Victoria cua Lien hiep Anh (Alexandrina Victoria; 24 thang 5 nam 1819 – 22 thang 1 nam 1901) la Nu vuong Vuong quoc Lien hiep Anh tu ngay 20 thang 6 nam 1837 cho đen khi ba bang ha. Ba cung nhan them danh hieu Nu vuong An Đo vao ngay 1 thang 5 nam 1876. Trieu đai Victoria keo dai 63 nam 7 thang, dai thu 2 sau Nu vuong Elizabeth II. Vuong quoc Anh duoi su tri vi cua ba la mot thoi ky thay đoi ve cong nghiep, van hoa, chinh tri, khoa hoc va quan su, va đuoc đanh dau bang mot su mo rong cua Đe quoc Anh.
Ba la con gai cua Vuong tu Edward Cong tuoc xu Kent va Strathearn (con trai thu tu cua Vua George III) va Victoire xu Sachsen-Coburg-Saalfeld. Sau khi ca ong noi va cha đeu tu tran vao nam 1820, Victoria đuoc nuoi duong duoi su giam sat chat che cua me va nguoi giam sat, John Conroy. Nam 18 tuoi, ba thua ke ngai vang sau khi ba anh trai cua cha qua đoi ma khong co con hop phap đe noi doi. Mac du la Nu vuong cua mot đat nuoc theo che đo quan chu lap hien, Victoria đa kin đao tao anh huong đen cac chinh sach cua chinh phu va viec bo nhiem Bo truong; Voi cong chung, ba tro thanh mot bieu tuong quoc gia voi nhung tieu chuan đao đuc nghiem khac..
Victoria ket hon voi nguoi anh ho la Albrecht xu Sachsen-Coburg va Gotha vao nam 1840. Con cai cua ho ket hon voi cac vuong that va quy toc tren khap luc đia, tu đo ba co biet hieu "Nguoi ba cua chau Au", cung voi đo la su lan truyen cua benh mau kho đong bam sinh tu Victoria toi con chau cua ba o khap cac vuong that, hoang that chau Au. Sau khi chong qua đoi nam 1861, Victoria buoc vao thoi ky đe tang va tranh xuat hien truoc cong chung. Do su an dat cua Victoria, chu nghia Cong hoa o Vuong quoc Anh tam thoi tao đuoc the luc, nhung trong nua sau trieu đai Victoria, ba đa khoi phuc lai danh tieng cho minh. Đai le Vang va Kim cuong cua Victoria la nhung moc lich su đuoc an mung rong khap. Victoria bang ha tai Đao Wight nam 1901. Ba la quan vuong cuoi cung thuoc Vuong toc Hanover, con trai cua ba, Edward VII, ke vi ngai vang va tro thanh quan vuong đau tien cua nha Saxe-Coburg va Gotha.


Dong doi Cha cua Victoria la Vuong tu Edward, Cong tuoc xu Kent va Strathearn, con trai thu tu cua quoc vuong George III. Cho đen nam 1817, chau gai cua Edward, Charlotte Augusta xu Wales, chau noi hop phap duy nhat cua George III qua đoi. Cai chet cua ba đa dan đen mot cuoc khung hoang ke vi lien tiep gay ap luc len Cong tuoc xu Kent va cac vuong tu chua lap gia đinh va sinh con.
Nam 1818, Vuong tu Edward ket hon voi Victoire xu Sachsen-Coburg-Saalfeld, mot Vuong phi nguoi Đuc goa chong co hai con, Carl (1804 - 1856) va Feodora (1807-1872) tu cuoc hon nhan đau tien voi Than vuong xu Leiningen. Em trai cua ba, Leopold la nguoi chong goa cua Charlotte. Đua con duy nhat cua Cong tuoc va Cong tuoc phu nhan xu Kent, Victoria, chao đoi luc 4:15 sang ngay 24 thang 5 nam 1819 tai Cung đien Kensington o London.
Victoria đuoc Đuc Tong Giam muc Canterbury, Charles Manners-Sutton lam le rua toi rieng vao ngay 24 thang 6 nam 1819 trong Phong Cupola tai Cung đien Kensington. Ba đuoc đat ten thanh la Alexandrina theo ten mot trong nhung nguoi đo đau cua ba, Hoang đe Aleksandr I cua Nga va me ba, Victoria. Nhung cai ten khac đuoc đe xuat boi cha me ba - Georgina (hoac Georgiana), Charlotte va Augusta - đa bi loai bo theo chi du cua nguoi bac ca George, Nhiep chinh vuong.
Khi sinh ra, Victoria đung thu nam trong dong ke vi sau bon nguoi con trai ca cua George III: Nhiep chinh vuong (sau nay la George IV); Frederick, Cong tuoc xu York; William, Cong tuoc xu Clarence (sau nay la William IV); va cha cua Victoria, Edward, Cong tuoc xu Kent. Nhiep chinh vuong khong co nguoi con hop phap nao con song va Cong tuoc xu York khong co con; hon nua, ca hai đeu xa lanh nhung nguoi vo đeu đa qua tuoi sinh đe, vi vay hai ong đeu khong co kha nang sinh them con hop phap.
Vuong tu William va cha cua Victoria la Edward cung ket hon vao mot ngay vao nam 1818, nhung ca hai co con gai hop phap cua William đeu mat khi con nho. Nguoi đau tien trong so nay la Vuong ton nu Charlotte, nguoi sinh ra va qua đoi vao ngay 27 thang 3 nam 1819, hai thang truoc khi Victoria chao đoi. Cha cua Victoria qua đoi vao thang 1 nam 1820, khi Victoria chua đay mot tuoi. Mot tuan sau, ong noi ba, Quoc vuong George III bang ha. Con trai ca cua ong la ke vi tro thanh George IV. Victoria sau đo đung thu ba trong danh sach ke vi ngai vang sau Frederick va William. Con gai thu hai cua William, Vuong ton nu Elizabeth xu Clarence, chi song đuoc muoi hai tuan tu ngay 10 thang 12 nam 1820 đen ngay 4 thang 3 nam 1821, trong thoi gian đo, Victoria đung thu tu.
Cong tuoc xu York mat nam 1827, tiep theo la George IV nam 1830; ngai vang tiep tuc đuoc truyen cho nguoi em trai con song duy nhat, William IV, va Victoria tro thanh nguoi thua ke so 1. Đao luat Nhiep chinh 1830 đa đac biet quy đinh me cua Victoria, Cong tuoc phu nhan xu Kent, se giu vai tro nhiep chinh trong truong hop Vua William bang ha khi Victoria van con o tuoi vi thanh nien. Vua William khong tin tuong vao kha nang nhiep chinh cua Cong tuoc phu nhan, vao nam 1836, ong tuyen bo truoc su hien dien cua ba rang ong muon song cho đen sinh nhat lan thu 18 cua Victoria đe kha nang xay ra nhiep chinh khong con kha thi.


Nguoi thua ke hop phap = Thoi tho au =

Sau nay Victoria mo ta thoi tho au cua minh la "kha u sau". Cong tuoc phu nhan xu Kent cuc ky bao boc va Victoria gan nhu bi tach biet voi nhung đua tre khac theo cai goi la "He thong Kensington", mot bo quy tac va giao thuc phuc tap đuoc thiet lap boi Cong tuoc phu nhan va John Conroy, mot nguoi đay tham vong va đoc đoan đuoc đon đai la tinh nhan cua me ba. He thong Kensington đa ngan Victoria tiep xuc nhung nguoi ma me ba va Conroy khong ua (bao gom hau het ho hang ben noi), va qua đo khien co be yeu đuoi va phu thuoc vao ho. Me ba xa lanh Cung đien vi ba thay chuong tai gai mat boi su hien dien cua nhung đua con ngoai gia thu cua nguoi anh chong, Quoc vuong William IV.
Victoria dung chung phong ngu voi me moi toi, hoc voi cac gia su rieng theo thoi gian bieu đinh ky va danh hang gio choi voi bup be va chu cho cung Dash. Ba hoc tieng Phap, tieng Đuc, tieng Y va tieng Latin nhung chi noi tieng Anh o nha.
Nam 1830, Cong tuoc phu nhan xu Kent cung Conroy đua Victoria bang qua vung trung tam nuoc Anh đe tham đoi Malvern, dung chan tai cac thi tran va nhung ngoi nha nong thon tuyet đep ven đuong. Nhung hanh trinh tuong tu đen cac vung khac cua Anh va Wales đuoc thuc hien vao nam 1832, 1833, 1834 va 1835. Trai voi su kho chiu cua nguoi bac la Nha Vua, Victoria đa đuoc chao đon nhiet tinh o moi điem dung. Vua William đa so sanh cac chuyen đi đo voi cac Cuoc tham nhap vinh quang va lo ngai rang ho đa bien co chau gai Victoria thanh đoi thu chu khong phai la nguoi thua ke cua ong. Victoria cung khong thich nhung chuyen đi; viec xuat hien lien tuc truoc cong chung khien ba met moi, om yeu, va co rat it thoi gian đe nghi ngoi. Ba phan đoi voi ly do nguoi bac khong chap thuan, nhung me ba đa bac bo nhung loi phan nan vi bi thuc đay boi su ghen ti va buoc Victoria phai tiep tuc hanh trinh.
Tai Ramsgate vao thang 10 nam 1835, Victoria bi sot cao, con ngai Conroy ban đau cho rang la su gia vo cua tre con. Trong khi Victoria bi om, ngai Conroy va Cong tuoc phu nhan đa co thuyet phuc đe đua ong tro thanh thu ky rieng cua ba nhung bat thanh.


= Thoi nien thieu =
Khi buoc sang tuoi thieu nien, Victoria đa chong lai nhung no luc khong biet chan cua hai nguoi đe bo nhiem ong ta lam nhan vien. Khi đa tro thanh Nu vuong, Victoria đa ra lenh cam su hien dien nhung ong ta van o trong nha me ba.
Đen nam 1836, chu ruot cua Victoria, Leopold, nguoi đa tro thanh Vua cua nguoi Bi ke tu nam 1831, co y đinh mai moi ba cho Cong tu Albert, con trai cua anh trai Ernst I xu Sachsen-Coburg va Gotha. Leopold đa sap xep moi vuong than xu Coburg đen tham me cua Victoria vao thang 5 nam 1836, voi muc đich gioi thieu Victoria voi Albert.
Tuy nhien nguoi bac, vua William IV cua Anh khong chap nhan bat ky moi quan he nao voi Coburg va thay vao đo, ung ho cuoc hon nhan voi Vuong tu Alexander cua Ha Lan, con trai thu hai cua Quoc vuong Willem II.
Ve phia Victoria đa nhan thuc đuoc toan tinh hon nhan khac nhau va nghiem tuc phot lo cac Vuong tu đu đieu kien. Trong nhat ky cua minh, ba đa thich viec ket ban voi Cong tu Albert ngay tu đau. Sau chuyen tham, ba viet: "[Albert] cuc ky đep trai, toc anh co mau giong nhu cua ta, đoi mat anh ay to va xanh, anh ay co chiec mui đep va cai mieng rat ngot voi ham rang đep, nhung net duyen dang tren ve mat anh ay la bieu cam, đo la đieu thu vi nhat. " Con ve Alexander, đuoc ba mo ta la "rat chat phac (nhat nheo)".
Victoria đa viet thu cho quoc vuong Leopold, nguoi ma ba xem la "co van tot nhat va tu te nhat", đe cam on ong "vi vien canh hanh phuc tuyet voi ma chu đa gop phan đem đen cho chau, ve con nguoi cua Albert than yeu ... Anh ay so huu moi pham chat co the mong muon đe khien chau hanh phuc my man. Anh ay rat nhay cam, rat tot bung, rat tot, va cung rat đang yeu. Anh co ve ngoai de chiu va dien mao khien nguoi khac say đam nhat ma mot nguoi co the gap." Tuy nhien, o tuoi 17, Victoria du quan tam đen Albert nhung van chua san sang ket hon. Hai ben gia đinh đa khong tien hanh le đinh hon chinh thuc, nhung đam bao hon le se dien ra đung han.


Thoi ki đau tri vi Victoria tron 18 tuoi vao ngay 24 thang 5 nam 1837, va do đo van đe nhiep chinh khong can phai xem xet nua. Vao ngay 20 thang 6 nam ay, William IV chet khi 71 tuoi, va Victoria tro thanh Nu vuong cua Vuong quoc Lien hiep Anh. Trong nhat ky cua minh, ba viet: ["Ta đuoc me đanh thuc vao luc 6 gio, ba noi Tong giam muc xu Canterbury va Huan tuoc Conyngham đang o đay va muon đuoc gap ta. Ta ra khoi giuong va vao phong khach (chi khoac them ao choang) roi đi mot minh, va gap ho. Sau đo Huan tuoc Conyngham cho ta biet rang nguoi bac đang thuong cua ta, nha Vua, đa khong con nua, ong bang ha vao 2 gio 12 phut sang nay, va do đo Ta la "Nu vuong"].

Cac van ban chinh thuc chuan bi cho ngay đau tien len ngoi cua Nu vuong cho rang ten ba la [Alexandrina Victoria], nhung ten thanh cua ba khong lam ba ung y va khong đuoc su dung lai lan nua. Tu nam 1714, cac vi vua nuoc Anh kiem quyen cai tri lanh đia Tuyen hau quoc (ve sau la Vuong quoc) Hannover o Đuc, nhung duoi Đao luat Salic, phu nu khong đuoc co mat trong dong doi ke vi cua Hanover. Trong khi Victoria đuoc thua huong toan bo lanh tho va thuoc đia cua Anh, Hanover đa trao chuc vua cho nguoi chu it tieng tam cua ba la Cong tuoc xu Cumberland va Teviotdale, chinh la Quoc vuong Ernst August I cua Hannover. Ong la nguoi ke vi hop phap cho đen khi ba ket hon va co con.Trong thoi gian ba len ngoi, chinh phu đuoc lanh đao boi thu tuong chinh phu thuoc đang Whig, Huan tuoc Melbourne. Ong đa anh huong rat manh me đen vi Nu vuong thieu kinh nghiem chinh tri, va ba tin can trao cho ong chuc co van. Charles Greville cho rang ong Melbourne goa vo va khong co con nay "thich thu mot cach nong nhiet đoi voi Nu vuong boi vi co le ong xem ba la đua con gai ma ong đa tung co truoc đay", va Victoria co le cung xem ong nhu mot nguoi cha. Le đang quang cua Nu vuong dien ra vao ngay 28 thang 6 nam 1838, va ba tro thanh vi quoc chu đau tien sinh song tai Cung đien Buckingham. Ba huong thu nhap cua cac Cong tuoc Lancaster va Cornwall, va đuoc cap tien nghi vien 385 000 bang mot nam. Ba rat can trong khi tra cac khoan no cho cha minh.
Vao buoi đau trieu đai, Victoria rat đuoc quan chung yeu men, nhung danh tieng cua ba đa phai trai qua mot muu đo trieu đinh vao nam 1839 khi mot trong nhung thi nu cua me ba, Lady Flora Hastings, voi cai bung ngay cang to (thuc chat la bi khoi u) va bi đon đai rang ba đang mang thai ngoai gia thu voi Sir John Conroy. Victoria đa tin nhung tin đon nay. Nu vuong rat ghet Conroy, va khinh miet "Ba Flora ghe tom" ay, boi vi ba ta đa thong đong voi Conroy va Ba Cong tuoc xu Kent đat ra He thong Kensington. Ban đau, Ba Flora tu choi mot cuoc kiem tra suc khoe ro rang, cho đen giua thang hai thi ba cung đong y, va ket qua la Ba Flora van con trinh trang. Conroy, gia đinh Hasting va Đang Bao thu đoi lap đa to chuc mot cuoc van đong đong đao va loi keo Nu vuong trong viec truyen nhung tin đon khong đung su that ve Ba Flora. Khi Ba Flora chet vao thang 7, kham nghiem tu thi phat hien mot khoi u lon trong gan cua ba đa sung to ra phan bung. Khi xuat hien truoc cong chung, Victoria đa bi che gieu va goi la "Ba Melbourne".
Vao nam 1839, Melbourne tu chuc sau khi Đang Cap tien va Đang Bao Thu (ca hai đang ma Victoria rat ghet) bo phieu cho mot du luat đe huy bo hien phap o Jamaica. Du luat xoa bo quyen luc chinh tri cua cac chu đon đien đang khang cu nhung phuong sach lien quan đen viec bai bo no le. Nu vuong đa uy thac cho mot thanh vien cua Đang Bao thu, ong Robert Peel, thanh lap mot Chinh phu moi. Vao thoi điem đo, theo thuong le thi Thu tuong se bo nhiem nhung thanh vien thuong la đong minh chinh tri cua ong ta va vo chong cua ho. Nhieu Thi nu cua Nu vuong la vo cua nhung thanh vien đang Whig, va Peel co du tinh thay the ho bang nhung ba vo cua thanh vien đang Bao thu. Vao thoi điem ma sau nay goi la "cuoc khung hoang phong ngu", Victoria nghe theo loi cua Melbourne, đa phan đoi su xoa bo đo cua Thu tuong. Peel tu choi cam quyen duoi su ap đat han che cua Nu vuong, va do đo ong đa tu bo phan su cua minh, cho phep Melbourne hoi phuc chuc vu.


Ket hon Mac du la Nu vuong, nhung mot nguoi phu nu tre chua lap gia đinh nhu Victoria theo tuc le thuong phai o voi me, mac cho su bat hoa giua hai me con do He thong Kensington cong voi viec me Nu vuong van tiep tuc dua dam vao John Conroy. Me cua ba bi đua đen mot can phong biet lap trong Cung đien Buckingham, va Victoria thuong tu choi gap me minh. Khi Victoria phan nan voi Melbourne (Thu tuong Anh thoi ki đau ba len ngoi) rang su gan gui nhu the voi me co the lam cho ba "dan vat đau kho trong nhieu nam", Melbourne rat thong cam nhung ong noi rang đieu đo co the tranh đuoc bang hon nhan, cai ma Victoria goi la mot "kha nang bat ngo" (nguyen van: shocking alternative).

Ba co ve lay lam hung thu ve hoc thuc cua Albert cho vai tro tuong lai cua ong chinh la nguoi chong cua ba, nhung ba khang cu lai nhung no luc đay ba vao hon nhan. Victoria tiep tuc khen ngoi Albert trong chuyen vieng tham thu hai cua ong vao thang 10 nam 1839. Albert va Victoria đa yeu men nhau va Nu vuong cau hon ong vao ngay 15 thang 10 nam 1839, chi nam ngay sau khi ong đen Windsor. Ho đa ket hon vao ngay 10 thang 2 nam 1840 tai Nha nguyen Vuong that cua Cung đien St.Jame, Luan Đon. Ba danh ca buoi toi sau le cuoi nam tren giuong ngu trong con nhuc đau, nhung van kip viet mot cach đe me trong cuon nhat ky cua chinh ba:Ta chua bao gio, chua bao gio co mot buoi toi nhu the nay!!! Albert yeu dau yeu dau nhat nhat cua ta... tinh yeu va tinh cam qua muc anh trao cho ta nang triu va hanh phuc ma ta khong bao gio co the hi vong đuoc cam nhan nhu the truoc đay! Anh siet chat ta trong canh tay cua anh ay, va chung ta đa hon nhau lan nua va lan nua! Ve đep cua anh, su ngot ngao va lich lam cua anh - that su ta khong bao gio co the cam on đu khi co mot Nguoi chong!... đe co the đuoc goi bang nhung cai ten au yem, ta chua bao nghe ai goi ta nhu the bao gio - la niem hanh phuc va xa hon la niem tin! Oi! Đay la ngay hanh phuc nhat trong đoi ta!
Sau khi ket hon, Vuong te Albert tro thanh mot co van chinh tri quan trong đong thoi la nguoi ban đoi cua Nu vuong, the cho cho Huan tuoc Melbourne von la mot nhan vat co anh huong lon lao trong nua đau đoi cua Nu vuong. Me cua Victoria đa bi đuoi ra khoi cung đien đen Nha Ingestre tai Quang truong Belgrave. Sau khi Vuong nu Augusta qua đoi vao nam 1840, me cua Victoria bi chuyen đen ca dinh thu Clarence va Frogmore. Nho su hoa giai cua Albert ma moi quan he giua hai me con dan dan đuoc cai thien

Trong thoi gian Victoria mang thai đua con đau tien vao nam 1840, trong nhung thang đau tien ket hon, Edward Oxford luc đo moi muoi tam tuoi đa co gang am sat ba khi ba đang ngoi xe ngua voi Vuong te Albert tren đuong đen tham me, Ba Cong tuoc xu Kent. Oxford đa ban hai phat sung, nhung ca hai lan đeu khong trung. Han ta đa bi gan cho toi danh phan quoc, nhung lai đuoc trang an vi nguoi ta cho rang han bi đien. Hau qua truc tiep cua cuoc tan cong chinh la su noi tieng cua Victoria ngay cang cao, giam thieu nhung su bat binh bay lau trong vu viec cua thi nu Hastings va cuoc khung hoang giuong ngu. Con gai cua ba cung ten la Victoria, sinh vao ngay 21 thang 11 nam 1840. Nu vuong ghet viec mang thai, ba chan ghet viec cho con bu, va nghi rang nhung đua be moi sinh đeu xau xi. Tuy vay, ba va Albert tiep tuc co them 8 đua con.
Gia đinh Victoria đuoc quan ly boi giao su kiem nhu mau tu thoi nho cua Victoria la Nu Nam tuoc Louise Lehzen đen tu Hanover. Ba Lehzen co mot suc anh huong lon đen Victoria cua Anh khi con nho trong hoan canh bi Ba Cong tuoc xu Kent giam sat, va chinh Lehzen đa khuyen khich Victoria chong lai He thong Kensington. Tuy nhien, Vuong te Albert lai cho rang Lehzen khong co trinh đo, va su quan ly toi te cua ba đe doa cho suc khoe con gai ong. Sau mot loat nhung cuoc tranh cai đien tiet giua Victoria va Albert ve van đe nay, Lehzen đuoc cho ve huu, va moi quan he than thiet giua Nu vuong va ba Lehzen xem nhu cham dut du hai nguoi van giu lien lac qua thu tu suot nhieu nam sau đo.


Giai đoan 1842 đen 1860 Ngay 29 thang 5 nam 1842, luc Victoria đang ngoi tren xe ngua dieu hanh qua The Mall, Luan Đon, John Francis đa nham ban vao vai ba bang mot khau sung luc nhung khong trung, ong ta đa tron thoat. Ngay hom sau, Victoria cung đi theo đung lo trinh tren, mac du xe đi nhanh hon va đong nguoi ho tong hon, nham khieu khich Francis thuc hien am muu lan thu hai đe vay bat ong ta. Theo ke hoach, Francis nham sung vao ba, nhung ong ta bi khong che boi cac canh sat mac thuong phuc, va bi ket toi phan quoc.
Ngay 3 thang 7, hai ngay sau khi an tu hinh danh cho Francis đuoc giam thanh kho sai chung than, John William Bean cung co gang am sat Nu vuong bang mot khau sung, nhung khau sung nhet đay giay va thuoc la, va co qua it thuoc sung. Edward Oxford đa đuoc tuyen bo trang an vao nam 1840. va Bean bi ket an 18 thang tu giam. Trong mot cuoc tan cong tuong tu nam 1849, mot nguoi that nghiep tu Ireland la William Hamilton ban mot khau sung luc chua thuoc bot vao xe ngua cua Victoria khi ba đang dieu hanh qua Constitution Hill, Luan Đon. Nam 1850, Nu vuong bi thuong khi bi tan cong boi mot cuu si quan bi nghi la mac chung roi loan than kinh, Robert Pate. Khi Victoria đang ngoi trong chiec xe ngua, Pate đanh ba bang gay, khien ba xieng lieng va bi bam o tran. Ca Hamilton va Pate đeu bi ket an luu đay 7 nam. Su ung ho danh cho Melbourne tai Ha vien giam đi dan vao nhung nam đau thoi Victoria, va trong cuoc tuyen cu 1841 đang Whig bi đanh bai. Peel tro thanh Thu tuong moi, va nhung Quy co hau phong co lien he voi đang Whig bi thay the.

Nam 1845, o Ireland xay ra dich bac la khoai. Trong bon nam tiep theo hon mot trieu nguoi Ireland đa chet va mot nguoi khac phai di cu trong mot tham hoa goi la nan đoi lon. O Ireland, Victoria đuoc ton xung "Nu vuong trong nan đoi". Ca nhan ba đa quyen gop £2,000 cho Hoi cuu tro Anh, nhieu hon bat ki nha tai tro nao khac trong nan đoi lan đo, va cung ung ho chinh sach Maynooth Grant (xay dung va tro cap cho mot chung vien Cong giao o Ireland) cho nguoi Cong giao Roma o Ireland, mac cho su phan đoi cua phe Tin Lanh. Cau chuyen ke rang ba chi trich ra £5 đe vien tro cho nguoi Ireland, va trong cung mot ngay đa bieu so tien tuong tu cho Battersea Dogs Home (noi danh cho cho va meo lang thang), la mot chuyen hoang đuong đuoc bia ra tu cuoi the ki XIX.
Nam 1846, chinh phu cua Peel đoi dien voi mot cuoc khung hoang lien quan đen viec bai bo Đao luat Ngu coc. Nhieu thanh vien đang Tory (nhu hien nay goi la Đang Bao thu phan đoi viec bai bo nay, nhung Peel, mot vai đang vien Tory ("Peelites"), phan lon đang vien Whig va Victoria ung ho no. Peel tu chuc nam 1846, sau khi chi du bai bo suyt nua la đuoc thong qua, va đuoc thay the boi Lord John Russell. Ve đoi ngoai, Victoria chu trong đen viec cai thien quan he giua Anh va Phap. Ba đich than đen tham Vuong that Phap hoac to chuc nhieu cuoc vieng tham giua cac thanh vien Vuong that Anh voi nha Orleans, ho co quan he hon nhan voi nhau thong qua dong ho Coburgs. Nam 1843 va 1845, ba cung Albert cu ngu mot thoi gian voi vua Louis Philippe I tai chateau d'Eu thuoc Normandy; ba la vi quan vuong đau tien cua đao Anh đen tham Phap quoc ke tu sau cuoc gap giua Henry VIII cua Anh va Francois I cua Phap trong su kien Field of the Cloth of Gold nam 1520. Khi Louis Philippe co chuyen tham đap lai nam 1844, ong tro thanh vi Quan vuong Phap đau tien đen tham mot vi Quan vuong Anh. Louis Philippe bi lat đo trong cach mang 1848, va sang song luu vong o Anh.
Luc cam giac so hai len đen cao điem khi mot cuoc cach mang no ra o Vuong quoc Anh vao thang 4 nam 1848, Victoria va gia đinh ba roi Luan Đon đen mot noi an toan hon la Osborne House, thuoc Đao Wight, ngoi nha nay ho đa mua va cai tao lai nam 1845. Cuoc bieu tinh cua nguoi nguoi Chartists va chu nghia dan toc Ireland that bai vi khong gianh đuoc đu su ung ho cua quan chung, va noi so hai troi qua nhanh chong, khong co bat ki roi loan lon nao trong nuoc. Chuyen tham đau tien cua Victoria toi Ireland nam 1849 co ve nhu tuong đoi thanh cong, lam diu đi su cang thang, nhung no khong tac đong đuoc lau dai đoi voi su phap trien cua chu nghia dan toc Ireland.

Chinh phu cua Russell, du phan lon la đang Whig, nhung lai khong đuoc Nu vuong ua. Ba cam nhan đuoc su tan cong tu Bo truong Ngoai giao, Lanh chua Palmerston, nguoi thuong xuyen hanh đong ma khong co hoi y kien cua cap tren, bat ke la Thu tuong Chinh phu, hay Nu vuong. Victoria phan nan voi Russell rang Palmerston đa gui cac cong van cho nguyen thu nuoc khac ma ba khong he biet truoc, nhung Palmerston van đuoc giu nguyen chuc vu trong chinh phu va tiep tuc tu y hanh đong, du cho lien tuc bi phan đoi. Chi đen nam 1851 Palmerston moi bi cach chuc sau khi ong ta tuyen bo la chinh phu cong nhan cuoc đao chinh cua Louis-Napoleon Bonaparte o Phap ma khong hoi y kien cua Thu tuong. Nam sau, Tong thong Bonaparte tu xung la Hoang đe Napoleon III, trong thoi gian đo chinh phu cua Russell bi thay the boi mot chinh phu ton tai ngan ngui cua Lanh chua Derby.
Nam 1853, Victoria ha sinh Vuong tu thu tam, Leopold, voi su tro giup cua thuoc gay me hien đai, chloroform. Victoria rat an tuong voi cam giac nhe nhom khong đau đon gi het khi sinh con va ba tiep tuc dung no vao nam 1857 khi sinh Vuong nu ut, Vuong nu Beatrice, mac cho su phan đoi tu nhung giao si, ho coi đo la chong lai nhung giao ly trong Kinh Thanh, va cac bac si va y ta, ho cho nhu vay la nguy hiem. Victoria co the đa mac chung tram cam sau nhieu lan vuot can. Buc thu cua Albert gui cho Victoria co noi dung lien tuc phan nan viec ba mat kiem soat ban than. Vi du nhu, khoang mot thang sau khi Leopold chao đoi, Albert phan nan trong mot buc thu cho Victoria ve chuyen ba "tiep tuc kich đong" vi "nhung chuyen vat vanh".
Đau nam 1855, chinh phu cua Lanh chua Aberdeen, nguoi thay the Derby, bi chi trich vi su quan ly yeu kem đoi voi quan đoi Anh trong Chien tranh Krym. Victoria đinh sap đat cho ca Derby va Russell cung lap chinh phu moi, nhung khong co đu su ung ho, va Victoria buoc phai bo nhiem Palmerston lam Thu tuong. Napoleon III, tu sau Chien tranh Krym tro thanh đong minh cua Anh, đa toi tham Luan Đon vao thang 4 nam 1855, va tu 17 đen 28 thang 8 cung nam Victoria va Albert co chuyen tham đap lai. Napoleon III gap hai vo chong Nu vuong tai Dunkirk roi cung ho toi Paris. Ho đen tham trien lam Universelle (mot san pham tri tue cua Albert trong Đai Trien lam) va lang mo Napoleon I tai Les Invalides (hai cot cua ong ta đuoc đua ve Phap nam 1840), va la khach moi danh du trong buoi khieu vu co toi 1,200 khach moi tai Cung đien Versailles.
Ngay 14 thang 1 nam 1858, mot nguoi ti nan tu Y đen Anh goi la Orsini co gang am sat Napoleon III bang mot qua bom che tao ra o Anh. Cuoc khung hoang ngoai giao sau đo dan đen bat on chinh tri, va Palmerston tu chuc. Derby đuoc phuc chuc Thu tuong. Victoria va Albert đen du buoi le khai truong cua khu vuc moi tai hai cang quan su cua nguoi Phap thuoc Cherbourg ngay 5 thang 8 nam 1858, trong mot no luc cua Napoleon III đe tran an Anh quoc rang nhung su chuan bi ve quan su cua ong nham muc tieu la cac nuoc khac. Trong luc tro ve Victoria viet thu cho Derby khien trach ong vi tinh trang lac hau cua hai quan hoang gia so voi Hai quan Phap. Chinh phu cua Derby khong ton tai lau, va vao thang 6 nam 1859 Victoria lai trieu tap Palmerston tro lai.
Khoang 11 ngay sau vu am sat cua Orsini o Phap, con gai lon cua Victoria ket hon voi Vuong tu Friedrich Wilhelm cua Pho, nguoi sau nay tro thanh Friedrich III, Hoang đe Đuc, o Luan Đon. Ho đa đinh hon tu thang 9 nam 1855, khi Vuong nu Victoria moi 14 tuoi. Cuoc hon nhan bi hoan lai boi lenh cua Nu vuong va Vuong phu Albert cho đen khi Vuong nu len 17. Nu vuong va Albert hi vong rang con gai va con re ho se khuyen khich phong trao tu do trong qua trinh banh truong cua nuoc Pho. Victoria cam thay "mac benh trong tim" khi nhin con gai roi Anh đe đen Đuc; "Đieu đo thuc su khien me rung minh", ba viet thu cho Vuong nu Victoria (ba thuong viet thu đinh ki cho con gai), "khi me nhin thay su hanh phuc, vui ve vo tu cua cac em gai con, va nghi đen viec me phai ga chung đi – tung đua tung đua mot." Gan nhu đung mot nam sau đo, Vuong nu Victoria ha sinh đua chau đau tien cua Nu vuong, Wilhelm, nguoi ve sau tro thanh hoang đe cuoi cung cua nuoc Đuc.


Nhung nam goa phu Thang 3 nam 1861, me cua Victoria qua đoi, Victoria o ben canh ba trong gio phut đo. Sau khi đoc cac thu tu ma me đe lai, Victoria nhan ra rang me ba von rat thuong yeu ba; Ba rat đau long, va đo loi cho Conroy va Lehzen vi "that đoc ac" khi li gian ba voi me ba. Đe chia se voi nguoi vo đang cuc ki đau buon, Albert ganh het tat ca cong viec cua ba, du cho chinh ong cung đang mac benh đau da day man tinh. Vao thang 8, Victoria va Albert đen tham con trai cua ho, Than vuong xu Wales, von đang tham du mot cuoc dien tap quan su gan Dublin, va danh mot vai ngay nghi o Killarney. Vao thang 11, Albert nghe phong phanh co tin đon rang con trai ong đa ngu voi mot đao hat nguoi Ireland. Trong noi kinh hoang, Albert đi đen Cambridge, noi Vuong tu đang theo hoc, đe noi chuyen voi anh ta. Vao đau thang 12, Albert rat khong khoe. Ong bi chan đoan la mac benh thuong han boi William Jenner, va qua đoi vao ngay 14 thang 12 nam 1861. Victoria hoan toan suy sup. Ba cho rang cai chet cua chong ba la vi lo buon cho cai thoi trang hoa cua Than vuong xu Wales. Ong đa bi "giet chet boi mot thuc te đang so", ba noi. Ba bat đau đe tang va mac đo đen trong suot quang đoi con lai. Ba tranh xuat hien truoc cong chung, va hiem khi đat chan len đuong pho trong nhieu nam sau đo. Cuoc song an dat nay khien ba co biet danh "Goa phu cua Windsor".
Viec Victoria tu minh tranh xa cong chung đa lam giam long tin cua nguoi dan đoi voi che đo quan chu, va khuyen khich chu nghia cong hoa co co hoi phat trien. Ba cam đoan se thuc hien đung nhung nhiem vu cua ba trong chinh phu, nhung lai song an dat trong cac cung đien vuong that cua ba—Windsor Castle, Osborne House, va noi o tu nhan tai Scotland ma ba va Albert đa mua lai nam 1847, Lau đai Balmoral. Thang 3 nam 1864, mot nguoi bieu tinh bi chan lai truoc cua Cung đien Buckingham đa tuyen bo "nhung co ngoi hoa le nay nen đuoc cho thue hay ban lai boi vi hau qua cua su xuong doc tan ta cua chu nhan no". Cau cua ba, Leopold, viet thu khuyen ba nen xuat hien truoc cong chung. Ba đong y đen tham khu vuon thuoc Hiep hoi vuon hoang gia tai Kensington va dieu hanh tren đuong pho Luan Đon tren mot chiec xe ngua.

Trong nhung nam 1860, Victoria ngay cang than can voi mot nguoi đay to đen tu Scotland, John Brown. Co nhung tin đon nham co muc đich noi ve mot moi quan he lang man va tham chi la mot cuoc hon nhan bi mat giua ho đuoc luu truyen, va Nu vuong bi goi la "Mrs. Brown". Cau chuyen ve moi quan he giua ho đuoc chuyen the thanh mot bo phim cong chieu nam 1997 mang ten Mrs. Brown. Mot buc hoa cua Sir Edwin Henry Landseer mieu ta Nu vuong va Brown đa đuoc trung bay tai Hoc vien hoang gia, va Victoria viet mot cuon sach ten Leaves from the Journal of Our Life in the Highlands, noi dung quyen sach đe cap ro ve Brown va Nu vuong đanh gia ong ta rat cao.
Palmerston chet nam 1865, va sau mot thoi gian ngan nam quyen cua Russell, Derby tro lai cuong vi Thu tuong. Nam 1866, Victoria tham du Phien Khai mac Nghi vien lan đau tien ke tu cai chet cua Albert. Nam sau, ba ung ho viec thong qua Đao luat Cai cach 1867 tang gap đoi so luong cu tri bang cach mo rong quyen bau cu cho nhung nguoi cong nhan o thanh thi, du ba khong ung ho viec bo phieu cho phu nu. Derby tu chuc nam 1868, bi thay the boi Benjamin Disraeli, ong ta tim cach lam vui long Victoria. "Tat ca moi nguoi đeu ninh hot," ong ta noi, "va khi Be ha nam quyen luc cua hoang gia, Nguoi nen đat noi tren mot cai xeng." Ong ta ca tung ba voi cum tu "we authors, Ma'am". Disraeli chi nam quyen co vai thang, va cuoi nam đo đoi thu cua ong ta đen tu đang Tu do, William Ewart Gladstone, đuoc cu lam Thu tuong. Victoria thay rang cach cu xu cua Gladstone it lich thiep; khi ong noi voi ba, ba đuoc cho la đa tung phan nan sau cuoc gap, nhu the ba bi xem la "mot cuoc gap cong cong hon la gap mot nguoi phu nu".
Nam 1870, nhung nguoi Cong hoa o Anh, von len an ve su an dat cua Nu vuong, co co hoi troi day sau su kien Đe Tam Cong hoa Phap đuoc thanh lap. Ho to chuc mot cuoc mit tinh o Quang truong Trafalgar yeu cau truat ngoi Victoria, va cac đang vien Cap tien dien thuyet chong lai ba. Thang 8 va thang 9 nam 1871, ba bi benh nang voi mot ap xe trong canh tay, can benh nay đuoc Joseph Lister đieu tri thanh cong bang phuong phap phun loai thuoc khu trung moi cua ong, carbolic acid.
Cuoi thang 11 nam 1871, luc phong trao Cong hoa len toi đinh cao, Than vuong xu Wales lai mac benh sot thuong han, can benh đuoc cho la đa dan đen cai chet cua cha ong ta, va Victoria lo so rang con ba se khong qua khoi. Khi ngay ki niem 10 nam cai chet cua chong ba đen gan, benh tinh cua con trai ba chuyen bien xau, va Victoria tiep tuc đau kho. Ca nuoc cam thay nhe nhom khi Vuong tu het benh. Me con ba tham gia mot cuoc dieu hanh quanh Luan Đon va to chuc mot đai le ta on tai Nha tho chinh toa Thanh Paul ngay 27 thang 2 nam 1872, va phong trao cong hoa lang xuong.
Ngay cuoi cung cua thang 2 nam 1872, hai ngay sau buoi le ta on, Arthur O'Connor 17 tuoi (chau trai lon cua nghi si Cap tien nguoi Ireland Feargus O'Connor) dung mot khau sung khong nap đan ban vao chiec xe ngua mo cua cua Victoria sau khi ba khoi hanh đen Cung đien Buckingham. Brown, nguoi đi cung Nu vuong, khong che đuoc anh ta va O'Connor sau đo bi ket an 12 thang tu giam. Ket qua cua su kien nay la, Victoria cang khoi phuc đuoc long tin cua cong chung.


Nu hoang An Đo Sau Khoi nghia An Đo 1857, Cong ty Đong An Anh, von cai tri phan lon An Đo, bi tan ra, va tat ca cua cai va nen bao ho cua nguoi Anh len tieu luc đia An Đo đuoc sap nhap truc tiep vao Đe quoc Anh. Nu vuong co mot cai nhin tuong đoi cong binh ve cuoc xung đot, va len an su tan bao cua ca hai phia. Ba viet ve "cam giac kinh di va su hoi tiec cua ba ve ket qua cua noi chien đam mau nay", va đuoc khuyen khich boi Albert, ba nhan manh thong bao cua minh rang viec chuyen giao quyen luc tu Cong ty ve cho Chinh phu "nen đuoc the hien boi su rong luong, nhan tu va long khoan dung ton giao" Theo chi thi cua ba, mot cong van voi noi dung đe doa "thu tieu ton giao va phong tuc ban đia" đuoc thay the boi mot cong van đam bao tu do ton giao.
Trong cuoc tuyen cu nam 1874, Disraeli tro lai nam quyen. Ong cho thong qua Đao luat Tho cung cong cong 1874, theo đo loai bo cac nghi thuc Cong giao trong phung vu cua giao hoi Anh va đuoc Victoria rat ung ho. Ba thich nhung thu ngan gon, đon gian, va ca nhan ba cam thay ba phu hop voi Giao hoi Truong lao cua Scotland hon la che đo giam muc trong Giao hoi Anh. Ong cung thuc đay Đao luat danh hieu hoang gia đuoc thong qua boi Quoc hoi, do đo Victoria đuoc ton lam [Nu hoang An Đo; Empress of India] tu ngay 1 thang 5 nam 1876. Danh hieu moi nay đuoc cong bo tai Delhi Durbar ngay 1 thang 1 nam 1877.
Ngay 14 thang 12 nam 1878, ki niem ngay mat cua Albert, con gai thu hai cua Victoria, Alice, nguoi đuoc ga cho Ludwig cua Hessen, chet vi benh bach hau o Darmstadt. Victoria chu thich ve su trung hop ngau nhien nay rang đo la mot cai ngay "gan nhu khong the tin đuoc va bi an nhat". Thang 5 nam 1879, ba tro thanh ba co (voi su chao đoi cua Feodora cua Sachsen-Meiningen) va buoc qua "sinh nhat thu 60 toi te". Ba cam thay "gia đi" khi "mat đi đua con than yeu".
Giua thang 4, 1877 va thang 2, 1878, ba nam lan đe doa la se thoai vi đe buoc Disraeli phai hanh đong chong lai Nga trong Chien tranh Nga-Tho, nhung loi đe doa cua ba khong tac đong đuoc đen nhung su kien ket thuc chien tranh va hoi nghi Berlin. Chinh sach banh truong cua Disraeli trong van đe đoi ngoai, đuoc Victoria tan đong, dan toi nhung cuoc xung đot nhu Chien tranh Anh-Zulu va Chien tranh Anh-Afghanistan lan thu hai. "Neu chung ta đeu muon duy tri vi tri cua chung ta la quyen luc so mot ", ba viet, "chung ta phai... co su chuan bi cho cac cuoc tan cong va cac cuoc chien, o bat cu noi đau va voi bat cu ai, LIEN TUC." Victoria thay rang su banh truong cua Đe che Anh la van minh va nhan tu, nham bao ve nhung nguoi dan ban đia khoi nhung cuoc xam lang khac va nhung bao chua đoc ac: "Khong phai phong tuc cua chung ta la thon tinh nuoc khac", ba noi, "tru khi chung ta co nghia vu va buoc phai lam nhu the." Victoria mat tinh than khi Disraeli that bai trong cuoc tuyen cu 1880, va Gladstone tro lai lam tuong. Khi Disraeli chet vao nam sau, mat ba mo đi vi "nuoc mat roi nhanh", va cho dung mot tam bia tuong niem "đuoc đat boi quan vuong va mot nguoi ban rat biet on ong, Victoria R.I."


Nhung nam cuoi đoi Ngay 2 thang 3 nam 1882, Roderick Maclean, mot nha tho co tu tuong bat man đa cam thay xuc pham khi Victoria tu choi chap nhan mot trong nhung tac pham cua ong ta, ban vao Nu vuong khi ba đang ngoi xe ngua roi ga Windsor. Hai nam sinh cua Eton College đen đanh ong ta bang o du cua ho, cho đen khi ong ta bi canh sat cach li. Victoria bi xuc pham khi ong ta đuoc chung minh la khong co toi voi ly do mac benh tam than, nhung lai rat hai long voi long trung thanh cua moi nguoi đoi voi minh ma ba noi rang "bi ban la rat đang khi biet ta đuoc rat nhieu nguoi yeu thuong".
Ngay 17 thang 3 nam 1883, ba bi nga lau tai Windsor, lam chan trai cua ba bi liet cho đen thang 7; ba khong bao gio hoan toan hoi phuc va bi am anh boi can benh thap khop sau đo. Brown qua đoi 10 ngay sau tai nan cua ba, va voi su kinh ngac cua quan thu ky rieng, Sir Henry Ponsonby, Victoria bat đau viet mot cuon tieu su ca tung Brown. Ponsonby va Randall Davidson, Linh muc Windsor, nhung nguoi nhin thay cac ban thao đau tien, đa khuyen Victoria đung cho cong bo, voi ly do la no se lam bung len nhung đon thoi ve chuyen tinh cam. Ban thao đa bi huy. Đau nam 1884, Victoria xuat ban More Leaves from a Journal of a Life in the Highlands, phan tiep theo cua quyen sach ma ba viet truoc đay, ba danh rieng no cho "nguoi phuc vu tan tuy va nguoi ban trung thanh John Brown". Vai ngay sau le gio đau cua Brown, Victoria nhan đuoc đien tin thong bao rang con trai ut cua ba, Leopold, đa chet o Cannes. Ong la nguoi "than yeu nhat trong nhung đua con than yeu cua Qua nhan", ba than tho.
Thang sau, con gai ut cua Victoria, Beatrice, gap va yeu Heinrich xu Battenberg trong đam cuoi cua chau ngoai Victoria la Victoria cua Hessen va Rhein, voi anh trai cua Heinrich, Louis xu Battenberg. Beatrice va Heinrich du đinh ket hon, nhung Victoria ban đau chong đoi hon su nay, ba muon giu Beatrice o nha đe bau ban voi ba. Sau mot nam, ba đuoc đam bao la sau khi cuoi Heinrich va Beatrice van se song cung va cham soc ba. Victoria thay vui mung khi Gladstone tu chuc nam 1885 sau khi ngan quy cua ong ta sach sanh sanh. Ba nghi chinh phu cua ong ta la "thu te nhat ta tung thay", va đo loi cho ong ta ve cai chet cua of tuong Gordon o Khartoum. Gladstone đuoc thay the boi Lanh chua Salisbury. Nhung chinh phu Salisbury chi ton tai co vai thang, va Victoria buoc phai tai bo nhiem, nguoi ba goi la "hoi đien & va thuc su la mot ong lao vo ly". Gladstone co gang thong qua mot du luat trao quyen tu tri cho Ireland, nhung Victoria vui mung khi du luat bi đanh bai. Trong cuoc bau cu tiep theo, đang cua Gladstone bi đanh bai boi Salisbury va chinh phu đoi chu mot lan nua.


= Đai le Vang =
Nam 1887, khap Đe quoc Anh to chuc Le ki niem vang cua Victoria cua Anh. Victoria ki niem 50 nam ngay len ngoi vao ngay 20 thang 6 voi mot bua tiec co su tham gia cua 50 vi vua va vuong than. Ngay hom sau, ba tham gia mot buoi dieu hanh va le ta on tai Tu vien Westminster. Vao luc nay, Victoria mot lan nua đuoc quan chung nong nhiet hoan nghenh. Hai ngay sau 23 thang 6, ba dung hai nguoi Hoi giao đen tu An Đo lam boi ban, mot nguoi la Abdul Karim. Ong som đuoc thang lam "Munshi": day ba tieng Urdu, va lam nhiem vu nhu mot nhan vien. Gia đinh va thuoc ha cua ba rat kinh hoang, va cao buoc Abdul Karim lam gian điep cho To chuc Hoi giao yeu nuoc, va xui giuc Nu vuong chong lai đao Hindu. Quan bach ma on Frederick Ponsonby (con cua Sir Henry) phat hien rang Munshi đa ba xao ve nguon goc cua anh ta, va tuong thuat lai cho Lanh chua Elgin, Pho vuong An Đo, "hai ten Munshi chiem đuoc rat nhieu vi tri giong nhu John Brown đa tung." Victoria bac bo khieu nai cua ho, cho đo la thanh kien ve chung toc. Abdul Karim tiep tuc phuc vu ba cho đen khi ong tro ve An Đo voi tien luong huu sau khi ba qua đoi.

Con gai lon cua Victoria tro thanh Hoang hau Đuc nam 1888, nhung ba ta lai goa chong vao cung nam đo, va chau ngoai cua Victoria la Wilhelm tro thanh Hoang đe Đuc Wilhelm II. Duoi thoi Wilhelm, nhung hi vong cua Victoria va Albert ve mot nuoc Đuc tu do đa tieu tan. Anh ta tin vao che đo chuyen che. Victoria nghi rang anh ta co "trai tim nho be hay Zartgefuhl [tact] – va... luong tam & tri tue cua anh ta đa hoan toan wharped  [sic]".
Gladstone tro lai nam quyen sau cuoc tuyen cu nam 1892; nam đo ong ta 82 tuoi. Victoria phan đoi khi Gladstone đe xuat bo nhiem đang vien Cap tien Henry Labouchere vao Noi cac, nen Gladstone đong y khong bo nhiem ong ta. Nam 1894, Gladstone nghi huu, va khong hoi y kien vi thu tuong tien nhiem, Victoria đa bo nhiem Lanh chua Rosebery lam Thu tuong. Chinh phu cua ong ta yeu kem, va nam sau lanh chua Salisbury len thay. Salisbury lam thu tuong trong suot nhung nam cuoi trieu Victoria.


= Đai le Kim cuong =

Ngay 23 thang 9 nam 1896, Victoria đa vuot qua ong noi cua ba George III tro thanh quan vuong tai vi lau nhat trong lich su Anh, Scotland va Lien hiep Anh. Nu vuong yeu cau rang bat ki le ki niem nao cung phai đuoc tri hoan cho đen nam 1897, trung voi Đai le Kim cuong cua ba, đo la mot le hoi lon cua Đe quoc Anh theo goi y cua Tong truong thuoc đia Joseph Chamberlain. Tat ca cac thu tuong đa tung lanh đao chinh phu đeu đuoc moi toi Luan Đon đe du buoi le nay.
Le ki niem Kim cuong cua Nu vuong vao ngay 22 thang 6 nam 1897 đuoc đanh dau bang mot cuoc dieu hanh 6 dam vong quanh Luan Đon va bao gom tat ca quan đoi tren khap đe quoc. Đam ruoc dung lai đe thuc hien mot nghi le ta on ngoai troi o ben ngoai Nha tho chinh toa Thanh Paul, trong suot lo trinh Victoria ngoi trong chiec xe ngua mo cua ba, đe tranh cho ba khoi phai leo len cac bac thang buoc vao toa nha. Buoi le gay an tuong boi cac so luong lon khan gia va su tho lo cam xuc cua Nu vuong 78 tuoi.
Victoria đa đen tham đai luc chau Au thuong xuyen trong nhung ngay nghi. Nam 1889, trong ki nghi o Biarritz, ba tro thanh vi quan vuong đuong vi đau tien cua Anh đat chan len đat Tay Ban Nha khi ba vuot bien va co mot chuyen tham ngan. Thang 4 nam 1900, Chien tranh Boer lan thu hai khong đuoc su ung ho tu đai luc chau Au va do đo chuyen tham cua ba đen Phap bi cho la khong thich hop. Thay vao đo, Nu vuong đen Ireland lan đau tien vao nam 1861, mot phan la đe ghi nhan nhung đong gop cua trung đoan Ireland trong chien tranh o Nam Phi. Thang 7, Vuong tu thu hai Alfred ("Affie") chet; "Oh, Chua oi! Đua con toi nghiep Affie cua toi cung đa đi xa", ba viet lai trong nhat ky. "Đo la mot nam khung khiep, khong co gi ngoai noi buon va noi kinh hoang, đai khai nhu vay."


= Ta the va Ke tu =

Theo nhu tuc le ba duy tri đinh ki trong suot thoi gian goa bua, Victoria trai qua Giang sinh nam 1900 tai Osborne House tren Đao Wight. Benh thap khop o chan khien ba lai bi que, va thi luc cua ba yeu đi nhanh chong do benh đuc the thuy tinh. Vao đau thang gieng, ba cam thay "yeu ot va khong khoe", va giua thang 1 ba "buon ngu ... choang vang, [va] lu lan". Nu vuong Victoria ta the vao Thu Ba, 22 thang 1 nam 1901, vao 6 gio 30 toi, o tuoi 81. Con trai ba va cung la nguoi ke vi Vua Edward VII, cung hoang truong ton, Hoang đe Wilhelm II cua Đuc, o cung ba tren giuong benh. Chu cho cung cua ba thuoc giong Pomerania, ten Turri, đuoc am len giuong theo yeu cau cuoi cung cua ba.
Nam 1897, Victoria đa viet cong van huong dan cho viec to chuc tang le cua ba va trang phuc mau trang đuoc dung thay vi mau đen. Ngay 25 thang 1, Edward VII, Đuc hoang cung Vuong tu Arthur, Cong tuoc xu Connaught, cung nhau nang di the cua ba đua vao quan tai. Ba mac mot chiec ao mau trang va đeo khan che mat dung trong le cuoi. Mot loat nhung vat ki niem tu gia đinh, ban be va nhung hau can đuoc đat ben canh ba trong quan tai, theo di nguyen cua ba, boi cac bac si va nguoi phu trang. Mot chiec ao khoac ngoai ma Albert tung mac đuoc đat canh ba, voi bo bot tren tay ong khi truoc, va con co mot lon toc cua John Brown, cung mot buc hoa ong ta, đuoc đat tren tay trai ba nhung đuoc gia đinh ba che giau can than bang cach lap đay hoa vao vi tri đo.
Nhung trang suc đat ben Victoria bao gom nhan cuoi cua me John Brown, đuoc Brown trao cho ba nam 1883. Tang le cua ba đuoc to chuc vao thu bay, 2 thang 2, tai Nha nguyen Thanh George, Lau đai Windsor, va sau hai ngay quan tai đuoc quan tai đo, ba đuoc chon cat ben canh Vuong te Albert trong Frogmore Mausoleum thuoc Đai Cong vien Windsor.
Voi thoi gian cai tri la 63 nam, 7 thang va 2 ngay, co the noi Victoria cua Anh la vi quan vuong Anh tri vi lau nhat trong lich su cho đen thoi điem ay. Tuy nhien, vi tri "tri vi lau nhat" tinh ve quan chu noi chung hay nu quan chu noi rieng đa bi soan, khi chau so cua ba la Nu vuong Elizabeth II pha ki luc nay vao ngay 9 thang 9 nam 2015. Ba la vi quan vuong Anh cuoi cung cua Vuong toc Hanover. Con trai va nguoi ke tu cua ba Edward VII thuoc ve Vuong toc Saxe-Coburg va Gotha tinh theo ho cua cha ong, Albrecht.


Di san Theo nhu mot trong nhung nguoi viet tieu su cua ba, Giles St Aubyn, Victoria viet hon 2,500 tu moi ngay tu sau khi ba truong thanh. Tu thang 7 nam 1832 cho đen truoc cai chet cua minh, ba van ti mi viet nhat ky, tong cong len đen 122 quyen. Sau cai chet cua Victoria, con gai ut cua ba, Vuong nu Beatrice, đuoc bo nhiem lam nguoi bao quan van chuong cua ba. Beatrice chep va bien tap nhat ky tu quang thoi gian Victoria len ngoi tro đi, va đot cac nguyen ban trong qua trinh nay. Du cho su huy diet nay, phan nhieu noi dung nhat ky van con ton tai. Song song voi nhung ban sao cua Beatrice, Lanh chua Esher đa chep phan tu 1832 đen 1861 truoc khi Beatrice tieu huy chung. Mot phan cua nhung thu tu cua Victoria' đa đuoc xuat ban thanh cac quyen va đuoc chinh sua boi A. C. Benson, Hector Bolitho, George Earle Buckle, Huan tuoc Esher, Roger Fulford, va Richard Hough cung nhieu nguoi khac.
Victoria co dang ve be ngoai khong may de thuong — ba map map, khong nha nhan va cao khong toi 5 feet — nhung ba thanh cong khi tao dung mot hinh anh đep truoc cong chung. Ba tung bi mat long dan trong nhung nam đau goa bua, nhung lai nhan đuoc su yeu men trong nhung nam 1880 va 1890, khi ba đuoc coi la mot nguoi me nhan tu cua đe che. Chi sau khi nhung cuon nhat ky va nhung la thu cua ba xuat hien đem đen cho ba anh huong len chinh tri va noi tieng truoc mat cong chung. Nhung nguoi viet tieu su cua Victoria đa đuoc viet rat nhieu khi nhung nguon so cap luon co san, chang han nhu tac pham cua Lytton Strachey, Queen Victoria nam 1921, đa tro nen loi thoi. Nhung ban tieu su đuoc viet boi Elizabeth Longford va Cecil Woodham-Smith, ra đoi tuong ung vao cac nam 1964 va 1972, thi van đuoc pho bien rong rai. Ho, va nhung nguoi khac, ket luan rang Victoria la mot nguoi đa cam, ngoan co, trung thuc va thang than. Trong trieu đai cua Victoria, qua trinh hinh thanh cua che đo quan chu lap hien hien đai o Anh tiep tuc. Viec cai cach he thong bau cu lam tang quyen luc cua Ha vien lan at Thuong vien va quoc vuong. Nam 1867, Walter Bagehot viet rang quoc vuong chi con co "quyen neu y kien đe tham khao, quyen khuyen khich, va quyen canh bao". Khi ngai vang cua Victoria tro thanh mot bieu tuong hon la quyen luc chinh tri, no la mot khuon mau ve đao đuc va cac gia tri gia đinh, trai nguoc han voi nhung vu be boi tinh ai, tai chinh va scandal ca nhan cua nhieu thanh vien gia toc Hanover truoc kia tung ngu tri tren ngai vang. Khai niem "che đo quan chu gia đinh", ma tang lop trung luu đang phat trien co the đong cam, đa đuoc kien co hoa.

Quan he giua Victoria voi cac vuong that va hoang that Chau Au mang đen cho ba biet danh [Nguoi ba cua Chau Au; The grandmother of Europe] Victoria va Albert co 42 chau noi ngoai, trong đo 34 nguoi song qua tuoi truong thanh. Nhung hau due cua ho bao gom Elizabeth II, Vuong te Philippos, Cong tuoc Edinburgh, Harald V cua Na Uy, Carl XVI Gustaf cua Thuy Đien, Margrethe II cua Đan Mach, va Felipe VI cua Tay Ban Nha.

Con trai ut cua Victoria, Leopold, chet do chung mau kho đong va hai trong so cac con gai cua ba, Alice va Beatrice, mang gen nhiem benh. Can benh vuong toc nay co nguon goc tu Victoria anh huong đen hau due cua ba, Thai tu Aleksey cua Nga, Alfonso, Than vuong xu Asturias, va Vuong tu Gonzalo cua Tay Ban Nha. Su hien dien cua can benh nay trong co the hau due cua Victoria, nhung khong co o to tien ba, dan đen moi hoai nghi rang nguoi cha thuc su cua ba khong phai la Cong tuoc xu Kent vi ong khong mac benh.
Khong co bang chung ve benh mau kho đong trong cac the he nha me Victoria, va nguoi mang mam benh neu la nam thi nguoi đo chac chan mac benh, va kho song lau; tham chi neu mot nguoi đan ong song sot thi ong ta cung bi di chung nang. Cung rat co the đot bien xay ra mot cach tu nhien vi cha (neu la that) cua Victoria đa qua 50 khi vo ong mang thai va chung mau kho đong xuat hien thuong xuyen o nhung đua tre chao đoi khi cha chung đa qua gia. Nguyen nhan đot bien tu phat chiem +1⁄3 so truong hop benh.
A. N. Wilson cho rang cha cua Victoria khong the la cong tuoc xu Kent vi hai ly do:

Su xuat hien đot ngot cua chung mau kho đong trong cac hau due cua Victoria. Benh nay khong ton tai trong vuong toc truoc đay.
Su bien mat đot ngot cua chung porphyria tren hau due cua Victoria. Theo Wilson, benh nay rat pho bien trong vuong that truoc thoi Victoria nhung sau thoi ba thi khong.
Tren the gioi, co nhung đia danh va đai tuong niem danh rieng cho ba, đac biet la trong Khoi Thinh vuong chung. Nhung đia điem đuoc đat ten theo ten cua ba bao gom thu đo Seychelles, ho rong nhat chau Phi, Thac Victoria, thu đo Gozo va Victoria Lines o Malta, thu đo Columbia thuoc Anh va Saskatchewan (Regina), va hai bang cua Australia (Victoria va Queensland).
Boi tinh Victoria đuoc gioi thieu nam 1856 va dung đe tuong thuong cho nhung anh hung trong giai đoan Chien tranh Krym, va no van la giai thuong cao nhat o Anh, Canada, Australia va New Zealand cho nhung hanh đong dung cam. Ngay Victoria la mot ngay nghi le o Canada va ngay le cong cong o mot so vung thuoc Scotland đuoc to chuc vao ngay thu hai cuoi cung truoc ngay 24 thang 5 (ngay sinh cua Victoria).


Danh hieu, huy hieu = Danh hieu =
24 thang 5 nam 1819 – 20 thang 6 nam 1837: Vuong ton nu Alexandrina Victoria xu Kent Đien ha
20 thang 6 nam 1837 – 22 thang 1 nam 1901: Nu vuong Be ha
Vao cuoi đoi, danh hieu đay đu cua Nu vuong la: [Victoria Be ha, boi An đien cua Chua, Nu vuong cua Vuong quoc Lien hiep Anh va Ireland, Nguoi Bao ve Đuc tin, Nu hoang An Đo]


= Huy hieu =


Con cai To tien Chu thich va tham khao = Tham khao =


= Nhung nguon chinh đuoc cong bo =
Benson, A.C.; Esher, Viscount (editors, 1907) The Letters of Queen Victoria: A Selection of Her Majesty's Correspondence Between the Years 1837 and 1861, Luan Đon: John Murray
Bolitho, Hector (editor, 1938) Letters of Queen Victoria from the Archives of the House of Brandenburg-Prussia, Luan Đon: Thornton Butterworth
Buckle, George Earle (editor, 1926) The Letters of Queen Victoria, 2nd Series 1862–1885, Luan Đon: John Murray
Buckle, George Earle (editor, 1930) The Letters of Queen Victoria, 3rd Series 1886–1901, Luan Đon: John Murray
Connell, Brian (1962) Regina v. Palmerston: The Correspondence between Queen Victoria and her Foreign and Prime Minister, 1837–1865, Luan Đon: Evans Brothers
Duff, David (editor, 1968) Victoria in the Highlands: The Personal Journal of Her Majesty Queen Victoria, Luan Đon: Muller
Dyson, Hope; Tennyson, Charles (editors, 1969) Dear and Honoured Lady: The Correspondence between Queen Victoria and Alfred Tennyson, Luan Đon: Macmillan
Esher, Viscount (editor, 1912) The Girlhood of Queen Victoria: A Selection from Her Majesty's Diaries, 1832–40, Luan Đon: John Murray
Fulford, Roger (editor, 1964) Dearest Child: Letters Between Queen Victoria and the Princess Royal, 1858–61, Luan Đon: Evans Brothers
Fulford, Roger (editor, 1968) Dearest Mama: Letters Between Queen Victoria and the Crown Princess of Prussia, 1861–64, Luan Đon: Evans Brothers
Fulford, Roger (editor, 1971) Beloved Mama: Private Correspondence of Queen Victoria and the German Crown Princess, 1878–85, Luan Đon: Evans Brothers
Fulford, Roger (editor, 1971) Your Dear Letter: Private Correspondence of Queen Victoria and the Crown Princess of Prussia, 1863–71, Luan Đon: Evans Brothers
Fulford, Roger (editor, 1976) Darling Child: Private Correspondence of Queen Victoria and the German Crown Princess of Prussia, 1871–78, Luan Đon: Evans Brothers
Hibbert, Christopher (editor, 1984) Queen Victoria in Her Letters and Journals, Luan Đon: John Murray, ISBN 0-7195-4107-7
Hough, Richard (editor, 1975) Advice to a Grand-daughter: Letters from Queen Victoria to Princess Victoria of Hesse, Luan Đon: Heinemann, ISBN 0-434-34861-9
Jagow, Kurt (editor, 1938) Letters of the Prince Consort 1831–61, Luan Đon: John Murray
Mortimer, Raymond (editor, 1961) Queen Victoria: Leaves from a Journal, New York: Farrar, Straus & Cudahy
Ponsonby, Sir Frederick (editor, 1930) Letters of the Empress Frederick, Luan Đon: Macmillan
Ramm, Agatha (editor, 1990) Beloved and Darling Child: Last Letters between Queen Victoria and Her Eldest Daughter, 1886–1901, Stroud: Sutton Publishing, ISBN 978-0-86299-880-6
Victoria, Queen (1868) Leaves from the Journal of Our Life in the Highlands from 1848 to 1861, Luan Đon: Smith, Elder
Victoria, Queen (1884) More Leaves from the Journal of Our Life in the Highlands from 1862 to 1882, Luan Đon: Smith, Elder


Xem them Arnstein, Walter L. (2003) Queen Victoria, New York: Palgrave Macmillan, ISBN 978-0-333-63806-4
Gardiner, Juliet (1997) Queen Victoria, Luan Đon: Collins and Brown, ISBN 978-1-85585-469-7
Lyden, Anne M. (2014) A Royal Passion: Queen Victoria and Photography, Los Angeles: Getty Publications, ISBN 978-1-60606-155-8
Weintraub, Stanley (1987) Victoria: Biography of a Queen, Luan Đon: HarperCollins, ISBN 978-0-04-923084-2
Wilson, A. N. (2014) Victoria: A Life, Luan Đon: Atlantic Books, ISBN 978-1-84887-956-0


Lien ket ngoai Tai lieu luu tru lien quan đen Victoria cua Anh liet ke tai Co quan luu tru quoc gia Vuong quoc Anh
Historical Images related to Victoria Luu tru ngay 5 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine at English Heritage
Chan dung cua Queen Victoria tai Phong Trung bay Chan dung Quoc gia, Luan Đon
Queen Victoria's Journals Luu tru ngay 27 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine, online from the Royal Archive and Bodleian Library
Cac tac pham cua Victoria cua Anh tai Du an Gutenberg
Cac tac pham cua hoac noi ve Victoria cua Anh tai Internet Archive
Tac pham cua Victoria cua Anh tren  LibriVox (sach audio thuoc pham vi cong cong)