Ran san ho hay am tieu san ho la cau truc aragonit đuoc tao boi cac co the song. Cac ran san ho thuong đuoc thay o cac vung bien nhiet đoi nong ma trong nuoc co it hoac khong co dinh duong. Muc dinh duong cao chang han nhu nuoc thai tu cac vung nong nghiep co the lam hai ran san ho do su phat trien nhanh cua tao. Tai hau het cac ran san ho, sinh vat thong tri la cac loai san ho đa, cac quan the thich ti tao ra bo xuong ngoai bang cacbonat calci (đa voi). Su tich luy cac chat tao xuong, bi pha vo va don đong boi song bien va su xam thuc sinh hoc, tao nen cau truc đa voi lon nang đo san ho đang song va lam cho tru an cho rat nhieu loai đong thuc vat khac. Tuy san ho đuoc tim thay o ca cac vung bien nhiet đoi cung nhu on đoi, nhung cac ran san ho chi hinh thanh o khu vuc hai ben đuong xich đao trai tu vi đo 30° Bac đen 30° Nam; mac du cac loai san ho tao ran khong song tai cac đo sau qua 30 m (100 ft) nhiet đo co anh huong it hon đen phan bo cua san ho, nhung nguoi ta thuong cho rang khong co san ho song trong nhung vung nuoc co nhiet đo duoi 18 °C.


Sinh hoc Ran san ho đuoc xay dung tu cac the he san ho tao ran va cac sinh vat khac voi cau tao co the chua cacbonat calci. Vi du, khi mot đau san ho sinh truong, no tao mot cau truc xuong bao quanh moi polip moi. Song, cac loai sinh vat (nhu ca vet, nhim bien, hai mien) va cac luc khac lam vo cac bo xuong san ho thanh cac manh nho lap cac cho trong trong cau truc ran. Nhieu sinh vat khac trong cong đong ran san ho cung đong gop bo xuong cacbonat calci cua minh mot cach tuong tu. Cac loai tao san ho (Coralline algae), gom tao zooxanthelat (Symbiodinium spp.) va tao soi, la nhung nhan to đong gop quan trong đoi voi cau truc ran o nhung phan ran phai chiu song lon (vi du mat ran đoi dien voi đai duong). Cac loai tao nay xay ran bang cach tiet đa voi thanh tung lop phu len be mat cua ran, nho đo lam tang tinh đong nhat ve cau truc cua ran.
Cac loai san ho tao ran hoac san ho hermatypic chi đuoc tim thay o nhung vung co anh sang (đo sau toi đa 50 m), đo sau đu anh sang mat troi cho su quang hop. Cac polip san ho khong quang hop ma co quan he cong sinh voi loai tao đon bao co ten zooxanthellae; tu trong cac mo cua polip san ho, cac te bao tao thuc hien quang hop va tao dinh duong du thua ma polip san ho su dung. Do quan he nay, cac ran san ho phat trien nhanh hon trong cac vung nuoc trong, noi nhan đuoc nhieu anh sang mat troi. Quan he cong sinh nay giup cho ran san ho o cho: neu khong co tao cong sinh, san ho se sinh truong qua cham đe co the hinh thanh cac cau truc ran lon. San ho co the lay toi đa 90% dinh duong cho minh tu tao zooxanthellae cong sinh.
Tuy nguoi ta co the thay san ho sinh truong tai hau nhu khap noi tren mot ran san ho khoe manh, viec mat ran phang ngay cang cao len so voi muc nuoc bien dan toi han che đang ke đoi voi su tang truong cua san ho. Noi chung, chi co mot so it cac loai san ho cung co the moc tot tren mat ran phang, va nhung loai nay khong the phat trien o tren mot đo cao nhat đinh vi kha nang chiu đung khong cao cua cac polip đoi voi viec bi phoi ra trong khong khi khi thuy trieu xuong. Tat nhien, mot so mat ran san ho co the phat trien cao len va mang theo khoang 1 m nuoc bien o tren be mat, va khi đo su tang truong cua san ho se rat nhanh. Chinh su phat trien huong len tren cua tao san ho tren phan ben ngoai cua mat ran dan toi su nang cao cua be mat ran, be mat nay doc thoai thoai ve phia bo bien hoac pha nuoc va rat doc ve phia bien. Su phat trien nhanh cua cac loai tao nay la ket qua đoi voi chuyen đong cua song mang cac sinh duong vo co toi va mang rac thai đi. Hieu ung xau cua viec bi phoi ra khi trieu xuong phan nao đo đuoc cai thien boi cac đot song manh lien tuc đanh vao mep ran. Tuy nhien, cac ran truong thanh o trong trang thai can bang giua ca muc nuoc bien cong voi song va toc đo nang cao be mat cua minh, luong đa voi thua đuoc song đanh khoi mep ran mo rong ran theo chieu ngang va lap cac vung thap.
Nguoi ta thay su phat trien cua san ho o cac vung nuoc nong bi lo ra khi trieu xuong khong cao bang cua san ho o vung nuoc sau hon: doc phia truoc mat ran, trong pha nuoc, va doc theo cac kenh ranh cat qua mat ran. Trong đieu kien nuoc trong, nuoc bien nhieu song, san ho tao ra luong lon vat lieu xuong tao nen ran va cau truc phuc tap, dan toi su đa dang sinh hoc cao cua cac loai ca va đong vat khong xuong song trong ran.


Phan bo Ran san ho ngam uoc tinh bao phu tren 284.300 km². Vung bien An Đo-Thai Binh Duong (bao gom Hong Hai, An Đo Duong, Đong Nam A va Thai Binh Duong) chiem 91,9% trong tong so. Đong Nam A chiem 32,3% trong khi Thai Binh Duong bao gom ca Australia chi bao phu 40,8%. Tai Đai Tay Duong va bien Caribbe thi ran san ho chi bao phu 7,6% dien tich san ho tren the gioi.
Ran san ho khong xuat hien doc theo bo bien phia Tay cua chau My cung nhu chau Phi. Vi su gia tang cua muc nuoc va nhung dong bien lanh ven bo lam giam nhiet đo nuoc trong nhung vung nay. San ho cung khong xuat hien o bo bien Nam A tu Pakistan toi Bangladesh. Chung hau nhu khong co doc theo bo bien xung quanh Đong Bac Bac My va Bangladesh vi nuoc ngot tu song Amazon va Hang lam giam chat luong nuoc.
Nhung ran san ho va vung san ho noi tieng cua the gioi:

Ran san ho Great Barrier - Quan the san ho lon nhat tren the gioi, Queensland, Australia;
Ran san ho Belize Barrier – Quan the lon thu hai tren the gioi, trai ra tu Quintana Roo, mien Nam Mexico va doc theo bo bien Belize toi quan đao Bay cua Honduras.
Dai san ho Hong Hai – Bo bien cua Ai Cap va A Rap Xeut.
Pulley Ridge - ran san ho quang hop sau nhat, Florida
Nhieu ran san ho đuoc tim thay rai rac o Maldives


Sinh thai hoc va đa dang sinh hoc Tuy o tai cac vung nuoc nhiet đoi it dinh duong, cac ran san ho ho tro mot he thong đa dang sinh hoc đac biet. Qua trinh luan chuyen dinh duong giua san ho, tao đon bao, va cac sinh vat khac song trong ran giai thich tai sao cac ran san ho sinh soi nay no tai nhung vung nuoc nay; su tai su dung lam giam tong luong dinh duong can cho ca cong đong.
Vi khuan lam cung cung cap cac muoi nitrat hoa tan cho ran san ho bang qua trinh co đinh nito. San ho hut cac chat dinh duong truc tiep tu nuoc, trong đo co nito va phosphor vo co, va an cac sinh vat phu du theo nuoc troi ngang qua cac polip. Do đo, hieu suat so cap cua mot ran san ho la rat cao, dan đen gia tri cao nhat tren moi met vuong o muc 5-10g C m−2/ngay. Cac "nha san xuat" trong cac cong đong ran san ho gom co tao đon bao cong sinh, tao san ho, va nhieu loai rong bien, cung mot so tao loai nho.
Cac ran san ho la noi tru ngu cua nhieu loai ca nhiet đoi hoac ca chuyen song trong ran san ho, chang han nhu cac loai ca buom (Chaetodontidae), ca thia (Pomacentridae), ca buom đuoi gai (Pomacanthidae), ca mo (Scaridae) nhieu mau sac. Ngoai ra con co cac nhom ca khac nhu ca mu (Epinephelinae), ca hong (Lutjanidae), Haemulidae va ca bang chai (Labridae). Hon 4.000 loai ca song tai cac ran san ho.
Cac ran san ho con la nha cua nhieu loai sinh vat khac, trong đo co bot bien, mot so loai thich ti (san ho va sua), giun, mot so loai giap xac (tom, tom rong, va cua), đong vat than mem (đong vat chan đau (Cephalopoda), đong vat da gai (sao bien, nhim bien va hai quy), đong vat co bao (Tunicata), rua bien va ran bien. Đong vat co vu it gap tren cac ran san ho, ngoai tru cac loai thuoc bo Ca voi thinh thoang ghe qua, trong đo ca heo la nhom chinh. Mot so loai truc tiep lay san ho lam thuc an, trong khi mot so loai khac an tao va tham gia vao cac luoi thuc an phuc tap.
Nhieu loai đong vat khong xuong song tru ngu ngay tai nen đa san ho, hoac khoet vao trong be mat đa voi, hoac song trong cac hoc va khe co san. Cac đong vat khoet đa gom co bot bien, đong vat than mem 2 manh vo, va cac loai thuoc nhom sa sung (Sipuncula). Song tren ran san ho con co nhieu loai khac, đac biet la cac loai giap xac va giun nhieu to (Polychaeta).
Do đa dang sinh hoc lon cua cac ran san ho, nhieu chinh phu tren the gioi thuc hien cac bien phap nham bao ve cac ran san ho trong vung bien cua minh. O Uc, ran san ho Great Barrier đuoc bao ve boi Co quan cong vien bien ran san ho Great Barrier, va la đoi tuong cua nhieu ke hoach va đieu luat, trong đo co Ke hoach hanh đong vi đa dang sinh hoc.


Nhung moi đe doa Cac hoat đong cua con nguoi tiep tuc la moi đe doa lon nhat va duy nhat đoi voi cac ran san ho trong cac đai duong cua Trai Đat. Cu the, su o nhiem va lam dung nghe ca la nhung moi đe doa nghiem trong nhat đoi voi cac he sinh thai nay. Su pha hoai ve vat ly đoi voi cac ran san ho so giao thong hang hai gay ra cung la mot van đe. Nganh kinh doanh hai san tuoi song đa đuoc xem la mot nguyen nhan cua su suy thoai do viec su dung xyanua va cac hoa chat khac khi đanh bat cac loai ca nho. Cuoi cung, nhiet đo nuoc cao hon binh thuong do cac hien tuong khi hau nhu El Nino va su am len toan cau co the lam san ho bac mau. Theo The Nature Conservancy, neu su pha huy tang len theo toc đo hien hanh, 70% cac ran san ho tren the gioi se bien mat trong vong 50 nam toi. Su mat mat nay se la mot tham hoa kinh te đoi voi nhung đat nuoc o vung nhiet đoi. Hughes, (2003), viet rang "voi dan so the gioi ngay cang tang va cac he thong van tai va luu tru ngay cang phat trien, anh huong cua con nguoi đoi voi cac ran san ho se co quy mo tang theo cap luy thua."
Hien nay, cac nha nghien cuu đang tim hieu muc đo anh huong cua cac nhan to khac nhau đoi voi cac he thong ran san ho. Co nhieu nhan to, trong đo co vai tro cua cac đai duong nhu chim lun dioxide cacbon, cac thay đoi trong khi quyen Trai Đat, tia cuc tim, su axit hoa đai duong, virus sinh hoc, anh huong cua bao cat, cac chat o nhiem khac nhau, anh huong cua su bung no tao v.v.


= Phat trien va o nhiem đat =
Su phat trien nhanh nhung đuoc quan ly kem tren đat lien co the đe doa su song sot cua cac ran san ho. Trong 20 nam tro lai đay, nhung khu rung đuoc lon, hap thu nhung luong lon dinh duong va tram tich tu nuoc thai nong nghiep va cac cong trinh xay dung, đang bi pha huy. Nuoc giau dinh duong gay ra su phat trien qua nhanh cua tao va phieu thuc vat tai cac vung bien ven bo, đuoc goi la su bung no tao. Cac ran san ho la cac cau truc sinh hoc phu hop voi nhung vung nuoc dinh duong thap, va su gia tang dinh duong trong nuoc lam mat can bang cua cac cong đong ran san ho. Su pha huy cua rung đuoc cung nhu su giam dien tich cac vung đat ngap mat đeu đuoc xem la cac nhan to quan trong anh huong đen chat luong nuoc tai cac ran san ho ngoai bien.
Nguoi ta con thay rang chat luong nuoc thap lam tang su lan tran cua cac benh truyen nhiem giua cac loai san ho.
Đong, mot chat thai cong nghiep thuong gap, can thiep vao vong đoi va su phat trien cua cac polip san ho.


= Kinh doanh ca canh =
Thu choi ca canh nuoc man đa tro nen ngay cang pho bien tren the gioi ke tu thap ky 1990. San pham chinh cua nganh cong nghiep ca canh la ca. Ca canh đuoc yeu cau tren thi truong thuong la cac loai nhieu mau sac va co the nuoi trong be, đac điem sau quan trong nhat.
Tuy mot so loai ca (chang han Pomacentridae) co the nuoi va cho sinh san trong be, 95% ca canh thuong mai đuoc khai thac truc tiep tu moi truong san ho. Viec suu tam ca o ran san ho, đac biet o Đong Nam A (Indonesia va Philippines), đa gay ra nhung thiet hai lon đoi voi moi truong. Tinh trang ngheo trong cac cong đong nghe ca la chat xuc tac chinh cho viec đanh ca bang xyanua. O nhung noi nhu Philippines, noi xyanua đuoc thuong xuyen su dung đe bat song ca canh, phan tram dan so song duoi muc ngheo la 40%. Tai nhung nuoc đang phat trien nay, mot ngu dan co the dung đen nhung phuong cach nhu vay đe giu cho gia đinh minh khoi bi đoi.
Khoang 80–90% ca canh đuoc xuat khau tu Philippines đuoc bat bang xyanua natri. Chat hoa hoc nay tan trong nuoc bien va tham nhap noi tru ngu cua ca. Ca nhanh chong bi anh huong cua chat gay me va bi bat de dang. Tuy nhien, hau het ca bi bat do xyanua chet trong vong vai thang sau khi bi bat do ton thuong gan. Hon nua, cac loai ca khac khong đuoc thi truong ca canh quan tam nhung song vung bi tha chat đoc cung bi chet.


= Đanh ca bang thuoc no =
Đanh ca bang thuoc no la mot phuong phap co tinh huy diet khac ma ngu dan su dung đe đanh bat ca nho. Nhung thanh đinamit, luu đan, hoac thuoc no tu che đuoc cham ngoi hoac kich hoat roi nem xuong nuoc. Vu no gay chan đong duoi nuoc, lam noi tang ca bi vo nat va ca chet gan nhu ngay lap tuc. Nguoi ta thuong cho no lan thu hai đe giet cac con ca an moi lon hon bi thu hut boi xac nhung con ca nho bi chet do vu no đau. Phuong phap đanh bat nay khong chi giet ca trong khu vuc no chinh, la con lay đi su song cua nhieu sinh vat khac tai ran san ho, nhung sinh vat khong phai muc tieu đanh bat. Ngoai ra, nhieu xac ca khong noi len mat nuoc đe đuoc vot ma chim xuong đay bien. Vu no con giet ca san ho trong khu vuc, tieu diet chinh cau truc cua ran, pha huy noi cu tru cho ca va cac đong vat quan trong khac co tam quan trong đoi voi viec bao ton mot ran san ho manh khoe. Nhung vung tung phu đay san ho tro thanh hoang mac đay vun san ho, ca chet, va khong con gi khac sau cuoc đanh ca bang thuoc no. Kieu đanh ca nay đa lam cho nhieu loai ca bat đau qua trinh tuyet chung.


= Bac mau =

Nhiet đo cao cua nuoc bien be mat cong voi muc đo buc xa cao (nhieu anh sang) gay ra ton that cho zooxanthallae, mot loai tao cong sinh cung cap 95% nang luong cho san ho chu. Hau qua la san ho bi mat lop sac to (bac mau).
Hien tuong thoi tiet El Nino trong nhung nam 1998 va 2004 đa lam nhiet đo nuoc bien be mat tang cao so voi muc binh thuong. Nhieu ran san ho nhiet đoi đa bi bac mau hoac chet. Nguoi ta đa nhan thay su phuc hoi tai mot so đia điem heo lanh, nhung trong tuong lai, tinh trang am len toan cau co the đao nguoc lai su phuc hoi nay.


= Axit hoa đai duong =

Su giam đo pH cua nuoc bien be mat la moi đe đoa lau dai va ngay cang tang đoi voi cac ran san ho.
Luong khi CO2 trong khong khi tang lam tang luong CO2 hoa tan trong nuoc bien. Dioxide cacbon tan trong cac đai duong phan ung voi nuoc va tao thanh axit cacbonic, gay ra su axit hoa đai duong. Nguoi ta uoc tinh rang đo pH mat bien đa giam tu 8,25 xuong 8,14 ke tu khi thoi đai cong nghiep bat đau,. Trong đieu kien binh thuong, cac đieu kien cho viec tao cacbonat calci on đinh tai vung nuoc be mat, do ion cacbonat o trang thai bao hoa. Tuy nhien, khi đo pH giam, mat đo cua ion nay cung giam theo, va khi cacbonat tro nen khong con bao hoa, cac cau truc tao boi calci cacbonat se co nguy co bi hoa tan. Nghien cuu đa cho thay rang qua trinh tao calci cua san ho bi giam hoac su hoa tan calci bi tang len khi san ho phai chiu luong CO2 tang.


= Bung no bui tu chau A va chau Phi =
Bui tu sa mac Sahara chuyen đong xung quanh Nam ban cau cua dai can nhiet đoi di chuyen sang khu vuc Caribe va Florida trong mua nong khi cac dai cat bui nay đuoc hinh thanh va di chuyen ve phia bac qua Đai Tay Duong can nhiet đoi. Su van chuyen bui toan cau cung đuoc gop phan tu cac sa mac Gobi va Taklamakan xuyen qua Trieu Tien, Nhat Ban va mien bac Thai Binh Duong toi quan đao Hawaii. Ke tu nam 1970, cac tran bung no bui cang tram trong them do cac chu ky kho han tai chau Phi. Co mot su bien đong lon trong van chuyen bui vao khu vuc Caribe va Florida tu nam nay qua nam khac; tuy nhien, luong bui nay la lon hon trong cac pha tang cua Dao đong Bac Đai Tay Duong. Cac su kien lien quan toi bui co lien he voi su suy giam suc song cua cac ran san ho trong khu vuc Caribe va Florida, chu yeu tu thap nien 1970. Cac nghien cuu chi ra rang san ho co the ket hop bui vao bo xuong cua chung nhu đuoc nhan thay tu bui trong vu phun trao nam 1883 cua Krakatoa o Indonesia trong cac dai hinh khuyen cua san ho tao đa ngam Montastraea annularis trong dai đa ngam Florida. Su pho bien tuong đoi cua cac nguyen to hoa hoc, cu the la cac kim loai, đuoc su dung đe phan biet cac loai đat phat sinh tu bui nui lua voi bui khoang.


= Pha huy tren toan the gioi =
Cac ran san ho Đong Nam A đang chiu nguy co bi tan pha boi cac hoat đong đanh ca (chang han nhu đanh ca bang thuoc no va đanh ca bang xyanua), đanh ca qua muc, tram tich, o nhiem, va bac mau. Mot loat cac hoat đong đa dang, trong đo co giao duc, đieu tiet, va thiet lap cac khu bao ton bien đang đuoc thuc hien đe bao ve cac ran san ho nay. Vi du, tai Indonesia, cac ran san ho co dien tich gan 33.000 dam vuong. Vung bien cua nuoc nay la noi tru ngu cua mot phan ba tong luong san ho va mot phan tu cac loai ca cua ca the gioi. Cac ran san ho cua Indonesia nam o trung tam cua Tam giac San Ho va đa la nan nhan cua cac kieu đanh ca huy diet, du lich khong co đieu tiet, va su bac mau do thay đoi khi hau. Du lieu tu 414 tram quan sat rai khap Indonesia nam 2000 cho biet rang chi 6% cac ran san ho cua nuoc nay o tinh trang rat tot, 24% o tinh trang tot, va khoang 70% o tinh trang tu toi đen tam đuoc (Đai hoc Johns Hopkins, 2003).
Ngay 24 thang 9 nam 2007, Reef Check (to chuc bao ton san ho lon nhat the gioi) tuyen bo rang chi co 5% trong so 27.000 km² san ho cua Philippines la o "tinh trang rat tot": Ran Tubbataha, Marine Park o Palawan, Đao Apo o Negros Oriental, Ran Apo o Puerto Galera, Mindoro, va Đao Verde ngoai khoi Batangas. Philippines la nuoc co nhieu ran san ho thu hai o chau A.
Viet Nam nam trong vung đa dang san ho lon nhat the gioi, co đieu kien tu nhien noi chung la thuan loi cho su phat trien cua san ho tao ran. Tuy nhien, chin phan muoi trong so hon 1000 km² ran san ho o Viet Nam đang o tinh trang nguy cap. 96% san ho bi đe doa, trong đo 75% bi đe doa nghiem trong va rat nghiem trong. Nam 1985, san ho co mat o hau khap cac vung ven đao o vinh Ha Long. Đen nam 1998, dien tich san ho chi con 2/3 so voi nam 1985. Mot khao sat vao thang 6 nam 2006 cho thay hau nhu khong con san ho tai cac vinh Ha Long va Bai Tu Long. Đi cung voi su suy thoai cua san ho trong vung la su vang bong cua cac loai hai san quy va su suy giam san luong đanh bat thuy san noi chung.
Cac uoc tinh chung cho thay khoang 10% cac ran san ho tren the gioi đa chet.


Bao ve va khoi phuc Cu dan đao Ahus, tinh Manus, Papua New Guinea, theo mot truyen thong keo dai đa hang the he ve viec han che đanh ca tai 6 vung trong pha ran san ho cua ho. Theo cac truyen thong van hoa nay, đanh ca bang luoi bi han che tuy van đuoc phep cau ca. Ket qua la ca sinh khoi va kich thuoc cua tung con ca tai nhung vung nay cao hon đang ke so voi nhung noi đuoc đanh bat ca khong han che.
Nguoi ta uoc tinh rang khoang 60% cac ran san ho tren the gioi đang co gap nguy hiem do cac hoat đong co tinh pha hoai cua con nguoi. Moi đe doa đoi voi san ho đac biet lon tai Đong Nam A, noi khoang 80% cac ran san ho đuoc coi la o tinh trang nguy cap.


= Cac khu bao ton bien =
Mot phuong phap bao ton cac ran san so ven bien đa ngay cang tro nen noi troi la viec to chuc cac khu bao ton bien. Cac khu bao ton nay đa đuoc thanh lap o Đong Nam A va nhieu noi khac tren the gioi nham no luc khuyen khich quan ly ngu nghiem co trach nhiem va bao ve sinh thai. Cung nhu tai cac vuon quoc gia va nhung noi tru ngu cua đong vat hoang da, cac hoat đong khai thac co tiem nang gay hai bi cam tai cac khu bao ton bien. Cac khu bao ton bien co cac muc tieu xa hoi cung nhu sinh hoc, trong đo co viec khoi phuc cac ran san ho, giu gin quang canh, bao ve va tang đa dang sinh hoc, va thu loi kinh te.


= Cong nghe khoi phuc ran =
Cac dong đien yeu đuoc truyen vao nuoc bien lam cac khoang chat bi phan ra va bam vao cac cau truc thep. Lop đa voi thu đuoc cung giong nhu lop đa voi tao nen cac ran san ho tu nhien. Cac loai san ho nhanh chong tao quan the va sinh truong voi toc đo rat cao tren cac cau truc nay. Su thay đoi trong moi truong do ket qua cua cac dong đien con lam tang toc su hinh thanh va phat trien cua ca đa voi hoa hoc cung nhu cac bo xuong cua san ho va cac sinh vat co vo đa voi khac.
Viec đap boi chat khoang cho cac ran san ho hien đang đuoc thuc hien tai: Indonesia - Bali, Jamaica, Maldives - Ihuru va Vabbinfaru, Mexico - Yucatan, Panama - quan đao San Blas, Papua New Guinea, Saya de Malha, Seychelles, Thai Lan - Phuket.


Xem them San ho
San ho bac mau
Coral rag
Black band disease
Bao ton bien
Du an AWARE
Coral Reef Alliance
White band disease
Reef shark
Tao


Tham khao = Tham khao chung =


Lien ket ngoai Encyclopedia of Earth - Coral reef
ARC Centre of Excelence in Coral Reef Studies Luu tru ngay 20 thang 6 nam 2012 tai Wayback Machine
Coral reef facts Luu tru ngay 19 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine from The Nature Conservancy
NOAA's Coral-List Listserver for Coral Reef Information and News
NOAA's Coral Reef Conservation Program Luu tru ngay 20 thang 9 nam 2012 tai Wayback Machine
NOAA's Coral Reef Information System
NOAA Report: The State of Coral Reef Ecosystems of the United States and Pacific Freely Associated States: 2005 Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine
ReefBase: A Global Information System on Coral Reefs Luu tru ngay 31 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine
National Coral Reef Institute Luu tru ngay 23 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine Nova Southeastern University
Global Coral Reef Alliance
Global Coral Reef Monitoring Network
Marine Aquarium Council Luu tru ngay 24 thang 7 nam 2013 tai Wayback Machine
NCORE National Center for Coral Reef Research Luu tru ngay 12 thang 7 nam 2012 tai Wayback Machine University of Miami
The Coral Reef Alliance (CORAL) - Working Together to Keep Coral Reefs Alive
Science and Management of Coral Reefs in the South China Sea and Gulf of Thailand Luu tru ngay 3 thang 11 nam 2012 tai Wayback Machine
A special report on the plight of the planet's coral reefs—and how you can help—from Mother Jones magazine
Coral reefs – their distribution and origin Luu tru ngay 13 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
A guide to finding sources and literature about coral reefs Luu tru ngay 24 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine