Tuyen ngon Quoc te Nhan quyen (TNQTNQ) la van kien quoc te đat ra cac quyen con nguoi đuoc Đai Hoi đong Lien Hop Quoc thong qua vao ngay 10 thang 12 nam 1948 o Cung Chaillot tai Paris, Phap. Eleanor Roosevelt la nguoi đung đau uy ban du thao.
TNQTNQ đat ra cac quyen loi va tu do co ban cua moi ca nhan. TNQTNQ tuyen bo "moi nguoi sinh ra tu do, binh đang ve nhan pham va quyen loi", khong phan biet "chung toc, mau da, gioi tinh, ngon ngu, ton giao, chinh kien hoac kien giai khac, quoc tich hoac xuat than xa hoi, tai san, xuat sinh hoac than phan khac". TNQTNQ la van kien quan trong trong lich su quyen con nguoi boi vi cac quyen loi, tu do cua TNQTNQ la chung cua loai nguoi, khong phan biet van hoa, che đo chinh tri hoac ton giao. TNQTNQ la nen tang cua luat quoc te ve nhan quyen, vi du nhu Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri va Cong uoc quoc te ve cac quyen kinh te, xa hoi va van hoa.
Tuy khong co hieu luc phap luat nhung TNQTNQ đa đuoc đua vao nhung đieu uoc quoc te, van kien nhan quyen cua cac khu vuc va hien phap, bo luat quoc gia.
Tat ca 193 nuoc thanh vien Lien Hop Quoc đeu đa phe chuan it nhat mot trong chin đieu uoc quoc te nhan quyen chiu anh huong cua TNQTNQ, phan lon đa phe chuan it nhat bon đieu uoc. Nhieu đieu khoan cua TNQTNQ đa đuoc cong nhan la tap quan quoc te. TNQTNQ đa đuoc dich ra 530 thu tieng, la van kien pho quat nhat trong lich su.


Bo cuc va noi dung TNQTNQ gom:

Loi noi đau trinh bay boi canh lich su cua TNQTNQ.
Đieu 1–2 đat ra cac khai niem nhan pham, tu do va binh đang.
Đieu 3–5 đat ra cac quyen loi co ban khac nhu quyen song va cam che đo no le, tra tan.
Đieu 6–11 đat ra cac quyen loi cua ca nhan truoc phap luat nhu quyen binh đang truoc phap luat va quyen đuoc xet xu cong bang.
Đieu 12–17 đat ra cac quyen loi cua ca nhan đoi voi cong đong nhu quyen tu do đi lai, quyen so huu tai san va quyen co quoc tich.
Đieu 18–21 đat ra cac quyen loi dan su va chinh tri nhu quyen tu do tu tuong, tin nguong, ton giao, ngon luan, tu hop va lap hoi.
Đieu 22–27 đat ra cac quyen loi kinh te, xa hoi va van hoa nhu quyen an sinh xa hoi, co tieu chuan song xung va quyen đuoc cham soc cua me va tre em.
Đieu 28–30 đat ra gioi han cua cac quyen loi, tu do, nghia vu cua ca nhan đoi voi xa hoi va cam lam dung cac quyen loi, tu do vao muc đich trai voi Lien Hop Quoc.


Lich su = Chien tranh the gioi thu hai =
Vao Chien tranh the gioi thu hai, khoi Đong Minh đe xuong Tu tu do lam cuong linh: tu do ngon luan, tu do ton giao, tu do khoi so hai, tu do khoi ngheo kho. Cuoi chien tranh, Hien chuong Lien Hop Quoc đuoc ki ket, tai khang đinh nhan quyen, nhan pham va rang buoc cac nuoc thanh vien bao ve quyen con nguoi ma khong phan biet chung toc, gioi tinh, ngon ngu hoac ton giao. Sau khi chien tranh ket thuc, toi ac cua Đuc Quoc Xa đuoc vach tran, khien cho cong đong quoc te quyet đinh ra mot ban tuyen ngon xac đinh cac quyen loi va tu do cua moi nguoi.


= Soan thao =
Thang 6 nam 1946, Hoi đong Kinh te va Xa hoi Lien Hop Quoc thanh lap Uy ban Lien Hop Quoc ve Nhan quyen gom 18 uy vien thuoc cac quoc gia, ton giao, chinh kien khac nhau, giao nhiem vu soan thao mot van kien ve quyen con nguoi. Thang 2 nam 1947, Uy ban Lien Hop Quoc ve Nhan quyen thanh lap Uy ban du thao TNQTNQ do Eleanor Roosevelt đung đau. Trong hai nam, Uy ban du thao hop hai ky hop.
Uy ban du thao ban đau gom cac uy vien tu Canada, Liban, My, Phap va Trung Hoa Dan quoc. John Peters Humphrey la nguoi soan chinh cua TNQTNQ, Rene Cassin la đong tac gia, Truong Banh Xuan la Pho Chu nhiem Uy ban du thao, Charles Malik la Bao cao vien. Mot thang sau khi đuoc thanh lap, Uy ban du thao ket nap them cac uy vien tu Chile, Lien Xo va Uc.
Thang 5 nam 1948, Uy ban du thao hop ky hop thu hai va cuoi cung đe xem xet y kien, đe nghi cua cac nuoc thanh vien LHQ va to chuc quoc te. Đai dien cua nhung co quan LHQ va to chuc phi chinh phu cung tham du phien hop.
Ngay 21 thang 5 nam 1948, Uy ban du thao be mac ky hop, trinh du thao "Tuyen ngon Quoc te Nhan quyen" va "Cong uoc Quoc te ve Nhan quyen" len Uy ban Lien Hop Quoc ve Nhan quyen. Tu ngay 21 thang 5 đen ngay 18 thang 6 nam 1948, Uy ban Nhan quyen xem xet, thao luan du thao o Geneve. Van ban du thao đuoc luu hanh giua cac nuoc thanh vien LHQ. An Đo đe nghi dung tu "human beings" thay cho "men" đe bao đam binh quyen nam nu. Nam Phi cuc luc van đong xoa tu "nhan pham" khoi ban tuyen ngon do "nhan pham khong co tieu chuan chung va khong phai la 'quyen'", nhung bi chi trich la vo li boi vi chinh Nam Phi la nuoc tich cuc tham gia soan thao Hien chuong LHQ va đa đe nghi them nhan pham vao ban tuyen ngon. Su that la Nam Phi khong muon quyen nhan pham đuoc cong nhan boi vi che đo apartheid se bi cong kich. Sau cung, ban tuyen ngon giu lai quyen nhan pham.
Uy ban Nhan quyen thong qua du thao TNQTNQ va Cong uoc Quoc te ve Nhan quyen, 12 nuoc bieu quyet tan thanh, bon nuoc bieu quyet trang. Du thao đuoc trinh len Hoi đong Kinh te va Xa hoi xem xet, quyet đinh. Ngay 26 thang 8 nam 1948, Hoi đong Kinh te Xa hoi quyet đinh trinh du thao TNQTNQ len Đai Hoi đong.
Tu ngay 30 thang 9 đen ngay 7 thang 12 nam 1948, Uy ban thu ba cua Đai Hoi đong hop 81 phien hop đe xem xet, thao luan du thao va 168 đe nghi sua đoi cua cac nuoc thanh vien LHQ. Ngay 6 thang 12, Uy ban thu ba quyet đinh thong qua du thao, 29 phieu thuan, bay phieu trang. Du thao đuoc trinh len toan the Đai Hoi đong xem xet, quyet đinh tu ngay 9 đen ngay 10 thang 12 nam 1948.


= Thong qua =
Ngay 10 thang 12 nam 1948, TNQTNQ đuoc Đai Hoi đong Lien Hop Quoc thong qua o Cung Chaillot, Paris. Trong so 58 nuoc thanh vien LHQ bay gio, 48 nuoc bieu quyet tan thanh, tam nuoc bieu quyet trang, Honduras va Yemen khong tham gia bieu quyet.
Ket qua bieu quyet la cai nhin toan canh ve lap truong cua cac nuoc thanh vien LHQ. Nam Phi bieu quyet trang đe bao ve che đo apartheid, ro rang vi pham TNQTNQ. A Rap Xe Ut bieu quyet trang do phan đoi quyen binh đang hon nhan trong đieu 16 va quyen cai đao trong đieu 18. Sau nuoc cong san bieu quyet trang do ban tuyen ngon khong kich liet len an chu nghia phat xit va chu nghia quoc xa. Eleanor Roosevelt cho rang cac nuoc cong san bieu quyet trang do ban tuyen ngon bao đam quyen xuat duong, hoi huong o đieu 13. Nhung quan sat vien khac thi cho rang ly do la ban tuyen ngon bao đam cac quyen loi dan su va chinh tri.
Tuy bieu quyet tan thanh nhung Anh bay to su bat man rang ban tuyen ngon chi co gia tri tinh than chu khong co hieu luc phap luat. Phai đen khi Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri co hieu luc vao nam 1976 thi hau het cac đieu khoan cua TNQTNQ moi đuoc thi hanh.

48 nuoc bieu quyet tan thanh TNQTNQ:

Tam nuoc bieu quyet trang:

Hai nuoc khong tham gia bieu quyet:

 Honduras
 Yemen


= Ngay Quoc te Nhan quyen =

Ngay Quoc te Nhan quyen la ngay 10 thang 12 đe ky niem viec thong qua TNQTNQ. Nam 2008, LHQ to chuc ky niem tron 60 ngay thong qua TNQTNQ, chu đe la "Nhan pham va cong ly cho moi nguoi". Nam 2018, LHQ to chuc ky niem tron 70 nam TNQTNQ.


Anh huong = Tam quan trong =

TNQTNQ la van kien đot pha, đat ra cac quyen con nguoi pho quat vuot len tren gioi han van hoa, ton giao, phap luat va chinh tri. Tinh pho quat cua TNQTNQ đuoc xem la "ly tuong vo bien" va "đac trung tao bao nhat" cua van kien.
Ban TNQTNQ đuoc Đai Hoi đong thong qua la ban song ngu gom tieng Anh va tieng Phap, ve sau đuoc dich ra tieng A Rap, tieng Nga, tieng Tay Ban Nha va tieng Trung, tat ca đeu la ngon ngu chinh thuc cua LHQ. LHQ đa hop tac voi cac ca nhan, to chuc đe dich TNQTNQ ra cang nhieu thu tieng cang tot. Nam 1999, Sach Ky luc Guinness cong nhan TNQTNQ la van kien đuoc bien dich ra nhieu thu tieng nhat tren the gioi, co 298 ban dich. Nam 2021, TNQTNQ đa đuoc dich ra 530 thu tieng.


= Hieu luc phap luat =
Nhieu luat su luat quoc te cho rang TNQTNQ la tap quan quoc te va cong cu đac luc đe gay suc ep ngoai giao, tinh than len cac nuoc vi pham quyen con nguoi. Mot nha luat hoc noi tieng cho rang TNQTNQ "đuoc cong nhan la đat ra cac quy pham chung". Nhung hoc gia phap ly khac tham chi chu truong TNQTNQ cau thanh quy pham cuong che ma cac nuoc khong đuoc vi pham. Hoi nghi Lien Hop Quoc ve Nhan quyen nam 1968 co y kien rang TNQTNQ "ap đat nghia vu len cac thanh vien cua cong đong quoc te".
TNQTNQ la nen tang cua hai cong uoc quoc te ve quyen con nguoi: Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri va Cong uoc quoc te ve cac quyen kinh te, xa hoi va van hoa. Cac nguyen tac cua TNQTNQ đuoc mo rong trong nhung đieu uoc quoc te khac nhu Cong uoc quoc te ve xoa bo moi hinh thuc phan biet chung toc, Cong uoc ve xoa bo moi hinh thuc phan biet đoi xu đoi voi phu nu, Cong uoc ve quyen tre em, Cong uoc chong tra tan. Nhieu nguoi vien dan TNQTNQ đe đoi quyen con nguoi cua minh đuoc thua nhan va bao ve.


 Luat quoc gia  Mot bai nghien cuu nam 2022 cho thay TNQTNQ đa đay manh viec hien đinh nhung quyen con nguoi nhat đinh. Mot hoc gia uoc tinh rang it nhat 90 ban hien phap đuoc ban hanh sau nam 1948 co nhung đieu khoan giong voi hoac chiu anh huong cua TNQTNQ. It nhat 20 nuoc chau Phi dan TNQTNQ trong hien phap cua minh. Nam 2014, hien phap cua cac nuoc sau dan TNQTNQ: Afghanistan, Benin, Bosnia-Herzegovina, Burkina Faso, Burundi, Campuchia, Chad, Comoros, Bo Bien Nga, Guinea Xich đao, Ethiopia, Cong hoa Dan chu Congo, Gabon, Guinea, Haiti, Mali, Mauritania, Nicaragua, Niger, Bo Đao Nha, Romania, Rwanda, Sao Tome va Principe, Senegal, Somalia, Tay Ban Nha, Togo va Yemen. Ngoai ra, hien phap cua Bo Đao Nha, Romania, Sao Tome va Principe va Tay Ban Nha quy đinh cac toa an phai giai thich hien phap hop voi TNQTNQ.


Phan ung = Ung ho =
TNQTNQ đuoc nhieu nha hoat đong, nha luat hoc va nha chinh tri khen ngoi. Eleanor Roosevelt cho rang TNQTNQ "co the se tro thanh Đai Hien chuong moi cua tat ca moi nguoi". O Hoi nghi The gioi ve Nhan quyen vao nam 1993, đai dien cua 100 nuoc khang đinh lai "su tan tam đoi voi cac muc đich va nguyen tac cua Hien chuong Lien Hop Quoc va Tuyen ngon Quoc te Nhan quyen" va nhan manh rang TNQTNQ la nen tang cho LHQ tiep tuc cai thien cac tieu chuan ve quyen con nguoi. Giao hoang Gioan Phaolo II goi TNQTNQ la "mot trong nhung bieu hien cao ca nhat cua luong tri cua thoi đai ta". Lien minh chau Au tuyen bo rang TNQTNQ "đat quyen con nguoi vao trong tam cua quan he quoc te".
TNQTNQ đuoc đai đa so cac to chuc quoc te va phi chinh phu ung ho. Lien đoan Quoc te Nhan quyen đat ra nhiem vu trong tam la van đong bao ve cac quyen loi cua TNQTNQ, Cong uoc quoc te ve cac quyen dan su va chinh tri va Cong uoc quoc te ve cac quyen kinh te, xa hoi va van hoa. An xa Quoc te thuong xuyen ky niem Ngay Quoc te Nhan quyen va to chuc cac su kien nang cao nhan thuc ve TNQTNQ.


= Chi trich =


 The gioi Hoi giao  Hau het cac nuoc Hoi giao thuoc LHQ vao nam 1948 đeu ky TNQTNQ, bao gom Afghanistan, Ai Cap, Iraq, Iran, Syria va Tho Nhi Ky. A Rap Xe Ut la nuoc Hoi giao duy nhat bieu quyet trang, cho rang ban tuyen ngon vi pham luat Hoi giao. Pakistan chi trich lap truong cua A Rap Xe Ut va ung ho quyen tu do ton giao trong TNQTNQ.
Sau Cach mang Hoi giao, đai dien moi cua Iran o LHQ cho rang cac nuoc Hoi giao khong the thuc hien TNQTNQ boi vi ban tuyen ngon vi pham luat Hoi giao.
To chuc Hop tac Hoi giao thong qua Tuyen ngon Cairo ve Nhan quyen va Hoi giao, tuyen bo moi nguoi đeu đuoc huong quyen loi va nhan pham hop voi luat Hoi giao, khong phan biet chung toc, mau da, ngon ngu, gioi tinh, ton giao, chinh kien, đia vi xa hoi hoac yeu to khac. Tuyen ngon Cairo đuoc xem la lap truong cua the gioi Hoi giao đoi voi TNQTNQ, mot mat đat ra cac nguyen tac pho quat, mot mat chi vien dan luat Hoi giao.


 "Quyen tu choi giet nguoi"  An xa Quoc te va Phan chien Quoc te đa van đong bo sung "quyen tu choi giet nguoi" vao TNQTNQ. Phan chien Quoc te cho rang quyen tu choi phuc vu trong quan đoi phat sinh tu quyen tu do tu tuong, luong tam va ton giao. Hoi đong Nhan quyen LHQ đa khang đinh nhieu lan rang đieu 18 cua TNQTNQ bao đam "moi nguoi co quyen tu choi phuc vu trong quan đoi theo luong tam nhu mot hinh thuc thuc hien quyen tu do tu tuong, luong tam va ton giao".


 Hiep hoi Nhan chung hoc Hoa Ky  Hiep hoi Nhan chung hoc Hoa Ky chi trich TNQTNQ la phan anh the gioi quan phuong Tay ve quyen con nguoi cho nen khong phu hop voi cac nuoc khac. Ngoai ra, Hiep hoi cho rang phuong Tay khong co tu cach lam guong cho the gioi boi vi phuong Tay đa xam chiem, cuong buc cac dan toc khac.


 ASEAN  Truoc them Hoi nghi The gioi ve Nhan quyen, đai dien cua mot vai nuoc chau A thong qua Tuyen bo Bangkok, khang đinh lai su tan tam đoi voi cac nguyen tac cua Hien chuong LHQ va TNQTNQ nhung nhan manh nguyen tac chu quyen, khong can thiep vao chinh su noi bo va keu goi bao ve cac quyen kinh te, xa hoi va van hoa.


Xem them = Quyen con nguoi =
Lich su quyen con nguoi
Cac nguyen tac Yogyakarta


= Nhung hiep đinh khong rang buoc =
Tuyen ngon Cairo ve Nhan quyen va Hoi giao
Tuyen bo Vien va Chuong trinh Hanh đong
Tuyen ngon Thien nien ky Lien Hop Quoc


= Luat quoc te ve nhan quyen =


= Nhung triet gia anh huong TNQTNQ =
Toma Aquino
Jean de Gerson
Hugo Grotius
Khong Tu
Samuel von Pufendorf
John Locke
Jean-Jacques Burlamaqui
Jean-Jacques Rousseau
Thomas Jefferson
Jacques Maritain


Tham khao = Thu muc tham khao =


Đoc them Lien ket ngoai Text of the UDHR
Official translations of the UDHR
Resource Guide on the Universal Declaration of Human Rights at the UN Library, Geneva.
Drafting of the Universal Declaration of Human Rights – documents and meetings records – United Nations Dag Hammarskjold Library
Questions and answers about the Universal Declaration
Text, Audio, and Video excerpt of Eleanor Roosevelt's Address to the United Nations on the Universal Declaration of Human Rights
UDHR – Education
UDHR in Unicode
Revista Envio – A Declaration of Human Rights For the 21st Century Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine
Introductory note by Antonio Augusto Cancado Trindade and procedural history note on the Universal Declaration of Human Rights in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
The Laws of Burgos: 500 Years of Human Rights from the Law Library of Congress blog.


= Tu lieu nghe nhin =
UDHR Audio/Video Project (recordings in 500+ languages by native speakers)
Universal Declaration of Human Rights recorded in multiple languages at LibriVox (public domain audiobooks)
Text, Audio, and Video excerpt of Eleanor Roosevelt's Address to the United Nations on the Universal Declaration of Human Rights at AmericanRhetoric.com
Animated presentation of the Universal Declaration of Human Rights by Amnesty International on YouTube (in English duration 20 minutes and 23 seconds).
Audio: Statement by Charles Malik as Representative of Lebanon to the Third Committee of the UN General Assembly on the Universal Declaration, 6 November 1948
UN Department of Public Information introduction to the drafters of the Declaration
Audiovisual material on the Universal Declaration of Human Rights in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law