Đo Tu Binh (杜子平, 1324-1381) la tuong nha Tran trong lich su Viet Nam. Su nghiep cua ong gan lien voi cuoc chien giua Đai Viet va Chiem Thanh hoi nua cuoi the ky 14.
Theo than pha trong di tich lich su van hoa cap quoc gia la "Đen Thai Bao Đo Tu Binh" , neu trong "Tom luoc thong tin ve di tich" , thi Đo Tu Binh que quan o noi nay la thon Hung Tu, xa Hong Viet, huyen Đong Hung, tinh Thai Binh, vao thoi nha Tran thi vung nay thuoc tinh Nam Đinh.


Thang tien Do nhung vet mo trong hoat đong cua ong đa dan đen đieu goi la "Su sach khang đinh khong ro que quan Đo Tu Binh o đau" va cuoi đoi thi "đuoc vai nam thi chet". Kham đinh Viet su thong giam cuong muc dan tu sach An Nam chi cua Cao Hung Trung nha Minh va neu gia thuyet co the ong la nguoi huyen Co Lan, tuc la Đong Quan, thuoc tinh Nam Đinh. Tu lieu ve "Đen Thai Bao" o huyen Đong Hung, tinh Thai Binh đu xac thuc đe hieu đinh đieu nay.
Nam 1348, Đo Tu Binh đang giu chuc ngu tien hoc sinh, đuoc bo nhiem lam thi giang. Thang 7 nam 1359, ong đuoc thang lam Tri Khu mat vien su.


Trong chien tranh chong Chiem Thanh = Nam 1362-1367 =
Nam 1362, bien gioi phia nam bat đau cang thang. Đo Tu Binh theo lenh cua Tran Du Tong đi duyet bo quan o Lam Binh, Thuan Hoa va đap thanh Hoa Chau.
Nam 1367, Tran Du Tong cu Tran The Hung lam Thong quan hanh khien đong tri, Đo Tu Binh lam pho, mang quan đi đanh Chiem Thanh. Thang 4 am lich nam 1368, quan Tran tien vao Chiem Đong (Quang Nam). Quan Chiem đat phuc binh, quan Tran roi vao cho phuc kich, bi thua tran. Tran The Hung bi bat, Đo Tu Binh chay thoat, mang tan quan chay ve nuoc.


= Nam 1376-1377 =
Nam 1376 thoi Tran Due Tong, vua Chiem la Che Bong Nga lai mang quan xam lan. Due Tong sai Đo Tu Binh đi đanh. Che Bong Nga so hai, xin dang 10 mam vang ta toi. Nhung Tu Binh giau vang đi, lai tau ve trieu rang vua Chiem kieu ngao khong than phuc. Due Tong noi gian, quyet đinh than chinh đi đanh.
Thang gieng nam 1377, quan Tran tien toi kinh thanh Đo Ban nuoc Chiem. Che Bong Nga lap đon giu ngoai thanh, roi cho nguoi đen tra hang, noi voi Tran Due Tong rang Che Bong Nga đa bo thanh tron. Due Tong thuc quan tien vao thanh. Quan Chiem tu phia phuc binh đo ra đanh. Quan Đai Viet thua to, muoi phan chet đen 7, 8 phan. Due Tong bi ham trong vong vay, bi trung ten tu tran. Cac tuong Đo Le, Nguyen Nap Hoa, Hanh khien Pham Huyen Linh cung tu tran.
Đo Tu Binh luc đo linh hau quan khong toi cuu ung cho Due Tong. Le Quy Ly cung so hai bo chay. Thuong hoang Tran Nghe Tong sai đem chiec xe tu đi bat Tu Binh. Khi Tu Binh ve qua phu Thien Truong, nguoi ta đua nhau chui mang, lay gach ngoi nem vao xe tu Tu Binh. Thuong hoang xuong chieu tri toi nhung mien cho tu hinh cho ong, chi bat đi lam linh.
Trong tran nay, Đo Tu Binh truoc đa vu cao vua Chiem gay ra nam tien, sau khong toi ung cuu đai quan, đuoc xem la nguoi co trach nhiem lon voi viec tu tran cua vua Tran Due Tong.


= Nam 1378-1380 =
Tuy nhien khong lau sau, ong lai đuoc phuc chuc. Thang 5 nam 1378, Che Bong Nga đua hang vuong Tran Huc ve nuoc, đanh cuop Nghe An. Thang 6, quan Chiem tien vao cua Đai Hoang. Thuong hoang Tran Nghe Tong phuc chuc cho Đo Tu Binh, sai ra chong giu. Tu Binh đanh khong lai, quan bi tan vo. Che Bong Nga tien vao Thang Long lan thu 3, bat nguoi cuop cua roi rut ve.
Nam 1380, vua Chiem lai du dan Tan Binh va Thuan Hoa đi cuop pha Nghe An va tien len Thanh Hoa. Thuong hoang Nghe Tong lai sai Le Quy Ly linh quan thuy va Đo Tu Binh dan quan bo ra chong. Toi thang 5, quan Chiem khong đanh đuoc phai rut lui.


Đe xuat thue than Tu sau tran đanh nay, Đo Tu Binh cao om, xin rut lui khong giu binh quyen nua. Thang 11 nam đo thuong hoang Nghe Tong phong ong lam Nhap noi hanh khien ta tham tri chinh su, linh chuc Kinh luoc su Lang Giang.
Trong nuoc gap kho khan vi chien tranh lien mien, cung nam đo Đo Tu Binh kien nghi voi thuong hoang Nghe Tong theo phep thu thue "dung" (thue than) cua nha Đuong: bat đinh nam moi nam phai nop ba quan tien. Tu đau thoi nha Tran đa co thue đinh, nhung thuc ra chi nguoi co ruong moi phai đong. Đen đay, khong cu co ruong hay khong, tat ca moi nguoi đeu phai chiu thue, chi binh linh đuoc mien. Tu đo, thue đinh moi them nang. Phep thu thue nay bat cong, khien moi nguoi phai đong nhu nhau.


Qua đoi Đai Viet su ky toan thu khong ghi ro thoi điem Đo Tu Binh qua đoi, chi ghi: "(sau khi đuoc phong Nhap noi hanh khien ta tham tri chinh su nam 1380) đuoc vai nam thi chet". Cuoc đoi ong hoat đong trong khoang tren 30 nam qua 4 đoi vua, tu thoi Tran Du Tong đen Tran Phe Đe.
Tran Nghe Tong truy tang ong lam Thieu bao va cho ong đuoc tong tu o Van Mieu, tho chung voi Chu Van An va Truong Han Sieu.
Mai đen đoi sau cac than si khong đong tinh voi quyet đinh cua Nghe Tong nen tuoc bo Đo Tu Binh ra khoi Van Mieu.


Nhan đinh Sach Đai Viet su ky toan thu neu y kien cua cac su gia ve Đo Tu Binh nhu sau:
Theo Phan Phu Tien: 

Bac danh nho cac đoi co bai tru đuoc di đoan, truyen giu đuoc đao thong thi moi đuoc tong tu o Van Mieu, the la đe to ro đao hoc co ngon nguon. Nghe Tong cho Chu An, Truong Han Sieu, Đo Tu Binh đuoc du vao đo,... Tu Binh la hang hoc nham chieu nguoi, tham lam bon vet, la ke gian than hai nuoc, sao lai đuoc len vao cho đo?
Theo Ngo Si Lien:

Tu Binh len đanh cap vang cong cua Bong Nga, tau bay lua vua, đe đen noi Due Tong đi tuan phuong nam khong tro ve nua, nuoc nha tu đo lien tiep co tai hoa Chiem Thanh vao cuop, toi ay giet cung chua đang, con hoc nham chieu nguoi thi che trach lam gi?
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc co nhan đinh ve ong:

Tu Binh la nguoi khong hoc theo chinh đao, chi a dua voi đoi, lai hay bay đat thue khoa bat dan đong gop nang đe ninh hot nguoi tren; cho nen đuoc nha vua tin dung. Tu khi Tu binh đi đanh Chiem Thanh khong nen cong trang gi...
Y kien cua Tu Đuc ve loi cua Tu Binh trong tran Đo Ban 1377:

Toi... nguoi nay đang giet, khong dung tha đuoc; the ma lai con van dung! Chinh su nha Tran khong co ky cuong gi ca, trach nao chang bai vong.
Tran Xuan Sinh ly giai nhung may man ma Đo Tu Binh co đuoc trong đoi lam tuong nha Tran la do thuong hoang Tran Nghe Tong lam mat ky cuong, me toi cung cuc, khong biet ai la nguoi hay, nguoi gian nua.


Chu thich Đai Viet su ky toan thu, quyen 7 Luu tru ngay 16 thang 12 nam 2021 tai Wayback Machine, quyen 8 Luu tru ngay 26 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc, chinh bien quyen 9, quyen 10
Tran Xuan Sinh (2006), Thuyet Tran, Nha xuat ban Hai Phong


Xem them Tran Nghe Tong
Chien tranh Viet-Chiem 1367-1396
Tran Due Tong
Che Bong Nga
Ho Đo


Lien ket ngoai