Nguoi Ukraina (tieng Ukraina: украінці, đa Latinh hoa: ukraintsi, phat am [ʊkrɐˈjinʲts⁽ʲ⁾i]) la mot dan toc Đong Slav ban đia tai Ukraina. Ban ngu cua nguoi Ukraina la tieng Ukraina. Đa so nguoi Ukraina la tin đo Chinh thong giao Đong phuong, mot so nguoi Ukraina theo Cong giao.
Duoi thoi Thinh vuong chung Ba Lan–Litva, Đe quoc Ao roi Ao-Hung, cu dan Đong Slav song tai lanh tho nay la Ukraina đuoc goi la nguoi Ruthenia, am chi đen lanh tho Ruthenia; nguoi Ukraina song duoi quyen Đe quoc Nga đuoc goi la nguoi Tieu Nga, đat theo lanh tho Tieu Nga. Ten dan toc Ukraina la mot thuat ngu co lien he voi Quoc gia hetman Cossack, đuoc su dung sau phong trao phuc hung dan toc Ukraina. Di san Cossack thuong xuyen đuoc nhan manh, chang han nhu trong quoc ca Ukraina.
Cac cong dan cua Ukraina cung đuoc goi la nguoi Ukraina bat ke nguon goc dan toc cua ho.


Ten dan toc Ten dan toc nguoi Ukraina chi đuoc su dung rong rai trong the ky 20 sau khi lanh tho Ukraina gianh đuoc đia vi quoc gia rieng biet vao nam 1917. Tu the ky 14 đen the ky 16, phan phia tay cua lanh tho nay la Nga thuoc chau Au, cung voi lanh tho mien bac Ukraina va Belarus (Tay Rus) phan lon đuoc goi la Rus, ke tuc truyen thong cua Kiev Rus'. Nguoi dan tren cac lanh tho nay thuong đuoc goi la Rus hoac Rusyn (goi la Ruthenia tai Tay Au va Trung Au).
Tieng Ukraina giong nhu tieng Nga va Belarus hien đai đeu bat nguon tu tieng Đong Slav Co. Tai Tay Au va Trung Au thi ngon ngu nay đuoc goi la "tieng Ruthenia". Trong the ky 16 va 17, khi Sich Zaporozhia đuoc thanh lap, ten goi Ukraina va nguoi Ukraina bat đau đuoc su dung tai Sloboda Ukraina. Sau khi Sich Zaporozhia suy tan va Đe quoc Nga thiet lap quyen ba chu tai Ukraina ta ngan, nguoi Nga goi nguoi Ukraina mot cach rong rai hon bang ten goi "nguoi Tieu Nga" (Malorossy), đa so gioi tinh hoa Ukraina tan thanh danh tinh Tieu Nga va tiep nhan tieng Nga (do tieng Ukraina bi đat ngoai vong phap luat trong hau het boi canh). Ngoai danh nay (ngay nay đuoc cho la mot su ap đat nhuc nha cua đe quoc) khong đuoc pho bien rong rai trong tang lop nong dan von chiem đa so trong dan cu. Cac nong dan Ukraina van goi quoc gia cua ho la "Ukraina" (mot ten goi co lien he voi Sich Zaporozhia, voi Quoc gia hetman va voi cuoc đau tranh chong lai nguoi Ba Lan, nguoi Nga, nguoi Tho Nhi Ky va nguoi Tatar Krym) va goi ban than cung ngon ngu cua ho la nguoi Ruthenia/tieng Ruthenia.
Cuon sach Eneyida (Aeneid) cua Ivan Kotliarevsky đuoc xuat ban vao nam 1798 đa giup thiet lap ngon ngu Ukraina hien đai, cung voi su hoi sinh sau đo cua truyen thong va van hoa dan toc, ten dan toc Ukraina va khai niem ve ngon ngu Ukraina tro nen noi bat hon vao đau the ky 19 va dan dan thay the cac tu "Rusyn" va "Ruthenia". O nhung khu vuc nam ngoai quyen kiem soat cua nha nuoc Nga/Lien Xo cho đen giua the ky 20 (Tay Ukraina), nguoi Ukraina đuoc goi bang nhung cai ten đa co tu truoc cua ho. Ten goi nguoi Ukraina ban đau đuoc su dung pho bien tai mien Trung Ukraina va khong co cho đung vung chac tai Galicia va Bukovina cho đen cuoi the ky 19, tai Ngoai Karpat cho đen thap nien 1930, va tai vung Presov cho đen cuoi thap nien 1940.
Ten goi hien đai Ukraintsi (nguoi Ukraina) bat nguon tu Ukraina, mot ten goi đuoc ghi lai lan đau vao nam 1187. Mot so thuyet khoa hoc co gang giai thich tu nguyen cua thuat ngu nay. Theo thuyet truyen thong, no bat nguon tu goc Slav nguyen thuy *kraj-, co hai nghia, mot nghia la que huong nhu trong "nash rodnoi kraj" (que huong chung ta), va nghia khac la "ria, ranh gioi", va ban đau co nghia la "ngoai vi", "mien bien gioi" hay "khu vuc bien gioi". Theo thuyet khac thi thuat ngu ukraina can đuoc phan biet voi thuat ngu okraina: trong khi thuat ngu sau co nghia la "mien bien gioi", thuat ngu truoc mang nghia "manh đat bi cat" nen mang ham nghia "đat cua chung toi", "đat đuoc giao cho chung toi".
Trong ba the ky qua, dan cu Ukraina trai qua cac thoi ky Ba Lan hoa va Nga hoa, nhung ho van bao ton mot nen van hoa chung va y thuc ve ban sac chung.


Phan bo đia ly Hau het nguoi dan toc Ukraina sinh song tai Ukraina, tai quoc gia nay ho chiem khoang 3/4 dan so. Cong đong nguoi Ukraina đong nhat ben ngoai Ukraina la tai Nga voi khoang 1,9 trieu cong dan Nga nhan la thuoc dan toc Ukraina, trong khi hang trieu cong dan Nga khac (chu yeu tai mien Nam Nga) co mot phan to tien la nguoi Ukraina. Chang han nhu cu dan vung Kuban bi dao đong giua ba danh tinh: Ukraina, Nga (mot danh tinh đuoc che đo Xo viet ung ho) va "Cossack". Khoang 800.000 nguoi co to tien Ukraina song tai Vien Đong Nga trong mot khu vuc tung đuoc goi la "Ukraina Xanh".
Trong mot cuoc tham do quoc gia nam 2011 tai Ukraina, 49% nguoi Ukraina cho biet ho co nguoi than song tai Nga.
Theo mot so gia đinh truoc đay, uoc tinh co gan 2,4 trieu nguoi co nguon goc Ukraina song tai Bac My (1.359.655 tai Canada va 1.028.492 tai Hoa Ky). Mot luong lon nguoi goc Ukraina song tai Brazil (600.000), Kazakhstan (338.022), Moldova (325.235), Argentina (305.000), (Đuc) (272.000), Y (234.354), Belarus (225.734), Uzbekistan (124.602), Cong hoa Sec (110.245), Tay Ban Nha (90.530–100.000) va Romania (51.703–200.000). Ngoai ra con co cac cong đong nguoi Ukraina đong đao tai cac quoc gia nhu Latvia, Bo Đao Nha, Phap, Uc, Paraguay, Anh, Israel, Slovakia, Kyrgyzstan, Ao, Uruguay va Nam Tu cu. Noi chung, cong đong nguoi Ukraina co mat o hon 120 quoc gia tren the gioi.
So nguoi Ukraina tai Ba Lan len khoang 51.000 nguoi vao nam 2011 (theo đieu tra dan so Ba Lan). Ke tu nam 2014, nguoi Ukraina gia tang manh viec nhap cu sang Ba Lan. Du lieu cho thay luong cong nhan nhap cu Ukraina tai Ba Lan o muc 1,2 – 1,3 trieu vao nam 2016.
Trong nhung thap nien cuoi cua the ky 19, nhieu nguoi Ukraina bi che đo chuyen quyen Sa hoang Nga buoc phai chuyen đen cac khu vuc thuoc Nga tai chau A, trong khi nhieu nguoi Slav duoi quyen cai tri cua Ao-Hung đa di cu đen Tan The gioi đe tim kiem viec lam va co hoi kinh te tot hon. Ngay nay, cac cong đong dan toc thieu so Ukraina quy mo lon cu tru tai Nga, Canada, Hoa Ky, Brazil, Kazakhstan, Y va Argentina. Theo mot so nguon tin, khoang 20 trieu nguoi ben ngoai Ukraina đuoc xac đinh la co nguon goc dan toc Ukraina, tuy nhien du lieu chinh thuc cua cac quoc gia tuong ung đua ra cong lai khong qua 10 trieu. Nguoi Ukraina co mot trong nhung cong đong tha huong lon nhat tren the gioi.


Nguon goc Nguoi Đong Slav xuat hien tu nguoi Slav so khoi trong cac cuoc di cu cua nguoi Slav vao the ky 6 va 7. Nha nuoc Kiev Rus' thong nhat nguoi Đong Slav vao the ky 9 đen 13. Cac bo lac Đong Slav đuoc cho la "nguoi Ukraina nguyen thuy" bao gom nguoi Volyn, nguoi Drevlya, nguoi Poliania, va nguoi Severia va it quan trong hon la nguoi Ulich, nguoi Tivertsi, va nguoi Croat Trang. Su gia nguoi Goth Jordanes va cac tac gia Byzantine the ky 6 ke ten hai nhom nguoi song tai phan đong-nam cua chau Au: Sclavin (Tay Slav) va Antes. Nguoi Poliania đuoc xac đinh la nhom nguoi sang lap thanh pho Kyiv va đong vai tro quan trong trong viec hinh thanh nha nuoc Kiev Rus'. Vao đau the ky thu 9, nguoi Varangia su dung cac tuyen đuong thuy cua Đong Au đe tan cong quan su va cho mau dich, đac biet la tuyen đuong mau dich tu nguoi Varangia đen nguoi Hy Lap. Cho đen the ky 11, nhung nguoi Varangia nay con co vai tro la nhung đoi quan đanh thue chu chot cho mot so vuong cong tai Kyiv thoi trung co, cung nhu cho mot so hoang đe Byzantine, trong khi nhung nguoi khac chiem giu cac vi tri hanh chinh quan trong trong xa hoi Kiev Rus', va cuoi cung bi Slav hoa. Mot so ten goi tieng Ukraina con cho thay dau vet nguon goc Norse do anh huong tu thoi ky nay, ngoai ra con co cac dau vet van hoa khac.
Cac nhom Đong Slav rieng biet bat đau xuat hien su khac biet vao cuoi thoi ky trung co, va dai phuong ngu lien tuc Đong Slav đuoc phat trien trong Thinh vuong chung Ba Lan–Litva, khi tieng Ruthenia noi len thanh mot tieu chuan van viet. Su phat trien tich cuc ve khai niem dan toc Ukraina va ngon ngu Ukraina bat đau tu phong trao phuc hung dan toc Ukraina vao đau the ky 19, khi nguoi Ruthenia (Руські) đoi ten theo ten khu vuc. Trong thoi ky Xo viet (1917–1991), su hoc chinh thuc nhan manh "su thong nhat van hoa cua 'nguoi Ukraina nguyen thuy' va 'nguoi Nga nguyen thuy' trong the ky thu nam va the ky thu sau".


= Di truyen hoc =

Nguoi Ukraina, giong nhu hau het nguoi chau Au, phan lon co nguon goc tu ba dong doi rieng biet: Nhung nguoi san ban-hai luom thoi đai đo đa giua, xuat than tu cac quan the gan lien voi nen van hoa đo đa cu Epigravettia; cac nong dan chau Au so khoi thoi đai đo đa moi di cu tu Anatolia trong Cach mang đo đa moi 9.000 nam truoc; va cac muc dan thao nguyen Yamnaya banh truong sang chau Au tu thao nguyen Pontic–Caspia cua Ukraina va mien Nam Nga trong boi canh cac cuoc di cu An-Au 5.000 nam truoc.
Trong mot cuoc khao sat 97 bo gen ve tinh đa dang trong trinh tu bo gen đay đu cua nhung nguoi tu nhan la dan toc Ukraina đen tu Ukraina, mot nghien cuu đa xac đinh đuoc hon 13 trieu bien the di truyen, chiem khoang 1/4 tong so đa dang di truyen đuoc phat hien tai chau Au. Trong so nay, gan 500.000 bien the truoc đay khong đuoc ghi nhan va co the la đoc nhat đoi voi nhom dan cu nay. Cac đot bien co lien quan ve mat y te pho bien trong bo gen cua Ukraina khac biet đang ke so voi cac trinh tu bo gen khac cua chau Au, đac biet la tu Tay Au va Nga. Bo gen cua nguoi Ukraina tao thanh mot cum duy nhat nam giua mot ben la mien Bac, va mot ben la dan cu Tay Au.

 

Co su trung lap đang ke voi dan cu Trung Au cung nhu voi nguoi dan tu Balkan. Ngoai khoang cach đia ly gan gui giua cac quan the nay, đieu nay cung co the phan anh su đai dien khong đay đu cua mau tu cac quan the xung quanh.
Nguon gen Ukraina bao gom cac nhom đon boi Y sau đay, theo thu tu tu pho bien nhat:

R1a (43%)
I2a (23%)
R1b (8%)
E1b1b (7%)
I1 (5%)
N1 (5%)
J2 (4%)
G (3%)
T (1%)
Hau nhu tat ca nguoi Ukraina R1a đeu mang R1a-Z282; R1a-Z282 chi đuoc tim thay đang ke o Đong Au. Tinh Chernivtsi la khu vuc duy nhat tai Ukraina noi nhom đon boi I2a xuat hien thuong xuyen hon R1a, tham chi it thuong xuyen hon nhieu so voi o tinh Ivano-Frankivsk. So voi cac lang gieng phia bac va phia đong, nguoi Ukraina co ty le tuong tu nhom đon boi R1a-Z280 (43%) trong dan cu cua ho—so voi nguoi Belarus, nguoi Nga, va nguoi Litva va (lan luot la 55%, 46% va 42%). Cac nhom dan cu o Đong Au chua bao gio la nguoi Slav cung vay. Nguoi Ukraina o tinh Chernivtsi (gan bien gioi Romania) co ty le I2a cao hon so voi R1a, đieu đac trung cua khu vuc Balkan, nhung ty le nho hon so voi nguoi Nga thuoc dong doi N1c1 đuoc tim thay trong cac nhom nguoi Finn, Balt va Siberia, va cung it R1b hon nguoi Tay Slav. Ve mat phan bo nhom đon boi, kieu gen cua nguoi Ukraina gan giong nhat voi kieu cua nguoi Belarus. Su hien dien cua dong doi N1c đuoc giai thich la do su đong gop cua cac bo lac Finn đa đong hoa.


Dan toc lien quan Trong Ukraina va cac khu vuc lan can, co mot so phan nhom dan toc rieng biet khac, đac biet la o mien tay Ukraina: nhung noi nhu Zakarpattia va Halychyna. Trong so đo đuoc biet đen nhieu nhat la nguoi Hutsul, nguoi Volyn, nguoi Boyko va nguoi Lemko (con đuoc goi la Karpat-Rusyn – bat nguon tu  nguoi Ruthenia Karpat), moi phan nhom co khu vuc đinh cu, phuong ngu, trang phuc, loai hinh nhan chung hoc va truyen thong dan gian cu the.


Lich su = Lich su so khoi =

Ukraina co mot lich su đay bien đong, mot phan la boi vi tri đia ly cua nuoc nay. Vao the ky thu 9, nguoi Varangia tu Scandinavia chinh phuc cac bo lac Slav nguyen thuy tren lanh tho Ukraina, Belarus va mien tay nuoc Nga ngay nay va đat nen mong cho nha nuoc Kiev Rus'. To tien cua dan toc Ukraina nhu nguoi Poliania co vai tro quan trong trong qua trinh phat trien va van minh hoa nha nuoc Kiev Rus'. Cuoc chien giua cac vuong cong Rus', bat đau sau khi Yaroslav Thong thai qua đoi khien cho nha nuoc bi phan chia ve chinh tri thanh mot so than vuong quoc. Tranh chap giua cac vuong cong khien Kiev Rus' de bi ben ngoai tan cong, va cuoi cung cuoc xam luoc cua quan Mong Co vao nam 1236 va 1240 đa pha huy nha nuoc. Mot quoc gia quan trong khac trong lich su Ukraina la Vuong quoc Ruthenia (1199–1349).
Nha nuoc quan trong thu ba đoi voi nguoi Ukraina la Quoc gia hetman Cossack. Nguoi Cossack cua Zaporizhzhia ke tu cuoi the ky 15 đa kiem soat phan ha luu cua song Dnepr, nam giua Nga, Ba Lan va nguoi Tatar Krym, voi thu đo Sich Zaporozhia đuoc cung co phong thu. Hetman Bohdan Khmelnytsky la mot trong nhung nhan vat chinh tri noi tieng nhat va đong thoi gay tranh cai nhat trong lich su thoi ky can đai cua Ukraina. Ong la mot nha lanh đao quan su tai nang, thanh tuu lon nhat cua ong trong qua trinh cach mang dan toc la viec thanh lap Quoc gia hetman Cossack cua Quan đoan Zaporozhia (1648–1782). Thoi ky Huy diet vao cuoi the ky 17 trong lich su Ukraina co đac trung la che đo nha nuoc Ukrain tan ra va su suy tan noi chung. Trong thoi ky Huy diet, Ukraina bi chia cat doc theo song Dnepr thanh Ukraina ta ngan va Ukraina huu ngan, va hai nua nay tro nen thu đich voi nhau. Cac nha lanh đao Ukraina trong thoi ky nay đuoc đanh gia phan lon la nhung ke co hoi va co it tam nhin, ho khong the tap hop đuoc su ung ho rong rai cua quan chung cho cac chinh sach cua ho. Co khoang 4 trieu nguoi Ukraina vao cuoi the ky 17.
Vao giai đoan cuoi cua Chien tranh the gioi thu nhat, mot cuoc đau tranh manh me vi mot nha nuoc Ukraina đoc lap đuoc phat trien tren cac lanh tho mien trung Ukraina, cho đen nam 1917 thi vung nay van la mot phan cua Đe quoc Nga. Chinh phu Ukraina moi thanh lap đuoc goi la Rada Trung uong, đung đau la Mykhailo Hrushevsky. Chinh phu ban hanh bon pho cap, trong đo pho cap thu tu vao ngay 22 thang 1 nam 1918 đa tuyen bo đoc lap va chu quyen cua Cong hoa Nhan dan Ukraina (UNR) vao ngay 25 thang 1 nam 1918. Phien hop cua Rada Trung uong ngay 29 thang 4 nam 1918 phe chuan Hien phap cua Cong hoa Nhan dan Ukraina va bau Hrushevsky lam tong thong.


= Thoi Lien Xo =

Trong thap nien 1920, theo chinh sach Ukraina hoa do nha lanh đao cong san dan toc Mykola Skrypnyk theo đuoi, gioi lanh đao Lien Xo khuyen khich su phuc hung ve van hoa va ngon ngu dan toc Ukraina. Ukraina hoa la mot phan trong chinh sach Korenizatsiia (nghia đen la ban đia hoa) tren toan Lien Xo.
Trong thoi gian 1932–1933, hang trieu nguoi Ukraina bi che đo Xo viet bo đoi, dan đen nan đoi lon đuoc goi la Holodomor. Che đo Xo viet giu im lang ve Holodomor va khong cung cap vien tro nao cho cac nan nhan hoac nhung nguoi song sot. Nhung tin tuc va thong tin ve nhung gi đang dien ra đa đen đuoc phuong Tay va gay ra phan ung cua cong chung o Tay Ukraina do Ba Lan cai tri va trong cong đong nguoi Ukraina tha huong. Ke tu thap nien 1990, nha nuoc Ukraina đoc lap, đac biet la duoi thoi Tong thong Viktor Yushchenko, cac phuong tien truyen thong đai chung va cac to chuc hoc thuat Ukraina, nhieu chinh phu nuoc ngoai, hau het cac hoc gia Ukraina va nhieu hoc gia nuoc ngoai đa nhin nhan va viet ve Holodomor la toi ac diet chung va đua ra cac tuyen bo va an pham chinh thuc lien quan đen van đe đo. Cac uoc tinh hoc thuat hien đai ve thiet hai truc tiep ve nhan mang do nan đoi nam trong khoang 2,6 trieu (3–3,5 trieu) va 12 trieu mac du cac con so cao hon nhieu thuong đuoc cong bo tren cac phuong tien truyen thong va đuoc trich dan trong cac cuoc tranh luan chinh tri. Tinh đen thang 3 nam 2008, quoc hoi Ukraina va chinh phu cua mot so quoc gia, bao gom ca Hoa Ky, đa cong nhan Holodomor la mot hanh đong diet chung.
Sau Cuoc xam chiem Ba Lan vao thang 9 nam 1939, quan đoi Đuc va Lien Xo phan chia lanh tho Ba Lan. Do đo, Đong Galicia va Volyn cung dan cu Ukraina tai đo tro thanh mot phan cua Ukraina Xo viet. Khi quan đoi Đuc xam chiem Lien Xo vao ngay 22 thang 6 nam 1941, nhung khu vuc đo tam thoi tro thanh mot phan cua Reichskommissariat Ukraina do Đuc Quoc xa kiem soat. Tong cong, so nguoi dan toc Ukraina chien đau trong hang ngu Quan đoi Lien Xo uoc tinh tu 4,5 trieu đen 7 trieu. Luc luong du kich ung ho Lien Xo tai Ukraina uoc tinh la 47.800 nguoi tu khi bat đau chiem đong va len đen 500.000 nguoi vao thoi ky đinh cao trong nam 1944, voi khoang 50% la nguoi dan toc Ukraina. Trong so uoc tinh 8,6 trieu ton that nhan mang cua quan đoi Lien Xo, co 1,4 trieu nguoi thuoc dan toc Ukraina.


= Ban đo lich su Ukraina =
Nha nuoc Ukraina đa chiem giu mot so vung lanh tho ke tu khi thanh lap ban đau. Tuy nhien, hau het cac lanh tho nay đeu nam o Đong Au, nhu đuoc mo ta trong cac ban đo trong thu vien ben duoi, đoi khi cung đa mo rong sang Au-A va Đong Nam Au. Đoi khi nha nuoc Ukraina cung bien mat ro rang, vi lanh tho cua ho trong mot so truong hop bi cac nuoc lang gieng hung manh hon sap nhap.


Ban sac dan toc Thoi ky buoc ngoat trong qua trinh phat trien y thuc dan toc Ukraina hien đai la cuoc đau tranh gianh đoc lap trong qua trinh thanh lap Cong hoa Nhan dan Ukraina tu nam 1917 đen nam 1921. Che đo Joseph Stalin bat đau mot no luc co phoi hop nham đao nguoc su phat trien cua y thuc dan toc Ukraina vao cuoi thap nien 1920, va tiep tuc voi nhung gian đoan nho cho đen thoi điem gan đay. Nan đoi 1932–33 do con nguoi tao ra, viec truc xuat nhung nguoi đuoc goi la kulak, su huy diet ve mat the chat cua tang lop tri thuc co y thuc dan toc, va khung bo noi chung đuoc su dung đe tieu diet va khuat phuc dan toc Ukraina. Ngay ca sau khi
Joseph Stalin mat, khai niem ve mot dan toc Xo Viet đa sac toc nhung Nga hoa đa chinh thuc đuoc đe cao, theo đo cac dan toc khong phai Nga se bi xep xuong vi the hang hai. Mac du vay, nhieu nguoi Ukraina van đong nhung vai tro noi bat tai Lien Xo, bao gom ca nhung nhan vat cua cong chung nhu Semen Tymoshenko.
Tuy nhien, viec thanh lap mot nuoc Ukraina co chu quyen va đoc lap vao nam 1991 chi ra su that bai cua chinh sach "hop nhat cac dan toc" va suc manh ben bi cua y thuc dan toc Ukraina. Ngay nay, mot trong nhung hau qua cua nhung hanh đong nay la chung so Ukraina.
Chu nghia song van hoa đac biet hien dien o mien đong nam Ukraina, noi co cong đong thieu so nguoi Nga đong đao. Qua trinh thuoc đia hoa trong lich su cua Ukraina la mot nguyen nhan tao ra su nham lan ve ban sac dan toc cho đen ngay nay. Nhieu cong dan Ukraina đa tiep nhan ban sac dan toc Ukraina trong vai chuc nam qua. Theo khai niem dan toc thong tri o Đong Au, nguoi Ukraina la nhung nguoi co ngon ngu me đe la tieng Ukraina (mot tieu chi khach quan) cho du ho co y thuc dan toc hay khong, va tat ca nhung nguoi tu nhan minh la nguoi Ukraina (tieu chi chu quan) du ho co noi hay khong tieng Ukraina.
Nhung no luc nham gioi thieu mot khai niem chinh tri-lanh tho ve dan toc Ukraina theo mo hinh Tay Au (do triet gia chinh tri Vyacheslav Lypynsky trinh bay) đa khong thanh cong cho đen nhung nam 1990. Long trung thanh voi lanh tho cung đuoc the hien boi cac dan toc thieu so co lich su song tai Ukraina. Tuyen bo chinh thuc ve chu quyen cua Ukraina ngay 16 thang 7 nam 1990 tuyen bo rang "cong dan nuoc Cong hoa thuoc moi dan toc tao thanh nguoi dan Ukraina."


Van hoa Do vi tri đia ly cua Ukraina, van hoa cua ho chu yeu the hien anh huong cua Đong Au cung nhu o mot muc đo nao đo la tu Trung Au (chu yeu o khu vuc phia Tay). Qua nhieu nam, van hoa Ukraina bi anh huong tu nhung nguon nhu cac phong trao thoi Đe quoc Byzantine va thoi Phuc hung.  Ngay nay, nuoc nay co phan bi chia re ve mat van hoa, cac khu vuc phia tay chiu anh huong Trung Au manh me hon va cac khu vuc phia đong the hien anh huong đang ke cua Nga. Mot van hoa Kito giao manh me chiem uu the trong nhieu the ky, nhung Ukraina cung la trung tam xung đot giua cac pham vi anh huong cua Cong giao, Chinh thong giao va Hoi giao.


= Ngon ngu =

Tieng Ukraina (украінська мова, ukraіnska mova) la mot ngon ngu cua phan nhom Đong Slav cua nhom ngon ngu Slav. Đay la ngon ngu nha nuoc chinh thuc duy nhat cua Ukraina. Tieng Ukraina dang viet su dung bang chu cai Ukraina, mot trong cac bang chu cai dua tren bang chu cai Kirin.
Ngon ngu Ukraina co nguon goc tu tieng Slav Đong Co cua nha nuoc Kiev Rus' thoi trung co. Trong giai đoan đau, no đuoc goi la tieng Ruthenia trong tieng Latin. Tieng Ukraina, cung voi tat ca cac ngon ngu Đong Slav khac, la hau due truc he cua ngon ngu thong tuc đuoc su dung tai Kiev Rus' (the ky 10–13).
Mac du Han quoc Kim Truong bo tri quan chuc tai cac khu vuc quan trong cua Kiev Rus', thuc hien cuong buc tai đinh cu va tham chi đoi ten cac trung tam đo thi cho phu hop voi ngon ngu cua ho, nhung nguoi Mong Co khong co gang tieu diet xa hoi va van hoa Kiev Rus'. Sau khi nguoi Mong Co pha huy Kiev Rus' vao the ky 13, hoat đong van hoc tai Ukraina suy giam. Mot cuoc hoi sinh bat đau vao cuoi the ky 18 o mien đong Ukraina voi cac giai đoan van hoc va hoc thuat chong cheo, vao thoi điem ma noi nho ve qua khu Cossack va su oan gian vi mat quyen tu chu van con đong lai.
Ngon ngu nay van ton tai bat chap nhieu thoi ky bi cam va/hoac bi ngan can trong suot nhieu the ky, no van luon duy tri đuoc mot co so đu lon trong nguoi dan Ukraina, co cac bai hat dan gian, nhac si luu đong va cac tac gia noi tieng.
Mot bo phan lon cong dan Ukraina noi tieng Nga. Theo đieu tra dan so Ukraina nam 2001, 67,5% nguoi Ukraina (cong dan Ukraina) va 85,2% nguoi dan toc Ukraina nhan tieng Ukraina la tieng me đe cua ho va 14,8% nhan tieng Nga la tieng me đe cua ho. Cuoc đieu tra dan so nay khong bao gom nguoi Ukraina song o cac nuoc khac.


= Ton giao =

Ukraina la noi sinh song cua cac bo lac ngoai giao cho đen khi nghi thuc Byzantine Co đoc giao đuoc du nhap vao thien nien ky thu nhat. Cac nha van sau nay, nhung nguoi tim cach đat Co đoc giao Kiev ngang hang voi Co đoc giao Byzantine, đa tuong tuong rang đich than Su đo Anre đa đen tham đia điem noi thanh pho Kyiv đuoc xay dung sau nay.
Tuy nhien, chi đen the ky thu 10, quoc gia Kiev Rus' moi bi anh huong boi Đe quoc Byzantine;  cuoc cai đao đau tien đuoc biet đen la khi Cong chua Thanh Olga đen Constantinople vao nam 945 hoac 957. Vai nam sau, chau trai cua ba la Than vuong Vladimir đa rua toi cho nguoi dan cua ong o song Dnepr. Su kien nay bat đau mot lich su lau dai Chinh thong giao Đong phuong thong tri o Ruthenia (Ukraina).
Nguoi Ukraina phan lon theo Chinh thong giao Đong phuong va ho la nhom ngon ngu-dan toc lon thu hai trong Chinh thong giao Đong phuong tren the gioi. Nguoi Ukraina co Giao hoi Chinh thong giao Ukraina tu quyet cua rieng ho do Giam muc đo thanh Epiphanius đung đau, đay la giao hoi pho bien nhat va o cac khu vuc nho cua Ukraina con co Giao hoi Chinh thong giao Ukraina thuoc tham quyen cua Toa thuong phu Moskva.  Do Nga xam chiem Ukraina nen ban sac ton giao cua nguoi Ukraina chiu anh huong.

O khu vuc mien Tay đuoc goi la Halychyna, Giao hoi Cong giao Hy Lap Ukraina, mot trong cac Giao hoi Cong giao nghi thuc Đong phuong, co so luong thanh vien đong đao. Ke tu khi Lien Xo sup đo đa co su phat trien cua cac nha tho Tin lanh va Rodnovery, mot ton giao ngoai giao Slav đuong đai.
Mot cuoc khao sat nam 2020 do Trung tam Razumkov thuc hien cho thay phan lon nguoi dan Ukraina theo đao Co đoc (81,9%). Trong so nhung nguoi theo đao Co đoc nay, 75,4% theo Chinh thong giao Đong phuong (34% theo Giao hoi Chinh thong giao Ukraina va 13,8% theo Toa Thuong phu Moskva, va 27,6% chi tra loi la theo Chinh thong giao), 8,2% la nguoi Cong giao Hy Lap, 7,1% nguoi chi tra loi la theo Co đoc giao, 1,9% la nguoi theo đao Tin lanh va 0,4% la nguoi Cong giao Latinh. Tinh đen nam 2016, 16,3% dan so khong theo ton giao nao va 1,7% theo cac ton giao khac. Theo cuoc khao sat tuong tu, 70% dan so Ukraina tuyen bo la tin đo, nhung khong thuoc bat ky nha tho nao. 8,8% khong tu nhan minh theo bat ky giao phai nao va 5,6% khac tu nhan minh la nguoi khong tin nguong.


= Am nhac =

Am nhac Ukraina ket hop nhieu anh huong van hoa tu ben ngoai. No cung co nhung điem đoc đao Slav va Co đoc ban đia rat manh me, co cac yeu to đuoc su dung boi cac dan toc lang gieng.
Van hoc truyen khau dan gian, tho ca va cac bai hat (chang han nhu duma) cua Ukraina la mot trong nhung đac điem van hoa dan toc đac biet nhat cua nguoi Ukraina. Am nhac ton giao ton tai o Ukraina truoc khi Co đoc giao chinh thuc đuoc tiep nhan, duoi hinh thuc bai hat đon gian "obychnyi spiv" hay "musica practica". Am nhac truyen thong Ukraina de dang đuoc nhan ra boi giai đieu co phan u sau. No lan đau tien đuoc biet đen ben ngoai Ukraina vao the ky 15 khi cac nhac si tu Ukraina bieu dien truoc trieu đinh Ba Lan (sau nay la o Nga).
Mot so luong lon cac nhac si noi tieng tren the gioi đa đuoc đao tao hoac sinh ra tai Ukraina, trong so đo co nhung cai ten noi tieng nhu Dmitry Bortniansky, Sergei Prokofiev, Myroslav Skoryk. Ukraina cung co khi đuoc thua nhan la trung tam am nhac cua Đe quoc Nga truoc đay, la noi co hoc vien am nhac chuyen nghiep đau tien cua đe quoc đuoc mo cua vao giua the ky 18 va san sinh ra nhieu nhac si va nha soan nhac ban đau.


= Vu đao =

Vu đao Ukraina đe cap đen vu đao dan gian truyen thong cua cac dan toc Ukraina. Ngay nay, vu đao Ukraina chu yeu đuoc the hien boi nhung gi cac nha dan toc hoc, cac nha nghien cuu dan gian va cac nha su hoc khieu vu goi la "Cac vu đao san khau-dan gian Ukraina", la su the hien cach đieu cua cac đieu mua truyen thong va cac chuyen đong đac trung cua chung, đuoc bien đao cho cac buoi bieu dien vu đao hoa nhac. Loai hinh nghe thuat cach đieu nay đa tham vao van hoa Ukraina đen muc rat it hinh thuc vu đao truyen thong thuan tuy cua Ukraina nao con ton tai cho đen ngay nay.
Vu đao Ukraina thuong đuoc mo ta la tran đay nang luong, nhip đo nhanh va mang tinh giai tri, cung voi nhung qua trung Phuc sinh truyen thong (pysanky), no la mot vi du đien hinh ve van hoa Ukraina đuoc cong nhan va đanh gia cao tren toan the gioi.


= Bieu tuong =

Quoc ky Ukraina co hinh chu nhat voi hai mau xanh lam va vang. Cac khoang mau co cung hinh thuc va kich thuoc bang nhau. Mau sac cua la co tuong trung cho bau troi xanh tren nhung canh đong lua mi vang. Quoc ky đuoc thiet ke cho hoi nghi cua Hoi đong Ruthenia Toi cao hop tai Lviv vao thang 10 nam 1848. Mau sac cua no dua tren quoc huy cua Vuong quoc Ruthenia.
Quoc huy Ukraina co cung mau sac tren quoc ky Ukraina: khien mau xanh voi cay đinh ba mau vang—bieu tuong cua cac bo lac Đong Slav co đai tung song tai Ukraina, sau nay đuoc nhung nguoi cai tri Ruthenia va Kiev Rus' tiep nhan.


Xem them Nhan khau Ukraina
Danh sach nhung nguoi cai tri Ukraina
Danh sach nguoi Ukraina
Di chuyen dan cu Lien Xo
Phuong ngu tieng Ukraina


Tham khao = Ghi chu =


= Nguon =


Đoc them Lien ket ngoai Ukrainian World Congress.
Ukrainian diaspora in Canada and the U.S. Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2014 tai Wayback Machine
Ukrainians at Encyclopedia of Ukraine
Races of Europe 1942–1943
Hammond's Racial map of Europe, 1919 "National Alumni" 1920, vol.7
Peoples of Europe / Die Voelker Europas 1914 (bang tieng Đuc)
Ethno-Linguistic Map of Europe Before 1914
Linguistic Divisions of Europe in 1914 (bang tieng Đuc)
Illuminating Ukrainian Anthropology: Typical Physical Traits of Ukrainians (in English) June, 2023

Ban mau:Cac dan toc Slav