Tran hoang gia hay Tran qua bong (ten khoa hoc Python regius) la mot loai tran song o Chau Phi. Đay la loai nho nhat trong so cac loai tran chau Phi va la mot loai vat nuoi tuong đoi pho bien - nguyen do la tinh tinh tuong đoi de chiu cua no. Hien nay chua co phan loai nao cua tran hoang gia đuoc cong nhan. Cai ten "tran qua bong" bat nguon tu viec con tran co thoi quen cuon tron lai thanh hinh qua bong khi cang thang hay lo so con cai ten "tran hoang gia" (tieng La Tinh: regius nghia la "hoang gia") bat nguon tu thong tin cho rang nu hoang Ai Cap Cleopatra VII thuong mang loai tran nay tren co tay minh.


Mo ta Tran truong thanh thong thuong khong dai qua 90–120 cm (3,0–3,9 ft), mot so truong hop hiem hoi thi co the đat đen 152–182 cm (4,99–5,97 ft). Tran cai thuong co xu huong hoi to hon tran đuc voi chieu dai trung binh luc truong thanh la 122–137 cm (4,00–4,49 ft). Con đuc thuong co chieu dai trung binh la 90–107 cm (2,95–3,51 ft). Than hinh co dang be be va chac nich voi đau nho va than to. Vay loai tran nay kha tron nhan va ca con đuc lan con cai đeu co cua hau mon o hai ben lo huyet. Mac du con đuc thuong co cua to hon, đieu nay khong hoan toan la tuyet đoi, va gioi tinh cua loai tran nay đuoc xac đinh bang cach lon trai ban duong vat (hemipenis) cua con vat (neu la con đuc) hay xo mot que tham vao lo huyet đe xac đinh xem co ban duong vat hay khong. Khi dung que tham đe xac đinh gioi tinh, con đuc thuong co 8-10 vay duoi đuoi trong khi đo con cai chi co tu 2-4 vay.
Mau sac cua loai tran nay thuong la vang va nau sam o mat lung, nau nhat hay nau vang o mat hong va trang hay kem (co the co them vet hay đom đen) o mat bung. Trong qua trinh chon loc nhan tao, cac nha nhan giong tran hoang gia đa tao ra nhung ca the co kieu hinh mau sac khac voi thong thuong, do đot bien gien gay ra.


Phan bo đia ly Tran hoang gia đuoc tim thay o nhieu quoc gia chau Phi, tu Senegal, Mali, Guinea-Bissau, Guinea, Sierra Leone, Liberia, Bo Bien Nga, Ghana, Benin va Nigeria through Cameroon, Tchad va Cong hoa Trung Phi toi Sudan va Uganda. No type locality was given in the original description.


Moi truong song Tran hoang gia thich song o nhung vung đong co, xavan va cac canh rung thua.


Hanh vi va tinh tinh Loai tran nay đuoc biet đen boi hanh vi cuon minh lai thanh hinh mot qua cau voi đau va co ruc vao giua khi bi đe doa hay cang thang. Trong tinh trang nay, chung co the lan tron nhu mot trai banh. Chung cung thich tron trong cac hang đao cua cac con vat khac hoac cac hang hoc tu nhien; đo cung la noi chung ngu he. Tran hoang gia đuoc xem la mot vat nuoi chat luong tot do kich thuoc kha nho va ban tinh yen lang, it hung du khi bi cam nam. Nhung con tran nuoi trong nha cung it khi can nguoi.


Thuc pham Trong tu nhien, thuc an cua tran hoang gia chu yeu la cac loai thu nho, ti nhu chuot long mem chau Phi (Mastomys natalensis), chuot chu hay chuot van. Nhung ca the tre hon thi cung hay an thit cac loai chim. Tran co nguon goc bat tu ngoai tu nhien thuong kha "ken ca chon canh" va khong thich cac loai thuc an "trong nha" (chuot nha, chuot cong, thuc an đong lanh,...) nhu cac loai tran quen đuoc nuoi trong nha. Cho tran tu bat cac con moi con song thi kha nguy hiem va khong nen đuoc thuc hien trong truong hop nguoi nuoi khong co kinh nghiem; no chi nen đuoc tien hanh nhu la giai phap cuoi cung khi con tran đa khong an uong gi suot mot thoi gian dai, hoac đa sut ky tram trong. Kich co cua con moi phai bang hoac lon hon mot chut so voi chieu rong cua phan to nhat cua than trang. Nhin chung, tran hoang gia kha ken an va co the nhin đoi nhieu thang lien, nhat la trong mua đong, giai đoan sinh san. Mac du đay khong phai la đieu bat thuong, nhung nguoi nuoi tran cung can chu y khong cho tran sut can qua nhieu. Ky sinh trung cung co the lam cho tran bieng an. Mot so nguyen nhan gay bieng an khac co the do xuc kich (stress) do bi om, cam nam qua nhieu, hay do nhiet đo qua cao, qua thap, hay do khong gian qua chat choi. Trong đieu kien nuoi nhot, tran hoang gia thuong đuoc cung cap mot luong thuc an đa dang tu cac loai chuot cho đen thit ga, tuy nhien nguon thuc an giau dinh duong nhat va cung on đinh nhat la chuot cong. Neu nhu tran to ra qua "đong đanh", nguoi nuoi thuong đuoc khuyen la nen cho an vao ban đem, luc troi toi, cac loai đen đom đeu tat suot nhieu gio vi loai tran nay hoat đong manh nhat vao luc hoang hon hay binh minh. Mot cach cho an khac la bo con tran vao mot hop nho va đat o noi that yen tinh sao cho no khong the tap trung vao bat cu thu gi khac ngoai đo an.


Sinh san Tran hoang gia la loai đong vat đe trung. Moi lua chung co the sinh tu 3-11 qua trung (thong thuong nhat la 4-6 qua) voi kich thuoc lon va vo dai). Trung đuoc con cai ap duoi long đat va se no sau 55 toi 60 ngay. Con đuc truong thanh sinh duc luc 11-18 thang tuoi, con con cai thi 20-36 thang tuoi. Ngoai tuoi tac, can nang cung la mot trong nhung yeu to xac đinh muc đo truong thanh sinh duc: con đuc se bat đau sinh san khi đat đuoc can nang 600 gam, nhung trong đieu kien nuoi nhot thi con so nay doi len đen 800 gam (1,7 lb). Đoi voi con cai, cac chi so nay la 1200 gam trong tu nhien (mac du thong thuong phai đen 1500 gam thi tran cai hoang da moi truong thanh sinh duc) va 1500 gam (3,3 lb) trong đieu kien nuoi nhot. Cha me chi đam nhiem viec ap va canh chung trung, con khi trung đa no thi tranm cha me bo đi đe cho con cai tu kiem song.


Nuoi tran lam canh Tran hoang gia la mot loai thu nuoi tuong đoi pho bien vi kich thuoc tuong đoi nho (so voi cac loai tran khac) va tinh tinh de chiu. Đoi voi nhung con tran bi bat tu ngoai hoang da, trong thoi gian đau chung se chua thich nghi voi đieu kien nuoi nhot dan toi trieu chung bieng an do cang thang; đong thoi chung cung co the mang trong minh nhieu loai ky sinh trung - nhung loai nay co the đuoc tieu tru boi cac loai thuoc khang ky sinh trung. That ra đa co nhung ca the ton tai hon 40 ngay trong đieu kien nuoi nhot, trong đo ca the ton tai lau nhat hien đuoc ghi nhan la 48 nam.
Trong đieu kien nuoi nhot, tran hoang gia phai đuoc nuoi trong mot chiec bon thuy tinh dai co dung tich it nhat la 75 galong My (280 L), ly do la loai tran nay cu ngu tren mat đat, co loi song kha kin đao va thich nam dai, it di chuyen. Mot so con ran cai lon co the can đen mot cai bon dai co suc chua 50 galong My (190 L). Đong thoi, it nhat hai o nam phai đuoc chuan bi o hai đau bon, mot trong so đo phai bo tri may suoi co co che đieu chinh nhiet đe cho con vat đieu hoa than nhiet cua no. Do phan lon cac loai tran la chuyen gia trong viec tron thoat khoi noi nuoi nhot, bon nuoi tran phai co khoa đe ngan ngua chuyen "vuot nguc". Tran non cung thuong de bi cang thang khi bi nhot trong bon qua lon do khong co khong gian hep đe... tron, vi vay nen nuoi tran non trong nhung cai bon nho chung 10 galong My (38 L) hay 15 galong My (57 L). Nhiet đo trung binh can phai la 80 °F (27 °C) voi khu vuc phoi nang co nhiet đo 90 °F (32 °C) nam o mot đau bon. Đo am duy tri o 50-60 phan tram voi chat nen kho.


Trong tin nguong va ton giao Tran hoang gia la loai vat linh thieng trong tin nguong dan gian cua nguoi Igbo song tai mien Tay Nam Nigeria. No la bieu tuong cua đat vi la loai vat di chuyen gan sat voi mat đat. Ngay ca cong đong nguoi Igbo theo Thien Chua giao cung rat coi trong loai vat nay. Khi mot con tran bo vao lang hay vao nha dan, cu dan đe mac cho no bo thoai mai hoac neu can phai đem tra ve rung thi con vat cung đuoc nang niu rat can than. Neu nhu mot con tran bi nho tay giet chet, no đuoc chon cat trong mot quan tai va tham chi con đuoc nguoi dan to chuc cho mot le mai tang.


Xem them Danh sach cac loai va phan loai tran
Pythonidae by common name
Pythonidae by taxonomic synonyms


Chu thich Tham khao Python regius tai Reptarium.cz Co so du lieu lop Bo sat. Truy cap 12 September 2007.
Ball Python Articles and Care Sheets at RC Reptiles.com Luu tru ngay 8 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine. Truy cap ngay 12 thang 9 nam 2007.
Ball Python Care and Husbandry at Ball Python Care.
Ball Python Care Sheet Luu tru ngay 25 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine at Herphangout Luu tru ngay 25 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine. Truy cap ngay 12 thang 9 nam 2007.
Troubleshooting Guide for Ball Pythons at kingsnake.com. Truy cap ngay 12 thang 9 nam 2007.
Ball Pythons as Pets Luu tru ngay 28 thang 11 nam 2016 tai Wayback Machine at About.com: Exotic Pets Luu tru ngay 16 thang 1 nam 2013 tai Wayback Machine. Truy cap ngay 12 thang 9 nam 2007.
Ball Python, Python regius Care at ReptileExpert.org. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2011.
Ball Python - Basic Breeding Sheet at Morph Capital. Truy cap ngay 12 thang 9 nam 2007.