Đo Anh Vu (chu Han: 杜英武, 1113 - 20 thang 1, 1159) la mot quyen than duoi thoi nha Ly trong lich su Viet Nam. Ong pho ta Ly Than Tong va lam phu chinh duoi trieu Ly Anh Tong, khi vi Hoang đe nay len ngoi luc con nho tuoi, đuong thoi đuoc ton la Viet quoc Ly Thai uy (越國李太尉).
Ong la mot vi đai than gay nhieu tranh cai, đuoc nhac đen ben canh Viet quoc cong Ly Thuong Kiet, khong chi vi vai tro trong trieu đinh ma con vi than phu cua ong co quan he cau chau voi Ly Thuong Kiet. Tuong truyen, ong co quan he voi Linh Chieu Thai hau, me cua Anh Tong va la nguoi giu vai tro nhiep chinh khi ay, va viec nay khien cho cung đinh nha Ly xay ra mot cuoc noi loan gay nhieu ton hai trong chinh quyen trieu đinh.


Than the Theo Tu đien bach khoa toan thu Viet Nam, Đo Anh Vu sinh nam 1113 o Hong Chau (nay thuoc Hai Duong). Theo van bia tren bia mo cua Đo Anh Vu tai lang Yen Lac (tuc Khoai Chau, tinh Hung Yen), Đo Anh Vu co bieu tu la Quan The (冠世), to tien ben ngoai la ho Quach o Lung Tay, Trung Quoc. Cha cua Đo Anh Vu la Đo Tuong (杜相), goi Thai uy Ly Thuong Kiet la cau ruot. Đo Anh Vu co mot nguoi chi (hoac em) gai ruot ten la Quynh Anh, ve sau đuoc ga cho quan Thi trung ho Pham; rat co the đo chinh la Chieu Hien Hoang hau Đo thi, chinh that cua Sung Hien hau va la me cua Hoang đe Ly Than Tong.
Ong co nguoi anh ho lam Quan Thi trung, co hai nguoi con gai đeu đuoc hau Ly Anh Tong. Nguoi chi khong ro ten, nguoi em ten la Đo Thuy Chau, ve sau sinh Hoang tu Thien Bao (1154) va cac hoang tu, trong đo co Hoang luc tu Ly Long Can, ve sau len ngoi la Ly Cao Tong.
Ong co nguoi vo ho To, khong ro ten, la ho hang voi To Hien Thanh.


Đai than nha Ly = Pho tro Hoang đe =
Theo Kham đinh Viet su thong giam cuong muc, Đo Anh Vu co ngoai hinh đep đe, mua kheo, hat hay. Nam len 8 tuoi, ong đuoc tuyen lam Thuong lam tu đe trong cung. Nam 15 tuoi, ong đuoc Thai su Truong Ba Ngoc nhan lam con nuoi. Nam 16 tuoi, Ly Than Tong cho ong vao noi cung, hau trong man truong. Khi gap Đo Anh Vu, Cam Thanh phu nhan Le thi, vo cua Ly Than Tong đa phai long. Cac viec chinh su o trong cung cam va viec xay dung cua tho thuyen, Than Tong đeu uy thac cho ong ca. Đen nhu cac phep viet chu, tinh toan, ban cung, cuoi ngua, thuoc men, kinh mach, khong nghe nao la Đo Anh Vu khong tinh thong; đen nhu viec boi toan, binh phap, choi bai, đanh co, khong viec nao la ong khong nghien cuu. Co the bao la "nguoi quan tu khong phai mot đo vat" vay.
Nam 1135, Than Tong cu ong theo Thai pho Ly Cong Binh đi đanh dep quan Chan Lap o phia Nam chau Nghe An.
Nam 1136, ong đuoc cu đi dep quan Son Lieu, vi cay cho hiem tro ma nhieu nam khong cong nap. Than Tong sai ong cung cac tuong đem quan đi đanh, nhung chi rieng Đo Anh Vu la nguoi chien thang lien tiep, vi the nguoi nguoi đeu tro het suc manh đe đanh giac. Tu đo ve sau, trieu đinh đeu uy thac cho ong ca.
Nam 1137, thang 9, Than Tong Hoang đe bang ha. Truoc đo, Hoang đe rua mat xong, ngoi tua vao ghe ma dan Đo Anh Vu rang: "Chi co khanh la nguoi co the goi gam ho Ly đuoc thoi". Sau khi Than Tong thang ha, Đo Anh Vu cung Linh Chieu Hoang thai hau ruoc Anh Tong tu Thuong Thanh đe tro ve cung len ngoi. Đo Anh Vu chan chinh trieu cuong, tram quan khep minh ma nghe lenh; sua sang chinh tri. Hoang thai hau thay Thai uy co nhieu cong lao, co long trung tiet, ben thang chuc Đo Anh Vu len chuc Kiem hieu Thai pho.
Nam 1138, Đo Anh Vu đuoc phong lam Phu quoc Thai uy va đuoc ban quoc tinh. Vi vay co tai lieu chep ten ong la Ly Anh Vu. Cung trong nam đo Than Loi tu xung la con cua Ly Nhan Tong, chiem cu chau Thuong Nguyen đe lam phan, thu ha đong hon 1000 nguoi. Quan Gian nghi Đai phu Luu Vu Xung đuoc lenh đi dep nhung bi Than Loi đanh bai.
Than Loi keo binh ra chiem cu chau Tay Nung, đanh pha phu Phu Luong, sap tien ve kinh thanh Thang Long. Thai uy la Đo Anh Vu đuoc lenh đi đanh. Ong đem quan đen Quang Dich thi đung đo voi quan Than Loi. Hai ben đanh nhau du doi. Quan Than Loi thua to, bi chet rat nhieu. Than Loi phai chay tron o chau Long Lenh.
Đo Anh Vu tien đanh chau Long Lenh, pha huy chau, bat đuoc hon 2000 nguoi. Than Loi chay tron đen Lang Chau, bi To Hien Thanh bat đuoc đua ve kinh su xu chem.
Đai Viet su luoc chep vu viec xay ra nam 1139, Đai Viet su ky toan thu va Kham đinh Viet su thong giam cuong muc ghi vu viec nam 1141.


= Tranh gianh quyen luc =


 Voi Vu Đai  Do vua Anh Tong con nho, Đo Anh Vu đuoc uy thac quyet đoan moi viec trong trieu. Nam 1140, ong đuoc thang chuc Cung đien lenh chi noi ngoai su. Ong cam quyen lon va to y kieu ngao truoc trieu đinh, nhieu nguoi bi chen ep khong dam noi. Ong lai vao cung tu thong voi Linh Chieu Thai hau.
Trong trieu nhieu nguoi bat binh. Tri Minh vuong cung Pho ma Duong Tu Minh, Đien tien Chi huy su Vu Đai đoc xuat quan si keo đen ngoai cua Viet Thanh ke toi ong chuyen quyen va tu thong voi thai hau roi xong vao bat Anh Vu giam lai o hien Cu Thanh. Le Thai hau sai nguoi đua com ruou vao cho Đo Anh Vu va ngam đe vang trong com đe ong hoi lo Vu Đai.
Vien Hoa đau o đo Cu Thanh la Nguyen Duong khuyen phe Vu Đai khong nen nhan vang ma nen giet luon Đo Anh Vu tru hau hoa nhung Vu Đai khong nghe. Duong ben đi tu van. Vua Anh Tong khong giet Đo Anh Vu nhung xu toi đo lam đien hoanh, tuc la ta đien phai đi cay ruong cong cua trieu đinh.
Le Thai hau nghi cach giup Anh Vu đuoc tro lai nhu cu, nen thuong mo hoi to, tha toi nhan, mong Anh Vu cung đuoc du an xa. Anh Vu vi nhieu lan đuoc an xa đuoc khoi toi. Le Thai hau khuyen vua Anh Tong phuc chuc cho ong. Anh Tong bang long phuc chuc phu chinh cho Đo Anh Vu, ong đuoc trong dung tro lai. Đe bao thu, ong tu lap ra đoi quan hon 100 nguoi goi la Phung ve đo, neu co nguoi pham toi nao thi giao het cho Phung ve đo bat giu.
Sau đo ong bi mat tau voi vua Anh Tong ra lenh cho Phung Ve đo bat nhung nguoi cung phe Vu Đai giao xuong hang quan lai o duoi lam an trung tri. Anh Tong nghe theo, ha chieu giang Tri Minh Vuong lam tuoc hau, cac Hoa đau gom 8 nguoi bi đem chem o cho Tay, Đien tien chi huy su Vu Đai 20 nguoi thi đem chem o Giang Đau, Pho ma Duong Tu Minh 30 nguoi bi đay len vung nuoc đoc. So con lai đeu bi giang chuc lam khao giap va đien hoanh.
Thoi điem xay ra vu viec nay đuoc su sach ghi chep khong thong nhat. Đai Viet su luoc chep su viec nay nam 1148, con Đai Viet su ky toan thu va Kham đinh Viet su thong giam cuong muc chep nam 1150.


 Voi tong that nha Ly  Theo nghien cuu cua cac nha su hoc Han Quoc va Viet Nam, khi vua Ly Than Tong qua đoi, thai tu Ly Thien To moi 3 tuoi, trieu than muon ton Kien Hai vuong Ly Duong Con - mot nguoi con nuoi khac cua Ly Nhan Tong, von la con đe cua Thanh Quang hau - len noi ngoi. Nhung luc đo Le hau me Thai tu Thien To dua vao Đo Anh Vu giup đo. Anh Vu nam binh quyen, đa loai het cac đich thu cua Thai tu Thien To, nen Thien To đuoc đua len ngoi vua (la Ly Anh Tong). Nho cong Đo Anh Vu ma ho Ly co nguoi hoang toc noi doi. Cung vi pho ta cho Thai tu nho tuoi len ngoi ma ong buoc phai đac toi voi khong it quan lai, trong đo co Vu Đai, Tri Minh vuong.
Nam 1150, cung thoi điem Vu Đai bi thanh trung va Tri Minh vuong bi giang tuoc hau, Kien Hai vuong Ly Duong Con đang la Đo đoc thuy quan, ben đem gia toc xuong chien thuyen chay sang Cao Ly, đinh cu o vung Tinh Thien (Cao Ly) va lam quan o nuoc Cao Ly, tro thanh to ho Ly Tinh Thien tiep tuc phuc vu nuoc nay trong nhieu the he sau đo.
Xet cong cua Đo Anh Vu voi nha Ly co the thay trong boi canh loan lac, vua con nho tuoi, ong đa dam xa than, chiu nhieu oan uc đe đung ra bao ve vuong trieu nha Ly, giup nha Ly giu the can bang đe tiep tuc truyen ngoi cho cac the he tiep theo.


 Voi Nguyen Quoc Di  Thang 5 nam 1158, Ta Ty la Nguyen Quoc Di đi su nha Tong ve, khuyen vua Anh Tong lam theo nha Tong, đat hom bang đong o trieu đinh dung đe thu lay nhung van thu kien nghi cua moi nguoi. Vua Anh Tong nghe theo. Chi trong 10 ngay van thu đa đay hom, trong đo co thu nac danh noi rang Anh Vu sap lam phan. Anh Vu nghe tin noi gian, cho rang do loi cua Nguyen Quoc Di bay ra viec đat hom, nen giem pha voi vua Anh Tong xu toi Quoc Di.
Vua Anh Tong nghe theo, ben sai bat Nguyen Quoc Di va nguoi em trai la Nguyen Nghi giao xuong cho quan lai tri toi lam viec vu cao. Ket qua Nguyen Quoc Di bi luu đay o trai Qui Hoa (Thanh Hoa). Chua đuoc bao lau thi vua Anh Tong muon goi Quoc Di ve. Đo Anh Vu ben sai nguoi đem ruou đoc đen cho Quoc Di va noi rang:

Uong thuoc nay thi co the tieu tru đuoc chuong khi.
Nguyen Quoc Di biet khong the thoat, ben uong ruou đoc ma chet.


Đuoc tho lam than Đo Anh Vu qua đoi ngay 20 thang 9 nam Ky Mao, tuc nam 1159. Ong lam phu chinh Trieu Ly trong 22 nam, huong tho 46 tuoi.
Ong đuoc trieu đinh truy phong "Suy trung Hiep muu Bao tiet Thu chinh Ta Ly Duc đai cong than; Thu Thuong thu lenh, Khai phu nghi đong tam ti; Nhap noi Noi thi tinh đo đo tri, Kiem hieu Thai uy, kiem Ngu su đai phu, Dao thu chu tran Tiet đo su, Đong trung thu, Minh chinh Binh chuong su, Thuong tru quoc, Thien tu tinh, Đac tien phu quoc Thuong tuong quan, Nguyen soai Đai Đo thong". Đam tang do đich than To Hien Thanh lam chu le.
Tai que huong, ong đuoc tho nhu Thanh hoang, va thuong đuoc goi la Đuc Thanh Lac.
Van bia cua ong hien van đang luu giu tai Đen tho An Lac, xa Đong Tien, huyen Khoai Chau, tinh Hung Yen. Van bia mo ta cong đuc cua ong đoi voi trieu đinh nha Ly. Tren tam bia co ghi ro ong la mot nguoi khang khai, ca đoi trong sach liem chinh, luon to ro mot long trung thanh voi vua Ly. Van bia khac vao thoi Le Trung Hung (1533 - 1789), van tu khac tren tam bia bang chu Han co, đuoc soan ti mi va tuan theo the van Goi hac - Tu tuyet.
Ngoai 2 tam bia đa, mot tam con nguyen ven, mot tam hien bi vo thanh 4 manh thi trong đen An Lac tho Đo Anh Vu con co buc hoanh phi son son thep vang mo ta ro viec an tang ong. Viec an tang đuoc yeu cau đao sau chon chat va tuan theo quy luat Cuu Tru.
Cac tam bia va buc hoanh phi hien đang luu giu tai Đen An Lac la minh chuc phan bac lai nhung gi đuoc ghi trong Đai Viet su ky toan thu (1697). Kham đinh su Viet thong giam cuong muc (1856 - 1884) la bo su thoi sau, nhieu phan chep lai tu Đai Viet su ky toan thu nen xet ra tuy 2 bo su nhung la 1.


Nhan đinh Đai Viet su ky toan thu ghi lai y kien cua su gia Le Van Huu ve Đo Anh Vu nhu sau:

"Đo Anh Vu ra vao cam đinh, tu thong voi mau hau, khong toi gi to bang."
Su gia Ngo Si Lien cung đanh gia Đo Anh Vu "la ke đai ac".


Xem them Ly Thuong Kiet
Ly Anh Tong
To Hien Thanh


Tham khao Truong Huu Quynh, Đinh Xuan Lam, Le Mau Han chu bien (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha Xuat ban Giao duc.
Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227 {{Chu thich}}: Đa bo qua tham so khong ro |link= (tro giup)
Keith Weller Taylor, John K. Whitmore (1995), Essays into Vietnamese pasts, Volume 19, SEAP Publications, ISBN 0877277184
Viet su luoc
Đai Viet su ky toan thu
Tong su, quyen 488.


Chu thich