Pu Kom Po (hay Pucombo, ? - 1867) la ten (theo cach goi cua nguoi Viet) mot nha su nguoi Khmer, va la thu linh cuoc khang Phap va trieu đinh Campuchia than Phap, khoi phat tu nam 1865 đen 1867 thi bi đanh dep. Trong tran chien đau cuoi cung, ong bi thuong nang va sau đo bi quan Phap giet chet vao cuoi nam 1867.


Su nghiep Nam 1863, đo đoc Phap o Nam Ky la Pierre-Paul de La Grandiere sang Oudong đe gap vua Campuchia la Norodom. Sau đo, hai ben đa ky ban hiep uoc cong nhan su "bao ho" cua Phap đoi voi vuong quoc Campuchia vao ngay 11 thang 8 nam 1863.
Khong chiu su bao ho cua ngoai bang, lan luot cac cuoc chong đoi đa no ra. Đang ke la ba cuoc noi day do Hoang tu Si Votha, Acha Xoa va Pu Kom Po lam thu linh.
Thang 4 nam 1865, Pu Kom Po tap hop mot so nguoi dan Khmer yeu nuoc lam cuoc noi day. Biet tin ay, vien chu tinh Tay Ninh la Larclause lien tim cach bat ong đua ve giam o Sai Gon.
Thang 5 nam 1866, ong vuot nguc tro ve Tay Ninh tiep tuc hoat đong. Lan nay ngoai so nguoi Khmer đong đao, con co mot so nguoi Cham, nguoi Stieng va nguoi Viet tim đen tham gia.

Theo Nguyen Van Huy trong Tim hieu nguoi Cham Viet Nam thi:Nam 1865, mot tu si Phat giao ten Pou Kombo (tu nhan la hoang tu Ang Phim, con vua Ang Chan, chau vua Ang Duong) cung voi 2,000 nguoi Cham tai Chau Đoc noi len chong lai Norodom, bao vay thanh Udong. Khoang 1,000 nguoi Cham khac tu Chau Đoc theo quan Phap sang bao ve thanh Udong. Pou Kombo chay sang Chau Đoc va Tay Ninh ti nan.Sau khi chieu mo them binh si Cham va Khmer, ngay ngay 17 thang 12 nam 1866, Pou Kombo tien vao Udong. Quan Khmer bo chay, chi con quan Cham cua Samdech Chau Ponhea o lai tu thu. Nhung qua ngay hom sau, hon 500 quan Cham cua Pou Kombo bo theo Chau Ponhea vi ly do ton giao (Pou Kombo la mot nha su Phat giao). Hoang tu Sisowath (Preah Kevea), đuoc ca nguoi Khmer va nguoi Cham tai Kompong Cham lan Chau Đoc ung ho, đung ra lanh đao cuoc phan cong chong Pou Kombo. Thang 12-1867, quan phan loan bi bao vay tai Kompong Thom, Pou Kombo bi giet. Phap rat hai long ve su dung cam va su trung thanh cua quan Cham Hoi Giao o Chau Đoc, buoc Norodom phai khen thuong xung đang.


= Lien ket voi Truong Quyen =

O Tay Ninh, thu linh Pu Kom Po đa cung voi thu linh Truong Quyen (ke tuc su nghiep cua cha la Truong Đinh, ong dan quan đi xay dung co so chong Phap o vung Đong Thap Muoi-Tay Ninh) xay dung can cu chong Phap o Tay Ninh va Giao Loan.
Sau đo, vao ngay 7 thang 6 nam 1866, Pu Kom Po va Truong Quyen cung hop quan tien đanh đon Tay Ninh, giet chet chu tinh Larclause, si quan phu ta Lasage va 11 linh.
Nhan đuoc tin cap bao, đo đoc Đo La Grangđie voi phai đai ta Marchaise đem tau chien cung binh linh len Tay Ninh. Gan đen noi, Marchaise cho toan quan thuy đo bo tai Ben Keo, đoi toan thu hai đi đuong bo do đai uy Fromillet chi huy tu Trang Bang len. Sau khi hop quan xong, ngay 14 thang 6 nam 1866, khoang 150 quan Phap đuoc trang bi vu khi đay đu cung 2 khau đai bac lien ram ro đi tan cong.
Mot tran giap la ca đa dien ra tai Rach Vinh (cach Tay Ninh khoang 40 km). Cuoi cung ve phia Phap, đai ta Marchaise va mot so linh Phap bi giet, con ve phia lien quan Pu Kom Po-Truong Quyen thi khong ro.
That hai tran nay, Andre Baudrit ke: 

Sau tran đanh (đon Tay Ninh) 9 gio, co lan quan Phap lieu ra lay xac, Vien quan ba Pi-no keo quan qua cau, vua qua khoi cau, thoang thay bo nghia quan nup sau cay thi đam hoang, xo nhau chay ve đon, chi mang đuoc xac Lasage, vi xac nay nam ngay đau cau.
Paulin Vial viet: 

Tin tuc ve su thiet hai nang ne cua ta trong tran Rach Vinh đa lan tran trong nhan dan nhu mot ngon lua thuoc sung; cac lanh tu khoi nghia phai nguoi đi co vu cac noi, ca trong hang ngu chung ta, ca trong thanh pho Sai Gon va ho đang tim cach tan cong ta ngay tai phu cua ta.
Đe cam chan quan Phap, khong cho ho keo len Tay Ninh, đem 23 rang 24 thang 6 nam 1866, cac canh quan khac cua Truong Quyen đa tien đanh cac noi đo la đon Thuan Kieu (Cho Lon), đon Trang Bang va vung quanh Cho Lon.
Sau đo, lien quan Pu Kom Po-Truong Quyen con lan luot to chuc cac cuoc tan cong khac, đang ke la: 

Tran Tra Vang (Tay Ninh) ngay 2 thang 7 nam 1866.
Cac tran Trang Bang, Cu Chi, Hoc Mon đong loat no ra ngay 7 thang 7 nam 1866.
Tran Long Tri (thuoc Tan An) ngay 8 thang 7 nam 1866.
Tran Ba Vang (Tay Ninh) va tran Binh Thoi (Gia Đinh) xay ra cung ngay 13 thang 7 nam 1866.
Tuy khong co con so thiet hai cua đoi ben, nhung theo su lieu thi:

Lien quan Pu Kom Po-Truong Quyen đa lam cho thuc dan Phap o ba tinh mien Đong Nam Ky phai hoang mang lo so. Đia ban hoat đong cua nghia quan Viet-Khmer ngay cang mo rong tu Sai Gon đen Uđong, va tu bien gioi Campuchia–Lao đen vinh Thai Lan. Nghia quan đanh thang nhieu tran va kiem soat đuoc mot vung rong lon giua hai con song Vam Co Đong va Vam Co Tay, tu Xvay-rieng (Campuchia) đen Trang Bang (Tay Ninh).
Luc nay, mot so nghia quan tu cac phong trao khang Phap đa bi dap tat hay suy yeu (nhu cua Thu Khoa Huan, Acha Xoa, Vo Duy Duong,...) cung tim đen tham gia, nen lien quan Pu Kom Po-Truong Quyen cang lon manh.
Lo ngai, thuc dan Phap ben huy đong mot luc luong lon, lien tiep mo nhieu cuoc hanh quan can quet vao can cu Tay Ninh. Đong thoi, ho con cho phong toa cac nguon tiep te gao va cac nhu yeu pham, khien đoi song cua nghia quan gap vo van kho khan.


= Ve nuoc tiep tuc chien đau =

Truoc tinh hinh tren, khoang cuoi thang 7 nam 1866, Pu Kom Po đua quan ve lai Campuchia đe tiep tuc chien đau.
Ngay 18 thang 8 nam 1866, tren đuong đi, quan cua ong đa đanh tan đoan quan cua trieu đinh Uđong, giet chet vien chi huy la thuong thu bo Binh cua Cao Mien (chuc Krahom) nguoi phu Pak-nam (Ba Nam). Thang 10 nam đo, ong lai thang lon, lam cho nha vua Norodom I phai cho nguoi cau cuu voi Soai phu Phap o Nam Ky.
Khi ay, trieu đinh Campuchia cung nhanh chong to chuc mot quan gom hai ngan nguoi, roi đua đi can quet quan Pu Kom Po đang o tinh Baphuong (tinh Ba Phnum, nay la tinh Pray Veng va tinh Svay Rieng). Hay đuoc, Pu Kom Po lien chuyen quan đen noi khac đe bao toan luc luong.
Ngay 17 thang 12 nam 1866, Pu Kom Po dan quan tien đanh thanh Uđong. Quan trieu đinh bi thua to, may nho quan Phap kip thoi đen cuu nen thanh khong bi mat. Sau tran nay, chien su con tiep tuc dien ra o nhieu noi khac tren đuong tu U đong đen Phnom Penh.
Cuoi thang 6 nam 1867, thuc dan Phap chiem ba tinh mien Tay Nam Ky, tinh hinh tro nen bat loi cho quan Pu Kom Po. Boi vi, truoc đay ba tinh nay van la noi cung cap luong thuc va vu khi cho ho.
Đe mau chong on đinh tinh hinh tai Campuchia, nha cam quyen Phap đua Preah Kevea (Prakeo Pha, tuc Sisowath, em vua Norođom I), mot nguoi trung thanh va đac luc, len lam pho vuong. Ngay sau đo, voi su giup đo ve trang bi va huan luyen cua nguoi Phap, Prakeo Pha cho tuyen mo va thanh lap đuoc mot đoi quan đong đen bon nghin nguoi, đe đi đan ap quan noi day.
Ngoai bien phap tran ap bang vu luc, thuc dan Phap con dung cach mua chuoc đe chia re va pha hoai cac phong trao chong đoi. Cho nen tu giua nam 1867, quan Pu Kom Po yeu han đi. Sau khi bi thua may tran lien, quan Pu Kom Po phai rut sang Suoi Giay (Tay Ninh), roi sau đo phai rut len an nau o Stung Treng va Xam Boc, gan giap voi nuoc Lao.
Mat tham do la đuoc bao ve, quan Phap lien ram ro keo đen bao vay. Lap tuc, Pu Kom Po đoc quan chong tra ac liet đe mo đuong thao lui.
Ngay 28 thang 7 nam 1867, quan Phap bat ngo mo cuoc tan cong vao Suoi Giay (Tay Ninh). Truoc vu khi manh cua đoi phuong, Truong Quyen đanh phai chia linh ra tung toan nho, vua đanh vua rut lui ve phia song Hau. Doc đuong, Truong Quyen bi đan đoi phuong giet chet.


= Tran chien đau cuoi cung =
Cong cuoc khang Phap cua Truong Quyen bi dap tat, cang lam cho luc luong Pu Kom Po lam vao the co lap. Cuoi thang 11 nam 1867, Pu Kom Po cho quan vuot song Cuu Long đanh vao Kompong Xoai (nay la tinh Kompong Thom) o phia bac Bien Ho.
Ngay 3 thang 12 nam 1867, sau mot tran kich chien voi quan Phap, quan Pu Kom Po bi đanh tan tac, con ong thi bi trong thuong va bi bat giai len Phnom Penh. Ngay đem đo, tren đuong đi, quan Phap đa giet chet ong va sau đo cho beu đau ong tai trung tam Phnom Penh (gan khu hoang cung).


Xem them Truong Quyen


Chu thich Sach tham khao Tran Van Giau, Tong tap. Nha xuat ban Quan đoi Nhan dan, 2006.
Pham Viet Trung-Nguyen Xuan Ky-Đo Van Nhung, Lich su Campuchia. Nha xuat ban Đai hoc va Trung hoc chuyen nghiep, 1981.
Hoang Van Lan-Ngo Thi Chinh, Lich su Viet Nam (1858-cuoi the ky 19), quyen 3, tap 1, phan 1. Nha xuat ban Giao duc, 1979.
Nhom Nhan Van Tre, Hoi đap lich su (tap 4). Nha xuat ban Tre, 2007.
Histoire militaire de l'Indochine francaise des debuts a nos jours (juillet 1930): etablie par des officiers de l'etat-major du general de division Aubert, commandant superieur des troupes du groupe de l'Indochine, monsieur Pierre Pasquier etant gouverneur general de l'Indochine. Tome 1