Luu đan la mot vu khi vo cung nho thuong đuoc nem bang tay (con goi la luu đan cam tay), nhung cung co the chi đen loai đan phao (đan no) ban tu nong sung truong (nhu luu đan sung truong) hoac tu sung phong luu. Luu đan cam tay hien đai thuong bao gom mot thuoc no ("chat no chinh"), mot co che kip no, mot kim hoa ben trong đe kich hoat kip no, va mot co che an toan đe bao đam an toan khi van chuyen. Nguoi su dung thao chot an toan truoc khi nem, va khi luu đan roi tay, co che an toan se đuoc kich hoat, cho phep kim hoa kich hoat mot kip đanh lua, đot chay thuoc no moi, dan đen kich no kip chinh va gay no lieu no chinh.
Luu đan hoat đong bang cach phan tan cac manh vo (luu đan phan manh), song xung kich (no manh, chong tang va luu đan gay choang), hoa chat aerosol (khoi va khi gas) hoac lua (luu đan gay chay). Vo ngoai cua luu đan, thuong đuoc lam tu hop kim cung nhu thep hoac gang, đuoc thiet ke đe vo va phan manh khi no, tao ra cac manh vo (manh vo nho va manh vun) bay nhanh nhu cac vien đan. Trong luu đan hien đai, mot ma tran phan manh đinh hinh san ben trong luu đan thuong đuoc su dung, co the la hinh cau, hinh khoi, day hoac day co khia. Hau het cac loai luu đan chong sinh luc (AP) đuoc thiet ke đe no sau mot khoang thoi gian sau khi nem hoac khi va cham.
Luu đan thuong co hinh dang cau, tru, bau duc hoac bau duc cat ngan, va co kich thuoc phu hop voi tay cua nguoi truong thanh trung binh. Mot so loai luu đan đuoc gan tren can va đuoc goi la "luu đan can". Thiet ke dang can cung cap đon bay đe nem xa hon, nhung phai đanh đoi bang viec tang trong luong va chieu dai, va đa đuoc coi la loi thoi o cac nuoc phuong Tay tu thoi ky The chien II va Chien tranh Lanh. Mot ngoi ma sat ben trong can hoac tren đinh đau luu đan đuoc su dung đe kich hoat ngoi no.


Lich su = Thoi ki tien thuoc sung =

Nhung luu đan tho so ban đau xuat hien tai Đe che Đong La Ma (Byzantine), khong lau sau trieu đai cua Leo III (717–741). Cac binh si Byzantine nhan ra rang lua Hy Lap, mot phat minh truoc đo, khong chi co the đuoc phun vao ke thu qua cac ong phun lua ma con co the đuoc chua trong cac binh đa va binh gom. Sau đo, binh thuy tinh cung đuoc su dung lam vo luu đan.


= Thoi ky thuoc sung =
 
O Trung Quoc thoi nha Tong (960–1279), vu khi đuoc goi la 'Chan Thien Loi' (震天雷) đuoc tao ra khi cac binh si nhoi thuoc sung vao cac binh gom hoac kim loai co gan ngoi no. Mot cuon sach quan su nam 1044, Wujing Zongyao (Tong yeu binh thu), mo ta nhieu cong thuc thuoc sung khac nhau, trong đo co the tim thay, theo Joseph Needham, nguyen mau cua luu đan cam tay hien đai.

Cac vo bom (pao) đuoc lam tu sat đuc, lon nhu mot cai bat va co hinh dang nhu mot qua bong. Ben trong chung chua nua can 'lua than thanh' (shen huo, thuoc sung). Chung đuoc ban ve phia trai đich tu mot thiet bi phun (mu pao), va khi đen noi, mot am thanh giong nhu tieng sam vang len, kem theo anh sang loe sang. Neu muoi qua bom nay đuoc ban thanh cong vao trai đich, toan bo khu vuc se boc chay...

Nhung thiet bi tuong tu luu đan cung đuoc biet đen o An Đo co đai. Trong mot cuon su hoc Ba Tu the ky 12, Mojmal al-Tawarikh, mot con voi đat nung chua đay chat no co gan kip no đuoc đat an o phia truoc, va phat no khi quan đoi xam luoc tien gan.
Loai luu đan đuoc goi la 'bom sam bay' (飛擊震天雷) đuoc phat trien vao cuoi the ky 16 va lan đau tien đuoc su dung vao ngay 1 thang 9 nam 1592 boi trieu đai Joseon trong cuoc xam luoc Nhat Ban vao Trieu Tien. Luu đan nay co đuong kinh 20 cm, nang 10 kg, voi vo bang sat đuc. No chua cac vien sat va ngoi no co the đieu chinh đuoc. Luu đan đuoc su dung voi mot thiet bi phong luu chuyen dung goi la 'wangu' (碗口). No đuoc su dung hieu qua ca trong cong pha va phong thu cong su.
Nhung qua bom va luu đan bang gang đau tien xuat hien o chau Au vao nam 1467, ban đau đuoc su dung trong viec bao vay va bao ve cac lau đai, cong su. Mot kho luu đan gom đuoc phat hien trong qua trinh xay dung truoc mot phao đai o thanh pho Ingolstadt, Đuc, co nien đai tu the ky 17. Nhieu qua luu đan van giu nguyen luong thuoc sung va ngoi no ban đau. Chung co kha nang đa bi vut bo co chu đich trong hao cua phao đai truoc nam 1723.
Đen giua the ky 17, luc luong bo binh đuoc goi la "grenadiers" (linh nem luu đan) bat đau xuat hien trong quan đoi chau Au, chuyen ve chien đau can chien , chu yeu su dung luu đan va chien đau bang vu khi can chien. Nam 1643, co kha nang cac qua grenados đa đuoc nem vao quan xu Wales tai Holt Bridge, Wrexham trong Noi chien Anh. Thuat ngu grenade cung đuoc su dung trong cac su kien lien quan đen Cach mang Vinh quang nam 1688, noi nhung qua luu đan sat co kich thuoc bang qua bong cricket (chu vi 8,81 đen 9 in (224 đen 229 mm)) chua thuoc sung va ngoi chay cham lan đau tien đuoc su dung chong lai quan Jacobites trong cac tran Killiecrankie va Glen Shiel.
Luu đan tu che đuoc su dung ngay cang nhieu tu giua the ky 19, khi khong gian chat hep cua cac chien hao tang cuong hieu qua cua nhung qua luu đan. Trong mot la thu gui em gai minh, Đai ta Hugh Robert Hibbert đa mo ta mot loai luu đan tu che đuoc quan đoi Anh su dung trong Chien tranh Crimea (1854–1856):

Chung toi co mot phat minh moi đe lam phien nhung nguoi ban trong cac ho cua ho. No bao gom viec đo đay thuoc no vao cac chai nuoc soda rong, them nhung chiec đinh xoan cu va bat ky vat sac nhon nao khac, sau đo nhet mot đoan day tho vao lam ngoi, roi cham lua va nem nhanh vao ho cua ke thu. Khi phat no, nhung manh vun sac nhon se ban tung toe vao cac phan mem cua co the.

Luu đan cam tay cung đuoc su dung trong cac tran hai chien trong Chien tranh Thai Binh Duong.
Trong Cuoc bao vay Mafeking thuoc Chien tranh Boer lan thu hai, luc luong phong thu đa su dung can cau va thiet bi lo xo co hoc đe nem luu đan tu che.
Luu đan tu che đa đuoc su dung hieu qua boi cac luc luong Nga bao ve Port Arthur (nay la Cang Lushun) trong Chien tranh Nga-Nhat.


= Phat trien luu đan hien đai =

Vao đau the ky 20, cac loai luu đan cam ta thuong co đo hieu qua kem cung nhu su thieu tin cay trong suu dung khien chung bi coi la loi thoi. Nam 1902, Bo Chien tranh Anh tuyen bo rang luu đan cam tay đa loi thoi va khong con phu hop voi chien tranh hien đai. Tuy nhien, chi trong vong hai nam, sau thanh cong cua luu đan tu che trong cac chien hao cua Chien tranh Nga-Nhat, cung cac bao cao tu Aylmer Haldane, mot quan sat vien Anh tai cuoc chien, viec đanh gia lai nhanh chong đuoc thuc hien va Hoi đong Quan nhu đuoc chi đao phat trien mot loai luu đan cam tay moi. Cac mau su dung ngoi no va cham đa đuoc che tao, nhung loai ngoi nay gap nhieu van đe khi su dung, va khong đuoc san xuat hang loat.
Nam 1904, Serbia đa đua vao su dung loai luu đan do Thieu ta Miodrag Vasic thiet ke; no đuoc lay cam hung mot phan tu cac ban sao cua luu đan Bulgaria do To chuc Chetnik Serbia san xuat.
Marten Hale, đuoc biet đen voi viec đang ky bang sang che luu đan sung truong Hales, đa phat trien mot loai luu đan cam tay hien đai vao nam 1906 nhung khong thuyet phuc đuoc Quan đoi Anh bien che loai vu khi nay cho đen nam 1913. Đoi thu chinh cua Hale la Nils Waltersen Aasen, nguoi đa phat minh ra thiet ke cua minh vao nam 1906 tai Na Uy va đuoc cap bang sang che o Anh. Aasen bat đau cac thi nghiem phat trien luu đan khi đang phuc vu tai Phao đai Oscarsborg. Ong thanh lap cong ty Aasenske Granatkompani o Đan Mach, cong ty truoc Chien tranh the gioi thu nhat đa san xuat va xuat khau luu đan cam tay voi so luong lon khap chau Au. Aasen thanh cong trong viec tiep thi vu khi cua minh cho nguoi Phap va đuoc phong Hiep si cua Quan đoan Danh du Phap vao nam 1916 nho phat minh nay.
Phong Thi nghiem Hoang gia đa phat trien loai luu đan so 1 vao nam 1908. Loai nay chua chat no voi mot dai phan manh bang sat, voi mot ngoi no va cham, phat no khi phan đau luu đan cham đat. Mot tay cam dai (khoang 16 inch hoac 40 cm) cho phep nguoi su dung nem luu đan xa hon khoi pham vi no.  Tuy nhien, no co nhuoc điem la ngoi no va cham đuoc kich hoat truoc khi nem, đieu nay đong nghia voi viec neu nguoi su dung o trong chien hao hoac khong gian hep, ho co nguy co kich no va tu sat khi rut tay ve đe nem.
Truoc khi Chien tranh Balkan lan thu hai bat đau, Tuong Serbia Stepa Stepanovic đa ra lenh thanh lap cac đoi trang bi bom (bao gom mot ha si quan va 16 binh si moi đoi) trong tat ca cac đai đoi cua cac Trung đoan Bo binh so 4, 13, 14, 15 va 20 thuoc Su đoan Timocka.
Đau Chien tranh the gioi thu nhat, cac quoc gia tham chien chi co nhung qua luu đan nho, tuong tu thiet ke cua Hales va Aasen. Loai luu đan Besozzi cua Y co ngoi no nam giay voi mot đau diem, đuoc kich hoat bang cach quet len vong tay cua binh linh.

 William Mills, mot nha thiet ke luu đan tu Sunderland, đa đang ky bang sang che, phat trien va san xuat "Mills bomb" tai Nha may Đan duoc Mills o Birmingham, Anh vao nam 1915, đuoc đat ten la No.5. No đuoc mo ta la loai luu đan "an toan" đau tien. Đay la cac hop thep chua đay chat no voi mot chot kich hoat va be mat đuoc khia sau đac trung. Nhung khia nay thuong bi hieu lam la đe ho tro phan manh, nhung ghi chu cua Mills cho thay chung chi đe giup nguoi linh de dang cam nam. Cac thiet ke phan manh cai tien sau nay đuoc tao ra voi cac khia ben trong, nhung vao thoi điem đo, viec san xuat chung se qua đat đo. Cac khia ben ngoai cua qua luu đan Mills ban đau van đuoc giu lai vi no mang lai be mat cam nam chac chan. Thiet ke "chot va qua dua" co ban nay van đuoc su dung trong mot so loai luu đan hien đai.
 Sau Chien tranh the gioi thu hai, thiet ke tong the cua luu đan cam tay ve co ban khong thay đoi.  Cac loai luu đan thoi nay van bao gom chot an toan va can bay đe kich no. Nam 2012, Spranghandgranat 07 (shgr 07, "Luu đan no 07") đuoc cong bo la mot đoi moi lon đau tien trong linh vuc luu đan ke tu Chien tranh the gioi thu nhat.


Phan loai = Luu đan phan manh =
 Luu đan phan manh la mot loai vu khi pho bien trong quan đoi, đuoc thiet ke đe tao ra cac manh vo khi phat no, nham gay sat thuong trong ban kinh gay chet hoac gay thuong tich. Than luu đan thuong đuoc lam tu vat lieu tong hop cung hoac thep, khi kich no se tao ra cac manh vo nhu manh thep hoac vun nho. Trong cac loai luu đan hien đai, ma tran phan manh đuoc che tao san thuong đuoc su dung, co the bao gom cac dang cau, khoi, day hoac day co khia. Phan lon cac loai luu đan no đuoc thiet ke đe phat no sau mot khoang thoi gian cham hoac khi va cham.
Cac loai luu đan phan manh hien đai, chang han nhu M67 cua Hoa Ky, co ban kinh gay thuong tich khoang 15 m (49 ft), bang mot nua so voi cac mau luu đan cu. Chung co the đuoc nem xa khoang 40 m (130 ft), voi cac manh vo co the bay xa hon 200 m (660 ft).


= Luu đan no manh =

Nhung loai luu đan nay thuong đuoc xep vao nhom vu khi tan cong vi ban kinh sat thuong hieu qua cua chung ngan hon khoang cach nem. Suc cong pha cua luu đan nay đat hieu qua cao hon trong khong gian kin nhu cac cong su hoac toa nha, noi cac luc luong phong thu thuong co thu. Sat thuong chu yeu đuoc gay ra boi hieu ung chan đong, thay vi cac manh vo phat ra khi phat no. Trong truong hop cua luu đan Mk3A2 cua Hoa Ky, ban kinh sat thuong đuoc cong bo la 2 m (6 ft 7 in) trong khu vuc "mo", nhung cac manh vo va cac bo phan khac co the vang xa toi 200 m (660 ft).
Luu đan chan đong cung đuoc su dung lam min chong ngam quanh tau thuyen va cac muc tieu duoi nuoc. Mot so loai nhu luu đan Mk 40 cua My đuoc thiet ke đe chong lai tho lan hoac linh đac cong. Cac vu no duoi nuoc tieu diet hoac vo hieu hoa muc tieu bang cach tao ra song xung kich gay chet nguoi.
Nam 2016, ARDEC thong bao đang phat trien mot loai luu đan co the hoat đong o ca che đo phan manh va che đo chan đong (đuoc chon truoc khi nem), voi cau chi đien tu, đuoc goi la "enhanced tactical multi-purpose" (ET-MP) hand grenade.


= Luu đan chong tang =

Trong The chien I, luu đan cam tay thuong đuoc binh linh su dung nhu mot bien phap tam thoi đe phong thu truoc xe tang cua đich. Giai đoan giua hai cuoc chien tranh the gioi co mot so no luc phat trien luu đan chong tang, nhung đen The chien II, cac nghien cuu nghiem tuc moi đuoc thuc hien. Mac du co san cac vu khi chong tang khac, chung thuong khong pho bien, kem hieu qua hoac ca hai. Luu đan chong tang tro thanh giai phap tam thoi đe đam bao moi đon vi co mot phuong tien co ban đe tu ve.
Khi cac loai sung phong luu voi đau no lom tro nen pho bien, luu đan chong tang cam tay gan nhu bi loai bo. Tuy nhien, chung van đuoc su dung han che trong chien tranh Iraq đau thap nien 2000 đe chong lai cac phuong tien MRAP boc giap nhe, von chi đuoc thiet ke đe chong lai thiet bi no tu che.


= Luu đan chay =
Trong The chien II, Anh đa su dung luu đan chay dua tren phot pho trang. Mot mau luu đan, luu đan chay No. 76 , chu yeu đuoc cung cap cho quan đoi Anh lam vu khi chong tang. Mau nay đuoc san xuat voi so luong lon; đen thang 8 nam 1941, hon 6.000.000 qua đa đuoc che tao.


= Luu đan Sting =
Luu đan Sting, con đuoc goi la luu đan stingball hoac sting ball grenade, la loai luu đan gay choang dua tren thiet ke cua luu đan phan manh. Thay vi su dung vo kim loai đe tao ra cac manh vo, chung đuoc lam tu cao su cung va chua khoang 100 vien cao su hoac nhua. Khi phat no, cac vien đan nay cung voi manh vo tu vo cao su se ban ra theo moi huong nhu nhung vat the gay sat thuong giam thieu, co the gay doi nguoc. Chung đuoc thiet ke nham tao ra cam giac đau rat nhanh chong nhung khong gay thuong tich nghiem trong. Mot so loai con co the tao ra hoi cay.
Tuy nhien, luu đan Sting khong hoan toan đam bao kha nang vo hieu hoa đoi tuong, nen chung co the gay nguy hiem khi su dung voi cac muc tieu co vu trang. Đoi khi chung gay ra thuong tich nghiem trong, đac biet la do cac manh vo tu vo cao su. Mot so truong hop đa bi mat mat va tay khi su dung luu đan Sting.


= Luu đan hoa hoc va khi gas =
Luu đan hoa hoc va luu đan khi khong no ma hoat đong bang cach đot chay hoac giai phong khi.


= Luu đan huan luyen =

Luu đan huan luyen hoac mo phong đuoc thiet ke tuong tu luu đan that nhung chi tao ra tieng no lon va mot đam khoi nho khi kich hoat. Than luu đan co the tai su dung. Mot loai khac la luu đan huan luyen hoan toan tro, thuong đuoc đuc thanh mot khoi. Chung đuoc su dung đe giup binh linh lam quen voi trong luong va hinh dang cua luu đan that cung nhu luyen tap nem chinh xac.


Mot so loai luu đan đien hinh Luu đan F1 (Nga)
Luu đan MK2
Luu đan RGO


Trong van hoa Mot so nguoi du thu, du thuc quay pha... thuong đat kem ten cua minh truoc ten luu đan, nhu A. Luu đan, H. Luu đan
O Nam Bo Viet Nam, tu than "luu đan qua".. dung đe chi su li lom, lieu linh.
Ngoai ra, tu long "quang luu đan" con đe chi ve nhung nguoi đang co gang pho truong ve nhung gi khong co that, nhung ke "ba hoa chich choe", hoac nhung ke đang the hien qua muc kha nang thuc te cua chinh minh. Gioi tre ngay nay con hay noi cau "nang luc thi co han ma luu đan thi co thua".


Tham khao Lien ket ngoai "Getting Good with the Grenade...It Pays!" – November 1944 Popular Science article with complete history, cutaway, and illustrations
"How Grenades Work" – from HowStuffWorks