Đoi voi đa so may bay quan su, ghe phong la mot he thong đuoc thiet ke đe cuu phi cong hay thanh vien phi hanh đoan khac trong tinh huong khan cap. O đa phan mau thiet ke, ghe đuoc phong ra khoi may bay nho mot đong co ten lua, mang theo phi cong. Y tuong ve cach thoat hiem bang khi cu phong cung đa đuoc thu nghiem. Khi đa ra khoi may bay, ghe thoat hiem se bung du, va ha canh an toan xuong mat đat.


Lich su Y tuong thoat hiem khoi may bay nho mot soi day đan hoi đa xuat hien tu nam 1910, chiec ghe phong nhu ta biet hien nay đuoc phat minh tai Đuc nam 1938 va đuoc hoan thien trong Chien tranh the gioi thu hai. Truoc thoi điem nay, bien phap duy nhat đe thoat khoi mot may bay khong con đieu khien đuoc la nhay ra ngoai, va trong nhieu truong hop đieu nay kho tranh khoi viec gay thuong vong voi su kho khan khi nhay ra khoi mot khong gian chat hep, dong khi thoi qua may bay va nhung yeu to khac.
Nhung chiec ghe phong đau tien đuoc phat trien đoc lap trong chien tranh the gioi thu hai la cua Heinkel va SAAB. Nhung mau ban đau dung đong co khi nen va may bay đau tien đuoc trang bi he thong nay la nguyen mau chiec may bay chien đau dung đong co phan luc Heinkel He 280 nam 1941. Mot trong nhung phi cong thu nghiem chiec He 280 la Helmut Schenk đa tro thanh nguoi đau tien thoat khoi mot chiec may bay hong bang ghe phong ngay 13 thang 1 nam 1942 khi be mat đieu khien ngoai chiec may bay cua anh ta bi đong bang khong hoat đong đuoc nua. Tuy nhien loai He 280 khong tien toi đuoc giai đoan san xuat. Vi the, loai may bay đau tien co hoat đong đuoc trang bi he thong ghe phong cho đoi bay la chiec may bay chien đau ban đem Heinkel He 219 Uhu nam 1942.

Tai Thuy Đien, mot he thong ghe phong dung khi nen cung đuoc thu nghiem nam 1941. Mot loai ghe phong dung thuoc sung do Bofors phat trien đuoc thu nghiem nam 1943 cho chiec Saab 21. Cuoc thu nghiem tren khong đau tien la tren mot chiec Saab 17 ngay 27 thang 2 nam 1944.
Cuoi nam 1944, chiec Heinkel He 162 co mot kieu ghe phong moi su dung thuoc no. Trong he thong nay, ghe đuoc đat len tren cac banh xe đat giua hai đuong ong huong len phia sau buong lai. Khi ha xuong vi tri, mu o đau ghe khop len tren cac ong đong chat chung lai. Ong thuoc sung, tuong tu nhu loai vo đan thong thuong, đuoc đat duoi đay cac ong, quay mat len tren. Khi phat hoa se tao khi trong ong, "đay ban" mu che phia tren đau va đay ghe chay tren cac banh xe doc theo ong, lao ra ngoai. Toi cuoi cuoc chien, loai Do-335 Pfeil, Me-262 Schwalbe va Me-163 Komet đeu đuoc trang bi ghe phong.
Sau chien tranh the gioi thu hai, nhu cau ve loai ghe nay ngay cang khan cap, boi toc đo may bay đa cao hon rat nhieu va gioi han am thanh cung sap bi vuot qua. Nhung vu tu thoat ra ngoai tren cac may bay o toc đo nhu vay hau nhu khong the xay ra. Khong luc Hoa Ky đa tien hanh nhung cuoc thu nghiem cac he thong thoat ra phia duoi bang mot lo xo, dua theo y tuong cua cong ty Martin-Baker Anh Quoc.

Cuoc thu nghiem tren khong đau tien cua he thong M-B dien ra ngay 24 thang 7 nam 1946, khi Bernard Lynch phong ra khoi mot chiec Gloster Meteor Mk III. Mot thoi gian ngan sau đo, ngay 17 thang 8 nam 1946, Trung si hang nhat Larry Lambert tro thanh nguoi My đau tien phong ra tren khong. Nhung ghe phong loai M-B đa đuoc lap tren cac mau thu va cac may bay san xuat hang loat tu cuoi thap ky 1940, va chiec ghe nay lan đau tien đuoc su dung cuu nan nam 1949 trong mot cuoc bay thu cua Armstrong-Whitworth AW.52 Flying Wing.
Nhung ghe phong đau tien su dung vat lieu no ran đe phong ghe va phi cong, bang cach kich hoat chat no ben trong mot ong gan vao ghe. Vi vay ghe phong ra ben ngoai nhu mot vien đan tu nong sung. Khi toc đo may bay tang cao nua, bien phap nay to ra khong thich hop đe giup phi cong thoat ra ngoai, vi the nhung cuoc thuc nghiem dung luc đay ten lua bat đau đuoc thuc hien. Chiec F-102 Delta Dagger la loai may bay đau tien co trang bi ghe phong ten lua nam 1958. MB phat trien mot thiet ke tuong tu su dung nhieu đon vi ten lua rieng biet phun ra o mot mui thoat duy nhat. Thiet ke nay co uu the co the đay phi cong len mot đo cao an toan ngay ca khi may bay đang o rat gan mat đat.
Đau thap nien 1960, viec su dung ghe phong ten lua cho cac may bay sieu thanh bat đau tro thanh tieu chuan, nhu cho loai F-106 Delta Dart. Sau phi cong đa thoat ra ngoai o toc đo vuot qua 700 knots (805 dam tren gio) va đo cao lon nhat khi su dung ghe M-B len toi 57.000ft (tu mot chiec Canberra nam 1958). Đa co loi đon đai nhung chua đuoc xac nhan rang mot phi cong lai chiec SR-71 đa thoat ra ngoai o toc đo Mach 3 o đo cao 80.000 ft. Du co nhung ky luc nhu vay, đa so nhung vu thoat ra ngoai đeu o đo cao va toc đo kha thap.


An toan cho phi cong Muc tieu cua ghe phong la bao ve mang song phi cong, chu khong phai vi su tien nghi cho phi cong. Nhieu phi cong đa bi cac loai chan thuong nghe nghiep sau khi su dung ghe phong, gom ca chan thuong cot song. Thong thuong phi cong phai chiu gia toc khoang 12 toi 14 g (117.72 toi 137.34 m/s²). Nhung ghe phong cua phuong Tay thuong co tai gia toc len phi cong nho hon; thap nien 1960-70 ky thuat Lien Xo cu thuong len muc 20-22 g (voi cac ghe phong SM-1 va KM-1 kieu nong sung). Nhung chan thuong nghe nghiep thuong xay ra, mot phan vi cac phi cong quan su thuong tiep tuc bay toi đo tuoi 40 hay 50, trong khi đa so cac phi cong phuong Tay nghi bay tu cuoi đo tuoi 30.

Toi thang 5, 2006, cac ghe phong Martin-Baker đa cuu thoat 7152 phi cong. Tong so phi cong đuoc cuu thoat tren tat ca cac loai ghe phong khong đuoc thong ke, nhung con so nay phai kha lon.


Cac he thong ghe phong phi chuan Nhung chiec F-104 Starfighter đau tien đuoc trang bi ghe phong xuong phia duoi vi su may bay nay co đuoi canh chu T. Đe lam đuoc nhu vay, phi cong đuoc trang bi "cac cua" gan voi nhung soi day se keo chan vao trong nho the phi cong se đuoc phong ra. Can nho rang he thong nay khong the su dung khi may bay o gan hay đo duoi mat đat. Nhung may bay đuoc thiet ke su dung o tam thap thinh thoang su dung ghe phong xuyen vom kinh buong lai, boi thoi gian cho đoi phong vom qua cham. Nhieu kieu may bay (nhu BAe Hawk va cac bien the Harrier) co mot soi day chat no (MDC - Day chat no nho) lap ben trong day cao su chen vom kinh, no đuoc kich no pha huy vom kinh cung luc khi ghe phong phat hoa. Cac may bay chien đau cat canh thang đung cua Hai quan So viet nhu loai Yakovlev Yak-38 VTOL đa đuoc trang bi cac ghe phong hoat đong tu đong, loai may bay nay von noi tieng ve su kem on đinh khi cat canh thang.
Mot so thiet ke may bay, nhu loai General Dynamics F-111, khong co ghe phong ca nhan ma thay vao đo la ca mot khung phong co chua đoi bay. Trong he thong nay, nhung ten lua rat manh se đuoc su dung va nhieu du lon se bung ra đe đua thiet bi ha canh, theo cach tuong tu voi He thong thoat khi phong cua tau vu tru Apollo. Khi ha canh, mot he thong tui khi đuoc dung đe lam đem ha, va no cung đuoc dung lam thiet bi noi khi ha canh tren mat nuoc.


Ghe phong tren cac may bay khac Kamov Ka-50 la loai truc thang đau tien đuoc tich hop ghe phong. He thong nay rat giong voi he thong cuu ho cua mot may bay canh cung thong thuong; rotor chinh đuoc trang bi cac khoa chat no va đuoc thiet ke đe đuoc kich hoat truoc khi ghe phong hoat đong.
Nhung chuyen bay đau tien cua chuong trinh tau con thoi vu tru My thuong co đoi bay hai nguoi, ca hai đeu đuoc trang bi ghe phong, nhung dan dan ghe phong bi bo đi khi so luong phi hanh đoan tang len.
Tau con thoi "Buran" So viet đuoc du đinh trang bi cac ghe phong K-36RB (K-36M-11F35), nhung moi chi co mot chuyen bay khong nguoi lai cua tau con thoi nay dien ra; vi the cac ghe phong khong bao gio đuoc lap đat.
Tau vu tru duy nhat tung bay voi cac ghe phong đuoc lap đat tren khoang la chiec Vostok va loat Gemini cua Hoa Ky. Trong chuong trinh Vostok, tat ca cac nha du hanh quay ve Trai Đat đeu phong ra ngoai khi khi cu cua ho ha bang du xuong đo cao khoang 7.000 m (23.000 ft). Viec nay đa đuoc giu bi mat trong nhieu nam boi cac quy đinh cua Lien đoan Hang khong Vu tru Quoc te (FAI) o thoi điem ay buoc tat ca phi cong phai ha canh xuong đat tren tau vu tru cua minh moi đuoc ghi danh vao cuon sach ky luc cua FAI.
Nhung may bay cho khach khong thich hop đe đuoc lap ghe phong boi trong luong, su phuc tap va gia thanh cho no đuoc cho la vuot qua muc loi nhuan thu đuoc. Tuy nhien, mot so may bay sieu nhe va may bay mot đong co gan đay đa đuoc tai trang bi he thong du. Chung la he thong tron bo giup giam khoi luong may bay khi tiep đat vi the cung đuoc coi la mot thiet bi dua tren nguyen tac phong.


Xem them Khi cu cuu ho


Tham khao Lien ket ngoai www.ejectionsite.com
www.gdt-systems.com Luu tru ngay 20 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine
ejectionseat.com.ne.kr
Ejection seat simulator
Ejection History