He sinh thai la mot he thong mo hoan chinh gom cac thanh phan song (quan xa) va cac thanh phan vo sinh nhu khong khi, nuoc va đat khoang (goi chung la sinh canh). He sinh thai co the đuoc nghien cuu theo hai cach khac nhau. Nguoi ta co the coi he sinh thai la cac tap hop cac nhom thuc vat va đong vat phu thuoc lan nhau, hoac co the nhin he sinh thai la he thong va tap hop cac loai voi cau truc ro rang đuoc đieu chinh boi cac quy tac chung. Cac thanh phan huu sinh (sinh hoc) va vo sinh (phi sinh hoc) tuong tac thong qua cac chu trinh dinh duong va dong nang luong. He sinh thai bao gom tuong tac giua cac sinh vat, va giua cac sinh vat va moi truong cua chung. He sinh thai co the co kich thuoc bat ky nhung moi he sinh thai co mot khong gian đac biet, va co gioi han. Mot so nha khoa hoc xem toan bo hanh tinh la mot he sinh thai.
Nang luong, nuoc, nito va khoang trong đat la thanh phan phi sinh hoc thiet yeu cua mot he sinh thai. Nang luong đuoc su dung boi cac he sinh thai đen chu yeu tu mat troi, thong qua qua trinh quang hop. Quang hop su dung nang luong tu mat troi va cung co đinh CO2 tu khi quyen. Đong vat cung đong mot vai tro quan trong trong su di chuyen cua vat chat va nang luong trong cac he sinh thai. Chung anh huong đen luong sinh khoi cua thuc vat va vi sinh vat co trong he thong. Khi chat huu co bi phan giai sau khi sinh vat chet đi, carbon lai đuoc thai vao khi quyen. Qua trinh nay cung tao đieu kien cho viec quay vong dinh duong bang cach chuyen đoi cac chat dinh duong đuoc du tru trong sinh khoi o cac sinh vat đa chet tro lai thanh mot dang co the đuoc su dung lai boi thuc vat va cac vi khuan khac.
He sinh thai đuoc kiem soat boi ca hai yeu to ben ngoai va ben trong. Cac yeu to ben ngoai nhu khi hau, vat lieu goc tao thanh đat, đia hinh va thoi gian, tat ca đeu co anh huong len he sinh thai. Tuy nhien, nhung yeu to ben ngoai nay, tu chung khong bi anh huong boi he sinh thai. He sinh thai khong phai la co đinh: chung co the bi nhieu loan đinh ky va thuong o trong qua trinh hoi phuc tu nhung nhieu loan trong qua khu va tien đen can bang. Cac yeu to ben trong thi lai khac: Chung khong chi kiem soat cac qua trinh he sinh thai ma con đuoc kiem soat boi chinh he sinh thai. Mot cach khac đe noi đieu nay la cac yeu to ben trong phai chiu tac đong tu cac vong phan hoi.
Con nguoi hoat đong trong cac he sinh thai va co the anh huong đen ca yeu to ben trong lan yeu to ben ngoai. Su am len toan cau la mot vi du ve tac đong tich luy tu cac hoat đong cua con nguoi. He sinh thai mang lai loi ich, đuoc goi la "loi ich he sinh thai", ma con nguoi thuong dua vao cho sinh ke cua ho. Quan ly tong hop he sinh thai thi hieu qua hon la co gang quan ly cac loai rieng le trong đo.


Đinh nghia Khong co đinh nghia duy nhat cho nhung gi cau thanh nen mot "he sinh thai". Nha sinh thai hoc nguoi Đuc Ernst-Detlef Schulze cung cac đong tac gia đa xac đinh mot he sinh thai la mot khu vuc "đong nhat ve san luong sinh hoc, va bao gom ca cac dong (co the la vat chat, nang luong) ben tren va ben duoi mat đat cua khu vuc đang xet". Ho thang than phu đinh viec coi toan bo cac luu vuc song cua Gene Likens la mot he sinh thai đon le, do chung co "ranh gioi qua rong", va mot khu vuc rong nhu vay thi khong the đong nhat neu theo đinh nghia tren. Cac tac gia khac lai goi y rang mot he sinh thai co the gom mot khu vuc lon hon nhieu, tham chi la toan bo hanh tinh. Schulze va cac đong tac gia cung phu đinh y tuong cho rang mot khuc go muc co the đuoc nghien cuu nhu mot he sinh thai vi tuong quan kich thuoc cua dong trao đoi chat giua khuc go va moi truong xung quanh la qua lon so voi dong trao đoi chat trong chinh khuc go.  Nha khoa hoc Mark Sagoff cho rang viec  that bai trong viec xac đinh "loai đoi tuong ma no nghien cuu" la mot tro ngai cho su phat trien cua ly thuyet "he sinh thai" trong sinh thai hoc.
He sinh thai co the đuoc nghien cuu theo nhieu cach khac nhau. Chung co the la cac nghien cuu ly thuyet hoac cac nghien cuu thuc đia nhu theo doi cac he sinh thai cu the trong mot thoi gian dai hoac xem xet su khac biet giua cac he sinh thai đe hieu ro hon cach chung van hanh. Mot so thi nghiem thuc đia co the đieu chinh truc tiep len he sinh thai. Cac nghien cuu co the đuoc thuc hien o nhieu quy mo khac nhau, tu cac nghien cuu toan bo he sinh thai cho đen chi nghien cuu cac mo hinh thu nho hay vi he sinh thai (tuc la cac đai dien đon gian cua cac he sinh thai). Nha sinh thai hoc nguoi My Stephen R. Carpenter đa lap luan rang cac thi nghiem tren mo hinh thu nho co the la "khong lien quan va nhieu di biet" neu chung khong đuoc thuc hien ket hop voi cac nghien cuu thuc đia o quy mo he sinh thai. Cac thi nghiem mo hinh thu nho thuong khong du đoan chinh xac đong hoc o quy mo he sinh thai.
Du an Nghien cuu He sinh thai suoi Hubbard đuoc bat đau vao nam 1963 nham nghien cuu day nui White o New Hampshire. Đay la no luc đau tien thanh cong trong viec nghien cuu toan bo luu vuc song voi tu cach la mot he sinh thai. Su dung dong chay hoa hoc nhu mot phuong tien theo doi cac đac tinh cua he sinh thai, ho đa phat trien mot mo hinh sinh hoa chi tiet cho he sinh thai. Nghien cuu dai han tai thuc đia đa dan đen viec phat hien ra mua acid o Bac My vao nam 1972. Cac nha nghien cuu đa ghi lai su suy giam cac cation đat (đac biet la calci) trong vai thap ky toi.


= Cac khai niem lien quan =
He sinh thai tren can (tim thay tren đat lien) va cac he sinh thai thuy sinh (đuoc tim thay trong nuoc) la cac khai niem lien quan đen he sinh thai. He sinh thai thuy sinh đuoc chia thanh he sinh thai nuoc man va he sinh thai nuoc ngot.


Cac qua trinh = Cac yeu to ben trong va ben ngoai =
He sinh thai đuoc kiem soat ca boi cac yeu to ben ngoai va ben trong. Cac yeu to ben ngoai, hay cung goi la cac yeu to moi truong, kiem soat cau truc tong the va cach thuc van hanh cua mot he sinh thai, nhung ban than chung lai khong nhan anh huong boi he sinh thai. Nhan to quan trong nhat trong so nay la khi hau. Khi hau xac đinh khu he sinh canh (biome) trong đo he sinh thai đuoc đat vao. Cac mo hinh mua va nhiet đo theo mua anh huong đen qua trinh quang hop va do đo xac đinh luong nuoc va nang luong co san cho he sinh thai.

Lop đa me xac đinh ban chat cua đat trong he sinh thai va anh huong đen viec cung cap cac khoang chat. Đia hinh cung kiem soat cac qua trinh cua he sinh thai bang cach anh huong đen nhung thanh phan nhu vi khi hau, phat trien đat va su chuyen đong cua nuoc thong qua he thong. Vi du, he sinh thai nam o vung trung co the se khac neu so voi mot he sinh thai khac nam tren mot suon doc lien ke.Mot so yeu to ben ngoai khac đong vai tro quan trong trong hoat đong cua he sinh thai co the ke đen thoi gian va khu he sinh canh tiem nang. Tuong tu, tap hop sinh vat co kha nang co mat trong mot khu vuc cung co the anh huong đang ke đen he sinh thai. Cac he sinh thai o cac moi truong tuong tu nam o cac phan khac nhau cua the gioi co the co nhung đac điem rat đa dang đon gian boi vi chung co cac nhom loai khac nhau song o đo. Su xuat hien cua cac loai ngoai lai co the gay ra nhung thay đoi đang ke trong chuc nang he sinh thai.
Khong giong nhu cac yeu to ben ngoai, cac yeu to ben trong he sinh thai khong chi kiem soat cac qua trinh he sinh thai ma con đuoc kiem soat boi chinh he sinh thai. Do đo, chung thuong phai chiu anh huong tu cac vong phan hoi. Mac du đau vao tai nguyen thuong đuoc kiem soat boi cac quy trinh ben ngoai nhu khi hau va lop đa me, nhung su san co cua cac tai nguyen nay trong he sinh thai đuoc kiem soat boi cac yeu to ben trong nhu qua trinh phan huy, canh tranh re hoac che bong. Cac yeu to khac nhu nhieu loan, su ke thua hoac cac loai đang co mat cung la nhung vi du cua yeu to ben trong.


= San luong so cap =
San xuat so cap la san luong cac chat huu co tu cac nguon carbon vo co. San luong nay co đuoc chu yeu qua quang hop. Nang luong co đuoc tu qua trinh nay cung ho tro su song tren Trai Đat, trong khi carbon co đinh đuoc tao ra nhieu chat huu co trong sinh khoi, carbon trong đat va nhien lieu hoa thach. Quang hop cung thuc đay chu trinh carbon, anh huong đen khi hau toan cau thong qua hieu ung nha kinh.
Thong qua qua trinh quang hop, cay lay nang luong tu anh sang va su dung no đe ket hop carbon dioxide va nuoc đe tao nen carbohydrate va oxy. Qua trinh quang hop đuoc thuc hien boi tat ca cac bo may trong mot he sinh thai đuoc goi la san luong so cap toan phan hay san luong so cap tho (GPP). Khoang 48-60% GPP đuoc tieu thu trong ho hap o thuc vat.
Phan con lai, phan ma GPP khong đuoc su dung boi ho hap, đuoc goi la san luong so cap thuc hay san luong so cap tinh (NPP).


= Dong nang luong =

Nang luong va carbon đi vao he sinh thai thong qua qua trinh quang hop, đuoc tich hop vao mo song, truyen cho cac sinh vat khac an vat chat, va cuoi cung đuoc giai phong thong qua ho hap.
Carbon va nang luong đuoc tich hop vao cac mo thuc vat (san xuat luong so cap thuc) hoac đuoc tieu thu boi đong vat trong khi thuc vat con song, hoac ton tai khi mo cac thuc vat chet đi va tro thanh mun ba huu co. Trong cac he sinh thai tren can, khoang 90% san xuat luong so cap thuc đuoc phan giai boi sinh vat phan giai. Phan con lai, hoac đuoc tieu thu boi đong vat khi cay van con song va đi vao he dinh duong dua tren thuc vat, hoac san luong nay đuoc tieu thu sau khi cay đa chet va đi vao he dinh duong dua tren vun huu co.
Trong cac he sinh thai thuy sinh, ty le sinh khoi thuc vat đuoc tieu thu boi đong vat an thuc vat cao hon nhieu. Trong cac he thong bac dinh duong thi sinh vat quang hop la cac sinh vat san xuat so cap. Cac sinh vat tieu thu mo cua chung đuoc goi la sinh vat tieu thu so cap hoac sinh vat san xuat thu cap — đong vat an co. Cac sinh vat tieu thu vi sinh vat (vi khuan va nam) đuoc goi la vi sinh vat tieu thu. Nhung loai đong vat ma an sinh vat tieu thu so cap — đong vat an thit — goi la sinh vat tieu thu thu cap. Moi thanh phan ke tren đeu tao thanh mot bac dinh duong.

Trinh tu tieu thu - tu thuc vat đen đong vat an co, roi đen đong vat an thit — tao thanh mot chuoi thuc an. Cac he thong thuc te phuc tap hon nhieu so voi mo hinh nay - cac sinh vat thuong se an nhieu hon mot loai thuc an, va co the cho an nhieu hon mot bac dinh duong. Đong vat an thit co the bat đuoc mot so con moi la mot phan cua he dinh duong dua tren thuc vat va mot so khac la mot phan cua he dinh duong dua tren mun ba huu co (vi du nhu mot con chim an ca chau chau-an thuc vat va giun đat-tieu thu mun ba). Vay nen mot he thong voi tat ca nhung phuc tap nay, thuong tao thanh luoi thuc an hon la chuoi thuc an.


 Sinh thai hoc he sinh thai  Sinh thai hoc he sinh thai nghien cuu "dong chay cua nang luong va vat chat thong qua cac sinh vat va moi truong vat ly". Bo mon nay tim cach nam bat cac qua trinh đieu chinh luong vat chat va nang luong tich tru cung nhu dong chay cua vat chat va nang luong trong he sinh thai. Nghien cuu ve cac he sinh thai co the phu đen 10 đon vi đo lon, tu đon vi lop be mat cua đa đen đon vi toan bo be mat cua hanh tinh.


= Qua trinh phan huy =

Carbon va chat dinh duong trong chat huu co cua sinh vat đa chet đuoc phan giai boi mot nhom cac qua trinh đuoc goi la phan huy. Qua trinh nay giai phong cac chat dinh duong ma sau đo co the đuoc tai su dung boi thuc vat va vi sinh vat va tra carbon dioxide vao khi quyen (hoac nuoc), sau nay chung co the đuoc su dung cho quang hop. Trong truong hop khong co qua trinh phan huy, cac chat huu co chet se tich luy trong mot he sinh thai, va cac chat dinh duong va khi carbon dioxide se bi can kiet. Khoang 90% san luong so cap tinh tren can đi truc tiep tu thuc vat đen phan huy.
Qua trinh phan huy co the đuoc chia thanh ba loai - gan loc (tach nuoc), phan tach va bien đoi hoa hoc cac vat chat o sinh vat đa chet.


 Gan loc  Khi nuoc di chuyen qua vat chat huu co o sinh vat đa chet, no hoa tan va mang theo cac thanh phan co the tan trong nuoc. Cac chat nay sau đo co the đuoc hap thu boi cac sinh vat trong đat, phan ung voi khoang chat trong đat, hoac đuoc di chuyen ra ngoai cua he sinh thai (va đuoc coi la mat đi phan nay). La moi rung va đong vat moi chet co nong đo cao cac thanh phan hoa tan trong nuoc bao gom: đuong, amino acid va cac khoang chat. Gan loc co vai tro quan trong hon o moi truong am uot va it quan trong hon trong nhung moi truong kho.


 Phan tach  Cac qua trinh phan tach giup pha vo vat lieu huu co thanh nhung manh nho hon, tao them nhieu be mat moi đe vi khuan đen xam chiem. Vi khuan khong the tiep can la moi rung do đuoc bao ve boi lop ngoai cua lop bieu bi hoac vo cay, con te bao đuoc bao ve boi thanh te bao. Nhung con vat moi chet co the đuoc bao boc boi mot bo xuong ngoai. Cac qua trinh phan tach, se giup pha vo cac lop bao ve nay, đay nhanh toc đo phan huy vi sinh vat. Đong vat cung đe lai vun huu co khi chung san lung thuc an, cung nhu sau khi thuc an đi qua ruot. Chu trinh tan bang va chu trinh kho/uot cung gop phan phan giai cac vat chat đa chet.


 Bien đoi hoa hoc  Bien đoi hoa hoc cua chat huu co chet co đuoc chu yeu thong qua hoat đong cua vi khuan va nam. Nhung nam soi khac nhau tao ra cac enzyme lam pha vo cac cau truc ben vung ben ngoai bao xung quanh cac vat lieu thuc vat đa chet. Chung cung tao ra cac enzyme phan huy lignin, cho phep chung thu đuoc loi la ca thanh phan te bao va ca nito trong lignin. Nam co the chuyen carbon va nito thong qua he soi nam nam cua chung va do đo, khong giong nhu vi khuan, chung khong phu thuoc hoan toan vao nguon luc san co tai moi truong đia phuong.


 Toc đo phan huy  Toc đo phan huy la khac nhau giua cac he sinh thai. Toc đo phan huy đuoc đieu chinh boi ba nhom yeu to-moi truong vat ly (nhiet đo, đo am va tinh chat cua đat), so luong va chat luong cua vat chat trong sinh vat chet đang cho phan huy va ban chat cua he vi sinh vat. Nhiet đo kiem soat toc đo ho hap o vi khuan; nhiet đo cang cao, su phan huy do vi cang xay ra nhanh hon. Nhiet đo cung anh huong đen đo am cua đat, cu the la lam cham su tang truong cua vi sinh vat va lam giam kha nang gan loc. Chu trinh tan bang cung anh huong đen viec phan huy - nhiet đo đong bang lam chet vi sinh vat đat, khien cho qua trinh gan loc đe đong mot vai tro quan trong hon trong viec di chuyen cac chat dinh duong xung quanh. Đieu nay co the đac biet quan trong nhu qua trinh tan bang trong mua xuan, tao ra mot luong chat dinh duong doi dao co san.
Toc đo phan huy la rat thap trong đieu kien rat am hoac rat kho. Toc đo phan huy la cao nhat trong đieu kien am vua phai, am nhung voi muc đo oxy đay đu. Đat uot co xu huong thieu oxy (đieu nay đac biet đung o vung đat ngap nuoc), lam cham su tang truong cua vi sinh vat. Trong đat kho, phan huy cung cham, nhung vi khuan tiep tuc phat trien (mac du o toc đo cham hon) ngay ca sau khi đat tro nen qua kho cho su phat trien cua cay trong.
sus LOL haha


= Vong tuan hoan chat dinh duong =

Cac he sinh thai lien tuc trao đoi nang luong va carbon voi moi truong rong lon hon ben ngoai. Cac chat dinh duong va khoang chat, mat khac, lai chu yeu la tuan hoan qua lai giua thuc vat, đong vat, vi khuan va đat. Hau het nito đi vao he sinh thai thong qua qua trinh co đinh nito sinh hoc, đuoc lang đong qua luong mua, bui, khi hoac đuoc co đuoc qua phan bon.


 Chu trinh nito  Vi hau het cac he sinh thai tren mat đat đeu co mot luong nito co han, nen viec tuan hoan nito la rat quan trong đoi voi san luong cua he sinh thai.
Vao thoi điem hien tai, co đinh nito la nguon nito chinh cho he sinh thai. Vi khuan co đinh đam co the hoac song chung voi thuc vat hoac song tu do trong đat. Chi phi nang luong la kha cao đoi voi cac thuc vat ho tro cac vi khuan co đinh đam - bang 25% tong san luong so cap khi đo trong đieu kien đuoc kiem soat. Nhieu thanh vien cua nhung cay ho Đau ho tro cac vi khuan cong sinh co đinh đam. Mot so vi khuan lam cung co kha nang co đinh đam. Vi khuan lam cung la nhung sinh vat quang duong, thuc hien qua trinh quang hop. Giong nhu cac vi khuan co đinh đam khac, chung cung co the song tu do hoac cong sinh voi thuc vat. Cac nguon nito khac bao gom lang đong axit đuoc tao ra thong qua qua trinh đot chay nhien lieu hoa thach, khi amonia boc len tu cac he nong nghiep co su dung phan bon va tham chi tu bui. [24] Đau vao nito nhan tao chiem khoang 80% luong nito trong cac he sinh thai.
Khi cac mo thuc vat bi rung hoac đuoc an, nito trong cac mo nay se co san cho đong vat va vi khuan su dung. Su phan huy vi sinh vat se giai phong cac hop chat nito tu chat huu co chet trong đat, thuc vat, nam va vi khuan se canh tranh đe su dung nguon dinh duong nay. Mot so vi khuan đat su dung cac hop chat chua nito huu co nhu mot nguon cacbon, va giai phong cac ion amoni vao đat. Qua trinh nay đuoc goi la khoang hoa nito. Nhung vi sinh vat khac co the chuyen đoi amoni thanh ion nitrit va nitrat, mot qua trinh đuoc goi la nitrat hoa. Nito monoxit va dinito monoxit cung đuoc tao ra trong qua trinh nitrat hoa. [24] Duoi đieu kien giau nito va thieu oxy, nitrat va nitrit đuoc chuyen thanh khi nito, mot qua trinh đuoc goi la phan nitrat hoa.


 Cac chat dinh duong khac  Cac chat dinh duong quan trong khac bao gom phosphor, luu huynh, calci, kali, magie va mangan. Phosphor đi vao he sinh thai thong qua qua trinh phong hoa. Khi cac he sinh thai gia đi, nguon cung cap nay giam đi, khien cho phosphor thuong bi gioi han trong cac canh quan gia hon (đac biet la o vung nhiet đoi). Calci va luu huynh cung đuoc tao ra boi phong hoa, nhung su lang đong axit la mot nguon luu huynh quan trong trong nhieu he sinh thai. Mac du magie va mangan cung đuoc tao ra nho phong hoa, trao đoi giua cac chat huu co trong đat va cac te bao song chiem mot phan đang ke cua dong tuan hoan trong sinh thai. Kali chu yeu đuoc tuan hoan giua cac te bao song va chat huu co trong đat.


= Chuc nang va đa dang sinh hoc =

Đa dang sinh hoc đong mot vai tro quan trong trong hoat đong cua he sinh thai. Ly giai cho đieu nay la cac qua trinh he sinh thai đuoc thuc đay boi so luong loai trong he sinh thai, tinh chat cua tung loai rieng biet va cac luong sinh vat phong phu tuong đoi trong cac loai nay. Cac qua trinh lon cua he sinh thai la tong hop, khai quat tu cac hoat đong cua cac sinh vat rieng le trong he. Ban chat cua cac sinh vat-loai, cac nhom chuc nang va bac dinh duong ma chung thuoc ve—quyet đinh cac loai hoat đong ma cac ca the nay co kha nang thuc hien va hieu qua tuong đoi neu chung thuc hien.
Ly thuyet sinh thai cho thay rang đe cung ton tai, cac loai khong the co o sinh thai hoan toan giong nhau - chung phai khac nhau theo mot cach co ban, neu khong thi mot loai se canh tranh loai tru voi loai con lai. Mac du vay, hieu ung tich luy cua cac loai bo sung trong he sinh thai khong phai la tuyen tinh-cac loai bo sung co the tang cuong giu nito, chang han, nhung ngoai muc đo phong phu loai, cac loai bo sung co the co it tac dung khac.
Viec them (hoac mat) cua cac loai co đac tinh sinh thai tuong tu voi nhung loai đa co mat trong he co xu huong chi co mot tac đong nho đen chuc nang cua he sinh thai. Tuy nhien, cac loai khac biet ve đac tinh sinh thai lai la mot cau chuyen khac. Tuong tu, cac loai uu the co anh huong lon đen chuc nang he sinh thai, trong khi cac loai quy hiem thuong chi co cac tac đong nho. Cac loai chu chot thuong co anh huong lon đen chuc nang he sinh thai du so luong cua chung thuong khong nhieu. Tuong tu nhu vay, ky su he sinh thai (loai co so) la bat ky sinh vat nao tao ra, thay đoi đang ke, duy tri hoac pha huy moi truong song.


= Đong hoc he sinh thai =
He sinh thai la cac chinh the linh đong. Chung co the bi xao tron đinh ky va đang trong qua trinh phuc hoi tu mot so xao tron trong qua khu. Khi su xao tron hay nhieu loan xay ra, he sinh thai phan ung bang cach thay đoi trang thai ban đau cua no. He sinh thai co xu huong tien đen gan trang thai can bang, bat chap su xao tron, đay goi la suc can trong sinh thai hoc. Mat khac, toc đo quay tro lai trang thai ban đau cua he sau khi nhieu loan đuoc goi la kha nang phuc hoi cua no. Thoi gian đong mot vai tro quan trong trong su phat trien cua đat tu ​​lop đa tran va trong dien the sinh thai.
Tu nam nay đen nam khac, he sinh thai trai qua nhieu thay đoi trong moi truong sinh hoc va phi sinh hoc cua chung. Han han, mot mua đong đac biet lanh hoac bung phat dich benh, đay đeu la thay đoi ngan han cho đieu kien moi truong. Cac quan the đong vat bien đoi tu nam nay sang nam khac, chung phat trien trong thoi ky giau tai nguyen nhung se that the khi chung su dung vuot qua nguon cung cap cua moi truong. Nhung thay đoi nay dien ra se lam thay đoi toc đo phan huy san luong so cap tinh va cac qua trinh he sinh thai khac. Nhung thay đoi dai han cung đinh hinh cac qua trinh he sinh thai - cac khu rung o mien Đong Bac My van cho thay cac di san nong nghiep du viec nay đa dung cach đay 200 nam, trong khi ho Siberi o phia đong van tao ra khi metan bang chat huu co tich luy tu tan The Canh tan.
Su xao tron cung đong mot vai tro quan trong trong cac qua trinh sinh thai. F. Stuart Chapin va cac đong tac gia xac đinh "xao tron" la "mot su kien tuong đoi roi rac ve thoi gian va khong gian lam thay đoi cau truc quan the, quan xa va he sinh thai va gay ra nhung thay đoi ve nguon luc san co hoac moi truong vat ly". Xao đong hay nhieu loan co the chi nho nhu cay bi đo xuong hoac con trung bung phat, đen lon hon nhu bao va chay rung hoac khung khiep nhu phun trao nui lua. Nhung nhieu loan nay co the gay ra nhung thay đoi lon trong quan the thuc vat, đong vat va vi khuan, cung nhu ham luong chat huu co trong đat. Sau khi xao tron se la dien the sinh thai, "su thay đoi co huong trong cau truc va hoat đong he sinh thai do nhung thay đoi ve mat sinh hoc trong viec cung cap tai nguyen." 

Tan suat va muc đo nghiem trong cua nhieu loan xac đinh qua cach no anh huong đen chuc nang he sinh thai. Mot xao tron lon nhu mot vu phun trao nui lua hoac hoat đong cua song bang lam mat đat mat đi thuc vat, đong vat hoac chat huu co. Cac he sinh thai chiu anh huong tu nhung roi loan lon nhu vay se trai qua dien the nguyen sinh. Nhung he sinh thai chiu xao tron it nghiem trong hon nhu chay rung, bao hoac ket qua canh tac se trai qua dien the thu sinh va phuc hoi nhanh hon. Roi loan cang nghiem trong hon va thuong xuyen thi cang kho phuc hoi hon


Đoc them Quan xa
Moi truong tu nhien
Thuc vat


Tham khao Lien ket ngoai Dan y ve mon sinh thai hoc
Cac he sinh thai va khu he sinh vat bien Luu tru ngay 25 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Cac du an GEF ve cac he sinh thai