Hong cau (tieng Anh: Red blood cells, hay goi la erythrocytes tu Ancient Greek  erythros 'đo', va  kytos 'mach rong', con -cyte đuoc dich la 'te bao' theo cach dung hien đai trong tai lieu khoa hoc; ngoai ra co cac ten tieng Anh khac la red cells, erythroid cells va đoi khi la haematids) la loai te bao mau pho bien nhat va la phuong tien chinh cung cap oxy (O2) cho cac mo cua co the đong vat co xuong song—thong qua dong mau chay qua he tuan hoan. Hong cau lay oxy o phoi (hoac mang cua ca, da o luong cu) va giai phong oxy vao cac mo thong qua mao mach cua he tuan hoan.
Te bao chat cua hong cau rat giau hemoglobin (phan tu sinh hoc chua sat co the lien ket voi oxy va tao mau đo cho te bao va mau). Moi te bao hong cau o nguoi chua khoang 270 trieu phan tu hemoglobin. Mang te bao hong cau đuoc cau thanh tu protein va lipid, cau truc nay cung cap đac tinh can thiet cho chuc nang sinh ly cua te bao nhu đo bien dang (tieng Anh: deformability) va suc ben (tieng Anh: fragility) cua te bao mau khi no đi qua he tuan hoan va đac biet la mang luoi mao mach.
O nguoi, hong cau truong thanh co dang hinh đia lom hai mat linh hoat. Chung thieu nhan te bao (bi loai bo trong giai đoan hinh thanh) va bao quan nham tan dung toi đa khong gian cho hemoglobin; co the xem chung la bao chua hemoglobin voi bao la mang huyet tuong. Khoang 2,4 ngan ty hong cau ra đoi tinh theo tung giay o nguoi truong thanh. Te bao phat trien trong tuy xuong va luu thong trong co the trong khoang 100–120 ngay truoc khi đai thuc bao tai che cac thanh phan cua chung. Mot lan luu thong cua hong cau mat khoang 60 giay (mot phut). Khoang 84% te bao trong co the nguoi co toi 20–30 ngan ty hong cau. Gan nua the tich mau (40% đen 45%) la hong cau.
Hong cau đong goi la nhung te bao hong cau co the đuoc hien tang, xu ly va luu tru trong ngan hang mau đe truyen mau.


Cau truc = Đong vat co xuong song =

Đa so loai đong vat co xuong song (ke ca lop thu va nguoi) đeu co hong cau. Hong cau la te bao co trong mau đe van chuyen oxy. Loai đong vat co xuong duy nhat ma nguoi ta biet đen khong co hong cau la ca sau bang (crocodile icefish) hay ca mau trang (white-blooded fish) ho Channichthyidae thuoc lop Ca vay tia; chung o moi truong nuoc lanh cuc ky nhieu oxy va tu do van chuyen oxy hoa tan trong mau. Tuy chung khong su dung hemoglobin nhung co the tim thay vet tich cua gen hemoglobin o bo gen.
Hong cau o đong vat co xuong chu yeu gom hemoglobin - metalloprotein chua cac nhom hem mang nguyen tu sat lien ket tam thoi voi phan tu oxy (O2) o phoi, mang va/hoac da roi van chuyen oxy đi khap co the. Oxy de dang khuech tan qua mang te bao cua hong cau. Hemoglobin o hong cau con mang mot vai san pham thai carbon dioxide tu cac mo; tuy nhien, đa so carbon dioxide thai đuoc van chuyen tro ve mao mach cua phoi duoi dang bicarbonate (HCO3−) hoa tan trong huyet tuong. Myoglobin (hop chat lien quan đen hemoglobin) co chuc nang luu tru oxy o te bao co.
Mau cua hong cau la do nhom hem cua hemoglobin tao ra. Rieng huyet tuong co mau vang nhat, con hong cau thi đoi mau phu thuoc vao trang thai cua hemoglobin: khi ket hop voi oxy thi se cho ra oxyhemoglobin mau đo tuoi, con khi oxy đuoc giai phong se cho ra deoxyhemoglobin mau đo sam. Tuy nhien, mau co the hoi nga mau xanh khi nhin chung qua thanh mach va da. Viec đo đo bao hoa oxy trong mau (tieng Anh: pulse oximetry) tan dung su đoi mau cua hemoglobin đe đo truc tiep oxy hoa tan trong đong mach mau nho su dung ky thuat đo mau (tieng Anh: colorimetry). Hemoglobin con mang ai luc lon voi carbon monoxide, tao thanh carboxyhemoglobin co mau đo tuoi. Nhung benh nhan mat đo bung, lu lan co ket qua đo đo bao hoa oxy trong mau la 100% la mot bieu hien cua ngo đoc carbon monoxide.
Viec te bao chuyen biet mang protein chua oxy (trai nguoc chat mang oxy bi hoa tan trong dich co the) la mot buoc quan trong trong qua trinh tien hoa cua đong vat co xuong song, tao đieu kien cho mau cua chung it nhot hon, nong đo oxy cao hon va khuech tan oxy tot hon tu mau sang mo. Kich thuoc cua hong cau thay đoi nhieu o loai đong vat co xuong; chieu rong trung binh cua hong cau lon hon khoang 25% so voi đuong kinh cua mao mach; co gia thuyet cho rang đac điem nay cai thien khau van chuyen oxy tu hong cau sang mo.


= Lop Thu =

Hong cau cua lop Thu thuong co hinh dang đia hai mat lom: det va lom o giua, mat cat hinh qua ta va vanh xuyen o go đia. Hinh dang nay giup cho ty le dien-tich-be-mat-tren-the-tich (S/V) đat muc cao, tao đieu kien khuech tan khi. Tuy nhien, co mot vai truong hop ngoai le đoi voi hinh dang cua hong cau trong co the bo Guoc chan (cac loai co mong guoc chan gom gia suc, huou va ho hang cua chung): te bao nho va giong hinh qua trung o lac đa khong buou va lac đa (ho Lac đa); te bao hinh cau nho o ho Cheo cheo; te bao co hinh thoi, hinh mac, hinh luoi liem va đa giac khong đeu, cung cac hinh dang goc canh khac o huou đo va nai sung xam (ho Huou nai). Nhung thanh vien cua bo nay đa tien hoa ro rang mot phuong thuc phat trien hong cau, khac biet đang ke so voi tieu chuan cua lop Thu. Nhin chung, hong cau o lop Thu rat linh hoat va de đoi hinh dang đe co the chui qua cac mao mach nho, cung tang toi đa be mat đoi dien bang cach tao hinh đieu xi ga - đay la noi chung giai phong hieu qua luong oxy cua minh.
Hong cau o lop Thu tro nen đac biet trong gioi đong vat co xuong vi chung khong co nhan khi truong thanh. Chung co nhan trong nhung pha đau tien cua qua trinh hinh thanh hong cau (tieng Anh: erythropoiesis), nhung nhan bi loai bo khi te bao ruong thanh; qua trinh nay tao them nhieu cho cho hemoglobin. Sau đo hong cau khong nhan (đuoc goi la hong cau luoi) mat toan bo cac bao quan khac nhu ty the, bo may Golgi va mang luoi noi chat.
Lach co chuc nang nhu kho chua hong cau, đieu nay co phan han che o nguoi. O mot vai đong vat thuoc lop Thu nhu cho va ngua thi lach tach biet mot luong lon hong cau - chung đuoc đay vao mau trong giai đoan gang suc cao đo, tao nen kha nang van chuyen oxy cao hon.


= Nguoi =

Mot hong cau đien hinh o nguoi co đuong kinh đia vao khoang 6,2–8,2 μm, đo day o điem day nhat la 2–2,5 μm, con đo day toi thieu o tam la 0,8–1 μm, tuc nho hon nhieu so voi đa so te bao o nguoi khac. Nhung te bao nay co the tich trung binh khoang 90 fL voi dien tich be mat khoang 136 μm2, va co the phong len thanh hinh cau chua 150 fL ma khong gian mang.
Nguoi truong thanh co khoang 20–30 ngan ty hong cau o bat ky luc nao, chiem khoang 70% tong so luong te bao. Phu nu co khoang 4–5 trieu hong cau tren mot mm khoi mau, con đan ong co khoang 5–6 trieu hong cau tren mot mm khoi mau; con nguoi song o vung cao co huyet ap oxy thap hon. Do đo hong cau pho bien hon nhieu so voi cac te bao mau khac: co khoang 4.000–11.000 bach cau va khoang 150.000–400.000 tieu cau tren moi mm3.
Hong cau o nguoi mat trung binh 60 giay đe hoan thanh mot chu ky tuan hoan.
Mau đo cua hong cau la do cac đac tinh quang pho cua ion sat trong nhom hem o hemoglobin gay ra. Moi phan tu hemoglobin chua bon nhom hem; hemoglobin chiem khoang mot phan tong the tich te bao. Hemoglobin chiu trach nhiem van chuyen hon 98% luong oxy trong co the (phan oxy con lai đuoc van chuyen hoa tan trong huyet tuong). Hong cau o đan ong truong thanh luu tru trung binh khoang 2,5 gram sat, chiem khoang 65% tong luong sat chua trong co the.


Cau truc vi mo = Nhan =
Hong cau o lop Thu khong co nhan luc truong thanh, hay co the noi la chung thieu nhan te bao. Đe so sanh, hong cau cua cac đong vat co xuong khac đeu co nhan; ngoai le duy nhat la Bo Co đuoi cua ho Plethodontidae; nam phan nhanh khac nhau cua ho nay đa phat trien o nhieu muc đo hong cau khong nhan (phan lon phat trien o mot so loai cua chi Batrachoseps) va ca cua chi Maurolicus.
Hong cau co nhan o lop Thu gom hai dang: nguyen bao hong cau (normoblast), tuc tien than dang binh thuong cua hong cau truong thanh; va nguyen hong cau khong lo (megaloblast), tuc tien than co kich thuoc lon bat thuong xay ra o thieu mau nguyen hong cau khong lo (megaloblastic anemias).


= Thanh phan mang =
Hong cau co tinh bien hinh, linh hoat, co the bam vao te bao khac va tuong tac voi te bao mien dich. Mang cua chung đong nhieu vai tro trong cac chuc nang ay. Nhung chuc nang nay phu thuoc lon vao thanh phan mang. Mang cua hong cau gom ba lop: glycocalyx giau carbohydrat nam o ngoai mang; lop lipid kep chua nhieu protein xuyen mang, cung cac thanh phan chinh lipid cua no; va bo khung mang - mang luoi cau truc cua cac protein nam o mat trong cua lop lipid kep. Nua khoi luong mang hong cau o nguoi va đa so đong vat thuoc lop Thu la protein. Nua con lai la cac lipid, ma cu the la phospholipid va cholesterol.


 Lipid mang  Mang hong cau gom mot lop lipid kep đien hinh, tuong tu nhu o hau het te bao cua nguoi. Noi đon gian thi lop lipid kep nay gom cholesterol va phospholipid voi ty le trong luong bang nhau. Thanh phan lipid co vai tro quan trong vi no xac đinh nhieu đac tinh vat ly nhu tinh tham va đo long cua mang. Ngoai ra, hoat đong cua nhieu protein mang do tuong tac voi lipid trong lop kep đieu phoi.
Khong nhu cholesterol đuoc phan bo đeu giua ca lop trong va lop ngoai, nam phospholipid chinh đuoc phan bo khong đeu nhu sau:
Lop đon ngoai

Phosphatidylcholine (PC);
Sphingomyelin (SM).
Lop đon trong

Phosphatidylethanolamine (PE);
Phosphoinositol (PI) (so luong nho).
Phosphatidylserine (PS);
Su phan bo phospholipid khong đeu giua lop kep la do chuc nang cua nhieu protein van chuyen phospholipid đoc lap/phu thuoc vao nang luong. Protein (co ten goi la "Flippase") van chuyen phospholipid tu lop đon ngoai vao lop đon trong, con nhung protein khac (co ten "floppase") van hanh nguoc lai, khang gradient nong đo theo phuong thuc phu thuoc nang luong. Ngoai ra con co cac protein ("scramblase") van chuyen phospholipid theo ca hai huong cung luc, giam cac gradient nong đo theo phuong thuc đoc lap voi nang luong. Gioi khoa hoc van con tranh luan lien quan đen đac tinh cua nhung protein duy tri mang o mang hong cau nay.
Su duy tri phan bo phospholipid khong đeu o lop kep (nhu đinh vi PS va PI đoc nhat o lop đon trong) co y nghia quan trong voi tinh toan ven va chuc nang cua te bao vi mot so ly do:

Đai thuc bao nhan dien va thuc bao cac hong cau trinh dien PS o mat ngoai. Do đo viec han che PS o lop đon trong la can thiet neu te bao muon song sot qua nhung lan cham mat voi đai thuc bao cua he luoi-noi mo, đac biet la o la lach.
Su pha huy som hong cau hinh liem va thieu mau co lien quan đen pha vo phan bo khong đeu lipid, dan đen PS tiep xuc tren lop đon ngoai.
Su tiep xuc cua PS co the lam hong cau them bam dinh voi te bao noi mo mach mau, ngan ngua hieu qua khau van chuyen thong thuong thong qua sap xep mach mau nho nhat (microvasculature). The nen quan trong la PS đuoc duy tri chi o la con ben trong cua lop kep, nham đam bao luu thong mau binh thuong o cac mach mau nho nhat (microcirculation).
Ca PS lan phosphatidylinositol 4,5-bisphosphat (PIP2) đeu co the đieu chinh chuc nang co hoc cua mang, do chung tuong tac voi cac protein xuong nhu spectrin va protein 4.1R. R Nhung nghien cuu gan đay chi ra rang lien ket cua spectrin voi PS lam thuc đay đo on đinh co hoc cua mang. PIP2 tang cuong lien ket cua protein band 4.1R voi glycophorin C, song giam tuong tac cua no voi protein band 3, vi vay co the đieu chinh lien ket cua lop kep voi khung mang.
Cac nghien cuu gan đay mo ta su hien dien cua cac cau truc chuyen biet co ten "mang lipid" (lipid raft) o mang hong cau. Chung la nhung cau truc giau cholesterol va sphingolipid lien ket voi protein mang cu the, gom flotillin, STOMatin (band 7), G-protein, va thu quan β-adrenergic. Mang lipid co lien quan đen cac su viec truyen tin hieu te bao o te bao khong phai hong cau, chung đa đuoc chung minh co vai tro truyen tin hieu trung gian thu quan β2-adregenic va tang cuong muc đo cAMP o te bao hong cau, vi the ma đieu phoi su xam nhap cua ky sinh sot ret vao hong cau binh thuong.


 Protein mang  Protein cua khung mang co đac tinh la tinh bien hinh, linh hoat va đo ben cua hong cau, tao đieu kien cho no lot vao nhung mao mach co đuong kinh hong cau chua đay (7–8 μm) va phuc hoi hinh dang đia ngay khi nhung te bao nay ngung chiu luc nen, tuong tu nhu mot vat the lam bang cao su.
Hien co hon 50 protein mang đuoc biet toi, chung co the ton tai o hang tram đen hang trieu ban sao cho moi hong cau. Khoang 25 protein mang trong so nay mang theo nhieu khang nguyen nhom mau nhu khang nguyen A, B va Rh. Nhung protein mang co the thuc hien hang loat chuc nang, chang han nhu van chuyen ion va phan tu qua mang hong cau, bam dinh va tuong tac voi te bao khac nhu te bao noi mo, thu quan truyen tin hieu cung nhu cac chuc nang vo danh khac. Nhom mau o nguoi do su thay đoi o glycoprotein be mat cua hong cau. Nhung benh o protein trong cac mang nay lien quan đen nhieu chung benh nua, nhu hereditary spherocytosis, hereditary elliptocytosis, hereditary stomatocytosis, and paroxysmal nocturnal hemoglobinuria.


Chuc nang = Vai tro trong van chuyen CO2 =
Qua trinh ho hap (theo nhu minh hoa trong so đo duoi đay voi đon vi carbohydrat) tao ra so phan tu carbon dioxide CO2 tuong đuong voi so luong oxy (O2) dung đe ho hap.

  
    
      
        
          HCOH
          +
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            CO
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {HCOH + O2 -> CO2 + H2O}}}
  

Vi the ma chuc nang cua he tuan hoan chu yeu la van chuyen carbon dioxide cung nhu van chuyen oxy. Đa so carbon dioxide trong mau nam o dang ion bicarbonat. Bicarbonat cung cap chat đem pH quan trong. Do đo, khong nhu van chuyen O2 o hemoglobin, viec khong co mot phan tu cu the van chuyen CO2 la mot loi the ve mat sinh ly hoc.
Tuy nhien, hong cau đong mot vai tro quan trong trong qua trinh van chuyen CO2 vi hai ly do. Đau tien, vi ben canh hemoglobin, hong cau chua mot luong lon ban sao cua enzym carbonic anhydrase o ben trong mang te bao. Carbonic anhydrase (la anhydride cua acid carbonic) co chuc nang lam chat xuc tac trao đoi giua acid carbonic va carbon dioxide. Vi la chat xuc tac, no co the tac đong len nhieu phan tu CO2, the nen chat hoa hoc nay thuc hien vai tro thiet yeu ma khong can nhieu ban sao nhu hemoglobin đe van chuyen O2. Voi su tham gia cua chat xuc tac nay, carbon dioxide va acid carbonic đat trang thai can bang rat nhanh, trong khi hong cau van đang di chuyen qua mao mach. Do đo chinh hong cau moi la nhan to đam bao rang phan lon CO2 đuoc van chuyen duoi dang bicarbonat. O đo pH sinh ly, trang thai can bang cuc ky co loi cho acid carbonic - đa so chat nay đuoc phan ly thanh ion bicarbonat.

  
    
      
        
          
            CO
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          
            
              
                
                  
                    
                      ↽
                    
                  
                
              
              
                
                  
                    −
                  
                  
                  
                  
                    ⇀
                  
                
              
            
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          
            CO
            
              3
            
            
              
            
          
          
            
              
                
                  
                    
                      ↽
                    
                  
                
              
              
                
                  
                    −
                  
                  
                  
                  
                    ⇀
                  
                
              
            
          
          
            HCO
            
              3
            
            
              −
            
          
          +
          
            H
            
              +
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {CO2 + H2O <=>> H2CO3 <=>> HCO3- + H+}}}
  

Nho phan ung nay (con goi la hieu ung Bohr) ma ion H+ đuoc giai phong trong hong cau du van nam trong mao mach, co chuc nang giam ai luc lien ket voi oxy cua hemoglobin.
Hong cau con co đong gop lon khac vao van chuyen carbon dioxide, đo la carbon dioxide phan ung truc tiep voi thanh phan globin protein cua hemoglobin đe tao nen hop chat carbaminohemoglobin. Khi oxy đuoc giai phong trong mo, nhieu CO2 lien ket voi hemoglobin hon va khi oxy lien ket o phoi no thay the hemoglobin lien ket voi CO2. Đay goi la hieu ung Haldane. Bat chap thuc te la chi co mot luong nho CO2 trong mau lien ket voi hemoglobin trong mau tinh mach, song ham luong thay đoi CO2 lon hon giua mau tinh mach va đong mach đen tu su thay đoi trong lien ket CO2 nay. Tuc la luon co mot luong bicarbonat doi dao trong mau (ca đong mach lan tinh mach), boi vai tro la chat đem pH nhom nguyen tu nay trong hong cau.
Tom lai, carbon dioxide tao ra boi ho hap te bao thi khuech tan rat nhanh sang cac khu vuc co nong đo thap hon, cu the la gan mao mach. Khi chat nay đi vao hong cau, CO2 nhanh chong đuoc carbonic anhydrase chuyen đoi ben trong mang cua hong cau duoi dang bicarbonat. Ion bicarbonat lan luot tach khoi hong cau nham đoi lay ion chlor tu huyet tuong roi đuoc protein van chuyen band 3 anion nam cung vi tri trong mang hong cau đong van chuyen xuyen mang. Ion bicarbonat khong khuech tan khoi mao mach va đuoc van chuyen đen phoi. O phoi, ap suat rieng phan carbon dioxide thap hon trong tui phoi lam cho carbon dioxide khuech tan nhanh tu mao mach vao phe nang. Carbonic anhydrase trong hong cau giu cho ion bicarbonat o trang thai can bang voi carbon dioxide. Vi the khi carbon dioxide roi khoi mao mach va CO2 bi O2 thay the o hemoglobin, luong ion bicarbonat vua đu đe chuyen đoi nhanh chong sang carbon dioxide nham duy tri đo can bang.


= Chuc nang thu cap =
Khi hong cau trai qua ung suat cat o mach mau bi co that, chung giai phong ATP, lam cho thanh mach gian va mo rong nham thuc đay luu luong mau binh thuong.
Khi phan tu hemoglobin bi khu oxy, hong cau giai phong S-nitrosothiol - chat cung co tac dung lam gian mach mau, the nen đua đuoc nhieu mau hon toi nhung vung bi thieu oxy tren co the.
Hong cau con co the tong hop nito monoxide theo phuong thuc enzym, tuc su dung L-arginine lam chat nen nhu đa lam voi te bao noi mo. Su tiep xuc cua hong cau voi muc đo sinh ly cua ung suat cat lam kich hoat nitric oxide synthase va xuat ra nito monoxide, co the gop phan đieu chinh suc truong cua mach mau.
Hong cau cung co the san xuat hydro sulfide - mot loai khi bao hieu co chuc nang lam gian thanh mach. Mot nghien cuu tin rang tac dung bao ve tim cua toi la do hong cau chuyen đoi hop chat luu huynh cua toi thanh hydro sulfide.
Hong cau con đong vai tro trong phan ung mien dich cua co the: khi hong cau bi cac mam benh nhu vi khuan phan giai, hemoglobin se giai phong goc tu do pha vo thanh te bao va mang cua mam benh đe tieu diet vi khuan.


= Qua trinh te bao =
Do khong chua ty the, hong cau khong su dung chut oxy nao ma chung van chuyen, ma chung tao ra nang luong chua ATP bang đuong phan glucose va len men acid lactic, thu đuoc pyruvic. Ngoai ra, con đuong pentose phosphat đong vai tro quan trong trong hong cau.
Vi hong cau khong chua nhan nen hien nay sinh tong hop protein đuoc cho la khong co o nhung te bao nay.
Vi thieu nhan va bao quan, hong cau truong thanh khong chua DNA va khong the tong hop bat ky RNA nao (du co chua RNA), nen sau đo khong the phan chia va co kha nang sua chua han che. Viec khong the tien hanh tong hop protein tuc la chang virus nao co the tien hoa đe nham vao hong cau cua lop Thu. Tuy nhien, su lay nhiem parvoviruses (nhu virus parvovirus B19 o nguoi) co the anh huong đen tien chat cua hong cau trong khi chung van mang DNA; co the nhan dien su lay nhiem bang su co mat cua tien nguyen hong cau (tieng Anh: proerythroblast) khong lo voi cac hat virus va the vui (tieng Anh: inclusion bodies), do đo tam thoi lam can kiet hong cau luoi trong mau va gay thieu mau.


Vong đoi Hong cau o nguoi đuoc tao ra thong qua qua trinh goi la hinh thanh hong cau (erythropoiesis), phat trien tu te bao goc co đinh thanh hong cau truong thanh trong khoang bay ngay. Khi đa truong thanh, o mot ca the khoe manh, nhung te bao nay song trong tuan hoan mau trong khoang 100 đen 120 ngay (va 80 đen 90 ngay o tre so sinh đu thang). O cuoi vong đoi, chung bi loai tru khoi tuan hoan. O nhieu benh man tinh, vong đoi cua hong cau bi giam đi.


= Hinh thanh =
Su hinh thanh hong cau la qua trinh tao thanh cac hong cau moi, keo dai khoang bay ngay. Suot qua trinh nay, hong cau lien tuc đuoc tao nen o tuy xuong đo cua xuong lon. O phoi, gan la noi san sinh chinh cua hong cau. Su hinh thanh hong cau co the do hormone erythropoietin (EPO) kich thich va đuoc than tong hop. Ngay truoc va sau khi roi tuy xuong, te bao đang phat trien đuoc goi la hong cau luoi; chung chiem khoang 1% luong hong cau đang tuan hoan.


= Tuoi tho chuc nang =
Tuoi tho chuc nang cua hong cau la vao khoang 100–120 ngay, trong thoi gian nay hong cau lien tuc di chuyen do luc đay (o đong mach), luc keo (o tinh mach) cua dong mau va ket hop giua hai loai luc nay khi chung tham nhap qua mach mau nho nhu mao mach. Chung cung đuoc tai che trong tuy xuong.


= Lao hoa =
Hong cau lao hoa trai qua thay đoi o mang huyet tuong, lam no de bi đai thuc bao va sau la thuc bao nhan dang chon loc trong he thong thuc bao đon nhan (lach, gan va hach bach huyet), do đo vua loai tru te bao cu va mang khiem khuyet, vua lien tuc thanh loc mau. Qua trinh nay đuoc goi la chet hong cau theo chuong trinh (tieng Anh: eryptosis). Qua trinh nay thuong dien ra voi cung ty le san xuat cua hinh thanh hong cau, can bang tong so luong hong cau tuan hoan. Chet hong cau theo chuong trinh tang len o hang loat benh khac nhau gom nhiem trung huyet, hoi chung ure huyet tan huyet, sot ret, hong cau hinh liem, tan mau bam sinh beta, thieu glucose-6-phosphat dehydrogenase, suy giam phosphat, thieu sat va benh Wilson. Hinh thanh hong cau co the do soc tham thau, stress oxy hoa va thuyen giam nang luong, cung nhu do hang loat chat trung gian noi sinh va xenobiotic gay nen. Su hinh thanh hong cau du thua đuoc quan sat o hong cau thieu protein kinase cGMP-đoc lap loai I hoac protein kinase  AMP-hoat hoa AMPK. Chat uc che hinh thanh hong cau gom erythropoietin, nito monoxide, catecholamine va nong đo ure cao.
Phan lon cac san pham phan huy đuoc tai luu thong trong co the. Thanh phan hem cua hemoglobin bi phan huy thanh sat (Fe3+) va biliverdin. Biliverdin bi giam thanh bilirubin, chat nay đuoc giai phong vao huyet tuong va tai luu thong đen gan duoi dang lien ket voi albumin. Gan sau đo giai phong bilirubin vao ruot thong qua mat, chat nay thai qua phan, la mot nguyen nhan lam phan thuong co mau vang nghe. Sat đuoc giai phong vao huyet tuong đe đuoc mot chat mang protein goi la transferrin tai luu thong. Gan nhu moi hong cau bi loai bo khoi he tuan hoan theo cach nay, truoc khi chung đu truong thanh đe tieu mau (tieng Anh: Hemolysis). Hemoglobin tieu mau đuoc lien ket voi mot protein o huyet tuong la haptoglobin, chat nay khong bi than đao thai.


Tham khao Lien ket ngoai Blood Groups and Red Cell Antigens by Laura Dean. Searchable and downloadable online textbook in the public domain.
Database of vertebrate erythrocyte sizes.
Red Gold, PBS site containing facts and history