Tran Vu Han (tieng Trung: 武漢會戰) hay Tran phong thu Vu Han (tieng Trung: 武漢保衛戰) theo cach goi cua nguoi Trung Quoc va Cuoc tan cong Vu Han (tieng Nhat: 武漢攻略戦) theo cach goi cua nguoi Nhat la mot tran đanh giua Quoc dan Cach menh Quan cua Trung Hoa Dan quoc va Luc quan Đe quoc Nhat Ban. Dien ra tu ngay 11 thang 6 đen ngay 27 thang 10 nam 1938 voi gan 1.500.000 binh linh tham chien tu ca hai phe, tran Vu Han la tran đanh dai nhat, lon nhat, đam mau nhat va quan trong bac nhat trong Chien tranh Trung – Nhat.
Sau khi thu đo Nam Kinh that thu vao tay nguoi Nhat vao cuoi nam 1937, Vu Han — mot thanh pho chien luoc an ngu nga ba Truong Giang va Han Thuy — tro thanh thu đo khang chien va can cu hau can cua hon 2 trieu linh Trung Quoc bao ve khu vuc Hoa Trung. Sau khi chiem đuoc Tu Chau vao thang 5 nam 1938, Bo Tong tham muu Đe quoc Nhat Ban len ke hoach tan cong Vu Han, no luc tung đon đanh ket lieu luc luong chu luc cua Trung Quoc va cham dut cuoc chien. Đe tri hoan ke hoach cua nguoi Nhat, chinh quyen Trung Quoc quyet đinh pha đe song Hoang Ha, gay ngap lut tren dien rong va buoc quan Nhat phai tam dung tan cong. Tuy nhien, hanh đong nay cung khien hon 500.000 dan thuong thiet mang, lam ton hai nghiem trong đen uy tin cua Quoc dan Đang.
Luc luong truc tiep tham chien cua Quoc dan Cach menh Quan trong tran Vu Han la 1.100.000 linh do Tong tu lenh Tuong Gioi Thach chi huy, voi su yem tro cua 200 may bay Lien Xo. Phia đoi dien, Luc quan Đe quoc Nhat Ban co 350.000 linh do Nguyen soai Hata Shunroku chi huy, yem tro boi 500 may bay. Tuy du kien chiem đuoc Vu Han noi trong 1 đen 2 thang, quan Nhat gap nhieu kho khan truoc phong tuyen vung chac cua quan Trung Quoc va đia the hiem tro cua song Truong Giang, du co uu the ve mat cong nghe lan trang bi. Sau hon 4 thang giao tranh ac liet, quan Nhat gianh thang loi ve mat chien thuat khi thanh cong chiem đuoc Vu Han, nhung that bai ve mat chien luoc khi khong the hoan thanh muc tieu bat bo chi huy cua quan Trung Quoc, keo theo su pha san cua chien luoc "đanh nhanh thang nhanh".
Đay cung la tran đanh ghi nhan viec Quan đoi Nhat Ban su dung vu khi hoa hoc tan suat cao nhat trong toan bo Chien tranh the gioi thu hai, voi tong cong 375, lan bat chap lenh cam tu Hoi Quoc Lien. Phia Trung Quoc khong co kha nang chong tra lai nhung đon tan cong bang vu khi hoa hoc cua nguoi Nhat va phai chiu thuong vong lon do chien thuat bien nguoi. Nguoc lai, phia Nhat Ban cung chiu ton that lon va khong con đu suc tien hanh bat cu chien dich quy mo lon nao khac cho toi tan Chien dich Ichi-Go 6 nam sau đo.


Boi canh Sau su kien Lu Cau Kieu ngay 7 thang 7 nam 1937, Luc quan Đe quoc Nhat Ban tien hanh xam luoc Trung Quoc. Đen ngay 30 thang 7, ca hai trong tran phia Bac la Bac Binh va Thien Tan đeu lan luot roi vao tay quan Nhat, khien toan bo vung Hoa Bac bi đe doa nghiem trong. Thang 8, quan Nhat chiem đuoc Sat Cap Nhi va Tuy Vien. Sau đo, ho đanh doc theo tuyen đuong sat Bac Binh – Han Khau va Thien Tan – Pho Khau xuong Hoa Bac. Đau thang 9, quan Nhat chiem đuoc Thai Nguyen va khai thac cac mo than o đay đe cung cap nhien vat lieu cho minh. Tu Thai Nguyen, quan Nhat đanh sang Han Khau, đanh bai ca lien quan Dan quoc, Cong san va quan phiet Tan he o Son Tay.
Ngay 13 thang 8, nham lam gian đoan ke hoach cung nhu phan tan luc luong đoi phuong, Tuong Gioi Thach quyet đinh tan cong cac vi tri cua Nhat Ban o Thuong Hai, mo ra mot mat tran thu hai. Sau 3 thang kich chien, Quoc dan Cach menh quan tuy chong tra quyet liet song đa chiu ton that nang ne va phai rut lui toan bo vao ngay 12 thang 11. Viec đe mat Thuong Hai khien cua ngo tien đen thu đo Nam Kinh rong mo. Tuong Gioi Thach tuy ban đau tuyen bo tu thu, nhung sau đo đa phai ha lenh tu bo Nam Kinh đe di doi thu đo ve Trung Khanh nam sau trong noi đia Trung Quoc. Tu Thuong Hai, quan Nhat de dang chiem đuoc thu đo Nam Kinh va gay ra mot cuoc tham sat tan bao o đay. Thang 5 nam 1938, quan Nhat chiem đuoc Tu Chau o Giang To.
Ngoai ap luc tu viec phai di chuyen cac co quan chinh phu ve Trung Khanh, chinh quyen Trung Quoc con phai đoi mat voi lan song nguoi ti nan khong lo di chuyen vao noi đia tu cac khu vuc chien su. He thong co so ha tang ngheo nan bi qua tai khien chinh quyen khong the hoan thanh viec di doi cac co quan đau nao. Vu Han tu đo tro thanh thu đo khang chien tren thuc te cua Trung Hoa Dan Quoc sau khi Nam Kinh that thu. Ke tu khi chien tranh bung no, Quoc Quan đa đuoc Lien Xo cung cap khi tai quan su cac loai. Ngoai ra, ho cung cu sang Trung Quoc hang nghin chuyen gia quan su, trong đo co cac phi cong thuoc Đoi Tinh nguyen Lien Xo.


= Vai tro cua Vu Han =
Vu Han la thu phu cua tinh Ho Bac va la thanh pho lon thu hai Trung Quoc vao thoi điem cuoi nam 1938 voi dan so 1,5 trieu nguoi. An ngu tai nga ba Truong Giang – Han Thuy, thanh pho nay đuoc chia thanh ba khu vuc, bao gom Vu Xuong, Han Khau va Han Duong. Vu Xuong la trung tam chinh tri, Han Khau la khu thuong mai va Han Duong la khu cong nghiep. Trong lich su, Vu Han đuoc biet đen la mot trung tam nghe thuat va hoc thuat, noi tieng voi Hoang Hac lau xay dung tu nam 223 tung đuoc nha tho Thoi Hieu thoi Đuong đe tho. Sau khi tuyen đuong sat Viet Han ket noi Quang Đong va Ho Bac hoan thanh vao nam 1936, Vu Han mot lan nua thiet lap tam quan trong voi tu cach la mot trung tam giao thong van tai chinh trong noi đia Trung Quoc. Ngoai ra, thanh pho nay cung đong vai tro la điem trung chuyen quan trong cho vien tro nuoc ngoai di chuyen vao noi đia tu cac cang phia nam.
Sau khi Nhat Ban chiem đuoc Nam Kinh, phan lon cac co quan chinh phu quoc gia va tru so chi huy quan đoi Trung Quoc đeu đuoc đat o Vu Han, du thu đo moi đuoc an đinh la Trung Khanh. Vi vay, Vu Han đa tro thanh thu đo thoi chien tren thuc te tinh đen thoi điem quan Nhat tan cong thanh pho nay. Chinh phu Nhat Ban va bo chi huy cua Đao quan Vien chinh Trung Quoc du kien Vu Han se that thu "trong vong mot hoac hai thang." Phia Trung Quoc thi quyet tam bao ve Vu Han, cam chan đoi phuong o đay đe đanh bai ke hoach đanh nhanh thang nhanh cua Nhat va co thoi gian cho trung uong di chuyen ve Trung Khanh.


= Chuan bi =
Thang 12 nam 1937, chinh phu Quoc dan Đang thanh lap Uy ban Quan su Chinh phu Quoc dan (Quan uy) đe lap ke hoach tac chien bao ve Vu Han. Sau khi đe mat Tu Chau vao thang 5 nam 1938, khoang 1,1 trieu linh thuoc 120 su đoan cua Quoc dan Cach mang quan đa đuoc tai bo tri. Quan uy Trung Quoc quyet đinh to chuc phong thu xung quanh day Đai Biet, ho Ba Duong cung nhu ven bo Truong Giang. Ly Tong Nhan va Bach Sung Hy thuoc Chien khu 5 đuoc giao nhiem vu bao ve phia bac Truong Giang. Tran Thanh thuoc Chien khu 9 đuoc giao nhiem vu bao ve phia nam. Chien khu 1, đong o phia tay tuyen đuong sat Kinh Han đoan Trinh Chau–Tin Duong, đuoc giao nhiem vu ngan quan Nhat tran xuong tu vung Hoa Bac. Chien khu 3 o Vu Ho, An Khanh va Nam Xuong, đuoc lenh bao ve tuyen đuong sat Viet Han.
Sau khi chiem Tu Chau, phia Nhat Ban tich cuc tim cach mo rong quy mo cuoc chien. Ban đau, quan Nhat y đinh cu mot đoi tien phong đen chiem An Khanh, dung noi đay lam ban đap tan cong vao Vu Han. Quan chu luc sau đo se tan cong khu vuc phia bac day Đai Biet bang cach di chuyen doc theo Hoai Ha, tu đo se tien đanh Vu Han thong qua đuong Vu Thang Quan. Tiep đo, mot phan đoi khac se di chuyen ve phia tay doc theo Truong Giang. Tuy nhien, su kien Quoc Dan đang pha đe song Hoang Ha khien Ha Nam, An Huy va Giang To ngap nang buoc quan Nhat phai tu bo ke hoach tan cong theo đuong Hoai Ha ma thay vao đo la tien cong doc theo hai bo Truong Giang.
Ngay 4 thang 5, Đai tuong Hata Shunroku huy đong khoang 350.000 nguoi cua Quan đoan 2 va 11 đe chuan bi cho chien dich Vu Han. Trung tuong Okamura Yasuji chi huy 5 su đoan ruoi thuoc Quan đoan 11 tien doc theo hai bo Truong Giang la mui tien cong chinh đanh vao Vu Han. Trung tuong Higashikuni Naruhiko chi huy 4 su đoan ruoi thuoc Quan đoan 2 doc theo chan phia bac cua day Đai Biet đe ho tro cuoc tan cong. Quan Nhat đuoc yem tro boi 120 chien ham thuoc Ham đoi 3 cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban duoi su chi huy cua Oikawa Koshiro, hon 500 may bay cua Luc luong Khong quan Luc quan Đe quoc Nhat Ban. Ngoai ra, 5 su đoan khac thuoc Phuong dien quan Trung tam cung đuoc huy đong đe bao ve cac thanh pho lon nhu Thuong Hai, Bac Binh, Hang Chau cung cac vung lan can nham bao ve hau tuyen quan Nhat.


Luc luong Đe chong lai quan Nhat tan cong Vu Han, Tuong Gioi Thach bo tri toi 120 su đoan tinh nhue nhat cua minh o lai Vu Han cung cac chi huy uu tu nhat cua Quan đoi Cach mang Dan quoc nhu Tran Thanh, Tiet Nhac, Ngo Ky Vy, Truong Phat Khue, Vuong Kinh Cuu, Au Chan, Ly Tong Nhan, Ton Lien Trong. Đac biet, lan nay phia Trung Quoc nhan đuoc su chi vien cua Lien Xo bao gom ca mot phi đoi may bay chien đau.
Phia quan Nhat la Phuong dien quan Trung tam Trung Quoc do đai tuong Hata Shunroku chi huy. Phuong dien quan nay co 2 quan đoan. Quan đoan so 11 do trung tuong Okamura Yasuji chi huy gom 6 su đoan. Quan đoan so 2 do hoang than, trung tuong Higashikuni Naruhiko chi huy gom 4 su đoan.


Chuan bi Ngay 28 thang 2 nam 1938, khong quan Nhat Ban đa đen nem bom xuong Vu Han. Tuy nhien, quan Trung Quoc đa đay lui đuoc. Ngay 29 thang 4, may bay Nhat lai đen nem bom Vu Han đe ky niem ngay sinh cua Thien hoang Chieu Hoa. Quan Trung Quoc đa du đoan đuoc đieu nay va chuan bi ky luc luong đe giang tra. Mot trong nhung cuoc khong chien du doi nhat trong chien tranh Trung-Nhat đa dien ra. Khong quan Trung Quoc đa ban ha 21 may bay cua quan Nhat va ban than mat 12 may bay.
Co gang đe co them thoi gian chuan bi cho cuoc giao tranh o Vu Han, quan Trung Quoc đa mo khau đe song Hoang Ha cho chay qua Hoa Vien Khau gay ngap lut tren dien rong buoc quan Nhat phai hoan tan cong. Tran lut nay đuoc goi la Lut Hoang Ha 1938. Tuy nhien, no đa cuop đi 50 van sinh mang thuong dan Trung Quoc.


Dien bien O phia Nam song Duong Tu, ngay 13 thang 6, quan đoan 11 cua Nhat đo bo va chiem đuoc An Khanh, mo man tran Vu Han. Quan Nhat tien doc theo bo Nam song Duong Tu đanh nhanh tu Đong sang Tay roi quay lai ve phia Đong. Lan luot cac thi tran An Khanh, Cuu Giang, Thuy Xuong, Nhuoc Hy, Tan Đam Pho, Ma Đuong, Phu Kim Son, Duong Tan, Đat Chi, Ky Tha Thanh bi quan Nhat chiem. Ngay 1 thang 10, su đoan so 106 quan đoan 11 cua quan Nhat do thieu tuong Matsuura Junrokuro chi huy đuoc lenh đi vong sau lung quan Trung Quoc o Nam Tam toi vung Van Gia Linh đe chia cat quan Trung Quoc o Nam Tam voi luc luong phia sau. Tuy nhien, y đo nay bi quan Trung Quoc phat hien. Khoang 10 van quan Trung Quoc thuoc bien che cua 3 quan đoan tang cuong them 8 su đoan va 1 trung đoan nua đa bao vay su đoan so 106 cua quan Nhat. Tuong Nhat Okamura đieu su đoan 27 đen giai vay cho su đoan 106 nhung khong thanh cong. Phan lon su đoan 106 cua Nhat, khoang 10.000 nguoi, đa bi tieu diet, chi co khoang 1.700 nguoi thoat đuoc. Đay la lan đau tien trong chien tranh Trung-Nhat, 1 su đoan cua Nhat bi tieu diet. Tuy nhien, phia quan Trung Quoc cung bi thuong vong toi 40.000 nguoi.
Đen ngay 29 thang 10 (tuc la sau 3 thang ruoi), quan Nhat đen đuoc Vu Xuong sat thanh pho Vu Han.
O phia Bac song Duong Tu, ngay 24 thang 7, su đoan 6 quan đoan 11 cua Nhat tu An Huy đanh sang Thai Ho. Quan Nhat đa choc thung phong tuyen cua quan Trung Quoc va đen ngay 3 thang 8 đa chiem đuoc cac huyen Thai Ho, Tuc Tung va Hoang Mai (Ho Bac). Tuy nhien, đen cuoi thang 8, quan Trung Quoc gianh lai đuoc Thai Ho va Tuc Tung. Quan Trung Quoc nhan đa đo tien hanh phan cong, song that bai va phai rut ve Quang Te đe cung co luc luong. Sau đo, ho co gang đanh vao suon quan Nhat o Hoang Mai đe kim buoc tien cua đich, song khong thanh cong. Quang Te va Vu Khuyet roi vao tay quan Nhat. Cac no luc chan đich cua quan Trung Quoc đeu that bai vi quan Nhat co uu the hoa luc va kinh nghiem tac chien vuot troi. Quan Nhat chiem đuoc Thien Gia tran vao ngay 29 thang 9, Hoang Pha vao ngay 24 thang 10, ap sat Han Khau.
Đai Biet Son la mot day nui lon giua 2 tinh Ho Bac va An Huy, chay dai theo huong Tay Bac-Đong Nam tu song Hoai toi song Duong Tu. Vung nay thuoc pham vi cua quan khu 5 cua Trung Hoa Dan quoc. Quan đoan 2 cua Nhat bat đau tien cong vao Đai Biet Son tu cuoi thang 8 theo 2 huong. Su đoan 13 tan cong o phia Nam. Su đoan 10 va su đoan 3 tan cong o phia Bac.
Ngay 12 thang 10, canh quan phia Bac cua quan đoan 2 Nhat đanh đen Tin Duong va di chuyen ve huong Nam ho tro canh quan phia Nam. Ngay 24 thang 10, quan đoan 2 đanh đen Ma Thanh, sau đo tiep tuc di chuyen xuong phia Nam cung quan đoan 11 hop vay thanh pho Vu Han. Quan Trung Quoc rut lui khoi thanh pho Vu Han đe bao toan luc luong. Ngay 26 thang 10, Vu Xuong va Han Khau that thu. Ngay 27, Han Duong that thu.


Su dung vu khi hoa hoc Theo Yoshiaki Yoshimi va Seiya Matsuno, Thien hoang Chieu Hoa đa cho phep quan Nhat su dung vu khi hoa hoc đe đanh quan Trung Quoc. Trong tran Vu Han, Hoang than Kan'in đa truyen lenh cua Thien hoang dung hoi đoc 375 lan, tu thang 8 đen thang 10 nam 1938, bat chap Đieu 23 cua Cong uoc Hague (1899 va 1907), Đieu 171 cua Hoa uoc Versailles, Đieu V cua Hiep uoc huu quan ve su dung tau ngam va hoi đoc trong chien tranh 
. Sau đo, mot giai phap đa đuoc Hoi Quoc Lien thong qua ngay 14 thang 5 ngan chan Luc quan Đe quoc Nhat Ban su dung hoi đoc.


Ket qua Sau 4 thang kich chien, ve co ban Hai quan va Khong quan Trung Quoc đa bi Quan đoi Nhat quet sach. Vu Han roi vao tay Quan đoi Nhat Ban. Tuy nhien, tran thang tai Vu Han la mot chien thang kieu Pyrros cua Quan đoi Nhat Ban: trong khi Quan đoi Nhat yeu đi vi thuong vong, thi luc luong Quan đoi Trung Quoc song sot van con kha đong. No luc cua quan Nhat đanh đon ket lieu quan Trung Quoc đa khong thanh cong. Sau tran nay, quan Nhat khong con suc đanh tran lon nao nua cho đen tan Chien dich Ichi-Go (hay tran Đai Luc đa thong).


Chu thich