Đien anh Phap la nen nghe thuat va cong nghiep đien anh cua Phap, nen đien anh lau đoi nhat the gioi. Von co nen tang van hoa đo so va ra đoi khi nuoc Phap đang la trung tam van hoa va nghe thuat cua chau Au lan the gioi, đien anh Phap tu khi hinh thanh đen nay luon co mot vi tri quan trong trong nen đien anh the gioi. Phap va Y la hai quoc gia dan đau ve so Giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat, vuot xa cac nen đien anh lon khac.


Lich su = Su ra đoi =

Louis Aimee Augustin Le Prince, mot nguoi Phap song luu vong o Anh, vao ngay 11 thang 1 nam 1888 đa đang ky bang phat minh cho he thong gom mot bo phan ghi lai hinh anh chuyen đong va sau đo chieu lai bang mot bo phan mot thau kinh khac. Le Prince đa quay nhung thuoc phim đau tien trong lich su tai mot cay cau thuoc Leeds va trong dinh thu cua ong nay tai Oakwood Grange, Roundhay, Anh vao ngay 14 thang 10 nam 1888.


= Tu Anh em nha Lumiere đen Les Enfants du Paradis =


 Ky thuat quay Lumiere  Vao cuoi the ki 19 nuoc Phap đa đong gop rat nhieu nghe si tien phong trong viec hinh thanh đien anh hien đai. Trong so ho truoc het phai ke đen Anh em nha Lumiere, nhung nguoi phat minh ra cinematographe hay ky thuat đien anh. Ngay 13 thang 1 nam 1895, ho đa đang ky bang phat minh cho he thong cinematographe truoc khi gioi thieu thiet bi nay voi cong chung ngay 22 thang 3 cung nam trong mot buoi chieu han che tai Paris voi bo phim La Sortie de l'usine Lumiere a Lyon. Buoi chieu mang tinh thuong mai hoa đau tien cua hai anh em va cung la buoi chieu bong đau tien trong lich su đien anh dien ra ngay 28 thang 12 nam 1895 tai Phong An Đo (Salon indien) nam duoi tang ham cua quan ca phe Grand Cafe, so 14 Đai lo Capucines, Paris. Đe đuoc xem mot loat khoang muoi đoan phim ngan trong đo co nhung đoan phim đi vao lich su đien anh nhu L'Arroseur arrose (Tuoi nuoc), Le Repas de bebe (Bua an cua đua be) hay La Sortie de l'usine Lumiere a Lyon (Buoi tan ca cua nha may Lumiere o Lyon), 35 khan gia đau tien đa phai tra moi nguoi 1 franc. Theo mot bai bao tren cac to tap chi cua Paris thi so khan gia nhung buoi tiep theo đa tang len nhanh chong voi khoang tu 2000 đen 2500 nguoi vao xem moi ngay.


 Phim cam  Su phat trien cua đien anh Phap sau Anh em nha Lumiere đuoc tiep noi voi nhung ten tuoi nhu Charles Pathe, Leon Gaumont va Georges Melies. Lumiere, Pathe va Gaumont la nhung nguoi đi tien phong trong viec thuong mai hoa đien anh bang viec thanh lap cac hang phim đau tien tren the gioi, nhung cong ty nay đa thong tri đien anh quoc te trong giai đoan cuoi the ki 19 bang nhung bo phim cam cua ho. Nguoi ta thong ke rang co thoi điem cac bo phim Phap chiem toi 80% san luong đien anh toan cau.
O mot khia canh khac, Georges Melies lai la nghe si đi đau trong viec bien đien anh tro thanh mot nen nghe thuat thuc su chu khong chi đon thuan la ky thuat ghi lai cac hinh anh co ngoai đoi. Nam 1902 ong thuc hien bo phim khoa hoc vien tuong Le Voyage dans la Lune, bo phim mang tinh cach mang voi viec su dung cac ky xao dan dung đe tao ra cac canh quay mang tinh vien tuong. Tu nam 1896 đen nam 1913 tong cong Melies đa san xuat chung 500 bo phim ngan. Nhung ten tuoi lon khac cua thoi ki phim cam co the ke toi Louis Feuillade, đao dien cua nhung bo phim kinh di đau tien tren the gioi, Fantomas - A l'ombre de la guillotine va Les Vampires, hay nghe si hai Max Linder, nhung bo phim cua ong sau nay đa tro thanh nguon cam hung cho vua hai Charlie Chaplin.
Vi tri dan đau cua đien anh Phap cung nhu nhieu nen đien anh chau Au khac bi đe doa khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no. Toan bo viec san xuat phim bi đinh chi vi cac vat lieu quay tro nen qua đat đo trong đieu kien chien tranh. Nhung nguoi My đa nhanh chong tan dung thoi co nay đe vuon len, nam 1919 khi chien tranh vua ket thuc, can can đien anh đa bat ngo đao nguoc khi luc nay 80% thi truong phim co xuat xu tu Hollywood. Đe đoi pho, cac nha đien anh Phap bat đau phat trien nhung trao luu nghe thuat moi trong đien anh, đau tien la trao luu Tien phong (avant-garde) voi đai dien tieu bieu la đao dien Abel Gance. Đe bao tro nen đien anh trong nuoc, nam 1928 chinh quyen Phap đua ra đinh muc 1:7, tuc la cu 7 phim phat hanh o Phap thi phai co it nhat 1 phim đuoc san xuat trong nuoc.


 Ki nguyen phim co tieng  Phim co tieng xuat hien đa mang lai suc song cho ca nganh cong nghiep đien anh Phap. Nam 1929, 20 rap phim đau tien đuoc trang bi đe chieu cac phim co tieng. Nam 1931 so luong nay đa tang len 1000 va đen nam 1937 la 4250. Mot the he cac đao dien va dien vien tai nang cua đien anh Phap cung ra đoi đa keo khan gia tro lai voi nhung bo phim Phap voi 150 trieu luot nguoi xem vao nam 1929, 234 trieu nam 1931 va 453 trieu nam 1938. Giai đoan phat trien ruc ro nay chung kien su toa sang cua mot so ngoi sao đien anh nhu Arletty, Fernandel, Jean Gabin, Raimu va Michel Simon. Mot loat cac đao dien noi tieng cua đien anh Phap nhu Sacha Guitry, Julien Duvivier, Jean Renoir, Rene Clair va Marcel Pagnol cung cho ra đoi nhieu tac pham đang chu y truoc khi Chien tranh the gioi thu hai mot lan nua cat đut nhip phat trien cua đien anh va nhung nganh nghe thuat khac.
Trong thoi gian bi quan đoi Đuc Quoc xa chiem đong, cong nghiep đien anh Phap khong con giu đuoc nhip đo phat trien, luong nguoi đen rap cao nhat, vao nam 1943, cung chi đat 304 trieu luot nguoi, thua xa thoi gian truoc chien tranh. Tuy nhien đien anh thoi chien Phap lai chung kien su ra đoi cua kiet tac Les Enfants du paradis (1945), bo phim sau nay đuoc bau chon la tac pham đien anh xuat sac nhat the ki 20 cua Phap.


= 1945-1980: "Chat luong kieu Phap", Lan song moi va Đien anh binh dan =
Giong nhu thoi ki nhung nam 1920, thi truong đien anh Phap nhung nam sau Chien tranh the gioi thu hai bi thong tri boi cac bo phim My, Ten đoc tai (The Great Dictator, 1940) cua Charlie Chaplin la bo phim an khach nhat o Phap nam 1945 con Cuon theo chieu gio (Gone with the Wind, 1939) cung tro thanh mot hien tuong đien anh o Phap. Trong khi cac nuoc chau Au con đang trong qua trinh phuc hoi sau chien tranh, thi Hollywood lai đat đen giai đoan đinh cao voi mot loat phim xuat sac o đu cac the loai nhu phim đen (film noir, mot the loai phim hinh su), phim ca nhac, phim mien Tay. Đe to chuc lai va ho tro đien anh noi đia, Trung tam đien anh quoc gia (Centre national de la cinematographie - CNC) truc thuoc Bo Van hoa đuoc chinh phu Phap thanh lap nam 1946, đen nam 1948 mot loai thue moi đuoc đua ra đanh vao tien ban ve đe đau tu nguoc lai cho cong nghiep đien anh Phap. Đe chong lai su lan at cua cac bo phim My kinh phi lon, cac nha đien anh Phap cung tang cuong hop tac voi nen đien anh lang gieng cua Y, rat nhieu san pham hop tac đa lam hai nen đien anh hang đau cua chau Au nay gan bo voi nhau hon, nhung ngoi sao đien anh lon nhu Alain Delon cua Phap hay Gina Lollobrigida cua Y thuong tham gia trong cac phim cua nuoc kia.
Đe quang ba cho đien anh Phap, Lien hoan phim Cannes đuoc đau tu đang ke va nhanh chong vuot qua Lien hoan phim Venezia đe tro thanh lien hoan phim uy tin nhat the gioi. Phe binh phim cua Phap cung phat trien kha nhanh, cac tap chi phe binh nhu Revue du cinema, Cahiers du cinema hay Positif đeu co chat luong rat tot. Nho nhung bien phap khac nhau nhu vay nen cong nghiep đien anh Phap bat đau phuc hoi va phat trien tro lai; trong thap nien 1950, so luot nguoi đen rap đat trung binh khoang 400 trieu luot nguoi mot nam.


 "Chat luong kieu Phap"  Đe thu hut khan gia va canh tranh voi phim My, cac nha san xuat phim cua Phap thuong dua vao cac ngoi sao cua thoi ki truoc chien tranh nhu Jean Gabin, Gaby Morlay, Danielle Darrieux, Michele Morgan hay Jean Marais. Vi ly do nay nen đien anh Phap co rat it ngoi sao moi, trong so nay đang ke chi co Gerard Philipe, Simone Signoret va Martine Carol. Phai cho đen nam 1956 man anh lon cua Phap moi bung no voi ngoi sao moi Brigitte Bardot sau khi co thu vai chinh trong Va Chua đa tao ra đan ba (Et Dieu… crea la femme, 1956) cua đao dien Roger Vadim.
Thap nien 1950 cua đien anh Phap đuoc đac trung bang nhung bo phim "chat luong kieu Phap" (qualite francaise), đo la nhung bo phim co phan kich ban đuoc chuan bi rat ki luong (thuong la đuoc chuyen the tu tac pham van hoc) va chat luong nhung lai yeu ve phan thuc hien va loi thoai. Theo đao dien noi tieng, đong thoi la nha phe binh phim Francois Truffaut thi trong nhung bo phim kieu nay, đao dien chi nhu nhung ki thuat vien co nhiem vu dan dung kich ban va đam bao chat luong hinh anh. Tieu bieu cho cac bo phim "chat luong kieu Phap" la Le Diable au corps cua Claude Autant-Lara, La Symphonie pastorale cua Jean Delannoy hay Jeux interdits cua Rene Clement.


 Lan song moi  Cuoi nhung nam 1950, mot trao luu đien anh moi đa xuat hien o Phap, đo la trao luu Lan song moi (Nouvelle Vague). Trao luu nay đa đem lai cuoc cach mang ve cach thuc hien cac bo phim bao gom dan dung va quay phim, qua đo vuot qua nguong nhung bo phim "chat luong kieu Phap" va đuoc coi la mot trong nhung trao luu nghe thuat đang chu y nhat cua lich su đien anh the gioi. Nhung y tuong quay đoc đao cua cac đao dien thuoc trao luu nay đuoc ho tro them nho su ra đoi cua cac may quay phim gon nhe giup nghe si quay co the truc tiep mang vac may hoac co đong hon o truong quay ngoai troi.
Tap chi chuyen nganh Les Cahiers du cinema do Andre Bazin lap ra nam 1951 đong vai tro quyet đinh trong su hinh thanh va phat trien cua trao luu nay. Hai đao dien Lan song moi noi bat nhat la Francois Truffaut va Jean-Luc Godard con nhung tac pham đang chu y co the ke toi Les Quatre Cents Coups (1959) cua Truffaut hay A bout de souffle (1960) cua Godard.


 Đien anh binh dan  Cac bo phim lich su hay phim "kiem va ao choang" (film de cape et d'epee) la the loai rat đuoc ua thich trong nhung nam 1950, 1960. Bo phim mo man cho xu huong nay la tac pham noi tieng cua Gerard Philipe, Phangphang hoa Tuylip (Fanfan la Tulipe, 1952). Mot loat phim lay boi canh lich su đuoc san xuat sau đo nhu Ba chang linh ngu lam (Les Trois Mousquetaires, 1953) cua Andre Hunebelle, Tu tuoc de Bragelonne (Le Vicomte de Bragelonne, 1954) cua Fernando Cerchio hay Nhung cuoc phieu luu cua Gil Blas de Santillane (Les Aventures de Gil Blas de Santillane, 1956) cua Rene Jolivet va Ricardo Munoz Suay.
Đien anh binh dan luc nay cua Phap noi len cac ngoi sao nu nhu Jeanne Moreau, Annie Girardot hay Romy Schneider. Cac nam dien vien noi bat cua giai đoan nay co Alain Delon, Jean-Paul Belmondo va Gerard Depardieu.


= 1980-2005: Khung hoang va cai to =
Tu thap nien 1980 cung giong nhu nhieu nen đien anh khac, đien anh Phap phai canh tranh voi mot linh vuc giai tri moi, truyen hinh. So luong gia đinh co tivi tang len đong nghia voi so luong khan gia đen rap giam xuong. O Anh Quoc, luong khan gia đen rap tut xuong thap nhat nam 1984 voi 53 trieu luot (so voi 1,7 ty luot nam 1947), o Phap con so nay la 116 trieu nam 1992.
Mot lan nua nhung nguoi đung đau nganh cong nghiep đien anh Phap lai phai tim cach thay đoi đe thich ung tinh hinh moi. Cac khu rap chieu moi lien tuc đuoc xay dung, cac rap chieu san co cung đuoc cai tao va Phap tiep tuc dan đau chau Au ve so rap phim hien đai voi khoang 5300 rap. Cac hang phim cung tien hanh hop tac voi chinh đoi thu canh tranh, cac hang truyen hinh, đe trinh chieu cac bo phim đien anh tren cac kenh chuyen biet hoac dung tien loi thu đuoc tu truyen hinh đe đau tu nguoc lai cho đien anh. Hang đi đau trong xu huong moi nay la Canal+ đuoc thanh lap nam 1984. Cac tai nang moi cua nghe thuat đien anh cung đuoc tao đieu kien toi đa đe phat trien su nghiep. Sau lan song cua nhung Louis de Funes, Bourvil, Lino Ventura, Alain Delon la the he cua Patrick Dewaere, Gerard Depardieu va Isabelle Adjani. Cac bo phim đang chu y thoi ki nay co the ke toi Diva (1981) cua Jean-Jacques Beineix, Le Grand Bleu (1988) cua Luc Besson va Les Amants du Pont-Neuf (1991) cua Leos Carax.
Đe quang ba cho đien anh noi đia, Vien Han lam Ky thuat va Nghe thuat Đien anh (Academie des arts et techniques du cinema) lay mo hinh cua Giai Oscar thanh lap Giai Cesar vao nam 1976 voi nhung buoi le trao giai long lay, cac ngoi sao buoc tren tham đo. Lien hoan phim Cannes cung đuoc đau tu đe giu vung vi the lien hoan phim hang đau the gioi, ben canh đo la mot loat lien hoan phim moi đuoc to chuc nhu Lien hoan đien anh Paris (Festival Paris Cinema) hay Lien hoan phim My tai Deauville (Festival du cinema americain de Deauville).


Qua trinh duyet phim Đe đuoc phat hanh tai Phap, mot bo phim phai đuoc Bo Van hoa Phap (Ministere de la culture) cap giay phep luu hanh (visa d'exploitation). Giay phep cua moi bo phim đuoc dua tren y kien phan loai bo phim đo cua Uy ban phan loai phim (Commission de classification) truc thuoc Trung tam đien anh quoc gia, co cac gioi han chinh cho phan loai phim nhu sau:

Phim cam tre em duoi 12 tuoi: Cho cac phim co canh tinh duc hoac bao luc
Phim cam thieu nien duoi 16 tuoi: Cho cac phim co canh tu tu hoac su dung ma tuy
Phim X (classement X): Cho phim khieu dam hoac muc đo bao luc cuc lon
Gioi han khat khe nhat, phim X, đuoc luat đien anh ngay 30 thang 12 nam 1975 lap ra đe ngan chan nhung phim co qua nhieu canh tinh duc hoac khoa than, tieu bieu nhu tac pham cua Jacques Rivette, Suzanne Simonin, la Religieuse de Diderot (1965). Sau bo phim gay rat nhieu tranh cai Baise-moi (2000), mot sac lenh bo sung đuoc ban hanh đe đua them mot gioi han Phim cam nguoi duoi 18 tuoi thay vi phai đua cac bo phim nay vao hang Phim X.
Ngoai ra, cac toa thi chinh cung co the cam viec phat hanh cua mot so phim nhat đinh trong vung quan ly neu co nhung nguyen nhan lien đac biet.


Cac nhan vat noi tieng = Dien vien =
Isabelle Adjani
Isabelle Huppert
Fanny Ardant
Brigitte Bardot
Jean-Paul Belmondo
Juliette Binoche
Vincent Cassel
Christian Clavier
Louis de Funes
Alain Delon
Catherine Deneuve
Gerard Depardieu
Andre Dussollier
Jean Gabin
Isabelle Huppert
Claude Jade
Marlene Jobert
Anna Karina
Jean-Pierre Leaud
Sophie Marceau
Jean Marais
Jean-Pierre Marielle
Yves Montand
Jeanne Moreau
Philippe Noiret
Michel Piccoli
Jean Reno
Michel Serrault
Simone Signoret
Audrey Tautou
Jean-Louis Trintignant


= Đao dien =
Jean-Jacques Annaud
Luc Besson
Philippe de Broca
Marcel Carne
Claude Chabrol
Rene Clement
Henri-Georges Clouzot
Jean Eustache
Jean-Luc Godard
Cedric Klapisch
Georges Lautner
Claude Lelouch
Anh em nha Lumiere
Georges Melies
Jean Renoir
Francois Truffaut


Chu thich