He mien dich la he thong bao ve vat chu gom nhieu cau truc va qua trinh sinh hoc cua co the nham bao ve chong lai benh tat. Đe đuoc coi la hoat đong binh thuong, he thong mien dich phai phat hien đuoc rat nhieu yeu to, goi la mam benh, co the la tu virus đen ky sinh trung, va phai phan biet chung voi nhung mo khoe manh cua co the. O nhieu loai, he thong mien dich co the đuoc phan thanh cac he thong nho hon, chang han nhu he thong mien dich tu nhien voi he thong mien dich thu đuoc, hoac mien dich the dich va mien dich qua trung gian te bao. O nguoi, hang rao mau–nao, hang rao mau–dich nao tuy va cac hang rao chat long–nao tuong tu tach biet he thong mien dich binh thuong voi he thong mien dich nao, von chuyen bao ve nao.
Cac mam benh co the nhanh chong tien hoa va thich nghi, va do đo co the tranh bi phat hien va khong bi vo hieu hoa boi he thong mien dich; tuy nhien, nhieu co che phong thu cung đa tien hoa đe nhan dien va trung hoa mam benh. Ngay ca cac sinh vat đon bao đon gian nhu vi khuan cung co he thong mien dich tho so duoi dang cac enzym bao ve (o đay la enzym gioi han) đe chong lai cac benh do the thuc khuan. Mot so co che mien dich co ban khac đa phat trien trong cac loai sinh vat nhan chuan co đai va van con trong hau due hien đai cua chung, nhu o thuc vat va đong vat khong xuong song. Cac co che nay bao gom thuc bao, cac peptide khang khuan đuoc goi la defensin, va he thong bo the. Cac đong vat co quai ham, bao gom ca con nguoi, con co co che phong ve tinh vi hon, bao gom kha nang thich ung theo thoi gian đe nhan ra cac mam benh cu the hieu qua hon. Mien dich thich ung (hoac mien dich thu đuoc) hinh thanh tri nho mien dich sau lan gap ban đau đoi voi mot mam benh cu the, dan đen đap ung tang cuong cho cac lan cham tran sau nay voi cung mam benh đo. Qua trinh mien dich thu đuoc nay la co so tiem chung.
Roi loan he thong mien dich co the dan đen benh tu mien, benh viem va ung thu. Suy giam mien dich la khi he mien dich it hoat đong hon binh thuong, dan đen cac benh nhiem trung tai phat va đe doa đen mang song. O nguoi, suy giam mien dich co the la ket qua cua mot can benh di truyen nhu suy giam mien dich ket hop cap, cac benh lien quan đen HIV/AIDS, hoac su dung thuoc uc che mien dich. Nguoc lai, benh tu mien la ket qua khi he thong mien dich hoat đong qua muc nen tan cong chinh cac mo binh thuong nhu the la sinh vat ngoai lai. Cac benh tu mien thuong gap bao gom viem tuyen giap Hashimoto, viem khop dang thap, benh đai thao đuong type 1, va lupus ban đo he thong. Mien dich hoc la mon hoc nghien cuu cua tat ca cac khia canh cua he thong mien dich.


Lich su mien dich hoc Mien dich hoc la mot nganh khoa hoc tim hieu thanh phan va chuc nang cua he mien dich. Mon hoc nay xuat phat tu nhung nghien cuu y duoc ban đau ve nguyen nhan gay mien nhiem đoi voi benh tat. Mien dich đuoc đe cap đen som nhat la trong tran đai dich o Athens nam 430 TCN. Nha y hoc Thucydides đa đe y rang: nhung nguoi đa hoi phuc tu mot đot benh truoc đo co the giam sat nguoi đang benh ma khong bi benh lai lan thu hai. Vao the ky 18, Pierre-Louis Moreau de Maupertuis thuc hien thi nghiem voi noc đoc bo cap va quan sat thay rang mot so con cho va chuot đa đuoc mien nhiem voi noc đoc nay. Quan sat nay va cac quan sat khac ve kha nang mien dich đa đuoc Louis Pasteur khai thac trong qua trinh tiem vaccine va đe xuat ly thuyet mam benh vi sinh. Ly thuyet cua Pasteur đa truc tiep phan đoi cac hoc thuyet đuong thoi ve benh tat, chang han nhu hoc thuyet miasma-noi rang benh tat gay ra do "hac khi". Chi đen nam 1891, voi nhung bang chung đuoc đua ra boi Robert Koch (đuoc trao giai Nobel nam 1905) cac vi sinh vat đa đuoc khang đinh chinh la nguyen nhan gay benh truyen nhiem. Virus đa đuoc xac đinh cung la mam benh cho con nguoi vao nam 1901, khi Walter Reed phat hien ra virus sot vang.
Mien dich hoc đa co mot buoc tien lon vao cuoi the ky 19 đo la nho su phat trien nhanh chong trong nghien cuu ve mien dich the dich va mien dich te bao. Đac biet quan trong la cong trinh cua Paul Ehrlich, nguoi đa đe xuat ly thuyet chuoi phu phan tu (side-chain) đe giai thich tinh đac hieu cua phan ung khang nguyen-khang the; nhung đong gop cua ong cho su hieu biet ve mien dich the dich đa đuoc ghi nhan boi giai thuong Nobel nam 1908, cung voi nguoi đe xuat mien dich qua trung gian te bao, Elie Metchnikoff.


Cac lop bao ve He mien dich bao ve cac sinh vat khoi bi nhiem trung voi cac lop phong thu ngay cang đac hieu. Noi mot cach đon gian, cac hang rao vat ly ngan ngua cac mam benh nhu vi khuan va virus xam nhap vao co the. Neu mot mam benh vuot qua hang rao nay, he thong mien dich bam sinh se tao đap ung tuc thoi, nhung khong đac hieu. He mien dich bam sinh đuoc tim thay o tat ca cac loai thuc vat va đong vat. Neu cac mam benh thoat đuoc mien dich bam sinh, thi đong vat co xuong song con co lop bao ve thu hai la he thong mien dich thu đuoc, đuoc kich hoat boi he mien dich bam sinh. Luc nay, he thong mien dich se thich ung cac đap ung cua no trong suot thoi gian nhiem trung đe cai thien kha nang nhan dien mam benh. Su đap ung đuoc cai thien nay se đuoc giu lai ca sau khi mam benh đa đuoc loai bo, duoi dang tri nho mien dich, va cho phep he mien dich thu đuoc phat đong cac cuoc tan cong nhanh va manh me hon neu gap lai mam benh nay.


 So sanh he mien dich bam sinh va thu đuoc  Ca mien dich bam sinh va thu đuoc đeu phu thuoc vao kha nang cua he thong mien dich đe phan biet giua cac phan tu cua ban than va khong cua ban than. Trong mien dich hoc, cac phan tu cua ban than la nhung thanh phan cua co the va co the phan biet voi phan tu ngoai lai boi he thong mien dich. Nguoc lai, cac phan tu khong cua ban than la cac phan tu ngoai lai. Mot loai cac phan tu ngoai lai nhu the đuoc goi la khang nguyen va đuoc đinh nghia la cac chat gan voi cac thu the mien dich đac hieu va kich hoat đap ung mien dich.


Mien dich bam sinh Cac vi sinh vat hoac đoc to sau khi xam nhap thanh cong se phai đoi mat voi cac te bao va co che cua he mien dich bam sinh. Đap ung bam sinh thuong đuoc kich hoat khi cac vi khuan đuoc xac đinh boi cac thu the nhan dang, nhan biet cac thanh phan đuoc giau trong cac nhom vi sinh vat hoac trong mot truong hop khac la khi cac te bao bi ton thuong, hu hai hoac stress se gui tin hieu bao đong, ma đa so (khong phai tat ca) đuoc nhan dang boi cung thu the nhan biet cac mam benh. He thong mien dich bam sinh thi khong đac hieu, co nghia la nhung he thong nay phan ung voi tat ca mam benh theo mot cach giong nhau. He thong nay cung khong tao ra mien dich lau dai đoi voi mam benh. He thong mien dich bam sinh la he thong chu yeu bao ve vat chu o hau het cac sinh vat.


= Cac hang rao be mat =
Mot so hang rao bao ve sinh vat khoi bi nhiem trung, bao gom cac hang rao co hoc, hoa hoc va sinh hoc. Lop vo sap phu ngoai o hau het cac loai la, bo xuong ngoai cua con trung, vo va mang ngoai cua trung, hoac da la nhung vi du ve cac hang rao co hoc, chung la tuyen bao ve đau tien đe phong ngua nhiem trung. Tuy nhien, vi cac sinh vat khong the đuoc bao phu va tach biet hoan toan voi moi truong song, chung cung co cac he thong khac hoat đong đe bao ve cac phan ho cua co the (nhu phoi, ruot, va đuong sinh duc). O đuong phoi, co che ho va hat hoi tong khu mam benh va cac chat gay kho chiu khac ra khoi đuong ho hap. Chay nuoc mat va bai tiet nuoc tieu cung la co che đay cac mam benh ra ngoai, trong khi dich nhay tiet ra do đuong ho hap va đuong tieu hoa giup "bay" va ngan vi sinh vat xam nhap.
Hang rao hoa hoc cung bao ve chong lai nhiem trung. Da va đuong ho hap tiet ra cac chat khang khuan nhu peptide β. Enzyme nhu lysozyme va phospholipase A2 trong nuoc bot, nuoc mat va sua me cung la cac chat khang khuan. Chat nhay am đao cung la mot hang rao hoa hoc cung voi kinh nguyet, vi chat nhay hoi acid giup han che vi sinh vat. Trong khi đo, tinh dich co chua defensin va kem đe diet cac mam benh. Trong da day, acid da day va protease đong vai tro nhu buc tuong hoa hoc manh me giup ngan cac mam benh tien vao.
O đuong sinh duc va đuong tieu hoa, nhung vi khuan song hoi sinh đong vai tro nhu cac hang rao sinh hoc bang cach canh tranh voi vi khuan gay benh o mat dinh duong va noi o, va trong mot so truong hop la bang cach thay đoi đieu kien moi truong cua chung, nhu pH hoac sat tu do Ket qua cua moi quan he cong sinh (hoac hoi sinh) giua nhung loi khuan nay voi he thong mien dich la cac mam benh se rat kho đe đat đu so luong dan đen gay benh (do bi canh tranh manh me). Tuy nhien, vi hau het cac khang sinh khong đac hieu nham toi vi khuan ma khong anh huong đen nam, thuoc khang sinh đuong uong co the dan đen su phat trien qua muc cua nam va gay ra cac benh nhu candida am đao (benh do nam). Co nhieu bang chung cho thay viec đua them nhung vi sinh vat probiodic, vi du nhu dong thuan cua loi khuan Lactobacillus thuong thay trong sua chua khong đuoc khu trung Pasteur, giup khoi phuc lai su can bang tot giua cac quan the vi sinh vat trong nhiem khuan đuong ruot o tre em va cung la nhung du lieu ban đau khuyen khich cac nghien cuu ve vi khuan viem vi truong, benh viem ruot, nhiem trung đuong tieu va nhiem trung hau phau.


= Viem =

Viem la mot trong nhung đap ung đau tien cua he mien dich đoi voi nhiem trung. Cac trieu chung viem đien hinh la đo, sung, nong, va đau, đo la do su gia tang luu luong mau vao mo. Viem đuoc bieu hien boi cac phan tu tin hieu eicosanoid va cac protein nho cytokine, do cac te bao bi thuong hoac nhiem khuan tiet ra. Eicosanoid bao gom prostaglandin gay ra sot va su gian cac mach mau tao nen chung viem, va leukotriene thu hut mot so te bao mau trang nhat đinh (bach cau). Cac cytokine thong thuong bao gom: interleukin chiu trach nhiem truyen tin giua cac te bao bach cau; chemokine thuc đay huong hoa; va interferon co tac dung chong virus, chang han nhu tat tong hop protein trong te bao chu. Cac nhan to sinh truong va cac yeu to đoc te bao cung co the đuoc giai phong. Cac cytokine nay va cac hoa chat khac giup huy đong te bao mien dich vao vi tri nhiem trung va cung thuc đay viec chua lanh cac mo bi ton thuong sau khi loai bo cac mam benh.


= He thong bo the =

Co the coi he thong bo the la mot "dong thac" sinh hoa tan cong be mat cua cac te bao ngoai lai. He thong nay gom hon 20 protein khac nhau va ten goi "bo the" xuat phat tu kha nang "bo sung" cho viec tieu diet cac mam benh bang khang the. Bo the la thanh phan the dich (luu hanh trong mau) chinh cua đap ung mien dich bam sinh. He thong bo the đuoc tim thay o nhieu loai, bao gom ca cac loai khong phai la đong vat co vu nhu thuc vat, ca, va mot so đong vat khong xuong song.
O nguoi, phan ung bo the đuoc kich hoat bang cach gan ket bo the vao cac khang the đang gan đac hieu voi nhung vi sinh vat la hoac bo the se gan vao đuoi carbohydrate tren be mat mam benh. Tin hieu nhan biet nay gay nen phan ung tieu diet nhanh chong. Toc đo phan ung nhanh la ket qua cua su khuech đai tin hieu xay ra do khoi đong chuoi phan tach tuan tu cua cac protein bo the, con đuoc goi la protease (thuy phan protein). Sau khi bo the đau tien gan voi vi khuan, hoat tinh protease cua no đuoc kich hoat, tu đo kich hoat protease cua cac bo the tiep theo, va cu nhu vay. Đieu nay tao ra mot dong thac khuech đai tin hieu ban đau bang đieu hoa nguoc duong tinh đuoc kiem soat. Qua trinh nay cuoi cung se tao nen cac chuoi peptide giup thu hut cac te bao mien dich, tang tinh tham cua mach mau, va opsonin hoa mam benh, va đanh dau chung đe pha huy. "Dong thac" bo the cung co the giet chet te bao ngoai lai truc tiep bang cach pha vo mang sinh chat cua chung.


= Hang rao cua te bao =

Bach cau (te bao mau trang) hoat đong giong nhu cac sinh vat đon bao đoc lap va la tro thu đac luc cua he mien dich bam sinh. Cac bach cau bam sinh bao gom cac te bao thuc bao (gom đai thuc bao, bach cau trung tinh va cac te bao nhieu nhanh), cac te bao lympho bam sinh, cac te bao phi-duong bao, bach cau ua acid, bach cau ua base, va cac te bao giet tu nhien. Cac te bao nay xac đinh va loai bo mam benh bang cach tan cong cac mam benh lon hon qua tiep xuc, hoac bang cach thuc bao va sau đo giet chet cac vi sinh vat. Cac te bao bam sinh cung la trung gian quan trong trong su phat trien cua co quan bach huyet va kich hoat he thong mien dich thu đuoc.
Thuc bao la mot khia canh quan trong cua mien dich bam sinh cap te bao va đuoc thuc hien boi cac te bao đuoc goi la te bao thuc bao (phagocyte). Cac te bao nay se thuc bao, hay noi đon gian hon la "nuot" mam benh hoac cac hat. Te bao thuc bao thuong đi tuan trong co the tim kiem mam benh, nhung co the đuoc goi đen cac vi tri cu the bang cac cytokine. Mot khi mam benh đa bi "nuot" boi mot te bao thuc bao, no se bi mac ket trong mot tui bao noi bao goi la phagosome, sau đo tui nay se ket hop voi mot tui khac goi la lysosome đe tao thanh mot phagolysosome. Mam benh sau đo bi tieu diet boi hoat đong cua cac enzyme tieu hoa hoac sau mot đot bung no ho hap khi bi phong thich cac goc tu do co hai vao trong phagolysosome. Thuc bao đuoc tien hoa nhu mot phuong tien đe thu thap cac chat dinh duong ("thuc" la an), nhung vai tro nay đa đuoc mo rong trong cac te bao thuc bao đe co the nuot cac mam benh nhu mot co che bao ve. Thuc bao co the đai dien cho hinh thuc bao ve vat chu lau đoi nhat, vi cac te bao thuc bao đa đuoc tim thay tren ca đong vat co xuong song va đong vat khong xuong song.
Bach cau trung tinh va đai thuc bao la nhung te bao thuc bao chu du khap co the truy đuoi mam benh xam nhap. Bach cau trung tinh hay thuong đuoc tim thay trong mau va la dang pho bien nhat cua te bao thuc bao, binh thuong chiem tu 50% đen 60% tong so bach cau cua dich tuan hoan. Trong giai đoan cap tinh cua viem, đac biet la do nhiem khuan, bach cau trung tinh se di chuyen đen cho viem trong mot qua trinh goi la huong hoa, va thuong la cac te bao đau tien đen "hien truong" nhiem trung. Cac đai thuc bao la cac te bao đa nang nam trong cac mo va san xuat ra mot loat cac chat gom: enzyme, bo the va cac cytokine, chung cung co the hoat đong nhu nhung "may don rac" đe loai bo cac te bao khong con chuc nang va cac manh te bao khac, va ca cac te bao đang trinh dien khang nguyen kich hoat he thong mien dich thu đuoc.
Cac te bao tua (hay te bao nhieu nhanh, te bao hinh cay) la nhung te bao thuc bao hay tiep xuc voi moi truong ben ngoai; do đo chung nam chu yeu o da, mui, phoi, da day va ruot. Cac te bao nay đuoc đat ten theo su giong nhau cua chung voi cac te bao nhieu nhanh tren than kinh, vi ca hai đeu co nhieu "gai" tua tua, nhung cac te bao nhieu nhanh o đay tat nhien la khong lien quan gi đen he than kinh. Cac te bao nhieu nhanh phuc vu nhu mot lien ket giua cac mo co the va cac he thong mien dich bam sinh va thu đuoc, vi chung co khang nguyen đoi voi te bao T, mot trong nhung loai te bao chu chot cua he mien dich thu đuoc.
Cac duong bao hay te bao phi nam o trong mo lien ket va niem mac, va đieu chinh phan ung viem. Chung thuong lien quan đen di ung va soc phan ve. Bach cau ua kiem va bach cau ua acid co lien quan đen bach cau trung tinh. Chung tiet ra cac chat trung gian hoa hoc co lien quan đen viec phong ve ky sinh trung va đong mot vai tro trong cac phan ung di ung, nhu hen suyen. Cac te bao giet tu nhien la cac bach cau tan cong va pha huy te bao khoi u, hoac cac te bao đa bi nhiem virus.


= Cac te bao giet tu nhien =

Cac te bao giet tu nhien, con goi la cac te bao NK, la cac te bao lympho trong he mien dich bam sinh. Te bao NK khong truc tiep tan cong cac vi khuan xam nhap. Thay vao đo, cac te bao NK tieu huy cac te bao chu bi "hong", vi du nhu cac te bao khoi u hoac cac te bao bi nhiem virus, NK nhan ra cac te bao nhu vay do chung co mot tinh trang goi la "mat ban than." (missing self). Thuat ngu nay mo ta cac te bao voi rat it dau chuan (thu the) be mat te bao goi la MHC I (phuc hop phu hop mo chinh) - tinh trang nay co the phat sinh khi te bao chu nhiem virus. Te bao nay đuoc đat ten la "giet tu nhien" vi no khong can đuoc hoat hoa ban đau đe giet cac te bao "mat ban than". Trong rat nhieu nam, ta khong ro cac te bao NK đa nhan ra te bao khoi u va ung thu nhu the nao. Bay gio nguoi ta biet rang "lop phu" MHC tren be mat cua nhung te bao nay đa bi thay đoi va cac te bao NK tro nen hoat hoa thong qua viec nhan ra "mat ban than". Cac te bao co the binh thuong khong đuoc nhan dien va tan cong boi cac te bao NK vi chung the hien cac khang nguyen MHC con nguyen ven. Nhung khang nguyen MHC nay đuoc nhan dien boi cac thu the khang the te bao giet (killer cell immunoglobulin receptors viet tat la KIR), nhan dien nay se kim ham cac te bao NK khoi giet chinh cac te bao khoe manh.


Mien dich thu đuoc He mien dich thu đuoc (con goi la mien dich tap nhiem) đa phat trien som o đong vat co xuong song va cho phep co mot đap ung mien dich manh hon cung nhu co mot tri nho mien dich, noi ma moi mam benh đuoc "ghi nho" bang mot "dau an" khang nguyen đac thu . Đap ung mien dich thu đuoc la đac hieu voi tung khang nguyen va đoi hoi su nhan dien cac khang nguyen "khong cua ban than" cu the trong mot qua trinh đuoc goi la trinh dien khang nguyen. Tinh đac hieu cua khang nguyen cho phep tao ra cac phan ung đuoc đieu chinh cho tung mam benh cu the hoac cac te bao nhiem mam benh. Nhung phan ung vo cung phu hop nay đuoc luu lai trong co the bang cac te bao nho. Neu mam benh lay nhiem vao co the nhieu lan, nhung te bao nho cu the nay se đuoc su dung đe nhanh chong loai bo no.


= Cac te bao lympho =
Cac te bao cua he mien dich thu đuoc la cac loai bach cau đac biet, goi la te bao lympho. Te bao B va te bao T la nhung loai chinh cua te bao lympho va đeu đuoc bat nguon tu cac te bao goc tao mau trong tuy xuong. Cac te bao B tham gia vao phan ung mien dich the dich, trong khi cac te bao T tham gia phan ung mien dich qua trung gian te bao.
Ca hai te bao B va te bao T mang cac phan tu thu the nhan ra cac muc tieu cu the. Cac te bao T nhan dien đuoc mot muc tieu "khong cua ban than", vi du nhu mot mam benh, chi sau khi cac khang nguyen (nhung manh nho cua mam benh) đuoc xu ly va trinh dien ket hop voi mot thu the "cua ban than" goi la phan tu phuc hop phu hop mo chinh (MHC). Co hai loai phu chinh cua te bao T: te bao T đoc con goi la T giet va te bao T ho tro. Ngoai ra con co cac te bao T đieu hoa co vai tro trong tinh chinh cac đap ung mien dich. Cac te bao T đoc chi nhan biet cac khang nguyen ket hop voi cac phan tu MHC lop I, trong khi cac te bao T ho tro va cac te bao T đieu hoa chi nhan ra cac khang nguyen ket hop voi cac phan tu MHC lop II. Hai co che trinh dien khang nguyen phan anh cac vai tro khac nhau cua hai loai te bao T. Con co co che thu ba, danh cho mot phan nho cac te bao T γδ (đoc la T gamma delta) la nhan dien cac khang nguyen nguyen ven ma khong can gan voi thu the MHC. Cac te bao T luong duong tinh (double-positive) bieu hien nhieu loai khang nguyen cua co the khac nhau trong tuyen uc, va nhan đay cung noi rang, iod rat can cho su truong thanh va hoat đong cua te bao T trong tuyen uc.
Nguoc lai, thu the đac hieu khang nguyen te bao B la mot phan tu khang the tren be mat te bao B va nhan biet đuoc mam benh hoan chinh ma khong can phai xu ly va trinh dien khang nguyen. Moi dong te bao B bieu hien mot khang the khac nhau, do đo, bo hoan chinh thu the khang nguyen te bao B đai dien cho tat ca cac khang the ma co the co the san xuat.


 Te bao T đoc  Te bao T đoc (hay T giet) la mot nhom nho cac te bao T tieu diet cac te bao bi nhiem virus (va cac mam benh khac), hoac te bao bi hu hong hoac khong con chuc nang. Giong nhu cac te bao B, moi loai te bao T nhan ra mot khang nguyen khac nhau. Cac te bao T đoc đuoc kich hoat khi thu the te bao T cua chung (T-cell receptor viet tat la TCR) gan voi khang nguyen cu the trong mot phuc hop voi thu the MHC lop I cua te bao khac. Su nhan dien cua MHC nay: phuc hop khang nguyen con đuoc ho tro boi mot đong thu the tren te bao T, đuoc goi la CD8. Sau đo, te bao T di chuyen khap co the đe tim cac te bao mang cac thu the MHC I trinh dien khang nguyen nay. Khi mot te bao T đuoc hoat hoa tiep xuc voi cac te bao nhu vay, no se phong ra cac chat đoc te bao (cytotoxin), vi du nhu perforin, tao thanh cac lo tren mang te bao cua cac te bao đich, cho phep cac ion, nuoc va cac chat đoc tran vao. Su xam nhap cua mot đoc to khac goi la granulysin (mot protease) khien cho te bao đich phai trai qua qua trinh tu chet theo chuong trinh. Viec giet te bao chu boi te bao T la đac biet quan trong trong viec ngan ngua su nhan len cua virus. Viec kich hoat te bao T đuoc kiem soat chat che va thuong đoi hoi mot tin hieu kich hoat MHC / khang nguyen rat manh hoac cac tin hieu kich hoat bo sung đuoc cung cap boi cac te bao T ho tro.


 Te bao T ho tro  Cac te bao T ho tro giup đieu chinh ca đap ung mien dich bam sinh va thu đuoc va giup xac đinh phan ung mien dich nao ma co the tao ra đoi voi mot mam benh cu the. Cac te bao nay khong co hoat đong gay đoc te bao va khong giet cac te bao bi nhiem cung khong tieu diet mam benh mot cach truc tiep. Thay vao đo, no kiem soat phan ung mien dich bang cach "chi đao" cac te bao khac đe thuc hien cac nhiem vu tren.
Cac te bao T ho tro bieu hien cac thu the te bao T (TCR) nhan dien khang nguyen đang gan voi phan tu MHC lop II. Phuc hop MHC-khang nguyen: cung đuoc nhan dien boi đong thu the CD4 cua te bao ho tro, huy đong cac cac phan tu ben trong te bao T (vi du, Lck-lymphocyte-specific protein tyrosine kinase), voi nhiem vu kich hoat te bao T. Cac te bao T ho tro co mot tuong tac yeu hon voi phuc hop khang nguyen MHC neu so sanh voi cac te bao T đoc, co nghia la: phai nhieu thu the (khoang 200-300) tren te bao T ho tro gan voi mot MHC-khang nguyen moi kich hoat te bao T ho tro, trong khi cac te bao T đoc co the đuoc kich hoat chi bang 1 thu the gan mot phan tu MHC-khang nguyen duy nhat. Kich hoat te bao T ho tro con đoi hoi thoi gian tuong tac dai hon voi te bao trinh dien khang nguyen. Viec kich hoat te bao T ho tro lam no phong thich cac cytokine anh huong đen hoat đong cua nhieu loai te bao. Cac tin hieu Cytokine đuoc tao ra boi cac te bao T ho tro lam tang chuc nang diet vi khuan cua cac đai thuc bao va hoat đong cua cac te bao T đoc.  Ngoai ra, kich hoat te bao T ho tro gay ra su tang len cua cac phan tu bieu hien tren be mat cua te bao T, nhu phoi tu CD40 (con goi la CD154), cung cap cac tin hieu kich thich đac biet đe kich hoat cac te bao B tao khang the.


 Te bao T Gamma delta  Cac te bao T Gamma delta (hay T γδ) co mot thu the te bao T thay the la đoi nghich so voi cac te bao T CD4+ va CD8 + (αβ) T va chia se cac đac tinh cua te bao T ho tro, te bao T đoc T va te bao NK. Cac đieu kien tao đap ung tu cac te bao T γδ khong đuoc hieu đay đu. Giong nhu mot phan nho cac te bao T "khac thuong", T gamma delta mang mot so TCR bat bien, chang han nhu thu the CD1d uc che cac te bao giet tu nhien, cac te bao T γδ nam o ranh gioi mien dich bam sinh va thu đuoc. Mot mat, cac te bao T γδ la mot thanh phan cua mien dich thu đuoc do chung sap xep lai gen TCR đe tao ra su đa dang thu the va cung co the phat trien kieu hinh tri nho mien dich. Mat khac, mot so tap con khac nhau cua no lai la mot phan cua he thong mien dich bam sinh, vi cac thu the uc che TCR hay thu the NK co the đuoc su dung nhu cac thu the nhan dang khuon mau (Pattern recognition receptor viet tat la PRR). Vi du, mot luong lon cac te bao T Vγ9/Vδ2 nguoi se đap ung trong vong vai gio voi cac khang nguyen khong phai peptide đuoc tao ra boi cac vi khuan, va cac te bao T Vδ1+ bi uc che rat cao trong đap ung bieu mo voi te bao bieu mo bi stress.


 Te bao lympho B va khang the  Mot te bao B xac đinh cac mam benh khi cac khang the tren be mat cua no lien ket voi mot khang nguyen ngoai lai đac hieu. Phuc he khang nguyen/khang the nay đuoc lay boi te bao B va đuoc xu ly bang phan giai protein thanh cac peptide. Te bao B sau đo se trinh dien cac peptide khang nguyen nay tren cac phan tu MHC lop II. Phuc hop MHC-khang nguyen thu hut mot te bao T ho tro đen ket hop, giai phong lymphokine va hoat hoa te bao B. Khi te bao B đuoc hoat hoa, chung bat đau phan chia va tao ra cac tuong bao. Nhung tuong bao nay se sinh ra hang trieu ban sao cua khang the nhan dien khang nguyen nay. Nhung khang the nay luu thong trong huyet tuong va bach huyet, ket hop voi cac mam benh bieu hien khang nguyen va đanh dau chung đe pha huy boi bo the hoac cho chung bi tieu huy boi cac te bao thuc bao. Cac khang the cung co the trung hoa cac mam benh truc tiep bang cach lien ket voi cac đoc to cua vi khuan hoac can thiep vao cac thu the ma virus va vi khuan su dung đe gay nhiem cac te bao.


 Cac bien the he mien dich thu đuoc  Su tien hoa cua he thong mien dich thu đuoc xay ra trong to tien cua đong vat co quai ham. Rat nhieu phan tu co ban cua he thong mien dich thu đuoc (vi du, globulin mien dich va cac thu the te bao T) chi ton tai trong đong vat co quai ham. Tuy nhien, mot phan tu nguon goc lympho khac biet đa đuoc phat hien trong "đong vat khong co quai ham" nguyen thuy, vi du nhu o ca mut đa. Nhung đong vat nay co mot mang lon cac phan tu goi la thu the te bao lympho bien đoi (variable lymphocyte receptors hay VLR), giong nhu cac thu the khang nguyen cua đong vat co quai ham, đuoc san xuat tu chi mot hoac hai gen. Cac phan tu nay đuoc cho la gan ket cac khang nguyen gay benh theo cach tuong tu voi cac khang the va voi cung muc đo đac hieu.


= Tri nho mien dich =
Khi cac te bao B va te bao T đuoc kich hoat va bat đau nhan len, mot so te bao con cua chung se tro thanh cac te bao nho ton tai rat lau. Trong suot cuoc đoi cua mot con vat, cac te bao nho se "ghi nho" tung mam benh cu the gap phai va co the khoi đong mot đap ung manh me neu mam benh đuoc gap lai. Đieu nay chinh la "thu đuoc" (trong tu mien dich thu đuoc - acquired immunity) boi vi no xay ra trong suot cuoc đoi cua mot ca the,  "gap" va "nho" rat nhieu mam benh gap phai va chuan bi he mien dich cho nhung thach thuc trong tuong lai. Tri nho mien dich co the o dang tri nho thu đong ngan han hoac tri nho chu đong dai han.


 Tri nho thu đong  Tre so sinh chua tung bi nhiem truoc đo voi vi khuan nhung lai đac biet de bi phoi nhiem. Vi vay, mot so hang rao bao ve thu đong đuoc cung cap boi nguoi me đe giup con tranh nhiem khuan. Trong thoi ky mang thai, mot loai khang the đac biet, đuoc goi la IgG, đuoc van chuyen tu me sang con truc tiep qua nhau thai, do đo, đua tre co khang the cao ngay ca vua moi sinh, voi cung mot pho khang nguyen đac hieu nhu me cua chung. Sua me cung chua cac khang the đuoc chuyen vao ruot cua tre so sinh va bao ve khoi nhiem khuan cho đen khi tre so sinh co the tong hop cac khang the rieng cua minh. Đay la mien dich thu đong boi vi thai nhi khong thuc su tao ra bat ky te bao nho hoac khang the nao, chung chi muon tu me. Su mien dich thu đong nay thuong la ngan han, chi keo dai tu vai ngay đen vai thang. Trong y hoc, kha nang mien dich thu đong bao ve cung co the đuoc truyen nhan tao tu nguoi nay sang nguoi khac qua truyen huyet thanh giau khang the.


 Tri nho chu đong va tiem chung  Tri nho chu đong dai han thu đuoc sau nhiem trung la do hoat hoa cac te bao B va T, đan đen tao cac te bao nho. Hoat đong mien dich cung co the đuoc tao ra mot cach nhan tao, thong qua tiem chung. Tiem vaccine la đua khang nguyen tu mam benh đe kich thich he mien dich va phat trien mien dich đac hieu chong lai mam benh ma khong gay ra benh lien quan đen mam benh đo, chang han tiem vaccine cum khong lam ta bi cum. Su kich thich nhan tao nay la thanh cong vi no khai thac tinh đac hieu tu nhien cua he thong mien dich, cung nhu cam ung he mien dich hoat đong dua tren nhung co che cua no. Benh truyen nhiem van la mot trong nhung nguyen nhan gay tu vong hang đau trong quan the con nguoi, vi vay, co the noi, tiem vaccine đai dien cho su đieu khien he thong mien dich hieu qua nhat cua ma nhan loai tung phat trien.
Hau het cac loai vaccine virus dung cac virus đa bi vo hieu hoa, trong khi nhieu vaccine vi khuan dua tren thanh phan te bao nho cua vi khuan, bao gom cac thanh phan đoc hai đa bi vo hieu hoa.  Vi nhieu loai khang nguyen co nguon goc tu vaccine"'khong chua te bao" la khong đu manh đe gay ra đap ung thu đuoc, do vay hau het cac vaccine vi khuan đeu đuoc cung cap them cac chat bo tro đe kich hoat te bao trinh dien khang nguyen cua he thong mien dich bam sinh va toi đa hoa tinh mien dich.


Roi loan mien dich o nguoi He mien dich la mot cau truc vo cung hieu qua ket hop tinh đac hieu, tinh thich ung va loi dung cac đac tinh nham tang tinh mien dich. Tuy nhien, he thong phong thu nay van xay ra nhung sai hong, ta co the chia vao ba pham tru chinh: suy giam mien dich, benh tu mien, va cac đap ung qua man.


= Suy giam mien dich =

Suy giam mien dich xay ra khi mot hoac nhieu thanh phan cua he mien dich khong hoat đong. Kha nang đap ung cua cac he mien dich chong lai mam benh la thap hon o ca nguoi tre va nguoi cao tuoi, va đap ung mien dich bat đau suy giam tu khoang 50 tuoi do lao hoa mien dich tu nhien.  O cac nuoc phat trien, beo phi, nghien ruou, va su dung ma tuy la nhung nguyen nhan pho bien dan đen chuc nang mien dich kem. Tuy nhien, suy dinh duong lai la nguyen nhan pho bien nhat cua suy giam mien dich o cac nuoc đang phat trien. Thuc an thieu chat đam co lien quan đen mien dich qua trung gian qua te bao, bo the, chuc nang thuc bao, nong đo khang the IgA, va san xuat cytokine. Ngoai ra, su mat tuyen uc luc tre do đot bien di truyen hoac cat bo phau thuat cung dan đen suy giam mien dich tram trong va de bi nhiem trung.
Suy giam mien dich cung co the đuoc di truyen thua ke (inheritance-phan biet voi genetic). Benh u hat man tinh, benh ma thuc bao giam kha nang tieu diet cac mam benh, la mot vi du ve su suy giam mien dich do di truyen, hay suy giam mien dich bam sinh. AIDS va mot so loai ung thu gay ra tinh trang suy giam mien dich thu đuoc.


= Benh tu mien =

Đap ung mien dich qua muc lai la thai cuc con lai cua roi loan chuc nang mien dich, đac biet la cac benh tu mien. Luc nay, he thong mien dich khong the phan biet chinh xac giua "cua ban than" va "khong cua ban than", va tu tan cong mot phan cua chinh co the. Trong đieu kien binh thuong, nhieu te bao T va khang the phan ung voi cac peptide cua co the . Mot trong nhung chuc nang cua viec biet hoa cac te bao mien dich (o tuyen uc va tuy xuong) la đua cac lymphocyte non voi cac khang nguyen đuoc tao ra trong co the va se loai bo cac te bao nhan ra cac khang nguyen cua chinh ban than, nham han che benh tu mien.


= Đap ung qua man =
Đap ung qua man la mot đap ung mien dich ma gay ton thuong cac mo cua co the. Chung đuoc chia thanh bon loai (tu I - IV) dua tren cac co che lien quan va thoi gian đap ung qua man. Qua man loai I la phan ung tuc thoi con goi la phan ve, thuong lien quan đen di ung. Cac trieu chung co the tu kho chiu nhe cho đen tu vong. Qua man loai I do trung gian la khang the IgE, lam cac te bao phi va bach cau trung tinh giai phong hat khi đuoc lien ket ngang voi khang nguyen. Qua man loai II xay ra khi cac khang the gan ket voi khang nguyen tren chinh te bao cua benh nhan, đanh dau chung đe tieu huy. No cung đuoc goi la qua man phu thuoc khang the (hoac qua man gay đoc te bao), va do trung gian boi cac khang the IgG va IgM.  Cac phuc hop mien dich (lang ket cua cac khang nguyen, cac bo the, va cac khang the IgG va IgM) tich tu trong cac mo khac nhau se kich hoat phan ung qua man loai III.  Qua man loai IV (con goi la qua man qua trung gian te bao hoac hay qua man đinh tre-delayed type hypersensitivity) thuong mat tu ​​hai đen ba ngay đe phat trien. Đap ung loai IV co lien quan đen nhieu benh tu mien va nhiem trung nhung cung co the lien quan đen benh viem da tiep xuc (di ung thuong xuan). Nhung đap ung nay đuoc trung gian boi te bao T, bach cau đon nhan va đai thuc bao.


= Viem tu phat =
Viem la mot trong nhung phan ung đau tien cua he mien dich đoi voi nhiem trung.  Nhung no co the xuat hien ma khong ro nguyen nhan.
Viem đuoc gay ra boi cac eicosanoid va cac cytokine, đuoc cac te bao bi thuong hoac nhiem khuan phong thich. Eicosanoid bao gom prostaglandin gay ra sot va gian mach mau lien quan đen chung viem, va leukotriene thu hut cac bach cau nhat đinh. Cac cytokine thong thuong bao gom interleukin co trach nhiem truyent tin giua cac te bao bach cau; chemokine thuc đay huong hoa; va interferon co tac dung chong virus, chang han nhu ngung tong hop protein trong te bao chu. Cac nhan to sinh truong va cac yeu to đoc te bao cung co the đuoc giai phong. Nhung cytokine nay va cac hoa chat khac tuyen cac te bao mien dich vao vi tri nhiem trung va thuc đay viec chua lanh bat cu mo nao bi ton thuong sau khi tieu diet cac tac nhan gay benh.


Mot so co che khac va tien hoa Co kha nang la mot he mien dich thich ung va nhieu thanh phan ngay nay đa khoi đau o cac đong vat co xuong song đau tien, vi đong vat khong xuong song khong tao ra te bao lympho hoac phan ung the dich dua tren khang the . Tuy nhien, cung co nhieu loai su dung cac co che ma duong nhu la tien than cua cac khia canh nay trong mien dich cua đong vat co xuong song. He mien dich xuat hien ngay ca trong cac hinh thuc cau truc đon gian nhat cua su song, vi du voi vi khuan su dung mot co che bao ve duy nhat, đuoc goi la he thong đieu chinh han che đe tu bao ve minh khoi cac mam benh virus, con goi la thuc khuan the. Sinh vat nhan so cung co kha nang mien dich, thong qua mot he thong su dung cac trinh tu CRISPR đe giu lai cac manh cua bo gen cua thuc khuan the ma no tung tiep xuc voi trong qua khu, cho phep chung ngan chan su nhan len cua virus duoi dang can thiep RNA  Sinh vat nhan so cung con cac co che phong thu khac  Cac yeu to tan cong cua he thong mien dich cung co mat o sinh vat nhan chuan đon bao, nhung cac nghien cuu ve vai tro cua chung trong phong ve con rat han che.
Thu the nhan dang khuon mau (Pattern recognition receptor) la cac protein đuoc su dung boi gan nhu tat ca cac sinh vat đe xac đinh cac phan tu lien quan đen cac mam benh. Cac peptide khang khuan đuoc goi la defensin la thanh phan bao thu trong tien hoa cua đap ung mien dich bam sinh, đuoc tim thay o tat ca cac đong vat va thuc vat va the hien cho dang chinh cua mien dich o đong vat khong xuong song. He thong bo the va thuc bao cung đuoc su dung boi hau het cac dang cua đong vat khong xuong song. Ribonuclease (enzyme se thuy phan RNA) va con đuong can thiep RNA đuoc bao ton tren tat ca cac sinh vat nhan thuc, va đuoc cho la co vai tro trong phan ung mien dich đoi voi virus.
Khong giong nhu đong vat, thuc vat khong co te bao thuc bao, nhung nhieu phan ung mien dich thuc vat lien quan đen tin hieu hoa hoc he thong đuoc gui qua cay. Cac te bao thuc vat rieng biet đap ung voi cac phan tu lien quan đen cac mam benh goi la mo hinh phan tu lien quan đen mam benh (Pathogen-associated molecular pattern viet tat la PAMP). Khi mot phan cua cay bi nhiem benh, cay se đap ung qua man cuc bo, nho đo cac te bao o vi tri nhiem trung bi chet theo chuong trinh nhanh chong đe ngan su lay lan cua benh đen cac bo phan khac cua cay. He thong cam ung khang benh thu đuoc hay SAR (Systemic acquisition resistance) la mot loai phan ung phong ve đuoc su dung boi cac thuc vat lam cho toan bo cay co kha nang chong lai mot tac nhan gay benh đac biet. Cac co che lam tat RNA đac biet quan trong trong phan ung co he thong nay vi chung co the ngan chan su nhan len cua virus.


Mien dich hoc khoi u Mot vai tro quan trong khac cua he thong mien dich la xac đinh va loai bo khoi u. Đay đuoc goi la giam sat mien dich. Cac te bao chuyen dang cua cac khoi u se bieu hien cac khang nguyen khong tim thay tren cac te bao binh thuong. Đoi voi he thong mien dich, cac khang nguyen nay la ngoai lai, su hien dien cua chung lam cac te bao mien dich tan cong cac te bao khoi u chuyen dang. Cac khang nguyen bieu hien boi cac khoi u co nhieu nguon, mot so xuat phat tu cac virus gay ung thu nhu papillomavirus o nguoi, gay ra ung thu co tu cung, trong khi o mot so khac thi do sai khac ve nong đo protein, thuong la te bao khoi u voi nong đo protein cao đot bien. Mot vi du la mot enzyme đuoc goi la tyrosinase (đieu khien tong hop sac to melanin), khi bieu hien o muc cao, se chuyen dang mot so te bao da (vi du nhu te bao hac to) thanh cac khoi u ac tinh (ung thu hac to). Mot nguon tiem nang thu ba cua cac khang nguyen khoi u, la cac protein binh thuong quan trong đieu chinh su tang truong va song sot cua te bao, thuong đot bien thanh cac phan tu gay ra ung thu goi la gen sinh ung thu.
Phan ung chinh cua he thong mien dich đoi voi cac khoi u la tieu huy cac te bao bat thuong bang cach su dung cac te bao T đoc, đoi khi voi su tro giup cua cac te bao T ho tro. Cac khang nguyen khoi u đuoc trinh dien tren cac phan tu MHC I loai tuong tu nhu cac khang nguyen virus. Đieu nay cho phep cac te bao T đoc nhan ra te bao khoi u la bat thuong.  Cac te bao giet tu nhien cung triet ha cac te bao ung thu mot cach tuong tu, đac biet neu cac te bao khoi u co it MHC lop I tren be mat cua chung hon binh thuong; đay la mot hien tuong pho bien voi cac khoi u. Đoi khi cac khang the đuoc tao ra đe chong lai te bao khoi u, cho phep chung pha huy boi he thong bo the.
Co mot đieu rat ro rang, mot so khoi u tron thoat he thong mien dich va tien đen tro thanh benh ung thu. Cac te bao khoi u thuong co mot luong giam cac phan tu MHC lop I tren be mat cua chung, do đo tranh phat hien boi cac te bao T đoc.  Mot so te bao khoi u cung giai phong cac san pham uc che đap ung mien dich; vi du bang cach giai phong cytokine TGF-β, lam uc che hoat đong cua cac đai thuc bao va lymphocyte. Ngoai ra, dung nap mien dich co the phat trien chong lai khang nguyen khoi u, do đo, he thong mien dich khong con tan cong cac te bao khoi u 
Rat nghich ly la, cac đai thuc bao co the thuc đay phat trien khoi u  khi te bao khoi u phat ra cac cytokine thu hut cac đai thuc bao, sau đo tao ra cac cytokine va cac yeu to tang truong nhu yeu to hoai tu khoi u-alpha (TNF-alpha) nuoi duong su phat trien khoi u hoac tang su deo dai cua te bao giong te bao goc Ngoai ra, su ket hop cua giam oxy trong khoi u va cytokine do cac đai thuc bao tao ra lam cho cac te bao khoi u giam san xuat mot protein ngan chan di can va do đo giup phat tan cac te bao ung thu.


Đieu tiet sinh ly va mien dich He mien dich co lien quan mat thiet đen nhieu khia canh cua su đieu tiet sinh ly trong co the. He mien dich cung tuong tac chat che voi cac he thong khac, nhu he noi tiet  va he than kinh.  He mien dich cung đong mot vai tro quan trong trong su phat trien cua phoi thai, cung nhu trong viec sua chua va tai tao mo.


= Hormone =
Hormone co the hoat đong nhu mot bo đieu hoa mien dich, giup thay đoi đo nhay cam cua he mien dich. Vi du, cac hormone sinh duc nu co the su dung nhu cac chat kich thich mien dich cua ca đap ung mien dich thu đuoc  va đap ung mien dich bam sinh.  Mot so benh tu mien nhu lupus ban đo thuong hay gap o phu nu hon, va thuong khoi phat o tuoi day thi. Nguoc lai, cac hormone gioi tinh nam nhu testosterone lai la chat uc che mien dich.  Mot so hormone khac cung co the đieu chinh he mien dich, đac biet la prolactin, hormone tang truong (GH) va vitamin D.


= Vitamin D =
Khi mot te bao T gap mot mam benh ngoai lai, no se mo ra thu the vitamin D (VDR). Đay la tin hieu quan trong cho phep te bao T lien ket voi dang hoat đong cua vitamin D, la hormone steroid calcitriol (1 vitamin D gan 3 nhom hydroxyl). Cac te bao T co quan he gan giong "cong sinh" voi vitamin D. Te bao T khong chi mo ra thu the vitamin D, đe ket hop voi dang hormone cua vitamin D la calcitriol ma te bao T con co the bieu hien gen CYP27B1, đo la gen chiu trach nhiem chuyen đoi tien-hormone cua vitamin D, calcidiol thanh hormone steroid, calcitriol. Chi sau khi ket hop voi calcitriol thi te bao T moi co the thuc hien chuc nang du đinh cua chung. Mot so te bao mien dich khac cung bieu hien CYP27B1 la cac te bao nhieu nhanh, te bao sung (keratinocyte) va đai thuc bao 
Nguoi ta suy đoan rang su giam dan nong đo hormone cung voi tang tuoi tac la mot nguyen nhan gay ra đap ung mien dich suy yeu o nhung nguoi gia. Nguoc lai, mot so hormone lai đuoc đieu chinh boi he mien dich, đac biet la hoat đong cua hormone tuyen giap. Su suy giam chuc nang mien dich lien quan đen tuoi cung lien quan đen viec giam muc vitamin D o nguoi cao tuoi. Khi con nguoi gia đi, co hai đieu xay ra anh huong xau đen luong vitamin D cua ho. Thu nhat, nguoi gia o trong nha nhieu hon do giam hoat đong. Đieu nay cung co nghia la ho it chiu tac đong boi anh sang mat troi va do đo san sinh ra it hon vitamin D3 qua buc xa UV. Thu hai, khi mot nguoi gia đi, da tro nen it chuyen hoa hon trong viec san xuat vitamin D.


= Ngu va nghi =
He mien dich cung bi anh huong boi ngu va nghi, va thieu ngu la vo cung hai cho chuc nang mien dich.  Cac vong phan hoi phuc tap lien quan đen cac cytokine, nhu interleukin-1 va yeu to hoai tu khoi u-α san xuat đe đap ung voi nhiem trung, cung co vai tro trong viec đieu chinh giai đoan ngu chap chon (non-REM). Do đo đap ung mien dich voi nhiem trung co the dan đen thay đoi chu ky ngu, bao gom ca tang giac ngu chap chon so voi giac ngu sau.
Khi bi thieu ngu, tao mien dich chu đong co the kho khan hon va co the dan đen san xuat khang the khong cao va đap ung mien dich thap hon so voi nhung nguoi ngu binh thuong. Ngoai ra, cac protein nhu NFIL3 (co lien quan chat che voi su biet hoa cac te bao T va nhip sinh hoc) co the bi anh huong boi su thay đoi cua nhip sang-toi tu nhien trong cac truong hop thieu ngu, thay đoi ca lam viec... ket qua la nhung su gian đoan nay co the dan đen su gia tang cac benh man tinh nhu benh tim, đau man tinh, va hen suyen.
Ngoai cac hau qua tieu cuc cua viec thieu ngu, giac ngu va nhip sinh hoc đa cho thay co nhung anh huong đieu chinh manh me đoi voi cac chuc nang mien dich cua ca mien dich bam sinh va thich nghi. Thu nhat, trong giai đoan đau cua ngu sau-SWS, su giam nong đo cortisol, epinephrine va norepinephrine trong mau se lam tang nong đo hormone leptin, hormone tang truong tuyen yen va prolactin. Nhung tin hieu nay tao ra trang thai viem he thong (pro-imflammatory) thong qua viec san sinh cac cytokine: pro-interleukin-1, interleukin-12, TNF-alpha va IFN-gamma. Nhung cytokine sau đo se kich thich chuc nang mien dich nhu hoat hoa te bao mien dich, tang sinh va biet hoa. Trong thoi gian nay ma cac te bao chua biet hoa, hoac it biet hoa (giong nhu cac te bao T nho non va T nho trung tam) se đat đinh (cu the hon la trong thoi gian nay, đap ung mien dich thu đuoc đang se cham hon). Ngoai cac tac đong nay, moi truong co the do cac hormone đuoc san xuat tai thoi điem nay (leptin, hormone tang truong tuyen yen va prolactin) se ho tro su tuong tac giua te bao trinh dien khang nguyen va te bao T, su dich chuyen can bang cytokine Th1 / Th2 ve ben Th1, tang so luong chung cua te bao Th, va te bao T non se đi đen cac hach bach huyet. Moi truong nay cung đuoc cho la ho tro su hinh thanh tri nho mien dich lau dai thong qua viec bat đau cac phan ung mien dich Th1.
Nguoc lai, trong thoi gian thuc, cac te bao tac dung biet hoa, nhu cac te bao giet tu nhien va te bao lympho T đoc, se đat đinh đe tao ra đap ung hieu qua chong lai bat ky mam benh xam nhap nao. Cung nhu trong thoi gian hoat đong tich cuc, cac phan tu chong viem, nhu cortisol va catecholamine, se đat đinh. Co hai ly thuyet đe giai thich tai sao trang thai viem he thong đuoc danh rieng cho thoi gian ngu. Thu nhat, viem se gay ra su suy giam nhan thuc va the chat nghiem trong neu no xay ra trong suot thoi gian thuc. Thu hai, viem co the xay ra trong thoi gian ngu do su hien dien cua melatonin-mot horrmone đieu hoa nhip sinh hoc. Viem gay ra rat nhieu stress oxy hoa va su hien dien cua melatonin trong thoi gian ngu co the tich cuc chong lai qua trinh san sinh goc tu do trong thoi gian nay.


= Dinh duong va che đo an uong =
Suy dinh duong lien quan đen cac benh nhu tieu đuong va beo phi, đuoc biet la anh huong đen chuc nang mien dich. Suy dinh duong trung binh, cung nhu thieu hut mot so khoang chat vi luong va chat dinh duong, cung co the anh huong đen đap ung mien dich.
Thuc pham giau mot so axit beo nhat đinh co the thuc đay he thong mien dich khoe manh. Tuong tu nhu vay, suy dinh duong thai nhi co the gay suy yeu he thong mien dich suot đoi.


= Sua chua va phuc hoi mo =
He mien dich, đac biet la cac thanh phan cua he bam sinh, đong mot vai tro quyet đinh trong viec sua chua mo sau khi bi thuong  Cac tac nhan chu chot bao gom cac đai thuc bao va bach cau trung tinh, nhung cac te bao khac, nhu cac te bao T γδ, te bao lympho bam sinh (ILC) va cac te bao T đieu hoa cung rat quan trong. Su deo dai cac te bao mien dich va su can bang giua cac tin hieu viem he thong va chong viem la cac khia canh quan trong trong viec sua chua mo hieu qua . Cac thanh phan mien dich va cac con đuong cung tham gia vao qua trinh phuc hoi, vi du o đong vat luong cu. Theo mot gia thuyet, cac sinh vat co the tai tao cac bo phan tren co the (vi du nhu thach sung) co đap ung mien dich kem hon cac sinh vat khong the tai tao đuoc 


Tac đong cua duoc pham Đap ung mien dich co the đuoc đieu khien đe ngan chan cac đap ung khong mong muon nhu benh tu mien, di ung, va thai loai manh ghep (trong cay ghep noi tang), hoac kich thich cac đap ung bao ve đe chong lai cac mam benh ma phan lon đang lot qua he mien dich (xem Tiem chung) hoac ung thu.


= Uc che mien dich =
Thuoc uc che mien dich thuong đuoc su dung đe kiem soat benh tu mien hoac đap ung viem khi mo bi ton thuong qua muc, hoac đe ngan chan viec thai loai manh ghep sau khi ghep tang.
Thuoc chong viem thuong đuoc su dung đe kiem soat tac đong cua viem. Glucocorticoid la thuoc manh nhat trong so nhung thuoc nay; tuy nhien, thuoc nay co the co nhieu tac dung phu khong mong muon, nhu beo phi vung bung, cao đuong huyet, loang xuong, va viec su dung phai đuoc kiem soat chat che . Cac lieu thap hon cua thuoc chong viem thuong đuoc su dung ket hop voi thuoc gay đoc te bao  hoac thuoc uc che mien dich nhu methotrexate hoac azathioprine. Thuoc gay đoc te bao uc che đap ung mien dich bang cach giet cac te bao đang phan chia nhu te bao T hoat hoa. Tuy nhien, viec "giet" nay khong chinh xac; cac te bao phan chia lien tuc khac va cac co quan cung co the bi anh huong khien tao ra cac phan ung phu nguy hiem. Cac thuoc uc che mien dich nhu cyclosporin ngan khong cho te bao T tra loi chinh xac cac tin hieu bang cach uc che cac con đuong dan truyen tin hieu.


= Tang cuong mien dich =
Lieu phap mien dich ung thu gom cac phuong phap y hoc đe kich thich he thong mien dich đe tan cong cac khoi u ac tinh.


Cac phuong phap ly thuyet đe tiep can he mien dich Mien dich hoc la bo mon mang tinh thuc nghiem manh me, nhung cung đuoc đac trung boi nhung quan điem, ly thuyet lien tuc đuoc đe xuat. Nhieu ly thuyet đa đuoc đe xuat lien quan đen mien dich hoc tu cuoi the ky XIX đen thoi điem hien tai. Cuoi cua the ky 19 va đau the ky 20 đa chung kien mot cuoc "so gang" giua hai ly thuyet: "te bao" va "the dich" ve mien dich. Theo ly thuyet mien dich "te bao", voi đai dien noi bat la Elie Metchnikoff, cho rang: chinh cac te bao - hay chinh xac hon, cac te bao thuc bao - co trach nhiem trong đap ung mien dich. Nguoc lai, ly thuyet mien dich "the dich", đuoc Robert Koch va Emil von Behring ung ho, cho rang: tac nhan đap ung mien dich phai la cac thanh phan (hay phan tu) hoa tan đuoc tim thay trong cac "the dich" (dich cua co the) hon la trong cac te bao.
Vao giua nhung nam 1950, Frank Burnet, lay cam hung tu mot goi y cua Niels Jerne, đa xay dung ly thuyet lua chon dong (clonal selection theory hay CST). Tren co so CST, Burnet đa phat trien mot ly thuyet ve lam the nao đap ung mien dich đuoc kich hoat bang su phan biet "cua ban than/khong cua ban than": cac thanh phan cua ban than (thanh phan cau tao cua co the) thi khong gay ra đap ung mien dich 'tieu diet', trong khi cac thanh phan khong cua ban than (mam benh, hay manh ghep di loai-allograft) se kich hoat mot phan ung mien dich 'tieu diet'. Ly thuyet nay sau đo đa đuoc sua đoi đe phu hop voi cac phat hien moi ve phuc he hoa hop mo chinh hay su hoat hoa "song tin hieu" phuc tap cua cac te bao T. Ly thuyet mien dich "cua ban than/khong cua ban than" đa bi chi trich, nhung van rat co anh huong.
Gan đay hon, mot so ly thuyet đa đuoc đe xuat trong mien dich hoc, bao gom cac quan điem nhu "tu sinh" (autopoiesis), quan niem "mien dich nhan thuc" (cognitive immune), "mo hinh nguy hiem" (danger model), va thuyet "gian đoan"(discontinuity). "Mo hinh nguy hiem", đuoc đe xuat boi Polly Matzinger va cac đong nghiep, đa co anh huong lon, gay ra nhieu y kien ​​va thao luan.


Du đoan kha nang sinh mien dich Nhung thuoc lon (> 500 Dalton) co the dan đen đap ung mien dich lam trung hoa thuoc, đac biet neu dung thuoc nhieu lan, hoac voi lieu lon hon. Đieu nay lam han che hieu qua cua cac thuoc voi ban chat la peptide va protein kha lon (loai nay thuong >6000 Da). Trong mot so truong hop, ban than thuoc khong gay mien dich, nhung đuoc pha che cung cac chat gay mien dich, nhu truong hop cua Taxol. Cac phuong phap tinh toan tren cac phan mem đa đuoc phat trien đe tien đoan kha nang gay mien dich cua peptide va protein, đac biet huu ich trong viec thiet ke cac khang the tri lieu, đanh gia đoc luc cua cac the đot bien o cac tieu phan tren vo virus va xac nhan cac phuong phap đieu tri su dung thuoc peptide đuoc đe xuat. Cac ky thuat ban đau dua chu yeu vao viec quan sat thay cac amino acid ua nuoc rat đien hinh o cac vung epitope hon cac amino acid khong ua nuoc. Tuy nhien, nhung cai tien gan đay dua vao cac ky thuat may tinh su dung co so du lieu cua cac epitope hien co, thuong la tren cac protein virus đuoc nghien cuu ky, con goi la du lieu huan luyen. Mot ngan hang du lieu co the truy cap cong cong đa đuoc thiet lap cho viec bien muc cac epitope tu cac mam benh ma cac te bao B co the nhan biet đuoc. Cac đia hat đang noi len dua tren cac nghien cuu cua tin sinh hoc ve mien dich hoc đuoc goi la mien dich thong tin hoc (immunoinformatic). Phan nganh mien dich protein hoc (immunoproteomic) la nghien cuu cua so luong lon protein (proteomic) tham gia vao đap ung mien dich.


Tac đong cua mam benh Su thanh cong cua bat ky mam benh nao phu thuoc vao kha nang lach qua cac phan ung mien dich cua vat chu. Do đo, cac mam benh đa phat trien mot so phuong phap cho phep chung lay nhiem thanh cong vat chu, trong khi tranh đuoc su phat hien hoac pha huy boi he mien dich. Vi khuan thuong vuot qua cac hang rao vat ly bang cach giai phong cac enzyme phan giai hang rao, vi du bang cach su dung he thong tiet kieu II (T2SS) o vi khuan Gram (-). Ngoai ra, su dung he thong tiet kieu III (T3SS), chung co the "tiem" mot ong rong vao te bao chu, tao ra mot đuong dan truc tiep cho cac protein di chuyen tu mam benh sang vat chu. Nhung protein nay thuong đuoc su dung đe đanh sap he thong phong thu.
Mot chien thuat đe "lach" he mien dich bam sinh khac đuoc su dung boi mot so mam benh la an minh trong cac te bao cua vat chu (con goi la sinh benh noi bao hay intracellular pathogenesis). O đay, mot mam benh danh phan lon vong đoi cua no trong te bao chu, vay la no đuoc bao ve, khong tiep xuc truc tiep voi cac te bao mien dich, khang the va bo the. Mot so vi du ve cac tac nhan sinh benh noi bao co the ke đen nhu virus, vi khuan gay ngo đoc thuc pham Salmonella va ky sinh trung nhan thuc gay benh sot ret (Plasmodium falciparu)) va benh do Leishmania (Leishmania spp.). Cac vi khuan khac, nhu Mycobacterium tuberculosis, song trong mot mang bao ve đe ngan ngua su lam tan do bo the. Nhieu mam benh tiet ra cac hop chat lam giam hoac lam lech đap ung mien dich cua vat chu. Mot so vi khuan hinh thanh mang sinh hoc đe bao ve ban than khoi cac te bao va cac protein cua he mien dich. Nhung mang sinh hoc nay thuong co mat trong cac truong hop nhiem trung thanh cong, vi du nhu Pseudomonas aeruginosa man tinh va nhiem Burkholderia cenocepacia đac trung cua xo nang. Mot so vi khuan khac tao ra cac protein be mat gan ket voi cac khang the, vo hieu hoa chung; vi du nhu Streptococcus (protein G), Staphylococcus aureus (protein A), va Peptostreptococcus magnus (protein L).
Cac co che đuoc su dung đe ne tranh he thong mien dich thu đuoc thi phuc tap hon. Cach tiep can đon gian nhat la lien tuc thay đoi cac epitope khong can thiet (cac amino acid va/hoac đuong) tren be mat cua mam benh, trong khi giu cac epitope quan trong thi đuoc giau kin. Đay đuoc goi la bien the khang nguyen (antigenic variation). Mot vi du la HIV, virus nay đot bien rat nhanh, do đo, cac protein tren vo virus (ma can thiet đe xam nhap vao te bao đich cua vat chu) khong ngung thay đoi. Su bien the khang nguyen lien tuc nay co the giai thich vi sao vaccine lai that bai đoi voi virus nay. Ky sinh trung Trypanosoma brucei su dung mot chien luoc tuong tu, lien tuc bien đoi loai protein be mat nay thanh mot loai protein khac, cho phep no luon đi truoc mot buoc truoc phan ung khang the. Che đay khang nguyen bang cac phan tu cua vat chu la mot chien luoc pho bien khac đe tranh su phat hien cua he thong mien dich. O HIV, vo boc virion co nguon goc tu mang sinh chat cua te bao chu; nhung loai virus "tu giau minh" nhu vay lam cho he thong mien dich rat kho xac đinh đuoc chung la nhung cau truc "khong cua ban than".


Xem them Mien dich
Mien dich hoc
Sinh ly nguoi
Vac-xin


Tham khao Lien ket ngoai Chu y: Tat ca lien ket chua bai viet tieng Anh, chi phan ten lien ket đuoc dich
 Tu lieu lien quan toi Immune system tai Wikimedia Commons
Mien dich tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Immune system (physiology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
He mien dich Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2019 tai Wayback Machine – tu truong Đai hoc Hartford (trinh đo trung hoc/đai hoc-cu nhan)
Vi sinh hoc va Mien dich hoc – tu truong Đai hoc Y duoc South Carolina (trinh đo đai hoc-cu nhan)
Mien dich sinh hoc, Tai ban lan 5 – phien ban truc tuyen tu sach cua Charles Janeway (trinh đo cu nhan nang cao)
Bai noi chuyen cua Stanley Falkow: "Tuong tac vat chu-mam benh va benh o nguoi"