Con sot vang Klondike la đot di chuyen cua khoang 100.000 nguoi đao vang đen khu vuc Klondike cua Yukon o tay bac Canada giua nam 1896 va nam 1899. Vang đa đuoc cac tho mo đia phuong kham pha ra vao ngay 16 thang 8 nam 1896 va khi tin tuc đen Seattle va San Francisco vao nam sau, no đa gay ra mot su troi day cua cac nha khai thac. Mot so tro nen giau co, nhung phan lon đa khong tim kiem đuoc gi. Con sot vang nay đa đuoc luu lai trong cac buc anh, sach, phim, va hien vat.
Đe đen đuoc cac mo vang, hau het đa đi tuyen qua cac cang Dyea va Skagway o Đong Nam Alaska. O đay, nhung nguoi đi tim vang Klondiker đa co the đi theo đuong Chilkoot hoac đeo White toi song Yukon va đi thuyen đen Klondike. Moi nguoi trong so ho đuoc chinh quyen Canada yeu cau phai mang theo thuc pham cho mot nam nham ngan chan nan đoi. Tinh tong cong, đo đac moi nguoi mang theo nang gan mot tan, ma phan lon phai đuoc chinh ho mang theo trong nhieu giai đoan. Cung voi đia hinh nui non va khi hau lanh, đieu nay co nghia la nhung nguoi kien tri đa khong đen cho đen mua he nam 1898. Mot khi đo, ho đa tim thay rat it co hoi, va nhieu nguoi đa vo mong.
Khai thac mo đa gap nhieu thach thuc vi quang đuoc phan bo khong đong đeu va viec đao boi đa bi lam cham do bang gia vinh cuu. Ket qua la, mot so tho mo đa chon mua va ban cac khu đat đa chiem giu, bo ra nhung khoan đau tu khong lo va đe cho nhung nguoi khac khai thac. Đe đap ung cho o cho nhung nguoi tim kiem, nhieu thi tran đa moc len doc theo cac tuyen đuong va điem cuoi tuyen la thanh pho Dawson đuoc thanh lap tai nga ba song Klondike va song Yukon. Tu 500 nguoi vao nam 1896, thi tran đa co khoang 30.000 nguoi vao mua he nam 1898. Đuoc xay dung bang go, bi co lap va khong ve sinh, Dawson bi chay, gia cao va dich benh. Mac du vay, nhung nguoi tim kiem giau co nhat đa bo ra vo so co bac va uong ruou trong cac quan bar. Mat khac nguoi dan Han ban đia đa chiu anh huong xau cua con sot đao vang, bi đua vao khu bao ton đe nhuong cho cho may nghien quang, va nhieu nguoi chet.
Tu nam 1898, cac to bao truoc kia đa khuyen khich rat nhieu nguoi đen Klondike tim vang, lai hoan toan mat hung thu voi no. Mua he nam 1899, vang đa đuoc phat hien xung quanh Nome o phia tay Alaska, va nhieu nguoi tim kiem đa bo Klondike đe chay đen nhung mo vang moi, đanh dau su ket thuc cua con sot vang tai đay. Cac thi tran bung no giam va dan so cua thanh pho Dawson giam nhanh chong. Hoat đong khai thac vang keo dai đen nam 1903 khi san luong đat đinh điem sau khi thiet bi nang hon đuoc đua vao. Ke tu đo, cac mo vang Klondike đa đuoc khai thac nhung khong đinh ky, va ngay nay di san nay thu hut du khach đen khu vuc va gop phan vao su thinh vuong cua no.


Boi canh Nhung nguoi dan ban xu o khu vuc tay bac nuoc My đa buon quang vang truoc khi nguoi chau Au tien đen chau My. Hau het cac bo lac đeu biet rang vang ton tai trong khu vuc nhung kim loai nay khong đuoc ho đanh gia cao. Nguoi Nga va Cong ty Vinh Hudson đa kham pha Yukon vao nua đau the ky 19, nhung bo qua nhung tin đon ve vang va uu tien cho cong viec buon ban long thu, đem lai nhieu loi nhuan truoc mat hon.
Trong nua sau cua the ky 19, nhung nguoi đi tim vang Hoa Ky bat đau mo rong dien tich tim kiem trong khu vuc. Giao dich voi cac bo toc ban đia Tlingit va Tagish, nhung nguoi đi tim vang đau tien đa mo cac tuyen đuong quan trong Chilkoot va đeo White, va đen thung lung Yukon tu nam 1870 đen nam 1890. O đay, ho gap nguoi Han, tho san ban du muc va ngu dan song doc song Yukon va song Klondike. Nguoi Han duong nhu khong biet ve quy mo cac quang vang trong khu vuc. 
Nam 1883, Ed Schieffelin thay cac mo vang doc theo song Yukon, va mot cuoc tham hiem đen tan song Fortymile nam 1886 đa phat hien ra mot luong vang đang ke va thanh lap Thanh pho Fortymile. Cung nam đo vang đa đuoc tim thay ben bo song Klondike, nhung voi so luong nho va khong co tuyen bo nao đuoc đua ra. Vao cuoi nhung nam 1880, hang tram tho mo đa đi doc theo thung lung Yukon, song trong cac trai khai thac nho va kinh doanh voi nguoi Han. O phia Alaskan cua đuong bien Circle City, mot tup nha lam bang cay go ghep đuoc thiet lap nam 1893 ben song Yukon. Trong ba nam, no đa tro thanh "Paris cua Alaska", voi 1.200 cu dan, saloons, nha hat opera, truong hoc, va thu vien. Nam 1896, no đa noi tieng đen noi mot phong vien tu Chicago cua bao Daily Record đa đen tham. Vao cuoi nam, no đa tro thanh mot thi tran ma, khi cac mo vang lon đuoc tim thay thuong nguon tren Klondike.


Phat hien (1896) Vao ngay 16 thang 8 nam 1896, mot nguoi My ten la George Carmack, nguoi vo Tagish, Kate Carmack (Shaaw Tlaa), anh trai Skookum Jim (Keish), va chau trai Dawson Charlie (Kaa Goox) đang đi phia nam song Klondike. Theo mot goi y tu Robert Henderson, mot nguoi tim vang Canada, ho bat đau tim kiem vang tren rach Bonanza, luc đo co ten goi la rach Rabbit, mot trong nhung chi luu cua Klondike. Khong ro ai phat hien ra vang: George Carmack hay Skookum Jim, nhung nhom nay đa đong y cho George Carmack duong nhu đa la nguoi phat hien chinh thuc vi ho so rang cac nha chuc trach mo se mien cuong nhan ra yeu sach cua nguoi My ban đia.
Trong moi truong hop, vang đeu hien dien doc theo song voi so luong lon. Carmack đa vach ra bon khu tuyen bo quyen khai thac, dai đat ma sau nay co the đuoc khai thac hop phap boi chu so huu, doc theo song; Bao gom hai khu vuc cho chinh minh-mot khu la khu vuc tuyen bo quyen khai thac binh thuong, khu thu nhi la mot phan thuong cho viec đa phat hien ra vang - va mot cho Jim va Charlie. Cac khu vuc tuyen bo quyen khai thac đa đuoc đang ky vao ngay hom sau tai đon canh sat o cua song Fortymile, va tin tuc lan truyen nhanh chong tu đo toi cac trai khai thac khac o thung lung song Ubon.
Vao cuoi thang 8, toan bo khu vuc Bonanza đa đuoc cac tho mo khai thac tuyen bo quyen khai thac. Mot nguoi tim vang sau đo tien len mot trong nhung con lach đo vao Bonanza, sau nay đuoc đat ten la rach Eldorado. Ong đa phat hien ra nhung nguon vang moi o đo, va to ra co nhieu vang hon cac mo o Bonanza. Cac khu vuc tuyen bo quyen khai thac bat đau đuoc ban giua cac tho mo va cac nha đau co voi so tien đang ke. Ngay truoc le Giang sinh, tin tuc ve mo vang đa lan toi Thanh pho Circle. Mac du đang mua đong, nhieu nguoi tim kiem ngay lap tuc roi bo Yukon bang xe keo bang cho, mong muon đen đuoc khu vuc, truoc khi mua đuoc cac khu đuoc xac đinh quyen khai thac tot nhat. The gioi ben ngoai van khong biet gi tin tuc gi nhieu, va mac du cac quan chuc Canada đa co gang gui thong điep cho cap tren cua ho tai Ottawa ve nhung phat hien va su bung no cua cac nha tham do, chinh phu đa khong chu y nhieu đen viec nay. Mua đong ngan can viec đi lai tren song, va cho đen thang 6 nam 1897, nhung chiec thuyen đau tien roi khoi khu vuc, mang vang tuoi va cau chuyen đay đu ve nhung kham pha nay.


Chu thich Tham khao