Palestine (tieng A Rap: فلسطين Filastin, Falastin hoac Filistin; tieng Hebrew: פלשתינה Palestina) la mot khu vuc đia ly tai Tay A, nam giua Đia Trung Hai va song Jordan. Đoi khi no đuoc cho la bao gom cac lanh tho lan can. Ten goi nay đuoc cac nha van Hy Lap co đai su dung, va sau đo đuoc su dung cho tinh Syria Palaestina cua La Ma, tinh Palaestina Prima cua Đong La Ma, va huyen Jund Filastin cua Hoi giao. Khu vuc gom hau het lanh tho cua Vung đat Israel, la Đat Thanh theo kinh thanh Do Thai. Theo lich su, no đuoc cho la phan phia nam cua cac đinh danh khu vuc rong hon nhu Canaan, Syria, ash-Sham, va Levant.
Khu vuc Palestine nam tai vi tri chien luoc, giua Ai Cap, Đai Syria va ban đao A Rap, la noi khoi nguon cua Do Thai giao va Co Đoc giao. Khu vuc co lich su lau dai va nao đong do la noi giao thoa ve ton giao, van hoa, thuong nghiep va chinh tri. Khu vuc tung nam duoi quyen kiem soat cua nhieu dan toc, gom co nguoi Ai Cap co đai, Canaan, Israel co đai va Judea, Assyria, Babylon, Ba Tu, Hy Lap co đai va Macedonia, Vuong quoc Hasmoneus Do Thai, La Ma, Đong La Ma, cac đe quoc A Rap (Rashidun, Umayyad, Abbasi va Fatimid), Thap tu quan, Ayyub, Mamluk, Mong Co, Ottoman, Anh, va nguoi Israel, Jordan, Ai Cap va Palestine hien đai.
Ranh gioi cua khu vuc bien đoi trong suot lich su. Ngay nay, khu vuc bao gom Nha nuoc Israel va cac lanh tho Palestine do Nha nuoc Palestine tuyen bo chu quyen.


Lich su = Thoi ky co đai =

Khu vuc Palestine nam trong so nhung noi đau tien tren the gioi co con nguoi cu tru, co cac cong đong nong nghiep va van minh. Trong thoi ky đo đong, cac thanh bang Canaan đoc lap hinh thanh, va chiu anh huong tu cac nen van minh xung quanh la Ai Cap co đai, Luong Ha, Phoenicia, Minos Crete, va Syria. Trong khoang 1550–1400 TCN, cac thanh pho Canaan tro thanh chu hau cua Tan Vuong quoc Ai Cap, the luc nay nam giu quyen luc cho đen tran chien Djahy (Canaan) vao nam 1178 TCN trong giai đoan thoi ky đo đong sup đo. Nguoi Israel xuat hien tu mot qua trinh chuyen bien xa hoi sau sac dien ra trong cac cu dan tai vung nui mien trung cua Canaan khoang nam 1200 TCN, khong co dau hieu ve xam chiem bao luc hoac tham chi la xam nhap hoa binh cua mot dan toc xac đinh ro rang va đen tu noi khac.
Khu vuc tro thanh bo phan cua đe quoc Tan Assyria tu khoang 740 TCN, đe quoc nay bi Tan Babylon thay the vao khoang nam 627 TCN. Theo Kinh Thanh, mot cuoc chien voi Ai Cap đat đinh vao nam 586 TCN khi Jerusalem bi quoc vuong Babylon la Nebuchadnezzar II tan pha va cac thu linh đia phuong trong khu vuc Judea bi đay đen Babylon. Nam 539 TCN, đe quoc Babylon bi thay the bang đe quoc Achaemenes. Theo Kinh Thanh va suy đoan tu tru set Cyrus, cu dan Judea bi luu đay đuoc phep tro ve Jerusalem. Mien nam Palestine tro thanh mot tinh cua đe quoc Achaemenes voi ten goi la Idumea, va bang chung tu manh đo gom goi y ve mot xa hoi kieu Nabatene, do nguoi Idumea duong nhu lien ket voi nguoi Nabatene, hinh thanh tai mien nam Palestine trong the ky 4 TCN va rang vuong quoc A Rap Qedar tham nhap khap khu vuc trong suot thoi ky Ba Tu va Hy Lap thong tri.


= Thoi ky co đien =
Trong thap nien 330 TCN, quan vuong nguoi Macedonia la Alexandros Đai đe chinh phuc khu vuc, khu vuc sau đo đoi chu nhieu lan trong cac cuoc chien Diadochi roi cac cuoc chien Syria. Cuoi cung khu vuc roi vao tay đe quoc Seleukos khoang 219–200 TCN. Nam 116 TCN, mot cuoc noi chien tai Seleukos dan đen mot so khu vuc tro nen đoc lap trong đo co Hasmoneus tai day nui Judae. Tu nam 110 TCN, nguoi Hasmoneus banh truong quyen luc cua minh ra phan lon Palestine, tao nen mot lien minh Judaea–Samaria–Idumaea–Ituraea–Galilee. Nguoi Judaea (Do Thai) kiem soat khu vuc rong lon hon khien no cung đuoc goi la Judaea, mot thuat ngu truoc đo chi đe cap toi khu vuc nho la day Judaea. Trong khoang 73–63 TCN, Cong hoa La Ma banh truong anh huong đen khu vuc trong Chien tranh Mithridates lan thu ba, chinh phuc Judea vao nam 63 TCN, va tach vuong quoc Hasmoneus cu thanh 5 huyen. Ba nam thanh chuc cua Gie-su, voi đinh điem la viec ong bi đong đinh len thanh gia, đuoc uoc tinh dien ra tu 28–30 CN, song mot thieu so hoc gia tranh luan ve tinh lich su cua Gie-su. Nam 70 CN, Titus cuop pha Jerusalem, khien nguoi Do Thai va Co Đoc trong thanh phan tan đen Yavne va Pella. Nam 132, Hadrian sap nhap tinh Iudaea voi Galilee va Paralia đe tao thanh tinh moi Syria Palaestina, va Jerusalem đoi ten thanh "Aelia Capitolina". Trong nam 259–272, khu vuc nam duoi quyen cai tri cua Odaenathus voi tu cach la quan chu cua Đe quoc Palmyra. Sau thang loi cua hoang đe Co Đoc giao Constantinus trong noi chien tu đe, qua trinh Co Đoc giao hoa đe quoc La Ma bat đau, va nam 326 me cua Constantinus la Helena đen Jerusalem va bat đau cho xay cac nha tho va đen. Palestine tro thanh mot trung tam cua Co Đoc giao, thu hut nhieu tang lu va hoc gia ton giao. Khoi nghia cua nguoi Samaria trong giai đoan nay khien ho gan tuyet diet. Nam 614, Palestine bi trieu đai Sassanid Ba Tu sap nhap, roi ve tay Đong La Ma vao nam 628.


= Trung Co =

Đe quoc Hoi giao chinh phuc vao nam 634. Nam 636, tran Yarmouk đanh dau quyen ba chu cua nguoi Hoi giao đoi voi khu vuc, khu vuc đuoc goi la Jund Filastin thuoc tinh Bilad al-Sham (Đai Syria). Nam 661, Khalip Ali bi am sat, Muawiyah I cai tri the gioi Hoi giao sau khi đang co tai Jerusalem. Thanh đuong Vom Đa hoan thanh vao nam 691 la cong trinh lon đau tien thuoc kien truc Hoi giao.
Đa so cu dan tai khu vuc la tin đo Co Đoc giao va tinh trang nay duy tri cho đen khi Saladin tien hanh chinh phuc noi đay vao nam 1187. Cuoc chinh phuc cua nguoi Hoi giao to ra it co tac đong đen tinh lien tuc ve xa hoi va hanh chinh trong vai thap nien. Tu 'A Rap' khi đo chu yeu đe cap toi dan du muc Bedouin, du cho khu đinh cu A Rap đuoc chung thuc ton tai tren cao nguyen Judea va gan Jerusalem vao the ky 5, va mot so bo lac đa cai sang Co Đoc giao. Cu dan đia phuong hoat đong nong nghiep, đieu đuoc cho la ha minh va bi goi la Nabat, am chi dan lang noi tieng Aramaic. Mot hadith, nhan danh mot no le Hoi giao đuoc giai phong va đinh cu tai Palestine, lenh cho nguoi A Rap Hoi giao khong đinh cu tai cac lang.
Vuong trieu Umayyad thuc đay kinh te khu vuc hoi sinh manh me, song bi vuong trieu Abbas thay the vao nam 750. Ramla tro thanh trung tam hanh chinh trong cac the ky sau, trong khi Tiberias tro thanh mot trung tam phat trien manh cua gioi hoc gia Hoi giao. Tu nam 878, Palestine do Ai Cap cai tri duoi quyen cac quan chu ban tu tri trong gan mot the ky, bat đau tu cuu no le nguoi Tho Ahmad ibn Tulun, ca nguoi Do Thai va Co Đoc đeu cau nguyen khi ong mat va ket thuc voi cac quan chu Ikhshid. Long ton kinh đoi voi Jerusalem gia tang trong giai đoan nay, khi nhieu quan chu Ai Cap chon an tang tai đay. Tuy nhien, giai đoan sau co đac điem la nguoc đai tin đo Co Đoc giao do gia tang đe doa tu Đong La Ma. Vuong trieu Fatima chinh phuc khu vuc vao nam 970, đanh dau bat đau giai đoan chien tranh lien tuc giua nhieu đoi thu, khien Palestine bi tan pha, đac biet la huy diet cu dan Do Thai đia phuong. Nam 1071-73, Palestine bi đe quoc Đai Seljuk Ba Tu chiem linh, Fatima tai chiem khu vuc vao nam 1098, roi đen nam 1099 lai đe mat khu vuc vao tay Thap tu quan. Thap tu quan kiem soat Jerusalem va hau het Palestine trong gan mot the ky, cho đen khi ho that bai truoc quan cua Saladin vao nam 1187, sau đo hau het Palestine nam duoi quyen kiem soat cua vuong trieu Ayyub. Mot tieu quoc Thap tu quan tan du tai cac thanh thi duyen hai phia bac ton tai trong mot the ky nua, song du co them bay cuoc thap tu chinh nua thi Thap tu quan cung khong con la mot the luc đang ke trong khu vuc. Thap tu chinh thu tu khong tiep can Palestine ma truc tiep lam suy thoai đe quoc Đong La Ma, lam giam đot ngot anh huong cua Co Đoc giao khap khu vuc.

Vuong quoc Hoi giao Mamluk đuoc thanh lap gian tiep tai Ai Cap do ket qua tu Thap tu chinh thu bay. đe quoc Mong Co tiep can Palestine lan đau tien vao nam 1260, khoi đau bang cuoc tap kich duoi quyen tuong quan Canh giao Khiep Đich Bat Hoa, va đinh điem la bi quan Mamluk đanh tan trong tran Ain Jalut.


= Thoi ky Ottoman =

Nam 1486, xung đot bung phat giua Mamluk va Ottoman nham kiem soat Tay A, va nguoi Ottoman chinh phuc Palestine vao nam 1516. Tu giua the ky 16 đen the ky 17, mot lien minh gan bo cua ba trieu đai đia phuong la Ridwan xu Gaza, Turabay xu [al-Lajjun va Farrukh xu Nablus cai quan Palestine nhan danh trieu đinh Ottoman.
Trong the ky 18, thi toc Zaydani duoi quyen lanh đao cua Zahir al-Umar cai tri cac bo phan lon cua Palestine voi vi the tu tri cho đen khi Ottoman đanh bai đuoc ho tai thanh tri Galilee vao nam 1775-76. Zahir bien đoi thanh pho cang Acre thanh mot the luc khu vuc lon, mot phan la nho ong đoc quyen giao dich bong soi va dau oliu tu Palestine sang chau Au. Uu the khu vuc cua Acre tang them duoi thoi nguoi ke vi Zahir la Ahmad Pasha al-Jazzar, trong khi Damas bi thiet hai.
Nam 1830, ngay truoc khi Muhammad Ali cua Ai Cap xam chiem, trieu đinh Ottoman chuyen giao quyen kiem soat cac huyen Jerusalem va Nablus cho thong đoc Acre la Abdullah Pasha. Theo Silverburg, tren phuong dien khu vuc va van hoa đong thai nay quan trong vi tao ra mot Palestine A Rap tach khoi Đai Syria (bilad al-Sham). Theo Pappe, đo la mot no luc nham cung co mat tran Syria truoc cuoc xam chiem cua Muhammad Ali. Hai nam sau, Muhammad Ali chinh phuc Palestine, song quyen cai tri cua Ai Cap bi thach thuc vao nam 1834 do mot cuoc khoi nghia quan chung chong cuong bach tong quan va cac bien phap khac đuoc cho la xam pham nhan dan. Cuoc tran ap tan pha nhieu lang va đo thi lon cua Palestine.
Nam 1840, Anh can thiep va trao lai quyen kiem soat Levant cho Ottoman đe đoi lay them cac thoa uoc. Su kien Aqil Agha mat đanh dau thach thuc đia phuong cuoi cung đoi voi tap quyen trung uong Ottoman tai Palestine, va bat đau tu thap nien 1860, Palestine tang toc trong phat trien kinh te-xa hoi do đuoc hop nhat voi mo hinh tang truong kinh te toan cau, đac biet la chau Au. Nhung nguoi huong loi tu qua trinh nay la nguoi Hoi giao va Co Đoc giao noi tieng A Rap, ho noi len thanh mot tang lop moi trong gioi tinh hoa A Rap. Đen cuoi the ky 19, dien ra khoi đau phong trao di dan phuc quoc Do Thai va phuc hung ngon ngu-van hoa Hebrew. Trong chien tranh the gioi thu nhat, Anh cong khai ung ho phong trao nay bang Tuyen ngon Balfour nam 1917.


= Anh uy tri va phan chia =

Nguoi Anh bat đau tien hanh chien dich Sinai va Palestine trong nam 1915. Chien tranh lan đen mien nam Palestine trong nam 1917, đen Gaza va Jerusalem vao cuoi nam. Nguoi Anh chiem đuoc Jerusalem trong thang 12 nam 1917. Ho di chuyen đen thung lung Jordan vao nam 1918 va mot chien dich cua Đong Minh tai mien bac Palestine dan đen thang loi tai Megiddo trong thang 9.
Nguoi Anh chinh thuc đuoc trao quyen uy tri khu vuc vao nam 1922. Nguoi Palestine phi Do Thai khoi nghia vao nam 1920, 1927 va 1936. Nam 1947, sau chien tranh the gioi thu hai va Holocaust, chinh phu Anh tuyen bo quyet đinh ket thuc uy tri, va Đai hoi đong Lien Hop Quoc trong thang 11 nam 1947 thong qua mot nghi quyet đe xuat phan chia khu vuc thanh mot nha nuoc A Rap, mot nha nuoc Do Thai va che đo quoc te đac biet cho thanh pho Jerusalem. Gioi lanh đao Do Thai chap thuan đe xuat, song Cao uy A Rap bac bo no; mot cuoc noi chien bat đau ngay lap tuc sau khi thong qua nghi quyet. Nha nuoc Israel tuyen bo thanh lap vao thang 5 nam 1948.


= Sau nam 1948 =
Trong chien tranh A Rap-Israel 1948, Israel chiem linh va sap nhap them 26% lanh tho uy tri cu, Jordan chiem linh khu vuc Judea va Samaria, đoi ten thanh "Bo Tay", trong khi Ai Cap chiem linh Dai Gaza. Sau cuoc tan cu nam 1948, con goi la al-Nakba, 700.000 nguoi Palestine tung đao ti hoac bi đuoi khoi que huong cua minh khong đuoc phep quay ve sau hoi nghi Lausanne 1949.
Trong chien tranh Sau ngay vao thang 6 nam 1967, Israel chiem phan con lai cua Lanh tho uy tri Palestine cu tu tay Jordan va Ai Cap, va bat đau chinh sach lap cac khu đinh cu Do Thai tren cac lanh tho nay. Tu nam 1987 đen nam 1993, dien ra đai khoi nghia lan thu nhat cua nguoi Palestine chong Israel, trong đo co tuyen ngon Nha nuoc Palestine vao nam 1988 va ket thuc voi Hoa uoc Oslo 1993 Oslo va thanh lap Chinh quyen Dan toc Palestine.
Nam 2000, đai khoi nghia lan thu nhi bat đau, va Israel cho xay dung mot hang rao phan cach. Nam 2005, Israel rut toan bo dan đinh cu va hien dien quan su khoi Dai Gaza, song duy tri kiem soat quan su tren nhieu phuong dien cua lanh tho bao gom bien gioi, hang khong va bo bien. Viec Israel duy tri chiem đong quan su Dai Gaza, Bo Tay va Đong Jerusalem la cuoc chiem đong quan su lau nhat trong lich su hien đai.
Trong thang 11 nam 2012, vi the cua phai đoan Palestine tai Lien Hop Quoc đuoc nang cap thanh nha nuoc quan sat vien phi thanh vien voi danh nghia Nha nuoc Palestine.


Ranh gioi = Co trung đai =
Ranh gioi cua Palestine thay đoi trong suot lich su. Thung lung Đut gay Jordan (gom wadi Arabah, bien Chet va song Jordan) co thoi gian tao thanh bien gioi chinh tri va hanh chinh, tham chi la trong cac đe quoc kiem soat lien lanh tho. Tai thoi điem khac, chang han trong cac giai đoan nhat đinh thoi Hasmoneus va Thap tu quan, cung nhu thoi kinh thanh, lanh tho hai ben bo song tao thanh bo phan cua mot đon vi hanh chinh. Trong thoi ky đe quoc A Rap, bo phan cua mien nam Liban va cac khu vuc cao nguyen mien bac cua Palestine va Jordan đuoc cai tri voi ten goi Jund al-Urdun, trong khi phan mien nam cua Palestine va Jordan tao thanh bo phan cua Jund Dimashq- trong the ky 9 gan voi đon vi hanh chinh Jund Filastin.
Ranh gioi khu vuc va tinh chat dan toc cua cu dan cua Palaestina đuoc su gia Hy Lap the ky 5 TCN Herodotus noi đen co thay đoi theo ngu canh. Đoi khi, ong su dung no đe chi duyen hai phia bac nui Carmel. Khi khac la đe phan biet nguoi Syria tai Palestine voi nguoi Phoenicia, ong quy vung đat cua ho trai dai khap duyen hai tu Phoenicia đen Ai Cap. Pliny mo ta mot khu vuc cua Syria "tung goi la Palaestina" trong so cac khu vuc tai mien đong Đia Trung Hai.
Tu thoi ky Đong La Ma, ranh gioi Palaestina thuoc Đong La Ma la khu vuc nam giua song Jordan va Đia Trung Hai. Thoi A Rap, Filastin (hay Jund Filastin) đuoc su dung ve hanh chinh đe chi khu vuc tung la Palaestina Secunda (gom Judaea va Samaria) thuoc Đong La Ma, con Palaestina Prima (gom Galilee) đuoc đoi ten thanh Urdunn ("Jordan" hay Jund al-Urdunn).


= Thoi hien đai =
Cac nguon trong the ky 19 noi đen Palestine voi y la khu vuc keo dai tu bien đen tuyen lu hanh, co the la tuyen Hejaz-Damas ve phia đong thung lung Jordan. Cung co nguon cho la no keo dai tu bien đen hoang mac. Truoc khi Đong Minh chien thang trong chien tranh the gioi thu nhat va phan chia đe quoc Ottoman, hau het khu vuc mien bac cua Jordan ngay nay la bo phan cua tinh Damascus (Syria), con phan phia nam cua Jordan ngay nay la bo phan cua tinh Hejaz. Khu vuc tro thanh Lanh tho uy tri Palestine vao cuoi thoi Ottoman bi phan chia giua tinh Beirut (Liban) va huyen Jerusalem.}} To chuc Phuc quoc Do Thai đua ra đinh nghia ve ranh gioi cua Palestine trong mot phat bieu truoc Hoi nghi hoa binh Paris nam 1919.
Anh cai quan Lanh tho uy tri Palestine sau chien tranh the gioi thu nhat, ho cam ket lap mot que huong cho nguoi Do Thai. Đinh nghia hien đai ve khu vuc tuan theo ranh gioi cua thuc te nay, von đuoc nguoi Anh đieu chinh tai phia bac va đong vao nam 1920-23 (bao gom bi vong luc Ngoai Jordan) va Thoa thuan Paulet–Newcombe, va phia nam sau thoa thuan bien gioi Tho Nhi Ky-Ai Cap nam 1906.


= Su dung hien tai =
Khu vuc Palestine đuoc dung đe đinh danh cho nguoi Palestine va van hoa Palestine, chung đeu đuoc đinh nghia lien quan đen toan bo khu vuc lich su, thuong la trong bien gioi Lanh tho uy tri Palestine. Đieu khoan Dan toc Palestine 1968 mo ta Palestine la "que huong cua nguoi Palestine A Rap", voi "bien gioi co tu thoi uy tri thuoc Anh".
Tuy nhien, ke tu Tuyen ngon Đoc lap Palestine 1988, thuat ngu Nha nuoc Palestine chi đe cap đen Bo Tay va Dai Gaza. Su khong nhat quan nay đuoc Tong thong Palestine Mahmoud Abbas mo ta la mot nhuong bo: "... chung toi chap thuan thanh lap Nha nuoc Palestine chi tren 22% lanh tho Palestine lich su - tren toan bo Lanh tho Palestine bi Israel chiem cu vao nam 1967."
Thuat ngu Palestine đoi khi cung đuoc su dung đe chi bo phan cua cac lanh tho Palestine hien nam duoi quyen cai quan hanh chinh cua Chinh quyen Dan toc Palestine, mot thuc the ban chinh phu cai quan bo phan cua Nha nuoc Palestine theo cac đieu khoan trong Hiep đinh Oslo.


Nhan khau = Nhan khau ban đau =

Uoc tinh dan so Palestine thoi co đai dua theo hai phuong phap: thong ke va tac pham đuong thoi, va phuong phap khoa hoc dua tren khai quat va cac phuong phap thong ke xet đen so luong khu đinh cu tai mot thoi điem cu the, dien tich cua moi khu đinh cu, yeu to mat đo cua moi khu đinh cu.
Theo cac nha khao co hoc Israel Magen Broshi va Yigal Shiloh, cu dan Palestine co đai khong vuot qua mot trieu. Đen nam 300, Co Đoc giao phat trien đang ke đen muc nguoi Do Thai chi chiem mot phan tu dan so.
Đen giua the ky đau tien nguoi Ottoman cai tri, tuc nam 1550, Bernard Lewis trong mot nghien cuu so sach cua Ottoman thoi ky đau cai tri Palestine tuong thuat: Tong dan so vao khoang ba tram nghin, tu mot phan 5 đen mot phan tu song trong sau thi tran Jerusalem, Gaza, Safed, Nablus, Ramle, va Hebron. Nhung nguoi gon lai chu yeu la nong dan va song trong cac lang voi quy mo khac nhau. Cay luong thuc chinh cua ho la lua mi va lua mach, bo sung voi đau, o liu, rau qua. Trong va xung quanh cac thi tran co so luong đang ke vuon nho, cay an qua va rau.

Theo Alexander Scholch, dan so Palestine vao nam 1850 la khoang 350.000 nguoi, 30% trong so đo song tai 13 thi tran; khoang 85% la nguoi Hoi giao, 11% la nguoi Co Đoc giao va 4% la nguoi Do Thai giao.
Theo so lieu thong ke cua Ottoman do Justin McCarthy nghien cuu, dan so Palestine vao đau the ky 19 la 350.000, nam 1860 đat 411.000 va đen nam 1900 đat khoang 600.000 trong đo 94% la nguoi A Rap. Nam 1914, Palestine co dan so đat 657.000 nguoi A Rap Hoi giao, 81.000 nguoi A Rap Co Đoc giao, va 59.000 nguoi Do Thai. McCarthy uoc tinh cu dan phi Do Thai tai Palestine la 452.789 vao nam 1882; 737.389 vao nam 1914; 725.507 vao nam 1922; 880.746 vao nam 1931; va 1.339.763 vao nam 1946.
Nam 1920, bao cao cua Hoi Quoc Lien mo ta 700.000 nguoi song tai Palestine nhu sau: Trong đo, 235.000 nguoi song trong cac đo thi lon, 465.000 trong cac đo thi nho va lang mac. Bon phan nam tong dan so la nguoi Hoi giao. Mot phan nho trong so đo la nguoi A Rap Bedouin; phan con lai mac du noi tieng A Rap va đuoc goi la nguoi A Rap song phan lon la hon chung. Khoang 77.000 cu dan la nguoi Co Đoc giao, đai đa so thuoc Giao hoi Chinh thong, va noi tieng A Rap. So luong nguoi Do Thai la 76.000, hau nhu toan bo đen Palestine trong 40 nam truoc đo. Truoc nam 1850, tai đay chi co mot nhom nho nguoi Do Thai.
Theo co quan thong ke cua Israel, tinh đen nam 2015, tong dan so Israel la 8,5 trieu, trong đo 75% la nguoi Do Thai, 21% la nguoi A Rap. Trong cong đong Do Thai, 76% sinh tai Israel; phan con lai la nhung nguoi nhap cu voi 16% đen tu chau Au, Lien Xo cu va chau My, va 8% đen tu chau A va chau Phi. Theo co quan thong ke cua Palestine uoc tinh, vao nam 2015 dan so Bo Tay la khoang 2,9 trieu va dan so Dai Gaza la 1,8 trieu. Dan so Gaza du tinh tang len 2,1 trieu vao nam 2020, mat đo la 5.800 nguoi/km². Co quan thong ke Israel va Palestine đeu đua cu dan A Rap tai Đong Jerusalem vao bao cao cua ho. Theo cac uoc tinh nay tong dan so khu vuc Palestine, gom Israel va cac lanh tho Palestine, la khoang 12,8 trieu.


Tham khao Thu muc Grief, Howard (2008). The Legal Foundation and Borders of Israel Under International Law. Mazo Publishers. ISBN 9789657344521. Truy cap ngay 17 thang 8 nam 2012.
Ahlstrom, Gosta Werner (1993). The history of ancient Palestine. Fortress Press. ISBN 978-0-8006-2770-6.
Kramer, Gudrun (2011). A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel. Princeton University Press. ISBN 9780691150079.
Smith, Morton (1999). "The Gentiles in Judaism". Cambridge History of Judaism. Quyen 3. CUP. tr. 210. ISBN 9780521243773. Truy cap ngay 16 thang 8 nam 2011.
Gil, Moshe (1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. ISBN 9780521599849.
Avni, Gideon (2014). The Byzantine-Islamic Transition in Palestine: An Archaeological Approach. Oxford University Press. ISBN 9780199684335.
Flusin, Bernard (2011). "Palestinia Hagiography (Fourth-Eighth Centuries)". Trong Stephanos Efthymiadis (bien tap). The Ashgate Research Companion to Byzantine Hagiography. Quyen 1. Ashgate Publishing. ISBN 9780754650331.
Walmsley, Alan (2000), 'Production, exchange and regional trade in the Islamic Wast Mediterranean: old structures, new systems?, in Inge Lyse Hansen, Chris Wickham (eds.) The Long Eighth Century:Production, Distribution and Demand, BRILL
Bianquis, Thierry (1998). "Autonomous Egypt from Ibn Tulun to Kafur 868-969". Trong Martin W. Daly; Carl F. Petry (bien tap). The Cambridge History of Egypt, Volume 2. Cambridge University Press. tr. 86–119. ISBN 9780521471374.
Setton, Kenneth ed. (1969). A History of the Crusades. University of Wisconsin Press. {{Chu thich sach}}: |first= co ten chung (tro giup) In six volumes: The first hundred years (2nd ed. 1969); The later Crusades, 1189–1311 (1969); The fourteenth and fifteenth centuries (1975); The art and architecture of the crusader states (1977); The impact of the Crusades on the Near East (1985); The impact of the Crusades on Europe (1989)
Zeevi, Dror (1996), An Ottoman century: the district of Jerusalem in the 1600s, SUNY Press, ISBN 0-7914-2915-6
Phillipp, Thomas (2013). Acre: The Rise and Fall of a Palestinian City, 1730-1831. Columbia University Press. ISBN 9780231506038.
Joudah, Ahmad Hasan (1987). Revolt in Palestine in the Eighteenth Century: The Era of Shaykh Zahir Al-ʻUmar. Kingston Press. ISBN 9780940670112.
Burns, Ross (2005). Damascus: A History. London: Routledge. ISBN 0-415-27105-3..
Silverburg, Sanford R. (2009), 'Diplomatic Recognition of States in statu nascendi:The Case of Palestine,' in Sanford R. Silverburg (ed.), Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics, McFarland
Abu-Manneh, Butrus (1999). "The Rise of the Sanjak of Jerusalem in the Late Nineteenth Century". Trong Ilan Pappe (bien tap). The Israel/Palestine Question. Routledge. ISBN 978-0-415-16948-6. Truy cap ngay 28 thang 6 nam 2013.
Kimmerling, Baruch; Migdal, Joel S. (2003). The Palestinian People: A History. Harvard University Press. ISBN 9780674011298.
Yazbak, Mahmoud (1998). Haifa in the Late Ottoman Period, A Muslim Town in Transition, 1864–1914. Brill Academic Pub. ISBN 90-04-11051-8.
Gilbar, Gar G. (1986). "The Growing Economic Involvement of Palestine with the West, 1865–1914". Trong David Kushner (bien tap). Palestine in the Late Ottoman Period: political, social and economic transformation. Brill Academic Publishers. tr. 188–210. ISBN 90-04-07792-8.
Morris, Benny (2001) [1999]. Righteous Victims: A History of the Zionist–Arab Conflict, 1881–1999. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-679-74475-7. Truy cap ngay 2 thang 5 nam 2009.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Segev, Tom (2001) [Original in 2000]. "Nebi Musa, 1920". One Palestine, Complete: Jews and Arabs Under the British Mandate. Trans. Haim Watzman. London: Henry Holt and Company. ISBN 978-0-8050-6587-9. Truy cap ngay 2 thang 5 nam 2009.
Pappe, Ilan (ngay 15 thang 8 nam 1994). "Introduction". The Making of the Arab–Israeli Conflict, 1947–1951. I.B.Tauris. ISBN 978-1-85043-819-9. Truy cap ngay 2 thang 5 nam 2009.
Spencer C. Tucker; Priscilla Roberts, bien tap (2008). The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History. ABC-CLIO. tr. 1553. ISBN 1851098429. Truy cap ngay 30 thang 4 nam 2015.
Gerson, Allan (2012). Israel, the West Bank and International Law. Routledge. tr. 285. ISBN 0714630918.
Khalidi, Rashid (2007) [1st ed. 2001]. "The Palestinians and 1948: the underlying causes of failure". Trong Eugene L. Rogan; Avi Shlaim (bien tap). The War for Palestine: Rewriting the History of 1948 (an ban thu 2). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-69934-1. Truy cap ngay 2 thang 5 nam 2009.
Salibi, Kamal Suleiman (1993). The Modern History of Jordan. I.B.Tauris. tr. 17–18. ISBN 1-86064-331-0.
Herodotus (1858). George Rawlinson (bien tap). The Histories, full text of all books (Book I to Book IX).
Sharon, Moshe (1988). The Holy Land in History and Thought: papers submitted to the International Conference on the Relations between the Holy Land and the World Outside It, Johannesburg, 1986. Brill Archive. ISBN 9789004088559.
Tessler, Mark (1994). A History of the Israeli-Palestinian Conflict. ISBN 0253208734.
Kliot, Nurit (1995), "The Evolution of the Egypt-Israel Boundary: From Colonial Foundations to Peaceful Borders", International Boundaries Research Unit, 1 (8), ISBN 1-897643-17-9
Said, Edward; Hitchens, Christopher (2001). Blaming the Victims: spurious scholarship and the Palestinian Question. Verso. ISBN 1-85984-340-9.
DellaPergola, Sergio (2001), "Demography in Israel/Palestine: Trends, Prospects, Policy Implications" (PDF), IUSSP XXIVth General Population Conference in Salvador de Bahia, Brazil, 18–ngay 24 thang 8 nam 2001, Ban goc (PDF) luu tru ngay 2 thang 12 nam 2016, truy cap ngay 4 thang 5 nam 2017
Broshi, Magen (1979). "The Population of Western Palestine in the Roman-Byzantine Period". Bulletin of the American Schools of Oriental Research. So 236.
Shiloh, Yigal (1980). "The Population of Iron Age Palestine in the Light of a Sample Analysis of Urban Plans, Areas, and Population Density". Bulletin of the American Schools of Oriental Research. So 239.
Lewis, Bernard (1954). "Studies in the Ottoman Archives—I". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. Quyen 16 so 3. University of London. tr. 469–501. doi:10.1017/s0041977x00086808.
Scholch, Alexander (1985). The Demographic Development of Palestine 1850–1882. Quyen XII. tr. 485–505. JSTOR 00207438. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua |journal= (tro giup)
McCarthy, Justin (1990). The Population of Palestine. Columbia University Press. ISBN 0-231-07110-8.
Kirk, J Andrew (2011), Civilisations in Conflict?: Islam, the West and Christian Faith, OCMS, ISBN 9781870345873
UN News Centre (2012). "Lack of sufficient services in Gaza could get worse without urgent action, UN warns". UN Publications. Truy cap ngay 22 thang 1 nam 2013.
Brown, Daniel W. (2011), A New Introduction to Islam, Wiley-Blackwell, 2nd.ed.
Ben-Sasson, Haim Hillel (1976), A History of the Jewish People, Harvard University Press
Finkelstein, Israel, and Silberman, Neil Asher, The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts, Simon & Schuster, 2002. ISBN 0-684-86912-8
Tamari, Salim (2011). "Shifting Ottoman Conceptions of Palestine-Part 1: Filistin Risalesi and the two Jamals" (PDF). Jerusalem Quarterly. So 49. tr. 28–37.