Pavle Đurisic (tieng Serbia: Павле Ђуришић) (Podgorica, 9 thang 7 nam 1909 – thang 4 nam 1945) la si quan nguoi Serb đen tu Montenegro trong Quan đoi Hoang gia Nam Tu. Ong la mot vojvoda (đoc quan) cua Chetnik (Cetnik) va lanh đao luc luong Chetnik quan trong tai Montenegro trong The chien thu hai. Ong giu vai tro noi bat va tro thanh mot trong nhung chi huy chinh trong cuoc noi day chong lai nguoi Y o Montenegro vao thang 7 nam 1941. Tuy sau đo, ong lai hop tac voi Y chong lai quan Partizan do Lien đoan cong san Nam Tu (tieng Serbia-Croatia: Komunisticna partija Jugoslavije - KPJ) lan Quan luc Croatia cua Nha nuoc Đoc lap Croatia (tieng Croatia: Nezavisna Drzava Hrvatska - NDH). Luc luong duoi quyen đa thuc hien mot so vu tham sat nguoi Hoi giao o Bosna, Hercegovina va Sandzak, đong thoi tham gia tro luc voi Y trong Chien dich Weiss I nham tieu diet quan khang chien Partizan nam 1943. Thang 5 nam 1943, sau khi bi quan Đuc bat giam, ong đao thoat nhung bi bat tro lai.
Sau khi Y đau hang, Đuc phong thich Đurisic, ong lien hop tac voi Đuc va chinh quyen Nedic. Đuoc Đuc ho tro, cung voi Milan Nedic va Dimitrije Ljotic, ong thanh lap Quan đoan tinh nguyen Montenegro nam 1944. Sau tran canh đong Ljevce, Quan luc Croatia va lanh đao Montenegro ly khai Sekula Drljevic giang bay bat Đurisic gan Banja Luka. Ong cung cac tu nhan khac bi hanh quyet gan trai tap trung Jasenovac.
Sinh thoi, Pavle Đurisic to ra la mot chi huy Chetnik co tai, kha nang cam quan tac chien cua ong đuoc ca đong minh lan đich thu ne trong.


Tieu su = Giai đoan đau =
Pavle Đurisic sinh ngay 9 thang 7 nam 1909 tai Podgorica, khi ay thuoc Cong quoc Montenegro, cung la noi ong song luc nho cho đen khi cha la Ilija qua đoi. Me ong la Ivana (nhu danh Radovic) xuat than tu nha Brnovic. Theo mot so nguon tin, ong sinh nam 1907. Pavle đuoc hoc đen trung hoc co so. Sau khi cha qua đoi, ong chuyen đen song voi chu la Petra Radovic tai Berane, mot tham phan va cuu binh Chetnik trong biet đoi Vojin Popovic tham gia Chien tranh gianh Macedonia. Ong theo hoc truong Su pham o Berane trong gan hai nam.
Nam 1927, Pavle Đurisic ghi danh Hoc vien Quan su Beograd khoa 55. Đen nam 1930 man khoa, ong roi truong voi cap bac thieu uy bo binh Quan đoi Hoang gia Nam Tu (tieng Serbia-Croatia: Vojska Kraljevine Jugoslavije - VKJ). Ong bat đau binh nghiep tai Sarajevo, la trung si thuoc Trung đoan bo binh so 10 Takovo. Cac chi huy nhan ra nang luc va tham vong trong Đurisic nen đa gui đen Truong Si quan Bo binh o Sarajevo, ngach trung si đai đoi sung truong. Ong o lai Sarajevo cho đen nam 1934 roi xin đieu chuyen đen Berane. Tai đo, ong lan đau tien giu chuc vu chi huy trung đoi, roi tiep tuc chi huy đai đoi 1 cua trung đoan bo binh 48. Đurisic co mot con gai Ljiljana sinh nam 1937 nhung mat nam 1943.
Sau khi Y xam luoc Albania, ngay 7 thang 4 nam 1939, đai đoi Đurisic đuoc cu đen Plav gan bien gioi Albania đe thu thap thong tin tinh bao. Ong ket noi đuoc voi mot so ca nhan o Albania va thu đuoc thong tin điep bao, nhung khong huu dung may cho nhiem vu phong ve Nam Tu. Nen sau đo, ong đua đai đoi quay lai Berane. Cac moi quan he ma Đurisic thiet lap trong giai đoan nay se tro nen quan trong trong nhung nam sau đo. Nam 1940, Pavle Đurisic co con trai Ilija.


= Chien tranh the gioi thu hai =


 Y chiem đong Montenegro  Thang 4 nam 1941, Đuc, Y va Hungary xam luoc Nam Tu. Đuc chiem Montenegro nhung som rut lui, giao lai cho Y quan ly. Do cac van đe nhu nguoi Serb bi truc xuat khoi Kosovo va Metohija, dong nguoi ti nan tu cac vung khac cua Nam Tu đo ve roi đen nhung nguoi chay tron khung bo Ustase doc bien gioi voi Bosna va Hercegovina, nguoi Montenegro nhanh chong noi day chong Y. Ho cung phan no voi viec sap nhap cac lanh tho Kosovo vao Albania, đay von la nhung co so quan trong trong viec cung cap luong thuc va san xuat muoi o Ulcinj, cung voi viec khong cho luu thong cac to dinar Nam Tu menh gia tu 500 tro len lam tram trong nen kinh te. Trong cuoc chien chong xam luoc, Đurisic đuoc thang ham đai uy hang nhat (tieng Serbia-Croatia: Kapetan prve klase).


 Cuoc noi day Montenegro  Giua thang 7 nam 1941, KPJ phat đong cuoc tong noi day toan Montenegro. Nguyen nhan truc tiep bung phat noi day la do Nghi vien Petrovdan quyet đinh phuc hoi Vuong quoc Montenegro đung đau la nhiep chinh nguoi Y lanh đao va nam duoi su kiem soat cua nha ly khai Montenegro Sekula Drljevic cung nhung ke ung ho, tap hop trong cai goi la Đang Xanh (tieng Serbia-Croatia: Zelenasi). Quan noi day chiem đa phan la nhom theo Chu nghia dan toc Serbia con goi la phe Trang (tieng Serbia-Croatia: Bjelasi) la nhung nguoi ung ho "quan he khang khit voi Serbia". Khoang 400 cuu si quan VKJ san sang bat tay voi cong san va tham gia noi day. Mot so si quan von bi bat ngay khi bat đau chien tranh, moi đuoc tha truoc đo khong lau. Cac si quan VKJ chi huy phan đoi, con cac chinh uy thuoc hang ngu cong san va lanh đao to chuc noi day. Khi moi bat đau, Đurisic tham gia uy ban lap ra đe lanh đao cac hoat đong quan su o vung Berane.
Trong giai đoan đau, quan noi day nam quyen kiem soat cac thi tran va lang mac nho. Đurisic sat canh cung cong san chien đau va dan quan đanh vao Berane thanh cong. Ong noi danh qua nhung tran chien kho khan nhat va noi bat trong vai tro la mot trong nhung thu linh chinh cuoc noi day. Sau gan hai ngay chien đau gianh tung ngoi nha o Berane, ong tham gia đam phan mo đuong cho tan quan Y đau hang. Sau khi tiep nhan quan Y đau hang, ong chong lai chi thi cua cong san trong viec đoi xu voi tu nhan Y. Trong khi noi day, Đurisic cung đanh ca luc luong cua Drljevic. Sau khi đuoi quan Y khoi thung lung Lim, Đurisic hanh quan đen Rozaje va Kosovska Mitrovica đanh ca nguoi Hoi giao lan nguoi Albania, nhung nguoi bi ong goi la "vo dan toc" (tieng Serbia-Croatia: balistima). Nhung nguoi cong san tuyen bo ro rang khong the chap nhan đuoc hanh đong nhu vay.
Cac chi huy chinh khac tham gia noi day co the ke đen cuu si quan VKJ la đai ta Bajo Stanisic va thieu ta Đorđije Lasic. Trong vong sau tuan, đuoc binh linh khong chinh quy Hoi giao va Albania tu bien canh ho tro, 67.000 quan Y gianh lai quyen kiem soat tat ca thi tran va tuyen giao thong lien lac tai Montenegro. Thong đoc quan đoi Y tai Montenegro tuong Alessandro Pirzio Biroli ra lenh dep tan cuoc noi day nhung đong thoi chi đao tranh "cac hanh đong tra thu va tan ac vo ich". Tuy nhien, hang chuc ngoi lang đa bi đot pha, hang tram nguoi thiet mang va khoang 10.000 đen 20.000 dan thuong bi bat giam khi tien hanh đan ap. Trong mot thoi gian, quan khong chinh quy Hoi giao va Albania đuoc phep cuop boc va thieu huy lang mac. Ngay khi quan Y phat đong tan cong, cac chinh tri gia tai Berane khong con ung ho noi day nua ma quay sang len an. Nhom cuu si quan VKJ bo đon vi, Đurisic cung roi uy ban quan su to chuc noi day tai Berane. Ho thanh lap nhung uy ban rieng bay to long trung thanh voi quan Y va to cao cong san.
Chia re xuat hien giua ban lanh đao cong san va phe quoc gia tham gia noi day. Nhung nguoi quoc gia nhan ra cuoc noi day đa bi dap tat va muon dung chien đau. Nhung nhung nguoi cong san quyet tam tiep tuc đau tranh, ho đoi ten thanh quan khang chien Partizan (tieng Serbia-Croatia: Narodnooslobodilacki partizanski odredi Jugoslavije, n.đ. 'Quan du kich giai phong dan toc Nam Tu' - NOPOJ) Cuoi nam 1941, nhung nguoi quoc gia lien lac voi quan Y đe nghi giup chong lai cong san Partizan. Phe quoc gia gom ca Đurisic, von la nguoi co danh tieng trong bo toc cao nguyen Vasojevici bac Montenegro, lien rut ve hau cu. Muc đich la tranh khich đong quan Y va bao ve cac ban lang son cuoc neu bi tan cong. Tai mien bac Montenegro co su khac biet ro ret giua hai phe cong san va quoc gia. Nhung nguoi quoc gia lien he chat che voi Serbia va mang tam ly "ranh gioi" cach biet voi nguoi Hoi giao. Cong san thi muon tiep tuc noi day bang cach chong lai ke thu giai cap minh. Viec Ustase thao tung nguoi Hoi giao o Sandzak va truc xuat nguoi Serb khoi cac khu vuc sap nhap vao Albania khien cho Đurisic va quan Chetnik duoi quyen mat het kien nhan. Ho to chuc tan cong nguoi Hoi giao va nguoi Albania, chinh đieu nay lai cham ngoi kich đong cho hai đoi tuong nay trong vung. Cuoc noi day van tiep dien voi cuong đo giam dan cho đen thang 12 nam 1941. Duoi đe xuat cua thu linh Chetnik Draza Mihailovic nam 1941, Đurisic đuoc Chinh phu luu vong Nam Tu trao tang Huan chuong Ngoi sao Karađorđe.


= Chi đao cua Mihailovic =
Thang 10 nam 1941, Mihailovic bo nhiem Đurisic lam chi huy truong quan chinh quy va tru bi o mien trung, mien đong Montenegro va nhung phan Sandzak. Đau thang 11, cac lanh đao phe quoc gia Montenegro nhanh chong nhan thuc đuoc viec chia re giua Chetnik va Partizan o Serbia. Cuoi thang 11, ho cu Đurisic đen gap Mihailovic. Trong chuyen đi nay, Đurisic nhan lenh mieng tu Mihailovic va đuoc bo nhiem lam chi huy cua tat ca cac phan đoi Chetnik o Sandzak. Lasic đuoc phong chi huy tat ca luc luong Chetnik o Montenegro Cu. Viec bo nhiem Đurisic nam trong chi đao chung cua Mihailovic ngay 20 thang 12 nam 1941 gom cac muc tieu sau:

Đau tranh gianh tu do ca dan toc đat duoi tham quyen vua Petar II;
Thiet lap Đai Nam Tu, trong đo co Đai Serbia sac toc thuan tuy bao gom Serbia [cung co nghia la Macedonia], Montenegro, Bosna va Hercegovina, Srijem, Banat va Backa;
Đau tranh sap nhap vao Nam Tu tat ca nhung lanh tho Slovenia van chua đuoc giai phong duoi quyen nguoi Y va nguoi Đuc (Trieste, Gorizia, Istria va Carinthia) cung nhu [cac vung thuoc Bulgaria], mien bac Albania voi Scutari;
Thanh loc cac dan toc thieu so va thanh phan vo dan toc tren lanh tho quoc gia;
Thiet lap vung tiep giap giua Serbia va Montenegro, cung nhu giua Serbia va Slovenia bang cach thanh loc nguoi Hoi giao khoi Sandzak, nguoi Hoi giao va nguoi Croat khoi Bosna va Hercegovina.

Chi đao cung cho thay voi nhung muc tieu cua Partizan thi se khong con hop tac nao giua hai ben nua. Noi dung cung chinh thuc phong Đurisic lam vojvoda Chetnik. Mot so su gia day len nghi van ve tinh xac thuc cua nhung chi đao nay va cho rang Đurisic nguy tao sau khi khong gap đuoc Mihailovic. Trong khi y kien cua nhung su gia khac đa dang tu viec khong bay to hoai nghi van đe nay, cho đen cung cap bang co xac thuc hoac tuyen bo ro rang rang cong nhan tai lieu co tinh xac thuc.


= Cong tac voi Y =

Thang 1 nam 1942, Đurisic gap đai dien Chuan tuong (Generale di brigata) Silvio Bonini, chi huy Su đoan bo binh 19 Venezia. Em trai cua Đurisic la Vaso đong vai tro lien lac voi su đoan Y va đen tong hanh dinh quan Y tai Berane. Tai cuoc hop nay, Đurisic đuoc trao quyen tu do hanh đong chong lai Partizan trong vung ma su đoan Venezia phu trach, Vaso thay mat Đurisic ky ket thoa thuan voi đai dien Y. Đen thang 3, chinh Đurisic gap lai ban tham muu su đoan. Cung trong thang 3, ong tap hop mot nhom gom cac cuu si quan VKJ, chinh tri gia va nhung nguoi khong theo cong san, đong thoi truyen đat chi thi cua Mihailovic. Mihailovic đat mat danh cho tong hanh dinh Đurisic la "Hanh dinh son cuoc so 15" (tieng Serbia-Croatia: Gorski stab br. 15); Đurisic chon lang Zaostro lam đia điem.
Vao thang 1, Lasic chi huy quan gianh thang loi khi đanh Partizan tai quan Andrijevica, nhung Lasic lai bi trong thuong vao đau. Viec Lasic bi thuong nang khien Đurisic nhanh chong tro thanh vi chi huy Chetnik noi bat va quan trong nhat tai Montenegro. Khoang ngay 5 thang 1, Đurisic nam quyen chi huy quan Berane va thanh lap bay phan đoi Chetnik. Ngay sau đo, ong to chuc mot uy ban chinh tri cap huyen chiu trach nhiem tuyen truyen va tuyen mo tan binh. Đurisic nhanh chong nam trong tay tat ca cac nhom dan quan chong cong tong so 500 nguoi tai quan Berane, va hai nhom nho hon voi 120 nguoi tu Kolasin va Bijelo Polje. Ngay 13 thang 1, sau mot tuan chuan bi, ong mo cuoc tan cong vao hai tieu đoan Partizan đang hoat đong o Berane. Sau bon ngay giao tranh, đuoc quan Y va dan quan Hoi giao ho tro, Đurisic thanh cong gan nhu quet sach Partizan khoi khu vuc. Đen ngay 24 thang 1, quan cua Đurisic chiem đuoc ngoi lang cuoi cung ma Partizan nam giu trong huyen, tieu diet 15 linh Partizan va xu tu 27 nguoi bi bat, xoa so hoan toan cac phan tu Partizan con lai o Berane.
Đen thang 3, Đurisic chung to cho nguoi Y thay su khong khoan nhuong voi Partizan va cac phan đoi duoi quyen đang hoat đong vuot ra ngoai khu vuc su đoan Venezia kiem soat. Tuong Biroli đam phan va ky thoa thuan voi Đurisic. Thoa thuan nay lien quan đen khu vuc hoat đong cua Su đoan bo binh 19 Venezia. Y chap thuan cung cap vu khi, luong thuc va tien cong. Thoa thuan buoc Đurisic phai:

Lanh đao cuoc chien chong lai cong san va nhung nguoi ung ho cong san;
Duy tri lien lac voi chinh quyen quan su Y, đam bao hanh đong đung theo Y huong dan. O phia bac Lijeva Rijeka, Đurisic đong y bao cao voi Bonini, con o phia nam Lijeva Rijeka, ong se phoi hop cung Biroli;
Giu gin trat tu, đam bao an toan giao thong tren đia ban hoat đong;
Khong bao gio đuoc tan cong quan Y va khong gioi han cac hoat đong chong cong;
Sau khi tieu diet xong cong san, phai tra lai toan bo vu khi đuoc Y cung cap, ngoai tru nhung thu đe duy tri trat tu.
Du co đuoc chi thi tu Mihailovic nhung ban đau Đurisic chi co anh huong rat it nhung nguoi Montenegro khong theo cong san tham gia khang chien va khong the xay dung mot chien luoc hieu qua chong lai quan Y hoac Partizan trong vong vai thang sau khi ong tro ve Montenegro. Đau nam 1942, phan đoi Chetnik duoi quyen ong moi hoat đong tich cuc hon trong viec chong lai nguoi Hoi giao đia phuong, đac biet tai mien đong Montenegro va Sandzak. Thang 1-2 nam 1942, quan Partizan chiem đong Kolasin, thanh trung nhung ai chong đoi cong khai hay nguy co tiem an. Khoang 300 nguoi bi giet, xac nem xuong ho. Quan Partizan goi nhung ho nay la "nghia đia cho" (tieng Serbia-Croatia: pasja groblja). Cung voi cac hoat đong khung bo khac cua cong san, nguoi Montenegro quay ra chong Partizan. Ngay 23 thang 2, Đurisic tai chiem Kolasin va dung lam tien đon Chetnik cho đen thang 5 nam 1943. Sau khi chiem đuoc Kolasin, Chetnik gia tang hoat đong khung bo cac đoi thu chinh tri. Nhung nguoi theo hoac co cam tinh voi Partizan thuong bi giet ngay tai cho, trong đo co ca 17 thuong binh Partizan bi bat tai lang Lipovo. Thang 3-4, Chetnik to chuc cac phien toa hinh thuc cong khai xet xu mot nguoi co danh tieng trong thi tran bi coi la đoi lap voi Chetnik. Nhieu nguoi cong san hoac bi nghi ngo la cong san đa chiu an tu hinh va bi hanh quyet. Đurisic lap nha giam Chetnik o Kolasin, bat giu va tra tan khoang 2.000 nguoi. It nhat 74 tu nhan đa bi ban tai Breza gan Kolasin. Cuoi thang 4 nam 1943, Chetnik chuyen 313 tu nhan cho quan Y; 27 nguoi trong so nay bi giet chung khi Y hanh quyet tap the 180 nguoi vao ngay 25 thang 6 nam 1943.
Thang 5 nam 1942, Đurisic tan cong va đanh bai hang ngu Partizan quan trong cuoi cung tai Montenegro. Thang 6 nam 1942, ong hop tac voi Ustase o Foca đong nam Bosna. Trong dien tien khi quan Y va Chetnik đang giao tranh voi Partizan, Mihailovic bi quan Đuc ep phai roi Serbia va đa đen Montenegro. Trong đoan cua Mihailovic co ca mot si quan lien lac thuoc Co quan Hanh đong đac biet Anh Quoc (tieng Anh: Special Operations Executive -SOE). Mihailovic lap can cu tai lang Gornje Lipovo, cach so chi huy cua Đurisic tai Kolasin vai dam. Mihailovic chi co mot nhum quan va phai dua vao su bao ve cua Đurisic. Ngay khi Mihailovic đen, Đurisic noi voi si quan lien lac SOE rang minh san sang hanh đong đoc lap bat chap ca Mihailovic. Tren danh nghia, Đurisic va cac chi huy Chetnik khac o Montenegro đeu cong nhan Mihailovic la thu linh toi cao nhung hiem khi tuan lenh ong ta.
Ngay 24 thang 7 nam 1942, chi huy cap cao toan luc luong Chetnik o Montenegro Blazo Đukanovic đa ky thoa thuan toan dien voi  tuong Biroli, chinh thuc to chuc va cong nhan 3 "đoi bay" (tieng Serbia-Croatia: leteca odreda) Chetnik la quan phu tro cho quan Y đieu đong chong lai Partizan. Y cung cap trang bi va tra luong cho cac biet đoi nay, tong quan so la 4.500 linh Chetnik, trong đo 1.500 quan nam duoi su chi huy cua Đurisic. Chetnik chinh thuc tro thanh cong cu nam trong che đo chiem đong cua Y tai Montenegro. Đurisic khi ay nam trong "Uy ban Chetnik Montenegro" duoi su lanh đao cua Chuan tuong Đukanovic. Uy ban nay đuoc Y cong nhan la "Uy ban Quoc gia Montenegro", voi muc đich chinh tri duy nhat la chong cong va bat cu ai phan đoi Y chiem đong, cung nhu "duy tri luat phap va trat tu". Ngoai ra hai ben cung đat đuoc thoa thuan chung ve chi phi tien cong, khau phan luong thuc va tiep tro gia đinh cac quan nhan Chetnik.
Tu đo đen het nam 1942, Y ket hop quan phu tro Chetnik ep quan Partizan con lai buoc phai rut khoi Montenegro. Sau đo, Y dung quan phu tro Chetnik binh đinh va kiem soat nong thon. Phan lon thoi gian nay, Đurisic tu hanh đong tuong đoi đoc lap o phia bac Montenegro; ong đuoc mo ta la "đung tren luat le". Thang 12 nam 1942, cac đai bieu Chetnik tu Montenegro va Sandzak gap nhau trong hoi nghi tien hanh o lang Sahovici gan Bijelo Polje. Mihailovic cu tham muu truong cua minh la Thieu ta Zaharije Ostojic đai dien đen du hoi nghi, nguoi truoc đay đuoc Mihailovic khuyen khich tien hanh chien dich khung bo nguoi Hoi giao doc theo bien gioi Montenegro va Sandzak. Đurisic ap che hoi nghi hoan toan, cac nghi quyet the hien chu nghia cuc đoan va khong khoan dung. Chuong trinh nghi su tap trung vao viec khoi phuc nguyen trang Nam Tu truoc chien tranh do che đo đoc tai Chetnik thuc hien trong giai đoan đau. Hoi nghi cung tuyen bo chu quyen đoi voi cac vung lanh tho von thuoc nhung nuoc lang gieng Nam Tu. Mot trong nhung ket qua cua hoi nghi la quyet đinh triet ha cac lang Hoi giao o quan Cajnice thuoc Bosna.


= Ke hoach Trang va hoat đong thanh loc =

Thang 12 nam 1942, lo ngai kha nang luc luong Đong minh đo bo len Balkan, Đuc bat đau len ke hoach mat danh Ke hoach Trang (tieng Đuc: Fall Weiss, tieng Serbia-Croatia: Slucaj belo) nham tan cong Partizan tai Bosna va Hercegovina. Quy mo tan cong theo ke hoach can ca Luc luong Phong ve Que huong Croatia cua NDH lan quan Y tham gia. Giai đoan cuoi len ke hoach, Y trang bi cho cac biet đoi Chetnik đe cung tham gia, trong đo co luc luong Đurisic. Đau thang 1 nam 1943, Bo Tu lenh Toi cao Chetnik ra lenh cho cac đon vi Montenegro tien hanh "hoat đong thanh loc" nguoi Hoi giao tai Bijelo Polje đong bac Montenegro. Ngay 10 thang 1 nam 1943, Đurisic bao cao rang minh đa chi huy quan Chetnik thieu rui 33 ngoi lang Hoi giao, giet chet 400 chien binh Hoi giao (luc luong dan quan tu ve Hoi giao đuoc Y ho tro, tham sat khoang 1.000 phu nu va tre em Hoi giao.
La quan phu tro cho Y, luc luong Đurisic phu thuoc hoan toan vao vu khi va phuong tien van chuyen do Y cung cap đen muc khong roi Montenegro đuoc cho đen ngay 18 thang 1 nam 1943, chi hai ngay truoc khi Ke hoach Trang giai đoan 1 bat đau. Ngay 3 thang 1 nam 1943, Ostojic ra lenh "thanh loc" quan Cajnice khoi cac to chuc Ustase–Hoi giao. Theo su gia Radoje Pajovic, Ostojic đa đua ke hoach chi tiet nhung tranh đe cap đen cac hanh đong đoi voi nguoi Hoi giao trong quan. Thay vao đo, chi thi nay đuoc truyen mieng toi nhung chi huy co trach nhiem thuc hien. Viec tri hoan đua quan Chetnik đen tham gia Ke hoach Trang cung quan Y đa cho phep Bo Tu lenh Toi cao Chetnik co thoi gian mo rong chien dich "thanh loc" sang quan Pljevlja o Sandzak va quan Foca thuoc Bosna. 6.000 quan Chetnik tap hop lai chia thanh bon phan đoi do Vojislav Lukacevic, Andrija Veskovic, Zdravko Kasalovic va Bajo Nikic chi huy. Mihailovic ra lenh đat ca bon phan đoi duoi su chi huy chung cua Đurisic.
Đau thang 2 nam 1943, tren đuong đen tham gia vao Ke hoach Trang ve phia tay bac vao Herzegovina, quan Chetnik giet chet nhieu nguoi Hoi giao o Pljevlja, Foca va Cajnice. Trong bao cao gui Mihailovic ngay 13 thang 2 nam 1943, Đurisic viet rang quan Chetnik duoi quyen đa giet khoang 1.200 chien binh Hoi giao va khoang 8.000 phu nu, tre em va nguoi gia, đong thoi pha huy tat ca tai san ngoai tru gia suc, ngu coc va co kho thi chiem đoat. Đurisic viet rang:

Chien dich đuoc thuc thi chinh xac theo menh lenh. [...] Tat ca chi huy va đon vi đeu hoan thanh nhiem vu. [...] Tat ca cac lang Hoi giao o ba quan noi tren đeu bi thieu huy hoan toan, khong can nha nao con nguyen ven. Tat ca tai san đa bi pha huy ngoai tru gia suc, ngo va co kho. O mot so noi đa ra lenh gom co kho, luong thuc đe ta lap kho du tru luong thuc cho nhung đon vi con bam tru nham truy quet, luc soat rung ram cung nhu cung co to chuc tren vung  giai phong. Chien dich đa thuc hien tieu diet toan bo dan Hoi giao, bat ke gioi tinh hay tuoi tac.
Khoang 500 nguoi Hoi giao, chu yeu la phu nu, tre em va nguoi gia đa bi giet o Gorazde vao thang 3, nhieu phu nu bi ham hiep. Uoc tinh khoang 10.000 nguoi bi giet trong cac chien dich chong Hoi giao do Đurisic chi huy tu thang 1 đen thang 2 nam 1943. Con so nay se con cao hon neu nhieu nguoi Hoi giao khong kip chay thoat truoc khi Chetnik to chuc hanh đong thang 2, phan lon ho chay đen Sarajevo. Ton that cua Chetnik trong bao cao la 36 nguoi chet va 58 nguoi bi thuong. Menh lenh ban ra cho chien dich "thanh loc" la quan Chetnik nen giet tat ca cac chien binh Hoi giao, cong san va Ustase, nhung khong đuoc giet phu nu va tre em. Theo Pajovic, nhung huong dan nay đuoc đua vao đe đam bao rang khong co bang chung bang van ban nao ve viec ha sat nhung ai khong tham gia chien đau. Ngay 8 thang 2, mot chi huy Chetnik ghi chu tren to ban sao menh lenh do Đurisic ban hanh rang cac phan đoi đa nhan đuoc lenh bo sung phai giet tat ca nhung nguoi Hoi giao ma ho gap. Ngay 10 thang 2, chi huy cua Lu đoan Pljevlja cua Chetnik noi voi mot trong nhung chi huy tieu đoan duoi quyen rang phai giet het theo menh lenh chi huy cao nhat. Theo Tomasevich, mac du Chetnik tuyen bo rang "hanh đong thanh loc" nay va truoc đo la bien phap đoi pho voi hoat đong hieu chien cua nguoi Hoi giao, nhung moi tinh huong đeu chi ra rang viec Đurisic thuc hien đeu nam trong chi thi cua Mihailovic tu truoc nham xoa sach nguoi Hoi giao o Sandzak.
Cuoi thang 2 nam 1943, quan Chetnik cua Đurisic co gang ngan Partizan di chuyen ve phia đong tu song Neretva. Sau tran Neretva khi ma quan Partizan vuot thoat qua đuoc song truoc đoi ngu Chetnik bi đong nao nung, 2.000 quan Chetnik cua Đurisic đa quay lai Kalinovik. Tai đo, cuoi thang 3, đoi quan nay bi Su đoan 2 Partizan Proletarija "quan cho the tham". Thang 4, bi đay xa hon ve phia song Drina, Đurisic tap hop đuoc khoang 4.500 quan Chetnik Bosna va Montenegro quanh Foca nhung bi thieu hut tiep te nghiem trong. Ngay sau đo, Y rut phan lon quan khoi Foca va bo roi hau het lanh tho Sandzak. Cho đen cuoi thang 4, Đurisic cung 3.000 quan chien đau đe cam chan quan Partizan doc theo theo song Drina.


= Bi bat =
Noi tiep Ke hoach Trang, Đuc tiep tuc ke hoach tan cong xa hon voi mat danh Ke hoach Đen (tieng Đuc: Fall Schwarz) voi muc tieu "giai giap Chetnik va tieu diet toan bo quan Partizan tai Montenegro va Sandzak", nham chiem lay cac mo bauxite, chi va crom quan trong. Theo Tomasevich, nguyen nhan chinh la moi đe doa ve viec quan Đong minh đo bo Balkan va can phai loai bo cac nhom khang chien co the ung ho Đong minh. Đau thang 5 nam 1943, quan Đuc tien vao khu vuc Sandzak va mien đong Montenegro. Đurisic cung khoang 500 quan rut ve Kolasin, nhap vao luc luong Chetnik Serbia do Dragutin Keserovic chi huy.
Ngay 10 thang 5 nam 1943, chi huy Trung đoan 4 Su đoan Brandenburg la Oberstleutnant (Trung ta) Heinz gap Đurisic tai Kolasin to y đinh moi ong giup quan Đuc chong lai Partizan. Đurisic cho biet vui long cong tac va sau khi đanh bai Partizan thi san sang chien đau cung quan Đuc tren Mat tran Nga. Tai cuoc hop mat, Đurisic cho biet Mihailovic đa roi Kolasin tu cuoi nam 1942 va ban than khong đong y voi chinh sach hien thoi cua ong ta. Đurisic noi Mihailovic đuoc tuyen truyen thoi phong va bi đanh gia qua cao, chu con thuc ra thi "tam nhin vo đinh lang bat khap xu so". Đurisic cung nhan manh rang Josip Broz Tito va Partizan moi la ke thu đang ke duy nhat. Ngay 11 thang 5 nam 1943, Heinz đe trinh len Tong tu lenh Đuc tai Croatia General der Infanterie (Trung tuong) Rudolf Luters ve viec quan Y đa "hop phap hoa" Chetnik. Ong đe nghi Đuc cung "hop phap hoa" Chetnik cua Đurisic đe dung đi giai giap cac nhom Chetnik "khong hop phap hoa" khac. Heinz cung đe xuat them rang sau khi tieu diet quan Partizan thi chi nhung luc luong Chetnik yeu cua Đurisic moi đuoc "hop phap hoa". Dien tien tiep theo cho thay viec Heinz tiep can Đurisic co the khong nam trong lenh cap tren cung nhu đe xuat khong đuoc chuan y.
Ngay 14 thang 5 nam 1943, phan đoi tien phuong Su đoan son cuoc so 1 cua Đuc tien vao Kolasin, qua mat quan Y bao ve so chi huy cua Đurisic va bat giu ong. Đurisic va quan Chetnik khong khang cu lai nen khong co thuong vong. Y phan đoi quyet liet viec bat giu Đurisic nhung quan Đuc bac bo lai. Voi viec bat giu luc luong Chetnik duoi quyen Đurisic va mot nhom Chetnik khac o phia tay Kolasin vai ngay sau đo, muc tieu Ke hoach Đen gan nhu tro thanh chien dich đon thuan chong Partizan. Đurisic bi cho đi tren xe gan bien Hong thap tu roi tu Berane chuyen đen trai tu binh chien tranh Stryi vung Lviv tai Galicia thuoc Chinh phu chung tren cac lanh tho Ba Lan bi Đuc chiem đong (tieng Đuc: Generalgouvernement). Ong tron thoat ba thang sau đo va bi chinh quyen Nedic bat lai vao thang 10 nam 1943 khi đang co vuot song Danube gan Pancevo o mien nam Banat. Đurisic bi giao lai cho quan Đuc va bi giam trong nha tu Gestapo tai Beograd.


= Đuoc tha va tro lai Montenegro =
Thang 9 nam 1943, Y đau hang va Đuc chiem Montenegro, thanh lap bo chi huy khu vuc (tieng Đuc: Feldkommandantur 1040) duoi quyen Generalmajor (Chuan tuong) Wilhelm Keiper. Ngay sau đo, đac phai vien Đuc tai Beograd Hermann Neubacher cung nguoi đung đau chinh phu Serbia trong vung Đuc chiem đong la Milan Nedic va Tu lenh quan Đuc tai Đong Nam Au tuong Hans Felber đa sap xep tra tu do cho Đurisic. Neubacher len ke hoach thanh lap lien bang giua Serbia va Montenegro goi la "lien bang Đai Serbia", roi đe trinh len Bo truong Ngoai giao Joachim von Ribbentrop vao thang 10 nam 1943. Đurisic la phan quan trong trong ke hoach nay. Ong đuoc nhung nguoi theo hoac ung ho Chetnik tai Montenegro coi trong, đac biet la sau khi Partizan giet chet Stanisic va Đukanovic trong cuoc tan cong vao tong hanh dinh Chetnik đat tu vien Ostrog ngay 18 thang 10. Neubacher, Nedic va Felber tin rang co the dung Đurisic chong lai Partizan o Montenegro va giup hinh thanh moi quan he Serbia va Montenegro ben chat. Tuy Hitler khong chap thuan ke hoach nay nhung Đurisic đuoc quan Đuc cung cap vu khi đan duoc. Thang 11 nam 1943, ong tro lai Montenegro đe chien đau chong Partizan. Khi ay, ong tao đuoc moi quan he chat che voi lanh đao Quan đoan tinh nguyen Serbia (tieng Serbia-Croatia: Srpski dobrovoljacki korpus - SDK) Dimitrije Ljotic va đuoc ho cung cap vu khi, luong thuc, may đanh chu va cac vat dung khac. Nedic cung thang Đurisic thang len ham trung ta, đong thoi bo nhiem lam phu ta chi huy SDK. Theo Pajovic, Đurisic đuoc chinh phu luu vong Nam Tu thang chuc tu khoang đau nam đen giua nam 1944 dua tren đe xuat cua Mihailovic.


= Cong tac voi Đuc =


 Đong xuan 1944  Thang 2 nam 1944, Nedic cu Tieu đoan 2 thuoc Trung đoan 5 SDK đen Montenegro tang vien cho Đurisic. Trong nua đau nam 1944, quan Đuc chu yeu dua vao luc luong duoi quyen Lasic va Đurisic đe đanh Partizan. Do quan luc yeu, Đuc chi tham gia chi huy, cung ung cho quan tham chien va cung cap vu khi hang nang cho nhung đon vi thiet giap co đong nho. Quan so tham gia hau het la luc luong Chetnik. Thang 2-3 nam 1944, quan Đuc va Chetnik mo mot loat chien dich mat danh Bora, Baumblute va Vorfruhling quanh Podgorica.
Thang 3 nam 1944, khi Partizan đieu đong Su đoan 2 Proletarija va Su đoan 5 Krajina ve Serbia, luc luong tai Montenegro chi con thu gon lai trong Su đoan 37 Sandzak. Nham khai thac điem yeu nay, Đurisic đe xuat voi quan Đuc mo chien dich tan cong. Ho len ke hoach Chien dich Fruhlingserwachen (n.đ. 'Đanh thuc mua xuan') đanh phia bac Montenegro va Sandzak voi muc tieu chinh la chiem Kolasin thong qua phat đong tan cong đong tam tu Pljevlja, Prijepolje va Pester. Tu đo se lien hop voi luc luong tu Podgorica o phia nam, tao thanh mui nhon thoc vao giua phong tuyen Partizan. Tong luc luong phe Truc tham gia chien dich Fruhlingserwachen khoang 5.000 quan, trong đo co quan cua Đurisic, Trung đoan SS Polizei-Selbstschutz Sandschak, Tieu đoan 2 thuoc Trung đoan 5 SDK va hai đai đoi co gioi tang phai cua Đuc. Chien dich bat đau ngay 9 thang 4. Ngay 12 thang 4, quan Truc đen Bijelo Polje. Ngay 17 thang 4, luc luong Đurisic chiem đuoc Berane, nhung Su đoan 37 Sandzak chan đuoc quan Truc tan cong vao tuyen song Tara tai Mojkovac. Ngay 24 thang 4, đuoc Lu đoan Thanh nien Montenegro so 7 "Budo Tomovic" thuoc Su đoan xung kich so 3 tang vien, Su đoan 37 Sandzak gianh lai the chu đong. Quan Partizan tai chiem Bijelo Polje ngay 30 thang 4 roi đen Berane ngay 5 thang 5.
Tinh the đao nguoc nay khang đinh kha nang kem coi cua lien quan Đuc-Chetnik o Montenegro; luc luong phia nam hoan toan bi cat đut voi luc luong phia bac. Lien quan Đuc-Chetnik chiu ton that nang ne; quan so Tieu đoan 2 thuoc Trung đoan 5 SDK giam tu 893 xuong con 350.


 He 1944  Giua thang 5 nam 1944, Đurisic đen Beograd, yeu cau Nedic, Neubacher va Tong tu lenh Đong Nam Đuc Generalfeldmarschall (Thong che) Maximilian von Weichs khan cap gui vu khi va vat tu cho đon vi 5.000 quan cua minh. Đuoc quan Đuc, Nedic va Ljotic ho tro, Đurisic thanh lap Quan đoan tinh nguyen Montenegro (tieng Serbia-Croatia: Crnogorski dobrovoljacki korpus - CDK) nam trong SDK. Luc luong CDK co mot so cuu binh cua Đurisic von bi quan Đuc giam giu nay phong thich, nhung hau het van la quan Chetnik đang hien dien tai Montenegro va đuoc tap hop duoi cai ten "luc luong quoc gia" (tieng Serbia-Croatia: nacionalne snage). Thoi điem nay, du van chinh thuc trung thanh voi Nam Tu thong qua Mihailovic, Đurisic cung bay to mot so bon phan voi nguoi Đuc va Nedic la nhung nguoi đa tra tu do, thang cap va ho tro minh.
Tap đoan quan Panzer so 2 cua Đuc phien che quan Đurisic thanh 3 trung đoan phien hieu 6, 7, 8 theo sau 5 trung đoan SDK. CDK truc thuoc so chi huy cua Tap đoan quan Panzer so 2. Đurisic giu chuc chi huy truong; tong hanh dinh quan đoan đat tai o Prijepolje. Trung đoan 6 đong tai Prijepolje, gom quan Chetnik tu cac cac quan Andrijevica va Berane do Đai uy Vuksan Cimbaljevic chi huy. Trung đoan 7 đong tai Pljevlja, gom quan Chetnik Sandzak do Đai uy Radoman Rajlic chi huy. Trung đoan 8 đong tai Podgorica, gom quan Chetnik tu Podgorica, Danilovgrad va Niksic do Đai uy Milos Pavicevic chi huy. Theo ke hoach, moi trung đoan lai gom hai "quan đoan" 800 linh. Quan so CDK tu 7.000 đen 8.000 linh. Cuu si quan lien lac Đuc cho Lukacevic la Leutnant Heusz đuoc giao nhiem vu trong chung Đurisic. Ngay 30 thang 5 nam 1944, Heusz gui ban tom tat chi tiet huong dan Đurisic đam bao hoat đong chung dien ra suon se. Giua thang 6, đuoc quan Đuc chap thuan, Đurisic cung nhom cong su chuyen đen Podgorica đe đich than chi đao thanh lap Trung đoan 8 thuoc CDK. Ong tai to chuc luc luong Chetnik duoi quyen, chia thanh hai quan ly theo vung lanh tho (mot do chi huy cua Montenegro va Vinh Kotor, mot do chi huy cua Stari Ras).
Quan Đurisic tiep tuc cong tac voi quan Đuc toi cuoi nam 1944. Ngay 13 thang 7 nam 1944, Đai phat thanh Radio Beograd ca ngoi Đurisic "vi nhung đong gop cua ong cho phe Truc". Thang 8, Trung đoan 8 CDK ton that nang ne va gan nhu bi tieu diet khi giao tranh voi Lu đoan Thanh nien Montenegro so 7 "Budo Tomovic" trong Chien dich Rubezahl. Ngay 21 thang 9 nam 1944, Đuc ra lenh tai to chuc trung đoan nay. Đurisic cho quan tien hanh tra đua nguoi dan o Pljevlja, Prijepolje, Priboj va Nova Varos. Quan Chetnik cung đot kich lang mac đe đe doa va tieu tru nhung nguoi ung ho Partizan, đang chu y la tai Bjelopavlici đa hanh quyet 48 nguoi cong san.
Đurisic o lai Montenegro cho đen khi ket thuc Chien dich Rubezahl cuoi thang 8 nam 1944, roi quay lai Sandzak. Sau Chien dich Rubezahl, luc luong hai ben tai phia bac Montenegro va Sandzak giam xuong vi trong tam chien tran chuyen sang Serbia. Cac đon vi Partizan con lai nhanh chong thiet lap lai quyen kiem soat nhung vung tam thoi bi mat. Su đoan bo binh 181 Đuc lenh cho ba tieu đoan con bi co lap tai Pljevlja phai đot pha qua vung Partizan chiem giu đe hoi quan voi toan su đoan tai Matesevo. Ke hoach nay mang mat danh Nordsturm dua tren su tham gia đang ke cua cac đon vi trong tay Đurisic. Viec nay cung phu hop voi y đinh Đurisic di chuyen ve phia bo bien, noi du lieu quan Đong Minh se đo bo. Nordsturm bat đau vao ngay 31 thang 8. Ban đau, Đurisic va quan Đuc gianh đuoc thuong phong, chiem Kolasin va Berane. Tuy nhien, quan Partizan nhanh chong phan cong chiem lai, roi lan luot đanh chiem mot loat thi tran phia bac va phia tay Montenegro, phia đong Hercegovina.
Đurisic duy tri lien lac voi Lukacevic. Khi ay, Lukacevic bat đau cho quan tan cong quan Đuc o Hercegovina. Tin rang Đong minh se đo bo, Đurisic đa can nhac kha nang tham chien cung Lukacevic đanh lai quan Đuc. Tuy nhien, vi Lukacevic nhanh chong đai bai va khong co mot cuoc Đong minh đo bo nao, Đurisic van bi troi vao phia Đuc. Tinh bao Đuc theo doi chat che thong tin lien lac va hanh đong cua Đurisic, nguoi Đuc co lenh tiep tuc su dung luc luong cua ong. Quan Đuc xep Chetnik cua Đurisic thuoc vao Tap đoan quan E trong khao sat luc luong san sang ngay 16 thang 11 nam 1944. Khao sat nay cho thay tai thoi điem đo, tong quan so Đuc o Montenegro uoc tinh khoang 47.000 binh si, gom ca 10.000 quan Chetnik cua Đurisic. Ngay 21 thang 10 nam 1944, quan Partizan chiem đon Grahovo sau tran chien keo dai 5 ngay. Ngay 6 thang 11, Partizan bao vay Cetinje, noi quan Đuc đon tru bao ve, quan phat xit Y Ao đen (tieng Y: Camicie Nere - CCNN) con lai va khoang 600 quan Chetnik. Ngay 8 thang 11, Đurisic dan đoi hinh 800–1.000 quan Chetnik đen tiep vien Cetinje, giup pha vo đuoc vong vay Partizan.
Ngay 11 thang 10 nam 1944, theo đe nghi cua von Weichs, Đai dien toan quyen Đuc tai Montenegro Wilhelm Keiper nhan danh Quoc truong va Bo chi huy toi cao Đuc tang thuong Huan chuong Thap tu Sat (Hang 2) Đurisic vi thanh tich chien đau chong Partizan.


= Chay khoi Montenegro va bi giet =

Ngay 14 thang 11, Quan đoan son cuoc 21 cua Đuc mo cuoc tan cong tu Podgorica ve phia Niksic đe don sach hanh lang giup quan Đuc o Montenegro co the rut ve nuoc. Nhiem vu nay đuoc giao cho Trung đoan xung kich 363 thuoc Su đoan bo binh 181 tang cuong phao binh. Ho tro la hai nhom quan Đuc lien hop va Tieu đoan Ve binh Cong hoa Quoc gia (tieng Y: Guardia Nazionale Repubblicana - GNR) so 86 cua Y nguyen la Tieu đoan Ao đen CCNN so 86. Khoang 1.200 quan Chetnik cua Đurisic đuoc trien khai hai ben suon cuoc tan cong. Ve phia Partizan, đoi đau truc dien la Lu đoan Montenegro so 6. Phao binh yem tro co Quan đoan xung kich 2 cung voi Khau đoi 211 (Đong Lancashire) cua Trung đoan phao binh da chien 111 thuoc Phao binh Hoang gia Anh. Quan Anh von đa đo bo len Dubrovnik hoi cuoi thang 10 va sat canh ho tro Partizan bang Phao coi QF 25-pdr nam trong Chien dich Floydforce. Muoi hai ngay giao tranh ac liet tao ra thuong vong đang ke, quan Đuc khong tien len đuoc, đong thoi đe mat Boka. Ngay 25 thang 11, quan Đuc quyet đinh tu bo tuyen tan cong nay ma chuyen sang đanh Kolasin. Đurisic tiep tuc chi huy Chetnik chien đau ben canh quan Đuc. Sau khi toi Kolasin, quan Đurisic tach khoi quan Đuc va tien ve phia Bosna, hanh quan ve phia tay cua quan Đuc va bo qua Pljevlja. Tu khi đot pha cho đen rut lui sau đo, ca quan Đuc lan Chetnik đeu la đoi tuong tan cong thuong xuyen cua quan Đong minh. Theo cac tai lieu phia Đuc, quan Đurisic đa cuong bach nam gioi tong quan, đanh đap phu nu va cuop pha lang mac tren đuong rut lui khoi Montenegro.
Quan Đurisic tien đen đong bac Bosna nhap hoi voi Mihailovic. Đurisic muon rut quan qua Albania toi Hy Lap nhung Mihailovic khuyen ong chuan bi cho quan Đong minh đo bo, nha vua tro lai va thanh lap chinh phu quoc gia. Đurisic chi trich su lanh đao cua Mihailovic va đua ly le manh muon chuyen toan bo quan Chetnik con lai đen Slovenia. Nhung Mihailovic khong chiu; Đurisic quyet đinh tu minh đi Slovenia tach khoi Mihailovic. Vi quan Ljotic đang đong tai Bihac phia tay Bosna, Đurisic sap xep hanh quan đen gan đo đe gap go va nho ho ho tro hanh đong cho minh. Khi roi khoi Mihailovic, Đurisic keo theo nha tu tuong Chetnik Dragisa Vasic cung cac phan đoi do Ostojic va Petar Bacovic chi huy, voi khoang 10.000 dan ti nan. Luc luong nay hop thanh Tap đoan quan Montenegro so 8 Chetnik gom cac su đoan 1, 5, 8 va 9 (Hercegovina).
Đe đen đuoc Bihac, Đurisic phai thoa thuan an toan voi quan luc Nha nuoc Đoc lap Croatia (NDH) va nha ly khai Drljevic. Khong ro chi tiet thoa thuan nhu the nao, nhung nguoi ta cho rang Đurisic du đinh đua quan qua song Sava vao Slavonia gia nhap Quan đoi Quoc gia Montenegro, con chinh Đurisic giu chuc chi huy. Ro rang Đurisic đinh qua mat đoi phuong khi chi gui đoi thuong benh binh qua song, con giu chu luc o phia nam song. Ong bat đau chuyen huong ve phia tay. Bi ca NDH lan Partizan quay roi tren đuong đi, quan Đurisic đen song Vrbas phia bac Banja Luka vao cuoi thang 3. Tu ngay 30 thang 3 đen ngay 8 thang 4 dien ra Tran canh đong Lijevce, quan NDH manh đuoc Đuc trang bi xe tang đa đanh bai quan Chetnik. Đay co the la tran chien lon nhat giua NDH va Chetnik trong vong hai nam đo lai.
Sau that bai nay roi đen viec mot đon vi duoi quyen đao tau sang ben Drljevic, Đurisic bi ep phai đen truc tiep thuong luong voi cac chi huy quan NDH đe quan Chetnik co the tiep tuc hanh quan ve phia Slovenia. Đay duong nhu la bay giang ra; tren đuong toi đia điem gap mat, Đurisic bi NDH tan cong va bat giu. Cac dien bien sau khi Đurisic bi bat la khong ro rang, nhung Đurisic, Vasic, Ostojic va Bacovic sau đo đa bi giet cung nhung nguoi khac, gom ca mot so giao si Chinh thong giao Serbia. Theo Pajovic, Ustase đa hanh quyet Đurisic vao cuoi thang 4 nam 1945 tai trai tap trung Jasenovac. Trang web cua Khu tuong niem Jasenovac cho biet Đurisic bi Ustase giet tai trai vao nam 1945. Vi tri mo Đurisic neu thuc su ton tai thi van chua ro o đau.
Ca NDH lan Drljevic đeu co ly do đe gai bay Đurisic. Đong co cua quan NDH bat nguon tu nhung cuoc tan cong khung bo cua Đurisic nham vao nguoi Hoi giao o Sandzak va đong nam Bosna. Drljevic thi phan đoi viec Đurisic ung ho lien minh Serbia va Montenegro, đieu nay đi nguoc lai chu nghia ly khai cua Drljevic.


= Hau truyen =
Mot phan quan luc Đurisic quyet đinh chay tron ve phia tay. Mot so bi Ustase va Partizan tran giu phia nam tuyen đuong đao thoat sang Slovenia giet hai. Con lai đa so mat thu linh đa hop nhat vao Quan đoi Quoc gia Montenegro cua Drljevic va rut ve bien gioi Ao. Ca hai nhom nay sau đo đeu bi Partizan bat đuoc tai Slovenia. Khoang 1.000 quan Chetnik cua Đurisic đa vuot bien sang Ao nhung bi buoc phai quay lai Nam Tu, mot so bi Partizan ha thu ngay tren bien gioi. Con hau het bi giai đen mien nam Slovenia, bi giet va nem xac xuong ho sau tai Kocevski Rog.
Theo Tomasevich, viec quan Partizan tham sat quan Chetnik Montenegro tai Kocevski Rog la mot "hanh đong khung bo hang loat va chien dich chinh tri tan bao" giong nhu Chetnik tung thuc hien truoc đo trong chien tranh. Mot phan la hanh đong tra thu cho viec Chetnik khung bo hang loat nhung nguoi theo hoac ung ho Partizan, phan khac la đe ngan chan Chetnik tiep tuc đau tranh chong cong voi su ho tro tu phuong Tay. Chua đen mot phan tu quan Chetnik cua Đurisic song sot, bao gom nhung nguoi theo ong tu Montenegro cho đen quan gia nhap doc đuong tron chay. Vai tuan sau, luc nay Drljevic tron đuoc sang Ao thi bi nhung nguoi theo Đurisic phat hien ra va giet chet. Đurisic la mot trong nhung chi huy Chetnik Nam Tu co nang luc nhat; ky nang chien đau cua ong đuoc đong minh lan đoi thu ne trong.


Tranh cai tuong niem Cong đong nguoi Serb o Hoa Ky đa lap tuong đai danh rieng cho Đurisic tai nghia trang nguoi Serb o Libertyville, Illinois. Ngay 23 thang 5 nam 2010, ban quan ly va cac cau thu cau lac bo Sao Đo Beograd đen vieng tham tuong đai.
Thang 5 nam 2002, ke hoach xay dung khu phuc hop tuong niem "Ravna Gora cua Montenegro" (tieng Serbia-Croatia: Crnogorska Ravna Gora) gan Berane đa đuoc đua ra. Khu phuc hop danh tuong niem Đurisic, nguoi co thoi tre o Berane va đat so chi huy thoi chien tai đo. Thang 6 nam 2003, Bo truong Bo Van hoa Montenegro Vesna Kilibarda cam xay dung tuong đai, noi rang Bo Van hoa chua nhan đuoc đon xin phep dung tuong. Lien minh cac hiep hoi chien binh tham gia chien tranh giai phong dan toc (tieng Serbia-Croatia: Savez udruzenja boraca Narodnooslobodilackog rata - SUBNOR) Montenegro phan đoi viec xay dung tuong đai. Ho coi Đurisic la toi pham chien tranh, ke phai chiu trach nhiem ve cai chet nhieu đong đoi minh va 7.000 nguoi Hoi giao.
Hiep hoi Hoi giao Montenegro len an viec xay dung va tuyen bo "đay la muu mo phuc hoi ong ta va la su si nhuc lon toi con cai nhung nan nhan vo toi va nguoi Hoi giao o Montenegro". Ngay 4 thang 7 nam 2002, chinh quyen Montenegro cam khanh thanh tuong đai, tuyen bo rang no "lam cong chung lo ngai, co vu su chia re giua cac cong dan Montenegro, đong thoi kich đong long cam thu va tinh bat dung thu ton giao va dan toc". Uy ban phu trach xay dung tuong đai ra thong cao bao chi len an hanh đong chinh quyen la "hoan toan trai luat va khong thich hop". Ngay 7 thang 7, canh sat do bo be đuoc chuan bi cho tuong đai.
Nam 2011, đang chinh tri Dan chu moi cua nguoi Serb (tieng Serbia-Croatia: Nova srpska demokratija - NSD hoac NOVA) tai Montenegro tiep tuc no luc xay dung tuong đai; nguoi đai dien tuyen bo rang Đurisic va cac si quan hoang gia Nam Tu khac la "nhung lanh đao cuoc noi day ngay 13 thang 7" va đa "tiep tuc đau tranh giai phong đat nuoc duoi quyen lanh đao cua vua Petar va chinh phu Vuong quoc Nam Tu".


Ghi chu Chu thich Thu muc = Sach =


= Tap san =


= Trang web =


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Pavle Đurisic tai Wikimedia Commons
Tac pham cua hoac ve Pavle Đurisic tai Thu vien Quoc gia Đuc (tieng Đuc)
Monitor Online - Zasto su ustase likvidirale Ðurisica (Ly do Ustase xu ly Ðurisic) (tieng Serbia)