Nemesis la mot sao lun đo hay sao lun nau gia thuyet, quay quanh Mat Troi o khoang cach khoang 50.000 toi 100.000 AU, noi nao đo ben ngoai đam may Oort. Su ton tai cua ngoi sao nay đa đuoc đua ra trong mot no luc nham giai thich mot suy luan ve tinh chu ky trong ty le nhung cuoc tuyet chung sinh hoc trong nien đai đia chat.


Tinh chu ky cua nhung cuoc tuyet chung hang loat Nam 1984, nha co sinh vat hoc David Raup va Jack Sepkoski đa xuat ban mot bai bao tuyen bo rang ho đa xac đinh đuoc mot chu ky thong ke cac vu tuyet chung trong 250 trieu nam qua nho su dung cac hinh thuc phan tich chuoi thoi gian. Ho chu trong toi tan suat tuyet chung cua cac ho hoa thach cua cac loai co xuong song, khong xuong song, sinh vat đon bao bien đe xac đinh 12 su kien tuyet chung trong giai đoan thoi gian tren. Khoang cach thoi gian trung binh giua hai su kien tuyet chung la 26 trieu nam. O thoi điem đo, hai trong so su kien tuyet chung đuoc xac đinh (Phan Trang–Co Can va Eocen–Oligocen) co the đuoc the hien trung khop voi nhung su kien va cham lon. Du Raup va Sepkoski khong the xac đinh nguyen nhan cua tinh chu ky nay, ho cho rang no co the co nguyen nhan tu ben ngoai Trai Đat. Thach thuc phat hien mot co cau nhu vay ngay lap tuc đuoc nhieu nhom cac nha thien van hoc quan tam.


Su phat trien cua cac gia thuyet ve Nemesis Hai nhom cac nha thien van hoc, Whitmire va Jackson, va Davis, Hut va Muller, đoc lap xuat ban mot gia thuyet tuong tu đe giai thich tinh chu ky trong cac vu tuyet chung do Raup va Sepkoski đua ra tren cung so xuat ban cua tap chi Nature. Gia thuyet nay cho rang Mat Troi co the co mot sao đong hanh chua đuoc biet toi voi quy đao hinh elip rat det đinh ky lam nhieu loan cac sao choi trong đam may Oort, gay ra su gia tang lon so luong sao choi bay vao phia trong he Mat Troi va hau qua la su gia tang cua nhung su kien va cham tren Trai Đat. Gia thuyet nay đuoc goi la gia thuyet Nemesis ("ngoi sao chet", lay theo ten cua nu than trung phat va thu han trong than thoai Hy Lap).

Neu no thuc su ton tai, trang thai chinh xac cua Nemesis van chua chac chan. Richard A. Muller cho rang co le no la mot sao lun đo voi đo sang trong khoang 7 va 12, trong khi Daniel P. Whitmire va Albert A. Jackson lai cho rang đo la mot ngoi sao lun nau. Neu la mot sao lun đo, chac chan no đa phai ton tai trong cac danh muc sao, nhung trang thai thuc cua no chi co the đuoc kham pha bang cach đo thi sai cua no; vi khi quay quanh Mat Troi no se co chuyen đong rieng rat thap va se thoat khoi cac cuoc tim kiem bang chuyen đong rieng đa giup tim ra nhung ngoi sao nhu sao Barnard co đo sang cap 9.
Su kien tuyet chung lon cuoi cung đa xay ra khoang 5 trieu nam truoc, vi the Muller cho rang co le Nemesis đang o cach chung ta 1-1,5 nam anh sang o thoi điem hien tai, va tham chi con co khai niem ve vung troi co the no đang hien dien (đuoc Yarris ung ho, 1987), gan Hydra, dua tren mot quy đao gia thuyet xuat xu tu cac điem vien nhat nguyen thuy cua mot so sao choi chu ky dai khong đien hinh mieu ta mot cung quy đao đap ung cac đac điem trong gia thuyet cua Muller.


Quy đao cua Sedna Thien the ben ngoai Sao Hai Vuong Sedna co quy đao hinh elip cuc dai va bat thuong quanh Mat Troi, nam trong khoang tu 76 đen 937 AU. Sedna mat khoang 11.400 nam đe hoan thanh mot vong quy đao. Nguoi phat hien ra no, Michael Brown cua Caltech, đa luu y trong mot bai bao tren tap chi Discover rang vi tri cua Sedna duong nhu khong tuan theo ly luan: "Sedna khong nen o đo", Brown noi. "Khong co cach nao đe xac đinh vi tri cua Sedna. No khong bao gio đen đu gan đe bi Mat Troi tac đong, nhung no cung khong bao gio đi đu xa Mat Troi đe bi cac ngoi sao khac tac đong." Do đo, Brown đua ra gia thuyet rang mot vat the khoi luong lon khong nhin thay đuoc co the la nguyen nhan gay ra quy đao di thuong cua Sedna. Dong đieu tra nay cuoi cung đa dan đen gia thuyet ve Hanh tinh thu chin.
Brown đa tuyen bo rang nhieu kha nang mot hoac nhieu ngoi sao khong đong hanh, đi qua gan Mat Troi hang ty nam truoc, co the đa keo Sedna ra khoi quy đao hien tai cua no.


Tim kiem Nemesis Neu Nemesis ton tai, co le no se đuoc kham pha boi cac cuoc nghien cuu thien van hoc đa đuoc len ke hoach nhu Pan-STARRS hay LSST, hay nhung du an tuong tu trong tuong lai. Neu Nemesis la mot sao lun nau, nhu đuoc tien si Dan Whitmire va Albert A. Jackson IV đe xuat, thi phi vu WISE (du đinh thang 11 nam 2009) se de dang tim ra no.


Cac gia thuyet khac Matese va Whitman đa cho rang tinh chu ky cua cac vu tuyet chung co the co nguyen nhan boi su dao đong cua he Mat Troi ngang mat phang thien ha cua dai Ngan Ha. Nhung dao đong nay co the dan toi cac nhieu loan truong hap dan trong đam may Oort voi cac hau qua tuong tu voi gia thuyet do quy đao cua "Nemesis". Tuy nhien, chu ky dao đong theo quan sat khong phu hop tot va co the khac biet so voi chu ky yeu cau 26 trieu nam toi 40%.


Trong van hoc Co mot so điem tuong đong giua Nemesis va ngoi sao đo trong loat truyen Pern cua Anne McCaffrey. Ca hai đeu gay nhieu loan đam may Oort va đeu mang su pha hoai toi cho cac hanh tinh cua chung.
Larry Niven va Jerry Pournelle cung mieu ta mot co cau tuong tu trong tieu thuyet Lucifer's Hammer. Niven đa binh luan trong bo truyen ngan cua ong N-Space rang neu ho phai đat ten cho ngoi sao đong hanh toi trong Lucifer's Hammer, cai ten "Nemesis" đa đuoc su dung.
Tieu thuyet Nemesis cua Isaac Asimov giai quyet cac tac đong cua mot thuoc đia tuong lai đang đuoc xay dung xung quanh mot ngoi sao ten la Nemesis nhu mot cach thoat khoi mot Trai Đat đang bi đan ap. Tuy ngoi sao trong cuon sach đang o tren quy đao se đua no qua he Mat Troi, no khong quay quanh Mat Troi nhu ngoi sao Nemesis gia thuyet.


Xem them Sao lun nau
Su kien tuyet chung
Sao lun đo
Phan loai sao
Hanh tinh X


Tham khao Lien ket ngoai (tieng Anh)Richard A. Muller Nemesis (khong đe ngay thang)
(tieng Anh)Richard A. Muller Measurement of the lunar impact record for the past 3.5 billion years, and implications for the Nemesis theory, Geological Society of America Special Paper 356, trang 659-665 (2002).I
(tieng Anh)Undergraduate lecture by Richard A. Muller where he describes Nemesis Theory
(tieng Anh)Documentary on Nemesis and Planet X
(tieng Anh)Robert Roy Britt Nemesis: Does the Sun Have a 'Companion'?, Space.com, ngay 3 thang 4 nam 2001.
(tieng Anh)Z.K. Silagadze, TeV scale gravity, mirror universe, and... dinosaurs Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2016 tai Wayback Machine, Acta Physica Polonica B32 (2001) 99-128. (Provides a very entertaining and readable review of the Nemesis extinction hypothesis, including dozens of references to scientific articles on the topic.)
(Khong ro tac gia), Exit Mundi, (khong đe ngay thang). (Nemesis an End-Of-World scenario.)
(tieng Anh)R. Foot, Z. K. Silagadze Do mirror planets exist in our solar system? Luu tru ngay 23 thang 4 nam 2016 tai Wayback Machine Acta Physica Polononica B32 (2001) trang 2271-2278.
(tieng Anh)Yarris Lynn. "Does a Companion Star to the Sun Cause Earth's Periodic Mass Extinctions?" Science Beat. Mua xuan nam 1987
(tieng Anh)Evidence Mounts For Companion Star To Our Sun (SpaceDaily), ngay 25 thang 4 nam 2006