Ho Thi Bi (1916–2011) la mot nu chi huy quan su lung danh trong Chien tranh Đong Duong, tung đuoc nguoi đuong thoi goi bang biet danh Nu kiet mien Đong, Madame 131, Chi Nam hau phuong, Ba Nam chinh sach. Ba cung voi Thieu tuong Nguyen Thi Đinh đuoc xem la 2 nu chi huy quan su tieu bieu cua mien Nam trong suot thoi ky Chien tranh Viet Nam. Ba đuoc nha nuoc Viet Nam phong ham Đai ta Quan đoi nhan dan Viet Nam va danh hieu Anh hung luc luong vu trang nhan dan.


Xuat than ban cung Ba ten that la Ho Thi Hoa, sinh nam 1916 trong mot gia đinh ngheo tai lang Tan Hiep, quan Hoc Mon, tinh Gia Đinh (nay la xa Tan Hiep, huyen Hoc Mon, Thanh pho Ho Chi Minh). Ngay va thang sinh cua ba khong ro. Theo truyen thong Nam Bo, do ba la nguoi con thu 4 trong gia đinh va co ten than mat la Bi, nen ba con co ten la Nam Bi.
Cha cua ba mat som, đen nam len 6 tuoi thi me cua ba cung nga benh nang. Ba phai bat đau phu giup ban che xoi nuoc đe sinh ke. Nam len 10 tuoi, ba phai đi o đo đe kiem them tien nuoi me, nuoi em.
Do hoan canh gia đinh, nen tu nho ba đa khong đuoc hoc hanh. Do su co gang lam lum va tiet kiem, ba dan danh dum mot so tien đe thoat khoi than phan o đo va lam nghe ban che o cho Hoc Mon.


Hoat đong cach mang Vao tuoi truong thanh, ba lap gia đinh. Chiu anh huong tu nguoi chong, von la mot thanh vien tich cuc cua Hoi Ai huu tuong te, mot to chuc ngoai vi cua Đang Cong san Đong Duong, ba som tham gia hoat đong cua Hoi voi y thuc đon gian la đoan ket tuong tro, benh vuc gioi nu tieu thuong ngheo kho bi ap buc, đau tranh bai thi, đoi giam thue cho. Thang 6 nam 1936, ba đuoc ket nap vao Đang Cong san Đong Duong, bay gio đang hoat đong cong khai trong phong trao Mat tran Dan chu Đong Duong.
Nam 1939, phong trao Mat tran Dan chu Đong Duong bi chinh quyen thuc dan đan ap. Chong ba cung bi bat do lien can đen vu đinh cong o Hoc Mon. Đe tranh lien luy, ba gia đinh chong song tu lap. Mat du vay, ba van bi mat hoat đong lien lac cho cac can bo Cong san. Nam 1941, ba tham gia Hoi Phu nu Cuu quoc Hoc Mon.
Đe chuan bi cho Cach mang thang 8, ba đuoc Quan uy Hoc Mon giao nhiem vu lam Truong ban tiep te va chi huy đai đoi nu binh thi tran Hoc Mon, Pho hoi truong Hoi Phu nu Cuu quoc. Ngay 25 thang 8 nam 1945, ba cung đoan bieu tinh tu Hoc Mon keo ve Sai Gon, cung tham gia gianh chinh quyen tai Sai Gon.


Tro thanh chi huy quan su Khi quan Phap no sung tai chiem Nam Bo, voi vai tro Truong ban tiep te quan Hoc Mon, ba phu trach tiep te cac mat tran Tham Luong, Ben Phan, Cho Cau cho Giai phong quan lien quan Hoc Mon – Ba Điem – Đuc Hoa. Tuy nhien, truoc suc manh cua quan Phap, cac mat tran đeu bi vo. Cac luc luong chong Phap đeu phai rut ra ngoai vi đe hoat đong khang chien. Do hoan canh co ba con nho va chong đang cong tac tai Ban an ninh quan, ba đuoc khuyen tro ve nha lam an, nuoi con. Hai lan đe đat y nguyen tham gia khang chien, nhung đeu bi tu choi, ba bi buoc phai giai ngu tro ve nha.
Khong cam tam đung ngoai, ba nay ra y đinh thanh lap đon vi rieng. Ba tap hop nhung nguoi cung co hoan canh muon tham gia khang chien nhung bi buoc phai giai ngu, thanh lap mot đoi tuyen truyen vu trang, vua san xuat tu tuc nuoi than, vua đanh giac, goi la đoi cong tac xa Thoi Tu. Đay chinh la tien than cua Ban cong tac Thanh so 12 va Đai đoi 2804.
Đoi cong tac do ba chi huy gom 5 "tieu đoi", co 2 nam, 2 nu va 1 tre em, thu thap mot so luu đan, thuc hien lien tiep cac tran đanh bang luu đan vao quan Phap va cac chuc sac cong tac voi chinh quyen Phap tai cho Hoc Mon, Nha Viec, chua Ong, cho Cau. Đac biet voi tran đanh ngay 12 thang 12 nam 1945, đoi cong tac cua ba tieu diet đuoc mot tieu đoi linh Phap va đuoc Ban chi huy Giai phong quan Lien quan gui giay khen va tang mot khau sung ngan 7,65 ly.
Do nhung tran đanh nay ma uy tin cua đoi cong tac cua ba len cao va co ngay cang nhieu nguoi gia nhap. Ten tuoi Nam Bi cung bat đau đuoc nhieu nguoi biet đen. Voi so vu khi thu thap đuoc, ba dan xay dung thanh mot đoi quan chien đau đoc lap, thanh lap can cu tai Rong ong Ho (Hoc Mon). Đoi cong tac cua ba đuoc Tu lenh Nguyen Binh cong nhan la mot đon vi chinh thuc goi la Ban Cong tac Thanh so 12 va đon vi chien đau cua ba mang phien hieu Đai đoi 2804, thuoc Chi đoi 12, do ba lam chi huy truong. Trong Đai đoi cua ba con to chuc ca mot tieu đoi gom cac hang binh nguoi Au trong quan đoi Phap. Voi đoi quan nay, ba to chuc nhieu tran tap kich, khung bo trong vung quan Phap kiem soat, lam ngay ca đoi phuong cung phai ne phuc. Bay gio ba chua biet chu, nen cac ban an khung bo do ba ky ten run tay, chu "Bi" giong so "131", do đo quan Phap o Hoc Mon goi ba la Madame 131 hay Capitaine 131.
Nam 1948, ba đuoc cu lam Tieu đoan pho Tieu đoan 935, Trung đoan 312. Hai nam sau, ba đuoc giao nhiem vu xay dung can cu Duong Minh Chau cung voi 30 đong chi, phan lon la thuong benh binh, đuoc to chuc thanh bo khung cua Tieu đoan 999, co nhiem vu mo đuong xay dung can cu đia noi lien Nam Bo voi Campuchia. Tai vung bien gioi, ba đa cho to chuc cac hoat đong can cu va tiep te thanh cong, tao tien đe cho su phat trien cua can cu ve sau trong Chien tranh Viet Nam. Ba rat chu trong hoat đong tuyen truyen van đong dan chung, vi vay đuoc nguoi dan Khmer vung nay kinh trong va goi bang biet danh Luc thum Bi.
Nam 1953, ba đuoc cu tham gia đoan cong tac ra Viet Bac. Tai đay, lan đau tien ba đuoc gap mat Chu tich Ho Chi Minh va đuoc ong đat biet danh Nu kiet mien Đong. Trong dip nay, ba cung đuoc trao tang Huan chuong khang chien chong Phap hang Nhat.


Chi Nam chinh sach Chua kip tro ve Nam thi Hiep đinh Geneve, 1954 đuoc ky ket, ba đuoc phan cong cong tac tai bo phan chuan bi đon tiep đong bao, chien si mien Nam tap ket ra Bac. Nam 1956, ba đuoc bau lam Uy vien Ban Chap hanh Trung uong Hoi Lien hiep Phu nu Viet Nam. Nam 1959, khi đang cong tac tai bo phan chinh sach cua Tong cuc Chinh tri Quan đoi nhan dan Viet Nam, ba la mot trong nhung nu quan nhan hiem hoi đuoc phong quan ham Đai uy.
Nam 1960, ba đuoc gioi thieu ung cu Đai bieu Quoc hoi tai tinh Hoa Binh, la tinh ket nghia voi tinh Gia Đinh, que huong cua ba. Ba trung cu 2 khoa lien tiep tai tinh nay. Nam 1963, ba đa trong mot cay đa đe ky niem tai nga 3 xa Hung Tien, huyen Kim Boi, tinh Hoa Binh. Tu đo, nguoi dan đia phuong goi nga 3 nay la Nga 3 Ho Thi Bi va cay đa do ba trong la Cay đa ba Bi.
Trong 12 nam lam cong tac chinh sach, ba phu trach cong tac quan ly gia đinh hau phuong quan đoi đe can bo, chien si o tien phuong yen tam chien đau. Trong nhung nam Chien tranh pha hoai mien Bac lan thu nhat, ba đuoc giao nhiem vu so tan nhung con em liet si, nhung con em co cha me chien đau ra khoi thu đo Ha Noi. Nam 1965, ba đuoc phong ham Thieu ta, tro thanh nu quan nhan co cap bac quan ham cao nhat trong Quan đoi nhan dan Viet Nam, va đuoc giao nhiem vu cham soc Đoan đai bieu Anh hung, Chien si thi đua mien Nam ra tham mien Bac.
Cuoi nam 1973, ba đe đat nguyen vong đuoc tro lai mien Nam cong tac. Ngay 15 thang 12 nam 1973, ba tro lai chien truong mien Nam, voi tu cach la đac phai vien cua Cuc chinh sach thuoc Tong cuc chinh tri ben canh Bo chi huy Mien, ham Trung ta. Trong 2 nam 1974–1975, ba đa co 3 lan đi tren tuyen đuong Truong Son đe vao Nam ra Bac.
Sau nam 1975, ba đuoc phan cong giu chuc Pho Chu nhiem Chinh tri, Bo Tu lenh Thanh pho Ho Chi Minh. Nam 1978, ba đuoc phong cap bac Thuong ta. Mac du ngoai 60 tuoi, ba van tiep tuc đuoc giu lai đe lam cong tac chinh sach cho can bo chien si va cac cuu chien binh, cung nhu gia đinh cua ho. Mai đen nam 1980, ba moi đuoc cho nghi huu. Đe ton vinh, ba đuoc nha nuoc Viet Nam đac cach phong quan ham Đai ta va phong tang danh hieu Anh hung luc luong vu trang nhan dan.
Sau khi nghi huu, ba van tiep tuc hoat đong xa hoi, la mot trong nhung sang lap vien cua Bao tang Phu nu Nam Bo, la Uy vien Trung uong Hoi cuu chien binh Viet Nam.
Ba qua đoi luc 20 gio 30 ngay 12 thang 10 nam 2011 tai Thanh pho Ho Chi Minh, huong tho 95 tuoi.


Đoi tu Vao tuoi truong thanh, ba lap gia đinh voi ong Truong Van Ngai, con goi la Nam Ngai, mot nguoi cung que. Theo Nguyen Hung trong "Nam Bo – Nhung nhan vat mot thoi vang bong" thi ong Nam Ngai tung co mot đoi vo. Ba la đoi vo thu hai.
Sau nam 1945, ong Nam Ngai cong tac trong So An ninh Nam Bo (Viet Minh). Nam 1947, ong va em trai cua ba bi quan Phap giet chet. Do khong biet ngay sinh, nen ba đa lay ngay gio cua ong lam sinh nhat cua minh.
Nam 1953, lan đau tien ba gap mat Chu tich Ho Chi Minh khi ong bat ngo đen tham luc ba đang an com voi To Huu. Ong hoi: "Ai ma noi ron rang? Co phai nu kiet mien Đong đo khong vay?". Sau đo ong hoi: "Co Bi an may bat?". Ba đap: "Con an ba chen", sau đo voi đoi la "ba bat". Ong cuoi noi: "Co Bi cu noi tu nhien, tieng noi cua đong bao mien Nam, Bac thich nghe hon".
Nam 2007, ba đa gui tra lai mot chiec xe đuoc tang tri gia 14.000 USD (thoi gia bay gio) đe dung vao viec khac.
Ong Nam Ngai va ba co voi nhau 3 nguoi con. Nguoi con trai ten la Truong Van Đa. Nguoi con gai thu 2 ten la Truong Thi Oi. Ngoai ra ba Con mot co gai ut ten Ho Quang Anh Đao ba phai nen đau thuong gui lai cho vu nuoi khi moi vua sanh ra chua đay mot thang,vi phai tap ket ra Bac nam 1949...


Nhan đinh Vinh danh Ghi nhan nhung cong lao cua ba, nha nuoc Viet Nam đa trao tang:

Danh hieu Anh hung luc luong vu trang nhan dan
Huan chuong Đoc lap hang Nhi
Huan chuong Khang chien chong Phap hang Nhat
Huan chuong Khang chien chong My hang Nhat
Huan chuong Quan cong hang Nhi, Ba
Huan chuong Chien cong hang Nhat, Nhi
Huan chuong Chien si ve vang hang Nhat, Nhi, Ba
Huan chuong Lao đong hang Nhat.
Hien nay tren đia ban huyen Hoc mon co 1 Ngoi truong mang ten Ba


Chu thich Lien ket ngoai Đai ta Ho Thi Bi – Anh hung luc luong vu trang nhan dan Luu tru ngay 7 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine
Ho Thi Bi – Con nguoi va nghia khi 1, 2, 3, 4
Vinh biet "Nu kiet mien Đong" Ho Thi Bi Luu tru ngay 1 thang 12 nam 2011 tai Wayback Machine
Thuong nho co Nam Bi
Vinh biet "Nu kiet mien Đong" Ho Thi Bi
Chuyen ve cay đa cua "Ba Bi" o nga ba Hung Tien