Treo cay la ten goi chung cua mot nhom cac loai chim dang se nho thuoc chi Sitta trong ho Sittidae, co hinh thai đac trung la đau to, đuoi ngan, mo va ban chan khoe khoan. Cac loai thuoc ho treo cay su dung tieng hot vua to vua đon gian đe đanh dau lanh tho cua chung. Hau het cac loai đeu co phan tren mau xam hoac hoi xanh va co soc ngang mat đen.
Đai đa so cac loai treo cay sinh san o rung on đoi hoac rung tren nui o Bac Ban cau, ngoai tru co hai loai đa thich nghi voi moi truong song vung đa am hon va kho hon o luc đia A-Au. Tuy nhien, khu vuc co đa dang loai lon nhat lai o phia Nam A. Chinh su tuong đong ve ngoai hinh giua cac loai đa lam can tro trong viec phan biet va xac đinh giua cac loai khac nhau. Tat ca cac loai cua chi nay lam to trong cac lo hoac ke ho. Gan nhu toan bo cac loai đeu khong di cu va o yen trong moi truong song quanh nam, ngoai tru loai S. canadensis o Bac My di tru đen nhung vung am hon trong mua đong. Mot so loai treo cay co pham vi phan bo han che va phai đoi mat voi hiem hoa do nan chat pha rung.
Treo cay la loai an tap. Khau phan chu yeu cua loai chim nay la con trung, qua kien va hat. Chung san tim con trung an trong hoac duoi vo cay bang cach treo doc theo than va canh cay, đoi khi su dung ca đong tac lon nguoc. Mac du chim treo cay thuong kiem an trong vung lanh tho cua chung vao mua sinh san, nhung thinh thoang chung tham gia kiem an cung voi nhieu loai chim khac tu hop thanh đan. Ten tieng Anh cua nhom loai nay co nguon goc tu tap tinh nhet moi vao mot ke ho roi dung chiec mo khoe đap vao cua mot so loai khac.


Phan loai Rene-Primevere Lesson la nguoi lan đau gioi thieu ho Treo cay (Sittidae) vao nam 1828.
Đoi khi loai Tichodroma muraria von song o vung nui phia nam A-Au cung đuoc xep vao trong cung ho voi cac loai treo cay. Trong truong hop nay, Tichodroma muraria nam trong phan ho rieng biet "Tichodromadinae", con cac loai treo cay đuoc gop trong phan ho "Sittinae". Tuy nhien, Tichodroma muraria thuong đuoc đat trong ho rieng biet, Tichodromadidae.
Thoat nhin, Tichodroma muraria tuy co ngoai hinh trung gian giua treo cay va đuoi cung, nhung chinh ve ngoai, ket cau bo long cung nhu hinh dang va kieu dang cua đuoi cho thay no gan giong voi ho treo cay hon.
Hypositta corallirostris o Madagascar va cac loai thuoc chi Daphoenositta o Uc va New Guinea tung đuoc xep vao ho Treo cay vi nhung điem tuong đong ve ngoai hinh va tap tinh, nhung chung khong co quan he ho hang gan gui. Nhung điem tuong đong nay xuat phat tu qua trinh tien hoa hoi tu nham lap đay mot o sinh thai.

Ho hang gan nhat cua treo cay, ngoai Tichodroma muraria, la ho Đuoi cung, va hai (hoac ba) ho nay đoi khi đuoc xep vao mot nhom lon hon voi ho Tieu lieu va ho Polioptilidae. Lien ho Certhioidea đuoc đe xuat dua tren cac nghien cuu phat sinh chung loai su dung DNA ty the va nhan te bao. Certhioidea đuoc lap ra la đe chua mot nhanh gom (bon hoac) nam ho đa bi tach ra khoi mot nhanh chim dang se lon hon la lien ho Lam oanh (Sylvioidea).


= Ten chi =
Tat ca cac loai đeu thuoc chi Sitta Linnaeus, 1758. Ten goi co nguon goc tu tu Hy Lap co đai σιττη: sitte, mot tu chi dang chim nay.
Thuat ngu nuthatch trong tieng Anh bat nguon tu tap tinh cua mot so loai. Cac loai đo thuong nhet mot con con trung lon hoac hat giong vao mot vet nut va dung chiec mo manh đe đap vao trong.


= Ranh gioi loai =
Ranh gioi loai trong ho Treo cay rat kho xac đinh. S. canadensis, S. whiteheadi va S. villosa co pham vi sinh san cach nhau hang ngan kilomet, nhung lai co cung moi truong song, hinh thai va tieng hot. Truoc đay chung đuoc coi la mot loai, nhung hien nay thuong đuoc chia thanh ba va gop chung trong mot lien loai cung voi S. krueperi va S. ledanti. Điem khac thuong la ca nam loai đeu co tap tinh tu đao to cua minh.
S. europaea, S. nagaensis, S. cashmirensis va S. cinnamoventris hinh thanh mot lien loai khac va thay the nhau ve mat đia ly tren khap chau A. Chung hien đuoc coi la bon loai rieng biet, nhung cac loai o Nam A tung đuoc xep la mot phan loai cua S. europaea. Mot thay đoi gan đay trong cach phan loai nay la tach S. cinnamoventris thanh ba loai, bao gom S. castanea o phia nam song Hang, S. neglecta o Đong Nam A, va S. cinnamoventris (sensu stricto) o tren day Himalaya. Cac nghien cuu DNA ty the đa chung minh rang phan loai S. (europea) arctica o phia bac cua S. europaea co đac điem khac biet, va co the la ung cu vien cho trang thai loai đay đu. Đe xuat chia tach nay đa đuoc Lien hiep Cac nha đieu hoc Anh chap thuan.
Mot đanh gia nam 2006 ve cac loai treo cay o chau A cho thay van con nhung van đe ton đong trong phan loai ho Treo cay va đe xuat tach chi Sitta. Đe xuat nay lap mot chi thu hai gom cac loai mo đo va vang o chau A (treo cay tran đen, treo cay mo vang va S. oenochlamys), mot chi thu ba cho S. azurea va co the ca mot chi thu tu cho treo cay lung đen.
Cac mau hoa thach cua nhom nay duong nhu chi gioi han o xuong ban chan cua chim o Bayern vao the Miocen som, đuoc cac nha khao co xac đinh la đai dien đa tuyet chung cua lien ho Certhioidea gom cac loai đuoi cung, Tichodroma muraria va treo cay. Mau hoa thach ay đuoc goi la Certhiops rummeli. Co hai loai hoa thach đa đuoc gan vao chi Sitta: S. cuvieri (Gervais, 1852) va S. senogalliensis (Portis, 1888), nhung co le chung khong thuoc ho Treo cay.


Mo ta Treo cay la loai chim nho gon voi chan ngan, canh nen va đuoi co 12 long vuong. Chung co mo dai, cung, nhon va cac ngon chan khoe voi mong vuot dai. Lung treo cay co mau xanh xam (xanh tim o mot so loai chau A), va cung co loai co mo mau đo hoac vang. Phan duoi cua chim co mau trang voi nhieu tong mau da bo, cam, đo hoac hoa ca. Mac du cac hoa tiet tren đau khac nhau tuy loai, nhung đac điem soc ngang mat dai mau đen cung long may (supercilium) mau trang tuong phan, tran sam mau va đinh đau mau đen van la hinh thai pho bien. Ca treo cay đuc va cai đeu co ngoai hinh giong nhau, ngoai tru co the khac nhau ve mau sac phan duoi, đac biet la o hai ben suon sau va duoi đuoi. Chim non va chim mot nam tuoi gan nhu khong the phan biet đuoc voi chim truong thanh.
Kich thuoc cac loai treo cay kha đa dang, tu S. magna dai đen 195 mm (7,7 in) va nang đen 36–47 g (1,3–1,7 oz), đen S. pusilla va S. pygmaea, ca hai đeu dai khoang 100 mm (3,9 in) va nang khoang 10 g (0,35 oz).
Cac loai Treo cay co giong hot rat đa dang. Chung su dung nhieu loai tieng keu huyt sao, riu rit va reo rat. Tieng hot mua sinh san co xu huong đon gian va thuong giong voi tieng keu lien lac cua chung, nhung co thoi luong dai hon. S. canadensis co the hieu đuoc tieng cua loai bac ma Poecile atricapillus do ca hai cung chung song trong mot khu vuc. P. atricapillus co cac bien the tieng hot tinh te giup thong bao kich thuoc va muc đo nguy hiem cua ke san moi tiem tang. Ben canh nhieu loai chim nhan ra nhung tieng keu bao đong đon gian do cac loai khac phat len, S. canadensis con co the hieu chi tiet cac bien the tieng keu cua P. atricapillus va tu đo đua ra hanh vi phan ung thich hop.


Cac loai Ho Treo cay co muc đa dang loai lon nhat o Nam A (co the la que huong ban đau cua ho nay) gom co khoang 15 loai sinh song. The nhung, ho nay cung co nhieu loai o phan lon Bac ban cau. Cac loai treo cay hien đuoc cong nhan đuoc liet ke trong bang duoi đay. Mot so loai co ten thong thuong tieng Viet chinh thuc.


Phan bo va moi truong song Cac loai treo cay song o khap Bac My, chau Au va khap chau A cho đen đuong Wallace. Treo cay phan bo thua thot o chau Phi. Chau luc nay co mot loai song o mot khu vuc nho phia đong bac Algerie va mot quan the phan loai S. e. hispaniensis cua S. europaea o vung nui Maroc. Đa so cac loai song on đinh đia ly quanh nam. Loai co tap tinh di cu manh nhat la S. canadensis. Đay la loai tru đong rong khap Bac My va roi khoi nhung vung cuc bac nam trong pham vi sinh san cua chung o Canada. S. canadensis con đuoc ghi nhan la loai di cu lang thang o Bermuda, Iceland va Anh.
Hau het cac loai treo cay la chim rung va phan lon đuoc tim thay o rung thong hoac cay thuong xanh. Du la vay, moi loai lai song o mot loai cay cu the khac nhau. Muc đo phu thuoc thay đoi tu S. whiteheadi (loai nay co quan he mat thiet voi thong Pinus nigra) đen moi truong song đa dang cua S. europaea (loai nay mac du ua song o rung cay rung la hoac hon hop, nhung lai sinh san trong cac khu rung la kim trong pham vi phuong bac cua chung). Tuy nhien, co hai loai treo cay khong sinh song hoan toan trong rung: du ca hai thuong di tru vao khu vuc nhieu cay coi ram rap ngoai mua sinh san nhung chung lai sinh san tren suon đa hoac vach đa. O cac vung cua chau A von co nhieu loai phan bo trong cung mot khu vuc đia ly, moi truong song ua thich cua cac loai treo cay đuoc phan chia tuy thuoc vao đo cao.
Treo cay thich nghi voi khi hau đoi chut on hoa. Cac loai phia bac song o vung thap, con nhung loai xa hon ve phia nam thi đuoc tim thay o moi truong song vung cao mat me hon. S. europaea va S. canadensis la nhung loai chim vung đat thap o phia bac trong pham vi rong lon cua chung, nhung lai sinh san o vung nui xa hon ve phia nam. Vi du mot loai sinh san o noi co nhiet đo thang 7 roi vao khoang 16–27 °C (61–81 °F) la S. europaea, mac du đuoc tim thay o vung đat thap o Bac Au nhung cac nha khoa hoc lai phat hien chung sinh song o vung cao khoang 1.750–1.850 m (5.740–6.070 ft) o Maroc. Treo cay tran đen la loai duy nhat song trong rung đat thap nhiet đoi.


Hanh vi = Lam to, sinh san va sinh ton =

Tat ca cac loai treo cay đeu lam to trong cac hoc. Ngoai tru hai loai song o vung đa, con lai đeu su dung cac hoc cay va tai thiet thanh mot chiec to hinh coc đon gian co lot vat lieu mem đe đat trung. O mot so loai, lop lot đuoc lam bang cac vat the go nho nhu manh vo cay va vo hat. O mot so loai khac, lop lot chung su dung la cac loai cay reu, co, long chim va long đac trung cua chim dang se.
Hau het cac loai treo cay khac đeu su dung cac lo tu nhien hoac tan dung to chim go kien cu, tru cac phan loai cua S. canadensis tu đuc cay lam to. Mot so loai thu nho kich thuoc lo vao va bit kin cac vet nut bang bun. S. canadensis phu cac hat nhua thong dinh xung quanh loi vao đe giu cho to đuoc an toan, trong đo con đuc boi nhua thong ben ngoai va con cai boi ben trong. Nhua cay co the ngan chan nhung ke san moi hoac đoi thu canh tranh (nhung con chim cu tru ben trong tranh nhua bang cach chui thang qua lo vao). S. carolinensis tret bo phong rop (Meloidae) xung quanh loi vao to cua chung. Hanh vi nay đuoc cho la nho vao mui kho chiu tu con bo ma co the xua đuoi cac loai soc. Soc la đoi thu canh tranh chinh cua loai trong cac hoc cay tu nhien.
S. neumayer xay to hinh binh phuc tap tu bun, phan va long, va boi tret long vu va canh con trung ben ngoai to va cac ke ho quanh đo. To cua chim nam trong cac ke đa, trong hang đong, duoi vach đa nho ra hoac tren cac toa nha. S. tephronota xay to voi cau truc tuong tu, nhung loi vao to it phuc tap hon. To cua loai co the kha nho, nhung lai co the nang toi 32 kg (71 lb). S. tephronota cung lam to o bo song hoac hoc cay, va se mo rong lo vao to neu khoang qua nho.

Treo cay la loai mot vo mot chong (ban đoi suot đoi). Con cai đe trung mau trang co đom đo hoac vang. Kich thuoc ly hop khac nhau, co xu huong lon hon đoi voi cac loai phia bac. Chim cai hoac đoi khi ca hai gioi ap trung tu 12 đen 18 ngay, thoi gian tuy tung loai. Sau khi trung no, con non tran truong va phu thuoc vao bo me, va mat tu 21 đen 27 ngay đe truong thanh. Ca bo va me đeu cho con non an. Trong truong hop hai loai o chau My, S. pusilla va S. pygmaea, nhung con đuc con tu lua truoc co the giup bo me trong viec cho an.
Đoi voi mot so it loai co du lieu, tuoi tho trung binh cua treo cay trong tu nhien la tu 2–3,5 nam, mac du cung đa ghi nhan truong hop len toi 10 nam. S. europaea co ty le song sot hang nam khi truong thanh la 53% va S. whiteheadi đuc la 61,6%. Treo cay va cac loai chim rung nho khac co chung thien đich: cac loai dieu hau va ho hang, cu, soc va go kien. Mot nghien cuu cua My cho thay phan ung cua treo cay đoi voi ke thu co the lien quan đen chien luoc sinh san. Ho đo luong muc đo san sang cua con đuc cua hai loai trong viec đang cho con cai đang ap trung an trong to, bang phuong phap đot ngot cho xuat hien mo hinh dieu hau vuot sac chuyen san nhung con chim treo cay truong thanh, hoac loai tieu lieu Troglodytes aedon đi pha huy trung. Tuy S. carolinensis co tuoi tho ngan hon S. canadensis, nhung lai sinh nhieu con non hon va đuoc phat hien la co phan ung gay gat hon voi ke san trung, con loai S. canadensis thi lai to ra quan ngai voi dieu hau hon. Nghien cuu nay đa giup cung co gia thuyet rang cac loai co vong đoi lau hon đuoc huong loi tu kha nang song sot cua con truong thanh va co hoi sinh san trong tuong lai, trong khi nhung loai chim co tuoi tho ngan hon lai coi trong van đe sinh ton cua lua chim lon hon.
Thoi tiet tro lanh co the la van đe đoi voi nhung loai chim nho khong di cu. Mot so loai treo cay su dung phuong phap ngu tap the trong cac nhom chat hep đe co the giu co the on đinh nhiet đo. Vi du trong mot nghien cuu cho thay, co hon 170 ca the S. pygmaea đa đuoc phat hien chui ruc trong mot cai buong duy nhat. S. pygmaea co the ha than nhiet khi ngu, luu tru nang luong thong qua ha than nhiet va giam toc đo trao đoi chat.


= Kiem an =

Treo cay kiem an doc theo than va canh cay, va tham gia vao hoi sinh thai cung voi go kien. Tuy nhien, khong giong nhu go kien va đuoi cung, chung khong su dung đuoi đe ho tro, ma thay vao đo dua vao đoi chan va ban chan khoe manh cua minh đe di chuyen bang nhung buoc nhay giat cuc. Chung co the cui đau xuong va treo nguoc ben duoi canh cay. S. krueperi tham chi con co the vuon nguoi xuong tu tu the lon nguoc đe uong nuoc tu la ma khong can cham đat. Cac loai treo cay o vung đa kiem an voi ky thuat tuong tu nhu cac loai song trong rung, va tham chi chung con kiem an tren cac mat đa va đoi khi la o cac toa nha. Trong mua sinh san, mot cap treo cay chi đi kiem an trong lanh tho cua chung. Con khi ngoai mua sinh san, chung se hop tac voi cac ca the bac ma đi ngang hoac tham gia vao cac đan kiem an hon hop.
Khau phan an chinh cua treo cay la con trung va cac loai đong vat khong xuong song khac, đac biet la trong mua sinh san, chung hau nhu chi dua vao con moi song. Tuy nhien trong mua đong, hau het cac loai treo cay đeu chuyen sang an hat do co it đong vat khong xuong song hon. Chim co the chen cac loai moi co kich thuoc lon hon, chang han nhu con trung lon, oc sen, qua kien va hat, vao ben trong cac vet nut va đap lot vao bang cai mo khoe cua minh. Đac biet, S. pusilla su dung mot mieng vo cay lam đon bay đe cay nhung manh vo cay khac len đe tim thuc an. Mieng vo cay nay co the đuoc mang tu cay nay sang cay khac, hoac dung đe che đay cho tich tru hat.
Tat ca cac loai treo cay duong nhu đeu tich tru thuc an, đac biet la hat giong, trong cac ke ho tren cay, trong long đat, duoi nhung vien đa nho hoac duoi nhung manh vo cay. Mot nghien cuu nam 1994 tren 6 ca the S. europaea cho thay chung co the ghi nho cac cho tich tru nay trong 9 ngay. Tuong tu, cac loai treo cay o vung đa nhet nhung con oc vao nhung ke ho thich hop đe su dung trong nhung thoi điem can thiet. Cac nha nghien cuu đa phat hien S. europaea la loai co tap tinh tranh su dung moi tich tru trong nhung đieu kien on hoa va đe danh cho nhung thoi điem khac nghiet hon.


Tinh trang bao ton Mot so loai treo cay, chang han nhu S. europaea va cac loai o Bac My, co pham vi phan bo rong va quan the lon, đong thoi gap it van đe ve bao ton, mac du chung co the bi anh huong boi su phan manh rung tai mot so khu vuc nhat đinh.
Nguoc lai, mot so loai khac co phan bo han che hon phai đoi mat voi ap luc nghiem trong. Loai nguy cap S. victoriae chi đuoc tim thay o khu vuc nui Victoria cua Myanmar. O đay, khu rung tren nui cao toi 2.000 m (6.600 ft) so voi muc nuoc bien gan nhu đa bi con nguoi chat pha hoan toan, va moi truong song o đo cao 2.000–2.500 m (6.600–8.200 ft) bi huy hoai nang ne. Gan 12.000 nguoi song o Vuon quoc gia Nui Victoria đa đot va đat bay, gay ap luc đen su ton vong cua loai. Quan the S. victoriae uoc tinh chi con vai nghin ca the va đang suy giam ma khong co bien phap bao ton nao đuoc ap dung. S. ledanti chi đuoc tim thay o bon khu vuc cua Algerie, va co tong so luong khong vuot qua 1.000 ca the. Mac du sinh song trong Vuon Quoc gia Taza nhung chinh hoa hoan, xoi mon, chan tha va xao tron do chan nuoi đa lam suy thoai moi truong song cua chung.
Pha rung cung gay suy giam quan the cua cac loai sap nguy cap nhu treo cay mo vang va S. yunnanensis. Mac du S. yunnanensis co the chiu đung đuoc tinh trang mat cay vi chung song o rung thong thoang đang, nhung bat ke loai nay co phan bo tuong đoi rong đen đau, chung cung đa bien mat khoi mot so khu vuc von tung đuoc ghi nhan vao đau the ky 20. Thuc trang hon 70% dien tich rung o Hai Nam đa mat trang trong 50 nam qua đa đac biet đe doa nghiem trong loai treo cay mo vang, va đuoc cho la bat nguon tu hoat đong canh tac nuong ray va su dung go lam nhien lieu trong cac chuong trinh tai đinh cu cua chinh phu Trung Quoc.
Qua trinh đo thi hoa va phat trien trong va xung quanh cac khu rung la kim truong thanh đa đe doa S. krueperi. Đac biet la o cac khu vuc ven bien Đia Trung Hai tung co quan the loai nay rat lon. Luat thuc đay du lich co hieu luc o Tho Nhi Ky vao nam 2003, cang lam đe doa moi truong song cua chung tram trong them. Von di, luat nay đa giam bot tinh quan lieu va tao đieu kien de dai hon cho cac nha phat trien xay dung cac co so du lich va nha nghi mua he o vung ven bien, noi ma nan mat rung đang la van đe ngay cang nghiem trong đoi voi loai treo cay.


Chu thich Thu muc = Nguon sach =


= Nguon nghien cuu hoc thuat =


= Nguon tai lieu =


Lien ket ngoai Nuthatch (bird) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Nghe tieng hot chim treo cay tren Another Bird's Alarm Calls, LiveScience (19-3-2007)