Chua Đau la mot ngoi chua co, truoc đay tho Phap Vu, thuoc he thong chua Tu Phap tai thi xa Thuan Thanh, tinh Bac Ninh. Ngoi chua đa bi pha huy hoan toan trong chien tranh Đong Duong. Hien nay co hai ngoi chua cung ten la chua Đau (cung ten chu la Thanh Đao Tu) o hai thon giap nhau, mot Chua Đau o khu pho Đong Coc, phuong Ha Man, thi xa Thuan Thanh, mot Chua Đau o khu pho Đai Tu, phuong Thanh Khuong, thi xa Thuan Thanh. Ngoai ra, o huyen Thuong Tin, Ha Noi (tinh Ha Tay truoc đay) cung co mot ngoi chua Đau (ten chu cung la Thanh Đao Tu), cung tho Phap Vu.


Phap Vu Phap Vu la mot trong Tu phap vung Dau hay Nam thien tu Thanh gom bon vi Phap Van, Phap Vu, Phap Loi, Phap Đien. Theo truyen thuyet, khi tac bon pho tuong Phat Phap tu cay Dung thu thieng troi tren song Dau, tac đen pho thu hai thi troi mua, nen pho tuong đo đat ten la Phap Vu (Vi Phat chu quan ve mua). Pho Phap Vu đuoc ruoc ve chua Đau Thanh Đao tho tu đo. Pho tuong noi tieng linh thieng khap xu Giao Chau, tieng đon sang ca nha Tan, nha Đuong ben Trung Quoc.
Cac tai lieu nhu Co Chau Phat ban hanh va Nam Thien Tu Thanh thuc luc - co thuat ban nhac đen Phap Vu voi ton hieu đay đu la: Đai Thanh Phap Vu Phat Ton Than. Sac phong ngay 24 thang 11 nam Tu Đuc thu 33 (1880) cho Than o thon Đang Xa, xa Đang Xa (nay la xa Van Xa), Kim Bang, Ha Nam (la noi xin chan huong tu chua Đau, Bac Ninh ve đe tho) viet:

Đai Thanh Phap Vu Phat Ton Than nguyen đuoc tang danh hieu la Hoang Chiem Bac Thi Nhuan Vat Tu Sinh Dieu Hoa Thuong Đang Than, đa giup nuoc giup dan noi tieng linh ung. Nay ca thua menh sang, nho đuc cua Than đang phong tang them goi la Hoang Chiem Bac Thi Nhuan Vat Tu Sinh Dieu Hoa Tuy Muc Thuong Đang Than va van chuan y cho thon Đang Xa, xa Đang Xa, huyen Kim Bang van đuoc tho cung nhu cu. Mong Than hay phu ho cho con dan cua ta. Hay tuan menh.
Tu Phap chi đuoc đay đu o vung Dau va vung Hung Yen ngoai ra co mot vai chua đon le khac cung tho đu ca bon vi. Trong Tu Phap thi Phap Van va Phap Vu đuoc tho cung rong rai hon ca.


Lich su Chua Đau co ten chu la Thanh Đao tu (chu Han:成道寺), tuong truyen đuoc xay dung tu the ky II duoi thoi Thai thu Si Nhiep tai thanh Luy Lau,Giao Chau. Chua tho Phat va Phap Vu dan gian goi la Ba Đau. Đay la chua thuoc he thong cac chua Tu phap vung Dau xua, gan lien voi truyen thuyet ve Phat Mau Man Nuong.
Chua Thanh Đao nam tren đia phan cua lang Đong Coc cho giap ranh voi lang Đai Tu. Chua tro thanh noi hanh le chung cua nguoi dan hai lang. Ho cung chung tay chung long coi soc ngoi chua, đen mua hoi Dau hang nam ho cung phan cong đua ruoc Ba Đau, tham gia cac hoi tham gia cac hoi thi.
Nam 1948, chua Thanh Đao bi quan Phap đen pha lay đat lam đon bot, vut tat ca tuong khi xuong ao. Ong ly truong ten Bao cua lang Đai Tu luc ay đa đe nghi nguoi dan tap trung lai, keo đen xin vi quan Tay cho ruoc Ba Đau ve tho tam o chua Dau.
Nam 1951, quan đoi nhan dan Viet Nam tan cong, pha tan bot cua quan Phap, ngoi chua cung bi pha huy hoan toan. Hoa binh lap lai, khu đat chua Đau cu đuoc dung xay kho luong thuc hop tac xa.
Nam 1960, đe đam bao co che san xuat nong nghiep kieu hop tac xa, Nha nuoc cat gan hai chuc mau ruong cua thon Đong Coc giao cho Cuc du tru quoc gia xay kho luong thuc. Nam 1968, sau khi đieu chinh đia gioi hanh chinh, ca khu đat chua Đau cu, gio thuoc ve thon Đai Tu, xa Thanh Khuong.
Nam 1997, nguoi dan thon Đong Coc xay lai chua Thanh Đao ben canh đinh Đong Coc, tuy nhien khu đat nay khong phai la nen chua ngay xua. Cung nam đo nguoi dan thon Đai Tu cung xay dung lai chua Thanh Đao tren nen chua xua đe tho Ba Đau.


Tranh chap tuong Phap Vu = Nguon goc tranh chap =
Tuong Phap Vu la mot trong bon pho tuong Tu Phap (Phap Van, Phap Vu, Phap Loi, Phap Đien) đuoc tac vao the ki XVIII theo phong cach An Đo, co gia tri tham my va gia tri van hoa tam linh đoc đao. Bo tuong đa đuoc cong nhan la Bao vat quoc gia đot 6 nam 2017. Tuong Phap Vu hien đuoc đat tai chua Dau (Khu pho Đai Tu, phuong Thanh Khuong, thi xa Thuan Thanh, tinh Bac Ninh).
Hoi Dau dien ra trong 3 ngay, la le hoi chung cua tong Dau gom 12 lang khu vuc Luy Lau đang tho he thong "Tu Phap". Trong Hoi Dau co nghi le đac sac va quan trong nhat la ruoc tuong bon ba đen chua To o lang Man Xa đe "bai yet" Phat mau Man Nuong. Tu nhung nam 1960, hai lang Đong Coc va Đai Tu van cung tham gia hoi ruoc Ba Đau trong le hoi.
Tu khi hai lang Đong Coc va lang Đai Tu cung xay chua Thanh Đao tho Phap Vu va cung muon đuoc ruoc tuong Phat Phap Vu ve tho thi đa xay ra tranh chap ve viec so huu tuong. Nam 1997 sau khi xay lai chua, lang Đong Coc đa đuoc Su tru tri chua Dau va Hoi Tong Dau (dan lang ba xa co Hoi Tong: Xa Thanh Khuong, xa Ha Man, xa Tri Qua) đong y cho ruoc tuong Phap Vu ve tho. Tuy nhien, khi chua Dau lam ho so di tich vao nhung nam 1960, nguoi ta ke khai tuong Ba Đau vao 101 pho tuong la tai san rieng cua chua Dau va chua Dau đa đuoc Bo truong Bo Van hoa cong nhan la di tich toan mien Bac (tuong đuong cap quoc gia ngay nay) theo Quyet đinh So: 313-VH/VP (ngay 28 thang 04 nam 1962). Vi tuong la tai san cua di tich đa xep hang nen phai đuoc Bo Van hoa cho phep moi đuoc chuyen chu so huu. Tuy nhien sau khi thon Đong Coc gui đon thi tu đo van chua đuoc chap thuan đe ruoc ve nen tuong Phap Vu đen nay van o lai chua Dau.
Ngay 22 thang 4 nam 2009, Uy ban nhan dan huyen Thuan Thanh đa phoi hop voi Cuc Di san (Bo Van hoa, The thao va Du lich) to chuc buoi toa đam ve chua Đau (tuc Thanh Đao Tu). Cuoc toa đam đa nghe y kien trao đoi cua giao su tien si Tran Lam Bien, tien si Nguyen Huu Toan - Cuc pho Cuc Di san đeu cho y kien rang: "Phat Phap Vu phai đuoc tho tai chua Đau theo đung Luat Di san…".


= Hien trang =
So di chua co su quyet đinh cua Co quan quan ly van hoa la do viec tranh chap đen nay đa co ba ben voi cac lap luan cua moi ben nhu sau:

Chua Đau thon Đong Coc du khong xay tren đat cua chua Đau ngay truoc nhung con luu giu ba sac phong thoi Nguyen:
Sac phong cho Đuc Phap Vu nam Tu Đuc thu 33 (1880), chung voi Thanh Hoang lang Đong Coc.
Sac Phong cho Đuc Phap Vu nam Đong Khanh thu 2 (1887) chung voi Thanh Hoang lang Đong Coc.
Sac Phong cho Đuc Phap Vu nam Duy Tan thu 3 (1909) chung voi Thanh Hoang lang Đong Coc.
Chua Đau thon Đai Tu xay dung tren chinh manh đat đat chua Đau ngay truoc nen muon co quyen tho tuong vi đat thuoc ranh gioi cua thon Đai Tu
Chua Dau la chu so huu hien tai cua tuong voi ho so di tich va quyet đinh cua Bo Van hoa, đa giu tuong tu nam 1948 đen nay
Hon nua, Uy ban nhan dan huyen Thuan Thanh (nay la thi xa Thuan Thanh) ket luan rang chua Đau thon Đong Coc va chua Đau thon Đai Tu đeu la cong trinh xay dung trai phep. Chua Đau thon Đong Coc lai la cong trinh xay dung xam pham vao khu vuc bao ve cua di tich lich su xep hang đinh Đong Coc nen khong đong y cho chuyen tuong ve mot cong trinh xay dung khong co quyet đinh cap đat, khong co phe duyet kien truc, khong đuoc cap phep xay dung. Chinh quyen huyen Thuan Thanh đe nghi xa Ha Man va xa Thanh Khuong (nay la phuong Ha Man va phuong Thanh Khuong) lam thu tuc khoi phuc chua Thanh Đao va thanh lap Ban quan ly di tich chua Thanh Đao thi moi đong y cho chuyen tuong Phap Vu ve.
Su viec tranh chap đa dien ra hon 20 nam nay. Hoi Dau nam 1998 co tin đon la nguoi lang Đong Coc đinh bi mat cuop tuong Ba Đau trong le ruoc nen nghi le ruoc tuong trong hoi Dau đa bi huy bo tu đo. Su mau thuan, tranh chap cu am i khien đam ruoc trong hoi Dau gan nhu nam nao cung xay ra đanh nhau giua nguoi cua hai lang Đong Coc va Đai Tu.
Ca hai lang cung nhieu lan đe đat voi chua Dau va co quan chuc nang xin chuyen Ba Đau ve chua lang minh, nhung đeu khong đat ket qua. Su viec cang đi vao be tac khi chua Dau đuoc cong nhan la di tich quoc gia đac biet va bo tuong đuoc cong nhan la Bao vat quoc gia.


Xem them Chua Dau
Chua Tuong
Chua Dan
Chua To
Khau Đa La


Chu thich