To nghe san khau (con goi la to nghiep san khau) la mot khai niem cua gioi nghe si Viet Nam gan cho mot nhan vat co that hoac hu cau. Viec to chuc gio to nghe san khau hang nam đuoc xem la hoat đong tam linh quan trong cua nhung nguoi lam nghe thuat voi muc đich tuong nho nhung bac tien boi hoac nhung nguoi co cong lao lon trong nganh nghe thuat đo.


Truyen thuyet = To nghe san khau =

Co nhieu truyen thuyet ve nguon goc cua viec gio to san khau va ca nhan vat đuoc cho la to nghe san khau. Tuy nhien truyen thuyet đuoc nhac đen nhieu nhat la truyen thuyet ve "Hai hoang tu me hat". Truyen thuyet ke lai rang vi hiem muon nen đe ta on troi đat đa ban cho minh hai đua con, nha vua ben lap đoan hat bieu dien trong cung ca ngoi cong on troi đat đe to long thanh cua minh. Tuy nhien theo đo, hai vi hoang tu nay to ra qua đam me xem ca hat. Mot hom, ho len vua cha đi xem hat roi say me đen noi quen an, quen ngu, kiet suc va cung nhau chet. Nguoi nghe si đa muon truyen thuyet ve hai vi hoang tu nay lam hai vi than phu ho cho nghe hat va ngay mat cua hai vi tro thanh ngay gio To. Nghe si Nhan dan Đinh Bang Phi cho rang nhung giai thoai nay đuoc đat ra chi nham đe "tao su tin tuong", ong to nay la vo danh, va noi rang tat ca nhung nghe si trong nganh nghe thuat san khau đeu tu coi ban than minh la con chau cua "ong to". 
Mac du hoat đong gio To, tri an đuoc cac nghe si mien Nam va ca mien Bac to chuc long trong voi tat ca su thanh kinh nhung khi đuoc hoi to nghe la ai thi hau het nhung nguoi nay đeu khong nam ro va khong đua ra đuoc cau tra loi ro rang. Đoi voi ho, viec ong to san khau thuc su la ai "khong quan trong" ma đieu ho quan tam la su ton tho to nghiep. Theo The thao & Van hoa, nguoi đuoc goi la "ong To nghe san khau" cung co the la 12 vi To nghe thay vi la mot nguoi duy nhat va đuoc goi bang cai ten "Thap nhi cong nghe". Thong tin nay cung cho rang 12 vi To nghe đeu la bac thay o nhung nghe nghiep pho bien trong xa hoi Viet Nam nhu boc thuoc, tho moc, tho ren, đi buon. Ho truyen ba ki nang nghe nghiep cho nghe si đe nghe si đong vai nhung thanh phan xa hoi khac nhau tren san khau. 
Nam 2016, nhac đen to nghe, mot so nghe si lon tuoi trong đo co mot nghe si 92 tuoi đuoc cho la nguoi ke tuc truyen thong hat bo "nhanh Binh Đinh" goi ngay 12 thang 8 am lich la ngay cung to chu khong goi la gio to. Ong nay va nhieu nghe si hat boi, cai luong o mien Nam Viet Nam đeu cho rang to nghiep hat bo la to chung cua gioi trom đao, an cuop, cai bang va mai dam va khong chung ong to voi tan nhac, kich, phim, nhiep anh, mua. Theo bao Cong an Nhan dan, can cu vao nhung truyen thuyet lien quan, ngay 12 thang 8 am lich la ngay "cung to nghiep" hat bo, cai luong chu khong phai la ngay "cung gio to" nhu nhieu nguoi nghi.


= Niem tin =
Hau het cac nghe si trong gioi giai tri Viet Nam nhu Thanh Hang, Hoai Linh, Thoai My, Kim Tu Long đeu to ra rat tin vao su linh thieng cua to nghe, vi du nhu khi ho noi đieu xau, lam đieu sai lap tuc se bi "to phat", con thanh tam se đuoc "to đo". Cung tu nhung cau chuyen co that nhung kho ly giai ma nhieu nghe si tin vao su hien linh va quyen nang cua ong to. Tham chi, ho cho rang su nghiep cua mot nghe si cung đuoc cho la do to nghiep quyet đinh tat ca. Tuy nhien, theo Đinh Bang Phi la tac gia cua nhieu đau sach nghien cuu ve san khau, ong khang đinh nhung chuyen kieng ky đa phan đeu co the giai thich tu thuc te va long tho kinh cua nghe si danh cho to nghe cung nhu niem tin vao su linh thieng cua to nghe cung chi xuat phat tu long biet on, su kinh trong. Ngoai viec tho to nghiep la hai vi hoang tu, mot so nghe si, đac biet la nghe si cai luong, con tho nhung nghe si co cong voi san khau nhu Cao Van Lau, Tran Huu Trang, Nghe si nhan dan Nam Chau, Phung Ha, Nam Phi...  
Ke ve nhan vat đuoc cho la ong to nganh san khau nhieu nghe si cho rang co ca chuyen ong to xuat than tu an cuop, an may nen mot so nghe si to ra kieng ky cho tien nhung nguoi an xin vi cho rang nhu the la "xuc pham to nghiep". Mot so nghe si to ra ta on to nghe khi su nghiep cua ho thuan tien hoac co đuoc thanh cong nho to nghe neu co su co gang.  


Thuc hien Nha hat Cai luong Viet Nam đa to chuc le gio to trong nhieu nam. Đoi khi cac san khau, đon vi nghe thuat to chuc le gio To tap trung trong 3 ngay 11, 12 va 13 thang 8 am lich. Hang nam, moi khi đen ngay 12 thang 8 am lich, nha hat nay lai trang tri long lay, nghe si tu hop đong đuc. Lanh đao nha hat ruoc bai vi to nghe tu phong tho xuong, đat o san khau nha hat, to chuc dang huong va lam le te. Tiep theo đo la chuong trinh bieu dien nhung tiet muc nghe thuat dang len to nghe. Cuoi cung, ban lanh đao, cac nghe si co ten tuoi, can bo nha hat đa nghi huu cung cac khach moi va khan gia yeu nghe thuat cai luong tien hanh thu loc va bieu dien giao luu nghe thuat.
Cac to chuc lon cua nha nuoc o đia phuong nhu So Van hoa va The thao cua Thanh pho Ho Chi Minh va Hoi Nghe si San khau Viet Nam cung đa tung đung ra to chuc hoac vieng tham, gap voi cac van nghe si trong ngay ho to chuc gio le to nghe. Ngoai ra, Hoi Nghe si San khau Viet Nam đa coi ngay to chuc gio le nhu mot lien hoan san khau mang tinh giao luu van hoa, giup đo nghe si kho khan va đe khen thuong cac tac pham san khau hang nam.
Trong ngay gio to san khau hang nam, nghe si thuong cung hoa qua, thit ga, lon quay... Rieng thit lon cung, sau khi dang len to thi phan luoi se đuoc chia ra moi nguoi mot mieng va an đe "lay giong".
Tai nha rieng, nhieu nghe si cung đat ban tho to đe bay to long thanh kinh cua minh. Trong boi canh đai dich COVID-19, le gio to nghe san khau đuoc to chuc đon gian hon va cac nghe si thuong co xu huong to chuc gio le o nha nhieu hon.


Di san Gio To san khau von la mot hoat đong mang tinh tam linh le hoi truyen thong đuoc to chuc vao ngay 12 thang 8 Am lich hang nam. Ngay nay đuoc xem la ngay “trong đai” va “linh thieng” nhat cua nhung nguoi hoat đong trong linh vuc san khau tai Viet Nam. Nha nuoc Viet Nam cung đa quyet đinh chon ngay nay la Ngay San khau Viet Nam. Đay la thoi điem đe cac nghe si đoan tu the hien long biet on thanh kinh đoi voi To nghe, voi muc đich ton vinh nhung bac tien boi co nhieu đong gop cho su phat trien cua nganh san khau. Ban đau, gio to chi nam trong pham vi cua nghe thuat truyen thong nhu: hat boi, cai luong, nhung ve sau tro thanh ngay hoi chung cua tat ca moi nguoi lam viec trong linh vuc giai tri voi su tham gia cua đong đao nhung nghe si kich noi, dien vien đien anh, ca si, nguoi mau… Theo bao The thao & Van hoa ghi nhan hang nam moi đon vi thuong to chuc gio to rieng voi cac hoat đong chu yeu: thap nhang cho to nghiep, bieu dien cho to xem va tu hop lien hoan. 
Viec tham gia nhieu hoat đong an gio to tu san khau nay sang san khau khac cung đuoc xem la mot net đoc đao va đe lai nhieu ky niem trong cong viec cua cac phong vien gan bo voi mang nghe thuat san khau. Thong qua nhung hoat đong cung gio to nghe, bao Phap luat Viet Nam cho rang gioi nghe si va cac so, ban, nganh nha nuoc Viet Nam đang ngay cang quan tam đen hoat đong gio to nghe san khau.


Van đe Van hoa gio le to nghe cua nghe si đa đat ra mot so van đe lien quan đen me tin di đoan. Mot nghi le ma bo phan nghe si tai Viet Nam ton nghiem mang tinh trong vong cac bac tien boi trong nganh nghe đa bi khong it nguoi bien tuong thanh mot đam cung "bat nhao va me tin". Nhieu nghe si moi hoat đong trong nghe thuat đa nhan co hoi gio To nghiep đe tim cach tiep can nhung nghe si co tieng nham tim cach tien sau hon trong nghe. Mot van đe khac đang chu y la su lang phi trong le vat cung To nghiep khi voi mong muon đuoc To nghe phu ho, cac nghe si đeu mang đen nhung le vat "that to, hoanh trang", day len hoai nghi ve su lang phi luong thuc thuc pham.
Viec gioi nghe si đat niem tin manh liet vao nhung vi to nghe ma ho đang ton tho luon phu tro ho tren suot chang đuong theo đuoi nghe thuat cung đa gay tranh cai trong suot khoang thoi gian dai trong du luan. Ho đua ra cac quan điem khac nhau ve viec ai moi la ong to nghe cua bo mon nghe thuat đo. Viec nhung nguoi hoat đong trong gioi nghe thuat gay su, tranh cai va miet thi nhau cung la yeu to lam xau hinh anh cua hoat đong gio le nay.
Đen tho to nghe voi kinh phi xay dung 100 ty đong voi khuon vien hon 7.000m2 cua Hoai Linh cung tung gay ra nhieu y kien trai chieu khi vuong nhieu van đe phap ly du thuong xuyen đuoc cac nghe si trong gioi giai tri đen tham vieng.


To nghe cua cac nganh nghe thuat san khau truyen thong Duoi đay la mot so nhan vat đuoc cho la to nghe nganh san khau cua nhung loai hinh nghe thuat truyen thong Viet Nam:

Cheo: Pham Thi Tran.
Hat boi va cai luong: theo truyen thuyet la nhung vi hoang tu me hat du tren thuc te van to chuc gio le nhieu nhung vi thanh khac.
Xam: Tran Quoc Đinh.
Ca tru: Đinh Du.


Tham khao = Nguon sach =
Le Trung Vu; Le Hong Ly. Le hoi Viet Nam. Nha xuat ban Van hoa thong tin.