Van hoc (chu Han: 文學) theo cach noi chung nhat, la bat ky tac pham nao bang van ban. Hieu theo nghia hep hon, thi van hoc la dang van ban đuoc coi la mot hinh thuc nghe thuat, hoac bat ky mot bai viet nao đuoc coi la co gia tri nghe thuat hoac tri tue, thuong la do cach thuc trien khai ngon ngu theo nhung cach khac voi cach su dung binh thuong. Trong cac đinh nghia hien đai hon, van hoc bao ham ca cac van ban đuoc noi ra hoac đuoc hat len (van hoc truyen mieng). Su phat trien trong cong nghe in an đa cho phep phan phoi va phat trien cac tac pham chu viet, va tao ra loai van hoc đien tu.
Van hoc co the phan loai thanh: hu cau hoac phi hu cau (theo noi dung), va tho hoac van xuoi (theo hinh thuc). The loai van xuoi co the phan loai tiep thanh tieu thuyet, truyen ngan va kich ban. Cac tac pham van hoc co the đuoc phan loai theo tung giai đoan lich su đuoc nhac đen, hoac mot so the loai noi dung hoac hanh van đac thu (bi kich, hai kich, lang man, goi tinh,...)
Van hoc la mot trong nhung loai hinh giu vi tri quan yeu  nam trong 7 loai hinh nghe thuat co ban.


Cac đinh nghia Cac đinh nghia cua van hoc đa thay đoi theo thoi gian: đo la mot "đinh nghia phu thuoc vao van hoa". O Tay Au truoc the ky 18, van hoc bieu thi tat ca cac cuon sach va van ban. Mot y nghia han che hon cua thuat ngu nay xuat hien trong thoi ky Lang man, trong đo no bat đau phan đinh la cac tac pham viet "giau tri tuong tuong". Cac cuoc tranh luan đuong đai ve nhung gi cau thanh nen van hoc co the đuoc xem la tro lai voi cac quan niem cu hon, bao quat hon; nghien cuu van hoa, vi du, lay lam chu đe phan tich ca hai the loai pho bien va thieu so, ben canh cac tac pham kinh đien.
Đinh nghia đanh gia gia tri cua van hoc coi no chi bao gom nhung tac pham co chat luong cao hoac su khac biet, tao thanh mot phan cua truyen thong đuoc goi la belles-lettres ('tac pham gia tri'). Kieu đinh nghia nay đuoc su dung trong Encyclopædia Britannica Eleventh Edition (1910-11) khi no phan loai van hoc la "the hien tot nhat cua tu tuong chuyen the thanh van ban."  Van đe trong quan điem nay la khong co đinh nghia khach quan ve nhung gi cau thanh "van hoc": bat cu thu gi cung co the la van hoc, va bat cu thu gi ma đuoc coi la van hoc đeu co kha nang bi loai tru, vi cac đanh gia ve gia tri co the thay đoi theo thoi gian.
Đinh nghia hinh thuc la "van hoc" tao ra hieu ung tho ca; đo la "van chuong" hay "thi phap" cua van hoc phan biet no voi loi noi thong thuong hoac cac loai van ban khac (vi du, bao chi).  Jim Meyer coi đay la mot đac điem huu ich trong viec giai thich viec su dung thuat ngu nay co nghia la tai lieu đuoc xuat ban trong mot linh vuc cu the (vi du: "van hoc khoa hoc "), vi van ban đo phai su dung ngon ngu theo cac tieu chuan cu the. Van đe voi đinh nghia chinh thuc la đe noi rang van hoc đi lech khoi cach su dung ngon ngu thong thuong, truoc tien phai xac đinh nhung cach su dung đo; đieu nay that kho khan vi " ngon ngu thong thuong " la mot pham tru khong on đinh, khac nhau tuy theo cac pham tru xa hoi va trong lich su.


= The loai =
The loai van hoc la mot phuong thuc phan loai van hoc. Tuy nhien, cach phan biet the loai van hoc nhu vay co the thay đoi, va đa đuoc su dung theo nhung cach khac nhau trong cac thoi ky va truyen thong khac nhau.


Lich su Lich su van hoc theo sat su phat trien cua nen van minh. Khi đuoc đinh nghia đoc quyen la tac pham đuoc viet ra, van hoc Ai Cap co đai, cung voi van hoc Sumerian, đuoc coi la van hoc lau đoi nhat the gioi. Cac the loai chinh cua van hoc thoi ky Ai Cap co đai - van ban giao huan, thanh ca, loi cau nguyen, va truyen co tich đuoc viet gan nhu hoan toan bang tho;  trong khi su dung hinh thuc tho ca co the nhan ra ro rang, giai đieu cua cau tho la khong ro ret.  Hau het van hoc Sumerian la tho ca, vi no đuoc viet bang cac dong can le trai, va co the chua cac to chuc dua tren dong nhu khop noi tho hoac kho tho,
Cac giai đoan lich su khac nhau đuoc phan anh trong van hoc. Cac saga quy mo quoc gia va bo lac, cac cau chuyen ke ve nguon goc cua the gioi va cac phong tuc, va nhung huyen thoai đoi khi mang thong điep đao đuc hoac tinh than, chiem uu the trong thoi đai tien đo thi. Cac su thi cua Homer, co nien đai tu thoi trung co đen trung đai va su thi An Đo vi đai cua thoi ky sau đo, đa co nhieu bang chung ve chu quyen tac gia van hoc co chu y, ton tai nhu nhung huyen thoai lau đoi qua truyen thong truyen mieng trong mot thoi gian dai truoc khi đuoc ghi chep lai tren giay.
Van hoc trong tat ca cac hinh thuc cua no co the đuoc coi la ho so bang van ban, cho du ban than van hoc la thuc te hay hu cau, van hoan toan co the giai ma cac su kien thong qua nhung thu nhu hanh đong va loi noi cua nhan vat hoac phong cach viet cua tac gia va ham y đang sau cac tu ngu. Cot truyen khong chi nham muc đich giai tri; ben trong no chua thong tin ve kinh te, tam ly hoc, khoa hoc, ton giao, chinh tri, van hoa va chieu sau xa hoi. Nghien cuu va phan tich van hoc tro nen rat quan trong trong viec hoc tap ve lich su loai nguoi. Van hoc cung cap nhung hieu biet ve cach xa hoi đa phat trien va cac quy tac xa hoi trong moi thoi ky khac nhau trong suot lich su. Vi du, cac tac gia hau hien đai cho rang lich su va tieu thuyet ca hai tao thanh cac he thong bieu thi ma theo đo chung ta co y nghia ve qua khu. Nguoi ta khang đinh rang ca hai đieu nay la "dien ngon, cau truc cua con nguoi, he thong bieu thi va ca hai đeu rut ra yeu sach chinh cua ho đoi voi su that tu danh tinh đo". Van hoc cung cap quan điem ve cuoc song, đieu nay rat quan trong trong viec co đuoc su that va hieu đuoc cuoc song cua con nguoi trong suot lich su va cac thoi ky cua no. Cu the, van hoc kham pha cac kha nang song theo cac gia tri nhat đinh trong cac hoan canh xa hoi va lich su nhat đinh.
Van hoc giup chung ta hieu cac tai lieu tham khao đuoc thuc hien trong van hoc hien đai hon boi vi cac tac gia thuong tham khao than thoai va cac van ban ton giao cu khac đe mo ta cac nen van minh co đai nhu Hellenes va Ai Cap. Khong chi co tai lieu viet ve tung chu đe đa noi o tren, va cach chung phat trien trong suot lich su (nhu mot cuon sach ve lich su kinh te hoac mot cuon sach ve tien hoa va khoa hoc chang han) ma nguoi ta cung co the tim hieu ve nhung đieu nay trong tac pham hu cau. Cac tac gia thuong bao gom nhung khoanh khac lich su trong cac tac pham cua ho, nhu khi Lord Byron noi ve nguoi Tay Ban Nha va nguoi Phap trong "Childe Harold's Pilgrimage: Canto I"  va bay to y kien cua minh thong qua nhan vat Childe Harold. Thong qua van hoc, chung ta co the lien tuc phat hien ra thong tin moi ve lich su. Tat ca cac linh vuc hoc thuat đeu co nguon goc trong van hoc. Thong tin tro nen de dang hon đe truyen tu the he nay sang the he khac mot khi chung ta bat đau ghi chep no. Cuoi cung, tat ca moi thu đa đuoc viet ra, tu nhung thu nhu phuong phap chua tri tai nha va cach chua benh, hoac cach xay dung noi tru an cho cac truyen thong va thuc hanh ton giao. Tu đo moi nguoi co the nghien cuu van hoc, cai thien y tuong, nang cao kien thuc cua chung toi va cac linh vuc hoc thuat nhu linh vuc y te hoac nganh nghe co the đuoc bat đau. Theo cach tuong tu nhu sach vo ma chung ta nghien cuu ngay nay tiep tuc đuoc cap nhat khi chung ta tiep tuc phat trien va hoc hoi ngay cang nhieu.
Khi van hoa đo thi phat trien hon, cac hoc vien đa cung cap mot phuong tien truyen tai cho van hoc sang tac va triet hoc trong cac nen van minh so khai, dan đen su pho bien cua van hoc o Trung Quoc co đai, An Đo co đai, Ba Tu va Hy Lap co đai va La Ma. Nhieu tac pham cua cac thoi ky truoc, tham chi o dang tuong thuat, co mot muc đich đao đuc hoac giao huan bi mat, chang han nhu Panchatantra tieng Phan hoac Metamorphoses cua Ovid. Van hoc chinh kich va cham biem cung đuoc phat trien khi van hoa đo thi tao ra luong khan gia cong chung lon hon, va sau đo la đoc gia, cho san xuat van hoc. Tho tru tinh (trai nguoc voi tho su thi) thuong la đac san cua trieu đinh va gioi quy toc, đac biet la o Đong A noi cac bai hat đuoc gioi quy toc Trung Quoc suu tam thanh tho, đang chu y nhat la Kinh Thi. Trong mot thoi gian dai, tho cua nhung ban nhac truoc thoi ky co chu viet pho bien va cac bai hat xen ke voi tho va cuoi cung đa anh huong đen tho trong moi truong van hoc.
O Trung Quoc co đai, van hoc so khai chu yeu tap trung vao triet hoc, lich su, khoa hoc quan su, nong nghiep va tho ca. Trung Quoc, cai noi cua nghe lam giay va in moc ban hien đai, đa tao ra cac van hoa in an đau tien tren the gioi. Phan lon van hoc Trung Quoc bat nguon tu thoi ky Bach gia chu tu trong trieu đai Đong Chu (769‒269 TCN). Cac tac pham quan trong nhat trong so nay bao gom cac kinh đien cua Nho giao, Đao giao, Phap gia, Mac gia, cung nhu cac tac pham ve khoa hoc quan su (vi du Binh phap Ton Tu cua Ton Tu) va lich su Trung Quoc (vi du Su ky Tu Ma Thien cua Tu Ma Thien). Van hoc Trung Quoc co đai đa nhan manh vao lich su, voi liet ke rat chi tiet cac thong tin ve cac đoi vua. Mot phan mau muc cua lich su tuong thuat ve Trung Quoc co đai la Ta truyen, đuoc bien soan khong muon hon 389 TCN, va đuoc gan cho nha su hoc mu Ta Khau Minh vao the ky thu 5 TCN.
O An Đo co đai, van hoc bat nguon tu nhung cau chuyen ban đau đuoc truyen mieng. The loai ban đau bao gom kich, truyen ngu ngon, kinh đien va tho su thi. Van hoc tieng Phan bat đau voi kinh Ve Đa, co nien đai tu nam 1500-1000 TCN, va tiep tuc voi su thi tieng Phan cua thoi đai đo sat An Đo. Veda la mot trong nhung van ban kinh sach lau đoi nhat. Samhitas (cac bo suu tap Veda) co nien đai khoang 1500-1000 TCN, va cac van ban "xung quanh Ve đa", cung nhu su tai cau truc cua Samhitas, co nien đai vao khoang 1000‒500 TCN, dan đen mot giai đoan Ve đa, keo dai tu giua thien nien ky 2 đen giua thien nien ky thu 1 TCN, hoac Thoi đai đo đong muon va Thoi đai đo sat. Khoang thoi gian giua the ky thu 6 đen the ky thu 1 TCN đa chung kien su hinh thanh va tai cau truc cua hai su thi An Đo co anh huong nhat la Mahabharata va Ramayana, voi su tai cau truc cua chung con keo dai đen the ky thu 4 sau Cong nguyen. Cac tac pham van hoc lon khac la Ramcharitmanas & Krishnacharitmanas.
O thoi ky Hy Lap co đai, cac su thi cua Homer, nguoi đa viet Iliad va Odyssey, va Hesiod, nguoi đa viet Works and Days va Theogony, la cac tac pham som nhat va co anh huong nhat cua van hoc Hy Lap co đai. The loai van hoc co đien Hy Lap bao gom triet hoc, tho, lich su, hai kich va chinh kich. Plato va Aristotle la tac gia cua cac tac pham triet hoc nen tang cua triet hoc phuong Tay, Sappho va Pindar la nhung nha tho tru tinh co anh huong lon, va Herodotus va Thucydides la nhung nha su hoc Hy Lap đau tien. Mac du kich la pho bien o Hy Lap co đai, trong so hang tram bi kich đuoc viet va trinh dien trong thoi co đien, chi co mot so vo kich gioi han cua ba tac gia van ton tai: Aeschylus, Sophocles va Euripides. Cac vo kich cua Aristophanes cung cap cac vi du thuc te duy nhat ve the loai phim hai đuoc goi la Hai kich cu, hinh thuc hai kich Hy Lap som nhat, va tren thuc te đuoc su dung đe đinh nghia the loai nay.

Lich su va cac tieu su La Ma đa tien lieu van hoc thoi Trung co se phat trien manh me voi cac tac pham mo ta cuoc song cua cac vi thanh va cac bien nien su ky dieu, nhung hinh thuc đac trung nhat cua thoi Trung co la su lang man, mot cau chuyen phieu luu va đoi khi ky dieu voi suc hap dan manh me. Van hoc gay nhieu tranh cai, van hoc ton giao, van hoc chinh tri va van hoc mang tinh giang day đa phat trien nhanh chong trong thoi ky Phuc hung nhu la ket qua cua su phat minh ra may in, trong khi su lang man thoi trung co đa phat trien thanh mot dang dua nhieu hon vao nhan vat va tam ly cua cau chuyen. Nhung cuon tieu thuyet thoi ky ban đau va co y nghia quan trong la Tay du ky cua Trung Quoc va Faust cua Đuc.
Trong Thoi đai Khai sang, cac nghien cuu va suy đoan triet hoc ve lich su va ban chat con nguoi đa long ghep van hoc voi cac phat trien xa hoi va chinh tri. Phan ung khong the tranh khoi la su bung no cua Chu nghia lang man vao cuoi the ky 18, giai đoan nay lay lai thanh kien tuong tuong va vien vong cua nhung moi tinh lang man cu va van hoc dan gian, đong thoi khang đinh su uu viet cua trai nghiem va cam xuc ca nhan. Nhung khi the ky 19 troi qua, tieu thuyet chau Au phat trien theo chu nghia hien thuc va chu nghia tu nhien, tai lieu ti mi ve cuoc song thuc va cac xu huong xa hoi. Phan lon đau ra cua chu nghia tu nhien la mang tinh luan chien ngam, va anh huong đen su thay đoi xa hoi va chinh tri, nhung tieu thuyet va kich the ky 20 đa lui ve phia chu quan, nhan manh đen đong co vo thuc va ap luc xa hoi va moi truong đoi voi ca nhan. Cac nha van nhu Proust, Eliot, Joyce, Kafka va Pirandello tieu bieu cho xu huong ghi lai nhung hien thuc noi tam hon la hien thuc ben ngoai.
The loai tieu thuyet cung cho thay no co the đat cau hoi ve thuc te trong cac hinh thuc cua the ky 20, bat chap cac cong thuc co đinh cua no, thong qua cac cau hoi cua truyen trinh tham mang tinh hoai nghi va thuc te thay the cua khoa hoc vien tuong. Su khac biet giua cac hinh thuc "chinh thong" va "the loai" cua van hoc (bao gom ca bao chi) tiep tuc mo nhat trong suot thoi gian cho đen thoi đai cua chung ta. William Burroughs, trong cac tac pham đau tien cua minh va Hunter S. Thompson đa mo rong viec tuong thuat mang tinh phim tai lieu thanh nhung tuyen bo chu quan manh me sau The chien thu hai, va cac nha phe binh hau hien đai đa che bai y tuong ve chu nghia hien thuc khach quan noi chung.


Tam ly hoc va van hoc Cac nha ly thuyet cho rang van hoc cho phep nguoi đoc tiep can cac khia canh tinh cam tinh te trong tinh cach con nguoi ma binh thuong khong de tiep can. Van hoc trong boi canh nay giup ho tro su phat trien tam ly va hieu biet cua nguoi đoc, cho phep nguoi đo tiep can cac trang thai cam xuc ma khong de dang đuoc nguoi đo the hien ra. D. Mitchell, chang han, giai thich cach mot tac gia su dung van hoc danh cho thanh thieu nien đe mo ta trang thai "kinh ngac" ma ba đa trai qua khi con nho. Mot so nha nghien cuu tap trung vao tam quan trong cua van hoc trong su phat trien tam ly cua mot ca nhan. Vi du, hoc ngon ngu su dung van hoc vi no trinh bay ro rang hoac chua đung van hoa, la mot yeu to đuoc coi la quan trong trong viec hoc ngon ngu. Đieu nay đuoc chung minh trong truong hop cua mot nghien cuu cho thay su hien dien cua cac gia tri van hoa va cac đoan van quen thuoc trong van ban van hoc co tac đong quan trong nhu the nao đen hieu qua đoc tieng Anh cua hoc sinh thieu so. Cac nha tam ly hoc cung đa su dung van hoc nhu mot cong cu hoac phuong tien tri lieu cho con nguoi, đe giup ho hieu nhung thach thuc va van đe - vi du nhu trong viec long ghep cac thong điep cao sieu vao cac tac pham van hoc hoac trong viec viet lai cac cau chuyen truyen thong đe giup nguoi đoc giai quyet cac van đe cua ho hoac đuc ket chung vao cac thong điep xa hoi đuong đai.
Hogan cung giai thich rang thoi gian va cam xuc ma mot nguoi danh đe hieu hoan canh cua mot nhan vat lam cho van hoc tro thanh "mang tinh sinh thai co gia tri trong viec nghien cuu cam xuc". Vi vay, van hoc co the đoan ket mot cong đong lon bang cach khoi goi nhung cam xuc pho quat, cung nhu cho phep nguoi đoc tiep can nhung khia canh van hoa ma ho chua đuoc tiep xuc, va tao ra nhung trai nghiem cam xuc moi. Cac nha ly thuyet  lap luan rang cac tac gia chon cac hinh thuc van hoc theo cam xuc tam ly ma ho đang co gang mo ta.
Mot so nha tam ly hoc coi van hoc la mot cong cu nghien cuu tam ly hop le, vi no cho phep ho kham pha nhung y tuong tam ly moi. Cac ly thuyet tam ly ve van hoc, chang han nhu He thong phan cap nhu cau cua Maslow  đa đuoc cong nhan rong rai.
"Ly thuyet Tam ly Luc luong Thu ba" cua nha tam ly hoc Maslow giup cac nha phan tich van hoc hieu mot cach sau xa cach cac nhan vat phan anh nen van hoa va lich su ma ho thuoc ve. No cung cho phep ho hieu đuoc y đinh va tam ly cua tac gia. Ly thuyet cho rang con nguoi so huu ben trong minh "ban nga" thuc su cua ho va rang viec hoan thanh đieu nay la ly do đe song. No cung goi y rang su phat trien than kinh can tro viec hien thuc hoa đieu nay va khien mot nguoi tro nen xa lanh con nguoi that cua minh. Maslow cho rang van hoc kham pha cuoc đau tranh đe tu hoan thien ban than cua con nguoi. Paris trong cuon "Tam ly hoc luc luong thu ba va nghien cuu van hoc" lap luan rang "vo thuc nguyen so" cua DH Lawrence la mot phep an du cho cai toi thuc su ". Van hoc, no đa đuoc đe xuat, do đo la mot cong cu cho phep nguoi đoc phat trien va ap dung ly luan phe binh vao ban chat cua cam xuc.
Bieu tuong va hinh anh co the gop phan đinh hinh phan ung tam ly va tham my đoi voi van ban.


The loai = Tru tinh =
Tho: la mot loai hinh nghe thuat dung tu, dung chu trong ngon ngu lam chat lieu, va su chon loc tu cung nhu to hop cua chung đuoc sap xep duoi mot hinh thuc logic nhat đinh tao nen hinh anh hay goi cam am thanh co tinh tham my cho nguoi đoc, nguoi nghe.
Tho la loai sang tac van hoc co nhip đieu, tinh nhac, co đac điem ngan gon, suc tich, nhieu y co đong, tuan theo cac quy luat nhat đinh. Tho thuong dung nhu mot hinh thuc bieu ta cam xuc tru tinh, hoac tinh cam xuc đong truoc mot hien tuong xay ra trong cuoc song, nhu khi nguoi ta đung truoc mot phong canh ngoan muc, hoac đung truoc mot tham canh.

Ca dao
Tu khuc
Truyen tho
Truong ca


 Tac pham tu su  Truyen dai
Truyen ngan
Su thi
Ngu ngon


 Kich ban van hoc  Bi kich
Hai kich
Chinh kich


 The loai khac  Ky
Van chinh luan
Tu (the loai van hoc)


Trao luu, truong phai Khi nghien cuu ve van hoc, nguoi ta cung phan chia van hoc theo cac dong, cac truong phai khac nhau nhu Van hoc hien thuc, Van hoc lang man, Van hoc co đien, Van hoc dan gian, Van hoc hien đai, Van hoc moi, van hoc hau hien đai, Van hoc phuong Đong, Van hoc phuong Tay, Van hoc Trung Quoc, Van hoc Nga, Van hoc Viet Nam, Van hoc Phap va cac nen van hoc cua cac quoc gia khac.


Tham khao Sach tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Literature tai Wikimedia Commons