Emile Edouard Charles Antoine Zola (2 thang 4 nam 1840 - 29 thang 9 nam 1902), thuong đuoc biet đen voi ten Emile Zola, la mot nha van noi tieng cua van hoc Phap trong the ki 19, nguoi đuoc coi la nha van tien phong cua chu nghia tu nhien (naturalism). Ben canh nhung tieu thuyet noi tieng, Zola con đuoc biet toi nhu la mot trong nhung nhan vat quan trong dan toi viec xet xu lai Vu Dreyfus.


Tieu su Emile Zola sinh ngay 2 thang 4 nam 1840 tai Paris. Emile la con trai duy nhat cua ong Francesco Zola va ba Emilie Aubert. Ong Francesco (7 thang 8 nam 1796 - 27 thang 3 nam 1847) la mot ky su nguoi Y lam viec tai Aix-en-Provence con ba Emilie (6 thang 2 nam 1819 – 17 thang 10 nam 1880) la mot phu nu que o Beauce thuoc mien Trung nuoc Phap. Tu nam 1843 gia đinh nha Zola chuyen ve song tai Aix-en-Provence va 4 nam sau thi ong Francesco qua đoi, đe lai vo va con trong hoan canh rat kho khan ve tai chinh.
Trong thoi gian hoc tap o Aix, Emile Zola la ban hoc cua Paul Cezanne, nguoi sau nay đa gioi thieu Zola voi nhieu hoa si noi tieng nhu Claude Monet, Alfred Sisley, Camille Pissarro va Edouard Manet. Thang 3 nam 1858 Emile vao hoc tai truong du bi đai hoc noi tieng Lycee Saint-Louis o Paris, tuy vay nam 1859 ong đa thi truot bang Baccalaureat (bang tu tai Phap) toi hai lan.
Khong muon tro thanh ganh nang cho me, Emile Zola bo hoc va bat đau tim kiem viec lam. Nam 1862 sau khi đuoc nhap quoc tich Phap, Zola hanh nghe goi sach cho nha xuat ban Hachette voi luong 100 franc mot thang. Ong lam viec tai đay cho đen nam 1866 thi bat đau đen voi nghe phong vien.


Su nghiep = Su nghiep bao chi =
Tu nam 1863, Zola bat đau cong tac voi cac chuyen muc van hoc cua nhieu bao khac nhau, đen nam 1866 thi ong bo cong viec o Hachette đe tro thanh phong vien chinh thuc cho to L'Evenement chuyen ve van hoc va nghe thuat. Nho cong viec nay Zola bat đau lam quen voi nhieu nghe si lon nhu cac hoa si ten tuoi Edouard Manet, Camille Pissarro hay anh em Edmond va Jules de Goncourt. Ben canh L'Evenement, Emile Zola con viet bai cho cac bao L'Illustration, Le Figaro, Globe, Gaulois va Libre Pensee.


= Su nghiep van hoc =
La mot nguoi ham mo Balzac, đac biet la bo tieu thuyet Tan tro đoi (La Comedie humaine), tu nam 1868 Zola bat đau lap đe cuong sang tac mot bo tieu thuyet đo so tuong tu Tan tro đoi, bo tieu thuyet nay sau đo len toi 20 quyen va đuoc lay ten la Les Rougon-Macquart voi chu thich "lich su tu nhien va xa hoi cua mot gia đinh trong Đe Che Thu Hai". Zola đa gianh 25 nam đe hoan thanh Les Rougon-Macquart, bo tieu thuyet chi đuoc hoan thanh vao nam 1893.
Nam 1870 Zola cuoi Alexandrine Meley tuy vay hai nguoi chua bao gio co con chung. Cung nam nay ong đuoc moi lam thu ky cho nghi si canh ta Alexandre Glais-Bizoin. Nam 1873, Emile bat đau lien he voi cac nha van lon nhu Gustave Flaubert, Alphonse Daudet. Zola tro thanh nguoi đi đau cho trao luu van hoc theo chu nghia tu nhien (naturalisme), ong cung voi Joris-Karl Huysmans, Paul Alexis, Leon Hennique, Guy de Maupassant đa cho xuat ban tap sach Les Soirees de Medan. Nam 1888 ong bat đau đi lai voi ba Jeanne Rozerot, nguoi đa sinh cho nha van hai đua con.
Sau Les Rougon-Macquart, Zola bat đau viet bo tieu thuyet moi, Ba thanh pho (Les Trois Villes) bao gom cac tieu thuyet Lourdes (1894), Rome (1895) va Paris (1898). Bo ba tieu thuyet ke ve cuoc phieu luu cua Pierre Froment, nguoi chung kien su đoi nghich giua khoa hoc va thuyet duy linh o cuoi the ki 19 khi la con trai cua mot nha khoa hoc va mot ba vo sung đao. Sau Ba thanh pho la Bon chan ly (Les Quatre Evangiles) gom Fecondite (1899), Travail (1900), Verite (1902) va cuon tieu thuyet chua kip hoan thanh Justice.


Vai tro trong Vu Dreyfus Tro thanh mot nha van giau co va noi tieng, Emile Zola van khong ngan ngai dinh liu vao Vu Dreyfus khi ong tin vao su trong sach cua vien đai ta goc Do Thai Alfred Dreyfus. Đay la mot vu be boi lam chan đong nen chinh tri va xa hoi Phap cuoi the ki 19 khi si quan goc Do Thai Dreyfus bi ket toi lam gian điep cho nguoi Pho trong mot vu an cho thay ro su phan biet đoi xu cua nuoc Phap voi nhung nguoi Do Thai. Emile Zola khong tham gia phan đoi viec bat giu Dreyfus nam 1894, tuy vay tu nam 1895 ong bat đau phan no truoc lan song bai Do Thai o nuoc Phap, đac biet la truoc nhung bai viet cua Edouard Drumont trong tap tieu luan chong Do Thai La France juive va bao La Libre Parole. Ngay 16 thang 5 nam 1896, Emile Zola viet bai bao Pour les juifs (Vi nguoi Do Thai) tren to Le Figaro đe bieu lo su phan đoi cuoc van đong chong Do Thai do Drumont đung đau va đat cau hoi ve danh du cua nuoc Phap trong vu an nay.
Viec Emile Zola tham gia Vu Dreyfus, vai tro cua ong tren van đan Phap, đac biet la vi tri thu linh cua trao luu chu nghia tu nhien, đa khien nhung nguoi ung ho Dreyfus nhu Auguste Scheurer-Kestner va Bernard Lazare toi đe nghi nha van truc tiep tham gia vao viec minh oan cho vien si quan goc Do Thai. Ban đau Zola co do du nhung đen thang 9 nam 1897 thi ong đa viet cho vo rang minh đa đong y đich than dinh liu vao vu be boi nay. Ngay 13 thang 1 nam 1898, Emile Zola viet bai bao noi tieng Toi ket toi (J'accuse) tren to L'Aurore cua Georges Clemenceau, bai bao đa gay tieng vang lon va thuc đay qua trinh xet xu lai vu an. Vi bai bao nay, Zola đa bi ket toi vu khong voi muc an cao nhat cho toi nay la 1 nam tu voi so tien phat len toi 7500 franc (do nha van Octave Mirbeau tra ho). Đe thoat khoi an phat, nha van buoc phai song luu vong o Luan Đon mot nam, khi quay ve Phap ong đa viet them mot loat bai bao ve Vu an Dreyfus tren to La Verite en marche.


Qua đoi va vinh danh Ngay 29 thang 9 nam 1902, Emile Zola đot ngot qua đoi vi bi ngat ngay trong nha cua minh khi ong khoi bi tac. Cai chet cua nha van lon đuoc coi la mot tai nan, tuy nhien vi Zola co rat nhieu nguoi thu ghet (đac biet la nhung nguoi chong Dreyfus) nen gia thuyet cua mot vu am sat la khong the loai tru. Vi vay sau cai chet cua Emile, mot cuoc đieu tra đa đuoc tien hanh nhung khong dan đen mot ket luan ro rang nao.
Mo cua Emile Zola đuoc đat tai Nghia trang Montmartre, trong đieu van đoc o le tang, nha van Anatole France đa ca ngoi Zola nhu la "luong tam cua nhan loai" (Il fut un moment de la conscience humaine). 4 nam sau khi Zola qua đoi, Alfred Dreyfus đuoc phuc hoi danh du. Ngay 4 thang 6 nam 1908 di cot cua nha van đuoc chuyen ve Đien Pantheon Paris, noi luu giu hai cot nhung nguoi Phap vi đai. Tu nam 1985, ngoi nha cua Zola o Medan (Yvelines) đa đuoc chuyen thanh bao tang.


Tac pham = Van xuoi =
Cac tieu thuyet va novella le:

Bo tieu thuyet Gia đinh Rougon-Macquart:

Bo tieu thuyet Ba thanh pho (Trois villes):

Bo tieu thuyet Bon chan ly (Quatre Evangiles):

Kich ban san khau


= Tho =


= Phe binh =


Tham khao Lien ket ngoai Emile Zola tren Vietsciences
Tac pham cua Emile Zola Luu tru ngay 17 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Trang web ve Emile Zola