Đao giao Viet Nam la Đao Giao đa đuoc ban đia hoa khi du nhap tu Trung Quoc vao Viet Nam. Đao giao Viet Nam la mot trong ba ton giao pho bien nhat o Viet Nam.


Lich su hinh thanh va phat trien cua Đao giao Viet Nam Đao giao tham nhap vao Viet Nam tu khoang cuoi the ky thu 2. Đao giao co hai phai tu la noi tu va ngoai duong, phai noi tu pho bien o Viet Nam hon.
Đao giao đi vao Viet Nam, đac biet la Đao giao phu thuy, tim thay ngay rat nhieu điem tuong đong voi tin nguong ma thuat cua nguoi Viet nen Đao giao an sau vao nguoi Viet rat de dang. Truoc đo nguoi Viet đa tung sung bai ma thuat, phu phep. Ho tin rang nhung la bua, nhung cau than chu co the chua đuoc benh tat va tri đuoc ta ma. Tuong truyen Hung Vuong vi gioi phu phep nen co uy tin thu thap đuoc 15 bo đe lap nen nuoc Van Lang. Duoi thoi Bac thuoc, Đao giao rat phat trien o Viet Nam. Nhieu quan lai Trung Hoa sang Viet Nam cai tri đeu thich phuong thuat, vi du Cao Bien đoi Đuong tung "cuoi dieu tim long mach" đe triet nguon nhan tai Viet Nam. The nen, neu Nho giao phai đen thoi Ly moi đuoc thua nhan thi Đao giao hoa tron voi tin nguong ma thuat đen muc khong con ranh gioi.
Tu Trung Quoc vao Viet Nam, Đao giao cung van giu hai phai la Đao giao nhan gian tho Đuc Ngoc Hoang Thuong đe, Thai Thuong Lao Quan, than Tran Vu (Huyen Vu), Quan Thanh Đe Quan. Ben canh đo, co su ket hop voi tin nguong dan gian, Đao giao con tho nhieu vi than thanh khac cua nguoi Viet nhu Đuc thanh Tran, Thanh mau Lieu Hanh, cung voi Tam Phu, Tu Phu, cho thay su hoa quyen giua Đao giao va tin nguong tho Mau cua nguoi Viet.
Ngoai ra, cac phap su Viet Nam tu Bac chi Nam con thuong hay tho cac than Ngu Ho bang buc tranh con ho hay Quan Lon Tuan Tranh la hai con ran Thanh Xa va Bach Xa quan tren xa nha truoc ban tho. Duoi cac trieu Đinh, Le, Ly, Tran đeu co chon cac đao si lam co van ben canh cac nha su: nen co chuc đao quan va tang quan. Tuong truyen vua Đinh Tien Hoang tung lay le thay tro đe tiep đai phap su Van Du Tuong, nho ong chem chet yeu quai von la Moc tinh o cay chien đan lau nam. Đoi nha Ly cac đao si Tran Tue Long va Trinh Tri Khong giu đia vi quan trong trong trieu.
Duoi thoi vua Le Than Tong, the ky 17, xuat hien mot truong phai Đao giao Viet Nam co quy mo rat lon goi la Noi đao, do Tran Toan la mot vi quan trieu Le, khong theo nha Mac, tu quan ve tu Tien, mo Đao truong o Hoang Hoa (Thanh Hoa), co 10 van tin đo, đuoc ton la Thuong Su. Tuong truyen vua Le Than Tong bi benh moc long cop đuoc Tran Toan dung bua phep va than chu chua khoi. Ong con cuu song cho con Chua chet đa 2 ngay, nen đuoc Vua va Chua cho nguoi cat nha cho va tu tay vua ghi 3 chu "Noi Đao Trang". Ba nguoi con trai cua ong đuoc ton la "Tam Thanh". Phai Đao nay phat trien vao Nghe An va ra Bac, đen tan the ky 20 hay con ton tai nhieu trung tam cua đao nay o Thanh Hoa, Nghe An, Hai Duong, Hung Yen, Ha Noi.
Đac biet, Đao giao đa đem sang Viet Nam phuong phap cau Tien. Gioi si phu xua thuong cung nhau to chuc cau Tien đe hoi ve van nuoc, chuyen kiet hung đai su… Nhieu đan cau Tien noi danh mot thoi nhu đen Ngoc Son (Ha Noi), đen Tan Vien (Son Tay), đen Đao Xa (Hung Yen)… Đau the ky 20, cac đan cau Tien (goi la thien đan) moc len khap noi.
Kinh sach cua Đao giao đuoc truyen sang Viet Nam hien van con truyen tung, ngoai 2 quyen đau tien la Đao Đuc Kinh cua Đuc Lao Tu va Nam Hoa Kinh cua Trang Tu, con co quyen Huynh Đinh Kinh day cach luyen Đao, Thanh Tinh Kinh va Cam Ung Kinh day ve le lanh du tra vay cho nguoi tu giai thoat. Tat ca tuong truyen la do Đuc Thai Thuong Đao To giang co day tu xua ben Trung Quoc.
Đac biet, Đao giao khi vao Viet Nam, hoa quyen voi van hoa tin nguong dan gian đa hinh thanh mot khuynh huong cua nhung nguoi that su khong phai la tin đo đao Lao nhung co tu tuong gan voi phai Tien Đao hay Đao giao Than Tien, tuc ua thich đoi song thanh tinh nhan lac. Đo la nhung bac tri thuc Nho giao, sinh khong gap thoi, gap chuyen bat binh noi chon quan truong hay cac bac anh hung đa lam xong phan su nam nhi đen luc cong thanh than thoi lui ve an dat, vui thu đien vien cung voi thien nhien thi phu, cuoc co chen ruou ma theo dong lich su, chang han nhu Nguyen Trai, Chu Van An, Trang Trinh Nguyen Binh Khiem, Nguyen Khuyen, Nguyen Cong Tru,... voi cuoc song "tri tuc, tien tuc, đai tuc, ha thoi tuc; tri nhan, tien nhan, đai nhan, ha thoi nhan" cua hoc thuyet Lao Trang.
Thoi Bac thuoc, Đao giao chi pho bien trong dan gian, đen thoi phong kien đoc lap, cac nha Đinh, Le, Ly, Tran đeu coi trong cac đao sy khong kem cac tang su, ben canh Tang quan con co ca Đao quan.
Ngay nay, Đao giao Viet Nam voi tu cach la mot ton giao khong con ton tai nua, tuy nhien nhung anh huong cua no đen đoi song xa hoi, nhat la tai cac vung kem phat trien thi van con rat manh me.


Đac điem cua Đao giao Viet Nam = Tinh tong hop =
Tong hop la mot đac điem quan trong cua tin nguong truyen thong nen giong nhu cac ton giao khac khi du nhap vao Viet Nam, Đao giao bi hoa tron voi tin nguong truyen thong. Đoi voi Đao giao thi rat đac biet, Đao giao phu thuy rat tuong đong voi tin nguong ma thuat nen su hoa tron xay ra rat manh liet đen khong the phan biet noi đau la Đao giao, đau la tin nguong. Rat nhieu nha nghien cuu quy het cho moi tin nguong Viet Nam la Đao giao, con đoi voi nguoi dan thich đong bong, bua chu,... thi lai khong biet Đao giao la gi.
Đao giao con hoa tron voi cac ton giao khac nhu Phat giao. Chu Đong Tu la nguoi vua tu đac đao thanh Phat, vua đuoc coi la to su cua Đao giao Viet Nam. Đao giao con anh huong đen cac nha Nho, cac nha nho khi gap chuyen bat binh trong chon quan truong thi hay lui ve an dat, tim thu vui noi thien nhien, song cuoc song an binh thanh than, đo la cac tu cua Đao giao. Cac nha Nho con to chuc phu tien (cau tien) đe hoi troi đat ve chuyen thoi the, tot, xau,... Nhieu đan phu tien noi tieng nhu đen Ngoc Son (Ha Noi), đen Tan Vien (Son Tay), đen Đao Xa (Hung Yen),... Nhieu nha Nho con lap đan phung tien ngay tai tu gia va noi lam viec nhu Hoang giap Nguyen Thuong Hien.


= Tinh linh hoat va am duong hoa hop =
Sau tinh tong hop la tinh linh hoat va am duong hoa hop la nhung đac tinh cua Đao giao Viet Nam. Đao giao tho cac vi than la Ngoc Hoang Thuong đe (Ngoc Hoang), Thai Thuong Lao Quan (Lao Tu), Quan Thanh Đe (Quan Cong), nguoi Viet con tho cac vi thanh cua rieng minh. Cau tuc ngu, "Thang 8 gio cha, thang 3 gio me" la đe chi Đuc Thanh Tran (Tran Hung Đao) va Ba Chua Lieu (Lieu Hanh Cong chua). Viec tho đuc Thanh Tran voi tam phu va tu phu đi lien voi tin nguong đong bong. Ngoai ra Đao giao Viet Nam con tho cac vi than khac nhu: Tam Banh, Đoc Cuoc, Huyen Đan,...
Đao giao chu truong khong tham gia vao đoi song xa hoi (xuat the) nhung khi vao đen Viet Nam thi Đao giao con đuoc dung lam vu khi chong ap buc (nhap the). Vi du, đoi Ho Quy Ly, co Tran Đuc Huy dung phap thuat đe thu hut đong đao nguoi theo chong lai trieu đinh sau đo bi dep.


Xem them Đao giao


Tham khao