Josip Broz Tito (Tieng Serbia: Јосип Броз Тито, (7 hay 25 thang 5 nam 1892 – 4 thang 5 nam 1980) la nha cach mang va chinh khach nguoi Nam Tu. Ong la Tong Thu ky va sau đo la Chu tich cua Lien đoan Nhung nguoi Cong san Nam Tu (tu nam 1939 đen nam 1980), tham gia va lanh đao khang chien nhan dan Nam Tu trong Chien tranh the gioi lan thu hai. Sau cuoc chien ong len giu quyen Thu tuong (1945–1963) va sau đo len chuc Tong thong (1953–1980) cua Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu. Tu nam 1943 cho đen khi ong mat, Tito con giu cap bac Nguyen soai, Tong chi huy Quan đoi Nhan dan Nam Tu (JNA).
Tito la nguoi sang lap quoc gia Nam Tu thu hai, ton tai tu Chien tranh the gioi lan thu hai đen nam 1991. Mac du la mot trong nhung thanh vien ban đau cua Cominform, Tito la nguoi đau tien va duy nhat cua chau Au co kha nang chong lai đieu khien cua Lien Xo voi tu cach la mot quoc gia nho, con tren the gioi thi co hai chinh phu cong san khong thuoc Lien Xo đo la Nam Tu va chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cua Mao Trach Đong ly khai Lien Xo vao nam 1959 nhung lai la mot quoc gia lon, ngoai ra chinh phu Khmer Đo cua Pol Pot tuy khong thuoc Lien Xo nhung lai than Trung Quoc. Do khong thuoc Lien Xo nen Nam Tu thuoc Phong trao khong lien ket, khong chong nhung cung khong nga theo phe nao trong hai phe đoi đau cua Chien tranh lanh.


Truoc Chien tranh the gioi lan thu nhat Josip Broz sinh tai Kumrovec thuoc Croatia, khi đo con la thuoc đia cua Đe quoc Ao-Hung. Ong la con thu 7 cua ong Franjo Broz nguoi Croatia va ba Marija Broz nguoi Slovenia. Khi nho ong song voi ong ngoai. Nam 1907 Broz len tinh Sisak theo hoc nghe tho may va gia nhap phong trao cong nhan nam 1910 va theo Đang Dan chu Xa hoi Croatia. Trong nhung nam 1911 - 1913 Broz lam tai nhieu hang o khap noi va cung co lam cho hang xe hoi Benz o Đuc va Daimler tai Ao.
Mua thu 1912, Broz bi bat đi linh cho Đe quoc Ao-Hung va đuoc cho lam Thuong si thuoc Trung đoan 25 Croatia tai Zagreb. Thang 5 nam 1914 Broz đuoc huy chuong bac trong mon the thao đau kiem tai Budapest. Khi Chien tranh the gioi lan thu nhat bung no Broz đuoc đay đi Ruma nhung ong bi bat bo tu vi toi phat đong phong trao phan chien. Thang 1 nam 1915 Broz bi đay ra chien tran mien Đong, chong lai quan Nga. Tai đay ong chien đau anh dung va đuoc khen thuong, tro thanh thuong si tre nhat cua quan đoi Đe quoc Ao-Hung. Ngay 25 thang 3 1915, ong bi ban trong thuong va bi quan Nga bat lam tu binh.


Tu binh va cach mang Nga Sau 13 thang nam vien duong thuong, Broz bi đay đi trai tu lao đong vung nui Ural, tu nhan chon ong lam trai truong. Thang 2 nam 1917 cong nhan noi day vao đanh pha va mo cua trai. Broz tu đo nhap theo đoan Bolshevik. Thang 4 ong bi bat nhung tron thoat va tham gia cac cuoc bieu tinh vao thang 7 tai Petrograd. Tren đuong sang Phan Lan Broz lai bi bat nhung tren đuong ra trai tu ong nhay tu xe lua tron thoat va tru an trong gia đinh mot nguoi Nga. Tai đay ong gap co Pelagija Belousova. Sau Cach mang Thang Muoi Broz gia nhap Hong quan Nga tai Omsk. Khi bi quan Bach ve tan cong, Broz bo chay ve Kirgiziya va sau đo ve Omsk va cuoi Pelagija Belousova lam vo.
Mua xuan nam 1918 Broz gia nhap phan bo Nam Tu cua Đang Cong san Nga. Sau đo ong tiep tuc lam nghe tho may kiem tien nuoi gia đinh. Thang 1 nam 1920 ong cung gia đinh lam cuoc hanh trinh vat va ve Nam Tu. Đen thang 9 gia đinh Broz moi ve toi Nam Tu. Ong gia nhap Đang Cong san Nam Tu, đang nay phat trien manh me va trong cuoc bau cu nam 1920 gianh đuoc 59 ghe trong Quoc hoi va la đang lon thu 3 trong nuoc. Đang Cong san thang the tai nhieu cuoc bau cu đia phuong, thanh cong nhat khi Svetozar Delic gianh đuoc chuc Thi truong thanh pho Zagreb. Vua Nam Tu khong ua Đang Cong san va ra lenh cam đang nay hoat đong va moi thanh qua cua đang trong nhung nam 1920-1921 bi huy. Broz tiep tuc hoat đong ngam va ve Bjelovar lam nghe tho may. Nam 1925 ong lam cho hang thuyen tai Kraljevica va nam sau trong vai tro thu linh cong đoan khoi đong cuoc đinh cong tai hang nay. Ong bi đuoi so va phai ve Beograd lam tai hang xe lua. Ong đuoc bau lam đai dien cong nhan nhung sau đo bi đuoi khi ly lich thanh vien Đang Cong san bi tiet lo. Broz lai ve Zagreb linh chuc Thu ky Cong đoan Cong nhan Nghe sat Croatia. Nam 1928 ong len lam Thu ky cho phan bo Zagreb cua Đang Cong san Nam Tu. Sau đo Broz bi bat, ket an va bo tu vi toi theo cong san. Trong tu, ong gap va hoc hoi tu Mosa Pijade ve ly luan chinh tri. Sau khi đuoc tha, Broz song an va lay nhieu ten tat nhu "Walter" va "Tito".
Nam 1934 phan bo Đang gui Tito sang Vienna, Ao noi Đang Cong san Nam Tu đang lanh nan. Ong đuoc vao Uy ban cua Đang va ket nap đuoc nhieu đang vien than can trong gom co Edvard Kardelj, Milovan Djilas, Aleksandar Rankovic, va Boris Kidric. Nam 1935 Tito sang Lien Xo hoat đong cho phong trao Đe Tam Quoc te cho khu vuc Balkan. Tito gia nhap Đang Cong san Nga va hoat đong cho Canh sat Mat vu Xo viet NKVD. Nam 1936 Comintern gui Tito ve Nam Tu thanh loc Đang Cong san nuoc nay. Nam 1937 Stalin ra mat lenh thu tieu Milan Gorkic tai Moskva. Sau đo Tito đuoc bau len lam thu linh Đang Cong san Nam Tu (luc bay gio van con la đang bat hop phap).


Chien tranh the gioi lan thu hai = Chien tranh Nam Tu =

Ngay 6 thang 4 1941, quan Đuc Quoc xa, Phat xit Y va Hungary mo cuoc tan cong vao Nam Tu. Vua Nam Tu bo tron ngay 17 thang 4 va chinh quyen Nam Tu đau hang sau đo. Quan xam lang tien vao va nhanh chong chia re xu Nam Tu. Quan Đuc chiem vung mien bac Slovenia va đieu khien quan su tai Serbia đong thoi lap chinh phu bu nhin tai Croatia. Quan cua Mussolini gianh phan con lai cua Slovenia, Kosovo va vung ven bien Dalmatia va cac đao trong bien Adriatic. Y cung lap chinh phu bu nhin tai Montenegro. Quan Hungary chiem Vojvodina, sat nhap vao Baranja, Backa, Međimurje va Prekmurje. Con quan Bulgaria chiem gan het lanh tho Macedonia.
Trong nhung ngay đau cua cuoc xam lang, ngay 10 thang 4 1941 Tito thanh lap Uy ban Quan su trong Đang Cong san Nam Tu va ngay 1 thang 5 bat đau phat truyen đon keu goi dan Nam Tu đoan ket chong ngoai xam. Ngay 4 thang 7 nghe tin Đuc tan cong Lien Xo, Tito mo cuoc hop thanh lap Quan đoi Khang chien Vu trang va ong đuoc chon lam Thu linh. Trong khu rung vung Brezovica gan Sisak Croatia, đoi quan khang chien vu trang chong phat xit đau tien tai chau Au đuoc thanh lap, phan lon la nguoi Croatia o cac vung lan can.
Ngoai quan xam lang, Tito va quan khang chien con phai đuong đau voi luc luong "khang chien" khac do Draza Mihailovic chi huy. Luc luong nay mang ten Chetnik, luc đau phoi hop voi Tito nhung khong bao lau sau dan dan nga theo phe phat xit, nhan vien tro cua Y tan cong quan cua Tito. Quan Tito mo cuoc chien tranh du kich gianh đuoc nhieu thang loi, giai phong nhieu vung bi quan phat xit xam chiem. Quan Đuc phan cong bang cac cuoc thanh trung giet hai thuong dan: cu moi linh Đuc chet thi 100 dan Nam Tu phai đen mang, va 50 cho moi linh Đuc bi thuong. Dau the dan Nam Tu van kien tri chong tra va bao ve nhung vung giai phong, noi tieng nhat la vung đat mang ten Cong hoa Uzice. Trong nhung khu giai phong, quan khang chien to chuc nhung Chinh phu Nhan dan. Tito mo hai cuoc hop cua to chuc goi la Hoi đong Giai phong Quoc gia Nam Tu chong Phat xit tai Bihac ngay 26 thang 11 1942 va tai Jajce ngay 29 thang 11 1943, to chuc nay đuoc coi nhu la đai dien cua quan dan khang chien Nam Tu, va Tito la lanh tu. Trong hai cuoc hop nay cac thanh vien đat nen mong cho quoc gia Nam Tu sau cuoc chien va rieng tai Jajce nhan Tito lam Chu tich Hoi đong. Ngay 4 thang 12 1943, trong khi cuoc chien con đang tiep dien, Tito tuyen bo thanh lap Chinh phu Dan chu Nam Tu.

Quan phat xit luc nay đang lo ngai quan Đong Minh đo bo vao ban đao Balkan, ben mo cuoc hanh quan ra suc tieu diet khang chien Nam Tu. Quan Đuc đac biet keo 200.000 quan tan cong vao cac cu điem cua quan khang chien, nhu Neretva (trong tran đanh nay quan Chetniks theo phe quan Đuc tan cong quan Nam Tu) va tai Sutjeska. Trong tran Sutjeska quan khang chien bi bao vay va gan bi tieu diet nhung nho kha nang hanh quan linh đong co kha nang vua đanh vua rut thoat khoi vong vay, Tito trung đan bi thuong trong tran nay. Quan Đuc suyt bat va giet đuoc Tito ba lan; tai Neretva, tai Sutjeska va tai Drvar. Trong tran Drvar (thuoc Bosnia) Otto Skorzeny cam đau toan linh du Đuc tan cong phong chi huy cua Tito, nhung ong may man tron thoat.
Quan Đong minh lau nay van ung ho quan Chetniks, nhung khi thay quan nay lo mat than phat xit va khi nhan tin ve suc khang cu cua khang chien quan Tito, quyet đinh ung ho luc luong Tito. Tai Hoi nghi Tehran, Vua Peter II cua Nam Tu, Tong thong Hoa Ky Franklin Roosevelt, Thu tuong Anh Winston Churchill va Chu tich Lien Xo Joseph Stalin tuyen bo chinh thuc cong nhan Tito va quan khang chien do ong chi huy, va cho linh du Đong minh nhay vao ho tro quan khang chien Nam Tu. Ngay 17 thang 6 nam 1944 Hiep uoc Vis đuoc ky ket voi muc đich ket hop luc luong Tito va Chinh phu Luu vong Hoang gia Nam Tu. Quan khang chien Nam Tu sau đo đuoc luc luong cua Đong minh ho tro truc tiep, gom khong quan va luc quan.
Ngay 28 thang 9 nam 1944 bao Co quan Đien thu Lien Xo (TASS) bao tin Tito cho ky giay cho quan Lien Xo hanh quan vung đong-bac Nam Tu. Quan khang chien Nam Tu dua vao luc luong ho tro mo cuoc tong tan cong quan phat xit tai nhieu noi va nhanh chong giai phong Nam Tu. Khi quan Đuc rut ra khoi lanh tho, Tito cung lap tuc yeu cau tat ca cac luc luong Đong minh keo ra ngoai Nam Tu.


= Thoi hau chien =

Ngay 7 thang 3 1946 Chinh phu Lam thoi Lien hiep Dan chu Nam Tu (Demokratska Federativna Jugoslavija, DFY) ra đoi tai Beograd, chua quyet đinh the che cong hoa hay vuong quoc. Chinh phu nay do Tito lanh đao trong chuc Thu tuong, cung thanh vien cua Chinh phu Luu vong Hoang gia khi truoc va nhieu nguoi khac, trong đo co Ivan Subasic. Trong cuoc bau cu thanh lap chinh phu chinh thong vao thang 11 nam 1945, Tito va nhom cong hoa do Đang Cong san Nam Tu ung ho thang lon. Đay la thoi điem Tito đuoc quan chung yeu chuong voi hinh anh ong la nguoi giai phong đat nuoc.
Chinh phu Nam Tu co gang han gan nhung sut me trong thoi gian bi chiem; nhat la van đe chia re giua cac nuoc nho thuoc Lien hiep Nam Tu. Ngoai ra ho con phai gay dung lai xu so bi chien tranh tan pha, luon đua hinh anh đoan ket xay dung nhu muc đich chung cua ca nuoc. Nam Tu đuoc cho danh xung chinh thuc la Cong hoa Lien hiep Nhan dan Nam Tu, sau đoi thanh Cong hoa Lien hiep Nam Tu. Ngay 29 thang 11 nam 1945, vua Peter II cua Nam Tu chinh thuc bi Quoc hoi truat phe. Hien phap cong hoa sau đo đuoc soan thao va cong bo.
Quan đoi Nam Tu, Quan đoi Nhan dan Nam Tu (Jugoslavenska narodna armija, hay JNA), đuoc thanh lap tren can ban cua quan khang chien ngay truoc, tung đuoc xep hang 4 hung hau nhat chau Au. Canh sat An ninh Nam Tu (Uprava drzavne bezbednosti/sigurnosti/varnosti, UDBA) va Co quan Mat vu (Organ Zastite Naroda (Armije), OZNA) đuoc thiet lap truy na, bat giu va đem ra toa xu cac toi pham chien tranh va nhom nguoi theo phat xit ngay truoc. Trong đam toi pham nay co nhieu Linh muc Cong giao cua giao xu Croatia thuoc chinh quyen Ustasa. Draza Mihailovic tung chi huy quan Chetniks bi xet xu va xu ban vao thang 7 nam 1946.
Josip Broz Tito gap Aloysius Stepinac, Chu tich Hiep hoi Giam muc Nam Tu ngay 4 thang 6 nam 1945 đe thuong luong ve chinh sach ton giao nhung khong đat thanh qua. Stepinac va cac Giam muc chi trich Tito trong vu thanh trung ton giao vao thang 9 nam 1945. Nam sau Stepinac bi bat va ket an 16 nam tu giam voi toi cau ket nhom khung bo Ustase va xui giuc dan chung theo đao Cong giao. Thang 10 nam 1946, Vatican trong phien hop bat thuong lan đau tien trong 75 nam, ly khai chinh phu Tito ve vu bat Stepenac, nho đo Stepenac đuoc an xa va ban an rut xuong thanh quan thuc tai gia voi phep cho xuat canh. Nam Tu sau đo đuoc xem la co tu do ton giao hon cac nuoc Đong Au lang gieng thuoc khoi Xo viet.
Trong nhung nam đau sau Chien tranh the gioi lan thu hai, Tito đuoc xem la nha lanh tu cong san chan chinh, chi đung sau Stalin. Luc luong Phong khong Nam Tu tung ban roi may bay Hoa Ky bay vao khong phan Nam Tu va đua lien he voi Tay Au vao cho kho khan. Stalin thi lai khong may ua Tito, cho ong la qua đoc lap.


Tong thong Nam Tu = Tach roi Stalin =

Khac voi nhung nuoc thuoc khoi Cong san Đong Au, Nam Tu khong phu thuoc Hong quan Lien Xo trong cuoc giai phong chong Phat xit. Mac du trong thoi gian đau, Tito la đong minh voi Stalin, ong tin tuong Nam Tu co kha nang đung rieng re, tu chu, khong phu thuoc the luc ben ngoai. Do đo, lien he voi Lien bang Xo viet dan dan tro nen cang thang. Ngay tu nam 1945 Lien Xo đa gai điep vien vao Đang Cong san Nam Tu đe theo doi va tao anh huong.
Mat khac, Nam Tu cung khong chiu đe Đong Minh Tay Au lan ep. Nhieu cuoc đung đo vu trang xay ra giua Nam Tu va quan Đong minh Tay Au. Nam Tu gianh lai lanh tho Istria, hai thanh pho Zadar va Rijeka tung bi Y chiem giu tu nhung nam 1920. Khi Tito muon lay lai khu vuc Trieste thi bi Tay Au phan khang. Tu đo xay ra nhieu cang thang quan su. Nghiem trong nhat nhung la vu khong quan Nam Tu tan cong may bay cua Hoa Ky, tu nam 1945 toi nam 1948 it nhat 4 phi co My bi Nam Tu ban roi. Stalin rat lo ngai ve nhung xung đot nay, cho rang Lien Xo luc bay gio con đang hoi phuc sau Chien tranh the gioi lan thu hai, chua đu tu the tham gia chien tranh giua Đong va Tay Au. Trong khi Tito cong khai ung ho phe cong san trong Noi chien Hy Lap, Stalin khong tuyen bo quan điem vi đa hua voi Churchill la Lien Xo khong xen vao chuyen noi bo cua Hy Lap. Đen nam 1948, Tito quyet đinh đat ke hoach phat trien kinh te khong le thuoc he thong cua Lien Xo. Tu đo, lien he giua Nam Tu va Lien Xo bat đau tan ra. Tito viet thu cho Stalin:

Chung toi hoc hoi va theo guong cua he thong Xo viet, nhung chung toi phat trien chu nghia xa hoi theo trang thai khac... Moi nguoi chung toi dau co yeu đat chu nghia xa hoi Lien Xo bao nhieu cung khong the yeu hon to quoc cua chinh chung toi.

Lien Xo phan khang bang cach chi trich Tito va Đang Cong san Nam Tu đa khong biet sua sai va qua tu hao trong chien thang chong Đuc ma đa quen rang Lien Xo la cuu tinh cua Nam Tu. Ngay 17 thang 5 Tito cho moi hop cac nuoc cong san Đong Au đe đieu đinh vao thang 6 nhung ong khong đen hop, ngai rang Nam Tu se bi tan cong. Thoi đoan nay la cuoc khung hoang quan su tram trong, quan Lien Xo va Hungary keo đen đong tai bien gioi phia bac Nam Tu. Ngay 28 thang 6 Nam Tu bi truc xuat khoi khoi Đong Au, va bi ket toi la đang Cong san Nam Tu đa đe nhung thanh phan chu nghia quoc gia len cam đau. Nhung phan tu co tu tuong giong Tito ("Tito-ist") trong nhung nuoc nay cung bi thanh trung hay truc xuat. Rieng Stalin lai đi xa hon, ra lenh thu tieu Tito nhung that bai. Tito lai gui thu cho Stalin:

Đung gui nguoi sang giet toi. Chung toi đa bat đuoc 5 ten, mot ten mang bom, mot ten khac mang sung truong... Neu ong khong ngung gui sat thu, toi buoc phai gui mot sat thu sang Moskva, va toi se khong can gui sat thu thu nhi đau.

Tito nhan tinh huong nay quay sang nhan vien tro tu đoi thu cua Lien Xo la Hoa Ky, theo chuong trinh Ke hoach Marshall. Ong cung tiep tuc duy tri vi tri cua Nam Tu, đung đau trong Phong trao khong lien ket. Su kien nay la mot that bai lon trong ke hoach phat trien the luc cong san cua Stalin. Trong giai đoan Informbiro nay Tito va Nam Tu roi vao the kho khan. Trong khi nhung thanh phan co xu huong theo Tito tai nhung nuoc Đong Au bi thanh trung, Nam Tu cung tong giam nhung thanh phan theo Lien Xo tai đao Goli Otok (thuoc Croatia). Tu nam 1946 đen nam 1956, gan 10.000 tu nhan đa bi đay ra trai tu kin o đao nay - voi nhieu nhan chung tung bi tra tan hanh ha va cuong buc lao đong.
Ngay 26 thang 6 nam 1950 Hoi nghi Quoc gia thong qua nghi quyet do Milovan Đilas va Tito đe cu ve chinh sach tu quan, mot hinh thuc chu nghia xa hoi dua tren kinh te quoc doanh va chia lai cho nguoi lao đong. Ngay 13 thang 1 nam 1953 kinh doanh tu quan đuoc xem la can ban cua kinh te Nam Tu. Ngay 14 thang 1 1953, Tito len thay Ivan Ribar nhan chuc Tong thong Nam Tu. Sau khi Stalin chet, chinh quyen Lien Xo moi Tito sang giang hoa nhung ong tu choi khong sang. Nam 1955 Nikita Khrushchev va Nikolai Bulganin phai sang Belgrade xin loi Tito ve nhung hanh đong cua Stalin khi truoc. Tito sang Lien Xo nam 1956 bat đau cuoc hoa giai giua hai nuoc. Nhung đen thap nien nam 1960, Nam Tu va Lien Xo lai co hiem khich. Tito ket luan:

Noi tom lai - đay la mot thai đo phan boi, thieu khach quan đoi voi Đang va To quoc cua chung ta. Đay la ket qua cua mot chung ngong cuong ghe tom đuoc thoi phong len toi muc đo khong lo chi đe đanh pha danh du cua Đang ta va cap lanh đao, lam lu mo vinh quang cua nhan dan Nam Tu va cuoc đau tranh cua ho. No cha đap len nhung thanh tuu cua quoc gia chung ta ma chung ta đa phai tra gia bang mau va hy sinh - voi muc đich lam tan vo suc đoan ket trong Đang ta, đuoc xem nhu mot bao đam cho thanh cong trong phat trien xa hoi chu nghia trong nuoc ta va xay dung nen hanh phuc cho nhan dan.


= Nam Tu trung lap =

Nam 1961 lanh tu cua 5 quoc gia Nam Tu, An Đo, Ai Cap, Indonesia va Ghana phat huy Phong trao khong lien ket, đong y khong theo phe nao trong chien tranh Lanh, đong thoi phat trien lien he voi giua cac nuoc cham tien. Hanh đong nay co loi cho nen kinh te va quan he ngoai giao cua Nam Tu. Ngay 1 thang 9 nam 1961, Tito đuoc bau len lam Tong Thu ky cua Phong trao khong lien ket.
Ngay 7 thang 4 nam 1963, Nam Tu đoi ten quoc hieu thanh Cong hoa Lien hiep Xa hoi chu nghia Nam Tu. Chinh quyen phat đong đoi moi, cho phep đau tu ca nhan va noi long kiem soat ton giao va phat huy quyen tu do ngon luan. Tito sau đo đi cong du Chau My. Tai Chile, hai Bo truong tu chuc đe len tieng phan đoi Tito. Tai Lien Hop Quoc, dan Croatia va Serbia bieu tinh trong luc Tito phat bieu truoc hoi nghi. Nghi si Hoa Ky Thomas J. Dodd len tieng ket toi Tito ve nhung vu thanh trung chinh tri tai Nam Tu. Nam 1966, nhan dip Linh muc Stepanec tu tran, Tito va Toa thanh Vatican ky thoa uoc cho phep nha tho Cong giao truyen đao tai Nam Tu.
Ve phia Đong Au, Tito phai đoi pho voi am muu cua tay cong san goc Aleksandar Rankovic. Cung nam, Tito ra tuyen ngon rang nguoi cong san phai tu đay cung nhau xay dung phat trien Nam Tu qua quyen tu do ban thao, va chinh quyen đoc tai se khong con ton tai. Co quan Mat vu Chinh phu Nam Tu bi cat giam chi con 5.000 nhan vien.
Ngay 1 thang 1 nam 1967 Nam Tu la nuoc cong san đau tien mo cua bien gioi cho dan nuoc ngoai ra vao tu do khong can giay visa. Cung nam, Tito tham gia cong cuoc giai hoa giua Do Thai va A Rap. Ong keu goi khoi A Rap cong nhan lanh tho Do Thai đe đoi lay nhung phan đat bi Do Thai chiem đong.
Tito cung ung ho chinh quyen Tiep Khac do Alexander Dubcek trong cuoc khung hoang voi Lien Xo, hua se bay sang Praha bat cu khi nao Dubcek keu cuu.
Nam 1971 Tito tai đac cu Tong thong Nam Tu lan thu 6. Trong bai dien van tai Hoi nghi Lien Hiep Nam Tu ong đe xuat 20 sua đoi trong Hien chuong, tao dung nen tang cho phat trien quoc gia Nam Tu. Qua cac thay đoi hien chuong hinh thanh mot chinh quyen gom 1 Tong thong va 1 Hoi đong gom 22 thanh vien đuoc bau len tu 6 nuoc cong hoa thanh vien cua Lien hiep Nam Tu va 2 vung tu tri. Đung đau Hoi đong nay la mot Thu hien, chon len lan luot tu cac nuoc thanh vien. Trong truong hop co mau thuan va Hoi đong khong quyet đinh đuoc thi Tong thong co quyen luc đe quyet đinh sau cung. Thay đoi cua Hien chuong Nam Tu con cho phep cac chinh phu thanh vien tu thiet lap co so hien phap rieng, khong can theo chu thuyet cua Đang Cong san. Dzemal Bijedic đuoc bau lam Thu hien. Tuy cac nuoc thanh vien đuoc tang quyen tu tri, nhom lanh đao Lien hiep Nam Tu giu kiem soat ve ngoai giao, an ninh quoc phong, tai chinh, thuong mai trong Nam Tu va lien he giup đo cac nuoc ngheo lang gieng. Giao duc, y te va an sinh xa hoi hoan toan thuoc ve chinh quyen cac nuoc thanh vien.
Đoi voi cach nhin cua cac nuoc phuong Tay, Tito noi bat nhat la kha nang giu đuoc suc lien ket cua cac nuoc thanh vien Nam Tu, ong lien tuc đanh chim moi khuynh huong quoc gia. Mot trong nhung thu thach cua cong trinh giu nen lien hiep cua Tito la cuoc bung day tu Croatia. Chinh quyen Tito đa no luc dep tan cac cuoc bieu tinh cong cong, đong thoi ngan chan cac nhom bat đong chinh kien trong Đang Cong san Nam Tu. Tito tuyen bo ve cuoc noi day nay: "Song Sava se chay nguoc khi Croatia lap đuoc nuoc rieng". Tuy bi chan đung, cuoc bung day Croatia nay cung đat đuoc vai thanh cong vi sau đo co vai thay đoi trong Hien chuong.
Ngay 16 thang 5 nam 1974, mot Hien chuong moi đuoc cong nhan va Josip Broz Tito đuoc bau lam Tong thong suot đoi.


= Chinh sach ngoai giao =

Tito đuoc nguoi ta biet đen nhieu vi ong theo đuoi chinh sach trung lap trong thoi ky Chien tranh Lanh va luon hop tac voi cac nuoc đang phat trien. Vi vay Tito bi Stalin ly gian va sau đo Nam Tu khong đuoc khoi Đong Au ung ho. Chinh sach trung lap nay luon đuoc ong neu len trong cac bai dien van truoc cong chung. Ong nhan manh tinh quan trong cua su lien ket cua cac nuoc trung lap, cung nhau phat trien nhung khong đuoc gay ap luc buoc Nam Tu phai nga theo phe nao trong Chien tranh Lanh. Lien he giua Nam Tu va cac cuong quoc Au-My do đo co phan de chiu hon.
Khac voi cac nuoc cong san chuyen chinh, Nam Tu co chinh sach du lich de dai, cho phep nguoi trong va ngoai nuoc ra vao tu do. Nhieu nguoi Nam Tu do đo co the đi lam tai cac nuoc khap chau Au.
Tito cung co bang giao voi Mien Đien thoi chinh quyen U Nu, sang tham nuoc nay vao nam 1955 va 1959. Khi Ne Win len nam quyen Mien Đien thi Tito khong sang nua.
Vi trung lap, Nam Tu co bang giao voi cac quoc gia cuc huu, chong cong san nhu Paraguay duoi chinh the cua Alfredo Stroessner.
Nam Tu cung voi nhieu quoc gia than ta cat bang giao voi Chile sau cuoc đao chinh nam 1973.


Cuoi đoi Sau khi nhan chuc Tong thong suot đoi, Tito tro thanh mot chinh khach ngoai giao. Ong dan dan bot can thiep truc tiep vao hoat đong cua chinh quyen Nam Tu.
Thang 1 nam 1980, Tito bi tac mach mau o chan sau đo phai vao benh vien va bi cua chan ben trai. Sau đo ong qua đoi ngay 4 thang 5 nam 1980. Đam tang Tito co nhieu chinh khach cac nuoc khac đen du. Trong thoi ky nay, đay la mot đam tang đong khach đen du nhat, voi 110 nha lanh đao đen du. Trong đo co 4 vi vua, 46 Tong thong va chu tich Hoi đong Nha nuoc, 1 Toan quyen, 7 Hoang tu, 48 Thu tuong va Chu tich Hoi đong Bo truong, 65 Ngoai truong va 20 Chu tich Quoc hoi. Ho đen tu 180 quoc gia, 21 to chuc quoc te, tu ca hai phe cua cuoc Chien tranh Lanh. Ngoai ra con co đai dien đen tu 83 to chuc chinh tri tren the gioi.
Sau khi Tito qua đoi, nen tang lien hiep cua Nam Tu tu tu tan ra. Cac nuoc thanh vien xung đoi lan nhau vi van đe khac biet sac toc đua đen cac cuoc chien tuong tan keo dai hang chuc nam sau đo.
Tito đuoc chon tai nghia trang Kuca Cveca (Nha Hoa) o Beograd. Ngay nay van co du khach đen vieng đe tuong nho nhung ngay phon thinh xa xua cua Nam Tu.


Chu thich Tham khao <chu thich id=refBanac1988>Banac, Ivo (1988). With Stalin against Tito: Cominformist splits in Yugoslav Communism. Cornell University Press. ISBN 0801421861.</chu thich>
<chu thich id=refBarnett2006>Barnett, Neil (2006). Tito. Haus. ISBN 1904950310.</chu thich>
<chu thich id=refVinterhalter1972>Vinterhalter, Vilko (1972). In the Path of Tito. Abacus Press.</chu thich>


Đoc them Beloff, Nora. Tito's Flawed Legacy: Yugoslavia and the West since 1939. Westview Pr, 1986 (hardcover, ISBN 0-8133-0322-2)
Barnett, Neil. Tito. London: Haus Publishing, 2006 (paperback, ISBN 1-904950-31-0)
Reviewed by Adam LeBor in the New Statesman, 11 thang 9 nam 2006
Carter, April. Marshal Tito: A Bibliography (Bibliographies of World Leaders). Westport, CT: Greenwood Press, 1989 (hardcover, ISBN 0-313-28087-8)
Dedijer, Vladimir. Tito. New York: Arno Press, 1980 (hardcover, ISBN 0-405-04565-4)
Đilas, Milovan, Tito: The Story from Inside. London: Phoenix Press, 2001 (new paperback ed., ISBN 1-84212-047-6)
Lorraine M. Lees. Keeping Tito Afloat - The United States, Yugoslavia, and the Cold War, 1945–1960. Pennsylvania State University Press, 1993 (paperback, ISBN 978-0-271-02650-3)
MacLean, Fitzroy. Tito: A Pictorial Biography. McGraw-Hill 1980 (Hardcover, ISBN 0-07-044671-7)
Pavlowitch, Stevan K. Tito: Yugoslavia's Great Dictator, A Reassessment. Columbus, OH: Ohio State University Press, 1992 (hardcover, ISBN 0-8142-0600-X; paperback, ISBN 0-8142-0601-8); London: C. Hurst & Co. (Publishers), 1993 (hardcover, ISBN 1-85065-150-7; paperback, ISBN 1-85065-155-8)
Vukcevich, Bosko S. Tito: Architect of Yugoslav Disintegration. Orlando, FL: Rivercross Publishing, 1995 (hardcover, ISBN 0-944957-46-3)
West, Richard. Tito and the Rise and Fall of Yugoslavia. London: Sinclair-Stevenson, 1994 (hardcover, ISBN 1-85619-437-X); New York: Carroll & Graf Publishers, 1996 (paperback, ISBN 0-7867-0332-6)


Lien ket ngoai Josip Broz Tito Reference Archive at the Marxists Internet Archive
Unseen pictures from US Archives Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine
Sign the first virtual memorial of Marshal Tito Luu tru ngay 13 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine