Ma con đuoc goi la hon ma, la mot khai niem theo quan niem dan gian đe chi hon cua nguoi chet (hoac cac sinh vat đa chet khac nhu đong vat) xuat hien o the gioi cua nguoi đang song.
Chua co bang chung khoa hoc nao cho thay hon ma ton tai. Su ton tai cua hon ma đuoc coi la khong the phu chung đuoc, khong the kiem chung bang cac phuong phap khoa hoc. Do đo cac nghien cuu ve hon ma, hay san ma bi liet vao pham tru nguy khoa hoc.
Nhung phac hoa ve hinh thai ton tai cua ma rat đa dang va co the khac nhau tuy theo tung khu vuc, tung nen van hoa; tu nhung truong hop mo ta ma vo hinh, bong mo cho đen nhung mo ta ma co the xac nhu mot nguoi song. Theo mot nghien cuu nam 2009 boi Pew Research Center, 18% nguoi My noi rang ho đa nhin thay mot hon ma.
Nhung quan niem lau đoi ve su song sau cai chet la mot trong nhung đieu khien nhieu nguoi tin rang ma co that. Mot so chat đoc va cac loai thuc vat co chua hoat chat huong than (thi du nhu ca đoc duoc hay thien tien tu) đuoc cho la gan voi am ty, đia nguc, co chua chat khang cholinergic, mot hop chat co lien quan đen chung sa sut tri tue cung nhu thoai hoa than kinh. Cac nghien cuu gan đay chi ra rang hien tuong nhin thay ma co the co lien he đen cac benh thoai hoa nao nhu Alzheimer. Mot so thuoc ke đon đac tri thong dung hoac thuoc khong ke đon (nhu cac duoc pham ho tro giay ngu) co the co tac dung phu gay ra ao giac ve ma (thi du nhu zolpidem and diphenhydramine). Mot so nghien cuu truoc đay cung đa chi ra moi lien he giua nhiem đoc carbon monoxide va ao giac ve ma.


Ten goi = Trong tieng Viet =
Hon ma la mot tu đe chi su hien hinh cua nguoi chet va cung can phai phan biet giua hon ma, quy va ac quy. Quy la oan hon vat vuong lau nam, chat chua nhieu cam xuc tieu cuc (oan han) trong van hoa Viet Nam, thuong luu truyen nhung cau chuyen rat hai hung de so ve quy tung giet va an thit, uong mau nguoi (hoan toan khong co that). Con Ac quy la nhung ac linh thuoc ve coi sieu hinh trong cac nen van hoa khac (nhu phuong Tay), so huu nhung kha nang sieu pham, khoe manh, khong han la đeu đoc ac va xau xa, thuong la phe đoi lap voi cac vi than linh.
Phat giao goi linh hon nguoi moi mat la vong linh, huong linh.


= Trong ngon ngu Đong A =
Trong tieng Trung, hon ma đuoc goi la quy (鬼-gui), nhu quy su (鬼使 Guishi) la hon ma o coi am ti, hay nga quy (餓鬼 Egui) nghia la "ma đoi", đieu nay thuong tao su nham lan trong nhung ban dich bang van phong Han Viet. Con Ma (魔-mo) trong tieng Trung lai la mot khai niem khac, đay la cach rut gon cua tu Mara (魔羅) trong tieng Phan. Tu đien Phat hoc Han Viet cua Giao hoi Phat giao Viet Nam do Kim Cuong Tu chu bien giang la: "Ma la cach phien am cua tu tieng Phan mara, chi lu ta ac lam hai nhan mang, co kha nang cuop đoat nhan mang, gay chuong ngai, nhieu loan, pha hoai cac thien su cua loai nguoi. Vi vay, tieng Trung goi nhung ac linh thuoc ve coi sieu hinh trong cac nen van hoa khac la Ma quy (魔鬼 mogui), hoac Ac ma (惡魔 Emo) khi chi đen nhung sinh vat nhu vay trong van hoa phuong Tay.
Tieng Han cung goi hon ma la Quy (귀 (鬼), Gwi), hoac Quy than (귀 (鬼)신 (神), Gwisin). Trong khi Ac ma (악 (惡)마 (魔), Agma) la tu đe chi nhung thuc the trong cac ton giao va nen van hoa khac.
Khac voi tieng Trung va tieng Han, trong van hoa Nhat Ban thi hon ma đuoc goi la U linh (幽 (ゆう)霊 (れい), Yurei), trong khi đo Quy (鬼 (おに), Oni) la mot loai yeu quai trong van hoa dan gian. Con Ma (魔 (ま), Ma) trong tieng Nhat thi lai giong voi tieng Trung la đeu co nguon goc tu Mara, thuong đe chi đen ma toc, mot chung toc gia tuong. Nhung thuc the ta ac trong cac nen van hoa, ton giao khac (đac biet la tu phuong Tay) thi tieng Nhat cung goi la Ac ma (悪 (あく)魔 (ま), Akuma) nhu tieng Trung va tieng Han.


Ma trong cac nen van hoa = Viet Nam =
Nen van hoa Viet Nam hon 4000 nam gan lien voi truyen thong tho cung ong ba va niem tin ve cuoc song sau cai chet cong voi nhung anh huong cua cac ton giao đa hinh thanh nhung niem tin nhat đinh vao su ton tai cua ma quy cung nhu vong hon cua nguoi đa khuat. Cung nhu nhieu nen van hoa khac, phan lon nguoi Viet Nam đeu co quan niem ve su ton tai cua linh hon trong the xac. Linh hon cung la mot khai niem đuoc than thanh hoa tu nhung khai niem ve tinh than. Linh hon theo nguoi Viet Nam va cac nuoc Đong Nam A tach ra lam hai phan: hon va via. Nguoi Viet cho rang con nguoi co ba hon, nhung via thi nam co bay, con nu co chin. Nhu vay khai niem ma, đon gian chinh la hon va via cua con nguoi.
Trong van hoa Viet Nam xuat hien mot so loai ma quy nhu:

Ma xo: La nhung hon ma tru ngu o goc nha, goc khuat, goc toi trong nha, theo tuc nguoi Muong, khi co nguoi chet, đem dung đung o xo nha, sau thanh ma.
Ma tranh: La nhung oan hon cua nan nhan bi cop an thit, đay la ma cop du, thuong tim dan cop bat an nguoi khac đe no đuoc đau thai.
Ma da: Oan hon nguoi chet đuoi, ma nguoi chet đuoi, thuong o cac song lon, vung nuoc sau, keo chan hoac lat thuyen nguoi khac đe đuoc đau thai.
Ma men: nguoi say chet thanh ma thuong hay loi cuon nguoi khac say sua toi chet. Ngay nay, thuat ngu nay dung đe phe phan nhung nguoi xay xin toi ngay, nghien ruou bia.
Ma ga: loai ma hay theo nhung co gai đep (theo quan niem cua dan toc Tay–Nung).
Ma lai: thu nguoi ban đem hoa ma đi an phan nguoi khac, co nhieu truyen thuyet ve ma lai rut ruot, đau, v.v.
Ma than vong: ma nhung nguoi that co chet (sau giuc nguoi khac tu tu chet nhu ho).
Ma đoi: chi ve nhung con ma hay nhung linh hon phieu dat khong noi nuong tua, khong nguoi tho cung hoac chet vi đoi khat benh tat ma theo quan niem tai mot so quoc gia thi cac co hon khong (hoac chua) đuoc coi nao tiep nhan, nhung vong hon vat vo, khong co ai la than nhan tren tran gian cung bai. Cac con ma đoi nay phai lang thang va chiu đoi ret, hoac quay roi nguoi song đe kiem mieng an. Theo quan niem tam linh o Đong A, ma đoi con đuoc goi la co hon hay nga quy, la linh hon phieu dat khong noi nuong tua, khong co nguoi tho cua nhung nguoi đa chet vi đoi khat benh tat. Hinh dang cua chung đuoc mo ta la đang kinh khiep voi cai bung rat to.
Con lai gom: ma le, ma hoi (oan hon cua nguoi Cham), ma lon, v.v.


= Trung Quoc =
Co cac cuong thi, oan hon, ho ly, yeu tinh.


= Thai Lan =
Mot so hon ma nhu: Nang Tani (Ma cay chuoi), ma bup be Kumanthong, v.v.


= Nhat Ban =
Co Yurei, yokai, ma gau, ma mot mat, ma co dai, ma du, ma bup be, ....


= Chau Au =
Niem tin ve ma quy trong cac nen van hoa o Chau Au cung dua tren quan niem ve su tro ve hoac la su hoi sinh cua nguoi chet. Cac hinh tuong ve ma quy tieu bieu trong van hoa Tay Phuong co the thay nhu gjenganger (mot tu đe chi ma trong tieng Na Uy) trong nen van hoa cac nuoc vung Scandinavi, Strigoi trong than thoai Romania, vrykolakas trong than thoai Hy Lap, ma ca rong, ma soi, v.v. Mot hinh tuong ma quy noi tieng khac cung xuat phat tu van hoa Tay Phuong chinh la Satan, tuy nhien hinh tuong quy Sa-tang lai mang mau sac ton giao nhieu hon la nhung loai ma quy thong thuong. Cac cau chuyen dan gian Chau Au cung thuong đe cap đen nhung lau đai ma.


Cac ton giao = Phat giao =
Theo Phat giao, co mot so coi ma mot nguoi khi chet co the tai sinh vao, mot trong so đo la coi nga quy.


= Ki-to giao =

Sach Torah va Kinh Thanh bang tieng Do Thai co vai cho noi ve ma, thuat chieu hon bang nhung hoat đong huyen bi bi cam. Truong hop đang luu y nhat la trong Sach I Sa-mu-en, ke ve chuyen Vua Saul đa cai trang đi gap ba đong Endor đe trieu hoi linh hon hay hon ma cua Samuel. Trong Kinh Tan Uoc, Jesus đa phai thuyet phuc cac tong đo rang ong khong phai la mot hon ma sau khi phuc sinh. Cung the, cac đe tu cua Jesus ban đau đa tin rang ong la mot hon ma khi thay ong buoc đi tren mat nuoc.


Cac su kien = Le hoi ma =
Đuoc to chuc o cac nuoc nhu Thai Lan, Hong Kong, Nhat Ban. O mot so nuoc nhu Anh, My, Uc, Canada, Halloween la mot ngay le cua tre em, đuoc to chuc vao ngay 31 thang 10, con goi la le hoi Ma lo hinh. Vao dip nay, nguoi ta thuong hoa trang minh thanh nhung hinh thu ki di, ma quy hay mat na dum do, v.v. đe doa moi nguoi. Trong dip le nay, tre con thuong mac trang phuc ma đi go cua nha hang xom, đong thanh ho to "Trick or treat" (tam dich: Cho keo hay bi gheo) đe xin keo. Tuy la mot le hoi ma, nhung no lai đuoc nhieu tre em va cac bac phu huynh yeu thich.


= Du lich =
Nganh cong nghiep du lich Anh dung ma đe thu hut du khach, mo cac tour tham quan nhung lau đai bi đon la co ma.


Trong nghe thuat - Van Hoc Nhung van đe ve ma quy noi rieng va nhung van đe ve tam linh noi chung xuat hien rat nhieu trong cac tac pham nghe thuat o moi nen van hoa. Cac đe tai nay xuat hien rat nhieu trong cac tac pham van hoc dan gian nhu co tich, truyen thuyet; trong tieu thuyet, hoi hoa, đieu khac, va ca trong nhung tac pham van hoc mang đam mau sac ton giao. Ngay nay, voi su phat trien cua nen cong nghiep đien anh, cac hinh anh ma quy con đuoc tai hien tren cac phim anh truyen hinh va ca trong phim hoat hinh. Mot so phim hoat hinh co su xuat hien cua ma quy lai khong co mau sac rung ron nen phu hop voi tre em trong khi mot so phim hoat hinh thuoc the loai nay lai mang nhieu yeu to mau me, kinh di va do đo luon đuoc khuyen cao la khong danh cho tre em. Cung giong nhu hoat hinh, chu đe ma quy cung xuat hien trong truyen tranh voi Nhat Ban la quoc gia co so luong ap đao ve cac truyen tranh kinh di va hau het đeu đuoc khuyen cao la khong danh cho nhung đoc gia nho tuoi.


= Van hoc =


 Viet Nam  Đe tai ve ma quy đa xuat hien trong van hoc dan gian Viet Nam tu lau, cac truyen thuyet, co tich: Con Rong Chau Tien, An Duong vuong xay thanh, v.v. cung co nhung yeu to ki quai cung nhu su xuat hien ma quy, yeu quai. Van hoc Viet Nam trung đai co nhung tac pham ve ma quy tieu bieu nhu: Chuyen Chuc Phan su đen Tan Vien, Chuyen yeu quai o Xuong Giang, Chuyen tuong Da Xoa (Truyen ky man luc – Nguyen Du), Khach chon cua (Nam thien tran di tap – Khuyet danh), Biet chuyen kiep truoc (Thoai thuc ky van – Truong Quoc Dung), Kim quy hien ke giet yeu tinh (Tan đinh Linh Nam chich quai). Thoi trung đai, the loai nay đe lai nhieu tac pham noi tieng: Thanh Tong di cao, Cong Du tiep ky, Truyen ky tan pha, Tan truyen ky luc (Pham Quy Thich, the ky XIX), Truyen ky man luc cua Nguyen Du, Linh Nam chich quai.
Sang the ky 20, khi Viet Nam chinh thuc hoan thien va su dung chu Quoc ngu, cac tac pham van hoc ve ma quy va cac đe tai sieu nhien xuat hien ngay mot nhieu hon nhu: Vang va Mau, Ben đuong Thien Loi (The Lu), Ai hat giua rung khuya (Tchya), v.v. Ngay nay, voi toc đo phat trien cua cong nghe in an va su bung no Internet o Viet Nam, cac truyen ma, kinh di đuoc cac tac gia Viet Nam trong va ngoai nuoc sang tac ngay mot nhieu hon, đuoc đang tai va bay ban o nhieu noi. Co mot so tac gia kha thanh cong voi nhung truyen, tieu thuyet the loai nay nhu Nguoi Khan Trang (Huynh Thuong Đang), Nguyen Ngoc Ngan, v.v.


 Trung Quoc  Tay du ky cua Ngo Thua An: xuat hien nhieu yeu tinh, ma quai.
Lieu trai chi di cua Bo Tung Linh: bao gom ca ma thien lan ma ac va ma co hinh dang giong het nhu nguoi tran.


 Anh  Trong series truyen Harry Potter, ma xuat hien nhieu, nhung đac biet o cho ma cung la mot nhan vat binh thuong nhu bao nguoi khac va khong giong nhu tinh chat cua ma lam nguoi ta so. Thuc chat ma song trong lau đai chung voi cac hoc sinh va giao vien.


= Đien anh =
Đien anh cac nuoc khai thac yeu to tam ly "so ma" cung nhu to mo ve nhung hien tuong sieu nhien cua con nguoi đe san xuat nhieu bo phim. Nhieu phim trong so đo đat đuoc nhieu giai thuong. Đa so cac phim kinh di đeu dung cac yeu to ma quai. Cang ngay, nhung bo phim kinh di cang đuoc san xuat nhieu đe đap ung su thich thu đuoc cam giac run so vi ma. Nhung bo phim nay co the co cot truyen ma an thit nguoi, ma hao hiep, ma "co tinh nguoi" chuyen giup đo nguoi khac, ma hai nguoi. Cung co nhung bo phim noi ve ma nhung theo the loai hai.


 Viet Nam  Tai Viet Nam, the loai ma truoc đay it đuoc khai thac do chua phai la đe tai đuoc khuyen khich thi nay cac bo phim voi noi dung đe tai ma đuoc khai thac nhieu. Đien hinh nhu:

Bo phim: Đoat hon
Bo phim Muoi.
Bo phim Ngoi nha bi an - Suoi Oan Hon.
Bo phim Oan hon (phim 2004).
Bo phim Benh vien ma - Biet thu trang.,...


 My  Tai Mi, bo phim The Ring (Vong tron đinh menh), san xuat nam 2002, đuoc xep thu 20 trong top 100 khoanh khac kinh di nhat moi thoi đai cua kenh truyen hinh cap Bravo. Sau khi cong chieu vao ngay 18, thang 10 nam 2002, bo phim xep thu nhat tai Mi voi doanh thu 15 trieu đo la. Tong doanh thu bo phim đat $249.348.933, la mot trong nhung phim kinh di thanh cong nhat moi thoi đai.


 = Thay ma  =
Khac voi khai niem ve ma thi trong bo phim kinh di cua My, zombie la mot loai xac song chuyen đi an thit nguoi sau khi bi an thit thi chinh ho lai tro thanh mot thay ma khac va đuoc goi chung la zombie. Ly do xuat hien zombie đo la ho bi mot loai virus gay nen an thang vao co the nhung khong chet hoan toan ma van ton tai theo huong khac ban nang va khong con tinh nguoi.


 Tai cac nuoc  Tai Campuchia, hau nhu cac phim kinh di ve ma luon luon đong khach va nen đien anh nuoc nay nam nao cung cho ra đoi nhung bo phim ma ma đe tai ve ma cung rat đa dang. Hau nhu rap chieu phim nao tai đat nuoc nay cung trinh chieu phim ma.
Tai Trung Quoc, bo phim Thien nu u hon la bo phim noi tieng trong dong phim ma tai nuoc nay. Phim ma Trung Quoc thuong đi theo loi mon la mang yeu to than thoai, cot truyen mang noi dung gan giong voi Lieu trai chi di. Bo phim Thien nu u hon đa mang lai nhieu giai thuong cao cho đien anh Trung Quoc.
Tai Thai Lan, cac phim ma kinh di va cac phim ma hai huoc đuoc khai thac toi đa. Truyen hinh co ca kenh chuyen đe ma la chuyen ke cac nhan chung gap đuoc ma.
Tai Han Quoc, the loai phim ma ket hop giua hu va thuc hay su dung ky xao đien anh cho ra đoi cac phim truyen ma co noi dung ro rang va giao duc con nguoi nhieu hon la kinh di cau khach.


= Truyen tranh =
O Hong Kong: Am duong lo


= Hoi hoa Nhat Ban =
Đay la nhung buc tranh ve ma do hoa si Nhat sang tac:


= Mot so buc anh ma =
Co mot so buc anh ma nguoi chup anh sau khi rua anh cho rang đa chup đuoc ma nen đa cong bo tren cac kenh truyen thong. Tuy nhien, mot so hinh anh nay nhieu khi do hieu ung anh sang, toc đo chup nhanh va bi lech, hinh anh cho ra se khac.


Xem them Goi hon
Ket gioi
Ac quy
Ma Vuong
Quy Tu Mau
Linh hon


Chu thich Lien ket ngoai MA QUY TRONG VAN HOC VIET NAM, Tran Minh Thuong.