Nhan mao (Thalasseus bergii) la mot loai chim bien trong ho Mong bien, gom 5 phan loai, lam to thanh tung tap đoan day đac o cac bo bien va hon đao tai cac vung nhiet đoi va can nhiet đoi thuoc Cuu The gioi. Loai nay sinh san o cac khu vuc tu Cong hoa Nam Phi, vong quanh An Đo Duong đen giua Thai Binh Duong cho đen nuoc Uc. Toan bo cac ca the se di cu khoi khu vuc sinh san sau khi lam to. Loai nay co ho hang rat gan gui voi nhan hoang gia (Thalasseus maximus) va nhan mao nho (Thalasseus bengalensis) nhung co the phan biet đuoc chung qua kich thuoc va mau sac cua mo.
Phan tren co the (phan lung) cua nhan mao co mau xam, phan duoi (phan bung) co mau trang, mo vang va cai mao bom xom mau đen (cup ra phia sau vao mua đong). Con non co be ngoai khac biet voi bo long han ro mau xam, nau va trang; chung dua vao nguon thuc an tu cha me trong vai thang sau khi đu long đu canh. Tuong tu tat ca cac thanh vien trong chi Thalasseus, nhan mao bat ca bang cach lao xuong nuoc (thuong la o bien); chim trong tang ca cho chim mai nhu mot phan cua nghi thuc to tinh.
Loai chim nay co tinh thich nghi va đa hoc đuoc cach bam theo cac thuyen đanh ca đe an nhung con ca bi ngu dan vut bo do khong phai la thu ho muon đanh bat. Chung cung tan dung nhung đia điem di thuong đe lam to, vi du tren mai cac toa nha va tren cac đao nhan tao trong cac ruong muoi hay trong ho xu ly nuoc thai. Trung va chim non bi mong bien va co quam an, đong thoi hoat đong đanh ca, san ban va khai thac trung chim cua loai nguoi đa gay suy giam so luong ca the loai nay. Tuy nhien, đay la loai it quan tam voi so luong ca the on đinh o muc 500.000 tren pham vi toan cau.


Phan loai Ho Nhan (Sternidae) la tap hop cac loai chim co kich co tu nho đen vua, co moi quan he gan gui voi ho Mong bien Laridae, ho Xuc ca (Rynchopidae) va ho Chim cuop bien (Stercorariidae). Hinh dang cua chung trong giong mong bien nhung đac trung co the thi nhe hon, canh nhon dai (giup bay nhanh), đuoi toe sau va chan ngan. Phan tren co the cua đa so loai co mau xam, phan duoi co mau trang, mao mau đen co the thu lai hoac cup lai vao mua đong.

Vao nam 1823, nha tu nhien hoc Martin Lichtenstein la nguoi đau tien goi nhan mao bang danh phap Sterna bergii, nhung sau nay nguoi ta đa chuyen nhan mao tu chi Sterna sang chi Thalasseus nhu hien nay sau khi cac nghien cuu DNA ty the xac nhan rang ba kieu hinh hien dien tren đau cua nhan (khong co mao mau đen, co mao mau đen va co mao mau đen voi tran mau trang) đa dan đen mot nhanh chim rieng biet.
Trong chi Thalasseus, ho hang gan nhat cua nhan mao la "nhan mao nho" (T. bengalensis) va "nhan hoang gia" (T. maximus). Nghien cuu DNA khong bao ham loai cuc ky nguy cap la "nhan mao Trung Quoc" (T. bernsteini), nhung do loai nay tung đuoc xem la cung loai voi nhan mao (đuoc xem la tu đong nghia trong phan loai T. b. cristatus) nen T. bernsteini cung đuoc xem la co quan he rat mat thiet voi nhan mao.
Ten chi Thalasseus bat nguon tu tieng Hi Lap la Thalassa (nghia la "bien") con bergii la đe tuong nho Karl Heinrich Bergius (mot nha sinh vat hoc va duoc si nguoi Pho), nguoi đa thu thap mau vat đau tien cua loai nhan nay o mot đia điem gan Cape Town, Nam Phi.
Nhan mao co khoang nam phan loai, chu yeu khac nhau ve mau sac cua phan tren co the va mau sac cua mo. Nguoi ta con đe xuat mot so luong tuong tu cac phan loai khac nhung so phan loai nay khong đuoc coi la hop le. Duoi đay la danh sach nam phan loai:


Mieu ta Nhan mao la mot loai nhan lon voi chiec mo dai 5,4-6,5 cm co mau vang. Chan chim va chiec mao bong bay trong rat bom xom o phan chop cung co mau đen. Nhan mao truong thanh trong thoi ki sinh san thuoc phan loai T. b. bergii co co the dai tu 46 đen 49 cm, sai canh dai 125–130 cm va can nang 325-397 gam. Phan tran va phan ben duoi co the co mau trang; phan lung va mat trong cua canh co mau xam toi. Vao mua đong, bo long o phan tren co the chuyen sang mau xam nhot, đinh đau chuyen sang mau trang va hop voi phan mao [cup lai] thanh mau muoi tieu.
Chim trong va chim mai truong thanh đeu co ve ngoai giong nhau, trong khi ve ngoai cua chim non lai khac biet han: đau chung trong giong voi đau cua chim truong thanh vao mua đong; bo long o phan tren cua co the co han ro co mau xam, nau va trang; canh khi khep lai thi giong nhu co nhung vet mau sam. Chim non sau khi thay long trong kha giong voi chim truong thanh nhung mau sac tren canh van loang lo voi mot vet mau sam o phan trong cua long bay (tuc loai long tren canh giup cho chim bay).

Hai phan loai o mien bac la T. b. velox va T. b. thalassina thay đoi bo long sang dang bo long thoi ki sinh san trong khoang thoi gian tu thang nam đen thang muoi. Trong khi đo, hai phan loai o mien nam thi đoi sang bo long thoi ki sinh san trong khoang thoi gian tu thang 12 đen thang tu. Đoi voi T. b. cristata, thoi gian thay long phu thuoc vao đia điem. Chim o Uc va chau Đai Duong thay bo long trong khoang tu thang chin đen thang tu, trong khi chim o Thai Lan, Trung Quoc va đao Sulawesi thay long tu thang hai đen thang sau hoac thang bay.
Loai "nhan hoang gia" (T. maximus) co kich co tuong đuong nhan mao nhung voc dang nang ne hon, sai canh rong hon, lung co mau nhot nhat hon va cai mo ngan, đam sac da cam hon. Nhan mao thuong đuoc ket chung voi "nhan mao nho" (T. bengalensis) nhung loai nay lon hon "nhan mao nho" 25%, mo dai hon va can xung hon, đau dai va nang hon, voc dang to hon. So voi nhan mao, "nhan mao nho" co mo nhuom mau da cam, đong thoi chim non co bo long loang lo hon.
Nhan mao co tieng keu lon, đac biet la tai cac bai sinh san. Đe ra mot canh bao ve lanh tho, loai chim nay phat ra mot am thanh lon, khan khan va giong nhu cua qua: kerrak. Nhung con chim đang lo lang hay phan khich thi phat ra tieng keu korrkorrkorr. Khi bay, chung phat ra tieng wep wep.


Phan bo va moi truong song Nhan mao song o cac vung bo bien nhiet đoi hay on đoi am ap thuoc Cuu the gioi, trai dai tu Nam Phi, vong quanh An Đo Duong đen Thai Binh Duong va Uc. Phan loai T. b. bergii va T. b. enigma sinh san tai mien nam chau Phi, tu Namibia đen Tanzania, va co le la ca tren cac đao xung quanh Madagascar. Khong thay nhan mao phan bo trong ca mot vung tinh tu vung vua ke đen tan Somalia va Bien Đo va chung cung khong phan bo o khu vuc mien nam An Đo.
O An Đo Duong, nhan mao sinh san tren nhieu hon đao bao gom Aldabra va Etoile thuoc quan đao Seychelles, quan đao Chagos va đao Rodrigues. Co nhieu tap đoan chim song tren vo so cac hon đao thuoc Thai Binh Duong, bao gom Kiribati, Fiji, Tonga, quan đao Societe va quan đao Tuamotu.
To cua nhan mao nam tren nhung đao san ho, đao đa hay đao cat thap, thinh thoang to cua chung nam trong cac bui cay coi coc, nhung thuong thi chung khong co noi tru an. Khi khong sinh san, nhan mao se đau hay nghi ngoi tren cac bo bien rong rai, co khi la tren thuyen, nha cua o cang hay cac mo đat nho cao trong cac pha nuoc (vung bien). Hiem khi thay loai nay o cac lach trieu (lach nuoc bi tac đong boi thuy trieu) hay cac vung nuoc noi đia.

Sau khi sinh san, toan bo cac ca the nhan mao se di tru. Khi chim o mien nam chau Phi roi khoi cac điem sinh san o Namibia va Tay Cape, đa phan so chim truong thanh se bay ve phuong đong đen dai bo bien An Đo Duong thuoc Nam Phi. Nhieu chim non cung bay ve phia đong, thinh thoang chung bay hon 2.000 km trong khi so khac bay ve phuong bac doc theo bo bien phia tay. Phan loai T. b. thalassina tru đong o bo bien đong chau Phi, phia bac keo dai đen Kenya va Somalia, phia nam co the keo dai toi Durban thuoc Nam Phi. Nhung con nhan thuoc phan loai T. b. velox sinh san ve phia đong vinh Ba Tu co ve nhu khong roi đi cho khac hay chi đon thuan la giai tan thay vi di tru thuc su; tuy vay, nhung con chim sinh san o Bien Đo se đi tru đong bang cach bay ve phuong nam doc theo bo bien mien đong chau Phi đen Kenya. Nhin chung, T. b. cristata chu yeu chi loanh quanh trong pham vi 400 km xung quanh san chim. Tuy nhien, cung co mot so ca the bay lang thang trong pham vi len đen 1.000 km. Chim nhan mao con phieu bat đen Hawaii, New Zealand, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, Jordan va Israel.


= Tinh trang =
Nhan mao phan bo rong rai khap noi, uoc tinh tren mot dien tich la 1-10 trieu kilomet vuong. Loai nay đuoc xep vao loai Loai it quan tam o cap đo toan cau. Tuy nhien, đa co nhung moi quan ngai ve so luong ca the, đon cu la nhan khong con sinh san o vinh Thai Lan va so luong nhan mao o Indonesia đa suy giam do hoat đong khai thac trung chim.
Tat ca cac phan loai, tru T. b. cristata, đeu nam trong tam bao quat cua Thoa thuan ve bao ton chim nuoc di tru Phi-Au (AEWA). Cac ben ky vao thoa thuan co trach nhiem thuc hien nhieu chien luoc bao ton đuoc mo ta trong ke hoach hanh đong chi tiet.
O Viet Nam, nguoi ta đa quan sat thay nhan mao o cac vung bien Trung Bo nhu Nha Trang, quan đao Hoang Sa, Truong Sa va Con Đao.


Tap tinh = Sinh san =

Nhan mao sinh san tai nhieu san chim, thuong la cung cho voi cac loai chim bien khac. Loai nay song theo cap gom mot trong - mot mai, va moi lien he giua cap đoi đuoc duy tri suot trong nam, thinh thoang la trong nhieu ki sinh san lien tuc. Kich thuoc cua san chim le thuoc vao luong ca o bien, va san chim lon nhat tung đuoc ghi nhan la tai vinh Carpentaria thuoc mien bac nuoc Uc voi 13.000-15.000 cap chim. Co le cac con lu theo mua vao mua he va su gia tang luong duong chat cung cap cho vinh do dong song mang lai đa giup lam tang luong ca tai vung nay. Nhan mao khong trung thanh voi noi chung sinh ra ma thuong xuyen thay đoi noi sinh san tu nam nay đen nam khac, thinh thoang cach đo hon 200 km.

Mot con nhan mao trong se thiet lap mot lanh đia nho đe chuan bi lam to va se mo bat cu con nhan nao dam tien vao lanh đia cua no. Neu ke xam nhap la mot con trong khac thi ke xam nhap nay cung đap tra đon tan cong va thuong la se bi chu nhan lanh đia đay lui mot cach rat manh liet. Neu ke xam nhap la mot con mai thi no se phan ung thu đong lai su hung hang cua chim trong, cho phep chim trong co thoi gian nhan ra gioi tinh cua no va khoi đong man trinh dien (ngang đau va cui chao) đe cung nhau cap đoi. Nhan mao con tang ca nhu mot phan cua nghi le to tinh: mot con chim bay vong quanh san chim voi con ca trong mo va keu lon; con chim con lai co the cung bay theo nhung cuoi cung chung se đau lai va trao nhau mon qua.

To chim thuc chat la mot cho cat nong đuoc đao tren mot nen đat rong va phang, co khi la nen doc. Thuong thi chim khong lot gi vao to nay nhung thinh thoang co đa hoac "xuong" cua muc nang. Nhan mao đe mot (thinh thoang la hai) qua trung vao to roi ca chim trong va mai cung ap trung trong vong 25-30 ngay đen khi trung no. Trung co mau kem voi nhung soc hoi đen. Tinh đong bo hoa trong hanh vi đe trung bieu hien trong pham vi bay sinh san va con ro hon nua trong pham vi cac bay nho. Chim cha me khong nhan dien đuoc trung cua minh hay chim non moi no nhung co the phan biet đuoc đau la con minh khi chim non đat hai ngay tuoi, tuc la ngay truoc khi chung bat đau di chuyen ra khoi to. Chim non co mau sac rat nhot nhat voi cac đom mau đen; chung co kha nang song đoc lap sau khi no nhung đuoc chim cha me ap u va cho an. Chim non đu long đu canh sau 38-40 ngay nhung sau khi roi khoi san chim thi chung van le thuoc vao cha me cho đen khi chung đuoc khoang bon thang tuoi.

Tai Nam Phi, nhan mao đa thich nghi voi viec sinh san tren mai nha, thinh thoang cung cho voi "mong bien vua" (Chroicocephalus hartlaubii). Vao nam 2000, noi đay co 7,5% so ca the nhan sinh san tren mai nha. Chim cung tim đen cac đao nhan tao nam trong cac ruong muoi va ho xu ly nuoc thai đe sinh san.
Co rat it loai an thit san đuoi nhan mao truong thanh, nhung o Namibia thi chim non thuong bi loai mong bien Larus dominicanus cuop thuc an. Nguoi ta con quan sat thay Larus dominicanus, Chroicocephalus hartlaubii, mong bien bac va Threskiornis aethiopicus an trung va nhan mao non, đac biet la khi san chim cua nhung loai nay bi quay ray. Cac bay chim nam o vanh ngoai cua san chim cung de tro thanh muc tieu cua ke an thit hon. O Uc, nhan mao bi cho va meo an thit; thinh thoang chung bi ban hoac đam đau vao xe hoi, day cap va cot đen.

Tac đong cua nganh đanh ca thuong mai the hien ca mat tich cuc va tieu cuc len nhan mao. Ti le song sot cua chim chua truong thanh đuoc cai thien neu co tau ca thai bo thuc an thua, va so luong ca the nhan mao o vinh Carpentaria tang co the la do su phat trien cua nghe cao tom. Nguoc lai, nghe đanh ca bang luoi keo đa lam giam luong thuc an cua chim, va su thay đoi kha lon trong so luong ca the nhan mao o Tay Cape (Nam Phi) co lien quan mat thiet đen nhung thay đoi trong luong ca o bien do hoat đong khai thac ca bang luoi keo gay nen. Nhan mao co the chet hay bi thuong khi đam vao hay bi mac ket trong luoi; tuy vay, co it bang chung noi len rang so luong toan the nhan mao bi anh huong đang ke boi hoat đong đanh ca cua con nguoi.
Mot su viec rac roi bat thuong đa xay ra vao nam 2006 khi 103 con chim nhan ngoai khoi ven đao Robben, Nam Phi bi bot bien (sinh ra tu su ket hop cua tac đong song bien, chat nhay tao be va thuc vat phieu sinh) lam te liet kha nang van đong. Sau khi chua tri, 90% so chim đa đu khoe manh đe đuoc tha ra.


= Kiem an =

Ca la thuc an chu yeu cua nhan mao, chiem gan 90% tong luong thuc an cua chung. So con lai la đong vat chan đau, đong vat giap xac va con trung. Mot so đong vat co xuong song đoi khi cung la thuc an cua chim, vi du nhong (Agamidae) va đoi moi dua moi no.

Nhan mao kiem an chu yeu o bien bang cach lao vao nuoc va lan xuong đo sau toi đa la 1 m hay tram minh tu mat bien. Chim co the kiem an trong pham vi 10 km tu đat lien trong mua sinh san. Con moi co chieu dai tu 7–138 mm va can nang toi đa 30 g. Nhan mao thuong an nhung loai ca song gan mat nuoc nhu ca trong va ca moi nhung chung cung an nhung đong vat đay do con nguoi thai bo tu tau đanh ca. Loai chim nay cung chu đong bam theo tau ca, du cho đo la vao ban đem; trong mua đanh ca, so thuc an chim kiem đuoc tu nhung loai hai san do con nguoi thai bo co the chiem toi 70% khau phan an cua chung. Cac tau đanh bat tom mang lai loi ich nhieu nhat ve mat thuc an cho nhan mao do tom thuong chi chiem 10-20% san luong đanh bat len trong khi so con lai (chu yeu la cac loai ca nhu ca son va ca bong trang) đeu bi con nguoi thai bo.
Mot nghien cuu tai vung bien ran san ho Great Barrier (noi so luong nhan mao tang gap muoi lan, co the la nho thuc an thai bo tu tau ca) đa chi ra rang "nhan mao nho" va Onychoprion fuscatus đa roi khoi khu vuc va chuyen đen sinh san tai mot vung cam đanh ca thuoc ran san ho nay. Co kha nang la so luong nhan mao đong đuc đa gay anh huong len cac loai khac thong qua su canh tranh ve thuc an va đia điem lam to.
Nhan mao co cac giot dau mau đo trong cac te bao non cua vong mac mat. Đac điem nay giup cai thien đo tuong phan va lam tang them thi luc tam xa, đac biet la trong đieu kien khong khi mu suong. Trong cac giot dau te bao non cua nhung loai chim phai nhin qua mat phan gioi khong khi/nuoc - nhu nhan va mong be - co cac sac to carotenoid nhuom mau manh hon so voi cac loai chim khac. Thi luc đuoc cai thien giup chim nhan đinh vi cac đan ca, mac du nguoi ta van chua chac chan đuoc la chung nhin vao đam thuc vat phieu sinh la moi cua ca, hay chung quan sat cac con chim nhan khac đang lao xuong kiem an. Mot điem nua la mat chim nhan khong nhay voi tia cuc tim - mot đac điem thich nghi phu hop voi nhung loai kiem an tren can nhu mong be hon.


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai Species text in The Atlas of Southern African Birds - Greater Crested Tern (Swift Tern) (tieng Anh)
Nhan mao tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Nhan mao 176908 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Nhan mao tai Encyclopedia of Life