Nguoi Viet hay nguoi Kinh la mot dan toc hinh thanh tai khu vuc đia ly ma ngay nay la mien Bac Viet Nam va mien nam Trung Quoc. Đay la dan toc chinh, chiem khoang 86,2% dan so Viet Nam va đuoc goi chinh thuc la dan toc Kinh đe phan biet voi nhung dan toc thieu so tai Viet Nam. Ngon ngu chinh cua nguoi Viet la tieng Viet, mot ngon ngu thuoc ngu chi Viet cua ngu he Nam A. Nguoi Viet sinh song tren khap đat nuoc Viet Nam va mot so nuoc khac. Cong đong nguoi Viet hai ngoai đong nhat đinh cu o Hoa Ky.


Nguon goc = Truyen thuyet =
Theo truyen thuyet, nhung nguoi Viet đau tien la con chau cua mot than rong ten la Lac Long Quan va mot vi tien ten la Au Co. Hai nguoi đa lay nhau, sinh song cung nhau va đe ra mot boc 100 trung, so trung nay no ra 100 nguoi con. Nhung nguoi con sinh ra cung mot boc goi la "cung boc" (hay con goi la Đong bao) va "đong bao" la cach goi cua nguoi Viet đe noi rang tat ca nguoi Viet Nam đeu co chung mot nguon goc.


= Nhan chung hoc =
Co hai luong quan điem ve nguon goc cua nguoi Viet. Mot so hoc gia tin rang nguoi Viet đau tien di chuyen tu quan đao Indonesia thong qua ban đao Ma Lai va Thai Lan cho đen khi ho đinh cu o khu vuc đong bang song Hong, bang cach lan theo con đuong cua cac cong cu đa tu cuoi The Pleistocen (600.000-12.000 truoc Cong nguyen), tren đao Java, ban đao Malaysia, Thai Lan va phia bac Mien Đien. Nhung cong cu bang đa đuoc cho la cac cong cu con nguoi đau tien đuoc su dung trong khu vuc Đong Nam A. Cac nha khao co tin rang vao thoi điem nay Hymalaya, mot day nui o mien bac Mien Đien va Trung Quoc, tao ra mot rao can bang gia co lap nguoi dan Đong Nam A. Mot so khac cho rang nguoi Viet đau tien von la mot bo toc goc Mong Co o Tay Tang, di cu xuong phia nam tu thoi đo đa cu. Nhom dan toc nay đinh cu tai vung Bac Bo, thuong nguon song Hong ngay nay va tao nen nen van minh Đong Son. Nhom bo toc nay cung co su tuong đong rat lon ve nhan chung, van hoa voi cac toc nguoi o phia Nam Trung Quoc - ma su Trung Quoc con goi la cong đong Bach Viet.
Vao nam 257 TCN An Duong Vuong thanh lap vuong quoc Au Lac, tai mien Bac Viet Nam bay gio. Vao nam 208 TCN vua nuoc Nam Viet la Trieu Đa tien đanh va chiem đuoc Au Lac. Trieu Đa hop nhat Au Lac vao Nam Viet.
Nam 2019, cac nha khoa hoc thuoc Vien nghien cuu Te bao goc - cong nghe gen Vinmec cong bo ket qua nghien cuu ve bo gen nguoi Viet khang đinh su khac biet giua quan the nguoi Han va quan the nguoi Viet. Nguoi Viet co nguon goc chinh tu nguoi Đong Nam A co đai. Nghien cuu cua Vinmec cung cung co gia thuyet khoa hoc ve viec con nguoi tu chau Phi di cu toi cac nuoc Đong Nam A. Sau đo, con nguoi di cu sau vao luc đia theo huong tu phia Nam len phia Bac.


Phan bo = Tren the gioi =

Vao the ky 16, mot so nguoi Viet di cu len phia bac vao Trung Quoc. Tuy đa bi anh huong Trung Hoa nhieu hon, con chau nhung nguoi nay van con noi tieng Viet va đuoc cong nhan la mot dan toc thieu so tai Trung Quoc.
Trong thoi Phap thuoc, mot so nguoi Viet lam cong nhan đon đien, khai mo tai Tan Đao (nay la Nouvelle-Caledonie va Vanuatu)... Ngoai ra con mot so cong đong nguoi Viet o Reunion, Haiti... thanh lap tu nhung chi si yeu nuoc bi đay ai. Tai Xiem, Trung Quoc, Lao, Campuchia cung co kha nhieu nguoi Viet sinh song. Cung trong thoi ky nay, mot so nguoi Viet yeu nuoc đa sang Xiem, Trung Quoc, Lien Xo... thanh lap cac to chuc cach mang nham tranh su bat bo cua chinh quyen thuoc đia tai Viet Nam.
Khi thuc dan Phap roi khoi Viet Nam vao nam 1954, mot so nguoi Viet di cu sang Phap, gan 900.000 nguoi tu mien Bac di cu vao mien nam.
Sau Chien tranh Viet Nam, hon 1 trieu nguoi Viet di tan va vuot bien. Phan lon nhung nguoi nay tai đinh cu tai Bac My, Tay Au va Uc. Tai Hoa Ky co mot cong đong nguoi My goc Viet kha lon.


= Tai Viet Nam =

Tuy goc tu mien Bac Viet Nam, nguoi Viet đa Nam tien va chiem đat đai cua vuong quoc Chiem Thanh qua thoi gian. Hien nay ho la dan toc đa so trong phan lon cac tinh tai Viet Nam.
Theo Tong đieu tra dan so va nha o nam 2009, nguoi Kinh o Viet Nam co dan so 73.594.427 nguoi, chiem 85,7% dan so ca nuoc, cu tru tai tat ca 63 tinh, thanh pho. Cac tinh, thanh pho co so luong nguoi Kinh lon nhat la:
Thanh pho Ho Chi Minh (6.699.124 nguoi), 
Ha Noi (6.370.244 nguoi), 
Thanh Hoa (2.801.321 nguoi), 
Nghe An (2.489.952 nguoi), 
Đong Nai (2.311.315 nguoi), 
An Giang (2.029.888 nguoi).
Nguoi Kinh la dan toc đa so tai Viet Nam, tuy nhien tai mot so tinh mien nui phia Bac, nguoi Kinh lai la dan toc thieu so: 
Lao Cai (212.528 nguoi, chiem 34,6% dan so toan tinh, tinh nay khong co dan toc đa so), 
Hoa Binh (207.569 nguoi, chiem 26,4% dan so toan tinh, nguoi Muong la dan toc đa so o Hoa Binh, chiem 63,9%), 
Son La (189.461 nguoi, chiem 17,6% dan so toan tinh, nguoi Thai la dan toc đa so o Son La), 
Lang Son (124.433 nguoi, chiem 17,0% dan so toan tinh, tinh nay khong co dan toc đa so), 
Ha Giang (95.969 nguoi, chiem 13,2% dan so toan tinh, tinh nay khong co dan toc đa so), 
Đien Bien (90.323 nguoi, chiem 18,4% dan so toan tinh, tinh nay khong co dan toc đa so), 
Lai Chau (56.630 nguoi, chiem 15,3% dan so toan tinh, tinh nay khong co dan toc đa so), 
Bac Kan (39.280 nguoi, chiem 13,4% dan so toan tinh, nguoi Tay la dan toc đa so o tinh nay), 
Cao Bang (29.189 nguoi, chi chiem 5,76% dan so toan tinh, tinh nay khong co dan toc đa so).


Kinh te Co the noi nen kinh te manh nhat la nen nong nghiep lua nuoc. Nen van minh lua nuoc đa đuoc khai sinh tu rat ngan đoi xua va đat đuoc trinh đo nhat đinh. Nen nong nghiep phat trien cung nho mot phan vao su đao đe, đao nuong. Ngoai nghe nong nghiep, nguoi Kinh cung lam mot so cac nghe khac vi du nhu chan nuoi gia suc, lam đo thu cong...


Van hoa = Van hoc =
Van hoc cua nguoi Viet đa tung ton tai tu rat lau va đuoc truyen mieng qua truyen co, ca dao, tuc ngu... Nghe thuat phong phu nhu ca hat, am nhac, đieu khac, hoi hoa, mua, dien xuong... Hang nam thi theo truyen thong cac lang đeu to chuc hoi lang voi cac sinh hoat cong đong. Khoang sau Cong Nguyen, nguoi Kinh bi Bac thuoc nen đa dung chu Han, nhung ve sau tu tao them chu viet rieng la chu Nom. Tuy nhien chu Han van la ngon ngu chinh thuc đuoc dung trong hanh chinh va giao duc. Tu khoang the ky thu 16 cac giao si truyen giao đen tu phuong Tay thay can dung chu cai Latin đe ky am tieng Viet. Tu đo xuat hien chu Quoc Ngu đuoc su dung rong rai ngay nay. Nam 1945, 95% dan so Viet Nam mu chu nhung đen nam 2010 ty le biet chu o nguoi lon la 97,3%. Tuy nhien ty le đoc sach cua nguoi Viet kha thap o muc 0,8 cuon sach/nguoi/nam.
Nguoi Viet co truyen thong an trau cau, hut thuoc la, nuoc voi, nuoc che, hut thuoc lao, cac loai com, chao, xoi, mam tom, thit cho, trung vit lon. Viec hut thuoc la, thuoc lao co le sau the ky 16, sau khi cay thuoc la nhap vao Viet Nam tu chau My. Ngoai cac gia tri vat chat, nguoi Viet con co nhung gia tri tam linh nhu viec tho cung to tien, gio va cac le hoi nhu Tet. Cac ton giao pho bien nhu Phat giao, Cong giao Roma, đao Cao Đai...


= Trang phuc =

Noi chung nguoi Viet Nam du o Bac, Trung hay Nam đeu co cach mac gan giong nhau. Cac loai quan ao nhu ao ngan mac voi quan la toa ong rong, quan co cap hoac dung day rut. Thoi xua thi đan ong đe toc dai, bui to, hoac that khan đau riu,... Vao cac le hoi đac biet thi mac ao dai khan đong, mua ao đon gian khong co van hoa. Chan thi đi guoc moc.
Vao thoi xua thi phu nu nguoi Kinh ai cung mac yem. Vay thi vay dai voi day that lung. Cac loai non thong thuong nhu thung, ba tam... Trong nhung ngay hoi thi nguoi phu nu thuong mac ao dai. Cac thieu nu thi hay lam bui toc đuoi ga. Cac đo trang suc truyen thong nhu tram, vong co, hoa tai, nhan, vong tay mang phong cach tuy theo tung vung. Phu nu Nam Bo thuong mac ao ba ba voi cac kieu co nhu tron, trai tim, ba lai voi cac khan trum đau. Non la co the noi la non đuoc su dung rong rai nhat cho phu nu thoi xua do no co the tu lam va che nang rat tot.


Xa hoi Theo truyen thong ngan đoi thi nguoi Kinh song theo lang. Nhieu lang hop lai thi thanh mot xa. Moi lang co the co nhieu xom. Neu tinh ra mot thon cua mien Bac thi bang voi mot ap cua mien Nam. Trong cac lang va xa đeu co luat le rieng ma moi nguoi đeu phai thi hanh. Cac lang mien Bac thuong đuoc che chan bang cach trong tre hoac xay cong kien co. Moi lang đeu co noi hoi tu va tho lay chung. Mot so lang co đinh tho thanh hoang lang, la nguoi đuoc coi la than bao ho cua lang. Vao thoi xua thi phu nu bi cam khong đuoc đen đinh lang.


= Tam voc =
Hien nay, chieu cao trung binh cua nam thanh nien Viet Nam la 168,1 cm, nu cao trung binh 156,2 cm.
Muc tang chieu cao cua thanh nien Viet Nam trong giai đoan 1990-2020 tuong đuong thoi ky vang cua Nhat Ban ve tang chieu cao thanh nien trong giai đoan 1955-1995.


= Nha cua =
Phong cach va hinh dang nha cua tuy theo tung vung va mien. Chu yeu la nha đuoc xay dung bang nhung vat lieu san co nhu co kho, rom ra, tre nua. Nha đien hinh la nha la 3 gian hoac 5 gian. Tuy nhien do đieu kien thoi tiet khi hau nen nha cua o mien trung va mien nam co chut it khac biet nhung nhin chung van la ket cau nha 5 gian. Hien nay, do nhieu nguyen nhan nen nha o đa co su thay đoi ca ve ket cau va vat lieu xay dung. Hau nhu nha nao cung co phong khach, phong ngu, phong an va nha bep (đoi khi phong an va nha bep la mot).


= Hon nhan gia đinh =
Tuoi ket hon hop phap la nam đu 20 tuoi va nu đu 18 tuoi. Che đo mot vo mot chong. Gia đinh cua me goi la nha ngoai, gia đinh cua bo goi la nha noi. Hon nhan đong tinh hien khong bi cam (Luat Hon nhan va Gia đinh sua đoi nam 2014) tuy nhien van "khong thua nhan hon nhan giua nhung nguoi cung gioi tinh" (khoan 2 Đieu 8 cua luat nay).


Đanh gia Nhung đanh gia ve nguoi Viet Nam hien đai (the ky 20-21) đa đuoc mot so hoc gia trong va ngoai nuoc đua ra trong cac tac pham bao chi, tac pham van hoc, cac tieu luan hay cac cong trinh nghien cuu xa hoi hoc va dan toc hoc. Cac đanh gia nay đuoc neu tai nhung thoi điem lich su khac nhau, trong đo co mot phan đang ke ve vai tro va tinh hai mat, uu va nhuoc điem trong tu duy, tinh cach, tam ly va tap quan nguoi Viet trong tien trinh phat trien cua dan toc. Cac tong ket dua tren cac nghien cuu con mot so khac la nhan đinh ca nhan hay suy dien logic cua cac hoc gia noi tieng. Tinh hai mat cua nguoi Viet Nam đa đuoc đa so cac hoc gia thua nhan va khang đinh trong cac cong trinh nghien cuu ve tam ly, van hoa, xa hoi va lich su dan toc. Nhung đac điem pho bien trong tu duy, tinh cach, tam ly va tap quan cua nguoi Viet ma cac tac gia đa chi ra cung khong bat bien ma thay đoi theo su thay đoi cua nhung đieu kien xa hoi cung voi su giao luu kinh te, van hoa, tu tuong, hoc thuat voi the gioi.


Xem them Dan toc Viet Nam


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Đai cuong ve nguoi Viet
Đuong di chuyen cua nguoi tien su Luu tru ngay 14 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine theo Map of early human migration patterns Luu tru ngay 3 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
M175 theo Genographic project Luu tru ngay 13 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine
Danh sach 100 nguoi con trai tu boc tram trung Luu tru ngay 26 thang 7 nam 2010 tai Wayback Machine