Sangkum Reastr Niyum (tieng Khmer: សងគម រាសរត និយម; nghia la Cong đong xa hoi chu nghia binh dan) thuong đuoc goi đon gian la Sangkum, la to chuc chinh tri do Hoang than Norodom Sihanouk cua Vuong quoc Campuchia thanh lap vao nam 1955. Du tu mo ta la mot "phong trao" chu khong phai la mot đang chinh tri (cac thanh vien phai tu bo tu cach hoi vien cua bat ky nhom chinh tri nao), Sangkum van giu quyen kiem soat chinh phu Campuchia trong suot chinh quyen đau tien cua Sihanouk thoi ky 1955–1970.


Lich su = Thanh lap =
Sangkum ra đoi sau khi Sihanouk thoai vi nhuong ngoi lai cho cha la Norodom Suramarit vao nam 1955 voi y đinh tap trung vao mat chinh tri quoc noi. Phong trao nay dua tren bon đang phai nho thuoc phe canh huu theo chu nghia quan chu, bao gom Đang Chien thang Đong Bac cua Dap Chhuon va Phuc hung Khmer cua Lon Nol. Sihanouk mo rong co so chinh tri nay vao Sangkum nham tranh cu trong cuoc bau cu Quoc hoi nam 1955, cuoc bau cu đau tien sau khi gianh đoc lap bat chap hinh anh phi chinh tri cua no, tren thuc te Sangkum hoat đong theo kieu mot đang ung ho Sihanouk. No đa gianh chien thang ap đao trong cuoc bau cu sau đo bi cao buoc gian lan bau cu quy mo lon, đe doa truc tiep đoi voi ca hai đang đoi lap la Đang Dan chu va Đang Krom Pracheachon hoi huong xa hoi chu nghia.


= Chinh sach va đac điem =
Mac du theo đinh huong "xa hoi chu nghia", Sangkum con ket hop cac yeu to cua chu nghia xa hoi, bao thu, chu nghia dan toc, Phat giao nguyen thuy va hinh thuc chu nghia dan tuy cua chu nghia phat xit. No tuyen bo rang cac nha quan ly se la nhung nguoi ung ho xa hoi chu nghia vi "hanh phuc" cua dan chung va nhung nguoi ung ho che đo quan chu vi "uy tin va su gan ket dan toc".
Trong quyen luc, Sangkum hoat đong theo nguyen tac cua chu nghia xa hoi Phat giao, mot cau truc kha mo ho trong khi tuyen bo la đe tim kiem muc tieu tien bo va cham dut nhung bat cong xa hoi, dua tren cac truyen thong ton giao va xa hoi bao thu o Campuchia. Thay vi đi theo huong so huu tu nhan, chu nghia xa hoi Phat giao khuyen khich nhung nguoi giau co chia ngot se bui cho nguoi ngheo đe xung đang voi đuc hanh. Nhung nhan vat cua cong chung cung đuoc chi dan la phai hoan toan chiu trach nhiem truoc dan chung, minh bach trong cac giao dich cua ho, va đuoc khuyen khich thay đoi thuong xuyen đe thuc hien cong viec binh thuong lien quan đen nong nghiep (Sihanouk thuong tu chup anh thuc hien lao đong nhu vay trong chuyen tham cua ong đoi voi cac du an phat trien).
Trong thuc te, viec quan ly kinh te phat trien theo kieu "xa hoi chu nghia mat thiet" tuong tu chu nghia tu ban be phai: doanh nghiep nha nuoc đuoc thanh lap va sau đo đuoc quan ly boi cac thanh vien cua gioi chuc cap cao Sangkum, thuong vi loi ich ca nhan cua ho. Nhung to chuc nha nuoc đuoc thanh lap duoi thoi Sangkum bao gom OROC, Van phong hop tac Hoang gia chuyen quan ly ve mat thuong mai va xuat nhap khau.
Vao nam 1957, Sihanouk cho thanh lap mot đoan thanh nien Sangkum, thuong goi la JSRK (Jeunesse Socialiste Royale Khmere).


= Đoi noi thoi ky Sangkum =
Phuong phap cua Sihanouk la luan phien chi trich đoi thu trong cac dien đan cong cong khac nhau va sau đo giao cho ho nhung chuc vu trong Sangkum theo nhu cau ma ho đong gop tich cuc cho xa hoi Campuchia, co tac dung tay đoi trong viec đan ap bat đong chinh kien va hop nhat nhieu phe đoi lap vao che đo cua ong. Sihanouk đa co gang xay dung mot hinh anh Campuchia nhu mot "Camelot o Đong Nam A", mot oc đao cua hoa binh va trat tu xa hoi trong boi canh cuoc xung đot anh huong đen phan con lai cua khu vuc. Tren binh dien quoc te, mot chinh sach trung lap chinh thuc đa đuoc Quoc hoi thong qua duoi su chu tri cua Sihanouk nham đam bao an ninh trat tu va on đinh o Campuchia.
Trong suot thoi ky cai tri cua Sihanouk, Sangkum đa kiem soat cac đang phai nham thu hut nhieu thanh phan huu khuynh va on hoa cua nen chinh tri Campuchia, cung nhu nhung thanh phan than Sihanouk cua nhung nguoi cong san canh ta va on hoa; chi co cac thanh phan bi mat theo đuong loi cung ran hon cua Đang Cong san Campuchia la tranh cong tac voi che đo cua Sihanouk. Mot so nhan vat cong san noi tieng, chang han nhu Hu Nim va Khieu Samphan, chap nhan cac chuc vu cua Sangkum trong mot no luc lam viec voi he thong. Vao đau thap nien 1960, Samphan – sau nay tro thanh nguyen thu quoc gia duoi che đo Khmer Đo – goi theo Sihanouk la đe thuc hien mot loat cac cuoc cai cach kinh te tren co so ke hoach hoa tap trung đuoc neu trong luan an tien si cua Samphan.
Trong khi Đang Dan chu, đai dien cua nhung nha chinh tri phe cong hoa phai cap tien va on hoa trong chinh truong Campuchia, đa thuc su hop nhat vao Sangkum vao nam 1957, nhieu nguoi cong hoa phai on hoa chi đon gian la ne tranh chinh tri hoan toan cho đen khi giai đoan ngay sau cuoc đao chinh nam 1970.
Thanh phan đang chu y duy nhat van con ben ngoai Sangkum, khac hon so voi nhung nguoi cong san theo đuong loi cung ran, đo chinh la nhung nguoi chu nghia dan toc canh huu chong lai che đo quan chu duoi truong Son Ngoc Thanh, nguoi sang lap ra to chuc Khmer Serei luon duy tri cuoc khang chien vu trang voi su tai tro tu Thai Lan. Sihanouk đa gan cho đoi thu canh huu cua ong cai ten goi la "Khmer Bleu" đe phan biet voi cac đoi thu canh ta cua ong. Tuy nhien, co ve nhu rang trong thoi gian cuoi thap nien 1950 va đau thap nien 1960 co rat it vu đan ap bao luc phe đoi lap cua Sangkum (mac du đang canh ta Pracheachon vua bi cao buoc la ung ho Viet Nam thuong xuyen bi đe doa chinh tri) va toan bo đat nuoc đa trai qua mot thoi ky tuong đoi on đinh. Tru mot ngoai le nua la Khmer Serei voi cach giai quyet gay gat: Preap In, mot nha hoat đong cua Khmer Serei đa co gang đam phan voi Sihanouk vao nam 1963, sau đo bi bat giam va tiep theo la vu tu hinh ong đa đuoc trinh chieu trong cac rap chieu phim tren ca nuoc. Cach xu ly mam mong gay bat on tuong tu voi mot nhan vat bi cao buoc la lanh đao nhom Khmer Serei la Chau Bory (truoc đay co lien quan đen vu am muu Bangkok), Chau Mathura va Sau Ngoy vao nam 1967.


= Ket thuc thoi ky Sangkum =
Sihanouk tung la nguyen thu quoc gia trong đoi vao nam 1963. Tuy nhien, tu giua nhung nam 1960, su ran nut đa bat đau xuat hien trong che đo. Cuoc bau cu Quoc hoi nam 1966 voi chien thang ap đao cho cac ung cu vien canh huu, Sihanouk phan ung bang cach tao ra mot đang canh ta "Đoi lap-Chinh phu" bao gom Hu Nim va Khieu Samphan, hoat đong nham muc đich kiem tra va ngan chan su phan tach che đo hoan toan. 
Cac vu đan ap bao luc phe canh ta ngay cang tang do tuong Lon Nol va quan đoi chi đao tren danh nghia cua Sihanouk, đa lam nhung nguoi cong san con lai phai xa lanh, đac biet la phe ung ho Sihanouk co phan on hoa hon con no mot long trung thanh manh me đen phia Viet Nam va Viet Minh. Nhung loi chi trich cong khai cua Sihanouk ve nhung nguoi Khmer Viet Minh đa co cac tac dung gay thiet hai quyen luc ngay cang tang cua cac thanh vien theo đuong loi cung ran chong Viet Nam, them cac thanh vien chong che đo quan chu cua Đang Cong san Campuchia duoi su lanh đao cua Pol Pot. Su leo thang cua cuoc chien tranh Đong Duong lan thu hai cung đa co mot tac đong gay mat on đinh tinh hinh chinh tri va nen kinh te Campuchia. Sangkum tu thay ban than minh bi nhot trong mot cuoc đau tranh ngay cang gay gat voi nhung gi no đai dien cho nhung thanh phan ngoai bang cua Viet Minh va Pathet Lao tai Campuchia; noi tren đai phat thanh Phnom Penh sau khi mot nhom cong san Viet Nam đa bi bat, Sihanouk noi rang: "Toi đa nuong chung trong lo [...] chung toi đa cho chung an nhung con ken ken".
Cac hanh đong tan bao do to chuc Sangkum gay ra nham chong lai khong chi phe canh ta tu ben ngoai bien gioi Campuchia, ma con chong lai nguoi Khmer ta khuynh, đac biet la sau khi xay ra mot cuoc noi day do Đang Cong san Campuchia hau thuan o vung nong thon tinh Battambang vao đau nam 1967, bao truoc ve cach tien hanh đoi xu tan bao tuong tu trong cuoc noi chien Campuchia ve sau. Bao cao noi rang nhung nguoi cong san bi bat đuoc thuong giet chet ngay tuc khac trong mot so truong hop con bi mo bung hoac nem tu tren vach đa xuong. Ba đai dien cong khai con lai cua nhung nguoi cong san la Khieu Samphan, Hou Yuon va Hu Nim đa chay tron len cac bung bien tan rung sau vao nam 1967–1968, mac du vao thoi điem đo co tin đon rang ho đa bi canh sat cua Sangkum giet chet (sau khi ho tai xuat hien vao nam 1970, ho đuoc gioi thieu tren bao chi nhu la "Ba Bong Ma").


= Phe truat Sihanouk =
Trong boi canh bat on chinh tri ngay cang tang, Sihanouk cung noi cac cua ong cuoi cung đa bi tuong Lon Nol va phe canh huu duoi quyen In Tam va Hoang than Sisowath Sirik Matak tien hanh đao chinh lat đo vao nam 1970. Sau cuoc đao chinh, nhom du kich Khmer Rumdo ("Khmer Giai phong") do Viet Nam Dan chu Cong hoa giup trang bi va huan luyen, tiep tuc cuoc khang chien vu trang tren thay mat cho Sihanouk chong lai cac cuu đong nghiep cua ong. Chien thuat cua Sihanouk chinh la nguyen nhan pho bien gay ra cac cuoc noi day cua luc luong cong san Khmer đe thu hut mot so luong lon cac tan binh ve phia ho. Sangkum chinh thuc giai the vao ngay 18 thang 2 nam 1971.
Nhung thanh phan trong phong trao Sangkum cua Sihanouk ve sau se tao thanh đang bao hoang FUNCINPEC va to chuc quan su rieng biet la Quan đoi Quoc gia Sihanouk (ANS) chi kiem soat phan lon cac vung nong thon Campuchia trong thap nien 1980.


Đanh gia Y kien đanh gia ve phong trao Sangkum van con bi chia re trong gioi hoc gia, nha nghien cuu cung nhu chinh ban than vai tro cua Sihanouk. Nhieu nha binh luan, đac biet la nhung nguoi canh ta hoac nhung ca nhan đoi lap voi Sihanouk, đa mo ta Sangkum ve co ban la mot phong trao bao thu luon tim cach duy tri quyen luc va anh huong tai Campuchia trong tinh trang hien thong qua chu nghia đoc đoan. Tuy nhien, so khac luu y rang no lam gia tang su tham gia ngay cang lon cua tang lop binh dan Campuchia trong nen dan chu, va mo ta no nhu mot phong trao thuc dung ma thuc su đa tim cach đe mang lai su phat trien cong đong đen Campuchia thong qua "su chi đao ve mat chuyen mon va loi thuyet phuc hoa nha".
The he nguoi Campuchia xua kia đeu co tam long hoai co o mot muc đo nhat đinh đoi voi thoi đai Sangkum, đac biet la su on đinh chinh tri tuong đoi trong thap nien 1955–1965 so voi cac giai đoan sau nay. Sau su hoa giai chinh tri nam 1991 va Sihanouk đuoc tro lai ngoi vua dan đen viec tai lap Vuong quoc Campuchia vao nam 1993. Mot so đang phai chinh tri Campuchia đa su dung tu "Sangkum" trong ten cua ho đe lien ket minh voi giai đoan nay.


Tham khao Lien ket ngoai