Au Lac (chu Han:甌貉/甌駱;) la nha nuoc co cua nguoi Viet co đuoc thanh lap tai mien Bac Viet Nam boi mot nhan vat co that ten la Thuc Phan (An Duong Vuong). Nha nuoc nay đa thong nhat 2 bo toc Au Viet - Lac Viet (Su goi la Van Lang) lai voi nhau va đa bao ve đat nuoc thanh cong truoc cuoc xam luoc cua nha Tan, nhung sau cung, nha nuoc sup đo do that bai truoc Nam Viet cua Trieu Đa (mot quan lai nha Tan), tao co so cho nha Han xam luoc sau nay.
Nha nuoc nay ke tuc nha nuoc mang tinh truyen thuyet Van Lang cua cac vua Hung. Kinh đo cua Au Lac đat tai Co Loa, ngay nay thuoc xa Co Loa, huyen Đong Anh, Ha Noi.


Hinh thanh Theo hai bo su ky Đai Viet su ky toan thu (viet o the ky 15) va Đai Viet su luoc (viet o the ky 13), thi nha nuoc Au Lac đuoc Thuc Phan (thu linh bo toc Au Viet) thanh lap vao nam 257 TCN sau khi đanh bai vi vua Hung cuoi cung cua nuoc Van Lang, ong len ngoi va lay nien hieu la An Duong Vuong. Nha nuoc nay ton tai đen nam 208 TCN. 
Cuu Đuong thu (Hau Tan – Luu Hu soan, 945 SCN), quyen 41, Chi 21, Đia li 4, dan Nam Viet chi (viet thoi Luu Tong, 420 – 479) chep gan tuong tu: 

"Đat quan Giao Chi rat la mau mo, ngay xua co quan truong goi la Hung Vuong, phu ta la Hung Hau. Sau co vua Thuc đem ba van linh đanh diet Hung Vuong đi. Vua Thuc nhan đo cho con minh lam An Duong Vuong, tri đat Giao Chi. Đat nuoc ay o phia đong huyen Binh Đao ngay nay. Thanh nuoc ay co chin vong, chu vi chin dam, dan chung đong đuc".
Tuy nhien theo bo su ky cua Tu Ma Thien (quan nha Han) viet vao the ky 1 TCN viet rang, nam 218 TCN - hoang đe nha Tan - Trung Quoc la Tan Thuy Hoang sai tuong Đo Thu mang 50 van quan xam luoc cac bo toc Viet o phuong Nam. Nguoi Viet cu nguoi tuan kiet la Thuc Phan len lam lanh đao chong lai va gianh thang loi truoc quan Tan - tuong Đo Thu bi diet, nhu vay can cu vao bo su ky cua Tu Ma Thien thi thoi gian hinh thanh Au Lac muon hon vao khoang sau nam 218 TCN, bo su ky cho thay nha nuoc nay ton tai tu nam 208 TCN đen nam 179 TCN.


Đia ly Sau khi đanh bai vua Hung thu 18, Thuc Phan sap nhap lanh tho Van Lang cua toc Lac Viet va lanh tho cua bo toc minh (Au Viet) va hinh thanh nen mot nha nuoc moi la Au Lac (ket hop giua nguoi Au Viet va nguoi Lac Viet)
Lanh tho Au Lac gom lanh tho cu cua bo toc Au Viet o phia bac, ma ngay nay la mot phan phia nam tinh Quang Tay (Trung Quoc) va lanh tho cua Lac Viet o mien bac Viet Nam. Au Lac co ranh gioi phia bac la song Ta Giang (Quang Tay) đen phia nam la day nui Hoanh Son o Ha Tinh hien nay.


To chuc nha nuoc Dua tren cac co so cua nha nuoc Van Lang, An Duong Vuong cung đe nguyen co cau cac bo toc nhu duoi thoi cac vua Hung, Quan lai giup viec cho An Duong Vuong cung la cac lac hau, lac tuong.


Thanh Co Loa Dau tich cua thoi Au Lac đe lai đen ngay nay la he thong thanh Co Loa va hang van mui ten đong đuoc khai quat o gan thanh co. Thanh Co Loa đuoc cac nha khao co hoc đanh gia la "toa thanh co nhat, quy mo lon vao bac nhat, cau truc cung thuoc loai đoc đao nhat trong lich su xay dung thanh luy cua nguoi Viet co".
Thanh Co Loa theo tuong truyen gom 9 vong xoay tron oc, nhung can cu tren dau tich hien con, cac nha khoa hoc nhan thay thanh co 3 vong, trong đo vong thanh noi rat co the đuoc lam ve sau, duoi thoi Ngo Quyen. Chu vi vong ngoai 8 km, vong giua 6,5 km, vong trong 1,6 km, dien tich trung tam len toi 2 km². Mat ngoai luy doc thang đung, mat trong thoai đe đanh vao thi kho, trong đanh ra thi de. Luy cao trung binh tu 4–5 m, co cho cao đen 8–12 m. Chan luy rong 20–30 m, mat luy rong 6–12 m. Khoi luong đat đao đap uoc tinh 2,2 trieu met khoi. Tren đia phan thanh, cac nha khao co đa tung khai quat đuoc nhieu mo co, hang van mui ten đong ba canh, khuon đuc mui ten, riu luoi xeo bang đong, trong đong va tham chi ca ngoi ong.
Tu nam 1959 o Co Loa đa phat hien đuoc kho ten đong hang van mui tai khu vuc Cau Vuc. Cuoc khai quat Đen Thuong nam 2005 phat hien di tich lo đuc mui ten đong cung cac khuon đuc mui ten ba canh, cho phep xac đinh rang khu vuc tay nam thanh Trong xua la mot binh xuong đuc mui ten trang bi cho quan đoi cua An Duong Vuong. Co hai chiec lay no trung bay o Bao tang Lich su quoc gia đuoc phat hien o Co Loa, co nien đai cach ngay nay khoang 2500 – 2000 nam


Khang chien chong quan Tan xam luoc Theo Su ky Tu Ma Thien cua su gia nguoi Han - Tu Ma Thien viet vao the ky 1 TCN, nam 218 TCN hoang đe nha Tan - Tan Thuy Hoang sai hieu uy Đo Thu mang 50 van quan xam luoc cac bo toc Viet o phia Nam. Nguoi Viet dung chien tranh du kich chong lai dan toi cuoc chien keo dai toi 10 nam, Đo Thu bi diet, nguoi Au Lac bao ve đuoc lanh tho.
Tuong Thuc Phan bang đong đuoc đat ben trong đen tho An Duong Vuong o Co Loa, huyen Đong Anh, Ha Noi.
Cuoc khang chien chong xam luoc Tan la cuoc khang chien bao ve đat nuoc đau tien trong chinh su Viet Nam.


Sup đo Theo hai bo su ky Đai Viet su ky toan thu (viet o the ky 15) va Đai Viet su luoc (viet o the ky 13), thi nha nuoc Au Lac ket thuc vao nam 208 TCN sau khi An Duong Vuong bi Trieu Đa (mot vien quan nha Tan o Quang Đong - Trung Quoc) đanh bai va sap nhap.
Tuy nhien theo bo Su ky cua Tu Ma Thien (quan nha Han) (the ky 1 TCN) lai viet rang Tay Au Lac (tuc nuoc Au Lac phia Tay) bi Trieu Đa đanh bai ngay sau khi thai hau nha Han la Lu Hau chet, Lu Hau chet nam 180 TCN, vi the mot so sach bao ngay nay cung viet Au Lac sup đo nam 179 TCN.


Xem them Mot so tai lieu tham khao Đai Viet su ky toan thu - Ngo Si Lien
Đai Viet su luoc - khuyet danh, Tran Quoc Vuong dich


Lien ket ngoai Au Lac tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Lac Viet co quoc