Thuong mai Đai Viet thoi Le So đe cap toi nhung hoat đong buon ban hang hoa cua nuoc Đai Viet tu nam 1428 đen nam 1527.


Noi thuong Hoat đong noi thuong cua Đai Viet trong the ky 15 chu yeu la hinh thuc trao đoi san pham giua cac đia phuong. Nho he thong đuong sa đuoc xay dung va đuong song đuoc khoi đao, viec luu thong hang hoa giua cac đia phuong kha thuan loi.


= Thang Long =
Kinh đo Thang Long la trung tam buon ban lon nhat va sam uat nhat. Do co uu the ve vi tri, nhung nguoi buon ban muon đen Thang Long bang đuong bo hay đuong song đeu thuan tien.
Truc giao thong chinh trong nuoc la song Nhi Ha (song Hong), đoan chay qua noi thi dai gan 5 km. Ben huu ngan song Nhi Ha co nhieu ben đo lien sat voi pho phuong tao ra mot mach giao thuong chinh noi Thang Long voi cac thi truong cac đia phuong khac. He thong song To Lich – Kim Nguu, trong nhieu the ky van an thong voi song Nhi Ha va Ho Tay, co tac dung la he thong giao thong noi thi hieu qua cho noi thuong.


= Cho đia phuong =
Ngoai Thang Long va mot vai thi tran la trung tam buon ban, hau het la cac cho nam o cac đia phuong. Moi xa co mot cho hoac mot vai xa lan can co mot cho chung. Cho hop hang ngay hoac theo nhung ngay nhat đinh trong thang goi la ngay phien cho. Hop cho la dip đe nhung nguoi trong đia phuong va cac lai buon tu xa toi buon ban trao đoi san pham - chu yeu la trao đoi giua nong pham va san pham thu cong. Thoi Le Thanh Tong ra quy đinh cac lang mo cho sau phai đinh ra phien sau ngay phien cho cua cac lang xung quanh đe tranh viec tranh chap an chan moi hang cua cac lai buon. Lang nao pham luat se bi phat.
Do dan cu ngay cang đong đuc va nhu cau trao đoi hang hoa ngay cang lon, nam 1477, Le Thanh Tong ra quy đinh ve viec chia cho. Theo đo, cac quan phu, huyen, chau phai xem xet thuc trang, neu viec chia cho la thuan tien cho viec buon ban cua dan thi lam ban tau len xin phep trieu đinh.
Luat Hong Đuc co quy đinh cam nhung hanh đong sach nhieu va thu thue qua cao đoi voi cac cho. Đieu 186 chuong Vi che ghi:

Nhung nguoi coi cho trong kinh thanh ma sach nhieu tien leu cho thi xu toi xung, đanh 50 roi, biem 1 tu; lay thue cho qua nang biem 2 tu, mat chuc coi cho va boi thuong tien gap đoi tra cho dan, tien phat tra cho nguoi cao giac. Neu lay thue cho khong đung luat thi đanh 80 truong va dan đi rao trong cho 3 ngay.


Ngoai thuong Nha Hau Le cung nhu nhieu trieu đai phong kien phuong Đong khac co chinh sach han che ngoai thuong, mot phan ly do xuat phat tu nhu cau tu ve đe ngan ngua do tham cua nuoc ngoai va mat khac do tu tuong trong nong, muon gan chat nguoi dan voi đong ruong, khong cho nguoi dan roi đong ruong va que huong đi buon ban. Chinh vi vay, trieu đinh đa co nhieu bien phap kiem soat ngoai thuong chat che, nhat la voi hoat đong cua tu nhan.


= Đuong bien =
Tren cua khau doc bien gioi mien duyen hai, trieu đinh lap co quan kiem soat ngoai thuong rat khat khe. Nhung nha buon ngoai quoc đen Đai Viet buon ban phai vao nhung noi quy đinh nhu Van Đon, Can Hai, Hoi Thong, Hoi Trieu, Thong Lanh, Phu Luong, Tam Ky, Truc Hoa, khong đuoc tu y vao cac tran. Cac thuyen ngoai quoc vao buon ban chi đuoc ra vao han che tai mot so cang, chu yeu la Van Đon. Tai cac cua bien co cac quan Sat hai su kiem soat tau be, cac An phu ty va Đe Bac ty kiem soat buon ban va đi lai.
Nhan dan va quan lai vung duyen hai tu y mua hang hoa cua nguoi nuoc ngoai hoac đon tiep cac thuyen buon thi se bi nghiem tri, phat tien rat nang, tu 50 quan đen 200 quan.


= Đuong bo =
Nhu cau tieu dung hang hoa va su phat trien cua kinh te hang hoa khien hoat đong buon ban len lut voi nuoc ngoai van dien ra, voi su tham gia cua cac quan lai trong trieu.
Nhieu quan lai nha Le – cung nhu quan lai nha Minh tu Trung Quoc - đa tan dung co hoi đi su đe mua hang hoa ve ban trong nuoc kiem loi. Nhung vu đien hinh nhu Chanh su Le Vi sang Trung Quoc nam 1434 mua tren 30 ganh hang hoa ve; nam 1435 su bo cua Chu Bat sang Trung Quoc ve phai dung toi 1000 phu ganh gong hang hoa va hanh ly. Nam 1448, co tin nha Minh hoi kham đe ban van đe tranh chap bien gioi, Le Khac Phuc, Nguyen Mong Tuan, Đao Cong Soan… đuoc lenh đi hoi kham. Cuoi cung nha  Minh lo hen khong đen, đoan quan lai ben mang tien mua hang hoa tu Trung Quoc cho nang mang ve. Co nhung vu viec bi phat giac va bi xu ly nhu truong hop Thai Quan Thuc va Nguyen Tong Tru nam 1435 mang nhieu bac sang Trung Quoc trong chuyen đi su, khi ve bi vua Le Thai Tong tich thu het chia cho cac quan.
Đe han che viec quan lai mua ban hang hoa voi Trung Quoc, nha Le ra quy đinh: su than nao mang hang ve se bi kham xet, thu va trung bay trong trieu đe beu lam xau ho roi moi cho mang ve. Viec kham xet du thanh thuong le nhung viec mua ban cua cac quan van pho bien.
Cong thuong nghiep cua Trung Quoc thoi nha Minh kha phat trien, nhung cung gap phai su ngan cam cua trieu đinh nha Minh. Nhieu nguoi Hoa van len lut qua lai bien gioi buon ban voi nguoi dan Viet. Su ngan cam ngat ngheo cua nha Minh sau đo khien mot bo phan nguoi Hoa vuot bien gioi sang roi khong dam tro ve, o lai sinh song tai Đai Viet. Do đo sau nhieu nam, hinh thanh mot tang lop nguoi Hoa chuyen kinh doanh buon ban ngay cang đong.


= Hau qua =
Su ngan cam khat khe cua trieu đinh khien ngoai thuong phat trien rat kem. Thuyen buon cac nuoc vao thua thot, cac cho mien bien nhu Ky Lua (Lang Son), Mong Cai, Van Ninh, Van Đon (An Bang)… suy giam dan. Nam 1467, thuyen buon Xiem La đen Van Đon dang bieu bang vang la va hien san vat quy đe xin thong thuong nhung bi vua Le Thanh Tong tu choi.
Chinh sach nghiem ngat đo la tro luc kim ham su phat trien kinh te hang hoa, lam cho qua trinh tach roi thu cong nghiep ra khoi nong nghiep va qua trinh phat trien cua cac đo thi rat kho khan.


Xem them Nha Hau Le
Thuong mai Đai Viet thoi Mac
Thuong mai Đang Ngoai thoi Le trung hung
Van đe bien gioi Viet-Trung thoi Hau Le
Thu cong nghiep Đai Viet thoi Le So
Nong nghiep Đai Viet thoi Le So


Tham khao Vien su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi


Chu thich