Nguyen Xuan Vinh (3 thang 1 nam 1930 – 23 thang 7 nam 2022) nguyen la si quan Khong quan cao cap cua Quan đoi Viet Nam Cong hoa, cap bac Đai ta. Ong xuat than tu khoa Si quan Tru bi đau tien đuoc Chinh phu Quoc gia Viet Nam mo ra o mien Nam Viet Nam vao đau the ky 20. Ong nguyen la Tu lenh thu hai cua Quan chung Khong quan Viet Nam Cong hoa. Ong cung la Giao su, Tien si, Vien si chuyen nganh Ky thuat Khong gian nguoi My goc Viet noi tieng tren the gioi. Nam 1962, ong la nguoi Viet Nam đau tien va cung la nguoi đau tien o Đai hoc Colorado đuoc cap bang Tien si Khoa hoc Khong gian sau khi thuc hien thanh cong nghien cuu cong trinh tinh toan quy đao toi uu cho tau vu tru do NASA tai tro. Nhung ly thuyet cua ong đa gop phan quan trong đua cac phi thuyen Apollo len đuoc Mat Trang thanh cong, đong thoi đuoc ung dung vao viec thu hoi cac tau con thoi tro ve Trai Đat an toan. Ong con la nha van voi but danh Toan Phong voi nhieu tac pham noi tieng đuoc xuat ban.


Tieu su va binh nghiep Ong sinh ngay 3 thang 1 nam 1930 trong mot gia đinh kha gia tai Yen Bai, Bac Ky, la con trai truong. Cha ong la Nguyen Xuan Nhien. Me ong la nguoi Nam Đinh. Ong co nhieu em trai va em gai, tieu bieu la tien si toan hoc Nguyen Xuan Huy, ki su Nguyen Xuan Chuc (cong tac va lam viec cho Viet Nam Dan chu Cong hoa), nha tho Nguyen Thi Hoai Thanh... Nam 1950, ong tot nghiep Trung hoc Pho thong 2 cap chuong trinh Phap tai Ha Noi voi van bang Tu tai toan phan (Part II).
Tu khi con nho, ong đa la mot nguoi co nang khieu toan. Ong tham gia viet sach tu rat som. Khi con đang la hoc sinh, ong đa co sach đuoc xuat ban voi cuon sach giao khoa Bai tap hinh hoc khong gian. Cuon sach đa tro thanh tai lieu tham khao va hoc van quan trong thoi bay gio.
Thang 9 nam 1951, thi hanh lenh đong vien cua Quoc truong Bao Đai, ong nhap ngu vao Quan đoi Quoc gia, theo hoc tai truong Si quan Tru bi Nam Đinh, khai giang ngay 1 thang 10 cung nam. Ngay 1 thang 6 nam 1952, Nguyen Xuan Vinh tot nghiep voi cap bac Chuan uy va đuoc phan bo vao nganh Cong binh. Cuoi nam, ong xin chuyen sang nganh Khong quan va đuoc đi du hoc tai Hoc vien Khong quan o Salon-de-Provence, Phap (Ecole de l'Air). Đau nam 1954, ong tot nghiep voi bang phi cong hai đong co va bay phi cu, đong thoi ong đuoc thang len cap Thieu uy. Sau đo ong luu tru va phuc vu chuyen nganh tai Phap va Maroc. Trong thoi gian nay, ong ghi danh hoc đai hoc va thi đau bang cu nhan toan o Đai hoc Aix-Marseille.
Đau nam 1955, khi Quan đoi Phap chinh thuc ban giao co so va trang thiet bi cua nganh Khong quan lai cho Quan đoi Quoc gia, ong đuoc lenh tro ve Viet Nam va đuoc thang cap Trung uy, phuc vu trong Bo tu lenh Khong quan. Cuoi nam 1955, ong đuoc thang cap Đai uy, lam Truong phong Nhan vien trong Bo Tu lenh Khong quan. Thang 10 nam 1956, sau khi Thu tuong Ngo Đinh Diem len lam Tong thong cua nen Đe nhat Cong hoa, ong đuoc thang cap Thieu ta lam Tham muu pho tai Bo tu lenh Khong quan. Ngay Quoc khanh 26 thang 10 nam 1957, ong đuoc thang cap Trung ta va đuoc bo nhiem chuc vu Tham muu truong Khong quan do Đai ta Tran Van Ho lam Tu lenh. Thang 2 nam 1958 ong đuoc bo nhiem chuc vu Tu lenh Khong quan, ngay sau đo đuoc thang cap Đai ta tai nhiem. Ngay 27 thang 2 nam 1962, hai si quan phi cong la Pham Phu Quoc va Nguyen Van Cu đieu khien 2 chiec khu truc co tha bom Dinh Đoc Lap, ong bi lien đoi trach nhiem nen Tong thong Diem đa cach chuc Tu lenh Khong quan cua ong. Cung nam nay, ong xin giai ngu va đi du hoc o Hoa Ky. Ngay sau đo, Trung ta Huynh Huu Hien thay the ong lam Tu lenh Khong quan.


Nghien cuu khoa hoc Nam 1962, ong đen Hoa Ky đe bat đau su nghiep khoa hoc cua minh khi moi 32 tuoi. Nam 1965, ong la nguoi đau tien đuoc cap bang Tien si ve Khoa hoc Khong gian tai Đai hoc Colorado. Ba nam sau, ong đuoc lam pho giao su (Associate Professor) tai Đai hoc Michigan. Nam 1972, ong đuoc phong ham giao su (Professor) tai Đai hoc Michigan. Cung trong nam nay ong lay tiep bang Tien si Quoc gia toan hoc tai Đai hoc Sorbonne, Paris, Phap.
Nam 1982, ong la giao su (Chair Professor) cua nganh Toan ung dung tai Đai hoc Quoc gia Thanh Hoa (National Tsing Hua University) o Đai Loan. Hai nam sau, nam 1984, giao su Nguyen Xuan Vinh la nguoi Hoa Ky thu ba va la nguoi Chau A đau tien đuoc bau vao Vien Han lam Quoc gia Hang khong va Khong gian Phap (Academie Nationale de l'Air et de l'Espace). Đen nam 1986, ong tro thanh Vien si chinh thuc cua Vien Han lam Khong gian Quoc te (International Academy of Astronautics).
Trong nhieu nam, ong đa đuoc moi tham gia thuyet trinh thinh giang tai nhieu đai hoc lon va cac hoi nghi quoc te nhieu noi tren the gioi bao gom My, Canada, Anh, Phap, Ao, Đuc, Y, Ha Lan, Thuy Si, Na Uy, Thuy Đien, Hungary, Israel, Nhat, Trung Quoc, Đai Loan va Uc.
Nam 1999, Nguyen Xuan Vinh nghi huu. Ong đa đuoc Hoi đong Quan tri (Board of Regents) tai Đai hoc Michigan phong tang chuc Giao su Danh du nganh Ky thuat Khong gian (Professor Emeritus of Aerospace Engineering) vi cong lao đong gop cho khoa hoc va giao duc.


Gia đinh Than phu: Nguyen Xuan Nhien (1904–1950)
Than mau: Đo Thi Thao (1909–2002) (sinh ha 11 nguoi con, giao su Nguyen Xuan Vinh la con thu 2 va la truong nam)
Chi: Nguyen Thi Binh (đa mat)
Em trai: Nguyen Xuan Chuc (sinh 1932), Nguyen Xuan Đang (đa mat), Nguyen Xuan Quang (đa mat), Nguyen Xuan Huy (sinh 1944)
Em gai: Nguyen Thi Bach Yen]], Nguyen Thi Hoai Thanh (1936–2020), Nguyen Thi Kim Oanh, Nguyen Thi Thanh Nga, Nguyen Thi Minh Nguyet (đa mat).
Giao su Nguyen Xuan Vinh co vo va 4 nguoi con, hien đinh cu o Hoa Ky. Ngoai ra, than phu ong co nguoi vo ke la Đo Thi Huyen (1920–1998), chinh la em ruot cua Đo Thi Hao, co voi nhau 4 nguoi con: Nguyen Thi Bang Tam, Nguyen Thi Van Khanh, Nguyen Thi Sinh va Nguyen Chi Bao.


Đoi tu Cha cua ong la Nguyen Xuan Nhien, mot liet si hy sinh nam 1950 thoi Chien tranh Đong Duong. Em trai ong la Nguyen Xuan Chuc, sinh ngay 30 thang 9 nam 1932 tai Hai Phong. Ong Chuc la ky su cau đuong, tot nghiep Đai hoc Giao thong Van tai Ha Noi. Trai nguoc voi anh trai Nguyen Xuan Vinh, ong Nguyen Xuan Chuc tham gia Viet Minh va cong tac trong chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ngoai ra nguoi em trai khac la Nguyen Xuan Huy, sinh nam 1944, hien đang cong tac tai Vien Khoa hoc va Cong nghe Viet Nam. Nguoi em gai Nguyen Thi Hoai Thanh la nha tho noi tieng, sinh nam 1936, đa mat nam 2020 tai Hai Phong.
Ngay 19 thang 10 nam 2016, ong đa đuoc Đa Minh Mai Thanh Luong, Giam muc Cong giao nguoi Viet đau tien tai Hoa Ky, lam phep thanh tay gia nhap Đao Cong giao tai nha tho Saint Bonaventure Church o Huntington Beach, California. Ong lay ten thanh la Anphongso. Ong cung đuoc lanh nhan bi tich Them Suc do Giam muc Mai Thanh Luong ban trong Thanh le voi su hien dien cua gia đinh than quyen va cac ban huu lau nam.


Giai thuong Nam 1994: Mechanics and Control of Flight Award presented do American Institute of Aeronautics and Astronautics tang.
Nam 1996: "Excellence 2000 Award" cua Pan Asian American Chamber of Commerce
Nam 2000: Giao su Nguyen Xuan Vinh đuoc bau vao Vien Han lam Quoc te du hanh vu tru va Vien Han lam Hang khong va Vu tru Quoc gia Phap. Ong đuoc chon la mot trong nhung nguoi xuat sac cua Hoa Ky Pan Asian American Chamber of Commerce tai Washington, DC.
Nam 2006: "Giai thuong Dirk Brouwer" ve Co hoc Du hanh Khong gian cua Hoi Du hanh Khong gian Hoa Ky (American Astronautical Society)
Hoi Khuyen Hoc o Saint Louis, Missouri, đe ra giai thuong hang nam ten la giai thuong "Truyen thong Nguyen Xuan Vinh" đe khuyen khich hoc sinh o đia phuong.


Tac pham Tac gia Nguyen Xuan Vinh đa xuat ban ba cuon sach va hon 100 bai bao ky thuat trong linh vuc toan hoc, đong luc hoc thien the, va toi uu hoa quy đao (trajectory optimization). Ong Vinh cung tung la bien tap vien trong khoang thoi gian dai 20 nam cho tap chi luu tru cua Hoc vien vu tru Quoc te (the archival journal for the International Academy of Astronautics). Giao su Vinh nguyen la chu tich hoi đong cham luan an tien si (chaired the doctoral committees) cho 30 nghien cuu sinh, nhieu nguoi trong so ho hien nay đang la giao su cua cac Hiep hoi uy tin cua Hoa Ky, cac truong Đai hoc cac truong hoc hoac cac hiep hoi nha khoa hoc hang đau trong nganh cong nghiep hang khong vu tru.


= Khoa hoc =
Ong đa viet hang tram tieu luan ve toan, đong luc hoc thien the va toi uu hoa quy đao. Cac sach viet bao gom:

Hypersonic and Planetary Entry Flight Mechanics. 1980. Vinh, N. X.; Busemann, A.; Culp, R. D. University of Michigan Press.
Optimal Trajectories in Atmospheric Flight 1981. Vinh N. X., Studies in Astronautics 2, Elsevier Scientific Publishing Company, Amsterdam.
Flight Mechanics of High-Performance Aircraft. 1993. Nguyen X. Vinh. Cambridge Aerospace Series. ISBN 052134123X


= Van chuong =
Guong danh tuong, 1956.
Đoi phi cong, 1959. Truyen dai, Giai thuong Van chuong Toan quoc nam 1961 (Viet Nam Cong hoa)
Theo anh tinh cau, 1991. Truyen ky su.


Chu thich Đoc them Tran Ngoc Thong, Ho Đac Huan, Le Đinh Thuy (2011). Luoc su Quan luc Viet Nam Cong hoa.
"Gia pha dong ho Nguyen Hanh Quan", xa Nam Duong, huyen Nam Truc, tinh Nam Đinh.


Lien ket ngoai Nguyen Xuan Vinh, aerospace scientist and military man Luu tru ngay 5 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
XUAN VINH NGUYEN
IN THE TWILIGHT OF MY CAREER AS AN EDUCATOR -- Nguyen Xuan Vinh, Ph.D., D.Sc. Luu tru ngay 25 thang 10 nam 2016 tai Wayback Machine
GS Nguyen Xuan Vinh Luu tru ngay 29 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
GIAO SU TOAN PHONG NGUYEN XUAN VINH: MOT NHA TOAN HOC NGHE SI
Vietnamese Pride - Nguyen Xuan Vinh
Toan Phong Nguyen Xuan Vinh - Mot Nha Giao, Mot Van Si
Noi chuyen voi Gs Nguyen Xuan Vinh ve hanh trinh Đuc Tin cua ong, ve ton giao va khoa hoc cua Lm Tran Cong Nghi 25/10/2016, vietcatholic