Đong hoa thoi Bac thuoc trong lich su Viet Nam la qua trinh keo dai gan lien voi su di dan tu phuong Bac, nhung nguoi thuoc van hoa Hoa Ha xuong đat Viet phuong Nam. Qua trinh di dan va đong hoa đa co anh huong rat lon toi đoi song chinh tri - xa hoi va van hoa Viet Nam..


Qua trinh di dan va đong hoa Chinh sach đong hoa va di dan đoi voi nguoi Viet, phuong Nam đuoc cac trieu đai phong kien Trung Quoc thuc hien tu kha som. Trung Quoc la nuoc lon, coi cac toc nguoi khac xung quanh la nhung toc thap kem, can phai "giao hoa" va goi ho bang nhung ten miet thi nhu Man, Di, Nhung, Đich. Do tu tuong tu ton nay, cac trieu đinh Trung Quoc mang quan banh truong, thon tinh cac nuoc va toc nguoi xung quanh.
Nha Tan sau khi thong nhat Trung Quoc đa tien hanh mo rong đat đai. Nam 218 TCN, Tan Thuy Hoang sai Đo Thu va Su Loc mang 50 van quan xuong chinh phuc phia nam. Toi nam 214 TCN, nha Tan lai sai Trieu Đa mang 50 van dan xuong o nhung vung đat moi đanh chiem đuoc, o chung va bat đau đong hoa nguoi Viet. Đo đuoc xem la cuoc đong hoa chinh thuc co quy mo đau tien cua mot trieu đai phong kien Trung Quoc đoi voi nguoi Viet phuong nam.
Nha Tan mat, Trieu Đa cat cu o nuoc Nam Viet thuc hien chinh sach dung hoa Viet va nguoi Hoa. Ban than Trieu Đa đe lay long nguoi ban đia cung song theo tuc nguoi Viet (toc bui to, ngoi xom).
Sang thoi Han, viec thon tinh đat đai, mo rong bo coi va đong hoa tro thanh mot chu truong lon. Đe thuc hien viec đong hoa triet đe, cac vua nha Han chu truong khong chi di dan phuong Bac xuong phuong nam ma con truyen ba tu tuong van hoa phuong bac cho nguoi Viet ban xu.
Tu tuong le giao phong kien Trung Hoa chinh la tu tuong Nho giao cua Khong Tu. Chu Han đuoc day cho nguoi Viet va tro thanh cong cu đe đong hoa. Nhung nguoi tich cuc thuc hien chu truong nay la Tich Quang, Nham Dien tu đau the ky 1.
Sau khi Ma Vien đanh thang Hai Ba Trung (43), di binh nguoi Hoa o lai Giao Chi lam an lap nghiep kha nhieu. Nhung nguoi nay đuoc goi la "Ma luu".
Chinh sach đong hoa cua nha Han dan toi nhung cuoc di dan lon cua nguoi Hoa khi đo. Tai Giao Chau, nguoi Hoa ngay cang đong. Chinh quyen cac chau quan nha Han cho nguoi Hoa "o lan voi nguoi Viet", "lay vo nguoi Viet" đe dan dan xoa huyet toc nguoi Viet. Viec di cu cua nguoi Hoa xuong o voi nguoi Viet dien ra suot thoi Bac thuoc, ngay cang tro thanh trao luu lon.
Vung Giao Chi xa xoi van đuoc dung lam noi đay ai nhung nguoi Hoa pham toi, trong đo co ca cac si phu nhu Am Dat, Am Xuong đoi Đong Han, Co Đam, Co Thua, Truong Huu, Tran Tuan, Ngu Phien nuoc Đong Ngo thoi Tam Quoc.
Mot so khac la nhung quan lai nguoi Hoa sang tran tri nhung cung gia đinh o lai sau khi het thoi han. Trong so nay co nhieu si toc o Trung Nguyen, cung voi mot so nha truyen giao.
Nguoi Han di cu sang Giao chau trong suot thoi Bac thuoc, ban đau do chinh sach đong hoa cua chinh quyen trung uong, ve sau viec đo tro thanh mot trao luu. Trong so nguoi di cu, co nhung nguoi Hoa di cu khong do yeu cau cua chinh quyen ma xuat phat tu hoan canh trong nhung thoi loan lac hoac nhung bien đong trong trieu đinh trung uong do tranh chap quyen luc, nhu Bui Trung, Hua Tinh thoi Tam Quoc. Nhung nhan vat đong vai tro lanh đao tren lanh tho Viet Nam thoi Bac thuoc nhu Si Nhiep, Ly Bi la tieu bieu cho the he sau nhieu đoi cua nhung nguoi chay loan. Tuong tu, theo cac nguon tai lieu than pha thi la cac nhan vat Nguyen Khoan, Nguyen Thu Tiep, Nguyen Sieu cung la the he sau cua La Tiep nguoi phuong Bac sang lam quan o Vu Ninh. Cac thoi ky loan lac co đong si phu nguoi Hoa xuong phuong nam o voi nguoi Viet nhu thoi nha Tan, thoi Tam Quoc, Ngu Ho thap luc quoc, Ngu đai Thap quoc. Trong so nhung nguoi chay loan co nhung nhan vat kha noi tieng nhu nha khoa hoc Cat Hong sang lam quan lenh o huyen Cau Lau.
Sau 500 nam đoc lap, đau the ky 15 nuoc Đai Viet lai bi nha Minh xam luoc va chiem đong. Nha Minh tiep tuc chinh sach đong hoa nhu cac trieu đai chiem đong truoc đay tieu diet dan toc va van hoa Đai Viet, voi y đinh tiep tuc bien thanh quan huyen cai tri lau dai, voi viec thuc hien giet hai dan ban đia va thien hoan nhieu nam thanh nien goc Viet. Truong hoc đuoc mo nhung nha Minh khong to chuc cho nguoi Giao Chi thi ma chi đe lua chon cac nho sinh co hoc van đe sung vao le tuyen cong cho trieu đinh hang nam. Nhung nguoi hop tac voi quan Minh đuoc đua sang Trung Quoc đe hoc hanh mot thoi gian roi đua ve phuc vu trong bo may cai tri tai Giao Chi.


Nguyen nhan Viec banh truong va thuc hien đong hoa phuong Nam cua cac trieu đai phong kien phuong Bac trong thoi gian đau so di thuc hien đuoc vi 2 ly do:

Nha Han to chuc nhung luc luong quan su to lon, trong khi đo co cau chinh tri - xa hoi cua nguoi Viet va cac cu dan phi Han toc o phia nam con mang nang ket cau "vung bo lac" voi che đo thu linh đia phuong. Tren nen tang san bat hai luom, ket cau xom lang đen vung bo lac (voi cai ten moi thoi Bac thuoc la huyen) van mang nang tinh tu tri, lam cham qua trinh phat trien cua ket cau dan toc - quoc gia. Nuoc Van Lang, Au Lac cung nhu cac nuoc Viet phia bac nhu Man Viet, Đong Viet va ca Nam Viet chua hoan toan thoat khoi mo hinh cac vung bo lac đe hinh thanh vung chac mo hinh che đo quan chu trung uong tap quyen.
Su chia re trong noi bo Viet toc, nhu nhan xet cua su gia Tu Ma Thien: "Au Lac tuong cong, Nam Viet đong giao", nghia la Au Lac đanh lan nhau, Nam Viet rung đong. Nhieu thu linh nguoi Viet bi mua chuoc va cong tac voi trieu đinh phuong Bac, ngay tu thoi Tan nhu Su Loc, qua thoi Trieu toi thoi Han, nhu Hoang Đong.


Tac đong Voi su tac đong cua qua trinh đong hoa tu phuong Bac, ca vung rong lon tu song Truong Giang toi song Tay Giang tap nhiem van hoa Hoa Ha, dan cu ban đia tai khu vuc nay tro thanh "Han nhan", "Đuong nhan".
Mot so nguoi Hoa đa gia nhap bo may quan liem cua Trung Quoc, gop phan cung co them co so cho chinh quyen đo ho tai Giao chau cua cac trieu đinh phuong Bac va đay manh them xu huong Han hoa nguoi Viet.
Do song lau giua cong đong cu dan co suc song manh me, mot so nguoi Hoa khac đa dan dan Viet hoa. Mot so trong đo đa tro thanh cac hao truong đia phuong, gop phan quan trong trong viec phat trien xa hoi nguoi Viet co luc bay gio. Tham chi co nguoi tro thanh thu linh cac phong trao chong trieu đinh phuong Bac nhu Luong Thac, Ly Truong Nhan, Ly Bi.
Tac đong lon nhat phai ke toi la tac đong ve van hoa Viet Nam, khong chi thoi Bac thuoc ma anh huong cua no toi cac thoi ky đoc lap sau nay.


Chong đong hoa cua nguoi Viet Trong 1000 nam Bac thuoc, nguoi Viet van luon đau tranh đe gianh lai đat nuoc va toi the ky 10 thi tung buoc thoat khoi su rang buoc voi phuong Bac. Đe phuc hoi lai quoc thong, nguoi Viet luon phai chong lai su đong hoa đe bao ton giong noi Viet.
Nhan đinh ve Viet Nam sau 1000 nam Bac thuoc, su gia Tran Trong Kim noi: "Nguoi Giao Chau ta co mot cai nghi luc rieng va cai tinh chat rieng đe đoc lap, chu khong chiu lan voi nuoc Tau".


= Xu huong =
Nhung cuoc di dan va đong hoa co nhung tac đong lon đoi voi đoi song xa hoi tren lanh tho Viet Nam luc đo.
Nhung nguoi dan Bach Viet ban đia o đong bang Giang chau sau nhieu the ky bi Han hoa đa tro thanh nguoi Hoa Quang chau; con nguoi Lac Viet o vung Chau tho song Hong tuy bi Bac thuoc nhung khong bi Han hoa. Cac su gia xem viec thanh lap Quang chau voi 3 quan tach khoi Giao chau cua Ngo Canh Đe Ton Huu vao nam 264 co nguyen nhan sau xa nhu vay.
Du trong ngan nam Bac thuoc đa xay ra qua trinh hoa tron, dung hop nhieu toc nguoi ma chu yeu la su dung hop giua nguoi Viet co va nguoi Han ve phuong dien nhan chung, van hoa, xa hoi, nhung phuong huong chu yeu la Viet hoa. Nguoi Viet kien tri bam đat bam lang, bam chac đia ban sinh tu, khong tu bo noi chon rau cat ron va dan toc đau tranh đe sinh ton va phat trien.
Phia nam Ngu Linh, tuong đuong voi vung chau tho song Hong cua Viet Nam hien nay, la vung đat nho cuoi cung duy tri su ton tai cua nen van minh lua nuoc trong the gioi co đai, giu đuoc loi song truyen thong cua nguoi Viet truoc su đong hoa cua phuong Bac.


= Giu tieng noi =
Bieu hien ro nhat cua su bao ton giong noi va van hoa Viet đe chong đong hoa la su bao ton tieng Viet. Tieng noi la mot thanh tuu van hoa, la mot thanh phan cua van hoa. Tieng Viet đuoc cac nha khoa hoc xac đinh thuoc nhom ngon ngu tu xua o Đong Nam A va đieu đo cho thay goc tich lau đoi, ban đia cua nguoi Viet. Cac trieu đinh phuong Bac chi tieu diet đuoc chinh quyen cai tri nguoi Viet nhung khong tieu diet đuoc tieng Viet.
Ngoai tru mot nhom nguoi tham gia bo may cai tri cua chinh quyen phuong Bac tai Viet Nam hoc tieng Han, con lai đa so nguoi Viet van song theo cach song rieng va duy tri tieng noi cua to tien. Du đa co su hoa tron nhung tu, ngu Han trong tieng Viet nhung nguoi Viet đa hap thu chu Han theo cach sang tao rieng, Viet hoa nhung tu ngu đo theo cach dung, cach đoc, tao thanh mot lop tu ma sau nay đuoc goi la tu Han Viet.
Do chu Han khong co đu phien am đe phien am đung nhieu tu ngu trong tieng Viet co, lai them hang loat tu ngu nhap vao tu ton giao va van hoa do anh huong An Đo, cang khien chu Han khong đu đe phien am dung trong đoi song nguoi Viet, nen can phai co su che bien ra chu Nom tu chu Han đe su dung đe phien am nhung tu tieng Viet ma chu Han khong co. Thai thu Si Nhiep cung mot so tri thuc đuong thoi sang tao ra chu Nom voi muc đich ban đau đe de cai tri nguoi Viet hon, nhung đong thoi chinh chu Nom cung đa tao co so cho tieng Viet co mot cho đung rieng voi tieng Han. Nha nghien cuu Le Van Sieu cho rang đieu may man cho tieng Viet la: chinh vi to tien nguoi Viet trong thoi Bac thuoc khong qua thong minh toi muc co the đoc lai (phat am) chu Han giong đung giong nguoi Han chuan muc nen tieng Viet con giu đuoc va nguoi Viet khong bi mat tieng noi, dan toc Viet khong bi hut vao đai khoi dan Trung Hoa.


= Giu phong tuc =
Nguoi phuong Bac đa đua vao nhieu thu le giao cua phuong Bac va đieu đo co anh huong nhat đinh toi nguoi Viet. Tuy nhien, nhung nep sinh hoat truyen thong trong đoi song cua nguoi Viet van đuoc duy tri.
Song trong ngan nam Bac thuoc, nguoi Viet thoi đo van khong bo nhung phong tuc nhu bui toc, xam minh, an trau, chon nguoi chet trong quan tai hinh thuyen hay than cay khoet rong, nhuom rang....


Xem them Bac thuoc lan 1
Bac thuoc lan 2
Bac thuoc lan 3
Bac thuoc lan 4
Ton giao Viet Nam thoi Bac thuoc


Tham khao Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep
Vien Su hoc (2001), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (1988), Bien nien lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Tran Ngoc Them (1999), Tim ve ban sac van hoa Viet Nam, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh
Le Van Sieu (2006), Viet Nam van minh su, Nha xuat ban Van hoc
Tran Trong Kim (2010), Viet Nam su luoc, Nha xuat ban thoi đai


Chu thich