May bien ap hay may bien the, ten ngan gon la bien ap, la thiet bi đien thuc hien truyen đua nang luong hoac tin hieu đien xoay chieu giua cac mach đien thong qua cam ung đien tu.
May bien ap gom co mot cuon day so cap va mot hay nhieu cuon day thu cap lien ket qua truong đien tu. Khi đua dong đien voi đien ap xac đinh vao cuon so cap, se tao ra truong đien tu. Theo đinh luat cam ung Faraday truong đien tu tao ra dong đien cam ung o cac cuon thu cap. Đe đam bao su truyen đua nang luong thi bo tri mach dan tu qua loi cuon day. Vat lieu dan tu phu thuoc tan so lam viec.

O tan so thap nhu bien ap đien luc, am tan thi dung la vat lieu tu mem co đo tu tham cao nhu thep silic, permalloy,... va mach tu khep kin nhu cac loi ghep bang la chu E, chu U, chu I.
O tan so cao, vung sieu am va song radio thi dung loi ferrit khep kin mach tu.
O tan so sieu cao la vung vi song va song truyen hinh, van co cac bien ap dung loi khong khi va thuong khong khep mach tu. Tuy nhien quan he đien tu cua chung khac voi hai loai noi tren, va khong coi la bien ap that su.
Cac cuon so cap va thu cap co the cach ly hay noi voi nhau ve đien, hoac dung chung vong day nhu trong bien ap tu ngau. Thong thuong ty so đien ap tren cuon thu cap voi đien ap tren cuon so cap ty le voi so vong quan, va goi la ty so bien ap. Khi ty so nay >1 thi goi la ha ap, nguoc lai <1 thi goi la tang ap.
Cac bien ap đien luc co kich thuoc va cong suat lon, thich hop voi ten goi may bien ap. May bien ap đong vai tro rat quan trong trong truyen tai đien nang.
Bien ap cung la mot linh kien đien tu quan trong trong ky thuat đien tu va truyen thong.


Lich su phat trien Nam 1831: Michael Faraday phat hien ra hien tuong dong đien tao ra tu truong va nguoc lai, su bien thien tu truong cung tao ra dong đien.
Nam 1884: May bien ap đau tien đuoc sang che ra boi Karoly Zipernowsky, Miksa Deri va Otto Titusz Blathy.
Nam 1886: May bien ap cho đien xoay chieu lan đau tien đuoc đua vao su dung tai Massachusetts, Mi.
Nam 1889: Mikhail Dolivo-Dobrovolsky che tao ra may bien ap 3 pha đau tien.
Nam 1891: May bien ap Tesla đuoc che tao boi Nikola Tesla, co kha nang tao ra dong đien xoay chieu voi tan so va hieu đien the cao.


Nguyen tac hoat đong May bien the hoat đong tuan theo 2 hien tuong vat ly:

Dong đien chay qua day dan tao ra tu truong (tu truong)
Su bien thien tu thong trong cuon day tao ra 1 hieu đien the cam ung (cam ung đien)
Dong đien đuoc tao ra trong cuon day so cap khi noi voi hieu đien the so cap, va 1 tu truong bien thien trong loi sat. Tu truong bien thien nay tao ra trong mach đien thu cap 1 hieu đien the thu cap. Nhu vay hieu đien the so cap co the thay đoi đuoc hieu đien the thu cap thong qua tu truong. Su bien đoi nay co the đuoc đieu chinh qua so vong quan tren loi sat.
Khi 
  
    
      
        
          N
          
            P
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{P}}
  
, 
  
    
      
        
          U
          
            P
          
        
      
    
    {\displaystyle U_{P}}
  
, 
  
    
      
        
          I
          
            P
          
        
      
    
    {\displaystyle I_{P}}
  
, 
  
    
      
        
          Φ
          
            P
          
        
      
    
    {\displaystyle \Phi _{P}}
  
 va 
  
    
      
        
          N
          
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{S}}
  
, 
  
    
      
        
          U
          
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle U_{S}}
  
, 
  
    
      
        
          I
          
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle I_{S}}
  
, 
  
    
      
        
          Φ
          
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle \Phi _{S}}
  
 la so vong quan, hieu đien the, dong đien va tu thong trong mach đien so cap va thu cap (primary va secondary) thi theo Đinh luat Faraday ta co: 

  
    
      
        
          
            U
            
              P
            
          
        
        =
        
          
            N
            
              P
            
          
        
        
          
            
              d
              
                Φ
                
                  P
                
              
            
            
              d
              t
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {U_{P}}={N_{P}}{\frac {d\Phi _{P}}{dt}}}
  
 va 
  
    
      
        
          
            U
            
              S
            
          
        
        =
        
          
            N
            
              S
            
          
        
        
          
            
              d
              
                Φ
                
                  S
                
              
            
            
              d
              t
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {U_{S}}={N_{S}}{\frac {d\Phi _{S}}{dt}}}
  

Neu 
  
    
      
        
          Φ
          
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle \Phi _{S}}
  
 = 
  
    
      
        
          Φ
          
            P
          
        
      
    
    {\displaystyle \Phi _{P}}
  
 thi 
  
    
      
        
          
            
              U
              
                P
              
            
            
              U
              
                S
              
            
          
        
        =
        
          
            
              N
              
                P
              
            
            
              N
              
                S
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {U_{P}}{U_{S}}}={\frac {N_{P}}{N_{S}}}}
  
,
ngoai ra 
  
    
      
        
          
            
              I
              
                P
              
            
            
              I
              
                S
              
            
          
        
        =
        
          
            
              N
              
                S
              
            
            
              N
              
                P
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {I_{P}}{I_{S}}}={\frac {N_{S}}{N_{P}}}}
  

Nhu vay 
  
    
      
        
          
            
              U
              
                P
              
            
            
              U
              
                S
              
            
          
        
        =
        
          
            
              N
              
                P
              
            
            
              N
              
                S
              
            
          
        
        =
        
          
            
              I
              
                S
              
            
            
              I
              
                P
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {U_{P}}{U_{S}}}={\frac {N_{P}}{N_{S}}}={\frac {I_{S}}{I_{P}}}}
  
 (may bien the ly tuong).
Vi du, 1 may bien the co cong suat 400 W, ti le bien the 80:5

Phia so cap 80 V, 5 A, 160 vong
Phia thu cap 5 V, 80 A, 10 vong


Phan loai may bien ap May bien ap (MBA) co the phan lam nhieu loai khac nhau dua vao:

Cau tao: MBA mot pha va MBA ba pha
Chuc nang: MBA ha the va MBA tang the
Cach thuc cach đien: MBA loi dau, loi khong khi...
Nhiem vu: MBA Đien luc, MBA dan dung, MBA han, MBA xung...
Cong suat hay hieu đien the
...
Ky hieu trong mach đien 


Linh vuc su dung Bien ap đuoc dung trong viec dan đien , tang đien va giam đien tuy thuoc vao ti le vong quan o 2 cong nhap xuat theo cong thuc sau

  
    
      
        
          v
          
            o
          
        
        =
        
          v
          
            i
          
        
        ×
        
          
            
              N
              
                o
              
            
            
              N
              
                i
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{o}=v_{i}\times {\frac {N_{o}}{N_{i}}}}
  

Dan đien 

  
    
      
        
          v
          
            o
          
        
        =
        
          v
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{o}=v_{i}}
  
 khi  
  
    
      
        
          N
          
            o
          
        
        =
        
          N
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{o}=N_{i}}
  

Tang đien 

  
    
      
        
          v
          
            o
          
        
        =
        A
        
          v
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{o}=Av_{i}}
  
 khi  
  
    
      
        
          N
          
            o
          
        
        >
        
          N
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{o}>N_{i}}
  

Giam đien 

  
    
      
        
          v
          
            o
          
        
        =
        
          
            1
            A
          
        
        
          v
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{o}={\frac {1}{A}}v_{i}}
  
 khi  
  
    
      
        
          N
          
            o
          
        
        <
        
          N
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{o}<N_{i}}
  

May bien ap co the chuyen đoi hieu đien the (đien ap) đung voi gia tri mong muon . Thi du , tu đuong day trung the 10 kV sang muc ha the 220 V hay 400 V dung trong sinh hoat dan cu. Tai cac nha may phat đien, may bien ap thuong chuyen hieu đien the muc trung the tu may phat đien (10 kV đen 50 kV) sang muc cao the (110 kV đen 500 kV hay cao hon) truoc khi truyen tai len đuong day đien cao the. Trong truyen tai đien nang voi khoang cach xa, hieu đien the cang cao thi hao hut cang it.
Ngoai ra con co cac may bien the co cong suat nho hon, may bien ap (on ap) dung đe on đinh đien ap trong nha, hay cac cuc bien the, cuc sac,... dung cho cac thiet bi đien voi hieu đien the nho (230 V sang 24 V, 12 V, 3 V,...).


Tham khao Xem them Lien ket ngoai May bien ap - Huong dan Java Tuong tac Luu tru ngay 29 thang 11 nam 2011 tai Wayback Machine Phong thi nghiem Cao tu truong Quoc gia
Ben trong May bien ap cua Đai hoc Denver
Hieu May bien ap: Đac điem va Han che cua Tap chi Conformity Luu tru ngay 26 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
3 Thong tin va cau truc pha cua May bien ap — Điem cap nguon 3 pha Luu tru ngay 20 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
Tram đien va Truyen tai tren DMOZ
J.Edwards va T.K Saha, Dong đi qua may bien ap thong qua vector Poynting PDF (264 KB)
Gioi thieu cac may bien ap thong dungPDF (94.6 KB)
ung dung Java cho may bien ap