Cuu Dolly (hay con goi la Cuu nhan ban; 5 thang 7 nam 1996 – 14 thang 2 nam 2003) la mot con cuu Dorset Phan Lan cai va la đong vat co vu đau tien đuoc nhan ban vo tinh tren the gioi. No đuoc tao ra boi Ian Wilmut, Keith Campbell va cac cong su tai Vien Roslin o Edinburgh, Scotland.
Dolly la đong vat co vu đuoc nhan ban vo tinh đau tien đuoc tao ra tu te bao sinh duong truong thanh nho ap dung phuong phap chuyen nhan. Viec tao ra Dolly đa chung to rang mot te bao đuoc lay tu nhung bo phan co the đac biet co the tai tao đuoc ca mot co the hoan chinh. Đac biet hon, đieu nay chi ra, nhung te bao xoma đa biet hoa va truong thanh tu co the đong vat duoi mot so đieu kien nhat đinh co the chuyen thanh nhung dang toan nang (pluripotent) chua biet hoa va sau đo co the phat trien thanh nhung bo phan cua co the con vat. Cai ten Dolly bat nguon tu viec no đuoc tao ra tu tuyen vu cua mot con cuu cai, do đo no đuoc đat theo ten cua Dolly Parton, nu ca si nhac đong que noi tieng.


Ra đoi Dolly la ket qua cua mot qua trinh nghien cuu lau dai cua Vien Roslin duoi su tai tro cua Chinh phu Anh. Viec tao Dolly su dung cong nghe chuyen nhan te bao soma, trong đo nhan te bao tu mot te bao truong thanh (lay tu mot con cuu cai giong cuu Dorset Phan Lan - Finn Dorset) đuoc chuyen sang mot noan bao chua thu tinh (tuc te bao trung đang phat trien - lay tu mot con cuu cai giong Blackface). Te bao lai sau đo đuoc kich thich phan chia bang phuong phap soc đien va phat trien sang dang phoi bao (blastocyst) roi đuoc cay vao tu cung cua mot con cuu thu ba. Sau khi đuoc sinh ra, Dolly giong het bo thanh ve ca hinh dang lan tinh tinh.Trong nhung nam truoc đo, nhom nghien cuu đa thanh cong trong viec nhan ban cuu tu te bao phoi . Tuy nhien, đo hoan toan khong phai la mot buoc đot pha khi ma truoc đo đa co hang loat cac sinh vat đuoc tao ra tu mo phoi, ke tu nam 1958 voi loai ech Xenopus laevis. Cuu Dolly la sinh vat nhan ban đau tien đuoc tao ra tu mot te bao đong vat truong thanh. Tuy vay, qua trinh nhan ban lai co hieu suat rat thap: tu 277 qua trung thi chi co 29 phoi đuoc tao thanh, trong đo chi co ba con cuu đuoc sinh ra va duy nhat Dolly song sot. Viec tao ra Dolly đa đuoc đanh dau nhu mot buoc tien quan trong trong su phat trien cua sinh hoc hien đai .


Đoi song Dolly song đen het cuoc đoi o Vien Roslin. No đa ba lan sinh no voi mot con cuu đuc giong Welsh Mountain (ten la David) va co tong cong sau đua con: lan đau sinh mot con mang ten Bonnie vao nam 1998, sau đo la sinh đoi nam 1999 va sinh ba vao nam 2000.. Vao mua thu nam 2001, khi 5 tuoi, Dolly bi mac chung viem khop va tro nen đi lai kho khan, nhung sau đo đa đuoc đieu tri bang thuoc chong viem thanh cong.
Vao 14 thang 2 nam 2003, Dolly đa đuoc tiem mot mui tiem gay chet khong đau đon (cai chet em ai) nham thoat khoi benh phoi đang tro nen tram trong . Thong thuong mot con cuu giong Finn Dorset nhu Dolly co vong đoi tu 12 đen 15 nam, tuy nhien Dolly chi song đuoc đen 7 tuoi. Mot kiem tra truoc đo cho thay, no đa mac mot loai ung thu phoi goi la Jaagsiekte, mot benh thuong gap o cuu gay ra boi loai Retrovirus JSRV . Nhung nha khoa hoc o Roslin phat bieu rang ho khong nghi la co moi lien quan giua benh tat va viec Dolly la mot con vat nhan ban, va nhung con cuu khac trong đan cung chet vi benh tuong tu. Va nhung benh ve phoi thi lai đac biet nguy hiem cho nhung con vat nuoi trong nha, giong nhu truong hop Dolly đuoc nuoi o ben trong vi ly do bao mat.
Tuy nhien, mot so nguoi tin rang tac nhan gay ra cai chet cua Dolly la viec no đuoc sinh ra voi bo gen cua mot con cuu 6 tuoi, tuong đuong voi tuoi cua con cuu Finn Dorset khi đuoc dung đe nhan ban. Co so cua y kien nay la viec phat hien ra rang telomere (đoan cuoi cua DNA) cua Dolly rat ngan, ma đieu nay đuoc coi nhu ket qua cua qua trinh lao hoa .


Trong van hoa Nam 2002, Steve Reich, nha soan nhac co đien đuong đai, đa viet tac pham Three Tales, trong đo man 3 đuoc đat ten la Dolly, phan anh su nhan ban Dolly trong qua trinh phat trien cua khoa hoc cong nghe cua the ki 20, cung nhu nhung he qua mang tinh lich su cua no.


Chu thich Lien ket ngoai Dolly (Cloned sheep) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Dolly the Sheep, 1996-2000 Luu tru ngay 6 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine tu Bao tang Khoa hoc, London
Cloning - A life of Dolly Luu tru ngay 7 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine tu Vien Roslin, Edinbur
Image library Luu tru ngay 8 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine - Hinh anh Dolly va nhung con vat nhan ban khac tai Vien Roslin.