Bu tru carbon, hay con goi la bu đap carbon, la mot co che giao dich carbon cho phep cac thuc the bu đap luong khi nha kinh đa phat thai bang cach đau tu vao cac du an giam, tranh hoac loai bo luong phat thai o noi khac. Khi mot thuc the đau tu vao mot chuong trinh bu tru carbon, thuc the đo se nhan đuoc tin chi carbon hoac tin chi bu tru, tinh theo loi ich khi hau rong ma mot thuc the mang lai cho thuc the khac. Sau khi đuoc chinh phu hoac co quan chung nhan đoc lap chung nhan, giua cac thuc the co the giao dich nhung tin chi nay voi nhau. Mot tin chi carbon tuong đuong voi viec giam, tranh hoac loai bo mot tan carbon dioxide hoac carbon dioxide tuong đuong (CO2e).
Nhieu du an giam khi nha kinh co the đu đieu kien đe đuoc bu tru va tin dung tuy thuoc vao tung chuong trinh, vi du nhu cac du an lam nghiep tranh khai thac go va trong cay non, cac du an nang luong tai tao nhu trang trai gio, nang luong sinh hoc, khi sinh hoc, đap thuy đien, va cac du an su dung nang luong hieu qua khac. Ngoai ra con co cac du an loai bo carbon dioxide, thu hoi va luu tru carbon, va loai bo khi thai me-tan o nhieu noi khac nhau nhu la bai chon lap. Nhieu du an trao tin chi cho hoat đong co lap carbon đa bi chi trich la co hanh vi tay xanh vi đa phong đai kha nang co lap carbon cua minh, khi mot so du an đuoc chung minh la thuc ra đa lam tang tong luong khi thai.
Cac chuong trinh bu tru va tin chi carbon cung cap mot co che cho cac quoc gia thuc hien cac cam ket Đong gop do quoc gia tu quyet đinh (NDC) cua minh đe đat đuoc cac muc tieu cua Thoa thuan Paris. Đieu 6 cua Thoa thuan Paris liet ke ba co che "hop tac tu nguyen" huong toi muc tieu khi hau giua cac quoc gia, trong đo co thi truong carbon. Đieu 6.2 cho phep cac quoc gia truc tiep giao dich tin chi carbon va cac đon vi nang luong tai tao voi nhau. Đieu 6.4 thiet lap mot thi truong carbon quoc te moi trong đo cho phep cac quoc gia hoac cong ty su dung tin chi carbon đuoc tao ra o cac quoc gia khac đe giup minh đat đuoc muc tieu khi hau.
Cac chuong trinh bu tru va tin chi carbon đang đuoc giam sat chat che hon vi muc giam phat thai đuoc tuyen bo cua ho co the bi thoi phong so voi muc giam thuc te đat đuoc. Đe co the tin cay đuoc, viec giam phat thai phai đap ung đu ba tieu chi: phai keo dai vo thoi han, phai bo sung them vao cho viec giam phat thai von se dien ra, va phai đuoc đo luong, giam sat va xac minh boi cac ben thu ba đoc lap đe đam bao rang luong giam đa hua thuc su đa đat đuoc.


Tong quan Bu tru carbon, hay con goi la bu đap carbon, la mot co che giao dich carbon cho phep cac thuc the bu đap luong phat thai khi nha kinh đa phat thai bang cach đau tu vao cac du an giam, tranh hoac loai bo luong phat thai o noi khac. Khi mot thuc the đau tu vao chuong trinh bu tru carbon, thuc the đo se nhan đuoc tin chi carbon hoac tin chi bu tru, tinh theo loi ich khi hau rong ma mot thuc the mang lai cho thuc the khac. Sau khi đuoc chinh phu hoac co quan chung nhan đoc lap chung nhan, giua cac thuc the co the giao dich tin chi voi nhau. Mot tin chi carbon tuong đuong voi viec giam, tranh hoac loai bo mot tan carbon dioxide hoac carbon dioxide tuong đuong (CO2e).
Co mot so nhan cho muc giam phat thai mot tan, bao gom "Giam phat thai đa đuoc xac minh" hoac "Giam phat thai đa đuoc chung nhan", phu thuoc vao chuong trinh cu the se chung nhan cho mot du an giam thieu. Tai COP27, cac nha đam phan đa nhat tri đinh nghia cac khoan bu tru va tin chi đuoc cap theo Đieu 6 cua Thoa thuan Paris la cac khoan "đong gop giam thieu" nham ngan chan cac tuyen bo trung hoa carbon cua nguoi mua. Cac to chuc chung nhan nhu Gold Standard cung co huong dan chi tiet ve viec thuat ngu mo ta nao thi phu hop voi nguoi mua bu tru va tin chi.
Cac khoan bu tru tu du an trong qua khu phai la nhung khoan bo sung so voi nhung gi se xay ra neu khong co du an đo. Đoi voi cac du an trong tuong lai, cap tin chi truoc la mot quy trinh ma trong đo tin chi đuoc cap cho luong phat thai du kien se đuoc giam, va nguoi mua co the yeu cau quyen so huu voi so tin chi đo ngay ca truoc khi cac hoat đong giam phat thai dien ra. Khi nguoi so huu tin chi yeu cau cong nhan viec giam phat thai khi nha kinh, ho phai huy cac tin chi carbon đe sao cho khong the chuyen nhuong hoac su dung nhung tin chi đo nua. Cac khoan bu tru carbon co the đuoc theo doi va bao cao trong mot he thong đang ky chung nhan bu tru, noi co the chua thong tin cua du an nhu la trang thai du an, tai lieu du an, viec  tao ra, so huu, giao dich va huy tin chi.
Nam ma mot du an giam phat thai carbon tao ra tin chi bu tru carbon đuoc goi la nam vintage, thuong la nam ma ben thu ba xac minh du an.


Kinh te hoc Nguyen ly kinh te hoc đang sau cac chuong trinh nhu Nghi đinh thu Kyoto nam o viec chi phi can bien đe giam phat thai giua cac quoc gia se khong giong nhau. Cac nghien cuu cho thay rang mot co che linh hoat co the giup lam giam tong chi phi can thiet đe đat đuoc cac muc tieu khi hau. Cac chuong trinh bu tru va tin chi đa đuoc xac đinh la mot cach thuc giup cac quoc gia đap ung cac cam ket NDC cua ho va hoan thanh đuoc cac muc tieu cua thoa thuan Paris voi chi phi thap hon. Chung cung co the giup lam thu hep khoang cach phat thai đuoc xac đinh trong cac bao cao hang nam cua UNEP.
Co nhieu nguon cung va cau đa dang cung nhu cac khuon kho giao dich giup thuc đay thi truong bu tru va tin chi. Nhu cau ve bu tru va tin chi xuat phat tu mot loat cac nghia vu tuan thu, phat sinh tu cac thoa thuan quoc te, luat quoc gia cung nhu cac cam ket tu nguyen ma cac cong ty va chinh phu đa thong qua. Thi truong carbon tu nguyen thuong bao gom cac to chuc tu nhan mua tin chi bu tru carbon đe đap ung cac cam ket giam khi nha kinh tu nguyen. Trong mot so truong hop, cac ben khong thuoc pham vi đieu chinh trong mot He thong Giao dich Phat thai (ETS) co the mua tin chi nhu mot giai phap thay the cho viec mua cac khoan bu tru trong mot thi truong tu nguyen.
Cac chuong trinh nay cung co nhung anh huong ngoai lai tich cuc khac, hay con goi la loi ich đong thoi, nhu la viec cai thien chat luong khong khi, gia tang đa dang sinh hoc, bao ve moi truong nuoc va đat; tang co hoi viec lam cho cong đong, tang kha nang tiep can nang luong va binh đang gioi; tao viec lam, co hoi giao duc va chuyen giao cong nghe. Mot so chuong trinh chung nhan co cac cong cu va san pham nghien cuu giup đinh luong đuoc nhung loi ich nay.
Gia cho cac khoan bu tru va tin chi bien đong rat nhieu, phan anh su khong chac chan lien quan đen viec xac minh gia tri gian tiep cua cac khoan bu tru carbon. Đong thoi, chinh su khong chac chan nay đa khien mot so cong ty tro nen hoai nghi hon ve viec mua cac khoan bu tru.


= He thong giao dich phat thai =

Mua ban phat thai hien la mot yeu to quan trong cua cac chuong trinh quan ly nham kiem soat o nhiem, bao gom ca phat thai khi nha kinh. Cac chuong trinh mua ban phat thai khi nha kinh hien co o cap đo ha quoc gia, quoc gia va quoc te. Theo cac chuong trinh nay, se co gioi han ve luong khi thai. Cac nguon phat thai co kha nang linh hoat trong viec tim kiem va ap dung cac phuong phap co chi phi thap nhat đe giam o nhiem. Co quan chinh quyen trung uong hoac chinh phu thuong phan bo hoac ban mot so luong giay phep han che ("gioi han"), cho phep xa mot luong cu the cua mot chat o nhiem cu the trong mot khoang thoi gian nhat đinh. Nhung ben gay o nhiem phai co giay phep voi so luong bang voi luong khi thai cua ho. Nhung nguoi muon tang luong khi thai cua ho phai mua giay phep tu nhung nguoi khac muon ban chung. Cac chuong trinh nay đa đuoc ap dung cho khi nha kinh vi nhieu ly do. Hieu ung lam am cua chung la nhu nhau bat ke đuoc phat thai tu đau. Chi phi giam phat thai co su khac biet lon tuy theo nguon phat thai. Gioi han đuoc đat ra nham đam bao đat đuoc muc tieu ve moi truong.


Quy đinh va chuong trinh Tinh đen nam 2022, 68 chuong trinh đinh gia carbon đa đuoc trien khai hoac du kien se đuoc trien khai tren toan cau. Cac chuong trinh quoc te bao gom Co che phat trien sach, Đieu 6 Thoa thuan Paris va CORSIA. Cac chuong trinh quoc gia bao gom cac he thong giao dich phat thai nhu He thong giao dich phat thai cua Lien minh chau Au (EU-ETS) va Chuong trinh gioi han va giao dich cua California. Tin chi đu đieu kien trong cac chuong trinh nay co the la tin chi đuoc cap boi cac he thong tin chi quoc te hoac đoc lap. Ngoai ra con co cac tieu chuan va co che tin chi do cac to chuc phi chinh phu đoc lap nhu Verra va Gold Standard quan ly.


= Nghi đinh thu Kyoto =
Theo chuong trinh Co che phat trien sach (CDM), mot nuoc phat trien co the tai tro cho mot du an giam phat thai khi nha kinh o mot nuoc đang phat trien noi chi phi cho cac hoat đong nay thuong thap hon nhieu. Cac nuoc phat trien nhan đuoc tin chi cho viec đat đuoc cac muc tieu giam phat thai goi la Giam phat thai đuoc chung nhan (CER), trong khi đo cac nuoc đang phat trien nhan đuoc von đau tu va cong nghe sach hoac cac thay đoi co loi trong viec su dung đat. Theo chuong trinh Đong Thuc hien (JI), mot quoc gia phat trien co chi phi giam phat thai trong nuoc tuong đoi cao se thanh lap mot du an o mot quoc gia phat trien khac. Cac khoan tin chi bu tru theo chuong trinh nay đuoc chi đinh la Đon vi Giam Phat thai.
Cac du an nang luong hat nhan khong đu đieu kien đe đuoc tin chi theo hai chuong trinh nay. Cac co quan quoc gia đuoc chi đinh cu the theo quoc gia se phe duyet cac du an theo CDM.


= Co che theo Đieu 6 cua Thoa thuan Paris =
Đieu 6 cua Thoa thuan Paris tiep tuc ho tro cac chuong trinh bu tru va tin chi giua cac quoc gia, bao gom cac du an CDM tu Nghi đinh thu Kyoto. Cac chuong trinh hien nay đuoc trien khai nham giup đat đuoc muc tieu giam phat thai đuoc neu trong cac cam ket đong gop do quoc gia tu quyet đinh (NDC) cua moi quoc gia.


= REDD+ =
REDD+ la mot chuong trinh khung cua UNFCCC, chu yeu huong toi cac vung nhiet đoi o cac nuoc đang phat trien, đuoc thiet ke đe boi thuong cho cac quoc gia khong pha rung hoac lam suy thoai rung, hoac tang cuong tru luong carbon cua rung. Muc đich cua no la tao ra gia tri tai chinh cho carbon đuoc luu tru trong rung, bang cach su dung khai niem thanh toan dua tren ket qua. REDD+ cung thuc đay cac loi ich chung co đuoc tu viec giam nan pha rung, đien hinh nhu đa dang sinh hoc. Sang kien nay đuoc gioi thieu duoi hinh thuc co ban tai COP11 nam 2005 va đa phat trien thanh mot sang kien chinh sach rong rai nham giai quyet nan pha rung va suy thoai rung.
Nam 2015, REDD+ đa đuoc đua vao Đieu 5 cua Thoa thuan Paris. Cac sang kien REDD+ thuong đen bu cho cac nuoc đang phat trien hoac chinh quyen khu vuc cua ho vi đa giam luong khi thai tu nan pha rung va suy thoai rung. No bao gom mot so giai đoan: Mot, đat đuoc su san sang cho REDD+; hai, chinh thuc hoa thoa thuan tai tro; ba, đo luong, bao cao va xac minh ket qua; va bon, nhan thanh toan dua tren ket qua.
Hon 50 quoc gia co sang kien REDD+ quoc gia. REDD+ cung đang đuoc thuc hien thong qua chinh quyen tinh, huyen va o cap đia phuong thong qua cac chu đat tu nhan. Tinh đen nam 2020, co hon 400 du an REDD+ đang đuoc trien khai tren toan cau. Brazil va Colombia chiem dien tich đat du an REDD+ lon nhat.


Thi truong Tin chi thi truong tuan thu chiem phan lon thi truong bu tru va tin chi hien nay. Giao dich tren thi truong carbon tu nguyen la 300 MtCO2e vao nam 2021. Đe so sanh, khoi luong giao dich tren thi truong carbon tuan thu la 12 GtCO2e, va luong khi thai nha kinh toan cau nam 2019 la 59 GtCO2e.
Hien nay, mot so san giao dich đang giao dich tin chi va han ngach carbon tren ca thi truong giao ngay va tuong lai, bao gom San giao dich hang hoa Chicago, CTX Global, San giao dich nang luong chau Au, San giao dich tin chi carbon toan cau gCCEx, San giao dich lien luc đia, MexiCO2, NASDAQ OMX Commodities Europe va Xpansiv. Nhieu cong ty hien nay tham gia vao cac chuong trinh giam phat thai, bu tru va co lap khi thai, tao ra cac khoan tin chi co the đuoc ban tren san giao dich.
Vao đau nam 2022, co 25 he thong giao dich khi thai đang hoat đong tren toan the gioi, nam o nhung khu vuc chiem toi 55% GDP toan cau. Cac he thong nay bao phu 17% luong khi thai toan cau. He thong giao dich phat thai cua Lien minh chau Au (EU-ETS) la he thong giao dich lon thu hai tren the gioi sau chuong trinh giao dich carbon quoc gia cua Trung Quoc. No bao phu hon 40% luong phat thai khi nha kinh cua Chau Au. Chuong trinh gioi han va trao đoi cua California chiem khoang 85% luong phat thai khi nha kinh tren toan tieu bang.


= Thi truong carbon tu nguyen va cac chuong trinh chung nhan =
Thi truong carbon tu nguyen (VCM) phan lon la thi truong khong đuoc quan ly, tai đay cac khoan bu tru carbon đuoc giao dich boi cac tap đoan, ca nhan va to chuc khong co nghia vu phap ly phai cat giam khi thai. Tren thi truong carbon tu nguyen, cac cong ty hoac ca nhan su dung bien phap bu tru carbon đe đat đuoc muc tieu ma ho đat ra ve viec giam phat thai. Tin dung đuoc phat hanh theo tieu chuan tin dung đoc lap. Mot so to chuc cung mua chung theo co che tin dung quoc te hoac trong nuoc. Cac chuong trinh quoc gia va ha quoc gia nay ngay cang đuoc ua chuong.


 Xac đinh gia tri  Nam 2022, gia thi truong carbon tu nguyen (VCM) dao đong tu 8 đen 30 đo la cho mot tan CO2e đoi voi cac loai du an bu tru pho bien nhat. Co nhieu yeu to co the anh huong đen muc gia nay, trong đo chi phi phat trien mot du an la mot yeu to quan trong. Nhung du an lien quan đen kha nang co lap carbon gan đay đuoc ban voi gia cao hon so voi cac du an khac nhu la nang luong tai tao hay hieu qua nang luong. Cac du an co lap carbon cung đuoc goi la cac Giai phap dua tren thien nhien. Cac du an co them loi ich ve mat xa hoi va moi truong co the co gia cao hon. Đieu nay phan anh gia tri cua cac loi ich chung va gia tri nhan thuc đuoc khi lien ket voi cac du an nay. Tin chi tu mot to chuc co uy tin co the co gia cao hon. Mot so khoan tin chi o cac nuoc phat trien co the co gia cao hon. Mot ly do co the la cac cong ty thich ho tro cac du an gan đia điem kinh doanh cua ho hon. Nguoc lai, tin chi carbon voi nam vintage cu hon co xu huong đuoc đinh gia thap hon tren thi truong.
Gia tren thi truong tuan thu thuong cao hon. Chung thay đoi tuy theo vi tri đia ly, voi gia tin chi ETS cua EU va Vuong quoc Anh giao dich o muc gia cao hon so voi gia o Hoa Ky vao nam 2022. Gia VCM thap hon mot phan la do nguon cung vuot qua cau. Mot so loai bu tru co the đuoc tao ra voi chi phi rat thap theo cac tieu chuan hien hanh. Neu khong co thang du nay, gia VCM hien tai co the cao hon it nhat 10 đo la/tCO2e.


Tham khao = Nguon =
IPCC TAR WG3 (2001), Metz, B.; Davidson, O.; Swart, R.; Pan, J.; va đong nghiep (bien tap), Climate Change 2001: Mitigation, Contribution of Working Group III to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-80769-2, Ban goc luu tru 27 thang 2 2017{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: ten so: danh sach tac gia (lien ket) (pb: 0-521-01502-2).
State and Trends of Carbon Pricing 2022. World Bank. 2022. doi:10.1596/978-1-4648-1895-0 (khong hoat đong 1 November 2024). hdl:10986/37455. ISBN 9781464818950. Truy cap ngay 24 thang 3 nam 2023.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: DOI khong hoat đong tinh đen thang 11 2024 (lien ket)


Lien ket ngoai Dong thoi gian cua bu tru carbon tu Carbon Brief