Victoria Adelaide cua Lien hiep Anh va Ireland, Vuong nu Vuong that, Hoang hau Đuc va Vuong hau Pho (tieng Anh: Victoria Adelaide Mary Louisa; tieng Đuc: Viktoria Adelheid Maria Luisa, 21 thang 11 nam 1840 – 5 thang 8 nam 1901) la Vuong nu Vuong that cua Lien hiep Anh, đong thoi la Hoang hau Đuc va Vuong hau Pho thong qua cuoc hon nhan voi Hoang đe Friedrich III. Victoria la con gai cua Victoria I cua Lien hiep Anh voi Albrecht xu Sachsen-Coburg va Gotha, đong thoi la me cua Wilhelm II, Hoang đe cuoi cung cua Đuc.
Tu khi con nho, Victoria đuoc cha me nuoi duong trong moi truong giao duc tien bo. Vao nam 16 tuoi, ba đinh hon voi Vuong tang ton Friedrich cua Pho va tan thanh voi quan điem tu do cua chong rang Pho va đe quoc Đuc tuong lai se tro thanh mot nha nuoc quan chu lap hien giong mo hinh Anh quoc. Bi phe binh ve quan điem tu do va nguon goc xuat than Anh quoc, Victoria bi ca Vuong toc Hohenzollern cung nhu trieu đinh Berlin tay chay. Su đoi lap ngay cang du doi tu nam 1862 khi Otto von Bismarck (mot nha chinh tri cuc đoan co quan điem trai nguoc voi ba) len cam quyen nam 1862.
Victoria tro thanh Hoang hau Đuc va Vuong hau Pho chi trong may thang, trong thoi gian đo ba it co co hoi đe gay anh huong đen chinh sach cua Đe che Đuc. Friederich III chet nam 1888 – chi 99 ngay sau khi len ngoi – vi benh ung thu thanh quan va nguoi ke vi la con trai cua ho - Wilhelm II - mot nhan vat co quan điem cuc ki bao thu so voi song than. Sau cai chet cua chong, ba đuoc goi la Hoang hau Friedrich (tieng Đuc: Kaiserin Friedrich). Hoang thai hau sau đo đinh cu tai Kronberg im Taunus, o đay ba cho xay mot toa lau đai ten Friedrichshof, đuoc lay theo ten nguoi chong qua co. Sau đam cuoi cua cac co con gai, ba ngay cang bi co lap khoi trieu đinh Berlin. Victoria qua đoi vi ung thu vu chi vai thang sau cai chet cua me ba vao nam 1901.
Thu tu trao đoi giua Victoria va song than đuoc bao ve rat ki: 3,777 la thu ma Victoria cua Anh gui cho con gai ca, va khoang 4,000 buc thu ma Hoang hau Đuc gui cho me minh đuoc bao quan va luu tru. Chung đa giup chung ta co cai nhin cu the hon ve đoi song cung đinh Pho tu nam 1858 đen nam 1900.


Nhung nam đau đoi Vuong nu Victoria chao đoi ngay 21 thang 11 nam 1840 tai Cung đien Buckingham, Luan Đon. Ba la nguoi con đau long cua Victoria I cua Lien hiep Anh va Albrecht xu Sachsen-Coburg va Gotha. Ngay giay phut Victoria chao đoi, bac si ho san thot len: "Oi thua ba, la mot be gai!". Nu vuong tra loi: "Khong sao, lan toi se la mot Vuong tu." Vuong phu Albrecht tuy that vong nhung van don het tam suc cho đua con đau long vi nhan thay su thong minh sac sao cua đua be, trong khi Victoria cua Anh co chut xa cach voi con, vi ba cam thay nhung đua tre so sinh đeu "rat ghe tom".
Ba đuoc rua toi tai Throne Room trong Cung đien Buckingham ngay 10 thang 2 nam 1841 (đung dip ki niem mot nam ngay cuoi cua song than) duoi su chu tri cua Tong Giam muc Canterbury, William Howley. Lily font (bon rua toi) đuoc đac biet uy nhiem lam rieng cho ba nhan dip nay. Nhung nguoi đo đau cua ba bao gom Vuong Thai hau Adelheid (ba bac), Quoc vuong nuoc Bi (ong cau), Cong tuoc xu Sachsen-Coburg va Gotha (ong noi, nhung do Cong tuoc xu Wellington đung ra đai dien), Cong tuoc xu Sussex (ong chu ben ngoai), Vuong nu Mary cua Lien hiep Anh (ba co ben ngoai) va Thai Cong tuoc phu nhan xu Kent (ba ngoai).
La con gai cua Quoc vuong đuong nhiem, Victoria ngay sau khi chao đoi đa nghiem nhien la mot Vuong nu Anh. Ngay 19 thang 1 nam 1841, ba đuoc nhan tuoc vi [The Princess Royal], tuoc vi thuong đuoc danh cho truong nu cua Quoc vuong đuong nhiem hoac Tien vuong. Them vao đo, ba tro thanh nguoi thua ke lam thoi (heir presumptive) cho ngai vang cua Vuong quoc Anh, truoc khi nguoi em trai la Vuong tu Albert Edward (ve sau la Edward VII) chao đoi ngay 9 thang 11 nam sau đo. Trong gia đinh, ba thuong đuoc goi la "Vicky".


Giao duc Vo chong Nu vuong quyet đinh cho nhung đua con cua ho co mot nen giao duc hoan chinh nhat co the. Tren thuc te, Victoria, nguoi đa ke vi bac la quoc vuong William IV o tuoi 18 tin rang chinh minh đa khong nhan đuoc su chuan bi đay đu đe buoc len ngai vang. Ve phan Vuong te Albrecht, tuy ong chao đoi o mot vung đat nho be la Cong quoc Sachsen-Coburg-Gotha nhung nhan đuoc su giao duc can than hon, nho vao nguoi chu, Quoc vuong Leopold I cua Bi.
Do đo, khong bao lau sau khi Vicky chao đoi, Vuong te Albrecht đa viet mot cuon hoi ki ghi lai cac nhiem vu va bon phan cua tat ca nhung nguoi co quan he đen nhung đua tre vuong that. Mot tai lieu dai 48 trang đuoc viet sau mot nam ruoi boi Nam tuoc Stockmar - nguoi than can voi vo chong Nu vuong - đa thuat lai chi tiet ve cac nguyen tac giao duc đuoc ap dung cho nhung đua con cua ho. Tuy nhien, hai vo chong lai co nhung y nghi rat phu phiem ve su phat trien nhan cach đung đan cua mot đua tre. Thi du, Victoria cua Anh tin rang viec cho con bu la mot bieu hien cua su thieu giao duc. Theo Hannah Pakula, nguoi viet tieu su ve vi Hoang hau tuong lai cua Đuc, hai nhu mau đau tien cua Vuong nu Victoria đuoc lua chon rat ki luong. Voi kinh nghiem trong viec cham soc cho nhung đua be, Lady Lyttelton đuoc chon lam nguoi trong nom tat ca cac Vuong tu va Vuong nu ke tu nam Vicky len 2 tuoi. Nguoi nhu mau tre nay đa đoi pho đuoc voi nhung đoi hoi khong thuc te cua hai vo chong Victoria va Albrecht. Sarah Anne Hildyard, nguoi giam ho thu hai cua nhung đua be, la mot giao vien gioi va đa nhanh chong thiet lap moi quan he gan gui voi nhung đua tre vuong that.
Boc lo tri thong minh tu som, Vuong nu Victoria nhanh chong đuoc cho hoc tieng Phap tu khi moi 18 thang tuoi, va bat đau hoc tieng Đuc nam len bon. Sau đo, ba con biet them tieng Hy Lap va Latinh. Tu nam 6 tuoi, chuong trinh hoc cua ba bao gom cac mon so hoc, đia ly va lich su, trong khi cha cua ba cung huong dan them cho ba ve chinh tri va triet hoc. Ngoai ra ba con bo tuc them khoa hoc va van hoc. Moi ngay ba đi hoc tu 8:20 đen 18:00, đuoc giai lao ba lan. Khong nhu nguoi em trai bi ap đat vao mot nen giao duc khac nghiet hon nhieu, Victoria som boc lo nang khieu va tinh ham hoc hoi cua minh. Tuy nhien, tinh tinh cua ba lai kha cung đau.
Voi mong muon đua con cai tranh xa cuoc song trieu đinh, Nu vuong va phu quan  đa mua Osborne House thuoc Đao Wight. Gan toa nha chinh, Albrecht xay cho cac con mot ngoi nha kieu Thuy Sy voi mot nha bep nho va xuong moc. Trong ngoi nha nay, cac con cua ong hoc đuoc cong viec thu cong va cuoc song thuc te. Vuong phu Albrecht đa tham gia rat tich cuc vao viec giao duc con cai. Ong theo doi su tien bo cua cac con qua tung ngay, va tu hoc mot vai bai hoc cung nhu danh thoi gian choi voi ho. Victoria đuoc mo ta la "than tuong" phu than minh va thua huong quan điem chinh tri thien ve tu do cua ong.


Lan đau gap Friedrich Trong Lien bang Đuc, Vuong thai đe Wilhelm I cua Pho va vo, Augusta cua Sachsen-Weimar-Eisenach, la nhung nguoi ma Victoria cua Anh va Vuong phu Albrecht muon ket giao. Nu vuong cung thuong xuyen thu tu qua lai voi nguoi chi ho Augusta tu nam 1846. Cach mang no ra o Berlin nam 1848 đa tang cuong lien minh giua hai vuong quoc, bang viec nguoi thua ke cua Pho đa đen tranh nan trong trieu đinh Anh trong ba thang.
Nam 1851, Wilhelm tro lai Luan Đon cung vo va hai con (Friedrich va Luise) trong dip Đai Trien Lam. Đay la lan đau tien Victoria gap phu quan tuong lai, mac du khoang cach tuoi tac kha nhieu (Vicky chi moi 11 tuoi trong khi Friedrich len 19). Trong dip trien lam, ho co thien cam rat tot voi nhau. Đe xuc tien moi quan he giua hai ben, vo chong Nu vuong Victoria đa yeu cau con gai huong dan Friedrich tham quan trien lam, va khi đo Vuong nu đa giao tiep bang tieng Đuc mot cach luu loat, trong khi Vuong tu Pho chi co the noi đuoc vai tu tieng Anh. Cuoc gap go dien ra thanh cong, va nam sau, Vuong tu Friedrich nho lai nhung an tuong tich cuc ma Victoria đa tao ra cho ong trong chuyen tham nay, voi su pha tron giua su ngay tho, su bi an, tri tue va su đon gian.
Mac du khong tiep xuc qua lau voi Victoria, Friedrich đa rat an tuong voi vi vuong nu trong suot 4 tuan o Anh. Vuong tu Pho trinh bay ve tu tuong tu do voi Vuong phu Albrecht. Friedrich cung rat an tuong voi moi quan he giua cac thanh vien trong trieu đinh Anh. Tai Luan Đon, cuoc song cung đinh khong cung nhac va bao thu nhu o Berlin, va quan he giua Victoria va Albrecht voi cac con cung rat khac cach ma Wilhelm va Augusta đoi xu voi ong.
Sau khi Friedrich tro ve Đuc, ong bat đau trao đoi thu tu thuong xuyen voi Victoria. Đang sau tinh ban moi nay la mong muon cua Victoria cua Anh va chong ba nham tao ra mot lien minh chat che voi Pho. Trong buc thu gui nguoi chu la Leopold I cua Bi, Nu vuong đa bay to mong muon tac hop cho con gai va Vuong tu Pho nen đinh xuc tac cho moi quan he giua hai nguoi đuoc gan gui hon.


Đinh hon va ket hon = Đinh uoc =

Vuong tu Friedrich đa nhan đuoc mot nen giao duc toan dien va đac biet voi nhung giang vien nhu nha van Ernst Moritz Arndt va su gia Friedrich Christoph Dahlmann. Theo truyen thong cua Vuong toc Hohenzollern, ong cung đuoc huan luyen quan su kha bai ban.
Nam 1855, Vuong tu lai co mot chuyen tham khac đen Anh đe yet kien Nu vuong va gia đinh ba tai Lau đai Balmoral thuoc Scotland. Muc đich cua chuyen đi nay la đe gap Vuong nu Victoria mot lan nua va đam bao chac chan ve mot hon uoc trong tuong lai. Tai Berlin, co rat nhieu phan đoi ve chuyen cong du Anh quoc nay. Tren thuc te, nhieu thanh vien Vuong that Pho muon nguoi thua ke ket hon voi mot Nu Đai vuong cong Nga. Quoc vuong Friedrich Wilhelm IV du đa đong y cho chau trai cua ong lay mot Vuong nu Anh, nhung van phai giu bi mat viec chap thuan nay vi vo ong la mot nguoi co tu tuong bai Anh kha nang.
Trong chuyen đi lan thu hai cua Friedrich, Vicky đa 15 tuoi. Cao hon mot chut so voi mau than, Vuong nu cao khoang 1.50 m nhung van con kha thap so voi tieu chuan ve chieu cao đuong thoi, vi vay, Nu vuong lo so rang vi Vuong tu tre se khong con cam thay hap dan voi con gai minh nua. Tuy nhien, sau bua toi đau tien, Nu vuong va vuong phu đa nhan ra nhung thien cam cua hai nguoi tre sau lan gap đau tien nam 1851 van con rat sau đam. Tren thuc te, chi ba ngay o trong trieu đinh Anh, Friedrich đa yeu cau cha me cua Vicky cho phep lay con gai ho. Be ha rat vui mung, nhung chi chap thuan voi đieu kien la khong ket hon truoc sinh nhat lan thu muoi bay cua Vicky.
Khi đieu kien đuoc chap nhan, hon uoc giua vuong nu Victoria va vuong tu Friedrich đuoc cong bo voi cong chung vao ngay 17 thang 5 nam 1856. Du luan Anh khong ung ho lam đoi voi hon uoc nay, ho phan nan ve su trung lap cua Vuong quoc Pho trong Chien tranh Krym nhung nam 1853-1856. The Times mo ta Vuong toc Hohenzollern la mot "vuong that đon mat" theo đuoi chinh sach ngoai giao khong nhat quan va khong đang tin cay, voi viec duy tri ngai vang phu thuoc vao Nga. Bao chi cung chi trich Friedrich Wilhelm IV khi khong đap ung nhung quyen loi chinh tri can phai trao cho nguoi dan trong cuoc Cach mang nam 1848. Ve phia Bang lien Đuc, co nhieu thai đo phan ung đoi voi tuyen bo cua cuoc hon nhan: mot so thanh vien cua gia đinh Hohenzollern va nhung nguoi bao thu chong lai no, trong khi gioi tu do hoan nghenh viec ket thong gia voi vuong that Anh.


= Chuan bi cho vai tro o Pho =
Vuong phu Albrecht tu lau đa ung ho cai goi la "Ke hoach Coburg" - y tuong ve mot nha nuoc Pho tu do co the lam hinh mau cho cac thanh bang khac noi theo trong qua trinh Thong nhat nuoc Đuc. Trong thoi gian Thai đe Wilhelm cua Pho o Luan Đon nam 1848, Albrecht tung thuyet phuc ong tien hanh cai to che đo quan chu Pho theo mo hinh quan chu lap hien cua Anh quoc. Tuy nhien, vi Hoang đe Đuc trong tuong lai nay khong tan thanh, thay vao đo, van giu quan điem bao thu.
Mong muon bien con gai minh tro thanh nguoi đe xuong phong trao tu do hoa o Đuc, Albrecht đa tan dung hai nam sau đinh hon giua Victoria va Friedrich đe cho con gai su đao tao toan dien nhat co the. Do đo, ong day cho Victoria lich su va chinh tri chau Au hien đai, đong thoi viet cho Vuong nu nhieu bai tieu luan ve nhung su kien xay ra o Pho quoc. Tuy nhien, Vuong phu đa đanh gia qua cao kha nang cua phong trao cai cach tu do o Đuc vao thoi điem chi co mot nhom nho tang lop trung luu va tang lop tri thuc trong Bang lien Đuc co cung quan điem voi ong. Do đo, Albrecht đa buoc con gai vao mot nhiem vu cuc ki kho khan, đac biet la phai đoi mat voi nha Hohenzollern hieu chien va bao thu.


= Van đe ket hon o que nha =

Đe lam cua hoi mon cho Vuong nu Victoria, Nghi vien Anh đa chi tong cong 40,000 bang Anh va cung cho ba khoan tro cap 8,000 bang mot nam. Trong khi đo, o Berlin, Friedrich Wilhelm IV cung cung cap mot khoan tro cap 9,000 thaler hang nam cho chau trai Friedrich. Thu nhap danh cho nguoi đung thu hai trong danh sach ke ngoi vua Pho cung chang đu đe trang trai cho cuoc song xa hoa cua ong va vo tuong lai. Trong suot cuoc hon nhan, Vicky duy tri sinh hoat gia đinh chu yeu nho vao tai san nha me.

Đai đien nha trai la Vuong hau Elisabeth va Vuong Thai đe phi Augusta, bac dau va me cua chu re. Ho tuyen mo nguoi phuc vu cho cap đoi bang nhung nguoi tung phuc vu trong trieu đinh mot thoi gian dai va lon tuoi hon nhieu so voi Victoria va Friedrich. Vuong te Albrecht do đo yeu cau nha Hohenzollern rang con gai ong phai đuoc phep giu lai it nhat hai ti nu nguoi Anh cung tuoi voi ba. Yeu cau khong hoan toan bi bac bo, nhung theo thoa thuan, Victoria nhan hai ti nu nguoi Đuc: Nu Ba tuoc Walburga von Hohenthal va Marie zu Lynar. Tuy nhien, Vuong te đa phan nao thanh cong khi sap xep Ernst Alfred Christian von Stockmar, con trai cua Nam tuoc von Stockmar - ban ong - lam thu ki rieng cho con gai.
Tin tuong rang cuoc hon nhan giua nguoi ke vi tuong lai va mot nang Vuong nu Anh se đuoc Vuong toc Hohenzollern coi nhu la mot vinh du, Vuong phu Albrecht khang khang đoi con gai ong đuoc giu lai danh hieu Vuong nu Vuong that sau đam cuoi. Tuy nhien, do nhung quan điem chong Anh va than Nga cua chinh quyen Berlin, quyet đinh cua ong chi lam tram trong them tinh hinh.
Cau hoi ve đia điem to chuc le cuoi đa dan đen su tranh cai gay gat. Ve phia nha Hohenzollern, duong nhu ho cho rang le cuoi cua vi vua tuong lai phai đuoc to chuc tai Berlin. Tuy nhien, Victoria cua Anh nhan manh rang con gai ba phai ket hon o Anh, va cuoi cung, ba gianh chien thang. Đam cuoi cua Victoria va Friedrich dien ra tai Nha nguyen Vuong that thuoc Cung đien Thanh James, Luan Đon vao ngay 25 thang 1 nam 1858.


Vuong phi nuoc Pho = Nhung su chi trich =
Victoria doi đen Berlin nhung van rat thuong xuyen trao đoi thu tu qua lai voi nha me. Moi tuan, ba viet mot la thu cho me va ban luan ve nhung su kien chinh tri dien ra o Đuc. Phan lon nhung la thu nay van con đuoc bao ton đen ngay nay va tro thanh mot nguon thong tin co gia tri ve noi bo trieu đinh Pho quoc.
Tuy nhien, nhung la thu nay cung cho thay rang Nu vuong Victoria muon đieu khien moi hanh đong cua con gai. Ba yeu cau Vuong nu phai đoi xu binh đang giua hai đat nuoc: que huong va nha chong. Nhung đieu nay duong nhu la khong the, va rat nhieu su kien xay ra khien Victoria gap nhieu rac roi. Vi du, khi mot nguoi ba con xa cua ca vuong that Anh va Pho qua đoi, trieu đinh Luan Đon đe tang mot thang, trong khi o trieu đinh Berlin thi chi mot tuan. Vuong nu Victoria phai tuan theo quy che cua nha Hohenzollern, nhung đieu đo khien me ba khong vua y. Nu vuong cho rang, voi than phan la Vuong nu Vuong that, Victoria phai tuan theo phong tuc cua nuoc Anh.
Lo ngai rang nhung loi trach mang cua mau than se gay anh huong đen tam ly cua Vuong nu, Nam tuoc von Stockmar đe nghi Vuong phu Albrecht thuyet phuc Nu vuong xem xet lai nhung yeu cau cua minh. Tuy nhien, Nam tuoc khong the lam đuoc gi truoc su cong kich cua hai phe bai Anh va than Nga trong trieu đinh Berlin. Trong the ki XIX, Nga va Anh khong chi la nhung đoi thu tranh gianh nhau nhung thuoc đia beo bo o chau A ma con đoi lap nhau ve che đo va tu tuong chinh tri. Nhieu nguoi đuong thoi cho rang cuoc chien cuoi cung giua nuoc Anh tu do va nuoc Nga chuyen che se quyet đinh tuong lai cua ca the gioi. O Pho, phai Junkers nhan thay rang trat tu xa hoi Pho hien nay kha giong voi Đe quoc Nga, do đo rat hiem khich voi Vuong quoc Anh. Vuong nu Victoria thuong bi ton thuong boi nhung loi ban tan khong may thien y trong gia đinh Hohenzollern.
Nhu mot nha lam vuon chuyen nghiep, Vicky co gang gioi thieu mo hinh vuon hoa cua Anh voi đat nuoc Pho, do đo dan toi "Chien tranh vuon Anh-Pho" trong noi bo trieu đinh tu nam 1858 nham chong lai no luc thay đoi ket cau khu vuon o Cung đien Sanssouci theo phong cach Anh hoa. Kieu dang kien truc khu vuon kieu Anh đuoc cho la gian di, it pho truong, trai nguoc voi trieu đinh Pho ua chuong phong cach Y. Vi vay, ho chong lai y tuong tao ra mot khu vuon theo kieu Anh cua ba.


= Vai tro trong trieu =
Lam dau trieu đinh Pho khi chi moi 17 tuoi, Victoria phai lam nhung cong viec te nhat. Vao moi toi, ba phai co mat trong bua com, đi xem nhac kich hay tham du nhung su kien cong cong. Khi co nguoi ho hang cua nha Hohenzollerns co mat o Berlin hay Potsdam, ba phai lam viec cuc luc hon. Đoi khi Victoria buoc phai đon khach tai nha ga vuong that luc 7 gio sang va phai du cac buoi tiec đen nua đem.
Ngay sau ngay Victoria đen Berlin, Quoc vuong Friedrich Wilhelm IV đa trao cho Friedrich va nguoi vo tre mot ngoi nha cu thuoc Cung đien Vuong that Berlin. Ngoi nha rat thieu tien nghi va tham chi khong co bon tam. Hai nguoi doi đen Kronprinzenpalais vao thang 11 nam 1858. Mua he, ho song o Neues Palais.


= Sinh con đau long =

Hon mot nam sau đam cuoi, ngay 27 thang 1 nam 1859, Victoria ha sinh nguoi con đau tien, vi hoang đe Đuc tuong lai, Wilhelm II. Viec đo đe thuc su phuc tap: Nguoi co trach nhiem thong bao cho cac bac si khi ba bat đau tro da đa lam viec cham tre. Khong chi vay, cac bac si đa to ra do du khi kham mach cho vuong phi, luc đo chi mac mot chiec ao ni ngu. Đua be bi lon nguoc, va su chan chu đo rat de dan đen cai chet cho ca me lan con.
Cuoi cung, cac bac si đa co the cuu đuoc ca hai. Tuy nhien, đua tre bi ton thuong day than kinh o canh tay. Do đo, khi vi Vuong ton lon len, canh tay ay phat trien khong binh thuong, vao luc truong thanh, tay trai cua Wilhelm ngan đi toi 15 cm so voi tay phai. Ngoai ra, co nhung suy đoan rang viec Victoria phai lam viec cuc luc đa khien thai nhi bi anh huong, gay ra nhieu van đe than kinh ve sau nay.
Cac bac si co gang tran an Victoria va Friedrich, khang đinh khong co gi đang lo ngai, đua be se phuc hoi binh thuong. Vi vay, cap đoi chon cach khong thong bao tinh trang cua Wilhelm voi Vuong that Anh. Tuy nhien, sau mot tuan, ro rang canh tay cua đua tre khong lanh lai, Victoria quyet đinh bao tin buon nay cho song than biet. May man cho Victoria, ba ha sinh đua con thu hai, Charlotte, chao đoi ngay 24 thang 7 nam 1860, ma khong gap kho khan gi.


Thai tu phi Pho quoc = Nhung kho khan moi =
Ngay 2 thang 1 nam 1861, Friedrich Wilhelm IV khong co con noi doi, vi vay Vuong thai đe (nhiep chinh tu 1858) ke vi ngai vang, xung la Wilhelm I. Friedrich đuoc tan phong lam Thai tu nhung vi the cua ong trong trieu cung khong đuoc nang len bao nhieu: phu than ong tu choi tang tien phu cap, do đo Thai tu phi Victoria van tiep tuc dung đen tro cap rieng cua minh đe trang trai cho cuoc song gia đinh. Trong mot buc thu gui cho Nam tuoc Storkmar, Vuong phu Albrecht đa phan nan ve viec nay:

Theo ta, ro rang la co mot nguoi nao khong vua y voi su đoc lap tai chinh cua con gai ta... [Con be] khong nhan đuoc mot đong pfennig tu phia Pho, ma con bi phi bang, lai phai dung tien hoi mon, nhung viec đo đang le khong nen co. Neu ho tu choi cap tien cho vi Thai tu ngheo vi anh ta co mot "co vo giau", ro rang ho muon lam co ay ngheo đi.

Ngoai cac han che ve tai chinh, Friedrich va Victoria cung gap nhieu van đe khac. La Hoang thai tu, Friedrich khong đuoc phep roi khoi Pho quoc neu khong đuoc Nha vua cho phep. Co tin đon rang đieu luat nay nham han che vi Thai tu phi ve tham nha me. Khi len ngoi, Wilhelm I nhan đuoc buc thu tu vuong te Albrecht, trong đo Vuong phu ngam hoi rang hien phap Pho co la mot hinh mau cho cac thanh bang o Đuc. Tuy nhien, la thu nay đa lam tang su oan gian cua Nha vua đoi voi Albrecht, Friedrich va Victoria. Ho đeu mang tu tuong tu do trai nguoc voi Wilhem I.


= Đe tang cha va khung hoang chinh tri =

Ngay 14 thang 12 nam 1861, Vuong phu Albrecht qua đoi vi benh thuong han. Rat than thiet voi cha, Victoria thuc su kinh hoang boi tin tuc nay. Ba cung chong đen Anh du đam tang.
Khong lau sau su kien đo, Friedrich va Victoria, van trong thoi gian đe tang, phai đoi dien voi cuoc khung hoang chinh tri đau tien duoi thoi Wilhelm I ma khong co chuan bi tu truoc. Wilhelm I cho rang cai cach quan đoi co tam quan trong rat lon nhung Nghi vien tu choi trao tien cho Nha vua khi ong co ke hoach cai to quan đoi. Vi vay, Wilhelm I quyet đinh giai tan Nghi vien vao ngay 11 thang 3 nam 1862, dan đen cuoc khung hoang hien phap. O đinh cao xung đot giua vuong quyen va Nghi vien, hoang đe đe doa thoai vi đe gay suc ep.
Victoria co gang thuyet phuc chong cu đe mac cho Vua Wilhelm I thoai vi. Tuy nhien, thai tu khong đong y ma ung ho phu than, cho rang cha ong se đung vung truoc phe Nghi vien. Đoi voi Friedrich, vi quoc vuong thoai vi sau tranh chap voi Nghi vien se tao ra tien le nguy hiem va lam suy yeu đia vi cua nguoi thua ke. Friedrich cung cho rang neu ong ung ho Nha vua thoai vi thi khong đung voi nghia vu cua mot nguoi con trai đoi voi cha.
Cuoi cung, Wilhelm I chon cach khong thoai vi va bo nhiem Ba tuoc Otto von Bismarck lam Thu tuong vao ngay 22 thang 9. Bismarck la lanh đao Đang Bao thu, thau tom quyen luc voi tu tuong chuyen che khong quan tam toi đa so Nghi vien. Nha vua hai long voi tinh hinh nay, nhung vo ong, Hoang hau Augusta, cung con trai va con dau - nhung nguoi mang tu tuong tu do chi trich quyet liet. Tuy nhien, Bismarck van la nguoi đung đau chinh phu Pho va sau đo la chinh phu Đuc cho đen nam 1890 va gop phan lon lam co lap vo chong thai tu.


= Ngay cang bi co lap =
Sau su kien khung hoang hien phap, cang thang giua phe Tu do va Bao thu o Berlin len toi đinh điem. Vo chong Thai tu bi nghi ngo đung sau phe Tu do chong lai nha vua nen bi chi trich du đoi. Khi ho ngoi tren du thuyen cua Victoria cua Anh đe đen cong du Đia Trung Hai vao thang 10 nam 1862, phe Bao thu cao buoc Friedrich bo roi phu than trong đinh điem khung hoang chinh tri. Ho nhan manh rang Thai tu đa ngoi tren tau chien cua nguoi Anh.
Sau khi Vuong that Anh cong bo ve hon su giua em trai Thai tu phi la Than vuong xu Wales voi Vuong nu Alexandra cua Đan Mach, truong nu cua Quoc vuong Christian IX cua Đan Mach - quoc gia kinh đich voi Pho, đia vi cua Victoria trong trieu đinh Berlin cang xuong doc. Cong chung Đuc cho rang Thai tu phi ngam xuc tien cho cuoc lien minh giua Đan Mach voi Anh.

Ve phia Friedrich, ong đa gay ra mot vu lon xon sau khi cong khai chi trich chinh sach cua phu than cung Bismarck. Trong chuyen tham chinh thuc đen Gdansk, Thai tu cong khai phan đoi su kien vao ngay 1 thang 6 nam 1863, Thu tuong ha lenh cam xuat ban mot to bao ma ong ta cho la co noi dung phan đong, Tuc gian voi bai phat bieu cua cau quy tu, Wilhelm I khien trach anh ta nang ne va đe doa cach chuc het moi chuc vu quan su, tham chi la phe truat Friedrich khoi ngoi Thai tu. Phe Bao thu gay ap luc khap trieu, ho đoi hoi co hinh phat chinh đang, mot so nguoi hua theo yeu cau cua Vuong tu Karl cung tuong Edwin von Manteuffel rang Friedrich nen bi đua ra xet xu tai toa an.

Đuong nhien, Victoria khong tranh khoi nhung chi trich cua phe Bao thu. Tren thuc te, nhieu nguoi đa nghi ngo ba đung đang sau nhung loi phat bieu cua chong o Gdansk. Du bi phe phan o Đuc nhung hanh đong nay rat đuoc phia Anh ca ngoi. The Times viet: "That kho co the tuong tuong đuoc vai tro đay thach thuc cua Thai tu va vo ong, ho khong co co van, o trong mot vuong toc hen nhat, noi cac bat đong va su phan no cua dan chung."

Viec bao chi Anh ung ho cap đoi gay ra mot so van đe moi cho Friedrich va Victoria. Bao chi đang tai thong tin bi mat cua trieu đinh Pho ma Vicky đa tiet lo ra, do đo, cac nha chuc trach đa mo mot cuoc đieu tra. Vi ap luc, Thu ki rieng cua Thai tu phi, Nam tuoc von Stockmar, phai tu chuc.


= Chien tranh Pho - Đan Mach =

Tren truong quoc te, Thu tuong Bismarck co ke hoach thong nhat Đuc duoi su thong tri cua nguoi Pho. Ke hoach cua ong ta la loai bo anh huong cua Ao len cac thanh bang Đuc va thiet lap quyen cai tri cua nguoi Pho. Đe bat đau thuc hien ke hoach, Bismarck tien hanh Chien tranh Schleswig lan thu hai chong Đan Mach nam 1864. Tuy nhien, lan nay Thu tuong lai lap lien quan voi Ao.
Mac du co quan he thong gia voi phia Copenhagen, chinh phu Anh tu choi tham du vao cuoc chien giua Đuc va Đan Mach. Đieu nay co tam quan trong nhat đinh đoi voi vuong that, đang bi chia re sau sac. Ngoai ra, o Berlin nhieu nguoi nghi ngo vi Thai tu phi khong vui khi quan Pho chien thang truoc đat nuoc cua co em dau Alexandra.
Bat chap nhung loi chi trich va ngo vuc, Victoiia ung ho quan Đuc. Theo dan chung cua Florence Nightingale, nguoi đa giup cai thien dich vu cham soc y te cua binh linh Anh trong Chien tranh Crimean, Thai tu phi đa tro giup, ho tro cho nhung thuong binh. Trong ngay sinh than cua Wilhelm I, Victoria, cung voi chong, lap ra mot quy xa hoi đe quyen gop cho nhung quan si thiet mang hoac bi thuong.
Trong cuoc chien, Friedrich co tham chien duoi truong cua Tuong quan Friedrich von Wrangel. Ong the hien long dung cam cua minh trong Tran Dybbøl (7–18 thang 4, 1864), tran chien quyet đinh chien thang cua lien quan Ao-Pho truoc nguoi Đan Mach. Vui mung truoc chien thang cua nguoi Đuc, Victoria hi vong thanh tich cua chong se khien moi nguoi hieu rang ba la vo cua nguoi ke vi ngai vang. Trong buc thu gui Friedrich, ba phan nan ve nhung loi chi trich lien tuc o Pho, coi ba qua than Anh va phia Anh cung cho ba qua than Pho.
Sau khi chien thang Đan Mach, Hiep uoc Vien (ki ngay 30 thang 10 nam 1864) quy đinh rang Cac cong quoc Schleswig, Holstein va Lauenburg đuoc hai nuoc Ao - Pho chia nhau. Tuy nhien, su phan chia khong đong đeu dan đen xung đot giua Vien va Berlin.


= Chien tranh Ao - Pho =
Sau chien tranh Schleswig, Đuc trai qua mot thoi ki hoa binh ngan ngui. Theo Cong uoc Gastein, đuoc hai phia Ao-Pho ki ngay 14 thang 8 nam 1865, đat cac tinh cu cua Đan Mach duoi su kiem soat cua ca hai nuoc. Tuy nhien, mau thuan ve viec chia đat nhanh chong dan đen mau thuan giua hai cuu đong minh. Ngay 9 thang 6 nam 1866, Pho chiem Holstein, von do Ao quan ly. Trong khi đo, Vienna đe xuat truoc Quoc hoi Frankfurt van đong cac thanh bang cung khang Pho, su kien dien ra vao ngay 14 thang 6.
Lay co Ao tu y đong binh, Pho tuyen bo giai the Bang lien Đuc va xua quan xam chiem Sachsen, Hannover va Hessen-Kassel, mo ra cai goi la Chien tranh Ao – Pho. Trong tran Koniggratz (3 thang 7 nam 1866), co su tham gia cua Thai tu Friedrich, Ao that bai nang ne va buoc phai đau hang. Cuoi cung, voi Hoa nghi Prague (23 thang 8 nam 1866), Ao rut khoi Lien minh Đuc. Schleswig-Holstein, Hanover, Hessen-Kassel, va Cong quoc Nassau cung Thanh pho Frankfurt sap nhap vao Pho.
Khong lau sau chien thang cua Pho tai Koniggratz, Bismarck yeu cau Quoc hoi chi mot so tien đang ke cho quan đoi, gay ra mot cuoc tranh cai giua cac nghi si. Friedrich ung ho su thanh lap Lien bang Bac Đuc, gom Pho va mot so thanh bang Đuc khac, vi ong thay rang đo la buoc đau tien huong toi thong nhat nuoc Đuc. Tuy nhien, Lien bang khong chap nhan nhung y tuong tu do cua Thai tu. Mac du do dan bau, Reichstag khong co quyen han nhu Nghi vien. Ngoai ra, cac lanh chua đia phuong quan tam đen viec duy tri quyen luc cua ho, va hien phap moi cua Đuc đa trao nhieu quyen luc cho Thu tuong Bismarck. Khong hang hai nhu chong, Victoria nhan thay Lien bang Bac Đuc nhu mot su mo rong he thong chinh tri cua Pho ma ba ghet. Tuy nhien, ba van hy vong rang tinh trang nay la tam thoi va rang mot nuoc Đuc đoan ket va tu do se la hien thuc trong tuong lai.


= Cuoc song gia đinh =

Giua luc chien tranh Ao - Pho dien ra, Victoria va Friedrich nhan đuoc tin buon. Vuong ton Sigismund - đua con thu tu - bi viem mang nao ma chet khi moi 21 thang tuoi vao ngay 18 thang 6 nam 1866, chi may ngay truoc Tran Koniggratz. Bi kich khien Thai tu phi đau buon, du vay ba khong nhan đuoc su thong cam tu ca me đe lan me chong. Hoang hau Augusta yeu cau con dau nhanh chong thuc hien nhung nhiem vu cua minh thay vi ngoi khoc mot minh. Nu vuong Victoria, van đang song an dat sau cai chet cua Vuong phu Albrecht, khong hieu đuoc cam xuc cua con gai va cho rang mat con khong đang ke gi so voi mat chong. Sau khi hoa binh lap lai o Đuc, Thai tu lien tuc đuoc cu đi su cac nuoc. Trong nhung chuyen đi đo, Victoria hiem khi đi theo chong do kho khan tai chinh buoc ho phai tiet kiem chi tieu đen muc toi thieu. Mat khac, Thai tu phi khong muon xa cac con qua lau. Sau khi Sigismund chet, vo chong ba tiep tuc co them 4 đua con khac tu 1866 đen 1872. Trong khi cac con lon (Wilhelm, Charlotte va Heinrich) lan luot phai giao cho chinh phu nuoi duong, nhung đua con nho (Sigismund, Viktoria, Waldemar, Sophie va Margarethe) đuoc đich than Victoria nuoi duong.
O Berlin, nhung kho khan van lien tuc đen voi Victoria, va quan he giua ba voi Hoang hau Augusta - nguoi cung mang tu tuong tu do - van cang thang. Bat ki hanh đong nao cua Thai tu phi cung tro thanh cai co đe me chong chi trich, vi du nhu khi ba chon dung xe bon banh hai mui thay vi xe ngua bon banh theo truyen thong. Mau thuan giua hai nguoi phu nu len toi đinh điem khien Nu vuong Victoria buoc phai đung ra viet thu cho Wilhelm I đe benh vuc con minh.


= Chien tranh Phap - Pho =
Ngay 19 thang 7 nam 1870 no ra Chien tranh Phap–Pho; ket qua cuoc chien nay la su cham dut cua Đe nhi Đe che Phap. Cung giong nhu cac cuoc chien truoc voi Đan Mach va Ao, Friedrich tham gia tich cuc vao chien tranh chong Phap. Ong đuoc lanh quyen chi huy Tap đoan quan so 3, gom cac đon vi quan đoi Pho va cac bang mien Nam Đuc, co vai tro quyet đinh trong cac tran chien o Wissembourg (4 thang 8 nam 1870) va Wœrth (6 thang 8 nam 1870), va cung co đong gop lon trong Tran Sedan (1 thang 9 nam 1870) khi quan Pho lap vong vay Paris. Ghen tuc voi nhung thanh tich quan su cua thai tu, Bismarck tim cach lam suy yeu uy tin cua Friedrich. Thu tuong lay co su xuat hien cua quan đoan so 3 o Paris la Thai tu đang co gang bao ve Phap duoi ap luc cua me va vo ong. Trong mot bua an da tiec chinh thuc, Bismarck đa buoc toi Hoang hau va Thai tu phi, su viec bao chi đa som biet đen.
Su quan tam cua Victoria danh cho nhung nguoi linh bi thuong khong co anh huong lon đen ngon luan Đuc. O Hamburg Thai tu phi cho xay benh vien Quan đoi, dung nhieu tien bac đe ho tro no, va con thuong tham vieng nhung thuong binh o Wiesbaden, Biberach, Bingen, Bingerbruck, Rudesheim and Mainz. Tuy nhien, Victoria bi cao buoc lam nhung viec nay "lam quyen", nhung viec quyen gop nhu vay đang le do Hoang hau lam. Cuoi cung Wilhelm I yeu cau ba cham dut "vo kich bo thi" va ve Berlin đe hoan thanh nghia vu voi Vuong that.


Thai tu phi cua Đuc = Thiet lap Đe che Đuc =

Ngay 18 thang 1 nam 1871 (ki niem ngay gia đinh Hohenzollern tro thanh hoang toc nam 1701), nguyen thu tat ca cac lanh đia thuoc Lien bang Bac Đuc va mien Nam Đuc gom (Bayern, Baden, Wurttemberg va Hessen-Darmstadt) cung ton Wilhelm I lam Hoang đe Đuc tai Sanh Mirrors thuoc Cung đien Versailles. Sau đo ho thanh lap mot lien minh voi ten goi la Đe quoc Đuc. Friedrich va Victoria tro thanh Hoang thai tu va Hoang thai tu phi trong khi Otto von Bismarck đuoc bo lam Thu tuong cua Đe quoc.
Sau đo, cac nuoc Cong giao o mien Nam Đuc truoc kia than phuc nuoc Pho bang hiep đinh Zollverein (Lien minh Hai quan), cung chinh thuc gia nhap vao Lien bang Đuc thong qua Hiep uoc Versailles (26 thang 2 nam 1871) va Frankfurt (10 thang 5 nam 1871).


= Hoang phi khai sang =

Mac du đuoc nhan phong Nguyen soai luc quan sau nhung chien cong trong cac cuoc chien nhung nam 1860, Friedrich khong nhan đuoc quyen luc chi huy nao trong quan đoi sau Chien tranh Phap-Pho. Tren thuc te, Hoang đe đa khong tin tuong con trai ong va khong cho Friedrich tham gia cong viec nha nuoc vi cho rang ong "qua than Anh". Hoang thai tu đuoc bo nhiem lam "Nguoi bao ho Van hoa hoang gia", mot nhiem vu khien vo ong rat phan khich. Theo loi dan cua cha, Victoria tiep tuc mo rong quan he voi cac nha tri thuc sau khi đen Đuc: ba đoc cac tac pham cua Goethe, Lessing, Heine va Stuart Mill va thuong xuyen cung chong trieu kien ho. Nha van Gustav Freytag la ban than cua hai nguoi. Gustav zu Putlitz đuoc bo nhiem lam quan gia cho Friedrich trong mot thoi gian. Mac cho su phan no tu than mau, Vicky to ra hung thu voi Thuyet Tien hoa cua Darwin cung nhung tu tuong cua nha đia chat Anh Lyell. Nha thien van hoc nguoi Đuc Wilhelm Julius Foerster ghi nhan rang ba đa thuong đen tham Đai Thien van Berlin Observatory va danh su quan tam đen nhung nghien cuu thien van cua ong, va su phat trien cua Cong đong Van hoa Đao đuc Đuc. Muon hieu biet them ve chu nghia xa hoi, ba đa đoc cac tac pham cua Karl Marx va khuyen khich chong đen salon cua Nu Ba tuoc Marie von Schleinitz, mot noi đuoc biet đen la cho hop mat cua nhung nguoi phan đoi Bismarck.
Khong nhu nhieu nguoi cung thoi, Victoria va Friedrich bac bo Chu nghia bai Do Thai. Trong buc thu gui cho mau than, Thai tu phi chi trich nang ne bai luan van Das Judenthum in der Musik cua Richard Wagner, thu ba cho la vo ly ba bat cong. Ve phan Friedrich, ong khong ngan ngai xuat hien truoc cong chung đe dien thuyet trong giai đoan phong trao bai Do Thai bat đau lan rong đau nhung nam 1880.
Trong giai đoan 1880 - 1881, co mot cuoc van đong goi la Phong trao ''Volkisch'' nham chong lai nguoi Do Thai voi lanh đao la Muc su Adolf Stoecker va su gia Heinrich von Treitschke. Cuoc van đong đa dan đen mot phan tu trieu nguoi Đuc ki vao đon thinh nguyen yeu cau chinh phu cam nhap cu Do Thai, cam nguoi Do Thai nam giu cac chuc vu cong cong, lam giang vien o cac truong hoc va cam ho hoc Đai hoc, đo la chi buoc mo đau cho am muuu cuoi cung cua volkisch la tuoc quoc tich cua nguoi Do Thai o Đuc. Ca Stoecker va Treitschke rat noi tieng va đuoc trong vong o Đuc, va chien dich bai Do Thai cua ho thu hut đuoc si ung ho cua nhieu si quan quan đoi Pho, sinh vien đai hoc va trong trieu đinh, nhung Thai tu phi lai đung ra chong lai nhung nguoi đung đau phe Bai Do Thai, viet rang "Treitschke va cac cong su cua han la nhung ke đien cuong va nguy hiem nhat". Trong mot buc thu khac, Victoria viet rang ba xau ho ve đat nuoc ba đang song vi Stoecker va Treitschke "cach đoi xu thu han đoi voi nhung nguoi khac chung toc, khac đuc tin đa tro thanh mot phan khong the thieu (va khong co nghia la toi te nhat) cua đat nuoc chung toi!". Victoria cung chong, mac trang phuc cua Nguyen soai quan đoi Pho, tham gia mot su kien o Berlin nam 1880 đe ung ho nguoi Do Thai đang bi đe doa boi thu ma Victoria goi la cuoc tan cong "o nhuc" cua Treitschke.
Nam 1881, vo chong Thai tu tham du mot su kien o Wiesbaden "đe minh chung ro rang cho kha nang cua chung ta" khi Reichstag bat đau tranh luan van đe bai xich Do Thai. Mau than cua Thai tu phi, Victoria cua Anh tu hao ve no luc cua con gai va con re nham ngan chan chien dich volkisch, ba gui thu cho Friedrich noi rang: "Ta rat vui vi con ta đa lay đuoc mot nguoi đan ong nhu cau, nguoi đa san sang đung len vi quyen loi cua nguoi Do Thai. Tai hai đien Kronprinzenpalais va Neues Palais o Potsdam, vo chong Thai tu tiep nhieu khach, bao gom mot so nguoi Do Thai, đieu nay dan đen su bat binh tu Hoang đe va trieu đinh. Trong so cac khach co bac si Hermann von Helmholtz va Rudolf Virchow, triet gia Eduard Zeller va su gia Hans Delbruck.
Vi Nguyen soai co tu tuong bai Do Thai Alfred von Waldersee cam thay bi đe doa neu mot ngay nao đo Friedrich tro thanh Hoang đe va Victoria la Hoang hau, ben len ke hoach ve cuoc đao chinh quan su đe ung ho Hoang ton; bat Victoria tro ve đao Anh va tham chi se xu tu ba neu ba tro ve Đuc; cham dut che đo bau cu pho thong trong Reichstag; va khoi đong mot cuoc chien đe voi Phap, Ao va Nga. Chi khi Friedrich chet som vi benh ung thu khong lau sau khi len ngoi Hoang đe nam 1888 moi cham dut ke hoach cua Waldersee.
La mot nguoi yeu nghe thuat, Victoria hoc qua cac lop ve tranh, tham gia cac lop hoc cua Anton von Werner va Heinrich von Angeli. Ba cung tai tro cho giao duc va la thanh vien cua hiep hoi đuoc thanh lap boi Wilhelm Adolf Lette nam 1866, voi muc tieu cai thien nen giao duc danh cho phu nu. Tu 1877, Vicky thanh lap cac truong hoc cho phu nu ("Victoriaschule fur Madchen") do cac giao vien nguoi Anh day, ngoai ra con co cac truong đao tao y ta ("Victoriahaus zur Krankenpflege") dua theo mo hinh Anh.


= Me cua mot gia đinh lon =

Con trai lon cua Victoria trai qua nhieu cuoc tri lieu cho canh tay khong lanh lan cua anh ta. Cac phuong phap ki quai đa đuoc su dung, nhu "phong tam thu" - viec nhung canh tay cua benh nhan vao ruot cua nhung con tho vua chet, đuoc thuc hien mot cach đeu đan. Them nua, Wilhelm cung phai dung đen phuong phap tri lieu bang đien trong mot no luc nham ngan day than kinh vuot qua canh tay trai toi co va ngan chan cai đau nghieng sang mot ben. Victoria buoc con trai phai tap cuoi ngua cho gioi. Nhieu di nghi noi rang Wilhelm, nguoi thua ke ngai vang, khong the cuoi ngua đuoc khien ba khong chiu noi. Nhung cuoc luyen tap cuoi ngua tu nam 8 tuoi khien vi Hoang ton tre cam thay qua suc. Ong khoc loc khi phai ngoi tren ngua va bang qua hang trao. Khi Wilhelm nga ngua va sau đo khoc loc tham thiet, ong van bi bat len ngua lan nua. Sau vai tuan, Hoang ton Wilhelm cung co the giu đuoc thang bang. Wilhelm sau đo viet rang: "Su đau kho ma tram phai chiu, trong luc tap cuoi ngua, phan nhieu la do mau than ta."
Đoi voi Victoria, viec con trai bi di tat la mot noi o nhuc. Nhung la thu va nhat ki cua ba cho thay ba đau kho khi thay canh tay bi thuong cua con trai va thay toi loi vi sinh ra mot đua be khong lanh lan. Trong chuyen ve tham song than nam 1860, Thai tu phi noi ve con trai truong:

"No rat thong minh...neu no khong co canh tay bat hanh đo, con se rat tu hao ve no."

Theo Sigmund Freud, do khong the chap nhan tinh trang cua con trai, Victoria giu khoang cach voi Wilhelm, đieu nay gay anh huong khong nho đen nhan cach sau nay cua Wilhelm II. Tuy nhien, cac hoc gia khac, nhu su gia Wolfgang Mommsen, nhan manh rang Thai tu phi rat co anh huong len cac con. Theo ong, Vicky muon con trai lon len theo cach nuoi duong cua Albrecht va co gang nhat co the, giao duc con trai theo cach cha ba la Albrecht đa lam voi ba. Nam 1863, Victoria va Friedrich mua mot ngoi nha o Bornstedt đe cac con lon len o mot moi truong nhu Osborne House. Tuy nhien, anh huong len Victoria đoi voi cac con gap mot gioi han: vi theo truyen thong gia toc Hohenzollerns, cac con trai ba se đuoc huan luyen quan su khi con rat nho, vi vay Thai tu phi lo so nen giao duc nhu the se lam suy yeu nhung pham chat cua ho.
Muon cho cac con co đuoc nen giao duc tot nhat co the, Victoria cung chong giao viec giao duc cac con trai minh cho nha van tai hoa nhung nghiem khac Georg Ernst Hinzpeter. Tuy mang mac la nguoi theo chu nghia tu do, Hinzpeter that ra co tu tuong kha bao thu, khien Wilhelm va Henrich phai lon len trong moi truong giao duc khat khe nghiem ngat, khong co khen ngoi hay khich le. Đe hoan thanh viec hoc, cac hoang ton đa đuoc gui đen mot truong hoc o Kassel, du co su chong đoi cua nha vua va trieu đinh. Cuoi cung, Wilhelm đa theo hoc tai Đai hoc Bonn, trong khi nguoi em trai, von khong co cung so thich voi anh minh, đuoc gui đen Hai quan nam 16 tuoi. Nen giao duc danh cho hai cau be đa khien ho khong co thai đo coi mo va tu do ma cha me ho mong muon o ho
Trong khi hai con trai lon dan truong thanh, Victoria gap phai chuyen buon boi cai chet cua cau con trai ut moi 11 tuoi Waldemar ngay 27 thang 3 nam 1879 vi benh bach hau. Van con đau buon vi cai chet cua Sigismund, Thai tu phi lai phai mat them mot đua con nua, đac biet can benh ma Waldemar mac phai cung la benh đa gay ra cai chet cho em gai ba Alice cua Lien hiep Anh cung chau gai, Marie chi may thang truoc. Victoria, tuy nhien, co giau đi su đau kho, vi ngoai tru chong, khong mot ai trong gia đinh chong chiu cam thong voi ba.
Neu nhu cac con trai khien Victoria phai danh nhieu su quan tam, thi cac con gai ba lai khong may noi bat. Ngoai le la Hoang ton nu Charlotte, con gai truong cua Victoria va Friedrich. Co be cham phat trien va viec hoc tien trien cham, thoi tho au co be thuong hay cau gian. Lon len, hoang ton nu thuong om yeu va tinh tinh kho chiu. Hien nay, nhieu su gia (nhu John C. G. Rohl, Martin Warren va David Hunt) cho rang Charlotte mac hoi chung porphyria, giong nhu to tien ben ngoai cua ba la Quoc vuong George III. Đieu nay co the ly giai cac van đe ve da day-ruot, chung đau nua đau va nhung con khung hoang than kinh ma vi Hoang ton nu mac phai. Cac nha su hoc tin rang luc con nho, Victoria bi chung nhuc đau va noi ban da, phai đieu tri bang morphin. Đo cung la di chung cua porphyria, mac du nhe hon nhieu so voi truong hop cua Charlotte.


= Cac thoa thuan hon nhan: Khoi nguon xung đot =

Khi nhung đua tre hoang gia truong thanh, Victoria tim noi chi hon cho ho. Nam 1878, Hoang ton nu Charlotte cuoi nguoi chau ho cua ba, Bernhard, The tu Sachsen-Meiningen, trieu đinh Berlin hai long. Ba nam sau, Victoria muon hoi cuoi Auguste Viktoria xu Schleswig-Holstein cho Wilhelm, khien trieu đinh phan ung du doi. Thu tuong Bismarck chi trich hon su nay vi co dau la nguoi thuoc gia toc Schleswig va Holstein bi Pho đanh bai va thau tom nam 1864. Ve nha Hohenzollern, ho cho rang Auguste Viktoria khong xung voi ngoi vi mau nghi tuong lai cua Đe quoc Đuc vi xuat than khong cao. Sau nhieu thang đam phan, Victoria chien thang, nhung ba som roi vao that vong khi co con dau khong mang nhung tu tuong tu do ma ba mong cho.
Thai tu phi, tuy nhien, lai khong đuoc nhu y khi xep đat hon nhan cho co con gai Viktoria. Nam 1881, Hoang ton nu đem long yeu Than vuong Aleksander I cua Bulgaria va me co co gang xin phep Hoang đe chap thuan. Tuy la quan vuong mot nuoc, nhung Than vuong Bulgaria chao đoi truoc khi cha me ket hon nen bi Hoang toc Hohenzollern xem thuong. Them vao đo, chinh sach cua Alexander ap dung đoi voi Đai Cong quoc Bulgaria la chong lai nuoc Nga, ma Nga lai la đong minh lau nam cua Pho. Bismarck lo so rang cuoc hon nhan giua mot hoang nu Đuc va mot ke thu cua Sa hoang Aleksandr II cua Nga se anh huong đen quan he giua Lien minh Ba đe quoc, i.e. Đuc-Ao-Nga. Nha vua chuan y theo loi Thu tuong, huy bo hon nhan, khien Victoria va Friedrich chung hung.
Cuoc xung đot moi giua cha va con dan toi Hoang đe thay the cho đung cua Thai tu trong cac buoi le va su kien cong cong bang Hoang ton Wilhelm, cung la nguoi đai dien cho trieu đinh Berlin o nuoc ngoai.


Mau nghi thien ha = Suc khoe cua Wilhelm I va Friedrich III =
Nam 1887, suc khoe cua nha vua 90 tuoi Wilhelm I yeu đi nhanh chong, va ngay Thai tu ke vi duong nhu sap đen. Tuy nhien, Thai tu cung lam benh. Suc khoe ngay cang toi te, cac bac si chan đoan ong bi ung thu thanh quan. Bermann nhan thay cuoc phau thuat co trien vong tot do can benh đa đuoc phat hien som va benh nhan con khoe. Du Thai tu phi khong thich đe "con dao cham vao co hong yeu dau cua anh ay", vo chong Thai tu đong y va cuoc phau thuat đuoc hoach đinh thuc hien vao ngay 21 thang 5. Nhung do mot cuoc phau thuat nhu vay mang nguy co tu vong rat cao trong thoi gian đo, nen moi nguoi quyet đinh hoi y mot bac si co ten tuoi nguoi Anh la Morell Mackenzie, va ong ta cho rang benh tinh khong co gi nghiem trong.
Voi su đong y cua cac bac si, Friedrich cung vo đen Đai Anh tham du Le ki niem vang cua Victoria cua Anh vao thang 6 nam 1887. Trong chuyen đi nay, cap đoi bi mat đua đen Lau đai Windsor ba chiec hop chua cac tai lieu ca nhan ma ho muon tranh xa đoi mat cua Bismarck va nha Hohenzollerns. Luon muon lam hai Thai tu, vi Thu tuong tiep tuc tinh ke chong lai Victoria. Voi su giup đo cua quan gia Hugo von Radolinski va hoa si Gotz de Seckendorff, ong co gang chuan bi cao trang chong lai Thai tu phi.

Vi suc khoe Thai tu khong đam bao, Mackenzie khuyen ong đen Y đieu tri. Friedrich va Victoria đen San Remo vao thang 9 nam 1887, khien Berlin phan no vi, du suc khoe cua Hoang đe đang xau đi ma hai nguoi khong tro lai kinh thanh. Đau thang 11, Friedrich hoan toan mat kha nang noi va cac bac si nguoi Đuc đa đuoc Victoria trieu tap đen San Remo đe kham them. Cuoi cung, ho chan đoan ong bi khoi u ac tinh va cach đieu tri duy nhat co the la thao bo thanh quan, nhung Hoang thai tu tu choi. Victoria ung ho chong voi quyet đinh đo, gay ra cuoc tranh cai nghiem trong giua ba voi con trai Wilhelm, nguoi ma truoc đo đa đen Y va cao buoc me minh đang man nguyen khi thay Friedrich bi benh.
O Berlin, Wilhelm I tiep tuc bi benh tinh hanh ha them may thang truoc khi gia bang ngay 9 thang 3 nam 1888. Con trai ong noi ngoi Vua cua Pho va Hoang đe Đuc voi đe hieu Friedrich III.


= Hoang hau 99 ngay =
Ngay sau khi len ngoi, Friedrich III trao cho vo Huan chuong Black Eagle, tuoc hieu cao nhat trong hang hiep si cua Vuong quoc Pho. Tuy nhien, sau khi ve Berlin, Hoang hau va chong nhan ra thuc te rang minh "đang o trong bong toi va đang chuan bi bi thay the boi Wilhelm II".. Đe vinh danh ngoi vi hoang hau cua Victoria, ong rut dai ruy bang va ngoi sao cua Huan chuong Đai bang Đen tren ao minh va gan len bo đam cua ba.
Bi đau om, Friedrich III chi co the thuc hien nhung viec lam mang tinh bieu tuong, chang han nhu tuyen bo an xa chung cho cac tu nhan chinh tri, bai nhiem Bo truong Noi vu phan đong Robert von Puttkamer. Ong cung trao tang Huan chuong Black Eagle cho nhieu nguoi ung ho ong khi con lam thai tu, nhu Bo truong Tu phap Heinrich von Friedberg, va Chu tich Quoc hoi Frankfurt Eduard von Simson.
Hoang hau Victoria đa co gang su dung đia vi moi cua minh đe thuc đay cuoc hon nhan cua Hoang nu Viktoria voi Aleksander I cua Bulgaria (bi truat ngoi tu nam 1886). Tuy nhien, voi nhung kho khan gap phai, ba khuyen con gai bo cuoc.


= Cai chet cua Friedrich III va hau qua =

Friedrich III bang ha vao khoang 11:00 ngay 15 thang 8 nam 1888. Khi cai chet cua Hoang đe đuoc thong bao, Hoang truong tu va nguoi ke vi Wilhelm II đem quan chiem đong dinh thu hoang gia. Cac can phong cua Friedrich va Victoria đa đuoc kiem tra can than đe tim cac tai lieu cam. Tuy nhien, cuoc tim kiem khong thanh cong vi tat ca thu tin cua cap vo chong nay đa đuoc đua toi Lau đai Windsor nam truoc. Vai nam sau, Wilhelm II noi rang muc đich cua vu luc soat nay la tim cac tai lieu cua quoc gia. Tuy nhien, hien nay, nhieu su gia (nhu Hannah Pakula va Franz Herre) cho rang nhung gi Hoang đe muon la thu het cac tai lieu co the đe doa đen danh tieng cua ong ta.
Đam tang cua Friedrich III khong lau sau đo dien ra o Potsdam, khong đay đu nghi le. Victoria, gio la Hoang thai hau, khong xuat hien trong buoi le o Friedenskirche thuoc Sanssouci, nhung tham gia buoi le tuong niem chong minh o Royal Estate of Bornsted. Sau cai chet cua chong, Victoria co nha xung la Hoang hau Friedrich.
Trong may tuan tiep theo, Wilhelm II đa thanh trung tat ca cac to chuc va nhung nguoi gan gui Friedrich III va Victoria. Nha cua luat su Franz von Roggenbach bi kham xet va nguoi vo goa cua Nam tuoc Stockmar, cuu thu ky rieng cua Victoria, đa bi canh sat tham van. Friedrich Heinrich Geffcken, co van nhieu nam cua Friedrich III, bi ket toi phan quoc vi xuat ban nhung đoan trich tu nhat ky cua hoang đe Friedrich. Cuoi cung, Heinrich von Friedberg đa bi mien nhiem chuc Bo truong Tu phap.


Hoang thai hau = Chuyen noi o =

Trong canh goa bua, Hoang thai hau bi ep phai roi khoi Neues Palais thuoc Potsdam vi con trai ba muon cu tru tai đo. Khong the o tai Sanssouci, ba mua lai mot co ngoi o Kronberg im Taunus, thuoc Cong quoc Nassau cu. Tai đo, Victoria cho xay mot lau đai mang ten Lau đai Friedrichshof đe tuong niem phu quan qua co. Đuoc thua huong mot khoi tien kech su may trieu marks sau cai chet cua Cong tuoc phu nhan xu Galliera, Thai hau đa co đu nguon tai chinh đe xay dung va mo rong noi o cua minh. Khi cong trinh hoang thanh nam 1894, ba danh phan lon thoi gian song o đay voi con gai ut, va chi roi khoi đo moi khi co chuyen cong du toi nuoc ngoai. Trai voi mong muon cua Hoang đe la muon ba vinh vien roi khoi Đuc quoc, Vicky van o trong co ngoi rieng va duy tri quan he voi gioi tu do.


= Cuoc song co đoc =

Thang 10 nam 1889, Hoang nu Sophie, con gai ap chot cua Victoria, ket hon voi Konstantinos I cua Hy Lap, va roi khoi nha me. Nam sau, Hoang nu Viktoria, khong con hi vong gi ve đam cuoi voi Alexander cua Bulgaria, chap nhan ket hon voi  Adolf Wilhelm Viktor xu Schaumburg-Lippe, tuong lai la Nhiep chinh cua Than vuong quoc Lippe. Cuoi cung, nam 1893, Hoang nu Margarethe cuoi Friedrich Karl xu Hessen, nguoi nam 1918 tung đuoc ton lam Vua cua Phan Lan. Mac du hai long voi nhung hon le ngay, Hoang thai hau ngay cang co đoc hon sau khi cac con gai dan ra đi.
Tren thuc te, Victoria đa hoan toan bi tach khoi cong viec trieu đinh boi Wilhelm II. Voi cai chet cua me chong, Thai hoang Thai hau Augusta vao nam 1890, Victoria nhung tuong se ke nhiem lam nguoi bao tro Hoi chu thap đo Đuc va Vaterlandischer Frauenverein (Hoi nhung nguoi phu nu yeu nuoc). Tuy nhien, chuc nay lai đuoc giao cho con dau ba, Hoang hau Auguste Viktoria, đieu nay gay ra mot su that vong sau sac cho Victoria.
Thai hau khong ngan ngai chi trich gay gat cac chinh sach va hanh vi cua con trai minh. Khi Hoang đe viet trong so luu but cho thanh pho Muchen nhung tu "Suprema lex regis voluntas" (Y nguyen cua quan vuong chinh la luat phap"), ba phan nan trong buc thu gui cho mau than:

Sa hoang, Giao hoang, Bourbon hay Charles I khon kho cua nuoc ta co the noi ra nhung cum tu đo, nhung mot vi quan vuong cua the ki XIX... Chua oi, con nghi (...) con trai cua Fritz va chau trai cua nguoi cha đang kinh (cua ta) đa đi theo con đuong đo va hieu lam nhung nguyen tac cai tri.
Nam 1892, con gai duy nhat cua Hoang đe Wilhelm II la Viktoria Luise cua Pho chao đoi va đuoc đat theo ten ba co noi la Nu vuong Victoria I cua Lien hiep Anh va ba co to noi  la Luise xu Mecklenburg-Strelitz. . Victoria đa co to ra on thoa trong la thu gui me khi biet rang chau noi khong đuoc đat ten theo minh:


= Nhung nam cuoi đoi =

Nhung nam nay, Victoria đa danh nhieu thoi gian đe ve tranh va đen tham khu thuoc đia cua Kronberg, noi ba thuong xuyen gap go hoa si Norbert Schrodl. Ba co thoi quen đi bo vao buoi sang va danh nhieu gio đe viet thu hoac đoc sach trong thu vien cua toa lau đai.
Cuoi 1898, bac si chan đoan Thai hau bi benh ung thu vu khong the phau thuat, buoc ba phai nam tren giuong trong mot thoi gian dai. Benh ung thu di can sang cot song vao mua thu nam 1900, va cam thay lo lang neu mot ngay minh ra đi nhung buc thu ca nhan cua ba (trong đo ba bay to noi lo ve tuong lai Đuc quoc duoi su tri vi cua con ba) se roi vao tay hoang đe, ba yeu cau rang nhung buc thu nay se đuoc mang ve Anh qua trung gian la con đo đau cua ba Frederick Ponsonby, cung la thu ki rieng cua em trai ba tuc vua Edward VII, nguoi đa đi tham nguoi chi đau om cua minh lan cuoi ngay 23 thang 2 nam 1901. Nhung la thu nay sau đo đuoc Ponsonby bien soan lai va xuat ban thanh sach nam 1928.

Hoang thai hau bang ha tai Friedrichshof ngay 5 thang 8 nam 1901, chua đay 7 thang sau cai chet cua me ba.
Theo di nguyen cua ba, tat ca y phuc tren nguoi ba bi coi bo, boc trong Union Jack va an tang theo nghi thuc Giao hoi Anh. Ba đuoc chon canh chong trong lang mo hoang gia Friedenskirche tai Potsdam ngay 13 thang 8 nam 1901. Ngoi mo cua ba co mot tuong đa chan dung bang cam thach dung o tren. Hai nguoi con trai cua ba qua đoi o tuoi tho au, Sigismund va Waldemar, đuoc chon cat trong cung lang mo.


Trong van hoa = Đia ly =
Nui Victoria thuoc Jervis Inlet, Columbia thuoc Anh, Canada, đuoc đat theo ten Vuong nu Vuong that.
Princess Royal Reach, mot vinh hep thuoc Jervis Inlet cung đuoc đat theo ten Vicky nam 1860.


= Truong hoc =
Kaiserin-Friedrich-Gymnasium, truong cap 2 o Bad Homburg vor der Hohe, Hessen, đuoc đat theo ten cua hoang hau Victoria.


= Đau may =
Princess Victoria la mot lop đau may GWR 3031 đuoc xay dung boi Great Western Railway.


= Vuon tuoc =
Empress Frederick la mot loat nhung cay thu hai đuong đoi voi canh hoa phang va hoa hong sap xep xung quanh mot tam duy nhat.
Kronprinzessin Viktoria la mot giong hoa hong kieu Bourbon đuoc tao ra nam 1888 boi nha lai tao hoa hong Vollert.
Kaiserin Friedrich mot giong hoa hong tao ra nam 1889 boi Drogeuller.


= Phim truyen hinh =
Co le thu vi nhat la vao nam 1975 khi Felicity Kendal vao vai Victoria trong Edward the Seventh, phim lay boi canh khi ba đa o nhung nam thang cuoi đoi (tuoi 60) du Kendal chi moi 29 tuoi.
Nhung dien vien khac tung vao vai Victoria bao gom Gemma Jones (Fall of Eagles, 1974) va Ruth Hellberg (Bismarck, 1940), cung nhu Catherine Punch (Bismarck, 1990). Trong khi đuoc mieu ta nhu mot nang cong chua Anh ngay tho trong phim Bismarck, bo phim ĐucVicky – die vergessene Kaiserin ("The Forgotten Empress"), đa the hien hinh anh cua ba qua mot goc nhin khac.


Danh hieu va huy hieu = Tuoc hieu va danh hieu =
21 thang 11 nam 1840 – 10 thang 11 nam 1841: Vuong nu Victoria Đien ha
10 thang 11 nam 1841 – 25 thang 1 nam 1858: Vuong nu Vuong that Đien ha
25 thang 1 nam 1858 – 2 thang 1 nam 1861: Vuong phi Friedrich cua Pho Đien ha
2 thang 1 nam 1861 – 18 thang 1 nam 1871: Vuong thai tu phi Đien ha cua Pho
18 thang 1 nam 1871 – 9 thang 3 nam 1888: Hoang thai tu phi Đien ha cua Đuc, Vuong thai tu phi cua Pho Đien ha
9 thang 3 nam 1888 – 15 thang 6 nam 1888: Hoang hau Đuc Be ha, Vuong hau Pho Be ha
15 thang 6 nam 1888 – 5 thang 8 nam 1901: Hoang hau Friedrich Be ha


= Huan chuong =
Dame of the Order of Louise
Royal Order of Victoria and Albert, First Class
 Spain: 788th Dame of the Order of Queen Maria Luisa – 
 Prussia: Order of the Black Eagle


= Huy hieu =


Con cai Victoria va Friedrich III đa co tam nguoi con:


Gia pha Ghi chu Chu thich Nguon tham khao Jean Berenger: Histoire de l'Empire des Habsbourg 1273-1918, Fayard 1990 ISBN 2-213-02297-6
Catherine Clay: Le roi, l'empereur et le tsar – Les trois cousins qui ont entraine le monde dans la guerre, Librairie Academique Perrin (French translation), 2008 ISBN 2-262-02855-9.
Christopher Dobson (ed.): Chronicle of England, Chronique ed. (French translation), 1998. ISBN 2905969709
Engelberg, Ernest (1985). Bismarck – Urpreuße und Reichsgrunder. Berlin: Siedler ed. ISBN 3-88680-121-7..
Karin Feuerstein-Praßer: Die deutschen Kaiserinnen. 1871–1918. Piper Verlag, Munchen 2005. ISBN 3-492-23641-3.
Herre, Franz (2006). Kaiserin Friedrich – Victoria, eine Englanderin in Deutschland. Stuttgart: Hohenheim Verlag. ISBN 3-89850-142-6..
Pakula, Hannah (1995). An Uncommon Woman: The Empress Frederick, Daughter of Queen Victoria, Wife of the Crown Prince of Prussia, Mother of Kaiser Wilhelm. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-684-84216-5..
Kollander, Patricia (1995). Frederick III – Germany's Liberal Emperor. Westport: Greenwood Press. ISBN 0-313-29483-6..
Massies, Robert K. (1991). Dreadnought: Britain, Germany and the Coming of the Great War. London.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket).
Wolfgang Mommsen: War der Kaiser an allem schuld – Wilhelm II. und die preußisch-deutschen Machteliten, Berlin, Ullstein ed, 2005 ISBN 3-548-36765-8.
Sir Frederick Ponsonby (Ed.), Briefe der Kaiserin Friedrich. Eingeleitet von Wilhelm II., Verlag fur Kulturpolitik, Berlin 1929 [Letters of Empress Friedrich. Introduction by Wilhelm II.]. New Edition H. Knaur Verlag, Munchen, ISBN 5-19-977337-2.
Wilfried Rogasch (Hrsg.): Victoria & Albert, Vicky & The Kaiser: ein Kapitel deutsch-englischer Familiengeschichte [Cat. of the Exhibition in the Deutsches Historisches Museum Berlin] Hatje Verlag, Ostfildern-Ruit 1997. ISBN 3-86102-091-2.
John C. G. Rohl: Kaiser, Hof und Staat – Wilhelm II. und die deutsche Politik, Munich, 1988.
Sinclair, Andrew (1987). Victoria – Kaiserin fur 99 Tage. Marz: ustav Lubbe Verlag, Bergisch Gladbach. ISBN 3-404-61086-5..
Kurt Tetzeli von Rosador and Arndt Mersmann (ed.): Queen Victoria – Ein biographisches Lesebuch aus ihren Briefen und Tagebuchern, Munich, Deutscher Taschenbuchverlag, 2001. ISBN 3-423-12846-1
Van Der Kiste, John (2001). Dearest Vicky, Darling Fritz: Queen Victoria's Eldest Daughter and the German Emperor. Sutton Publishing. ISBN 0-750-93052-7..
Thomas Weiberg:  ... wie immer Deine Dona. Verlobung und Hochzeit des letzten deutschen Kaiserpaares. Isensee-Verlag, Oldenburg 2007, ISBN 978-3-89995-406-7.
* Van der Kiste, John (1981). Frederick III: German Emperor 1888. Gloucester: Alan Sutton. ISBN 978-0-904387-77-3. OCLC 10605825.
Wilson, A.N (2014). Victoria - A Life (Hardback). London: Atlantic Books. ISBN 978-1-84887-956-0..