Hermann Hesse (2 thang 7 nam 1877 o Calw, Đuc – 9 thang 8 nam 1962 o Montagnola, Thuy Si) la mot nha tho, nha van va hoa si nguoi Đuc. Nam 1946 ong đuoc tang Giai Goethe va Giai Nobel Van hoc.


Cuoc đoi = Thoi tho au va thieu nien =
Hermann Hesse xuat than tu mot gia đinh truyen giao Kito giao. Cha me cua ong đeu nhan nhiem vu cua Hoi truyen giao Basel hoat đong tai An Đo, noi ma me cua ong, ba Marie Gundert, sinh ra đoi nam 1842. Cha cua ong, Johannes Hesse, đen tu Estonia. Ong ba đieu khien mot nha xuat ban sach truyen giao tu nam 1873 duoi su lanh đao cua ong ngoai ong la Hermann Gundert.

Sau khi hoc xong truong tieng Latin o Goppingen (Đuc), nam 1891 ong vao Truong than hoc Tin lanh o Maulbronn (Đuc). O đay ca tinh chong đoi cua ong đa the hien: vao thang 3 nam 1892, Hesse tron khoi truong va chi đuoc tim đuoc mot ngay sau đo tren mot canh đong trong.
Tu đay, kem theo nhieu xung đot du doi voi cha me la mot cuoc phieu luu qua nhieu hoc vien va truong hoc. Hermann Hesse tro nen tram cam, bieu lo trong mot la thu vao ngay 20 thang 3 nam 1892 nhung y đinh tu tu ("Toi muon ra đi nhu anh hong cua hoang hon"). Thang 5 nam 1892 trong hoc vien Bad Boll duoi du cham nom cua nha than hoc va muc su Christoph Friedrich Blumhardt ong đa toan tu tu. Ngay sau đo Hermann đuoc chuyen ve hoc vien o Stetten im Remstal roi ve hoc vien thieu nien o Basel.
Bat đau tu cuoi nam 1892 ong đi hoc o truong trung hoc tai Cannstatt thuoc thanh pho Stuttgart (Đuc). Mac dau đo ky thi cua nam đau ong đa bo hoc.
Bo hoc nghe ban sach chi sau ba ngay theo hoc, đau mua he nam 1894 Hesse bat đau theo hoc khoa tho co khi trong mot nha may san xuat đong ho o Calw keo dai 14 thang. Cong viec han giua đon đieu chang bao lau lai co vu cho mong muon quay lai voi cac cong viec tri oc cua ong. Thang 10 nam 1895 ong chap nhan bat đau hoc lai nghiem tuc nghe ban sach o Tubingen. Sau nay ong đa chuyen cac tung trai thoi tre nay cua minh vao trong quyen tieu thuyet Unterm Rad (Duoi banh xe).


= Con đuong tro thanh nha van =

Bat đau tu ngay 17 thang 10 nam 1895 Hermann Hesse lam viec tai tiem ban sach Heckenhauer o Tubingen, chu yeu ban cac sach ve than hoc, triet hoc va luat. La nguoi hoc nghe, nhiem vu cua Hesse bao gom đoi chieu, đong goi, phan loai va luu tru sach. Sau moi ngay lam viec 12 tieng Hesse tiep tuc tu hoc lay va sach cung đa đen bu lai cac thieu thon trong giao thiep xa hoi vao nhung ngay Chua nhat dai đuoc nghi ngoi. Sau nhung sach ve than hoc, Hesse đoc đac biet la cac tac pham cua Goethe, sau đay la cua Lessing, Schiller va cac bai ve than thoai Hy Lap. Nam 1896 bai tho đau tien cua ong, Madonna, đuoc in trong mot tap chi xuat ban o Wien, cac bai tho khac lan luot đuoc đang trong cac so phat hanh sau đo cua Organ fur Dichtkunst und Kritik (Co quan ve nghe thuat tho va phe binh).
Nam 1898 Hesse tro thanh nguoi phu viec ban sach va co mot thu nhap kha kha, giup ong khong phu thuoc tai chinh vao cha me. Thoi gian nay ong đoc chu yeu cac tac pham cua thoi ky lang man Đuc, truoc tien la cua Clemens Brentano, Joseph Freiherr von Eichendorff va Novalis. Trong cac buc thu gui cha me ong đa bay to quan điem cua minh la "đao đuc cua nguoi nghe si đa đuoc thay the boi tham my". Ngay tu khi van con la mot nguoi ban sach, vao mua thu 1898 Hesse đa xuat ban tap tho nho đau tien cua minh, Romantische Lieder (Cac bai hat lang man), va trong mua he 1899 tap van xuoi Eine Stunde hinter Mitternacht (Mot gio đang sau nua đem). Ca hai tac pham đeu that bai ve mat kinh doanh. Trong vong hai nam chi ban đuoc 54 ban trong tong so 600 quyen Romantische Lieder đuoc phat hanh, Eine Stunde hinter Mitternacht cung đuoc phat hanh 600 quyen va đuoc ban rat cham. Mac dau vay nha xuat ban Eugen Diederichs o Leipzig van tin tuong vao chat luong van hoc cua cac tac pham nay va ngay tu đau đa xem viec xuat ban nhu la mot hinh thuc khuyen khich cho tac gia tre nay hon la mot viec kinh doanh can mang lai loi nhuan.
Bat đau tu mua thu 1899 Hesse lam viec cho mot tiem ban sach cu co uy tin o Basel. Vi cha me ong co giao thiep mat thiet voi nhieu gia đinh hoc gia o Basel, tai đay ca mot the gioi tri thuc nghe thuat voi nhieu co vu phong phu đa mo cua ra đon chao ong. Thanh pho Basel đong thoi cung mang lai cho mot con nguoi song co đoc nhu Hesse nhieu kha nang đe lui ve an nau, song mot cuoc song rat ca nhan qua nhung cuoc du ngoan va đi dao đe tu tim toi nghe thuat va luon giup ong thu nghiem lai kha nang mieu ta nhung cam xuc cua minh bang but muc. Nam 1900 Hesse đuoc mien phuc vu quan su vi thi luc yeu. Benh tat nay ton tai mai suot cuoc đoi cung nhu benh đau đau cua ong.
Nam 1901 Hesse thuc hien đuoc niem mo uoc lon lao cua minh la đi du lich nuoc Y. Cung nam đo ong chuyen ve lam tai tiem ban sach cu Wattenwyl o Basel. Thoi gian nay ong ngay cang co nhieu co hoi đe đang cac bai tho va van ngan tren cac tap chi va tien nhuan but đa gop them phan vao thu nhap cua ong. Chang bao lau nha xuat ban Samuel Fischer đa chu y đen ong va quyen tieu thuyet Peter Camenzind, đuoc in thu nam 1903, chinh thuc đuoc Fischer phat hanh nam 1904, tro thanh buoc đot pha: tu đay Hesse co the song nhu mot nha van tu do.


= Giua Bodensee va An Đo =

Vinh quang ve van chuong tao đieu kien cho Hesse cung voi nguoi vo đau tien, Maria Bernoulli, đinh cu thanh lap gia đinh tai Gaienhofen, huyen Konstanz o Bodensee. Noi đay ong viet quyen tieu thuyet thu hai cua minh, Unterm Rad, đuoc xuat ban vao nam 1906. Thoi gian sau đo ong chu yeu viet cac chuyen ke va tho. Quyen tieu thuyet ke tiep cua ong, Gertrud, vao nam 1910, đa bieu lo Hesse trong mot con khung hoang sang tao; ong đa rat vat va voi tac pham nay va nhieu nam sau ong xem no la mot that bai. Trong hon nhan cung ngay cang nhieu bat hoa. Đe tao khoang cach, nam 1911 Hesse bat đau mot hanh trinh dai đi đen Tich Lan va Indonesia.
The nhung o đo ong đa khong tim thay đuoc su giai phong noi tam nhu đa hy vong. Sau khi Hesse tro ve, gia đinh ong don nha ve Bern nam 1912, nhung viec thay đoi cho o nay cung khong the giai quyet đuoc cac van đe trong hon nhan nhu Hesse đa boc lo trong quyen tieu thuyet Roßhalde vao nam 1914.


= Chien tranh the gioi thu nhat =
Khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no Hesse đang ky tinh nguyen đi linh tai Đai su quan. Bi chan benh khong co kha nang đi linh nen ong đuoc cu lam nhiem vu cham soc tu binh cho Đai su quan. Trong khuon kho nay, tu đo Hesse đi quyen gop va gui sach cho cac tu binh nguoi Đuc. Ngay 3 thang 10 nam 1914 ong đang tren to Neue Zurcher Zeitung (Bao Zurich moi) bai luan van O freunde, nicht diese Tone (Cac ban oi đung noi nhu vay) keu goi gioi tri thuc Đuc đung xong vao cuoc but chien giua cac quoc gia. Nhung gi xay ra sau đo đuoc Hesse mieu ta sau nay nhu la mot buoc ngoat lon trong cuoc đoi cua ong. Lan đau tien ong đung ben trong mot cuoc xung đot chinh tri du doi: gioi bao chi Đuc tan cong ong, nhieu thu ham doa đuoc gui toi va ban be cu tu choi ong. Mac dau vay ong tiep tuc nhan đuoc su đong tinh cua Theodor Heuss va cua ca nha van nguoi Phap Romain Rolland, nguoi đa đen tham vieng ong vao thang 8 nam 1915. Cac mau thuan voi gioi bao chi Đuc chua lang xuong thi Hesse lai bi đay vao mot cuoc khung hoang khac tram trong hon qua cai chet cua cha ong vao ngay 8 thang 3 nam 1916. Ong phai ngung phuc vu cho co quan cham soc tu binh va đi chua tri bang tam ly lieu phap. Viec chua tri nay chang nhung mang lai moi quen biet truc tiep voi Carl Gustav Jung ma con dan ong đi đen mot đinh cao sang tao moi: Thang 9 va thang 10 nam 1917, trong mot con say me lam viec ong đa viet quyen tieu thuyet Demian cua minh chi trong vong ba tuan. Quyen sach đuoc xuat ban sau khi chien tranh cham dut nam 1919 duoi but danh Emil Sinclair.


= O tai Casa Camuzzi =
Vao nam 1919, khi Hesse co the tro ve voi cuoc song dan su thi hon nhan cua ong tan vo. Vo cua ong trong luc đay bi roi loan tam than tram trong, nhung ngay ca sau khi ba lanh benh, Hesse nhan thay khong con co the chia se tuong lai chung voi Maria nua. Ngoi ho o Bern tan ra, Hesse chuyen ve Tessin mot minh vao giua thang 4. Đau tien ong song trong mot can nha nho o đau lang Minusio gan Locarno va sau đo tu ngay 25 thang 4 đen 11 thang 5 tai Sorengo. Ngay 11 thang 5 ong muon bon phong nho trong mot can nha xay giong nhu mot lau đai ky la o lang Montagnola goi la "Casa Canuzzi". O đay ong khong nhung tiep tuc viet van ma con bat đau ve, viec co the nhan thay ro trong truyen ke ke tiep cua ong Klingsors letzter Sommer (Mua he cuoi cung cua Klingsor) vao nam 1920. Nam 1922 quyen tieu thuyet ve An Đo cua ong, Siddharta, đuoc xuat ban. Tinh yeu nen van hoa An Đo va cac hoc thuyet A chau, nhung cai ma ong đa biet đen ngay tu khi con o voi cha me, đa đuoc bieu lo trong quyen tieu thuyet nay. Nam 1923 Hesse cuoi nguoi yeu cua minh la Ruth Wenger, con gai cua nu van hao nguoi Thuy Si Lisa Wenger va la co cua Meret Oppenheim (trong cuoc hon nhan nay ba tro thanh me cua nghe si Ezard Haussmann). Cuoc hon nhan that bai ngay tu đau va chua tung đuoc thuc hien. Cung trong nam nay Hesse nhan đuoc quoc tich Thuy Si. Cac tac pham lon ke tiep cua ong, Kurgast (Khach duong benh) nam 1925 va Die Nurnberger Reise (Chuyen đi Nurnberg) nam 1927, la cac tu truyen mang giong mia mai, bao hieu truoc cuon tieu thuyet thanh cong nhat cua Hesse, Der Steppenwolf (Soi thao nguyen) nam 1927. Nhan dip ky niem sinh nhat lan thu 50 cua ong cung vao nam nay, ban cua ong, Hugo Ball, đa xuat ban cuon tieu su đau tien ve Hesse. Ngay sau quyen tieu thuyet thanh cong nay con soi co đoc Hesse đa trai qua mot buoc ngoat lon nho vao quan he voi Ninon Dolbin, nguoi sau nay tro thanh nguoi vo thu ba cua ong. Ket qua cua viec bien chuyen tro ve cung song đoi lua nay la quyen tieu thuyet Narziß und Goldmund nam 1930. Vao nam 1931 Hesse roi can ho muon o Casa Camuzzi cung voi Nino doi ve mot can nha lon hon (Casa Hesse), phia tren Montagnola. Can nha nay đuoc xay theo y muon cua ong va đuoc nguoi ban cua ong la H. C. Bodmer đe ong su dung dai han. Ngoi nha nay ngay nay thuoc ve so huu tu nhan va trong thoi gian nay khong the đen tham vieng đuoc.


= Nguoi choi tro ngoc thuy tinh =
Nam 1931 Hesse ket hon lan thu ba va cung Ninon doi ve can nha rieng ben ngoai Montagnola. Ong bat đau phac thao tac pham lon cuoi cung cua minh, Das Glasperlenspiel (Tro choi hat ngoc thuy tinh). Nam 1932 ong xuat ban quyen truyen ke Die Morgenlandfahrt (Hanh trinh ve phuong Đong) nhu la ban phac thao truoc cho tac pham nay. Hesse theo doi viec nhung nguoi thuoc đang quoc xa len cam quyen o Đuc voi mot noi lo au lon. Tren đuong roi khoi nuoc vao nam 1933, Bertolt Brecht va Thomas Mann đeu lan luot tam dung o nha ong. Hesse co gang chong lai su phat trien trong nuoc Đuc bang cach cua ong: ong đa viet nhieu bai binh luan ve sach tren cac bao Đuc keu goi ung ho cac tac gia nguoi Do Thai va cac tac gia khac đang bi nguoi cua Đang quoc xa theo doi. Bat đau tu giua thap nien 1930 khong mot bao Đuc nao dam đang bai cua ong nua. Hesse tron tranh cac xung đot chinh tri va sau đo truoc nhung tin tuc khung khiep cua Chien tranh the gioi thu hai bang cach viet quyen tieu thuyet Das Glasperlenspiel cua minh, đuoc in o Thuy Si vao nam 1943. Ong nhan Giai Nobel van chuong nam 1946 khong chi vi tac pham lon lao nay. Tiep theo sau đo la Giai thuong Goethe cua thanh pho Frankfurt trong cung nam, Giai thuong Wilhelm Raabe nam 1950 va Giai thuong hoa binh cua hoi ban sach Đuc nam 1955. Sau Chien tranh the gioi thu hai suc sang tao cua ong giam sut, ong chi viet truyen ke va tho nhung khong con viet tieu thuyet nua. Hermann Hesse mat ngay 9 thang 8 nam 1962 va đuoc an tang tai nghia trang cua San Abbondio gan Montagnola, cung la noi chon cat Hugo Ball.


Y nghia van hoc Cac tac pham đau tien cua Hesse van con mang tinh truyen thong cua the ky thu 19: cac bai tho cua ong đeu thuoc ve truong phai lang man, loi van va phong cach cua quyen Peter Camenzind cung vay, quyen sach đuoc tac gia hieu nhu la mot tieu thuyet giao duc tiep noi quyen Grune Heindrich cua Gottfried Keller. Ve noi dung Hesse phan đoi su cong nghiep hoa va đo thi hoa, đi theo xu huong cua phong trao thanh nien thoi ky nay. Sau nay Hesse tu bo quan điem lang man moi nay. The nhung cau truc đoi choi cua quyen Peter Camenzind thong qua su đoi chieu giua thanh thi va nong thon va tuong phan nam nu van con co the tim thay trong cac tac pham sau đo cua Hesse (thi du nhu trong Demina hay Steppenwolf).
Su quen biet voi hoc thuyet ve nguyen mau (archetype) cua nha tam ly hoc Carl Gustav Jung đa co anh huong quyet đinh đen cac tac pham cua Hesse, đuoc bieu lo đau tien trong quyen tieu thuyet Demian: con đuong cua mot nguoi tre tuoi đi tim chinh minh tro thanh mot trong nhung đe tai chinh cua ong. Chinh vi the ma khong biet bao nhieu thanh nien đa va van chon Hesse la tac gia ma ho thich nhat. Truyen thong tieu thuyet giao duc cung đuoc tim thay trong Demian, nhung trong tac pham nay (cung nhu trong Steppenwolf) cac hanh đong khong dien ra trong hien thuc ma trong mot canh quang noi tam.
Mot khia canh quan trong khac trong cac tac pham cua Hesse la su duy linh (spirituality), khong nhung chi co trong quyen tieu thuyet Siddharta. Cac đao giao An Đo, đao Lao va thuyet than bi cua Thien chua giao la nen tang cua viec nay. Mot so nha phe binh chi trich Hesse la ong đa su dung van chuong đe dien đat the gioi quan cua minh. Nguoi ta cung co the đao nguoc phe binh nay đe noi la cac nha phe binh chi phan đoi the gioi quan cua Hesse chu khong chi trich van chuong cua ong.
Tat ca cac tac pham cua Hesse đeu chua đung mot phan tinh tu truyen, đac biet co the thay ro trong Steppenwolf, quyen tieu thuyet co the đuoc lay lam thi du cho mot "tieu thuyet ve mot con khung hoang trong cuoc song". Chi trong cac tac pham sau đo phan tu truyen nay giam đi. Trong hai quyen tieu thuyet lien ket voi nhau, Die Morgenlandfahrt va Das Glasperlenspiel, Hesse tro ve đe tai ong đa viet trong Peter Camenzind: su đoi lap giua vita activa (song đe lam viec tu thien cho nguoi khac) va vita contemplativa (song đe tim su giai thoat cho ban than).


Tiep nhan Chat luong van hoc va y nghia cua cac tac pham cua Hesse đa đuoc tranh cai ngay tu khi ong con song va nay van con đang đuoc tiep tuc. Cac nha van đong nghiep nhu Thomas Mann hay Hugo Ball đanh gia ong rat cao trong khi Kurt Tucholsky lai noi: "Toi cho rang Hesse la mot nha van ma chat luong van tieu luan cua ong cao hon cac tinh chat tho rat nhieu." Alfred Doblin con cho đo la "nuoc ngot te nhat". Mac dau vay cac tac pham đau cua Hesse đuoc đa so gioi phe binh van hoc cung thoi đanh gia cao.
Viec tiep nhan Hesse o Đuc trong thoi gian giua hai cuoc chien tranh the gioi mang dau an cua cuoc cong kich bao chi chong lai tac gia vi cac phat bieu chong chien tranh va chong chu nghia Quoc xa cua ong. Tu nam 1937 cac tac pham cua Hesse thuoc vao dang sach cam va chi con đuoc ban len lut. Cac the he tre "kham pha" ra Hesse phan lon la sau nam 1945.
Ong đuoc trao Giai Hoa binh cua nganh kinh doanh sach Đuc nam 1955. Hon muoi nam sau khi Hesse đuoc tang Giai thuong Nobel ve van hoc, nam 1957 Karlheinz Deschner viet trong bai van tranh luan Kitsch, Konvention und Kunst: "Viec Hesse xuat ban qua nhieu cac van tho hoan toan khong co trinh đo nhu vay la mot đieu vo ky luat đang tiec, mot su man ro ve van hoc" va ve phan van xuoi ong cung đi đen mot đanh gia khong co gi thuan loi hon. Trong cac thap ky sau đo mot phan gioi phe binh van chuong Đuc noi tiep su đanh gia nay, Hesse đuoc mot vai nguoi xuat ban xep vao loai van chuong gia mao. Viec chap nhan Hesse giong nhu chuyen đong con lac: vua khi viec chap nhan Hesse xuong đen điem thap nhat o Đuc vao thap nien 1960 thi trong gioi thanh nien My phat ra mot su "bung no Hesse" chua tung co lan tran ve lai đen Đuc; đac biet quyen Der Steppenwolf tro thanh quyen sach ban chay nhat (bestseller) va Hesse tro thanh tac gia nguoi Đuc đuoc đoc va dich nhieu nhat. Hon 100 trieu quyen sach cua ong đa đuoc ban tren khap the gioi.
Đe tuong niem Hesse hai giai thuong van chuong đuoc đat theo ten ong: Giai thuong Hermann Hesse va Giai thuong van hoc Hermann Hesse.


Cac tac pham = Van =
Tuoi tre va co đon (Peter Camenzind), 1904
Banh xe so phan (Unterm Rad), 1906
Freunde (Nhung nguoi ban), 1908
Gertrud, 1910
Rosshalde, 1912-1913
Knulp, 1915
Demian, 1919
Klein und Wagner, 1919
Klingsors letzter Sommer (Mua he cuoi cung cua Klingsor), 1920
Siddartha, 1922
Der Steppenwolf (Soi thao nguyen), 1927
Narziss und Goldmund (Nha kho hanh va ga lang thang), 1930
Die Morgenlandfahrt (Hanh trinh ve phuong đong), 1932
Das Glasperlenspiel (Tro choi hat ngoc thuy tinh), 1943
Mot so truyen co tich khac: Hue tim, Chuyen chang Augustus, Bich thao hoa than, Thi nhan, Chuyen la tu mot hanh tinh.


= Tho =
Elisabeth, 1900
Wie eine Welle, 1901
Soiree, 1902
Julikinder, 1904
Im Nebel, 1905
Bucher, 1918
Verganglichkeit, 1919
Der Liebende, 1921
Fur Ninon, 1927
Klage, 1934
Stufen, 1941


= Mot so nghien cuu mang tinh van hoc ve cuoc đoi va cac tac pham cua Hermann Hesse o Viet Nam =
Thich Nu Tri Hai (2003). Nguon mach tam linh, Nha xuat ban Ton Giao Ha Noi.
Pham Ngoc Lu (2014), Luan van thac si “Tu tuong hien sinh trong hai tieu thuyet Đoi ban chan tinh cua Hermann Hesse va Alexis Zorba – Con nguoi hoan lac cua Nikos Kazantzaki”, Truong Đai hoc su pham Hue.
Nguyen Huu Minh (2017), Đe tai nghien cuu cap truong “Tu tuong triet luan trong tieu thuyet cua Hermann Hesse (Qua Tuoi tre va co đon, Siddhartha, Soi thao nguyen va Đoi ban chan tinh)”, Truong Đai hoc Su pham Hue.
Thai Nguyen Hong Suong (2014), Khoa luan tot nghiep “Phuong Đong va phuong Tay trong Soi thao nguyen cua Hermann Hesse”, Truong Đai hoc KHXH&NV TP.HCM.
Nguyen Thi Tay Thi (2001), Khoa luan tot nghiep “Nghe thuat the hien tu tuong triet luan trong tieu thuyet Soi đong hoang cua Hermann Hesse”, Truong Đai hoc su pham Hue.
Ngo Thi Thu Thuy (2011), Luan van thac si “Khat vong trai nghiem va giai thoat trong tieu thuyet cua Hermann Hesse”, Truong Đai hoc KHXH&NV TP.HCM.
Ngo Thi Thu Thuy (2013). “Anh huong cua triet hoc Nietsche va phan tam hoc Jung trong tieu thuyet cua Hermann Hesse”
Hoang Thi Quynh Trang (2004), Luan van thac si “Quan niem ve ban nga va tam linh cua Hermann Hesse trong ba tieu thuyet Cau chuyen dong song, Soi đong hoang va Đoi ban chan tinh”, Truong Đai hoc su pham Hue.
Huynh Thi Mai Trinh (2007), Luan van thac si “Hoai niem ve tuoi tho trong sang tac cua Hermann Hesse”, Truong Đai hoc KHXH&NV TP.HCM.


Nguon Freedman, Ralph, "Hermann Hesse: Pilgrim of Crisis: A Biography," Pantheon Books, NY 1978


Tham khao Lien ket ngoai HHP - Trang web ve Hermann Hesse Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2014 tai Wayback Machine cua giao su Gunther Gottschalk
Hermann Hesse Portal (nhieu thu tieng)
Tac pham cua Hermann Hesse tai Project Gutenberg