Brasil, quoc hieu la Cong hoa Lien bang Brasil, la quoc gia lon nhat Nam My. Brasil la quoc gia lon thu nam tren the gioi ve dien tich va lon thu bay ve dan so voi hon 212 trieu nguoi (so lieu 2024). Brasil la quoc gia noi tieng Bo Đao Nha duy nhat o chau My va lon nhat tren the gioi.
Nuoc nay tiep giap voi 11 quoc gia va vung lanh tho bao gom Venezuela, Guyana, Suriname va Guyane thuoc Phap ve phia bac, Colombia ve phia tay bac, Bolivia va Peru ve phia tay, Argentina va Paraguay ve phia tay nam va Uruguay ve phia nam. Phia đong Brasil la mot đuong bo bien dai 7.491 km tiep giap voi Đai Tay Duong. Lanh tho Brasil bao gom nhieu quan đao nhu Fernando de Noronha, Đao san ho Rocas, Saint Peter va Paul Rocks, va Trindade va Martim Vaz. Brasil tiep giap voi tat ca cac nuoc o Nam My khac tru Ecuador va Chile.
Brasil la thuoc đia cua Bo Đao Nha tu khi Pedro Alvares Cabral đat chan đen nam 1500 cho đen nam 1815 khi nuoc nay đuoc nang len cho Vuong quoc Lien hiep Bo Đao Nha, Brasil va Algarve. Lien ket thuoc đia tan vo nam 1808 khi thu đo cua Vuong quoc Bo Đao Nha đuoc chuyen tu Lisboa đen Rio de Janeiro sau khi Napoleon xam luoc Bo Đao Nha. Brasil gianh đuoc đoc lap tu Bo Đao Nha vao nam 1822. Đau tien la Đe quoc Brasil, sau đo tro thanh mot nen cong hoa vao nam 1889 mac du co quan lap phap luong vien hay bay gio la quoc hoi đa co tu nam 1824, khi hien phap đau tien đuoc thong qua. Hien phap hien nay xac lap Brasil la mot nuoc cong hoa lien bang. Lien bang đuoc hinh thanh boi lien hiep cua Quan lien bang, 26 bang va 5.564 khu tu quan.
Kinh te Brasil la nen kinh te lon thu chin tren the gioi theo GDP danh nghia va thu bay dua tren GDP suc mua tuong đuong. Đay la mot trong nhung nen kinh te co toc đo tang truong nhanh nhat the gioi. Cai cach kinh te đa đem lai cho đat nuoc su cong nhan moi cua quoc te. Brasil la thanh vien cua Lien Hop Quoc, G20, CPLP, Lien minh Latinh, To chuc cac bang Ibero–My, Mercosul, Lien minh cac Quoc gia Nam My, BRIC. Brasil cung la noi co moi truong tu nhien va hoang da phong phu va nhieu tai nguyen tu nhien o cac khu đuoc bao ton.


Lich su = Thoi ky Tien Colombo =

Nhung hoa thach đuoc tim thay tai Brazil la bang chung ve viec con nguoi đa đen đinh cu tai vung đat nay it nhat 8000 nam ve truoc. Tuy nhien cau hoi ve viec ai la nguoi đau tien đen Brazil van con la mot van đe gay tranh cai. Nhin chung cac nha khao co hoc cho rang đo la nhung tho san nguoi chau A di cu qua eo bien Bering qua Alaska, xuong chau My roi đen Brasil. Tuy nhien mot so nha khao co khac lai cho rang nhung cu dan co hon tai Brazil co nguon goc gan voi nguoi chau Uc va chau Phi ban đia.
Trong khi nguoi da đo phia tay day nui Andes phat trien nhung quoc gia thanh thi co nen van hoa cao, tieu bieu nhu Đe che Inca o Peru thi nguoi da đo o Brazil lai song theo hinh thuc ban du muc gom san ban, đanh bat ca va trong trot. Ho khong co chu viet hay xay dung nhung cong trinh kien truc quy mo cho nen viec tim hieu ve ho rat kho khan, chu yeu la qua đo gom. Khi nguoi chau Au tim ra Brazil, mat đo tho dan o Brasil rat thap, dan so chi khoang 1 trieu nguoi. Ngay nay, tho dan da đo o Brzsil mot phan bi lai voi cac chung toc khac hoac song nguyen thuy trong nhung rung Amazon.


= Thuoc đia Brasil =

Brasil đuoc kham pha boi nha tham hiem Pedro Alvares Cabral nguoi Bo Đao Nha vao ngay 22 thang 4 nam 1500.
Thoi gian đau, nguoi Bo Đao Nha khong may man ma voi Brasil ma tap trung nhieu hon vao cac hoat đong thuong mai voi Trung Quoc, An Đo va Indonesia. Voi nguon tai nguyen va đat đai chua khai pha het suc lon, nhieu nuoc chau Au khac nhu Phap va Ha Lan cung muon lap thuoc đia tai Brasil song cuoi cung đeu that bai truoc nguoi Bo Đao Nha.
Ten goi Brasil bat nguon tu ten mot mat hang xuat khau chu luc cua vung đat nay: cay vang (trong tieng Bo Đao Nha la Pau-Brasil), mot loai cay cung cap nhua đe lam pham nhuom mau đo. Sang the ky XVII, mia dan thay the cay vang đe tro thanh mat hang xuat khau chu luc cua Brasil. Cac quy toc va chu đat nguoi Bo Đao Nha đa lap ra cac đon đien trong mia rong lon va bat hang trieu nguoi da đen tu chau Phi sang lam no le lam viec tren cac đon đien nay. Nguoi da đen bi đoi xu rat khac nghiet nen ho đa nhieu lan noi day đau tranh, ma tieu bieu la cuoc khoi nghia nam 1835 tai Salvador, Bahia song thuong khong thanh cong.


= Đe che Brazil =

Vao nam 1808, đe chay tron khoi quan đoi Napoleon, hoang gia Bo Đao Nha cung chinh phu đa di cu đen thu đo luc bay gio cua Brasil la Rio de Janeiro. Đay la su di cu xuyen luc đia cua mot hoang toc duy nhat trong lich su. Nam 1815, vua Joao VI cua Bo Đao Nha tuyen bo Brazil la mot vuong quoc hop nhat voi Bo Đao Nha va Algarve (nay la mien nam Bo Đao Nha). Tu đo, ve mat danh nghia thi Brazil khong con la mot thuoc đia nua nhung quyen nhiep chinh thi van nam trong tay cua Bo Đao Nha. Khi Joao VI tro ve Bo Đao Nha vao nam 1821, con trai ong la Pedro len noi ngoi vua Brazil. Ngay 7 thang 9 nam 1822, truoc phong trao đau tranh cua nguoi dan, Pedro đa tuyen bo Brasil ly khai khoi Bo Đao Nha ("Đoc lap hay la Chet") va thanh lap Đe che Brasil đoc lap. Vua Pedro tu phong danh hieu Hoang đe Pedro I cua Brasil va thuong đuoc biet đen voi ten goi Dom Pedro.
Hoang đe Pedro I tro ve Bo Đao Nha vao nam 1831 do nhung bat đong voi cac chinh tri gia Brazil. Con trai ong la vua Pedro II len ngoi nam 1840 khi moi 14 tuoi sau 9 nam che đo nhiep chinh. Pedro II đa xay dung mot che đo quan chu gan giong nghi vien keo dai đen nam 1889 khi ong bi phe truat trong mot cuoc đao chinh đe thanh lap nuoc cong hoa. Truoc khi ket thuc thoi gian cai tri cua minh, vua Pedro II đa xoa bo che đo chiem huu no le tai Brasil vao nam 1888. Đay cung chinh la nguyen nhan khien ong bi gioi chu no cam ghet va loai bo khoi ngai vang.


= Nen Cong hoa cu (1889-1930) =
Pedro II bi phe truat vao ngay 15 thang 11 nam 1889 trong mot cuoc đao chinh quan su cua nhung nguoi cong hoa. Tuong Deodero de Fonseca, nguoi lanh đao cuoc đao chinh đa tro thanh tong thong tren thuc te đau tien cua Brazil. Ten cua đat nuoc đuoc đoi thanh Cong hoa Hop chung quoc Brasil (đen nam 1967 thi đoi lai thanh Cong hoa Lien bang Brasil nhu ngay nay). Trong khoang thoi gian tu nam 1889 đen nam 1930, Brazil la mot quoc gia voi chinh phu theo the che dan chu lap hien, voi chuc tong thong luan phien giua hai bang lon la Sao Paulo va Minas Gerais.
Đen cuoi the ky XIX, ca phe đa tro thanh mat hang xuat khau chu luc cua Brasil thay cho đuong mia. Viec buon ban ca phe voi nuoc ngoai đa lam nen su thinh vuong cua Brazil ve mat kinh te, đong thoi cung thu hut mot so luong đang ke nguoi nhap cu đen tu cac quoc gia chau Au, chu yeu la Italia va Đuc. Dan so tang len cung voi nguon nhan cong doi dao đa cho phep đat nuoc Brasil phat trien cac nganh cong nghiep va mo rong lanh tho vao sau hon trong luc đia.
Thoi ky nay, voi ten goi la "Nen Cong hoa cu" ket thuc vao nam 1930 do mot cuoc đao chinh quan su ma sau đo Getulio Vargas len chuc tong thong.


= Chu nghia dan tuy va su phat trien (1930-1964) =
Getulio Vargas len nam quyen sau cuoc đao chinh cua gioi quan su nam 1930. Ong đa cai tri Brazil nhu mot nha đoc tai voi nhung thoi ky dan chu xen ke. Sau nam 1930, chinh phu Brasil van tiep tuc thanh cong trong cac du an phat trien nong nghiep, cong nghiep va mo mang vung lanh tho noi đia rong lon cua Brasil.
Tong thong Getulio Vargas đa cai tri nhu mot nha đoc tai trong hai nhiem ky 1930-1934 va 1937-1945. Ong tiep tuc đuoc bau lam tong thong Brazil trong khoang thoi gian 1951-1954. Getulio Vargas đa co nhung y tuong moi ve nen chinh tri cua Brasil đe thuc đay hon nua su phat trien đat nuoc. Ong hieu rang trong boi canh nen cong nghiep đang phat trien manh tai Brasil luc bay gio, nhung nguoi cong nhan se tro thanh mot the luc chinh tri đong đao tai đay, kem theo mot hinh thuc quyen luc chinh tri moi - chu nghia dan tuy. Nam bat đuoc đieu đo, tong thong Vargas đa kiem soat nen chinh tri cua Brazil mot cach tuong đoi on đinh trong vong 15 nam đen khi ong tu tu vao nam 1954.
Sau hai giai đoan đoc tai duoi thoi tong thong Getulio Vargas, nhin chung che đo dan chu đa chiem uu the tai Brazil trong khoang thoi gian 1945-1964. Mot trong nhung su kien quan trong dien ra trong thoi ky nay la thu đo cua Brasil đuoc chuyen tu thanh pho Rio de Janeiro sang thanh pho Brasilia.


= Che đo đoc tai quan su (1964-1985) =
Nhung khung hoang ve mat kinh te, xa hoi đa dan toi cuoc đao chinh cua gioi quan su vao nam 1964. Cuoc đao chinh đa nhan đuoc su giup đo mot so chinh tri gia quan trong, vi du nhu Jose de Magalhaes Pinto, thong đoc bang Minas Gerais va nhan đuoc su hau thuan cua chinh phu My. Sau cuoc đao chinh, mot giai đoan đoc tai quan su đuoc thiet lap tai Brasil trong vong 21 nam voi viec quan đoi kiem soat toan bo nen chinh tri cua đat nuoc. Nen kinh te Brazil đa đat đuoc muc tang truong than ky trong giai đoan cam quyen cua chinh phu quan su tu nam 1968 đen 1980 (giai đoan nay đuoc đe cap đen bang cum tu "Phep mau Brasil). Bo mat cua đat nuoc thay đoi nhanh chong (nam 1960 55% dan so Brasil van con song o nong thon, đen nam 1980 đa co 67% dan so Brasil song o cac thanh thi ). Giai đoan tang truong nay chi cham dut vao nam 1979 do tac đong cua cuoc khung hoang gia dau.


= Brazil tu nam 1985 đen nay =
Nam 1985, Brazil bat đau quay tro lai tien trinh dan chu. Tancredo Neves đuoc bau lam tong thong nhung ong đa qua đoi truoc khi tuyen the nham chuc, pho tong thong Jose Sarney đuoc cu len thay the. Vao thang 12 nam 1989, Fernando Collor de Mello đuoc bau lam tong thong va ong đa danh nhung nam đau tien cua nhiem ky đe khac phuc tinh trang sieu lam phat cua Brazil, luc bay gio đa đat muc 25% moi thang. Nhung tong thong ke nhiem ong đa tiep tuc duy tri cac chinh sach kinh te mo nhu tu do thuong mai va tien hanh tu nhan hoa cac xi nghiep cua nha nuoc.
Thang 1 nam 1995, Fernando Henrique Cardoso nham chuc tong thong Brazil sau khi đanh bai ung cu vien canh ta Lula da Silva. Ong đa co nhung ke hoach cai cach kinh te hieu qua va đua Brasil vuot qua cuoc khung hoang tai chinh nam 1998. Nam 2000, tong thong Condor đa yeu cau phai cong khai nhung tai lieu ve mang luoi cac che đo đoc tai quan su tai Nam My.
Ngay nay, mot trong nhung van đe kho khan nhat cua đat nuoc Brazil la su bat binh đang trong thu nhap cung nhu nhieu van đe xa hoi nhuc nhoi khac. Vao thap nien 1990, van con khoang mot phan tu dan so Brasil song duoi muc 1 đo la My mot ngay. Nhung cang thang ve xa hoi va kinh te nay đa giup ung cu vien canh ta Lula de Silva thang cu tong thong vao nam 2002. Sau khi nham chuc, cac chinh sach kinh te duoi thoi tong thong Cardoso van đuoc duy tri. Mac du co mot vai tai tieng trong chinh phu song nhieu chinh sach xoa đoi giam ngheo cua tong thong Silva đa thu đuoc thanh cong nhat đinh. Ong đa nang muc luong toi thieu tu 200 real len 350 real trong vong 4 nam, xay dung chuong trinh Fome Zero (Khong co nguoi đoi) đe giai quyet nan đoi trong tang lop nguoi ngheo tai Brazil. Nhung chinh sach nham giam ti le that nghiep va su phu thuoc vao dau lua cung đa mang lai hieu qua tich cuc. Nam 2010, Dilma Rousseff tro thanh vi tong thong nu đau tien cua Brazil. Tuy nhien, do su phan no va that vong tich luy trong nhieu thap nien boi tinh trang tham nhung, su tan bao cua canh sat, su thieu hieu qua cua he thong chinh tri va dich vu cong cong, nhieu cuoc bieu tinh on hoa cua nguoi dan đa no ra o Brasil ngay tu giua nhiem ky đau tien cua Dilma Rousseff. Ngay 31 thang 8 nam 2016, Thuong vien đa bo phieu 61-20 buoc Rousseff ve toi vi pham luat ngan sach va phe truat Dilma Rousseff khoi chuc vu tong thong. Ba bi cao buoc su dung trai phep ngan quy tu ngan hang nha nuoc đe tram vao tham hut ngan sach lien bang trong mot no luc nham tang cuong ti le ung ho trong cuoc bau cu tong thong nam 2014.
Michel Temer tro thanh Tong thong Brasil vao ngay 31 thang 8 nam 2016. Trong nam 2017, Toa an Toi cao đa yeu cau đieu tra 71 nha lap phap Brasil va chin bo truong trong noi cac cua Tong thong Michel Temer voi cao buoc co lien quan đen vu be boi tham nhung Petrobras. Chinh Tong thong Temer cung bi cao buoc la co hanh vi tham nhung.


Đia ly = Lanh tho va đia hinh =

Brasil la mot quoc gia rong lon. Tong dien tich cua nuoc nay la 8.514.876,599 km², chiem toi mot nua dien tich luc đia Nam My. Lanh tho Brasil tiep giap voi cac quoc gia va vung lanh tho la Argentina, Bolivia, Colombia, Guiana thuoc Phap, Guyana, Paraguay, Peru, Suriname, Uruguay va Venezuela. Brasil co quoc gia co dien tich lon thu nam tren the gioi, chi đung sau Nga, Canada, My va Trung Quoc. Lanh tho nuoc nay trai dai tren 4 mui gio khac nhau. Brasil con co mot đuong bo bien dai 7367 km tiep giap voi Đai Tay Duong.
Ve đia hinh, Brasil la mot trong nhung nuoc co nhieu he thong song lon nhat tren the gioi. Nuoc nay co tong cong 8 bon đia lon, nuoc cua cac con song đi qua cac bon đia nay đe thoat ra Đai Tay Duong. Song Amazon la con song lon nhat the gioi tinh theo dung luong nuoc va đong thoi la con song dai thu hai tren the gioi. Luu vuc song Amazon rong lon va mau mo đa tao đieu kien cho nhung canh rung mua nhiet đoi hung vi phat trien cung voi mot he thong sinh vat phong phu. Ngoai ra con phai ke đen he thong song Parana va phu luu cua no, song Iguacu, noi co thac nuoc Iguacu noi tieng. Ben canh đo con co cac song Negro, Sao Francisco, Xingu, Madeira va Tapajos. Mot so hon đao va đao san ho tren Đai Tay Duong cung thuoc chu quyen cua Brasil.
Đia hinh cua Brasil phan bo rat đa dang va phuc tap. Tuy nhien nhin chung ta co the chia đia hinh cua Brasil ra lam hai vung chinh. Phan lon lanh tho o phia bac cua Brasil la nhung vung đat thap đuoc che phu boi rung Amazon. Trong khi đo, phia nam cua nuoc nay co đia hinh chu yeu lai la đoi va nhung vung nui thap. Vung bo bien giap Đai Tay Duong co nhieu day nui cao, co đo cao so voi mat nuoc bien la 2900 m. Đinh nui cao nhat Brasil la đinh Pico da Neblina, cao 3.014 m thuoc cao nguyen Guiana.


= Khi hau =

Phan lon dien tich Brasil nam trong khoang tu xich đao cho đen đuong chi tuyen nam. Mac du 90% lanh tho Brasil nam trong vung nhiet đoi nhung giua vung nay voi vung khac tren đat nuoc van co nhung su khac biet kha lon ve khi hau. Tu bac xuong nam, khi hau Brasil chuyen dan tu khi hau nhiet đoi (giua chi tuyen nam va xich đao) cho đen khi hau can nhiet tuong đoi on hoa (nam duoi chi tuyen nam). Brasil co tong cong nam dang khi hau khac nhau: xich đao, nhiet đoi, nhiet đoi kho, nui cao va can nhiet đoi.
Nhiet đo trung binh nam quanh đuong xich đao kha cao, trung binh đat khoang 25 °C. Tuy nhien trong nhung ngay nong buc nhat cua mua ha, nhiet đo tai mot so vung cua Brasil co the len toi 40 °C. Mien nam Brasil co khi hau tuong đoi can nhiet đoi va co the co suong gia ve mua đong. Tuyet roi co the xay ra o nhung vung nui cao nhu Rio Grande do Sul hay Santa Catarina. Luong mua tai Brasil nhin chung tuong đoi cao, khoang 1000 đen 1500 mm moi nam. Mua tap trung nhieu hon tai vung long chao Amazon nong am o phia bac, noi luong mua co the len đen 2000 mm moi nam hoac tham chi cao hon. Tuy co mot luong mua hang nam lon nhu vay song khu vuc nay cung co mua kho, keo dai tu 3 thang đen 5 thang tuy theo vi đo.
Do nam tai Nam ban cau nen thoi gian cac mua trong nam tai Brasil nguoc lai so voi cac nuoc Bac ban cau. Mua ha o đay keo dai tu thang 12 đen thang 4, con mua đong lai nam trong khoang tu thang 5 đen thang 11. Tren thuc te, o nhung vung nam gan xich đao, su chenh lech ve mua gan nhu khong đang ke voi khi hau nong am quanh nam, trong khi nhung vung co khi hau nhiet đoi thuong chi co mua mua va mua kho. Tai vung co khi hau can nhiet o phia nam, thoi tiet chia ra đu 4 mua xuan, ha, thu, đong. Brasil cung thuong phai hung chiu nhung tran bao lon tu Đai Tay Duong đo vao.


= Moi truong =

Brasil la quoc gia co đo đa dang sinh hoc cao nhat tren the gioi, hon han so voi moi quoc gia khac. Nuoc nay co so luong đong vat co vu nhieu nhat tren the gioi, đung thu nhi ve tong so cac loai luong cu va buom, thu ba the gioi ve cac loai chim va thu nam the gioi ve cac loai bo sat. Rung nhiet đoi Amazon la ngoi nha cua nhieu loai thuc vat va đong vat đoc đao tai Brasil.
Ve thuc vat, o Brasil nguoi ta đa phat hien đuoc hon 55.000 loai, xep thu nhat tren the gioi va 30% trong so đo la nhung loai thuc vat đac huu cua Brasil. Khu vuc Rung Đai Tay Duong la noi tap trung rat nhieu cac loai thuc vat khac nhau, bao gom cac loai nhiet đoi, can nhiet đoi va rung ngap man. Vung Pantanal la mot vung đat am va la nha cua khoang 3500 loai thuc vat trong khi Cerrado la mot trong nhung vung savan đa dang nhat tren the gioi. Ve đong vat, Brasil noi tieng voi cac loai bao jaguar, bao su tu, thu an kien, ca piranha, loai tran khong lo anaconda... va rat nhieu cac loai linh truong, chim va con trung khac chi co tai đat nuoc nay.
Tuy nhien trong may thap ki tro lai đay, su phat trien kinh te va gia tang dan so qua muc đang co nguy co gay anh huong đen moi truong tu nhien cua Brasil. Su pha rung lay go va đat canh tac, bao gom ca hop phap va bat hop phap đang tan pha nhung khu rung lon tai nuoc nay, đe doa gay ra nhung tham hoa nghiem trong ve moi truong. Tu nam 2002 đen nam 2006, rung Amazon đa bi mat đi mot phan dien tich xap xi nuoc Ao. Du kien đen nam 2020, it nhat 50% cac loai sinh vat tai Brasil se đung truoc bo vuc tuyet chung. Truoc tinh hinh nay, chinh phu Brasil đa ban hanh nhieu chinh sach nham bao ve moi truong. Mot mang luoi cac khu vuc bao ve đa đuoc thiet lap tren dien tich hon 2 trieu km² (khoang mot phan tu dien tich Brasil) đe bao ve nhung vung rung va cac he sinh thai tai nuoc nay. Tuy nhien cong tac bao ve moi truong tai Brasil cung gap rat nhieu kho khan.


Chinh tri Brasil la mot nuoc cong hoa lien bang tong thong che. Tong thong la nguyen thu quoc gia kiem nguoi đung đau chinh phu, đuoc bau truc tiep voi nhiem ky bon nam va đuoc giu chuc vu toi đa hai nhiem ky lien tiep. Tong thong bo nhiem bo truong trong Noi cac va lanh đao chinh phu. Tong thong đuong nhiem la Luiz Inacio Lula da Silva. 
Quoc hoi la co quan lap phap luong vien lien bang, gom Ha vien va Thuong vien lien bang. Nam 2021, Co quan Tinh bao Kinh te cua Tap đoan Economist phan loai Brasil la mot "nen dan chu khiem khuyet" voi Chi so dan chu cao thu 46 va Freedom House phan loai Brasil la mot quoc gia tu do trong bao cao Freedom in the World.
Trong hau het thoi ky dan chu, Brasil co mot he thong đa đang va tien hanh bau cu theo he thong đai dien ty le. Bau cu la bat buoc đoi voi cong dan biet chu tu 18 đen 70 tuoi. Brasil co 30 đang đang ky hoat đong, trong đo 20 đang tham gia Quoc hoi. Chinh tri gia thuong thay đoi đang tich, nen so luong ghe cua moi đang trong Quoc hoi thuong xuyen thay đoi.


= Luat phap =

He thong phat luat cua Brasil dua tren dan luat. Hau het luat cua Brasil la luat thanh van, nhung luat bat thanh van cung co vai tro bo tro. Quyet đinh cua toa an co hieu luc huong dan viec ap dung ap luat, nhung khong phai la an le rang buoc trong nhung vu an, vu viec tuong tu. Luat gia va hoc gia đong vai tro quan trong trong cong tac xay dung phap luat. Tham phan va nhung can bo tu phap khac đuoc bo nhiem thong qua thi tuyen.
Hien phap Brasil la luat co ban cua Brasil, đuoc ban hanh vao ngay 5 thang 10 nam 1988. Tinh đen  thang 7 nam 2022, Hien phap Brasil đa đuoc sua đoi, bo sung 124 lan. Toa an Lien bang Toi cao la co quan xet xu cao nhat cua Brasil. Hien phap bang phai phu hop voi Hien phap Lien bang. Hat va Quan lien bang Brasil co "luat co ban" (leis organicas) co hieu luc tuong tu hien phap. Trong mot so linh vuc, toa an va co quan hanh chinh co quyen ban hanh quy pham phap luat. Toa an thuc hien quyen tu phap, nhung Thuong vien lien bang co quyen ban hanh quyet đinh tu phap trong mot so truong hop. He thong tu phap cung to chuc toa an quan su, toa an lao đong va toa an bau cu.


= Quan he ngoai giao =

Hien phap Brasil quy đinh đuong loi đoi ngoai cua Brasil tren co so khong can thiep vao cong viec noi bo cua nhau, ton trong quyen tu quyet, hop tac quoc te va giai quyet hoa binh tranh chap, xung đot. Tong thong thi hanh chinh sach đoi ngoai cua Brasil, trong khi Quoc hoi phe chuan bo nhiem đai dien ngoai giao, đieu uoc quoc te va lam luat lien quan đen chinh sach đoi ngoai cua Brasil.

Brasil la thanh vien cua nhieu to chuc quoc te nhu Lien Hop Quoc, To chuc Thuong mai The gioi va Mercosur.


= Quan đoi =
Quan đoi Brasil bao gom 3 bo phan chinh la luc quan, hai quan va khong quan. Luc luong canh sat đuoc coi la mot nhanh cua quan đoi trong hien phap nhung nam duoi su chi huy cua moi bang. Brasil la quoc gia co luc luong quan đoi lon nhat My Latinh, voi tong quan so la 318.450 quan nhan vao nam 2014 . Tong thong Brasil cung la tong chi huy quan đoi cua nuoc nay. Chi phi cho quan su cua Brasil nam 2017 uoc tinh đat khoang 1,4% GDP . Brasil co che đo nghia vu quan su danh cho nam gioi tuoi tu 21-45, keo dai trong khoang 9 đen 12 thang, con tu nguyen thi tuoi tu 17-45. Tuy nhien, voi mot nuoc co dan so lon nhu Brasil thi đa phan nam gioi nuoc nay khong phai goi nhap ngu. Brasil la nuoc đau tien tai Nam My chap nhan phu nu phuc vu trong quan ngu vao thap nien 1980. Vai tro chu yeu cua quan đoi Brasil la bao ve chu quyen quoc gia va tham gia vao cac chien dich gin giu hoa binh cua Lien hiep Quoc tai nuoc ngoai.


= Phan cap hanh chinh =

Brasil la mot nha nuoc lien bang gom 26 bang va mot quan lien bang. Cac bang, quan lien bang đuoc chia thanh 5.571 hat. Moi bang co chinh quyen tu tri, co quyen tu thu thue va đuoc chinh quyen lien bang phan bo mot phan nguon thu thue lien bang. Chinh quyen bang gom co thong đoc, mot co quan lap phap đon vien dan cu va he thong toa an rieng biet. Tuy nhien, bang cua Brasil co it quyen han hon bang cua nhung lien bang khac, chang han nhu Hoa Ky. Vi du: chi Quoc hoi moi co quyen ban hanh luat hinh su, dan su cho ca nuoc.Giong nhu bang, moi hat co chinh quyen tu tri, co quyen thu thue va đuoc chinh quyen lien bang, bang phan bo mot phan nguon thu thue. Chinh quyen hat gom co mot hat truong va mot hoi đong lap phap, nhung thuoc đia hat tu phap cua moi bang.
Hien phap Brasil cho phep thanh lap lanh tho lien bang truc thuoc chinh quyen lien bang. Hien tai, Brasil khong co lanh tho lien bang sau khi Hien phap bai bo ba lanh tho lien bang cuoi cung: Amapa va Roraima tro thanh, Fernando de Noronha sap nhap vao bangPernambuco.


Kinh te Brasil la mot nuoc đang phat trien voi mot nen kinh te thi truong hon hop thu nhap trung binh cao giau tai nguyen thien nhien. Brasil co nen kinh te lon nhat tai My Latinh voi GDP danh nghia va PPP lon thu tam tren the gioi. Tu nam 2014 đen nam 2016, Brasil trai qua thoi ky suy thoai kinh te dien ra đong thoi voi be boi tham nhung va bieu tinh tren ca nuoc; nam 2024, nen kinh te bat đau tang truong manh. Luc luong lao đong cua Brasil co khoang 100 trieu nguoi, lon thu nam tren the gioi. Du tru ngoai hoi cua Brasil lon thu muoi tren the gioi. So giao dich chung khoan B3 tai Sao Paulo la so giao dich chung khoan lon nhat tai My Latinh theo von hoa thi truong. Tuy nhien, mot phan nam dan so Brasil song duoi chuan ngheo: 3,8% dan co thu nhap 3,00 đo la My/ngay, 23% co thu nhap 8,30 đo la My/ngay. Ngoai ra, nen kinh te Brasil co nan tham nhung tran lan va bat binh đang thu nhap cao.
Brasil co linh vuc cong nghiep phat trien nhat My Latinhh. Chiem mot phan ba GDP, cac nganh cong nghiep đa dang cua Brasil tu san xuat o to, thep, hoa dau toi may tinh, may bay va cac san pham tieu dung. Cong nghiep tap trung cao đo o cac thanh pho Sao Paulo, Rio de Janeiro, Campinas, Porto Alegre va Belo Horizonte. Voi nen kinh te phat trien on đinh nho Ke hoach Real, cac cong ty Brasil va cac cong ty đa quoc gia đau tu manh vao cong nghe va thiet bi moi, mot phan lon trong so đo đuoc nhap khau tu cac cong ty Bac My.
Brasil cung so huu mot nen cong nghiep dich vu đa dang va co chat luong cao. Nhung nam đau thap nien 1990, linh vuc ngan hang chiem toi 16% GDP. Du trai qua mot qua trinh tai co cau rong lon, cong nghiep dich vu tai chinh nuoc nay đa cung cap tien von cho nhieu cong ty trong nuoc san xuat ra cac loai hang hoa phong phu, loi cuon nhieu nha đau tu nuoc ngoai moi, ke ca cac cong ty tai chinh lon cua My.
Theo ban bao cao moi  cua Ngan hang The gioi, muc đo thuan loi trong kinh doanh tai cac thanh pho nuoc nay rat khac nhau. Thoi gian va chi phi đe đang ky tai san tai cac thanh pho o Brasil o muc tot. Nhung du co nhung quy đinh nhu nhau tren toan lanh tho, thoi gian can thiet đe chuyen đoi tai san van khac biet nhieu tai tung thanh pho.
Du nen kinh te Brasil co kich thuoc va tam quan trong lon trong khu vuc, nhung van đe đang ngay cang phat trien nhu tham nhung, ngheo đoi va mu chu van la nhung can tro lon cho su phat trien.


= Cac van đe hien tai =

Sau nhieu thap ky co muc lam phat cao va nhieu no luc kiem soat, Brasil đa thuc thi mot chuong trinh on đinh kinh te voi ten goi Ke hoach Real (đuoc đat theo ten đong tien te moi real) vao thang 7 nam 1994 trong thoi ky nam quyen cua tong thong Itamar Franco. Ty le lam phat von tung đat muc gan 5.000% thoi điem cuoi nam 1993, đa giam ro ret, o muc thap 2,5% vao nam 1998. Viec thong qua Luat Trach nhiem Thue nam 2000 đa cai thien tinh trang thu thue tu đia phuong va tu cac chinh phu lien bang, du van chua đap ung yeu cau đau tu vao co so ha tang va cai thien cac dich vu xa hoi.
Trong thoi cam quyen cua tong thong Fernando Henrique Cardoso (1995-2002), chinh phu Brasil đa co no luc nham thay the nen kinh te chi huy nha nuoc bang mot nen kinh te theo đinh huong thi truong. Nghi vien đa thong qua nhieu sua đoi mo đuong cho su tham gia lon hon cua khu vuc tu nhan, va khuyen khich linh vuc co đau tu nuoc ngoai. Toi cuoi nam 2003, chuong trinh tu nhan hoa cua Brasil, gom ca viec tu nhan hoa cac cong ty thep, đien luc, vien thong đa đat gia tri hon 90 ty dollar.
Thang 1 nam 1999, Ngan hang Trung uong Brasil thong bao rang nuoc nay se khong giu on đinh ty gia đong real voi dollar My nua, viec nay khien cho đong tien te nuoc nay bi mat gia manh. Nen kinh te Brasil tang truong 4,4% nam 2000, giam xuong con 1,3% nam 2001.
Nam 2002, nhung du đoan rang ung cu vien tong thong nhieu trien vong Luis Inacio Lula da Silva, se tu choi thanh toan no, gay ra mot cuoc khung hoang niem tin sau sac khien nen kinh te giam sut tang truong. Tuy nhien, khi đa trung cu Lula tiep tuc theo đuoi cac chinh sach kinh te cua nguoi tien nhiem. Nam 2003, Tong thong Lula đua ra mot chuong trinh kinh te kham kho bang cach kiem soat lam phat va tim kiem thang du nham đua tinh trang no nan cua Brasil ve muc on đinh.
Nam 2007, kinh te Brasil tang truong o muc 4,5%. Sau khi đat muc tang truong kinh te keo dai trong nhieu thap ky, đat nuoc đa buoc vao mot cuoc suy thoai kinh te vao nam 2014 trong boi canh mot loat cac vu be boi tham nhung cua cac chinh tri gia bi phanh phui cung nhu cac cuoc bieu tinh ram ro tren toan quoc. Đen cuoi nam 2016, nen kinh te bat đau co su hoi phuc tro lai. Nam 2017, kinh te Brasil tang truong o muc 1,9% 
Nen kinh te cua Brasil van đang phai đoi đau voi nhung van đe lon va can nhung cai cach quan trong đuoc đua ra. So voi nhung nuoc đang phat trien khac, nhung van đe nghiem trong la co so ha tang yeu kem, thu nhap phan bo khong đeu, chat luong dich vu cong thap, tham nhung, nhung xung đot xa hoi va tinh trang quan lieu cua chinh phu van ton tai va đe doa su tang truong kinh te.
No cong trong nuoc đa đat toi ky luc tu truoc toi nay va chi tieu cong cung tang them. Cac loai thue đa chiem mot phan lon thu nhap quoc gia va la mot ganh nang voi moi tang lop xa hoi, lam giam cac co hoi đau tu. Hon nua, viec thanh lap doanh nghiep cung phai ganh chiu chi phi giay to cao va cac thu tuc hanh chinh phuc tap.
Muc tang truong kinh te hien nay cua Brasil thap hon cac nuoc My Latinhh khac va hai cuong quoc moi noi An Đo, Trung Quoc. Brasil đa tut 11 bac trong bang Chi so Tang truong Canh tranh cua Dien đan Kinh te The gioi trong giai đoan 2003 - 2005


= Nang luong =

Brasil la quoc gia đung thu muoi the gioi ve tieu dung nang luong va thu nhat tai khu vuc My Latinhh. Tuy nhien, Brasil cung lai la nuoc khai thac dau mo va khi đot nhieu nhat trong khu vuc va la nha san xuat nang luong ethanol lon nhat tren the gioi. Voi su đi tien phong trong linh vuc san xuat ethanol, Brasil đuoc menh danh la mot cuong quoc ve nang luong sinh hoc cua the gioi. Nang luong ethanol o Brasil đuoc san xuat tu cay mia, loai cay đuoc trong rat pho bien tai Brasil.
Sau cuoc Khung hoang Dau mo 1973, chinh phu Brasil đa thiet lap chuong trinh Programa Nacional do Alcool đuoc chinh phu cap kinh phi nham thay the cac nguon nhien lieu hoa thach nhu dau mo bang nang luong ethanol than thien hon voi moi truong. Chuong trinh đa thanh cong khi giam so o to chay bang dau hoa tai Brasil xuong chi con 10 trieu, tu đo giam su phu thuoc cua nuoc nay vao cac nguon dau nhap khau. Dau diesel sinh hoc đuoc ky vong se chiem 2% tong luong dau diesel trong nam 2008, roi nang len 5% vao nam 2013.
Brasil đung thu ba the gioi ve san luong thuy đien, chi sau Trung Quoc va Canada. Nam 2007, thuy đien chiem toi 83% tong nang luong san xuat ra tai nuoc nay. Brasil cung voi Paraguay so huu đap nuoc Itaipu, nha may thuy đien lon nhat the gioi hien nay.


= Khoa hoc ky thuat =

Tu khi nguoi Bo Đao Nha xam chiem Brasil lam thuoc đia, nen khoa hoc ki thuat tai vung đat nay hau nhu khong đuoc chu trong phat trien. Tuy la mot thuoc đia rong lon va co vai tro quan trong đoi voi chinh quoc Bo Đao Nha nhung Brasil lai la mot vung đat ngheo nan va that hoc. Mai cho đen tan đau the ky XIX, tai Brasil van khong co bat ky mot truong đai hoc nao trong khi cac thuoc đia lang gieng cua Tay Ban Nha đa co nhung truong đai hoc đau tien ngay tu the ky XVI. Nam 1807, hoang gia Bo Đao Nha đen Rio de Janeiro đe tranh cuoc tan cong cua Napoleon I va đa khoi đau cho thoi ky phat trien khoa hoc va van hoa tai vung đat nay.
Viec nghien cuu khoa hoc tai Brasil ngay nay đuoc thuc hien rong rai trong khap cac truong đai hoc va hoc vien, voi 73% nguon quy đuoc lay tu nhung nguon cua chinh phu. Mot so hoc vien khoa hoc noi tieng cua Brasil la Hoc vien Oswaldo Cruz, Hoc vien Butantan, Trung tam Cong nghe Vu tru cua khong quan, To chuc Nghien cuu Nong nghiep Brasil va INPE. Brasil la quoc gia co co so tot nhat My Latinhh trong linh vuc hang khong vu tru. Vao ngay 14 thang 10 nam 1997, Co quan Hang khong vu tru Brasil đa ky voi NASA ve viec cung cap cac phan thiet bi cho ISS. Urani cung đuoc lam giau tai Nha may Nang luong Nguyen tu Resende đe giai quyet phan nao nhu cau nang luong cua quoc gia. Brasil cung la mot trong hai nuoc o khu vuc My Latinhh co phong thi nghiem may gia toc Synchrotron, mot he thong thiet bi nham nghien cuu nhieu nganh khoa hoc khac nhau nhu vat ly, hoa hoc, khoa hoc vat lieu va khoa hoc đoi song.
Brasil cung co mot so luong lon cac nhan vat khoa hoc noi bat. Trong so cac nha phat minh noi tieng nhat cua Brasil co cac linh muc Bartolomeu de Gusmao, Landell de Moura va Francisco Joao de Azevedo, ben canh Alberto Santos-Dumont, Evaristo Conrado Engelberg, Manuel Dias de Abreu, Andreas Pavel va Nelio Jose Nicolai. Khoa hoc Brasil gom co nhung cai ten noi bat nhu Cesar Lattes, Mario Schenberg (đuoc coi la nha vat ly ly thuyet vi đai nhat cua Brasil), Jose Leite Lopes (nha vat ly nguoi Brasil duy nhat nhan giai thuong khoa hoc cua UNESCO), Artur Avila (nguoi My goc La tinh đau tien đoat huy chuong Fields) va Fritz Muller (tien phong trong su ho tro thuc te ly thuyet tien hoa cua Charles Darwin).


= Du lich =

Du lich hien la mot linh vuc hien đang tang truong manh tai Brasil. Đat nuoc Brasil co kha nhieu uu the ve du lich va moi vung mien tren đat nuoc Brasil co nhung phong canh va net đoc đao rieng biet. Vung Bac cua Brasil noi tieng voi khung canh thien nhien hoang so cua nui rung Amazon va co uu the trong linh vuc du lich sinh thai. Vung Đong Bac cua Brasil co nhieu bai bien đep. Đia điem du lich noi tieng nhat tai vung Đong Bac la thanh pho Salvador, Bahia. Thanh pho nay hoi tu nhieu ve đep khac nhau cua đat nuoc Brasil, tu nhung bai bien đep ben bo Đai Tay Duong đen Trung tam Lich su Salvador, Bahia voi nhieu toa nha va thanh đuong co kinh đa đuoc UNESCO xep hang Di san Van hoa The gioi. Ben canh đo cung phai ke đen hai thanh pho Recife va Fortaleza. Vung Trung Tay, bao gom ca thu đo Brasilia cua Brasil nam o trung tam đat nuoc lai co nhieu cong vien quoc gia đep va hung vi. Vung Đong Nam la noi tap trung đong dan nhat tai Brasil voi hai thanh pho lon: Rio de Janeiro co nhung bai bien đep, buc tuong Chua Cuu The khong lo va le hoi Carnaval tung bung nao nhiet trong khi Sao Paulo la mot khu đo thi sam uat va giau co. Nhung bang mien Nam Brasil voi khi hau mat me thi mang đam ban sac chau Au co kinh voi cac kien truc Đuc, Italia... cua nhung dong nguoi nhap cu goc Au.
Trong nam 2015, Brasil thu hut 6,36 trieu khach du lich, đung thu hai khu vuc My Latinhh sau Mexico  Brasil la đia điem du lich hap dan thu tu tai chau My voi nhung du khach chu yeu đen tu Argentina, My va Bo Đao Nha. Doanh thu tu du lich cua Brasil moi nam uoc tinh đat 4 ti real va gop phan tao them khoang 678.000 nghe nghiep moi cua nguoi dan.


Nhan khau Theo du đoan chinh thuc, dan so cua Brasil uoc tinh la 210.862.983 nguoi vao ngay 1 thang 7 nam 2022, tang 3,9% so voi 203 trieu nguoi theo ket qua đieu tra dan so nam 2022. Ty le nam tren nu la 0,95:1 va ty le đo thi hoa la 83,75% vao nam 2008. Dan so Brasil tap trung o phia đong nam (79,8 trieu nguoi) va đong bac (53,5 trieu nguoi), trong khi hai khu vuc trung tay va phia bac chiem 64,12% dien tich lanh tho Brasil chi co dan so 29,1 trieu nguoi.
Cac nuoc chau Au khac cung co mot so su hien dien tai Brasil trong giai đoan thuoc đia. Nguoi Ha Lan va nguoi Phap đa tim cach thuc dan hoa Brasil trong the ky XVII, nhung thoi gian ho co mat chi keo dai vai thap ky.
Nguoi da đo ban xu Brasil (khoang 3-5 trieu nguoi) phan lon đa bi tieu diet hay đong hoa boi nguoi Bo Đao Nha. Tu đau thoi ky thuc dan hoa Brasil, nhung cuoc hon nhan lai chung giua nguoi Bo Đao Nha va nhung nguoi Brasil ban xu đa tro nen pho bien. Ngay nay, Brasil co khoang 700.000 dan ban xu, chiem chua toi 1% dan so nuoc nay.
Brasil cung co mot so luong lon nguoi da đen, la con chau cua nhung nguoi no le Chau Phi bi bat toi đay tu the ky XVI toi the ky XIX. Hon 3 trieu nguoi chau Phi đa bi ban va đem qua Brasil cho toi khi che đo buon ban no le cham dut vao nam 1850. Chu yeu ho bi bat đi tu Angola, Nigeria, Benin, Togo, Ghana, Cote d'Ivoire va Sao Tome e Principe. Nhung nguoi chau Phi nay sau đo đa lai tap voi nguoi Bo Đao Nha, tro thanh mot bo phan dan cu lai kha lon tai Brasil.
Bat đau the ky XIX, chinh phu Brasil đa khuyen khich nhung nguoi Chau Au nhap cu toi đay đe thay the nguon nhan cong cua cac no le cu. Nhung nguoi nhap cu khong phai la nguoi Bo Đao Nha đau tien toi đinh cu o Brasil la nguoi Đuc vao nam 1824. Nam 1869 nhung nguoi Ba Lan đau tien đat chan toi Brasil. Tuy nhien đot di cu manh nhat cua nguoi chau Au toi nuoc nay chi bat đau sau nam 1875, khi nhung nguoi nhap cu tu Y, Bo Đao Nha va Tay Ban Nha toi đay tang manh. Trong giai đoan 1870 - 1953, Brasil đa thu hut hon 5,5 trieu nguoi nhap cu, bao gom gan 1.550.000 nguoi Y, 1.470.000 nguoi Bo Đao Nha, 650.000 nguoi Tay Ban Nha, 210.000 nguoi Đuc, 190.000 nguoi Nhat, 120.000 nguoi Ba Lan va 650.000 tu nhieu quoc gia khac. Nhung con so nay co the con kem xa thuc te, boi nhung nguoi vo đi cung khong đuoc tinh vao, mot so luong lon nhung nguoi nhap cu bat hop phap, thay đoi ten ho đe giau quoc tich, va nhung van ban luu tru cua Brasil cung đa mat mat nhieu. Brasil la nuoc co so luong nguoi Y o nuoc ngoai lon nhat the gioi, voi tong so 25 trieu nguoi. Brasil cung la nuoc co cong đong nguoi Liban đong nhat the gioi, voi khoang 8 trieu nguoi.
Bat đau tu the ky XX, Brasil cung đa tiep nhan mot so luong lon nguoi chau A: nguoi Han Quoc, nguoi Trung Quoc, nguoi Đai Loan va nguoi Nhat. Nguoi Nhat la cong đong thieu so Chau A lon nhat tai Brasil, va nhung nguoi Nhat Ban-Brasil la cong đong nguoi Nhat ben ngoai nuoc Nhat lon nhat voi 1,6 trieu nguoi.
Dan so Brasil chu yeu tap trung doc bo bien, trong noi đia mat đo dan so kha thap. Dan chung cac bang mien nam chu yeu la con chau nguoi Au da trang, trong khi đa so dan chung mien bac va đong bac la nguoi lai giua cac chung toc (nguoi da đo chau My, nguoi Phi, nguoi Au).


= Đo thi =


= Chung toc va dan toc =
Theo ket qua đieu tra dan so Brasil nam 2022, 45,3% dan so (92,1 trieu nguoi) la nguoi da nau, 43,5% (88,2 trieu nguoi) la nguoi da trang, 10,2% (20,7 trieu nguoi) la nguoi da đen, 0,6% (1,2 nguoi) la tho dan va 0,4% (850.000 nguoi) la nguoi goc A.
Mien nam Brasil voi đa so dan la con chau nguoi Au con o phia đong nam va trung tay Brasil so luong nguoi da trang tuong đuong nguoi Phi va nhung nguoi Brasil đa chung khac. Đong bac Brasil co đa so dan la con chau nguoi Bo Đao Nha va chau Phi, trong khi mien bac Brasil co so luong hau due nguoi da đo chau My lon nhat nuoc.
Hon 90 trieu nguoi Brasil co nguon goc tu cac lan song di cu tu nuoc ngoai vao. Nhung nhom nguoi đong đao nhat la nguoi thuoc ban đao Iberia, Y va nguoi Đuc o Trung Au. Cac nhom thieu so gom nguoi Slav (đa so la nguoi Ba Lan, Ukraina va Nga). Nhung nhom nho hon gom nguoi Armenia, nguoi Phan Lan, nguoi Phap, nguoi Hy Lap, nguoi Hungary, nguoi Romania, nguoi Anh va nguoi Ireland. Trong so cac nhom thieu so con co 200.000 nguoi Do Thai, chu yeu la Ashkenazi.


= Ton giao =
Kito giao la ton giao lon nhat cua Brasil, trong đo Cong giao la he phai lon nhat. Brasil co dan so giao dan lon nhat tren the gioi. Nam 2022, 56,75% dan so theo Cong giao; 26,85% theo Tin Lanh; 1,84% theo thuyet thong linh; 5,06% theo ton giao khac hoac khong tuyen bo ton giao; va 9,28% khong ton giao.


= Ngon ngu =
Tieng Bo Đao Nha la ngon ngu chinh thuc cua Brasil va la ngon ngu thong dung tren ca nuoc, đuoc su dung trong bao đai, truyen hinh, hoat đong hanh chinh, kinh te. Brasil la quoc gia su dung tieng Bo Đao Nha duy nhat o chau My va tieng Bo Đao Nha la mot phan quan trong cua ban sac dan toc Brasil, tao su khac biet giua van hoa Brasil va cac nuoc lang gieng noi tieng Tay Ban Nha.
Nhieu ngon ngu ban xu đuoc su dung hang ngay trong cac cong đong tho dan, chu yeu o phia bac Brasil. Du nhieu trong so cac cong đong đo tiep xuc thuong xuyen voi nguoi Bo Đao Nha, hien nay viec day cac ngon ngu ban xu đang đuoc khuyen khich. Mot so ngon ngu khac đuoc con chau nhung nguoi nhap cu su dung, ho thuong co kha nang noi ca hai thu tieng, tai cac cong đong nong nghiep o phia nam Brasil. Nhung ngon ngu khac đuoc dung nhieu nhat la tieng Đuc va tieng Y. O thanh pho Sao Paulo, co the gap nhung cong đong su dung tieng Nhat nhu tai Liberdade.
Tieng Anh la mot phan trong chuong trinh giang day cua cac truong cao hoc, nhung it nguoi Brasil thuc su thong thao ngon ngu nay. Đa so nhung nguoi su dung tieng Bo Đao Nha đeu co the hieu tieng Tay Ban Nha o muc đo nay hay muc đo khac vi su tuong đong giua hai ngon ngu cung he Latinhh.


= Giao duc =

Hien phap Brasil va Luat Giao duc Brasil ban hanh nam 1990 xac đinh chinh quyen lien bang, tieu bang, quan lien bang va cac đo thi tu tri tu quan ly va đieu hanh he thong giao duc cua minh. Moi he thong giao duc tu chiu trach nhiem ve viec duy tri hoat đong, quan ly co cau va cac nguon tai chinh cua minh. Hien phap moi cua Brasil cung quy đinh danh 25% tien thue tieu bang va đo thi tu tri cung nhu 18% tien thue cua lien bang cho giao duc. He thong truong tu đuoc thanh lap tai Brasil đe hoan thien nhung thiet sot cua he thong truong cong. Vao nam 2011, ti le nguoi biet chu o Brasil đat 90,4%, co nghia la 13 trieu nguoi trong nuoc (9,6% dan so Brasil) van con mu chu; mu chu chuc nang đat muc 21,6% dan so . Ty le mu chu cao nhat o vung Đong Bac, 19,9% dan so cua vung nay mu chu . Theo UNESCO, nen giao duc Brasil van con nhieu bat cap va chat luong thap, đac biet trong he thong truong cong. Giao duc bac cao tai Brasil bao gom cac truong đai hoc va cac truong huong nghiep.


= Y te =

He thong y te cong cong cua Brasil chu yeu la y te cong lap do nha nuoc đieu hanh va la he thong y te cong lap lon nhat tren the gioi, trong khi y te tu nhan đong vai tro bo tro. Brasil thuc hien bao hiem y te toan dan mien phi. Tong so chi tieu ve y te tai Brasil la 9% GDP. Nam 2021, Brasil 2,1 bac si va 2,5 giuong benh tren 1.000 dan.


= Cac van đe xa hoi =


 Chenh lech giau ngheo  Du la mot nuoc lon voi nhung nguon tai nguyen phong phu va mot nen kinh te kha manh, Brasil hien van co hon 22 trieu nguoi song duoi muc ngheo kho. Gop ca nhung nguoi song trong tinh trang kha ngheo (co thu nhap khong đu cho nhung nhu cau co ban), con so nay co the len toi hon 53 trieu nguoi (khoang 30% dan so). Đay la van đe đang bao đong, va no gop phan vao su bat binh đang kinh te cua đat nuoc, nuoc nay đuoc coi la đung hang đau the gioi theo he so Gini.
Su ngheo kho tai Brasil đuoc the hien boi so luong lon cac khu o chuot (favela), đa so chung đeu ton tai o nhung khu vuc thanh thi va o nhung vung xa xoi noi it co nhung phat trien kinh te va xa hoi. Vung Đong Bac gap phai nhung van đe kinh nien vi khi hau nua kho can o nhung vung noi đia, nhung đot han han thuong ky anh huong toi cuoc song cua hang trieu nguoi.
No luc gan đay nhat nham giam nhe tinh trang nay đuoc cuu tong thong Luiz Inacio Lula da Silva thu nghiem. Ong đa đe xuat mot chuong trinh loai tru nan đoi (Fome Zero) va tang ngan sach danh cho cac chuong trinh phan phoi cong bang tung đuoc đua ra truoc đo, nhung co nhieu tranh cai ve hieu qua thuc su cua nhung chuong trinh nay.
Trong vong 12 nam qua, thue suat cua Brasil đa tang đeu hang nam tu 28% GDP quoc gia len toi 37%. Du vay, duoi con mat cua nguoi dan nhung cai thien trong cac linh vuc cong cong do chinh phu lien bang va cac bang hay cac chinh phu đia phuong la chua đu (trong mot so truong hop, chua co mot cai thien nao ca) . Moi nguoi tin rang hai nguyen nhan chinh cua tinh trang nay la:

Lai suat cao cua nhung khoan no cua chinh phu .
Tham nhung tran lan : Tu cuoi thoi ky nam quyen cua quan đoi va tai lap tu do bao chi trong nuoc, nhung vu scandal lien tuc voi su dinh liu cua ca nhanh hanh phap, lap phap va tu phap. Nan hoi lo, tham o, rua tien va ngan hang nac danh đa tro thanh he thong.
Khoang 13 trieu nguoi dan Brasil chinh thuc đuoc coi la mu chu.


 Toi pham  Trong nhung thap ky qua, tinh trang toi pham tren khap Brasil đa tro thanh mot van nan. Ty le giet nguoi o Brasil cao hon bon lan so voi My, va đa so cac vu toi pham khong đuoc kham pha. Theo hau het cac nguon tin, Brasil so huu ty le toi pham bao luc o muc rat cao, chang han nhu so luong cac vu giet nguoi va cuop boc; ty le giet nguoi cua Brasil la 20-30 vu giet nguoi tren 100.000 theo thong ke cua UNODC , đat Brasil vao top 20 quoc gia co ty le giet nguoi cao nhat tren the gioi. Trong thoi gian gan đay, ty le giet nguoi o Brasil van on đinh o muc tuong đoi cao. Nhung vu toi pham đuong pho la mot van đe đau đau cho cac quan chuc đia phuong, đac biet vao buoi toi, trong khi o nhung vung nong thon, nhung vu cuop boc doc đuong xay ra thuong xuyen.
Brasil la mot nha nhap khau cocaine lon cua the gioi, cung nhu la mot phan quan trong cua đuong day buon ban ma tuy xuyen quoc te. Vu khi va can sa đuoc su dung boi toi pham chu yeu đuoc san xuat trong nuoc.
Rio de Janeiro đuoc coi la co tinh trang toi pham toi te nhat nuoc. Nhung vu ban nhau trong cac khu nha o chuot giua canh sat va toi pham hay giua cac bang nhom toi pham voi nhau tro nen qua quen thuoc, tuong tu nhu mot cuoc chien tranh du kich trong đo thi. Cac quan chuc thanh pho hau nhu khong the kiem soat đuoc khu vuc ben trong cac khu o chuot, khien chung tro thanh hang o cua nhung ke buon ban ma tuy, tham chi mot so ten đa bi bo tu nhung van đieu hanh đuong day cua chung. Tham chi co đieu luat cho phep tu 10 gio chieu toi 6 gio sang, cac lai xe đuoc phep khong dung khi co tin hieu đen giao thong boi nguy co cao bi tan cong hay bat coc vao ban đem.


Van hoa = Nhung anh huong khac nhau =

Van hoa cua Brasil chu yeu dua tren nen van hoa cua Bo Đao Nha. Nuoc nay đa tung la thuoc đia cua Bo Đao Nha trong vong ba the ki va nhung nguoi dan di cu Bo Đao Nha đa mang đen cho Brasil nhung nen tang quan trong cua nen van hoa nuoc nay la tieng Bo Đao Nha, đao Cong giao va kien truc. Ben canh đo con co nhung phong tuc tap quan va loi song đac trung cua nguoi dan Bo Đao Nha.
La mot đat nuoc đa chung toc voi nhieu mau sac van hoa, Brasil con chiu anh huong cua nhieu dan toc khac nua. Nhung nguoi tho dan chau My co anh huong đen von tu vung va am thuc cua Brasil, trong khi nguoi da đen goc chau Phi, von đuoc mang đen Brasil đe lam no le truoc kia, lai co anh huong quan trong trong am nhac va cac đieu nhay cua nuoc nay. Vao the ky XIX va the ky XX, nhung dong nguoi nhap cu đen tu Y, Đuc, Tay Ban Nha, Nhat Ban, Trung Đong đa đen Brasil va thiet lap nen nhung cong đong lon sinh song voi nhau tai cac thanh pho, tao nen nhung dau an đoc đao khac nhau va tap trung chu yeu tai mien nam Brasil.


= Van hoc =

Mot trong nhung van ban đau tien viet ve đat nuoc Brasil la la thu cua Pero Vaz de Caminha gui cho vua Manuel I cua Bo Đao Nha, nguoi ghi chep tren tau cua Pedro Alvares Cabral, nha tham hiem đa kham pha ra đat nuoc Brasil. Tieng Bo Đao Nha co anh huong quan trong nhat đoi voi nen van hoc cua Brasil. Trong thoi ky thuoc đia, nhung nha van tai Brasil đa cho ra đoi nhieu tac pham van hoc ve su thi, tho va kich phan anh ve cuoc song va nhung su kien dien ra tren đat nuoc nay. Mot trong nhung nha van noi tieng nhat thoi ky nay la cha Antonio Vieira, mot linh muc dong Ten voi nhung tac pham mang phong cach van hoc Baroque. Nam 1822, Brasil gianh đuoc đoc lap va sau đo la nhung chuyen bien moi trong nen van hoc cua nuoc nay. Chu nghia lang man xuat hien cung voi nhung tac pham van hoc ve nhung nguoi tho dan va nguoi da đen, cung nhu phan anh va quan tam hon đen cac van đe xa hoi. Tieu bieu la nha van Goncalves Dias va Jose de Alencar đa viet nhieu tac pham ve nhung nguoi dan ban xu Brasil, hay nha van Antonio Castro Alves đa viet ve nhung noi khon kho cua nguoi no le da đen.
Đen giua the ky XIX, chu nghia lang man dan thoai trao va nhuong cho cho nhung tac pham thuoc chu nghia hien thuc. Van xuoi đuoc su dung nhieu hon. Voi anh huong cua chu nghia tu nhien, cac tac pham van hoc thoi ky nay phan anh nhieu phuong dien va tang lop xa hoi. Hai nha van lon nhat thoi ky nay la Machado de Assis va Euclides da Cunha. The ky XX chung kien su phat trien cua chu nghia hien đai va hau hien đai trong van hoc Brasil voi nhung ten tuoi nhu Mario de Andrade, Jorge Amado...


= Kien truc =

Nen kien truc cua Brasil bat đau tu thoi ky thuoc đia Bo Đao Nha, khi nhung phao đai trung co đau tien đuoc nguoi Bo Đao Nha thiet lap tai đay tu khoang nam 1530. Trong thoi ky thuoc đia, nhung cong trinh lon chu yeu đuoc xay dung la cac nha tho va thanh đuong mang đam anh huong cua phong cach kien truc Baroque Bo Đao Nha. Nhieu thi tran va thanh pho co o Brasil đuoc xay dung voi nhieu net giong voi cac thanh pho cua chau Au. Đau the ky XIX, tai Brasil bat đau xuat hien truong phai kien truc tan co đien. Roi đen giai đoan cuoi the ki 19 - đau the ky XX, cac toa nha o Brasil lai chiu anh huong cua phong cach kien truc Phap. Ben canh đo, nhung dong nguoi nhap cu khac cung mang đen cho kien truc Brasil nhieu sac thai khac nhau, vi du nhu kien truc kieu Đuc tai cac bang mien nam Brasil.
Sang the ky XX, kien truc hien đai Brasil đa co nhieu buoc phat trien vuot bac. Oscar Niemeyer la mot trong nhung kien truc su noi tieng nhat o Brasil. Ong đa phu trach rat nhieu cong trinh lon tai thu đo Brasilia va thanh pho nay đa đuoc UNESCO cong nhan la Di san van hoa the gioi.


= The thao =

Cac mon the thao pho bien nhat tai Brasil la mon Futsal va bong đa. Đong thoi, Brasil cung đuoc coi la cuong quoc trong cac mon the thao nay. Đoi tuyen bong đa quoc gia Brasil la đoi tuyen thanh cong nhat trong tat ca cac đoi tuyen bong đa quoc gia tren the gioi. Nuoc nay đa 5 lan vo đich World Cup bong đa 11 nguoi lan futsal vao cac nam 1958, 1962, 1970, 1994, 2002 (11 nguoi) va 1989, 1992, 1996, 2008, 2012 (futsal) đong thoi la đoi tuyen duy nhat tham du đu moi ky World Cup. Sau khi vo đich World Cup lan thu ba, đoi tuyen Brasil đa đuoc phep giu vinh vien chiec Cup vo đich. Brasil cung co nhieu cau thu noi tieng the gioi nhu Pele, Garrincha, Jairzinho, Rivelino, Carlos Alberto, Zico, Romario, Ronaldo, Rivaldo, Roberto Carlos, Ronaldinho, Kaka, Neymar, Marcelo Vieira va Falcao (cau thu futsal). Co quan đai dien cho bong đa tai Brasil la Lien đoan bong đa Brasil. Bong đa tu lau đa tro thanh mot phan van hoa Brasil. Đay la mon the thao yeu thich cua nhieu thanh nien va cac ky World Cup tai đat nuoc nay đuoc coi la nhung su kien lon va thu hut rat nhieu nguoi dan theo doi.
Ben canh đo, đoi tuyen bong đa nu Brasil cung thu đuoc kha nhieu thanh tich va nhieu lan vo đich Copa America nu. Tai Giai vo đich bong đa nu the gioi 2007, ho đa gianh vi tri a quan. Nu cau thu bong đa noi tieng nhat Brasil la Marta, nguoi đoat hai danh hieu Qua bong Vang va Chiec giay Vang tai World Cup 2007 cung nhu đuoc FIFA binh chon la nu cau thu xuat sac nhat the gioi 5 nam lien tiep (2006, 2007, 2008, 2009, 2010).
Brasil đa tung to chuc hai ky World Cup đo la vao cac nam 1950 va 2014. Đong thoi, thanh pho Rio de Janeiro la thanh pho đau tien cua Nam My gianh quyen đang cai The van hoi Mua he 2016.

Khong chi co bong đa, Brasil cung la nuoc co the manh tai nhieu mon the thao khac nhu bong ro, bong chuyen, tennis, boi loi. Capoeira, mot mon vo thuat co nguon goc chau Phi cung đuoc đong đao nguoi dan Brasil ua chuong. Nhu thuat Brasil đuoc coi la mot mon vo thuat co tinh chien đau cao, thuong xuyen xuat hien tren cac vo đai vo tu do. Ngoai ra, đat nuoc nay con san sinh ra nhieu mon the thao khac nua. Co the ke ra nhu mon bong đa bai bien, bat nguon tren nhung bai bien cua Rio de Janeiro hay biribol, mot bien the choi duoi nuoc cua bong chuyen.


= Le hoi Carnaval =
Carnaval la mot le hoi noi tieng cua đat nuoc Brasil. Le hoi dien ra 40 ngay truoc Le Phuc sinh va la thoi điem đe bat đau mua an chay. Le hoi Carnaval o Brasil rat noi tieng, đac biet la tai Rio de Janeiro. Trong le hoi, nhung đoan dieu hanh đay mau sac đi qua nhung con pho lon voi nhung chiec xe đuoc trang tri ruc ro, nhung vu cong mac trang phuc nhieu mau sac va am nhac ron ra. Tai Rio de Janeiro co han nhung truong lop đao tao vu cong samba cho dip le hoi nay. Ben canh đo, le hoi Carnaval con đuoc to chuc tai nhieu noi khac tren đat nuoc Brasil nhu tai cac bang Bahia, Pernambuco hay Minas Gerais voi mot so điem khac biet rieng nhung le hoi Carnaval tai Rio de Janeiro la noi tieng nhat. Le hoi nay cung la mot trong nhung yeu to thu hut khach du lich nuoc ngoai toi Brasil.


= Ngay le quoc gia =


Xem them Lich su Brasil
Van hoa Brasil
Xa hoi Brasil


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Braxin tai Tu đien bach khoa Viet Nam

Chinh quyen

Chinh quyen lien bang Brasil
Huong dan du lich Brasil
Vien thong ke va đia ly Brasil
 Wikimedia Atlas cua Brazil
 Du lieu đia ly lien quan đen Brasil tai OpenStreetMap