Than thoai Luong Ha bao gom cac than thoai, van ban ton giao va cac tac pham van hoc khac đen tu khu vuc Luong Ha co đai o Tay A ngay nay, cu the la cac xa hoi nguoi Sumer, Akkad va Assyria, ton tai khoang sau nam 3000 TCN va phan lon đa bien mat vao nam 400 CN. Nhung tac pham nay chu yeu đuoc luu giu tren cac phien đa hoac phien đat set va đuoc viet bang chu hinh nem boi cac kinh su. Mot so tac pham dai con ton tai đuoc coi la nhung truyen thuyet lau đoi nhat tren the gioi nhu Su thi Gilgamesh hay Atra-Hasis, đa giup cac nha su hoc co cai nhin sau sac ve tu tuong va the gioi quan cua Luong Ha co đai.


Huyen thoai sang tao Co nhieu truyen thuyet sang the khac nhau o khu vuc Luong Ha, nguyen nhan la do co nhieu nen van hoa khac nhau trong khu vuc va cac cau chuyen hay bi thay đoi do phuong thuc truyen mieng. Nhung huyen thoai nay co the co chung mot chu đe lien quan, nhung khac nhau ve dong su kien, phu thuoc vao thoi gian hoac đia điem cau chuyen đuoc viet lai.


= Atra-Hasis =

Atra-Hasis vua đe chi mot trong nhung huyen thoai sang the Luong Ha, vua đe chi nhan vat chinh trong huyen thoai đo. Huyen thoai co the co nguon goc Assyria, vi mot phien ban bi vo co the đa đuoc tim thay trong thu vien cua Ashusbanipal, mac du cac ban dich van khong chac chan. Phien ban con lai hoan chinh nhat cua no đuoc ghi lai bang tieng Akkad. Truyen thuyet bat đau voi viec con nguoi đuoc tao ra boi mau than Mami đe giup cac vi than bot khoi luong cong viec. Ba tao ra ho tu hon hop đat set, thit va mau tu mot vi than bi hien te. Sau đo, than Enlil co gang kiem soat su tang dan so qua muc thong qua nhieu cach thuc khac nhau, bao gom nan đoi, han han va cuoi cung la mot tran đai hong thuy. Nhan loai đuoc cuu boi Atrahasis, nguoi đa đuoc than Enki canh bao ve tran lut va đong mot chiec thuyen đe thoat khoi vung nuoc, cuoi cung đa xoa diu cac vi than bang viec hien te.


= Eridu Gensis =
Eridu Gensis co cot truyen tuong tu nhu huyen thoai Akkad, Atra-Hasis, mac du kho co the noi chinh xac cac tinh tiet trong Eridu Gensis vi phien đat set ghi chep no đa bi hu hong nang. Tuy nhien, hai cau chuyen co điem chung la tran đai hong thuy, mac du nguoi anh hung song sot o Eridu Gensis đuoc goi la Zi-ud-sura thay vi Artahasis. Eridu Gensis đuoc ghi lai cung thoi voi Atra-Hasis, tuy nhien cac phien đat set vo đuoc tim thay o Nippur, nam o phia đong Iraq ngay nay, trong khi phien ban cua Atra-hasis đen tu thu vien Ashurbanipal cung thoi gian đo, o mien bac Iraq ngay nay.


= Enuma Elis =

Enuma Elis (cung đuoc đanh van la Enuma Elish) la mot huyen thoai sang tao cua nguoi Babylon, co the co tu thoi đai đo đong. Tac pham nay đuoc cho la đuoc su dung trong mot nghi le đon nam moi cua nguoi Babylon. No ghi lai su ra đoi cua cac vi than, the gioi va con nguoi, voi muc đich phuc vu cac vi than. Trong tam cua cau chuyen la ca ngoi Marduk, vi than bao tro cua Babylon, nguoi tao ra the gioi, lich va nhan loai.


= Enmerkar va Lanh chua Aratta =
Enmerkar va Lanh chua Aratta la mot huyen thoai Sumer, bao gom cac ban sao đau thoi ky Hau-Sumer đuoc bao ton, sang tac vao thoi Tan Sumer (khoang the ky 21 TCN), nam trong loat truyen ke ve nhung cuoc xung đot giua Enmerkar, vua cua Unug-Kulaba (Uruk) va vi vua khong ro ten cua Aratta (co the thuoc Iran hoac Armenia hien đai). Cau chuyen đua ra cach giai thich cua nguoi Sumer ve "su đa dang cua ngon ngu" va nhac đen viec xay dung cac đen tho tai Eridu va Uruk nen thuong đuoc so sanh voi cau chuyen Thap Babel trong Sang the ky.


Su thi anh hung Nhung cau chuyen nay co xu huong tap trung vao mot anh hung vi đai, doi theo hanh trinh cua ho thong qua cac thu thach hoac nhung su kien quan trong trong cuoc song cua ho. Nhung cau chuyen nhu the nay co the đuoc tim thay o nhieu nen van hoa khac nhau tren the gioi, va thuong đua ra cai nhin sau sac ve cac gia tri cua nhung xa hoi đo. Vi du, trong mot nen van hoa ton vinh mot anh hung ton kinh cac vi than hay ton trong cha cua ho, co the suy ra rang xa hoi nay coi trong nhung đac điem đo.


= Su thi Gilgamesh =

Su thi Gilgamesh la mot trong nhung huyen thoai Luong Ha noi tieng nhat, va thuong đuoc coi la tac pham van hoc lau đoi nhat đuoc biet đen tren the gioi. Ban đau no la mot so cau chuyen ngan rieng le, va khong đuoc ket hop thanh mot su thi lien mach cho đen the ky 18 TCN. Cau chuyen ke ve vi vua Sumer Gilgamesh, thuong đuoc cho la nhan vat co that trong lich su, va nguoi ban than Enkidu qua nhieu cuoc phieu luu va chinh phuc, cuoi cung dan đen cai chet cua Enkidu. Nua sau cua su thi noi ve noi đau kho sau khi nguoi ban qua đoi va hanh trinh đi tim kiem su bat tu cua Gilgamesh. Sau cung, anh that bai va chap nhan su that rang minh se phai chet, va quay ve tri vi Uruk nhu mot vi vua tai đuc.


= Huyen thoai ve Adapa =
Ghi chep som nhat ve huyen thoai Adapa la tu the ky 14 TCN. Adapa la mot cong dan Sumer đuoc than Enki ban phuoc voi tri thong minh sieu viet. Tuy nhien, mot ngay no, Adapa bi gio nam quat nga xuong bien va trong con thinh no, anh đa be gay đoi canh cua gio nam đe no khong con thoi duoc nua. Adapa bi trieu đen đe An xet xu, va truoc anh đi, Enki canh bao anh khong đuoc an hay uong bat cu thu gi đuoc moi. Sau đo, An cam thay mem long khi nhan ra Adapa thong minh đen muc nao, va ban cho anh ta thuc an bat tu, nhung Adapa tu choi cho đa hua voi Enki, đa tu choi. Cau chuyen nay đuoc su dung nhu mot loi giai thich cho su song huu han cua loai nguoi, đuoc cho la co lien quan toi cau chuyen ve su sa nga cua con nguoi trong truyen thuyet Kito giao.


Nguon Nhung hieu biet ngay nay ve than thoai Luong Ha đuoc cung cap thong qua cac cuoc khai quat khao co o Tay A va phuc dung cac phien đa va đat set, mot so trong đo co ghi chep ve nhieu huyen thoai. Co nhieu phien ban khac nhau cua moi huyen thoai đuoc tim thay o cac đia điem khac nhau trong khu vuc, tuy khong thong nhat nhung van co chu đe va mach truyen chung. Cac phien ban nay đuoc viet bang cac ngon ngu khac nhau, bao gom tieng Akkad, Sumer va Cuu Babylon, va thuong đuoc dich tu ngon ngu nay sang ngon ngu khac, dan đen nhieu su sai lech do van đe dich thuat.


Tham khao