Maria Antonia cua Ao (tieng Đuc: Maria Antonia von Osterreich; 2 thang 11 nam 1755 – 16 thang 10 nam 1793), nguyen la Nu Đai cong tuoc Ao, thuong đuoc biet đen voi ten Phap la Marie Antoinette (tieng Anh:  hoac , tieng Phap: [maʁi ɑtwanɛt] ) ve sau sau tro thanh Vuong hau cua Vuong quoc Phap va Navarra tu nam 1774 đen nam 1792. Ba noi tieng la mot trong nhung Vuong hau gay tranh cai nhat, khong chi đoi voi lich su Phap ma con la lich su Chau Au vao cuoi the ki 18.
La con ut trong so 16 nguoi con cua Franz I cua Đe quoc La Ma Than Thanh voi Maria Theresia I cua Ao, Maria Antonia co xuat than dong doi Vuong toc Habsburg cua Thanh che La Ma – mot trong nhung đoi thu chinh tri lon nhat đoi voi Vuong toc Bourbon cua Vuong quoc Phap. Ba noi tieng la nguoi phu nu xinh đep voi đoi mat biet noi, lan da trang min đuoc cham soc ki luong, co the luon toat len mui huong đac biet do nuoc hoa chinh ba tao nen bang cac huong lieu đat tien. Ve đep quyen ru đay me hoac cua ba đa lam say đam nhieu nguoi đan ong, trong đo co ca hong y giao chu Louis Rene de Rohan. Ba o đo tuoi tu rat som đa đuoc du đinh hon nhan voi Tru quan nuoc Phap la Louis Auguste đe tao lien minh giua hai cuong quoc lon manh bac nhat Chau Au nay. Thang 4 nam 1770, sau khi ket hon voi Louis-Auguste, Maria Antonia tro thanh Tru phi nuoc Phap (Dauphine of France), tu đo co ten trong hang thua ke cua Vuong toc Bourbon. Maria Antonia nhan danh hieu Vuong hau Phap va Navarra khi chong ba, Louis XVI cua Phap len noi ngoi ong noi Louis XV trong nam 1774.
Sau thoi gian đau bi thu hut boi tinh cach va sac đep cua Marie Antoninette, ac cam dan da nay sinh trong long nguoi dan Phap, ho goi Maria Antonia voi biet danh L'Autrichienne (Con mu nguoi Ao), cao buoc ba la nguoi song xa hoa, phong đang va tu thong voi nhung ke thu cua Phap, nhat la voi nuoc Ao – que huong cua ba. Vao thoi ky giua cua trieu đai Louis XVI, Vu an Chuoi kim cuong tac hai nghiem trong đen thanh danh cua ba. Mac du hoan toan vo toi trong vu lua đao nay, Maria Antonia van bi gan cho biet danh Madame Deficit (Phu nhan Chua chom).
Vao thoi điem Cach mang Phap dien ra, Vuong toc Bourbon bi buoc chuyen đen Cung đien Tuileries, Vuong hau Maria Antonia tu đay bi cuon vao nhung su kien chinh tri lon, đac biet la Cuoc đao tau toi Varennes đa lam giam tram trong uy tin cua Vuong toc va cuoc Chien tranh Cach mang Phap, dan đen viec Vuong toc Bourbon bi dan chung tan cong vao cung đien Tuileries ngay 10 thang 8 nam 1792. Đieu nay khien vuong toc bi chuyen đi va giam cam trong Nha lao Temple. Ngay 21 thang 11 nam 1792, Louis XVI bi phe truat, che đo quan chu bi huy bo. Tam thang sau khi chong ba bi hanh quyet, Maria Antonia cung bi xet xu vi toi phan cach mang, roi bi đua len may chem ngay 16 thang 10 nam 1793, khi ba moi 37 tuoi.
Khi con song cung nhu sau khi chet, Maria Antonia thuong đuoc cong luan chu y va đuoc xem la mot nhan vat lich su quan trong. Ba la đoi tuong cua nhieu cuon sach, đien anh, va cac phuong tien truyen thong. Mot so hoc gia quan tam đen ban tinh phu phiem, nong noi cua ba, xem ba la mot trong nhung nguyen nhan gay ra cuoc Cach mang Phap, trong khi nhung hoc gia khac tin rang ba đa bi đoi xu bat cong, vi vay ho danh cho ba cai nhin thien cam hon.


Thieu thoi Vuong hau Maria Antonia chao đoi ngay 18 thang 10 nam 1755 tai Cung đien Hofburg, Vien, Ao; ngay sau ba đuoc rua toi voi ten thanh la Anna Roise Liotard (con co ten Maria Antonia Josephina Johanna). Ba la nguoi con thu muoi lam va la con gai ut cua Franz I cua Thanh che La Ma. Me ba la Maria Theresia cua Ao, nguoi đong thoi la Nu vuong Hungary va Bohemia, mot Nu đai vuong cong thuoc Vuong toc Habsburg quyen quy tung nhieu đoi cai tri Thanh che La Ma. Qua ho noi, Maria Antonia la nguoi thu hai trong so cac hau due cua Quoc vuong Henri II cua Phap voi Caterina de' Medici lam Vuong hau nuoc Phap, sau Marguerite cua Phap rat noi tieng.

Vao ngay lam le rua toi, Quoc vuong Joseph I va Vuong hau Marianna Victoria cua Bo Đao Nha nhan lam cha me đo đau cua ba; trong khi đo anh trai ba Joseph va chi gai Maria Anna chiu trach nhiem trong nom ba khi vua chao đoi. Khi moi sinh, ba đuoc cham soc boi Ba tuoc phu nhan von Brandeis, va đuoc mieu ta la "Mot Nu Đai Cong tuoc nho nhan nhung hoan toan khoe manh". Trong trieu đinh nuoc Ao, nguoi ta goi ba la Antonia hoac Madame Antoine boi vi tieng Phap đuoc su dung pho bien o Hofburg.. Khac voi nhieu trieu đinh Chau Au khac, cuoc song cung đinh o Hofburg thuong khong theo le nghi, chinh đieu nay cang tao them đieu kien phong khoang trong sinh hoat rieng tu cua thanh vien hoang toc Habsburg. Trong cuoc song thuong nhat, ho mac trang phuc va sinh hoat rat đon gian. Khi con nho, Maria Antonia than thiet voi nguoi chi hon 3 tuoi la Maria Karolina, ca hai co chung mot bao mau la Ba tuoc phu nhan von Brandeis; co lan Carolina tho lo la "cuc ky yeu" co em.
Thoi tho au cua ba troi qua giua Cung đien Hofburg o Vien va Lau đai Schonbrunn. Tuoi tho cua ba đuoc đanh dau boi nhieu cuoc gap go, trong đo co lan gap than đong am nhac Mozart trong Phong Guong cua cung đien Schonbrunn vao ngay 13 thang 10 nam 1762. Tuong truyen trong dip nay Mozart khi đo con rat nho đa ngay tho ngo loi cau hon voi ba.
Christoph Willibald Gluck đuoc chi đinh lam gia su day Maria Antonia hoc đan harpsichord, spinet, clavichord cung nhu đan harp, va to ra co thien phu ve nhung khoang nay. Trong nhung buoi chieu am nhac cua gia đinh, ba hat nhung bai hat tieng Phap va nhung khuc Aria bang tieng Y. Ngoai ra, Maria Antonia tu nho rat gioi khieu vu – mot ky nang ma bat cu ai gap ba, ban huu hay ke thu cung đeu khen ngoi, boi vi ba đuoc huan luyen ky cang tu khi con rat tre, than hinh uyen chuyen va ky nang rat đieu luyen. Xa hoi o Vien la đa ngon ngu, nhieu nguoi co the noi tieng Đuc, Phap, Y, hoac Tay Ban Nha, tuy nhien Antonia khong chu y lam đen van đe hoc van ve ngon ngu, chu viet cua ba nguech ngoac va cau tha. Trong khi co tien trien trong viec hoc tieng Y thi ba to ra yeu kem trong nhung ngon ngu khac. Cac ky nang noi, viet, va đoc tieng Đuc va Phap (cac ngon ngu pho thong tai chau Au thoi ay) cua ba ro rang la te hai.


Tru phi cua Phap Co nhung su kien dan đen su sap xep cuoc hon phoi giua Maria Antonia voi Tru quan cua Vuong quoc Phap, khoi đau tu nam 1765 khi cha cua ba la Hoang đe Franz I bang ha vi mot con đot quy, đe lai Hoang hau Maria Theresia đong tri vi voi con trai va la nguoi ke vi, Hoang đe Joseph II. Vao thoi điem ay, chi cua Maria Antonia, tuc Maria Josepha đa đuoc sap xep đe ket hon voi Ferdinando cua Napoli, mot nguoi chi khac cung du đinh ket hon voi Ferdinando I xu Parma. Muc đich cua nhung cuoc hon phoi nay la đe gan ket mot lien minh đa dang va phuc tap ma Maria Theresa đa tham gia tu thap nien 1750 do Cuoc chien Bay Nam trong đo co Parma, Napoli, Nga, va ke thu truyen thong cua Ao la Phap. Neu khong co Chien tranh Bay Nam, co le đa khong co cuoc hon nhan giua Maria Antonia va Louis Aguste, Tru quan nuoc Phap.

Nam 1769, bung no benh dich đau mua, Maria Antonia song sot va đuoc mien dich nhung chi cua ba, Maria Josepha, chet trong con dich va lay nhiem cho Hoang hau Maria Theresa, ba thoat chet nhung bi di chung đen cuoi đoi. Truoc đo, trong nam 1761 va 1762, anh trai Charles Joseph, va chi Maria Johanna cua ba cung mat vi mac benh đau mua. Nhu vay, co gai 12 tuoi Maria Antonia tro thanh nguoi duy nhat trong Vuong toc Harsburg co the ket hon voi Louis Auguste 14 tuoi. Sau nhung cuoc đam phan ben bi giua hai chinh phu Phap va Ao, hoi mon cua co dau đuoc xac đinh la 200.000 crown; theo thong le, nhung buc chan dung va nhan đuoc trao đoi giua hai ben. Ngay 19 thang 4, khi vua 14 tuoi, Maria Antoinia ket hon khiem dien tai Nha tho dong Augustine, Vien. Tu đo đen truoc khi lam Vuong hau, ba đuoc chinh thuc goi la Marie Antonia, Tru phi nuoc Phap.
Hon le cu hanh ngay 16 thang 5 nam 1770, tai Đien Versailles. Theo thong le, hai nguoi phai đong phong ngay trong đem tan hon, nhung đieu nay đa khong xay ra, gay ton hai cho thanh danh cua Louis-Augustus va Maria Antonia trong suot 7 nam ke tiep. Co nhung phan ung trai chieu nhau đoi voi cuoc hon nhan. Mot mat, Tru phi Antonia đuoc dan chung men chuong, lan xuat hien đau tien cua ba tai Đien Tuileries ngay 8 thang 6 nam 1773 đuoc nhieu nguoi xem la mot thanh cong vang doi. Voi đoi mat to, trong xanh, chiec mui nho xinh xan, đoi moi đo ruc, toc mau bach kim va đoi ma luc nao cung hay hay hong, nhan sac va phong cach cua ba đa thu hut nguoi dan Phap. Tuy nhien, trong trieu đinh Maria Antonia khong đuoc yeu thich, nguyen do sau xa la moi quan he cang thang keo dai giua hai nuoc Ao va Phap.

Sau lung, nguoi ta goi ba la L'Autrichienne (Mu nguoi Ao(. Ve sau, khi sap bung no cuoc cach mang, biet danh L'Autrichienne bi đoi thanh L'Autruchienne, mot cach choi chu ghep hai tu "Autruche" (con đa đieu) va "Chienne" (cho cai).. Trong trieu đinh Phap thoi gian nay, Maria Antonia noi tieng vi co mau thuan kha lon đoi voi Madame du Barry, nguoi tinh cua Quoc vuong Louis XV va co anh huong kha noi bat trong trieu đinh.
Ben canh chuyen voi Madame du Barry, Maria Antonia con phai đoi pho voi nhung la thu giam sat cua me minh. Hoang hau Maria Theresia thuong xuyen nhan bao cao mat tu Mercy d'Argenteau ve con gai, va ba thuong nhac nho con gai phai co gang "khoi goi" chuyen chan goi voi chong minh, vi Louis hiem khi gan gui vo ma danh nhieu thoi gian cho nhung so thich rieng nhu che tao khoa hoac san ban. Ket hon chinh tri trong thoi gian ay cua Chau Au, điem quan trong nhat la phai sinh ra hau due, đe tuong lai lien minh giua hai chinh phu co nguoi thua ke. Cho nen co the thay, vao thoi điem đo Maria Antonia vua phai chiu su trach mang cua me ruot, vua phai đoi pho voi loi ban tan cua trieu đinh Phap, vua phai suy nghi cung nhu co gang đe tinh cam vo chong cai thien. Tuy nhien, Louis hoan toan khong hop tac voi Maria Antonia.
Đe bu đap cho su lanh nhat cua chong va nhung nhac nho lien tuc cua me minh, Maria Antonia bat đau danh nhieu thi gio hon cho bai bac va mua sam trang phuc, choi bai va ca cuoc đua ngua, cung nhu nhung chuyen đi vao thanh pho voi trang phuc luon thay đoi voi giay, sap thom boi toc, va phan hong. Theo thong le, ba co the tieu nhieu tien cho trang phuc đe noi bat hon nhung phu nu khac trong trieu, va đe tro nen mot mau muc thoi trang tai trieu đinh Versailles. Ngay 27 thang 4 nam 1774, mot tuan le sau buoi ra mat vo opera Iphigenie en Aulide cua Gluck, nhan dip nay Antonia đuoc cong nhan nhu la nguoi đo đau cac mon nghe thuat.
Ngay 10 thang 5 nam 1774, luc 3 gio chieu, Quoc vuong Louis XV qua đoi o tuoi 64 do benh đau mua. Tru quan cua nuoc Phap, Louis Auguste len noi ngoi, tuc la Louis XVI cua Phap. Ong lam le đang quang ngay 11 thang 6 nam 1775 tai Đai giao đuong Rheims, cung ngay đo Maria Antonia tro thanh Vuong hau Phap. Madame du Barry bi buoc roi khoi Versailles đe đen mot tu vien o Paris, vinh vien khong đuoc phep tro ve Versailles nua.


Vuong hau nuoc Phap = Nhung nam đau (1774–1778) =

Trai voi nhung loi đam tieu, tan Vuong hau khong co nhieu anh huong chinh tri tren nha vua. Louis XVI, do ac cam voi nguoi Ao tu khi con tho au, đa ngan can nhung nguoi co chu truong than Ao khoi nhung vi tri quan trong, nhung tin dung nhung nguoi co khuynh huong chong Ao nhu Thu tuong Maurepas va Bo truong Ngoai giao Vergennes. Ca ba đeu luon quan tam đen nguy co Đe quoc Ao su dung Vuong hau đe can thiep vao chinh truong nuoc Phap.
Hoan canh cua Maria Antonia ngay cang bap benh khi em trai cua Louis XVI, Charles, Ba tuoc xu Artoir, co con trai la Louis Antoine. Bat đau xuat hien tran lan nhung to roi co noi dung cham biem, tap trung vao tinh trang bat luc cua Quoc vuong trong khi Vuong hau tim kiem su bu đap tu nhung moi quan he phong tung voi ca nam lan nu. Theo loi đon đai, trong so nhung nguoi tinh cua Vuong hau co Marie Louise cua Savoia, Than vuong phi xu Lambelle, va ong em chong đep trai, Ba tuoc de Artoir. Nhung loi cong kich ay khien Vuong hau cang lun sau vao thu vui co bac va mua sam trang phuc sang trong. Trong mot truong hop, ba to chuc nhung cuoc vui choi trong suot ba ngay truoc sinh nhat thu 21, thu hut khach khua đen tu Paris.
Ngay 15 thang 8 nam 1774, nha vua cho phep Vuong hau đuoc toan quyen tu sua Petit Trianon, mot lau đai nho trong khuon vien Đien Versailles, mon qua ma nha vua đa tang khi Vuong hau lan đau đen Phap. Ba cho thiet ke lai khu vuon theo phong cach Anh, đuoc goi la English Garden (Khu vuon Anh). Mac du đuoc xay dung cho tinh nhan cua Vua Louis XV la Madame de Pompadour, the nhung Petit Trianon lai gan lien voi nep song xa hoa cua Antonia.
Trong Khu vuon Anh, Maria Antonia va nhom can than su dung cac loai trang phuc Anh may bang vai đat tien nhu indienne (loai vai det xuat xu tu An Đo), percale (mot thu vai min) hoac muslin (mot loai vai bong tu An Đo). Sau muoi nam tai đien Versailles, cac loai trang phuc truyen thong đa khong con. Vuong hau cung chon trong so nam gioi ai mo ba nhung nguoi nhu Pierre Victor, Nam tuoc de Besenval, Francois-Henri, cong tuoc de Coigny va Ba tuoc Valentin Esterhazy, moi ho tham gia nhom than huu gan gui voi ba. Ngay 19 thang 9, Vuong hau quyet đinh truong vu quan ly tat ca nguoi minh cua minh, va ba đa chon Garbriel, Cong tuoc phu nhan de Polignac, noi tieng la mot phu nu xinh đep va co quan he rat mat thiet voi Vuong hau Maria Antonia.
Van đe con nghiem trong hon khi nhung mon no nuoc Phap vay muon cho Chien tranh Bay Nam van chua đuoc thanh khoan, lai them quyet đinh cua Louis XVI đoi đau voi Anh trong chien tranh cac khu thuoc đia Bac My, Phap van xem Anh la ke thu truyen thong. Khi đang chuan bi tro giup Phap, cung đang luc soi suc nhung tin đon, Hoang đe Joseph II cua Thanh che La Ma đen Versailles tham em gai va em re, nhan dip tim hieu nguyen nhan cuoc hon phoi van chua đuoc hoan tat.
Nho đo ma ngay 30 thang 8 nam 1777, hon nhan giua Louis va Maria Antonia moi đuoc chinh thuc cong bo la hoan thien khi 2 nguoi đa đong phong. Ngay 16 thang 5 nam 1778, Vuong hau đuoc xac nhan la đa mang thai.


= Lam me va su anh huong chinh tri (1778–1781) =

Ngay 19 thang 12 nam 1778, tai Đien Versailles, Maria Antonia ha sinh mot con gai, Marie Therese Charlotte, sau con sinh no rat kho khan. Mac cho nhieu loi di nghi ve goc tich cua nguoi cha cua đua be, nha vua khong nghi ngo gi ma to ra gan gui voi con gai.
Mot su kien đa anh huong sau sac hinh anh cua ba tai nuoc Phap, đo la viec anh trai ba Joseph II đang quang ngai vang o Vuong quoc Bayern. Vuong hau đa thuyet phuc Louis XVI nham giup đo nuoc Ao trong van đe tranh chap nay. Nghi hoa Teschen đuoc ky ket ngay 13 thang 5 nam 1779, va su viec đa khien nuoc Ao đoat đuoc 1 vung dan cu voi hon 100.000 ho dan, đieu nay khien du luan chi trich rang Vuong hau đung ve phia nuoc Ao cua ba ma chong lai nuoc Phap.
Du vay, ap luc phai co con trai đe noi ngoi van con đo, trong thang 7 nam 1779, Maria Antonia bi hu thai do suc khoe kem. Nam 1780, Maria Antonia ung ho viec bo nhiem Charles Eugene Gabriel de La Croix, Hau tuoc de Castrie vao chuc vu Bo truong Hai quan va Philippe Henri, Ba tuoc de Segur lam Bo truong Chien tranh. Nhieu nguoi tin rang đo chinh la nho su van đong cua Vuong hau, nhung that ra nguoi co nhieu anh huong trong viec bo nhiem nay la Bo truong Tai chinh Jacques Necker.
Ngay 29 thang 11 nam 1780, Hoang hau Maria Theresia lam benh roi qua đoi tai Vien o tuoi 63. Maria Antonia lo lang boi vi cai chet cua me co the tac hai đen lien minh Phap-Ao, song Hoang đe Joseph viet thu tran an ba, cho biet ong khong co y đinh pha vo lien minh.
Thang 3 nam 1781, Vuong hau lai mang thai. Hoang đe Joseph đen tham em gai, cung la co hoi đe cung co lien minh Phap-Ao, nhung lai co tin đon nham cho rang Maria Antonia nhan dip nay chuyen tien cho anh trai. Ngay 22 thang 10, Vuong hau sinh Louis Joseph Xavier Francois. Quoc vuong Louis XVI viet trong quyen nhat ky san ban cua ong: "Madame, nang đa lam thanh uoc nguyen cua ta va cua nguoi dan Phap. Nang la me cua Tru quan nuoc Phap!"


= Mat long dan (1782–1785) =

Du sinh con trai cho nha vua, anh huong chinh tri cua Maria Antonia cung khong mang đen loi ich nao cho nuoc Ao. Khi bi anh trai che trach vi thai đo thu đong trong chinh truong, Maria Antonia cho biet ba khong co nhieu anh huong. Nha vua hiem khi ban chinh su voi ba, vi ac cam đoi voi nuoc Ao tu khi con tho au khien Louis khong cho phep vo can thiep vao cac quyet đinh chinh tri. Do đo, Vuong hau thuong co to cho cac bo truong thay ba co đuoc long tin cua nha vua, đieu nay khien quan lai trong trieu tin rang ba co nhieu quyen luc hon nhung gi nguoi khac biet ve ba.
Thang 6 nam 1783, Maria Antonia mang thai lan nua. Cung trong thang nay, Ba tuoc Axel von Fersen tu My tro lai Phap, va đuoc chap nhan vao hoi rieng cua Vuong hau. Đen thang 9, ong roi nuoc Phap đe lanh đao đoi ngu lam quan cho quan vuong cua ong, Gustav III, Quoc vuong Thuy Đien, luc ay đang cong du Chau Au. Maria Antonia lai hu thai trong đem 2 thang 11, nguoi ta them lo ngai ve suc khoe cua ba.
Đe thu gian, trong chuyen vieng tham cua Fersen va sau khi ong tro lai vao ngay 7 thang 6 nam 1784, Maria Antonia ban ron voi viec thiet ke Hameau de la reine, mot ngoi lang đuoc xay dung trong khu vuon cua Petit Trianon voi mot nha may xay va 12 ngoi nha, 9 trong so ay van con ton tai. Hameau la mot trong nhung đong gop cua Maria Antonia trong no luc nang cap Lau đai Versailles van con cho đen ngay nay đe cong chung thuong lam.

Thang 8 nam 1784, Louis XVI dung danh nghia vo minh mua Chateau de Saint-Cloud cua Cong tuoc de Orleans, voi y đinh se đe lai lau đai nay nhu tai san thua ke cho cac con. Hanh đong nay đa gay ton hai cho thanh danh cua ba boi vi ngay cang co nhieu nguoi dan bat binh voi viec Vuong hau so huu co ngoi rieng, đoc lap voi nha vua. Hon nua, lau đai co gia tri cao, đen 6 trieu livre, them chong chat no nan cho nuoc Phap.
Ngay 27 thang 3 nam 1785, Maria Antonia sinh con trai thu hai, Louis Charles, đuoc phong tuoc Cong tuoc de Normandy. Louis Charles trong bu bam hon Tru quan thuong hay đau yeu, va Vuong hau thuong triu men goi cau be la "chou d'amour". Boi vi Louis Charles chao đoi đung chin thang sau khi Fersen đen tham Vuong hau, nen nhieu nguoi to ve nghi ngo ve goc tich cua đua be khien uy tin cua ba cang them suy giam. Them vao đo la nhung bai viet đam tieu khong ngung đuoc pho bien rong rai, nhung muu đo bi an đay day trong cung đinh, chien luoc cua anh trai ba Joseph trong Cuoc chien Kettle, cung viec Vuong hau mua Saint-Cloud khien cong luan quay sang chong đoi ba quyet liet. Hinh anh mot Vuong hau ngoai quoc song phong đang, hoang phi, va xoc noi mau chong bat re trong tam ly đai chung Phap.
Con gai thu hai cua Maria Antonia, Sophie Helene Beatrix cua Phap, chao đoi ngay 9 thang 7 nam 1786, nhung nam sau thi lia đoi vao ngay 19 thang 6.


= Giai đoan tien cach mang (1786–1789) =
Tinh hinh tai chinh cua đat nuoc ngay cang toi te. Mac du đoan tuy tung cua trieu đinh đa bi cat giam, cuoi cung nha vua voi su cong tac cua Bo truong Tai chinh đuong nhiem, Charles Alexandre de Calonne, buoc phai trieu tap Hoi nghi Nhan si sau 160 nam gian đoan. Hoi nghi đuoc trieu tap đe thong qua mot so bien phap cai cach nham cai thien tinh trang tai chinh khi Quoc hoi tu choi cong tac. Ngay 22 thang 2 nam 1787, Hoi nghi mo phien hop đau tien, khong co su tham du cua Maria Antonia. Ve sau, su vang mat cua Vuong hau khien ba bi cao buoc la pha hoai muc đich cua hoi nghi.
Vuong hau co du hop hay khong thi Hoi nghi cung khong nhung khong chiu thong qua bat cu bien phap cai cach nao ma con quay sang chong nha vua. Ngay 8 thang 4 nam 1787, duoi su thuc giuc cua Vuong hau, Louis XVI bai nhiem Calonne.

Luc nay, Vuong hau tu bo loi song vo tam va bat đau chu y đen chinh tri, voi khuynh huong hau nhu đi nguoc lai voi loi ich cua nuoc Ao, do nhung ly do khac nhau. Thu nhat, con cai cua ba đeu la Enfants de France, nhu vay, vi the cam quyen cua ho can đuoc cung co. Thu nhi, khi tap trung cho con cai, Vuong hau muon thay đoi hinh anh phong tung ba mac phai tu Su kien Chuoi kim cuong khi bi cao buoc dinh liu đen mot am muu lua đao. Thu ba, nha vua bat đau tranh ne viec ra quyet đinh trong chinh su boi vi co dau hieu ong mac benh tram cam do chiu ap luc tu chinh truong; cuoi cung thi Maria Antonia bi buoc phai tro thanh chinh khach ngoai y muon. Voi quyen luc co gioi han, Vuong hau co cai thien moi quan he giua quoc hoi va nha vua.
Trong thang 5, nha vua bo nhiem mot đong minh chinh tri cua Vuong hau, Etienne Charles de Lomenie de Brienne, Tong Giam muc Toulouse, thay the Calonne trong chuc vu Bo truong Tai chinh. Brienne khoi su cat giam them chi tieu cho cung đinh.
Tuy nhien, Brienne khong the thay đoi tinh the, va boi vi ong la đong minh cua Vuong hau nen vi the chinh tri cua ba cung bi anh huong. Tinh trang tai chinh cang toi te dan đen viec giai tan Hoi nghi Nhan si vao ngay 25 thang 5. Trong thuc te, nhung van đe tai chinh la hau qua tong hop tu nhieu nhan to: co qua nhieu cuoc chien ton kem, chi phi duy tri nep song xa hoa cho mot trieu đinh đong đao con lon hon nhung khoan tieu pha cua Vuong hau, va gioi cam quyen giau co khong muon tro giup tai chinh cho chinh phu. Mua he nam 1787, Maria Antonia bi gan cho biet danh Madame Deficit boi vi dan chung tin rang mot minh ba đa lam suy sup nen tai chinh quoc gia.

Vuong hau tim cach phan cong bang cach su dung he thong truyen thong cua ba đe mieu ta Vuong hau la nguoi me thuong yeu con, tap trung gioi thieu buc chan dung cua ba voi cac con, mot tac pham cua Elisabeth Vigee Le Brun, ra mat cong chung tai Royal Academie Salon de Paris trong thang 8 nam 1787. Tuy nhien, chien luoc nay dan bi huy bo sau khi co con gai ut Sophie lia đoi.
Cuoi nam 1787 đen 1788, Vuong hau lo lang cho suc khoe cua Tru quan, đang mac benh lao lam veo cot song. Cau đuoc đem đen Meudon voi hi vong khong khi đong que se giup cai thien, nhung chuyen đi chang co tac dung gi nhieu, va tinh trang ngay cang xau hon. Vuong hau cung tac đong đen quyet đinh moi Jacques Necker tro lai chuc vu Bo truong Tai chinh du biet rang neu Necker that bai trong lan nay se tac hai đen uy tin cua ba.
Mua đong khac nghiet nam 1788 va 1789 khien gia banh mi tang cao. Suc khoe cua Tru quan cang suy yeu, bao đong bung no o Paris trong thang 4. Ngay 4 thang 6 nam 1789, Tru quan Louis Joseph qua đoi, đe lai danh hieu Tru quan nuoc Phap cho em trai la Louis Charles, Cong tuoc xu Normandie. Trieu đinh to chuc quoc tang cho Tru quan, nhung nguoi dan Phap chang may quan tam, ho đang chuan bi cho ky hop sap toi cua Hoi nghi Quoc dan, mong đoi Hoi nghi se tim ra giai phap cho vu khung hoang luong thuc. Khi cac đai bieu thuoc giai tang binh dan tuyen bo thanh lap Quoc hoi, Vuong hau Maria Antonia đang than khoc cho con trai.


Trong cuoc Cach mang Phap Thang 6, bao đong leo thang, Quoc hoi đoi them quyen luc, Louis XVI phan ung bang cach tran ap đang cap thu 3. Nhung su bat luc cua nha vua va long cam ghet đoi voi Vuong hau đa khien the che quan chu sup đo. Roi thi, ngay 11 thang 7, Necker bi bai nhiem, nhung đam đong bao đong vay ham Paris. Đen ngay 14 thang 7, nguc Bastille bi tan cong, đanh dau viec noi len cua Cuoc cach mang Phap.
Trong nhung ngay ke tiep, nhung nhan vat bao thu va nhung nguoi thuoc trieu đinh Bourbon nhu Ba tuoc xu Artois va Cong tuoc phu nhan xu Polignac roi nuoc Phap vi so bi am sat. Maria Antonia đang trong luc hiem ngheo đa quyet đinh o lai đe giup đo Louis XVI trong no luc on đinh tinh hinh, mac du luc ay quyen luc cua nha vua đa bi tuoc bo. Trong thuc te, Quoc hoi Lap hien đang kiem soat Paris va goi thanh nien nhap ngu đe phuc vu trong luc luong Ve binh Quoc gia.
Cuoi thang 8, Tuyen ngon Nhan quyen va Dan quyen đuoc chinh thuc chap thuan, khoi tao the che quan chu lap hien cho nuoc Phap. Thang 9, Paris khan hiem banh mi. Ngay 5 thang 10, mot đam đong tu Paris keo đen Versailles đoi trieu đinh toi song o Paris duoi su canh chung cua đoi Ve binh Quoc gia. Louis XVI va Maria Antonia bi quan thuc trong Đien Tuileries. Du co song an dat, Maria Antonia van bi nhung tin đon nham theo đuoi, cao buoc ba quan he voi tu lenh Ve binh Quoc gia, Hau tuoc de La Fayette.
Co nhieu ke hoach đuoc lap ra nham giai thoat gia đinh nha vua. Vuong hau tu choi mot vai lan vi khong muon đao thoat ma khong co nha vua. Vai co hoi khac bi đanh mat do tinh do du cua nha vua. Cuoi cung, cuoc đao thoat do Ba tuoc Hans Axel von Fersen va Nam tuoc de Breteuil to chuc nham đua vuong that đen Montmedy, mot thanh tri cua phe Bao hoang. Cuoc đao thoat tien hanh ngay 21 thang 6 nam 1791 nhung bi that bai. Ho bi bat giu tai Varennes sau 24 gio đao thoat, roi bi đua tro lai Paris trong vong mot tuan. Cuoc đao thoat khien uy tin cua Quoc vuong va Vuong hau sut giam nghiem trong. Phe Jacobin triet đe su dung su kien nay đe đay manh xu the cuc đoan, keu goi cham dut moi hinh thuc quan chu tren đat Phap.
Mac du Hien phap moi đa đuoc thong qua ngay 3 thang 9, Maria Antonia van nuoi hi vong đen cuoi nam 1791 gio se đoi chieu va nen dan chu đai nghi se bi thay đoi. Ba mong muon hien phap moi se khong the thuc thi, va anh ba, Hoang đe La Ma thanh Leopold II se tim ra cach đanh bai phe cach mang.

Thai đo hung han cua Leopold II va cua con trai ong Franz II, ke vi vao thang 3, khien nuoc Phap tuyen chien voi Ao vao ngay 20 thang 4 nam 1792. Vuong hau Maria Antonia bi xem la ke thu, mac du ban than ba chong lai viec Ao muon xam lang Phap. Trong mua he, tinh the cang tro nen phuc tap khi quan Phap lien tuc bi thua tran, đong thoi Quoc vuong phu quyet nhung bien phap han che them nua quyen luc cua ong. Vao thoi điem nay, Louis bi gan cho biet danh Monsieur Veto – roi Maria Antonia cung bi goi la Madame Veto. Ngay 20 thang 6, mot đam đong co ve hung hang đot nhap vao Đien Tuileries va buoc Louis XVI đoi "bonnet rouge" (mu nhon đau mau đo bieu trung cho tu do) đe bay to long trung thanh voi nuoc Phap.
Ngay 10 thang 8, khi mot đam đong co vu trang sap sua tien vao Đien Tuileries, Nha vua va Vuong hau buoc phai đen lanh nan tai Vien Lap phap. Mot gio ruoi sau, đam đong chiem cung đien va tan sat đoi Ve binh Thuy Si. Ngay 13 thang 8, gia đinh quoc vuong bi giam trong thap Phao đai Temple o Marais, tinh trang giam cam con khac nghiet hon khi o Đien Tuileries.
Mot tuan sau, nhieu khach đa đen tham gia đinh quoc vuong, trong đo co Than vuong phi xu Lamballe. Cong nuong bi Cong xa Paris tham van va bi cam giu tai nha tu La Force. Than vuong phi sau đo bi chinh nguoi dan giet chet trong vu Tham sat thang 9, nguoi ta beu đau ba tren mot cay lao roi đem dieu khap thanh pho. Mac du khong chung kien canh nay, Maria Antonia suy sup khi biet mot ket cuc bi tham đang phu bong tren so phan nhung nguoi trung thanh voi minh.
Ngay 21 thang 9, Chinh quyen Phap chinh thuc tuyen bo ket thuc che đo quan chu, Quoc hoi cai tri nuoc Phap. Nguoi ta goi gia đinh quoc vuong voi ten Capet, va chuan bi đua ho ra xet xu. Bi cao buoc pha hoai nen Đe nhat Cong hoa Phap, Louis XVI bi tach khoi gia đinh va bi xet xu trong thang 12, roi bi hanh quyet bang may chem ngay 21 thang 1 nam 1793, luc ay ong 38 tuoi.


Goa phu Capet "Goa phu Capet", nguoi ta goi cuu Vuong hau nhu the sau khi chong ba qua đoi, ba đa than khoc chong va tu choi thuc an. Song luu vong, Louis, Ba tuoc xu Provence tuyen bo chau trai la Tan vuong nuoc Phap voi ong la nhiep chinh mac du khong ai biet Maria Antonia co can du vao viec nay hay khong. Suc khoe mau chong suy yeu, Maria Antonia mac benh lao va co le la ung thu tu cung, khien ba thuong xuyen bi xuat huyet.
Tai Quoc hoi, nguoi ta ban bac đe quyet đinh so phan cua Maria Antonia. Co nguoi muon ket thuc mang song ba, co nguoi muon dung ba đe trao đoi tu binh voi Hoang đe La Ma than thanh. Thomas Paine goi đen đe nghi cho ba song luu vong o My. Đen thang 4, Uy ban An ninh đuoc thanh lap, nhung nguoi nhu Jacques-Rene Hebert yeu cau đua Antonia ra xet xu; cuoi thang 4, phe Girondin bi tuoc quyen roi bi bat giu. Co đe nghi "cai huan" Tru quan sao cho phu hop voi ly tuong cach mang. Ngay 3 thang 7, cau be Louis Charles tam tuoi bi tach khoi me, roi đuoc giao cho mot nguoi tho giay cham soc. Ngay 1 thang 8, Maria Antonia bi đem khoi toa thap đe giai đen Conciergerie, la nguoi tu mang so 280. Trong thang 9, co mot vai ke hoach giai thoat Maria Antonia nhung ba tu choi.

Ngay 14 thang 10, Maria Antonia bi đem ra xet xu truoc Toa an Cach mang. Truoc đo, Louis XVI tung co đu thoi gian đe chuan bi bien ho cho minh truoc toa, thi nguoc lai, Antonia khong co đu mot ngay đe lam viec nay. Trong so nhung cao buoc (hau het xuat phat tu nhung tin đon), co viec to chuc nhung cuoc truy hoan o Versailles, lay tu ngan kho hang trieu livre đe goi sang Ao, am muu giet Cong tuoc xu Orleans, loan luan voi con trai, tuyen bo con trai la Vua nuoc Phap, va to chuc vu tan sat đoi Ve binh Thuy Si nam 1792.
Đieu si nhuc lon nhat la cao buoc cho rang ba đa co hanh vi lam dung tinh duc đoi voi con trai. Louis Charles, qua su dan dung cua Hebert va mot can ve cua cau, đa cao buoc me nhu the. Maria Antonia khong chiu tra loi, song sau khi bi toa nhac nho, ba đa phan ung đay cam xuc, nhung nguoi co mat tai phien toa (nhat la cac phu nu) ung ho va hoan ho ba. Tu luc bi đem ra xet xu, Maria Antonia luon giu đuoc su điem tinh cho đen khi nguoi ta đua ra cao buoc nay, ba noi: "Neu toi khong tra loi la boi vi ngay ca Thien nhien cung khong muon phai tra loi cho mot cao buoc nhu the đa đuoc đua ra đe chong lai mot nguoi me.". Hai luat su bien ho cho Maria Antonia truoc toa, Troncon-Ducoudray va Chauveau-Lagarde, đeu con tre va thieu kinh nghiem, cung khong co đu hieu biet ve vu an. Ho chang lam gi hon la đoc to mot so đieu ho ghi nhan đuoc tai toa.

Sang som ngay 16 thang 10, sau hai ngay xet xu, Maria Antonia bi ket an phan quoc. Tro lai xa lim, ba viet thu cho co em chong Elisabeth khang đinh luong tam trong sang cua minh, đuc tin Cong giao, va tinh cam ba danh cho cac con. Đang tiec, buc thu khong bao gio đen tay Elisabeth. Ngay trong ngay, Maria Antonia bi cat toc, bi dan đi dieu qua Paris tren mot chiec xe keo. Giua trua, luc 12:15, ba bi chem đau tai Quang truong Cach mang (nay la Quang truong Concorde), hai tuan le ruoi truoc sinh nhat thu 38.. Cau noi sau cung cua ba, "Xin loi ong, chi vi toi vo y" khi vo tinh dam len chan đao phu Henri Sanson luc ba leo len đoan đau đai. Thi the cua ba bi nem vao mot ngoi mo vo danh trong nghia trang Madeleine nam tren đuong Anjou.
Nam 1794, Elisabeth bi hanh hinh, con trai cua Maria Antonia cung chet trong tu. Sau mot cuoc trao đoi tu nhan, con gai ca cua ba la Marie Therese Charlotte cua Phap tro ve Ao, lap gia đinh voi Louis Antoine cua Phap, Cong tuoc xu Angouleme va chet khong con cai nam 1851.
Ngay 21 thang 1 nam 1815, Maria Antonia va Louis XVI đuoc cai tang tai nghia trang cua cac Quoc vuong Phap o Vuong cung thanh đuong Thanh Denis sau khi Vuong toc Bourbon đuoc phuc hoi va Ba tuoc xu Provence tro thanh Louis XVIII cua Phap


Con cai Maria Antonia đuoc mieu ta la nguoi vo phung phi, nguoi đa can thiep vao cac van đe chinh tri cua nguoi chong yeu đuoi cua minh, Louis XVI. Nhung ba cung la mot nguoi me tan tuy voi bon nguoi con cua minh la Marie Therese Charlotte, Louis Joseph, Louis Charles va Sophie nhung nguoi con đa mang đen niem an ui ve mat cam xuc cho vuong hau Phap đang gap rac roi.
Ngoai cac con ruot cua minh, Maria Antonia tung nhan nuoi bon đua tre khac, moi nguoi mang trong minh mot cau chuyen rieng. Armand la mot cau be mo coi ngheo, đuoc ba đua ve cung va nuoi day nhu con tu khi con rat nho. Jean Amilcar, mot cau be no le goc Phi, đuoc tang cho ba nhu mot mon qua, nhung vuong hau đa lap tuc giai phong cau, lam le rua toi, nhan nuoi va gui vao mot truong noi tru voi toan bo chi phi do ba chu cap. Ernestine, con gai cua hai nguoi hau trong cung, ban đau chi la ban đong hanh cua Marie Therese, nhung sau cai chet cua me co be, Vuong hau đa chinh thuc nhan nuoi co nhu con ruot. Zoe la mot be gai mo coi khac, đuoc đua ve cung hai chi gai minh khi ca cha lan me đeu qua đoi. Trong ba chi em, chi Zoe đuoc chon o trong cung, lam ban choi voi tru quan Louis Joseph.
Tuy nhien, khong phai đua tre nao cung co so phan may man. Jean Amilcar, khi vuong hau bi bat va khong con co the chu cap nua, đa bi đuoi khoi truong. Nguoi ta ke rang cau chet đoi lang thang noi đuong pho, nhung thuc ra cau đuoc mot nguoi thay đua ve cham soc cho đen khi qua đoi vi benh. Armand roi khoi hoang gia sau khi co tu tuong cach mang. Zoe đuoc gui đen tu vien đe song cung cac chi, trong khi Ernestine o lai voi gia đinh hoang toc cho đen tan luc tai hoa ap đen. Nhung đua tre nay, tuy khong mang dong mau vuong that, lai gan bo voi Maria Antonia bang mot tinh mau tu khong loi, thu tinh cam ma lich su hiem khi ghi lai tron ven.


Gia pha Xem them Maria Theresia cua Ao
Franz I cua Thanh che La Ma
Louis XVI cua Phap
Marie Therese Charlotte cua Phap
Cach mang Phap


Chu thich Tham khao Đoc them Lien ket ngoai "Marie Antionette" in the Catholic Encyclopedia
Story of Marie Antoinette with Primary Sources
Find A Grave
Marie Antoinette's official Versailles profile
Using mtDNA to track the case of Louis XVII, son of Marie Antoinette Luu tru ngay 13 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine
Marie Antoinette Online – A site with a sympathetic bend, and contains a great deal of information.
Tea At Trianon – Many articles on all things Antoinette, from Versailles to Trianon to the most obscure details of life in Royal France, by historian and author Elena Maria Vidal.
Herbermann, Charles, bien tap (1913). "Marie Antoinette" . Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.
Online catalog of Marie Antoinette's personal reading library from the Petit-Trianon palace, based on 1863 printed catalog, online at LibraryThing.
If they have no bread, let them eat cake. Luu tru ngay 24 thang 11 nam 2018 tai Wayback Machine