Benh than man tinh la mot loai benh than, trong đo co su mat dan chuc nang than trong khoang thoi gian vai thang hoac nhieu nam. Giai đoan som thuong khong co trieu chung. Sau đo, sung chan, cam thay met moi, non mua, chan an hoac nham lan co the phat trien. Cac bien chung co the bao gom benh tim, huyet ap cao, benh xuong, hoac thieu mau.
Nguyen nhan cua benh than man tinh bao gom tieu đuong, huyet ap cao, viem cau than va benh than đa nang. Cac yeu to nguy co bao gom tien su gia đinh mac benh. Chan đoan thuong bang xet nghiem mau đe đo toc đo loc cau than va xet nghiem nuoc tieu đe đo  albumin.   Cac xet nghiem khac nhu sieu am hoac sinh thiet than co the đuoc thuc hien đe xac đinh nguyen nhan co ban. Mot so he thong phan loai khac nhau ton tai.
Nhung nguoi co nguy đuoc khuyen nghi xet nghiem. Đieu tri ban đau co the bao gom thuoc đe kiem soat huyet ap, luong đuong trong mau va cholesterol thap. NSAIDs nen tranh.  Cac bien phap khuyen cao khac bao gom duy tri hoat đong va thay đoi che đo an uong nhat đinh.  Benh nang co the can   chay than nhan tao, tham phan phuc mac , hoac ghep than. Co the can đieu tri benh thieu mau va benh xuong cung co the đuoc yeu cau.
Benh than man tinh anh huong đen 753 trieu nguoi tren toan cau trong nam 2016, bao gom 417 trieu nu va 336 trieu nam gioi. Nam 2015, ket qua la 1,2 trieu nguoi chet, tang tu 409.000 nguoi vao nam 1990. Nguyen nhan gay ra so tu vong lon nhat la cao huyet ap o muc 550.000 ca, tiep theo la benh tieu đuong o muc 418.000, va viem cau than o muc 238.000 ca.


Dau hieu va trieu chung CKD ban đau khong co trieu chung cu the va thuong chi đuoc phat hien khi tang serum creatinine hoac protein trong nuoc tieu. Khi chuc nang than giam:

Huyet ap tang len do qua tai chat long va tao ra cac hormon hoat hoa do than tao ra qua renin-angiotensin system, lam tang nguy co phat trien tang huyet ap va/hoac bi suy tim sung huyet.
Urea tich tu, dan đen tang luong mau va cuoi cung uremia (cac trieu chung khac nhau, tu tho o đen viem mang ngoai tim va benh nao). Do luu thong he thong cao, ure đuoc bai tiet trong mo hoi o nong đo cao va ket tinh tren da khi mo hoi boc hoi ("bang ure").
Kali tich luy trong mau (tang kali mau voi mot loat cac trieu chung bao gom malaise va co kha nang gay tu vong loan nhip tim). Tang kali mau thuong khong phat trien cho đen khi toc đo loc cau than giam xuong duoi 20–25 ml/min/1.73 m²,, tai thoi điem đo than đa giam kha nang bai tiet kali. Tang kali mau trong CKD co the tram trong them boi acidemia (dan đen su thay đoi kali ngoai bao) va do thieu insulin.

Tong hop erythropoietin bi giam gay thieu mau.
Qua tai the tich chat long co the tu nhe phu ne đen đe doa tinh mang phu phoi.
Tang phosphate huyet, do giam bai tiet phosphate, theo su giam loc cau than. Tang phosphate huyet co lien quan đen tang nguy co tim mach, la mot kich thich truc tiep đe voi hoa mach mau. Hon nua, nong đo luu thong cua yeu to tang truong nguyen bao soi-23 (FGF-23) tang dan khi kha nang bai tiet phosphat giam, nhung phan ung thich ung nay cung co the gop phan lam phi đai that trai va tang ty le tu vong o Benh nhan CKD.
Ha đuong huyet, do thieu hut 1,25 dihydroxyvitamin D3 (gay ra boi su kich thich FGF-23 va giam khoi luong than), va đe khang voi hoat đong cua hormone tuyen can giap. Cac te bao xuong chiu trach nhiem cho su gia tang san xuat FGF-23, la chat uc che manh enzyme 1-alpha-hydroxylase (chiu trach nhiem cho viec chuyen đoi 25-hydroxycholecalciferol thanh 1,25 dihydroxyvitamin D3). Sau đo, đieu nay tien trien thanh hyperparathyroidism thu cap, loan duong xuong do than, va voi hoa mach mau lam suy yeu them chuc nang tim. Hau qua cuc đoan la su xuat hien cua tinh trang hiem gap co ten calciphylaxis.
Cac khai niem ve roi loan xuong man tinh-benh xuong khoang san (CKD-MBD) hien đang mo ta mot hoi chung lam sang rong hon phat trien nhu la mot roi loan he thong cua su trao đoi chat khoang va xuong do CKD bieu hien bang mot hoac mot su ket hop cua: 1) bat thuong cua calci, phosphor (phosphate), hormon tuyen can giap hoac chuyen hoa vitamin D; 2) bat thuong trong chu chuyen xuong, khoang hoa xuong; khoang hoa, khoi luong, tang truong tuyen tinh, hoac suc manh (roi loan phan bo teo than); va 3) voi hoa mach mau hoac mo mem khac.CKD-MBD co lien quan đen ket qua kho khan kem.
Nhiem toan chuyen hoa (do su tich tu cua sunfat, phosphat, axit uric, vv) co the gay ra hoat đong enzyme bi thay đoi boi hoat đong cua axit du thua tren cac enzym; va cung lam tang kha nang kich thich cua mang tim va mang than kinh bang cach thuc đay tang kali mau do du thua axit (axit huyet). Nhiem toan cung la do giam kha nang tao ra đu amonia tu cac te bao cua ong luon gan.
Thieu mau do thieu sat, lam tang ty le khi chuc nang than giam, đac biet pho bien o nhung nguoi can chay than nhan tao. Đo la nguyen nhan đa nguyen nhan, nhung bao gom tang viem, giam erythropoietin, va tang acid uric mau dan đen uc che tuy xuong.
Nhung nguoi bi CKD bi tang toc xo vua đong mach va co nhieu kha nang phat trien benh tim mach hon so voi dan so noi chung. Benh nhan bi benh CKD va benh tim mach co xu huong co nhung tien luong toi te hon đang ke so voi nhung nguoi chi đau kho sau nay.
Roi loan chuc nang tinh duc rat pho bien o ca nam va nu mac chung CKD. Đa so nam gioi co ham muon tinh duc tinh duc giam, kho co đuoc cuong cung, va đat cuc khoai, va cac van đe tro nen toi te hon theo tuoi tac. Đa so phu nu gap rac roi voi kich thich tinh duc, va thong kinh va cac van đe ve bieu dien va thuong thuc tinh duc la pho bien.


Nguyen nhan Nguyen nhan pho bien nhat cua CKD vao nam 2015 la đai thao đuong theo sau la Cao huyet ap va viem cau than. Cac nguyen nhan khac cua CKD bao gom vo can (tuc la nguyen nhan khong ro, thuong lien quan đen than nho tren sieu am than).  Cung voi nhau, đieu nay gay ra khoang 75% cua tat ca cac truong hop nguoi lon.
Trong lich su, benh than đa đuoc phan loai theo mot phan cua giai phau than lien quan.

Benh mach mau bao gom benh mach lon nhu song phuong hep đong mach than va benh mach nho nhu benh than do thieu mau cuc bo, hoi chung tan huyet-tan mau va viem mach.
Benh cau than bao gom mot nhom đa dang va đuoc phan thanh:
Benh cau than nguyen phat nhu phan đoan glomerulosclerosis va benh than do than IgA (hoac viem than)
Benh cau than thu cap nhu benh than do tieu đuong va benh lupus nephritis
Benh bam sinh nhu benh than đa nang.
Benh Tubulointerstitial bao gom viem than tubulointerstitial man tinh do thuoc va đoc to gay ra, va trao nguoc than kinh.
Benh than do tac nghen đuoc minh hoa bang hai soi than va cac benh cua tuyen tien liet nhu tang san tuyen tien liet lanh tinh.
Trong truong hop hiem hoi, nhiem giun kim vao than cung co the gay ra benh than.
Nguyen nhan khong truyen thong cua CKD (CKDu) đuoc bieu thi neu khong co nguyen nhan pho bien cua CKD:
CKD khong ro nguyen nhan la chu đe nghien cuu cua Bo Y te Sri Lanka va To chuc Y te The gioi2009–2012.
Benh ly than kinh Mesoamerican, mot dang CKDu, la "mot dang benh than moi co the đuoc goi la benh than nong nghiep".


Tham khao