Te lapa la mot thuat ngu cua nguoi Polynesia đe chi nhung hien tuong ve anh sang khong giai thich đuoc va chua đuoc chung minh ve mat khoa hoc ben duoi hoac tren be mat đai duong. Te lapa co the hieu nom na la "anh sang nhap nhay", "tia chop duoi nuoc", "su nhap nhay", hoac "thu gi đo nhap nhay". No đuoc su dung boi nhung nguoi Polynesia nhu mot cong cu ho tro đieu huong đe tim kiem cac hon đao o Thai Binh Duong. Trong mot so truong hop, đo co the la phat quang sinh hoc hoac co ban chat đien tu. Cac gia thuyet khac bao gom cac dang giao thoa cua cac song giao nhau tao ra mot đuong cong nho len hoat đong nhu mot thau kinh, nhung lai khong giai thich đuoc nguon goc cua anh sang. David Lewis suy đoan rang te lapa co the bat nguon tu su phat quang cua cac sinh vat, su troi sut cua mat đat, hay do song doi nguoc tu cac ran san ho hoac đao.


Lich su Te lapa đa thu hut su chu y cua gioi hoc thuat sau khi David Lewis xuat ban cuon sach We, the Navigators vao nam 1972. Cuon sach đa pha bo niem tin truoc đay rang nguoi Polynesia đa kham pha ra quan đao mot cach tinh co va khong can cac cong cu ho tro hang hai. Lewis đa ghi lai nhieu phuong phap phi cong cu đuoc su dung đe đieu huong, hau het đeu co the giai thich đuoc bang khoa hoc ngoai tru te lapa. Sau đo vao nam 1993, Marianne George đa len đuong cung Lewis va cung lam viec voi Kaveia, mot nguoi goc Taumako, đe xac đinh nguon goc va ban chat cua te lapa.
Cuoi cung, George đa chung kien te lapa nhieu lan voi su giup đo tu Kaveia. Co mo ta no nhu mot hien tuong tu nhien va đuoc su dung đe tim kiem, đuoc nhin thay ro nhat vao ban đem. Anh sang đuoc dung đe tim kiem cac hon đao, hoac đe đinh huong lai hoa tieu. Kaveia luu y rang te lapa đuoc dung đe đieu huong khong qua 120 dam tu bo bien, va hiem khi gan hon 2 dam do đa co the nhin thay cac hon đao tu khoang cach đo. No thuong co mau trang, mac du mau cua no co the phu thuoc vao thanh phan cua nuoc. No cung đuoc mo ta la co hinh dang cua mot đuong thang. Lewis, nguoi tung nhin thay loai anh sang nay, mo ta no la "vet sang", "nhap nhay", "nhap nhay", "phi tieu", "tia sang", hoac "mang phat sang" nhung khong lom chom giong nhu tia chop. Lewis luu y rang te lapa se di chuyen cham hon khi ra bien va nhanh hon khi gan bo hon, thuong co đac điem "giat nhanh lien hoi". Lewis đuoc Bongi, mot nguoi ban đia cua đao san ho Matema, chi dan rang te lapa co the nhin thay ro nhat trong khoang 80 đen 100 dam tu bo bien.
Cac nen van hoa Polynesia khac co nhung ten goi khac nhau cho hien tuong nay. Tren đao Nikunau, no đuoc goi la "te mata" va "ulo aetahi" (Huy hoang cua bien). O Tonga, no đuoc goi la "ulo aetahi", "ulo a'e tahi" hay "te tapa" Lewis luu y rang nguoi Tikopia khong biet đen te lapa.
George, nguoi tung đi bien nhieu lan va đa nhin thay nhieu "ngon đen đai duong" tu cac nguon khac nhau, đa bac bo nhieu gia thuyet khac nhau đe giai thich te lapa nhu set hon, tektites, phat quang sinh hoc, phat quang, lua thanh Elmo, thien thach, ve tinh, sao choi, nhung tia sang la co the nhin thay vao luc binh minh hoac hoang hon, thien the, Fata Morgana, su phan chieu cua anh sang, cau vong, vang vinh quang, tia hoang hon, mat troi gia hoac mat trang gia, Iceblink, cac khuc xa tu nhung đam may, cuc quang, khoanh sao, anh sang đong đat va mot loat cac bong sang, anh sang đut gay, mau va vong cung ao anh tu cac hien tuong anh sang tren vi đo 60°.


Hoai nghi Richard Feinberg, mot giao su thuoc Đai hoc Kent State, noi rang hien tuong nay chua đuoc biet đen mot cach khoa hoc, rang co rat it tai lieu ve no, va co nhung bat đong giua cac thuy thu ve cach thuc van hanh cua hien tuong nay. Tuy nhien, Feinberg đa phong van nhung thuy thu tin tuong vao te lapa va noi rang ho đa su dung no đe đieu huong. Ong ket thuc an pham cua minh ve te lapa voi nhan xet "mac du toi chua san sang gat te lapa ra khoi tam tay, nhung that kho đe thay lam the nao ma mot hien tuong rat hiem va kho tim lai co the tro thanh mot cong cu đieu huong đang tin cay, đac biet la trong mot tinh huong khan cap, đung la khi that su can thiet."


Tham khao Đoc them Feinberg, Richard; George, Marianne (2008). "Seafaring in the Polynesian Outliers". Trong Selin, Helaine (bien tap). Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (bang tieng Anh) (an ban thu 2). Dordrecht: Springer Netherlands. tr. 1988. doi:10.1007/978-1-4020-4425-0. ISBN 978-1-4020-4559-2.
Huth, John Edward (ngay 15 thang 5 nam 2013). The Lost Art of Finding Our Way. Harvard University Press. tr. 422 et seq. doi:10.2307/j.ctt3fgtxg. ISBN 978-0-674-07481-1. JSTOR j.ctt3fgtxg.
Lewis, David (1971). "'Expanding' the Target in Indigenous Navigation". The Journal of Pacific History. 6: 83–95. ISSN 0022-3344. JSTOR 25168057.