Sen no Rikyu (千利休 (Thien Loi Huu), Sen no Rikyu 1522 - 21 thang 4, 1591, con goi la Sen Rikyu) đuoc coi la mot nhan vat lich su co anh huong sau sac đen chanoyu, tra đao Nhat Ban, đac biet la truyen thong wabi-cha. Ong cung la nguoi đau tien nhan manh đen mot so khia canh quan trong cua buoi le, bao gom su gian di moc mac, su tiep can truc tiep va su trung thuc cua ban than. Khoi nguon tu thoi ky Sengoku va Azuchi–Momoyama, nhung khia canh nay cua nghi thuc tra van con ton tai đen nay. Ong co rat nhieu ten goi; đe thuan tien, bai viet nay se goi ong la Rikyu, đay cung la ten thuong goi nhat cua ong.
Co ba iemoto (soke), hay cac "gia toc truong", cua tra đao Nhat Ban, truc tiep la hau due cua Rikyu: Urasenke, Omotesenke va Mushanokojisenke, ca ba đeu nguyen chuyen tiep nhung loi day cua nguoi sang lap chung cua cac gia toc, Rikyu.


Thoi tre tuoi Rikyu sinh tai Sakai, nay thuoc Osaka. Cha ong la chu nha kho ten la Tanaka Yohei (田中与兵衛／田中與兵衞 (Đien Trung Du Binh Ve), Tanaka Yohei), sau nay cung dung ten ho la Sen, va me ong ten la Gesshin Myochin (月岑妙珎 (Nguyet Sam Dieu Tran), Gesshin Myochin). Ten thuo nho cua ong la Yoshiro.
Khi con tre, Rikyu hoc tra đao voi mot nguoi o Sakai ten la Kitamuki Dochin (1504–62), vao nam 19 tuoi, thong qua su gioi thieu cua Dochin, ong bat đau hoc ve tra duoi su huong dan cua Takeno Joo, nguoi cung lien quan đen su phat trien cua tham my wabi trong tra đao. Ong đuoc cho la co phap danh Soeki (宗易 (Ton Di), Soeki) do thay tu Thien tong dong Rinzai (Lam Te) la Dairin Soto (1480–1568) o chua Nanshuji tai Sakai. 19 tuoi, ong bat đau hoc tra đao voi Takeno Joo, nguoi cung gop cong trong viec phat trien nguyen tac tham my wabi trong tra đao. Ong cuoi mot phu nu co ten la Hoshin Myoju (m. 1577) vao khoang nam 21 tuoi. Rikyu cung đa tung trai qua thoi gian tu tap Thien tong tai chua Daitoku-ji o Kyoto. Cho toi khi ong nhan chuc vu tra su, nguoi ta khong biet nhieu ve nhung nam thang tiep theo trong cuoc đoi cua ong.


Nhung nam sau nay Nam 58 tuoi, Rikyu tro thanh tra su cho Oda Nobunaga va, sau khi Oda chet thi cho Toyotomi Hideyoshi. Nam 1585, tai le dang tra cua Hideyoshi cho Nhat Hoang Ogimachi tai cung đien Hoang gia, Nhat Hoang đa ban cho ong phap Koji. Ong la mot sung than quan trong cua Hideyoshi, nguoi đa tang ong mot vung đat lon nam 1573, va chu tri mot le tra đao lon va quan trong do Hideyoshi to chuc tai Kitano Tenman-gu nam 1587.
Trong nhung nam thang cuoi đoi, Rikyu bat đau su dung nhung phong thuong tra rat nho nhan va moc mac nhu phong thuong tra chi rong co hai chieu tatami ten la Taian, ngay nay van con o đen Myokian o Yamazaki, ngoai o Kyoto. Phong thuong tra nay đa đuoc tuyen bo la bau vat quoc gia. Ong cung phat trien nhieu dung cu dung cho tra đao, bao gom binh hoa, muong xuc tra, va nap tre, van đuoc su dung cho đen ngay nay trong nghe thuat tra đao.
Ong la nguoi đi tien phong trong viec dung bat uong tra (chawan) dong Raku, va thich su dung cac đo dung đon gian, moc mac cua Nhat, thay vi nhung đo dung Trung Quoc đat tien van thinh hanh khi đo. Mac du khong phai la nguoi đe xuong triet ly wabi-sabi, cho rang cai đep nam trong su gian di. Rikyu la mot trong so nhung nguoi gop cong truyen ba, phat trien, va đua no vao trong nghe thuat tra đao. Ong la nguoi đa sang tao ra mot hinh thuc tra đao hoan toan moi su dung nhung dung cu va boi canh xung quanh đon gian, va chinh thuc đua cac dung cu nay cung tu tuong va nhung loi huan thi cua ong vao cac truong day tra đao goi la Senke-ryu (千家流, Senke-ryu "Tra đao dong Sen"). Hai trong so cac mon đo cua ong la Nanbo Sokei va Yamanoue Soji đa viet lai nhung loi day cua Rikyu.
Rikyu cung lam tho va luyen tap nghe thuat cam hoa ikebana.


Cai chet Mac du Rikyu đa la mot trong nhung nguoi đang tin cay nhat cua Hideyoshi, vi nhung su khac biet qua lon trong tu tuong va vi vai ly do khac, Hideyoshi đa ra lenh cho ong phai mo bung tu sat. Ong tu sat tai dinh thu Jurakudai cua Hideyoshi tai Kyoto vao 28 thang 2, 1591, o tuoi bay muoi. Nguoi ta noi rang khi Hideyoshi xay toa lau đai xa hoa Fushimi nam sau đo, ong noi rang ong muon cong trinh va nhung hoa tiet trang tri nay se lam vui long Rikyu. Ong co tieng la de cau kinh, va nguoi ta cho rang ong đa thuc su hoi han vi đa ra lenh cho Rikyu phai tu sat.
Theo Okakura Kakuzo trong Tra thu, cong viec cuoi cung cua ong la to chuc mot le tra đao tinh te. Sau khi tiep khach xong, ong đua cho ho xem cac tra cu cua minh, cung voi kakemono tinh vi, ma Okakura đa ta lai la "tuyet but cua mot vi thien su thoi xua ve su phu du cua van vat." Rikyu tang moi vi khach mot loai tra cu lam ky niem, tru bat uong tra, ma ong đap vo no, thot len rang "Chang bao gio chiec coc nay, von đa bi đoi moi bat hanh lam hoen o, con đuoc ai dung nua." Khi khach khua đa ra ve, mot nguoi o lai đe chung kien cai chet cua Rikyu. Nhung chu cuoi cung cua Rikyu, ong viet thanh bai tho "Bao kiem (宝剣)" ve con dao gam ong đa dung đe lay đi mang song chinh minh.
Mo cua Rikyu nay nam o đen Jukoin o Daitokuji tai Kyoto; phap danh sau khi qua đoi cua ong la Fushin'an Rikyu Soeki Koji. Đai tuong niem Rikyu van đuoc cac truong day tra đao Nhat Ban coi soc hang nam. Le tuong niem cua truong Urasenke dien ra vao ngay 28 thang 3 hang nam.


Xem them Sen Shoan


Tham khao Link lien quan Sen no Rikyu tai Find a Grave