Prometi (ten La tinh: Promethium) la mot nguyen to hoa hoc co ky hieu Pm va so nguyen tu bang 61. No đang chu y o cho la nguyen to chi co cac đong vi phong xa (ngoai tecneti) ma truoc va sau no đeu co cac nguyen to voi cac đong vi on đinh.


Đac trung Đong vi co chu ky ban ra dai nhat cua prometi, Pm145, la nguon buc xa beta mem voi chu ky ban ra 17,7 nam. No khong buc xa cac tia gama, nhung cac hat beta khi sinh ra se tac đong vao cac nguyen tu cua cac nguyen to co so nguyen tu cao co the sinh ra cac tia X, vi the mot mau Pm145 se sinh ra mot so buc xa tia X mem ngoai cac hat beta.
Prometi tinh khiet ton tai duoi 2 dang thu hinh va cac tinh chat hoa hoc cua no la tuong tu nhu cua cac nguyen to khac trong nhom Lanthan. Cac muoi cua prometi phat quang trong bong toi voi mau lam nhat hay hoi luc do tinh phong xa cao cua no. Prometi co the tim thay o dang dau vet trong mot so loai quang urani va cac san pham phan hach. Prometi moi sinh ra cung co the phat hien thay trong cac quang pho cua mot so ngoi sao.


Ung dung Cac ung dung cua prometi bao gom:

Nguon buc xa beta đe đo đo day.
Nhu la nguon sang cho tin hieu can hoat đong on đinh tin cay va đoc lap (su dung chat lan quang đe hap thu buc xa beta tao ra anh sang).
Trong pin hat nhan, trong đo chuyen hoa buc xa beta thanh dong đien, co tuoi tho huu ich khoang 5 nam khi su dung Pm147.
Prometi(III) chloride (PmCl3) tron lan voi kem(II) sulfide (ZnS) tung co thoi đuoc su dung nhu la lop son phat quang chinh cho đong ho sau khi radi bi loai bo. Hon hop nay thinh thoang van đuoc su dung cho mot so ung dung can son phat quang (mac du phan lon ung dung nhu vay voi cac vat lieu phong xa đa chuyen sang triti vi cac ly do an toan).
Prometi co ung dung tiem nang nhu la cac nguon tia X co the di đong va la nguon nhiet hay đien phu tro cho cac tau tham do vu tru va ve tinh (mac du nguon buc xa alpha Pu238 đa tro thanh tieu chuan cho phan lon cac ung dung lien quan toi tham hiem khong gian – xem May phat nhiet đien đong vi phong xa).


Lich su Su ton tai cua prometi lan đau tien đuoc Bohuslav Brauner du đoan vao nam 1902; du bao nay đuoc Henry Moseley ung ho nam 1914, khi ong phat hien thay lo hong cho nguyen to bi bo sot voi so nguyen tu bang 61, nhung đa khong đuoc tim thay (tuy nhien, Moseley khong co mau vat nao đe kiem tra đieu đo). Mot vai nhom nha khoa hoc tung tuyen bo đa tao ra nguyen to nay, nhung ho khong the xac nhan đieu đo do kho khan trong viec tach prometi tu cac nguyen to khac. Prometi lan đau tien đuoc tao ra va chung minh la ton tai o Phong thi nghiem quoc gia Oak Ridge (ORNL) nam 1945 boi Jacob A. Marinsky, Lawrence E. Glendenin va Charles D. Coryell bang chia tach va phan tich cac san pham phan hach cua nhien lieu urani bi chieu xa trong lo phan ung đieu chinh bang graphit; tuy nhien, do qua ban voi nghien cuu lien quan toi quoc phong trong The chien II nen ho đa khong thong bao phat hien cua minh cho toi tan nam 1947. Ten goi "promethium" co nguon goc tu Prometheus, mot vi than khong lo (Titan) trong than thoai Hy Lap, đa an trom lua tu đinh Olympus va đua no cho loai nguoi. Ten goi nay do Grace Mary Coryell, vo cua Charles Coryell, đe nghi do ba cam thay ho đa an trom lua tu cac vi than.
Nam 1963, cac phuong phap trao đoi ion đa đuoc su dung tai ORNL đe đieu che khoang 10 gam prometi tu cac chat thai trong che bien nhien lieu cho lo phan ung hat nhan.
Ngay nay, prometi van con đuoc đieu che tu cac phu pham cua phan hach urani; no co the đuoc tao ra bang ban pha Nd146 bang cac neutron, chuyen hoa no thanh Nd147 đe sau đo phan ra thanh Pm147 thong qua phan ra beta voi chu ky ban ra 11 ngay.


Pho bien Prometi co the đuoc hinh thanh trong tu nhien nhu la san pham cua phan hach tu phat cua U238 va phan ra alpha cua Eu151. Chi cac luong o muc dau vet co the đuoc tim thay trong cac loai quang tu nhien: mot mau pitchblende đuoc phat hien co chua prometi o ham luong khoang 4 phan ty ty (4×10−18) theo khoi luong. Nguoi ta đa tinh toan rang khoi luong can bang đong cua prometi trong lop vo Trai Đat la khoang 560 g tu phan hach urani va khoang 12 g tu phan ra alpha cua europi-151 moi quan sat thay gan đay.
Prometi cung đa đuoc nhan dang trong quang pho cua sao HR 465 trong chom sao Tien Nu (Andromeda) va co the trong HD 101065 (sao Przybylski cua chom sao Ban Nhan Ma/Centaurus) va HD 965.


Hop chat Cac hop chat cua prometi bao gom:

Prometi rat it khi ton tai trang thai oxy hoa +2 va +4 (khong neu trong ban mau) ma thuong gap trang thai oxy hoa +3.


Đong vi Ba muoi sau đong vi phong xa cua prometi đa đuoc neu đac trung, voi cac đong vi on đinh nhat la Pm145 co chu ky ban ra 17,7 nam, Pm146 co chu ky ban ra 5,53 nam va Pm147 co chu ky ban ra 2,6234 nam. Tat ca cac đong vi con lai đeu co chu ky ban ra nho hon 364 ngay va phan lon trong so nay co chu ky ban ra nho hon 27 giay. Nguyen to nay cung co 11 trang thai gia on đinh voi on đinh nhat la Pm148m (T½ 41,29 ngay), Pm152m2 (T½ 13,8 phut) va Pm152m (T½ 7,52 phut). 
Cac đong vi cua prometi nam trong khoang co nguyen tu luong tu 127,9482600 u (Pm128) toi 162,9535200 u (Pm163). Phuong thuc phan ra chu yeu truoc đong vi phong xa on đinh nhat, Pm145, la bat đien tu, con phuong thuc phan ra chu yeu sau no la phan ra beta tru. San pham phan ra chu yeu truoc Pm145 la cac đong vi cua neodymi (Nd) con san pham phan ra chu yeu sau no la cac đong vi cua samari (Sm).


= Đo on đinh cua cac đong vi prometi =
Ngoai tecneti, prometi la nguyen to con lai voi so nguyen tu nho hon 83 ma khong co đong vi on đinh nao, no la hieu ung hiem xay ra cua mo hinh giot long va đo on đinh cua cac đong vi cua cac nguyen to lang gieng.


Phong ngua Khi tiep xuc voi prometi can het suc than trong do đo phong xa cao cua no. Trong thuc te, prometi co the buc xa cac tia X trong qua trinh phan ra beta cua no. No co chu ky ban ra nho hon cua Pu239 (2,41×104 nam) khoang 1.350 lan va vi the đoc tinh sinh hoc cua no cung tuong ung la cao hon. Prometi khong đong mot vai tro sinh hoc nao đa biet.


Tham khao Lien ket ngoai Phong thi nghiem quoc gia Hoa Ky Los Alamos – Prometi Luu tru ngay 27 thang 11 nam 2010 tai Wayback Machine
WebElements.com – Prometi
It's Elemental – Promethium