Luc Du (chu Han: 陸游, 1125-1210), tu Vu Quan (務観), hieu Phong Ong (放翁); la quan thoi Nam Tong, la nha tho va la nha lam tu o Trung Quoc.


Tieu su Luc Du la nguoi Son Am; nay la huyen Thieu Hung, tinh Chiet Giang, Trung Quoc.
Ong xuat than trong mot gia đinh lam nghe nong kha gia, co ne nep van chuong, qua cac trieu đai đeu co nguoi ra lam quan.


= Sinh truong trong thoi loan =
Ong sinh ra va lon len đung vao luc vuong trieu Bac Tong suy vi. Nam ong 2 tuoi, quan Kim đanh pha Bien Kinh (tuc Khai Phong), cha ong la Luc Te (mot nhan si yeu nuoc) phai mang ong đi tan cu o Tho Xuan (nay la huyen Tho, tinh An Huy) mot thoi gian.
Tuong truyen rang Luc Du tu nho nuoi chi lam tuong đi theo Nhac Phi bac phat nuoc Kim. Khi nghe tin Nhac Phi bi Tan Coi hai chet vao nam 1142, Luc Du nam đo 17 tuoi, đa cuoi ngua mot minh roi Tho Xuan (nay la huyen Tho, tinh An Huy) đe đen kinh đo Lam An am sat Tan Coi bao thu cho Nhac Phi. Nhung cha cua Luc Du la Luc Te cuoi ngua theo ngan Luc Du lai. Luc Du noi nong rut kiem muon chem ca cha minh. Luc Te thay vay cung rut kiem đanh vang thanh kiem cua Luc Du. Sau đo Luc Te kien tri khuyen can Luc Du rang gian than đang khuynh đao trieu chinh, khong de tieu diet, sau nay đung ra lam tuong cho trieu đinh. Cuoi cung Luc Du phai cung Luc Te quay ve Tho Xuan, bo chi lam tuong ma đi theo huong van chuong.
Nam 20 tuoi, ong ket hon voi Đuong Uyen, con gai nguoi cau. Vo chong rat thuong yeu nhau, nhung vi me ong khong thich con dau, nen bat hai nguoi phai xa nhau. Sau khi ly hon, Luc Du rat đau kho, tung lam nhieu bai tho noi ve moi tinh trac tro va ngan ngui nay. Mai đen nam 75 tuoi (khi nay Đuong Uyen đa mat), ong van con lam bai tho Tham vien (沈園, Vuon Tham) đe tuong nho đen nguoi xua.
Nam 1153, đoi vua Tong Cao Tong (o ngoi: 1127-1162), Luc Du luc bay gio đa 29 tuoi, sau mot thoi gian dui mai kinh su voi Tang Ky (mot nha tho yeu nuoc), ong đen Hang Chau (kinh đo nha Nam Tong) thi va đo Tien si.


= Thang tram nghiep quan =
Nhung vi đo cao hon chau Tan Coi (1090-1155, lam quan trai đen chuc Thua tuong nha Nam Tong), va con vi "hay ban chuyen chong Kim phuc quoc", nen đa bi Tan Coi ganh ghet tim cach truat đi.
Nam 1155, Tan Coi chet, Luc Du moi đuoc bo dung. Nam 1163, ong tham gia cuoc Bac phat cua Truong Tuan. Cuoc đanh đuoi ngoai xam that bai, Luc Du bi phai "cau hoa" gan cho toi "ket giao voi gian quan, đat đieu thi phi, co xui Truong Tuan dung binh", bi cach chuc cho ve que .
Nhan roi đuoc 5 nam ben Kinh Ho o Son Am, sau nhieu lan viet thu xin phuc chuc, ong đuoc bo lam Thong phan, mot chuc quan nho o Quy Chau.
Nam 1172, ong đuoc Tuyen phu su Tu Xuyen-Thiem Tay la Vuong Viem moi đen giup viec quan vu. Song trong quan đoi, lai thuong rong ruoi o vung Nam Trinh (Han Trung), đa "lam cho hoai bao cua nha tho them mo rong canh". 
Nam 1175, đoi vua Tong Hieu Tong (o ngoi: 1163-1189), mot ban tho cua Luc Du la Pham Thanh Đai nhan lenh đi tran đat Thuc, ong đuoc ban moi theo giu chuc Tham nghi. May nam o đay, ong co cuoc song kha phong tung, boi khong bi rang buoc ve le nghi (vi la ban than voi quan tren), lai thuong muon ruou giai sau, tu đat hieu la Phong Ong. Tat ca đa lam cho mot so đong lieu bat man, noi rang ong "khong giu le, chi muon ruou lam can". Song nho đen đay ma ong viet nhieu, sau gom thanh tap Kiem Nam thi thao (Ban thao tho lam o Kiem Nam).
Nam 1178, Luc Du roi đat Thuc đi ve mien Đong, lam mot vien quan đia phuong o Giang Tay. Đuoc mot thoi gian, thi bi bai chuc vi toi "lam quyen" khi tu y mo kho thoc cuu dan ngheo .
Ve o que (Son Am) khoang 6 nam, Luc Du đuoc bo lam Tri su Nghiem Chau. Nhung vi mot muc theo đuoi chu truong "chong Kim phuc quoc" nen lai bi trieu đinh "cau hoa" cho bai chuc.
Khi Te tuong Han Thac Tru len nam quyen, cho chieu tap nhung nhan si yeu nuoc. Luc Du co ra lam quan Tu su khoang mot nam. Sau Han Thac Tru chong Kim that bai, ong buon ba tro lai que song cho đen het đoi.


= Mat cung moi sau vong quoc =
Ngay 29 thang 12 nam 1210, đoi vua Tong Ninh Tong (o ngoi: 1195-1224), Luc Du mat, tho 85 tuoi, "mang theo moi han khong đuoc nhin thay đat nuoc đuoc thu hoi" .


Tac pham Luc Du la nha tho co mot suc sang tac het suc doi dao. Ong can cu lam tho suot đoi, vi the trong lich su van hoc co đai Trung Quoc, ong la nha tho lam nhieu tho nhat. Khong ke nhung bai mat mat hoac do ong bo đi, thi so tho con lai khoang 9.300 bai tho, 130 bai tu va nhieu bai van xuoi khac .


Tinh than yeu nuoc trong tho ca Luc Du Luc Du la mot nha yeu nuoc noi tieng thoi Nam Tong, nhung vi bi phe "chu hoa" vui dap, đanh gui gam moi tam su vao tho ca. Long yeu nuoc thiet tha la noi dung quan xuyen toan bo tac pham cua ong, tu nhung bai viet luc trai tre (Lao ma hanh, Kim thac dao hanh, Thu phan,...) cho đen khi viet ban di chuc bang tho cuoi cung (dich):

Chet roi muon su la khong,
Buon vi mot noi non song chua lien.
Ngay nao lay lai Trung nguyen,
Con oi! Nho khan gia tien biet cung.
Tho ca Luc Du cam đong chu yeu chinh la o cho nhiet tinh, khi manh, loi hung, nhung khong kem phan lang man. Noi bat la nhung bai nhu: Đai tuong xuat quan ca, Ho vo nhan, Quan van luong đo, Xuat tai khuc, Quan trung tap ca, v.v...
Song duoi chinh sach "cau hoa" cua trieu đinh Nam Tong, nhieu chien si yeu nuoc (trong đo co ong) chi co the ngoi nhin non song bi day xeo. Noi bat binh đo đuoc ong the hien trong rat nhieu bai, noi bat co Tuy ca, Lung Đau thuy, Cam phan, Quan son nguyet,...
Ben canh đo, Luc Du con dung tho đe vach tran cac manh khoe boc lot nhan dan tham te cua giai cap thong tri phong kien. Trong bai Thu hoach ca, Nong gia than, Thu tu, Luong chu,...ong đa chi ro đieu nay.
Ngoai tho, Luc Du con so truong ve tu nua. Tu cua ong phan nhieu phieu dat, đep đe, nhiet tinh yeu nuoc; nhung khong hung hon, hao phong, sang sua, troi chay nhu tho....
Đut ket lai ve su nghiep sang tac cua ong, nhieu nha nghien cuu đa nhan đinh rang phong cach cua Luc Du kha đa dang, nhieu bai tho cua ong tran tre tinh than yeu nuoc, gan gui voi nhan dan; nhung lai co nhung bai tram uat giong nhu tho Đo Phu, bi phan nhu tho Khuat Nguyen, gian di cao khiet nhu tho Đao Tiem, bay bong lang man nhu tho Ly Bach, hoac hung tam nhu tu cua Tan Khi Tat...
Chinh vi vay, tho ca ong đa đem lai cho nguoi đoc mot cam thu nghe thuat đac biet. Song, khong phai khong co khuyet điem, vi chung co khi trung y, long leo va tho thien, nhat la nhung bai ong lam luc tuoi gia.
Nhin chung, tho Luc Du, ve tu tuong va nghe thuat, đeu co nhung thanh tuu xuat sac. Tren thi đan đoi Tong, ong la mot nha tho kiet xuat, co anh huong kha sau rong đoi voi tho ca yeu nuoc o Trung Quoc, đac biet đoi voi nhung nha tho cuoi đoi Nam Tong đen đau Nguyen, nhu Van Thien Tuong, Lam Canh Hy,...


Xem them Nha Tong


Sach tham khao Nguyen Khac Phi, muc tu "Luc Du" in trong sach Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
So nghien cuu van hoc thuoc Vien Khoa hoc xa hoi Trung Quoc bien soan, Lich su van hoc Trung Quoc (Tap II), Ban dich do Nha xuat ban Giao duc Viet Nam an hanh nam 1993.
Nguyen Hien Le, Đai cuong van hoc su Trung Quoc (tron bo). Nha xuat ban Tre, 1997.
Nhieu nguoi dich, Tho Tong (Truong Chinh gioi thieu, Nam Tran duyet tho). Nha xuat ban Van hoa, Ha Noi, 1991.


Chu thich