Ho Lan (danh phap khoa hoc: Orchidaceae) la mot ho thuc vat co hoa, thuoc bo Mang tay, lop thuc vat mot la mam. Đay la mot trong nhung ho lon nhat cua thuc vat, va chung phan bo nhieu noi tren the gioi.
Vuon thuc vat hoang gia Kew liet ke 880 chi va gan 22.000 loai đuoc chap nhan, nhung so luong chinh xac van khong ro (co the nhieu toi 25.000 loai) do cac tranh chap phan loai hoc. So luong loai lan cao gap 4 lan so luong loai đong vat co vu hay hon 2 lan so luong loai chim. No chiem khoang 6–11% so luong loai thuc vat co hoa. Khoang 800 loai lan moi đuoc bo sung them moi nam. Cac chi lon nhat la Bulbophyllum (khoang 2.000 loai), Epidendrum (khoang 1.500 loai), Dendrobium (khoang 1.400 loai) va Pleurothallis (khoang 1.000 loai). Ho nay cung bao gom chi Vanilla (chi chua loai cay vani), Orchis (chi đien hinh) va nhieu loai đuoc trong pho bien nhu Phalaenopsis hay Cattleya.
Ngoai ra, ke tu khi du nhap cac loai tu khu vuc nhiet đoi vao trong the ky XIX thi cac nha lam vuon chau Au va Bac My đa bo sung them khoang 100.000 loai cay lai ghep va giong cay trong.
Hoa lan đuoc nguoi tieu dung ua chuong vi ve đep đac sac va cac hinh thuc đa dang cua chung. Cung giong nhu cay lan, hoa lan hau nhu co tat ca cac mau trong cau vong va nhung ket hop cua cac mau đo. Hoa lan nho nhat chi bang hat gao trong khi hoa lan lon nhat co đuong kinh khoang 1m.
Đa so cac loai hoa lan đuoc ban rong rai tren thi truong thuong khong co huong thom nhung trong tu nhien co rat nhieu loai hoa lan co mui thom đac trung. Vanilla la mot loai hoa lan ma huong thom đuoc dung trong cac loai am thuc cua the gioi va co nguon goc tu Mexico; trong khi đo co cac loai hoa lan toa ra mui nhu thit bi hong đe hap dan cac con trung.


Phan bo Ho Orchidaceae phan bo rong khap the gioi, gan nhu co the co mat trong moi moi truong song, ngoai tru cac sa mac va song bang. Phan lon cac loai đuoc tim thay trong khu vuc nhiet đoi, chu yeu la chau A, Nam My va Trung My. Chung cung đuoc tim thay tai cac vi đo cao hon vong Bac cuc, o mien nam Patagonia va tham chi tren đao Macquarie, gan voi chau Nam Cuc.
Danh sach duoi đay liet ke gan đung su phan bo cua ho nay:

Nhiet đoi chau My: 250 - 270 chi
Nhiet đoi chau A: 260 - 300 chi
Nhiet đoi chau Phi: 230 - 270 chi
chau Đai Duong: 50 - 70 chi
chau Au va on đoi chau A: 40 - 60 chi
Bac My: 20 - 25 chi


Phat sinh chung loai Cay phat sinh chung loai duoi đay lay theo APG III.


Phan loai Ho nay đuoc cong nhan trong moi he thong phan loai va he thong APG II nam 2003 đat no trong bo Asparagales.
Phan loai ho nay luon luon thay đoi, do cac nghien cuu moi van tiep tuc nhan dang nhieu yeu to phan loai moi.
Hien tai nguoi ta cong nhan 5 phan ho. Bieu đo duoi đay đuoc lap theo he thong APG:


Tien hoa Mot nghien cuu đang trong tap chi Nature đa chi ra rang nguon goc ho Lan co xuat phat điem lau đoi hon so voi du tinh ban đau, co le khoang 76-84 trieu nam truoc. Mot con ong cua loai ong khong ngoi tuyet chung, voi danh phap Proplebeia dominicana, đuoc tim thay bi mac trong ho phach the Miocen khoang 15-20 trieu nam truoc. Con ong nay mang phan hoa cua mot loai lan truoc đay khong ro, Meliorchis caribea, tren cac canh cua no. Đay la chung cu đau tien ve lan hoa thach cho toi nay. Loai lan tuyet chung M. caribea nay đuoc đat trong tong Cranichideae, phan tong Goodyerinae (phan ho Orchidoideae).
Đieu nay chi ra rang ho Lan co the co nguon goc co đai va đa phat sinh khoang 76-84 trieu nam truoc trong thoi ky Hau Creta. Noi cach khac, cac loai lan co the cung ton tai voi khung long. No cung chi ra rang vao thoi gian đo con trung la cac sinh vat thu phan tich cuc cho cac loai lan. Theo M.W. Chase va ctv. (2001) thi đia ly sinh hoc chung va mo hinh phat sinh loai cua ho Orchidaceae chi ra rang chung tham chi con co hon va co the đa phat sinh khoang 100 trieu nam truoc.
Su dung phuong phap đong ho phan tu, nguoi ta co the xac đinh nien đai cua cac nhanh chinh trong ho Lan. Đieu nay cung xac nhan rang phan ho Vanilloideae la nhanh tai su phan đoi co so cua lan voi nhi đon, va phai tien hoa rat som trong su tien hoa cua ho nay. Do chi Vanilla trong phan ho nay co mat tai nhieu noi tren the gioi trong cac khu vuc nhiet đoi va can nhiet đoi, tu chau My qua chau A, New Guinea va Tay Phi, va cac luc đia đa bat đau tach ra khoang 100 trieu nam truoc, nen trao đoi quan sinh vat đang ke phai xay ra sau su chia tach nay (do nien đai cua Vanilla đuoc uoc tinh khoang 60-70 trieu nam truoc).


Cac chi Cac chi duoi đay la đang chu y nhat trong ho Lan.


Hoa phong lan trong hoi hoa Xem them Hoang lan
Ngoc lan
Hoa lan tai Viet Nam
Cong sinh


Ghi chu Tham khao Batygina T. B., Bragina E. A., Vasilyeva E. 2003. The reproductive system and germination in orchids. Acta Biol. Cracov. ser. Bot. 45: 21-34.
Berg Pana H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart, Đuc
Kreutz C. A. J. 2004. Kompendium der Europaischen Orchideen. Catalogue of European Orchids. Kreutz Publishers, Landgraaf, Ha Lan
D. Lee Taylor va Thomas D. Bruns: Independent, specialized invasions of ectomycorrhizal mutualism by two nonphotosynthetic orchids Luu tru ngay 17 thang 7 nam 2012 tai Wayback Machine; Proc. Natl. Acad. Sci. Hoa Ky; quyen 94, trang 4510-4515, 4-1997


Lien ket ngoai Ho Lan Orchidaceae tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Hoa phong lan tren trang Sinh vat rung Viet Nam
Ky thuat Trong Lan Dendrobium - Song ngu Anh Viet - Tac gia Nghe nhan Hai Rieu Nguyen Van Hai- Ky Su Canh Nong Luong Trong Nhan hieu đinh & chuyen ngu-Nha xuat ban Thoi Đai-2013.
(tieng Anh)

Orchid (plant) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
List of plants in the family Orchidaceae tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Encyclopedia of Tropical Orchids Luu tru ngay 15 thang 4 nam 2021 tai Wayback Machine
Orchid Care Forum Luu tru ngay 19 thang 7 nam 2017 tai Wayback Machine
Orchidaceae tren Kew
American Orchid Society - Orchid Web
Orange County Orchid Society - California
Orchid Photo Encyclopedia
Report on pollination tactics by orchids
Austrian Orchid Society
OrchidWorks, a photo album and overview of a variety of Orchids
Hoa lan dai cua Nhat Ban lavon's art gallery: Orchidaceae
“Orchidelirium”: Hoi chung cuong Hoa Lan, con đien xuat phat tu nhung ke me đam hoa Lan giau su trong thoi đai Victoria - Codai