Nguoi Canada goc Viet (tieng Anh: Vietnamese Canadian,tieng Phap :Canadiens d'origine vietnamienne) la nhung nguoi sinh song tai Canada co nguon goc dan toc Viet. Khong ke nhung nguoi Canada goc Au chau, nguoi Viet tai Canada la mot trong nhung cong đong dan toc lon nhat tai Canada.
Nhung nguoi Viet đau tien tai Canada la sinh vien hoc sinh du hoc tu mien Nam Viet Nam truoc nam 1975. Nhieu nguoi Viet bat đau di cu đen Canada sau su kien 30 thang 4 nam 1975, voi hang nghin nguoi ti nan tu mien Nam Viet Nam đe tranh che đo cong san. Tu con so 1.500 nguoi vao cuoi nam 1974, cong đong nguoi Viet tai Canada đa tang truong manh va đa len đen 180.000 nguoi vao nam 2006, tro thanh mot trong nhung cong đong nguoi Viet hai ngoai lon nhat tren the gioi.


Lich su = Truoc 1975 =
Tu nam 1950, nhieu sinh vien, hoc sinh nguoi Viet đa đinh cu tai Canada đe hoc tap. Sau Hiep đinh Geneve, 1954, tat ca nhung nguoi nay đeu đen tu mien Nam. Vi hau het cac sinh vien nay co co so ngoai ngu la tieng Phap, đa so ghi danh hoc tai cac truong tieng Phap. Nam 1965, khi chinh phu Viet Nam Cong hoa cat đut quan he voi Phap va khong cho sinh vien du hoc tai đo, nhieu nguoi chuyen sang Canada thay vi sang Phap. Mot so du hoc sinh tu Hoa Ky chong chinh phu Viet Nam Cong hoa cung đuoc vao Canada sinh song voi ly do ho se bi nguoc đai neu tro ve Viet Nam. Sau khi tot nghiep, nhieu nguoi o lai va lam viec cho chinh phu hay cac truong hoc thay vi tro ve que huong. Đen cuoi nam 1974, tai Canada đa co 1.500 nguoi Viet đinh cu, trong đo tren 1.100 song tai tinh bang Quebec. Hau het nhung nguoi nay la phai nam va ho thuong ket hon voi nhung phu nu Canada goc Phap.


= Sau 1975 =
Nam 1975 va 1976, sau khi chinh quyen Viet Nam Cong hoa o mien nam sup đo va nuoc Viet Nam thong nhat duoi lanh đao cua đang Cong san Viet Nam, so nguoi Viet tai Canada tang mot cach đot ngot. Hang ngan nguoi thuoc tang lop tri thuc roi bo que huong xin ti nan tai cac nuoc Tay phuong nhu Hoa Ky, Phap va mot vai nuoc khac, trong đo co Canada. Nhung nguoi đen Canada thuong đa co than nhan hay đa tung hoc tap tai đay, va nhieu nguoi biet tieng Phap. Tu 1975 đen 1978, 7.800 nguoi Viet đa đinh cu tai Canada, trong đo 65% đinh cu tai Quebec.
Mot lan song di tan moi dien ra vao nam 1978 va 1979, khi Viet Nam đua quan vao Campuchia đe lat đo chinh phu Khmer Đo, va Trung Quoc đem quan vao Viet Nam đe tra đua. Khoang 2 trieu nguoi Viet goc Hoa tro thanh nhung nguoi khong đuoc dung tung nen hang chuc ngan nguoi đa vuot bien, ra khoi tren nhung chiec thuyen mong manh. Them vao đo, nhieu nguoi Viet chua the hay khong muon roi Viet Nam truoc đo cung tro thanh thuyen nhan, cung nhu nhieu nguoi Khmer sinh song o đong bang song Cuu Long. Voi so luong nguoi lon hon lan song truoc, nhung thuyen nhan co nhieu đia vi khac nhau trong xa hoi, nhu tri thuc va thuong gia, cung nhu nong dan, cong nhan, va ngu dan. Nhung thuyen nhan may man (neu khong bi hai tac tan cong hay bi chim tau vi song to gio lon) thuong đuoc cuu vot tai cac trai ti nan o Đong Nam A. Nhieu quoc gia Tay phuong đa chap nhan cho nhung thuyen nhan nay đinh cu. Tu 1979 đen 1982, Canada đa nhan 58.000 thuyen nhan ti nan, trong đo 35% la nguoi goc Hoa. Nhieu to chuc va đoan the khap Canada đa đong y bao lanh cac gia đinh hay ca nhan. Mot vai tinh bang mo truong hoc đe day ngon ngu cho nhung nguoi nhap cu nay.
So nguoi ti nan tiep tuc nhap cu vao Canada trong suot thap nien 1980. Tu 1983 đen 1991, 75.000 nguoi đa nhap cu vao Canada (8.333 moi nam). Đen thap nien 1990, khi kinh te Viet Nam mo cua va chinh phu Viet Nam thuc hien chinh sach Đoi Moi, so nguoi Viet vao Canada giam đi đang ke. Tu 1996 đen 2001, chi co them 11.000 nguoi đinh cu tai Canada (2.200 moi nam).


Nhan khau Theo đieu tra dan so nam 2006, Canada co 180.130 nguoi tu nhan la nguoi goc Viet, ke ca 43.685 nguoi lai chung toc khac. Con so nay đa tang tu 151.410 đoi voi đieu tra nam 2001. Đieu tra dan so nam 2006 cho thay co 20.980 nguoi tai Canada co quoc tich Viet Nam, ke ca 5.540 nguoi co nhieu quoc tich.
Theo đieu tra nam 2001, tren 70% nguoi Canada goc Viet khong sinh ra o Canada, trong đo 93% sinh ra o Viet Nam. Nguoi Canada goc Viet song tap trung o 4 tinh bang: Ontario 83.330 (45%); Quebec 33.815 (19%); British Columbia 30.835 (18%), va Alberta 25.170 (14%). Đa so song o cac vung đo thi: 69% nguoi Canada goc Viet song tai khu đo thi cua Toronto 56.095; Montreal 30.515; Vancouver 26.110; hay Calgary 14.285.
Nguoi Canada goc Viet co tuoi trung binh thap hon nguoi Canada noi chung. Trong nam 2001, 25% la tre em duoi 15 tuoi, 16% tu 15 đen 24 tuoi, 38% tu 25 đen 44 tuoi, 16% tu 45 đen 64 tuoi, va chi co 5% la tu 65 tuoi tro len. Phu nu chiem khoang 50,6% dan so.
Cung theo đieu tra dan so nam 2001, 48% nguoi Canada goc Viet cho biet ho theo Phat giao, 22% theo Cong giao, 5% theo đao Tin Lanh, va 24% cho biet ho khong theo ton giao nao. Tieng Viet la tieng me đe cua 75% nguoi Canada goc Viet, 8% noi tieng Hoa nhu tieng me đe, 5% noi tieng Phap va 4% noi tieng Anh nhu tieng me đe. 88% co the su dung mot trong hai ngon ngu chinh thuc tai Canada (tieng Anh va tieng Phap), 66% chi co the noi tieng Anh va 6% chi co the noi tieng Phap, va 14% co the noi hai thu tieng.
13% nguoi Canada goc Viet co trinh đo đai hoc hay sau đai hoc so voi 15% o nguoi Canada noi chung. Tuy nhien, co đen 45% nguoi lon chua tot nghiep trung hoc so voi 31% o nguoi Canada noi chung.


Kinh te Trong nam 2000, thu nhap binh quan tren đau nguoi cua nguoi Canada goc Viet 15 tuoi tro len la hon $23.000, so voi $30.000 cua nguoi Canada noi chung. Phu nu co thu nhap thap hon, voi khoang $19.000/nguoi so voi $29.000/nguoi cua nam gioi. Thu nhap 88% nguoi Viet la tu viec lam, so voi 77% o nguoi Canada noi chung. 27% nguoi Canada goc Viet đuoc xem la co loi tuc thap, so voi 17% o nguoi Canada noi chung. 35% tre em song trong gia đinh co loi tuc thap.
Nguoi Canada goc Viet hoat đong trong hau het cac linh vuc kinh te tai Canada, tru nong nghiep, ham mo, va ngu nghiep. Phan đong nguoi co cong viec la cong nhan (40%), tiep theo đo la nguoi lam viec trong linh vuc buon ban va phuc vu (25%), nguoi lam nghe chuyen nghiep va quan ly (15%), doanh nhan (15%) va cuoi cung la nguoi lam viec tai van phong (8%). Ti le nguoi goc Hoa lam viec trong linh vuc buon ban va kinh doanh cao hon nguoi goc thuan Viet.
Ti le that nghiep cua nguoi Canada goc Viet la khoang 17%, cao hon ti le o nguoi Canada noi chung la 9%. Đe giai quyet hien tuong that nghiep cao, nhieu nguoi Canada goc Viet, nhat la nguoi goc Hoa, đa tu mo co so kinh doanh.


Van hoa Hau het nhung nguoi Canada goc Viet tu xem minh la nguoi Canada va nguoi Viet, hay la nguoi Canada co nguon goc tu Viet Nam. Nam 2002, 65% nguoi Canada goc Viet cho biet ho cam thay gan bo voi Canada, trong khi chi 43% cho rang ho cam thay gan bo voi nhom nguoi cung van hoa hay chung toc voi ho.
Nhieu nhac si, hoa si, va van si goc Viet song tai Canada. Cac tac pham cua ho noi ve cuoc song hien đai trong boi canh xa que huong. Cac ca si va nhac si nguoi Canada goc Viet thuong bieu dien tai cac hoi cho va cac buoi tiec. Cac nghe si hai ngoai khac, đac biet la tu California, cung đuoc moi bieu dien tai Canada. Hang tram bang đia hai ngoai, thuong đuoc san xuat tai Hoa Ky hay Phap, đuoc bay ban tai cac tiem sach va bang nhac. Canada co ba toi bon nha xuat ban Viet ngu va khoang 30 bao va tap chi.
Ngoai nhung nhan vat van nghe si thuong xuat hien truoc cong chung, cong đong nguoi Viet tai Canada con phai ke nhung nha tri thuc nhu giao su Nguyen Ngoc Đinh, khoa truong Giao duc Hau đai hoc thuoc Vien Đai hoc Laval (l’Universite Laval, Quebec). Chinh ong cung cong đong đa van đong chinh quyen đia phuong vao nam 2000 đe dung tuong đai Nguyen Trai o Quebec.
Mot đong gop đang ke ve mat van hoa đoi voi cong đong la viec xay dung Vien Bao tang Thuyen nhan nguoi Viet (Vietnamese Boat People Museum) o thu đo Ottawa goc đuong Preston va Somerset do Lien hoi nguoi Viet Canada xuc tien. Viec khoi cong bat đau vao mua he nam 2010. Co so nay se la noi luu tru nhung du kien va hien vat lien quan đen nguoi ty nan Viet Nam.
Nam 2015 Thuong nghi si Quoc hoi Canada Ngo Thanh Hai đa đua ra du luat "Con đuong đen Tu do" (Journey to Freedom) ky niem Thang Tu đen va lan song nguoi Viet ty nan đen Canada. Mac dau co su phan đoi chinh thuc cua chinh phu CHXHCN Viet Nam, nha chuc trach Ottawa van muon xuc tien vi du luat nay vinh danh 60.000 nguoi Viet đa "lieu mang song tim tu do" va ho đa tim thay o đat nuoc Canada.
Nhung nguoi Canada goc Viet tre sinh ra hoac lon len tai Canada đa theo mot so loi song van hoa Bac My. Trong mot so gia đinh, đieu nay đa dan đen su cach biet ve van hoa giua cha me va con cai. Nhin chung, nhung nguoi tre tuoi co gang hoa hop hai nen van hoa ma ho ke thua.
Nguoi goc Viet cung đa đong gop cho nen van hoa Canada nhu trong lanh vuc van hoc. Tac gia Kim Thuy voi cuon tieu thuyet Ru nguyen tac bang tieng Phap đa đoat giai Governor General's Award 2010. Tac pham nay sau đuoc dich sang tieng Anh (2012) va đuoc xuat ban o 20 quoc gia tren the gioi.. Nha van Nguyen Ngoc Ngan cung co cuon Y troi (The Will Of Heaven) đuoc dich ra tieng Anh.
Vao đau the ky 21 Canada co khoang 40 ngoi chua nguoi Viet, trong đo co 8 o Montreal, 7 o Toronto, va 4 o Vancouver.


Chinh tri Nguoi Canada goc Viet tham gia tich cuc trong chinh tri Canada. Trong cuoc bau cu lien bang nam 2000, 57% nguoi Canada goc Viet co đu đieu kien cho biet ho đa tham gia bau cu, va 51% cho biet ho đa tham gia trong cuoc bau cu cap tinh bang truoc đo.
Hau het nguoi Canada goc Viet rat quan tam ve tinh hinh chinh tri tai Viet Nam. Nhu nhung nhom nguoi Viet ti nan o cac quoc gia khac, hau het nguoi Canada goc Viet khong co thien cam đoi voi chinh phu cong san tai Viet Nam. Hau het cac to chuc va đoan the cua nguoi Viet tai Canada đeu cong khai chi trich che đo hien hanh tai Viet Nam. Tuy nhien, chi co mot thieu so nho trong cac to chuc nay keu goi lat đo che đo. Nhung to chuc đo đuoc lanh đao boi mot so cuu quan nhan trong Quan luc Viet Nam Cong hoa. Mat khac, co mot so rat it to chuc canh ta ung ho che đo va keu goi Viet kieu đong gop trong cong cuoc xay dung đat nuoc. Nhung to chuc nay đuoc lanh đao boi mot so cuu hoc sinh đa đen Canada trong thap nien 1960. Trong nhung nam gan đay, cac to chuc nay đa đong vai tro moi trong viec đon nhan cac du hoc sinh tu Viet Nam - nhung nguoi nay chi o Canada tam thoi va khong co lien lac voi cong đong nguoi Viet hai ngoai tai đia phuong.
Nhieu nguoi Canada goc Viet hang nam tham gia cac su kien co treo co vang ba soc đo va hat bai quoc ca cua Viet Nam Cong hoa, nhung viec nay khong co nghia la ho đang tich cuc chong đoi che đo Ha Noi. Đai đa so khong co thien cam voi che đo cong san, nhung nhieu nguoi đa ve Viet Nam tham than nhan va mot so khac đa hoat đong thuong mai tai que huong. Ong Ngo Thanh Hai la mot thuong nghi si goc Viet, đa khoi xuong Đao luat ve Ngay hanh trinh đi đen Tu do (S-219) va đuoc Quoc hoi Canada bo phieu tan thanh.


Chu thich Tham khao Dorais, Louis-Jacques (2004), "Vietnamese in Canada", trong Ember, Carol (bien tap), Encyclopedia of Diasporas: Immigrant and Refugee Cultures Around the World, Springer, tr. 1149–1158, ISBN 978-0-306-48321-9.
Dorais, Louis-Jacques (1998), "Vietnamese Communities in Canada, France, and Denmark", Journal of Refugee Studies, quyen 11 so 2, Oxford University Press, tr. 107–124, truy cap ngay 13 thang 2 nam 2009.
Lindsay, Colin (2001), Profiles of Ethnic Communities in Canada: The Vietnamese Community in Canada, Statistics Canada, Social and Aboriginal Statistics Division, ISBN 0-662-43456-0, truy cap ngay 10 thang 5 nam 2009.


Lien ket ngoai (tieng Viet) (tieng Anh) Lien hoi nguoi Viet tai Canada
(tieng Anh) Boat People: A Refugee Crisis - thuyen nhan tai Canada
(tieng Phap) Les refugies de la mer Luu tru ngay 26 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
(tieng Anh) Boat People no Longer: Vietnamese Canadians - lich su nguoi Viet tai Canada
(tieng Anh) The Encyclopedia of Canada's Peoples: Vietnamese Luu tru ngay 4 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine