Cao Tien Chi (chu Han: 高仙芝; ?-756) la tuong nha Đuong trong lich su Trung Quoc. Ong tham gia cuoc chien chong quan Tho Phien phia tay Trung Quoc va chong An Loc Son trong loan An Su.


Thoi tre Cao Tien Chi (Gao Xianzhi) von la nguoi Cao Cau Ly. Cha ong la Cao Xa Ke (Go Sagye), dong doi vua Cao Cau Ly, bi nha Đuong bat vao nam 668. Thuo nho, ong theo cha tong quan o Tay An, gioi cuoi ngua ban ten, tro thanh nguoi phuc vu cho nha Đuong.


Tran giu phia tay Nam 20 tuoi, ong đuoc phong lam tuong va đuoc Tiet đo su Phu Mong Linh Sat trong dung. Cuoi nien hieu Khai Nguyen (713-741) thoi Đuong Huyen Tong, ong đuoc bo nhiem lam Pho đo ho Tay An va Đo tri binh ma su 4 tran.
Nam 741, bo lac Đat He khoi binh chong trieu đinh. Đuong Huyen Tong sai Tiet đo su Phu Mong Linh Sat đi đanh. Phu Mong Linh Sat sai Cao Tien Chi mang 2000 quan ra cu. Quan Đat He hanh quan xa, met moi, chua muon giao chien. Cao Tien Chi chu đong ra quan đanh bai quan Đat He.
Sang nien hieu Thien Bao (742-756) thoi Đuong Huyen Tong, toc Tho Phien ga con gai cho vua nuoc Tieu Bot Luat, xui giuc nuoc Tieu Bot Luat tan cong nha Đuong. Tu đo, toc Tho Phien khong che hon 20 nuoc phia tay bac nha Đuong. Nha Đuong ra quan nhieu lan đanh khong thang đuoc.
Nam 747, Đuong Huyen Tong giao cho Cao Tien Chi lam Tiet đo su hanh doanh, mang 1 van quan ky đi đanh Tho Phien. Tien Chi dan quan vuot nui Ba Mat, tan cong ha đuoc đon Lien Van cua Tho Phien. Tu nui Viet Hung Đo Kho Thap tren đinh Than Cau, ong đanh thang xuong suon nui, gianh thang loi, thu lai hon 40 dam đat.
Thang 8 nam đo, Cao Tien Chi mo tan cong o at, quet sach quan Tieu Bot Luat khien uy danh cua ong vang khap vung phia tay. Đuong Huyen Tong xet cong ben phong ong lam Tiet đo su 4 tran Tay An.
Nam 750, Cao Tien Chi gia cach hoa hoan voi mot quoc gia phia tay la nuoc Thach. Sau đo, nhan luc ho khong phong bi, Cao Tien Chi mo mot cuoc tan cong bat ngo, gianh đuoc thang loi. Ong thu lay rat nhieu vang bac chau bau cua ho khien nhieu nuoc phia tay bat binh.
Nam 751, vuong tu nuoc Thach cau cuu đe quoc Abbas-A Rap. Abbas mang quan giup vuong tu nuoc Thach. Cao Tien Chi đung đo voi quan Abbas tai thanh Đat La Quan chu hau cua Đai Đuong la toc Karluk (Cat La Loc) phan lai Cao Tien Chi. Cao Tien Chi cung luc bi kep giua hai gong kim, mot ben la quan Abbas, mot ben la quan Karluk. Trong luc nguy cap, Cao Tien Chi lieu chet đanh mo vong vay thoat ra cung mot nhom binh si tro ve, con hon nua quan Đuong bi bat lam tu binh. Trong so nhung nguoi bi bat co ca tho lam giay, nhung tu binh nay đa truyen lai nghe nay cho nguoi ban đia; tu đo nghe lam giay đuoc truyen tu Trung Quoc sang cac nuoc A Rap roi sau đo truyen sang phuong Tay.


Trong loan An Su Cuoi nam 755, Cao Tien Chi cu thu ha la Phong Thuong Thanh ve kinh đo Truong An trieu kien Đuong Huyen Tong. Cung luc, Tiet đo su Pham Duong la An Loc Son cu binh lam phan nha Đuong. Quan Loc Son phan đong la nguoi Ho, đuoc huan luyen tinh nhue, đanh xuong phia nam, nhanh chong chiem đuoc nhieu thanh tri đat đai o Ha Bac.
Đuong Huyen Tong tu mo them 5 van nguoi ngua, phong Cao Tien Chi lam Pho nguyen soai, giao cho ong so nguoi ngua moi mo va sai ong ra đong giu Thiem chau đe chong quan An Loc Son, phong bi cho kinh thanh Truong An. Mat khac, Huyen Tong nghe theo kien nghi cua Phong Thuong Thanh, phong cho Thuong Thanh lam Tiet đo su Pham Duong thay An Loc Son, đen đong đo Lac Duong mo binh chong lai An Loc Son.
Phong Thuong Thanh mang quan ra cua Vu Lao chan đanh An Loc Son, nhung quan moi mo cua Thuong Thanh bi đanh bai phai quay ve giu Lac Duong. An Loc Son keo đen vay đanh Lac Duong. Quan o hop cua Thuong Thanh khong đich noi, nhanh chong bi đanh bai. Loc Son chiem đuoc đong đo Lac Duong.
Phong Thuong Thanh mang tan quan chay toi Thiem chau hoi quan voi Cao Tien Chi cung giu thanh. An Loc Son sai thuoc tuong Thoi Can Huu mang quan tiep tuc tien quan đanh Thiem chau. Hai tuong chong cu khong noi, bi quan Loc Son đanh bai o Vo Lao. Tien Chi va Thuong Thanh phai chay ve giu Đong Quan. Thuong Thanh bi Huyen Tong cach chuc Tiet đo su Pham Duong vi đe thua tran mat Đong đo. Cao Tien Chi lenh cho Thuong Thanh tuan tra giam sat cac trai xung quanh. Cung luc, Thoi Can Huu đong quan tai Thiem chau, cung đoi luy voi Cao Tien Chi.
Đuong Huyen Tong sai hoan quan Bien Lenh Thanh ra lam Giam quan, giam sat quan Cao Tien Chi. Bien Lenh Thanh đen noi thuong to thai đo hach sach, bat Cao Tien Chi thoa man yeu cau ca nhan, nhung đeu bi Tien Chi tu choi.
Bien Lenh Thanh thu han Cao Tien Chi, tro ve kinh tau voi Đuong Huyen Tong rang: 

Đuong Huyen Tong khong đanh gia het thuc luc cua quan An Loc Son va khong xem xet dien bien thuc te ngoai mat tran, nghe theo loi giem cua hoan quan Bien Lenh Thanh, noi con tuc gian, sai Bien Lenh Thanh cam lenh ra Đong Quan, xuong tay giet ca Phong Thuong Thanh va Cao Tien Chi, va cu tuong Ca Thu Han ra tran thu Đong Quan.
Ngay 18 thang chap (đau nam duong lich 756), ca Cao Tien Chi va Phong Thuong Thanh đeu bi chem đau. Khong ro nam đo Cao Tien Chi bao nhieu tuoi. Viec chem tuong khi đang lam tran cua Đuong Huyen Tong bi xem la pham phai đieu đai ky khong nen lam.


Xem them Đuong Huyen Tong
Loan An Su
Phong Thuong Thanh
Kha Thu Han
Giay
Tran Talas


Tham khao Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2002), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 2, Nha xuat ban Thanh nien
Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, tap 2, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Trieu Kiem Man (2008), Ke chuyen Tuy Đuong, Nha xuat ban Đa Nang


Chu thich