kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Song Seine (tieng Viet: song Sen hay song Thanh) la mot con song cua Phap, dai 776 km, chay chu yeu qua Troyes, Paris va Rouen. Thuong nguon song Seine o Saint-Germain-Source-Seine cao nguyen Langres, thuoc Cote-d'Or. Song chay theo huong tu đong-nam sang tay-bac roi đo ra bien o Le Havre. 
Vi la con song chay xuyen qua Paris, hai bo song Seine o khu vuc Paris co rat nhieu cong trinh noi tieng. Song Seine cung la đe tai sang tac cua nhieu hoa si, nha van...
Ngay 26/7/2024, Le khai mac The van hoi Mua he 2024 se dien ra tren song Seine.


Cac nhanh chinh Ource (P) - 100 km
Aube (P) - 248 km
Yonne (T)
Loing (T) - 166 km
Essonne (T) - 90 km
Orge (T) - 50 km
Yerres (P)- 93,5 km
Marne (P) - 525 km
Bievre (T) - 36 km.
Oise (P) - 302 km
Epte (P) - 100 km
Andelle (P) - 54 km
Eure (T) - 225 km
Risle (T) - 140 km
Chu thich: P: ben huu ngan, T: ben ta ngan


Qua cac tinh Vung Bourgogne-Franche-Comte:

Cote-d'Or
Vung Grand Est:

Aube
Marne
Vung Ile-de-France:

Seine-et-Marne
Essonne
Val-de-Marne
Paris
Hauts-de-Seine
Seine-Saint-Denis
Val-d'Oise
Yvelines
Vung Normandie:

Eure
Seine-Maritime
Calvados


Tham khao
Tau đien co the nghia la:

Xe đien mat đat
Tau đien đong luc phan tan
Tau đien ngam
Tau đem tu
Monorail
Đuong sat cao toc
Tinh la mot thuat ngu thuong dung trong tieng Viet đe chi đon vi hanh chinh cap 1 truc thuoc quoc gia. Tuy nhien, trong nghia thong dung, tinh dung voi khai niem hep hon, đe chi đon vi hanh chinh cap 1 nhung khong phai la đo thi truc thuoc trung uong (thanh pho truc thuoc trung uong). Vi vay, trong nghia thong dung, đon vi hanh chinh cap 1 quoc gia thuong đuoc goi kep la "tinh thanh" hoac chinh xac hon la "đon vi hanh chinh cap tinh".
Trung tam hanh chinh cua mot tinh thuong đat tai mot thi xa hay mot thanh pho cap tinh, goi la tinh ly.
Trong lich su hoac khi chuyen ngu cac đon vi hanh chinh o nuoc ngoai, "tinh" đoi khi khong han la đon vi hanh chinh cap 1 (VD: Tinh (Phap)). Cung co nhieu truong hop, đon vi hanh chinh cap 1 khong đuoc chuyen ngu la "tinh" (VD: Tieu bang Hoa Ky).


Tu nguyen "Tinh" trong tieng Viet co nguon goc tu chu Han: 省. Trong lich su Trung Quoc, ban đau "tinh" đuoc dung nhu mot danh xung đe chi cac co quan hanh chinh truc thuoc trieu đinh nhu "thuong thu sanh", "trung thu sanh" (sanh va tinh la đong am)... Đen đoi Nguyen, chinh thuc hinh thanh "hanh trung thu tinh", goi tat la "hanh tinh", đen đoi Thanh thi gian luoc thanh "tinh", dung đe chi đon vi hanh chinh nhu ngay nay.
Tai Viet Nam, "tinh" đuoc dung nhu thuat ngu chi đon vi hanh chinh tai Viet Nam chi bat đau sau cuoc cai cach hanh chinh cua Minh Mang 1831-1832. Tru mot thoi gian ngan tai Nam Ky, khi chinh quyen thuc dan Phap bai bo đon vi hanh chinh cap tinh (nhung sau đo tai lap), trai qua nhieu thoi ky lich su, tinh luon giu vai tro la đon vi hanh chinh cap 1 tai Viet Nam.
Thuat ngu "tinh" thuong đuoc xem la tuong đong khi chuyen ngu cho tu "province" trong tieng Anh. Tu nay xuat phat tu "provincia" (so nhieu "provinciae") trong tieng Latin, co nguon goc tu thoi La Ma co đai, dung đe chi mot đon vi hanh chinh la lanh tho thuoc đia cua La Ma nam ngoai lanh tho Y. Đieu nay dan đen viec tai mot so quoc gia khong co đon vi hanh chinh "province" tren thuc te, thuat ngu "the provinces" van đuoc dung, nhung voi y nghia "ben ngoai thu đo".


Đac điem La mot đon vi hanh chinh, tinh co the hinh thanh nhan tao tren co so la mot vung lanh tho thuc dan voi do con nguoi thanh lap, hoac đuoc hinh thanh xa hoi xung quanh cac nhom nguoi đia phuong voi ban sac dan toc đac thu. O mot so quoc gia, tinh co nhieu quyen han rieng, đoc lap voi chinh quyen trung uong hoac lien bang, đac biet la o Canada. O mot so nuoc khac, nhu Trung Quoc hoac Phap, cac tinh la mot su phan nhanh cua chinh quyen trung uong, voi rat it quyen tu chu.


Tinh Viet Nam = Phan chia cap đon vi hanh chinh =
Hien nay, tai Viet Nam thi cac đon vi hanh chinh đuoc phan chia mot cach chinh thuc thanh 2 cap la cap tinh va cap xa. Tinh la cap lon nhat va hien tai Viet Nam co 28 tinh.


= Cac đon vi hanh chinh tuong đuong =
Tinh la đon vi hanh chinh o cap tuong đuong voi thanh pho, thanh pho truc thuoc trung uong. Duoi đon vi thanh pho truc thuoc trung uong la cac đon vi hanh chinh: phuong, xa, va đac khu.


Xem them Phan cap hanh chinh Viet Nam


Tham khao
1831 (so La Ma: MDCCCXXXI) la mot nam thuong bat đau vao thu Bay trong lich Gregory.


Su kien Tran Bac Ninh đoi thanh tinh Bac Ninh.


Sinh 8 thang 4 – Nguyen Phuc Mien Sung, tuoc phong Tuy Bien Quan cong, hoang tu con vua Minh Mang (m. 1865).
9 thang 6 – Nguyen Phuc Mien Ngo, tuoc phong Que Son Quan cong, hoang tu con vua Minh Mang (m. 1873).
13 thang 6 - James Clerk Maxwell, nha toan hoc, vat ly nguoi Scotland (m. 1879)
8 thang 7 – Nguyen Phuc Gia Tinh, phong hieu Kim Huong Cong chua, cong chua con vua Minh Mang (m. 1860).
22 thang 9 – Tu Đuc, hoang đe thu ba cua nha Nguyen (m. 1883).
28 thang 9 – Nguyen Phuc Mien Kien, tuoc phong Phong Quoc cong, hoang tu con vua Minh Mang (m. 1854).


Mat 4 thang 7 – James Monroe, tong thong thu nam cua Hoa Ky.


Xem them Tham khao Ban mau:Thang trong nam 1831
Chuot trong tieng Viet co the la:Mao


Sinh hoc Nhieu loai khac nhau co tu "chuot" trong ten goi.
Đong vat
Rodentia: bo Gam nham
Muridae: ho Chuot
Rattus: chi Chuot cong.
Rattus tanezumi: chuot nha.
Mus: chi Chuot nhat.
Mus musculus: chuot nhat.
Arvicolinae: phan ho Chuot đong, trong đo co chuot đong, chuot lemming, chuot xa huong
Soricomorpha: bo Chuot chu.
Soricidae: ho Chuot chu.
Talpidae: ho Chuot chui.
Thuc vat
Cryptocarya concinna: loai cay nanh chuot.


Suc khoe Chuot rut: la cam giac đau o co the gay ra boi su co rut co.
Co nhi đau canh tay


Đien tu Chuot may tinh: thiet bi đien tu.


Đien anh Chuot Minnie: nhan vat phim hoat hinh.
Chuot (phim): mot bo phim truyen hinh ra đoi nam 2001 do Vu Ngoc Đang viet kich ban va đao dien.


Khac Biet danh cua Panzerkampfwagen VIII Maus, mot loai xe tang


Xem them Chuot nha
Chuot nhat
Chuot xa
Chuot đong (đinh huong)
Tat ca cac trang co tua đe chua "chuot"
Quoc hoi Anh la co quan lap phap cua Vuong quoc Anh tu the ky 13 đen nam 1707 khi đuoc thay the bang Quoc hoi Đai Anh. Quoc hoi Anh đuoc phat trien tu Đai Hoi đong Anh gom cac giam muc va quy toc đong vai tro tham muu cho cac vi quan chu Anh. Đai Hoi đong lan đau tien đuoc goi voi ten Quoc hoi la duoi thoi ky tri vi cua Henry III (tri. 1216–1272). Tai thoi điem nay, nha vua can phai nhan đuoc đong thuan cua Quoc hoi truoc khi đanh thue.


Xem them Nhiem ky quoc hoi Anh truoc nam 1660
Lich su chinh quyen đia phuong o Anh
Lex Parliamentaria
Danh sach noi cac Anh
Danh sach quoc hoi Anh
Modus Tenendi Parliamentum


Ghi chu Tham khao = Thu muc =


Đoc them Lien ket ngoai Birth of the English Parliament. UK Parliament
Parliament and People. British Library
Origins and growth of Parliament. National Archives
History of Parliament Online. Institute of Historical Research, School of Advanced Study, University of London
Ky nu (tieng Trung: 妓女; binh am: ji nu), hay con goi la xuong ky (tieng Trung: 娼妓; binh am: changji) hoac gai lau xanh (gian the: 青楼女子; phon the: 青樓女子; binh am: qing lou nu zi; Han-Viet: thanh lau nu tu), la dung ngu xuat hien o Trung Quoc. 
No am chi mot phu nu cung cap dich vu đong hanh va giai tri (co the bao gom su hai long ve tinh than hoac the chat). Theo truyen thong, nhieu ky nu chi uong ruou va noi chuyen giai toa cang thang cho vi khach, ho bieu dien chu yeu la Am nhac, ca vu co chat luong nghe thuat cao, đo la hinh thuc "ban nghe" lanh manh chu khong phai la "ban dam", nhung do su phat trien cua cac tac pham van hoc va phim anh, thuat ngu hien đai thuong chi đe cap đen nhom ky nu chuyen ban dam cho cac dich vu tinh duc. Gai mai dam co the trung lap hoac xuc pham vi đia vi xa hoi thap.


Van hoa = Đia danh =
Tu thoi nha Tong o Trung Quoc, cac ky vien o Lam An, Bien Kinh, Hang Chau von la chon an choi cua gai lau xanh. Sang toi thoi nha Minh va hau Nha Thanh, o Ho Nam, Giang Nam hay Tu Xuyen la tu điem an choi co đong gai lau xanh voi đu ngon hao hang.


= Van chuong va phim anh =
Kim Van Kieu truyen cua tac gia Thanh Tam Tai Nhan, xuat hien cuoi the ky 16, đau the ky 17.
Ly Su Su ngoai truyen cua tac gia Thi Nai Am.
Trong phim Hoan Chau Cach Cach phan 3, Ha Doanh Doanh – co ky nu noi danh ve tai sac o Giang Nam. Nhan sac va tai nang cua co nang khien vua Can Long chet me chet met.
Phim Bach Xa hau truyen
Phim Cung toa chau liem, Mau Đon do dien vien Thu Suong đam nhan.
Phim va tieu thuyet Kim Binh Mai
Phim Moi han Kim Binh (1994)
Phim Nhu Y truyen, Thuy Linh Lung do Truong Du Hi đam nhiem.


Xem them Tham khao
Nam 1044 la mot nam trong lich Julius.
 


Su kien Sinh Mat Tham khao
(sinh ngay 9 thang 8 nam 1939) la Thu tuong Y. Ong cung la Thu tuong Y tu nam 1996 đen 1998 va Chu tich Uy ban chau Au tu 1999 đen 2004. Sau ky tong tuyen cu thang 4 nam 2006, ong tro thanh thu tuong mot lan nua: ket qua bau cu gan ngang phieu giua lien minh trung ta l'Unione (tieng Y, "Lien minh") đung đau la ong Prodi va lien minh trung huu Nha Tu do (Casa delle Liberta) đung đau la Silvio Berlusconi. Ngay 19 thang 4 nam 2006, Toa an Toi cao Y cong nhan su thang cu cua l'Unione.
Ong la hoi vien cua Cau lac bo Madrid. Nam 1969 ong cuoi Flavia Franzoni; hai vo chong co hai đua trai, Giorgio va Antonio. Gia đinh ong van o Bologna.


Tham khao Lien ket ngoai Trang van đong chinh tri ca nhan (tieng Y)
Chu tich Uy ban chau Au Romano Prodi – co ly lich (11 ngon ngu)
Nam 100 la mot nam trong lich Julius. 


Su kien Sinh Mat Tham khao
1000000 (mot trieu, mot tram van) la so nho nhat co 7 chu so ngay sau 999999 va ngay truoc 1000001.

Can bac 2 cua 1000000 la 1000
Can bac 3 cua 1000000 la 100


Tham khao
Nguyen Huy Tu (阮輝嗣, 1743-1790): con co ten la Yen, tu Huu Chi, hieu Uan Trai; la danh si va la quan nha Le trung hung trong lich su Viet Nam.


Tieu su Nguyen Huy Tu sinh thang 7 nam Quy Hoi (thang 8 nam 1743) trong mot gia đinh khoa bang noi tieng o lang Truong Luu, xa Lai Thach, tong Lai Thach, huyen La Son, phu Đuc Quang, tran Nghe An (nay la xa Truong Loc, huyen Can Loc, tinh Ha Tinh).
Ong la con trai truong cua danh si Tham Hoa Nguyen Huy Oanh, va la con re cua Tien si Nguyen Khan (anh Nguyen Du) o xa Tien Đien, huyen Nghi Xuan, Ha Tinh.
Nam 17 tuoi, Nguyen Huy Tu đo thu 5 ky thi Huong tai truong Nghe An. Buoi đau, ong đuoc bo chuc Thi noi van chuc tuy giang o phu Luong vuong (phu cua Trinh Sam khi con la the tu). It lau sau, đoi ong lam Binh phien cau ke (mot chuc quan thanh tra) o phu chua Trinh Doanh.
Nam 1767, ong nham chuc Hong lo tu thua. Nam sau (1768), cu ong lam Tri phu Quoc Oai.
Nam 1770, ong thi Hoi trung Tam truong, đuoc bo lam Hien sat pho su xu Son Nam.
Nam 1774, Nguyen Huy Tu xin cai bo sang vo ban, đuoc cu lam Quan binh. Nam 1778, thang ong lam Tran thu Hung Hoa, truc tiep giu đon Bach Lam.
Nam 1779, ong đuoc đac cach lam Tien trieu ung vu, tiep đo la Hiep ly luong huong Son-Hung-Tuyen, roi Đoc đong Hung Hoa. O đay, ong cung voi cha vo la Nguyen Khan, va chu vo la Nguyen Đieu đanh dep đuoc cuoc noi day cua Hoang Van Đong o vung mo Tu Long. Vi co quan cong, ong đuoc Tong đoc Quang Tay (nha Thanh) tang 4 chu "Vo kho hung luoc".
Nam 1781, ong đuoc phai lam Kham sai Giam đang kiem an quyen o khoa thi Hoi. Nam 1782, đoi ong lam Thanh hinh hien sat su Son Tay, roi Đoc đong Son Tay, Han lam vien hieu ly, tuoc Uan Đinh hau. Cung trong nam nay, o kinh đo Thang Long co loan kieu binh. Vuong trieu va đat nuoc cung lam vao canh roi ren, loan lac. Nhan co tang me, Nguyen Huy Tu xin ve chiu tang (1784) va o han o nha khong ra lam quan nua. Ve lai Truong Luu, ong giup cha (Nguyen Huy Oanh) cham lo cho Phuc Giang thu vien.
Nam 1790, ong đuoc vua Quang Trung trieu toi Phu Xuan. Ong nhan loi lam Huu thi lang cho nha Tay Son. Nhung lien sau đo, ong mac trong benh va mat ngay 27 thang 7 nam 1790 tai Phu Xuan, luc 47 tuoi, thuy la Thong Man.
Tac pham cua Nguyen Huy Tu co truyen tho Hoa tien (con co ten la Hoa tien ky) bang chu Nom, đuoc viet vao khoang giua the ky 18.


Vo, con Nguyen Huy Tu cuoi Nguyen Thi Banh (1750 - 1773), con gai cua Nguyen Khan lam vo. Nam 1773, vo mat. Sau đo, ong tuc huyen cung em gai vo la Nguyen Thi Đai (1752 - 1819), đuoc 9 trai, 4 gai.
Mot so nguoi con nhu Nguyen Huy Pho, Nguyen Huy Vinh va Nguyen Huy Ho đeu tiep noi truyen thong tot đep cua gia đinh va đeu la nhung van nhan co tieng, trong so đo co nguoi con trai ut la Nguyen Huy Ho (1783 - 1841), la nguoi tinh thong thien van, y hoc, ly so, gioi sang tac van chuong, va la tac gia tap tho Nom Mai đinh mong ky viet nam 1809.


Xem them Hoa tien
Nguyen Thien


Chu thich Sach tham khao Nguyen Thach Giang, Van hoc the ky 18. Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, Ha Noi, 2004.
Lai Van Hung, muc tu "Nguyen Huy Tu" trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet Moldavia (tieng Moldova Slavo / tieng Romania: Република Советикэ Сочиалистэ Молдовеняскэ / Republica Sovietica Socialista Moldoveneasca, tieng Nga: Молдавская Советская Социалистическая Республика) la mot trong muoi lam nuoc cong hoa lap hien cua Lien Xo. No ton tai tu nam 1940 đen 1941 va tu 1945 đen 1991.


Lich su Truoc đo, ngay 12 thang 10 nam 1924, Lien Xo đa thanh lap Cong hoa Xa hoi chu nghia tu tri Moldavia cua Ukraina Xo viet giua song Dnister va Prut, cho quyen rong đe cac dan toc thieu so Romania.
Voi Hiep uoc Molotov-Ribbentrop giua Lien Xo va Đuc Quoc Xa, cac vung lanh tho cua Romania o phia đong song Prut bi bo lai duoi quyen luc cua Lien Xo. Vao ngay 2 thang 8 nam 1940, thanh lap Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet Moldavia giua song Dniester va Prut, tach tu Ukraina Xo viet trong Lien Xo.
Romania đa lien minh voi Đuc Quoc xa vao mua he nam 1941 va tham gia vao cuoc xam luoc Lien Xo, đuoc goi la Chien dich Barbarossa, sap nhap Moldova. Vao cuoi Chien tranh the gioi thu hai, nam 1945, Lien Xo đa phuc hoi Moldova va to chuc lai Moldova Xo viet.
Ten chinh thuc cua Moldova đa đuoc đoi thanh Cong hoa Moldova vao ngay 23 thang 5 nam nam 1991, va tro thanh đoc lap sau khi cuoc đao chinh đa co gang o Lien Xo, vao ngay 27 thang 8 nam 1991. Sau khi y đinh ban đau đe thong nhat voi Romania, anh đot pha ra cuoc noi chien trong khu vuc cua Transnistria trong nam 1992, noi co la mot thieu so lon cua Nga.


Thanh phan dan cu Sac toc (uoc tinh nam 1989):

Nguoi Moldova: 64.5%
Nguoi Ukraina: 13.8%
Nguoi Nga: 13%
Nguoi Bulgaria: 2%
Do Thai: 1.5%
Gagauz va dan toc khac: 5.2%


Kinh te Mac du đay la nuoc cong hoa đong dan nhat cua Lien Xo, nen kinh te cua Moldova Xo viet chu yeu dua vao san xuat nong nghiep, đac biet la san xuat trai cay. Khu vuc duy nhat o Moldova co su hien dien đang chu y cua nganh cong nghiep la Transnistria , nam 1990 chiem 40% GDP cua Moldova va 90% san luong đien.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai THE NEW CONSTITUTION OF THE MOLDAVIAN SOVIET SOCIALIST REPUBLIC by George Cioranescu and R. Flers Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
OpenOffice.org (OOo) hay goi tat la OpenOffice la bo trinh ung dung van phong mien phi, ma nguon mo đuoc xay dung tren phien ban StarOffice ma nguon mo cua Sun Microsystems. OpenOffice co the chay tren cac he đieu hanh Windows (đoi hoi phai co Java Runtime Environment), MacOS, Solaris va Linux. Phien ban moi nhat cua OpenOffice cho phep đoc/ghi cac đinh dang file cua Microsoft Office kha hoan hao.
Cac thanh phan co ban cua OOo:

Writer (trinh soan thao van ban co tinh nang tuong tu nhu Microsoft Word)
Calc (trinh bang tinh tuong tu nhu Microsoft Excel)
Draw (trinh đo hoa co ban, tuong tu Microsoft Visio)
Impress (trinh soan thao trinh dien, tuong tu PowerPoint)
Base (trinh quan tri co so du lieu, tuong tu Microsoft Access)
Math (trinh viet cong thuc toan, tuong tu Microsoft Equation Editor)
Bo van phong StarOffice Co Ban.
Thong tin ve giao dien tieng Viet cua OpenOffice.org co tai vi.openoffice.org.


Thay the Vao ngay 28 thang 9 nam 2010, mot so thanh vien cua Du an OpenOffice.org thanh lap mot nhom moi voi ten goi The Document Foundation va cong bo mot nhanh moi cua OpenOffice.org voi goi la LibreOffice. Ly do ra đoi LibreOffice vi cac thanh vien cua du an lo so rang Oracle Corporation, sau khi mua lai Sun Microsystems (hang tai tro truoc đay cua du an OpenOffice.org) se ngung viec phat trien OpenOffice.org nhu ho đa lam voi OpenSolaris.


Chu thich Xem them NeoOffice


Lien ket ngoai Trang chu OpenOffice Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2021 tai Wayback Machine
Du an tieng Viet cua OpenOffice.org
Hoi ky la sang tac thuoc nhom the loai ky, thien ve tran thuat tu ngoi tac gia, ke ve nhung su kien co thuc xay ra trong cuoc đoi tac gia.


Pham vi the loai Hoi ky rat gan voi nhat ky o hinh thuc giai bay, khong dung cac thu phap cot truyen, cach ke theo thu tu thoi gian, chu y đen cac su kien mang tinh chat tieu su.
Nguoc lai, hoi ky khac voi tu truyen o cho hoi ky đat trong tam vao mot so su kien trong khi tu truyen co pham vi rong lon hon, keo dai ca đoi nguoi. Theo nha van Gore Vidal thi tu truyen cung đoi hoi đoi chieu ro rang ngay thang trong lich su con hoi ky la do chinh tri nho cua tac gia ghi nhan.
Ve mat chat lieu, ve tinh xac thuc khong co yeu to hu cau thi hoi ky rat gan voi van xuoi lich su, tieu su khoa hoc, ky su tu lieu lich su. Tuy nhien, khac voi cac su gia va cac nha nghien cuu tieu su, nguoi viet hoi ky chi tai hien phan hien thuc thuong nam trong tam nhin cua minh, can cu chu yeu vao nhung an tuong va hoi uc cua ban than minh. Do vay trong toan bo tac pham co su noi troi cua ban than nguoi viet hoac cai nhin cua nguoi viet vao tat ca nhung gi đuoc ke lai, mieu ta lai.


Đac tinh Hoi ky mang đam tinh chu quan. Cac su kien đuoc ke lai khong khoi chiu tac đong boi cac quy luat quen lang, lam meo lech cua co che hoi uc. Tinh chu quan khien cho hoi ky khong the so bi voi cac tu lieu goc, cac chung tich, ve tinh xac thuc. Tuy nhien, su thieu hut su kien, thong tin hay su phien dien ve đoi tuong mieu ta trong hoi ky lai đuoc bu đap boi van phong sinh đong, cam tuong truc tiep cua ca nhan tac gia.


Kieu loai Tuong tu cac the loai van xuoi nghe thuat khac, hoi ky rat đa dang ve kieu loai, tuong đoi it đinh hinh ve cau truc va đinh huong tham my. Co nhung tac pham hoi ky rat gan voi van xuoi lich su, lai co nhung tac pham gan voi tieu thuyet. O the ky 19 va nhat la the ky 20 lai pho cap mot dang hoi ky viet ve cac nha van, nghe si, nha hoat đong xa hoi hay chinh tri gia, goi la chan dung van hoc.


Chu thich Tham khao 150 thuat ngu van hoc, Lai Nguyen An bien soan, Nha xuat ban Đai hoc Quoc gia Ha Noi, H. 2003, trang 155-156.
Thuong thu (尚書) la mot chuc quan thoi Quan chu, la nguoi đung đau mot bo trong luc bo, ham chanh nhi pham. Vao thoi nha Tan, chuc quan nay đuoc goi la chuong thu. Ngay nay, no co the đuoc coi tuong đuong voi chuc bo truong. Phu ta cho Thuong thu co ta thi lang, huu thi lang (thoi nha Ly - Tran - Le) hoac tham tri (thoi nha Nguyen), co the xem tuong đuong cap thu truong ngay nay. Duoi nua la lang trung, vien ngoai lang, tu vu... (tuong đuong vu truong, giam đoc cac nha hoac chanh/pho van phong ngay nay).


Thuong thu Trung Hoa Chuc thuong thu bat đau đuoc đat ra tu thoi nha Tan.


Thuong thu Viet Nam Tai Viet Nam, chuc thuong thu đuoc đat ra lan đau tien vao trieu nha Ly, nhung hien van chua ro viec chia cac bo trong trieu đinh nha Ly, cung voi cac chuc vu thuong thu phu trach cac bo nay cung chua ro rang. Đoi vua Ly Nhan Tong, co cac vi thuong thu: Mac Hien Tich, Đoan Van Kham,...
Đau thoi nha Tran, thuong thu đuoc chia lam hai loai: thuong thu hanh khien va thuong thu huu bat. Phai đen khoang nien hieu Đai Khanh (1314-1324) đoi vua Tran Minh Tong moi chia ra lam thuong thu giu cac bo cua trieu đinh. Nhung thuong thu đau tien đung đau cac bo, đoi Đai Khanh gom: Doan Bang Hien thuong thu bo Lai, Đo Nhan Giam thuong thu bo Binh, Tran Chieu Ngan thuong thu bo Hinh. Nam 1351, vua Tran Du Tong phong Truong Han Sieu lam tham tri chinh su nhu chuc Thuong thu. 
Đen thoi nha Hau Le, vao đau thoi Le so ban đau chi đat co 2 bo la bo Lai va bo Le. Đen đoi vua Le Nghi Dan moi đat đu 6 bo (Luc bo).
Vao thoi nha Nguyen, chuc vu Thuong thu tuong đuong ham Chanh nhi pham.


Chu thich Tham khao Lich trieu hien chuong loai chi, Phan Huy Chu, quan chuc chi.
Đap Gleno la mot đap vom đa tren song Gleno o Valle di Scalve, tinh Bergamo phia bac nuoc Y. Đap đuoc xay dung giua nam 1916 va 1923 voi muc đich san xuat thuy đien. Mot phan cua đap vo 40 ngay sau khi ho chua cua no đay nuoc, su co xay ra vao ngay 1 thang 12 nam 1923, lam thiet mang it nhat 356 nguoi.
Du an xay dung con đap nay đa đuoc đe xuat va trien khai xay dung boi gia đinh Vigano. Mot đe xuat xay dung cac con đap đa đuoc đe trinh vao nam 1907 va ban đau cong tac xay dung bat đau tien hanh vao nam 1916. Nam 1920, nen mong cua đap đuoc trien khai xay dung vao thang 9 nam đo, cac quan chuc đia phuong đa canh bao rang cac nha thau đa khong su dung vua xi mang thich hop. Nam 1921, vi ly do kinh phi, thiet ke du an đa đuoc thay đoi tu mot đap trong luc thanh mot đap nhieu cong vom. Ban thiet ke đa đuoc phe duyet va nhieu đap vom đuoc xay dung tren nen mong cua nen đap trong luc. Thang 1 nam 1923, cac con đap đa hoan thanh 80% va vao ngay 22 thang 10, con đap đa hoan thanh cung voi cac ho chua cua no đay nuoc sau khi mua lon, nha may đien cua đap đa co mot cong suat lap đat 3.728 kW (3,7 MW).


Su co Luc 6:30 sang ngay 1 thang 12 nam 1923, mot tru chong tren đap va bi nut va sau đo bi gay. Trong vong vai phut, mot khoi luong nuoc khoang 4.500.000 m3 chay tu ho chua o đo cao khoang 1.535 m (5.036 ft) tren muc nuoc bien xuong thung lung phia duoi. Lang Bueggio la noi bi ngap lut đau tien, sau đo lam ngap lut mot phan Dezzo cua đo thi Azzone va tiep theo la gay lu lut toan bo Dezzo, mot frazione cua Colere va Corna di Darfo. Nuoc lu đa dung lai khi chay đen ho Iseo nam o cao đo 186 m tren muc nuoc bien. It nhat 356 nguoi đa thiet mang trong vu vo đap nay.


Nguyen nhan su co Nguyen nhan vo đap gay ra boi nhieu khia canh cua cong tac xay dung, co ban nhat la do tay nghe xay dung toi. Be tong trong cac cong vom co chat luong kem va no đa đuoc gia co bang kim loai vun cua luoi chong luu đan đa đuoc su dung trong the chien I. Cung co dau hieu cho thay con đap đa co ket noi kem voi mong. Ngoai ra, nguoi ta tin rang be tong khong hoan toan kho khi ho chua đa đuoc chua đay nuoc. Theo bao cao, nhung nguoi cong nhan phan nan ve ky thuat xay dung đa bi sa thai. Ngay nay, mot đai ky niem ton tai o giua doc theo khoang cach bi vo doc theo mot con đap va ho chua nho hon nhieu ben trong khu vuc ho chua cu. Vu vo đap nay đa co anh huong đoi voi viec trien khai thiet ke đap va phan tich rui ro cua Y.


Hinh anh Tu lieu lien quan toi Gleno Dam tai Wikimedia Commons


Tham khao