Voi rong hay loc xoay (tieng Anh: tornado) la hien tuong mot luong khong khi xoay tron mo rong ra tu mot đam may giong xuong toi mat đat. Voi rong thuong đuoc hinh thanh o nhung con giong manh xoay tron đuoc tao thanh tu nhung dai gio cat lon đuoc goi la sieu o giong (supercell) va la mot trong nhung loai hinh thoi tiet cuc đoan pho bien vao mua he tai nhieu quoc gia.


Nguon goc hinh thanh va đac điem = Nguon goc hinh thanh =
Voi rong phat trien tu mot con giong, thuong tu o giong rat manh hay sieu manh, nen o đau co giong du doi la o đo co the co voi rong, song cung may la no rat hiem. Cung co khi no sinh ra tu mot dai gio giat manh (đuoc goi nhung đuong to) hay tu mot con bao. Nguoi ta cho rang khi khong khi o lop ben tren lanh đe len lop khong khi nong o phia duoi, khong khi nong se bi cuong buc chuyen đong len rat manh. Nhung khi voi rong xay ra tren mat nuoc thi thuong lai khong thay đoi luu va cung khong thay su khac biet nhiet đo giua cac lop. Vi vay nguyen nhan loc xoay con nguoi van chua hoan toan hieu đuoc het.
Tuy vay, phan lon voi rong đuoc hinh thanh tu mot dang may giong đac biet la may giong tich đien. Mot đam may co the keo dai trong vai gio, xoay tron trong vung co đuong kinh tu 10 đen 16 km, di chuyen hang tram dam va sinh ra vo so ong hut khong lo. Nguon goc cua chung la vung khi hau co luong khi nong đi len va luong khi lanh đi xuong.
Đau tien la qua trinh tuong tac giua con giong co chieu len tren va gio. Su tuong tac nay se lam cho tang khi nong o duoi di chuyen len tren va xoay tron trong khong trung.
Tiep đo la su phat trien cua dong khi lanh di chuyen theo huong đi xuong mat đat o phia ben kia cua con bao. Van toc cua dong khi đi xuong co the lon hon 160 km/h.


= Đac điem =
Đuong kinh cua voi rong co the thay đoi tu vai chuc met cho toi vai kilomet. Nhung đa so cac loc xoay co đuong kinh vao khoang 50 m.
Tren đuong di chuyen no co the cuon theo (roi nem xuong o mot khoang cach sau đo) hoac pha huy moi thu, ke ca nhung nha gach xay kien co, nen loc xoay cung la hien tuong khi tuong đac biet nguy hiem.
Am thanh voi rong thuong la tieng rit manh lien tuc. Đoi khi loc xoay tao ra tieng on lon nhu tieng thac nuoc đo hoac tieng gio mo cua kinh o to khi xe chay cuc nhanh.
Nhin tu xa loc voi rong co the co mau đen hoac trang, tuy thuoc nhung thu ma no cuon theo. Khi loc xoay xuat hien o tren đai duong, hinh thanh nen voi rong, thuong hut bui nuoc len cao tao thanh cac cay nuoc (waterspouts) nang hang chuc tan.


= Nguon goc ten goi =
Đo la hien tuong gio xoay rat manh, pham vi đuong kinh rat nho, hut tu be mat đat len đam may vu tich, tao thanh hinh nhu cai pheu di đong, trong giong nhu cai voi, nhung tu tren bau troi tho xuong nen dan ta "ton kinh" goi la "voi rong" (ma khong goi la voi voi chang han), chu thuc te khong co con rong nao ca. Rat thu vi la khong phai chi co dan ta "ton kinh" goi no la voi rong ma ca o Trung Quoc nguoi ta cung goi la Voi rong (龍捲, "long quyen"). Con tieng Anh thuat ngu đo la "Tornado" co nguon goc tu tieng Tay Ban Nha hay Bo Đao Nha, đeu co nghia la "quay" hay "xoay" (loc xoay).


Cuong đo Viec đo toc đo gio cua voi rong mot cach truc tiep la vo cung kho khan, boi no co the pha huy nhieu thu xuat hien tren đuong đi. Nam 1971, ong Fujita Tetsuya, mot nha khi tuong thuoc đai hoc Chicago đa che tao ra mot he thong phan biet cap đo cua voi rong dua tren viec đo tac hai cua no đoi voi nhung cong trinh nhan tao. Thiet bi đuoc goi la thang đo Fujita.
Đo manh cua loc xoay tang dan tu F0 đen F5. Voi rong yeu nhat (F0) co the pha huy ong khoi va cac bien hieu, trong khi o cap manh nhat (F5) chung co the thoi bay nhung can nha khoi mong.
Voi cap F4 va F5, toc đo gio cua voi rong co the len toi 207 dam Anh tren gio (333 km/h) cho đen 261 dam Anh tren gio (420 km/h).


Hau qua cua voi rong tu nhien Hau qua do voi rong gay ra la rat nghiem trong cho đia phuong noi no đi qua. Cang xay ra nhieu voi rong va nhat la voi rong cap manh thi thiet hai ve nguoi cung nhu ve co so ha tang la cang lon.
Cac con so thong ke cho thay Hoa Ky la quoc gia chiu nhieu tran voi rong nhat trong mot nam. Con so trung binh la hon 800 con voi rong hoat đong trong mot nam, lam cho it nhat 50 nguoi chet. Va so loc xoay cap F5 chiem 0,1% tong so.
Australia xep thu hai. Mot so nuoc khac cung thuong co nhu Trung Quoc, Nga, An Đo, Anh va Đuc.
Do di chuyen voi toc đo rat nhanh, cung voi gio xoay, loc xoay duong nhu pha huy het moi thu tren đuong đi cua no. Voi nhung loc xoay nho thi se pha huy cac bien hieu giao thong, nhung can nha co kien truc khong vung. Nhung tran loc manh thi co the cuon bay ca nhung chiec o to. Nhung can nha kien co, nhung cay cau... bi pha huy. No con cuon theo ca con nguoi, con vat tren đuong đi.


Nhung voi rong gay hau qua lon trong lich su Tran loc voi rong toi te nhat o My xay ra ngay 18 thang 3 nam 1925. Cung mot luc 7 loc xoay đa xuat hien o 3 bang Illinois, Missouri, Indiana lam 740 nguoi thiet mang va pha huy nhieu cau truc ha tang. Mot tham hoa loc xoay khac cung đang nho khong kem xay ra vao ngay 3 thang 4 nam 1974, no la tap hop cua 148 loc xoay nho, giet chet 315 nguoi tu bac Alabama đen bang Ohio.

Ngay 12 thang 6 nam 1899 Quan St. Croix, Wisconsin, My lam 117 nguoi chet.
Ngay 5 thang 4 nam 1936 tai Tupelo, Mississippi, My lam 216 nguoi chet.
Ngay 9 thang 4 nam 1947 tai Woodward, Oklahoma My lam 181 nguoi chet.
Ngay 8 thang 6 nam 1953 tai Flint, Michigan My lam 115 nguoi chet.
Ngay 22 thang 4 nam 2011 tai Joplin, Missouri My lam 138 nguoi chet.
Ngay 2 thang 11 nam 2017 tai Phu Yen, Viet Nam 11 nguoi chet va 10 nguoi mat tich, hang tram tau đanh ca neo đau o cac ben bai bi song gio nhan chim va xo đap hu.


Cach phong tranh Noi chung đoi voi voi rong, nhat la loai co toc đo lon viec phong tranh la rat kho khan.
Trong thoi gian dien ra voi rong, moi nguoi phai ngay lap tuc tim noi tru an trong mot tang ham hay noi kin đao cua toa nha nhu phong hop, phong tam… Tuyet đoi tranh tru an trong xe hoi va nha di đong boi chung co the bi thoi bay bat cu luc nao. Khong nen o trong nhung nha lon co mai rong nhu thinh phong, hay sieu thi la nhung noi de bi sup đo. Neu đang o ngoai đuong, ban nen chui xuong mot cai ranh hay muong sau va che đau can than đe khoi bi thuong do đat đa roi xuong.


Xem them Voi rong nuoc
To
Đong đat
Bang đo Jujita Tornadoskala
Nui lua
Song than
Tieng vong hinh moc


Tham khao Lien ket huu ich Tong quat
Tornado (meteorology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Nhung cau hoi thuong gap ve loc xoay - Tieng Anh (Trung tam Du bao Bao cua Co quan Thoi tiet quoc gia)
Nhung nghien cuu ve loc xoay Luu tru ngay 3 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine (National Severe Storms Laboratory)
WW2010: Nhung tran loc xoay
Du an loc xoay
loc xoay va nhung to chuc nghien cuu no 
Co quan thi nghiem cua chau Au ve loc xoay
TorDACH: Centre of Competence for Severe Local Storms in D, A, CH Luu tru ngay 6 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine
U.S. Co quan du bao thoi tiet Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine (Đai hoc Nebraska tai Lincoln)
Du bao loc xoay Luu tru ngay 7 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine (Rasmussen et Markowski)
Electronic Journal of Severe Storms Meteorology
NWS Jet Stream Online Weather School Luu tru ngay 23 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
Birth of a Tornado – hoat hinh cua MSNBC Interactive
Tornado Newspaper Articles Archive Luu tru ngay 14 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine hon 50.000 bai bao chi tiet ve loc xoay trong lich su
Hinh anh
Hinh anh loc xoay (pham vi cong cong)
Hinh anh nghien cua ve bao va loc xoay
Hinh anh cua Co quan Thoi tiet quoc gia
Safety and Preparedness
NOAA Tornado Preparedness Guide Luu tru ngay 26 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
Tornado Safety (The Tornado Project)
Tornado Preparedness Tips for School Administrators (NOAA / SPC)
Highway Overpasses as Tornado Shelters: Fallout from the ngay 3 thang 5 nam 1999 Tornado Outbreak (National Weather Service, Norman, Oklahoma)
Natural Disasters - Tornado Luu tru ngay 4 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine Great research site for kids
FEMA for Kids: Tornado
Thong tin khac
Tornadoes in Kansas Luu tru ngay 28 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine Library of Congress, America's Story
Tornado damage (in 1899; archived panoramic photographs)
Chasing Tornadoes Luu tru ngay 23 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine (National Geographic Magazine)
Stormtrack magazine
StormWiki Luu tru ngay 12 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Storm Report Map Luu tru ngay 5 thang 7 nam 2017 tai Wayback Machine (Map and Track Tornadoes, Hail and Wind Reports)
Person carried by tornado survives Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Tieng Viet

Voi rong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
To, loc va loc xoay Luu tru ngay 6 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine