Pha thai đuoc đinh nghia y hoc nhu thuat ngu ve mot su ket thuc thai nghen bang cach loai bo hay lay phoi hay thai nhi khoi tu cung truoc khi đen han sinh no. O nguoi va cac giong loai khac, mot su pha thai co the xay ra mot cach tu nhien vi bien chung trong qua trinh mang thai, hay do co y gay ra. Trong truong hop mang thai o loai nguoi, mot su pha thai co chu đich co the bi goi la đieu tri hay tuy chon. Thuat ngu pha thai chu yeu nhac toi truong hop pha thai co chu đich khi mang thai; nhung ca mat thai mot cach tu nhien thuong đuoc goi bang thuat ngu say thai.
Pha thai, khi đuoc thuc hien tai cac quoc gia phat trien theo nhung quy đinh phap ly khi viec nay la hop phap, thuong la mot trong nhung thu thuat an toan nhat trong y te. Tuy nhien, nhung vu pha thai khong an toan (nhung vu đuoc thuc hien boi nhung nguoi khong đuoc đao tao thich hop hay ben ngoai mot co so y te) dan toi xap xi 70 nghin ca tu vong ba me va 5 trieu ca khuyet tat hang nam tren toan the gioi. Mot con so uoc tinh co 42 trieu ca pha thai đuoc thuc hien hang nam tren the gioi, voi 20 trieu ca trong so đo đuoc thuc hien mot cach khong an toan. Bon muoi phan tram phu nu tren the gioi co the tiep can dich vu pha thai đieu tri hay lua chon trong cac gioi han cua viec thai nghen.
Pha thai co chu đich đa co mot lich su cua viec pha thai lau dai va đa đuoc thuc hien bang nhieu phuong phap gom ca viec su dung cac thao duoc kich thich say thai, dung dung cu sac, gay chan thuong y te, va cac phuong phap y hoc khac. Nganh y te hien đai su dung cac loai thuoc va cac quy trinh phau thuat đe gay say thai. Tinh phap ly, su pho bien, tinh van hoa, va tinh ton giao cua viec pha thai rat khac biet tren the gioi. O nhieu noi tren the gioi co su tranh cai va chia re lon ve cac khia canh đao đuc va phap ly cua viec pha thai. Pha thai va cac van đe lien quan toi pha thai la mot chu đe nong trong chinh tri tai nhieu quoc gia, thuong lien quan toi su phan đoi viec pha thai co chu đich va quyen tu quyet đinh cua cac phong trao xa hoi tren the gioi. So vu pha thai tren toan the gioi đa giam bot nho su tiep can giao duc ke hoach hoa gia đinh va cac dich vu tranh thai ngay cang gia tang. 


Cac kieu = Co chu đich =
Co xap xi 205 trieu truong hop mang thai tren toan the gioi moi nam. Hon mot phan ba truong hop la ngoai du tinh va khoang mot phan nam ket thuc voi su pha thai co chu đich.
Mot su thai nghen co the bi cham dut mot cach co chu đich theo nhieu cach. Phuong phap đuoc lua chon thuong dua theo tuoi cua phoi hay thai nhi, von phat trien kich thuoc cung voi tien trinh thai nghen. Cac qua trinh rieng biet cung co the đuoc lua chon tuy theo phap luat, kha nang dich vu tai cho, va su lua chon cua bac si va nguoi benh.
Nhung ly do dan toi viec pha thai co chu đich thuong tuy theo hoac ly do đieu tri hoac do lua chon. Mot su pha thai theo y hoc đuoc goi la mot su pha thai đieu tri khi no đuoc lua chon đe cuu song sinh mang cua nguoi me; ngan chan su anh huong toi the chat hay tinh than cua nguoi me; su ket thuc mot qua trinh mang thai khi co nhung dau hieu cho thay đua tre se co nhieu nguy co benh tat bam sinh ve the chat hay tan tat; hay đe lam giam co chon lua so luong phoi thai đe giam thieu cac nguy co gan lien voi viec mang thai nhieu phoi. Mot su pha thai đuoc goi la do lua chon hay tu nguyen la khi no đuoc thuc hien theo yeu cau cua nguoi phu nu ma khong co cac ly do y te.


= Tu phat =

Mat thai tu phat, cung goi la say thai, la su đay ra tu phat cua mot phoi thai hay thai nhi truoc tuan tuoi thu 20 toi 22. Mot su thai nghen ket thuc truoc tuan tuoi thu 37 dan toi su ra đoi cua mot đua tre đuoc goi la "đe non" hay "đe som". Khi mot phoi thai chet trong tu cung sau khi đa hinh thanh, hay trong khi đe, no thuong đuoc goi la "thai chet luu". Nhung ca đe non va chet luu thuong khong đuoc coi la say thai du viec su dung nhung thuat ngu nay co the nhieu khi lan lon.
Chi 30 toi 50% ca mang thai vuot qua ba thang đau. Đai đa so nhung ca mang thai đo mat truoc khi nguoi phu nu biet đuoc ve viec mang thai, va nhieu ca mang thai mat truoc khi nhan vien y te co kha nang phat hien su co mat cua mot phoi thai. Tu 15% toi 30% nhung ca mang thai đa đuoc biet cham dut voi tinh trang say thai lam sang, phu thuoc vao đo tuoi va suc khoe cua nguoi phu nu mang thai.
Ly do thong thuong nhat cua su mat thai tu phat trong ba thang đau la nhung bat thuong nhiem sac the cua phoi thai/thai nhi, chiem it nhat 50% nhung ca mat thai som. Cac ly do khac gom benh tim mach (nhu lo ngoai da), tieu đuong, va cac van đe hormone, nhiem trung, cac bat thuong cua tu cung. Tuoi nguoi me cang cao, va tien su mat thai truoc đo la hai nguyen nhan hang đau gan lien voi nguy co cao ve mat thai tu phat. Mot su mat thai tu phat cung co the do nguyen nhan chan thuong do tai nan; gay chan thuong hay stress đe dan toi say thai đuoc coi la su pha thai co y đinh hay feticide.


Cac phuong phap pha thai = Y te =

"Pha thai y te" la viec pha thai khong phau thuat su dung cac loai thuoc, đuoc goi la gay say thai. Nam 2005, nhung vu pha thai y te chiem 13% tong so ca pha thai tai Hoa Ky; nam 2010 con so nay tang len 17%. Toa thuoc ket hop gom methotrexate hay mifepristone, tiep đo la prostaglandin (hoac misoprostol hoac gemeprost: misoprostol đuoc dung tai Hoa Ky; gemeprost đuoc dung tai Anh Quoc va Thuy Đien.) Khi đuoc su dung trong vong 49 ngay mang thai, xap xi 92% phu nu trai qua qua trinh pha thai y te voi mot toa thuoc ket hop ma khong can su can thiep phau thuat. Misoprostol co the đuoc su dung đon, nhung co ty le hieu qua thap hon cac toa ket hop. Trong nhung truong hop pha thai y te khong thanh cong, viec pha thai phau thuat co the đuoc lua chon đe hoan thanh qua trinh.


= Phau thuat =

Trong 15 tuan đau tien, pha thai bang hut chan khong hay pha thai kieu chan khong la phuong phap phau thuat thuong đuoc su dung nhat. Cac cuoc Pha thai chan khong thuc hien bang tay (MVA) gom viec loai bo bao thai hay phoi, nhau va cac mang bang cach su dung mot xi lanh hut y te, trong khi pha thai chan khong bang đien (EVA) dung mot bom đien. Cac ky thuat nay tuong đuong nhau, va chi khac biet ve cach thuc thuc hien viec hut chan khong, muc đo som cua thai ky đe co the thuc hien thu thuat, va muc đo gian no co tu cung can thiet. MVA cung đuoc goi la "hut mini " va "đieu hoa kinh nguyet", co the đuoc su dung rat som o thai ky, va khong đoi hoi gian no co tu cung. Gian no va nao thai (D&C), phuong phap pha thai phau thuat thuong đuoc ap dung thu hai, la thu thuat ve he sinh san nu tieu chuan đuoc thuc hien vi nhieu ly do, gom ca viec kiem tra mang tu cung tim nguyen nhan co the cua u ac, kiem tra chay mau trong bat thuong, va pha thai. Nao thai dung đe chi viec nao cac vach cua tu cung bang mot curette. To chuc Y te The gioi khuyen cao su dung thu thuat nay, cung goi la sharp curettage, chi khi khong thuc hien đuoc MVA.
Tu tuan thai thu 15 cho toi xap xi tuan thu 26, phai su dung cac thu thuat khac. Gian no va thut rua (D&E) gom mo co tu cung va dung cac thiet bi phau thuat va hut đe lam sach. Gay co bop da con som va gay đe som co the đuoc gay ra bang prostaglandin; thu thuat nay co the đi lien voi viec tiem amniotic long voi cac dung dich hypertonic chua muoi hay urea. Sau tuan thai thu 16, viec pha thai cung co the đuoc thuc hien bang intact dilation and extraction (IDX) (cung đuoc goi la giam ap so trong tu cung), đoi hoi viec giam ap phau thuat voi đau thai nhi truoc khi lay ra. IDX thinh thoang đuoc goi la "partial-birth abortion," thu thuat nay đa bi cam khap lien bang tai Hoa Ky.
O ba thang cuoi thai ky, viec pha thai co the đuoc thuc hien bang thu thuat IDX nhu đuoc mo ta o tren, viec gay co bop da con, hay thu thuat mo tu cung. Pha thai bang thu thuat mo tu cung la mot qua trinh tuong tu nhu phuong phap rach mo caesar va đuoc thuc hien voi su gay me toan than. No đoi hoi mot vet rach nho hon kieu rach mo caesar va đuoc ap dung o nhung giai đoan cuoi thai ky.
Cac thu thuat cho thai ky o ba thang đau tien noi chung co the đuoc thuc hien voi viec gay me cuc bo, trong khi cac phuong phap o ba thang giua thai ky đoi hoi gay me sau hay gay me toan than.


= Cac phuong phap khac =

Trong lich su, mot so loai cay co đuoc cho la co cach tinh nang gay say thai đa đuoc su dung trong y hoc dan gian: cuc ngai, bac ha hang, black cohosh, va cay silphium hien đa tuyet chung (xem Lich su viec pha thai). Viec su dung cay co theo cach nay gay ra nhieu hieu ung phu nghiem trong – tham chi gay chet nguoi, nhu khien nhieu co quan hoat đong bat thuong, va no khong đuoc cac bac si khuyen dung.
Viec pha thai thinh thoang cung đuoc thuc hien bang cach gay chan thuong bung. Muc đo luc, neu manh, co the gay noi thuong nghiem trong nhung cung khong chac chan dan toi say thai. Ca pha thai co y va vo y theo kieu nay đeu co the bi coi la hanh đong toi pham o nhieu quoc gia. Tai Đong Nam A, co mot truyen thong cu co gang pha thai bang cach massage manh vao bung. Mot trong nhung buc phu đieu trang tri đen Angkor Wat tai Campuchia the hien mot con quy đang thuc hien pha thai nhu vay voi mot phu nu bi tong xuong đia nguc.
Đa co bao cao ve nhieu cach thuc khong an toan, tu pha thai gom su dung sai misoprostol, va đua nhung dung cu phi y te nhu mui kim va moc ao vao trong tu cung. Nhung bien phap nay hiem khi thay tai cac quoc gia phat trien noi viec pha thai y te la hop phap va san co.


Bien chung Cac nguy co voi suc khoe cua viec pha thai tuy thuoc vao viec lieu quy trinh đuoc su dung co an toan hay khong. To chuc Y te The gioi đinh nghia pha thai khong an toan la viec pha thai đuoc thuc hien boi nhung ca nhan khong co ky nang, voi dung cu nguy hiem, hay tai nhung co so khong ve sinh.


= Pha thai an toan =
Pha thai, khi đuoc thuc hien tai cac quoc gia phat trien noi viec pha thai la hop phap, nam trong so nhung quy trinh y te an toan nhat. Tai Hoa Ky, nguy co tu vong ba me do pha thai la 0.567 tren 100,000 ca, khien viec pha thai an toan hon xap xi 14 lan so voi sinh đe (7.06 truong hop tu vong ba me tren 100,000 ca sinh song). Nguy co tu vong lien quan toi pha thai gia tang voi đo tuoi thai, nhung van thap hon ty le sinh đe it nhat cho toi tuan tuoi thai thu 21.
Hut chan khong o ba thang thai ky đau tien la phuong phap pha thai phau thuat an toan nhat, va co the đuoc thuc hien trong mot co so cham soc ban đau, phong pha thai, hay benh vien. Bien chung hiem khi xay ra va co the gom ca đam xuyen tu cung, nhiem trung xuong chau, va nhung san pham phu con lai cua qua trinh mang thai đoi hoi mot lan xu ly thu hai nua đe đieu tri. Cac bien phap khang sinh ngan ngua (nhu doxycycline hay metronidazole) thuong đuoc thuc hien truoc khi pha thai co lua chon, boi chung han che rat nhieu nguy co nhiem trung tu cung sau phau thuat. Nhung bien chung tu viec pha thai o ba thang thai ky thu hai tuong tu nhung bien chung voi pha thai o ba thang đau, va phu thuoc vao phuong phap đuoc lua chon. Mot tong ket nam 2008 cua Cochrane Library cho thay dilation and evacuation an toan hon nhung bien phap khac cho viec pha thai o ba thang thu hai.
Pha thai y te voi mifepristone va misoprostol co hieu qua toi 49 ngay tuoi thai. No đa đuoc dung cho nhung phu nu mang thai toi 63 ngay tuoi, tuy nhien co su gia tang nguy co khong thanh cong (đoi hoi pha thai y te). Pha thai y te thuong đuoc coi la an toan nhu pha thai phau thuat trong ba thang đau, nhung gay đau đon hon va co ty le thanh cong thap hon (đoi hoi pha thai phau thuat). Tong the, nguy co nhiem trung tu cung voi pha thai y te thap hon pha thai phau thuat, du trong nam 2005 bon nguoi đa chet sau pha thai y te đuoc bao cao la do nhiem trung Clostridium sordellii. Vi the, mot so co so thuc hien pha thai đa bat đau su dung cac bien phap khang sinh ngan chan truoc khi thuc hien pha thai y te.


= Pha thai khong an toan =

Trai lai, pha thai khong an toan la mot nguyen nhan chinh gay thuong tat va tu vong voi phu nu tren toan the gioi. Du du lieu khong chinh xac, uoc tinh xap xi 20 trieu vu pha thai khong an toan đuoc thuc hien moi nam, voi 97% trong so đo dien ra tai cac quoc gia đang phat trien. Pha thai khong an toan đuoc cho la dan toi cai chet cua 68,000 nguoi va khien hang trieu nguoi khac bi thuong tat hang nam. Vi the phap ly cua viec pha thai đuoc cho la đong mot vai tro chinh trong so luong cac vu pha thai khong an toan. Vi du, viec hop phap hoa viec pha thai nam 1996 o Nam Phi lap tuc co hieu qua tich cuc tren su giam sut so vu bien chung lien quan toi pha thai, voi so ca tu vong lien quan toi pha thai giam hon 90%. Cac nhom nhu To chuc Y te The gioi đa ung ho mot cach tiep can suc khoe cong đong đe giai quyet viec pha thai khong an toan, nhan manh toi vi the phap ly cua viec pha thai, viec huan luyen nhan vien y te, va đam bao tiep can cac dich vu suc khoe sinh san.


= Ung thu vu =

Du mot so nghien cuu đa đua ra mot su lien quan giua pha thai va benh ung thu vu, bang chung tot nhat co đuoc o thoi điem hien tai khong ung ho mot moi lien quan nhu vay. Cac co quan y te lon, gom ca To chuc Y te the gioi, Vien Ung thu Quoc gia Hoa Ky, the American Cancer Society, va Truong Cao đang San khoa va Phu khoa Hoang gia, đa ket luan dua tren cac co so bang chung hien co rang pha thai khong gay ra ung thu vu. Hien tai, y tuong cho rang co mot moi lien ket giua pha thai co chu đich va ung thu vu chu yeu đuoc ung ho boi cac nhom pro-life.


= Suc khoe tinh than =

Khong cuoc nghien cuu khoa hoc nao tung chung minh pha thai la mot nguyen nhan anh huong toi suc khoe tam than cua dan chung. Tuy nhien co cac nhom phu nu co the co nguy co cao hon khi đoi mat voi cac van đe va su buon ba sau khi pha thai. Mot so yeu to trong cuoc song cua nguoi phu nu, nhu su gan bo tinh cam voi viec mang thai, thieu ho tro tu xa hoi, tinh trang om yeu tin than co san, va nhung quan điem bao thu ve viec pha thai lam gia tang kha nang co nhung trai nghiem tieu cuc sau khi pha thai. Hiep hoi Tam ly Hoa Ky (APA) đa ket luan viec pha thai trong ba thang đau khong dan toi su gia tang cac van đe ve suc khoe tinh than, va nghien cuu them khac đa ket luan rang cac cuoc pha thai muon hon cung khong co khac biet.
Mot so hieu ung tieu cuc ve tam than gan voi viec pha thai đa đuoc mot so nguoi ung ho pro-life coi la mot đieu kien rieng biet đuoc goi la "hoi chung sau pha thai". Tuy nhien, su ton tai cua "hoi chung sau pha thai" khong đuoc ghi nhan boi bat cu to chuc tam ly hay y te nao.


Muc đo HIen co hai bien phap thuong đuoc su dung đe tinh toan muc đo cua viec pha thai:

Ty suat pha thai – so luong cac vu pha thai tren 1000 phu nu trong khoang 15 toi 44 tuoi
Ty le pha thai – so luong cac vu pha thai tren 100 phu nu mang thai (khong tinh toi say thai va chet non)
So luong cac vu pha thai đuoc thuc hien tren the gioi đa giam bot trong giai đoan tu 1995 toi 2003 tu 45.6 trieu xuong con 41.6 trieu, đong nghia voi mot su suy giam ty suat pha thai tu 35 xuong 29 tren 1000 phu nu. Su sut giam lon nhat dien ra tai cac nuoc phat trien voi con so giam tu 39 xuong 26 tren 1000 phu nu so voi tai cac nuoc đang phat trien, voi su sut giam tu 34 xuong 29 tren 1000 phu nu. Trong tong so 42 trieu ca pha thai 22 trieu ca dien ra an toan va 20 trieu khong an toan.
Tinh trung binh, tan suat dien ra pha thai tai cac nuoc phat trien (noi pha thai thuong bi han che) va tai cac nuoc đang phat trien (noi pha thai thuong it bi han che hon) tuong đuong nhau. Cac ty le pha thai rat kho biet tai nhung noi viec pha thai la bat hop phap, va cac nhom pro-life đa chi trich cac nha nghien cuu ve cai goi la nhay xo toi ket luan ve cac con so đo. Theo Vien Guttmacher va Quy Dan so Lien hiep quoc, ty le pha thai tai cac quoc gia đang phat trien phan lon lien quan toi su thieu kha nang tiep can cac bien phap tranh thai hien đai; gia thiet khong co su thay đoi ve luat pha thai, viec tiep can cac bien phap tranh thai se lam giam 25 trieu vu pha thai hang nam, gom ca hau het 15 vu pha thai khong an toan.
Muc đo cac vu pha thai co chu đich khac biet theo tung vung. Mot so quoc gia, nhu Bi (11.2 trong 100 ca mang thai đuoc biet) va Ha Lan (10.6 tren 100), co ty le pha thai co chu đich kha thap. Nhung nuoc khac nhu Nga (62.6 tren 100), Romania (63 tren 100) va Viet Nam (43.7 tren 100) co ty le cao (du lieu cho ba nuoc sau nay khong hoan toan đay đu). Ty le uoc tinh cua the gioi la 26%, ty suat the gioi la - 35 tren 1000 phu nu.


= Theo đo tuoi sinh san va phuong phap =

Cac ty le pha thai cung khac biet tuy thuoc vao giai đoan thai ky va phuong phap đuoc su dung. Nam 2003, du lieu tu cac bao cao cua CDC cho thay tong the 26% vu pha thai đuoc biet đa đuoc thuc hien o <6 tuan tuoi, 18% o 7 tuan tuoi, 15% o 8 tuan tuoi, 4.1% o 16 toi 20 tuan tuoi va 1.4% o >21 tuan. 90.9% trong so đo đuoc coi la đa đuoc thuc hien bang "nao thai" (hut thai, gian va nao, gian va thut), 7.7% bang cac bien phap "y te" (mifepristone), 0.4% bang "truyen trong tu cung" (muoi hay prostaglandin), va 1.0% bang "bien phap khac" (gom ca mo tu cung va cat bo tu cung). Theo CDC, vi nhung kho khan trong viec thu thap du lieu, du lieu phai đuoc coi la khong chinh xac va mot so vu tu vong bao thai đuoc bao cao ngoai 20 tuan co the la nhung cai chet tu nhien do sai lam đuoc xep hang la pha thai neu viec loai bo thai nhi đuoc thuc hien bang cung qua trinh nhu viec pha thai co chu đich. Vien Guttmacher uoc tinh co 2,200 ca intact dilation and extraction tai Hoa Ky nam 2000; con so nay chiem 0.17% tong so ca pha thai đuoc thuc hien nam đo. 
Tuong tu, tai Anh va xu Wales nam 2006, 89% nhung ca cham dut thai ky dien ra duoi 12 tuan tuoi, 9% tu 13 đen 19 tuan, va 1.5% o hon 20 tuan. 64% trong so đo đuoc thuc hien bang cach hut thai,6% bang D&E, va 30% bang cac bien phap y te. Nam 2009 tai Scotland, 62.1% tong so ca cham dut thai ky đuoc thuc hien o duoi 9 tuan, voi thu thuat y te chiem gan 70%.
Nhung ca pha thai muon thuong dien ra o Trung Quoc, An Đo va cac quoc gia đang phat trien khac hon so voi tai cac nuoc phat trien.


= Cac yeu to ca nhan va xa hoi =

Mot cuoc nghien cuu nam 1998 tu 27 quoc gia ve ly do đe phu nu cham dut thai ky đa ket luan rang ly do thuong that nhat đuoc phu nu đua ra khi pha thai la đe tri hoan viec co them con toi mot thoi điem thich hop hon hay đe tap trung nguon luc va suc luc cho nhung đua con đa co san. Cac ly do thuong thay nhat đuoc bao cao la nhung yeu to kinh te xa hoi nhu khong the nuoi them mot đua tre hoac ve khia canh chi phi truc tiep cho viec nuoi duong mot đua tre hay viec mat thu nhap khi cham soc cho mot đua tre, thieu ho tro tu nguoi cha, khong co kha nang nuoi them con nua, muon co đu kha nang cho nhung đua tre san co đen truong, ngat quang viec hoc hanh, cac van đe quan he voi mot nguoi chong hay ban tinh, nhan thuc rang minh qua tre, va that nghiep. Mot cuoc nghien cuu nam 2004 voi cac phu nu Hoa Ky tai cac co so y te voi nhung cau hoi tuong tu cung cho cau tra loi tuong tu. Mot cuoc đieu tra nam 1998 phat hien nguy co voi suc khoe ba me đuoc chi ra la ly do chinh boi 5-10% tai 7 quoc gia va boi 20-38% o 3 quoc gia (Kenya, Bangladesh va An Đo). Mot bao cao nam 1997 cua Hoa Ky chi ra suc khoe ba me la "ly do quan trong nhat" cho quyet đinh cua 3% phu nu va 3% khac chi ra lo ngai ve viec thai nhi co van đe ve suc khoe. Trong mot cuoc đieu tra nam 2004 tai Hoa Ky, 1% phu nu thuc hien pha thai boi viec thai nghen la hau qua cua mot vu cuong hiep va 0.5% la hau qua cua su loan luan. Mot cuoc đieu tra khac cua My nam 2002 đa ket luan rang 54% phu nu đa pha thai co su dung mot bien phai tranh thai o thoi điem bat đau co thai trong khi 46% khong thuc hien đieu nay. Viec su dung khong đung cach đuoc thong bao o 49% so nguoi dung bao cao su va 76% nguoi dung vien tranh thai uong ket hop; 42% so nguoi su dung bao cao su thong bao viec su dung khong đung do truot hay thung bao. Vien Guttmacher uoc tinh "hau het cac vu pha thai tai Hoa Ky đuoc thuc hien boi phu nu thuoc cac sac toc thieu so" boi ho "co ty le mang thai ngoai y muon cao hon."
Mot so ca pha thai đuoc thuc hien tu suc ep xa hoi. Chung co the bao gom viec phan biet voi nguoi tan tat, ua thich tre em thuoc mot gioi tinh nao đo, khong ung ho viec tro thanh ba me đon than, khong đu su ho tro kinh te cho gia đinh, thieu tiep can hay tu choi cac bien phap tranh thai, hay nhung no luc nham kiem soat dan so (nhu chinh sach mot con cua Trung Quoc). Cac yeu to nay thinh thoang co the dan toi viec bat buoc pha thai hay pha thai đe lua chon gioi tinh.


= Pha thai khong an toan =

Nhung phu nu tim cach cham dut thai ky thinh thoang phai vien đen cac bien phap khong an toan, đac biet khi viec tiep can pha thai an toan bi gioi han. Khoang mot tren tam ca tu vong lien quan toi thai nghen tren the gioi lien quan toi viec pha thai khong an toan.
To chuc Y te The gioi (WHO) đinh nghia pha thai khong an toan la "mot qua trinh … đuoc thuc hien boi nhung nguoi thieu cac ky nang can thiet hay trong mot mo truong khong đap ung cac tieu chuan y te toi thieu, hay ca hai." Chung co the đuoc thuc hien boi chinh nguoi phu nu, boi mot nguoi khac khong co kinh nghiem y khoa, hay boi mot co so y te hoat đong trong cac đieu kien duoi chuan. Pha thai khong an toan van la mot moi lo ngai cho suc khoe cong đong boi pham vi tac đong lon va tinh chat nghiem trong cua cac bien chung lien quan toi no, nhu sot thai, nhiem trung, xuat huyet, va gay ton thuong cac co quan noi tang.
Tinh chat phap ly cua viec pha thai van la yeu to quyet đinh chinh toi muc đo an toan cua no. Cac đieu luat han che pha thai gan lien voi ty le pha thai khong an toan cao. Ngoai ra, su thieu tiep can toi cac bien phap tranh thai an toan va hieu qua cung dan toi con so pha thai khong an toan cao. Co uoc tinh cho thay muc đo cac vu pha thai khong an toan co the giam toi 73% ma khong can su thay đoi nao ve luat phap lien quan toi pha thai neu cac dich vu ke hoach hoa gia đinh va cham soc suc khoe ba me hien đai đuoc tiep can tren toan cau.
40% phu nu tren the gioi co kha nang tiep can cac dich vu pha thai co lua chon va y te thuoc trong cac gioi han tuoi thai. Trong khi tu vong ba me hiem khi la ket qua cua viec pha thai an toan, cac vu pha thai khong an toan dan toi 70,000 ca tu vong va 5 trieu ca thuong tat moi nam. Cac bien chung tu pha thai khong an toan chiem xap xi 12% con so tu vong ba me tai chau A, 25% tai My Latinh va 13% tai chau Phi ha Sahara. Vo sinh thu cap do pha thai khong an toan anh huong toi uoc tinh 24 trieu phu nu. Du ty le pha thai tren the gioi đa giam tu 45.6 trieu nam 1995 xuong 41.6 trieu nam 2003, cac vu pha thai khong an toan van chiem toi 48% tat ca cac ca đuoc thuc hien nam 2003.
Giao duc suc khoe, su tiep can cac dich vu ke hoach hoa gia đinh, va nhung cai tien trong cham soc suc khoe trong va sau khi pha thai đa đuoc đe xuat đe giai quyet tinh trang nay.


Lich su Pha thai co chu đich đa co mot lich su lau dai, va co the truy nguoc tu cac nen van minh nhu Trung Quoc o thoi Than Nong (khoang nam 2700 TCN), Ai Cap co đai voi Ebers Papyrus (khoang nam 1550 TCN), va Đe che La Ma thoi Juvenal (khoang nam 200 TCN). Co bang chung cho thay nhung phu nu mang thai tung đuoc cham dut thai ky bang mot so bien phap, gom ca viec su dung cac loai cay co co tinh nang gay say thai, su dung cac vat dung sac nhon, tac đong luc len bung, va cac ky thuat khac.
Mot so hoc gia trong linh vuc y khoa va nhung nguoi phan đoi pha thai đa cho rang Loi nguyen cua Hippocrat cam cac bac si thoi Ai Cap co đai thuc hien cac vu pha thai. Tuy nhien, cac hoc gia hien đai khac khong đong y voi cach giai thich nay, va cac van ban y khoa trong Tuyen tap Hippocrat co chua nhung mieu ta ve cac ky thuat pha thai va luu y ve nhung nguy co chung co the gay ra voi suc khoe nguoi phu nu. Trong Thien chua giao, Pope Sixtus V (1585–90) đuoc biet đen la Giao hoang đau tien tuyen bo rang pha thai la hanh đong giet nguoi khong ke đen thoi điem thai ky; Nha tho truoc đo đa bi chia re ve viec lieu hanh đong pha thai co phai la giet nguoi khong, va khong kien quyet cam pha thai cho đen nhung nam 1800. Truyen thong Hoi giao luon cho phep pha thai cho toi mot thoi điem khi cac tin đo Hoi giao tin la linh hon đa nhap vao trong phoi thai, đuoc nhieu nha than hoc coi la vao luc thu thai, 40 ngay sau khi thu thai, 120 ngay sau khi thu thai, hay o thoi điem thai bat đau phat trien nhanh. Tuy nhien, pha thai bi gioi han chat hay bi cam tai nhung vung co muc đo tin đao Hoi giao cao nhu Trung Đong va Bac Phi.
Tai chau Au va Bac My, cac ky thuat pha thai tien tien đa xuat hien o nhung nam 1600. Tuy nhien, chu nghia bao thu voi hau het nhung bac si lien quan toi cac van đe tinh duc khien đa can tro viec mo rong cua cac ky thuat pha thai an toan. Ngoai ra co mot so nhan vien y te hay mot so bac si quang cao ve dich vu cua minh nhung mai toi giua nhung nam 1800 ho moi bi quan ly khi viec thuc hien thu thuat nay bi cam ca o Hoa Ky va Vuong Quoc Anh, va cac nuoc khac. Cac nhom nha tho cung nhu cac bac si bi anh huong lon boi cac phong trao chong pha thai. Lien bang Xo viet (1919), Iceland (1935) va Thuy Đien (1938) nam trong so cac quoc gia đau tien hop phap hoa mot so hay toan bo cac hinh thuc pha thai. Nam 1935 tai nuoc Đuc Phat xit, mot đieu luat đuoc thong qua cho phep cac vu pha thai cua nhung nguoi bi coi la "mac benh di truyen", trong khi phu nu bi coi thuoc dong giong Đuc đac biet bi cam viec pha thai.
Tuy nhien, viec thuc hien pha thai van kha hiem cho toi cuoi thap nien 1960. Cuoi thap nien 1960 va đau thap nien 1970, vi su xuat hien cua nhieu yeu to, so luong cac vu pha thai tang len tren khap the gioi. O Tay Đuc, so luong cac vu pha thai đuoc bao cao tang tu 2,800 nam 1968 len 87,702 nam 1980. Tai Hoa Ky, mot so nguon con cho thay mot su gia tang manh me hon, tu 4,600 nam 1968 len 1.5 trieu nam 1980. Tuy nhien, thuc te rang pha thai van la bat hop phap o nhieu bang truoc quyet đinh lich su nam 1973 cua Roe v. Wade co the anh huong toi so luong nhung vu pha thai đuoc bao cao truoc nam 1973.


Xa hoi va van hoa = Tranh cai ve pha thai =

Trong lich su, pha thai co chu đich đa la mot chu đe gay tranh luan, cai co va tuyen truyen lon. Mot quan điem ca nhan trong cac van đe chung toc, đao đuc, triet hoc, sinh hoc va phap ly phuc tap thuong lien quan toi he thong gia tri cua nguoi đo. Cac quan điem chinh la mot ben ung ho tiep can dich vu pha thai va ben kia chong lai viec đo. Cac y kien ve pha thai co the mieu ta nhu la mot su tong hop cac đuc tin ve tinh đao đuc, tinh trach nhiem, pham vi chung toc va pham vi quyen luc cua chinh phu trong chinh sach cong. Đao đuc ton giao cung co anh huong tren ca y kien ca nhan va cuoc tranh luan lon h on ve pha thai (xem ton giao va pha thai).
Cac cuoc tranh luan ve pha thai, đac biet gan lien voi cac đieu luat ve pha thai, thuong la điem mau chot cua cac nhom ung ho mot trong hai quan điem đo. Tai Hoa Ky, nhung nguoi ung ho mot su han che phap ly lon hon, hay tham chi la cam hoan toan viec pha thai, thuong coi minh la nhung nguoi Ung ho su Song trong khi nhung nguoi phan đoi viec han che phap ly voi viec pha thai mieu ta ho la nhung nguoi Ung ho Lua chon. Noi chung, ben phan đoi cho rang phoi thai la mot con nguoi voi mot quyen đuoc song thuc hien pha thai cung nhu hanh đong giet nguoi. Ben ung ho cho rang phu nu co mot so quyen sinh san, đac biet la quyen lua chon co hay khong hoan thanh mot thai ky.
Ca trong tranh luan cong khai va khong cong khai, cac ly le đuoc đua ra ung ho hay phan đoi viec thuc hien pha thai tap trung vao viec co cho phep, ve mat đao đuc, thuc hien mot ca pha thai co chu đich khong, hay su bien minh cho cac luat phap cho phep hay han che viec pha thai.
Tranh luan cung tap trung vao viec lieu phu nu co thai co phai thong bao va/hay co su ung thuan cua nhung nguoi khac trong nhung truong hop rieng biet: voi mot nguoi vi thanh nien, cha me co be; voi mot nguoi vo đa lay chong hop phap hay theo the tuc, nguoi chong; hay, voi bat ky truong hop nao, nguoi cha sinh hoc. Trong mot cuoc đieu tra nam 2003 cua Gallup o Hoa Ky, 79% nam gioi va 67% phu nu tham gia ung ho viec luat hoa viec thong bao cho nguoi ban đoi; tong so ung ho la 72% va 26% phan đoi.


= Luat pha thai =

Ban mau:AbortionLawsMap
Nhung luat the tuc som nhat ve pha thai phan anh mot moi lo ngai ve tang lop va su duy tri tinh tinh khiet cua đang cap va su gin giu đac quyen cua nam gioi. Pha thai nhu vay khong bi đat ra ngoai vong phap luat, nhung nhung nguoi vo thuc hien pha thai ma khong co su cho phep cua nguoi chong bi trung tri nghiem khac, va nhung nguoi no le thuc hien pha thai cho cac phu nu tang lop tren cung bi trung phat nhu vay. Noi chung, viec pha thai truoc giai đoan phoi thai phat trien nhanh bi coi la toi nho.
Cac triet ly moi cua thoi Axial Age (nam 800 đen 200 TCN), bat đau thao luan ban chat va gia tri cua su song con nguoi theo nhung thuat ngu truu tuong, it co dau an tren nhung luat le san co ve pha thai. Tham chi cac toa an giao si thoi Trung Co ap dung viec sam hoi chu khong su dung hinh phat ve than the cho viec pha thai, va giu lai su phan biet truoc va sau thoi ky phoi thai phat trien nhanh cua cac triet ly co đai.
Voi ngoai le duy nhat la cac binh luan cua Bracton, ve luat the tuc Anh tao nen quy tac sinh song, loai tru thuoc pha thai khoi luat giet nguoi, su dung ngon ngu co tu thoi Leges Henrici Primi.
O the ky 18, co tuyen bo rang hieu biet cua khoa hoc ve su phat trien cua con nguoi bat đau tu khi thu tinh bao chua cho cac đieu luat chat che hon ve pha thai. Đay la mot phan cua cuoc đau tranh lon hon ve nghe y đe phan biet y khoa dua tren khoa hoc voi y khoa "truyen thong", gom ca thuat đo đe va duoc thao.
Ca nhung ca pha thai truoc va sau thoi ki phoi thai phat trien nhanh đeu bi coi la toi pham theo Lord Ellenborough's Act nam 1803. Nam 1861, Nghi vien Vuong quoc Anh thong qua Offences against the Person Act 1861, tiep tuc đat ra ngoai vong phap luat hanh đong pha thai va đay đuoc dung lam hinh mau cho nhung đieu luat cam tuong tu o mot so nuoc khac.
Lien bang Xo viet, voi đieu luat nam 1920, va Iceland, voi đieu luat nam 1935, la hai quoc gia đau tien trong so nhung nuoc noi chung cho phep pha thai. Nua sau the ky 20 chung kien viec tu do hoa cac đieu luat pha thai tai cac quoc gia khac. Luat Pha thai 1967 cho phep pha thai vi mot so ly do han che tai Vuong quoc Anh (ngoai tru Bac Ireland). Trong vu kien nam 1973, Roe v. Wade, Toa an Toi cao Hoa Ky huy bo cac đieu luat bang ve cam pha thai, phan quyet rang nhung đieu luat đo vi pham viec ap dung quyen rieng tu trong Hien phap My. Tuong tu, Toa an Toi cao Canada, trong vu viec R. v. Morgentaler, loai bo luat hinh su cua minh ve pha thai nam 1988, sau khi phan quyet rang nhung su han che đo vi pham an ninh ca nhan đuoc đam bao cho phu nu theo Hien chuong ve Quyen va Tu do Canada. Sau đo Canada đa loai bo cac quy đinh cua cac tinh ve pha thai trong vu R. v. Morgentaler (1993). Trai lai, pha thai tai Cong hoa Ireland bi anh huong boi su bo sung mot bo sung vao Hien phap nam 1983 theo mot cuoc trung cau dan y, cong nhan "quyen song cua thai nhi chua ra đoi".
Luat phap ve viec pha thai hien tai kha khac biet. Ton giao, đao đuc, va cac tinh cam van hoa tiep tuc anh huong toi cac đieu luat ve pha thai tren khap the gioi. Quyen song, quyen tu do, quyen an ninh ca nhan, va quyen suc khoe sinh san la cac van đe chinh cua nhan quyen va thinh thoang đuoc dung nhu nhung ly le bao chua cho su ton tai hay khong ton tai cua cac đieu luat kiem soat viec pha thai. Nhieu quoc gia tai đo viec pha thai la hop phap yeu cau đat mot so tieu chi đe co the thuc hien mot ca pha thai, thuong, nhung khong phai luon luon, su dung mot he thong dua tren ba thang thai ky đe kiem soat van đe phap ly:

Tai Hoa Ky, mot so bang ap dung thoi gian cho 24 tieng truoc khi thuc hien thu thuat, buoc phai cung cap truoc thong tin ve su phat trien phoi thai, hay yeu cau rang phu huynh phai đuoc lien he neu nguoi con vi thanh nien cua ho yeu cau thuc hien pha thai.
Tai Vuong quoc Anh, cung nhu o mot so quoc gia khac, truoc tien hai bac si phai xac nhan rang viec pha thai la can thiet ve mat y te hay xa hoi truoc khi thu thuat đuoc thuc hien.
O cac quoc gia khac, noi ma viec pha thai thuong la bat hop phap, mot nguoi se đuoc thuc hien pha thai trong truong hop bi cuong hiep, loan luan, hay qua trinh thai nghen gay nguy hiem cho suc khoe hay tinh mang cua nguoi me.

Mot so it quoc gia cam hoan toan viec pha thai: Chile, El Salvador, Malta, va Nicaragua. Tai Nicaragua, su gia tang con so tu vong ba me truc tiep va gian tiep lien quan toi thai ky đa đuoc chu y. Tuy nhien, nam 2006, Chinh phu Chile bat đau phan phoi tu do tranh thai khan cap.
Tai Bangladesh, pha thai la bat hop phap, nhung chinh phu tu lau đa ho tro mot mang luoi "vien đieu hoa kinh nguyet", noi hut kinh nguyet (hut chan khong bang tay) co the đuoc thuc hien nhu ve sinh kinh nguyet.
Tai nhung noi viec pha thai la bat hop phap hay noi co quan điem xa hoi nang ne, phu nu co thai co the tham gia vao cac tour du lich y te va đi toi nhung nuoc noi ho co the cham dut thai ky. Phu nu khong co phuong tien đe đi du lich co the nho toi nhung nguoi thuc hien pha thai bat hop phap hay phai tu thuc hien viec nay.

Tai Hoa Ky, khoang 8% cac ca pha thai đuoc thuc hien cho nhung phu nu toi tu quoc gia khac. Tuy nhien, đieu nay mot phan co nguyen nhan tu nhung gioi han khac nhau ve viec pha thai lien quan toi tuoi thai hay su khan hiem bac si đuoc đao tao va y muon thuc hien pha thai muon. Hang nam, hang nghin phu nu tu Bac Ireland, Cong hoa Ireland, Ba Lan va cac quoc gia khac noi viec pha thai co chu đich la bat hop phap đi du lich toi Anh hay cac quoc gia khac it co su han che phap luat hon, đe thuc hien pha thai.
Tai Hoa Ky va mot so đia phuong o Canada, se la bat hop phap neu ngan can quyen tiep can đia điem y te noi co thuc hien pha thai. "Cac vung đem," quan ly nhung nguoi phan đoi tiep can voi co so y te hay nguoi benh, co the đuoc đat ra.
Viec bat buoc thong bao cho ban đoi đa bi Toa an Toi cao Hoa Ky phan quyet la vi hien trong vu Planned Parenthood v. Casey.
Cac van đe khac trong luat phap ve pha thai co the bao gom yeu cau tre vi thanh nien co su đong y cua mot hay ca cha lan me ve viec pha thai, yeu cau rang mot phu nu phai co su đong y cua chong voi viec pha thai va cau hoi ve viec nguoi cha cua phoi thai co the ngan can mot ca pha thai, yeu cau rang co so cung cap dich vu pha thai thong bao cho nguoi benh ve nhung nguy co co the co cua thu thuat va cac luat le ve sinh đe trai luat.


= Lua chon gioi tinh =

Sieu am va choc oi cho phep cha me xac đinh gioi tinh thai nhi truoc khi sinh. Su phat trien cua ky thuat nay đa dan toi pha thai lua chon gioi tinh, hay viec loai bo thai nhi dua tren gioi tinh. Thong thuong nhat viec loai bo thai nhi thuong boi đo la mot thai nhi gai.
Co quan điem cho rang pha thai dua tren gioi tinh mot phan dan toi tinh trang chenh lech kha lon ve ty le sinh tre trai va tre gai o mot so noi. Nhieu vung o chau A thuong thich con trai hon con gai, va đa co bao cao ve viec su dung bien phap pha thai đe han che sinh con gai o Trung Quoc, Đai Loan, Han Quoc va An Đo.
O An Đo, vai tro kinh te cua đan ong, cac chi phi lien quan toi cua hoi mon, va mot truyen thong thuong gap o An Đo cho rang cac nghi le trong đam tang phai đuoc thuc hien boi mot nguoi nam gioi ho hang đa dan toi su ua chuong van hoa voi con trai. Su pho bien cua cac bien phap chan đoan, trong thap nien 1970 va '80, đa dan toi nhung dich vu quang cao, "Đau tu 500 rupee [cho mot chan đoan gioi tinh] bay gio, tiet kiem 50,000 rupee [cho mot khoan hoi mon] ve sau." Nam 1991, ty le gioi tinh nam/nu o An Đo tu muc sinh hoc thong thuong 105 tren 100, len toi muc trung binh 108 tren 100. Cac nha nghien cuu đa cho rang trong giai đoan 1985 va 2005 toi 10 trieu thai nhi nu đa bi pha thai co lua chon. Chinh phu An Đo đa thong qua lenh cam chinh thuc voi viec soi gioi tinh truoc khi sinh nam 1994 va cam pha thai do lua chon gioi tinh nam 2002, du truoc đo ho đa loai ra ngoai vong phap luat viec pha thai ngoai tru vi ly do an toan cho ba me.
Tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, cung co su ua thich con trai hon con gai tu trong lich su. Viec ap dung chinh sach mot con nam 1979, truoc nhung lo ngai ve dan so, đa dan toi su gia tang cach biet trong ty le tre so sinh theo gioi tinh khi cac bac cha me tim cach lach luat thong qua viec pha thai do lua chon gioi tinh hay bo roi con gai. Pha thai do lua chon gioi tinh co the co anh huong dan toi su gia tang ty le tre nam/nu quoc gia len đen muc cao 117:100 theo bao cao nam 2002. Khuynh huong nay thuong thay nhat tai cac khu vuc nong thon: cao toi 130:100 tai Quang Đong va 135:100 tai Hai Nam. Mot lenh cam pha thai do lua chon gioi tinh đa đuoc ban hanh nam 2003.


= Bao luc chong pha thai =

Cac bac si va co so y te cung cap dich vu pha thai đa tro thanh đoi tuong cua nhieu hinh thuc bao luc, gom ca giet hai, tim cach giet hai, bat coc, san đuoi, tan cong, đot pha, va đanh bom. Bao luc chong pha thai đa bi cac nguon thong tin cua chinh phu va gioi hoc gia coi la mot dang cua chu nghia khung bo. Chi mot nhom nho nhung nguoi phan đoi pha thai thuc hien hanh vi bao luc, thuong goi nhung hanh đong cua minh la giet nguoi hop phap hay bao ve nhung nguoi khac, thuc hien hanh đong đe bao ve mang song cua cac thai nhi.
Tai Hoa Ky, bon nguoi thuc hien pha thai – Bac si David Gunn, John Britton, Barnett Slepian, va George Tiller—đa bi am sat. Nhung am muu am sat cung đa dien ra tai Hoa Ky va Canada, va nhung nguoi khac tai co so y te, ke ca le tan va nhan vien an ninh, đa bi giet tai Hoa Ky va Australia. Hang tram vu đanh bom, đot pha, tan cong bang axit, xam nhap, vu viec pha hoai chong nhung co so cung cap dich vu pha thai đa dien ra. Nhung nhan vat bao luc chong pha thai đang chu y gom Eric Robert Rudolph, Scott Roeder, Shelley Shannon, va Paul Jennings Hill, nguoi đau tien bi hanh quyet o Hoa Ky vi giet mot bac si pha thai.


= Nghe thuat, phim va van hoc =
Nghe thuat la phuong tien nhan đao hoa van đe pha thai va the hien vo so quyet đinh va nhung hau qua tu đo. Mot trong nhung the hien som nhat ve pha thai la trong mot buc phu đieu đap noi thap tai Angkor Wat (khoang nam 1150). Nha hoat đong ung ho su song Børre Knudsen co lien quan toi mot tac pham nghe thuat mat trom nam 1994 nhu mot phan cua đot van đong ung ho su song tai Na Uy nhan su kien Olympic mua Đong nam 1994. Mot gallery Thuy Si đa go bo mot tac pham trong tuyen tap Trung Quoc nam 2005, tac pham co cai đau cua mot thai nhi gan tren than mot con chim. Nam 2008, mot sinh vien truong Yale đa đe xuat su dung nhung phan bi bo đi va chinh su pha thai co chu đich nhu mot du an nghe thuat trinh dien.
The Cider House Rules (tac pham 1985, phim 1999) ke cau chuyen cua Bac si Larch mot đao dien mo coi, la mot nguoi thuc hien pha thai bat đac di sau khi xem nhung hau qua cua back-alley abortions, va tro ly y te mo coi cua ong Homer, mot nguoi phan đoi pha thai. Cac tieu thuyet nu quyen nhu Braided Lives (1997) cua Marge Piercy nhan manh cuoc đau tranh phu nu phai đoi mat voi pha thai khong an toan trong nhieu hoan canh truoc khi no đuoc hop phap hoa. Bac si Susan Wicklund đa viet cuon This Common Secret (2007) ve cach lam the nao mot chan thuong tam ly ca nhan ba co khien ba quyet tam cham soc nhung phu nu nhung nguoi đa quyet đinh thuc hien pha thai. Khi Wicklund đi khap phuong Tay đe thuc hien dich vu pha thai tai cac benh vien o xa xoi, ba đa ke cau chuyen ve nhung phu nu đa đuoc ba cham soc va nhung hy sinh ma ba va nhung nguoi than phai ganh chiu. Nam 2009, Irene Vilar tiet lo su lam dung va thoi nghien pha thai trong qua khu cua minh trong cuon Impossible Motherhood, ba đa thuc hien 15 lan pha thai trong 17 nam. Theo Vilar no la ket qua cua mot chu trinh tam tam ly đen toi cua quyen luc, su noi loan va nhung mong đoi cua xa hoi. Trong bai tho su thi than thoai cua Annie Finch va trong phan loi vo nhac kich opera Among the Goddesses (2010), vu pha thai cua nu anh hung la ngu canh tam hon cua cac nu than Demeter, Kali, va Inanna.
Nhieu quan điem va thuc te khac ve viec pha thai đa đuoc the hien tren phim. Trong Riding in Cars with Boys (2001) mot phu nu tre đa mang thai toi khi sinh no vi viec pha thai khong the thuc hien, don nha toi o cung ban trai va dinh liu toi ma tuy, khong co tuong lai, va tu hoi minh co yeu con khong. Trong khi trong phim Juno (2007) mot be gai 16 tuoi chuan bi thuc hien pha thai nhung đa quyet đinh tiep tuc thai ky va mang cho mot cap vo chong giau co nuoi no. Cac bo phim khac Dirty Dancing (1987) va If These Walls Could Talk (1996) đe cap toi kha nang, su san co va nhung nguy hiem cua viec pha thai khong an toan. Dau an cam xuc cua viec đoi mat voi viec mang thai ngoai y muon la chu đe cua Things You Can Tell Just By Looking At Her (2000) va Circle of Friends (1995). Khi hon nhan đang The Godfather Phan II (1974) Kay biet moi quan he đa cham dut khi ba bi mat pha thai "mot đua con trai". Trong cuoc tranh cai ve pha thai, mot su nghien ngap vo trach nhiem đuoc dung nhu con tot trong cuoc canh tranh giua cac nhom ung ho lua chon va ung ho su song trong Citizen Ruth (1996).


O cac loai đong vat khac Say thai tu phat xay ra o nhieu loai đong vat. Vi du, o cuu no co the dien ra khi đan cuu chen lan qua cua, khi hay bi cho đuoi. O bo, say thai co the dien ra vi benh truyen nhiem, nhu Brucellosis hay Campylobacter, nhung thuong co the đuoc kiem soat bang vac xin.
Pha thai co chu đich cung co the dien ra o đong vat, trong ngu canh nghe chan nuoi. Vi du, pha thai co the đuoc thuc hien voi nhung con lua/ngua cai ket đoi khong chuan, hay đa bi mua boi nguoi chu khong nhan ra rang no đang mang thai, hay mang thai kep.
Su pha thai cung co the dien ra o ngua va ngua van vi su quay ray cua con đuc voi con cai đang mang thai hay giao cau cuong buc, du tan suat xay ra trong tu nhien van con bi nghi van. Nhung con khi Gray langur đuc co the tan cong con cai sau khi tiep quan, gay say thai.


Quan niem cua cac ton giao Cac ton giao nhu:

Ki to giao: Đieu 1398 trong bo giao luat 1983 quy đinh rang: "nguoi nao thi hanh viec pha thai co hieu qua thi bi va tuyet thong tien ket". Va tuyet thong tien ket la gi? Đay la loai hinh phat mang tinh tu đong. Hinh phat nay toi nhan phai ganh chiu "do tinh cach nghiem trong cua toi ac"; va khong can mot tuyen an cu the nao cua nha chuc trach co tham quyen. Va tuyet thong tien ket thuong đuoc ap dung cho cac toi lon trong giao hoi nhu lac giao, boi giao, ly giao. Tai sao lai ap dung an phat nay cho nguoi co hanh vi nao pha thai? Boi le, cac thai nhi khong co kha nang tu ve nen toi ac pha thai co tinh chat nghiem trong. Giet mot nguoi truong thanh chi mang toi trong nhung giet mot thai nhi khong nhung mang toi trong ma con bi va tuyet thong tien ket. Huan quyen đa lap đi lap lai va day mot cach xac tin rang pha thai luon la trong toi va la mot hanh đong vo luan nghiem trong. Thanh Giao hoang Gioan Phaolo II đa tung khang đinh: "Vi vay, voi quyen binh đuoc Chua Kito trao cho Phero va nhung nguoi ke vi, trong su hiep thong voi tat ca giam muc cua Giao hoi Cong giao, toi xac nhan rang viec truc tiep va co y giet mot nguoi vo toi luon luon la đieu vo luan nghiem trong. Giao ly nay can cu vao luat bat thanh van ma moi nguoi nhan thay trong tham tam cua minh duoi anh sang cua ly tri (x. Rm 2, 14-15), đuoc Thanh Kinh khang đinh va Truyen thong Giao hoi luu truyen va đuoc Huan Quyen thong thuong va pho quat giang day". Trong truong hop cua mot nguoi Cong giao nao pha thai, hanh đong va xac tin cua ho đi nguoc lai voi giao huan cua Giao hoi. Ho co quan điem trai nguoc voi Giao Huan cua Giao hoi khi cho rang pha thai la khong vo luan, la chap nhan đuoc hay tham chi cho rang đo la quyen cua con nguoi. Đieu nay khien ho bi liet vao hang nguoi lac giao. Theo đieu 751: "Lac giao la ngoan co choi bo hoac ngoan co ho nghi ve mot chan ly phai tin voi Đuc tin Than Khoi va Cong giao sau khi đa lanh nhan Bi Tich Rua Toi; boi giao la choi bo đuc tin Kito giao; ly giao la tu choi vang phuc Đuc Giao hoang hoac tu choi hiep thong voi cac chi the cua Giao hoi thuoc quyen ngai.". Cac toi nay chiu hinh phat va tuyet thong tien ket theo đieu 1364 triet 1 "Nguoi boi giao, lac giao hay ly giao đeu bi va tuyet thong tien ket." Nhu the, bat ky nguoi Cong giao nao cho rang pha thai la khong vo luan đeu mang toi lac giao va phai ganh chiu va tuyet thong tien ket. Viec co vu cho viec pha thai thuoc vao toi đong loa. Nhung ai co vu cho viec pha thai nhu tuyen truyen, phat thuoc, quang cao, tung ra phim anh, ung ho luat pha thai hop phap... thi cung đeu mang toi trong va lanh an va tuyet thong tien ket. Mot chinh tri gia Cong giao tham gia vao viec soan thao luat cho phep pha thai hay len tieng giua dan chung rang minh ung ho chinh sach pha thai thi cung chiu cung mot toi va va tren. Khi mot nguoi bo phieu tin nhiem mot quan chuc ung ho pha thai thi nguoi ay đuoc ke la ke đong pham va cung mang va tuyet thong tien ket. Ho tu minh tach ra khoi su hiep thong voi Giao hoi.
Phat giao: Tuy khong chu truong chong viec pha thai mot cach qua khat khe nhung đoi voi Phat giao, pha thai la mot hanh đong tieu cuc va khong nen đe xay ra. Phat giao quan niem su song con nguoi bat đau tu luc thu thai. Pha thai tao nghiep xau cho ca nguoi me va bao thai. Nghiep xau cho nguoi me la hanh đong sat sinh, đac biet đay lai la đua con minh thai nghen nen. Nghiep xau cho bao thai la bi đanh mat mot co hoi đuoc tai sinh lam nguoi. Duoi cai nhin ve luan hoi, mang thai la mot su viec thieng lieng, va su ra đoi cua mot con nguoi la mot co hoi hiem quy. Voi Phat giao, viec pha thai gay ra mot ac nghiep va nguoi nao pha thai se phai nhan lanh qua bao đoa đia nguc Vo Gian.


Tham khao Lien ket ngoai Pha thai tren DMOZ
Abortion Policies: A Global Review
MedlinePlus Medical Encyclopedia: Abortion
The Guttmacher Institute