Chu nghia hoai nghi triet hoc (tieng Anh: philosophical skepticism) la truong phai tu tuong triet hoc xem xet mot cach he thong va voi thai đo phe phan ve quan niem rang tri thuc tuyet đoi va su xac tin la co the, nghia la cau hoi lieu cac tri thuc va nhan thuc co đung hay khong va lieu nguoi ta co the co tri thuc thuc su hay khong. Chu nghia hoai nghi triet hoc đoi lap voi chu nghia giao đieu triet hoc - truong phai cho rang co mot tap hop nhat đinh gom cac khang đinh co can cu đich xac, hoan toan xac tin va chan thuc.


Lich su = Phuong Tay co =
Truyen thong phuong Tay ve chu nghia hoai nghi mot cach co he thong co nguon goc it nhat tu thoi Pyrrho xu Elis. Ong ban tam đen nhung bat đong y kien trong tat ca cac truong phai triet hoc  thoi ong, trong đo co ca triet hoc khac ky (Stoicism) cua chinh ong. Nguoi ta ke rang, ong đa tro nen rat boi roi vi minh khong the quyet 
đinh đuoc mot cach hop ly truong phai triet hoc nao la đung đan. Khi tu thua nhan đieu nay, cuoi cung ong đa co đuoc su binh yen noi tam ma ong đang tim kiem.
Tu mot quan điem khac ky, Pyrrho đa tim thay binh an bang cach thua nhan su thieu hieu biet cua minh va co ve nhu tu bo tieu chi ma tri thuc đuoc thu thap theo đo, đo la ly tinh logic. Su thieu hieu biet cua Pyrrho khong phai su thieu hieu biet cua tre em hay gia suc: no la mot "su hieu biet tri thuc", nguoi ta đat đen no qua su giai thich va phoi bay su thieu hut cua ly luan logic. Truong phai tu tuong nay ban đau đuoc phat trien đe đoi lap voi cai đuoc xem la chu nghia giao đieu, hay cac khang đinh thieu co so, cua nhung nguoi theo chu nghia khac ky. Nhung nguoi theo thuyet cua Pyrrho phan biet ro rang giua "la" va "co be ngoai la" va giua su nhan thuc ve mot hien tuong va chinh hien tuong đo.
Thuc ra, Pyrrho va truong phai cua ong khong hoai nghi. Muc đich cua ho la αταραξια (su binh yen trong tam thuc), va so sanh giua cac triet ly giao đieu đe lam suy giam niem tin vao toan bo he thong triet hoc. Y tuong la đe tao ra trong sinh vien mot trang thai thu nghich voi cai ma nhung nguoi theo thuyet Pyrrho cho la nhung đieu lam nham đoc đoan va khong hop ly. Do khong ai co the 
quan sat hay trai nghiem luat nhan qua, the gioi ben ngoai, muc đich toi cao cua vu tru hay su song, cong ly, su than thanh, linh hon, v.v.. ho tuyen bo rang khong nhat thiet phai tin vao nhung thu đo. Nhung nguoi theo thuyet Pyrrho chi ra rang, mac du khang đinh ve nhung khai niem đo la can thiet, nhung nhung nguoi khong biet ve chung van song on thoa truoc khi đuoc hoc ve chung. Ho con ghi nhan rang vi muc đich thuc nghiem, khoa hoc khong đoi hoi niem tin, va đuc tin vao cac thuc tai co the nhan thuc đuoc bang tri oc khong phai cac quy uoc giao đieu. Đoi voi moi khai niem truc quan, (vi du su ton tai cua mot the gioi ben ngoai), nhung nguoi Pyrrho trich dan mot quan niem đoi lap đe phu đinh no. Ho bo sung rang su đong thuan khong ham y chan ly hay tham chi ca xac suat. Vi du, neu Trai Đat hinh tron thi no se mai la hinh tron ke ca khi tat ca moi nguoi tin rang no phang.
Muc tieu cua phe phan nay, cai ma nhung nguoi theo Pyrrho nhan ra rang sau nay no se pha vo tham chi ca phuong phap cua chinh ho, la đe uom mam cho mot su bat tin đoi voi moi tu tuong lon. Ho trong đoi rang triet hoc se sup đo vao trong chinh no. Viec nhung nguoi theo thuyet cua Pyrrho đa tien  bao xa theo huong nay con la mot van đe đang đuoc tranh cai. Nhung nguoi Pyrrhonist thua nhan mot niem tin vao nhung thu be ngoai, vi du nhu nong va lanh, buon va vui. Ho noi rang, khong the phu nhan rang mot nguoi "co ve" đang bi đau hoac "co ve" đang cham vao mot mau go. Do đo, the gioi cua ho hoan toan la the gioi hien tuong luan (phenomenological). Ve ly tuong, mot nguoi Pyrrhonist co the song de chiu khong kem mot nguoi giao đieu chu nghia, ngoai ra con them mot điem tot la ho khong lo nghi gi ve chan ly va su lua doi, ve đung va sai, ve y Chua, v.v..
Cac nha tu tuong sau nay đa lay cach tiep can cua Pyrrho va mo rong no thanh chu nghia hoai nghi hien đai.


= Phuong Đong co =
Phat giao đem lai mot nguon doi dao cho chu nghia hoai nghi ma no it đuoc biet đen tai phuong Tay. Tuy nhien, no co khac biet lon đoi voi chu nghia hoai nghi triet hoc phuong Tay tai mot so điem: 

Nguoi ta noi rang, khi giac ngo, Phat đa cham xuong mat đat đe no co the chung kien su giac ngo cua Phat. Theo cach đo, Phat giao khong cho rang tri thuc la khong the đat đuoc.
So voi chu nghia hoai nghi triet hoc phuong Tay, Phat giao it nhan manh vao chan ly va tri thuc hon. Thay vao đo, no nhan manh muc đich cua Bo đe, cai tuy thuong đuoc dich la "giac ngo" nhung khong ham y chan ly hay tri thuc.
It nhat trong cac tac pham cua Long Thu - nhung gi đa tao nen cot loi cua Trung quan tung, khia canh phan-ban chat luan (anti-essentialist) cua Phat giao đa lam cho no tro nen phan-triet hoc. Trong thai đo đo, chan ly chi ton tai ben trong cac ngu canh khang đinh no. Do đo, vi du, tuy cac tro choi hop tac nhu cac đong gop cua khoa hoc cho cong nghe co the co thu đuoc loi ich, nhung ve muc đo "đung đan mot cach ban chat", chung khong hon khong kem cac quan niem va tu tuong cua nhung nguoi Azande, mot dan toc song o phia bac Trung Phi, nhung nguoi luon tu duy theo kieu than bi.


Cac truong phai Chu nghia hoai nghi triet hoc co the hoac la khang đinh rang ta "khong" co tri thuc, hoac rang ta "khong the" co tri thuc. Noi rang ta "co the" co tri thuc nhung đang tiec lai khong co, la mot chuyen. Nguoi ta co the lap luan rang  Socrates co quan niem nay. Ong co ve đa cho rang neu ta tiep tuc đat cau hoi thi co the cuoi cung ta cung toi đuoc cho co tri thuc; nhung ta chua co no. Mot so nha hoai nghi triet hoc đa đi xa hon va tuyen bo rang ta khong the co tri thuc chan chinh. Mot so vi du la truong phai Han lam vien tai Hy Lap co đai.


Nhan thuc luan va chu nghia hoai nghi Chu nghia hoai nghi co quan he voi linh vuc nhan thuc luan, hay cau hoi ve chuyen tri thuc co the đat đuoc hay khong. Nhung nguoi hoai nghi chu nghia tranh luan rang niem tin vao cai gi đo khong chung minh đuoc mot khang đinh cua tri thuc ve cai đo. O đay, chu nghia hoai nghi đoi lap voi duy ban luan (foundationalism) - luan thuyet cho rang phai co cac niem tin can ban nao đo 
đa đuoc chung minh ma khong can vien dan đen cac niem tin khac.Cac nha hoai nghi chu nghia khang đinh rang cac cam giac ma mot ca nhan bat ky trai nghiem khong nhat thiet giong voi cac cam giac ma nhung nguoi khac trai nghiem.
Gia su ta đang nho lai thoi trung hoc va ta nho rat ro ve mot ong thay the duc đang ghet, nguoi rat tho lo va noi oang oang. Do đo ta tin rang ra đa co mot nguoi thay the duc đang ghet; va niem tin nay đa đuoc chung minh. Bang cach nao? Boi thuc te la ta nho chuyen đo. Chi vay thoi. Mot lan nua, noi mot cach ky thuat  hon, su kien ta nho ve ong thay the duc đang ghet cua ta chung minh niem tin cua ta rang ta đa co nguoi thay giao đo.
Neu ta gia thiet rang duy ban luan la đung, thi ta co cac niem tin can ban; va đe la can ban, cac niem tin can ban cua ta phai đuoc chung minh bang cai gi đo khong phai la mot niem tin; vay cai gi chung minh chung? Hoat đong cua cac qua trinh nhan thuc thong thuong nhu nhin thay, nho lai, cam thay, suy tuong...? Khi ta nho lai mot đieu gi đo, viec đo cho ta mot ly do tuyet voi đe tin vao cai minh đang nho lai. Khong phai trong moi truong hop, nhung thuong thi ta khong the nghi ra ly do gi đe tin rang ky uc cu the đo la sai, nhat la khi ky uc đo sinh đong.
Nhung du sao, neu ta dung ky uc đe chung minh cho cac niem tin thi ky uc cua ta phai đang tin cay. Tuong tu voi tri giac, neu su kien rang ta đang co ve nhin thay mot cai gi đo lam cho viec ta tin rang thuc su co cai đo đuoc chung minh, thi ta phai gia thiet rang tri giac đo đang tin cay. Neu no khong đang tin cay - nghia la neu no thuong cho ta thong tin sai - thi ta khong the noi rang ta đuoc chung thuc chi dua tren viec su dung tri giac.
Chu nghia hoai nghi đia phuong (local skepticism) la chu nghia  hoai nghi "ve cac linh vuc cu the".
Chu nghia hoai nghi the gioi ben ngoai (External world skepticism) la quan niem rang khong the biet gi ve the gioi ben ngoai hay su ton tai cua no, dua tren gia thuyet rang nang luc tri giac la khong đang tin cay.


Cac đong co cho chu nghia hoai nghi ve the gioi ben ngoai David Hume đua ra mot luan cu ve ly do tai sao nguoi ta muon đat cau hoi ve su đang tin cay cua tri giac. Ve can ban, luan cu cua Hume noi rang ta khong the biet gi ve the gioi ben ngoai, vi đe biet đieu đo, ta se phai biet rang co mot moi lien he giua du lieu cam giac cua ta va the gioi ben ngoai ma chung đuoc cho la đai dien cho no. Nhung đieu duy nhat ma ta co lien he voi la du lieu cam giac cua ta; ta khong bao gio co the biet gi trong the gioi ben ngoai tru khi biet du lieu cam giac cua ta. Nhung khi đo ta khong co cach nao chung minh moi lien quan giua du lieu cam giac cua ta va the gioi ben ngoai. Do đo, ta khong co cach nao đe chung minh rang du lieu cam giac cua ta đai dien cho the gioi ben ngoai — va "đieu đo" co nghia rang ta khong co cach nao đe chung minh tri giac la đang tin cay.
Ben canh luan cu cua Hume ve chu nghia hoai nghi the gioi ben ngoai, con co mot luan cu khac noi tieng hon. Đo la su nghi ngo mo noi tieng cua Descartes voi noi dung nhu sau: mot buoi toi, Descartes đang ngoi viet trong phong minh, va ong tham nghi: Neu nhu ta đang nam ngu tren giuong va chi đang mo rang ta đang thuc va đang viet thi sao? It nhat thi đieu đo co the xay ra hay khong? Roi ong noi, chac chan ta co the phan biet giua khi đang thuc va đang ngu. Ta co the phan biet giua trang thai tinh tao va mot giac mo. Trong cac giac mo xay ra đu loai thu ky la; khi mo ta chuyen tu canh nay sang canh khac mot cach khong giai thich đuoc, khi mo ta khong nho nhung gi đa xay ra trong ngay, van van. Roi Descartes noi: chang phai ta đa co chinh nhung suy nghi nay trong mot giac mo nao đo hay sao? Đoi khi, trong khi đang mo, ta tin rang ta đang thuc! Tham chi trong mo ta con co thu xem đang mo hay tinh, va ket qua kiem tra đo lam ta tin rang minh đang thuc! Nhung ta đa sai; khi đo ta đang mo. Chang phai cung co the chinh đieu đo đang xay ra voi ta "ngay luc nay" sao? Chang phai cung co the ta đang mo rang ta co the kiem tra xem minh đang thuc hay ngu - va tat nhien, trong giac mo ta đa thay ket qua kiem tra la đang thuc. Do đo, co ve rat ro rang rang hien ta đang thuc - nhung trong thuc te, ta đang "ngu" chang? 
Descartes tu nhu: ta đoan la "khong co" mot dau hieu hay kiem tra nao chac chan ma ta co the dung đe phan biet giua hai trang thai thuc va ngu. Du gi thi ta cung co the nam mo chinh nhung kiem tra đo. Ta đa co kinh nghiem ve viec cho rang ta đa thu thanh cong rang minh đang thuc trong khi thuc ra ta lai đang mo. Do đo, khong co mot cach nao đe chung minh rang hien gio ta đang thuc. Tat ca nhung gi ta "thuc su" biet đo la hien gio ta co the đang thuc, cung co the đang ngu. 
Đo la nghi ngo mo cua Descartes.
Gio ta xem xet luan cu tren mot cach chi tiet. Truoc het, tai sao Descartes cho rang ong khong biet rang minh đang thuc va đang viet? Ong ta co the đang ngu. Đau la su khac biet? Su khac biet đo la neu ong ta đang ngu thi "nang luc tri giac cam giac se khong đang tin cay". Noi cach khac, neu ong đang ngu, ong se co ve đang nhin thay, cam thay va nghe thay nhieu thu; nhung tren thuc te la khong co nhung hoat đong đo. Trong truong hop đo, tat nhien, nang luc tri giac cua ong "se" khong đang tin cay. Nhung Descartes đa đi xa hon the: ong co ve nhu đang noi rang do ong "co the" đang mo, do ong khong the loai bo gia thuyet rang ong hien đang mo, đieu đo cung co nghia rang nang luc tri giac cua ong khong đang tin cay.
Đoi voi nhieu nguoi, quan niem cua Descartes co ve ngo ngan. Đa so đon gian la cam thay rang tat nhien la ho co the biet chac rang ho hien khong nam mo. Tuy nhien, o đay Descartes co the tra loi rang co the ta co the, nhung cung co the la ta chi đang "mo" la ta co the phan biet đuoc ma thoi. Neu ta noi rang ta "co the phan biet giua thuc va ngu, thi ta đang gia thiet rang ta đang thuc, trong truong hop đo, ta đang lap luan long vong (begging the question) đe đoi lai thai đo hoai nghi.
Mot kieu phan đoi theo nhan thuc thong thuong (common sense) truoc luan cu cua Descartes la lap luan rang nguoi ta co the biet rang kha nang tri giac-cam giac cua minh la đang tin cay theo cach sau: Khi ta nhin thay cai gi đo, chang han mot con bo đang nhai co, ta co the đen gan con bo, cham vao no, nghe tieng đong cua no, dua vao no, v.v.. Đieu đo khang đinh rang nguoi ta đang thuc su nhin thay con bo. Cung theo cach đo, khi nguoi ta nghe thay cai gi đo, chang han mot đoan dieu hanh ngoai pho, ta co the buoc ra ngoai va quan sat đoan dieu hanh, noi chuyen voi nhung nguoi dieu hanh, v.v.. Đieu đo khang đinh rang ta nghe thay đoan dieu hanh o ben ngoai. Trong suot đoi nguoi, con nguoi đa co nhieu trai nghiem kieu nay đen muc, ve thuc tien ma noi, ho dam chac rang nang luc tri giac cua ho co lam viec, va noi chung la no đang tin cay.
Thai đo hoai nghi cua Descartes se tra loi luan cu tren theo cach tuong tu voi phan đoi truoc: Ta co the chi đang "mo" rang ta đang so thay, nghe thay, va dua vao con bo. Đoan dieu hanh co the chi la mot phan cua mot giac mo. Cung nhu vay, ta co the chi đang mo rang nang luc tri giac cua ta noi chung la đang tin cay. Neu ta tranh cai rang khong phai ta đang mo vi nang luc tri giac cua ta la đang tin cay, thi lai mot lan nua, ta đang lap luan long vong. Đe tranh lap luan long vong, truoc het, ta phai thiet lap đuoc rang ta hien đang thuc, va đieu đo la bat kha.
Do đo, ta khong the biet đuoc nang luc tri giac cua minh co đang tin cay hay khong.
Ngoai ra, mot nguoi hoai nghi sac sao hon co the co mot nhan xet khac ve chuyen nhin thay con bo va nghe thay đoan dieu hanh. Boi vi du sao thi chang phai ta "đang dung" tri giac cam giac đe co gang tranh cai rang nang luc tri giac cua ta noi chung la đang tin cay hay sao? Nghia la, ta su dung thi giac va cac giac quan khac đe chung minh rang thi giac cua ta hoat đong tot; ta su dung thinh giac va cac giac quan khac đe chung minh rang thinh giac cua ta tot. Va ta khong the tranh viec đo đuoc. Se rat ky quac khi co tranh luan rang cac giac quan cua ta đang tin cay ma khong dung đen chinh cac giac quan đo (du mot so triet gia đa thu lam viec đo). Nhung neu ta dung đen cac giac quan cua minh, ta lai đang lap luan long vong. Ta phai thua nhan, hoac đua ra gia thiet, rang cac giac quan cua minh noi chung la tot, truoc khi ta bat đau su dung chung đe chung minh "bat cu đieu gi", trong đo co ca chuyen cac giac quan cua ta co phai noi chung la tot hay khong.
Lam the nao đe ta co the chung minh rang tri giac la đang tin cay ma "khong dung đen cac giac quan cua ta". Đieu đo co ve khong the đuoc. Nhung lam sao ta co the su dung cac giac quan ma khong thua nhan tri giac la đang tin cay? Neu ta lam đieu đo, thi ta đang lap luan long vong. Vay ket luan la gi? Rang ta "khong the" chung minh rang tri giac la đang tin cay? Neu ta co lam viec đo thi ta se lap luan long vong - va lap luan long vong la mot nguy bien logic.
Luu y rang đay thuc ra la luan cu hoai nghi "thu ba", no khac voi luan cu cua Hume va Descartes, tuy no co lien quan đen ca hai. Hume noi rang ta khong the chung minh rang du lieu cam giac cua ta bieu dien the gioi ben ngoai'; Descartes noi rang ta tham chi khong the chung minh đuoc rang ta đang thuc; con luan cu thu ba nay noi rang ta khong the chung minh rang tri giac la đang tin cay ma khong thua nhan rang cac giac quan cua ban đang tin cay va do đo đa lap luan long vong


Cac phe phan chu nghia hoai nghi = Su xac tin tuyet đoi =
Truoc het, trong ca ba luan cu tren — luan cu cua Hume, cua Descartes, va luan cu vong tron—ket luan đuoc rut ra la ta khong the chung minh cai gi. Ta khong the chung minh rang du lieu cam giac đai dien cho thuc tai ben ngoai. Ta khong the chung minh rang khong phai ta đang mo. Ta khong the chung minh rang tri giac hay ky uc la đang tin cay. Nhung gio hay tu hoi minh: viec ta khong the chung minh cai gi đo co nghia rang ta khong biet hay khong? hay rang tin vao cai đo la khong hop ly va đung đan?
Hay lay moi nghi ngo mo cua Descartes lam vi du. Gia su ta tin rang ta khong the chung minh rang khong phai ta đang mo; va tham chi ta con co the thua nhan rang co mot kha nang nho xiu rang ta hien đang mo. Tuy nhien, mot nguoi khong theo chu nghia hoai nghi co the tra loi: The thi đa sao? Neu toi khong chung minh đuoc rang toi đang khong mo thi đa sao? Ai quan tam neu co mot kha nang nho li ti rang toi đang nam mo that? Đieu đo co thuc su quan trong đoi voi cac khang đinh tri thuc cua toi khong?
Ca nhan Descartes cho rang đieu đo nhat đinh la quan trong. Ong muon co tri thuc chac chan—tri thuc khong vuong mot chut nghi ngo. Va do vay ong cho rang neu ta co the co mot chut nghi ngo du la nho nhat ve cai gi đo, thi ta khong thuc su biet no. Vi du, moi nghi ngo mo  goi ra mot kha nang rat nho rang thuc ra khong phai đoc gia đang đoc bai viet nay ma đoc gia co the đang nam mo; va Descartes chac se noi (tai thoi điem đo—ve sau ong cho rang ong đa chung minh thuyet hoai nghi nay la sai) rang ban khong biet rang co phai ban đang đoc bai nay ngay luc nay hay khong.
Do đo, ta phai tu hoi: ta co bat buoc phai co su xac tinh tuyet đoi, khong co mot chut nghi ngo nao, đe co đuoc tri thuc hay khong? Đo se chac chan la muc đo bien minh cao nhat, va khi đo ta co le se noi rang tri thuc đo khong chi la niem tin ma tinh đung đan đa đuoc bien minh đu, ma no con la niem tin chac chan đung.
Nhieu nha triet hoc khong cho rang mot cap đo bien minh manh đen vay la can thiet đoi voi tri thuc. Ho noi rang, du sao thi ta van co the biet thoi tiet se nhu the nao bang cach xem ban tin du bao thoi tiet. Đoi khi ta sai, nhung neu ta đung thi ta co tri thuc. Do vay, ho khong đac biet ban tam neu ho khong the chung minh rang khong phai ho đang nam mo. Ho cho rang kha nang ho đang mo la cuc ky nho, va rang ho hoan toan đuoc bien minh khi nghi rang ho đang thuc. Va ho khong can phai biet voi đo xac tin tuyet đoi rang ho đang thuc, đe đuoc bien minh cho viec tin rang ho đang thuc. Cung luu y rang chinh Descartes cuoi cung cung đa loai bo cac nghi ngo hoai nghi cua minh.
Đieu thu hai ma ta co the nhan xet ve chu nghia hoai nghi: neu nguoi hoai nghi đoi hoi đo xac tin tuyet đoi la mot yeu cau cho tri thuc, thi ta co the tra loi rang chinh đieu đo cung nen đuoc ap dung cho chinh chu nghia hoai nghi. Chinh chu nghia hoai nghi co hoan toan nam ngoai cac nghi ngo hay khong? Chang phai ta co the đua ra nhieu kieu phe phan đoi voi chu nghia hoai nghi? Do vay, co ve nhu la khong ai co the biet rang chu nghia hoai nghi la đung. Do đo, nhung nguoi hoai nghi chu nghia khong the biet rang chu nghia hoai nghi la đung. Nhung thuc ra đay la mot luan điem yeu, vi no khong thuc su bac bo chu nghia hoai nghi. Du sao thi nhung nguoi hoai nghi chu nghia cung co the hoan toan vui ve thua nhan rang khong ai biet chu nghia hoai nghi co đung hay khong. Ho co the hai long voi viec noi rang chu nghia hoai nghi rat co the đung. Đo khong phai loai tuyen bo ma đa so nhung nguoi khac se hai long.


= Thuyet ve đo tin cay quy trinh (Process Reliabilism) =
Phe phan thu ba, đac biet ap dung cho luan cu vong tron, la cua triet gia nguoi Scotland Thomas Reid. Reid ly luan nhu sau. Gia su rang nhung nguoi hoai nghi chu nghia noi đung, va tri giac la khong đang tin cay. Nhung tri giac chi la mot trong cac qua trinh nhan
thuc cua toi; va neu no khong đang tin cay thi cac qua trinh khac cung phai khong đang tin cay. Tat ca cac nang luc cua toi đeu chui ra tu cung mot cua hang; do đo, neu mot cai co loi thi nhung cai khac chac cung vay. Nhung đieu đo co nghia rang ca nang luc lap luan, cai ma nhung nguoi hoai nghi chu nghia su dung, cung phai khong đang tin cay not. Noi cach khac, khi ta lap luan, chac chan ta se co sai sot, va do vay ta khong bao gio co the tin nhung luan cu ma ta danh cho bat cu khang đinh nao. Nhung roi đieu đo cung ap dung cho luan cu cua nhung nguoi hoai nghi chu nghia danh cho chu nghia hoai nghi! Vay la neu nhung nguoi hoai nghi chu nghia noi đung, thi ta khong nen quan tam đen chu nghia hoai nghi, vi nhung nguoi hoai nghi chu nghia đa đi đen ket luan hoai nghi bang cac lap luan. Va neu nhung nguoi hoai nghi chu nghia đa sai, thi tat nhien ta cung khong can quan tam đen chu nghia hoai nghi. Trong truong hop nao thi ta cung khong can nghi ngo mot cach that su ve su đang tin cay cua cac nang luc nhan thuc cua minh.
Hinh thuc cua luan cu cua Reid la mot song đe, nhu sau: neu P đung, thi Q đung; neu P sai, thi Q đung; hoac P đung hoac P sai; do đo, Q luon đung. Nhung nguoi hoai nghi chu nghia hoac đung hoac sai. Neu ho đung, nghia la ta khong the tin kha nang lap luan cua ta va do đo khong the tin tuong ket luan cua nhung nguoi hoai nghi chu nghia. Neu ho sai, thi mot lan nua, ta khong the tin tuong ket luan cua ho. Đang nao thi ta cung khong phai ban tam ve chu nghia hoai nghi!
Nhung luan cu cua Reid đoi hoi gia thuyet rang lap luan la mot nang luc va rang nhung nguoi hoai nghi chu nghia nhat thiet phai su dung no. Khi đo, ly do cho cac gia thuyet đo la o đau? Chung co the bi bac bo hay khong? Luan cu nay chua cac tien đe giao đieu va chung co the sai.


Xem them Bo nao trong thung


Tham khao Lien ket ngoai Chu nghia hoai nghi tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Skepticism tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Trich cuon "Outlines of Pyrrhonism" cua Sextus Empiricus Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine
Tu đien bach khoa Stanford
Refutation of external-world scepticism. Luu tru ngay 16 thang 5 nam 2017 tai Wayback Machine Phien ban truc tuyen cua hai cuon sach moi xuat ban cua nha triet hoc Olaf M. Muller (tieng Đuc)
Article: Skepticism and Denial Luu tru ngay 20 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine Stephen Novella MD, The New England Journal of Skepticism