Pham Du (chu Han: 范猷 ? – 1209) la tuong nha Ly trong lich su Viet Nam, duoi trieu vua Ly Cao Tong - vi vua thu bay cua nha Ly.


Đoi đau voi Pham Binh Di Su sach khong chep ro ve than the cua Pham Du, khong ro que quan, chi thay ong xuat hien tu đau the ky 13.
Thoi Ly Cao Tong, Pham Du giu chuc Thuong pham phung ngu. Thang 3 nam 1207, hao truong o Hong Chau (Hai Duong va Hai Phong) la Đoan Thuong, Đoan Chu noi day, xay đap thanh luy, xung vuong hieu. Cao Tong phai nhieu tuong quan đi đanh Hong Chau nhu Đam Di Mong, Pham Binh Di, Tran Hinh, Bao Trinh hau cung hop nhau đanh Đoan Thuong. Lieu the khong chong noi, Đoan Thuong lien ngam sai nguoi đem cua cai đut lot cho Pham Du, nguyen xin đem quan chung theo ong. Pham Du co vi Thuong ma xin voi Cao Tong tha cho. Tu đo ong va ho Đoan co đi lai voi nhau.
Đau nam 1209, Cao Tong sai Pham Du coi viec quan o chau Nghe An. Bay gio mien nay đang đoi lon, so nguoi bi chet đoi rat nhieu. Nhung nguoi con song sot cung bi pha san, luu vong. Nhan co hoi ay, Pham Du noi voi vua rang: 

Nay thien ha roi loan, bon gian tac noi len khap noi... xin cho phep toi đuoc tuyen bon trai trang đe tu đe phong, moi mong khoi lo tai hoa.
Vua bang long. Pham Du ben chieu tap nhung nguoi vong menh ngang nhien đi khap cac noi. Tu đo đuong đat bi cat đut, thuyen be khong đi lai đuoc. Cao Tong thay tinh hinh nguy khon lien sai Pham Binh Di lay quan o Đang Chau (thi xa Hung Yen) đe đanh Pham Du. Ong tro ve Co Miet cung voi Đoan Thuong, Đoan Chu o Hong Chau hop binh lam phan trieu đinh, đanh Đang Chau. Binh Di bi thua.
Thang 2 nam 1209, Binh Di lai đem binh o Đang Chau, Khoai Chau đi đanh Du. Pham Du thua tran bo tron. Binh Di tich bien gia san cua ong roi đot het.
Thang 4 nam 1209, Pham Binh Di đanh tan quan Đoan Thuong. Pham Du ngam sai nguoi ve kinh đut lot cho cac quan lai trong trieu, noi rang Binh Di tan ac, giet hai nguoi vo toi va ke le tinh oan. Cao Tong sai Tran Hinh trieu Pham Du ve kinh, lai trieu ca Binh Di ve trieu. Pham Du ve kinh truoc hau Cao Tong, lay loi le lam vua long vua, lai đuoc vua tin can.
Thang 7 nam đo, Binh Di cung con la Pham Phu đen kinh sau, vao trieu phung menh. Ly Cao Tong sai bat Binh Di va Phu giam o Thuy Vien. Bo tuong cua Binh Di la Quach Boc nghe tin ben đem binh linh pha cua Đai Thanh keo vao noi đien đe cuu chu. Cao Tong thay viec kip qua, sai giai Binh Di va Phu vao cho be đa nghi mat trong đien Kim Tinh. Pham Du cung em la Pham Kinh o trong ngu đuong đi ra, lay luon binh khi trong cung đam chet cha con Binh Di roi cung Cao Tong bo kinh thanh Thang Long chay tron.


Ham sac hai than Quach Boc chiem đong kinh thanh, lap con thu cua Cao Tong la Ly Tham len ngoi. Pham Du cung Cao Tong chay len Quy Hoa, Thai tu Ly Sam cung me va em gai chay ve Hai Ap nuong nho Tran Ly. Thay con gai cua Tran Ly la Tran Thi Dung co nhan sac, Ly Sam lien lay lam vo. Nhan đo Thai tu Sam phong Tran Ly lam Minh Tu, Pham Du lam Thuong pham phung ngu, To Trung Tu lam Đien tien Chi huy su.
Biet tin Thai tu Sam lap trieu đinh rieng va tu y phong tuoc cho Tran Ly, To Trung Tu, Pham Ngu..., vua Ly Cao Tong o Quy Hoa muon đanh dep, ben sai Pham Du đi đe lien lac voi ho Đoan (Đoan Thuong, Đoan Van Loi) o vung Hong đe đanh dep, vi ho cung Pham Du tung co ket giao.
Ho Đoan hen voi Pham Du cho thuyen đen đon ong. Nhung khi thuyen ho Đoan toi cho hen, Pham Du đang mai tu thong voi cong chua Thien Cuc. Thuyen ho Đoan đoi mai khong thay Pham Du nen quay tro ve. Pham Du đen cho hen sau nen khong co thuyen, phai tu kiem thuyen đi gap ho Đoan. Nhung khi toi Ma Lang thi ong bi quan cua hao truong Bac Giang la Nguyen Nau va Nguyen Nai đon bat, mang ve Hai Ap nop cho Thai tu Sam. Ong bi Thai tu Sam giet chet.
Khong lau sau phe ho Tran ung ho Thai tu Sam thang the, dep đuoc Quach Boc va nam quyen đieu hanh trieu đinh.


Xem them Ly Cao Tong
Pham Binh Di
Đoan Thuong


Tham khao Đai Viet su luoc
Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc


Chu thich