Syria (tieng A Rap: سورية, đa Latinh hoa: suriyya hoac tieng A Rap: سوريا, đa Latinh hoa: surya), quoc hieu la Cong hoa A Rap Syria (tieng A Rap: الجمهورية ٱلعربية ٱلسورية, đa Latinh hoa: al-Jumhuriyyah al-ʿArabiyyah as-Suriyya) la mot quoc gia o Tay A, giap voi Liban va Đia Trung Hai o phia tay, Tho Nhi Ky o phia bac, lraq o phia đong, Jordan o phia Nam, va Israel o phia tay nam.
Cai ten Syria truoc kia gom toan bo vung Levant, trong khi nha nuoc hien đai bao gom đia điem cua nhieu vuong quoc va đe che co, gom ca nen van minh Ebla tu thien nien ky thu ba truoc Cong Nguyen. Trong thoi ky Hoi giao, thanh pho thu đo, Damascus, la noi đong đo cua Đe che Umayyad va la mot thu phu tinh cua Đe che Mamluk. Damascus đuoc nhieu nguoi coi la mot trong nhung thanh pho co nguoi cu tru lien tuc co nhat the gioi.
Nuoc Syria hien đai đuoc thanh lap nhu mot vung uy tri cua Phap va gianh đuoc đoc lap thang 4 nam 1946, nhu mot nha nuoc cong hoa nghi vien. Giai đoan hau đoc lap kha bat on, va nhieu cuoc đao chinh quan su va cac am muu đao chinh đa lam rung chuyen đat nuoc trong giai đoan 1949–1970. Syria đa o duoi mot Luat Khan cap tu nam 1962, hoan toan ngung moi viec bao ve hien phap cho cac cong dan va he thong chinh phu cua no bi coi la phi dan chu.
Syria nam duoi su lanh đao cua Đang Baath tu nam 1963, mac du quyen luc thuc te tap trung o trong tay tong thong va mot nhom nho nhung quan chuc quan su va chinh tri. Tong thong hien thoi (nay đa bi lat đo) cua Syria la Bashar al-Assad, nguoi đa gianh thang loi trong mot cuoc trung cau dan y keo dai thoi gian lam tong thong cua ong them mot nhiem ky nua, voi 97.62% phieu bau nam 2007 va la con trai cua Hafez al-Assad, nguoi giu chuc vu nay tu nam 1970 cho toi khi ong chet nam 2000. Syria đa đong mot vai tro quan trong trong khu vuc, đac biet nho vi tri trung tam cua no trong cuoc xung đot A Rap Israel, tu nam 1967 Israel đa chiem Cao nguyen Golan cua nuoc nay, va boi su tham gia tich cuc vao cac cong viec tai Liban va Palestine.
Dan so chu yeu la tin đo Hoi giao Sunni, nhung co so luong cac cong đong thieu so Alawite, Shia, Thien chua giao va Druze đang ke. Tu thap nien 1960, cac si quan quan su Alawite đa co y đinh thong tri chinh tri đat nuoc. Theo sac toc, khoang 80% dan so la nguoi A Rap, va nha nuoc do Đang Baath lanh đao theo cac nguyen tac quoc gia A Rap, trong khi xap xi 20% thuoc cac sac toc thieu so Kurd, Armenia, Assyria, Turkmen, va Circassia.


Ten goi Cai ten Syria xuat xu tu ten Hy Lap co đai goi nguoi Syria, Συριοι Syrioi, ma nguoi Hy Lap đat ma khong co su phan biet voi Nguoi Assyria. Mot so hoc gia hien đai cho rang tu Hy Lap co nguon goc tu tu co ho hang gan Ασσυρια, Assyria, co xuat xu tu tieng Akkad Assur. Trong khi nhung nguoi khac tin rang no xuat phat tu Siryon, cai ten ma nguoi Sidonian đat cho Nui Hermon.
Vung đuoc đat ten nay đa thay đoi theo thoi gian. Thoi co đai, Syria nam o cuc phia đong cua Bien Đia Trung Hai, giua Ai Cap va Arabia o phia nam va Cilicia o phia bac, keo dai vao trong luc đia đe bao gom ca Mesopotamia, va co mot bien gioi khong chac chan o phia đong bac ma Pliny the Elder mieu ta nhu gom ca ben trong, tu tay sang đong, Commagene, Sophene, va Adiabene.
Tuy nhien, toi thoi Pliny, đai Syria nay đa bi phan chia thanh mot so tinh thuoc Đe che La Ma (nhung ve chinh tri đoc lap lan nhau): Judaea, sau nay đuoc đoi ten lai la Palaestina nam 135 (vung tuong đuong voi Israel, Jordan, va cac lanh tho Palestine hien đai) o cuc tay nam, Phoenicia tuong đuong voi Liban, voi Damascena o phia ben trong Phoenicia, Coele-Syria (hay "Syria Than thanh") phia nam song Eleutheris, va Mesopotamia.
Bao đai tieng Viet thuong phien am la "Xy-ri" theo am cua ten tieng Phap la Syrie. Tuy vay khi viet khong theo phien am thi nuoc nay lai đuoc viet pho bien theo ten tieng Anh la Syria, nen cach phien am "Xy-ri-a" theo am tieng Anh cung hay đuoc su dung.


Lich su = Van minh Ebla =

Quanh thanh pho khao co Ebla gan thanh pho Idlib o phia bac Syria, đuoc phat hien nam 1975, mot đe che Semitic trai dai tu Bien Đo o phia nam toi Tho Nhi Ky o phia bac va toi Mesopotamia o phia đong, ton tai tu nam 2500 toi nam 2400 truoc Cong Nguyen. Ebla co ve đa đuoc thanh lap tu khoang nam 3000 truoc Cong Nguyen, va dan xay dung đe che cua no thong qua thuong mai voi cac thanh pho cua nguoi Sumer va Akkad, cung nhu voi cac dan toc o phia tay bac. Nhung mon qua tu cac Pharaoh, đuoc tim thay trong cac cuoc khai quat, xac nhan moi quan he cua Ebla voi Ai Cap. Cac hoc gia tin rang ngon ngu cua Ebla thuoc trong nhung ngon ngu Semitic viet co nhat đa đuoc biet, đuoc goi la Paleo-Canaanite.
Tuy nhien, nhung xep hang gan đay hon cua ngon ngu Eblaite đa cho thay rang no la mot ngon ngu đong Semitic, lien quan chat che voi ngon ngu Akkad. Van minh Ebla duong nhu đa bi Sargon cua Akkad chinh phuc khoang nam 2260 truoc Cong Nguyen; thanh pho đuoc tai lap, nhu nha nuoc cua nguoi Amorites, vai the ky sau, va phat trien thinh vuong o đau thien nien ky thu hai truoc Cong nguyen cho toi khi bi nguoi Hittites chinh phuc.


= Thoi co đai va đau thoi ky Thien Chua giao =

 
Trong thien nien ky thu hai truoc Cong nguyen, Syria bi chiem đong lien tuc boi nguoi Canaan, Phoenicia, va Arameans nhu mot phan cua su tan vo va trao đoi chung lien quan toi Nguoi Bien. Nguoi Phoenicia đinh cu doc theo bo bien Palestine, cung nhu o phia tay (Liban), đa noi tieng ve nhung cay tuyet tung thap cua ho. Nguoi Ai Cap, Sumeria, Assyria, Babylon va nguoi Hittites đa nhieu lan chiem vung đat Syria chien luoc trong giai đoan nay; vung đat giua nhieu đe che cua ho la đam lay.
Cuoi cung, nguoi Ba Tu chiem Syria nhu mot phan quyen ba chu Tay Nam A cua ho; su thong tri nay đuoc trao lai cho nguoi Macedonia co đai sau nhung cuoc chinh phuc cua Alexander Đai đe va Đe che Seleucid. Thu đo cua Đe che nay (đuoc thanh lap nam 312 truoc Cong nguyen) nam tai Antioch, Antakya hien nay ben trong bien gioi Tho Nhi Ky. Nhung Đe che Seleucid ve co ban chi la mot giai đoan suy tan keo dai va cham chap, va Pompey Đai đe chiem Antioch nam 64 truoc Cong nguyen, bien Syria tro thanh mot tinh cua La Ma. Vi the quyen kiem soat vung nay đuoc trao cho nguoi La Ma va sau đo la nguoi Byzantine.
Trong thoi ky Đe che La Ma, thanh pho Antioch la thanh pho lon thu ba cua đe che sau Roma va Alexandria. Voi dan so uoc tinh o đinh điem la 500,000 nguoi, Antioch la mot trong nhung trung tam lon cua thuong mai va cong nghiep cua the gioi co đai. Dan so Syria o thoi ky hoang kim cua đe che co le khong bi vuot qua cho toi tan the ky XIX. Dan so đong đuc va giau co cua Syria khien no tro thanh mot trong nhung tinh quan trong nhat cua La Ma, đac biet trong cac the ky thu II va thu III (Cong nguyen).
Hoang đe La Ma Alexander Severus, cam quyen tu nam 222 đen nam 235, la nguoi Syria. Anh/em ho cua ong Elagabalus, la hoang đe tu nam 218 toi nam 222, cung la nguoi Syria va gia đinh ong co quyen cha truyen con noi voi chuc thay te cao cap cua than mat troi El-Gabal tai Emesa (Homs hien đai) o Syria. Mot hoang đe La Ma khac cung la nguoi Syria la Marcus Julius Philippus, hoang đe tu nam 244 toi nam 249.
Syria quan trong trong lich su Thien chua giao; Saul cua Tarsus đa đuoc cai đao tren đuong toi Damascus, sau đo đuoc goi la Thanh tong đo Paul, va đa thanh lap Nha tho Thien chua giao co to chuc đau tien tai Antioch o Syria co đai, tu đo ong đa đe lai dau an trong nhieu chuyen đi truyen giao.(Acts 9:1-43)


= Thoi ky Hoi giao =

Toi nam 640 Cong Nguyen, Syria đa bi quan đoi Rashidun duoi su lanh đao cua Khaled ibn al-Walid chinh phuc, dan toi viec vung nay tro thanh mot phan cua đe che Hoi giao. O giua the ky thu VII, trieu đai Umayyad, khi ay la nhung nguoi cai tri đe che, đat thu đo đe che tai Damascus. Syria đuoc chia thanh bon quan: Damascus, Hims, Palestine va Jordan. Đe che Hoi giao trai dai tu Tay Ban Nha va Maroc toi An Đo va nhieu phan cua Trung A, vi the Syria thinh vuong ve kinh te, la thu đo cua đe che. Nhung nha cai tri trieu Ummayad đau tien nhu Abd al-Malik va al-Walid đa xay dung nhieu cung đien long lay va cac thanh đuong Hoi giao tren khap Syria, đac biet tai Damascus, Aleppo va Homs. Co su khoan dung lon voi tin đo Thien chua giao trong thoi ky nay va nhieu nguoi giu cac chinh vu trong chinh phu. Quyen luc cua quoc gia suy giam nhieu sau thoi cai tri cua nha Ummayad; chu yeu boi su chuyen che va tham nhung lan tran khap gioi lanh đao đe che, su xung đot giua cac nhan vien, va nhung cuoc cach mang noi tiep nhau cua nhung nhom ngheo kho va bi đan ap. Khi mot trong nhung thu linh Ummayad tra loi mot cau hoi ve cac ly do dan toi su suy tan cua đe che cua ong: "Thay vi tham nhung noi can tham, chung toi lai quan tam nhieu hon toi khoai lac va su vui thu cua cuoc song; chung toi đan ap nhan dan cua chung toi cho toi khi ho đau hang va tim cach giai thoat khoi chung toi, [...] chung toi tin tuong nhung vi quan chi lo cho quyen loi cua rieng minh va tim cach che giau cac bi mat khoi trieu đinh, va chung toi khong voi vang trao thuong cho cac chien si cua chung toi khien chung toi mat su tuan thu cua ho cho ke thu cua minh." Trieu đai Ummayad sau đo bi trieu đai Abbasid lat đo nam 750, ho doi thu đo cua đe che toi Baghdad. Tieng A Rap — tro thanh ngon ngu chinh thuc duoi thoi cai tri cua Ummayad — tro thanh ngon ngu uu the, thay the tieng Hy Lap va Aramaic trong thoi Abbasid. Nam 887, nguoi Tulunid tai Ai Cap sap nhap Syria tu tay nha Abbasid, va sau đo bi thay the boi trieu đai Hamdanid co nguon goc o Aleppo do Sayf al-Daula sang lap.
Nhung đoan bo bien cua Syria trong mot thoi gian ngan nam trong tay cac lanh chua Frankish trong thoi Thap tu chinh o the ky XII, va đuoc goi la nha nuoc Thap tu chinh cua Cong quoc Antioch. Vung nay cung bi đe doa boi nhung ke cuc đoan Shi'a đuoc goi la Nhung ke giet nguoi (Hashshashin). Nam 1260, nguoi Mong Co toi noi, duoi su lanh đao cua Hulegu voi mot đoi quan 100.000 nguoi, pha huy cac thanh pho va cac cong trinh thuy loi. Aleppo sup đo thang 1 nam 1260, va Damascus vao thang 3, nhung sau đo Hulegu phai ngung cuoc tan cong đe quay ve Trung Quoc giai quyet cuoc tranh cai ke vi. Quyen chi huy cua đoi quan Mong Co o lai thuoc Kitbugha, mot nguoi Mong Co theo Thien chua giao. Vai thang sau, nguoi Mamluk toi noi voi mot đoi quan tu Ai Cap, va đa đanh bai quan Mong Co trong tran Ayn Jalut, o Galilee. Nha lanh đao Mamluk, Baybars, lap cac thu đo cua minh tai Cairo va Damascus, đuoc ket noi bang mot con đuong thu tin su dung ca ngua va bo cau đua thu. Khi Baybars chet, nguoi ke vi ong bi lat đo, va quyen luc roi vao tay mot nguoi Tho ten la Qalawun. Cung luc ay, mot tieu vuong A Rap la Sunqur al-Ashqar đa tim cach tuyen bo minh la vua cai tri Damascus, nhung ong bi Qalawun đanh bai ngay 21 thang 6 nam 1280, va bo chay toi mien bac Syria. Al-Ashqar, nguoi đa cuoi mot phu nu Mong Co, keu goi su giup đo tu nhung nguoi Mong Co, va vao nam 1281, ho toi noi voi mot đoi quan 50.000 nguoi Mong Co va 30.000 nguoi Armenia, Gruzia, va Tho Nhi Ky, cung voi luc luong phien loan cua Al-Ashqar. Nguoi Mong Co cua Ilkhanate chiem thanh pho, nhung Qalawun toi noi voi mot luc luong Mamluk, thuyet phuc Al-Ashqar thay đoi y đinh va gia nhap cung ong ta, va ho chien đau chong lai nguoi Mong Co ngay 29 thang 10 nam 1281, trong Tran Homs thu hai, mot tran can chien dan toi cai chet cua đa so chien binh, nhung cuoi cung chien thang thuoc ve nguoi Mamluk.
Nam 1400, Timur Lenk, hay Tamerlane, xam luoc Syria, cuop pha Aleppo va chiem Damascus sau khi đanh bai quan đoi Mamluk. Nguoi dan thanh pho bi tham sat, ngoai tru cac tho thu cong, nhung nguoi bi truc xuat toi Samarkand. Chinh trong nhung cuoc chinh phuc cua Timur ma dan so Thien chua giao ban xu tai Syria bat đau phai chiu su đan ap lon hon.
Toi cuoi the ky XV, su kham pha ra con đuong bien tu chau Au toi Vien Đong đa cham dut nhu cau ve mot con đuong thuong mai tren đat lien qua Syria. Bi nguoi Mong Co pha huy, Syria de dang bi hap thu vao trong Đe che Ottoman tu the ky XVI toi the ky XX, va tu thay minh hau nhu tach biet va bi lang quen boi cac su kien the gioi. xem them Syria Ottoman


= Thoi ky Ottoman =

Vi Đe che Ottoman chien đau ben canh Đuc trong The Chien I, nhung ke hoach cua cac cuong quoc Đong minh nham lam tan ra lanh tho to lon cua Ottoman khi ay đa co the thuc hien. Hai nha ngoai giao cua Đong minh (Francois Georges-Picot nguoi Phap va Mark Sykes nguoi Anh) bi mat đong thuan, tu lau truoc cuoc chien, cach phan chia Đe che Ottoman thanh nhieu vung anh huong. Thoa thuan Sykes-Picot nam 1916 đat ra so phan cua Tay Nam A hien đai trong the ky tiep sau; trao cho Phap vung phia bac (Syria, voi sau nay la Liban), va Anh Quoc phia nam (Jordan, Iraq va sau nay, sau nhung cuoc tai đam phan nam 1917, Palestine - 'đe đam bao viec van chuyen quan hang ngay tu Haifa toi Baghdad' - thoa thuan n° 7). Hai lanh tho chi bi chia cat boi mot dai bien gioi hep tu Jordan toi Iran. Nhung nhung kham pha đau tien ve dau mo trong vung Mosul chi ngay truoc khi cuoc chien cham dut dan toi mot cuoc đam phan khac voi nguoi Phap nam 1918 đe nhuong vung nay vao 'Khu vuc B', hay vung anh huong cua Anh. Cac bien gioi giua 'Vung A' va 'Vung B' đa khong thay đoi tu nam 1918 cho đen nay. Tu nam 1920, hai ben đa đuoc cong nhan quoc te theo uy quyen cua Hoi quoc lien boi hai quoc gia thong tri; Phap va Anh.


= Uy tri Phap =

Nam 1920, mot Vuong quoc A Rap Syria đoc lap đuoc thanh lap duoi su cai tri cua Faisal I thuoc gia đinh Hashemite, nguoi sau nay tro thanh Vua Iraq. Tuy nhien, quyen cai tri cua ong voi Syria đa cham dut chi sau vai thang, sau cuoc xung đot giua cac luc luong A Rap Syria cua ong va nhung luc luong chinh quy cua Phap tai Tran Maysalun. Quan đoi Phap chiem Syria cuoi nam đo sau khi hoi nghi San Remo đe xuat rang Hoi quoc lien đat Syria duoi su uy tri Phap. Nam 1925 Sultan Pasha al-Atrash lanh đao mot cuoc noi day bung phat tai vung nui Druze va lan ra toan the Syria cung nhieu vung cua Liban. Đay đuoc coi la mot trong nhung cuoc cach mang quan trong nhat chong lai su uy tri Phap, boi no bao gom toan bo Syria va đa dien ra nhung tran đanh kinh hoang giua quan noi day va quan Phap.[2]
Ngay 23 thang 8 nam 1925 Quoc vuong Pasha al-Atrash chinh thuc tuyen bo cach mang chong lai nguoi Phap va chien tranh nhanh chong no ra tai Damascus, Homs va Hama. Al-Atrash đa gianh nhieu tran thang truoc quan Phap o thoi điem đau cuoc cach mang, đang chu y la Tran Al-Kabir ngay 21 thang 7 nam 1925, Tran Al-Mazra'a ngay 2 thang 8 nam 1925, va sau đo la cac tran đanh Salkhad, Almsifarh va Suwayda. Sau nhung thang loi cua phe noi day truoc quan Phap, Phap đa gui hang nghin quan toi Syria va Liban tu Maroc va Senegal, đuoc trang bi vu khi hien đai, so voi so luong quan nhu han che cua phe noi day. Viec nay đa lam xoay chuyen co ban ket qua va cho phep nguoi Phap gianh lai nhieu thanh pho, du su khang cu chi cham dut vao mua thu nam 1927. Nguoi Phap ket an tu hinh Quoc vuong al-Atrash, nhung ong đa tron thoat voi mot so quan noi day toi Transjordan va sau đo đuoc an xa. Ong quay lai Syria nam 1937 sau khi ky ket Hiep uoc Syria Phap va đuoc nhan dan đon chao nong nhiet.
Syria va Phap đa đam phan mot hiep uoc đoc lap thang 9 nam 1936, va Hashim al-Atassi, nguoi la Thu tuong trong thoi gian cai tri ngan ngui cua Vua Faisal, la tong thong đau tien đuoc bau theo mot hien phap moi, lan đau tien la hien than cua nha nuoc cong hoa Syria hien đai. Tuy nhien, hiep uoc khong bao gio co hieu luc boi Quoc hoi Phap tu choi phe chuan no. Voi su sup đo cua nha nuoc Phap nam 1940 trong The Chien II, Syria nam duoi su kiem soat cua Chinh phu Vichy cho toi khi Anh Quoc va Phap Tu do chiem nuoc nay thang 7 nam 1941. Syria mot lan nua tuyen bo đoc lap nam 1941 nhung mai toi ngay 1 thang 1 nam 1944 ho moi đuoc cong nhan la mot nuoc cong hoa đoc lap. Ap luc tiep tuc tu cac nhom quoc gia Syria va cua Anh buoc nguoi Phap phai rut quan thang 4 nam 1946, trao lai nuoc nay vao tay chinh phu cong hoa đa đuoc thanh lap trong thoi uy tri.


= Bat on va quan he nuoc ngoai: đoc lap toi nam 1967 =
Du co su phat trien kinh te nhanh chong sau khi tuyen bo đoc lap, chinh tri Syria tu khi đoc lap toi cuoi thap nien 1960 đuoc ghi dau boi su thay đoi. Tu nam 1946 toi nam 1956, Syria co 20 noi cac khac nhau va soan thao bon ban hien phap khac nhau. Nam 1948, Syria tham gia vao Chien tranh A Rap-Israel, lien ket cung cac quoc gia A Rap trong khu vuc tim cach ngan chan su thanh lap nha nuoc Israel. Quan đoi Syria bi đay lui khoi hau het lanh tho Israel, nhung đa thiet lap đuoc cac can cu tai Cao nguyen Golan va tim cach giu cac bien gioi cu va mot so lanh tho moi (chung đuoc chuyen đoi thanh "cai goi la" cac khu vuc phi quan su duoi su giam sat cua Lien hiep quoc, nhung sau đo dan mat vao tay Israel trong nhung nam giua cac cuoc chien; vi the cua cac lanh tho nay đa tro thanh mot can tro cho cac cuoc đam phan Syria-Israel).

That bai nhuc nha cua quan đoi la mot trong nhung yeu to dan toi viec Thieu ta Husni al-Za'im len nam quyen luc nam 1949, trong cai tung đuoc mieu ta nhu vu đao chinh quan su đau tien cua the gioi A Rap. tu khi The Chien II bat đau. Viec nay nhanh chong đuoc tiep noi bang mot vu đao chinh moi, boi Thieu ta Sami al-Hinnawi, nguoi sau đo nhanh chong bi Thieu ta Adib Shishakli ha be, tat ca đeu dien ra trong cung mot nam. Sau khi thuc hien anh huong phia sau hau truong o mot so thoi điem, lap vai tro thong tri trong nghi vien đa tan ra, Shishakli tung ra mot cuoc đao chinh thu hai nam 1951, mo rong vai tro cua minh va cuoi cung xoa bo ca nghi vien va he thong đa đang phai. Chi khi chinh tong thong Shishakli bi lat đo trong mot cuoc đao chinh nam 1954, he thong nghi vien moi đuoc tai lap, nhung hoan toan suy yeu vi nhung tro van đong chinh tri đuoc ung ho boi cac phe nhom đang canh tranh lan nhau trong gioi quan su. Toi thoi điem đo, chinh tri dan su đa phan lon khong con y nghia, va quyen luc dan tap trung vao phai quan su va an ninh, khi ay đa chung to minh la luc luong duy nhat co kha nang nam va - co le - giu quyen luc. Cac đinh che nghi vien van con yeu kem va khong hieu qua, bi thong tri boi nhung cuoc tranh gianh đang phai đai dien cho gioi chu đat va nhieu quy toc Sunni đo thi, trong khi kinh te va chinh tri bi quan ly kem, va it đieu đuoc thuc hien đe tang cuong vai tro cua tang lop nong dan Syria đa so. Đieu nay, cung nhu anh huong cua chu nghia Nasser va cac tu tuong chong thuc dan khac, đa tao ra manh đat mau mo cho nhieu phong trao quoc gia A Rap, chu nghia quoc gia Syria va xa hoi chu nghia, nhung nguoi đai dien cho cac phai bat man trong xa hoi, đang ke nhat gom ca cac nhom thieu so ton giao va nhung nguoi yeu cau cai cach cap tien.
Trong cuoc khung hoang kenh Suez nam 1956, sau khi quan đoi Israel xam luoc Ban đao Sinai, va su can thiep cua quan đoi Anh va Phap, thiet quan luat đuoc ban bo tai Syria. Nhung cuoc tan cong thang 11 nam 1956 vao cac đuong ong dan dau cua Iraq đe tra đua viec Iraq chap nhan tham gia Hiep uoc Baghdad. Đau nam 1957 Iraq đe nghi Ai Cap va Syria phan đoi mot su tiep quan Jordan.
Thang 11 nam 1956 Syria ky mot hiep uoc voi Lien Xo, cung cap mot cu điem cho Chu nghia cong san tao lap anh huong ben trong chinh phu đe đoi lay cac may bay, xe tang va cac trang thiet bi quan su khac. Su gia tang suc manh ky thuat quan su nay cua Syria đa lam Tho Nhi Ky lo ngai, boi duong nhu co nguy co đang so rang Syria se chiem lai Iskenderun, mot van đe gay tranh cai giua Syria va Tho Nhi Ky. Mat khac, Syria va Lien bang Xo viet buoc toi Tho Nhi Ky tap trung quan đoi tai bien gioi Syria. Trong su cang thang nay, nhung nguoi cong san đa gianh them đuoc quyen quan ly voi chinh phu va quan đoi Syria. Chi nhung cuoc tranh luan đang nong len o Lien hiep quoc (noi Syria la mot thanh vien tu đau) moi lam giam nhe moi đe doa chien tranh.
Su bat on chinh tri cua Syria trong nhung nam sau cuoc đao chinh nam 1954, su tuong đong trong cac chinh sach cua Syria va Ai Cap, va loi keu goi cua Tong thong Ai Cap Gamal Abdal Nasser ve vai tro lanh đao cua nuoc nay trong boi canh vu khung hoang kenh Suez đa tao ra su ung ho tai Syria ve mot lien minh voi Ai Cap. Ngay 1 thang 2 nam 1958, Tong thong Syria Shukri al-Quwatli va Nasser thong bao su sap nhap hai quoc gia, lap ra Cong hoa A Rap Thong nhat, va toan bo cac đang chinh tri Syria, cung nhu nhung nguoi Cong san ben trong đo, ngung cong khai cac hoat đong.
Tuy nhien, lien minh nay khong mang lai thanh cong. Sau mot cuoc đao chinh quan su ngay 28 thang 9 nam 1961, Syria rut lui, tai lap minh thanh nha nuoc Cong hoa A Rap Syria. Su bat on tiep tuc dien ra trong 18 thang sau đo, voi nhieu cuoc đao chinh voi đinh điem vao ngay 8 thang 3 nam 1963, voi su thanh lap Hoi đong Quoc gia Bo chi huy Cach mang cua nhung si quan quan đoi Syria theo canh ta (NCRC), mot nhom cac quan chuc quan su va dan su nam moi quyen hanh phap va lap phap. Vu chiem quyen đuoc cac thanh vien cua Đang Phuc hoi Xa hoi chu nghia A Rap (Đang Baath) sap đat, đang nay đa hoat đong tich cuc tai Syria va cac quoc gia A Rap khac tu cuoi nhung nam 1940. Noi cac moi co đa so la cac thanh vien đang Baath.
Vu đang Baath chiem quyen o Syria sau mot vu đao chinh cua đang Baath tai Iraq vao thang truoc đo. Chinh phu moi cua Syria nghien cuu kha nang lap lien minh voi Ai Cap va voi nuoc Iraq cung đang nam duoi su quan ly cua đang Baath. Mot thoa thuan đuoc ky ket tai Cairo ngay 17 thang 4 nam 1963, ve mot cuoc trung cau dan y ve hop nhat se đuoc to chuc vao thang 9 nam 1963. Tuy nhien, nhung bat đong nghiem trong giua cac ben nhanh chong xuat hien, va lien bang ba ben đa khong the hinh thanh. Sau đo, chinh phu đang Baath tai Syria va Iraq bat đau đam phan viec thanh lap lien minh hai nuoc. Nhung ke hoach nay sup đo thang 11 nam 1963, khi chinh phu Baath tai Iraq bi lat đo. Thang 5 nam 1964, Tong thong Amin Hafiz thuoc NCRC ban hanh mot hien phap lam thoi tao lap mot Hoi đong Cach mang Quoc gia (NCR), mot co quan lap phap theo chi đinh gom cac đai bieu đai dien cho cac to chuc lon - cong nhan, nong dan, va cac lien đoan chuyen nghiep - mot hoi đong tong thong, voi quyen hanh phap, va mot noi cac. Ngay 23 thang 2 nam 1966, mot nhom si quan quan đoi tien hanh mot cuoc đao chinh noi bo thanh cong, bo tu Tong thong Hafiz, giai tan noi cac va NCR, bai bo hien phap lam thoi, va tao lap mot chinh phu Baath đia phuong va dan su ngay 1 thang 3. Cac lanh đao cuoc đao chinh mieu ta no nhu la mot "cuoc chinh ly" cac nguyen tac cua đang Baath.


= Chien tranh sau ngay va hau qua =

Khi Nasser đong cua Vinh Aqaba voi cac con tau đi ve Eilat, chinh phu Baath ung ho vi lanh đao Ai Cap, cac đoi quan tap trung tai Cao nguyen Golan chien luoc đe phong ve chong lai nhung cuoc ban phao cua Israel vao Syria. Theo van phong Lien hiep quoc tai Jerusalem tu nam 1955 toi nam 1967, 65 trong 69 vu bung phat cang thang bien gioi giua Syria va Israel do nguoi Israel gay ra. To New York Times thong bao nam 1997 rang "Moshe Dayan, vi chi huy đuoc ca tung, nguoi la Bo truong Quoc phong nam 1967, đa ra lenh chinh phuc Golan...[said] nhieu vu ban nhau voi nguoi Syria la do phia Israel co tinh gay ra, va nhung nguoi dan đinh cu tao ap luc đoi chinh phu chiem Cao nguyen Golan it quan tam toi an ninh hon nhieu so voi đat đai cua ho." Thang 5 nam 1967, Hafez al-Assad, khi ay la Bo truong Quoc phong Syria tuyen bo: "Cac luc luong cua chung toi hien hoan toan san sang khong chi cho viec đay lui su thu đich, ma con thuc hien hanh đong giai phong, va đap tan su hien dien cua nguoi Do Thai tren que huong A Rap. Quan đoi Syria, voi nhung ngon tay đa đat tren co sung, đang thong nhat... Toi, voi tu cach mot quan nhan, tin rang thoi điem đa toi đe buoc vao mot tran đanh cua su huy diet." Sau khi Israel tung ra cuoc tan cong truoc vao Ai Cap đe bat đau cuoc chien tranh thang 6 nam 1967, Syria cung tham chien chong lai Israel. Trong nhung ngay cuoi cung cua cuoc chien, sau khi đa chiem Ban đao Sinai va Dai Gaza tu Ai Cap, cung nhu Bo Tay va đong Jerusalem tu Jordan, Israel quay su chu y sang Syria, chiem toan bo Cao nguyen Golan trong chua toi 48 gio.
Xung đot đa phat trien giu mot canh quan su cuc đoan va mot nhanh dan su on hoa hon cua Đang Baath. Cuoc rut lui nam 1970 cua cac luc luong Syria đuoc gui toi đe giup đo PLO trong nhung hanh đong thu đich "thang 9 Đen" voi Jordan phan anh su bat đong chinh tri nay ben trong gioi lanh đao Đang Baath cam quyen. Toi ngay 13 thang 11 nam 1970, Bo truong Quoc phong Hafez al-Assad đuoc nhat tri đua len lam nhan vat chu chot cua chinh phu, khi ong thuc hien mot cuoc đao chinh quan su khong đo mau ("Phong trao Chinh đon").


= Đang Baath cam quyen duoi thoi Hafez al-Assad, 1970–2000 =

Ngay khi nam quyen luc, Hafez al-Assad nhanh chong hanh đong đe thanh lap mot co cau to chuc cho chinh phu cua ong va cung co quyen luc. Bo chi huy Đia phuong Lam thoi cua Đang Baath Xa hoi chu nghia cua Assad chi đinh mot co quan lap phap gom 173 thanh vien, Hoi đong Nhan dan, trong đo Đang Baath chiem 87 ghe. So ghe con lai đuoc chia cho "cac to chuc nhan dan" va cac đang nho khac. Thang 3 nam 1971, đang to chuc cac đai hoi đia phuong va bau mot Bo chi huy Đia phuong moi gom 21 thanh vien do Assad đung đau. Cung trong thang đo, mot cuoc trung cau dan y đuoc to chuc đe xac nhan vi tri Tong thong cua Assad trong mot nhiem ky 7 nam. Thang 3 nam 1972, đe mo rong nen tang cua chinh phu, Assad thanh lap Mat Tran Tien bo Quoc gia, mot lien minh cac đang do Đang Baath lanh đao, va cuoc bau cu đuoc to chuc đe thanh lap cac hoi đong đia phuong tai moi trong 14 vung thu hien cua Syria. Thang 3 nam 1973, mot hien phap moi cua Syria bat đau co hieu luc va ngay sau đo la cuoc bau cu nghi vien cho Hoi đong Nhan dan, cuoc bau cu đau tien nhu vay tu nam 1962. Hien phap 1973 ban cho Tong thong Assad quyen luc gan nhu tuyet đoi. Thu tuong va noi cac do Tong thong chi đinh ma khong can bat ky su phe chuan nao. Bat ky ai muon thanh đat tren con đuong hoan lo đeu phai thong qua Đang va phai the hien long trung thanh tuyet đoi voi Đang va Assad. Nhung cong viec beo botrong chinh quyen thuong đuoc trao cho thanh vien trong gia đinh Tong thong hoac cho nguoi trong nhom thieu so Alawite hay đong huong voi Tong thong Assad.
Ngay 6 thang 10 nam 1973, Syria va Ai Cap khoi đong cuoc Chien tranh Yom Kippur bang cach tung ra mot cuoc tan cong đay bat ngo vao cac luc luong Israel đang chiem đong Cao nguyen Golan cua Syria va Ban đao Sinai cua Ai Cap. Sau thang loi ban đau, quan đoi Israel đa lay lai nhung gi đa mat, đay quan đoi Syria ra khoi Golan va tien vao trong lanh tho Syria vuot qua bien gioi nam 1967. Nhu mot hau qua, Israel tiep tuc chiem đong Cao nguyen Golan nhu mot phan cua cac lanh tho do Israel chiem đong.
Đau nam 1976, noi chien Liban tro nen bat loi cho nguoi Thien chua giao Maronite. Syria gui 40,000 quan vao nuoc nay đe giup ho khoi bi đanh bai, nhung nhanh chong bi loi keo vao cuoc noi chien Liban, bat đau 30 nam Syria chiem đong Liban. Nhieu toi ac tai Liban gan lien voi cac luc luong va cac nhan vien tinh bao Syria (trong so đo, cac vu am sat Kamal Jumblat va Bachir Gemayel thuong đuoc cho la co lien quan toi Syria hay cac nhom đuoc Syria hau thuan). Trong 15 nam sau đo cua cuoc noi chien, Syria chien đau vi ca su kiem soat voi Liban, va nhu mot no luc nham lam suy yeu Israel o mien nam Liban, thong qua viec su dung tren dien rong cac đong minh Liban lam cac chien binh uy nhiem. Nhieu nguoi coi su hien dien cua quan đoi Syria tai Liban nhu la mot su chiem đong, đac biet sau khi cuoc noi chien ket thuc nam 1990, sau Thoa thuan Taif đuoc Syria tai tro. Syria sau đo van o lai Liban cho toi nam 2005, thuc hien mot su anh huong rat manh voi chinh tri Liban, khien rat nhieu nguoi phan no.
Khoang mot trieu cong nhan Syria đa toi LIban sau khi cuoc chien cham dut đe tim viec lam trong cong cuoc tai thiet nuoc nay. Cac cong nhan Syria đuoc ua chuong hon nguoi Palestine va cac cong nhan Liban boi ho co the nhan luong thap hon, nhung mot so nguoi đa phan nan rang viec chinh phu Syria khuyen khich cac cong dan cua minh vao nuoc lang gieng nho be va bi quan ly quan su đe tim viec, tren thuc te la mot no luc thuc dan hoa Liban cua Syria. Hien tai, cac nen kinh te Syria va Liban hoan toan đoc lap. Nam 1994, duoi ap luc tu Damascus, chinh phu Liban trong mot hanh đong gay tranh cai đa trao quyen cong dan cho hon 200,000 nguoi Syria song o nuoc nay. (Đe biet them ve van đe, xem Nhan khau Liban)
Chinh phu chuyen che khong phai khong bi chi trich, su bat man cong khai bi đan ap. Tuy nhien, mot su thach thuc nghiem trong xuat hien hoi cuoi thap nien 70, tu nhung nguoi Hoi giao Sunni chinh thong, nhung nguoi choi bo cac gia tri can ban cua chuong trinh the tuc cua Đang Baath va keu goi cai tri boi Alawis, nhung nguoi ho coi la di giao. Tu nam 1976 cho toi khi no bi đan ap nam 1982, the to chuc Anh em Hoi giao bao thu đa lanh đao mot cuoc noi day chong chinh phu. Đe đoi pho voi mot am muu noi day cua to chuc nay vao thang 2 nam 1982, chinh phu đa đan ap nhung nguoi chinh thong tap trung tai thanh pho Hama, san bang nhieu phan thanh pho bang phao binh, khien tu 10.000 toi 25.000 nguoi chet va bi thuong, chu yeu la thuong dan (xem tham sat Hama). Tu đo, nhung cuoc tuan hanh cong khai va cac hoat đong chong chinh phu đa bi han che.
Su tham gia cua Syria vao lien minh đa quoc gia do My cam đau nam 1990 chong Saddam Hussein đa đanh dau mot su thay đoi buoc ngoat trong cac quan he cua Syria ca voi cac quoc gia A Rap khac va the gioi phuong tay. Syria đa tham gia vao Hoi nghi Hoa binh tay Nam A đa ben tai Madrid thang 10 nam 1991, va trong thap nien 1990 tham gia vao nhung cuoc đam phan truc tiep, mat đoi mat voi Israel. Nhung cuoc đam phan nay đa that bai, va khong con co nhung cuoc đam phan truc tiep Syria-Israel nua tu khi Tong thong Hafiz al-Assad gap go voi Tong thong Bill Clinton tai Geneve thang 3 nam 2000.


= The ky 21 =

Hafez al-Assad mat vao ngay 10 thang 6 nam 2000. Con trai ong la Bashar al-Assad đuoc bau lam thu tuong trong mot cuoc bau cu khong co đoi thu. Trong qua trinh bau cu dien ra Mua xuan Damascus va cac hy vong cai cach, song đen mua thu nam 2001, nha cam quyen đan ap phong trao, tong giam mot so tri thuc hang đau. Cai cach bi han che trong mot so cai cach thi truong.
Ngay 5 thang 10 nam 2003, Israel oanh tac mot đia điem gan Damascus vi cho rang đo la mot co so huan luyen khung bo cua Jihad Hoi giao. Trong thang 3 nam 2004, nguoi Kurd va nguoi A Rap Syria xung đot tai thanh pho đong bac al-Qamishli. Dau hieu hon loan đuoc nhan thay trong cac thanh pho Qamishli va Hasakeh. Nam 2005, Syria ket thuc chiem đong Liban. Ngay 6 thang 9 nam 2007, cac may bay tiem kich bi cao buoc la cua Israel đa tien hanh Chien dich Orchard chong lai mot co so nghi la lo phan ung hat nhan đang đuoc Trieu Tien xay dung tai Syria.
Noi chien Syria đuoc kich thich tu cac cuoc cach mang Mua xuan A Rap. No bat đau vao nam 2011 duoi hinh thuc mot chuoi cac cuoc khang nghi đuoc cho la hoa binh, tiep đo quan đoi Syria bi cao buoc tien hanh tran ap. Trong thang 7 nam 2011, nhung quan nhan đao ngu tuyen bo thanh lap Quan đoi Syria Tu do va bat đau lap cac đon vi chien đau. The luc phan đoi chu yeu la nguoi Hoi giao Sunni, trong khi cac nhan vat đung đau chinh phu nhin chung gan bo voi giao phai Alawi. Theo To chuc Quan sat Nhan quyen Syria, tinh đen thang 7 nam 2017 co khoang 331.765 đen 475.000 nguoi thiet mang trong Noi chien Syria Nham tranh bao luc, 4,9 trieu nguoi Syria đa đi ti nan tinh đen nam 2015.
Tinh hinh cuoc noi chien dien bien phuc tap, voi su xuat hien va banh truong the luc cua nhieu to chuc khung bo nhu Nha nuoc Hoi giao tu xung (IS) va Mat tran Al-Nursa buoc nhieu nuoc phai tien hanh can thiep quan su vao Syria. Thang 10/2014, 27 nuoc do Hoa Ky dan đau đa thanh lap Luc luong đac nhiem lien hop (CJTF) đe tien hanh chien dich "Quyet tam sat đa" (Operation Inherent Resolve) chong lai IS va cac nhom cuc đoan hoat đong o Syria. Thang 9/2015, Nga tien hanh cac cuoc khong kich va tan cong bang ten lua nham ho tro cho chinh quyen Assad chong lai cac luc luong noi day. Su can thiep tich cuc cua quan đoi nuoc ngoai đa lam suy yeu IS toi muc to chuc nay khong con la moi đe doa o Iraq va Syria.
Trong giai đoan nay, tien trinh hoa đam Syria do ba nuoc Nga, Iran va Tho Nhi Ky bao tro đa dan toi viec cac phe phai tham gia noi chien ki thoa thuan hoa binh tai Astana vao ngay 28 thang 12 nam 2016. Ngay 4 thang 5 nam 2017, ngoai truong ba nuoc Nga, Iran va Tho Nhi Ky ki ban ghi nho ve thiet lap bon "vung giam cang thang" o mien bac Syria. Lanh tho Syria luc nay tam chia lam ba: vung phia nam va phia tay do chinh phu Syria kiem soat, vung tay bac do cac nhom Thanh chien Hoi giao kiem soat, vung phia đong va đong bac do Luc luong Dan chu Syria (SDF) kiem soat. Tuy nhien, xung đot quy mo nho giua cac phe phai o Syria van tiep dien.
Ngay 27 thang 11 nam 2024, lien quan cua cac nhom vu trang noi day Syria ( nong cot la nhom Tahrir al-Sham va nhom Quan đoi quoc gia Syria) duoi su chi huy cua Bo Tu lenh tac chien quan su tien hanh cuoc tong tien cong nham vao quan đoi chinh phu Syria. Ngay 30 thang 11 nam 2024, quan noi day chiem thanh pho Aleppo - thanh pho lon thu hai tai Syria. Ngay 5 thang 12, quan noi day chiem thanh pho Hama. Quan đoi chinh phu Syria chong tra yeu ot va đong loat rut lui hoac đau hang. Toi ngay 6 thang 12, nhom Quan đoi Syria Tu do (FSA) mo mat tran phia nam, nhanh chong đanh chiem tinh Daraa va Suwayda. Rang sang ngay 8 thang 12, quan noi day chiem thanh pho Homs va tien vao thu đo Damascus. Cac quan chuc chinh phu bao gom tong thong Bashar al-Assad bo chay ra nuoc ngoai. 9 gio sang ngay 8 thang 12 nam 2024, mot nhom quan noi day tuyen bo tren kenh truyen hinh nha nuoc Syria ve su sup đo cua che đo Assad ma ho mo ta la "thang loi vi đai cua cach mang Syria". Chinh phu chuyen tiep Syria đuoc thanh lap duoi su lanh đao cua Ahmed al-Sharaa, nguoi đung đau Tahrir al-Sham, gom cac thanh vien cua Chinh phu cuu quoc Syria.


Đia ly Syria gom chu yeu la cao nguyen kho can, du phan phia tay bac đat nuoc giap voi Đia Trung Hai kha xanh tuoi. Vung đong bac đat nuoc "Al Jazira" va mien nam "Hawran" la nhung khu vuc nong nghiep quan trong. Euphrates, con song quan trong nhat cua Syria, chay qua nuoc nay o phia đong. Syria đuoc coi la mot trong 15 quoc gia đuoc gop trong cai goi la "Cai noi cua van minh".
Khi hau Syria nong va kho, mua đong kha de chiu. Vi đo cao cua nuoc nay, thinh thoang co tuyet roi trong mua đong.
Dau mo voi so luong thuong mai lan đau tien đuoc kham pha o đong bac nam 1956. Cac gieng dau quan trong nhat la gieng Suwaydiyah, Qaratshui, Rumayian, va Tayyem, gan Dayr az–Zawr. Cac gieng la mot su mo rong tu nhien cua cac gieng dau Iraq tai Mosul va Kirkuk. Dau mo đa tro thanh nguon tai nguyen chinh cua Syria va cung la mat hang xuat khau hang đau sau nam 1974. Khi tu nhien đa đuoc phat hien tai gieng Jbessa nam 1940.


= Cac van đe lanh tho cua Syria =


 Tranh cai Tho Nhi Ky–Syria ve tinh Iskandaron (Hatay)  Co mot su bat đong tu lau giua Tho Nhi Ky va Syria ve tinh Hatay.
Hien tai Syria giu quan điem rang vung đat nay ve mat lich su thuoc Syria va đa bi Phap – cuong quoc uy nhiem tai Syria (tu nam 1920 toi nam 1946) – nhuong lai mot cach bat hop phap cho Tho Nhi Ky cuoi thap nien 1930. Nguoi Tho coi Syria nhu la mot vilayet cu cua Ottoman Tho Nhi Ky voi su cay đang.
Nam 1938, tinh nay tuyen bo đoc lap khoi Phap va vao ngay 29 thang 6 sau đo, nghi vien cua Cong hoa Tinh Hatay moi đuoc thanh lap bo phieu gia nhap voi Tho Nhi Ky. Chinh phu Syria khong cong nhan quyet đinh nay, va coi Hatay (Alexandretta) la mot phan cua Syria.
Syria va nguoi Syria hien tai van coi vung đat nay la mot phan khong the tach roi cua lanh tho Syria. 60,000 tin đo Thien chua giao va nguoi Syria alawite đa bo chay khoi Iskandaron vao sau trong Syria sau nam 1938. Nguoi Syria goi vung đat nay la Liwaaa aliskenderuna thay vi ten goi Hatay theo tieng Tho Nhi Ky.


 Cao nguyen Golan  Cao nguyen Golan la mot vung nui va cao nguyen chien luoc tai cuc nam cua Day nui Anti-Liban va van la mot vung đat bi tranh cai nhieu giua cac bien gioi cua Syria va Israel. Hai phan ba dien tich cao nguyen hien do Israel quan ly. No co dien tich 1,850km2 va gom nhieu day nui đat toi đo cao 2,880m tren muc nuoc bien. Cao nguyen nhin xuong cac đong bang ben duoi. Song Jordan, Ho Tiberias va Thung lung Hula Valley giap voi vung nay o phia tay. O phia đong la Thung lung Raqqad va phia nam la Song va thung lung Yarmok. Bien gioi phia bac cua vung la nui Jabal al-Sheikh (Nui Hermon), mot trong nhung điem cao nhat o Tay Nam A. Mot thoa thuan thanh lap mot vung phi quan su giua Israel va Syria đuoc ky ket ngay 20 thang 7 nam 1949, nhung nhung vu xung đot bien gioi van tiep tuc xay ra. Israel đa chiem cao nguyen Golan tu tay Syria trong cuoc Chien tranh sau ngay nam 1967. Tu 80,000 đen 109,000 nguoi dan đa phai bo chay, chu yeu la nguoi Druze va Circassia. Nam 1973, Syria đa tim cach gianh lai quyen kiem soat Cao nguyen Golan trong mot vu tan cong bat ngo vao Yom Kippur, ngay linh thieng nhat trong nam cua nguoi Do Thai. Du Syria co nhung thang loi ban đau va Israel phai chiu nhung thiet hai lon, Cao nguyen Golan van nam trong tay nguoi Israel sau mot cuoc phan cong thanh cong cua ho. Syria va Israel đa ky mot thoa thuan huu nghi nam 1974, va mot luc luong quan sat vien Lien hiep quoc đa đon tru tai đo. Israel đon phuong sap nhap Cao nguyen Golan nam 1981, du chinh phu Syria tiep tuc yeu cau trao tra lai lanh tho nay, co the trong truong hop mot hiep uoc hoa binh.
Sau cuoc Chien tranh sau ngay, khoang 20,000 nguoi Syria van o lai Cao nguyen Golan, hau het trong so ho la nguoi Druze. Tu nam 2005, Israel đa cho phep cac nong dan Druze tai Golan ban san pham cua ho cho Syria. Nam 2006, tong gia luong xuat khau đat toi 8,000 tan tao. Nhung nguoi Syria song tai Golan cung đuoc phep theo hoc tai cac truong đai hoc o Syria, noi ho đuoc mien hoc phi, sach vo va noi o.


Chinh tri Syria la mot nha nuoc cong hoa voi cac nhanh hanh phap sau cua chinh phu: tong thong, hai pho tong thong, thu tuong, Hoi đong Bo truong (noi cac). Nhanh lap phap cua Syria la Hoi đong Nhan dan đon vien. The che chinh tri cua Syria đuoc coi la mot trong nhung the che đoc tai chuyen quyen nhat the gioi. Cac nha tu giam giu mot so luong lon tu chinh tri.
Cac nhanh tu phap cua Syria gom Toa an Hien phap Toi cao, Hoi đong Phap luat Cao cap, Toa pha an, va cac toa an An ninh Quoc gia. Luat Hoi giao la nguon goc chinh cua phap luat va he thong phap luat cua Syria co cac yeu to cua luat phap Ottoman, Phap, va Hoi giao. Syria co ba cap toa an: cac toa so tham, toa phuc tham, va toa an hien phap, toa an cap cao nhat. Cac toa an ton giao giai quyet cac van đe ca nhan va luat gia đinh.
Cac đang chinh tri: Đang Baath la đang chi phoi, Phong trao Xa hoi chu nghia A Rap, Lien minh Xa hoi chu nghia A Rap, Đang Cong san Syria, Đang Lien minh Dan chu Xa hoi chu nghia, va khoang 15 đang chinh tri nho khac cung 14 đang chinh tri nguoi Kurd tren thuc te co ton tai nhung bi đat ngoai vong phap luat.
Quyen bau cu: Pho thong o đo tuoi 18.


= Hien phap va Chinh phu =
Hien phap cua Syria đuoc thong qua ngay 13 thang 3 nam 1971. Hien phap trao cho Đang Baath cac chuc nang lanh đao nha nuoc va xa hoi. Tong thong đuoc lua chon thong qua trung cau dan y voi nhiem ky 7 nam. Tuy nhien, tren thuc te nguoi dan phai bau lanh đao Đang Baath lam tong thong. Tong thong cung la Tong thu ky Đang Baath va lanh đao Mat tran Tien bo Quoc gia. Mat tran Tien bo Quoc gia la mot lien minh 10 đang chinh tri đuoc chinh phu cho phep.
Hien phap đoi hoi Tong thong phai la mot tin đo Hoi giao, nhung khong quy đinh Đao Hoi la ton giao nha nuoc. Hien phap trao cho tong thong quyen chi đinh cac bo truong, tuyen chien va cong bo tinh trang khan cap, ra cac đieu luat (ma, ngoai tru trong truong hop khan cap, can phai đuoc Hoi đong Nhan dan phe chuan), an xa, sua đoi hien phap, va chi đinh cac quan chuc dan su va nhan vien quan su. Tong thong Syria la Al-Assad tu nam 2000.


= Nhan quyen =
Syria khong co ho so nhan quyen tot. Chinh phu Assad đa bi chi trich vi bat giu nhung nguoi chinh quyen cho la ke khung bo va nhung nha hoat đong xau, kiem duyet cac website, can tro cac blogger, va ap đat cac lenh cam di chuyen. Giam giu đoc đoan, tra tan va nhung vu mat tich la pho bien. Du hien phap Syria đam bao quyen binh đang gioi, nhung nguoi chi trich noi rang luat phap ve vi the ca nhan va luat hinh su phan biet chong phu nu va cac co gai. Hon nua, hien phap cung quy đinh su khoan dung cho cai goi la cac toi ac "danh du".
Nhung vu bat giu gan đay trai nguoc voi nhan quyen can ban gom vu bat giu Muhannad Al-Hasani, mot luat su noi tieng va la nguoi bao ve can đam cho cac tu nhan luong tam Syria. Truoc vu bat giu ong, Muhannad Al-Hassani đa ngay cang bi chinh quyen Syria gay nhieu ap luc boi nhung cong viec nhu mot luat su va nguoi bao ve nhan quyen cua ong, gom ca viec ong giam sat Toa an An ninh Nha nuoc Toi cao (SSSC), la mot toa an đac biet ton tai ben ngoai he thong phap ly thong thuong đe xet xu nhung nguoi bi cho la gay nguy hiem toi che đo. Nhung nha hoat đong đa keu goi su can thiep ca nhan đe Muhannad Al-Hasani cung cac tu nhan chinh tri va tu nhan luong tam khac tai Syria đuoc tha.
Kareem Arabji, mot nha thu van kinh doanh 31 tuoi, đa viet nhieu bai bao duoi mot but danh chi trich su tham nhung va đoc tai tai Syria. Ngay 7 thang 6 nam 2007, Arabji bi cac luc luong an ninh Syria bat giu va cam co tai Chi nhanh Palestine cua Tinh bao Quan su tai Damascus. Ong bi ket toi, "thong tin sai su that hay phong đai nhung tin tuc gay anh huong toi đao đuc quoc gia."


= Luat tinh trang khan cap =
Tu nam 1963 Luat tinh trang khan cap đa co hieu luc, hoan toan treo hau het nhung bao ve hien phap cho nguoi Syria. Cac chinh phu Syria đa thanh minh cho tinh trang khan cap bang su tiep dien cua cuoc chien tranh voi Israel. Cac cong dan Syria phe chuan tong thong thong qua mot cuoc trung cau dan y. Syria khong co nhung cuoc bau cu lap phap đa đang phai.


= Phan cap hanh chinh =

Syria đuoc chia thanh 14 vung thu hien, hay muhafazat (so it: muhafazah). Cac vung thu hien đuoc chia thanh tong cong sau muoi quan, hay manatiq (so it mintaqah), va cac quan lai đuoc chia tiep thanh cac đon vi cap duoi quan, hay nawahi (so it nahiya).
Mot thu hien, viec chi đinh thu hien do bo truong noi vu đe xuat, đuoc noi cac phe chuan, va đuoc thong bao bang nghi đinh hanh phap, lanh đao moi vung. Thu hien đuoc ho tro boi mot hoi đong tinh do dan bau ra. Đa so Vung thu hien Quneitra đa bi Israel đon phuong sap nhap nhu lanh tho Cao nguyen Golan.
Thu đo Damascus la thanh pho lon nhat Syria, va khu vuc đo thi cung la mot vung thu hien.
Aleppo (dan so 1,671,673) o phia bac Syria, la thanh pho lon thu hai, cung la mot trung tam cong nghiep, đo thi va van hoa lon. Thanh pho co Aleppo đa đuoc UNESCO liet ke la mot Đia điem Di san The gioi. Latakia (dan so 554,000) cung voi Tartus la cac cang bien chinh cua Syria tren bo Đia Trung Hai. Cac thanh pho lon khac gom Homs (dan so 1,033,000) o mien trung Syria va Deir ez-Zor (dan so 230.000) tren bo song Euphrates phia đong Syria.


= Quan đoi =

Nhanh tinh bao quan đoi Shu'bat al-Mukhabarat al-'Askariyya co nhieu anh huong.


Kinh te Syria la quoc gia co thu nhap trung binh, voi mot nen kinh te dua tren nong nghiep, dau mo, cong nghiep va du lich. Tuy nhien, kinh te Syria phai đoi mat voi nhung van đe nghiem trong va nhung thach thuc cung nhung tro ngai cho tang truong gom: mot linh vuc cong lon va hoat đong yeu kem; ty le san xuat dau mo giam sut; mo rong tham hut phi dau mo; tham nhung tren dien rong; cac thi truong tai chinh va tu ban yeu kem; ty le lam phat cao cung ty le tang truong dan so cao. Tinh đen nam 2016, GDP cua Syria đat 77.460 USD, đung thu 68 the gioi, đung thu 24 chau A va đung thu 8 Trung Đong.
Nhu mot ket qua cua mot nen kinh te ke hoach trung uong khong hieu qua va tham nhung, Syria co cac ty le đau tu thap, va cac muc đo san xuat nong nghiep va cong nghiep thap. Ty le tang truong GDP cua nuoc nay xap xi 2.9% nam 2005, theo cac thong ke cua IMF. Hai cot tru chinh cua nen kinh te Syria la nong nghiep va dau mo. Vi du, nong nghiep chiem 25% GDP va su dung 42% tong luc luong lao đong. Chinh phu hy vong thu hut đau tu moi trong du lich, khi tu nhien, va nganh dich vu đe đa dang hoa nen kinh te va giam su phu thuoc vao dau mo va nong nghiep. Chinh phu đa bat đau tien hanh cac cai cach kinh te voi muc đich tu nhan hoa hau het cac thi truong, nhung cai cach van con rat cham. Vi cac ly do y thuc he, viec tu nhan hoa cac doanh nghiep chinh phu van bi phan đoi manh. Vi the cac linh vuc chinh cua nen kinh te gom ca loc dau, quan ly cang bien, van tai hang khong, san xuat đien, va phan phoi nuoc, van hoan toan trong quyen kiem soat cua chinh phu.
Syria đa san xuat dau nang tu cac gieng dau o đong bac tu cuoi thap nien 1960. Đau thap nien 1980, dau nhe, dau co ham luong sulphur thap đa đuoc phat hien gan Deir ez-Zor o phia đong Syria. Ty le san xuat dau cua Syria đa giam đeu, tu đinh điem o muc gan 600,000 oilbbl/ngay (bpd) nam 1995 xuong xap xi 425,000 |oilbbl/ngay nam 2005. Cac chuyen gia noi chung đong y rang Syria se tro thanh nuoc nhap khau dau khong muon hon nam 2012. Syria xuat khau khoang 200,000 oilbbl/d nam 2005, va dau mo van chiem đa so trong thu nhap xuat khau cua quoc gia. Syria cung san xuat 22 trieu met khoi khi moi ngay, voi uoc tinh tru luong khoang 8.5 Tcuft. Tuy chinh phu đa bat đau lam viec voi cac cong ty nang luong quoc te voi hy vong tro thanh mot nha xuat khau khi đot, tat ca luong khi san xuat hien tai đeu đuoc tieu thu trong nuoc.
Mot so mat hang can ban, nhu diesel, tiep tuc đuoc tro cap manh, va cac dich vu xa hoi đuoc cung cap voi chi phi danh nghia. Cac khoan tro cap đang tro nen lon hon đe duy tri su khac biet giua tieu thu va san xuat đang ngay cang gia tang. Syria co dan so xap xi 19 trieu nguoi, va cac con so cua chinh phu Syria cho thay ty le tang dan so o muc 2.45%, voi 75% dan so duoi 35 tuoi, va hon 40% duoi 15 tuoi. Xap xi 200,000 nguoi gia nhap thi truong lao đong moi nam. Theo cac con so thong ke cua Chinh phu Syria, ty le that nghiep la 7.5%, tuy nhien nhung nguon đoc lap chinh xac hon cho rang no la gan 20%. Nhan vien chinh phu va linh vuc cong tiep tuc chiem hon mot phan tu luc luong lao đong. Cac quan chuc chinh phu thua nhan rang nen kinh te khong phat trien o muc đo đu đe tao ra đu viec lam đap ung toc đo phat trien dan so. UNDP thong bao nam 2005 rang 30% dan so Syria song ngheo kho va 11.4% song duoi nguong duy tri.
Hoi lo o Syria rat pho bien, tu viec đut lot cho nhan vien cong lo đe tranh bi phat cho toi hoi lo vien chuc chinh quyen đe huong đac an. Buon lau cac san pham tieu dung can hoi lo hai quan, quan đoi va vien chuc đe ho lam ngo  


= Thuong mai nuoc ngoai =
Tu giua thap nien 1960-1980, nen kinh te Syria bi tap trung hoa cao đo theo kieu Lien Xo, gia ca do nha nuoc kiem soat. Syria đa rut khoi Thoa thuan Chung ve Thue quan va Mau dich (GATT) nam 1951 vi su tham gia cua Israel. Ho khong phai la mot thanh vien cua To chuc Thuong mai The gioi (WTO), du đa nop đon đe bat đau qua trinh xin gia nhap nam 2001. Syria đang phat trien cac thoa thuan tu do thuong mai cap vung. Toi ngay 1 thang 1 nam 2005, Vung Thuong mai Tu do Đai A Rap (GAFTA) đa bat đau co hieu luc va cac khoan thue quan giua Syria va moi thanh vien GAFTA khac đa bi xoa bo. Ngoai ra, Syria đa ky mot thoa thuan thuong mai tu do voi Tho Nhi Ky, co hieu luc tu thang 1 nam 2007, va đua ra sang kien mot Thoa thuan Lien ket voi Lien minh chau Au, nhung van chua đuoc ky ket. Du Syria tuyen bo mot su phat trien manh gan đay trong xuat khau phi dau mo, cac con so thuong mai cua ho von co tieng la khong chinh xac va co lo. Cac mat hang xuat khau chinh cua Syria gom dau tho, cac san pham hoa dau, bong nguyen lieu, vai, hoa qua, va ngu coc. Hang hoa nhap khau cua Syria gom cac nguyen lieu tho can thiet cho nganh cong nghiep, phuong tien, thiet bi nong nghiep va may moc hang nang. Cac nguon thu tu xuat khau dau cung nhu cac khoan tien gui tu cac cong nhan Syria o nuoc ngoai la cac nguon thu ngoai te quan trong nhat cua chinh phu.
Hien nay cac doanh nghiep nha nuoc Syria van rat quan lieu va thieu hieu qua, khong co he thong ngan hang hien đai va cac nha đau tu nuoc ngoai van ngai đau tu vao đat nuoc nay.


= Van tai =

Syria co ba san bay chinh - Damascus, Aleppo va Lattakia la cac cong lon cua Syrian Air va cung phuc vu cho nhieu hang hang khong nuoc ngoai.
Đa so hang hoa cua Syria đuoc van chuyen boi Chemins de Fer Syriens (CFS) (Cong ty Đuong sat Syria) voi cac đuong noi voi TCDD (đoi tac Tho Nhi Ky).
Voi mot nuoc kha kem phat trien co so ha tang đuong sat cua Syria co chat luong cao voi nhieu dich vu toc đo cao.
Co so ha tang yeu kem, đuong sa, cau cong, truong hoc va dich vu cong cong cua Syria vua thieu vua co lo si. He thong nuoc va đien thoai khong on đinh, đien thuong xuyen bi cat moi ngay.


Nhan khau Hau het nguoi dan song tai chau tho Song Euphrates va doc đong bang ven bien, mot dai đat mau mo giua cac day nui ven bien va sa mac. Tong mat đo dan so tai Syria la khoang 99 nguoi tren km² (258 nguoi tren dam vuong). Theo Đieu tra Nguoi ti nan The gioi 2008, đuoc Uy ban Hoa Ky ve Nguoi ti nan va Nguoi nhap cu xuat ban, Syria co so nguoi ti nan va nguoi xin cu tru chinh tri xap xi 1,852,300 nguoi. Đai đa so nguoi nay tu Iraq (1,300,000), nhung cung co mot so luong đang ke nguoi tu Palestine Uy tri Anh cu (543,400) va Somalia (5,200) song o nuoc nay. Giao duc la bat buoc va mien phi tu 6 toi 11 tuoi. Chuong trinh hoc gom 6 nam giao duc tieu hoc tiep đo la 3 nam giao duc thuong thuc hay huan luyen day nghe va 3 nam chuong trinh han lam hay huong nghiep. Giai đoan 3 nam han lam la bat buoc đe đuoc vao đai hoc. Tong so hoc sinh đang ky tai cac truong sau cap hai la hon 150,000. Ty le biet chu cua nguoi dan Syria trong đo tuoi tu 15 tro len la 86% cho nam va 73,6% cho nu.
Khoang cach giau ngheo o Syria khong toi noi sau sac nhung luong bong rat thap. Luong cua phan lon cong nhan va chuyen gia chi tu 35 toi 100 USD nen mot nguoi thuong phai lam 2-3 cong viec cung luc đe kiem song.


= Sac toc =

Nguoi Syria hien đai la mot tong the nguoi ban xu Levantine. Ve di truyen, ho hau het co lien quan chat che voi nhung nguoi lang gieng truc tiep Levantine. Nguoi Syria cung la hau due cua chu yeu la mot su pha tron cua nhieu nhom ban xu song tai nuoc nay, trong truong hop Syria, hau het trong so ho co đuc tin Thien chua giao va noi tieng Aramaic; mot ngon ngu do nhung nguoi chinh phuc thoi ky đau mang đen. Nguoi Syria ngay nay, du la tin đo Hoi giao, Thien chua giao hay ton giao khac, vi the đeu chu yeu la nguoi A Rap, va chinh nhung nguoi Syria A Rap nay, cung voi khoang 400,000 UNRWA nguoi Palestin A Rap (Hoi giao, Thien chua giao va khac) chiem hon 90% dan so.
Syria cung co cac cong đong sac toc phi A Rap. Nhom lon nhat trong so nay, nguoi Kurd, chiem khoang 9% dan so (1,800,000 nguoi). Đa so nguoi Kurd song o goc phia bac cua Syria va nhieu nguoi van noi tieng Kurd. Cac cong đong nguoi Kurd khac lon cung song tai hau het cac thanh pho lon cua Syria. Đa so nguoi Turkmen Syria song tai Aleppo, Damascus va Latakia. Nguoi Assyria la cong đong thieu so Thien chua giao đang chu y song o phia bac va đong bac (al-Qamishli, al-Hasakah) va co so luong khoang 700,000 nguoi tai Syria. Du so luong cua ho đa tang them nhieu vi co nhieu nguoi ti nan Iraq xuat hien tu Chien tranh Iraq. To chuc Dan chu Assyrian, cung bi chinh phu hien tai cam hoat đong o Syria.
Nguoi Armenia co xap xi 190,000 nguoi. Syria co so dan Armenia đung hang thu 7 tren the gioi. Ngoai ra, xap xi 1,300,000 nguoi ti nan Iraq uoc tinh song tai Syria nam 2007. Khoang 50% trong so nguoi ti nan đo la nguoi A Rap Hoi giao Sunni, 24% la nguoi A Rap Hoi giao Shi'a, va 20% la tin đo Thien chua giao. Trong thoi ky Uy tri, co mot so luong đang ke nguoi Phap, nhieu nguoi trong so đo đa roi Syria sau khi thoi ky cai tri Phap cham dut. Toi thoi điem nam 1987, xap xi 100,000 nguoi Circassian song tai Syria.
Chau My tu lau đa la mot đia điem cua nhung cuoc di cu A Rap, voi nguoi Syria co mat tai mot so quoc gia it nhat ngay tu the ky XIX. Nhung noi tap trung nguoi Syria lon nhat ben ngoai Trung Đong la Brasil, voi hon 9 trieu nguoi Brasil co to tien A Rap. Đa so trong 3.5 trieu nguoi A Rap Argentina tu hoac Liban hoac Syria.


= Ton giao =

So nguoi theo Hoi giao chiem 87% dan so (trong đo so tin đo thuoc phai Sunni chiem 74% tong dan so, 13% con lai thuoc cac phai Alawite, Twelvers va Ismailis),, so nguoi theo Kito giao chiem 10% dan so  (đa so la Chinh thong giao Hy Lap, ngoai ra con co cac phai Kito giao khac gom Cong giao Hy Lap, Tin lanh va nhieu giao phai nho khac). 3% dan so con lai theo ton giao Druze.
Cac tin đo Thien chua giao, mot so luong kha lon cung co trong cong đong nguoi Palestine Syria, đuoc chia thanh nhieu nhom. Chalcedonian Chinh thong Antiochian ("Chinh thong Hy Lap"; tieng A Rap: الروم الارثوذكس, ar-Rumu 'l-Urtuduks) chiem 50–55% dan cu Thien chua giao; Co đoc giao (Melkite, Co đoc Armenia, Co đoc Syriac, Maronite, Chaldean va Latin) chiem 18%; Nha tho Chinh thong Syriac, Nha tho Tong đo Armenia, Nestorian Assyrians va nhieu giao phai Thien chua nho hon khac chiem phan con lai. Nhieu tu vien Thien chua giao cung ton tai. Nhieu nguoi Syria theo Thien chua giao thuoc mot tang lop kinh te-xa hoi cao.
Syria cung co mot so nho nguoi Do Thai, tap trung chu yeu tai Damascus, mot tan tich cua mot cong đong manh toi 40,000 nguoi truoc đay. Sau ke hoach phan chia Lien hiep quoc nam 1947, nhung cuoc tan sat chong nguoi Do Thai dien ra o Damascus va Aleppo, va tai san cua nguoi Do Thai bi tich thu hay thieu chay. Khi Nha nuoc Israel đuoc thanh lap nam 1948, nhieu nguoi Do Thai Syria đa quay tro ve. Trong so 5,000 nguoi Do Thai con lai, 4,000 đa roi đi trong thap nien 1990, truoc mot thoa thuan voi Hoa Ky. Toi thoi điem nam 2007, cong đong Do Thai đa giam con chua toi 70 nguoi, đa so la nguoi gia.


= Ngon ngu =
Tieng A Rap la ngon ngu chinh thuc va đuoc su dung nhieu nhat. tieng Kurdish đuoc su dung rong rai o cac vung Kurdish cua Syria. Nhieu nguoi Syria co giao duc cung noi tieng Anh va tieng Phap. Tieng Armenia va tieng Turkmen cung đuoc su dung trong cac cong đong thieu so Armenia va nguoi Turkmen. Ngon ngu Aramaic, ngon ngu chung cua vung truoc su xuat hien cua Đao Hoi va tieng A Rap, đuoc dung trong mot so nhom sac toc: nhu Syriac, no đuoc dung nhu ngon ngu te le cua nhieu giao phai Syriac; Aramaic hien đai (đac biet la, ngon ngu Turoyo va Assyrian Neo-Aramaic) đuoc su dung tai vung Al-Jazira. Đang chu y nhat, Western Neo-Aramaic van đuoc dung tai lang Ma`loula, va hai lang lan can, 35 dam (56 km) phia đong bac Damascus.


= Giao duc =

He thong giao duc manh tai Syria dua tren he thong cu cua Phap.
Giao duc la mien phi tai moi truong cong va bat buoc cho toi lop 9. Cac truong đuoc chia thanh ba cap:

Lop 1 toi lop 4: Giao duc Can ban Cap đo I (tieng A Rap: تعليم اساسي حلقة اولى)
Lop 5 toi lop 9: Giao duc Can ban Cap đo II (tieng A Rap: تعليم اساسي حلقة ثانية)
Lop 10 toi lop 12: Giao duc Cap 2 (tieng A Rap: التعليم الثانوي), tuong đuong voi Truong Cap Ba.
Cac ky thi cuoi khoa cua lop 9 đuoc tien hanh đong thoi tren ca nuoc. Ket qua cua nhung cuoc thi nay xac đinh lieu hoc sinh co tiep tuc vao cac truong cap hai "chung" hay vao cac truong cap hai ky thuat. Cac truong cap hai ky thuat gom cac truong cong nghiep va nong nghiep cho hoc sinh nam, truong thu cong cho hoc sinh nu, va cac truong thuong mai va khoa hoc may tinh cho ca hai gioi.
O đau lop 11, nhung hoc sinh theo hoc truong cap hai "chung" phai lua chon tiep tuc hoc hoac trong "nhanh van hoc" hay "nhanh khoa hoc".
Cac ky thi cuoi khoa lop 12 (Tu tai) cung đuoc tien hanh đong thoi tren pham vi quoc gia. Ket qua cua nhung ky thi nay xac đinh truong đai hoc, cao đang hay chuyen nghiep nao hoc sinh se theo hoc. Đe lam viec đo hoc sinh phai đang ky qua mot he thong phuc tap đuoc goi la Mufadalah.
Cac truong cao đang thu phi rat it ($10–20 moi nam) neu sinh vien co đu điem trong cac ky thi Tu tai. Neu khong, sinh vien co the lua chon đong hoc phi cao hon ($1500–3000) đe theo hoc. Co mot so truong cao đang tu nhan nhung hoc phi cao hon nhieu.
Hau het cac truong đai hoc tai Syria theo mo hinh giao duc cao hoc cua Phap, cac giai đoan đai hoc va cac cap bac han lam gom:

Giai đoan mot: Chung chi đuoc trao sau 4 toi 6 nam tuy theo linh vuc.
Giai đoan hai: DEA hay DESS 1–2 nam cap hau tot nghiep tuong đuong voi trinh đo Master trong cac he thong cua Anh-My.
Giai đoan ba: Tien si 3–5 nam sau DEA hay mot cap bac tuong đuong.
Tu nam 1967, tat ca cac truong hoc, truong cao đang va đai hoc đa nam duoi su giam sat chat che cua chinh phu boi Đang Baath.
Co 5 đai hoc nha nuoc tai Syria, va 11 đai hoc tu. Hai truong hang đau la Đai hoc Damascus (180,000 sinh vien), va Đai hoc Aleppo. Mot truong la mot chuong trinh hop tac cua Syria-chau Au; Vien Cao hoc Quan ly Kinh doanh (HIBA) co cac chuong trinh duoi tot nghiep va tot nghiep.


Van hoa Nhung nguoi sao chep van ban cua thanh pho Ugarit đa tao ra mot bang chu cai voi cac ky tu hinh nem tu the ky XIV truoc Cong nguyen. Bang chu cai đuoc viet theo cach thuc thong thuong chung ta su dung ngay nay.
Cac nha khao co hoc đa kham pha ra nhieu chu viet va bang chung cua mot nen van hoa kinh đich voi cac nen van hoa Mesopotamia va Ai Cap tai va xung quanh thanh pho co Ebla. Cac hoc gia va cac nghe si Syria sau nay đa gop phan vao van hoa va tu tuong Hy Lap va La Ma. Cicero la mot mon đo cua Antiochus cua Ascalon tai Athens; va nhung tac pham cua Posidonius cua Apamea đa anh huong toi Livy va Plutarch.
Philip Hitti đa tuyen bo, "cac hoc gia coi Syria la giao vien cho cac đac trung nhan loai," va Andrea Parrout viet, "moi nguoi co van hoa tren the gioi phai chap nhan rang anh ta co hai que huong: mot noi anh ta sinh ra, va Syria."
Syria la mot xa hoi truyen thong voi mot lich su van hoa lau dai. Gia đinh, ton giao, giao duc va tu kim che va ton trong đuoc đe cao. Phong cach thuong thuc nghe thuat truyen thong Syria đuoc the hien trong cac đieu nhay nhu al-Samah, Dabkeh trong moi bien thai va mua kiem. Cac buoi le thanh hon va mung tre em ra đoi la nhung co hoi the hien cac phong tuc dan gian truyen thong.
Nhung ngoi nha truyen thong trong pho co tai Damascus, Aleppo va cac thanh pho khac cua Syria van đuoc bao ton va cac khu vuc sinh song truyen thong đuoc sap xep xung quanh mot hay nhieu chiec san, thong thuong voi mot voi nuoc o giua, va đuoc trang tri voi cac loai cay cam quyt, nho va hoa.

Ben ngoai cac thanh pho lon nhu Damascus, Aleppo hay Homs, cac khu vuc sinh song thuong tap trung tai cac lang nho hon. Cac ngoi nha thuong kha co (co le mot tram nam tuoi), đa đuoc truyen lai cho cac thanh vien gia đinh qua nhieu the he. Nha o thuong đuoc xay dung bang be tong va gach tho va thuong khong đuoc son, va mau sac cua mot ngoi lang Syria vi the chi la cac tong đon gian mau nau va xam.

Nguoi Syria đa đong gop vao van hoc va am nhac A Rap va co mot truyen thong đang tu hao ve tho truyen khau va tho viet. Cac tac gia Syria, nhieu nguoi trong so đo toi tu Ai Cap, đa đong vai tro toi quan trong trong nahda hay van hoc A Rap va su phuc sinh van hoa o the ky XIX. Cac tac gia hien đai noi bat cua Syria gom, trong so nhung nguoi khac, Adonis, Muhammad Maghout, Haidar Haidar, Ghada al-Samman, Nizar Qabbani va Zakariyya Tamer.
Cho toi cuoi thap nien 1970 van co su hien dien cua mot khu vuc tu nhan trong cong nghiep đien anh Syria, nhung đau tu tu nhan tu đo chu trong nhieu hon toi nganh truyen hinh mang lai nhieu loi nhuan. Cac bo phim truyen hinh cua Syria, theo nhieu the loai (du tat ca đeu la kieu uot at), đa co su tham nhap kha tot vao thi truong tren khap vung phia đong the gioi A Rap.
Du đang suy tan, nganh cong nghiep thu cong Syria van su dung hang nghin nhan cong.
Thuc pham Syria chu yeu gom cac mon Nam Đia Trung Hai, Hy Lap va Tan Nam A. Mot so mon cua Syria cung lien quan toi am thuc Tho Nhi Ky va Phap. Cac mon nhu thit nuoc, zucchini nhoi, yabra' (la nho nhoi, tu yapra' xuat xu tu tu tieng Tho Nhi Ky 'yaprak' co nghia la), shawarma, va falafel rat pho bien tai Syria va co nhieu kieu che bien cung nhu huong vi. Cac nha hang thuong mo cua (thuc an đuoc phuc vu ngoai troi).


= Am nhac =
Thu đo va thanh pho lon nhat cua Syria, Damascus, tu lau đa la mot trong nhung trung tam van hoa va tien bo nghe thuat cua the gioi A Rap, đac biet trong linh vuc am nhac A Rap co đien. Syria cung đa tao ra nhieu ngoi sao lien A Rap, thuong song o nuoc ngoai, gom George Wassouf, Nur Mahana, Farid al-Atrash va ca si Lena Chamamyan. Thanh pho Aleppo noi tieng ve muwashshah, mot hinh thuc tho hat Andalous đuoc Sabri Moudallal lam cho pho bien, cung nhu cac ngoi sao noi danh nhu Sabah Fakhri. Dabka va cac hinh thuc khac cua am nhac nhay mua cung pho bien.
Tuong tu, Syria la mot trong cac trung tam som nhat cua thanh ca Thien chua giao, trong mot danh muc đuoc goi la thanh ca Syria, van tiep tuc la am nhac thanh le cua mot so trong nhieu phai Thien chua giao Syria.
Truoc kia co mot truyen thong am nhac ton giao rieng biet cua nguoi Do Thai Syria, hien van đang phat trien trong cong đong Do Thai Syria tai New York: xem The Weekly Maqam, Baqashot va Pizmonim.


= Van hoc =
Van hoc Syria đa bi anh huong boi lich su chinh tri đat nuoc.
Duoi thoi cai tri cua Ottomon, tac pham van hoc la đoi tuong bi kiem duyet. O nua sau the ky XIX va đau the ky XX, nhung tac gia co tu tuong cua Syria thuong lua chon di cu ra nuoc ngoai, đac biet toi Ai Cap, noi ho đa gop phan vao al-Nahda, mot su phuc sinh cua van hoc A Rap va Hoa Ky, phat trien van hoc Syria tu ben ngoai.
Tu nam 1918 toi nam 1926, khi Syria o duoi su cai tri cua Phap, nhung anh huong tu van hoc lang man Phap đa tac đong toi cac tac gia Syria, nhieu nguoi trong so ho đa tu bo cac mau hinh truyen thong cua thi ca A Rap.
Nam 1948, su phan chia nuoc Palestine lang gieng va su thanh lap nha nuoc Israel đa đua toi mot điem thay đoi can ban trong van hoc Syria. Adab al-Iltizam, "van hoc cam ket chinh tri", bi anh huong manh boi chu nghia hien thuc xa hoi chu nghia, chu yeu thay the cho khuynh huong lang man cua nhung thap ky truoc đo. Hanna Mina, bac bo nghe thuat vi nghe thuat va đuong đau voi cac van đe xa hoi va chinh tri o thoi ky cua ong, đuoc cho la nha tieu thuyet noi bat nhat cua Syria thoi ky nay. Sau cuoc Chien tranh sau ngay nam 1967, Adab al-Naksa, "van hoc cua su that bai", đe cap toi nhung nguyen nhan cua su that bai cua nguoi A Rap.
Su cai tri cua Đang Baath, tu cuoc đao chinh nam 1966, đa thiet lap lai mot che đo kiem duyet. Nhu Hanadi Al-Samman noi,

"Đoi mat voi nhung moi đe doa truy to hay bo tu, đa so cac tac gia Syria phai đua ra mot lua chon giua viec song mot cuoc song tu do nghe thuat o nuoc ngoai nhu Nizar Kabbani, Ghada al-Samman, Hamida Na'na', Salim Barakat, va nha tho, nha phe binh va nha tieu thuyet noi danh 'Ali Ahmad Sa'id (Adonis) hay phai su dung toi cac hinh thuc the hien tuong thich voi cac yeu cau cua nha nuoc đoc tai canh sat trong khi van lam suy yeu va đat ra van đe ve tinh hop phap cua su cai tri cua no thong qua cac ky thuat van hoc khon kheo va cac the loai van hoc moi".
Trong hoan canh nay, the loai tieu thuyet lich su, voi nhung nguoi đung đau la Nabil Sulayman, Fawwaz Haddad, Khyri al-Dhahabi va Nihad Siris, thinh thoang đuoc su dung nhu la mot phuong tien bay to su bat man, chi trich hien tai thong qua viec the hien qua khu. Chuyen ke dan gian Syria, nhu mot tieu the loai cua hu cau lich su, đa pha tron vao chu nghia hien thuc hu ao, va cung đa đuoc su dung nhu mot phuong tien ngam chi trich hien tai. Salim Barakat, mot nguoi Syria luu vong song tai Thuy Điem, la mot trong nhung guong mat hang đau cua the loai nay.
Van hoc đuong đai Syria cung bao gom vien tuong khoa hoc va xa hoi khong tuong tuong lai (Nuhad Sharif, Talib Umran), cung co the đuoc dung nhu mot cach the hien su bat man.
Mohja Kahf đa cho rang su bat man van hoc thuong đuoc the hien thong qua "thi ca cua su im lang cua Syria":

"Nhung su im lang buon chan, va uot nuoc mat cua cau chuyen ke cua Ulfat Idilbi khong the khac biet hon voi nhung su im lang on lanh, yem the trong cac cau chuyen cua Zakaria Tamer. Nhung khiem khuyet manh liet trong tuyen bo cua Nizar Kabbani chinh xac la thu ho khong noi ra mot cach ro rang, trong khi su im lang cua nha tho Muhammad al-Maghut la su nhao bang, gieu cot ca chinh quyen va chinh minh, voi su vo ich va ngo ngan cua hinh the con nguoi duoi su cai tri đoc tai".


= Cac le hoi va festival =


Tham khao Thu muc Boczek, Boleslaw Adam (2006). International Law: A Dictionary. Scarecrow Press. ISBN 0-8108-5078-8
Glass, Charles, "Tribes with Flags: A Dangerous Passage Through the Chaos of the Middle East", Atlantic Monthly Press (New York) and Picador (Luan Đon), 1990 ISBN 0-436-18130-4
Karoubi, Mohammad Taghi (2004). Just or Unjust War? Ashgate Publishing ISBN 0-7546-2375-0
the editors of Time-Life Books. (1989). Timeframe AD 1200-1300: The Mongol Conquests. Time-Life Books. ISBN 0-8094-6437-3. {{Chu thich sach}}: |author= co ten chung (tro giup)
Forward Magazine (check it also online), Syria's English monthly since 2007.


Lien ket ngoai Chinh phu
Syrian Ministry of Foreign Affairs
Syrian Ministry of Culture
Syrian Ministry of Tourism Luu tru ngay 16 thang 11 nam 2019 tai Wayback Machine
Syrian Parliament
Syrian Ministry of Awkkaf & Islamic Affairs Luu tru ngay 22 thang 12 nam 2021 tai Wayback Machine
Thong tin chung
اخبار سوريا
المشروع السوري Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2020 tai Wayback Machine
سيريا بوست Luu tru ngay 13 thang 5 nam 2013 tai Wayback Machine
سيريا نوبلز Luu tru ngay 28 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine
الجريدة الرياضية Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2018 tai Wayback Machine
Muc “Syria” tren trang cua CIA World Factbook.
E.sy Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine The First Complete Governmental Online Services
Syria from the United States Department of State with links to Background Notes, embassy and reports
Country Study from the U.S. Library of Congress (April 1987)
Syria Luu tru ngay 11 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine at UCB Libraries GovPubs
Syria tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Syria
Lich su
Syrian history in pictures Luu tru ngay 22 thang 9 nam 2004 tai Wayback Machine
Van hoa
The Syrian National Film Organization
Syrian General Organization of Radio and TV Luu tru ngay 18 thang 8 nam 2017 tai Wayback Machine
Al Assad National Library Luu tru ngay 16 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Pictures of Syria Luu tru ngay 24 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Interactive Panoramas of Syria (Quicktime required)
Xa hoi
syriapath for Syrians and Syrian expats
Syria-Events A website which keeps track of upcoming events and activities in Syria
[2] A short video song about Syria and its main Landmarks
Kinh te
Central Bank of Syria Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
The Commercial Bank of Syria Luu tru ngay 26 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Tin tuc truyen thong
Forward Magazine
Syria News Wire
political news in kurdish (kurmanji) Luu tru ngay 14 thang 8 nam 2019 tai Wayback Machine
political news in Arabic
eSyria the first complete Syrian portal
syria-news Popular local news website
syria today news News Agency
SANA Syrian Arab News Agency Luu tru ngay 23 thang 12 nam 2020 tai Wayback Machine Government News Agency
Syrian General Organization of Radio and TV Luu tru ngay 18 thang 8 nam 2017 tai Wayback Machine
Cham Press Luu tru ngay 6 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine A complete roundup of news about Syria (in Arabic & English)
Thanh pho va thi tran
Syrian Cities Guide
Mashta Al Helou Official Website Luu tru ngay 13 thang 8 nam 2004 tai Wayback Machine
Safita Official Website Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine
alkafroun Official Website Luu tru ngay 23 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine
Marmarita Official Website
Du lich