Chau A  phan lon nam o Bac ban cau, la chau luc co dien tich lon nhat tren the gioi. Thien nhien cua chau A rat đa dang. Dien tich chau luc nay bao phu 8,7% tong dien tich Trai Đat (hoac chiem 29,4% tong dien tich luc đia).
Đai bo phan lanh tho chau A nam o Bac Ban cau va Ban cau Đong. Ranh gioi giua chau A voi chau Phi la kenh đao Suez, voi chau Au la Day nui Ural, song Ural, Bien Caspi, mach nui Kavkaz, eo bien Tho Nhi Ky, bien Đia Trung Hai va Bien Đen. Bon điem cuc đat lien lon chau A: điem cuc đong la mui Dezhnev o eo bien Bering (66°4′45″B, 169°39′7″T), điem cuc nam la mui Tanjung Piai o eo bien Malacca (1°16′B, 103°31′Đ), điem cuc tay la mui Baba o bien Aegea (39°27′B, 26°3′Đ), điem cuc bac la mui Chelyuskin o eo bien Vilkitsky (77°44′B, 104°15′Đ).
Hang lon nhat la hang Son Đoong (hang đong tu nhien lon nhat the gioi), Đinh nui cao nhat la đinh Everest (cao nhat the gioi), điem thap nhat la sut lun Bien Chet (thap nhat the gioi), cao nguyen cao nhat la cao nguyen Thanh Tang (cao nhat the gioi), song dai nhat la Truong Giang (dai thu ba the gioi), ho lon nhat la bien Caspi (lon nhat the gioi), ho sau nhat la ho Baikal (sau nhat the gioi), sa mac lon nhat la sa mac Arabi (lon thu nam the gioi). Vuot qua kinh đo va vi đo rong vo cung, chenh lech thoi gian đong - tay đat đen tu 11 đen 13 gio đong ho. Vung đat phia tay va chau Au noi lien lan nhau, hinh thanh luc đia Au – A - luc đia lon nhat tren Trai Đat. Tru đat lien ra, dien tich đao lon va đao con cua chau A chung 2,7 trieu kilomet vuong, chi đung  sau Bac My.
Chau A la noi bat nguon ba ton giao lon cua the gioi Phat giao, Hoi giao va Co Đoc giao. Trong bon nuoc xua co nen van minh lon thi co ba nuoc xua o vao chau A (An Đo, Iraq (Luong Ha) va Trung Quoc).
Trong so cac quoc gia va vung lanh tho thuoc chau A, Nhat Ban, Han Quoc, Đai Loan, Singapore, Israel, Hong Kong va Ma Cao đuoc cong nhan la nhung quoc gia va vung lanh tho co nen kinh te cong nghiep phat trien, so con lai la cac nuoc đang phat trien, trong đo, Trung Quoc va An Đo la 2 nuoc đang phat trien co dien tich va dan so lon nhat tren the gioi.


Tu nguyen Chau A trong chu Han 州亞, chu Hi Lap co đai goc la Ασια, va chu La-tinh la Asia.
Chau A la mot chau luc co dan so đong nhat the gioi, đong thoi cung la chau luc co mat đo dan so lon nhat. Ten chu cua no cung xua cu nhat. "Asia" mang y nghia la "khu vuc Mat Troi moc", tuong truyen la do nguoi Phoenicia co đai đua ra. Hoat đong tren bien thuong xuyen, yeu cau nguoi Phoenicia can phai xac đinh noi chon va huong đi. Vi vay ho đem khu vuc bien Aegea ve phia đong goi chung la "Asu", nghia la "cho Mat Troi moc"; nhung ma đem khu vuc bien Aegea ve phia tay thi goi chung la "Ereb", nghia la "cho Mat Troi lan". Asia tung chu mot la do chu Asu tieng Phoenica dien hoa toi nay. Vung đat ma no chi ve la khong ro rang lam, pham vi la co han đinh. Đen the ki thu nhat TCN đa bien thanh la mot ten goi tinh hanh chinh cua đe quoc La Ma, ve sau thi moi dan dan khuech đai, bao gom ca khu vuc chau A bay gio, bien thanh la mot cai ten đe goi ten chau luc lon nhat the gioi.
Phien am bang tieng Trung cho Asia la Yaxiya (亞細亞 - A-te-a) đuoc đat ten cho chau luc nay truoc nhat la vao nam 1582. Sau khi giao si truyen giao Hoi Jesus Matteo Ricci đen Trung Quoc, duoi su giup đo cua Vuong Ban - tri phu Long Khanh (nay la huyen Kiem Cac, huyen Tu Đong, huyen Giang Du - phia bac tinh Tu Xuyen), cung nhau lam ra "Khon du van quoc toan đo" voi cac phien dich vien. Boi vi nguoi nuoc ngoai luc đo đen Trung Quoc phan nhieu o khu vuc mien nam, cac phien dich nay đeu co mang theo minh sac thai tieng Han mien nam day đac. Chu nuoc ngoai mo đau phien dich la "a" đoc la "a", cuoi đuoi phien dich la "a", chu nuoc ngoai phan nhieu đoc la "ya", luc phien dich thanh Trung van, phien dich vien tuc khac se can cu vao phat am chu Han trong ngon ngu noi đo đe chon lua chu Han tuong ung.


Lich su Lich su va van hoa chau A đeu rat co xua. An Đo, Iraq (nuoc Babylon cu) va Trung Quoc la ba trong bon nuoc xua la cac nen van minh lon cua the gioi đeu o chau A. Trinh đo kinh te va van hoa cua chau A đa tung chiem giu vi tri dan đau vao khoang thoi gian dai tren the gioi, tu đai phat minh cua Trung Quoc hoac nguoi An Đo phat minh chu so Arabi va so 0, v.v... rat nhieu sang tao va phat minh ve phuong dien khoa hoc, cong hien cuc ki to lon cho the gioi.


= Thoi đai vien co =
Vao thoi đai vien co, rat nhieu dan toc cua chau Au va Bac Phi đeu bat nguon o khu vuc thao nguyen cua Trung A. Vao Giai đoan di cu, mot bo phan o ve phia tay tien vao chau Au, mot bo phan o ve phia đong doi vao An Đo, hinh thanh cac dan toc ngu he An - Au voi pham vi rong lon; mot bo phan khac o ve phia nam doi đen Bac Phi va Tay A, tien vao Ai Cap, hop thanh cac dan toc ngu he Phi - A (tuc ngu he Semito - Hamitic) voi nguoi o ngay đia phuong đo.


= Thoi đai thuong co =
Vao thoi đai thuong co, Trung Quoc o phuong đong va đe quoc Ba Tu o phuong tay đeu phat trien bien thanh la đe quoc lon manh, Ba Tu mot mach tranh hung voi Hi Lap o chau Au, cuoi cung đeu bi Alexander Đai đe cua đe quoc Macedonia đanh bai, quan đoi cua Alexander tien thang xam nhap tieu luc đia An Đo, cuoi cung mot phan quan đoi con luu tru lai đa lap len nha nuoc Armenia. Trung Quoc luc đo cung đang đi đuong loi huong ve banh truong thong nhat, cac dan toc chung quanh mo đau hieu ra nha nuoc Tan.
Luc đe quoc La Ma o phuong tay troi len, trieu nha Han cua Trung Quoc o phuong đong cung la mot nha nuoc lon manh, lanh tho cua đe quoc La Ma banh truong đen cho thung lung song Babylon cu (bay gio goi la song Euphrates) o Trung Đong, phuong đong va phuong tay mo đau co giao luu kinh te va van hoa, con đuong to lua ban đau tu đo thanh Truong An, Trung Quoc đi qua Tay Vuc (chinh la Tan Cuong va mot phan khu vuc Trung A hien nay) va Trung Đong, xa đen Roma, Y. Sau khi nguoi Hung No o phia bac trieu nha Han bi trieu nha Han đanh bai, dan dan thien cu huong ve phuong tay, mot it bo toc ma trong mat đe quoc Tay La Ma bi coi la "nguoi chua khai hoa", sau khi doi vao chau Au, lap tuc tang toc diet vong đe quoc Tay La Ma.


= Thoi đai trung co =
Vao thoi đai trung co, o vung đat phia tay nam chau A noi len đe quoc Arabi lon manh - bao quat Nam Au, Tay A, Trung A va Bac Phi. Cuong vuc cua Trung Quoc vao luc trieu nha Đuong lon manh o phuong đong cung banh truong đen Trung A va Trieu Tien đa dan dan lam thanh dan toc thong nhat.
Su troi day cua dan toc Mong Co hinh thanh anh huong khong it o the gioi, đa chinh phuc vung đat Au - A rong lon. nhung ma vi cung co chinh quyen cua ban than nen đa tan sat rat nhieu nguoi dan di toc, rat nhieu van minh uu tu bi pha bo trong vong mot ngay.
Tu nam 1453, sau khi đe quoc Byzantine bi diet vong, đe quoc Ottoman cua nha nuoc Hoi giao đa xung hung chiem giu khu vuc Trung Đong, ban đao Tieu A va Bac Phi hon 400 nam. O muc đo nao đo, đe quoc Ottoman đa gay tro ngai giao luu đong - tay ve phuong dien van hoa va kinh te. Khu vuc Đong A tu the ki XVI toi nay, su phat trien van hoa va khoa hoc dan dan lac hau, thuong hay thay tinh huong cac nuoc cam chi nguoi dan trong nuoc giao luu voi nguoi nuoc ngoai. Thi du chinh sach toa quoc đuoc thuc thi vao thoi đai Edo o Nhat Ban, hoac chinh sach toa quoc cua vuong trieu Trieu Tien, hoac chinh sach cam bien vao thoi ki nha Minh va nha Thanh,...


= Tu sau can đai =
Tu sau the ki XVIII, cung voi su noi len cua chu nghia tu ban va chu nghia thuc dan o chau Au, nguoi theo chu nghia thuc dan thong qua tuyen đuong hang hai, tien hanh khai thac tai nguyen o đat lien chau A, va su suy yeu cua chinh quyen phong kien trong thoi gian dai cua vung đat chau A đa tro thanh mieng moi ma cac cuong quoc chau Au tranh gianh, rat nhieu lanh tho bi chiem đong lam thanh thuoc đia hoac ban thuoc đia. Vung đat hoang vu Siberia o phia bac chau A, tan vo theo sau no luc cua đe quoc Mong Co, nuoc Nga Sa hoang do dan toc Nga o chau Au lap nen dan dan men theo đuong bo ma khai quat mo mang, roi xung hung chiem giu mot vung rong lon o phia bac chau A.
Cuoi the ki XIX, Nhat Ban theo sau su thanh cong cai cach Duy tan Minh Tri, khien cho the nuoc hung thinh nhanh chong, tro thanh nuoc chau A duy nhat co đay đu đia vi tren vu đai cong đong quoc te bang tu cach "cuong quoc". Tu luc thang loi nhieu lan phat đong chien tranh chong lai cac nuoc chung quanh nhu trieu nha Thanh, nuoc Nga Sa hoang cung voi sau khi trai qua Đai chien the gioi lan thu nhat, Nhat Ban cai quan cac thuoc đia cua nuoc chien bai Đuc o chau A voi tu cach nuoc chien thang, khien cho pham vi the luc cua Nhat Ban trai khap ca Tay Thai Binh Duong. Lai thuc đay tham vong chinh phuc Trung Quoc va ca chau A cua no ngay mot lon dan, Nhat Ban duoi anh huong cua chu nghia quan phiet vao thap ki 30 - 40 o the ki 20 đa phat đong chien tranh Trung – Nhat lan thu hai va chien tranh Thai Binh Duong, Đai chien the gioi lan thu hai cung mo đau tu quan Đuc đanh chop nhoang Ba Lan vao ngay 1 thang 9 nam 1939, sau đo mo rong chien tranh sang khu vuc chau A. Nhat Ban cuoi cung đau hang sau khi bi Hoa Ky nem xuong hai trai bom nguyen tu huong ve Hiroshima va Nagasaki. Sau khi Đe nhi the chien đi qua, chu nghia dan toc o chau A ngoc đau, cac nuoc va dan toc vua moi bat đau soi noi tranh gianh tim lay đoc lap. Cung luc voi đo, đoi lap chu nghia tu ban la chu nghia cong san o phuong tay lan rong đen đai luc đia chau A. Nam 1949 Đang Cong san Trung Quoc đanh bai Đang Quoc dan Trung Quoc trong Noi chien Quoc - Cong, đa nam giu chinh quyen cua Trung Hoa dan quoc o vung đat Trung Quoc đai luc, thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa; Chinh phu Trung Hoa dan quoc doi đen Đai Bac. Nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa do Đang Cong san Trung Quoc thanh lap va Lien minh nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Xo-viet do Đang Cong san Lien Xo kien lap cung nhau thuc đay mo rong chu nghia cong san o chau A. Vung đat Đong A truoc sau lien tuc kien lap nhieu chinh quyen chu nghia xa hoi, nhu Trieu Tien, Viet Nam, Lao,... Vao thap ki 50-70 cua the ki 20, chien tranh Trieu Tien va chien tranh Viet Nam la tuyen đau cua cuoc chien tranh giua chu nghia xa hoi va chu nghia tu ban o chau A.
Cac dan toc o Tay A, Nam A va Trung Đong cung soi noi tranh gianh đoc lap tu sau Đai chien the gioi lan thu hai, noi tieng nhat chinh la cuoc van đong cach mang đoc lap An Đo do Mahatma Gandhi khoi xuong, cuoi cung dan đen Cuoc chia cat An Đo - Pakistan, An Đo lay tin đo An Đo giao la chinh va Pakistan lay tin đo Hoi giao la chinh cung đoc lap vao nam 1948. Tuy nhien, van đe kien lap nha nuoc cua Israel va Palestine o Trung Đong, mang theo xung đot nghiem trong dinh liu đen phuong dien ton giao va dan toc. Mac du Israel đuoc hua hen dung nuoc o vung đat nguoi Do Thai vao nam 1947, nhung vi thanh đia Jerusalem đuoc chia cho Israel, khien cac nuoc Hoi giao chung quanh bat man, nguoi Do Thai va tin đo Hoi giao bat hoa, dan đen Israel va cac nuoc Hoi giao chung quanh moi ngay gia tang xung đot, trong chien tranh Trung Đong lan thu ba Israel khang cu voi Syria, Jordan va Ai Cap, Israel chiem linh mot vung đat đang ke cua Palestine, va thiet lap thuoc đia o vung đo. Mat khac, vung đat Trung Đong tu truoc toi nay bi coi la "kho thuoc sung the gioi", vung đat nay chien tranh lien mien khong ngot, bao gom chien tranh Iran - Iraq ma Iraq va Iran chia sung lan nhau, va chien tranh giua Hoa Ky va Iraq nhu chien tranh vung Vinh vao ngay 17 thang 1 nam 1991 va Chien tranh Iraq vao ngay 20 thang 3 nam 2003, va chien tranh Afghanistan do lanh đao phan tu khung bo so mot Osama bin Laden nham vao tuyen bo cua Hoa Ky cho nen nam 2002 phat đong đe lat đo tap đoan chinh tri Taliban.
Lien Xo phat sinh chinh bien vao cuoi thang 8 nam 1991, mac du Đang Cong san Lien Xo giai quyet trong mot tuan, nhung ma van khien Lien Xo giai the vao cuoi nam 1991. O vung đat Trung A nhieu nuoc cong hoa tach khoi Lien Xo cu thanh nha nuoc đoc lap moi nhu Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan, v.v


Khu vuc Vung đat chau A bat ngat xa tham. Đe cho thuan loi, co the chia chau A lam 6 khu vuc la Đong A, Nam A, Đong Nam A, Trung A, Tay A va Bac A. Moi truong tu nhien va hoat đong loai nguoi cua cac vung đat nay moi noi co đac sac rieng.

 


= Đong A =
Đong A bao gom Trung Quoc, Nhat Ban, Han Quoc, Trieu Tien va Mong Co.  Dien tich chung 11,8 trieu km vuong. Dan so hon 1,6 ti. Đia the phia Tay cao phia Đong thap, chia lam bon bac thang. Cao nguyen Thanh Tang o phia Tay Nam Trung Quoc goi la "noc nha the gioi", chieu cao cach mat nuoc bien trung binh tren 4.000 m. Phia nua Đong Nam la mien gio mua, thuoc ve đoi khi hau rung la rong on đoi va đoi khi hau rung ram a nhiet đoi; phia Tay Bac thuoc ve đoi khi hau thao nguyen hoac sa mac on đoi tinh luc đia; phia Tay Nam thuoc ve đoi khi hau cao nguyen va nui. Tu thang 5 đen thang 10 vung đat phia Đong sat bo bien bi anh huong cua bao nhiet đoi tay bac Thai Binh Duong. Tai nguyen khoang san phong phu gom la than đa, sat, dau tho, đong, antimon, wolfram, molypden, vang, magnesit, than chi. Đong A la que huong cua nhieu cay trong nhu lua gie, cu mai, lua tac, lua tam đen, đau nanh, co gai, tra xanh, tung dau, đieu, quyt, long nhan, cay vai, nhan sam. Lua thoc chiem tren 40% tong san luong cua the gioi, la tra chiem tren 25% tong san luong the gioi, đau nanh chiem 20%. San luong soi bong, đau phong, bap, mia, me, cai dau, to tam chiem đia vi trong yeu tren the gioi.


= Tay A =
Tay A cung goi la Tay Nam A, chi vung đat phia tay cua chau A, bao gom Tho Nhi Ki, Israel, Iran, Iraq, Cong hoa Sip, Syria, Liban, Jordan, Kuwait, Arabi Saudi, Yemen, Oman, Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat, Qatar, Bahrain, Gruzia, Armenia va Azerbaijan. Dien tich chung 6 trieu kilomet vuong. Dan so hon 300 trieu nguoi. Cao nguyen trai rong, phan phia bac nhieu day nui. Đong bang Mesopotamia o khoang giua cao nguyen nui phia bac va ban đao A Rap o phia nam la do song Euprates va song Tigris hinh thanh nen. Khi hau nong va kho. Dien tich sa mac o phia nam rong lon. Vung đat ven bien Đia Trung Hai va Bien Đen cung voi vung nui phia tay trong khu vuc nay thuoc ve khi hau Đia Trung Hai, cao nguyen phia đong va noi luc thuoc ve khi hau thao nguyen hoac sa mac a nhiet đoi, phan lon vung đat o ban đao A Rap thuoc ve khi hau sa mac nhiet đoi. Tru luong va san luong dau tho chiem đia vi trong yeu tren the gioi. Tay A la noi san sinh bat nguon thuc vat vun trong nhu ca rot, dua luoi, hanh tay, rau chan vit, co linh lang, cha la cung voi cac giong gia suc nhu lac đa mot buou, ngua A Rap, de Angora, tho Angora.


= Đong Nam A =
Đong Nam A chi vung đat phia đong nam cua chau A, gom cac nuoc Singapore, Indonesia, Malaysia, Thai Lan, Viet Nam, Lao, Philippines, Campuchia, Myanmar, Brunei va Đong Timor. Dien tich khoang 4,5 trieu kilomet vuong. Dan so hon 650 trieu. Ve đia li, khu vuc bao gom hai phan: ban đao An - Trung va quan đao Ma Lai. La mot trong cac khu vuc co nhieu nui lua nhat tren the gioi. Phia nam vung quan đao va ban đao thuoc ve khi hau rung mua nhiet đoi, vung nui phia bac ban đao thuoc ve khi hau rung ram a nhiet đoi. Thiec, dau tho, khi thien nhien, than đa, nickel, quang bo xit, wolfram, chromi, vang, v.v la khoang vat trong yeu. Đong Nam A la noi bat nguon nhieu thuc vat nhiet đoi nhu cay chanh vang, cay đay vang, cay đinh huong, đau khau, ho tieu, chuoi rung, cay cau, cay mit, cay chuoi soi đay. Cac nuoc o khu vuc nay san xuat nhieu gao, cao su, huong lieu, go tech, cay bong than go, thuoc quinin va trai cay nhiet đoi. Trong tat ca cac nuoc, Indonesia la nuoc co nui lua nhieu nhat tren the gioi va co danh hieu "đat nuoc nui lua".


= Trung A =
Trung A chi vung đat trung tam chau A (ve đia li). Bao gom Turkmenistan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Kazakhstan. Dien tich khoang 4 trieu ki lo met vuong. Vung đat phia đong nam trong khu vuc nay la vung nui, đong đat nhieu lan, thuoc ve khi hau nui; cac vung đat con lai la đong bang, go đoi, sa mac trai rong, khi hau kho can, thuoc ve khi hau sa mac hoac thao nguyen nhiet đoi va a nhiet đoi. Khi thien nhien, dau tho, than đa, đong, chi, kem, thuy ngan, luu huynh, mirabilit (tuc natri sulfat ngam nuoc) la khoang vat kha trong yeu. Tai nguyen khoang san cua Trung A vo cung phong phu, nganh cong nghiep quan su phat đat. Trung A la cho san sinh bat nguon thuc vat vun trong nhu đau Ha Lan, đau tam, trai tao tay cung voi cuu Karakul. San xuat cay bong soi, cay thuoc la, to tam, long cuu, cay nho va cay tao tay.


= Nam A =
Nam A chi vung đat phia nam cua chau A, gom An Đo, Afghanistan, Maldives, Bhutan, Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh va Nepal. Dien tich khoang 5,1 trieu kilomet vuong. Dan so 1,8 ti. Vung đat phia bac trong khu vuc nay la vung nui cua chan nui phia nam mach nui Himalaya, ban đao An Đo o phia nam la cao nguyen Deccan, giua vung nui phia bac va cao nguyen Deccan la đong bang song An Đo - song Hang. Đong bang o phia bac va o giua ve co ban thuoc ve khi hau rung ram ban nhiet đoi, cao nguyen Deccan va phia bac Sri Lanka thuoc ve khi hau thao nguyen nhiet đoi, đoan tay nam cua ban đao An Đo, phia nam Sri Lanka va toan bo Maldives thuoc ve khi hau rung mua nhiet đoi, đong bang song An Đo thuoc ve khi hau thao nguyen hoac sa mac a nhiet đoi. Lay sat, mangan, than đa lam tai nguyen khoang san phong phu nhat. Nam A la cho san sinh bat nguon thuc vat vun trong nhu xoai, thau dau, ca tim, chuoi rung, cay mia va cu sen. Cay đay vang (Corchorus capsularis L) va la tra chiem chung 1/2 tong san luong the gioi. San luong cua gao, đau phong, me, cai dau, mia, bong soi, cao su, lua te hot nho, dua say kho co vi tri trong yeu tren the gioi.


= Bac A =
Bac A chi vung đat Siberia cua nuoc Nga, dien tich khoang 13,1 trieu kilomet vuong. Vung đat phia tay la đong bang Tay Siberia, phia giua la vung nui va cao nguyen Trung Siberia, phia đong la vung nui Vien Đong. Vong cuc ve phia bac thuoc ve khi hau đong reu han đoi, vung đat con lai thuoc ve khi hau rung la kim on đoi. Khoang thoi gian dong song đong lai thanh bang la tu 6 thang tro len. Dau tho, than đa, đong, vang, đa kim cuong la khoang vat kha trong yeu; san xuat cac loai lua te, khoai tay, cay lanh va vat lieu go.


Đia li = Đia hinh =

Đia hinh chau A len xuong rat lon, khoang giua cao, bon phia xung quanh thap. Vung đat phia đong co mot day quan đao hinh vong cung nhieu kieu khac nhau dai tu Nam đen Bac. Chieu cao cach muc nuoc bien trung binh chung 950 met, la mot chau luc co đia hinh cao nhat tren the gioi sau chau Nam Cuc. Nui va cao nguyen chiem chung 3/4 dien tich, trong đo co 1/3 khu vuc co chieu cao cach muc nuoc bien tren 1000 met. Đinh nui cao tren 8.000 met so voi muc nuoc bien tren the gioi, tat ca phan bo o khu vuc day nui Karakoram va day nui Himalaya. Đong bang chiem 1/4 dien tich, uoc tinh hon 10 trieu kilomet vuong. Ca chau A ve tong quat co day Pamir o trung tam, mot loat cac day nui cao lon toa ra ve phia tay va keo dai đen canh ven đat lien. Chu yeu co day nui Thien Son, day nui Con Luan, day nui Himalaya, day nui Altai, day nui Hindu Kush, day nui Alborz, mach nui Taurus, mach nui Zagros, v.v Giua cac day nui chu yeu ke tren co cao nguyen Thanh Tang, cao nguyen Mong Co, cao nguyen Iran, cao nguyen Anatolia (hoac goi cao nguyen Tho Nhi Ki), cao nguyen Deccan, cao nguyen A Rap, cao nguyen Trung Siberia va bon đia Tarim, bon đia Junggar, bon đia Qaidam, v.v
O ben ngoai cua nui va cao nguyen phan bo đong bang dien tich rong lon, chu yeu co đong bang Đong Bac, đong bang Hoa Bac, đong bang trung va ha du Truong Giang, đong bang song An Đo - song Hang, đong bang Mesopotamia (hoac goi đong bang Luong Ha), đong bang Tay Siberia.
Chau A khong nhung len xuong hai đau tren đat lien, lai con quan đao hinh vong cung o ria phia Đong đat lien va bo phan đay bien o Thai Binh Duong cung đong dang xuat hien len xuong hai đau, mach nui tren quan đao ton tai xen ke theo cung voi ranh đai duong sau nhat. Chenh lech cao thap cua đinh nui cao nhat chau A va ranh đai duong sau nhat o vung bien lan can chung 20 kilomet.


= Trung tam =
Trung tam đia li đat lien chau A chinh la chi mot điem o ben trong pham vi đat lien chau A o vao vi tri can bang, no cach đuong bo bien vay chung quanh đat lien xa nhat, co tinh đat lien manh nhat. Can cu vao cach noi cua Trung Quoc, vi tri cua no o vao thon Vinh Tan, xa Vinh Phong, huyen O Lo Moc Te, thanh pho O Lo Moc Te, khu tu tri Tan Cuong, toa đo đia li la 43°40′52″B 87°19′52″Đ, bay gio đa xay dung thanh khu danh thang phong canh. Mot mat khac, trung tam cua chau A ma Nga tuyen bo o vao khu Tos-Bulak, thu phu Kyzyl, nuoc cong hoa Tuva, Lien bang Nga, toa đo đia li la 51°43′29″B 94°26′37″Đ.


= Moi truong tu nhien =
Đuong bo bien đat lien cua chau A dai lien tuc khong đut nhung ma quanh co uon khuc, đuong bo bien dai 62.800 kilomet (39.022 dam Anh), la chau luc co đuong bo bien dai nhat tren the gioi. Loai hinh bo bien phuc tap. Co nhieu ban đao va đao con, la chau luc co dien tich ban đao lon nhat. Ban đao Arabi la ban đao lon nhat the gioi (dien tich chung 3 trieu kilomet vuong). Đac điem cua tong đia hinh chau A la mat đat len xuong rat lon, nui cao đinh lon tu tap o khoang giua, nui va cao nguyen chiem chung 3/4 dien tich chau A. Ca chau A cach mat phang nuoc bien trung binh 950 met, la chau luc co đia the cao nhat tren the gioi tru chau Nam Cuc ra. Ca chau A ve tong quat lay cao nguyen Pamir lam trung tam, mot loat mach nui cao lon duoi ra huong ve phia tay, mach nui cao lon nhat chinh la mach nui Himalaya. Giua cac manh nui cao lon co rat nhieu cao nguyen va bon đia dien tich rong lon. O mat ben ngoai cua nui va cao nguyen van phan bo đong bang rong xa.
Chau A co rat nhieu đinh nui cao noi tieng, trong đo co đinh nui Chomolungma cao nhat the gioi, chieu cao cach mat phang nuoc bien 8.848 met, se theo xu the dan dan len cao tung buoc mot, du tinh mot tram nam sau, chieu cao cua đinh nui Chomolungma se sang lap lai mot di tich lich su moi. Chau A co đat trung, sut lun va ho cham thap nhat tren luc đia cua the gioi, thi du sut lun Bien Chet (mat ho thap hon mat bien Đia Trung Hai 392 met), van co cao nguyen Thanh Tang đuoc goi la "noc nha the gioi".
Chau A la chau luc co nui lua nhieu nhat tren the gioi. Quan đao o ven ria phia đong la khu vuc co nui lua nhieu nhat tren the gioi. Đao lon va đao con đi sat bo bien phia đong hoac vung đat Trung A va phia bac Tay A đong đat don dap. Rat nhieu song ca o chau A bat nguon tu nui o khoang giua đat lien, lan luot chia lam song đo vao Thai Binh Duong, An Đo Duong va Bac Bang Duong. Bon đia noi luu chu yeu phan bo o vung đat trung va tay chau A. Song dai nhat chau A la Truong Giang, dai 6.397 kilomet; đung sau no la Hoang Ha, dai 5.464 kilomet; ngoai ra, co song Me Kong dai 4.500 kilomet. Song noi luc dai nhat la song Amu dai 2.620 kilomet, đung hang sau no la song Tarim, dai 2.030 kilomet. Ho Baikal la ho nuoc ngot lon nhat chau A va la ho cham sau nhat the gioi.
Đao va đao con cua chau A chu yeu tap trung o mat bien đong nam. Uoc chung co may chuc ngan đao va đao con lon nho, tong dien tich la 3,2 trieu kilomet vuong, trong đo co 6 đao dien tich tren 100.000 kilomet vuong (đao Kalimantan, đao Sumatra, đao New Guinea, đao Sulawesi, đao Java va đao Honshu).
Chau A la chau luc ma song ca tap hop nhieu nhat tren the gioi, co hon 58 dong song co chieu dai tren 1.000 km, trong đo co 4 dong song tren 4.000 kilomet Truong Giang, Hoang Ha, Me Kong, Irtysh. Cac song bat nguon tu nui va cao nguyen cua phan giua chau A, roi chay huong ve bien va đai duong.


= Khi hau =
Phan lon dien tich khu vuc Chau A nam o khi hau đoi lanh va can lanh. Co nhieu noi khi hau lanh khac nghiet hon, khi hau chau A rat đa dang, voi cac khu vuc khac nhau trai qua cac mua khac nhau va co cac đieu kien khac nhau.
Đat lien chau A vuot qua 3 mien khi hau nhiet đoi, on đoi, han đoi. Đac trung chu yeu cua khi hau la cac loai hinh khi hau đa dang phuc tap, co khi hau gio mua đien hinh va tinh luc đia ro ret. Phia nua đong nam cua Đong A la mien gio mua a nhiet đoi va on đoi am uot, Đong Nam A va Nam A la mien gio mua nhiet đoi am uot. Trung A, Tay A va Đong A noi luc la vung đat kho can. Khoang giua mien gio mua am uot tro len va mien kho han noi luc cung voi phan lon Bac A la vung đat nua am uot nua kho can.
Nhiet đo khong khi mua đong cua phan lon vung đat chau A rat thap, vung đat co nhiet đo khong khi trung binh duoi 0℃ vao thang lanh nhat chiem 2/3 dien tich toan chau A. Thi tran Verkhoyansk va thi tran Oymyakon, nhiet đo khong khi trung binh vao thang 1 thap đen duoi -50℃. Nhiet đo khong khi thap đen ky luc tai thi tran Oymyakon tung thap đen -71℃, la đia phuong co nhiet đo thap nhat o Bac Ban cau, đuoc goi la vung lanh vo cung o Bac Ban cau. Mua he pho bien gia tang nhiet đo, nhiet đo khong khi trung binh vao thang nong nhat tru vung đat đi sat bo Bac Bang Duong co nhiet đo duoi 10℃ ra, vung đat con lai tat ca đeu tu 10 đen 15℃. Vung đat tren 20℃ chiem chung 50% dien tich ca chau A.
Nhiet đo khong khi cao nhat cua thanh pho Basra, Iraq tung đen 58,8℃, la đia phuong nong nhat the gioi. Su phan bo giang thuy cua cac khu vuc rat chenh lech, xu the chinh la giam dan tu phia đong nam am uot len phia tay bac kho khan. Cho sat gan xich đao mua nhieu ca nam, luong giang thuy hang nam tren 2.000 milimet. Thi tran Cherrapunji (đong bac An Đo) co luong giang thuy trung binh hang nam đen 11.430 milimet, la mot trong cac khu vuc co mua nhieu nhat tren the gioi. Tay Nam A va Trung A la vung mua it suot nam, luong giang thuy hang nam cua vung đat rong lon nay la tu 150 đen 200 milimet tro xuong. Giua thang 9 va 10, tren bau troi cua cao nguyen Mong Co va Siberia thuong hay co khong khi lanh manh liet đi đen phia nam, phan lon vung đat Đong A de bi xam nhap bat ngo. Bao đai phong (tuc bao nhiet đoi Tay Bac Thai Binh Duong) phat sinh o phia tay Trung Thai Binh Duong cuon đanh bat ngo vung đat đi sat bo bien phia đong Đong A va Đong Nam A tu thang 5 đen thang 10; bao xoay thuan (tuc bao cyclone) phat sinh o vinh Bengal cuon đanh bat ngo vung đat đi sat bo bien vinh Bengal. Thuong hay hinh thanh tai hoa nghiem trong.


= He thong song =
Chau A co rat nhieu song ca, phan lon bat nguon o khu vuc nui cao trung tam, roi toa lan ve bon phia. Song chay vao Thai Binh Duong co Amur (cua song o vao eo bien Nevelskoy), Hoang Ha, Truong Giang, Chau Giang, Me Kong; song chay vao An Đo Duong co song An Đo, song Hang, song Thanlwin, song Ayeyarwady, song Tigris, song Euphrates; song chay vao Bac Bang Duong co song Obi, song Enisei, song Lena. Song noi luc chu yeu phan bo o khu vuc kho can phia Trung va Tay A, co song Syr Darya, song Amu Darya, song Ili, song Tarim, song Jordan. Thac nuoc co chieu cao nuoc roi cach mat song lon nhat chau A la thac nuoc Jog tren song Sharavati o ven bien phia tay nam An Đo, chieu cao nuoc roi cach mat song la 253 met.
Ho cham o chau A khong qua nhieu so voi chau luc khac, nhung ma khong it ho cham co san đac sac, noi tieng the gioi. Thi du bien Caspi - ho ngan cach chau A va chau Au, la ho lon nhat the gioi đong thoi la ho nuoc man lon nhat the gioi; ho Baikal la ho sau nhat the gioi va la ho nuoc ngot lon nhat chau A; bien Chet la cho trung thap nhat the gioi; ho Balkhash la ho noi luc ton tai đong thoi nuoc ngot va nuoc man. Ho cham o chau A phan bo kha rong, ve co ban co the chia ra 5 nhom ho lon o Bac A, Trung A, Tay A, cao nguyen Thanh Tang va đong bang trung va ha du Truong Giang.
Song o chau A phan lon bat nguon tu vung nui cao trung t m,đo vao Thai Binh Duong, An Đo Duong va Bac Bang Duong. Trong đo co 7 song dai tren 4.000 kilomet, dong dai nhat la Truong Giang, sau no la song Obi ma lay song Irtysh lam nguon. bBen Caspi la ho cham lon nhat tre gioi, ho Baikal la ho nuoc ngot lon nhat chau A, cung la ho sau nhat va xua nhat the gioi, cho thap nhat cua ho o vao 1.295 met duoi muc mat bien. Song A-mu dai 2400 kilomet, la song noi luc dai nhat chau A. Song Tigris, song Euphrates, Hoang Ha va luu vuc song An Đo đeu la cho bat nguon van minh som nhat cua loai nguoi. Song Hang la song thieng lieng cua An Đo giao va Phat giao. Song Me Kong la mot dong song mang tinh quoc te trong yeu, cac nuoc trong luu vuc song Me Kong bao gom Trung Quoc, Myanmar, Lao, Thai Lan, Campuchia va Viet Nam.


Tai nguyen thien nhien Tai nguyen khoang san: chung loai khoang san o chau A nhieu, tru luong lon, chu yeu co dau tho, than đa, sat, thiec, wolfram, antimon, đong, chi, kem, mangan, nickel, molybden, magnesi, chromi, vang, bac, halit, luu huynh, đa quy, v.v Trong đo tru luong cua dau tho, magnesi, sat va thiec cung giu vi tri đau trong cac chau luc.
Rung ram va thao nguyen: tong dien tich rung o chau A chiem chung 13% tong dien tich rung the gioi. Hon 2/3 go rung đa đuoc khai pha va su dung. Rung nhan tao co su phat trien nhat đinh. Phan Nga chau A, phia đong bac Trung Quoc va phia bac Trieu Tien la vung đat rung la kim phan bo rong lon tren the gioi, luong tich tu phong phu, su dung rat nhieu loai cay go quy hiem. Thuc vat o vung Hoa Nam va phia tay nam Trung Quoc, suon phia nam vung nui Nhat Ban cung voi suon phia nam cua mach nui Himalaya vo cung phong phu, tru cay la rong pho bien ra, lai co cay ke, co xe, cay sam va cay thuy sam. Rung ram nhiet đoi o Đong Nam A chiem đia vi trong yeu trong rung ram the gioi, noi tieng voi mot day quan xa thuc vat lau đoi va phong phu. Giong cay chu yeu cua no co ho Dau, lai co cac "hoa thach song" nhu cay sa la, cay ngan hanh va cay to thiet. Tong dien tich thao nguyen chau A chiem chung 15% tong dien tich thao nguyen the gioi.
Suc nuoc: tai nguyen nang luong nuoc ma cac nuoc chau A khai pha đuoc uoc tinh hang nam co the phat luong đien đen 2,6 nghin ti kilooat gio, chiem 27% luong tai nguyen nang luong nuoc khai pha đuoc cua the gioi.
Ngu nghiep hai duong: dien tich ngu truong duyen hai chau A chiem chung 40% tong dien tich ngu truong duyen hai the gioi. San xuat nhieu ca hoi Đai Tay Duong, ca hoi cham Tho Nhi Ki, ca tuyet, ca ngu van, ca thinh bung trang, ca lu đu vang nho, ca lu đu vang lon, ca ho, muc nang, ca moi com chau Au, ca ngu vay vang, ca thu Nhat Ban va ca voi, ngu truong noi tieng co o vung bien sat gan cac đao nhu quan đao Chu San, đao Đai Loan, quan đao Hoang Sa, đao Hokkaido, đao Kyushu cung voi bien Okhotsk.


Kinh te Bai chinh: Kinh te chau A

Chau A la khu vuc co GDP danh nghia lon nhat tren the gioi, đong thoi cung lon nhat khi tinh theo suc mua tuong đuong (PPP).

Nhung nen kinh te lon nhat o khu vuc chau A la Trung Quoc, Nhat Ban, An Đo, Han Quoc va Nga.

Vao cuoi nhung nam 1990 va đau nhung nam 2000, nen kinh te Trung Quoc va An Đo đa phat trien vuot bac, ca hai co toc đo tang truong trung binh hang nam tren 8%. Cac quoc gia co toc đo tang truong cao cac nam gan đay o chau A bao gom:  Israel, Malaysia, Indonesia, Bangladesh, Pakistan, Thai Lan, Viet Nam, Mong Co, Uzbekistan, Cyprus, Philippines, cac nuoc giau khoang san nhu Kazakhstan, Turkmenistan, Iran, Brunei, Cac Tieu Vuong quoc A Rap Thong nhat, Qatar, Kuwait, A Rap Xe Ut, Bahrain va Oman.
Vao cuoi nhung nam 1980 va đau nhung nam 1990, GDP cua Nhat Ban đa vuon len đung thu 2 tren the gioi, chi sau My. Nam 1995, nen kinh te Nhat Ban đa suyt đuoi kip voi Hoa Ky đe tro thanh nen kinh te lon nhat trong the gioi trong mot ngay, sau khi đong tien Nhat Ban đat muc cao ky luc 79 yen / USD. Trong khi đo tu thap nien 1980 Kinh te Trung Quoc đa co su lot xac ngoan muc sau nhung cai cach cua Đang Tieu Binh, va sang the ky 21 GDP cua Trung Quoc đa vuot qua Nhat Ban đe tro thanh nen kinh te đung thu 2 the gioi. 4 quoc gia Han Quoc, Đai Loan, Hong Kong va Singapore cung đa đat đuoc muc tang truong kinh te nhanh chong trong giai đoan cuoi the ky 20, do đo nhung nen kinh te nay con đuoc menh danh la Bon con ho chau A. Israel cung la mot quoc gia co nen kinh te phat trien nho tinh than kinh doanh dua tren mot nen cong nghiep đa dang.
Mot so quoc gia Trung Đong nhu A Rap Saudi, Qatar, Cac Tieu Vuong quoc A Rap Thong nhat, Bahrain, Kuwait, va Oman hay Brunei o Đong Nam A du chua phai la nhung nen kinh te phat trien, song van la nhung quoc gia co muc song cao nho nguon tai nguyen dau mo doi dao.
Theo du đoan cua cac chuyen gia thi GDP danh nghia cua An Đo se vuot Nhat Ban vao nam 2025 đe tro thanh nen kinh te thu 3 the gioi. Đen nam 2030, nen kinh te Trung Quoc tinh theo GDP se xap xi voi My, va đat toi muc tuong đuong ve toc đo tang truong cua kinh te My. Tuy vay, thu nhap binh quan đau nguoi van thap hon My.
Cac khoi thuong mai:

Dien đan Hop tac Kinh te chau A - Thai Binh Duong (APEC)
Hiep hoi cac nuoc Đong Nam A (ASEAN)
Thoa thuan cong tac kinh te gan (CEPA)
Cong đong cac quoc gia đoc lap (CIS/СНГ)
Hiep hoi Nam A vi su Hop tac Khu vuc (SAARC)
Hiep đinh Thuong mai Tu do Nam A (SAFTA) (du thao)


= Cac nguon tai nguyen thien nhien =
Chau A theo ranh gioi la luc đia lon nhat the gioi va no rat giau cac nguon tai nguyen thien nhien, nhu dau mo va sat.

Voi nang suat cao trong nong nghiep, đac biet la trong san xuat lua gao, đa cho phep mat đo dan so cao cua cac quoc gia trong cac khu vuc nong am. Cac san pham nong nghiep chinh con co lua mi va thit ga.
Lam nghiep cung phat trien trong pham vi rong cua chau A, ngoai tru khu vuc Trung va Tay Nam A. Nghe ca la mot nguon chu yeu cung cap thuc pham o chau A, cu the la o Nhat Ban.


= Cong nghiep =
San xuat cong nghiep o chau A theo truyen thong la manh nhat o khu vuc Đong va Đong Nam A, cu the la o Trung Quoc, Đai Loan, Nhat Ban, Han Quoc va Singapore. Cac nganh nghe cong nghiep dao đong tu san xuat cac mat hang re tien nhu đo choi toi cac mat hang cong nghe cao nhu may tinh va o to. Nhieu cong ty o chau Au, Bac My va Nhat Ban co cac su hop tac đang ke o chau A đang phat trien đe tan dung cac loi the so sanh ve suc lao đong re tien.
Mot trong cac linh vuc chinh cua san xuat cong nghiep o chau A la cong nghiep may mac. Phan lon viec cung cap quan ao va giay dep hien nay cua the gioi co nguon goc tu Trung Quoc va khu vuc Đong Nam A.


= Tai chinh va cac dich vu khac =
Chau A co 3 trung tam tai chinh lon. Chung nam o Hong Kong, Singapore va Tokyo. Cac trung tam moi noi o An Đo hay Trung Quoc la do su kinh te ve san xuat cong nghiep theo hinh thuc gia cong o cac quoc gia nay cung nhu su co đuoc cua nhieu nguoi tre co hoc van cao va noi tieng Anh


Cac quoc gia va vung lanh tho = Dan so chau A trong tuong lai =

Nguon: World Population Review

Ghi chu: Mot phan cua Ai Cap (Ban đao Sinai) thuoc ve Tay A ve mat đia ly.


Cac vung lanh tho khac Abkhazia
 Akrotiri va Dhekelia
 Lanh tho An Đo Duong thuoc Anh
 Quan đao Cocos (Keeling)
 Đao Giang Sinh
 Hong Kong
 Ma Cao
 Nam Ossetia
 Bac Sip (Northern Cyprus)


Ten cac nuoc thuoc Chau A theo van Anphabet Van hoa Boi vi vung đat khu vuc chau A rong lon, nhieu dan toc, tinh đa dang cua van hoa rat manh, đo sai biet rat lon, cho nen gan nhu khong co "van hoa chau A" thong nhat. Tat ca ton giao lon cua the gioi đeu san sinh o chau A, nhu Co Đoc giao, Phat giao, Hoi giao va An Đo giao. Truoc Cach mang cong nghiep vao the ki XVIII, trung tam kinh te cua the gioi nam o chau A, cho nen phan lon thanh tuu ki thuat cua loai nguoi đeu san sinh o chau A. Đau nam 3000 truoc Cong nguyen, nguoi chau A đa phat minh ki thuat đot nung đo gom va đuc ren quang, nguoi Sumer o chau A đa phat minh đau tien cong trinh tuoi nuoc bang van tu va co he thong, dan toc du muc o Trung A đa phat minh yen ngua, day cuong ngua va banh xe, nguoi Trung Quoc đa phat minh đo su, ban đap ngua, thuoc sung, la ban, ki thuat lam giay va ki thuat in an, đong thoi trong trot lua gie som nhat. Nguoi An Đo va nguoi Arabi đa phat minh ki thuat tinh toan he thap phan. Cac loai ki thuat y duoc mang tinh đia phuong o chau A du cho đen ngay nay cung vo cung huu hieu, van su dung o rat nhieu khu vuc.
Rat nhieu nhac cu o phuong tay va phuong đong la co cung mot nguon goc, cho nen giong nhau vo cung, thi du nhu vi cam va nhi ho (đan nhi), guitar va đan ti ba, o-boa va suona, sao phuong đong va phuong tay gan giong nhau. Thuc ra nhung nhac cu nay đa so đeu la bat nguon o vung đat Trung Đong. Van hoa cua cac dan toc chau A nhu Trung Quoc, Arabi va An Đo co anh huong cuc ki to lon đoi voi van hoa the gioi.


= Ton giao =
Chau A la cho khoi nguyen cua cac ton giao lon.

Kito giao khoi nguyen o Bethlehem, vung đat Palestine, Tay A. Nguoi sang lap la Gie-su Ki-to - nguoi Nazareth, nuoc Israel, giang sinh o Bethlehem vao ngay 25 thang 12 nguyen nien Cong nguyen. Jerusalem la thanh đia cua Co Đoc giao, Kinh Thanh la kinh đien toi cao.
Hoi giao khoi nguyen o ban đao A Rap, do Mumhammad (sinh nam 570, mat nam 632 Cong nguyen) - nguoi Mecca, A Rap Saudi, sang lap, la mot vi than giao. Medina va Mecca la thanh đia cua Hoi giao, Kinh Qur’an la kinh đien toi cao.
Phat giao hinh thanh o cho tiep giap hai nuoc An Đo va Nepal - vung đat phia bac tieu luc đia An Đo, nguoi sang lap la Siddhartha Gautama - nguoi An Đo co đai, sinh nam 566, mat nam 486 truoc Cong nguyen, thuoc dong ho Shakya (Thich-ca), sau nay đuoc goi la Shakyamuni (Thich-ca-mau-ni).
An Đo giao khoi nguyen o An Đo.
Sikh giao
Do Thai giao
Đao giao


= Ngon ngu =
Ngon ngu chau A chia ra thuoc ve ngu he Han - Tang, ngu he Nam A, ngu he Altai, ngu he Nam Đao, ngu he Dravida, ngu he A - Phi va ngu he An - Au.


The thao Đai hoi The thao chau A, goi tat A van hoi, la đai hoi the thao mang tinh tong hop co quy mo lon nhat va tieu chuan cao nhat o vung đat chau A, đai bieu tieu chuan the duc the thao cua ca chau A, no la đai hoi the thao tong hop quy mo to lon mang tinh khu vuc đuoc Uy ban Olympic Quoc te thua nhan. Do Hoi đong Olympic chau A phu trach cong viec, moi bon nam mot ki. Tien than cua no la Đai hoi The thao Vien Đong va Đai hoi The thao Tay A. Đai hoi The thao chau A ki thu nhat luc đau du đinh cu hanh o New Delhi, An Đo vao thang 2 nam 1949, do cac nguyen nhan tru bi cua nuoc chu nha nen keo dai đen nam 1951 cu hanh.


Su bat on = Tranh chap lanh tho va chu quyen =
Đai Loan lanh tho do Trung Quoc tuyen bo chu quyen.
Hoang Sa va Truong Sa do Viet Nam tuyen bo chu quyen, Trung Quoc tranh chap.
Palestine va Israel tranh chap Bo Tay.
Jammu va Kashmir do An Đo, Trung Quoc va Pakistan tranh chap.


= Ly khai va đao chinh =
Tay Tang (Trung Quoc) đoi ly khai.


= Xung đot bien gioi =
Xung đot bien gioi giua 3 quoc gia la An Đo, Trung Quoc va Pakistan.


Chu thich Tai lieu tham khao Lewis, Martin W.; Wigen, Karen (1997), The myth of continents: a critique of metageography, Berkeley and Los Angeles: University of California Press, ISBN 0-520-20743-2
Ventris, Michael; Chadwick, John (1973). Documents in Mycenaean Greek (an ban thu 2). Cambridge: University Press.


Lien ket ngoai Chau A tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Chau A tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Cac ban đo chau A
Ban đo tu do
(tieng Đuc) Asia zone Luu tru ngay 10 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine