Valentin Louis Georges Eugene Marcel Proust (10 thang 7 nam 1871-18 thang 11 nam 1922) la mot nha van nguoi Phap đuoc biet đen nhieu nhat voi tac pham Đi tim thoi gian đa mat (A la recherche du temps perdu). Graham Greene đanh gia "Proust la nha van vi đai nhat the ky 20, cung nhu Tolstoy voi the ky 19" va "nhung nha van sinh ra cuoi the ky 19, đau the ky 20 hau nhu khong ai tranh đuoc hai nguon anh huong lon: Proust va Freud".
Tap chi Time tung bau chon Đi tim thoi gian đa mat đung thu 8 trong danh sach nhung cuon sach vi đai nhat moi thoi đai. Nam 1995, tuan bao Phap L'Evenement du Jeudi cung Đai phat thanh va Trung tam van hoa Pompidou o Paris đa to chuc mot cuoc tham do y kien đe chon lay 10 cuon sach hay nhat trong van hoc Phap cho the he nam 2000. Ket qua la cuon Đi tim thoi gian đa mat đa xep thu nhat.


Tieu su Marcel Proust sinh vao ngay mung 10 thang 7 nam 1871 tai Auteuil. Cha cua ong la mot giao su y hoc co tieng, va gia đinh ong cung kham kha, nen trong suot thoi ky thieu nien ong khong gap nhieu kho khan bat trac. Cung vi the ma tu nho ong thuong qua lai voi phan xa hoi thuong luu. Me ong, ba Jeanne Weil, la con gai mot nguoi moi gioi chung khoan do thai goc Alsace. Ba rat quy ong va chinh la nguoi day do tan tinh cho ong khi ong con nho. Ong Adrien Proust, cha cua ong, cung la con cua mot thuong gia. Cha cua ong con la chuyen gia ve sinh đau tien cua Phap, va luc đo giu chuc vu co van trong chinh phu Phap, giup chong dich benh toan nuoc.
Đuoc đi hoc tai truong Condorcet, ong lam quen voi Jacques Bizet. Jacques Bizet chinh la con trai cua nha soan nhac noi tieng Georges Bizet. Ong con quen biet Lucien Daudet, con trai cua nha van viet tieu thuyet Alphonse Daudet. Cung voi hai nguoi ban, ong đi linh va hoan thanh nghia vu quan su cua minh tai Orleans. Khi tro ve, ong xin vao hoc tai l'Ecole libre des sciences et politiques (Hoc vien Khoa hoc va Chinh tri Mo) va đuoc nghe thay Albert Sorel cung nhu thay Anatole Leroy-Beaulieu giang bai. Thay Sorel co nhan xet rang Marcel Proust la mot cau hoc sinh khong thong minh sau khi ong hoan thanh bai dien van ket thuc khoa hoc cua minh. Sau đo, ong vao hoc tai truong đai hoc Sorbonne va đuoc nhieu lan nghe Henri Bergson giang. Henri Bergson con la anh em trong ho cua ong, va đa co anh huong nhieu toi nhung tac pham sau nay cua ong, mac du ong van thuong phu nhan đieu đo.
Vao nam 1894, ong cho xuat ban tac pham Les Plaisirs et les Jours. An pham nay la mot tuyen tap tho, chan dung va truyen ngan viet theo nghe phai suy đoi. Bia va nhieu trang đuoc Madeleine Lemaire minh hoa, nguoi ma ong gap thuong xuyen trong cac phong tiep cung voi Reynaldo Hahn. Tiec rang an pham khong đuoc nhieu nguoi biet toi.
Sau mua he nam 1895, ong bat đau viet va soan thao mot cuon tieu thuyet ke ve mot chang trai say me van hoc trong mot thanh pho Paris chi biet an choi vao cuoi the ky 19. Xuat ban vao nam 1952, cuon tieu thuyet đo (đuoc đat ten Jean Santeuil sau khi ong mat, dua tren ten cua nhan vat chinh cau chuyen) chi dung lai o muc la mot tap hop cac mau rap lai voi nhau, nhung khong thanh mot tac pham hoan chinh đay đu. Trong truyen, ong co nhac toi vu Dreyfus, vi ong la mot trong nhung nguoi co tham gia noi len y kien. Ong cung la mot trong nhung nguoi đau tien bao ve vi tuong nguoi Phap nay, va đa lay đuoc chu ky ung ho tu Anatole France.
Vao khoang nam 1900, ong bo viec soan thao cuon tieu thuyet đa đe cap o tren. Khi đo, ong bat đau thay thich thu khi đoc nhung tac pham cua nha duy my nguoi Anh John Ruskin. Vi John Ruskin cam đoan moi ban dich tac pham cua ong sang tieng khac khi ong con song, Proust chi bat đau dich lai nhung tac pham đo sau nam 1900, khi John Ruskin mat.
Bo me cua ong rat lay lam thich thu, va khuyen khich ong co gang bien dich. Đac biet bo cua ong thay rang viec lam nay la mot cach đe cho đua con cua ong bat đau lam viec co ich cho xa hoi tro lai, vi Proust thuong cam thay kho chiu voi xa hoi hoi đo cua ong, va hon nua, ong vua moi bi đuoi viec khoi thu vien Mazarine, noi ma ong đa lam viec khong cong đuoc mot thoi gian. Nhung quan trong hon nua la me ong: vi ong yeu tieng Anh, nen me ong dich tung chu mot ra tieng Phap, va tu đo ong co the dich ra tieng Phap chuan, mot thu tieng Phap cua Ruskin theo nhu mot nha phe binh van hoc co nhan xet sau khi tap đau tien đuoc xuat ban vao nam 1904 duoi cai tieu đe La Bible d'Amiens.
Cac bai dich đo va bai tiep theo, Sesame et les lys (1906), đuoc cac nha phe binh van hoc đanh gia cao, trong đo co Henri Bergson, va đay cung chinh la mot thoi điem quan trong trong cuoc đoi ong. Vi, khi xuat ban cac an pham soan dich, ong đat rat nhieu chu thich vao trong tac pham cua Ruskin, nhieu luc con dai hon trang goc, va co luc phe binh nang chinh Ruskin. Khi bien dich, cach suy nghi cua ong dan dan xa cach voi cach suy nghi cua Ruskin. Trong chuong cuoi cua phan tua đau cho La Bible d'Amiens, ong chi trich Ruskin vi su ton sung cai đep cua Ruskin co len toi muc hoi qua đang (đieu ma ong cung roi se chi trich Robert de Montesquiou va cho hai nhan vat Swann va Charlus noi len trong tac pham Đi tim thoi gian đa mat). Đoi voi Proust, neu yeu mot tac pham vi mot nha van nao đo noi nhu vay, thi đo chinh la lam lam lac nhung gi nghe thuat. Ly do yeu mot tac pham nao đo phai la chinh no.
Suc khoe cua ong dan yeu đi, roi ong mac benh hen suyen. Sau khi bo me ong mat, ong lai cang yeu hon. Ong bat đau song cach xa xa hoi va roi mat vi qua kiet suc. Tac pham chinh cua ong, Đi tim thoi gian đa mat, đuoc xuat ban nhieu lan trong nhung nam tu 1913 toi 1927. Tap đau đuoc bien soan tai toa soan Grasset, nhung roi toa soan Gallimard bac bo loi tu choi bien soan truoc đo va chap nhan xuat ban tap thu nhi Duoi bong nhung co gai đuong hoa. Cung chinh voi tap thu nhi nay, ong nhan đuoc giai Goncourt. Ong co gang hoan thanh nam tap tiep theo cua Đi tim thoi gian đa mat toi nam 1922, khi, vao ngay 18 thang 11 nam 1922, ong guc kiet suc trong con viem phe quan chua tri mot cach qua loa.
Ong đuoc chon cat tai nghia trang Pere-Lachaise tai Paris.


Tac pham Les Plaisirs et les Jours (1896)
La Bible d'Amiens, dich tac pham The Bible of Amiens cua John Ruskin (1904)
La Mort des cathedrales, mot bai bao đuoc đang tren Le Figaro
Sesame et les lys, dich tac pham Sesame and Lilies cua John Ruskin (1906)
Đi tim thoi gian đa mat
Tap 1: Ben phia nha Swann (1913)
Phan 1: Combray
Phan 2: Moi tinh cua Swann
Phan 3: Ten xu so: Cai ten
Tap 2: Duoi bong nhung co gai đuong hoa (1919), nhan giai Goncourt
Tap 3: Ve phia nha Guermantes (1921-1922)
Tap 4: Sodome va Gomorrhe (1922-1923)
Tap 5: Co gai bi cam tu (sau khi ong đa mat, 1923)
Tap 6: Albertine bien mat (nhu tren, 1925)
Tap 7: Thoi gian tim lai đuoc (nhu tren, 1927)
Pastiches et Melanges (1919)
Chroniques (1927)
Jean Santeuil (sau khi ong đa mat, 1952)
Contre Sainte-Beuve (nhu tren, 1954), tieu luan
Thu tu:

Nhieu cuon xuat ban sau khi ong đa mat tu nam 1928, an pham lon nhat đuoc Robert Proust xuat ban duoi tieu đe Correspondance generale (1930-1936)
Tai ban va bo sung boi Philip Kolb (1971-1993)
Gan đay nhat la mot ban tai ban lan 2, co sua đoi va bo sung mang ten Marcel Proust, Lettres (2004)


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Marcel Proust tai Wikimedia Commons
Marcel Proust – Cuoc đoi thi nghiem trong tac pham tren Tien ve