Tan Uoc, con goi la Tan Uoc Hi van hoac Kinh Thanh Hi van (Tieng Anh: New Testament) la phan cuoi cua Kinh Thanh Kito giao, đuoc viet bang tieng Hy Lap boi nhieu tac gia vo danh trong khoang tu sau nam 45 Cong nguyen toi truoc nam 140 Cong nguyen (sau Cuu Uoc). Tu "Tan Uoc" đuoc dich tu tieng Latinh la Novum Testamentum, nguyen ngu Hi van la Kaine Diatheke (Καινη Διαθηκη), co nghia la "Giao uoc moi". Thuat ngu "Tan Uoc" luc đau đuoc Kito huu dung đe mieu ta moi tuong giao giua ho va Thien Chua, ve sau đuoc dung đe chi mot tuyen tap gom 27 sach.


Nguon Theo cac giao phu, Phuc Am Mattheu va Phuc Am Gioan la nhung sach đuoc truoc tac đau tien, song nhieu nguoi tin rang Phuc Am Macco va "Nguon Q" la nhung nguon tu lieu chinh cho cac sach Phuc am.


Cac sach cua Tan Uoc Tan Uoc co tong cong 27 sach, nhung sach nay đuoc viet boi cac tac gia khac nhau, vao cac thoi điem khac nhau va tai cac noi chon khac nhau. Khac voi Cuu Uoc, Tan Uoc đuoc truoc tac trong mot quang thoi gian tuong đoi ngan, khoang chung mot the ky hoac hon. Duoi đay la danh muc cac sach cua Tan Uoc voi ten cua nhung nguoi đuoc cho la tac gia.


= Cac sach Phuc am =

Trong tam cua cac sach Phuc am la cuoc đoi, su chet va su phuc sinh cua Chua Gie-su:

Phuc Am Matthew* - Mattheu (hoac Ma-thi-o), nguoi thu thue tro nen su đo.
Phuc Am Mark* - Macco (hoac Mac), mon đe cua Phe-ro va sau đo tro thanh nguoi rao giang tin mung.
Phuc Am Luke* – Luca, mot thay thuoc, nguoi đa viet Phuc Am theo Luke va sach Cong Vu Tong Đo, ong cung la ban than cua Paul.
Phuc Am John – Gioan (hoac Giang), ngu dan tro nen su đo.
Goi la nhom Phuc Am Nhat Lam (hoac Phuc Am Đong quan).


= Sach Lich su =
Lich su hoi Thanh tien khoi, sau khi Chua Gie-su khong con hien dien cung voi cac Tong đo, đuoc ky thuat trong sach Cong vu cac Su đo (Cong vu Tong đo).


= Cac thu tin =
Cac Thu Tin bao gom nhieu buc thu đuoc viet đe goi cac ca nhan hoac cac giao đoan (congregation). Trong nhieu thu tin, cac tac gia trinh bay nhung luan điem than hoc quan trong cung nhu cung cap mot cai nhin thau suot nham ly giai su phat trien cua hoi Thanh tien khoi.


 Cac thu tin cua Phao-lo  Đay la nhung thu đuoc tin la do Su đo Phao-lo viet cho nhung ca nhan hoac nhom tin huu khac nhau. Ten cua cac thu tin nay đuoc goi theo ten nguoi nhan.

Thu gui tin huu Roma
Thu thu nhat gui tin huu Corinto (Κορινθος Korinthos)
Thu thu hai gui tin huu Corinto
Thu gui tin huu Galat (Galatia)
Thu gui tin huu Epheso (Εφεσος Ephesus)
Thu gui tin huu Philipphe (Φιλιπποι Philippoi)
Thu gui tin huu Coloxe (Colossae)
Thu thu nhat gui tin huu Thexalonica (Θεσσαλονικη Thessaloniki)
Thu thu hai gui tin huu Thexalonica
Thu thu nhat gui ong Timothe
Thu thu hai gui ong Timothe
Thu gui ong Tito
Thu gui ong Philemon
Thu gui tin huu Do Thai (Ten cua nguoi viet khong đuoc neu ro trong thu nay.)


 Cac thu tin chung  La nhung thu đuoc viet cho toan the Hoi Thanh. Cac thu nay đuoc goi theo ten tac gia. Vao thoi trung co chung khong đuoc sap xep chung voi cac thu cua Phao-lo, nhung voi sach Cong vu cac Su đo đe tro thanh bo Praxapostolos.

Thu cua Giacobe – Thanh Gia-co-be Cong chinh
Thu thu nhat cua Phero – Thanh Phe-ro
Thu thu hai cua Phero – Thanh Phe-ro
Thu thu nhat cua Gioan – Thanh Gioan Tong đo
Thu thu hai cua Gioan – Thanh Gioan Tong đo
Thu thu ba cua Gioan – Thanh Gioan Tong đo
Thu cua Giuđa – Giu-đa, anh em cua Giacobe


= Sach Tien tri =
Sach Khai Huyen – Gioan "nha tien tri", đuoc cho la truoc tac boi Su đo Gioan.


Ngon ngu Ngon ngu đam thoai pho thong trong thoi Chua Gie-su la tieng Aram. Tuy nhien, nguyen ban cua Tan Uoc đuoc viet bang mot phuong ngu Hy Lap co (Koine Greek) đuoc dung pho bien trong đai chung tai cac tinh thuoc Đe quoc La Ma vao the ky thu 1, tu đo đuoc dich ra cac ngon ngu khac, quan trong nhat la tieng Latinh, tieng Syria, va tieng Copt. Nhieu giao phu cho rang Phuc am Mattheu khoi thuy đuoc viet bang tieng Hebrew (Do Thai), mot so giao phu cung tin rang Phaolo viet thu Do Thai bang tieng Hebrew, sau đo đuoc Luca dich ra tieng Hy Lap. Ca hai quan điem nay đeu khong nhan đuoc nhieu ung ho tu cac hoc gia hien đai, ho cho rang dua tren van phong cua Phuc am Mattheu va thu Do Thai, co the suy đoan chung đuoc truoc tac trong nguyen van bang tieng Hy Lap.
Can luu y rang nhieu sach trong Tan Uoc, đac biet la Phuc am Maco va Phuc am Gioan đuoc viet bang thu tieng Hy Lap chua hoan chinh. Chung thua xa cac tac pham co đien hoac van chuong sang tac bang Hi van boi nhung tac gia thuoc giai tang thuong luu, thanh phan uu tu va cac triet gia song vao thoi ay.
Mot so hoc gia cho rang ban Tan Uoc tieng Aram la nguyen ban, con ban Hi van chi la ban dich.


Tac gia Tan Uoc đuoc truoc tac boi nhieu nguoi khac nhau. Niem tin truyen thong cho rang tat ca cac sach nay đuoc viet boi cac su đo hoac boi cac mon đe cua ho (nhu Maco hay Luca). Song gioi hoc gia hien đai to ra khong đong y voi quan điem tren. Ngoai tru thu Do Thai, khong co nghi van nao ve quyen tac gia cua cac sach ke tren cho đen the ky 18 khi lan song tra van ve tham quyen cua Tan Uoc bat đau bung phat.
Bay trong so cac thu tin đuoc viet boi Phao-lo ngay nay đuoc cac hoc gia cong nhan la chinh xac bao gom: Roma, 1 Corinto, 2 Corinto, Galat, Philipphe, 1 Thexalonica va Philemon. Nhung ho khong the đong y voi nhau co phai Phao-lo la tac gia cua 2 Thessalonica, Colose va Ephexo hay khong. Nhin chung, chi co gioi hoc gia Tin Lanh (Evangelical) chap nhan quan điem cho rang Phao-lo la tac gia cua cac thu muc vu (1 Ti-mo-the, 2 Ti-mo-the va Tito). Ngay nay, hau nhu khong co hoc gia nao cho rang Phao-lo viet thu Do Thai. That vay, cuoc tranh luan ve tac gia thu Do Thai, thu tin duy nhat khong co ten tac gia, bat đau tu thoi ky cac giao phu. Tertullian goi y đo la Barnabas, nhung Clement thanh Alexandria suy đoan rang thu nay đuoc viet boi Phao-lo, dich boi Luca hoac boi Clement thanh Roma (sau nay la Giao hoang Clement I). Con Origen (Ωριγενης), ngay giua cuoc tranh luan, cho rang "chi co Chua moi biet" ai that su la tac gia.
Trong cac sach đuoc cho la viet boi su đo Gioan, Phuc am Gioan va thu Gioan thu nhat đuoc chap nhan la cua Gioan, van đe con lai la xem tac gia sach Khai Huyen la Gioan Tong đo hay la mot Gioan nao khac.
Van đe tim kiem tac gia cho cac tac pham co đai nhu cac sach trong Tan Uoc đuoc the hien ro khi xem xet cac sach Phuc am.
Vi co nhieu chi tiet tuong đong đuoc tim thay trong ba sach Phuc am Mattheu, Maco, Luca, chung đuoc goi la "Phuc am đong quan" (Synoptic Gospels). Nguoc lai, co nhung cau chuyen va noi dung cac cuoc đam đao chi đuoc ky thuat trong Phuc am Gioan, vi vay sach nay đuoc xem la co quan điem khac biet voi ba sach Phuc am neu tren.
Co mot quan điem đuoc nhieu hoc gia phe phan Tan Uoc chap nhan la Gia thuyet Hai nguon tu lieu. Theo đo, Phuc am Mattheu va Phuc am Luca đuoc xay dung tren nguon tu lieu cua Phuc am Maco va tu mot nguon chung goi la "Nguon Q", tu thuat ngu "Quelle" trong tieng Đuc nghia la "nguon". Song ban chat va ngay ca su hien huu cua Q chi co tinh suy dien. Hau het cac hoc gia chap nhan gia thuyet nay cho rang Q la nguon tu lieu duy nhat, trong khi nhung nguoi khac tin Q la mot tap hop cac tu lieu hoac mot so truyen khau. Tu nhung du lieu hien co, khong co thong tin nao giup tim ra tac gia cua Q.


Thoi điem truoc tac Theo truyen thong, nhung sach đuoc viet đau tien la cac thu tin cua Phao-lo, cac sach sau cung đuoc cho la cua Gioan Tong đo. Tuong truyen Gioan co tuoi tho cao, co le đen 100 tuoi, tuy đieu nay xem ra khong co nhieu tinh thuyet phuc. Irenaeus thanh Lyons, vao khoang nam 185, thuat rang Phuc am Mattheu va Phuc am Macco (Maco hoac Mac) đuoc viet đang luc Peter (Phe-ro hoac Phi-e-ro) va Phao-lo thuyet giao tai Roma, co le vao thap nien 60. Phuc am Luca đuoc truoc tac mot thoi gian sau đo.
Nguoi ta tin la Phuc am Mac đuoc viet sau nam 65, Phuc am Mattheu (Mattheu hoac Ma-thi-o) đuoc truoc tac vao mot thoi điem nao đo giua nam 70 va 85. Thoi điem danh cho Phuc am Luca đuoc đat trong khung thoi gian giua cac nam 80 va 95. Sach đuoc viet som nhat cua Tan Uoc co le la 1 Thessalonica, mot thu tin cua Phao-lo, đuoc viet khoang nam 51 hoac thu Galat vao nam 49.
Tuy nhien, John A. T. Robinson, tac gia quyen Redating the New Testament (1976), cho rang toan bo cac sach Tan Uoc đuoc hoan tat truoc nam 70, thoi điem đen tho tai Jerusalem bi huy pha. Theo lap luan cua Robinson, su pha huy đen tho đa đuoc tien bao boi Chua Gie-xu va đuoc chep trong Ma-thi-o 24. 15 – 21 va Luca 23. 28 – 31, cac tac gia cua hai Phuc am nay va cua cac sach khac trong Tan Uoc khong the khong chi ra su ung nghiem loi tien tri. Quan điem cua Robinson đuoc chap nhan rong rai trong vong cac tin huu Tin Lanh (Evangelical).
Vao thap nien 1830, cac hoc gia cua truong Tubingen (tai Đuc) an đinh thoi điem truoc tac cua cac sach Tan Uoc đen the ky thu 3, nhung su phat hien mot so ban co sao Tan Uoc co nien đai nam 125 dan đen nhung nghi van ve quan điem nay. Hon nua, Clement thanh Roma vao nam 95, trong mot buc thu goi đen hoi Thanh tai Corintho (Κορινθος Korinthos), trich dan 10 trong so 27 sach cua Tan Uoc, va trong mot buc thu goi hoi Thanh tai Philippi (Φιλιπποι Philippo), Polycarp trich dan 120 lan tu 16 sach Tan Uoc.


Tuyen chon Mot quy trinh phuc tap va keo dai đuoc ap dung cho viec tuyen chon (quy đien) cho Tan Uoc. Đac điem cua cac sach đuoc chon la phai đuoc đong đao tin huu cong nhan la co tinh soi dan khi đuoc dung trong tho phung va giang day, phu hop voi boi canh lich su cua chung, va hai hoa voi Kinh Thanh Do Thai (cac cong đong Co đoc đau tien hau het la nguoi Do Thai). Bang cach nay, cac sach đuoc cong nhan la su mac khai ve Giao Uoc Moi phai vuot qua su sang loc khong phai tai cac buoi hop cua cac cong đong nhung tai cac buoi tho phung kin giau cua cac nong dan thuoc giai cap ha luu trong thoi ky hoi Thanh đang bi bach hai.
Trong ba the ky đau cua hoi Thanh khong co su đong thuan hoan toan ve kinh đien Tan Uoc. Vao the ky thu 2 xuat hien mot tuyen tap cac thu tin va cac sach Phuc am đuoc cac nha lanh đao hoi Thanh xem la co tham quyen, bao gom bon sach Phuc am va nhieu thu tin cua Phao-lo. Justino Tu đao, Irenaeus va Tertullian (thuoc the ky thu 2) tin rang chung co su linh hung nhu Kinh Thanh Do Thai (Cuu Uoc). Nhung sach khac, du đuoc ton trong va yeu thich, dan dan đuoc xep vao danh sach cac thu kinh.
Mot trong nhung no luc đau tien nham xac lap mot bo kinh đien đen tu Marcion. Ong bac bo toan bo Cuu Uoc va chi giu lai trong danh sach cua minh Phuc am Luca va muoi trong so cac thu tin cua Phao-lo. Quan điem khong chinh thong nay, cung voi nen than hoc kha tri (gnostic) cua ong, bi đa so tin huu khuoc tu.
Bo kinh đien Tan Uoc lan đau tien đuoc liet ke boi Anathasius, Giam muc thanh Alexandria, vao nam 367, trong mot buc thu goi cho cac giao đoan cua ong tai Ai Cap. Danh sach nay ngay cang đuoc chap nhan rong rai cho đen khi co đuoc su đong thuan tai cong đong lan thu ba tai Carthage vao nam 397. Du vay, quyet đinh cua cong đong nay khong phai la chung quyet. Van con tra van ve tham quyen cua mot vai sach, đac biet la cac sach Gia-co va Khai Huyen.


Tham quyen Du cac nhom trong cong đong Co Đoc giao đeu ton trong Tan Uoc, ho lai duy tri cac quan điem khac biet ve ban chat, muc đo va tinh xac đang cua tham quyen Tan Uoc. Cac quan điem nay phu thuoc vao khai niem soi dan, lien quan đen vai tro cua Thien Chua trong viec hinh thanh Tan Uoc. Nhin chung, vai tro cua Thien Chua trong thuyet soi dan cang lon thi cac khai niem ve cac tinh chat khong sai lam, khong mac loi va co tham quyen cua Kinh Thanh cang đuoc khang đinh. Song khong de đinh nghia cac khai niem nay vi chung đuoc giai thich boi cac quan điem khac nhau.

Khong sai lam (infallibility) chi tinh chan xac tuyet đoi cua Kinh Thanh trong cac van đe giao ly.
Khong mac loi (inerrancy) chi tinh chan xac tuyet đoi cua Kinh Thanh trong cac van đe ve su kien (bao gom cac su kien lich su va khoa hoc).
Tham quyen (authoritativeness) chi tinh chan xac cua Kinh Thanh lien quan đen cac van đe ve đao đuc va song đao.


= Cong giao Roma va Chinh Thong giao Đong phuong =
Đoi voi Cong giao Roma va Chinh Thong giao Đong phuong, đong ton tai hai nhan to cua su mac khai, Thanh Kinh va Thanh truyen (tuc cac truyen thong Tong đo), đuoc luan giai theo su day do cua giao hoi. Theo thuat ngu Cong giao, tham quyen giai thich kinh Thanh va truyen thong thuoc Magisterium (gom co giao hoang va mot so Giam muc thuoc quyen), trong khi Chinh Thong giao danh quyen nay cho cac cong đong.


= Khang Cach =
Xac tin voi giao ly Duy Thanh Kinh (xem Nam Tin ly Duy nhat), tin huu Khang Cach tin rang đuc tin, song đao va giao huan cua ho phu hop voi Kinh Thanh va cong nhan Kinh Thanh la tham quyen duy nhat. 


 Tin Lanh va Nen tang  Nhung nguoi theo khuynh huong Tin Lanh (Evangelicalism) va Nen tang (Fundamentalism) tin rang co hai nhan to trong su mac khai: con nguoi va than thuong. Nhan to con nguoi hien dien trong van phong cua cac tac gia va nhan to than thuong trong su soi dan cua Chua Thanh Linh sao cho moi đieu ho viet đeu phu hop voi chan ly.
Trong vong nuoc My, Ban Tuyen ngon Chicago ve tinh Vo ngo cua Kinh Thanh đuoc xem la su trinh bay khuc triet quan điem cua cong đong Tin Lanh ve van đe nay: "La su mac khai cua Thien Chua, Kinh Thanh khong mac sai lam trong toan bo giao huan, tron ven trong su mac khai ve cong cuoc sang tao cua Thien Chua, ve nhung su kien lich su, ve su soi dan cua Thien Chua trong cac tac pham van chuong, cung nhu loi chung ve an đien cuu chuoc cua Thien Chua trong đoi song cua moi ca nhan."


 Chinh luu va Tu do  Cac nhom Khang Cach Chinh luu (mainstream) va Tu do (liberal) tin vao tham quyen va tinh chan xac cua Kinh Thanh nhung ho tim cach giai thich Kinh Thanh sao cho co the bao ham quan điem cua cac trao luu khac nhau, tu khuynh huong Tin Lanh cho đen khuynh huong hoai nghi.


Xem them Cuu Uoc
Kinh Thanh
Kinh Thanh Tieng Viet 1926


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Dan vao Tan Uoc, Kinh Thanh tieng Viet, Nhom Phien dich cac Gio kinh Phung vu Luu tru ngay 10 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine