kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Quoc vuong la tuoc hieu đuoc trao cho mot vi quan chu nam gioi trong nhieu boi canh khac nhau. Mot quoc vuong la mot quan chu chuyen che neu ong nam giu cac quyen luc cua chinh phu ma khong co han che hoac toan bo chu quyen đoi voi mot quoc gia; quoc vuong chuyen che, khi ong nam giu toan bo quyen lap phap, tu phap va hanh phap. Quoc vuong la mot quan chu han che neu quyen luc cua minh đuoc gioi han boi luat co đinh; khi quyen lap phap hoac tu phap, hoac ca hai, đuoc nha vua trao cho nguoi khac. Cac quoc vuong la quan chu the tap khi ho nam giu quyen luc chinh phu theo quyen khai sinh hoac quyen thua ke, va đuoc bau chon khi đuoc đua len ngai vang theo lua chon.

Trong boi canh cac dan toc ban đia thoi tien su, co xua va đuong đai, danh hieu nay co the am chi vuong quyen cua bo lac. Vuong quyen cua nguoi Đuc co cung nguon goc voi truyen thong cai tri bo lac cua nguoi An-Au (xem rajan An Đo, reiks Gothic va ri Ireland co, v.v.).
Trong boi canh co đien, quoc vuong co the dich bang tieng Latin la rex va trong tieng Hy Lap la archon hoac basileus.
Trong che đo phong kien chau Au co đien, danh hieu quoc vuong voi tu cach la nguoi cai tri mot vuong quoc đuoc hieu la cap bac cao nhat trong trat tu phong kien, co kha nang chi thuoc ve mot hoang đe, it nhat tren danh nghia, (quay tro lai cac quoc vuong chu hau cua Cong hoa La Ma va Đe che La Ma).
Trong boi canh hien đai, tuoc hieu nay co the dung chi nguoi cai tri cua mot trong so cac che đo quan chu hien đai (co the la chuyen che hoac lap hien). Tuoc hieu quoc vuong đuoc su dung cung voi cac tuoc hieu khac danh cho cac quan chu: o phuong Tay, hoang đe, đai than vuong, hoang tu, đai than vuong Ao, cong tuoc hoac đai cong tuoc; va trong the gioi Hoi giao, malik, sultan, emir hoac hakim, v.v. 
Moi thanh bang cua Đe quoc Aztec đeu co mot tlatoani. Đay la nhung quoc vuong cua Trung My thoi tien Tay Ban Nha. Huey Tlatoani la hoang đe cua Aztec.
Thuat ngu quoc vuong cung co the đe cap đen mot vuong te, mot danh hieu đoi khi đuoc trao cho chong cua mot nu vuong, nhung danh hieu vuong phu pho bien hon.


Tham khao
Đay la danh sach cac thanh pho tai Hoa Ky co tu 100 nghin nguoi tro len. Theo đinh nghia cua Cuc Thong ke Dan so Hoa Ky, mot khu hop nhat (incorporated area) co the su dung nhieu ten, bao gom thanh pho, thi tran, lang, va khu. Trong danh sach nay, dua tren nhung dan so uoc luong ngay 1 thang 7 nam 2005 cua Cuc Thong ke, phan nhieu cua nhung khu vuc nay đuoc to chuc la thanh pho. Nhung thanh pho-quan hon hop thuoc loai chinh phu đac biet tai vi co nhung khu vuc to chuc khac nam o trong thanh pho hon hop. Danh sach nay chi tinh nhung vung (goi balance) cua thanh pho hon hop ma khong thuoc ve thanh pho, thi tran, hay lang khac.
Nhung con so nay it hon dan so tong cong trong khu vuc đo thi, y nghia chinh cua tu "thanh pho" o nhieu nuoc. Trong mot so truong hop, hai ba thanh pho o duoi cung khu vuc đo thi.


Cac thanh pho co dan so hon 100.000 Danh sach duoi đay bao gom cac khu vuc đuoc hop nhat o Hoa Ky voi dan so tren 100.000 nguoi tai thoi điem ngay 1 thang 4 nam 2010 theo ket qua đieu tra dan so Hoa Ky nam 2010.. Thu phu bang đuoc boi đam.


Chu thich Tham khao Danh sach thanh pho Hoa Ky
Vung đo thi Hoa Ky
Danh sach vung đo thi Hoa Ky
Khu thong ke ket hop
Muhammad Yunus (sinh ngay 28 thang 6 nam 1940) la mot nha kinh te hoc nguoi Bangladesh. Ong la nguoi lam pho bien khai niem tin dung vi mo (cho nhung nguoi dan rat ngheo vay cac khoan tin dung nho) va la nguoi sang lap Ngan hang Grameen. Nam 2006, ong đuoc đong trao tang Giai Nobel Hoa binh voi chinh ngan hang cua ong.


Tieu su Muhammad Yunus, la nguoi con thu ba trong so 9 nguoi con cua mot gia đinh Hoi giao. Ong sinh ngay 28.06.1940 tai lang Bathua thuoc quan Chittagong luc đo la thuoc vung Bengal o An Đo, bay gio la nuoc Bangladesh. Cha me ong, Hazi Dula Mia Shoudagar va Sufia Khatun, buon ban đo nu trang. Luc nho ong song o lang minh cho toi khi gia đinh don len thanh pho Chittagong vao nam 1944.
Yunus đuoc hoc bong Fulbright nam 1966 đe theo hoc tai đai hoc Vanderbilt (USA). 1969 ong lay bang tien si kinh te tai đay va lam giang su kinh te tu nam 1970 cho toi 1972 tai Middle Tennessee State University o Tennessee, Hoa Ky. 1972 ong đuoc phong lam giao su tai Chittagong University o Bangladesh. tu nam 1976 ong lam quan ly cho mot cong trinh phat trien cua đai hoc nay, tu đo ma nha bang Grameen đuoc thanh lap vao nam 1983. Ngoai cong viec lam giam đoc đieu hanh nha bang nay, tu nam 1996 ong con co chuc vu co van cho chinh phu Bangladesch.
Vao thang 3 nam 2011, Yunus bi cho thoi viec o nha bang nay voi ly do la tuoi gia; ong đa đua viec nay ra toa nhung khong thanh cong. Ong to cao chinh phu Bangladesch la muon kiem soat nha bang Grameen. Nha bang se tro thanh mot co quan cua chinh phu, va cong trinh suot cuoc đoi cua ong se bi lam hu hai vi su quan ly sai lam, thieu hieu qua va vi chi chu trong đen loi lai.


Ngan hang Grameen Giai thuong 1998 Giai Indira Gandhi


Chu thich Lien ket ngoai Tieng Viet:

Chan dung chu nhan giai Nobel hoa binh 2006 Luu tru ngay 7 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine tren Viet Nam Net
Tam long gan bo Viet Nam cua nguoi đoat giai Nobel Hoa binh tren Viet Nam Net
Tieng Anh:

Ngan hang Grameen - ngan hang cua nguoi ngheo
Tieu su Muhammad Yunus - Giai thuong Luong thuc the gioi Luu tru ngay 24 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine (The World Food Prize)
SAJAforum.org, cau hoi va tra loi voi Muhammad Yunus (tap tin am thanh/MP3, 42 phut)
Bai phat bieu cua Muhammad Yunus
Bai bao cua Muhammad Yunus tren BusinessWeek, 26 thang 12 nam 2005
Su ra đoi cua tin dung vi mo, CNN, nam 2001. Luu tru ngay 7 thang 7 nam 2017 tai Wayback Machine
Hinh anh Muhammad Yunus đang noi ve Ngan hang Grameen Luu tru ngay 5 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
Phong van Muhammad Yunus
Muhammad Yunus, chu ngan hang cho nguoi ngheo Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2013 tai Wayback Machine
Wolfgang Blau va Alysa Selene (Đai truyen hinh ZDF (Đuc) phong van Muhammad Yunus Luu tru ngay 15 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine
Nha tho hay Thi nhan (Chu han: 詩人) la nguoi sang tac tho — mot the loai van hoc khac voi van xuoi hay kich. Nha tho thuong bi chi phoi boi nen van hoa va tri thuc truyen thong va viet ra ngon ngu đac biet (goi la tho). Nhung nha tho gioi thuong đuoc goi la Thi si (詩士), hoac Thi hao (詩豪) đoi voi nhung nha tho kiet xuat, nhu Nguyen Du (Viet Nam), Pushkin (Nga), Ly Bach, Đo Phu (Trung Quoc), Goethe, Schiller (Đuc), Tagore (An Đo),...


Kha nang Nha tho co kha nang cam xuc, tu duy va ngon ngu phong phu đuoc dien ta bang tho do kha nang bam sinh va do su ren luyen ma co. Ho cung co kha nang gan ket cuoc song, xa hoi, thien nhien... cai hay, cai đep va ca nhung đieu xau, ca nhung vat vo tri vo giac cung đuoc nha tho lam song đong va co hon.
Nha tho la mot danh hieu cao quy cho nguoi lam tho, khi ma tho ca cua nguoi đo phuc vu cho Chan - Thien - My, cho anh sang xua tan bong toi, cho luong tam, tri tue va tien bo cung nhu hanh phuc cua con nguoi.
Tac pham va ten tuoi cua ho đuoc nhieu nguoi đoc đanh gia tot phan hoi qua truyen mieng, but tich, thu tu hoac bao chi. Ngoai ra con đuoc luu tru trong thu vien, hoac đuoc trich dan lai trong sach giao khoa, trong nhac, trong tho va tac pham cua nguoi khac ve mat tich cuc nhu tren. Đo la mot tieu chuan danh xung nha tho cho mot nguoi lam tho.


Cac nha tho tieu bieu = Tieng Viet =


 Tho Đuong luat Viet Nam  Thu tu theo tung thoi ky tu the tho Nom that ngon bat cu đen Đuong luat Viet Nam co:


 Tho luc bat   Tho Đuong  Ly Bach
Đo Phu
Bach Cu Di
Vuong Duy
Manh Hao Nhien
Thoi Ho
Truong Ke
Lieu Tong Nguyen
Vuong Han
Thoi Hieu


= Tieng Anh =
William Shakespeare
John Milton
Sylvia Plath
W. H. Auden


= Tieng Phap =
Baudelaire
Musset
Rimbaud
Valery
Verlaine
Victor Hugo


= Tieng Nga =
Puskin
Lermontov
Yesenin
Mayakovsky


= Tieng Nhat =
Issa
Buson


= Cac tieng khac =
Tagore - An Đo
Omar Khayam - Ba Tu
Dante Alighieri - Y


Chu thich
Tay Ho co the la:


Đia danh = Viet Nam =
Mot ten goi cua Ho Tay tai Ha Noi
Quan Tay Ho cu thuoc Ha Noi
Phuong Tay Ho thuoc thanh pho Ha Noi thanh lap nam 2025
Xa Tay Ho, huyen Tho Xuan, Thanh Hoa; gan lien voi noi sinh vi vua Le Thai To


= Nhat Ban =
Tay Ho hay Ho Sai (西湖) Saiko tai tinh Yamanashi, Nhat Ban: mot trong Phu Si Ngu Ho


= Trung Quoc =
Tay Ho la ten goi cua nhieu đia danh tai Trung Quoc, co the chi:

Ho nuoc:
Tay Ho (Hang Chau), thuoc thanh pho Hang Chau, tinh Chiet Giang.
Tay Ho (Hue Chau), thuoc thanh pho Hue Chau, tinh Quang Đong.
Tay Ho (Dinh Chau), thuoc thanh pho Phu Duong, tinh An Huy.
Tay Ho (Phuc Chau), thuoc thanh pho Phuc Chau, tinh Phuc Kien.
Tay Ho (Nam Xuong), thuoc thanh pho Nam Xuong, tinh Giang Tay.
Sau Tay Ho, thuoc thanh pho Duong Chau, tinh Giang To.
Tai Tay Ho, thuoc Đong khu, Hong Kong.
Tay Ho (Trieu Chau), thuoc thanh pho Trieu Chau, tinh Quang Đong.
Tay Ho (Yet Duong), thuoc thanh pho Yet Duong, tinh Quang Đong.
Tay Ho (Đon Hoang), thuoc thanh pho Đon Hoang, tinh Cam Tuc.
Đon vi hanh chinh:
Quan Tay Ho, thanh pho Hang Chau
Quan Tay Ho, thanh pho Nam Xuong
Khu quan ly Tay Ho, khu quan ly thuoc thanh pho Thuong Đuc, tinh Ho Nam.
Ho Tay, Banh Ho
Đia danh khac:
Quan Noi Ho cua Đai Bac chia thanh Đong Ho, Tay Ho.


Ten nguoi Mot ten hieu cua Phan Chau Trinh
Viet, trong tieng Viet co (nhom ngon ngu Viet - Muong, he Nam Đao), chi cong cu lao đong thoi tien su la Riu.

Viet (越, binh am: yue) la mot tu goc Han-Viet co nghia la "vuot qua". Trong tieng Viet hien đai, no co the chi đen:
Đai Co Viet: quoc hieu Viet Nam thoi nha Đinh va nha Tien Le
Đai Viet: quoc hieu Viet Nam thoi nha Ly, nha Tran, nha Hau Le, nha Mac va nha Nguyen Tay Son
Nuoc Viet Nam hien đai gom: Quoc gia Viet Nam, Viet Nam Dan chu cong hoa, Viet Nam cong hoa, Cong hoa Mien Nam Viet Nam va Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam
Viet Nam: quoc hieu thoi vua Gia Long nha Nguyen
Nguoi Viet: thanh phan dan toc chinh cua nuoc nay.
Tieng Viet: ngon ngu me đe cua dan toc nay.
Chi đen nguoi Viet hay tieng Viet.
Bach Viet: cac toc Viet khac theo truyen thuyet o mien nam Trung Quoc.
Nam Viet: mot quoc gia trong lich su o mien Nam Trung Quoc va mien Bac Viet Nam.
Viet (nuoc): mot nuoc chu hau ton tai tu thoi nha Ha qua nha Thuong va Tay Chu đen thoi Xuan Thu Chien Quoc trong lich su Trung Quoc, nay thuoc tinh Triet Giang, Trung Quoc.
Đong Viet: mot quoc gia cung do hau due cua nuoc Viet thanh lap, ton tai tu thoi Chien Quoc đen giua thoi Tay Han
Man Viet: mot quoc gia do hau due nuoc Viet thanh lap khi bi So Uy Vuong đanh bai, lui ve song Man, ton tai cho đen khi bi nha Tan tieu diet, sau đo phuc quoc tiep tuc duy tri sang đoi Han Vu Đe moi bi thon tinh hoan toan
Nuoc Ngo Viet vao thoi Ngu Đai Thap Quoc, nay thuoc tinh Triet Giang, Trung Quoc.
Viet Han: chinh quyen do Luu Nghiem thanh lap thoi Ngu đai thap quoc, ban đau đat quoc hieu la Viet, sau đo moi đoi la Han, su thuong goi la Nam Han đe phan biet voi Bac Han cung thoi
Viet Vuong: tuoc phong cua Chu Chiem Dung đoi nha Minh
Ho Viet, ho nguoi A Đong.
Viet (PT: 粵; GT: 粤; binh am: yue) co the la:
Ten goi tat cua tinh Quang Đong ngay nay.
Tu đo, co ten goi Viet ngu đe chi tieng Trung Quoc noi o Quang Đong (cung voi Quang Tay, Hai Nam, Hong Kong, va Ma Cao), "Viet thai" chi am thuc Quang Đong, "Viet kich" chi nhac kich Quang Đong.
Viet, (Binh am: yue; Phon the: 鉞; Gian the: 钺: Cai bua, mot loai binh khi co trong Thap bat ban binh khi


Lien ket ngoai
Trong khoa đo luong, mot phut (viet tat la min theo He đo luong quoc te (SI) hoac la ph trong tieng Viet, con co ky hieu la ') la mot khoang thoi gian bang 60 giay, hoac bang 1/60 gio. Trong he đo luong quoc te, phut la đon vi đo đuoc suy ra tu đon vi co ban giay theo đinh nghia tren.
Trong toan hoc, phut con la đon vi đo goc, bang 1/60 cua đo va 60 lan giay.


Xem them Giay
Gio
He đo luong quoc te


Tham khao
Ngay Lam nghiep Viet Nam hay Ngay truyen thong nganh lam nghiep Viet Nam la ngay ky niem truyen thong cua toan the can bo, cong nhan vien chuc đang hoat đong va đa tung hoat đong, gan bo voi nganh lam nghiep tai Viet Nam, đuoc to chuc vao ngay 28 thang 11 hang nam.


Lich su Ngay 28 thang 11 nam 1959 Chu tich Ho Chi Minh ra phap lenh trong rung trong ca nuoc. Trong phap lenh nay, Ho Chu tich đa khuyen nhan dan ca nuoc nen trong rung. Trong rung vua khong ton kem, lai mang ve loi ich lau dai cho đat nuoc. Tre em tu 8 tuoi tro len co the tham gia trong rung.
Ngay 28 thang 6 nam 1995, theo đe nghi cua Bo Lam nghiep luc bay gio, đe co vu đong vien can bo cong nhan vien chuc hoat đong trong nganh lam nghiep trong ca nuoc, thuc hien loi day cua Chu tich Ho Chi Minh, Thu tuong Chinh phu đa ky quyet đinh 380/TTG lay ngay 28 thang 11 lam ngay truyen thong cho nganh lam nghiep Viet Nam.

Ngay 28 thang 11 chinh thuc tro thanh ngay truyen thong hang nam cua nganh lam nghiep Viet Nam.


Xem them Lam nghiep


Tham khao
Quan the la mot tap hop cac ca the thuoc cung mot loai sinh song trong mot sinh canh nhat đinh. Chung cach ly tuong đoi voi cac ca the thuoc quan the khac cung loai. 

Tap hop cac ca the thuoc cung mot loai hay duoi loai sinh song trong mot sinh canh nhat đinh
Tap cac đoi tuong co it nhat mot đac tinh chung la đoi tuong cua cuoc phan tich thong ke
Lua hoang Mong Co (danh phap khoa hoc: Equus hemionus hemionus), con goi la khulan, la mot phan loai cua lua rung Trung A. No co the la mot loai cung voi kulan Gobi hay phan loai Dziggetai (Equus hemionus luteus). No đuoc tim thay o Mong Co va mien bac Trung Quoc, cung nhu truoc đay đa tung ton tai o Kazakhstan truoc khi bi tuyet chung tai khu vuc nay do san ban.
Khu vuc phan bo cua lua hoang Mong Co đa bi thu hep đang ke ke tu thap nien 1990. Trong giai đoan tu nam 1994 đen nam 1997, mot khao sat đa uoc tinh kich thuoc quan the cua no la khoang 33.000 toi 63.000 ca the tren khu vuc phan bo lien tuc bao gom toan bo mien nam Mong Co. Nam 2003, mot khao sat moi cho ra con so khoang 20.000 ca the tren dien tich 177.563 km² tai mien nam Mong Co. Cac uoc tinh ve quan the lua hoang Mong Co can xem xet voi su than trong do thieu cac nghi thuc cua khao sat đa đe cap,. Mac du vay, nhung co the coi la phan loai nay đa mat khoang 50% dien tich phan bo truoc đay tai Mong Co trong vong 70 nam.
Quan the lua hoang Mong Co bi suy giam la do san ban trom va canh tranh tu cac loai gia suc an co va tinh trang bao ton cua phan loai nay đuoc đanh gia la de thuong ton. Ke tu nam 1953, lua hoang Mong Co đa đuoc bao ve nghiem ngat tai Mong Co. Phan loai nay cung đuoc liet ke trong phu luc I cua Cong uoc ve thuong mai quoc te cac loai nguy cap (CITES) va cung đuoc them vao phu luc II cua Cong uoc ve cac loai di cu nam 2002
Tuy nhien, do so luong dan cu gia tang cung voi thoi tiet khac nghiet trong mua đong nhung nam gan đay, nen so luong cac mau thuan ve quyen loi giua nhung nguoi chan tha gia suc va lua hoang Mong Co duong nhu ngay cang tang.
Viec san ban trom đe lay thit cung la van đe đang gia tang tai Mong Co. Đoi voi mot bo phan dan chung o mot so khu vuc thuoc Mong Co thi thit cua lua hoang cung nhu mot so đong vat hoang da khac duong nhu la san pham thay the re tien hon so voi cac loai thit cua gia suc. Nam 2005, mot cuoc đieu tra bang su dung bang cau hoi đa cho thay co khoang 4.500 con lua hoang, tuc khoang 20% cua toan the quan the, co the đa bi san bat trom moi nam. Ngoai ra, cac thay đoi ve chinh tri đau thap nien 1990 cung lam cho mot bo phan dan chung quay tro lai voi cuoc song du cu, đieu nay cang lam tang them so luong nguoi cung nhu gia suc tai cac khu vuc nong thon,,.
Cac thay đoi chinh tri va xa hoi đa pha vo cac mo hinh su dung đat truyen thong, lam suy yeu hieu luc cua phap luat va cung thay đoi cac quan điem ve phia su dung cac nguon luc tu nhien, chang han nhu viec coi đong vat hoang da la "nguon mo". Nguoi ta cung du đoan rang su tai di cu cua con nguoi va gia suc cua ho se lam tang moi tuong tac nguoi-đong vat hoang da va co the đe doa toi su sinh ton cua cac loai đong vat hiem tai khu vuc sa mac Gobi.


Chu thich Tham khao Du lieu lien quan toi Lua hoang Mong Co tai Wikispecies
Đay la the loai tap trung nhung ca khuc, bai hat truyen thong dung trong dip le Giang sinh va chao đon nam moi.
Đai Viet (chu Han: 大越) tuc Đai Viet quoc (chu Han: 大越國) la quoc hieu Viet Nam ton tai trong 2 giai đoan tu nam 1054 đen nam 1400 va tu nam 1428 đen nam 1804.


Lich su Ten goi nay chinh thuc co tu thoi tri vi cua vua Ly Thanh Tong (1054 – 1072), vua thu ba cua nha Ly. Truoc đo, ke tu thoi ky tri vi cua Đinh Bo Linh, quoc hieu la Đai Co Viet (大瞿越) gom chu Đai (大) nghia la lon va chu Co (𡚝) cung cung nghia la lon.
Nam 1400, sau khi thay the nha Tran, Ho Quy Ly, nguoi sang lap nha Ho, đa đoi quoc hieu thanh Đai Ngu (大虞). Nam 1407, nha Minh xam luoc Đai Ngu va cai tri cho đen nam 1427. Nam 1428, sau khi gianh đoc lap, Le Loi đa lay lai ten Đai Viet đat lam quoc hieu.

Quoc hieu Đai Viet ton tai tong cong trong thoi gian 723 nam, bat đau tu thoi vua Ly Thanh Tong đen thoi vua Gia Long (1054–1804), ten goi Đai Viet đuoc dung lam quoc hieu trong thoi ky tri vi cua cac chinh quyen nha Ly, nha Tran, nha Hau Le, nha Mac, nha Tay Son va 3 nam đau thoi nha Nguyen (1802 – 1804). Trong qua trinh nay ten goi chinh thuc Đai Viet bi gian đoan mot lan ngan ngui 27 nam vao thoi nha Ho va thoi thuoc Minh (1400 – 1427).
Lich su Đai Viet đa xay ra nhieu tran chien chong ngoai xam nhu: chong quan Tong nam 1076; chong quan Nguyen – Mong cac nam 1258, 1285 va 1288; chong quan Minh tu nam 1418 – 1428, chong Thanh nam 1789. Cung co nhung thoi ky đat nuoc bi chia cat lau dai, nhu Nam – Bac trieu tu nam 1533 – 1592, phan tranh Trinh – Nguyen tu nam 1627 – 1786.
Nam 1804, vua Gia Long đoi ten nuoc thanh Viet Nam va sau đo la Đai Nam, quoc hieu Đai Viet khong đuoc su dung nua.


Xem them Nam Viet
Đai Co Viet
Đai Ngu
Đai Nam
Viet Nam


Tham khao
Đai hoc California, Los Angeles (tieng Anh: University of California, Los Angeles hay UCLA) la mot vien đai hoc cong lap nam trong khu vuc dan cu cua Westwood trong noi vi thanh pho Los Angeles. Thiet lap nhu la mot vien đai hoc vao nam 1919, đay la vien đai hoc co xua thu nhi trong he thong Vien Đai hoc California (University of California) va la vien đai hoc co nhieu sinh vien ghi danh nhat o nuoc My.
Chuong trinh hoc cua UCLA đuoc xep thu hang rat cao; đa so cac chuong trinh Ph.D. nam trong 20 truong co chat luong cao nhat cua My theo thong ke cua National Research Council. Vao nam 2019, U.S. News & World Report xep chuong trinh đai hoc #1 trong he thong cac truong đai hoc cong lap tren toan nuoc My, do vay thuong đuoc xem la "Public Ivy." Vien đai hoc nay cung đung đau trong cac vien đai hoc nghien cuu cong lap tinh theo so luong tien nghien cuu boi National Science Foundation, va xep thu nhat trong tat ca cac vien đai hoc My ca cong va tu.


Tham khao
Chu so Trung Quoc la cac chu Han đe mieu ta so trong tieng Trung Hoa. Ngay nay, nhung nguoi dung tieng Trung Quoc hieu ba he chu so: he chu so Hindu–A Rap pho bien, cung nhu hai he chu so co cua tieng Trung Quoc. He thong hoa ma (Tieng Trung: 码花系统; binh am:Ma hua xitong) tu tu đuoc thay bang he chu so Hindu–A Rap cho viec viet so. He Trung Quoc van đuoc su dung va giong viet ra so tu. Co the nhin chu so Trung Quoc la mot phan cua tieng Trung Quoc, nhung no van la he chu so. Phan nhieu nguoi o Trung Quoc su dung chu so Hindu–A Rap ngay nay.
Chu hoa ma la kieu duy nhat con lai cua he thong gay toan thuat (counting rods hay rod numeral) va ngay nay chi đuoc dung o nhung cho Trung Quoc (Vi du o Hong Kong). He chu so van đuoc su dung khi viet ten đay đu cua so, vi du trong sec; tai vi cac chu nay phuc tap hon, no kho bi gia mao.


Bang chu so Trung Quoc Co 10 chu tieu bieu cho cac so tu 0 đen 9, va nhung chu kia tieu bieu cho so lon hon, nhu la chuc, tram, ngan, v.v. Co hai bo chu so Trung Quoc: mot thuong dung, va mot đe dung trong viec buon ban va tai chinh, goi la đai ta (phon the: 大寫; gian the: 大写). Cai thu hai đuoc su dung tai vi cac chu so thuong rat đon gian ve hinh hoc, nen khong the chong gia mao dung cac chu đo nhu co the dung so tu trong tieng Viet.


Tham khao
Thang đo Richter la mot loai thang đe xac đinh suc tan pha cua cac con đong đat (đia chan). Sau nay, no đuoc xem lai va đoi ten thanh thang đo lon đia phuong, ky hieu ML hoac ML .

Thang đo nay đuoc Charles Francis Richter đe xuat vao nam 1935. Đau tien no đuoc su dung đe sap xep cac so đo ve con đong đat đia phuong tai California. Nhung so đo nay đuoc đo bang 1 đia chan ke đat cach xa noi đong đat 100 km.
Bao chi khong chuyen mon ve khoa hoc thuong noi ra đo lon đong đat "theo thang Richter". Tuy nhien, phan nhieu đo lon đuoc tinh ngay nay thuc su la tinh toan theo thang đo lon mo men, vi thang Richter cu hon va khong thich hop voi cac đo lon hon 6,8. Cuc Khao sat Đia chat Hoa Ky (USGS) khong su dung thang nay đoi voi cac tran đong đat co cuong đo nho hon 3,5.


Nguyen tac Thang đo Richter la 1 thang logarit voi đon vi la đo Richter. Đo Richter tuong ung voi logarit thap phan cua bien đo nhung song đia chan đo o 100 km cach chan tam cua con đong đat. Đo Richter đuoc tinh nhu sau:
ML = log(A) - log(A0)
voi A la bien đo toi đa đo đuoc bang đia chan ke va A0 la 1 bien đo chuan.
Theo thang Richter, bien đo cua mot tran đong đat co đo Richter 6 manh bang 10 lan bien đo cua 1 tran đong đat co đo Richter 5. Nang luong đuoc phat ra boi tran đong đat co đo Richter 6 bang khoang 32 lan nang luong cua tran đong đat co đo Richter 5.


Cac muc đo Bang thang đo đo Richter (Rich-te) cua đong đat

Moi tran đong đat co 1 đo Richter duy nhat xac đinh suc tan pha cua no trong khi cuong đo thi thay đoi tuy theo khoang cach xa hay gan đoi voi chan tam. Co the so sanh voi 1 khau phao: kich thuoc cua cay phao noi len suc manh luc no (tuong ung voi đo Richter) va tieng no nghe đuoc (tuong ung voi cuong đo cua tran đong đat).


Tham khao Nguon Lien ket ngoai Richter scale (seismology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Seismic Monitor – IRIS Consortium
USGS Earthquake Magnitude Policy (implemented on ngay 18 thang 1 nam 2002) – USGS
Perspective: a graphical comparison of earthquake energy release – Pacific Tsunami Warning Center
Nam Phi la bo phan phia nam cua luc đia chau Phi, Khu vuc nay đuoc phan đinh theo cac cach hoi khac nhau ve đia ly hoac đia chinh tri, va bao gom mot vai nuoc.
Thong thuong, khai niem Nam Phi dung đe chi đen khu vuc bao gom cac nuoc Angola, Botswana, Lesotho, Malawi, Mozambique, Namibia, Nam Phi, Eswatini, Zambia, va Zimbabwe, mac du Angola co the đuoc tinh vao Trung Phi va Malawi, Mozambique, Zambia cung voi Zimbabwe vao Đong Phi. Tu goc nhin chinh tri, khu vuc nay đuoc cho la đon cuc voi nuoc Cong hoa Nam Phi la the luc lon nhat vung.


Cac đinh nghia Theo phan đinh cua Lien hop quoc, khu vuc Nam Phi bao gom 5 quoc gia:

 Botswana
 Eswatini
 Lesotho
 Namibia
 Nam Phi
Vung nay con thuong đuoc cho la bao gom ca cac lanh tho khac:

 Angola – nuoc nay con thuoc Trung Phi.
 Mozambique va  Madagascar – cac nuoc nay con thuoc Đong Phi.
 Malawi,  Zambia, va  Zimbabwe – đoi khi đuoc cho la thuoc Nam Phi va truoc đay thuoc Lien bang Trung Phi.
 Comoros,  Mauritius,  Seychelles,  Mayotte, va  Reunion – cac đao nho nam tren An Đo Duong o phia đong cua luc đia chau Phi.
 Cong hoa Dan chu Congo va  Tanzania, tuy thuong đuoc coi la thuoc ve Trung Phi va Đong Phi, nhung đoi khi cung đuoc xem la thuoc ve Nam Phi. Apropos, Cong đong Phat trien Nam Phi (SADC) đuoc thanh lap nam 1980 đe tao đieu kien cho su hop tac trong khu vuc bao gom tat ca cac nuoc tren tru Comoros (tong cong 15 thanh vien).
Lien minh Thue quan Nam Phi (SACU) thanh lap nam 1969, bao gom 5 quoc gia trong tieu vung Nam Phi theo đinh nghia cua  Lien Hop Quoc.


Chu thich Lien ket ngoai