Vang hay kim la nguyen to hoa hoc co ky hieu Au (lay tu hai tu mau đau tien cua tu tieng La-tinh aurum, co nghia la vang) va so nguyen tu 79, mot trong nhung nguyen to quy, lam cho no tro thanh mot trong nhung nguyen to co so nguyen tu cao ton tai ngoai tu nhien. O dang tinh khiet, no la mot kim loai sang, mau vang hoi đo, đam đac, mem, deo va de uon. Ve mat hoa hoc, vang la kim loai chuyen tiep va la nguyen to nhom 11 (thuoc nhom IB). No la mot trong nhung nguyen to hoa hoc it phan ung nhat va co dang ran trong đieu kien tieu chuan. Vang thuong xuat hien o dang nguyen to tu nhien (ban đia), nhu com hoac hat, trong đa, trong mach đat va trong tram tich phu sa. No ton tai trong mot loat dung dich ran voi nguyen to bac nguyen chat (duoi dang electrum) va cung tao thanh hop kim tu nhien voi đong va paladi. It pho bien hon, no xay ra trong cac khoang chat nhu cac hop chat vang, thuong voi teluri (vang teluride).
Vang co kha nang chong lai hau het cac acid, mac du no bi hoa tan trong nuoc cuong toan, hon hop acid nitric va acid hydrochloride, tao thanh anion tetrachloroaurate hoa tan. Vang khong hoa tan trong acid nitric, loai acid ma co kha nang hoa tan bac va kim loai co ban, mot tinh chat tu lau đa đuoc su dung đe tinh che vang va đe xac nhan su hien dien cua vang trong cac vat kim loai, tao thanh thuat ngu kiem tra acid. Vang cung hoa tan trong dung dich kiem cua cyanide, đuoc su dung trong khai thac va ma đien. Vang hoa tan trong thuy ngan, tao thanh hon hong, nhung đay khong phai la phan ung hoa hoc.
La mot nguyen to tuong đoi hiem, vang la kim loai quy đa đuoc su dung lam chat phan xa neutron trong vu khi hat nhan (w71), va đe đuc tien, đo trang suc va nghe thuat khac trong suot lich su đuoc ghi lai. Truoc đay, mot tieu chuan vang thuong đuoc thuc hien nhu mot chinh sach tien te, nhung tien vang đa khong con đuoc coi la mot loai tien te luu hanh trong nhung nam 1930, va tieu chuan vang the gioi đa bi thay the bang mot he thong tien te đinh danh sau nam 1971.
Tinh đen  nam 2017 tong cong co 190.040 tan vang ton tai tren mat đat,. Đieu nay tuong đuong voi mot khoi lap phuong voi moi canh co kich thuoc khoang 21,3 met. Tieu thu vang the gioi moi đuoc san xuat la khoang 50% trong trang suc, 40% trong đau tu va 10% trong cong nghiep. Tinh de uon, đo deo cao, kha nang chong an mon cua vang va hau het cac phan ung hoa hoc khac va tinh dan đien đa dan đen viec no tiep tuc đuoc su dung trong cac đau noi đien chong an mon trong tat ca cac loai thiet bi may tinh (linh vuc su dung chinh trong cong nghiep). Vang cung đuoc su dung trong che chan tia hong ngoai, san xuat thuy tinh mau, vang la va phuc hoi rang. Mot so muoi vang van đuoc su dung lam chat chong viem trong y hoc. Tinh đen  nam 2017, nuoc san xuat vang lon nhat the gioi đen nay la Trung Quoc voi 440 tan moi nam.


Cac đac tinh đang chu y Vang la nguyen to kim loai co mau vang khi thanh khoi, khi dang bot vang nguyen chat 100% co mau đen, hong ngoc hay tia khi đuoc cat nhuyen. No la kim loai de uon dat nhat đuoc biet. Thuc te, 1g vang co the đuoc dap thanh tam 1 m², hoac 1 ounce thanh 300 feet². La kim loai mem, vang thuong tao hop kim voi cac kim loai khac đe lam cho no cung them.
Vang co tinh dan nhiet va đien tot, khong bi tac đong boi khong khi va phan lon hoa chat (chi co bac va đong la nhung chat dan đien tot hon). No khong bi anh huong ve mat hoa hoc boi nhiet, đo am, oxy va hau het chat an mon; vi vay no thich hop đe tao tien kim loai va trang suc. Cac halogen co tac dung hoa hoc voi vang, con nuoc cuong toan thi hoa tan no. Tuy nhien, acid selenic đam đac nong an mon vang tao thanh vang selenat.
Mau cua vang ran cung nhu cua dung dich keo tu vang (co mau đam, thuong tia) đuoc tao ra boi tan so plasmon cua nguyen to nay nam trong khoang thay đuoc, tao ra anh sang vang va đo khi phan xa va anh sang xanh khi hap thu. Vang tu nhien co chua khoang 8 đen 10% bac, nhung thuong nhieu hon the. Hop kim tu nhien voi thanh phan bac cao (hon 20%) đuoc goi la electrum. Khi luong bac tang, mau tro nen trang hon va trong luong rieng giam.
Vang tao hop kim voi nhieu kim loai khac; hop kim voi đong cho mau đo hon, hop kim voi sat mau xanh la, hop kim voi nhom cho mau tia, voi bach kim cho mau trang, bismuth tu nhien voi hop kim bac cho mau đen. Đo trang suc đuoc lam bang cac ket hop vang nhieu mau đuoc ban cho du khach o mien Tay nuoc Mi đuoc goi la "vang Black Hills".
Trang thai oxy hoa thuong gap cua vang gom +1 (vang (I) hay hop chat auro) va +3 (vang (III) hay hop chat auric). Ion vang trong dung dich san sang đuoc khu va ket tua thanh vang kim loai neu them hau nhu bat cu kim loai nao khac lam tac nhan khu. Kim loai them vao đuoc oxy hoa va hoa tan cho phep vang co the đuoc lay khoi dung dich va đuoc khoi phuc o dang ket tua ran.


Đong vi Vang trong tu nhien co 1 đong vi on đinh la 197Au.


Su dung va Ung dung Vang nguyen chat qua mem khong the dung cho viec thong thuong nen chung thuong đuoc lam cung bang cach tao hop kim voi bac, đong va cac kim loai khac. Vang va hop kim cua no thuong đuoc dung nhieu nhat trong nganh trang suc, tien kim loai va la mot chuan cho trao đoi tien te o nhieu nuoc. Vi tinh dan đien tuyet voi, tinh khang an mon va cac ket hop ly tinh va hoa tinh mong muon khac, vang noi bat vao cuoi the ky XX nhu la mot kim loai cong nghiep thiet yeu.


= Trao đoi tien te =
Vang đa đuoc su dung rong rai tren khap the gioi nhu mot phuong tien chuyen đoi tien te, hoac bang cach phat hanh va cong nhan cac đong xu vang hay cac so luong kim loai khac, hay thong qua cac cong cu tien giay co the quy đoi thanh vang bang cach lap ra ban vi vang theo đo tong gia tri tien đuoc phat hanh đuoc đai dien boi mot luong vang du tru.
Tuy nhien, so luong vang tren the gioi la huu han va viec san xuat khong gia tang so voi nen kinh te the gioi. Ngay nay, san luong khai thac vang đang sut giam. Voi su tang truong manh cua cac nen kinh te trong the ky XX, va su gia tang trao đoi quoc te, du tru vang the gioi va thi truong cua no đa tro thanh mot nhanh nho cua toan bo cac thi truong va cac ty le trao đoi tien te co đinh voi vang đa tro nen khong the duy tri. O đau The chien I cac quoc gia tham gia chien tranh đa chuyen sang mot ban vi vang nho, gay lam phat cho đong tien te cua minh đe co tien phuc vu chien tranh. Sau The chien II vang bi thay the boi mot he thong tien te co the chuyen đoi theo he thong Bretton Woods. Ban vi vang va tinh chuyen đoi truc tiep cua cac đong tien sang vang đa bi cac chinh phu tren the gioi huy bo, bi thay the bang tien giay. Thuy Si la quoc gia cuoi cung gan đong tien cua minh voi vang; vang ho tro 40% gia tri cua tien cho toi khi Thuy Si gia nhap Quy Tien te Quoc te nam 1999.
Ham luong vang trong hop kim đuoc xac đinh bang kara (k). Vang nguyen chat đuoc đinh danh la 24k. Cac đong xu vang đuoc đua vao luu thong tu nam 1526 toi thap nien 1930 đeu la hop chat vang tieu chuan 22k đuoc goi la vang hoang gia, vi đo cung.


= Đau tu =

Nhieu nguoi so huu vang va giu chung duoi hinh thuc cac thoi nen hay thanh nhu mot cong cu chong lai lam phat hay nhung đot khung hoang kinh te. Tuy nhien, mot so nha kinh te khong tin viec giu vang la mot cong cu chong lam phat hay mat gia tien te.
Ma tien te ISO 4217 cua vang la XAU.
Cac thoi vang hien đai cho muc đich đau tu hay cat tru khong yeu cau cac tinh chat co khi tot; chung thuong la vang nguyen chat 24k, du American Gold Eagle cua My, gold sovereign cua Anh, va Krugerrand cua Nam Phi tiep tuc đuoc đuc theo chat luong 22k theo truyen thong. Đong xu Canadian Gold Maple Leaf phat hanh đac biet co chua luong vang nguyen chat cao nhat so voi bat ky thoi vang nao, o muc 99,999% hay 0,99999, trong khi đong xu Canadian Gold Maple Leaf phat hanh pho thong co đo nguyen chat 99,99%. Nhieu đong xu vang nguyen chat 99,99% khac cung co tren thi truong. Australian Gold Kangaroos lan đau tien đuoc đuc nam 1986 nhu la Australian Gold Nugget nhung đa thay đoi thiet ke mat trai vao nam 1989. Ngoai ra, co nhieu đong xu thuoc loat Australian Lunar Calendar va Austrian Philharmonic. Nam 2006, So đuc tien Hoa Ky bat đau san xuat đong xu vang American Buffalo voi đo nguyen chat 99,99%.


= Trang suc =

Vi tinh mem cua vang nguyen chat (24k), no thuong đuoc pha tron voi cac kim loai can ban khac đe su dung trong cong nghiep nu trang, lam bien đoi đo cung va tinh mem, điem nong chay, mau sac va cac đac tinh khac. Cac hop kim voi đo cara thap, thuong la 22k, 18k, 14k hay 10k, co chua nhieu đong, hay cac kim loai co ban khac, hay bac hoac paladi hon trong hon hop. Đong la kim loai co so thuong đuoc dung nhat, khien vang co mau đo hon. Vang 18k chua 25% đong đa xuat hien o đo trang suc thoi co đai va đo trang suc Nga va co kieu đuc đong rieng biet, du khong phai la đa so, tao ra vang hong. Hop kim vang-đong 14k co mau sac gan giong mot so hop kim đong, va ca hai đeu co the đuoc dung đe che tao cac bieu trung cho canh sat va cac nganh khac. Vang xanh co the đuoc che tao boi mot hop kim voi sat va vang tia co the lam bang mot hop kim voi nhom, du hiem khi đuoc thuc hien tru khi trong truong hop đo trang suc đac biet. Vang xanh gion hon va vi the kho che tac hon trong nganh trang suc. Cac hop kim vang 18 va 14 carat chi pha tron voi bac co mau xanh-vang nhat va thuong đuoc goi la vang xanh. Cac hop kim vang trang co the đuoc lam voi paladi hay niken. Vang trang 18 carat chua 17,3% niken, 5,5% kem va 2,2% đong co mau bac. Tuy nhien, niken la chat đoc, va đo giai phong cua no bi luat phap quan ly o chau Au. Cac loai hop kim vang trang khac cung co the thuc hien voi paladi, bac va cac kim loai trang khac, nhung cac hop kim paladi đat hon cac hop kim dung niken. Cac hop kim vang trang co đo nguyen chat cao co kha nang chong an mon hon ca bac nguyen chat hay bac sterling. Hoi tam điem Nhat Mokume-gane đa loi dung su tuong phan mau sac giua mau sac cac hop kim vang khi dat mong đe tao ra cac hieu ung kieu tho go.


= Y hoc =
Thoi Trung Co, vang thuong đuoc xem la chat co loi cho suc khoe, voi niem tin rang mot thu hiem va đep phai la thu tot cho suc khoe. Tham chi mot so nguoi theo chu nghia bi truyen va mot so hinh thuc y te thay the khac coi kim loai vang co suc manh voi suc khoe. Mot so loai muoi thuc su co tinh chat chong viem va đang đuoc su dung trong y te đe đieu tri chung viem khop va cac loai benh tuong tu khac. Tuy nhien, chi cac muoi va đong vi cua vang moi co gia tri y te, con khi la nguyen to (kim loai) vang tro voi moi hoa chat no gap trong co the. O thoi hien đai, tiem vang đa đuoc chung minh la giup lam giam đau va sung do thap khop va lao.
Cac hop kim vang đa đuoc su dung trong viec phuc hoi nha khoa, đac biet la rang, nhu than rang va cau rang vinh vien. Tinh de uon cua cac hop kim vang tao đieu kien thuan loi cho viec tao be mat ket noi rang va co đuoc cac ket qua noi chung tot hon cac loai khac lam bang su. Viec su dung than rang vang voi cac rang co so luong nhieu nhu rang cua đa đuoc ua chuong o mot so nen van hoa nhung lai khong đuoc khuyen khich o cac nen van hoa khac.
Su pha che vang keo (chat long gom cac phan tu nano vang) trong nuoc co mau rat đo, va co the đuoc thuc hien voi viec kiem soat kich co cac phan tu len toi mot vai phan chuc nghin nanomet bang cach giam vang chloride voi cac ion citrat hay ascorbat. Vang keo đuoc su dung trong nghien cuu y khoa, sinh hoc va khoa hoc vat lieu. Ky thuat mien dich vang (immunogold) khai thac kha nang cua cac phan tu vang hap thu cac phan tu protein len cac ben mat cua chung. Cac phan tu vang keo đuoc bao phu voi cac khang the rieng biet co the đuoc dung đe phat hien su hien dien va vi tri cua cac khang nguyen tren be mat cua te bao. Trong cac phan sieu mong cua mo đuoc quan sat boi kinh hien vi electron, cac đoan immunogold xuat hien voi mat đo cuc lon bao quanh cac điem o vi tri cua khang the. Vang keo cung la hinh thuc vang đuoc su dung nhu son vang trong nganh gom su truoc khi nung.
Vang, hay cac hop kim cua vang va paladi, đuoc ap dung lam lop dan cho cac mau sinh hoc va cac vat lieu phi dan khac nhu nhua deo tong hop va thuy tinh đe đuoc quan sat trong mot kinh hien vi electron quet. Lop phu, thuong đuoc tao boi cach phun tia bang mot luong plasma agon, co ba vai tro theo cach ung dung nay. Tinh dan đien rat cao cua vang dan đien tich xuong đat, va mat đo rat cao cua no cung cap nang luong chan cho cac electron trong chum electron, giup han che chieu sau chum electron xam nhap vao trong mau. Đieu nay cai thien đo net cua điem va đia hinh be mat mau va tang đo phan giai khong gian cua hinh anh. Vang cung tao ra mot hieu suat cao cua cac electron thu hai khi bi buc xa boi mot chum electron, va cac electron nang luong thap đo thuong đuoc dung lam nguon tin hieu trong kinh hien vi quet electron.
Đong vi vang-198, (ban ra 2,7 ngay) đuoc dung trong mot so phuong phap đieu tri ung thu va đe đieu tri mot so loai benh.


= Thuc pham va đo uong =
Vang co the đuoc su dung trong thuc pham va co so E 175.
Vang la, bong hay bui đuoc dung tren va trong mot so thuc pham cho nguoi sanh an, đang chu y nhat la cac đo banh keo va đo uong nhu thanh phan trang tri. Vang la đa đuoc gioi quy toc thoi chau Au Trung Co su dung nhu mot thu đo trang tri cho thuc pham va đo uong, duoi dang la, bong hay bui, hoac đe the hien su giau co cua chu nha hay voi niem tin rang mot thu co gia tri va hiem se co loi cho suc khoe con nguoi. La vang va bac thinh thoang đuoc dung trong cac đo banh keo o Nam A nhu barfi.
Goldwasser (nuoc vang) la mot đo uong thao moc truyen thong đuoc san xuat tai Gdansk, Ba Lan, va Schwabach, Đuc, va co chua nhung bong vang la. Cung co mot so loai cocktail đat gia (~$1.000) co chua bong vang la. Tuy nhien, boi vang kim loai tro voi moi chat hoa hoc trong co the, no khong mang lai huong vi cung khong co hieu qua dinh duong nao va khong lam thay đoi gi cho co the.


= Cong nghiep =

Han vang đuoc dung đe gan ket cac thanh phan vang trang suc bang han cung nhiet đo cao hay han vay cung. Neu tac pham nghe thuat đoi hoi dau xac nhan tieu chuan chat luong, tuoi cua vang han phai trung khop voi tuoi vang cua tac pham, va cong thuc hop kim hau het đuoc che tao theo tieu chuan tuoi vang cong nghiep đe mau sac phu hop voi vang vang va vang trang. Han vang thuong đuoc thuc hien o it nhat ba khoang nhiet đo nong chay đuoc goi la De, Trung binh va Kho. Bang cach đau tien su dung vang han kho co điem nong chay cao, sau đo la cac loai vang han co điem nong chay thap dan, tho vang co the lap rap cac đo vat phuc tap voi nhieu điem han tach biet.
Vang co the đuoc che tao thanh soi chi va đuoc dung trong theu thua.
Vang mem va co the uon, co nghia no co the đuoc che tao thanh soi day rat mong va co the đuoc dat thanh tam rat mong goi la la vang.
Vang tao mau đo sau khi đuoc dung lam tac nhan mau trong san xuat thuy tinh nam viet quat (hay thuy tinh rubi vang).
Trong nhiep anh, cac chat lieu mau bang vang đuoc dung đe chuyen đoi mau cua cac điem trang va đen tren giay anh thanh mau xam va xanh, hay đe tang su on đinh cua chung. Đuoc dung trong in tong nau đo, chat mau vang tao ra cac tong đo. Kodak đa cong bo cac cong thuc cho nhieu kieu tong mau tu vang, trong đo su dung vang nhu mot loai muoi chloride.
Boi vang la mot chat phan xa tot voi buc xa đien tu nhu hong ngoai va anh sang nhin thay đuoc cung nhu cac song radio, no đuoc dung lam lop phu bao ve cho nhieu ve tinh nhan tao, trong cac tam bao ve nhiet hong ngoai va mu cua cac nha du hanh vu tru va tren cac may bay chien tranh đien tu nhu EA-6B Prowler.
Vang đuoc dung nhu lop phan xa tren mot so đia CD cong nghe cao.
O to co the su dung vang đe tan nhiet. McLaren su dung vang la trong khoang đong co model F1 cua minh.
Vang co the đuoc san xuat mong toi muc no duong nhu trong suot. No đuoc dung trong mot so cua so buong lai may bay đe lam tan bang hay chong đong bang bang cach cho mot dong đien chay qua đo. Nhiet tao ra boi khang tro cua vang đu đe khien bang khong the hinh thanh.


= Đien tu =
Mat đo electron tu do trong vang kim loai la 5,90×1022 cm−3. Vang co tinh dan đien rat cao, va đa đuoc dung lam day dan đien trong mot so thiet bi tieu thu nhieu đien nang (bac tham chi co đo dan đien tren the tich cao hon, nhung vang co uu điem chong an mon). Vi du, cac day dan đien bang vang đa đuoc su dung trong mot so thuc nghiem nguyen tu thuoc Du an Manhattan, nhung nhung day dan bac dong lon cung đuoc su dung trong cac nam cham tach đong vi calutron cua du an nay.
Du vang bi clo tu do tan cong, tinh dan đien tot cua no va kha nang chong oxy hoa va an mon noi chung trong cac moi truong khac (gom ca kha nang khang axit khong clo) đa khien no đuoc su dung rong rai trong cong nghiep đien tu boi chi mot lop phu vang mong co the đam bao ket noi đien moi dang, vi the đam bao đo ket noi tot. Vi du, vang đuoc dung lam thiet bi noi cua cac day dan đien đat đo, nhu audio, video va cap USB. Loi ich cua viec su dung vang lam kim loai ket noi so voi kim loai khac nhu thiec đang bi tranh luan du doi. Cac ket noi vang thuong bi cac chuyen gia nghe nhin chi trich la khong can thiet voi hau het khach hang va bi coi chi đon gian la mot tro marketing. Tuy nhien, viec su dung vang trong cac thiet bi đien tu kieu truot khac trong cac moi truong rat am uot va an mon, va cho cac tiep xuc voi chi phi hu hong lon (mot so may tinh, thiet bi thong tin, tau vu tru, đong co may bay phan luc) van rat pho bien.
Ben canh tiep xuc đien kieu truot, vang cung đuoc dung trong tiep xuc đien boi no co kha nang chong an mon, đo dan đien, mem va khong đoc. Cac cong tac kieu bam noi chung de bi an mon hon cong tac truot. Cac day dan bang vang mong đuoc dung đe ket noi cac thiet bi ban dan voi goi thiet bi cua chung qua mot qua trinh đuoc goi la ket noi day.


= Hoa hoc =
Vang bi tan cong va hoa tan trong cac dung dich kiem hay natri xyanua, va xyanua vang la chat đien phan đuoc dung trong ky thuat ma đien vang len cac kim loai co so va ket tua đien. Cac dung dich vang chloride (axit cloroauric) đuoc dung đe che tao vang keo bang cach khu voi cac ion citrat hay ascorbat. Vang chloride va vang oxit đuoc dung đe che tao thuy tinh mau đo hay thuy tinh nam viet quat, ma giong nhu huyen phu vang keo, co chua cac hat vang nano hinh cau voi kich co đong đeu.


= Đon vi đo luong =

Xem them He đo luong kim hoan
Trong nganh kim hoan o Viet Nam, khoi luong cua vang đuoc tinh theo đon vi la luong (luong hay lang) hoac chi. Mot luong vang nang 37,50 g. Mot chi bang 1/10 luong vang.
Tren thi truong the gioi, vang thuong đuoc đo luong theo he thong khoi luong troy, trong đo 1 troy ounce (ozt) tuong đuong 31,1034768 gam.
Tuoi (hay ham luong) vang đuoc tinh theo thang đo K (kara). Mot kara tuong đuong 1/24 vang nguyen chat. Vang 99,99% tuong đuong voi 24K. Khi ta noi tuoi vang la 18K thi no tuong đuong voi ham luong vang trong mau xap xi 75%. Hien nay o Viet Nam nguoi ta thuong kinh doanh vang duoi dang cac banh, thoi, nhan, day chuyen, vong, lac voi ham luong vang chu yeu la 99,999%; 99,99%; 99,9%; 99% hay 98%. Vang dung trong nganh trang suc thong thuong con goi la vang tay co tuoi khoang 18K.


Lich su Vang đa đuoc biet toi va su dung boi cac nghe nhan tu thoi đong đa. Cac đo tao tac bang vang o Balkan xuat hien tu thien nien ky 4 truoc Cong Nguyen, nhu nhung đo vat đuoc tim thay tai Varna Necropolis. Cac đo tao tac bang vang nhu nhung chiec mu vang va đia Nebra xuat hien o Trung Au tu thien nien ky 2 truoc Cong Nguyen tai Thoi đo đong.
Chu tuong hinh Ai Cap ngay tu nam 2600 TCN đa mieu ta vang, ma vua Tushratta cua Mitanni tuyen bo la "nhieu hon cat bui" tai Ai Cap. Ai Cap va đac biet la Nubia co cac nguon tai nguyen đe bien ho tro thanh cac trung tam che tao vang trong hau het lich su. Ban đo som nhat đuoc biet toi la Ban đo giay coi Turin va the hien so đo cua mot mo vang tai Nubia cung voi nhung chi dan đia ly đia phuong. Cac phuong thuc che bien ban đau đa đuoc Strabo mieu ta va gom ca viec nung chay. Nhung mo lon cung hien dien tren khap Bien Đo o noi hien la A Rap Xe Ut.
Truyen thuyet ve bo long cuu vang co the đe cap toi viec dung long cuu đe khai thac bui vang tu tram tich cat vang o the gioi co đai. Vang thuong đuoc đe cap toi trong Cuu uoc, bat đau voi Khai huyen 2:11 (tai Havilah) va gom trong voi cac qua tang cua magi trong nhung chuong đau tien cua Tan uoc cua Matthew. Sach Khai huyen 21:21 đa mieu ta thanh pho Jerusalem Moi co cac đuong pho "lam bang vang nguyen chat, sang nhu pha le". Goc tay nam cua Bien Đen noi tieng voi vang. Viec khai thac đuoc cho la đa bat đau tu thoi Midas, va vang o đay đong vai tro quan trong trong viec hinh thanh cai co the la đong tien đuc đau tien tai Lydia khoang nam 610 truoc Cong Nguyen. Tu the ky VI hay V truoc Cong Nguyen, nha Chu đa cho su dung dinh vien, mot kieu đong tien xu vang.

Nguoi La Ma đa phat trien cac ky thuat moi đe khai thac vang o quy mo lon bang cac phuong phap khai mo thuy luc, đac biet tai Hispania tu nam 25 truoc Cong Nguyen tro đi va tai Dacia tu nam 150 tro đi. Mot trong nhung mo lon nhat nam tai Las Medulas o Leon (Tay Ban Nha), noi bay cong dan nuoc cho phep thao hau het tram tich boi tich lon. Cac mo tai Rosia Montana o Transilvania cung rat lon, va cho toi tan gan đay, van đuoc khai thac bang cac phuong thuc khai mo lo thien. Cac mo nho hon tai Anh cung đuoc khai thac, nhu cac sa khoang cat vang va khoang sang đa cung tai Dolaucothi. Nhieu phuong phap ho su dung đa đuoc Pliny Gia mieu ta ky luong trong bach khoa toan thu cua minh (Naturalis Historia) đuoc viet vao khoang cuoi the ky I.
Đe quoc Mali tai chau Phi noi tieng khap Cuu the gioi ve tru luong vang lon cua minh. Mansa Musa, nha cai tri đe che (1312–1337) tro nen noi tieng khap Cuu the gioi ve cuoc hanh huong cua minh toi Mecca nam 1324. Ong đa đi qua Cairo thang 7 nam 1324, va đuoc mo ta la đa đuoc thap tung boi mot đoan lac đa voi hang nghin nguoi va gan mot tram con lac đa. Ong đa cho đi rat nhieu vang toi muc vang giam gia o Ai Cap trong hon mot thap nien. Mot su gia A Rap đuong thoi đa binh luan:

Cuoc tham hiem chau My cua nguoi chau Au đa đuoc kich thich mot phan lon boi nhung bao cao ve cac đo trang suc bang vang đuoc trung bay khap noi boi nguoi ban xu chau My, đac biet tai Trung My, Peru, Ecuador va Colombia. Nguoi Aztec coi vang theo nghia đen la san pham cua than thanh, goi no la "phan cua thanh" (teocuitlatl trong tieng Nahuatl).
Du gia cua mot so nhom kim loai platin cao hon nhieu, vang tu lau đa đuoc coi la kim loai đang them muon nhat trong cac kim loai quy, va gia tri cua no đa đuoc su dung lam ban vi cho nhieu tien te (đuoc goi la ban vi vang) trong lich su. Vang đa đuoc su dung nhu mot bieu tuong cho su thanh khiet, gia tri, su vuong gia, va đac biet cac vai tro phoi hop ca ba đac tinh đo. Vang nhu mot dau hieu cua su giau sang va danh vong đa bi Thomas More đem ra che nhao trong chuyen luan Utopia. Tren hon đao tuong tuong đo, vang qua du thua toi muc no đuoc dung lam xieng xich cho no le, đo an va đo cho nha ve sinh. Khi cac đai su tu cac quoc gia khac toi, đeo nhung bo đo trang suc bang vang, nguoi dan Utopia tuong ho la nhung ke hau ha, va chi to long kinh trong voi nhung nguoi an mac xoang xinh nhat trong đoan.
Co mot truyen thong tu lau la viec can vang đe thu no. Du đay chac chan khong phai la mot cach chuyen nghiep đe thu vang, viec can đe thu co the đe lai dau vet vi vang la mot kim loai mem, nhu đuoc chi ra boi điem cua no trong bang đo cung khoang vat Mohs. Vang cang nguyen chat thi cang de tao dau. Chi đuoc son co the đanh lua viec thu nay boi chi mem hon vang (va co the gay ra mot nguy co ngo đoc chi nho neu mot luong chi đu lon bi hap thu trong lan can).
Vang thoi co đai ve mat đia chat kha de đe co đuoc; tuy nhien 75% tong luong vang tung đuoc khai thac đa đuoc khai thac tu nam 1910. Uoc tinh rang tong luong vang tung đuoc khai thac se tao ra mot khoi 20 m (66 ft) moi canh (tuong đuong 8.000 m³).
Mot muc đich chinh cua cac nha gia kim thuat la tao ra vang tu cac chat khac, nhu chi — đuoc cho la qua tuong tac voi mot chat bi an đuoc goi la đa cua nha hien triet. Du ho khong bao gio thanh cong trong no luc nay, cac nha gia kim thuat đa khien nguoi ta quan tam hon vao cai co the thuc hien đuoc voi cac chat, va đieu nay đa đat ra nen tang cho nganh hoa hoc ngay nay. Bieu tuong cua ho cho vang la vong tron voi mot điem o tam (☉), cung la bieu tuong chiem tinh va chu cai Trung Quoc co cho Mat Troi. Voi viec tao ra vang nhan tao thoi hien đai bang cach bat neutron, xem Tong hop vang.
Trong the ky XIX, nhung cuoc đo xo đi tim vang đa xay ra bat ky khi nao nhung tram tich vang lon đuoc phat hien. Lan kham pha đau tien ra vang tai Hoa Ky đuoc ghi lai la tai Mo Vang Reed gan Georgeville, Bac Carolina nam 1803. Cuoc đo xo đi tim vang đau tien o Hoa Ky dien ra tai mot thi tran nho phia bac Georgia ten la Dahlonega. Nhung cuoc đo xo đi tim vang khac dien ra tai California, Colorado, Black Hills, Otago, Australia, Witwatersrand, va Klondike.
Boi gia tri cao tu trong lich su cua no, đa so vang đa đuoc khai thac trong suot lich su van đang đuoc luu chuyen duoi hinh thuc nay hay hinh thuc khac. Nam 2009, Satoshi Nakamoto đa phat minh ra mot loai tien te moi voi ten goi la Bitcoin, co kha nang canh tranh truc tiep voi vang do co đay đu cac tinh chat cua kim loai nay va vuot qua đuoc su kiem soat cua chinh phu.


Su pho bien So nguyen tu 79 cua vang khien no la mot trong nhung nguyen to co so nguyen tu lon nhat co mat trong tu nhien. Giong moi nguyen to voi cac so nguyen tu lon hon sat, vang đuoc cho la đa hinh thanh tu mot qua trinh tong hop hat nhan sao sieu moi. Nhung vu no sao sieu moi tung bui co chua kim loai (gom ca cac nguyen to nang nhu vang) vao trong vung khong gian sau nay đac lai thanh he mat troi va Trai Đat cua chung ta.
Tren Trai Đat, vang thuong xuat hien nhu la kim loai tu nhien, thuong la trong dung dich đac cua vang va bac (nghia la hop kim cua vang voi bac). Cac hop kim nay thuong co ham luong bac 8–10%. Electrum la vang nguyen to voi hon 20% bac. Mau sac cua quang vang bac thay đoi tu mau vang-bac toi bac, phu thuoc vao ham luong bac. Cang nhieu bac, no cang co trong luong rieng thap.

Vang đuoc tim thay trong quang đuoc tao ra tu đa voi cac phan tu vang rat nho hay cuc nho. Quang vang nay thuong đuoc tim thay cung thach anh hay cac khoang chat sulfide, nhu Fool's Gold (vang cua thang ngoc), von la mot pyrit. Chung đuoc goi la khoang san "mach". Vang tu nhien cung co duoi hinh thuc cac bong tu do, cac hat hay nhung quang vang lon đa bi an mon khoi đa va ket thuc trong cac tram tich phu sa (đuoc goi la tram tich cat vang). Nhung loai vang tu do đo luon nhieu hon tai be mat cac mach co vang do oxy hoa cac khoang chat kem theo boi thoi tiet, va viec rua troi bui vao cac con suoi va dong song, noi no tu tap lai va co the đuoc hoat đong cua nuoc lien ket lai voi nhau đe hinh thanh nen cac cuc vang.
Vang thinh thoang đuoc tim thay cung teluride nhu la cac khoang vat calaverit, krennerit, nagyagit, petzit va sylvanit, va nhu khoang vat bismuthua hiem maldonit (Au2Bi) va antimonua aurostibit (AuSb2). Vang cung phat sinh trong cac hop kim hiem voi đong, chi, va thuy ngan: cac khoang vat auricuprid (Cu3Au), novodneprit (AuPb3) va weishanit ((Au, Ag)3Hg2).
Nghien cuu gan đay goi y rang cac vi sinh vat đoi khi co the đong vai tro quan trong trong viec hinh thanh cac tram tich vang, van chuyen va ket tua vang đe hinh thanh cac hat va cuc đuoc thu thap trong cac tram tich phu sa.
Cac đai duong tren Trai Đat co chua vang. Ham luong vang uoc tinh trong Đai Tay Duong va Đong Bac Thai Binh Duong la 50–150 fmol/L hay 10-30 phan tren trieu luy thua bon. Noi chung, ham luong vang trong cac mau o nam Đai Tay Duong va trung Thai Binh Duong la tuong đuong (~50 fmol/L) nhung it chac chan hon. Nhung vung nuoc sau Đia Trung Hai co ham luong vang lon hon (100–150 fmol/L) do bui do gio thoi va/hoac do cac con song. O muc 10 phan tren trieu luy thua bon cac đai duong cua Trai Đat se chua 15.000 tan vang. Nhung con so nay nho bang mot phan ba so uoc tinh trong tai lieu truoc nam 1988, cho thay cac van đe voi du lieu truoc đo.
Mot so nguoi đa tuyen bo co kha nang khai thac vang mot cach kinh te tu nuoc bien, nhung tat ca ho đeu hoac gap sai lam hoac la co y đo lua gat. Prescott Jernegan đa cho hoat đong mot chiec may khai thac vang o Hoa Ky trong nhung nam 1890. Mot ke bip bom nguoi Anh cung co mot chiec may tuong tu o Anh đau nhung nam 1900. Fritz Haber (nha phat minh nguoi Đuc voi quy trinh Haber) đa nghien cuu viec tach vang tu nuoc bien trong mot no luc giup nuoc Đuc boi thuong chien phi sau The chien I. Dua tren cac gia tri đuoc cong bo la 2 toi 64 ppb vang trong nuoc bien thi su tach vang thanh cong ve mat thuong mai ra khoi nuoc bien duong nhu la co the. Sau nhung phan tich 4.000 mau nuoc bien voi ham luong trung binh 0,004 ppb moi viec tro nen ro rang rang viec tach vang se khong the tro thanh hien thuc va ong đa dung du an. Khong mot co cau thuong mai thuc su nao cho viec tach chiet vang tu nuoc bien đa tung đuoc xac nhan. Tong hop vang khong co tinh kinh te va duong nhu cung se luon nhu vay trong tuong lai.


San xuat Khai thac vang co tinh kinh te nhat khi thuc hien tai cac mo lon, co tram tich de khai thac. Cac cap quang thap o muc 0,5 mg/kg (0,5 phan tren trieu, ppm) co the co tinh kinh te. Cac cap quang thong thuong tai cac mo lo thien la 1–5 mg/kg (1–5 ppm); cac cap quang ngam duoi đat hay mo đa cung thuong it nhat đat 3 mg/kg (3 ppm). Boi phai co cac cap quang 30 mg/kg (30 ppm) đe vang co the đuoc quan sat bang mat thuong, tai hau het cac mo thi vang khong the nhin thay đuoc.
Tu nhung nam 1880, Nam Phi đa la mot nguon chiem ty le lon nguon cung vang the gioi, voi khoang 50% tat ca luong vang tung đuoc san xuat co nguon goc tu Nam Phi. San luong nam 1970 chiem 79% nguon cung the gioi, san xuat khoang 1.480 tan. San luong toan the gioi nam 2008 la 2.260 tan va nam 2011 la 2.700 tan. Nam 2007 Trung Quoc (voi 276 tan) đa vuot qua Nam Phi tro thanh nuoc san xuat vang lon nhat, lan đau tien tu nam 1905 mat ngoi vi so mot.
Thanh pho Johannesburg o Nam Phi đa đuoc thanh lap sau Cuoc đo xo đi tim vang Witwatersrand dan toi su phat hien mot trong nhung tram tich vang lon nhat the gioi tung co. Cac mo vang nam trong chau tho cac tinh Free State va Gauteng rong ve strike and dip đoi hoi mot trong nhung mo sau nhat the gioi, voi cac mo Savuka va TauTona hien la nhung mo vang sau nhat the gioi voi đo sau 3.777 m. Cuoc chien tranh Boer lan thu hai giai đoan 1899–1901 giua Đe che Anh va nguoi Boer Afrikaner it nhat mot phan vi cac quyen khai mo va so huu cac mo vang o Nam Phi.
Cac nha san xuat vang lon khac gom Hoa Ky, Australia, Nga va Peru. Cac mo o Nam Dakota va Nevada cung cap hai phan ba luong vang su dung tai Hoa Ky. O Nam My, du an Pascua Lama gay tranh cai co muc tieu khai thac cac mo vang giau tru luong tai nhung day nui cao o Sa mac Atacama, tai bien gioi giua Chile va Argentina. Ngay nay mot phan tu san luong vang the gioi uoc tinh co nguon goc tu cac mo vang khai thac thu cong hay mo co nho.
Sau khi san xuat ban đau, vang thuong đuoc tinh che theo cach cong nghiep bang qua trinh Wohlwill dua tren đien phan hay bang qua trinh Miller, khu clo cho dung dich. Qua trinh Wohlwill mang lai đo tinh khiet cao hon, nhung phuc tap hon va thuong ap dung cho cac co so quy mo nho. Cac phuong phap khac đe phan tich va tinh luyen vang gom thuy phan va tach bac cung nhu phuong phap cupell, hay cac phuong phap tinh luyen dua tren viec hoa tan vang trong aqua regia.
O thoi điem cuoi nam 2006, uoc tinh tat ca luong vang tung đuoc khai thac la 158.000 tan va trong an ban thang 1 nam 2009 cua minh, National Geographic viet: "Trong toan bo lich su, chi 161.000 tan vang đa đuoc khai thac, chi đu đe lap đay hai be boi dung trong Olympic." No co the đuoc the hien bang mot khoi voi chieu dai canh khoang 20,28 met. Gia tri cua no rat han che; voi gia $1.000 tren ounce, 161.000 tan vang se chi co gia tri 5,2 nghin ty dollar.
Trung binh chi phi đe khai thac vang khoang US$317/oz nam 2007, nhung no co the khac biet rat lon phu thuoc vao kieu mo va chat luong quang; san luong san xuat tai cac mo toan cau đat 2.471,1 tan.
Vang rat on đinh va co gia tri toi muc no luon đuoc thu lai va tai su dung. Khong co viec tieu thu vang thuc su theo nghia kinh te; viec luu giu vang van la đieu thiet yeu khi quyen so huu chuyen tu ben nay qua ben khac.


Tieu thu Ty le tieu thu vang đuoc san xuat tren the gioi uoc khoang 50% trong linh vuc trang suc, 40% đe đau tu va 10% trong cong nghiep.
Cho toi nam 2013, An Đo la nuoc tieu thu vang nhieu nhat the gioi. Nguoi An Đo mua khoang 25% luong vang cua the gioi, xap xi 800 tan moi nam. An Đo cung la nha nhap khau kim loai vang. Nam 2008 An Đo nhap khau khoang 400 tan vang.
Theo Hoi đong Vang The gioi (World Gold Council), Trung Quoc la nuoc tieu thu vang nhieu nhat the gioi vao nam 2013 va lan đau tien vuot qua An Đo, voi muc tieu thu cua Trung Quoc tang 32% chi trong mot nam, trong khi An Đo chi tang 13% va toan the gioi tang 21%. Khong giong nhu An Đo, noi vang đuoc su dung chu yeu trong nganh kim hoan, Trung Quoc chu yeu su dung vang đe san xuat va ban le.


Hoa hoc Du vang la mot kim loai quy, no hinh thanh nhieu hop chat. So oxy hoa cua vang trong cac hop chat cua no thay đoi tu −1 đen +5, nhung Au(I) va Au(III) chi phoi tinh chat hoa hoc cua no. Au(I), thuong đuoc goi la ion auro, la trang thai oxy hoa pho bien nhat voi cac phoi tu mem nhu cac thioether, thiolat, va phosphin ba. Cac hop chat Au(I) thuong co đac trung tuyen tinh. Mot vi du đien hinh la Au(CN)2−, la hinh thuc hoa tan cua vang trong khai mo. Đang ngac nhien, cac phuc chat voi nuoc kha hiem. Cac vang halogen nhi phan, nhu AuCl, tao nen cac chuoi polyme zic zac, mot lan nua the hien phoi tri tuyen tinh tai Au. Đa so thuoc dua tren vang la cac dan xuat Au(I).
Au(III) (auric) la mot trang thai oxy hoa pho bien va đuoc the hien boi vang(III) chloride, Au2Cl6. Cac trung tam nguyen tu vang trong cac phuc chat Au(III), giong nhu cac hop chat d8 khac, noi chung la phang vuong, voi cac lien ket hoa hoc co cac đac trung ca cong hoa tri lan ion.
Aqua regia, mot hon hop 1:3 gom axit nitric va axit clohydric, hoa tan vang. Axit nitric oxy hoa vang kim loai thanh cac ion +3, nhung chi voi nhung khoi luong nho, thuong khong the phat hien trong axit tinh khiet boi trang thai can bang hoa hoc cua phan ung. Tuy nhien, cac ion bi loai bo khoi trang thai can bang boi axit clohydric, hinh thanh cac ion AuCl4−, hay axit cloroauric, vi the cho phep su tiep tuc oxy hoa.
Mot so halogen tu do phan ung voi vang. Vang cung phan ung voi cac dung dich kiem cua kali xyanua. Voi thuy ngan, no hinh thanh mot hon hong.


= Cac trang thai oxy hoa it pho bien khac =
Cac trang thai oxy hoa it pho bien cua vang gom −1, +2 va +5.
Trang thai oxy hoa −1 xay ra trong cac hop chat co chua anion Au−, đuoc goi la auride. Vi du, caesi auride (CsAu), ket tinh theo kieu caesi chloride. Cac auride khac gom cac auride cua Rb+, K+, va tetramethylammoni (CH3)4N+.
Cac hop chat vang(II) thuong nghich tu voi cac lien ket Au–Au nhu [Au(CH2)2P(C6H5)2]2Cl2. Su bay hoi cua mot dung dich Au(OH)3 trong H2SO4 co đac tao ra cac tinh the đo cua vang(II) sulfat, AuSO4. Ban đau đuoc cho la mot hop chat co hoa tri hon hop, no đa đuoc chung minh co chua mot so cation Au4+2. Mot phuc chat vang(II) đang chu y, va chinh thong la cation tetraxenon vang(II), co chua xenon nhu mot phoi tu, đuoc tim thay trong [AuXe4](Sb2F11)2.
Vang pentaflorua va anion dan xuat cua no, AuF−6, la vi du duy nhat ve vang(V), trang thai oxy hoa cao nhat đuoc kiem tra.
Mot so hop chat vang the hien lien ket ai vang, mieu ta khuynh huong cua cac ion vang phan ung o cac khoang cach qua xa đe la mot lien ket Au–Au thong thuong nhung ngan hon khoang cach lien ket van der Waals. Tuong tac đuoc uoc tinh co the so sanh ve đo manh voi lien ket hydro.


= Cac hop chat hoa tri hon hop =
Cac hop chat cum đuoc đinh nghia ro co rat nhieu. Trong nhung truong hop đo, vang co mot trang thai oxy hoa phan đoan. Mot vi du đai dien la loai tam mat {Au[P(C6H5)3]}62+. Cac hop chat vang chalcogenua, nhu vang sulfide, co đac trung la co cac luong tuong đuong cua Au(I) va Au(III).


Hop chat cua vang Vang la mot kim loai hau nhu khong phan ung voi cac loai hoa chat, nen hop chat cua vang đuoc tao thanh trong nhung dung dich hoac đieu kien đac biet.


= Hop chat cua vang =


 Hop chat vo co   Hop chat huu co  Gold(I) sulfide: Au2S
+ La mot trong hai hop chat chinh chua luu huynh cua vang, rat đoc hai
+ Au2S khong tan trong nuoc
+ Đieu che bang cach xu ly vang Iclorua hoac dixyanoaunat voi hidro sunfua:
H2S + 2KAu(CN)2 → Au2S + 2KCN + 2HCN

Auranofin:  
  
    
      
        
          
            C
            
              20
            
            
              
            
          
          
            H
            
              35
            
            
              
            
          
          
            AuO
            
              9
            
            
              
            
          
          
            PS
            
              +
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {C20H35AuO9PS+}}}
  

Bai chi tiet: Wikipedia tieng Anh: Auranofin. Wikipedia tieng Viet: Auranofin

Aurothioglucose: 
  
    
      
        
          
            AuSC
            
              6
            
            
              
            
          
          
            H
            
              11
            
            
              
            
          
          
            O
            
              5
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {AuSC6H11O5}}}
  

Bai chi tiet: Wikipedia tieng Anh: Aurothioglucose. Wikipedia tieng Viet: Aurothioglucose

Sodium aurothiomalate: 
  
    
      
        
          
            AuSC
            
              6
            
            
              
            
          
          
            H
            
              11
            
            
              
            
          
          
            O
            
              5
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {AuSC6H11O5}}}
  

Bai chi tiet: Wikipedia tieng Anh: Sodium aurothiomalate. Wikipedia tieng Viet: Natri aurothiomalate


Đoc tinh Kim loai (nguyen to) vang nguyen chat khong đoc va khong gay kich thich khi an vao va thinh thoang đuoc dung đe trang tri thuc pham duoi dang vang la hoac vay vang. Vang kim loai cung la mot thanh phan cua cac loai đo uong co con Goldschlager, Gold Strike, va Goldwasser. Vang kim loai đa đuoc cho phep nhu mot phu gia thuc pham tai EU (E175 trong Codex Alimentarius). Du ion vang đoc, viec chap nhan kim loai vang nhu mot phu gia thuc pham boi tinh chat tro tuong đoi voi hoa hoc cua no, va kha nang chong an mon hay bien thanh mot loai muoi hoa tan (cac hop chat vang) boi bat ky mot qua trinh hoa hoc nao đa đuoc biet co the xay ra ben trong co the nguoi.
Cac hop chat hoa tan (cac muoi vang) nhu gold chloride đoc hai voi gan va than. Cac muoi cyanide thong thuong cua vang nhu vang cyanide kali, đuoc dung trong viec ma đien, đoc hai ca ve tinh chat cyanide ca ve ham luong vang co trong no. Đo la nhung truong hop hiem ve ngo đoc vang nguy hiem tu vang cyanide kali. Ngo đoc vang co the đuoc chua tri bang mot lieu phap chelation voi mot tac nhan nhu Dimercaprol.
Vang kim loai đa đuoc bau la Chat gay di ung cua Nam nam 2001 boi American Contact Dermatitis Society. Di ung do tiep xuc voi vang hau het anh huong toi phu nu. Du vay, vang la mot chat gay di ung do tiep xuc khong manh, so voi cac kim loai nhu nickel.


Gia ca Nhu moi kim loai quy khac, vang đuoc tinh theo trong luong troy va bang gam. Khi no ket hop voi cac kim loai khac, thuat ngu kara hay karat đuoc su dung đe chi ham luong vang co ben trong, voi 24 kara la vang nguyen chat va cac ty le thap hon the hien bang cac con so thap hon. Đo tinh khiet cua mot thoi vang hay đong xu vang cung co the đuoc the hien bang mot con so thap phan tu 0 toi 1, đuoc goi la tuoi vang theo phan nghin, nhu 0,995 la rat tinh khiet.
Gia vang đuoc xac đinh qua giao dich tai cac thi truong vang va phai sinh, nhung mot quy trinh đuoc goi la Đinh gia Vang tai Luan Đon, bat đau tu thang 9 nam 1919, cung cap mot gia chuan cho nganh cong nghiep. Viec đinh gia vao buoi chieu đuoc đua ra nam 1968 đe cung cap gia vang khi cac thi truong My mo cua.
Trong lich su tien xu vang đuoc su dung rong rai lam tien te; khi tien giay xuat hien, no thuong la mot chung nhan co the chuyen đoi sang đong xu vang hay nen vang. Trong mot he thong kinh te đuoc goi la ban vi vang, mot trong luong vang nao đo se đuoc lay lam ten đon vi tien te. Trong mot giai đoan dai, chinh phu Hoa Ky quy đinh gia tri cua đong dollar My đe mot troy ounce tuong đuong voi $20,67 ($664,56/kg), nhung vao nam 1934 đong dollar bi pha gia xuong con $35,00 tren troy ounce ($1.125,27/kg). Toi nam 1961, nuoc My đa khong con kha nang duy tri gia nay nua, va mot nhom cac ngan hang My va chau Au đong y thao tung thi truong đe ngan chan su pha gia tien te hon nua truoc nhu cau đang gia tang voi vang.

Ngay 17 thang 3 nam 1968, cac boi canh kinh te đa gay nen su sup đo cua khoi thi truong vang, va mot mo hinh gia hai tang đuoc hinh thanh theo đo vang van đuoc dung đe quy đinh cac tai khoan quoc te o muc cu $35,00 tren troy ounce ($1.130/kg) nhung gia vang tren thi truong tu nhan đuoc cho phep bien đong; he thong gia hai tang nay đa bi huy bo vao nam 1975 khi gia vang đuoc đe theo muc cua thi truong tu do. Cac Ngan hang trung uong van giu du tru vang lich su nhu mot su luu tru gia tri du muc đo noi chung đa sut giam. Du tru vang lon nhat tren the gioi la kho du tru cua Ngan hang Du tru Lien bang My tai New York, nam giu khoang 3% luong vang tung đuoc khai thac, xap xi luong vang chua trong Kho vang thoi Hoa Ky tai Fort Knox.
Nam 2005 Hoi đong Vang The gioi uoc tinh tong nguon cung the gioi la 3.859 tan va nhu cau la 3.754 tan, voi thang du cung 105 tan.
Tu nam 1968 gia vang đa thay đoi manh, tu muc cao $850/oz ($27.300/kg) ngay 21 thang 1 nam 1980, xuong muc thap $252,90/oz ($8.131/kg) ngay 21 thang 6 nam 1999 (Đinh gia Vang Luan Đon). Giai đoan tu nam 1999 toi nam 2001 đanh dau "Đay Brown" sau mot thi truong gia giam keo dai 20 nam. Gia đa tang len nhanh chong tu nam 1991, nhung đinh cao nam 1980 mai toi ngay 3 thang 1 nam 2008 moi bi vuot qua khi muc gia moi $865,35 tren troy ounce đuoc thiet lap (Đinh gia Vang Luan Đon buoi sang). Mot muc gia ky luc khac đuoc lap ngay 17 thang 3 nam 2008 o muc $1.023,50/oz ($32.900/kg)(Đinh gia Vang Luan Đon buoi sang). Mua thu nam 2009, cac thi truong vang tiep tuc đi vao giai đoan tang gia vi su gia tang nhu cau va su suy yeu cua đong dollar My. Ngay 2 thang 12 nam 2009, Vang vuot qua nguong quan trong o muc US$1.200 tren ounce va đong cua o muc $1.215. Gia vang tiep tuc tang manh va đat toi nhung ky luc moi trong thang 5 nam 2010 sau khi cuoc khung hoang no o Lien minh chau Au khien gioi đau tu đo xo vao mua vang nhu mot tai san an toan.
Tu thang 4 nam 2001 gia vang đa tang gap ba so voi đong dollar My, dan toi suy đoan rang thi truong gia giam muon thuo tu lau nay đa cham dut va mot thi truong gia tang đa quay tro lai.
Trong quy 3 cua nam 2011, thi truong vang the gioi lai chung kien mot đot tang gia cua vang do su suy yeu cua kinh te My va khu vuc đong Euro. Gia vang lap ky luc len đen gan $1.900/oz.


Tinh bieu tuong Trong suot cac thoi ky lich su cua nhieu xa hoi vang luon đuoc đanh gia cao. Đi cung voi no vang luon co mot y nghia bieu tuong manh lien ket chat che voi cac gia tri cao nhat trong cac xa hoi. Vang co the bieu tuong cho quyen luc, su giau co, su nhiet tinh, hanh phuc, tinh yeu, hy vong, su lac quan, thong minh, cong ly, can bang, su hoan hao, mua he, mua thu hoach va mat troi.
Cac thanh tuu vi đai cua con nguoi thuong đuoc trao tang bang vang, duoi hinh thuc cac huy chuong vang, cac cup va vat trang tri khac mau vang. Nhung nguoi gianh chien thang trong cac su kien the thao va nhung cuoc thi đuoc xep hang khac thuong đuoc trao huy chuong vang (vi du, Olympic Games). Nhieu giai thuong nhu Giai Nobel cung đuoc lam bang vang. Nhung buc tuong va giai thuong khac đuoc the hien bang vat lieu vang hay đuoc ma vang (nhu Giai Oscar, Giai Qua cau Vang, Giai Emmy, Canh Co Vang, va Giai thuong Vien han lam Phim anh Anh).
Aristotle trong cac cuon sach cua minh đa su dung tinh bieu tuong cua vang khi đe cap toi cai ma hien thuong đuoc nhan thuc la "trung binh vang". Tuong tu, vang gan lien voi cac nguyen tac hoan hao hay than thanh, nhu trong truong hop cua Phi, thinh thoang đuoc goi la "ty le vang".
Vang the hien gia tri to lon. Nhung nguoi đuoc ton trong đuoc đoi xu voi quy tac co gia tri nhat, "quy tac vang". Mot cong ty co the trao cho cac khach hang quan trong nhat cua minh cac "the vang" hay bien ho thanh cac "thanh vien vang". Chung ta đe cao cac khoanh khac yen tinh va vi the chung ta noi: "im lang la vang". Trong than thoai Hy Lap co "bo long cuu vang".
Vang con gan lien voi su sang suot cua tuoi tac va su thanh thuc. Le ky niem ngay cuoi lan thu 50 la đam cuoi vang. Nhung nam thang quy gia đo cua chung ta thinh thoang đuoc goi la "nhung nam thang vang". Đinh cao cua mot nen van minh đuoc goi la "thoi đai vang son".
Trong Kito giao vang thinh thoang đuoc lien ket voi nhung thai cuc cua su quy quai nhat va su thanh thien toi cao. Trong Sach Xuat Hanh, con bo vang la mot bieu tuong cua su tho ngau tuong. Trong Sach Khai Huyen, Abraham đuoc mieu ta co nhieu vang va bac, va Moses đuoc day che phu Nap Xa Toi cua Hom Giao Uoc bang vang nguyen chat. Trong nghe thuat Kito giao cac quang hao quang cua Chua Giesu, Đuc Me va cac vi thanh đeu bang vang.
Cac vi vua thoi Trung Co len ngoi duoi cac dau hieu cua dau thanh va mot vuong mien vang, vuong mien the hien anh sang chieu vinh cuu cua thien đuong va vi the mot vi vua Kito giao la nguoi nam chinh quyen theo y nguyen cua than thanh. Nhan cuoi tu lau đa đuoc lam bang vang. No ton tai lau dai va khong bi anh huong boi thoi gian va co the mang tinh bieu tuong cua loi the nguyen bat tu truoc chua va/hay Mat Troi va Mat Trang va su bieu thi hoan hao cua hon nhan. Trong Chinh Thong giao Đong phuong, cac cap vo chong ket hon đuoc trao mot vuong mien vang trong buoi le, mot su pha tron cac nghi le bieu tuong.
Trong van hoa đai chung vang co nhieu y nghia nhung noi bat nhat no lien he voi cac y nghia nhu tot hay vi đai, nhu trong cac cau: "co mot trai tim vang", "thoi khac vang" va "chu be vang" v.v. Vang van duy tri đuoc vi the cua no nhu mot bieu tuong cua su giau co va thong qua no, trong nhieu xa hoi, la su thanh cong.


Bieu tuong quoc gia Nam 1965, Co quan lap phap California đa đinh danh vang la "Khoang vat bang va bieu tuong khoang vat hoc".
Nam 1968, Co quan lap phap Alaska goi ten vang la "khoang vat chinh thuc cua bang."


Tu nguyen Tu vang trong tieng Viet bat nguon tu tu tieng Han thuong co 黃 (co nghia la mau vang). Chu Han 黃 co am Han Viet la hoang. William H. Baxter va Laurent Sagart phuc nguyen am tieng Han thuong co cua tu 黃 la /*N-kʷˤaŋ/. Tu vang co nghia goc la chi mau vang, tu nghia nay đa phat sinh ra nghia chuyen chi kim loai vang (vang co mau vang).


Xem them Tham khao Lien ket ngoai Vang tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Gold tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Getting Gold 1898 book Luu tru ngay 12 thang 6 nam 2016 tai Wayback Machine, www.lateralscience.co.uk
Technical Document on Extraction and Mining of Gold, www.epa.gov
Picture in the Element collection from Heinrich Pniok Luu tru ngay 29 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine, www.pniok.de
WebElements.com — Gold n www.webelements.com
Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Gold www.rsc.org