Thu cong nghiep Đang Ngoai thoi Le trung hung co nhung bien đoi lon so voi thoi Le So, do su tac đong tu su du nhap cua khoa hoc ky thuat phuong Tay. Khong chi phat trien ve quy mo, thu cong nghiep Đang Ngoai con xuat hien nhieu nganh nghe moi.


Thu cong nghiep nha nuoc Chinh quyen Le-Trinh o Đang Ngoai duy tri cac cong xuong va quan xuong nhu tu thoi nha Ly. Đay la loai hinh san xuat cac vat dung phuc vu sinh hoat cua trieu đinh va cac loai vu khi phuc vu chien tranh.
Cac đon vi thu cong nghiep nha nuoc goi la Tuong cuc, lam viec trong đo la nhung tho co trinh đo cao đuoc trung tap vao. Ngoai nhung nghe truyen thong nham phuc vu đoi song sinh hoat nhu tho đa, tho son, tho moc, tho ren, tho ne... nhu truoc, con co nhung nganh nghe phuc vu muc đich quan su, chinh tri moi nhu đong tau, đuc sung đan.


= Đong tau =
Chua Trinh lap nhung xuong đong tau, thuyen tai Bai Chay va ben Thuy. San pham la nhung loai thuyen nho nhu thuyen Thi hau, thuyen Hai đao, thuyen Hai ma, thuyen mui va thuyen Quan hanh. Loai lon nhat co chieu dai 67 thuoc, rong 10 thuoc 5 tac, co 48 cot cheo. Thuyen moi hoac thuyen mang sua chua phai co nguoi cua cong phien kiem tra chat luong.


= Đuc tien =
Đang Ngoai co 2 xuong đuc tien o Nhat Chieu va Cau Gien trong kinh thanh Thang Long.
Tu nam 1760, do nhu cau tien te, trieu đinh mo them xuong đuc tien tai Son Tay. Sau đo cac noi khac cung đua nhau mo xuong đuc khien tien chat luong kem, vi vay trieu đinh phai đinh chi viec đuc tien tai cac tran, chi đe lai 2 xuong o kinh thanh.
Thoi Le trung hung đuc rat nhieu loai tien, chi rieng tien Canh Hung (nien hieu cua vua Le Hien Tong) đa co toi 80 loai.


= Đuc sung =
Do su du nhap cua khoa hoc ky thuat tu phuong Tay, chua Trinh đa mo xuong đuc sung nho su ho tro cua nguoi phuong Tay. Đen khi cac cuoc khoi nghia nong dan Đang Ngoai bung phat, nhu cau vu khi lon, chua Trinh cho pha ca cac chuong, khanh trong cac chua đe lam sung đan.


= Khai thac mo =
Xem them: Van đe bien gioi Viet-Trung thoi Hau Le
Đang Ngoai co tai nguyen phong phu, tap trung chu yeu o vung trung du phia bac, gan bien gioi voi Trung Quoc. Nhieu mo kim loai đa đuoc tien hanh tham do va khai thac thoi ky nay nhu mo bac o Tuyen Quang, mo đong o Tuyen Quang, Hung Hoa, Thai Nguyen, Lang Son.
Du đuoc chu trong nhung do anh huong cua noi chien keo dai (Le-Mac va Trinh-Nguyen) nen cac khu vuc do thu linh ban tho cai quan khong đuoc trieu đinh siet chat quan ly, chi co rang buoc long leo. Viec khai thac mo bi tha noi cho tu nhan khai thac tu do va nop cho trieu đinh mot phan thue. Tai vung bien, nguoi Trung Quoc sang khai thac gay ra tinh trang lon xon khong kiem soat noi.
Tu khi chien tranh voi ho Nguyen lang xuong, tinh hinh tam on đinh, trieu đinh khang đinh đoc quyen khai thac mo. Che đo quan giam đuoc thuc hien tu nam 1760, voi thanh phan gom: quy toc, vuong hau, quan lai tu nguyen xin lam va cac tu truong đia phuong co mo.
Trieu đinh co bien phap khuyen khich khai thac mo bang chinh sach mien thue 5 nam, sau đo moi chieu theo so san xuat đe xac đinh thue. Nguoi muon khai thac mo (thuoc cac thanh phan tren) phai co đon, sau khi đuoc chap thuan thi tu bo tien đau tu chieu cong nhan va to chuc khai thac. Nguoi lao đong co the la nguoi trong nuoc hoac nuoc ngoai, so luong nguoi lam tai cac mo đuoc quy đinh: mo lon 300 nguoi, mo vua 200 nguoi va mo nho 100 nguoi. Do hien tuong co nhung mo o vung bien mo qua nhieu nguoi Hoa sang khai thac lam mat on đinh trat tu đia phuong khien trieu đinh phai ra lenh giai tan bot cong nhan o mo Tong Tinh (Cao Bang) nam 1767.
Nam 1728, nho đau tranh ngoai giao, chua Trinh đoi lai đuoc mo đong Tu Long o Tuyen Quang bi nha Thanh lan chiem truoc đo. Đay la mo quy, co tru luong lon nhat luc đo. Sau mot thoi gian đinh tre vi chien tranh, tu nam 1756 nganh khai thac mo đuoc phuc hoi.
Phuong thuc khai thac mo thoi ky nay van mang tinh thu cong: quang đao len bang cong cu tho so roi đai va nau trong lo noi tho so. Voi quy trinh thu cong, nguoi tho khong the khai thac het tai nguyen trong long đat, nang suat lao đong thap. Quan he giua chu va tho van mang tinh chat lao dich phong kien.
Nhung mo gan vung bien co cong nhan nguoi Thieu Chau, Trieu Chau co kinh nghiem va tay nghe cao nen co nang suat cao hon. Sau khi đong thue, so khong nho san pham đuoc nhung nguoi lao đong nay mang len ve nuoc, lam that thoat tai nguyen khai thac đuoc cua Đai Viet ma chinh quyen Le-Trinh khong quan ly đuoc.
Sang the ky 18, trieu đinh kiem soat chat che viec mua ban cac loai khoang san, nhat la đong, chi va thiec, nhung kim loai can cho viec che tao vu khi. Đen nam 1759, trieu đinh cam han viec mua ban đong.
Nganh khai thac mo tro thanh nganh kinh te quan trong, gop phan tao nguon thu thue lon cho trieu đinh.


Thu cong nghiep nhan dan Thu cong nghiep nhan dan chu yeu phuc vu đoi song sinh hoat cua nhan dan. Mot so mat hang co chat luong cao nhu to lua, gom, đuong co gia tri xuat khau.
Nghe lam gom tiep tuc đuoc phat huy tu nhieu đoi tai cac lang nghe noi tieng nhu Bat Trang, Huong Canh, Tho Ha...
Nghe det tao ra cac san pham nhu lua, gam, sa... đuoc thuong nhan phuong Tay ua thich. Cac lang lam nghe det noi tieng la Yen Thai, Trich Sai, Truc Bach, Mo, Y La, Ha Hoi (Ha Noi), Phung Xa, Huu Bang (Son Tay).
Vung Son Nam noi tieng co nhieu lo lam đuong, phuong thuc san xuat thu cong van ton tai đen nay la dung trau bo ep mia va nau thanh đuong hoac mat.
Nghe khac van in noi tieng nhat tai Lieu Trang va Hong Luc (Hai Duong). Tho o đay khong chi hanh nghe o đia phuong ma con ra kinh thanh va mo rong cac hoat đong tai cac trung tam van hoa.
Nghe theu va nghe lam long co ong to Le Cong Hanh, đuoc pho bien o Quat Đong (Thuong Tin, Ha Noi) tu the ky 17.
Nghe thuoc da trau, da bo co lang Đao Lam, Truc Lam (Hai Duong), nghe lam non ra đoi o Phuong Trung (Ha Đong, Ha Noi).


Xem them Nha Hau Le


Tham khao Vien su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 4, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi


Chu thich