Chuong Thach Xuyen (tieng Trung: 张石川; binh am: Zhang Shichuan; Wade–Giles: Chang Shih-ch'uan; 1889–1953 hoac 1890–1954) la mot nha khoi nghiep, đao dien va nha lam phim đien anh nguoi Trung Quoc, đuoc coi la mot trong nhung cha đe cua nen đien anh Trung Quoc. Ong va Trinh Chinh Thu la nhung nguoi lam nen tac pham phim đien anh đau tien cua Trung Quoc (khong phai quay tu mot vo kinh kich) mang ten Nan phu nan the (难夫难妻) vao nam 1913. Nam 1922, ong đong sang lap Cong ty Minh tinh Đien anh (明星影片公司); đay la xuong san xuat phim lon nhat xu đai luc luc bay gio, nam duoi su lanh đao cua nha lam phim ho Chuong.
Thach Xuyen đa chi đao khoang 150 bo phim trong suot su nghiep cua minh, trong đo co Lao cong chi ai tinh (劳工之爱情 - 1922), tac pham đien anh Trung Quoc hoan chinh lau đoi nhat con sot lai ngay nay); Co nhi cuu to ky (孤兒救祖記 – 1923), mot trong bom tan phong ve phim anh Trung Quoc đau tien; Hoa thieu Hong Lien Tu (火燒紅蓮寺 - 1928), bo phim vo thuat đau tien va Ca nu hong mau đan (1931), bo phim co tieng đau tien cua Trung Quoc.
Sau khi xuong phim Minh tinh bi quan Nhat nem bom trong Tran Thuong Hai vao nam 1937, Chuong Thach Xuyen đa chuyen sang lam phim cho Cong ty San xuat Phim Lien hiep Trung Quoc do nguoi Nhat đieu hanh tai Thuong Hai, dan đen viec ong bi cao buoc phan quoc sau khi quan Nhat đau hang vao nam 1945. Ong chua bao gio hoi phuc tam tri sau cu soc truoc nhung cao buoc đang ho then đo, roi qua đoi vao nam 1953 hoac 1954.


Xuat than Chuong Thach Xuyen co ten khai sinh la Chuong Vi Thong (张伟通), chao đoi tai quan Bac Lon, thanh pho Ninh Ba, tinh Chiet Giang. Thach Xuyen la ten tu cua nha lam phim, ban đau đuoc viet voi hai ky tu khac la Thuc Xuyen (蚀川). Cha ong ten la Chuong Hoa Cu (张和巨), mot thuong lai nho chuyen buon ban tam. Cha cua Thach Xuyen qua đoi nam ong 16 tuoi, tu đo ong bo hoc va chuyen đen Thuong Hai đe song cung chu ruot Kinh Nhuan Tam (经润三), mot thuong gia tu san mai ban lam an phat đat. Tai Thuong Hai, ong lam viec tai Cong ty Song Luu do nguoi My quan ly va hoc tieng Anh vao ban đem.


Nhung phi vu đau tien Nam 1913, hai nguoi My co ten Yashell va Suffert tai Thuong Hai đa mua lai Xuong phim A Chau, đong thoi đe nghi Chuong lam co van cho ho. Du thieu kinh nghiem lam phim, Chuong van nhan viec lam tai xuong phim. Ong ben tim kiem su giup đo tu mot nha viet kich co tieng la Trinh Chinh Thu, ke đen hai nguoi lap nen Cong ty Tan dan Đien anh (新民影片公司) đe phuc vu viec lam phim cho Xuong phim A Chau. Ngay sau đo, ho lam ra bo phim đien anh Trung Quoc đau tien, Nan phu nan the (难夫难妻) vao nam 1913. Tuy nhien, ca Tan dan lan A Chau đeu pha san boi khong nhan đuoc nguon cung la cac bang ghi phim cua Đuc do The chien thu nhat bung no. Sau khi chu ruot qua đoi, Thach Xuyen đuoc di đe nghi lam quan ly cong vien giai tri New World cua gia đinh. Nam 1916, đao dien ho Chuong lap nen Xuong phim Ky ao sau khi cac bang ghi phim cua My đuoc bay ban o Thuong Hai, roi lam ra tac pham Hac tich oan hon (黑籍冤魂), chuyen the tu mot vo kich. Nhung xuong phim som ngung hoat đong, Thach Xuyen quay lai lam quan ly cong ty giai tri roi ban no vao nam 1920.


Cong ty Minh tinh Đien anh Nam 1922, Chuong va đong nghiep cu Trinh Chinh Thu cung ba nguoi ban khac la Chu Kiem Van (周剑云), Trinh Cha Co (郑鹧鸪) va Nham Cang Binh (任矜萍) đa thanh lap nen Cong ty Minh tinh Đien anh. Do xuat than tu doanh nhan va chiu anh huong tu phuong Tay, uu tien chinh cua Chuong la loi nhuan, khac han so voi nguoi ban cong su Trinh Chinh Thu, mot nha viet kich co goc gac quy toc đe cao vai tro cua đien anh trong viec cai cach xa hoi va giac ngo đao đuc. Nhung tac pham đau tien cua xuong phim, nhu Vua hai ghe tham Thuong Hai (1922) chu yeu mang xu huong thi truong, Thach Xuyen đong thoi con chi đao lam cac bo phim đe tai đao đuc do Chinh Thu chap but sang tac nhu Co nhi cuu to ky (1923) – mot bo phim thanh cong ve mat phong ve. Khi Hoa thieu Hong Lien Tu (1928) cua Chuong Thach Xuyen tro thanh hien tuong phong ve, ong đa cho ra đoi them 17 phan hau truyen trong 3 nam ke tiep. Tac pham đanh dau buoc khoi đau cua dong phim vo thuat cuc ky noi tieng, va nhieu hang phim đa đua nhau lam nhung bo phim tuong tu nhu vay.
Nam 1928, Minh tinh tro thanh mot cong ty co phan gioi han va buoc phai đang ky voi chinh phu đe ban cac thuoc ghi phim cho khan gia. Trong suot 17 nam hoat đong, Chuong lam giam đoc va tong giam đoc cua cong ty. Duoi su lanh đao cua ong, Minh tinh tung tro thanh xuong san xuat phim lon nhat Trung Quoc luc bay gio. Trong dip hop tac voi nha lam phim Hong Tham, Chuong đa chi đao lam bo phim Ca nu hong mau đan (1931), bo phim co tieng đau tien cua Trung Quoc.


Nhat Ban chiem đong va hau chien Voi su bung no cua chien tranh Thai Binh Duong vao nam 1941, quan Nhat đa chiem đong Khu đinh cu quoc te Thuong Hai von nam duoi quyen kiem soat cua Anh va My, đong thoi hop nhat cac xuong phim con lai cua Thuong Hai thanh Cong ty San xuat Phim Lien hiep Trung Quoc. Duoi su quan thuc cua Nhat, Thach Xuyen chiu trach nhiem lam giam đoc chi nhanh va đao dien cua cong ty.
Sau khi Nhat Ban đau hang o cuoi The chien thu hai, Chuong bi cao buoc phan quoc vi lam viec cho Nhat nhung khong chinh thuc bi truy to. Ong co thoi ngan lam viec tai Hong Kong cho Cong ty Phim Đai Trung Hoa va tai Thuong Hai cho Cong ty Phim Đai Đong, nhung chua bao gio thoat khoi cai mac Han gian. Ong qua đoi tai Thuong Hai vao nam 1953 hoac 1954, tho 64 tuoi.


Dau an Thach Xuyen đuoc xem la mot trong nhung vi cha đe cua đien anh Trung Quoc. Ong đa chi đao khoang 150 bo phim trong suot su nghiep cua minh, trong đo co Lao cong chi ai tinh (劳工之爱情 - 1922), tac pham đien anh Trung Quoc hoan chinh lau đoi nhat con sot lai ngay nay); Co nhi cuu to ky (孤兒救祖記 – 1923), mot trong bom tan phong ve phim anh Trung Quoc đau tien; Hoa thieu Hong Lien Tu (火燒紅蓮寺 - 1928), bo phim vo thuat đau tien va Ca nu hong mau đan (1931), bo phim co tieng đau tien cua Trung Quoc.
Duoi su đieu hanh cua Chuong, Minh tinh tung la xuong phim lon nhat va giau anh huong nhat tai Trung Quoc. Nhieu đao dien va bien kich giau tam anh huong nhu Hong Tham, Trinh Bo Cao, Ha Dien, Au Duong Du Thien, Tram Tay Linh, Sai So Sinh va Duong Han Sinh đeu khoi nghiep hoac phat trien su nghiep phim anh tai Minh tinh.


Chu thich Lien ket ngoai Chuong Thach Xuyen tren IMDb