Nhat Ban (Nhat: 日本, Hepburn:  hoac ), ten đay đu la Nhat Ban Quoc (日本国, Nihon-koku hoac Nippon-koku), la mot quoc gia va đao quoc o khu vuc Đong A, nam ben ria phia đong cua bien Nhat Ban va bien Hoa Đong, phia tay giap voi ban đao Trieu Tien qua bien Nhat Ban, phia bac giap voi vung Vien Đong cua Nga qua bien Okhotsk va phia nam giap voi đao Đai Loan qua bien Hoa Đong. Nhat Ban la mot phan cua vanh đai lua va trai dai tren mot quan đao bao gom 6852 đao nho; trong đo 5 hon đao chinh bao gom Hokkaido, Honshu, Shikoku, Kyushu, va Okinawa. Nhat Ban hien nay khong co thu đo chinh thuc ve mat phap ly mac du Tokyo, đo thi lon nhat cua quoc gia nay, thuong đuoc coi nhu la thu đo cung nhu la trung tam van hoa, chinh tri va kinh te. Cac thanh pho lon khac bao gom Yokohama, Osaka, Nagoya, Sapporo, Fukuoka, Kobe va Kyoto.
Nhat Ban la quoc gia đong thu 12 the gioi, đong thoi la mot trong nhung quoc gia co mat đo dan so va đo thi hoa cao nhat. Khoang 3/4 đia hinh cua Nhat Ban la đoi nui, chia thanh 47 tinh thuoc 8 vung đia ly. Vung thu đo Tokyo la đai đo thi đong dan nhat the gioi.
Con nguoi đinh cu tai Nhat Ban ngay tu thoi thoi đai đo đa cu. Nhung ghi chep đau tien đe cap đen quoc gia nay nam trong cac thu lieu ve lich su Trung Hoa co tu the ky 1 sau Cong Nguyen. Thoat đau, van hoa Nhat Ban chiu anh huong tu cac vung đat khac trong đo chu yeu la Trung Hoa, tiep đen la giai đoan phong kien chuyen che tuong tu cac nuoc lang gieng truoc khi dan hinh thanh nhung net van hoa rieng biet. Tu the ky 12 đen nam 1868 la thoi ky Edo. Quoc gia nay buoc vao qua trinh tu co lap keo dai trong suot nua đau the ky 17 va chi ket thuc vao nam 1853. Sau đo, Nhat Ban roi vao cac cuoc noi chien va bao loan xay ra trong gan hai thap ky truoc khi Thien hoang Minh Tri len ngoi, bat đau cong cuoc tai thiet lai đat nuoc khai sinh Đe quoc Nhat Ban va bat đau xam chiem Trieu Tien, Trung Quoc va Thai Binh Duong. Nam 1937, Nhat Ban tham chien trong chien tranh the gioi thu hai voi tu cach la mot đong minh cua phe Truc, cac cuoc chien tranh Trung - Nhat (1937) cung chien tranh Thai Binh Duong đa nhanh chong lan rong ke tu nam 1941 va ket thuc vao nam 1945 voi su đau hang vo đieu kien cua chinh phu quan phiet sau vu nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki cua Hoa Ky. Sau chien tranh, Nhat Ban tu bo quyen tuyen chien, chinh phu quan chu chuyen che bi bai bo va che đo quan chu lap hien đuoc thong qua.
Nhat Ban ngay nay la mot đai cuong quoc cung nhu thanh vien cua nhieu to chuc quoc te lon nhu Lien Hop Quoc, OECD, G20 va G7. Sau the chien 2, Nhat Ban co muc tang truong kinh te than toc va tro thanh nen kinh te lon thu ba the gioi vao nam 1972 truoc khi tro nen tri tre ke tu nam 1995. Nam 2021, nen kinh te Nhat Ban lon thu tu theo GDP danh nghia va lon thu tu theo PPP. Nhat Ban đuoc xep hang rat cao trong chi so phat trien con nguoi đong thoi co tuoi tho trung binh cao nhat the gioi mac du đang co su suy giam dan so cung nhu ty le tu sat cao.


Tu nguyen "Nhat Ban" (日本) co hai cach phat am Nhat la Nihon (にほん) hoac Nippon (にっほん). Truoc khi 日本 tro thanh ten goi chinh thuc, Nhat Ban đuoc goi la Wa (和 (Hoa)/ わ/ ワ, Wa) hoac Wakoku (和国 (Hoa Quoc), Wakoku). Wa la ten goi ma nuoc Trung Hoa co xua dung đe nhac đen mot nhom dan toc thieu so song o Nhat Ban trong thoi ki Tam Quoc. Nippon, cach đoc Han-Nhat cua cac ki tu thuong đuoc su dung mot cach chinh thuc bao gom tren tien giay va tem buu chinh. Con Nihon thuong đuoc su dung trong đoi song thuong ngay va phan anh su thay đoi trong am vi hoc Nhat Ban thoi Edo. Hai chu Nhat Ban (日本) co nghia la "coi nguon cua mat troi", đay cung chinh la nguon goc cho biet danh "Đat nuoc mat troi moc" o cac quoc gia phuong Tay.
Cach goi "Nhat Ban" trong tieng Anh ("Japan") dua tren cach phat am 日本 cua tieng Trung Quoc va đuoc du nhap vao cac ngon ngu chau Au thong qua con đuong thuong mai. Vao the ky 13, Marco Polo đa ghi lai cach phat am cua tieng Quan Thoai hoac tieng Ngo cua cac ba chu 日本國 la Cipangu. Ten Ma Lai cu cua Nhat Ban la Japang hoac Japun, đuoc muon tu mot phuong ngu o mot ven bien phia nam cua Trung Quoc va đuoc nhung thuong nhan Bo Đao Nha o Đong Nam A mang đen chau Au vao đau the ki 16. Phien ban đau tien cua ten goi nay bang tieng Anh lan đau tien xuat hien trong mot cuon sach xuat ban nam 1577 duoi dang Giapan.


Lich su = Thoi tien su =
Tu 15.000 nam truoc Cong Nguyen, o Nhat Ban đa co con nguoi sinh song.
Tu 13.000 nam truoc Cong Nguyen, nguoi Nhat đa biet lam nong nghiep so khai, lam đo gom, song đinh cu.
Tu 8000–300 nam truoc Cong Nguyen la thoi ki van hoa Jomon đa su dung đo kim khi, che tao đo gom, nau chin thuc an, chon cat nguoi chet theo the nam co, co tin nguong van vat huu linh, co tuc xam minh, nho rang cua đanh dau tuoi truong thanh.
Tu the ki III truoc Cong Nguyen đen the ki III Cong nguyen la van hoa Yayoi. Thoi ki nay cu dan biet ren sat do tiep nhan ki thuat tu Trieu Tien, Trung Hoa. Biet cay cuoc bang cay go, riu đa. Ho song quan cu, lap hao nuoc bao quanh lang (kango), co tuc tai tang nguoi chet (saisobo); lam mo hinh go (funkyuubo), sap xep nguoi chet theo the nam ngua tay chan duoi thang. Moi toc nguoi co thu linh cong xa đung đau, lien minh nhieu cong xa gay chien tranh xam chiem cac vung đat khac. Xay dung than xa (Yashiro).
Tu the ky thu III đen giua the ky thu VI, nhung nha nuoc đau tien xuat hien. Than đao phat trien khap ca nuoc. Nuoc Nhat bat đau co ten goi la Yamato.


= Thoi phong kien =
Tu the ky thu VI đen đau the ky thu VIII, mot nha nuoc tap quyen đuoc thanh lap va đong đo o Asuka (gan thanh pho Nara ngay nay). Ten nuoc tu Yamato đoi thanh Nhat Ban. Cung trong khoang thoi gian nay, thanh lap nha nuoc phong kien Nhat, voi cuoc cai cach Đai Hoa do Thien hoang Hieu Đuc đe xuong.
Giua the ky thu VIII, Phat giao đa thiet lap co so vung chac o Nhat Ban.
Tu the ky thu IX đen cuoi the ky XII, cac dong ho quy toc hung manh o Heian thay nhau nam suc manh chinh tri cua đat nuoc, lan at quyen luc cua Thien hoang. Cuoi thoi nay, tang lop vo si (samurai) bat đau hinh thanh va tranh gianh quyen luc voi cac dong toc quy toc.
Cuoi the ky XII đen đau the ky XIV, quyen luc thuc su nam trong tay tang lop vo si o Kamakura. Vao cac nam 1271 va 1281, cac vo si Nhat Ban voi su tro giup cua bao va song than đa đanh bai hai quan Nguyen – Mong đinh xam luoc nuoc minh.
Tu the ky XIV đen cuoi the ky XVI, nuoc Nhat trong tinh trang mat on đinh do noi chien va chia re, goi la Thoi ky Chien Quoc. Nhat Ban cung tung tan cong ban đao Trieu Tien va nha Minh (Trung Quoc) trong thoi ky nay, nhung that bai.


= Thoi hien đai =
Sau đo, nuoc Nhat co mot thoi ky thuc hien chinh sach đong cua on đinh keo dai ba the ky duoi su cai tri cua Mac phu Tokugawa. Kinh te, van hoa va ky thuat co đieu kien phat trien manh me. Nguoi phuong Tay, khoi đau la nguoi Ha Lan, đuoc phep giao thuong voi Nhat Ban thong qua mot thuong cang nho.

Giua the ky XIX, voi cuoc Minh Tri Duy Tan do Thien hoang Minh Tri đe xuong, Nhat mo cua triet đe voi phuong Tay. Che đo Mac phu va cac phien do đai danh đung đau bi bai bo, quyen luc đuoc tap trung toi cao trong tay Thien hoang. Nam 1868, Thien hoang Minh Tri doi đo tu Kyoto ve Tokyo. Theo Hien phap Đe quoc Nhat Ban đuoc ban hanh nam 1889, Nhat la nuoc theo chinh the quan chu lap hien voi quyen uy tuyet đoi cua Thien hoang, nam toan bo quyen lap phap, hanh phap, tu phap nhung Hien phap cung đa han che anh huong quyen luc cua Thien hoang. Trong thoi ky nay, cong nghiep hoa dien ra manh me, đat nuoc phat trien, vao đau the ky 20 thi Nhat Ban đa tro thanh quoc gia co trinh đo hien đai hoa cao nhat chau A. Voi suc manh nay, Nhat Ban xam chiem Đai Loan, Luu Cau, xam luoc Trieu Tien, đanh bai nha Thanh, đe quoc Nga trong Chien tranh Thanh-Nhat va Chien tranh Nga-Nhat, tro thanh nuoc đe quoc co the luc ngang hang voi cac cuong quoc o chau Au.
Trong Chien tranh the gioi thu nhat, Nhat đung ve phe Hiep uoc. Do o ben chien thang, Nhat Ban chiem them đuoc mot so thuoc đia cua Đuc o Thai Binh Duong.
Sang Chien tranh the gioi thu hai, quan phiet Nhat đung ve phe Truc voi Y va Đuc Quoc xa . Dua vao luc luong quan đoi co trinh đo kha hien đai (đac biet la hai quan va khong quan), trong giai đoan đau chien tranh, Nhat Ban lien tiep đanh bai quan Anh-My. Tuy nhien, vao giai đoan sau, Nhat Ban dan that the. Lan đau tien trong lich su, vao nam 1945, Nhat that bai va phai chiu su chiem đong cua nuoc ngoai. Hoa Ky phu trach viec chiem đong Nhat Ban, va cho toi nay Ham đoi 7 Hoa Ky van đang đong o đao Okinawa cua Nhat Ban.
Sau chien tranh, do quan đoi đa bi giai tan, tat ca thuoc đia cung bi mat, Nhat tap trung phat trien kinh te. Tuy co so ha tang bi chien tranh tan pha nang, nhung tiem luc cong nghe va nhan luc cua Nhat van con kha nguyen ven, do đo kinh te tang truong rat nhanh chong tu nam 1955 toi nam 1970. Cuoi thap nien 1970, Nhat Ban đa tro thanh mot nuoc tu ban phat trien. Manh nha nhung dau hieu đinh tre kinh te đau tien sau khung hoang dau lua đau thap nien 1970. Bong bong bat đong san vo khien kinh te lam vao tri tre tu 1990 toi nay.
Buoc vao the ky XXI, Nhat Ban uu tien hon đen nhung chinh sach quoc gia đe gia tang vi the ve chinh tri va quan su tren truong quoc te. Nang cap Cuc phong ve quoc gia thanh Bo quoc phong vao thang 1 nam 2007. Tuy nhien, Nhat Ban tiep tuc phai đoi mat voi tinh trang kinh te tri tre, va nghiem trong hon la viec ty le thanh nien ket hon va sinh đe giam manh, khien nan lao hoa dan so đa toi muc bao đong.


Đia ly Nhat Ban bao gom 6852 hon đao trai dai doc theo bo bien Thai Binh Duong cua Chau A, hinh dang lanh tho giong nhu con ca ngua, trai dai hon 3000 km ve phia đong bac - tay nam tu Bien Okhotsk đen Bien Hoa Đong. Nam hon đao chinh cua đat nuoc theo chieu tu bac đen nam lan luot la la Hokkaido, Honshu, Shikoku, Kyushu va Okinawa. Quan đao Ryukyu, bao gom ca Okinawa, la mot chuoi nam o phia nam cua Kyushu. Quan đao Nanpo nam o phia nam va phia đong cua cac đao chinh cua Nhat Ban. Tat ca chung thuong đuoc goi la quan đao Nhat Ban. Tinh đen nam 2019, tong dien tich lanh tho cua Nhat Ban la 377.975,24 km2, trong đo, Nhat Ban co đuong bo bien dai thu sau tren the gioi voi tong dien tich la 29.751 km. Do co nhung hon đao nam o vung xa xoi heo lanh, Nhat Ban co vung đac quyen kinh te lon thu tam tren the gioi voi dien tich gan 4.470.000 km2.
Quan đao Nhat Ban co 66,4% dien tich la rung, 12,8% la dien tich nong nghiep va 4,8% dien tich la khu dan cu (2002). Cac khu vuc co đia hinh đoi nui hoac đieu kien hiem tro co so dan sinh song it hon cac khu vuc khac. Do đo, cac khu vuc sinh song chu yeu cua nguoi dan Nhat Ban la cac vung ven bien, noi co mat đo dan so rat cao: Nhat Ban la quoc gia co mat đo dan so cao thu 40 tren the gioi, trong đo đao Honshu co mat đo dan so cao nhat voi 450 nguoi/km2 (2010), trong khi Hokkaido la noi co mat đo dan so thap nhat voi 64,5 nguoi/ km2 (2016). Tinh đen nam 2014, khoang 0,5% tong dien tich cua Nhat Ban la đat khai hoang (umetatechi). Ho Biwa la mot ho co va la ho nuoc ngot lon nhat cua đat nuoc.
Vi tri cua Nhat Ban thuong rat de xay ra đong đat, song than va nui lua phun trao vi vi tri đia ly cua Nhat Ban doc theo vanh đai lua Thai Binh Duong. Nhat Ban co chi so rui ro thien tai cao thu 17 trong chi so rui ro the gioi theo thong ke nam 2016. Hien tai Nhat Ban co 111 nui lua đang hoat đong. Thong thuong vai lan trong moi the ky, nhung tran đong đat va song than đa gay ra tham hoa kinh hoang. Tran đong đat o Tokyo nam 1923 đa giet chet hon 140.000 nguoi, tran đong đat nam 1995 đa lam 6.436 nguoi chet. Rieng tran đong đat Tohoku nam 2011, đa gay song than cuc lon len đen 40 m, khien hon 19.000 nguoi thiet mang va mat tich.


= Khi hau =

Khi hau Nhat Ban chu yeu la on đoi tuy nhien lai co su thay đoi lon theo chieu tu bac xuong nam. O vung cuc bac, Hokkaido, co khi hau luc đia am voi mua đong dai va lanh trong khi mua he rat am ap va mat me. Luong mua qua cac mua tuy khong lon nhung moi khi vao đong, cac hon đao thuong hinh thanh nhung vung tuyet rat day.
Trong vung bien Nhat Ban, tren bo bien phia tay cua Honshu, do anh huong cua gio mua đong tay bac khien tuyet roi day trong mua đong. Tuy nhien vao mua he, khu vuc nay đoi khi phai trai qua nhung ngay co nhiet đo cao do anh huong cua hien tuong foehn. Vung Tay Nguyen (hay vung Koshin) co khi hau luc đia am noi đia va nhiet đo thuong co su chenh lech lon giua mua he va mua đong. Nhung ngon nui o vung Chugoku va Shikoku che chan cho bien noi đia Seto khoi nhung con gio theo mua, mang lai thoi tiet on hoa quanh nam.
Bo bien Thai Binh Duong co khi hau can nhiet đoi am va moi khi mua đong đen, thoi tiet o đay on hoa hon va vao mua he thoi tiet thuong nong am do anh huong cua gio đong nam theo mua. Quan đao Ryukyu va Nanpo co khi hau can nhiet đoi voi mua đong am ap va mua he nong. Luong mua thuong rat cao, đac biet la khi vao mua mua. Thong thuong, mua mua chinh bat đau vao đau thang 5 o Okinawa, va dan di chuyen len phia bac. Vao cuoi mua he va đau mua thu, cac tran bao thuong mang theo nhung con mua lon. Theo Bo Moi truong Nhat Ban, luong mua lon kem voi nhiet đo ngay cang tang đa gay ra nhieu van đe trong nganh nong nghiep va anh huong đen chat luong san pham. Nhiet đo cao nhat tung đo đuoc tai Nhat Ban len đen 41,1 °C (106,0 °F), đuoc ghi lai vao ngay 23 thang 7 nam 2018, va lap lai mot lan nua vao ngay 17 thang 8 nam 2020.


= Su đa dang sinh hoc =
Nhat Ban co chin vung rung sinh thai phan anh khi hau va đia ly cua cac hon đao. Chung bao gom tu rung la rong am can nhiet đoi o quan đao Ryukyu va Bonin, đen rung hon hop va la rong on đoi o cac vung khi hau on hoa cua cac đao chinh va rung la kim on đoi o phan phia đong lanh cua cac đao phia bac. Nhat Ban co hon 90.000 loai đong vat hoang da tinh đen nam 2019, bao gom gau nau, khi Nhat Ban, lung cho Nhat Ban, chuot đong nho, va ky giong khong lo Nhat Ban.Mot mang luoi rong lon cac vuon quoc gia đa đuoc thanh lap đe bao ve cac khu vuc quan trong cua đong thuc vat cung nhu 52 khu đat ngap nuoc Ramsar. Bon đia điem đa đuoc ghi vao danh sach Di san The gioi cua UNESCO vi gia tri tu nhien noi bat.


= Moi truong =
Trong giai đoan tang truong kinh te sau The chien thu hai, cac chinh sach ve moi truong đa bi chinh phu va cac tap đoan cong nghiep luc đo bo qua. He qua la o nhiem moi truong dien ra trong nhung nam 1950 va 1960. Vao nam 1970, chinh phu Nhat Ban khi đo đa ban hanh đao luat bao ve moi truong. Cuoc khung hoang dau mo nam 1973 cung khuyen khich viec su dung nang luong hieu qua vi Nhat Ban thieu cac nguon tai nguyen thien nhien.
Nhat Ban đung thu 20 trong chi so hieu suat moi truong nam 2018 - mot chi so đo luong cam ket cua mot quoc gia đoi voi tinh ben vung cua moi truong. Nhat Ban la quoc gia phat thai carbon dioxide lon thu nam tren the gioi. Voi tu cach la nuoc chu nha va ky ket Nghi đinh thu Kyoto 1997, Nhat Ban tuan theo nghia vu cua hiep uoc nham giam luong khi thai carbon dioxide cua minh va thuc hien cac han che khac đe ngan bien đoi khi hau. Vao nam 2020, chinh phu Nhat Ban đa cong bo muc tieu trung lap cac-bon vao nam 2050. Cac van đe moi truong bao gom o nhiem khong khi đo thi, quan ly chat thai, phu duong nuoc, bao ton thien nhien, bien đoi khi hau, quan ly hoa chat.


Phan cap hanh chinh Đon vi phan vung hanh chinh cap 1 cua Nhat Ban la đo đao phu huyen, ca nuoc đuoc chia thanh 1 đo, 1 đao, 2 phu, 43 huyen. Cac đo thi lon tuy theo so dan va anh huong ma đuoc chi đinh lam thanh pho chinh lenh chi đinh, thanh pho trung tam, thanh pho đac biet. Phan vung hanh chinh duoi đo đao phu huyen la thi đinh thon, ngoai ra con co cac đon vi nhu quan, chi sanh, khu, đac khu,... Can cu vao đia ly va nhan van, đac trung kinh te, Nhat Ban thuong đuoc chia thanh 8 khu vuc lon, bao gom: vung Hokkaido, vung Đong Bac, vung Kanto, vung Trung Bo, vung Kinki (con goi la vung Kansai), vung Chugoku, vung Shikoku va vung Kyushu-Okinawa.
May nam gan đay Nhat Ban thi hanh chinh sach sap nhap thi đinh thon, so luong đinh thon đa giam nhieu. Hien nay đe giam bot su tap trung mot cuc cua Tokyo va tang cuong phan quyen đia phuong, Nhat Ban đang nghien cuu bo đo đao phu huyen, chuyen sang che đo đao chau (thao luan che đo đao chau Nhat Ban). Nam 1968, Nhat Ban ban hanh che đo ma so buu chinh đoan the cong khai đia phuong. Hien thoi đo đao phu huyen va cac thi đinh thon đeu co ma so buu chinh cua minh. Ma so buu chinh cua đo đao phu huyen an khop voi tieu chuan quoc te ISO 31166-2:JP.


Chinh tri Nhat Ban la mot nuoc theo he thong quan chu lap hien, quyen luc cua Thien hoang (天皇, Tenno) vi vay rat han che. Theo hien phap, Thien hoang đuoc quy đinh la mot "bieu tuong cua Quoc gia va cua su hoa hop dan toc" mang tinh hinh thuc le nghi. Quyen đieu hanh đat nuoc chu yeu đuoc trao cho Thu tuong va nhung nghi si do dan bau ra. Đuong kim Thien hoang Đuc Nhan đung đau Hoang gia Nhat Ban; chau trai ong, Du Nhan Than vuong, la nguoi trong danh sach tiep theo ke vi trieu đai Ngai vang Hoa cuc.
Co quan lap phap dan cu cua Nhat Ban la Quoc hoi (国会, Kokkai), đat tru so tai Chiyoda, Tokyo. Quoc hoi hoat đong theo co che luong vien, trong đo Ha vien (衆議院 (Chung Nghi vien), Shugiin) co 465 ghe, đuoc cu tri bau chon sau moi bon nam hoac sau khi giai tan, va Thuong vien (参議院 (Tham Nghi vien), Sangiin) co 245 ghe, đuoc cu tri bau chon cho nhiem ky sau nam va cu moi ba nam đuoc bau lai mot nua so thanh vien. Quyen bau cu theo nguyen tac pho thong đau phieu thuoc ve moi cong dan Nhat Ban tren 18 tuoi khong phan biet nam-nu, trong đo ap dung phuong thuc bo phieu kin tai tat ca đon vi bau cu. Cac nghi si quoc hoi chu yeu la nguoi cua Đang Dan chu Tu do co khuynh huong bao thu. Đang Dan chu Tu do đa lien tiep gianh thang loi trong cac cuoc tong tuyen cu ke tu nam 1955, ngoai tru hai giai đoan tu nam 1993–1994 va tu nam 2009–2012. Đang nay chiem 262 ghe trong Chung Nghi vien va 113 ghe trong Tham Nghi vien.
Thu tuong Nhat Ban (内閣総理大臣 (Noi cac Tong ly Đai than), Naikaku sori daijin) la nguoi đung đau chinh phu do Quoc hoi chon ra tu cac nghi si thanh vien va đuoc Thien hoang sac phong. Thong thuong nguoi đung đau mot đang chinh tri chiem đa so ghe trong Quoc hoi se đuoc gioi thieu giu chuc Thu tuong. Thu tuong lanh đao noi cac va co the chi đinh hay bai nhiem Bo truong Quoc vu. Mac du viec bo nhiem Thu tuong đuoc tien hanh mot cach chinh thuc boi Thien hoang, Hien phap Nhat Ban quy đinh nhung nguoi đuoc Thien hoang bo nhiem vao vi tri nay đeu phai theo su chi đinh cua Quoc hoi.Thu tuong Nhat Ban hien nay đa ke tu nam 2024 Ishiba Shigeru.
Mac du trong lich su đa tung chiu anh huong boi luat phap Trung Quoc, luat phap Nhat Ban đa phat trien mot cach đoc lap trong thoi Edo qua cac thu lieu nhu Kujikata Osadamegaki. Tuy nhien, tu cuoi the ky XIX, he thong tu phap đa dua sau rong vao luat chau Au luc đia, noi bat la Đuc. Vi du: vao nam 1896, chinh phu Nhat Ban đa ban hanh mot bo luat dan su dua theo ban thao Burgerliches Gesetzbuch Đuc; bo luat nay van con hieu luc đen ngay nay qua nhung sua đoi thoi hau Chien tranh the gioi thu hai. Luat thanh van do Quoc hoi soan va đuoc su phe chuan cua Thien hoang. Hien phap quy đinh Thien hoang ban hanh nhung đieu luat đa đuoc Quoc hoi thong qua, ma khong trao cho vi vua quyen han cu the nao đe bac bo du luat. He thong co quan tu phap Nhat Ban chia thanh bon cap bac: Toa an Toi cao (最高裁判所 (Toi cao Tai phan So), Saiko-Saibansho) va ba cap toa an thap hon. Chanh an Toa an Toi cao do Thien hoang sac phong theo chi đinh cua Quoc hoi, trong khi cac Tham phan Toa an Toi cao do noi cac bo nhiem. Tru cot cua phap luat Nhat Ban goi la Luc phap (六法, Roppo, Sau bo luat).


Kinh te = Lich su kinh te Nhat Ban =
Nhat Ban la nuoc rat ngheo nan ve tai nguyen ngoai tru go va hai san, trong khi dan so thi qua đong, nen phan lon nguyen nhien lieu phai nhap khau. Tuy nhien, nho cong cuoc Minh Tri duy tan, su cong nghiep hoa cung nhu viec chiem đuoc mot so thuoc đia, vao truoc The Chien thu Hai, quy mo kinh te Nhat Ban đa đat muc tuong đuong voi cac cuong quoc chau Au. Nam 1940, tong san luong kinh te (GDP) cua Nhat Ban (quy đoi theo thoi gia USD nam 1990) đa đat 192 ty USD, so voi Anh la 316 ty USD, Phap la 164 ty USD, Italy la 147 ty USD, Đuc la 387 ty USD, Lien Xo la 417 ty USD
Ve tong quan, sau The Chien 2, kinh te Nhat Ban bi tan pha kiet que trong chien tranh, nhung voi cac chinh sach phu hop, kinh te Nhat Ban đa nhanh chong phuc hoi (1945–1954) va phat trien cao đo (1955–1973) lam cho the gioi phai kinh ngac. Nguoi ta goi đo la "Than ki Nhat Ban". Tuy nhien, tu nam 1974 toi 1989, kinh te tang truong cham lai, va đen nam 1990 thi lam vao khung hoang trong suot 10 nam. Nguoi Nhat goi đay la Thap nien mat mat. Đen nam 2000, kinh te thoat khoi khung hoang, nhung van o trong tinh trang tri tre suot tu đo toi nay.
Tu giai đoan 1960 đen 1980, toc đo phat trien kinh te Nhat Ban đuoc goi la "su than ki": toc đo phat trien kinh te trung binh 10% giai đoan 1960, trung binh 5% giai đoan 1970 va 4% giai đoan 1980. Gia tri tong san luong cong nghiep tang tu 4,1 ty USD nam 1950 len 56,4 ty USD nam 1969. So voi nam 1950, nam 1973 gia tri tong san pham GDP cua Nhat tang hon 20 lan, tu 20 ty USD len 402 ty USD, vuot Anh, Phap, CHLB Đuc, chi kem hon Hoa Ky va Lien Xo.
Su phat trien rat nhanh cua nen kinh te Nhat Ban trong giai đoan 1952-1973 bat nguon tu mot so nguyen nhan co ban sau:

Nhan to lich su: Ke tu Minh Tri duy tan đen truoc The Chien thu 2, Nhat Ban đa co 70 nam phat trien đat nuoc theo mo hinh hien đai va đa tro thanh cuong quoc so 1 chau A trong thap nien 1930. Du bi tan pha nang ne trong The Chien, nhung nhung nhan to va kinh nghiem quy bau cua Nhat Ban van con nguyen ven, ho co the tan dung kinh nghiem nay đe nhanh chong xay dung lai nen kinh te.
Nhan to con nguoi: truoc The Chien thu 2, Nhat Ban đa co đoi ngu chuyen gia khoa hoc va quan ly kha đong đao, co chat luong cao. Du bai tran trong The Chien 2 nhung luc luong nhan su chat luong cao cua Nhat van con kha nguyen ven, ho đa gop phan đac luc vao buoc phat trien nhay vot ve ky thuat va cong nghe cua đat nuoc. Nguoi Nhat đuoc giao duc voi nhung đuc tinh can kiem, kien tri, long trung thanh, tinh phuc tung... van đuoc đe cao. Nho đo, gioi quan ly Nhat Ban đa đac biet thanh cong trong viec cung co ky luat lao đong, khai thac su tan tuy va trung thanh cua nguoi lao đong.
Muc tich luy cao thuong xuyen, su dung von đau tu co hieu qua cao: nhung nam 1950, 1960, tien luong nhan cong o Nhat rat thap so voi cac nuoc phat trien khac (chi bang 1/3 tien luong cua cong nhan Anh va 1/7 tien luong cong nhan My), đo la nhan to quan trong nhat đe đat muc tich luy von cao va ha gia thanh san pham. Ngoai ra, Nhat Ban đa chu y khai thac va su dung tot nguon tiet kiem ca nhan. Tu 1961–1967, ty le gui tiet kiem trong thu nhap quoc dan la 18,6% cao gap hon hai lan cua My (6,2%) va Anh (7,7%)
Nhat Ban khong co quan đoi nen co the giam chi phi quan su xuong muc duoi 1% tong san pham quoc dan, nguon luc đo co the chuyen sang phat trien kinh te.
Tiep can va ung dung nhanh chong nhung tien bo khoa hoc-ky thuat: truoc The Chien thu 2, Nhat Ban đa la mot cuong quoc ve khoa hoc, cong nghe, co the che tao cac thiet bi cong nghiep chat luong cao. Sau chien tranh, nhan to nay tiep tuc đuoc phat huy.
Tinh hinh quoc te co nhieu thuan loi: Trong cac cuoc chien tranh o Trieu Tien va Viet Nam, Chinh phu My đa co hang loat đon đat hang voi cac cong ty cua Nhat Ban ve trang bi, khi tai va cac đo quan dung khac. Tu nam 1950 đen 1969, Nhat Ban đa thu đuoc 10,2 ty USD cac đon đat hang cua My (tuong đuong 70 ty USD theo thoi gia 2015). Trong giai đoan nay, 34% tong gia tri hang xuat khau sang My va 30% gia tri hang nhap cua Nhat la tu thi truong My. Co the noi nhu cau ve hang hoa cua My cho cac cuoc chien tranh o Trieu Tien va Viet Nam la hai "ngon gio than" đoi voi nen kinh te Nhat Ban.
Tuy nhien, nen kinh te Nhat Ban cung đa phai đoi mat voi nhung mau thuan gay gat:

Su mat can đoi nghiem trong giua cac vung kinh te: Phan lon cong nghiep tap trung o cac đo thi phia Đong nuoc Nhat, trong khi đo cac vung phia Tay va cac vung nong nghiep van con trong tinh trang lac hau. Nhieu nha kinh te phuong Tay nhan xet rang co hai nuoc Nhat: mot nuoc Nhat rat hien đai o cac đo thi va mot nuoc Nhat cu ky o cac vung nong thon.
Su phat trien cua nen kinh te Nhat Ban phu thuoc nhieu vao ben ngoai ca ve thi truong tieu thu hang hoa va nguon cung cap nguyen lieu. Khi gia nguyen lieu tang, kinh te bi tac đong manh.
Mau thuan xa hoi ngay cang gay gat do cac cong ty vi chay theo loi nhuan nen đa han che nhung chi phi cho phuc loi xa hoi, duy tri le loi lam viec khac nghiet khien nguoi lam cong bi ap luc nang ne, dan toi nan tu sat va thanh nien ngai ket hon va sinh con. Sau 1 the he (tuc la khoang 30 nam), van đe thanh nien ngai ket hon va sinh con se phat tac hau qua, dan toi thieu hut dan so tre va lam kinh te dan tri tre đi (toi cuoi the ky XX, tinh trang lao hoa dan so đa thuc su tro thanh van đe nghiem trong tai Nhat Ban).
Dau hieu tang truong co phan chung lai vao thap nien 1980, va đen nhung nam 1990 thi lam vao tri tre. Đo đuoc goi la Thap nien mat mat. Binh quan hang nam trong suot thap nien 1990, tang truong trung binh chi đat 0,5% moi nam, chu yeu do nhung tac đong cua viec đau tu khong hieu qua va do du chan cua bong bong bat đong san vao nhung nam 1980 đa lam cho cac co so san xuat va kinh doanh mat mot thoi gian dai tai co cau ve no qua han, von tu ban va luc luong lao đong. Thang 11/2007, nen kinh te Nhat tiep tuc lam vao suy thoai, nam 2008 khi GDP giam 3%, muc lai suat ngan hang trung uong ha đen muc 0% vao đau nam 2009.
Nhat Ban phai xuc tien 6 chuong trinh cai cach lon trong đo co cai cach co cau kinh te, giam tham hut ngan sach, cai cach khu vuc tai chinh va sap xep lai co cau chinh phu... Cai cach hanh chinh cua Nhat đuoc thuc hien tu thang 1 nam 2001. Chuong trinh tu nhan hoa 10 nam nganh buu đien Nhat von khong chi nham đen cac hoat đong cua he thong buu chinh quoc gia ma con voi cac co so ngan hang va bao hiem truc thuoc đa hoan tat vao thang 10/2007, đanh dau mot buoc tien quan trong trong viec tai cau truc nganh nay cua chinh phu. Du dien ra cham chap nhung cai cach đang đi dan vao quy đao, tro thanh xu the khong the đao nguoc o Nhat Ban va gan đay đa đem lai ket qua đang khich le. Tuy nhien trong giai đoan 2001–2015, kinh te Nhat van chi đat đuoc toc đo tang truong rat cham, trung binh chi duoi 1% moi nam. Tinh chung giai đoan 1988-2018, trong suot 30 nam, kinh te Nhat Ban chi tang binh quan 1,2% moi nam, la nen kinh te tri tre gan nhat trong cac nuoc G7 (chi hon Italia)
Nam 2017, no cong cua Nhat Ban đa đat muc gan 10.000 ti USD, gap 2,4 lan GDP hang nam, moi nguoi dan Nhat Ban phai ganh khoan no xap xi 8,45 trieu yen (~78.000 USD). Hon 1/3 ngan sach cua Nhat Ban co tu no cong, trong khi gioi chuc tai chinh đang gap kho khan trong viec cat giam chi tieu. Ke tu nam 2015 đen 2018, no cong cua chinh phu Nhat Ban van tang, phan anh viec chi tieu cho an sinh xa hoi ngay cang tang len trong boi canh nan lao hoa dan so tai nuoc Nhat đang ngay cang nghiem trong.
Luu Ngoc Trinh (2004) cho rang chinh mo hinh tung đem lai su phat trien nhanh than ky cho Nhat Ban trong thap nien 1960-1970 thi nay đa het thoi, va su cham tre đoi moi cung nhu cai cach nua voi đa khien Nhat Ban roi vao tri tre kinh te lau đen nhu vay.
Khong giong nhu tinh hinh o cac nuoc phuong Tay, khu vuc tai chinh Nhat khong chiu anh huong manh tu cuoc Khung hoang cho vay the chap nhung do đoi mat voi su sut giam manh ve khoi luong đau tu cung nhu nhu cau truoc cac mat hang xuat khau chu chot cua Nhat o nuoc ngoai vao cuoi nam 2008, đa đay nuoc nay vao vong suy thoai nhanh hon. Tinh trang no cong qua lon (chiem 229% GDP theo so lieu cua nam 2015) va ti le dan so co tuoi qua cao la hai van đe đay thach thuc voi Nhat Ban ve dai han. Hien tai nhung tranh cai xung quanh vai tro va hieu qua cua cac chinh sach vuc day nen kinh te la moi quan tam lon cua nguoi dan lan chinh phu nuoc nay. Nhin chung, trong giai đoan 2005–2020, kinh te Nhat chi đat đuoc toc đo tang truong rat cham, trung binh 1% moi nam. Kinh te Nhat đa bi Trung Quoc vuot qua trong giai đoan nay, va neu tiep tuc tang truong cham nhu vay thi toi nam 2025, Indonesia va Nga se vuot qua Nhat ve tong GDP theo suc mua tuong đuong, con cac nen kinh te moi noi tren the gioi khac nhu Han Quoc, Malaysia cung se som vuot qua Nhat ve thu nhap binh quan đau nguoi.


= Cac linh vuc then chot =

Tu 1974 đen nay toc đo phat trien tuy cham lai, song Nhat Ban tiep tuc la mot nuoc co nen kinh te lon đung thu ba tren the gioi (chi đung sau Hoa Ky va Trung Quoc). Trong 20 nam (tu 1990 toi 2010), Nhat Ban luon gianh vi tri thu hai ve kinh te nhung đa bi Trung Quoc vuot qua tu đau nam 2010. Tong san pham noi đia (GDP) tinh đen nam 2021 la 4.941 ty USD, GDP tren đau nguoi la 41,637 USD (2020), đung thu 3 the gioi va đung thu hai chau A (sau Trung Quoc). Can can thuong mai thang du va du tru ngoai te đung hang đau the gioi, nen nguon von đau tu cua Nhat Ban ra nuoc ngoai rat nhieu, la nuoc cho vay, vien tro tai thiet va phat trien lon nhat the gioi. Nhat Ban co nhieu tap đoan tai chinh, ngan hang đung hang đau the gioi. Đon vi tien te la: đong yen Nhat.
Dich vu ngan hang, bao hiem, bat đong san, ban le, giao thong, vien thong tat ca đeu la nganh cong nghiep lon cua Nhat Ban, Nhat Ban co nang luc rat lon ve cong nghiep, va đay la tru so cua nhieu nha san xuat cong nghe tien tien bac nhat the gioi ve cac san pham xe co đong co, trang thiet bi đien tu, cong cu may moc, thep, phi kim loai, cong nghiep tau thuy, hoa hoc, det may, thuc an che bien. Đay cung la noi đat tru so cua cac tap đoan đa quoc gia va nhieu mat hang thuong mai trong linh vuc cong nghe va may moc. Xay dung tu lau đa tro thanh mot trong nhung nen cong nghiep lon nhat cua Nhat Ban.
Nhat Ban la tru so cua mot trong nhung ngan hang lon nhat the gioi, tap đoan tai chinh Mitsubishi UFJ (Mitsubishi UFJ Financial Group) voi so von uoc tinh len đen 3.500 ti Yen (2013). Nhat Ban cung la noi co thi truong chung khoan lon thu hai the gioi – thi truong chung khoan Tokyo voi khoang 549.7 nghin ti yen vao thang 12/2006. Đay cung la tru so cua mot so cong ty dich vu tai chinh, nhung tap đoan kinh doanh va nhung ngan hang lon nhat the gioi. Vi du nhu nhung tap đoan kinh doanh va cong ty đa quoc gia nhu Sony, Sumitomo, Mitsubishi va Toyota so huu hang ti va hang nghin ty đo la đang hoat đong trong linh vuc ngan hang, nhom cac nha đau tu hoac dich vu tai chinh nhu ngan hang Sumitomo, ngan hang Fuji, ngan hang Mitsubishi, cac đinh che tai chinh cua Toyota va Sony. Cac thuong hieu hang đau the gioi cua Nhat Ban bao gom Toyota, Honda, Canon, Nissan, Sony, Mitsubishi UFJ (MUFG), Panasonic, Uniqlo, Lexus, Subaru, Nintendo, Bridgestone, Mazda va Suzuki.
Nhung đoi tac xuat khau chinh cua Nhat la Hoa Ky – 22.9%, Trung Quoc – 13.4%, Han Quoc –7.8%, Đai Loan – 7.3% va Hong Kong 6.1% (2005). Nhung mat hang xuat khau chinh cua Nhat la thiet bi giao thong van tai, xe co gioi, hang đien tu, may moc đien tu va hoa chat. Do han che ve tai nguyen thien nhien đe duy tri su phat trien cua nen kinh te, Nhat Ban phai phu thuoc vao cac quoc gia khac ve phan nguyen lieu vi vay đat nuoc nay nhap khau rat nhieu loai hang hoa đa dang. Đoi tac nhap khau chinh cua Nhat la Trung Quoc – 21%, Hoa Ky – 12.7%, A Rap Xe Ut – 5.5%, UAE – 4.9%, Australia – 4.7%, Han Quoc – 4.7% va Indonesia – 4% (so lieu 2005). Nhung mat hang nhap khau chinh cua Nhat Ban la may moc, thiet bi, chat đot, thuc pham (đac biet la thit bo), hoa chat, nguyen lieu det may va nhung nguyen lieu cho cac nganh cong nghiep cua đat nuoc. Nhin chung, Đoi tac buon ban tong the lon nhat cua Nhat Ban la Trung Quoc.


= Giao thong =

Giao thong o Nhat Ban rat hien đai va phat trien cao. Nganh giao thong van tai cua Nhat Ban noi bat vi hieu qua nang luong cua no: no su dung it nang luong hon tren moi đau nguoi so voi cac nuoc khac, nho vao mot ty le cao cua giao thong van tai đuong sat va khoang cach đi lai trung binh ngan hon.. Nhat Ban su dung giao thong ben trai. Vao nam 2004 o Nhat Ban co khoang 1.177.278 km (731.683 miles) đuong bo, 173 san bay, 23.577 km (14.653 miles) đuong sat. Phuong tien đuong khong đuoc hoat đong chu yeu boi All Nippon Airways (ANA) va Japan Airlines (JAL). Đuong sat đuoc đieu khien boi Japan Railways. He thong đuong sat cao toc Shinkansen cua Nhat Ban noi tieng the gioi boi su an toan va đung gio. Co 176 san bay tai Nhat, va san bay lon nhat trong nuoc, san bay quoc te Tokyo (Haneda), la san bay ban ron nhat chau A. Cong quoc te lon nhat la san bay Quoc te Narita (khu vuc Tokyo), san bay Quoc te Kansai (khu vuc Osaka/Kobe/Kyoto), va san bay Quoc te Chubu (khu vuc Nagoya). Cac cang lon nhat bao gom cang Nagoya.


= Nang luong =


Khoa hoc va cong nghe Nhat Ban thuoc nhom cac quoc gia dan đau the gioi trong cac linh vuc ve nghien cuu khoa hoc, cong nghe may moc, nghien cuu y hoc. Nam 2006, gan 700.000 nha nghien cuu chia se 130 ti USD cua ngan sach nghien cuu va phat trien, đung hang thu 3 tren the gioi.
Mot vai đong gop cong nghe quan trong cua Nhat Ban la nhung phat minh trong cac linh vuc đien tu, o to, may moc, robot cong nghiep, quang hoc, hoa chat, chat ban dan va kim loai. Nhat Ban dan đau the gioi trong nganh khoa hoc robot, đay la quoc gia so huu hon nua (402.200 trong tong 742.500) so robot cho cong nghiep san xuat (nam 2000). Nhat Ban đa phat minh ra QRIO, ASIMO va Aibo. Nhat Ban cung la nuoc san xuat o to lon thu hai tren the gioi (sau Trung Quoc, nam 2012) va la que huong cua 6 trong tong so 15 nha san xuat o to lon nhat toan cau cung nhu 7 trong so 20 nha san xuat chat ban dan lon nhat the gioi.
Nhat Ban đang co nhung ke hoach rat sang sua trong nganh tham hiem khong gian, trong đo co ke hoach xay dung mot tram Mat Trang vao nam 2030. Co quan tham hiem khong gian Nhat Ban (JAXA) la mot trong nhung thanh vien chu chot cua tram vu tru quoc te, đay la co quan chuyen nghien cuu ve khong gian vu tru, cac hanh tinh, cac nghien cuu hang khong, phat trien ten lua va ve tinh.
Vao ngay 1 thang 6 nam 2008 luc 6:02am gio Nhat Ban, tau con thoi Discovery đa roi be phong Trung tam vu tru Kennedy, Florida mang theo Module Kibo cung nha du hanh Akihiko Hoshide va sau đong nghiep khac, muc đich chinh cua chuyen đi la lap đat phan quan trong cua phong thi nghiem Nhat Ban co ten Japanese Pressurised Module (JPM) cung canh tay may dai khoang 10m phuc vu cho cong tac lap đat ve sau cho Kibo.
Cac nha nghien cuu Nhat cung đa phan nao khang đinh đuoc minh qua cac lan đoat giai Nobel. Hideki Yukawa mot trong nhung nha khoa hoc uu tu xuat than tu Đai hoc Kyoto gianh giai Nobel ve vat ly nam 1949. Sin-Itiro Tomonaga cung nhan vinh du tuong tu nam 1965. Nha vat ly chat ran Leo Esaki sau nay xuat than tu Đai hoc Tokyo cung đat đuoc vinh quang đo nam 1973. Kenichi Fukui cua Đai hoc Kyoto la mot trong cac nha khoa hoc cung chia giai Nobel hoa hoc nam 1981. Susumu Tonegawa, cung truong thanh tu Đai hoc Kyoto tro thanh nguoi Nhat đau tien tu 2007 nhan giai nay voi cac thanh tuu ve sinh hoa ke tu khi lanh vuc nay đuoc phat trien nam 1987. Cac nha khoa hoc nghien cuu ve hoa hoc cung khong chiu kem khi lan luot nhan giai vao nam 2000, 2001: Hideki Shirakawa (Vien khoa hoc cong nghe Tokyo) va Ryoji Noyori (Đai hoc Kyoto). Nam 2002 la nha vat ly Masatoshi Koshiba (Đai hoc Tokyo) va hoa hoc gia Koichi Tanaka (Đai hoc Tohoku). Nam 2008, Nhat Ban co bon nha khoa hoc nhan giai Nobel gom co Yoichiro Nambu, Makoto Kobayashi, Toshihide Maskawa va Osamu Shimomura. Nhat Ban la đat nuoc so huu nhieu khoa hoc gia đoat giai Nobel nhat o chau A hien nay. Khong nhung the, Nhat Ban cung la quoc gia gianh đuoc nhieu giai thuong Fields nhat chau A, giai thuong đuoc xem la Nobel Toan hoc voi 3 lan đang quang: Kunihiko Kodaira (1954), Hironaka Heisuke (1970), Mori Shigefumi (1990).


Giao duc He thong tieu hoc, trung va đai hoc đuoc ap dung o Nhat nhu mot trong cac cai cach thoi Minh Tri. Tu nam 1947, Nhat Ban ap dung he thong giao duc bat buoc gom tieu hoc va trung hoc trong chin nam cho hoc sinh tu sau đen muoi lam tuoi. Hau het sau đo đeu tiep tuc chuong trinh trung hoc va theo MEXT, khoang 75,9% hoc sinh tot nghiep pho thong tiep tuc hoc len bac đai hoc, cao đang hay cac chuong trinh trao đoi giao duc khac.
Giao duc o Nhat co tinh canh tranh rat cao. Hoc sinh phai co gang thi đo vao cac truong danh tieng đe đam bao co đuoc viec lam tot sau khi ra truong. Đac biet o cac ki thi tuyen sinh đai hoc co su canh tranh rat quyet liet giua cac thi sinh, đien hinh la cac ki thi tuyen cua hai truong đai hoc cao cap Tokyo va Kyoto. Chuong trinh đanh gia sinh vien quoc te hop tac OECD hien xep Nhat Ban o vi tri thu sau the gioi ve ki nang va kien thuc cua hoc sinh muoi sau tuoi.

Ben canh đo viec cham soc cho hoc sinh tan tat cung đuoc Chinh phu quan tam, Nhat Ban co rieng Cuc phu trach cac van đe Tieu hoc va Trung hoc chiu trach nhiem chinh ve cong tac cham soc giup đo cac hoc sinh tan tat, ngoai ra Cuc nay con phu trach ca van đe giao duc cho tre em Nhat Ban song o nuoc ngoai cung nhu gop phan giam sat mot he thong kiem đinh va phan phoi mien phi sach giao khoa cho cac đoi tuong tren. Gan đay co quan nay con kiem nhiem them mot so chuong trinh thuoc mang luoi giao duc đia phuong nhu cac chinh sach ve viec quyet đinh đoi ngu cong tac giao duc, cac tieu chuan ve dien tich truong lop, so luong giao vien cho moi truong, va cac van đe tai chanh lien quan.
Ngan sach danh rieng cho cong tac giao duc nam 2005 la 5.733,3 ti yen (59 ty đo-la), chiem 7% ngan sach quoc gia (82.182,9 ti yen) va chiem 11.8% ngan sach cho cac muc đich cong. He thong chieu sang cung chiem mot phan đang ke trong cong tac phat trien co so vat chat (161.3 ti yen). Ngan sach danh cho MEXT chu yeu đuoc chi dung cho đoi moi cong tac giao duc, tro giup kinh phi cho cac truong tu, cho vay hoc bong va mo rong cac khoa giang day ve khoa hoc-cong nghe, cac mon hoc ve the thao va van hoa-my thuat cung đuoc chu y phat trien. Ngoai ra con co cac ke hoach tang luong cho giao vien tieu hoc cong lap.
Sinh vien Nhat Ban luon xep hang cao trong so cac sinh vien giua cac sinh vien OECD ve chat luong va hieu qua trong cac viec đoc sach van, toan va Khoa hoc. Hoc sinh trung binh đat 540 điem trong phan thi đoc hieu van, toan va khoa hoc trong Chuong trinh đanh gia Sinh vien Quoc te (PISA) cua OECD va Nhat Ban co mot trong nhung luc luong lao đong đuoc đao tao tot nhat trong khoi nuoc OECD. Nhung nguoi truong thanh tot nghiep đai hoc, đac biet ve nganh khoa hoc va ki thuat đuoc huong loi kinh te va xa hoi tu viec giao duc va ki nang cua ho trong nen kinh te cong nghe cao cua Nhat Ban. Mac du chi tieu cua moi sinh vien kha cao tai Nhat Ban, tong chi tieu so voi GDP van con nho. Nam 2015, chi tieu cong cua Nhat Ban cho giao duc chi chiem 3,5% GDP, thap hon muc trung binh cua OECD la 4,7%.
Tuy vay, nen giao duc Nhat cung gap phai mot so chi trich tu phuong Tay. Hoc sinh Nhat Ban phai đoi mat voi ap luc to lon phai thanh cong trong hoc tap tu cha me, giao vien, đong nghiep va xa hoi. Đieu nay phan lon la ket qua cua mot xa hoi tu lau đa đe cao tam quan trong to lon cua giao duc va mot he thong giao duc đat toan bo trong tam cua no vao mot bai kiem tra co anh huong toi toan bo cuoc đoi cua moi con nguoi. Ap luc nay đa dan đen gia tang đang ke cac hanh vi nhu bao luc hoc đuong, gian lan, tu tu va ton thuong tam ly..


Y te Cac dich vu cham soc suc khoe o Nhat chu yeu đuoc cung cap boi chinh quyen trung uong va đia phuong. Chi phi cho cac dich vu ca nhan nay, von do mot hoi đong chuyen trach cua chinh phu thong qua, đuoc cung cap boi he thong bao hiem suc khoe ap dung rong rai va cong bang tren ca nuoc. Nhung cong dan khong muon su dung dich vu bao hiem cua cac cong ty noi ho lam viec co the tham gia vao cac loai hinh bao hiem suc khoe quoc gia do chinh quyen đia phuong theo doi va đieu hanh. Tu nam 1973, tat ca nguoi lon tuoi đeu đuoc cung cap mien phi cac loai hinh bao hiem suc khoe do chinh phu đai tho, trong đo benh nhan đuoc tuy chon co so ho muon dung cac hinh thuc cham soc suc khoe phu hop nhat.


Quoc phong Hien nay, Luc luong Phong ve Nhat Ban co 225.000 nguoi, Voi ngan sach 50 ti USD/nam (ke ca chi phi cho quan đoi My đon tru o Nhat Ban), chi tieu quan su cua Nhat Ban đung hang thu ba sau My - 400 ty, tren ca Nga - 15 ty. Tu nam tai khoa 2002, ngan sach quoc phong Nhat đa vuot con so 1% GDP, vuon len hang thu hai tren the gioi.
Huong phat trien quan đoi Nhat Ban chu yeu tap trung vao giam so luong nhung tang chat luong, trang thiet bi, tang kha nang co đong, mo rong pham vi hoat đong cua luc luong phong ve Nhat Ban, tang cuong hop tac voi My, đong thoi đay nhanh cac bien phap cung co an ninh, phong ngua, cong khai ve quoc phong qua cac hoat đong, dien đan chung ve an ninh, giai tru quan du bi, trao đoi quan su voi cac nuoc trong va ngoai khu vuc.
Nhan su kien khung bo 11/9, Chinh phu va Quoc hoi Nhat đa thong qua ba du luat chong khung bo gom: Luat đac biet chong khung bo, Luat sua đoi Luc luong phong ve va Luat sua đoi Cuc bao an tren bien, cho phep Nhat lan đau tien sau Chien tranh the gioi thu hai đuoc phep cu quan đoi ra nuoc ngoai, hop tac voi My chong khung bo. Nhat Ban đa đua 600 binh si sang Iraq thuc hien cac hoat đong nhan đao. Đay la buoc chuyen moi trong chinh sach quoc phong cua Nhat, tung buoc tang cuong va mo rong pham vi hoat đong cua Luc luong phong ve.

Thang 1 nam 2007, Quoc hoi Nhat Ban thong qua quyet đinh thanh lap Bo quoc phong tren co so Cuc Phong ve truoc đay, la buoc tien moi theo huong giai thich lai hien phap va cho phep Nhat phong thu tap the, đua quan ra nuoc ngoai trong cac chien dich giu gin hoa binh, giai quyet cac xung đot khu vuc.


Nhan khau Đen thang 7 nam 2010, dan so Nhat Ban len toi gan 127 trieu nguoi, xep thu 10 tren the gioinhung đen đau nam 2024 giam con 124,9 trieu nguoi (xep thu 12 the gioi), phan lon la đong nhat ve ngon ngu va van hoa ngoai tru thieu so nhung cong nhan nuoc ngoai, Zainichi Han Quoc, Zainichi Trung Quoc, nguoi Philippines, nguoi Nhat goc Brasil.
Dan cu Nhat Ban phan bo khong đong đeu trong ca nuoc. Dan cu tap trung đong nhat o vanh đai Thai Binh Duong. Co mot so ly do giai thich tai sao mat đo dan cu o Nhat Ban lai qua chenh lech nhu vay. Chi co 15% đat đai phu hop cho viec xay dung, vi vay cac khu dan cu chi gioi han trong nhung khu vuc tuong đoi nho hep. Đat nong nghiep cung thieu, do đo viec canh tac tap trung o mot vai đong bang ven bien. Ngoai ra, khi hau la mot yeu to quan trong anh huong đen phan bo dan cu, vi mien Đong va mien Nam am ap va thich hop cho viec đinh cu. Cac mien nay con tien loi cho quan he thuong mai voi cac nuoc khac trong vung Thai Binh Duong va vi vay cung la cac vung cong nghiep noi tieng.
Nhat Ban la mot trong nhung nuoc co tuoi tho dan so cao nhat the gioi, trung binh la 81,25 tuoi cho nam 2006. Tuy nhien, dan so nuoc nay đang lao hoa do hau qua cua su bung no dan so sau chien tranh the gioi thu hai. Nam 2004, 19,5% dan so Nhat tren 65 tuoi.

Nguon：Thong ke dan so theo đo tuoi (2004)（Bo noi vu va Thong ke Nhat Ban）

Thay đoi dan so đa tao ra cac van đe xa hoi, đac biet la su suy giam luc luong lao đong đong thoi gia tang chi phi cho phuc loi xa hoi nhu van đe luong huu. Do cac van đe kinh te va xa hoi, nhieu nguoi tre Nhat Ban hien co xu huong khong ket hon hoac sinh con khi truong thanh, khien ti suat sinh đe đang giam manh. Dan so nuoc Nhat Ban du tinh se giam xuong con 100 trieu nguoi vao nam 2050 va 64 trieu nguoi vao nam 2100. Chinh quyen va cac nha hoach đinh dan so đang đau đau đe giai quyet van đe nay.
Nhap cu va gia tang khuyen khich sinh đe đang đuoc xem la giai phap đe cung cap luc luong lao đong cho su lao hoa cua dan so nham duy tri su phat trien cua nen kinh te khong lo lon thu hai tren the gioi.

Khoang 84% đen 96% dan so Nhat theo ca đao Than đao va Phat giao Đai thua. Phat giao, Đao giao va Nho giao tu Trung Quoc cung co anh huong đen niem tin va tin nguong cua nguoi Nhat. Co 1 trieu nguoi Nhat theo Đao Co Đoc. Them vao đo, tu giua the ky XIX, rat nhieu đao giao đa xuat hien o Nhat Ban nhu Shinshukyo va Tenrikyo; cac ton giao nay chiem khoang 3% dan so Nhat Ban.
99% dan so noi tieng Nhat. Đay la loai ngon ngu ket dinh đuoc phan biet boi mot he thong cac tu ngu le giao phan anh xa hoi ton ti va trong đao đuc cua Nhat Ban, voi cac dang đong tu va tu vung bieu hien tinh cach cua nguoi noi va nguoi nghe. Tieng Nhat đa vay muon mot luong lon tu vung trong tieng Han va ca tieng Anh (tu sau Chien tranh the gioi thu hai). He thong chu viet su dung chu Han va hai loai chu kana (bang am tiet dua tren chu tieng Han, giong nhu ky tu Latinh) va chu so A Rap. Tieng Ryukyuan, mot phan cua ho ngon ngu Nhat, đuoc noi phan lon o Okinawa, chi co so it nguoi hoc ngon ngu nay. Tieng Ainu chi đuoc su dung boi mot so it nguoi gia ban đia con song tai Hokkaido. Phan lon cac truong cong va tu o Nhat đeu buoc hoc sinh phai hoc ca tieng Nhat va tieng Anh.


= Ngon ngu =

Tieng Nhat - ngon ngu me đe cua nguoi Yamato, mac du la ngon ngu ban đia pho bien toan dan nhung lai chua đuoc cong nhan la ngon ngu chinh thuc cua Nhat Ban do chua co luat tu Hien phap hay mot bo luat thanh van. No đang o trong trang thai "Ngon ngu quoc gia đuoc cong nhan" o Nhat Ban. Muoi mot ngon ngu ban đia cua cac dan toc thieu so khac o Nhat Ban gom Ainu Itak, Amami Oshima, Kikai, Kunigami, Miyako, Okinawa, Okinoerabu, Tokunoshima, Yaeyama, Yonaguni, Yoron cung o trang thai nhu vay va đuoc Nhat Ban coi la "phuong ngu" cua tieng Nhat, mac du thuc te chung la nhung ngon ngu co su khac biet lon so voi tieng Nhat.
Ngoai ngu pho bien nhat o Nhat Ban la bo ba ngon ngu: tieng Anh, tieng Trung va tieng Han. Co the de dang thay cac ngon ngu nay luon đi kem cung tieng Nhat tai cac bien chi bao o cac noi cong cong (ben xe buyt, nha ga tau đien, san bay, benh vien,...), cung nhu trong cac dich vu hanh chinh danh cho cong dan ngoai quoc sinh song va lam viec o Nhat Ban.


= Ton giao =

Nhat Ban la nuoc co nhieu ton giao. Than đao, ton giao lau đoi nhat o Nhat Ban, la su phuc hop cua nhung tin nguong so khai o Đong A. Than đao co cac vi than đuoc goi la "kami" co the ban phuc lanh, chang han nhu mot cuoc hon nhan. Vao the ki thu VI, Phat giao he phai Bac Tong du nhap vao Nhat Ban qua Trieu Tien. Nghe thuat va kien truc tinh te cua đao Phat khien cho ton giao nay thu hut đuoc su quan tam cua trieu đinh luc đo va Phat giao tro thanh quoc giao cua Nhat Ban. Đao Phat nhanh chong đuoc truyen ba khap Nhat Ban va nhieu tong phai Phat giao đa ra đoi va phat trien, trong đo noi tieng nhat o phuong Tay la Thien tong (Zen). Thien chua giao do nguoi Bo Đao Nha du nhap vao Nhat Ban nam 1549 va đuoc kha nhieu nguoi Nhat tin theo. Ngay nay o Nhat khong co mot ton giao nao noi troi va tren thuc te, co nhieu nguoi Nhat cung luc tin theo nhieu ton giao khac nhau. Nhung Phat giao van đuoc xem la quoc giao cua Nhat Ban voi khoang 90 trieu tin đo va anh huong cua no vo cung to lon, sau sac vao moi mat trong van hoa, xa hoi va loi song cua nguoi Nhat.


= Xa hoi =
Xa hoi Nhat Ban hien nay phai đoi mat voi nhieu van đe do ap luc cuoc song qua lon. Khi nhung nguoi tre tuoi hoac trung nien gap that bai, đoi khi ho tim cach tron tranh xa hoi. Neu khong vuot qua đuoc ap luc tam ly, đieu nay se dan đen nhung loi song benh ly nhu hikikomori. Đo la nhung nguoi tu giam minh trong nha va khong giao tiep voi bat ky ai ngoai gia đinh lien tuc trong vong sau thang. Hikikomori thuong la thanh nien, nhung nguoi cam thay khong chiu đung noi ap luc trong hoc tap hay cong viec khi tham gia xa hoi, ho cat đut lien he voi xa hoi đe co đuoc cam giac yen on. Theo uoc tinh cua cac chuyen gia, so luong hikikomori hien tai co the len toi hon mot trieu nguoi, trong đo co đen 20% hoan toan ngat ket noi voi cong đong tu 3 toi 5 nam. Hikikomori tao them ganh nang cho nen kinh te boi khong chi lam giam luc luong lao đong tre đang rat thieu o Nhat Ban, cac thanh nien nay cung khong the tu nuoi song ban than.


 Van đe Tu sat  Ty le tu tu o Nhat Ban thuoc muc rat cao tren the gioi. Theo so lieu cua canh sat quoc gia, 33093 nguoi tu tu trong nam 2006, trong đo ba phan tu la nam gioi, 60% la that nghiep, va ty le tu tu o nguoi cao tuoi, tren 60 tuoi, tang. Nam 2007 đa co 2.200 vu tu sat xay ra do van đe viec lam. Trong nam 2009, 6.949 nguoi tu tu vi tram cam (21%), 1.731 nguoi do nhung kho khan cua cuoc song hang ngay (5%) va 1.071 nguoi do mat viec lam (3%). Nam 2012 đa co 29.442 nguoi Nhat tu sat (ty le 18,5 vu/100.000 dan), cao hon nhieu so voi muc 12,1 vu cua My, 7,8 vu cua Trung quoc va chi kem muc 28,9 vu cua Han Quoc. Ty le nay cao hon 60% so voi trung binh the gioi
Trong nhung nam gan đay, chinh phu Nhat Ban đa trien khai nhieu bien phap nham han che nan tu sat va lam giam ty le tu sat trong nuoc. Nam 2009, chinh phu Nhat Ban đa cam ket 15,8 ty yen cho chien luoc ngan ngua nan tu sat  Nhung bien phap nay đang đem lai hieu qua tich cuc: theo mot thong ke nam 2017, so vu tu tu tai Nhat Ban đa lien tuc giam trong 8 nam lien tiep  Tuy nhien, tu sat gia tang tro lai trong giai đoan 2019-2021. Nam 2021, Nhat co 20.830 vu tu sat (gom 13.815 nam gioi va 7.015 nu gioi), it hon 251 so voi nam 2020, nhung cao hon 661 so voi nam 2019, mot phan la do đai dich Covid-19 khien nhieu nguoi mat viec hoac bi giam thu nhap


 Lao hoa dan so  Vi thanh nien tre o Nhat Ban phai bo ra that nhieu thoi gian cho cong viec, ho phai bo qua nhu cau co ban nhat la lap gia đinh, bao gom ca viec sinh con. Hien tuong nay manh nha tu thap nien 1970, đen nhung nam 2000 thi đa tro nen tram trong. Xa hoi Nhat Ban hien nay đang o trong vong luan quan ve ty le sinh thap va muc tieu dung kem suot tu nam 2000 cho toi nay. Voi ty le sinh thap va tuoi tho cao, tinh trang lao hoa dan so mot cach nhanh chong tro thanh van đe nghiem trong voi Nhat. Neu tinh trang nay khong cai thien, cac chuyen gia canh bao mot thoi ky Nhat Ban suy thoai kinh te tram trong va su đo vo cua đoi song xa hoi.
Mat khac, phu nu Nhat Ban truoc kia chu yeu o nha noi tro, nhung hien nay thi nhieu phu nu Nhat cung đi lam. Khi đi lam, phu nu se phai chia se cong suc giua co quan va gia đinh, vi vay nhieu phu nu quyet đinh khong ket hon hoac ket hon muon. Trong suot 30 nam (1985-2015), ti le nguoi 30 - 34 tuoi chua ket hon o Nhat Ban đa tang len rat nhieu: nam tu 28,2% tang len 47,1%, nu tu 10,4% tang len 34,1%. Nam 2015 đo tuoi ket hon trung binh đa tang len rat cao, nu gioi la 29,4 tuoi va nam gioi la 31,1 tuoi. Ket hon muon hon cung đong nghia voi viec suy giam kha nang mang thai va so luong con cai sinh ra cua cap vo chong. '
Lao hoa dan so đang dien ra nghiem trong tai Nhat Ban trong nhung nam qua. Dan so Nhat giam lien tiep ke tu nam 2008, trong khi so nguoi cao tuoi lan đau tien chiem 1/4 tong dan so. Ty le nguoi tren 65 tuoi chiem 27,2%, muc cao nhat đuoc ghi nhan tu truoc toi nay, trong khi ty le tre duoi 14 tuoi giam xuong muc thap ky luc la 12,7%. So nguoi Nhat ket hon moi trong nam 2017 cung thap nhat ke tu sau nam 1945, voi chi 607.000 cap vo chong moi, giam 14.000 cap so voi nam 2016. Nam 2017, tai Nhat chi co 941.000 tre em ra đoi, muc thap nhat ke tu nam 1899 (khi cong tac thong ke bat đau đuoc thuc hien), sut giam 36.000 tre em so voi nam 2016 va la nam thu hai lien tiep so tre em ra đoi duoi 1 trieu. Ty le tu vong trong nam 2017 lai tang 3% len muc 1,34 trieu, muc cao nhat thoi ky sau 1945. Trong đo, đac biet đang chu y la ty le nguoi tu vong vi gia yeu la hon 400.000 nguoi (cao hon 72.000 nguoi so voi nam 2016). Nhu vay, dan so Nhat trong nam 2017 đa sut giam 374.000 nguoi, đay cung la nam thu 9 lien tiep dan so Nhat Ban bi sut giam. Đau nam 2019, dan so cua Nhat Ban la 124.776.364 nguoi, giam 433.239 nguoi so voi nam 2018. Đay la nam thu 10 lien tiep Nhat Ban chiu su suy giam dan so, đong thoi cung la muc giam lon nhat ke tu nam 1968.
Dan so Nhat Ban đa giam hon 1,1% trong giai đoan 2000-2018 (tinh rieng dan so o đo tuoi lao đong thi giam đi 13%). Tinh tu nam 2010, Nhat Ban đa giam 1,3 trieu dan do qua trinh lao hoa dan so. Nam 2016, so hoc sinh Nhat giam đi 18% va so nha tre giam 2.300 so voi nam 2009. Đen nam 2065, Lien Hiep Quoc du bao dan so Nhat Ban se giam 28 trieu nguoi, tuong đuong 22% dan so hien nay. Tinh đen nam 2040, hon 1/3 so nguoi Nhat se tren 65 tuoi, muc cao nhat tren the gioi. Truoc thuc trang lao hoa dan so đang bao đong, Chinh phu Nhat Ban đua ra canh bao, vao nam 2060 gan 40% dan so nuoc nay la nguoi cao tuoi. Tinh trang dan so lao hoa khong chi keo theo ganh nang ve tro cap an sinh xa hoi cho nguoi gia, ma con lam kinh te Nhat Ban tri tre hon khi muc tieu dung sut giam va luc luong lao đong tre ngay cang it đi.


Van hoa Van hoa Nhat Ban la nen van hoa co suc anh huong nhat toan Chau A va la mot trong nhung nen van hoa đac sac nhat the gioi, van hoa Nhat đa phat trien manh me qua thoi gian tu thoi ky Jomon cho toi thoi ky đuong thoi, ma trong đo chiu anh huong ca tu van hoa chau A va the gioi phuong Tay. Nghe thuat truyen thong Nhat Ban bao gom cac nganh nghe thu cong nhu cam hoa ikebana, origami, tranh in ukiyo-e, đo choi, đo go son mai va gom su; cac mon nghe thuat bieu dien nhu bunraku, choi đan shamisen, nhay, kabuki, no, rakugo, ngoai ra con phai ke đen nhung net đac sac truyen thong khac nhu tra đao, Budo (vo thuat), Kimono, kien truc, vuon Nhat va ca guom Nhat. Am thuc Nhat Ban hien nay la mot trong nhung nen am thuc noi tieng nhat tren the gioi.
Su ket hop cua nghe thuat in khac go truyen thong voi van hoa phuong Tay đa dan đen su ra đoi cua Manga, mot the loai truyen tranh noi tieng ca trong va ngoai nuoc Nhat. Su anh huong cua Manga đen the loai hoat hinh đa dan đen su phat trien the loai hoat hinh đac trung cua Nhat co ten goi la Anime, nho su phat trien vu bao cua Manga va Anime ma cac tro choi game video cua Nhat cung phat trien manh me tu thap nien 1980 .
Am nhac cua Nhat Ban đa muon nhieu nhac cu va phong cach tu cac quoc gia lang gieng va phat trien them cac net đac trung cua Nhat, đien hinh nhu đan Koto đuoc gioi thieu vao Nhat tu the ky thu IX va X, hay nhu the loai kich No tu the ky XIV va am nhac dan gian đai chung, voi nhung cay đan nhu shamisen, đuoc truyen ba toi Nhat tu the ky XVI. Am nhac phuong Tay, đuoc gioi thieu vao Nhat cuoi the ky XIX, gio đa tro thanh mot phan noi tai quan trong trong van hoa Nhat Ban. Nuoc Nhat thoi hau chien tranh the gioi thu hai bi anh huong nang ne boi am nhac My va am nhac hien đai chau Au, đieu nay đa dan đen su phat trien cua dong am nhac goi la J-pop.
Karaoke la hoat đong van hoa pho bien nhat o Nhat. Tu thang 11 nam 1993, co quan cac hoat đong van hoa đa tien hanh mot cuoc tham do, ket luan rang co nhieu nguoi Nhat hat karaoke hon la tham gia vao cac hoat đong van hoa truyen thong nhu triet hoa hay tra đao.

Cac tac pham đau tien cua van hoc Nhat Ban bao gom hai cuon sach lich su Kojiki va Nihon Shoki cung nhu tap tho tu the ky thu VIII Man'yoshu, tat ca đeu đuoc viet bang Han tu. Vao giai đoan đau cua thoi ky Heian, he thong ky tu kana (Hiragana va Katakana) ra đoi. Cuon tieu thuyet The Tale of the Bamboo Cutter đuoc coi la tac pham ky su lau đoi nhat cua Nhat. Mot hoi ky ve cuoc đoi trong cung cam đuoc ghi trong cuon The Pillow Book, viet boi Sei Shonagon, trong khi Truyen ke Genji cua Murasaki Shikibu thuong đuoc coi la tieu thuyet đau tien tren the gioi. Trong thoi ky Edo, van hoc khong thuc su phat trien trong gioi Samurai nhu trong tang lop nguoi chonin. Yomihon, la mot vi du, đa tro nen noi tieng va tiet lo su thay đoi sau kin nay trong gioi đoc gia cung nhu tac gia thoi ky nay. Thoi ky Minh Tri chung kien mot giai đoan đi xuong trong cac the loai van hoc truyen thong cua Nhat, trong thoi ky nay thi van hoc Nhat chiu nhieu anh huong tu van hoc phuong Tay. Natsume Soseki va Mori Ogai đuoc coi la nhung van hao tieu thuyet "hien đai" đau tien cua Nhat, tiep đo co the ke đen Akutagawa Ryunosuke, Tanizaki Jun'ichiro, Yasunari Kawabata, Yukio Mishima va gan đay hon la Haruki Murakami. Nhat Ban co hai nha van tung đoat giai Nobel la Yasunari Kawabata(1968) va Kenzaburo Oe (1994).


Di san van hoa UNESCO Chua Horyu (法隆寺 Horyu-ji, Phap Long tu) la mot ngoi chua o Ikaruga, huyen Nara. Ten đay đu la Phap Long Hoc Van Tu (法隆学問寺 Horyu Gakumonj), đuoc biet đen voi ten nhu vay do đay la noi vua nhu mot truong dong, vua la mot tu vien. Ngoi chua đuoc biet đen nhu mot trong cac kien truc bang go co tuoi tho cao nhat the gioi va la mot noi linh thieng noi tieng o Nhat Ban. Vao nam 1993, đuoc ghi ten vao "Cac thang canh di san the gioi đuoc UNESCO cong nhan" va đuoc chinh phu xep loai di san quoc gia.
Gusuku la tu cua nguoi Okinawa nghia la "lau đai" hay "phao đai". Viet bang Kanji theo nghia "lau đai", 城, phat am la shiro. Co nhieu Gusuku va cac di san van hoa o Ryukyu đa đuoc UNESCO tang danh hieu Di san van hoa the gioi.
Thanh Himeji (姫路城 Himeji-jo?) la mot khu phuc hop gom 83 toa nha bang go toa lac tren mot khu vuc đoi nui bang phang o huyen Hyogo. Thuong đuoc biet đen voi ten Hakurojo hay Shirasagijo (Lau đai hac trang) do đuoc son phu mot lop mau trang tinh xao ben ngoai. Đuoc vinh du la ki quan đau tien đuoc UNESCO cong nhan va la Di san van hoa Nhat Ban đau tien (thang 12/1993). Mot trong ba lau đai đon khach vieng đong nhat o Nhat cung voi toa lau đai Matsumoto va Kumamoto.
Khu tuong niem Hoa binh Hiroshima thuong đuoc goi la Mai vom nguyen tu (原爆トーム Genbaku Dome), o Hiroshima, la mot phan cua Cong vien tuong niem hoa binh Hiroshima. Vao nam 1996 đuoc UNESCO cong nhan di san the gioi.
Cac cong trinh kien truc lich su co đo Kyoto nam rai rac 17 đia điem trong đo ba cong trinh o Kyoto, Ujin thuoc phu Kyoto va Otsu o huyen Shiga. Gom co 3 chua phat giao, 3 đen Than đao va mot lau đai. Rieng 38 co so kien truc đuoc chinh phu liet vao danh sach Di san quoc gia, 160 kien truc khac vao danh sach Cac cong trinh van hoa quan trong. Tam khu vuon thang canh đac biet va bon voi Thang canh đep. Cong nhan nam 1994.
Cac cong trinh lich su Nara co.
Lang lich su Shirakawa-go va Gokayama tren thung lung song Shogawa trai dai tu ranh gioi huyen Gifu va Toyama phia bac Nhat Ban. Shirakawa-go (白川郷, "Song anh bac") toa lac o khu lang Shirakawa huyen Gifu. Nam ngon nui Gokayama (五箇山) bi chia cat giua khu lang cu Kamitaira va Taira o Nanto, tinh Toyama.
Than xa Itsukushima (厳島神社, Itsukushima Jinja) la mot ngoi đen Shinto tren đao Itsukushima (ten cu la Miyajima) o thanh pho Hatsukaichi, huyen Hiroshima. Mot vai cong trinh tai đay cung đuoc chinh phu cho vao danh sach "Di san quoc gia".
Mo bac Iwami Ginzan (石見銀山 Iwami Ginzan (?)) la mot khu vuc khoang san tai thanh pho Oda, huyen Shimane, thuoc đao Honshu. Đuoc UNESCO ghi ten nam 2007.
Day nui Kii hay ban đao Kii (紀伊半島 Kii Hanto?) – mot trong cac ban đao lon nhat o Honshu.
Vung nui Shirakami (白神山地 Shirakami-Sanchi (?)) (Đia hat cua than) nam o bac Honshu. Cac ngon nui nay trai dai vung chac theo cac khu rung nguyen thuy tu huyen Akita đen Aomori. Tong cong 1. 300 km² trong đo 169,7 km² đuoc vao danh sach UNESCO.
Vuon quoc gia Shiretoko (知床国立公園 Shiretoko Kokuritsu Koen (?)) chiem phan lon ban đao Shiretoko o tan cung đong bac đao Hokkaido, theo nguoi Ainu nghia la "Noi tan cung Trai Đat". Mot trong cac co so ton giao heo lanh nhat cua Nhat. Cong vien cung la noi cu ngu cua loai gau lon nhat Nhat Ban, co the trong thay khu đao tranh chap Kunashiri tu đay. Ngoai ra cong vien con co thac nuoc nong Kamuiwakka-no-taki. Theo nguoi Ainu đay la dong nuoc cua cac vi than. Đuoc cong nhan vao nam 2005 cung voi mot phan đao Kuril do Nga kiem soat.
Nikko (日光市 Nikko-shi (?), "anh nang") la mot thanh pho nam tren vung đoi nui thuoc huyen Tochigi. Cach Tokyo 140 km ve phia bac va gan 35 km ve phia tay cua Utsunomiya, thu phu cua Tochigi, noi quang lang tam cua Tuong quan Tokugawa Ieyasu (Nikko Tosho-gu) va nguoi chau trai Iemitsu (Iemitsu-byo Taiyu-in) cung khu đen Futarasan. Shodo Shonin lap đen Rinno vao 782, theo sau khong lau la Đen Chuzen-ji nam 784, bao quanh la lang Đen chua Nikko. Đen cua Nikko Tosho-gu đuoc hoan tat vao 1617 la mot trong cac noi đon khach hanh le đong nhat thoi Edo. Nikko Tosho-gu, Đen Futarasan va Rinno-ji hien cung la Di san đuoc UNESCO cong nhan.
Yakushima (屋久島 Yakushima (?)) la mot đao dien tich 500 km² va gan 15.000 cu dan, nam ve phia nam cua Kyushu o huyen Kagoshima, bi chia cat khoi Tanegashima boi eo bien Vincennes voi ngon nui cao nhat cua đao Myanoura 1.935 m. Đuoc vay quanh boi rung ram day đac, đac trung voi cay thong lieu (o Nhat goi la Sugi) va nhieu ho cay đo quyen.


Van hoc Van hoc Nhat Ban la mot trong nhung nen van hoc dan toc lau đoi nhat va giau co nhat the gioi nay sinh trong moi truong nhan dan rong lon tu thuo binh minh cua cac bo toc Nhat Ban, rat lau truoc khi quoc gia Nhat Ban đuoc thanh lap. Chung ta khong biet ngon nguon cua van hoc thanh van Nhat Ban khoi điem chinh xac tu khi nao, chi co the uoc đinh qua nhung tac pham khoi nguyen cua van hoc Nhat Ban van đuoc đanh gia la kiet tac co đien nhu Van diep tap the ky thu VIII, thi tuyen tap hop 3 the ky thi ca truoc đo cua Nhat Ban va cac cuon su Co su ky va Nhat Ban thu ky van ban hoa cac truyen thuyet, huyen thoai lap quoc Nhat Ban.
Theo mot so hoc gia co le do anh huong cua Au chau luan, lich su van hoc Nhat Ban co the đuoc chia ra 3 thoi ky chinh: Co đai, Trung co va Hien đai, tuong đuong voi cach phan ky lich su kinh đien thuong gap trong van hoc phuong Tay. Tuy nhien, trong cuon Nhat Ban van hoc toan su do Tokyo Kodansha xuat ban, van hoc Nhat Ban đuoc chia lam 6 thoi ky ung voi 6 tap cua cuon sach: Thuong đai, Trung co, Trung the, Can the, Can đai va Hien đai.


Am thuc Am thuc Nhat Ban rat phong phu va đac biet. Bao gom sushi, tra đao va cac mon khac nhu cac loai banh lam tu bot gao.
Tuy nhien, am thuc Nhat Ban cung kha nguy hiem voi nhung mon an nhu goi ca noc va fugu, đuoc che bien tu ca xem sao cua Nhat Ban. Phan bap va bung đuoc coi la kha an toan, nhung phai co mot con mat that tinh tuong đe loai đi nhung chat đoc. Đa bao nguoi phai bo mang vi an phai chat đoc cua mon fugu nay. The nhung đay đuoc coi la đac san cua Nhat Ban. O trung tam Tokyo co rat nhieu nha hang che bien mon nay. Thuc khach se tam tac khen ngon neu ho con song sau khi an mon nay.
Banh ngot Nhat Ban truyen thong đuoc biet đen nhu la wagashi. Cac thanh phan nhu đau đo va mochi đuoc su dung. Mon an ngay nay hien nay bao gom kem matcha, mot huong vi rat pho bien. Hau nhu tat ca cac nha san xuat đeu san xuat mot phien ban cua no.Kakigori la mot mon trang mieng đa bao co huong vi xi ro hoac sua đac. No thuong đuoc ban va an o cac le hoi mua he. Cac loai đo uong pho bien o Nhat nhu shochu va sake, đo la đo uong co gao nau ma thuong chua 15% ~ 17% con va đuoc lam tu qua trinh len men gao. Bia đuoc san xuat o Nhat Ban tu cuoi nhung nam 1800 va đuoc san xuat o nhieu vung boi cac cong ty bao gom Nha may bia Asahi, Nha may bia Kirin va Nha may bia Sapporo – nhan hieu bia lau đoi nhat o Nhat Ban.


Ngay le Nhat Ban co chinh thuc 16 ngay nghi quoc gia đuoc chinh phu cong nhan. Cac ngay nghi le Nhat Ban đuoc đieu chinh theo luat nghi le nam 1948 the Public Holiday Law (国民の祝日に関する法律 Kokumin no Shukujitsu ni Kansuru Horitsu). Tu nhung nam 2000 Nhat Ban đa thuc hien  Happy Monday System, đua mot so ngay le roi vao cuoi tuan len thu hai đe co mot ngay nghi dai. Vao nam 2006, nuoc nay quyet đinh them ngay  Shouwa, mot ngay nghi quoc gia moi, thay cho ngay Greenery Day vao ngay 29/04 va chuyen ngay Greenery Day đen ngay 04/05. Quyet đinh nay co hieu luc vao nam 2007. Nam 2014, Nhat Ban them ngay Mountain Day (山の日 Yama no Hi) vao ngay 11/08, sau khi đuoc đe xuat boi cau lac bo leo nui Nhat Japanese Alpine Club.


Hinh anh cac danh lam thang canh The thao Ve truyen thong, Sumo đuoc coi la mon the thao quoc gia cua Nhat Ban va la mot trong nhung mon the thao co luong nguoi xem lon nhat tai Nhat. Cac mon vo nhu judo, karate & kendo cung pho bien va đuoc tap luyen rong rai khap đat nuoc. Sau thoi ky Minh Tri, rat nhieu mon the thao phuong Tay đa du nhap vao Nhat va lan truyen nhanh chong trong he thong giao duc.
He thong the thao hoc đuong cua Nhat Ban co the coi la phat trien nhat chau A va hang đau the gioi. Giao duc the chat la mon hoc bat buoc nhu hau het cac nuoc khac, nhung đe nang cao hon nua the chat hoc sinh, nha truong hang nam luon to chuc đai hoi the thao toan truong, yeu cau tat ca cac lop va tat ca hoc sinh phai tham gia. Đoi voi cac mon the thao Olympic hay cac mon the thao co su quan tam lon o Nhat, moi truong hoc luon phai xay san bong đa hoac bong chay, nha thi đau đa nang, be boi va trang bi đay đu co so vat chat đe hoc sinh luyen tap. Cac cau lac bo hay đoi tuyen the thao cua truong cung phai đuoc quan ly bai ban va co huan luyen vien chuyen mon, đe hoc sinh đuoc ren luyen va thi đau voi tinh than chuyen nghiep, ky thuat tot va ky luat cao. Hang nam tren toan quoc luon co cac giai the thao hoc đuong đe giup cac truong va cac hoc sinh đuoc thi đau voi nhau. Nhung hoc sinh co tu chat the thao uu tu luon đuoc cac to chuc the thao chuyen nghiep san đon thong qua cac giai the thao hoc đuong nay, tu đo giup cho hoc sinh co the yen tam đi theo con đuong the thao chuyen nghiep khi truong thanh.
Phat trien dua tren nen tang la the thao hoc đuong, Nhat Ban cho thay minh la cuong quoc the thao hang đau cua chau A cung nhu the gioi, the hien o viec ho chua bao gio roi khoi top 3 tai cac ky Asian Games, trong đo thong tri 9 ky đau tien. Ho cung luon nam trong nhom nhung nuoc đat nhieu huy chuong tai Olympic ca mua he va mua đong. The thao hoc đuong phat trien đa giup cho Đoan the thao sinh vien Nhat Ban đung đau tai Đai hoi The thao Sinh vien The gioi (Universiad) lien tiep tai hai ky 2017 va 2019. Nhat Ban la đat nuoc đau tien o chau A to chuc mot ky The van hoi mua he va mot ky mua đong la The van hoi Mua he 1964 tai Tokyo va The van hoi Mua đong 1972 o Sapporo. Tokyo cung la thanh pho đau tien cua chau A co hai lan đang cai The van hoi, khi la chu nha cua The van hoi Mua he 2020.
Giai Bong chay Nhat Ban đuoc thanh lap nam 1936. Ngay nay, bong chay la mon the thao co luong nguoi xem lon nhat tai quoc gia nay. Nhat Ban la mot trong nhung cuong quoc bong chay. Ho đa 3 lan vo đich World Baseball Classic (2006, 2009, 2023), 1 ky luc. Mot trong nhung cau thu bong chay noi tieng nhat cua Nhat la Shohei Ohtani, nguoi đa tung danh danh hieu MVP cua MLB đang choi đoi Los Angeles Dodgers.
Tu khi co su thanh lap Giai bong đa chuyen nghiep Nhat Ban (J.League) nam 1992, mon the thao nay cung đa nhanh chong phat trien manh me. Nhat Ban la nuoc to chuc Cup bong đa lien luc đia tu nam 1981 toi 2004 va la nuoc đong chu nha World Cup 2002 cung Han Quoc. Đoi tuyen bong đa quoc gia Nhat Ban la mot trong nhung đoi bong thanh cong nhat o chau A voi bon lan danh chuc vo đich cup bong đa chau A va luon gianh quyen tham du World Cup tu nam 1998. Đoi tuyen Bong đa nu Quoc gia Nhat Ban gianh vo đich World Cup nu nam 2011, tro thanh đoi tuyen chau A đau tien đung đau the gioi bong đa 11 nguoi cap quoc gia. Đoi tuyen bong đa trong nha quoc gia Nhat Ban nam voi 4 lan vo đich chau A va 5 lan tham du Giai vo đich bong đa trong nha the gioi cung voi Iran la 2 đoi bong thanh cong nhat cua futsal chau A. Đoi tuyen bong đa trong nha nu Nhat Ban cung co 2 lan a quan futsal chau A. Đoi tuyen bong đa bai bien quoc gia Nhat Ban đa 3 lan vo đich chau A va gianh ngoi a quan FIFA Beach Soccer World Cup nam 2021.
Golf, đua o to, giai đua o to Super GT va Formula Nippon cung la nhung mon the thao noi tieng o Nhat. Đuong đua Twin Ring Motegi đuoc Honda hoan thanh xay dung nam 1997 đe đua mon đua cong thuc 1 toi Nhat.
Truot bang nghe thuat cung la mot trong cac mon the thao pho bien tai Nhat Ban; đac biet su canh tranh giua Asada Mao va Kim Yuna đa noi len nhu mot hien tuong va thu hut đuoc rat nhieu su quan tam cua cong chung Nhat Ban. Viec tuyen thu Hanyu Yuzuru vo đich 2 lan Olympic mua đong đa khien mon thi đau nay cung đuoc chu y nhieu hon.


Đoi ngoai va quoc phong Nhat Ban la thanh vien cua nhom G8, khoi APEC va ASEAN+3, đong thoi tham du Hoi nghi cap cao Đong A. Nhat Ban đa ky mot hiep uoc an ninh voi Uc vao thang 3 nam 2007 va voi An Đo vao thang 10 nam 2008. Nhat Ban la nha tai tro lon thu nam the gioi qua hinh thuc ho tro phat trien chinh thuc; nuoc nay đa đong gop 9,2 ty USD trong nam 2014.
Nhat Ban xay dung quan he chat che ve kinh te va quan su voi Hoa Ky; lien minh an ninh My-Nhat đong vai tro nen tang trong chinh sach đoi ngoai cua quoc gia nay. Gia nhap Lien Hop Quoc tu nam 1956, Nhat Ban đa phuc vu trong Hoi đong Bao an voi tu cach la nuoc thanh vien khong thuong truc tong cong 21 nam, lan gan đay nhat la nhiem ky tu nam 2016 đen 2017. Nhat Ban la mot trong nhung nuoc G4 đang theo đuoi muc tieu tro thanh thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an.
Nhat Ban cung vuong vao nhung vu tranh chap lanh tho voi cac nuoc lang gieng: voi Nga ve chu quyen tren quan đao Nam Kuril, voi Han Quoc ve chu quyen tren đao Liancourt, voi Trung Quoc va Đai Loan ve chu quyen tren quan đao Senkaku, va voi rieng Trung Quoc ve pham vi EEZ quanh Okino Tori-shima. Quoc gia nay cung đang phai đoi mat voi mau thuan tu vu Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien bat coc cong dan Nhat Ban trong qua khu, cung nhu cac cang thang xung quanh chuong trinh phat trien vu khi hat nhan va ten lua tren ban đao Trieu Tien (xem them: Đam phan Sau ben).
Quan đoi Nhat Ban (Luc luong Phong ve) bi gioi han boi Đieu 9 Hien phap Nhat Ban, trong đo quy đinh nuoc nay tu bo quyen tuyen chien hoac su dung vu luc quan su trong cac cuoc xung đot quoc te. Nhu vay, Luc luong Phong ve (JSDF) la binh luc quoc phong thuan tuy va khong bao gio đuoc phep no sung ben ngoai lanh tho Nhat Ban. Luc luong nay do Bo Phong ve quan ly, va gom ba binh chung chinh yeu la Luc luong Phong ve Mat đat (JGSDF), Luc luong Phong ve Bien (JMSDF) va Luc luong Phong ve Tren khong (JASDF). Luc luong nay gan đay đa mo rong dan pham vi hoat đong cua minh, chang han nhu ho tro cong cuoc gin giu hoa binh; viec đua binh si sang Iraq đanh dau su xuat hien lan đau tien cua quan đoi Nhat Ban ben ngoai lanh tho nuoc nay ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai. Hien nay Nhat Ban la mot trong nhung nuoc duy tri ngan sach quoc phong lon nhat the gioi.


Xem them Du lich Nhat Ban
Nguoi Viet tai Nhat Ban


Ghi chu Tham khao Đoc them Pham Thu Giang Phuc Ong tu truyen - Fukuzawa Yukichi, Nha xuat ban Ly luan Chinh tri va Sach Alpha, 2005.


Lien ket ngoai Website chinh thuc
Van phong Thu tuong Nhat Ban
Nghien cuu Nhat Ban va Đong Bac A Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2005 tai Wayback Machine