Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6 thang 3 nam 1475 – 18 thang 2 nam 1564), thuong đuoc goi la Michelangelo, la mot hoa si, nha đieu khac, kien truc su, nha tho va ky su thoi ky Phuc hung Y. Du it co nhung đot pha ben ngoai nghe thuat, su uyen bac cua ong trong cac linh vuc đat toi tam muc khien ong đuoc coi la mot nguoi xung đang voi danh hieu nhan vat thoi Phuc hung, cung voi đoi thu kiem ban be Leonardo da Vinci.
Kha nang sang tao cua Michelangelo trong moi linh vuc ong tham gia trong suot cuoc đoi dai cua minh rat phi thuong; khi tinh ca cac thu tu, phac thao, ky su con lai, ong la nghe si đuoc ghi chep đay đu nhat ve cuoc đoi o the ky 16. Hai trong so cac tac pham noi tieng nhat cua ong Đuc Me Sau Bi va Vua David, đuoc thuc hien truoc khi ong sang tuoi 30. Du ong khong đuoc đanh gia nhieu trong hoi hoa, Michelangelo cung đa tao ra hai trong cac tac pham co anh huong lon nhat thuoc the loai bich hoa trong lich su Nghe thuat phuong Tay: Canh Thien Chua sang the tren tran Nha nguyen Sistine va Su phan xet cuoi cung tren buc tuong be an tho Nha nguyen Sistine o Roma. La mot kien truc su, Michelangelo la nguoi tien phong trong phong cach Mannerist tai Thu vien Laurentian. O tuoi 74, ong ke tuc Antonio da Sangallo tro thanh kien truc su cua Vuong cung thanh đuong Thanh Phero. Michelangelo đa thay đoi đo an, goc phia tay đuoc hoan thien theo thiet ke cua Michelangelo, mai vom đuoc hoan thanh sau khi ong mat voi mot so sua đoi.
Mot vi du khac ve vi tri đoc nhat cua Michelangelo: ong la nghe si phuong Tay đau tien co tieu su đuoc xuat ban khi đang con song. Hai cuon tieu su đa đuoc xuat ban trong khi ong đang song; mot trong so đo boi Giorgio Vasari, cho rang ong la đong co cua moi thanh tuu nghe thuat tu khi bat đau thoi ky Phuc hung, mot quan điem van tiep tuc đuoc ung ho trong lich su nghe thuat trong nhieu the ky. Trong đoi minh, ong cung thuong đuoc goi la ''Il Divino'' ("nguoi sieu pham"). Mot trong nhung pham chat cua ong đuoc nhung nguoi đuong thoi nguong mo nhat la ''terribilita'', mot cam giac kinh so truoc su vi đai, va cac no luc cua nhung nghe si thoi sau hoc theo phong cach say me va rat ca nhan cua ong đa dan toi Mannerism, phong trao lon tiep sau trong nghe thuat phuong Tay sau thoi Đinh cao Phuc hung.


Tieu su = Tuoi tre =
Michelangelo sinh ngay 6 thang 3 nam 1475 tai Caprese gan Arezzo, Tuscany. Gia đinh ong tu nhieu the he đa la cac chu nha bang nho tai Florence nhung cha ong, Lodovico di Leonardo di Buonarroti di Simoni, đa khong the duy tri đuoc tinh hinh tai chinh cua ngan hang, va giu cac vi tri tam thoi trong chinh phu. Khi Michelangelo ra đoi, cha ong la nhan vien phap ly tai thi tran nho Caprese va nhan vien đia phuong cua Chiusi. Me cua Michelangelo la Francesca di Neri del Miniato di Siena. Nhung nguoi nha Buonarroti tuyen bo minh la hau due cua Nu ba tuoc Mathilde xu Canossa; tuyen bo nay van chua đuoc chung minh, tuy nhien chinh Michelangelo tin vao đieu nay. Nhieu thang sau khi Michelangelo ra đoi, gia đinh ong quay tro lai Florence va Michelangelo lon len tai đay. O nhung thoi điem sau nay, trong nhung thoi ky om yeu keo dai va sau khi me ong mat khi ong len bay tuoi, Michelangelo song voi mot nguoi tho đa va vo ong cung gia đinh o thi tran Settignano noi cha ong co mot mo đa marble va mot nong trai nho. Giorgio Vasari trich dan Michelangelo noi, "Neu co thu gi tot đep o trong toi, no boi toi đa sinh ra trong mot khong khi tinh te tai Arezzo. Cung voi dong sua cua nguoi vu toi đa nhan đuoc so truong su dung đuc va bua, va toi đa lam ra nhung ngon tay minh bang chung."
Khi moi la mot chu be, cha cua Michelangelo đa gui ong theo hoc van pham toi nguoi theo chu nghia nhan đao la Francesco da Urbino tai Florence. Tuy nhien, nha nghe si nho khong the hien su quan tam toi truong hoc, ma thich copy lai cac buc tranh tu cac nha tho va tim kiem nhung nguoi ban co cung so thich hoi hoa. Luc muoi ba tuoi, Michelangelo đuoc nhan vao hoc viec voi hoa si Domenico Ghirlandaio. Khi Michelangelo 14 tuoi, cha ong thuyet phuc Ghirlandaio tra tien hoc viec o muc mot nghe si cho ong, đay la mot đieu rat hiem o thoi ky đo. Khi vao nam 1489 Lorenzo de' Medici, nha cai tri tren thuc te cua Florence, yeu cau Ghirlandaio nhung đo đe xuat sac nhat cua ong, Ghirlandaio đa gui Michelangelo va Francesco Granacci. Tu nam 1490 toi nam 1492, Michelangelo tham gia hoi Nhan van ma Medici đa lap ra cung voi cac quy tac Tan Platon. Michelangelo hoc đieu khac voi Bertoldo di Giovanni. Tai hoc vien, ca quan điem va nghe thuat cua Michelangelo đeu bi anh huong boi cac nha triet hoc va tac gia noi tieng nhat thoi ay gom Marsilio Ficino, Pico della Mirandola va Angelo Poliziano. Khi ay Michelangelo đa thuc hien cac buc phu đieu noi thap Madonna of the Stairs (1490–1492) va Battle of the Centaurs (1491–1492). Tac pham sau nay dua tren mot chu đe do Poliziano đe nghi va do Lorenzo de Medici đat hang.
Khi ca hai đeu đang tap viec voi Bertoldo di Giovanni, Pietro Torrigiano đam vao mui nguoi ban 17 tuoi cua minh, va vi the gay ra mot su bien dang rat de thay tren moi buc chan dung Michelangelo.


= Bat đau truong thanh =
Cai chet cua Lorenzo de' Medici ngay 8 thang 4 nam 1492 dan toi mot su đao nguoc cac hoan canh cua Michelangelo. Michelangelo roi trieu đinh Medici voi đay đu su đam bao va quay tro ve ngoi nha cua nguoi cha. Trong nhung thang sau đo ong đa tac mot thap tu gia bang go (1493), nhu mot mon qua gui cha tu vien truong nha tho Florentine Santo Spirito, nguoi đa cho phep ong thuc hien mot so nghien cuu giai phau tren cac thi the cua benh vien nha tho. Tu nam 1493 toi nam 1494 ong đa mua mot khoi đa marble đe thuc hien mot buc tuong Hercules co kich thuoc lon hon nguoi that, tuong đuoc gui toi Phap va sau nay bien mat trong khoang nhung nam 1700. Ngay 20 thang 1 nam 1494, sau nhung tran tuyet roi day, nguoi thua ke cua Lorenzo, Piero de Medici đat hang mot buc tuong bang tuyet, va Michelangelo mot lan nua lai vao trieu đinh Medici.
Cung nam ay, nha Medici bi truc xuat khoi Florence vi su noi len cua nha Savonarola. Michelangelo roi thanh pho truoc khi quyen luc chinh tri thay đoi, đi toi Venice va sau đo toi Bologna. Tai Bologna ong đuoc đat hang hoan thanh viec tac nhung nhan vat nho cuoi cung tai Đien tho thanh Dominic, trong nha tho danh cho vi thanh nay. Toi cuoi nam 1494, tinh hinh chinh tri tai Florence lang diu hon. Tuy nhien thanh pho, truoc kia nam duoi su đe doa tu phia Phap, khong con la mot noi nguy hiem nua khi Charles VIII bi đanh bai. Michelangelo quay tro lai Florence nhung khong nhan đuoc đon hang nao tu chinh phu moi cua thanh pho thuoc nha Savonarola. Ong quay lai lam viec cho nha Medici. Trong nua nam o tai Florence ong thuc hien hai buc tuong nho mot Thanh John Nguoi rua toi tre em va mot tuong Cupid ngu. Theo Condivi, Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, nguoi ma Michelangelo thuc hien tuong Thanh John Nguoi rua toi cho, đa yeu cau rang Michelangelo "lam sao đe no trong giong nhu đa bi chon lap" đe ong ta co the "gui no toi Rome…tieu thu [no đi] nhu mot tac pham nghe thuat co va…ban de hon." Ca Lorenzo va Michelangelo đeu khong biet ve viec lua doi ve gia tri thuc cua buc tuong boi mot nguoi trung gian. Hong y Raffaele Riario, nguoi mua buc tuong tu Lorenzo, phat hien ra rang no la đo gia, nhung thay an tuong voi gia tri đieu khac toi muc ong đa moi nghe si toi Rome.  Thanh cong ro rang nay trong viec ban tac pham đieu khac cua ong o nuoc ngoai cung nhu tinh hinh than trong tai Florentine co the đa khuyen khich Michelangelo chap nhan loi moi.


 Rome  Michelangelo toi Rome ngay 25 thang 6 nam 1496 o tuoi 21. Ngay 4 thang 7 cung nam ay, ong bat đau lam viec cho mot đat hang cua Hong y Raffaele Riario, mot buc tuong theo kich thuoc thuc cua vi than ruou La Ma, Bacchus. Tuy nhien, ngay khi hoan thanh, buc tuong bi Hong y tu choi, va sau đo đuoc đua vao bo suu tap cua nguoi chu ngan hang Jacopo Galli, đat trong vuon nha ong.
Thang 11 nam 1497, đai su Phap tai Toa Thanh đat hang mot trong nhung tac pham noi tieng nhat cua ong, tac pham đieu khac Pieta va hop đong đuoc đong y vao thang 8 nam sau đo. Y kien thoi ay ve tac pham nay — "mot su phat lo moi tiem nang va xung luc cua nghe thuat đieu khac" — đa đuoc tom tat boi Vasari: "Chac chan đo la mot đieu than dieu ma mot khoi đa co the đuoc tac thanh mot su hoan hao ma thien nhien khong the tao ra trong đo." (It is certainly a miracle that a formless block of stone could ever have been reduced to a perfection that nature is scarcely able to create in the flesh)
Tai Rome, Michelangelo song gan nha tho Santa Maria di Loreto. O đay, theo truyen thuyet, ong yeu Vittoria Colonna, nu hau tuoc Pescara va cung la mot nha tho. Can nha cua ong bi pha huy nam 1874, va cac yeu to kien truc con lai đuoc nhung nguoi chu moi giu lai đa bi pha huy nam 1930. Ngay nay mot ban sao phuc dung hien đai ngoi nha cua Michelangelo co the đuoc thay tren đoi Gianicolo. Cung trong giai đoan nay co nhung hoai nghi phat sinh khi Michelangelo thuc hien tac pham đieu khac Laocoon va cac con trai tai Vatican.


Tac pham = Tuong David =

Michelangelo quay tro lai Florence nam 1499–1501. Moi thu đang thay đoi tai nuoc cong hoa sau su that bai cua nhung Thay tu chong Phuc hung va nguoi lanh đao Florence, Girolamo Savonarola (bi hanh quyet nam 1498) va su noi len cua gonfaloniere Pier Soderini. Ong đuoc cac tong tai Phuong hoi Len yeu cau hoan thanh mot du an con dang do đa đuoc bat đau tu 40 nam truoc đo boi Agostino di Duccio: mot buc tuong khong lo the hien David nhu mot bieu tuong cua su tu do cua Florentine, se đuoc đat tai Piazza della Signoria, phia truoc Palazzo Vecchio. Michelangelo đap ung bang cach hoan thanh tac pham noi tieng nhat cua minh, tuong David nam 1504. Kiet tac nay, đuoc lam tu mot khoi đa marble tai cac mo đa o Carrara đa đuoc cac nghe si khac bat đau truoc đo, đa minh chung cho su xuat chung cua ong voi tu cach la mot nha đieu khac co tai nang ky thuat phi thuong va suc manh cua kha nang sang tao bieu tuong.
Cung trong giai đoan nay, Michelangelo ve buc tranh Holy Family and St John, cung đuoc goi la Doni Tondo hay Holy Family of the Tribune: no đuoc đat hang cho hon le cua Angelo Doni va Maddalena Strozzi vao the ky 17 đuoc treo trong can phong goi la Tribune o Uffizi. Ong cung co the đa ve buc Madonna and Child with John the Baptist, đuoc goi la Manchester Madonna va hien o tai National Gallery, London.


= Tran Nha nguyen Sistine =

Nam 1505 Michelangelo đuoc Giao hoang Julius II moi đuoc bau moi quay tro lai Rome. Ong đuoc đat hang xay dung ham mo cho Giao hoang. Duoi su bao tro cua Giao hoang, Michelangelo phai lien tuc dung cong viec o ham mo đe hoan thanh nhieu nhiem vu khac. Boi nhung su ngat quang nay, Michelangelo đa mat 40 nam cho ham mo. Ham mo, voi đac điem trung tam la tuong Moses cua Michelangelo, khong bao gio đuoc hoan thanh o muc khien ong hai long. No nam tai Nha tho thanh Phero Bi Xieng Xich tai Rome.
Cung trong giai đoan nay, Michelangelo nhan yeu cau ve tran Nha nguyen Sistine, mat gan bon nam đe hoan thanh (1508–1512). Theo loi ke cua Michelangelo, chinh vi long ganh ti cua Bramante đoi voi ong nen Bramante đa xui Giao hoang giao cho ong mot cong trinh khong the nao thuc hien noi. Đieu nay đe Michelangelo se gap phai nhung so sanh bat loi voi đoi thu la Bramante, nguoi khi ay đang o đinh cao su nghiep voi tu cach nghe si sang tac tranh tuong. Tuy nhien, cau chuyen nay bi nhieu nha su hoc hien đai bac bo voi nhung bang chung o thoi điem đo, va co the chi đon gian la mot su phan anh quan điem rieng cua nghe si.
Michelangelo ban đau đuoc đat hang ve 12 Thanh tong đo tren mot nen canh bau troi sao, nhung hai ben co nhung hinh anh phoi hop khac biet va phuc tap, the hien su thanh tao the gioi, Su suy đoi cua Con nguoi va Loi hua Cuu roi thong qua cac nha tien tri va Bang pha he cua Chua Jesus. Tac pham la mot phan cua mot boi canh trang tri lon hon ben trong nha nguyen the hien đa phan hoc thuyet cua Giao hoi Cong giao Roma.
Cuoi cung bo cuc co hon 300 nhan vat va co chin tinh tiet trung tam tu Sach Khai huyen, đuoc chia thanh ba nhom: Su sang tao The gioi cua Chua; Chua tao ra Loai nguoi va viec ho mat an hue cua Chua; va cuoi cung, tinh trang cua nhan loai nhu đuoc the hien boi Noah va gia đinh ong. Tren cac vom tam giac đo mai đuoc ve muoi hai nguoi đan ong va phu nu đa tien đoan su xuat hien cua Chua Jesus. Ho gom bay nha tien tri Israel va nam Ba đong, cac phu nu tien tri cua The gioi Co đai.
Trong so nhung buc hoa noi tieng nhat tren tran co Chua tao ra Adam, Adam va Eve trong Vuon đia đang, Đai hong thuy, nha tien tri Isaiah va Ba đong Cumaean. Quanh cac cua so đuoc ve cac to tien cua Chua Jesus.


= Duoi thoi cac Giao hoang Medici o Florence =

Nam 1513 Giao hoang Julius II qua đoi va nguoi ke tuc ong Giao hoang Leo X, mot thanh vien gia đinh Medici, đat hang Michelangelo xay dung lai mat tien cua La Ma phap đinh San Lorenzo tai Florence va trang tri no bang nhung tac pham đieu khac. Michelangelo mien cuong đong y. Ba nam ong danh cho viec sang tao cac buc hoa va cac mo hinh cho mat tien, cung nhu no luc mo mot mo đa marble moi tai Pietrasanta phuc vu rieng cho du an nay, la nhung nam thang chan nan nhat trong su nghiep cua ong, boi cong viec bat than bi huy bo do su thieu hut tai chinh cua nhung nguoi bao tro truoc khi co bat ky tien trien nao dien ra. La Ma phap đinh cho toi tan ngay nay van khong co mat tien.
Ro rang khong buc tuc voi su viec nay, nha Medici sau đo quay lai voi Michelangelo voi mot đe xuat lon khac, lan nay la mot nha nguyen trong nghia trang gia đinh tai La Ma phap đinh San Lorenzo. May man cho cac the he tiep sau, du an nay, chiem hau het thoi gian cua nguoi nghe si trong thap nien 1520 va 1530, đuoc thuc hien đay đu. Du van chua hoan thanh, no la vi du tot nhat ve su tich hop tam nhin ve đieu khac va kien truc cua nghe si, boi Michelangelo đa tao ra ca nhung tac pham đieu khac chinh va so đo noi that. Tro treu thay, nhung ham mo noi bat nhat la nhung ham mo cua hai thanh vien gia đinh Medici chet tre, mot nguoi con trai va mot nguoi chau trai cua Lorenzo. Chinh Il Magnifico đuoc chon trong mot ham mo chua đuoc hoan thanh va hoan toan khong đang chu y o mot trong nhung buc tuong ben cua nha nguyen, khong co đuoc mot đai ky niem nho, nhu du đinh ban đau.

Nam 1527, cac cong dan Florentine, đuoc khuyen khich boi vu cuop boc Rome, lat đo gia đinh Medici va tai lap nen cong hoa. Mot cuoc phong toa thanh pho dien ra sau đo, va Michelangelo phuc vu cho thanh pho Florence yeu quy cua minh bang cach lam viec tai cac phao đai cua no tu nam 1528 đen nam 1529. Thanh pho sup đo nam 1530 va nha Medici đuoc tai lap quyen luc. Hoan toan khong co thien cam voi che đo cai tri đan ap cua cong tuoc Medici, Michelangelo roi Florence giua thap nien 1530, chi đe lai cac phu ta đe hoan thien nha nguyen Medici. Nhieu nam sau thi hai ong đuoc mang tro lai tu Rome đe mai tang tai Basilica di Santa Croce, thuc hien uoc nguyen cuoi cung cua nguoi nghe si đuoc chon cat tai thanh pho Tuscany ong yeu quy.


= Cac tac pham cuoi cung o Rome =
Bich hoa Su phan xet cuoi cung tren tuong an tho Nha nguyen Sistine đuoc Giao hoang Clement VII, nguoi chet ngay sau khi giao viec, đat hang. Paul III la nhan vat quan trong trong viec đe cho Michelangelo bat đau va hoan thanh du an. Michelangelo lam viec tai du an nay tu nam 1534 toi thang 10 nam 1541. Cong viec rat nhieu va mo ra toan bo buc tuong phia sau an tho cua Nha nguyen Sistine. Su phan xet cuoi cung la su the hien lan xuat hien thu hai cua Chua Jesus va ngay tan the; noi cac linh hon con nguoi moc len va đuoc trao cac so phan khac nhau, nhu đuoc Chua phan xet, bao quanh la cac Thanh.
Khi hoan thanh, nhung su the hien nhung nguoi khoa than trong nha nguyen cua Giao hoang bi coi la tuc tiu va bang bo, va Hong y Carafa va Monsignor Sernini (đai su cua Mantua) đa keu goi kiem duyet va xoa bo buc tranh, nhung Giao hoang phan đoi. Sau khi Michelangelo chet, moi nguoi quyet đinh che đi cac bo phan sinh duc ("Pictura in Cappella Ap.ca coopriantur"). Vi vay Daniele da Volterra, mot hoc tro cua Michelangelo, đuoc trao trach nhiem che chung đi, phan than the đuoc giu nguyen. Khi tac pham đuoc phuc che nam 1993, nhung nha bao ton quyet đinh khong loai bo tat ca cac perizoma cua Daniele, đe lai mot so chung nhu mot tai lieu lich su, va boi mot so tac pham cua Michelangelo truoc đo đa bi loai bo boi cac nghe si sua sang lai cac kiet tac cho "lich su". Mot ban copy trung thanh voi ban goc khong bi kiem duyet, cua Marcello Venusti, co the đuoc thay tai Bao tang Capodimonte o Napoli.

Su kiem duyet luon đi cung Michelangelo, tung đuoc mieu ta la "inventor delle porcherie" ("nha phat minh nhung su tuc tiu", trong tieng Italia nguyen goc chi "nhung thu ban thiu"). "Chien dich la sung" đang ho then cua Phan Cai cach, nham toi viec che phu moi su the hien cac bo phan sinh duc cua con nguoi trong cac tac pham hoi hoa va đieu khac, bat đau voi cac tac pham cua Michelangelo. Hai vi du, buc tuong đa marble Cristo della Minerva (nha tho Santa Maria sopra Minerva, Rome) đuoc che đi bang cach cho them mot tam drap, nhu no van hien dien ngay nay, va tuong Jesus coi truong khi van con la mot đua tre Madonna of Bruges (Church of Our Lady tai Bruges, Bi) bi che phu đi trong nhieu thap ky. Tuong tu, ban copy thach cao cua tuong David tai Cast Courts (Bao tang Victoria va Albert) o London, co mot la sung trong mot cai hop phia sau lung buc tuong. No o đo đe đuoc đat len cac bo phan sinh duc cua tuong đe no se khong lam phien nhung nu khach hoang gia vieng tham.
Nam 1546, Michelangelo đuoc chi đinh lam kien truc su Vuong cung thanh đuong Thanh Peter tai Vatican, va thiet ke mai vom cua no. Khi cong trinh tien trien co lo ngai rang Michelangelo se qua đoi truoc khi mai vom đuoc hoan thanh. Tuy nhien, khi cong trinh bat đau toi phan thap cua mai vom, vong đo, thiet ke đa hoan thanh.


= Buc phac hoa cuoi cung đuoc tim thay =
Ngay 7 thang 12 nam 2007, ban phac hoa bang phan đo cua Michelangelo cho mai vom Nha tho thanh Peter, buc phac hoa cuoi cung cua ong truoc khi ong mat nam 1564, đa đuoc phat hien trong thu kho cua Vatican. No rat hiem, boi ong đa tieu huy cac thiet ke cua minh luc cuoi đoi. Buc phac hoa la mot so đo mot phan cho mot trong nhung cot xuyen tam cua trong tang vom cua Nha tho thanh Peter.


Su nghiep kien truc su Michelangelo đa lam viec o nhieu du an do nhung nguoi khac khoi đau, đang chu y nhat la cong viec cua ong tai Nha tho thanh Peter, Rome. Campidoglio, đuoc thiet ke boi Michelangelo cung trong giai đoan nay, đuoc đieu chinh cau truc va khong gian phu hop voi Capitoline Hill cua Rome. Hinh dang cua no, kieu giong hinh chu nhat lech hon la hinh vuong, đuoc du đinh đe trung hoa voi nhung hieu ung cua phong canh. Cac du an kien truc lon cua Florentine do Michelangelo tien hanh la mat tien chua đuoc thi cong cho La Ma phap đinh San Lorenzo, Florence va Nha nguyen Medici (Capella Medicea) va Thu vien Laurentian, va cac phao đai cua Florence. Cac du an La Ma lon la Nha tho thanh St. Peter, Palazzo Farnese, San Giovanni dei Fiorentini, Nha nguyen Sforza (Capella Sforza) tai Basilica di Santa Maria Maggiore, Porta Pia va Santa Maria degli Angeli.


= Thu vien Laurentian =
Khoang nam 1530 Michelangelo thiet ke Thu vien Laurentian tai Florence, mot cong trinh phu cua nha tho San Lorenzo. Ong đa tao ra cac phong cach moi nhu cac tru bo tuong thon nho hon o ben duoi, va mot cau thang gac voi cac hinh dang tam giac va cong.


= Nha nguyen Medici =

Michelangelo đa thiet ke Nha nguyen Medici. Nha nguyen Medici co cac tuong đai o trong danh cho mot so thanh vien gia đinh Medici. Michelangelo khong bao gio hoan thanh du an nay, cac hoc tro cua ong sau nay hoan thanh no. Lorenzo the Magnificent đuoc chon o buc tuong cong Nha nguyen Medici. Nhung tac pham đieu khac "Madonna and Child" va cac vi thanh bao tro nha Medici la Cosmas va Damian đuoc đat khi chon cat ong. "Madonna and child" la tac pham rieng cua Michelangelo.


Nhan cach Michelangelo thuong ngao man voi nhung nguoi khac va luon khong hai long voi chinh minh, coi nghe thuat co nguon goc tu cam hung ben trong va tu van hoa. Trai nguoc voi nhung y tuong cua đoi thu cua ong, Leonardo da Vinci, Michelangelo coi tu nhien la mot ke thu va phai vuot qua no. Cac nhan vat ong đa tao ra manh me va nang đong, moi nhan vat o trong khong gian rieng cua minh tach biet voi the gioi ben ngoai. Voi Michelangelo, cong viec cua nha đieu khac hoan toan tu do khoi cac hinh thuc von đa o trong phien đa. Ong tin rang moi phien đa co mot su đieu khac ben trong no, va rang cong viec đieu khac đon gian la viec tay bo tat ca nhung thu khong phai la mot phan cua buc tuong.
Nhieu giai thoai noi ve tai nang cua Michelangelo, đac biet trong đieu khac, rat đuoc ton sung o thoi đai ong. Mot Lorenzo de Medici khac muon su dung Michelangelo đe kiem it tien. Ong đat hang Michelangelo tac mot tuong Cupid trong co ve mon va co. Lorenzo tra Michelangelo 30 ducat, nhung ban buc tuong voi gia 200 ducat. Hong y Raffaele Riario nghi ngo va cu mot nguoi đi đieu tra. Nguoi nay đat Michelangelo thuc hien mot phac hoa Cupid cho ong, va sau đo noi voi Michelangelo rang trong khi ong chi nhan đuoc 30 ducat, Lorenzo đa ban lai tuong Cupid voi gia tri cua mot đo co va kiem 200 ducat. Michelangelo sau đo xac nhan rang ong đa tac tuong Cupid, nhung khong he nghi rang minh đa bi lua. Sau khi su that bi kham pha, Hong y sau nay coi đo lam bang chung ve kha nang cua ong va đat ong thuc hien tac pham Bacchus. Mot giai thoai đuoc biet đen nhieu khac cho rang khi hoan thanh the Moses (San Pietro in Vincoli, Rome), Michelangelo đa đap manh bua vao đau goi cua tuong, keu len, "Sao may khong noi chuyen voi tao?"
Trong đoi song ca nhan, Michelangelo rat đam bac. Ong noi voi nguoi hoc viec cua minh la Ascanio Condivi: "Du toi co the giau co the nao nua, toi đa luon song nhu mot nguoi ngheo kho." Condivi noi ong khong thich thuc an va đo uong, an "vi can thiet hon la vi niem vui" va rang ong "thuong ngu trong đam quan ao va... giay cua minh." Nhung thoi quen đo co the đa khien ong khong đuoc ua thich. Nguoi viet tieu su ong Paolo Giovio noi, "ban chat cua ong qua manh me va vung ve khien cac thoi quen o gia đinh cua ong rat ban tien." Co the ong khong chu tam, boi theo ban chat ong la mot nguoi co đoc va u sau. Ong co mot danh tieng ve bizzarro e fantastico boi ong "rut minh khoi tinh bang huu cua loai nguoi." 


Gioi tinh Tinh nen tang trong nghe thuat cua Michelangelo la ve đep cua nam gioi, hap dan ong ca ve tham my va cam xuc. Mot phan, đo la mot su the hien su ly tuong hoa nam tinh thoi Phuc hung. Nhung trong nghe thuat cua Michelangelo co mot cam giac xac thit voi tinh tham my đo.
Nhung su the hien cua nha đieu khac ve tinh yeu đa đuoc đac trung hoa nhu la ca Tan Platonic va đong tinh; gioi hoc gia gan đay tim kiem mot su giai thich ton trong ca hai đieu đo, tuy nhien van than trong trong viec đua ra nhung ket luan tuyet đoi. Mot vi du ve van đe la Cecchino dei Bracci, cai chet cua nguoi nay, chi mot nam sau khi ho gap nam 1543, đa gay cam hung cho viec viet 48 bai tho trao phung tang le, ma theo mot so loi ke am chi toi mot moi quan he khong chi lang man ma ca ve the xac:

Theo nhung nguoi khac, chung the hien mot su hoi thoai Platon tai hinh dung khong xuc cam va tao nha, theo đo thi ca tinh ai đuoc coi nhu mot su the hien cac cam giac tinh khiet (Qua thuc, can nho rang cac đuc tin tinh yeu o Italia the ky 16 co pham vi ap dung rong lon hon hien nay nhieu). Mot so thanh nien tre lich lam va tan dung uu the cua nha đieu khac. Febbo di Poggio, nam 1532, ban rao ve duyen dang cua minh—đe tra loi tinh yeu cua Michelangelo anh ta đoi tien. Truoc đo, Gherardo Perini, nam 1522, đa an trom mot cach tro trao cua ong. Michelangelo luon bao ve su rieng tu cua minh. Khi mot nhan vien cua nguoi ban ong la Niccolo Quaratesi đe nghi xin con trai minh vao hoc viec goi y rang anh ta se tot tren giuong, Michelangelo đa tu choi mot cach phan no, đe nghi Quaratesi đuoi viec nguoi đo.
Su the hien bang chu lon nhat ve tinh yeu cua ong đuoc trao cho Tommaso dei Cavalieri (khoang 1509–1587), nguoi 23 tuoi khi Michelangelo gap anh ta nam 1532, o tuoi 57. Cavalieri rong mo voi su yeu men cua ong gia: Toi the se đap tra tinh yeu cua ong. Chua bao gio toi yeu quy mot nguoi đan ong nao nhu toi yeu ong, chua bao gio toi uoc muon mot tinh ban nhu toi muon co voi ong. Cavalieri van trung thanh voi Michelangelo cho toi khi ong mat.
Michelangelo đa danh tang cho anh ta ba tram bai sonnet va tho tru tinh, la tap hop nhung bai tho lon nhat cua ong. Mot so nha binh luan hien đai cho rang moi quan he đon gian chi la mot cam giac yeu men kieu Platon, tham chi cho rang Michelangelo tim kiem mot nguoi con trai đai dien. Tuy nhien, tinh trang đong tinh cua ho đa đuoc ghi nhan tu thoi ay, vi the mot su che đay đoan trang đa đuoc dung len giua ho boi chau ho cua ong, Michelangelo Tre, nguoi xuat ban mot tap tho nam 1623 voi cac đai tu chi gioi đa đuoc thay đoi. John Addington Symonds, nha hoat đong đong tinh tu thoi ky đau cua Anh, đa đao nguoc su thay đoi nay bang cach dich cac bai sonnet nguyen ban sang tieng Anh va viet mot cuon tieu su hai tap, xuat ban nam 1893.

Cac bai sonnet la tap tho lon đau tien o moi ngon ngu hien đai đuoc mot nguoi đan ong đe tang cho mot nguoi đan ong khac, truoc ca nhung bai sonnet cua Shakespeare gui cho nguoi ban tre cua ong voi khoang cach 50 tuoi.

Cuoi đoi minh ong nuoi duong mot tinh yeu lon voi nha tho va la mot nguoi đan ba quy toc goa la Vittoria Colonna, nguoi ong gap tai Rome nam 1536 hay 1538 nguoi khi ay đang o đo tuoi gan 50. Ho đa viet cac bai sonnet cho nhau va thuong xuyen lien lac toi khi ba mat.
Khong the hieu chac lieu Michelangelo co cac quan he the xac (Condivi đuoc gan cho ong mot "ke trinh bach nhu nha su"), nhung qua tho va nghe thuat cua ong chung ta it nhat co the thoang hieu pham vi tuong tuong cua ong.


Tac pham Vinh danh Tieu hanh tinh 3001 Michelangelo va mot mieng ho va cham tren sao Thuy đuoc đat theo ten Michelangelo. Nhan vat Michelangelo trong Teenage Mutant Ninja Turtles cung đuoc đat theo ten Michelangelo.
Bo phim nam 1965 The Agony and the Ecstasy đe cap toi cau chuyen cua Michelangelo va cong viec sang tac hoi hoa cua ong tai Nha nguyen Sistine. Ong đuoc the hien trong phim boi Charlton Heston.


Xem them Danh sach tac pham cua Michelangelo
Hien tuong Michelangelo
Hoi hoa Phuc hung
Khoi phuc cac buc tranh tuong Nha nguyen Sistine


Cuoc chu