Xe lam la ten goi tieng Viet cua xe 3 banh, mot thoi la mot phuong tien giao thong cong cong pho bien o Viet Nam nhat la o mien Nam Viet Nam tu thap nien 1960, danh cho nguoi lao đong binh dan. Ten goi xe lam xuat hien tu thoi đo, do dung kieu Lambro do thuoc dong xe Lambretta san xuat o Y. Sau nay xe đuoc nguoi dan tu che voi cac đong co nhap hoac dung đong co xe may khac.
Đay la mot loai xe khach hay xe cho hang co cau truc tuong tu nhu xe tuktuk, hien van la phuong tien giao thong pho bien  tai mot so quoc gia tren the gioi nhu Sudan, Bangladesh, An Đo, Lao, Thai Lan, Campuchia,...


Mieu ta Xe lam la loai xe thung nho co 3 banh xe, gom mot cabin cho tai xe ngoi lai phia truoc va mot thung xe đe cho khach hay cho hang phia sau, co the cho tu 8 đen 10 hanh khach. Phan chia 3 banh thi mot banh xe đat phia truoc, nguoi lai co the đieu khien đe queo trai hay phai, con hai banh sau chiu đung phan thung xe. Duoi ghe ngoi cua tai xe la thung đat may xe.
Ten goi xe lam co nguon goc tu cac dong xe 3 banh cua Lambretta FD (dung tich xy lanh 123 va 150 cc), FLI (175 cc) va sau đo la Lambro 200, 550 (đeu co dung tich 198 cc) do cong ty co gioi Innocenti che tao. Cac dong xe nay lan luot đuoc nhap vao Viet Nam Cong hoa vao giua thap nien 1960 đe thay the xe tho mo van con đuoc luu hanh vao khoang thoi gian đo. Cac xe nay đuoc nhap o dang khong đong thung, va tuy cong nang cho nguoi hay cho hang se đuoc đong thung sau khi nhap vao nuoc. Ben canh đo, mot so xe co kieu dang tuong tu nhung cua cac hang khac (nhu Vespa cua hang Piaggio, Y,...), it gap hon, cung đuoc goi la xe lam. Trong so gan 35000 chiec Lambro 550 xuat xuong thi co 17000 chiec đuoc xuat sang thi truong Tho Nhi Ky va Viet Nam.


Luu hanh Khoang nhung nam 1966-1967, chinh phu Viet Nam Cong hoa đa tien hanh mot chuong trinh mang ten "Huu san hoa" nham cung cap phuong tien hanh nghe chuyen cho cong cong cho nhung lao đong can viec lam va cung đe cai thien đoi song gioi tho thuyen, nguoi ngheo va phat trien ha tang co so van tai, trong đo co viec cho vay von va se đuoc tra gop đe mua taxi va xe lam hanh nghe.
Gia 1 chiec xe lam vao thap nien 1960 tai Sai Gon luc đo khoang 30 cay vang nhung đem lai nhieu loi nhuan cho nguoi chu xe (theo loi 1 chu xe: "Chay mot ngay, an ca thang chua het"). So luong xe lam rieng tai Sai Gon la 2.300 chiec xe vao đau thap nien 1960, sang thap nien 1970 thi tang len 4.000 chiec.
Đac biet, sau khi thong nhat nam 1975, cac phuong tien co gioi khac bi thieu xang hoac thieu phu tung thay the khong su dung đuoc, thi xe lam đuoc dung lam phuong tien pho bien re tien va buoc vao thoi vang son. Luc đo, chi rieng thi xa Bien Hoa, co 6 hop tac xa xe lam voi khoang 1.000 đau xe đang ky cho khach chinh thuc, voi hang trieu luot khach moi nam, vi vay ma co thoi Bien Hoa đuoc vi nhu la "thu phu xe lam". Sau nay, xe đuoc đem ra va pho bien ca o mien Bac Viet Nam, cho đen the ky 21.
Tai Viet Nam, tu nam 2004, sau khi Nghi đinh 23/2004/NĐ-CP ban hanh (Nghi đinh quy đinh ve nien han su dung đoi voi cac loai o to tai va o to cho nguoi tham gia giao thong tren he thong đuong bo), xe lam bi han che va dan bi cam han.
Xe lam con ton tai nhu phuong tien cong cong o Thanh pho Ho Chi Minh duoi dang xe buyt 12 cho hieu Dasu cho mot so tuyen đuong nho, hep va đuoc thay the dan boi cac xe lon hon. Đen nam 2020, hien van con 10 chiec xe lam Dasu cua tuyen 37 (đi tu cang quan 4 đen Nha Be) van đuoc hoat đong do tuyen đuong van con nhieu cau sat nho.
Xe lam cung đuoc noi đen trong am nhac, nhu bai Chuyen xe lam chieu cua Vinh Su, co cau: 

...Tren chuyen xe lam đong nguoi chieu nay
Nghe tung co đon noi niem chua cay
Con đau mot chuyen xe lam
Ngay nao mong uoc vo van
Nay ky niem em mot minh mang


Chu thich Lien ket ngoai Suy tan thu phu xe lam, ky 1, ky 2, Bao Đat Viet, 25/11/2009. Ban luu: [1] va [2], hay la [3] Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Nguyen Ngoc Chinh, Xe lam thuo nao Luu tru ngay 13 thang 4 nam 2014 tai Wayback Machine, trich Hoi uc đoi nguoi
Khoc, cuoi voi xe lam Trung Quoc
Chinh thuc loai bo xe lam