Kieu bay (hay con goi la kieu xoay) la mot hien tuong xay ra khi kieu ruoc trong le hoi (mot phuong tien đe di chuyen tuong than hoac than vi tu noi tho tu ve noi mo hoi) bi xoay chuyen khi đang ruoc, co the do vo thuc hoac co y thuc. Hien tuong nay du đuoc xem la mot phan van hoa tam linh trong tin nguong dan gian Viet Nam va thuong dien ra tai cac le hoi lang đau xuan, nhung khong it y kien giai thich theo chu nghia duy vat rang đo chi la su ngo nhan chu quan hoac la mot hinh thuc bieu dien co the thuc hien đuoc duoi tac đong vat ly.


Hien tuong Ruoc kieu la mot hinh thuc van hoa dan gian o Viet Nam. Trong đo, cac lang xa (phan lon o mien Bac Viet Nam va Bac Trung Bo) thuong to chuc ruoc kieu trong hoi lang vao dip Tet, nham ton vinh cong trang cua Thanh hoang lang. Theo nghi thuc truyen thong, khi kieu cua tung lang tien vao san se đuoc cac nam thanh nien tre trong lang "xo, đay, xoay, chay" vai vong quanh san truoc khi dung lai cui chao o chinh đien. Voi nhung kieu co đoi tuong tho tu la phu nu, nhung thieu nu chua ket hon se la nguoi ruoc.
Hien tuong kieu bay xay ra khi kieu tu di chuyen, roi xoay vong khien cho nguoi khieng khong kiem soat đuoc. Nguoi đia phuong cho rang do than hoac thanh nhap vao nguoi ruoc kieu. Cung co nguoi tin rang, co mot "nguon nang luong huyen bi" nao đo đa giup nhung chiec kieu nay bay. Tuy nhien cung co noi, kieu bay la do nhung nguoi khieng kieu hop suc đe tung len co chu đich. Quan niem cua le hoi cho rang lang nao xoay kieu cang manh thi lang đo cang gap nhieu may man trong nam moi. Theo mot to bao co tru so tai Ha Noi, đoi ruoc kieu di chuyen theo nhung buoc đi ma vi Thanh dan. Nhung nguoi lon tuoi trong lang goi đo la "Thanh giang tren co Long Đinh" hay "kieu bay" va giai thich: "Khi co Thanh ngoi o tren thi kieu se nang con khi Thanh bay kieu nhe va quay, co the chay đi bat cu đau". Mot nguon tin cung cho rang khi kieu bay la luc cac đoi tuong tho tu trong kieu "vui đen cuc điem thang hoa", qua đo cho thay "cac Thanh chao nhau the hien niem vui hoi ngo".
Nguoi dan song o đia phuong cho rang hien tuong kieu quay đa co tu lau. Khi ruoc kieu ve đinh lang, kieu co dau hieu "nhu đi nhanh hon". Khi đi ve phia mieu, kieu cu "đung yen va quay lai nhu khong muon đi". Nhung chiec kieu co đo nang tu 250 đen 300 kg, đuoc trang tri son son thep vang va cham tro ky luong, đoi khi se gay ap luc len nguoi khieng khien nguoi khieng bi met. Nhung nguoi ruoc kieu se đoi vai cho nhau trong suot qua trinh kieu bay. Mot so noi, kieu đuoc xoay duoi ao ho hoac đuoc mang ra bien voi mot so khu vuc giap bien.


Giai thich Theo Pho giao su, tien si Le Quy Đuc, nguyen Pho Vien truong Vien Van hoa va Phat trien, hien tuong kieu bay la mot dang vo thuc tap the cua nhung nguoi tham gia ruoc kieu. Theo mot y kien tu Trung tam nghien cuu tiem nang cua con nguoi giai thich, trong le hoi, nhung nguoi khenh kieu co tam long kinh trong đoi voi vi than, nen tam trang ho roi vao trang thai vo thuc ma nhung nguoi len đong thuong hay gap phai. Y kien nay giai thich them luc đo tiem nang cua con nguoi đuoc phat huy va ho co suc manh ma "nguoi binh thuong khong the co đuoc", nhung van khong loai tru nhung nguoi khenh kieu đa bi đieu khien bang the luc sieu nhien. Nguoi đua ra loi giai thich ket luan quan niem kieu bay co the chi la su ngo nhan, nhan đinh chu quan rieng cua mot so nguoi.
Mot nu tien si tu Vien Nghien cuu con nguoi thuoc Vien Han lam Khoa hoc xa hoi Viet Nam cho biet, hien tuong kieu bay co the do yeu to khong can xung ve trong luc cua nhung nguoi khi khieng kieu. Ba con cho rang le hoi thuong dien ra o nong thon nen đia ban khong bang phang, nguoi xem kieu đong dan đen xo đay, con nguoi khieng khong đam bao đuoc suc nang va giu thang bang nen sinh ra hien tuong cam tuong kieu bay đuoc mo phong tu đo.
Duoi goc nhin vat ly, mot giao su tu Đai hoc Bach khoa Ha Noi cho rang hien tuong kieu quay co the đuoc thuc hien nho đinh luat bao toan Mo men đong luong, theo đo đo 8 nguoi khenh đeu thong nhat voi nhau. Nho su can bang cua chiec gay nen ho co the bieu dien nhieu đong tac tren khong trung trong nhieu tieng đong ho ma khong roi.


Anh huong Theo mot y kien tu mot truong khoa cua Truong Đai hoc Van hoa Ha Noi, kieu bay đuoc xem la "hien tuong van hoa đa an sau trong đoi song nhan dan". Hien tuong nay cung chiu anh huong cua chu quan va khach quan va la co so đe thu hut su quan tam cua moi nguoi đen le hoi. Khi hien tuong xay ra, chung the hien niem tin cua nguoi dan đoi voi đoi tuong than thanh ma nguoi dan tho cung. Y kien nay cung cho rang kieu quay la hien tuong co net rieng biet, tao thanh ban sac rieng biet cua cac đia phuong. Theo bao Phap luat Viet Nam, nghi le ruoc kieu bay "mang đam su tin nguong tam linh, đoc đao đe lai an tuong sau sac trong long nhan dan va du khach". Le ruoc kieu bay đa phan đeu nhan đuoc su ung ho va đon nhan voi so luong lon nguoi dan tham du.


Tranh cai Hien tuong kieu quay hay kieu bay cho toi thoi hien đai van gay tranh cai nhieu trong cong đong. Co y kien lo ngai hien tuong nay co bien the gay ra viec va cham lam hu hong tai san cua nhan dan. Tai su viec đoan ruoc kieu bon nam thanh nien đa đam vo kinh xe cua mot giao vien tai Ha Noi nam 2015 khien du luan tranh cai lon ve quy cach thuc hanh nghi le ruoc kieu, co nguoi cho rang đo la tam linh va khong cam đuoc. O chieu huong nguoc lai, đay bi xem la hanh đong "nhan danh tam linh" đe pha hoai tai san cua nguoi khac.


Tham khao