Chich choe nuoc tran trang hay chich choe nuoc lung xam (danh phap khoa hoc: Enicurus schistaceus) la loai chim chich choe nuoc thuoc ho Đop ruoi (Muscicapidae). Chich choe nuoc tran trang la loai manh mai, co kich thuoc trung binh va đuoc phan biet voi cac loai cung chi boi tran, đinh đau va bo long mau xam đa phien. Loai nay co mot cai đuoi dai, che sau voi cac dai mau đen va trang, mong mau trang va mot vach trang tren cac long chinh. Phan con lai cua bo long chu yeu la mau trang. Ca the đuc va cai co hinh thai giong nhau. Loai chim nay thuong lui toi ria cac dong song va suoi chay xiet đe san cac đong vat khong xuong song nho bang cach nhay giua cac tang đa hoac bay tren mat nuoc. Chim sinh san tu thang 2 đen thang 7, đe 3–4 qua trung hoi hong, hoi xanh hoac trang. Chim bo va me đeu cung ap trung.
Chich choe nuoc tran trang thuong song gan cac con suoi va song o cac vung nhiet đoi va can nhiet đoi, đoi khi thi xa hon khoi dong nuoc đen mep đuong va đuong mon. Chung chu yeu song đon đoc, đoi khi song theo cap va nuoi con vao mua sinh san. Tieng keu cua chung giong voi bong chanh rung, hai loai de bi nham lan voi nhau. Loai nay phan bo chu yeu o trung va đong day Himalaya, tieu luc đia An Đo, mien nam Trung Quoc va Đong Nam A luc đia. Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te phan loai chich choe nuoc tran trang la loai it quan tam do so luong on đinh va pham vi phan bo rong cua loai.


Phan loai Chich choe nuoc tran trang đuoc nha tu nhien hoc nguoi Anh Brian H. Hodgson mo ta khoa hoc vao nam 1836. Ban đau loai đuoc đat trong phan chi Enicurus thuoc chi Motacilla, gom cac loai chia voi. Mau vat đuoc su dung đe mo ta loai co nguon goc tu Nepal. Ten khoa hoc cua loai bat nguon tu tinh tu schistaceus ("xam đen") trong tieng Latinh. Chich choe nuoc tran trang hien đuoc đat trong ho Muscicapidae, bao gom cac loai đop ruoi Cuu the gioi va phan ho Se bui. Mot nghien cuu di truyen hoc cho thay chich choe nuoc tran trang va chich choe nuoc nho co su khac biet ve mat di truyen voi chich choe nuoc đau trang nhieu hon so voi cac loai chich choe nuoc khac.


Mieu ta Chich choe nuoc tran trang la mot loai chim manh mai, kich thuoc trung binh, dai tu 22 đen 25 xentimet (8+5⁄8 đen 9+7⁄8 in) va nang tu 26 đen 38 gam (0,92 đen 1,34 oz). Chim co mau xam đen, đen va trang. Mo mau đen, chan co mau hoi hong nhat hoac hoi xam. Mong mat đuoc mo ta la co mau nau sam, nhung cung co mau đen o mot so ca the. Chim co co hong mau đen va mot soc trang hep tren mat dai đen ngay sau mat, đoi khi đuoc mieu ta nhu mot chiec mat na trang. Soc trang nay đoi khi bao gom mot vanh mau trang bao quanh hoan toan hoac mot phan mat. Vanh tai, cam va mat cung co mau đen. Tran, đinh đau, hai ben co va vai co mau xam đa phien. Chim co long minh mau đen, mot mang trang o goc long bay, vai vach rong mau trang, va mot mang trang lon tren mong va lung duoi. Phan goc cua cac long bay co mau trang, đoi khi thay đuoc duoi dang vach nho tren canh. Long đuoi chim dai va đeu nhau, co khia sau. Đuoi phan lon mau đen, ngoai tru chot đuoi mau trang. Cac long đuoi ngan hon co đinh mau trang, tao nen ba dai trang doc theo than.
Con non cua loai nay khong co tran mau trang, than tren mau nau va co vach sam mau tren nguc. Đuoi cua con non ngan hon cua con truong thanh. Con non cung co phan giua mat va mo mau xam hoac hoi vang, cam va co hong mau xam hoac trang. Hai ben suon co mau nau xam xin. Chich choe nuoc tran trang khong phai la loai co di hinh gioi tinh. Mot so mau vat co đinh long bay mau trang; đac điem nay xuat hien o moi quan the cua loai. Co gia thuyet cho rang đay la mot he qua cua qua trinh lao hoa hoac hu ton tu nhien. Tuy nhien, đac điem nay khong lien quan đen gioi tinh. Chich choe nuoc tran trang rat giong voi chich choe nuoc lung đen (Enicurus immaculatus), nhung co lop long va đinh đau mau xam đa phien đac trung, cung nhu co mo lon hon mot chut va vung tran it trang hon.


= Tieng keu =
Tieng keu cua chich choe nuoc tran trang đuoc mo ta la "cao, manh, sac, giong tieng kim loai", tuong tu nhu tieng keu cua mot loai boi ca nho. Đac biet, tieng keu cua loai de bi nham lan voi tieng keu cua bong chanh rung (Alcedo hercules). Mot mo ta khac nhan xet loai co tieng keu kha em diu. Khi bi kich đong, chim phat ra tieng choi tai, lap đi lap lai.


Phan bo va moi truong song Chich choe nuoc tran trang đuoc tim thay gan cac vung nuoc co dong chay xiet trong cac khu rung la rong vung nui nhiet đoi va can nhiet đoi, cung nhu gan cac khu vuc canh tac. Cac noi nay bao gom cac suoi va song co đa, ke ca cac song va thung lung rong o cac khu vuc đong bang. Mot bai bao nam 2000 nghien cuu ve cac loai chim o tay bac An Đo va Nepal đa phat hien ra rang so luong ca the chich choe nuoc tran trang giam dan theo đo cao. Nghien cuu cung phat hien ra rang loai chim nay ua thich nhung dong suoi đuoc bao quanh boi tham thuc vat day đac va phuc tap, đong thoi co bo đat chac chan va on đinh. Chim cung ua thich nhung dong suoi co cat hat min hon o đay va co "trinh tu ho - bo" (pool–riffle sequences). Loai chim nay hiem khi hien dien o nhung khu vuc heo lanh trong rung va o hai ben đuong hoac loi mon gan mat nuoc. Trong nhung thang mua đong, nguoi ta quan sat thay loai nay di chuyen tu vung nui vao vung chan đoi va đong bang.
Loai nay đuoc tim thay o trung va đong day Himalaya, tu bang Uttarakhand cua An Đo o phia tay đen Myanmar o phia đong, bao gom ca Nepal va Bhutan. Co mot so ca the lang thang o Bangladesh. Chich choe nuoc cung đuoc tim thay o mien nam Trung Quoc, bao gom o đong nam Tay Tang, cac tinh Tu Xuyen, Van Nam, Quy Chau, Phuc Kien, Chiet Giang va co the o Hai Nam. O Đong Nam A, loai co mat tai Thai Lan, Viet Nam, Lao, Campuchia, ban đao Ma Lai va Hong Kong. O Hong Kong, loai chich choe nuoc nay rat hiem gap va chi thinh thoang đuoc nhin thay vao mua đong. Chim phan bo khong đong đeu o Đong Nam A. Pham vi pho bien theo đo cao cua loai phu thuoc vao vi tri đia ly. Đo cao đuoc uoc tinh la 300-1600m so voi muc nuoc bien o mien bac An Đo, 900-1675 o Nepal, 400-1800 o mien nam Trung Quoc va cac khu vuc lan can cua Thai Lan, tren 500m o Campuchia, tren 800m o Malaysia va 800-2200m o Bhutan. Vao mua đong, muc đo cao đuoc ghi nhan la thap toi 200m so voi muc nuoc bien.
Pham vi cua loai chua đuoc xac đinh chinh xac, nhung đuoc biet la rat lon. Quan the đuoc cho la on đinh va mac du kich thuoc khong đuoc biet chinh xac, chung đuoc cho la lon hon 10.000 ca the. Chich choe nuoc tran trang đuoc Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te phan loai la loai it quan tam. Loai nay pho bien o cac khu vuc thuoc pham vi phan bo cua chung o Trung Quoc, Nepal va Đong Nam A.


Hanh vi va sinh thai hoc Chich choe nuoc tran trang sinh san tu thang 2 đen thang 7, thoi gian sinh san duong nhu khong thay đoi trong pham vi cua loai. Chim xay to bang reu, la va co. Hinh dang cua to co the la mot cai coc hoac mot phan cua mai vom, tuy thuoc vao noi to đuoc xay dung. No thuong co mot lop bun ben ngoai. To co the đuoc xay dung trong cac lo tren mat đat hoac trong cac than cay, giua cac re cay, trong cac hoc cay chet va đoi khi trong cac ke ho tren đa. Chim đe tu ba đen bon qua trung co mau tu trang tinh đen trang hong đen trang xanh, voi nhung đom mau hoa oai huong hoac nau đo. Cac đom tap trung o đau lon hon cua qua trung. Ca chim bo va me đeu ap trung. Cac cap chim đuoc cho la co hai hoac ba lua trong mot nam.
Loai nay an đong vat khong xuong song nho đuoc tim thay trong hoac xung quanh nuoc, bao gom ca au trung va đong vat giap xac. Chim kiem an o mep nuoc, va đuoc mo ta la "di chuyen khong ngung nghi". Chung kiem an tren va giua cac tang đa o mep nuoc cung nhu giua dong va đoi khi cung se lao vao nuoc. Mac du chung thuong kiem an bang cach nhay nhanh giua cac tang đa, chim cung thuc hien nhung cu nhay ngan tren mat nuoc đe chop lay thuc an tren mat nuoc. Cach bay cua loai đuoc mo ta tuong tu nhu cach bay cua mot loai chia voi lon: nhanh chong, truc tiep va hoi nhap nho. Chim đuoc nhin thay chu yeu o gan mat nuoc. Chung thuong song đon đoc, đoi khi la theo cap va đuoc mo ta la mot loai chim nhut nhat. Chim lien tuc lac đuoi va khi bi quay ray, ca the co the nhac đuoi len va mo ra bang mot chuyen đong nhanh giong nhu cai keo. Vao mua sinh san, chung đoi khi song thanh cac nhom gia đinh nho, trong khi vao mua đong, chung thuong song đon đoc. Tuy nhien, nhieu ca the co the cung kiem an o mot đoan song ua thich, nhu 15 ca the đa đuoc quan sat thay doc theo mot đoan song o Bhutan.
O pham vi cua loai o khu vuc Đong Nam A, chung it van đong, trong khi o day Hymalaya, chim đuoc quan sat thay di chuyen tren đo doc cao. Mot nghien cuu nam 1998 cho thay loai nay di chuyen cuc bo đe đoi pho voi muc nuoc dang cao trong mua gio mua.


Tham khao Lien ket ngoai Hinh anh tai trang ADW
Oriental Bird Images: Chich choe nuoc tran trang Luu tru ngay 24 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine Hinh anh chon loc