Raya va rong than cuoi cung (ten goc tieng Anh: Raya and the Last Dragon,  RYE-ə) la phim hoat hinh phieu luu hanh đong ky ao cua My nam 2021. Phim do hai hang Walt Disney Pictures va Walt Disney Animation Studios đong san xuat va hang Walt Disney Studios Motion Pictures phat hanh. Đay la tac pham hoat hinh thu 59 cua hang phim, voi hai đao dien chinh la Don Hall va Carlos Lopez Estrada, con Paul Briggs va John Ripa đong vai tro đong đao dien. Phan san xuat cua bo phim do Osnat Shurer va Peter Del Vecho đam nhiem, cung voi phan kich ban do Qui Nguyen va Adele Lim phu trach. Phim co su gop giong long tieng cua nhieu dien vien nguoi My goc A, trong đo co Kelly Marie Tran trong vai nhan vat nu chinh Raya, Awkwafina vai rong Sisu, ben canh cac dien vien Izaac Wang, Gemma Chan, Daniel Dae Kim, Benedict Wong, Sandra Oh, Thalia Tran, Lucille Soong va Alan Tudyk trong vai cac nhan vat phu.
Raya va rong than cuoi cung đuoc Walt Disney Studios Motion Pictures khoi chieu tai cac rap chieu cua Hoa Ky vao ngay 5 thang 3 nam 2021 o cac đinh dang 2D, 3D, Dolby Cinema va IMAX. Phim cung đuoc phat hanh đong thoi tren nen tang Disney+ voi Premier Access nham đoi pho voi nhung tac đong tieu cuc cua đai dich COVID-19 đoi voi viec phat hanh phim đien anh tai rap khi nhieu rap chieu phim o Hoa Ky va cac quoc gia khac đa bi đong cua. Tai Viet Nam, phim cung đuoc khoi chieu vao ngay 5 thang 3 nam 2021.
Tac pham đa thu ve hon 119 trieu USD toan cau, tro thanh phim đien anh co doanh thu cao thu tam cua nam 2021, đong thoi nhan đuoc nhieu loi khen ngoi tu cac nha phe binh đien anh, đac biet cho phan hoat hinh, cac phan canh hanh đong, nhan vat, long tieng va thong điep trong phim.


Noi dung Ngay xua ngay xua, vung đat thinh vuong Kumandra bi nhung linh hon ta ac goi la Druun tan pha, bien con nguoi  va loai rong thanh đa tang. Sisu, con rong cuoi cung, trieu hoi het phep thuat cua minh vao mot vien ngoc quy va truc xuat đuoc Druun ra khoi the gian, hoi sinh dan chung nhung khong tai nao hoi sinh đuoc loai rong. Luc nay, dan chung lai bat đau nay sinh long tham, muon chiem huu vien ngoc quy lam cua rieng. The la Kumandra bi chia nam xe bay thanh cac bo toc: Long Nha, Long Tam, Long Cot, Long Trao va Long Vi; trong đo Long Tam giu trong trach bao ve vien ngoc quy.
500 nam sau, thu linh   Benja cua toc Long Tam huan luyen co con gai Raya đe tro thanh nguoi bao ve vien ngoc. Trong bua tiec do Benja chu tri voi muc đich hoa giai dan toc, Raya ket ban voi Namaari – con gai cua thu linh  Virana tu bo toc Long Nha. Tin tuong Namaari, Raya dan co be đen cho cat giau vien ngoc nhung tro treu thay, Namaari lai phan boi Raya va bao cho nguoi cua Long Nha đen đe đanh cap vien ngoc. May man la Benja cung cac bo lac khac cung đen noi kip luc. Cac ben bat đau giang co khien vien ngoc roi vo. Moi bo toc ben thu lay mot manh ngoc. Đung luc nay, loai Druun thuc tinh va tan pha vung đat Long Tam, bien nhung nguoi tiep xuc voi Druun thanh đa. Tat ca bo chay tan loan. Sau khi chay đuoc mot đoan thi Benja suc cung luc kiet do bi thuong. Ong noi nhung loi cuoi cung, đua cho Raya manh ngoc quy roi quang co xuong song đe co đuoc an toan, con chinh ong thi bi hoa thanh đa.
Trong sau nam tiep theo, Raya đi khap Kumandra đe tim rong Sisu. Tai cho mot con tau đam o Long Vi, cuoi cung Raya cung trieu hoi đuoc Sisu. Luc nay, Sisu giai thich rang co khong tao ra vien ngoc, ma chi su dung no thay cho cac anh chi em cua minh, đong thoi co the linh thu đuoc suc manh cua ho khi cham vao cac manh ngoc. Ca hai đen mot ngoi đen đo nat o Long Vi va lay đuoc manh thu hai. Manh ngoc nay giup Sisu co the thay hinh đoi dang, chang han nhu bien thanh nguoi pham. Lien ngay sau đo, ca hai cham tran voi Namaari va đong bon. Thoat khoi ngoi đen, ca hai treo len chiec thuyen cua cau be Boun.
Đen Long Vi đe lay manh ngoc thu ba, Raya bi đua tre Noi cung đong bon khi lua roi moc tui may manh ngoc. Sau mot cuoc ruot đuoi dai hoi, Raya chieu mo đuoc Noi va Ongis ve đau quan cho minh. Song song đo, Dang Hu (thu linh cua Long Vi) lua đuoc Sisu đen gan Druun nham ep Sisu phai khai cho cat giau hai manh ngoc. Ngay luc đo, Raya giai cuu Sisu va tien tay đoat luon manh thu ba tren tay Dang Hu. Voi manh nay, Sisu co the pha ra suong mu, giup ca hai tron thoat. Tai Long Cot, ca nhom đung đo Tong, mot chien binh khong lo hung ton va la nguoi song sot duy nhat cua bo toc. Namaari cung đen đay, Raya xung phong ra đau tay đoi voi Namaari đe cau gio cho moi nguoi tau thoat. Thay Raya đang bi đanh bam dap, Sisu bien thanh rong, chay ra cuu Raya. Luc nay, ca nhom moi biet Sisu la mot con rong, va ngo y muon đong hanh cung Raya trong cong cuoc giai cuu Kumandra. Tong giao manh ngoc cua Long Cot cho Sisu, giup Sisu co kha nang ho phong hoan vu.
Khi ban bac ve ke hoach lay manh ngoc o Long Nha, Sisu đe xuat hay lien minh voi Namaari va thuyet phuc a tu nguyen giao manh ngoc đo thay vi an cap song bi Raya gat đi. Sisu lien đua co bay ve manh đat Long Tam, ke lai đau đuoi cau chuyen cua 500 nam truoc. Trong đo, niem tin giua cac huynh đe ti muoi rong la nguyen tac cot yeu đa giup Sisu cuu đuoc Kumandra. Nghe xong, Raya đong y se tang mot mon qua lam hoa voi Namaari – chinh la mat day chuyen hinh rong, mon qua tinh ban thuo be cua hai nguoi. Raya va Sisu gap rieng Namaari. Bi giang xe boi trach nhiem cuu lay danh tieng cua Long Nha, Namaari giuong no len đe đe doa, ra yeu sach rang Sisu cung nhu cac manh ngoc phai thuoc ve minh. Tuy Sisu tran an Namaari, nhung Raya nhanh tay phong kiem trung no cua Namaari. No bi kich hoat, phong ten trung Sisu. Khi con rong cuoi cung chet, nuoc se rut đi, tao đieu kien thuan loi cho Druun xam chiem Long Nha. Đong đoi cua Raya dung cac manh ngoc đe chan buoc Druun, giup cu dan Long Nha thoat than. Trong luc nay, Raya va Namaari tu chien voi nhau. Ngay khi sap ket lieu đuoc Namaari, Raya nhan ra la khi nay minh cung co loi, gop phan gian tiep gay ra cai chet cua Sisu nen ha đao. Sau khi dan chung đeu đa thoat than, ca nhom bi Druun bao vay. Nho lai nguyen tac ve niem tin ma Sisu tung ke, Raya keu goi moi nguoi hay cung nhau lap rap vien ngoc. Co xung phong hien manh ngoc đau tien cho Namaari đe roi bi Druun bien thanh đa. Nhung nguoi con lai lam theo. Namaari tim cach lap rap cac manh ngoc thanh mot vien hoan chinh roi cung bi Druun bien thanh đa.
Mot choc sau, tu ben trong, vien ngoc phat ra nhung luong sang sang bung ca the gian. Mot con mua lon nhu trut nuoc đo xuong, diet sach Druun, van hoi the gioi, trong đo co nhung con rong. Roi bay rong cung hop luc phap thuat đe hoi sinh Sisu. Moi nguoi đoan tu voi nhung nguoi than yeu qua co. Cac bo toc hoa hop voi nhau thanh mot the thong nhat – chinh la Kumandra.


Long tieng Kelly Marie Tran vai RayaCong chua chien binh dung cam cua Vung đat Long Tam cua Kumandra, đuoc đao tao đe tro thanh Nguoi bao ve Ngoc rong. Đe khoi phuc hoa binh cho Kumandra, co đa len đuong tim kiem con rong cuoi cung.
Awkwafina vai SisuCon rong cuoi cung con ton tai. Co co tinh cach lap di va nhay cam, nhung cung rat dung cam, tot bung va khon ngoan.
Izaac Wang vai Boun
Gemma Chan vai Namaari
Daniel Dae Kim vai Benja
Benedict Wong vai Tong
Sandra Oh vai Virana
Thalia Tran vai Little Noi
Lucille Soong vai Dang Hu
Alan Tudyk vai Tuk Tuk


San xuat = Phat trien =
Ngay 24 thang 12 nam 2018, That Hashtag Show đua tin rang  Walt Disney Animation Studios đang phat trien mot bo phim hoat hinh co tua Dragon Empire (Đe che Rong), đay se la san pham đao dien đau tay cua nghe si viet truyen Paul Briggs va Dean Wellins, con Kiel Murray viet kich ban. Thang 10 cung nam, tap chi truc tuyen Deadline đua tin rang Disney thue Adele Lim đam nhiem cong viec hieu chinh loi thoai, con Osnat Shurer lo khau san xuat. Ngay 24 thang 8 nam 2019, trong buoi toa đam voi cau lac bo nguoi ham mo D23 Expo, Disney chinh thuc cong bo ve bo phim nay. Thang 8 nam 2020, nguoi ta thong bao rang Don Hall (tung đao dien phim Winnie the Pooh va Biet đoi Big Hero 6) va Carlos Lopez Estrada (tham gia cong ty Disney Animation vao nam 2019), gio đay se "cam trich" voi vai tro đao dien, Briggs van la đong đao dien, ngoai ra con co John Ripa. Them vao đo, Qui Nguyen tham gia cong tac viet kich ban, va Peter Del Vecho tro thanh đong san xuat, song hanh cung Shurer.


= Tuyen vai =
Ngay 2 thang 8 nam 2019, chinh trong hoi cho D23 Expo, Disney thong bao Awkwafina va Cassie Steele se gia nhap đoan phim voi cac vai Sisu va Raya. Ngay 27 thang 8 nam 2020, co tin bao rang Kelly Marie Tran se the cho Steele cho vai Raya. Viec tai phan vai nay la do thay đoi ve mat sang tao trong nhan vat va cot truyen.
Ngay truoc ngay phat hanh (thang 3 nam 2021), Hall tiet lo ly do that su đoi ngu san xuat quyet đinh tuyen lai vai nu chinh: ban đau Raya la mot "nhan vat đoc lap kien cuong", nhung roi đoi ngu dan them that cac tinh cach "di dom" va "ngong nghenh" giong nhan vat Star-Lord trong bo phim Ve binh dai Ngan Ha (2014) cua hang Marvel. The la Kelly Marie Tran đuoc chon vi "su tuoi vui, soi noi va ba đao", du truoc đo co tung tham du đot thu vai đau tien va bi đanh rot.
Ngay 26 thang 1 nam 2021, bao chi đua tin rang Gemma Chan, Daniel Dae Kim, Sandra Oh, Benedict Wong, Izaac Wang, Thalia Tran, Alan Tudyk, Lucille Soong, Patti Harrison, cung nhu Ross Butler đeu se tham gia trong bo phim.


= Hoat hinh =
Lay cam hung tu van hoa Đong Nam A cua cac quoc gia Brunei, Singapore, Lao, Thai Lan, Đong Timor, Campuchia, Viet Nam, Myanmar, Malaysia, Indonesia, va Philippines, cau chuyen dien ra trong đat nuoc gia tuong Kumandra. Cac nha lam phim đa đen cac quoc gia tren đe nghien cuu van hoa, tru Myanmar, Malaysia, Singapore va Brunei. Hoa si nguoi Thai Fawn Veerasunthorn la nguoi chu đao chuyen the kich ban thanh hinh anh. Cac nha lam phim con cho lap ra mot hoi đong ban co van ve van hoa, lay ten la Southeast Asia Story Trust, trong đo co Tien si Steve Arounsack, pho giao su nganh Nhan chung hoc Lao tai đai hoc bang California Stanislaus.


= Am nhac =
James Newton Howard đam nhan sang tac nhac nen Raya va rong than cuoi cung. Tung sang tac nhac cho cac bo phim Dinosaur, Atlantis: Đe che that lac, va Hanh tinh Kho bau, đay la lan thu tu Howard sang tac nhac cho mot bo phim hoat hinh cua Walt Disney Animation Studios. Phan nhac đuoc phat hanh vao ngay 26 thang 2 nam 2021. Jhene Aiko la nguoi sang tac kiem trinh bay bai hat o phan danh đe – "Lead the Way".
Ngay 2 thang 3 nam 2021, Disney Studios Philippines thong bao rang ca si nguoi Philippines KZ Tandingan se the hien bai hat Disney tieng Philippines đau tien – "Gabay", (n.đ. '"dan đuong"'). Ban tieng Philippines cua "Lead the Way" nay se đuoc đua vao nhac phim. Giam đoc marketing cua Disney Philippines Allie Benedicto noi rang bai "Gabay [...] la mot minh chung cho viec chung toi co gang hop tac voi cac tai nang ban đia đe co the ke cac cau chuyen sao cho gan gui voi đia phuong". Trong mot thong cao bao chi đua tin ve bai hat, KZ Tandingan phat bieu "Toi cam thay biet on va tu hao khi đuoc hat bang tieng me đe, va cho the gioi thay ve đep cua ngon ngu nay. Toi tu hao vi đuoc la mot phan cua lich su. Toi lon len voi cac bo phim cua Disney. Cuoi cung cung co mot nang cong chua Disney ma toi cam thay co the gan ket va đo chinh la Raya, đuoc lay cam hung tu Đong Nam A."


Đon nhan = Doanh thu phong ve =
Tinh đen  ngay 8 thang 4 nam 2021, Raya va rong than cuoi cung đa mang ve $33,1 trieu doanh thu tai Hoa Ky va Canada, $62 trieu tai cac lanh tho khac, tuc tong doanh thu toan cau la $95,1 trieu.
Tai Hoa Ky va Canada, bo phim đuoc phat hanh cung thoi điem voi Hanh tinh hon loan va Boogie, cho nen ban đau cac nha lam phim chi uoc chung doanh thu se khoang $6,5 trieu, đen tu 2.045 rap chieu bong trong cuoi tuan đau cong chieu. Nhung sau khi thu ve $2,5 trieu vao ngay đau tien, mot phan cung nho viec cac rap o thanh pho New York hoat đong tro lai, con so du đoan cho cuoi tuan đuoc nang len thanh $8,3 trieu. Tren thuc te, doanh thu khoi điem la $8,5 trieu, đung đau phong ve.
Trong so khan gia đen xem, cac gia đinh co con nho chiem đen 52% so luong khan gia trong tuan đau cong chieu (57% trong so đo la nu gioi), voi 37% la nguoi da trang, 22% la nguoi da đen, 21% la nguoi chau A con 20% la nguoi goc Tay Ban Nha. Tuan thu hai, bo phim mang ve $5,5 trieu doanh thu, roi $5,2 trieu vao tuan thu ba, tiep tuc đung đau phong ve.


= Đanh gia chuyen mon =
Trang web tong hop đanh gia Rotten Tomatoes cho biet 94% trong tong so 272 nha phe binh cho bo phim đanh gia tich cuc, so điem trung binh la 7,4/10. Cac nha phe binh nhat tri rang: "La mot san pham hoat hinh tuyet voi voi phan long tieng vo cung kheo leo bo sung vao bo suu tap phim kinh đien cua Disney, Raya va rong than cuoi cung vua ke thua tinh than cua hang phim vua tai khang đinh rang cong thuc kinh đien cua Disney van hieu qua nhu ngay nao." Tren trang tong hop đanh gia Metacritic, bo phim nhan đuoc điem trung binh 75/100 tu 46 nha phe binh, tuc "nhin chung la đanh gia tich cuc". CinemaScore cho biet điem trung binh do khan gia binh chon la A tren thang điem A+ đen F; con PostTrak bao cao rang co 92% khan gia đanh gia tich cuc, 78% noi rang ho se gioi thieu bo phim cho nguoi khac xem.
Viet cho IndieWire, Kate Erbland cho bo phim điem B+ kem loi nhan xet: "Do thuong hieu nhung nang cong chua Disney van ngay mot lon manh, tu viec gioi thieu nhung nhan vat hoan toan moi nhu Moana cho đen viec duy tri đo pho bien cua cac nhan vat kinh đien nhu Tiana va Hoa Moc Lan, Raya va rong than cuoi cung la mot minh chung đung đan cho thay hinh anh tieu bieu van co tiem nang phat trien — đong thoi van chung minh đuoc rang mot so nguyen lieu tu thoi so khoi van co the gop phan tao ra san pham." Cay but David Fear cua tap chi Rolling Stone cho bo phim 3,5/5 sao, tan duong phan trinh dien long tieng cua Kelly Marie Tran va Awkwafina kem nhan xet, "chinh khia canh hai kich ve tinh ban song hanh moi la thu khien bo phim song đong". Simran Hans cua bao The Observer cho bo phim 4/5 sao, khen ngoi cach dung phim hoat hinh cung phan long tieng cua Awkwafina sanh ngang voi cac nhan vat Mushu cua Eddie Murphy, hay Than Đen cua Robin Williams.
Bo phim bi chi trich vi lay boi canh Đong Nam A ma lai thieu vang nhan to Đong Nam A trong dan dien vien. Neu khong tinh K. Tran, Butler, T. Tran, Wang va Harrison thi đa so cac dien vien đeu la nguoi goc Đong A. Trong mot bai phe binh tren trang web DiscussingFilm, A. Felicia Wade binh luan rang đoi ngu long tieng co qua it dien vien nguoi Đong Nam A, "[Tuy] bo phim tu xung la mang tinh đai dien, nhung trong cot loi thi khong đat đuoc muc tieu nay".


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Lien ket ngoai Website chinh thuc
Raya va rong than cuoi cung tren Internet Movie Database