Sakuma Shozan (佐久間 象山, Ta Cuu Gian Tuong Son, ngay 22 thang 3 nam 1811 – ngay 12 thang 8 nam 1864) đoi khi đuoc goi la Sakuma Zozan, tu Tu Đich (子迪 してき) sau xung la Tu Minh (子明 しめい), la mot chinh tri gia va hoc gia Nhat Ban cuoi thoi Edo.


Tieu su Chao đoi voi cai ten khai sinh Sakuma Kunitada, la con trai cua mot samurai va hoc gia Sakuma Ichigaku (佐久間 一学, Ta Cuu Gian Nhat Hoc) va vo la Arai Mann (荒井 まん, Hoang Tinh Mann), va que o Shinshu (信州, Tin Chau) (hoac tinh Shinano) nay thuoc tinh Nagano. Nam 23 tuoi, ong đen Edo va danh suot 10 nam trau doi Han hoc (漢学, Kangaku).
Ve sau, ong bat đau chuyen huong nghien cuu sang Rangaku (蘭学, Lan hoc hay Ha Lan hoc) o tuoi 33, voi su giup đo tan tinh cua hoc gia rangaku Kurokawa Ryoan (黒川良安, Hac Xuyen Luong An). Nam 1844, ong kiem đuoc quyen Huishoudelyk Woordboek, ban dich tieng Ha Lan cuon tu đien bach khoa cua Noel Chomel, tu đo Sakuma may mo hoc cach che tao thuy tinh, roi đen nam cham, nhiet ke, may anh va kinh thien van. Cuon bach khoa toan thu nay sau đuoc Utagawa Genshin (宇田川玄真, Vu Đien Xuyen Huyen Chan) dich sang tieng Nhat voi tua đe Koseishinpen (厚生新編, Hau sinh tan bien).
Nam 1849, ong tim hoc ve đien, qua cuon sach cua nha khoa hoc Ha Lan Van den Bergh, va tao ra co may đien bao đau tien o Nhat, nam nam truoc khi đuoc Đe đoc Perry tang mot chiec nhu vay vao nam 1854. Ong cung phat minh ra may đien bat nguon tu chiec Elekiter.
Tu nam 1842, khi phan tich ve that bai cua Trung Quoc truoc nuoc Anh trong cuoc Chien tranh nha phien lan thu nhat va su lan rong anh huong cua phuong Tay o chau A, Sakuma đa chu đong đe xuat viec ap dung binh phap phuong Tay cho Mac phu va thiet lap phong thu hang hai, thong qua cuon sach mang ten "Kaibo hachi-saku" (海防八策, Hai phong bat sach). Sau khi nhan lenh Mac phu dich sang tieng Nhat cuon Thanh vo ky (聖武記, Shengwu Ji) va Hai quoc đo chi (海国图志, Haiguo tuzhi) cua hoc gia Trung Quoc Nguy Nguyen (魏源, Wei Yuan) (1794 – 1857), Sakuma bi an tuong boi nhung điem tuong đong trong y tuong cua ho lien quan đen viec phong bi chong lai phuong Tay. Tac pham cua ong đa mang lai mot so danh tieng, va bien ong tro thanh nguoi thay loi lac cua mot so nha lanh đao tuong lai trong cong cuoc Minh Tri Duy tan (Yoshida Shoin, Katsu Kaishu, Sakamoto Ryoma, Nakaoka Shintaro, Hashimoto Sanai, Kato Hiroyuki, Nishimura Shigeki, Yamamoto Kakuma).
Nam 1853, khi Yoshida Shoin bi Mac phu bo tu vi len tron len mot trong nhung con tau cua Perry, Sakuma cung bi hinh phat quan thuc tai gia (蟄居, Chap cu), va ong đa phai chiu đung tinh canh nay suot chin nam lien. Trong thoi gian o nha, ong van tiep tuc nghien cuu Tay hoc, va phat trien nhieu loai may đien khac nhau dua tren co may elekiter va pin Daniell, may đo đia chan đau tien cua Nhat Ban, cung nhu nhung cai tien ve sung. Sau khi đuoc phong thich, Sakuma Shozan nhan manh rang giai phap duy nhat cho cac cuoc xung đot cua đat nuoc la chuyen trieu đinh tu Kyoto đen lau đai Hikone, va tiep tuc chu truong mo cua cac hai cang cua Nhat Ban cho cac thuong nhan nuoc ngoai, cung nhu cung co Mac phu thong qua su hop tac voi trieu đinh theo tu tuong Kobu gattai (公武合体, Cong Vu hop the).


Am sat Thang 7 nam 1864, Shozan, theo sau la mot vai tuy tung, đang cuoi ngua tren đuong đen Kyoto. Con ngua cua Shozan đuoc gan mot chiec yen chau Au, va cam trong tay mot ban sao chieu chi cua trieu đinh ve viec mo cua cac hai cang cua đat nuoc cho thuong nhan nuoc ngoai. Ong đang thuc hien nhiem vu gap go mot cong khanh đe giai thich y tuong cua minh va xin phep Thien hoang Komei cong bo viec mo cua hop phap cac hai cang cho nguoi nuoc ngoai vao buon ban. Ong khong the gap vi cong khanh trong trieu va quyet đinh tro ve sau chuyen tham that bai nay.
Ngay 12 thang 8 nam 1864, khi ong đat chan đen quan Sanyo-kiya-cho, đam tuy tung bi bo lai phia sau kha xa, đa khong nhan ra rang hai ke bi an đang đi bo theo sat chu nhan minh. Ngay sau đo Shozan bi mot nhom nho vo si tu cac phien Higo va Oki tap kich giua ban ngay ban mat. Shozan nga khoi ngua va chay rat nhieu mau sau cuoc tan cong, voi nhung ten vo si qua khich rut kiem đang tien lai gan cho ong nam. Shozan bi mot hitokiri trong bon ten Kawakami Gensai giet bang mot nhat kiem chi mang. Sau cai chet cua Shozan, đam vo si ngay lap tuc bo tron khoi hien truong truoc khi tuy tung cua ong kip đen noi. Ho phat hien thi the Shozan nam bat đong, mau me đam đia voi 13 vet thuong do đam vo si gay ra.
Ngay sau khi vu viec xay ra, tai Tenryu-ji, Kyoto, Kawakami Gensai ke voi nhung ke đong muu rang, "Đay la lan đau tien toi thuc su cam thay minh đa giet mot ai đo; toc tren đau toi dung đung vi ong ta la nguoi vi đai nhat moi thoi đai."
Vao ngay sau cai chet cua Shozan, mot tam bien đuoc đat o cong chinh cua đen Gion giai thich ly do giet nguoi:

Shozan ung ho Tay hoc va van đong mo cua cac hai cang cho viec giao thuong. Đay la đieu chinh yeu khong the bo qua đuoc. Hon nua, trong am muu voi phien Aizu va Hikone hen ha, han ta đa dam giao Thien hoang cho phien Hikone. Vi han ta la mot ke phan boi xau xa va ghe tom, chung toi đa giang đon trung phat danh cho han.


Gia đinh Shozan co it nhat hai tinh nhan, mot nguoi ten la Ocho sinh đua con trai duy nhat vao ngay 6 thang 12 nam 1848. Sau đo o tuoi 42, ong ket hon voi co em gai 16 tuoi cua Katsu Kaishu la Katsu Junko vao nam 1853. Con trai cua ong la Miura Keinosuke (三浦啓之助, Miura Keinosuke), ten that la Sakuma Kakujiro, sau khi Shozan mat lien gia nhap Shinsengumi vao thang 9 nam 1864 đe tra thu cho cai chet cua cha minh.


Di san Sakuma Shozan chinh la nguoi đa đat ra cum tu "Đao đuc phuong Đong, hoc thuat phuong Tay" (東洋道徳西洋学芸, Toyo dotoku, Seiyo gakugei, Đong duong đao đuc Tay duong hoc van) ma sau nay đuoc viet tat them la "Tinh than Nhat Ban, ky thuat phuong Tay" (和魂洋才, Wakon Yosai, Hoa hon Duong tai). Khau hieu sau nay van đuoc su dung nhu mot mo ta ve cach thuc ma Nhat Ban van dung hien đai hoa.
Đen Shozan đuoc thanh lap vao nam 1938 tai Matsushiromachi Matsushiro, Nagano, voi Nha Tuong niem Shozan (象山記念館, Tuong Son ky niem quan) 2 tang sau nay đuoc xay dung gan đo.
Mot đai tuong niem mang ten ong đuoc dung len gan noi ong bi am sat, doc đuong Kiyamachi nuong theo bo song Takasegawa o Kyoto.
Mot buc tuong đong cua Sakuma Shozan mang ten Tien sinh Sakuma Shozan (佐久間 象山 先生, Ta Cuu Gian Tuong Son tien sinh) đa đuoc dung len tai Kawanakajima, Nagano va đuoc khanh thanh vao ngay 2 thang 6 nam 1959 nham ky niem 100 nam ngay mo Cang Yokohama.
Mot buc tuong khac cua Sakuma Shozan cuoi ngua, cung co ten la Tien sinh Sakuma Shozan (佐久間 象山 先生, Ta Cuu Gian Tuong Son tien sinh) đuoc dung tai đen Shozan đe ky niem 200 nam ngay sinh cua ong.


= Đai hoc Nagano =
Đai hoc Nagano (長野県立大学, Nagano Kenritsu Daigaku, Truong Da huyen lap đai hoc), mot truong đai hoc cong lap o Nagano, Nagano, khai truong vao nam 2018, đat ten cho ky tuc xa cua minh la Ky tuc xa Zozan (象山寮, Zozan Ryo, Tuong Son lieu) tai Khuon vien Gocho (後町キャンハス, Gocho kyanpasu, Hau Đinh Campus) theo ten Sakuma Shozan.

Sakuma Zozan, mot hoc gia ve Tay hoc vao nhung ngay cuoi cung cua Mac phu Tokugawa, sinh ra o Shinshu. Nhung nguoi tre tuoi theo hoc o truong tu cua ong đa tro thanh đong luc tien phong trong mot thoi đai moi. Đai hoc Nagano nham muc đich hoat đong nhu mot nguon cho su hoi sinh va truyen sinh khi trong khu vuc va la co so cho kien thuc se lam song day nganh cong nghiep, van hoa va loi song o Nagano.

Ngoai ra, Sakuma con la ten goi cua tai lieu huong dan sinh vien do sinh vien lam tai Đai hoc Nagano; va Zozangaku (Tuong Son hoc) la khoa hoc bat buoc danh cho sinh vien nam nhat Khoa Quan ly Toan cau tai truong đai hoc, theo đo sinh vien đuoc lang nghe cac doanh nhan, quan chuc chinh phu va nhung nguoi khac noi ve nhung đoi moi va sang kien đac biet.


Tham khao Lien ket ngoai Anh va tieu su Sakuma Shozan cua Thu vien Quoc hoi Nhat Ban