Fritz Zwicky (sinh vao ngay 14 thang 2 nam 1898 - mat vao ngay 08 thang 2 nam 1974) la mot nha thien van hoc Thuy Si. Ong lam viec hau het ca cuoc đoi tai Vien Cong nghe California o Hoa Ky, noi ong đa co nhieu đong gop quan trong trong thien van hoc ly thuyet va quan sat.
Ten ong đuoc đat cho mot tieu hanh tinh (1803 Zwicky), mieng nui lua tren Mat Trang va thien ha (I Zwicky 18).


Tieu su Fritz Zwicky sinh ra tai Varna, Bulgaria, cha la nguoi Thuy Si. Cha cua ong, Fridolin Zwicky (sinh nam 1868), la mot nha tu ban cong nghiep noi tieng o thanh pho Bulgaria va cung tung la đai su cua Na Uy tai Varna (1908-1933). Me cua Fritz, Franziska Vrcek (sinh nam 1871), la nguoi goc Sec tu Đe quoc Ao-Hung. Fritz la nguoi lon nhat trong ba nguoi con cua gia đinh Zwicky: mot em trai ten la Rudolf va mot em gai ten la Leonie. Me Fritz qua đoi o Varna vao nam 1927 va cha Fridolin van o Bulgaria cho đen nam 1945, khi cha ong tro ve Thuy Si. Em gai Leonie ket hon voi mot nguoi Bulgaria va danh toan bo cuoc song cua minh trong thanh pho Varna.
Nam 1904, luc Fritz sau tuoi, cau đa đuoc cha me gui đen nha ong ba o Glarus, Thuy Si đe hoc cach kinh doanh mua ban. Nhung so thich cua ong lai la toan hoc va vat ly. Va ong đa đuoc đao tao trong nen giao duc tien tien ve linh vuc toan hoc va vat ly thuc nghiem tai Vien Cong nghe Lien bang Thuy Si, nam o Zurich. Nam 1925, ong di cu sang Hoa Ky đe lam viec cung voi Robert Millikan tai Vien Cong nghe California (Caltech) khi nhan đuoc "hoc bong quoc te cua Quy Rockefeller".
Ong đinh vi rat nhieu ly thuyet vu tru hoc đa co tac đong sau sac đen su hieu biet ve vu tru cua chung ta ngay hom nay. Ong la nguoi đau tien giai thich thuat ngu "sieu tan tinh" trong qua trinh boi duong cac khai niem cua cac ngoi sao neutron cua ong. Ong la thien tai voi 1 y tuong lon ma khong đuoc hieu boi cac co so khoa hoc co khuynh huong chong lai bat ky chuyen đoi mo hinh nao.  Zwicky mot minh lam tat ca cac phep tinh toan. Ong du đinh viet mot cuon tu truyen co tua đe "Operation Lone Wolf" (tam dich Hanh trinh soi đon đoc). 5 nam sau, Oppenheimer xuat ban cac tai lieu mang tinh buoc ngoat cua ong, cong bo ve ly thuyet cua sao neutron. Fritz đuoc bo nhiem lam giao su thien van hoc tai Caltech vao nam 1942, lam giam đoc nghien cuu/tu van cho Tong cong ty Aerojet Engineering Corporation (1943-1961) va nhan vien cua Đai quan sat Mount Wilson va Đai quan sat Palomar cho hau het su nghiep cua minh. Ong đa phat trien mot so cac đong co phan luc som nhat va nam giu tren 50 bang sang che, mot so đo la ve luc đay phan luc, va la nguoi phat minh ra may bay phan luc duoi nuoc (TIME 14 thang 3 nam 1949).
Vao thang 4 nam 1932, Fritz Zwicky ket hon voi Dorothy Vernon Gates, con gai cua mot gia đinh đia phuong noi tieng va con cua Thuong nghi si Egbert Gates. Dorothy đa tai tro chi phi cho đai thien van Palomar trong thoi ky Đai suy thoai. Zwicky va Dorothy đa ly hon vao nam 1941. Nam 1947, Zwicky ket hon voi Anna Margaritha Zurcher o Thuy Si, va sau nay ho co ba co con gai ten la Margrit, Franzisk, Barbarina. O bao tang Zwicky đat tai Landesbibliothek, Glarus con luu lai nhieu giay to cua ong ve cac cong trinh khoa hoc, trong đo co "Phan tich hinh thai" (Morphological analysis). Zwicky qua đoi tai Pasadena vao ngay 8 thang 2 nam 1974, va đuoc chon cat tai đo thi cu Mollis, Thuy Si.
Fritz Zwicky la 1 nguoi theo chu nghia vo than.
Ong đuoc nhac đen la mot thien tai va ca la mot nguoi tho lo, ki quac.
Mot cuon tieu su gan đay bang tieng Anh đuoc xuat ban boi Quy Fritz Zwicky (tac gia Alfred Stockli & Roland Muller): Fritz Zwicky – An Extraordinary Astrophysicist. Co con gai ut cua Fritz Zwicky đa khong đong y đe Stockli va Muller su dung ten hoac hinh anh cua co cho cuon sach nay.


Cong trinh khoa hoc. Fritz Zwicky la mot nha khoa hoc co nhung đong gop quan trong trong nhieu linh vuc thien van hoc.


 Tinh the ion va chat đien giai  Nghien cuu khoa hoc đau tien cua ong la nghien cuu ve tinh the ion va chat đien giai.


 Sieu tan tinh va cac ngoi sao neutron  Nam 1935, cung voi đong nghiep Walter Baade, Zwicky tien phong trong viec thuc đay su dung kinh thien van Schmidt đau tien cho mot đai quan sat o tren đinh nui. Ong mang cac ong kinh cua Bernard Schmidt - nguoi lam kinh quang hoc noi tieng o nuoc Đuc - che tao. Nam 1934, ong va Baade đa đua ra thuat ngu "sieu tan tinh" va đua ra gia thuyet rang đay la qua trinh chuyen đoi cua cac ngoi sao binh thuong thanh nhung ngoi sao neutron, cung nhu nguon goc cua cac tia vu tru. Cai nhin sau sac đo đa co tac đong to lon trong cong cuoc xac đinh kich thuoc va tuoi cua vu tru trong nhung thap ki tiep theo.
Đe lam sang to cho gia thuyet nay, Zwicky bat đau tim nhung sieu tan tinh trong suot 52 nam va tim thay đuoc tong cong la 120., mot ky luc cho đen nam 2009, khi Tom Boles vuot qua.


 Nhung "cay nen chuan"  Nam 1938, đong nghiep cua Zwicky la Walter Baade đe xuat su dung sieu tan tinh la "Nhung cay nen chuan" (Standard candles, phuong phap đo khoang cach cua cac thien the, bang cach so sanh cuong đo anh sang phat ra cua chung voi nhung đo sang cua cac thien the đa đuoc biet truoc - nhung thien the voi đo sang đuoc biet truoc, đuoc goi la "nhung cay nen chuan") đe uoc luong khoang cach trong vu tru. Boi vi đuong cong anh sang cua nhieu sieu tan tinh cho thay mot đo sang cao. Chung thiet lap mot quy mo khoang cach vu tru boi mot đo sang noi tai đa đuoc biet đen.


 Thau kinh hap dan  Nam 1937, Zwicky cho rang cum thien ha co the giong nhu thau kinh hap dan la do chiu tac dung cua hieu ung Einstein. Mai cho đen nam 1979, hieu ung nay moi đuoc khang đinh qua cuoc quan sat thien the đuoc goi la "Quasar Đoi" (Q0957+561).


 Vat chat toi  Trong khi kiem tra cum thien ha Coma vao nam 1933, Zwicky la nguoi đau tien su dung đinh ly Virial đe suy ra su ton tai cua vat chat vo hinh, ma ong goi la "vat chat toi" (Dark matter). Ong tinh toan khoi luong hap dan cua cac thien ha trong cum va suy ra mot gia tri it nhat lon hon 400 lan so voi du kien ​​tu chinh đo sang cua chung. Đieu nay co nghia la hau het cac vat chat nay phai la vat chat toi.


 Su moi cua anh sang  Zwicky cho rang su tuong quan giua khoang cach tinh toan cua cac thien ha va dich chuyen đo trong quang pho cua chung đa co mot su khac biet qua lon đe phu hop voi sai so (Margin of error) cua khoang cach.


 Phan tich hinh thai  Zwicky phat trien mot dang tong quat cua phan tich hinh thai, la mot phuong phap đe co cau he thong va đieu tra tong so cac moi quan he co trong cac khoi phuc hop cac van đe đa chieu, thuong la khong đinh luong. Ong đa viet mot cuon sach ve đe tai nay vao nam 1969, va tuyen bo rang ong đa thuc hien nhieu kham pha cua minh bang cach su dung phuong phap nay.


 Danh muc cac thien ha va cac cum thien ha  Zwicky danh nhieu thoi gian cho viec tim kiem cac thien ha va viet cac danh muc. Tu nam 1961 đen 1968, ong va cac đong nghiep cua ong đa xuat ban sau tap "Catalogue of galaxies and of clusters of galaxies". Tat ca đeu đuoc xuat ban o Pasadena, boi Vien Cong nghe California.


 Tu tuong  Zwicky la mot nha tu tuong kiet xuat, va nhung nguoi đuong thoi voi ong thuong xuyen khong co cach nao biet đuoc y tuong nao cua ong se đuoc thuc hien. Trong cai nhin hoi tuong ve cuoc song va cong viec cua Zwicky, Stephen Maurer noi :

"When researchers talk about neutron stars, dark matter, and gravitational lenses, they all start the same way: "Zwicky noticed this problem in the 1930s. Back then, nobody listened..."
("Khi cac nha nghien cuu noi ve cac sao neutron, vat chat toi, va thau kinh hap dan, tat ca đeu bat đau theo cung mot cach noi:" Zwicky đa nhan thay đuoc van đe nay trong nhung nam 1930. Nhung luc đo, chang ai nghe ca...")


Long nhan đao Zwicky la mot nha nhan đao hao phong voi mot moi quan tam lon đoi voi xa hoi, nhat la trong nhung hau qua cua cuoc chien tranh the gioi thu hai. Zwicky co co gang lon đe thu thap rat nhieu sach ve thien van hoc va cac chu đe khac, va van chuyen chung đen cac thu vien khoa hoc bi chien tranh tan pha o chau Au va chau A.
Ong cung đa co su tham gia lau dai voi cac Quy tu thien Pestalozzi cua My, ho tro cac trai tre mo coi. Zwicky nhan đuoc huy chuong vang cua to chuc nay trong nam 1955, đe ghi nhan nhung cong hien cua minh.


Danh hieu Nam 1949, Tong thong Truman trao Zwicky Huan chuong Tu do Tong thong, cho viec nghien cuu ten lua đay trong The chien II. Nam 1968, khi ve huu, Zwicky đuoc lam giao su cao quy (professor emeritus) tai Vien Cong nghe California.
Nam 1972, Zwicky đuoc trao huy chuong vang cua Hoi Thien van hoc Hoang gia, giai thuong uy tin nhat, vi ong đa co nhung đong gop quy gia cho nganh thien van hoc va vu tru hoc. Giai thuong nay đac biet ghi nhan cong lao cua ong trong viec nghien cuu sao neutron, vat chat toi, va cac danh muc sap xep cac thien ha.
Ten ong đuoc đat cho mot tieu hanh tinh (1803 Zwicky), mieng nui lua tren Mat Trang va thien ha (I Zwicky 18).


Nhung an pham phat hanh Zwicky phat hanh hang tram an pham trong su nghiep lau dai cua minh, bao gom rat nhieu chu đe.

Zwicky, F. (thang 10 nam 1929), "On the Red Shift of Spectral Lines through Interstellar Space", Proceedings of the National Academy of Sciences 15 (10): 773–779,Bibcode:1929PNAS...15..773Z, doi:10.1073/pnas.15.10.773, PMC 522555, PMID 16577237. Đay la bai viet mo phong anh sang yeu, giai thich đinh luat Hubble.
Baade, W.; Zwicky, F. (1934), "On Super-novae", Proceedings of the National Academy of Sciences 20 (5): 254–259, Bibcode:1934PNAS...20..254B,doi:10.1073/pnas.20.5.254, PMC 1076395, PMID 16587881, and Baade, W.; Zwicky, F. (1934), "Cosmic Rays from Super-novae", Proceedings of the National Academy of Sciences 20 (5): 259–263, Bibcode:1934PNAS...20..259B, doi:10.1073/pnas.20.5.259. Bai viet tiep gioi thieu cac khai niem ve sieu tan tinh va sao neutron.
Zwicky, F. (thang 11 nam 1938), "On Collapsed Neutron Stars", Astrophysical Journal 88: 522–525, Bibcode:1938ApJ....88..522Z, doi:10.1086/144003. Bai viet noi ve sao neutron, đuoc gioi thieu trong bao "sieu tan tinh", giai thich khoi luong cac sao va cac ho đen.
Zwicky, F. (thang 12 nam 1939), "On the Formation of Clusters of Nebulae and the Cosmological Time Scale", Proceedings of the National Academy of Sciences 25(12): 604–609, Bibcode:1939PNAS...25..604Z, doi:10.1073/pnas.25.12.604. Zwicky chung minh qua hinh dang cua tinh van đa chi ra vu tru lon hon, đuoc giai thich bang mo hinh vu tru mo rong.
Zwicky, F. (thang 8 nam 1941), "A Mosaic Objective Grating for the 18-inch Schmidt Telescope on Palomar Mountain", Publications of the Astronomical Society of the Pacific 53: 242–244, Bibcode:1941PASP...53..242Z, doi:10.1086/125331. Zwicky ung ho cho viec su dung kinh thien van goc rong Schmidt, ma ong su dung đe kham pha.
Zwicky, F. (1945), Report on certain phases of war research in Germany, Aerojet Engineering Corp. Zwicky đa lam viec, nghien cuu đong co đay phan luc va cac thu khac cho Tong cong ty Aerojet trong va sau chien tranh.
Zwicky, F. (1957), Morphological astronomy, Springer-Verlag. Trong cuon sach nay Zwicky đe cap đen tu do hoan toan trong y tuong cua minh trong viec nghien cuu hinh thai hoc nhu mot cong cu đe thuc hien nhung kham pha trong thien van hoc.
Zwicky, F. (thang 10 nam 1958), "Nuclear Goblins and Flare Stars", Publications of the Astronomical Society of the Pacific 70: 506–508, Bibcode:1958PASP...70..506Z,doi:10.1086/127284. Trong viec đe xuat sao neutron, Zwicky thay đuoc su ket hop bat on ve ty trong vat chat neutron trong ngoi sao lon.
Zwicky, F. (1969), Discovery, invention, research through the morphological approach, MacMillan. Zwicky cung đe xuat rang cach tiep can hinh thai co the đuoc ap dung cho tat ca cac loai van đe se vuot xa trong nganh khoa hoc co ban.


Chu thich, tham khao Lien ket ngoai Ritchey, T., Fritz Zwicky, truy cap ngay 10 thang 7 nam 2007
Maurer, S.M. (2001), "Idea Man" (PDF), Beamline, 31 (1), SLAC, truy cap ngay 10 thang 7 nam 2007
Knill, O. (1998), Supernovae, an alpine climb and space travel (biographical notes), truy cap ngay 10 thang 7 nam 2007
Fritz Zwicki foundation (in German) Luu tru ngay 28 thang 3 nam 2019 tai Wayback Machine
Proc Nat Acad Sci
Initial Evidence of Dark Matter — Annenberg Learner Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2015 tai Wayback Machine