Chien tranh Onin (応仁の乱 (Ung Nhan chi loan), Onin no Ran) la cuoc noi chien tu nam 1467 đen nam 1477 thuoc thoi ky Muromachi o Nhat Ban. Nguyen co la cuoc tranh chap giua Hosokawa Katsumoto va Yamana Sozen nhung sau leo thang thanh cuoc noi chien, loi cuon theo Mac phu Ashikaga va rat nhieu lanh chua daimyo khap nuoc Nhat.
Cuoc chien mo đau Sengoku jidai tuc "thoi đai Chien quoc" cua Nhat Ban. Thoi ky nay chung kien cuoc đo suc dai dang va khoc liet cua gioi daimyo, gay ra hang loat cuoc thanh toan đam mau trong gioi vong toc thong tri nuoc Nhat. Ba nhan vat xuat chung trong thoi ky đo cung đuoc coi la ba daimyo vi đai cua thoi ky Sengoku la Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi, va Tokugawa Ieyasu - ba danh tuong đa thong nhat Nhat Ban.


Nguyen do Nguyen do cuoc chien la tranh chap trong trieu đinh Nhat Ban đe tim nguoi ke vi cho Shogun (Tuong quan) Ashikaga Yoshimasa. Yoshimasa vi khong co con ke nghiep nen đanh chon nguoi em la Ashikaga Yoshimi, luc bay gio đang tu o chua. Yoshimi ben bo chua, hoan tuc, sua soan ra chap chinh. Vao nam 1465, Yoshimasa khong ngo lai sanh con trai, lay ten la Ashikaga Yoshihisa, gay nen chia re trong Mac phu giua hai anh em Yoshimi va Yoshimasa.
Trieu than Hosokawa thi ung ho Ashikaga Yoshimi, tim cach đua Yoshimi len ngoi quyen binh. Yamana thi chong lai, pho au quan Yoshihisa. Hai phe khai chien, đot pha kinh thanh. Shogun Ashikaga Yoshimasa tim cach can gian nhung khong kiem che đuoc. Sang nam 1467 thi cac su quan o ngoai tran cung nhan dip đo ket be canh thanh toan lan nhau đe chiem lay uu the o đia phuong. Cuoi cung khong co ke thang nguoi bai vi ca nuoc đa tan hoang, kiet suc trong mot chuoi xung đot tuong nhu vo tan.


Cac tran giao tranh Cuoc noi chien bat đau vao thang 7 nam 1467 va đen thang 9 thi phia Bac kinh thanh Kyoto bi uy hiep. Thi dan Kyoto phai tan cu tranh nan đao binh.
Nam nam sau, tuc nam 1473 thi ca hai nhan vat Yamana Sozen va Hosokawa Katsumoto đeu qua đoi nhung cuoc chien van tiep dien. Cac phe tham chien khong cach nao dut ra đuoc. Nhom Yamana von bi coi la "phan tac" phai tim cach thoai binh. Ouchi Masahiro - vien chi huy luc luong Yamana - cuoi cung ra lenh noi lua thieu rui ban doanh o Kyoto roi rut binh. Kinh đo Kyoto sau đo coi nhu bo ngo, pho mac cho loan dan va tho phi hoanh hanh, cuop sach kho tang. Ca hai gia toc Yamana va Hosokawa đeu that bai, khong đat đuoc muc đich chinh tri ngoai viec sat hai đoi phuong.
Trong khi đo thi Shogun Ashikaga hoan toan bat luc truoc nhieu nhuong đat nuoc. Khi kinh thanh Kyoto ngut lua chay thanh tro thi Ashikaga Yoshimasa van mai me thi phu hoac say đam trong giac mong xay dung Ngan Cac Tu, hau tao ra mot cong trinh kien truc tuong xung voi Kim Cac Tu ma tien quan, Ashikaga Yoshimitsu cho xay truoc đo.
Trong khi chien tranh Onin lan tran, thai đo điem nhien, đen muc tho o cua Shogun Ashikaga Yoshimasa tao tien le cho cac daimyo tu tien gay han, thanh toan lan nhau ma khong bi trung uong kiem soat. Toan coi nuoc Nhat bi binh lua tan pha. Cac phe lam chien tuy rut khoi kinh thanh Kyoto nhung ngoai cac tran thi đau đau cung co giao tranh. O Yamashiro, gia toc Hatakeyama chia thanh hai phe chem giet lan nhau cho đen khi kiet que, khong ai thang bai. Su be tac o cap lanh đao khien xung đot lan xuong cap duoi. Nam 1485 nong dan va ji-samurai (vo si Samurai cap thap) noi day, lap đoi quan rieng ('Ikki'), đanh đuoi quan cua cac lanh chua. Ikki tu mot nhom vo trang o hop tro thanh mot the luc đang ke, đe roi sang nam 1486 lap ly so tu cai tri tinh Yamashiro.
O cac đia phuong khac nhung đoi Ikki tu phat xuat hien. O Kaga thi tin đo Phat giao phai Tinh đo chan tong, nhom Ikko tu vo trang theo loi chieu goi cua lanh chua Togashi Masachika. Thu lanh phai Tinh đo chan tong la Rennyo con thu nap them thuong dan tang cuong luc luong. Nhom nay sau lap ra đoi Ikko-ikki rieng va đen nam 1488 thi đanh đuoi ca Masachika, thu phuc mot vung rong lon. Thanh luy đuoc dung len doc song Yodo, vua lam noi tho tu, vua lam tong hanh dinh chi huy. Hai truong hop Ikko-ikki va Yamashiro-ikki đuoc xem la cuoc cach mang, đao nguoc thu tu xa hoi voi thuong dan len đia vi thong tri va gioi quy toc tut xuong lam thuong dan. Thoi ky đo tieng Nhat goi la gekokujo ("ha khac thuong").


Thoi hau chien Ket qua cua chien tranh Onin la Mac phu Ashikaga bi suy yeu; ve mat trieu chinh dong ho Hosokawa nam đuoc đia vi then chot lam "Kanrei" (管領; am Han Viet: Quan lanh), quyet đoan moi viec con Shogun Ashikaga chi lam vi trong khi Hosokawa đieu hanh o hau truong. Khi Yoshitane con cua Yoshimi len ngoi Shogun nam 1490, Hosokawa lam ap luc khien Yoshitane phai rut lui nam 1493. Ashikaga Yoshizumi đuoc lap lam Shogun con Yoshitane phai tim ve Yamaguchi, nuong nau voi dong ho Ouchi, mot trong toc dong vo tuong.
Nam 1507 Kanrei Hosokawa Masamoto bi am sat, Shogun Yoshizumi phai bo kinh thanh Kyoto, mo đuong cho Yoshitane ve kinh. Nho vao luc luong ho Ouchi ma Yoshitane chiem lai ngoi Shogun. Viec trieu chinh sau đo lai cang roi loan. Ho Hosokawa chia thanh hai phe do hai anh em Takakuni va Sumimoto cam đau, tranh nhau chuc Kanrei. Sumitomo vi trong cay vao đam chu hau cung roi vao tinh trang bi phe phai loi keo, xui giuc, nen khong tu quyet đuoc quoc su. Chien tranh Onin voi muc đich đinh đoan ngoi thu Shogun tuy đa ket thuc nhung giao tranh thoi Chien quoc tiep tuc khi cac be phai tranh gianh chuc Kanrei.
Gia toc Hosokawa kiem soat Mac phu cho đen nam 1558 thi bi gia đinh chu hau gia toc Miyoshi phan boi. Nhom Ouchi hung manh cung bi mot chu hau Mori Motonari tieu diet nam 1551. Khi ket thuc thoi ky Chien Quoc thi trong so hang tram Daimyo lanh chua khap nuoc Nhat, nay chi con hon mot chuc ton tai. Hau qua đang ke nhat cua chien tranh Onin la cuoc noi chien khong ngung khap cac tran. Cac vong toc nhu Hosokawa va Ouchi ra suc tieu diet nhau đe cuoi cung Ouchi phai xieu tan.
Cac lanh chua daimyo đa phai tra mot gia rat đat trong suot mot the ky giao tranh, lam hao thiet đat nuoc. Rut cuoc ba nhan vat vi đai xuat hien đe thong nhat Nhat Ban, bat đau la Oda Nobunaga, nguoi đa dep tan nhung luc luong cat cu tung nhom mot đe thong nhat ve mot moi.


Nhan đinh ve thoi ky Chien quoc Cac su gia khong đong tinh ve ten goi "Chien Quoc thoi đai" (sengoku jidai) vi theo sat nghia thi nuoc Nhat chi co mot vua, tuc Thien hoang va Mac phu van duy tri đia vi truoc cung nhu sau. Đung nghia hon co le đay la thoi ky "chien tuong".


Onin Ki Onin Ki (応仁記, Ung Nhan ky) la mot tai lieu co viet vao khoang tu cuoi the ky 15 đen giua the ky 16 (tuc 20-80 nam sau cuoc chien), thuat lai nguyen nhan va hau qua cua chien tranh gay. Tap truyen ky nay ghi ro chi tiet cac chien luoc trong cac tran giao tranh va hai nhan vat chinh khoi su, Yamana Sozen va Hosokawa Katsumoto.
Onin Ki đuoc xep vao loai tieu thuyet lich su (軍記物語; Han Viet: quan ky vat ngu) nhung xet ve nien đai thi tac gia rat co the la chung nhan cua cuoc chien. La mot tac pham khuyet danh, Onin Ki bieu hien rat ro quan điem cua tac gia khi chi nhin thay vo vong trong chien tranh truoc su huy hoai hoan toan vo ly. Sach nay ve van phong co tinh đot pha vi cac tap truyen ky truoc kia chi thuat lai nhung chien tran mot cach kho khan, may moc. Onin Ki thi khac vi noi dung ke lai su viec nhung nhan manh moi nhan quan:

"Kinh đo ma chung ta tin la chon hung thinh muon đoi gio tro thanh hang o cua loai lang soi. Khu Bac Toji cung đa bien thanh đong tro tan... Thuong thay than phan ke be toi, Ii-o Hikorokusaemon-No-Jou ca cau: 
'Kinh thanh truoc kia
Nay chon đong khong, 
Chien chien bay len 
Le ta roi xuong.'"


Bang nien đai Nhieu yeu to đa gop phan gay nen cuoc chien Onin. No khong chi đon gian la đai than ganh nhau gay nen xung đot. Trong muoi nam cuoc chien la ngoi thuoc no keo them con đai hoa hoan thieu rui ca mot the he. Vi khong đoan truoc đuoc hau qua, Mac phu o Kamakura khi noi long nhung rang buoc truyen thong trong xa hoi Nhat Ban, đa bat ngoi noi lua bung ra bao nhieu xung đot, đe roi cho ra đoi nguon sinh luc moi, tai nang moi, mot xa hoi moi.
Boi canh

1443 Ashikaga Yoshimasa len ngoi Shogun.
1445 Hosokawa Katsumoto nam chuc kanrei (Quan lenh) o kinh thanh Kyoto, dan xep chinh su sau hau truong.
1449 Ashikaga Shigeuji nhan nhiem vu o Kanto.
1457 Ota Dokan xay dung thanh Edo. Ashikaga Masamoto đuoc bo nhiem cai tri vung Kanto.
1458 Yoshimasa xay dung cung Muromachi.
1464 Ashikaga Yoshimi ra giup rap anh ruot la Yoshimasa.
1465 Tomi-ko ha sinh Ashikaga Yoshihisa
1466 Yamana Sozen va Hosokawa Katsumoto keo quan ve sat kinh thanh Kyoto.
Chien su bat đau 

1467 Chien tranh Onin bung no. Nha Yamana bi ket toi la nghich than. Thang 11, chua Shokokuji (ja:相国寺 Tuong Quoc Tu) bi tan pha.
1468 Yoshimi nga ve phe Yamana.
1469 Yoshimasa lap Yoshihisa o ngoi ke vi.
1471 Luc luong Phat giao Tinh đo chan tong Ikko-ikki banh truong o mien Bac. Asakura Toshikage nham chuc shugo (Thu ho) tinh Echizen.
1473 Yamana va Hosokawa đeu qua đoi. Yoshimasa thoai vi.
1477 Ho Ouchi triet thoai khoi Kyoto. Chien tranh Onin ket thuc.
Hau qua

1485 Nong dan o Yamashiro noi loan
1489 Yoshihisa mat.
1490 Yoshimasa mat. Ashikaga Yoshitane len ngoi shogun.
1492 Hojo Soun chiem cu lay Izu.
1493 Yoshitane bi lat đo.
1494 Hosokawa Masamoto nam chuc Kanrei (Quan lenh) kinh thanh Kyoto.
1495 Soun đanh chiem Odawara.
1508 Ouchi tai lap Yoshitane lam Shogun.
1542 Hojo Ujiyasu chien thang dong ho Uesugi o Kawagoe.
1551 Ouchi bai tran trong Tran Miyajima đanh nhau voi Sue Harukata.
1554 Mori thua huong đat đai va quyen luc cua nha Ouchi.
1555 Uesugi Kenshin va Takeda Shingen giao chien o Kawanakajima
1560 Oda Nobunaga chien thang tai Okehazama.


Tham khao Ravina, Mark (1995). "State Building and Political Economy in Early Modern Japan," Journal of Asian Studies, 54:4, 997-1022.
George Sansom, Sansom. (1961). A History of Japan, 1334-1615. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0542-0 (cloth) ISBN 0-8047-0525-9
Turnbull, Stephen R. (1996). The Samurai: A Military History.. London: Routledge. ISBN 1-873410-38-7


Xem them Danh sach chien tranh
Lich su quan su Nhat Ban