Sau khi thanh Ha Noi that thu, trieu đinh Hue phan khang manh me viec đai uy Garnier bat ngo đanh thanh Ha Noi. Cac quan lai va binh linh trieu đinh cung nhan đuoc lenh chuan bi đoi pho voi quan Phap. Đe đap lai, Garnier cho quan đanh cac tinh xung quanh Ha Noi đe thuc hien viec binh đinh Bac Ky nhu mot viec đa roi.


Phan ung cua phia Viet Nam Trieu đinh Hue suc cho đoan su Đai Nam đang thuong nghi o Sai Gon phan khang hanh đong chiem thanh cua F.Garnier o Bac Ky, yeu cau thong đoc Dupre ra lenh cho Francis Garnier rut quan va thuoc ha ra khoi thanh Ha Noi, đong thoi sai chuong ve Phan Đe lam đe đoc, Nguyen Trong Hop lam tan ly cung voi Bui An Nien lam kham phai, voi 1.000 quan tu Hue va Nghe An thang tien ra Bac tang cuong đe chong voi quan Phap. Trieu đinh cung ra lenh cho cac quan đau tinh o cac khu vuc trong yeu phai đong coc nhon xuong cac long song an thong voi song Hong đe ngan chan tau thuyen cua đoi phuong.
Vua Tu Đuc va trieu đinh Hue cung sai Tran Đinh Tuc, Truong Gia Hoi cung voi hai giao si Gia To la giam muc Sovier, linh muc Danzelger ra Ha Noi đieu đinh voi Garnier. Cac kham phai, kham mang, cac quan cu o Ha Noi đeu bi cach chuc cho đoi xu phat.
Vao khoang 10 gio, tan binh cua trieu đinh tap hop tro lai o Phu Hoai cach thanh Ha Noi vai cay so ve huong Tay đe chuan bi phan cong nhung bi quan binh cua pho thuyen truong Bain truy kich cho nen phai bo thanh chay thoat than. Quan Trung Quoc đi theo J.Dupuis loi dung thoi co trong luc tinh hinh tran chien vua moi cham dut đa bat đau co nhung hanh đong tau tan tai san cong cong va pha phach dan chung .


Luc luong Phap Ngoai so thuoc ha cua Jean Dupuis, so binh si theo Garnier ra Bac Ky bao gom:

Đoan tau roi cang Sai Gon ngay 11 thang 10 nam 1873 gom: Phao ham l'Arc, luc luong ho tong thu nhat đi Ha Noi voi F.Garnier gom co 78 nguoi, trong đo co 30 linh hai quan đanh bo biet phai, đoan tham muu gom co pho ham truong Esmez, y si hai quan Chedan, chi huy hai quan đanh bo biet phai thieu uy de Trentinian, phu ta van thu ha si Lassere. Tau Fleurus cho 51 nguoi, trong so nay co khoang 10 nguoi ban xu Nam Ky. Tat ca thanh phan nhan su va vu khi o tren do tuan tham ham D'Estrees chuyen cho.
Luc luong ho tong thu nhi gom co 61 xa thu va phao thu đuoc cho tren tau Decres duoi quyen chi huy cua pho ham truong Bain de Coquerie, cung voi hai phu ta la chuan uy Hautefeuille va Perrin, y si tau la Dubut. Thuy thu đoan tau ham L'Espingole bao gom 7 nguoi An Nam do pho ham truong Adrien-Paul Balny d'Avricourt chi huy, mot ky su may hoi nuoc la Bouillet va y si Hardmand . Tong cong ca binh linh va thuy binh, đot mot quan Phap co 83 linh, đot hai co 88 linh ra Ha Noi.


Hoat đong cua quan Phap Garnier chiem lay đien Kinh Thien trong thanh Ha Noi lam tong hanh dinh đe bat đau ngay viec sap xep giu thanh va cai tri, dan cao thi tran an dan chung. Cac cong vao thanh Ha Noi đeu đong kin va co đat chuong ngai vat, ngoai tru cua phia Đong giao cho binh si nguoi Phap coi giu va kiecu pho thuyen truong Adrien-Paul Balny d'Avricourt đua thuyen chien l'Espignole cung voi 15 linh hai quan đanh bo do chuan uy Trentinian chi huy va y si Harmand đi tuan tham cac cua song.
Toan quan nay khoi hanh tu 23 thang 11 nam 1873 (tuc ngay 4 thang 10 am lich) đe bat cac quan binh trieu đinh o cac tinh thanh Bac Ky phai quy hang va pha bo moi chuong ngai vat tren cac long song. Muc tieu truoc tien cua ho la uy hiep thanh Hung Yen, roi tiep đen la đanh chiem Phu Ly ngay 26 thang 11, roi đat mot nguoi ten Le Van Ba cam quyen cai tri cung voi đoi dan ve nguoi An Nam do quan Phap tuyen mo. Trong khi đo thi Garnier đua quan đi chiem đong vung phu can Gia Lam o phia ta ngan song Hong, lo bao đam an ninh tuyen đuong Ha Noi-Phu Ly.


= Ha thanh Hai Duong =
Đe duy tri đuong thong thuong ra bien va kiem soat đuong cai quan Ha Noi - Hue, Garnier lai cu thuyen truong Adrien-Paul Balny d'Avricourt đi Hai Duong va Ninh Binh. Tong đoc Hai Duong tu choi khong chiu xuong thuyen chien Espignole đe gap Balny. Quan Phap đo bo len bo, quan binh trong thanh khang cu manh nhung khong gay đuoc thiet hai nao cho đoi phuong. Quan Phap tiep tuc cong thanh, cua thanh bi vo, quan trong thanh rut chay, thanh Hai Duong bi mat vao tay quan Phap chi trong vong hon mot tieng đong ho giao tranh giua hai ben.
Đong suat quan vu Le Huu Thuong, Tong đoc Hai Duong Đang Xuan Bang, Bo chanh Nguyen Huu Chanh bo thanh chay ra huyen Gia Loc va Cam Giang. Quan Phap pha huy, đot het binh trai trong thanh, chiem đoat kho luong va tien bac roi đat chuan uy de Tritinian va 15 linh thuy bo o lai giu thanh, to chuc viec cai tri, mo them linh ban xu đia phuong đe phong giu an ninh.


= Ha thanh Ninh Binh =

Đinh ninh toan binh si cua Balny van con o Phu Ly, Garnier sai chuan uy Hautefeuille voi mot tau nho may hoi nuoc voi 8 thuy thu va 2 linh dan ve nguoi An Nam tang cuong đe Balny chuan bi tien chiem thanh Hai Duong.
Khi đen Phu Ly thi Hautefeuille hay tin thanh Hai Duong đa bi toan quan cua Balny chiem, nen 5 thang 12 Hautefeuille theo dong song Đay chay tau ra Ke So đe pha bo cac chuong ngai vat, cung nhu đua toan linh đi theo cua minh len bo song đe giai tan rat nhieu dan phu do quan lai đia phuong bat đi đap luy, lam be tre hoa cong, đong coc nham ngan chan quan Phap vuot qua song. Mot pho lanh binh đieu khien nhom dan phu lao dich bi Hautefeuille bat giu nhung roi đuoc tha ngay sau đo. Sang som ngay 5 thang 12 nam 1873 (16 thang 10 am lich nam Quy Dau), tau cua Hautefeuille đen truoc thanh Ninh Binh, ban hai phat trong phao vao thanh roi cho đoi troi sang va phan ung cua quan tru thanh.
Quan tru phong xuat hien rat đong tren bo thanh. Dan quan tu ve chuan bi cheo ghe ra bao vay tau may cua Hautefeuille nhung bi giai tan ngay. Hautefeuille dan quan nhay len bo tien đen cong thanh. Cac u cong su truoc cong thanh đa bi bo trong khong co nguoi chong giu. Dan quan tu ve ao ra bao vay toan quan cua Hautefeuille nhung e so khong dam tan cong. Quan Phap ban đai bac tu tau hoi nuoc len bo giai tan nhom dan quan. Hautefeuille vuot nhanh qua cau truoc cong thanh. Tuan phu Nguyen Vu đang đung duoi long che trong nha tiep khach ben ngoai vong thanh đe đon Hautefeuille nhung bi Hautefeuille xong toi bat lam con tin đe quan Phap vao thanh mot cach an toan va bat troi tat ca cac quan chuc trong thanh, thanh Ninh Binh voi 1.700 quan that thu.
Ngay 09 thang 12 dl 1873, F. Garnier roi Ha Noi đi tau Scorpion voi 40 quan binh va thuy thu đoan, keo theo mot thuyen buom chuyen cho đan duoc toi Ninh Binh vao buoi chieu, vao thanh Ninh Binh khen ngoi Hautefeuille, sap xep đe lai cho Hautefeuille 10 bo binh thay cho 7 thuy thu cu đe giu thanh Ninh Binh.


= Ha thanh Nam Đinh =

Ngay hom sau 10 thang 12 nam 1873, Garnier thang tien xuong Nam Đinh. Vao luc 9 gio sang, tau chien Scorpion toi mot khuyu song gan thanh Nam Đinh thi roi vao o phuc kich cua quan An Nam nhung khong bi thiet hai nao đang ke. Đong thoi đan đai phao tu trong thanh ban ra nhung hau het đeu khong trung đuoc tau chien Scorpion. Nhieu thuy thu leo len cot buom tau ban tra khien cho tieng sung trong thanh va tu cac o phuc kich phai cham dut. Toan cua Bouxin gom co 15 binh si va mot khau trong phao đo bo len bo đe du quan tru phong keo toi phong thu cong thanh phia Nam, nhung quan binh tren thanh chong tra manh khien cho toan quan Bouxin khong the tien len. Truoc tinh hinh đo Garnier đich than dan đau mot toan 15 binh si đo bo len bo truoc cua thanh phia Đong, trong khi mot toan khac do Bouillet chi huy đo bo vao pho thi buon ban cua tinh Nam Đinh va ngan ngua quan An Nam tan cong đuong rut lui toan quan cua Bouxin.
Truoc cong thanh phia Đong, Garnier dung đai bac ban pha cua thanh nhung đai bac lai bi hong sau ba phat đan. Garnier lien dung mot trong cac bo ngua dung lam chuong ngai vat chan ngang cau truoc cong vao thanh đe lam thang treo vao ben trong. Garnier dan đau leo len bo thanh, quan linh trong thanh hoang so rut lui tim đuong chay tron ve phia cong thanh phia Nam. Thanh Nam Đinh bi mat.


Tran Cau Giay Ngay sau khi thanh Ha Noi that thu, trieu đinh Hue phai Tran Đinh Tuc, Truong Gia Hoi cung hai giao si Gia To la Sohier va Danzelger ra Ha Noi đe đieu đinh voi Garnier nhung Garnier đa cho quan binh đanh chiem them nhieu noi khac o Bac Ky. Ha Noi, Hai Duong, Ninh Binh, Nam Đinh noi nhau that thu. Tu Đuc lien khien Tam Tuyen tong thong Hoang Ta Viem sung tiet che Bac Ky quan vu va tham tan Ton That Thuyet đem theo 1.000 quan đen đong o phu Tu Son tinh Bac Ninh lo viec phong ngu. Tuy nhien, quan tang phai trieu đinh ra đen Thanh Hoa thi phai ngung lai vi thanh Ninh Binh đa bi quan Phap đanh chiem.
Trong khi Garnier đanh chiem thanh Nam Đinh thi o Son Tay Quan Co Đen do Luu Vinh Phuc chi huy hoat đong manh va đanh chiem lai đon phong thu cua quan Phap o Phu Hoai va nhieu tien đon o sat Ha Noi chi vai cay so. Garnier phai cu tau Scorpion cho 15 linh tang vien cho Bain de la Coquerie va ngay sau đo tau nay phai ra cua Cam cho tau Decres cho quan tang vien tu Sai Gon goi ra.
Ngay 18 thang 12 nam 1873, sau khi cu y si Harmand giu chuc quan tri quan su cung voi 25 linh thuy giu thanh Nam Đinh, Garnier quay tro ve Ha Noi đe du tru mot cuoc hanh quan phan cong o Phu Hoai vao ngay 21 thang 12 nam 1873. Tuy nhien, vao buoi chieu ngay 19 thang 12 nam 1873, Garnier phai đon tiep đoan thuong nghi cua trieu đinh Hue do Tran Đinh Tuc, Truong Gia Hoi cam đau cung voi 2 giao si Gia To. Garnier lien niem yet cao thi tam ngung chien đe thuong nghi tim giai phap hoa binh.
Toi ngay 21 thang 12, Garnier đang ngoi nghi ban voi phai đoan cua trieu đinh Hue thi đuoc khan bao la quan binh trieu đinh cung voi quan Co đen o Son Tay phoi hop đang tien đen cong thanh Ha Noi. Garnier dan mot toan quan ra chan đanh, nhung bi giet chet tai Cau Giay


Đoan ket Viec Thieu tuong Dupre sai đai uy Francis Garnier ra Bac Ky khong phai la chu truong cua chinh phu Phap, boi vay khi đuoc tin đai uy Garnier đa đanh chiem Ha Noi, thieu tuong lien sai hai quan đai uy, khiem chuc thong soai viec hinh luat o Nam Ky, la Philastre (phien am la Hoac-đao-sinh) cung voi pho su An Nam la Nguyen Van Tuong ra đieu đinh moi viec o Bac Ky. Tuy nhien moi đen cua Cam thi Philastre va Nguyen Van Tuong moi biet rang đai uy Francis Garnier đa bi quan co đen giet.
Truoc tinh hinh ay, Philastre len Hai Duong truyen tra thanh lai cho phia Viet Nam, roi len Ha Noi lam giao uoc tra lai ca bon thanh cho quan trieu đinh coi giu. Con nhung tau be va quan linh cua Phap o cac tinh thi thu ca ve Ha Noi, roi đinh ngay rut quan ra đong o Hai Phong, đoi đen ngay ky Hoa uoc xong thi rut ve.
Giam muc Puginier phan đoi viec đai uy Philastre cho rut quan tuc toc va vo đieu kien vi so giao dan va nhung nguoi đuoc coi la than Phap, bat ke luong hay giao, đa nhan phuc vu Phap do tin vao loi hua cua Garnier, se bi tra thu. Tuy nhien, đai uy Philastre khong nghe theo. Ngay sau khi nguoi Phap ra đi, cac cuoc sat hai bat đau dien ra trong khap chau tho Bac ky keo dai suot may thang, goi la "loan Van than", cho đen khi trieu đinh Hue phai cu quan chinh quy toi dep tan.


Chu thich Xem them Cuoc binh đinh Bac ky
Chien dich Bac Ky
Chien tranh Phap-Thanh


Tham khao Quoc trieu chanh bien toat yeu, Cao Xuan Duc, 1909
Viet Nam Su Luoc, Tran Trong Kim, 1919
Viet Nam Phap Thuoc Su, Phan Khoang
Tieng Anh

Throne and mandarins, Lloyd E. Eastman, Havard University Press, 1967
Black Flags In Vietnam, Henry McAleavy, The MacMillan Company: New York, 1968
[1] Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine, [2] Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine,[3] Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine Ban dich chuong 6, 14 va Phu luc Black Flags In Vietnam
Tieng Phap

Jean Dupuis (1880). La Conquete du Ton-Kin. Maurice Dreyfous Press.
Hippolyte Gautier (1890). Les Francais au Tonkin. A. Challamel Press (Paris).
Jules Gros (1880). La Conquete du Ton Kin par Vingt Sept Francais Commandes par Jean Dupuis.
Paulin Vial (1899). Nos Premieres Annees au Tonkin. Baratier et Molaret.