Lich su quan he hai bo eo bien Đai Loan gioi thieu thay đoi ve lich su quan he giua hai bo eo bien tu xua đen nay. Cac ghi chep som nhat trong lich su Trung Quoc đuoc cho la lien quan đen Đai Loan la Di Chau trong "Tam quoc chi" hay Luu Cau trong "Tuy thu". Vao thoi Tong-Nguyen, hai bo eo bien đa co mau dich qua lai, đen nam 1281 Hot Tat Liet thiet lap Banh Ho trai tuan kiem ty, bat đau thuc thi quan ly hanh chinh đoi voi quan đao Banh Ho. Nam 1349, Uong Đai Uyen viet trong "Đao Di chi luoc" rang Banh Ho thuoc huyen Tan Giang, con Luu Cau la mot trong cac quoc gia hai ngoai. Tran Đe thoi Minh co mieu ta trong "Đong Phien ky" ve tho dan khu vuc tay nam cua Đai Loan. Tu the ky 17 đen đau the ky 20, quan he hai bo eo bien Đai Loan chiu anh huong tu nguoi Ha Lan, Tay Ban Nha, Han, Man, Nhat Ban; Trung Quoc đai luc va Đai Loan co khi thong nhat hoac chia cat, đen nam 1945 Trung Hoa Dan Quoc tiep quan Đai Loan.
Sau Chien tranh the gioi lan thu hai, quan he hai bo phat trien theo tinh hinh trong nuoc va quoc te. Trong Quoc-Cong noi chien lan thu hai, Quoc dan đang bi Cong san đang đanh bai. Nam 1949, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap, va tung buoc kiem soat toan bo Trung Quoc đai luc. Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc thoai lui đen khu vuc Đai Loan, hai bo eo bien bat đau đoi đau ve quan su, đong thoi nhieu lan xay ra xung đot vu trang. Nam 1971, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thay the vi tri cua Trung Hoa Dan Quoc tai Lien Hop Quoc, khong gian ngoai giao cua Trung Hoa Dan Quoc bi thu hep. Đen nam 1979, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va Hoa Ky thiet lap quan he ngoai giao, phia Đai luc đon phuong tuyen bo đinh chien. Nam 1987, Trung Hoa Dan Quoc bat đau cho tham than hai bo, sau đo quan he hai bo hoa hoan mot thoi gian. Tuy nhien, sau khi Tong thong Ly Đang Huy sang tham Hoa Ky, quan he hai bo lai theo huong cang thang. Sang the ky 21, quan he kinh te hai bo đa tuong đoi mat thiet. Sau khi Quoc dan đang len nam quyen tai Đai Loan vao nam 2008, quan he hai bo co xu the hoa hoan, nha lanh đao hai ben gap mat tai Singapore vao nam 2015, đuoc cho la mot đot pha lon trong lich su quan he hai bo. Tuy nhien, sau khi Thai Anh Van len nam quyen vao nam 2016, quan he hai bo lai theo xu huong cang thang.
Khong co su cong nhan đoi voi thoi gian bat đau hoac phan ky lich su quan he hai bo eo bien. Truong Xuan Anh cua Đai hoc Kinh te va Luat Trung Nam phan thanh bon giai đoan: Giai đoan thu nhat la tu thoi tien su đen the ky 17; giai đoan hai la khi Ha Lan-Tay Ban Nha, Minh Trinh, nha Thanh va Nhat Ban thong tri Đai Loan va khi Trung Hoa Dan Quoc tiep quan đao; giai đoan ba la sau khi chinh phu trung uong Trung Hoa Dan Quoc thoai lui đen Đai Loan, hinh thanh the đoi đau giua hai bo eo bien; giai đoan bon la tu thap nien 1980 đen nay, hai bo ket thuc đoi đau quan su, phat trien quan he hoa hoan. Thieu Tong Hai tu Đai hoc Van hoa Trung Hoa thi phan quan he hai bo sau nam 1949 thanh nam thoi ky la đoi đau quan su, tranh chap chinh thong, hoa hoan giao luu, đoi lap nhan thuc, hiep thuong uu đai lan nhau.


Co đai = Thoi ky Tam Quoc =
Sach su "Tam quoc chi-Ngo chi" co viet rang vao thang 1 nam Hoang Long thu hai (230), nuoc Ngo tung phai Tuong quan Ve On, Gia Cat Truc đem van tuong si xuat phat tu Chuong An thuoc quan Lam Hai, vuot bien tim kiem Di Chau, co vai nghin nguoi đo bo len Di Chau roi tro ve. Ngoai ra, Thai thu Đan Duong cua nuoc Ngo la Tham Oanh viet trong "Lam Hai thuy tho chi" rang Di Chau nam cach quan Lam Hai hai nghin dam ve phia đong nam, "đat đai khong co suong gia va tuyet, cay co khong chet; bon mat la nui, đam ro nui song o đo". Co hoc gia nhan đinh Di Chau (夷洲 hoac 夷州) chinh la chi Đai Loan, song van ton tai tranh luan.


= Thoi ky Tuy-Đuong =
"Tuy thu - Luu cau truyen" viet rang Luu Cau quoc nam tren hai đao, ve phia đong cua quan Kien An, đi thuyen 5 ngay la co the đen . Trong đo con ghi ve viec Tuy Dang Đe phai quan tien đanh Luu Cau, tong cong co ba lan. Lan thu nhat la vao nam 607, do bat đong ngon ngu, do vay chi "bat mot nguoi roi ve". Nam sau, Chu Khoan lan thu hai tien đanh, song cung chi "lay giap vai cua chung roi ve". Lan thu ba la vao nam 610, do Tran Lang va Truong Tran Chau linh quan, "bat vai nghin nam nu cua chung" roi ve. Co hoc gia nhan đinh Luu Cau Quoc ghi trong "Tuy thu" chinh la Đai Loan hien nay, song co hoc gia nhan đinh Luu Cau Quoc la chi quan đao Luu Cau.
Thoi ky Khai Nguyen (713-741) cua nha Đuong, co nguoi la Lam Loan tu Đong Thach, Tuyen Chau, Phuc Kien đen Đai Loan đinh cu, la nguoi ho Lam đau tien đen Đai Loan. Đen thoi Đuong Hien Tong (805-820), co tien si nguoi Chiet Giang la Thi Kien Ngo đua gia toc di cu đen Banh Ho. Lam Ky Tuyen tu Đai hoc Ha Mon nhan đinh truoc thoi Đuong, khong co nhieu nguoi Han tai Trung Quoc đai luc sang Đai Loan, ho đen khu vuc Đai Loan đe tham gia san xuat nong nghiep hoac cung dan toc ban đia tien hanh giao dich, chu yeu co tinh chat thoi vu, mua xuan đen va mua thu thi tro ve.


= Thoi ky Tong-Nguyen =
Nam Can Đao thu 7 (1171) thoi Nam Tong, Uong Đai Du nham chuc tri chau cua Tuyen chau, đia ban quan ly co "hai đao goi la Banh Ho", co khong it nguoi Han cu tru, thuong bi nguoi moi ro len bo cuop cua, giet nguoi. Nham đe phong quay nhieu, vao luc bat đau mua gio nam moi nam, Uong Đai Du lai phai binh đen phong thu, hao phi tien cua song van khong hieu qua. Do vay, ong cho xay dung 200 gian nha, cu tuong si đon tru phong thu. Su sach ghi tai rat it ve mau dich hai bo vao thoi ky Tong-Nguyen, do khai quat đuoc luong lon đo gom su thoi Tong-Nguyen nen co the thay Banh Ho la mot tram dung chan quan trong cua ngoai thuong Trung Quoc đai luc vao đuong thoi. Theo ghi chep, vao thoi ky Tong-Nguyen, sat la mat hang co gia cao tai Đai Loan, tho dan Đai Loan thuong phai cho thuong thuyen tu Trung Quoc đai luc cap bo đe đoi thuc pham lay sat. Chu Canh Anh thoi Thanh viet trong "Hai Đong trat ky" rang tung phat hien đuoc nhieu tien thoi Tong tai cang Gia Nghia.
Nam Chi Nguyen thu 18 (1281) thoi Hot Tat Liet, quan Nguyen tien cong Nhat Ban song gap phai bao, phan lon thuyen bi chim, nhung chiec con lai troi đen bo tay cua Đai Loan va Banh Ho, nha Nguyen ben đat Banh Ho trai tuan kiem ty, le thuoc vao lo Tuyen Chau cua Phuc Kien, tiep giap voi Luu Cau (Đai Loan). Nam 1292, Hot Tat Liet sai su gia đen phu du Luu Cau, song do ngon ngu bat đong nen khong thanh cong ma quay ve. Nam Nguyen Trinh thu ba (1297), binh chuong chinh su cua tinh Phuc Kien la Cao Hung sai Truong Hao, Truong Tien đen Luu Cau Quoc, bat song hon 130 nguoi roi ve. Thang 1 nam sau, cho nguoi Luu Cau bi bat tro ve, yeu cau ho quy thuan nha Nguyen, ve sau khong ro ket cuc. Nam Chi Thuan thu 1 (1330) va nam Nguyen Thong thu 5 (1337), Uong Đai Uyen hai lan đi thuyen tu Tuyen Chau đen cac nuoc mua ban, trong "Đao Di chi luoc" ong viet rang Banh Ho thuoc huyen Tan Giang cua Tuyen Chau, con Luu Cau la mot trong cac nuoc hai ngoai.


= Đau thoi Minh =

Nam 1384, nha Minh loai bo Banh Ho tuan kiem ty, đen nam 1563 thi đat lai Banh Ho tuan kiem ti va phai binh đon tru. "Đong Phien ki" viet rang vao đau nhung nam Vinh Lac, khi Trinh Ha ha Tay Duong tung co đen Đai Loan, đuong thoi toc ro phia đong (tho dan Đai Loan) tron tranh khong muon tuan theo uoc đinh, do đo Trinh Hoa cap cho moi nha mot cai chuong đong nho đe ho đeo len co. Chuong đong đuoc ho cho la bao vat. Nhung nam Tuyen Đuc (1426-1435), đoi thuyen cua Trinh Hoa tung đen Đai Tinh Đau muc nuoc (nay thuoc Đai Nam), con tung bo thuoc vao nuoc đua cho tho dan đia phuong chua benh . Nam Gia Tinh thu 42 (1563), hai tac nguoi Tuyen Chau la Lam Đao Can tu tap chong nha Minh, bi đo đoc nha Minh la Du Đai Du truy diet, do vay ben qua Banh Ho chay đen Ke Lung, Đai Loan đinh cu. Ong đem vai tram tuy tung tien hanh no dich tho dan Đai Loan, tho dan Đai Loan do vay rat phan no va len ke hoach giet Lam Đao Can, tuy nhien tin tuc bi lo nen ho bi Lam Đao Can tap kich ban đem sat hai. Sau thoi Lam Đao Can, hai tac nguoi Trieu Chau la Lam Phung vao nam Van Lich thu 2 (1574) bi tong binh Ho Thu Nhan cua nha Minh truy kich, ben tron đen Banh Ho, sau đo lai đen Vong Cang cua Đai Loan] (cua song Bat Chuong) lap can cu đia. Ho Thu Nhan yeu cau tho dan giap cong, đam Lam Phung tan tac.
Tuong linh Tham Huu Dung phu trach phong thu bien cua nha Minh co viet trong "Man Hai tang ngon" rang ong ta tung "ba lan đen Đong Phien, diet Oa đuoi Ha". Thang 7 nam Van Lich thu 30 (1602), sau khi Oa khau di chuyen cuop đoat tai cac vung duyen hai Quang Đong, Phuc Kien, Chiet Giang, ho tron đen Đong Phien va lay noi nay lam sao huyet. Tuong tran thu Tuyen Chau la Tham Huu Dung mot mat cu nguoi đi trinh sat tinh hinh đoi phuong, tim hieu ve khi hau, huong gio, hai luu, mot mat thi cho đong thuyen, luyen binh, tru luong. Mua đong cung nam, tuan phu cua Phuc Kien la Chu Van Xuong bi mat ra lenh "tieu Đong Phien Oa", Tham Huu Dung đua 24 quan ham vuot bien đen Đai Loan, đai pha Oa khau. Quan Minh đot chim 6 thuyen cua Oa khau, giet 15 nguoi, lay lai đuoc hon 370 nam nu bi bat. Tham Huu Dung đong tai Đai Loan hon 20 ngay, nguoi tuy tung la Tran Đe đa can cu vao phong tuc cua tho dan Đai Loan đuong thoi đe viet thanh "Đong Phien ki".


Can hien đai = Thuc dan phuong Tay =
Nam 1604, luc luong Ha Lan duoi quyen Wybrand van Warwijck chiem linh Banh Ho, Tham Huu Dung đem 50 thuyen (uoc tinh 2.000 nguoi) đen Banh Ho, yeu cau Warwijck roi đi. Do binh luc giua hai ben co chenh lech lon, đen ngay 15 thang 12 Warwijck roi Banh Ho, chuyen sang Đai Loan tim cu điem. Su viec nay đuoc ghi lai tren "bia Tham Huu Dung đay lui ro hong mao" tai cung Thien hau Banh Ho. Nam 1622, Toan quyen Đong An Ha Lan la Jan Pieterszoon Coen phai Cornelis Reijersen đen Banh Ho, đong thoi lap ra thanh luy đe lam cu điem mau dich. Nam 1624, tuong linh cua nha Minh la Du Đai Du đem quan bao vay nguoi Ha Lan, trai qua tam thang chien đau, nguoi Ha Lan phai roi khoi Banh Ho, chuyen huong đen Đai Vien, Đai Loan dung nen thanh Zeelandia đe lam cu điem. Cong ty Đong An Ha Lan chieu mo nguoi Han tu duyen hai Phuc Kien va tai Banh Ho đen Đai Loan đe canh tac, trong đo rat nhieu nguoi ve sau đinh cu tai Đai Loan. Trong "An Binh Nhan thi toc pho", "Đong Thach Phan Duong Quach thi toc pho" đeu viet rang co gia đinh chuyen đen Đai Loan.

Tuong truyen vao nam 1621, mot nguoi que Chuong Chau ten la Nhan Tu Te tu Nagasaki, Nhat Ban đen Đai Loan, lap trai tai khu vuc Chu La Son, lam nghe cay cay, san ban va mua ban. Sau khi tin tuc đuoc truyen ve Đai luc, đa thu hut nhieu dan ngheo Chuong Chau, Tuyen Chau vuot bien đen nuong nho, so nguoi đat đen 3.000. Nam 1625, Nhan Tu Te benh chet, Trinh Chi Long ke thua su nghiep cua ong. Nam 1628, Trinh Chi Long nhan chieu an cua trieu đinh Minh, đua hon ba van bo thuoc tro ve Đai luc, nham chuc "Ngu Ho du kich tuong quan" tru tai An Hai. Khi Phuc Kien xay ra nan đoi, Trinh Chi Long tung đua vai van dan đoi đen Đai Loan muu sinh, chi phi lien quan đuoc tra lai cho Trinh Chi Long duoi dang to thue. Ngoai ra, Trinh Chi Long pha vo chinh sach hai cam chinh thuc, hau nhu thao tung mau dich giua duyen hai Trung Quoc đai luc va Đai Loan, Macao, Nhat Ban, Philippines.
Nam 1626, mot nguoi Tay Ban Nha la Antonio Carreno de Valdes lanh đao ham đoi xuat phat tu Manila, Philippines đi sat theo bo bien phia đong Đai Loan đen đao Ke Lung trong vinh Ke Lung, lap nen thanh San Salvador đe lam trung tam thong tri. Mac du nguoi Tay Ban Nha khong đuoc chap thuan tien hanh trien khai mau dich chinh thuc voi trieu đinh Minh, song ho dung phuong thuc mien thue quan, mien thue hang hoa, tham chi mien kiem tra nhap quan nham thu hut gioi buon lau đen Ke Lung kinh doanh.
Nam 1633, Cong ty Đong An Ha Lan lay Đai Loan lam can cu đe tien hanh phong toa, cuop boc duyen hai Phuc Kien, thuy quan Minh do Trinh Chi Long lanh đao đa đanh bai lien quan Cong ty Đong An Ha Lan va hai tac, su goi la hai chien Minh-Ha Lan thoi Sung Trinh. Nguoi Han tai Đai Loan tung phan khang su thong tri cua Ha Lan, trong đo co su kien Quach Hoai Nhat nam 1652. Đuong thoi co 4.000-5.000 nguoi Han tham du cuoc khoi nghia nay, uoc tinh chiem 1/4 tong so nguoi Han tai Đai Loan, trai qua 12 nam thi bi tran ap, co 3.000-4.000 nguoi Han tu vong.
Truong Đinh Ngoc thoi Thanh co mieu la cuong vuc Đai Loan trong "Minh su " la "đat ay bac tu Ke Lung, nam đen Lang Kieu, co the hon ngan dam; đong tu Đa La Ma, tay đen Vuong Thanh, co the hon chin tram dam". Đieu đang chu y la Ke Lung cung voi Luu Cau, Luzon, Brunei đeu đuoc ghi trong thien "liet truyen thu 211 - ngoai quoc 4", khong nam trong ban đo trieu Minh.


= Trinh Thanh Cong đay lui nguoi Ha Lan =

Nam 1644, nha Minh diet vong, tuy nhien tong that nha Minh lap nen chinh quyen Nam Minh. Trong đo, Đuong vuong Chu Duat Kien do anh em Trinh Chi Long va Trinh Hong Quy ung ho xung đe tai Phuc Chau vao nam 1645. Nam 1646, quan đoi nha Thanh tien vao Phuc Kien, Trinh Chi Long đau hang nha Thanh, tuy nhien con ong la Trinh Thanh Cong chay đen Kim Mon. Nam 1647, Trinh Thanh Cong chinh thuc the phan Thanh, di chuyen chien đau tai duyen hai đong nam Trung Quoc đai luc hon muoi nam, đong thoi nhieu lan bang tro tong that nha Minh va dan chung vuot bien sang đinh cu tai Đai Loan, đuoc Vinh Lich Đe phong la Dien Binh vuong. Do nguoi Ha Lan thuong cuop boc thuong thuyen cua nguoi Han, trong thoi gian tu nam 1656 đen nam 1660 Trinh Thanh Cong hai lan canh cao nguoi Ha Lan đinh chi cuop đoat thuong thuyen..
Thang 4 nam 1661, Trinh Thanh Cong đem 25 ngan tuong si cung vai tram chien ham tien quan đen Đai Loan, bao vay phao đai Zeelandia, buoc Cong ty Đong An Ha Lan phai ky ket đau hang vao ngay 1 thang 2 nam 1662. Trinh Thanh Cong lap phu Thua Thien tai Đai Loan, du tinh phan Thanh phuc Minh, song khong lau thi mat. Sau khi Trinh Kinh ke vi, ong lo ngai tinh chinh thong thong tri khong đu, do đo vao nam 1663 đon Ninh Tinh vuong Chu Thuat Que tu Kim Mon đen Đai Loan, đong thoi đoi ten Đai Loan thanh Đong Ninh, van lay lich phap theo nha Minh, lap Khong mieu tai Đai Nam vao nam 1665.
Ngay 21 thang 4 nam 1674, Tinh Nam vuong Canh Tinh Trung cua nha Thanh khoi binh phan Thanh, moi Trinh Kinh tay chinh. Trinh Kinh sau khi vuot bien đa yeu cau voi Canh Tinh Trung đuoc giu Chuong Chau va Tuyen Chau, sau khi bi tu choi thi xuat binh chiem linh Hai Trung va Đong An, hai ben bat đau tro nen thu đich. Tuy nhien, Tuyen Chau, Chuong Chau va Trieu Chau lan luot nuong nho Trinh Kinh, Canh Tinh Trung thay tinh the nhu vay thi ben đem quan tan cong Tuyen Chau, song lai bi Luu Quoc Hien đay lui. Nam 1675, Canh Tinh Trung va Trinh Kinh đam phan, hai ben lay Phong Đinh lam ranh gioi, phan phia bac thuoc Canh Tinh Trung, phan phia nam thuoc Trinh Kinh. Nam 1676, Trinh Kinh đanh bai Binh Nam vuong Thuong Chi Tin, chiem linh Hue Chau. Trinh Kinh sau khi co đuoc bon chau phu lai đanh ha đuoc Đinh Chau, Canh Tinh Trung buoc phai đau hang nha Thanh. Sau đo,  Trinh Kinh mot minh đoi đau voi quan đoi nha Thanh, ket qua la lien tiep that bai va phai thoai lui, cuoi cung phai rut ve Ha Mon.
Nam 1677, nha Thanh lai trien khai hoa đam voi Trinh Kinh, Khang than vuong Kiet Thu cua nha Thanh hua hen rang neu Trinh Kinh rut khoi cac đao tai duyen hai Trung Quoc, nha Thanh se đong y đe Đong Ninh thanh nuoc phien thuoc cua nha Thanh giong nhu Trieu Tien, đong thoi thong thuong voi Đong Ninh, vinh vien khong nghi ki. Nam 1678, tuong linh nha Thanh la Lai Thap đua thu cho Trinh Kinh, trong đo viet rang neu quan ho Trinh đong y rut ve giu Đai Loan, thi ho Trinh se vinh vien chiem huu Đai Loan, đia vi tuong đong voi Trieu Tien, khong can phai cao đau va đoi trang phuc, viec xung than nap cong hoan toan la tu nguyen. Tuy nhien, Trinh Kinh muon Hai Trung la thi truong chung, khien đam phan bi pha vo. Nam 1680, Trinh Kinh chien bai, rut tu Ha Mon ve Đai Loan. Tu đo, Trinh Kinh nan chi, đem chinh su giao het cho The tu Trinh Khac Tang va Tran Vinh Hoa. Ngay 17 thang 3 nam 1681, Trinh Kinh mat, Phung Tich Pham giet Trinh Khac Tang va lap Trinh Khac Sang, khien cho quoc chinh ngay cang te hai, long nguoi phan tan.


= Nha Thanh sap nhap Đai Loan =

Ngay 10 thang 7 nam 1683, theo lenh cua Khang Hy Đe, Thi Lang đem hai van quan binh, hon 200 chien thuyen tien đanh Đai Loan. Trai qua bay ngay giao chien, quan tinh nhue cua ho Trinh bi tieu diet toan bo. Ngay 17 thang 9, Trinh Khac Sang chinh thuc giao thu đau hang, đen ngay 3 thang 10 thi quan Thanh tien vao Đai Loan tiep nhan đau hang. Nam sau, nha Thanh lap phu Đai Loan, quan ly ba huyen la Đai Loan, Phung Son, Chu La, phu nay le thuoc đao Ha Đai cua tinh Phuc Kien, đong thoi cong bo luat le ve cu tru tai Đai Loan, khong che nghiem ngat so luong nguoi Han tu Đai luc sang Đai Loan. Vao đau thoi gian lap phu Đao Loan, trieu đinh Thanh trao quyen cho tuan phu cua Phuc Kien đieu đong quan vien giua noi đia Phuc Kien va Đai Loan, do vay vao thoi Thanh đa phan quan lai Đai Loan la nguoi Phuc Chau.
Nam 1721, Chu Nhat Quy tu lap lam vuong tai Đai Loan, đat quoc hieu la "Đai Minh", song đuoc khong lau thi bi quan Thanh tieu diet. Nam 1731, nguoi Taokas thuoc tho dan Đai Loan phat đong hanh đong vu trang chong chinh phu tai Đai Giap Tay Xa. Tong đoc Hac Ngoc Lan cua Phuc Kien phai Tong binh Đai Loan Vuong Quan đi giam sat viec tran ap, đong thoi đieu sau nghin quan binh tu Đai luc sang Đai Loan chinh phat. Su kien dien ra trong bay thang, cuoi cung cac tu truong Đai Loan mang moi nguoi ra hang, muoi ba tu truong bi chem đau.
Sau khi nha Thanh cai tri Đai Loan, mau dich giua Đai luc va Đai Loan tro nen hung thinh hon. Đuong thoi, vat pham xuat khau chu yeu cua Đai Loan la gao, da huou va đuong mia, vat pham nhap khau la hang det, thuoc va cac nhu yeu pham khac, cang mau dich chu yeu la phu thanh (nay la An Binh, Đai Nam), Loc Cang (nay la Loc Cang, Chuong Hoa) va Manh Giap (nay la Van Hoa, Đai Bac), dan gian co cau "nhat phu nhi Loc tam Manh Giap". Vao giua thoi Thanh, co nhieu di dan đen Đai Loan, giua cac nhom đen truoc va đen sau ton tai nhieu xung đot loi ich. Vi du giua nguoi Man Nam tu Phuc Kien va nguoi Khach Gia, nguoi Trieu Chau tu Quang Đong xay ra chien đau Man-Viet; giua nguoi Tuyen Chau va nguoi Chuong Chau xay ra chien đau Tuyen-Chuong; hay la giua cac mon phai hi khuc. Tuy nhien, trong thoi gian nay cac nhom cu dan tai Đai Loan cung co hop tac voi nhau, nhu vao nam 1796 khi Ngo Sa khai khan Cap Tu Nan, đeu co nguoi goc Chuong Chau, Tuyen Chau va Khach Gia cung tham gia khai khan.
Sau Chien tranh Nha phien lan thu hai nam 1860, trieu đinh Thanh đong y mo cua cang An Binh va Đam Thuy tai Đai Loan đe thong thuong, khong lau sau lai mo cua cang Đa Cau va Ke Lung. Nam 1874, Nhat Ban đem quan đen Đai Loan tao ra su kien Mau Đon Xa. Nam 1875, trieu đinh Thanh cu Tham Bao Trinh lam kham sai đai than sang giam sat Đai Loan, đong thoi đieu Đuong Đinh Khue đem 6.500 binh si Hoai quan đong tai Tu Chau đen Đai Loan đon tru. Cuoi cung, do Thanh-Nhat ky ket "Chuyen uoc Bac Kinh" nen tam binh on. Su kien ngoai giao lan nay thuc đay trieu đinh Anh bai bo lenh cam nhan dan Trung Quoc đai luc sang Đai Loan khai khan trong trot, do vay Đai Loan mo cua toan dien.
Trong thoi gian Chien tranh Phap-Thanh nam 1884, Amedee Courbet dan quan Phap chiem linh Co Long, tien cong Đam Thuy, phong toa eo bien Đai Loan, đong thoi quay nhieu cac tinh duyen hai Trung Quoc. Ngay 29 thang 7 nam 1885, Ta Tong Đuong neu len viec phai nhanh chong chuyen Đai Loan thanh mot tinh. Thang 10 cung nam, trieu đinh Thanh lap ra tinh Phuc Kien Đai Loan, quan ly phu Đai Loan va phu Đai Bac cua tinh Phuc Kien truoc đay cuu Tuan phu Phuc Kien la Luu Minh Truyen chuyen sang giu chuc tuan phu cua Đai Loan, kinh phi lap tinh Đai Loan chu yeu do Phuc Kien phu trach. Luu Minh Truyen sau khi nham chuc đa tien hanh mo rong viec phu du tho dan, lap them quan huyen, đong thoi xuc tien mot loat cai cach kieu phuong Tay, xay dung Đai Loan thanh tinh co trinh đo hien đai hoa cao nhat cua Đai Thanh vao đuong thoi.


= Nha Thanh nhuong Đai Loan cho Nhat Ban =

Trong Chien tranh Thanh-Nhat 1895, nha Thanh bi Nhat Ban đanh bai, đen ngay 17 thang 4 nam 1895 phai ky ket Đieu uoc Ma Quan, cat nhuong Đai Loan va Banh Ho cho Nhat Ban. Tin tuc nay đuoc truyen đen Đai Loan, tuan phu đuong thoi la Đuong Canh Tung ban bo "tuyen ngon đoc lap Đai Loan Dan chu quoc" vao ngay 25 thang 5, song van ton nha Thanh lam nuoc tong chu. Ngay 2 thang 6, hai ben Thanh-Nhat hoan thanh viec chuyen giao Đai Loan, đen ngay 21 thang 10 quan đoi Nhat Ban tien vao Đai Nam, tieu diet chinh quyen Đai Loan Dan chu quoc. Đai Loan tro thanh lanh tho thuc dan cua Nhat Ban, cung la can cu đe Nhat Ban xam luoc Trung Quoc đai luc. Phu Tong đoc Đai Loan tro thanh tien phong trong viec thuc thi chinh sach nam tien cua Đe quoc Nhat Ban, chuyen ve chinh sach đoi voi Phuc Kien, thong qua cac phuong thuc nhu lap truong hoc, benh vien, xay dung noi tho phung va kinh doanh bao chi đe tien hanh tham thau van hoa tai Đai luc, co anh huong sau sac đen su phat trien cua xa hoi Phuc Kien can đai.
Khoang nam 1896, Tong đoc Đai Loan Kodama Gentaro phai tru tri chua Lan Duong tai Nghi Lan đen Ha Mon đe bo giao. Sau đo, tang nhan chua Higashi Hongan lap ra "so bo giao chua Higashi Hongan Ha Mon". Ngay 24 thang 8 nam 1900, đia điem nay bi thieu huy. Đen ngay 25, Tong đoc Đai Loan phai luc quan vuot bien, chuan bi chiem linh Ha Mon. Cac cuong quoc phuong Tay phan ung du doi, Anh, Đuc, My va Nga đeu đua chien ham vao cang Ha Mon, luc quan Anh đo bo vao to gioi Anh, quan Nhat bi buoc phai rut lui, lich su goi la "su kien Ha Mon".
Sau khi Trung Hoa Dan Quoc thanh lap vao nam 1912, mot so nguoi Đai Loan nhu Tuong Vi Thuy, Đo Thong Minh, Ong Tuan Minh gia nhap phan hoi Đai Loan cua Trung Quoc Đong minh Hoi, con tung gui đien bao đen Hoi Quoc Lien to cao Nhat Ban can tro Trung Quoc thong nhat. Nam 1928, Đang Cong san Đai Loan đuoc thanh lap trong to gioi Phap tai Thuong Hai, do Đang Cong san Trung Quoc chi đao, chu truong lat đo su thong tri cua Nhat Ban tai Đai Loan, lap ra nuoc Cong hoa Đai Loan. Sau thang 9 nam 1931, do nhieu đang vien bi tong giam, đang nay đinh chi hoat đong. Nam 1934 va 1936, chinh quyen tinh Phuc Kien tung hai lan lap đoan sang Đai Loan khao sat. Khi Nhat Ban bat đau cai tri Đai Loan, quy mo kinh te cua Đai Loan van chua bang Phuc Kien. Tuy nhien sau gan 40 nam, quy mo kinh te Đai Loan đa vuot xa Phuc Kien. Do đo, trong "bao cao khao sat Đai Loan" co kien nghi Phuc Kien hoc tap mo hinh kinh te cua Đai Loan.
Sau khi Chien tranh Trung-Nhat bung phat toan dien vao nam 1937, nhan si dan gian Đai Loan song tai Trung Quoc duoi quyen lanh đao cua Ly Huu Bang đa thanh lap Đoi Nghia dung Đai Loan, tien hanh hoat đong khang Nhat. Ngay 23 thang 2 nam 1938, Đoi tinh nguyen hang khong Lien Xo lay danh nghia đai đoi 1 Khong quan Trung Hoa Dan Quoc tien hanh oanh tac can cu hang khong Tung Son Đai Bac. Ngay 9 thang 12 nam 1941, chinh phu Quoc dan Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc tuyen chien voi Nhat Ban, đong thoi tuyen bo vo hieu hoa toan bo cac đieu uoc voi Nhat. Ngay 25 thang 11 nam 1943, luc luong Hang khong Luc quan Hoa Ky tru tai Trung Quoc va Đoan hon hop khong quan Trung-My cho 14 may bay cat canh tu Toai Xuyen, Giang Tay đi oanh tac can cu hang khong cua quan đoi Nhat Ban tai Tan Truc, pha huy tong cong 52 may bay cua Nhat. Thang 12 nam 1943, My, Anh va Trung Quoc cung cong bo Tuyen bo Cairo, quy đinh rang toan bo lanh tho ma Nhat Ban cuop đoat tu Trung Quoc, nhu Man Chau, Đai Loan, Banh Ho can phai đuoc tra lai cho Trung Hoa Dan Quoc. Thang 7 nam 1945, My, Anh va Trung Quoc cung ra Tuyen bo Potsdam, xac đinh đieu khoan trong Tuyen bo Cairo can phai đuoc thi hanh, la mot trong cac đieu kien can thiet đe Nhat Ban đau hang. Ngay 2 thang 9, Nhat Ban chinh thuc chap thuan cac đieu khoan cua Tuyen bo Potsdam, đau hang Đong Minh.


= Trung Hoa Dan Quoc tiep quan Đai Loan =
Ngay 29 thang 8 nam 1945, Tuong Gioi Thach bo nhiem chu tich đuong thoi cua tinh Phuc Kien la Tran Nghi lam truong quan hanh chinh tinh Đai Loan. Ngay 15 thang 10, quan đoi chinh phu Quoc dan đo bo tai cang Co Long. Ngay 25 thang 10, Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc tiep quan Đai Loan, Banh Ho, xac đinh ngay nay la "tiet quang phuc Đai Loan", song luan điem thu hoi nay ton tai tranh luan. Ngay 12 thang 1 nam 1946, Hanh chinh vien Trung Hoa Dan Quoc tuyen bo nhan dan Đai Loan "von co quoc tich nuoc ta" đuoc khoi phuc quoc tich Trung Hoa Dan Quoc tu ngay 25 thang 10 nam 1945, song do đieu uoc hoa binh sau chien tranh van chua đuoc ky ket nen bi chinh phu My, Anh, Ha Lan, Nhat Ban phan đoi. Cuoi thang 2 nam 1947, cac đia phuong tai Đai Loan lien tiep xay ra xung đot giua quan đoi va dan chung, Tran Nghi thinh cau Tuong Gioi Thach phai quan đoi tu Trung Quoc đai luc sang đan ap, lich su goi la su kien 28 thang 2.
Tu nam 1948 tro đi, do Quoc quan Trung Hoa Dan Quoc lien tiep that bai trong noi chien truoc Đang Cong san Trung Quoc, Tuong Gioi Thach bat đau di doi chinh phu, quan đoi va gia khuyen, van vat cua Co cung, tai san quoc kho va tai lieu lien quan đen Đai Loan. Tu nam 1945 đen nam 1950, co gan hai trieu quan dan tu Trung Quoc đai luc chuyen đen Đai Loan. Cong đong di dan đai luc nay tai Đai Loan đuoc goi la nguoi ngoai tinh, nham phan biet voi nguoi ban tinh la nhung di dan đen Đai Loan tu kha som.


Đuong thoi = Đoi đau quan su =
Ngay 15 thang 3 nam 1949, Tan Hoa Xa cong bo bai xa luan "nhan dan Trung Quoc nhat đinh phai giai phong Đai Loan", lan đau khau hieu "giai phong Đai Loan" đuoc neu ra. Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc sau khi that bai trong noi chien, phai doi sang Đai Loan thi neu ra cac khau hieu "phan cong Đai luc", "tieu diet Cong phi", "giai cuu đong bao", đong thoi ban bo đieu le kiem soat nghiem ngat gian điep cong san thoi ky dep loan, han che nghiem ngat lien he qua lai giua dan chung Đai Loan va Trung Quoc đai luc. Sau khi nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap, hai bo eo bien tung trai qua cac cuoc giao chien la Chien dich Co Ninh Đau tai Kim Mon nam 1949, Chien dich đao Đong Son nam 1953, Phao chien Kim Mon lan thu nhat nam 1954, Chiet dich Nhat Giang Son thang 1 nam 1955, Chien dich đao Đai Tran thang 2 nam 1955, Phao chien ngay 23 thang 8 nam 1958, hai ben đeu co thang bai.
Trong thoi gian nay, Chien tranh Trieu Tien bung phat, quan đoi Hoa Ky tien vao đon tru tai Đai Loan, đong thoi chi ra rang đia vi cua Đai Loan chua đuoc xac đinh. Do đo, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa to cao len Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc rang Đai Loan bi xam nhap vu trang, đong thoi khang nghi viec bi Lien Hop Quoc bai tru, song đe an nay cuoi cung bi phu quyet. Trong Hoa uoc San Francisco, Nhat Ban tu bo toan bo quyen loi, quyen loi danh nghia va yeu cau đoi voi Đai Loan va Banh Ho, song Trung Hoa Dan Quoc va nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đeu chua tham gia ky ket hoa uoc. Sau đo, Trung Hoa Dan Quoc va Nhat Ban ky ket Hoa uoc Trung-Nhat vao nam 1952. Nam 1954, "Đieu uoc Phong thu chung Trung-My" đuoc ky ket, khien cho Quan Giai phong co su kieng de. Thang 4 nam 1955, Thu tuong Chu An Lai đen Indonesia tham du Hoi nghi Bangdung, đong thoi phat bieu rang "Chinh phu Trung Quoc bang long cung Chinh phu Hoa Ky đam phan, tranh thu phuong thuc hoa binh đe giai phong Đai Loan". Ly Tong Nhan tai Hoa Ky sau khi biet tin, vao thang 8 cung nam tuyen bo kien nghi ve van đe Đai Loan, Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc lien phong toa tin tuc ve phat bieu nay.
Đau thang 10 nam 1958, Quan Giai phong tuyen bo bai bo phong toa Kim Mon, ve sau đoi thanh ban pha khong lien tuc, dan dan giam thieu tan cong, cuoc đau giua hai bo chuyen sang chu yeu tranh chap ve tinh chinh thong, tranh gianh quyen đai dien cho Trung Quoc tren truong quoc te. Nam 1963, Chu An Lai đua chinh sach Đai Loan cua Đang Cong san Trung Quoc quy thanh "mot quy tac bon đieu khoan". Nam 1971, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thay the Trung Hoa Dan Quoc trong vai tro quoc gia thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc; đen nam 1972 Tong thong Hoa Ky Richard Nixon sang tham Trung Quoc, hai ben ky ket "Thong cao Thuong Hai"，同年9月中日建交；đen ngay 1 thang 1 nam 1979 Hoa Ky va nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thiet lap quan he ngoai giao, đong thoi cat đut quan he ngoai giao voi Trung Hoa Dan Quoc, lay "Luat quan he Đai Loan" đe thay cho "Đieu uoc phong thu chung Trung-My", đong thoi rut quan đoi khoi Đai Loan. Tinh the ngoai giao hai bo đa đao nghich. Ngay 1 thang 1 nam 1979, Bo truong Quoc phong Trung Quoc Tu Huong Tien tuyen bo đinh chi phao kich Kim Mon va cac đao khac, chinh thuc ket thuc 21 nam phao chien Kim Mon.


= Hoa hoan giao luu =

Ngay 1 thang 1 nam 1979, Uy ban Thuong vu Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan quoc Trung Quoc cong bo "thu gui đong bao Đai Loan", su dung "thong nhat hoa binh, mot quoc gia hai che đo" đe thay the "giai phong Đai Loan", thai đo đoi voi Đai Loan chuyen tu cung ran sang huong hoa hoan. Đap lai, ngay 4 thang 4 Tuong Kinh Quoc đua ra chinh sach ba khong la "khong tiep xuc, khong đam phan, khong thoa hiep. Ngay 29 thang 5, tau thuyen cua Trung Quoc đai luc khoi phuc viec đi qua eo bien Đai Loan. Ngay 9 thang 6 nam 1980, Tuong Kinh Quoc đe xuat "chu nghia Tam dan thong nhat Trung Quoc". Nam 1981, doanh nghiep tu nhan đau tien cua Đai Loan hoat đong tai Phuc Chau, tinh Phuc Kien mo bon cang cho tau thuyen cua Đai Loan neo đau va tram tiep đon đong bao Đai Loan, mo đau cho qua lai mau dich va nhan vien giua hai bo eo bien sau cai cach mo cua tai Đai luc. Ngay 1 thang 10 nam 1981, Uy vien truong Diep Kiem Anh đe xuat chinh sach phuong cham 9 đieu ve thong nhat hoa binh Đai Loan, bieu thi "sau khi quoc gia thuc hien thong nhat, Đai Loan co the tro thanh khu hanh chinh đac biet, huong quyen tu tri cao đo, đong thoi co the duy tri quan đoi. Chinh phu trung uong khong can du cong viec đia phuong cua Đai Loan". Ngay 24 thang 7 nam 1982, Bo truong Lieu Thua Chi gui thu cho Tuong Kinh Quoc, keu goi hai bo trien khai hoa đam, Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc khong hoi đap.
Nam 1987, Đai Loan mo cua cho dan chung sang Đai luc tham than, hoat đong thuong mai dan su giua hai bo gia tang nhanh chong. Thang 6 nam 1989, khu vuc Đai Loan chinh thuc mo cua cho hang hoa Đai luc nhap khau gian tiep. Sau đo, trong quan he thuong mai giua hai bo, Đai Loan co đuoc thang du lon tu Đai luc, su phu thuoc vao kinh te Đai luc cung dan tang len. Ngay 7 thang 10 nam 1990, Tong thong Ly Đang Huy tuyen bo thanh lap Uy ban Thong nhat Quoc gia, đen ngay 23 thang 2 nam 1991 thi thong qua Cuong linh Thong nhat Quoc gia, chu truong can cu theo nguyen tac "dan chu, tu do, cung thinh vuong" đe xuc tien thong nhat Trung Quoc. Hien phap đuoc sua đoi, phan Trung Hoa Dan Quoc thanh "khu vuc Đai luc" va "khu vuc tu do". "Đieu le quan he nhan dan hai bo" đinh nghia "khu vuc đai luc" la lanh tho Trung Hoa Dan Quoc nam ben ngoai khu vuc Đai Loan.
Nam 1991, Quy Giao luu Eo bien cua Đai Loan va Hiep hoi Quan he Hai bo Eo bien cua Đai luc bat đau hoat đong, nam 1992 tien hanh hoi đam tai Hong Kong, song khong co thanh qua. Thang 4 nam 1993, hai ben tren co so Nhan thuc chung 1992 tien hanh hoi đam Uong Đao Ham-Co Chan Phu. Thang 1 nam 1995, Tong bi thu Giang Trach Dan đe xuat chu truong tam đieu nham phat trien quan he hai bo, xuc tien tien trinh thong nhat hoa binh Trung Quoc. Đap lai, ngay 8 thang 4, Tong thong Ly Đang Huy đe xuat kien nghi sau đieu.


= Nhan thuc đoi lap =

Su kien tau ca Man Binh nam 1990 va su kien Thien Đao nam 1994 khien dan chung hai bo bat man. Thang 6 nam 1995, Tong thong Ly Đang Duy lay danh nghia ca nhan sang tham Đai hoc Cornell, đe xuat đinh vi quoc gia la "Trung Hoa Dan Quoc tai Đai Loan", dan đen nguy co ten lua tai eo bien Đai Loan. Thang 8 nam 1996, Trung Quoc đai luc mo hai cang Phuc Chau va Ha Mon lam cang van chuyen truc tiep giua hai bo, Đai Loan chi mo cang Cao Hung đe đap lai, song thi hanh viec khong mua hang, khong thong quan đe can tro tam thong. Ngay 14 thang 9 nam 1996, Tong thong Ly Đang Huy đe xuat tai Đai hoi Doanh nhan Đai Loan chu truong "gioi cap dung nhan" (khong nong voi), han che gioi doanh nghiep Đai Loan đau tu vao Trung Quoc đai luc. Nam 1997, Phuc Kien thanh lap khu thi điem hop tac nong nghiep hai bo eo bien tai Phuc Chau va Chuong Chau. Thang 5 nam 1999, Đai hoi Đang Dan tien thong qua "Nghi quyet tien đo Đai Loan". Thang 7 cung nam, Tong thong Ly Đang Huy đe xuat "luong quoc luan", chu truong quan he giua Đai Loan va Trung Quoc đai luc la "quoc gia va quoc gia", it nhat la quan he đac thu giua hai quoc gia.

Nam 2000, Đang Dan tien lan đau tien tro thanh đang cam quyen tai Trung Hoa Dan Quoc, Tran Thuy Bien trong le nham chuc đa đe xuat rang chi can Trung Quoc đai luc khong co y dung vu luc voi Đai Loan, thi trong nhiem ky cua ong se khong tuyen bo đoc lap, khong đoi quoc hieu, khong xuc tien đua luong quoc luan vao hien phap, khong xuc tien trung cau dan y ve thay đoi hien trang, va khong co bai bo cuong linh thong nhat quoc gia va Uy ban Thong nhat Quoc gia, trong nhiem ky cua minh ong tien hanh mot loat phong trao ban đia hoa Đai Loan nhu "phi Trung Quoc hoa", "phi Tuong hoa". Nam 2001, giua Ma To cung Kim Mon va Ma Vi, Ha Mon thuc hien khai thong ve thuong mai, hang hoa va buu chinh. Nam 2001, Tran Thuy Bien khi sang tham Guatemala co đe ra "chinh sach nam khong moi" ve quan he hai bo. Ngay 2 thang 8 nam 2002, Tran Thuy Bien trong hoi nghi cua "Hoi đong huong Đai Loan The gioi" đe xuat "moi ben mot quoc gia", chi Đai Loan va Trung Quoc khong thuoc cung mot quoc gia. Ngay 22 thang 2 nam 2004, Tran Thuy Bien cho biet Trung Quoc đai luc co 496 ten lua huong ve Đai Loan, sau moi sau ngay thi co them mot qua. Do đo, Đai Loan tien hanh phong trao trieu nguoi tay cam tay bao ve Đai Loan ngay 28 thang 2, phan đoi Trung Quoc trien khai ten lua chia thang vao Đai Loan.
Thang 3 nam 2005, Tong thong Tran Thuy Bien noi voi cac nghi si Nghi vien chau Au va phong vien rang khong thuc hien đuoc viec đoi quoc hieu Trung Hoa Dan Quoc thanh nuoc Cong hoa Đai Loan. Tong bi thu Ho Cam Đao lien phat bieu bon "tuyet đoi khong" đoi voi cong tac Đai Loan, sau đo Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan quoc thong qua "Luat chong phan liet quoc gia". Ngay 26 thang 3, Đang Dan tien, Lien minh Đoan ket Đai Loan va cac to chuc khac tien hanh tuan hanh the hien khang nghi. Tuy nhien tu thang 4 đen thang 7, Chu tich Quoc dan đang Lien Chien, Chu tich Đang Than dan Tong So Du, Chu tich Tan Đang Uc Mo Minh lan luot sang tham Đai luc, hoa hoan quan he hai bo. Ngay 2 thang 8 nam 2005, Tran Thuy Bien đe xuat thuyet bon giai đoan, tuc "Trung Hoa Dan Quoc tai Đai luc, Trung Hoa Dan Quoc đen Đai Loan, Trung Hoa Dan Quoc tai Đai Loan, Trung Hoa Dan Quoc la Đai Loan". Bon ngay sau, ong lai đe xuat "mot nguyen tac, ba kien tri, nam phan đoi" lam quy tac xu ly van đe hai bo. Nam 2006, Tran Thuy Bien tuyen bo "Cuong linh thong nhat quoc gia" khong con thich hop đe su dung, sang nam 2007 đe xuat "bon can mot khong", tuc Đai Loan can đoc lap, Đai Loan can chinh danh, Đai Loan can hien phap moi, Đai Loan can phat trien; Đai Loan khong co con đuong ta huu, chi co van đe thong nhat-đoc lap, khien Trung Quoc va đai luc va Hoa Ky phan ung manh me., tuy nhien thuong mai hai bo van tiep tuc phat trien. Trong nam 2008, "tieu tam thong" van chuyen đuoc 974 nghin luot nguoi.


= Gan đay =

Ngay 22 thang 3 nam 2008, Ma Anh Cuu chien thang trong bau cu tong thong, đen ngay 20 thang 5 Quoc dan đang quay lai nam quyen, chu truong "bat thong, bat đoc, bat vu", tuc trong nhiem ky cua Ma Anh Cuu đam bao khong xuc tien hai bo thong nhat, cung khong tuyen bo Đai Loan đoc lap, giua hai bo khong tien hanh chien tranh quan su. Thang 10 va 11 cung nam, pho hoi truong va hoi truong cua Hiep hoi Quan he Hai bo Eo bien sang tham Đai Loan, bi dan chung Đai Loan tan cong, bao vay. Ngay 31 thang 12 cung nam, Tong bi thu Ho Cam Đao trong dip ky niem 30 nam "thu gui đong bao Đai Loan" co đe xuat sau điem. Quan he hai bo dua tren co so "Nhan thuc chung 1992" khong ngung phat trien, hoi quan he hai bo cua hai ben tien hanh 11 lan gap mat giua cac lanh đao, hai bo lan luot ky ket 23 thoa thuan va hai tuyen bo chung, trong đo bao gom hiep đinh kien tao hop tac kinh te hai bo eo bien (ECFA), khoi đong đuong bay đinh ky truc tiep giua hai bo, hai bo hop tac cung tan cong toi pham.
Nam 2014, Phong trao sinh vien Hoa Huong Duong tai Đai Loan ngan chan đong luc nhat the hoa kinh te hai bo. Thang 6 cung nam. Thi truong Đai Nam Lai Thanh Đuc thuoc Đang Dan tien khi sang tham Trung Quoc đai luc co phat bieu rang tuong lai cua Đai Loan do 23 trieu dan cung quyet đinh. Van phong su vu Đai Loan cua Đai luc đap lai rang van đe lien quan đen chu quyen va toan ven lanh tho cua Trung Quoc do toan dan Trung Quoc cung quyet đinh, bao gom đong bao Đai Loan, đong thoi phan đoi lap truong cua the luc Đai Loan đoc lap khong thay đoi. Cung thang, Chu tich Uy ban su vu Đai Loan Truong Chi Quan sang Đai Loan, gap mat Chu tich Uy ban Đai luc Vuong Uc Ky, dan đen mot loat tranh luan va xung đot tai Đai Loan. Thang 9, Van phong su vu Đai Loan moi hon 20 đoan the Đai Loan thuoc phai thong nhat sang tham Bac Kinh, Tong thu ky Tap Can Binh bay to lai rang phuong cham co ban cua Đai luc trong giai quyet van đe Đai Loan la "thong nhat hoa binh, mot quoc gia hai che đo". Truoc viec nay, Vien truong Hanh chinh vien Giang Nghi Hoa bieu thi rang Trung Hoa Dan Quoc luon khong chap nhan chinh sach mot quoc gia hai che đo, chu truong cua ho la duy tri hien trang trong khuon kho hien phap Trung Hoa Dan Quoc.. Trung Quoc đai luc lien tuc đe xuat sach luoc thong nhat moi. Ngay 7 thang 11 nam 2015, nha lanh đao toi cao cua hai bo eo bien la Tap Can Binh va Ma Anh Cuu tien hanh gap mat tai Singapore, đay la lan gap go đau tien giua nha lanh đao toi cao hai ben tu sau khi chia tach chinh tri vao nam 1949, hai ben trao đoi y kien ve viec xuc tien phat trien quan he hoa binh hai bo.
Ngay 20 thang 5 nam 2016, Thai Anh Van thuoc Đang Dan tien nham chuc tong thong, ba chu truong duy tri hien trang, song đong thoi khong thua nhan Nhan thuc chung 1992, va noi chuyen đien thoai voi Donald Trump sau khi ong đac cu Tong thong Hoa Ky. Trung Quoc đai luc khong ngung gay ap luc len chinh phu cua Thai Anh Van, muon Thai Anh Van tro lai quy đao Nhan thuc chung 1992. Thai Anh Van trong le ky niem 30 nam thanh lap Đang Dan tien co thu mo viet rang phan đoi ap luc cua Trung Quoc đai luc, phat trien quan he voi cac quoc gia khac, thoat khoi phu thuoc va Trung Quoc. Đa so dan chung Đai Loan mot mat bat man uoc ap luc ngoai giao cua Trung Quoc đai luc, mot mat bat man voi the hien cua Thai Anh Van trong xu ly quan he hai bo.


Ghi chu Tham khao = Dan chung =


= Nguon =