Artemisia Gentileschi (Nu. US: , tieng Y: [arteˈmiːzja dʒentiˈleski]; sinh ngay 08 thang 07 nam 1593 – mat nam 1652/1653 hoac 1656) nghe danh Artemisia Lomi la mot hoa si Baroque Y, mot trong nhung hoa si noi danh, co anh huong bac nhat the gioi the ky XVII theo phong cach Caravaggio.
Artemisia Gentileschi la mot nu hoa gia chuyen nghiep, phong cach đai dien cho tang lop nhung nguoi phu nu, phan anh tinh the xa hoi trong thoi đai va cuoc đoi, tac gia cua nhieu hoa pham đac biet nhu: Judith Slaying Holofernes, Susanna and the Elders, Judith and her Maidservant đuoc bao ton o nhieu noi tren the gioi cho đen ngay nay.
Nam 2020, co đuoc Google Doodle ky niem sinh nhat 427, đuoc to chuc trien lam trung bay o London.


Lich su Đuong thoi, nu luu co rat it co co co hoi đuoc theo đuoi đam me hoi hoa, nhung bat đau xuat hien cac hoa nu chuyen nghiep, Artemisia la nguoi phu nu đau tien tro thanh thanh vien cua Accademia di Belle Arti di Firenze, Vien My thuat Firenze va Accademia delle Arti del Disegno, Vien Nghe thuat hoi hoa.
Hoi hoa Artemisia đac biet đinh huong toi boi canh nu anh hung, nhung cau chuyen tap trung vao phai nu ve truyen thuyet than thoai, phung du, Kinh Thanh, bao gom ca nhan vat nan nhan, chien binh, noi dung bao luc. Nhung hoa pham noi tieng cua co co the ke toi Susanna (sach Daniel) phien ban 1610 tai Pommersfelden, Judith Slaying Holofernes phien ban 1614 - 1620 tai phong trung bay Uffizi, Judith and Her Maidservant phien ban 1625 tai Vien Hoi hoa Detroit (DIA).
Artemisia lung danh ve kha nang the hien cac khia canh cua phai nu, mieu ta tu nhien, an tuong hoa mau sac ve ca boi canh va đo kich tinh cua tac pham.
Cuoc đoi cua Artemisia co nhieu điem đac biet. Artemisia bi cuong hiep boi Agostino Tassi khi con la mot co gai tre, nhieu nam tham gia phien toa xet xu ke hiep dam, khien cho hinh anh hoa si nghe thuat va thanh tuu cua co bi lu mo khi con song. Trong thoi gian dai, Artemisia thu hut su hieu ky, nhung nhung đanh gia ve cuoc song va nghe thuat cua co mai the ky XX moi đuoc cac hoc gia xem xet lai. Va bay gio, Artemisia đuoc khang đinh la mot trong nhung hoa si tien bo va bieu cam nhat trong the he cua co.
Nam 2020, cuoc trien lam rieng biet tuong nho Artemisia đuoc du kien to chuc tai Bao tang Quoc gia, Luan Đon nhung đang tam hoan vi tinh trang dien bien cua Đai dich COVID-19.


Thoi thanh xuan = Thieu thoi =

Artemisia Gentileschi sinh ra tai Roma ngay 08 thang 07 nam 1593, trong khi giay khai sinh ghi rang co sinh nam 1590. Co la con gai ca cua Orazio Gentileschi, hoa si vung Toscana va me la Prudenzia di Ottaviano Montoni. Thuo thieu thoi cua co va gia đinh co nhieu điem anh huong, kho khan cho cuoc đoi ve the chat lan tinh than. Cha co, Orazio hoat đong hoi hoa, đa tung phai ngoi tu nam 1603 cung nguoi ban Caravaggio, khi xuc pham Giovanni Baglione qua nhung loi tho. Nam 1605, me qua đoi khi co 12 tuoi.
Thoi be, Artemisia đuoc gioi thieu ve tranh trong xuong cua cha co, co cho thay su nhiet tinh va tai nang hon nhieu so voi cac em cua minh, gia đinh lam viec cung. Co hoc ve, cach pha tron mau sac va cach ve. Đen nam 1612, khi chua tron muoi chin tuoi, cha co tu hao ve tai nang hoi hoa cua con gai, tuyen bo rang trong nghe nghiep ve tranh ma co đa thuc hanh trong ba nam, khong ai sanh bang.
Vi phong cach cua cha co lay cam hung tu Caravaggio trong thoi ky đo, phong cach cua Artemisia cung chiu anh huong lon boi ong. Tuy nhien, cach tiep can van đe cua Artemisia khac voi cha. Tranh cua co rat tu nhien trong khi tranh cua Orazio đuoc ly tuong hoa. Đong thoi, Artemisia đa phan đoi thai đo truyen thong va tam ly phuc tung mang tinh tay nao, đoi mat nhung ghen ti cua nguoi khac voi tai nang cua minh. Bang cach ung pho manh me đo, co dan co đuoc su ton trong va cong nhan cho cong viec cua ban than.
Tac pham đau tien con sot lai cua Artemisia khi co muoi bay tuoi la Susanna and the Elders (nam 1610, bo suu tap Nha Schonborn o Pommersfelden, Bamberg, Bayern). Buc tranh mo ta cau chuyen trong Kinh Thanh ve Susanna, huong toi thuc đay tinh cong bang nhan ai Thien Chua đoi voi phai nu. Vao thoi điem đo, mot so nguoi bi anh huong boi nhung quan niem sai lam pho bien, đa nghi ngo rang co đuoc cha minh giup đo. Buc tranh cho thay Artemisia đa đong hoa chu nghia hien thuc cua Caravaggio ma khong tho o voi ngon ngu cua Annibale Carracci va truong Bologna.


= Van đe voi Agostino Tassi =
Nam 1611, Orazio bat đau lam viec voi Agostino Tassi đe trang tri cac ham cua Casino delle Muse ben trong Palazzo Pallavicini-Rospigliosi o Roma. Sau đo, ong đa thue hoa si đe day kem cho con gai minh. Trong buoi day kem nay, Tassi đa ham hiep Artemisia. Mot nguoi đan ong khac la Cosimo Quorli cung tham gia.

Sau khi bi ham hiep, Artemisia bat đau co quan he tinh duc voi Tassi, khi ma Tassi hua se ket hon đe khoi phuc nhan pham va đam bao tuong lai cua co. Sau đo, Tassi đa tu bo loi hua se ket hon voi Artemisia. Chin thang sau khi bi ham hiep, khi biet rang Artemisia va Tassi se khong ket hon, cha co la Orazio đa buoc toi chong lai Tassi. Orazio cung tuyen bo rang Tassi đa đanh cap mot buc tranh Judith tu gia đinh Gentileschi. Vu an nay mang y chinh la viec Tassi đa ham hiep lay trinh tiet cua Artemisia. Neu Artemisia khong con la mot trinh nu truoc khi Tassi cuong hiep co, thi nha Gentileschi se khong the buoc toi.
Trong phien toa keo dai bay thang sau đo, co quan đieu tra phat hien ra rang Tassi co nhieu van đe, gom ngoai tinh voi chi dau, len ke hoach giet vo minh va an cap mot so buc tranh cua Orazio. Vao cuoi phien toa, Tassi nhan an luu đay khoi Roma, nhung ban an khong bao gio đuoc thuc hien. Artemisia đa bi tra tan bang vit co tai van thumbscrews, đuoc nu ho sinh kiem tra xem lieu co con trinh tiet khong tai phien toa, nham muc đich xac minh loi khai cua minh.
Thoi tre, Artemisia co cuoc song chu yeu xung quanh nhung nguoi phai nam ke tu khi me qua đoi nam co 12 tuoi. Khi Artemisia 17 tuoi, Orazio cho thue can ho tren lau cua nha ho cho mot nguoi thue nha la Tuzia. Artemisia ket ban voi Tuzia. Tuy nhien, Tuzia đa cho phep Agostino Tassi va Cosimo Quorli nhieu lan vao nha Artemisia trong nhieu dip. Ngay xay ra vu ham hiep, Artemisia đa khoc vi su giup đo cua Tuzia, nhung Tuzia chi đon gian phot lo Artemisia va gia vo rang co khong biet chuyen gi xay ra. Artemisia cam thay bi Tuzia phan boi, Tuzia đa tao đieu kien cho vu cuong hiep cua Tassi nhu mot nguoi đong loa. Nam 1976, buc tranh Mother and child, đuoc phat hien tai Crows Nest, New South Wales, Sydney, New South Wales, Australia. Buc tranh nay đuoc cho la đuoc ve boi Artemisia. Đua be đa đuoc hieu la mot hinh anh tham khao gian tiep huong đen Agostino Tassi, ke hiep dam cua co ke tu nam 1612, chi hai nam sau khi bi ham hiep. Buc hoa mo ta mot nguoi phu nu manh me va đau đon, lam sang to kha nang nghe thuat thong kho va bieu cam cua co.


Su nghiep nghe thuat = Thoi Firenze (1614 - 1620) =

Mot thang sau phien toa, Orazio đa sap xep cho con gai cua minh ket hon voi Pierantonio Stiattesi, mot nghe si khiem ton đen tu Firenze. Khong lau sau, hai vo chong chuyen đen Firenze, noi Artemisia bat đau kiem song bang nhung tiep nhan giao dich ve tranh tai Casa Buonarroti. Co tro thanh mot hoa si quy toc (court painter) thanh cong, duoi su bao tro cua Nha Medici va Vua Charles I cua Anh. Khi con o Firenze, Artemisia va Pierantonio co mot co con gai vao khoang nam 1618, la Prudentia, con đuoc biet đen voi cai ten Palmira, khien mot so hoc gia nham lan rang Artemisia co hai con gai chu khong phai mot. Prudentia đuoc đat ten theo ten ba ngoai, tuc me cua Artemisia, nguoi đa chet khi Artemisia nam 1605. Ve sau, con gai Prudentia tro thanh mot hoa si, đuoc day do boi me, mac du khong ro cong viec cua co.
O Firenze, Artemisia đa đat đuoc nhung thanh cong đang ke. Co la nguoi phu nu đau tien đuoc nhan vao Accademia delle Arti del Disegno, la Hoc vien Nghe thuat Ve cua Firenze. Co duy tri moi quan he tot voi cac nghe si đuoc kinh trong nhat trong thoi đai cua minh, nhu Cristofano Allori, thu hut đuoc su uu ai va bao tro cua nhung nguoi co anh huong, bat đau voi Cosimo II de' Medici, Đai cong tuoc xu Toscana, đac biet la Nu Đai Cong tuoc Christina cua Lorraine. Vao the ky XVIII, hoa pham Judith Behead Holofernes đa tro thanh tai san cua Nu Đai Cong tuoc Anna Maria Luisa de' Medici, nguoi che giau viec nay. 

Thoi thanh nien nay, Artemisia co moi quan he bang huu voi Galileo Galilei, ca hai cung la thanh vien cua Accademia delle Arti del Disegno, cung co lien ket phuc vu nhat đinh voi Đai cong tuoc xu Toscana. Su quen biet cua co voi Galileo Galilei, gan đay đuoc minh chung tu mot buc thu ma co đa viet gui cho nha khoa hoc nam 1635, xuat phat tu nhung nam song o Firenze cua co. Đieu đac biet co the noi toi la Artemisia đa hoc hoi ly thuyet chuyen đong đan (projectile motion) đuoc kham pha boi Galileo Galilei đe ap dung vao net ve mau boi vu luc trong hoa pham Judith Slaying Holofernes cua minh. Nam 1615, co đuoc Michelangelo Buonarroti Tre (chau trai cua Michelangelo) quy men va moi hop tac. Luc đo Michelangelo Tre ban ron voi viec xay dung Casa Buonarroti đe chuc tung cho nhung nguoi ho hang đang chu y cua minh, tuong nho va kinh trong nhan vat Phuc Hung Michelangelo, ong đa nho Artemisia, cung voi cac nghe si Firenze khac bao gom Agostino Ciampelli, Sigismondo Coccapani va Zanobi Rosi cung ho tro đong gop buc tranh tren tran nha. Artemisia khi đo cung đang mang thai. Moi nghe si đuoc giao nhiem vu trinh bay mot cau chuyen ngu ngon ve đuc tinh lien quan đen Michelangelo, va Artemisia phu trach Allegory of Inclination, đuoc trinh bay duoi hinh dang mot phu nu tre khoa than cam la ban. Buc hoa nam tren tran nha tang hai, đai dien cho đuc tinh tai nang thien bam. Hinh tuong trong buc hoa đuoc cac hoc gia cho rang mang su tuong đong voi Artemisia. That vay, trong mot so buc tranh cua co, cac nu anh hung đay nghi luc cua Artemisia giong voi nhung buc chan dung cua co. Va voi net đep đac biet cua buc tranh đo, Artemisia đa đuoc tra cong gap ba lan so voi bat ky nghe si nao khac tham gia loat hoa pham.
Nam 2011, Francesco Solinas đa phat hien ra mot bo suu tap gom ba muoi buc thu, co nien đai tu khoang 1616 đen 1620, cung cap cai nhin sau sac hon đoi song ca nhan va tinh hinh tai chinh Artemisia o Firenze. Đieu bat ngo nhat la nhung buc thu đa cho thay Artemisia co mot moi tinh say đam voi quy toc Firenze giau co ten Francesco Maria Maringhi. Chong co, Stiattesi, nhan thuc ro ve moi quan he cua ho, va đa duy tri thu tin voi Maringhi o mat sau nhung buc thu tinh cua Artemisia. Stiattesi đa chiu đung đieu đo, co the vi Maringhi la mot đong minh manh me, nguoi đa ho tro tai chinh cho vo chong ho. Tuy nhien, đen nam 1620, tin đon ve moi quan he nay đa bat đau lan truyen tai toa an Firenze, va cung nhung van đe phap ly, tai chinh đang dien ra, khien co phai roi khoi Firenze, tai đinh cu o Roma.
Trong thoi Firenze, nhung tac pham đac sac cua Artemisia co the ke toi La Conversione della Maddalena (hoan vi cua Mary Magdalene), Self-Portrait as a Lute Player (trong bo suu tap cua Bao tang Nghe thuat Wadsworth Atheneum, Hartford, Connecticut) va Giuditta con la sua ancella (Judith va Maidservant), hien bao quan o Cung đien Pitti. Artemisia cung đa ve mot phien ban thu hai cua Judith beheading Holofernes, hien đuoc luu giu trong Phong trung bay Uffizi, Firenze. Con phien ban Judith Behinating Holofernes đau tien (giai đoan 1612 - 1613) đuoc bao quan va trinh bay trong Bao tang hoi hoa Museo di Capodimonte, Napoli. Hien co sau bien the ve chu đe Judith Behinating Holofernes. Ben canh đo, nguoi ta đa cho rang trong thoi ky nay, Artemisia cung đa ve Virgin and Child, buc hoa hien đang đuoc bao quan o Cung đien Spada, Roma.
Mac du thanh cong ve nghe thuat, nhung nhung van đe kho khan tai chinh do chong gay ra, Artemisia đa ly hon chong, tro lai Roma khong Stiattesi nam 1621.


= Thoi tro lai Roma va Venezia (1621 - 1630) =

Nam 1921, Artemisia roi Firenze, đen Roma cung nam voi cha co, Orazio khoi hanh đen Genova. Co nhung quan điem nghien cuu cho rang, thoi điem đo Artemisia đa theo cha đen Genova, lan nay hai cha con cung nhau phoi hop lam noi bat nhung điem giong trong phong cach hoi hoa cua ho, khien cac tac pham kho phan biet. Tuy nhien, nhan đinh nay khong đu bang chung, hau het cac nguon tu lieu, can cu bao ton đeu ung ho quan điem cho rang Artemisia van o Roma, co gang tim nha va nuoi con gai.
Luc bay gio, phong cach cua Caravaggio van co anh huong lon, khien cho nhieu hoa si chuyen hoan theo xu huong nay (con goi la phong cach Caravaggisti), co the ke toi Carlo Saraceni (đa tro lai Venezia nam 1620), Bartolomeo Manfredi va Simon Vouet. Co va Vouet tao thanh mot moi quan he chuyen nghiep anh huong lan nhau ve phong cach va cung hoc hoi tu phong cach cua Caravaggio. Phong cach hoi hoa o Roma vao đau the ky XVII rat đa dang, tuy nhien đac biet the hien tinh thai co đien hon boi cac hoc tro truong Scuola bolognese di pittura cua Accademia degli Incamminati va phong cach baroque cua Pietro da Cortona.
Tai Roma, Artemisia lien ket voi Hoc vien Desiosi. Co đa ve cac buc chan dung mang dong chu Pincurare miraculum invidendum facilius quam imitandum, nghia la Ve mot ky quan de ghen ti hon la bat chuoc. Trong cung thoi gian đo, co co moi quan he ban be voi Cassiano dal Pozzo, quen biet voi Pierre Dumonstier II. Cassiano dal Pozzo la mot hoc gia, nguoi bao tro va yeu nghe thuat, trong khi Pierre Dumonstier II la nghe si nguoi Phap tung đen tham va ve mot buc tranh Black and red chalk, hinh ban tay phai cua Artemisia vao nam 1625. Mac du co danh tieng nghe thuat, tinh cach quyet liet va nhieu moi quan he tot đep, Roma khong sinh loi nhu co hy vong. Phong cach cua co mang giong đieu thach thuc, vua manh me vua thoai mai. Co đa ve nhung tac pham it du doi hon, vi du nhu phien ban thu hai cua Susanna and the Elders (1622). Giai đoan nay, nhung noi bat va xuat sac cua co trong linh vuc chan dung, nu anh hung Kinh Thanh co xu huong thu hep lai. Co khong nhan đuoc bat ky khoan hoa hong beo bo nao cho cac hoa pham tho cung. Viec khong co đu su sung tuc ve tai lieu nghe thuat lam cho tinh hinh theo đuoi cac phong trao cua Artemisia trong giai đoan nay tro nen kho khan.

Tu nam 1627 đen cuoi nam 1630, co chuyen đen Venezia, co le đe tim kiem nhung khoan hoa hong phong phu hon. Bang chung cho đieu nay la nhung cau tho va thu tu đuoc sang tac đe đanh gia cao cac tac pham cua co va ban than co o Venezia.
Trong thoi ky tro lai Roma va Venezia, nhieu van đe xao tron dien ra, đoi khi kho long lien ket khoang thoi gian ma cac hoa pham cua co đuoc ve, nhung van co the ke toi nhung buc tranh đac biet nhu Portrait of a Gonfaloniere (ve nam 1622, nay đuoc bao quan o Cung đien Palazzo d'Accursio, Bologna) va Judith and her Maidservant (ve nam 1623 - 1625, ngay nay luu giu trong Vien Nghe thuat Detroit, Michigan). Hoi hoa Detroit the hien tinh đang chu y ve su tinh thong phong cach chiaroscuro va tenebrism cua Artemisia (cac phong cach chiu tac đong cua anh sang va bong toi cuc đo), nhung ky thuat cua Gerrit van Honthorst, Trophime Bigot va nhieu nguoi Roma noi tieng khac. Ngoai ra co hoa pham khac la Venus and Cupid (Sleeping Venus), hoan thanh nam 1625, nay luu tru o Bao tang My thuat Virginia, Richmond, Virginia va Esther before Ahasuerus, giai đoan 1620 - 1630, hien đang luu tru o Vien bao tang My thuat Metropolitan, New York, la minh chung cho tinh đong hoa ve anh sang Venezia cua Artemisia.


= Thoi Napoli va sang Anh (1630 - 1654) =

Nam 1630, Artemisia roi Venezia, chuyen đen sinh song o Napoli, mot thanh pho giau co voi cong đong nhung nguoi yeu thich hoi hoa va nghe thuat. Co muon tim kiem nhung co hoi su nghiep moi va sinh loi hon. Su gia nghe thuat the ky XVIII Bernardo de 'Dominici trong cac ban nghien cuu cua minh đa suy đoan rang Artemisia đa co danh tieng o Napoli truoc khi co đen. Co đa đuoc moi đen Napoli boi Fernando Afan de Ribera, Cong tuoc Alcala de los Gazules, nguoi ve sau co ba buc tranh Artemisia, gom: Penitent Magdalene, Christ Blessing the Children va David with a Harp. Napoli la noi đac biet, nhieu nghe si khac, bao gom Caravaggio, Annibale Carracci va Simon Vouet, đa tung o lai Napoli mot thoi gian trong cuoc đoi cua ho. Vao thoi điem đo, Jusepe de Ribera, Massimo Stanzione va Domenichino đang lam viec o Napoli, va sau đo co them Giovanni Lanfranco va nhieu hoa si khac huong ve thanh pho. Khi Artemisia toi đinh cu o tinh Napoli, co đuoc ra mat duoi dang Annunciation - thong cao tai Capodimonte. Artemisia đa sinh song lai Napoli trong phan con lai cua su nghiep va cuoc đoi, ngoai tru mot so chuyen đi ngan đen London va mot vai noi khac.
Tai Napoli, moi quan he voi cong đong cua co van tot đep. Vao thu Bay, ngay 18 thang 03 nam 1634, du khach Bullen Reymes ghi lai trong nhat ky cua minh chuyen đi cung mot nhom ban nguoi Anh đen Napoli tham Artemisia va Palmira (luc nay Palmira cung la hoa si cung me), nhat ky the hien quy men tien boi. Mat khac, theo nghien cuu cua Bernardo de 'Dominici, Artemisia tai Napoli co moi quan he voi nhieu nghe si noi tieng, trong so đo quan trong la Massimo Stanzione, mot hoa si Baroque khac. Ca hai co su nghiep hop tac nghe thuat dua tren mot tinh ban thuc su va su tuong đong phong cach hoi hoa. Cong viec cua Artemisia đa anh huong đen viec su dung mau sac cua Stanzione, đieu nay đuoc the hien trong hoa pham: Assumption of the Virgin, ve giai đoan 1630 - 1635. Su gia Bernardo de 'Dominici cho rang: Stanzione đa hoc cach bien soan su tu Domenichino, nhung đa hoc mau sac tu Artemisia.
O Napoli, lan đau tien Artemisia bat đau thuc hien tao cac buc tranh trong mot nha tho chinh toa, hoa pham San Gennaro nell'anfiteatro di Pozzuoli (Saint Januarius trong hi truong Pozzuoli) o Pozzuoli. Trong thoi ky Napoli đau tien cua minh, co đa ve The Birth of Saint John the Baptist, giai đoan 1633 - 1635, hien luu tru tai Bao tang Prado, Madrid va Corisca e il satiro (Corisca and the Satyr), nay thuoc mot bo suu tap tu nhan. Trong nhung buc tranh nay, Artemisia mot lan nua the hien kha nang thich ung voi nhung đieu moi la cua thoi ky va cach xu ly cac đoi tuong khac nhau, thay vi cac hinh anh Judith, Susanna, Bathsheba va Penitent Magdalenes thong thuong ma co đa biet đen truoc đay. Nhieu buc tranh trong so nay co su hop tac, vi du buc Bathsheba, đuoc nhan đinh cho Artemisia, Codazzi va Gargiulo.

Nam 1638, Artemisia đa cung cha đen London tai Cung đien Hampton Court, Charles I cua Anh. Luc nay, Orazio tro thanh hoa si quy toc va nhan cong viec quan trong la trang tri tran nha phung du ve Triumph of Peace and the Arts tai Cung đien Queen's House, Greenwich, xay dung cho Vuong hau Henrietta Maria. Artemisia va cha lai lam viec cung nhau mot lan nua, mac du viec giup đo cha co co le khong phai la ly do duy nhat cua co khi di chuyen toi toi London, boi vi Charles I đa moi co đen, đieu nay khong the tu choi. Vua Charles I la mot nha suu tap hoa pham đay nhiet tinh, san sang chiu nhung loi chi trich vi chi tieu tai chinh cho nghe thuat. Su noi tieng cua Artemisia khien ong to mo, va khong phai ngau nhien ma bo suu tap cua ong bao gom hoa pham Self-Portrait as the Allegory of Painting, buc tranh chan dung cua Artemisia ve chinh ban than minh.
Thang 02 nam 1639, Orazio đot ngot qua đoi, tho 76 tuoi, đuoc chon cat tai khu Somerset, London. Artemisia thua ke va tiep nhan nhung đieu ma cha co đe lai, gom ca cong viec o London. Tuy vay, khong co hoa pham nao cua co đuoc xac đinh chac chan hoan thanh trong thoi ky nay. Nam 1642, Artemisia đa roi Anh, khi Noi chien Anh moi bat đau. Thoi gian tiep theo, nhung thong tin ve cuoc đoi cua co dan dan it đi. Cac nha su hoc nhan đinh rang vao nam 1649, co lai tro ve Napoli, thu tin voi Don Antonio Ruffo o Sicilia, hoa si đa tro thanh nguoi ho tro cua co trong thoi ky Napoli thu hai nay. La thu cuoi cung đuoc biet đen cua co va cong tac vien Ruffo vao nam 1650, noi dung noi ro rang co van con hoat đong đay đu. Trong nhung nam cuoi cua hoat đong trong đoi, Artemisia đuoc biet đen rang thuong tao cac tac pham theo phong cach đai dien truyen thong ve nu tinh trong nhung buc tranh cua minh.
Nhung nam cuoi cung, Artemisia qua đoi nhung chua xac đinh đuoc thoi điem cu the. Nghien cuu cho rang co mat nam 1652 hoac 1653, tuy nhien, nguon bang chung hien đai cho thay co van tiep tuc lam viec trong nam 1654, mac du co ngay cang phu thuoc vao tro ly cua minh, Onofrio Palumbo. Mot so nha nghien cuu khac thi lai suy đoan rang co đa chet trong benh dich tan khoc đa quet qua Napoli nam 1656 va gan nhu xoa so toan bo mot the he nghe si Napoli.
Thoi ky Napoli va Anh la thoi ky dai hon 20 nam, cung la khoang thoi gian cuoi đoi cua Artemisia. Rat nhieu hoa pham đuoc tao, trong đo co the ke toi bon buc Susanna and the Elders, mot buc nam 1649, nay luu tru o Bao tang Brno, Brno, Cong hoa Cesko, buc Virgin and Child with a Rosary, ve nam 1651, nay luu tru o El Escorial, Tay Ban Nha, buc David and Bathsheba, ve giai đoan 1636 - 1638, nay luu tru o Bao tang My thuat Columbus, Ohio va buc Bathsheba, ve nam 1638 nay thuoc tai san ca nhan o Leipzig.
Nam 2020, buc hoc David with the Head of Goliath, đuoc tai phat hien o London vao nam 2020, đa đuoc nha su hoc nghe thuat Gianni Papi xac đinh la tac pham trong thoi ky London (1638 - 1642) cua Artemisia, trong mot bai bao đang tren The Burlington Magazine.


Phong cach nghe thuat = Điem quan trong =

Sau khi Artemisia qua đoi, thoi can đai, hien đai co nhieu nghien cuu ve phong cach cua co. Bai viet nghien cuu Gentileschi, padre e figlia (1916) cua Roberto Longhi, mot nha phe binh nguoi Y, đa đanh gia Artemisia la: nguoi phu nu duy nhat o Y am hieu ve hoi hoa, to mau, ve va cac nguyen tac co ban khac. Longhi cung đa viet ve cac hoa pham, lay Judith Slaying Holofernes lam hinh anh đai dien, rang: co khoang nam muoi bay tac pham cua Artemisia Gentileschi va 94% (bon muoi chin tac pham) lay phu nu la nhan vat chinh hoac ngang hang voi đan ong. Cac tac pham đo co the ke toi Jael and Sisera, Judith and her Maidservant, va Esther. Cac hinh tuong nhan vat nu nay đuoc co tinh the hien thieu nhung đac điem nu tinh nhu rap khuon, nhay cam, nhut nhat va yeu đuoi, thay vao đo bang tinh cach can đam, noi loan va manh me. Va nay, nhung nhan vat đo đuoc xep vao nhom Suc manh phai nu (Power of Women). Tuong tu, cac nha phe binh the ky XIX đa binh luan ve buc tranh Magdalene cua Artemisia, rang: khong ai co the tuong tuong rang đo la cong viec cua mot nguoi phu nu. Viec co ve rat tao bao va chac chan, khong chut rut re nao. Ben canh đo, theo quan điem cua su gia Ward Bissell, Artemisia đa nhan thuc ro cai cach ma đan ong nhin nhan phu nu va nghe si phai nu thoi đo, đay chinh la ly do tai sao cac tac pham cua co khi bat đau su nghiep lai rat tao bao va thach thuc.

Longhi đa viet:Ai co the nghi rang tren thuc te qua mot to giay trang, vu tham sat tan bao va khung khiep co the xay ra [...] nhung, hoan toan tu nhien khi noi rang: đay la mot nguoi phu nu khung khiep! Mot nguoi phu nu đa ve tat ca nhung thu nay? Khong co gi tan bao o đay, thay vao đo, đieu gay an tuong nhat la su bat kha xam pham cua hoa si, lop nguoi co the nhan thay nhu the nao la mau, but pha cung bao luc, co the trang hoang but pha trung tam bang hai giot nuoc! That đang kinh ngac đieu toi đa noi! Va cung xin vui long gui ba Schiattesi, ten vo chong cua Artemisia, cai co hoi đe chon lay chuoi kiem! Cuoi cung, ban co nghi rang muc đich duy nhat cua Giuditta la đung cach xa đe tranh mau co the lam vay ban trang phuc cua co ay khong? Du sao, chung toi nghi rang đo la mot chiec vay cua nha Gentileschi, tu quan ao tot nhat o chau Au trong suot nam 1600, sau Van Dyck.

Boi vi Artemisia đa nhieu lan tap trung vao cac van đe manh me nhu Judith and Holofernes, mot ly thuyet bao thu vi bi đan ap đa đuoc đua ra. Tuy nhien, mot so nha su hoc nghe thuat cho rang co đa kheo leo loi dung su noi tieng cua minh tu phien toa cuong hiep đe phuc vu cho mot thi truong thich hop trong nghe thuat thong tri phu nu, bi chi phoi tinh duc cho cac khach hang nam. Thoi hien đai, nhung nghien cuu đoi voi chu đe nu quyen lam tang su thu hut tim hieu ve Artemisia Gentileschi, nhan manh đen cac van đe cuoc đoi cua co, nhu tung chiu su ham hiep va nguoc đai, su but pha suc manh bieu cam cua cac buc tranh ve nu anh hung trong Kinh Thanh, trong đo phu nu đuoc hieu la san sang the hien su noi loan chong lai tinh trang kho so cua ho. Trong mot bai viet nghien cuu tu danh muc cua trien lam Orazio e Artemisia Gentileschi, dien ra o Roma roi New York nam 2001, nha phe binh Judith W. Mann nhan đinh quan điem nu quyen cua Artemisia, phat hien ra rang nhung khuon mau cu cua Artemisia ve tinh duc vo đao đuc đa đuoc thay the boi cac khuon mau moi đuoc thiet lap tai nhung bai đoc ve nu quyen trong cac buc tranh cua Artemisia:Khong phu nhan rang khia canh tinh duc va gioi tinh tao ra cac noi dung dien giai cho viec nghien cuu hinh anh nghe thuat cua Artemisia, chung toi tu hoi lieu viec su dung cac bai đoc ve gioi tinh co tao ra mot ky vong qua hep hay khong. Voi nen tang chuyen khao cua Garrard, nen tang nhan đinh boi R. Ward Bissell trong Catalogue raisonne cua ong, co the chac chan gia đinh rang: suc manh ve su sang tao cua Artemisia xuat hien trong viec mieu ta nhung nguoi phu nu manh me, quyet đoan, rang co khong tham gia vao chuoi cac hinh anh ton giao thong thuong nhu Maria trong nghe thuat hoac Thien su truyen tin cho Maria, va co tu choi đua ra loi giai thich ca nhan cua minh cho cau hoi phu hop voi thi hieu cua khach hang phai nam. Khuon mau nay đa han viec cac hoc gia đat cau hoi ve van đe quy ket cac hinh anh khong phu hop voi mo hinh chung cung nhu viec đanh gia thap hon nhung hinh anh khong phu hop voi khuon mau.Co mot đanh gia khac cho rang, Artemisia đa tao ra dang hinh tuong, ly thuyet ve bao thu, dua tren phien ban hoa pham ve van đe bao luc nhu Judith chat đau Holofernes đuoc thuc hien. Tuy nhien, mot so nha su hoc nghe thuat khac cho rang co đa kheo leo van dung su noi tieng cua minh tu phien toa xet xu cuong hiep thoi tre, tiep can voi thi truong ve noi dung suc manh cua phai nu cho khach hang phai nam.

Gan đay, cac nha phe binh bat đau tai hien lai, nghien cuu lai sau sac hon ve tu nghiep, boi cach moi truong nghe thuat voi cac hoa si thoi ky đo, dua tren toan bo danh muc hoa pham, cong viec cua Gentileschi đe hieu ro Gentileschi. Su khang đinh khoi phuc lai Artemisia nhu mot nghe si chien đau voi quyet tam su dung vu khi nhan cach va pham chat nghe thuat cua minh đe chong lai nhung đinh kien ​​the hien đoi voi cac hoa si nu, the hien ban than mot cach manh me trong cong đong cua cac hoa si, co đuoc kinh trong nhat thoi bay gio, giu lay mot loat cac the loai hinh anh phong phu va đa dang hon so voi cac buc tranh cua co.


= Quan điem nu quyen =
Chu nghia nu quyen bat đau chu trong vao Artemisia Gentileschi tu nhung nam 1970, khi nha su hoc nghe thuat nu quyen Linda Nochlin xuat ban mot bai bao co tua đe Why Have There Been No Great Women Artists? trong đo cau hoi đa đuoc mo xe va phan tich. Bai bao tim hieu đinh nghia ve nhung nghe si vi đai va cho rang khong he thieu nu nghe si tai nang, chi la boi the che ap buc đa ngan phu nu đat đuoc muc đo cong nhan tuong tu ma đan ong nhan đuoc trong nghe thuat va cac linh vuc canh đo. Nochlin noi rang, cac nghien cuu ve Artemisia va nu nghe si khac đang đe no luc trong viec nhan manh kien ​​thuc ve thanh tuu cua phu nu va ve lich su nghe thuat noi chung. Theo loi tua cua Douglas Druick trong cuon sach Violence & Virtue: Artemisia's Judith Slaying Holofernes cua Eve Straussman-Pflanzer, viet: bai bao cua Nochlin đa thuc đay cac hoc gia no luc nhieu hon đe đua hinh anh cac nu nghe si vao nguon coi lich su nghe thuat, van hoa.
Artemisia va cac hoa pham cua co đa tro thanh chu đe trong tam mot lan nua. Ban đau rat it, chi mot so bai bao nhu Gentileschi padre e figlia (Gentileschi, cha va con gai) vao nam 1916 cua Longhi, bai bao Artemisia Gentileschi - A New Documented Chronology cua R. Ward Bissell nam 1968. Khi Artemisia va cac tac pham cua co bat đau thu hut su chu y moi cua cac nha nu quyen, su gia nghe thuat, đa co nhieu tai lieu ve co, gom ca tuong tuong va tieu su đuoc xuat ban. Mot ban tuong thuat hu cau ve cuoc đoi cua co đuoc xuat ban nam 1947 boi Anna Banti, vo cua Roberto Longhi. Ban tuong tuong nay vua đuoc đon nhan boi cac nha phe binh van hoc, lai vua nhan chi trich boi cac nha nu quyen, đac biet la Laura Benedetti, cho rang đa qua khoan dung ve tinh chinh xac trong lich su. Ban tuong thuat đay đu, thuc te đau tien ve cuoc đoi cua Artemisia la The Image of the Female Hero in Italian Baroque Art, đuoc xuat ban nam 1989 boi Mary Garrard, mot nha su hoc nghe thuat nu quyen. Sau đo, Garrard đa xuat ban mot cuon sach thu hai co tua đe la Artemisia Gentileschi around 1622: The Shaping and Reshaping of an Artistic Identity vao nam 2001, noi dung kham pha tac pham va ban sac cua nghe si. Garrard đa nhan manh rang nhung phan tich ve cac hoa pham cua Artemisia thieu su tap trung va phan loai on đinh ben ngoai mot nguoi phu nu.

Artemisia đuoc biet đen boi hinh anh co trong cac đoi tuong cua nhom Suc manh phai nu, chang han nhu cac phien ban Judith Slaying Holofernes cua co. Co cung đuoc biet đen boi phien toa xet xu cuong hiep ma co tham gia. Hoc gia Griselda Pollock đa lap luan rang đay khong may tro thanh mot khia canh đa đuoc dung đe giai thich lap đi lap lai tac pham cua co. Trong van hoa đai chung, mac du co đuoc cac nha su hoc nghe thuat nguong mo. Đoi voi hoa pham Judith Slaying Holofernes, đay khong phai la mot chu đe đe tra thu, ma la mot cau chuyen ve long can đam chinh tri, tinh đoan ket cua nhung nguoi phu nu đe am sat ke thu tao bao trong tinh huong chien tranh. Pollock cho rang, điem quan trong nam o y nghia sau sac cua cac buc tranh chu khong phai chu nghia giat gan ben ngoai, chang han nhu nhung mat mat va kho khan thoi tho au cua co đa lam anh huong cuoc đoi nhu cai chet cua Cleopatra. Pollock cung lap luan rang thanh cong cua Gentileschi trong the ky XVII chinh la nhung buc tranh cua co ve cho cac khach hang quen thuoc, thuong mieu ta cac chu đe ho chon. Pollock đat muc tieu su nghiep cua Gentileschi trong boi canh lich su cua nhung cau chuyen đay kich tinh ve nu anh hung tu Kinh Thanh cung nhu nguon co đien. 

Trong mot suy nghi tieu cuc hon, giao su nguoi My Camille Paglia đa lap luan rang moi ban tam nu quyen hien đai voi Artemisia la sai lam va nhung thanh tuu cua co đa bi cuong đieu hoa: Artemisia Gentileschi chi đon gian đanh bong, la mot hoa si tai nang theo phong cach Baroque do đan ong tao ra. Artemisia đa lam viec tai Roma, Firenze, Venezia, Napoli va London, voi nhung tieng vang trong xa hoi chau Au.
Van hoc nu quyen co xu huong xoay quanh su kien cuong hiep cua Artemisia, phan lon mieu ta co la mot nguoi song sot đau thuong nhung cao quy ma cong viec tro nen đac trung boi tinh duc va bao luc do trai nghiem cua co. Pollock (2006) đa giai thich bo phim Artemisia cua đao dien Agnes Merlet la mot vi du đien hinh ve tinh bat luc cua van hoa đai chung khi nhin vao su nghiep đang chu y cua hoa si trong nhieu thap ky.
Cac hoc gia nu quyen cho rang Gentileschi co lap truong chong lai đinh kien ​​ve su phuc tung cua phu nu. Mot vi du ve bieu tuong nay xuat hien trong hoa pham Corisca and the Satyr cua Gentileschi, ve giai đoan 1630 đen 1635. Trong buc tranh, mot nu than chay tron khoi ke tu than. Cac satyr co gang vo lay nu than bang toc cua minh, nhung thuc te toc la toc gia. O đay, Gentileschi mo ta nu than thong minh va tich cuc chong lai su tan cong manh me cua satyr.


Thoi ky đuong đai = Nu hoa si đuong đai =

Đoi voi nhung nguoi phu nu vao đau the ky XVII, Artemisia la hoa si đai dien cho hinh tuong khong pho bien, kho khan, nhung khong phai la ngoai le. Artemisia đa đuoc nhan đinh: co la mot nu nghe si đai dien cho moi quan he cua phu nu voi nghe thuat. Đieu nay phan nao the hien qua buc chan dung tu hoa cua co, Self Portrait as La Pittura, the hien Artemisia nhu mot thi nhan, hien than bieu tuong cua nghe thuat va la mot nghe si chuyen nghiep. Truoc Artemisia, tu cuoi 1500 đen đau 1600, co nhung hoa si nu khac đa su nghiep thanh cong, bao gom Sofonisba Anguissola (sinh tai Cremona vao khoang nam 1530), Fede Galizia (sinh ra o Milano hoac Trento nam 1578) voi buc tranh Judith with the Head of Holofernes.
Hoa si Baroque nguoi Y Elisabetta Sirani la mot nu hoa si khac song trong cung khoang thoi gian nay. Buc tranh Allergory Painting of Clio cua Sirani co chung tong mau voi tac pham cua Artemisia. Sirani noi tieng trong mot khoang thoi gian ngan, nhung đa đuoc cong nhan.
Thoi đo, cac nu hoa si phu nu khac cung bat đau su nghiep cua ho trong khi Artemisia con song. Đanh gia cua Longhi rang Artemisia la nguoi phu nu duy nhat o Y tung biet ve hoi hoa ro rang la sai. Nhung khong con nghi ngo gi nua, Artemisia la mot trong nhung nu nghe si đuoc đanh gia cao nhat the gioi, mot trong so cac hoa si Baroque vi đai.


= Van hoa đai chung =
Nha van đau tien viet tieu thuyet co xoay quanh Artemisia la George Eliot voi tac pham Romola (1862 - 1863), voi nhung net khia canh tu cuoc đoi cua co, thoi o Firenze, mang nhieu tinh theu det. Cuon sach tiep theo va chan thuc han ve cuoc đoi Gentileschi la cuon Artemisia cua Anna Banti. Tac pham nay đuoc viet duoi dang nhat ky mo, gom cac đoan hoi thoai tuong tuong voi Artemisia.
Gentileschi la mot trong nhung nhan vat phu nu chinh cua tac pham nghe thuat sap đat The Dinner Party cua Judy Chicago, trien lam nam 1979.
Buc tranh cua co, Judith Beheading Holofernes đuoc nhac đen trong vo kich The Heidi Chronicles (1988) cua Wendy Wasserstein. Trong vo kich nay, nhan vat chinh la Heidi, giang day hoa pham cua Artemisia nay nhu mot phan khoa hoc lich su nghe thuat ve cac nu hoa si. Cuoi vo kich, Heidi nhan nuoi mot co gai, đat ten la Judy, mot phan lien tuong toi hoa pham. Vo kich The Heidi Chronicles (1988), chien thang Giai Pulitzer cho kich, Kich hay nhat cua Giai Tony nam 1989.
Nha viet kich nguoi Canada Sally Clark đa viet mot so vo kich san khau dua tren cac su viec trong vu bi ham hiep cua Artemisia. Vo kich Life Without Instruction dien o San khau Nightwood nam 1988, đuoc cong chieu tai San khau Plus Toronto vao ngay 02 thang 08 nam 1991.
Chuong trinh ngan tap Painted Lady (1997) voi dien vien chinh Helen Mirren tai hien cuoc đoi Artemisia va hoa pham Judith Slaying Holofernes.
Bo phim Artemisia (phim) nam 1997, boi đao dien Agnes Merlet, ve cuoc đoi Artemisia, đac biet la vai tro hoa si chuyen nghiep, moi quan he voi Tassi va phien toa. Merlet đa chuyen bo phim theo noi dung moi quan he giua Artemisia va Tassi mang tinh tinh yeu, Artemisia đa phu nhan viec bi ham hiep trong luc tra tan con Tassi thu nhan viec ham hiep đe cham dut su dan vat cua Artemisia. Bo phim tao nen lan song đay tranh cai khi đuoc khoi chieu.
Nha van My Susan Vreeland đa xuat ban The Passion of Artemisia (2002), tieu thuyet tieu su xoay quanh cuoc đoi cua Artemisia.
Co hien dien trong chuong trinh lich su 1632 series cua tac gia Eric Flint, đuoc đe cap trong cuon 1634: The Galileo Affair (2004), 1635: The Dreeson Incident (2008).
Tieu thuyet Maestra (2016) cua nha van Lisa Hilton đe cap ve Artemisia nhu la mot nguon tham chieu cho nhan vat chinh trong cac tac pham cua co. Tieu thuyet Salem's Cipher (2016) cua Jessica Lourey đe cap ve hoa pham Judith Beheading Holofernes. Vo kich Blood Water Paint ve Artemisia đuoc chuyen the thanh tieu thuyet Blood Water Paint (2017) cua nha van Joy McCullough. Vo kich đa đuoc trinh dien tai Seattle vao nam 2015 va 2019.
Mot tap cua chuoi phim toi pham truyen hinh Anh la Endeavour (2018) mo ta mot loat cac vu giet nguoi lay cam hung tu nhung buc tranh Kinh Thanh cua Gentileschi ve nhung nguoi phu nu bao thu đan ong lam hai hoac lam dung ho.
Vo opera mang ten Artemisia, voi am nhac cua Laura Schwendinger, loi van cua Ginger Strand, đuoc trinh dien tai Nha nguyen St. Paul, New York voi đao dien Christopher Alden, nhac truong Lidiya Yankovskaya, ngay 07 va 09 thang 03 nam 2019, tai San Francisco boi Đoan nhac kich Left Coast, ngay 01 va 02 thang 06 nam 2019.
Vo kich It's True, It's True, It's True (2018) la mot vo kich bat nguon tu phien toa trong đoi Artemisia, đuoc dich tu tieng Latinh va tieng Y sang tieng Anh đam thoai, va lan đau tien đuoc trinh dien tai Le hoi Fringe Edinburgh, đa gianh giai thuong The Stage Edinburgh va giai thuong Fringe First. Sau khi luu dien o Anh, vo kich đa đuoc phat tren BBC Four vao ngay 09 thang 02 nam 2020 va tren BBC iPlayer cho đen ngay 11 thang 03 nam 2020.
Ngay 08 thang 07 nam 2020, Google to chuc su kien chuc mung sinh nhat nam thu 427 nu hoa si Artemisia Gentileschi tai Google Doodle, voi dong chu: Buon compleanno!. Lien ket Google nay đuoc đang tai tai internet cua cac nuoc: Deutschland, Australia, Italia, New Zealand, Ελλαδα, Osterreich, Lietuva, Dominica, Venezuela, Colombia, Nicaragua, Honduras, Costa Rica, Panama, Ecuador, Guatemala, El Salvador, България, Island, Peru, Chile, Argentina.


Hoa pham Artemisia Gentileschi = Thoi nien thieu =


= Hoa pham thoi Firenze 1614 - 1620 =


= Hoa pham thoi Roma, Venezia 1621 - 1630 =


= Hoa pham thoi Napoli, London 1630 đen cuoi đoi =


Xem them Caravaggio


Chu thich = Ghi chu =


= Nguon tham khao =


= Thu muc =


Lien ket ngoai Cuoc đoi nu hoa si Artemisia Gentileschi
Artemisia, The Rape and the Trial
Paintings by Gentileschi
Brooklyn Museum Artemisia Gentileschi
Art History Archive Baroque Artemia Gentileschi
"Bao luc va đuc hanh: Artemisia Gentileschi - Judith Slaying Holofernes"
Cuoc đoi Artemisia Gentileschi
Muoi đieu co the ban khong biet ve Artemisia Gentileschi