Xe lua boc thep la mot đoan tau đuoc bao ve bang lop giap kien co. Đoan tau boc thep thuong bao gom cac toa xe lua trang bi phao va sung may. Chung đuoc su dung chu yeu trong thoi gian cuoi the ky 19 va đau the ky 20 nham cung cap mot kieu đoi moi nhanh chong di chuyen so luong lon hoa luc. Hau het cac quoc gia đeu ngung viec su dung chung vi phuong tien đuong bo ngay cang tro nen manh hon va linh hoat hon, va cac đuong tau đa chung to rat de bi pha hoai cung nhu cac cuoc khong kich. Tuy nhien, Lien bang Nga van su dung nhung đoan tau lua boc thep cai tien trong Chien tranh Chechnya lan thu hai vao nam 1999-2009.


Thiet ke va trang bi Nhung toa xe tren mot đoan tau boc thep đuoc thiet ke cho nhieu nhiem vu. Vai tro tieu bieu bao gom:

Phao - trang bi hon hop phao, sung may va cac be phong ten lua.
Bo binh - đuoc thiet ke danh đe cho cac đon vi bo binh, cung co the gan sung may.
Sung may - danh rieng cho sung may.
Phong khong - đuoc trang bi vu khi phong khong
Chi huy - tuong tu nhu toa xe bo binh, nhung đuoc thiet ke đe tro thanh mot trung tam chi huy đoan tau
Chong tang - trang bi sung chong tang, thuong la trong cac thap phao xe tang
Toa trong - khong boc thep, su dung cho bat ky muc đich nao tu viec van chuyen đan duoc hoac khi tai, thong qua theo doi sua chua hoac bao ve trat banh nham be huong đuong sat đoi voi viec pha huy đuong ray.
Toa giuong nam cho quan
Quan đoi Đuc Quoc xa đoi khi se đat mot Fremdgerat, chang han nhu tang hang nhe bat đuoc cua Phap Somua S-35 hoac PzKpfw 38(t) cua Sec, hay xe tang hang nhe Panzer II ten mot cai xe san phang co the mau chong đuoc do xuong bang mot cai doc va đuoc su dung cach khoang tuyen đuong sat chinh đe truy lung du kich cua đoi phuong.
Cho ten lua - Lien Xo co mau ICBM RT-23 Molodets chay tren đuong sat vao cuoi nam 1980 (đe giam nguy co cua mot đon đanh phu đau noi tiep viec pha huy cac be phong ten lua danh cho mot cuoc tan cong tra đua). My cung mot luc đe xuat mot he thong đuong sat danh cho chuong trinh ten lua MX nhung đieu nay chua bao gio hoan thanh o giai đoan lap ke hoach.
Cac loai giap khac nhau đeu đuoc su dung đe bao ve khoi nhung đot tan cong tu xe tang. Ngoai nhung tam kim loai khac nhau, be tong va bao cat con đuoc su dung trong mot so truong hop danh cho đoan tau boc thep cai bien. Đoan tau boc thep co đoi luc đuoc ho tong boi mot loai đuong tau xe tang goi la draisine. Mot trong nhung vi du la xe đay boc thep 'Littorina' co mot buong lai o phia truoc va phia sau voi mot bo đieu khien co the lai đuong ray theo hai huong. Littorina con gan them hai u sung may 7.92mm MG13 tu xe tang hang nhe Panzer I.


Lich su = Nguon goc =
 
Xe lua boc thep tung đuoc đua vao su dung trong the ky 19 qua cuoc noi chien Hoa Ky (1861–1865), chien tranh Phap-Pho (1870–1871), chien tranh Boer lan thu nhat va thu hai (1880–1881 va 1899–1902). Trong chien tranh Boer thu hai, Winston Churchill, hoi ay la mot phong vien chien truong đang đi du lich tren mot chuyen tau boc thep vao ngay 15 thang 11 nam 1899, thi ca đoan tau bi mot đoi biet kich Boer duoi su chi huy cua Tuong Louis Botha phuc kich. Quan Boer bat giu Churchill va nhieu nguoi trong đoi ngu nhan vien đoan tau nhung nhieu nguoi khac đa tron thoat, bao gom ca nhung thuong binh tiep tuc đieu khien đau may xe lua.
Đau the ky 20, nguoi Nga đa su dung đoan tau boc thep trong cuoc chien tranh Nga-Nhat. Xe lua boc thep con đuoc dung trong cuoc cach mang Mexico (1910–1920) va The chien I (1914–1918). Viec su dung chuyen sau nhat cua đoan tau boc thep la trong cuoc noi chien Nga (1918–1920). Noi chien Tay Ban Nha thi it khi phai dung đen xe lua boc thep, mac du The chien II (1939-1945) lai thay nhieu hon. Nguoi Phap đa su dung chung trong suot chien tranh Đong Duong lan thu nhat (1946–1954), va mot so quoc gia tung so huu đoan tau boc thep trong chien tranh Lanh. Lan su dung cuoi cung trong chien đau duong nhu tung hien dien trong cuoc chien tranh Nam Tu vao nhung nam 1990.


= Chien tranh the gioi thu nhat =
 
Trong The chien I phia Nga đa su dung mot su ket hop giua cac đoan tau boc thep hang nhe va nang. Đoan tau hang nang lap đat cac khau phao 4.2 inch hay 6 inch, đoan tau hang nhe đuoc trang bi phao 76.2mm. Đe quoc Ao-Hung con tung cac đoan tau boc thep ra chien truong chong lai Y trong The chien I. Xe lua boc thep cua Hai quan Hoang gia Anh đuoc trang bi bon hai phao QF 6 inch va mot khau hai phao QF 4 inch dung nham yem tro luc luong vien chinh Anh trong giai đoan mo đau tran đanh Ypres lan thu nhat vao thang 10 nam 1914.


= Giai đoan giua hai the chien =
Cac đao quan nuoc ngoai can thiep vao noi tinh nuoc Nga nhu Le duong Tiep Khac cung su dung tau boc thep trang bi vu khi hang nang đe kiem soat đo dai rong lon cua tuyen đuong sat xuyen Xibia trong cuoc noi chien Nga vao cuoi The chien I.
Luc luong Bolshevik trong cuoc noi chien Nga đa su dung mot loat đoan tau boc thep. Nhieu cai đuoc nguoi dan đia phuong lam ngay đuoc, so khac thi đuoc cac ky su hang hai xay dung nen tai cac nha may Putilov va Izhorskiy. Ket qua la cac đoan tau dao đong tu chang khac gi mot cai san phang đap bao cat cong su xung quanh cho đen cac đoan tau boc thep trang bi vu khi hang nang đuoc san xuat boi cac ky su hang hai. Mot no luc nham chuan hoa viec thiet ke tu thang 10 nam 1919 chi đat đuoc thanh cong han che. Vao cuoi cuoc chien luc luong Bolshevik đa co 103 đoan tau boc thep đu moi chung loai.
Nguoi Estonia cung xay dung nam đoan tau boc thep trong cuoc chien tranh gianh đoc lap tai nuoc nay va đuoc đat duoi quyen chi huy cua Johan Pitka. Sau khi The chien I ket thuc nhu cau su dung cac đoan tau boc thep bi giam sut. Chung con đuoc su dung o Trung Quoc vao thap nien 20 va đau thap nien 30 trong cuoc noi chien Trung Quoc, đang chu y nhat chinh la quan phiet Truong Tong Xuong đa đich than tuyen mo nhung ke ti nan nguoi Nga đe cung cap nhan su đieu khien đoan tau phuc vu cho muc đich quan su cua minh.


= Chien tranh the gioi thu hai =
 
Trong The chien II Ba Lan đa su dung đoan tau boc thep rong rai khi Đuc Quoc xa xam luoc Ba Lan. Mot nha quan sat luu y rang "Ba Lan chi co vai đoan tau boc thep, nhung cac si quan va binh si cua ho đa chien đau rat tot. Mot lan nua va mot lan nua ho bat chot xuat hien tu lum cay trong rung day, lam roi loan hang ngu quan Đuc". Mot khia canh đuoc đanh gia đung cua rat nhieu đoan tau boc thep cua Ba Lan đa đuoc trien khai trong cuoc chien tranh Phong thu Ba Lan vao nam 1939 la khi may bay Đuc tan cong cac tuyen đuong sat thi no thuong theo doi cac đoan tau.
Đieu nay lan luot nhac nho Đuc Quoc xa phai gioi thieu lai đoan tau boc thep vao quan đoi rieng cua minh. Ve sau nguoi Đuc con su dung chung voi mot muc đo nho trong The chien II. Tuy vay, ho đa gioi thieu mau thiet ke quan trong co tinh chat linh hoat va đuoc trang bi tot, bao gom ca cac toa xe la noi đat thap phao phong khong, hoac đuoc thiet ke đe boc do xe tang va toa xe co giap bao ve hoan chinh voi mot khau phao/luu phao giau kin.
Trong cuoc Tong khoi nghia Slovakia, quan khang chien Slovakia đa su dung ba đoan tau boc thep đe mau chong trien khai luc luong cua minh ra chien tuyen. Xe lua boc thep voi ten goi Hurban, Stefanik va Masaryk đuoc xay dung tai nha may đuong sat Zvolen, va bao quan o gan Lau đai Zvolen.

Lien Xo so huu mot so luong lon đoan tau boc thep vao đau The chien II nhung nhieu cai đa bi mat vao nam 1941. Xe lua đuoc xay dung sau chien tranh co xu huong đuoc trang bi thap phao xe tang T-34 hay se-ri KV. So khac đuoc trang bi nhu nhung khau đoi phao phong khong chuyen biet. Mot so it thi đuoc trang bi thanh khau đoi phao hang nang thuong su dung nhung khau phao lay tu tau thuyen.
Canada trong mot thoi gian ngan cung su dung mot đoan tau boc thep tuan tra bo bien Thai Binh Duong va bao ve chong lai mot cuoc xam luoc co the xay ra tu phia Nhat Ban..
Muoi hai đoan tau boc thep đa đuoc thanh lap tai Anh vao nam 1940 nhu mot phan cua cong tac chuan bi đe đoi mat voi mot cuoc xam luoc cua Đuc; luc đau chung đuoc trang bi loai phao QF 6 pao 6 cwt Hotchkiss vao sau sung may hang nhe Bren. Toan bo đeu do đoi ngu ky su Hoang gia van hanh va binh si truc thuoc Quan đoan Thiet giap Hoang gia đieu khien. Vao cuoi nam 1940 su chuan bi bat đau trao lai cac đoan tau tren cho Quan đoi Ba Lan o phia Tay hoat đong mai cho đen nam 1942. Chung tiep tuc đuoc su dung o Scotland va đuoc đieu hanh boi Ve Quoc Quan cho toi khi cai cuoi cung rut khoi vao thang 11 nam 1944. mot toa xe 6 pao tu mot trong nhung đoan tau đuoc bao quan tai Bao tang xe Tang Bovington. Mot đoan tau boc thep nho chay tren đuong ray co 15-inch tai Cong ty Đuong sat Romney Hythe va Dymchurch.


= Thoi ky su dung ve sau =
 
Trong cuoc chien tranh Đong Duong lan thu nhat, Lien hiep Phap đa su dung đoan tau boc thep va vu trang La Rafale đong vai tro nhu mot đoan tau cho hang va đon vi quan giam sat di đong. Vao thang 2 nam 1951, Rafale đau tien phuc vu tren tuyen Sai Gon-Nha Trang, Viet Nam, trong khi tu nam 1947 đen thang 5 nam 1952 cai thu hai đuoc ho tong tren tau boi quan đoi Campuchia thuoc luc luong BSPP (Brigade de Surveillance de Phnom Penh) dung tren tuyen Phnom Penh-Battambang, Campuchia. Nam 1953 ca hai đoan tau đa bi quan du kich Viet Minh tan cong đong thoi pha huy hay no min cay cau đa khi đi ngang qua. Quan đoi cua Fulgencio Batista cung van hanh mot đoan tau boc thep trong cuoc cach mang Cuba mac du no đa bi trat banh va bi pha huy trong tran Santa Clara.
Đoi mat voi hiem hoa cua cac cuoc đot kich vuot bien gioi tu phia Trung Quoc trong cuoc chia re Trung-Xo, Lien Xo đa phat trien đoan tau boc thep vao đau nhung nam 1970 đe bao ve tuyen đuong sat xuyen Xibia. Theo cac bao cao khac nhau đa co bon hoac nam đoan tau đuoc xay dung. Moi tau co muoi xe tang chien đau chu luc, hai xe tang loi nuoc hang nhe, mot so phao phong khong, cung nhu mot so xe boc thep cho quan va xe cung cap thiet bi cho sua chua đuong sat. Chung đeu đuoc lap đat tren nhung toa tran mo rong hoac trong nhung chiec xe o to ray đac biet. Cac bo phan khac nhau cua đoan tau đuoc bao ve voi lop giap day 5–20 mm. Nhung chuyen tau đa đuoc quan đoi Lien Xo su dung nham đe doa cac đon vi ban quan su quoc gia vao nam 1990 trong giai đoan đau cua cuoc chien tranh Nagorno-Karabakh.
Mot xe lua boc thep cai tien đat ten la "Đoan tau toc hanh Krajina" (Krajina ekspres) đa đuoc su dung trong chien tranh o Croatia (mot phan cua cuoc chien tranh Nam Tu) vao nhung nam đau thap nien 1990 boi quan đoi cua nuoc Cong hoa Serbia Krajina (mot nuoc cong hoa tu xung cua nguoi Serb song trong Croatia nham tim cach o lai Nam Tu). Bao gom ba toa xe chien đau va ba toa xe van tai noi vao phia truoc đe bao ve no khoi vu no min, đoan tau mang mot M18 Hellcat voi mot khau phao 76mm, mot khau Bofors 40mm, 20mm, mot đoi sung phong ten lua 57mm va mot sung coi 120mm, cong them vai khau sung may tu 12.7 đen 7.62 mm. Trong cuoc vay ham Bihac vao nam 1994, co đoi luc đoan tau nay bi tan cong voi sung phong luu chong tang va phao 76mm roi bi trung mot ten lua 9K11 Malyutka, nhung thiet hai kha nho, hau het đoan tau đeu đuoc phu bang nhung tam cao su day khien đau đan cua ten lua phat no qua som kho ma gay ra bat ky thiet hai thuc te nao. Đoan tau đa bi đoi ngu nhan vien pha huy vi so rang no se roi vao tay ke thu trong chien dich Bao Tap, cuoc tan cong cua quan đoi Croatia đa tran qua Srpska Krajina. Quan đoi Cong hoa Srpska cung van hanh mot đoan tau tuong tu bi luc luong Hoi giao Bosnia trong đo co mot chiec xe tang T-55 phuc kich va pha huy vao thang 10 nam 1992 tai loi vao thi tran Gradacac. Đong đo nat hoang tan nay ve sau đa đuoc chuyen đoi thanh mot bao tang. Quan đoi Croatia đa trien khai mot đoan tau boc thep gom hai toa tran đuoc xay dung tai Split voi mot la chan bao gom hai tam, mot cai day 8mm va cai khac day 6mm voi khe ho 30-50mm đuoc lap đay cat. Phuong tien con đuoc trang bi them sung may 12.7 mm.
Nham huong toi viec ket thuc cuoc chien tranh Lanh, ca hai sieu cuong đa bat đau phat trien ten lua lien luc đia (ICBM) chay bang đuong sat gan tren đoan tau boc thep; Lien Xo trien khai cac ten lua SS-24 vao nam 1987, nhung chi phi ngan sach va tinh hinh quoc te thay đoi dan đen viec huy bo chuong trinh nay, voi tat ca cac ten lua chay bang đuong sat cuoi cung đa bi ngung hoat đong vao nam 2005. Mot đoan tau boc thep con lai van đuoc su dung thuong xuyen la cua Kim Nhat Thanh va Kim Jong-il, cai đau tien truoc đay la do Lien Xo tang va sau nay đuoc su dung nhieu cho cac chuyen tham chinh thuc Trung Quoc va Nga vi lanh đao Bac Trieu Tien ngai đi may bay.


Xe đien boc thep Xe đien boc thep cung ton tai, mac du ro rang khong phai nham muc đich che tao nhu mot so đoan tau boc thep. Hong quan vua thanh lap đa su dung it nhat mot xe đien boc thep khi chien đau tai Moskva trong Cach mang thang Muoi nam 1917. Cuoc Tong khoi nghia Slovakia con đuoc biet đen nhieu hon voi đoan tau boc thep nhu mo ta o tren đa đuoc su dung it nhat nhu mot vi du tam thoi.


Xem them Tran Mokra
Phao đuong sat
Tren Blindado


Chu thich Tham khao Zaloga, Steven J; Bryan, Tony (2008). Armored Trains. Oxford, UK: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84603-242-4. {{Chu thich sach}}: Lien ket ngoai trong |publisher= (tro giup)


Lien ket ngoai Xe lua boc thep Phan Lan
Xe lua boc thep Lien Xo
Xe lua boc thep Nga Luu tru ngay 10 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine
Website ve xe lua boc thep Ba Lan
Kho luu tru hinh anh tu lieu va thiet bi nghe nhin cua Bo Quoc phong Phap (ECPAD)
Xe lua boc thep đa đoi huong cuoc noi chien My