An Khanh Tu (chu Han: 安慶緒; 723 - 10 thang 4, 759) la vi Hoang đe thu hai cua chinh quyen Đai Yen, thuong đuoc su sach goi la loan An Su, chong lai nha Đuong giua the ky 8 trong lich su Trung Quoc.
Khi Cha ong An Loc Son xung Yen Đe, to ra tu man va lam bat binh An Khanh Tu, dan đen viec ong giet cha cuop ngoi vao nam 757, chi 1 nam sau khi An Loc Son xung Hoang đe. An Khanh Tu đuoc cac su gia đanh gia la nguoi toi tam nhu nhuoc, an noi bua bai, nang luc kem coi khong the ngoi vi tri nguoi cai tri.


Theo cha chong Đuong An Khanh Tu la con thu hai cua An Loc Son, giu chuc Tiet đo su Pham Duong cua nha Đuong. Me ong la Khang phu nhan, vo ca cua An Loc Son.
Nam 755, An Loc Son khoi binh chong nha Đuong, phat binh tran xuong Ha Bac. An Khanh Tu thuong theo ben canh cha. Khi quan Yen chiem đuoc Tran Luu thi Đuong Huyen Tong giet chet Khang phu nhan me cua Khanh Tu va anh Khanh Tu la An Khanh Tong con o Truong An.
Nam 756, An Loc Son tu xung la Yen Đe, đong đo o Lac Duong, sai An Khanh Tu lam tien phong cung Thoi Can Huu mang quan đi đanh Đong Quan - cua ngo kinh thanh Truong An. Trong luc cac tuong nha Đuong la Quach Tu Nghi va Ly Quang Bat đang chiem uu the o chien truong Ha Bac, khien quan Yen bi đong, thi An Khanh Tu va Thoi Can Huu mac ket truoc ai Đong Quan vi Kha Thu Han kien cuong phong thu. Nhung Đuong Huyen Tong nong long muon thang ben ep tuong Kha Thu Han ra quan. Ket qua quan Đuong bi quan Yen đanh bai. Quan Yen o at tien vao Truong An. Đuong Huyen Tong bo chay vao Thuc.
Ngay 5 thang 2 nam 756, An Loc Son xung Hoang đe Đai Yen, An Khanh Tu đuoc phong lam Tan vuong (晉王).


Giet cha cuop ngoi An Loc Son chiem đuoc hai kinh cua nha Đuong to ra man nguyen nhu minh đa chiem đuoc ca giang son nha Đuong. Noi bo chinh quyen Đai Yen xay ra tranh gianh quyen loi. Loc Son lai bi benh o mat, gan nhu bi mu. Do bi khoi u đau nhuc nen tam tinh hung du, An Loc Son hay đanh phat thuoc ha. Cac tuong than can nhu Nghiem Trang, Ly Tru Nhi cung bi đon.
Ngoai ra, Loc Son con yeu quy con nho la An Khanh An do vo thu Đoan thi sinh ra nen co y đinh bo An Khanh Tu. An Khanh Tu biet tin bat binh, ben ban voi Nghiem Trang va Ly Tru Nhi muu giet cha gianh ngoi. Đau nam 757, An Khanh Tu sai Nghiem Trang va Ly Tru Nhi cam dao vao cung cam, chem manh vao bung Loc Son. Loc Son vuon tay vo con dao đe duoi goi nhung khong đuoc, ruot đo ra đay giuong ma chet.
An Khanh Tu va cac tuong truyen tin An Loc Son om chet va xung lam Đai Yen hoang đe.


Thua mat hai kinh An Khanh Tu len ngoi o Lac Duong, lay hieu la Tai So. Đen thang 10 nam 757, ong đoi nien hieu la Thien Thanh. Tuy nhien, An Khanh Tu khong đu nang luc ke tuc cha. Ong thieu nang luc đieu hanh cong viec, thieu uy tin voi tuong si duoi quyen va khong đu tai nang cam quan chong nha Đuong. Ngoai mat tran, quan Yen lien tiep that bai.
Nghe theo loi Nghiem Trang, An Khanh Tu o trong cung cam, giao quyen đieu hanh cho Nghiem Trang. Manh tuong Su Tu Minh von la ban than cua An Loc Son to ra coi thuong An Khanh Tu, thuong khong nghe lenh ong. Đe lay long Tu Minh, ong cho Tu Minh ve Pham Duong lam Tiet đo su, giao toan quyen cai quan vung can ban cua chinh quyen Đai Yen.
Khong lau sau luc luong nha Đuong đuoc cung co, bat đau phan cong. Quach Tu Nghi mang đai quan tan cong Truong An. Tuong Yen la An Thu Trung khong chong cu noi phai bo chay. An Khanh Tu sai Nghiem Trang mang quan tu Lac Duong sang phia tay tiep vien cho Truong An, gap tan quan Yen thua chay ve, tap hop lai đuoc 15 van nguoi. Nhung vien binh Yen lai bi lien quan Đuong - Hoi Hot đanh tan. Quan Yen thua to, Nghiem Trang va cac tuong dan tan quan chay ve phia đong. An Khanh Tu đuoc tin canh quan chu luc đi cuu Truong An bi đanh bai rat so hai, dan 300 ky binh va 1000 bo binh bo Lac Duong chay ve Nghiep Thanh. Ngay 18 thang 10 nam 757, quan Đuong tien vao Lac Duong.
Theo ke cua Nghiem Trang, An Khanh Tu goi Su Tu Minh ve hoi quan, voi y đinh cuop quan cua Tu Minh. Tu Minh thay An Khanh Tu co y thon tinh minh, bi kep giua quan Đuong va quan Yen, ben quyet đinh quy hang nha Đuong đe tranh viec bi ca quan Đuong va quan Khanh Tu truy sat. Tu Minh mang 8 van quan duoi quyen cung 13 quan Ha Bac ve hang Đuong Tuc Tong.


Đuoc cuu bi giet Thang 9 nam 758, 9 Tiet đo su nha Đuong duoi quyen hoan quan Ngu Trieu An đuoc lenh đi đanh An Khanh Tu o Nghiep Thanh, trong đo co Quach Tu Nghi cung Ly Quang Bat. Quan Đuong co tong cong 60 van nguoi.
Nghe tin Quach Tu Nghi bao vay tan cong Ve chau, An Khanh Tu dan 7 van quan chia lam 3 nga, tang vien cho Ve chau. Tu Nghi bo tri 3000 tay cung nap sau luy đat roi dan quan ra khieu chien. An Khanh Tu thuc quan ra đanh. Tu Nghi gia thua chay, quan Yen đuoi theo. Bat than cac tay no vung day ban, giet hon nua quan Yen. Tu Nghi cung quay tro lai đanh giet. An Khanh Tu thua lon, bo chay ve Nghiep Thanh. Thay quan Đuong ram ro keo đen, ong lieu the khong chong noi, phai sai nguoi cau cuu Su Tu Minh.
Tu Minh von đa hang nha Đuong, nhung bat man vi phat hien Đuong Tuc Tong co y tru khu minh, ben mang 10 van quan tro lai chong nha Đuong. An Khanh Tu trong tinh canh tuyet vong, phai lay đieu kien nhuong ngoi vua Yen cho Tu Minh đe đuoc cuu mang. Su Tu Minh nhan loi, tu Pham Duong đi cuu An Khanh Tu.
Thang 2 nam 759, Tiet đo su 9 phuong cua nha Đuong dan quan đong đao toi bao vay Nghiep Thanh. Su Tu Minh dan quan đen Phau Duong đong lai khong tien. Quan Đuong dan nuoc song Chuong vao thanh. Trong thanh nuoc ngap rat nguy cap, nhung An Khanh Tu van co phong thu cho vien binh cua Su Tu Minh. Hoan quan Ngu Trieu An khong hieu viec quan su nen dung dang khong ra lenh đanh thanh.
Su Tu Minh ben mang quan cuop luong khien quan Đuong dao đong, roi bat ngo tap kich quan Đuong. Quan Đuong tan vo thua chay.
Nghiep Thanh đuoc giai vay. An Khanh Tu the yeu suy kiet, phai dang bieu xung than voi Su Tu Minh, tu bo ngoi vua Yen. Su Tu Minh lay loi le du ong, đe nghi đen doanh trai đe ket lam hai nuoc anh em cung chong nha Đuong. An Khanh Tu nghe theo, ben đen doanh trai cua Tu Minh. Tu Minh gap An Khanh Tu ben bat giu, ke toi giet cha, roi giet chet ong.


Xem them An Loc Son
Su Tu Minh
Loan An Su
Đai Yen
Tran Nghiep Thanh (758-759)


Tham khao Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2002), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 2, Nha xuat ban Thanh nien
Trieu Kiem Man (2008), Ke chuyen Tuy Đuong, Nha xuat ban Đa Nang


Chu thich