Phuong hoang (tieng Latinh: phoenix; tieng Hy Lap: φοινιξ phoinix) la mot dang chim lua than thanh va linh thieng trong mot so than thoai phuong Tay nhu than thoai Hy Lap, than thoai Ai Cap va cac than thoai khac co lien quan hay chiu anh huong. Trong ngon ngu cua cac nuoc Đong A, loai chim nay đuoc goi la Bat tu đieu (tieng Trung: 不死鳥) nham phan biet voi loai phuong hoang cua phuong Đong. 
Nguoi ta noi rang phuong hoang co the song toi 500 hay 1.400 nam, mot so noi cho rang no bat tu(phu thuoc vao nguon), no la loai chim voi bo long mau vang va đo rat đep. Khi chuan bi tu gia coi đoi, phuong hoang xay cho no mot cai to tu nhung cong que va sau đo tu boc chay; ca to va chim đeu chay du doi đe sau đo chi con mot nam tro tan, tu đo mot con chim phuong hoang moi ra đoi. Con chim phuong hoang moi cung song lau nhu con phuong hoang cu. Tuy nhien, trong mot so truyen thuyet thi đieu nay lai khong phai nhu vay. Con phuong hoang moi uop tro cua con phuong hoang cu trong qua trung lam tu nhua thom va đem no toi thanh pho Heliopolis ("thanh pho Mat Troi" trong tieng Hy Lap) co đai cua Ai Cap. Phuong hoang cung đuoc cho la se hoi sinh sau khi bi thuong, vi the no gan nhu la bat tu va khong the bi đanh bai; phuong hoang hoi sinh tu đong tro tan la mot hinh anh an tuong trong van hoa phuong Tay. Nguoi ta cung noi rang nhung giot nuoc mat cua phuong hoang co the chua lanh vet thuong.
Mac du cac mieu ta va tuoi tho cua no la khac nhau, nhung phuong hoang đa tro thanh pho bien trong nghe thuat, van hoc Kito giao thoi ky đau cung nhu la cua chu nghia tuong trung Kito giao, giong nhu bieu tuong cua chua Gie-su, va ngoai ra, no con tuong trung cho su chet, phuc sinh va bat tu cua Gie-su.
Nguyen thuy thi phuong hoang đuoc nguoi Ai Cap xac đinh la mot loai chim giong nhu co hay diec, goi la bennu, đuoc biet đen tu Sach ve nguoi chet va cac van ban Ai Cap co đai khac nhu la mot trong cac bieu tuong than thanh đe tho phung tai Heliopolis, gan lien voi su moc len cua Mat Troi cung nhu voi than Mat Troi trong than thoai Ai Cap la than Ra.


Nguon goc Nguoi Hy Lap co the đa phong theo phuong hoang cua nguoi Ai Cap (bennu) (cung lay ca nghia khac trong tieng Ai Cap cua no, co nghia la cay cha la) va đong nhat hoa no voi phuong hoang cua chinh ho la φοινιξ (phoenix), co nghia la mau đo tia hay đo sam. Ho va sau đo la nhung nguoi La Ma đa mo ta con chim nay giong nhu cong hay đai bang hon. Theo than thoai Hy Lap thi phuong hoang song tai A Rap ben canh mot cai gieng. Khi binh minh, no tam bang nuoc gieng nay va than Mat Troi la Apollo đa dung co xe ngua (tuc la Mat Troi) cua minh đe nghe tieng hat cua no.
Mot nguon cam hung khac đuoc cho la nguon goc cua phuong hoang cua nguoi Ai Cap chinh la chim hong hac o Đong Phi. Loai chim nay lam to tren cac bai cat nhieu muoi, noi qua nong đe trung cua no hay chim non co the song sot; no xay cac go cao chung vai chuc cm va đu lon đe nuoi nang trung cua no, va sau đo đe trung vao ria cua khu vuc mat me hon nay. Cac luong khong khi đoi luu xung quanh cac go nho nay tuong tu nhu su nhieu loan cua ngon lua.
Hien tuong nhat thuc toan phan cung đuoc coi la mot nguon cam hung đe dung len hinh anh ve chim phuong hoang than thoai cung nhu cua mot loat cac chim than thoai khac ma chung luon gan lien voi Mat Troi. Trong mot so nhat thuc toan phan thi nhat quang lai co dang giong nhu mot con chim, gan nhu đa tao cam hung cho cac bieu tuong mat troi co canh cua nguoi Ai Cap va Luong Ha co đai.


Van hoa Trong van hoa dan gian Do Thai, nguoi ta noi rang phuong hoang la con vat duy nhat khong đi theo Adam khi ong bi truc xuat ra khoi vuon Eden.
Phuong hoang cung xuat hien nhu la mot nhan vat trong tieu thuyet The Princess of Babylon cua Voltaire.
Phuong hoang cung la đac trung tren cac la co cua Alexander Ypsilantis va cua nhieu si quan khac trong thoi ky cach mang Hy Lap (1821-1831), bieu tuong cho su hoi sinh cua Hy Lap va đa đuoc John Capodistria chon lam huy hieu đau tien cua nha nuoc Hy Lap (1828-1832). Ngoai ra, đong tien hien đai đau tien cua nguoi Hy Lap cung mang ten goi la phuong hoang.Mac du sau đo đa bi thay the bang huy hieu hoang gia, nhung no van la mot bieu tuong pho bien va mot lan nua đuoc Cong hoa Hy Lap đe nhi (1924-1935) su dung trong thap nien 1930. Tuy nhien, viec hoi đong quan su 1967-1974 su dung no đa lam cho no tro nen khong đuoc nguong mo nua va no gan nhu đa khong con đuoc su dung ke tu sau nam 1974, voi ngoai le duy nhat đang chu y la Huan chuong Phuong hoang.
Phuong hoang cung la bieu tuong noi bat tren co va con dau cua thanh pho va hat San Francisco, tuong trung cho viec thanh pho nay di len tu tro tan sau khi bi pha huy do tran đong đat nam 1906.


Khac Trong van hoa dan gian Nga, phuong hoang xuat hien duoi dang con chim than thoai zhar ptitsa (Жар-Птица), hay mot con chim lua, va no la chu đe trong vo ba le noi tieng nam 1910 cua Igor Fyodorovich Stravinsky.
Trong van hoa dan gian o Trung Quoc va mot so nuoc A Đong lan can, loai chim nay đuoc goi la Bat tu đieu (tieng Trung: 不死鳥), con phuong hoang (凤凰) dung đe chi sinh vat than thoai đuoc kinh trong hang thu hai sau rong, chu yeu đuoc su dung đe tuong trung cho hoang hau. No cung la ba chu cua cac loai chim.


Xem them Phuong hoang, mot loai chim than thoai cua nguoi A Đong.
Chu tuoc, chim than thoai mang tinh lua.
Bennu, loai chim than thoai cua nguoi Ai Cap.
Huma, Simurgh, Roc: Cac dang phuong hoang cua nguoi Ba Tu.


Lien ket ngoai Muc tu Phuong hoang tai Aberdeen Bes
Lich su chim phuong hoang than thoai Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine
Mieu ta chung, voi cac nguon tham khao co đai
Sinh vat than thoai: Phuong hoang tai helium.com Luu tru ngay 22 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine