Gioan Baotixita Bui Tuan (hay Jean Baptiste Bui Tuan) (21 thang 1 nam 1927 – 27 thang 7 nam 2024) la mot Giam muc Cong giao nguoi Viet. Ong tung đam nhiem chuc Giam muc Pho roi Giam muc chinh toa Giao phan Long Xuyen tu nam 1975 đen nam 2003. Trong Hoi đong Giam muc Viet Nam, ong tung đam nhan chuc Chu tich Uy ban Phung Tu trong hai nhiem ky 1980–1983 va 1983–1986. Giam muc Bui Tuan đa đuoc Nha nuoc Viet Nam trao tang Huan chuong Đoc lap va Huan chuong Đai đoan ket dan toc.
Nam 1954, cau Bui Tuan đuoc đua đen Hong Kong tu hoc va đen đau thang 7 nam 1955 thi chiu chuc linh muc. Cuoi nam 1955, tan linh muc ve Viet Nam sau đo đuoc cu đi du hoc tai Roma, Thuy Si va Đuc. Trong qua trinh du hoc, ong nhan đuoc bang tien si Triet hoc. Nam 1964, linh muc Bui Tuan tro ve mien Nam Viet Nam, đam trach vai tro linh huong va Giam đoc Tieu Chung vien Terexa va Giam đoc Đai chung vien Thanh Toma Long Xuyen.
Ngay 15 thang 4 nam 1975, Toa Thanh chon linh muc Gioan Baotixita Bui Tuan lam Giam muc Pho Giao phan Long Xuyen. Le tan phong dien ra vao trua ngay 30 thang 4 cung nam, do Giam muc chinh toa Giao phan Long Xuyen Micae Nguyen Khac Ngu chu phong, khien ong cung la giam muc Viet Nam duy nhat tan phong vao ngay lich su nay. Ong tro thanh giam muc chinh toa cua giao phan Long Xuyen sau khi Giam muc Ngu nghi huu vao nam 1997, khi đa 69 tuoi. Ong tai vi đen nam 2003 thi ve huu, trao giao phan lai cho Giam muc Pho Giuse Tran Xuan Tieu.
Ngoai cong viec mot Giam muc, ong con la mot nguoi rat yeu thich tho van. Giam muc Bui Tuan thuong gap go cac nha van, ong đa xuat ban nhieu tua sach ma noi bat nhat la bo "Thao thuc" phat hanh vao nam 2007. Giam muc Bui Tuan la tam điem giua nhung luong quan điem trai nguoc: lam Cach mang trong vo boc Cong giao, va dung vo boc Cong giao đe chong cach mang.


Than the Bui Tuan sinh ngay 21 thang 1 nam 1927 tai lang Cam Lai, xa Nam Trung, huyen Tien Hai, tinh Thai Binh nay la Giao ho Cam Lai thuoc Giao xu Luong Đien, Giao hat Bac Tien Hai, Giao phan Thai Binh. Ngay sinh tren la chinh thuc, trong khi tren giay to, ong đuoc ghi nhan sinh ngay 24 thang 6 nam 1928. Than phu la ong Gioan Baotixita Bui Tuyen va than mau la ba Maria Vu Thi Tan. Ngoai nguoi con trai Bui Tuan di theo con đuong tu tri, ong ba than sinh con co nguoi con lam linh muc khac la linh muc Gioan Baotixita Bui Chau Thi. Giam muc Tuan khong tin khi đuoc than mau noi ve mot giac chiem bao ve cuoc đoi nguoi con Bui Tuan, nhung theo tac gia Minh Chuyen, so phan Bui Tuan thuc te đa theo con đuong ma than mau đa ke lai.
Thoi tho au, cau be Bui Tuan song trong ngheo kho, voi hoan canh song than va nong dan va đeu phai đi o đo. Than phu ong tung bi troi đanh o đinh, cung nhu than mau đa nhai gao song đe cho cac con an khi nuoc lu dang cao va ho phai song tren mai nha. Giam muc Bui Tuan sau nay cho biet than phu ong khuyen bao ong tin tuong vao Thanh Giuse va nho đen cac nguoi kho khan, trong khi than mau nhac nho Bui Tuan rang luon nho co Chua truoc mat, cung nhu lo cho loi ich hoi thanh tren [loi ich] cua gia đinh.


Thoi ky tu hoc Cau be Tuan som đen sinh song cung linh muc Phero Maria Tran Gia Vinh tai Nha tho Cam Lai que huong va sau mot thoi gian, giao si nay đa gui cau be Tuan đen truong thu Cat Đam.
Nam 1940, cau be Bui Tuan gia nhap Tieu chung vien My Đuc, Cat Đam, Thai Binh, sau đo, nam 1946, chung sinh Tuan gia nhap Giao hoang chung vien Alberto, Nam Đinh. Ngoai 20 tuoi, chung sinh Bui Tuan theo phu giup linh muc xu Cao Mai, vao khoang thoi gian Phap su dung đia điem nay đe tra tan cac nguoi theo cach mang va nhan ra hai quan điem chinh tri đoi lap.
Nam 1954, khi Hiep đinh Geneve đuoc ky ket, Bui Tuan đuoc cho rang cung hang van giao dan mien Bac quyet đinh di cu vao sinh song tai mien Nam, tuy vay ong đa đuoc cho đi du hoc truong dong o Hong Kong. Chung sinh Bui Tuan la chung sinh cua Chung vien Rosary Hill, Hong Kong.
Ttong thoi ky la mot thay giang, Bui Tuan cho biet ong rat yeu tho van, va moi ngay lam mot bai tho, đinh gui cho Xuan Dieu. Ong cho rang nhung quan sat khi lam tho đa ho tro cho ong trong viec hoc mon Triet hoc.


Thoi linh muc Ngay 2 thang 7 nam 1955, Gioan Baotixita Bui Tuan đuoc thu phong chuc linh muc tai Hong Kong, boi Giam muc Đa Minh Hoang Van Đoan. Trong sach "Tam tinh voi linh muc", co đoan ong viet: "Toi ngay mung 1 thang 7 nam 1955 tai Truong Dong Đa Minh tren qua đoi Rosary Hong Kong, trong bau khong khi tinh tam, toi quy truoc cha Linh Huong đe bay to noi so cua toi. Toi so lanh chuc Linh muc vi toi thay minh qua bat xung... nhung loi cau choi tu khong thanh".
Cuoi nam 1955, ong ve Viet Nam, song trong trai di cu Long Phuoc Thu Đuc, sau đo đuoc "be tren" cu đi du hoc tai Roma nuoc Y. Nhung chinh quyen Viet Nam Cong hoa tinh nghi nen hoan va khong cho đi. Ong phai lien he voi Kham su Toa thanh nho can thiep. Toa thanh lien lac voi Tong thong Ngo Đinh Diem. Vai hom sau sau, thu ky cua Tong thong cho xe đon linh muc Tuan vao dinh Gia Long va thong bao Ngo Đinh Diem đong y cho ong sang Roma hoc. Tot nghiep cu nhan triet hoc Roma, nho hoc gioi, đuoc hoc bong, ong đuoc chon đi hoc tien si triet hoc tai Truong Đai hoc Thuy Si va tot nghiep bang tien si triet hoc. Sau đo, ong đen Truong Đai hoc Pheu-bua (Đuc) hoc chuong trinh nang cao tien si triet hoc... Sau gan 10 nam tu hoc, ong tro ve mien Nam Viet Nam.
Linh muc Bui Tuan theo hoc Đai hoc Urbania, nien khoa 1955 va 1956. Tu nam 1956, linh muc Tuan chuyen sang hoc tai Đai hoc Cong giao Fribourg, Thuy Si cho đen nam 1962. Ong đa tot nghiep van bang Tien si Triet hoc voi luan an Essai sur la Genese de la souffrance de l'amour (tam dich: Tieu luan Nguon goc đau kho cua tinh yeu). Sau khi tro ve Viet Nam, linh muc Bui Tuan đam nhan chuc vu linh huong, va sau la Giam đoc Tieu chung vien Terexa tu nam 1962 đen nam 1972 va Giam đoc Đai chung vien Thanh Toma Long Xuyen, tu nam 1972 đen nam 1975.


Thoi ky Giam muc = Giam muc pho Long Xuyen =
Ngay 15 thang 4 nam 1975, linh muc Gioan Baotixita Bui Tuan đuoc Toa Thanh bo nhiem lam Giam muc pho giao phan Long Xuyen (Viet Nam) hieu toa Tabunia. Ngay 17, Giam muc Micae Nguyen Khac Ngu bao cho ong biet viec bo nhiem nay va le tan phong đuoc cu hanh vao ngay 30 thang 4 nam 1975. Giam muc Tan cu Bui Tuan cho biet ong "rung roi" khi nghe tin bo nhiem giam muc, va đa xin tu choi đe cu nhung khong đuoc chap nhan.
Le truyen chuc giam muc cua Giam muc Gioan Baotixita Bui Tuan do Giam muc chinh toa Giao phan Long Xuyen Micae Nguyen Khac Ngu chu phong, Giam muc Reginald-Andre-Paulin-Edmond Jacq My phu phong, linh muc Anton Nguyen Van Thanh va Giuse Tran Xuan Tieu phu giup le. So nguoi tham du chi co chung 100 nguoi, phan đong la cac linh muc va cac chung sinh, mot so nu tu va giao dan. Buoi le đa dien ra trong bau khi tram lang, khong ken khong trong, khong đan hat, khong ruoc kieu, khong quay phim, khong tiec tung, khong dien van chuc mung. Co le it co mot le tan phong giam muc nao lai đon gian đen vay.
Nhac nho ve ngay le tan phong giam muc, Giam muc Tuan chia se: Le ra la mot ngay quan trong nhat cua đoi nguoi nhung lai la ngay so phan run rui đa đay toi vao truoc hong sung. Hom đo, luc luong quan cach mang ap vao nha tho, chia sung vao nguoi toi, doa bat toi va ket an tu hinh. Ho cho toi 3 phut suy nghi truoc khi ho hanh đong. Bong đuc tin lai troi day trong toi. Toi tin nhung viec lam cua toi khong co gi toi loi. Toi khong phai la nguoi phan boi dan toc. Nguoi cam la co giai phong đau tien tren noc nha xu Long Xuyen truoc luc quan giai phong tien vao nha tho la toi. Ong con bi nghi ngo la do CIA đua vao Viet Nam chong pha chinh quyen, nhung sau khi đoc cac ban ghi cua ong keu goi đong bao giao xu khong hop tac voi nguoi nuoc ngoai, van đong cac gia đinh co nguoi than đi theo quan đoi va chinh quyen Viet Nam Cong Hoa ra đau thu, keu goi đong bao ung ho, giup đo chinh quyen cach mang... nen viec tra xet tro nen diu nhe hon, theo cam nhan cua Giam muc Tuan. Giam muc Tuan cung tung đe nghi quan linh đang cam AK, tay tren co sung ban vao ban than minh.
Khi qua Roma đua Thu chung 1980 va luu lai tai đo, Tong giam muc Phaolo Nguyen Van Binh chia se voi Giam muc Bui Tuan: "Toa Thanh co du đinh đua Đuc cha ve Sai Gon lam phu ta, du phong cho tuong lai phuc tap. Sau mot thoi gian can nhac, toi đa trinh voi Toa Thanh la theo toi du kien đo khong thich hop. Vi ly do suc khoe, Đuc cha nen o lai Long Xuyen. Vua se co loi cho Hoi Thanh, vua se co loi cho tat ca Đat Nuoc. Toa Thanh đa đong y rut lai du đinh". Vay la ong đa tung đuoc Toa Thanh chon lam nguoi phu ta cho Tong giam muc Binh nhung su viec khong thanh.
Trong Hoi đong Giam muc Viet Nam, ong la Chu tich Uy ban Phung Tu trong hai khoa, keo dai tu nam 1980 đen nam 1986. Đau thang 6 nam 1988, Giam muc Bui Tuan đa sang Roma van đong va tro ve Viet Nam truoc khi Giao hoang Gioan Phaolo II chinh thuc ton phong cac thanh tu đao Viet Nam. Giam muc Tuan đa tham du bon chuyen vieng tham Ad Limina vao cac nam 1980, 1990. 1996 va 2002.


= Giam muc chinh toa Long Xuyen =
Ngay 30 thang 12 nam 1997, Giam muc pho Gioan Baotixita Bui Tuan ke nhiem Giam muc Micae Nguyen Khac Ngu lam Giam muc chinh toa Giao phan Long Xuyen. Vao thoi điem nhan giao phan Long Xuyen, giao phan nay co khoang 200.000 giao dan 173 linh muc trieu, 6 linh muc dong, 250 nu tu. Giao phan Long Xuyen, vao thoi điem nay đuoc chia thanh 5 giao hat, 87 giao xu, 69 giao ho. Ve mat co so co 156 nha tho va nha nguyen.
Giam muc Bui Tuan la tham du vien Thuong Hoi đong Giam muc A Chau tai Roma vao thang 4 va thang 5 nam 1998. Nam 2001, ong đa tham gia nghi thuc tan phong cho nghia tu cua minh la Giam muc Giuse Vu Duy Thong.
Ngay 2 thang 10 nam 2003, Giao hoang Gioan Phaolo II chap nhan đon tu nhiem cua giam muc Bui Tuan. Giam muc Tuan nghi huu tai toa giam muc giao phan Long Xuyen. Giao hoang xac nhan viec Giam muc pho Long Xuyen Giuse Tran Xuan Tieu ke vi giam muc Tuan giu chuc giam muc chinh toa.
Bui Tuan la giam muc đa phong chuc linh muc (vao nam 1991) va Giam muc (vao nam 1999) cho Giam muc chinh toa Giao phan Lang Son va Cao Bang Giuse Ngo Quang Kiet, nguoi ma đen nam 2005 tro thanh Tong giam muc Tong giao phan Ha Noi. Ngoai ra, ong cung la Giam muc Viet Nam chu phong cung luc cho hai vi tan Giam muc la Giuse Tran Xuan Tieu, Giam muc chinh toa giao phan Long Xuyen, va Giuse Ngo Quang Kiet, nguyen tong Giam muc Tong giao phan Ha Noi. Giam muc Phero Kieu Cong Tung cho rang viec truyen chuc giam muc cho hai tan giam muc nay la nguon goc biet danh bishop marker (tam dich: nguoi tao ra giam muc) đuoc gan cho Giam muc Tuan.


= Thoi ky huu duong =

Sau khi hoi huu, Giam muc Bui Tuan thuong viet cac bai suy niem tren bao Cong giao va Dan toc. Giam muc Tuan đa cong tac voi to bao nay ke tu nhung so bao đau tien.
Ngay 30 thang 4 nam 2007, Giao phan Long Xuyen mung thuong tho bat tuan, 32 nam giam muc cho giam muc Bui Tuan cung nhu cho ra mat bo sach "Thao thuc" gom nam tap cua giam muc Bui Tuan. Hon 300 khach moi, đai bieu Ban ton giao, Mat tran To quoc tinh An Giang, Can Tho, cac linh muc, cuu chung sinh Long Xuyen đa tham du.
Ngay 30 thang 4 nam 2014, tai nha nguyen Toma Toa Giam muc Long Xuyen dien ra le ta on, cau nguyen cho giam muc Bui Tuan va cho giao phan Long Xuyen nhan dip ky niem 39 nam giam muc Tuan đuoc phong Giam muc. Le do Giam muc chinh toa Giuse Tran Xuan Tieu chu te, co su hien dien du le cua Giam muc Bui Tuan, đong te voi Giam muc Tieu la Tan Giam muc Phu ta Giuse Tran Van Toan va mot so linh muc tu Toa giam muc va Nha tho chinh toa.
Ngay 2 thang 7 nam 2015, Giao phan Long Xuyen ki niem 60 nam linh muc cho Bui Tuan, chu te la giam muc chinh toa Giao phan Phan Thiet Giuse Vu Duy Thong, đong te co giam muc Tuan, cac giam muc Giuse Tran Xuan Tieu va Giuse Tran Van Toan va khoang 30 linh muc va than nhan, tu si nam nu va giao dan.
Ngay 9 thang 1 nam 2016, Giam muc Phu ta Long Xuyen Tran Van Toan đa đen giao xu Tan Thanh đe chu su le cau nguyen cho cha me giam muc Bui Tuan nhan le boc mo. Ban than giam muc Tuan gui thu chia se tam tinh minh ve cha me cua minh cung nhu gui loi cam on đen Giam muc Toan. Nhu moi hoat đong thuong nien, nam 2016, cung nhan dip ki niem Le tan phong Giam muc cua giam muc Tuan, sang ngay 30 thang 4, Giao phan Long Xuyen to chuc ki niem 41 nam Giam muc, do Giam muc chinh toa Tran Xuan Tieu chu su, đong te co Giam muc Phu ta Tran Van Toan, va đong đao cac linh muc.


= Qua đoi va an tang =
Giam muc Bui Tuan qua đoi vao luc 3 gio 30 phut sang ngay 27 thang 7 nam 2024 tai Toa giam muc Long Xuyen, tho 97 tuoi. Toa giam muc Long Xuyen chinh thuc thong tin ve su qua đoi cua nguyen giam muc bang cao pho cong bo vao 7 gio 36 phut cung ngay. Nghi thuc đua chan đa đuoc giam muc Long Xuyen đuong nhiem Tran Van Toan cu hanh vao sang ngay 27 thang 7 tai Nha nguyen Toa giam muc Long Xuyen.
Sang ngay 28 thang 7, phai đoan chinh quyen trung uong va đia phuong đa đen vieng thi hai co Giam muc Bui Tuan. Dan đau phai đoan la ong Pho Thu tuong Tran Luu Quang. Phai đoan cua chinh quyen con co Thu truong Bo Noi vu Vu Chien Thang va Truong Ban Ton giao Chinh phu Vu Hoai Bac.
Theo Cao pho, thi hai co giam muc se đuoc tan liem vao sang ngay 28 thang 7, va le an tang ngay 30 thang 7 cung nam tai Nha tho chinh toa Long Xuyen. Theo thong cao ve chuong trinh hau su, thi hai du tinh đuoc quan ba ngay tai Nha nguyen Toma, Toa giam muc Long Xuyen đe cac đoan the đen vieng. Giao phan Long Xuyen khong nhan vong hoa va phung đieu, khong su dung ken trong va cho phep đat thung hiep thong dung đe xin le va lam thien nguyen đe cau cho co giam muc.
Viec di quan co giam muc tu Toa giam muc đen Nha tho chinh toa Long Xuyen đa đuoc cu hanh vao chieu ngay 29 thang 7. Nhieu hoi đoan, giao dan đa đen vieng thi hai co giam muc tai Nha tho chinh toa. Le an tang đa đuoc cu hanh vao sang ngay 30 thang 7, tai Nha tho chinh toa Long Xuyen, voi chu te la Tong giam muc Giuse Nguyen Nang. Thi hai co giam muc đuoc an tang tai khuon vien Nha tho chinh toa Long Xuyen.


Su nghiep van hoc Ngoai trach vu Giam muc, Gioan Baotixita Bui Tuan con đuoc biet đen nhu mot nha van, nha bao voi nhieu tac pham đuoc đang va xuat ban. Noi ve viec viet sach ong nhan đinh rang ong la mot nguoi thich quan sat, phan tich, tong hop. Viec viet sach cua ong co su chuan bi tu lau. Nhung bai cam nghiem nhieu, khong phai ly thuyet. Cai "gan lien" nhieu va gan ly thuyet voi kinh nghiem, đuc tin voi thuc te, đat nuoc voi Giao hoi. Ong cung chia se nhieu nguoi noi voi nhau: Đuc cha đoc sach nao ma viet hay vay nhi. va roi chia se: Đo la von song thao thuc voi thoi cuoc may chuc nam. Khong đanh mat minh, tim su that va yeu men su khon ngoan.


= Giao luu van hoc =
Khoang trong nhung nam 80, ong đa ra Ha Noi tim đen nhac si Van Cao va ong chia se do thay Van Cao cung canh ngo ngheo kho giong minh, ong cung chia se them la ong thich bai Đan chim Viet va bai Thien Thai va rat xuc đong khi nghe nhung bai nay. Giam muc Bui Tuan đuoc gap Van Cao thong qua su giup đo cua ong Pham Huy Thong. Nha su hoc Nguyen Đinh Đau con cho biet: sau lan Giam muc Bui Tuan tim gap Van Cao, do khong vao Nam va Van Cao muon đap le, đa đen tham Hong y Phaolo Giuse Pham Đinh Tung o Ha Noi. Mot lan khac, ong cung đen gap go nha van Vo Hong.


= Tac pham noi bat =
Giam muc Bui Tuan viet rat nhieu. Tuy vay, ong khong bao gio nho va đong thoi chia se them rang co ba thu ong khong bao gio nho: so đien thoai cua minh, tien đe đau va sach viet ra. Ong chi ngu mot đem hai tieng. Trong can phong nho, khong co vi tinh, tat ca đeu ong viet tay tren mot tam go giau ben duoi mat chiec ban nho co the keo ra, đay vao. Viec nay that ki la nen nha bao Khong Thanh Ngoc viet nen bai bao "Tu ban viet cua mot cu gia".
Tac pham noi bat la bo sach "Thao Thuc". Bo nay đuoc ra mat vao ngay 30 thang 4 nam 2007. Buoi ra mat đuoc to chuc tai Toa giam muc Long Xuyen, đuoc Giam muc Giuse Tran Xuan Tieu chu su. Giam muc Tuan, tu nha huu giao phan doi ra Toa giam muc đe tham du su kien. Tham du su kien co cac to chuc bao chi, va nha nghien cuu Nguyen Đinh Đau. Theo tac gia Minh Chuyen tu Ðai Truyen hinh Viet Nam đang tren bao Thai Binh, bo sach nay đa đuoc Nha xuat ban Tong hop Thanh pho Ho Chi Minh cho in vao nam 1995. Đay la mot bo sach đuoc tuyen chon tu cac bai viet cua Giam muc trong ca mot quang thoi gian dai. Bo sach dai hon 2.500 trang, do Nha Xuat Ban Tong hop Thanh pho Ho Chi Minh an hanh, gom 5 tap. Chi chua đay mot gio đong ho trong ngay ra mat, so luong đang ky mua sach đa len toi 1.150 bo. Trong đo co Thu tuong Nguyen Tan Dung đa đien thoai va cung nha y muon đoc bo sach nay.
Mot so tua sach khac:


Nhan xet Khi noi ve giam muc Bui Tuan, giam muc ke vi Giuse Tran Xuan Tieu viet:

Thu tuong Viet Nam, ong Nguyen Tan Dung cung thuong hay goi đien thoai trao đoi voi ong ve "cac moi tuong quan giua chinh tri va tin nguong, giua su on đinh chinh tri va su phat trien đoi song đong bao, giua Nha nuoc va Giao hoi, giua Viet Nam va Toa thanh..."  do ong co chu truong la su hoa hop trong đat nuoc, trong Cong giao, muon dan toc hoa hop nhau, thuong yeu that su vi theo ong thi ban tinh nguoi Viet cung co khi hay co su chia re, ngoi thu khong chan hoa...
Nhan xet ve cong viec viet van cua ong, nha bao Nguyen Thi Ngoc Hai – bao Sai gon Giai phong viet:

Nha bao Nguyen Thanh Long, pho tong bien tap bao Cong giao va Dan toc, trong bai "Giac mo 25 nam cua mot Giam muc" đa viet ve "đong nghiep đac biet" cua minh nhu sau:

Nhan dip gioi thieu bo sach co tua Thao thuc cua Bui Tuan, Bao Cong giao va Dan toc co đoan viet nhu sau:


Tong truyen Giam muc Gioan Baotixita Bui Tuan đuoc tan phong giam muc nam 1975, thoi Giao hoang Phaolo VI, boi:

Chu phong: Micae Nguyen Khac Ngu, giam muc chinh toa giao phan Long Xuyen.
Phu phong: giam muc Reginald-Andre-Paulin-Edmond Jacq My, O.P., nguyen Đai dien Tong Toa Hat Đai dien Tong Toa Lang Son va Cao Bang
Duoi đay la so đo tinh Tong truyen tu giam muc Viet Nam đau tien đuoc giam muc ngoai quoc chu phong cho đen đoi Giam muc Gioan Baotixita Bui Tuan.

Giam muc Gioan Baotixita Bui Tuan la Giam muc Chu phong cho cac giam muc:

Nam 1999, giam muc Giuse Tran Xuan Tieu, co giam muc chinh toa Giao phan Long Xuyen.
Nam 1999, Tong giam muc Giuse Ngo Quang Kiet, hien la nguyen Tong giam muc Tong giao phan Ha Noi.


Tom tat chuc vu Ghi chu Chu thich Sach


Lien ket ngoai