Khoa hoc đat la mon khoa hoc chuyen nghien cuu ve đat, coi đoi tuong nghien cuu nay nhu la mot tai nguyen thien nhien tren be mat cua Trai Đat, nghien cuu khoa hoc đat bao gom nghien cuu su hinh thanh, phan loai va xay dung ban đo đat; cac thuoc tinh vat ly, hoa hoc, sinh hoc, va đo phi nhieu cua đat; cung nhu nghien cuu cac thuoc tinh nay trong moi lien he voi viec su dung va quan ly đat đai,...
Đoi khi thuat ngu nay đuoc nhac toi nhu la cac nhanh cua khoa hoc đat, chang han nhu tho nhuong hoc va sinh hoc tho nhuong (mon khoa hoc nghien cuu đat đai nhu moi truong sinh song cho cac loai thuc vat va cac sinh vat khac), chung đuoc su dung nhu la tu đong nghia voi khoa hoc đat. Su đa dang cac ten goi gan voi mon khoa hoc nay co lien quan đen mot loat cac khai niem co moi lien quan. Thuc vay, cac nha ky nghe, nong hoc, hoa hoc, đia chat, đia ly, sinh hoc, vi sinh hoc, lam hoc, khao co hoc cung nhu cac chuyen gia trong quy hoach khu vuc, tat ca đeu đong gop nhung kien thuc bo sung ve đat va lam cho nganh khoa hoc đat phat trien hon nua.
Vi su hieu biet ve khoa hoc đat la quan trong đoi voi ap dung thuc te cua mot loat nhung nganh khoa hoc khac nhau, no la mot đieu khong bat thuong khi co the tim thay cac chuyen gia ve đat trong cac mon khoa hoc co lien quan. Cac chuyen gia nay đoi khi trong nganh cua minh đuoc noi đen nhu la nhung nha khoa hoc ve đat, lam cho nguoi ta boi roi khi noi đen cac nha khoa hoc nay. Đe phan biet ho voi cac chuyen gia khac trong linh vuc đat đai, cac nha khoa hoc chuyen nghiep ve đat tai My co the lay đang ky va chung chi chuyen nghiep.


Lich su khoa hoc đat = Justus von Liebig =
Nhung khai niem som nhat ve đat dua tren tu tuong phat trien boi nha hoa hoc nguoi Đuc, Justus von Liebig (1803 – 1873), cung nhu cac thay đoi va co đong boi cac nha khoa hoc nong nghiep đa lam tren cac mau đat trong phong thi nghiem, nha kinh cung nhu tren cac canh đong nho. Đat it khi đuoc khao sat duoi đo sau cua lop trong trot. Cac nha hoa hoc nay đua ra thuyet "bang can bang" cua dinh duong cho thuc vat. Đat đuoc coi la mot thung chua tinh (nhieu hay it) cua cac chat dinh duong cho cay coi—đat co the su dung va thay the. Khai niem nay van con gia tri khi ap dung trong pham vi cua khoa hoc đat hien đai, mac du quan niem co ich cua đat an chua sau cac khai niem lay đi chat dinh duong tu đat boi cay trong va su tra lai cua chung trong cac dang phan bon huu co, voi va phan bon hoa hoc.
Cac nha đia chat hoc đau tien noi chung chap nhan thuyet bang can bang ve đo mau mo cua đat va ap dung chung trong pham vi chuyen nganh cua ho. Ho mo ta đat nhu la cac loai đa đa bi phan huy — granit, sa thach, set tang v.v. Tuy nhien, ho đa đi xa hon va mo ta bang cach nao cac qua trinh phong hoa đa bien đoi cac vat lieu nay va cac qua trinh đia chat đa hinh thanh ra cac dang đat nhu the nao, chang han nhu cac loai đat bang tich, boi tich, hoang tho va them đai duong. Chuyen khao nam 1891 cua nha đia chat N. S. Shaler (1841 – 1906) ve nguon goc va ban chat tu nhien cua đat đa tong quat hoa cac khai niem đia chat ve đat o thoi điem cuoi the ky 19.
Nhung cong viec lap ban đo đia hinh đat đai đau tien đa ra đoi đe giup nong dan xac đinh đat đai phu hop voi cac loai hinh quan ly khac nhau va đe giup ho xac đinh loai cay trong nao cung nhu viec quan ly đat đai nao phu hop nhat voi cac loai hinh đat cu the trong trang trai cua ho. Rat nhieu nguoi lam cong viec nay đau tien la cac nha đia chat boi vi chi co cac nha đia chat la co kha nang chuyen mon trong viec ap dung cac phuong thuc can thiet va trong tuong quan khoa hoc phu hop voi viec nghien cuu đat. Ho cho rang đat chu yeu la san pham cua cac qua trinh phong hoa trong su hinh thanh đia chat, đuoc xac đinh boi cac thu hinh đat va cac thanh phan đa. Phan lon cac ban đo đia hinh phat hanh truoc nam 1910 đa chiu anh huong lon cua cac khai niem nay. Nhung ban đo xuat ban tu nam 1910 đen nam 1920 dan dan bo sung them cac su co đong lon va thua nhan nhieu đac trung cua đat nhung van giu nen tang cua cac khai niem đia chat.
Thuyet bang can bang trong dinh duong cua thuc vat đa thong tri trong cac phong thi nghiem va khai niem đia chat thong tri cac linh vuc nghien cuu. Ca hai cach tiep can đa đuoc giang day trong nhieu khoa hoc cho đen tan cuoi nhung nam 1920. Mac du cac khai niem noi chung la co ich hon va rong rai hon ve đat đa đuoc phat trien boi mot so nha khoa hoc ve đat, đac biet la E.W. Hilgard (1833 – 1916) va G.N. Coffey (George Nelson Coffey) tai My cung nhu cac nha khoa hoc ve đat khac o Nga, nhung cac du lieu can thiet đe tao ra nhung khai niem rong lon hon nay đa đen tu cac cong trinh nghien cuu ve đia hinh đat đai.


= V.V.Dokuchaev =
Cac nen tang khoa hoc cua khoa hoc đat nhu la mot khoa hoc tu nhien đa đuoc thiet lap boi cac cong trinh co đien cua Dokuchaev. Truoc đay, đat đuoc coi la san pham cua su chuyen hoa hoa ly cua đa, ma thuc vat rut ra đuoc cac khoang chat dinh duong tu nhung chat nen cua chung. Đat va đa tren thuc te la ngang hang nhau.
Dokuchaev cho rang đat nhu la mot thuc the tu nhien co nguon goc va lich su phat trien rieng, la thuc the voi nhung qua trinh phuc tap va đa dang dien ra trong no. Đat đuoc coi la khac biet voi đa. Đa tro thanh đat duoi anh huong cua mot loat cac yeu to tao thanh đat nhu khi hau, cay co, khu vuc, đia hinh va tuoi. Theo ong, đat co the đuoc goi la cac tang tren nhat cua đa khong phu thuoc vao dang; chung bi thay đoi mot cach tu nhien boi cac tac đong pho bien cua nuoc, khong khi va mot loat cac dang hinh cua cac sinh vat song hay chet.
Nguon: Krasil'nikov, N.A. (1958) Vi sinh vat đat va cac thuc vat bac cao hon. [1] Luu tru ngay 9 thang 2 nam 2014 tai Wayback Machine
Bat đau tu nam 1870, truong phai Nga ve khoa hoc đat duoi su lanh đao cua V.V.Dokuchaev (1846 – 1903) va N.M. Sibirtsev (1860 – 1900) đa phat trien khai niem moi ve đat. Nhung nha nghien cuu Nga coi đat nhu la mot thuc the tu nhien đoc lap, moi loai co thuoc tinh duy nhat đuoc tao ra boi to hop duy nhat cua khi hau, cac vat chat song, nguyen lieu goc, đia hinh va thoi gian. Ho gia thiet rang cac thuoc tinh cua moi loai đat phan anh cac hieu ung to hop cua mot tap hop cu the cac yeu to phat sinh co trach nhiem trong viec hinh thanh đat. Hans Jenny sau đo nhan manh su lien quan ve chuc nang cua cac thuoc tinh cua đat va su hinh thanh đat. Cac ket qua cua cong trinh nay đa đuoc nguoi My biet đen thong qua lan xuat ban nam 1914 cuon sach cua K.D.Glinka bang tieng Đuc va đac biet la thong qua ban dich tieng Anh cua C.F.Marbut nam 1927.
Cac khai niem cua nguoi Nga la mot cuoc cach mang. Cac thuoc tinh cua đat ve tong the khong con dua tren cac đieu suy dien tu ban chat tu nhien cua đa hay tu khi hau hoac cac yeu to moi truong khac khi xem xet mot cach đoc lap hay tong the; ma no la cua ban than đat mot cach truc tiep, su bieu đat tong the cua cac yeu to nay co the xem xet trong hinh thai hoc cua đat. Khai niem nay bat buoc rang moi thuoc tinh cua đat phai xem xet mot cach tong the trong gioi han cua mot thuc the tu nhien đoc lap hoan toan. Noi ngan gon thi đieu nay đa lam cho khoa hoc đat tro thanh hien thuc.
Su huong ung ban đau đoi voi khai niem moi va su ra đoi cua mot nganh moi trong khoa hoc đat đa lam cho mot so nguoi cho rang viec nghien cuu đat co the tien hanh ma khong can co su lien he voi cac khai niem cu co nguon goc tu đia chat hoc va nong hoa. Nhung đieu nguoc lai moi la su that. Ben canh viec thiet lap cac nen tang moi cho khoa hoc đat voi nhung nguyen ly co ban cua no, khai niem moi đa lam cho cac nganh khoa hoc khac tham chi tro thanh co ich hon. Hinh thai hoc đat cung cap mot nen tang vung chac tren đo nguoi ta co the nhom cac ket qua quan trac, thuc nghiem va cac kinh nghiem thuc te cung nhu đe phat trien cac nguyen ly tong quat đe co the du bao truoc cac tinh chat cua cac loai đat.


= C.F.Marbut =
Duoi su lanh đao cua Marbut, khai niem cua nguoi Nga đa đuoc mo rong ra va lam thich ung voi cac đieu kien tai My. Khai niem nay nhan manh cac mat cat thiet dien đat rieng biet nham ha thap tam quan trong cua cac đac trung ben ngoai cua đat va đia chat be mat. Bang cach nhan manh thiet dien cua đat, cac nha khoa hoc ve đat ban đau co xu huong khong chu y toi bien thien tu nhien cua cac loai đat ma no co the chi la mot su kien thuc te trong pham vi mot khu vuc nho. Khong chu y toi su bien thien cua đat đa lam giam nghiem trong gia tri cua cac loai ban đo ma trong đo chi ra khu vuc cua tung loai đat.
Ngoai ra, su nhan manh ban đau ve cac thiet dien nguon goc đat đa lon đen muc cho rang cac vat chat khong co trong mat cat thiet dien nguon goc (chang han nhu cac boi tich (alluvium) gan thoi gian đo) đa khong đuoc coi la đat. Su phan biet ro rang đa đuoc đua ra giua đa phong hoa va su hinh thanh đat. Mac du su phan biet giua cac tap hop cac tien trinh nay la co ich trong mot so muc đich nhung đa va cac khoang chat phong hoa va su hinh thanh đat noi chung la khong phan biet đuoc.
Khai niem ve đat đa dan dan đuoc mo rong trong nhung nam sau thoi ky 1930, chu yeu thong qua su hop nhat va can bang. Su nhan manh chinh la nham vao mat cat thiet dien đat. Sau nam 1930, cac nghien cuu hinh thai hoc đa mo rong tu cac ho đon thanh cac ranh dai hay mot loat cac ho trong khu vuc co loai đat nay. Hinh thai hoc cua đat thanh ra đuoc mo ta boi mot day cac thuoc tinh co đo lech tu khai niem trung tam thay vi boi mot thiet dien "đien hinh" đon gian. Su phat trien cua cac ky thuat danh cho cac nghien cuu khoang chat hoc cua đat set cung nhan manh su can thiet cua cac nghien cuu trong phong thi nghiem.
Marbut nhan manh rang su phan loai đat phai dua tren hinh thai hoc thay vi dua tren cac hoc thuyet ve nguon goc đat, boi vi cac hoc thuyet la phu du va thay đoi. Ong co le đa đanh gia qua cao điem nay đe bo qua nhung nghien cuu cua nhung nguoi khac khi ho cho rang đat đai co nhung đac trung nao đo ma khong can thiet phai khao sat đat. Marbut co gang lam ro rang viec khao sat đat đai tu no la chu yeu trong phat trien he thong phan loai đat va trong viec tao ra cac ban đo đat đai co ich. Mac du vay, cong trinh cua Marbut bieu lo nhung hieu biet ca nhan cua ong ve nhung đong gop cua đia chat hoc đoi voi khoa hoc đat. Su phan loai đat nam 1935 cua ong phu thuoc nhieu vao khai niem "đat binh thuong", san pham cua su can bang trong khu vuc o đo su xoi mon theo thoi gian giu đuoc toc đo tien trien cua su hinh thanh đat.
Su phan loai va mo rong cac khai niem cua khoa hoc đat cung lam nay sinh su nhan manh tang len tren cac ban đo đat đai chi tiet. Cac khai niem thay đoi voi su nhan manh tang len tren cac loai cay trong du bao la sinh loi đoi voi moi loai đat đuoc chi ra tren ban đo. Rat nhieu mo ta cu hon cua cac loai đat đa khong đuoc đinh luong đay đu va cac đon vi phan loai cung qua hon tap đe co the thu đuoc loi ich va quan ly cac du bao can thiet đe lap ke hoach quan ly cua tung trang trai ca nhan hay cac canh đong.
Trong nhung nam thap nien 1930, su hinh thanh cua đat đa đuoc giai thich theo thuat ngu cua cac tien trinh đuoc hieu rat long leo, chang han nhu "podzol hoa", "đa ong hoa" va "voi hoa". Cac tien trinh nay đuoc cho la cac tien trinh duy nhat co trach nhiem đoi voi cac thuoc tinh pho bien đuoc quan sat cua đat đai trong khu vuc.


= Hans Jenny =
Nam 1941, Factors of Soil Formation (Cac yeu to hinh thanh đat) cua Hans Jenny (1899 – 1992), mot he thong cua tho nhuong hoc đinh luong, đa tong quat hoa mot cach suc tich va minh hoa rat nhieu nguyen ly co ban cua khoa hoc đat hien đai cho toi ngay đo. Tu nam 1940, thoi gian đuoc coi la co tam quan trong lon hon ca trong so cac yeu to hinh thanh đat, va cac nghien cuu hinh thai đia chat hoc đa tro thanh quan trong trong viec xac đinh thoi gian ma cac nguyen lieu ban đau o mot khu vuc bat ky la chu the cua cac tien trinh hinh thanh đat. Trong khi ay, nhung tien bo trong hoa hoc đat, vat ly hoc đat, khoang chat hoc đat va sinh hoc đat cung nhu trong cac khoa hoc co ban nam duoi chung đa bo sung cac cong cu moi đe nghien cuu su hinh thanh đat. Ket qua la su hinh thanh cua đat đa đuoc xem xet nhu la to hop cua nhieu tien trinh vat ly, hoa hoc, sinh hoc co lien quan voi nhau. Cac tien trinh nay la chu the đe nghien cuu đinh luong trong vat ly đat, hoa hoc đat, sinh hoc đat, khoang chat hoc đat. Su đinh huong chu y cung chuyen tu nghien cuu cac thuoc tinh tong the noi chung cua đat đai sang cac chi tiet cung bien đoi cua cac bo phan rieng re, bao gom ca cac quan he ban chat đoi voi ban chat.


= Guy Smith =
Trong ca hai phan loai cua Marbut va phan loai nam 1938 cua Bo Nong nghiep My, cac lop đa đuoc mo ta chu yeu theo cac thuat ngu đinh tinh. Cac lop khong đuoc đinh nghia mot cach đinh luong đe co the cho phep cac ung dung cua cac nha khoa hoc khac nhau phu hop voi he thong. Chua co mot he thong nao lien ket ro rang cac lop cua cac pham tru cao hon thanh cac loai đat va cac phan nhom cua chung đe su dung trong cac ban đo đat đai o My. Ca hai he thong phan anh cac khai niem va hoc thuyet ve nguon goc đat cua thoi gian đo, tu chung chu yeu la đinh tinh trong cac đac trung. Phien ban sua đoi nam 1949 cua he thong nam 1938 đa sua chua mot so thieu hut nhung cung phan anh su can thiet đanh gia lai cac khai niem va nguyen ly. Hon 15 nam cac cong trinh duoi su chi đao cua Guy Smith cuoi cung đa cho ra mot he thong phan loai đat moi. No tro thanh he thong phan loai chinh thuc cua National Cooperative Soil Survey cua My nam 1965 va đa đuoc xuat ban nam 1975 nhu la He thong phan loai đat: Mot he thong co ban cua phan loai đat đe tao va dien giai cac ban đo đia hinh đat đai. He thong cua Smith đa đuoc My va nhieu quoc gia khac chap nhan lam he thong phan loai đat chinh thuc.
Mot yeu to khac cung co anh huong lon đen cac ban đo đia hinh đat đai, đac biet trong nhung nam 1960. Truoc nam 1950, ung dung chu yeu cua cac loai ban đo nay la danh cho nong nghiep, chan nuoi va lam nghiep. Cac ung dung đe lam đuong giao thong đa đuoc thua nhan o mot so bang som nhat la vao nhung nam cuoi thap nien 1920, va cac dien giai ve đat đa co trong so tay tra cuu cua nhieu ky su cau đuong o mot so bang trong nhung nam thap nien 1930 va 1940. Ngoai ra, su thay đoi trong cac ban đo đia hinh trong giai đoan nay chu yeu la đe phuc vu cho nhu cau cua nong nghiep, chan nuoi va lam nghiep. Trong nhung nam 1950 va 1960 cac su dung ban đo đia hinh cho cac muc đich phi nong nghiep đa tang len nhanh chong. Đieu nay tao ra nhu cau lon trong thong tin ve cac hieu ung cua đat trong cac ung dung phi nong nghiep nay.
Nguon: Soil Survey Staff (1993) Soil Survey Manual USDA Handbook 18 Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine


Thuc tien cua khoa hoc đat Mot cach kinh đien thi cac nha khoa hoc ve đat co xu huong chuyen mon hoa trong mot trong nam linh vuc chuyen nganh: vi sinh hoc, tho nhuong hoc, edaphology??, vat ly hoc hay hoa hoc. Cac su phan biet giua cac nhanh nay cua khoa hoc đat thong thuong bi nhoe đi trong qua trinh thuc hanh. Cac chuyen gia khoa hoc đat noi chung hien nay tien hanh cac nghien cuu ve hoa hoc đat, vat ly hoc đat, vi sinh hoc đat, tho nhuong hoc va ap dung khoa hoc đat trong cac nhanh lien quan.
Mot co gang đang chu y dien ra trong gioi cac nha khoa hoc đat tai My vao nam 2004 la Soil Quality Initiative (Sang kien chat luong đat). Van đe trung tam cua no la phat trien cac chi so ve suc khoe cua đat đai va sau đo giam sat chung trong vai tro nhu la nguoi quan ly cua hanh tinh nay theo cach thuc co the đem lai cho con nguoi su nuoi duong dai han. Su co gang nay bao gom cac kien thuc ve cac chuc nang cua cac lop vo vi sinh hoc cua đat va khai thac cac tiem nang đe co lap cacbon trong khi quyen thanh cac chat huu co trong đat.
Vai tro truyen thong hon cua cac nha khoa hoc ve đat la lap ban đo đat đai. Phan lon cac khu vuc tai My hien nay đa đuoc lap ban đo đia hinh đat đai, trong đo bao gom cac bang dien giai, chang han cac thuoc tinh cua đat ho tro hay han che cac hoat đong va su dung nhu the nao. Khoa hoc phan loai đat đuoc chap nhan tren pham vi quoc te cho phep lien he thong nhat cac đac trung cua đat voi cac chuc nang cua no. Cac ket qua thu đuoc tu ban đo đia hinh quoc gia va quoc te đa cung cap cho nhung nha chuyen mon su hieu biet thong nhat trong cac chuc nang o thang đo phong canh. Cac chuc nang phong canh ma cac nha khoa hoc đat keu goi su chu y duong nhu roi vao mot trong sau linh vuc sau :

Xu ly cac chat thai tren co so đat
Cac he thong tu hoai
Phan bon huu co
Cac chat ran sinh hoc đo thi
Che bien chat thai tu thuc an va co soi
Nhan dang va bao ve cac khu vuc nguy cap ve moi truong
Cac loai đat nhay cam va khong on đinh
Đat ngap lut
Cac đia the duy nhat ho tro moi truong song co gia tri va su đa dang he sinh thai
Quan ly hieu suat toi uu trong su dung đat
Lam hoc
Nong hoc
Quan ly chat dinh duong
Quan ly nuoc
Thuc vat tu nhien
Đong co
Quan ly chat luong nuoc toi uu
Quan ly nuoc be mat
Kiem soat tram tich va xoi mon
Sua chua va phuc hoi cac loai đat đa bi hu hai
Phuc hoi đat đa khai thac quang
Lut loi va hu hai lon
O nhiem
Duy tri cac su dung mong muon
Bao ton đat
Con co cac ung dung thuc te khac cua khoa hoc đat ma duong nhu khong ro rang tu quan điem cua viec lap cac ban đo đia hinh.

Xac đinh nien đai bang phong xa: đac biet cac kien thuc cua tho nhuong hoc khu vuc đuoc su dung đe xac đinh cac hoat đong truoc đay trong khu vuc.
Tang khao co: o đo cac qua trinh hinh thanh đat va cac đac tinh bao ton co the cung cap thong tin cho nghien cuu ve cac vi tri khao co.
Hien tuong đia chat
Lo đat
Cac đut gay đong đat
Thay đoi đat đe thuc hien cac su dung moi
Thuy tinh hoa đoi voi cac chat thai phong xa
Lam giau vi khuan trong đat đe lam giam cac chat o nhiem (xu ly sinh hoc).
Co lap cacbon


= Cac linh vuc nghien cuu cua khoa hoc đat =
Tho nhuong hoc
Nguon goc đat
Hinh thai hoc đat
Vi hinh thai hoc đat
Phan loai đat
Vat ly hoc đat
Co hoc va ky thuat đat
Khoang vat hoc đat
Hoa hoc đat
Hoa sinh hoc đat
Vi sinh hoc đat
Sinh hoc tho nhuong


= Cac linh vuc ung dung cua khoa hoc đat =
Ban đo đia hinh
Quan ly đat đai
Cac phuong phap tieu chuan trong phan tich
Đo mau mo cua đat / Quan ly va cai tao đo mau mo
Cac nghien cuu he sinh thai
Thay đoi khi hau
Cac nghien cuu ve luu vuc va đat ngap lut


= Cac nganh khoa hoc lien quan =
Nong nghiep hoc
Nong hoc
Quan ly thuy loi
Nhan loai hoc
Tang khao co
Moi truong hoc
Sinh thai hoc phong canh
Đia chat hoc
Hoa đia chat sinh hoc
Vi sinh hoc đia chat
Đia mao hoc
Thuy hoc
Đia chat thuy van
Quan ly chat thai
Khoa hoc đat ngap lut


Cac bai lien quan IUSS
IECA


Tham khao Lien ket ngoai Certified Professional Soil Scientist Luu tru ngay 7 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine
Registered Professional Soil Scientist Luu tru ngay 26 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine (PDF)