Passer iagoensis la danh phap khoa hoc cua mot loai chim thuoc ho Se (Passeridae). Đay la loai đac huu cua quan đao Cabo Verde o phia đong Đai Tay Duong ve gan phia tay chau Phi. Chim cai va chim non co bo long mau nau voi nhung vet đen o phan tren, phan duoi mau xam toi, va đuoc phan biet voi cac loai chim se khac boi dai long tren mat lon va đac trung cua chung. Con đuc co phan duoi sang mau hon voi dai soc mau đen va hat de tren đau cua chung. Passer iagoensis la mot loai chim se nho voi chieu dai 12,5–13 cm (4,9–5,1 in). Tieng keu cua loai chim nay kha đa dang, va co phan khac nhau giua con đuc va con cai.
Passer iagoensis tung đuoc cho la co quan he ho hang gan gui nhat voi nhom rufous sparrow, mot nhanh gom cac loai thuoc chi Passer co moi truong song tuong tu tren luc đia Phi. Mac du P. iagoensis co hinh thai tuong tu nhu nhom rufous sparrow, chung co mot so khac biet lon ve hinh thai va hanh vi, va lai cach xa nhau hang nghin kilomet. Tren thuc te, P. iagoensis co the co quan he gan gui hon voi se nha va Passer hispaniolensis. O Cabo Verde, chung xuat hien o tat ca ngoai tru mot hon đao, va kha pho bien tren hau het cac hon đao. P. iagoensis xuat hien o hau het cac moi truong song co trong pham vi cua loai, chang han nhu đong bang dung nham, đoi đa va hem nui. Tuy nhien, se nha va P. hispaniolensis thi lai thuong hien dien o cac khu đinh cu đong đuc hon va cac khu vuc canh tac tru phu. Vi khong co moi đe doa nghiem trong nao nen P. iagoensis đuoc Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) phan loai la loai it quan tam.


Mieu ta Passer iagoensis la mot loai chim se nho, dai 12,5–13 cm (4,9–5,1 in) voi canh dai 5,5–6,9 cm (2,2–2,7 in). Bo long cua loai tuong tu nhu bo long cua se nha (Passer domesticus), va cung co di hinh gioi tinh. Con đuc co đinh đau va soc ngang mat mau đen hoac xam đen, gay mau xam va mot mang nho mau trang o duoi tran. Hai ben đau, đac biet la phia tren mat, co mau que đam. Vung vai co mau trang va nau, trong khi phan con lai cua phan tren co mau nau voi cac soc đen va be. Ma va phan duoi co mau xam nhat, co hong va cam mau đen. Con cai co mau nau xam, canh va nguc co soc đen, phan duoi mau xam nhat. Chung rat giong voi se nha cai, nhung co soc tren mat nhat ro hon. Con non giong con cai truong thanh, nhung con đuc non đam mau hat de hon ngay tu khi con nho, voi vet đen o cam. Nam 1898, nha đieu hoc Boyd Alexander bao cao rang chim truong thanh bat đau thay long vao đau thang 2, va mot so ca the van thay long đen cuoi thang 5.
Tieng keu cua Passer iagoensis bao gom cac tieng goi khac nhau giua đuc va cai, su phat trien cua nhung "tieng keu" nay va tieng goi bao đong. Tieng keu riu rit, hoi giong voi tieng keu cua cac loai chim se khac. Tieng keu thong thuong cua con đuc đuoc mo ta la tieng "twangy" (sac, nhanh) cheesp hoac chew-weep, con tieng keu cua con cai đuoc mo ta la tieng "xuyt xoa" chisk. Bai hat la mot chuoi dai cac not giai đieu đuoc trau chuot va đuoc nhung con đuc phat ra trong to cua chung vao mua sinh san. Tieng keu bao đong giong nhu tieng keu cua cac loai chim se khac, đuoc phien am la chur-chur-chur.


Phan loai Mau vat cua Passer iagoensis đuoc Charles Darwin thu thap lan đau tien tai điem dung chan đau tien tai đao Santiago (St. Iago), trong hanh trinh thu hai cua tau HMS Beagle. Loai nay đuoc nha đong vat hoc John Gould mo ta nam 1837 trong Ky yeu cua Hiep hoi Đong vat hoc Luan Đon voi danh phap Pyrgita iagoensis. Vao thoi điem Gould viet cuon The Zoology of the Voyage of H.M.S. Beagle cung voi Darwin va ba nha đong vat hoc khac vao nam 1841, ong đa xep P. iagoensis vao chi Passer, va đieu nay đuoc giu nguyen toi bay gio. Chi nay chua it nhat 20 loai se Cuu The gioi, trong đo co se nha va Passer hispaniolensis.
Trong chi Passer, P. iagoensis đuoc coi la mot trong nhung loai thuoc nhom rufous sparrow o chau Phi. Nhung loai chim nay thuong đuoc coi la loai rieng biet cho đen khi Reginald Ernest Moreau, viet trong Check-list of the Birds of the World nam 1962, gop P. iagoensis va nhom rufous sparrow o luc đia thanh mot loai duy nhat Passer motitensis. Cach phan loai nay đuoc ap dung cho đen khi J. Denis Summers-Smith, mot chuyen gia the gioi ve chim se, lap luan vao nhung nam 1980 rang P. iagoensis co nhieu điem khac biet ve hinh thai va hanh vi, cung nhu su khac biet giua nhom rufous sparrow o khoang cach khoang 5.000 km (3.100 mi). Ong cho rang nhung đieu nay la đu can cu đe tai xac đinh trang thai loai. Cac nghien cuu ve DNA ty the va nhan cho rang P. iagoensis co the la ho hang gan voi se nha va P. hispaniolensis, chu khong phai nhom rufous sparrow.
Nha đieu hoc nguoi Phap Emile Oustalet mo ta mot mau vat thu thap o Branco nam 1883 va cho biet đay la loai tach biet Passer brancoensis. Trong khi đo, W. R. P. Bourne lai cong nhan mau vat nay la phan loai Passer iagoensis brancoensis voi tuyen bo đa quan sat thay su khac biet giua cac ca the P. iagoensis tu cac hon đao khac nhau. Theo Bourne, cac ca the P. i. iagoensis phan bo tren cac hon đao nhieu cay coi ram rap o phia nam co mau sam hon va lon hon, va đong thoi cung co hanh vi giong se nha va P. hispaniolensis, canh tranh voi chung tot hon trong moi truong song đang bi con nguoi thay đoi. Sau đo, ong viet rang cac bien the ma ong nhin thay co hai xu huong lon: mau ngay cang sam khi ve phia nam va kich thuoc nho hon o xa bo bien luc đia. Charles Vaurie đa kiem tra su khac biet ve bo long va kich thuoc mau vat trong cac vien bao tang lon va khong tim thay bat ky bien the đang ke nao. Ca Vaurie lan Summers-Smith đeu khong cong nhan bat ky phan loai nao.


Phan bo, moi truong song va tinh trang Passer iagoensis la loai đac huu cua quan đao Cabo Verde. Loai nay pho bien tren hau het cac đao, ngoai tru khong co tren Fogo, va rat it tren Santa Luzia, Branco va Sal. Passer iagoensis xuat hien pho bien o nhieu moi truong song khac nhau, bao gom đong bang dung nham bang phang, vach đa ven bien, hem nui va ria đat nong nghiep, o đo cao len toi 1.200 m (3.900 ft). Chung cung xuat hien o cac khu đinh cu va vuon, noi chung co the chong phan bo mot phan voi se nha, nhung thuong khong chong len pham vi cua P. hispaniolensis. P. hispaniolensis xuat hien o nhung vung đat canh tac tru phu hon voi cay coi va lang mac lon hon, đay P. iagoensis đen nhung vung đat canh tac kho can hon voi nhung cay nho hon. O nhung khu đinh cu noi co ca se nha va P. iagoensis, se nha co xu huong chiem giu nhung khu vuc đong đuc hon, trong khi P. iagoensis đuoc tim thay chu yeu xung quanh cay coi va khong gian mo. O cac khu vuc nong nghiep, P. iagoensis co the gay ra mot so thiet hai cho cay trong, chu yeu la do chung an mam va choi. P. iagoensis rat pho bien trong pham vi phan bo han che cua loai, mac du so luong ca the chinh xac van chua đuoc biet đen. Mac du quy mo pham vi phan bo cua loai cho thay chung co the gap rui ro truoc nhung thay đoi khong luong truoc đuoc cua moi truong, P. iagoensis van đuoc Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) phan loai la loai it quan tam.
Thang 5 nam 2013, bon ca the P. iagoensis xuat hien ngau nhien ngoai pham vi phan bo đuoc nhin thay o Hansweert, Ha Lan. Chung đa bay len mot con tau khi no đi ngang qua đao Raso.


Hanh vi Passer iagoensis song thanh bay nho trong khi kiem an va trong mua sinh san. Ngoai mua sinh san, chung luon song thanh đan, co the co kich thuoc đang ke. Chung bay theo đan voi cac loai chim khac, tham chi ca cac loai chich nhu Sylvia atricapilla va Acrocephalus brevipennis. Passer iagoensis khong so con nguoi lam. Chung cho phep con nguoi đen gan, ngay ca khi chung đang o trong to. Nhung ca the tren hon đao Raso biet lap va khong co nguoi o tham chi se đau tren nguoi du khach ma khong chut so hai. Do co moi truong song thieu nuoc uong nen chim bi cac nguon nuoc thu hut manh, va cac đan lon co the tu tap lai khi con nguoi cung cap nuoc cho chung. Chung thuong đuoc nhin thay đang tam bui (dust bathing) theo nhom nho, mot hanh vi can thiet đe giu sach se ma khong ton nhieu nuoc.
Passer iagoensis truong thanh chu yeu an hat co va hat ngu coc (cay ngu coc chinh đuoc trong o Cabo Verde la ngo). Ngoai ra chung cung an con trung va choi cay. Chung co the gay thiet hai cho mua mang khi chim an la non, va tuong tu nhu se nha an nhung manh vun thuc an co san gan nha. Nguoc lai, chim non hau nhu chi an con trung, đac biet la sau buom, ruoi va bo canh thang. Passer iagoensis chu yeu kiem an tren mat đat, di chuyen khong ngung nghi trong khi lai đi sat rat mat đat nhu mot con chuot.


= Sinh san =
Mua sinh san thuong bat đau vao thang 8 va thang 9 khi mua am bat đau, nhung khi hau trong mot nam cu the co the thay đoi thoi gian sinh san thuc te. Tren đao Cima, W. R. P. Bourne quan sat thay nhung con cai tiep tuc song theo đan, trong khi nhung con đuc bat đau chiem giu cac vi tri tren suon đa đe chung co the hot. Mua sinh san thuong đu dai đe mot so cap co the sinh con truoc khi nhung cap khac bat đau xay to. So luong cap sinh san nhieu nhat khi vao mua mua, tuc khoang thang 10 đen thang 11. Nhung con đuc chua ghep cap thu hut con cai bang cach keu to ben canh mot vi tri co the lam to. Khi đuoc con cai tiep can, con đuc pho truong se keu nhieu hon va nhay xung quanh con cai trong khi đang cui xuong, đe lo phan mong va long vai mau hat de. Con đuc thuong tu xay to, nhung sau khi đa ghep cap, ca hai con chim trong cap đeu tham gia xay to va o ben nhau. Qua trinh giao phoi xay ra sau khi to đa đuoc xay xong, va khi con cai đang vai tro lam chu trong cap trong mot thoi gian. Con đuc moi con cai giao cau bang cach cui minh tan tinh. Sau khi phot lo va mo vao con đuc, con cai ga gam giao cau bang cach cui minh xuong. Khi co bon ca the xuat hien ngau nhien Ha Lan vao thang 5 nam 2013, nguoi ta nhin thay mot con đuc đang cuoi len mot con đuc khac sau khi con thu hai cui xuong phuc tung đe giai quyet cuoc chien giua chung. Đay la truong hop duy nhat đuoc ghi nhan ve hanh vi đong tinh luyen ai o chim se.
Cac to thuong đuoc xay cach nhau vai met tao thanh cac đan roi rac voi toi đa khoang 10 cap, mac du đoi khi cac cap cung lam to đon le. To co the đuoc xay o nhieu moi truong song khac nhau va thuong co dang cai coc trong lo hoac ke ho tren vach đa hoac tuong. Chung co the su dung cac cong trinh nhan tao phu hop, chang han nhu mai hien nha va đen đuong. To la mot cau truc mo lam bang co va đuoc lot bang long xep day đac đe đam bao chac chan. Mot so nha đieu hoc đa bao cao loai chim nay xay to hinh vom tren cay keo, nhung nhung ghi chep nay co the phan anh su nham lan voi P. hispaniolensis. Moi lua co trung binh 3–5 qua trung. Ca bo va me đeu ap trung va mang thuc an cho con non, nhung con cai lam nhieu viec hon. Con cai ap trung trong thoi gian ngan khoang 10 phut, con con đuc ap trong thoi gian ngan hon va it thuong xuyen hon. Mac du con đuc đi cung con cai khi chung tim thay thuc an va mang ve cho to con cua chung, no lai it khi tu minh mang thuc an. Khi con non đu long va roi to, con đuc se tich cuc cho chung an hon.


Tham khao = Chu thich =


= Nguon =


Lien ket ngoai Tai lieu ve Passer iagoensis tai ARKive