Đay la mot bai viet bach khoa co ten Ngheo. Ve nghia cua tu nay, xem Ngheo tai Wiktionary.

Ngheo dien ta su thieu co hoi đe co the song mot cuoc song tuong ung voi cac tieu chuan toi thieu nhat đinh. Thuoc đo cac tieu chuan nay va cac nguyen nhan dan đen ngheo nan thay đoi tuy theo đia phuong va theo thoi gian. To chuc Y te The gioi đinh nghia ngheo theo thu nhap. Theo đo mot nguoi la ngheo khi thu nhap hang nam it hon mot nua muc thu nhap binh quan tren đau nguoi hang nam (Per Capita Incomme, PCI) cua quoc gia.


Cac đinh nghia = Ngheo tuyet đoi =
Đe co mot cai nhin tong quan ve cac van đe cua cac nuoc đang phat trien, Robert McNamara, khi la giam đoc cua Ngan hang The gioi, đa đua ra khai niem ngheo tuyet đoi. Ong đinh nghia khai niem ngheo tuyet đoi nhu sau: "Ngheo o muc đo tuyet đoi... la song o ranh gioi ngoai cung cua ton tai. Nhung nguoi ngheo tuyet đoi la nhung nguoi phai đau tranh đe sinh ton trong cac thieu thon toi te va trong tinh trang bo be va mat pham cach vuot qua suc tuong tuong mang dau an cua canh ngo may man cua gioi tri thuc chung ta."
Ngan hang The gioi xem thu nhap 1 đo la My/ngay theo suc mua tuong đuong cua đia phuong so voi (đo la the gioi) đe thoa man nhu cau song nhu la chuan tong quat cho nan ngheo tuyet đoi. Trong nhung buoc sau đo cac tri ranh gioi ngheo tuyet đoi (chuan) cho tung đia phuong hay tung vung đuoc xac đinh, tu 2 đo la cho khu vuc My Latinh va Vung Caribe đen 4 đo la cho nhung nuoc Đong Au cho đen 14,40 đo la cho nhung nuoc cong nghiep. (Chuong trinh Phat trien Lien Hop Quoc 1997).
Đoi voi Viet Nam, Chinh phu Viet Nam đa 4 lan nang muc chuan ngheo trong thoi gian tu 1993 đen cuoi nam 2005.
Theo Quyet đinh so 143/2001/QĐ-TTg cua Thu tuong Chinh phu ngay 27 thang 9 nam 2001, trong đo phe duyet "Chuong trinh muc tieu quoc gia xoa đoi va giam ngheo giai đoan 2001-2005", thi nhung ho gia đinh co thu nhap binh quan đau nguoi o khu vuc nong thon mien nui va hai đao tu 80.000 đong/nguoi/thang (960.000 đong/nguoi/nam) tro xuong la ho ngheo, o khu vuc nong thon đong bang nhung ho gia đinh co thu nhap binh quan đau nguoi tu 100.000 đong/nguoi/thang (1.200.000 đong/nguoi/nam) tro xuong la ho ngheo, o khu vuc thanh thi nhung ho co thu nhap binh quan đau nguoi tu 150.000 đong/nguoi/thang (1.800.000 đong/nguoi/nam) tro xuong la ho ngheo.
Theo Quyet đinh so 170/2005/QĐ-TTg cua Thu tuong Chinh phu ngay 8 thang 7 nam 2005 ve viec ban hanh chuan ngheo ap dung cho giai đoan 2006-2010 thi o khu vuc nong thon nhung ho co muc thu nhap binh quan tu 200.000 đong/nguoi/thang (2.400.000 đong/nguoi/nam)tro xuong la ho ngheo, o khu vuc thanh thi nhung ho co thu nhap binh quan tu 260.000 đong/nguoi/thang (duoi 3.120.000 đong/nguoi/nam) tro xuong la ho ngheo.
Tieu chuan ngheo tai thanh pho Ho Chi Minh nam 2004 la thu nhap binh quan đau nguoi duoi 330.000 đong/thang hoac 4.000.000 đong/nam (tuong ung 284USD/nam thap hon tieu chuan 360 USD/nam cua quoc te).


= Ngheo tuong đoi =
Trong nhung xa hoi đuoc goi la thinh vuong, ngheo đuoc đinh nghia dua vao hoan canh xa hoi cua ca nhan. Ngheo tuong đoi co the đuoc xem nhu la viec cung cap khong đay đu cac tiem luc vat chat va phi vat chat cho nhung nguoi thuoc ve mot so tang lop xa hoi nhat đinh so voi su sung tuc cua xa hoi đo.
Ngheo tuong đoi co the la khach quan, tuc la su hien huu khong phu thuoc vao cam nhan cua nhung nguoi trong cuoc. Nguoi ta goi la ngheo tuong đoi chu quan khi nhung nguoi trong cuoc cam thay ngheo khong phu thuoc vao su xac đinh khach quan. Ben canh viec thieu su cung cap vat chat (tuong đoi), viec thieu thon tai nguyen phi vat chat ngay cang co tam quan trong hon. Viec ngheo đi ve van hoa-xa hoi, thieu tham gia vao cuoc song xa hoi do thieu hut tai chinh mot phan đuoc cac nha xa hoi hoc xem nhu la mot thach thuc xa hoi nghiem trong.


= Ranh gioi ngheo tuong đoi =
Ranh gioi cho nan ngheo tuong đoi dua vao nhieu so lieu thong ke khac nhau cho mot xa hoi. Mot con so cho ranh gioi cua nan ngheo đuoc dung trong chinh tri va cong chung la 50% hay 60% cua thu nhap trung binh. Vi the tu nam 2001 trong cac nuoc thanh vien cua Lien minh chau Au nhung nguoi đuoc coi la ngheo khi co it hon 60% tri trung binh cua thu nhap rong tuong đuong. Ly luan cua nhung nguoi phe binh cho rang con so nay tren thuc te cho biet rat it ve chuan muc cuoc song cua con nguoi. Nhung ai hien tai co it hon 50% cua thu nhap trung binh thi cung van co it hon 50% cua trung binh khi tat ca cac thu nhap đeu tang gap 10 lan. Vi the nhung nguoi đo van con la ngheo tuong đoi. Va khi nhung nguoi giau bo đi hay mat tien cua thi se giam trung binh cua thu nhap đi va vi the lam giam thieu ngheo tuong đoi trong mot nuoc. Nguoc lai ngheo tuong đoi se tang len khi mot nguoi khong ngheo co the tang đuoc thu nhap ngay ca khi nhung nguoi co thu nhap khac van khong co thay đoi. Nguoi ta con phe binh la ranh gioi ngheo tron lan van đe ngheo voi van đe phan bo thu nhap. Vi mot su phan chia ro rang giua ngheo va giau tren thuc te khong co nen khai niem ranh gioi nguy co ngheo cung hay đuoc dung cho ranh gioi ngheo tuong đoi.
Nguoc voi ranh gioi ngheo tuong đoi, cac phuong an tinh toan ranh gioi ngheo tuyet đoi đa đung vung. Cac ranh gioi ngheo tuyet đoi đuoc tinh toan mot cach phuc tap bang cach lap ra nhung gio hang can phai co đe co the tham gia vao cuoc song xa hoi.
Cac ranh gioi ngheo tuong đoi va ngheo tuyet đoi đeu khong co the xac đinh đuoc neu nhu khong co tri so tieu chuan cho truoc. Viec chon lua mot con so phan tram nhat đinh tu thu nhap trung binh va ngay ca viec xac đinh mot gio hang đeu khong the nao co the đuoc giai thich bang cac gia tri tu do. Vi the ma chung đuoc quyet đinh qua nhung qua trinh chinh tri.


= Đinh nghia theo tinh trang song =
Cai goi la đinh nghia tinh trang song luu y đen nhung khia canh khac ngoai thu nhap khi đinh nghia "ngheo con nguoi", thi du nhu co hoi đao tao, muc song, quyen tu quyet đinh, on đinh ve luat le, kha nang anh huong đen nhung quyet đinh chinh tri va nhieu khia canh khac. Chuong trinh Phat trien Lien Hop Quoc cung đa đua ra chi so phat trien con nguoi (tieng Anh: human development index–HDI). Cac chi thi cho HDI bao gom tuoi tho du tinh vao luc moi sinh, ty le mu chu, trinh đo hoc van, suc mua thuc tren đau nguoi va nhieu chi thi khac. Trong "Bao cao phat trien the gioi 2000" Ngan hang The gioi đa đua ra ben canh cac yeu to quyet đinh khach quan cho su ngheo la nhung yeu to chu quan nhu pham chat va tu trong.


Nguyen nhan Nhung nguyen nhan chinh dan đen ngheo đuoc liet ke ra la chien tranh, co cau chinh tri (thi du nhu che đo đoc tai, cac quy đinh thuong mai quoc te khong cong bang), co cau kinh te (phan bo thu nhap khong can bang, tham nhung, no qua nhieu, nen kinh te khong co hieu qua, thieu nhung nguon luc co the tra tien đuoc), that bai quoc gia, tut hau ve cong nghe, tut hau ve giao duc, thien tai, dich benh, dan so phat trien qua nhanh va khong co binh đang nam nu.
Yeu to nguy hiem chinh cho su ngheo tuong đoi la that nghiep va thieu viec lam. Ngoai ra nhung yeu to nguy hiem khac la phan bo thu nhap qua mat can bang, thieu giao duc va benh tat man tinh.
Cho đen the ky 19 su ngheo nan phan lon khong đuoc xem nhu la co nguyen nhan tu xa hoi ma la do loi lam ca nhan hay "troi muon". Cung voi cong nghiep hoa va cac tranh cai chung quanh "cau hoi xa hoi" tai chau Au, quan điem cho rang hien tuong ngheo nan pho bien la ket qua cua su that bai cua thi truong va co the đuoc lam giam thieu bang cac bien phap quoc gia. Thi du nhu o Lien hiep Anh, viec chong ngheo chinh la khoi điem cua mot chinh sach xa hoi hien đai. The nhung trong thoi gian gan đay hieu qua cua viec chong ngheo bang chinh sach xa hoi tai nhieu nuoc cong nghiep đa bi đat cau hoi vi nhieu hinh thuc ngheo moi xuat hien.


Muc đo = Ngheo tren toan the gioi =
Theo so lieu cua Ngan hang The gioi thi trong nam 2001 tren toan the gioi co 1,1 ti nguoi (tuong ung voi 21% dan so the gioi) co it hon 1 đo la My tinh theo suc mua đia phuong va vi the đuoc xem la rat ngheo. (Nam 1981 la 1,5 ti nguoi, vao thoi gian đo la 40% dan so the gioi, nam 1987 la 1,227 ti nguoi tuong ung 30% va nam 1993 la 1,314 ti nguoi tuong đuong voi 29%).
Phan lon nhung nguoi nay song tai chau A, the nhung thanh phan nhung nguoi ngheo trong dan cu tai chau Phi lai con cao hon nua. Cac thanh vien cua Lien Hop Quoc trong cuoc hop thuong đinh thien nien ky nam 2000 đa nhat tri voi muc tieu cho đen nam 2015 giam mot nua so nhung nguoi co it hon 1 đo la My. (Điem 1 cua nhung muc đich phat trien thien nien ky). Theo thong tin cua Ngan hang The gioi vao thang 4 nam 2004 thi co the đat đuoc muc đich nay nhung khong phai o tat ca cac nuoc. Trong khi nho vao tang truong kinh te tai nhieu vung cua chau A, ty le nguoi ngheo giam xuong ro ret (tu 58% xuong con 16% tai Đong A) thi con so nhung nguoi ngheo nhat lai tang len o chau Phi (gan gap đoi tu 1981 đen 2001 phia Nam sa mac Sahara). Tai Đong Au va Trung A con so nhung nguoi ngheo nhat đa tang len đen 6% dan so. Neu nhu đat ranh gioi ngheo la 2 đo la My moi ngay thi co tong cong la 2,7 ti nguoi ngheo, gan mot nua dan so the gioi.

Neu xep theo thu nhap binh quan đau nguoi thi cac nuoc sau co ti le nguoi ngheo cao nhat: Malawi, Tanzania, Guine-Bissau, Burundi va Yemen
Ben canh nguyen nhan chinh tri, ngheo đoi cung la mot nguyen nhan lon cua hien tuong dan di cu tu vung nui ve đong bang, tu nong thon ve thanh thi, tu cac nuoc thu ba ve cac nuoc phat trien gay nen hien tuong thuyen nhan.


= Nan ngheo tai Ao =
Theo so lieu cua Bo Xa hoi ("Bao cao ve tinh trang xa hoi 2003–2004") thi trong nam 2003 co hon 1 trieu nguoi o Ao (13,2% dan cu) co nguy co ngheo. Trong nam 2002 la 900.000 hay 12%, nam 1999 la 11%. Ranh gioi nguy co ngheo la 60% cua thu nhap trung binh. Theo đo thi cu moi 8 nguoi thi co mot nguoi la co thu nhap it hon 785 Euro/thang. Phu nu co ty le nguy co ngheo cao hon (14%).
Ben canh ngheo ve thu nhap nhu la chi so cho tinh trang tai chinh cua mot gia đinh, o Ao con co „ngheo nguy kich" khi ngoai viec thiet thoi ve tai chinh con co thieu thon hay han che nhat đinh trong nhung lanh vuc song co ban. Trong nam 2003 co 467.000 nguoi (5,9% dan so) ngheo nguy kich. Trong nam truoc con la 300.000 nguoi hay 4%. Theo mot ban bao cao cua hoi nghi ve nan ngheo, lan đau tien co so lieu ve cai goi la "working poor": tai Ao co 57.000 nguoi ngheo mac dau la co viec lam. Ngoai ra muc đo nguy co ngheo phu thuoc vao cong viec lam: Nhung nguoi lam viec cho đen 20 tieng hang tuan co nguy co ngheo gap 3 lan, nhung nguoi lam viec tu 21 đen 30 tieng co nguy co ngheo gap đoi nhung nguoi lam viec tu 31 đen 40 tieng.


= Nan ngheo tai Đuc =
Thu nhap tuong đuong sau thue hang thang do Cuc Thong ke Lien bang tinh toan vao nam 2002 la 1.217 Euro trong cac tieu bang cu va 1.008 Euro trong cac nuoc tieu bang moi. Theo cac tieu chi cua Lien minh chau Au cho ranh gioi ngheo (60%) thi nhu vay ranh gioi ngheo nam vao khoang 730,20 Euro cho phia Tay va 604,80 Euro cho phia Đong cua nuoc Đuc. Theo le thuong thi muc song xa hoi van hoa toi thieu đuoc đinh nghia bang tro cap xa hoi con o duoi ranh gioi nay.
Theo so lieu tu "Bao cao giau va ngheo lan thu hai" do chinh phu lien bang đua ra trong thang 3 nam 2005 thi trong nam 2003 co 13,5% dan so la ngheo. Nam 2002 cung theo cac so lieu nay thi con so đo con la 12,7%, nam 1998 la 12,1%. Hon 1/3 nhung nguoi ngheo la nhung nguoi nuoi con mot minh va con cua ho. Vo chong co nhieu hon ba con chiem 19%.
Tre em va thanh nien o Đuc co nguy co ngheo cao. 15% tre em duoi 15 tuoi va 19,1% thanh nien tu 16 đen 24 tuoi thuoc vao dien nay. So tre em song nho vao tro cap xa hoi o Đuc tang them 64.000, len đen 1,08 trieu trong nam 2003 va đat đen 1,45 trieu trong thoi gian 2004/2005. Theo UNICEF, tre em ngheo o Đuc tang nhanh hon so voi phan lon cac nuoc cong nghiep. Them vao đo ngheo co anh huong lon đen co hoi giao duc theo nghien cuu cua Hiep hoi Tu thien Cong nhan (Arbeiterwohlfahrt).
Nguoc lai thi nan ngheo o nguoi gia tai Đuc giam đi tu 13,3% nam 1998 xuong 11,4% trong nam 2003. The nhung nan ngheo o đay đuoc du đoan la se tang vi nhung nguoi that nghiep, lam viec nua ngay va nhung nguoi thu nhap it hien đang co nhieu se co tien huu it va them vao đo la muc tien huu cua tat ca nhung nguoi ve huu trong tuong lai (tuc la tat ca nhung nguoi lam viec hien nay) se bi giam đi theo cac cai to. Theo mot nghien cuu cua Deutsches Institut fur Altersvorsorge thi 1/3 cong dan lien bang co nguy co bi ngheo đi trong tuoi gia. Nguyen nhan ben canh viec tang tuoi tho la cac cai to ve che đo huu cua nam 2001 va 2004 giam muc đo tien huu theo luat phap xuong khoang 18% va viec nhieu cong dan lien bang khong san sang tu lo truoc cho tuoi gia vi khong muon hay khong co kha nang (khoang 60%).


= Nan ngheo o My =
Theo so lieu tu ban bao cao cua Cuc đieu tra dan so thang 8 nam 2005 thi o My con so nhung nguoi co thu nhap duoi ranh gioi ngheo đa lien tiep tang đen lan thu tu. Co 12,7% dan so hay 37 trieu nguoi ngheo va đa tang 0,2% so voi nam truoc đo. Mot gia đinh 4 nguoi đuoc coi la ngheo khi chi co the chi tieu it hon 19.310 đo la My trong mot nam. Đoi voi nhung nguoi đoc than thi ranh gioi nay o vao khoang 9.650 đo la.


= Nan ngheo o Viet Nam =

Theo so lieu cua Chuong trinh Phat trien Lien Hop Quoc o Viet Nam, vao nam 2004 chi so phat trien con nguoi cua Viet Nam xep hang 112 tren 177 nuoc, chi so phat trien gioi (tieng Anh: Gender Development Index-GDI) xep 87 tren 144 nuoc va chi so ngheo tong hop (tieng Anh: Human Poverty Index-HPI) xep hang 41 tren 95 nuoc. Cung theo so lieu cua Chuong trinh Phat trien Lien Hop Quoc, vao nam 2002 ty le ngheo theo chuan quoc gia cua Viet Nam la 12.9%, theo chuan the gioi la 29% va ty le ngheo luong thuc (%so ho ngheo uoc luong nam 2002) la 10.87%. Vao đau thap nien 1990, chinh phu Viet Nam đa phat đong chuong trinh Xoa đoi giam ngheo cung voi loi keu goi cua Ngan hang the gioi. UNDP cho rang mac du Viet Nam đa đat đuoc tang truong kinh te ben vung va ket qua rat an tuong 
giam ty le ngheo, song van con ton tai tinh trang ngheo cung cuc o mot so vung. Đe đat đuoc cac Muc tieu Phat trien Thien nien ky (MDG), Viet Nam can phai giai quyet tinh trang ngheo cung cuc.
Cho đen nam 2009, theo chuan ngheo tren, ca nuoc Viet Nam hien co khoang 2 trieu ho ngheo, đat ty le 11% dan so. Tuy nhien, tren dien đan Quoc hoi Viet Nam, rat nhieu đai bieu cho rang ty le ho ngheo giam khong phan anh thuc chat vi so nguoi ngheo trong xa hoi khong giam, tham chi con tang do tac đong cua lam phat (khoang 40% ke tu khi ban hanh chuan ngheo đen nay) va do la suy giam kinh te . Chuan ngheo quoc gia cua Viet Nam hien nay la gom nhung ho co muc thu nhap binh quan tu 400.000 đen 650.000 đong/nguoi/thang (QĐ 09/2011/QD-TTg). Mac du vay, nhieu ho gia đinh vua thoat ngheo van rat de rot tro lai vao canh ngheo đoi. Trong thap ky toi đay no luc cua Viet Nam trong viec hoi nhap voi nen kinh te toan cau se tao ra nhieu co hoi cho su tang truong, nhung cung đat ra nhieu thach thuc đoi voi su nghiep giam ngheo.


Ngheo va moi truong Trong nhieu khu vuc tren the gioi nan ngheo la mot trong nhung nguyen nhan chinh đe doa va pha huy moi truong. Cac van đe co nguyen do tu nan ngheo lam can tro cac tien bo trong bao ve moi truong. Phuong tien tai chinh can thiet đe bao ve moi truong khong the co đuoc tai cac vung co nan ngheo cao. Klaus Topfer, lanh đao co quan moi truong cua Lien Hop Quoc UNEP đa goi ngheo "la chat đoc lon nhat cua moi truong", chong ngheo la đieu kien tien quyet đe co thanh tuu trong viec bao ve moi truong.


Ghi chu Tham khao Werner Rugemer: Arm und reich (Ngheo va giau). Transcript Verlag, Bielefeld 2003.
Eike Roth: Globale Umweltprobleme - Ursachen und Losungsansatze (Nhung van đe moi truong toan cau - Nguyen nhan va phuong cach giai quyet). Friedmann Verlag, Munchen 2004
Jared Diamond: Arm und reich. Die Schicksale menschlicher Gesellschaften (Ngheo va giau. Cac so phan cua nhung xa hoi con nguoi). Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt 1999.


Đoc them Tham nhung
Giau
Cong bang xa hoi
Bat binh đang kinh te
An xin
That nghiep
Đinh cong
Lam phat
Khung hoang kinh te
Tham hut ngan sach
An cap
He so Gini


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Poverty tai Wikimedia Commons
Poverty (Sociology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Xoa đoi giam ngheo va phat trien nong thon tai Viet Nam Luu tru ngay 7 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine – Chuong trinh Phat trien Lien Hop Quoc
Chuong trinh chong ngheo cua UNESCO (tieng Anh)
Eldis Poverty Resource Guide - Tai lieu truc tuyen tu do ve nan ngheo tai chau Phi, chau A va chau My La tinh Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine (tieng Anh)