Phuong hay phuong vi, phuong vy, xoan tay, điep tay (danh phap hai phan: Delonix regia) (ho Fabaceae) (tieng Trung: 鳳凰木: cay Phuong Hoang; tieng Anh: Flamboyant, Royal poinciana va Mohur tree) la mot loai thuc vat co hoa sinh song o vung nhiet đoi va can nhiet đoi.


Nguon goc, đac điem Phuong vi co nguon goc tu Madagascar, tai đo nguoi ta tim thay no trong cac canh rung o mien tay Malagasy. Trong đieu kien hoang da, no la loai đang nguy cap, nhung no đuoc con nguoi trong o rat nhieu noi. Ngoai gia tri la cay canh, no con co tac dung nhu mot loai cay tao bong ram trong đieu kien nhiet đoi, do thong thuong no co the cao toi mot đo cao vua phai (khoang 10 m-15m, mac du đoi khi co the cao toi 20 m) nhung co tan la toa rong va cac tan la day đac cua no tao ra nhung bong mat. Trong nhung khu vuc voi mua kho ro net thi no rung la trong thoi ky kho.
Canh hoa cua phuong vi lon, voi 4 canh hoa toa rong mau đo tuoi hay đo hoi cam, dai toi 8 cm, con canh hoa thu nam moc thang, canh hoa nay lon hon mot chut so voi 4 canh kia va lom đom mau trang/vang hoac cam/vang (cung co khi trang/đo). Nguon goc tu nhien co hoa mau vang (kim phuong). Qua la loai qua đau co mau nau sam khi chin, dai toi 60 cm va rong khoang 5 cm; tuy nhien, cac hat rieng re lai nho va can nang trung binh chi khoang 0,4 g, hat to co đau đua, hat an rat bui va ngon. Cac la phuc co be ngoai giong nhu long chim va co mau luc sang, nhat đac trung. No la loai la phuc long chim kep: Moi la dai khoang 30–50 cm va co tu 20 đen 40 cap la chet so cap hay la chet long chim lon, va moi la chet long chim lon lai đuoc chia tiep thanh 10-20 cap la chet thu cap hay la chet con. Phuong vi can khi hau nhiet đoi hay can nhiet đoi đe phat trien tot, nhung no co the chiu đuoc cac đieu kien kho han va đat man.


Khu vuc trong Phuong vi đuoc trong kha pho bien tai khu vuc Caribe.

Tai Hoa Ky, no đuoc trong o khu vuc Florida , thung lung Rio Grande o mien nam Texas, cac sa mac o Arizona (đen tan Tucson, Arizona) va California, Hawaii, Puerto Rico, quan đao Virgin va Guam. No la loai cay bieu tuong chinh thuc cua quan đao Bac Mariana (CNMI).
Phuong vi đuoc coi la đa thich nghi voi thuy tho o nhieu khu vuc ma nguoi ta trong no, va bi coi la loai xam hai tai Uc, mot phan la do cac bong ram cung nhu bo re cua no đa ngan can su phat trien cua nhieu loai thuc vat ban đia moc duoi tan la cua no. No cung đuoc tim thay tai An Đo, tai đay nguoi ta goi no la gulmohar.
Tai Viet Nam, phuong vi đuoc nguoi Phap du nhap vao trong khoang nhung nam cuoi the ky 19 tu Madagascar. Hien nay phuong vi la loai cay đuoc trong rong rai tu mien Bac vao mien Nam tren via he, cong vien, truong hoc. Thanh pho Hai Phong con đuoc goi la thanh pho Hoa phuong đo; noi đay hoa phuong đuoc trong khap noi, co ca mot cong vien hoa phuong ngay trung tam thanh pho, co le hoi hoa phuong dien ra vao thang 5 rat đoc đao.
Qua phuong vi đuoc su dung tai khu vuc Caribe trong vai tro cua bo go am nhac voi ten goi: shak-shak hay maraca.
Go thuoc loai trung binh, dung trong xay dung, đo go dan dung, đong hom, xe van. Cay cho vo va re lam thuoc ha nhiet, chong sot. Vo cay co the sac nuoc uong tri sot ret, đay bung, te thap, giam huyet ap. La tri te thap va đay hoi.


Mua no hoa cua phuong vi Tuy theo khu vuc đia ly ma cay no hoa vao nhung thang khac nhau trong nam.

 Uc: thang 11–thang 2
 Bangladesh: thang 4–thang 5
 Bermuda: thang 5-thang 8
 Brazil: thang 11–thang 2
 Quan đao Canaria: thang 5-thang 9
Vung Caribe: thang 5–thang 9
 Cong hoa Dan chu Congo: thang 11-thang 12
 Cong hoa Dominica: thang 7-thang 9
 Ai Cap: thang 5–thang 6
Nam Florida: thang 5–thang 6
Hawaii: thang 5–thang 6
 Hong Kong: thang 5–thang 6
Tieu luc đia An Đo: thang 4–thang 7
 Israel: thang 5–thang 6
 Liban: thang 6-thang 8
 Malawi,  Zambia va  Zimbabwe: thang 10–thang 12
 Malaysia: thang 11-thang 12
 Quan đao Bac Mariana: thang 3–thang 6
 Mauritius: thang 11–thang 12
 Pakistan: thang 4–thang 5
 Philippines: thang 4–thang 6
 Peru (ven bien): thang 1–thang 3
 Reunion: thang 11–thang 1
 Nam Sudan: thang 3–thang 5
 Thai Lan: thang 4–thang 5
 Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat: thang 5–thang 7
 Viet Nam: thang 5–thang 7


Y nghia ten Ten "phuong vi" la chu ghep Han Viet -- "phuong vi" co nghia la đuoi cua con chim phuong. Đay co the la mot hinh thuc đat ten goi theo cam xuc vi cac la phuong vi nhat la cac la non trong giong nhu hinh ve đuoi cua loai chim phuong.


Bieu tuong Tai Viet Nam, phuong vi la bieu tuong gan lien voi tuoi hoc tro, do mua no hoa cua no trung voi thoi điem ket thuc nam hoc, mua chia tay cua nhieu the he hoc tro. Do vay, no gan lien voi nhieu ky niem buon vui cua tuoi hoc tro, va vi the nguoi ta gan cho no ten goi "hoa hoc tro". Thanh pho Hai Phong la khu vuc trong rat nhieu phuong vi, vi the thanh pho nay con đuoc goi mot cach van chuong la "thanh pho Hoa Phuong Đo" hay "thanh pho hoa hoc tro". Nha tho Thanh Tung co bai tho Thoi hoa đo đa đuoc nhac si Nguyen Đinh Bang pho nhac thanh bai hat cung ten, viet ve nhung ky niem cua tuoi tre voi mua hoa phuong vi.


Mot vai hinh anh Xem them Kim phuong
Phuong tim
Le hoi Hoa Phuong đo - Hai Phong, Viet Nam
Su tich hoa phuong


Chu thich Tham khao va the loai Phuong vi Dolonix regia tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Royal poinciana tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Du Puy, D. va nhung nguoi khac (1998). Delonix regia. Sach đo IUCN 2006 ve cac loai đang nguy cap. IUCN 2006. Truy nhap ngay 22 thang 7 nam 2006. Đuoc liet ke la De thuong ton (Vulnerable) (VU B1+2c v2.3)
Co so du lieu cua Floridata
ARKive - Hinh anh va phim ve phuong vi (Delonix regia) Luu tru ngay 7 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Tai nguyen cay go Viet Nam- Tran Hop Nhat