Bai nao la thuat ngu chi mot nhom tinh trang benh ly man tinh anh huong đen su kiem soat cac van đong cung nhu tu the. Nguyen nhan do mot phan nao đo cua bo nao bi ton thuong nen tre benh khong the cu đong cac co đuoc vung nao đo đieu khien mot cach binh thuong đuoc. Cac trieu chung cua bai nao co the nhe nhang hoac rat nang ne o cac tre khac nhau tuy theo ton thuong nao nhung o mot tre nhat đinh thi trieu chung khong nang len khi tre lon hon. Noi mot cach khac, bai nao la mot benh tinh, nghia la cac ton thuong đa đinh hinh va khong tien trien xau hon nua. Đinh nghia nay rat quan trong đe phan biet bai nao voi cac tinh trang ton thuong than kinh khac co ton thuong nao hoat đong va do đo trieu chung tam than van đong se cang ngay cang nang hon. Neu đuoc đieu tri, phan lon tre bi bai nao co nhung bien chuyen rat kha quan.
Rat nhieu tre bi bai nao thuong co kem theo cac tinh trang benh khac đoi hoi phai đieu tri. Cac benh nay gom cham phat trien tam than, roi loan kha nang hoc tap, đong kinh, cac van đe ve thinh giac, thi giac, ngon ngu.


Lich su Vao nam 1860, William Little, mot phau thuat vien chinh hinh nguoi Anh đa cho xuat ban nhung bai bao đau tien ve mot roi loan kho hieu anh huong đen tre em trong nhung nam đau đoi gay nen co cung ro cac co o chan va o tay nhung muc đo nhe hon. Nhung đua tre nay co kho khan trong cam nam đo vat, bo va đi lai. Nhung roi loan nay khong cai thien khi tre lon len nhung cung khong nang ne hon. Tinh trang nay đau tien đuoc goi la benh Little trong nhieu nam. Nhung đua tre nay duong nhu sinh non hoac do bien chung trong qua trinh sinh no nen Little đua ra gia thiet la chung benh nay la hau qua cua tinh trang thieu oxy nao trong luc sinh. Ong ta cho rang su thieu oxy nay đa lam ton thuong nhung vung nao nhay cam co chuc nang kiem soat van đong. Tuy nhien vao nam 1897, nha tam ly hoc lung danh nguoi Ao Sigmund Freund đa khong tan thanh gia thiet nay. Do quan sat thay nhung tre nay co cac roi loan khac nhu cham phat trien tinh than, roi loan thi luc va đong kinh nen Freund cho rang roi loan nay co the bat nguon tu rat som trong qua trinh phat trien cua nao bo khi tre con đang trong giai đoan bao thai.
Mac du co nhung quan sat va nhan đinh tinh te cua Freund, cho mai đen gan đay rat nhieu thay thuoc, gia đinh tham chi ca cac nha nghien cuu van tin tuong la thieu oxy nao la nguyen nhan bai nao. Tuy nhien vao thap nien 1980 nho vao nhung nghien cuu quy mo lon va voi nhung phuong phap moi, cac nha khoa hoc nhan đinh chac chan rang bien chung cua sinh kho chi chiem 10% tong so cac truong hop bai nao. Trong phan lon cac truong hop bai nao, nguoi ta van chua the xac đinh đuoc nguyen nhan. Cac nghien cuu van đang đuoc tien hanh.


Nguyen nhan bai nao Trong khoang 70% truong hop, bai nao co the la do nhung bat thuong xay ra truoc sinh lam anh huong đen qua trinh phat trien binh thuong cua nao. Theo bao cao nam 2003 cua Hoi San va Phu khoa Hoa Ky (American College of Obstetricians and Gynecologists - ACOG) va Vien Han lam Nhi khoa Hoa Ky (American Academy of Pediatrics – AAP) thi thieu oxy trong qua trinh sinh đe chi chiem mot ty le nho trong cac truong hop bai nao. Mac du nhieu truong hop nguoi ta chua the xac đinh đuoc can nguyen nhung cac nguyen nhan đuoc biet cua bai nao bao gom:

Nhiem trung trong thai ky
Cac nhiem trung o phu nu co thai nhu rubella (soi Đuc), cytomegalovirus va toxoplasmosis co the gay ton thuong nao cua bao thai va gay bai nao sau nay. Cac nhiem trung khac nhu nhiem trung oi, nhiem trung he tiet nieu – sinh duc cua nguoi me cung co the gay nen sinh non, mot nguy co khac cua bai nao.

Thieu khi nao bao thai
Khi chuc nang cua nhau thai bi giam sut (suy nhau thai) hoac bi boc tach khoi thanh tu cung truoc khi sinh (nhau bong non) hoac do chay mau do sai lech vi tri (nhau tien đao) co the lam giam luong oxy cung cap cho thai nhi.

Sinh non
Sinh non la tre sinh ra truoc 37 tuan thai tinh tu ngay đau tien cua ky kinh nguyet cuoi cung truoc khi co thai. Nhung tre sinh non đac biet truoc 32 tuan va nhat la truoc 28 tuan thai co nguy co bai nao rat cao. Mot nghien cuu cho thay nhung tre sinh non co can nang luc sinh thap hon 1500 gram co nguy co bai nao cao gap 30 lan so voi tre sinh đu thang (tre sinh tu 37 đen 42 tuan thai). Ly do la tre sinh non co nguy co rat cao bi xuat huyet nao gay ton thuong cac to chuc mong manh đang phat trien cua nao hoac gay nen chung nhuyen hoa chat trang quanh nao that.

Ngat trong qua trinh chuyen da va sinh no
Cho mai đen gan đay nguoi ta van con tin tuong rong rai la ngat (thieu oxy) trong qua trinh chuyen da va sinh no la nguyen nhan cua hau het cac truong hop bai nao. Tuy nhien nhu tren đa noi, theo nghien cuu cua Hoi San va Phu khoa Hoa Ky va Vien Han lam Nhi khoa Hoa Ky thi ngat chi chiem 10% trong tong so cac benh nhan bai nao.

Cac benh mau
Bat đong nhom mau Rh la su bat tuong hop nhom mau giua me va bao thai gay nen vang da tram trong va ton thuong nao dan đen bai nao. Benh nay thuong gap o nguoi da trang con o Viet Nam rat hiem gap vi ty le mang Rh (-) cuc ky hiem gap. Tuy nhien o Viet Nam co the gap bat đong nhom mau ABO giua me va thai nhi. Mot benh khac rat nang ne mac du bien phap phong ngua cuc ky đon gian la xuat huyet nao do thieu Vitamin K o tre so sinh va nhu nhi cung gay nen bai nao. Cac benh roi loan chuc nang đong mau khac cung co the la nguyen nhan cua bai nao vi lam tang nguy co chay mau trong nao.

Vang da nhan
Vang da tre so sinh la do su tich tu trong mau mot loai sac to co ten billirubin do toc đo pha huy hong cau cao va chuc nang gan chua truong thanh o tre so sinh, đac biet la tre đe non. Trong truong hop nang, sac to nay co the vuot qua hang rao mach mau – nao va lang đong chu yeu o cac nhan nen cua nao (do đo co ten la vang da nhan) va lam ton thuong cac cau truc nay đua đen the bai nao kem mua von.

Cac bat thuong bam sinh khac
Cac tre co bat thuong cau truc he than kinh, nhieu benh di truyen khac cung lam tang nguy co bai nao.

Bai nao mac phai
Tre mac cac chung benh gay ton thuong than kinh trong hai nam đau tien cua đoi song vi du nhu viem mang nao mu, viem nao, chan thuong so nao...


Tan suat Bai nao thuong it khi đuoc chan đoan som truoc 2 tuoi. Voi lua tuoi tren 3 thi tan suat bai nao vao khoang 2-3 truong hop/1000 tre. Đay la mot ty le kha cao đoi voi mot benh man tinh nhu the nay. Ngay ca o My thi cung co khoang tren nua trieu benh nhan bai nao.


Cac the bai nao Bai nao đuoc chia thanh 3 the lam sang chinh. Tuy nhien tren mot tre bai nao co the co nhieu hon mot the benh ket hop voi nhau.

Bai nao the liet cung (spastic cerebral palsy): Co khoang 70 đen 80% benh nhan bai nao thuoc nhom nay. Tre mac the nay co bieu hien cac co co cung,luon o trang thai tang truong luc co. Chinh do tinh trang nay ma su van đong cua benh nhan bai nao rat kho khan. Tre kho cam nam, bo hoac đi. The lam sang nay lai đuoc chia lam ba nhom nho. Trong nhom liet cung hai chi duoi (spastic diplegia), tre co bat thuong co cung ro o hai chi duoi. Do cac co khep co cung nen chan tre luon bi keo vao trong lam cho tre co dang đi bat cheo hai chan rat đac trung. Nhom thu hai gom nhung tre bi liet cung nua nguoi (spastic hemiplegia) thuong co bieu hien liet cung mot ben (phai hoac trai). Thuong thi chi tren bi anh huong nang hon chi duoi. Nang ne nhat la nhom tre liet cung tu chi (spastic quadriplegia). Benh nhan thuoc nhom nay co bieu hien liet cung ca hai chi tren va hai chi duoi cung voi cac co truc than. Ca cac co o mat cung bi anh huong lam cho tre bi tan phe rat nang.
Bai nao the mua von hay loan đong (athetoid hay dyskinetic cerebral palsy): Co khoang 10 đen 20% benh nhan bai nao thuoc vao nhom nay. Đay la the benh đuoc đac trung bang su thay đoi that thuong cua truong luc co (luc tang, luc giam). Tre con thuong kem theo cac đong tac bat thuong khong kiem soat đuoc. Cac đong tac nay co nhip đieu cham, bien đo đoi khi rong nhung đang mua nhung tre khong y thuc đuoc đieu nay. Do bat thuong trong kiem soat cu đong nhu vay nen benh nhan kho co tu the ngoi hoac dang đi binh thuong. Ngoai ra cac co o mat va luoi cung bi anh huong nen tre kho bu (voi tre con bu) hoac kho nuot, kho noi.
Bai nao the that đieu (ataxic cerebral palsy): Khoang 5 đen 10% benh nhan bai nao thuoc the lam sang nay. Benh anh huong chu yeu đen can bang tu the va phoi hop đong tac. Do co roi loan trong kiem soat tu the nen dang đi cua tre hay lao đao, vung that lung hay đong đua. Do roi loan kha nang phoi hop đong tac nen tre rat kho thuc hien đuoc cac đong tac đoi hoi su nhip nhang nhu vo tay theo nhip hoac đoi hoi đo chinh xac nhu viet.


Chan đoan Boi canh phat hien
Neu trong thai ky, đac biet vao nhung thang đau tien, me bi cac benh nhu cum, soi Đuc, hoac dung mot so thuoc co kha nang gay quai thai hoac anh huong đen su phat trien binh thuong cua ong than kinh thi can theo doi đac biet. Nhung tre co tien su sinh non, ngat chu sinh cung la nhung đoi tuong co nguy co cao. Tuy nhien cac bac cha me co the theo doi su phat trien cua con minh nhu lat, ngoi, bo, đi neu co nghi ngo bat thuong thi can co y kien cua bac si chuyen khoa nhi ngay.

Kham lam sang
Mac du nguyen nhan bai nao la do nhung su kien xay ra trong thai ky va trong hai nam đau đoi song, viec đanh gia va chan đoan bai nao truoc hai tuoi rat kho khan. Kham truong luc co, co luc đoi hoi phai co chuyen mon sau ve than kinh nhi khoa. Truong luc co co the tang hoac giam. Cac phan xa nguyen thuy thuong mat đi sau 6 thang nhung o tre bai nao thi cac phan xa nay ton tai lau hon. Tre nho truoc 12 thang thuong khong bieu hien ro thuan tay nao. Nhung đoi voi tre bi bai nao (nhat la the liet cung nua nguoi) thi khuynh huong thuan tay xuat hien som (do ben liet van đong kho, tre phai van đong ben lanh). Đanh gia su phat trien tam than van đong thuong co the dua vao cac tieu chuan nhu tieu chuan Amiel-Tison hoac thang đanh gia Denver.

Xet nghiem ho tro
Cac xet nghiem chan đoan hinh anh nhu sieu am nao qua thop, chup cat lop vi tinh (CT: Computerised Tomography) đac biet la chup cong huong tu (MRI: Magnetic Resonnance Imaging) cho biet nhung thong tin gia tri ve ton thuong nao. Cac xet nghiem hoa sinh hay di truyen tuy theo huong chan đoan tren lam sang. Đo đien nao đo (EEG: ElectroEncephaloGram) cung la mot xet nghiem co ban khong the thieu trong chan đoan bai nao cung nhu cac benh cua he than kinh trung uong khac.


Đieu tri Đieu tri bai nao can co su phoi hop cua nhieu chuyen nganh khac nhau cung phoi hop voi tre va gia đinh nham vach ra đuoc mot ke hoach cu the thich hop cho tung ca nhan. Đieu tri bai nao nham giup tre đat đuoc kha nang tri tue cung nhu van đong toi đa co the co chu khong the lay lai đuoc nhung kha nang đa mat đe thanh mot đua tre hoan toan binh thuong. Cac chuyen khoa lien quan bao gom nhi khoa, phuc hoi chuc nang, phau thuat chinh hinh, mat, tam than, chinh am, day nghe... Neu đieu tri đuoc thuc hien som va co su phoi hop chat che cua cac chuyen nganh, đac biet la su tham gia cua gia đinh thi ket qua rat kha quan.

Tre thuong đuoc bat đau bang vat ly tri lieu ngay sau khi đuoc chan đoan. Đieu tri nay lam tang ky nang van đong cua tre nhu ngoi, đi, cai thien co luc va phong ngua su co keo bien dang co (co bi co rut co the gioi han van đong cua cac khop). Đoi khi tre con đuoc su dung cac dung cu nhu nep, mang hoac bo bot đe ngua co rut co va cai thien chuc nang cua chan va tay. Neu tinh trang co rut co qua nang, tre can đuoc phau thuat chinh hinh đe lam dai co bi benh.
Đoi khi thay thuoc con dung mot so thuoc nham lam giam bot muc đo co cung cua co va lam giam cac cu đong bat thuong. Tuy nhien cac thuoc đuong uong hien nay khong co tac dung đang ke. Co the tiem truc tiep Botox (botulinum toxin) vao cac co co rut co the giup cai thien trieu chung, tac dung co the keo dai vai thang (trong thoi gian nay viec phuc hoi chuc nang thuc hien de dang hon). Mot loai thuoc khac cung chung to tac dung tot đoi voi cac truong hop liet cung muc đo vua đen nang. Thuoc nay co tac dung chong co co co ten la baclofen. Đe đua thuoc vao benh nhan, nguoi ta phai phau thuat đe đua vao duoi da mot bom tiem, thong qua đo thuoc đuoc bom lien tuc.
Đoi voi mot so tre co tinh trang co cung hai chi duoi nang ne, phau thuat cat bo chon loc mot so nhanh than kinh o lung chi phoi hoat đong chi co the lam giam vinh vien tinh trang co cung cung nhu cai thien kha nang van đong nhu ngoi, đung, đi. Phau thuat nay thuong tien hanh khi tre đuoc 2 đen 7 tuoi.
Đoi voi truong hop nang, tap luyen cho tre nham muc đich thuc hien đuoc cac thao tac quan trong nhat trong cuoc song hang ngay nhu an, mac, ve sinh ca nhan. Nhung truong hop nhe hon, tap luyen va điueu tri co the huong đen muc tieu cao hon nhu giao tiep, vui choi, va ca hoc tap nua.
Đieu quan trong quyet đinh su thanh cong cua đieu tri la vai tro cua bo me hoac nguoi cham soc tre. Neu nhung đoi tuong nay tin tuong, quyet tam va co nhung kien thuc co ban cung nhu ky nang thuc hanh thi đua tre co nhieu kha nang đat đuoc nhung tien bo lon nham giam su le thuoc cua tre vao nguoi khac, đam bao cho tre mot cuoc song gan voi binh thuong.


Phong ngua Hien nay y hoc van chua hieu het cac nguyen nhan gay bai nao do đo viec phong ngua khong đat hieu qua nhu mong muon.

Nang cao chat luong cham soc phu nu trong tuoi sinh đe va phu nu co thai nham giam thieu nhung bien chung cua thai ky. Phan tuyen đe đieu tri san khoa hop ly nham giam thieu cac bien chung do sinh đe nhu ngat, chan thuong... Co trung tam cham soc so sinh phu hop.
Tiem ngua đe phong cac benh nhu viem mang nao mu, viem nao
Phong chong tai nan giao thong cung nhu cac tai nan khac (ngat nuoc...)
Phong ngua thu phat la phat hien som va đieu tri tre bi bai nao nham han che tat nguyen.
Cerebral Palsy


Tham khao Lien ket ngoai Cerebral palsy tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)