Bluesky la mot dich vu mang xa hoi dang tieu blog. Tuong tu nhu Twitter (X), nguoi dung co the chia se tin nhan duoi dang van ban ngan, hinh anh va video trong cac bai đang đuoc goi la "skeet". Bluesky thuoc so huu cua Bluesky Social PBC, mot cong ty phuc loi cong cong co tru so tai Hoa Ky.
Bluesky đuoc phat trien nhu mot cai đat mau cua Giao thuc AT, mot giao thuc truyen thong mo cho cac mang xa hoi lien hop. Bluesky Social quang ba trai nghiem nguoi dung co the ket hop va lua chon thuat toan la cac tinh nang cot loi cua Bluesky. Nen tang nay cung cap "thi truong thuat toan", noi nguoi dung co the chon hoac tao bang tin do thuat toan, dich vu kiem duyet va dan nhan do nguoi dung quan ly va "goi danh cho nguoi moi" do nguoi dung tao đe cho phep nguoi dung nhanh chong theo doi mot so luong lon tai khoan lien quan trong mot cong đong hoac tieu van hoa. Giao thuc AT cung cap he thong xu ly dua tren ten mien trong Bluesky, cho phep nguoi dung tu xac minh tinh hop phap va danh tinh cua tai khoan bang cach chung minh quyen so huu ten mien.
Bluesky bat đau vao nam 2019 nhu mot sang kien nghien cuu tai Twitter va tro thanh mot cong ty đoc lap vao nam 2021. Viec phat trien ung dung nay đuoc thuc đay vao nam 2022 sau khi Elon Musk mua lai Twitter va su cat đut quan he giua hai cong ty ve sau. Bluesky ban đau đuoc ra mat nhu mot dich vu chi danh cho nguoi đuoc moi vao thang 2 nam 2023 va bat đau cho phep đang ky vao thang 2 nam 2024. Cuu Tong giam đoc cua Twitter Jack Dorsey đa roi khoi ban quan tri cua Bluesky Social vao thang 5 nam 2024. Mang xa hoi nay đa phat trien sau thang 10 nam 2024, đat 20 trieu nguoi dung vao thang 11 nam 2024.


Lich su = Sang kien nghien cuu =
CEO cua Twitter vao thoi điem đo, Jack Dorsey, cong bo sang kien Bluesky lan đau tien vao nam 2019 tren Twitter đe kham pha kha nang phan cap Twitter. Muc tieu đuoc neu ra la tim hoac phat trien mot tieu chuan mo va phi tap trung cho mang xa hoi, giup nguoi dung co the kiem soat tot hon du lieu va trai nghiem cua ho.
Twitter đa tap hop mot nhom chuyen gia ve cong nghe phi tap trung trong cuoc tro chuyen nhom tren giao thuc Matrix đe đat đuoc su đong thuan ve huong tot nhat cho viec phi tap trung. Tuy nhien, đoi ngu khong đat đuoc su đong thuan ve nhung muc tieu nay. He qua la Twitter quyet đinh chon cac đe xuat rieng le tu cac chuyen gia trong đoi ngu.
Vao đau nam 2021, Bluesky đang trong giai đoan nghien cuu voi 50 nguoi tu cong đong cong nghe phi tap trung tich cuc đanh gia cac lua chon va tap hop cac đe xuat cho giao thuc. Đieu nay dan đen viec Jay Graber đuoc tuyen chon vao thang 8 nam 2021 đe lanh đao du an Bluesky va phat trien giao thuc ADX (Authenticated Data Experiment, tam dich: "Thi nghiem du lieu xac thuc"), đuoc xay dung rieng cho muc đich phan cap. Twitter đa tai tro 13 trieu USD cho du an Bluesky đe bat đau phat trien.


= Thanh lap cong ty va đoc lap khoi Twitter =
Vao thang 10 nam 2021, Graber đua du an Bluesky tro thanh mot cong ty đoc lap mang ten "Bluesky Social" va lay "cac đong co rat co huu đang ton tai" trong Twitter lam ly do cho viec hoat đong đoc lap. Bluesky Social tro thanh mot tap đoan phuc loi vao thang 2 nam 2022, voi su menh la "phat trien va thuc đay viec ap dung cong nghe tren dien rong cho viec thao luan coi mo va phi tap trung". Ba nhan vien đau tien cua cong ty đuoc tuyen dung vao thang 3 nam 2022.
Sau khi Elon Musk mua lai Twitter, Twitter đa cat đut moi quan he phap ly va tai chinh voi Bluesky Social. Viec Musk tiep quan khong anh huong ngay lap tuc đen hoat đong cua Bluesky Social voi tu cach la mot cong ty đoc lap, nhung lai anh huong đen trien vong nhan tai tro sau nay. Bluesky Social đa phat trien Giao thuc AT, cung voi mot cai đat chuan duoi dang dich vu mang xa hoi, nhu mot san pham kha dung toi thieu. Cong ty mo danh sach cho cho dich vu nay vao thang 10 nam 2022.


= Phien ban beta mo chi danh cho nguoi đuoc moi =
Bluesky ra mat duoi ban beta tren iOS chi danh cho khach moi vao thang 2 nam 2023. Ung dung đuoc phat hanh cho Android vao thang 4 nam 2023. Ngay sau khi ra mat ung dung cho Android, mang xa hoi nay đa cong bo vao thoi điem đo rang hien co khoang 50.000 nguoi dung. Ma cho ung dung tro thanh ma nguon mo theo giay phep MIT vao thang 5 nam 2023, voi mot so phan mem may chu đuoc cap phep kep voi giay phep Apache. Bluesky thu hut su chu y cua gioi truyen thong ngay sau khi ra mat do co moi quan he gan gui voi Twitter va Jack Dorsey.
Dich vu xa hoi nay thu hut cac cong đong thieu so va cac tieu van hoa nhu cong đong nguoi da mau, nghe si, canh ta, chuyen gioi, mai dam va furry, nhung cong đong đuoc huong loi tu he thong moi. Nhung cong đong đau tien nay thuong đuoc cho la ly do cho van hoa thien ta truyen thong cua nen tang va viec trien khai cac tinh nang quan ly va kiem duyet cong đong manh me. Bluesky Social đa nhan thuc đuoc anh huong cua nhung nguoi dung ban đau nay: Giam đoc đieu hanh Bluesky Rose Wang noi rang muc tieu ban đau trong giai đoan beta mo la "phat trien va nuoi duong mot nhom nguoi dung quyen luc co the giup truyen ba va giup chung toi thuc su truyen tai [...] va cung co van hoa" đuoc thiet lap boi nhung cong đong nay.
Vao ngay 5 thang 7 nam 2023, Bluesky Social thong bao rang ho đa huy đong đuoc 8 trieu USD trong vong goi von do Neo dan đau. Bluesky Social cam ket su dung so tien nay đe phat trien đoi ngu, quan ly hoat đong, chi tra chi phi co so ha tang va phat trien Giao thuc AT. Cong ty cung thong bao viec chuyen đoi thanh cong ty vi loi ich cong cong loai C.
Vao thang 7 nam 2023, Bluesky vap phai tranh cai sau khi nguoi dung phat hien ra ung dung nay khong ngan chan nguoi dung su dung nhung tu phan biet chung toc trong ten nguoi dung cua ho, cung nhu xoa nhung loi le phan biet đoi xu khoi danh sach cac tu bi gan co cua nen tang. Đieu nay dan đen mot "cuoc đinh cong" tu nguoi dung, trong đo ho quyet đinh khong su dung ung dung cho đen khi Bluesky Social giai quyet van đe nay. Viec nay dan đen loi xin loi cong khai tu Bluesky Social va viec cap nhat đieu khoan dich vu cua nen tang đe neu ro lenh cam cac hanh vi "cong kich dua tren chung toc, gioi tinh, ton giao, dan toc, quoc tich, khuyet tat hoac khuynh huong tinh duc cua ho" va viec thanh lap mot đoi ngu noi bo nham đam bao su tin tuong va an toan voi dich vu.
Vao thang 12 nam 2023, Bluesky Social cong bo logo cong ty moi đe thay the cho hinh anh bau troi nhieu may đuoc dung truoc đay; hinh anh nay cung la bieu tuong cho ung dung va trang web chinh thuc. Bieu tuong moi la mot con buom mau xanh lam, lay cam hung tu viec nhung nguoi dung hien tai su dung bieu tuong cam xuc con buom lam ten tai khoan cua ho.

Bluesky đa chung kien su tang truong nhanh chong trong giai đoan beta mo: mang xa hoi đat 1 trieu nguoi dung đa đang ky vao thang 9 nam 2023 va vuot moc 2 trieu nguoi dung vao thang 11 trong cung nam. Tinh đen thoi điem ra mat cong chung vao thang 2 nam 2024, Bluesky co hon 3 trieu nguoi dung.


= Ra mat cong chung =
Bluesky cho phep cong chung mo tai khoan vao ngay 6 thang 2 nam 2024, mot nam sau khi phat hanh duoi dang ban beta chi danh cho khach moi. Viec mo lien ket toi ung dung xa hoi thong qua Giao thuc AT đuoc trien khai ngay sau đo, cho phep nguoi dung xay dung cac ung dung trong giao thuc va cung cap bo nho luu tru rieng cua ho cho noi dung đuoc gui toi Bluesky Social.
Bluesky đa trai qua mot so đot tang truong va suy giam đot ngot sau khi ra mat cong chung, chu yeu lien quan đen nhung tranh cai va thay đoi tai Twitter. Nhung đot bung no nay đuoc cac nha phat trien tai Bluesky Social goi la "Su kien Elon Musk" (Elon Musk Events) hay EME.
Bluesky som chung kien mot luong lon nguoi dung noi tieng Nhat tham gia sau khi ra mat cong khai, mot phan la do nhung nguoi dung mang xa hoi noi tieng cua Nhat Ban nhu nghe si Ui Shigure mo tai khoan tren nen tang nay.
Vao ngay 4 thang 5 nam 2024, Jack Dorsey, nguoi khoi xuong va tai tro cho sang kien nghien cuu Bluesky, đang tren Twitter rang ong khong con la thanh vien trong ban quan tri Bluesky Social. Bluesky Social xac nhan thong tin nay trong ngay hom sau. Dorsey truoc đo đa xoa tai khoan cua minh khoi nen tang nay va the hien su ung ho cua anh voi Twitter va Nostr, mot giao thuc phi tap trung khac. Trong mot cuoc phong van, Dorsey chi trich Bluesky Social, noi rang ho "thuc su đang lap lai tat ca nhung sai lam ma [Twitter] voi tu cach la mot cong ty đa mac phai", chi trich co cau to chuc cua Bluesky Social va viec đua cac cong cu kiem duyet noi dung vao Giao thuc AT.
Vao thang 8 nam 2024, sau khi Twitter bi chan o Brazil, Bluesky đa thu hut hon 4 trieu nguoi dung trong vong chua đay hai tuan va tro thanh ung dung pho bien nhat tren App Store va Play Store tai Brazil. Ngay sau đo, vao ngay 16 thang 9, Bluesky thong bao rang ho đa đat 10 trieu nguoi dung. So luong nguoi dung hoat đong hang ngay o Brazil đa giam xuong duoi 2 trieu vao thang 10. 
Vao thang 10 nam 2024, sau nhung thay đoi đoi voi Đieu khoan dich vu đe cho phep phan tich noi dung cua nguoi dung cho muc đich đao tao AI theo mac đinh va tinh nang chan tren Twitter, hon 1,2 trieu nguoi dung đa tham gia Bluesky trong vong 2 ngay. Vao ngay 24 thang 10, Bluesky Social thong bao rang ho đa đat moc 13 trieu nguoi dung. Mang xa hoi cung đa cong bo vong goi von Series A tri gia 15 trieu USD do Blockchain Capital dan đau. Cong ty cam ket se khong tich hop tien đien tu vao ung dung hay Giao thuc AT đe khong "tai chinh hoa trai nghiem xa hoi".


= Tang truong sau bau cu Hoa Ky =
Trong nhung tuan sau cuoc bau cu tong thong Hoa Ky nam 2024 vao ngay 5 thang 11 nam 2024, trong đo cuu tong thong Donald Trump tai đac cu nhiem ky thu hai, hang trieu nguoi dung Twitter tu Hoa Ky, Vuong quoc Anh va Canada đa gia nhap Bluesky. Tinh đen ngay 13 thang 11, Bluesky đat 15 trieu nguoi dung, voi toc đo tang truong khoang 1 trieu nguoi dung moi ngay va đung đau bang xep hang tren App Store cua Apple va Play Store cua Google tai Hoa Ky.
Vao ngay 19 thang 11, Bluesky chinh thuc vuot moc 20 trieu nguoi dung, tu đo so luong nguoi dung tang gap 3 lan trong vong 3 thang. Su gia tang nay cung kem theo su gia tang đang ke cac bao cao kiem duyet. Bluesky Safety đe cap đen viec nay vao ngay 16 thang 11 "Trong 24 gio qua, chung toi đa nhan đuoc hon 42.000 bao cao (muc cao nhat trong mot ngay). Chung toi đang nhan đuoc khoang 3.000 bao cao/gio. Đe đua vao boi canh, trong ca nam 2023, chung toi nhan đuoc 360.000 bao cao". COO Rose Wang tuyen bo rang trong tam chinh cua cong ty trong qua trinh tang truong la đam bao nen tang van hoat đong trong khi duy tri tinh toan ven cua cac chinh sach kiem duyet, đong thoi nhan manh rang viec kiem duyet noi dung hieu qua se giup nang cao trai nghiem cua nguoi dung.
Su gia tang lon ve so luong nguoi dung khien may chu bi qua tai tam thoi, khien nen tang phai mua them nhieu may chu hon. Su gia tang nay cung đoi hoi tang cuong kiem duyet noi dung. Trong khi su tang truong chu yeu đuoc thuc đay boi nguoi dung chau Au va My, muc đo pho bien cua nen tang cung gia tang o cac nuoc Đong A nhu Nhat Ban.


Đac trung Ve mat cau truc, Bluesky phan lon tuong tu Twitter. Nguoi dung co the gui tin nhan van ban 300 ky tu, hinh anh va video trong cac bai đang ngan. Nguoi dung co the tra loi, đang lai, trich dan bai viet va thich nhung bai viet nay. Nguoi dung thuong xuyen goi cac bai đang tren nen tang nay la "skeet", mot tu ghep cua "sky" va "tweet", bat chap su phan đoi cua CEO Jay Graber.
Bluesky cung cap he thong xu ly dua tren ten mien thong qua Giao thuc AT, cho phep nguoi dung tu xac minh tinh chinh danh va danh tinh cua tai khoan bang cach chung minh quyen so huu ten mien thong qua ban ghi DNS hoac mot trang HTTPS. Viec xac minh can đuoc lap lai truc tiep tu nguoi tieu dung. Đac ta khong xu ly nhung thay đoi ve trang thai cua ten mien.
Bluesky thuc đay "thi truong thuat toan" thong qua tinh nang tuy chinh ban tin, noi nguoi dung co the chon hoac tao ban tin do thuat toan. Giam đoc cong nghe cua Bluesky, Paul Frazee, tuyen bo rang "Trong cac ban cap nhat ve sau, [Bluesky] se giup nguoi dung de dang tao cac ban tin tuy chinh trong ung dung".  Cac cong cu ben thu ba dung đe xuat ban Ban tin Tuy chinh tren Bluesky đa đuoc cac nha phat trien đoc lap tao ra, bao gom mot ung dung khach pho bien mang ten Skyfeed.
Bluesky Social tuyen bo rang muc tieu "khong bi kiem soat boi mot cong ty" đuoc cung co boi trai nghiem nguoi dung co the cau hinh, su kiem duyet "co the xep chong" va su tuy chon thuat toan cua moi nguoi. Nen tang nay cung cap "thi truong thuat toan", la noi nguoi dung co the chon hoac tao nguon cap du lieu thuat toan, dich vu kiem duyet va dan nhan do nguoi dung quan ly va "goi danh cho nguoi moi" do nguoi dung tao ra đe cho phep nguoi dung nhanh chong theo doi mot so luong lon tai khoan lien quan trong mot cong đong hoac tieu van hoa.
Bluesky mo ma nguon cho phan mem kiem duyet noi bo "Ozone" vao thang 3 nam 2024 cho cac dich vu đuoc neu tren.
Bluesky gioi thieu tinh nang "chong noi dung đoc hai" vao thang 8 nam 2024. Tinh nang nay cho phep nguoi dung "tach" bai đang co trich dan khoi bai đang goc va an cac phan hoi cho bai đang cua nguoi dung. Bluesky cung hua se bo sung tinh nang tuong tu nhu ghi chu cong đong.


Cong nghe Bluesky cong bo ma nguon vao thang 5 nam 2022 cho phien ban đau tien cua giao thuc mang xa hoi lien hop, giao thuc đuoc goi la "thu nghiem du lieu xac thuc" (ADX), va đa đuoc đoi ten thanh Giao thuc truyen xac thuc (Authenticated Transfer, AT). Đoi ngu đa mo ma ban đau cua minh va cap phep theo Giay phep MIT đe cong khai qua trinh phat trien.
Kien truc ban đau cua Giao thuc AT tap trung vao ba dich vu chinh: May chu du lieu ca nhan (Personal Data Server, PDS), Relay (truoc đay goi la "Dich vu đo thi lon") va AppView. PDS la may chu luu tru du lieu nguoi dung trong "Kho du lieu" – noi su dung cay Merkle. PDS cung xu ly xac thuc nguoi dung va quan ly chia khoa đa ky cho cac kho đuoc luu tru. Relay đuoc mo ta la giong mot cong cu lap chi muc tren web, thu thap kho luu tru tu nhieu may chu PDS khac nhau va dan chung qua mot luong thong nhat đe cac dich vu khac thu thap. Trong khi đo, AppView la cac dich vu su dung du lieu tu Relay va co the đua du lieu đo cho nguoi dung đau cuoi. Tinh đen thang 11 nam 2024, đa so cac bo phan cua giao thuc chi co san tu Bluesky Social hoac can phai hoat đong voi cac dich vu do cong ty đieu hanh đe ket noi voi mang, bao gom khong gian ten chua ma đinh danh phi tap trung (Decentralized Identifier) chinh đuoc su dung cho hau het moi tai khoan dua tren thu muc chua tat ca cac danh tinh va thong tin cot loi cua chung.
Trong khi phan lon cac tinh nang cua nen tang đeu co san va đuoc lien ket thong qua Giao thuc AT, tin nhan truc tiep đuoc cung cap thong qua mot dich vu trung tam ngoai Giao thuc AT va do Bluesky Social đieu hanh. Tinh nang nay du đinh se đuoc phan cap voi tat ca cac tin nhan se đuoc ma hoa đau cuoi trong tuong lai; ien ban hien tai đuoc giu lai vi loi ich cua trai nghiem nguoi dung.
Cac bai đang tu fediverse va hau het cac nen tang ho tro no nhu Mastodon va Threads co the đuoc chuyen đen Bluesky thong qua cong cu Bridgy Fed.


Co cau to chuc Bluesky Social, ten chinh thuc la Bluesky Social PBC, la mot cong ty tu nhan hoat đong vi loi nhuan. Cong ty co tru so chinh tai Seattle, Washington, Hoa Ky. Bluesky Social la mot cong ty phuc loi nen ho đuoc dung loi nhuan cho loi ich cong cong va khong co nghia vu phai toi đa hoa gia tri co đong hay tra loi nhuan duoi dang co tuc cho cac co đong. Cong ty thuoc so huu cua CEO Jay Graber va cac nhan vien khac cua Bluesky Social. Graber nam giu co phan so huu lon nhat cua cong ty. Đen cuoi nam 2024, cac thanh vien cua hoi đong quan tri gom co Graber, Jeremie Miller, Mike Masnick va Kinjal Shah.
Tinh đen cuoi nam 2024, nguon tai tro cho hoat đong chu yeu đen tu cac nha đau tu va cong ty đau tu mao hiem. Dich vu khong co quang cao ke tu thang 12 nam 2024 va Jay Graber tuyen bo rang Bluesky se khong "thoai trao mang xa hoi bang quang cao". Cong ty đang xem xet gioi thieu dich vu đang ky tuy chon cho nguoi dung cung nhu gioi thieu dich vu thanh toan giua nguoi dung voi nguoi dung.


Đon nhan Khi đanh gia ung dung vao thang 2 nam 2023, TechCrunch goi đay la "mot trai nghiem thuc dung giong Twitter, mac du con kha tho so".
Lance Ulanoff cua TechRadar ban đau mo tai khoan vao thang 4 nam 2023 va khi đo goi Bluesky la noi "yen tinh, kin đao, chu đao hoac tham chi la lich su. Nhin chung, BlueSky tuong đuong voi Shangri-La cua mang xa hoi". Khi ong quay lai vao thang 11 nam 2024 sau thoi ky gia tang đot bien so luong nguoi đang ky hau bau cu Hoa Ky, anh noi rang "hien tai, đay la mang xa hoi thu vi nhat" va "Toi đa danh ca ngay tren Bluesky Social va toi khong he thay hoi tiec".
Mot bai đanh gia khac đuoc đang trong cung thang nhan manh nhung điem khac biet chinh giua Bluesky va Twitter (X), đac biet la o muc đo kiem soat ma nguoi dung co đuoc. Bluesky cho phep nguoi dung loc noi dung va lua chon thuat toan thong qua cac luong noi dung co the tuy chinh va cung ket hop cac tinh nang đe chong quay roi, bao gom chuc nang chan va cac cong cu chong noi dung đoc hai, chang han nhu viec tach bai đang khoi viec bi nguoi khac trich dan.
Jason Perlow tu ZDNet viet rang "Đay khong phai la su thay the truc tiep cho Twitter (X), nhung Bluesky mang đen rat nhieu thu cho nhung ai muon bat đau lai trong mot mang luoi phi tap trung va coi trong quyen rieng tu". Ong nhan manh ban chat phi tap trung đuoc Bluesky tuyen bo, viec thieu cac bang tin do thuat toan cung cap va noi mot cach ho hung rang "Bluesky co the đang đe danh thoi gian neu ban san sang tu bo bang tin do thuat toan cung cap va thu mot mang luoi ma uu tien quyen kiem soat cua nguoi dung".
Parnell Palme McGuinness cua to bao Sydney Morning Herald chi trich nen tang vao cuoi nam 2024 va goi Bluesky la "mot trang blog nho danh cho nhung ke ly tuong hoa, thu tan tuy bao ve ho khoi thuc te cua nhung y kien đa chieu trong mot che đo dan chu", mot "sinh quyen mong manh cua mot thuc tai thay the... noi "nhung y kien chinh thong hop ly thu hut su kho chiu cua nhung nguoi kiem duyet, va bi kiem duyet nhe nhang vi ly do 'khong khoan dung'"... khong thuc su la thong tin ma thay vao đo la tong hop cua cac chan ly tien bo mang tinh an ui".


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc
Trang Web cua Giao thuc AT
social-app tren GitHub