Tau tuan duong hang nang la mot kieu tau tuan duong, mot loai tau chien hai quan đuoc thiet ke đe hoat đong tam xa, toc đo cao va trang bi hai phao co co nong khoang 203 mm (8 inch). Tau tuan duong hang nang co the nhan biet voi mot dong thiet ke tu nam 1915 cho đen nam 1945, mac du thuat ngu "tau tuan duong hang nang" chi đuoc chinh thuc su dung vao nam 1930. Tien than cua tau tuan duong hang nang la nhung thiet ke tau tuan duong hang nhe trong nhung nam 1900 va 1910, hon la nhung chiec tau tuan duong boc thep truoc nam 1905.


Su tien trien va đinh nghia Vao cuoi the ky 19, tau tuan duong đuoc phan loai thanh hang nhat, hang nhi va hang ba dua vao kha nang. Tau tuan duong hang nhat tieu bieu thuong la tau tuan duong boc thep, voi đai giap hong, va chung thuong kho phan biet voi nhung thiet giap ham tien-dreadnought co nho. Tau tuan duong hang nhi va hang ba nhe hon, re tien hon va nhanh hon, thuong chi co san tau boc thep va cac ham than bao ve thay vi luon tau boc thep, va thuong đuoc biet đen nhu la tau tuan duong bao ve.
Trong thap nien đau tien cua the ky 20, cac tau tuan duong boc thep hang nhat tien hoa tro thanh tau chien-tuan duong, va gia tang đang ke ve kich thuoc va chi phi. Cung luc đo, tau tuan duong hang ba bat đau co mot lop thep mong ben ngoai luon tau va bat đau đuoc biet đen nhu la tau tuan duong hang nhe. Khoang trong lon giua mot tau chien co trong luong re nuoc xap xi 20.000 tan va co phao 305 mm (12-inch) so voi mot tau tuan duong nhe cho đen 5.000 tan va vu khi 100 mm (4 inch) hoac 155 mm (6 inch) đa don cho cho mot kieu tau trung gian.
Thiet ke đau tien nhu vay la mot loai "tau tuan duong Đai Tay Duong" cua Anh Quoc đuoc đe nghi vao nam 1912, đa xuong mot kieu tau tuan duong hoat đong tam xa voi tai trong khoang 8.000 tan va trang bi phao 190 mm (7,5 inch). Đay la mot bien phap đoi pho voi nhung loi đon đai rang Đuc đang che tao tau tuan duong co co phao 170 mm đe tan cong tau be thuong mai tai Đai Tay Duong. Su viec cac tau chien cuop tau buon Đuc chi la tuong tuong va cac "tau tuan duong Đai Tay Duong" khong bao gio đuoc che tao. Tuy nhien, nhu cau vao nam 1915 ve tau tuan duong hoat đong tam xa đe bao ve thuong mai hang hai lai đuoc đat ra, đua đen lop Hawkins. Ve can ban la thiet ke cua tau tuan duong hang nhe đuoc mo rong, moi chiec Hawkins mang bay khau hai phao BL 190 mm (7,5 inch) Mark VI, va co trong luong re nuoc xap xi 10.000 tan.
Kieu tau tuan duong boc thep cu khong phai la mot to tien gan gui voi nhung kieu tau tuan duong hang nang, cho du nhung cai ten đoi khi goi y nhu the. Vao khoang nam 1905, tau tuan duong boc thep đa phat trien ve kich co va suc manh khien tro nen rat gan gui voi nhung chiec thiet giap ham tien-dreadnought vao thoi đo, voi trong luong re nuoc len đen khoang 15.000 tan: lon hon nhieu so voi 10.000 tan cua tau tuan duong hang nang. Xu huong đo tiep tuc phat trien thanh tau chien-tuan duong, von thoat tien đuoc xem nhu la mot tau tuan duong boc thep co kich co ngang voi thiet giap ham dreadnought. Đen nam 1915, ca thiet giap ham lan tau chien-tuan duong đeu phat trien lon len đang ke; nhu la chiec HMS Hood, đuoc thiet ke vao khoang thoi gian đo, co trong luong re nuoc 45.000 tan. Khoang cach lon giua cac tau tuan duong hang nang va cac tau chien chu luc cua cung mot the he co nghia la, khong giong nhu tau tuan duong boc thep, tau tuan duong hang nang khong the trong đoi se hoat đong nhu mot thiet giap ham nho.
Con co nhung khac biet ky thuat quan trong khac giua tau tuan duong hang nang va tau tuan duong boc thep, mot so phan anh su cach biet ve the he giua chung. Tau tuan duong hang nang, giong nhu moi con tau đuong thoi, tieu bieu thuong su dung đong co turbine hoi nuoc đot dau, va co đuoc toc đo nhanh hon nhieu so voi tau tuan duong boc thep, von chi co đong co hoi nuoc chuyen đong qua lai đot than. Giong nhu nhung tau tuan duong bao ve tien than va tau tuan duong hang nhe đuong thoi, tau tuan duong hang nang thieu mot đai giap hong, tiet kiem trong luong đe đat đuoc toc đo cao. Dan hoa luc chinh cua mot tau tuan duong hang nang toi đa la phao 203 mm (8 inch), nho hon so voi co phao 233 mm (9,2 inch) tieu bieu cho the he tau tuan duong boc thep sau cung. Du sao, tau tuan duong hang nang co nhieu khau phao chinh hon trong khi mot so tau tuan duong boc thep co mot dan phao hon hop thay vi đong nhat mot co phao chinh; va chung cung loai bo cach bo tri phao trong cac u phao than, thay bang cac thap phao ban thuong tang bo tri theo truc doc con tau, von tiet kiem trong luong va cho phep ban toan bo phao chinh qua man. Chung cung đuoc huong loi tu viec ap dung đieu khien hoa luc trong nhung nam 1920 va 1930, khien cho tau tuan duong hang nang co đuoc hoa luc manh hon đang ke.


= Hiep uoc Washington =

Hiep uoc Hai quan Washington vao nam 1922 đua ra nhung gioi han rat nghiem ngat trong viec che tao thiet giap ham va tau chien-tuan duong, đuoc đinh nghia nhu la nhung tau chien co trong luong re nuoc lon hon 10.000 tan hoac vu khi co co nong lon hon 203 mm (8 inch). Ben duoi gioi han nay, it co han che đuoc ap dung. Muc đo 10.000 tan va 203 mm (8 inch) đuoc đat ra la do tham chieu voi lop Hawkins cua Anh Quoc, nhung ca Nhat Ban lan Hoa Ky đeu đang can nhac nhung thiet ke co tinh nang tuong tu. Kieu cua Nhat Ban sau nay tro thanh lop Furutaka.
Su xuat hien cua nhung lop tau tuan duong moi va manh me nay đa kich thich nen đieu đuoc xem nhu la cuoc chay đua vu trang tau tuan duong. Hai quan Nhat đi theo mot hoc thuyet che tao tau manh me hon o moi lop tau so voi nnhung đoi thu tiem nang, đua đen viec phat trien nhieu lop tau tuan duong hang nang rat an tuong. Viec che tao cua Anh va My chiu anh huong boi mong muon bat kip cac tau chien Nhat trong khi van duy tri đu so luong tau tuan duong cho nhung trach nhiem toan cau khac. Khi ma thiet giap ham bi han che manh boi Hiep uoc Washington, va y niem tau san bay con chua hoan toan chin mui, tau tuan duong tro thanh muc tieu cua cac the luc hai quan. Trong mot hoan canh kinh te kho khan va boi canh quoc te cang thang, nguoi Anh mong muon khong gioi han tai trong tau tuan duong nhung gioi han chat che đoi voi moi chiec; trong khi nguoi My mong muon đieu nguoc lai: gioi han so luong cac tau tuan duong manh me. Su bat đong giua Anh va My đa pha hong cuoc Hoi nghi Hai quan nam 1927.
Ngay ca trong nhung nam 1920, gioi han 10.000 tan cung khong đuoc ton trong triet đe. Cac nha thiet ke Anh, Phap va My noi chung lam viec trong gioi han voi su chinh xac; tuy nhien, lop Myoko cua Nhat Ban đa phinh ra trong khi che tao khi Bo tham muu Hai quan thuyet phuc cac nha thiet ke tang them tai trong vu khi. Ngoai viec vi pham Hiep uoc, đay cung la mot quyet đinh toi o goc đo ve thiet ke, va nhung con tau nay phai đuoc tai cau truc vao nhung nam 1930 đe giam bot trong luong. Lop tau tuan duong Deutschland, đuoc chinh thuc xep lop nhu nhung tau phong ve duyen hai boc thep theo nhung đieu khoan cua Hiep uoc Versailles, nhung o dang ve ben ngoai chung trong nhu nhung thiet giap ham do nhung thap phao chinh khong lo va thap chi huy/cau tau cao mot cach đac biet. Tuy nhien, ve thuc chat chung la nhung tau tuan duong hang nang đuoc nang cap cac khau phao len co 380 mm (11 inch) voi gia phai tra la toc đo cham hon; trong luong re nuoc đuoc cong bo la 10.000 tan nhung trong thuc hanh con so nay lon hon đang ke.
Lop tau tuan duong Pensacola la nhung "tau tuan duong hiep uoc" đau tien cua Hai quan My tuan thu theo nhung gioi han cua Hiep uoc Hai quan Washington. Dan phao chinh cua chung bao gom co phao toi đa 203 mm (8 inch) cho phep boi Hiep uoc. Tuy nhien, chung co lop vo giap san tau mong, đo day thay đoi tu 63–102 mm (2,5-4 inch), khong day hon so voi nhung tau tuan duong trang bi phao 152 mm (6 inch), khong đu đe bao ve khoi đan phao 203 mm (8 inch) cua đoi phuong. Hai chiec trong lop nay, Pensacola va Salt Lake City, thoat tien đuoc xep loai nhu nhung tau tuan duong hang nhe do lop vo giap toi thieu cua chung, cho đen khi đuoc tai xep lop vao thang 7 nam 1931 nhu tau tuan duong hang nang theo thong le quoc te đat ten cho moi tau tuan duong co co phao lon hon 152 mm (6 inch).


= Hiep uoc London =
Vao nam 1930, Hiep uoc Hai quan Washington đuoc trien han boi Hiep uoc Hai quan London, von cuoi cung giai quyet su tranh luan ve van đe tau tuan duong soi noi trong nhung nam 1920. Hiep uoc xac đinh gioi han tren ca tau tuan duong hang nang, co co phao lon hon 155 mm (6,1 inch), lan tau tuan duong hang nhe, co co phao nho hon. Gioi han trong luong re nuoc 10.000 tan đuoc ap dung cho ca hai kieu tau. Đay chinh la điem ma viec phan chia giua tau tuan duong "nang" va "nhe" cuoi cung tro nen chinh thuc va đuoc pho bien rong rai.
Hiep uoc lam hai long Anh va My. Tuy nhien, no gay kho chiu nang ne cho Nhat Ban, vi đa gioi han đang ke so luong tau tuan duong hang nang ma Hai quan Đe quoc Nhat Ban co the co, do ho đa xem tau tuan duong hang nang la vu khi quan trong trong hang chien tran voi cac khau phao 203 mm (8 inch) va ngu loi hang nang. Hai quan Nhat đat it uu tien hon cho tau tuan duong hang nhe che tao theo muc đich, hau het đeu ra đoi tu nhung nam 1920 (nam chiec tau tuan duong hang nhe ma Nhat Ban đua vao hoat đong trong giai đoan The Chien II đeu trang bi vu khi kem hon so voi tau tuan duong hang nhe My va Anh), đa so đuoc su dung lam soai ham chi huy cac hai đoi tau khu truc. Giai phap đuoc ho ap dung la che tao lop Mogami, von đuoc cong bo la tau tuan duong hang nhe tai trong 10.000 tan voi muoi lam khau phao 155 mm (6,1 inch). Trong thuc te, chung choan nuoc hon 12.000 tan, va luon đuoc du đinh đe thay the nhung thap phao cua no đe sau cung co muoi khau 203 mm (8 inch), tao ra mot thu hau nhu vo nghia đoi voi su phan loai giua tau tuan duong hang nhe va hang nang.
Hai quan Đuc cung lua doi đoi voi nhung gioi han cua Hiep uoc, đua ra lop Admiral Hipper tai trong 14.000 tan.
Vao giua nhung nam 1930, Anh, Phap va Y tu bo viec che tao tau tuan duong hang nang. Ho nhan thay rang trong mot cuoc đoi đau giua cac tau tuan duong, mot so luong lon phao 152 mm (6 inch) se chiem uu the hon so voi mot so luong phao 203 mm (8 inch) it hon. Đan phao nang hon cua vu khi 203 mm chi co it uu the, va đa so tau chien co the chiu đung đuoc đan phao 152 mm (6 inch) cung đuoc bao ve tot chong lai đan phao 203 mm (8 inch). Đieu nay đa dan đen viec che tao tau tuan duong voi trong luong cho đen gioi han 10.000 tan, co tu 12 đen 15 khau phao 155 mm (6 inch). Trong khi nhung chiec nay roi vao su phan loai "tau tuan duong hang nhe" do co nong phao thuc su ma chung trang bi cho dan phao chinh, chung đuoc thiet ke đe chong lai tau tuan duong hang nang tren mot tuong quan ngang ngua, mot lan nua khien cho su phan loai tau tuan duong tro nen vo nghia.
Hiep uoc Hai quan London nam 1936, chu yeu la su thuong luong giua Anh va My nhung chua bao gio đuoc phe chuan, loai bo hoan toan viec che tao tau tuan duong hang nang bang cach gioi han viec đong moi o muc 8.000 tan va co phao 155 mm (6,1 inch). Đieu nay đap ung rat tot nhu cau cua Anh, nhung hau nhu chi la mo giay lon. Hoa Ky tiep tuc che tao tau tuan duong hang nang, ma cao điem la lop New Orleans va Wichita.


= Chien tranh The gioi thu hai =

Tau tuan duong hang nang tiep tuc đuoc su dung, va chung co đuoc thiet ke kha can bang khi cac nuoc quyet đinh vuot qua nhung gioi han đuoc đat ra boi Hiep uoc Hai quan London.
Đuc che tao nhung tau tuan duong hang nang thuoc lop Admiral Hipper trong luong 14.000 tan, cho du Thoa thuan Hai quan Anh-Đuc đa du đinh gioi han viec đong tau.
Hoa Ky che tao lop tau tuan duong hang nang Baltimore trong nhung nam chien tranh. Trong khi nhung tau tuan duong hang nang truoc đay co đac điem mang vu khi ngu loi rat manh, đac biet la đoi voi tau tuan duong hang nang cua Nhat, nhung chiec sau nay do Hai quan My che tao tap trung chu yeu vao vu khi phong khong do vai tro chinh cua chung la ho tong cac tau san bay thay vi đoi đau tren mat bien. Đieu thu vi la hau het cac tau tuan duong Nhat Ban đeu bi may bay hay tau ngam đanh chim chu khong phai boi cac luc luong tau noi.

Hoa Ky đa che tao nhung tau tuan duong hang nang cuoi cung, von hoan tat khong lau sau khi chien tranh ket thuc. Lop Baltimore co tong cong 17 chiec, ke ca sau chiec thuoc lop Oregon City voi mot vai điem khac biet. Lop Des Moines la nhung tau tuan duong hang nang cuoi cung đuoc che tao. Mac du van dua tren thiet ke cua lop Baltimore, chung nang hon đang ke do đuoc trang bi kieu phao moi 203 mm (8 inch) ban nhanh. Them vao đo, hai tau san bay cung đuoc che tao dua tren luon cua lop Baltimore, hinh thanh nen lop Saipan.
Nhung tau tuan duong hang nang lon nhat thuoc ve lop "tau tuan duong lon" Alaska. Mac du chung tuong tu nhu nhung tau chien-tuan duong hay thiet giap ham đuong thoi o dang ve ben ngoai, cung nhu co dan phao chinh va trong luong re nuoc tuong đuong hoac lon hon nhung tau chien chu luc thoi Đe Nhat the chien, ve ban chat chung la nhung tau tuan duong hang nang đuoc mo rong. Vi du nhu chiec Alaska, no khong co đai giap va he thong bao ve chong ngu loi cua nhung tau chien chu luc that su. Chung cung co mot ti le ve vo giap thap, chi chiem 16% trong luong, tuong tu nhu nhung tau tuan duong hang nang, tuong phan voi tau chien-tuan duong Anh Hood co ti le 30%, chiec Scharnhorst cua Đuc va thiet giap ham North Carolina cua My chiem đen 40%. Cach bo tri he thong đong luc cua Alaskas cung nhu viec chi co mot banh lai duy nhat cung dua tren thiet ke tau tuan duong chu khong phai la cua tau chien chu luc.

Tau tuan duong hang nang khong con đuoc su dung sau Chian tranh The gioi thu hai. Mot so tau tuan duong hang nang hien co cua Hoa Ky ton tai cho đen nhung nam 1970, mot so sau khi đuoc cai bien thanh tau tuan duong ten lua đieu khien voi ky hieu luon CG. Cho đen nay, mau tau tuan duong hang nang duy nhat con lai la chiec USS Salem, hien đang la mot tau bao tang.


Tham khao Xem them Tu lieu lien quan toi Heavy cruisers tai Wikimedia Commons

Tau tuan duong
Tau tuan duong bao ve
Tau tuan duong boc thep
Tau chien-tuan duong
Tau tuan duong hang nhe
hai phao BL 190 mm (7,5 inch) Mark VI cho tau tuan duong hang nang Anh Quoc ban đau
hai phao BL 203 mm (8 inch) Mark VIII cho tau tuan duong hang nang Anh Quoc
hai phao 203 mm (8 inch)/50 Kieu 1924 cho tau tuan duong hang nang Phap
hai phao SK C 203 mm/34 caliber cho tau tuan duong hang nang Đuc
hai phao 203 mm (8 inch)/53 caliber cho tau tuan duong hang nang Y
hai phao 200 mm (8 inch)/50 caliber Kieu 3 cho tau tuan duong hang nang Nhat Ban
hai phao 203 mm (8 inch)/55 caliber cho tau tuan duong hang nang Hoa Ky