Ho nguoi Hoa đuoc su dung boi nguoi Hoa va cac dan toc bi Han hoa o Trung Quoc Đai luc, Hong Kong, Macau, Malaysia, Đai Loan, Trieu Tien, Singapore, Viet Nam va cac cong đong Hoa kieu. Vao thoi co xua, hien huu hai dang ho, goi la Tinh hay Tanh (tieng Trung: 姓; binh am: xing) va Thi (tieng Trung: 氏; binh am: shi).
Gia đinh nguoi Hoa theo che đo phu he, nen ho cung truyen tu cha sang con (truong hop nhan con nuoi, nguoi con đo thuong cung lay ho nguoi cha nuoi lam ho minh). Phu nu nguoi Hoa khong đoi ho minh sau khi ket hon, ngoai tru nhung noi bi anh huong phuong Tay o muc đo cao nhu Hong Kong. Theo truyen thong, hon phoi cua nguoi Hoa la hon nhan di toc, cho nen, nguoi vo khong cung ho voi nha chong.
Thanh ngu lao ba tanh / lao bach tinh (老百姓; nghia đen "nguoi tram ho") va ba tanh / bach tinh (百姓, nghia đen "tram ho") đuoc dung đe chi "thuong dan", "nhan dan", hoac "binh dan".


Nguon goc cac ho nguoi Hoa = Tien Tan =
Truoc thoi Chien Quoc (the ky thu V TCN), chi co cac gia đinh quyen the va tang lop tinh hoa quy toc moi co ho. Theo truyen thong lich su tinh (姓) va thi (氏) co nhieu khac biet.


 Tinh  Tinh (姓) đuoc cac bo lac quyen quy so huu. Ve mat tong the, cac tinh nay co bo thu nu (女), đuoc xem nhu la chung tich cua xa hoi mau he, đuoc truyen theo dong nu. Mot gia thuyet khac cua nha Han hoc Leon Vandermeersch dua tren cac quan sat ve su thay đoi tu dang trong giap cot van tu thoi nha Thuong toi thoi nha Chu. Co ve nhu bo thu nu xuat hien trong cac chu Han tao thanh trong giai đoan nha Chu sau nha Thuong đe chi toi cac nhom sac dan hoac bo lac. Voi loi tao chu nay, co le nguoi xua muon bieu đat y nghia "đuoc me sinh ra", khi o xa hoi mau he, đua con sinh ra chi biet mat nguoi me nhung khong chac chan ve nhan than nguoi cha.
Tu hinh chu tinh (姓) (gom bo nu 女 va bo sinh 生) co the phan anh mot đieu hien huu la thoi đai nha Chu, it nhat la o thoi ky đau, chi co nu gioi (nhung nguoi vo đen tu cac bo lac khac nhau đuoc ga vao ho nha Chu) đuoc goi bang ten bo lac ma ho sinh ra, trong khi nam gioi đuoc goi bang danh xung hoac thai ap cua ho.


 = Mot so vi du  =
Nhung ho hien đai đa tung la tinh kha han huu, chu yeu co nguon goc tu cac vi Tam Hoang Ngu Đe va Ha Vu. Mot so vi du la:

Thuong co bat đai tinh (上古八大姓):
Khuong (姜) cua dong doi Viem Đe,
Co (姬) cua dong doi Hoang Đe,
Dieu (姚) cua dong doi Ngu Thuan,
Doanh (嬴) cua dong doi Thieu Hao,
Tu (姒) cua dong doi Ha Vu,
Van (妘) cua dong doi Chuyen Huc,
Quy (媯) cua dong doi Ngu Thuan, va
Nham (妊) cua dong doi Phuc Hy.
Mot so nguon cho rang ho Cat (姞) cua dong doi Hoang Đe moi la ho cuoi cung trong danh sach nay. (xem them #ben duoi)
Chuc Dung bat tinh (祝融八姓) cua hau due Chuc Dung:
Ho Ky (己) cua hau nhan Con Ngo,
Ho Đong (董) phat xuat tu ho Ky,
Ho Cham (斟) phat xuat tu ho Ky,
Ho Banh (彭) cua hau nhan Banh To,
Ho Ngoc (秃) phat xuat tu ho Banh,
Ho Van (妘) cua hau nhan Hoi Nhan (会人),
Ho Tao (曹) cua hau nhan Yen An (晏安),
Ho Mi (芈) cua hau nhan Quy Lien, va
Ho Tu (斯) cua hau nhan Tham Ho.
Ho Ky (己) cung la ho cua hau due Thieu Hao
Ho Y Ky (伊祁) hoac Ky (祁) cua hau due Đuong Nghieu
Ho Tu (子) (hoac ho [Hao; 好]) cua hau due Đe Khoc
Ho Yen (偃) cua hau due Chuyen Huc
Ho Ngoi (隗) cua toc Bac Đich
Ho Phong (風) cua hau due Phuc Hi
Ho Quy (媿)
Ho Man (曼)
Ho Nhi (兒/儿)
Ho Đo (杜)
Ho Ha (夏)
Ho Nhan (顔)
Ho Cang (苍）


 Thi  Truoc trieu đai Nha Tan (the ky thu III TCN), Trung Hoa la mot che đo phong kien rong lon. Khi đo, thi (氏), xuat hien lan đau vao thoi nha Chu, đanh dau su hinh thanh che đo phu he trong nen van hoa Trung Hoa va cau truc xa hoi tro nen phuc tap hon. Cung mot tinh se co nhieu thi khac nhau, tuc la, thi ra đoi đe đap ung nhu cau phan biet giua nhung nguoi chung mot tinh. Trong giai đoan nay, mot nguoi xuat than quyen quy se vua mang thi vua mang tinh. Vi du, cac vua va tong that nuoc Trinh von mang tinh la Co (姬), sau lay ten nuoc la Trinh (鄭) lam thi cua minh đe phan biet voi nhung nguoi cung co tinh la Co khac.


= Tan =
Sau khi cac tieu quoc Trung Hoa đuoc Tan Thuy Hoang chinh phat va thong nhat lai vao nam 221 TCN, cac tang lop thap hon trong xa hoi cung tu tu đuoc mang ho va su khac biet giua tinh va thi cung mo nhat han đi.
Nhieu thi van con ton tai đen ngay nay. Theo Giang Khang Ho (江亢虎), ho nguoi Trung Hoa khoi phat tu 18 nguon, trong khi mot so hoc gia khac cho rang con so nay la 24. Nhieu ho gan lien voi trieu đai đuong quyen (tuoc hieu va ten nguoi lanh đao, tang lop quy toc va trieu đinh), hoac nhieu ho la cac đia danh lanh tho, lang mac, đo thi, kinh ky, tuoc hieu quan lai hoac nghe nghiep, hoac su vat nao đo, hoac đuoc khoi phat tu ten cua mot thanh vien trong gia đinh hoac thi toc. 


= Mot so nguon goc =
Duoi đay la mot so nguon goc thuong gap:

Tinh: Cac tinh nay đuoc dung đe chi dong chinh hoang toc, voi cac dong bang he ma moi dong so huu mot thi khac nhau. "Thuong co bat đai tinh" (上古八大姓) liet ke cac tinh: Khuong (姜), Co (姬), Cat (姞), Dieu (姚), Quy (媯), Doanh (嬴), Tu (姒), Van (妘), va Nham (妊). Trong cac tinh nay, chi con Khuong va Dieu la con ton tai tu thuo moi hinh thanh đen thoi đai ngay nay.
Chieu chi cua Hoang đe, nhu ho Quang (鄺).
Ten nuoc: Nhieu quy toc lan binh dan chon ten nuoc lam ho minh, vua bieu thi long trung thanh, vua the hien tinh than quoc gia dan toc. Mot so ho dang nay nam trong nhung ho pho bien nhat cua nguoi Hoa nhu: Trieu, Nguy, Tao, Chu, Tan, Han, Ngo, v.v...
Ten thai ap hoac noi bat nguon: Thai ap thuong đuoc ban cho bang he cua giai cap quy toc va no hien nhien tro thanh mot ho lot. Lay mot vi du la Minh Di, tuc Au Duong Đinh Hau (歐陽亭侯), ma cac hau due cua ong đa lay ho Au Duong. Khoang 200 ho dang nay đa đuoc nhan dang, thuong la ho kep, nhung chi con vai ho con ton tai đen ngay nay.
Ten to tien: Nhu vi du vua roi, ho co nguon goc to tien co the liet ke ra 500 toi 600 truong hop, voi khoang 200 la cac ho co 2 chu. Thuong ten chu cua to tien se đuoc su dung la ho. Vi du, Vien Đao Đo (轅濤塗) lay chu thu hai trong ten chu cua ong minh Ba Vien (伯爰) lam ho. Mot vai tuoc hieu đuoc ban cho tien nhan cung đuoc nhieu lop hau boi lay lam ho.
Thu bac gia đinh: Thoi xua, thu bac con trai trong gia đinh nguoi Hoa la Manh (孟) hoac Ba (伯), Trong (仲), Thuc (叔) va Quy (季) theo thu tu tu lon toi nho. Nhieu nguoi lay cac chu nay lam ho. Trong so đo, ho Manh (Tam Hoan) đuoc biet toi nhieu nhat, va la ho cua nha hien triet Manh Tu.
Nghe nghiep
Chuc vu, nhu Su (史, "su gia"), Tich (籍, "quan coi thu tich"), Lang (凌, "quan coi phong bang"), Thuong (倉, "nguoi quan ly kho thoc"), Kho (庫, "nguoi quan ly kho"), Gian (諫, "quan co phan su can gian nha vua"), Thuong Quan (上官, "quan cao cap"), Thai Su (太史, "su quan cao cap"), Trung Hang (中行, "chi huy quan hang giua"), Nhac Chinh (樂正, "truong đoan nhac"), va truong hop "Ngu Quan" (五官) thoi nha Thuong la Tu Ma (司馬, "quan coi ngua", giong nhu bo truong quoc phong), Tu Đo (司徒, "chuc quan tu đo"), Tu Khong (司空, "quan tu khong", coi ve nghe nghiep), Tu Si (司士, "quan thanh tra") va Tu Khau (司寇, "quan tu khau" coi viec hinh);
Tuoc hieu quy toc, nhu Vuong (王), Hau (侯), Ha Hau (夏侯, "tuoc Hau thoi nha Ha") va Cong Ton (公孫, "chau nguoi mang tuoc Cong");
Đen nhung nghe nghiep thuong đuoc xem la co thu hang thap hon, nhu Đao (陶, "(tho lam) đo gom"), Đo (屠, "nguoi lam nghe giet mo suc vat"), Boc (卜, "thay boi"), Tuong (匠, "tho thu cong"), Vu (巫], "đong cot") va Tru (廚, "đau bep").
Cac thanh phan sac toc va ton giao: Cac dan toc thieu so tai Trung Quoc đoi khi lay ten cua dan toc minh, Han hoa no, roi chon ten ay lam ho, nhu Ho (胡, "ro Ho"), Kim (金, "nguoi Nu Chan"), Man (滿, "nguoi Man"), Đich (狄, "nguoi Đich"), Hoi (回, "nguoi Hoi") va Mo Dung (慕容, ho nguoi Tien Ti). Nhieu nguoi dan toc Hoi theo Hoi giao lay ho Ma (馬), mot ho lau đoi cua nguoi Han, khi bat buoc phai dung ho nguoi Han thoi ky Nha Minh boi vi am cua no gan giong voi am tiet đau tien trong ten cua nha tien tri Mohammad, hon the nua, ho nay cung lam cho nhung nguoi dan đau đoan lu hanh lac đa cam thay thich hop vi nghia đen cua no la "ngua".


= Cai ho =
Trong suot chieu dai lich su Trung Hoa, nhieu nguoi đa cai ho boi cac nguyen nhan khac nhau.
Giai cap thong tri thuong ban ho cho sung than cua minh, vi du, cac hoang đe nha Han thuong ban ho Luu (劉) cua minh, nha Đuong thi ban ho Ly (李), va nha Tong ban ho Trieu (趙).
Tuy nhien, so khac thi lai tranh dung ho giong voi ho/ten nguoi cai tri, vi du ho Su (師) phai đoi qua ho Soai (帥) đe kieng huy cua Tu Ma Su.
So khac co the đa đoi ho đe thoat khoi su truy bat cua ke thu trong thoi loan lac, nhu nhieu nguoi ho Đoan Moc (端木) đa phai đoi thanh Moc (木 hoac 沐), ho Cung (共) bi đoi thanh Cung (龔).
Ho nguoi Hoa cung co the bi đoi boi viec gian luoc hoa chu viet (ho Mac ban đau đuoc viet la 幕, sau đoi thanh 莫), hoac chuyen tu ho kep sang ho đon (Đoan Can (段干) thanh Đoan (段)).
Cung co truong hop thay đoi do nham lan, hoac do khong hai long voi ho đo (ho Ai (哀) voi nghia "bi ai, sau tham" bi chuyen thanh Trung (衷) voi nghia "trung thuc").


12000 ho Trung Hoa, Han Viet Phan bo Cac ho cua nguoi Hoa phan bo khong đong đeu tren lanh tho Trung Quoc. O mien Bac Trung Quoc, ho Vuong (王) pho bien nhat, chiem 9,9% dan so vung nay. ke tiep la ho Ly (李), ho Truong (張) va ho Luu (劉). Trong khi đo, o mien Nam, ho Tran (陳) la ho pho bien nhat, voi 10,6% dan so mang ho nay. Ke tiep la cac ho Ly (李), Hoang (黄), Lam (林) va Truong (張). Xung quanh dong song Duong Tu, ho pho bien nhat la ho Ly (李), voi 7,7%, theo sau la cac ho Vuong (王), Truong (張), Tran (陳) va Luu (劉).
Mot nghien cuu tien hanh nam 1987 chi ra rang co tren 450 ho xuat hien o Bac Kinh, trong khi tai Phuc Kien con so nay la duoi 300.
Ho "Tieu" (肖), ho pho bien thu 55, la ho đac biet hiem o Hong Kong. Đieu nay đuoc ly giai rang o Hong Kong, chu Han phon the chu khong phai gian the đuoc su dung. Ban đau, so nguoi mang ho Tieu (蕭) kha nhieu, trong khi Tieu la mot ho cuc ky hiem, neu khong noi đa tuyet tich (chi đuoc đe cap rai rac trong cac tai lieu lich su). Phuong an gian hoa chu Han lan thu nhat nam 1956 đa gian luoc chu 蕭 thanh 萧, khien cho cac chu 蕭/萧 va 肖 la hai chu rieng biet. Tuy vay, o lan gian hoa thu hai nam 1977, đa đuoc bai bo sau nay, gian luoc chu 萧 mot lan nua thanh 肖, nhap hai chu 萧 va 肖 thanh mot chu 肖 duy nhat. Tuy phuong an thu hai nay đa đuoc bai bo, nhieu nguoi van quyet đinh giu lai tu dang ho Tieu la 肖 ma khong đoi lai thanh 萧, he qua la hien nay o Trung Quoc, ton tai ho Tieu voi hai tu dang la 萧 va 肖.
Tran (陳) co le la ho pho bien nhat Hong Kong va Ma Cao, va đuoc Latin hoa thanh Chan, va cung la ho pho bien nhat Đai Loan, đuoc Latin hoa thanh Chen.
Ho Phuong (方), tuy chi xep thu 47 ve muc đo pho bien tren tong the, nhung lai đac biet pho bien o khu Pho Tau, San Francisco, Hoa Ky, va ho nay thuong gap khi chuyen tu thanh Fong theo phuong ngu Quang Đong hon la Fang theo binh am Han ngu. Viec mat đo ho cao tren mot khu vuc nao đo co the giai thich dua theo so lieu thong ke, rang mot nguoi mang mot ho hiem toi vung đat moi con hoang vu đe lap nghiep, anh ta se truyen ho cua minh lai cho nhieu nguoi, khi đo, ti le cu dan khu đo co ho cua anh ta se kha cao.
Sau thoi nha Tong, su phan bo cac ho tren toan Trung Hoa đa on đinh lai.
Nha ho Quang, vi du, di cu tu kinh đo o phuong Bac xuong lap nghiep o Quang Đong khi nhung cuoc khoi nghia thoi nha Tong ket thuc.
Nhieu ngoi lang voi che đo phu he đuoc tao dung tren co so cac đai gia đinh, cung chung mot dong ho. Cu dan nam nu cua cac lang nay thuong ket hon voi cac thanh vien o cac lang lan can, tao nen nhieu nhom di truyen.


Ho nguoi Hoa hien tai Trong so hang ngan ho đa đuoc nhan dang tu cac thu tich lich su truoc thoi hien đai, hau het chung đa bien mat (xem su bien mat ho nguoi) hoac gian luoc hoa. Suot chieu dai lich su, Trung Hoa co xap xi 12.000 ho đa đuoc ghi nhan (bao gom ca nhung ho cua nhung nguoi khong phai sac toc Han), tuy nhien chi co khoang 3.100 ho van con tiep tuc su dung toi nay, tuong đuong voi ti le 75% so ho đa bien mat. Co nhieu nguyen nhan dan đen su tuyet tich cua cac ho nay, trong đo co viec nguoi dan cai theo ho cua giai cap thong tri, gian luoc hoa ve tu dang, kieng huy vua chua, va nhieu nguyen nhan khac. Mot vi du ve viec bien mat ho o thoi hien đai la su tuyet tich cua ho co binh am đoc la Shan (𢒉) von di đa rat hiem. Ky tu nay đa tung khong the hien thi tren nhieu he may tinh cu va nhung nguoi sinh ra sau khi he thong thay đoi cung nhu nhieu nguoi khong thich vuong vao rac roi đa đoi ho qua chu khac, vi du nhu chu Tien 冼. Đa co nhung lo lang rang cac the he sau nay co to tien mang cac ho nay se quen mat nguon goc cua ho.
Trong khi nhieu ho moi xuat hien voi ti le tang len do nhieu nguyen nhan, nhieu ho cu xua cung bien mat. Nguyen nhan chinh anh huong toi tang suat xuat hien cua mot ho la do nhieu nguoi dan toc khac đa tu nhan minh la nguoi Han va cai qua ho nguoi Han. Trong nhieu the ky tro lai đay, mot so ho kep đa tro thanh ho đon do bi bo đi mot chu. Ke tu ngay the che Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap va chinh sach gian hoa chu viet đuoc ap dung, khien cho nhieu ho bi gian luoc tu dang.
85% nguoi Hoa mang 100 ho pho bien nhat, tuong đuong 5% so ho ton tai. Ba ho pho bien nhat Trung Quoc Đai luc la Ly, Vuong va Truong, voi ti le dan so mang cac ho nay lan luot la 7,9%, 7,4% va 7,1% va tong dan so mang 3 ho nay la 300 trieu nguoi, hien nhien tro thanh nhung ho pho bien nhat the gioi. Trong tieng Trung Quoc, thanh ngu "Truong tam, Ly tu" (tieng Trung: 張三李四; binh am: Zhang san Li si) đuoc su dung đe chi "ai đo".
Trong mot nghien cuu thuc hien nam 1990, voi so luong 174.900 nguoi đuoc lua chon ngau nhien, 96% mang 200 ho pho bien nhat, 500 ho con lai đuoc 4% nguoi tham gia khao sat mang. O mot nghien cuu khac (nam 1987), voi so lieu đuoc tong hop tu Trung Quoc va Đai Loan (mau khao sat gom 570.000 nguoi), 55,6% so nguoi mang 19 ho pho bien nhat, va voi 100 ho pho bien nhat danh sach chiem 87% so nguoi tham gia khao sat. Cac nguon du lieu khac tien đoan rang 70% dan so nguoi Hoa mang 50 ho pho bien nhat.
Đa phan ho nguoi Hoa la ho đon; tuy nhien, khoang 20 ho kep van con ton tai đen ngay nay. Cac ho nay gom co Tu Ma (司馬), Gia Cat (諸葛), Au Duong (歐陽), thuong đuoc latin hoa thanh O'Young, de lam nguoi noi tieng Anh phong đoan rang đay la mot ho goc Ireland, va Tu Đo (司徒). Tu Ma, Gia Cat, va Au Duong la ho cua cac nhan vat lich su quan trong cua Trung Hoa. Cung co nhung ho voi hon ba chu, tuy nhien chung khong thuoc ve sac toc Han. Vi du, ho Ai Tan Giac La (愛新覺羅) la ho hoang toc Man Chau thoi nha Thanh.


= Đa dang trong chuyen tu Latin =
Viec chuyen tu ho nguoi Hoa qua cac ngon ngu ngoai Vung Van hoa Đong A thuong gap mot so van đe. Nguoi Trung Hoa o cac khu vuc khac nhau noi nhung phuong ngon khac nhau, khien viec phat am cac ho nay cung khac nhau. Cong đong Hoa kieu gia tang tren toan the gioi dan đen viec Latin hoa con dua vao tung ngon ngu so tai, noi cong đong Hoa kieu đo sinh song. Đieu nay dan đen he qua la, tuy cung mot ho, chuyen tu khac nhau la hien tuong kha pho bien. Trong mot so phuong ngon, cac ho đong am, khac tu dang tro nen nhap nhang khi bi chuyen tu. Vi du: ho Trinh 鄭/郑 (binh am: Zheng) co the Latin hoa thanh Chang, Cheng, Chung, Teh, Tay, Tee, Tsang, Zeng hay Zheng, (theo loi binh am, Chang, Cheng, Zheng va Zeng la nhung ho khac nhau). Viec chuyen nguoc lai đung ho chu Han tu phien am Latin cang mo ho hon. Vi du, trong van ban he chu Latin, ho "Li" co the xuat phat tu binh am Quan thoai cua cac ho nhu Le 黎 (Li); Ly 李, Ly 理 va Ly 里 (Li); Lich 郦/酈, Lat 栗, Le 厉/厲, va Loi 利 (Li). Đieu nay mot phan la do dau thanh trong phuong phap binh am thuong bi loai bo khi chuyen tu qua tieng nuoc ngoai.
Cung boi su khac nhau ve phat am va phuong phap chuyen tu khien cho viec phong đoan nguon goc mot nguoi Hoa co phan thuan loi, rang ho đen tu Trung Quoc, Hong Kong, Ma Cao, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, hay tu Đai Loan. Ve mat tong quat, nguoi Hoa o Trung Quoc Đai luc se chuyen tu ho ten minh theo binh am. Nhung nguoi Đai Loan se dung he thong Wade-Giles. Hoa kieu Đong Nam A (chu yeu o Thai Lan, Malaysia, Indonesia va Philippines) va Hong Kong thuong chuyen tu ho ten dua tren cac phuong ngu Man, Khach Gia va Quang Đong. Đai bo phan the he tre Singapore goc Hoa mang ho đuoc phien am theo phuong ngu cua minh kem ten tieng Anh.
Van co nhieu nguoi khong phien am ho ten minh dua tren mot he thong phien am tieu chuan nao ca, vi du nhu truong hop cua ong trum truyen thong Hong Kong Thieu Dat Phu (邵逸夫), ho Thieu (邵) cua ong đuoc chuyen tu Latin thanh Shaw, trong khi binh am la Shao.
Viec su dung nhieu he thong phien am khac nhau cho cac phuong ngu Trung Quoc tu đau the ky XX toi nhung nam 1970 cung gop phan tao nen su đa dang trong viec chuyen tu ho nguoi Hoa.
Mot so vi du:

Tai Malaysia, Singapore, Indonesia va Philippines chinh ta trong viec chuyen tu co nhieu khac biet tuy nguon goc cua ho đo.


Toc ho va anh huong xa hoi Xuyen suot chieu dai lich su Trung Hoa, ho nguoi phuc vu cho nhieu chuc nang xa hoi. Do moi lien he voi phat trien ban đau cua gioi quy toc tinh hoa, ho nguoi dung đe minh chung cho su quyen quy. Cac nha quy toc thuong đoi chieu ho cua nhau đe tim hieu ve to tien va tu đo suy ra thu bac cua nhau trong gia toc. Cac vi du ghi chep hoang toc co the tim thay trong bo Su ky cua Tu Ma Thien, chua đung cac ban ghi ve cac dong hau sinh cua nhieu trieu vua, goi la the bieu (tieng Trung: 世表; binh am: shibiao).
Sau nay, suot thoi nha Han, cac gia đinh quyen uy dung bien bieu nay đe khoa truong thanh the va tham chi đoi luc la đe hop thuc hoa tu cach lanh đao chinh tri cua ho. Tao Phi, nguoi soan ngoi hoang đe cuoi cung cua nha Han, cho rang minh la hau due cua Hoang Đe. Cac hoang đe Trung Hoa đoi khi ban ho cua minh (goi la Quoc tinh) cho thuong dan đe ghi nhan cong lao. Khac voi nhieu truong hop o chau Au, khi ma mot so ho the hien ro rang tinh quy toc cua nguoi so huu no, cac hoang đe Trung Hoa va nguoi trong than toc mang nhung ho thong thuong ngoai tru truong hop ho khong phai sac toc Han. Đay la he qua cua nen hoc thuyet chinh tri Trung Hoa, cho rang mot nguoi dan thuong voi Thien menh se tro thanh hoang đe. Sau khi đang co, hoang đe Trung Hoa van giu lai ho cua minh. Cung nhu vay, nhieu ba tanh cung ho voi vua khong co nghia ho la hoang than quoc thich.
Đoi Đuong la giai đoan cuoi cung ma cac dong doi quy toc, hau het la hau due quy toc cac nuoc thoi tien Tan, nam giu quyen luc đang ke tap trung tren mot khu vuc nao đo. Luc nay, viec su dung ho la cach đe chung minh uy the cua gia toc cung nhu the hien long trung thanh voi cac bac be tren. Trong giai đoan nay, nhieu pha điep (gian the: 谱牒; phon the: 譜牒; binh am: pudie) đuoc thuc hien đe ghi chep pha he cua thi toc cung nhu quan he hon nhan giua mot thanh vien thi toc đo voi mot thi toc khac. Sach Tan Đuong thu do Au Duong Tu soan đa thu thap nhieu bo pha điep thoi nay. Đe phan biet su khac nhau giua cac ho, vao thoi nha Đuong nguoi ta con them ten thi toc vao truoc ho mot nguoi, vi du Lung Tay Ly thi 隴西李氏, nghi la ho Ly thi toc Lung Tay. Nguyen đay la ten cua cac quan, phu, la nhung đon vi hanh chinh truoc thoi nha Đuong, roi theo thoi gian cach su dung pho bien nay tuyet tich, va chi danh rieng đe goi ten thi toc. Dong thu trong gia đinh cung đuoc phan biet, nhu Co Tang Phong 姑臧房, nghia la thi toc Phong Co Tang.
Trong thoi nha Tong, quan he thi toc ket đuoc to chuc lai, tao nen cac moi quan he dong toc. Khoi đau xu the nay la van hao To Thuc va phu than cua ong. Đe tranh thu the luc va đia vi quan truong, nhieu nguoi dua vao moi quan he than toc (cung ho) đe ho tro nhau. Ho xay truong hoc đe giao duc the he hau sinh, ho tro đat đai cho cac gia đinh co đieu kien khong tot trong dong toc. Cac nha tho ho đuoc dung len đe ton vinh dong ho minh. Trong trieu đinh, quan he huyet thong hoang toc luon đuoc chu trong boi đay đuoc xem la nen tang on đinh quoc gia. Suot thoi Nha Thanh, chinh cac moi quan he dong toc nay cung voi gia quy cua no, đuoc xem nhu mot dang chuan muc phap luat nguyen thuy voi chuc nang bao an xa hoi. Viec thanh lap cac moi quan he rang buoc trong dong toc la tien đe cho viec hinh thanh hoi so thuong mai cua cong đong Hoa kieu khi ho di tan đen Đong Nam A va cac khu vuc khac tren the gioi. O mien Nam Trung Quoc, nhieu thi toc roi vao xung đot vu trang do tranh gianh đat đai. Hien nhien, nguoi Hoa van luon giu truyen thong truy nguyen nguon goc cua gia toc minh nham tang uy the tinh than. Đa phan nhung nguon goc huyen bi, mac du đa đuoc thiet lap bai ban, la hoang đuong.
Gia quy, truyen thong hon nhan gia đinh cua Hoa kha phuc tap boi tam quan trong cua duy tri dong ho. O nhieu noi, hon nhan giua nhung nguoi cung ho, can huyet, bi ngan cam. O nhung noi khac, phong tuc nay co phan nghiem khac hon khi cac thi toc co ho giong nhau nhung khac huyet thong cung ngan cam con chau minh lay nhau.
Tinh đong nhat va đac trung cua toc ho nguoi Hoa đa suy giam đang ke ke tu thap nien 1930 boi su đi xuong cua Nho hoc va sau nay la su phat trien cua Chu nghia Cong san o Trung Hoa Đai luc. Trong giai đoan Cach mang Van hoa, nhieu truyen thong cua van hoa ho toc bi thu tieu boi chinh quyen Trung Quoc qua viec pha huy cac nha tho ho va cac toc pha. Hon the nua, su xam lan cua van hoa Tay phuong cung voi ap luc cua toan cau hoa cung gop phan lam xoi mon van hoa toc ho cua nguoi Hoa.


Ho nguoi Hoa pho bien = Trung Quoc Đai luc =

Theo tong đieu tra dan so dua tren ho khau cua Bo Cong An Trung Quoc, thuc hien vao ngay 24 thang 4 nam 2007, muoi ho pho bien nhat Trung Quoc Đai luc la Vuong (王), Ly (李), Truong (張), Luu (劉), Tran (陳), Duong (楊), Hoang (黄), Trieu (趙), Ngo (吳), va Chau (周). Nhung ho nay cung đung đau (voi thu tu khac nhau đoi chut) trong mot khao sat kha toan dien đuoc thuc hien nam 2006 voi su tham gia cua 296 trieu nguoi, va trong cuoc Tong đieu tra dan so nam 1982.
An ban nam 1990 cua cuon Sach Ky luc Guinness uoc đoan ho Truong la ho pho bien nhat the gioi, tuy nhien, tai thoi điem đo, thong tin toan dien tu phia Trung Quoc chua co va nhung an ban sau đa qua thong tin nay.
Theo tong đieu tra cua Bo Cong An Trung Quoc, rieng tong so nguoi mang mot trong ba ho pho bien nhat Trung Quoc co so luong đong hon dan so cua Indonesia, đat nuoc co dan đong thu tu the gioi. Dan so moi ho trong top 10 đat tren 20 trieu nguoi; trong top 22, moi ho co tren 10 trieu nguoi mang. Tong dan so 100 ho pho bien nhat chiem 84,77% dan so Trung Quoc.


= Đai Loan =

Ho o Đai Loan – giua ca nguoi Han nhap cu va nguoi ban tho – cung tuong tu nhu ho cua cu dan đong nam Trung Quoc nhung co đoi chut khac biet ve đo pho bien cua ho nguoi Han.
Theo mot khao sat toan dien ve dan cu đuoc Cuc Dan so thuoc Bo Noi chinh Đai Loan phat hanh vao thang 2 nam 2005, muoi ho thong dung nhat Đai Loan la Tran (陳), Lam (林), Hoang/Huynh (黃), Truong (張), Ly (李), Vuong (王), Ngo (吳), Luu (劉), Thai (蔡), va Duong (楊).
Tai Đai Loan, nhieu ho co xua ma tai Trung Quoc Đai luc đa tro nen hiem, van con ton tai nhu Nguyen (阮), cung la ho pho bien nhat cua nguoi Viet – va nhieu ho chi co o đia phuong nhu Đo (塗) ma tham chi trong sach Bach gia tinh cung khong liet ke ho nay. Tuy nhien, nhin tren tong the, ho o Đai Loan it đa dang hon o Luc đia: 52,63% dan so mang mot trong 10 ho pho bien nhat va đen 96.11% dan so mang mot trong 100 ho pho bien nhat Đai Loan. Khao sat tren cua Bo Noi chinh nay chi ghi nhan su hien dien cua 1.989 ho nguoc lai voi Trung Quoc, noi nguoi ta tim thay đuoc bon hoac nam ngan ho.
Nhu đien hinh trong truyen thong Trung Hoa, tuy cac toc ho co nguon goc khac nhau, nhung ho nguoi Đai Loan mang đa gan ket cac chi ho nay lai voi nhau qua viec cung tho phuong mot tu đuong voi cac le nghi giong nhau hoac bi ngan cam trong hon nhan noi toc. Co nhieu vi du ve viec nguoi Đai Loan mang cung ho nhung khac nguon goc. Nhieu nguoi ban tho Đai Loan lay ho Phan (潘) bang cach them bo thuy 氵vao chu Phien 番, chu ma nguoi Hoa dung đe goi ho. Nhieu nguoi Đai Loan cai đao sang Giao hoi Truong Lao đa lay ho Giai (偕, binh am Xie) đe tuong nho đen nha truyen giao nguoi Canada George Leslie Mackay (馬偕, POJ Ma-kai, Han-Viet: Ma Giai).


Xem them Ho phuc nguoi Hoa
Ten chu
Ten hieu
Ten the he
Bach gia tinh
Ten nguoi Viet Nam
Ten nguoi Trung Quoc
Ten nguoi Nhat
Ten nguoi Trieu Tien
Danh sach ho nguoi Trung Quoc pho bien: cac cach chuyen tu khac nhau.


Chu thich Lien ket ngoai Ho nguoi Trung Quoc (gian the), with sound
Chinese-sounding surnames in the 1990 US census
Chinese family name information from the US National Archives
Meaning Behind 19 Most Common Chinese Surnames
The Ten-Thousand Families of Surnames from Netor (NETOR纪念:万家姓氏) (in simplified Chinese only) Luu tru ngay 13 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine