Ho Xuong rong (danh phap khoa hoc: Cactaceae) thuong la cac loai cay mong nuoc hai la mam va co hoa. Ho Cactaceae co tu 25 đen 220 chi, tuy theo nguon (90 chi pho bien nhat), trong đo co tu 1.500 đen 1.800 loai. Nhung cay xuong rong đuoc biet đen nhu la co nguon goc tu chau My, nhat la o nhung vung sa mac. Cung co mot so loai bieu sinh trong rung nhiet đoi, nhung loai đo moc tren nhung canh cay, vi o đo mua roi xuong đat nhanh, cho nen o đo thuong xuyen bi kho. Cay xuong rong co gai va than đe chua nuoc du tru.
Xuong rong gan nhu la loai thuc vat o chau My, ngoai tru duy nhat la Rhipsalis baccifera, sinh truong chu yeu o vung nhiet đoi, chu yeu o chau Phi, Madagascar va Sri Lanka cung nhu o vung nhiet đoi chau My. Loai nay đuoc cho la moi đinh cu gan đay o cac luc đia ngoai chau My (trong vai nghin nam gan đay), co the la do cac loai chim di cu mang theo duoi dang hat khong tieu hoa đuoc. Nhieu loai xuong rong khac đa thich hop voi moi truong song moi tren cac phan khac nhau cua the gioi do su đem theo cua con nguoi.


Mo ta Xuong rong la mot loai thuc vat mong nuoc, co nhieu dang phat trien: thanh cay lon, thanh bui hoac phu sat mat đat. Đa so cac loai xuong rong đeu moc va phat trien tu đat, nhung cung co rat nhieu loai ky sinh tren cac loai cay khac đe phat trien. Phan lon xuong rong, tru nhanh Pereskioideae phan loai duoi-ho (xem anh ben), co la tieu bien rat đang ke. Canh hoa phan bo đong đeu va đong tam, hoa đa phan la luong tinh, no vao ca sang va toi tuy theo loai. Hinh dang thay đoi tu dang-pheu qua dang-chuong va toi dang-tron-phang, kich thuoc trong khoang tu 0,2 đen 15–30 cm. Phan lon co đai hoa (tu 5-50 cai hoac hon), thay đoi dang tu ngoai vao trong, tu la bac đen canh hoa. So luong nhi rat lon, tu 50 đen 1.500 (hiem khi it hon). Gan nhu tat ca cac loai xuong rong co vi đang, thi thoang ben trong con co nhua đuc. Mot trai xuong rong chua khoang 3.000 hat, moi hat dai 0,4-12mm.

Trung binh, mot cay xuong rong song rat lau, toi hon 300 nam, va cung co loai chi song 25 nam. Loai xuong rong Saguaro (Carnegiea gigantea) co the cao toi 15m (ki luc đo đuoc la 17m67, trong khi đo 10 nam đau no chi cao 10 cm. Cay xuong rong "Goi bong cua me chong" ("mother-in-law's cushion", Echinocactus grusonii) nho nhat o quan đao Canaria cao 2m50 va đuong kinh la 1m, cho bong moi 6 nam. Đuong kinh hoa xuong rong khoang 5–30 cm mau sac rat sac so, long lay.


Phan loai Theo To chuc quoc te nghien cuu ve thuc vat mong nuoc hay ICSG, Ho Xuong rong bao gom 125 đen 130 chi va 1.400–1.500 loai, thuoc 4 phan ho va so tong nhieu nhat la 9:

Phan ho Pereskioideae K. Schumann
Chi co 1 chi Pereskia.
Phan ho Opuntioideae K. Schumann
Khoang 15 chi.
Phan ho Maihuenioideae P. Fearn
Chi co 1 chi Maihuenia, gom 2 loai.
Phan ho Cactoideae
Đuoc chia thanh 9 tong, va la phan ho lon nhat gom cac loai xuong rong đac trung.


Cham soc Hau nhu nguoi choi xuong rong kieng trong nha khong đuoc huong dan ki thuat cham soc sau khi mua, dan toi tuoi tho xuong rong khong cao. Đoi voi nhung chau xuong rong kieng trong noi ram, hoac trang tri trong nha, chung ta khong đuoc phep tuoi nuoc cho cay. Đoi voi nhung cay xuong rong trong ben ngoai thi phai tuoi nuoc cho cay khoang mot lan moi tuan. Muon cay mau lon thi phai đam bao vi tri đat cay xuong rong sao cho co nhieu nang, trung binh mot ngay xuong rong phai suoi sau tieng đong ho.
Thi thoang nen tuoi xuong rong, đung tuoi qua thuong xuyen vi co the gay ra tinh trang ung re.. Va moi khi tuoi, chung ta nen dung nuoc am am; đung dung nuoc lanh khien re cay kho hap thu, đoi khi con bi soc nhiet. Đe kiem tra xem cay co đang thieu nuoc khong, chung ta dung mot que tung bach California đo cam vao đat, neu no co phan sam mau hon mau cua ca que thi đat van am.


Loai cay quen thuoc co chung ho xuong rong Quynh trang (Epiphyllum oxypetallum): Đay la loai hoa canh rat đuoc nhieu nguoi yeu chuong vi đac tinh hoa đep chi no mot lan vao giua đem va co mot su tich giai thich ve loai hoa nay.
Thanh long (Hylocereus undatus)[1] Luu tru ngay 11 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine: Đay la mot loai cay an trai. Trai co mui vi đac trung, hoi chua, ngot. Vo trai mau tu đo hong đen đo tia. Nhieu nguoi Viet Nam ua chuong loai trai nay khong chi đe an ma con đe chung tren cac ban tho rat đep va trang trong.


Cong dung Con nguoi trong xuong rong o khap noi tren the gioi, nhac đen no ai cung lien tuong voi mot loai cay trong chau, mot loai cay canh quen thuoc trong nha hay trong nhung vuon kieng co khi hau nhiet đoi. No con hinh thanh canh quan kho can trong nhung hoang mac, hay lam nen nhung hon non bo. O nhieu quoc gia, đac biet la Uc, luong nuoc su dung rat thieu thon, nen loai thuc vat chiu-han chiem uu the. So luong loai phat trien nhanh chong, nhu cac loai: Echinopsis, Mammillaria va Cereus, ben canh cac loai khac. Nhieu loai con đong vai tro chu yeu nhu: xuong rong Goi bong cua me chong (mother-in-law's coushion Echinocactus grusonii), xuong rong Golden Barrel dekha.
Nguoi ta thuong trong xuong rong thanh hang rao, o nhung vung sau vung xa thieu đieu kien kinh te hoac thieu thon nguon nguyen lieu tu nhien. Nhu khu bao ton Masai Mara, Kenya la mot vi du. Xuong rong đuoc dung trang tri, tao canh quan thien nhien cho ngoi nha va chong trom, nhieu muc đich khac nua. Gai nhon cua xuong rong gay đau buot cho ke trom, khien chung phai thoai lui va bo y đinh ban đau cua minh. Tuy loai, ma su ket hop hinh dang xuong rong va hinh dang hang rao sao cho tham my nhat.
Nhu cac loai cay trong khac, xuong rong cung đuoc su dung voi muc đich thuong mai, nhieu cay cho trai an đuoc nhu giong: xuong rong le gai (Prickly Pear opuntia), thanh long. Opuntia con la giong cay du loai rep son (hay con goi la bo diep chi, dung cho cong nghiep nhuom o Trung My).
Loai Peyote, Lophophora williamsii, đuoc biet đen nhu mot vi thuoc an than (psychoactive) cua tho dan chau My. Nhieu loai cua chi Echinopsis (truoc đay la Trichocereus) co đac tinh an than. Nhu loai xuong rong San Pedro, mau vat co the tim de dang trong cac vuon uom, co chua hoat chat mescaline.


Nguon goc ten goi Trong tieng Anh, tu cactus (xuong rong) bat nguon tu tieng Hy Lap co Κακτος kaktos, dung đe chi nhung loai cay ke co gai o đay, đac biet la cay ke a-ti-so, va sau đo đuoc dung đe goi chung cho loai co gai nay (do Carolus Linnaeus kham pha nam 1753, nay thuoc ho Mammillaria). So nhieu cua dang tu "cactus" đang gay tranh cai: "cactoi" hay "cactuses". Co nguoi cho rang tu nay du nhap tu tieng Hy Lap co thi phai dung luon so nhieu cua no (trong tieng Hy Lap); tuy nhien, tu nay thoa quy tac thanh lap so nhieu trong tu vung tieng Latin, mot loai ngon ngu co anh huong rat lon đen viec hinh thanh tieng Anh, nen chuyen sang la "cacti". Bat chap cac tranh cai tren, tu "cactus" đuoc su dung nhieu hon cac nghia so it va so nhieu cua no, đai dien cho ca hai theo tu đien Random House Unabridged Dictionary (2006).


Xem them Vuon thuc vat hoang mac
Thanh long
Rep son


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Cactaceae tai Wikimedia Commons
Xuong rong Cactaceae tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Xuong rong le gai co trai (Opuntia engelmannii)
Bo anh ve xuong rong va cac loai mong nuoc khac
Bo anh ve xuong rong
Hinh va Forum thao luan ve xuong rong
Huong dan ve xuong rong tren the gioi
Intermountain Cactus: Winter Hardy Cactus
Suculentas.es - Website tieng Tay Ban Nha ve xuong rong
Cactus Growers Guide - Huong dan cham soc xuong rong