Trong hoa hoc, hop chat (hoac la đa chat) la 1 chat đuoc cau tao boi tu 2 nguyen to khac loai tro len, voi ty le thanh phan co đinh va trat tu nhat đinh. Thanh phan cua hop chat khac voi hon hop, o cho khong the tach cac nguyen to hoa hoc ra khoi hop chat bang phuong phap vat ly. Vi du, nuoc (H2O) la hop chat gom 1 nguyen tu H cho moi nguyen tu O. Trai nguoc voi hop chat la đon chat.
Noi chung, ty le co đinh nay phai tuan theo nhung đinh luat vat ly, hon la theo su lua chon chu quan cua con nguoi. Đo la ly do vi sao nhung vat lieu nhu đong thau, chat sieu dan nhu YBCO, chat ban dan nhu nhom gali arsen hoac so-co-la đuoc xem la hon hop hoac hop kim hon la hop chat.
Mot cong thuc hoa hoc xac đinh so nguyen tu cua moi nguyen to trong mot phan tu hop chat, su dung chu viet tat tieu chuan cho cac nguyen to hoa hoc va so ki hieu. Vi du, mot phan tu nuoc co cong thuc H2O chi ra hai nguyen tu hydro lien ket voi mot nguyen tu oxy. Nhieu hop chat hoa hoc co so nhan dang so CAS duy nhat đuoc chi đinh boi Dich vu tom tat hoa hoc. Tren toan cau, hon 350.000 hop chat hoa hoc (bao gom ca hon hop hoa chat) đa đuoc đang ky đe san xuat va su dung.
Mot hop chat co the đuoc chuyen đoi thanh mot thanh phan hoa hoc khac nhau bang cach tuong tac voi mot hop chat hoa hoc thu hai thong qua mot phan ung hoa hoc. Trong qua trinh nay, lien ket giua cac nguyen tu bi pha vo trong ca hai hop chat tuong tac va lien ket moi đuoc hinh thanh.
Đen nay con nguoi đa biet tren 10 trieu hop chat khac nhau, trong so đo phan rat lon la nhung hop chat huu co.


Đinh nghia Bat ky chat nao bao gom hai hoac nhieu loai nguyen tu (nguyen to hoa hoc) khac nhau theo ty le can bang hoa hoc co đinh đeu co the đuoc goi la hop chat hoa hoc; khai niem nay de hieu nhat khi xem xet cac chat hoa hoc tinh khiet.   No xuat phat tu viec chung bao gom cac ty le co đinh cua hai hoac nhieu loai nguyen tu ma cac hop chat hoa hoc co the đuoc chuyen đoi, thong qua phan ung hoa hoc, thanh cac hop chat hoac cac chat ma moi nguyen tu co it nguyen tu hon. Ty le cua moi nguyen to trong hop chat đuoc the hien bang ty le trong cong thuc hoa hoc cua no. Mot cong thuc hoa hoc la mot cach đe the hien thong tin ve ty le cua cac nguyen tu tao thanh mot hop chat hoa hoc đac biet, su dung chu viet tat tieu chuan cho cac nguyen to hoa hoc, va ki hieu đe chi so nguyen tu co lien quan. Vi du, nuoc bao gom hai nguyen tu hydro lien ket voi mot nguyen tu oxy: cong thuc hoa hoc la H 2 O. Trong truong hop cua cac hop chat khong can bang hoa hoc, ty le co the bien thien lien quan đen viec đieu che cua chung voi, va đua ra ty le co đinh cua cac yeu to thanh phan cua chung, nhung ty le ma co the nam trong mot pham vi [vi du, đoi voi palladium hydride, PDH x (0,02 <x <0,58)].
Cac hop chat hoa hoc co cau truc hoa hoc đoc nhat va xac đinh đuoc to chuc voi nhau theo cach sap xep khong gian xac đinh bang cac lien ket hoa hoc. Cac hop chat hoa hoc co the la cac hop chat phan tu đuoc giu voi nhau bang lien ket cong hoa tri, muoi hay axit đuoc lien ket voi nhau bang lien ket ion, hop chat intermetallic đuoc giu voi nhau bang lien ket kim loai hoac tap hop cac phuc hop hoa hoc đuoc lien ket voi nhau bang lien ket cong hoa tri. Cac nguyen to hoa hoc tinh khiet thuong khong đuoc coi la hop chat hoa hoc, khong đap ung yeu cau hai nguyen tu tro len, mac du chung thuong bao gom cac phan tu gom nhieu nguyen tu (nhu trong phan tu diatomic H 2, hoac phan tu polyatomic S 8, v.v.). Nhieu hop chat hoa hoc co so nhan dang so duy nhat đuoc chi đinh boi Dich vu tom tat hoa hoc (CAS): so CAS cua no.
Co cac chat khac biet danh phap khac nhau va đoi khi khong nhat quan, bao gom cac vi du thuc su khong can bang hoa hoc, tu cac hop chat hoa hoc, đoi hoi cac ty le co đinh. Nhieu chat hoa hoc ran, vi du nhu nhieu khoang vat silicat la cac chat hoa hoc, nhung khong co cong thuc đon gian phan anh lien ket hoa hoc cua cac nguyen to voi nhau theo ty le co đinh; mac du vay, cac chat ket tinh nay thuong đuoc goi la "cac hop chat khong can bang hoa hoc". Co the lap luan rang chung co lien quan đen, chu khong phai la cac hop chat hoa hoc, trong truong hop su bien đoi trong thanh phan cua chung thuong la do su co mat cua cac nguyen to la bi mac ket trong cau truc tinh the cua mot hop chat hoa hoc thuc su khac, hoac do nhieu loan trong cau truc lien quan đen hop chat đa biet phat sinh do su thieu hut cua cac yeu to cau thanh tai cac vi tri trong cau truc cua no; cac chat khong can bang hoa hoc nay (cung cac loai co trong nhieu khoang vat khac) tao thanh hau het lop vo va lop phu cua Trai Đat. Cac hop chat khac đuoc coi la giong het nhau ve mat hoa hoc co the co ti le đong vi nang hoac nhe khac nhau cua cac nguyen to cau thanh, lam thay đoi ty le cac nguyen to theo khoi luong mot chut.


Phan loai Hop chat trong hoa hoc đuoc phan lam nhieu loai:


= Hop chat vo co =
Hop chat vo co bao gom khi CO, khi CO2, H2CO3 va cac muoi cacbonat, hydrocacbonat va nhung hop chat khong co mat nguyen tu C. Chung thuong đuoc xem la ket qua cua su tong hop tu cac qua trinh đia chat, trong khi hop chat huu co thuong lien quan đen cac qua trinh sinh hoc. Cac nha hoa hoc huu co truyen thong thuong xem bat ky phan tu nao co chua C la hop chat huu co, va nhu vay, hoa hoc vo co đuoc mac đinh la nghien cuu ve cac phan tu khong co C.
Phan loai: Hop chat vo co đuoc chia lam bon loai: oxide, acid, base, muoi.
Oxide la hop chat gom 1 nguyen to ket hop voi 1 hay nhieu nguyen tu O. Oxide đuoc chia lam bon loai:
- Oxide acid: La nhung oxide cau tao tu 1 nguyen to phi kim voi O va co 1 acid tuong ung.
VD: SO2, CO2,...
- Oxide base: La nhung oxide cau tao tu 1 nguyen to kim loai voi O va co 1 base tuong ung.
VD: CaO, Fe3O4,...
- Oxide luong tinh: La nhung oxide vua co 1 acid tuong ung vua co 1 base tuong ung.
VD: Al2O3, ZnO,...
- Oxide trung tinh: La nhung oxide khong co acid hay base nao tuong ung (con goi la oxide khong tao muoi).
VD: CO, NO,...
Acid la cac hop chat hoa hoc cau tao tu cac phi kim hoac oxide acid va co the hoa tan trong nuoc (tru H2SiO3), phan ra:
- Acid dua theo đo manh, yeu:
+ Acid manh: HCl, H2SO4, HNO3, HClO4, H2SbF7, ...
+ Acid yeu: HClO, H2SO3, H2CO3, ...
Base la cac hop chat hoa hoc đuoc cau tao tu cac kim loai (đoi khi no đuoc tao thanh tu cac oxide base), phan ra:
- Base tan trong nuoc: LiOH, NaOH, KOH, RbOH, CsOH, Ca(OH)2, Sr(OH)2, Ba(OH)2, N(CH3)4OH, NH3(aq) (NH4OH), ...
- Base khong tan trong nuoc: Fe(OH)2, Fe(OH)3, Cu(OH)2, Zn(OH)2, Al(OH)3, Mg(OH)2, Be(OH)2, C6H5NH2, ...


= Hop chat huu co =
Hop chat huu co la 1 lop lon cua cac hop chat hoa hoc ma cac phan tu cua chung co chua C, ngoai tru cac carbide, cacbonat, cacbon oxide (monoxide va dioxide), xyanua. Su nghien cuu ve cac hop chat huu co goi la hoa huu co. Rat nhieu hop chat trong so cac hop chat huu co, chang han nhu protein, chat beo, va cacbohydrat (đuong), la nhung chat co tam quan trong trong hoa sinh hoc.
VD: ruou, acid axetic,...


Lien ket va cac luc Cac hop chat đuoc to chuc voi nhau thong qua nhieu loai lien ket va luc khac nhau. Su khac biet ve cac loai lien ket trong cac hop chat khac nhau dua tren cac loai nguyen to co trong hop chat.
Luc phan tan London la luc yeu nhat trong tat ca cac luc lien phan tu. Chung la cac luc hap dan tam thoi hinh thanh khi cac electron trong hai nguyen tu lien ke đuoc đinh vi sao cho chung tao ra mot luong cuc tam thoi. Ngoai ra, cac luc phan tan London chiu trach nhiem ngung tu cac chat khong phan cuc thanh chat long va tiep tuc đong bang đen trang thai ran phu thuoc vao nhiet đo cua moi truong thap nhu the nao.
Mot lien ket cong hoa tri, con đuoc goi la lien ket phan tu, lien quan đen viec chia se cac electron giua hai nguyen tu. Ve co ban, loai lien ket nay xay ra giua cac nguyen to gan nhau tren bang tuan hoan cac nguyen to, tuy nhien no đuoc quan sat giua mot so kim loai va phi kim. Đieu nay la do co che cua loai trai phieu nay. Cac nguyen to nam gan nhau tren bang tuan hoan co xu huong co đo am đien tuong tu nhau, co nghia la chung co ai luc tuong tu voi cac đien tu. Do ca hai phan tu đeu khong co ai luc manh hon đe tang hoac thu đuoc electron, no khien cac phan tu chia se electron đe ca hai phan tu co octet on đinh hon.
Lien ket ion xay ra khi cac electron hoa tri đuoc chuyen hoan toan giua cac nguyen to. Đoi lap voi lien ket cong hoa tri, lien ket hoa hoc nay tao ra hai ion tich đien trai dau. Cac kim loai trong lien ket ion thuong mat cac electron hoa tri cua chung, tro thanh mot cation tich đien duong. Phi kim se thu đuoc cac electron tu kim loai, lam cho phi kim tro thanh mot anion tich đien am. Nhu đa phac thao, lien ket ion xay ra giua mot nguoi cho đien tu, thuong la kim loai va chat nhan đien tu, co xu huong la mot phi kim.
Lien ket hydro xay ra khi mot nguyen tu hydro lien ket voi mot nguyen tu co đo am đien tao thanh mot ket noi tinh đien voi mot nguyen tu co đo am đien khac thong qua cac luong cuc hoac đien tich tuong tac.


Phan ung Mot hop chat co the đuoc chuyen đoi thanh mot thanh phan hoa hoc khac nhau bang cach tuong tac voi mot hop chat hoa hoc thu hai thong qua mot phan ung hoa hoc. Trong qua trinh nay, lien ket giua cac nguyen tu bi pha vo trong ca hai hop chat tuong tac, va sau đo lien ket đuoc cai to đe cac lien ket moi đuoc tao ra giua cac nguyen tu. Theo so đo, phan ung nay co the đuoc mo ta la AB + CD → AD + CB, trong đo A, B, C va D la moi nguyen tu duy nhat; va AB, AD, CD va CB la moi hop chat duy nhat.


Xem them Đon chat
Hop chat vo co
Hop chat huu co
Nguyen tu
Phan tu
Hoa hoc
Tinh chat hoa hoc
Cong thuc hoa hoc
Acid
Base


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Chemical compounds tai Wikimedia Commons