Alabama ( ) la mot tieu bang nam o vung đong nam Hoa Ky, giap voi Tennessee ve phia bac, Georgia ve phia đong, Florida va vinh Mexico ve phia nam, va Mississippi ve phia tay. Alabama la bang rong thu 30 va đong dan thu 24 (2010) cua Hoa Ky. O đay co mot trong nhung thuy lo noi đia dai nhat đat nuoc (dai 1.500 dam (2.400 km)).
Alabama co biet danh la Yellowhammer State (Tieu bang Chim co vang), theo loai bieu tuong cua bang. Alabama con đuoc goi la "Heart of Dixie" (Tam Dixie) va Cotton State (Tieu bang Bong). Loai cay tuong trung la thong la dai (Pinus palustris), va loai hoa tuong trung la hoa tra. Thu phu cua Alabama la Montgomery. Thanh pho lon nhat theo dan so la Birmingham, ma tu lau đa la thanh pho đuoc cong nghiep hoa manh me nhat; thanh pho lon nhat theo dien tich la Huntsville. Thanh pho co nhat la Mobile, thanh lap boi thuc dan Phap nam 1702 nhu thu phu cua Louisiane thuoc Phap.
Tu cuoc Noi chien Hoa Ky đen Chien tranh the gioi thu hai, Alabama, nhu nhieu bang o Nam Hoa Ky, phai đoi mat voi kho khan kinh te, mot phan boi vi su phu thuoc vao nong nghiep. Sau chien tranh the gioi thu hai, Alabama phat trien nho su chuyen huong kinh te tu chu yeu dua tren nong nghiep sang mot nen kinh te đa dang hon. Nen kinh te the ky 21 cua Alabama dua tren quan ly, san xuat o to, tai chinh, che tao, hang khong vu tru, khai thac quang, y te, giao duc, ban le, va cong nghe.


Tu nguyen Nhung nguoi Au-My đat ten song Alabama va bang Alabama theo nguoi Alabama, mot toc nguoi noi ngon ngu Muskogee sinh song ngay canh noi hop luu cua song Coosa va song Tallapoosa. Trong tieng Alabama, tu danh cho nguoi thuoc dong doi Alabama la Albaamo (hoac Albaama hoac Albaamo, tuy theo phuong ngu; dang so nhieu Albaamaha).
Tu Alabama do vay nhieu kha nang đen tu tieng Alabama, gia thuyet rang no đuoc muon tu tieng Choctaw kho ma chinh xac. Cach viet cua tu "Alabama" bien thien đang ke trong cac tai lieu lich su. Tu nam 1702, nguoi Phap goi nguoi Alabama la Alibamon, con con song la Riviere des Alibamons. Nhung bien the cua cai ten nay gom Alibamu, Alabamo, Albama, Alebamon, Alibama, Alibamou, Alabamu, Allibamou.
Mot so hoc gia đe xuat rang no xuat phat tu tieng Choctaw: alba ("cay" hay "co") va amo ("cat", "xem", hay "thu luom"). Y nghia co the la "nguoi don sach bui cay" hay "nguoi thu luom thao duoc", chi viec don đat đe trong trot hay thu thap cay thuoc. Tai bang cung co nhieu đia danh bat nguon tu ngon ngu ban đia. 


Đia ly Alabama la bang lon thu 30 tai Hoa Ky voi tong dien tich 52.419 dam vuong Anh (135.760 km2): 3,2% dien tich la nuoc, khien Alabama tro thanh bang co dien tich mat nuoc lon thu 23. Đay cung la noi co he thong thuy lo noi đia lon thu nhi Hoa Ky. Khoang ba phan nam dien tich la đong bang thoai thoai voi xu huong thap xuong khi ve gan song Mississippi va vinh Mexico. Vung Bac Alabama nhieu nui non hon, voi song Tennessee chay qua mot thung lung lon va tao ra nhieu lach, suoi, song, hem nui, va ho.
Alabama giap voi Tennessee ve phia bac, Georgia ve phia đong, Florida ve phia nam, va Mississippi ve phia tay. Alabama co mot đuong bo bien, o goc tay nam cua bang. Đo cao bien thien tu ngang muc nuoc bien tai vinh Mobile toi hon 1.800 feet (550 m) tai day Appalachia mien đong bac.
Điem cao nhat la đinh nui Cheaha, đat 2.413 ft (735 m). Alabama co 22 trieu mau Anh (89.000 km2) đat rung (tuc 67% tong dien tich). Quan Baldwin, doc theo duyen hai Vinh, la quan lon nhat cua bang ve ca dien tich đat lien va dien tich mat nuoc.
Nhung khu vuc tai Alabama đuoc quan ly boi Dich vu Vuon Quoc gia gom vuon quan su quoc gia Horseshoe Bend gan thanh pho Alexander; khu bao ton quoc gia Little River Canyon gan Fort Payne; tuong đai quoc gia hang Russell tai Bridgeport; khu lich su quoc gia Tuskegee Airmen tai Tuskegee; va khu lich su quoc gia hoc vien Tuskegeee gan Tuskegee.
Them vao đo, Alabama so huu bon rung quoc gia: Conecuh, Talladega, Tuskegee, va William B. Bankhead. Alabama con co đai lo Natchez Trace, đuong lich su quoc gia Selma To Montgomery, va đuong lich su quoc gia Trail Of Tears. Mot thang canh tu nhien noi bat o Alabama la cau đa "Natural Bridge", chiec cau tu nhien dai nhat, o phia đong cua day Rocky, ngay phia nam cua Haleyville.


= Khi hau =

Khi hau cua Alabama la khi hau can nhiet đoi am (Cfa) theo phan loai khi hau Koppen. Nhiet đo trung binh hang nam la 64 °F (18 °C). Mien nam thuong am hon do su lan can voi vinh Mexico, con mien bac, nhat la o day Appalachia man đong bac, thuong lanh hon. Thuong, Alabama co mua he nong va mua đong diu va mua nhieu gan nhu quanh nam. Alabama nhan luong mua trung binh 56 inch (1.400 mm) moi nam va mua trong trot keo dai đen 300 ngay o mien nam.
Mua he Alabama thuoc loai nong nhat đat nuoc, voi nhiet đo đat muc 90 °F (32 °C) suot mua he o mot vai phan cua bang. Alabama cung hung chiu bao nhiet đoi. Nhung noi cach xa bien cung khong thoat khoi tac đong cua bao, va thuong phai tiep nhan mua lon khi bao đi vao đat lien va suy yeu.
Nam Alabama chiu nhieu dong. Vung duyen hai Vinh, quanh vinh Mobile, trung binh dong đuoc ghi nhan trong 70-80 ngay moi nam. Hoat đong nay giam dan khi đi ve phia bac, nhung tham chi o vung vien bac cua bang, moi nam van co đen 60 ngay dong. Đoi khi, dong đi kem voi set va mua đa. Alabama đung thu chin ve so nguoi chet cho set va thu muoi ve so nguoi chet do set tren binh quan dan so.
Nhiet đo cao nhat tung đuoc ghi nhan tai Alabama la 112 °F (44 °C) ngay 5 thang 9 nam 1925, o Centerville. Nhiet đo thap nhat đuoc ghi nhan la −27 °F (−33 °C) ngay 30 thang 1 nam 1966, o New Market.


= He đong-thuc vat =

Alabama la noi co mot he đong thuc vat phong phu, chu yeu la do su đa dang ve moi truong song, tu thung lung Tennessee, cao nguyen Appalachia, va Ridge-and-Valley Appalachians cua mien bac đen Piedmont, Canebrake va Black Belt cua mien trung đen đong bang duyen hai Vinh va bai bien doc vinh Mexico cua mien nam. Alabama thuong đuoc xep vao top đau ve đa dang sinh hoc.
Alabama nam trong quan xa sinh vat rung cay hat tran can nhiet đoi va tung ho tro rung thong trai rong khap noi, ma van chiem mot phan lon trong tong dien tich rung toan bang. Alabama đuoc xep thu nam toan quoc ve su đa dang cua thuc vat. Đay la noi co gan 4.000 loai thuc vat khong co hoa va thuc vat co hat.
Cac loai đong vat ban đia gom 62 loai đong vat co vu, 93 loai đong vat bo sat, 73 loai đong vat luong cu, khoang 307 loai ca nuoc ngot, va 420 loai chim. Đong vat khong xuong song gom 83 loai tom hum đat va 383 loai đong vat than mem. 113 trong so nhung loai đong vat than mem nay chua bao gio thu thap đuoc o noi nao ngoai Alabama.


Xem them South Carolina


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Alabama.gov – trang chu cua chinh phu (tieng Anh)
Lien hiep Hoi đong mien Alabama (tieng Anh)
TourAlabama.org Luu tru ngay 7 thang 7 nam 2005 tai Wayback Machine – Bo Du lich Alabama (tieng Anh)
Bo Luu tru va Lich su Alabama (tieng Anh)
Bo luat Alabama nam 1975 Luu tru ngay 7 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine – Co quan lap phap Alabama (tieng Anh)
Ban đo cac quan Alabama (tieng Anh)