Canada (/ˈkænədə/ , phat am tieng Phap: [kanadɑ]  ) la quoc gia co dien tich lon thu hai tren the gioi, va nam o cuc bac cua Bac My. Lanh tho Canada gom 10 tinh bang va 3 vung lanh tho lien bang, trai dai tu Đai Tay Duong o phia đong sang Thai Binh Duong o phia tay, va giap Bac Bang Duong o phia bac. Canada giap voi Hoa Ky luc đia o phia nam, giap voi tieu bang Alaska cua Hoa Ky o phia tay bac, ngoai khoi phia đong bac cua Canada la đao Greenland thuoc Vuong quoc Đan Mach. O ngoai khoi phia nam đao Newfoundland cua Canada co quan đao Saint-Pierre va Miquelon thuoc Phap. Bien gioi chung cua Canada voi Hoa Ky ve phia nam va phia tay bac la đuong bien gioi dai nhat the gioi.
Nhieu dan toc Tho dan cu tru tai lanh tho nay la Canada trong hang thien nien ky. Bat đau tu cuoi the ky XV, nguoi Anh va nguoi Phap thanh lap cac thuoc đia tren vung duyen hai Đai Tay Duong cua khu vuc. Sau cac xung đot khac nhau, Anh Quoc gianh đuoc roi đe mat nhieu lanh tho tai Bac My, va đen cuoi the ky XVIII thi con lai lanh tho chu yeu thuoc Canada ngay nay. Can cu theo Đao luat Bac My thuoc Anh vao ngay 1 thang 7 nam 1867, ba thuoc đia hop thanh thuoc đia lien bang tu tri Canada. Sau đo thuoc đia tu tri dan sap nhap them cac tinh va lanh tho. Nam 1931, theo Quy che Westminster 1931, Anh Quoc trao cho Canada tinh trang đoc lap hoan toan tren hau het cac van đe. Cac quan he cuoi cung giua hai ben bi đoan tuyet vao nam 1982 theo Đao luat Canada 1982.
Canada la mot nen dan chu đai nghi lien bang va mot quoc gia quan chu lap hien, Quoc vuong Charles III la nguyen thu quoc gia. Canada la mot thanh vien cua Khoi thinh vuong chung Anh. Canada la quoc gia song ngu chinh thuc (tieng Anh va tieng Phap) tai cap lien bang. Do tiep nhan nguoi nhap cu quy mo lon tu nhieu quoc gia, Canada la mot trong cac quoc gia đa dang sac toc va đa nguyen van hoa nhat tren the gioi, voi dan so xap xi 35 trieu nguoi vao thang 12 nam 2012. Canada co nen kinh te rat phat trien va đung vao nhom hang đau the gioi, kinh te Canada dua chu yeu vao nguon tai nguyen tu nhien phong phu va he thong thuong mai phat trien cao. Canada co quan he lau dai va phuc tap voi Phap va Hoa Ky, nhung moi quan he nay co tac đong đang ke đen kinh te va van hoa cua quoc gia.
Canada la mot cuong quoc va quoc gia phat trien, đong thoi luon nam trong so cac quoc gia giau co nhat tren the gioi, voi thu nhap binh quan đau nguoi cao thu tam toan cau, va chi so phat trien con nguoi cao thu 11. Canada đuoc xep vao hang cao nhat trong cac so sanh quoc te ve giao duc, đo minh bach cua chinh phu, tu do dan su, chat luong sinh hoat, va tu do kinh te. Canada tham gia vao nhieu to chuc quoc te va lien chinh phu ve kinh te: G8, G20, Hiep đinh Thuong mai Tu do Bac My, Dien đan Hop tac Kinh te chau A - Thai Binh Duong. Canada la mot thanh vien cua To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO).


Tu nguyen Ten goi Canada bat nguon tu kanata trong ngon ngu cua nguoi Iroquois Saint Lawrence, nghia la "lang" hay "khu đinh cu". Nam 1535, cac cu dan ban đia cua khu vuc nay la thanh pho Quebec su dung tu nay đe chi đuong cho nha tham hiem nguoi Phap Jacques Cartier đen lang Stadacona. Cartier sau đo su dung tu Canada đe noi đen khong chi rieng ngoi lang, ma la toan bo khu vuc le thuoc vao Donnacona (tu truong tai Stadacona); đen khoang nam 1545, cac sach va ban đo tai chau Au bat đau goi khu vuc nay la Canada.
Trong the ky XVII va đau the ky XVIII, "Canada" dung đe chi phan lanh tho nam doc theo song Saint-Laurent thuoc Tan Phap. Nham trung phat viec Muoi ba thuoc đia khang cu, Anh Quoc mo rong tren quy mo rat lon lanh tho Canada theo Đao luat Quebec 1774, bao gom ca lanh tho chua đuoc đinh cu tai khu vuc Ngu Đai ho keo xuong song Ohio. Mot phan lanh tho đon phuong them vao nay đuoc chuyen giao cho Hoa Ky vao nam 1783, song Canada thuoc Anh van giu lai toan bo vung đat phia bac cua Ngu Đai Ho (tao thanh phan lon Ontario hien nay). Nam 1791, nguoi Anh đinh danh khu vuc nay la Thuong Canada va khu vuc co truyen thong noi tieng Phap la Ha Canada, chung tai thong nhat thanh tinh Canada vao nam 1841.
Đen khi lien bang hoa vao nam 1867, Canada đuoc chon lam ten goi phap ly cua quoc gia moi, va tu Dominion (lanh tho tu tri) đuoc ban đe lam danh hieu cua quoc gia. Tuy nhien, khi Canada khang đinh quyen tu chu cua minh khoi Anh Quoc, chinh phu lien bang ngay cang chi su dung Canada trong cac tai lieu nha nuoc va hiep đinh, su thay đoi nay đuoc phan anh thong qua viec đoi ten ngay le quoc gia tu Ngay Lanh tho tu tri sang Ngay Canada vao nam 1982.


Lich su = Cac sac dan ban đia =
Cac nghien cuu khao co hoc va phan tich di truyen hoc cho biet co mot su hien dien cua loai nguoi tai bac bo khu vuc Yukon tu 24.500 TCN, va tai nam bo Ontario tu 7500 TCN. Nhung nguoi nay đen khu vuc nay la Canada thong qua Beringia theo đuong cau luc đia Bering. Cac di chi khao co hoc nguoi Da đo co đai (Paleo-Indian) tai binh nguyen Old Crow va cac đong Bluefish la hai trong so cac di chi co nhat ve su cu tru cua loai nguoi tai Canada. Cac đac trung cua cac xa hoi Tho dan Canada gom co cac khu đinh cu thuong xuyen, nong nghiep, ket cau phan tang xa hoi phuc tap, va cac mang luoi mau dich. Mot so trong cac nen van hoa nay đa bi sup đo vao luc nhung nha tham hiem nguoi chau Au đen vao cuoi the ky XV va đau the ky XVI, va chi kham pha ra nho cac đieu tra nghien cuu khao co hoc.
Vao thoi điem nguoi chau Au thiet lap cac khu đinh cu đau tien, dan so tho dan Canada đuoc uoc tinh la tu 200.000 đen hai trieu, con Uy ban Hoang gia Canada ve Suc khoe Tho dan chap nhan con so 500.000. Do hau qua tu qua trinh thuc dan hoa cua nguoi chau Au, cac dan toc Tho dan Canada phai chiu ton that do cac dich benh truyen nhiem moi đuoc đua đen bung phat lap lai nhieu lan, nhu dich cum, dich soi, dich đau mua (do Tho dan khong co mien dich tu nhien), ket qua la dan so cua ho giam tu 40-80% trong cac the ky sau khi nguoi chau Au đen. Cac dan toc Tho dan tai Canada ngay nay gom co Cac dan toc Truoc tien (First Nations), Inuit, va Metis. Nguoi Metis la mot dan toc hon huyet, ho hinh thanh tu the ky XVII khi nhung nguoi Dan toc Truoc tien va nguoi Inuit ket hon voi dan đinh cu nguoi chau Au. Nhin chung, nguoi Inuit co anh huong tuong ho han che hon voi nguoi chau Au đinh cu trong thoi ky thuoc đia hoa.


= Nguoi chau Au thuoc đia hoa =
No luc đau tien đuoc biet đen nham thuoc đia hoa lanh tho nay la Canada cua nguoi chau Au bat đau khi nguoi Norse đinh cu trong mot thoi gian ngan tai L'Anse aux Meadows thuoc Newfoundland vao khoang nam 1000 CN. Khong co them hanh đong tham hiem cua nguoi chau Au cho đen nam 1497, khi đo thuy thu nguoi Y John Cabot kham pha ra vung duyen hai Đai Tay Duong cua Canada cho Vuong quoc Anh. Cac thuy thu nguoi Basque va nguoi Bo Đao Nha thiet lap cac tien đon san bat ca voi va ca doc theo vung duyen hai Đai Tay Duong cua Canada vao đau the ky XVI. Nam 1534, nha tham hiem nguoi Phap Jacques Cartier kham pha ra song St. Lawrence, vao ngay 24 thang 7 ong cam mot thanh gia cao 10 met (33 ft) mang dong chu "Phap quoc quoc vuong van tue", va đoat quyen chiem huu lanh tho nhan danh Quoc vuong Francois I.

Nam 1583, nha tham hiem nguoi Anh Humphrey Gilbert tuyen bo chu quyen đoi voi St. John's, Newfoundland, noi nay tro thanh thuoc đia đau tien cua Anh tai Bac My theo đac quyen vuong that cua Nu vuong Elizabeth I. Nha tham hiem nguoi Phap Samuel de Champlain đen vao nam 1603, va thiet lap cac khu đinh cu thuong xuyen đau tien cua nguoi chau Au tai Port Royal vao nam 1605 va thanh pho Quebec vao nam 1608. Trong so nhung nguoi Phap thuc dan tai Tan Phap, nguoi Canada đinh cu rong rai tai thung lung song St. Lawrence va nguoi Acadia đinh cu tai cac tinh Hang hai (Maritimes) ngay nay, trong khi cac thuong nhan da long thu va cac nha truyen giao Co Đoc tham do Ngu Đai Ho, vinh Hudson, va luu vuc song Mississippi đen Louisiana. Cac cuoc chien tranh Hai ly bung no vao giua the ky XVII do tranh chap quyen kiem soat đoi voi mau dich da long thu tai Bac My.
Nguoi Anh thiet lap them cac thuoc đia tai Cupids va Ferryland tren đao Newfoundland, bat đau vao nam 1610. Muoi ba thuoc đia o phia nam đuoc thanh lap ngay sau đo. Mot loat bon cuoc chien bung no tai Bac My thuoc đia hoa tu nam 1689 đen nam 1763; cac cuoc chien sau cua giai đoan nay tao thanh Mat tran Bac My trong Chien tranh Bay nam. Nova Scotia đai luc nam duoi quyen cai tri cua nguoi Anh theo Hiep đinh Utrecht 1713; Hiep đinh Paris (1763) nhuong lai Canada va hau het Tan Phap cho Đe quoc Anh sau Chien tranh Bay nam.
Tuyen ngon Vuong that 1763 tao nen tinh Quebec (tu Tan Phap cu), va sap nhap đao Cape Breton vao Nova Scotia. Đao St. John's (nay la đao Prince Edward) tro thanh mot thuoc đia rieng biet cav Anh ao nam 1769. Nham ngan ngua xung đot tai Quebec, Anh Quoc thong qua đao luat Quebec vao nam 1774, mo rong lanh tho cua Quebec đen Ngu Đai Ho va thung lung song Ohio. Anh Quoc cung tai lap ngon ngu Phap, đuc tin Cong giao La Ma, va dan luat Phap tai đay. Đieu nay khien cho nhieu cu dan Muoi ba Thuoc đia tuc gian, kich đong tinh cam chong Anh trong nhung nam truoc khi bung no Cach mang My.
Theo Hiep đinh Paris 1783, Anh Quoc cong nhan tinh trang đoc lap cua Hoa Ky va nhuong lai cac lanh tho o phia nam cua Ngu Đai Ho cho Hoa Ky. New Brunswick tach khoi Nova Scotia trong mot chien dich tai to chuc cac khu đinh cu trung thanh tai The Maritime. Nham hoa giai nhung nguoi noi tieng Anh trung thanh tai Quebec, Đao luat Hien phap 1791 chia tinh nay thanh Ha Canada (sau la Quebec) Phap ngu va Thuong Canada (sau la Ontario) Anh ngu, trao cho moi noi quyen co rieng hoi đong lap phap đuoc bau cu.
Hai thuoc đia la chien truong chinh trong Chien tranh nam 1812 giua Hoa Ky va Anh Quoc. Sau chien tranh la 
hien tuong nhap cu quy mo lon tu đao Anh va đao Ireland bat đau vao nam 1815. Tu nam 1825 đen nam 1846, 626.628 nguoi nhap cu chau Au đuoc ghi chep la đa đat chan len cac cang tai Canada. Ho gom co nhung nguoi Ireland chay tron Nan đoi lon Ireland cung nhu ngung nguoi Scot noi tieng Gael phai doi đi theo Thanh tru Cao đia (Highland Clearances). Khoang tu mot phan tu đen mot phan ba tong so nguoi chau Au nhap cu đen Canada truoc nam 1891 đa thiet mang do cac benh truyen nhiem.
Nguyen vong cua nguoi Canada ve viec co chinh phu chiu trach nhiem dan đen cac cuoc Noi day nam 1837 song ket qua la nhanh chong that bai. Bao cao Durham sau đo đe xuat ve chinh phu chiu trach nhiem va đong hoa nguoi Canada goc Phap vao van hoa Anh. Đao luat Lien minh 1840 hop nhat Thuong va Ha Canada thanh tinh Canada thong nhat. Chinh phu chiu trach nhiem đuoc thanh lap cho toan bo cac tinh Bac My thuoc Anh tu nam 1849. Anh Quoc va Hoa Ky ky ket Hiep đinh Oregon vao nam 1846, qua đo ket thuc tranh chap bien gioi Oregon, keo dai bien gioi ve phia tay doc theo vi đo 49° Bac. Hiep đinh nay mo đuong cho viec hinh thanh cac thuoc đia đao Vancouver (1849) va British Columbia (1858).


= Lien bang va khuech truong =

Sau mot vai hoi nghi hien phap, Đao luat Hien phap 1867 chinh thuc tuyen bo thanh lap Lien minh Canada vao ngay 1 thang 7 nam 1867, ban đau gom co bon tinh – Ontario, Quebec, Nova Scotia, va New Brunswick. Canada đam nhan quyen kiem soat Đat Rupert va Lanh tho Tay-Bac đe hinh thanh nen cac Lanh tho Tay Bac, tai lanh tho nay su bat binh cua nguoi Metis bung phat thanh Noi day Red River va hinh thanh tinh Manitoba vao thang 7 nam 1870. British Columbia va Đao Vancouver (đuoc hop nhat vao nam 1866) gia nhap Lien minh vao nam 1871, con đao Prince Edward gia nhap vao nam 1873.
Thu tuong John A. Macdonald va chinh phu Bao thu cua ong lap ra mot chinh sach quoc gia ve thue quan nham bao ho cac nganh cong nghiep che tao con non tre cua Canada. Đe khai thong phia Tay, chinh phu tai tro viec xay dung ba tuyen đuong sat xuyen luc đia, mo cua cac thao nguyen cho hoat đong đinh cu theo Đao luat Tho đia Lanh tho tu tri, va thiet lap Ki canh Tay-Bac đe khang đinh quyen luc tren lanh tho nay. Nam 1898, trong Con sot vang Klondike tai cac Lanh tho Tay Bac, chinh phu Canada lap ra Lanh tho Yukon. Duoi thoi Chinh phu Tu do cua Thu tuong Wilfrid Laurier, nhung nguoi nhap cu đen tu luc đia chau Au đen đinh cu tren cac thao nguyen, roi Alberta va Saskatchewan tro thanh cac tinh vao nam 1905.


= Đau the ky XX =

Anh Quoc van duy tri quyen kiem soat tren linh vuc đoi ngoai cua Canada theo Đao luat Lien minh, do vay viec cuong quoc nay tuyen chien vao nam 1914 tu đong đua Canada vao Chien tranh the gioi thu nhat. Cac quan nhan tinh nguyen đuoc đua đen Mat tran phia Tay va sau đo tro thanh mot phan cua Quan đoan Canada. Quan đoan đong mot vai tro quan trong trong tran cao điem Vimy va cac hoat đong giao chien khac trong cuoc chien. Trong so xap xi 625.000 nguoi Canada phuc vu trong Chien tranh the gioi thu nhat, co khoang 60.000 bi giet va 173.000 bi thuong. Khung hoang Tong quan nam 1917 no ra khi Thu tuong Bao thu Robert Borden cho tien hanh nghia vu quan su cuong bach bat chap su phan đoi du doi cua nguoi Quebec Phap ngu. Cuoc khung hoang nay, cung voi cac tranh chap ve cac truong tieng Phap ben ngoai Quebec, tao ra ho ngan cach sau sac voi nguoi Canada Phap ngu va chia re tam thoi Đang Tu do. Chinh phu Lien minh cua Robert Borden bao gom ca nhieu nguoi Tu do Anh ngu, đa gianh đuoc chien thang lon trong cuoc bau cu nam 1917. Nam 1919, Canada gia nhap Hoi Quoc Lien voi tu cach đoc lap voi Anh, Quy che Westminster 1931 xac nhan tinh trang đoc lap cua Canada.
Trong Đai khung hoang tai Canada vao đau thap ky 1930, kinh te bi suy thoai, khien toan quoc gap canh gian kho. Ba ngay sau khi Anh Quoc tuyen chien voi Đuc Quoc xa trong Chien tranh the gioi thu hai, chinh phu Tu do cua Thu tuong William Lyon Mackenzie King tuyen chien voi Đuc mot cach đoc lap. Cac đon vi luc quan Canada đau tien đen Anh Quoc vao thang 12 nam 1939. Quan Canada đong vai tro quan trong trong nhieu tran chien then chot cua đai chien, gom co Tran Dieppe nam 1942, Đong Minh xam chiem Y, đo bo Normandie, tran Normandie, va tran Scheldt vao nam 1944. Canada cung cap noi ti nan cho quan chu Ha Lan khi quoc gia nay bi Đuc chiem đong, va đuoc nguoi Ha Lan tin nhiem vi co đong gop lon vao viec giai phong quoc gia nay khoi Đuc Quoc xa. Kinh te Canada bung no trong chien tranh khi ma cac nganh cong nghiep cua quoc gia san xuat cac trang thiet bi quan su cho Canada, Anh Quoc, Trung Quoc va Lien Xo. Mac du co mot cuoc khung hoang tong quan khac tai Quebec vao nam 1944, song Canada ket thuc chien tranh voi mot quan đoi lon va kinh te manh.


= Thoi hien đai =

Khung hoang tai chinh trong đai suy thoai khien cho Quoc gia tu tri Newfoundland tu bo chinh phu chiu trach nhiem vao nam 1934 va tro thanh mot thuoc đia vuong that do mot Thong đoc Anh cai tri. Sau hai cuoc trung cau dan y gay can vao nam 1948, nguoi dan Newfoundland bo phieu chap thuan gia nhap Canada vao nam 1949 voi đia vi mot tinh.
Tang truong kinh te thoi hau chien cua Canada la su ket hop cac chinh sach cua cac chinh phu Tu do ke tiep nhau, dan đen hinh thanh mot ban sac Canada moi, bieu thi thong qua viec chap thuan quoc ky la phong hien nay vao nam 1965, thi hanh song ngu chinh thuc (tieng Anh va tieng Phap) vao nam 1969, va lap the che đa nguyen van hoa chinh thuc vao nam 1971. Cac chuong trinh dan chu xa hoi cung đuoc tien hanh, chang han nhu Medicare (bao hiem y te), Ke hoach Tro cap Canada, va Cho vay sinh vien Canada, song chinh phu cac tinh, đac biet la tai Quebec va Alberta, phan đoi nhieu chuong trinh trong so đo vi no xam pham đen pham vi quyen han cua ho.
Mot loat cac hoi nghi hien phap khac dan đen ket qua la hien phap Canada đoan tuyet voi Anh Quoc vao nam 1982, đong thoi voi viec tao thanh Hien chuong Canada ve Quyen loi va tu do. Nam 1999, Nunavut tro thanh lanh tho thu ba cua Canada sau mot loat đam phan voi chinh phu lien bang.
Đong thoi, Quebec trai qua cac bien đoi xa hoi va kinh te sau sac do Cach mang Yen tinh trong thap nien 1960, san sinh ra mot phong trao dan toc chu nghia hien đai. Mat tran giai phong Quebec (FLQ) cap tien kich đong Khung thoang Thang Muoi voi mot loat vu đanh bom va bat coc vao nam 1970, Đang Nguoi Quebec ung ho chu quyen đa đac cu trong cuoc tuyen cu tai Quebec nam 1976, ho to chuc mot cuoc trung cau dan y that bai ve chu quyen-lien ket vao nam 1980. Cac no luc nham hoa giai voi chu nghia dan toc Quebec bang hien phap thong qua Hoa uoc Ho Meech đa that bai vao nam 1990. Đieu nay dan đen viec hinh thanh khoi Nguoi Quebec tai Quebec va co vu Đang Cai cach Canada tai Tay bo Canada. Mot cuoc trung cau dan y thu nhi đuoc tien hanh vao nam 1995, ket qua la chu quyen bi tu choi voi đa so mong manh. Nam 1997, Toi cao phap vien phan quyet rang ly khai đon phuong cua mot tinh la đieu vi hien, va Nghi vien Canada thong qua Đao luat Ro rang (Clarity Act), phac thao cac đieu khoan ve mot xuat phat điem đam phan tu Lien minh.
Ngoai van đe chu quyen cua Quebec, mot so cuoc khung hoang lam nao đong xa hoi Canada vao cuoi thap nien 1980 va đau thap nien 1960. Chung gom co Chuyen bay 182 cua Air India phat no vao nam 1985, vu muu sat hang loat lon nhat trong lich su Canada; Tham sat truong Bach khoa Ecole vao nam 1989, mot vu xa sung đai hoc voi muc tieu la cac nu sinh; va Khung hoang Oka nam 1990, la dien bien đau tien trong mot loat cac xung đot bao luc giua chinh phu va cac nhom Tho dan. Canada tham gia trong Chien tranh Vung Vinh nam 1990 voi vi the la mot phan trong luc luong lien minh do Hoa Ky lanh đao, va hoat đong trong mot so su menh gin giu hoa binh trong thap ky 1990, bao gom su menh UNPROFOR tai Nam Tu cu.
Canada cu quan đen Afghanistan vao nam 2001, song tu choi tham gia cuoc xam chiem Iraq do Hoa Ky dan đau vao nam 2003. Nam 2009, kinh te Canada chiu ton that trong Đai suy thoai toan cau, song đa phuc hoi mot cach khiem ton. Nam 2011, cac luc luong cua Canada tham gia vao cuoc can thiep do NATO dan đau trong Noi chien Libya.


Đia ly Canada chiem phan lon phia bac cua Bac My, co bien gioi tren bo voi Hoa Ky lien ke o phia nam va bang Alaska cua Hoa Ky o phia tay bac. Canada trai dai tu Đai Tay Duong o phia đong đen Thai Binh Duong o phia tay, phia bac la Bac Bang Duong. Greenland thuoc Vuong quoc Đan Mach nam o phia đong bac, con Saint Pierre va Miquelon thuoc Phap thi nam o phia nam đao Newfoundland cua Canada. Theo tong dien tich, Canada la quoc gia lon thu hai tren the gioi, sau Nga. Theo dien tich đat, Canada xep thu tu. Quoc gia nam giua cac vi đo 41°B va 84°B, va giua cac kinh đo 52° T va 141°T.

Ke tu nam 1925, Canada tuyen bo chu quyen voi phan thuoc vung Bac Cuc nam giua 60°T va 141°T, song yeu sach nay khong đuoc cong nhan pho bien. Canada la noi co khu đinh cu vien bac nhat cua the gioi, đo la tram Alert cua Quan đoi Canada, nam o mui phia bac cua đao Ellesmere – vi đo 82,5°B – cach Bac Cuc 817 kilomet (508 mi). Phan lon vung Bac Cuc thuoc Canada bi bang va tang đat đong bang vinh cuu bao phu. Canada co đuong bo bien dai nhat tren the gioi, voi tong chieu dai la 202.080 kilomet (125.570 mi); them vao đo, bien gioi Canada-Hoa Ky la bien gioi tren bo dai nhat the gioi, trai dai 8.891 kilomet (5.525 mi).
Tu khi ky bang ha cuoi cung ket thuc, Canada gom co tam mien rung rieng biet, gom co rung phuong Bac rong lon tren khien Canada. Canada co khoang 31.700 ho lon hon 3 kilomet vuong (300 ha), nhieu hon bat ky quoc gia nao khac, va chua nhieu nuoc ngot cua the gioi. Cung co mot so song bang nuoc ngot tren Day nui Rocky cua Canada va Day nui Coast. Canada la khu vuc hoat đong ve mat đia chat, co nhieu đong đat va nui lua hoat đong tiem nang, đang chu y la nui Meager, nui Garibaldi, nui Cayley, va to hop nui lua nui Edziza. Vu Tseax Cone phun trao nui lua vao nam 1775 nam trong so cac tham hoa tu nhien te nhat tai Canada, sat hai 2.000 nguoi Nisga'a va huy diet lang cua ho tai thung lung song Nass o bac bo British Columbia. Vu phun trao tao ra dong chay nham thach dai 22,5 kilomet (14,0 mi), va theo truyen thuyet cua nguoi Nisga'a thi no chan dong chay cua song Nass. Mat đo dan so cua Canada la 3,3 nguoi tren kilomet vuong (8,5/sq mi), nam vao hang thap nhat tren the gioi. Phan co mat đo dan so đong đuc nhat cua quoc gia la hanh lang Thanh pho Quebec – Windsor, nam tai Nam bo Quebec va Nam bo Ontario doc theo Ngu Đai Ho va song St. Lawrence.

Nhiet đo toi cao trung binh mua đong va mua he tai Canada khac biet giua cac khu vuc. Mua đong co the khac nghiet tai nhieu noi cua quoc gia, đac biet la trong vung noi đia va cac tinh thao nguyen, la nhung noi co khi hau luc đia voi nhiet đo trung binh ngay la gan −15 °C (5 °F), song co the xuong duoi −40 °C (−40 °F) voi cac con gio lanh du doi. Tai cac vung khong nam ven bien, tuyet co the bao phu mat đat gan sau thang moi nam, trong khi cac phan o phia bac co the dai dang quanh nam. British Columbia Duyen hai co mot khi hau on hoa, voi mot mua đong on hoa va mua nhieu. O cac vung bo bien phia đong va phia tay, nhiet đo toi cao trung binh thuong la duoi hai muoi may đo C, trong khi tai lanh tho giua cac vung bo bien thi nhiet đo toi cao vao mua ha bien đong tu 25 đen 30 °C (77 đen 86 °F), nhiet đo tai mot so noi o noi đia thinh thoang vuot qua 40 °C (104 °F).


Kinh te Ngan hang Canada la ngan hang trung uong cua quoc gia. Ngoai ra, Bo truong Tai chinh va Bo truong Cong nghiep su dung he thong cuc Thong ke Canada đe lap ke hoach tai chinh. So giao dich chung khoan Toronto la so giao dich chung khoan lon thu bay tren the gioi voi 1.577 cong ty niem yet vao nam 2012. Canada la nen kinh te lon thu 10 tren the gioi, voi GDP danh nghia nam 2012 la khoang 1.532.340 ty đo la My. Đay la mot thanh vien cua To chuc Hop tac va Phat trien kinh te (OECD) va G8, va la mot trong muoi quoc gia mau dich đung đau the gioi, voi mot nen kinh te toan cau hoa cao đo. Canada co mot nen kinh te hon hop, xep hang tren Hoa Ky va hau het cac quoc gia Tay Au ve chi so tu do kinh te cua Heritage Foundation (To chuc Di san), va trai qua bat binh đang thu nhap o muc tuong đoi thap. Nam 2008, luong hang hoa nhap khau cua Canada co gia tri tren 442,9 ty CAD, trong đo 280,8 ty CAD bat nguon tu Hoa Ky, 11,7 ty CAD bat nguon tu Nhat Ban, va 11,3 ty CAD bat nguon tu Anh Quoc. Tong tham hut thuong mai cua Canada vao nam 2009 la 4,8 ty CAD, trong khi vao nam 2008 quoc gia nay thang du 46,9 ty CAD.
Ke tu đau the ky XX, su phat trien cua cac nganh che tao, khai mo, va cac linh vuc dich vu đa chuyen đoi Canada tu mot nen kinh te nong thon muc đo lon sang nen kinh te đo thi hoa, cong nghiep. Giong nhu nhieu quoc gia phat trien khac, nganh cong nghiep dich vu chi phoi kinh te Canada, cung cap viec lam cho khoang ba phan tu luc luong lao đong toan quoc. Tuy nhien, Canada co su khac biet ve tam quan trong cua khu vuc so khai, ma trong đo cac nganh đon go va dau mo la hai trong so cac thanh phan noi bat nhat.
Canada la mot trong vai quoc gia phat trien xuat khau rong nang luong. Canada Đai Tay Duong co cac mo khi đot ngoai khoi rong lon, va Alberta cung co cac tai nguyen dau khi lon. Cac mo cat dau Athabasca va cac tai san khac khien Canada so huu 13% tru luong dau toan cau, va lon thu ba tren the gioi, sau Venezuela va A Rap Xe Ut. Canada cung la mot trong cac quoc gia lon nhat ve cung cap nong san tren the gioi; Cac thao nguyen Canada la mot trong nhung noi san xuat co tam quan trong toan cau nhat ve lua mi, cai dau, va cac loai hat khac. Cac mat hang tai nguyen tu nhien xuat khau chinh cua nuoc Canada la thiec va urani, va quoc gia nay cung la nha xuat khau hang đau ve nhieu loai khoang san khac nhu vang, niken, nhom, thep, quang sat, than coc, va chi. Tai nhieu thi tran tai bac bo Canada, noi ma nong nghiep gap kho khan, kinh te cua ho dua vao cac mo khoang san lan can hoac cac nguon go. Canada cung co mot nganh che tao tuong đoi lon tap trung tai nam bo Ontario va Quebec, cac nganh cong nghiep quan trong đac biet gom co o to va hang khong.

Su hoi nhap cua kinh te Canada voi Hoa Ky tang len đang ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai. Hiep đinh Mau dich cac san pham o to (APTA) nam 1965 mo cua bien gioi cho mau dich trong nganh san xuat o to. Trong thap nien 1970, cac moi quan tam ve su đoc lap nang luong va so huu ngoai quoc trong linh vuc che tao thuc đay chinh phu Tu do cua Thu tuong Pierre Trudeau ban hanh Chuong trinh Nang luong quoc gia (NEP) va Co quan Đanh gia đau tu nuoc ngoai (FIRA). Trong thap nien 1980, Thu tuong Brian Mulroney thuoc Đang Cap tien Bao thu đa bai bo NEP va đoi ten FIRA thanh co quan "Đau tu Canada", nham khuyen khich đau tu nuoc ngoai. Hiep đinh Thuong mai tu do Canada – Hoa Ky (FTA) nam 1988 đa loai tru thue quan giua hai quoc gia, trong khi Hiep đinh Thuong mai Tu do Bac My (NAFTA) mo rong thanh mot khu vuc bao gom ca Mexico vao nam 1994. Vao giua thap nien 1990, chinh phu Tu do cua Jean Chretien bat đau thong bao thang du ngan sach hang nam, va dan tra bot no quoc gia.
Khung hoang tai chinh toan cau nam 2008 gay ra đai suy thoai, dan đen ty le that nghiep gia tang đang ke tai Canada. Nam 2013, phan lon kinh te Canada đa on đinh, song quoc gia van gap kho khan do tang truong thap, tinh nhay cam voi cuoc khung hoang Eurozone va ty le that nghiep cao hon binh thuong.


= Khoa hoc va cong nghe =

Nam 2011, Canada chi khoang 29,9 ty CAD cho nghien cuu va phat trien noi đia. Tinh đen nam 2012, quoc gia co 14 giai thuong Nobel trong cac linh vuc vat ly hoc, hoa hoc, y hoc, va xep hang tu toan cau ve chat luong nghien cuu khoa hoc trong mot nghien cuu nam 2012 cua cac nha khoa hoc quoc te. Nam 2012, Canada co tren 28,4 trieu nguoi su dung Internet, tuc khoang 83% tong dan so.
Co quan Vu tru Canada thuc hien mot chuong trinh khong gian hoat đong cao đo, chi đao nghien cuu khong gian sau, hanh tinh, va hang khong; va phat trien cac ten lua va ve tinh. Bang viec phong Alouette 1 vao nam 1962, Canada tro thanh quoc gia thu ba phong mot ve tinh vao khong gian sau Lien Xo va Hoa Ky. Nam 1984, Marc Garneau tro thanh phi hanh gia đau tien cua Canada. Tinh đen nam 2013, co chin nguoi Canada tung bay vao khong gian, voi 15 su menh co nguoi lai.
Canada la mot ben tham gia trong tram vu tru quoc te (ISS), va la mot nuoc tien phong trong nguoi may khong gian, che tao ra cac tay may robot Canadarm, Canadarm2 va Dextre cho ISS va cho tau con thoi cua NASA. Tu thap nien 1960, nganh cong nghiep khong gian vu tru cua Canada đa thiet ke va xay dung nhieu nhan hieu ve tinh, gom co Radarsat-1 va 2, ISIS va MOST. Canada cung san xuat thanh cong va su dung rong rai ten lua tham khong Black Brant; tren 1.000 ten lua Black Brants đuoc phong ke tu khi no đuoc gioi thieu vao nam 1961.


Chinh phu va chinh tri Canada co mot he thong nghi vien trong khuon kho che đo quan chu lap hien, che đo quan chu cua Canada la nen tang cua cac nhanh hanh phap, lap phap, va tu phap. Quan chu cua Canada la Quoc vuong Charles III, ong cung đong vai tro la nguyen thu quoc gia cua 15 quoc gia khac va la nguyen thu cua moi tinh tai Canada. Đai dien cho Quoc vuong la Toan quyen Canada, nguoi nay thuc hien hau het cac chuc trach cua quan chu lien bang tai Canada.
Cac nhan vat quan chu va pho quan chu bi han che trong viec tham gia truc tiep vao cac linh vuc cai tri. Trong thuc tien, ho su dung cac quyen hanh phap theo chi dan cua Noi cac, đay la mot hoi đong gom cac bo truong cua Vuong quoc chiu trach nhiem truoc Ha vien, do Thu tuong Canada lua chon va đung đau, Thu tuong Canada la nguoi đung đau chinh phu Canada (Thu tuong hien tai la ong Mark Carney). Trong cac tinh the khung hoang nhat đinh, Toan quyen hay quan chu co the thuc thi quyen luc cua ho ma khong phai dua theo co van cua cac bo truong. Nham đam bao tinh on đinh cua chinh phu, toan quyen theo thuong le se bo nhiem thu tuong la nguoi đang giu chuc lanh tu cua chinh đang co the đat đuoc mot đa so tai Ha vien. Van phong Thu tuong (PMO) do đo la mot trong nhung co quan quyen luc nhat trong chinh phu, đe xuat hau het cac phap luat đe nghi vien phe chuan va lua chon chuc vu đuoc Quan chu bo nhiem. Cac chuc vu nay, ngoai đa đuoc nhac đen o tren, con co toan quyen, pho tong đoc, tham nghi si, tham phan toa an lien bang, va nguoi đung đau cac cong ty quoc doanh (Crown corporations), va cac co quan cua chinh phu. Lanh tu cua chinh đang co so ghe nhieu thu hai thuong tro thanh 'Lanh tu phe đoi lap trung thanh cua Be ha' va la mot phan trong mot he thong nghi vien đoi khang nham duy tri su kiem tra đoi voi chinh phu.

Moi mot trong so 308 nghi si tai Chung nghi vien đuoc bau theo đa so gian đon trong mot khu vuc tuyen cu. Tong tuyen cu phai do toan quyen yeu cau, theo co van cua thu tuong trong vong bon nam tinh tu cuoc bau cu truoc đo, hoac neu chinh phu that bai trong mot cuoc bo phieu tin nhiem tai nghi vien. 105 thanh vien cua Tham nghi vien, voi so ghe đuoc phan chia theo mot co so vung mien, ho phuc vu cho đen tuoi 75. Nam chinh đang co đai bieu đuoc bau vao nghi vien lien bang trong cuoc bau cu nam 2011: Đang Bao thu (đang cam quyen), Đang Tan Dan chu (đoi lap chinh thuc), Đang Tu do, Khoi Nguoi Quebec, va Đang Xanh.
Cau truc lien bang cua Canada phan chia cac trach nhiem cua chinh phu giua chinh phu lien bang va 10 tinh. Cac co quan lap phap cap tinh theo đon vien che va hoat đong theo kieu cach nghi vien tuong tu nhu Chung nghi vien. Ba lanh tho cua Canada cung co cac co quan lap phap, song chung khong co chu quyen va co it trach nhiem hien phap hon so voi cac tinh. Co quan lap phap cua cac lanh tho cung co cau truc khac biet so voi co quan tuong đuong cua cac tinh.


= Phap luat =
Hien phap Canada la phap luat toi cao cua quoc gia, va gom co cac ban van bang van ban va cac quy uoc bat thanh van. Đao luat Hien phap 1867 (truoc nam 1982 goi la Đao luat Bac My thuoc Anh), khang đinh su cai tri dua tren tien le nghi vien va phan chia quyen luc giua cac chinh phu lien bang va cap tinh. Quy che Westminster 1931 trao đay đu quyen tu tri va Đao luat Hien phap 1982 ket thuc toan bo lien ket lap phap giua Canada voi Anh Quoc, cung nhu them mot the thuc tu chinh hien phap va Hien chuong Canada ve Quyen loi va Tu do. Hien chuong đam bao cac quyen loi va quyen tu do ma theo thuong le khong the bi cha đap boi bat ky chinh phu nao-tuy the mot đieu khoan tuy nhien cho phep nghi lien bang va cac co quan lap phap cap tinh đuoc phu quyet mot so đieu khoan nhat đinh cua Hien chuong trong mot giai đoan 5 nam.
Mac du khong phai la khong co xung đot, cac anh huong tuong ho ban đau giua nguoi Canada goc chau Au voi nguoi Dan toc Truoc tien va nguoi Inuit tuong đoi hoa binh. Đao luat nguoi Da đo (Indian Act), cac hiep đinh khac nhau va cac an le phap đuoc lap ra đe đieu đinh cac quan he giua nguoi chau Au va cac dan toc ban đia. Đang chu y nhat la mot loat 11 hiep đinh đuoc goi la Cac hiep đinh Đuoc đanh so, chung đuoc ky giua cac dan toc Tho dan tai Canada va Quan chu tai vi cua Canada tu nam 1871 đen nam 1921. Cac hiep đinh nay la nhung thoa thuan voi Hoi đong Xu mat vien quan chu Canada, đuoc quan ly theo luat Tho dan Canada, va do Bo truong Su vu dan nguyen tru va Phat trien phuong Bac giam sat. Vai tro cua cac hiep đinh va cac quyen loi ho đuoc cap đuoc tac khang đinh qua Đieu 35 cua Đao luat Hien phap 1982. Cac quyen loi nay co the bao gom cung cap cac dich vu nhu y te, va mien thue. 

Bo may tu phap cua Canada đong mot vai tro quan trong trong giai thich cac phap luat va co quyen phu đinh cac đao luat cua nghi vien neu chung vi hien. Toi cao phap vien Canada la toa an cao nhat va noi phan xu cuoi cung, tu ngay 18 thang 12 nam 2017 đung đau toa la Chanh an Richard Wagner. Chin thanh vien cua Toi cao phap vien do toan quyen bo nhiem theo co van cua thu tuong va bo truong tu phap. Tat ca tham phan o cap cao va cap phuc tham đeu đuoc bo nhiem sau khi hoi y voi cac co cau phap luat phi chinh phu. Noi cac lien bang cung bo nhiem cac tham phan cho cac toa cap cao co quyen han cap tinh va lanh tho.
Thong luat pho bien tai hau het cac khu vuc, ngoai tru tai Quebec, trong tinh nay dan luat chiem uu the. Luat hinh su la trach nhiem cua lien bang va thong nhat tren toan Canada. Thuc thi phap luat, trong đo co cac toa an hinh su, ve chinh thuc la mot trach nhiem cua cap tinh, do luc luong canh sat cap tinh va thanh pho thuc hien. Tuy nhien, tai hau het cac khu vuc nong thon va mot so khu vuc thanh thi, trach nhiem đuoc giao uoc cho Ki canh vuong that Canada cap lien bang.


= Quan he đoi ngoai va quan su =

Canada đang su dung mot luc luong quan su chuyen nghiep, tinh nguyen gom 68.250 nhan vien va khoang 47.081 quan du bi. Quan đoi Canada (CF) gom co Luc quan Canada, Hai quan Hoang gia Canada, va Khong quan Hoang gia Canada. Nam 2017, tong chi tieu quan su cua Canada la khoang 27,6 ty đo la Canada .
Canada va Hoa Ky chia se đuong bien gioi khong đuoc bao ve dai nhat the gioi, hop tac trong cac chien dich va tap luyen quan su, va la đoi tac thuong mai lon nhat cua nhau. Canada tuy vay van co mot chinh sach đoi ngoai đoc lap, đang chu y nhat la viec duy tri quan he đay đu voi Cuba va tu choi chinh thuc tham gia trong Cuoc xam chiem Iraq nam 2003. Canada cung duy tri cac quan he mang tinh lich su voi Anh Quoc va Phap va voi cac cuu thuoc đia cua Anh va Phap thong qua tu cach thanh vien cua lien minh trong khoi Thinh vuong chung cac quoc gia va Cong đong Phap ngu. Canada co quan he tich cuc voi Ha Lan, mot phan la do Canada tung gop phan giai phong Ha Lan trong Chien tranh the gioi thu hai.
Canada gan bo chat che voi Đe quoc Anh va Thinh vuong chung, do vay quoc gia nay tham gia nhieu trong cac no luc quan su cua Anh Quoc trong Chien tranh Boer lan thu hai, Chien tranh the gioi thu nhat va Chien tranh the gioi thu hai. Ke tu đo, Canada chu truong đa phuong hoa, tien hanh cac no luc nham giai quyet cac van đe toan cau bang cach cong tac voi cac quoc gia khac. Canada la mot thanh vien sang lap cua Lien Hop Quoc vao nam 1945 va cua NATO vao nam 1949. Trong Chien tranh Lanh, Canada la mot nuoc đong gop lon cho luc luong cua Lien Hop Quoc trong Chien tranh Trieu Tien va cung voi Hoa Ky thanh lap Bo Tu lenh phong thu hanh khong vu tru Bac My NORAD nham hop tac đe phong thu chong lai cac cuoc tan cong tren khong tiem tang cua Lien Xo.

Trong Khung hoang Kenh đao Suez nam 1956, Thu tuong tuong lai Lester B. Pearson lam giam cang thang bang đe xuat trien khai Luc luong gin giu hoa binh Lien Hop Quoc, do hanh đong nay ma ong nhan đuoc Giai Nobel Hoa binh nam 1957. Đay la su menh gin giu hoa binh đau tien cua Lien Hop Quoc, do vay Lester B. Pearson thuong đuoc cong nhan la nguoi sang tao ra khai niem nay. Ke tu đo, Canada tham gia trong 50 su menh gin giu hoa binh, bao gom moi no luc gin giu hoa binh cua Lien Hop Quoc cho đen nam 1989, va tu đo duy tri luc luong trong cac su menh quoc te tai Rwanda, Nam Tu cu, va nhung noi khac; Canada thinh thoang phai đoi mat voi cac tranh luan ve su dinh liu cua ho đen cac quoc gia khac, đang chu y la trong Vu viec Somalia nam 1993.
Canada gia nhap To chuc cac quoc gia chau My (OAS) vao nam 1990 va to chuc hoi nghi Đai hoi đong OAS tai Windsor, Ontario vao thang 6 nam 2000 va Hoi nghi thuong đinh thu ba cua OAS tai thanh pho Quebec vao thang 4 nam 2001. Canada muu cau mo rong cac quan he cua minh voi cac nen kinh te trong vanh đai Thai Binh Duong thong qua tu cach thanh vien trong dien đan Dien đan Hop tac Kinh te chau A - Thai Binh Duong (APEC).
Nam 2001, Canada trien khai quan nhan đen Afghanistan voi tu cach la mot phan cua luc luong on đinh My va Luc luong Ho tro An ninh Quoc te (ISAF) do NATO lanh đao va đuoc Lien Hop Quoc cho phep. Trong cuoc chien nay, Canada mat 158 binh si, voi chi phi khoang 11,3 ty đo la Canada.
Vao thang 2 nam 2007, Canada, Y, Anh Quoc, Na Uy, va Nga tuyen bo cam ket chung cua ho cho mot du an 1,5 ty đo la My nham giup đo phat trien vac-xin cho cac quoc gia đang phat trien, va keu goi cac quoc gia khac cung tham gia. Vao thang 8 nam 2007, tuyen bo chu quyen đoi voi vung Bac Cuc cua Canada bi thu thach sau khi Nga tien hanh chiem tham hiem duoi nuoc đen Bac Cuc; ke tu nam 1925 thi Canada nhin nhan khu vuc nay thuoc chu quyen lanh tho cua minh. Tu thang 3 đen thang 10 nam 2011, quan đoi Canada tham gia vao cuoc can thiep cua NATO do Lien Hop Quoc uy thac trong Noi chien Libya.
Canada đuoc cong nhan la mot cuong quoc bac trung do vai tro cua quoc gia nay trong cac quan he quoc te voi mot xu huong theo đuoi cac giai phap đa phuong. Ngoai viec la mot thanh vien cua Lien Hop Quoc, To chuc Thuong mai The gioi va To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te (OECD), Canada con la mot thanh vien cua cac to chuc va dien đan khu vuc va quoc te khac tren cac van đe kinh te va van hoa. Canada tham gia vao Cong uoc Quoc te ve cac Quyen Dan su va Chinh tri nam 1976.


= Cac tinh va lanh tho =

Canada la mot lien bang gom co muoi tinh va ba lanh tho. Cac đon vi hanh chinh nay co the đuoc nhom thanh bon vung chinh: Tay bo Canada, Trung bo Canada, Canada Đai Tay Duong, va Bac bo Canada ("Đong bo Canada" bao gom Trung bo Canada va Canada Đai Tay Duong). Cac tinh co quyen tu tri lon hon cac lanh tho, chiu trach nhiem đoi voi cac chuong trinh xa hoi nhu cham soc y te, giao duc, va phuc loi. Tong thu nhap cua cac tinh nhieu hon cua chinh phu lien bang. Su dung quyen han chi tieu cua minh, chinh phu lien bang co the bat đau cac chinh sach quoc gia tai cac tinh, nhu Đao luat Y te Canada; cac tinh co the chon o ngoai chung, song hiem khi lam vay tren thuc te. Chinh phu lien bang thuc thi thanh toan can bang nham bao đam cac tieu chuan thong nhat hop ly ve cac dich vu va thue đuoc thi hanh giua cac tinh giau hon va ngheo hon.


Nhan khau Đieu tra dan so Canada nam 2016 đua ra so lieu tong dan so la 35.151.728 nguoi, tang khoang 5% so voi so lieu nam 2011.
Mat đo dan so cua Canada, 3,7 nguoi tren moi km vuong (9,6 / sq mi), la mot trong nhung quoc gia co mat đo dan so thap nhat tren the gioi. Lanh tho Canada trai dai tu vi tuyen 83°B đen 41°B, va khoang 95% dan so song o phia nam vi tuyen 55°B .
Khoang bon phan nam dan so Canada song cach voi bien gioi Hoa Ky duoi 150 kilomet (93 mi). Xap xi 80% nguoi Canada song tai cac khu vuc đo thi tap trung tai hanh lang thanh pho Quebec –Windsor, Lower Mainland tai British Columbia, va hanh lang Calgary–Edmonton tai Alberta.. Giong nhu cac quoc gia phat trien khac, Canada đang trai qua bien đoi nhan khau hoc theo huong dan so gia hon, voi nhieu nguoi nghi huu hon va it nguoi trong đo tuoi lao đong hon. Nam 2006, tuoi trung binh cua cu dan Canada la 39,5; nam 2011, con so nay tang len xap xi 39,9. Nam 2013, tuoi tho binh quan cua nguoi Canada la 81.
Theo đieu tra dan so nam 2016, nguon goc dan toc tu thuat lon nhat la nguoi Canada (chiem 32% dan so), tiep theo la nguoi Anh (18,3%), nguoi Scotland (13,9%), nguoi Phap (13,6%), nguoi Ailen (13,4%), nguoi Đuc (9,6%), nguoi Trung Quoc (5,1%), Y (4,6%), nguoi Dan toc thu nhat (4,4%), nguoi An Đo (4.0%) va nguoi Ukraina (3.9%) . Co 600 nhom Dan toc Truoc tien đuoc cong nhan, voi tong so 1.172.790 nguoi.
Dan so tho dan cua Canada đang tang truong gan gap hai lan ty le binh quan toan quoc, va 4% dan so Canada tuyen bo ho co đac tinh tho dan trong nam 2006. 16,2% dan so khac thuoc mot nhom thieu so huu hinh (visible minority) phi tho dan. Nam 2016, cac nhom thieu so huu hinh lon nhat la nguoi Nam A (5,6%), nguoi Hoa (5%) va nguoi Da đen (3,5%) . Tu nam 2011 đen nam 2016, dan so dan toc thieu so huu hinh tang truong 18,4% . Nam 1961, duoi 2% dan so Canada (khoang 300.000 nguoi) co the đuoc phan loai thuoc mot nhom dan toc thieu so huu hinh, va duoi 1% la tho dan. Nam 2007, gan mot phan nam (19,8%) nguoi Canada sinh ra tai nuoc ngoai, voi gan 60% tan di dan đen tu chau A (gom ca Trung Đong). Cac nguon nhap cu dan đau đen Canada hien la Trung Quoc, Philippines va An Đo. Theo cuc Thong ke Canada, cac nhom thieu so huu hinh co the chiem mot phan ba dan so Canada vao nam 2031.
Canada la mot trong nhung quoc gia co ty le nhap cu binh quan tren nguoi cao nhat the gioi, đuoc thuc đay tu chinh sach kinh te va đoan tu gia đinh. Mot tuong thuat noi co 260.400 nguoi nhap cu đen Canada trong nam 2014 . Chinh phu Canada du tinh co tu 280.000 đen 305.000 cu dan thuong tru moi vao nam 2015 , mot con so nguoi nhap cu tuong tu nhu trong nhung nam gan đay. Nhung nguoi moi nhap cu chu yeu đinh cu tai cac khu vuc đo thi lon nhu Toronto, Montreal va Vancouver. Canada cung chap nhan mot luong lon nguoi ti nan, chiem hon 10% tai đinh cu nguoi ti nan toan cau moi nam.
Canada la quoc gia đa ton giao, bao gom nhieu tin nguong va phong tuc. Theo đieu tra nam 2011, 67,3% nguoi Canada nhan minh la tin huu Kito giao; trong đo Cong giao Roma la giao hoi lon nhat voi 38,7% dan so. Cac giao phai Tin Lanh chiem 27% dan so, lon nhat trong so đo la Giao hoi Hiep nhat Canada (6,1%), tiep theo la Anh giao (5,0%), va Bap-tit (1,9%). Nam 2011, khoang 23,9% cu dan Canada coi rang minh khong ton giao, so voi 16,5% vao nam 2001. Con lai, 8,8% dan so Canada la tin đo cua cac ton giao khac, lon nhat trong đo la Hoi giao (3,2%) va An Đo giao (1,5%).


= Giao duc =
Cac tinh va lanh tho cua Canada chiu trach nhiem ve giao duc. Đo tuoi bat buoc đen truong co pham vi tu 5–7 đen 16–18 tuoi, đong gop vao ty le nguoi truong thanh biet chu la 99%. Nam 2011, 88% nguoi truong thanh co tuoi tu 25 đen 64 đa đat đuoc trinh đo tuong đuong tot nghiep trung hoc, trong khi ty le chung cua OECD la 74%. Nam 2002, 43% nguoi Canada tu 25 đen 64 tuoi so huu mot nen giao duc sau trung hoc; trong đo tuoi tu 25 đen 34, ty le giao duc sau trung hoc đat 51%. Theo mot tuong thuat cua NBC nam 2012, Canada la quoc gia co giao duc nhat tren the gioi. Chuong trinh đanh gia hoc sinh quoc te (PISA) chi ra rang hoc sinh Canada bieu hien tot hon muc trung binh cua OECD, đac biet la trong toan hoc, khoa hoc, va đoc.


= Ngon ngu =
Canada co hai ngon ngu chinh thuc la tieng Anh va tieng Phap, theo đieu 16 cua Hien chuong Canada ve Quyen loi va Tu do va Đao luat ngon ngu chinh thuc cua Lien bang. Chinh phu Canada thuc hien song ngu chinh thuc, do Uy vien hoi đong cac ngon ngu chinh thuc chap hanh. Tieng Anh va tieng Phap co đia vi ngang nhau trong cac toa an lien bang, Nghi vien, va trong toan bo cac co quan lien bang. Cac cong dan co quyen, o noi đu nhu cau, nhan cac dich vu cua chinh phu lien bang bang tieng Anh hoac tieng Phap, va cac ngon ngu thieu so co đia vi chinh thuc đuoc đam bao co truong hoc su dung chung tai tat ca cac tinh va lanh tho.

Tieng Anh va tieng Phap la ngon ngu thu nhat cua lan luot 59,7 va 23,2 phan tram dan so Canada. Xap xi 98% nguoi Canada co the noi tieng Anh hoac tieng Phap: 57,8% chi noi tieng Anh, 22,1% chi noi tieng Phap, va 17,4% noi ca hai ngon ngu. Cac cong đong ngon ngu chinh thuc tieng Anh va tieng Phap, đuoc xac đinh bang ngon ngu chinh thuc thu nhat đuoc noi, tuong ung chiem 73% va 23,6% dan so.
Hien chuong Phap ngu 1977 xac đinh tieng Phap la ngon ngu chinh thuc cua Quebec. Mac du hon 85% so nguoi Canada noi tieng Phap song tai Quebec, song cung co dan so Phap ngu đang ke tai Ontario, Alberta, va nam bo Manitoba; Ontario la tinh co nhieu dan so Phap ngu nhat ben ngoai Quebec. New Brunswick la tinh chinh thuc song ngu duy nhat, co cong đong thieu so Acadia noi tieng Phap chiem 33% dan so. Cung co cac nhom nguoi Acadia tai tay nam bo Nova Scotia, tren đao Cape Breton, va qua trung bo va tay bo đao Prince Edward.
Cac tinh khac khong co ngon ngu chinh thuc nhu vay, song tieng Phap đuoc su dung nhu mot ngon ngu trong giang day, trong toa an, va cho cac dich vu chinh quyen khac, cung voi tieng Anh. Manitoba, Ontario, va Quebec cho phep noi ca tieng Anh va tieng Phap tai cac co quan lap phap cap tinh, va cac đao luat đuoc ban hanh bang ca hai ngon ngu. Tai Ontario, tieng Phap co mot so đia vi phap ly, song khong hoan toan la ngon ngu đong chinh thuc. Co 11 nhom ngon ngu Tho dan, bao gom hon 65 phuong ngon rieng biet. Trong so đo, chi co Cree, Inuktitut va Ojibway la co so nguoi noi thanh thao đu lon đe đuoc xem la co the sinh ton truong ky. Mot vai ngon ngu tho dan co đia vi chinh thuc tai Cac Lanh tho Tay Bac. Inuktitut la ngon ngu chinh tai Nunavut, va la mot trong ba ngon ngu chinh thuc tai lanh tho nay.
Nam 2016, hon 7,3 trieu nguoi Canada ke khai ngon ngu me đe cua ho la mot ngon ngu phi chinh thuc. Mot so ngon ngu khong chinh thuc pho bien nhat bao gom tieng Trung Quoc (1.227.680 nguoi noi nhu ngon ngu me đe), Tieng Punjabi (501.680), tieng Tay Ban Nha (458.850), tieng Tagalog (431,385), tieng A Rap (419,895), tieng Đuc (384,040) va tieng Y (375,645).


Van hoa Van hoa Canada rut ra tu nhung anh huong cua cac dan toc thanh phan, va cac chinh sach nham thuc đay đa nguyen van hoa đuoc bao ve theo hien phap.. 
Quebec la noi co ban sac manh hoa manh, va nhieu nha binh luan noi tieng Phap noi ve mot van hoa Quebec khac biet voi van hoa Canada Anh ngu. Tuy nhien, ve tong the, Canada o trong thuyet mot kham van hoa – mot tap hop cua vai tieu van hoa vung mien, tho dan, va dan toc. Cac chinh sach cua chinh phu nhu tai tro cong khai cham soc suc khoe, ap thue cao hon đe tai phan phoi cua cai, xoa bo tu hinh, nhung no luc manh me nham loai tru ngheo kho, kiem soat sung nghiem ngat, va hop phap hoa hon nhan đong tinh la nhung chi thi xa hoi hon nua cua cac gia tri chinh tri va van hoa Canada.
Ve mat lich su, Canada chiu anh huong cua cac nen van hoa cua Hoa Ky, Phap va tho dan. Thong qua ngon ngu, nghe thuat va am nhac, cac dan toc tho dan tiep tuc co anh huong đen ban sac Canada. Nhieu nguoi Canada xem trong đa nguyen van hoa va nhin nhan Canada von đa đa nguyen van hoa. Truyen thong va giai tri Hoa Ky pho bien, neu khong noi la chi phoi, tai Canada ;nguoc lai, nhieu van hoa pham va nghe si giai tri cua Canada thanh cong tai Hoa Ky va toan cau.. Van hoa Phap đong vai tro quan trong trong đoi song van hoa cua Canada, voi nhieu tac pham van hoc, nghe thuat, am nhac va am thuc noi tieng co anh huong tu Phap. Canada co nhieu nha van, nha tho, nhac si va nghe si noi tieng sang tac bang tieng Phap. Viec duy tri mot van hoa Canada rieng biet đuoc chinh phu ung ho thong qua cac chuong trinh, cac đao luat, va cac the che nhu Cong ty Phat thanh-Truyen hinh Canada (CBC), Cuc Đien anh Quoc gia Canada (NFB), va Uy ban Phat thanh-Truyen hinh va Vien thong Canada (CRTC).

Nghe thuat thi giac Canada chiu su chi phoi cua cac ca nhan nhu Tom Thomson – hoa si noi tieng nhat cua quoc gia – hay Group of Seven (nhom 7 hoa si). Su nghiep hoi hoa phong canh Canada cua Tom Thomson keo dai mot thap ky cho đen khi ong mat vao nam 1917 o tuoi 39. Group of Seven la cac hoa si mang mot tieu điem dan toc chu nghia va duy tam chu nghia, ho trung bay cac tac pham đac biet cua minh lan đau tien vao thang 5 nam 1920. Mac du theo ten goi thi co nghia la co bay thanh vien, song nam hoa si – Lawren Harris, A. Y. Jackson, Arthur Lismer, J. E. H. MacDonald, va Frederick Varley – chiu trach nhiem ve khop noi cac y tuong cua Nhom. Frank Johnston, va Franklin Carmichael cung tung tham gia Nhom. A. J. Casson tro thanh mot phan cua Nhom vao nam 1926. Mot nghe si Canada noi tieng khac cung lien ket voi Group of Seven, đo la Emily Carr, ba đuoc biet đen voi cac buc hoa phong canh va chan dung ve nhung nguoi ban đia tai vung Duyen hai Tay Bac Thai Binh Duong. Ke tu thap nien 1950, cac tac pham nghe thuat Inuit đuoc chinh phu Canada dung lam qua tang cho gioi chuc ngoai quoc cap cao.
Nganh cong nghiep am nhac cua Canada san sinh ra nhung nha soan nhac, nhac si, ban nhac noi tieng o tam quoc te. Mot so nghe si Canada chinh thong voi cac hop đong thu am toan cau nhu Celine Dion, Avril Lavigne, Carly Rae Jepsen, Drake, The Weeknd va Justin Bieber đa đat đuoc nhung tam cao moi ve thanh cong quoc te, đong thoi thong tri cac bang xep hang am nhac My. Uy ban Phat thanh-Truyen hinh va Vien thong Canada quy đinh ve am nhac phat song trong nuoc. Vien Han lam Canada ve Nghe thuat va Khoa hoc Ghi am trao giai thuong Juno cho cac thanh tuu trong nganh cong nghiep am nhac Canada, giai đuoc trao thuong lan đau tien vao nam 1970. Am nhac ai quoc tai Canada đa co tu tren 200 nam, khi đo la mot the loai rieng biet voi chu nghia ai quoc Anh Quoc, tren 50 nam truoc khi co cac buoc phap ly đau tien huong đen đoc lap. Tac pham ai quoc som nhat la The Bold Canadian (nguoi Canada Dung cam), đuoc viet vao nam 1812. Quoc ca cua Canada la "O Canada" ban đau do Pho tong đoc Quebec Theodore Robitaille đat sang tac cho ngay le Thanh Jean-Baptiste nam 1880, va đuoc chap thuan chinh thuc vao nam 1980. Calixa Lavallee la nguoi viet nhac, pho theo mot bai tho ai quoc do Adolphe-Basile Routhier sang tac. Nguyen ban loi bai chi viet bang tieng Phap, roi đuoc dich sang tieng Anh vao nam 1906.

Cac mon the thao co to chuc tai Canada khoi đau tu thap nien 1770. Cac mon the thao quoc gia chinh thuc cua Canada la khuc con cau tren bang va bong vot. Bay trong so tam vung đo thi lon nhat cua Canada – Toronto, Montreal, Vancouver, Ottawa, Calgary, Edmonton va Winnipeg – co cau lac bo co tu cach tham gia Giai khuc con cau Quoc gia (NHL). Cac mon the thao đong khan gia khac tai Canada gom co bi đa tren bang va bong bau duc My; giai vo đich bong bau duc kieu Canada (CFL) la giai đau chuyen nghiep. Golf, keo co, leo nui, quan vot, bong chay, truot bang, cricket, bong chuyen, bong bau duc, cau long, đap xe, boi loi, bowling, bi lac, bi-a canoeing, vo thuat, mon cuoi ngua, bong quan, bong ban, truot tuyet, Quyen anh, Đua xe, the duc dung cu, bong đa, futsal va bong ro đuoc choi nhieu trong gioi thanh thieu nien va o muc nghiep du, song cac giai đau chuyen nghiep khong pho bien. Canada co mot đoi tuyen bong chay chuyen nghiep la Toronto Blue Jays, va mot đoi tuyen bong ro chuyen nghiep la Toronto Raptors. Canada tham gia vao hau nhu moi ky The van hoi ke tu lan đau tham gia vao nam 1900, va tung to chuc mot so su kien the thao quoc te cao cap, bao gom The van hoi Mua he 1976 tai Montreal, The van hoi Mua đong 1988 tai Calgary, The van hoi Mua đong 2010 tai Vancouver va Giai vo đich bong chay the gioi 1994 va Giai vo đich bong đa U-20 the gioi 2007. Canada se co lan đau tien to chuc mot ky World Cup khi se cung My va Mexico to chuc giai đau nay vao nam 2026.
Cac bieu tuong quoc gia cua Canada chiu anh huong tu cac nguon tu nhien, lich su, va Tho dan. Viec su dung la phong lam mot bieu tuong cua Canada bat đau tu đau the ky XVIII. La phong đuoc mo ta tren cac quoc ky hien nay va truoc đay, tren tien xu, va tren quoc huy. Cac bieu tuong đang chu y khac gom co hai ly, ngong Canada, chim lan mo đen, vuong vi, Ki canh vuong that Canada, va gan đay hon la 'cot vat to' va cot hay u đa nhan tao Inuksuk.


Xem them Lich su Canada


Ghi chu Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Canada tren DMOZ
Canada tu BBC News
Canada Luu tru ngay 30 thang 4 nam 2019 tai Wayback Machine tu CIA World Factbook
so luoc Canada tu OECD
Canadiana: The National Bibliography of Canada
Key Development Forecasts for Canada tu International Futures
Trang tin đien tu chinh thuc cua Chinh phu Canada
Trang tin đien tu chinh thuc cua Toan quyen Canada
Trang thong tin du lich chinh thuc cua Canada Luu tru ngay 26 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine