Tran Thanh Mai (3 thang 2 nam 1911 - 3 thang 2 nam 1965), la nha van, nha bao, va la nha nghien cuu phe binh van hoc Viet Nam. 
Ngoai ra, ong con la hoi vien sang lap Hoi Nha van Viet Nam (1957), va la mot trong nhung nguoi co cong gay dung Vien Van hoc Viet Nam ngay tu nhung ngay đau.


Tieu su Tran Thanh Mai, que quan o lang Tan Noi, tong Mau Tai, huyen Phu Vang, tinh Thua Thien, nay thuoc ngoai thanh thanh pho Hue.
Ong sinh truong trong mot gia đinh quan lai. Thuo nho, ong hoc chu Phap, thi đo bang Thanh chung, nhung bo do viec hoc, đe đi lam mot cong chuc, danh het cuoc đoi cho nghiep van.
Tu nhung nam 30, ong lam bao, viet van, tung la cong su cua to Phu nu tan van. Nam 1932, ong cho in tap truyen ngan đau tay: Ngon gio rung. Ke tu đo, cu vai ba nam ong lai cho ra đoi mot tac pham.
Trong cuoc khang chien chin nam (1945-1954), ong lam giao vien van cua truong cap III Lam Son, Thanh Hoa.
Sau khi hoa binh lap lai (thang 8 nam 1954), ong la mot trong nhung nguoi phu trach tap chi Giao duc nhan dan. Tiep theo, ong ve Vien Van hoc Viet Nam (Ha Noi) phu trach to Van hoc Viet Nam co can đai, va cong tac o đo cho toi khi mat (ngay 3 thang 2 nam 1965) nam 54 tuoi.


Tac pham Sach cua Tran Thanh Mai đa xuat ban, gom: 

Ngon gio rung (truyen ngan, 1932)
Trong dong song Vi (phe binh, truyen ky, 1935)
Tuy Ly Vuong (ky su lich su, 1938)
Đoi van (Phe binh-tieu luan, 1942)
Han Mac Tu (phe binh-truyen ky 1941)
Ngo Vuong Quyen (tieu thuyet lich su, 1944)
Chu huou vang va anh nong dan (1955).
Quan điem duy vat may moc va duy vat bien chung trong cach nhan đinh mot truyen co tich (1955).
Tim hieu va phan tich truyen co tich Viet (1956 - 1957).
Thanh nien hoc tap sang tac (1957).
Đau tranh chong hai quan niem sai lam ve Tu Xuong (tieu luan, 1957);
Tu Xuong, con nguoi va nha tho (tieu luan, 1964).
Ngoai ra, ong la Chu bien bo sach So thao lich su van hoc Viet Nam giai đoan 1858-1900, va la tac gia cua nhieu bai nghien cuu đa đang tren bao, viet ve: Ho Xuan Huong, Nguyen Trai, Nguyen Đinh Chieu, Le Quy Đon, Tung Thien Vuong...


Nhan xet = Ve tac gia =
Đe cap đen Tran Thanh Mai, nha tho Nam Tran (ban hoc tu nho cua ong va la đong nghiep cua ong trong nhung nam cuoi đoi), cho biet: "Toi co the noi, anh Tran Thanh Mai la mot nguoi sinh ra đe viet van, hay noi mot cach van ve hon, luc ra đoi anh đa mang theo vet muc tren đau ngon tay". Giao su - tien si Lien Xo N. Niculin, mot nha nghien cuu van hoc Viet Nam noi tieng, cung đa tung viet: "Trong van hoc Viet Nam co nhung nha nghien cuu am hieu, sau sac, tai nang nhu Đang Thai Mai, Tran Thanh Mai, Hoai Thanh...".
Theo loi ke cua Tran Thi Linh Chi (con gai Tran Thanh Mai), thi tuy ong xuat than gia đinh quan lai, hoc gioi nhung lai khong chiu theo đuoi đen noi đen chon đe khoa bang đe ten, ma danh het cuoc đoi cho van hoc. Nang khieu phe binh cua ong đa bieu hien ngay tu thoi con đi hoc. Khi truong thanh, ong đa lam hai viec trai voi truyen thong cua gia đinh, mot la: "Bo hoc, khong theo con đuong cong danh ma theo nghe viet van", hai la: "Tu choi cuoi con gai cua mot Thuong thu do gia đinh chon lua, ma lap gia đinh voi mot nghe si cung đinh, la con nha dan da va rat ngheo"... Va trong suot thoi ky khang chien chong Phap, ong đa phai chiu đung su đoi xu lanh nhat nhu ong đa giai bay trong tieu luan "Thanh nien hoc tap sang tac". Sau nam 1975, cac nganh chuc nang đa đanh gia khac hon, rang: "ong la nguoi đa cong hien suot cuoc đoi minh cho su nghiep nghien cuu va phe binh van hoc Viet". Nho vay, bo Tran Thanh Mai toan tap (gom 3 cuon, day 2490 trang. Bo sach do nha nuoc đat hang) moi đuoc ra đoi. Ngoai ra, ong con đuoc an thuong Huan chuong Khang chien va ten ong cung đuoc đat cho hai con đuong: mot o Hue va mot o Thanh pho Ho Chi Minh.


= Ve tac pham =
Nam 1942, ba tac pham đa in cua ong đuoc Vu Ngoc Phan đanh gia nhu sau:

Co the goi quyen "Tuy Ly Vuong" la mot thien ky su ve mot thoi loan hay mot thien cung đinh tham su cung đeu đuoc ca...Mac du rai rac co nhung đieu sai lam ve phuong phap va ve chu viet, nhung neu xet ve nhung tai lieu ma tac gia bien khao, cung đang ke la cong phu. Van viet luu loat, nhieu đoan bong bay nua, lam cho nguoi đoc cam đong, to ra tac gia la mot nha van biet thuan chuyen.
Ong so truong ve loi thuat chuyen nhu the, nen quyen "Trong Giong song Vi" ma ong goi la mot quyen phe binh van chuong, phan thuat chuyen đa lan phan phe binh, lam cho quyen sach co tinh cach mot quyen truyen ky hon…Va neu vay thi con đuoc, vi co vai đoan chep co duyen, chu neu la mot quyen phe binh thi that co rat nhieu khuyet điem...
Quyen "Han Mac Tu", cung co tinh chat truyen ky hon la mot quyen phe binh, mac du no đuoc viet ky cang hon, ran roi hon quyen Trong Giong song Vi, cho thay loi truyen ky la loi ong so truong hon ca...Tu quyen "Tuy Ly Vuong" đen "Han Mac Tu", loi chep truyen cua ong that đa tien bo nhieu, tien bo ve nhung đieu xet nhan ty my va ca ve cach hanh van nua.
Va sau khi Tran Thanh Mai qua đoi, đanh gia lai tai nang va nhung đong gop cua ong cho van hoc Viet, Tu đien van hoc (bo moi) co đoan viet:

Tuy co viet mot so truyen ngan, ky su va tieu thuyet lich su, nhung khuynh huong cua Tran Thanh Mai van la thien ve nghien cuu va phe binh. Song, trong cac tac pham truoc nam 1945, ong khong chi nghien cuu phe binh, ma con ket hop voi mieu ta va dung lai chan dung cua nha van, vi vay rat kho xac đinh rach roi chung la cong trinh nghien cuu hay la sach danh nhan.
Trong phe binh, ong la tao bao, chiu kho tim toi, phat hien, nhung cung co luc roi vao cuc đoan, nhu nhung đanh gia cua ong ve Han Mac Tu, ve Tu Xuong...Đong gop cua ong trong linh vuc nay chu yeu thuoc ve nhung cong trinh sau 1954. Đang ke nhu ong la nguoi đau tien ban lai van đe dam tuc trong tac pham cua Ho Xuan Huong, loai bo nhung bai tho khong phai cua ba, va co cong phat hien tap tho chu Han Luu huong ky cung cua nu si nay. Sau nua, ong cung la nguoi đau tien gioi thieu tho van Mien Tham, trong luc gioi nghien cuu mien Bac van con rat nhieu đinh kien khat khe đoi voi nha Nguyen...Ben canh đo, ong con co nhung phat hien, nhung cong trinh nghien cuu ve truyen co tich Viet Nam, ve giai thoai van hoc Viet Nam, ve cac nha tho noi tieng, nhu: Nguyen Du, Nguyen Trai, Nguyen Đinh Chieu, Ho Chi Minh...Tat ca, chung to su trung thuc, chan thanh cua mot ngoi but co trach nhiem.


Bi kien vi "đao van" Nguyen Ba Tin, em ruot thi si Han Mac Tu, ke lai:

Ten tuoi Han Mac Tu noi len rat cao, cung đong thoi ten tuoi Tran Thanh Mai đuoc nhac đen, nhat la sau vu kien "đao van" ma ong Quach Tan đung tu cach dan su nguyen cao.
Ong Mai bi kien vi trich dan qua nhieu tho Han Mac Tu (đe gioi thieu trong quyen "Han Mac Tu") ma khong co su đong y cua ong Tan la nguoi đuoc uy quyen bao thu. Đa mot dao, nguoi ta ban tan xon xao cai chuyen "an trom" van (đao van) đo.
Du luan nga nhieu thien cam ve phia ong Mai, va ong Mai bong tro thanh nguoi "hung" cua vu kien lich su van hoc chua tung co...Vu kien đao van đo đa đuoc toa tuyen xu bac đon cua ong Quach Tan. Nghe noi ong Tan khong đen du nghe phan quyet cua toa...Nam 1946, khi anh Quach Tan tu Nha Trang di tan ve Binh Đinh, co đen bao tin cho gia đinh toi biet anh đa bo roi doc đuong tat ca tho van but tich anh Tri trong khi chay giac. Gia đinh toi khong ai phan ung gi, co ve nhu đa khoan trang cho anh Tan roi. Me toi cung khong co ve gi phien trach anh. 
Nghi đen cai mat mat vo cung bat hanh đo, toi tham cam on ong Mai đa pho bien đuoc nhieu bai tho gia tri cua Han Mac Tu cho nguoi đoi thuong thuc tai nang Anh...


Chu thich Lien ket ngoai Tran Thanh Mai trong nhung buoc đi đau tien cua Vien Van hoc. Bai viet cua GS.Nguyen Hue Chi..
Ky niem 100 nam ngay sinh nha van Tran Thanh Mai. Luu tru ngay 13 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine
ky niem 100 nam ngay sinh cha toi: nha van Tran Thanh Mai.