Thuc vat la nhung sinh vat nhan thuc tao nen gioi Plantae; đa so chung hoat đong nho quang hop. Đay la qua trinh ma chung thu nang luong tu anh sang Mat Troi, su dung luc lap trich tu qua trinh noi cong sinh voi vi khuan lam đe tao ra đuong tu carbon dioxide va nuoc, su dung diep luc sac to xanh la. Nhung truong hop ngoai le la thuc vat ky sinh, chung mat gen cho diep luc va quang hop, đong thoi thu nang luong tu cac thuc vat khac hoac nam.
Ve mat thuc vat, theo thuyet sinh hoc cua Aristoteles, gioi thuc vat tap hop gom moi sinh vat song khong phai đong vat, bao gom ca tao va nam. Ke tu đo, nhung đinh nghia đa bi thu hep dan; nhung đinh nghia ngay nay đa loai tru nam va mot vai loai tao. O đinh nghia đuoc su dung trong bai viet nay, nam tao nen nhanh Viridiplantae (thuc vat xanh) - tap hop gom tao luc va thuc vat co phoi hay thuc vat tren can (cac nganh reu sung, reu tan, reu, thach tung, duong xi, thong, cac loai hat tran va thuc vat co hoa khac). Mot đinh nghia dua tren bo gen tinh ca Viridiplantae, cung voi tao đo va tao luc lam vao nhanh lap the co.
Co khoang 380.000 loai thuc vat đuoc biet đen, đa so chung (260.000 loai) la thuc vat co hat. Chung co kich thuoc tu te bao đon le đen cay cao nhat. Thuc vat xanh cung cap mot luong đang ke oxy phan tu cua the gioi; đuong ma chung tao ra cung cap nang luong cho đa so he sinh thai va cac sinh vat khac tren Trai Đat, gom ca đong vat (bat ke đo la đong vat an co truc tiep hoac gian tiep dua tren loai thuc vat ay).
Hat ngu coc, trai cay va rau la thuc pham co ban cua con nguoi va đuoc thuan hoa qua nhieu thien nien ky. Con nguoi su dung thuc vat voi nhieu muc đich, nhu lam vat lieu xay dung, đo trang tri, vat lieu viet lach va đuoc ung dung cuc ky nhieu đe lam thuoc. Nganh khoa hoc nghien cuu thuc vat đuoc goi la thuc vat - mot phan nganh cua sinh hoc.


Đinh nghia = Lich su phan loai =
Theo truyen thong, moi sinh vat song đuoc xep vao mot trong hai nhom, thuc vat va đong vat. Phep phan loai nay bat nguon tu nha bac hoc Aristoteles (384–322 TCN), ong phan biet cac cap đo khac cua sinh vat theo thuyet sinh hoc cua minh, dua theo gia thuyet sinh vat song co "linh hon nhay cam" hay nhu thuc vat chi co "linh hon thuc vat". Theophrastos (hoc tro cua Aristoteles) tiep tuc thuc hien cong trinh ve phan loai thuc vat. Mai ve sau, Linnaeus (1707–1778) tao ra nen tang cua he thong phan loai khoa hoc thoi hien đai, song van giu cac gioi đong vat va thuc vat, đat ten cho gioi thuc vat la Vegetabilia.


= Khai niem khac =
Khi cai ten thuc vat đuoc ap dung đe chi mot nhom sinh vat hay đon vi phan loai cu the, no thuong chi mot trong bon khai niem. Duoi đay la bon nhom khai niem đo, theo trat tu tu pham vi hep cho đen bao quat nhat:


Tien hoa = Đa dang =

Theo World Flora Online ,co khoang gan 380.000 loai thuc vat đuoc gioi khoa hoc cong nhan (tinh đen thang 6 nam 2024), trong đo phan lon chung (khoang 283.000 loai) tao ra hat giong. Bang duoi đay the hien mot so phep uoc tinh ve so luong loai cua cac phan nganh thuc vat xanh (Viridiplantae) khac nhau. Khoang 85–90% tong so thuc vat la thuc vat co hoa. Mot so du an hien đang no luc thu thap cac mau vat ve toan bo cac loai thuc vat tren co so du lieu truc tuyen, vi du nhu World Flora Online.
Thuc vat co pham vi đa dang tu sinh vat đon bao nhu co tao (đuong kinh tu 10 micromet) va picozoa (đuong kinh chua đay ba micromet), cho toi nhung cay lon nhat (he thuc vat lon) nhu cay thong Sequoia sempervirens (cao toi 380 foot (120 m)) va thuc vat hat kin Eucalyptus regnans (cao toi 325 foot (99 m)).

Ten cua cac loai thuc vat do Bo luat danh phap quoc te cua tao, nam va thuc vat va Bo luat danh phap quoc te cua cay trong chi phoi.


= Lich su tien hoa =

To tien cua thuc vat tren can đa tien hoa duoi nuoc. Mot lop tao đa hinh thanh tren đat lien 1.200 trieu nam truoc, nhung phai đen ky Ordovici (tuc khoang 450 trieu nam truoc), thuc vat tren can đau tien moi xuat hien voi muc đo to chuc giong nhu nganh reu. Tuy nhien, hoa thach cua cac sinh vat voi tan det nam tren đa thoi Tien Cambri cho thay sinh vat nhan thuc đa bao o nuoc ngot đa ton tai hon 1 ty nam truoc.
Thuc vat tren can nguyen thuy bat đau phan loai vao cuoi ky Silur (khoang 420 trieu nam truoc). Tiep đen, cac nganh reu, thach tung va duong xi xuat hien trong mau vat hoa thach. Nganh giai phau thuc vat thoi so khai đuoc bao ton đen tung chi tiet te bao trong tap hop mau hoa thach đau ky Devon lay tu phien đa tram tich Rhynie. Nhung loai thuc vat thoi so khai nay đuoc bao ton nho bi hoa đa trong phien đa tram tich hinh thanh trong suoi nuoc nong nui lua giau silic.
Đen cuoi ky Devon, phan lon đac điem co ban cua thuc vat ngay nay đa hien dien, gom re, la va mach go thu cap o cac cay go nhu Archaeopteris. O ky Than Đa, su phat trien cua rung trong moi truong đam lay bi thach tung va duong xi đuoi ngua (Equisetum) chi phoi, ke ca cac loai co kich thuoc lon nhu cay go, va su xuat hien cua thuc vat hat tran so khai (dang thuc vat co hat đau tien). Su kien tuyet chung Permo-Tam Điep đa thay đoi hoan toan cau truc cua quan xa. Su kien co the đa tao tien đe cho su tien hoa cua thuc vat co hoa o ky Tam Điep (~200 trieu nam truoc), voi hien tuong phat toa thich nghi o ky Phan Trang dien ra nhanh đen noi Darwin goi la mot "bi an kinh khung". Tu cuoi ky Tam Điep tro đi, nganh thong phan hoa va tro thanh bo phan chiem so đong cua he thuc vat o ky Jura.


= Phat sinh he thong =
Nam 2019, cay phat sinh he thong dua tren bo gen va he san pham phien ma tu 1.153 loai thuc vat đuoc trinh bay. Viec sap xep cac nhom tao đa nhan đuoc su ho tro tu phat sinh he thong dua tren bo gen tu cac lop Mesostigmatophyceae va Chlorokybophyceae (chung đa đuoc giai trinh tu). Ca nganh "tao luc" va "tao streptophyte" đeu đuoc xem la can nganh (cac thanh doc canh bieu do cay phat sinh he thong) o phep phan tich nay, vi thuc vat tren can phat sinh tu cac nhom ay.  Phan loai nganh Reu co đuoc su ho tro cua Puttick vao nam 2018 va bang phat sinh he thong cac loai lien quan đen bo gen cua reu sung (chung cung đuoc giai trinh tu).


Sinh ly hoc = Te bao thuc vat =

Te bao thuc vat co nhung đac điem rieng biet ma nhung te bao nhan thuc khac (nhu te bao đong vat) khong co. Chung bao gom khong bao trung tam lon chat đay nuoc, luc lap va thanh te bao linh hoat va vung chac (nam ngoai mang te bao. Luc lap co nguon goc tu hien tuong cong sinh cua cua mot te bao khong quang hop va vi khuan lam quang hop. Vach te bao (đuoc lam chu yeu tu cellulose) tao đieu kien cho te bao thuc vat chat u nuoc ma khong bi vo. Khong bao tao đieu kien cho te bao thay đoi kich co đong thoi, so luong te bao chat van giu nguyen.


= Cau truc thuc vat =

Đa so thuc vat la sinh vat đa bao. Te bao thuc vat biet hoa thanh nhieu loai te bao, tao nen cac mo nhu mo mach voi  mach go va mach ray chuyen biet cua gan la va than, cung cac co quan voi chuc nang sinh ly khac nhau nhu re hap thu nuoc va khoang chat, than ho tro, van chuyen nuoc va tong hop phan tu, la đe quang hop va hoa đe sinh san.


= Quang hop =

Thuc vat su dung qua trinh quang hop, san xuat phan tu thuc pham (đuong) nho su dung nang luong lay đuoc tu anh sang. Te bao thuc vat chua diep luc ben trong luc lap, chung la nhung sac to mau xanh luc đuoc dung đe thu nang luong anh sang. Phuong trinh hoa hoc tu đau đen cuoi cua quang hop la:

  
    
      
        
          6
          
          
            CO
            
              2
            
            
              
            
          
          

          
          +
          6
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          

          
          
            
              →
              
                
                  anh sang
                
              
            
          
          
            C
            
              6
            
            
              
            
          
          
            H
            
              12
            
            
              
            
          
          
            O
            
              6
            
            
              
            
          
          

          
          +
          6
          
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
          

          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {6CO2{}+6H2O{}->[{\text{anh sang}}]C6H12O6{}+6O2{}}}}
  

Qua trinh nay lam thuc vat giai phong oxy ra moi truong. Thuc vat xanh cung cap ty le đang ke luong oxy phan tu cua the gioi, ben canh su đong gop tu tao quang hop va vi khuan lam.
Thuc vat su dung loi song ky sinh lan hai co the đanh mat cac gen tham gia vao quang hop va san xuat xuat diep luc.


= Sinh truong va sua chua =
Su sinh truong o thuc vat do tuong tac cua bo gen voi moi truong vat ly va sinh hoc cua no quyet đinh. Nhung yeu to moi truong vat ly va sinh hoc gom nhiet đo, nuoc, anh sang, carbon dioxide va chat dinh duong trong đat. Nhung yeu to sinh hoc tac đong đen sinh truong o thuc vat gom thua dan so, chan tha gia suc, nam va vi khuan cong sinh co loi, bi con trung tan cong hoac benh o thuc vat.
Suong gia va mat nuoc co the gay hai hoac giet chet thuc vat. Mot vai thuc vat co protein chong đong, protein soc nhiet va đuong nam trong te bao chat giup chung đoi pho voi nhung cang thang nay. Thuc vat lien luc phai đoi mat voi hang loat ap luc vat ly va sinh gay ton hai DNA, nhung chung co the chiu đung va sua chua phan lon nhung ton hai nay.


Chu thich = Tai lieu =
Chung:

Evans, L.T. (1998). Feeding the Ten Billion – Plants and Population Growth. Cambridge University Press.ISBN 0-521-64685-5
Kenrick, Paul; Crane, Peter R. (1997). The Origin and Early Diversification of Land Plants: A Cladistic Study. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-730-8
Raven, Peter H.; Evert, Ray F.; Eichhorn, Susan E. (2005). Biology of Plants (7th ed.). New York: W.H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-1007-2
Taylor, Thomas N.; Taylor, Edith L. (1993). The Biology and Evolution of Fossil Plants. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-651589-4
Uoc tinh va đem so loai:

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) Species Survival Commission (2004). IUCN Red List The IUCN Red List of Threatened Species.
Prance, G. T. (2001). "Discovering the Plant World". Taxon. 50 (2, Golden Jubilee Part 4): 345–359. doi:10.2307/1223885. JSTOR 1223885.


Lien ket ngoai Index Nominum Algarum
Interactive Cronquist classification. Archived 10 February 2006.
Plant Resources of Tropical Africa. Archived 11 June 2010.
Tree of Life. Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2022 tai Wayback Machine.
Co so du lieu rau va thuc vat
African Plants Initiative database
Australia
Chilean plants at Chilebosque
e-Floras (Flora of China, Flora of North America and others). Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2022 tai Wayback Machine.
Flora Europaea
Flora of Central Europe (bang tieng Đuc)
Flora of North America. Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2022 tai Wayback Machine.
List of Japanese Wild Plants Online. Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2022 tai Wayback Machine.
Meet the Plants-National Tropical Botanical Garden. Archived 16 June 2007.
Lady Bird Johnson Wildflower Center – Native Plant Information Network at University of Texas, Austin
United States Department of Agriculture not limited to continental US species.