Tinh Hai (chu Han: 靜海) hay Tinh Hai quan (chu Han: 靜海軍) la mot đon vi phien tran do Tiet đo su quan ly, đuoc thiet lap tu thoi nha Đuong trong lich su Trung Quoc, tuong ung voi thoi Bac thuoc lan 3 trong lich su Viet Nam. Phan lon đia gioi cua Tinh Hai nam o mien Bac Viet Nam ngay nay. Ten goi Tinh Hai van đuoc su dung tren danh nghia sau khi Viet Nam gianh đuoc đoc lap, cu the toi het thoi loan 12 su quan, keo dai 102 nam (866-968).


Thay đoi ten goi Tu đau cho toi giua thoi thuoc Đuong, nha Đuong goi Viet Nam la An Nam đo ho phu, Tran Nam Đo ho phu, voi nguoi đung đau la cac quan Đo ho hoac Kinh luoc su. Đay la su phan biet giua tran noi thuoc va ngoai thuoc cua nha Đuong vi cac đon vi hanh chinh tai chinh quoc Nha Đuong khi đo la cac "quan" voi nguoi đung đau co chuc danh la Tiet đo su.

Nam 866, sau 3 nam bi quan Nam Chieu chiem đong, An Nam đo ho phu tro ve tay Nha Đuong vi tuong Cao Bien co cong đanh dep. Đuong Y Tong theo thinh cau cua Cao Bien, thang An Nam đo ho phu lam Tinh Hai quan. Đieu nay tuong tu nhu viec Han Hien Đe đa lam nam 203 theo to bieu cua thu su Truong Tan va Thai thu quan Giao Chi la Si Nhiep, cho bo Giao Chi đuoc lap thanh Giao Chau, coi ngang hang nhu cac đon vi hanh chinh o Trung Quoc. Luc nay An Nam đo ho phu tro thanh Tinh Hai quan cung giong nhu cac "quan" (đon vi hanh chinh) o Trung Quoc voi nguoi đung đau co chuc danh la Tiet đo su.


Lich su = Thoi thuoc Đuong =
Sau loan An Su, nha Đuong tuy diet đuoc Đai Yen nhung tren thuc te khong con manh nhu truoc. Cac phien tran phia đong khong tuan phuc chinh quyen trung uong, cac vung xa nhu An Nam đo ho phu thuong xuyen bi nuoc Nam Chieu (vung Van Nam) uy hiep.
Nam 863, Nam Chieu chiem đuoc An Nam đo ho phu, tuong Sai Tap Nha Đuong tu tran. Cao Bien đuoc đieu sang phai mat 3 nam moi hoan toan đanh dep đuoc Nam Chieu. Đe khoi phuc va cung co quyen hanh tai An Nam đo ho phu, Đuong Y Tong thang An Nam đo ho phu lam Tinh Hai quan, cho Cao Bien lam Tiet đo su.
Sau Cao Bien, cac Tiet đo su ke tuc la Cao Tam, Tang Con, Ta Trieu, An Huu Quyen, Chu Toan Duc va Đoc Co Ton.


= Thoi tu chu =
Cuoi the ky 9, thoi vua Đuong Hy Tong no ra khoi nghia Hoang Sao. Khoi nghia bi tieu diet nhung cac quan phiet cung nhan đo gay noi chien va cat cu cong khai. Nha Đuong bi quyen than Chu On khong che.
Nam 905, Chu Toan Trung ghet Tiet đo su Tinh Hai quan Đoc Co Ton la nguoi khong cung canh, ben đay ra đao Hai Nam va giet chet. Trong luc nha Đuong chua kip cu quan cai tri moi sang tran nham, mot hao truong nguoi Viet la Khuc Thua Du đa chiem lay thu phu Đai La, tu xung la Tiet đo su. Chu Toan Trung đang muu cuop ngoi nha Đuong, đa nhan danh vua Đuong Ai Đe thua nhan Khuc Thua Du. Tu đo nguoi Viet bat đau khoi phuc quyen tu chu.
Sau Khuc Thua Du, con la Khuc Hao thuc hien cai cach hanh chinh, cung co quyen hanh o Tinh Hai quan. Ca thay toan bo Tinh Hai quan đuoc chia thanh 314 giap.
Nha Hau Luong, truoc đay vi moi cuop ngoi nha Đuong, phuong Bac nhieu bien co nen thua nhan Khuc Hao lam Tiet đo su Tinh Hai quan nam 907. Nhung qua nam sau, vua Hau Luong la Chu On lai phong cho Tiet đo pho su o Quang Chau la Luu An kiem chuc "Tinh Hai quan tiet đo, An Nam đo ho". Đieu đo co nghia la nguoi Trung Quoc van muon chiem lai Viet Nam.
Nam 911, Luu An chet, em la Luu Nghiem len thay. Su cai tri vung vang cua Khuc Hao khien ho Luu o Quang Chau khong dam nhom ngo toi phuong nam. Nam 917, Luu Nghiem tu xung đe, lap ra nuoc Nam Han, cat cu vung Ngu Linh khong than phuc nha Hau Luong nua.
Cuoi nam 917 Khuc Hao mat, con la Khuc Thua My len thay. Khuc Thua My chu truong ket than voi nha Hau Luong o Trung Nguyen. Nam 919, ong sai su sang Bien Kinh xin tiet viet cua nha Hau Luong. Vua Luong la Mat đe Chu Huu Trinh, bay gio ban đoi pho voi cac nuoc lon o Trung Nguyen nen ban Tiet Viet cho Khuc Thua My va phong ong lam Tiet đo su. Đuoc su hau thuan cua nha Hau Luong, Thua My chu quan cho rang uy the cua nha Luong rong lon o Trung Nguyen co the kim che đuoc Nam Han nho hon o Quang Chau. Ong cong khai goi nuoc Nam Han la "nguy đinh".
Nam 930, vua Nam Han la Luu Nghiem đieu quan đanh Tinh Hai quan. Khuc Thua My khong chong noi, bi bat mang ve Phien Ngung.
Nam 931, bo tuong cua Khuc Hao la Duong Đinh Nghe mang quan đanh đuoi tuong Nam Han la Ly Tien va diet vien binh cua Tran Bao, gianh lai thanh Đai La. Ong tu xung la Tiet đo su Tinh Hai quan.
Nam 937, Duong Đinh Nghe bi nha tuong Kieu Cong Tien phan boi, giet chet va cuop quyen, tu xung Tiet đo su.

Nam 938, con re Duong Đinh Nghe la Ngo Quyen tu Ai chau tap hop luc luong ra đanh chiem thanh Đai La, giet chet Kieu Cong Tien. Cuoi nam đo Ngo Quyen đanh bai quan Nam Han sang đanh Tinh Hai quan voi danh nghia giup Kieu Cong Tien tai tran Bach Đang.


= Thoi Ngo =
Ngo Quyen bo danh hieu Tiet đo su, xung la Ngo vuong. Nam 944, Ngo Quyen mat. Em vo Ngo vuong la Duong Tam Kha gianh ngoi vua, con Ngo vuong la Ngo Xuong Ngap phai bo tron.
Duong Tam Kha nhan con thu Ngo Quyen la Ngo Xuong Van lam con nuoi. Nam 950, nhan đuoc sai cam quan đi dep loan, Ngo Xuong Van mang quan ve lat đo Duong Tam Kha, gianh lai ngoi cho ho Ngo. Xuong Van đon anh Xuong Ngap ve cung tri nuoc.
Nam 954, Ngo Xuong Ngap chet. Ngo Xuong Van mot minh lam vua. Nam 965, trong khi đi đanh quan noi day o Thai Binh, Ngo Xuong Van bi trung ten tu tran.


= Cham dut =
Nha Ngo mat, cac tuong linh cu cua nha Ngo va cac hao truong đia phuong cung nhau noi day chiem giu đat đai cat cu, su goi la thoi loan 12 su quan.
Thu linh cat cu o Hoa Lu tu thoi Ngo Xuong Ngap la Đinh Bo Linh sau khi lien ket voi su quan Tran Lam (mot trong 12 su quan) đa đanh dep cac su quan con lai. Nam 968, Đinh Bo Linh thong nhat ca nuoc, tu xung lam hoang đe, tuc la vua Đinh Tien Hoang. Ten goi Tinh Hai quan cham dut sau 102 nam khi vua Đinh đat ten nuoc la Đai Co Viet.


Lanh tho Trong nhung nam cuoi thoi thuoc Đuong va thoi Tu chu, lanh tho Tinh Hai quan gom 12 chau la:

Lanh tho 12 chau nay bao gom Bac Bo va Bac Trung Bo Viet Nam, keo dai toi phia bac Hoanh Son, them mot phan phia tay nam tinh Quang Tay, Trung Quoc hien nay.
Tuy nhien sang thoi nha Ngo (939-967), lanh tho Tinh Hai quan chi con 8 chau la:

Bon chau: Thang, Chi, Vu Nga va Vu An thuoc ve Nam Han. Viec thu hep lanh tho phia bac nay khong đuoc su sach ghi chep ro. Theo Đao Duy Anh trong Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi: 4 chau nay bi Nam Han chiem, nhung khong ro vao thoi điem nao (truoc hay sau tran Bach Đang). Nguyen Khac Thuan trong The thu cac trieu vua Viet Nam cho rang: Ngo Quyen ban giao 4 chau nay cho Nam Han "đe tien viec phong thu".
Lanh tho nuoc Đai Co Viet cua nha Đinh ke tuc nha Ngo tro ve sau nam tren 8 chau nay, tu mien Bac Viet Nam đen Hoanh Son, nghia la het đia gioi Ha Tinh hien nay. Ke tu khi ket thuc nghin nam Bac thuoc đen truoc nam 1069 (thoi điem Ly Thanh Tong lay 3 chau cua Chiem Thanh), lanh tho Viet Nam thoi ho Khuc la rong hon ca.


Trong quan he ngoai giao đoi sau Ten goi Tinh Hai quan van đuoc cac trieu đinh phuong Bac dung lam mot ten goi Viet Nam. Khi phong chuc cho cac vua hay hoang tu nha Đinh, nha Tien Le va nha Ly cua Viet Nam, cac vua Tong van dung tuoc hieu gan voi đia danh Tinh Hai quan:

Nam 973 nha Tong sai su sang phong cho Đinh Tien Hoang lam Giao Chi quan vuong, hoang tu Đinh Lien lam Kiem hieu thai su Tinh Hai quan tiet đo su An Nam đo ho.
Nam 986, nha Tong sai Ly Nhuoc Chuyet, Ly Giac mang che sach sang phong cho Le Hoan lam An Nam đo ho Tinh Hai quan Tiet đo su kinh trieu quan hau.
Nam 1007, nha Tong phong Le Long Đinh lam Giao Chi quan vuong, linh Tinh Hai quan tiet đo su.
Nam 1010, nha Tong phong Ly Thai To lam Giao Chi quan vuong, linh Tinh Hai quan tiet đo su.
Tu Ly Thai Tong tro ve sau, trong danh hieu cac vua Tong phong cho vua Đai (Co) Viet chi co Giao Chi quan vuong, khong nhac toi Tinh Hai quan.

Nam 1262, nha Tong phong Tran Thanh Tong lam Tinh Hai quan Tiet đo quan sat xu tri su, Kiem hieu thai uy kiem Ngu su đai phu, thuong tru quoc, An Nam quoc vuong hieu trung thuan hoa cong than


Nhung nguoi đung đau Tu thoi thuoc Đuong qua thoi Tu chu toi thoi nha Ngo, nhung nguoi đung đau Tinh Hai quan gom co:


Xem them Tiet đo su
An Nam đo ho phu
Cao Bien
Thoi ky tu chu Viet Nam
Hanh chinh Viet Nam thoi Tu chu
Hanh chinh Viet Nam thoi Ngo


Tham khao Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc
Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep
Vien Su hoc (2001), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Nguyen Khac Thuan (2008), The thu cac trieu vua Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Đao Duy Anh (2005), Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Vien Su hoc (1988), Bien nien lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Đao To Uyen chu bien (2008), Giao trinh lich su Viet Nam, tap 2, Nha xuat ban Đai hoc su pham


Chu thich