Nguoi My goc Phi (Anh: African Americans) hay Nguoi My da đen (Black Americans)la thanh phan chung toc sinh song o Hoa Ky co to tien tung la tho dan o chau Phi nam Sahara, la thanh phan sac toc thieu so lon thu hai o Hoa Ky.
Nhieu nguoi My goc Phi co trong dong mau cua minh mot phan chau Au, nguoi Anh-đieng (Tho dan), chau A va chau My Latin. Thuat ngu "Nguoi My goc Phi" đac biet đe cap đen nhung nguoi co to tien la dan chau Phi đe phan biet voi nhung nguoi la hau due cua dan da trang hoac nguoi A Rap o chau Phi nhu nguoi Maroc goc A Rap hoac nguoi da trang o Nam Phi. Tuy nhien, co nhung di dan đen tu cac quoc gia chau Phi, vung Ca-ri-be va Nam My thuong tu nhan va cung đuoc goi la nguoi My goc Phi.
Nhu vay, thuat ngu "nguoi My goc Phi" đuoc dung đe chi nhung cong dan My co to tien la nguoi Phi chau. Đa so nguoi My goc Phi la hau due cua nguoi dan sinh song o Tay va Trung Phi bi bat lam no le va bi đem đen Bac My tu nam 1609 đen 1807, suot trong thoi ky buon ban no le xuyen Đai Tay Duong. Nhung nguoi khac đa đen qua nhung đot di dan gan đay tu vung Caribbean, Nam My va Phi chau. Nhin chung, mot nguoi da đen, su dung tieng Anh nhu tieng me đe, đang song o Hoa Ky, thuong đuoc xem la mot nguoi My goc Phi.
Thang loi cua phong trao Dan quyen nhung nam 1960 la mot buoc tien quan trong trong su nghiep đau tranh đoi quyen binh đang cua nguoi My goc Phi. Nhieu nguoi cho rang cuoc bau cu tong thong Hoa Ky nam 2008 cung la mot buoc tien trong moi quan he giua cac chung toc o My: khi ma nguoi My da trang đa đong vai tro quan trong trong viec bau Barack Obama tro thanh tong thong da mau đau tien cua nuoc nay.


Danh xung Thuat ngu "nguoi My goc Phi" (African American) đuoc su dung pho bien o Hoa Ky ke tu cuoi thap nien 1980, khi nhieu nguoi da đen bat đau chap nhan va tu goi minh bang thuat ngu nay.
Thu linh da đen chu truong dan toc cuc đoan Malcolm X ung ho danh xung "nguoi My goc Phi" vi cho rang ve lich su va van hoa, tu nay la xung hiep hon cach goi "nguoi da đen" (nhu tu nigger). Thuat ngu nay đuoc su dung tai mot buoi hop cua To chuc Thong nhat My Phi (OAAU) vao đau thap nien 1960, trong ban tuyen bo "Hai muoi trieu nguoi My goc Phi – đo la ten goi danh cho chung toi - nhung nguoi Phi chau đang sinh song tai My". Tu thap nien 1950, cau thu va huan luyen vien bong ro thuoc NBA, Lenny Wilkens, đa su dung tu nay khi ong, luc ay con la mot thieu nien, đien mau đon xin viec.


Dan so Theo Co quan đieu tra dan so Hoa Ky, nam 2005 co 39,9 trieu nguoi My goc Phi sinh song o Hoa Ky, chiem 13,8% dan so toan quoc. Theo thong ke nam 2000, co 54,8% nguoi My goc Phi song o mien Nam, 17,6% song o vung Đong Bac va 18,7% o Trung Tay, trong khi chi co 8,9% cu tru tai nhung tieu bang mien Tay. Nam 2000, co khoang 88% nguoi My goc Phi song o cac vung đo thi. Thanh pho New York co đong cu dan da đen nhat, vuot qua con so 2 trieu. Trong so cac thanh pho co dan so tu 100.000 tro len, Gary, Indiana co ti le dan da đen cao nhat (85%), ke đo la Detroit, Michigan (83%), Atlanta, Georgia (65%), Philadelphia (43%) va Washington, D.C. (60%) đuoc ke la nhung trung tam dan cu nguoi My goc Phi lon nhat Hoa Ky.


Lich su = Thoi ky no le =
Nguoi da đen o My la mot cong đong cau thanh tu nhieu nhom chung toc khac nhau. Co hon 40 nhom chung toc đen tu it nhat 25 vuong quoc o Phi chau bi đem ban đen vung đat moi Bac My thuoc Anh (ve sau la Hop chung quoc Hoa Ky) trong thoi ky buon no le qua Đai Tay Duong. Cac vuong quoc Phi chau hung cuong doc bo bien thuong ban nhung nhom nguoi nay cho cac thuong buon nguoi Au đe đoi lay cac loai hang hoa nhu hang det va vu khi.
It khi xay ra tinh trang nguoi Phi bi nguoi Au bat coc, boi vi nguoi Au khong the tham nhap sau vao noi đia. Nhung hiem hoa benh tat chet nguoi luon hien huu va cac vuong quoc hung manh va hieu chien thuong kiem soat vung duyen hai.

Nguoi Phi bi ban va trao đoi nhu nhung no le va bi đem len tau vuot bien sang Hoa Ky đen tu tam khu vuc buon no le o Phi chau, bao gom Senegambia (nay la Senegal, Gambia, Guinee va Guine-Bissau), Sierra Leone (bao gom vung đat ngay nay thuoc Liberia), Windward Coast (nay la Cote d'Ivoire), Gold Coast (nay la Ghana va vung phu can), Bight of Benin (nay la Togo, Benin va Tay Nigeria), Bight of Biafra (Nigeria phia nam song Benue, Cameroon va Guinea Xich đao), Trung Phi (Gabon, Angola, Cong hoa Dan chu Congo) va Mozambique va Madagascar.
Nhung nguoi no le Phi chau đa mang theo ho tin nguong, ngon ngu va van hoa khi bi cuong buc len tau đen Tan The gioi, tuy nhien, nhung thuong buon va chu no đay manh nhung chien dich tan bao va co he thong nham tuoc bo ban sac chau Phi, dan dan tien đen viec loai bo hoan toan ten, ngon ngu va tin nguong nguyen thuy cua ho. Khi co them cac phuong tien no dich, gioi chu no co y sap xep no le noi cac ngon ngu khac nhau song chung tai cac nong trang va cam ho su dung bat cu ngon ngu nao khac ngoai tieng Anh cung nhu cam ho hoc đoc hoc viet. Dan da, nguoi Phi o My hinh thanh mot ban sac moi tap chu vao cac đieu kien tuong tac tai vung đat moi đoi nghich voi nhung rang buoc lich su va van hoa voi chau Phi.
Khoang nam 1860, co 3,5 trieu nguoi no le bi đem vao mien Nam Hoa Ky, cung voi 500.000 nguoi Phi đang song tu do o khap đat nuoc. So huu no le la van đe gay nhieu tranh cai trong chinh tri va xa hoi My. Chu truong bai bo no le co tien trien va len đen đinh điem khi Abraham Lincoln đac cu Tong thong Hoa Ky nam 1860, dan đen hanh đong ly khai cua Lien minh mien Nam Hoa Ky, va bung no cuoc Noi chien My (1861-1865).


= Thoi ky Tai thiet va su ky thi chung toc =
Khi noi chien ket thuc voi chien thang thuoc ve mien Bac, Hoa Ky cong nhan cac quyen dan su danh cho nguoi My goc Phi. Ban Tuyen ngon Giai phong No le nam 1862 cong bo rang moi no le thuoc Lien minh mien Nam Hoa Ky đeu đuoc tu do chieu theo luat phap Hoa Ky. Tuy nhien, ban Tuyen ngon lai co nhung ngoai le danh cho cac no le bi cam giu trong nhung vung lanh tho khong ly khai, nhu the chang co no le nao đuoc giai phong, boi vi luat phap Hoa Ky vao thoi điem ay khong co hieu luc đoi voi Lien minh mien Nam Hoa Ky.
Đen khi Tu chinh an thu Muoi ba cua Hien phap Hoa Ky đuoc thong qua nam 1865, tat ca no le moi đuoc tu do, ke ca nhung nguoi đang song o cac tieu bang ly khai. Trong thoi ky Tai thiet, nguoi My goc Phi o mien Nam gianh đuoc quyen bau cu va nam giu cac chuc vu cong, cung nhu huong đuoc mot so quyen dan su ma truoc đay ho bi khuoc tu. The nhung, khi Thoi ky Tai thiet cham dut vao nam 1877, gioi chu đat mien Nam ap đat mot the che moi nham tuoc bo quyen cong dan cua nguoi da đen va theo đuoi chu truong phan biet chung toc, tu đo bung phat lan song khung bo va ap buc, the hien qua cac hinh thuc nhu xu tu boi đam đong bao hanh ma khong can xet xu (lynching) va bao hanh trong đem.
Trong Thoi ky Tien bo (1900-1917), nguoi da đen thuoc giai cap trung luu co nhieu no luc nham cai thien đieu kien song cho đong bao cua ho. Phong trao nay phat trien manh nhat tai mien Nam trong cac truong đai hoc danh cho nguoi da đen nhu Đai hoc Tuskegee hay Đai hoc Atlanta, cac tap chi danh cho gioi hoc thuat va trong giao hoi Episcopal (Anh giao). Giong thanh phan tien bo da trang, nhung nguoi tien bo da đen bat tay tro giup giai cap cong nhan thong qua cac chuong trinh tu thien trong khi ung ho cac thay đoi chinh tri nham gia tang vai tro cua chinh quyen trong no luc kien tao su cong bang trong cac linh vuc kinh te va xa hoi. Nhieu nguoi da đen tien bo thuoc gioi tinh hoa thuong tim đen nhung anh em cung mau da đe giup đo, cung giong nhu tinh cach va hanh đong cua nhung nguoi da trang tien bo đoi xu voi di dan đen tu Au chau.
Mac du nhung thanh cong cua ho trong cac no luc nhan đao, thanh phan da đen tien bo lai khong quan tam đen cac van đe nhu ky thi chung toc. Thay vao đo, ho quang ba tinh than đau tranh sinh ton voi hi vong nguoi da đen, nho cham chi lam viec va hoc van ma dan da thang tien vi tri xa hoi cua minh. Trong thuc te, hoan canh cua đa so nguoi da đen khong đuoc cai thien bao nhieu do chinh sach phan biet chung toc ap đat boi nguoi da trang, ho tro boi nhung cuoc bao hanh co he thong.
Trong thap nien cuoi cua the ky 19 o Hoa Ky, cac luat le ky thi va cac cuoc bao hanh chung toc nham vao nguoi My goc Phi bat đau no ro. Gioi cam quyen đuoc bau cu, bo nhiem hoac tuyen dung boi cong dan da trang khoi su ban hanh hoac đo đau cac bien phap ky thi, nhat la o cac tieu bang Texas, Louisiana, Mississippi, Alabama, Georgia, Florida, Nam Carolina, Bac Carolina, Virginia, Arkansas, Tennessee, Oklahoma va Kansas. Co bon đao luat ky thi hoac cho phep ky thi chong lai nguoi My goc Phi đuoc tan thanh boi phan quyet cua Toi cao Phap vien Hoa Ky trong vu an Plessy v. Ferguson nam 1896 – cho phep chinh quyen đia phuong ap che hoac tuoc bo quyen bau cu tai cac tieu bang mien nam, khuoc tu cac co hoi kinh te hoac cac nguon tai nguyen quoc gia, bao che cac hanh vi bao luc ca nhan hay tap the nham vao nguoi da đen. Mac du su ky thi hien huu tren toan quoc, he thong phan biet chung toc trong cac linh vuc luat phap, kinh te, xa hoi va cac chuoi bao đong chong lai nguoi My goc Phi o cac tieu bang mien nam đuoc biet đen nhieu nhat duoi ten Jim Crow.


= Lan song di dan va Phong trao Dan quyen =
Tinh trang khon cung cua nguoi My goc Phi o mien Nam đa kich hoat đot Di dan lon vao đau the ky 20, cung luc voi su thang tien cua gioi tinh hoa trong thanh phan tri thuc va hoat đong van hoa cua cong đong da đen o mien Bac, hinh thanh phong trao chong chu truong bao đong va ky thi nguoi My goc Phi, giong phong trao bai bo che đo no le truoc đo, thu hut nhieu thanh phan chung toc khac nhau. 

Mot trong so nhung nhom nay, Hiep hoi Quoc gia Thang tien cho Nguoi Da mau (NAACP), phat đong boi nha bao noi tieng hay noi thang, Ida B. Wells Barnett, tien hanh chien dich chong cac vu xu tu boi đam đong bao hanh (lynching). Trong thap nien 1950, to chuc nay xuc tien mot loat cac thach thuc phap ly co tinh toan can than nham xoa bo he thong ky thi Jim Crow, noi bat nhat la vu an "Brown chong So Giao duc thanh pho Topeka" (Brown v. Board), tieu bang Kansas khi Toi cao Phap vien phan quyet chu truong phan biet chung toc tai cac co so giao duc cong lap la vi hien.
Phan quyet cua Toi cao Phap vien trong vu an Brown v. Board la nga re quyet đinh cho Phong trao Dan quyen My. Đay la mot phan trong chien luoc lau dai nham đanh đo he thong Jim Crow trong giao duc cong lap, benh vien, giao thong, nhan dung va gia cu, gianh quyen binh đang cho nguoi My goc Phi khi tiep can cac tien nghi ke tren cung nhu bao đam quyen bau cu cua ho.
Tu nam 1954 đen nam 1968, Phong trao Dan quyen no luc nham vao muc tieu bai bo cac hanh vi ky thi chung toc o cho rieng tu cung nhu tai noi cong cong đoi voi nguoi My goc Phi, nhat la tai mien nam Hoa Ky. Nam 1966 chung kien su xuat hien cua Phong trao Suc manh Da đen, keo dai tu nam 1966 đen 1975, mo rong cac muc tieu cua Phong trao Dan quyen bang cach them vao nhung đoi hoi ve pham cach chung toc, đoc lap ve kinh te va chinh tri, cung nhu giai phong khoi quyen luc da trang. Mot vai hoc gia bat đau goi Phong trao Dan quyen la cuoc Tai thiet lan thu hai.
Phong trao Dan quyen va Phong trao Suc manh Da đen la đinh cao cua nhung the he bi ap buc va chung kien nhung su kien quan trong trong lich su nuoc My nhu vu sat hai Emmet Till, Rosa Parks va cuoc tay chay xe buyt o Montgomery, Alabama, vu ky thi o Little Rock, Arkansas, rat nhieu vu bieu tinh ngoi (sit-in), cac cuoc tuan hanh vi tu do, cuoc Dieu hanh đen Washington vi Viec lam va Tu do nam 1963 va cac su kien khac. Cuoc Dieu hanh đen Washington vi Viec lam va Tu do cung cac đieu kien đa giup hinh thanh cuoc dieu hanh đuoc cho la cac nhan to tao nen ap luc đoi voi Tong thong John F. Kennedy, sau đo la Lyndon B. Johnson, van đong thong qua Đao luat Dan quyen nam 1964 cam đoan tat ca hanh đong ky thi tai cac tien nghi cong cong, trong tuyen dung nhan luc va trong cac nghiep đoan lao đong.
Chien dich "Mua he Tu do Mississippi" nam 1964 tao co hoi cho hang ngan thanh nien đay ap ly tuong, da đen va da trang, đieu hanh cac "truong hoc tu do" nham day cac ky nang đoc viet, lich su va cong dan giao duc trong khi nhung thien nguyen vien khac van đong nguoi da đen đang ky bau cu. Cac mua he nay đuoc ghi dau boi nhung hanh đong quay roi, đe doa va bao đong nham vao nhung nguoi hoat đong cho dan quyen cung nhu nhung gia đinh đon tiep ho. Su mat tich cua ba thanh nien, James Chaney, Andrew Goodman va Michael Schwerner, tai Philadelphia va Mississippi thu hut su quan tam cua cong luan tren toan quoc. Sau tuan sau, nguoi ta tim thay thi the bi đanh đap da man cua Chaney, mot thanh nien da đen, trong mot bai đam lay cung voi thi the cua hai nguoi ban da trang, ca hai đeu bi ban chet. 

Con phan no cua cong luan đoi voi "Mua he Mississippi đam mau" va su tan bao cua nhung ke giet nguoi giup thuc đay viec thong qua Đao luat Quyen Bau cu nam 1965. Đao luat đa đanh đo nhung rao can tung ngan tro khong cho nguoi da đen huong quyen bau phieu va la mot thang loi tao tien đe cho viec thong qua cac đao luat dan quyen khac trong hon mot thap nien.
Đen luc nay, nhung nguoi My goc Phi van nghi ngo ve tinh hieu qua cua chu truong phan khang bat bao đong bat đau co nhieu anh huong. Cac thu linh da đen chu truong bao đong nhu Malcolm X thuoc to chuc Dan toc Hoi giao va Eldridge Cleaver thuoc Đang Bao đen, keu goi nguoi da đen tu phong ve va su dung cac bien phap bao đong neu can. Tu giua thap nien 1960 đen giua thap nien 1970, phong trao Bao đen thuc giuc nguoi My goc Phi huong ve chau Phi đe tim kiem su soi dan va nhan manh đen tinh đoan ket da đen hon la tinh than hoa nhap.
Trong khi Phong trao Dan quyen đat đuoc đinh cao suc manh cua minh vao thap nien 1960 duoi su dan dat cua nhung nha lanh đao nhu Martin Luther King, Jr., Whitney Young va Roy Wilkins, Sr., thi cac phat ngon nhan cua to chuc Dan toc Hoi giao nhu Malcolm X, sau nay la Stokeley Carmichael, Đang Bao đen, va to chuc Cong hoa Tan Phi chau keu goi nguoi My goc Phi theo đuoi chu nghia dan toc da đen va kien tao quyen luc da đen, quang ba cac y tuong ve thong nhat, đoan ket chau Phi (đen) va chu thuyet Lien Phi. Đen cuoi thap nien 1960, mot so nha hoat đong dan quyen va cac thu linh chu truong lien Phi bi am sat, trong đo co Medgar Evers, Malcolm X, Martin Luther King, Jr. va Fred Hampton. Tuy nhien, khi ay nguoi My goc Phi đa đat đuoc nhung buoc tien can ban trong linh vuc kinh te va chinh tri nho nhung no luc trong thoi ky đau tranh cho dan quyen.


Cac van đe hien tai Ke tu Phong trao Dan quyen, nhieu nguoi My goc Phi đa đat đuoc nhung thang tien quan trong cho vi tri cua minh tren nac thang xa hoi, trong khi nhung thap nien gan đay chung kien su phat trien ve quy mo cua nguoi My goc Phi thuoc giai cap trung luu tren toan lanh tho Hoa Ky. Mac du nhung co hoi chua tung co đa giup nguoi My da đen tiep can he thong giao duc đai hoc va tuyen dung nhan luc, do nhung tan du cua che đo no le va su ky thi chung toc, nguoi da đen van la mot cong đong tut hau ve kinh te, giao duc va xa hoi neu so sanh voi nguoi da trang.
Cac van đe nan giai trong chinh tri, kinh te, xa hoi đoi voi nguoi My goc Phi la viec kho tiep can cac chuong trinh cham soc suc khoe, chu nghia chung toc trong cac đinh che, phan biet trong gia cu, giao duc, canh sat, tu phap va nhan dung; cung co cac van nan ve ngheo kho va bi lam dung. Ngheo kho la van nan lon khi lien quan đen cac ton thuong tinh than trong cuoc song hon nhan va bien phap giai quyet, cac van đe ve suc khoe, trinh đo hoc van thap, mat quan binh trong cac chuc nang tam ly va toi pham. Nam 2004, co 24,7% gia đinh nguoi My goc Phi đuoc xem la song duoi muc ngheo.
Anh huong cua cac hoat đong toi pham nhu giet nguoi, buon ma tuy va tran lot khien cac cong đong nguoi My goc Phi cang ngheo kho hon va đang la mot van đe nghiem trong. Nam 1995, mot phan ba nam gioi nguoi My goc Phi o đo tuoi tu 20 đen 29 tung chiu mot hinh thuc che tai vi dinh liu đen toi pham (giam giu trong tu, quan che hoac tu treo). Mot so thong ke cho thay nguoi My goc Phi pham toi giet nguoi, bi giet hoac bi giam giu bay lan nhieu hon nguoi da trang. Co le trinh đo hoc van va đia vi xa hoi la nguyen nhan dan đen tap quan pham toi. Ty le cac vu sat nhan va cac hinh thuc bao hanh khac cua nguoi My goc Phi la cao hon so voi cac cong đong dan cu da trang hoac cac chung toc khac co chung hoan canh (tut hau ve kinh te).
Nguoi My goc Phi thuong la đoi tuong cua viec phan loai ho so dua theo yeu to chung toc, cung de bi nhin xem la hinh mau tieu cuc trong xa hoi. Theo Hiep hoi Y khoa Quoc gia Hoa Ky, đan ong da đen co nguy co tu vong vi benh tim 20% cao hon nguoi da trang, va nam gioi da đen co ty le mac benh huyet ap cao đung đau the gioi. Ty le sinh con ngoai hon nhan cua cac ba me nguoi da đen cao hon ty le binh quan ca nuoc, 56% tre da đen sinh ra trong nhung gia đinh ma nguoi me khong co rang buoc hon nhan chinh thuc voi cha cua đua tre. Nam 1998, con so cac ba me đoc than chiem 54% gia đinh nguoi My goc Phi.


Đieu kien kinh te Tinh trang kinh te cua cong đong nguoi My goc Phi, noi chung, đang la mot van đe gay tranh cai, khi cac con so thong ke tinh đen nhung tan du cua qua trinh ky thi trong qua khu lan su tang truong ben vung trong đai bo phan dan so Hoa Ky, cung nhu su phon vinh cua cong đong neu so sanh voi cac quoc gia ben ngoai nuoc My.
Loi tuc trung binh cua nguoi My goc Phi xap xi 65% loi tuc cua dan "da trang", tuc la "nhung nguoi co nguon goc chung toc tu Au chau, Trung Đong hoac Bac Phi", theo cac con so thong ke. Su cach biet nay lon nhat khi muc loi tuc đuoc tinh o nac thang cao nhat, mac du ro rang la thanh phan giau co nhat kho đuoc xem la bieu trung cho toan the cong đong, da trang hoac da đen. Theo danh sach nhung nguoi giau nhat cua tap chi Forbes, tai san tri gia 800 trieu đola trong nam 2000 cua Oprah Winfrey đa đat co vao vi tri nguoi My goc Phi giau nhat trong the ky 20, that tham hai khi so sanh voi con so 100 ty đola tri gia tai san cua Bill Gates trong nam 1999, khi Gates đuoc xep thu nhat trong danh sach nhung nguoi My da trang giau nhat the ky 20.
Tuy nhien, trong danh sach nam 2004 cua Forbes, tri gia tai san cua Gates chi con 46,6 ty đola trong khi tai san cua Winfrey tang len 1,4 ty đola, cung co vi tri cua co nhu la nguoi My goc Phi giau nhat the ky 20, ti phu da đen duy nhat tren the gioi, xep thu 235 trong danh sach nhung nguoi giau nhat nuoc My nam 2005, thu 562 trong so nhung nguoi giau nhat the gioi va la mot trong nhung nhan vat vua giau nhat vua co anh huong lon nhat tai Hoa Ky.
Mac du nhieu nguoi My goc Phi van song duoi muc ngheo, nhung chi so gan đay cho thay khoang cach giau ngheo đang thu hep dan. Ke tu cuoi thap nien 1990, muc loi tuc cua nguoi da đen gia tang đang ke - thanh phan ha luu đang thu hep dan trong khi giai cap trung luu đang phat trien manh, va tinh trang tuong tu đang dien ra trong gioi giau co.
Hon 1,7 trieu nguoi My goc Phi đa vuot qua nguong ngheo; khoang cach giua muc loi tuc cua phu nu da đen va phu nu da trang nay chi con mot vai phan tram; ty le that nghiep o nguoi da đen trong nhung nam gan đay o duoi muc 10%. Ty le nguoi ngheo tu 26,5% trong nam 1998 con 24,7% nam 2004.

Nam 2003, yeu to gioi tinh thay the yeu to chung toc đe tro nen nhan to chinh keo dai tuoi tho o Hoa Ky, voi su kien phu nu My goc Phi song lau hon nam gioi da trang sinh cung nam. Khoang cach tuoi tho giua nguoi da trang (78,0) va da đen (72,8) giam 5,2 nam, bieu thi chieu huong lau dai cua hien tuong nay.
Nam 2004, cong nhan da đen co muc loi tuc trung binh xep hang thu nhi trong cac cong đong thieu so tai My, chi sau cong đong My goc A. Tuong tu, trong cac nhom thieu so, chi co nguoi My goc A la co nhieu co may hon nguoi My goc Phi trong viec nam giu cac cong viec van phong (quan tri, chuyen gia va cac lanh vuc lien quan). Nam 2001, hon mot nua gia đinh My goc Phi kiem đuoc 50.000 đola hoac hon trong mot nam.
Nhin chung, nguoi My goc Phi tham gia tich cuc vao cac hoat đong chinh tri hon cac nhom thieu so khac voi ty le cu tri đi bau o muc cao nhat trong nam 2004.


Van hoa Trong khi chia se nhung điem chung voi cac gia đinh My khac, nguoi My goc Phi giu rieng cho minh nhung net đac thu lien quan đen thoi điem cung nhu phuong cach xay dung hon nhan va to chuc gia đinh, vai tro cua gioi tinh, cung cach lam cha me va nhung bien phap đoi pho voi kho khan.
Trong cong đong nguoi My goc Phi, su hinh thanh mot gia đinh thuong khong khoi đau bang mot cuoc hon nhan, ma bang su kien mot đua tre chao đoi. Mot gia đinh da đen tieu bieu thuong ton trong ton ti trat tu va to ra nghiem nhat trong viec tuan giu cac chuan muc đao đuc, cung ap dung cac bien phap ky luat ve the xac. Ong ba, đac biet la ba, thuong thu giu vai tro chu chot trong viec bao ve gia đinh. Khi cac ba me khong the đam đuong nhiem vu cua minh, ba se buoc vao bat tay cham soc va day do bon tre. Nam 1998, co 1,4 trieu, tuc 12%, tre da đen song voi ong ba (du chung co cha me hay khong). Mat khac, khi ve gia ong ba đuoc cham soc boi cac thanh vien con lai trong đai gia đinh.
Trong so cac cong đong chung toc sinh song o Hoa Ky, nguoi My goc Phi đuoc xem la cong đong quan tam nhieu nhat đen cac van đe tam linh. Theo cac cuoc tham do thuc hien nam 2006 cua Nhom Barna (mot to chuc đat tru so tai California, chuyen khao sat cac linh vuc ton giao), co 52% nguoi da đen tham du cac buoi le ton giao hang tuan [1] Luu tru ngay 16 thang 7 nam 2008 tai Wayback Machine, 95% co cau nguyen trong tuan [2] Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2005 tai Wayback Machine va 66% co đoc Kinh Thanh [3] Luu tru ngay 11 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine.
Suc manh van hoa cua gia đinh nguoi My goc Phi the hien trong linh vuc tam linh, tinh than tuong tro, ban sac chung toc, cau truc gia đinh rong mo, va nha tho. Nhung nhan to nay đuoc xem la nguon luc ho tro trong y thuc he va trong thuc te cuoc song.
Cac mon an cua cong đong nguoi My goc Phi san sinh trong hoan canh bi ap buc ve chung toc va kinh te. Duoi che đo no le, nguoi My goc Phi khong đuoc phep an nhung phan thit ngon, con sau khi đuoc giai phong nhieu nguoi khong đu tien đe mua thit. Soul food, nhung mon an co nguon goc tu chau Phi, khong chi đuoc ua thich trong vong nguoi My goc Phi o mien nam ma con pho bien trong cong đong da đen tren toan quoc, voi nhieu sang tao trong cong thuc che bien tu nhung san pham re tien thu hoach đuoc o nong trang cung nhu do san bat va cau ca.
Am nhac cua nguoi My goc Phi (con goi la am nhac da đen) hien dien khap noi trong van hoa My goc Phi. To tien nguoi My goc Phi bi đem đen Bac My đe lam no le tai cac nong truong bong vai, đa mang theo ho cac ca khuc phuc đieu (polyphonic) tieu bieu tu hang tram nhom chung toc tren khap vung Tay Phi va Ha Sahara. Tai My, truyen thong van hoa đa dang hoa quyen voi cac the loai am nhac phuong Tay nhu polka, waltz... tao nen mot loai hinh am nhac đoc đao cua cac cong đong My goc Phi. Co nhieu thay đoi lon trong cac giai đoan sau nay, đen the ky 21, cac the loai am nhac cua nguoi My goc Phi chiem vi tri thong tri trong dong nhac pho thong tren khap the gioi nhu nhac rap, nhay hiphop. Xuyen suot cac cong đong nguoi My goc Phi tren khap Hoa Ky, am nhac da đen the hien nhung khia canh đa dang va phuc tap cua van hoa va cuoc song đuong đai cung nhu trong lich su cua nguoi My goc Phi.


Anh huong Tu nhung ngay đau tien đat chan len Bac My trong than phan no le, nguoi Phi va nguoi My goc Phi đa co nhieu đong gop sang tao cho van hoc, nghe thuat, ky nang nong nghiep, thuc pham, kieu dang trang phuc, am nhac, ngon ngu trong van hoa My.
Am nhac My goc Phi la mot trong nhung anh huong van hoa My goc Phi lan toa rong nhat o nuoc My ngay nay cung nhu trong dong nhac pho thong tren khap the gioi. Hip hop, R&B, funk, soul, techno va cac loai hinh am nhac My đuong đai khac đeu san sinh tu cac cong đong da đen, bien the tu nhac blues, jazz va nhac phuc am, gospel. Am nhac My goc Phi cung gay anh huong va noi ket voi hau het cac loai hinh nhac pho thong tren the gioi.
Cac ca si, dien vien noi tieng nguoi My goc Phi va co suc anh huong cuc lon toi the gioi nhu "Nu hoang nhac R&B" Whitney Houston, "Ong hoang nhac Pop" Michael Jackson, nu ca si kiem dien vien Beyonce, nu danh ca Diana Ross, huyen thoai nhac Soul Aretha Franklin, nhung giong ca nhac gospel noi tieng nhu Cissy Houston, Dionne Warwick (me va chi ho cua Whitney Houston)
Nhieu tac gia sang tac tieu thuyet, thi ca va tieu luan tu nhung trai nghiem song cua nguoi My goc Phi, va van hoc My goc Phi chiem vi tri quan trong tren van đan My. Trong so cac tac gia noi tieng co Langston Hughes, James Baldwin, Richard Wright, Zora Neale Hurston, Ralph Ellison, Toni Morrison va Maya Angelou.
Nhieu sang che cua nguoi My goc Phi đuoc su dung rong rai tren khap the gioi. Mac du hau het cac nha phat minh no le đeu la vo danh, mot no le cua Tong thong Lien bang mien Nam Jefferson Davis đa thiet ke chan vit tau thuy, đuoc lap đat cho tat ca tau thuyen cua hai quan mien Nam. Sau Noi chien, thanh phan chung toc thieu so, trong đo co nguoi My goc Phi đa đong gop đang ke vao su tang truong vuot bac cua nen cong nghiep My. Đen nam 1913 co hon 1.000 ngan sang che đa đang ky cua nguoi My goc Phi.
Trong so nhung nha phat minh noi bat nhat co Jan Matzeliger, phat trien may san xuat giay voi so luong lon, Elijah McCoy, sang che cac thiet bi boi tron tu đong cho may hoi nuoc. Granville Woods đa co 35 bang sang che cai tien he thong đuong ray xe đien ke ca he thong giup tau hoa co the lien lac khi đang di chuyen...
Co nhieu ten tuoi lon trong cac linh vuc the thao, nghe thuat, am nhac la nguoi My goc Phi. Trong nhung thap nien gan đay, nguoi My goc Phi cung nam giu cac vi tri quan trong trong bo may tu phap va trong Chinh phu Hoa Ky; ngoai Clarence Thomas la nguoi My goc Phi thu nhi (sau Thurgood Marshall) đuoc bo nhiem vao Toi cao Phap vien Hoa Ky nam 1991, thi Colin Powell la nguoi My goc Phi đam nhiem chuc vu cao nhat trong chinh phu lien bang, Powell đuoc bo nhiem Ngoai truong Hoa Ky nam 2000, sau khi phuc vu trong cuong vi Co van An ninh Quoc gia (1987-1989) va Chu tich Lien quan (1989-1993). Nguoi ke nhiem Powell trong chuc vu Bo truong Ngoai giao tu nam 2004, Condoleezza Rice, la phu nu My goc Phi đau tien phuc vu chinh phu trong vi tri nay; truoc đo Rice la Co van An ninh Quoc gia cho Tong thong George W. Bush (2000-2004).

Nhung thanh qua nguoi My goc Phi gianh đuoc qua Phong trao Dan quyen va Phong trao Suc manh Da đen khong chi bao đam mot so quyen can ban cho nguoi da đen ma con thay đoi sau sac va toan dien xa hoi Hoa Ky. Truoc thap nien 1950, nguoi My van song duoi bong cua che đo no le va luat le ky thi chung toc (Jim Crow), nhung nhu loi cua Martin Luther King, Jr., nguoi My goc Phi va nhung nguoi ung ho ho đa thach thuc nuoc My "troi day đe song đung voi y nghia that cua niem xac tin rang moi nguoi sinh ra trong binh đang..." (Toi Co mot Giac mo).
Phong trao Dan quyen đanh dau mot su thay đoi triet đe trong xa hoi, chinh tri, kinh te va đoi song dan su Hoa Ky. No xuat hien voi cac cuoc tay chay, bieu tinh ngoi ly (sit-in), tuan hanh, kien tung, đanh bom va nhung hinh thuc bao đong khac; đa thuc đay cac phuong tien truyen thong toan cau va mo ra cac cuoc tranh luan gay gat; hinh thanh cac lien minh dan su, kinh te va ton giao; phan hoa va han gan hai chinh đang lon nhat đat nuoc; lam thay đoi moi quan he giua nguoi da trang va nguoi da đen, cung nhu cach xu su giua moi nguoi voi nhau.
Đieu quan trong hon het la phong trao đa go bo tinh than ky thi chung toc khoi đoi song va luat phap Hoa Ky, thang tien cac quyen tu do dan su va xa hoi ma nhieu nguoi My thuoc cac nen van hoa khac nhau van hang mong đoi. Nhung tien le đuoc thiet lap boi Phong trao Dan quyen trong khia canh chien luoc va chien thuat, cung nhu nhung muc tieu ma no đa đat đuoc, đa tac đong len Phong trao Tu do Ngon luan, cuoc đau tranh cua cong nhan nong trai va lao đong nhap cu thuoc nghiep đoan Cong nhan Nong trai Hiep nhat, Phong trao Nguoi Da đo My, nhung no luc bao đam quyen binh đang danh cho phu nu, nguoi tan tat va cac cong đong thieu so khac.


Ai la nguoi My goc Phi? Cau tra loi tieu bieu la bat cu nguoi nao co to tien la nguoi Phi chau da đen. Đinh nghia nay bieu thi nhung kinh nghiem keo dai trong suot thoi ky phan biet chung toc, quyen toi thuong cua nguoi da trang, che đo no le va he thong luat le phan biet mau da.
Tai mien nam Hoa Ky, co luat mot giot mau, nghia la chi can co mot giot "mau đen" la nguoi da đen. Khi mot nguoi mang dong mau lai thi nguoi ay se đuoc xem la thuoc ve nhom chung toc "ha đang" trong hai dong mau ay.
Đen tu mien nam, no đuoc xem la đinh nghia chuan tren toan quoc, đuoc ca nguoi da trang lan nguoi da đen chap nhan – vi nhung ly do khac nhau.
Nguoi ung ho quyen toi thuong cua nguoi da trang, tuc nguoi chu truong ky thi chung toc, xem bat cu ai co nguon goc chau Phi da đen la thua kem ve đao đuc va tri tue, nhu the la thuoc thanh phan ha đang. Trong thoi ky no le, do nhung đong co kinh te gioi chu no tim moi cach nang cao đen muc toi đa so no le hau bao đam nguon lao đong re tien trong vao giai đoan ay cung nhu trong nhung thap nien ke tiep.
Trong khi đo, đoi voi nguoi My goc Phi, he thong mot giot mau phan biet con nguoi theo mau da la nhan to quan trong đong gop cho tinh than đoan ket trong cac cong đong chung toc thieu so. Nguoi My goc Phi chia se voi nhau nhieu đieu trong xa hoi, va vi vay co chung mot chinh nghia - bat ke nhung pha tron đa chung hoac nhung phan tang ve xa hoi va kinh te.
Nguoi My da trang, nguoi da đo, nguoi A chau hoac A Rap van khong đuoc nhin nhan la nguoi My goc Phi sinh song o Hoa Ky, du cho to tien cua ho di cu tu luc đia Phi. Trong mot so truong hop, co nhung nguoi da trang Nam Phi, nguoi Bac Phi goc Au hoac nguoi A đen tu Phi chau tu đong hoa minh voi nguoi My goc Phi hau co the huong loi tu luat Affirmative Action (danh đac quyen cho cac chung toc thieu so) hoac nhung chuong trinh khac, nhung luan điem cua ho thuong khong đung vung.


Thong ke Bang ke duoi đay bieu thi so nguoi My goc Phi trai qua cac thoi đai, dua tren so lieu cua Van phong Thong ke Hoa Ky (Tu nam 1920 đen 2000 dua tren so lieu cua Van phong Thong ke Hoa Ky, pho bien boi Time Almanac nam 2005, trang 377)

Ghi chu: Theo Du lieu Thong ke CIA, nam 2005, ty le nay la 13,5%[4] Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine


Chu thich Đoc them Jack Salzman, ed., Encyclopedia of Afro-American culture and history, New York, NY: Macmillan Library Reference USA, 1996
African American Lives, edited by Henry L. Gates, Evelyn Brooks Higginbotham, Oxford University Press, 2004 - more then 600 biographies
From Slavery to Freedom. A History of African Americans, by John Hope Franklin, Alfred Moss, McGraw-Hill Education 2001, standard work, first edition in 1947
Black Women in America - An Historical Encyclopedia, Darlene Clark Hine (Editor), Rosalyn Terborg-Penn (Editor), Elsa Barkley Brown (Editor), Paperback Edition, Đai hoc Indiana Press 2005
van Sertima, Ivan "They Came Before Columbus"


Tham khao Brandon S. Centerwall, "Race, Socioeconomic Status and Domestic Homicide, Atlanta, 1971-72," 74 AM. J. PUB. HLTH. 813, 815 (1984)
Darnell F. Hawkins, "Inequality, Culture, and Interpersonal Violence," 12 HEALTH AFFAIRS 80 (1993)
Jerome A. Neapolitan, "Cross-National Variation in Homicide; Is Race A Factor?" 36 CRIMINOLOGY 139 (1998)
Bohlen, C. "Does She Say the Same Things in her Native Tongue?" New York Times, ngay 18 thang 5 nam 1986
Felder, J. (1992) From the Statue of Liberty to the Statue of *Bigotry. New York: Jack Felder.
Felder, J. "Black Origins and Lady Liberty." Daily Challenge. ngay 16 thang 7 nam 1990
Sinclair, T. Was Original Statue a Tribute to Blacks? New York Voice, ngay 5 thang 7 nam 1986
The New York Post, "Statue of Liberty" ngay 17 thang 6 nam 1986.
Altman, Susan "The Encyclopedia of African-American Heritage"


Lien ket ngoai Đinh nghia Nguoi My goc Phi cua MedicineNet Luu tru ngay 22 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
Ve nhung Van nan trong Đinh nghia Nguoi My goc Phi
Vu khi va Luat phap