Rua tay, hay ve sinh tay (tieng Anh: hand washing) la hanh đong rua tay bang xa phong va nuoc đe loai bo cac virus/vi khuan/vi sinh vat, bui ban, nhon, cac chat đoc hai hoac khong mong muon dinh tren tay. Lam kho tay đa rua la mot phan cua qua trinh vi tay uot va am de bi tai nhiem đoc. Neu khong co nuoc va xa phong, dung dich rua tay kho (co it nhat 60% (v/v) con trong nuoc) co the đuoc dung thay the, tru phi tay qua ro vet ban hoac nhon. Rua tay la bien phap trong tam đe ngan ngua su lan truyen cua cac benh truyen nhiem tai nha va moi truong song hang ngay.
To chuc Y te The gioi (WHO) khuyen cao nen rua tay it nhat 20 giay truoc va sau nhung hoat đong nhat đinh. Trong đo 5 thoi điem quan trong trong ngay đe rua tay bang xa phong đe giam thieu cac benh lay truyen qua đuong mieng: sau khi su dung nha ve sinh (vi nhu cau tieu tien, đai tien, ve sinh kinh nguyet), sau khi lau đit cua tre nho (thay ta), truoc khi cho tre an, truoc khi an va truoc/sau khi chuan bi đo an hoac xu ly thit, ca hoac gia cam song.
Khi khong the rua tay va dung dung dich rua tay, tay co the đuoc rua bang tro khong o nhiem va nuoc sach, mac du loi ich va tac hai chua chac ngan đuoc lay truyen nhiem virus hoac vi khuan. Tuy nhien, rua tay thuong xuyen co the lam hong da do bi kho da. Kem duong am thuong đuoc khuyen dung đe giu tay khoi bi kho; da kho co the lam hong da, tang nguy co bi lay nhiem trung.


Cac buoc va thoi luong Trung tam kiem soat va phong ngua dich benh Hoa Ky (CDC) khuyen cac cac buoc sau khi rua tay nham ngan chan lay benh truyen nhien:

Lam uot tay bang voi nuoc am hoac lanh. Khuyen cao dung voi nuoc vi cac bon nuoc đong co the bi o nhiem, trong khi nhiet đo cua nuoc duong nhu khong tao ra su khac biet, tuy nhien mot so chuyen gia đe xuat nuoc am co the tot hon.
Tao bot bang cach xoa tay voi mot luong lon xa phong, bao gom mu ban tay, ke giua cac ngon va duoi mong tay. Xa phong loai bo mam benh khoi da, cac nghien cuu cho thay nguoi ta co xu huong rua tay ky hon khi su dung xa phong thay vi chi dung nuoc.
Cha tay it nhat trong 20 giay. Cha tay tao ma sat, giup loai bo cac mam benh khoi da, va cha tay lau hon thi loai bo nhieu mam benh hon.
Rua tay duoi voi nuoc chay. Rua tay trong chau co the lam tai nhiem ban tay.
Lau kho bang khan sach hoac giay sach, hoac dung may thoi kho. Tay uot va am de tai nhiem ban.

Nhung noi thuong bi bo sot nhat la ngon cai, co tay, khe giua cac ngon tay va duoi mong tay. Nhung mong tay gia va mong tay son bi sut co the chua cac vi sinh vat. 


= Thoi điem khuyen cao =
Co 5 thoi điem quan trong trong ngay khi rua tay bang xa phong đe giam lay nhiem benh qua đuong mieng: sau khi su dung nha ve sinh (nhu cau tieu tien, đai tien, ve sinh kinh nguyet), sau khi lau đit tre (thay ta), truoc khi cho tre an, truoc khi an va truoc/sau khi chuan bi đo an hoac xu ly gia cam, thit hoac ca song. Nhung truong hop khac can đen ki thuat rua tay đung cach đe tranh lay nhiem benh gom co truoc va sau khi xu ly vet cat hoac vet thuong; sau khi hat hoi, ho hoac xi mui; sau khi cham chat thai đong vat hoac xu ly đong vat; va sau khi cham vao rac.


Y te cong cong = Loi ich y te =
Rua tay co nhieu loi ich y te ro ret, bao gom giam thieu lay truyen cum, COVID-19 va nhung benh truyen nhiem khac; ngan ngua cac nguyen nhan truyen nhiem gay ra tieu chay; giam lay nhiem qua đuong ho hap; va giam ti le tre so sinh tu vong khi sinh đe tai gia. Mot nghien cuu vao nam 2013 cho thay thuc hanh rua tay nang cao co the dan toi nhung cai thien nho trong su tang truong chieu cao cua tre em duoi 5 tuoi. Tai nhung nuoc đang phat trien, ti le tre so sinh tu vong lien quan đen cac benh tieu chay va đuong ho hap co the bot đi nho tien hanh nhung thay đoi hanh vi đon gian, chang han nhu rua tay bang xa phong. Hanh đong đon gian nay co the giam ti le tu vong tu nhung benh ke tren gan 50%. Nhung hanh đong can thiep co đong rua tay co the giam khoang mot phan ba đot mac tieu chay, đieu nay co the tuong đuong voi viec cap nuoc sach o nhung khu vuc co thu nhap thap. 48% ti le giam cac đot mac tieu chay co the lien quan toi rua tay bang xa phong.
Rua tay bang xa phong la bien phap vua re vua hieu qua nhat đe ngan tieu chay va giam nhiem trung đuong ho hap cap tinh (ARI), khi tu đong thuc hien hanh vi tai nha, truong va cong đong tren toan the gioi. Viem phoi (loai benh ARI chinh) la nguyen nhan so mot gay tu vong o tre nho duoi 5 tuoi, cuop đi sinh mang cua uoc tinh 1,8 trieu tre moi nam. Tieu chay va viem phoi cung chiem toi gan 3,5 trieu tre nho tu vong hang nam. Theo UNICEF, viec ben rua tay bang xa phong truoc khi an va sau khi đi ve sinh thanh mot thoi quan an sau bam re co the cuu đuoc nhieu sinh mang hon bat cu loai vaccine hay su can thiep y te nao, giam ca tu vong vi tieu chay gan mot nua va so ca tu vong vi nhiem trung đuong ho hap cap tinh toi mot phan tu. Rua tay thuong đuoc bo sung voi cac phuong phap can thiep ve sinh khac thanh mot phan cua cac chuong trinh nuoc, ve sinh va cai thien ve sinh (WASH). Rua tay con ngan ngua benh choc bi lay truyen qua tiep xuc truc tiep voi than the.


= Tac dung phu =
Mot tac hai nho cua rua tay la viec rua tay thuong xuyen co the dan toi hong da do lam kho da. Mot nghien cuu cua Đan Mach vao nam 2012 cho thay rua tay qua đo co the dan toi tinh trang bong troc, ngua da (con goi la viem da tiep xuc), đac biet pho bien o nhom cac nhan vien y te.


= Thay đoi hanh vi =

O nhieu nuoc thi ti le rua tay bang xa phong la thap. Mot nghien cuu ve rua tay tai 54 quoc gia vao nam 2015 phat hien rang trung binh, 38,7% ho gia đinh tien hanh rua tay bang xa phong. Mot khao sat vao nam 2014 trong 63 nuoc cho biet A Rap Saudi co ti le rua tay bang xa phong sau khi dung toilet cao nhat la 97%; ti le cua Viet Nam đung thu 7 o 93%, My đung thu 30 voi 77%; va ti le cua Trung Quoc la thap nhat voi 23%. Nhieu bien phap thay đoi hanh vi nay đa co mat nham tang cuong nhan thuc nhanh ve hanh vi rua tay bang xa phong vao nhung thoi điem quan trong trong ngay.
Tap hop nhom rua tay cho thieu nhi o truong vao nhung thoi điem nhat đinh trong ngay la mot lua chon o nhung nuoc đang phat trien in sau hanh đong rua tay vao nhung hanh vi cua tre. "Chuong trinh y te thiet yeu" do Bo giao duc Philippines tien hanh la mot vi du ve hanh đong tam co đe thuc đay giao duc va suc khoe cua thieu nhi. Trong tam cua chuong trinh quoc gia nay la tay giun  hai lan trong nam, bo sung rua tay bang xa phong hang ngay, đanh rang hang ngay voi fluoride. Chuong trinh con đuoc pho cap thanh cong o Indonesia.


Cac chat đuoc su dung = Xa phong va chat tay rua =
Viec su dung them xa phong hoac chat tay rua giup tang cuong loai bo vi sinh vat khoi da. Xa phong va chat tay rua la nhung chat hoat đong be mat tieu diet vi sinh vat bang cach tay đi lop lipid kep mang va bien chat protein cua chung. No con nhu hoa dau mo, rua troi chung đi theo voi nuoc chay.


 Xa phong banh  Do mang ban chat tai su dung, xa phong banh co the chua vi khuan tu nhung lan su dung truoc. Mot so it nghien cuu xem xet kha nang lay truyen vi khuan tu xa phong banh nhiem đoc ket luan rang viec lay truyen la khong kha thi vi vi khuan đa đuoc rua sach bang bot. CDC thi van tuyen bo rang "uu tien la xa phong long".


 Xa phong khang khuan  Xa phong khang khuan đuoc quang ba ram ro toi nhung nguoi co nhan thuc ve y te. Tinh đen nay, khong co bang chung nao cho thay su dung cac chat tay rua đuoc khuyen cao hay chat tay rua chon loc nhung sinh vat khang khang sinh trong tu nhien. Tuy nhien, xa phong khang khuan chua nhung chat tay rua nhu triclosan, chat mang mot danh sach đa dang nhung chung sinh vat khang thuoc. Vi the, ngay ca khi nhung chung khang khang sinh khong đuoc xa phong khang khuan lua chon, chung co the khong hieu qua nhu đuoc quang cao. Ben canh chat hoat đong be mat va chat bao ve da, nhung cong thuc cau tao phuc tap co the chua cac acid (acid acetic, acid ascorbic, acid lactic) cung nhu chat đieu chinh đo pH, acid benzoic mang hoat tinh khang vi sinh va chat duong da khac (lo hoi, vitamin, menthol, chiet xuat thuc vat).
Mot phep phan tich tong hop vao nam 2007 tu Đai hoc Y te Cong cong Oregon chi ra rang xa phong thuong co hieu qua bang xa phong khang khuan chua triclosan nham ngan ngua benh tat va loai bo vi khuan tren tay. Do khong đong tinh, mot phan tich tong hop vao nam 2011 tren an pham Journal of Food Protection nhan đinh rang khi đuoc bao che đung cach, triclosan co the tang cai thien nho nhung đu nhin thay đuoc, giong nhu chlorhexidine gluconate, iodophor hay povidone.


= Nuoc nong =
Nuoc nong van thich hop đe rua tay song chua đu nong đe tieu diet vi khuan. Vi khuan phat trien nhanh hon o nhiet đo co the (37 °C). WHO coi nuoc am pha xa phong hieu qua hon so voi nuoc lanh pha xa phong trong viec loai bo dau tu nhien bam tren đat va vi khuan. Nhung CDC cho rang nuoc am gay kich ung da thuong xuyen hon va dau vet sinh thai cua no ro hon. Nhiet đo nuoc tu 4 toi 40 °C chang khac biet đang ke ve hieu qua loai bo vi khuan. Yeu to quan trong nhat la cha tay đung cach.
Trai nguoc voi suy nghi thong thuong, cac nghien cuu khoa hoc chi ra rang su dung nuoc am chang co hieu qua lam giam luong vi sinh vat bam tren tay. Su dung nuoc nong đe rua tay tham chi co the bi xem la lang phi nang luong.


Ngay the gioi rua tay voi xa phong Vao nam 2008, Lien Hop Quoc chon ngay 15 thang 10 la "Ngay The gioi rua tay voi xa phong" đe truyen đi nhung thong điep ve cai thien thoi quen ve sinh ca nhan, nang cao chat luong cuoc song cho cong đong the gioi. Tu đo, To chuc Y te The gioi - WHO đa thiet lap Ngay rua tay toan cau (Global Hand washing Day - GHD) va dien ra hang nam vao ngay 15 thang 10, voi cac đoi tac trong chien dich nay bao gom Unicef, Ngan hang The gioi va Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh tai Hoa Ky, nham muc đich nang cao nhan thuc ve viec rua tay bang xa phong nhu mot yeu to quan trong đe phong ngua benh tat.


Chu thich Lien ket ngoai Centers for Disease Control on hand hygiene in healthcare settings
Why Don’t Doctors Wash Their Hands More?