Paul Doumer, ten goi đay đu Joseph Athanase Doumer (sinh ngay 22 thang 3 nam 1857 tai Aurillac, Cantal, mat ngay 7 thang 5 nam 1932 tai Paris) la mot chinh tri gia nguoi Phap. Ong la Toan quyen Đong Duong tu nam 1897 đen nam 1902 va Tong thong Phap tu nam 1931 đen nam 1932.


Tieu su Paul Doumer xuat than tu mot gia đinh lao đong, bo lam cong nhan xe lua. Nam 12 tuoi, ong đa phai đi kiem song, lam tho khac, sau đo vao hoc truong day nghe. Chang thanh nien Paul la nguoi co nghi luc. Nam 20 tuoi, ong đo bang cu nhan toan hoc, nam sau lay tiep bang cu nhan luat, tro thanh chuyen gia tai chinh. Sau mot thoi gian ngan day hoc, ong ra lam bao, gia nhap Đang cap tien Phap va đuoc bau lam Nghi si cua đang nay. Tu đo buoc vao chinh truong.
Tu nguoi viet bao tro thanh Nghi si nho quan điem chinh tri cap tien, Paul Doumer bat đau co quan he chat che voi cac tap đoan tai chinh - cong nghiep, ong tung la thanh vien Hoi đong quan tri Tong cong ty Đien luc CGE. Tham gia chinh phu, ong chuyen lap truong sang phai huu, tuy tren danh nghia khong roi bo Đang cap tien. Nam 1895, lam Bo truong tai chinh, Paul Doumer ban hanh thue thu nhap. Tu nhung quan he chang chit noi hau truong, ong roi chinh phu sang Đong Duong lam Toan quyen. Duoi thoi cai tri cua ong, Đong Duong lan đau tien tro thanh thuoc đia tao ra loi nhuan cung ung cho Phap chu khong can rot tien sang đau tu, nhung cai gia phai tra chinh la su đau kho cua nguoi Viet Nam, khi ma Doumer đa tang cuong đanh thue, boc lot triet đe cac nguon luc o thuoc đia đe lay đo lam loi nhuan cho chinh quoc Phap


= Hoan canh ca nhan =


 Khoi nguyen khiem ton va kho xac thuc  Joseph Athanase Doumer sinh ngay 22 thang 3 nam 1857 tai Aurillac, thuoc Cantal. Khi khai thuy su nghiep sinh nhai, Doumer su dung danh tu cua to phu la Paul (thanh vien trung thanh cua Đang Cong hoa) nhieu hon ten thuc cua minh.
Ong rua toi tai nha tho Cong giao Notre-Dame-aux-Neiges d'Aurillac, ong co hai chi gai: Renee (sinh nam 1854) va Therese (sinh nam 1855). Luong thap cua cha khien đieu kien song cua gia đinh tro nen kho khan va ong song trong can ho cho cong nhan
Nguon goc va xuat than gia đinh cua ong rat khiem ton. Giay khai sinh cho biet ong la con cua Jean Doumer-cong tac trong nganh đuong sat, va Victorine David-that nghiep.
Trong cuon sach viet ve tieu su Paul Doumer vao nam 2013, Amaury Lorin cho rang Jean Doumer, khi Paul đuoc sinh ra, la mot nhan vien luu đong cua nganh đuong sat d'Orleans: voi tu cach la nguoi lap đat đuong ray, ong tham gia xay dung tuyen đuong ray Paris-Aurillac. Vao thang 11 nam 1857, nhiem vu cua Jean Doumer đa hoan thanh, gia đinh roi Aurillac đen Paris, giong nhu nhieu gia đinh lao đong khac o Cantal. Gia đinh đinh cu o Thi tran Montmartre. Amaury Lorin chi ra rang mot thang sau khi đen vung Paris, vao thang 12 nam 1857, Jean Doumer tu vong chua ro ly do; cac nguon khac đoan đo la do mot su co cong nghiep. Tu đo tro đi, đe đam bao su sinh ton cua gia đinh, Victorine Doumer khai thuy đam nhiem nghe nguoi giup viec va tho may, va se chuyen đen Belleville.
Vao nhung nam 2010, Jean-Michel Miel va hoc gia pha he Beatrice Rousseau thuc thi nghien cuu va đua ra mot ket qua bat đong voi quan niem cu. Phu than tren thuc te cua Paul Doumer la Jean Doumerg (xuat sinh nam 1821 tai Camburat, thuoc Lot), huong dan vien du lich o Castelnau (Lot) cho đen khi ong tu nhiem nam 1854, sau đo hop tac lam an va lien he voi cac khoi nghiep gia trong linh vuc cong trinh đuong bo đia phuong Lot (Rot). Ket qua nghien cuu phan đoi nhung thong tin xua nay tren bao chi, phu than khong tu vong ma bo roi gia nhan, đieu nay khien Bik-to-rin Đe-bid (Victorine David) chuyen đen Paris cung ba hai tu. Chan Đu-ma-gu (Jean Doumerg) tiep tuc cong tac lam con đuong đia phuong cho đen nam 1858, va sau đo di cu đen Paris, noi ong la mot nha khao sat so luong. Toa an phan quyet vang mat ong vao nam 1873 vi tham gia Cong xa. Tro ve thu đo sau khi đai xa, ong tu vong tai quan 17 (Paris) vao nam 1893
Paul Doumer tien hanh tim hieu ve to tien cua minh vao nam 1877 va đat gia thiet Jean Doumerg moi la cha minh. Trong su nghiep sinh nhai, ong van lam nguoi ta mo ho ve khoi nguyen cua minh do su trung thanh voi phu than Doumerg.


 Thoi đi hoc va co cho đung trong xa hoi  Paul Doumer hoc truong tieu hoc danh cho nam sinh tren pho Ramey, nam o Quan 18, Paris. Ong ta khong đuoc nhan hoc bong, chi co khoang 4.000 nhan tai sau đo đu tu cach nhan an hue. La mot trong nhung hoc sinh gioi nhat o quan Montmartre, ong nhan chung chi hoc tap so đang (CHS) vao nam 1870.
Nam muoi hai tuoi, do tinh hinh tai chinh cua gia đinh, anh phai tu bo viec hoc đe hoc viec; sau đo ong la mot trong nhung thieu nien Phap hiem hoi co an hue tu loai hoc nay. Trong sau nam, ong ta lam nghe chuyen phat nhanh, sau đo la mot cong nhan đieu khac trong mot nha may huy chuong o Paris. Song song, anh truy cau cac khoa hoc nghien cuu tu do tai truong giao duc thuong xuyen tai Truong Ky nghe Quoc gia Phap. Ong đac biet hung thu đen so hoc, hoa hoc, tieng Latin va tieng Hy Lap. Nam 1876, ong co tu tai khoa hoc voi nhieu loi khen ngoi.


Lam Toan quyen Đong Duong Paul Doumer giu chuc Toan quyen Đong Duong tu 1897 đen 1902. Duoi thoi Toan quyen Paul Doumer, chinh sach thuoc đia cua Phap tai Viet Nam buoc sang mot buoc ngoat moi.
Paul Doumer la mot nguoi mang lai nhieu thay đoi lon trong chinh sach thuoc đia cua Phap. Tu luc nham chuc, ong đa đat guong may chinh quyen va cac co so khai thac kien co cho đen nam 1945. Ong chu truong bien che đo bao ho thanh che đo thuc tri, cham dut chu quyen va thong nhat cua Viet Nam, chia cat ba mien Viet Nam thanh Bac - Trung - Nam Ky đe de cai tri. Doumer tap trung quyen hanh vao chuc vu Toan quyen, đe trieu đinh nha Nguyen đong cua Nha Kinh luoc su Bac ky, giao chuc Kinh luoc su, mot chuc quan trong trieu đinh Hue, cho Thong su Bac ky luc bay gio la Foures.
Ong to chuc khai thac triet đe cac tai nguyen cua cac nuoc trong Lien hiep Đong Phap, bien Đong Duong thanh mot thi truong cho ky nghe va thuong mai cua thuc dan Phap, va cung luc thanh lap noi đay mot tien đon kinh te va quan su vung chac cua thuc dan Phap tai toan coi Vien Đong.
Doumer chinh la nguoi ung ho manh me cho viec xay tuyen đuong sat xuyen Đong Duong va noi voi tinh Van nam cua Trung quoc. Ong sot sang toi muc bao chi Phap mia mai goi Doumer va thuoc cap la "Nhung nguoi theo chu nghia đuong sat". Toan quyen Doumer đich than chi đao quy hoach, thiet ke va thuong xuyen đon đoc xuc tien cong trinh đay kho khan keo dai nhieu nam, toi 1937 moi hoan thanh. Paul Doumer cho mo mang cang Hai Phong lam đau cuoi cua tuyen đuong sat noi vung cao Tay Nam Trung Quoc voi duyen hai Bac Bo Viet Nam.
Ong cho lap mot so nha may đien. Duoi nhiem ky ong, Ha Noi tro thanh thanh pho đau tien o Đong Duong co pho xa đuoc chieu sang bang anh đien (cho du toi nam 1954, cong suat cua Nha may đien Yen Phu cung chua toi 5000KW). Ten ong đuoc đat cho mot cay cau o Ha Noi, ong la nguoi chinh thuc quyet đinh xay dung cau nay, ve sau đoi ten la cau Long Bien. Cau Long Bien la mot cong trinh lon (truoc 1945 la cau dai nhat coi Đong Duong), tao them mot net đac trung cho Ha Noi. Ong khuyen khich nhap giong cay cao su, lap nen nhung đon đien lon do nguoi Phap lam chu, tao nguon hang xuat khau.
Ong nhanh chong đong tinh kien nghi cua bac si Yersin, nguoi kham pha ra cao nguyen Langbian, lap thanh pho Đa Lat.


= Nhan đinh =

Nhin chung, duoi thoi Doumer, he thong ha tang co so tai Đong Duong đuoc kien thiet rat nhieu, nhung cai gia phai tra la nguoi dan Viet đa phai chiu suu thue rat nang đe phuc dich va chu cap cho viec nay. Nam 1897, chi trong vai tuan le sau khi Doumer nam quyen, mot con mua cac loai thue ap xuong nguoi Viet Nam: Tang thue than va thue đia oc, thue đang ky sac phong cua cac quan, thue diem, thue que, thue giay co đong dau, thue muoi, thue ruou, thue đi thuyen tren song, giay phep đon go, thue thuoc lao, thue cau, thue cui, tham chi ca thue rom thue ra đe lop nhung can leu tranh... Su đau kho, khon cung cua nguoi Viet ngay cang tram trong them.
Duoi thoi Doumer, 3 sac thue đuoc đay manh het muc la thuoc phien, muoi va ruou. Cua cai bon rut tu nguoi dan qua 3 sac thue ay đong vao ngan sach thuoc đia tang tu 20 trieu đong Đong Duong nam 1899 len 33 trieu nam 1902, roi vot len 42 trieu nam 1911. O Trung Ky, thue than va thue ruong đat truoc ngay Doumer toi Viet Nam nham chuc moi la 83.000 đong, sau đo vot len 2 trieu nam 1899 - nam thu 2 nhiem ky toan quyen. O Bac Ky, 2 sac thue ay cung tang nhanh, đat gan 5 trieu nam 1907. Trong khi đo, moi loai thue ma nguoi Phap lam viec tai Đong Duong phai đong gop vao ngan sach von ven co 9.000 đong Phap gianh đoc quyen buon ban 3 mat hang quan trong nhat la gao, muoi va ruou. Nguyen Ai Quoc đa nhan xet: "Noi đen cac mon đoc quyen, nguoi ta co the hinh dung Đong Duong nhu mot con nai beo map bi troi chat va đuong hap hoi duoi nhung cai mo quap cua mot bay dieu hau ria roi mai khong thay no".
Thuoc phien la mat hang đuoc Phap cong khai buon ban, khuyen khich nguoi Viet su dung chu khong bi cam nhu o chinh quoc. Loi nhuan tu thuoc phien đa đong gop toi 25% vao ngan sach cua Phap o Đong Duong. Tong ngan sach nam 1905 la 32 trieu đong Đong Duong, trong so nay nguon thu tu đoc quyen ban thuoc phien la 8,1 trieu. Tinh đen nam 1900 thi loi nhuan Phap thu đuoc tu thuoc phien đat hon phan nua so tien thu nhap cua toan Lien bang Đong Duong.
Ve thue ruong đat (thue đien tho), tu nam 1897, Toan quyen Đong Duong đa nhieu lan cho đieu chinh lai theo 4 hang đien, 6 hang tho (đat). Muc thue chu yeu la tang len, kem voi nhung khoan phu thu, nhung dien tich lam can cu tinh mau, sao lai đieu chinh giam xuong. Vi du: Theo quy đinh tu thoi Tu Đuc (1847-1883), moi mau Viet nam la 4.970 m2. Nam 1897, o Bac ky, Phap quy đinh moi mau chi co 3.600 m2, vi vay thue phai nop thuc te tang len, co khi đen 2-3 lan. Thuc dan Phap va giao hoi Thien Chua giao cung tang cuong chiem huu đat đai đe khai thac nong nghiep. O Bac Ki, tinh đen nam 1902, nguoi Phap đa chiem huu 182.000 hec ta đat trong đo co 50.000 hec ta o cac vung tru phu nhat.
Quan Phap duoi quyen P. Doumer cung duy tri cac vu tran ap, hanh hinh nhung nguoi Viet chong đoi. Trong buc thu gui ve Phap ngay ngay 1 thang 1 nam 1898, 1 vien đai uy viet: "Vao hom sau ngay xay ra vu manh đong, (quan Phap) cho chat va beu 54 cai đau. Trong vai ngay tiep theo, nguoi ta đa hanh hinh 200 nguoi An Nam, trong so đo co ca nhung đua nhoc 14 tuoi, voi cai toi la đa lam roi giac ngu cua nhung vi quan cai tri cua chung ta... Tat ca nhung đieu nay that đang non mua"
Viec Doumer nang no thuc đay cong viec xay dung tai thuoc đia con nham muu loi cho ca nhan ong ta. Doumer tung la thanh vien HĐQT Tong Cong ty Đien luc Phap CGE, ong đuoc su ung ho cua nhieu tap đoan cong nghiep va giao thong van tai, trong so nay co Tap đoan Eiffel cung nhieu cong ty noi tieng khac. Viec Doumer quan tam đen viec mo đuong sat, lam cau sat, xay nha may đien tai Đong Duong đa giup kiem mon loi lon cho cac cong ty hau thuan ong ta, roi đen luot cac ong chu tu ban Phap nay se lai hau thuan Doumer tang tien tren con đuong chinh tri cua ong ta.
Con neu nhin tu goc đo ve nhung đau kho cua nguoi Viet thi se thay chinh sach đieu hanh cua P. Doumer khi xay dung he thong giao thong thuc chat chi nham phuc vu qua trinh khai thac thuoc đia cua Phap thuan loi hon; viec mo mang cac khu đo thi cung la đe thiet lap bo may cai tri cua Phap; hoan toan khong vi loi ich cho nguoi ban xu. Tieu bieu nhu cau Long Bien, nhung nguoi ca tung P. Doumer nao co biet đen bao nhieu nguoi Viet Nam đa phai bo mang khi xay dung cay cau, nhu bai ve luu truyen trong dan gian:

Lap muu xay đuoc cay cau - Che ra cai chup đe ma bom len
Bom het nuoc đen bun đen - Nguoi chet nhu ra, phai len minh vao
Vo bom nuoc lai chay vao - Chet thi mac chet, ai nao biet khong"
Tren thuc te, P. Doumer đa tao dung co so đe khi chien tranh the gioi thu nhat no ra, nuoc Viet Nam ngheo đoi phai oan minh đong gop cua cai va hang van sinh mang cho chinh sach "rong Nam phun bac, đanh đo Đuc tac, phuc vu chien thang cua mau quoc Phap"
Trong Ban an che đo thuc dan Phap, Ho Chi Minh đa len an su tham lam va tan nhan voi nguoi dan thuoc đia cua Doumer bang su cham biem sau cay:

Trong cai kho đay ap nhung hinh phat đe giang vao đau nguoi ban xu, co nhung khoan phat tien tu 200 đen 3.000 đong. Khong phai ong Đume khong biet rang nguoi An Nam khong bao gio đong noi nhung khoan tien to đen the. Nhung ong ta cu muon xoay tien bang bat cu gia nao; nen con nguoi khon ngoan ay đa du kien rang co the bat lang xa phai chiu trach nhiem (Đieu 4)... Lang nao khong biet ngan ngua mot toi pham, thi phai chiu trach nhiem ve toi pham ay. Cai đieu 4 nay qua la mot manh khoe ac nghiet, boi vi chi can nhung tay chan cua bon chu bao thau thue - nhung tay chan đo đuoc thue tien đe phat giac cang nhieu vu vi pham cang hay - khai rang lang so tai chang he lam gi đe ngan chan vu vi pham, the la đu (đe ca lang phai chiu phat tien).


Cac hoat đong chinh tri khac Gia đinh Doumer đuoc ngoi ca ve long yeu nuoc. Ong co nam con trai thi bon nguoi chien đau va chet trong chien tranh the gioi thu nhat. Ban than Paul Doumer la Quoc vu khanh, thanh vien Hoi đong Chien tranh do đich than Tong thong Phap chu tri. Ong lam chu tich Uy ban kinh te cua Hoi đong nay.


Tong thong Ong trung cu chuc Tong thong Cong hoa Phap ngay 13 thang 5 nam 1931, nham chuc ngay 13 thang 6 nam 1931. Sau đo chua đay 1 nam, Doumer bi mot ke luu vong nguoi Nga bi roi loan than kinh la Paul Gorgulov am sat vao ngay 6 thang 5 nam 1932 tai Paris. Ong chet boi vet thuong vao ngay hom sau, luc 4 gio 37 sang 7 thang 5 nam 1932.


Su nghiep chinh tri 1888-1891: Nghi si Aisne (khu vuc bau cu Laon, Đang cap tien)
1891-1895: Nghi si Yonne (khu vuc bau cu Auxerre)
1902-1910: Nghi si Aisne (khu vuc bau cu Laon)
1912-1931: Thuong nghi si Corse
Chuc vu

1895-1896: Bo truong bo Tai chinh
1897-1902: Toan quyen Đong Duong
1905-1906: Chu tich Ha vien
1921-1922: Bo truong bo Tai chinh
1925-1926: Bo truong bo Tai chinh
1927-1931: Chu tich Thuong nghi vien (Senat)
1931-1932: Tong thong Cong hoa Phap


Xem them Toan quyen Đong Duong


Tham khao Lien ket ngoai Paul Doumer (president of France) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)