Myanmar (tieng Mien Đien: မြနမာ), ten chinh thuc la Cong hoa Lien bang Myanmar, con goi la Mien Đien (ten chinh thuc cho đen nam 1989), la mot quoc gia tai Đong Nam A. Myanmar co bien gioi voi Bangladesh, An Đo, Trung Quoc, Lao va Thai Lan. Mot phan ba tong chu vi cua Myanmar la đuong bo bien giap voi vinh Bengal va bien Andaman. Theo so lieu đieu tra nhan khau nam 2014, Myanmar co 51 trieu cu dan. Myanmar co dien tich 676.577 km² (261.288 mi²). Thu đo cua quoc gia nay la Naypyidaw con thanh pho lon nhat la Yangon.
Cac nen van minh ban đau tai Myanmar gom co cac thi quoc Pyu noi tieng Tang-Mien tai khu vuc Thuong Mien va cac vuong quoc Mon tai khu vuc Ha Mien. Đen the ky IX, nguoi Mien tien đen thung lung Thuong Irrawaddy, ho lap nen Vuong quoc Pagan trong thap nien 1050, va sau đo ngon ngu-van hoa Mien cung Phat giao Nam Tong dan dan chiem uu the tai Myanmar. Vuong quoc Pagan sup đo truoc cac cuoc xam chiem cua quan Mong Co, va xuat hien mot so quoc gia thuong xuyen giao chien voi nhau. Đen the ky XVI, Myanmar tai thong nhat duoi Trieu Taungoo, sau đo tung tro thanh quoc gia lon nhat trong lich su Đong Nam A. Đen đau the ky XIX, lanh tho cua trieu Konbaung bao gom Myanmar ngay nay va cung tung kiem soat Manipur va Assam trong thoi gian ngan. Nguoi Anh chiem đuoc Myanmar sau ba cuoc chien tranh trong the ky XIX va quoc gia nay tro thanh mot thuoc đia cua Anh. Myanmar tro thanh mot quoc gia đoc lap vao nam 1948, ban đau la mot quoc gia dan chu, song nam duoi che đo đoc tai quan su sau cuoc đao chinh nam 1962.
Trong hau het thoi gian đoc lap, Myanmar xay ra xung đot dan toc tran lan, tro thanh mot trong cac cuoc noi chien keo dai nhat van đang dien ra. Thoi gian nay, Lien Hop Quoc va mot so to chuc khac ghi nhan cac toi ac vi pham nhan quyen tai đay. Nam 2011, chinh quyen quan su chinh thuc giai tan sau tong tuyen cu nam 2010, va mot chinh phu dan su tren danh nghia nham chuc. Đieu nay cung voi hanh đong phong thich Aung San Suu Kyi va cac tu nhan chinh tri, đa cai thien ho so nhan quyen va quan he ngoai giao cua Myanmar, keo theo noi long cac che tai mau dich va kinh te khac. Trong tong tuyen cu nam 2015, đang cua Aung San Suu Kyi gianh đa so tai luong vien quoc hoi, song cac lanh đao quan su van nam giu quyen luc rat lon trong nuoc, va đen ngay 1 thang 2 nam 2021 thi phat đong chinh bien gianh lai quyen luc.
Myanmar giau tai nguyen ngoc va đa quy, dau mo, khi thien nhien va cac loai khoang san khac. Nam 2016, GDP danh nghia o muc 68.277 ty USD va GDP theo suc mua tuong đuong đat 6,501 ty USD. Khoang cach thu nhap tai Myanmar nam vao hang rong nhat tren the gioi, do phan lon kinh te nam duoi quyen kiem soat cua nhung nguoi ung ho chinh phu quan su cu. Tinh đen  nam 2014, Myanmar co chi so phat trien con nguoi HDI o muc thap, xep thu 148 trong so 188 quoc gia đuoc đanh gia.
Hien nay Myanmar đang chim trong tinh trang bao luc va noi chien ke tu sau cuoc đao chinh 2021 .


Ten goi "Mien Đien" hay "Dien Đien" (chu Han: 緬甸) la ten nuoc nay đuoc nguoi Viet Nam đoc theo cach goi cua nguoi Trung Quoc. "Mien" co nghia la xa tap, xa voi, xa tit tap. "Đien" la chi vung đat nam ben ngoai "giao". Theo cach goi cua nguoi Trung Quoc thi tuong trong cua thanh goi la "thanh", tuong ngoai goi la "quach". Vung ngoai vi cua quach goi la "giao". Vung đat ben ngoai giao goi la "đien", cach thanh khoang tu mot tram dam tro len. "Mien Đien" y la vung ngoai thanh xa xoi.
Myanmar la ten goi bat nguon tu ten đia phuong Myanmar Naingngandaw. No đuoc su dung vao đau the ky XII nhung nguon goc cua no van con chua đuoc sang to. Mot goc cua ten goi nay la tu Brahmadesh trong tieng Phan co nghia la "manh đat cua Brahma", vi than Hindu giao cua moi sinh vat.
Nam 1989, hoi đong quan su đoi ten tieng Anh tu Burma thanh Myanmar, cung voi nhieu thay đoi trong ten goi tieng Anh cua nhieu vung trong đat nuoc, chang han ten goi truoc kia cua thu đo đoi tu Rangoon thanh Yangon. Tuy vay, ten chinh thuc cua đat nuoc trong tieng Myanmar la Myanmar van khong đoi. Trong tieng Myanmar, Myanmar la ten quoc gia, trong khi Bama (Burma lay nguon goc tu đay) la ten goi thong dung.
Su thay đoi trong ten goi la bieu hien cua mot cuoc tranh cai chinh tri. Nhieu nhom nguoi Myanmar tiep tuc su dung ten "Burma" vi ho khong chap nhan tinh hop phap cua chinh quyen quan su cung nhu su đoi ten đat nuoc. Mot vai chinh phu phuong Tay, chang han Hoa Ky, Uc, Ireland va Anh tiep tuc su dung ten "Burma", trong khi Lien minh chau Au su dung ca hai. Lien Hop Quoc su dung ten "Myanmar".
Viec su dung ten "Burma" van con pho bien o Hoa Ky va Anh. Trong tieng Anh, nguoi ta van dung tu "Burmese" nhu mot tinh tu.
Sau khi gianh đuoc đoc lap tu Đe quoc Anh, Myanmar đa su dung cac quoc hieu sau:

Lien bang Mien Đien: 1948-1974
Cong hoa Xa hoi chu nghia Lien bang Burma: 1974-1988
Lien bang Myanmar: 1988-2011 (tu nam 1989 thi quoc hieu tieng Anh dung Myanmar thay cho Burma)
Cong hoa Lien bang Myanmar: 2010-nay
Ngoai ra, nguoi mien tay Nam Bo ngay xua con goi nuoc Burma la nuoc Cu La [1](nguon goc ten dau cu la - mot loai dau thoa ngoai da nguoi Viet hay dung).


Lich su Nguoi Mon đuoc cho la nhom nguoi đau tien di cu toi vung ha luu chau tho song Ayeyarwady (o phia nam Myanmar) va toi khoang giua thap nien 900 truoc Cong nguyen ho đa gianh quyen kiem soat khu vuc nay.
Sau đo, vao the ky thu I truoc Cong nguyen, nguoi Pyu di cu toi đay va tien toi xay dung cac thanh bang co quan he thuong mai voi An Đo va Trung Quoc. Trong đo, manh nhat la vuong quoc Sri Ksetra, nhung no bi tu bo nam 656. Sau đo, mot qua trinh tai lap quoc dien ra, nhung đen giua thap nien 800 thi bi nguoi Nam Chieu xam luoc.
Vao khoang truoc nhung nam 800, nguoi Bamar (nguoi Mien Đien) bat đau di cu toi chau tho Ayeyarwady tu Tay Tang hien nay. Toi nam 849, vuong quoc ho đa thanh lap xung quanh trung tam Pagan tro nen hung manh. Trong giai đoan Anawratha tri vi (1044-1077), nguoi Mien Đien đa mo rong anh huong ra khap Myanmar hien nay. Toi thap nien 1100, nhieu vung lon thuoc luc đia Đong Nam A đa thuoc quyen kiem soat cua vuong quoc Pagan, thuong đuoc goi la Đe che Mien Đien thu nhat voi kinh đo tai Mandalay. Toi cuoi thap nien 1200, Hot Tat Liet đa thong linh quan Mong Co xam luoc Vuong quoc Pagan, nhung toi nam 1364 nguoi Mien Đien đa tai lap vuong quoc cua ho tai Ava, noi van hoa Mien Đien bat đau buoc vao giai đoan phat trien ruc ro. Tuy nhien, vao nam 1527 nguoi Shan cuop pha Ava. Trong luc ay nguoi Mon thiet lap đia điem moi cua ho tai Pegu, noi nay đa tro thanh mot trung tam ton giao va van hoa lon.
Nhung nguoi Mien Đien đa phai chay tron khoi Ava thanh lap Vuong quoc Toungoo nam 1531 tai Toungoo, duoi quyen Tabinshwehti, nguoi đa tai thong nhat Mien Đien va lap ra Đe che Mien Đien thu hai. Vi su anh huong ngay cang tang tu chau Au o Đong Nam A, Vuong quoc Toungoo tro thanh mot trung tam thuong mai lon. Bayinnaung đa mo rong đe che bang cach chinh phuc cac lanh tho Manipur, Chiang Mai, Ayutthaya, Shan, Nagaland, Tripura, Mizoram, Assam, Sikkim, Bhutan, Chittagong, Dhaka, Rajshahi, Rangpur va mot so vung đat thuoc tinh Van Nam cua Trung Quoc gom Đuc Hoanh, No Giang, Bao Son va Pho Nhi. Nhung cuoc noi loan ben trong cung nhu su thieu hut cac nguon tai nguyen can thiet đe kiem soat cac vung moi gianh đuoc dan toi su sup đo cua Vuong quoc Toungoo. Anaukpetlun, nguoi đa đay lui cuoc xam lang cua Bo Đao Nha, đa lap nen mot vuong trieu moi tai Ava nam 1613. Cuoc noi day trong nuoc cua nguoi Mon, voi su tro giup cua Phap, khien vuong quoc sup đo nam 1752.

Alaungpaya thanh lap nen Trieu đai Konbaung va Đe che Mien Đien thu ba vao khoang thap nien 1700. Nam 1767, Vua Hsinbyushin chinh phuc Ayutthaya va Ceylon dan toi viec van hoa Thai Lan va van hoa Ceylon co anh huong lon toi van hoa Mien Đien. Nha Thanh (Trung Quoc) lo ngai su lon manh cua Mien Đien, đa bon lan xam luoc nuoc nay trong khoang thoi gian tu 1766 đen 1769 nhung khong lan nao thanh cong. Cac trieu đai sau nay mat quyen kiem soat Ayutthaya, nhung chiem them đuoc Arakan va Tenasserim. Duoi thoi cai tri cua Vua Bagyidaw, nam 1824, Mahabandoola chiem Assam, sat lanh tho Anh o An Đo, gay nen mot cuoc chien tranh. Trong cac cuoc chien tranh Anh-Mien (1823-26, 1852-53 va 1885-87), Mien Đien mat mot so lanh tho vao tay nguoi Anh va tro thanh mot tinh cua An Đo thuoc Anh. Ngay 1 thang 4 nam 1937, Mien Đien tro thanh mot thuoc đia hanh chinh rieng biet, đoc lap khoi quyen hanh chinh An Đo. Trong thap nien 1940, Ba muoi chien huu, do Aung San lanh đao đa lap nen Quan đoi Mien Đien đoc lap. Ba muoi chien huu đuoc huan luyen quan su tai Nhat Ban.
Trong Chien tranh the gioi thu hai Mien Đien tro thanh mot mat tran chinh tai Mat tran Đong Nam A. Sau nhung thang loi ban đau cua Nhat Ban tai Mat tran Mien Đien, trong đo nguoi Anh bi đay lui khoi đa phan Mien Đien, Đong Minh đa phan cong. Toi thang 7 nam 1945 ho đa chiem lai toan bo nuoc nay. Nguoi Mien Đien chien đau cho ca hai phia trong cuoc chien. Ho chien đau trong Đoi quan Mien Đien Anh nam 1941-1942. Nam 1943, Chin Levies va Kachin Levies đa đuoc thanh lap o cac quan bien gioi Mien Đien va van thuoc quyen kiem soat cua nguoi Anh. Đoi quan Mien Đien chien đau trong thanh phan Chindit duoi quyen Tuong Orde Wingate tu 1943-1945. O giai đoan sau cua cuoc chien, nguoi My đa lap ra Đoi biet kich Kachin-Hoa Ky cung chien đau cho quan Đong Minh. Nhieu nguoi Mien Đien khac chien đau trong luc luong SOE cua Anh. Quan đoi Mien Đien đoc lap duoi quyen chi huy cua Aung San va Quan đoi quoc gia Arakan đa chien đau voi Nhat Ban tu 1942-1944, nhung đa noi len chong lai nguoi Nhat nam 1945.


= Đoc lap =
Nam 1947, Aung San tro thanh Pho chu tich Uy ban hanh phap Mien Đien, mot chinh phu chuyen tiep. Tuy nhien, trong thang 7 nam 1947, cac đoi thu chinh tri đa am sat Aung San va nhieu thanh vien chinh phu khac. Ngay 4 thang 1 nam 1948, quoc gia nay tro thanh mot nuoc cong hoa đoc lap, voi cai ten Lien bang Myanmar, voi Sao Shwe Thaik la tong thong đau tien va U Nu la thu tuong. Khong giong nhu đa so cac thuoc đia cua Anh, nuoc nay khong tro thanh mot thanh vien cua Khoi Thinh vuong chung boi vi ho đa gianh lai đoc lap truoc khi Khoi thinh vuong chung cho phep cac nuoc cong hoa tro thanh mot thanh vien cua no. Mot he thong chinh tri luong vien đuoc thanh lap gom Vien đai bieu va Vien quoc gia. Vung đia ly hien nay cua Myanmar co the suy nguoc tu Thoa uoc Panglong, la toan bo Mien Đien gom Ha Mien va Thuong Mien va Cac vung bien gioi, đa tung đuoc quan ly hanh chinh đoc lap boi Anh.
Nam 1961 U Thant, khi ay la Đai bieu thuong truc cua Mien Đien tai Lien Hop Quoc va cuu Thu ky Thu tuong, đuoc bau lam Tong thu ky Lien Hop Quoc; ong la nguoi đau tien khong xuat than tu phuong Tay lanh đao mot to chuc quoc te nao cho toi luc ay va đa đam nhiem chuc vu nay trong vong muoi nam. Trong so nhung nguoi Mien Đien lam viec tai Lien Hop Quoc khi ong đang giu chuc Tong thu ky co co gai tre Aung San Suu Kyi.


= Chinh phu quan quan (1962-2011) =
Giai đoan dan chu ket thuc nam 1962 voi mot cuoc đao chinh quan su do Tuong Ne Win lanh đao. Ong nay cam quyen trong 26 nam va theo đuoi chinh sach xa hoi chu nghia. Nam 1974, Myanmar lay quoc hieu moi la Cong hoa Xa hoi chu nghia Lien bang Mien Đien. Cung nam nay, đam tang cua U Thant dan toi mot cuoc bieu tinh chong chinh phu đam mau.
Nam 1988, Cuoc noi day 8888 đay đat nuoc toi bo vuc cach mang. Đe đoi pho, Tuong Saw Maung tien hanh mot cuoc đao chinh. Ong thanh lap Hoi đong Khoi phuc Trat tu va Luat phap Lien bang (SLORC). Myanmar quay tro lai quoc hieu Lien bang Myanmar. Nam 1989, thiet quan luat đuoc ban bo sau nhung cuoc bieu tinh rong lon. Cac ke hoach bau cu Quoc hoi đa hoan thanh ngay 31 thang 5 nam 1989. Nam 1990, lan đau tien cac cuoc bau cu tu do đuoc to chuc trong vong 30 nam. Lien minh Quoc gia vi Dan chu, đang cua ba Aung San Suu Kyi, gianh đuoc 392 trong tong so 485 ghe, nhung ket qua bau cu bi SLORC huy bo va ho tu choi giao lai quyen luc. SLORC đoi ten Mien Đien (Burma) thanh Myanmar vao nam 1989. Duoi su lanh đao cua Than Shwe, tu nam 1992 chinh quyen quan su tien hanh cac thoa thuan ngung ban voi cac nhom du kich thieu so. Nam 1992, SLORC tiet lo ke hoach ban hanh hien phap moi thong qua Hoi nghi Quoc gia, bat đau ngay 9 thang 1 nam 1993. Nam 1997, Hoi đong Khoi phuc Trat tu va Luat phap Lien bang đuoc đoi ten thanh Hoi đong Hoa binh va Phat trien Lien bang (SPDC). Ngay 23 thang 6 nam 1997, Myanmar gia nhap Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A. Hoi nghi Quoc gia tiep tuc đuoc trieu tap va hoan lai. Nhieu đang lon, đac biet Lien minh Quoc gia vi Dan chu, đa bi truc xuat va co it tien bo đa đuoc hoan thanh. Ngay 27 thang 3 nam 2006, hoi đong quan su doi thu đo tu Yangon toi mot đia điem gan Pyinmana, đat ten chinh thuc cho no la Naypyidaw, co nghia "vung đat cua nhung ong vua". Nam 2010, Myanmar đoi quoc hieu thanh Cong hoa Lien bang Myanmar.


= Tu do hoa (2011-2015) =


= Đao chinh va noi chien (2021-hien tai) =

Ngay 1 thang 2 nam 2021, Quan đoi Myanmar tien hanh đao chinh lat đo chinh phu thuong dan sau khi cao buoc Lien minh Quoc gia vi Dan chu gian lan bau cu trong cuoc tong tuyen cu nam 2021. Suu Kyi va nhung thanh vien khac cua Lien minh Quoc gia vi Dan chu bi bat giu va tong tu lenh quan đoi Min Aung Hliang len nam quyen. Noi chien bung phat giua chinh phu quan quan va phe đoi lap vu trang, bao gom Chinh phu Đoan ket dan toc, Quan phong ve nhan dan va cac to chuc vu trang dan toc.


Đia ly Myanmar co tong dien tich 678.500 kilomet vuong (261.970 dam vuong), la nuoc lon nhat trong luc đia Đong Nam A, va la nuoc lon thu 40 tren the gioi (sau Zambia).
Myanmar nam giua Khu Chittagong cua Bangladesh va Assam, Nagaland va Manipur cua An Đo o phia tay bac. No co đuong bien gioi dai nhat voi Tay Tang va Van Nam cua Trung Quoc o phia đong bac voi tong chieu dai 2.185 km (1.358 dam). Myanmar giap bien gioi voi Lao va Thai Lan o phia đong nam. Myanmar co đuong bo bien dai 1.930 km (1.199 dam) doc theo Vinh Bengal va Bien Andaman o phia tay nam va phia nam, chiem mot phan ba tong chieu dai bien gioi.
Đong bang Ayeyarwady, dien tich gan 50.400 km², phan lon canh tac lua gao O phia bac, nui Hengduan Shan tao nen bien gioi voi Trung Quoc. Hkakabo Razi, nam tai Bang Kachin, o đo cao 5.881 m (19.295 feet), la điem cao nhat Myanmar. Cac day nui Rakhine Yoma, Bago Yoma va Cao nguyen Shan nam ben trong Myanmar, ca ba đeu chay theo huong bac-nam tu day Himalaya. Cac day nui phan chia ba he thong song cua Myanmar, la Ayeyarwady, Thanlwin va Sittang. Song Ayeyarwady, con song dai nhat Myanmar, gan 2.170 km (1.348 dam), chay vao Vinh Martaban. Cac đong bang mau mo nam o cac thung lung giua cac day nui. Đa so dan cu Myanmar song trong thung lung Ayeyarwady, nam giua Rakhine Yoma va Cao nguyen Shan.


= Khi hau =

Đa phan Myanmar nam giua chi tuyen Bac va Xich đao. Myanmar nam trong vung gio mua chau A, cac vung bo bien cua no nhan luong mua trung binh 5.000 mm (197 in) hang nam. Luong mua hang nam tai vung đong bang gan 2.500 mm (98 in), trong khi luong mua trung binh hang nam tai Vung Kho, nam o trung tam Myanmar, chua toi 1.000 mm (39 in). Cac vung phia bac đat nuoc co khi hau lanh nhat, nhiet đo trung binh 21 °C (70 °F). Cac vung duyen hai va đong bang co nhiet đo trung binh 32 °C (90 °F).
Toc đo tang truong kinh te cham cua Myanmar gop phan giu gin moi truong va cac he sinh thai. Rung, gom rung nhiet đoi voi loai go tech co gia tri kinh te cao o vung ha Myanmar, bao phu 49% dien tich đat nuoc. Cac loai cay khac moc o vung nay gom cao su, cay keo, tre, lim, đuoc, dua, co. Tren nhung cao nguyen phia bac, soi, thong, va nhieu giong đo quyen khac bao phu đa phan dien tich. Nhung vung đat doc bo bien co nhieu cay an trai nhiet đoi. Tai Vung Kho, thuc vat thua thot va coi coc hon.
Cac loai đong vat rung ram tieu bieu, đac biet ho va bao co nhieu tai Myanmar. O vung Thuong Myanmar, co te giac, trau rung, lon loi, huou, linh duong va voi nha, su dung nhieu nhat trong cong nghiep khai thac go. Cac loai co vu nho hon cung rat nhieu tu vuon, khi toi cao bay va heo voi. Đang chu y la su đa dang cac loai chim voi hon 800 loai gom vet, peafowl, ga loi, qua, diec va go kien (paddybird). Trong so cac loai bo sat co ca sau, tac ke, ran mang banh, tran va rua. Hang tram loai ca nuoc ngot, rat phong phu va la nguon thuc pham quan trong.


Chinh tri Myanmar la mot nuoc cong hoa đon nhat de jure theo Hien phap nam 2008. Thang 2 nam 2021, chinh phu thuong dan cua Aung San Suu Kyi bi Tatmadaw lat đo trong mot cuoc đao chinh. Quan đoi Myanmar tuyen bo tinh trang khan cap mot nam va Pho Tong thong thu nhat Myint Swe tro thanh quyen tong thong. Swe giao lai quyen luc cho Tong tu lenh Cac luc luong phong ve Min Aung Hlaing. Hlaing tro thanh chu tich Hoi đong Hanh chinh Nha nuoc, sau đo la thu tuong. Tong thong la nguyen thu quoc gia de jure, trong khi chu tich Hoi đong Hanh chinh Nha nuoc la nguoi đung đau chinh phu tren thuc te.


= Quan he đoi ngoai =

Quan he ngoai giao cua Myanmar, đac biet voi cac nuoc phuong Tay, đa roi vao tinh trang cang thang. Hoa Ky đa ap đat cac bien phap trung phat rong lon voi Myanmar vi su đan ap quan su nam 1988 va vi su tu choi thua nhan cac ket qua cuoc bau cu Quoc hoi Nhan dan nam 1990 cua che đo quan su. Tuong tu, Lien minh chau Au đa ap đat lenh cam van len Myanmar, gom ca cam van vu khi, ngung uu tien thuong mai va hoan toan bo vien tro ngoai tru vien tro nhan đao. Nhung bien phap cam van cua Hoa Ky va Lien minh chau Au chong lai chinh phu quan su, cong voi su tay chay va nhung suc ep truc tiep khac tu nguoi dan o cac nuoc phuong Tay ung ho phong trao dan chu Myanmar, khien đa so cac cong ty Hoa Ky va chau Au phai roi khoi nuoc nay. Tuy nhien, nhieu cong ty khac van con o lai nho cac ke ho cua bien phap cam van. Noi chung cac tap đoan o chau A van muon đau tu vao Myanmar va tien hanh thuc hien cac du an đau tu moi, đac biet trong linh vuc khai thac tai nguyen thien nhien. Cong ty dau mo Phap Total S.A. hien đang đieu hanh đuong ong dan khi Yadana tu Myanmar toi Thai Lan du co lenh cam van cua Lien minh chau Au. Total hien la bi đon cua nhieu vu khieu kien tai Phap lien quan toi cai goi la moi quan he voi nhung vu vi pham nhan quyen lien quan toi đuong ong dan khi ho đang đong so huu voi cac cong ty Hoa Ky Chevron va Tatmadaw. Truoc khi bi Chevron thau tom, Unocal đa giai quyet mot vu kien tung lien quan toi nhan quyen voi phi ton đuoc thong bao len toi nhieu trieu dollar. Van con nhung cuoc tranh cai soi noi ve viec lieu cac bien phap trung phat cua Hoa Ky co mang lai ket qua trai nguoc tren cuoc song cua nguoi dan chu khong phai voi nhung nha cam quyen quan su.
Chinh sach đoi ngoai cua Myanmar la quan he huu nghi voi tat ca cac nuoc tren the gioi đac biet voi cac nuoc lang gieng, khu vuc tren nguyen tac ton trong đoc lap, chu quyen, toan ven lanh tho cua nhau, khong xam luoc nhau, khong can thiep vao cong viec noi bo cua nhau, binh đang cung co loi. Myanmar la thanh vien cua To chuc ASEAN, Phong trao khong lien ket va Lien Hop Quoc.
Tu khi Myanmar đuoc ket nap vao ASEAN (thang 7 nam 1997), quan he Myanmar voi cac nuoc ASEAN ngay cang đuoc tang cuong va cai thien. Myanmar tich cuc tham gia cac hoat đong cua ASEAN, kien tri bao ve nguyen tac khong can thiep vao cong viec noi bo va đong thuan cua ASEAN đe bao ve loi ich cua minh.
Hien nay, My va EU đieu chinh chinh sach voi Myanmar theo huong mem mong hon, trien khai ca hai bien phap la trung phat va tiep can nham đat đuoc cung muc tieu; My se tung buoc do bo cam van va cai thien quan he neu Myanmar đap ung yeu cau cua My, co nhung tien bo thuc chat.
Tuy bi suc ep manh cua chinh quyen My va cac nuoc phuong Tay, nhung quan he cua Myanmar voi cac to chuc phi chinh phu hoac co tinh nhan dan cua cac nuoc phuong Tay, ke ca My, Anh van đuoc duy tri. Cac nuoc nay van tiep tuc giup đo Myanmar cac du an xay dung truong hoc, giup đao tao y te, dan sinh...


= Quan su =

Cac luc luong vu trang Myanmar đuoc goi la Tatmadaw, voi so luong 488.000 nguoi. Tatmadaw gom cac luc luong vu trang, hai quan va khong quan. Myanmar đuoc xep hang thu 10 tren the gioi theo so luong binh linh cua minh. Quan đoi co nhieu anh huong trong nuoc, cac vi tri chu chot trong chinh phu va trong quan đoi đeu do cac si quan quan su nam giu. Du nhung con so chinh thuc ve chi tieu quan su cua Myanmar khong đuoc cong bo, Vien nghien cuu Hoa binh Quoc te Stockholm, trong bang xep hang hang nam cua minh đa đat Myanmar trong so 15 nuoc chi tieu quan su nhieu nhat the gioi.
Đau thang 2/2011,Quoc hoi Myanmar đa bau Thu tuong man nhiem truoc đay la tuong lanh, ong Thein Sein lam tong thong dan su đau tien sau gan 50 nam cam quyen cua quan đoi.


= Phan cap hanh chinh =

Myanmar đuoc chia thanh 7 bang va 7 vung hanh chinh. Vung lon nhat la Bamar (တိုငးဒေသကြီး). Cac bang (ပြညနယ), thuc chat, la cac vung sinh song cua mot so sac toc đac biet. Cac vung hanh chinh đuoc chia nho tiep thanh cac thanh pho, khu vuc va cac lang. Cac thanh pho lon đuoc chia thanh cac quan.

Cac vung va bang cua Myanmar lai đuoc chia thanh cac huyen (kayaing). Bang Shan la bang co nhieu (11) huyen nhat. Cac bang Chin, bang Mon va bang Kayah chi co hai huyen moi bang.


= Quyen con nguoi =
Co su đong thuan rang che đo đoc tai quan su cu o Myanmar (1962–2010) la mot trong nhung che đo đan ap va khac nghiet nhat tren the gioi . Vao thang 11 nam 2012, Samantha Power, tro ly đac biet ve nhan quyen cua Tong thong My Barack Obama, đa viet tren blog cua Nha Trang truoc chuyen tham cua Tong thong Obama toi Myanmar rang: "Lam dung nhan quyen nghiem trong chong lai thuong dan o mot so khu vuc tiep tuc dien ra, bao gom ca phu nu va tre em."  Cac thanh vien cua Lien Hop Quoc va cac to chuc nhan quyen quoc te lon đa đua ra cac bao cao lap đi lap lai va nhat quan ve tinh trang vi pham nhan quyen lan rong va co he thong o Myanmar. Đai hoi đong Lien Hop Quoc đa nhieu lan keu goi chinh quyen quan su Myanmar ton trong nhan quyen vao thang 11/2009 Đai hoi đong đa thong qua nghi quyet "len an manh me cac hanh vi vi pham lien tuc ve quyen con nguoi va quyen tu do co ban" va keu goi chinh quyen quan su Myanmar "thuc hien cac bien phap khan cap đe cham dut vi pham luat phap quoc te ve nhan quyen va nhan đao." 
Cac to chuc nhan quyen quoc te bao gom To chuc Theo doi Nhan quyen, To chuc An xa Quoc te va Hiep hoi Tien bo Khoa hoc Hoa Ky đa nhieu lan ghi nhan va len an cac vu vi pham nhan quyen tren dien rong o Myanmar. Vao thang 7 nam 2013, Hiep hoi ho tro cac tu nhan chinh tri chi ra rang co khoang 100 tu nhan chinh tri bi giam giu trong cac nha tu Myanmar 


 Nhung cao buoc ve toi ac va diet chung đoi voi nguoi Rohingya  Nguoi Rohingya đa lien tuc phai đoi mat voi cac hanh vi pham nhan quyen boi chinh quyen Myanmar, ho tham chi con khong đuoc chinh quyen Myanmar cong nhan la cong dan cua nuoc nay. Nguoi Rohingya đa bi tu choi quyen cong dan Myanmar ke tu khi ban hanh Luat cong dan 1982. Luat đa tao ra ba loai quyen cong dan: cong dan, cong dan lien ket va cong dan nhap tich. Quyen cong dan đuoc trao cho cac dan toc nhu Kachin, Kayah (Karenni), Karen, Chin, Burman, Mon, Rakhine, Shan, Kaman, hoac Zerbadee. Cong dan lien ket đuoc trao cho nhung nguoi khong the chung minh đuoc rang to tien cua ho đa đinh cu tai Myanmar truoc nam 1823, nhung co the chung minh ho co mot ong ba, hoac to tien truoc nam 1823, la cong dan cua mot quoc gia khac, cung nhu nhung nguoi nop đon xin nhap tich vao nam 1948 va đu đieu kien theo luat hoi đo. Cong dan nhap tich chi danh cho nhung nguoi co it nhat mot trong hai nguoi cha hoac me thuoc mot trong hai loai cong dan Mien Đien tren hoac co the cung cap "bang chung ket luan" rang cha me ho đa nhap cu va cu tru tai Mien Đien tu truoc khi nuoc nay danh đoc lap vao nam 1948. Chinh phu Myanmar đa co gang truc xuat nguoi Rohingya ra khoi đat nuoc va đua nhung nguoi khong phai la nguoi Rohingyas thay the ho  - chinh sach nay đa dan đen viec truc xuat khoang mot nua (400.000) nguoi Rohingya ra khoi Myanmar. Nguoi Rohingya đuoc mo ta "mot trong nhung dan toc thieu so bi đan ap nhieu nhat the gioi" .
Nguoi Rohingya cung khong đuoc phep di chuyen ma khong co su cho phep, bi cam so huu đat đai va phai ky cam ket khong co nhieu hon hai con. Đen thang 7 nam 2012, nguoi Rohingya van khong nam trong danh sach hon 130 dan toc tai Myanmar cua chinh phu, ke tu nam 1982 ho đuoc chinh phu Myanmar phan loai la nguoi Hoi giao Bengali khong quoc tich co nguon goc tu Bangladesh - do đo, chinh phu Myanmar tuyen bo rang nhung nguoi Rohingya khong đuoc cap quoc tich Myanmar .
Ke tu khi qua trinh chuyen đoi sang nen dan chu bat đau vao nam 2011, bao luc van tiep tuc xay ra khi 280 nguoi Rohingya thiet mang va 140.000 nguoi buoc phai chay tron khoi nha cua ho o bang Rakhine . Mot phai vien cua Lien Hop Quoc đua tin vao thang 3 nam 2013 rang tinh trang bat on đa tai xuat hien giua cong đong Phat giao va Hoi giao cua Myanmar, voi bao luc lan rong đen cac thi tran nam gan Yangon hon .


 Bao loan bang Rakhine nam 2012  Bao đong tai bang Rakhine nam 2012 la mot loat cac cuoc xung đot đang dien ra chu yeu giua nhung nguoi Phat tu Rakhine va nhung nguoi Hoi giao Rohingya o bang Rakhine phia bac cua Myanmar, du đen thang 10 nam 2012 thi nguoi Hoi giao thuoc tat ca cac dan toc khac o quoc gia nay đa bat đau tro thanh muc tieu bi tan cong. Cac cuoc bao loan dien ra sau nhieu tuan tranh chap be phai va đa bi len an boi hau het moi nguoi o ca hai phia cua cuoc xung đot. Nguyen nhan truc tiep cua cac cuoc bao loan la khong ro rang, voi nhieu nha binh luan đua ra viec nguoi Rakhine Phat giao giet chet muoi nguoi Mien Đien Hoi giao sau vu ham hiep va giet chet mot phu nu dan toc Rakhine la nguyen nhan chinh. Chinh phu Myanmar phan ung bang cach ap đat lenh gioi nghiem va bang cach trien khai quan đoi o khu vuc. Ngay 10 thang 6, tinh trang khan cap đa đuoc loan bao trong Rakhine, cho phep quan đoi tham gia vao viec quan ly khu vuc Đen thoi điem 22 thang 8 nam 2012, chinh thuc đa co 88 truong hop bi giet chet – 57 nguoi Hoi giao va 31 nguoi theo Phat giao. Uoc tinh co khoang 90.000 nguoi đa bi doi cho o do bao đong. Khoang 2.528 ngoi nha bi đot chay, va cua nhung nguoi, 1.336 ngoi nha thuoc nguoi Rohingya va 1192 ngoi nha thuoc ve nguoi Rakhine. Quan đoi Mien Đien va canh sat bi cao buoc đong vai tro hang đau trong viec nham muc tieu vao nguoi Rohingya thong qua viec bat giu hang loat va bao luc đoc đoan.. Mot so to chuc cua cac nha su Phat giao đong mot vai tro quan trong trong cuoc đau tranh dan chu cua Myanmar đa thuc hien cac bien phap ngan chan bat ky su ho tro nhan đao nao cho cong đong nguoi Rohingya.


 Khung hoang di cu Rohingya nam 2015  Cuoc khung hoang nguoi ti nan Rohingya 2015 la su co gan lien voi su di dan bat hop phap cua hang nghin nguoi Rohingya tu Myanmar, đuoc phuong tien truyen thong quoc te goi chung la "thuyen nhan", toi Đong Nam A bao gom cac nuoc Indonesia, Malaysia, Thai Lan bang tau thuyen vuot qua eo bien Malacca va bien Andaman.
Cao uy Lien Hop Quoc ve nguoi ti nan uoc tinh co khoang 25.000 nguoi tu thang 1-3/2015 len thuyen vuot bien. Co nhung tuyen bo rang khoang 100 nguoi đa thiet mang tai Indonesia, 200 tai Malaysia va 10 tai Thai Lan, khi bi nhung ke buon nguoi bo lai tren bien.
Theo uoc tinh co khoang 140.000 nguoi trong so tu 800.000-1,1 trieu nguoi Rohingya đa buoc phai tim noi an nau tai cac trai di doi sau cuoc bao loan bang Rakhine nam 2012. Đe thoat khoi su tran ap va chinh sach khung bo hon 100,000 đa chay tron khoi Myanmar bang đuong bien ke tu nam 2012. Mot uoc tinh co khoang 3000 thuyen nhan Myanmar va Bangladesh đa đuoc giai cuu hoac boi vao bo, vai nghin nguoi van bi mac ket tren thuyen ngoai bien voi rat it thuc an va nuoc. Cuoc khung hoang do nhung ke buon nguoi gay ra.


 Cuoc đan ap nguoi Rohingya tai Myanmar 2016-17  Theo bao cao cua chinh quyen Myanmar vao ngay 09 Thang Muoi 2016, mot so ca nhan co vu trang đa tan cong nhieu tram canh sat bien phong o bang Rakhine khien chin nhan vien canh sat tu vong. Vu khi va đan duoc cung bi cuop mat. Cac cuoc tan cong lon đa dien ra tai thi tran Maungdaw cua nha nuoc. Danh tinh cua nhung ke tan cong van chua đuoc biet, mac du no đa đuoc cho la mot nhom tach khoi To chuc Đoan Ket Rohingya.
Sau su kien tram canh sat, quan đoi Mien Đien đa bat đau mot chien dich đan ap lon trong cac lang mac phia bac cua bang Rakhine. Trong cuoc hanh quan khoi đau, hang chuc nguoi đa thiet mang va nhieu nguoi đa bi bat giu. So thuong vong đa gia tang theo dien tien cua cuoc đan ap. Nhung vu bat giu tuy tien, ha thu, hiep dam tan bao nham vao dan thuong, va cuop boc đa đuoc thuc hien. Theo bao cao cua gioi truyen thong, hang tram nguoi Rohingya đa bi giet tinh đen thang 12 nam 2016, va nhieu nguoi đa chay tron khoi Myanmar voi tu cach ti nan đe tim noi tru an trong cac khu vuc lan can cua Bangladesh.
Cuoi thang Muoi mot, To chuc Theo doi Nhan quyen HRW cong bo hinh anh ve tinh cho thay rang co khoang 1250 ngoi nha cua nguoi Rohingya trong nam ngoi lang đa bi thieu rui boi cac luc luong an ninh. Cac phuong tien truyen thong va cac to chuc nhan quyen thuong xuyen bao cao cac hanh vi xam pham nhan quyen nghiem trong cua quan đoi Myanmar. Trong mot bien co vao thang Muoi Mot, quan đoi Myanmar đa su dung may bay truc thang đe ban giet dan lang. Tinh đen thang 11 nam 2016, Myanmar van chua cho phep cac gioi truyen thong va cac to chuc nhan quyen vao nhung khu vuc bi đan ap. Do đo, cac con so chinh xac ve thuong vong dan su van chua đuoc ro. Bang Rakhine đa đuoc goi la mot "ho đen ve thong tin".
Nhung nguoi đa chay tron khoi Myanmar đe thoat cuoc đan ap đa bao cao rang phu nu bi hiep dam, nam gioi bi giet chet, nha nha bi đot pha, va tre em bi nem vao cac ngoi nha đang boc chay. Thuyen be cho nguoi ti nan Rohingya tren song Naf thuong bi ban ha boi quan đoi Myanmar.
Ngay 03 thang 2 nam 2017, Van phong Cao uy Lien Hop Quoc ve Nhan quyen cong bo mot bao cao dua tren cac cuoc phong van voi hon 200 nguoi ti nan Rohingya, trong đo noi rang cac nguoc đai bao gom hiep dam tap the, giet nguoi hang loat, va tham sat tre em. Gan mot nua so nguoi đuoc phong van noi rang cac thanh vien gia đinh cua ho đa bi giet hai. Mot nua so phu nu đuoc phong van noi rang ho đa bi cuong hiep hoac tan cong tinh duc: bao cao mo ta bao hanh tinh duc la "quy mo va co he thong". Quan đoi va canh sat tuyen bo đa đot chay "nha cua, truong hoc, cho bua, cua hang va đen tho Hoi giao" thuoc so huu hoac đuoc su dung boi nhung nguoi Rohingya.


Kinh te Myanmar la mot trong nhung nuoc ngheo nhat the gioi voi hang thap ky o trong tinh trang tri tre, quan ly kem va bi co lap. Sau khi mot chinh phu nghi vien đuoc thanh lap nam 1948, Thu tuong U Nu đa no luc bien Mien Đien tro thanh mot quoc gia thinh vuong. Chinh quyen cua ong đa thong qua Ke hoach kinh te hai nam nhung tiec thay đay la mot ke hoach sai lam. Vu đao chinh nam 1962 tiep sau la mot ke hoach phat trien kinh te đuoc goi la Con đuong Mien Đien tien toi Chu nghia xa hoi, mot ke hoach nham quoc huu hoa moi nganh cong nghiep, ngoai tru nong nghiep. Nam 1989, chinh phu Myanmar bat đau bai bo kiem soat tap trung hoa nen kinh te va tu do hoa mot so linh vuc kinh te. Cac nganh cong nghiep mang lai loi nhuan nhu ngoc, dau khi va lam nghiep van bi kiem soat chat che. Gan đay nhung nganh nay đa đuoc mot so tap đoan nuoc ngoai lien doanh cung chinh phu tham gia khai thac.
Myanmar bi liet vao hang nuoc kem phat trien nhat nam 1987. Tu nam 1992, khi Than Shwe len lanh đao quoc gia, chinh phu đa khuyen khich du lich. Tuy nhien, chua toi 750.000 du khach toi nuoc nay hang nam. Cac doanh nghiep tu nhan thuong la đong so huu hay thuoc so huu truc tiep cua Tatmadaw. Trong nhung nam gan đay, ca Trung Quoc va An Đo đeu no luc phat trien quan he voi chinh phu nuoc nay vi muc tieu loi ich kinh te. Nhieu quoc gia khac, trong đo gom ca Hoa Ky, Canada va Lien minh chau Au, đa ap đat cac lenh cam van thuong mai va đau tu đoi voi Myanmar. Đau tu nuoc ngoai chu yeu tu Trung Quoc, Singapore, Han Quoc, An Đo va Thai Lan.
O thoi thuoc đia Anh, Mien Đien la mot trong nhung nuoc giau co nhat vung Đong Nam A. Đay la nuoc xuat khau gao lon nhat the gioi va la nuoc cung cap dau khi thong qua Cong ty Dau khi Mien Đien. Mien Đien cung co nguon tai nguyen thien nhien phong phu va nhan luc doi dao. Ho san xuat 75% luong go tech cua the gioi, va dan cu co ty le biet đoc biet viet cao. Nuoc nay tung đuoc tin tuong se co tuong lai phat trien nhanh chong.
Ngay nay, Myanmar thieu co so ha tang can thiet. Trao đoi hang hoa chu yeu qua bien gioi voi Thai Lan, va đo cung la đau moi xuat khau ma tuy lon nhat, va doc theo Song Ayeyarwady. Đuong sat cu ky va moi o muc ky thuat so khai, hiem khi đuoc sua chua tu khi đuoc xay dung trong thap nien 1800. Đuong giao thong thuong khong đuoc trai nhua, tru tai cac thanh pho lon. Thieu hut nang luong la đieu thuong thay trong nuoc, ke ca tai Yangon. Myanmar cung la nuoc san xuat thuoc phien lon thu hai the gioi, chiem 8% tong luong san xuat toan cau va la nguon cung cap cac tien chat ma tuy lon gom ca amphetamines. Cac nganh cong nghiep khac gom san pham nong nghiep, det may, san pham go, vat lieu xay dung, kim cuong, kim loai, dau mo va khi ga. Viec thieu hut nguon nhan cong trinh đo cao cung la mot van đe ngay cang tang đoi voi kinh te Myanmar.
Tinh đen nam 2016, GDP cua Myanmar đat 68.277 ty USD, đung thu 73 the gioi, đung thu 25 chau A va đung thu 7 Đong Nam A.


Nhan khau Myanmar co dan so la 51,419,420 theo đieu tra nhan khau nam 2014 . Co hon 600.000 cong nhan nhap cu Myanmar co đang ky tai Thai Lan, va hang trieu nguoi lao đong bat hop phap khac. Nhung cong nhan nhap cu Myanmar chiem 80% so lao đong nhap cu tai Thai Lan. Mat đo dan so binh quan cua Myanmar la 75 nguoi tren km², mot trong nhung muc thap nhat vung Đong Nam A. Cac trai ti nan ton tai doc theo bien gioi An Đo-Myanmar, Bangladesh-Myanmar va Myanmar-Thai Lan va hang ngan nguoi khac song tai Malaysia. Nhung uoc tinh than trong cho rang hon 295.800 nguoi ti nan tu Myanmar, đa so la nguoi Rohingya, Kayin va Karenni.


= Dan toc =
Myanmar rat đa dang ve chung toc dan cu. Du chinh phu cong nhan 135 dan toc khac nhau, con so thuc thap hon nhieu. Nguoi Bamar chiem khoang 68% dan so, 10% la nguoi Shan. Nguoi Kayin chiem 7% dan so, nguoi Rakhine chiem 4%. Nguoi Hoa chiem gan 3% dan so. Nguoi Mon, chiem 2% dan so, la nhom nguoi co quan he dan toc va ngon ngu voi nguoi Khmer. Nguoi An chiem 2%. So con lai la nguoi Kachin, Chin va cac nhom thieu so khac.


= Ton giao =

Phat giao Thuong toa bo la quoc giao va ton giao pho bien nhat o Myanmar. Uoc tinh tu 80% đen 89% dan so Myanmar theo Phat giao. Theo ket qua đieu tra dan so Myanmar 2014, 87,9% dan so theo Phat giao, 6,2% theo Kito giao; 4,3% theo Hoi giao, 0,8% theo cac ton giao bo lac, 0,5% theo An Đo giao, 0,2% theo ton giao khac va 0,1% khong ton giao.  
Co khoang 500.000 tang si Phat giao va 75.000 nu tu tai Myanmar. Nguoi Myanmar hau het đuoc thuc hanh tu do ton giao, ngoai tru mot so nhom thieu so nhu nguoi Rohingya va Kito huu o Chin. Nhan Chung Gie-ho-va du nhap vao Myanmar tu nam 1914 va hien tai co khoang 80 cong đoan tren ca nuoc va mot van phong tai Yangon. Mot cong đong nguoi Do Thai nho ton tai o Yangon voi mot giao đuong nhung khong co rabbi thuong truc.


= Ngon ngu =

Tieng Mien Đien la tieng me đe cua nguoi Bamar va la ngon ngu chinh thuc cua Myanmar. Tieng Mien Đien ve mat ngon ngu hoc co lien quan toi tieng Tay Tang va tieng Trung Quoc. No đuoc viet bang ky tu gom cac chu hinh tron va nua hinh tron, co nguon goc tu ky tu Mon. Bang chu cai nay đuoc phong theo ky tu Mon, ky tu Mon đuoc phat trien tu ky tu nam An Đo trong thap nien 700. Nhung van ban som nhat su dung ky tu đuoc biet toi tu thap nien 1000. Ky tu nay cung đuoc su dung đe viet chu Pali, ngon ngu thieng lieng cua Phat giao Nguyen Thuy. Ky tu Mien Đien cung đuoc dung đe viet nhieu ngon ngu thieu so khac, gom Shan, nhieu tho ngu Karen va Kayah (Karenni); ngoai ra moi ngon ngu con co them nhieu ky tu va dau phu đac biet khac. Tieng Mayanmar su dung nhieu tu the hien su kinh trong va phan biet tuoi tac. Xa hoi Myanmar truyen thong rat nhan manh tam quan trong cua giao duc. Ben trong cac ngoi lang, giao duc do cac giao si truyen day thuong dien ra trong cac ngoi chua. Giao duc trung hoc va giao duc cao đang/đai hoc thuoc cac truong cua chinh phu.
Myanmar co bon ngu he chinh: Han-Tang, Nam A, Tai-Kadai va An-Au. Cac ngon ngu thuoc he Han-Tang đuoc su dung nhieu nhat. Chung gom tieng Myanmar, tieng Karen, Kachin, tieng Chin va tieng Hoa. Ngon ngu Tai-Kadai chinh la tieng Shan. Tieng Mon la ngon ngu Nam A chinh đuoc su dung o Myanmar. Hai ngon ngu An-Au chinh la tieng Pali, ngon ngu dung trong nghi thuc cua Phat giao Nam truyen va tieng Anh.


= Giao duc =
Nam 2000, ty le biet đoc biet viet chinh thuc cua Myanmar la 89,9%. Ve mat lich su, Myanmar co ty le biet chu cao. Nham đat muc đanh gia tinh trang quoc gia kem phat trien cua Lien Hop Quoc đe đuoc cho vay von, Myanmar đa ha thap muc biet chu cua nuoc minh tu 78,6% xuong con 18,7% nam 1987.


Van hoa Du co nhieu nen van hoa ban xu ton tai o Myanmar, nen van hoa chiem vi tri trong yeu la Phat giao va Bamar. Van hoa Bamar tung bi anh huong tu cac nen van hoa cac nuoc xung quanh. No đuoc bieu hien qua ngon ngu, am thuc, am nhac, nhay mua va san khau. Nghe thuat, đac biet la van hoc, trong lich su tung bi anh huong boi van hoa Phat giao Nam truyen Mien Đien. Neu coi thien su thi quoc gia cua Myanmar, Yama Zatdaw, la mot su phong tac theo Ramayana, thi no đa mang nhieu net anh huong lon tu cac van ban Thai, Mon va An Đo cua vo kich nay. Phat giao đi sau vao van hoa va la cot loi cua van hoa Myanmar.
Trong cac lang Myanmar truyen thong, chua chien la trung tam cua đoi song van hoa. Cac nha su đuoc sung kinh va nguoi dan luon quy truoc mat đe to long ton trong ho. Le nhap tu đuoc goi la shinbyu la le đanh dau su truong thanh quan trong nhat cua mot chu be khi vao chua tu trong mot khoang thoi gian ngan. Cac co be cung co le xuyen lo tai (နားသွငး) khi đen tuoi truong thanh. Van hoa Myanmar đuoc the hien ro ret nhat tai nhung ngoi lang noi cac le hoi đia phuong đuoc to chuc trong suot nam, le hoi quan trong nhat la le chua. Nhieu lang xa o Myanmar co quy uoc, cac phong tuc va nhung đieu cam ki rieng.
Thoi ky cai tri thuoc đia cua Anh cung đa đe lai mot so anh huong phuong Tay trong van hoa Myanmar. He thong giao duc Myanmar theo khuon mau he thong giao duc Anh Quoc. Nhung anh huong kien truc thuoc đia la đieu de nhan thay nhat tai cac thanh pho lon nhu Yangon. Nhieu dan toc thieu so, đac biet la nguoi Karen o phia đong nam va nguoi Kachin, nguoi Chin song o phia bac va tay bac, theo Thien chua giao nho cong cua cac nha truyen giao.


= Am thuc =

Am thuc Myanmar bi anh huong nhieu tu am thuc An Đo, Trung Quoc, Thai, va cac nen van hoa am thuc cua cac dan toc thieu so khac. Mon chu yeu trong am thuc Myanmar la gao. My va banh mi cung la cac mon thuong thay. Am thuc Myanmar thuong su dung tom, ca, pate ca len men, thit lon va thit cuu. Thit bo, bi coi la mon cam ky, rat hiem đuoc su dung. Cac mon ca ri, nhu masala va ot kho cung đuoc dung. Mohinga, thuong đuoc coi la mon quoc hon Myanmar, gom nuoc luoc ca tre co gia vi ca ri va hoa đau xanh, mien va nuoc mam. Cac loai qua nhiet đoi thuong dung lam đo trang mieng. Cac thanh pho lon co nhieu phong cach am thuc gom ca Shan, Trung Quoc va An Đo.


= Am nhac =

Am nhac truyen thong Mien Đien du duong nhung khong hai hoa. Cac nhac cu gom mot bo trong đuoc goi la pat waing, mot bo cong goi la kyi waing, mot đan tre goi la pattala, chum choe, nhac cu bo hoi nhu hne hay oboe va sao, bamboo clappers, va nhac cu bo day, thuong đuoc ket hop thanh mot gian giao huong goi la saing waing Saung gauk, mot nhac cu bo day hinh chiec thuyen gom cac day to va thuy tinh trang tri doc theo than tu lau đa đi lien voi van hoa Myanmar. Tu thap nien 1950, cac nhac cu phuong Tay đa tro nen pho bien, đac biet tai cac thanh pho lon.


= The thao =

Cac mon vo thuat Lethwei, Bando, Banshay, va Pongyi cung voi chinlone la cac mon the thao truyen thong o Myanmar. Bong đa đuoc choi tren khap đat nuoc, ngay ca o cac lang que. SEA Games 2013 dien ra tai Naypyidaw, Yangon, Mandalay va Ngwesaung Beach o Myanmar vao thang 12, la lan thu ba su kien the thao nay đuoc to chuc tai Myanmar. Myanmar truoc đay đa to chuc SEA Games vao cac nam 1961 va 1969.


Xem them Am thuc Myanmar
Van hoc Myanmar
Am nhac Myanmar


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Fonts tieng Myanmar (font chuan va font unicode) Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine
Online Burma/Myanmar Library
Ministry of Agriculture and Irrigation Luu tru ngay 9 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
Ministry of Communications, Posts, and Telegraphs Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Ministry of Education Luu tru ngay 26 thang 5 nam 2005 tai Wayback Machine
Ministry of Finance and Revenue Luu tru ngay 7 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Ministry of Foreign Affairs
Ministry of Home Affairs Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Ministry of Hotels and Tourism Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Ministry of Religious Affairs
National Coalition Government of the Union of Burma
Official Interim Shan Government Website Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Encyclopaedia Britannica Myanmar Country Page
Official Myanmar Government Website Luu tru ngay 20 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
US Campaign for Burma
Burma Campaign UK
Cac bai nghien cuu:

The Longest Coup: Did China Plan to Invade Burma in 1988?
A Historical Overview of Political Transition in Myanmar Since 1988 Luu tru ngay 20 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
Sino-Myanmar Economic Relations Since 1988 Luu tru ngay 20 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
Regionalism in Myanmar’s Foreign Policy: Past, Present and Future Luu tru ngay 19 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
The Changing Nature of Conflict between Burma and Siam as Seen from the Growth and Development of Burmese States from the 16th to the 19th Centuries Luu tru ngay 19 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine