Banh man (tieng Anh: plum cake) bao gom nhieu loai banh đuoc che bien tu trai cay say kho (nhu ly chua kho, nho kho, man kho) hoac trai cay tuoi. Co rat nhieu loai banh man va pudding an kem đuoc pho bien. Do y nghia cua tu ngu "trai man" (plum) đa bien đoi theo thoi gian, nhieu mon an tuy đuoc goi bang ten "banh man" va pho bien tai Anh it nhat tu the ky XVIII nhung đen nay lai bien đoi thanh banh trai cay. Banh man kieu Anh cung hien dien tren luc đia chau Au, nhung co the khac nhau ve thanh phan va đo đac. Nguoi đinh cu tren đat thuoc đia Anh đa mang theo nhieu loai banh trai cay say kho đen khap noi va ket qua la, vi du o An Đo, nguoi dan an banh vao thoi điem le Giang sinh. O thuoc đia chau My, banh man gan lien voi cac cuoc bau cu nen mot phien ban đa ra đoi goi la "banh bau cu".
Banh man che bien bang man tuoi đen voi nguoi di cu theo nhieu truyen thong khac nhau. Theo đo, nguoi ta nau banh man bang cach su dung trai man lam nguyen lieu chinh. Trong vai phien ban, man co the giong het mut ngot nam sau trong banh sau khi nau,  hoac đuoc che bien bang cach dung mut man.  Banh man lam tu trai man cung la mot phan trong am thuc Do Thai Ashkenazi, co ten goi la Pflaumenkuchen hoac Zwetschgenkuchen.   Cac mon banh khac lam tu trai man cung xuat hien trong cach nau nuong tai Phap, Y va Ba Lan.


Thuat ngu Thuat ngu "banh man" (plum cake) va "banh trai cay" (fruitcake) dung đe thay the cho nhau. Do trai cay kho đuoc su dung lam chat tao ngot va bat cu loai trai cay kho nao tung dung lam nguyen lieu cung đuoc goi la "trai man", nen nhieu loai banh man va pudding man du khong chua thanh phan trai man nhung ngay nay van đuoc goi bang cai ten nay. (Pudding man la mon banh đa dang, phong phu hon, đuoc che bien bang nguyen lieu tuong ung, nau bang cach hap hon hop chu khong phai nuong). Thuat ngu "trai man" (plum) ban đau đuoc dung đe chi man kho, nho kho hoac nho tuoi. Vi vay, cach goi trai man cho mon pudding man trong tieng Anh đuoc tao ra "luon danh cho nho kho, khong phai trai man mong nuoc nhu ten goi ngay nay."
Trong tieng Anh co, thuat ngu plume "khoi nguon tu pruna trong tieng Latinh trung co, tu prunum trong tieng Latinh", no tuong đuong voi "prune" (man kho). Prune trong tieng Phap hien đai mang nghia trai man, do vay banh tart man đuoc đat ten la tarte aux prunes. Trong tieng Anh, prune la man say kho va khi banh ngot hien đai su dung chung lam thanh phan chinh, mon co the đuoc goi la banh man hay kieu loai cua banh man.


Theo đia ly = Đao Anh =

Banh man trong lich su dung đe chi mot loai hay mot kieu banh trai cay thoi ky đau o Anh khoang nam 1700. Nho kho va ly chua đuoc dung lam banh, trong tieng Anh goi la trai man tu khoang nam 1660. Nhieu loai trai cay kho khac nhau (chu yeu la nho kho va ly chua kho) đa quen thuoc trong nha bep tai Anh thong qua đuong giao thuong voi vung Levant va Đia Trung Hai. Nhung truoc khi trai cay kho tro thanh thu san co thong qua đuong nhap khau "khong su co" tu Australia, Nam Phi va California thi say kho chung phai đoi hoi "mot luong rat lon nhan cong... dua tren phuong phap tho so va san sang đe tien hanh hai trai cay, phoi kho, đong goi va xuat khau".
Nam 1881, Đai ta Henry-Herbert phat bieu "mot chiec banh man ngon cua Anh... la mot the che quoc gia". Đoi khi, Thomas Carlyle la mot trong so nhieu nguoi an kieu banh man nhe voi tra. Khi an, ong se nhung mieng banh vao tra, ong mo ta rang no giong nhu mieng banh mi nho "điem xuyet bang" trai ly chua. Elizabeth David viet rang "thit xay va pudding man Giang sinh, tat ca đeu la vi du đien hinh cho su yeu thich cua nguoi Anh đoi voi hon hop trai cay nem gia vi đen muc duong nhu hau het khong can đen cong thuc che bien chung...".
Banh man đuoc gian no bang cach thoi khong khi vao bot nhoi banh chu khong dung men no.  Mot loat banh man va pudding man đa đuoc Isabella Beeton đua vao Sach Quan ly Ho gia đinh (xuat ban 1859–1861). Ba Beeton liet ke cac cong thuc che bien "Banh man thong thuong" va "Banh man xinh xan" cung nhu "Pudding man nuong", "Pudding man vo song", "Pudding giang sinh đon gian cho tre em", "Pudding man cung trai cay tuoi", "Banh Tart man", "Pudding man Giang sinh", "Pudding man nghien" va "Banh Giang sinh". Loi binh luan trong sach Quan ly Ho gia đinh o An Đo bieu lo ca tam voc cuon sach cua ba Beeton lan pham vi dien giai ve banh man va pudding man. Tac gia phat bieu, "Cong thuc nau an cua ba Beeton la tuyet voi nhat neu đuoc sua đoi chut it: 12 đon vi nho kho manukka...".
Truoc Chien tranh the gioi thu nhat, banh ngot, bao gom ca banh man, đuoc nuong cung voi o banh mi. "Banh ngot hay banh pasty nho co the bi chay hoac keo gian ra sau khi giai đoan nuong banh bat đau, nhung mot chiec banh no ra voi cac mat ben on, hay mot chiec banh man lon, se ton thoi gian toi thieu bang voi viec nuong o banh mi va nguoi noi tro kinh nghiem lam banh theo kich co nhu the."


= Chau Au =
Nhieu loai banh man đa dang kieu Anh cung hien dien tren luc đia chau Au, du tai đo "banh man" thuong đuoc dung đe chi cac loai banh nuong đuoc lam bang trai cay tuoi, thay vi trai cay kho.
Theo cach nau nuong cua Phap, man la thanh phan truyen thong quan trong khi lam banh: "... tren khap cac quan thuoc Loire, Dordogne, Lot va Perigord, hau nhu khong mot le ky niem, tiec cuoi hay dip trong đai nao ma mon trang mieng lai thieu vang vai lat banh man hoac banh tart mirabelle, đuoc nau bang man tuoi hoac kho hay mut tuy theo mua." Man mirabelle la giong trai cay đac trung dung đe lam Tarte aux mirabelles (banh tart man). Galette aux fruits la mot loai banh phang đuoc lam bang bot men no va bao phu bang trai cay đa nau chin truoc đo theo mua, chang han nhu trai man (hay moc qua, tao, mo). Trai cay trong banh tart hoac banh flan đuoc cat thanh mieng co kich thuoc phu hop va banh đuoc phu kem: dung kem đo cho banh man đo va banh flan đai hoang, trong khi kem trai mo đuoc dung cho banh man vang va banh flan mo.
Banh man Đuc đuoc goi la Zwetschkenkuchen va co the tim ra tren khap đat nuoc, dau cho que huong cua mon la Bayern. Trong cong thuc cua đau bep Robert Carrier, phan nen đuoc lam tu bot pastry men no thay vi bot pastry vo mong nhu thuong dung, vi bot pastry men no "tham rut nuoc ep trai man nhung van khong khien banh bi nhao".
O Y, banh man đuoc biet đen voi ten tieng Anh, nuong trong lo cung trai cay kho va sua chua thuong dung.

Phien ban banh man Ba Lan, cung su dung trai cay tuoi, đuoc goi la Placek z Sliwkami.


= An Đo =
O An Đo, nguoi dan lam banh man vao khoang thoi gian le Giang sinh, co the cho them vao cac thanh phan nhu ruou rum.


= Hoa Ky =
Banh man o Hoa Ky co nguon goc tu nguoi Anh di cu va đuoc che bien theo phong cach Anh.  Banh co nhieu kich co khac nhau, tu co nho, chang han trong tiec ky niem Đem thu Muoi Hai va Giang sinh, đen co lon, chang han nhu trong le cuoi. Phien ban banh trai cay goc cua banh man tai Hoa Ky đuoc xem nhu "mon banh ky niem mang tieu chuan Hoa Ky xuyen suot thoi ky noi chien".
Vao thoi thuoc đia truoc Cach mang My, banh "Muster" đuoc nuong voi so luong cuc lon cho nam gioi đuoc quan đoi Anh trieu tap đe huan luyen quan su. Sau Cach mang My, phu nu nuong mon banh nay voi con so kha lon đe thuc đay đan ong tham gia hoi hop va bau cu o thi tran. Do đo, mon đuoc goi la "banh bau cu". Banh đuoc che bien voi trai ly chua, nho kho, mat đuong va gia vi, ve sau bo sung them ruou brandy trong cong thuc lam banh. Banh bau cu đac thu đuoc nhao voi men no. Tai New England, banh bau cu co lon nang khoang 12 pound (5,4 kg) theo truyen thong se phuc vu trong luc nguoi dan cho ket qua bau cu.  Co tuyen bo rang cong thuc lam banh bau cu đuoc cong bo lan đau xuat hien trong sach American Cookery nam 1796.
Cong thuc lam banh man theo kieu banh trai cay xuat hien trong sach day nau an thoi ky đau tai mien Nam Hoa Ky va thuc te khong goi la banh man. Sau nam 1830, banh man thuong đuoc xem nhu banh trai cay hoac banh đen. Nam 1885, trong mot mo ta ve banh man nghe giong nhu pudding man, mon đuoc mo ta la "nhay nhua" – mon banh đac ran, day, sam mau, voi luong man doi dao, phu nho kho rai rac.


Xem them Danh sach banh ngot
Banh nho kho


Tham khao Nguon sach Cassell, ltd (1883). Cassell's dictionary of cookery. Cassell's dictionary of cookery. tr. 586–587.
Wood, J.S. (1895). The Bachelor of Arts: A Monthly Magazine Devoted to University Interests and General Literature. Bachelor of Arts Company. tr. 147–149.
Taylor, A.; Taylor, J.; O'Keeffe, A.; Bedford, F.D.; Lucas, E.V. (1905). The "Original Poems" and Others. May G. Quigley collection. W. Gardner, Darton & Company. tr. 62–65.
Walker, H. (1991). Oxford Symposium on Food & Cookery, 1990: Feasting and Fasting: Proceedings. Oxford Symposium on food & cookery. Prospect Books. tr. 39. ISBN 978-0-907325-46-8.


Lien ket ngoai