Thomas Jefferson (13 thang 4 nam 1743 – 4 thang 7 nam 1826) la chinh khach, nha ngoai giao, luat su, kien truc su, nha triet hoc nguoi My. Ong la mot trong cac kien quoc phu cua Hop chung quoc Hoa Ky va la tong thong thu 3 cua Hop Chung Quoc Hoa Ky (nhiem ky 1801 – 1809). Jefferson sang lap ra Đang Dan chu-Cong hoa Hoa Ky  va la mot nha triet hoc chinh tri co anh huong lon, mot trong nhung nguoi theo chu nghia tu do nhiet thanh lon nhat thoi can đai. Ong sinh ngay 13 thang 4 nam 1743 tai Shadwell, tieu bang Virginia, luc đo con la vung bien gioi hoang vu, trong mot gia đinh ki su goc Anh. Thuo nho, ong hoc o que nha, roi sau đo vao truong Đai hoc William & Mary (1760–1762). Nam 23 tuoi, ong tro thanh luat su. 7 nam sau, ong thoi hanh nghe voi mot tai san kha kha va voi moi ac cam sau sac ve gioi luat su, roi song cuoc song cua mot nha quy toc nong thon đoc lap.
Tuy nhien, su quan tam đen cac van đe xa hoi cua Jefferson khong cho phep ong huong thu an dat. Ong đuoc cu lam thanh vien Vien đai bieu bang Virginia, va khi cac van đe thuoc đia tro nen gay gat, ong đong vai tro tich cuc ngay cang tang trong phong trao đau tranh gianh đoc lap. Nhung kien nghi cua Jefferson trong đoan đai bieu Virginia voi Hoi nghi luc đia đuoc cong bo trong quyen sach nho tua đe "Quan điem tom tat ve cac quyen cua nuoc My", đa đua ong len vi tri cua mot trong nhung nha lanh đao cach mang hang đau. Ong đuoc cu lam cong tac đac biet o Anh, va tai My ong đuoc cac cong su chon đe du thao ban Tuyen ngon Đoc lap nam 1776.
Tu bo ghe đai bieu o Quoc hoi, Jefferson quay ra quan tam đen viec xay dung mot ban hien phap cho que huong Virginia. Nhieu tu tuong cua ong tap trung trong van kien đo, va nhieu y tuong khac đuoc the hien trong cac đao luat ban hanh nhung nam sau đay. Nam 1779, Jefferson đuoc bau lam thong đoc bang Virginia va giu chuc vu nay cho đen nam 1781. Nam 1783, tro lai tham gia Quoc hoi mot lan nua, ong đung đau uy ban đuoc cu ra đe xem xet hiep uoc hoa binh voi Anh. Nam ke ong đuoc cu lam cong su đai dien cho chinh phu My non tre o Phap va đa hoan thanh xuat sac nhiem vu nay.
Tu nam 1789, voi tu cach la ngoai truong My trong noi cac cua Tong thong George Washington, ong đa cong bo tu tuong dan chu ma dua vao đo Đang Dan chu Hoa Ky đuoc xay dung, đieu nay đa đua đen viec Jefferson đac cu Tong thong My nam 1800. Sau 2 nhiem ki, ong rut lui va cong hien nhung nam cuoi đoi cho viec thiet lap truong Đai hoc Virginia, đuoc ong xem la mot trong nhung cong trinh quan trong nhat cua minh.
Jefferson mat ngay 4 thang 7 nam 1826 o Monticello, gan Charlottesville, tai can nha tu ong xay cat, cung mot ngay voi John Adams, huong tho 83 tuoi. Tren mo bia đuoc ong chon tu truoc, co mang dong chu: "Đay la noi an nghi cuoi cung cua Thomas Jefferson, tac gia cua ban Tuyen ngon Đoc lap My, cua Đao luat Virginia ve tu do tin nguong, va la cha đe cua truong Đai hoc Virginia".


Tieu su Thomas Jefferson chao đoi vao ngay 13 thang 4 nam 1743 tai Shadwell, quan Goochland, Virginia, vung đat ma ngay nay thuoc quan Albemarle. Cha cua Thomas, ong Peter Jefferson, la mot nguoi đo đat va la chu mot đon đien. Ong co goc to tien mien Wales. Me cua Thomas, Jane Randolph, la con gai cua Isham Randolph, mot thuyen truong va thinh thoang cung canh tac đon đien. Hai nguoi ket hon voi nhau vao nam 1739. Thomas Jefferson khong quan tam may đen viec tim hieu ve to tien cua minh, ong chi biet ve su ton tai cua ong noi cua minh ma thoi.
Thomas la nguoi con thu ba va la con trai lon trong mot gia đinh 4 trai 6 gai, phan lon đeu qua đoi khi tuoi con tho. Thomas đa trai qua 7 nam trong so 9 nam đau tien tai Tuckahoe, mot nong trai cua gia đinh Randolph ben bo song James, gan Richmond, Virginia. Nam Thomas len 9 tuoi, gia đinh Jefferson don ve Shadwell va tai noi nay, cau Thomas tap đoc va tap viet tai truong hoc va cau cung đuoc cha day kem. Ong Peter day con cau ca, san ban ga loi rung, san huou nai gan dong song Rivanna cung cuoi ngua. Thomas cung hoc keo đan vi cam va biet yeu chuong am nhac tu dao đo. Khi Thomas đuoc 14 tuoi, ong Peter qua đoi. Cau Thomas tro nen gia truong vi la con trai lon trong nha. Cau thua huong hon 5.000 mau Anh (2.000 ha; 7,8 dam vuong Anh) đat cung voi khoang 20-40 nguoi no le, trong khi gia san do nguoi quan gia ten la John Harvie trong nom.


= Su nghiep hoc hanh =
Thomas Jefferson bat đau đi hoc tu khi đuoc 5 tuoi roi khi len 9 tuoi vao o noi tru trong truong cua William Douglas, mot vi tu si goc Scotland. Ve sau, Thomas con ghi nho rang cac loai banh nuong trai cay cua ong Douglas ngon tuyet voi va cac bai giang cua ong cung rat xuat sac, ngoai tru van hoc co đien. Ngoai cac mon hoc thong thuong, Thomas con đuoc hoc ve tieng Latinh, tieng Hy Lap, tieng Phap. Sau khi cha chet, Thomas theo hoc ngoi truong gan Gordonsville cua James Maury, mot tu si theo Anh giao kiem hoc gia. Ong đuoc huan luyen ve long nhan đao va ve niem tin vao Thuong đe nhung cau khong hoan toan tin tuong vao mot to chuc ton giao nao.
Nam 1760, vao tuoi 16, Thomas Jefferson theo hoc Hoc vien Williams and Mary tai Williamsburg. Đay la thu phu cua thuoc đia Virginia voi dan so thoi đo chi vao khoang 1,000 nguoi. Thomas lam quen voi xa hoi thanh thi va trong 2 nam truong, ong hoc ve toan hoc, van chuong va triet hoc voi Tien si William Small, mot hoc gia goc Scotland. Nam 1762, Tien si Small đa thu xep đe Thomas Jefferson hoc luat voi vi Tham phan George Wythe, mot trong cac vi luat gia uyen tham nhat cua đia phuong. George Wythe anh huong toi Thomas Jefferson rat nhieu va sau nay, chinh Wythe la mot trong nhung nguoi ky ten vao Ban tuyen ngon đoc lap.
Nho quen biet voi hai Small va Wythe, Thomas Jefferson đuoc gioi thieu voi Thong đoc Virginia Francis Fauquier. Bon nguoi nay thuong trai qua cac buoi chieu tai tu dinh cua Thong đoc, ban luan ve thoi cuoc cung nhu dao cac ban nhac thinh phong. Cung nhan dip nay, Thomas Jefferson đuoc gap Patrick Henry.
Trong thoi gian hoc mon luat, Thomas Jefferson quan tam toi su cang thang chinh tri giua nuoc Anh va cac thuoc đia Bac My. Cuoc chien tranh Bay Nam, hay con đuoc goi la cuoc Chien tranh Phap va nguoi Da đo o Bac My đa loai nguoi Phap ra khoi tieu luc đia An Đo va luc đia Bac My. Nguoi Phap đa bi nguoi Anh thay the va the luc Anh đa lan at tai phia tay ban cau va tren cac mat bien. Nuoc Anh nho the đa thu huong đuoc su phat trien thuong mai tren rat nhieu lanh tho. Nam 1760, vua George III len ngoi nhung do su bat luc cua nha vua nay, đa sinh ra cac bat on đoi voi cac xu thuoc đia Bac My.
Tai mien Bac Hoa Ky, cac doanh nhan thuong buon lau voi cac ke đich va cac quoc hoi luc đia đa khong cung cap nhan luc va tiep lieu cho chinh quyen Anh trong khi so no nan cua nuoc Anh tang len do viec quan tri cac vung đat moi. Đe co tien, Quoc hoi nuoc Anh đa thong qua Đao Luat Tem Thue vao thang 3 nam 1765 đe gia tang loi tuc cho nuoc Anh. Khi đao luat nay đuoc cong bo, Thomas Jefferson nghe Patrick Henry hung bien, đa kich su bat cong va cho rang Quoc hoi Anh khong co quyen đanh thue cac thuoc đia Bac My. Sau nay, Thomas ke lai rang: "Đoi voi toi, ong Henry đa noi hung hon giong nhu Thi hao Homeros lam tho vay".
Nam 1767, Thomas Jefferson đuoc nhan vao Luat su đoan va bat đau hanh nghe luat su mot cach kha thanh cong. Ong chia thoi gian qua lai hai đia điem la Williamsburg va Shadwell. Tai noi sau nay, ong ve kieu va trong coi xay dung toa nha Monticello tren mot ngon đoi gan đo.


= Ket hon va gia đinh =
Thomas Jefferson cuoi ba goa phu 23 tuoi Martha Wayles Skelton vao nam 1772. Ba la con gai cua ong John Wayles, mot luat su danh tieng song gan Williamsburg. Theo chuyen ke lai, chinh nho am nhac ma Thomas đa chiem đuoc cam tinh cua Martha vi mot nhan vat khac cung theo đuoi Martha đa phai bo cuoc khi nhin thay hai nguoi hoa đan vi cam va duong cam. Sau đo, gia đinh Jefferson đa an cu tai Monticello, du cho toa nha lon nay chua xay xong. Martha Jefferson qua đoi nam 1782, sau 10 nam ket hon. Trong cuoc hon nhan 10 nam, ho co voi nhau nam con gai va mot con trai: Martha, thuong goi la Patsy, (1772–1836); Jane (1774–1775); mot con trai chua đat ten (1777); Mary Wayles, thuong goi la Polly, (1778–1804); Lucy Elizabeth (1780–1781); va Lucy Elizabeth (1782–1785). Tuy nhien chi co hai đua con la Martha va Mary song cho đen tuoi truong thanh. Sau cai chet cua Martha Jefferson, Thomas Jefferson khong lap gia đinh nua ma lo cham soc hai nguoi con gai.


Su nghiep chinh tri tu nam 1775 toi 1800 = Ban tuyen ngon đoc lap Hoa Ky =

Tai Quoc hoi Luc đia, Thomas Jefferson đa la mot trong nhung nhan vat dan đau. Sau khi Chien tranh Cach mang My no ra, Jefferson đuoc yeu cau thao ra "Ban Tuyen bo cac nguyen do va su can thiet phai cam lay vu khi" (Declaration of the Causes and Necessity of Taking up Arms). Quoc hoi sau đo đa thay rang ban thao nay "qua manh" nen đa nho mot nhan vat on hoa hon la John Dickinson viet ra mot ban thay the nhung van ban moi gom phan lon cac quan điem đuoc đua ra boi Jefferson.
Vao mua xuan nam 1776, y kien cua cac đai bieu Quoc hoi Luc Đia cang nghieng ve nen Đoc Lap cua cac xu thuoc đia Bac My. Ngay 7 thang 6 nam đo, Richard Henry Lee thuoc xu Virginia đa đua ra mot ban nghi quyet noi danh, đo la "Cac Thuoc Đia Lien Hiep nay phai co quyen va phai la cac xu tu do va đoc lap" (these United Colonies are, and of right ought to be, free and independent states). Sau đo, Quoc hoi Luc đia đa chi đinh mot uy ban đe soan thao ra Ban Tuyen ngon Đoc Lap, su goi la Uy ban Nam Nghi si. Uy ban nay gom: Thomas Jefferson, John Adams, Benjamin Franklin, Roger Sherman va Robert Livingston, hoat đong tu ngay 11 thang 6 nam 1776 cho đen ngay 5 Thang 7 nam 1776, ngay ma Tuyen ngon đuoc xuat ban. Uy ban đong y cu Jefferson la nguoi viet ra ban thao va đa đong y voi rat it thay đoi. Ngay 2 thang 7, Quoc hoi Luc đia bat đau tranh luan va Ban tuyen ngon đoc lap đuoc chap thuan vao ngay 4 thang 7 nam 1776.
Ban tuyen ngon đoc lap la tac pham noi tieng nhat cua Thomas Jefferson. Ban van đo đa dien ta đuoc tinh hung bien voi loi van manh me theo phap ly, bien ho the đung cua cuoc Cach mang Hoa Ky. Ban van đo cung xac nhan niem tin vao cac quyen loi tu nhien cua tat ca moi nguoi. Cac y tuong nay phan lon khong phai la moi la vi theo loi ong, muc đich cua ong la đat luong tri cua nhan loai vao viec cuu xet đe tai, bang nhung loi van vua binh di, vua cuong quyet khien cho moi nguoi cung đong y, va ban van đo cung la cach mo ta tinh than đoc lap cua nguoi My.


= Nha lam luat va thong đoc cua Virginia =
Thang 9 nam 1776, Thomas Jefferson roi khoi Quoc hoi Luc Đia va sau đo, lai phuc vu tai Vien Dan Bieu Virginia (the Virginia House of Delegates). Ong tu nhan khong co kha nang phuc vu Quan đoi trong cuoc Chien tranh Cach mang, nhung lai co the tro thanh mot nha lam luat huu ich. Chi sau 5 ngay phuc vu trong nganh lap phap, Jefferson đa bat đau mot chuong trinh cai cach rong lon, đau tien lien quan toi viec phan phoi đat đai. Tai Virginia, mot so nguoi giau co đa chiem giu no le va kiem soat cac vung đat rong lon khien cho viec phan phoi đat đai khong cong bang. Chinh quyen thuoc đia đia phuong lai han che quyen bau cu va gioi han cac co hoi giao duc. Thomas Jefferson đuoc bau vao Hoi đong Duyet Xet. Trong hai nam, ong đa xay dung đuoc mot bo luat ma ong hy vong rang se xoa đi moi co cau quy toc co xua va tuong lai, đe đat nen mong cho mot chinh phu cua nhan dan. Giai cap quy toc can cu vao tai san va gia đinh đa dan dan phai nhuong cho cho "giai cap quy toc cua tai nang va đuc hanh", vi cac đao luat sau cua Jefferson: Đao luat tieu huy luat gioi han ve thua ke ("Bill for Abolition of Entails"), Đao luat tieu huy quyen thua ke cua con truong ("The Bill Abolishing and Primogeniture"), Đao luat tu do ton giao ("The statute for religious freedom") nho đo đa bao đam su tu do tri tue va phan cach "nha tho" va "quoc gia", huy bo cac đac quyen cua "nha tho Anh Giao", gioi tu si khong con đuoc huong luong bong cua chinh quyen va nguoi dan Virginia khong con phai đong thue đe yem tro nha tho nua.
Trong hai nam 1779 va 1780, Quoc hoi xu Virginia đa bau Jefferson lam Thong đoc tieu bang 2 lan, moi nhiem ky 1 nam. Trong thoi gian nham chuc cua ong, xu Virginia đa phai chiu đung nhieu hau qua nang ne cua cuoc Chien tranh cach mang. Theo loi yeu cau cua George Washington, Jefferson đa lay bot cac tai nguyen va nhan luc bao ve xu Virginia đe dung tro giup Quan đoi Cach mang.
Nam 1781, quan Anh đanh chiem xu Virginia. Vung đat nay khong the chong cu đuoc va chinh Jefferson cung suyt bi bat vao ngay 4 thang 6 nam đo, khi cac đoi quan cua Tuong Banastre Tarleton đanh pha mien Monticello. Ngay 2 thang 6, nhiem ky thong đoc cua Jefferson cham dut. Ong bi chi trich la đa khong the chong cu đuoc Quan đoi Anh va su viec nay đa lam ton thuong danh du cua ong trong nhieu nam, du cho mot cuoc đieu tra sau nay đa xoa đi su ket toi nay. Sau đo, Thomas Nelson Jr, la vi si quan đung đau đoan Dan quan cua xu Virginia đa đuoc đua len thay the Jefferson lam Thong đoc. Sau khi quay ve Monticello, ong bat đau viet tac pham: "Ghi chep ve Tieu Bang Virginia" (Notes on the State of Virginia, 1784-85). Đay la cuon sach chua đung rat nhieu du kien cua xu Virginia va nhieu niem tin va ly tuong cua Jefferson.


= Cong su toi Phap =

Thang 5 nam 1784, Quoc hoi Hoa Ky đong y cu Thomas Jefferson qua nuoc Phap đe tham gia cung John Adams va Benjamin Franklin trong viec thuong luong cac hiep uoc thuong mai. Toi nam sau, do  Franklin tu chuc Cong su tai Phap, Jefferson đuoc len ke tiep chuc vu. Ve su viec nay, co nguoi đa hoi Jefferson: "Co phai Ngai đa thay the ong Franklin khong?", thi ong tra loi: "Thua khong, toi ke tiep ong ay vi khong co ai co the thay the ong Franklin". Thuc vay, Thomas Jefferson đa la nguoi theo rat gan cac đuong huong cua Benjamin Franklin. Jefferson đa luu lai chau Au cho toi mua thu nam 1789 va đa cho thi hanh cac phuong phap ngoai giao trong hoa binh.
Vao thoi điem nay, nuoc Phap đang soi suc vi phong trao Cach mang. Nhung nguoi cai cach coi Thomas Jefferson la mot nhan vat dan đau ve Tu do vi cac bai viet chinh tri va nhung cai tien luat phap cua ong tai xu Virginia. Hau tuoc Gilbert du Motier de La Fayette, mot nguoi tung chien đau trong cuoc chien gianh Đoc lap cua Hoa Ky, cung nhu nhung nguoi on hoa khac, thuong xin cac loi khuyen cua Jefferson nhung ong co gang đung ngoai noi tinh chinh tri cua nuoc Phap. Du the, ong van thao ra Ban Hien chuong cac Dan Quyen ("Charter of Rights") đe trinh len Vua Louis XVI cua Phap. Van kien nay va cac tai lieu khac cua Jefferson đa nghieng ve đuong loi on hoa boi vi, mac du co cam tinh voi cuoc Cach mang Phap do nhung nguyen nhan tuong tu nhu cuoc Cach mang Hoa Ky, Jefferson nhan thay rang đai chung Phap chua san sang voi mot chinh phu co nhan dan đai dien giong nhu tai Hoa Ky.
Khi qua nuoc Phap, Thomas Jefferson đa mang theo nguoi con Martha roi toi nam 1787, Mary cung sang theo. Ca hai co theo hoc truong tai Paris. Cung trong thoi gian phuc vu tai nuoc Phap, Jefferson đi tham nhieu noi tai chau Au va đa hoc hoi đuoc rat nhieu, nhat la ve canh nong va kien truc. Ong quan tam toi cach trong lua cua nguoi dan Y va đa len đua hat lua giong ve Hoa Ky đe trong tai South Carolina va Gruzia. Jefferson cung bao cho Quoc hoi Hoa Ky biet ve su phat minh ra may dap, loai may co the san xuat hang loat cac bo phan co khi. Ve kien truc, Jefferson đa nghien cuu, tim hieu nhieu dinh thu trong đo co Toa Nha Maison Carree tai Nimes, đe sau nay ve nen Đien Capitol Moi tai Richmond, Virginia. Vi muon lam on đinh cac cong viec tai Hoa Ky, Jefferson nop đon xin roi khoi nuoc Phap vao nam 1789 va xuong tau ve xu vao thang 10 nam đo.


Tong thong = Nhiem ky thu nhat =
Nam 1800, cac đang vien đang Dan chu-Cong hoa lai chi đinh Thomas Jefferson lam ung vien Tong thong va Thuong Nghi si Aaron Burr cua tieu bang New York lam ung vien Pho Tong thong. Đang Lien bang tai đe cu Tong thong John Adams va chon nha ngoai giao Charles C. Pinckney cua tieu bang South Carolina lam ung vien pho tong thong.
Toi ky kiem phieu, Jefferson gianh đuoc 73 phieu cu tri so voi 65 phieu cua Adams. Nhung nguoi thuoc đang Dan Chu-Cong Hoa đa an mung nhung roi ho lai som that vong khi biet tin moi cu tri Dan Chu-Cong Hoa đa bo mot phieu cho Jefferson va mot phieu cho Burr, nhu vay hai ong nay đa bang phieu nhau du rang y đinh cua cu tri đoan la bau ong Jefferson lam Tong thong. Toi luc nay, Ha vien Hoa Ky phai đung ra dan xep. Vien nay lai gom phan lon nhung nguoi thuoc đang Lien Bang, ho ua thich ong Burr hon boi vi ho cho rang Burr de đieu khien hon Jefferson. Nhung Hamilton lai bat tin nhiem Burr hon la Jefferson, nen dung anh huong khien cho đa so đang vien Lien Bang ung ho Jefferson. Cuoc bo phieu cuoi cung dien ra vao ngay 17 thang 2 nam 1801 đa khien ong Burr tro thanh Pho tong thong. Ve sau, đa co mot tu chinh an theo đo moi cu tri trong cu tri đoan phai bo mot phieu cho chuc vu tong thong va mot phieu khac cho chuc vu Pho tong thong.
Thomas Jefferson la vi Tong thong Hoa Ky đau tien đuoc bau trong cuoc tranh cu luong đang, vi đau tien tuyen the nham chuc tai Washington, D.C. va lam viec tai Toa Bach Oc. Trong bai dien van nham chuc, Jefferson đa noi nang on hoa hon luc tranh cu. Ong tuyen bo rang: "Moi khac biet ve y kien khong phai la su khac biet ve nguyen tac" va sau mot thoi gian ngan, nhung nguoi thuoc đang Dan Chu-Cong Hoa đa phai chap nhan nhieu y tuong cua cac đang vien Lien Bang.
Trong thoi gian lam tong thong, Thomas Jefferson đa duyet xet lai rat nhieu đao luat, cong bo nhieu tu chinh an. Ong cung tim cach kiem soat Toi cao Phap Vien nhung khong thanh cong, trong khi đo Phap vien Toi cao lai co the tuyen bo mot đao luat đa đuoc thong qua boi Quoc hoi la vi hien, đieu nay đa lam cho nganh Tu Phap co them quyen hanh, roi cac vu truy to quan toa đa khien cho ve sau co quy đinh rang cac thay đoi chinh tri se khong anh huong toi nhiem ky cua cac vi tham phan.


= Noi cac =


= Toi cao Phap vien =
Jefferson đa bo nhiem nhung tham phan sau vao Toa an Toi cao:

William Johnson (1804)
Henry Brockholst Livingston (1807)
Thomas Todd (1807)


= Tieu bang đuoc thu nhan vao Lien bang =
Ohio (1803)


= Chien tranh voi cuop bien Bac Phi =

Vao cuoi the ky 18, bon cuop bien Barbary thuoc mien Bac Phi thuong hay tan cong cac tau buon cua nhieu quoc gia, đoi tien chuoc hay tien đong gop. Trong vong 10 nam, Hoa Ky đa phai nap trieu cong cho xu Tripoli toi 2 trieu $. Su kien nay đa khien Thomas Jefferson luon nhac nho Chinh phu Hoa Ky phai co cac hanh đong trung phat cac quan cuop bien. Nam 1801, Tripoli đanh pha cac tau buon Hoa Ky đe đoi them tien. Ham đoi cua Hoa Ky vao thoi đo con nho va yeu, nhung đa vay ham cac hai cang cua Tripoli, oanh tac cac phao đai va bat buoc cac bon cuop bien phai kinh ne cac tau thuyen mang la co My. Đay la cuoc chien tranh đau tien cua quoc gia Hoa Ky voi mot nuoc khac, tuy chua mang lai cac thang loi cu the vao thoi gian đo, nhung đa khien cho uy tin cua Hai quan Hoa Ky đuoc tang them.


= Nhiem ky thu hai =
Nam 1804 co cuoc bau cu Tong thong. Đat nuoc thinh vuong đa la mot ly do đe Thomas Jefferson đuoc de dang đe cu va đang Dan Chu – Cong Hoa đa chon ong Thong Đoc tieu bang New York la ong George Clinton lam ung vien Pho tong thong. Vao luc nay, mot nhom cac đang vien Lien Bang thuoc mien đong bac đa e ngai viec mo rong đat nuoc se lam yeu đi vi tri va anh huong cua mien Tan Anh Cat Loi. Ho muon bau ong Aaron Burr lam Thong Đoc New York đe Burr mang tieu bang New York cung voi vung Tan Anh Cat Loi tach ra khoi Lien bang Hoa Ky. Alexander Hamilton la nguoi đa lam that bai am muu nay.
Trong cuoc bau cu Tong thong nam 1804, đang Lien Bang đa that bai. Ong Thomas Jefferson đoat đuoc 162 phieu cu tri, so voi 14 phieu danh cho ung vien đang Lien Bang la ong Charles C. Pinckney, mot luat su tu mien Charleston, South Carolina. Nhu vay nhiem ky Tong thong thu hai cua ong Thomas Jefferson đa bat đau ma "khong co mot cum may đen nao o chan troi", theo nhu loi ong Jefferson noi, the nhung bao tap đa keo đen.
Thang 3 nam 1803 no ra cuoc chien tranh giua hai nuoc Anh va Phap. Tong thong Jefferson nhan thay rang nhiem vu chinh cua ong la giu cho Hoa Ky o ngoai cuoc chien. Vao thoi đo, hai quan Anh va Phap tim cach đanh pha cac tau bien cua nhau, ket qua la phan lon cong cuoc thuong mai giua chau Au va mien Tay An lot vao tay cac nha buon Hoa Ky. Tai Hoa Ky, hai nganh thuong mai va đong tau phat trien rat nhanh, can đen hang ngan thuy thu, nhung nguoi nay phan lon toi tu mien Tan Anh Cat Loi song cung co nhieu ke đao ngu tu cac tau thuyen cua nuoc Anh. Cung vao thoi gian nay, nuoc Anh can toi nhieu thuy thu nen cac tau bien cua Anh thuong chan bat cac tau bien Hoa Ky tren bien ca đe tim xet cac thuy thu Anh đao ngu. Nhung lam sao phan biet de dang giua mot nguoi Anh va mot nguoi My, vi vay hang ngan nguoi My đa bi bat va bi cuong bach đua vao Hai quan Hoang gia.
Cuoc chien tranh tai chau Au giua nuoc Anh va nuoc Phap cang gia tang cuong đo, cang khien cho ca hai phe lam chien khong quan tam đen quyen loi cua cac quoc gia trung lap. Bang đao luat Berlin va Milan nam 1806 va 1807, Napoleon cong bo rang nuoc Phap se bat giu tat ca cac tau thuyen huong ve hay tu cac hai cang cua nuoc Anh, trong khi đo chinh phu Anh ra lenh phong toa cac hai cang cua Phap va cua cac nuoc đong minh voi Phap.

Thang 6 nam 1807, chiec tau HMS Leopard cua Anh đa chan con tau Hoa Ky ten la USS Chesapeake, đoi tim xet cac linh đao ngu. Thuyen truong cua tau My đa khong tuan lenh nen HMS Leopard đa tan cong tau My.
Tong thong Thomas Jefferson luc đo biet rang Hoa Ky chua đuoc chuan bi ve chien tranh va khong ro nen thien ve nuoc Anh hay nuoc Phap. Cach đoi pho cua ong Jefferson la đong cua thi truong My đoi voi hang hoa cua ca hai nuoc va cung khong ban tiep lieu cua Hoa Ky cho hai nuoc Anh va Phap đo. Nham 1805, Napoleon Bonaparte đanh bai lien minh thu ba trong tran Austerlitz, nguoi My mong muon ung ho Phap nhung đeu khong thanh cong. Nam 1807, đao luat "Cam Van" đa cam chi viec xuat cang tu Hoa Ky va ngan can cac con tau bien My đi vao cac hai cang ngoai quoc. Lenh cam van đa lam thiet hai Hoa Ky hon la gay ton that cho hai nuoc Anh va Phap. Hang ngan con tau bien cua My nam bat đong, thuy thu va cong nhan đong tau that nghiep, hang xuat cang chat đong trong cac nha kho. Kinh te cua mien nam Hoa Ky cung bi thiet hai khien cho ong Jefferson bi mat đi cac suc ung ho. Vao thoi ky nay, nhieu nguoi My đa khong ton trong phap luat, nan buon lau phat trien. Chinh phu Hoa Ky vi the phai tang cuong viec phong thu bo bien.
Truoc su viec nan giai nay, Tong thong Thomas Jefferson cang ngay cang phai thien ve viec kiem soat cua Lien Bang va ong đa binh luan rang:

Vao nam 1808, nhieu nguoi mong đoi ong ra tranh cu mot lan nua nhung ong đa tu choi, vi muon theo guong cua George Washington la rut lui sau hai nhiem ky. Thomas Jefferson cung noi ro cho moi nguoi biet la ong uoc mong James Madison se la vi Tong thong ke tiep. Va tren thuc te thi Madison cung đa thang cu de dang.


Cuoi đoi Thomas Jefferson roi khoi chuc vu Tong thong vao nam 1809, khi 65 tuoi. Ong đa cam thay tu do khi dung thoi gio cho cac ban be, sach vo, thu tu, đat đai va đe vun trong "cac su theo đuoi tram lang cua Khoa hoc". Ong đa viet: "Khong mot nguoi tu nao cam thay nhe nhang hon toi khi toi trut đuoc ganh nang quyen luc". Ong đa trai qua 15 nam cuoi cua cuoc đoi, gop cong vao viec thanh lap Đai hoc Virginia (UVA) tai thanh pho Charlottesville, khai truong vao nam 1825.
Ong qua đoi vao ngay 4 thang 7 nam 1826, huong tho 83 tuoi, đung 50 nam sau ngay Tuyen bo đoc lap cua Hoa Ky. Ong mat vai gio truoc ban cu va cung la đoi thu chinh tri cua ong, John Adams. Loi hap hoi cua John Adams la "Đoc lap muon nam", va "Thomas Jefferson van song".

Tren mo cua minh, ong viet:

HERE WAS BURIED THOMAS JEFFERSONAUTHOR OF THE DECLARATION OF AMERICAN INDEPENDENCEOF THE STATUTE OF VIRGINIA FOR RELIGIOUS FREEDOMAND FATHER OF THE UNIVERSITY OF VIRGINIA.

Tam dich la "Noi đay an nghi Thomas Jefferson, tac gia cua Ban Tuyen Ngon Đoc Lap Hoa Ky, cua Đao Luat Virginia ve Tu Do Ton Giao va la Nguoi Cha cua Đai Hoc Virginia".
Tuy Jefferson la mot nguoi giau co, ong thuong gap nhieu van đe tai chinh, va khi qua đoi van con om no. Ong phai vay no trong suot cuoc đoi minh, trong đo co ca trach nhiem ke thua mot khoan no tu cha vo. Nguon thu nhap chinh tu đon đien khong đu song va cho đen cuoi cuoc đoi, ong no nhieu đen noi phai đe đon len bang Virginia xin ban đau gia đat tu cua ong, nhung chinh phu tieu bang tu choi. Chi sau khi ong chet, bat đong san cung ong moi đuoc đau gia đe tra no va con gai cua ong thi phai song nho quy tu thien.


Di san Thomas Jefferson đa đong gop rat lon lao vao cac nguyen tac cua nen dan chu Hoa Ky. Cung voi Tong thong George Washington, ong la mot trong cac nhan vat vi đai cua cuoc Cach mang Bac My ma danh tieng đa vang lung tren khap the gioi. Ong Jefferson đa ung ho cac Quyen cua Con nguoi, cac tu do ngon luan, ton giao va bao chi va cung vi ton trong nen tu do sau nay ma ong đa phai chiu đung nhieu vu noi xau cua cac to bao vo trach nhiem.
Ong Thomas Jefferson con la mot nha canh nong. Ong đa phat minh ra mot thu may cay đuoc nong dan My dung trong nhieu nam. Ong đa đua loai may đap lua tu chau Au vao Hoa Ky va khuyen khich Robert Mills trong viec phat trien loai may gat. Ong cung la mot trong nhung nguoi chu truong phuong phap luan canh. La mot nha khoa hoc, ong Thomas Jefferson khuyen khich viec phat minh ra "thi ke", khong nhung đuoc dung trong cac cuoc chay đua ma con trong cac cong cuoc khao sat thien van. Ong cung la nguoi đat niem tin vao loai tau ngam va ve y te, la mot trong cac nhan vat quan trong chap nhan chung ngua đau mua. Cac con chau cua ong cung đong long chung ngua nhu ong.
Ve kien truc, ong Thomas Jefferson đa ve kieu cho Toa nha Monticello gom 35 phong cua ong. Đay la mot trong cac dinh thu lich su đep nhat cua Hoa Ky. Ong cung đa ve kieu Đien Capitol cua Thu phu Richmond va cac toa nha ban đau cua Đai Hoc Virginia. Ve cac dung cu dung trong nha, ong Thomas Jefferson đa nghi ra cac loai ghe xep, ghe đu đua, cung cai tien nhieu vat dung khac. Ong thuong đuoc goi la "Nguoi cha cua Van phong bang sang che" boi vi đao luat đau tien ve phat minh, sang che đa đuoc ong giam sat.


Xem them Chu nghia dan chu Jefferson
Kinh thanh cua Jefferson


Chu thich Tham khao = Nguon so cap =


= Tieu su =


= Nghien cuu han lam =


 Ton giao  Đoc them Ellis, Joseph J. (2018). Thomas Jefferson: Nhan su My. Đoan Thi Thanh Mai; Quynh Mai bien dich. Vo Minh Tuan hieu đinh. NXB The Gioi.


Lien ket ngoai Tieu su tai website Toa Bach Oc