Thien ha Tien Nu, hay tinh van Tien Nu, thien ha Andromeda va cac ten nhu Messier 31, M31 hay NGC 224, la thien ha xoan oc co vi tri bieu kien thuoc chom sao Tien Nu nam o bau troi phia bac gan chom sao Phi Ma. Đay la thien ha xoan oc gan dai Ngan Ha cua chung ta nhat, khoang 2,5 trieu nam anh sang.
Thien ha Tien Nu tung đuoc xem la thien ha lon nhat trong nhom cac thien ha Đia Phuong (Local Group), bao gom thien ha Tien Nu, dai Ngan Ha, thien ha Triangulum (trong chom sao Tam Giac) va khoang 30 thien ha nho khac. Do nhung kham pha gan đay dua tren cac phuong phap đo luong tien tien va nhung du lieu moi, ma hien tai cac nha khoa hoc tin rang dai Ngan Ha chua nhieu vat chat toi hon thien ha Tien Nu va co the la thien ha co khoi luong lon nhat trong nhom Đia Phuong. Tuy nhien, nhung quan sat gan đay cua kinh vien vong khong gian Spitzer lai cho thay rang M31 chua khoang mot ngan ti (1012) sao, vuot xa con so cac vi sao trong dai Ngan Ha. Cac uoc tinh vao nam 2006 cho thay khoi luong cua dai Ngan Ha vao khoang ~80% khoi luong cua thien ha Tien Nu, tuc la khoang 7,1×1011 lan khoi luong Mat Troi.
Chung ta co the nhin thay thien ha Tien Nu mot cach de dang bang mat thuong tren bau troi cua nhung khu vuc thua dan cu von it bi o nhiem boi khoi bui va anh sang nhu o cac thanh pho. M31 trong se kha nho duoi mat thuong boi vi chi co phan loi thien ha la đu sang đe co the nhin thay, nhung thuc te thi đuong kinh goc cua ca thien ha gap 7 lan Mat Trang tron. M31 đuoc xem la thien the xa nhat co the nhin thay đuoc bang mat thuong sau thien ha Triangulum.
Trong Nhom Đia Phuong, thien ha Tien Nu la thien ha lon nhat, ngoai ra co Ngan Ha lon thu hai con thien ha Triangulum lon thu ba.


Lich su quan sat Quan sat som nhat tung đuoc ghi nhan ve thien ha Tien Nu la vao nam 905 cua nha thien van hoc nguoi Ba Tu Abd Al-Rahman Al Sufi, nguoi đa mo ta M31 nhu la mot "đam may nho", va cac ban đo sao thoi ky đo đeu goi M31 nhu the.
Simon Marius vao nam 1612 đa cung cap nhung thong tin đau tien ve thien ha Tien Nu dua vao cac quan sat thong qua kinh vien vong cua minh. Nam 1764, Charles Messier đa đua Andromeda vao danh luc cua ong voi ten goi M31 va xem Simon Marius nhu la nguoi kham pha ra Tien Nu thay vi Al Sufi.
Nam 1785, nha thien van hoc William Herschel phat hien mot đom mo mau đo o tam cua M31. Ong đa cho rang đo chinh la tinh van gan nhat trong so cac "Đai tinh van", va dua vao mau sac va đo lon cua "tinh van", ong đa tinh sai vi tri cua M31 va cho rang Trai Đat chi cach no mot khoang cach gap 2000 lan khoang cach toi sao Thien Lang (Sirius).
William Huggins vao nam 1864 đa quan sat quang pho cua Tien Nu va phat hien ra rang no khac voi quang pho cua mot tinh van binh thuong von chua đay khi. Quang pho cua Tien Nu la mot dai lien tuc cac tan so, ket thuc voi cac dai mau đen. Đieu nay rat giong voi quang pho cua mot ngoi sao, do đo Huggins đa suy luan ra rang thien ha Tien Nu co ban chat cua mot vi sao.
Nam 1885, nguoi ta phat hien mot sieu tan tinh (hien nay đuoc đat ten la "S Andromedae") trong thien ha Tien Nu, đay la sieu tan tinh đau tien va duy nhat tung đuoc phat hien trong thien ha nay. Vao luc đo, S Andromedae bi cho la mot tan tinh, mot hien tuong hoan toan khong lien quan đen mot sieu tan tinh va mo hon nhieu, va do đo no đuoc đat ten la Nova 1885.

Nhung hinh anh đau tien ve thien ha Tien Nu đuoc Isaac Roberts tai đai thien van rieng cua ong o Sussex (Anh) chup vao nam 1887. Va cau truc xoan oc cua M31 lan đau tien đuoc phat hien. Tuy nhien, vao thoi điem đo thien the nay van con đuoc xem la mot tinh van trong thien ha cua chung ta, va Roberts đa cho rang M31 va nhung tinh van xoan oc khac la nhung đia tien hanh tinh đang hinh thanh.
Thien ha nay đang tien ve dai Ngan Ha cua chung ta voi van toc khoang 300 km/giay (186 dam/giay). Van toc nay đuoc Vesto Slipher đo vao nam 1912 tai đai thien van Lowell bang quang pho hoc. Đo la van toc lon nhat tung đuoc biet đen thoi bay gio.


= Oc đao vu tru =
Nam 1917, Heber Curtis đa quan sat mot tan tinh trong M31. Sau khi tim kiem nhung hinh anh luu tru ve Andromeda, Curtis đa kham pha ra them 11 tan tinh khac. Ong thay rang cap sao bieu kien cua nhung tan tinh nay thap hon 10 lan so voi nhung tan tinh trong dai Ngan Ha. Do đo ong đa cho rang Andromeda cach chung ta khoang 500.000 nam anh sang. Ong cung tro thanh nguoi đe xuat thuyet goi la "oc đao vu tru" cho rang cac tinh van xoan oc thuc chat chinh la nhung thien ha đoc lap. Va thuc te đa chung minh đieu đo la đung.
Vao nam 1920 cuoc Tranh Cai Lon dien ra giua Harlow Shapley va Heber Curtis lien quan toi ban chat cua dai Ngan Ha, cac tinh van xoan oc, va cac chieu cua vu tru. Đe minh chung cho ly thuyet cua minh rang M31 thuc chat la mot thien ha, Curtis đa dan chung ve cac dai toi trong quang pho cua M31 rat giong voi quang pho cua cac đam may khi trong thien ha cua chung ta, cung voi dich chuyen Doppler đang ke.
Edwin Hubble ket thuc cuoc tranh cai vao nam 1925 khi ong lan đau tien xac đinh đuoc cac sao bien quang Cepheid trong M31, va đong thoi cung giup xac đinh đuoc khoang cach toi thien ha nay. Nhung hinh anh cua cac sao bien quang nay đuoc chup nho vao mot kinh vien vong phan xa đuong kinh 2,5 m. Cac đo đac cua ong cho phep ket luan rang M31 khong phai la mot cum sao va khi trong dai Ngan Ha ma la mot thien ha đoc lap cach chung ta rat xa.
Andromeda đong mot vai tro quan trong trong viec nghien cuu thien ha (xem them thien van hoc thien ha), vi đay la thien ha xoan oc lon gan chung ta nhat (mac du khong phai la thien ha gan nhat). Vao nam 1943, Walter Baade la nguoi đau tien phan loai cac ngoi sao tai phan trung tam cua thien ha Andromeda. Dua vao nhung quan sat cua minh, ong đa phan thanh hai nhom sao khac biet, voi nhung ngoi sao tre co van toc lon o phan đia ngoai la sao Nhom I va cac sao gia mau đo o khoi phong trung tam la Nhom II. Cach đat ten nay sau đo đuoc ap dung đe phan loai cac ngoi sao trong dai Ngan Ha cung nhu nhung thien ha khac trong vu tru (Truoc đo, Jan Oort cung đa nhac đen su ton tai cua hai nhom sao nay.). Tien si Baade cung kham pha ra cac sao bien quang Cepheid cung co hai nhom, dan đen viec nhan đoi khoang cach đa uoc tinh đen M31 cung nhu phan con lai cua vu tru.
Nhung ban đo vo tuyen đau tien cua thien ha Andromeda do John Baldwin va cac cong su trong nhom thien van vo tuyen Cambridge tao ra vao thap nien 1950. Nhan thien ha Andromeda đuoc đat ten la 2C 56 trong cuon muc luc Cambridge thu hai ve cac nguon song vo tuyen (2C).
Vung tam cua thien ha M31 hien đuoc cho la co tap trung nhieu lo đen xung quanh lo đen sieu khong lo o tam.


Thong tin so luoc Thien ha Tien Nu đang tien đen Mat Troi voi van toc khoang 300 km/s (186 dam/s), do đo đay la mot trong so it cac thien ha co dich chuyen xanh. Khi tinh đen chuyen đong cua he Mat Troi trong dai Ngan Ha, nguoi ta thay rang thien ha Tien Nu va dai Ngan Ha đang tien ve nhau voi van toc khoang 100 đen 140 km/s (62-87 dam/s). Tuy nhien, đieu nay khong co nghia la M31 chac chan se va cham voi dai Ngan Ha, vi cac nha khoa hoc van chua đo đuoc van toc tiep tuyen cua thien ha nay. Neu ca hai thien ha đang tren đuong va cham voi nhau, thi su kien nay đuoc du đoan la se dien ra sau khoang 3 ti nam nua. Trong truong hop đo thi 2 thien ha rat co the se hop thanh mot thien ha elip khong lo, đuoc mot so nha khoa hoc đat ten la Milkomeda. Nhung su kien nhu the nay rat thuong xay ra trong cac nhom thien ha.
Khoang cach đen M31 đuoc nhan đoi sau khi Walter Baade kham pha ra mot loai sao bien quang Cepheid khac, mo hon binh thuong vao nam 1953. Vao thap nien 1990, cac du lieu cua ve tinh Hipparcos đuoc dung đe xac đinh khoang cach cua cac Cepheid. Cac gia tri đuoc chinh sua cho thay Andromeda cach chung ta 2,9 trieu nam anh sang. Khong may la tat ca cac Cepheid đeu nam xa hon khoang cach ma Hipparcos co the đo mot cach chinh xac, do đo du lieu ve cac Cepheid cua Hipparcos chua co đu đo tin cay can thiet.


= Khoang cach uoc tinh gan đay =
Đa co it nhat 4 phuong phap khac nhau đuoc dung đe xac đinh khoang cach đen M31.
Nam 2003, thong qua cac du lieu ve dao đong anh sang hong ngoai be mat (infrared surface brightness fluctuations (I-SBF)) va đieu chinh cho phu hop voi cac du lieu moi nam 2001 ve moi quan he chu ki-đo sang cac sao bien quang cua Freedman va mot so nha khoa hoc khac, cung voi viec hieu chinh -0,2 đo kim loai (O/H), cho ra mot khoang cach 2,57 ± 0,06 trieu nam anh sang (787 ± 18 kpc).
Sau đo, vao nam 2004, bang phuong phap đo cac sao bien quang Cepheid, nguoi ta đo đuoc mot khoang cach bang 2,51 ± 0,13 trieu nam anh sang (770 ± 40 kpc).
Nam 2005, mot nhom cac nha khoa hoc gom co Ignasi Ribas (CSIC, IEEC) va cac cong su tuyen bo phat hien mot sao đoi che nhau trong thien ha Andromeda. Sao đoi nay đuoc đat ten la M31VJ00443799+4129236, bao gom 2 ngoi sao sang mau xanh thuoc loai O va B. Bang cach nghien cuu su giao nhau cua 2 ngoi sao, xay ra moi 3,54969 ngay, cac nha thien van đa co the đo đuoc kich thuoc cua chung. Khi đa biet đuoc kich thuoc va nhiet đo cua 2 ngoi sao, thi cap sao tuyet đoi cua chung cung đuoc xac đinh. Va khi biet đuoc cap sao tuyet đoi va cap sao bieu kien, thi viec xac đinh khoang cach chi con la van đe thoi gian. Khoang cach tu hai ngoi sao nay đen dai Ngan Ha la khoang 2,52 ± 0,14 trieu nam anh sang (770 ± 40 kpc) va toan bo thien ha Andromeda cach khoang 2,5 trieu nam anh sang. Con so nay rat gan voi khoang cach đo đuoc bang phuong phap đo cac sao bien quang Cepheid truoc đo.
Do thien ha Andromeda cach chung ta kha gan, nen cac nha khoa hoc cung co the su dung phuong phap "Tip of the Red Giant Branch" (TRGB) đe du đoan khoang cach. Khoang cach cua M31 đo đuoc bang phuong phap nay nam 2005 la 2,56 ± 0,08 trieu nam anh sang (785 ± 25 kpc).
Khi tinh trung binh tat ca cac khoang cach đo, ta co đuoc con so 2,54 ± 0,06 trieu nam anh sang (778 ± 17 kpc).
Dua vao khoang cach tren, đuong kinh cua M31 tai điem rong nhat la khoang 141 ± 3 ngan nam anh sang.


Hinh anh Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Thien ha Tien Nu tren WikiSky: DSS2, SDSS, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Bai viet va hinh anh
StarDate: M31 Fact Sheet
Messier 31, SEDS Messier pages
Astronomy Picture of the Day
A Giant Globular Cluster in M31 1998 October 17.
M31: The Andromeda Galaxy 2004 July 18.
Andromeda Island Universe 2005 December 22.
Andromeda Island Universe 2010 January 9.
WISE Infrared Andromeda 2010 February 19
M31 and its central Nuclear Spiral
Amateur photography – M31
Globular Clusters in M31 at The Curdridge Observatory
First direct distance to Andromeda − Astronomy magazine article
Andromeda Galaxy at SolStation.com
Andromeda Galaxy at The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, & Spaceflight
M31, the Andromeda Galaxy Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine at NightSkyInfo.com
Than, Ker (ngay 23 thang 1 nam 2006). "Strange Setup: Andromeda's Satellite Galaxies All Lined Up". Space.com.
Hubble Finds Mysterious Disk of Blue Stars Around Black Hole Hubble observations (ngay 20 thang 9 nam 2005) put the mass of the Andromeda core black hole at 140 million solar masses
M31 (Apparent) Novae Page (IAU)
Multi-wavelength composite
Andromeda Project (crowd-source)
Gray, Meghan; Szymanek, Nik; Merrifield, Michael. "M31 – Andromeda Galaxy". Deep Sky Videos. Brady Haran.
Andromeda Galaxy (M31) at Constellation Guide
APOD – 2013 August 1 (M31's angular size compared with full Moon)
Hubble's High-Definition Panoramic View of the Andromeda Galaxy
NationalGeographic.com video of the Hubble High-Definition Panoramic View of the Andromeda Galaxy Luu tru ngay 8 thang 10 nam 2017 tai Wayback Machine