Thien hoang (天皇 (てんのう), Tenno) con goi la Ngu Mon (御門 (みかと), Mikado) hay Đe (帝 (てい), Tei) la tuoc hieu cua nguoi đuoc ton la Hoang đe o Nhat Ban. Nhieu sach bao o Viet Nam goi la Nhat Hoang (日皇), gioi truyen thong Anh ngu goi nguoi đung đau trieu đinh Nhat Ban la Emperor of Japan (nghia la "Hoang đe cua Nhat Ban"). Thien hoang la nguoi đung đau hoang that va la nguyen thu quoc gia theo truyen thong cua Nhat Ban.
Trong thoi phong kien va can đai Nhat Ban (truoc 1945), Thien Hoang đuoc nguoi dan Nhat sung bai, đuoc coi la hau due cua than thanh, nen tu đo moi co danh xung "Thien Hoang" (vua cua coi troi). Tu sau cai cach Minh Tri 1868, Nhat Ban theo che đo quan chu lap hien. Cho toi nam 1945, theo Hien phap Nhat Ban, Thien Hoang co uy quyen rat lon: co quyen giai tan nghi vien, tuyen chien voi nuoc khac, đong thoi la Thong soai toi cao cua quan đoi Nhat Ban; chieu chi cua Thien Hoang co gia tri tuong đuong voi luat phap.
Sau nam 1945, Nhat Ban that bai tai The chien 2, Thien hoang khong con thuc quyen ma chi la nguoi đung đau quoc gia ve danh nghia va đuoc xem nhu la bieu tuong cua đat nuoc Nhat Ban. Tuy khong con đuoc sung bai nhu truoc, song Thien hoang van đuoc nhieu nguoi dan Nhat ton kinh. Thien hoang con co vai tro la Giao chu cua Than đao Nhat Ban. Trong lich su, chi co mot truong hop co mot khong hai la Dung Minh Thien hoang đi le Phat o chua nam 585.
To tien cua Thien hoang xuat than la thu linh bo lac Yamato, nen Hoang gia Nhat Ban con đuoc goi la Nha Yamato. Theo Co Su Ky va Nhat Ban Thu Ky, Đe quoc Nhat Ban đuoc Than Vu Thien hoang sang lap nam 660 TCN. Tuy nhien, moc nay đuoc coi la mang tinh truyen thuyet hon la thuc te, vi hien chua co chung cu khao co đe chung minh su ton tai cua 15 vi Thien hoang đau tien. Cac Thien hoang thu 16 đen 28 thi chua xac đinh đuoc ro moc thoi gian cai tri. Phan chinh su Nhat Ban co the xac minh ro ngay thang chi bat đau voi Kham Minh Thien hoang (539-571), Thien hoang thu 29 theo Danh sach Thien hoang truyen thong. Du tinh theo moc nao thi Hoang gia Nhat Ban van la gia toc quan chu con ton tai lau dai nhat tren the gioi. Trong suot lich su Nhat Ban, gia toc Thien Hoang chua tung bi dong ho khac soan ngoi (co nhung Thien hoang bi phe truat, nhung ngoi vi sau đo van đuoc giao cho nguoi khac trong hoang toc chu khong bi dong ho khac đoat mat), vi vay Thien Hoang hien nay van la con chau noi toc cua dong ho nha Yamato tu hon 2.000 nam truoc.
Hien tai Thien hoang la vi quan chu duy nhat tren the gioi xung hieu Hoang đe (Emperor), hoang gia cac nuoc khac chi su dung danh hieu Quoc Vuong (King). Đuong kim Thien hoang la Naruhito (徳仁; Đuc Nhan), nien hieu la Lenh Hoa (令和; Reiwa). Ong len ngoi vao nam 2019 sau khi cha ong, tuc Thien hoang Akihito (明仁天皇, Akihito Tenno) thoai vi.
Voi truyen thong ton sung Hoang đe, Thien hoang đuoc coi la Thien tu - con cua troi. Thien hoang bat đau xung "Thien tu" (天子, tenshi) tu đau the ky thu VII. Theo huyen thoai Nhat Ban, cac vi Thien hoang đuoc xem la con chau cua Thai Duong Than Nu va do đo cung đuoc xem la Than linh cho đen Chien tranh the gioi thu hai. Cho đen nam 1945, trieu đinh Nhat đa luon luon la chi huy cua cac luc luong quan su. Tuy nhien, hau nhu thoi nao, Thien hoang cung bi đieu khien boi cac the luc chinh tri, voi muc đo cao hay thap, tieu bieu la ho tung bi Mac phu chi phoi tu the ki XII đen the ki XIX.
Tu giua the ky XIX, Hoang cung Nhat Ban đuoc goi la Kyujo (宮城; "Cung thanh"), sau đo la Kokyo (皇居; "Hoang cu"), va toa lac tren đia điem cu cua thanh Edo (江戸城; Giang Ho thanh) tai trung tam Tokyo. Truoc đo, kinh đo Nhat Ban đa đat tai Kyoto trong gan 11 the ky.
Thien hoang đan sinh nhat (天皇誕生日; sinh nhat Thien hoang) tu nam 2020 đuoc chuyen sang ngay 23 thang 2 va tro thanh ngay nghi le. Truoc đo trong thoi ky Binh Thanh, ngay le nay đuoc to chuc ngay 23 thang 12 - ngay sinh cua Thuong hoang Akihito. Nam 2019 vi Thuong hoang Akihito thoai vi vao ngay 30 thang 4 nen nam đo khong co ngay le nay.


Vai tro hien tai Giong nhu hau het cac che đo quan chu lap hien khac, Thien hoang khong phai la nguoi đung đau chinh phu. Đieu 65 cua Hien phap trao quyen hanh phap cho noi cac, trong đo co Thu tuong Chinh phu la nguoi lanh đao. Thien hoang cung khong phai la Tong tu lenh (nghi thuc) cua Luc luong Phong ve Nhat Ban. Luat cua Luc luong Phong ve Nhat Ban nam 1954 cung ghi ro rang vai tro nay la cua Thu tuong Chinh phu.
Quyen han cua Thien hoang bi gioi han trong viec đieu hanh nhung nghi le quan trong. Đieu 4 cua Hien phap khang đinh rang "Thien hoang chi co trach nhiem đai dien quoc gia nhu đa ghi trong Hien phap, Thien hoang khong co quyen luc trong chinh phu." No cung quy đinh rang "Moi hoat đong cua Hoang đe lien quan đen quoc gia phai tham khao y kien va đuoc Noi cac thong qua. Viec nay thuoc trach nhiem cua Noi cac." (đieu 3). Đieu 4 cung noi rang Thien hoang co the uy quyen đai dien quoc gia cho nguoi khac nhung phai phu hop voi cac đieu khoan trong Hien phap.
Trong khi Thien hoang la nguoi chinh thuc bo nhiem chuc Thu tuong Chinh phu, Đieu 6 cua Hien phap đoi ong bo nhiem ung cu vien "theo chi đinh cua Quoc hoi" ma khong co quyen tu choi.
Đieu 6 cua Hien phap chi đinh vai tro cua Thien hoang trong cac nghi le sau đay:

Bo nhiem Thu tuong Chinh phu theo chi đinh cua Quoc hoi.
Bo nhiem Chanh an Toa an toi cao theo chi đinh cua Noi cac.
Cac nhiem vu khac cua Thien hoang đuoc neu ro trong Đieu 7 cua Hien phap Hoang đe thay mat nhan dan thuc hien cac quyen sau:

Ban hanh cac tu chinh an Hien phap, đao luat, sac lenh va hiep uoc;
Trieu tap Quoc hoi.
Giai tan Chung Nghi vien.
Tuyen bo ket qua cuoc tong tuyen cu Quoc hoi.
Bo nhiem hay bai mien cac Bo truong, cac vien chuc theo phap luat hien hanh, co toan quyen trong viec uy nhiem thu voi đai su, bo truong.
Thuc hien an xa, giam an, hoan thi hanh an, khoi phuc quyen cong dan.
Trao huan chuong.
Xac đinh viec Quoc hoi chuan y cac hiep đinh quoc te, cac van ban ngoai giao theo phap luat hien hanh.
Tiep đon cac Bo truong va Đai su quoc te.
Đai dien quoc gia trong cac buoi le long trong.
Nghi le thuong nhat cua Thien hoang theo co so cua hien phap la Nham chuc Hoang gia (Shinninshiki) o Hoang cung Tokyo va nghi le phat bieu hoang gia trong Tham Nghi vien cua Quoc hoi. Nghi le phat bieu hoang gia mo theo khoa hop thuong va bo sung cua Quoc hoi. Khoa hop thuong đuoc mo theo cach nay moi thang mot va sau cuoc bau cu moi vao Chung Nghi Vien. Khoa hop bo sung thuong trieu tap vao mua thu va đuoc mo ra sau đo .


Lich su = Nguon goc =

Mac du Thien hoang đa la bieu tuong cua tinh lien tuc voi qua khu, muc đo quyen luc cua cac Thien hoang đuoc thay đoi đang ke trong suot lich su Nhat Ban. Vao đau the ky thu VII, Thien hoang bat đau đuoc goi la Thien tu (天子, tenshi, hoac 天子様 tenshi-sama) .
Thien hoang đuoc ghi lai som nhat trong Kojiki va Nihon Shoki la Thien hoang Jimmu, đuoc coi la hau due cua chau nu than Amaterasu la Ninigi, nguoi ma theo truyen thuyet đa xuong tu Thien đuong (Tenson korin). Theo Nihon Shoki, cac Thien hoang la mot dong doi nam gioi khong bi gian đoan trong hon 2600 nam. Tuy co nhung vi Hoang hau hoac Hoang nu len ngoi, nhung thuc chat ho chi la cac nhiep chinh trong mot khoang thoi gian nhat đinh. Chia khoa đe hieu biet ve nguon goc cua trieu đinh Nhat Ban co the nam trong cac ngoi mo hoang gia co đai đuoc goi la Kofun (古墳; co phan). Tuy nhien ke tu thoi ky Minh Tri, Co quan noi chinh Hoang gia đa tu choi mo cua Kofun cho cong chung hoac cac nha khao co, voi ly do la khong đe lam phien linh hon cua cac vi vua trong qua khu. Vao thang 12 nam 2006, Co quan noi chinh Hoang gia thay đoi quyet đinh nay va cho phep cac nha nghien cuu tien vao mot so kofun voi mot so gioi han.
Theo truyen thong thi Thien hoang đuoc giao duc boi gia su. Vi du, Thien hoang Đai Chinh co Nogi Maresuke, Thien hoang Chieu Hoa co Nguyen soai Togo Heihachiro, Thien hoang Akihito co Elizabeth Gray Vining va Shinzo Koizumi lam gia su.


= Đang tranh =

Tu nam 1192 đen 1867, chu quyen cua nha nuoc đuoc thuc hien boi Shogun hoac cac quan Nhiep chinh (Sessho va Kampaku). Vao luc nay, Thien hoang tuy co danh nghia đung đau, nhung nguoi cai tri thuc su lai la cac vi nay.
Đa co sau gia đinh khong thuoc hoang gia đa kiem soat Thien hoang: Soga (530 - 645), Fujiwara (850 - 1070), Taira (1159 - 1180), Minamoto (va Mac phu Kamakura) (1192 - 1333), Ashikaga (1336 - 1565) va Tokugawa (1603 - 1867). Tuy nhien, moi Shogun tu cac gia đinh Minamoto, Ashikaga va Tokugawa phai đuoc chinh thuc cong nhan boi Thien hoang, tren danh nghia van thong tri nuoc Nhat, mac du khong the thuc hien quyen han cua minh mot cach đoc lap khoi Mac phu.
Tang lop Samurai tu the ky thu X co đia vi rat thap, ho mang nghia đung cua linh đanh thue va bi cac đai gia toc quyen quy khinh nhon, nhung su phat trien lon manh cua tang lop nay dan dan lam suy yeu quyen luc cua quy toc lan hoang gia tren nhieu linh vuc, dan đen mot thoi điem bat on. Vao luc đo, Taira no Kiyomori xuat hien, ong la nguoi đau tien khien Samurai co đia vi uu viet, va Minamoto no Yoritomo tiep tuc ke thua thanh qua, tao nen nen chinh tri Shogun đau tien, co ten la Mac phu Kamakura. Cac Thien hoang bat đau xung đot voi cac Shogun tri vi. Mot so truong hop, chang han nhu cuoc noi day nam 1221 cua Thien hoang Go-Toba chong lai Mac phu Kamakura, va cuoc Tan chinh Kemmu nam 1336 duoi thoi Thien hoang Go-Daigo đa the hien mot cuoc đau tranh gianh quyen luc giua hoang gia va chinh phu quan su cua Nhat Ban.
Khi cac nha tham hiem Bo Đao Nha đau tien tiep xuc voi nguoi Nhat o thoi ky Nanban, ho so sanh Thien hoang, nguoi nam bieu tuong quyen luc toi cao nhung rat co rat it quyen luc chinh tri voi Giao hoang, va Shogun voi cac nha cai tri the tuc o chau Au (vi du nhu Hoang đe La Ma Than thanh). Ho tham chi con su dung thuat ngu "Hoang đe" đe goi cac Shogun hoac quan Nhiep chinh, vi du: trong truong hop cua Toyotomi Hideyoshi, nguoi đuoc cac nha truyen giao goi la "Hoang đe Taico-sama". Tu "Taiko", la mot kinh xung cua mot quan Kampaku đa nghi huu, va "sama" la mot kinh ngu, han van la [Dang; 様; さま].


= Van đe lanh tho =
Cho đen nhung the ky gan đay, lanh tho cua Nhat Ban chua bao gom mot so vung xa xoi cua lanh tho hien đai cua no. Cai ten Nippon chi đuoc su dung trong nhung the ki sau khi hoang gia đuoc thanh lap. Chinh phu tap trung chi bat đau xuat hien ngay truoc va trong thoi gian cua Thai tu Shotoku (572-622). Thien hoang ve co ban la mot hien than cua su hoa hop thieng lieng hon la nguoi đung đau cua mot chinh quyen cai tri thuc te. Tai Nhat Ban, luon luon de dang cho cac lanh chua đay tham vong nam giu quyen luc thuc te, vi cac vi tri nhu vay khong mau thuan voi vi tri cua Thien hoang. Chinh phu nghi vien ngay nay tiep tuc ton tai ben canh Thien hoang nhu cac tuong quan, quan nhiep chinh, lanh chua, nguoi giam ho... truoc kia.
Trong lich su, danh hieu "Tenno" o Nhat Ban chua bao gom chi đinh lanh tho nhu la truong hop voi nhieu vi vua chau Au. Vi tri cua Thien hoang la mot hien tuong lanh tho đoc lap - Thien hoang la Thien hoang, tham chi neu ong co thuoc ha trong mot tinh.


= Minh Tri Duy tan =

Sau khi Tau Đen cua Pho Đe đoc Matthew C. Perry cua Hai quan Hoa Ky dung vu luc buoc Nhat Ban mo lai giao dich thuong mai voi nuoc ngoai va viec Mac phu khong co kha nang can tro cuoc tan cong cua nhung "ke man ro", Thien hoang Komei bat đau khang đinh quyen luc chinh tri cua ong. Đen đau nhung nam 1860, moi quan he giua trieu đinh va Mac phu đa bi thay đoi mot cach triet đe. Cac lanh đia bat man va ronin bat đau tu hoi duoi khau hieu sonno joi ("ton tho hoang đe, truc xuat nhung ke man ro"). Cac lanh đia cua Satsuma va Choshu, ke thu truyen kiep cua Tokugawa đa tan dung cuoc khung hoang nay đe đoan ket cac luc luong cua ho va gianh đuoc mot chien thang quan su quan trong ben ngoai Kyoto chong lai luc luong cua Tokugawa.
Nam 1868, Mac phu bi giai tan. Mot hien phap moi đa mo ta Thien hoang la "nguoi đung đau đe che, ket hop trong chinh nguoi la chu quyen", ma quyen loi bao gom xu phat va ban hanh phap luat, chap hanh va thuc hien "menh lenh toi cao cua quan đoi va hai quan". Mot hoi nghi đuoc tao ra vao nam 1893 cung ton Thien hoang la nha lanh đao cua So chi huy đe quoc.


= Sau The chien thu hai =
Vai tro cua Thien hoang la nguoi đung đau cua Than đao Quoc gia bi loi dung trong thoi gian chien tranh đe tao ra mot su ton sung hoang gia đa dan đen chien thuat tan cong cam tu than phong va cac hanh vi cuong tin khac. Đieu nay đa dan đen viec Tuyen bo Potsdam yeu cau viec "phai xac đinh thoi han cho viec loai bo tat ca cac quyen han va anh huong cua nhung nguoi đa lua doi nguoi dan Nhat Ban bat tay vao cuoc chinh phuc the gioi".
Sau khi Nhat đau hang, quan Đong minh đa ban hanh Chi thi Than đao đe chia tach nha tho khoi nha nuoc trong pham vi toan Nhat Ban, dan đen Tuyen ngon nhan gian cua Thien hoang đuong nhiem. Sau đo, mot hien phap moi đa đuoc soan thao đe xac đinh vai tro cua Thien hoang va chinh phu. Hien phap quy đinh ve mot The che Đai nghi cua chinh phu va đam bao cac quyen co ban nhat đinh. Theo cac đieu khoan cua no, Thien hoang la "bieu tuong cua Quoc gia va cua su thong nhat cua nhan dan"  va nam mot vai tro hoan toan theo nghi le ma khong co su so huu chu quyen.
Hien phap, hay con đuoc goi la "Hien phap Nhat Ban" (日本國憲法, Nihonkoku-Kenpo), "Hien phap thoi hau chien" (戦後憲法, Sengo-Kenpo) hoac "Hien phap Hoa binh" (平和憲法, Heiwa-Kenpo), đuoc lap ra theo su chiem đong cua Đong minh sau Chien tranh the gioi thu hai va đuoc du đinh la nham đe thay the che đo quan chu va quan phiet tuyet đoi truoc đo cua Nhat Ban voi mot hinh thuc dan chu tu do. Hien nay, đay la mot tai lieu co ban va khong he bi sua đoi ke tu khi no đuoc thong qua.


Nguon goc ten goi Ban đau, nguoi cai tri cua Nhat Ban đuoc goi la Đai Hoa đai vuong (大和大王; Yamato-okimi; nghia la Đai vuong cua Yamato), Oa vuong (倭王; nghia la Vua cua Oa quoc), hoac Tri thien ha Đai vuong (治天下大王; Ame-no-shita shiroshimesu okimi hoac Sumera-no-mikoto; nghia la Đai vuong cai tri thien ha), can cu trong nguon co thu cua Nhat Ban va Trung Quoc truoc the ki thu VII.
Cum tu Thien hoang (天皇; Tenno hay Sumera mikoto), anh huong tu cach goi cua Thien Đe cua Đao giao, cong voi danh xung mot thoi cua Đuong Cao Tong. Danh xung nay som nhat đuoc ghi lai o Phi Đieu tinh ngu nguyen lenh (飛鳥浄御原令; Asuka kiyomi hararyo), đuoc Thien hoang Tenmu che đinh va cong bo vao nam 689. Vi luc nay, Nhat Ban đa hinh thanh the che mo phong Trung Hoa, quyen cua nguoi đung đau đat nuoc khong chi goi gon la Quan hay Đai vuong nua, ma phai dung "Thien hoang" đe bieu thi quyen luc. Nguon goc cua danh xung nay, theo Nhat Ban thu ky cho la co tu khi Thien hoang Suiko gui thu ngoai giao voi nha Tuy:「"Đong Thien Hoang kinh Bach Tay Hoang đe" (东天皇敬白西皇帝)」, the nhung khi tra trong sach Trung Hoa lai khong he co thong tin nay, khong loai tru kha nang đay la mot thong tin hu cau hoa, tuong tu cach viet xuat than cua Thien hoang la hau due than linh.
Danh hieu "Thien hoang" đuoc cho la su dung boi cac Thien hoang co đai cho đen thoi Trung co. Sau mot thoi gian khong đuoc su dung, danh hieu nay đuoc su dung lai tu the ky 20, tuc thoi Thien hoang Chieu Hoa. Trong thoi ki gian đoan nay, cac vi Hoang đe Nhat Ban đeu su dung rat nhieu kinh xung khac nhau, co "Ngu so" (御所; Gosho), "Cam Ly" (禁裏; Kinri), van van... đeu đuoc su dung rong rai trong tieng Nhat cu. Đang ke nhat la co cum biet xung "Mikado" (御門; Ngu mon), theo nghia đen co nghia la 「"Canh cua ton kinh"」, tuc la cua cua cung đien hoang gia, dung đe chi ra nguoi đang song va so huu cung đien. Danh xung Mikado cung la cach đoc cua chu "Đe" (帝) trong danh vi Hoang đe cua Trung Hoa, do đo cum biet xung nay đa tung đuoc su dung rat rong rai trong mot khoang thoi gian dai đe chi cac quan chu Nhat Ban, nhu trong The Mikado, mot vo operetta cua the ky 19. Tuy nhien ngay nay thi biet xung nay đa loi thoi va khong con đuoc su dung nua.
Đen đau Thoi ky Minh Tri (1868), Nhat Ban khi phe chuan thu tin, phan bo cong van van dung danh hieu "Hoang đe" (皇帝; kotei). Sang đen nam Chieu Hoa thu 11 (1936), khi thi hanh thuyet Đai Đong A, Nhat Ban bat đau luon su dung danh hieu "Thien hoang" danh cho cac Hoang đe Nhat Ban.
Theo truyen thong cua nguoi Nhat, goi ten huy cua nguoi khac la thieu ton trong, nhat la nguoi co cap bac cao quy. Trong truong hop cua Hoang that thi van coi viec goi ten huy la khong thich hop. Ke tu thoi Minh Tri, theo le moi Thien hoang chi dung mot nien hieu va thuy hieu cua Thien hoang sau khi bang ha gom co nien hieu cong voi hai chu "Thien hoang". Truoc thoi Minh Tri, nien hieu đuoc thay đoi thuong xuyen hon va mieu hieu cua Thien hoang đuoc lua chon theo mot cach khac. Ben ngoai Nhat Ban, bat đau voi Thien hoang Chieu Hoa, cac Thien hoang thuong đuoc goi bang ten huy cua ho, ngay ca khi con song va sau khi chet. Vi du nhu, Thien hoang Chieu Hoa truoc đay thuong đuoc goi la Hirohito trong tieng Anh, mac du ong khong bao gio đuoc goi la Hirohito tai Nhat Ban, va đuoc đoi ten thanh Chieu Hoa sau khi chet va la cai ten duy nhat ma nguoi noi tieng Nhat hien đang su dung khi đe cap đen ong.
Thien hoang đuong nhiem thuong đuoc goi bang danh hieu Tenno heika (天皇陛下; Thien hoang be ha) hoac Kinjo Heika (今上陛下; Kim thuong be ha). Truoc đo, khi cum tu mikado con thong dung, đuong kim hoang đe đuoc goi la Togin no Mikado (当今の帝; đuong kim chi đe). Cac Thien hoang (va hoang hau) qua cac thoi ki, dau la trung co hay can đai, đeu su dung kinh ngu co la Be ha (陛下; heika).


Truyen thong ket hon Trong suot lich su, Thien hoang va quy toc Nhat Ban bo nhiem vi tri cua Chinh cung, ben canh đo con co he thong phi tan va Nu quan, Cung nu.
Cac trieu đai hoang gia Nhat Ban luon thuc hanh che đo đa the, mot truyen thong chi ket thuc vao khoang Thoi ky Đai Chinh (1912-1926). Ben canh Hoang hau, Thien hoang van co the va gan nhu luon luon lay them mot so thu cung voi nhieu thu bac khac nhau. Sau mot sac lenh cua Thien hoang Ichijo, mot so Thien hoang tham chi đa co đen hai Hoang hau, phan biet la Hoang hau (皇后; kogo) va Trung cung (中宮; chugu). Voi che đo đa the, gia toc hoang gia co the co nhieu con chau hon. Con cua thu cung thuong đuoc cong nhan la hoang tu va do vay co the đuoc cong nhan la nguoi thua ke ngai vang neu Hoang hau khong sinh đuoc mot nguoi thua ke. Trong viec ngoi noi, con cua Hoang hau thuong đuoc lua chon hon la con trai cua Thu cung. Vi vay, viec chon vo cho Thai tu, tuc la Hoang hau tuong lai, co tam quan trong lon.
Ro rang, truyen thong lau đoi nhat cua cuoc hon nhan chinh thuc trong cac trieu đai quan chu la mot cuoc hon nhan giua cac thanh vien trong trieu đai, tham chi giua anh chi em mang mot nua dong mau, chu va chau gai. Hon nhan nhu vay đuoc coi la đe bao ton tot hon dong mau hoang gia, hay nham vao viec sinh ra mot đua tre mang tinh bieu tuong cua su hoa giai giua hai chi nhanh cua cac trieu đai quan chu. Con gai cua nguoi khong phai hoang gia van la the thiep, mot thuc te keo dai cho đen khi Thien hoang Shomu (701-706) chon chinh the cho ong la Hoang hau Komyo, mot nguoi thuoc Gia toc Fujiwara.
Cung nhu nhieu nuoc khac, hoang gia Nhat Ban luon lien minh voi nhung the luc manh. Nhieu lien minh nhu the đa đuoc thiet lap thong qua hon nhan. Nhung cuoc hon nhan nhu vay đa som tro thanh mot truyen thong đieu khien cac cuoc hon nhan cua nhung the he sau nay, mac du lien minh thuc te ban đau đa mat đi y nghia thuc su cua no. Mot mo hinh đuoc lap đi lap lai la nguoi con re thuoc hoang gia luon nam duoi su anh huong cua nguoi cha vo khong thuoc hoang gia. Bat đau tu the ky VII va VIII, Thien hoang chu yeu lay phu nu cua gia toc Fujiwara lam chinh cung - nhung nguoi hau nhu la me cua Thien hoang tuong lai. Đieu nay đuoc che giau bang truyen thong ket hon giua nhung nguoi thua ke cua cac vi than trong Than đao: hau due cua Thien Chieu Đai Than voi con chau cua mot vi than thuoc gia toc Fujiwara. Con cai cua hoang gia, nhung nguoi thua ke cua đat nuoc, voi nguon goc đen tu hai vi than đuoc coi rat phu hop - hoac it nhat la phu hop voi cac lanh chua Fujiwara hung manh, nhung nguoi nhan đuoc uu tien trong cac cuoc hon nhan cua hoang gia. Thuc te đang sau nhung cuoc hon nhan nhu vay la mot lien minh giua mot hoang tu cua trieu đinh va mot lanh chua Fujiwara (cha vo hoac ong ngoai cua hoang tu), nguoi voi cac nguon luc cua minh se ho tro hoang tu len ngoi va thuong xuyen nam quyen kiem soat chinh phu. Nhung sap xep nay tao ra truyen thong nhiep chinh (Sessho va Kampaku), voi cac vi tri nay chi đuoc giu boi mot lanh chua thuoc Ngu Nhiep Gia (五摂家; go sekke) cua gia toc Fujiwara.
Truoc đo, cac Thien hoang thuong ket hon voi nhung phu nu tu gia đinh cua cac lanh chua Soga va phu nu cua chinh gia toc hoang gia, tuc la anh em ho va tham chi la chi em (chi em cung cha khac me/cung me khac cha). Mot so nguoi cua hoang gia thuoc the ky thu V va thu VI nhu Thanh Đuc Thai tu la con cua cac cap vo chong nhu vay. Nhung cuoc hon nhan nay thuong la lien minh hoac cong cu đe len ngoi: cac lanh chua Soga đam bao su thong tri cua minh khi vi hoang tu đuoc đat tren ngai vang la con roi do chinh lanh chua đo đieu khien; hay mot hoang tu bao đam su ket hop cua hai gia toc đe tang cuong quyen len ngoi cua chinh ong va con chau. Nhung cuoc hon nhan cung la mot phuong tien đe đanh dau mot su hoa giai giua hai nhanh cua trieu đinh.
Sau vai the ky, Thien hoang khong the nao chon bat cu ai tu nhung gia đinh ben ngoai đe lam chinh cung, mac cho nhung loi ich ve quyen luc hay su giau co do mot cuoc hon nhan nhu vay mang lai. Rat hiem khi mot hoang tu len ngoi ma nguoi me khong co nguon goc tu cac gia đinh đa đuoc phe duyet. Su can thiet truoc kia đa bien đoi thanh mot truyen thong nghiem ngat. Phu nu tu gia toc Fujiwara thuong lam hoang hau trong khi phi tan lai đen tu cac gia đinh quy toc it cao quy. Trong hang ngan nam, con trai cua mot nguoi nam cua hoang gia va mot phu nu cua toc Fujiwara thuong la nguoi đuoc noi ngoi. Nam chi ho cua Fujiwara goi la Ngu Nhiep Gia gom: Ichijo (Nhat Đieu gia), Nijo (Nhi Đieu gia), Kujo (Cuu Đieu gia), Konoe (Can Ve gia) va Takatsukasa (Ung Tu gia) la nguon cung cap thai tu phi tu the ky thu VIII đen the ky XIX, tham chi thuong xuyen hon so voi con gai cua hoang than. Con gai cua gia toc Fujiwara do vay thuong la hoang hau va la me cua Thien hoang.
Su han che ve vo cua Thien hoang va Thai tu đa đuoc thuc hien ro rang hon trong thoi ky Minh Tri boi luat hoang gia nam 1889. Mot đieu khoan trong đo quy đinh rang con gai cua Ngu Nhiep Gia va con gai cua gia toc hoang gia thuong la co dau đuoc chon. Luat nay đuoc bai bo sau Chien tranh the gioi thu hai. Thai Thuong Thien hoang Binh Thanh, đa tro thanh thai tu đau tien trong hon mot ngan nam ket hon voi mot phu nu tu ben ngoai.


Chon cat Trong thoi ky Kofun, cai goi la "Tang le co xua" đa đuoc to chuc cho cac Thien hoang đa chet, nhung chi co nhung nghi thuc tang le tu cuoi giai đoan, von đuoc cac bien nien su mo ta chi tiet hon, đuoc biet đen. Chung tap trung xung quanh cac nghi thuc mogari, mot luu ky tam thoi giua cai chet va chon cat vinh vien .
Hoang hau Jito la nhan vat hoang gia Nhat đau tien đuoc hoa tang (vao nam 703). Sau đo, tru mot vai ngoai le, tat ca cac Thien hoang đeu đuoc hoa tang đen tan thoi ky Edo . Trong 350 nam tiep theo, chon o mo tro thanh nghi thuc tang le đuoc ua chuong. Vao nam 2013, Co quan noi chinh Hoang gia thong bao rang Thien hoang Akihito va Hoang hau Michiko se đuoc hoa tang sau khi chet .
Cho đen nam 1912, Thien hoang thuong đuoc chon o Kyoto . Tu Thien hoang Taisho tro đi, cac Thien hoang đuoc chon cat tai Nghia trang Hoang gia Musashi o Tokyo.


Ke thua Hoang gia Nhat Ban thuong tuyen bo ho đa Van the nhat he (万世一系; Bansei Ikkei), co nghia la "Cai tri tu thoi xa xua". Hang thien nien ky truoc, hoang gia Nhat Ban đa phat trien mot he thong truyen ngoi đac thu rieng. Hien nay, Nhat Ban su dung nghiem ngat quyen con truong, von bat nguon tu Nho giao thoi phong kien, sau đo đuoc du nhap them tu hien phap nuoc Pho, mot nuoc ma Nhat Ban đa chiu anh huong rat nhieu trong nhung nam 1870.
Cac nguyen tac kiem soat va tuong tac cua hoang gia duong nhu rat phuc tap va tinh vi, tham chi dan đen nhung ket qua mang phong cach rieng. Mot so nguyen tac chinh ro rang trong viec ke thua la:

Phu nu đuoc cho phep noi ngoi. Tuy nhien, viec phu nu len ngoi ro rang la rat hiem so voi nam gioi, thuong chi xay ra khi nguoi nam ke vi đang con qua nho, hoac khi co xung đot trieu chinh nen khong quyet đinh đuoc ngay nguoi ke vi (viec nay chi tung xay ra 8 lan trong lich su, thuong la chi em hoac con gai Thien hoang tien nhiem len ngoi). Ca tam nu thien hoang đo đeu khong ket hon hoac sinh con, sau khi thoai vi thi ho se truyen ngoi cho mot nguoi nam khac trong hoang toc đe ngai vang khong roi vao dong ho khac.
Nhan con nuoi la co the va la mot cach đuoc su dung nhieu đe tang so luong nguoi thua ke (tuy nhien, con nuoi phai la đua tre thuoc dong ho hoang toc đe ngai vang khong chuyen sang dong ho khac).
Thoai vi đuoc su dung rat thuong xuyen, va trong thuc te đa xay ra thuong xuyen hon so voi viec Thien hoang chet khi con tai vi. Trong nhung ngay đo, nhiem vu chinh cua Thien hoang la te le than linh, co chua rat nhieu cac nghi le lap đi lap lai von đuoc coi la mot dich vu ma sau khoang muoi nam, nguoi thoai vi se đuoc ton lam Thai Thuong Hoang.
Quyen con truong khong đuoc su dung tu truoc the ky 15, thay vao đo, trong thoi ky nay, hoang gia thuc hanh mot he thong luan chuyen. Thong thuong mot nguoi em trai (hay em gai) noi tiep cac anh chi em lon tuoi hon, tham chi ca trong truong hop nguoi tien nhiem đa co con noi doi. "Luot" cua the he tiep theo đen thuong xuyen hon sau mot so ca nhan thuoc the he truong boi. Xoay chuyen thuong xuyen giua hai hoac nhieu chi nhanh cua hoang gia, khien nhieu khi co toi hai nguoi anh em ho đa ke ngoi lan nhau. Thien hoang Go-Saga tham chi ra sac lenh thay đoi su luan phien chinh thuc giua nhung nguoi thua ke cua hai nguoi con trai cua ong, lam cho he thong nay tiep dien trong mot vai the ky (cuoi cung dan đen viec Shogun gay ra (hoac su dung) xung đot giua hai nhanh nay, Thien hoang "mien nam" va Thien hoang "mien bac"). Trong 500 nam gan đay, co le do anh huong cua Nho giao cung nhu đe tranh tranh chap ngoi vua, hau nhu luon la nguoi con trai ca cua Thien hoang se la nguoi len noi ngoi.

Trong lich su Nhat Ban, quyen len ngoi luon đuoc giao cho con chau thuoc nhanh nam tu dong doi hoang gia. Noi chung, phan lon Thien hoang la nam gioi, mac du trong so hon 126 Thien hoang đa co 8 nguoi la phu nu.
Hon 1.000 nam truoc, theo truyen thong thi mot Thien hoang len ngoi khi con tuong đoi tre. Mot hoang tu vua trai qua may nam đau đoi thi đa đuoc coi la phu hop va đu tuoi ke vi. Do vay, rat nhieu Thien hoang len ngoi khi con la tre con, tre nhat la 6 hoac 8 tuoi. Hang chuc Thien hoang đa thoai vi va song suot quang đoi con lai trong nhung lua, nhung nhieu nguoi van cai tri đang sau hau truong. Mot so Thien hoang tham chi con thoai vi đe đuoc nghi ngoi an nhan trong khi van con o tuoi thanh nien. Truyen thong nay đuoc the hien trong dan gian, san khau, van hoc, va cac hinh thuc khac cua van hoa Nhat Ban, noi ma Thien hoang thuong đuoc mo ta hoac phac hoa nhu la mot tre vi thanh nien.
Truoc thoi Minh Tri Duy tan, lich su Nhat co 8 nu Thien hoang, tat ca đeu la cong chua thuoc noi toc hoang gia, khong mot ai ke vi voi tu cach la vo hoac goa phu ngoai toc cua Thien hoang đa mat. Con gai va chau gai cua Hoang gia, tuy nhien, thuong len ngoi nhu mot cach lap đay "khoang trong ke vi" - neu mot nguoi nam phu hop ke vi đang khong co san hoac mot so chi ho cua hoang gia đang kinh đich lan nhau, vi vay ma mot thoa hiep la can thiet. Hon mot nua so nu Thien hoang đa tu thoai vi khi mot hau due nam phu hop đa đu tuoi đe cai tri. Bon nu Thien hoang, Suiko, Kogyoku va Jito, cung nhu Jingu trong than thoai, la goa phu cua cac Thien hoang đa chet va cung la cong chua mang dong mau hoang gia. Mot nguoi, Gemmei, la vo goa cua mot thai tu va cung la cong chua cua hoang gia. Bon nguoi khac, Gensho, Koken (hay Shotoku), Meisho va Go-Sakuramachi, la con gai đoc than cua cac Thien hoang truoc. Khong ai trong so cac nu hoang nay ket hon hoac sinh con sau khi ke vi (đe tranh ngoi vua roi vao dong ho khac).
Đieu 2 cua Hien phap Minh Tri nam 1889 ghi rang "Ngoi bau se đuoc truyen cho con chau cua hoang nam, theo quy đinh cua Luat Hoang gia". Luat Hoang gia nam 1889 co đinh viec chi con trai đuoc noi doi, va loai tru phu nu khoi viec ke thua ngoi vi. Trong truong hop dong chinh khong con ai ke vi, ngai vang se đuoc truyen cho nhanh phu gan nhat, van phai la nam gioi. Neu hoang hau khong sinh ra mot nguoi thua ke, Thien hoang co the lay them mot thu phi va con trai ong voi nguoi thu phi đo se đuoc cong nhan la nguoi thua ke ngai vang. Luat nay đuoc ban hanh trong cung mot ngay voi Hien phap Minh Tri, do đo đuoc huong trang thai can bang voi hien phap.
Đieu 2 cua Hien phap Nhat Ban, von ban hanh vao nam 1947 do luc luong chiem đong cua My viet ra va van co hieu luc, quy đinh rang "Ngai vang đuoc ke vi va su ke vi đo phai phu hop voi Luat Hoang gia do Quoc hoi thong qua." Hoang That Đien Pham ngay 16 thang 1 nam 1947 thong qua boi Đe quoc Nghi Hoi cuoi cung van giu lai đieu khoan khong cho phu nu ke vi cua bo luat nam 1889. Chinh phu cua thu tuong Yoshida Shigeru đa thong qua đao luat mot cach voi va đe tuan theo ban hien phap do Hoa Ky đinh ra, von co hieu luc vao thang 5 nam 1947. Trong mot no luc đe kiem soat quy mo cua gia đinh hoang gia, luat quy đinh rang chi co cac nam thanh vien hop phap cua hoang that co quyen ke vi; cong chua neu ket hon voi nguoi ngoai hoang that thi se bi phe bo tuoc vi cua minh va khong đuoc xem la thanh vien cua hoang that 
Theo Bo luat nam 1947, chi con duy nhat gia đinh Nhat hoang Hirohito va ba anh em cua ong van con giu danh hieu Hoang gia, hang tram thanh vien hoang toc thuoc cac chi ho xa hon (cac Oke) đeu bi mat danh hieu. Ngoai ra, Thien hoang va tat ca cac thanh vien khac trong Hoang gia khong đuoc quyen nhan con nuoi.


= Tinh trang hien nay =

Viec ke vi đuoc quy đinh boi luat cua Quoc hoi. Luat hien khong cho phep phu nu ke vi. Mot đe xuat nham lam thay đoi bo luat nay tung đuoc xem xet cho đen khi cong nuong Kiko sinh ha mot nguoi con trai.
Truoc su ra đoi cua Hisahito, con trai cua Hoang tu Akishino vao ngay 6 thang 9 nam 2006, co nay sinh mot van đe ve viec ke vi. Hoang tu Akishino la nguoi con trai duy nhat đuoc sinh ra trong gia đinh hoang gia tu nam 1965. Sau su ra đoi cua cong chua Aiko, đa co mot cuoc tranh luan cong khai ve viec sua đoi Luat Hoang gia hien tai đe cho phep phu nu ke vi, vi the he ke tiep cua Hoang gia đang khong co nguoi con trai nao.
Vao thang 1 nam 2005, Thu tuong Koizumi Junichiro bo nhiem mot uy ban đac biet gom cac tham phan, giao su đai hoc va cong chuc đe nghien cuu su thay đoi trong Luat Hoang gia va đe kien nghi voi chinh phu. Uy ban giai quyet van đe ve quyen ke vi vao ngay 25 thang 10 nam 2005 đa đe nghi sua đoi luat đe cho phep phu nu cua dong nam thuoc hoang gia đuoc quyen len ke vi. Ngay 20 thang 1 nam 2006, Thu tuong Koizumi Junichiro danh mot phan cua bai phat bieu hang nam cua ong đe noi ve cuoc tranh cai va hua hen se trinh len mot du luat cho phep phu nu len ngoi đe đam bao rang viec ke vi van se đuoc tiep tuc trong tuong lai mot cach on đinh.
Ngay sau khi co cong bo rang cong nuong Kiko mang thai đua con thu ba, Koizumi đa đinh chi ke hoach. Con trai cua ba, Hoang tu Hisahito, xep thu ba trong dong ke vi ngai vang theo luat ke vi hien hanh. Ngay 3 thang 1 nam 2007, Thu tuong Abe Shinzo tuyen bo rang ong se tu bo đe nghi thay đoi Luat Hoang gia .
Trong nhung nam gan đay, nhieu nguoi đa đe xuat viec khoi phuc danh hieu cho mot so Oke - chi ho cua Hoang gia truoc đay (đa bi tuoc tu cach thanh vien Hoang gia theo Bo luat nam 1947) hoac cho phep gia đinh hoang gia nhan nuoi cac thanh vien nam cua cac gia đinh hoang tu truoc đay, nhu mot giai phap cho viec ke vi ngai vang Nhat Ban (trong truong hop chi ho cua Thien Hoang Akihito khong con con trai noi ngoi).


Xem them Nhat Ban
Lich su Nhat Ban
Danh sach Thien hoang


Chu thich Tham khao Asakawa Kan'ichi (1903). The Early Institutional Life of Japan. Tokyo: Shueisha. OCLC 4427686; see online, multi-formatted, full-text book at openlibrary.org
Screech, Timon (2006). Secret Memoirs of the Shoguns: Isaac Titsingh and Japan, 1779–1822. London: RoutledgeCurzon. ISBN 0-7007-1720-X; ISBN 978-0-7007-1720-0.
Sakaiya Taichi, Muoi hai nguoi lap ra nuoc Nhat, Chuong I: Thai tu Shotoku, Đang Luong Mo bien dich, Nha xuat ban Chinh tri Quoc gia, Ha Noi, 2004.


Lien ket ngoai Japan opens imperial tombs for research
The Imperial Household Agency
List of the Emperors, accompanied with the regents and shoguns during their reign and a genealogical tree of the imperial family
The Emperor of Japan, explanation of the title of Emperor in the context of western terminology