Cay ghep gan la viec thay the la gan cua nguoi mac benh gan bang mot phan hoac toan bo la gan khoe manh cua nguoi khac. Thong thuong, la gan goc đuoc tach ra khoi co the va la gan moi đuoc đat lai vao vi tri ban đau cua la gan goc. Cay ghep gan la mot phuong phap đieu tri benh gan giai đoan cuoi va suy gan cap tinh huu hieu. Phau thuat cay ghep gan het suc phuc tap, thuong can toi ba bac si phau thuat, hai bac si gay me cung voi cac y ta ho tro, va co the keo dai tu 4 đen 18 gio.


Lich su Ca cay ghep gan tren nguoi đau tien đuoc thuc hien vao nam 1963 tai Denver, Colorado, My boi mot nhom cac bac si phau thuat do Thomas Starzl chi đao. Sau đo bac si Starzl tiep tuc thuc hien mot vai ca cay ghep khac trong nhung nam tiep theo cho đen khi đat đuoc thanh cong vao nam 1967 voi truong hop song sot mot nam sau phau thuat đau tien. Trong suot thap nien 1970, mac du ki thuat phau thuat tiep tuc đuoc phat trien, cay ghep gan van chi mang tinh thu nghiem voi ti le song sot mot nam sau phau thuat chi khoang 25%. Viec su dung ciclosporin do bac si Roy Calne khoi xuong đa cai thien đang ke hieu qua phau thuat cay ghep gan, va ki thuat nay đa tro thanh phuong phap đieu tri tieu chuan đoi voi ca nguoi lon lan tre em khi đuoc chi đinh trong thap nien 1980. Hien nay phau thuat cay ghep gan đuoc thuc hien tai tren 100 co so y te o My, cung nhu tai nhieu co so o chau Au va nhieu noi khac. Mac du ki thuat nay van con het suc phuc tap voi nguy co bien chung cao, ti le benh nhan song sot mot nam sau phau thuat đa tang len đen 80–85%. Tuy nhien, so luong gan đuoc hien tang tu nguoi đa chet thap hon nhieu so voi so benh nhan can cay ghep. Đieu nay dan đen su phat trien cua viec cay ghep tu nguoi hien tang con song.


Chi đinh Khi khong the phuc hoi chuc nang gan, cay ghep gan co the đuoc thuc hien tren bat ki benh nhan gan cap tinh hoac man tinh nao voi đieu kien benh nhan khong mac nhung benh va hoi chung khong cho phep cay ghep. Ung thu di can khong đuoc kiem soat, lam dung chat gay nghien hoac chat con va nhiem trung huyet la nhung truong hop tuyet đoi khong đuoc cay ghep gan. HIV cung tung đuoc xem la mot tinh trang chong chi đinh tuyet đoi nhung hien nay đieu đo đa thay đoi. Ngoai ra, cac tinh trang chong chi đinh tuong đoi bao gom benh tim, phoi nghiem trong va mot so benh khac. Phan lon cac ca cay ghep gan đuoc thuc hien tren benh nhan xo gan.


Uc che mien dich Cung nhu o cac ki thuat cay ghep noi tang khac, la gan đuoc cay ghep se bi co the đao thai neu benh nhan khong su dung thuoc uc che mien dich. Tuy đoi voi cay ghep gan, nguy co thai ghep giam dan theo thoi gian nhung phan lon benh nhan cay ghep gan van phai su dung thuoc uc che mien dich trong suot phan đoi con lai.


Thai ghep Sau khi cay ghep gan, co the xay ra ba loai thai ghep: thai ghep sieu cap tinh, thai ghep cap tinh va thai ghep man tinh. Thai ghep sieu cap tinh xay ra chi trong vai phut hoac gio sau khi phau thuat. Thai ghep cap tinh la loai thai ghep thuong gap nhat va thuong xay ra trong mot vai ngay hoac tuan ke tu khi phau thuat. Thai ghep man tinh la su thai ghep xay ra sau mot nam tro len. Nguyen nhan gay ra thai ghep man tinh van chua đuoc tim ra, tuy nhien thai ghep cap tinh co the la dau hieu bao truoc. Ket qua xet nghiem cua benh nhan bi thai ghep cho thay su bat thuong o cac chi so AST, ALT, GGT, cung nhu o cac chi so ve chuc nang gan nhu muc amonia, muc bilirubin, nong đo albumin va đuong huyet. Cac trieu chung bao gom ton thuong nao bo, vang da, de bam tim va chay mau, cung nhu mot so trieu chung khac nhu cam giac kho chiu, chan an, đau nhuc co, sot nhe, luong bach cau tang.


Ket qua Cay ghep gan co tien luong tuong đoi kha quan, tuy nhien đieu nay co the thay đoi o nhung benh nhan mac mot so benh nhat đinh. Mac du khong co cong thuc hay mo hinh nao đe tinh toan kha nang song sot; benh nhan cay ghep gan co 58% co hoi song đuoc 15 nam. Ti le cay ghep that bai vao khoang tu 10% đen 15% do nhung nguyen nhan nhu bien chung, chat luong la gan moi va sai sot trong phau thuat.


Cay ghep gan tu nguoi hien tang con song Cay ghep gan tu nguoi hien tang con song la mot ki thuat ra đoi trong mot vai thap ki tro lai đay, xuat phat tu kha nang tu tai tao cua la gan nguoi cung nhu su thieu hut gan tu nguoi hien tang đa chet. Trong ki thuat nay, mot phan la gan khoe manh đuoc tach ra khoi co the cua nguoi hien tang va cay ghep vao co the cua benh nhan, ngay sau khi la gan ban đau cua benh nhan đa đuoc loai bo hoan toan.
Phau thuat cay ghep gan tu nguoi hien tang con song bat nguon tu viec bo me co con nho mac benh gan hien mot phan la gan khoe manh cua minh đe thay the toan bo la gan cua con. Ki thuat nay đuoc thuc hien thanh cong lan đau tien vao nam 1989 boi bac si Christoph Broelsch tai Trung tam Y te Vien Đai hoc Chicago. Sau đo cac nha giai phau nhan ra rang cay ghep gan tu nguoi hien tang con song cung co the đuoc thuc hien tren benh nhan la nguoi truong thanh va hien nay ki thuat nay đa tro nen pho bien tai mot so co so y te. Ca cay ghep gan tu nguoi hien tang con song khong co quan he gi voi benh nhan đau tien đuoc thuc hien vao nam 2012 tai benh vien Truong Đai hoc Thanh James, Anh.
Thong thuong, tu 55% đen 70% la gan cua nguoi hien tang đuoc su dung đe cay ghep đoi voi benh nhan la nguoi truong thanh. O hau het nhung nguoi hien tang khoe manh, toi đa 70% la gan co the đuoc tach ra khoi co the ma khong gay nguy hiem gi. La gan cua nguoi hien tang se tu tai tao va phuc hoi chuc nang binh thuong trong 4–6 tuan, cung nhu đat kich thuoc va cau tao ban đau khong lau sau đo. Qua trinh tai tao o benh nhan đuoc cay ghep thi mat nhieu thoi gian hon.
Ki thuat nay đuoc đanh gia la phuc tap hon so voi cay ghep toan bo la gan, đong thoi tiem an van đe ve đao đuc khi mot cuoc đai phau đuoc thuc hien tren co the nguoi khoe manh. Trong nhieu truong hop, nguoi hien tang phai chiu 10% nguy co bien chung, va đoi khi phai can đen mot cuoc phau thuat thu hai. Cac bien chung thuong gap bao gom ro mat, nhiem trung va tac nghen mach mau. Ti le tu vong o nguoi hien tang la 0% tai Nhat Ban, 0,3% tai My va thap hon 1% tai chau Au. Ngoai ra, he mien dich cua nguoi hien tang cung se bi suy giam trong qua trinh gan tu tai tao.


Bao quan gan truoc khi cay ghep Sau khi đuoc tach khoi co the nguoi hien tang va truoc khi tien hanh cay ghep, la gan đuoc bao quan trong mot dung dich lanh. Nhiet đo thap lam cham qua trinh phan huy, con moi truong dung dich co tac dung chong lai su thieu mau lanh. Ben canh đo, nhieu phuong phap bao quan khac đang đuoc nghien cuu va phat trien, trong đo co phuong phap tuoi mau bang may nham duy tri su tuan hoan mau cho gan khi khong con nam trong co the. Phuong phap nay đuoc nghien cuu o cac đieu kien nhiet đo thap, nhiet đo co the, nhiet đo thap hon nhiet đo co the, va đa đuoc thuc hien thong cong tren gia đinh tai truong Đai hoc Columbia va truong Đai hoc Zurich. Mot nghien cuu đuoc xuat ban vao nam 2014 cho thay thoi gian bao quan co the đuoc keo dai đang ke khi la gan đuoc giu o nhiet đo duoi -6 °C.


Chu thich Nguon tham khao