Philipphe Nguyen Kim Đien (13 thang 3 nam 1921 – 8 thang 6 nam 1988) la mot giam muc Cong giao Roma nguoi Viet Nam. Ong nguyen la Giam muc chinh toa Tien khoi Giao phan Can Tho va nguyen Tong giam muc đo thanh Tong Giao phan Hue. Khau hieu Giam muc cua ong la "Nen moi su cho moi nguoi". Ong la giam muc duy nhat tren the gioi xuat than tu dong Tieu Đe.
Tong giam muc Nguyen Kim Đien sinh ra tai Tra Vinh va lon len tai Sai Gon. Sau khi tro thanh linh muc mot khoang thoi gian ngan, ong tro thanh giam đoc chung vien tai Sai Gon nhung quyet đinh tu bo đe gia nhap dong Tieu Đe, lay đoi song kho ngheo lam muc tieu. Trong thoi gian la linh muc dong Tieu Đe, ong lao đong, muu sinh bang cac cong viec nhu khuan vac, đap xich lo đong thoi thuc hien cong viec truyen giao. Nam 1960, linh muc Đien đuoc chon lam Giam muc Can Tho roi thang Tong giam muc, Giam quan Tong Toa Tong giao phan Hue vao nam 1964 truoc khi chinh thuc tro thanh Tong giam muc đo thanh Hue bon nam sau đo.
Tong giam muc Đien co cach xu li te nhi voi chinh quyen Viet Nam Cong Hoa, ong quyet đinh phan tach Giao hoi khoi su anh huong cua chinh quyen. Sau chien tranh Viet Nam, ong nhieu lan len tieng ban luan ve cac quyen tu do, khong nhung trong ton giao va con ve nhieu van đe khac. Chinh quyen moi đanh gia tong giam muc Đien la gian điep cua the luc ngoai bang cai cam tai Viet Nam, phan tu chong Cong quyet liet. Phia Cong giao, giao hoang Gioan Phaolo II goi ong la vi tong giam muc anh dung, bao chi Tay phuong goi ong la giam muc kien cuong.
Nguyen Kim Đien qua đoi ngay 8 thang 6 nam 1988 tai benh vien Cho Ray, Thanh pho Ho Chi Minh. Cai chet đot ngot cua giam muc Đien khien nhieu nguon tin cho rang ong đa bi đau đoc. Hien nay, hang ngay van co giao dan đen vieng, cau nguyen truoc mo phan co tong giam muc Đien. Đoi voi đa so giao dan Hue, ong la mot vi thanh tu đao.
Tong giam muc Nguyen Kim Đien cung chinh la tac gia ban dich tieng Viet cua Kinh Hoa Binh, sau nay đuoc linh muc nhac si Kim Long pho nhac nam 1960. Ngoai viec quan ly cac giao phan, ong tung đam trach Caritas Viet Nam (1968 – 1972) va Tong thu ky Hoi đong Giam muc Mien Nam Viet Nam. Sau khi Viet Nam thong nhat, ong đam nhan vai tro pho chu tich Hoi đong Giam muc Viet Nam trong 3 nhiem ky đau tien, tu nam 1980 đen nam 1989.


Than the va nhung nam đau tu nghiep Tong giam muc Nguyen Kim Đien sinh ngay 13 thang 3 nam 1921 tai xa Long Đuc, thanh pho Tra Vinh, tinh Tra Vinh, thuoc Giao phan Vinh Long (mot so tai lieu ghi nhan noi sinh cua ong la Gia Đinh). Than sinh ong la mot vien chuc trong hoi đong giao xu. Nguyen Kim Đien la nguoi con thu 4 trong tong so 7 nguoi con trong gia đinh. Trong cac anh chi em, ong con co mot nguoi em gai đi theo con đuong tu tri la nu tu Nguyen Thi Thuy.
Nam 1928, gia đinh Nguyen Kim Đien quyet đinh chuyen đen sinh song o Gia Đinh. Sau khi gia đinh chuyen đen Gia Đinh, cau be Nguyen Kim Đien đuoc cho nhap hoc o tu chung vien Sai Gon hai nam sau đo. Mot so tai lieu khac cho rang cau chinh thuc tu hoc tai Tieu chung vien Sai Gon nam 1933, sau đo tiep tuc con đuong tu hoc bang viec hoc tai Đai chung vien Sai Gon ke tu nam 1940.


Thoi ky linh muc Sau qua trinh tu hoc dai han tai chung vien, pho te Nguyen Kim Đien tien đen viec đuoc truyen chuc linh muc vao ngay 21 thang 9 nam 1947. Le truyen chuc nay ngoai linh muc Đien con co 6 tan linh muc khac. Sau khi đuoc truyen chuc, vi linh muc tre tuoi đuoc giam muc Đai dien Tong Toa Sai Gon Jean Cassaigne Sanh bo nhiem đam trach vai tro giao su chung vien Sai Gon. Chua đay hai nam sau khi đuoc truyen chuc linh muc, nam 1949, linh muc Nguyen Kim Đien đa đuoc trao trong trach Giam đoc chung vien. Ong đuoc đanh gia la mot linh muc đao đuc va tri thuc. Khoang thoi gian nay, ong cung voi mot so linh muc giao su chung vien, trong đo co linh muc Phaolo Nguyen Van Binh sang lap to bao nguyet san mang ten Tong Đo. Mot khoang thoi gian ngan trong nam 1951, ong tro ve phu giup linh muc Phero Khanh tai Cau Kho truoc khi tro ve giang day tai chung vien. Noi ve quyet đinh tu bo chuc Giam đoc Chung vien, Nguyen Kim Đien cho biet ong mong muon phuc vu nguoi ngheo va chia se kho khan voi nhung nguoi nay.
Nam 1955, voi y đinh ho tro nhung nguoi kho ngheo, linh muc Nguyen Kim Đien quyet đinh gia nhap Dong Tieu Đe Phuc Am do linh muc Charles de Foucault thanh lap. Đe gia nhap dong, linh muc Đien đuoc đua đi lam tap sinh tai sa mac Sahara. Sau thoi gian tu luyen tai hai đia điem la El-Abiodh (Sahara) va Saint Maximin, ngay 12 thang 11 nam 1956, ong chinh thuc đuoc nhan vao dong, voi nghi thuc nhan ao dong truoc mat giam muc De Provenchere, linh muc Voillaume va mot so cac nu tu dong Tieu Muoi. Tinh đen nam 2016, ong la mot trong 12 thanh vien cua Dong Tieu Đe Chua Giesu, ten goi khac la dong Tieu Đe, Bang viec đuoc nhap dong, linh muc Nguyen Kim Đien la nguoi Viet Nam đau tien chon tu dong Tieu Đe va cung la nguoi đau tien cua dong tro thanh giam muc.
Nam 1957, linh muc Nguyen Kim Đien tro ve Viet Nam va quyet đinh song an dat theo khuynh huong dong Tieu Đe. Ong song cung voi cac thanh vien dong khac o Ban Co, song bang nghe đap xe xich lo, co khi lai song quanh khu vuc cho Cau Muoi, lam cong viec khuan vac o ben tau. Ngoai ra, ong con danh thoi gian đen Kata giup nguoi dan toc Thuong o Di Linh. Trong khoang thoi gian sinh song tai Sai Gon, long đao đuc cua linh muc Nguyen Kim Đien va đoi song kho ngheo cua ong đuoc nhieu nguoi biet đen. Nhieu dong tu, chung vien moi linh muc Nguyen Kim Đien ho tro cong tac giang phong, mot trong so đo la giang tinh tam cho linh muc đoan Hat Đai dien Tong Toa Sai Gon.
Ngay 7 thang 2 nam 1957, linh muc Đien cung 3 tu si khac đuoc đua đen khu đat Toa giam muc Can Tho tai Binh Thuy, Can Tho, noi co mot can nha trong va khong co cua. Ho dung tam mot ban tho, thue đat đe trong trot va xay dung Nha Huynh Đe trong khoang thoi gian mot tuan. Muc đich dung can nha nay la dung đe huong dan cac thanh vien moi co y đinh gia nhap dong Tieu Đe. Can nha cua cac tu si nay thuc te la mot choi la toi tan, lup xup va co khe ho duoi san, mai thap va rat nong nuc. Giam muc Giao phan Can Tho Phaolo Nguyen Van Binh cung tham gia viec xay dung can nha la nay bang viec gop suc minh đe keo la. Ngoai cac cong viec ke tren, linh muc Nguyen Kim Đien cung tung lam mot so cong viec khac nhu lam tho moc, tho ho, nhan vien don dep đuong pho,...
Cuoi thap nien 1950, linh muc Nguyen Kim Đien danh thoi gian đe noi chuyen voi mot nhom nguoi tre đoc than hanh nghe bac si, luat su,... ve cac chu đe khac nhau. Ong tranh nhan minh la mot linh muc đe cac buoi noi chuyen them phan coi mo. Trong cac chu đe khi ban luan, linh muc Đien thuong han che noi ve chinh tri va thuong gop chuyen o mang van hoa xa hoi. Nguyen Kim Đien cung khong binh luan gi khi nhom nhung nguoi đoc than nay ban luan ve gia toc Ngo Đinh, trong đo co ban đen Ngo Đinh Nhu (co van chinh tri Viet Nam Cong hoa), Ngo Đinh Diem (luc đo la Tong thong Viet Nam Cong hoa) va giam muc Phero Mactino Ngo Đinh Thuc. Cac buoi noi chuyen cung nhom ban nay đuoc Nguyen Kim Đien duy tri đen cuoi nam 1960. Ong thua nhan minh co chung chi huong cai thien đoi song cho nguoi dan mien Nam, tuong đong voi chi huong cua cac thanh vien trong nhom ban tre nay.
Thoi ky lam linh muc, Nguyen Kim Đien tham gia ke chuyen trong cac buoi chieu phim cam sau cac buoi le chieu thu bay. Cac phim do ong long tieng co noi dung đa dang: phim ve cac thanh Cong giao, phim hai Charlot, phim Nhung cuoc phieu luu cua Tintin. Ong cung đi cung cac tu si thuoc nhom Truyen giao di chuyen bang ghe, bang xuong đen cac ho đao o vung xa hoac vung chen su. Thoi ky tu nam 1954 đen nam 1960, tinh hinh chien tranh co ban on đinh hon, nhom giao si nay de dang hoat đong tai vung nong thon. Cung trong khoang thoi gian lam linh muc, Nguyen Kim Đien dich ban Kinh Hoa Binh, sau đo đua cho nguoi thanh nien tre tuoi Kim Long (sau tro thanh linh muc) viet nen bai hat "Kinh Hoa Binh".


Giam muc Giao phan Can Tho Ngay 24 thang 11 nam 1960, Giao hoang Gioan XXIII ban hanh Tong Hien Venerabilium Nostrotrum thanh lap Hang Giao pham Viet Nam. Tu đay, Giao hoi Cong giao Viet Nam gom ba Giao tinh: Giao tinh Ha Noi, Giao tinh Hue va Giao tinh Sai Gon. Viec chia tach giao phan Long Xuyen lam cho đia gioi cua giao phan Can Tho tro nen nho lai so voi thoi ky con la Đia phan. Cung voi Long Xuyen, Toa Thanh cung thanh lap cac giao phan moi khac la giao phan My Tho va giao phan Đa Lat.
Trong cung ngay, Toa Thanh bao tin giao hoang quyet đinh chon linh muc Philipphe Nguyen Kim Đien lam Giam muc chinh toa Tien khoi cua Giao phan Can Tho thay the vi giam muc cu tai đay la Phaolo Nguyen Van Binh đuoc chon lam Tong giam muc đo thanh Tong giao phan Sai Gon. Viec đe cu linh muc Nguyen Kim Đien len chuc giam muc do chinh giam muc Binh đe cu. Linh muc Nguyen Kim Đien nhan đuoc đien thu bao tin đuoc chon lam giam muc khi đang đanh bat ca ven song. Trong but ki đe ngay 8 thang 12 nam 1960, giam muc tan cu Nguyen Kim Đien viet:"Hom nay toi bao cho anh chi em biet mot tin buon: toi đuoc chon lam giam muc Can Tho the Đuc Cha Binh tro thanh Tong giam muc Saigon, vi Hoi đong Giam muc đuoc thiet lap tai Viet Nam... Mot Tieu Đe đuoc chon lam giam muc. Chan thanh ma noi toi kho tam va khong the hieu noi. Đai dien giao quyen noi rang toi khong the khuoc tu. Toi xin chap nhan su menh nay nhu loi moi đon nhan Thanh Gia..." Trong dip nay, mot nha bao hoi Nguyen Kim Đien rang ong co bang cap ra sao đe co the đuoc chon lam giam muc, tan giam muc vui ve tra loi rang ong co bang xich lo đap.
Le tan phong giam muc cho tan giam muc Nguyen Kim Đien đuoc to chuc tai đia điem vuon hoa cuoi Nha tho Đuc Ba Sai Gon, voi mat tien khan đai huong ra đuong Tu Do vao ngay 22 thang 1 nam 1961, cung voi 3 tan giam muc khac. Chu phong trong nghi thuc truyen chuc giam muc la Tong giam muc Tong giao phan Hue Phero Mactino Ngo Đinh Thuc va hai vi phu phong la giam muc Jean Cassaigne Sanh, M.E.P., nguyen Đai dien Tong Toa Hat Đai dien Tong Toa Sai Gon va giam muc Tađeo Le Huu Tu, nguyen Đai dien Tong Toa Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem. Philipphe Nguyen Kim Đien la mot trong nhung nguoi tre tuoi nhat cua Giao hoi Cong giao Viet Nam đuoc tan phong giam muc, luc đo ong 40 tuoi.
Sau khi đuoc tan phong tai Sai Gon, tan giam muc Nguyen Kim Đien đa cu hanh cac nghi thuc nhan giao phan Can Tho vao ngay 3 thang 4 nam 1961. Thoi ky lam giam muc Can Tho, ong đa thay đoi ve nhieu mat cua giao phan nay. Ve mat co so, ong quyet đinh cho di doi co so Tieu chung vien A thanh Quy tu Khanh Hung ve Cai Rang vao giua thang 12 nam 1961 va đinh cho tren manh đat vi tien nhiem Phaolo Nguyen Van Binh đa mua truoc đo. Ngoai ra, giam muc Đien cho xay dung cong trinh nha huu duong linh muc giao phan. Quan tam đen cac dong tu, thang 3 nam 1960, 3 tu si dong Tieu Đe tu Binh Thuy ve Xom Chai, đoi dien Nha tho chinh toa Can Tho. Rieng ve dong cac nu tu do giam muc Binh thanh lap, giam muc Đien đat ten cho dong nay la Dong Men Thanh gia Khanh Hung, la dong thuoc quyen giao phan Can Tho. Nham huan luyen cac nu tu cua dong moi, ong moi cac nu tu dong Men Thanh gia Đa Lat va Ha Noi tro giup. Ong cung thiep lap dong ba Phanxico tai Nha tho chinh toa cung nhu Giao xu Đai Hai.
Ve van đe ton giao, giam muc Nguyen Kim Đien cho lap Nha Tu si truyen giao tai Cai Khe, đong sang lap Đe tu vien truyen giao cung giam muc Giuse Tran Van Thien (giao phan My Tho), đong thoi thiet lap nhieu ho đao tai Can Tho va cac vung phu can. Nham thay the linh muc Anton Nguyen Van Thien, nguyen Tong đai dien đuoc cu lam giam muc, ong bo nhiem linh muc Cypriano Nguyen Thanh Mau lam tan Tong đai dien. Giam muc Nguyen Kim Đien đen Thanh pho Sai Gon đe tim kiem va thuyet phuc cac linh muc va tu si di cu tu mien Bac gia nhap giao phan Can Tho. Giam muc Đien thu đuoc ket qua mot phan vi kha nang thuyet giang, thuyet minh phim đa lam an tuong cac giao si. Tong cong co hon 20 linh muc quyet đinh gia nhap giao phan Can Tho. Cuoi thang 5 nam 1961, ong phong chuc linh muc cho 4 pho te đau tien cua Giao phan Can Tho. La mot giam muc Cong giao co tu duy tach khoi su anh huong cua chinh quyen Ngo Đinh Diem, khi đi tham muc vu, Nguyen Kim Đien tu choi su bao ve cua xe quan su, thuong tu lai xe 2 CV hoac đi cung vi thu ky. Viec nay đuoc ghi nhan tren to bao Informations Catholiques Internationales so ngay 15 thang 3 nam 1963.
Giam muc Nguyen Kim Đien cung la mot nghi phu tham du đay đu 4 giai đoan cua Cong đong Vatican II dien ra tu nam 1962 đen nam 1965. Ong la mot trong 17 vi giam muc Cong giao Viet Nam tham gia Cong đong nay. Tu nam 1964, tu khi Toa Thanh thuyen chuyen giam muc Đien đen Tong giao phan Hue lam Giam quan Tong Toa thi linh muc Tong đai dien Cypriano Nguyen Thanh Mau đuoc trao quyen đieu hanh, quan ly giao phan Can Tho.


Giam quan Tong Toa Tong giao phan Hue Ngay 30 thang 9 nam 1964, Toa Thanh quyet đinh bo nhiem Giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien giu chuc Giam quan Tong Toa Tong giao phan Hue, thang ham Tong giam muc, voi danh nghia Giam muc Hieu toa Pario (Parium). Quyet đinh nay chinh thuc cong bo ngay 11 thang 11. Truoc đo, to Catholic Standard and Times đa cong bo tin bo nhiem nay trong so ra ngay 17 thang 1 nam 1964. Giam muc Đien tiep tuc giu chuc vu Giam muc chinh toa Giao phan Can Tho trong thoi ky nay. Mot so nguon dan khac ghi nhan nham rang giam muc Đien đuoc bo nhiem lam Tong giam muc pho Tong giao phan Hue. Moi đen Hue, tong giam muc Đien quyet đinh đi tham cac xu tan tong o nhung noi heo lanh, thuong tu minh đi xe may đen cac giao xu khong qua xa xoi, noi thanh thanh pho Hue. Nhung chuyen tham muc vu nay đeu khong đuoc thong bao truoc va Nguyen Kim Đien thuong truc tiep đi tham cac gia đinh giao dan, viec nay lam cho ho phan khoi. Ve phuong tien di chuyen, Nguyen Kim Đien tranh su dung phuong tien giao thong cua chinh quyen Viet Nam Cong Hoa. Mot trong nhung viec quan trong trong nam 1964 la Tong giam muc Nguyen Kim Đien cho to chuc Đai hoi La Vang vao giua thang 5 nam 1964.
Ngay 1 thang 11 nam 1963, cuoc đao chinh no ra, chinh quyen Ngo Đinh Diem bi lat đo, tong giam muc Phero Mactino Ngo Đinh Thuc (anh trai cua Ngo Đinh Diem) đang đam nhan chuc vu Tong giam muc đo thanh Tong giao phan Hue đang tham du Cong đong Vatican II khong the tro ve Viet Nam. Sau đao chinh, thieu tuong Ton That Xung đuoc bo nhiem giu chuc Tu lenh Vung I kiem Đai bieu Chinh phu Viet Nam Cong hoa tai Trung Nguyen Trung Phan. Tuong Xung gui van thu đen Toa Tong giam muc Hue, yeu cau giam muc Nguyen Kim Đien ban giao tai san cua tong giam muc Ngo Đinh Thuc cho chinh quyen Viet Nam Cong hoa. Đe tra loi van đe nay, tong giam muc Nguyen Kim Đien co thu hoi đap, trong đo neu len van đe cac tai san nhu nha cua, xe, cac tai san khac ong đang quan ly voi tu cach la tai san cua Giao hoi Cong giao va khang đinh khong phai la tai san cua ong Thuc. Vi giam quan Hue cho rang neu tuong Ton That Xung muon tich thu cac tai san tren thi can đieu quan đoi cung khi gioi đe đen lay. Đong thoi la thu phan hoi nay cung đuoc tong giam muc Đien gui đen Bo Noi vu Viet Nam Cong hoa tai Sai Gon. Vu viec cham dut, ong Ton That Xung quyet đinh khong xuc tien viec tich thu tai san.
Nam 1964, cac tinh mien Trung phai trai qua nhieu đot bao, lu. Tong giam muc Nguyen Kim Đien quyet đinh tang day chuyen vang đa đuoc tang tai Tay Đuc đe ban ung ho tien tro giup lu lut. Day nay sau đo đuoc đem gay quy đe to chuc xo so trung thuong va đat muc quyen gop 200.000 đong. Linh muc trung giai quyet đinh gui tang lai tong giam muc Đien. Ngay 7 thang 12 nam 1965, ong tham du le be mac Cong đong Vaticano II cung 8 giam muc đang quan nhiem cac giao phan tai Viet Nam, trong đo co 6 giam muc nguoi Viet.
Nam 1967, giam muc Đien bo nhiem linh muc Emmanuel Nguyen Vinh Gioang lam Thu ky va linh muc Gioang đam trach vai tro nay đen nam 1972. Cung trong nam nay, nhan dip tham du hoi nghi Caritas Internationalis to chuc tai Roma, tra loi cau hoi cua mot nha bao nguoi Y đe tim hieu quan điem cua giam muc Nguyen Kim Đien đoi voi nhung nguoi cong san Viet Nam, ong tra loi: La giam muc Cong giao, toi khong theo chu nghia cong san, nhung toi coi nhung nguoi cong san Viet Nam nhu anh em toi. Chinh vi cau tra loi nay, du luan đanh gia giam muc Đien la mot giam muc "đo".


Tong giam muc đo thanh Tong giao phan Hue = Truoc khi ket thuc chien tranh Viet Nam =
Thang 2 nam 1968, Tong giam muc Nguyen Kim Đien thoat chet khi ong va hang ngan nguoi ti nan đang tap trung tai Tieu chung vien Hue thi mot qua hoa tien do quan đoi Viet Nam Dan Chu Cong Hoa ban vao can phong van canh, tao mot lo thung lon tai can phong nay. Ngay 17 thang 2 nam 1968, Tong giam muc Hue Phero Mactino Ngo Đinh Thuc tu nhiem. Gan mot thang sau đo, ngay 11 thang 3, giam muc giam quan Nguyen Kim Đien đuoc bo nhiem lam Tong giam muc đo thanh Tong giao phan Hue. Tin nay đuoc cong bo rong rai vao ngay 30 thang 3. Viec giam muc Ngo Đinh Thuc roi khoi vai tro Tong giam muc Hue cung đuoc cho biet chi tiet rang chinh quyen Viet Nam Cong hoa khong chap nhan va khong cap ho chieu cho ong Thuc. Cung trong nam nay, tong giam muc Nguyen Kim Đien bat đau quan ly Caritas Viet Nam. Ong giu chuc vu nay cho đen nam 1972.
Trong bien co Tet Mau Than, đoan cac giam muc Viet Nam do Tong giam muc Phaolo Nguyen Van Binh đen tham thanh pho Hue, cung đi co giam muc Phero Maria Pham Ngoc Chi. May bay truc thang đap vao san bong truoc mat dong Chua Cuu The Hue. Tai đay, tong giam muc Nguyen Kim Đien đon tiep đoan, đong thoi co rat đong đao nan nhan chien tranh tai đia điem nay. Tong giam muc Binh thay mat phai đoan cac giam muc an ui ho. Hinh anh tang toc sau tran chien Mau Than lam giam muc Đien cam thay đau xot. Giao xu chinh toa Phu Cam cung tro thanh mot noi đay tang toc. Tai đay, hon 300 nguoi đa bi bat đi va bi giet tai khe Đa Mai, quan Nam Hoa, tinh Thua Thien. Ngay 23 thang 3, Kham su Toa Thanh tai Viet Nam Angelo Palmas đap chuyen bay tu Sai Gon đen Hue. Ong đa co cuoc gap voi tong giam muc Nguyen Kim Đien. Truoc cuoc gap nay, kham su Palmas đa gui phan cuu tro tu Giao hoang Phaolo VI cho tong giam muc Đien. Kham su Toa Thanh cung vi giam quan Hue đa đen tham mot so trung tam ti nan, noi hang ngan gia đinh đang tam tru rat đong đuc. Bien co nay đa lam Tong giao phan Hue thiet hai nang ve vat chat cung nhu tinh than.
Khoang thang 10 nam 1969, tong giam muc Nguyen Kim Đien tro ve Viet Nam sau chuyen đi đen Roma. Ong đuoc biet tin chinh quyen tim đuoc xac hang tram nan nhan chi con duoi dang xuong kho tai Khe Đa Mai. Nhung hinh anh nay đuoc cong bo rong rai. Khi vua đat chan ve Sai Gon, mot dan bieu Viet Nam Cong hoa phat bieu voi bao chi ve viec nguoi nay cho rang ong Nguyen Kim Đien tranh chap cac thi hai vua đuoc tim thay. Vu viec dan tro nen phuc tap vi co nhieu to chuc ton giao, chinh tri bat đong ve đia điem an tang cac nan nhan. Tuy vay cuoi cung ho thong nhat chon an tang cac nan nhan tai chan nui Ba Tang, gan nui Ngu Binh, phia sau lung lang Phu Cam. Dan bieu Nguyen Ly Tuong đua tin cho bao chi xac nhan rang Tong giam muc Nguyen Kim Đien, trong thoi gian xay ra tranh chap tren, đang o ngoai quoc va khong biet viec gi ve vu viec nay. Khi ve đen Hue, Nguyen Kim Đien đen nha tho chinh toa Phu Cam dang le cau nguyen cho cac nan nhan va gia đinh cua ho. Trong dip nay, ong cung tuyen bo Cong giao khong lien quan gi đen cuoc tranh chap noi tren.
Tong giam muc Nguyen Kim Đien to chuc Hoi nghi Giam muc Giao tinh Hue, keo dai trong hai ngay 23 va 24 thang 4 nam 1970. Chu đe va noi dung Hoi nghi la ban luan ve viec đao tao linh muc, giao duc chung sinh, truyen giao trong thoi đai moi, đoi song Kito huu, cong ly va hoa binh. Trong chien dich Mua he đo lua nam 1972, cac co so ton giao cua Tong giao phan nam tren đia ban tinh Quang Tri bi thiet hai nang ne, gan nhu tro thanh binh đia. Cung voi Tong giam muc Nguyen Van Binh cua Sai Gon, Tong giam muc Nguyen Kim Đien du hop Thuong Hoi đong Giam muc the gioi lan thu II voi chu đe "Chuc Linh muc Thua tac va Cong binh trong the gioi" tai Roma, khai mac vao cuoi thang 10 nam 1971.
Ngay 6 thang 1 nam 1971, trong phien hop thuong nien cua Hoi đong Giam muc Viet Nam, cac giam muc quyet đinh thiet lap thanh lap Hoi Thua sai Viet Nam. Hoi moi nay đuoc trao cho Tong giam muc Nguyen Kim Đien đam nhan vai tro Tong Đac trach Hoi Thua sai Viet Nam. Ong giu chuc vu nay đen nam 1975. Nhac nho đen vai ky niem ve tong giam muc Nguyen Kim Đien, linh muc Ngo Van Trong, nguoi cung cong tac va ho tro co tong giam muc trong giai đoan 1967 đen nam 1970 cho biet tong giam muc Đien la mot nguoi song đon so va song voi cac nguyen tac: đung gio, đung ngay va noi đuoc lam đuoc. Linh muc Trong cho biet them rang tong giam muc Nguyen Kim Đien thuong đi bo mot minh voi muc đich đoc kinh, lan hat Man Coi va đoi khi moi mot linh muc đi cung đe tro chuyen.
Sau khi hiep đinh Paris đuoc ky ket ngay 27 thang 1 nam 1973, phong trao Sung Kinh Đuc Me (Đao Binh Xanh) to chuc ruoc tuong Đuc Me Fatima đen Viet Nam đe cau nguyen cho hoa binh. Tuong nay đuoc chuyen tu Sai Gon ra Hue va chuyen nguoc vao cac giao phan phia Nam. May bay chuyen tuong đen Hue đuoc tong giam muc Nguyen Kim Đien đon tai phi truong va cho ruoc bang đuong bo đen La Vang. Ly do tong giam muc Đien su dung đuong bo la vi ong khong đong y su dung may bay truc thang la phuong tien cua chinh quyen Viet Nam Cong hoa.
Nam 1973, trong bai giang tai Vuong cung thanh đuong Đuc Me La Vang trong tinh trang đo nat, tong giam muc Nguyen Kim Đien đa len an cac phe phai chinh tri cua Viet Nam, ca chinh quyen Sai Gon lan nhung nguoi Cong san ve cac hanh vi tham nhung, thoi nat, xa hoi ngheo đoi, cham tien, bat cong. Bai giang cua ong đuoc pho bien rong rai tai Thanh pho Sai Gon. Nhung tu tuong nay đuoc ong nhac lai tai cuoc hop cua Lien Hoi đong Giam muc A Chau va quan điem nay đa đuoc chu y. Nhan dip gap lai nguoi ban cu Tran Đong Phong tai Toa giam muc Hue, tong giam muc Nguyen Kim Đien hoi nguoi nay lieu chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa co đua quan vao phia Nam vi tuyen 17 hay khong. Ong Phong phan tich cac kho khan ve ton giao va vi du ve ton giao thong qua cac vu viec ve hai hong y Stephan Wyszynski va Joseph Mindszenty. Sau khi đuoc phan tich, Nguyen Kim Đien khang đinh trong truong hop quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa tien vao thanh pho Hue, ong se o lai thanh pho đe huong dan giao dan.
Trong mot buoi cau nguyen chung tai thanh đia Cong giao La Vang vao ngay 1 thang 2 nam 1974, tong giam muc Nguyen Kim Đien cau nguyen cho nhung nguoi khong bao gio muon roi bo vi tri va mong ho nghi nhieu hon cho đat nuoc, cho nguoi dan va phat bieu rang Đuc Me La Vang đa đen gap nhung nguoi đang tuoc quyen loi xa hoi cua nguoi dan. Đay la mot trong nhung loi chi trich cong khai, mot điem bat thuong đoi voi giam muc Cong giao đuoc ghi nhan boi thuong nghi si Viet Nam Cong hoa Bui Van Giai. Nam 1974, Tong giam muc Nguyen Kim Đien tham du Thuong Hoi đong Giam muc The gioi lan thu III tai Roma voi chu đe Truyen giao trong The gioi Hien đai, keo dai tu ngay 27 thang 9 đen ngay 26 thang 10 nam 1974. Ong la mot trong hai đai dien đuoc Hoi đong Giam muc cu đi tham gia thuong hoi đong, vi con lai la giam muc Phero Nguyen Huy Mai, giam muc giao phan Ban Me Thuot. Phat bieu trong dip nay, tong giam muc Đien cung chia se rang co nhieu giam muc tu đao vi đuc tin, nhung chua he co giam muc tu đao vi cong bang xa hoi. Nham tham gia hoi nghi nay, Nguyen Kim Đien bat đau chuyen đi vao ngay 8 thang 9 va tro ve Viet Nam vao khoang thoi gian gan cuoi nam 1974. Tong giam muc Nguyen Kim Đien tham gia voi tu cach đong chu toa khoa hoi thao VII ve Truyen Ba Phuc Am toan quoc đuoc to chuc tai Nha Trang tu ngay 12 đen ngay 14 thang 11 nam 1974 ra quyet đinh ve cac le nghi ton kinh Ong ba To tien trong đoi song Cong giao tai Viet Nam.
Đau nam 1975, nhan đinh tinh hinh quan đoi Viet Nam Dan Chu Cong Hoa se đanh chiem Hue, tong giam muc Nguyen Kim Đien tham do cac linh muc thuoc giao phan va nhan đuoc ket qua xau: chi 6 tren 120 linh muc tinh nguyen o lai cung ong, thuc hien cong viec muc vu voi chinh quyen moi. Vi the, ong vao Thanh pho Sai Gon, tim 1 nha huu cho cac linh muc đa gia yeu cua Hue di tan va quyet đinh ban giao Hoi Thua Sai Viet Nam cho Tong giam muc Phaolo Nguyen Van Binh. Thang 3 nam 1975, ong chia tay ban cu la ong Tran Đong Phong, va cho biet tro ve Hue truoc khi thanh pho that thu đe chung minh giao hoi Cong giao luon đong hanh va chia se voi giao dan.
Mac du đa chinh thuc đam nhiem vai tro Tong giam muc Hue, trong suot 11 nam, tru mot can phong nho dung đe ngu, con lai tat ca cac phong khac trong Toa Tong giam muc Hue van đuoc Tong giam muc Đien cho giu nguyen trang, voi muc đich cho đon tong giam muc Ngo Đinh Thuc tro ve. Sau 1975, ong quyet đinh cho thay đoi khi biet chac Tong giam muc Thuc se khong ve Viet Nam đuoc nua. Nhom Huong Thien Phat giao, mot to chuc tu thien noi tieng o Hue xem Tong giam muc Nguyen Kim Đien va vi bao tro tinh than, thuong xuyen ghe tham Tong giam muc Đien trong nam nay. Nguyen Kim Đien te nhi tach giao hoi ra khoi chinh quyen, trong suot 11 nam tu 1964 đen 1975, ong khong su dung may bay cua Khong luc Viet Nam Cong hoa va Khong luc Hoa Ky. Ngoai ra, ong cung can than, khong tiep đon bat ki mot nhan vat nao cua Chinh phu Viet Nam Cong hoa tai Toa Tong giam muc voi tu cach la quan chuc chinh quyen, chi chao đon voi tu cach ca nhan.
Trong nhung nam đau tien lam tong giam muc Hue, Nguyen Kim Đien trai qua nhieu bien co lich su quan trong nhu cac bien co nam 1968, 1972 va 1975. Tinh hinh chinh tri bat on tac đong lam tinh hinh giao dan Tong giao phan bat đinh, nhieu lan roi bo nhung sau đo lai hoi huong. Mot so so lieu thong ke cho thay vao nam 1975, tong giao phan Hue co 169 linh muc, trong đo co 148 linh muc trieu, 53.650 giao dan, 88 đai chung sinh. Giao phan cung co 72 nam tu si va 722 nu tu.


= Nhung ngay đau tien sau chien tranh =
Khong giong nhu nhung gi đa xay ra vao nam 1954, khi tinh trang di cu dien ra bat chap y kien cua cac cap Giao hoi Cong giao, sau bien co nam 1975, co tat ca tam giam muc Cong giao o lai voi giao phan cua minh. Tong giam muc Nguyen Van Binh keu goi giao dan hay o lai cac khu vuc đa thuoc ve quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa. Mot so giam muc tro ve giao phan cua minh khi cac vung thuoc giao phan cua minh, quan Viet Nam Cong hoa sap that thu, trong đo co tong giam muc Nguyen Kim Đien tro ve Hue mot ngay truoc khi Hue ve tay chinh quyen moi. Ngoai ra con co cac giam muc khac nhu Phaolo Nguyen Van Hoa tai Ban Me Thuot va giam muc Nicola Huynh Van Nghi đa voi va tro ve Phan Thiet. Trong mot cuoc gap ngay 21 thang 3 nam 1975, giam muc Đa Nang Phero Maria Pham Ngoc Chi cho biet ong se tro ve giao phan trong thang 5, đong thoi xac nhan giam muc Nguyen Kim Đien đa tro ve Hue.
Ngay 19 thang 3 nam 1975, tong giam muc Nguyen Kim Đien ve Đa Nang thong qua so chuyen bay it oi con lai cua Hang khong Viet Nam Cong hoa. Xe đua ong đen Toa Giam muc rang sang hom sau. Tong giam muc Đien cung cho goi linh muc Tađeo Nguyen Van Ly ra Hue chung song muc vu tai Tong giao phan Hue. Sang 26 thang 3 nam 1975, Quan Giai phong Mien Nam Viet Nam tien vao treo la co cua Cong hoa Mien Nam Viet Nam tren noc Kinh thanh Hue. Truoc đo, sau khi tu choi len cac chuyen truc thang đen Hoa Ky, Nguyen Van Ly nhan đuoc cuoc goi trong trang thai kha hoang hot cua tong giam muc Nguyen Kim Đien, khi ong nay cho biet ong chi con 10 cong su trong đo co 7 linh muc, trong khi đo nhung nguoi khac đa bo đi. Tong giam muc Đien hoi ve viec linh muc Ly ve chuc vu Tuyen uy Hoi Truyen giao Sai Gon co con can thiet trong hoan canh hien tai va moi linh muc Ly đen Tong giao phan Hue đe ho tro. Linh muc Ly đa nhan loi va dung so tien con lai mua ve may bay tu Sai Gon đen Đa Nang, sau đo đi bo va đen Hue vao ngay 25 thang 3. Tong cong, sau bien co thang 4 nam 1975, 18 linh muc roi Tong giao phan Hue vao mien Nam va 13 vi ra hai ngoai. Giao dan con lai 41.941 nguoi.
Cac tu si va giao si thuoc tong giao phan Hue di tan vao Đa Nang va cac vung đat sau hon ve huong Nam. Trong thoi gian nay, Nguyen Kim Đien va cac linh muc giu cac vai tro chinh cua giao phan quyet đinh o lai nhiem so. Mot vai ngay ke tu khi quan đoi tu phia Viet Nam Dan chu Cong hoa vao đen Hue, ho tien cong Đa Nang. Nhan đuoc tin ve viec cac giao si va tu si van đang con o Đa Nang, Nguyen Kim Đien yeu cau linh muc Thu ky moi cac linh muc tro ve voi loi nhan: Bay gio o đau cung nhu nhau ca. Moi quy Cha ve lai Giao phan, moi vi kiem mot giao xu đe o ma cai quan cho đen man đoi!. Cac linh muc sau đo tro ve giao phan. Sau khi chon linh muc Nguyen Van Ly lam thu ky, tong giam muc Nguyen Kim Đien yeu cau linh muc nay viet mot buc thu mang thong điep hoa giai va hop tac đe gui cho chinh quyen moi. Noi chuyen voi linh muc thu ky, tong giam muc Đien cho rang cuoi cung hoa binh va su binh yen đa tro lai va mong muon nhung chinh sach tu do ton giao ghi trong Hien phap cua chinh quyen moi đuoc thuc thi.
Trong nhung ngay đau tien sau khi chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa tiep quan Hue, lenh kham xet đuoc ap dung voi Toa Tong giam muc va co 3 can bo đen tham van giam muc Nguyen Kim Đien trong khoang thoi gian vai gio va ket luc luc 19 gio 30 phut. Linh muc Nguyen Van Ly đung hanh lang trong khi tong giam muc Đien đang trong qua trinh tham van. Noi dung phong van, Nguyen Kim Đien đuoc yeu cau tra loi bang van ban nhieu lan voi cac cau hoi tuong tu, sau đo thao luan ve nhung điem khac biet giua cac ban tra loi. Viec tham van tiep tuc vao ngay hom sau. Trong ngay phong van thu hai, Nguyen Kim Đien yeu cau thu ky gui mot buc thu nay cho hieu truong cua truong Quoc Hoc, đen cac co so ton giao tai nhung khu vuc kho khan nhat va yeu cau linh muc nay chuan bi bao cao ve nhung nhu cau cua nhung nguoi kho khan.
Sau đo, ngay 1 thang 4, Uy ban Quan quan tinh Thua Thien moi Tong giam muc Nguyen Kim Đien tham du buoi mit tinh đe chao mung ngay Hue tro ve voi chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa. Tai đay, Tong giam muc Đien quyet đinh phat bieu theo tinh than tich cuc, vui mung vi chien tranh cham dut. Tam Thu cua tong giam muc Nguyen Kim Đien gui giao dan giao phan Hue đe ngay 1 thang 4 nam 1975 co noi dung:

Trong le ra mat Uy ban Mat tran Dan toc Giai phong Hue to chuc vao ngay 09 thang 4 nam 1975, tong giam muc Nguyen Kim Đien phat bieu the hien su tin tuong viec to chuc nay đam bao ton trong tu do tin nguong, đong thoi ong cung neu nhan đinh rang giao dan Cong giao se gop phan tich cuc xay dung que huong va ho se đuoc chu toan bon phan voi To quoc va Thien Chua.
Sau ngay 30 thang 4 nam 1975, cac giao si quan ly giao hoi keu goi giao dan binh tinh va chap nhan hoan canh cung nhu che đo moi. Trong đo co hai vi giam muc noi bat la Tong giam muc Tong giao phan Sai Gon Phaolo Nguyen Van Binh va Tong giam muc Hue Philipphe Nguyen Kim Đien, hai giam muc theo chu truong cua Cong đong Vatican II. Cac giam muc nay tro thanh điem tua cho giao dan trong hoan canh moi. Trong Chien dich Mua Xuan 1975 cua quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa, Hue la noi ma đoan quan nay tien vao đau tien. Tong giam muc Đien trong hoan canh đo tro thanh giam muc đau tien cong khai keu goi giao dan Cong giao chap nhan va hop tac voi chinh quyen moi.
Mot giao dan đuoc cong an huan luyen đuoc đua vao lam quan gia tai Toa Tong giam muc Hue ten la Nguyen Van Bong. Ong nay la mot giao dan giao xu chinh toa Phu Cam va cuu chung sinh chung vien Hoan Thien. Nho ly lich nay, tong giam muc Nguyen Kim Đien tin dung nguoi nay. Đuoc tin dung, Nguyen Van Bong thu thap tin tuc tu Toa giam muc, gay khung hoang cho giao phan Hue. Nguyen Van Bong luu tru nhan giam muc cua Tong giam muc Đien va van chua hoan tra lai. Sau khi Viet Nam thong nhat, linh muc Louis Nguyen Van Binh (thuong goi la Binh nho, sinh nam 1937) va quan gia Nguyen Van Bong chi dan, giam muc Đien quyet đinh hien kha nhieu tai san cua Tong giao phan Hue cho chinh quyen moi. Phia Cong giao cho rang viec hien trong tinh trang bi cuong buc nen khong hop phap. Trong thu ngay 30 thang 10 nam 1975, tong giam muc Nguyen Kim Đien viet thu gui cac linh muc va hoi dong đe quyet đinh viec ban giao cac co so giao duc cua Tong giao phan thuoc thanh pho Hue va hai tinh Thua Thien, Quang Tri cho nha nuoc Viet Nam muon voi muc đich phuc vu cong tac giao duc ngay trong nam hoc 1975 - 1976. Viec cho muon nay đuoc Tong giam muc pho Stephano Nguyen Nhu The xac nhan rang tong giam muc Đien chi cho chinh quyen Viet Nam quyen su dung va khong hien cac co so nay.
Nham đam bao tinh lien tuc cua chuc vu Tong giam muc Hue, Tong giam muc Nguyen Kim Đien dung nang quyen đac biet tan phong tan tong giam muc pho Stephano Nguyen Nhu The voi quyen ke vi vao ngay 7 thang 9 nam 1975. Viec bo nhiem, thuyen chuyen linh muc sau bien co nam 1975 gap nhieu kho khan. Tu sau nam 1975 cho đen khi qua đoi, tong giam muc Đien chi co the phong chuc đuoc 6 linh muc, gom 2 nguoi giua nam 1975 va 4 tan linh muc vao đau nam 1976. Trong thoi gian đau sau khi chien tranh Viet Nam ket thuc, hai tong giam muc Hue sap xep lai nhan su va bo nhiem cac linh muc giu cac vai tro quan trong cua giao phan Hue. Trong thang 11 nam 1975, Nguyen Kim Đien co dip đen gap voi thu tuong Viet Nam luc đo la ong Pham Van Đong.
Ngay 28 thang 2 nam 1976, tong giam muc Nguyen Kim Đien viet bai viet "Cam nghi" ve vu viec tai nha tho Vinh Son, chinh quyen đanh gia la mot bai viet thieu tich cuc. Ngay 1 thang 5 nam 1976, tong giam muc Nguyen Kim Đien cung cho pho bien tap sach "Toi Vui Song" đe huong dan giao dan trong hoan canh moi. Tap sach đuoc in ra va sau đo cho phan phat khap giao phan Hue, đac biet tai cac giao xu vung que va cac cum giao dan kinh te moi. Noi dung sach huong dan cach cau nguyen va cu hanh bi tich trong hoan canh thieu linh muc. Chinh quyen Viet Nam cho rang tap sach nay an chua noi dung đau tranh nen ra lenh cho cac can bo thu hoi quyen sach nay. Trong tap sach nay, Nguyen Kim Đien viet:

Ngay 2 thang 9 nam 1976, tong giam muc Nguyen Kim Đien xin phep chinh quyen đen thu đo Ha Noi đe chao mung Hong y Tien khoi nguoi Viet Nam la hong y Giuse Maria Trinh Nhu Khue, tong giam muc Tong giao phan Ha Noi. Đay cung la lan đau tien hai giam muc gap nhau. Tren đuong đi ra Ha Noi, tong giam muc Đien cung ghe tham va gap cac giam muc Giao phan Vinh va Giao phan Thanh Hoa. Tai Ha Noi, ong o lai hai tuan va đuoc gap nhieu giao si quan trong: giam muc Giao phan Bac Ninh Phaolo Giuse Pham Đinh Tung, tong giam muc pho Ha Noi Giuse Maria Trinh Van Can, cac linh muc Phanxico Xavie Nguyen Van Sang, Phaolo Le Đac Trong, Giuse Maria Nguyen Tung Cuong,..
Trong suot hai nam tu thang 4 nam 1975 đen thang 4 nam 1977, tong giam muc Nguyen Kim Đien cung cac linh muc, tu si va giao dan tim cach chung to thien chi cua nguoi Cong giao trong viec tai thiet Viet Nam. Khong nhung tich cuc ve be ngoai, trong nhieu cuoc gap rieng tu, ong đe nghi giao dan luon giu ban chat Cong giao, khong nen co thanh kien ve nguoi khac. Nguyen Kim Đien khuyen khich song nhan nhuc va hoa hop trong tinh than yeu thuong. Tinh hinh muc vu Cong giao gap nhieu kho khan va cac sac lenh, van kien, nghi đinh va hien phap chua đuoc thuc thi. Nhieu nha tho, tu vien bi thu hoi va cam viec cu hanh le; viec tuyen chon chung sinh, thuyen chuyen linh muc, tu si bi han che va giao dan o cac vung kho khan, vung kinh te moi khong co le đe tham gia, viec hoi hop cua giao dan bi kiem soat. Van đe nay đuoc neu len voi Uy ban nhan dan nhung trach nhiem khong đuoc lam ro, tao nen cang thang giu can bo chinh quyen va giao dan Cong giao. Cac co so ton giao thuoc tong giao phan Hue nhu truong hoc, tu vien va cac co so xa hoi lan luot luot đeu bi thu hoi. Cung trong nam nay, tong giam muc Nguyen Kim Đien tu quyet viec khai giang tieu chung vien Hoan Thien va đieu nay lam chinh quyen đia phuong boi roi.


= Hai bai phat bieu nam 1977 =
Nam 1977, trong 2 cuoc hop do Uy ban Trung uong Mat tran To quoc Viet Nam to chuc, Tong giam muc Nguyen Kim Đien co hai bai phat bieu voi chu đe chinh la tu do ton giao. Linh muc Tađeo Nguyen Van Ly cho đanh may loi phat bieu va pho bien trong linh muc đoan giao phan Hue. Bai phat bieu nay sau đo đa đuoc in pho bien tai Thanh pho Ho Chi Minh cung nhu đuoc đang tren cac bao chi ngoai quoc. Linh muc Ho Van Quy, giam đoc Đai chung vien Hue va linh muc Nguyen Van Ly bi ket an 20 nam tu vao cuoi thang 8 nam 1977. Nhan dip Viet Nam đe nghi gia nhap Lien Hop Quoc, hai linh muc nay đuoc tra tu do. Chinh quyen yeu cau Tong giam muc Đien bo nhiem hai linh muc nay chi trong pham vi vung que. Mot so linh muc va nu tu cung bi bat vi cao buoc phan phoi trai phep hai ban van phat bieu cua tong giam muc Nguyen Kim Đien.
Bai phat bieu thu nhat dien ra tai mot buoi hop do Mat tran To quoc Binh Tri Thien va Thanh pho Hue ngay 15 (hoac 19) thang 4 nam 1977 voi ly do đuoc chinh thuc cong bo la thong bao nhan vu viec chinh quyen bat giu 6 nha su cua Phat giao Viet Nam Thong nhat he phai An Quang tai Thanh pho Ho Chi Minh. Nguyen Kim Đien đuoc moi phat bieu y kien, tuy vay lai khong đi vao noi dung chinh, vi cho rang nghia vu loan tin va cat nghia la cua chinh quyen. Ca nhan ong tong giam muc cho rang cac vu viec ve ton giao chi la cac su kien đon đoc. Ong Nguyen Kim Đien neu len y kien rang minh khong thoa man voi chinh sach tu do tin nguong va liet ke cac han che. Bai phat bieu cua tong giam muc Nguyen Kim Đien chia lam hai phan la tu do tin nguong va quyen binh đang. Truoc khi đi vao bai phat bieu, giam muc Đien cho biet ong phat bieu voi thien chi va mong Mat tran To quoc khong gan cho ong hai chu "phan đong". Nguyen Kim Đien tho lo ong ghet va so cai nhan mac nay, khong muon "ganh" no vao nguoi.
Sau lan phat bieu y kien đau tien, vao ngay 22 thang 4, tong giam muc Nguyen Kim Đien tham gia cuoc hop voi noi dung đong gop y kien cho ban du thao Đe cuong bao cao cua Đang bo tinh Binh Tri Thien. Tong giam muc Đien đuoc đe nghi tham gia y kien. Sau khi noi ve viec đe nghi chuyen vi tri mot so noi dung co lien quan đen ton giao, Nguyen Kim Đien noi ve van đe lao đong, giam muc Đien cho rang, neu tu do tin nguong phat trien hon thi nang suat cua giao dan Cong giao cung se cao va neu mot vai dan chung. Tong giam muc Hue cung cho rang tu do tin nguong thuc su khien nguoi dan co ton giao song hanh phuc va thoai mai duoi che đo xa hoi chu nghia. Tong giam muc Nguyen Kim Đien cung neu len rang tren thuc te co mot so khau hieu nguoc voi cac chinh sach cua Nha nuoc Viet Nam. Phan ket, Nguyen Kim Đien cho rang ton giao la mot nhu cau tam ly va xa hoi nen khong the cam đoan, can ton trong tu do tin nguong đe moi nguoi cung nhau xay dung To quoc.
Voi hai bai phat bieu nay, Mat tran To quoc Thanh pho Ho Chi Minh co la thu gui cho Tong giam muc Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh (ten cu la Sai Gon) Phaolo Nguyen Van Binh vao ngay 6 thang 8. Mat tran tinh Binh Tri Thien cung ra thong bao ve viec lan truyen hai bai phat bieu tren sau đo vao ngay 17 thang 9. Tieu đe buc thu đuoc gui cho tong giam muc Binh tai Thanh pho Ho Chi Minh la Nhan đinh ve Hai ban van ghi lai loi phat bieu cua Tong giam muc Nguyen Kim Đien, do ong Nguyen Van Chi, Chu tich Mat tran To quoc Thanh pho Ho Chi Minh gui. Noi dung buc thu nay, ong Nguyen Van Chi bay to su khong đong tinh voi cac luan điem va len an tong giam muc Nguyen Kim Đien lap lai luan đieu cua cac đe quoc Phap va My, lam mat pham gia ban than va đong đao.
Nham muc đich đap lai cac cao buoc, Nguyen Kim Đien gui thu đen Uy ban Mat tran To quoc Binh Tri Thien đe tai khang đinh cac luan điem trong hai lan phat bieu truoc. Nhan thay cac ban van phat bieu đuoc pho bien khong chinh thuc, trong thu lan nay, tong giam muc Đien đe nghi cong khai hoa buc thu cho giao dan, cho nguoi ngoai Cong giao toan quoc va cac cac hang truyen thong ngoai quoc đa đang tai hai bai phat bieu truoc đo. Loi đe nghi nay sau đo đa khong đuoc thuc hien.


= Giai đoan 1978 – 1983 =
Nam 1978, Viet Nam thuc hien thong nhat chuong trinh giao duc va co tin se ap dung đoi voi cac co so đao tao tu si cua cac ton giao. Chinh quyen mong muon loai mot so chung sinh ma theo ho la vo phuong cai tao. Ho thong bao moi hai tong giam muc tong giao phan Hue lam viec đe hop tac cung nha nuoc loai tru mot so chung sinh theo chinh quyen la khong tot. Hai vi tong giam muc Hue khuoc tu đe nghi nay, vi vay chinh quyen loai 2/5 so chung sinh (18/45), đa phan la cac chung sinh "buong binh" đa hoan tat chuong trinh tu hoc vao thang 5 nam 1978. Chinh quyen cho rang neu hai giam muc Hue hop tac thi so chung sinh bi loai co the đa it hon.
Tai Hue, ngay 16 thang 3 nam 1979, Uy ban Nhan dan Binh Tri Thien cong bo quyet đinh so 284-QĐ-/NC voi muc tieu ho tro giao hoi Thien Chua giao to chuc lai cac truong ton giao theo nghi quyet 297/CP cua Hoi đong Chinh phu. Ban sao Nghi đinh đuoc gui cho Toa Tong giam muc Hue. Sau khi nhan đuoc nghi đinh, tong giam muc Nguyen Kim Đien gui phuc đap đen Uy ban Nhan dan, trong đo đua nhieu luan điem ve ton giao va lich su giao hoi Cong giao nham chung minh rang neu tuan theo quyet đinh so 284 thi cac chung vien se đi nguoc lai voi luat le cua giao hoi. 
Ngay 13 thang 12 nam 1979, Uy ban Nhan dan Binh Tri Thien cong bo Quyet đinh so 2342-QĐ/UB thu hoi tieu chung vien Hoan Thien voi quan niem đay la mot truong tu thuc. Nguyen Kim Đien đa viet thu gui lai cho chinh quyen va Mat tran To quoc tinh nay voi noi dung trinh bay viec Tieu chung vien Hoa Thien la noi thuong tru cua chung sinh tu lau đoi. Sau viec thu hoi nay co 3 linh muc đang giang day va hon 80 chung sinh phai ve song voi gia đinh. Tong giam muc Đien đe nghi đe tang cho Tieu chung vien. Tai Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh, tong giam muc Nguyen Van Binh cung co nhung la thu gui đen Uy ban nhan dan thanh pho voi noi dung tuong tu, tuy vay mang mot phong cach khac voi tong giam muc Nguyen Kim Đien.

Nam 1980, tong giam muc Hue Nguyen Kim Đien cung tong giam muc pho Stephano Nguyen Nhu The tham du đai hoi lan thu nhat cua Hoi đong Giam muc Viet Nam đuoc to chuc tai Ha Noi. Hai vi giam muc cua Hue đeu khong vua y ve Thu Chung, nhung đe bay to tinh hiep nhat nen quyet đinh ki ten chung vao van ban nay. Tai Tong giao phan Hue, hau nhu Thu Chung khong đuoc pho bien đen giao dan. Cac buoi lam viec chung keo dai tu ngay 24 thang 4 đen ngay 1 thang 5 nam 1980, ket qua bau cu cac chuc danh đa đuoc ban đieu hanh cua Đai hoi cong bo. Cac giam muc đa bau tong giam muc Nguyen Kim Đien giu chuc Pho Chu tich. Cung trong nam 1980, cac đai dien cua Hoi đong Giam muc Viet Nam đa thuc hien chuyen vieng tham Ad Limina đen Toa Thanh Vatican va gap go giao hoang Gioan Phaolo II. Tai buoi gap, giao hoang đa goi tong giam muc Nguyen Kim Đien voi danh hieu vi tong giam muc anh dung (Vaillant Confrere).
Tu nam 1981, do chiu nhieu ap luc, tong giam muc Nguyen Kim Đien bi nhoi mau co tim, cao huyet ap, xo cung đong mach, suy than, cot song va tieu đuong. Tuy nhien, tinh trang cac benh nay khong qua nghiem trong. Thang 10 nam 1981, nha nuoc Viet Nam khong chap thuan cho Tong giam muc Nguyen Kim Đien đen Roma tham du hop đai hoi do Bo Truyen giao to chuc vao ngay 13 cung thang vi ly do khong tich cuc voi cach mang. Cuoi nam 1982, linh muc chinh xu nha tho chinh toa Phu Cam Phaolo Nguyen Kim Binh cho thanh lap đoi tinh nguyen ho tro cong viec tang le va cac nghi thuc khac. Tong giam muc Nguyen Kim Đien đa chuan y quyet đinh thanh lap Ban Chung su Hieu đao cua nha tho Phu Cam.
Tong giam muc Nguyen Kim Đien cong khai len tieng phan đoi viec thanh lap Uy ban Đoan ket Cong giao Viet Nam, đa đinh chi nhiem vu linh muc đoi voi linh muc Nguyen Van Binh do khong nghe loi tong giam muc Đien va tham du đai hoi. Ngay 19 thang 10 nam 1983, Nguyen Kim Đien viet thu phan đoi gui linh muc Nguyen The Vinh, Chu tich Uy ban Lien lac Cong giao toan quoc (tien than cua Uy ban Đoan ket Cong giao), ve van đe chuan bi đai hoi. Ngoai tong giam muc Nguyen Kim Đien, cac giam muc Viet Nam khac co phan ung rat de đat. Ban thu nay, ong cho gui đen cac giam muc tren toan Viet Nam đe cho cac vi nay đuoc biet. Tai tong giao phan Hue, tong giam muc Nguyen Kim Đien cong khai ngan cam cac linh muc thuoc quyen tham gia Uy ban Đoan ket. Tai Thanh pho Ho Chi Minh, tong giam muc Nguyen Van Binh canh bao ve viec tranh nguy co noi theo chinh quyen Trung Quoc ve viec co tach nguoi Cong giao ra khoi Giao trieu Roma. Ca hai giam muc nay đeu phan đoi viec tao ra mot co che Cong giao nhung ngoai su kiem soat cua Giao hoi.
Linh muc đai bieu Quoc hoi Viet Nam Huynh Cong Minh đa co cuoc gap voi tong giam muc Nguyen Kim Đien voi muc đich đe nghi tong giam muc Đien giai trinh ve viec đinh chi nhiem vu linh muc va huy bo hinh phat (hay con goi la giai va) đa ap dung voi linh muc Nguyen Van Binh. Tra loi linh muc Minh, vi tong giam muc Hue cho biet khi nao linh muc Binh roi Uy ban Đoan ket Cong giao thi va se tuc khac đuoc giai. Hanh đong đinh chi cu hanh muc vu Cong giao đoi voi linh muc Binh khien du luan so sanh hanh đong nay voi mot giam muc phia Bac la Phaolo Giuse Pham Đinh Tung trong viec bao ve su đoc lap cua Giao hoi Cong giao. Viec đinh chi chuc vu linh muc Binh, to New York Times cho rang đay la linh muc giao phan Hue duy nhat trong Uy ban Đoan ket Cong giao, đong thoi vi viec đinh chi nay ma Nguyen Kim Đien đoi mat voi lan song chi trich tren bao chi va he thong truyen hinh.
Nhan thay viec lien lac cua cac nu tu dong Men Thanh gia Binh Tuy đen tru so Nha Me o Hue gap nhieu bat tien, giam muc Nguyen Kim Đien gui thu cho giam muc giao phan Phan Thiet Nicola Huynh Van Nghi đe nghi giam muc nay đong y cho cac nu tu Men Thanh gia Binh Tuy gia nhap giao phan Phan Thiet. Giam muc Nghi sau khi ban thao voi linh muc Tong đai dien đa chap nhan đe nghi nay. Đe đe trinh Toa Thanh, giam muc Huynh Van Nghi đen tham Bo Truyen giao (con goi la bo Phuc am hoa cac Dan toc) trong chuyen đi Roma nam 1983 đe trinh bay nguyen vong nay. Quyet đinh so 5105/83 ngay 29 thang 10 nam 1983 cua Bo Truyen giao đa xac nhan noi dung chap thuan đe nghi cua giam muc Huynh Van Nghi.
Cuoi thang 11 nam 1983, Tong giam muc pho Stephano Nguyen Nhu The tu chuc vi ly do suc khoe, sau 8 nam ho tro tong giam muc Nguyen Kim Đien đieu hanh giao phan. Mot so nguon tin cho rang tong giam muc Nguyen Nhu The chiu ap luc tu phia Nha nuoc Viet Nam. Ngay 13 thang 4 nam 1984, tong giam muc Đien bi mat phong chuc cho linh muc Giacobe Le Van Man lam giam muc phu ta. Tuy vay, do vi nay co the chua đuoc bao cho Toa Thanh nen chua đuoc liet ke vao danh sach cac giam muc Viet Nam.


= Giai đoan 1984 – 1988 =
Tong giam muc Nguyen Kim Đien cai trang đe đen vieng đia điem hanh huong La Vang, tuy vay y đinh nay bat thanh. Giam muc Đien quyet đinh viet thu cho ong Nguyen Huu Tho, chu tich Quoc hoi Viet Nam, trong thu đe cap đen viec ong bi cong an tinh Binh Tri Thien goi đi lam viec trong khoang 120 ngay, tu ngay 5 thang 4 nam 1984 đen ngay 15 thang 10 nam 1984 voi ba cao trang: chong đoi quyen hanh nha nuoc, co thai đo phan đong, va to ra long tu kieu qua đang. Ngoai ra, tu đay, Tong giam muc Đien bi quan thuc tai nha va khong đuoc quyen đi lai trong giao phan. Ngay 19 thang 6 nam 1985, phan khoa đai hoc Tuebingen tai Đuc trao bang Tien si Danh du cho Tong giam muc Nguyen Kim Đien, vi nhung đong gop cua ong trong viec phuc vu que huong va giao hoi. Giam muc Franz Josef Kuehnle, Giam muc phu ta Giao phan Stutgart Rottenburg đa thay mat tong giam muc Đien nhan van bang nay.
Hai ngay sau khi ket thuc thoi gian lam viec voi cong an Binh Tri Thien, ngay 17 thang 10, tong giam muc Nguyen Kim Đien gui Thu chung đen toan the giao si, tu si va giao dan trong tong giao phan Hue nham muc đich cam on ho đa cau nguyen cho ong va cong bo ve noi dung lam viec voi cong an cho giao dan biet. Ke tu thoi điem nay, cac hoat đong sinh hoat ton giao nhu tuyen sinh va đao tao chung sinh, giang day giao ly, phong chuc va in an pho bien tai lieu Cong giao va viec thuyen chuyen cua linh muc tu si dan bi gioi han va cam đoan. Thoi ky nay, Uy ban Đoan ket Cong giao Yeu nuoc chua hoat đong sau rong trong tong giao phan Hue, tuy vay cung co mot so giao si đi theo Uy ban nay, tao su chia re trong giao phan. Trong thu, Nguyen Kim Đien cho biet buoi tham van cuoi cung hoi ve ly do ong phan đoi Uy ban Đoan ket Cong giao. Nguyen Kim Đien cho biet ong giai thich theo giao luat va sac lenh thanh bo giao si Toa Thanh, nhung đuoc phan hoi la cac luat nay chua đuoc nha nuoc Viet Nam kiem duyet. Nham đap lai cau hoi tham van ve viec Uy ban Đoan ket Cong giao đuoc luat phap bao tro va cho phep, Nguyen Kim Đien trich dan Thanh Kinh đe tra loi rang ong can vang phuc Thien Chua hon nguoi đoi.
Trong thoi gian tong giam muc Nguyen Kim Đien bi quan thuc, giao dan vi khong co giao si cu hanh bi tich ton giao nen ho quyet đinh đen Toa giam muc đe cu hanh bi tich Them Suc. Thoi gian nay, Mat tran To quoc moi 6 linh muc hat truong đi du lich Ha Noi. Cac linh muc nay cho rang tong giam muc Nguyen Kim Đien khong đuoc phep tham du Đai hoi Hoi đong Giam muc Viet Nam – la mot sinh hoat ton giao quan trong, neu cac linh muc đi tham quan giai tri thi that mau thuan nen đa tu choi loi đe nghi nay. Cung trong nam 1985, than mau ong qua đoi, nhung Nguyen Kim Đien khong the vao Thanh pho Ho Chi Minh vi đang bi han che khong đuoc phep roi khoi Hue. Bao New York Times cho rang Tong giam muc Đien đa bi ngan can cac cong viec muc vu va đong thoi cung bi quan thuc vi can tro cac linh muc tham gia Uy ban Đoan ket Cong giao, viec nay đa gay đung đo voi nha cam quyen Ha Noi.
Thang 7 nam 1985, tong giam muc Nguyen Kim Đien gui thu đen Giao hoang Gioan Phaolo II nham bao cao giao hoang ve tinh trang o giao phan Hue. Buc thu nay đuoc viet bang tieng Latinh va ong nho hai nu tu la Nu Tu Truong Thi Nong va Truong Thi Ly (Be Tren Dong Men Thanh Gia, Hue) chuyen thu vao Thanh pho Ho Chi Minh, nho Toa Tong lanh su Phap chuyen giup sang Roma. Cong an theo doi vu viec, cho bat hai nu tu va linh muc Bi thu (Thu ky) cua tong giam muc Đien la linh muc Tran Van Quy, tham van ve viec lam tren va goi viec nay la Vu Gian điep quan trong Truong Thi Ly.
Truoc nhung cang thang khien cho sinh hoat ton giao đinh tre, Tong giam muc Nguyen Kim Đien cam thay co đon va tuyet vong khi nhin đen cac giao phan khac. Trong tinh canh nay, ong hinh dung ve canh tu nguc truoc mat. O buc tam thu gui đen cac tang lop tin huu giao phan Hue ngay 19 thang 10 nam 1985, Nguyen Kim Đien viet rang ong cam thay hanh phuc vi đuoc Thien Chua keu goi chiu tu nguc va chiu chet vi benh vuc nhan quyen, cong ly va hoa binh! Nham dan do tin huu, Nguyen Kim Đien cho biet hau qua cua viec chong lai luat nguoi đoi la tu nguc va cai chet. Vi tong giam muc Hue cho biet ong san sang đon nhan nhung đieu nay. Thu Chung nay theo mot so nhan đinh la do viec đinh chi chuc vu voi linh muc Nguyen Van Binh đa tao nen nhung cang thang voi chinh quyen, trong thu con co đoan viet: Khi toi bi bat roi, thi xin anh chi em đung ai tin loi khai nao, du co kem theo chu ky ma nguoi ta ke la cua chinh toi. Ngoai ra, ong cung nho tin huu Cong giao cau nguyen them cho minh.
Ngay 8 thang 11 nam 1985, tong giam muc Nguyen Kim Đien quyet đinh cong bo di chuc cua minh. Hoan canh ra đoi cua di chuc la sau vu viec hai nu tu Be tren Dong Men Thanh gia Thua sai Truong Thi Ly va Truong Thi Nong vi toi lam gian điep, khi mang trong nguoi mot so thu tin cua Tong giam muc Nguyen Kim Đien. Đe bao ve hai nu tu va linh muc Nguyen Van Quy, von bi moi đi lam viec nhieu lan, Tong giam muc Nguyen Kim Đien gui thu so 7/86-TTGMH ngay 3 thang 7 nam 1985 gui đen Uy ban Nhan dan, Cong an tinh Thua Thien, Chu tich Hoi đong Bo truong va Chu tich Quoc hoi Viet Nam, nhan tat ca trach nhiem ve phan minh va nhan manh linh muc Quy va hai nu tu (bi bat) la vo toi vi ho khong biet noi dung cua la thu. Trong thu, Philipphe Nguyen Kim Đien đe cap đen quyen đuoc viet thu va đua ban tin cua minh nham thuc hien muc đich ton giao; đong thoi cung cho rang neu ban tin bi quy trach nhiem phap ly va do toa an Viet Nam xet xu, thi ong coi đay la mot vu viec bat bo ton giao. Thu nay, giam muc Nguyen Kim Đien cung thong bao cho Hoi đong Giam muc Viet Nam, cac tu si trong giao phan Hue va Toa Thanh. Nam 1986, Nguyen Kim Đien khong đuoc cho phep tham gia Hoi nghi Tong đo Giao dan tai Roma. Tham gia hoi nghi nay, đai dien 40 quoc gia phan đoi chinh quyen Viet Nam ngan can tong giam muc Đien tham du hoi nghi.
Trong ba thang tu cuoi nam 1987 đen đau nam 1988, Nguyen Kim Đien đuoc trieu tap len lam viec voi Vien Kiem sat Nhan dan tinh. Sau khoang thoi gian nay, giam muc Đien met va sau khi đuoc xac nhan bi tang huyet ap, thoi gian lam viec voi Vien Kiem sat ket thuc. Đay la lan cuoi cung tong giam muc Nguyen Kim Đien đen cac co quan chuc nang đe lam viec.
Ngay 25 thang 3 nam 1988, tong giam muc Nguyen Kim Đien gui thu cho Tong bi thu Đang Cong san Viet Nam Nguyen Van Linh. Trong thu, ong ke lai viec minh tuyen bo trong mot cuoc hop quoc te rang ong khong the theo chu nghia Cong san, nhung van xem nhung nguoi Cong san Viet Nam la anh em va loi binh luan nam 1980 cua Truong Ban ton giao Ha Noi nhan xet rang trong khung canh nam 1967, giam muc Đien phat bieu nhu tren se chi thiet hai cho ban than. Nguyen Kim Đien khang đinh lap truong cua ong khong thay đoi ke tu khi tra loi phong van. Trong thu, ong cung neu len su kho khan cua viec khong đuoc roi thanh pho Hue sau qua trinh lam viec 120 ngay vao nam 1984 va nhung kho khan trong viec muc vu. Trong thu, vi tong giam muc cho rang viec nay se lam ong kho thuyet phuc nhung nguoi Cong giao ve chinh sach tu do ton giao cua chinh phu. Ong cung yeu cau đuoc cap quyen tu do đi lai đe tham muc vu giao dan. Thu nay sau đo khong đuoc hoi đap.
Trong thoi ky Nguyen Kim Đien lanh đao giao phan Hue đa gap nhieu kho khan: Bi quan sat canh chung thuong xuyen tai Toa Tong giam muc Hue, noi dung bai giang bi theo doi; khong đuoc cap phep tham gia cac phien hop cua Hoi đong Giam muc Viet Nam va đi chuyen đi hanh huong nghia vu giam muc Ad Limina, tham gia cac hoi nghi cua Toa Thanh; bi han che đi lai chi trong thanh pho Hue, cac linh muc cong su gap nhieu kho khan; viec thuyen chuyen linh muc, cac hoat đong ton giao con kho khan, cac co so ton giao bi phong toa va luc soat, nhieu lan bi trieu tap lam viec tai cac co quan chinh quyen đia phuong trong thoi gian keo dai. Le giang sinh hang nam, tong giam muc Nguyen Kim Đien cu hanh le vao giua đem tai Nha tho Phu Cam. Thanh phan ngoai tin huu Cong giao tham du rat đong nen nha tho nay danh mot nua phan nha tho (phan thanh hai nua trai - phai) cho nguoi ngoai Cong giao tham du. Nhung bai giang cua ong phu hop voi hoan canh xa hoi va thuc tien cuoc song, nen tao su thu hut đoi voi nguoi ngoai Cong giao.
Trong nhung ngay thang kho khan, mot giam muc đa gui thu hiep thong chia se đen tong giam muc Nguyen Kim Đien, noi dung thu la mot to giay trang đi kem chu ky cua giam muc nay. Tong giam muc Đien rat vui mung vi nhan đuoc la thu ay. Giao hoang Gioan Phaolo II dung nhieu phuong cach va nhieu lan neu y kien ve viec đe nghi Viet Nam tra tu do cho Tong giam muc Nguyen Kim Đien va tong giam muc Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan ma giao hoang cho rang ho bi tu va bi chen ep.
Sau bien co 30 thang 4 nam 1975, tong giam muc Nguyen Kim Đien đa viet nhieu van thu cung nhu co cac bai phat bieu khac nhau ve nhieu linh vuc cua đoi song: Quyen tu do tin nguong trong cac la thu ngay 19 va 24 thang 4 nam 1977, voi noi dung chinh la ghi lai nhung loi tuyen bo trong hai buoi tham khao y kien va di chuc gui tong giao phan Hue vao ngay 19 thang 10 nam 1985; Quyen tu do đao tao linh muc trong cac thu ngay 17 thang 5 va 15 thang 12 nam 1979. Ve noi dung Quyen tu do đi lai, ong đe cap trong thu 10-1981 (hanh huong Đuc Me La Vang) va thu ngay 25 thang 3 nam 1988 (Ad limina); Quyen tu do tu tuong va thong tin, Tong giam muc Nguyen Kim Đien viet thu ngay 3 thang 7 nam 1986 ve buoi lam viec voi cong an ve vu viec lien quan đen be tren Dong Men Thanh Gia Thua Sai Truong Thi Ly. Ngoai ra, đe cap đen Cac nguy co cua Giao hoi, Nguyen Kim Đien viet trong thu ngay 19 thang 10 nam 1983 gui linh muc Nguyen The Vinh va thu gui cho tong giao phan Hue. Chu đe Nhan quyen, quyen đuoc hien phap nha nuoc bao ve đuoc tong giam muc Đien đe cap đen trong thu gui Chu tich Quoc hoi Viet Nam Nguyen Huu Tho vao ngay 11 thang 4 nam 1986.


Nhung ngay thang cuoi đoi = Qua đoi va nhung nghi van =
Nhung thang cuoi đoi, Tong Giam muc Nguyen Kim Đien chua benh tai Toa giam muc Hue, tuy nhien Giam đoc Benh vien Hue đa co cuoc gap mat truc tiep va cho biet rang benh cua ong khong the chua khoi. Ong bac si đe nghi giam muc Đien vao Thanh pho Ho Chi Minh chua benh va hua se ho tro viec thu xep voi chinh quyen trong viec xin phep. Vai ngay sau đo, vi giam đoc nay mang giay xac nhan su đong y cua chinh quyen ve đe nghi tren.
Thang 5 nam 1988, Tong giam muc Nguyen Kim Đien đuoc chinh quyen Viet Nam cho phep vao Thanh pho Ho Chi Minh chua benh, nhung ong cam thay e ngai va lo lang nen quyet đinh cu tru tai Toa giam muc Sai Gon, voi su cham soc y te cua bac si rieng. Tai đay, ong duong benh tai tang duoi va nam tren mot giuong xep, ben canh co mot ban nho dung đe viet. Luc nay, Nguyen Kim Đien mac nhieu benh khac nhau nhu cao huyet ap, da day, thap khop, tieu đuong,...
Đen đau thang 6 nam 1988, do tinh trang suc khoe yeu kem va sa sut tram trong, tong giam muc Nguyen Kim Đien đuoc đua vao benh vien Nguyen Trai trong ngay 4 thang 6, sau đo ba ngay ong đuoc chuyen sang benh vien Thong Nhat va sau cung vao benh vien Cho Ray. Muc đich cua ong la chua benh đe co đu suc khoe nham đen Toa Thanh trinh bao ve vi ong du đinh đat lam tong giam muc pho va giam muc mat phong Giacobe Le Van Man. Truoc đo, co hai giam muc đen tham ong va đe nghi ong đen benh vien Cho Ray đe hoan thien ho so benh an, nham muc đich đua giam muc Đien chua benh tai Roma. Mac du truoc đo Nguyen Kim Đien co y đinh tu bo viec chua benh do bac si thua nhan khong the chua benh cua ong, nhung ong van tiep tuc nam vien tai Cho Ray sau khi co tin bao rang giay to chua benh ngoai quoc đa hoan thien. Tac gia Pham Minh Tam cho biet mot bac si khong theo Cong giao ve sau nay đa bao voi Tong giam muc Nguyen Van Binh ve viec Tong giam muc Đien bi cho uong mot loai thuoc co đoc tinh tai benh vien Nguyen Trai truoc khi chuyen sang Cho Ray.
Ngay 6 thang 6 nam 1988, Thanh bo Truyen giao nhan tin xin chuyen đi Roma chua benh cua tong giam muc Đien khi đuoc Nha nuoc Viet Nam cho phep va đa đuoc chap thuan. Hoi đong Giam muc Viet Nam lien lac xin Toa Thanh cho tong giam muc Nguyen Kim Đien chua benh tai Roma, Toa Thanh đa chap thuan va gui đien tin mot cach nhanh chong đen Viet Nam. Tuy vay, chi mot gio sau đo, trua ngay 8 thang 6 nam 1988, tong giam muc Nguyen Kim Đien qua đoi tai benh vien Cho Ray, Thanh pho Ho Chi Minh, huong tho 67 tuoi, voi 41 nam linh muc va 25 nam giam muc, trong đo co 22 nam muc vu tai Tong giao phan Hue. Su qua đoi đot ngot cua tong giam muc Nguyen Kim Đien gay chan đong đen Toa Thanh Vatican va Giao hoi Cong giao Roma. Trong nhung phut cuoi đoi, khoang 13 gio, ong bam chuong goi cap cuu, tuy vay khong co nguoi đen ho tro va qua đoi it phut sau đo. Tai lieu chinh thuc ghi gio qua đoi cua co tong giam muc la 13 gio 30 phut.
Tai Viet Nam, xuat hien nhung nghi van ve cai chet cua giam muc Nguyen Kim Đien khi ong qua đoi tai benh vien Cho Ray, nguyen do boi cai chet cua mot giam muc co tu tuong bat đong chinh kien lai o mot benh vien do Nha nuoc đieu hanh. Noi vu Viet Nam xac nhan tong giam muc Nguyen Kim Đien qua đoi do benh tim. Linh muc Tađeo Nguyen Van Ly neu y kien cua ong nay cho rang tong giam muc Đien đa bi chinh quyen Viet Nam am hai bang cach cho thuoc đoc thong qua y ta vao ngay 6 thang 6, va cho uong thuoc xo đen khi qua đoi ngay 8 thang 6. Nu y ta thua lenh cho thuoc đoc đa xin loi than nhan co tong giam muc, sau đo đuoc đua sang Đuc du hoc. Đe nghi kham nghiem thi hai đe tim ra loai chat đoc bi tu choi. Truoc khi mat, co giam muc đa bay to su tha thu cua minh đoi voi nhung nguoi lien quan đen vu viec tren. Cac to bao, đai phat thanh nhu VOA, BBC, đai Phap, đai Chan ly A chau o Manila loan tin va binh luan ve cai chet cua vi tong giam muc Hue. Du luan trong va ngoai nuoc đanh gia chinh quyen Viet Nam gian tiep hoac truc tiep hai tong giam muc Nguyen Kim Đien.
Khi Tong giam muc Hue Nguyen Kim Đien qua đoi, cac phuong tien truyen tin đeu bi gian đoan: cac đuong đien thoai goi ra Hue đeu bi cat, luc đo chua co fax, e-mail va noi bo cac giao si khong co đien thoai. Tat ca cac đien tin gui ra Hue đeu đuoc gui đen khi hoan tat viec an tang co tong giam muc. Tong giao phan Hue khong biet tin tuc ve viec qua đoi cua tong giam muc Đien nen thanh lap mot phai đoan vao Thanh pho Ho Chi Minh đe tham va tien đua ong đi Roma, cung chuyen vieng tham hanh huong Ad limina ngay 9 thang 6.


= Tang le va cac hoat đong lien quan =
Tong giao phan Hue nhan đuoc thong tin ve viec Tong giam muc Nguyen Kim Đien qua đoi vao ngay hom sau, 09 thang 6 nam 1988. Nha tho chinh toa Phu Cam va sau đo Dong Chua Cuu The thuc hien nghi thuc gieo chuong bao tu (chuong sau). Tren thuc te, cac giao si tai Hue biet đuoc tin nay nho ban tin tu đai Radio Veritas, Philippines. Nhan đuoc tin tong giam muc Hue qua đoi, giao hoang Gioan Phaolo II đa goi co tong giam muc bang danh hieu Grand Figure d’Eveque cho ong trong đien tin chia buon voi giao dan Tong giao phan Hue vao ngay 10 thang 6 nam 1988.
Linh cuu co tong giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien đuoc chuyen ve toa tong giam muc Sai Gon. Tong giam muc Tong giao phan Sai Gon Phaolo Nguyen Van Binh to chuc le đong te vao chieu cung ngay. Thi hai co tong giam muc đuoc đat tam tren bang-ca, mot hinh anh gay kho chiu đoi voi than nhan cua ong cung nhu cac linh muc phai đoan Tong giao phan Hue. Ho đa chi trich tong giam muc Nguyen Van Binh va cac linh muc co trach nhiem ve viec bat kinh voi thi hai co tong giam muc Nguyen Kim Đien.
Nguyen Tong giam muc pho Stephano Nguyen Nhu The cung cac linh muc Hue sau đo đa to chuc kham liem roi di quan đen nha tho chinh toa Sai Gon (Nha tho Đuc Ba) đe giao dan vieng va cu hanh le vao sang ngay 11 thang 6. Tong giam muc Nguyen Van Binh chu le, cung voi 8 giam muc, mot Đan vien phu va khoang 300 linh muc đong te. Sau đo thi hai co tong giam muc đuoc chuyen ve Hue bang đuong bo. 

Ngay 12 thang 6, nhan đuoc tin tuc ve xe cho linh cuu tong giam muc Nguyen Kim Đien se ve đen Hue trong ngay hom đo, vao luc ba gio chieu, cac thanh nien giao xu Phu Cam đa su dung xe may đe vao Đa Nang nham đon xe cho thi hai. Tai giao xu, cac đoan the chuan bi, tao thanh hang doc tu Toa giam muc đen Nha tho Dong Chua Cuu The, keo dai 2 km. Sau gio chieu hom đo, đoan xe tren đa ve đen giao xu Phu Cam. Thi hai co giam muc đuoc quan tai Toa giam muc trong khoang thoi gian 20 gio đong ho đe cac đoan ton giao khac đen vieng va đen chieu ngay 14 thang 6 thi di quan ve nha tho chinh toa đe giao dan đen vieng. Trong thoi gian vieng, cac đoan the đa lien tuc cu hanh le cau nguyen va cam ta tong giam muc Đien. Trong cac le nay, giao dan tham du rat đong. Chinh quyen tai Hue khong co hanh đong gi ngoai viec gui cac mat vu theo doi tinh hinh. Quan tai co tong giam muc đuoc thiet ke voi phan khung kinh tai khuon mat, co the đong mo bang manh go đe giao dan co the nhin mat co giam muc lan cuoi. Linh cuu tong giam muc Đien voi moi mieng tim bam, hai tay tim tham, hai hoc mat trai va phai đeu tim bam va co hai bong bong mau đen sam kich thuoc rat lon tai hai lo mui, vo roi lai hien, lam giao dan co nhieu nghi van, sau đo phai cho đong nap quan tai.
Le an tang đuoc cu hanh vao ngay 15 thang 6, do Tong giam muc Thanh pho Ho Chi Minh Phaolo Nguyen Van Binh chu te cung nhieu giam muc va linh muc đoan Tong giao phan Hue. Nhieu nguon tin cho rang hong y Giuse Maria Trinh Van Can chu su tang le. Tuy so luong giao dan o thanh pho Hue va vung phu can chi vao khoang 10.000 nguoi, nhung so nguoi co mat, ke ca ngoai Cong giao, do co cam tinh voi co tong giam muc len đen khoang 50-60 nghin nguoi. Le tang co tong giam muc Nguyen Kim Đien đuoc linh muc Nguyen Van Ly đanh gia la su kien quy tu đong nguoi nhat tai Hue sau su kien 30 thang 4 nam 1975. Nhieu quan chuc đia phuong cung đa tham du le an tang co tong giam muc. Thi hai co Tong giam muc Nguyen Kim Đien đuoc an tang tai canh trai Cung Thanh trong nha tho chinh toa Phu Cam. Tang le ket thuc vao 11 gio cung ngay, tuy vay truoc su tham du va sung bai cua giao dan, đen chieu toi nghi thuc ha huyet moi đuoc cu hanh.


Tuong nho Linh muc Phaolo Nguyen Kim Binh, Hat truong giao hat Thanh pho Hue đong thoi la linh muc chinh xu Nha tho chinh toa Phu Cam cho trang tri mo co tong giam muc Nguyen Kim Đien cach long lay, voi hinh thuc tuong tu mo cua mot thanh tu đao. Viec nay đa bi phai đoan Toa Thanh gop y trong mot lan đen tham nha tho Phu Cam rang khong nen đi truoc quyet đinh cua Toa Thanh. Vi vay, linh muc Binh đa cho chinh sua lai mo phan voi cach trang tri đon gian: phan mo sat voi nen nha tho, ben tren co mot tam đa cam thach đen, co khac tieu su van tat ve co tong giam muc.
Mot nhom linh muc giao dan đuoc goi la nhom linh muc Nguyen Kim Đien đuoc thanh lap. Nhom nay gom linh muc Chan Tin Dong Chua Cuu The va 3 linh muc Tong giao phan Hue la Tađeo Nguyen Van Ly, Phero Phan Van Loi va Phero Nguyen Huu Giai. Ho cho xuat ban quyen sach Chung nhan cua Su that va Le phai vao nam 2008 nhan dip ky niem 20 nam ngay qua đoi cua tong giam muc Nguyen Kim Đien, voi noi dung la tat ca cac chung tu, van kien va cac bai phat bieu cong khai cua co tong giam muc trong khoang thoi gian tu sau thang 4 nam 1977.
To chuc Phong trao Giao dan thanh lap Giai thuong tu do Ton giao mang ten co tong giam muc Nguyen Kim Đien vao nam 2009.


Nhan đinh Giao su Nguyen Ly Tuong, cuu dan bieu che đo Viet Nam Cong Hoa nhac nho lai ky niem cua ong voi giam muc Nguyen Kim Đien:

Linh muc Tađeo Nguyen Van Ly đua ra nhan đinh:

Tac gia Nguyen An Quy đua ra đanh gia ve phong cach giang le cua co tong giam muc Nguyen Kim Đien trong bai viet Nho lai luc đuoc tin Co TGM Nguyen Kim Đien chet nhu sau:

Linh muc Tran Cao Tuong noi ve ky niem cua ong nay voi vi linh muc giang phong Nguyen Kim Đien:


Tong truyen Tong giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien đuoc tan phong giam muc nam 1961, thoi Giao hoang Gioan XXIII, boi:

Chu phong: Phero Mactino Ngo Đinh Thuc, Tong giam muc chinh toa Tong giao phan Hue.
Hai giam muc phu phong: Jean Cassaigne Sanh, nguyen Đai dien Tong Toa Hat Đai dien Tong Toa Sai Gon va Tađeo Le Huu Tu, nguyen Đai dien Tong Toa Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem.
Tong giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien đong vai tro chu phong trong nghi thuc truyen chuc cho giam muc:

Nam 1975, giam muc Stephano Nguyen Nhu The, co tong giam muc Tong giao phan Hue.
Nam 1984, giam muc Giacobe Le Van Man, co giam muc Phu ta Tong giao phan Hue.
Tong giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien đong vai tro phu phong trong nghi thuc truyen chuc cho cac giam muc:

Nam 1967, giam muc Phanxico Xavie Nguyen Van Thuan, co hong y, Chu tich Hoi đong Giao hoang ve Cong ly va Hoa Binh.
Nam 1974, giam muc Phaolo Huynh Đong Cac , co giam muc chinh toa Giao phan Qui Nhon.
Nam 1974, giam muc Đa Minh Nguyen Van Lang, co giam muc chinh toa Giao phan Xuan Loc
Nam 1974, giam muc Nicola Huynh Van Nghi, co giam muc chinh toa Giao phan Phan Thiet.


Tom tat chuc vu Tham khao Tai lieu Ghi chu Xem them Danh sach giam muc nguoi Viet.


Lien ket ngoai AI LA ANH EM LANG GIENG CUA TOI, Cong giao Viet Nam.