dua tren hat giong chon loc cua Uc đuoc trong trong vuon thuc vat cua Cong ty Đuong sat Sao Paulo tai Tatu. Cac đon đien đuoc nong dan goc Nhat Ban phat trien tai Itaquara va đay đa tro thanh khu vuc san xuat oi hang đau o Brazil. Oi la mot trong nhung loai trai cay hang đau cua Mexico, noi tong san luong đat 192.850 tan tren dien tich 14.750 ha, hang nam. Nhung nam gan đay co chuong trinh nghien cuu nham đanh gia va chon loc cac giong tot đe nhan giong sinh duong va trong trot quy mo lon.
Tai Florida, Hoa Ky, oi đuoc du nhap vao nam 1765 va trong thuong mai đau tien vao khoang nam 1912 tai Palma Sola. So khac xuat hien tai Punta Gorda va Opalocka. Mot vuon oi rong 16 ha đuoc Miami Fruit Industries trong tai thi tran Indian vao nam 1946. Đa co hon hai ta nha san xuat thach oi tren khap tieu bang. Mot doanh nghiep tai Sarasota che bien 250 gia oi moi ngay va mot nha che bien o quan Pinellas van hanh mot nha may cong suat 150 gia vao nam 1946. Luon co thi truong on đinh cho cac san pham oi o Florida va nhu cau đa tang len trong nhung nam gan đay cung voi lan song tran vao cua nguoi Caribe va nguoi My Latinh.
O nhieu noi tren the gioi, oi moc hoang va tao thanh nhung bui cay rong lon. Cay tran lan manh me tren cac đong co, canh đong va le đuong o Malaysia. đao Hawaii, New Caledonia, Fiji, quan đao Virgin thuoc Hoa Ky, Puerto Rico, Cuba va mien nam Florida đen muc bi xep vao loai cay dai đoc hai can bi diet tru. Tuy nhien, oi hoang van chiem phan lon nguon cung cap thuong mai. Nam 1972, Hawaii che bien đe su dung trong nuoc va xuat khau hon 2.500 tan oi, hon 90% la tu cay oi hoang. Thoi ky nhu cau cao trong The chien thu hai, vu oi dai o Cuba đuoc cho đat 10.000 tan va hon 6.500 tan san pham oi đa đuoc xuat khau. Cay oi phan bo rong rai tren tat ca cac hon đao chinh cua Hawaii, tren nhieu đieu kien đat đai khac nhau va co the hinh thanh nhung bui ram day đac tai đay.


= Xam lan =
Mot so tac gia xem oi la loai co tinh xam lan cao. O New Zealand, chung đuoc xem la mot loai cay dai tiem an van đe. Đay la mot trong nhung loai du nhap đau tien vao quan đao Galapagos đuoc cong nhan vi hanh vi xam lan cua loai. Tai Galapagos, cay chi hien dien tren cac hon đao co nguoi o va la mot trong so cac loai gay ra thiet hai moi truong nghiem trong o đo.
O mot so quan đao Thai Binh Duong, cung nhu o cac nuoc Trung My nhu Costa Rica, oi la mot loai cay dai quan trong tren đong co, noi kho diet tru va dan đen suy thoai đat. Tren đao Chuuk o Thai Binh Duong,  liet ke chung trong so cac loai đuoc biet la xam lan o noi khac va đuoc trong, pho bien hoac moc hoang tren đao. Oi cung la mot loai cay dai trong moi truong song nong nghiep o Puerto Rico (Co quan quan ly đuong cao toc lien bang, 2001) va la loai xam lan o Bermuda. Oi co kha nang tai sinh o nhung khu vuc bi xao tron tai vung rung Budongo, Uganda. That vay, nhieu tac gia lien ket su phat tan cua oi voi cac su kien xao tron, vi du nhu o cac vung đat trong bi bao tan pha hoac hoat đong khai thac go.
Oi đa đuoc du nhap rong rai đen muc co mat o hau het cac quoc gia co kha nang trong. Do đo, đieu rui ro la mot trong nhung loai thuc vat trong canh tac thoat ra moi truong hoang da. Do viec san xuat oi o nhieu quoc gia dien ra tai trang trai nho va vuon nha nen đieu nay kho co kha nang kiem soat đuoc; do đo giam sat đe phat hien som cac dau hieu xam lan se rat than trong. Tai Bahamas, oi đuoc xep la Thuc vat xam lan loai 2. Tai Florida, Hoa Ky, oi phan tan thanh vung vong, o đoi thong va duoi tan cay bach; xuat hien trong danh sach Thuc vat ngoai lai gay hai nam 1999, chung đuoc mo ta la loai xam lan loai 1 đang lam thay đoi quan the thuc vat. O Nam Phi, oi xam lan sinh canh trang co va ven đuong; đuoc tuyen bo la loai xam lan loai 2 theo Đao luat Bao ton Tai nguyen Nong nghiep nam 1983.
Chim va thu an qua oi va phat tan hat, vi du chuot va lon hoang. Theo Trung tam Nong Lam The gioi (2002), tac nhan phat tan chinh cua oi la doi. Oi đuoc trong rong rai trong vuon cay, nhu mot loai nong lam ket hop. Tu đo, oi co the thoat khoi vung canh tac va xam chiem cac đia điem bi xao tron trong moi truong ban tu nhien va tu nhien. Loai nay phan bo khap vung nhiet đoi la ket qua cua su du nhap rong rai co chu y nhu mot loai cay an qua thuong mai. Su xam lan nay đa anh huong đen đat canh tac va cay trong khac.


Hoa thuc vat va y hoc La oi chua flavonol morin, morin-3-O-lyxoside, morin-3-O-arabinoside, quercetin va quercetin-3-O-arabinoside. Qua oi chua ham luong carbohydrat (13,2%), chat beo (0,53%), protein (0,88%) đeu thap va ham luong nuoc cao (84,9%). Gia tri thuc pham tren 100 g la: calo 36–50 kcal, đo am 77–86 g, chat xo tho 2,8–5,5 g, tro 0,43–0,7 g, calci 9,1–17 mg, phosphor 17,8–30 mg, sat 0,30–0,70 mg, vitamin A 200–400 I.U., thiamin 0,046 mg, riboflavin 0,03–0,04 mg, niacin 0,6–1,068 mg, acid ascorbic 100 mg, vitamin B3 40 I.U.
Oi đa đuoc su dung trong y hoc co truyen tai nhieu nen van hoa tren khap Trung My, Caribe, chau Phi va chau A. Mot so chat chuyen hoa co hieu suat tot va mot so đa đuoc chung minh la co cac hoat tinh sinh hoc huu ich gom: phenolic, flavonoid, carotenoid, terpenoid va triterpen. Chat chiet xuat va chat chuyen hoa cua oi, đac biet la tu la va qua co tac dung duoc ly huu ich. Mot cuoc khao sat tai lieu cho biet oi co đac tinh chong co that va khang khuan trong  ho tro đieu tri tieu chay va kiet ly, la mot tac nhan ha đuong huyet. Nhieu nghien cuu duoc ly đa chung minh kha nang cua loai cay nay co tac dung chong oxy hoa, bao ve gan, chong di ung, khang khuan, khang nguyen, chong sot ret, gay đoc te bao, chong co that, tang huyet ap, chong ho, tri tieu đuong, chong viem va chong nhiem trung. Đe xuat mot loat cac ung dung lam sang đe đieu tri benh viem ruot do virus rota o tre so sinh, tieu chay va tieu đuong.


Cong dung Oi la trai cay thuong xuyen đuoc an, co the an tuoi hoac che bien thanh mut đong hay đo hop. Tuy theo tung giong oi ma qua oi chin co the co vi ngot hay chua. La oi con đuoc dung đe goi nem chua.
Qua trinh che bien trai cay tao ra cac san pham phu co the lam thuc an cho vat nuoi. La cung co the đuoc su dung lam thuc an gia suc.
Go oi tu Hawaii thuong đuoc su dung đe hun khoi thit. Go co kha nang chong con trung va nam tan cong. Mat đo cua go say kho khoang 670 kg/m3 (1.130 lb/cu yd)  va đuoc cho la thich hop đe lop gian mai o Nigeria.


Giong oi trong Mot giong oi tot phai đat tieu chuan nhieu trai, trai to, thit day, ruot it, hat it, ngot va thom. Nhieu giong oi trong khac nhau co thit mau trang, hong hoac đo; mot so giong trong co vo mau đo (thay vi xanh la hoac vang). Cac phuong phap giam, ghep va chiet canh đuoc su dung pho bien đe nhan giong trong thuong mai.
Mot so giong oi trong pho bien:

Oi xa ly nghe: Cay sinh truong manh, ti le đau qua va nang suat cao, qua hinh qua le on đinh, thit qua mau trang don, huong thom va vi ngon. Vo qua hoi san va loi qua co hat cung (ti le thit qua < 77%).
Oi ruot hong da lang: cay sinh truong manh, ti le đau qua kha cao va nang suat cao, qua hinh qua le on đinh, vo qua lang, thit qua mau hong đo, kha don, huong thom va vi kha ngon. Loi qua co hat cung (ti le thit qua < 69%), vi qua đoi khi co vi chat.
Oi Đai Loan: cay sinh truong kha manh, ti le đau qua kha cao va nang suat cao, qua hinh cau on đinh, vo qua lang, thit qua mau trang, gion, huong thom va vi rat ngon. Loi qua co hat cung va so hat/qua trung binh (ti le thit qua < 74%).
Oi khong hat Thai Lan: cay sinh truong manh, qua thuon dai kha on đinh, vo qua kha lang, thit qua mau trang kem, chac, gion, huong thom trung binh, vi chua ngot va khong hat (ti le thit qua cao >90%). Ti le đau qua bien đong. Neu cham soc tot, nang suat co the đat kha cao (Nam 1: 10–12kg, nam 2: 20–25kg va nam 3: 35–40kg/cay/nam).
Oi khong hat Ma Lai: cay sinh truong manh, thit qua mau trang, gion, vi ngot hoi chua va khong hat (ti le thit qua cao >90%). Ti le đau qua khong cao va nang suat trung binh, qua hinh cau hoi dep va lech tam, vo qua san, qua kha thom.
Oi ruby ruot đo (con goi la oi tran chau): cay de trong, it sau benh, cho thu hoach nhanh, vo qua xanh bong, qua co ruot đo, gion, rat it hat tham chi khong co hat.


Chu thich Lien ket ngoai Oi (thuc vat) tai Tu đien bach khoa Viet Nam