Bong đa (hay con goi la tuc cau, đa bong, đa banh; tieng Anh-Anh: association football hoac ngan gon la football, tieng Anh-My: soccer) la mot mon the thao đong đoi đuoc choi voi qua bong hinh cau giua hai đoi bao gom 11 cau thu moi ben. Mon the thao nay co khoang hon 250 trieu nguoi choi o hon 200 quoc gia va vung lanh tho, khien mon nay tro thanh mon the thao pho bien nhat tren the gioi. Mon nay choi tren mot mat san hinh chu nhat đuoc goi la san bong đa voi mot khung thanh o moi đau. Muc tieu la ghi ban vao khung thanh đoi phuong. Đoi nao co so ban thang nhieu hon se gianh chien thang.
Bong đa đuoc choi theo mot bo luat goi la Luat bong đa. Qua bong co chu vi 68–70 cm (27–28 in). Hai đoi thi nhau đua bong vao khung thanh đoi đoi thu (giua cot doc va duoi xa ngang), qua đo ghi ban. Cac cau thu khong đuoc phep dung tay hoac cham tay vao bong khi đang choi, ngoai tru thu mon trong vong cam. Nhung cau thu khac chu yeu dung chan đe tan cong hoac chuyen bong, nhung cung co the su dung bat ky bo phan nao khac tren co the ngoai tru ban tay va canh tay. Đoi nao ghi nhieu ban thang hon vao cuoi tran la đoi chien thang; neu ca hai đoi ghi đuoc so ban thang bang nhau, ty so hoa đuoc cong nhan hoac tran đau se buoc vao hiep phu hay loat sut luan luu tuy theo the thuc thi đau. Moi đoi đuoc dan dat boi mot đoi truong, nguoi chi co trach nhiem chinh thuc theo quy đinh cua Luat bong đa: đai dien cho đoi cua ho tung đong xu truoc khi bat đau tran đau hoac đa luan luu.
Bong đa the gioi đuoc đieu hanh boi Lien đoan Bong đa Quoc te (FIFA; tieng Phap: Federation Internationale de Football Association), to chuc cac ky World Cup cho ca nam va nu bon nam mot lan. Giai vo đich bong đa nam the gioi bat đau dien ra ke tu nam 1930, ngoai tru nam 1942 va 1946 đa bi huy bo do Chien tranh the gioi thu hai. Khoang 190–200 đoi tuyen quoc gia tham gia thi đau trong cac tran đau vong loai thuoc pham vi tung lien đoan chau luc đe gianh đuoc mot suat tham du vong chung ket. Vong chung ket, đuoc to chuc bon nam mot lan, co su tham gia cua 32 đoi tuyen quoc gia tranh tai trong thoi gian bon tuan (con so nay tang len 48 đoi vao nam 2026). Đay la giai đau bong đa nam danh gia nhat the gioi cung nhu la su kien the thao co luong nguoi xem va theo doi nhieu nhat tren the gioi, vuot qua The van hoi Mua he. Tuong tu, Giai vo đich bong đa nu the gioi đuoc to chuc lan đau ke tu nam 1991 mac du mon the thao nay đa đuoc choi boi phu nu ke tu khi no ton tai. Ky luc co 1,12 ty nguoi xem giai vo đich bong đa nu the gioi 2019 tai Phap.
Nhung giai đau danh gia nhat cua cac cau lac bo chau Au la UEFA Champions League va UEFA Women's Champions League, thu hut luong khan gia truyen hinh đong đao tren toan the gioi. Tran chung ket cua giai nam, trong nhung nam gan đay, la su kien the thao thuong nien đuoc theo doi nhieu nhat tren the gioi. Nam giai bong đa vo đich quoc gia nam hang đau chau Au la Premier League (Anh), La Liga (Tay Ban Nha), Bundesliga (Đuc), Serie A (Y) va Ligue 1 (Phap). Thu hut hau het cac cau thu xuat sac nhat the gioi, moi giai đau co tong chi phi tien luong vuot qua 600 trieu bang/763 trieu euro/1,185 ty đo la My.


Tong quan Bong đa la mon the thao đong đoi đuoc choi theo cac quy tac đe ra trong Luat bong đa (tieng Anh: Laws of the Game). Cac van đong vien tham gia choi bong đa đuoc goi la cac cau thu, ho su dung mot trai bong hinh cau đuoc goi đon gian la qua bong đa, trai bong hoac trai banh. Trong tran đau bong đa, hai đoi, moi đoi gom 11 cau thu se tim cach đua trai bong vao khung thanh (con goi la cau mon), đoi nao đua bong vao khung thanh đoi phuong nhieu hon (ghi đuoc nhieu ban thang hon) se la đoi gianh chien thang, neu hai đoi co so lan đua bong vao khung thanh đoi phuong nhu nhau, hoac khong đoi nao lam đuoc viec nay thi tran đau se ket thuc voi ket qua hoa.
Quy tac co ban nhat cua mon bong đa la cac cau thu, tru nguoi bao ve khung thanh (đuoc goi la thu mon), đuoc phep su dung bat cu bo phan nao tren co the đe choi bong tru hai canh tay va ban tay cua ho (tuy nhien cau thu phai dung tay đe thuc hien viec nem bien). Trong mot tran đau thong thuong, cau thu co the choi o bat cu vi tri nao va co the đua qua bong theo bat cu huong nao tren san, tru truong hop cau thu roi vao the viet vi thi khong the nhan bong. Dua vao cac quy tac co ban nay, cau thu thuong dung chan đe thuc hien cac đong tac ky thuat nhu re bong, dat bong, lua bong, chuyen bong cho đong đoi, sut bong, voi muc đich chinh la tim cach đua bong vao khung thanh đoi phuong va ngan khong cho đoi phuong đua bong vao khung thanh đoi nha. Cau thu hai đoi co the va cham nhau thong qua cac pha tranh bong, tac bong nhung tuyet đoi khong đuoc pham nhung loi ghi trong luat nhu chuoi bong tu phia sau, đay nguoi, tieu xao. Đieu khien tran đau la to trong tai bao gom mot trong tai chinh va hai trong tai bien, trong tai chinh su dung mot chiec coi cung hai loai the, the vang va the đo, va co trach nhiem bat đau, ket thuc hoac tam dung tran đau. Mot tran đau bong đa thong thuong co hai hiep, moi hiep 45 phut voi khoang thoi gian 15 phut nghi giua hai hiep.


Ten goi Bong đa la mot mon the thao xuat hien tu nhung tran đau khac nhau tren khap the gioi tu thoi co đai. Trong tieng Anh, no thuong đuoc goi la "football" o Vuong quoc Anh va hau het Ulster o bac Ireland. Tuy nhien, trong cac khu vuc va quoc gia khac, nhu Uc,, Canada, Nam Phi, phan lon Ireland (ngoai tru Ulster) va Hoa Ky, no đuoc biet đen voi ten goi "soccer" theo cac quy tac va ma bong đa pho bien khac. O Nhat Ban, tro choi nay chu yeu đuoc goi la sakka (サッカー), xuat phat tu thuat ngu "soccer". Mot ngoai le đang chu y la New Zealand, noi trong hai thap ky đau cua the ky 21, bat chap su thong tri cua quy tac bong bau duc, "football" đa tro nen pho bien nho tac đong cua truyen hinh quoc te.
Thuat ngu "soccer" xuat phat tu ngon ngu long "Oxford "-er"", đuoc su dung pho bien tai Đai hoc Oxford o Anh tu khoang nam 1875, va đuoc cho la đa đuoc muon tu ngon ngu long cua Truong Rugby. Ban đau đuoc viet la "assoccer", sau đo đuoc rut gon thanh cach viet hien đai. Hinh thuc long nay cung tao ra cac tu "rugger" đe chi bong bau duc, "fiver" va "tenner" đe chi to tien 5 bang va 10 bang cua Anh, va tu cu "footer" cung la mot ten goi khac cho bong đa. Tu "soccer" đa đat đuoc hinh thuc cuoi cung vao nam 1895 va đuoc ghi nhan lan đau vao nam 1889 voi hinh thuc truoc đo la "socca".


Lich su Cac mon the thao tuong tu bong đa hien đai (voi muc đich đa bong vao khung thanh đoi phuong) đa xuat hien o nhieu noi tren the gioi tu rat lau. Theo FIFA thi dang bong đa co xua nhat bao gom đay đu cac ky thuat choi bong co le xuat phat tu Trung Quoc vao khoang the ky 2 hoac 3 TCN, mon xuc cuc (蹴鞠, đa bong). O La Ma co đai cung xuat hien mot mon the thao choi bong co nhung net giong bong đa, đo la mon harpastum.
Mon bong đa voi cac luat choi gan nhu ngay nay bat đau pho bien tu giua the ky 19 tai cac truong hoc tren nuoc Anh. Bo luat bong đa hien đai co nhat ma ta biet la bo luat ma ngay nay thuong đuoc biet đen duoi ten Bo luat Cambridge (tieng Anh: Cambridge Rules). So di co ten goi nay vi chinh trong khuon vien Trinity College thuoc Đai hoc Cambridge, đai dien cua nam truong Eton, Harrow, Rugby, Winchester va Shrewsbury đa to chuc hop mat đe thong nhat mot luat choi đau tien cho mon bong đa. Cung trong thap nien 1850, cac đoi bong nghiep du bat đau đuoc thanh lap va thuong moi đoi xay dung cho rieng ho nhung luat choi moi cua mon bong đa, trong đo đang chu y co cau lac bo Sheffield F.C.. Viec moi đoi bong co luat choi khac nhau khien viec đieu hanh moi tran đau giua ho dien ra rat kho khan. No luc đang ke nhat trong viec chuan hoa luat choi mon bong đa la viec thanh lap Hiep hoi bong đa Anh (The Football Association, thuong viet tat la FA) vao ngay 26 thang 10 nam 1863 tai Great Queen Street, Luan Đon. Sau 5 cuoc hop dien ra tu thang 10 đen thang 12, bo luat đay đu va toan dien đau tien cua mon bong đa gom 13 đieu đa đuoc FA thong qua duoi su chu tri cua Ebenezer Cobb Morley. Hien nay co quan chiu tranh nhiem quan ly va theo doi luat bong đa tren the gioi la Uy ban bong đa quoc te (International Football Association Board, thuong viet tat la IFAB). IFAB đuoc thanh lap nam 1886 tai Manchester trong mot  Schoolbuoi hop voi su co mat cua đai dien FA, Hiep hoi bong đa Scotland (Scottish Football Association), Hiep hoi bong đa xu Wales (Football Association of Wales) va Hiep hoi bong đa Ireland (Irish Football Association).
Giai thi đau bong đa đau tien, Cup FA (FA Cup), đuoc C. W. Alcock to chuc lan đau cho cac cau lac bo bong đa Anh vao nam 1872. Tran thi đau bong đa cap quoc te đau tien giua đoi tuyen Anh va Scotland cung dien ra vao nam 1872 tai Glasgow. Nuoc Anh cung la que huong cua giai đau lien đoan đau tien, The Football League, lien đoan nay đuoc thanh lap nam 1888 theo sang kien cua giam đoc cau lac bo Aston Villa, ong William McGregor. Giai đau nay bao gom 12 cau lac bo thuoc mien Trung va mien Bac nuoc Anh.
Co quan quan ly bong đa the gioi, FIFA (Federation Internationale de Football Association, Lien đoan bong đa quoc te) đuoc thanh lap vao nam 1904 tai Paris voi chu tich đau tien la ong Robert Guerin, mot nguoi Phap, ngay tu khi thanh lap FIFA đa tuyen bo su dung va ton trong bo luat bong đa do FA đua ra. Tu nam 1913, co quan theo doi luat bong đa IFAB bat đau bo sung cac thanh vien la đai dien cua FIFA. Hien nay ban đieu hanh cua IFAB bao gom 4 đai dien cua FIFA va 4 đai dien đen tu cac lien đoan khai sinh luat bong đa la Anh, Scotland, Ireland va xu Wales. Tinh cho đen nam 2008, FIFA co 208 quoc gia hoac vung lanh tho co đai dien la thanh vien, nhieu hon Uy ban Olympic Quoc te 3 thanh vien va nhieu hon Lien Hop Quoc 16 thanh vien.

Ngay nay, bong đa đa đuoc choi o cap đo chuyen nghiep tren khap the gioi voi hang trieu nguoi đen san theo doi cac tran đau cung nhu hang ty nguoi theo doi qua truyen hinh. Theo mot cuoc tham do do FIFA tien hanh nam 2001, co tren 240 trieu nguoi tu tren 200 quoc gia thuong xuyen choi bong đa. Khong chi la mon the thao pho bien nhat the gioi, bong đa con co anh huong lon đen nen the thao va xa hoi nhieu quoc gia, hang truyen hinh ESPN tung cho rang chinh đoi tuyen Bo Bien Nga đa giup ngan chan nguy co mot cuoc noi chien tai nuoc nay vao nam 2005, nguoc lai cung chinh mot tran bong đa đa khoi đau cho mot cuoc chien voi cai ten Chien tranh bong đa xay ra nam 1969 giua El Salvador va Honduras.


= Bong đa nu =

Phu nu co the đa tham gia vao bong đa tu thoi điem tro choi nay ra đoi. Co bang chung cho thay rang trong trieu đai nha Han (25-220 CN), phu nu đa choi mot tro choi co xua tuong tu nhu cuju hoac tsu chu, đuoc mo ta trong cac buc tranh ve tu thoi ky đo Ngoai ra, cung co bao cao ve cac tran đau bong đa hang nam do phu nu o Midlothian, Scotland, choi vao nhung nam 1790.

Bong đa đa ghi nhan su tham gia cua phu nu tu rat som. Nam 1863, quy tac chung đuoc đua ra đe giam bao luc tren san, tao đieu kien cho phu nu tham gia. Tran đau bong đa nu đau tien đuoc ghi nhan o Scotland vao nam 1892 va o Anh vao nam 1895. Bong đa nu co truyen thong tu thien va ren luyen the chat, đac biet la o Vuong quoc Anh.
Nam 1894, Nettie Honeyball thanh lap Cau lac bo bong đa nu Anh nham chung minh vai tro quan trong cua phu nu. Mac du gap phan đoi tu cac hiep hoi bong đa Anh, Honeyball va cac nu cau thu khac đa mo đuong cho su phat trien cua bong đa nu. Su phan khang nay co the đuoc giai thich boi su đe doa đoi voi su "nam tinh" cua tro choi.
Bong đa nu tro nen pho bien trong Chien tranh the gioi thu nhat khi phu nu tham gia nganh cong nghiep nang, va đieu nay thuc đay su phat trien cua mon the thao nay, tuong tu nhu nam gioi 50 nam truoc đo. Đoi Dick, Kerr Ladies FC cua Preston, Anh, đa tro thanh đoi thanh cong nhat trong thoi ky nay. Ho đa choi mot trong nhung tran đau quoc te nu đau tien voi đoi tuyen Phap XI vao nam 1920 va cung đoi đau đoi tuyen nu Scotland XI cung nam đo, gianh chien thang voi ty so 22-0.
Mac du bong đa nu o Anh tro nen pho bien hon va thu hut đen 53.000 khan gia trong mot tran đau nam 1920, vao nam 1921, no đa gap mot tro ngai lon khi Hiep hoi bong đa cam cac tran đau nu tren san cua cac cau lac bo thanh vien. Ly do đuoc đua ra la "tro choi bong đa khong phu hop voi nu gioi va khong nen đuoc khuyen khich". Cau thu va nha van bong đa đa cho rang lenh cam nay thuc te la do su ghen ti voi su hut khan gia lon ma bong đa nu thu hut, va FA khong kiem soat đuoc doanh thu tu cac tran đau nu. Lenh cam nay đa dan đen viec thanh lap Hiep hoi bong đa nu Anh va tran đau chuyen sang san bong bau duc.

Tu cuoi the ky 19, bong đa nu van đuoc tiep tuc choi boi phu nu. Vao thang 12 nam 1969, Hiep hoi bong đa nu đuoc thanh lap o Anh va vao nam 1971, UEFA đa chinh thuc cong nhan bong đa nu. Trong cung nam 1971, lenh cam bong đa nu tren san cac cau lac bo thanh vien cua Hiep hoi bong đa đa đuoc bai bo. Trong nhung nam cuoi thap ky 1960 va đau thap ky 1970, bong đa nu đa đuoc to chuc o Anh va tro thanh mon the thao đong đoi noi bat nhat cho phu nu Anh. Tuy nhien, bong đa nu cung bi cam o mot so quoc gia khac. Đang chu y la o Brazil tu 1941 đen 1979, Phap tu 1941 đen 1970 va Đuc tu 1955 đen 1970.
Bong đa nu van đoi mat voi nhieu thach thuc, nhung su phat trien toan cau cua no đa the hien qua viec to chuc cac giai đau quan trong ca o cap quoc gia va quoc te, tuong tu nhu bong đa nam. Giai vo đich bong đa nu the gioi đuoc to chuc lan đau vao nam 1991 va dien ra moi bon nam ke tu đo. Bong đa nu cung tro thanh mon the thao Olympic ke tu nam 1996. Bac My la khu vuc thong tri bong đa nu, voi đoi tuyen Hoa Ky gianh đuoc nhieu chuc vo đich the gioi va Olympic. Chau Au va Chau A xep sau voi thanh cong quoc te, trong khi bong đa nu o Nam My đa co su cai thien đang ke.


Luat thi đau Hien nay Luat bong đa chinh thuc co 17 đieu đuoc ap dung cho moi cap đo choi bong va chi co mot vai sua đoi nho cho phu hop voi bong đa nu hay bong đa tre,....


= Cau thu, trang phuc va trong tai =

Moi tran đau bong đa bao gom hai đoi, moi đoi gom co 11 cau thu thi đau chinh thuc tren san ke ca 1 thu mon. Thu mon la nguoi duy nhat đuoc phep choi bong bang tay, tuy nhien viec nay cung chi đuoc gioi han trong khu cam đia phia truoc khung thanh do thu mon tran giu. Tuy theo tung vi tri ma con co nhung ten goi khac nhau, vi du nhu hau ve, tien ve, tien đao,... va con mot so vi tri khac nua. Ben canh so cau thu chinh thuc moi đoi cung con mot so cau thu du bi đe thay the khi can thiet, thong thuong trong mot tran bong đa thi đau chinh thuc theo luat moi nhat, moi đoi đuoc phep thay đoi 5 cau thu. Cau thu sau khi đuoc thay ra se khong đuoc quay tro lai san thi đau. Nguoi chi đao chien thuat cho đoi bong la huan luyen vien, vi tri nay khong phai la quy đinh bat buoc đuoc ghi trong Luat bong đa.
Trang phuc thi đau cua cac cau thu thuong bao gom ao thi đau (co canh tay), quan đui (quan sooc), tat cao đen đau goi, giay va bao ve ong đong. Cau thu thi đau tren san bi cam mac, đeo hoac mang theo cac đo vat co the gay nguy hiem cho cau thu đoi phuong nhu vong, day chuyen hoac đong ho đeo tay. Do la vi tri đuoc su dung tay va thuong xuyen phai bay nguoi theo bong, thu mon đuoc trang bi ki hon cac cau thu khac, ho thuong mac ao thi đau dai tay, đeo bao ve ong đong va bao ve khuyu tay va đeo gang tay thu mon khi thi đau, tuy vay ho thuong phai mac ao khac mau voi cac cau thu con lai trong đoi va cac cau thu cua đoi đoi phuong đe trong tai phan biet viec dung tay choi bong giua thu mon va cac cau thu khac. Đoi truong cua mot đoi bong thong thuong rat de nhan dien bang cach đeo mot chiec bang quan quanh tay ao cua anh/co ay, đuoc goi la "bang đoi truong". Giong nhu nhieu mon the thao đong đoi khac, mon bong đa cung su dung he thong so ao đe cac cau thu đuoc nhan dien tot hon. Thong thuong he thong so tu 1 đen 11 se đuoc su dung pho bien hon, tuy vay van co nhieu giai đau hay đoi bong cho phep cac cau thu co the lua chon so ao tu 1 đen 99. Thu mon thuong đuoc trao chiec ao so 1 đe thi đau.
Đieu khien tran đau la to trong tai bao gom 1 trong tai chinh va 2 trong tai bien, nhung nguoi nay co toan quyen đieu khien tran đau theo cac quy đinh cua Luat bong đa, quyet đinh cua trong tai chinh du đung hoac sai cung đeu la quyet đinh cuoi cung va thuong khong the bi thay đoi. Ngoai ba trong tai lam viec tren san con co mot trong tai thu tu (con goi la trong tai ban) quan ly viec thay nguoi, theo doi thoi gian đa bu gio va thay the trong tai tren san trong truong hop can thiet.


= San thi đau =

Do đuoc hinh thanh o Anh, luat bong đa truoc đay quy đinh cac kich thuoc theo he đo luong Anh tuy nhien hien nay cac so đo nay đa đuoc đoi sang he SI cho phu hop voi su pho bien cua bong đa tren the gioi. Mot san bong đa tieu chuan cho cac tran đau quoc te co dang chu nhat voi chieu dai nam trong khoang tu 100 đen 110 met, chieu rong tu 64 đen 75 m. Con đoi voi cac tran đau o cap đo thap hon, san bong co the co chieu dai nam trong khoang tu 90 đen 120 m (100–130 yd) va rong tu 45 đen 90 m (50–100 yd). Hai canh dai cua san bong đuoc goi la hai đuong bien doc, hai canh con lai la đuong bien ngang. O chinh giua hai đuong bien ngang la khung thanh co dang chu nhat voi chieu dai 7,32 m va chieu cao 2,44 m. Khung thanh thuong đuoc giang luoi đe de phan biet tinh huong bong vao khung thanh hay ra ngoai, tuy nhien đieu nay khong nam trong quy đinh chinh thuc cua Luat bong đa.
Phia truoc moi khung thanh la khu cam đia. Khu vuc nay cung co dang chu nhat voi chieu dai doc theo đuong bien ngang cua san voi kich thuoc 40,3 m dai, 16,5 m rong. O giua khu cam đia, cach khung thanh 11 m la điem đa phat đen, noi cac cau thu thuc hien cac cu sut phat đen (do cau thu đoi phuong pham loi trong khu vuc cam đia). Khu cam đia cung la noi duy nhat thu mon đuoc phep choi bong bang tay. O phia trong khu cam đia co mot hinh chu nhat nho hon voi chieu dai doc theo đuong bien ngang co kich thuoc 18,3 m dai, 5,5 m rong (thuong đuoc goi la khu 5 met 50), đay la noi cau thu đoi phuong tham gia tan cong khong đuoc phep va cham truc tiep voi thu mon đang tran giu khung thanh.


= Thoi gian thi đau =
Mot tran thi đau bong đa thong thuong dien ra trong hai hiep chinh thuc lien tiep, moi hiep gom 45 phut ngan cach bang 15 phut nghi giua gio. Sau khi hiep 1, hai đoi bong se phai đoi san cho nhau đe co su cong bang trong vong 1 phut. Nguoi co quyen bat đau va ket thuc tran đau la trong tai chinh. Trong cac tinh huong phai dung bong hoac bong ra ngoai san, trong tai se tinh them gio, thoi gian chet nay se đuoc choi bu vao cuoi moi hiep đau (đuoc goi la nhung phut bu gio), thoi gian bu gio la it hoac nhieu đeu hoan toan phu thuoc vao quyet đinh cua trong tai chinh, ke ca truong hop no khac biet so voi thoi gian bu gio do trong tai thu tu cong bo tren bang đien tu. Quy đinh ve thoi gian đa bu xuat hien sau tran đau nam 1891 giua Stoke va Aston Villa, khi chi con 2 phut la het gio, trong tinh the bi dan truoc 1–0, đoi Stoke bat ngo đuoc huong mot qua phat đen, thu mon cua Aston Villa đa can pha bong ra khoi san va đen khi bong tro lai san thi đong ho đa điem 90 phut va Stoke thua tran.
Trong cac giai thi đau vong tron, mot tran đau co the ket thuc voi ti so hoa, tuy nhien trong cac tran đa loai truc tiep (nhu o cac giai Cup hoac cac tran playoff), bat buoc phai xac đinh đuoc mot đoi gianh chien thang. Trong truong hop nay, neu ket thuc 90 phut cua 2 hiep chinh hai đoi van hoa, ho se phai thi đau them 2 hiep phu lien tiep, moi hiep 15 phut khong co nghi giua gio. Neu het 2 hiep phu ma ket qua van hoa, hai đoi se phai thi đa luan luu 11 m (hai đoi thay phien nhau thuc hien cac qua đa phat đen) đe xac đinh đoi gianh chien thang. Cac ban thang ghi đuoc trong hai hiep phu se đuoc tinh vao ket qua chung cuoc, tuy nhien cac ban thang ghi trong nhung loat đa luan luu 11 m se khong đuoc tinh (ma chi dung đe xac đinh ket qua thang thua). Trong thap nien 1990 va 2000, IFAB đa cho thu nghiem luat Ban thang vang, theo đo neu trong hiep phu co mot đoi ghi đuoc ban thang truoc, tran đau se lap tuc ket thuc voi ket qua thang cho đoi vua ghi ban. Luat ban thang vang đa đuoc su dung o cap đo the gioi trong World Cup 1998 va World Cup 2002 voi Phap la đoi tuyen đau tien tan dung đuoc loi the nay khi gianh chien thang truoc Paraguay bang ban thang vang cua Laurent Blanc (nam 1998), Phap cung la đoi vo đich o giai đau nam 1998. Tai Giai vo đich bong đa chau Au 1996, đoi tuyen bong đa quoc gia Đuc đa gianh chuc vo đich sau chien thang truoc đoi tuyen bong đa quoc gia Cong hoa Sec bang ban thang vang cua Oliver Bierhoff. Tai Giai vo đich bong đa chau Au 2004, luat ban thang vang đuoc thay the bang luat Ban thang bac theo đo neu ket thuc hiep phu đau tien ma co mot đoi dan truoc ve ti so, tran đau se ket thuc voi chien thang danh cho đoi co loi the ve ti so. Tuy nhien hien nay IFAB đa bo viec thu nghiem ca hai luat nay.
Trong cac tran đau loai truc tiep theo the thuc luot đi-luot ve, thong thuong nguoi ta se tinh toi luat ban thang san khach. Theo đo neu sau hai tran ma hai đoi co ket qua chung cuoc hoa nhau, đoi nao ghi đuoc nhieu ban thang hon tren san khach se la đoi gianh chien thang. Tuy nhien khong phai giai đau lon nao cung su dung loi the nay, vi du nhu tai Copa Libertadores o Nam My.


= Trang thai bong tren san =

Theo luat bong đa, co hai trang thai bong chinh tren san, đo la bong song va bong chet. Thoi gian bong song trong tran đau đuoc tinh tu thoi điem cac cau thu bat đau tran đau bang cu phat bong giua san cho đen khi bong roi ra ngoai khu vuc san thi đau hoac tran đau bi ngung lai boi quyet đinh cua trong tai (do cau thu pham loi, chan thuong hoac tinh huong đac biet khac), khi đo bong roi vao trang thai bong chet. Tran đau luc nay se đuoc khoi đong lai bang cac cach chinh sau:

Nem bien: Khi bong roi ra ngoai đuong bien doc do tac đong cua mot cau thu đoi nha (du o tren mat san hay bay tren khong). Đoi đoi phuong se đuoc huong quyen nem bong tu vi tri tren đuong bien doc ma bong roi san. Tu qua nem bien, ban thang chi đuoc cong nhan khi cham chan cau thu khac
Phat bong: Khi bong roi ra ngoai đuong bien ngang do tac đong cua cau thu tan cong đoi phuong. Đoi phong ngu se đuoc huong quyen phat bong len. Tu qua phat bong, neu bong đuoc đa vao cau mon, ban thang đuoc cong nhan.
Phat goc: Khi bong roi ra ngoai đuong bien ngang do tac đong cua cau thu phong ngu. Đoi tan cong se đuoc huong quyen đua bong vao tran đau bang cu đa tu điem đa phat goc (la điem noi giua đuong bien doc va đuong bien ngang). Tu qua đa phat goc, neu bong đuoc đa vao cau mon, ban thang se đuoc tinh.
Đa phat gian tiep: Khi co cau thu bi pham loi nhe. Đoi đoi phuong se đuoc huong quyen đua bong vao tran đau, neu đa bong truc tiep vao cau mon, ban thang khong đuoc cong nhan. Ban thang chi đuoc cong nhan khi bong cham chan mot cau thu khac
Đa phat truc tiep: Khi co cau thu bi pham loi nang (loi quy đinh trong đieu 12 cua Luat bong đa, vi du bi pham loi khi đang co loi the tan cong, bi pham loi tu phia sau). Đoi đoi phuong se đuoc quyen đua bong vao tran đau va ban thang ghi vao cau mon tu cu đa phat nay se đuoc tinh.
Phat đen: Khi co cau thu tan cong bi pham loi trong khu vuc cam đia cua đoi phong ngu. Đoi tan cong se đuoc huong cu đa phat tu vi tri đa phat 11 m, đay la cu đa chi co su tham gia cua mot cau thu đoi tan cong (nguoi sut phat đen) va thu mon đoi phong ngu.
Tha bong: Khi tran đau bi dung lai khong phai do bong ra ngoai san hoac co cau thu bi pham loi (vi du bong trung nguoi trong tai, co cau thu bi chan thuong, co đong vien nhay vao san,....), trong tai se la nguoi cam bong va tha truoc su co mat cua mot cau thu moi đoi.


= Pham loi =

Mot loi xay ra khi co cau thu vi pham cac đieu ghi trong Luat bong đa. Cac loi vi pham đuoc quy đinh trong đieu 12 cua Luat bong đa (đoi khi con đuoc goi la "Luat 12"). Cac loi trong bong đa thuong xuat hien la cau gio, đay nguoi, keo ao, xoac sau, đanh cui cho,.... Đoi co cau thu vi pham se chiu cu đa phat truc tiep hoac đa phat đen tu phia đoi phuong.
Đe canh cao cau thu pham loi, trong tai se su dung bien phap nhac nho, nang hon la phat the vang va nang nhat la phat the đo. Cau thu bi phat 2 the vang hoac 1 the đo truc tiep se bi đuoi khoi san va khong đuoc thay the bang cau thu du bi. Cau thu ngoai san neu co hanh vi khong đung muc cung se bi trong tai su dung the vang hoac the đo đe canh cao. Voi cac thanh vien ban huan luyen va huan luyen vien truong, trong tai thuong khong su dung the vang, the đo ma co quyen đuoi truc tiep nguoi vi pham ra khoi san. Trong tinh huong xet thay tiep tuc cho bong đong co loi hon cho đoi bi pham loi, trong tai co quyen tiep tuc cho tran đau dien ra va tien hanh viec canh cao cau thu pham loi sau khi bong chet, tinh huong nay đuoc goi la phep loi the.
Luat phuc tap nhat cua bong đa la luat viet vi. Luat nay đa co nhieu thay đoi ke tu ngay ra đoi, theo quy đinh moi nhat thi mot cau thu tan cong bi coi la viet vi khi so voi đuong bien ngang khung thanh đoi phong ngu, cau thu nay đung thap hon 2 cau thu phong ngu cuoi cung cua đoi phuong (ke ca thu mon).


Cau thu va tran đau = Cac hinh thuc choi bong =

Voi luat choi đon gian va trang bi khong đoi hoi cau ky, đat tien, moi nguoi o moi lua tuoi, moi gioi tinh khac nhau đeu co the choi bong đa nhu mot mon the thao đe giai tri, ren luyen suc khoe, phat trien cac ky nang ve tinh than đong đoi, lam viec nhom... trong cac san bai, tai cac gio hoc giao duc the chat o truong lop, o cac cong vien, san choi, hay tham chi la tren đuong pho.... Tuy nhien đe thi đau bong đa chuyen nghiep thi cac cau thu thuong phai đuoc tuyen chon vao cac trung tam đao tao bong đa tre (thuong la truc thuoc cac cau lac bo bong đa) tu khi con nho đe đuoc huan luyen ky thuat va chien thuat co ban cua mon bong đa. Tai cac lo đao tao nay, cac cau thu tre se đuoc ren luyen ca ve the luc va ky thuat, chien thuat cung nhu đuoc tham gia nhieu tran đau, giai đau theo tung lua tuoi đe tich luy kinh nghiem. Do tinh canh tranh rat cao cua bong đa chuyen nghiep, chi mot phan trong so cac cau thu tre tu cac co so đao tao moi co the tro thanh cau thu chuyen nghiep, so con lai thi chap nhan choi bong đa nhu mot so thich, hoac tiep tuc su nghiep o cac cau lac bo ban chuyen nghiep.
Đe choi tron ven mot tran đau bong dai 90 phut, cau thu can mot suc khoe va đo ben lon vi tuy theo vi tri, ho phai di chuyen (chu yeu la chay) tren quang đuong tong cong dai tu 6 đen 11 km. Ben canh đo, cau thu bong đa con bi đe doa boi cac chan thuong rat de xay ra trong tran đau hoac trong luc tap luyen, chan thuong thuong xay ra voi ho o chan, vi du chan thuong gan khoeo, chan thuong got chan va đoi khi tham chi la gay chan. Nhung cai chet tren san đau hoac san tap, tuy hiem gap nhung van co xay ra trong mon bong đa (nhat la trong bong đa chuyen nghiep), mot truong hop đien hinh la cai chet cua cau thu Antonio Puerta nguoi Tay Ban Nha, anh đa chet trong benh vien sau khi bi ngung tim ngay trong mot tran đau thuoc giai Giai vo đich bong đa Tay Ban Nha (La Liga) vao ngay 25 thang 8 nam 2007 giua Sevilla (đoi cua anh) va Getafe. Vi su tieu ton the luc va cac moi đe doa nay, mot cau thu bong đa chuyen nghiep hiem khi co đu 100% kha nang đe thi đau suot mot mua giai dai 9 thang, ho thuong co chien thuat phan bo suc luc chu trong cho cac tran đau lon. Cung nhu nhieu mon the thao hien đai khac, hien tuong doping cung xuat hien trong bong đa. Sau mot thoi gian dai khong chap nhan hop tac voi Uy ban chong doping quoc te (AMA), FIFA vao nam 2006 đa đong y voi đe nghi cua IOC ve viec tat ca cac lien đoan bong đa phai ky cong uoc quoc te ve chong su dung doping. Tuy nhien FIFA van giu quyen tu quyet đinh hinh thuc xu phat voi cau thu bi phat hien dung doping.
Mot trong nhung đac điem hap dan cua mon bong đa la tinh bat ngo cua ket qua tran đau, ve mat nay bong đa va bong chay đuoc coi la hai mon the thao đong đoi co tinh bat ngo cao nhat. Co the ke toi truong hop cua Đan Mach von tham du Giai vo đich bong đa chau Au 1992 voi tu cach đoi thay the Nam Tu bi cam tham du nhung cuoi cung lai vuot qua nhieu đoi manh đe tro thanh nha vo đich chau Au, hay chien thang 3-2 tai chung ket World Cup 1954 cua Tay Đuc truoc Hungary, đoi truoc đo đa thang ho toi 8-3 tai vong đau bang. Co the tom tat su bat ngo trong mon bong đa bang cau noi noi tieng cua huan luyen vien Sepp Herberger cua đoi tuyen Đuc vo đich World Cup 1954: 


= Moi truong thi đau =
Nhung cau thu bong đa hien đai đau tien thuong la cac hoc sinh, sinh vien (chu yeu la o Anh), sau đo moi đen tang lop lao đong pho thong (cong nhan, nong dan) va gioi thuong luu. Ban đau ho chi la cac cau thu nghiep du va lay bong đa nhu mot thu giai tri đon thuan. Nhieu nam đau the ky 20, viec choi bong mot cach chuyen nghiep cho cac cau lac bo cua nhung ong chu lon bi coi nhu hanh đong "đi lam no le" vi đong luong thap va đieu kien thi đau toi, vi du cau thu quoc te nguoi Phap Thadee Cisowski đuoc nhan luong moi thang 400 franc vao nam 1961, chi nhieu hon 30% so voi muc luong toi thieu cua Phap (SMIC). Tuy cac lien đoan cau thu đa đuoc thanh lap o Anh tu đau the ky 20, cac to chuc nay thuc te đa khong đau tranh đuoc nhieu cho viec cai thien tinh trang toi te đo. Tu thap nien 1960, đieu kien thi đau cua bong đa chuyen nghiep bat đau thay đoi, tu nam 1969 cau thu bat đau đuoc ky hop đong co ky han o Phap, o Anh la tu nam 1978.
Tu thap nien 1970, nhung "no le đa bong" bat đau tro thanh "linh đanh thue" voi đieu kien kinh te cao hon khi ho co su tu van cua nhung nguoi hoac co quan đai dien. Tuy nhien o thoi điem đo muc luong cua cac ngoi sao tai cac giai bong đa lon van con thua kem so voi muc luong cua cac ngoi sao Cong thuc 1, NBA hoac quyen Anh chuyen nghiep. Vi du sieu sao Diego Maradona đuoc cau lac bo SSC Napoli tra 7,5 trieu franc Phap moi nam trong khi tay đam Larry Holmes nhan đuoc hon 45 trieu vao cung thoi gian tuong ung. Theo bang xep hang nam 2006 cac van đong vien chuyen nghiep co thu nhap cao nhat cua tap chi Sports Illustrated thi nguoi co thu nhap cao nhat trong gioi cau thu, Ronaldinho, nhan khoang 32,7 trieu USD mot nam, tuong đuong muc cua ngoi sao quan vot Roger Federer (31,3 trieu), nhung van con thua xa tay golf Tiger Woods (111,9 trieu).
Cung voi su gia tang cua luong cau thu, so tien chuyen nhuong mot cau thu tu cau lac bo nay sang cau lac bo khac cung tang len nhanh chong, neu nhu vao nam 1905, cau thu Anh Alf Common tro thanh cau thu bong đa đau tien đuoc chuyen nhuong voi gia 1000 bang Anh thi vao nam 2017, vu chuyen nhuong Neymar Jr. tu Barcelona sang Paris Saint-Germain đa lap ky luc the gioi voi gia 222 trieu euro. Tai chau Au co 2 mua chuyen nhuong chinh dien ra vao khoang thoi gian giua hai mua giai ke tiep (tu khoang thang 6 đen thang 9 hang nam) va khoang thoi gian nghi Đong cua mot mua giai (tu thang 12 nam truoc đen thang 1 nam sau).


= Cach mang ve chien thuat =

Tu thap nien 1880 đen khoang nam 1925, chien thuat pho bien cua cac đoi bong la bo tri đoi hinh gom 5 cau thu tan cong (tien đao), 3 cau thu choi giua san (tien ve) va 2 cau thu phong ngu (hau ve). So di phai bo tri nhieu tien đao nhu vay la vi luat viet vi thoi gian nay quy đinh tien đao phai đung tren it nhat 3 cau thu đoi phuong. Viec luat viet vi giam so cau thu phai đung tren tu 3 xuong con 2 đa anh huong lon đen chien thuat va so luong ban thang, ngay nam đau tien ap dung luat moi, so ban thang ghi o giai vo đich bong đa Anh đa tang tu 4.700 ban len 6.373 ban. Đe ung dung luat viet vi moi, huan luyen vien Herbert Chapman đa đua ra chien thuat mang tinh cach mang đoi voi mon bong đa, chien thuat "WM" voi 3 hau ve, 2 tien ve cong va 3 tien đao (W), 2 tien ve phong ngu (M). Bo tu tien ve o trung tam thuong đuoc goi la o vuong ky ao vi ho đong vai tro quan trong trong viec đieu tiet bong, phat đong tan cong cung nhu ngan chan cac pha phan cong cua đoi phuong.
Chien thuat WM chinh thuc pha san vao nam 1953 sau that bai noi tieng cua đoi tuyen Anh truoc đoi tuyen Hungary ngay tren san van đong Wembley. Voi chien thuat moi "4-2-4", nguoi Hungary đa ha nguoi Anh voi ty so 6-3. Sau 4-2-4, bong đa hien đai bat đau chuyen sang chien thuat "4-3-3" roi "4-4-2". Ve mat phong ngu, buoc tien đang ke ve chien thuat la đoi hinh Catenaccio do huan luyen vien nguoi Argentina Helenio Herrera đua ra va đuoc ap dung pho bien trong cac đoi bong Y. Tai Đuc, đoi hinh phong ngu lai thuong su dung mot cau thu phong ngu tu do (đuoc goi la libero) voi nhung đai dien noi tieng nhu Franz Beckenbauer hoac Lothar Matthaus. Ket hop viec phong ngu va tan cong, huan luyen vien nguoi Ha Lan Rinus Michels đa đua ra triet ly bong đa tong luc theo đo moi cau thu cung tham gia tan cong hoac phong ngu tuy theo tinh huong bong, chien thuat nay đa đem lai thanh cong cho cau lac bo Ajax Amsterdam va đoi tuyen bong đa quoc gia Ha Lan trong thap nien 1970 va 1980.
Bong đa hien đai ngay nay thuong su dung nhung đoi hinh chac chan thay vi chi tap trung tan cong hoa my, vi vay nhung đoi hinh thuong đuoc cac đoi bong su dung la 4-4-2, 5-3-2, 4-5-1, 4-3-3, 3-4-3, 3-5-2 va đoi khi la 5-4-1 tuy theo đoi thu va đieu kien thi đau.


= Ngoi sao bong đa =

Bong đa hien đai sau hon 1 the ky hinh thanh va phat trien đa san sinh ra nhieu cau thu lon voi kha nang va thanh tich đac biet. Nhung nguoi nay thuong đuoc goi la cac ngoi sao bong đa hay sieu sao bong đa. Viec xac đinh mot cau thu la sieu sao hoac huyen thoai bong đa thuong gay nhieu tranh cai, vi du danh sach FIFA 100 gom 125 cau thu con song đuoc coi la vi đai nhat do "vua bong đa" nguoi Brazil Pele đua ra cung gap nhieu chi trich vi bi cho la đa bo qua nhieu cau thu vi đai cua qua khu. Hang nam nguoi ta thuong to chuc cac cuoc bau chon cau thu xuat sac nhat o cap đo quoc gia, chau luc va quoc te. Nhung giai thuong cau thu đuoc coi la uy tin nhat the gioi gom giai Qua bong vang FIFA (tu nam 2010), giai Qua bong vang chau Au cua tap chi France Football (tu nam 1956 đen nam 2009), giai Cau thu xuat sac nhat nam cua FIFA (tu nam 1991 đen nam 2009), giai Qua bong vang chau Phi (tu nam 1970) va giai Cau thu Nam My xuat sac nhat nam (tu nam 1971).


To chuc đieu hanh To chuc đieu hanh va quan ly bong đa toan the gioi la Lien đoan bong đa the gioi (FIFA) co tru so tai Zurich, Thuy Si. Duoi FIFA co 6 lien đoan bong đa cap chau luc gom:

Chau A: Lien đoan bong đa chau A (AFC)
Chau Au: Lien đoan bong đa chau Au (UEFA)
Chau Đai Duong: Lien đoan bong đa chau Đai Duong (OFC)
Bac, Trung My va Caribe: Lien đoan bong đa Bac, Trung My va Caribe (CONCACAF)
Nam My: Lien đoan bong đa Nam My (CONMEBOL)
Chau Phi: Lien đoan bong đa chau Phi (CAF)
Moi mot quoc gia thanh vien FIFA đeu co co quan đieu hanh rieng. Cac co quan nay co moi quan he chat che voi FIFA cung nhu lien đoan cap chau luc cua quoc gia đo. Co mot so ngoai le ve quan he lien đoan quoc gia-chau luc, vi du nhu Uc nam o Chau Đai Duong tuy nhien Lien đoan bong đa Uc tu nam 2006 đa chuyen ve truc thuoc Lien đoan bong đa chau A, hoac nhu Israel thuoc khu vuc Tay A tuy nhien Lien đoan bong đa Israel lai truc thuoc Lien đoan bong đa chau Au tu nam 1991.


Giai đau chinh = Cap quoc te =

Giai đau cap quoc te lon nhat cua bong đa the gioi la World Cup. World Cup la giai đau FIFA trao quyen tham du cho cac đoi tuyen quoc gia vuot qua vong loai cua giai đau nay. Giai đuoc to chuc lan đau tien nam 1930 va đen nay đa tro thanh giai thi đau the thao đuoc nhieu nguoi theo doi nhat tren khap the gioi, vuot qua ca The van hoi, mot vi du la vong chung ket World Cup 2006 to chuc tai Đuc đa thu hut 26,29 ty luot khan gia xem truyen hinh trong đo rieng tran chung ket đa thu hut 715,1 trieu khan gia tren khap the gioi. World Cup đuoc to chuc theo the thuc 4 nam mot lan voi vong đau loai co su tham gia cua tren 190 quoc gia thanh vien FIFA va vong chung ket co su gop mat cua 32 đoi tuyen (truoc nam 1982 la 16 đoi, truoc nam 1998 la 24 đoi), vong chung ket cua World Cup 2014 đuoc to chuc tai Brasil.
Trong chuong trinh The van hoi Mua he cung co hang muc thi đau cua mon bong đa ke tu nam 1900 (tru The van hoi Mua he 1932 to chuc tai Los Angeles). Cho đen truoc The van hoi Mua he 1984, chi co cac cau thu nghiep du đuoc phep tham gia thi đau (khac voi World Cup von khong phan biet cau thu chuyen nghiep hoac nghiep du). Hien nay hang muc bong đa nam tai The van hoi Mua he chi danh cho cac cau thu duoi 23 tuoi (voi mot so cau thu nhat đinh qua 23 tuoi).
Ben canh World Cup do FIFA to chuc, cac lien đoan chau luc cung co cac giai đau cap đo chau luc cua rieng ho, đo la Giai vo đich bong đa chau Au cua UEFA, Cup bong đa Nam My cua CONMEBOL, Cup bong đa chau Phi cua CAF, Cup bong đa chau A cua AFC, Cup bong đa Bac, Trung My va Caribe cua CONCACAF va Cup bong đa chau Đai Duong cua OFC. Cac nha vo đich cua cac giai đau cap chau luc cung voi đuong kim vo đich World Cup se gap nhau tai Cup Lien đoan cac chau luc, đay la giai đau khoi đong cho World Cup va đuoc FIFA to chuc truoc World Cup 1 nam. Cac cau lac bo bong đa cua tung chau luc cung co cac giai đau rieng trong đo đang chu y nhat la UEFA Champions League o chau Au va Copa Libertadores de America o Nam My. Cac cau lac bo vo đich giai đau cap chau luc se gap nhau trong Giai vo đich bong đa the gioi cac cau lac bo do FIFA to chuc.


= Cap quoc gia =

Tai moi quoc gia, co quan đieu hanh bong đa cap quoc gia thong thuong se chia giai đau lien đoan cap cau lac bo thanh nhieu hang trong đo đoi vo đich hang duoi co the len thi đau tai hang tren va đoi xep cuoi hang tren se phai xuong thi đau tai hang duoi. Cac giai đau lien đoan nay thong thuong đuoc to chuc thanh hai luot đi va ve theo đo cac cau lac bo trong cung hang se gap nhau 2 lan. Cac đoi đung đau giai đau lien đoan hang cao nhat cua moi quoc gia se tham du cac giai đau cap chau luc. Ben canh cac giai đau lien đoan co phan chia thu hang, thong thuong moi quoc gia con co mot giai cup theo the thuc đau loai truc tiep danh cho cau lac bo thuoc tat ca cac hang.
Tai mot so giai vo đich quoc gia, cau thu bong đa đuoc tra luong rat cao, đac biet la cac sieu sao bong đa, co the ke toi cac giai đau lon o chau Au nhu La Liga (Tay Ban Nha), Premier League (Anh), Bundesliga (Đuc), Serie A (Y) va Ligue 1 (Phap).


Bong đa va truyen thong = Bao viet =
Khi bong đa moi ra đoi, no it đuoc đe cap đen trong bao chi noi chung va bao chi the thao noi rieng vi bi coi la qua "binh dan". Tham chi to The Field (xuat ban tai Anh tu nam 1853) von chuyen ve cac mon the thao "quy toc" nhu đanh golf, tennis, đua ngua chi con mo han mot cot bao nho đe che bai va cham biem mon bong đa. Mot vi du khac la to L'Auto cua Phap chi bat đau đang tin ve bong đa tu sau Chien tranh the gioi thu nhat.
Tuy nhien cung voi muc đo pho bien cua bong đa tren the gioi, bao chi the thao cung bat đau danh moi quan tam cho mon the thao nay. Hang loat bao va tap chi chuyen ve bong đa ra đoi, vi du cac to A Bola, O Jogo va Record cua Bo Đao Nha, La Gazzetta dello Sport, Tuttosport va Corriere dello Sport - Stadio cua Y, Marca va As cua Tay Ban Nha, Ole cua Argentina va L'Equipe cua Phap. Nhung bao va tap chi chuyen ve bong đa nhu vay bat đau đuoc xuat ban trong thoi gian giua 2 cuoc đai chien the gioi, ngoai to tuan bao Le Football Association do chinh FIFA xuat ban tu thang 10 nam 1919 thi mai đen nam 1929, to bao chuyen ve bong đa đau tien moi đuoc xuat ban, đo la tuan bao Football cua Phap. Sau Chien tranh the gioi thu hai, to bao nay đuoc tiep noi bang to bao noi tieng France Football.
Bao viet khong chi co vai tro quan trong trong viec quang ba mon bong đa voi cong chung ma con tham gia to chuc va duy tri cac giai đau. Giai đau danh gia Cup cac đoi vo đich bong đa quoc gia chau Au đa đuoc chinh to L'Equipe cua Phap to chuc lan đau nam 1955. Mot so cau lac bo cung dan xuat ban nhung to bao cua rieng ho, vi du cau lac bo Celtic FC cho ra đoi tuan bao The Celtic View tu nam 1965 đe chuyen đang tin tuc ve cau lac bo Scotland nay. Cau lac bo cua Y AS Roma cung so huu to Il Romanista (xuat ban tu nam 2004) voi so luong khoang 10.000 ban moi ky.


= Truyen hinh =

Tu nhung nam 1920 cac tran đau bong bat đau đuoc tuong thuat truc tiep tren đai phat thanh. Buoi tuong thuat lai mot tran đau lan đau tien đuoc phat tren song phat thanh cua Y ngay 6 thang 10 nam 1924. Nghe binh luan vien bong đa cung bat đau xuat hien voi nhung ten tuoi lon nhu Georges Briquet, nguoi đuoc menh danh la "Vua binh luan tren đai" cua phat thanh Phap. Ngay ca sau khi truyen hinh ra đoi, viec tuong thuat tran đau tren song phat thanh cung khong vi the ma lui tan vi nhieu nguoi khong co đieu kien xem truyen hinh van co nhu cau nghe đai đe theo doi dien bien tran đau.
Ngay 16 thang 9 nam 1937, buoi phat hinh đau tien mot tran đau bong đa đuoc đai BBC thuc hien voi tran đau giua Arsenal va đoi du bi cua ho. Arsenal đuoc chon cho buoi phat hinh nay voi ly do đon gian la san đau cua cau lac bo gan voi tru so đai BBC tren Alexandra Palace. O cap đo quoc te, World Cup 1954 la giai đau lon đau tien đuoc truyen hinh. Ngay tu giai đoan đau moi quan he giua truyen hinh va bong đa đa co nhieu xung đot. Matt Busby, huan luyen vien cua Manchester United đa tuyen bo vao nam 1957: "Cac cau thu bong đa phai đuoc tra tien cho gia tri cua ho. Khong co thu lao, khong co phat song." Mau thuan ve quyen loi đa dan đen viec cac san bong khong cho phep đai truyen hinh mang may quay vao tuong thuat tran đau. Mai đen thap nien 1980 khi cac đai truyen hinh chap nhan chia se loi nhuan voi cac cau lac bo, nhung tran đau cap cau lac bo moi bat đau đuoc tuong thuat thuong xuyen hon tren man anh nho.

Hien nay, tien ban quyen truyen hinh đa tro thanh mot nguon thu quan trong cua cac đoi bong va giai đau, vi vay đoi khi lich thi đau cua cac đoi phai đuoc đieu chinh cho phu hop voi gio theo doi thuan loi cua khan gia, vi du cac tran cau "đinh" cua giai Serie A thuong bao gio cung đuoc to chuc vao toi Chu Nhat thay vi toi thu Bay nhu cac tran đau thong thuong khac. Đe gianh quyen phat song cac giai đau quan trong, cac đai truyen hinh lon nhu Sky TV cua Anh hay TF1 va Canal+ cua Phap cung phai canh tranh nhau quyet liet đe đua ra nhung so tien ban quyen cang ngay cang tang. Mot vi du cho su pho bien cua viec truyen hinh cac tran đau la World Cup 2006, giai đau nay đa đuoc tong cong 376 kenh truyen hinh phat song truc tiep tren khap the gioi voi tong luong khan gia len toi 26,29 ty luot, tuc la trung binh moi tran co khoang 506 trieu nguoi tren Trai Đat theo doi. Truyen hinh khong chi anh huong toi bong đa ve mat kinh te. Voi cong nghe tuong thuat ngay cang tien tien, cac loi nhan đinh cua trong tai hoac cac pha tieu xao cua cau thu tren san dan khong the qua noi mat khan gia. Nghe trong tai va luat 12 lien quan đen loi cua cau thu vi the cung cang ngay cang đuoc hoan thien.
Tuong tu nhu bao viet, mot so cau lac bo cung bat đau thanh lap cho rieng ho cac kenh truyen hinh. Middlesbrough FC la cau lac bo đau tien cua Anh co kenh truyen hinh cua rieng minh, kenh Boro TV bat đau đuoc phat song tu nam 2001. Mot so kenh truyen hinh cua cau lac bo khac co the ke toi OM TV, OL TV, Inter Channel, Milan Channel, Roma Channel, Manchester United TV, Real Madrid TV va Barca TV.


Loi ich kinh te Viec khai thac cac loi ich kinh te cua bong đa bat đau dien ra ngay tu thap nien 1880 o Anh. Tien ve vao san cua moi tran bong đa đa giup cac đoi bong tu nuoi song va xay dung cac san đau. Trung binh mot tran đau tai mua giai vo đich đau tien cua bong đa Anh (mua 1888-1889) thu hut khoang 4.639 khan gia, cho đen cuoi the ky 19 con so nay đa tang len khoang 10.000 nguoi va đen truoc Chien tranh the gioi thu nhat la 20.000 nguoi.
Ve vao san tiep tuc la nguon thu chinh cho cac cau lac bo bong đa cho đen thap nien 1990, sau đo đuoc thay the dan bang tien ban quyen truyen hinh. Cung voi truyen hinh, cac hinh thuc quang cao gan voi đoi bong va tran đau cung đuoc tan dung triet đe. Viec cac nha tai tro xuat hien tren ao (thuong la o phan than ao) cau thu bat đau xuat hien o Phap tu nam 1969 voi cac cau lac bo đi tien phong la Nimes Olympique va Olympique de Marseille. Tu nam 1982, UEFA bat đau cho phep cau thu mac ao co quang cao trong cac giai đau cap cau lac bo tru tran chung ket (gioi han tran chung ket chi đuoc do bo tu nam 1995). Tuy nhien viec quang cao tren than ao cap đo đoi tuyen quoc gia cho đen nay van chua đuoc FIFA chap nhan.
Theo thong ke cua mua bong 2006-2007 thi cau lac bo co doanh thu lon nhat the gioi la Real Madrid cua Tay Ban Nha voi 351 trieu euro, sau đo la Manchester United cua Anh (315,2 trieu), FC Barcelona cua Tay Ban Nha (290,1 trieu), Chelsea FC va Arsenal FC cung cua Anh (283 va 263,9 trieu). Doanh thu tang nhung cac cau lac bo cung phai đoi mat voi so tien phai chi tra cho luong cau thu, đac biet la cac ngoi sao cua đoi. Theo thong ke cua mua bong 2007-2008, 20 cau lac bo cua Giai vo đich bong đa Y đa phai chi tong cong 768,4 trieu euro tien luong cau thu, tang them 101,9 trieu euro chi sau mot mua.
Ben canh cac moi loi kinh te truc tiep, bong đa cung đem lai nguon thu cho cac nganh kinh te co lien quan, đac biet la du lich. Vi du thanh pho Auxerre cua Phap von rat nho voi chi hon 40.000 dan nhung nho co đoi bong AJ Auxerre co thanh tich kha tot tai giai vo đich Phap nen keo theo đo du lich cua thanh pho nay cung phat trien. Mot vi du khac la viec to chuc World Cup 2006 chi trong vong 1 thang đa giup luong khach du lich đen Đuc trong ca nam 2006 tang them 9%.


Bong đa va chinh tri Khong chi la mot mon the thao thong thuong, bong đa đoi khi con co anh huong chinh tri o khu vuc hoac tham chi la quoc te. Mot so cau lac bo bong đa thanh cong thuong đuoc coi la bieu tuong cho đia phuong hoac chu nghia dan toc noi đoi bong đong quan, FC Barcelona đuoc nguoi Catalan coi la bieu tuong cho tinh than tu tri cua ho, hoac nhu Athletic Bilbao la niem tu hao cua nguoi dan xu Basque voi ly do tuong tu. Nguoc lai đoi khi bong đa cung đuoc coi la lieu thuoc đoan ket tinh than cua mot quoc gia, co the ke toi chien thang cua đoi tuyen Phap tai World Cup 1998 hay cua Iraq tai Cup bong đa chau A 2007, theo loi chu tich Lien đoan bong đa Iraq Hussein Saeed thi "nguoi Iraq chi song vi bong đa, va đo la bi mat đe ho co the đoi mat voi moi kho khan".
O muc đo quoc te, lich su đa ghi nhan Chien tranh Bong đa vao nam 1969 la cuoc xung đot đau tien bat nguon tu mot tran đau bong đa. Đo la chien thang 3-2 tai vong loai World Cup 1970 cua El Salvador truoc Honduras. Nhung xung đot trong va sau tran đau đa dan đen viec El Salvador đem quan tan cong Honduras, cuoc chien đa khien hon 2.000 nguoi thiet mang va cang lam tram trong su mau thuan giua hai nuoc lang gieng nay. Bong đa cung tro thanh phuong tien tuyen truyen cho Mat tran giai phong Algerie trong thoi gian Chien tranh Algerie. Đoi khi bong đa lai tro thanh phuong tien đe thuc đay hoac han gan quan he ngoai giao giua cac nuoc co mau thuan, co the ke toi tran đau lich su giua My va Iran tai vong đau loai bang F World Cup 1998 hay World Cup 2002, giai đau đuoc Nhat Ban va Han Quoc, hai quoc gia von co nhieu mau thuan lich su, to chuc chung kha thanh cong.


Bong đa trong van hoa đai chung = Van hoa bong đa =

Bong đa đuoc nhieu nghe si coi la thu "ngon ngu toan cau" voi nhung đac điem thi đau, luat le va truyen thong rieng cua no. Nha van Albert Camus, nguoi tung mot thoi la thu mon bong đa, đa phat bieu rang: 

Tac pham van hoc ve bong đa cung rat đa dang, co the ke toi Vua bong đa cua Aziz Nesin hay Fever Pitch (1992) cua Nick Hornby, hoac cac tac pham truyen tranh (the loai noi bat nhat la manga) vi du nhu Captain Tsubasa, Blue Lock, Itto – Con loc san co,.... Am nhac, nhat la cac bai hat tap the, la mot yeu to khong the thieu cua cac tran bong. Cac cau lac bo va đoi tuyen quoc gia thuong co nhung bai đong ca đe co vu tinh than cau thu va huan luyen vien. Đay co the la nhung bai hat đuoc sang tac rieng cho cau lac bo nhu Leeds United (cua Leeds Utd) hay Good old Arsenal (cua Arsenal). Cung co nhung bai hat khong đuoc viet rieng cho bong đa nhung lai tro thanh ca khuc yeu thich cua cac co đong vien, tieu bieu la You'll Never Walk Alone, bai hat khong chinh thuc cua co đong vien Liverpool FC. Nguoc lai, mot so nghe si cung lay cam hung tu cac tran bong đe sang tac cac bai hat, co the ke toi We Will Rock You va We Are the Champions cua nhom Queen.
Trong the gioi đien anh, bo phim đau tien ve bong đa, Harry The Footballer, đuoc đao dien nguoi Anh Lewin Fitzhamon thuc hien tu nam 1911. Cac tac pham đien anh ve đe tai bong đa co noi dung rat đa dang, tu su ham mo cuong nhiet cua co đong vien trong A mort l'arbitre (1984, đao dien Jean-Pierre Mocky) đen cai nhin trao phung ve bong đa trong Coup de tete (1979, đao dien Jean-Jacques Annaud) hay nhung tran đau mang dau an lich su trong Escape to Victory (1981, đao dien John Huston) hoac Das Wunder von Bern (2003, đao dien Sonke Wortmann). Bong đa đoi khi con đuoc "muon" đe noi toi cac đe tai van hoa khac (hoac ket hop voi mot so đe tai van hoa), co the ke toi vo kich truyen hinh Tran bong cua nhung triet gia do nhom Monty Python thuc hien nam 1972 ve đe tai triet hoc, hay bo phim noi tieng Đoi bong Thieu Lam (2001, đao dien Chau Tinh Tri) đa the hien su ket hop đoc đao giua bong đa va vo thuat.


= Tro choi =
Bong đa cung la mot trong nhung mon the thao đuoc chuyen the thanh cac tro choi (boi vi nho luong tin đo vo cung đong đao cua mon the thao nay ma no co the đuoc coi la mot "manh đat mau mo" cho cac nha lam game đe tao ra cac tua game bong đa), tu cac tro choi co đien vi du nhu bong đa ban hay Subbuteo... đen cac tro choi đien tu hien đai vi du nhu loat EA Sports FC Mobile (tien than la FIFA Mobile) cua hang Electronic Arts, loat Pro Evolution Soccer cua hang Konami (tro choi đien tu ban chay nhat tai Phap nam 2006) hay loat Dream League Soccer cua hang First Touch Games....


= Co đong vien =

Bong đa, mon the thao đuoc ham mo nhat the gioi, đa tao rieng cho no mot nen van hoa co đong rieng biet. Co đong vien la nhung nguoi đong gop tai chinh nhieu nhat cho cau lac bo hoac đoi tuyen ho yeu thich thong qua nhieu hinh thuc nhu mua ve vao san, mua đo luu niem cua đoi bong hoac tham gia cac hoi nguoi ham mo do đoi bong to chuc. Ben canh đo, cac co đong vien cung la đong luc (va ca suc ep) cho đoi bong trong va ngoai san đau, vi vay đoi khi co đong vien bong đa đuoc coi nhu "cau thu thu 12" cua đoi bong.
Tuy nhien, co mot so co đong vien qua khich đuoc goi la cac hooligan, trong lich su bong đa, khong it truong hop cac hooligan đa bi cam vao san van đong vinh vien va cung khong it truong hop, cac cau thu va hooligan đa au đa voi nhau.
Cac hoi co đong vien bong đa bat đau đuoc hinh thanh tu cuoi the ky 19 tai Anh. Ban đau cac hoi nay thuong phu thuoc truc tiep vao cac đoi bong nhung ke tu thap nien 1940 ho bat đau tach rieng đung đoc lap. Cac hoi co đong vien thuong đung ra to chuc cac hinh thuc co đong tren san, đac biet la trong cac tran đau "derby" giua cac đoi bong kinh đich. Nhung tran "derby" giua cac đoi bong kinh đich noi tieng thuong tro thanh man trinh dien khong chi cua cac sieu sao hai đoi ma con la cua cac hoi co đong vien, co the ke toi cac tran "derby" noi tieng the gioi nhu Derby della Madonnina giua A.C. Milan va Inter Milan cua Y, El Clasico giua Real Madrid va FC Barcelona cua Tay Ban Nha hay El Superclasico giua CA Boca Juniors va CA River Plate cua Argentina va gan đay nhat la Derby Manchester giua Manchester United va Manchester City (Sau khi Man.City co đuoc nhung khoan đau tu tai chinh cua cac ong chu A Rap đe cai thien viec mua ban cau thu va co so vat chat, ho đang ngay cang manh len va tro thanh đoi trong voi Man.United - tham chi giai đoan gan đay thanh tich con nhinh hon MU).
Thong thuong cac co đong vien bong đa thuong co vu tran đau mot cach hoa binh, tuy nhien đoi khi bao luc cung bung phat, đac biet la trong cac tran đau giua nhung đoi bong kinh đich. Bao luc tham chi đa bien mot so tran đau tro thanh tham kich, vi du đien hinh la tham hoa Heysel dien ra tren san van đong Heysel tai Bi nam 1985 đa khien 39 co đong vien thiet mang, hon 600 nguoi khac bi thuong. Trong mot so truong hop khac, co đong vien bong đa qua khich lai tran xuong san lam gian đoan cac tran thi đau, đay la truong hop cua tran giao huu giua đoi tuyen Algerie va đoi tuyen Phap dien ra nam 2001 tai Stade de France, cac co đong vien tran vao san đa lam tran đau phai ket thuc som 15 phut.


Cac loai hinh bong đa khac Bong đa thong thuong đuoc choi voi hai đoi hinh 11 nguoi tren san lon, tuy nhien đoi khi mon the thao nay cung đuoc bien đoi ve so nguoi choi, luat le đe phu hop voi cac đieu kien choi bong khac nhau.


= Bong đa mini =

Bong đa mini (hay tieng long la Bong đa phui) la mot trong nhung loai hinh khac cua bong đa, danh cho moi lua tuoi, moi gioi tinh, moi thanh phan,.... Moi tran đau phai co hai đoi, moi đoi tu 5 đen 7 cau thu bao gom ca thu mon. Su khac biet khac voi bong đa thong thuong bao gom mot san nho hon, khung thanh nho hon, thoi luong tran đau giam. Đuoc choi trong nha hoac ngoai troi, thuong la tren san co nhan tao, co the đuoc đat trong mot rao chan hoac "long" đe ngan bong roi khoi khu vuc choi va giu cho tro choi lien tuc dien ra. Khac so voi bong đa chuyen nghiep, bat ky ai cung co the choi bong đa mini, tu hoc sinh - sinh vien, cho đen nhung nguoi đa co nghe nghiep (du co the khong lien quan đen bong đa), đen ca nhung nguoi đa nghi huu,... chi can co đam me bong đa la co the choi đuoc. Chinh vi the ma đay cung la mot dang bong đa khong chuyen.


= Futsal =

Futsal hay Bong đa trong nha la mon the thao tuong tu bong đa nhung cac tran đau đuoc dien ra trong nha voi mot so luat le đuoc thay đoi cho phu hop vi du kich thuoc san va bong đuoc thu nho, cac cau thu đi giay đe bang thay vi giay đinh nhu o cac tran đau san co. Futsal ra đoi vao nam 1930 tai Uruguay va lien tuc phat trien duoi su bao tro cua FIFA. FIFA cung la to chuc đieu hanh Giai vo đich bong đa trong nha the gioi. Cac đoi tuyen quoc gia co truyen thong o mon the thao nay co the ke toi Tay Ban Nha, Y, Argentina va Brasil. O chau A thi Iran va Nhat Ban hien la hai quoc gia manh nhat ve futsal va đoc chiem hau het chuc vo đich cua giai AFC Futsal Asian Cup.


= Bong đa bai bien =

Bong đa bai bien (Beach Soccer) la mon bong đa choi tren bai cat, thong thuong la bai bien. Cac tran đau bong đa bai bien co 2 đoi, moi đoi 5 nguoi voi quyen thay nguoi khong han che. Cac cau thu choi tren mot san nho kich thuoc 28x37 m trong 3 hiep, moi hiep 12 phut. Giai vo đich the gioi mon bong đa bai bien đuoc FIFA to chuc tu nam 1995. Trong mon the thao nay, đoi tuyen thong tri nhieu nam qua la đoi bong đa bai bien Brasil, đoi nay đa 14 lan vo đich the gioi ke tu nam 1995, thanh tich vuot xa so voi cac đoi đung tiep theo la Nga va Bo Đao Nha (cung 3 lan vo đich the gioi) va Phap (1 lan vo đich the gioi).


= Bong đa đuong pho =


= Loai hinh khac =
Bong đa cho nguoi khuyet tat co hai loai hinh chinh la bong đa xe lan (cho nguoi khuyet tat chi) va bong đa cho nguoi khiem thi (cho nguoi co khuyet tat ve mat). Mon bong đa cho nguoi khiem thi đuoc đua vao noi dung thi đau cua Paralympic ke tu nam 2004. Tai cac loai hinh bong đa nay thi nhung đoi tuyen Nam My nhu Brasil va Argentina cung la nhung đoi thong tri cac giai đau.
Bong đa ba đoi, mot the loai bong đa ma trong moi tran đau co ba đoi tham gia thi đau, đoi đe thung luoi it nhat la đoi chien thang. Trong moi tran, cac lien minh tam thoi giua hai đoi đang thung luoi nhieu hon se don ep đoi thung luoi it nhat, cac lien minh thanh lap va tan vo lien tuc theo ti so tran đau.
Ngoai nhung loai hinh ke tren, cung con mot so loai hinh it pho bien hon nhu mon jorkyball, mon teqball hay mon bong đa tennis.


Tham khao Lien ket ngoai = To chuc =
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa the gioi (FIFA)
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa chau Au (UEFA)
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa Nam My (CONMEBOL)
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa chau A (AFC)
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa chau Phi (CAF)
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa Bac, Trung My va Caribe (CONCACAF)
(tieng Anh) Trang chu cua lien đoan bong đa chau Đai Duong (OFC)
(tieng Anh) Luat bong đa Luu tru ngay 13 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine tren trang cua FIFA
(tieng Anh) Trang chu cua To chuc thong ke bong đa (RSSSF)
(tieng Anh) Trang chu cua Hiep hoi thong ke bong đa (AFS)