Ngo Nhan Tinh (chu Han: 吳仁靜, 1761 – 1813), tu Nhu Son (汝山), hieu Thap Anh (拾英); la mot trong "Gia Đinh tam gia" thuoc nhom Binh Duong thi xa (平陽詩社), va la quan trieu Nguyen trong lich su Viet Nam.


Than the va su nghiep Ong la nguoi Minh Huong, que goc o Quang Đong (Trung Quoc). Khi nha Minh bi nha Thanh đanh đo, tien to ong lanh sang Gia Đinh lap nghiep, va đen nam Tan Ty (1761), thi ong ra đoi tai đay.
Luc thieu thoi, ong theo hoc voi thay Vo Truong Toan o lang Hoa Hung (Gia Đinh), va la đong mon voi Le Quang Đinh, Trinh Hoai Đuc, Ngo Tung Chau va To Tong Vien Quang (ve sau la So to chua Giac Lam)...


= Doc suc vi nha Nguyen =
Khong ro nam Ngo Nhan Tinh ra giup chua Nguyen Phuc Anh (1762-1820), chi biet o trong khoang nhung nam đau dung nghiep va ong đuoc lanh chuc Thi đoc Vien han lam.
Thang 6 am lich nam Mau Ngo (1798), ong lam Huu tham tri Bo Binh, đuoc chua Nguyen Anh cu theo thuyen buon Trung Quoc sang Quang Đong đe trinh quoc thu cho nha Thanh, voi muc đich hop tac đanh Tay Son va do xet tin tuc cua vua Le Chieu Thong. Tuy nhien khi đen Quang Đong, ong nghe tin vua Le đa mat nen tro ve.
Nam Canh Than (1800), ong theo ho gia chua Nguyen đi cuu vien Quy Nhon.
Nam Nham Tuat (1802), Nguyen Phuc Anh len ngoi, lay nien hieu la Gia Long, ong đuoc phong lam Giap Pho su theo Chanh su Trinh Hoai Đuc va Pho su Hoang Ngoc Uan sang Trung Quoc lan hai, đe trinh quoc thu va nop tra an sach ma nha Thanh đa phong cho nha Tay Son. Đong thoi, đoan su than cung giai theo cac cuop bien Te Ngoi la Mac Quang Phu, Luong Van Canh, Phan Van Tai (nhung cuop bien tung hop tac voi Tay Son) giao cho nha Thanh. Sau khi hoan thanh su menh, ong tro ve đam nhiem chuc vu cu.
Nam Đinh Mao (1807), ong đuoc sung lam Chanh su cung voi Pho su Tran Cong Đan sang Chan Lap (Campuchia), đem sac an đen thanh La Bich phong Nac Chan lam Cao Mien quoc vuong.
Nam Tan Mui (1811), Gia Long nam thu 10, ong ra lam Hiep Tran Nghe An. Ong lam quan thanh liem, mau muc, khong dung tung ke tham lam, het long lo cho dan. Khi đoi song cua nguoi dan gap kho khan, ong dang so ve kinh xin hoan nop thue, đeu đuoc vua Gia Long chuan y. Cung trong thoi gian nay ong cung Đoc Hoc Nghe An la Bui Duong Lich soan ra tap Nghe An Phong Tho Ky.
Nam Nham Than (1812), ong đuoc thang lam Thuong thu bo Cong kiem Hiep Hanh Tong Tran  Gia Đinh va đuoc phong chuc Tinh Vien hau.
Nam Quy Dau (1813), ong cung Tong tran thanh Gia Đinh la Le Van Duyet (1764-1832) đem hon 13.000 quan binh ho tong Quoc vuong Nac Chan ve nuoc Chan Lap. Cung nam nay, sau khi đi hoi đam cung Xiem La (Thai Lan) ban viec Chan Lap, ong bi nguoi cung trieu vu toi tham o, an cua đut lot cua Chan Lap va Xiem La. Tong tran Le Van Duyet tin thuc đem viec ay tau len, vua Gia Long cho khong thuc, bo đi, khong quo trach gi, nhung tu đo vua co y khong tin dung nua.
Cung tu đo long cua Ngo Nhan Tinh sau nao khong đuoc yen va cung khong the nao giai bay đuoc su trong sach cua minh. Ong thuong than tho: "Ve ran them chan, ai khien cho ta mang cai oan khong giai to đuoc u?". Cuoi đoi, ong song an dat va mat tai Gia Đinh vao mua đong nam ay (1813).
Sau khi mat, ong đuoc đat ten thuy la Tuc Gian, va đuoc an tang tai lang Chi Hoa, tong Duong Hoa thuong, huyen Binh Duong, phu Tan Binh, thanh Gia Đinh (nay thuoc Thanh pho Ho Chi Minh). Theo sach Tu đien van hoc (bo moi), thi luc bay gio Trinh Hoai Đuc co tau xin đuoc truy tang cho ong, nhung vua Gia Long khong cho. Nam Minh Mang thu nhat (1820), cap phu coi mo ong. Đen nam Tu Đuc thu 5 (1852), ong moi đuoc phu tho vao mieu Trung hung cong than o Hue.


Cong hien cho van hoc Ngo Nhan Tinh la nguoi hoc rong, gioi van chuong, thich ngam vinh. Ong cung voi hai nguoi ban than thiet la Le Quang Đinh va Trinh Hoai Đuc, sang lap "Binh Duong thi xa" noi danh mot thoi.
Tac pham cua ong hien con:

Thap Anh đuong van tap (拾英堂文集): gom 187 bai kinh nghia, lay đe tai tu Kinh thi va Kinh thu, dung lam mau cho nhung nguoi đi thi tham khao.
Thap Anh đuong thi tap (拾英堂詩集): gom 81 bai tho chu Han lam trong thoi gian đi su, luc lam quan va khi xuong hoa voi ban be.
Nhat thong du đia chi (一統輿地志): do Le Quang Đinh soan, Ngo Nhan Tinh nhuan chinh.
Gia Đinh tam gia thi tap (嘉定三家詩集): gom mot so bai tho, in chung voi tho cua Trinh Hoai Đuc va Le Quang Đinh.
Sach Hoi đap lich su Viet Nam (tap 3) con cho biet: 
Ong la đong tac gia Hoan Chau phong tho ky. Đay la sang kien cua Ngo Nhan Tinh khi ong lam Hiep tran Nghe An. Sach do ong viet loi bat va tua vao nam 1811. 
Noi dung sach viet ve danh thang, nui song, co tich, phong tuc, nhan vat... cua tran Nghe An. Đay đuoc xem la mot trong cac tac pham ve đia phuong chi som nhat cua đat Hoan Chau xua (tuc Nghe An ngay nay).


Nhan xet Sach Tu đien van hoc (bo moi) co đoan:

Ngo Nhan Tinh lam quan thanh liem, gian di, nghiem khac đuoi ke sau mot, tung dang so tau bay nhung noi thong kho cua nguoi dan va xin hoan thue, đuoc vua chuan y. Tinh ong khang khai, quang minh, rong rai, khong xu ninh, vi the hay bi dem pha...
Ve tho, thi:
Tho đi su cua Ngo Nhan Tinh đau đau noi niem thuong nho nuoc Viet Nam (Hoa Trinh Can Trai thu lap Ong tam thap van, ky tam, Khach trung da vu, Khach trung that tich, Khach trung ngau thanh...). Nhung khi ve nuoc, ong ngo ngang nhan ra minh cung chi la mot vi "khach" xa la tren chinh noi "chon nhau cat run" cua minh. Nhat la o giai đoan cuoi đoi, ong phai song trong su nghi ngo cua vua va cua mot so nguoi (Tien thanh lu thu).
La mot vi cong than bi bo roi nhu Ngo Nhan Tinh, ong chi con biet an minh gui gam noi niem vao ruou va Ly tao (Thuyet tinh ai). Mang nang noi niem tam su cua mot vi truong phu "muon đen no nuoc" nhung "tam long chua thau đen cua vua", nen ong luon tu vi minh nhu Khuat Nguyen, Han Tin (Luu biet Tien thanh chu huu; Đong Tran Tuan, Ha Binh Xich ha chu trung tap vinh).
Tho ong xot xa, u uan nhung khong chat chua oan hon, khinh bac. Voi loi le trung hau, thay trai le xuat xu cua ke si o đoi. Nhung van tho nhieu tran tro ay đa tao nen suc rung đong rat lon. Ong that xung voi loi khen cua Nguyen Du (1766-1820):
Van chuong ong hay nhu tam nha co van lon lam tang ve đep hai nuoc
Mua moc theo sau xe ong tham nhuan ca chau Hoan.
(Tong Ngo Nhu Son cong xuat tran Nghe An).
Trich nhan xet cua nha nghien cuu Ta Ngoc Lien: 

Trong Gia Đinh tam gia thi, Ngo Nhan Tinh la nguoi co nhieu tam su tran tro nhat va cung la nha tho hay nhat. Ong lam quan toi Thuong thu ma van bi vua ngo vuc, khong tin tuong. Vi sao thi chung ta chua ro, song qua mot bai tho cua ong, nguoi đoc thay o ong co tam trang u uan chat chu kha nang ne.
Nua ngon đen le loi, giac mong cua lu khach vua tan,
Noi tam su tram nam cang kho noi ra…
(Noi quan tro Ha Tien, 1)
Ngo Nhan Tinh tuy la nguoi goc Minh Huong, nhung Viet Nam đa thanh to quoc that su cua ong... Nam 1802, tu Quang Đong theo đuong thuy đen Quang Tay, trong 30 bai tho ho bai cua Trinh Hoai Đuc, co cau:
Than tai coi Bac, long o nuoc Nam,
Nuoc chay ve bien Đong, trang lan phia Tay.
Va:
Đem het long son bao đe nuoc,
Nho que huong them bac toc.
(Soi guong)


Tho Ngo Nhan Tinh Gioi thieu mot bai: 


Thong tin lien quan Nam Binh Ty (1936), vi nha cam quyen can noi xay cat nha ga, nen Hoi Đinh Minh Huong Gia Thanh đa di doi mo phan cua ong ve lang Tan Hoa, tong Tan Phong Trung, huyen Tan Long, tinh Gia Đinh (nay la đuong Luy Ban Bich, phuong Hiep Tan, quan Tan Phu, Thanh pho Ho Chi Minh).
Nam Giap Than (2004), đe ton vinh mot nha tho lon cua đat Gia Đinh nam xua, Uy ban Nhan dan Thanh pho Ho Chi Minh đa di doi va an tri mo phan cua ong trong khuon vien chua Giac Lam, tren đuong Lac Long Quan, quan Tan Binh. Lang mo ong đuoc liet vao hang Di tich Lich su-Van hoa cap Quoc gia.


Sach tham khao Nhieu nguoi soan (Tran Nam Tien chu bien), Hoi đap lich su Viet Nam, (tap 3), Nha xuat ban Tre, 2007.
Quach ThiThu Hien, muc tu "Ngo Nhan Tinh" trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Dien Huong, Thanh ngu đien tich tu đien. Nha xuat ban Đong Thap, 1992.
Nhieu nguoi soan, Giai đap Sai Gon-TP. HCM (tap 3). Nha xuat ban Tre, 2006.
GS Trinh Van Thanh, Thanh ngu đien tich danh nhan tu đien, tap 2. Nha xuat ban Hon thieng, Sai Gon.
Nguyen Q. Thang va Nguyen Ba The, Tu đien nhan vat lich su Viet Nam. Nha xuat ban KHXH, 1992.
Nhieu nguoi soan (Huynh Ly chu bien), Hop tuyen tho van Viet Nam (tap 3). Nha xuat ban Van hoc, 1978.
Ta Ngoc Lien, Danh nhan trong lich su Viet Nam. Nha xuat ban Thanh Nien, 2008.


Chu thich