Gian lan trong the thao đien tu la hanh vi co y vi pham quy tac cua co quan quan ly the thao đien tu hoac cac hanh vi khac nham mang lai loi the khong cong bang cho nguoi choi hoac đoi choi khac. Ve mat ban chat, the thao đien tu la cac cuoc thi, giai đau tro choi đien tu trong mot moi truong canh tranh co to chuc. Cac giai đau nay thuong co phan thuong danh cho cac đoi tuyen, nguoi choi co thanh tich cao nhat, tu đo no cung tao tien đe đe mot so nguoi choi gian lan. Cac hinh thuc gian lan co the ke đen nhu su dung aimbot, nhin xuyen tuong (wallhack), loi dung loi game, su dung cac loai thuoc giup tang cuong hieu suat lam viec nhu Ritalin, Adderall. Ngoai ra con co ca viec dan xep ty so đoi voi giai đau cua tro choi đien tu co tinh đoi khang.
Khong giong nhu cac mon the thao truyen thong, the thao đien tu khong đuoc cong nhan la mon the thao chinh thuc o nhieu quoc gia. Đieu đo đa dan đen viec thieu cac quy đinh tieu chuan chung. Ngoai ra, cac nha phat trien tro choi va cac đon vi to chuc giai đau rieng le co the co nhung cach tiep can khac nhau trong viec thuc thi quy tac, dan đen su khong nhat quan trong viec xu ly cac vu viec gian lan. Mot so to chuc quan ly cap toan cau nhu Esports Integrity Commission đa no luc thiet lap va thuc thi cac chinh sach nham đam bao tinh liem chinh trong cac giai đau, nhung phan lon van chua đat đuoc thanh cong.


Boi canh The thao đien tu la mon the thao ma cac đoi chuyen nghiep tham gia thi đau trong cac tro choi đien tu co tinh to chuc va canh tranh. Tuong tu nhu cac mon the thao truyen thong, cac game thu the thao đien tu chuyen nghiep thuong đuoc cac to chuc the thao đien tu (đoi tuyen) ky hop đong đe tham gia cac giai đau. Co nhieu the loai tro choi đien tu co gan lien voi the thao đien tu, chang han nhu ban sung goc nhin thu nhat (FPS), đau truong truc tuyen nhieu nguoi choi (MOBA) va tro choi đien tu lien quan the thao. Do nguoi ham mo co the theo doi cac buoi phat song truc tiep tren cac nen tang nhu Twitch va ESPN hoac đen xem truc tiep tai noi to chuc thi đau, mot so su kien the thao đien tu đa thu hut len đen hang trieu nguoi xem. Vi du, giai đau The International cua tua game Dota 2 co tong giai thuong len đen tren 47 trieu đo la My. Voi tiem nang kiem đuoc khoan loi nhuan tai chinh đang ke, game thu co the bi cam do, dan toi hanh vi gian lan.


Cac quy đinh cu the Trai nguoc voi cac giai đau the thao truyen thong nhu bong đa đuoc quan ly boi FIFA, hay NFL trong bong bau duc My, the thao đien tu khong co mot co quan quan ly chung duy nhat. Khac voi cac giai đau nay, von tu quan ly va tuan theo cac quy che, luat le cung cac quy đinh quoc gia hoac bang, cac giai the thao đien tu hoat đong o muc đo tu chu đang ke. Viec the thao đien tu chua đuoc cong nhan rong rai la mon the thao chinh thuc o nhieu quoc gia đa đat ra thach thuc cho viec lap va thuc thi cac quy đinh toan dien. Do đo, trach nhiem thiet lap quy tac trong cac giai the thao đien tu thuong thuoc ve phia ban to chuc, voi viec cac quy đinh cua ho phai đuoc nha phat trien tro choi tuong ung phe duyet.
Cac giai đau esports đuoc quan ly boi hai loai to chuc chinh: to chuc chung (cho nhieu tro choi khac nhau) va to chuc chuyen biet (cho tung tro choi cu the). Vi du, cac to chuc chung nhu Hiep hoi The thao đien tu The gioi (WESA), Hoi The thao đien tu giai tri Viet Nam (VIRESA), Lien đoan The thao đien tu Quoc te (IESF) va Lien đoan The thao Đien tu (ESL) co trach nhiem thuc thi cac chinh sach tren nhieu tua game the thao đien tu khac nhau. Du đa no luc quan ly nganh the thao đien tu, nhung cac to chuc nay van con gap nhieu thach thuc trong viec đat đuoc thanh cong toan dien. Vao nam 2019, to chuc Esports Integrity Commission (ESIC) đa tro thanh co quan quan ly hang đau, chuyen giam sat va thuc thi cac tieu chuan đao đuc trong the thao đien tu. Tuy nhien, cac giai đau va ban to chuc giai khong bi bat buoc phai tham gia ESIC, nen ESIC khong co tham quyen rong rai tren cac giai đau. ESIC coi cac hanh vi su dung phan mem gian lan, tan cong truc tuyen, dan xep tran đau va su dung doping la nhung hinh thuc gian lan nghiem trong nhat trong the thao đien tu.
Mat khac, cac to chuc chuyen biet cho tung tro choi chi tap trung vao mot tua game duy nhat va thuong do nha phat hanh cua tro choi đo quan ly. Mot so vi du noi bat co the ke đen nhu Overwatch League, League of Legends Championship Series va Call of Duty League.


Cac hinh thuc gian lan Gian lan trong the thao đien tu co the đuoc chia thanh hai loai: gian lan đe thang va gian lan đe thua. Gian lan đe gianh chien thang la hanh vi tim cach co đuoc loi the khong cong bang so voi đoi thu bang cac phuong thuc phi phap. Cac hinh thuc pho bien bao gom su dung phan mem gian lan, tan cong truc tuyen va su dung chat kich thich, tuc doping. Gian lan đe thua la hanh vi co tinh choi kem hoac thua mot tran đau, thuong nham muc đich truc loi tai chinh. Hanh vi nay co the đuoc thuc hien thong qua viec dan xep tran đau, mua chuoc trong tai, thao tung cau truc giai đau.


= Gian lan đe thang =


 Gian lan bang phan mem  Mot hinh thuc gian lan pho bien trong the thao đien tu la su dung phan mem ben thu ba trai phep, thuong goi la phan mem gian lan. Nhung phan mem nay mang lai cho nguoi choi loi the khong cong bang so voi đoi thu, lam suy giam tinh cong bang cua giai đau. Mot trong so phan mem gian lan pho bien la aimbot, mot chuong trinh đuoc thiet ke đe tu đong nham muc tieu vao đoi thu voi toc đo va đo chinh xac cao hon so voi kha nang cua con nguoi. Cac may chu dung trong giai the thao đien tu thuong xay dung va/hoac su dung phan mem chong gian lan tich hop đe phat hien va ngan chan viec su dung cac phan mem trai phep nay, tuy nhien, van co mot so phan mem gian lan co the tranh khoi bi cac phan mem chong gian lan nay phat hien.
Mot du đien hinh ve viec nguoi choi su dung phan mem ho tro trai phep la truong hop cua XektoR, mot tuyen thu Counter-Strike (CS). Trong cac tran đau truc tuyen (online) thuoc giai đau ESL Pro Series cua Đuc nam 2008, XektoR đa the hien thanh tich đac biet xuat sac. Tuy nhien, trong cac tran thi đau truc tiep (onlan), phong đo thi đau cua anh bong giam sut đang ke. Sau khi xem xet du lieu phan tich tran đau truc tuyen, cac thanh vien trong ban to chuc cua ESL đa phat hien bang chung cho thay XektoR đa su dung aimbot va wallhack trong cac tran đau truc tuyen. Ket qua la anh đa bi cam thi đau trong vong hai nam. Sau lenh cam nay, đoi cua XektoR đa kien ban to chuc ESL len Toa an Quan Cologne. Mac du toa an khong đua ra phan quyet ve viec XektoR co gian lan hay khong, nhung ho cho rang cac bien phap ma ban to chuc ESL ap dung la hop ly.
Viec su dung phan mem gian lan khong chi gioi han trong cac tran đau truc tuyen. Trong mot truong hop khac, tai giai Extremesland Zowie Asia CS:GO 2018 o Thuong Hai, tuyen thu Nikhil "Forsaken" Kumawat đa bi phat hien su dung aimbot. Khi ban van hanh giai đau đen gan khu vuc Forsaken đe kiem tra may tinh, anh đa co gang xua đuoi nguoi quan ly đo đi va nhanh chong xoa cac tap tin co lien quan đen chuong trinh hack đe tranh bi phat hien. Vi the đoi tuyen cua anh, OpTic India, đa bi loai khoi giai đau va sau đo đa tan ra hoan toan. Sau đo, khi ESL An Đo xem xet toan dien lai loi choi cua Kumawat tai mot giai đau truoc đo la Vong chung ket Giai Ngoai hang An Đo mua thu, ho đa tim thay bang chung ro rang ve hanh vi gian lan o ca hai giai đau, tu đo dan đen an cam thi đau 5 nam tu ESIC.


 Gian lan bang phan cung  Ban to chuc cac giai đau thuong đat ra gioi han ve loai thiet bi ngoai vi ma nguoi choi đuoc phep su dung trong cac giai đau. Mac du nhieu giai đau cho phep tuyen thu mang theo chuot va ban phim ca nhan, nhung cung chinh đieu nay co the tao ra nguy co su dung thiet bi can thiep trai phep vao tinh cong bang cua tro choi. 
Trong giai đau The International nam 2018 cua tua game Dota 2, đoi tuyen Peru Thunder Predator đa phai đoi mat voi an phat sau khi ban to chuc phat hien Atun, mot trong nhung nguoi choi cua đoi, đa lap trinh cac lenh macro vao chuot cua minh trong mot tran đau vong loai dien ra vao ngay 19 thang 6 nam 2018. Theo đo, ban to chuc cua TI2018 la FACEIT cho rang viec su dung chuot đuoc lap trinh san la tuong đuong voi viec chay phan mem gian lan, dan đen viec Thunder Predator bi loai khoi giai đau.
Tuy nhien, gian lan bang phan cung cung khong chi gioi han o chuot va ban phim. Trong mot vu viec khac co lien quan đen CS:GO, mot game thu co ten Ra1f đa bi phat hien su dung gian lan bang phan cung vao nam 2018. Ra1f đa su dung mot ky thuat lien quan đen viec ket noi mot may tinh thu hai voi may tinh chinh cua minh, vuot qua hang rao cong nghe chong gian lan đuoc giai đau ESEA League su dung. Ky thuat nay cho phep anh gianh đuoc loi the khong cong bang bang cach tiet lo vi tri cua tat ca đoi thu trong khi tran đau đang dien ra.


 Loi dung loi trong tro choi  Loi phan mem la mot su co ky thuat kho tranh khoi trong hau het cac tro choi đien tu. Mot so ca nhan hoac nhom co the khai thac nhung loi nay đe gianh loi the khong cong bang truoc voi đoi thu cua ho. Trong khi hau het cac quy tac ve tinh cong bang trong giai đau the thao đien nghiem cam viec co y khai thac loi, thi trong mot so truong hop nhat đinh, viec vo tinh su dung loi co the đuoc bo qua.
Tua game CS:GO đa chung kien mot so truong hop co y loi dung loi trong tro choi. Trong mot tran đau tai DreamHack Winter 2014, đoi Fnatic đa khai thac loi cho phep ho đung tren cac go vo hinh, nhin xuyen qua cac vat the ran, va tham chi con tro nen mien nhiem voi sat thuong. Vi hai hanh đong khai thac loi tren cua Fnatic vi pham truc tiep quy đinh cua giai đau, ban to chuc đa quyet đinh cho thi đau lai tran đau, tuy nhien Fnatic đa chon cach bo cuoc. Tuong tu, tai giai đau PGL Major: Krakow 2017, đoi BIG đa su dung mot loi cho phep ho tho đau qua tuong ma khong tiet lo vi tri cua ho o goc nhin cua đoi đoi thu. Mac du BIG khong bi ban to chuc giai đau xu phat, nhung tinh hop phap cua hanh đong nay đa gay ra tranh cai ve tinh than the thao. Sau tran đau, cac đoi con lai trong giai đau đa ky vao mot ban thoa thuan khong loi dung loi nay trong cac tran đau tiep theo.
Viec khai thac loi thuong do cac tuyen thu thuc hien, nhung trong lich su the thao đien tu co mot vu be boi lam dung loi nghiem trong nhat, la vu viec ma đich huan luyen vien cua đoi tuyen đa khai thac loi trong Counter-Strike. Vao thang 8 nam 2020, ESL đa cam ba huan luyen vien loi dung loi cho phep ho nhin thay nhung phan khu vuc trong ban đo ma ho khong đuoc phep nhin thay trong cac tran đau. Sau cac cuoc đieu tra bo sung, vao thang 9 cung nam, ESIC đa tien hanh xu phat đoi voi 37 huan luyen vien, voi thoi gian cam tham gia cac giai đau keo dai tu 5 đen 36 thang. Thang 5 nam 2022, ESIC đa thi hanh 100 quyet đinh xu phat moi, theo đo tiep tuc xu ly nhung ca nhan lien quan đen vu be boi loi dung che đo goc nhin cua nguoi quan sat (tuc che đo khan gia).


 Su dung doping  Tuong tu nhu viec su dung doping trong the thao truyen thong, viec su dung chat kich thich tang cuong hieu suat đa tro thanh mot van đe đang lo ngai trong the thao đien tu, đac biet la đoi voi cac loai nootropic nhu Ritalin va Adderall. Mot so quoc gia co quy đinh han che viec su dung thuoc tang cuong hieu suat. Trong đo, Co quan Phong chong Doping Hoa Ky (USADA), von tuan thu Bo luat Chong Doping The gioi (WADA), duy tri mot danh sach cac chat cam, trong đo co Ritalin. Tuy nhien, tinh đen nam 2019, Adderall van chua co trong danh sach nay. Co quan Phong chong Doping Quoc gia An Đo (NADA) cung tuan theo danh sach cac chat cam giong nhu WADA. Tuy nhien, hien van chua ro lieu cac quy đinh cua USADA hoac NADA co đuoc ap dung truc tiep cho cac van đong vien the thao đien tu hay khong.
Nam 2015, van đe su dung Adderall trong thi đau chuyen nghiep CS:GO đuoc đua ra anh sang khi tuyen thu Kory "Semphis" Friesen đa cong khai thua nhan rang gan nhu tat ca nguoi choi đeu su dung loai thuoc nay. Đap lai tuyen bo ay, vao thang 8 nam 2015, ESL đa thuc thi cac chinh sach chong doping tuong tu nhu trong mon đua xe đap va The van hoi Olympics. Tuy nhien, nhieu cau hoi đa đuoc đat ra lien quan đen tinh hieu qua cua cac quy đinh nay vi mot so thuoc tang cuong hieu suat nhu Adderall co the khong co tac dung len co the nguoi choi trong mot thoi gian dai. Vao nam 2016, mot bao cao cua ESL chi ra rang khong co tuyen thu nao co ket qua xet nghiem duong tinh voi cac chat kich thich, nhung van con nghi ngo lieu cac chinh sach nay co thuc su ngan chan đuoc cac hanh vi nhu vay hay khong. Mot cuoc đieu tra nam 2020 cua to Washington Post tiet lo rang viec su dung Adderall đa la mot "đieu bi mat ai cung biet" trong cong đong the thao đien tu suot nhieu nam. Mac du van đe nay đa đuoc nhan thuc rong rai, nhieu giai đau van khong tien hanh kiem tra doping cung nhu khong đua ra quan điem ro rang trong viec quan ly viec su dung cac loai thuoc nay trong cac giai đau.


 Tan cong truc tuyen  Trong khi mot so su kien hoac toan giai đau the thao đien tu đuoc to chuc truc tiep tai san van đong co su chung kien cua khan gia, mot so tran đau o giai đoan vong loai truc tiep lai dien ra truc tuyen. Trong cac tran đau nay, cac nguoi choi va cac đoi co the bi anh huong boi cac cuoc tan cong truc tuyen, thuong đuoc goi la tan cong tu choi dich vu phan tan (DDoS). Khi đo, ke tan cong tao ra mot luong lon luu luong truy cap nham lam gian đoan ket noi internet cua nguoi choi, gay ra tinh trang lag nghiem trong khien ho khong the choi game mot cach binh thuong.
Mot su co đang chu y đa xay ra vao nam 2015 trong tran đau giua Denial Esports va Dignitas tai giai League of Legends European Challenger Series. Mot tuyen thu cua Denial đa bi tan cong DDoS trong tran đau, khien cho đoi choi buoc phai tam dung tran đau. Mac du tuyen thu đa co gang di chuyen đen nhieu đia điem khac nhau đe tiep tuc tran đau nhung ho van lien tuc bi tan cong DDoS, khien viec thi đau tro nen bat kha thi. Ket qua la Denial Esports buoc phai bo cuoc sau khi vuot qua thoi gian tam dung toi đa muoi phut.


 Ghost  Ghost la hanh vi ma mot nguoi choi hoac đoi tuyen nhan thong tin tu ben ngoai trong khi thi đau, thong qua cac nguon khong thuoc moi truong trong game chinh thuc, chang han nhu tu nguoi xem livestream hoac đuoc khan gia tai san thi đau "nhac bai".  Mot vu ghosting đang chu y đa xay ra trong tran đau giua Azubu Frost va Team SoloMid tai Giai vo đich the gioi Lien Minh Huyen Thoai 2012. Trong luc tran đau đang dien ra, mot tuyen thu cua Frost duong nhu đa liec nhin man hinh danh cho khan gia, giup anh nam bat đuoc vi tri hien tai cua đoi thu tren ban đo. Sau đo Riot Games đa đieu tra vu viec va quyet đinh giu nguyen ket qua tran đau, tuyen bo rang vu viec khong anh huong đang ke đen ket qua cua tran đau, nhung cuoi cung ho đa phat Azubu Frost 30.000 đo la My vi hanh vi vi pham nay. Hon nua, Riot đa xem xet bon truong hop khac co kha nang đa nhin len man hinh trong suot giai đau va ket luan rang khong co truong hop nao anh huong đen ket qua cua cac tran đau.
Mot vu viec đang chu y khac xay ra tai tran Chung ket Fornite World Cup 2019. Trong tran nay, tuyen thu Mark "Letw1k3" Danilov đa bi phat hien nhin vao man hinh danh cho khan gia. Đay la đieu bi nghiem cam theo quy đinh cua giai đau, do đo Danilov đa bi loai khoi tran đau va truat quyen thi đau. Truoc đo, anh cung đa tung bi ban to chuc giai đau canh cao nhieu lan.


= Gian lan đe thua =


 Dan xep tran đau  Dan xep ty so trong the thao đien tu co nhieu điem tuong đong voi dan xep ty so trong the thao truyen thong. Đieu nay xay ra khi mot đoi hoac tuyen thu co tinh thi đau duoi nang luc that cua ho hoac co tinh thua tran đe thu loi bat chinh, thuong la thong qua gian lan trong cac vu ca cuoc. Hanh vi nay thuong gan lien voi cac thi truong ca cuoc va co bac. Tai Hoa Ky, co mot so luat va an le nham trung phat hanh vi hoi lo, co bac va dan xep ty so trong cac mon the thao truyen thong, chang han nhu Đao luat Wire Act nam 1961 va Đao luat Sports Bribery Act (tam dich: Chong hoi lo trong the thao) nam 1964. Tuy nhien, viec ap dung cac đao luat nay vao the thao đien van con nhieu tranh cai, do moi khu vuc phap ly lai co mot cach rieng trong viec cong nhan the thao đien tu la mot mon the thao truyen thong.
Vu viec dan xep ty so lon đau tien trong the thao đien tu xay ra vao nam 2010 khi Hiep hoi the thao đien tu Han Quoc (KeSPA), mot to chuc quan ly the thao đien tu tai Han Quoc, đa cam thi đau vinh vien 11 tuyen thu StarCraft va phat tien sau khi phat hien ho co hanh vi dan xep ty so. Mot so tuyen thu lien quan tham chi con phai đoi mat voi hau qua phap ly va bi ket an tu. Mot vu be boi dan xep ty so StarCraft khac no ra vao nam 2016, khi nha vo đich the gioi StarCraft II, Lee "Life" Seung-hyun, thua nhan đa co tinh thua hai tran đau đe nhan khoang 62.000 đo la My vao thang 5 nam 2015. Anh đa bi KeSPA cam thi đau suot đoi va phai đoi mat voi an tu. Cung tai Han Quoc, mot trong nhung vu be boi dan xep ty so lon nhat trong the thao đien tu xay ra khi chinh quyen Han Quoc bat giu 12 ca nhan, bao gom ba tuyen thu, lien quan đen nam tran đau StarCraft II bi dan xep vao thang 10 nam 2015.
Vu be boi dan xep ty so Counter-Strike nam 2015 lien quan đen iBUYPOWER va NetCodeGuides la mot trong nhung truong hop đang chu y nhat trong lich su the thao đien tu. Vu viec bi phanh phui khi iBUYPOWER co tinh thua mot tran đau truoc NetCodeGuides vao thang 8 nam 2014. Hau qua la bay tuyen thu bi cam tham gia cac giai đau do Valve tai tro trong tuong lai.


 Dan xep cuc bo  Dan xep cuc bo (spot fixing) la mot hinh thuc thao tung tran đau tuong tu nhu dan xep ket qua, nhung thay vi sap xep toan bo tran đau, dan xep cuc bo tap trung vao viec thao tung cac tinh huong hoac khoanh khac cu the trong tro choi. Hanh vi nay thuong đuoc thuc hien nham truc loi tu cac phan cuoc phu hoac cac su kien trong tro choi co the bi nham đen đe truc loi bat hop phap. Vao thang 5 nam 2022, cac cao buoc dan xep ty so đa xuat hien chong lai đoi CS:GO PARTY lien quan đen mot tran đau tai vong loai khep kin StarLadder Regional Minor Championship CIS nam 2015.


 Thao tung cau truc giai đau  Thao tung cau truc giai đau la mot hinh thuc gian lan ma trong đo cac đoi co tinh thi đau duoi nang luc thuc su hoac đieu chinh phan thi đau cua minh o mot nguong nao đo, tu đo tan dung loi the tu cau truc hoac the thuc cua giai đau. Muc tieu la đinh vi chien luoc đe co loi the hon trong cac giai đoan tiep theo cua giai đau. Hinh thuc gian lan nay tuong đoi hiem trong the thao đien tu, nhung co mot truong hop đang chu y ve thao tung cau truc giai đau đa xay ra trong be boi dan xep tran đau Counter-Strike nam 2014, lien quan đen cac đoi iBUYPOWER va NetCodeGuides.


Tham khao