Đa boi la viec te bao, mo hay co the sinh vat co so bo nhiem sac the la boi so cua n lon hon 2n cua bo đon boi., , Đay la thuat ngu trong di truyen hoc, trong tieng Anh la polyploidy, trong đo tu "ploidy" (phien am quoc te: /ˈploide/, tieng Viet: ploi-đy) nghia la đon boi, dung đe chi so luong mot bo nhiem sac the, thuong ki hieu la n; con tu "poly" nghia la nhieu.
Nhu vay, khai niem "đa boi" bao ham su tang so luong cua ca bo nhiem sac the.


Khai niem co ban Phan lon cac loai sinh vat nhan thuc (Eukaryote) la dang luong boi (ki hieu la 2n), nghia la chung co hai bo nhiem sac the đon boi (n), trong đo n nhiem sac the co nguon goc tu bo, con n nhiem sac the kia nhan tu me. Tuy nhien, nguoi ta đa phat hien nhieu loai sinh vat ma te bao xoma cua chung co 3n (tam boi), 4n (tu boi), 5n (ngu boi) v.v. Nhung dang nhu the goi la đa boi (xem minh hoa o hinh đau trang).
Te bao co bo nhiem sac the đa boi đuoc goi la te bao đa boi. Tap hop te bao cung chuc nang cung co bo nhiem sac the đa boi đuoc goi la mo đa boi. Ca mot co the cau tao tu cac mo đa boi đuoc goi la the đa boi, đoi khi cung goi la đa boi the.
Qua trinh lam cho te bao, mo hoac co the co bo nhiem sac the đuoc tang boi len tro thanh dang đa boi, thi goi la đa boi hoa. Su đa boi hoa co the la tu nhien phat sinh hoac do con nguoi chu đong tao ra (đa boi hoa nhan tao).


Cac dang đa boi Dua vao nguon goc bo đon boi trong the đa boi, nguoi ta phan biet cac dang đa boi theo so đo sau (hinh 1).

The tu đa boi la co the đa boi co bo nhiem sac the cung loai, nghia la cac nhiem sac the đeu co kha nang tao thanh cap tuong đong.
- Neu so cap nhiem sac the la so le (3n, 5n,...) nguoi ta goi la đa boi le.
- Neu so cap nhiem sac the la so chan (4n, 6n,...) thi goi la đa boi chan., 

Dang đa boi con co the gap khi te bao hoac co the co bo nhiem sac the gom hai hay nhieu hon bo nhiem sac the cua hai loai khac nhau. Truong hop nay goi la di đa boi. Khi te bao hoac co the đa boi chua 2 bo nhiem sac the luong boi cua hai loai khac nhau, nguoi ta goi la song luong boi. Luc nay, bo nhiem sac the cua no co the bieu dien = 2n1 + 2n2, nhu cay cai bap lai cai cu (Brassicaraphanus).


= The tu đa boi thuc vat =
O thuc vat, hien tuong đa boi rat pho bien va co nhieu kieu.

The tam boi (3n) thuong gap nhat la dua hau khong hat (hinh 2).
The tu boi (4n) nhu cay bong (Gossypium hirsutum, hinh 3).
The ngu boi (5n) nhu bach duong giay (hinh 4).
The luc boi (6n) nhu lua mi, duong đao (cho qua kiwi, hinh 5).
The bat boi (8n) gap nhieu o cac loai Thuoc duoc (hinh 6).
The thap boi (10n) gap o dau tay (hinh 7).
The thap nhi boi (12n) vi du nhu cay mao ga đo, mao ga trang.
Nhieu loai thuc vat bac thap nhu duong xi la the đa boi cao, 84% so loai reu đa nghien cuu cung la the đa boi cao co the co toi 24n.,  


= The tu đa boi đong vat =
O đong vat, the tu đa boi it gap hon nhieu o thuc vat. Chu yeu thuong gap la dang đa boi chan o cac nhom đong vat bac thap, nhu: the tu boi (4n) o ca hoi (Salmonidae, hinh 8); the bat boi (8n) nhu o ca tam (chi Acipenser, hinh 9); the thap nhi boi (12n) o ech Uganđa (Xenopus ruwenzoriensis, hinh 10).

Cung co loai ca la the đa boi cao co toi 400 nhiem sac the. O nhung loai đong vat khong xuong song, thi the đa boi kha pho bien, nhu giun dep, đia va tom nuoc lo. Nhieu loai than lan la đa boi le đeu la giong cai, trinh san rat manh.

Cung co khi, đa boi chi ton tai o mot mo. Vi du nhu mot so mo cua nguoi co dang đa boi, thi hien tuong nay la mo đa boi trong mot co the luong boi. Neu co the binh thuong (luong boi chang han) lai chua ca mot bo phan đa boi, thi co the đo goi la the kham đa boi.
Sinh vat nhan so (Prokaryote) co DNA-vung nhan đuoc xem la nhiem sac the thuong la the đon boi. Nhung mot so loai vi khuan la nhan so cung co dang đa boi, nhu vi khuan Epulopiscium fishelsoni la dang đac biet cua te bao xoma đa boi.


Nguyen nhan va co che = Nguyen nhan =
Tu đa boi o thuc vat thuong tu nhien phat sinh, khong co su can thiep cua con nguoi. Đo la đa boi hoa tu nhien.
Con nguoi co the dung tac nhan đot bien gay đa boi nhan tao. Tac nhan nay co the la tia buc xa, soc nhiet, hoa chat (nhu colchicine), gay roi loan noi bao lam moi cap nhiem sac the khong phan li sau khi đa nhan đoi.
Di đa boi thuong do lai xa, sau đo co the lai xa đuoc đa boi hoa.


= Co che =
Co che phat sinh tu đa boi:
Khi phan bao, bo nhiem sac the nhan đoi nhung moi cap tuong đong khong phan li, tao giao tu 2n. Cac giao tu khong giam nhiem nay ket hop voi nhau trong thu tinh, tao thanh hop tu 4n (xem hinh 12). Neu giao tu khong giam nhiem nay (2n) ket hop voi giao tu binh thuong (đon boi) thi co the tao ra the tam boi (3n).
Trong lan nguyen phan đau tien cua hop tu 2n, bo nhiem sac the nhan đoi nhung khong phan li, tu đo tao thanh phoi 4n roi phat trien thanh the tu boi.
Trong nguyen phan cua te bao xoma, su khong phan li co the dan đen bo phan đa boi tren co the luong boi, tao nen the kham đa boi.
Trong giam phan, bo nhiem sac the đa nhan đoi nhung khong phan li tao nen giao tu 2n. tao thanh the tu boi (4n).

Co che phat sinh di đa boi thuong do lai xa (lai hai sinh vat khac loai), co the tao ra con lai mang 2 bo nhiem sac the đon boi cua 2 loai, sau đo con lai nay đuoc đa boi hoa thanh the song luong boi: 2n1 × 2n2 → (n1 + n2) - đa boi hoa → 2(n1 + n2), nhu cai bap lai cai cu.


= Vai tro =
Nhieu cay trong pho bien hien nay la the đa boi: chuoi (3n = 27), dau tay (8n = 56), lua mi (6n = 42), khoai tay (4n = 48), khoai so (3n = 42) v.v. Te bao the đa boi co ham luong DNA tang gap boi, nen sinh tong hop manh, luong vat chat nhieu, lam te bao lon hon binh thuong, do đo co quan sinh duong (re, than, la) to, cay thuong phat trien khoe va chong chiu tot.,
Đa boi hoa tu nhien đa dan đen su hinh thanh nhieu loai moi, theo phuong thuc goi la hinh thanh loai cung khu. Phuong thuc nay rat pho bien o nhom cay duong xi va cay co hoa (xem Hibiscus rosa-sinensis).
The đa boi chan va di đa boi la nguyen lieu quan trong cho chon giong. The đa boi le o thuc vat hau nhu khong co kha nang sinh giao tu binh thuong nen co the cho qua khong hat, đuoc nhieu nguoi ua chuong.


Chu thich