Nickel, Niken hay ken la mot nguyen to hoa hoc kim loai, ky hieu la Ni va so thu tu trong bang tuan hoan la 28.


Nhung đac tinh noi bat Nickel la mot kim loai mau trang bac, be mat bong lang. Nickel nam trong nhom sat tu. Đac tinh co hoc: cung, de dat mong va de uon, de keo soi. Trong tu nhien, nickel xuat hien o dang hop chat voi luu huynh trong khoang chat millerit, voi asen trong khoang chat niccolit va voi asen cung luu huynh trong quang nickel.
O đieu kien binh thuong, no on đinh trong khong khi va tro voi oxy nen thuong đuoc dung lam tien xu nho, bang kim loai, đong thau, v.v.., cho cac thiet bi hoa hoc va trong mot so hop kim nhu bac Đuc (German silver). Nickel co tu tinh va no thuong đuoc dung chung voi co ban, ca hai đeu tim thay trong sat tu sao bang. No la thanh phan chu yeu co gia tri cho hop kim no tao nen.
Nickel la mot trong nam nguyen to sat tu.
So oxy hoa pho bien cua nickel la +2, mac du 0, +1 va +3 cua phuc nickel cung đa đuoc quan sat.


Ung dung Khoang 65% nickel đuoc tieu thu o phuong Tay đuoc dung lam thep khong ri. 12% con lai đuoc dung lam "sieu hop kim". 23% con lai đuoc dung trong luyen thep, pin sac, chat xuc tac va cac hoa chat khac, đuc tien, san pham đuc, va bang kim loai. Khach hang lon nhat cua nickel la Nhat Ban, tieu thu 169.600 tan moi nam (2005) 1.
Cac ung dung cua nickel bao gom:

Thep khong ri va cac hop kim chong an mon.
Hop kim AlNiCo dung lam nam cham.
Hop kim NiFe - Permalloy dung lam vat lieu tu mem.
Kim loai Monel la hop kim đong-nickel chong an mon tot, đuoc dung lam chan vit cho thuyen va may bom trong cong nghiep hoa chat.
Pin sac, nhu pin nickel kim loai hydride (NiMH) va pin nickel-cadmi (NiCd).
Tien xu.
Dung lam đien cuc.
Trong noi nau hoa chat bang kim loai trong phong thi nghiem.
Lam chat xuc tac cho qua trinh hiđro hoa (no hoa) dau thuc vat.


Lich su Nickel đa đuoc dung rat lau, co the tu nam 3500 truoc Cong nguyen. Đong tu Syria co chua nickel đen 2%. Hon nua, co nhieu ban thao cua Trung Quoc noi rang "đong trang" đa đuoc dung o phuong Đong tu nam 1700 đen 1400 truoc Cong nguyen. Loai đong trang Paktong nay đuoc xuat sang Anh vao đau the ky XVII, nhung ham luong nickel trong hop kim nay khong đuoc phat hien mai cho đen nam 1822.
Vao thoi ky Đuc trung co, khoang vat mau đo đuoc tim thay trong Erzgebirge (nui quang- Ore Mountains) giong nhu quang đong. Tuy nhien, khi nguoi tho mo khong the tach ra đuoc bat ky loai đong nao tu no, thi ho đo loi cho mot yeu tinh hay pha hoai trong than thoai nuoc Đuc.Ho goi quang nay la Kupfernickel trong tieng Đuc Kupfer nghia la đong. Quang nay hien nay goi la niccolit, mot loai arsenide nickel. In 1751, Nam 1751, Baron Axel Frederik Cronstedt co gang tach đong tu kupfernickel (), nhung thu đuoc mot kim loai trang ma ong goi la nickel. In modern German, Kupfernickel or Kupfer-Nickel designates the alloy cupronickel.
Tien xu đau tien bang nickel nguyen chat đuoc lam vao nam 1881 o Thuy Si.


Xuat hien trong tu nhien Mot luong lon mo nickel chua mot trong hai quang. Đau tien la quang laterit, thanh phan chinh cua quang co chua nickel la limonit (Fe,Ni)O(OH) va garnierit (nickel silicat ngam nuoc (Ni,Mg)3Si2O5(OH). Quang thu hai la sulfide magma, thanh phan chinh la pentlandit (Ni,Fe)9S8.
Vung Sudbury o Ontario, Canada san xuat khoang 30% san luong nickel tren the gioi. Mo tai Sudbury nam gan vung voi chung cu ve vu va cham thien thach lon đa rat lau trong lich su đia ly cua Trai Đat. Nhieu mo khac đuoc tim thay o nhung noi khac tai Canada, cung nhu tai Nga, Nouvelle-Caledonie, Uc, Cuba va Indonesia. Nhung su phat trien gan đay đa khai thac cac mo o tay Tho Nhi Ky, đac biet thuan loi cho cac xuong đuc, nha san xuat thep, xuong o chau Au.
Dua tren cac bang chung đia ly, hau het nickel tren Trai Đat đuoc cho la tap trung o loi Trai Đat.


Tach va tinh che Nickel co the tai tao bang phuong phap luyen kim. Cac quang chua oxide hay hydroxide đuoc tach bang phuong phap thuy luyen, va quang giau sulfide tach bang phuong phap nhiet luyen hoac thuy luyen. Quang giau sulfide đuoc san xuat bang cach ap dung quy trinh tuyen quang.
Tach nickel tu quang cua no thuan loi trong viec nung va giam viec xu ly đat hieu suat cao voi đo tinh khiet tren 95%. Qua trinh tinh che cuoi cung đat đo tinh khiet 99,99% dien ra boi su phan ung cua nickel va carbon monoxide đe tao thanh nickel carbonyl. Khi nay đuoc đua vao mot binh lon voi nhiet đo cao hon. Nickel cacbonyl se tach ra va đung trong cac qua cau nickel. Viec tong hop carbon monoxide đuoc tai tao qua quy trinh nay.
Nha san xuat nickel lon nhat la nuoc Nga tach 267.000 tan nickel moi nam. Uc va Canada đung thu hai va ba, tao 207 va 189,3 ngan tan moi nam.1


Chu giai Chu giai 1:  So lieu ve san luong va tieu thu đuoc lay tu The Economist: Pocket World in Figures 2005, Profile Books (2005), ISBN 1-86197-799-9


Tham khao Lien ket ngoai Niken tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Nickel (chemical element) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)