Luteti la mot nguyen to hoa hoc co ky hieu Lu va so nguyen tu 71. No nam trong lop d cua bang tuan hoan chu khong thuoc lop f, nhung IUPAC xep no vao nhom Lanthan. No la mot trong cac nguyen to đa đuoc xep vao nhom nguyen to đat hiem. Mot trong cac đong vi phong xa cua no (176Lu) đuoc dung trong cong nghe hat nhan đe cac đinh tuoi cua cac thien thach. Luteti luon cong sinh voi nguyen to ytri va đoi khi đuoc dung trong cac hop kim va chat xuc tac trong cac phan ung hoa hoc khac nhau.


Tinh chat = Tinh chat vat ly =
Luteti la mot kim loai hoa tri 3 chong an mon mau trang bac. No co ban kinh nguyen tu nho nhat va la nguyen to đat hiem nang va cung nhat. Luteti co điem nong chay cao nhat trong nhom Lanthan, co the lien quan đen Lanthanide contraction.


= Tinh chat hoa hoc =
Kim loai luteti xin cham trong khong khi va de chay o 150°C tao thanh luteti(III) oxit:

4Lu + 3O2 → 2Lu2O3
Luteti co kha nang cho đien tu va phan ung cham voi nuoc lanh va kha nhanh voi nuoc nong tao thanh luteti(III) hydroxide:

2Lu (r) + 6H2O (l) → 2Lu(OH)3 (dd) + 3H2 (k)
Kim loai luteti phan ung voi cac halogen tao muoi halugenua:

2Lu (r) + 3F2 (k) → 2LuF3 (r) [trang]
2Lu (r) + 3Cl2 (k) → 2LuCl3 (r) [trang]
2Lu (r) + 3Br2 (k) → 2LuBr3 (r)[vang nhat]
2Lu (r) + 3I2 (k) → 2LuI3 (r)[nau]
Luteti de hoa tan trong axit sulfuric loang tao thanh dung dich chua cac ion luteti(III) khong mau, ton tai o dang phuc [Lu(H2O)9]3+:

2Lu (r) + 3H2SO4 (dd) → 2Lu3+ (dd) + 3SO2–4 (dd) + 3H2 (k)


= Cac hop chat =
Trong tat ca cac hop chat cua no, luteti co so oxy hoa +3. Cac dung dich cua hau het cac muoi Lu đeu khong mau va hinh thanh cac tinh the mau trang khi kho. Cac muoi hoa tan nhu chloride (LuCl3), bromide (LuBr3), iodide (LuI3), nitrat, sunfat va axetat tao thanh cac hydrat khi ket tinh. Oxit (Lu2O3), hydroxide, fluoride (LuF3), cacbonat, phosphat va oxalat khong hoa tan trong nuoc.
Luteti(III) tantalat (LuTaO4) la vat lieu đac nhat co mau trang va khong phong xa (mat đo 9,81 g/cm³) va cung co y tuong dung lam tia X phosphor. Thoria thi đac hon (10 g/cm³) va cung co mau trang nhung co tinh phong xa.


= Đong vi =

Luteti tu nhien gom 1 đong vi on đinh 175Lu (chiem 97,41%) va mot đong vi phong xa beta 176Lu co chu ky ban ra 3,78×1010 nam (2,59%). Đong vi phong xa nay đuoc su dung đe đinh tuoi. 33 đong vi phong xa đa đuoc nhan biet, trong đo đong vi tu nhien on đinh nhat la 176Lu, va cac đong vi tong hop 174Lu co chu ky ban ra 3,31 nam, va 173Lu la 1,37 nam. Tat ca cac đong vi phong xa con lai co chu ky ban ra nho hon 9 ngay, va đa so trong đo co chu ky ban ra nho 30 phut.Nguyen to nay co 18 meta state, voi trang thai on đinh nhat la 177mLu (T½=160,4 ngay), 174mLu (T½=142 ngay) va 178mLu (T½=23,1 phut).
Cac đong vi đa đuoc biet đen cua luteti co khoi luong nguyen tu nam trong khoang tu 149,973 (150Lu) đen 183,961 (184Lu). Co che phan ra chu yeu truoc đong vi on đinh pho bien nhat, 175Lu, la bat đien tu (voi vai alpha va positron), va co che chu yeu sau la phan ra beta. Cac san pham phan ra chu yeu truoc 175Lu la cac đong vi cua nguyen to 70 (ytterbi) va cac san pham phan ra sau la cac đong vi cua nguyen to 72 (hafni).


Lich su Luteti (Latin Lutetia nghia la Paris) đuoc phat hien mot cach đoc lap vao nam 1907 boi nha khoa hoc Phap Georges Urbain, nha khoang vat hoc Uc, Nam tuoc Carl Auer von Welsbach, va nha hoa hoc Hoa Ky Charles James. Cac nha khoa hoc nay tim thay luteti o dang khong tinh khiet trong khoang vat ytterbia, loai khoang vat ma nha hoa hoc Thuy Đien Jean Charles Galissard de Marignac (va hau het cac nha khoa hoc khac) cho rang no hoan toan chua nguyen to ytterbi.
Viec tach luteti tu ytterbi cua Marignac đuoc mieu ta lan đau tien boi Urbain va đuoc đat cach goi cua ong. Ong chon cac ten neoytterbi (ytterbi moi) va luteci cho cho nguyen to moi nhung ten neoytterbi cuoi cung đa đuoc đoi lai cho nguyen to ytterbi va nam 1949 nguyen to thu 71 đuoc đoi thanh luteti.
Tranh cai ve nguoi đau tien phat hien đa đuoc viet trong hai bai bao theo đo Urbain va von Welsbach cao buoc lan nhau ve cac ket qua cong bo chiu anh huong tu cac nghien cuu đuoc cong bo cua nhau.
Hoi đong Khoi luong nguyen tu (The Commission on Atomic Mass), to chuc co trach nhiem đat ten cho cac nguyen to moi, đa giai quyet tranh chap vao nam 1909 chap nhan viec phat hien đau tien cua Urbain va cac ten cua ong ay đat lam ten chinh thuc. Van đe lien quan đen quyet đinh nay la Urbain la mot trong bon thanh vien cua Hoi đong nay. 
Welsbach đa đe xuat cac ten cassiopeium cho nguyen to 71 (theo ten cua chom sao Cassiopeia) va aldebaranium cho nguyen to moi ytterbium nhung cac đe xuat nay đa bi tu choi (mac du mot so nha khoa hoc Đuc trong thap nien 1950 đa goi nguyen to thu 71 la cassiopium).
Trong khi đo, Charles James, nguoi đa khiem ton đung ngoai cac cuoc tranh cai đo, đa lam viec nhieu hon nhung nguoi khac, va chac chan so huu nguon cung cap luteti lon nhat vao thoi điem đo.


Ung dung Do hiem va gia cao, luteti co rat it ung dung thuong mai. Tuy nhien, luteti khong phong xa co the đuoc dung lam chat xuc tac trong cracking dau mo trong loc dau va cung co the đuoc su dung trong alkyl hoa, hydro hoa, va polymer hoa.
Cac ung dung khac nhu:

Luteti-176 (176Lu) đa đuoc dung đe đinh tuoi thien thach.
Luteti nhom garnet (Al5Lu3O12) đuoc đe xuat lam vat lieu thau kinh ngam in thach ban (immersion lithography) chiet suat cao.
Luteti-177 (177Lu) đuoc dung lam hat nhan phong xa bi ban pha trong thi nghiem đieu tri cac khoi u than kinh noi tiet.
Luteti oxyorthosilicat chua tap chat Ceri (LSO) hien tai la hop chat thich hop cho cac may do trong chup cat lop positron (positron emission tomography - PET.) 
Ung dung lam nguon phat tia beta, dung luteti đe kich hoat neutron. Mot luong nho luteti đuoc cho them vao gadolini galli garnet (GGG) o dang tap chat, chat nay đuoc dung trong cac bo nho bot tu.


Tham khao Guide to the Elements - Revised Edition, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1


Lien ket ngoai WebElements.com - Lutetium (cung co the dung tham khao)
It's Elemental - Lutetium
pure Lutetium >99,9% picture in the element collection from Heinrich Pniok Luu tru ngay 19 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine