Cong hoa (chu Han: 共和) dua tren cum tu tieng Latinh res publica ('cong vu'), la mot quoc gia ma quyen luc chinh tri nam trong tay cua nhan dan thong qua nhung nguoi đai dien cho ho—nguoc lai voi che đo quan chu.
Quyen đai dien trong mot nuoc cong hoa co the hoac khong the đuoc bau len mot cach tu do boi toan the cong dan. O nhieu nuoc cong hoa trong lich su, quyen đai dien dua tren đia vi ca nhan va vai tro cua bau cu bi han che. Đieu nay van đung cho đen ngay nay; trong so 159 quoc gia su dung tu cong hoa trong ten chinh thuc cua ho tinh đen  nam 2017 va cac quoc gia khac đuoc thanh lap chinh thuc la nuoc cong hoa thi co nhung nuoc han che chat che ca quyen đai dien va quy trinh bau cu.
Thuat ngu nay phat trien y nghia hien đai dua tren hien phap cua Cong hoa La Ma co đai, keo dai tu khi cac vi vua bi lat đo vao nam 509 truoc Cong nguyen cho đen khi thanh lap Đe che vao nam 27 truoc Cong nguyen. Hien phap nay co đac điem la Thuong vien gom cac quy toc giau co co anh huong đang ke; mot so hoi đong nhan dan cua tat ca cac cong dan tu do, co quyen bau ra cac quan toa tu dan chung va thong qua luat phap; va mot loat cac tham phan voi cac loai tham quyen dan su va chinh tri khac nhau.
Thong thuong, mot nuoc cong hoa la mot quoc gia co chu quyen duy nhat, nhung cung co nhung thuc the nha nuoc đia phuong đuoc goi la nuoc cong hoa hoac co cac chinh phu đuoc mo ta la co tinh chat cong hoa.


Cac đac điem cua cac the che cong hoa = Nguoi đung đau nha nuoc =
Trong hau het nen cong hoa hien đai o cac nuoc tu ban chu nghia, nguoi đung đau nha nuoc đuoc goi la tong thong con cac nuoc xa hoi chu nghia la chu tich nuoc. Nhung danh xung khac đuoc su dung la consul, doge, archon va nhieu danh xung khac. Trong cac nen cong hoa va cung la dan chu nguoi đung đau nha nuoc đuoc xac đinh theo ket qua cua mot cuoc bau cu. Cuoc bau cu nay co the la gian tiep, chang han nhu neu mot hoi đong theo mot dang nao đo đuoc bau len boi nguoi dan, va hoi đong nay sau đo se bau ra nguoi đung đau nha nuoc hoac la truc tiep. Trong cac nen cong hoa nay, nhiem ki thong thuong cua tong thong keo dai trong khoang bon đen sau nam. Trong mot so nuoc, hien phap gioi han so nhiem ki mot nguoi co the đuoc bau len vi tri tong thong.
Neu nhu nguoi đung đau nha nuoc cua mot cong hoa đong thoi la nguoi đung đau chinh phu, the che nay đuoc goi la tong thong che (vi du: Hoa Ki). Trong ban tong thong che, nguoi đung đau nha nuoc khong phai la cung mot nguoi voi nguoi đung đau chinh phu, nguoi sau thuong đuoc goi la thu tuong (vi du: Nga). Tuy theo nghia vu cu the cua tong thong (vi du, vai tro co van trong viec thanh lap chinh phu sau mot cuoc bau cu), va cac quy uoc khac nhau, vai tro cua tong thong co the dao đong tu chi mang tinh le nghi va phi chinh tri cho đen anh huong lon va đay tinh chinh tri. Thu tuong thuong co trach nhiem trong viec đieu hanh cac chinh sach va nha nuoc trung uong. Co nhung quy đinh cho viec chi đinh tong thong va nguoi đung đau chinh phu, mot so nen cong hoa cho phep su chi đinh mot tong thong va mot thu tuong thuoc 2 đang đoi lap: o Phap, khi nhung thanh vien cua chinh phu đuong nhiem va tong thong thuoc cac đang phai đoi lap nhau, tinh huong nay goi la song chung chinh tri. Tuy nhien trong mot so nuoc nhu Đuc va An Đo, tong thong bat buoc phai la khong theo đang phai nao.
Trong mot so nuoc, nhu Thuy Si va San Marino, đung đau nha nuoc khong phai la mot nguoi ma la mot uy ban hoac hoi đong cua mot vai nguoi đang nam van phong đo - ho đuoc goi la nguyen thu tap the.


= Vai tro cua ton giao =

Truoc khi mot so phong trao Cai cach đem lai anh huong o chau Au, nhung thay đoi trong đia hat ton giao hiem khi co lien he đen dang nha nuoc đang đuoc su dung o nuoc đo. Vi du su chuyen đoi tu đa than giao sang Thien Chua giao trong La Ma co đai co the tao ra tang lop thong tri moi, nhung khong gay ra thay đoi trong y nghi rang Che đo quan chu la mot cach thuc hien nhien đe quan ly đat nuoc. Mot cach tuong tu, cac che đo cong hoa thoi trung co sau nay, nhu Venezia, noi len ma khong chat van nhung tieu chuan ve ton giao đua ra boi Giao hoi Cong giao Roma.
Đieu nay đa thay đoi, chang han nhu, boi cuius regio, eius religio tu Hiep uoc Augsburg (1555): hiep uoc nay, ap dung trong Đe che La Ma va anh huong đen nhieu bang khac cua Đuc, buoc cong dan phai đi theo ton giao cua nguoi thong tri, bat ki nhanh nao cua Thien chua giao đuoc nha thong tri chon - ngoai tru tong phai Calvin (bi cam boi cung mot hiep uoc). O Phap nha vua bai bo nhung thoa hiep tuong đoi đoi voi cac ton giao khong phai la Cong giao ket qua tu Sac lenh Nantes (1598), Sac lenh Fontainebleau (1685). O Anh va o Tay Ban Nha nhung trieu đinh tuong ung đa thiet lap nhanh Thien chua giao đuoc ua thich nhat cua ho, do vay vao thoi điem cua thoi đai Khai sang o chau Au (bao gom luon ca cac thuoc đia) khong co mot che đo quan chu tuyet đoi nao chap nhan mot ton giao khac voi ton giao chinh thuc cua nuoc đo.


= Cac nen cong hoa giam đi anh huong cua ton giao vao nha nuoc =
Mot ly do quan trong tai sao nguoi dan chon xa hoi cua ho đuoc to chuc nhu la mot "cong hoa" la kha nang đuoc tu do khoi ton giao cua nha nuoc: trong cach tiep can nay song duoi mot che đo quan chu đuoc xem la de tao ra mot ton giao thuan nhat. Tat ca cac che đo quan chu lon đeu co ton giao cua nha nuoc, ke ca truong hop cua cac pharaoh va mot so hoang đe đieu nay co the dan đen mot ton giao ma quoc vuong (hoac hoang gia) đuoc phong cho mot đia vi giong nhu thuong đe (xem vi du nhu Sung bai Hoang gia). Tren mot muc đo khac, cac nen quan chu co the vuong vao mot dang đac biet nao đo cua ton giao: Cong giao o Bi, Anh giao o Anh, Chinh Thong giao Đong phuong o Nga duoi che đo Nga hoang, Than đao o Nhat Ban,...
Trong su vang mat cua che đo quan chu, se khong co mot vi vua nao thuc đay ve mot ton giao duy nhat. Boi vi đieu nay la cam nhan chung vao thoi gian cua thoi đai Khai sang, khong la đieu đang ngac nhien khi cac cong hoa đuoc nhan thay boi cac nha tu tuong thoi Khai sang nhu la mot dang to chuc nha nuoc thich hop nhat, neu nhu nguoi ta muon tranh nhung đieu xuong cap boi viec song duoi mot ton giao nha nuoc co anh huong qua lon.
Jean-Jacques Rousseau, mot ngoai le, tien lieu mot nen cong hoa voi mot "ton giao dan su" voi nhieu đoi hoi:
Vi du o Hoa Ky: nhung vi Nhom lap quoc Hoa Ky, nhan thay rang se khong co mot ton giao duy nhat nao se đuoc theo boi tat ca nguoi My, đa theo mot nguyen tac la nha nuoc lien bang se khong ung ho mot ton giao truyen thong nao, nhu Massachusetts va Connecticut đa theo.


= Nhung khai niem cua dan chu =
Cac cong hoa thuong lien he voi dan chu, co ve la le tu nhien neu nhu nguoi ta thua nhan y nghia cua cum tu bat nguon cua tu "cong hoa" (xem: res publica). Tuy nhien su lien ket giua "cong hoa" va "dan chu" nay 
la rat xa đoi voi hieu biet chung, ngay ca neu nhu đa thua nhan la co mot vai dang khac nhau cua dan chu. Phan nay co gang đua ra nhung tom tat ve cac khai niem dan chu nao lien he voi kieu cong hoa nao.
Chu y rang khai niem "mot phieu bau bang nhau cho moi nguoi truong thanh" đa khong đuoc chap nhan rong rai trong cac nen dan chu cho đen khoang giua the ki 20: truoc đo trong tat ca cac nen dan chu quyen đuoc bau cu cua mot nguoi phu thuoc vao đieu kien tai chinh, gioi tinh, Chung toc, hay la mot to hop nhung thu đo va nhung yeu to khac. Nhieu dang nha nha nuoc trong cac thoi đai truoc đuoc menh danh la "dan chu", bao gom vi du nhu Dan chu Athena, khi đem vao đau the ki 21 se đuoc liet ke la plutocracy hay la mot dang qua đau che (quyen luc nam boi thieu so) mo rong, boi vi nhung luat le ve nhung phieu bau đuoc đem nhu the nao.
Trong cach tiep can phuong Tay, đuoc khuyen cao ve nhung nguy hiem co the xay ra va su khong thuc te cua dan chu truc tiep mo ta tu thoi co đai, co mot su hoi tu ve phia dan chu đai dien, cho cac the che cong hoa cung nhu cac the che quan chu, tu thoi Khai sang tro đi. Mot phuong tien dan chu nhu la Trung cau dan y van ve co ban la khong đang tin cay trong nhieu nuoc theo kieu dan chu đai dien. Tuy vay, mot so nuoc cong hoa nhu Thuy Si co mot phan lon dan chu truc tiep trong cach to chuc nha nuoc cua ho, voi thong thuong mot vai van đe đuoc đua ra truoc nhan dan bang trung cau dan y hang nam.


= Anh huong cua chu nghia cong hoa =

Cung giong nhu chu nghia chong quan chu va khac biet ton giao, chu nghia cong hoa khong đong vai tro bang nhau trong su noi len cua nhieu nen cong hoa thuc su. Cho đen cac cong hoa bat nguon tu cuoi thoi trung co, ngay ca neu nhu, tu nhung gi chung ta biet ve ho, ho cung co the đat tieu chuan "cong hoa" trong cach hieu hien đai cua tu nay, thiet lap loai va luong cua "chu nghia cong hoa" dan đen su noi len cua ho thuong gioi han vao cac phong đoan mang tinh giao duc, dua tren nhung nguon nhin chung la đuoc cong nhan nhu co mot phan chi la xay dung hu cau.
Qua thoi gian co mot pha tron cac loai chu nghia cong hoa khac nhau theo cung voi cac ly thuyet dan chu cua cac quyen ca nhan, ma chung (chang han trong Thoi Khai sang) se tim thay bieu dien trong su hinh thanh cua cac đang tu do va đang xa hoi. Thu ma Chu nghia tu do va chu nghia xa hoi cung chia se la niem tin vao su tu quyet cua con nguoi, va niem tin vao danh du ca nhan tung nguoi. Nhung ho khong đong y va tiep tuc khong đong y lieu la thu nay co can thiet cho mot nen cong hoa hay khong, the nao su dung "chinh xac" cua tu "cong hoa", va đoi song kinh te nen đuoc to chuc nhu the nao. Mau thuan nay thuong đuoc dien ta theo ngon ngu cua chu nghia xa hoi (nhu la mot he thong kinh te) đoi choi voi Chu nghia tu ban (he thong kinh te đuoc khuech truong boi nguoi theo chu nghia tu do). Su hoa hoan giua dan chu va co mot nguoi đung đau nha nuoc cha truyen con noi đuoc goi la Quan chu lap hien.
Tuy nhien, chang han khong ai nghi ngo la chu nghia cong hoa la ly tuong thanh lap Hoa Ky va van con la cot loi cua nhung gia tri chinh tri My. Xem Chu nghia cong hoa o My.


 Trong thoi co đai  Hinh thai"Cong hoa"đa manh nha o tai nuoc Trung Hoa thoi nha Chu voi che đo Chu Thieu cong hoa tu nam 841 toi nam 828 TCN. 
Trong An Đo co đai, mot so Maha Janapadas đuoc thiet lap nhu la nhung Cong hoa vao The ki thu 6 truoc Cong nguyen[1]. Vaishali, co xua nhat trong cac cong hoa đo, đuoc xem nhu la nen cong hoa đau tien o tren the gioi. Trong vung Can Đong co đai, mot so thanh pho cua Levant đa đuoc mot cach đieu hanh tap the. Arwad đa đuoc dan ra nhu la mot vi du khac ve nuoc cong hoa xua nhat đuoc biet, trong đo nguoi dan, chu khong phai vua, đuoc mieu ta la co quyen tu chu.
Nhung ban sach quan trong ve triet hoc chinh tri thoi co đai song sot cho đen thoi trung co hiem khi co mot anh huong nao len su noi len hay lam manh them nhung nen cong hoa vao thoi điem ma chung đuoc viet ra. 
Khi Plato viet nhung đoi thoai ma sau nay, trong cac nuoc noi tieng Anh, tro nen đuoc biet đen nhu la The Republic (mot ban dich khong chinh xac theo mot so nguoi), nen dan chu xu Athena đa đuoc thiet lap, va khong bi anh huong boi luan thuyet đo (neu no đa bi anh huong, no se tro nen "it" ban chat cong hoa hon theo hieu biet hien đai). Nhung thi nghiem cua Plato voi nhung nguyen tac chinh tri cua ong o vung Syracuse la mot that bai. De re publica cua Cicero, rat xa trong kha nang đinh nghia lai nha nuoc Cong Hoa La Ma co đai trong viec cung co dang nha nuoc cong hoa cua ho, ma đung hon nen đuoc xem la tien than cua Đe che La Ma that su đa thanh hinh sau khi Cicero qua đoi.


 Trong thoi Phuc hung  Su noi len cua thoi Phuc hung, mat khac, đuoc đanh dau bang su chap thuan cua nhieu tac pham tu thoi Co đai nay, khong nhieu thi it dan đen mot quan điem chat che, quay lai voi "Chu nghia cong hoa co đien". Tuy nhien nhung khac biet van ton tai ve viec loai "hon hop" nao trong mot kieu nha nuoc hon hop cua mot nuoc ly tuong se đuoc goi la "cong hoa". Đoi voi nhung the che cong hoa noi len sau su xuat ban cua cac triet ly Phuc hung ve cong hoa, nhu la Lien hiep cac tinh Ha Lan, luon luon khong ro rang la vai tro chinh xac cua chu nghia cong hoa - trong mot loat cac ly do khac - dan đen chon lua "cong hoa" nhu la mot dang nha nuoc ("cac ly do khac" đa đuoc noi đen đau đo trong bai nay, khong tim đuoc nguoi ke vi xung đang cho ngoi vua, chong lai Catholicism; Mot tang lop trung luu co gang co anh huong chinh tri).


 Chu nghia cong hoa khai sang  Thoi đai Khai sang đa đem lai mot the he cac nha tu tuong chinh tri moi, cho thay rang, giua nhieu thu khac, "triet hoc" chinh tri đang o trong qua trinh tap trung tro lai vao "khoa hoc" chinh tri. Lan nay thi anh huong cua nhung nha tu tuong chinh tri, nhu John Locke, vao su noi len cua nhung nen cong hoa o My va Phap som xay ra sau đo la khong the sai đuoc: su phan tach cua quyen luc, su phan tach cua nha tho va nha nuoc, v.v. đuoc gioi thieu voi mot muc thanh cong nao đo trong cac nuoc cong hoa moi, cung voi nhung tu tuong khac cua nha chinh tri lon khac cua thoi đai đo.
That ra, thoi Khai sang đa đat ra tieu chuan cho nhung nen cong hoa, cung nhu la nhieu truong hop khac cho cac che đo quan chu, trong the ki tiep theo. Nhung nguyen tac quan trong nhat đuoc thiet lap luc ket thuc thoi Khai sang la Luat phap, la đieu kien rang cac nha nuoc phan anh Loi ich ca nhan phai theo phap luat, rang cac nha nuoc hanh xu theo loi ich quoc gia, trong nhung cach thuc hieu đuoc boi đai chung, rang phai co mot so phuong tien cho quyen tu quyet đinh.


 Chu nghia cong hoa vo san  Phan nhanh chinh tiep theo trong tu tuong chinh tri đuoc Karl Marx thuc đay đo la ong cho rang cac giai cap (vo san, tu san,...), chu khong phai la toan bo quoc gia la co nhung uu the ve quyen va loi ich trong moi nuoc. Marx tranh luan rang cac chinh phu nen la đai dien cho quyen loi cua giai cap thong tri, va vi vay cuoi cung thi cac quoc gia trong thoi đai cua ong trong tuong lai se bi thong tri boi giai cap vo san .
Mot lan nua hinh thanh nen nen cong hoa theo đuong loi triet ly chinh tri moi nhanh chong theo sau su noi len cua thuyet duy vat, thuyet vo than, tu tuong Marx-Lenin... Tu đau The ky 20, gan 100 nuoc co nen cong hoa dang "cong san" đuoc thiet lap tuy nhien đen hien nay chi co 5 nuoc nhu vay con ton tai.


= Cac yeu to kinh te =

Khai niem co xua cua Res publica, khi ap dung vao chinh tri, luon luon suy dien rang cong dan tren mot muc đo nao đo "tham gia" vao viec đieu hanh đat nuoc: it nhat la cong dan khong tho o voi nhung quyet đinh đuoc quyet boi nhung nguoi đung đau đieu hanh đat nuoc, va co the tham gia tranh luan vao cac van đe cua chinh tri - xa hoi. Mot y thuong đuoc theo đuoi boi cac su gia la cac cong dan, duoi nhung hoan canh thong thuong, chi tro nen hoat đong ve chinh tri neu nhu ho co thoi gian ranh roi tren va vuot khoi nhung co gang thuong ngay chi đe duy tri su ton tai. Noi mot cach khac, mot lop trung luu đu đong (ma khong bi anh huong ve mat chinh tri boi mot vi vua nhu tang lop quy toc đa bi) thuong đuoc xem la nhung đieu kien can truoc khi thanh lap mot dang nha nuoc cong hoa. Trong cach suy luan nay, trong nhung thanh pho cua Hanseatic League, lan Catalonia cua the ki 19, cung nhu Ha Lan trong thoi hoang kim cua ho, su hinh thanh cua mot nen cong hoa khong la đieu đang ngac nhien, boi tat ca ho đeu o muc đinh cua tai san tich luy đuoc qua thuong mai va nhung xa hoi voi mot tang lop trung luu giau co va nhieu anh huong.


= Su sap nhap cua cac nha nuoc =
Khi mot nuoc hay nhieu bang đuoc to chuc tren nhieu tang khac nhau (nghia la: mot vai nuoc "lien ket" voi nhau trong mot "cau truc lon hon", hay mot nuoc đuoc chia ra thanh nhieu tieu bang voi mot dang đoc lap tuong đoi) mot vai khuon mau ton tai:

Ca cau truc phia tren va cac tieu bang phia duoi đeu co dang cong hoa (vi du: Hoa Ky)
Cau truc phia tren la mot cong hoa, trong khi cac nuoc thanh vien khong nhat thiet la cong hoa (Vi du: Lien minh chau Au);
Cau truc phia tren khong phai la mot cong hoa, trong khi cac nuoc thanh vien co the la cong hoa (Vi du: Đe che La ma Than thanh (Holy Roman Empire), sau su noi len cua cac nen cong hoa, nhu la cua Lien minh Hanse, ben trong đe che).


Cac nen cong hoa Trong đau the ky 21, hau het cac nuoc khong quan chu đeu tu goi la cong hoa hoac la trong ten chinh thuc hoac la trong Hien phap. Co mot vai ngoai le: nuoc Libya A Rap Jamahiriya, Nha nuoc Israel, Nha nuoc Palestine, Myanmar va Lien bang Nga. Israel, Nga, ngay ca Myanmar va Libya, tuy vay van thoa man nhieu Đinh nghia cua tu "cong hoa".
Boi vi tu "cong hoa" ban than la mo ho, rat nhieu nuoc cam thay can them vao nhung tu han đinh (qualifiers) đe lam ro loai cong hoa nao ma ho đang co đe xung hieu quoc gia. Đay la danh sach cua cac tu han đinh đo va cac dang khac nhau cua tu "cong hoa":

Khong can them vao tu han đinh nao ngoai "Cong hoa" - vi du Cong hoa Phap...
Cong hoa lien bang - mot lien bang cua tieu bang nho voi mot dang nha nuoc cong hoa – Hoa Ky, Uc, Brasil, Đuc, An Đo la nhung nuoc cong hoa đuoc đieu hanh boi mot nen dan chu đai dien, trong đo cac tieu bang đong mot vai tro quan trong.
Cong hoa Hien phap – mot dang cua dan chu tu do noi ma cong dan bau len nguoi đung đau nha nuoc cung nhu cac đai dien đieu hanh nha nuoc (lua chon theo quyet đinh cua nguoi đung đau nha nuoc) theo luat đinh trong hien phap hien hanh co bao ve quyen loi ca nhan cua nguoi cam quyen. Hoa Ky la mot vi du. (So sanh voi Quan chu lap hien va dang dan chu tu do goi la dan chu trong che đo quan chu).
Confederation (Mot hoi đong) quyen luc đuoc trao cho cac đon vi thanh vien trong hoi đong VD: Serbia va Montenegro (khong con ton tai) va Thuy Si.
Lien bang – nhieu quyen luc hon đuoc trao cho nha nuoc lien bang, vi du Nga.
Cong hoa Hoi giao – nhung nuoc nhu Afghanistan, Pakistan, Iran la nhung cong hoa đuoc đieu hanh theo nhung luat Hoi giao. (Ghi chu: Tho Nhi Ky la mot ngoai le khac va khong đuoc đua vao danh sach nay; trong khi dan so chu yeu la Hoi giao, nha nuoc la cong hoa khong ton giao).
Cong hoa A Rap – vi du, Syria phan anh trong ten nuoc la mot nha nuoc theo ly thuyet pan-Arab Ba'athist.
Cong hoa nhan dan – Nhung nuoc nhu Trung Quoc, CHDCND Trieu Tien,... Y nghia la chinh quyen do dan va vi dan.
Cong hoa xa hoi chu nghia – Chi co 2 nuoc theo he thong nay la nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam va Cong hoa Xa hoi chu nghia Dan chu Sri Lanka.
Dan chu cong hoa – thuong đuoc su dung boi cac nuoc voi cac mong muon nhan manh tuyen bo cua ho la cac nuoc dan chu; Nhung nuoc nay thuong la cac nuoc cong san hoac truoc la thuoc đia. Cac vi du bao gom Cong hoa dan chu Đuc (khong con ton tai), Cong hoa Dan chu Congo, Viet Nam Dan chu Cong hoa .
Thinh vuong chung (Commonwealth, Rzeczpospolita) – su dung o Ba Lan cho nuoc Cong hoa Ba Lan hien tai, va Rzeczpospolita cua cac quy toc trong lich su.
Nuoc tu do – đoi khi đuoc su dung nhu mot nhan đe chi su thi hanh, hoac la chuyen tiep tu mot nuoc quan chu sang mot dang nha nuoc cong hoa. Su dung cho Nuoc tu do Ireland duoi nha nuoc cong hoa Ireland, trong khi van la mot phan cua Đe quoc Anh.
Cac tu han luong khac co goc trong truyen thong va lich su thuong la khong co y nghia thuc su ve chinh tri. San Marino, vi du, la "Cong hoa binh yen nhat" trong khi Uruguay la "Cong hoa phia Đong".


Cong hoa trong ly thuyet chinh tri Trong ly thuyet chinh tri va khoa hoc chinh tri, tu "cong hoa" nhin chung đuoc ap dung cho mot nuoc noi ma suc manh chinh tri cua nha nuoc chi phu thuoc vao su đong y, bat ki tren danh nghia nao, cua nguoi dan bi cai tri. Viec su dung nay dan đen hai tap hop phan loai đeu co van đe. Thu nhat la cac nuoc đuoc cam quyen boi mot nhom thieu so, nhung khong phai la cha truyen con noi, giong nhu nhieu nuoc đoc tai, thu hai la cac nuoc ma tat ca, hay la gan nhu tat ca, quyen luc chinh tri thuc su đuoc nam boi cac the che dan chu, nhung van co mot vua/nu hoang nhu nguoi đung đau nha nuoc tren danh nghia, đuoc biet chung nhu la Quan chu lap hien. Truong hop thu nhat lam cho nhieu nguoi ben ngoai tu choi xem nuoc đo nhu la mot nuoc cong hoa thuc su. Trong nhieu nuoc loai thu hai co mot so phong trao "cong hoa" van hoat đong đe khuech truong viec ket thuc mot che đo quan chu chi ton tai tren danh nghia, va van đe ngu nghia thuong đuoc giai quyet bang cach goi đo la mot nuoc dan chu.
Nhin chung, cac nha khoa hoc chinh tri co gang phan tich hien thuc an ben trong he thong, chu khong phai bang danh nghia ma nuoc đo tu xung: mac cho mot lanh tu chinh tri tu xung la "hoang đe" hay "tong thong", va nha nuoc ong ta đang lanh đao đuoc goi la mot nha nuoc "quan chu" hay "cong hoa" khong phai la đac điem quan trong, lieu la ong ta su dung quyen luc nhu nguoi chuyen quyen hay la khong moi la quan trong. Trong nghia nay nhung phan tich gia ve chinh tri co the noi rang Chien tranh the gioi thu nhat, trong nhieu khia canh, la điem cao chung cho che đo quan chu, va su thiet lap cua chu nghia cong hoa, hoac la tren thuc te hay la de jure, nhu la nhung thiet yeu cho mot nha nuoc hien đai. Đe che Ao-Hung va Đe che Đuc ca hai đeu bi xoa bo boi nhung đieu khoan trong hiep đinh hoa binh ky ket sau đo, Đe quoc Nga bi lat đo boi Cach mang Nga nam 1917. Ngay ca trong cac nuoc thang tran, cac hoang gia đa dan dan bi tuoc bo quyen luc va đac quyen, va cang nhieu hon nha nuoc la o trong tay cua cac co quan đuoc bau len va cac đang chiem đa so nam quyen hanh phap.


Y nghia khac = Triet hoc chinh tri =

Thuat ngu cong hoa co nguon goc tu nhung tac gia cua thoi Phuc hung nhu mot thuat ngu mo ta ve ve mot quoc gia khong co che đo quan chu. Nhung tac gia nay, nhu Machiavelli, cung đa viet nhung tac pham quan trong mo ta lam the nao đe cac chinh phu nhu vay thuc hien chuc nang cua minh. Nhung y tuong ve viec mot chinh phu va xa hoi nen đuoc xay dung nhu the nao la co so cho mot he tu tuong đuoc goi la Chu nghia cong hoa co đien. Tu tuong nay dua tren Cong hoa La Ma va cac thanh bang cua Hy Lap co đai va tap trung vao nhung y tuong nhu đao đuc cong dan, quy đinh cua luat phap va chinh phu hon hop.


Tham khao va chu thich Xem them Jean-Jacques Rousseau, Du Contrat Social, ou Principes de Droit Politique (1762)
William R. Everdell, The End of Kings: A History of Republics and Republicans, 1983, 2nd ed., Chicago: U. of Chicago Press, 2000
Martin van Gelderen & Quentin Skinner, eds., Republicanism: A Shared European Heritage, v1, Republicanism and Constitutionalism in Early Modern Europe, Cambridge: Cambridge U.P., 2002
Martin van Gelderen & Quentin Skinner, eds., Republicanism: A Shared European Heritage, v2, The Values of Republicanism in Early Modern Europe, Cambridge: Cambridge U.P., 2002
Philip Pettit, Republicanism: A Theory of Freedom and Government, NY: Oxford U.P., 1997, ISBN 0-19-829083-7; Oxford: Clarendon Press, 1997.
Frederic Monera, L'idee de Republique et la jurisprudence du Conseil constitutionnel - Paris: L.G.D.J., 2004 [2]-[3] Luu tru ngay 23 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine;


Lien ket ngoai Đinh nghia cua cong hoa tai Wiktionary
Everdell, William R. Everdell. "From State to Freestate: The Meaning of the Word Republic from Jean Bodin to John Adams". Luu tru ngay 24 thang 3 nam 2019 tai Wayback Machine (7th ISECS, Budapest, 7/31/87). Valley Forge Journal. June 1991.