Trong bong đa, thu mon, thu thanh hay nguoi gac đen (Tieng Anh: goalkeeper, goaltender, keeper, goalie) la cau thu đung o vi tri cuoi cung cua hang hau ve giua hang tan cong cua đoi phuong va khung thanh/hang phong ngu cua đoi minh. Vai tro chinh cua thu mon la bao ve khung thanh đoi nha va ngan can đoi phuong ghi ban thang. Thu mon la cau thu duy nhat trong đoi đuoc phep cham bong bang ban tay va canh tay trong tran đau (chi gioi han trong khu cam đia cua đoi nha). Moi đoi phai co 1 thu mon trong ca tran đau neu nhu thu mon khong can pha hay mac nhung sai lam khong đang co va khong cuu thua nhung cu sut cua cac tien đao 
hay vi tri cua cac cau thu đoi phuong thi thu mon se bi thung luoi va nhan mot ban thua va nhieu ban thua hon. Trong tran đau, neu thu mon bi buoc phai roi san do chan thuong hoac bi phat the đo, mot trong nhung cau thu tren san se đuoc thay the bang mot thu mon du bi hoac mot cau thu khac phai tran giu khung thanh khi đoi bong khong con thu mon nao khac đe thay the hoac đa su dung het so lan thay nguoi (goi la "thu mon bat đac di"). Vi tri thu mon co the đuoc thay the neu trong truong hop co lenh thay nguoi. Thu mon thuong phai mac mau ao khac voi cac cau thu khac trong đoi nha, đoi khach, trong tai va thu mon cua đoi phuong. Thu mon thuong đuoc thay trong bong đa Futsal, bong đa bai bien, va bong đa san 5-7-9-11 nguoi


Lich su Bong đa, cung giong nhu nhieu mon the thao khac, đa co rat nhieu thay đoi ve chien thuat, tao ra mot so vi tri va loai bo mot so vi tri khac. Tuy nhien, thu mon la vi tri duy nhat khong bao gio thay đoi tu khi luat bong đa ra đoi. Mac du trong nhung ngay đau tien khi bong đa con chua co to chuc, tinh he thong co gioi han hoac khong ton tai va y tuong chinh la tat ca cac cau thu tren san cung tan cong va cung phong thu, thi nhieu đoi cung đa cat cu mot so thanh vien choi nhu 1 thu mon.
Nhung mieu ta đau tien ve cac đoi bong đa voi cau thu co vi tri đuoc Richard Mulcaster ke lai tu nam 1581, tuy nhien, ong khong nhac đen thu mon. Mai đen nam 1602 thi Cornish Hurling moi nhac đen viec bao ve gon. Theo Carew: "ho cam hai bui cay xuong đat, cach nhau khoang tam hoac muoi foot; va đoi dien no, cach đo khoang 200 hay 240 feet, va ho goi la "gon". Mot trong hay cai nay đuoc chon bang rut tham cho mot ben, con phia kia cho đoi thu. Tai đo ho phan cho nguoi bao ve, hai nguoi can nem tot nhat"
Nhung mieu ta ve viec ghi ban co trong van hoc Anh tu the ky thu muoi sau, vi du trong vo kich The Blind Beggar of Bethnal Green (Ten an xin mu cua Bethnal Green) cua John Day (dien vao khoang 1600; xuat ban vao 1659): "Toi se ghi ban tai tro camp-ball" (mot loai bong đa cuc ky bao luc, pho bien o Đong Anglia). Cung trong mot bai tho vao nam 1613, Michael Drayton đa noi rang "when the Ball to throw, And drive it to the Gole, in squadrons forth they goe". Duong nhu chac chan rang bat cu tro choi nao co khung thanh, la o đo mot loai thu mon cung phai ton tai. David Wedderburn đa noi đen tu "giu gon" vao nam 1633 (tuy nhien, no khong đong nghia voi cach goi ngay nay. Vi thu mon la mot vi tri co đinh tren san con "giu gon" thi bat cu ai đung gan khung thanh cung co the lam nhiem vu nay; ong ta đa dung tu Latinh "metum" co nghia la vat đanh dau đoan cuoi cua mot cuoc đua ngua).
Ban đau, thu mon thuong choi giua 2 cot gon va co rat it su linh hoat, tru khi ho can pha cu sut cua đoi phuong. Sau nhieu nam, do su thay đoi ve cach thuc va phuong phap thi đau, thu mon bat đau co vai tro tich cuc hon trong tran đau. Luat choi nguyen thuy cho phep thu mon cam bong tai phan san nha cua đoi minh. No đa đuoc xem lai vao nam 1912, han che su dung tay chi tai vong cam đia va khung thanh.
Vao nam 1992, Hoi đong The gioi đa thay đoi luat bong đa trong đo co ca su thay đoi đoi voi vi tri thu mon. Đang chu y la luat chuyen ve, cam thu mon cam bong bang tay khi nhan 1 đuong chuyen ve cua đong đoi đuoc thuc hien khong phai bang đau, vai hoac nguc. Do đo, tat ca cac thu mon can phai luyen tap kha nang khong che bong bang chan cua minh.


Vi tri chung va ky thuat choi Vi tri thu mon la vi tri đac biet nhat tren san. Khong giong nhu cac cau thu khac, thu mon co quyen đung bong bang bat cu bo phan nao cua co the mien la ho đung trong vong cam đia cua đoi nha, o ngoai vong đo, thu mon khong đuoc phep dung ban tay hoac canh tay đe choi bong.
Mac du thu mon co mot so đac quyen trong luat bong đa, ngoai viec dung tay trong vong cam đia, ho cung van phai tuan theo cung luat le nhu tat ca cac cau thu khac.


= Thu mon anh huong đen loi choi va tan cong =
Mot so thu mon đa bi nhan the đo truc tiep khi pham loi voi tien đao đoi phuong khien ho bi chan thuong khi dang cao tan cong trong vong cam đia. Mot cau thu đa bi chan thuong vinh vien phai tu bo su nghiep khi bi thu mon đoi phuong xoac bong gay xuong chan trong mot pha dang cao tan cong.
Thu mon khong bi yeu cau phai o trong vong cam đia. Ho co the choi o bat cu đau tren san, va ho thuong đong vai tro la 1 hau ve tang cuong trong mot so tinh huong cua tran đau. Cac thu mon Rene Higuita cua Colombia, Jorge Campos cua Mexico va Bruce Grobbelaar cua Liverpool la nhung thu mon co đoi chan kha đieu luyen va ho thuong choi o phia ngoai khu cam đia. Mot so thu mon tham chi con ghi ban bang nhung cu phat bong xa, hoac lao len cuoi san cua đoi phuong đe tao ra loi the ve so cau thu. Kieu lao len nay rat mao hiem, va chi thuong đuoc thuc hien vao cuoi tran, đe ghi ban vao nhung phut cuoi (thuong khi đoi nha cua thu mon đo bi thieu nguoi va thuong chi khi cach biet ve ty so la khong quan trong). Kieu choi nay hiem khi thanh cong, mac du đa co nhung thu mon nhu Michelangelo Rampulla, Jens Lehmann, Peter Schmeichel, Mart Poom, Marco Amelia, Andres Palop, Brad Friedel, Massimo Taibi va Mark Crossley, Alisson Backer, Ivan Provedel,... đa ghi ban tu nhung tinh huong nhu the.
Trong mot so tinh huong tham chi con hiem hon, thu mon co the đuoc ghi ban thang tu pha phat bong ma khong he luong truoc, thuong la khi trai bong bay đap đat khien cho thu mon đoi phuong khong the chup đuoc bong. Paul Robinson va Pat Jennings đeu đa ghi ban trong nhung tinh huong nhu vay, va cung that trung hop la ho đeu choi cho Tottenham Hotspurs. Mot truong hop khac xay ra tai tran ban ket giai SEA Games 2003 giua hai đoi Viet Nam va Malaysia, thu mon Syamsuri Mustafa cua Malaysia cung ghi 1 ban thang tu pha phat bong o vong cam san nha.
Nhung thu mon khac cung tro nen noi tieng voi nhung qua đa phat; vi du, thu mon Jose Luis Chilavert la thu mon duy nhat tu truoc toi nay ghi đuoc 1 cu hat trick (3 ban trong 1 tran đau), đeu bang cac cu đa penalty. Anh cung la 1 chuyen gia đa phat. Fabio Dos Santos cua đoi Đong Tam Long An tro thanh thu mon đau tien ghi ban o AFC Champions League. Rogerio Ceni đa ghi rat nhieu ban thang, tong cong 100 lan (tinh đen ngay 27 thang 3 nam 2011) bang nhung qua đa phat truc tiep va đa penalty.


Dung cu va quan ao Thu mon phai mac ao đau phan biet hoan toan so voi cac cau thu khac va thong thuong voi ca trong tai, vi đay la quy đinh cua FIFA. Mot so thu mon rat de nhan ra vi cach an mac cua ho, nhu Lev Yashin, co ten than mat la "Nhen Đen" (Black Spider) vi ong toan mac bo đong phuc mau đen (tuy the co mot so tai lieu noi bo đo cua ong la mau xanh cham) , hoac Jorge Campos, noi tieng vi bo ao thi đau mau me sac so. Quan ao thu mon thuong la mau xanh la cay, vang sang, cam, ghi bac hoac nhung mau sac khac,.... nhung chiec ao thu mon thuong la ao tay dai hoac ao tay ngan cac thu mon co the đuoc phep mac ao lot dai tay ngan tay hoac khong tay ben trong quan cua thu mon thuong la quan ngan hoac la quan dai cac thu mon co the đuoc phep mac quan dai thay vi quan ngan cung đuoc 
Phan lon thu mon cung đeo gang tay thu mon đe tang đo dinh voi qua bong, va đe bao ve ho khoi bi thuong. Hien nay co nhung loai gang tay đuoc thiet ke đe chong chan thuong nhu trat ngon tay. Viec đeo gang khong bat buoc trong bong đa, tuy nhien do tinh ma sat khi bat bong nen hiem khi thu mon vao san ma khong co no trong nhung tran đau chuyen nghiep. Tuy nhien ho co the bo no trong loat sut luan luu. 
Truoc đay, thu mon thuong bat bong bang tay tran tu nhung nam bong đa moi ra đoi cho đen khoang thap nien 50 cua the ky XX. Cho đen nhung nam thap nien 60, gang tay thu mon ra đoi va ton tai đen ngay hom nay. Khoang nhung nam thap nien 60 va 70, nguoi ta chu yeu su dung gang tay thu mon khong handstrap (phan quan co đinh gang o co tay). Cho đen khoang thoi gian tu thap nien 80 đen nay co su xuat hien cua gang tay thu mon co handstrap. Ngay nay van co cau thu su dung gang tay thu mon khong handstrap (thiet ke giong đoi gang tay cao su, gang tay y te va gang tay binh thuong).
Petr Cech phai đoi mu bao ve đau (sau nay đa tro thanh bieu tuong cua anh cho đen khi giai nghe) sau khi bi chan thuong nut so tai mot tran đau thuoc Giai Ngoai hang Anh, sau khi va cham voi Stephen Hunt trong tran đau giua Chelsea va Reading nam 2006. Đieu tuong tu cung tung xay ra voi thu mon Ederson cua Manchester City F.C. khi bi cau thu Sadio Mane cua Liverpool cao chan đap thang vao mat trong mot tran đau cung tai Ngoai hang Anh nam 2017.
Thu mon co the đuoc trao bang đoi truong vua tran giu khung thanh vua chi huy đong đoi. Mot so vi du co the ke đen nhu Oliver Kahn, Dino Zoff, Manuel Neuer, Hugo Lloris,... va mot so thu mon khac.


Ky luc Thu mon la nhan to quan trong trong loat sut luan luu. Ki luc ve so lan can pha penalty thanh cong đuoc nam giu boi thu mon Helmuth Duckadam cua cau lac bo FC Steaua Bucuresti va Ciaran Kelly cua Sligo Rovers F.C. Duckadam đa can đuoc 4 qua phat đen trong tran chung ket cup C1 chau Au gap FC Barcelona vao ngay 7 thang 5 nam 1986. Kelly ngan chan lien tiep 4 qua penalty trong tran chung ket cup Ford FAI giua Sligo Rovers va Shamrock Rovers vao ngay 14 thang 11 nam 2010. ki luc nay đuoc thiet lap lai lan nua boi Jason Ravenhill vao ngay 27 thang 3 nam 2011 khi thi đau cho clb BAA Heathrow (Sunday) FC Luu tru ngay 18 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine gap clb Maidenhead Nomads. Ravenhill đa can pha lien tiep 4 qua penalty/5 qua sut hong trong tong cong 10 luot sut nhung đoi bong cua anh van that bai voi ti so 5-4. Ed Pearce,thu mon cua Maidenhead Nomads cung chan đuoc 4 qua Penalty trong loat luan luu nhung khong phai lien tuc.


= Phi chuyen nhuong cao nhat =
Kepa Arrizabalaga la thu thanh đat gia nhat moi thoi đai (tu Athletic Bilbao toi Chelsea voi gia 80 trieu euro), tiep theo la Alisson Becker (tu AS Roma toi Liverpool nam 2018 voi phi chuyen nhuong uoc tinh 67 trieu Euro).


Nhung thu mon noi tieng = Cac cuoc binh chon cua IFFHS =
Sau đay la 20 thu mon xuat sac nhat theo cuoc binh chon cua IFFHS (Hiep hoi Lich su va Thong ke bong đa The gioi) cho danh hieu "Thu mon Xuat sac nhat the ki 20"

 Lev Yashin
 Gordon Banks
 Peter Schmeichel
 Dino Zoff
 Sepp Maier
 Antonio Carbajal
 Ricardo Zamora
 Jose Luis Chilavert
 Peter Shilton
 Frantisek Planicka
 Amadeo Carrizo
 Gilmar dos Santos Neves
 Ladislao Mazurkiewicz
 Pat Jennings
 Ubaldo Fillol
 Jean-Marie Pfaff
 Rinat Dasaev
 Gyula Grosics
 Ray Clemence
 Walter Zenga


= Thu mon Xuat sac nhat the gioi cua IFFHS =
Sau đay la danh sach thu mon đuoc IFFHS chon moi nam tu nam 1987 đe lam "Thu mon xuat sac nhat The gioi".


Van hoa đai chung Trong bo phim vo thuat/hai Đoi bong Thieu Lam cua Hong Kong, cac cau thu cua "Đoi quy" đa đuoc tiem thuoc doping cua My đe cho ho co suc manh sieu nhan va ca toc đo. Thu mon cua ho rat nhanh va co ban tay cuc manh co the đanh gay ca thanh sat cua khung thanh. Anh đa bao ve khung thanh khoi cu đa cuc manh cua "Kim cang cuoc" cua Đoi Thieu Lam, nguoi co the đa bay ca cai tu lanh len troi.


Tham khao Lien ket ngoai Huong dan cho thu mon tren Jbgoalkeeping
Thong tin ve vi tri thu mon tren BBC