Thi Huong la mot khoa thi lien tinh, theo le 3 nam to chuc 1 lan ve nho hoc do trieu đinh phong kien to chuc đe tuyen chon nguoi co tai, hoc rong va bo nhiem lam quan. Sau khi đo Cong si thi nam sau moi đuoc du thi ky thi cao cap hon la thi Hoi, va neu đau thi Hoi se vao xep hang Tien si khi thi Đinh.
Thi Huong đuoc to chuc tai cac truong thi, nhieu tinh thi chung 1 truong, chang han khoa thi nam 1813 tai truong Quang Đuc co 8 tinh-chi lay đo 9 nguoi. Ky thi Huong gom co 4 ky: Si tu nao đau ky Đe Nhat se đuoc vao thi ky Đe  Nhi, đau ky Đe Nhi se đuoc vao thi Ky  Đe tam.... cho đen het ky Đe Tu. Cham thi ky Đe Tu xong, cac quan Giam Khao se xep  thu tu tu cao xuong thap. Si tu đau ky thi Huong (đau 4 ky hay đau tu truong) se phan thanh 2 hang: Cu nhan va Tu Tai.
Do con so tot nghiep la do Trieu Đinh quy đinh han che truoc cho moi Truong Thi. Thong thuong thi: 1 Cu nhan lay 3 Tu tai. Quan truong chi co viec lay đu so do Trieu Đinh an đinh. Vi vay moi co "danh xung" "Cu nhan giat so" va nguoi "giap Tu Tai chot", truot luon...Đoi Nha Le, thi sinh đau ky thi Huong con goi la  "Huong Cong". Si tu đau Tu Tai con đuoc goi la "Sinh Đo" trong thoi Nha Le, con sau nay thoi nha Nguyen ve sau đeu goi la Cu nhan ca.
Chi co nhung Cu nhan moi đuoc tham du tiep thi Hoi. Cac si tu đi thi Hoi o Kinh đo se đuoc goi la Cong sinh hay Cong si.
Y nghia cua cac danh xung: Cu nhan la tien cu nguoi tai,dang nguoi tai. Cong si la ke si đuoc tien cu.


Viet Nam = The le =
Mot nguoi thuong dan muon du thi Huong phai qua hai đieu kien (goi la Khao hach): 

Phai co đao đuc tot va ly lich trong sach. Ban khai ly lich nay phai đuoc xa truong va quan đia phuong xac nhan.
Phai co trinh đo hoc luc: trinh đo hoc luc luc đau đuoc kiem tra bang mot đot thi lien voi khoa thi Huong nhung khong tinh vao noi dung thi Huong. Đay la ky thi am ta co van, tuc la ky thi sat hach kha nang ghi nho bang cach chep lai Tu thu va Ngu kinh; ai đo ky nay moi đuoc vao thi Huong. Vi đay la ky thi sat hach, khong phai la khoa thi chinh, nen đo ky nay chang co hoc vi gi, ca tinh cung du thi, ai đo ky nay cung đa vinh du lam, nhat la đo nhat . Nguoi đo đau ca xu đuoc tang danh hieu "đau xu" (ve sau đo đau tinh cung đuoc goi la đau xu) goi tat la "ong xu" nhu: xu Nhu (Nguyen Khac Nhu), xu To (Ngo Tat To). Ca hai ong xu chi đo đau xu thoi, chang co hoc vi gi, nhung that la mot nha Nho uyen tham.
Duoi thoi nha Nguyen thi ton sinh (con chau trong hoang toc), am sinh (con cac quan), va tu tai thi khong phai qua phan khao hach. Nhung nguoi qua đuoc khao hach thi goi la khoa sinh. Khoa sinh se thanh thi sinh khi chung thuc đi thi.
Theo quy đinh tu nam 1434, thi Huong tuong tu nhu thi Hoi cung co 4 ky hay con goi la 4 truong. 

Ky I thi kinh nghia, thu nghia: giai thich y nghia trong cau lay tu Tu thu, Ngu kinh. Bai thi phai viet theo loi bien van - tuc la co đoi ma khong can van, phan thi nay nham kiem tra kha nang hieu biet kinh truyen cua si tu;
Ky II thi chieu, che, bieu: chieu - loi vua noi, che - vua phong thuong cho cong than, bieu - bai van than dan ta on vua hoac chuc mung vua nhan dip ngay le. Si tu phai biet lua tung hoan canh, tung đoi tuong ma dung giong van cho thich hop. Đay la bai thi kiem tra kha nang soan van ban lam quan sau nay;
Ky III thi tho phu: cac bai thi đuoc lam theo the that ngon bat cu, phan thi nay kiem tra kha nang lam tho cua si tu boi đay la mot trong nhung sinh hoat quan trong cua tang lop tri thuc;
Ky IV thi van sach: la bai van tra loi cau hoi ve mot van đe cua đe bai. Phan thi nam kiem tra kha nang bien bac, ban luan van đe lich su va hien tai cua si tu.
Tuy tung trieu đai ma noi dung thi co the quy đinh va sap xep thu tu khac nhau. Duoi trieu Ho, thi sinh phai thi them ky 5 gom mon am ta (chinh ta) va mon toan. Nam 1855, nha Nguyen quy đinh thi Huong co 3 ky va mot ky phuc hach bang tho phu. Nhung ai đo o truong nhat moi đuoc thi truong hai, roi truong ba, truong bon.


 Cai cach vao the ky 20  Duoi nen Bao ho cua Phap thi viec thi Huong co phan thay đoi. Ke tu khoa Ky Dau 1909 thi noi dung la:

Truong nhat: nam đao van sach
Truong nhi: thi, phu
Truong ba: hai bai luan chu Quoc ngu
Đo la nam đau tien chu Quoc ngu đuoc dung trong khoa cu.
Khoa Nham Ty 1912 thi lai đoi nua, bo thi, phu. Noi dung la:

Truong nhat: nam đao van sach
Truong nhi: hai bai luan chu Han
Truong ba: hai bai luan chu Quoc ngu
Truong phuc hach: mot bai van sach, mot bai luan Han van, va mot bai luan Quoc ngu.


 Cham điem  Quan truong cham bai thi thi xep cac thi sinh theo hang uu (hang nhat), binh (hang nhi), thu (đu đe đo), va liet (rot). Đen nam Ky Dau 1909 thi dung thang 20 điem. Tu 10 điem tro len la đo.


= Truong thi =
Hoi đong thi va cham thi cua khoa thi Huong bao gom cac khoa sau:

Đe Đieu: Chanh chu khao;
Giam Thi: Pho chu khao;
Đong khao thi: Cham so khao;
Khao thi: Cham phuc khao;
Đang Luc: Lam nhiem vu roc phach, niem phong;
Di Phong: Thu nhan quyen thi cua thi sinh;
Đoi đoc: Đoc lai bai cua Đang Luc chep đe đoi chieu voi bai cua thi sinh cho chinh xac.
Truong thi Huong mot khu đat rong đuoc chia lam 4 khu vuc (hay con goi la 4 vi): Giap, At, Ta, Huu cat theo hinh chu thap 十. O giua la Thap đao co choi canh đe quan truong giam sat thi sinh ngoi thi. O hai ben trai, phai co hai choi đe quan giam sat ca thi sinh lan quan truong. Moi cua đot hai cay đuoc lon (goi la đinh lieu) chieu sang ruc ca truong thi. Xung quanh truong thi đuoc rao hai lan: mot phen kin, mot phen thua đap tuong hao, cai chong, co ca đoi linh gac canh giu.


= Trinh tu thi =
Khoang 20 ngay truoc khi thi, thi sinh phai nop 3 tap giay ban moi: trang đau ghi ly lich, đia chi, nghe nghiep cua ban than va the he truoc cho Hoi đong thi (con goi la nop tuyen). Hai ngay truoc khi thi thi sinh đen truong xem so bao danh đe biet vi tri ngoi va cua vao. Tu nua đem hom truoc ngay thi, moi thi sinh vac mot bo leu chong, co đeo ong quyen, dau (đe thap đen), nuoc, vai mang trap đung thuc an, thuc uong, đo dung truc san o cua truong thi. Sau 3 hoi trong, cac quan vao vi tri đa đinh, lai phong (giam thi) xuong danh nhan quyen cho thi sinh vao truong. Thi sinh tim cho chon phan đat roi tu đong leu, dung chong, mai muc đoi đe thi. Khi troi sang ro thi đau bai đuoc phat, đen trua ho nop quyen vao nha Thap đao lay dau nhat trung va đen toi nop lai quyen cho lai phong đong dau cua Hoi đong thi. Lam bai xong thi sinh ra ngoai truong thi bang cua truoc.


= Xep hang =
 
Thi Huong gom hai hang:

Qua đuoc 3 ky đau (hay con goi la ba truong) thi đo cap Tu tai (tuc Sinh đo, dan gian goi la ong Đo, ong Tu).
Qua đuoc ca bon ky thi đo cap cu nhan (tuc Huong cong - ong Cong, ong Cu)
Đo tu tai thi khong đuoc trieu đinh bo dung nhung đoi voi trong lang, trong tong thi đia vi đuong su thang tu hang thuong dan len hang chuc sac, co chan trong hoi đong ky muc, đuoc mien suu dich, va khi co co ban trong đinh thi đuoc ngoi chieu tren. Đo tu truong (Cong si) thi ngoai viec đuoc phep du thi Hoi, con đuoc bo nhiem lam quan trong nhung ngach thuoc cuu pham, đuoc vua ban ao mu va lang xa phai phuc dich đon tiep vinh quy.


= Le vinh quy =

Tu trieu Le Thanh Tong nam 1481 đa đat ra le xuong danh va vinh quy cho cac tan khoa huong cong. Tan khoa ra nhan ao, mu, va hia hay giay van hai cua nha vua ban roi ten thi đem yet o bang bang go ve hinh ho. Ao la mot loai ao rong, co hai lop vai. Lop trong mau trang, ngoai la the mau đen. Ngoai ra quan tan khoa cung đuoc ban hot. Sau đo ho lan luot ra le ta vua cung cac quan hang tinh va quan truong. Cac tan khoa o Hue vao đau the ky 20 thi đen Bo Hoc lay. Hom sau vao đien Thai Hoa bai mang, tuc la lay vua, tuy that ra vua khong co mat nen chi la vong bai. Sau đo thi vao Đai Noi an yen, tuc co ban goi la on vua. Cac vi sinh đo (tu tai) thi khong co ao mu, cung khong co xuong danh. Ten thi yet o tam bang tre nhung van la mot vinh du lon.
Phan le nghi xong thi cac vi tan khoa sua soan ve que quan nhung co suc ve phu, huyen, xa đe sua soan đon ruoc goi la đam ruoc "vinh quy bai to". Sinh đo thi hang xa đon. Huong cong thi hang tong tro len phai cung phung linh đinh, xem nhu mot vinh du chung cua ca lang. Gia đinh quan thi cung phai bo tien lam co rat ton kem đe tiep đon than thuoc cung cac quan chuc va an nhan. Co noi con dung rap va muon ganh hat tuong ve dien mua vui. Khach đen mung thi tang cau đoi.


= Thi huong qua cac trieu đai =


 Nha Nguyen  Khi vua Nguyen The To thong nhat đat nuoc, to chuc lai viec thi cu thi cung cho mo khoa thi huong. Khoa thi đau tien thoi nha Nguyen to chuc nam Đinh mao 1807 nhung chi co o Nghe An, Thanh Hoa va Bac Thanh. Tu Quang Binh tro vao nam khong co ai ung thi. Mai đen nam Quy dau 1813 moi co khoa thi huong đau tien o Hue va Gia Đinh.


= Khoa cu cao chung =
Sang thoi Phap thuoc, chinh quyen Bao ho dan loai bo viec hoc chu Nho. O Nam Ky ngay tu nam 1878 thi chu Quoc ngu đa thanh van tu chinh thuc. Sang the ky 20 Bac Ky mo khoa thi Huong cuoi cung nam 1915, con khoa thi Huong cuoi cung o Trung Ky la nam 1918. Ky thi Hoi cuoi cung la vao nam 1919. Trieu đinh Hue tu đo khong dung khoa cu lam cach tuyen chon nhan su nua.
Khoa thi Huong nam Quy Mao 1903 co hon 10.000 si tu du thi. Đen nam Binh Ngo trieu Thanh Thai 1906 thi hon sau nghin khoa sinh du thi o Nam Đinh. Đen nam Nham Ty trieu Duy Tan 1912 thi chi con 1.330 nguoi đi thi, phan anh su tan lui cua Nho hoc o Viet Nam, va theo đo khoa cu cung cham dut.


Trung Quoc Thoi ky Đuong-Tong goi la "huong cong", "giai thi". Đen thoi Minh-Thanh cho to chuc tai cac tinh. Cu moi chu ky 3 nam lai to chuc mot lan, vao thang 8 am lich cac nam Ti, Ngo, Mao, Dau nen con goi la "thu vi", la chinh khoa. Gap khi tan quan (vua moi) len ngoi, mung tho, thi co the them mot khoa thi nua goi la an khoa. Đen khi thi, trieu đinh cu chanh pho chu khao quan đe chu tri ky thi cua cac si tu, bao gom thi Tu Thu, Ngu Kinh, hoi ve van sach v.v. Tuy nhien, noi dung cua cac ky thi nay la khong thong nhat giua cac thoi ky. 
Noi dien ra thi Huong goi la cong vien. Ky thi nay dien ra 3 lan (tam truong), moi lan 3 ngay.


= Đoi tuong du thi =
Thi Huong do chu khao quan chu tri, tat ca cac loai sinh vien, cong sinh, giam sinh đeu đuoc phep du thi. Tuy nhien, nhung hang nguoi sau khong đuoc du thi, bao gom cac quan lai, nghe nhan đuong pho, nguoi lam nghe ca ky, nguoi cha me mat chua đuoc 3 nam.


Xem them Khoa bang Viet Nam
Giai nguyen: đo đau khoa thi Huong


Chu thich Ha Ngai. Tieng tieu đong, hoi ky mot vi quan trieu Nguyen. TP HCM: Nha xuat ban Tre, 2014.