Nguyen soai, hay Thong che, la danh xung Viet ngu danh chi quan ham si quan cao cap nhat trong quan đoi cua mot so quoc gia. Trong nhieu truong hop, cap bac nay đuoc xem la tuong đuong voi quan ham Thong tuong trong quan đoi cua mot so quoc gia theo he thong cap bac quan su My, du nguyen nghia cua chung khong thuc su đong nhat. Thong thuong, quan ham Nguyen soai, Thong che va Thong tuong đeu đuoc xep tren quan ham Đai tuong (4 sao), nen con đuoc goi la Tuong 5 sao.


Nguon goc lich su Thoi đau Trung Co, cac vua Phap thuong trao quyen chi huy quan su cua hai luc quan va canh sat, cho mot vien chuc goi la Connetable (tieng Anh: Constable); nguoi nay thuong thuoc gioi quy toc hoang than. Ve ngu nghia tu nguyen thi "connetable" co goc tu "comes stabuli" tieng Latin, la nguoi phu trach cham soc ngua (quan ma) cho lanh chua, cung la nguoi than tin. Giup viec cho connetable la cac vien chuc chuyen mon, đuoc goi chung la cac marechal (tieng Anh: marshal), ma quan trong nhat la phu ta chi huy quan su đuoc goi la Marechal de camp (tieng Anh: Field marshal).
Chuc vu Connetable sau cang rong quyen phat trien dan theo quy mo quan đoi; trong 600 nam, vien chuc nay nam vai tro quan trong trong chinh quyen Phap. Đe thay đoi can can quyen luc, nam 1627, Hong y Richelieu bat ngo ra quyet đinh bai bo chuc vu Connetable trong quan đoi, giao quyen chi huy lai cho vien chuc phu ta la Marechal de France. Ke tu đo, chuc vu nay tro thanh danh xung cua cap bac quan su cao nhat cua cac quoc gia chau Au.


Nguyen soai hay Thong che? Neu nhu trong cac ngon ngu chau Au, thuat ngu nay hau nhu thong nhat: Marechal (Phap), Marshal (Anh), Маршал (Nga), Marschall (Đuc)... thi trong tieng Viet, danh xung Nguyen soai va Thong che lai khong đong nhat du chung thuong đuoc dung đe chuyen ngu mot cap bac duy nhat.
Trong lich su thoi phong kien cua cac quoc gia Đong A, chuc vu Nguyen soai (元帥) voi y nghia thong soai toi cao cua quan đoi, do hoang đe bo nhiem co tinh thoi vu trong nhung chien dich lon, quan trong. Trong khi đo, chuc vu Thong che (統制) chi thuan tuy mang tinh chat mot chuc vu vo quan cao cap trong trieu đinh. Du 2 danh xung nay hoan toan khong tuong ung nhung cung co the thay danh hieu Nguyen soai cao hon danh hieu Thong che.
Mai đen nam 1872, lan đau tien cap bac Nguyen soai đuoc thanh lap trong he thong cap bac cua Luc quan Đe quoc Nhat Ban. Danh xung quan ham nay du sau đo khong ton tai trong quan đoi Nhat Ban ke tu sau nam 1945, nhung no van đuoc su dung tai cac nuoc Đong A khac nhu Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, Đai Han Dan Quoc, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa...
Khong ro danh xung Thong che đuoc dung trong tieng Viet tu khi nao, va vi sao đuoc xem la tuong đong voi danh xung Nguyen soai? Nhung du sao, mot thong le khong ro rang đuoc dung chuyen ngu trong cac tai lieu Viet Nam o quoc noi nhu sau:

Thuat ngu "Thong che" đuoc dung đe chuyen ngu cac quan ham tuong tu Field Marshal (Anh) hoac Marechal (Phap) cua cac nuoc phuong Tay;
Thuat ngu "Nguyen soai" đuoc dung đe chuyen ngu cac quan ham tuong tu Маршал (Marshal) cua Lien Xo va cac nuoc thuoc cong đong Xa hoi chu nghia truoc kia.
Co le đay la do su anh huong cua Chien tranh lanh chang? Đieu nay dan đen nhieu nham lan khi chuyen ngu, đac biet nhu cap bac Wonsu cua Han Quoc dich nguyen nghia la Nguyen soai, chuyen ngu lai la Thong che, theo he thong cap bac thi lai dich la Thong tuong. Tat nhien, chang co cai nao sai nhung cung chi đung tuong đoi.
Nhung du sao, thuat ngu Nguyen soai la chinh xac nhat khi dung chuyen ngu cho cap bac Marshal.


Mot so cap bac "nguyen soai" trong lich su Nhu đa neu tren, Marechal la nhung chuyen vien giup viec cho cac Connetable, do đo nay sinh nhieu chuc vu marechal voi nhung vai tro khac nhau.
Trong lich su quan đoi Phap, ngoai chuc vu Marechal de camp giup viec cho Connetable trong viec chi huy quan đoi, con co cac chuc danh cap thap nhu Marechal des logis, Marechal ferrant, hoac cap cao nhu Marechal general. Ngay nay chi con moi cap bac Marechal de France con ton tai va mang y nghia la cap bac cao nhat trong quan đoi.
Mac du xuat phat tu mot goc, cach dung danh xung nay cung co su di biet giua cac quoc gia chau Au. Neu nhu nguoi Anh chi dung Field Marshal thi nguoi Đuc lai dung Generalfeldmarschall, nguoi Phap va nguoi Nga thi chi ngan gon la Marechal (Phap) hay Маршал (Nga).
Chuc vu Magister militum cua Đe quoc La Ma co cung đuoc xem la tuong đuong voi Nguyen soai hoac Thong che.
Trong Khong quan Anh, cac cap bac tu Thieu tuong đen Đai tuong đeu co chu Marshal: Air Vice-Marshal (nghia đen: Pho Thong che Khong quan, tuong đuong Thieu tuong), Air Marshal (nghia đen: Thong che Khong quan, tuong đuong Trung tuong), Air Chief Marshal (nghia đen: Chanh Thong che Khong quan, tuong đuong Đai tuong). Thong che Khong quan thuc su cua Anh la Marshal of the Royal Air Force (Thong che Khong quan Hoang gia Anh).
Quan đoi Lien Xo tung co bac Nguyen soai binh chung, tuong đuong voi Đai tuong: Nguyen soai khong quan (маршал авиации), Nguyen soai phao binh (маршал артиллерии), Nguyen soai cong binh (маршал инженерных войск), Nguyen soai bo đoi tang thiet giap (маршал бронетанковых войск), Nguyen soai bo đoi thong tin lien lac (маршал войск связи). Tren cap Nguyen soai quan binh chung la cap Nguyen soai Lien bang Xo Viet, đuoc xem la cap hang cao nhat. Ngoai ra cao hon cap Nguyen soai Lien bang Xo Viet la cap Đai nguyen soai Lien bang Xo Viet, tuy nhien rat it đuoc dung va chi co duy nhat Stalin đuoc phong cap nay. Sau khi Lien Xo tan ra, hau het cac cap ham nay cung bi bai bo, ngoai tru quan ham Nguyen soai Lien bang Nga.

Trong quan đoi Trung Hoa Dan Quoc khong ton tai quan ham Nguyen soai du chung tung ton tai voi tu cach la mot danh hieu chuc vu thong linh quan su toi cao. Trong lich su Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc chi co mot lan đau tien va duy nhat phong quan ham Nguyen soai (元帥) ngay 23 thang 9 nam 1955 cho 10 quan nhan loai Khai quoc cong than la Chu Đuc, Banh Đuc Hoai, Lam Buu, Luu Ba Thua, Ha Long, Tran Nghi, La Vinh Hoan, Tu Huong Tien, Nhiep Vinh Tran va Diep Kiem Anh; quan ham nay ton tai đen 1965 thi bi bai bo hoan toan. Nam 1988, khi che đo Quan ham đuoc khoi phuc đa khang đinh rang quan ham Nguyen soai nam 1955 la co hieu luc.
Hien tai, hau het cac quoc gia khong con su dung cac quan ham Nguyen soai, Thong che hay Thong tuong nhu cap bac quan nhan hien dich va chi su dung chung trong thoi chien. O mot so it quoc gia, chung ton tai nhu mot cap bac chinh tri quan su (nhu Vuong quoc Campuchia). Truong hop ngoai le co le la Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, vua ton tai cap bac chinh tri quan su (Nguyen soai Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien), vua ton tai cap bac quan su hien dich (Nguyen soai Quan đoi Nhan dan Trieu Tien).


Mot so Nguyen soai/Thong che tieu bieu thoi hien đai Trong lich su đa co rat nhieu nguoi mang cap bac Thong che hay Nguyen soai nay, mot phan lon la do đia vi chinh tri hay quyen luc cua nhung nguoi nay. Nhung trong so cac Thong che cua the gioi cung co cac nha quan su voi nhieu thanh tich noi tieng. Mot vai nguoi tieu bieu trong the ky 20:

Paul von Hindenburg (1847 - 1934), Đe quoc Đuc
August von Mackensen (1849 - 1945), Đe quoc Đuc
Herbert Kitchener, Ba tuoc Kitchener thu nhat (1850 - 1916), Anh
Ferdinand Foch (1851 - 1929), Đe tam Cong hoa Phap
Joseph Joffre (1852 - 1931), Đe tam Cong hoa Phap
Sir Harold Alexander (1891-1969), Anh
Sir Bernard Law Montgomery (1887-1976), Anh
Erwin Rommel (1891-1944), Đuc Quoc xa
Gunther von Kluge (1882-1944), Đuc Quoc xa
Erich von Manstein (1887 - 1973), Đuc Quoc xa
Fedor von Bock (1880-1945), Đuc Quoc xa
Wilhelm Ritter von Leeb (1876-1956), Đuc Quoc xa
Ivan Stepanovich Koniev (1897-1973), Lien Xo
Georgi Konstantinovich Zhukov (1896-1974), Lien Xo
Aleksandr Mikhailovich Vasilevsky (1895-1977), Lien Xo
Fyodor Ivanovich Tolbukhin (1894-1949), Lien Xo
Konstantin Konstantinovich Rokossovsky (1896-1968), Lien Xo va Ba Lan
Rodion Yakovlevich Malinovsky (1898-1967), Lien Xo
Ivan Khristoforovich Bagramyan (1897-1982), Lien Xo
Dmitry Fyodorovich Ustinov (1908-1984), Lien Xo
Philippe Leclerc de Hauteclocque (1902-1947), Phap (truy phong)
Jean de Lattre de Tassigny (1889-1952), Phap (truy phong)


Xem them Thong tuong
Nguyen soai Lien Xo
Nguyen soai Lien bang Nga
Nguyen soai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa
Nguyen soai Quan đoi Nhan dan Trieu Tien
Thong che Phap
Thong che Đuc Quoc xa
Thong tuong Hoa Ky
Nguyen soai Đe quoc Nhat Ban


Chu thich