Muhammad (tieng A Rap: محمد ; song vao khoang 570 – 632) hay Mohamed (Han-Viet: Muc Han Mac Đuc), la mot nha lanh đao ton giao, xa hoi va chinh tri nguoi A Rap va la nguoi sang lap ra Hoi giao. Hoc thuyet Hoi giao xem ong la mot ngon su ma Thuong Đe cu đi rao giang va xac nhan nhung giao ly đoc than cua Adam, Ibrahim, Musa, Isa cung nhu cac nha tien tri đi truoc. Trong tat ca giao phai chinh cua đao Hoi, Muhammad đuoc xem la vi ngon su cuoi cung cua Thuong Đe, du mot so giao phai hien đai khac khong chia se cung quan điem nay. Muhammad thong nhat toan coi A Rap thanh mot chinh the Hoi giao thong nhat, su dung Qur’an va nhung tap tuc va giao ly cua ong lam nen tang cua đuc tin nay.
Sinh ra vao khoang nam 570 (Nam Con voi) tai thanh Mecca tren ban đao A Rap, Muhammad mo coi ca cha lan me khi moi 6 tuoi. Ong lan luot đuoc ong noi Abd al-Muttalib (tieng A Rap: عبد المطلب) va chu la Abu Talib (tieng A Rap:ابو طالب) nuoi duong. Trong nhung nam tiep đo, ong thuong be quan cau nguyen nhieu đem trong mot hang nui ten la Hira. Nam 40 tuoi, Muhammad tuyen bo đuoc Thien su Jibreel ghe tham trong hang đong va đuoc truyen loi mac khai đau tien tu Chua. Nam 613, Muhammad bat đau cuoc hanh trinh rao giang nhung đieu mac khai nay mot cach cong khai. Nhung loi giang day cua ong bao gom tinh "duy nhat" cua Thuong Đe, su "phuc tung" hoan toan (islam) truoc Ngai la loi song đung đan (din). Tuong tu nhu cac nha tien tri khac cua Hoi giao, Muhammad xem ong la mot nha tien tri va ngon su đuoc Thuong Đe cu xuong dan dat nhan loai.


Cac cach goi va cau chuc tung Tin đo Islam tren khap the gioi thuong goi ong bang cac danh tu tieng A Rap nhu:

Nabi (al-nabi,النبي) co nghia la "su gia (cua Thuong đe)".
Rasul-Allah (رسول الله ) co nghia la "kham sai cua Thuong đe".
hoac ngan gon la Rasul.
Danh tu thong dung trong Anh/Phap goi la ong la Prophet/Prophete, voi đinh nghia la "Su gia cua Thien Chua" nhu mot so cac vi truong phu trong kinh Cuu Uoc. Mot so tu đien lon nhu Merriem-Webster online tieng Anh hoac Lexilogos tieng Phap bien them mot đinh nghia cho chu Prophet/Prophete la "Muhammad, nguoi lap ra đao Islam". Trong tieng Viet danh tu Prophet/Prophete đuoc dich mot cach thong dung la 'nha tien tri' hay 'ngon su'. Mot so tai lieu tieng Viet cua nguoi ngoai Islam cung goi ong bang 'giao chu Muhammad'.
Trong cac sach vo, bai bao, trang web cua cong đong tin đo Islam noi tieng Viet, danh tu thong dung nhat hien nay đe chi đinh ong la Thien Su (nhung dung trong y nghia mot nguoi xac pham đuoc mac khai va ban cho mot vai phep la, khac voi danh tu Thien Su cua tin đo Co Đoc giao chi đinh chu angel tieng Anh). Mot so tai lieu khac cung dung danh tu Thanh đe chi đinh ong.
Trong ban dich cac tac pham van hoc (tieu bieu la truyen Nghin le mot đem) sang tieng Viet, va tren bao chi, ngon ngu tieng Viet thong dung khong theo Hoi giao, ong đuoc goi la Đang tien tri, Đai tien tri, Giao chu Mo-ha-met.
Nhung tin đo sung đao khi nhac đen ten cua ong thuong kem theo cau chuc tung "Sall- Allahu alayhi wa salam" (Cau xin Allah ban an phuoc va su binh an cho ngai), viet tat la "(saw)" hay "(saas)". Cau nay cung thuong đuoc dich sang tienq Anh la "Peace and Benediction Upon Him", viet tat la PBUH, hoac tieng Phap la "Paix et Benediction Sur Lui", viet tat la PBSL.


Tai lieu goc Nhung tai lieu can ban ve cuoc đoi ong gom co kinh Koran, cac loi Hadith va cac cau truyen Sunnah, cac quyen tieu su đau tien cua ong viet boi cac tin đo Islam, va mot vai but ky cua nguoi o cac xu lan can mot thoi gian sau khi ong qua đoi.


= Koran =
Kinh Koran la nhung loi mac khai tu Thuong đe đuoc mang đen cho ong qua trung gian thien than Gabriel đoi voi tin đo Islam. Mot so cau trong Koran phan anh nhung bien co, nhung tinh huong trong đoi ong. Mac du cac cau khong theo thu tu thoi gian, va khong co ghi ro nam, nhung kinh Koran đuoc coi la tai lieu tham khao quan trong nhat boi la tai lieu xua nhat va đuoc nguoi trong đao ton trong nhat. Mat khac, ngay nay tren khap the gioi cac an ban đe tri tung cua Koran đeu giong y nhau tung chu, nen Koran cung đuoc cac hoc gia trong va ngoai đao coi la tai lieu it bi sai lech so voi nguyen ban nhat.


= Hadith =
Luc sinh tien, Thien Su Muhammad (saw) ngan can khong cho tin đo chep lai loi noi cua ong, ma chi khuyen khich moi nguoi don co gang hoc thuoc kinh Koran. Nhung sau khi ong qua đoi, mot so nguoi van dung tri nho đe chep lai loi ong noi, mot cach truc tiep neu đa tung gap ong, hoac mot cach gian tiep khi nghe nhung nguoi than can ong nhac lai viec xua. Nhung loi đo đuoc goi la loi Hadith. Chua đay 200 nam sau khi ong tu tran, nhung loi đuoc cho la 'loi Hadith' nhieu đen khoang 700.000. Mot so hoc gia đi gom gop, gan loc va xuat ban lai mot so it nhung loi đo. Chang han Ahmed Ibn Hanbal (780 - 855), chep lai khoang 40.000 loi hadith trong bo sach "Musnad" cua ong, sau khi đa gan bo bot phan lon cua 700.000 "loi hadith" ma ong đuoc biet. It lau sau, hoc gia al-Bukhary (810 - 870) đa suu tam đuoc 750.000 "hadith" va chi chap nhan 7.275 loi coi la "Sahih" (xac thuc) trong bo sach "Sahih Bukhary" cua ong. Phan lon cac "loi Hadith" ngay nay đuoc coi la cong trinh suu tam va tuyen loc cua khoang muoi nha suu tam, trong đo co Ahmed Ibn Hanbal, al-Bukhary va nam nguoi đo đe cua ong.


= Sunnah =
Sunnah tieng A Rap co nghia la "truyen thong". Đo la nhung mau truyen ve nhung gi Thanh Muhammad đa lam. Nhung mau truyen nay thuong nam trong cac sach 'Hadith', ke lai vi ly do gi, trong tinh huong nao ong đa noi nhung loi nao. Nhung mau truyen nay cung nam trong cac quyen tieu su do cac tin đo viet ve ong.


= Tieu su viet boi cac tin đo =
Nha viet tieu su xua nhat ve Thien Su Muhammad đuoc biet đen la Ibn Ishaq, qua đoi nam 768. Mot manh cua tac pham cua ong con giu đuoc đen ngay nay. Tuy nhien, hai quyen sach cua ong đuoc ong Ibn Hisham (qua đoi nam 854) sap xep thanh mot quyen "Sirat Rasul Allah", đuoc nhieu lan tai ban. Đong thoi voi Ibn Hisham co ong Ibn Sa'd (cung mat nam 854) soan mot quyen tu đien tieu su "Tabaqat" viet ve cuoc đoi cua Thanh Muhammad va hang tram 'sahabah' (ban đong hanh) cua ong. Cung khoang thoi gian đo, cuoc đoi cua ong cung đuoc noi đen trong cac quyen su A Rap cua Ibn al-Kalbi (? - 819), al-Baladhuri (? - 892) hoac su the gioi cua al-Tabari (838-923), al-Masudi (871-957), v.v...


= Cac sach cua nguoi ngoai giao =
Cac nha khao cuu van chua tim đuoc but ky nao cua nguoi Copt o Ai Cap, nguoi Ba Tu, nguoi An hoac nguoi Hoa thoi xua noi ve ong. Rieng nguoi Đong La Ma (Byzantine) thi co Theophanus va Joannes Zonaras. Theophanus (khoang 760 - 818) la mot giao si Co Đoc giao. Trong quyen 'Chronographia', ong co mot đoan noi ve đao Islam va Thien Su Muhammad, tren quan điem chong đoi. Joannes Zonaras la su gia song vao the ky XII. Ong soan bo su 'Historical Epitome' noi ve lich su the gioi tu khoi thuy đen nam 1118.


Boi canh lich su va than the = Ban đao A Rap =
Vao khoang nam 570, ban đao A Rap đuoc bao quanh boi đe quoc Đong La Ma, đe quoc Ba Tu va đe quoc Abyssinia. Lanh tho Đong La Ma co Ai Cap, Jordan, Palestine, Syria la cac vung gan A Rap nhat. Ba Tu thi gom cac đat Iraq, Iran ngay nay, va co luc kiem luon dai đat mien đong va mien nam cua ban đao A Rap. Xu Abyssinia o phia nam cua Ai Cap, va co luc kiem ca đat Yemen o mien nam ban đao A Rap.
Phia bac ban đao A Rap co cac vuong quoc Co Đoc giao, thuong la chu hau cua Đong La Ma hoac Ba Tu.
Phan lon nhat cua ban đao, voi sa mac A Rap, gom co nhung thanh bang ('city-state'), nhung bo lac tu tri, cach biet nhau boi nhung vung đat rong lon khong thuoc quyen kiem soat cua bang toc nao. Mien trung tay, goi la mien Hijaz co may thanh bang lon la Mecca, Ta'if va Jeddah. Cac thanh bang nay hoac co vua, hoac đuoc cai tri boi mot hoi đong quy toc nhu o Co Hy Lap.


= Thanh pho Mecca =
Mac du moi noi tu cai tri lay, nhung thanh Mecca lai co mot đia vi đac biet la trung tam ton giao cua phan lon ban đao A Rap, nho o đen Al-Haram (đen "Cam") va toa nha vuong Ka'aba. Tuong truyen Ka'aba la mot ngoi đen do thien su Abraham va con la thien su Ishmael dung len đe tho Thien Chua (Vinh Danh Toi cao). Voi thoi gian, nguoi ta đem cac tuong than đat xung quanh đen Ka'aba đe tho them, va dung thanh đen Al-Haram. Moi ngay trong nam đeu tro thanh ngay cung via cua mot hoac vai vi than nao đo. Va ngay nao cung co mot hoac vai bo lac tu đau đo tren ban đao A Rap đen Mecca hanh huong, va luon tien đem cac san vat cua ho đen ban, roi mua san vat cua cac noi khac. Do đo Mecca la mot trung tam thuong mai rat thinh vuong.


= Toc Qureysh =
Mecca đuoc cai tri boi mot nhom quy toc thuoc dong Qureysh. Nguoi A Rap thoi đo khong co ho ma chi tinh dong doi. Tinh than thi toc rat cao, nen thuong moi nguoi đeu thuoc gia pha cua minh cho đen nhieu đoi ve truoc. Dong Qureysh sau toc truong Abdul-Manaf (ong so cua thanh Muhammad) thi chia lam muoi chi, trong đo dong Hashim trach nhiem ve mat te tu va quan ly đen tho. Thanh Muhammad la chau co cua toc truong Hashim, vi vay co khi ten ong đuoc viet mot cach trang trong la Abu l-Qasim Muhammad ibn ‘Abd Allah al-Hashimi al-Qurashi .


Truoc khi truyen đao = Chao đoi =
Thanh Muhammad (saw) chao đoi ngay 12 thang 3 am lich A Rap. Moi nam, ngay nay la ngay nghi le tai cac xu Islam. Ngay ca tai Trung Quoc, o cac vung đong tin đo Islam nhu Tan Cuong, Cam Tuc va Ninh Ha Hoi, tin đo Islam cung đuoc nghi le ngay nay.
Nguoi A Rap co đai cung co ghi lai mot so su kien lich su, tinh nam theo mot vai ky nguyen xua. Nhung tai Mecca cong viec nay bi lo la nen nguoi ta chi nho la thanh Muhammad sinh vao nam "Con Voi". Nam ay thong đoc vung Yemen cua xu Abyssinia la Abraha vao chiem Mecca, trong đoan quan co con voi chien rat to, nen nguoi ta goi nom na la nam Con Voi. Ong noi cua thanh Muhammad luc bay gio la nguoi quan ly đen Al Haram đung ra đieu đinh voi thong đoc Abraha va thuyet phuc đuoc Abraha rut quan ve. Nam Con Voi theo cac su gia ngay nay la nam 569, 570 hoac 571. So đong coi la nam 570.
Thanh Muhammad la con đau long cua đuc ong Abd-Allah (cung thuong viet la Abdullah) va đuc ba Aminah. Nguoi Trung Đong va An-Au von khong co tuc kieng huy, nguoc lai con co truyen thong lay ten nhung nguoi minh quy men đat cho con, nen ten thanh Muhammad va ten cac than nhan cua ong đeu thong dung ngay nay.


= Thoi tho au =
Muhammad (saw) khong đuoc biet mat cha. Cha ong, tren mot chuyen đi buon xa, lam benh va tu tran vai tuan truoc khi ong ra đoi. Me con ong tu đo đuoc ong noi ong cap duong.
Me ong la nguoi co hoc van va co sang tac mot so bai tho, van con giu đuoc đen ngay nay. Tiec thay, ba qua đoi mot cach đot ngot luc ong len sau. Ong đuoc ong noi ruoc ve nuoi. Ong noi ong tuoi cung đa cao, nen ong cung chi o đuoc voi ong hai nam. Ke đo, ong đuoc nuoi nang va day do boi nguoi bac la Abu Talib. Ong Abu Talib cung la nguoi thua ke chuc quan ly đen Al Haram.


= Tuoi thanh nien =
Lon len, thanh Muhammad (saw) co tieng la nguoi đep trai va hao hiep. Ong gia nhap mot nhom hiep si o Mecca  la nhom Hilf al Fudul, nhieu lan benh vuc nhung nguoi co qua bi cuong hao ac ba uc hiep. La nguoi rat ton trong loi noi, ong đuoc moi nguoi tang cho ngoai hieu la Al-Amin ("nguoi đang tin cay").
Nhu nhieu nguoi dan Mecca, thanh Muhammad theo nghe buon ban. Va cung nhu phan đong nguoi Mecca thoi bay gio, ong khong biet đoc va viet.


= Lap gia đinh =
Gap nam đoi kem, kinh te thanh Mecca bi suy thoai. Bac ong, ong Abu Talib moi đe nghi ong lam viec cho mot goa phu giau co la ba Khadija, đe quan ly cho ba cac chuyen buon hang đuong xa.
Sau mot thoi gian lam viec cho ba Khadija, ong thanh hon voi ba nam ong đuoc 25 tuoi. Phan nhieu cac tai lieu noi rang luc ay ba Khadija tuoi đa 40, nhung theo sach cua Baladhuri  thi luc ay ba chi moi 28. Tat ca tai lieu đeu noi rang sau đo hai nguoi song voi nhau hanh phuc đen luc ba Khadija qua đoi, khoang 24 nam sau.
Trong khoang 10 nam tiep theo, ba Khadija sinh cho ong 7 nguoi con, 3 trai 4 gai. Đau tien la mot be trai, ten la Qasim, nhung chi nuoi đuoc đen luc vua moi biet đi. Chi nhung nguoi con gai moi nuoi đuoc đen luc truong thanh, noi tieng nhat la nguoi con gai ut, ten la Fatima.


Thoi ky truyen đao o Mecca = Thien than Gabriel =
Tuoi gan 40, voi cuoc song tam an on, ong thuong co ve tram tu mac tuong, va hay đi đen nui Nur (nui "Anh Sang") o ngoai o Mecca, vao đong Hira tham thien nhap đinh theo loi tu kho hanh . Co khi ong o đay hang may ngay lien, ba Khadija phai cho nguoi mang thuc an nuoc uong cho ong. 
Ong ke lai rang, nam ong đuoc 40 tuoi, vao mot đem cuoi thang 9 am lich A Rap (thang Ramadan), tai đong Hira, mot tao vat bang anh sang hien ra va noi đai y rang: 

Ta la thien than Gabriel, đuoc Thien Chua phai đen đay đe bao cho anh đuoc biet, anh đuoc chon lam su gia cua Ngai.
Thien than day ong tay rua theo nghi thuc, va sau đo đua mot tam lua dai co theu chu bao ong đoc. Ong tra loi rang:

Toi khong biet đoc.
Thien than moi om siet lay ong va noi: 

Hay đoc, nhan danh Chua cua nguoi, Đang đa tao nguoi tu mot hon mau đac....
Ong đoc theo sau đo.

Sau nhieu thang hoang mang tu hoi suc khoe va tam tri minh co binh thuong, hoac minh co bi ta ma am anh khong, va kiem điem đieu đo voi nhung nguoi than can nhat, thanh Muhammad dan dan tin rang minh đuoc Thien Chua (Vinh Danh Toi cao) trao su menh đe cuu đo mot phan cua nhan loai. Ong thay thien than Gabriel tiep tuc đen voi ong voi nhung điem lanh, va tiep tuc mang đen them nhung loi kinh bao ong hoc thuoc. Nhung loi kinh ay đuoc goi la kinh Qur'an (Koran), ma thu tu trinh bay hoan toan khac voi thu tu thoi gian cua thien than Gabriel mang đen. Cau đau tien cua Koran, "Hay đoc, nhan danh Chua cua nguoi..." sau tro thanh cau 1 cua chuong 96.


= Nhung tin đo đau tien =
Va thanh Muhammad bat đau truyen đao Islam. Nhung giao đieu can ban cua Islam trong buoi ban đau gom co: hay noi guong cac vi thanh đoi truoc (Adam, Noah, Abraham, Moses, David, Jesus, v.v...) chi tho phung mot Đang Thuong đe, va tranh xa viec cung lay cac pho tuong, la tac pham cua ban tay con nguoi; hay giup đo nguoi ngheo kho, co qua va tranh tich luy tai san, tranh cho vay nang lai; hay kinh trong, hieu thao voi cha me; đung giet con tho, nhat la con gai vi lo rang khong đu suc nuoi; hay cham lo lam đieu thien va giu minh tranh tao toi ac vi moi hanh đong cua moi ca nhan đeu đuoc thien than ghi chep, đen Ngay Phan Xet Cuoi Cung se đuoc tong ket, ai phan phuoc nhieu hon phan toi se đuoc len Thien Đang, va trai lai se bi đoa Đia Nguc.
Nguoi tin đo đau tien la ba Khadija, vo ong. Ke đen la nguoi no le vua đuoc ong tra tu do ten la Zaid. Roi ong lam mot buoi tiec moi than bang quyen thuoc đen nha, va gioi thieu ve Islam. Sau buoi tiec đo, co anh ho cua ong la Ali, (con cua ong Abu Talib) luc ay moi 12 tuoi, tuyen bo theo đao. Ke đen la nguoi ban chi than cua ong, ong Abu Bakar, mot doanh nhan giau co. Ong Abu Bakar (cung thuong viet la Abu Bakr) vua theo đao lien tra tu do cho 8 nguoi no le cua ong. Ong cung truyen đao rat tich cuc va ngay ca re cua thanh Muhammad la ong Othman cung theo đao qua su thuyet phuc cua ong.


= Buoi giang tren đoi Safa =
Khoang nam 613, mot hom, theo tap quan co truyen khi co viec he trong, ong keu goi moi nguoi quy tu tren đoi Safa, trong pham vi Mecca. Ong bat đau bang cau hoi: 

Moi nguoi co tin khong neu toi noi rang phia sau ngon đoi nay đang co mot đoan quan đang ha trai đe chuan bi tan cong chung ta ?.
Nguoi ta tra loi rang: 

Ong chua he noi doi, di nhien ong noi gi ai cung se tin.
Ong moi bat đau rang: 

Thien Chua đa sai phai toi đen canh cao moi nguoi, va ai khong nghe toi hay coi chung con thinh no cua Ngai.
Tu đo, ong thuong xuyen ra giang đao truoc cong chung.


= Su phan khang va buc hai cua phe bao thu =
Thay giao đieu Islam đi nguoc lai voi tin nguong cha ong ho, va loi tuc kinh te cua thanh Mecca do cac bo lac đen dang huong cung cac tuong than, nen mot so nguoi cua dong Qureysh bat đau co phan ung manh đe ngan chong su phat trien cua Islam. Hai nguoi chong đoi manh nhat la hai nguoi bac cua thanh Muhammad: ong Abu Jahl va ong Abu Lahab.
Theo che đo thi toc co A Rap, khi mot nguoi bi giet thi ca ho - nhung nguoi chung đau ong co - co bon phan phai bao thu, nen trong thoi gian đau nhom đoi lap khong dam giet ong, va khong dam giet nhung tin đo thuoc dong Qureysh o Mecca. Ho thuong luong voi bac cua ong la ong Abu Talib, nguoi quan ly đen Al Haram va tim nhieu bien phap mem mong đe ong cham dut truyen đao. Nhung ong Abu Talib nhat quyet bao ve giot mau cua nguoi em trai qua co, con ong nhat quyet tiep tuc su mang, nen cac giai phap thuong luong khong đat đuoc ket qua mong muon cua phe chong đoi.
Khi ong giang đao, ho cham biem, che nhao, chui rua va nem đa. Ho đung đon cac bo lac tu xa đen hanh huong va dan đung đen nghe ong. Đieu nay goi su to mo nen co ket qua trai lai. Mot vai nguoi o xa theo Islam va ve bo lac ho truyen đao, nen tin đo vung xa ngay cang đong. Tuy nhien, co luc thien su Muhammad khong the ra giang truoc cong chung đuoc nua vi su che nhao, nem đa va cac cach tuong tu. Nhung sau khi co vai nguoi dung kien thuoc dong Qureysh theo đao va ra đung bao ve thi ong lai tiep tuc.
Đoi voi nhung nguoi tu xa đen Mecca lam viec, tu co vo than, thuong la no le thi ho dung nhung cuc hinh da man đe buc bach bo đao. Mot so khong chiu noi nen gia xung bo đao, hoac co bo đao that. Mot so khac bi giet hoac bi chet trong luc hanh ha, va đuoc ghi nho la nhung nguoi tu vi đao. Mot so khac kien tri giu đao va song sot sau nhieu cuc hinh.


= Đot ti nan đen Abyssinia =
Do su bach hai đo, nam 615, khoang 101 tin đo Islam, trong đo co 18 phu nu, dan đau boi ong Othman la re cua thanh Muhammad đa tron khoi Mecca va đi đen xin ti nan o Abyssinia. Ong Othman vao yet kien vi 'negus' (hoang đe) xu nay va đuoc chap thuan ti nan. Phe bao thu Mecca cho nguoi đen Abyssinia đoi, nhung 'negus' Abyssinia khuoc tu.


= Nam buon =
Ong Abu Talib, nguoi đa nuoi nang thanh Muhammad tu luc con tho, va nguoi đa cuong quyet bao ve ong truoc phe bao thu, qua đoi nam 619, luc ong đa hon 80 tuoi. Vai hom sau lai đen luot ba Khadija tu tran. Cac nha viet tieu su goi nam nay la "nam buon" trong đoi ong. Nam nay cong cuoc truyen đao cung gap nhieu kho khan. Luc bay gio quyen quan ly đen Al Haram đuoc ve tay ong Abu Lahab, mot trong hai nguoi chong đoi quan trong nhat cua ong, nhung ong Abu Lahab lai to ve hoa hoan hon.


= Đem Miraj =

Vao nam 620, mot hom, thanh Muhammad ke lai voi tin đo va cong chung rang đem qua thien than Gabriel đa ruoc ong đi Jerusalem. Tai Jerusalem ong đa cau nguyen noi ngoi đen ma xua kia thanh vuong Solomon đa dung len lan đau tien. Sau đo ong cuoi con thien ma Al Buraq len cac tang troi, đuoc gap cac thanh đoi truoc nhu to Adam, Chua Gie-Su, thanh Moses va thanh Abraham roi đuoc vao bai kien Thien Chua (Vinh Danh Toi cao). Dip nay, ong đa nhan đuoc lenh la cac tin đo Islam phai cau nguyen 5 lan moi ngay. Tin đo lam nguoi hoang mang ngo vuc, khong biet con nen tiep tuc tin o ong hay khong. Nhung ke đo ong cho biet la tren đuong ve co thay mot đoan khach thuong tu Syria tro ve, ong ke cho biet chi tiet cua vai su kien nho đa xay ra cho đoan khach thuong đo, va ai đa noi cau gi. Nhung đieu nay đuoc xac nhan khi đoan khach thuong nay ve đen Mecca.
Tu đo su cau nguyen moi ngay 5 lan tro thanh giao đieu can ban cua Islam. Ngay nay, tai cac xu Islam, moi nam ngay 27 thang 7 am lich A Rap la ngay nghi le ky niem chuyen đi len thuong gioi cua ong, goi la chuyen đi Miraj. Tai cac nha tho, nguoi ta cau nguyen suot đem.


= Hai loi the o Aqaba =
Thanh pho Yathrib nam cach Mecca khoang 450 km ve phia bac. Khoang nam 620 co vai nguoi Yathrib theo đao, tro ve truyen giang đuoc thanh cong lon. Nam 621, tai đoi Aqaba o Mecca, thanh Muhammad lan luot gap hai phai đoan nguoi Yathrib. Tai đay, hai nhom nguoi nay đa the trung thanh voi đao va voi ong. Ho cung san sang đon tiep nhung nguoi bi bach hai o Mecca va moi ong sang thanh pho ho cu tru.


= Cuoc thoat ly đi Yathrib =
Sau hai cuoc hoi the nay, nhieu tin đo Islam o Mecca dan dan tron sang Yathrib. Thay đay la mot đe doa cho kinh te va tin nguong cua ho, phe bao thu cua toc Qureysh lai nhom hop va tim ra mot y kien moi: moi chi cua toc Qureysh se cu ra mot thanh nien, đung canh truoc nha thanh Muhammad, cho ong buoc ra thi đong xong đen ha sat, va nhu vay nhung ai muon bao thu cho ong se, vi luan ly, khong the nao huong su tra thu đen tat ca cac chi trong bo toc.
Thanh Muhammad thoat đuoc cam bay nay. Ong cung ong Abu Bakar tron ra khoi Mecca, va sau may thang vua đi vua an tru, ho đen đuoc Yathrib.


Thoi ky o Medina (Yathrib) = To chuc cong đong ton giao va quoc gia =
Đen Yathrib, ong đuoc cac tin đo cu moi đon tiep nong nhiet. Ong đuoc danh cho moi danh du va phut choc tro thanh lanh tu cua đa so dan thanh pho nay, thanh pho ma mot thoi gian sau đuoc đoi ten thanh "Madina-t-ul-Nabi" (« Thanh pho cua vi Su Gia ») goi tat la Medina.
Viec đau tien ong lam o đay la khoi cong xay mot thanh đuong đon so, va giang đao truoc cong chung moi tuan vao buoi trua thu sau. Ong cung quy đinh khi cau nguyen, neu phan biet đuoc phuong huong thi hay huong mat ve Ngoi Đen Thieng o Jerusalem. Nhung khong đay hai nam sau, co cau kinh Koran đuoc mac khai đua lenh khi cau nguyen hay huong ve đen Ka'aba o Mecca.
Nhung nguoi roi bo Mecca đuoc goi la nhung nguoi 'Muhajirin' ("di cu"). Moi gia đinh nguoi "di cu" đuoc mot gia đinh goc Medina, goi la nguoi 'Ansar' (« tiep tro ») cho ta tuc va giup tim ke sinh nhai. Cuoc thong ke đau tien cho biet co 186 gia đinh "di cu" va khoang 1500 tin đo tong cong.
Medina luc bay gio co hai bo lac A Rap chiem đa so dan la bo lac Aus va bo lac Khajraz, va mot thieu so Do Thai voi ba bo lac chinh. Moi bo lac co mot hoac vai lau đai, đon luy va đat cat cu rieng. Cac bo lac nay vua trai qua may nam chien tranh voi nhau. Thanh Muhammad hop cac bo lac ay lai, soan mot ban hien phap, va đinh quy che thanh bang cho Medina. Ban hien phap nay gom co 47 đieu khoan, va đa đuoc dich ra nhieu thu tieng chau Au.
Thanh Muhammad di cu tu Mecca đen Medina cung voi Abu Bakr nam 622. Nam nay ve sau (vao nam 638) đuoc Umar lay lam nam khoi đau ky nguyen cua cong đong Islam, goi la ky nguyen Hijri (viet tat la AH, Hijri nghia la Cuoc Di Cu), hay chinh la nam đau tien cua lich Hoi giao. Ngay đau tien cua ky nguyen Hijri, tuc la ngay 1 thang Muharram 1 AH, tuong ung voi ngay 16 thang 7 nam 622. Ngay nay ky nguyen nay đuoc dung lam ky nguyen chinh thuc tai nhieu nuoc Islam, song song voi ky nguyen Cong giao cua Duong lich. Nam 2008, Cong Nguyen tuong đuong voi nam 1429 lich Hijri, cung thuong goi la Hoi lich (am lich A Rap moi nam chi co khoang 355 ngay).
Sau đo mot thoi gian, luat nhin chay thang Ramadan đuoc ban ra, va đuoc coi la mot su giam nhe so voi luat ban xuong thoi truoc (Do Thai giao va Co Đoc giao nguyen thuy phai nhin 40 ngay, thay vi 30 ngay). Luat Zakat (đong gop an sinh xa hoi, lay tu 2,5% loi tuc đa tru nhung chi tieu can ban), phan biet voi su khuyen khich bo thi đa co tu truoc, cung đuoc ban ra khoang thoi gian nay.


= Đuong đau voi phe bao thu Mecca =
Phe bao thu Mecca goi thu,co ca mem mong lan ham doa tan sat, đe thuyet phuc nguoi Medina tuyet giao voi thanh Muhammad va cac tin đo đen tu Mecca. Ho cung lien lac, bi mat hoac cong khai voi cac bo lac o Medina va cac vung lan can, đe cam van kinh te hay đe co noi ung cho cuoc tan cong ve sau.
Tin đo Islam tu Mecca van tiep tuc rai rac tron đi Medina. Co lan phe bao thu cho nguoi tra tron trong nhung nguoi nay đe hanh thich ong. Nhung khi thich khach đen gan thi ong noi cho biet la thich khach va nguoi chu muu am sat ong đa noi rieng nhung loi gi voi nhau, khien thich khach hoang so, thu nhan muu đinh va that su theo đao.


 Tran Badr  Tran chien đau tien giua cong đong Islam o Medina va phe bao thu Mecca xay ra nam 624. Đia điem o cach Medina khoang 100 km ve phia nam. Quan Mecca đong hon 900, quan Islam chi đuoc 313 nguoi, nhung thang tran. Phe Mecca tu tran khoang 70 nguoi, trong đo co ong Abu Jahl, mot trong hai nguoi chong đoi quan trong nhat. Ong Abu Lahab khong đi đanh, nhung hay tin bai tran thi tuc toi thanh benh ma chet mot tuan sau.
Đa so tu binh đuoc đoi xu tu te, va đuoc tra tu do đoi lay tien chuoc. Ai biet chu thi phai day đoc day viet cho hai đua tre o Medina. Ai ngheo qua thi cung đuoc tra tu do ma khong co đieu kien gi ca.


 Tran nui Uhud  Cong đong Islam tiep tuc tang truong. Nam 626, khi phe bao thu Mecca phai đen 3000 quan thi thanh Muhammad cung co đen 1000 quan đe ung chien. Tran nay quan Mecca thang, nhung quan Medina giu đuoc cac vi tri quan trong, nen nguoi Mecca phai rut ve. Tran nay cung tang uy tin cho thanh Muhammad vi quan Islam đa chiem đuoc thuong phong, nhung mot toan quan cung thu quen lenh cua ong, bo vi tri lo gianh chien loi pham, nen phe Mecca chuyen bai thanh thang.


 Tran Chien Hao  Nam 627, phe bao thu Mecca chuan bi tro lai voi mot đoan quan đong hon nua. Tuy tai lieu, đoan quan nay đong 10.000, 12.000 hoac 24.000, voi mot so lon quan thue tu cac bo lac khac. Luc nay, quan Islam đa đuoc 3.000. Theo loi co van cua ong Salman, nguoi Ba Tu, thanh Muhammad cho đao chien hao đe ngan đich. Ong tham gia cong tac đao hao nhu tat ca moi nguoi.
Quan Mecca đen noi, khong qua đuoc hao. Sau mot thoi gian bao vay, leu trai ho bi thiet hai nang trong mot đem mua to gio lon, nen phai rut lui. Tran đanh huy đong nhieu quan nhat cua hai ben, nho co chien hao, tro thanh tran đanh it ton that nhan mang nhat: 6 nguoi o Medina, 8 nguoi phe Mecca vi nhung mui ten ban qua hao.


Hoa uoc Hudaybiya Nam 628, mot thu linh lon cua mien đong - vua lua mi cua ban đao A Rap - la Thumamah bin Uthal theo Islam va cam ban thuc pham đi Mecca. Kinh te cua Mecca cung gan kiet que vi phi ton to chuc tran Chien Hao, nen Mecca bi nan đoi đe doa. Thanh Muhammad ben ra lenh xuat cong quy giup đo mot so nguoi ngheo tung o Mecca, ban thuc pham cho Mecca, va đe cho nguoi cua phe bao thu Mecca tu do đi ngang qua vung kiem soat cua Medina đe buon ban voi Syria va Palestine.
Sau mot so cu chi to thien y muon hoa binh voi Mecca, thanh Muhammad cung 1.400 nguoi đi ve Mecca voi y đinh hanh huong, va khong mang theo vu khi. Phe bao thu Mecca dan quan san, va cu đai dien đen gap ong tai đoi Hudaybiya. Ho ra đieu kien nhu sau:
1) Cac tin đo Islam khong đuoc vieng Mecca nam nay, ma chi đuoc vieng nam toi, trong thoi han toi đa 3 ngay.
2) Nguoi nao tu Medina chay đen Mecca, chinh quyen Medina khong đuoc đoi lai. Nguoc lai, nguoi nao tu Mecca chay đen Medina, chinh quyen Medina phai giao tra neu co cha hay chu nhan o Mecca đoi.
3) Hai ben đinh chien 10 nam. Khong đuoc đanh nhau truc tiep, va cung khong đuoc đanh nhau gian tiep qua cac đong minh. Trong thoi gian đo, moi ben co quyen đi ngang lanh tho cua nhau.
Thanh Muhammad chap thuan cac đieu kien đo va ky ket hoa uoc. Roi ong tro ve Medina.
Nam sau, cuoc hanh huong cua ong va nhung nguoi đong hanh đen Mecca dien ra tot đep. Hai ben đeu theo đung đieu đa giao ket tai Hudaybiya.


= Tran Mouta =

Khi dan thanh Yathrib theo Islam hang loat nam 621 thi tai đay co mot so nguoi chi lam theo so đong, nhung khong that tam theo đao. Roi thanh Muhammad o phuong xa đen cam quyen, mang lai nhieu thay đoi, ho cam thay bi mat quyen loi, mat đia vi. Do đo, ngay tu đau, ho đa ngam lien lac voi phe bao thu Mecca đe lam noi ung. Ho cung tich cuc khuyen khich mot so bo lac xa gan chong lai chinh quyen Islam.
Khi Mecca suy yeu tu sau tran Chien Hao, ho tim cach keo cac the luc xa hon, manh hon vao thuc hien y đinh cua ho. Hoang đe xu Abyssinia van luon than thien voi cong đong tin đo Islam, nen nhat đinh khong đanh Medina. Hai đe quoc Ba Tu va Đong La Ma thi trong tinh trang chien tranh voi nhau tu nam 603, nhung luc nay Đong La Ma thang the, đa lan luot thu hoi cac đat Syria, Palestine va Ai Cap. Hoang đe Đong La Ma la Heraclius đang co mat trong vung, nhan thay co the đua mot it luc luong đi chiem them đat, hoac it ra đanh cho suy yeu mot kinh đich tuong lai.
Đuoc tin Đong La Ma tap trung luc luong kha đong gan cua ai vao ban đao, thanh Muhammad phai mot đoi quan 3.000 nguoi đi ngan đich. Quan hai ben giao chien tai Mouta. Theo At-Tabari, quan Medina bai tran, nhung cung cam cu đuoc 3 ngay. Đong La Ma thay muon thang A Rap cung phai ton that nhieu, va ho con can giu luc luong đe phong Ba Tu phan cong, nen khong tien quan vao ban đao.


Tiep quan Mecca Nam 630 co bo lac Banu Bakr đong minh cua Mecca đanh nhau voi bo lac Khuza'ah đong minh cua Medina. Phe bao thu Mecca giup bo lac Banu Bakr. Thanh Muhammad coi la ho đa xe bo hoa uoc Hudaibiya qua hanh đong đo, nen chuan bi hung binh, nhung giu bi mat khong noi la sap đi đau. Thu linh phe bao thu Mecca la ong Abu Sufyan lo ngai, đich than đen Medina đieu đinh, nhung bi giu lai khong cho ve.
Thanh Muhammad đem 10.000 quan đen Mecca. Phe bao thu Mecca hoang mang vi nam truoc hai tuong gioi nhat cua ho la Khalid bin Walid va Amr bin Al Ass đa bo đi Medina theo Islam. Nay lai khong co thu linh Abu Sufyan quyet đinh, nen đa so ngoi im khong khang cu.
Thanh Muhammad đa dan quan si khong đuoc hai mang ai, ngoai tru 20 nguoi co thanh tich bach hai tan bao nhat truoc nay. Nhung khi vao thanh, ong đuoc mac khai lenh tha thu va hap tap truyen lenh nay. Luc ay co ba nguoi trong danh sach đa bi giet. Tuong Khalid ve đen khu pho nha thi gap tuong Ikrimah - chi huy pho ky binh Mecca - voi mot toan quan nho nghenh chien. Mot so nguoi chet. Tuong Ikrimah tron thoat đuoc nhung vai ngay sau đa tro ve khi hay tin đuoc an xa.
Thanh Muhammad vao đen Al-Haram, cho dep đi cac tuong than, va bao son lap đi cac hinh anh cua tin nguong đa than giao. Ke đen ong ra tiep cong chung tu tap truoc đen, phu du chieu an. Ngay hom sau, co vu an mang do nguoi tu Medina ve tra thu rieng, ong khien trach thu pham nang ne, va sai đem 100 con lac đa boi thuong gia đinh nan nhan, theo đung phong tuc.
Attab bin Asid, mot nhan vat quan trong cua phe bao thu, nay theo Islam, đuoc ong đat lam thong đoc Mecca, va quy đinh luong bong theo co che chinh quyen Medina. Khi vao xem kho tang cua đen Ka'aba tu nhieu nam đuoc khach thap phuong dang cung, nguoi ta kiem ke đuoc hon 55.000 lang vang . Thanh Muhammad khong cham đen tien nay.
Sau khi o lai Mecca vai tuan sap xep cac cong viec, ong tro ve Medina.


= Quoc gia Islam =
Nam thu 9 cua ky nguyen Hijri (tuong đuong voi nam 631) đuoc cac su gia Islam goi la Nam cua Cac Phai Đoan. Nam ay co rat nhieu phai đoan đen tu khap noi tren ban đao A Rap tuyen bo bo lac ho theo Islam va xin noi thuoc vao lanh tho Medina. Thanh Muhammad danh nhieu thoi gian đe to chuc he thong hanh chinh, thue khoa cho cac vung moi gia nhap. Ong nghiem cam gia đinh va nguoi trong ho lay tien cong quy chi tieu rieng.
Nam thu 10 Hijri rat nhieu truong hoc đuoc lap ra trong khap lanh tho, va đac biet la o Yemen phia nam ban đao.


= Chien dich Tabuk =

Ba Tu ngay cang suy yeu, trong 3 nam ngoi hoang đe qua tay it nhat 5 nguoi. Nam 631 Đong La Ma nhan thay co the yen tam lam mot cuoc vien chinh vao A Rap. Đuoc quan te tac cho biet Đong La Ma chuan bi binh si, thanh Muhammad ben keu goi thanh chien. Ong quy tu đuoc mot đao quan đong 30.000 nguoi.
Thanh Muhammad va quan si ra đen ai Tabuk, cach Medina khoang 800 km ve phia bac. Đong La Ma thay quan đoi phuong hung hau va ky luat, ngai nhieu ton that, nen khong đen tan cong. Thanh Muhammad o lai Tabuk it lau nhan đinh tinh the, roi rut quan ve.


= Bai giang o Arafat =
Nam 632 thanh Muhammad ve Mecca hanh huong lan cuoi. Ngay 9 thang 12 am lich A Rap, theo nghi thuc hanh huong, cac tin đo quy tu o đat Arafat, ngoai o Mecca, đe cau nguyen. Tuy tai lieu, so tin đo co mat đong 90.000, 100.000 hoac 140.000 nguoi . Thanh Muhammad đung tren mot đinh nui con la nui Tu Bi ('Ar-Rahman'). Moi khoang cach xa xa co mot nguoi khoe giong lap truyen lai tung cau ong noi đe moi nguoi đeu nghe ro.
Ong nhac lai nhung tin đieu quan trong, dan do moi nguoi hay co gang theo loi truyen day cua kinh Koran, va tuyen bo la su mang truyen đao Islam cua ong nay đa hoan tat.


= Nhung ngay cuoi cung =
Mac du la lanh tu cua mot quoc gia rong lon, nhung thanh Muhammad van song gian di, o nha cua so sai. Ong khong đoi hoi su phuc dich, tu tay xach nuoc gieng khi can tam rua. Ong thuong nhin chay, va tranh trong mot bua an hai thu thit. Trong thoi gian ba Khadija con sinh tien, ong chi mot vo mot chong. Sau khi ba Khadija qua đoi khoang mot nam thi ong tuc huyen voi mot goa phu, va sau đo thanh hon voi may nguoi nua, đeu la goa phu hay đa ly di chong, ngoai tru co Aisha con ong Abu Bakar, trong nhung tinh huong đac biet.
Đau nam 11 Hijri, suc khoe ong kem han. Vai lan thay minh khong đu suc dan le cau nguyen ngay 5 lan o thanh đuong, nen ong nho ong Abu Bakar dan le thay. Ong kiem lai tai san, co chut it đat đai thi ong đe lay hoa loi cho gia đinh, con 7 đong dinar thi bo thi cho nguoi ngheo. Ong cung con thanh guom tri gia may đong tien vang goi cho nguoi re ut la Ali, va mot chiec ao giap nam o mot hieu cam đo nguoi Do Thai o Medina.
Ong qua đoi ngay 12 thang 3 am lich A Rap, cung la sinh nhat cua ong. Đa co nhieu nguoi co khuynh huong tho phung ong nhu mot vi than linh khi ong con sinh tien, nen ong Abu Bakar moi tuyen bo: 

Hoi dan chung ! Neu ai ton tho Muhammad thi hay biet rang Muhammad đa chet. Con ai ton tho Allah thi Allah van hang song va khong bao gio chet !
Thi hai ong đuoc an tang trong khuon vien thanh đuong gan nha, nay goi la thanh đuong Al-Nabawi (« Thanh Đuong Thien Su »). Sau thanh đuong mo rong, phan mo ong nay nam trong toa đai đien.


Nhung nguoi tiep noi Can cu vao viec thanh Muhammad đa nho ong Abu Bakar dan le cau nguyen trong nhung ngay cuoi cung, ong Omar đe nghi ong Abu Bakar lam lanh tu. Đe nghi nay đuoc đa so chap thuan.
Thanh Muhammad khong thu nhan đo đe, khong xung ho thay tro, nen nhung nguoi tin đo tung gap qua ong, tung nghe giang đeu đuoc goi la Sahaba ("ban đong hanh" hay "ban đuong").


Chan dung Thanh Muhammad khong cho hoa chan dung cua ong, so rang nhieu tin đo Islam đoi sau huong ve đo ma tho phung, trai voi su mang cua ong. Theo Al-Tabari, ong Ali, re ong ta rang: 


Gia đinh va dong doi = Vo con =
Ba Khadija sinh cho ong 3 nguoi con trai la Qasim, Tahir va Tayeb. Theo Al-Tabari, co them mot nguoi con trai nua la Abdullah. Nhung nguoi nay đeu chet luc con tho au. Bon nguoi con gai la Roqayya, Um-Kulsum, Zainab va Fatima. Co Roqayya sau la vo ong Othman, vi khalip thu ba cua quoc gia Islam. Hai co Um-Kulsum va Zainab ga cho hai con trai cua ong Abu Lahab, bac cua thanh Muhammad, cung la nguoi đoi đau quan trong cua ong. Vi vay đa ly di. Co Fatima ga cho ong Ali, con cua ong Abu Talib, cung la bac cua ong. Co sinh đuoc hai trai la Hassan va Hussein, la hai vi lanh tu rat đuoc ton sung trong he phai Shia. Mo cua co Fatima o thanh pho Qum, Iran nay la mot thanh đia quan trong cua he phai nay. Mohammad đuoc coi la mot ke au dam đoi truy khi hiep ba Aisha khi ba nay 9 tuoi va hanh vi nay theo tieu chuan hien đai co the bi xu tu chung than hoac tu hinh o nhieu nuoc (vi du Singapore, Hoa Ky, Viet Nam).
Nhung nguoi vo đuoc nhieu tai lieu nhac toi, nhung khong loai tru xac suat tai lieu nguy tao la:

Ba Sawda, mot nguoi đa theo chong đi Abyssinia lanh nan bach hai, khi ve đen Mecca nam 620 thi chong ba la ong Sukran qua đoi, ba khong con noi nuong tua.
Ba Aisha, con ong Abu Bakar, ga luc 6 - 7 tuoi, đong phong luc 9 tuoi. Ba noi tieng ve kien thuc y hoc, va ngay nay nhieu nguoi Bac Phi tho ban tay cua ba. Theo tieu chuan hien nay, ba đuoc coi la nan nhan cua hanh vi lam dung tinh duc (au dam) cua Mohammad.
Ba Hafsah, goa phu, con ong Omar.
Ba Um Habiba, mot nguoi đa đi lanh nan o Abyssinia va tro thanh goa phu, nhung cung la con ong Abu Sufyan lanh tu phe bao thu Mecca.
Ba Maimun, goa phu, co ruot tuong Khalid.
Sau ba Khadija, thanh Muhammad khong co con voi ai, ngoai tru mot nguoi tieu thiep ten la Maria do thong đoc Ai Cap goi tang. Nguoi nay sinh cho ong mot be trai ten la Ibrahim, nhung chi nuoi đuoc đen hai tuoi.
Cac hoc gia nhu Al-Tabari va Muhammad Hamidullah thuong liet ke nhieu di ban ve cac vo con cua thanh Muhammad, voi cac thong tin khac biet, mau thuan nhau.
Nguoi vo thu ba cua Muhammad la Aisha chi moi sau tuoi khi hai nguoi hua hon va chin tuoi khi hai nguoi chuyen đen song cung nhau , do đo nhung nguoi chi trich Hoi giao chang han nhu muc su Jerry Vines va lanh đao Đang Tu do Ha Lan Geert Wilders đa vien dan tuoi cua Aisha đe to cao Muhammad đa co quan he tinh duc voi mot đua tre chin tuoi, tu đo ho ket luan rang Muhammad la mot ke au dam.


= Nhung hau due la lanh tu ton giao =
Bai chi tiet: Cac chi nhanh cua Islam
Bai chi tiet: He phai Shia cua Islam


= Nhung hau due la lanh tu quoc gia =
Nha Fatimid (909 - 1171) o Bac Phi va Tay A
Nha Sayyid (1414 - 1451) o An Đo
Nha Alaouite (1666 -) hien tri vi tai Maroc


Nhung hau due la thuong dan Theo bach khoa tu đien Quid 1990 cua đai RTL (Radio Television Luxembourgeoise) xuat ban nam 1989, tai Iran co 600.000 nguoi 'sayyid' (hau due cua thanh Muhammad theo phu he) va 500.000 nguoi 'sharif' (me thuoc dong doi thanh Muhammad) (trang 979).
Hau due cua ong cung kha đong đao tai A Rap Xe Ut, Iraq, Syria, Jordan, Ai Cap, Libya, Tunisia, Algerie, Maroc, An Đo, Afghanistan, Pakistan va Bangladesh.


Chu thich Tham khao Histoire des Envoyes de Dieu et des rois - nguyen tac tieng A Rap "Tarikh al Rousoul wal Moulouk" cua Muhammad ibn Djarir Al-Tabari (838-923), ban dich tieng Phap do Mohamad Hamade, dich tu ban tieng Đuc cua M. Hermann Zotenberg (1874), dich tu ban tieng Ba Tu cua te tuong Abou-'Ali Mohammad Bel'Ami (963). Editions Al-Bustane, Paris 2002.
Kinh Qur'an (y nghia noi dung). Nguoi dich: Hassan Abdul Karim. Santa Ana, California 1997.
La tradition musulmane - Ali Merad - Editions Que-Sais-Je ? - Presses Universitaires de France, Paris 2001.
Le Prophete de l'Islam, sa vie, son oeuvre. Muhammad Hamidullah. Editions El-Najah. 6eme edition augmentee 1998, Paris.
Les grandes dates de l'Islam, sous la direction de Robert Mantran, Editions Larousse, Paris 1990.
Les minorites dans le monde - Faits et analyses - Joseph Yacoub - Editions Desclee de Brouwer - Paris 1998.
L'Islam dans le monde - dossier presente et etabli par Paul BALTA - Edition La Decouverte et Journal Le Monde - Paris 1986.
Musulmans de Chine - Une anthropologie des Hui du Henan - Elisabeth Alles - Editions EHESS, Paris 2000.
Quid 1990 - Dominique et Michele Fremy, Editions Robert Laffont et Societe des Encyclopedies Quid, 1989.


Lien ket ngoai Cac tieu su khach quan:

Chuong trinh PBS ve Muhammad (tieng Anh)
Tieu su trong bach khoa toan thu Encarta Luu tru ngay 23 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine (Anh)
Bai viet ve Muhammad trong so Encyclopædia Britannica nam 1911 (Anh)
Cac van kien viet boi tin đo Islam va nguoi ngoai giao voi tinh cach quy trong tai University of Southern California Luu tru ngay 12 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine (Anh)
Cac tieu su viet boi tin đo Islam:

Islamonline Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine (tieng Anh, A Rap Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine)
Tieu su boi Harun Yahya (Anh)
Ar-Raheeq Al-Makhtum (Mat hoa bit kin) – Truyen ky cua Nha Thien Su Cao quy (Anh)
Cuoc đoi thanh Muhammad – boi Muhammad Husayn Haykal, dich boi Isma'il Razi A. al-Faruqi (Anh)
Gioi thieu ve Thien Su Muhammad Luu tru ngay 12 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine (Anh)
www.muhammad.net – tieu su Thien Su Muhammad va them nua (Anh)
Nha Thien Su Muhammad la ai? Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine – co hinh anh boi ar-Rawdah an-Nabawiyah (Anh)
Quan điem phe binh:

Xu huong trong cac Tieu su Muhammad (Anh)
Cac ba vo cua Muhammad Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine (Anh)
Ten cuong tin hay la Nha tien tri Muhammad (tieng Phap)
Cac van đe khac:

Cac thanh guom cua Nha tien tri Muhammad Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine (Anh)