Tinh van Xoan Oc, con goi la NGC 7293 hay Tinh van con mat la mot tinh van hanh tinh lon (Planetary nebula-PN) nam trong chom sao Bao Binh. No đuoc Karl Ludwig Harding kham pha ra, co le la truoc nam 1824, thien the nay la mot trong nhung tinh van hanh tinh sang gan Trai Đat nhat Khoang cach đen tinh van đuoc uoc luong khoang 215 parsec hay 700 nam anh sang. No co hinh dang giong voi Tinh van Mat Meo va Tinh van Chiec Nhan, trong khi kich thuoc, đo tuoi, va cac đac tinh vat ly lai giong voi Tinh van Qua Ta, chi nhin thay khac khi chung ta đen tuong đoi gan no va nhin tu goc nhin xich đao. Trong van hoa đai chung Tinh van Xoan Oc thuong đuoc goi la Mat cua Chua (Eye of God) cung nhu Mat Sauron.


Thong tin chung Tinh van Xoan Oc la mot vi du ve tinh van hanh tinh đa hinh thanh vao giai đoan cuoi cua tien hoa sao. Cac khi tu ngoi sao trong khong gian bao quanh xuat hien, tu goc nhin cua chung ta, nhu the chung ta đang nhin xuong mot cau truc giong nhu hinh xoan oc. Phan loi sao trung tam con lai, đuoc biet đen nhu la nhan tinh van hanh tinh hay PNN, đuoc đinh san đe tro thanh mot sao lun trang. Su phat sang đa quan sat đuoc cua sao trung tam manh toi muc no lam cho cac khi bi đay ra truoc đo phat huynh quang sang.
Tinh van Xoan Oc trong chom sao Bao Binh (Aquarius) nam cach xa Trai Đat khoang 700 nam anh sang, mo rong khoang 0,8 parsec hay 2,5 nam anh sang. Cac buc anh gan đay cua kinh vien vong khong gian Hubble ve tinh van Xoan Oc la hinh ghep lai cua cac buc anh moi cong bo gan đay tu thiet bi ACS va cac buc anh goc rong tu Mosaic Camera tren kinh vien vong 0,9-met WIYN tai Đai thien van quoc gia đinh Kitt.
Hien tai, tinh van nay đuoc uoc tinh co đo tuoi 10.600+2.300−1.200 nam, thuan tuy dua tren toc đo gian no đa đo đac la 31 km·s−1.


Cau truc Nguoi ta cho rang tinh van Xoan Oc co hinh dang nhu mot hinh phong cau thuon dai voi cac tap trung mat đo manh ve phia đia đien đay doc theo mat phang xich đao, va ban truc lon cua no nghieng khoang 21° toi 37° tu goc nhin cua chung ta. Kich thuoc cua đia ben trong khoang 8×19 phut cung tinh theo đuong kinh (0,52 pc); go ngoai co kich thuoc 12×22 phut cung tinh theo đuong kinh (0,77 pc); va vong ngoai cung nhat co đuong kinh khoang 25 phut cung (1,76 pc). Chung ta thay vong ngoai cung nhat bi bet theo mot ben la do su va cham cua no voi khong gian lien sao bao quanh.
Su gian no cua cau truc tinh van hanh tinh tong the nay đuoc uoc tinh la đa xay ra trong 6.560 nam gan đay, va 12.100 nam cho đia ben trong. Ve mat quang pho, toc đo gian no cua vong ngoai la 40 km·s−1, va đia ben trong la khoang 32 km·s−1.


= Cac nut =
Tinh van Xoan Oc la tinh van hanh tinh đau tien đuoc phat hien co chua cac nut. Vong chinh cua no chua cac nut mo đuc, hien nay đa đuoc phat hien trong nhieu tinh van hanh tinh can ke. Cac nut nay co tinh đoi xung xuyen tam cao (tu PNN) va đuoc mieu ta nhu la "sao choi", moi nut chua cac chom sang (cac mat quang ion hoa cuc bo) va cac đuoi. Tat ca đeu toa ra xa tu PNN theo huong xuyen tam. Loai tru cac đuoi, chung co kich thuoc xap xi co nhu he Mat Troi, trong khi moi nut chom ve mat quang hoc la day do cac photon Lyc tu PNN. Nguoi ta uoc tinh co khoang tren 20.000 nut "sao choi" trong tinh van Xoan Oc.
Nhiet đo kich thich dao đong trong khap tinh van Xoan Oc . Nhiet đo quay-rung đong nam trong khoang tu 1.800 K trong nut sao choi nam o khu vuc ben trong cua tinh van, khoang 2,5′ (phut cung) tu PNN trung tam, toi muc tinh toan khoang 900 K o khu vuc ngoai tai khoang cach 5,6′.


Thu vien anh Ghi chu Lien ket ngoai NASA APOD, 10-5-2003: NGC 7293 - Tinh van Xoan Oc
NGC 7293 tren SEDS
NightSkyInfo.com – NGC 7293, tinh van Xoan Oc
Snopes.com; Helix Eye of God Urban Legend

Tinh van Xoan Oc tren WikiSky: DSS2, SDSS, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Bai viet va hinh anh