Đong vat lay truyen benh (zoonosis) hay con goi chinh xac hon la benh lay truyen tu đong vat hoac benh lay nhiem tu đong vat la cac benh truyen nhiem cua đong vat (thuong la đong vat co xuong song, cac loai thu, đa so la vat nuoi) co the lay truyen sang con nguoi. Thuat ngu nay bat nguon tu tieng Hy Lap: ζωον: Tuc la "đong vat" va νοσος (nosos) tuc la "om benh".


Đai cuong Cac benh hien đai chu yeu nhu benh virus Ebola va salmonellosis la cac benh truyen nhiem tu đong vat. HIV la mot benh lay truyen tu nguoi sang nguoi vao đau the ky 20 (lay tu linh truong), mac du hien nay no đa tien hoa thanh mot can benh duy nhat cua con nguoi. Hau het cac chung cum gay nhiem cho nguoi đeu la benh cua con nguoi, mac du nhieu chung cum lon va cum la benh truyen nhiem, nhung virut nay thinh thoang ket hop lai voi chung cum nguoi va co the gay ra đai dich nhu benh cum Tay Ban Nha nam 1918 hoac cum lon nam 2009.
Dich Taenia solium la mot trong nhung benh nhiet đoi bi bo quen voi suc khoe cong đong va thu y quan tam o cac vung đang co dich. Benh đau mua co the do mot loat cac mam benh benh nhu vi rut, vi khuan, nam va ky sinh trung; trong so 1.415 mam benh đuoc biet la gay benh cho nguoi, 61% la benh truyen nhiem tu đong vat (zoonotic). Hau het cac benh o nguoi co nguon goc tu đong vat; tuy nhien, chi nhung benh thuong lien quan đen su lay truyen tu đong vat sang nguoi, nhu benh dai, đuoc xem la benh truyen nhiem tu đong vat truc tiep.
Trong co che lay nhiem truc tiep, benh truyen truc tiep tu đong vat sang nguoi thong qua cac phuong tien nhu khong khi (cum) hoac qua vet can cua đong vat va nuoc bot (benh dai) hoac bi cac đong vat cao cau hoac đon gian la liem, tiep xuc voi vet thuong ho cua con nguoi. Nguoc lai, su lay truyen cung co the xay ra thong qua mot loai trung gian hay vat trung gian truyen benh (goi la vector), mang mam benh ma khong bi nhiem benh. Khi con nguoi bi nhiem benh tu đong vat, no đuoc goi la benh lay truyen tu đong vat sang nguoi.


Nguyen nhan Su xuat hien cua cac benh lay truyen tu đong vat sang nguoi bat nguon tu viec thuan hoa đong vat. Su lay truyen benh tu đong vat sang nguoi co the xay ra trong bat ky boi canh nao co tiep xuc hoac tieu thu đong vat, san pham đong vat hoac cac dan xuat đong vat. Đieu nay co the xay ra trong boi canh đong hanh (thu cung), kinh te (nong nghiep, buon ban, giet mo, v.v.), san moi (san ban, lam thit hoac tieu thu tro choi hoang da) hoac boi canh nghien cuu.
Gan đay, tan suat xuat hien cac benh truyen nhiem moi tu đong vat đa gia tang. Mot nghien cuu do cac nha nghien cuu tai Đai hoc California, Davis dan đau cho biet: “Khoang 1,67 trieu loai virus chua đuoc mo ta đuoc cho la ton tai o đong vat co vu va chim, uoc tinh toi mot nua trong so đo co kha nang lay sang nguoi”. Theo bao cao cua Chuong trinh Moi truong Lien Hop Quoc va Vien Nghien cuu Chan nuoi Quoc te, phan lon nguyen nhan la do moi truong nhu bien đoi khi hau, nong nghiep khong ben vung, khai thac đong vat hoang da, thay đoi su dung đat. Nhung nguoi khac co lien quan đen nhung thay đoi trong xa hoi loai nguoi nhu su gia tang kha nang di chuyen. Cac to chuc đe xuat mot loat cac bien phap đe ngan chan su gia tang.


= O nhiem thuc pham hoac nguon nuoc =
Cac mam benh lay truyen tu đong vat sang nguoi quan trong nhat gay ra cac benh lay truyen qua thuc pham la Escherichia coli O157:H7, Campylobacter, Caliciviridae va Salmonella.
Nam 2006, mot hoi nghi đuoc to chuc tai Berlin tap trung vao van đe tac đong cua mam benh tu đong vat sang an toan thuc pham, keu goi su can thiep cua chinh phu va su canh giac cua cong chung truoc nguy co mac cac benh lay truyen qua thuc pham tu viec an uong tu trang trai đen ban an.
Nhieu đot bung phat do thuc pham co the lien quan đen mam benh lay truyen tu đong vat sang nguoi. Nhieu loai thuc pham khac nhau co nguon goc đong vat co the bi o nhiem. Mot so mat hang thuc pham pho bien co lien quan đen o nhiem tu đong vat bao gom trung, hai san, thit, sua va tham chi mot so loai rau.
Cac đot bung phat lien quan đen thuc pham bi o nhiem can đuoc xu ly trong cac ke hoach chuan bi san sang đe ngan chan cac đot bung phat lan rong va ngan chan cac đot bung phat mot cach hieu qua.


= Trong trot va chan nuoi =
Tiep xuc voi đong vat trang trai co the dan đen benh tat o nguoi nong dan hoac nhung nguoi khac tiep xuc voi đong vat trang trai bi nhiem benh. Cac tuyen chu yeu anh huong đen nhung nguoi lam viec gan gui voi ngua va lua. Tiep xuc gan gui voi gia suc co the dan đen nhiem trung benh than qua da, trong khi nhiem benh than qua đuong ho hap pho bien hon đoi voi cong nhan o cac lo mo, xuong thuoc da va nha may len. Tiep xuc gan gui voi nhung con cuu moi sinh con co the dan đen nhiem vi khuan Chlamydia psittaci, gay benh chlamydiosis (va say thai do đong vat o phu nu mang thai), cung nhu lam tang nguy co sot Q, benh toxoplasmosis va benh listeriosis o phu nu mang thai hoac cac truong hop khac. bi suy giam mien dich. Benh Echinococcosis do san day gay ra, co the lay lan tu cuu bi nhiem benh qua thuc an hoac nuoc bi nhiem phan hoac len. Cum gia cam thuong gap o ga va tuy hiem gap o nguoi nhung moi lo ngai chinh ve suc khoe cong đong la mot chung cum gia cam se tai ket hop voi vi-rut cum o nguoi va gay ra đai dich nhu cum Tay Ban Nha nam 1918. Nam 2017, ga tha rong o Anh đuoc lenh tam thoi o trong nha do nguy co cum gia cam.[12] Gia suc la nguon chua benh cryptosporidiosis quan trong, chu yeu anh huong đen nhung nguoi bi suy giam mien dich. Cac bao cao cho thay chon cung co the bi nhiem benh. O cac nuoc phuong Tay, ganh nang viem gan E chu yeu phu thuoc vao viec tiep xuc voi cac san pham đong vat va thit lon la nguon lay nhiem đang ke ve mat nay.
Cac bac si thu y phai đoi mat voi nhung nguy co nghe nghiep đac biet khi mac benh lay truyen tu đong vat sang nguoi. O My, cac nghien cuu đa nhan manh nguy co chan thuong gia tang va su thieu nhan thuc cua thu y ve nhung moi nguy hiem nay. Nghien cuu đa chung minh tam quan trong cua viec tiep tuc đao tao bac si thu y lam sang ve cac rui ro nghe nghiep lien quan đen chan thuong co xuong, vet can cua đong vat, kim đam va vet cat.
Mot bao cao thang 7 nam 2020 cua Chuong trinh Moi truong Lien Hop Quoc cho biet rang su gia tang cac đai dich lay truyen tu đong vat sang nguoi la do truc tiep gay ra su tan pha thien nhien do con nguoi gay ra va nhu cau thit toan cau ngay cang tang, va viec chan nuoi cong nghiep lon va ga noi rieng se la yeu to rui ro chinh. ve su lay lan cua cac benh lay truyen tu đong vat sang nguoi trong tuong lai. Mat moi truong song cua cac loai chua virus đa đuoc xac đinh la nguyen nhan quan trong gay ra it nhat mot su kien lan toa.


= Buon ban đong vat hoang da hoac đong vat tan cong =
Viec buon ban đong vat hoang da co the lam tang nguy co lan toa vi no truc tiep lam tang so luong tuong tac giua cac loai đong vat, đoi khi trong nhung khong gian nho. Nguon goc cua đai dich COVID-19 đang dien ra bat nguon tu cac khu cho am uot o Trung Quoc. 
Su xuat hien cua benh lay truyen tu đong vat sang nguoi ro rang co lien quan đen viec tieu thu thit đong vat hoang da, tram trong hon do su xam lan cua con nguoi vao moi truong song tu nhien va bi khuech đai boi đieu kien mat ve sinh o cac cho đong vat hoang da. Nhung thi truong nay, noi hoi tu nhieu loai đa dang, tao đieu kien thuan loi cho viec pha tron va lay truyen cac mam benh, bao gom ca nhung mam benh gay ra cac đot bung phat HIV-1, Ebola va benh đau mua, va tham chi co the la đai dich hien nay. Đang chu y, cac đong vat co vu nho thuong chua rat nhieu vi khuan va vi rut lay truyen tu đong vat sang nguoi, tuy nhien viec lay truyen vi khuan đac huu o đong vat hoang da phan lon van chua đuoc kham pha. Do đo, viec xac đinh chinh xac boi canh gay benh cua đong vat hoang da bi buon ban la rat quan trong đe huong dan cac bien phap hieu qua nham chong lai cac benh lay truyen tu đong vat sang nguoi va ghi lai cac chi phi xa hoi va moi truong lien quan đen hoat đong nay


Tham khao Lien ket ngoai 14 loai benh lay nhiem tu đong vat
"Go" moi lo benh truyen nhiem tu đong vat "bua vay" con nguoi
Viet Nam la điem nong lay benh truyen nhiem tu đong vat
Ngan chan cac benh lay truyen tu đong vat sang nguoi
Cach phong benh truyen nhiem tu đong vat sang nguoi
De mac benh tu vat nuoi