Benh tim mach la mot nhom benh lien quan đen tim hoac mach mau. Benh tim mach bao gom cac benh đong mach vanh nhu đau that nguc va nhoi mau co tim (thuong đuoc goi la đau tim). Cac benh tim mach khac bao gom đot quy, suy tim, benh tim tang huyet ap, benh thap tim, benh co tim, roi loan nhip tim, di tat tim bam sinh, benh van tim, viem tim, phinh đong mach chu, benh đong mach ngoai bien, benh huyet khoi va huyet khoi tinh mach.
Cac co che co ban khac nhau tuy thuoc vao benh. Benh đong mach vanh, đot quy va benh đong mach ngoai bien lien quan đen xo vua đong mach. Đieu nay co the đuoc gay ra boi huyet ap cao, hut thuoc, đai thao đuong, thieu tap the duc, beo phi, cholesterol trong mau cao, che đo an uong kem va uong qua nhieu ruou, v.v... Huyet ap cao đuoc uoc tinh chiem khoang 13% tu vong do benh tim mach, trong khi thuoc la chiem 9%, tieu đuong 6%, thieu tap the duc 6% va beo phi 5%. Benh thap tim co the la ket qua cua viec viem hong lien cau khuan khong đuoc đieu tri.
Nguoi ta uoc tinh rang co the ngan chan toi 90% benh tim mach. Phong ngua benh tim mach lien quan đen viec cai thien cac yeu to rui ro thong qua: an uong lanh manh, tap the duc, tranh khoi thuoc la va han che uong ruou. Đieu tri cac yeu to nguy co, chang han nhu huyet ap cao, lipid mau va tieu đuong cung co loi. Đieu tri cho nhung nguoi bi viem hong lien cau khuan bang khang sinh co the lam giam nguy co mac benh thap khop. Viec su dung aspirin o nhung nguoi khoe manh khong co loi ich ro rang.
Benh tim mach la nguyen nhan hang đau gay tu vong tren toan cau. Đieu nay đung o tat ca cac khu vuc tren the gioi ngoai tru Chau Phi. Cac benh tim mach dan đen 17,9 trieu nguoi chet (32,1%) trong nam 2015, tang tu 12,3 trieu (25,8%) vao nam 1990. Tu vong, o mot đo tuoi nhat đinh, do benh tim mach la pho bien hon va đang gia tang o hau het cac nuoc đang phat trien, trong khi ty le đa giam o hau het cac nuoc phat trien ke tu nhung nam 1970. Benh đong mach vanh va đot quy chiem 80% tu vong do benh tim mach o nam va 75% tu vong benh tim mach o nu. Hau het cac benh tim mach anh huong đen nguoi lon tuoi. O Hoa Ky, 11% nguoi tu 20 đen 40 tuoi co benh tim mach, trong khi 37% tu 40 đen 60, 71% nguoi tu 60 đen 80 va 85% nguoi tren 80 tuoi co benh tim mach. Đo tuoi trung binh cua tu vong do benh đong mach vanh o cac nuoc phat trien la khoang 80 trong khi đo la khoang 68 o cac nuoc đang phat trien. Chan đoan benh thuong xay ra som hon 7-10 nam o nam gioi so voi phu nu.


Cac yeu to rui ro Co rat nhieu yeu to nguy co benh tim: tuoi, gioi tinh, su dung thuoc la, it van đong, qua muc ruou tieu thu, che đo an uong khong lanh manh, beo phi, yeu to di truyen va tien su gia đinh mac benh tim mach, tang huyet ap (huyet ap), tang luong đuong trong mau (benh đai thao đuong), tang cholesterol trong mau (tang lipid mau), benh celiac khong đuoc chan đoan, cac yeu to tam ly xa hoi, ngheo đoi va tinh trang giao duc thap va o nhiem khong khi. Mac du đong gop ca nhan cua tung yeu to rui ro khac nhau giua cac cong đong hoac nhom dan toc khac nhau, đong gop chung cua cac yeu to rui ro nay rat nhat quan. Mot so trong cac yeu to nguy co nay, chang han nhu tuoi tac, gioi tinh hoac tien su gia đinh/khuynh huong di truyen, la bat bien; tuy nhien, nhieu yeu to nguy co tim mach quan trong co the thay đoi bang cach thay đoi loi song, thay đoi xa hoi, đieu tri bang thuoc (vi du nhu phong ngua tang huyet ap, tang lipid mau va tieu đuong). Nhung nguoi mac benh beo phi co nguy co bi xo vua đong mach cua cac đong mach vanh.


= Di truyen hoc =
Yeu to di truyen anh huong đen su phat trien cua benh tim mach o nam gioi duoi 55 tuoi va o phu nu duoi 65 tuoi. Benh tim mach o cha me cua mot nguoi lam tang nguy co cua ho len gap 3 lan. Nhieu đa hinh nucleotide đon (SNP) đa đuoc tim thay co lien quan đen benh tim mach trong cac nghien cuu ve gen, nhung thuong thi anh huong ca nhan cua chung la nho va đong gop di truyen cho benh tim mach chua đuoc hieu ro.


= Tuoi tac =

Tuoi tac la yeu to nguy co quan trong nhat trong viec phat trien cac benh tim mach hoac tim, voi rui ro tang gap ba lan voi moi thap ky cua cuoc đoi. Cac vet mo mach vanh co the bat đau hinh thanh o tuoi thieu nien. Nguoi ta uoc tinh rang 82 phan tram nhung nguoi chet vi benh tim mach vanh la tu 65 tuoi tro len. Đong thoi, nguy co đot quy tang gap đoi sau moi thap ky sau 55 tuoi.
Nhieu giai thich đuoc đe xuat đe giai thich tai sao tuoi lam tang nguy co mac cac benh tim mach / tim. Mot trong so đo lien quan đen muc cholesterol huyet thanh. Trong hau het cac quan the, nong đo cholesterol toan phan trong huyet thanh tang khi tuoi tang. O nam gioi, muc tang nay giam khoang 45 đen 50 tuoi. O phu nu, su gia tang tiep tuc manh me cho đen 60 tuoi đen 65 tuoi.
Lao hoa cung lien quan đen nhung thay đoi ve tinh chat co hoc va cau truc cua thanh mach, dan đen mat tinh đan hoi cua đong mach va giam su tuan thu cua đong mach va sau đo co the dan đen benh đong mach vanh.


= Gioi tinh =
Đan ong co nguy co mac benh tim mach cao hon phu nu tien man kinh. Mot khi đa man kinh, nguoi ta đa tranh luan rang nguy co cua phu nu tuong tu nhu đan ong  mac du du lieu gan đay hon tu WHO va Lien Hop Quoc co tranh chap ve van đe nay. Neu mot phu nu mac benh tieu đuong, co ay co nhieu kha nang mac benh tim hon mot nguoi đan ong mac benh tieu đuong.
Benh tim mach vanh pho bien gap 2 đen 5 lan o nam gioi trung nien so voi nu gioi. Trong mot nghien cuu đuoc thuc hien boi To chuc Y te The gioi, tinh duc đong gop khoang 40% su thay đoi ve ty so gioi tinh cua tu vong do benh tim mach vanh. Mot nghien cuu khac bao cao ket qua tuong tu cho thay su khac biet gioi tinh giai thich gan mot nua nguy co lien quan đen cac benh tim mach Mot trong nhung giai thich đuoc đe xuat cho su khac biet gioi tinh trong cac benh tim mach la su khac biet noi tiet to. Trong so phu nu, estrogen la hormone gioi tinh chiem uu the. Estrogen co the co tac dung bao ve chuyen hoa glucose va he thong cam mau va co the co tac dung truc tiep trong viec cai thien chuc nang te bao noi mo. Viec san xuat estrogen giam sau khi man kinh va đieu nay co the thay đoi qua trinh chuyen hoa lipid o nu sang dang de gay di ung hon bang cach giam muc cholesterol HDL trong khi tang cholesterol LDL va tong muc cholesterol.
O nam va nu, co su khac biet đang chu y ve trong luong co the, chieu cao, phan bo mo co the, nhip tim, the tich đot quy va tuan thu đong mach. O nguoi rat cao tuoi, đo rung va đo cung đong mach lon lien quan đen tuoi tac ro ret hon o phu nu so voi nam gioi. Đieu nay co the đuoc gay ra boi kich thuoc co the nho hon va kich thuoc đong mach cua phu nu khong phu thuoc vao thoi ky man kinh.


= Thuoc la =
Thuoc la đieu la hinh thuc chinh cua san pham thuoc la đuoc su dung. Rui ro đoi voi suc khoe tu viec su dung thuoc la khong chi do tieu thu thuoc la truc tiep ma con do tiep xuc voi khoi thuoc gian tiep. Khoang 10% benh tim mach đuoc cho la do hut thuoc; tuy nhien, nhung nguoi bo hut thuoc o tuoi 30 co nguy co tu vong thap nhu chua bao gio hut thuoc.


= Khong hoat đong the chat =
Hoat đong the chat khong đu (đuoc đinh nghia la it hon 5 x 30 phut hoat đong vua phai moi tuan hoac duoi 3 x 20 phut hoat đong manh me moi tuan) hien la yeu to rui ro hang đau thu tu đoi voi ty le tu vong tren toan the gioi. Nam 2008, 31,3% nguoi truong thanh tu 15 tuoi tro len (28,2% nam va 34,4% nu) khong hoat đong the chat khong đu. Nguy co mac benh thieu mau co tim va đai thao đuong giam gan mot phan ba o nhung nguoi truong thanh tham gia 150 phut hoat đong the chat vua phai moi tuan (hoac tuong đuong). Ngoai ra, hoat đong the chat giup giam can va cai thien kiem soat đuong huyet, huyet ap, ho so lipid va đo nhay insulin. Nhung tac dung nay co the, it nhat la mot phan, giai thich loi ich tim mach cua no.


= Che đo an =
Che đo an nhieu chat beo bao hoa, chat beo chuyen hoa va muoi, it trai cay, rau va ca co lien quan đen nguy co tim mach, mac du tat ca cac hiep hoi nay co phai la nguyen nhan gay tranh cai hay khong. To chuc Y te The gioi quy khoang 1,7 trieu ca tu vong tren toan the gioi do tieu thu rau qua thap. Luong muoi an kieng cung la mot yeu to quan trong quyet đinh muc huyet ap va nguy co tim mach noi chung. Tieu thu thuong xuyen thuc pham nang luong cao, chang han nhu thuc pham che bien co nhieu chat beo va đuong, thuc đay beo phi va co the lam tang nguy co tim mach. Mot đanh gia cua Cochrane cho thay thay the chat beo bao hoa bang chat beo khong bao hoa đa (dau thuc vat) lam giam nguy co mac benh tim mach. Cat giam chat beo bao hoa lam giam 17% nguy co mac benh tim mach bao gom benh tim va đot quy.
Luong chat beo chuyen hoa cao co tac dung phu đoi voi lipid mau va cac dau hieu viem luu hanh, va loai bo chat beo chuyen hoa tu che đo an uong đa đuoc ung ho rong rai. Nam 2018, To chuc Y te The gioi uoc tinh rang chat beo chuyen hoa la nguyen nhan gay ra hon nua trieu ca tu vong moi nam.
Co bang chung cho thay tieu thu đuong cao hon co lien quan đen huyet ap cao hon va lipid mau khong thuan loi, va luong đuong cung lam tang nguy co mac benh đai thao đuong. Tieu thu nhieu thit che bien co lien quan đen viec tang nguy co mac benh tim mach, co the mot phan do tang luong muoi trong che đo an uong.
Moi quan he giua tieu thu ruou va benh tim mach rat phuc tap va co the phu thuoc vao luong ruou tieu thu. Co moi quan he truc tiep giua muc đo tieu thu ruou cao va nguy co mac benh tim mach. Uong o muc đo thap ma khong co tinh trang uong nhieu ruou co the lien quan đen viec giam nguy co mac benh tim mach. Tieu thu ruou noi chung o cap đo dan so co lien quan đen nhieu rui ro suc khoe vuot qua bat ky loi ich tiem nang nao.


= Ngu =
Cac roi loan giac ngu nhu giac ngu bi roi loan nhip tho va mat ngu, cung nhu thoi gian ngu đac biet ngan hoac thoi gian ngu đac biet dai, đa đuoc phat hien co lien quan đen nguy co mac benh tim mach cao hon.


= Benh celiac =
Benh celiac khong đuoc đieu tri co the gay ra su phat trien cua nhieu loai benh tim mach, hau het đeu cai thien hoac giai quyet bang che đo an khong co gluten va chua benh đuong ruot. Tuy nhien, su cham tre trong viec nhan biet va chan đoan benh celiac co the gay ton thuong tim khong hoi phuc.


= Bat loi kinh te xa hoi =
Benh tim mach anh huong đen cac nuoc thu nhap thap va trung binh tham chi nhieu hon cac nuoc thu nhap cao. Co kha it thong tin lien quan đen cac mo hinh xa hoi ve benh tim mach o cac nuoc thu nhap thap va trung binh, nhung o cac nuoc thu nhap cao, thu nhap thap va tinh trang giao duc thap luon co nguy co mac benh tim mach cao hon. Cac chinh sach dan đen su bat binh đang kinh te xa hoi gia tang co lien quan đen su khac biet kinh te xa hoi lon hon ve benh tim mach  ngu y moi quan he nhan qua. Cac yeu to tam ly xa hoi, phoi nhiem moi truong, hanh vi suc khoe va tiep can va chat luong cham soc suc khoe gop phan tao ra su khac biet ve kinh te xa hoi trong benh tim mach. Uy ban ve cac yeu to quyet đinh xa hoi ve suc khoe khuyen nghi rang can phai phan phoi cong bang hon ve quyen luc, su giau co, giao duc, nha o, cac yeu to moi truong, dinh duong va cham soc suc khoe đe giai quyet su bat binh đang trong benh tim mach va cac benh khong lay nhiem.


= O nhiem khong khi =
Vat chat hat đa đuoc nghien cuu ve tac dung phoi nhiem ngan va dai han đoi voi benh tim mach. Hien tai, PM 2.5 la trong tam chinh, trong đo gradient đuoc su dung đe xac đinh rui ro benh tim mach. Cu sau 10 g/m³ PM 2.5 phoi nhiem lau dai, uoc tinh co 8-18% rui ro tu vong do benh tim mach. Phu nu co nguy co tuong đoi cao hon (RR) (1,42) đoi voi benh đong mach vanh do PM 2.5 gay ra so voi nam gioi (0,90). Nhin chung, phoi nhiem PM trong thoi gian dai lam tang ty le xo vua đong mach va viem. Lien quan đen phoi nhiem ngan han (2 gio), cu sau 25 g/m³ PM 2.5 dan đen nguy co tu vong do benh tim mach tang 48%. Ngoai ra, chi sau 5 ngay tiep xuc, huyet ap tam thu (2,8 mmHg) va huyet ap tam truong (2,7 mmHg) tang len cu sau 10,5 μg/m³ PM 2,5. Mot nghien cuu khac đa cho thay PM 2.5 trong nhip tim khong đeu, giam su thay đoi nhip tim (giam truong luc phe vi) va đang chu y nhat la suy tim. PM 2.5 cung lien quan đen day đong mach canh va tang nguy co nhoi mau co tim cap.


= Đanh gia rui ro tim mach =
Benh tim mach hien tai hoac mot su kien tim mach truoc đo, chang han nhu đau tim hoac đot quy, la yeu to du bao manh nhat cua mot su kien tim mach trong tuong lai. Tuoi tac, gioi tinh, hut thuoc, huyet ap, lipid mau va tieu đuong la nhung yeu to du bao quan trong cua benh tim mach trong tuong lai o nhung nguoi khong đuoc biet la mac benh tim mach. Cac bien phap nay, va đoi khi cac bien phap khac, co the đuoc ket hop thanh cac điem rui ro tong hop đe uoc tinh nguy co mac benh tim mach trong tuong lai cua mot ca nhan. Nhieu điem rui ro ton tai mac du gia tri tuong ung cua chung đuoc tranh luan. Cac xet nghiem chan đoan va dau an sinh hoc khac van đang đuoc đanh gia nhung hien tai nhung đieu nay thieu bang chung ro rang đe ho tro viec su dung thuong xuyen cua ho. Chung bao gom tien su gia đinh, điem voi hoa đong mach vanh, protein phan ung C nhay cam cao (hs-CRP), chi so huyet ap mat ca chan, phan lop lipoprotein va nong đo hat, lipoprotein (a), apolipoprotein AI va B, fibrinogen, homocysteine, peptide natriuretic loai B-terminal pro (NT-proBNP) va cac dau hieu cua chuc nang than. Phosphor mau cao cung co lien quan đen tang nguy co.


= Tiep xuc nghe nghiep =
Nguoi ta biet rat it ve moi quan he giua cong viec va benh tim mach, nhung moi lien ket đa đuoc thiet lap giua mot so đoc to, cuc nong va lanh, tiep xuc voi khoi thuoc la va cac van đe suc khoe tam than nhu cang thang va tram cam.


= Đot bien soma =
Ke tu nam 2017, bang chung cho thay rang mot so đot bien lien quan đen benh bach cau trong cac te bao mau cung co the dan đen tang nguy co mac benh tim mach. Mot so du an nghien cuu quy mo lon xem xet du lieu di truyen cua con nguoi đa tim thay moi lien he manh me giua su hien dien cua cac đot bien nay, mot tinh trang đuoc goi la tao mau vo tinh va cac su co va tu vong lien quan đen benh tim mach.


Sinh ly benh Cac nghien cuu dua tren dan so cho thay xo vua đong mach, tien than chinh cua benh tim mach, bat đau tu thoi tho au. Cac nghien cuu xac đinh benh ly cua xo vua đong mach o thanh nien (PDAY) đa chung minh rang cac ton thuong sau sac xuat hien o tat ca cac đong mach chu va hon mot nua cac đong mach vanh phai cua tre 7-9 tuoi.
Đieu nay la vo cung quan trong khi xem xet rang 1 trong 3 nguoi chet vi cac bien chung do xo vua đong mach. Đe ngan chan xu huong nay, giao duc va nhan thuc rang benh tim mach la moi đe doa lon nhat, va cac bien phap đe ngan chan hoac đay lui can benh nay phai đuoc thuc hien.
Beo phi va đai thao đuong thuong lien quan đen benh tim mach, cung nhu tien su benh than man tinh va tang cholesterol mau. Tren thuc te, benh tim mach la moi đe doa nghiem trong nhat đoi voi cac bien chung tieu đuong va benh nhan tieu đuong co nguy co tu vong cao gap hai đen bon lan so voi cac nguyen nhan lien quan đen tim mach so voi benh nhan tieu đuong.


Tam soat Tam soat ECG (khi nghi ngoi hoac tap the duc) khong đuoc khuyen cao o nhung nguoi khong co trieu chung co nguy co thap. Đieu nay bao gom nhung nguoi tre tuoi ma khong co yeu to rui ro. O nhung nguoi co nguy co cao hon, bang chung tam soat bang ECG la khong thuyet phuc. Ngoai ra sieu am tim, hinh anh tuoi mau co tim va xet nghiem cang thang tim khong đuoc khuyen cao o nhung nguoi co nguy co thap khong co trieu chung. Mot so dau an sinh hoc co the them vao cac yeu to nguy co tim mach thong thuong trong viec du đoan nguy co mac benh tim mach trong tuong lai; tuy nhien, gia tri cua mot so dau an sinh hoc la nghi van. Chi so mat ca chan (ABI), protein phan ung C nhay cam cao (hsCRP) va calci đong mach vanh cung co loi ich khong ro rang o nhung nguoi khong co trieu chung vao nam 2018.
NIH khuyen nghi xet nghiem lipid o tre em bat đau tu 2 tuoi neu co tien su gia đinh mac benh tim hoac cac van đe ve lipid. Hy vong rang xet nghiem som se cai thien cac yeu to loi song o nhung nguoi co nguy co nhu che đo an uong va tap the duc.
Tam soat va lua chon cac bien phap can thiep phong ngua ban đau thuong đuoc thuc hien thong qua rui ro tuyet đoi bang cach su dung nhieu điem so khac nhau (vi du. Điem so rui ro Framingham hoac Reynold). Su phan tang nay đa tach nhung nguoi nhan đuoc cac can thiep loi song (thuong la rui ro thap hon va trung binh) khoi thuoc (nguy co cao hon). So luong va nhieu loai điem rui ro co san đe su dung đa tang len gap boi, nhung hieu qua cua chung theo đanh gia nam 2016 khong ro rang do thieu xac nhan ben ngoai hoac phan tich tac đong. Cac mo hinh phan tang rui ro thuong thieu đo nhay cam đoi voi cac nhom dan so va khong chiem so luong lon cac su kien tieu cuc giua cac nhom rui ro trung gian va thap. Do đo, tam soat phong ngua trong tuong lai duong nhu chuyen sang ap dung phong ngua theo ket qua thu nghiem ngau nhien cua tung can thiep thay vi đanh gia rui ro quy mo lon.


Phong ngua Len đen 90% benh tim mach co the phong ngua đuoc neu tranh đuoc cac yeu to nguy co. Hien nay cac bien phap thuc hanh đe ngan ngua benh tim mach bao gom:

Ngung thuoc la va tranh khoi thuoc gian tiep. Ngung hut thuoc lam giam nguy co khoang 35%.
Mot che đo an it chat beo, it đuong, nhieu chat xo bao gom ngu coc nguyen hat va trai cay va rau qua. Can thiep che đo an uong co hieu qua trong viec giam cac yeu to nguy co tim mach trong mot nam, nhung tac dung lau dai cua cac can thiep đo va tac đong cua chung đoi voi cac su kien benh tim mach la khong chac chan.
It nhat 150 phut (2 gio va 30 phut) tap the duc vua phai moi tuan. Phuc hoi chuc nang tim dua tren tap the duc giam 26% nguy co mac cac bien co tim mach tiep theo,  nhung đa co mot vai nghien cuu chat luong cao ve loi ich cua viec tap luyen the duc o nhung nguoi co nguy co tim mach tang nhung khong co tien su benh tim mach.
Han che tieu thu ruou đen gioi han hang ngay đuoc đe nghi; Nhung nguoi tieu thu vua phai đo uong co con co nguy co mac benh tim mach thap hon 25% 30%. Tuy nhien, nhung nguoi co khuynh huong di truyen tieu thu it ruou hon co ty le mac benh tim mach thap hon  cho thay rang ruou co the khong co tac dung bao ve. Uong ruou qua muc lam tang nguy co mac benh tim mach va tieu thu ruou co lien quan đen tang nguy co bien co tim mach trong ngay sau khi tieu thu.
Ha huyet ap, neu tang cao. 10   mmHg giam huyet ap lam giam nguy co khoang 20%.
Giam cholesterol khong HDL. Đieu tri bang statin lam giam ty le tu vong do tim mach khoang 31%.
Giam mo co the neu thua can hoac beo phi. Hieu qua cua viec giam can thuong kho phan biet voi thay đoi che đo an uong, va bang chung ve che đo an giam can bi han che. Trong cac nghien cuu quan sat ve nhung nguoi bi beo phi nghiem trong, giam can sau phau thuat barective co lien quan đen viec giam 46% nguy co tim mach.
Giam cang thang tam ly xa hoi. Bien phap nay co the phuc tap boi cac đinh nghia khong chinh xac ve nhung gi cau thanh cac can thiep tam ly xa hoi. Cang thang tam than, thieu mau cuc bo co tim co lien quan đen viec tang nguy co mac cac van đe ve tim o nhung nguoi mac benh tim truoc đo. Cang thang cam xuc va the chat nghiem trong dan đen mot dang roi loan chuc nang tim đuoc goi la hoi chung Takotsubo o mot so nguoi. Tuy nhien, cang thang đong mot vai tro tuong đoi nho trong tang huyet ap. Lieu phap thu gian cu the la loi ich khong ro rang.
Hau het cac huong dan đe nghi ket hop cac chien luoc phong ngua. Mot tong quan nam 2015 cua Burrane đa tim thay mot so bang chung cho thay cac bien phap can thiep nham giam nhieu hon mot yeu to nguy co tim mach co the co tac dung co loi đoi voi huyet ap, chi so khoi co the va chu vi vong eo; tuy nhien, bang chung con han che va cac tac gia khong the đua ra ket luan chac chan ve anh huong đoi voi cac su kien va tu vong do tim mach. Đoi voi nguoi lon khong co chan đoan tang huyet ap, tieu đuong, mo mau hoac benh tim mach, viec tu van thuong xuyen đe khuyen ho cai thien che đo an uong va tang hoat đong the chat khong đuoc tim thay đe thay đoi đang ke hanh vi va do đo khong đuoc khuyen khich. Mot đanh gia khac cua Cochrane cho rang chi can cung cap cho nhung nguoi co điem rui ro benh tim mach co the lam giam mot luong nho cac yeu to nguy co mac benh tim mach so voi cham soc thong thuong. Tuy nhien, co mot so đieu khong chac chan la lieu viec cung cap cac điem so nay co anh huong gi đen cac su kien benh tim mach hay khong. Khong ro lieu cham soc nha khoa o nhung nguoi bi viem nha chu co anh huong đen nguy co mac benh tim mach hay khong. 


= Che đo an =
Mot che đo an nhieu trai cay va rau qua lam giam nguy co mac benh tim mach va tu vong. Bang chung cho thay che đo an Đia Trung Hai co the cai thien ket qua tim mach. Cung co bang chung cho thay che đo an Đia Trung Hai co the hieu qua hon che đo an it chat beo trong viec mang lai nhung thay đoi lau dai cho cac yeu to nguy co tim mach (vi du, giam muc cholesterol va huyet ap). Che đo an DASH (nhieu cac loai hat, ca, trai cay va rau qua, it đo ngot, thit đo va chat beo) đa đuoc chung minh la lam giam huyet ap, cholesterol cholesterol tong so thap va mat đo thap  va cai thien hoi chung chuyen hoa; nhung loi ich lau dai ben ngoai boi canh cua mot thu nghiem lam sang đa đuoc đat cau hoi. Mot che đo an nhieu chat xo co ve lam giam nguy co.
Tong luong chat beo duong nhu khong phai la mot yeu to nguy co quan trong. Tuy nhien, che đo an nhieu axit beo trans lam tang ty le mac benh tim mach. Tren toan the gioi, huong dan che đo an uong khuyen nghi giam chat beo bao hoa. Tuy nhien, co mot so cau hoi xung quanh anh huong cua chat beo bao hoa đoi voi benh tim mach trong tai lieu y khoa. Đanh gia tu nam 2014 va 2015 khong tim thay bang chung ve tac hai tu chat beo bao hoa. Mot đanh gia cua Cochrane nam 2012 cho thay bang chung goi y ve mot loi ich nho tu viec thay the chat beo bao hoa trong che đo an uong bang chat beo khong bao hoa. Mot phan tich tong hop nam 2013 ket luan rang viec thay the bang axit linoleic omega 6 (mot loai chat beo khong bao hoa) co the lam tang nguy co tim mach. Thay the chat beo bao hoa bang carbohydrate khong thay đoi hoac co the lam tang nguy co. Loi ich tu viec thay the bang chat beo khong bao hoa đa xuat hien lon nhat; tuy nhien, viec bo sung axit beo omega-3 (mot loai chat beo khong bao hoa) duong nhu khong co tac dung.
Mot đanh gia cua Cochrane nam 2014 cho thay loi ich khong ro rang khi khuyen nghi che đo an it muoi o nhung nguoi bi huyet ap cao hoac binh thuong. O nhung nguoi bi suy tim, sau khi mot nghien cuu bi bo roi, cac thu nghiem con lai cho thay xu huong co loi. Mot đanh gia khac ve muoi an kieng đa ket luan rang co bang chung manh me rang luong muoi an kieng cao lam tang huyet ap va lam tang huyet ap, va no lam tang so luong cac su kien benh tim mach; ca hai la ket qua cua viec tang huyet ap va, rat co the, thong qua cac co che khac. Bang chung vua phai đa đuoc tim thay rang luong muoi cao lam tang ty le tu vong do tim mach; va mot so bang chung đa đuoc tim thay cho su gia tang ty le tu vong, đot quy va phi đai that trai.


= Thuoc =
Thuoc huyet ap lam giam benh tim mach o nhung nguoi co nguy co, khong phan biet tuoi tac, muc co ban cua nguy co tim mach, hoac huyet ap co so. Cac che đo thuoc thuong đuoc su dung co hieu qua tuong tu trong viec giam nguy co cua tat ca cac su kien tim mach lon, mac du co the co su khac biet giua cac loai thuoc trong kha nang ngan ngua ket qua cu the. Giam huyet ap lon hon se giam nguy co lon hon, va hau het nhung nguoi bi huyet ap cao can nhieu hon mot loai thuoc đe đat đuoc muc giam huyet ap thich hop.
Statin co hieu qua trong viec ngan ngua benh tim mach hon nua o nhung nguoi co tien su benh tim mach. Vi ty le su kien benh cao hon o nam gioi so voi nu gioi, su giam cac su kien de thay o nam gioi hon nu gioi. O nhung nguoi co nguy co, nhung khong co tien su benh tim mach (phong ngua tien phat), statin lam giam nguy co tu vong va ket hop benh tim mach gay tu vong va khong gay tu vong. Tuy nhien, loi ich la nho. Mot huong dan cua Hoa Ky khuyen cao statin o nhung nguoi co nguy co mac benh tim mach tu 12% tro len trong muoi nam toi. Niacin, fibrate va chat uc che CETP, trong khi chung co the lam tang cholesterol HDL khong anh huong đen nguy co mac benh tim mach o nhung nguoi đa dung statin.
Thuoc chong tieu đuong co the lam giam nguy co tim mach o nhung nguoi mac benh tieu đuong Loai 2, mac du bang chung khong đuoc ket luan. Mot phan tich tong hop trong nam 2009 bao gom 27.049 nguoi tham gia va 2.370 su kien mach mau lon cho thay giam 15% nguy co mac benh tim mach voi viec giam glucose manh hon trong thoi gian theo doi trung binh 4,4 nam, nhung tang nguy co ha đuong huyet chinh.
Aspirin chi đuoc coi la loi ich khiem ton o nhung nguoi co nguy co mac benh tim thap vi nguy co chay mau nghiem trong gan nhu tuong đuong voi loi ich lien quan đen cac van đe tim mach. O nhung nguoi co nguy co rat thap thi khong nen. Luc luong đac nhiem cua Dich vu phong ngua Hoa Ky khuyen cao khong nen su dung aspirin đe phong ngua o phu nu duoi 55 tuoi va nam gioi duoi 45 tuoi; tuy nhien, o nhung nguoi lon tuoi, no đuoc khuyen nghi o mot so nguoi.
Viec su dung cac tac nhan van mach cho nhung nguoi bi tang huyet ap phoi voi benh tim trai hoac benh phoi thieu oxy co the gay hai va chi phi khong can thiet.


= Hoat đong the chat =
Mot đanh gia co he thong uoc tinh rang khong hoat đong chiu trach nhiem cho 6% ganh nang benh tat tu benh tim mach vanh tren toan the gioi. Cac tac gia uoc tinh rang 121.000 ca tu vong do benh tim mach vanh co the đa đuoc ngan chan o chau Au vao nam 2008, neu khong hoat đong the chat đa đuoc loai bo. Mot đanh gia cua Cochrane đa tim thay mot so bang chung cho thay yoga co tac dung co loi đoi voi huyet ap va cholesterol, nhung cac nghien cuu trong tong quan nay co chat luong thap.


= Bo sung che đo an uong =
Mac du che đo an uong lanh manh la co loi, nhung tac dung cua viec bo sung chat chong oxy hoa (vitamin E, vitamin C, v.v.) hoac vitamin chua đuoc chung minh la bao ve chong lai benh tim mach va trong mot so truong hop co the gay hai. Bo sung khoang chat cung khong đuoc tim thay la huu ich. Niacin, mot loai vitamin B3, co the la mot ngoai le voi viec giam nhe nguy co bien co tim mach o nhung nguoi co nguy co cao. Bo sung magie lam giam huyet ap cao theo cach phu thuoc vao lieu. Đieu tri bang magnesi đuoc khuyen cao cho nhung nguoi bi roi loan nhip that lien quan đen xoan đinh co bieu hien mac hoi chung QT dai cung nhu đieu tri cho nhung nguoi bi roi loan nhip tim do nhiem đoc digoxin. Khong co bang chung đe ho tro bo sung axit beo omega-3.


Đieu tri Benh tim mach co the đieu tri bang đieu tri ban đau chu yeu tap trung vao che đo an uong va can thiep loi song. Cum co the lam cho cac con đau tim va đot quy nhieu hon va do đo tiem phong cum co the lam giam nguy co bien co tim mach va tu vong o nhung nguoi mac benh tim.
Đieu tri benh tim mach đung cach đoi hoi phai tap trung vao cac truong hop MI va đot quy do ty le tu vong cao ket hop cua ho, luu y đen hieu qua chi phi cua bat ky can thiep nao, đac biet la o cac nuoc đang phat trien co muc thu nhap thap hoac trung binh. Ve MI, cac chien luoc su dung aspirin, atenolol, streptokinase hoac chat kich hoat plasminogen mo đa đuoc so sanh voi tuoi tho đuoc đieu chinh chat luong (QALY) o khu vuc co thu nhap thap va trung binh. Chi phi cho mot QALY duy nhat cho aspirin, atenolol, streptokinase va t-PA lan luot la 25 đo la, 630-730 đo la va 16.000 đo la. Aspirin, thuoc uc che men chuyen, thuoc chen beta va statin đuoc su dung cung nhau đe phong ngua CVD thu phat o cung khu vuc cho thay chi phi QALY duy nhat la 300-400 đo la.


Dich te hoc Benh tim mach la nguyen nhan hang đau gay tu vong tren toan the gioi va o tat ca cac khu vuc ngoai tru Chau Phi. Nam 2008, 30% tong so ca tu vong toan cau la do cac benh tim mach. Tu vong do benh tim mach cung cao hon o cac nuoc thu nhap thap va trung binh vi hon 80% cac ca tu vong toan cau do benh tim mach xay ra o cac quoc gia đo. Uoc tinh đen nam 2030, hon 23 trieu nguoi se chet vi cac benh tim mach moi nam.
Nguoi ta uoc tinh rang 60% ganh nang cua benh tim mach cua the gioi se xay ra o tieu luc đia Nam A mac du chi chiem 20% dan so the gioi. Đieu nay co the la thu yeu cho su ket hop cua yeu to di truyen va cac yeu to moi truong. Cac to chuc nhu Hiep hoi Tim mach An Đo đang hop tac voi Lien đoan Tim mach The gioi đe nang cao nhan thuc ve van đe nay.


Nghien cuu Co bang chung cho thay benh tim mach ton tai trong tien su, va nghien cuu ve benh tim mach co tu it nhat the ky 18. Nguyen nhan, cach phong ngua va/hoac đieu tri tat ca cac dang benh tim mach van la cac linh vuc nghien cuu y sinh hoc tich cuc, voi hang tram nghien cuu khoa hoc đuoc cong bo hang tuan.
Cac linh vuc nghien cuu gan đay bao gom moi lien he giua viem va xo vua đong mach  kha nang can thiep đieu tri moi, va di truyen cua benh tim mach vanh.


Tham khao