Su đoan Macartney (gian the: 马加尔尼使团; phon the: 馬加爾尼使團; Han-Viet: Ma Gia Nhi Ni su đoan), con đuoc goi la Phai bo Macartney, la su đoan ngoai giao đau tien cua Anh đen Trung Quoc, thuc hien vao nam 1793. Su đoan đuoc đat ten theo ten cua nguoi lanh đao, George Macartney, phai vien đau tien cua Vuong quoc Anh tai Trung Quoc. Su đoan Macartney đen Trung Quoc voi mong muon yeu cau nuoc nay mo them cac cang moi phuc vu hoat đong thuong mai cua Anh, cho thanh lap mot đai su quan thuong tru o Bac Kinh, nhuong lai mot hon đao nho doc theo bo bien cho nguoi Anh su dung, va noi long cac han che thuong mai đoi voi thuong nhan Anh o Quang Chau.
Macartney cung nguoi cua minh đa co co hoi dien kien Hoang đe Can Long va bi ong nay tu choi het cac yeu cau. Mac du khong đat đuoc cac muc tieu chinh thuc, su đoan van đuoc ghi nhan vi nhung quan sat van hoa, chinh tri va đia ly Trung Quoc sau rong ma nhung thanh vien su đoan đa ghi lai va đem ve chau Au.


Boi canh Thuong mai hang hai nuoc ngoai o Trung Quoc đuoc quy đinh boi He thong Quang Chau dan xuat hien thong qua mot loat thanh chi vao the ky 17 va 18. He thong Quang Chau thiet lap thuong mai chinh thuc thong qua Cong hang, mot hiep hoi gom 13 cong ty thuong mai (goi la "hang" trong tieng Quang Đong) do chinh phu hoang gia lua chon. Nam 1725, Hoang đe Ung Chinh trao cho Cong hang trach nhiem phap ly thuong mai o Quang Chau. Đen the ky 18, Quang Chau, bay gio đuoc cac thuong nhan Anh goi la Canton, đa tro thanh thuong cang Trung Quoc nhon nhip nhat, mot phan nho vao  kha nang tiep can Đong bang song Chau Giang thuan tien. Nam 1757, Hoang đe Can Long chi cho phep thuong mai hang hai nuoc ngoai đuoc dien ra duy nhat tai Quang Chau. Cai tri nha Thanh o thoi ky cuc thinh, Can Long canh giac truoc nhung bien đoi xa hoi Trung Quoc co the la ket qua cua su giao luu khong han che voi nuoc ngoai. Nguoi Trung Quoc khong đuoc phep day tieng Trung cho nguoi nuoc ngoai va thuong nhan chau Au bi cam đem phu nu đen Trung Quoc.
The ky 18, cac thuong nhan Anh bat đau cam thay bi han che boi He thong Quang Chau, va trong mot no luc nham gianh them quyen thuong mai, ho van đong hanh lang đe co mot su đoan dien kien hoang đe va yeu cau thay đoi cac thoa thuan thuong mai hien hanh. Su can thiet cua mot su đoan đen Trung Quoc mot phan đen tu su mat can bang mau dich ngay cang gia tang giua Trung Quoc va Anh, chu yeu la do nhu cau cua nguoi Anh voi tra, cung nhu nhieu loai mat hang Trung Quoc khac nhu đo su va lua. Cong ty Đong An, đon vi nam đoc quyen thuong mai phuong Đong, bi chinh phu nha Thanh bat phai mua tra Trung Quoc bang bac. Cac no luc tim kiem mat hang Anh co the ban cho nguoi Trung Quoc đa đuoc trien khai, nham khoa lap tham hut thuong mai.
Vao thoi điem Su đoan Macartney thuc hien nhiem vu, Cong ty Đong An cung đang bat đau trong thuoc phien o An Đo đe ban o Trung Quoc. Tu nhung nam 1780, Cong ty Đong An đa no luc tai tro cho hoat đong buon ban tra voi thuoc phien. Macartney, nguoi tung giu chuc Thong đoc Madras (nay la Chennai) o An Đo, khong dut khoat lap truong xoay quanh van đe ban thuoc phien cho nguoi Trung Quoc, thich thay the thuoc phien bang "gao hoac bat ky mat hang nao tot hon". Mot su đoan chinh thuc se tao co hoi đe gioi thieu cac mat hang moi cua Anh đen thi truong Trung Quoc, đieu ma Cong ty Đong An bi chi trich vi khong lam đuoc.
Nam 1787, Thu tuong William Pitt Tre va quan chuc Cong ty Đong An Henry Dundas phai Đai ta Charles Cathcart lam đai su đau tien cua Anh tai Trung Quoc. Tuy nhien, Cathcart nga benh giua chuyen đi va qua đoi ngay truoc khi con tau cho ong, HMS Vestal, cap ben Trung Quoc. Sau that bai cua Su đoan Cathcart, Macartney đe xuat nen to chuc mot su đoan khac duoi su lanh đao cua ban minh la Sir George Stauton. Nam 1794, Dundas, nguoi đa tro thanh Bo truong Noi vu, đe nghi Macartney đich than lanh đao su đoan thay the. Macartney chap nhan loi đe nghi voi đieu kien la ong se đuoc phong lam ba tuoc, va đuoc toan quyen lua chon thanh vien su đoan.


Chuan bi Macartney chon George Stauton lam canh tay phai đac luc, nguoi ma ong se giao pho su đoan neu ban than khong the tiep tuc. Stauton mang theo cau con trai Thomas phuc vu trong su đoan nhu mot chan sai vat. John Barrow (sau nay la Sir John Barrow, Đe nhat Nam tuoc) lam kiem soat vien su đoan. Tham gia su đoan con co hai bac si, hai thu ky, ba tuy vien va mot đoi ho tong quan đoi. Hai hoa si William Alexander va Thomas Hickey se ve tranh minh hoa cho nhung su kien ma su đoan trai qua. Mot nhom nha khoa hoc cung tham gia cung su đoan, dan đau boi James Dinwiddie.
Su đoan mang theo bon linh muc Cong giao Trung Quoc lam thong dich vien. Hai trong so đo đuoc George Stauton tuyen dung tai Collegium Sinicum, Napoli. Ho quen thuoc voi tieng Latinh chu khong phai tieng Anh. Hai nguoi con lai la cac linh muc đang muon tro ve Trung Quoc, đuoc Staunton đe nghi cho qua giang mien phi đen Ma Cao. Su đoan 100 thanh vien co ca cac hoc gia va nguoi hau.
Trong so nhung nguoi keu goi mot su đoan đen Trung Quoc co Sir Joseph Banks, Đe nhat Nam tuoc, Chu tich Hiep hoi Hoang gia. Banks lam nha thuc vat hoc tren tau HMS Endeavour trong chuyen đi đau tien cua Thuyen truong James Cook, la đong luc thuc đay chuyen tham hiem nam 1787 cua HMS Bounty đen Tahiti. Banks đa trong tra tu nhan tu nam 1780, nuoi tham vong thu thap cac loai cay co gia tri tu khap noi tren the gioi đe nghien cuu tai Vuon Bach thao Hoang gia o Kew va Vuon Bach thao Calcutta moi thanh lap o Bengal. Tren het, ong muon trong tra o Bengal hoac Assam, va giai quyet "mon no bac khong lo" ma hoat đong buon ban tra gay ra. Vao thoi điem đo, cac nha thuc vat hoc van chua biet rang nhieu loai cay tra cung đa phat trien tu nhien o Assam, mot su that ma mai đen nam 1823, Robert Bruce moi phat hien. Banks khuyen su đoan thu thap cang nhieu cay trong cang tot, đac biet la cay tra. Ong nhan manh viec tho lam vuon va hoa si tham gia chuyen tham hiem nen chu y quan sat va minh hoa he thuc vat đia phuong. David Stronach va John Haxton la hai tho lam vuon trong su đoan.

Henry Dundas đua ra cac muc tieu cua minh cho su đoan trong ban huong dan Macartney chinh thuc. Nguoi Anh buon ban o Trung Quoc nhieu hon nguoi đen tu bat ky quoc gia chau Au nao khac. Mac du vay, nguoi Anh lai khong co moi lien he truc tiep nao voi hoang đe, trong khi cac nha truyen giao Bo Đao Nha van giu cac chuc vi thuong truc trong trieu đinh. Macartney nhan chi thi đam phan noi long He thong Quang Chau đe thuong nhan Anh co the hoat đong tai nhieu cang va thi truong hon, gianh lay mot hon đao nho doc bo bien Trung Quoc ma tu đo thuong nhan Anh hoat đong duoi quyen tai phan cua Anh. Ong cung se thanh lap mot đai su quan thuong tru o Bac Kinh nham tao đuong lien lac truc tiep giua hai chinh phu, loai bo trung gian la cac thuong nhan Quang Chau. Cuoi cung, Macartney phai thu thap thong tin tinh bao ve chinh phu va xa hoi Trung Quoc, ve nhung đieu ma nguoi chau Au luc bay gio van con rat mu mo.
Cac chi thi tu Dundas cung yeu cau Macartney nen thiet lap quan he thuong mai voi cac quoc gia phuong Đong khac. Macartney se trao quoc thu cho Thien hoang Nhat Ban sau khi hoan thanh nhiem vu tai Trung Quoc. Huong dan neu ro rang chuyen tham Nhat Ban co the rat huu ich trong viec thiet lap cac moi quan he thuong mai, nhat la thiet lap thuong mai tra.
Bat chap su nghi ngo ve nhung mat trai tiem an cua Su đoan Macartney, Cong ty Đong An van bi chinh phu buoc phai tai tro cho no luc ngoai giao nay. Dundas va Macartney đat loi ich quoc gia len tren loi ich cua Cong ty Đong An, von đang so mat vi the đoc quyen thuong mai va quan ngai rang su đoan co kha nang lam cang thang them cac moi quan he ngoai giao thay vi cai thien chung. Bang cach cu đi mot nguoi đai dien vuong mien Anh truc tiep, chinh tri gia va sau nay la Bo truong Ngoai giao Lord Grenville ly luan rang su đoan se gay chu y hon neu đuoc phai đi "chi duoi danh nghia cua mot cong ty thuong mai".
Mot trong nhung muc tieu cua su đoan la chung minh su huu ich cua khoa hoc va cong nghe Anh, voi hi vong khuyen khich Trung Quoc nhap khau cac mat hang tu Anh. Đe phuc vu muc tieu đe ra, su đoan đem theo mot so mon qua tang đac biet bao gom đong ho, kinh thien van, vu khi, hang det may va mot vai mat hang cong nghe khac. Macartney du đinh the hien nang luc ky thuat đe phan anh "quoc tinh" cua nuoc Anh, su kheo leo, tinh kham pha va long hieu ky voi the gioi tu nhien. Tuy nhien, Dundas van nhac nho Macartney rang su đoan khong phai la "mot phai đoan cua Hiep hoi Hoang gia".


Hanh trinh đen Trung Quoc Su đoan roi Portsmouth tren ba con tau vao ngay 26 thang 9 nam 1792. Tau chien HMS Lion do thuyen truong Sir Erasmus Gower chi huy, dan đau su đoan. Tau Hindostan, thuoc ve Cong ty Đong An (sau nay đuoc Hai quan Hoang gia Anh mua lai va đat ten moi la HMS Hindostan) do thuyen truong William Mackintosh chi huy. Hai con tau đuoc theo kem boi mot tau hai buom mang ten Jackall. Mot con bao som ap đen khien ca đoi tau phai tam dung tai Vinh Tor. Sau khi sua chua, tau Lion va tau Hindostan tiep tuc chuyen đi ma khong co tau Jackall đa mat tich trong con bao. May man thay, nhung mon qua dang len hoang đe đeu nam tren hai con tau Lion va Hindostan. Thomas Stauton danh chuyen đi đe hoc tieng Trung Quoc voi cac thong dich vien cua su đoan.
Đoi tau dung chan tai Madeira vao đau thang 10, va tai quan đao Canaria vao cuoi thang. Ngay 1 thang 11 nam 1792, đoi tau đen Cabo Verde. Ho tiep tuc len đuong sau nam ngay cho đoi tau Jackall. Cac luong tin phong ngoai khoi bien chau Phi buoc đoi tau phai đi theo huong tay, đen Rio de Janeiro, noi ho cap ben vao thang 11. Macartney bi benh gut hanh ha trong suot mot thang troi. Trong khi Thomas Stauton tre tuoi nghien cuu ngon ngu Trung Quoc, Macartney cung hoc moi thu co the ve Trung Quoc tu nhung cuon sach ma ong đe trong phong đoc cua tau Lion.
Đoi tau roi Rio de Janeiro vao ngay 17 thang 12 va len đuong theo huong đong mot lan nua, vong qua Mui Hao vong vao ngay 7 thang 1 nam 1793. Ho vuot Java vao thang 2 va đen Jakarta (thoi đo goi la Batavia) vao ngay 6 thang 3. Tai đay, ho mua mot tau hai buom cua Phap, đat ten la Clarence, thay the cho tau Jackall. Tuy nhien, chinh tau Jackall lai gia nhap tro lai đoi tau tai Jakarta, khi vua đuoc sua chua sau con bao. Ca đoi tau truc chi huong Ma Cao, noi ho cap ben vao ngay 19 thang 6. Tai Ma Cao, George Stauton roi tau đe gap go cac quan chuc cua Cong ty Đong An. Hai linh muc Cong giao Trung Quoc qua giang mien phi đen Ma Cao cao biet tu đay, cung voi mot trong hai linh muc đuoc tuyen dung tu Napoli, chi con lai mot linh muc lam thong dich vien cho su đoan. Len ke hoach cho chang ke, Macartney va Dundas đa co y đinh tranh Quang Chau. Thay vi đi đuong bo tu Quang Chau, su đoan se tiep tuc đi đuong bien đen Thien Tan, cang chinh gan Bac Kinh nhat.


Nhap canh Đai dien cua Cong ty Đong An đa gap mat Tong đoc Quang Đong truoc khi Macartney đen, đe xin phep su đoan đuoc nhap canh tai Thien Tan thay vi Quang Chau. Ban đau, tong đoc tu choi, vi cho rang se that la nguoc ngao khi mot su đoan trieu cong đoi chon lua cang nhap canh. Tuy nhien, cac quan chuc Anh lien chi ra rang nhung con tau cho nhieu mon đo cong kenh, quy gia, co the bi hu hai neu đua vao đat lien. Hon nua, nhu tong đoc đa ghi lai trong bao cao gui hoang đe, su đoan đa đi mot quang đuong rat xa, va se lai bi tri hoan them nua neu buoc phai vong tu Thien Tan ve Quang Chau. Hoang đe Can Long đong y yeu cau va chi thi cac quan chuc cua minh dan su đoan đen gap ong voi su le phep toi đa. Loi hoi đap cua hoang đe đuoc chuyen đen Quang Chau boi Tong đoc Luong Quang Phuc Khang An, nguoi vua tro ve tu Chien tranh Trung–Nepal.
Su đoan roi Ma Cao vao ngay 23 thang 6. Ho dung lai o Chu Son, noi Stauton len bo đe gap Tong đoc Đinh Hai. Tong đoc tuan theo chi thi ma hoang đe đa gui đen moi cang o Trung Quoc, cung cap hoa tieu huong dan du khach Anh. Tuy nhien, quan chuc Trung Quoc khong luong truoc đuoc rang nguoi Anh đinh di chuyen thang tren vung bien khoi thay vi chuyen tu cang nay sang cang khac tren vung nuoc nong doc bo bien, nhu thuong thay o cac tau Trung Quoc. Ho bay to su ngac nhien truoc kich thuoc va toc đo cua tau Anh. Du đoan rang tau Anh than đam se khong the đi nguoc dong qua Thien Tan, quan chuc Trung Quoc thue thuyen đe cho su đoan va chuyen hang hoa cua ho đen kinh đo.
Tau Edeavour cua Cong ty Đong An đuoc cu đi lam hoa tieu, dan dat đoi tau su đoan đen Thien Tan, va gia nhap luon đoi tau khi đen Hoang Hai. Ngay 25 thang 7, su đoan đen cua song Hai Ha va tha neo, phat hien ra cac tau lon hon khong the qua đuoc vung nuoc bun. Nhung mon qua đuoc do xuong tu tau Anh va chuyen nguoc dong đen Đai Co bang thuyen manh. Tu Đai Co, chung lai đuoc do xuong nhung chiec thuyen nho hon đen Thong Chau, điem cuoi cua kenh Đai Van Ha. Macartney va nhom cua ong tiep tuc di chuyen rieng re đen Đai Co tren ba con tau Anh nho nhat, Jackall, Clarence va Endeavour. Ngay 6 thang 8, Macartney cung Stauton gap Luong Khai Đuong, Tong đoc Truc Le, nguoi đen gap ho tu Bao Đinh. Luong Khai Đuong đong y cho hai tau Lion va Hindostan quay ve Chu Son theo yeu cau cua Macartney. Ong cung bao cho Macartney biet rang buoi gap mat hoang đe se đuoc to chuc tai khu nghi mat Thua Đuc o Nhiet Ha, chu khong phai tai kinh đo Bac Kinh nhu su đoan du kien.
Su đoan đen Thien Tan vao ngay 11 thang 8. Macartney va Stauton tham du mot bua tiec voi Tong đoc Luong Khai Đuong va Kham sai Man Chau Trung Thuy, nguoi yeu cau tat ca qua tang phai đuoc mang đen Nhiet Ha va đat duoi chan hoang đe theo đung nghi le ngoai giao. Tuy nhien, Macartney thuyet phuc tong đoc cho phep đe lai mot so mon qua o Bac Kinh đe khong lam hong chung tren đuong đen Nhiet Ha. Trieu đinh khuyen Luong Khai Đuong khong nen đi cung Macartney đen kinh đo, đe tranh lam nguoi Anh ao tuong ve đia vi cua ho. Theo Can Long, "to long uu ai voi mot ke man di chi khien han tro nen kieu ngao ma thoi". Thay cho Luong Khai Đuong, Trung Thuy se đong vai tro lien lac vien cho su đoan. Su đoan tiep tuc nguoc dong song Hai Ha tren nhung con thuyen nho do nhung nguoi đan ong Trung Quoc keo doc bo bang day thung va nit. Ho đat chan đen Thong Chau vao ngay 16 thang 8.


= Bac Kinh =

Ngay 21 thang 8, su đoan đen Bac Kinh. Ho đuoc ho tong đen mot dinh thu phia bac Bac Kinh, gan Vuon Vien Minh. Nguoi Anh khong đuoc phep roi khoi dinh thu trong thoi gian luu tru. Vi muon gan trung tam chinh tri Trung Quoc hon, Macartney duoi su cho phep cua Trung Thuy, chuyen đen mot dinh thu khac o Bac Kinh, noi du kien se tro thanh đai su quan thuong tru sau cuoc gap hoang đe. Tai Bac Kinh, trach nhiem quan ly su đoan thuoc ve Trung Thuy va Thuong thu Lai bo Kim Gian cung Thi lang Y Linh A duoi quyen. Nhung mon qua ma su đoan mang đen đuoc cat giu cung voi đo cong nap trong phong ngai vang tai Vuon Vien Minh, noi Macartney la nguoi Anh đau tien ghe tham. Barrow va Dinwiddie chiu trach nhiem lap rap va sap xep cac mon qua. Thu quy gia nhat, cung thien van, phuc tap đen muc can tan 18 ngay đe lap rap xong.
Ngay 24 thang 8, Kham sai Trung Thuy mang mot buc thu đen cho Macartney tu Sir Erasmus Gower, bao cao rang cac con tau cua su đoan đa đen Chu Son theo menh lenh. Macartney hoi đap bang mot huong dan đe Gower tiep tuc đen Quang Chau, nhung Trung Thuy đa len đua buc thu cho hoang đe o Nhiet Ha thay vi chuyen đen Chu Son. Mot vai thanh vien tau Lion đa chet vi benh tat vao thang 8, đoi tau buoc phai dung lai o Chu Son đe boi duong suc khoe. Nghe tin tau Anh đang bi bua vay boi benh tat, Can Long chi thi Tong đoc Chiet Giang đam bao nguoi Anh đuoc cach ly tai Chu Son. Trieu đinh khien trach Trung Thuy vi dam chuyen tiep buc thu cua Macartney. Mot thanh chi đuoc soan boi Hoa Than, thanh vien Quan co xu va la tam phuc cua hoang đe, yeu cau Trung Thuy khong đuoc bao cao mot minh ma khong co chu ky cua Kim Gian va Y Linh A, cung nhu khong đuoc đon phuong ra quyet đinh. Nhu thuong thay, thanh chi nay co loi phe bang muc đo son do chinh tay hoang đe viet. Goi Trung Thuy la "ke khinh nguoi va lo bich", Can Long ra lenh cho ong gui ngay buc thu cua Macartney cho Tong đoc Chiet Giang đe cac tau Anh co the roi Chu Son.
Ngay 26 thang 8, tat ca thanh vien su đoan tru Barrow va Dinwiddie đeu đuoc chuyen đen noi tam tru moi o trung tam Bac Kinh nhu Macartney đa yeu cau.  


= Vuot Van ly Truong thanh =

Sau khi bo lai cung thien van cung nhieu mon qua khac tai Vuon Vien Minh, khoang 70 thanh vien su đoan, trong đo co 40 binh linh, roi Bac Kinh vao ngay 2 thang 9, đi theo huong bac, đen Nhiet Ha, noi Hoang đe Can Long đang cho đoi. Su đoan đi canh con đuong danh rieng cho hoang đe, dung lai moi đem tai mot trong nhung nha nghi đuoc chuan bi rieng cho ong. Cu nam dam đuong lai co mot chot bao ve, Macartney quan sat thay mot luc luong quan đoi đong đao đang sua chua con đuong, chuan bi đe hoang đe quay tro lai Bac Kinh vao cuoi nam.
Su đoan vuot Van ly Truong thanh tai Co Bac khau, noi ho đuoc chao đon bang tieng sung nghi thuc va mot vai đai đoi đen tu luc luong Bat ky. William Alexander, nguoi phai o lai Bac Kinh, bay to su tiec nuoi khi khong đuoc tan mat chiem nguong Van ly Truong thanh. Theo lenh cua Macartney, Trung uy Henry William Parish thuoc luc luong Phao binh Hoang gia đa cung nguoi cua minh khao sat cac cong su o Van ly Truong thanh, qua đo đong gop vao nhiem vu thu thap thong tin cua su đoan, mac du se khien nguoi Trung Quoc nghi ngo. Mot so nguoi lay vai vien gach tu Van ly Truong thanh lam qua luu niem. Vuot qua Van ly Truong thanh, đia hinh ngay mot nhieu đoi nui va di chuyen bang ngua tro nen kho khan hon, lam cham tien đo cua su đoan. Đoan tuy tung cua hoang đe đen ngoai o Thua Đuc vao ngay 8 thang 9.


Gap mat Can Long Vao moi mua thu, cac hoang đe Man Chau thuong lanh đao mot chuyen đi san nghi thuc o phia bac Van ly Truong thanh. Duoi thoi tri vi cua ong noi Can Long la Khang Hi, mot hoang thanh đa đuoc xay dung gan khu san ban Thua Đuc đe lam noi nghi ngoi cho hoang đe va đoan tuy tung khi roi khoi Bac Kinh. Thua Đuc chinh la noi ma Hoang đe nha Thanh chao đon quan chuc nuoc ngoai, nhat la quan chuc Trung A. Cung tai đay, Su đoan Macartney đen gap mat Can Long nhan dip mung tho hoang đe. Can Long tam dung cuoc đi san đe tro ve Thua Đuc du buoi gap mat, nhu ong tung lam vao hai nam 1754 va 1780 voi cac chuyen tham cua Amursana va Ban Thien Lat-ma thu sau.


= Van đe khau đau =
Tu truoc khi len đuong đen Trung Quoc, Macartney va Dundas đa luong truoc đuoc rang co the nay sinh mot so bat đong voi phia Trung Quoc ve nghi thuc va nghi le trong buoi gap mat hoang đe. Dundas chi thi Macartney chap nhan "moi nghi le cung đinh mien la chung khong pham thuong quan chu hay lam giam pham gia cua ban than", va khong đe bat ky "chuyen vat vanh" nao can tro su đoan. Nghi thuc khau đau, yeu cau moi ca nhan phai quy bang ca hai goi va cui đau sao cho tran cham mat đat, đa gay ra mot tinh huong kho xu. Khong chi truoc hoang đe, moi ca nhan con phai khau đau khi nhan thanh chi tu cac su gia. Trong khi thuong nhan Bo Đao Nha va Ha Lan o Quang Chau chap nhan khau đau truoc thanh chi, nguoi Anh coi viec nay la hen ha va nhuc nha, thuong lanh mat khoi phong moi khi phai nhan thanh chi.
Đieu khien Macartney đan đo la đia vi ngang hang cua hai vi quan chu, George III va Can Long. Macartney đinh ninh Anh hien la quoc gia hung manh nhat the gioi. Tuy nhien, voi tu cach la mot nha ngoai giao, Macartney đa quyet đinh rang trong bat ky nghi le nao ma ong tham gia, hai vi quan chu đeu đuoc ton kinh ngang nhau. Trong mot thong điep gui Kham sai Trung Thuy va Tong đoc Luong Khai Đuong khi Macartney đang o Thien Tan, Hoa Than chi thi hai đong nghiep thong bao cho Macartney rang ong se bi coi la "hon xuoc" va "lam tro cuoi" neu khong chiu thuc hien nghi thuc. Song, Macartney đa đe trinh len Trung Thuy mot đe xuat bang van ban, đap ung yeu cau cua ong ve su binh đang đia vi: bat cu nghi le nao Macartney cu hanh, mot quan chuc Trung Quoc co cap bac tuong đuong cung se phai lam đieu tuong tu truoc buc chan dung George III.
Trung Thuy phan đoi đe xuat cua Macartney, voi ly do la quan niem binh đang co đi co lai kieu nay khong phu hop voi quan điem cua nguoi Trung Quoc ve viec hoang đe la Thien tu, thuong đang hon tat ca. Nhu vay, Su đoan Macartney chi đuoc coi nhu mot phai đoan trieu cong binh thuong ma thoi. Mac cho Macartney va Stauton cu khang khang nhung mon đo ma ho mang đen la "qua tang", cac quan chuc Trung Quoc van xem chung đon thuan la "cong pham". Ban than Macartney chi đuoc goi la "cong su", khong phai la "đai dien quan chu" nhu ong tung tu goi minh, truoc su kho chiu cua hoang đe.
Su thoa hiep cua Can Long ve van đe nghi thuc, đuoc neu trong mot thanh chi ngay 8 thang 9 (ngay su đoan đen Thua Đuc), cho phep Macartney khau đau mot lan thay vi chin lan nhu truyen thong. Tuy nhien, Stauton đa đe trinh đe xuat cua Macartney len Hoa Than mot ngay sau khi đen Thua Đuc, nhac lai lap truong cua nguoi Anh. Khong co phuong huong thoa hiep nao kha di va chi con vai ngay nua la buoi gap mat se đuoc to chuc. Can Long ngay cang mat kien nhan va đa xem xet huy bo hoan toan buoi gap mat. Cuoi cung, nguoi Trung Quoc đong y đe Macartney quy truoc Hoang đe Can Long nhu cach ong van lam truoc quan chu cua minh, chi cham mot đau goi xuong đat, bo qua hon tay vi la hanh đong pham thuong.


= Buoi gap mat =
Buoi gap mat Hoang đe Can Long dien ra vao ngay 14 thang 9. Nguoi Anh khoi hanh tu dinh thu cua ho luc 3 gio sang trong bong đem va đen trai hoang gia luc 4 gio. Buoi gap mat đuoc to chuc trong leu hoang gia, mot cai yurt lon mau vang, ben trong co ngai vang cua hoang đe đat tren le đai đuoc ton cao. Vai ngan nguoi tham du buoi gap mat, bao gom ca cac du khach nuoc ngoai, Tong đoc Luong Khai Đuong va con trai Can Long, Hoang đe Gia Khanh tuong lai. Hoang đe đen luc 7 gio, chu tri cac nghi le nhu mot vi han. Macartney buoc vao leu cung George, Thomas Stauton, va thong dich vien tieng Trung cua ho. Nhung thanh vien su đoan khac thi cho o ben ngoai.
Macartney buoc len le đai truoc, quy mot lan, trao đoi le vat voi Can Long va trinh buc thu cua Vua George III. Tiep theo la George Staunton, va cuoi cung la Thomas Staunton. Vi Thomas co hoc qua tieng Trung nen hoang đe ra hieu cho cau noi thu vai tu. Theo sau nguoi Anh la su than tu cac quoc gia khac, nhung nguoi rat hiem xuat hien trong cac ghi chep. Mot bua tiec đuoc to chuc sau đo đe ket thuc chuoi su kien trong ngay. Nguoi Anh đuoc ngoi ben trai hoang đe, o vi tri trang trong nhat.


Ket qua Thien trieu ta so huu van vat doi dao va khong thieu thu ky tran di bao nao ca. Vay nen, ha co gi phai nhap san vat cua man di ngoai quoc đe trao đoi san vat cua chinh chung ta.

Mac du khong đat đuoc nhung muc tieu đe ra ban đau, hoan canh xung quanh su đoan tao co hoi du da cho ca hai ben Anh va Trung Quoc khong cam thay bat binh vi nhung thoa hiep va nhuong bo ma ho đa thuc hien. That bai cua su đoan trong viec đat đuoc cac muc tieu chinh khong phai la do Macartney tu choi khau đau truoc Hoang đe Can Long, nhu đoi khi nguoi ta van đinh ninh. Đo cung khong phai la ket qua cua viec nguoi Trung Quoc qua bao thu trong chinh sach đoi ngoai, ma la ket qua cua cac quan điem the gioi canh tranh khong the cung linh hoi va co phan xung khac voi nhau. Sau khi su đoan ve nuoc, Can Long viet mot buc thu cho Vua George III, giai thich sau hon ly do khien ong tu choi chap thuan mot so yeu cau ma Macartney trinh len. Cac yeu cau bao gom noi long han che thuong mai giua Anh va Trung Quoc, cho nguoi Anh mua lai "mot hon đao nho khong đuoc kien co lam gan Chu Son đe lam noi cu tru cho thuong nhan Anh, luu tru hang hoa va trang bi tau"; thanh lap mot đai su quan Anh thuong tru tai Bac Kinh. Tuy nhien, buc thu cua Can Long tiep tuc goi tat ca nguoi chau Au la "man di", viec ong cho rang tat ca quoc gia tren the gioi đeu co vi the thap hon Trung Quoc, va nhung loi cuoi cung ma ong ra lenh cho Vua George III "...Kinh can tuan theo va cho cau tha!", cu nhu the vua Anh la than dan Trung Quoc.
Su đoan Macartney co y nghia lich su quan trong vi nhieu ly do, hau het chi đuoc nguoi ta nhan ra khi xem xet lai. Mac du xet tren khia canh hien đai, Su đoan Macartney đanh dau mot co hoi bi bo lo cua ca hai quoc gia đe kham pha va hieu ve van hoa, phong tuc, phong cach ngoai giao va tham vong cua nhau, nhung no cung đa som đinh hinh suc ep ngay cang tang cua Anh đoi voi Trung Quoc đe thich ung voi su mo rong thuong mai va mang luoi đe quoc. Su thieu hut tri thuc va hieu biet ve nhau cua ca hai quoc gia tiep tuc anh huong đen nha Thanh khi trieu đai nay phai đoi mat voi ap luc ngay mot gia tang tu nuoc ngoai va nhung bat on noi bo trong the ky 19.
Mac du Su đoan Macartney quay ve Luan Đon ma khong nhan đuoc bat ky nhuong bo nao tu Trung Quoc, su đoan van co the đuoc xem la mot thanh cong vi đa mang lai nhung quan sat chi tiet ve mot đe quoc vi đai. Hoa si William Alexander đi cung su đoan, xuat ban nhieu ban khac dua tren cac buc tranh mau nuoc cua chinh minh. Sir George Stauton lanh trong trach lam mot ban tuong thuat chuyen tham hiem sau khi su đoan tro ve. Ban tuong thuat gom nhieu tap, chu yeu trich xuat tu nhung ghi chep cua Lord Macartney va Sir Erasmus Gower, nguoi chi huy chuyen tham hiem. Sir Joseph Banks thi chiu trach nhiem lua chon va sap xep hinh ban khac minh hoa cho ban tuong thuat.


Đoc them Quan he Trung Quoc–Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland
Quan he đoi ngoai cua cac đe quoc Trung Quoc
Su đoan Amherst
Andreas Everardus van Braam Houckgeest


Chu thich Tham khao Anderson, Aeneas (1796). A Narrative of the British Embassy to China in the years 1792, 1793, and 1794 - Containing the Various Circumstances of the Embassy, with Accounts of the Customs and Manners of the Chinese, and Description of the Country Towns, Cities, etc. J. Debrett, London.
Black, James (1994). British Foreign Policy in an Age of Revolutions, 1783-1793. Cambridge University Press. ISBN 978-0521466844.
Chayet, Anne (2004). "Architectural wonderland: An empire of fictions". Trong Dunnell, Ruth W.; Elliott, Mark C.; Foret, Philippe; va đong nghiep (bien tap). New Qing Imperial History: The Making of Inner Asian Empire at Qing Chengde. Routledge. ISBN 9780415320061.
Elliott, Mark C.; Chia, Ning (2004). "The Qing hunt at Mulan". Trong Dunnell, Ruth W.; Elliott, Mark C.; Foret, Philippe; va đong nghiep (bien tap). New Qing Imperial History: The Making of Inner Asian Empire at Qing Chengde. Routledge. ISBN 9780415320061.
Harlow, Vincent Todd; Madden, A. F. (1953). British Colonial Developments, 1774–1834. Oxford: Clarendon Press.
Harrison, Henrietta (2017). "The Qianlong Emperor's Letter to George III and the Early Twentieth Century Origins of Ideas About Traditional China's Foreign Relations". American Historical Review. Quyen 122 so 3. tr. 680–701. doi:10.1093/ahr/122.3.680.
Hevia, James Louis (1995). Cherishing Men from Afar: Qing Guest Ritual and the Macartney Embassy of 1793. Duke University Press. ISBN 9780822316374.
Kitson, Peter J. (2013). Forging Romantic China: Sino-British Cultural Exchange 1760–1840. Cambridge Studies in Romanticism. Quyen 105. Cambridge University Press. ISBN 9781107045613.
Peyrefitte, Alain (2013). The Immobile Empire. Knopf Doubleday Publishing Group. ISBN 9780345803948.
Robbins, Helen Henrietta Macartney (1908). Our First Ambassador to China: An Account of the Life of George, Earl of Macartney. London: E.P. Dutton and Company.
Rowe, William T. (2010). China's Last Empire: The Great Qing. History of Imperial China. Quyen 6. Harvard University Press. ISBN 9780674054554.
Symons, Van J. (2004). "The imperial tours to Chengde". Trong Dunnell, Ruth W.; Elliott, Mark C.; Foret, Philippe; va đong nghiep (bien tap). New Qing Imperial History: The Making of Inner Asian Empire at Qing Chengde. Routledge. ISBN 9780415320061.
Waley-Cohen, Joanna (2000). The Sextants of Beijing: Global Currents in Chinese History. W. W. Norton & Company. ISBN 9780393320510.


Tham khao them Gillingham, Paul. "The Macartney embassy to China, 1792-94." History Today (Nov 1993), Vol. 43 Issue 11, pp 28–34; popular history; online

Barrow, Sir John; Macartney, Earl George (1807). Some Account of the Public Life, and a Selection from the Unpublished Writings, of the Earl of Macartney. London: T. Cadell and W. Davies.