Telmatherina sarasinorum la mot loai ca nuoc ngot thuoc chi Telmatherina nam trong ho Telmatherinidae. Loai nay đuoc mo ta lan đau tien vao nam 1991.


Tu nguyen Tu đinh danh cua loai đuoc đat theo ho cua hai nha tu nhien hoc nguoi Thuy Si, đong thoi cung la anh em ho bon đoi, Paul Sarasin (1856–1929) va Fritz Sarasin (1859–1942). Ca hai la nhung nguoi đa phat hien ra ho Matano va ho Towuti (Sulawesi, Indonesia), va thu thap cac mau vat đau tien cua nhung loai Telmatherina.


Pham vi phan bo va moi truong song T. sarasinorum la mot loai đac huu cua đao Sulawesi (Indonesia), va chi đuoc tim thay o ho Matano.
Qua quan sat, T. sarasinorum co hai moi truong song đuoc ghi nhan. Moi truong thu nhat la o vung nuoc nong, đay phang, co nhieu soi va đa cuoi xen lan cat; moi truong thu hai la o vung nuoc sau hon voi đay doc, noi co nhung than, re hoac canh cay đo xuong, đuoc phu đay rong tao hay bot bien nuoc ngot. O ca hai moi truong nay, T. sarasinorum ua tap trung o nhung khu vuc duoi bong ram cua cay coi ven ho đe đe trung, tuy nhien lai khong xuat hien o noi co qua nhieu soi đa hay anh sang mat troi chieu roi truc tiep.


Loai bi đe doa Hoat đong khai thac mo va khai thac go ven ho Matano lam anh huong đen su sinh soi cua Telmatherina, la nhung loai ma trung cua chung phai bam vao thuc vat thuy sinh va đa đe phat trien. Đap nuoc xung quanh ho Matano cung đuoc cho la đa lam xao tron chu ky sinh san cua nhung loai ca trong ho, nhat la o khu vuc nuoc nong. Chat thai va nuoc thai tu cac khu đinh cu gan đo đo truc tiep ra ho, lam tang muc đo boi lang gay ra su suy giam chat luong moi truong song. Chua ke, nhung loai ca xam lan, đac biet la ca la han va bay con lai cua no, đang canh tranh va an thit nhung loai ca đac huu trong ho Matano. Vi vay, hau het nhung loai Telmatherina đeu đang trong tinh trang bi đe doa, va T. sarasinorum đuoc xep vao Loai sap bi đe doa.


Mo ta Chieu dai co the toi đa đuoc ghi nhan o T. sarasinorum la 6,6 cm. Loai nay co vay nhon, vay lung va vay hau mon lon, co the cham đen nua sau cua vay đuoi khi gap lai o nhung con đuc.
T. sarasinorum la loai đa hinh, voi ba kieu hinh mau co the đuoc biet đen o chung la mau vang, mau xanh đen va mau xam. Ngoai ra, co them hai kieu hinh đuoc ghi nhan o loai ca nay dua vao đac điem co the, la T. sarasinorum "mieng lon" va T. sarasinorum "đau to". Mot đieu đac biet o T. sarasinorum la ca đuc buoc vao thoi điem sinh san co đen nam kieu mau đuoc quan sat va ghi nhan: than xanh đen voi vay trong suot/hoi trang; than xanh đen vay vang; than xam vay vang; than xam vay đen; mau vang toan co the.
O nhom Telmatherina "vay nhon" (bao gom ca T. sarasinorum), ca cai co mau nau phot vang, va co the anh mau xanh lam nhat.


Sinh thai hoc Vao mua sinh san, T. sarasinorum co the hop thanh mot nhom len đen 400 ca the. Ca đuc thuc hien man tan tinh bang cach cang rong vay lung va vay hau mon, boi vong tron đe thu hut ca cai. Nhung con đuc đon le khong ghep đoi, hay goi la nhung "ke len lut", thuong boi theo sau nhung cap đuc-cai va chi cho co hoi đe an trung tu nhung cap đoi nay.
Khong chi an nhung qua trung moi đe cua đong loai, T. sarasinorum con co the an ca trung cua nhung loai cung chi. Nhung con T. sarasinorum đuc đuoc nhin thay đa tan tinh va "du do" nhung con Telmatherina antoniae cai đe trung, va sau khi T. antoniae cai roi đi, T. sarasinorum đuc đa an nhung qua trung nay. T. sarasinorum đuc đoi khi cung bao ve mot cap T. antoniae đang giao phoi bang cach chien đau voi tat ca cac loai ca khac đen gan, ke ca nhung con T. sarasinorum đuc khac co y đinh gianh nguon trung voi no. Ho Matano đuoc cho la co mat đo sinh vat phu du kha thap. Viec T. sarasinorum an trung cua cac loai khac co the la nham bo sung them nguon dinh duong.
Trong cuoc chien gianh ca cai, nhung con T. sarasinorum đuc chien đau kha kich liet. Ca đuc that the trong cuoc tranh gianh nay co the lam "ke thu ba" chen vao cuoc giao phoi cua cap đuc-cai đo. Do T. sarasinorum khong phai la loai danh thoi gian cham soc con non nen se khong co kha nang phan biet giua phoi trong trung co quan he cha con voi chung hay khong. Theo ket qua nghien cuu cua Gray va cac cong su, xac suat xay ra viec an trung do chinh minh thu tinh o T. sarasinorum đuc tang len khi co su xuat hien cua nhung con đuc la "ke thu ba" nay, đuoc cho la mot dau hieu ma T. sarasinorum đuc nhan thay moi quan he cha con khong đuoc chac chan.


Tham khao