Amphicoelias (, la mot tu bat nguon tu tieng Hy Lap, co nghia la "hai mat lom", αμφι, amphi: " o hai ben", va κοιλος, koilos: "rong, lom"; tam dich la: Khung long hai khoang rong) la mot chi trong sieu ho Diplodocoidea, phan thu bo Khung long chan than lan (Sauropoda), la mot chi khung long an thuc vat va bao gom A. fragillimus, đuoc coi la con khung long lon nhat moi thoi đai tung đuoc phat hien. Dua tren mo ta con sot lai tu mot xuong hoa thach duy nhat, A. fragillimus co the la loai đong vat co xuong song dai nhat đuoc biet đen nay voi chieu dai tu 40 đen 60 met (130 đen 200 ft), va co khoi luong len đen 122 tan. Tuy nhien, vi nhung hoa thach con lai đa bi that lac ngay tai di chi khao co sau khi đuoc nghien cuu va cong bo trong nhung nam 1870, bang chung duy nhat con sot chi la mot ban ve va ghi chu thuc đia. Amphicoelias co mat trong khu vuc đia tang 6 o he đia chat Morrison.


Mieu ta Loai đien hinh cua Amphicoelias, A. altus, đuoc đat ten boi nha co sinh vat hoc Edward Drinker Cope trong thang 12 nam 1877 (mac du khong cong bo cho đen nam 1878), bao gom mot bo xuong khong hoan chinh gom hai đot song, mot xuong mu (xuong chau), va xuong đui (xuong chan tren). Cope cung đat ten cho loai thu hai, A. latus, trong cung bai bao nay. Tuy nhien, tat ca cac nha nghien cuu sau nay đa coi A. latus la ten đong nghia cua A. altus. Nam 1921, Osborn va Mook đa gan cac xuong bo sung cho A. altus —xuong ba vai, xuong vai, xuong tru, va rang. Henry Fairfield Osborn va Charles Craig Mook ghi nhan su tuong đong tong the chat che giua Amphicoelias va Diplodocus, cung nhu mot vai khac biet quan trong, chang han nhu chan truoc cua Amphicoelias dai hon cua Diplodocus. Xuong đui cua Amphicoelias dai va mong mot cach bat thuong. Kich thuoc cua A. altus cung tuong tu nhu Diplodocus, uoc tinh dai khoang 25 m (82 ft). Trong khi hau het cac nha khoa hoc đang co gang su dung cac chi tiet đe phan biet Amphicoelias va Diplodocus la hai chi rieng biet, nhung it nhat co mot y kien khac (John Foster, trong cuon sach Jurassic West nam 2007 cua ong) cho rang Amphicoelias co le la tu đong nghia som hon cua Diplodocus.
Loai thu ba cua Amphicoelias, A. fragillimus, chi đuoc biet đen tu mot mau vat hinh cung cao 1,5 m (mot phan cua mot đot xuong song co gai), hoac la cuoi cung hoac la thu hai tu cuoi len theo chuoi cac đot song lung, tuc la đot D (lung) 10 hay D9, đo đuoc 2,7 m (8,8 ft). Ben canh đot song duy nhat nay, ghi chu thuc đia (tai cho) cua Cope con ghi chep ve "mot xuong đui khong lo" đat cach đot song nay vai chuc met va rat co the đoan xuong đui (ma khong đuoc mieu ta nay) cung thuoc ve cung mot con vat.
Trong nam 2010, mot tai lieu chuyen khao đa đuoc đua ra nhung khong đuoc cong bo chinh thuc, boi Henry Galiano va Albersdorfer Raimund, trong đo ho goi mot loai thu tu cua Amphicoelias, la "A. brontodiplodocus" dua tren mot so mau vat đay đu đuoc tim thay trong mo Dana vung nui Big Horn Basin, Wyoming va đuoc luu lai trong mot bo suu tap tu nhan. Gia thuyet cua ho dua tren cac mau xet nghiem la gan nhu tat ca cac loai Diplodocus he tang Morrison hoac la trong giai đoan phat trien hoac la đai dien cho tinh luong hinh gioi tinh (nghia la trong cung mot loai, hinh dang con đuc lai hoan toan khac con cai) giua cac loai trong chi Amphicoelias, nhung nhung phan tich nay đa bi đat nghi van va su cong bo nay đa bi phu nhan boi ngay chinh tac gia cua no, ho đa giai thich rang đo la "ro rang chi la mot ban thao voi cac loi chinh ta,.v.v. va đay khong phai la bai bao cao hoan chinh. Thuc te, cung khong co y đinh xuat ban hay phan phoi van ban nay" (xem binh luan ve tai lieu tham khao truoc đo).


= Hoa thach bien mat =
Nhung đot xuong khong lo đuoc cho la cua A. fragillimus thuong bi phot lo trong nhung ban ghi chep tong quat ve nhung con khung long lon nhat, mot phan vi theo nhung bao cao khac nhau sau đo, khong ai ro noi luu tru đot xuong song va xuong đui, va moi no luc đe tim chung đeu that bai. Nam 2006, Kenneth Carpenter đua ra mot gia thuyet ve su bien mat cua nhung mau vat cua A. fragillimus. Nhu theo luu y trong mo ta cua Cope, nguyen lieu cau truc xuong rat mong manh de hu hong, va ky thuat lam cung va bao quan hoa thach vao thoi gian nay chua đuoc phat minh (đoi thu cua Cope, nha co sinh vat hoc O. C. Marsh, la nguoi đau tien đa su dung hoa chat nhu vay vao nhung nam đau thap nien 1880). Carpenter cho y kien, mau hoa thach A. fragillimus sau khi phat hien tu mo đa đuoc bao quan trong đa bun đa phong hoa ma co the hong mot cach de dang va vo thanh nhung manh nho bat cu luc nao. Vi vay, mau hoa thach co the đa bi hong va Cope loai bo ngay sau khi ong đa ve lai mat sau cho ban bao cao cua ong (Carpenter cho rang đieu nay co the giai thich ly do tai sao Cope đa chi ve cac đot xuong theo mot goc canh, chu khong phai la tu nhieu goc đo nhu ong đa lam cho nhung phat hien khac cua ong).
Nam 1994, mot no luc đa đuoc thuc hien đe tai đinh vi mo đa, noi ma A. fragillimus va nhieu loai khac đa đuoc tim thay. Ho đa su dung radar xuyen đat (thiet bi GPR) trong mot no luc đe chup hinh nhung khuc xuong van đang con bi chon vui trong long đat. Co gang nay khong thanh cong vi đa bun hoa thach đa bi phong hoa nay đeu co mat đo tuong tu nhu đat đa xung quanh, lam cho hai loai đat khong the phan biet. Mot nghien cuu ve đia hinh đia phuong cung cho thay đia tang đa chua hoa thach đa bi xoi mon, va co le la tai thoi điem ma Lucas kham pha ra A. fragillimus, ong đa chi ra rang mot phan lon cua bo xuong đa bi bien mat theo thoi gian, duy chi co mot đot xuong song va xuong đui đa đuoc phat hien ma thoi.
Carpenter (2006) cung ghi nhan rang, do kich thuoc bat thuong va su bien mat bi an cua hoa thach, mo ta cua Cope ve A. fragillimus đa bi nghi ngo, mot so nguoi gia đinh rang co mot so loi đanh may trong khi thuc hien phep đo. Lap luan cua Carpenter cho rang co ly do đe tin vao loi noi cua Cope, va luu y rang danh tieng cua nha co sinh vat hoc lung danh mot thoi luc đo đang bi đe doa. Hai mau vat đuoc phat hien khi cuoc chien tranh Hoa thach đang dien ra, va cua đoi thu cua Cope, Marsh, "luon luon san sang lam be mat" Cope, nhung đa khong đoi hoi Cope bat cu đieu gi ve hoa thach nay. Marsh đa su dung gian điep đe theo doi cuoc kham pha Cope, va tham chi co the con co đuoc su xac nhan ve kich thuoc to lon cua Amphicoelias fragillimus. Cac nha co sinh vat hoc Henry Fairfield Osborn va C.C. Mook vao nam 1921, cung nhu cua John S. McIntosh vao nam 1998, đeu đa chap nhan cac so lieu cua Cope ma khong đua ra cau hoi nao trong cac bai điem bao đa cong bo.


Kich thuoc Đe cho ra mot uoc tinh ve kich thuoc hoan chinh cua A. fragillimus đoi hoi can đieu chinh ty le xuong cua cac loai đa đuoc biet nhieu hon trong ho Diplodocidae (mot ho khung long chan than lan cuc ky dai va manh de) trong gia thuyet rang ty le tuong đoi cua chung kha giong nhau. Trong bai bao goc cua minh, Cope đa lam đieu nay bang su suy đoan dua tren kich thuoc xuong đui (xuong chan tren) cua A. fragillimus. Cope nhan thay rang, o cac loai Khung long chan than lan khac, đac biet la A. altus va Camarasaurus supremus, cac xuong đui cua chung luon cao gap đoi đot song lung cao nhat, va uoc tinh kich thuoc xuong đui cua mot con A. fragillimus khoang 12 ft (3,7 m) tall.
Trong nam 1994, sau khi su dung loai lien quan, Diplodocus lam tham chieu, Gregory S. Paul uoc tinh chieu dai xuong đui cua A. fragillimus la 3,1–4 m (10–13 ft). Nam 2006, Ken Carpenter lai tiep tuc đanh gia lai A. fragillimus, cung su dung Diplodocus lam huong dan quy đoi ty le, nhan thay xuong đui cao 4,3-4,6 m (14–15 ft). Carpenter đa uoc tinh kich thuoc hoan chinh cua A. fragillimus, mac du ong cho rang cac ty le tuong đoi cua ho Diplodocidae co the thay đoi tu loai nay sang loai khac. Gia đinh cho rang ty le tuong tu nhu nhung con Diplodocus noi tieng, Carpenter đa đua ra tong chieu dai uoc tinh la 58 m (190 ft), ma ong nhan thay nam trong pham vi do Paul đua ra vao nam 1994 (40–60 m, hoac 131–196 ft). Carpenter cung chi ra rang ngay ca nhung uoc tinh thap nhat ve chieu dai cua A. fragillimus cung cao hon so voi nhung con khung long chan than lan khong lo khac, chang han nhu Supersaurus (32,5 m, 107 ft), cac loai cua chi Sauroposeidon (34 m, 111 ft) thuoc ho Brachiosauridae, va chi Argentinosaurus (30 m, 98 ft) thuoc nhanh Titanosauria. Carpenter đa đua ra cac ty le co tinh suy đoan hon, cu the cho A. fragillimus (mot lan nua cung dua tren Diplodocus lam ty le), bao gom ca co co chieu dai 16,75 m (55 ft), chieu dai co the 9,25 m (30 ft), va chieu dai đuoi 32 m (105 ft). Ong uoc tinh tong so chieu cao chan truoc la 5,75 m (19 ft) va chieu cao chan sau la 7,5 m (25 ft), va chieu cao tong the (tai điem cao nhat tren lung) la 9,25 m (30 ft). Đe so sanh thi ca voi xanh, loai đong vat con sinh ton co chieu dai lon nhat, voi chieu dai co the len đen 30 m (98 ft).
Trong khi than hinh A. fragillimus tuong đoi mong thi kich thuoc khong lo cua no van lam cho no tro thanh đo so. Viec xac đinh trong luong cua mot con khung long chan than lan kho khan hon nhieu so voi viec xac đinh chieu dai cua no, do cac phuong trinh phuc tap hon can thiet đe tinh toan lai de tao ra sai so lon hon khi dua tren cac bien đoi nho trong cac ty le tong the cua con vat. Carpenter đa su dung uoc tinh nam 1994 cua Paul ve khoi luong cua Diplodocus carnegii (11,5 tan) đe suy đoan ra rang A. fragillimus co the nang toi 122,4 tan. Con ca voi xanh nang nhat đuoc ghi nhan can nang khoang 195 tan, va con khung long nang nhat đuoc biet đen tu cac dau tich đuoc bao quan kha tot la Argentinosaurus, nang 80-100 tan. Tuy chieu dai gan gap đoi Bruhathkayosaurus, nhung no van nhe hon so voi Bruhathkayosaurus, đuoc uoc tinh can nang len đen 139 tan.


Tham khao Lien ket ngoai Thao luan tren Dinosaur Mailing List:
Re: Bruhathkayosaurus Luu tru ngay 22 thang 5 nam 2017 tai Wayback Machine
Re: Largest Dinosaurs Luu tru ngay 13 thang 9 nam 2019 tai Wayback Machine.