Louise cua Lien hiep Anh (tieng Anh: Louise of the United Kingdom; tieng Tay Ban Nha: Luisa del Reino Unido; tieng Đuc: Louise des Vereinigtes Konigreich; tieng Phap: Louise du Royaume-Uni; tieng Bo Đao Nha: Luisa do Reino Unido; ten đay đu: Louisa Caroline Alberta; 18 thang 3 nam 1848 – 3 thang 12 nam 1939) la nguoi con thu sau va ai nu thu tu cua Victoria cua Anh va Albrecht xu Sachsen-Coburg va Gotha.
Louise la nguoi cong khai ung ho manh me nghe thuat, giao duc đai hoc va phong trao nu quyen. Vao thoi nien thieu, ba cung gia đinh thuong di chuyen o nhieu dinh thu khac nhau cua Vuong that. Khi cha ba la Vuong te Albert qua đoi vao ngay 14 thang 12 nam 1861, trieu đinh đa đe tang ong mot thoi gian dai, nhung ba thi dan tro nen lanh đam. Louise la mot nha đieu khac va hoa si tai nang; mot so tac pham đieu khac cua ba van con ton tai đen ngay nay. Vuong nu cung la nguoi ung ho phong trao nam nu binh quyen, tung trao đoi thu tu voi Josephine Butler va tham vieng Elizabeth Garrett.
Truoc khi het hon, tu nam 1866 toi nam 1871, Louise đong vai tro la thu ky khong chinh thuc cua me ba, tuc Nu vuong Victoria. Hon su cua ba đuoc đem ra ban luan vao cuoi nhung nam 1860. Nhieu thanh vien trong Vuong that Pho va Đan Mach đuoc tien cu lam pho ma cua Vuong nu, song Nu vuong khong muon ga con gai cho mot nguoi ngoai quoc nen đa goi y ba lay mot nguoi co đia vi cao trong gioi quy toc Anh. Bat chap su phan đoi cua nhieu thanh vien trong Vuong that, Louise phai long John, Hau tuoc xu Lorne la nguoi thua ke tuoc hieu Cong tuoc xu Argyll tuong lai. Victoria ung thuan cuoc hon nhan nay va đam cuoi đuoc to chuc vao ngay 21 thang 3 nam 1871. Tuy co khoi đau hanh phuc nhung ve sau đoi vo chong lai dan tro nen xa cach, co the do khong co con va do hoat đong cua ho luon bi Nu vuong han che.
Nam 1878, Lorne đuoc bo nhiem lam Toan quyen Canada va nam giu chuc vu nay tu nam 1878–1884. Louise do đo tro thanh Pho vuong phi (Viceregal consort) va danh su quan tam dai lau đen Canada. Ten cua ba đuoc dung đe đat cho nhieu đia danh o Canada, bao gom ho Louise va tinh Alberta.
Sau khi Victoria cua Anh bang ha vao nam 1901, Vuong nu Louise tham gia vao cac moi quan he xa hoi cua anh trai ba la tan Quoc vuong Edward VII. Cuoc hon nhan trac tro cua Louise van ben vung nho nhung khoang thoi gian dai đoi vo chong song xa cach; ca hai hoa giai vao nam 1911 va Louise tro nen suy sup sau cai chet cua chong nam 1914. Sau khi The chien thu I ket thuc nam 1918, o tuoi 70, Louise bat đau gia tu cac hoat đong xa hoi. Ba chi đam nhiem mot so viec cong ich ngoai Cung đien Kensington va qua đoi tai đay nam 91 tuoi.


Thoi tho au Louise sinh ngay 18 thang 3 nam 1848 tai Cung đien Buckingham, Luan Đon. Ba la nguoi con thu sau va ai nu thu tu cua Quoc vuong Lien hiep Anh đuong nhiem la Victoria cua Anh va Albrecht xu Sachsen-Coburg va Gotha. Su ra đoi cua ba trung voi thoi điem Cach mang đang quet qua chau Au, do đo Nu vuong nhan xet Vuong nu hua hen se tro thanh "mot đieu gi đo đac biet."Qua trinh chuyen da cua Victoria voi Louise la lan đau tien Nu vuong đuoc ho tro bang chloroform.
Albert va Victoria đat ten cho ba la Louisa Caroline Alberta. Ba chiu phep rua toi vao ngay 13 thang 5 nam 1848 tai nha nguyen rieng cua Cung đien Buckingham. Le rua toi cua ba do John Bird Sumner, Tong giam muc Canterbury cu hanh. Ba đuoc đat ten Thanh la Louisa trong le rua toi, song tu nho đen lon ba lai đuoc goi la Louise. Cha me đo đau cua Vuong nu gom co Gustav xu Mecklenburg-Schwerin (ong co cau, do Vuong te Albert đai dien), Cong tuoc phu nhan xu Sachsen-Meiningen (do Vuong hau Adelheid lam đai dien) va Đai Cong tru phi xu Mecklenburg-Strelitz (do Cong tuoc phu nhan xu Cambridge lam đai dien). Ngay giua buoi le, Cong tuoc phu nhan xu Gloucester, mot trong so it nhung nguoi con con song sot cua Vua George III, quen mat minh đang o đau va đot ngot đung day, quy xuong duoi chan Victoria cua Anh truoc su kinh hai cua Nu vuong.
Cung nhu cac anh chi em, Louise lon len trong moi truong giao duc nghiem khac do cha ba, Vuong te Albert, va ban tam giao cua ong la Nam tuoc Stockmar đat ra. Cac vuong nu va vuong tu tu be đa đuoc day nhung cong viec thuc te nhu nau an, lam nong, lam viec nha va lam moc.
Tu nho Louise đa thong minh dinh ngo, tai hoa va som đuoc cong nhan la co khieu nghe thuat. Vao dip vieng tham Nha Osborne nam 1863, Hallam Tennyson, con trai cua thi si Alfred Tennyson, nhan xet Louise co the "ve tuyet đep." Vi la mot vuong nu trong vuong that nen su nghiep nghe thuat cua ba khong đuoc đem ra can nhac. Dau vay, ban đau nu vuong van cho phep ba đen truong nghe thuat hoc voi nha đieu khac Mary Thornycroft va sau đo (nam 1863) la đen Truong Đao tao Nghe thuat Quoc gia, nay la Cao đang Nghe thuat Hoang gia o South Kensington. Louise cung la mot vu cong tai nang. Sau khi xem mot đieu nhay cua ba, Victoria cua Anh chep Louise "nhay đieu mua kiem voi suc song va su chinh xac hon han chi em minh." Vi thong minh va hieu biet nen ba đuoc cha yeu men. Cac thanh vien khac trong vuong that cung đat cho ba biet danh "Little Miss Why" do ban tinh ba von to mo, ham hoc.


Thu ky Cha Louise la Vuong te Albrecht qua đoi ngay 14 thang 12 nam 1861 tai Windsor. Nu vuong đau buon doi ca tang gia tu Windsor đen song o Nha Osborne tren Đao Wight. Trieu đinh Anh chim trong tang thuong sau khi vuong te ra đi, nhung hinh thuc giai tri tro nen kho khan, te nhat. Louise chong thay bat man khi me minh đe tang cha qua lau. Vao sinh nhat lan thu muoi bay cua ba nam 1865, Louise xin phep mo cua phong khieu vu đe mung tiec truong thanh – loai tiec khieu vu nay đa bi ngung to chuc tu khi Vuong te Albert qua đoi. Yeu cau cua vuong nu khong đuoc chap thuan. Thai đo chan chuong cua ba khi thuong xuyen phai chuyen đen song tai cac dinh thu hoang gia khac nhau con khien me ba phat y. Nu vuong trach ba la khong biet suy nghi va thich tranh cai.
Nu vuong tu an ui minh bang cach cung nhac thuc hien nhung ke hoach ma Vuong te Albert đa vach ra cho con cai ho. Vao ngay 1 thang 6 nam 1862 tai Osborne, Vuong nu Alice đuoc ga cho Ludwig la đai cong tuoc tuong lai cua Hessen. Nam 1863, Than vuong xu Wales, tuc Edward, ket hon voi Alexandra cua Đan Mach. Victoria cua Anh co truyen thong đe co con gai chua chong lon tuoi nhat lam thu ky khong chinh thuc cua minh. Louise tiep quan vi tri nay nam 1866, tuy nu vuong van con lo lang con gai chua biet suy nghi.
Louise trai lai đam nhiem cong viec nay rat kheo. Vao sinh nhat lan thu hai muoi cua ba, nu vuong đa viet trong thu gui chi ba la Victoria: "Con be (va cach đay vai nam thi ai ma nghi the?) la mot thieu nu thong minh đang men voi tinh cach manh me, bat vi ky va giau tinh cam." Tuy nhien khoang tu nam 1866 đen 1870, khi Louise phai long thay giao cua cau em trai Leopold la Cha Robinson Duckworth, mot nguoi lon hon ba nhung 14 tuoi, nu vuong lien đuoi viec Duckworth vao nam 1870. Ve sau ong tro thanh giao si cua Tu vien Westminster.

Louise buon chan khi o trong cung đien. Ba tro nen ban ron hon khi đam trach cac nhiem vu nho nhat cua thu ky nhu thay nu vuong viet thu, lo lieu thu tu lien quan đen chinh tri va đi theo bau ban voi nu vuong.


Hon nhan = Tien cu phu quan =
La vuong nu nen Louise tro thanh đoi tuong ket hon ly tuong, nhat la khi ba đuoc cac nha viet tieu su ca đuong đai lan hien đai đanh gia la co con gai đep nhat cua nu vuong. Tuy nhien, ba bi bao chi to cao la co nhung cuoc tinh ai vung trom du khong co chung cu xac thuc. Đieu nay cong voi ly tuong ung ho tu do va nu quyen cua ba đa thoi thuc nu vuong tim cho ba mot phu quan. Pho ma phai đuoc ca Victoria lan Louise ung thuan. Nu vuong cung đoi hoi pho ma song gan con gai, giong nhu truong hop cua anh re ba la chong Vuong nu Helena. Nhung gia toc đung đau chau Au tien cu nhieu pho ma khac nhau: Vuong nu Alexandra tien cu anh ca minh la Thai tu cua Đan Mach, song nu vuong kich liet phan đoi ket thong gia lan nua voi Đan Mach đe tranh gay thu đich voi Pho giua thoi điem cang thang ngoai giao vi xung đot mang ten cau hoi Schleswig-Holstein. Victoria, chi ca cua Louise, tien cu Albrecht cua Pho, nhung nu vuong cung phan đoi ket thong gia lan nua voi Pho vi se khong đuoc nguoi Anh ung ho. Albrecht cung mien cuong khong muon chuyen đen Anh song. Willem, Than vuong xu Oranje cung đuoc tien cu, nhung nu vuong nhanh chong bac bo y tuong nay boi ong co loi song xa hoa o Paris va con cong khai song chung voi tinh nhan tai đay. 

Louise khong muon ket hon voi vi vuong than nao. Ba tuyen bo minh muon lay John Campbell, Hau tuoc xu Lorne la nguoi se thua ke tuoc hieu Cong tuoc xu Argyll. Ke tu nam 1515 khi Charles Brandon, Cong tuoc thu 1 xu Suffolk cuoi em gai Vua Henry VIII la Mary thi van chua co cuoc hon nhan nao giua con gai cua quan vuong va mot cong dan nuoc Anh la chinh thuc đuoc cong nhan. Than vuong xu Wales, anh trai Louise, quyet liet phan đoi ga em gai cho mot quy toc chua đuoc "boi than hoa" (mediatized). Hon nua cha cua Lorne la George Campbell lai nhiet tinh ung ho William Ewart Gladstone, do đo Than vuong xu Wales lo so ca vuong that se bi Lorne keo vao tranh chap chinh tri. Tuy nhien su phan đoi cua ong đa bi nu vuong dap tat. Nam 1869, ba viet trong thu gui ong:

Đieu ma con phan đoi, me cam thay hien nhien se đem lai hanh phuc cho Louise va su hoa thuan, yen on cho gia đinh ta. . . Thoi the đa đoi thay; thong gia voi nhung nuoc ngoai bang lon bi coi la ngon nguon rac roi va lo au, chang đem lai đieu gi tot lanh. Con gi khon kho hon tinh the ma gia đinh ta bi đat vao trong chien tranh voi Đan Mach va giua Pho voi Ao?. . . Co le khong nhu me, con khong nhan thay đuoc hon su giua cac Vuong nu cua Vuong that va cac Hoang than Đuc nho yeu (hay bon an xin Đuc theo cach lang ma nhat ma nguoi ta goi ho) bi chan ghet nhu the nao. . . Ve vi the, me thay khong co gi kho khan; Louise van nhu cu, con chong con be thi cu giu đia vi cua minh. . . chi đuoc xem nhu nguoi than trong gia đinh khi chung ta o cung nhau.

Nu vuong qua quyet cuoc hon nhan cua Louise se đem lai "huyet thong moi" cho gia toc, boi tat ca cac vuong tu o chau Au đeu co quan he ho hang voi nhau. Ba tin chac viec nay se cung co vuong that ca ve mat vat chat lan tinh than.


= Le đinh hon va đam cuoi =

Louise đinh hon voi Hau tuoc xu Lorne vao ngay 3 thang 10 nam 1870 khi ca hai đang ghe tham Balmoral. Lorne đuoc moi đen Lau đai Balmoral o Scotland va cung đi tren mot chuyen xe voi Louise, Đai Chuong an, Nam tuoc Hatherly va nu quan cua Victoria cua Anh la ba Ely. Cung ngay hom đo, Louise quay ve bao voi nu vuong la Lorne "đa noi len tam chan tinh" va ba chap nhan loi ong cau hon vi biet nu vuong đa cho phep chuyen hai nguoi. Sau đo nu vuong tang ba Ely mot chiec vong tay đe ghi nho dip đac biet nay.
Nu vuong cam thay kho long ga con gai đi. Ba tam su trong nhat ky la minh "thay đau đon khi nghi đen viec phai mat con." Truyen thong hoang gia đot ngot bi pha vo khien nhieu nguoi ngac nhien, đac biet la tai Đuc. Trong thu gui Vuong hau Pho, Victoria cua Anh cho biet nguoi Anh khong thich nhung hoang than xuat than tu cac dong ho Đuc đa sa sut, con Lorne – "mot nguoi xuat chung tai que nha" voi "co ngoi sung tuc" – thi "khong he kem canh ve đia vi so voi cac dong doi nho cua Hoang toc Đuc."
Victoria đe lai cho Louise mot khoan tien tra hang nam mot thoi gian ngan sau khi vuong nu ket hon. Le cuoi đuoc to chuc tai Nha nguyen Thanh George trong Lau đai Windsor vao ngay 21 thang 3 nam 1871. Dan chung tu tap ben ngoai đong đen muc canh sat phai lap rao bang day xich đe on đinh trat tu. Louise đoi chiec khan voan cuoi lam tu đang ten Honiton do ba tu thiet ke va đuoc me cung hai anh trai la Than vuong xu Wales va Cong tuoc xu Edinburgh dan vao le đuong. Nhan dip đac biet nay, chiec vay tang mau đen quen thuoc cua nu vuong đuoc trang hoang them bang hong ngoc va sac xanh cua ngoi sao Garter. Sau le cuoi, nu vuong hon Louise con Lorne thi hon len tay nu vuong.
Cap vo chong moi cuoi toi Claremont o Surrey đe huong tuan trang mat, nhung do suot chang đuong va tai cac bua an đeu co mat nguoi hau nen ho khong the tro chuyen rieng tu. Victoria cua Anh đen tham con gai trong bon ngay va lien tuc lam gian đoan đoi vo chong vi ba to mo muon biet suy nghi cua con gai ve cuoc song hon nhan. Qua cuoi ma nu vuong tang hai nguoi la mot chiec ban bang go phong, hien đang đuoc trung bay tai Lau đai Inveraray.


Pho vuong phi cua Canada Nam 1878, Thu tuong Anh Benjamin Disraeli chon Lorne lam Toan quyen Canada va đuoc Victoria cua Anh phe chuan. Louise do đo tro thanh pho vuong phi cua Canada. Ba dung đia vi cua minh đe ho tro linh vuc nghe thuat, nen giao duc đai hoc va phong trao binh đang cho nu gioi. Tuy nhien quang thoi gian Louise o Canada khong đuoc suon se do ba nho nha, khong thich Ottawa va tung gap tai nan khi đi xe truot tuyet.


= Khoi đau trac tro =

Ngay 15 thang 11 nam 1878, cap vo chong roi Liverpool va đen Canada đe du le nham chuc tai Halifax vao ngay 25 thang 11.
Louise la thanh vien hoang toc đau tien tiep quan dinh thu Rideau Hall, von la dinh thu chinh thuc cua nu vuong tai Ottawa. Tuy nhien, noi nay hoan toan thua xa nhung dinh thu trang le cua vuong that Anh. Cac cuu toan quyen va phu nhan song tai đay phai tu trang hoang dinh thu nen khi roi đi, ho cung đem theo toan bo đo đac cua minh. Do đo khi gia đinh Lorne toi noi thi dinh thu nay đuoc trang tri noi that rat so sai. Louise lien tro tai nghe thuat va treo nhieu tranh son dau, tranh mau nuoc do ba ve quanh nha. Ba cung trung bay nhieu tac pham đieu khac cua minh. Ban đau, viec mot vuong nu con nu vuong tro thanh pho vuong phi Canada khien "niem vui vo oa khap Lanh tho tu tri," vi ba đuoc du đoan se tro thanh moi lien ket vung chac giua nguoi Canada va nu vuong. Tuy nhien, bao chi tai Canada lai trach moc viec ap đat quyen luc cua hoang toc len mot quoc gia voi loi song xa hoi von khong vuong gia nhu Canada va khong hoan nghenh vi tan toan quyen cung phu nhan khi ho moi đen Canada.
Moi quan he giua ho voi gioi bao chi ngay cang xau đi khi thu ky rieng cua Lorne, Francis de Winton, đuoi bon nha bao khoi xe lua cua hoang gia. Gia đinh Lorne khong he hay biet ve viec lam cua de Winton, nhung bao chi qua quyet la ho co biet. Hai vo chong lien bi mang tieng kenh kieu. Bao chi Canada cung lo ngai ong ba sinh chuong nghi le, hinh thuc, von la nhung đieu xa la đoi voi mot xa hoi quan binh nhu Canada. Nhung Vuong nu Louise nhanh chong gay thien cam voi nguoi Canada khi tuyen bo neu co khach đen tham Rideau Hall thi ba "se chang ban tam neu ho mac ao choang chan ma đi vao." (O đay am chi chiec ao ca-pot, mot loai ao đuoc may tu chan men, rat ben va am. Y nghia van hoa cua chiec ao nay trong xa hoi va moi tuong quan voi cac toan quyen cung phu nhan đuong thoi đuoc chep trong bai viet "'Very Picturesque and Very Canadian': The Blanket Coat and Anglo-Canadian Identity in the Second Half of the Nineteenth Century" cua Eileen Stack.) Ve sau, nhung lo ngai va chi trich xoay quanh vo chong Vuong nu Louise lai hoa ra thieu co so vi ca hai ong ba đeu to ra khoang đat, thoai mai hon cac bac tien nhiem.


= Giai tri tai Canada =

Voi Louise, nhung thang đau tien o Canada la quang thoi gian đau buon vi nguoi chi ba yeu men nhat la Đai Cong tuoc phu nhan cua Hessen va Rhein đa qua đoi vao ngay 14 thang 12 nam 1878. Vuong nu rat nho nha vao Giang sinh nam ay nhung cung nhanh chong lam quen voi khi hau mua đong tai Canada. Đi xe truot tuyet va truot bang la hai thu vui yeu thich cua ba. Vi giu vai tro la nguoi đai dien truc tiep cho nu vuong tai Canada nen Lorne co đia vi cao hon vo minh, do đo trong Le Khai mac Nghi vien Canada đuoc to chuc ngay 13 thang 2 nam 1879, cap bac cua Louise chi đuoc xep ngang nhung nguoi tham du khac. Ba phai đung giong cac nghi si đen khi Lorne moi ho ngoi. Đe gap go tat ca cac nghi si Canada, Lorne đa to chuc tiec toi hai tuan mot lan cho 50 nguoi tham du. Trieu đinh cung mo nhieu tiec chieu đai; bat cu ai co đu kha nang dien trang phuc du le đeu co the tham gia va chi can ky vao so luu but danh cho khach. Buoi tiec khieu vu chinh thuc đau tien cua Louise đuoc to chuc vao ngay 19 thang 2 nam 1879. Ba tao đuoc thien cam voi khach khi ra lenh go bo soi day lua ngan cach khu vuc danh cho hoang toc va khach khua. Tuy vay nhieu tai nan khong may van xay ra trong buoi tiec. Mot nhac cong say ruou đa keo man cua trum len mot ngon đen khi va suyt gay chay nha. Viec mo cua tu do cho cong chung cung bi mot so nguoi tham du chi trich vi bat man voi nhung vi khach co đia vi xa hoi thap kem hon.
Louise va Lorne thanh lap Hoc vien Nghe thuat Hoang gia Canada. Ong ba rat thich đen tham Quebec (nha nghi mat cua ho nam o đay) va Toronto. Louise tro thanh nguoi bao tro cua Hiep hoi Giao duc Phu nu (Ladies' Educational Association), Hoi Nhap cu Bao ve Phu nu (Woman's Protective Immigration Society), Hoi Nghe thuat Trang tri (Society of Decorative Arts) va Hiep hoi Nghe thuat (Art Association), tat ca đeu thuoc Montreal. Mot trong nhung tac pham đieu khac cua ba la buc tuong me ba, Victoria cua Anh, hien đang đuoc trung bay truoc truong Cao đang Hoang gia Victoria, Montreal, ma nay la Toa nha Am nhac Strathcona cua Đai hoc McGill. Cha cua Lorne, Cong tuoc xu Argyll, đen tham cung hai co con gai vao thang 6. Ca gia đinh chung kien Louise bat đuoc mot con ca hoi nang 13 kg. Thay cac co gai gioi cau ca, ngai cong tuoc ben nhan xet viec cau ca o Canada khong đoi hoi ky nang.


= Tai nan xe truot tuyet =

Louise, Lorne va hai nguoi tuy tung bi thuong trong mot vu tai nan xe truot tuyet vao ngay 14 thang 2 nam 1880. Mua đong nam ay rat khac nghiet. Co xe ma ho đang ngoi bi lat nhao, ca nguoi đanh xe lan nguoi theo hau bi hat vang xuong đat. Hai con ngua hoang so keo le chiec xe bi lat nghieng suot hon 400 thuoc Anh (370 m) tren nen đat. Louise bat tinh khi đap đau vao mot thanh sat đo noc xe, con Lorne thi mac ket ben duoi nguoi ba va so "suon xe se gay bat ky luc nao." Sau cung co xe đuoc che ngu, hai con ngua tran tinh lai. Nguoi đa kiem soat co xe – vien quan thi tung (aide-de-camp) cua Vuong nu Louise – ra lenh ho tong nhom nguoi bi thuong ve Rideau Hall tren mot co xe ngua khac.
Cac bac si đa chua tri cho Louise cho biet ba bi soc va chan đong nghiem trong. Theo ho, "that than ky la hop so cua vuong nu khong bi nut." Dai tai Louise bi rach lam đoi khi chiec khuyen tai cua ba mac vao suon xe. Bao chi đa giam nhe tinh nghiem trong cua cau chuyen theo chi thi tu thu ky rieng cua Lorne. Hanh đong nay bi nguoi đuong thoi xem la "ngu xuan va that sach." Thi du, mot to bao New Zealand chep, "Tru luc ngay sau cu đap đau ra thi trong suot khoang thoi gian đo, vuong nu hoan toan tinh tao." Nguoi dan Canada rat co the đa đong cam neu đuoc biet tinh trang thuc su cua Louise. Mot đai bieu Quoc hoi con chep, "Ngoai tru vet đut o phan duoi tai thi toi nghi khong co thuong tich nao đang ke." Do đo khi Louise phai huy cac cuoc hen truoc mat, nguoi ta tuong ba gia benh đe tron viec. Tin tuc ve vu tai nan cung bi noi giam đi tai Anh va trong thu gui Nu vuong Victoria.
Louise gop phan quan trong vao su phat trien cua nganh du lich non tre tai lanh tho Bermuda, cach Nova Scotia hon 1.200 km ve phia đong nam. Nam 1883, do suc khoe yeu, suot mua đong ba đen o Bermuda la noi co khi hau tuong đoi on hoa va pho bien trao luu lanh đen Bermuda vao mua đong trong gioi nha giau tai Bac My. Chuyen đi Bermuda cua Louise gay chu y đen muc mot khach san nguy nga, von danh đe phuc vu đoan cua ba, đa đuoc đat ten theo ba la "Khach san Vuong nu." Khach san nay đuoc xay ben bo Cang Hamilton, thuoc giao xu Pembroke.


= Moi quan tam đen Canada =
Sau khi tro ve Anh vao nam 1883, Louise van tiep tuc quan tam đen Canada. Trong cuoc noi loan Tay-Bac nam 1885, ba gui cho Tien si Boyd tiep lieu y te va mot khoan tien lon đe phan phat. Ba huong dan ro rang la phai giup đo ca đong minh lan phe đich. The theo nguyen vong cua ba, Boyd đi theo Ban Y te Dan quan duoi su lanh đao cua Tien si Thomas Roddick đen noi dien ra Tran Fish Creek va Tran Batoche đe chua tri cho nhung nguoi bi thuong, ke ca Metis la phe đoi lap.
Nam 1905, ten tinh Alberta đuoc đat theo ten Vuong nu Louise Caroline Alberta. Thuoc đia phan tinh Alberta co Ho Louise va Nui Alberta đeu đuoc đat ten theo vuong nu đe to long ton kinh ba.


Nhung nam cuoi đoi cua Victoria = Xung đot gia đinh =

Louise cung chong tro ve Anh tu Quebec vao ngay 27 thang 10 nam 1883 va cap ben o Liverpool. Nu vuong Victoria đa chuan bi san phong trong Cung đien Kensington cho cap vo chong o. Louise su dung nhung phong nay đen khi qua đoi tai đay 56 nam sau. Lorne tiep tuc su nghiep chinh tri va van đong tranh cu ghe nghi si cua Hampstead khong thanh cong. Nam 1896, ong thang ghe South Manchester va tham gia quoc hoi voi tu cach la thanh vien Đang Tu do. Khong nhu Lorne va cha ong, Louise lai ung ho phong trao Ireland tu quan va that vong khi ong bo chu nghia tu do Gladstone đe theo Đang Lien hiep Tu do. Moi quan he giua Louise va Lorne tro nen cang thang. Nu vuong co gang giup cap vo chong giu hoa khi, song hai nguoi van thuong xuyen đuong ai nay đi. Ke ca khi đi cung Louise, thinh thoang Lorne van khong đuoc nhiet tinh chao đon tai trieu đinh, con Than vuong xu Wales thi khong thich ong. Trong vuong that thi Lorne la nguoi duy nhat gan bo chat che voi mot đang chinh tri vi tung la đang vien Đang Tu do Gladstone trong Ha vien.
Moi quan he giua Louise va chi gai Helena cung em gai Beatrice, hai nang vuong nu than can voi nu vuong nhat, vo cung cang thang. Beatrice ket hon voi chang than vuong tu cao rao va đep trai la Heinrich xu Battenberg vao nam 1885. Hai nguoi co tinh cam sau đam va co voi nhau bon nguoi con. San ban tinh ghen tuong, Louise dan co thoi quen đoi xu voi Beatrice bang thai đo thuong hai do nu vuong thuong xuyen can nho đen ba. Nha viet tieu su ve Beatrice, Matthew Dennison, cho rang nguoc lai voi Beatrice, Louise van co nhan sac diem le du tuoi đa ngoai tu tuan. Louise va chong thi ngay cang xa cach, tham chi con co tin đon Lorne la nguoi đong tinh luyen ai. Do đo, trong khi Beatrice va chong chia se mot cuoc song tinh duc thoa man thi Louise lai hoan toan trai nguoc. Co kha nang Louise đa xem Heinrich la nguoi chong phu hop voi ba hon Lorne. Sau khi Heinrich qua đoi vao nam 1896, Louise viet, "[Heinrich] gan nhu la nguoi ban than nhat ma toi co – chinh toi cung nho cau ay nhieu hon toi co the noi thanh loi." Ngoai ra, Louise con tuyen bo minh la ban tam giao cua nguoi em re qua co, con Beatrice chi đon thuan la mot ke vo gia tri va chang co y nghia gi voi ong.


= Nhung tin đon xoay quanh Louise =
Cung co tin đon lan truyen viec Louise ngoai tinh voi Arthur Bigge, sau nay la Nam tuoc Stamfordham, phu ta thu ky rieng cua nu vuong. Khi Beatrice đe cap tin đon nay voi bac si cua nu vuong, ba goi đo la mot "vu be boi." Pho ma Henry cung cho biet đa trong thay Bigge uong mung suc khoe cua Louise trong bua toi. Louise phu nhan tin đon. Ba cho rang chinh Beatrice va Helena đa khoi xuong tin đon nay đe lam suy yeu đia vi cua ba tai trieu đinh. Tuy nhien, sau khi Heinrich qua đoi, moi quan he giua ba chi em lai ngay cang đuoc cai thien. Chinh Louise la nguoi đau tien đen Cimiez đe tham nguoi em gai moi mat chong, chu khong phai nu vuong. Du vay Louise van khong hoan toan bo đuoc tinh ghen tuong. James Reid, bac si cua nu vuong, chep trong thu gui vo vai nam sau đo: "Louise nhu thuong le van ghet bo chi em minh. Hy vong co khong o lai lau, neu khong co se lam viec ac mat!"
Tin đon ngoai tinh khong chi xoay quanh mot minh Bigge. Nam 1890, đieu khac gia Joseph Edgar Boehm qua đoi truoc su chung kien cua Louise khi ho đang o xuong đieu khac cua ong tai Luan Đon, lam day len tin đon ca hai đang ngoai tinh. Phu ta cua Boehm, Alfred Gilbert, la nguoi đa giup an ui Louise sau khi Boehm qua đoi va giam sat viec tieu huy giay to rieng cua Boehm. Ong nay nhanh chong đuoc thang chuc thanh tho đieu khac hoang gia. Louise cung co quan he tinh cam voi nghe si Edwin Lutyens, vien vo quan thi tung (equerry) cua ba la Đai ta William Probert va mot thay giao am nhac khong ro ten. Tuy nhien, nguoi viet tieu su ve ba la Jehanne Wake lap luan rang khong co bang chung xac thuc nao cho thay Louise an nam voi bat cu ai ngoai chong ba.
Trong nhung nam cuoi đoi cua Victoria, Louise đam nhiem mot loat cac viec cong ich nhu cho mo cac cong trinh cong cong, đat đa mong va thuc thi cac chuong trinh đac biet. Giong nhu chi ca Victoria, Louise co tu tuong phong khoang va ung ho phong trao đoi Quyen bau cu cho phu nu, hoan toan trai nguoc voi quan điem cua nu vuong. Louise đa kin đao đen tham Elizabeth Garrett la nguoi phu nu Anh đau tien đu đieu kien tro thanh thay thuoc va bac si phau thuat. Nu vuong Victoria thi phan đoi viec phu nu theo đuoi nghe nghiep, đac biet la trong linh vuc y khoa. Ba goi viec đao tao cac nu bac si la mot "van đe ghe tom."


= Louise, thanh vien vuong toc khac thuong =

Louise quyet tam muon đuoc xem la nguoi thuong, khong phai mot thanh vien trong trieu đinh. Khi đi nuoc ngoai, ba thuong dung danh xung "Mrs Campbell." Ba cung noi tieng la co long bac ai voi nguoi hau. Co lan quan gia gap vuong nu va xin ba sa thai nguoi hau thu hai cua ba vi ngu day muon. Khi ba goi y đua đong ho bao thuc cho anh ta, vi quan gia noi anh ta đa co mot cai roi. Ba ben nay ra y tuong lam mot chiec giuong co the hat vang anh ta xuong khi đen thoi điem nhat đinh, nhung viec nay la bat kha thi. Cuoi cung, ba noi co the anh nay bi benh. Khi kiem tra thi qua nhien anh ta đang bi lao. Anh nguoi hau lien đuoc gui đen New Zealand đe binh phuc.
Mot lan khac, khi đen Bermuda, ba đuoc moi đen mot buoi tiec chieu đai va chon đi bo chu khong đi xe. Doc đuong ba thay khat va ghe vao nha mot nguoi phu nu da đen la ba McCarthy đe xin nuoc. Do khan hiem nuoc nen McCarthy phai đi mot quang kha xa đe lay nuoc, nhung ba mien cuong khong muon đi vi con ban ui đo. Louise xung phong ui thay ba, nhung nguoi phu nu no tu choi va noi minh đang voi lam đe con đi xem Vuong nu Louise. Biet McCarthy khong nhan ra minh, Louise hoi lieu ba ta co nhan ra minh neu gap lan nua khong. Khi nguoi phu nu tra loi co nhung thua nhan la khong chac chan lam, Louise ben bao, "Vay bay gio chi hay nhin ky toi đi, đe ngay mai chi chac chan se biet toi o St. Georges." Vuong nu tiep tuc giu bi mat va thich thu vi khong bi nhan ra.
Louise va cac chi em gai tiep tuc bat đong sau khi ban than cua nu vuong, ba Jane Spencer, Nam tuoc phu nhan Churchill, qua đoi. Quyet khong đe nu vuong them đau kho, Louise muon tu tu bao tin nay cho me. Khi viec nay khong thanh cong, Louise đa gay gat len tieng chi trich Helena va Beatrice. Mot thang sau, vao ngay 22 thang 1 nam 1901, Victoria cua Anh bang ha tai Nha Osborne tren Đao Wight. Trong di chuc, nu vuong đe lai Nha Kent tren Đien trang Osborne cho Louise lam nha o nong thon va đe lai Thon xa Osborne cho vuong nu ut Beatrice. Louise va Beatrice tro thanh hang xom o ca Cung đien Kensington lan Osborne.


Tuoi gia = Thoi vua Edward =

Sau khi Victoria cua Anh bang ha, Louise tham gia vao cac moi quan he xa hoi cua anh trai ba la tan quoc vuong Edward VII. Ba va ong co rat nhieu điem chung nhu cung hut thuoc. Ba bi am anh ve viec ren luyen the chat. Neu co ai che nhao ba vi viec nay thi ba se van lai, "Đung ban tam, toi se song lau hon tat ca moi nguoi." Trong khi đo, ong Lorne chong Louise đa tham gia vao Thuong vien. Cung nam đo, Bo truong Thuoc đia Joseph Chamberlain đe nghi ong nham chuc Toan quyen Uc, nhung ong tu choi. Louise tiep tuc đieu khac va thiet ke mot đai tuong niem cho nhung nguoi linh thuoc đia đa hy sinh trong chien tranh Boer. Cung cung nam đo, ba bat đau mot nghien cuu khoa than ve mot nguoi phu nu đa co chong theo goi y cua hoa si nguoi Anh Sir William Blake Richmond.
Louise danh phan lon thoi gian o Nha Kent va thuong xuyen đen Scotland cung chong. Ap luc tai chinh van đe nang sau khi Lorne đuoc phong cong tuoc. Louise tranh moi đuc vua toi Inveraray, vung đat to tien cua Argyll, vi hai vo chong phai tiet kiem chi tieu. Khi Victoria cua Anh đen tham gia đinh ba truoc luc Lorne tro thanh Cong tuoc xu Argyll, ho co 70 nguoi hau va 74 con cho. Đen thoi điem Edward VII tuc vi thi ho chi con bon nguoi hau va hai con cho. 

Suc khoe cua Cong tuoc xu Argyll ngay mot tram trong. Ong cang luc cang them lao suy, con Vuong nu Louise thi cham soc ong tan tinh tu nam 1911. Trong nhung nam nay, Louise va chong tro nen gan gui hon nhieu so voi truoc đay. Mua xuan nam 1914, Louise o lai Cung đien Kensington con chong ba thi van luu lai Đao Wight.
Ong gap cac van đe ve phe quan, sau đo la viem phoi kep. Louise đuoc goi đen đe gap ong vao ngay 28 thang 4 nam 1914. Ngay 2 thang 5, ong qua đoi.
Sau khi Lorne chet, Louise bi suy nhuoc than kinh va trai qua cam giac co đon tot đo. Khong lau sau đo, ba viet trong thu gui mot nguoi ban: "Noi co đon cua toi khi khong co Cong tuoc kha ghe gom. Toi tu hoi bay gio ong ay đang lam gi nhi!"


= Nhung nam cuoi đoi =
Louise danh nhung nam cuoi đoi tai Cung đien Kensington. Ba o trong cac phong canh phong em gai la Vuong nu Beatrice. Thinh thoang ba xuat hien truoc cong chung cung vuong that, chang han nhu tai đai tuong niem o Whitehall vao ngay 11 thang 11 nam 1925. Tuy nhien, suc khoe cua ba ngay cang chuyen xau. Nam 1935, ba chao mung chau trai va chau dau minh la Vua George V va Vuong hau Mary tai Toa thi chinh Kensington trong dip ky niem Đai le Bac (đanh dau moc 25 nam George V tri vi) va đuoc trao tuoc hieu Honorary Freeman cua Khu Kensington. Lan cuoi cung ba xuat hien truoc cong chung la vao nam 1937, tai cuoc trien lam thuong nien cua Hiep hoi Nghe thuat va Cong nghiep Que huong (Home Arts and Industries Association). Trong thoi gian nay, con trai George V la Edward VIII thoai vi vao ngay 11 thang 12 nam 1936. Thang 12 nam đo, Louise viet thu cho Thu tuong Anh la Stanley Baldwin va chia buon voi ong ve cuoc khung hoang thoai vi cua Edward VIII. 

Sau khi em trai Edward la Vua George VI ke vi, ba tro nen benh yeu khong the đi lai va bi han che hoat đong trong Cung đien Kensington. Vuong nu Elizabeth va Vuong nu Margaret than mat goi noi nay la "Auntie Palace." Ba bi viem day than kinh o canh tay, viem day than kinh giua xuong suon, hay bi ngat va đau than kinh toa. Ba cung thuong thao cac bai cau nguyen đe giu minh ban ron. Mot bai đa đuoc gui đen Neville Chamberlain, trong đo co đoan "Dan dat cac Quoc vu khanh cua chung con va nhung nguoi co quyen tren chung con... "


Qua đoi Louise qua đoi tai Cung đien Kensington vao sang ngay 3 thang 12 nam 1939, tho 91 tuoi, 8 thang va 15 ngay, cung tuoi voi em trai ba la Vuong tu Arthur khi ong qua đoi. Ba đoi chinh chiec voan cuoi ma ba tung đoi cach đay gan 70 nam. Sau mot tang le đuoc to chuc đon gian do chien tranh, thi hai cua ba đuoc đem hoa tang tai Lo Hoa tang Golders Green vao ngay 8 thang 12. Tro cot cua ba đuoc đat trong Ham mo Vuong that tai Nha nguyen Thanh George vao ngay 12 thang 12 truoc su hien dien cua nhieu thanh vien trong vuong that va gia đinh Argyll. Sau đo, vao ngay 13 thang 3 nam 1940, tro cot cua ba đuoc chuyen đen Nghia trang Vuong that o Frogmore, gan Windsor. Trong di chuc, Louise mong muon đuoc mai tang tai Lang Campbell o Kilmun ngay canh chong ba neu ba qua đoi tai Scotland; neu tai Anh thi se chon o Frogmore gan song than minh. Quan tai cua ba đuoc tam ha si quan thuoc trung đoan cua ba khieng, tuc trung đoan Argyll and Sutherland Highlanders. Qua chung thuc di chuc, tai san cua ba đuoc xac nhan la 239.260 bang, 18 shilling va sau xu, voi khoan no gom 15 shilling tien thuoc la.


Di san Louise đat ten minh cho bon trung đoan Canada: The Argyll and Sutherland Highlanders of Canada (Princess Louise's) o Hamilton, Ontario; Princess Louise Dragoon Guards o Ottawa, Ontario (ngung hoat đong tu nam 1965); 8th Canadian Hussars (Princess Louise's) o Moncton, New Brunswick; va Princess Louise Fusiliers o Halifax, Nova Scotia.
Ve sau, Nu vuong Elizabeth II ke lai Louise va em gai Beatrice thuong tro chuyen đen khi nhung loi ho noi khien nguoi nghe phai kinh ngac.
Tinh Alberta tai Canada đuoc đat ten theo ba. Moi đau vuong nu đinh chon ten "Louise," song vi muon ton vinh nguoi cha đa khuat nen ba lai chon Alberta la ten rieng cuoi cung cua minh. Ho Louise va nui Alberta o tinh Alberta cung đuoc đat ten theo ba. Tuy thoi gian song o Canada co nhung luc khong suon se, ba van thich nguoi Canada va giu lien he mat thiet voi cac trung đoan Canada cua ba. O que nha, ba noi tieng vi thuong đen tham cac benh vien đot xuat, nhat la khi ve gia. Nhin chung, quan he cua ba voi gia đinh kha gan gui. Đoi luc ba van tranh cai voi nu vuong, chi Helena va em gai Beatrice, nhung tinh trang cang thang khong keo dai lau. Ba trao đoi thu tu voi em trai la Vuong tu Arthur đen khi qua đoi va la mot trong nhung nguoi em gai ma Vua Edward VII yeu quy nhat. Trong so cac anh chi em thi ba gan gui nhat voi Vuong tu Leopold, sau nay la Cong tuoc xu Albany, va vo cung suy sup sau khi ong mat nam 1884.
Trong so nhung thanh vien vuong that thuoc the he tre thi Louise thich nhat Cong tuoc va Cong tuoc phu nhan xu Kent, tuc chau noi cua anh trai ba, Edward VII, va vo ong. Trong le gia mien cua Vua George VI va Vuong hau Elizabeth nam 1937, Louise đa cho vi cong tuoc phu nhan muon chiec đuoi ao do ba thiet ke va mac trong le gia mien cua anh ba va Vuong hau Alexandra nam 1902.
Mot benh vien chien tranh o Erskine, Scotland cung đuoc đat ten theo Louise vi ba la nguoi bao tro đau tien cua đon vi. Ten goc cua no la Benh vien Scotland Vuong nu Louise cho Thuy thu va Binh linh Cut chi (Princess Louise Scottish Hospital for Limbless Sailors and Soldiers). Qua nam thang, benh vien đoi ten thanh Benh vien Erskine roi rut gon chi con Erskine. To chuc cuu te nay đa ton tai hon mot tram nam va la to chuc danh cho cuu chien binh lon nhat nuoc Anh.


= Hoat đong nghe thuat =
Louise đuoc hoc nghe thuat tu be. Đau tien ba hoc voi Susan Durant tu nam 1864, roi đen Mary Thornycroft tu nam 1867, sau đo đao sau hon cung Edgar Boehm. Ba cung tung hoc Truong Đao tao Nghe thuat Quoc gia (NATS), đanh dau lan đau tien mot thanh vien trong vuong that Anh theo hoc mot co so giao duc cong cong. Cung nhu nhieu nu nghe si khac trong the ky 19, Louise phai tham gia đao tao danh cho cac nha thiet ke cong nghiep va giao vien nghe thuat thay vi hoa si my thuat. Ba cung khong đuoc hoc voi nguoi mau khoa than nhu cac hoc vien nam.
Tu thang 4 nam 1872 đen thang 2 nam 1913, Louise mua nguyen lieu ve tranh son dau va mau nuoc, trong đo co nhieu tap phac thao, tu nha ban thuoc mau tai Luan Đon la Charles Roberson & Co.
Louise la nguoi co khieu nghe thuat nhat trong so cac vuong nu con Victoria cua Anh. Vua la mot dien vien, nghe si piano va vu cong tai nang, ba vua la mot hoa si va đieu khac gia tich cuc. Khi ba khac tuong nu vuong mac trang phuc đang quang, bao chi cho rang thay ba Edgar Boehm moi la tac gia thuc su cua tac pham. Ban be cua Louise phan bac thong tin nay, khang đinh no luc va viec hoat đong đoc lap cua Louise. Tac pham du đinh đuoc trien lam vao nam 1887, song qua trinh che tac bi tri hoan mai đen nam 1893. Mot đai tuong niem danh cho em re ba, Heinrich xu Battenberg, va mot đai tuong niem cac binh linh thuoc đia đa hy sinh trong chien tranh Boer đuoc đat o nha tho Whippingham tren Đao Wight. Mot buc tuong khac cua Victoria cua Anh đuoc trung bay tai Đai hoc McGill o Montreal.


 Cac truoc tac nghe thuat chon loc   = Tren giay  =
Victoria cua Anh, 1881. But chi ve tren giay, kho 36,9 x 24,0 cm. Royal Collection Trust, RCIN 980422.


 = Đieu khac  =
Vuong nu Beatrice, 1864. Đa cam thach, 55,0 x 29,0 x 23,0 cm. Royal Collection Trust, RCIN 53351.
Vuong tu Arthur, 1869. Đa cam thach, 61,5 x 33,0 x 26,0 cm. Royal Collection Trust, RCIN 31662.
Vuong tu Leopold, 1869. Đa cam thach, 43,4 x 29,0 x 19,0 cm. Royal Collection Trust, RCIN 34511.
Victoria cua Anh, 1887. Đong, 61,5 x 46 x 41 cm. Leeds Museums and Galleries, Temple Newsam House.
Chan dung tu đieu khac, khong ro ngay. Đat nung, 63,5 cm. National Portrait Gallery, Luan Đon.
Đai tuong niem Mary Ann Thurston tai Nghia trang Kensal Green. Thurston la nhu mau cua con cai Victoria cua Anh tu nam 1845 đen 1867.


Danh hieu, huan chuong va huy hieu = Danh hieu va tuoc hieu =
18 thang 3 nam 1848 – 21 thang 3 nam 1871: Vuong nu Louise Đien ha
21 thang 3 nam 1871 – 24 thang 4 nam 1900: Vuong nu Louise, Hau tuoc phu nhan xu Lorne Đien ha
24 thang 4 nam 1900 – 3 thang 12 nam 1939: Vuong nu Louise, Cong tuoc phu nhan xu Argyll Đien ha


= Danh hieu =


 Huan chuong  21 thang 1 nam 1865: Quy ba cua Huan chuong Vuong that Victoria va Albert, hang nhat
1 thang 1 nam 1878: Đong hanh cua Huan chuong Vuong mien An Đo
7 thang 8 nam 1885: Thanh vien cua Hoi Chu thap đo Hoang gia
10 thang 2 nam 1904: Huan chuong Vuong that Edward VII
3 thang 6 nam 1911: Huan chuong Vuong that George V
3 thang 6 nam 1918: Đai Quy ba cua Đe quoc Anh
12 thang 6 nam 1927: Đai Quy ba cua Huan chuong Thanh John
11 thang 5 nam 1937: Đai Quy ba cua Huan chuong Hoang gia Victoria


 Chuc vu quan su danh du  3 thang 7 nam 1911: Honorary Colonel, 5th Princess Louise Dragoon Guards (nam 1936 thi đoi thanh 4th Princess Louise Dragoon Guards)
 2 thang 6 nam 1914: Colonel-in-Chief, the Argyll and Sutherland Highlanders (Princess Louise's)
 15 thang 4 nam 1930: Colonel-in-Chief, the Argyll and Sutherland Highlanders of Canada (Princess Louise's)
 14 thang 8 nam 1936: Colonel-in-Chief, the Princess Louise Fusiliers


 Vai tro danh du  Chu tich cua Women's Education Union tu nam 1871.
Nguoi bao tro cua Girls' Day School Trust, 1872–1939
Nguoi bao tro cua Ladies Lifeboat Guild, Royal National Lifeboat Institution, 1923–1939


= Huy hieu =
Nam 1858, Louise va ba chi em gai thu cua ba đuoc trao quyen dung huy hieu vuong that, o giua co bieu tuong chiec khien cua Cong quoc Sachsen. Nam 1917, George V xoa bieu tuong chiec khien khoi cac huy hieu cua con chau Vuong te Albert bang mot sac lenh vuong that.


Gia pha Ghi chu Tham khao Nguon Benson, E. F. (1938). Queen Victoria's Daughters. Appleton & Company.
Buckle, George Earle (1926). Letters of Queen Victoria 1862–1878. Luan Đon: John Murray.
Cantelupe, Dorothy (1949). "Princess Louise, Duchess of Argyll". Oxford Dictionary of National Biography . Nha xuat ban Đai hoc Oxford. Truy cap ngay 25 thang 1 nam 2007.
Chomet, Seweryn (1999). Helena: A princess reclaimed. New York: Begell House. ISBN 1-56700-145-9.
Dennison, Matthew (2007). The Last Princess: The Devoted Life of Queen Victoria's Youngest Daughter. Luan Đon: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84794-6.
Hubbard, R. H. (1977). Rideau Hall. Montreal and London: McGill-Queen's University Press. ISBN 978-0-7735-0310-6.
Lang, Cecil Y.; Shannon, Edgar F., Jr., bien tap (1987). The Letters of Alfred Lord Tennyson Volume II 1851–1870. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0-674-52583-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach bien tap vien (lien ket)
Longford, Elizabeth (1987). Victoria R. I. . London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-84142-4.
Longford, Elizabeth (1991). Darling Loosy: Letters to Princess Louise 1856 to 1939. Luan Đon: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-81179-7.
Lutyens, Mary (1961). Lady Lytton's Diary. London: Rupert Hart-Davies.
MacDermot, H. E. (1938). Sir Thomas Roddick: His Work in Medicine and Public Life. Canada: MacMillan Co. Truy cap ngay 22 thang 8 nam 2011.
Marshall, Dorothy (1972). The Life and Times of Victoria. Luan Đon: Weidenfeld & Nicolson. OCLC 300168891.
Martinez, Tori V. (2005). "Swiss Cottage: A Royal Playhouse". Time Travel Britain. Truy cap ngay 23 thang 8 nam 2011.
McDougall, D. Blake (1988). "Princess Louise Caroline Alberta, Youth (1848–1878)". Edmonton Legislature Library. Legislative Assembly of Alberta. Truy cap ngay 22 thang 8 nam 2011.
McDougall, D. Blake (1988). "Princess Louise Caroline Alberta, Later years (1883–1939)". Edmonton Legislature Library. Legislative Assembly of Alberta. Truy cap ngay 22 thang 8 nam 2011.
Morgan, Henry James, bien tap (1903). Types of Canadian Women and of Women who are or have been Connected with Canada. Toronto: Williams Briggs.
Ralph Lewis, Brenda (1996). Princess Louise. Britannia Internet Magazine. Ban goc luu tru ngay 5 thang 6 nam 2011. Truy cap ngay 2 thang 2 nam 2008. {{Chu thich bach khoa toan thu}}: Đa bo qua |work= (tro giup)
Sandwell, R. W. (2006). "Dreaming of the Princess: Love, Subversion, and the Rituals of Empire in British Columbia, 1882". Trong Coates, Colin MacMillan (bien tap). Majesty in Canada: Essays on the Role of Royalty. Toronto: Dundurn Press Ltd. ISBN 978-1-55002-586-6. Truy cap ngay 22 thang 8 nam 2011.
Stocker, Mark. "Louise, Princess, duchess of Argyll (1848–1939)". Oxford Dictionary of National Biography . Nha xuat ban Đai hoc Oxford. doi:10.1093/ref:odnb/34601.
Stocker, Mark. "Boehm, Sir (Joseph) Edgar [formerly Josef Erasmus Bohm], baronet (1834–1890)". Oxford Dictionary of National Biography . Nha xuat ban Đai hoc Oxford.
Queen Victoria of Great Britain (1884). More Leaves from the Journal of a Life in the Highlands from 1862 to 1882. Luan Đon: Smith & Elder, & Co. Truy cap ngay 22 thang 8 nam 2011.
Cook, Ramsay; Hamelin, Jean, bien tap (1998). "Campbell, John George Edward Henry Douglas Sutherland, Marquess of Lorne and 9th Duke of Argyll". Tu đien Tieu su Canada. Quyen XIV (1911–1920) . Nha xuat ban Đai hoc Toronto.
Wake, Jehanne (1988). Princess Louise: Queen Victoria's unconventional daughter. London: Collins. ISBN 0-00-217076-0.
"Bluejacket, HMS 'Comus'". Art UK.