Khong quan Lien Xo (tieng Nga: Военно-воздушные силы СССР, Voyenno-vozdushnye sily SSSR), cung con đuoc biet đen duoi ten goi tat la VVS, chuyen tu tu tieng Nga la: ВВС, Военно-воздушные силы (Voenno-vozdushnye sily), đay la ten goi chi đinh cua quan chung khong quan trong Lien Xo truoc đay.
Con đuoc goi la Khong quan Sao Đo, Khong quan Lien Xo la luc luong co so luong may bay nhieu thu 2 tren the gioi trong giai đoan 1950 - 1990 (chi sau Khong quan Hoa Ky). Xet rieng ve mot so linh vuc thi Khong quan Lien Xo co vi tri dan đau the gioi ve may bay tiem kich đanh chan, may bay nem bom sieu thanh, ten lua khong đoi khong tam xa va ten lua chong ham hang nang.
Khong quan Lien Xo la mot phan trong chien luoc tac chien cua Lien Xo trong truong hop xay ra xung đot voi Hoa Ky, hoac mot cuoc xung đot khac lien quan giua To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO) va To chuc Hiep uoc Warsaw (WTO). Luc luong nay co nhiem vu phong thu khong phan Lien Xo, ngan chan cac cuoc khong kich đen tu My toi cac nuoc đong minh NATO, đong thoi tieu diet luc luong My va NATO tai khu vuc tac chien du kien la cac vung troi o Bac ban cau.


Lich su = Khoi đau =
VVS đuoc thanh lap voi ten goi luc đau la "Phi đoi khong quan Cong - Nong" vao nam 1918, ke thua nhung gi con lai tu Khong quan Đe quoc nga. Sau khi tro thanh mot phan duoi su lanh đao cua Hong quan, voi ten goi chinh thuc la VVS vao nam 1930, anh huong cua VVS đen cac thiet ke may bay đa tro nen het suc to lon.
Sau khi Lien bang Xo viet đuoc thanh lap, nhung nha lanh đao đat nuoc đa thuc hien nhieu bien phap no luc đe hien đai hoa va mo rong san xuat may bay. Viec san xuat may bay trong nuoc đa tang len nhanh chong vao nhung nam đau cua thap nien 1930 va Khong quan Xo viet đa nhanh chong co kha nang đua vao su dung loai may bay tiem kich Polikarpov I-15 va I-16; may bay nem bom SB-2, SB-2bis va DB-3.
Mot trong nhung thu thach lon cua VVS đa đen vao nam 1936 trong Cuoc noi chien Tay Ban Nha, đay la noi nhung thiet ke may bay moi nhat đuoc đua vao thu nghiem cung voi nhung may bay cua Đuc Quoc xa. Ban đau, may bay tiem kich I-16 to ra chiem uu the, khien ngay sau đo Khong quan Đuc (Luftwaffe) đa đua vao su dung loai may bay moi Messerschmitt Bf-109, loai may bay nay đa chiem đuoc uu the tren khong đoi voi cac loai may bay cua Lien Xo; va đam bao an toan tren khong cho phai Dan toc chu nghia va phai Bao hoang Tay Ban Nha.
Khong quan Lien Xo cung chiu anh huong cua cuoc Đai Thanh trung. Ngay sau cac chuyen bay qua vung cuc thanh cong vao mua he nam 1937, hang loat si quan Hong Quan bi bat va bi xu tu. Muoi lam trong tong so muoi sau tu lenh bi xu tu, hon ba phan tu si quan cao cap cua khong quan bi bat, xu tu hoac bi cach chuc. Tin tuc ve cac si quan khong quan bi bat it hon han tin tuc ve cac thanh tich cua khong quan, khien cho viec thanh trung trong khong quan khong bi đe y.
Nam 1941, ngay truoc thoi điem Đuc Quoc xa tan cong Lien Xo, Khong quan Lien Xo tiep tuc lai ganh chiu mot đot ton that nang ne tu viec mot loat chi huy cap cao bi thanh trung.


= Chien tranh The gioi thu hai =
Khi Chien tranh The gioi thu hai bung no, VVS luc nay con chua co mot luc luong cac đon vi đuoc trang bi đu, san sang thich ung đe chien đau trong đieu kien chien tranh: Stalin đa noi vao nam 1931 rang nen cong nghiep Lien Xo đa "tut hau 50 đen 100 nam" so voi cac cuong quoc o phuong Tay. Va nguoi Xo viet đa vua chien đau vua san xuat đe cung cap may bay cho cac đon vi. Vao khoang thoi gian cuoi cua cuoc chien tranh (giai đoan 1944 - 1945), nguoi Xo viet đa san xuat mot so luong lon may bay vuot xa nguoi Đuc, vao luc nay san luong may bay cua Lien Xo đa tang hon 4.700 chiec so voi thoi ky đau chien tranh.
Vao nam 1939, VVS đa su dung may bay nem bom đe tan cong Phan Lan trong Chien tranh Mua đong, nhung ho đa phai hung chiu nhung that bai do Quan đoi Phan Lan gay ra, nguoi Phan Lan chi voi mot luc luong nho nhung đa phat hien ra điem yeu cua may bay Lien Xo va tu đo đa gay ra nhung ton that cho VVS. Sau cuoc chien nay, VVS đa rut ra đuoc nhieu bai hoc ve cong tac huan luyen, tac chien, trang bi va luc luong. Nhung vao thap nien 1930, VVS đa phai chiu nhung ton that lon ve nhan su cap cao, khi cac tuong linh cao cap va cac nha thiet ke noi tieng đa phai chiu nhung ban an oan trong cuoc Đai Thanh trung, khien cho VVS suy giam suc manh von co cua luc luong nay.

Ngay tu nhung ngay đau chien tranh, VVS đa mat mot so luong lon may bay. Ly do chinh cua viec nay la do VVS đa thieu nhung chien thuat tac chien trong chien tranh hien đai, them vao nua la thoi gian mo mang kien thuc va thuc te cho si quan chi huy ngan, va ngay khi Phat xit Đuc tan cong Lien Xo vao nam 1941 trong Chien dich Barbarossa, ngay lap tuc Khong quan Xo viet đa phai chien đau phong thu truoc nhung may bay hien đai hon nhieu cua Khong quan Đuc (Luftwaffe). Trong ngay đau cua Chien dich Barbarossa, Luftwaffe đa pha huy khoang 2.000 may bay cua Lien Xo, va chi mat co 35 chiec (trong đo co 15 chiec bi tai nan khi khong thuc hien nhiem vu chien đau).
Tuy phai hung chiu thon that to lon ngay trong nhung ngay đau cua cuoc chien tranh, nhung Lien Xo đa kip thoi so tan cac co so san xuat may bay, phong thiet ke ve sau trong hau phuong, tan phia đong day nui Ural, va tiep tuc thiet ke che tao cac mau may bay moi đe đap ung nhu cau cua chien truong. Chi tinh rieng trong 4 nam tu nam 1941 - 1945, Lien Xo đa cho ra lo hon 20 loai may bay chien đau moi, hien đai nhu Il-2 Shturmovik, MiG-1, MiG-3, Yak-3, Yak-7, Yak-9, La-5, La-7... voi san luong uoc tinh đat trung binh tren duoi 35.000 chiec mot nam. Đieu nay đa đap ung đuoc đoi hoi ve luc luong cua VVS trong chien đau, đong thoi cung vien tro cho cac nuoc Đong minh trong chien tranh.
Theo hiep uoc voi mot so quoc gia Đong minh khac, trong Chien tranh The gioi thu hai, Lien Xo cung nhan đuoc cac may bay vien tro cua phuong Tay theo hinh thuc cho muon - cho thue (lend - lease). Mot vai trong so đo đuoc cac phi cong Xo viet su dung kha hieu qua va đuoc ua thich nhu Bell P-39 Airacobra.
Ngoai ra con co mot Nhom tinh nguyen Xo viet hoat đong o Trung Quoc truoc nam 1941.


= Chien tranh Lanh =

Trong suot thoi ky Chien tranh Lanh, Khong quan Lien Xo đa đuoc hien đai hoa, cung co tang cuong luc luong va đuoc trang bi nhung loai may bay hien đai. Vao thoi điem đinh cao trong thap nien 1980, VVS co the trien khai xap xi 10.000 may bay, va bat đau vao thap nien 1990, Lien Xo đa co mot quan chung khong quan voi chat luong va so luong may bay thuoc hang sieu cuong tren the gioi, co the sanh ngang voi Khong quan Hoa Ky.

Trong thoi ky nay, VVS đa tach ra thanh 3 bo phan khac nhau gom: Hang khong tam xa (Dal'naya Aviatsiya hoac DA), bao gom nhung may bay nem bom tam xa; Hang khong tien tuyen (Frontovaya Aviatsiya hoac FA), bao gom nhung may bay chien truong, ho tro tam ngan, va đanh chan; va Hang khong van tai quan su (Voenno-Transportnaya Aviatsiya hoac VTA), bao gom moi may bay van tai. Quan chung Phong khong (Voyska protivovozdushnoy oborony hoac Voyska PVO), bao gom nhung phuong tien phong khong va may bay tiem kich đanh chan, hai quan chung nay hoan toan rieng biet khac nhau trong co cau cua Quan đoi Lien Xo (Xem them Danh sach cac can cu Khong quan Xo viet đe biet them thong tin).

Vao 1 thang 9 nam 1983, Khong quan Xo viet đa ban ha chiec may bay dan dung mang so hieu 007 cua hang hang khong Korean Air cua Han Quoc (xem them Korean Air Flight 007), khi no đang xam pham vao khong phan cua Lien Xo nham muc đich gian điep. Truoc đo đa xay ra su kien Korean Air Flight 902, khi mot chiec may bay dan dung khac đa bay ngang qua khong phan Murmansk, va buoc phai ha canh khan cap khi bi mot chiec Su-15 đanh chan. Chinh phu Xo viet cuoi cung đa buoc phai thua nhan sai lam cua ho sau nhung tuyen bo đay gian du tu phia chinh phu Han Quoc va Hoa Ky.
Hai quan Lien Xo cung co mot bo phan khong quan đoc lap, co ten goi la Hang khong Hai quan (Aviatsiya Voenno Morskogo Flota hoac AV-MF).
Cac đon vi Khong quan Xo viet truoc khi Lien Xo tan ra bao gom:

Tap đoan Khong quan 1 (Hang khong Tien tuyen) Quan khu Vien Đong.
Tap đoan Khong quan 2 Quan chung Phong khong.
Tap đoan Khong quan 4 (Hang khong Tien tuyen).
Tap đoan Khong quan 5 (Hang khong Tien tuyen) (Quan khu Odessa).
Tap đoan Khong quan 6 (Luc luong phong khong Xo viet).
Tap đoan Khong quan 8 (Luc luong phong khong Xo viet).

Tap đoan Khong quan 10 (Luc luong phong khong Xo viet).
Tap đoan Khong quan 11 (Luc luong phong khong Xo viet).
Tap đoan Khong quan 12 (Luc luong phong khong Xo viet).
Tap đoan Khong quan 14 (Luc luong phong khong Xo viet).
Tap đoan Khong quan 15 (Quan khu Baltic).
Tap đoan Khong quan 16 (Tap đoan quan Xo viet o Đuc).
Tap đoan Khong quan 17 (Quan khu Kiev).
Tap đoan Khong quan 19 (Luc luong phong khong Xo viet).
Tap đoan Khong quan 23 (Quan khu Transbaikal).
Tap đoan Khong quan 24 (Phuong dien quan Chien luoc Tay Nam).
Tap đoan Khong quan 26 (Quan khu Belorussia).
Tap đoan Khong quan 30 (Irkutsk, Hang khong tam xa).
Tap đoan Khong quan 37 (Moskva, Hang khong tam xa).
Tap đoan Khong quan 46 (Smolensk, Hang khong tam xa).


= Chuong trinh may bay chien đau thap nien 1980 =

Vao thap nien 1980, Lien Xo đa co cac thong tin tinh bao ve su phat trien cua May bay chien đau chien thuat tien tien cua Hoa Ky va bat đau phat trien loai may bay chien đau tuong đuong đe duy tri the can bang chien luoc va vi the sieu cuong.
Hai chuong trinh phat trien đa đuoc tien hanh cung mot luc, mot chuong trinh la đe đoi đau truc tiep voi du an May bay chien đau chien thuat tien tien cua My khi đo (dan toi su phat trien cua F-22 Raptor/YF-23). May bay chien đau tuong lai nay đuoc goi ten trong chuong trinh phat trien la Mnogofounksionalni Frontovoi Istrebitel (MFI - May bay chien đau tien tuyen đa chuc nang) va no đuoc thiet ke nhu mot may bay đa chuc nang hang nang, voi kha nang chiem uu the tren khong xuat sac trong y kien cua nha thiet ke.
Đe đap tra lai su an X-32/F-35 cua nguoi My, nguoi Lien Xo đa bat đau Du an MiG LFI, no co thiet ke 1 đong co, va van con đang trong giai đoan thiet ke thu nghiem.

Sau đo, nguoi Nga đa thay đoi ten goi LFI thanh LFS, đe lam cho thiet ke tro thanh mot may bay đa chuc nang voi hieu suat vuot troi, chu yeu nhan manh vao kha nang tan cong mat đat. Trong thap nien 1990, Quan đoi Nga đa cham dut du an LFS va bat đau tiep tuc voi du an MFI, voi ngan quy han che, va nguoi ta tin tuong rang đay la mot thiet ke quan trong hon mot su san xuat may bay chien đau hang nhe. Du an moi đay nhat la PAK FA. Phong Thiet ke Sukhoi đa chien thang trong cuoc canh tranh gianh hop đong PAK FA vao nam 2002.


Tai tieng Ngay 28/5/1987, Mathias Rust, mot thanh nien Tay Đuc 19 tuoi đa lai chiec may bay hang nhe canh quat Cessna 172B Skyhawk ha canh xuong Quang truong Đo. Sau khi ha canh xuong Quang truong Đo, Rust ky tang cho nhung nguoi hieu ky va mai luc sau moi bi canh sat Lien Xo bat giu. Bo truong Bo Quoc phong Lien Xo Sergey Sokolov, 75 tuoi ngay lap tuc bi cho ve huu con Tu lenh luc luong Phong khong Khong quan Lien Xo Aleksandr Koldunov bi cach chuc va gan 1.000 tuong linh, si quan cao cap trong luc luong nay cung cung chung so phan.

Tuy phai đung truoc toa, Rust noi rang minh bay đen Moskva chi la keu goi hoa binh nhung hanh đong cua anh bi coi la trai phap luat, vi pham Luat hang khong cua Lien Xo va nhan muc an 4 nam tu giam nhung chi ngoi tu đuoc 432 ngay thi Rust đuoc an xa.


Sau khi Lien Xo tan ra Theo sau su tan ra cua Lien bang Xo viet vao thang 12 nam 1991, nhan su va trang bi cua VVS đa đuoc chia cho cac quoc gia đoc lap tach ra tu Lien bang. Nga đa đuoc huong phan lon trong su phan chia nay, voi hon 40% may bay va 65% nhan luc, nhung trang bi nay đa tao co so đe hinh thanh nen Khong quan Nga ngay nay.


Trang bi cua Khong quan Lien Xo (1987) 205 may bay nem bom chien luoc:
15 Tu-160 Blackjack
160 Tu-95 Bear
30 M-4 Bison
370 may bay nem bom tam trung:
155 Tu-22M Backfire
80 Tu-16 Badger
135 Tu-22 Blinder
1.725 may bay tiem kich:
50 MiG-21 Fishbed
660 MiG-23 Flogger
105 MiG-25 Foxbat
540 MiG-29 Fulcrum
200 MiG-31 Foxhound
260 Su-15 Flagon
90 Su-27 Flanker
20 Tu-128 Fiddler
20 Yak-28 Firebar

2.155 may bay cuong kich:
50 MiG-21 Fishbed
500 MiG-27 Flogger
535 Su-7/Su-17 Fitter
630 Su-24 Fencer
340 Su-25 Frogfoot
50 may bay tiep dau tren khong:
30 M-4 Bison
20 Tu-16 Badger
638 may bay trinh sat va ECM chien thuat:
50 MiG-21 Fishbed
160 MiG-25 Foxbat
135 Su-17 Fitter
150 Su-24 Fencer
170 Yak-28 Brewer

260 may bay trinh sat va ECM chien luoc:
115 Tu-16 Badger
15 Tu-22 Blinder
4 Tu-95 Bear
102 Yak-28 Brewer
24 MiG-25 Foxbat
3.050 truc thang
1.500 may bay va truc thang huan luyen
588 may bay van tai quan su:
12 An-124 Ruslan
55 An-22
210 An-12
310 Il-76
2.935 may bay van tai va dan dung khac: cac may bay cua Aeroflot thuong de dang chuyen đoi sang muc đich su dung trong quan su


Xem them Danh sach cac may bay quan su Lien bang Xo viet va CIS
Khong quan Nga


Tham khao