Thomas Woodrow Wilson (28 thang 12 nam 1856 – 3 thang 2 nam 1924) la mot chinh khach va vien si nguoi My, tung lam tong thong Hoa Ky tu nam 1913 đen nam 1921. Truoc khi chien thang cuoc bau cu tong thong 1912 voi tu cach đang vien Đang Dan chu, ong tung lam hieu truong Đai hoc Princeton va đam nhiem chuc Thong đoc New Jersey. Tren cuong vi tong thong, Wilson đa tai co cau nen kinh te bang nhieu chinh sach moi va dan dat Hoa Ky tham gia The chien I vao nam 1917. Sau cuoc chien, ong chu truong lap ra Hoi Quoc Lien đe bao ton nen hoa binh Chau Au, lap truong đoi ngoai ma ve sau đuoc goi la chu nghia Wilson.
Sinh ra o Staunton, Virginia, Wilson gan bo mat thiet voi van hoa Nam Hoa Ky. Ong sinh song o Augusta, Georgia, trong nhung nam thang Noi chien va Tai thiet. Sau khi nhan bang Tien si lich su va khoa hoc chinh tri tu Đai hoc Johns Hopkins, Wilson day hoc tai nhieu truong cao đang truoc khi tro thanh hieu truong Đai hoc Princeton, tuyen truyen chu nghia tien bo o bac hoc cao. Khi lam Thong đoc New Jersey (1911 – 1913), Wilson chia re voi gioi lanh đao Đang Dan chu va gianh đuoc quyen thong qua nhieu cai cach tien bo. Nham chien thang cuoc bau cu tong thong, ong đa van đong nhung nguoi tien bo va nhan dan mien Nam ung ho minh tai Đai hoi Toan quoc Dan chu 1912; đieu ma đa giup ong đanh bai William Howard Taft cua Đang Cong hoa va Theodore Roosevelt cua đang thu ba, đac cu tong thong Hoa Ky va tro thanh nguoi mien Nam đau tien giu chuc vu nay ke tu nam 1848. Vao nam đau nhiem ky thu nhat, Wilson ap đat chinh sach cach ly chung toc ben trong bo may hanh chinh lien bang; viec sa thai quan chuc My goc Phi va su bai tru quyen bau cu cua phu nu duoi thoi Wilson đa khien nhieu cuoc bieu tinh no ra. Nhin chung, ong danh phan lon nhiem ky thu nhat đe thuc đay cuong linh New Freedom cua minh o nuoc nha. Hanh đong đang ke đau tien cua ong la viec thong qua Đao luat Thu nhap 1913, theo đo giam thue quan va đanh thue thu nhap. Wilson cung thuong luong đe thong qua Đao luat Du tru Lien bang, ket qua la He thong Du tru Lien bang Hoa Ky ngay nay. Ben canh đo, Đao luat Uy ban Thuong mai Lien bang va Đao luat Chong đoc quyen Clayton cung đuoc ban hanh nham tao ra canh tranh doanh nghiep va han che su thong đong giua cac tap đoan lon.
Khi The chien I khoi mao vao nam 1914, Hoa Ky tuyen bo trung lap trong khi Wilson co gang lam moi đam phan giua khoi Đong minh va Lien minh Trung tam. Ong thang suyt soat trong cuoc bau cu tong thong Hoa Ky 1916, đuoc su ung ho mot phan vi khong đua đat nuoc lam vao chien tranh o Chau Au va Mexico. Thang 4 nam 1917, Wilson yeu cau Quoc hoi Hoa Ky tuyen chien voi Đuc nham đap lai chien tranh tau ngam khong han che do nuoc nay thuc hien voi cac tau buon cua My. Ong co trach nhiem tren danh nghia la giam sat viec tong đong vien thoi chien, con viec quan su thi giao pho cho cac tuong quan duoi quyen. Ong tap trung vao đoi ngoai, đe ra sach luoc Muoi bon Điem, sau đuoc Khoi Đong minh va Đuc đong thuan nham tien toi hoa binh hau chien. Ong mong muon bien cac cuoc tuyen cu khong chinh thong vao nam 1918 thanh cac cuoc trung cau dan y ung ho chinh sach cua minh, song Đang Cong hoa luc bay gio lai kiem soat Quoc hoi. Sau chien thang cua Đong minh vao thang 11 nam 1918, ong toi Paris cung cac lanh đao Phap va Anh đe du Hoi nghi Hoa binh. Tai đay, ong thuyet phuc cac đai bieu ve viec thanh lap mot to chuc đa quoc gia co ten la Hoi Quoc Lien; đieu nay đuoc bao gom trong Hiep uoc Versailles do ong ky ket. Ong tu choi cho Đang Cong hoa tham du đam phan tai Paris, đong thoi bac bo thoa thuan cua Đang Cong hoa cho phep Thuong vien phe chuan Hiep uoc Versailles va gia nhap Hoi Quoc Lien.
Wilson tung co y đinh ung cu tong thong lan ba, song con đot quy vao nam 1919 đa khien ong khong the thuc hien đuoc đieu đo. Đen luc nay, cac chinh sach cua ong đa boc lo ro khiem khuyet, lam chia re cac đang vien goc Đuc va Ireland trong Đang Dan chu, gop phan giup cho Đang Cong hoa gianh phan thang loi trong cuoc bau cu tong thong 1920.


Tham khao Thu muc Lien ket ngoai = Chinh thuc =
Ve Woodrow Wilson – Trung tam Wilson
Thu vien & Bao tang Tong thong Woodrow Wilson
Tieu su theo Nha Trang Luu tru ngay 28 thang 7 nam 2021 tai Wayback Machine


= Dien van va cac tac pham khac =
Woodrow Wilson Edison Campaign Recordings – 1912 ghi am
Toan van nhieu bai dien van cua Wilson, Trung tam Miller ve Quan he cong chung
Cac tac pham cua Woodrow Wilson tai Du an Gutenberg
Cac tac pham cua hoac noi ve Woodrow Wilson tai Internet Archive
Tac pham cua Woodrow Wilson tren  LibriVox (sach audio thuoc pham vi cong cong) 
Cac ban thao ca nhan cua Woodrow Wilson 
Phong van cua Ida Tarbell voi Woodrow Wilson (Collier's Magazine, 1916)


= Truyen thong đai chung =
Woodrow Wilson collected news and commentary at The New York Times
"Life Portrait of Woodrow Wilson", tu American Presidents: Life Portraits cua C-SPAN, 13 thang 9 nam 1999
Woodrow Wilson tren IMDb