Hai quan Đe quoc Nhat Ban (kanji co: 大日本帝國海軍, kanji moi: 大日本帝国海軍, romaji: Dai-Nippon Teikoku Kaigun, phien am Han-Viet: Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan), ten chinh thuc Hai quan Đe quoc Đai Nhat Ban, thuong goi tat la Hai quan Nhat, la Luc luong Hai quan cua Đe quoc Nhat Ban tu nam 1869 khi thanh lap cho đen nam 1947 thi bi giai the theo đieu 9 cua Hien phap Nhat Ban tu bo viec su dung vu luc nhu la phuong cach đe giai quyet cac tranh chap quoc te. Đay la Luc luong Hai quan lon thu ba tren the gioi vao nam 1920 sau Hai quan Hoa Ky va Hai quan Hoang gia Anh, va co le la Luc luong Hai quan hien đai nhat thoi điem can ke Chien tranh The gioi II. Nhung chien ham trong luc luong nay con đuoc ho tro bang phi co quan su va hoat đong khong kich tu Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan Hang khong Đoi.
Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan co nguon goc tu nhung xung đot ban đau voi cac quoc gia tren luc đia chau A, khoi đau tu đau thoi ky trung co va đat đen đinh cao trong cac hoat đong vao the ky thu 16 va 17, luc dien ra su trao đoi van hoa voi cac cuong quoc Chau Au trong Ky nguyen Kham pha. Sau hai the ky tri tre do chinh sach toa quoc do cac tuong quan chu truong trong thoi ky Edo, Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan đa bi tut hau nhieu mat cho đen khi đat nuoc bi buoc phai mo cua trao đoi thuong mai do su can thiep cua Hoa Ky vao nam 1854. Đieu nay dan đen cuoc Minh Tri duy tan khoi điem nam 1868. Tu su hoi phuc quyen luc ve tay Thien hoang Meiji la giai đoan hien đai hoa va cong nghiep hoa ram ro. Lich su mot chuoi cac chien thang cua Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan, co luc chien đau voi nhung the luc quan su manh hon han, nhu trong Chien tranh Thanh-Nhat nam 1895 va Chien tranh Nga-Nhat nam 1905. So phan cua Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan đa ket thuc va gan nhu bi tieu diet hoan toan trong nhung ngay cuoi cung cua The Chien II. Đai Nhat Ban Đe quoc Hai quan chinh thuc giai the vao nam 1947.


Nguon goc Nhat Ban đa co nhung xung đot ve hai quan voi luc đia chau A tu xa xua, trong đo co viec van chuyen quan giua Trieu Tien va Nhat Ban, toi thieu la bat đau tu thoi ky Kofun vao the ky thu 3.
Sau nhung no luc cua Mong Co nham xam luoc Nhat Ban do Hot Tat Liet lanh đao vao nam 1274 va 1281, nhung hoat đong cuop boc cua Oa khau (hai tac Nhat Ban) dien ra rat manh liet o vung duyen hai Trung Quoc.

Nhat Ban bat đau xay dung hai quan vao the ky thu 16, trong Thoi Chien quoc, khi nhung lanh chua phong kien tranh nhau xay dung nhung đoi thuy quan khong lo len toi vai tram chien thuyen. Trong khoang thoi gian đo, Nhat Ban co the đa đong đuoc Thiet giap ham đau tien, luc Oda Nobunaga, mot đai danh nguoi Nhat, yeu cau đong sau chiec thiep giap ham Oatakebune (An Trach thuyen) vao nam 1576. Vao nam 1588, Toyotomi Hideyoshi ban hanh lenh cam Oa khau; ho sau đo tro thanh chu hau cua Toyotomi, va la thanh phan cua luc luong thuy quan trong cuoc xam luoc Trieu Tien cua Nhat Ban. Cung co nguoi cho rang Đo đoc Yi đa đong đuoc chiec thiet giap ham đau tien voi nhiem vu đanh pha cac tau tiep te cua Nhat trong Cuoc chien Imjin Waeran vao nam 1592-1597.
Nhat đa đong đuoc nhung chiec tau chien lon đau tien đe đi lai tren đai duong vao đau the ky 17, sau su thong thuong voi cac nuoc phuong Tay trong thoi ky Nanban mau dich mau dich Nam Man. Vao nam 1613, mot đai danh cua vung Sendai, theo mot hiep uoc voi Mac phu Tokugawa, đa đong chiec Date Maru (Y Đat Hoan), mot dang thuyen chien 500 tan đe đua đai su Nhat Ban Hasekura Tsunenaga đen My, sau đo đen chau Au, thuong đuoc trang bi vu khi va ket hop voi cac cong nghe phuong Tay, roi đuoc Mac phu uy nhiem đe dung chu yeu cho giao thuong voi Đong Nam A.


= Chinh sach Be quan Toa cang - Hoc hoi Phuong Tay =

Tu nam 1640 va trong hon 200 nam tiep theo, Nhat Ban chon chinh sach "toa quoc", ngan cam moi tiep xuc voi Phuong Tay, bai tru đao Thien Chua, va ngan cam viec đong thuyen co the đi bien đuoc voi hinh phat gat gao la đanh đon hay xu tu. Du sao viec tiep xuc van đuoc duy tri thong qua to gioi Ha Lan tai Dejima, cho phep chuyen giao mot khoi luong lon kien thuc lien quan đen ky thuat Phuong Tay va cuoc cach mang khoa hoc. Viec hoc tap cac mon khoa hoc Phuong Tay, goi la "Lan hoc", cho phep Nhat Ban cap nhat kien thuc trong nhung linh vuc lien quan đen khoa hoc hang hai, nhu khoa ban đo, quang hoc hay cac mon khoa hoc co khi. Su hoc hoi đay đu ky thuat đong tau Phuong Tay đuoc tai tuc vao nhung nam 1840 trong thoi đai Hau ky Edo ("Bakumatsu", 幕末, Mac Mat) va dien ra manh me trong nhung nam tiep theo.


= Buoc đau hien đai hoa Hai quan cac lanh chua =
Trong nhung nam 1853 va 1854, Pho Đe đoc Hai quan Hoa Ky Matthew Perry thuc hien nhung cuoc bieu duong luc luong gom nhung chien ham chay hoi nuoc moi nhat cua Hai quan My. Perry cuoi cung cung khien cho nuoc Nhat phai mo cua thong thuong voi quoc te thong qua Hiep uoc Kanagawa nam 1854. No đuoc tiep noi khong lau sau đo boi Hiep uoc Huu nghi va Thuong mai My-Nhat "bat binh đang" nam 1858, cho phep thanh lap cac to gioi nuoc ngoai, nhung nhuong đia cho nguoi nuoc ngoai, va muc thue toi thieu đanh tren hang nhap khau.

Ngay sau khi Nhat Ban đong y mo cua giao luu voi nuoc ngoai, Mac phu Tokugawa khoi su mot chinh sach tich cuc hap thu cac ky thuat hai quan Phuong Tay. Nam 1855, duoi su giup đo cua Ha Lan, Mac phu đa co đuoc chiec tau chien chay hoi nuoc đau tien, Kanko Maru, dung đe huan luyen, va thanh lap Trung tam Huan luyen Hai quan Nagasaki. Nam 1857, ho co đuoc chiec tau chien chay hoi nuoc chan vit đau tien Kanrin Maru (Ham Lam Hoan). Nam 1859, Trung tam Huan luyen Hai quan đuoc chuyen đen Tsukiji o Tokyo. Hoc vien hai quan đuoc gui đi hoc tai cac truong hai quan Phuong Tay trong nhieu nam, nhu truong hop Takeaki Enomoto, nguoi tro thanh Đo Đoc trong tuong lai, hoc tai Ha Lan tu 1862 đen 1867, la khoi đau cho mot truyen thong cac nha chi huy hai quan tuong lai đuoc đao tao o nuoc ngoai, nhu cac Đo Đoc Togo Heihachiro, va sau nay, Yamamoto Isoroku.

Ngay tu nam 1863, khong đay 10 nam sau khi mo cua đat nuoc, Nhat Ban hoan tat chiec tau chien hoi nuoc đau tien đong trong nuoc, đo la chiec phao ham Chiyodagata (Thien Đai Đien Hinh). Nam 1865, ky su hai quan nguoi Phap Leonce Verny đuoc thue đe xay dung cac xuong hai quan hien đai đau tien tai Yokosuka va Nagasaki. Trong cac nam 1867-1868, mot phai đoan Hai quan Anh do thuyen truong Tracey dan đau đuoc gui đen Nhat đe giup phat trien Hai quan va to chuc Truong Hai quan Tsukiji.

Cuoi thoi ky Mac phu Tokugawa nam 1867, ham đoi cua Mac phu đa la ham đoi lon nhat khu vuc Đong A, đuoc to chuc chung quanh tam tau chien hoi nuoc kieu Phuong Tay va ky ham Kaiyo Maru (Khai Duong Hoan). Chung đuoc su dung chong lai cac luc luong bao hoang trong Chien tranh Mau Thin, duoi su chi huy cua Đo Đoc Enomoto. Vu xung đot leo thang đen cuc điem trong tran hai chien Hakodate nam 1869, tran hai chien quy mo lon hien đai đau tien cua Nhat, va ket thuc bang su that bai cua cac luc luong Mac phu Tokugawa cuoi cung va phuc hoi quyen luc cho Nhat Hoang. Chiec tau chien boc thep mang tinh cach mang Kotetsu (Giap Thiet) do Phap che tao, truoc đay do Mac phu Tokugawa đat hang, đuoc phe Bao hoang thu nap va đuoc su dung co tinh quyet đinh cho đen cuoi cuoc xung đot nay.


Qua trinh thanh lap Hai quan Đe quoc Nhat Ban (1869) Tu nam 1868, Nhat hoang Minh Tri sau khi nam quyen tiep tuc cong cuoc cai cach cong nghiep hoa va quan su hoa nuoc Nhat nham ngan ngua Hoa Ky va cac the luc chau Au lan at ho. Ngay 17 thang 1-1868, Binh bo tinh (兵部省) đuoc thanh lap, voi Tomomi Iwakura, Tadayoshi Shimazu va Hoang tu Akihito Komatsu la cac Bi thu Thu Nhat.

Ngay 26 thang 3-1868, buoi duyet binh Hai quan đau tien trong lich su Nhat Ban đuoc to chuc tai vinh Osaka, voi su tham gia cua 6 tau chien tu cac luc luong hai quan cua 6 phien Saga, Choshu, Satsuma, Kurume, Kumamoto va Hiroshima. Chung co tai trong tong cong la 2252 tan, cong lai van con nho hon tai trong cua mot chiec tau ngoai quoc duy nhat (cua Hai quan Phap) cung tham gia duyet binh. Vao nam sau, thang 7-1869, Hai quan Đe quoc Nhat Ban đuoc chinh thuc thanh lap, hai thang sau tran chien cuoi cung cua Chien tranh Mau Thin.
Thang 7-1869, cac luc luong hai quan cua cac lanh đia bi giai tan, va 11 chiec tau cua cac phien đo đuoc sap nhap chung vao 7 chiec con lai cua luc luong hai quan Mac phu Tokugawa đe tao nen nong cot cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban moi. Thang 2-1872, Luc luong quan su đuoc tach thanh Luc quan tinh (陸軍省) va Hai quan tinh (海軍省). Thang 10-1873, Kaishu Katsu tro thanh Quoc vu Đai than Hai quan tinh. Chinh quyen moi thao mot ke hoach đay tham vong xay dung mot luc luong hai quan gom 200 tau chien to chuc thanh 10 ham đoi. Khong đay mot nam sau ke hoach nay bi bo do vi khong co tiem luc.


= Su ho tro cua Anh =

Trong nhung nam 1870 va 1880, Hai quan Đe quoc Nhat Ban van con la mot luc luong hai quan phong thu ven bien, cho du chinh quyen Minh Tri lien tuc hien đai hoa no. Tau Jo Sho Maru (sau đo đat ten lai la Ryujo Maru), do Thomas Glover trang bi, đuoc ha thuy tai Aberdeen, Scotland ngay 27 thang 3-1869. Nam 1870, mot sac lenh cua Đe quoc quy đinh rang Hai quan Hoang gia cua Vuong quoc Anh se la kieu mau đe phat trien thay vi Ha Lan.
Tu thang 9 nam 1870, Đai uy Hai quan Horse nguoi Anh, nguyen la huan luyen vien ve phao binh tai phien Saga trong giai đoan Mac mat, đuoc giao trach nhiem huong dan thuc tap phao binh tren chiec Ryujo. Nam 1871, Hai quan tinh quyet đinh gui 16 hoc vien ra nuoc ngoai đe huan luyen ve cac mon khoa hoc hai quan (14 nguoi đen Anh Quoc, 2 đen Hoa Ky), trong so đo co Togo Heihachiro. Mot phai đoan gom 34 thanh vien Hai quan Anh, do Thieu ta Hai quan Archibald Lucius Douglas dan đau, đa đen tham Nhat vao nam 1873 va luu lai o đo hai nam. Sau đo, Trung ta Hai quan L.P. Willan đuoc thue nam 1879 đe huan luyen hoc vien hai quan.


= Nhung can thiep ra nuoc ngoai đau tien (Đai Loan 1874, Trieu Tien 1875-76) =

 
Trong nam 1873, ke hoach xam luoc ban đao Trieu Tien (Chinh han luan cua Takamori Saigo) suyt nua đa bi bo qua do mot quyet đinh tu chinh quyen trung uong o Tokyo. Vao nam 1874, cuoc vien chinh Đai Loan la su can thiep ra nuoc ngoai đau tien cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban va Luc quan Đe quoc Nhat Ban moi.
Nhieu vu can thiep vao ban đao Trieu Tien lien tuc dien ra tu nam 1875 đen 1876, bat đau bang su kien Đao Giang Hoa (Ganghwa) do chiec phao ham Unyo (Van Ung) cua Nhat khieu khich, dan toi su đo bo mot luc luong lon quan Hai quan Đe quoc Nhat Ban. Ket qua cua no la viec ky ket Hiep uoc Giang Hoa, đanh dau viec mo cua thong thuong voi nuoc ngoai chinh thuc cua Trieu Tien, va la vi du đau tien ve chu nghia can thiep va su dung chien thuat Hiep uoc bat binh đang theo kieu phuong Tay.
Tuy nhien nhung cuoc noi loan trong nuoc, nhu Cuoc noi loan Saga (1874) va đac biet la Cuoc noi loan Satsuma (1877), dien ra sau đo đa buoc chinh phu phai tap trung vao mat tran tren đat lien. Chinh sach hai quan, nhu mo ta cua khau hieu Thu the Quoc phong (守勢国防), tap trung vao viec bao ve bo bien gom mot luc luong quan du bi (thanh lap voi su ho tro cua Su menh quan su cua Phap tai Nhat), va Hai quan duyen hai, dan toi mot mo hinh to chuc quan su theo nguyen ly Luc chu hai tong (陸主海従, nghia la "luc quan la chinh, hai quan la phu").
Vao nam 1878, tau tuan duong Seiki cua Nhat đa vuot bien toi chau Au voi mot hai đoan gom toan nguoi Nhat.


= Tiep tuc hien đai hoa (thap nien 1870) =

Nhung tau nhu Fuso, Kongo va Hiei đeu đuoc đong tai nhung xuong đong tau cua Anh chuyen danh cho Hai quan Đe quoc Nhat Ban. Nhung cong ty xay dung tu nhan nhu Ishikawajima va Kawasaki cung xuat hien trong khoang thoi gian nay.
Vao nam 1883 hai chien tau chien lon đuoc đat hang tai nhung xuong đong tau Anh quoc. Naniwa va Takachiho la nhung chiec co trong luong 3.650 tan. Chung co toc đo len đen 18 knot (33 km/h) va đuoc trang bi giap tren san tau day tu 2 đen 3 inch va hai khau Krupp 10,2-in (260 mm). Kien truc su hang hai Saso Sachu đa thiet ke nhung chiec nay mo phong theo kieu tau tuan duong bao ve nhung voi nhung chi tiet tien tien hon. Tuy nhien, đa co mot cuoc chay đua vu trang voi Trung Quoc, nuoc nay đa tu trang bi hai thiet giap ham 7.335 tan do Đuc đong (chiec Đinh Vien va Tran Vien). Do khong the đuong đau voi ham đoi cua Trung Quoc voi chi hai chiec tuan duong hien đai cua minh, Nhat Ban đa vien đen su giup đo cua Phap đe xay dung mot ham đoi lon, hien đai đe co the gianh đuoc uu the trong nhung cuoc xung đot sap toi.


= Anh huong cua "Jeune Ecole" Phap (thap nien 1880) =

Trong suot thap nien 1880, nuoc Phap co anh huong manh nhat, nho chinh sach "Jeune Ecole" ("truong phai nho") chuong nhung tau chien nho, nhanh, đac biet la dung tuan duong ham va tau phong loi chong lai nhung tau chien lon hon. Co le viec lua chon nuoc Phap cung chiu anh huong tu Bo truong Hai quan Nhat, thoi đo la Takeaki Enomoto (Bo truong Hai quan 1880-1885), mot đong minh cu cua nguoi Phap trong Chien tranh Mau Thin.
Trieu đinh Minh Tri đa đua ra du luat Mo rong Hai quan lan thu nhat vao nam 1882, yeu cau xay dung 48 chien thuyen, trong đo 22 chiec la tau phong loi. Nhung chien thang cua Hai quan Phap truoc Trung Hoa trong Chien tranh Trung-Phap vao nam 1883-1885 cho thay tiem nang cua tau phong loi, mot phuong cach rat hap dan đoi voi nguon tai nguyen han che cua nuoc Nhat. Vao nam 1885, khau hieu moi cua Hai quan la Kaikoku Nippon (海国日本, Hai quoc Nhat Ban, "Quoc gia Hang hai Nhat Ban").
Vao nam 1885, ky su hang đau ve Hai quan cua Phap Emile Bertin đuoc moi ve trong bon nam đe cung co Hai quan Nhat va chi đao viec xay dung xuong vu khi Kure va Sasebo. Ong đa phat trien loai tuan duong ham Sanseikan; ba chiec voi trang bi vu khi duy nhat mot phao cuc manh Canet 12,6 in (320 mm). Cung luc đo, Beritin cung giam sat viec xay dung hon 20 chiec khac. Nho co ho ma Nhat Ban lan đau tien đa xay dung đuoc luc luong hai quan hien đai thuc su đau tien. Đieu nay cho phep Nhat Ban chiem đuoc uu the trong viec tao nen nhung chiec tau lon, mot so đuoc nhap khau, con mot so đuoc đong trong nuoc tai xuong vu khi Yokosuka:

3 tuan duong ham: Matsushima va Itsukushima 4.700 tan, đong o Phap, va Hashidate, đong o Yokosuka.
3 chiec tau chien ven bien 4.278 tan.
2 tuan duong ham nho: Chiyoda, mot tuan duong ham nho 2.439 tan đong o Anh, va Yaeyama, 1.800 tan, đong o Yokosuka.
1 tau frigate, Takao 1.600 tan, đong o Yokosuka.
1 tau aviso: Chishima 726 tan, đong o Phap.
16 tau phong loi, moi chiec 54 tan, do hang Companie du Creusot che tao o Phap nam 1888, lap rap tai Nhat Ban.
Thoi ky nay cung cho phep Nhat Ban "nam lay nhung cong nghe moi mang tinh cach mang đe trang bi cho ngu loi, tau phong loi va thuy loi, nhung thu ma nguoi Phap co le la nhung nguoi gioi nhat the gioi thoi ky nay". Nhat Ban đa che đuoc ngu loi đau tien vao nam 1884, va thanh lap "Trung tam Huan luyen Ngu loi" o Yakosuka vao nam 1886.
Nhung chiec tau nay, đuoc đat hang trong nam tai chinh 1885 va 1886, la nhung hop đong lon cuoi cung voi Phap. Vu đam tau Unebi khong giai thich đuoc tren đuong tu Phap đen Nhat vao thang 12 nam 1886, đa tao ra su ran nut ve ngoai giao va nghi ngo ve kha nang thiet ke cua nguoi Phap.


= Dua tren cong nghiep đong tau Anh Quoc =
 
Nhat Ban tiep tuc nho đen su ho tro cua Anh Quoc, voi yeu cau ve mot loai tau phong loi mang tinh cach mang, chiec Kotaka nam 1887, con tau đuoc coi la mau tau khu truc thiet ke hieu qua đau tien; cung voi viec đat mua tau Yoshino, đuoc đong tai cong ty Armstrong Whitworth tai Elswick, Newcastle upon Tyne, la chiec tau tuan duong nhanh nhat the gioi thoi điem đo khi đuoc ha thuy nam 1892. Nam 1889, Nhat Ban đat mua loai tau Chiyoda đuoc đong tren song Clyde, đay la mot loai tuan duong ham boc thep.
Sau nam 1882 (cho toi 1918, voi chuyen tham cua phai đoan quan su Phap toi Nhat Ban), Hai Quan Đe quoc Nhat Ban ngung phu thuoc vao cac chuyen gia huan luyen nuoc ngoai. Ho tu san xuat thuoc sung nau cho rieng minh nam 1886, đen nam 1892, mot trong nhung si quan cua ho đa che tao ra loai thuoc sung co suc cong pha lon, thuoc sung Shimose..


Chien tranh Thanh-Nhat (1894-1895) Nhat Ban tiep tuc hien đai hoa hai quan cua minh, đac biet khi Trung Quoc cung đang xay dung mot ham đoi manh hien đai voi su tro giup cua nuoc ngoai, đac biet la cua Đuc, va suc ep đa gia tang giua hai quoc gia nay trong viec gianh quyen kiem soat Trieu Tien. Chien tranh Thanh-Nhat đuoc chinh thuc tuyen chien vao ngay 1 thang 8 nam 1894, du truoc đo đa co mot so tran le te tren bien.

Hai quan Nhat Ban đa pha huy Ham đoi Bac Duong cua nha Thanh nam o ngoai cua song Nha Luc trong Cuoc chien song Nha Luc vao ngay 17 thang 9 nam 1894, trong đo ham đoi Trung Quoc bi mat 8 trong 12 tau chien. Du Nhat Ban gianh đuoc chien thang, hai thiet giap ham đuoc che tao tai Đuc cua Hai quan Trung Quoc van nguyen ven sau khi bi phao Nhat ban pha, neu bat su can thiet phai co tau chu luc trong Hai quan Nhat Ban (chiec Đinh Vien cuoi cung đa bi ngu loi đanh chim va Tran Vien đa bi bat giu voi it hu hong). Buoc tiep theo cua qua trinh mo rong Hai quan Đe quoc Nhat Ban do đo bao gom ca viec ket hop cac tau chien lon co trang bi vu khi hang nang voi cac thiet bi tan cong đa đuoc cai tien va nho gon hon, cho phep thuc hien cac chien thuat manh me hon.
Do ket qua cua cuoc xung đot, theo Hiep uoc Shimonoseki (Ma Quan) (ngay 17 thang 4 nam 1895), Đai Loan va quan đao Banh Ho đa đuoc chuyen giao cho Nhat Ban. Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa gianh đuoc quyen kiem soat cac đao nay va đan ap cac phong trao chong đoi trong giai đoan tu thang 3 đen thang 10 nam 1895, va cac đao nay tiep tuc la thuoc đia cua Nhat Ban cho đen nam 1945. Nhat Ban cung gianh đuoc Ban đao Lieu Đong, du Nhat bi Nga buoc phai tra lai ban đao nay cho Trung Quoc, va Nga đa chiem lay no ngay sau đo.


Dap tat cuoc noi day cua Nghia Hoa Đoan (1900) Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa can thiep sau hon vao Trung Quoc trong nam 1900 thong qua viec tham gia cung voi cac cuong quoc phuong Tay trong viec đan ap cuoc khoi nghia Nghia Hoa Đoan. Hai quan Nhat đa cung cap mot so luong cac tau chien lon nhat (18 trong tong so 50 tau chien), va đa gui đoi quan lon nhat trong so cac đon vi Hai quan Nhat Ban tham gia vao luc luong cac quoc gia can thiep vao vu đan ap nay (20.840 linh trong so tong so 54.000).
Cuoc xung đot đa cho phep Nhat Ban tham chien cung voi cac quoc gia phuong Tay, va hoc hoi truc tiep cac phuong phap tac chien cua ho.


Chien tranh Nga-Nhat (1904-1905) Sau cuoc chien tranh Thanh-Nhat, bi nhuc nha do buoc phai tra lai Ban đao Lieu Đong cho Trung Quoc duoi suc ep cua Nga ("Tam quoc can thiep"), Nhat Ban bat tay vao xay dung suc manh quan đoi đe chuan bi cho cac cuoc đoi đau sau nay.
Nhat đa ban hanh mot chuong trinh xay dung hai quan trong muoi nam, duoi khau hieu "Nam gai nem mat" (臥薪嘗胆, ngoa tan thuong đam). Theo ke hoach nay, Nhat cho gia nhap đoi tau thuong truc 109 tau chien, tong so 200.000 tan va tang so luong nhan su hai quan tu 15.100 len 40.800 linh. Đoi tau chien moi bao gom:

6 thiet giap ham (đeu do Anh che tao)
8 tau tuan duong boc thep (4 che tao tai Anh, 2 che tao tai Italia, 1 che tao tai Đuc - Yakumo, va mot tai Phap - Azuma)
9 tuan duong ham (5 che tao tai Nhat Ban, 2 tai Anh va 2 tai My)
24 khu truc ham (16 che tao tai Anh va 8 tai Nhat)
63 thuy loi ham (26 che tao tai Đuc, 10 tai Anh, 17 tai Phap, va 10 tai Nhat)
Mot trong nhung chiec thiet giap ham nay, Mikasa, chiec tien tien nhat vao thoi cua no, đuoc đat hang tai nha may đong tau Vickers o Anh quoc cuoi nam 1898, va giao cho Nhat Ban nam 1902. Nganh đong tau thuong mai o Nhat Ban đa lo dien thong qua viec đong chiec tau hoi nuoc chan vit kep Aki-Maru cho Nippon Yusen Kaisha thuc hien boi Mitsubishi Dockyard & Engine Works, Nagasaki. Tau tuan tieu Hai quan Đe quoc Nhat Ban Chitose đa đuoc đong tai Union Iron Works o San Francisco, California.
Đen nam 1903, hai quan Nhat đa co tat ca 76 tau co lon (khu truc ham tro len) voi trong tai la 258.000 tan.
Su chuan bi luc luong nay len đen đinh điem voi cuoc Chien tranh Nga-Nhat (1904–1905). Tai cuoc Hai chien Tsushima, Đo đoc Togo o tren tau Mikasa đa chi huy ham đoi lien hop cua Nhat Ban tham gia tran chien co tinh quyet đinh nay. Đoi tau chien Nga hau nhu bi tieu diet hoan toan: trong so 38 tau chien Nga, 21 chiec bi đanh chim, 7 bi bat giu, 6 bi giai giap, 4.545 quan Nga tu vong va 6.106 quan bi bat lam tu binh. The nhung, Nhat chi mat co 116 quan va bi pha huy 3 tau phong ngu loi. Cac thang loi nay cua Nhat đa triet tieu hoan toan suc manh cua Nga o Đong A va đa gay ra nhieu cuoc noi loan cua quan si trong Hai quan Nga tai Sevastopol, Vladivostok va Kronstadt ma đinh điem la thang 6 voi cuoc noi loan cua thiet giap ham Potemkin, gop phan dan đen cuoc Cach mang Nga nam 1905.
Trong cuoc chien Nga-Nhat, Nhat Ban cung thuc hien nhung no luc manh bao đe phat trien va xay dung mot đoi tau ngam. Tau ngam chi tro thanh cac tau chien truoc thoi điem đo khong lau va đa đuoc xem la vu khi đac biet co tiem nang to lon. Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa mua đuoc nhung chiec tau ngam đau tien vao nam 1905 tu Electric Boat Company cua Hoa Ky, chi sau 4 nam sau khi Hai quan Hoa Ky trang bi chiec tau ngam đau tien cho cho minh, chiec USS Holland. Nhung chiec tau ngam nay đuoc san xuat theo thiet ke cua Holland. Chung đuoc cho duoi dang linh kien roi đen Nhat Ban va đuoc lap rap o Nha may đong tau Hai quan Yokosuka, tro thanh than tau So 1 đen 5, va bat đau van hanh vao cuoi nam 1905.


Tien đen mot luc luong hai quan quoc gia tu chu Nhat Ban đa tiep tuc cac no luc xay dung mot nganh cong nghiep hai quan quoc gia manh. Theo mot chien luoc "Sao chep, Cai tien, Đoi moi", cac tau thuy nuoc ngoai co thiet ke khac nhau đuoc đem ra phan tich ky, cai tien dua tren cac ban thiet ke ky thuat, sau đo mua thanh tung cap đe tien hanh cac thu nghiem so sanh va cai tien. Qua nhieu nam, cac loai tau đuoc nhap khau nguyen chiec đuoc thay dan bang cac tau lap rap trong nuoc, va sau đo la hoan toan san xuat trong nuoc, bat đau bang nhung tau nho, nhu cac tau phong ngu loi va tau tuan tieu trong thap nien 1880, va cuoi cung la tu san xuat thiet giap ham vao đau thap nien 1900. Mot đot mua tau voi so luong lon tu nuoc ngoai dien ra vao nam 1913, trong đo co thiet giap-tuan duong Kongo đuoc mua tu Nha may đong tau Vickers. Đen nam 1918, trinh đo cong nghe đong tau cua Nhat khong co mat nao la thap hon nhieu so voi muc tieu chuan cua the gioi. Đen nam 1920, Hai quan Đe quoc Nhat Ban la đoi hai quan lon thu ba the gioi, va la mot đoi quan dan đau tren nhieu linh vuc cua su phat trien hai quan:

Hai quan Nhat Ban la hai quan đau tien tren the gioi su dung đien bao vo tuyen trong chien đau (sau khi đien bao vo tuyen đuoc Marconi phat minh nam 1897), trong tran hai chien Tsushima nam 1905.
Nam 1906, Nhat đa ha thuy thiet giap ham Satsuma, vao thoi điem đo la tau chien lon nhat tren the gioi ve mat trong luong nuoc re, va la chiec tau "toan sung lon" (all-big-gun) đau tien tren the gioi đuoc thiet ke, đat hang va ha thuy, khoang 1 nam truoc chiec HMS Dreadnought cua Anh.
Giua nam 1905 va 1910, Nhat Ban đa bat đau tu đong thiet giap ham trong nuoc. Thiet giap ham Satsuma đa đuoc che tao o Nhat Ban vao nam 1906 voi khoang 80% linh kien phu tung tu Anh, nhung lop tiep theo, lop Kawachi đong nam 1910 đuoc đong voi chi 20% linh kien phu tung nhap khau.


Chien tranh The gioi lan thu I Nhat Ban đa buoc vao cuoc The chien I ben phe Đong minh, chong lai Đe quoc Đuc va Đe quoc Ao-Hung, nhu mot su noi dai tu nhien cua Lien minh Anh-Nhat nam 1902.

Tai Tran chien Thanh Đao, Hai quan Nhat Ban đa chiem đuoc can cu hai quan Thanh Đao cua Đuc. Trong cuoc chien nay, bat đau ngay 5 thang 9 nam 1914, Wakamiya đa thuc hien cac cuoc tan cong khong tac phong ra tu bien đau tien tu Vinh Giao Chau. Bon chiec thuy phi co Maurice Farman đa nem bom cac muc tieu tren đat cua Đuc (cac trung tam lien lac va chi huy) va lam hu hong 1 tau tha thuy loi tai ban đao Thanh Đao tu thang 9 đen khi nguoi Đuc đau hang vao ngay 6 thang 11 nam 1914.
Đong thoi, mot nhom chien đau cung đuoc phai đen trung tam Thai Binh Duong trong thang 8 va thang 9 đe truy kich Đoi tau Đong A Đuc, luc đo đang di chuyen ve phia Nam Đai Tay Duong, noi no đung đo voi cac luc luong hai quan Anh va đa bi pha huy trong Tran chien đao Falkland. Nhat đa thu đuoc cac thuoc đia truoc đo cua Đuc o Micronesia (quan đao Mariana ngoai tru Guam, quan đao Caroline va quan đao Marshall), nhung đao nay tro thanh thuoc đia cua Nhat Ban cho đen khi ket thuc Chien tranh the gioi thu hai, thuoc Uy tri Nam Thai Binh Duong cua Hoi Quoc Lien.
Bi suc ep manh tai chau Au, noi luc luong chi co uu the hoi nhinh hon Đuc, Anh Quoc đa yeu cau muon 4 chiec thiet giap ham moi nhat hang Kongo cua Nhat (Kongo, Hiei, Haruna, va Kirishima), nhung tau chien đau tien tren the gioi trang bi phao Hai phao Vicker 14 inch/4514 inch (355,6 mm), va la nhung tau chien chu luc chac chan nhat the gioi thoi đo, nhung bi Nhat tu choi.

Do nhung yeu cau phai can thiep sau hon vao cuoc xung đot, cung voi viec xuat hien chien tranh tau ngam khong han che cua Đuc, Hai quan Đe quoc Nhat vao thang 3-1917 đa gui mot luc luong đac biet gom cac tau khu truc đen Đia Trung Hai. Luc luong nay, bao gom 1 tau tuan duong boc thep, Akashi, lam soai ham đoi tau nho, va 8 trong so cac tau khu truc moi nhat cua Hai quan Nhat (Ume, Kusunoki, Kaede, Katsura, Kashiwa, Matsu, Matsu, Sugi, va Sakaki), duoi su chi huy cua Đo đoc Kozo Sato, đong quan o Malta va đa bao ve mot cach co hieu qua su đi lai cua tau Đong Minh giua Marseille, Taranto, va cac cang o Ai Cap cho đen cuoi Chien tranh the gioi thu nhat. Thang 6, Akashi đa đuoc thay the bang Izumo, va bo sung 4 chiec tau khu truc (Kashi, Hinoki, Momo, va Yanagi). Sau đo đoi nay đuoc bo sung tuan duong ham Nisshin. Đen cuoi cuoc chien, Nhat đa ho tong 788 cuoc van chuyen cua Đong Minh. Mot tau khu truc, chiec Sakaki, đa bi 1 tau ngam cua Ao-Hung phong ngu loi đanh chim voi ton that nhan mang la 59 si quan va linh.
Nam 1918, cac tau nhu Azuma đa đuoc giao nhiem vu đi theo ho ve đoi ho tong o An Đo Duong giua Singapore va Kenh đao Suez, la phan đong gop cua Nhat Ban cho cuoc chien tranh duoi Lien minh Anh-Nhat.
Sau tran chien, Hai quan Nhat thu đuoc chien loi pham la 7 tau ngam cua Đuc, mang ve Nhat Ban va phan tich, nghien cuu. Đieu nay đa đong phan quan trong cho su phat trien nganh cong nghiep tau ngam cua Nhat Ban ve sau..


Giua hai cuoc đai chien Trong nhung nam truoc The chien II Hai quan Đe quoc Nhat Ban bat đau co cau lai luc luong mot cach ro ret đe đoi đau voi Hoa Ky. Mot quang dai voi su banh truong chu nghia quan phiet va su khoi đau cua Chien tranh Thanh-Nhat lan thu 2 nam 1937 đa tach Hoa Ky ra, va Hoa Ky đa đuoc xem nhu la mot đoi thu cua Nhat Ban.

Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa phai đoi mat voi nhung thach thuc đang ke trong thoi ky truoc va trong The chien II, co le nhieu hon so voi bat cu hai quan quoc gia nao khac tren the gioi. Nhat, giong nhu Anh, hau nhu bi phu thuoc hoan toan vao tai nguyen nuoc ngoai đe cung cap cho nen kinh te. Đe đat đuoc cac chinh sach banh truong cua minh, Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa phai xac lap va bao ve cac nguon nguyen lieu tho o noi xa xoi (đac biet la cac nguyen lieu tho va dau mo o Đong Nam A), đang thuoc quyen kiem soat cua nuoc ngoai (Anh, Phap va Ha Lan). Đe đat đuoc muc tieu nay, Nhat phai đong cac thiet giap ham lon co the hoat đong tam xa.
Đieu nay xung đot voi hoc thuyet "ham đoi quyet chien" 艦隊決戦 ( (Ham đoi quyet chien), Kantai Kessen), theo cach đo Hai quan Nhat se cho phep tau My bang qua Thai Binh Duong, su dung tau ngam đe lam suy yeu no, sau đo giao chien voi Hai quan My trong mot "khu vuc quyet chien", gan Nhat Ban, sau khi đa chiu tieu hao tren đuong đi. Đo la do anh huong cua hoc thuyet do Alfred T. Mahan đe ra, ma tat ca cac luc luong hai quan chu yeu tren the gioi truoc The Chien II đeu cong nhan, trong đo no cho la chien tranh đuoc quyet đinh trong cac tran đoi đau giua cac ham đoi mat nuoc (nhu đa tung xay ra trong ca 300 nam nay). No la can cu đe Nhat Ban đoi hoi mot ti le 70% (10:10:7) so voi hai đai cuong Anh My tai Hoi nghi Hai quan Washington, ma đieu đo se cho Nhat Ban mot uu the trong "khu vuc quyet chien", trong khi My nhan manh mot ti le 60%, co nghia la can bang. Hai quan Đe quoc Nhat Ban, khong giong hai quan nuoc khac, van tiep tuc gan bo voi hoc thuyet nay, ngay ca sau khi no boc lo su loi thoi.
No cung mau thuan voi kinh nghiem trong qua khu. Su yeu kem ve so luong va nen cong nghiep khien ho phai đi tim mot uu the ve mat ky thuat (co it tau hon, nhung nhanh va manh hon), uu the chat luong (huan luyen tot hon), va chien thuat xam lan (tan cong nhanh chong va lieu linh ap đao đoi phuong, mot cong thuc rat thanh cong trong cac cuoc xung đot truoc đay). No đa sai lam khi khong nhan thay rang cac đoi thu tuong lai tai Mat tran Thai Binh Duong khong bi nhung ap luc chinh tri va đia ly nhu nhung đoi thu truoc đay; va no cung khong đuoc phep mat nhung tau chien va nhan luc cua no.

Nhung nam giua hai cuoc đai chien, Nhat Ban dan đau trong nhieu linh vuc phat trien hai quan:

Nam 1921, ha thuy Hosho, chiec đau tien tren the gioi đuoc thiet ke ngay tu đau lam tau san bay va sau đo phat trien mot đoi tau san bay đoc nhat vo nhi tren the gioi.
Theo sat voi hoc thuyet tau lon cua no, Hai quan Đe quoc la luc luong hai quan đau tien tren the gioi trang bi phao 356 mm (14 in) (tren chiec Kongo), phao 406 mm (16 in) (tren chiec Nagato), va la luc luong hai quan duy nhat tren the gioi trang bi phao 460 mm (18,1 in) cho lop Thiet giap ham Yamato.
Nam 1928, no cho ha thuy mot hang tau khu truc cai tien, lop Fubuki, đuoc trang bi thap phao hoan toan kin co gan cap phao 5-inch co kha nang chong may bay. Thiet ke hang tau khu truc moi nay nhanh chong đuoc cac luc luong hai quan khac bat chuoc. Lop Fubuki cung đuoc trang bi ong phong ngu loi kin đau tien chong đuoc manh đan.
Nhat Ban cung phat trien kieu ngu loi Kieu 93 610 mm (24 in) co nap oxy, đuoc xem la kieu ngu loi tot nhat the gioi cho đen tan cuoi The Chien II.
Đen nam 1921, chi tieu danh cho hai quan cua Nhat Ban đa đat đen gan 32% ngan sach quoc gia. Đen nam 1941, Hai quan Đe quoc so huu 10 thiet giap ham, 10 tau san bay, 38 tau tuan duong (hang nang va hang nhe), 112 tau khu truc, 65 tau ngam, va mot so luong lon tau phu tro.

Trong giai đoan nay Nhat Ban tiep tuc chinh sach thu hut cac chuyen vien nuoc ngoai trong cac linh vuc ma Hai quan Đe quoc khong co kinh nghiem, nhu khong luc trong hai quan. Nam 1918 Nhat Ban moi mot Phai bo Quan su Phap gom 50 thanh vien, kem theo nhieu kieu may bay moi nhat, nham tao dung nen tang cho luc luong khong quan trong Hai quan Nhat Ban. Chung bao gom cac kieu Salmson 2A2, Nieuport, Spad XIII, hai chiec Breguet XIV, cung nhu cac khi cau Caquot. Nam 1921, Nhat Ban moi Phai bo Sempill va luu ho lai trong mot nam ruoi. Nhom chuyen vien Anh nay huan luyen va co van cho Hai quan Đe quoc nhieu kieu may bay moi nhu chiec Gloster Sparrowhawk, va nhieu ky thuat moi nhu nem ngu loi va kiem soat bay.
Trong nhung nam truoc chien tranh, hai truong phai đa tranh luan ve quan điem nen xay dung luc luong chung quanh nhung chiec thiet giap ham manh me, chac chan co kha nang đanh bai tau My trong vung bien Nhat hay dua tren nhung tau san bay. Khong phai nao chiem uu the nen ca hai dong tau đeu đuoc phat trien, va hau qua la khong giai phap nao chung to suc manh vuot troi hon đoi thu Hoa Ky. Mot điem yeu co huu trong su phat trien tau chien Nhat la xu huong ket hop that nhieu hoa luc va cong suat may tau so voi kich thuoc cua no (hau qua cua nhung gioi han trong Hiep uoc Washington), đua đen yeu kem trong đo on đinh, bao ve va đo ben ket cau tau. Đay thuc su la that bai cua cac nha kien truc hai quan Nhat, phan anh su yeu kem nhat đinh trong cong nghiep va ky thuat.


Chien tranh The gioi lan thu II Xem them: Hai quan Đe quoc Nhat Ban trong The Chien II

Hai quan Đe quoc Nhat Ban trong The Chien II đuoc quan ly boi Bo Hai quan Nhat Ban va đuoc kiem soat boi Tham muu truong Bo Tham muu Hai quan Đe quoc Nhat Ban tai Tong hanh dinh Đe quoc. Đe co the chong lai luc luong đong hon han ve so luong cua Hai quan My, Hai quan Nhat danh ra mot nguon luc đang ke đe tao ra mot luc luong co uu the ve chat luong so voi tat ca cac luc luong hai quan thoi đo. Vi vay, luc khoi đau The Chien II, Nhat Ban co le đa co mot luc luong hai quan hien đai nhat the gioi. Tin tuong vao kha nang thang loi nhanh chong dua tren chien thuat tan cong (xuat phat tu Hoc thuyet Mahan va tin tuong vao "ham đoi quyet chien"), Nhat đa đau tu khong đang ke vao viec to chuc phong thu: ho can bao ve nhung đuong giao thong hang hai keo dai chong lai hoat đong cua tau ngam đoi phuong, đieu ma ho chua bao gio lam đuoc, đac biet la khong chu trong đu đen vai tro quan trong cua chien tranh chong tau ngam (bao gom ca tau ho tong va tau san bay ho tong), trong viec huan luyen đac biet va to chuc đe ho tro no.
Hai quan Nhat đat đuoc nhung thang loi ngoan muc trong giai đoan đau cua cuoc chien tranh, nhung luc luong My cuoi cung cung gianh lai đuoc uu the nho cai tien ky thuat cho cac luc luong khong quan va hai quan, va do san luong cong nghiep chien tranh vuot troi. Viec Nhat chi mien cuong su dung ham đoi tau ngam trong viec đanh pha giao thong, va that bai trong viec bao ve đuong giao thong cua chinh ho cung gop phan vao su that bai. Trong giai đoan cuoi cua cuoc chien, Hai quan Nhat su dung đen mot loat cac bien phap lieu linh, bao gom cac kieu tan cong tu sat cua cac "đon vi tan cong đac biet" (thuong đuoc goi la kamikaze, 神風, than phong).


= Thiet giap ham =

Nhat Ban tiep tuc đong gop vao viec pho truong thanh the cua thiet giap ham va no luc che tao nhung chiec thiet giap ham to nhat va manh nhat thoi đo. Yamato, chiec thiet giap ham to nhat va la vu khi manh nhat trong lich su nuoc Nhat, đuoc ha thuy nam 1941.
Giai đoan sau cua The Chien II chung kien su đoi đau cuoi cung giua cac tau chien lon. Trong tran hai chien Guadalcanal ngay 15 thang 11-1942, cac thiet giap ham My South Dakota va Washington chien đau va đanh chim chiec Kirishima. Trong Tran chien vinh Leyte ngay 25 thang 10 nam 1944, sau chiec thiet giap ham My duoi su chi huy cua Đo Đoc Jesse Oldendorf thuoc Đe That Ham Đoi đa ban chim nhung thiet giap ham cua Đo Đoc Shoji Nishimura: chiec Yamashiro va chiec Fuso trong tran đanh eo bien Surigao; cho du trong thuc te, ca hai chiec thiet giap ham Nhat đa bi pha hong do nhung cuoc tan cong bang ngu loi cua cac tau tuan duong, truoc khi chiu đung hoa luc cua nhung chiec tau cu ky cua Oldendorf.
Du sao, tran đanh ngoai khoi Samar ngay 25 thang 10-1944 trong Tran chien vinh Leyte chung minh cac thiet giap ham van con co the huu ich, cho du vu khi khong hieu qua. Chi nho su kem quyet đoan cua Đo đoc Takeo Kurita va su khang cu cua cac tau khu truc va tau khu truc ho tong My đa cuu cac tau san bay ho tong My thuoc luc luong "Taffy 3" khoi bi nhan chim xuong đay bien boi hoa luc phao cua Yamato, Kongo, Haruna, Nagato va nhung tau tuan duong ho tong. That la đieu ky dieu cho phia My khi chi co chiec tau san bay ho tong USS Gambier Bay, cung hai tau khu truc va mot tau khu truc ho tong bi mat trong tran nay.
Sau nay, su phat trien cua khong luc bao hieu su ket thuc cua cac thiet giap ham. Tai Thai Binh Duong, chung chi đuoc dung chu yeu trong nhiem vu ban pha cac muc tieu ven bo va hoa luc phong khong bao ve cac tau san bay. Yamato va Musashi bi đanh chim boi cac cuoc tan cong bang khong luc truoc khi đen đuoc tam ban phao vao ham đoi My. Vi ky thuat đa thay đoi, ke hoach cho nhung chiec thiet giap ham, tham chi to hon, nhu lop tau Sieu Yamato, đa bi huy bo.


= Tau san bay =
Nhat Ban chu trong đac biet đen cac tau san bay. Hai quan Đe quoc Nhat Ban khoi đau chien cuoc Thai Binh Duong voi 10 tau san bay, luc luong tau san bay lon nhat va hien đai nhat the gioi luc đo. Ngoai ra, Hai quan Nhat con đi đau ve chien luoc su dung ket hop nhieu tau san bay voi cac ham đoi tau san bay (Koku Sentai) va viec thanh lap Ham đoi Hang khong thu nhat(Dai-ichi Koku Kantai) cho phep toi uu hoa hoa luc cua cac tau san bay. Co bay tau san bay My luc bat đau chien su, nhung chi co ba chiec tai Thai Binh Duong; va nguoi Anh co ba chiec trong đo chi co mot chiec hoat đong tai An Đo Duong. Hai chiec tau san bay hang Shokaku cua Hai quan Nhat la nhung chiec hien đai nhat thoi đo, cho đen khi co su xuat hien cua hang tau Essex My. Tuy vay, mot so luong lon cac tau san bay Nhat la co nho, bi khong che tai trong theo quy đinh cua cac hiep uoc hai quan Luan Đon va Washington.
Theo sau Tran chien Midway, trong đo bon tau san bay ham đoi cua Nhat bi đanh chim, Hai quan Nhat đot nhien nhan ra ho bi thieu cac tau san bay ham đoi (cung nhu cac đoi bay đuoc huan luyen), đua đen cac ke hoach đay tham vong cai bien cac tau buon va tau quan su tro thanh tau san bay ho tong, nhu chiec Hiyo. Mot ke hoach khac cai bien chiec Shinano, dua tren mot chiec thiet giap ham lop Yamato chua hoan thanh, tro thanh chiec tau san bay co tai trong lon nhat cua The Chien II. Hai quan Nhat cung co nhung du đinh che tao mot so chiec tau san bay lon co ham đoi, nhung hau het cac ke hoach nay chua hoan tat khi cuoc chien ket thuc. Mot ngoai le la chiec Taiho, tau san bay Nhat Ban đau tien va duy nhat co san đap boc thep va co mui tau kin chong bao.


= Khong luc Hai quan =

Nhat Ban bat đau chien tranh voi mot luc luong khong luc hai quan kha manh me, voi nhung kieu may bay thuoc vao hang tot nhat thoi đo: chiec Zero đuoc xem la chiec may bay tiem kich tot nhat hoat đong tren tau san bay thoi đau chien tranh, may bay nem bom Mitsubishi G3M co tam bay xa va toc đo rat tot, va chiec Kawanishi H8K la chiec thuy phi co tot nhat the gioi. Cac đoi bay Nhat vao đau chien tranh co tiem luc hang đau so voi cac luc luong tren the gioi luc đo nho viec huan luyen nghiem ngat va đay kinh nghiem chien truong thong qua cuoc Chien tranh Trung-Nhat. Hai quan cung co mot luc luong nem bom chien thuat kha manh dua tren kieu may bay G3M va G4M, gay chan đong the gioi khi la nhung may bay đau tien đanh chim nhung tau chien chu luc đang hoat đong, chiec thiet giap ham Prince of Wales va chiec tau chien-tuan duong Repulse cua Hai quan Hoang gia Anh.
Khi chien tranh tiep dien, phe Đong Minh phat hien nhung điem yeu cua Khong luc Hai quan Nhat. Cho du đa so may bay Nhat co tam bay xa, chung lai rat yeu ve vu khi phong thu va vo giap. Ket qua la nhung chiec may bay My voi so luong nhieu, vu khi manh, vo giap day, cung voi chien thuat thich hop đuoc phat trien đe vo hieu hoa cac uu the va loi dung cac điem yeu cua Nhat. Cac bien phap nay đuoc đua ra ap dung som ngay tu thang 12-1941, sau nhung bai hoc rut ra đuoc tu kinh nghiem cua Flying Tigers (Đoi Phi Ho) cua tuong Clair Chennault tai Trung Hoa. Ve phia Nhat, nhieu kieu thiet ke moi canh tranh hon cung đuoc phat trien trong qua trinh chien tranh, nhung nhung su cham tre trong viec che tao đong co, nen cong nghiep yeu kem, thieu nguyen vat lieu, va su hon loan do cac cuoc nem bom cua Đong Minh đa anh huong đen viec che tao hang loat. Hon nua, Hai quan Nhat khong co mot chuong trinh đao tao hieu qua va nhanh chong cac phi cong moi, vi thuong phai mat hai nam moi đao tao xong mot phi cong hoat đong tren tau san bay. Do đo, sau nhung thanh cong ban đau tren chien truong Thai Binh Duong, ho đa khong co kha nang thay the hieu qua nhung đoi bay day dan kinh nghiem bi ton that. Cac đoi bay kem kinh nghiem cua Hai quan Nhat đuoc the hien ro nhat trong Tran chien bien Philippine, khi may bay bi ban roi hang loat boi phi cong Hai quan My, theo cach ma nguoi My goi la "Cuoc san vit troi Marianas vi đai." Sau Tran chien vinh Leyte, Hai quan Nhat cang thien ve xu huong bo tri may bay tan cong theo kieu cam tu kamikaze.
Cho đen cuoi chien tranh, nhieu kieu may bay moi tot hon xuat hien, nhu chiec Shiden nam 1943, nhung hau nhu đa qua tre va khong đu so luong (chi co 415 chiec Shiden) đe anh huong đen tinh the. Cung xuat hien mot so thiet ke may bay hoan toan moi ve can ban, nhu kieu may bay co canh mui Shinden, va đac biet la may bay phan luc Kikka va may bay rocket J8M. Nhung kieu nay mot phan dua tren cong nghe đuoc chuyen giao tu Đuc Quoc xa, thuong chi duoi dang nhung ban ve đon gian, nen cac nha thiet ke Nhat đa phai đong vai tro quan trong tren cac chi tiet ky thuat cu the. Nhung phat trien nay cung qua tre đe phuc vu cho chien tranh. Kikka chi bay đuoc mot lan truoc khi chien tranh ket thuc.


= Tau ngam =

Nhat Ban la nuoc co nhieu chung loai tau ngam nhat trong The Chien II, bao gom ngu loi co nguoi lai (Kaiten), tau ngam bo tui (Ko-hyoteki, Kairyu), tau ngam tam trung, tau ngam che tao dung cho tiep van (mot so đuoc Luc quan su dung), tau ngam ham đoi tam xa (nhieu chiec mang theo mot may bay), tau ngam co toc đo lan nhanh nhat cua The Chien II (Senkou I-200), va tau ngam co the mang nhieu may bay nem bom (tau ngam lon nhat cua The Chien II, chiec Sentoku I-400). Nhung tau ngam nay cung đuoc trang bi ngu loi tien tien nhat cuoc chien nay la ngu loi Kieu 95, mot phien ban 533 mm (21") cai tien tu Kieu 91 61 cm (24") noi tieng.
Mot may bay cat canh tu mot chiec tau ngam ham đoi tam xa, chiec I-25, đa tien hanh vu tan cong nem bom duy nhat o luc đia Hoa Ky khi Chuan uy Nobuo Fujita du đinh gay ra mot vu chay rung tren dien rong tai Tay Bac Thai Binh Duong canh thi tran Brookings, Oregon ngay 9 thang 9-1942. Nhung tau ngam khac thi hanh cac nhiem vu lien đai duong đen lanh tho chau Au do Đuc chiem đong, nhu nhung chiec I-30, I-8, I-34, I-29 va I-52, trong mot truong hop đa cho bay mot chiec thuy phi co Nhat ben tren nuoc Phap trong mot hanh đong mang tinh tuyen truyen. Thang 5-1942, nhung tau ngam bo tui Kieu A đuoc su dung trong vu Tan cong cang Sydney, va trong Tran chien Madagascar.

Cho du co nang luc ky thuat, cac tau ngam Nhat noi chung khong đuoc thanh cong. Chung thuong đuoc su dung trong vai tro tan cong cac tau chien mat nuoc (theo hoc thuyet Mahan), von chay nhanh, co đong va đuoc vu trang tu ve tot hon nhung chiec tau buon. Nam 1942, cac tau ngam Nhat đanh chim đuoc hai chiec tau san bay ham đoi, mot tau tuan duong, vai tau khu truc va mot vai tau quan su khac, va gay hu hai cho nhieu chiec. Chung khong the giu đuoc thanh tich nhung nam sau đo khi cac ham đoi Đong Minh đuoc cung co va bat đau ap dung cac chien thuat chong tau ngam tot hon. Tu đo đen het chien tranh, thay vao đo, tau ngam đuoc dung trong viec tiep nhien lieu đen cac đon vi đon tru tren cac đao. Trong suot cuoc chien, tau ngam Nhat đa đanh chim đuoc khoang 1 trieu tan tau buon (184 chiec), so voi thanh tich 1,5 trieu tan cua Anh (493 chiec), 5,3 trieu tan (1.314 chiec) cua My, va 14,3 trieu tan cua Đuc (2.840 chiec).
Nhung kieu đau tien khong đuoc co đong lam khi o duoi nuoc, khong the lan that sau, va khong đuoc trang bi radar. Sau đo, nhung chiec đuoc trang bi radar trong mot vai tinh huong bi đanh chim do kha nang cua cac bo radar My co the phat hien su phat song. Vi du, chiec Batfish (SS-310) đa đanh chim ba chiec tau ngam trong vong bon ngay. Khi ket thuc chien tranh, nhieu chiec tau ngam nguyen ban cua Nhat Ban đuoc gui đen Hawaii đe khao sat trong "Chien dich Road's End" (đuong cung), gom co I-400, I-401, I-201 va I-203) truoc khi bi đanh đam boi Hai quan My nam 1946, khi phia Xo Viet yeu cau quyen cung đuoc tiep can cac tau ngam nay.


= Cac đon vi đac cong =

Cuoi Chien tranh the gioi thu hai, hai quan Nhat đa thanh lap rat nhieu cac đoi đac cong (特別攻撃隊, tokubetsu kogeki tai, thuong đuoc goi tat la 特攻隊, tokkotai) voi nhiem vu chien đau cam tu đe bu đap cho viec ham đoi tau chinh bi tieu diet. Nhung đon vi nay bao gom cac may bay Kamikaze ("than phong"), cac tau cam tu Shinyo ("tran duong"), tau ngam cam tu nho Kairyu ("Hai long"), ngu loi cam tu Kaiten ("Hoi thien") va nhung tho lan cam tu Fukuryu ("Phuc long"), nhung nguoi đa boi duoi thuyen va su dung nhung chat no đat tren coc tre đe tieu diet tau va chinh nguoi đat min cung chet. Cac may bay Kamikaze đa to ra cuc ky hieu qua trong viec phong thu Okinawa, trong đo 1.465 may bay đa đuoc dung nham pha hong 250 tau chien My.
Mot luong kha lon cac đon vi đac cong đuoc xay dung va tich luy tai vung ven bien cho cac cuoc phong thu cam tu tren đat lien, cac đon vi nay co kha nang tieu diet va lam hu hai hang nghin tau chien ke thu.


Luc luong Tu ve Nhat Ban Sau khi Nhat đau hang Đong Minh vao cuoi Chien tranh the gioi thu hai va su chiem đong cua cac luc luong nuoc ngoai tai Nhat Ban sau đo, toan bo quan đoi đe quoc cua Nhat đa bi giai tan theo Hien phap moi nam 1947, voi toan van chuong 2 đieu 9, Nhan dan Nhat Ban thanh that mong muon mot nen hoa binh quoc te dua tren chinh nghia va trat tu, cam ket vinh vien khong phat đong chien tranh nhu la mot phuong tien giai quyet xung đot quoc te bao gom chien tranh xam pham chu quyen dan toc va cac hanh vi vu luc hoac cac hanh vi đe doa bang vu luc. Đe thuc hien muc đich ghi o tren, luc quan, hai quan va khong quan cung nhu cac tiem luc chien tranh khac se khong đuoc duy tri. Quyen tham chien cua đat nuoc se khong đuoc cong nhan. Hai quan Nhat hien nay đung duoi danh nghia cua Luc luong Tu ve Nhat Ban (JSDF) voi cai ten Luc luong Tu ve Bien Nhat Ban (JMSDF).


Chu thich Tham khao Weinberg, Gerhard L. (1999). A World at Arms: A Global History of World War II. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-55879-2.


Lien ket ngoai Hai quan tau boc thep cua Nobunaga
Trang ve Hai quan Đe quoc cua Hiroshi NishidaLuu tru ngay 4 thang 1 nam 2013 tai archive.today
Trang Hai quan Đe quoc Nhat Ban
Bao tang Lich su hai quan Etajima Luu tru ngay 29 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine
Đoan phim thuong mai JSDF Luu tru ngay 5 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Lich su tat dan: Nhat ky cua Đo đoc Matome Ugaki, 1941-1945 Luu tru ngay 26 thang 2 nam 2014 tai Wayback Machine - binh luan sach
Giai Canh dieu dang cua Hai quan Hoang gia Nhat trong the chien II, mot ghi chu
Hai quan Hoang gia Nhat trong The chien I, 1914-18 co ca cac thiet hai ve tau chien Luu tru ngay 16 thang 11 nam 2019 tai Wayback Machine