Thich phu nhan (chu Han: 戚夫人, ? - 194 TCN), hay con goi la Thich Co (戚姬), la mot phi tan rat đuoc sung ai cua Han Cao To Luu Bang, nguoi sang lap ra nha Han trong lich su Trung Quoc.
Ba la me cua Trieu vuong Luu Nhu Y, do me đuoc sung ai nen Nhu Y cung đuoc Cao To coi trong, tung co y đinh lap Nhu Y thay Han Hue Đe Luu Doanh lam Thai tu. Sau khi Cao To bang ha, Thich Co cung con trai bi me cua Han Hue Đe la Lu hau ra tay tan sat rat đoc ac, noi danh trong lich su.


Cuoc đoi = Mau tu thu sung =
Thich Co xuat than tu Tan Mat, Đinh Đao (huyen Đinh Đao, tinh Son Đong). Tuong truyen Thich Co my mao vo song, gioi ca vu, che tac ra mot khuc goi la "Kieu tu chiet mieu" (翘袖折腰), khi Thich Co nhay mua trong đay sac sao, diem le nhat thien ha, cho nen trong so cac phi tan cua Han Cao To thi Thich Co đuoc an sung lon nhat, phong lam Phu nhan. Nhung nguoi thiep cua Cao To nhu Bac co, Trieu co đa sinh cho Cao To nhieu con trai, nhung trong đo con trai cua Thich phu nhan la Luu Nhu Y tu nho đa thong minh đinh ngo, đuoc Cao To yeu hon ca. Cao To thuong noi rang Nhu Y giong minh. Viec ba cung con trai đuoc Han Cao To yeu khien nay sinh long ghen ghet cua Lu hau, me cua Thai tu Luu Doanh.
Thai tu Luu Doanh nhan đuc nhung thieu han su cung ran va quyet đoan nen Han Cao To co y cho Luu Nhu Y thay. Them su loi keo cua Thich phu nhan nen Cao To cang co y quyet đinh, du đinh se cung hieu trieu quan than nghi luan. Lu hau lo lang, ben sai em la Lu Trach đen nai ni nho Truong Luong đang lam thieu pho giup Luu Doanh. Nho Truong Luong giup, Luu Doanh moi đuoc 4 hien si trong thien ha la Đong Vien cong (東園公), Loc Ly (甪里), Y Ly Quy (綺里季) va Ha Hoang cong (夏黃公) ma truoc đo chinh Cao To hoang đe khong sao moi noi. Sau khi đanh pha quan Anh Bo ve, Cao To hoang đe om cang nang, muon thay Thai tu. Đen khi an tiec, Thai tu Luu Doanh rot ruou đung chau. Bon nguoi theo thai tu tuoi đeu ngoai tam muoi, may rau bac pho, ao mu rat đep. Cao To lay lam la hoi. Bon nguoi tien đen thua, ke ho ten. Cao To hoang đe kinh ngac, hoi ra moi biet la cac hien si ma bay lau minh moi khong đuoc.
Bon nguoi noi voi Cao To:"Be ha khinh ke si, hay mang nguoi, bon than nghia khi khong chiu nhuc, cho nen so ma tron tranh. Nay trom nghe thai tu la nguoi nhan đuc hieu thao, cung kinh, thuong yeu ke si, trong thien ha khong ai khong vuon co muon vi thai tu ma chet, vi vay chung toi đen đay". Han Cao To noi:"Phien cac ong nho giup đo thai tu cho trot". Bon nguoi chuc tho xong, đung day đi ra. Cao To cho goi Thich phu nhan vao, chi bon nguoi kia bao rang:"Ta muon đoi no, nhung bon nguoi kia đa giup no. Long canh no đa thanh, kho ma lay chuyen đuoc. Lu hau la chu cua nang roi đay!".
Luu Doanh giu đuoc ngoi Thai tu khong bi truat. Cao To phong cho Nhu Y lam Trieu vuong (趙王), cu tuong Chu Xuong lam tuong quoc giup đo.
Truyen thuyet ke rang, Thich phu nhan sau khi khong muu đuoc cho con trai Luu Nhu Y lam Thai tu thi buon khoc, khong biet lam sao. Cao To noi:"Nang hay mua loi So, cho ta xem! Ta se hat loi So cho nang nghe". Thich phu nhan tuan lenh, lien đung mua theo đieu nuoc So. Cao To lien hat hoa. Hat rang:

Chim hong hoc bay cao,
Mot cat canh ngan dam.
Long canh đa đay đu,
Bon be bay xa tham.
Bon be bay xa tham.
Bay gio biet lam sao?
Ten day tuy co đo,
Biet đat o noi nao?
Han Cao To hat may lan, Thich phu nhan biet y khong đua Nhu Y len thay Doanh nua, vua mua vua nuc no chay nuoc mat.


= Ket cuc =
Nam 195 TCN, Han Cao To bang ha, Thai tu Luu Doanh len noi ngoi, tuc la Han Hue Đe. Lu hau đang vi Hoang thai hau.
Theo le nha Han, Hoang tu đuoc phong Vuong, thi mau than tro thanh Vuong thai hau, cung con trai đen đat phong, vi du nhu Bac Co, me cua Đai vuong Luu Hang. The nhung Lu Thai hau sai giam Thich phu nhan o Vinh Hang cung (永巷宮), khong cho đen Trieu quoc cung con trai. Thich phu nhan trong cung bi giam cam kho so, oan han Thai hau ma ca than: "Nhi tu vi chu hau vuong, mau than vi no le, chung nhat thung me đao bac mo, thuong thuong du tu vong vi ngu! Mau tu tuong ly tam thien ly, yeu trao thuy lai cao to nhi?".
Lu Thai hau nghe đen loi bai hat, noi con đai no va goi Trieu vuong đen Truong An, muon giet ca me lan con. Han Hue Đe thuong em, biet Thai hau gian, nen than hanh đon Nhu Y o Ba Thuong, roi luon luon kem luc Nhu Y đi đung, an uong. Thai hau muon giet Nhu Y nhung khong co dip nao. Su gia cua Thai hau trieu tap, tuong quoc Chu Xuong cu tuyet khong nghe lenh. Thai hau ca gian, ben sai nguoi goi Chu Xuong ve. Chu Xuong ve đen Truong An, Thai hau lai sai nguoi moi Trieu vuong lan nua. Trieu vuong đanh phai ra đi.
Nam sau (194 TCN), mua đong, Han Hue đe buoi som ra đi san ban. Nhu Y con nho, khong the day som. Thai hau nghe tin Nhu Y o mot minh, ben sai nguoi mang thuoc đoc đen cho Nhu Y uong. Luc mo sang, Hue Đe tro ve thi Nhu Y đa chet. Sau khi Nhu Y chet, Lu Thai hau moi ra tay tra thu Thich phu nhan. Thai hau sai nguoi chat chan tay Thich phu nhan, roi moc mat, đot tai, cat mui, cho uong thuoc thanh cam. Sau đo Thai hau sai đe Thich phu nhan o trong nha xi, goi đo la Nhan tru (人彘; co nghia la nguoi lon).
Sau may hom, Thai hau cho goi Hue Đe vao đe xem "Nhan tru". Han Hue Đe trong thay, ngac nhien ben hoi la ai, khi biet đo la Thich phu nhan thi lien khoc rong len, sai nguoi noi voi Thai hau: "Viec đo khong phai la viec con nguoi lam! Ta la con cua Thai hau, khong the nao tri thien ha đuoc!". Thich phu nhan mat khong lau sau đo.


Xem them Luu Bang
La Tri
Han Hue Đe
Truong Luong
Bac phu nhan


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, cac thien:
Cao To ban ky
La hau ban ky
Luu hau the gia