Chien tranh Luu Tong – Bac Nguy la cuoc chien tranh quy mo thoi Nam-Bac trieu trong lich su Trung Quoc giua nha Luu Tong va nha Bac Nguy. Cuoc chien tranh keo dai trong hon 30 nam, tu nam 422 đen nam 452, ca hai ben đeu co nhung đot chu đong phat đong cuoc chien nham thon tinh ben kia nhung cuoi cung bat phan thang bai, cuc dien Nam Bac trieu tiep tuc đuoc duy tri trong nhung nam tiep theo.


Boi canh Đau the ky IV, thoi Tay Tan, cac toc Ngu Ho tu phuong bac tran vao trung nguyen, Trung Quoc bi chia cat. Phia nam la nha Đong Tan, phia bac la 20 nuoc thuoc cac toc Ho thay nhau va chia nhau cai tri. Tu nam 386, nha Bac Nguy thuoc toc nguoi Tien Ty noi len va dan dan lon manh, đanh bai quoc gia Hau Yen hung manh, tro thanh nuoc lon nhat o phuong bac.
Trong khi đo o phia nam, nha Đong Tan sau nhieu nam cung co đa on đinh va giau manh hon, nhung luon bi cac quyen than chi phoi, xay ra tranh chap quyen luc trong nhieu nam. Do đo, nhieu cuoc bac phat đe thu hoi đat đai trung nguyen khong đuoc thuc hien triet đe. Nam 420, Luu Du cuop ngoi nha Tan, lap ra nha Luu Tong.
Trong thoi Đong Tan, Luu Du tung mang quan bac phat hai lan, diet hai nuoc toc nguoi Ho la Nam Yen va Hau Tan. Khi mang quan bac phat, Luu Du tung đi qua lanh tho Bac Nguy, quan Nguy co canh giac ra đe phong nhung cuoi cung hai ben chua giao chien. Tuy sau đo thanh Truong An ma Luu Du moi chiem đuoc cua Hau Tan bi mat ve nuoc Ha cua Hach Lien Bot Bot nhung cac cuoc bac phat cua Luu Du tuu trung van lam cho lanh tho Nam trieu mo rong len phia bac, kinh thanh Kien Khang cach kha xa voi vung bien, đuoc bao đam kha an toan. Đong thoi, bien cuong giap ranh giua Đong Tan – va khong lau sau la Luu Tong - voi Bac Nguy cung đuoc mo rong them nhieu so voi truoc.
Nha Luu Tong thanh lap bat đau thoi ky lich su Nam Bac trieu đoi đau truc dien voi nhau. Phia bac Trung Quoc khi đo, sau nhung cuoc hon chien giua cac quoc gia Ngu Ho, ngoai Bac Nguy con lai cac nuoc Bac Yen, Tay Tan, Ha, Bac Luong. Cac nuoc nay đeu tuong đoi nho yeu va thuc luc khong đu manh đe tranh chap voi Bac Nguy, vi vay du tren ban đo Trung Quoc co su hien dien cua 6 nuoc nhung thuc chat la su đoi đau giua hai nuoc lon nhat la Bac Nguy va Luu Tong.


Cuoc chien lan thu nhat = Quan Nguy nam tien =
Nam 422, Luu Tong Vu Đe Luu Du mat, con nho la Luu Nghia Phu len noi ngoi, tuc la Luu Tong Thieu Đe. Bac Nguy Minh Nguyen Đe (Thac Bat Tu) nhan thay thoi co nam tien, ben đieu đong 10 van quan tan cong ve phia nam.
Quan Nguy chia lam hai đuong: tuong He Can đem quan đanh Hoat Đai va Ho Lao con tuong Thuc Ton Kien đanh tu Binh Nguyen qua song Hoang Ha, đanh cac quan Thai Son, Cao Binh, Kim Huong, Hua Xuong, Đong Duong.
Thang 1 nam 423, tuong Nguy la Vu Lac Đan ha đuoc thanh Kim Dung, Lac Duong; con Thuc Ton Kien ha đuoc thanh Lam Tri. Cac thanh cua Tong chi co Đong Duong va Ho Lao con cam cu.


= Ho Lao, Đong Duong cam cu =
Trong thanh Đong Duong, Thu su Thanh chau la Truc Quy goi dan don het vao thanh, con nhung nong dan khong vao thanh thi doi vao nhung cho hiem yeu, thuc hien ke vuon khong nha trong. Thuc Ton Kien co 3 van quan, trong thanh chi co 1500 nguoi. Quan Nguy đong hon gap boi nen pha vo đuoc nhieu cho tuong thanh va lap đuoc 3 lop hao sau trong tong so 4 lop ma quan Tong tao ra. Tuy quan Nguy chua vao đuoc thanh nhung tinh hinh trong thanh rat nguy ngap.
Phia Ho Lao, Mao Đuc To cung thuc quan tu thu voi quan Nguy. Đuc To đao đia đao tu trong thanh toi sau lung quan Nguy, mang 400 quan cam tu đanh up vao trai Nguy, đot chay khi cu đanh thanh. Tuy nhien vi quan Nguy đong hon nhieu nen sau luc hon loan ban đau van tap hop, chinh đon lai va vay đanh thanh cang rat.


= Vien binh cua Luu Tong =
Tuong Tong la Đan Đao Te mang quan tu Banh Thanh đi cuu ung, thay Đong Duong yeu hon va gan hon nen cuu truoc. Thang 4 nam 423, Đao Te keo đen Lam Cu gan Đong Duong. Quan Nguy đung luc đo bi dich benh hoanh hanh, lay lan đen mot nua, Thuc Ton Kien thay vien binh phai lui. Đan Đao Te khong đuoc cap nhieu luong nen phai dung lai khong truy kich đuoc. Thanh bi pha nang nen Truc Quy phai doi toi thanh Bat Ky.
Ho Lao o xa, cac canh quan cua Đan Đao Te o Ho Luc, Luu Tuy o Hang Thanh, Tham Thuc Ly o Cao Kieu nhung khong dam toi cuu vi so the lon cua Bac Nguy. Sau hon 200 ngay giao chien, do khong đuoc cuu nen ket qua Tong that bai. Thang 4 nhuan nam 424, thanh Ho Lao bi ha. Mao Đuc To va nhieu quan si bi bat lam tu binh. Quan Nguy tuy lay đuoc thanh nhung ton that toi 3/10 binh luc.
Sau lan chien tranh thu nhat, Bac Nguy chiem đuoc vung đat tu Ho Luc, Hang Thanh tro len phia bac.


Cuoc chien lan thu hai = Quan Tong thang tran =
Thang 11 nam 423, Nguy Minh Nguyen đe chet, con la Thac Bat Đao len thay, tuc la Bac Nguy Thai Vu Đe. Phia Luu Tong cung co thay đoi ngoi vua. Thieu Đe Luu Nghia Phu bi phe truat, em la Luu Nghia Long đuoc lap len ngoi, tuc la Luu Tong Van Đe.
Trong thoi gian tri vi cua Tong Van Đe, the nuoc cuong thinh nen nha Luu Tong mo cac chien dich bac phat. Nhan luc Bac Nguy phai đoi pho voi Nhu Nhien phia bac, nam 429, Tong Van đe đoi Nguy tra đat Ha Nam. Nguy Thai Vu đe khong chiu.
Nam 430, Tong Van đe sai Đao Ngan Chi mang quan bac phat. Thang 7 quan Tong toi Tu Xuong. Quan Nguy o 4 thanh Cao Ngao, Hoat Đai, Ho Lao va Kim Dung it quan nen chu đong rut lui. Ngan Chi thu 4 tran roi tien đen ben Linh Xuong va chia quan tien sang Đong Quan phia tay. Bo tri phong thu xong, Ngan Chi cung Vuong Đuc Trong mang quan ve ban doanh o Tu Xuong.


= Khong thanh ke =
Cac tuong Tong rat mung vi thang tran, chi co Vuong Đuc Trong tung theo Đan Đao Te ra tran lan truoc cho rang quan Nguy se cho khi nuoc song đong thanh bang đe phan cong. Tuong Thoi Hao cua Bac Nguy thay quan Tong mac sai lam lon la chi co 5 van ma dan ngang 2000 dam đong tay, nen luc luong rat yeu ot.
Thang 10 cung nam, Bac Nguy ra quan phan cong, nhanh chong lay lai đuoc Lac Duong va Ho Lao.
Thang 11, Tong Van Đe lai sai Đan Đao Te đi tiep ung. Nhung vien binh cua Đan Đao Te chua đen noi thi Đao Ngan Chi đa bi mat 2 thanh nen hoang so, ha lenh đot thuyen, bo giap nang rut ve Banh Thanh.
Quan Nguy đuoi theo đen Lich Thanh, Thai thu Te Nam cua Luu Tong la Tieu Thua Chi chi co vai tram quan, lieu chung khong the chong lai đai quan Nguy. Tieu Thua Chi trong luc nguy cap ben ap dung "khong thanh ke", cho mo toang cong thanh. Quan Nguy so co phuc binh khong dam vao thanh. Nho vay Tieu Thua Chi giu thanh đuoc an toan.
Cac nha su hoc Trung Quoc cho rang chinh muu ke nay cua Tieu Thua Chi goi y cho La Quan Trung ghep vao chuyen khong thanh ke cua Gia Cat Luong lua Tu Ma Y luc ra Ky Son trong tieu thuyet Tam Quoc dien nghia, con giua Gia Cat Luong va Tu Ma Y khong co meo lua khong thanh ke nhu vay.


= Đan Đao Te lui binh =
Thang 2 nam 431, quan Nguy giao tranh voi Đan Đao Te len bac cuu Hoat Đai. Hai ben đanh nhau 30 tran trong hon 20 ngay. Đan Đao Te tuy it quan hon nhung cung đay lui quan Nguy đen Lich Thanh. Hai ben giang co nhau o đo đeu bi ton that nang. Tuong Nguy la Thuc Ton Kien dung ke đanh up đuong van luong cua quan Tong khien Đao Te bi thieu luong. Đao Te buoc phai rut quan. Quan Nguy truy kich bat đuoc cap duoi cua Đao Te la Chu Tu Chi.
Mot so nguoi quan Tong bi quan Nguy bat noi ra viec quan Tong đang thieu luong khien quan si lo lang. Đem hom rut quan, Đan Đao Te sai quan vai lua gao ra mat đat. Hom sau quan Nguy đuoi đen noi thay gao vai ra cho rang quan Tong van no đu quan luong. Tuy nhien, luc luong con lai cua Đan Đao Te van rat it so voi đai quan Nguy do hao mon tren chien truong. Khi quan Nguy truy đuoi, Đao Te ben ha lenh cho quan si coi het giap tru, mac quan ao trang ngoi tren xe ngua đi cham cham roi khoi dinh. Quan Nguy so co mai phuc nen khong dam đuoi nua ma rut ve bac.
Cuoc bac phat cua Tong Van đe that bai, quan Tong bi ton that kha nhieu, vu kho vi vay trong rong. Trong khi đo Bac Nguy đong thoi phat đong chien tranh tieu diet nuoc Ha cua Hach Lien Đinh. Qua đo cac su gia đanh gia thuc luc cua Bac Nguy ve co ban doi dao hon Luu Tong.


Thoi gian hoa hoan Chien su Tong - Nguy tam ngung trong nhieu nam. Hai ben tranh thu thoi gian ngung chien đe cung co thuc luc. Bac Nguy Thai Vu đe sai Tan ky lang Chu Thieu đi su sang Kien Khang đe noi lai giao hao va cau viec thong gia giua hai nha, tuy nhien Tong Van đe chua chap thuan.
Nam 433, Thac Bat Đao lai cu Tan ky thuong thi Tong Tuyen đen Kien Khang lan thu hai đe cau hon cho thai tu Thac Bat Hoang. Song phia Luu Nghia Long va quan than vi su ky thi sac toc đa khong đong y viec nay
Bac Nguy trong khi dung nam tien đa tap trung tieu diet cac nuoc Ngu Ho đe thong nhat phuong bac. Nam 431, Nguy Thai Vu Đe diet Ha, nam 436 diet Bac Yen va toi nam 439 diet Bac Luong, lam chu hoan toan phia bac. Trung Quoc chinh thuc buoc vao the đoi đau nam bac giua hai quoc gia.
Ca hai ben buoc vao cuoc chien moi khi đa co chut thay đoi ve nhan su. Cac đai than tru cot la Thoi Hao cua Bac Nguy va Đan Đao Te cua Luu Tong đeu bi xu toi chet. Tuy nhien, đieu đo khong lam thay đoi chinh sach muon thong nhat Trung Quoc cua ca Nguy Thai Vu Đe va Tong Van Đe.


Cuoc chien lan thu ba Trong cuoc chien lan thu ba, Bac Nguy lai khai mao truoc.
Nam 450, Thai Vu đe đieu đong 10 van quan vay đanh Huyen Ho. Tuong Tong la Tran Hy chi co 1000 quan chong tra trong 42 ngay, quan Nguy bi thiet hai hon 1 van nhung khong ha đuoc thanh. Tuy vay, cac thanh xung quanh đeu so uy the cua quan Nguy va bo thanh rut chay.
Luu Tong yeu the hon, nhung Tong Van Đe van muon ra quan, co su huong ung cua Tu Tram Chi, Giang Tram, Vuong Huyen Mo. Lao tuong Tham Khanh Chi nhat quyet phan đoi, cho rang quan Tong phan lon la bo binh, khong the đanh bai đuoc ki binh cua Nguy, nen Đao Ngan Chi va Đan Đao Te đeu that bai nhung lan truoc. Van Đe khong nghe, quyet y chuan bi cuoc tan cong bac tien lan thu hai, cho quan đon trai va van chuyen luong thao đen cac khu vuc ven bien gioi, sai cac tuong do Vuong Huyen Mo lam thong linh đem quan Bac phat.
Thang 7 nam 450, quan Tong xuat phat. Phia đong, Vuong Huyen Mo va Tham Khanh Chi cam quan thuy hop binh duoi quyen chi huy cua Tieu Ban; phia tay, hoang tu Luu Đan cung Lieu Nguyen Canh đanh chiem Hoang Nong.


= Chien su phia đong =


 Quan Tong đanh Hoat Đai  Vuong Huyen Mo mang thuy quan cua Tham Khanh Chi cung Than Than giao cho thu su hai chau Thanh, Ky la Tieu Ban chi huy, đi huong phia đong nhu đuong Đao Ngan Chi đa đi nam 430. Nho nuoc song len cao, quan Tong tien đen Cao Ngao rat thuan loi.
Tuong Nguy o cac thanh Cao Ngao, Nhac An đeu bo thanh chay. Tieu Ban luu Tham Khanh Chi o lai giu Cao Ngao, chia quan cho Huyen Mo va Than Ho Chi đanh Hoat Đai. Bo tuong co nguoi kien nghi rang trong thanh nhieu mai tranh, nen dung ten lua ban vao thanh. Huyen Mo so se chay het phong oc, khi ha thanh se khong co cho o, vi the khong dung ke. Phia trong thanh, quan Nguy biet nhuoc điem nen đa do het mai tranh xuong.
Dan trung nguyen nghe tin quan Tong bac phat, đa tu nhau hang ngan nguoi, đen xin nhap vao quan Tong. Huyen Mo khong cho nguoi chi huy quan nong dan quyen đieu binh ma phan tan ho vao cac đoi ngu cua minh; tham chi con bat moi nguoi nop 1 tam vai va 800 qua le. Dan trung nguyen that vong vi su đoi hoi cua tuong Tong nen quay sang ung ho quan Nguy. Ket qua quan Tong đanh thanh Hoat Đai vai thang khong ha đuoc.


 Vua Nguy cuu thanh  Thang 9, Nguy Thai Vu Đe đich than nam tien cuu Hoat Đai. Cac tuong duoi quyen đuoc tin vien binh Nguy sap đen, khuyen Vuong Huyen Mo nen doc suc đanh ha Hoat Đai va dung xe lap trai đe phong ngu, nhung Huyen Mo đeu khong nghe theo.
Thang 10 nam 450, Thai Vu đe keo đen Lich Đau. Truoc tien, Thai Vu Đe nhan luc đem toi sai nguoi len vao thanh, đong vien tuong si trong thanh co suc phong thu. Sau đo vua Nguy ha lenh cho quan qua song cuu thanh, xung la co tram van quan, tieng trong thuc vang troi.
Vuong Huyen Mo so hai, ha lenh rut quan, voi quay đau chay. Quan Tong tan vo. Quan Nguy ra suc truy kich giet hon van quan Tong, bat đuoc rat nhieu khi gioi.
Thai Vu Đe sai dung day xich sat buoc thuyen be thu đuoc giang ngang 3 hang tren song đe ngan đuong rut lui cua Than Ho Chi. Than Ho Chi nhan luc nuoc song chay xiet, nhanh chong boi thuyen toi, sai quan dung bua can dai chem đut xich sat đe vuot qua, quan Nguy khong the ngan đuoc. Hon 100 chien thuyen cua quan Tong chay thoat ve, chi bi mat 1 chiec.


 Quan Tong rut lui  Tong chi huy Tieu Ban o Cao Ngao, nghe tin Huyen Mo thua tran, sai Tham Khanh Chi mang 5000 quan đi tiep ung cho Vuong Huyen Mo. Khanh Chi cho rang khong co đu 1 van quan thi khong the ngan đuoc quan Nguy. Hai ben con đang tranh cai thi Huyen Mo đa chay ve đen noi. Tieu Ban tuc gian đinh chem Huyen Mo, nho Khanh Chi noi đo nen Huyen Mo đuoc tha.
Thay quan Nguy the lon, cac tuong Tong phai ban nhau rut het quan ve co thu o Cao Ngao. Tieu Ban thay Tham Khanh Chi noi viec Huyen Mo co ly, ben theo kien nghi cua Khanh Chi, chi đe lai Huyen Mo giu Cao Ngao; đe Than Ho Chi giu Thanh Khau; con ban than Tieu Ban ve giu Lich Thanh. Thang 1 nam 451, do vi tri cua Cao Ngao đac biet, kho giu mai đuoc nen Tong Van Đe ha chieu goi Vuong Huyen Mo rut lui khoi Cao Ngao. Trong khi bo chay, Huyen Mo bi quan Nguy truy kich ban trung tay.


= Chien su phia tay =
Tuy vuong Luu Đan nha Tong lam Thu su Ung chau, cam đau canh quan Tong co cac tuong Lieu Nguyen Canh cung lao tuong Bang Quy Minh xuat phat tu Tuong Duong. Bang Quy Minh đe nghi sai nguoi vao Quan Trung phat đong nguoi Han tren đat Nguy va ca cac toc Ho huong ung.
Khi quan Tong tien đen Lu Thi thi co tuong ban đia la Trieu Nan huong ung. Tuong Tong la Tiet An Đo nhan đo theo đuong nui Hung Nhi tien len phia bac, Lieu Nguyen Canh mang quan theo sau.
Thang 10 nhuan nam đo, quan Tong ha đuoc Hoang Nong. Lieu Nguyen Canh đe An Đo o lai giu Hoang Nong, con minh mang đai quan tien đanh Đong Quan va Thiem chau. Tuong Nguy la Lien Đe khong chong noi, bi tu tran cung 3000 quan. Hai van quan Nguy bi bat, đuoc Nguyen Canh cho tha het đe to an đuc cua vua Tong. Thiem Thanh bi mat khien Đong Quan bi mat theo. Quan Tong uy hiep phia tay du doi. Hao kiet nguoi Han o Quan Trung cung nhu nguoi Khuong, nguoi Hung No huong ung quy hang.
Canh quan phia tay thu hai cua Luu Tong do Luong Than va Luu Khang To chi huy cung ha đuoc thanh Truong Xa roi tien đanh Ho Lao.
Nhung luc đo tin bai tran cua Vuong Huyen Mo phia đong bao ve Kien Khang. Tong Van đe lai cho rang canh nay bi thua nang thi phia tay cung khong nen đon đoc vao sau đat đich nen ha lenh lui quan. Cac tuong Tong đanh rut ve Tuong Duong. Phia tay cua Bac Nguy qua đuoc nguy hiem.


Cuoc chien lan thu tu = Thac Bat Nhan thang tran Tho Duong =
Thai Vu đe thay quan Tong rut lui ben khoi đai quan nam tien. Canh quan cua Vinh Xuong vuong Thac Bat Nhan tu Lac Duong đi toi Tho Duong, nhanh chong ha đuoc Huyen Ho va Hang Thanh.
Tong Van đe voi va đieu Luu Khang To ve cuu Tho Duong. Quan Tong chi co 8000 nguoi, đung 8 van quan ky cua Nguy o Uy Vu. Pho tuong cua Khang To la Ho Thinh Chi kien nghi đi vong đuong nui đe tranh đoi đau voi đich manh nhung Khang To khong nghe theo, sai ket xe bay tran, ha lenh ai quay lai se chem. Thac Bat Nhan đuoi toi, nhan chiem uu the quan so ben chia quan bao vay 4 phia tan cong. Quan Tong kien cuong chong tra, giet hon 1 van quan Nguy, ban than Luu Khang To bi hon 10 vet thuong.
Thac Bat Nhan co nhieu quan, chia lam 3 luot luan phien chien đau. Đanh nhau sau hon 1 ngay, Khang To bi nga ngua tu tran. Thac Bat Nhan tieu diet toan bo canh quan nay.
Thac Bat Nhan tien đanh Tho Duong. Tuong giu Tho Duong cua Tong la hoang tu Nam Binh vuong Luu Thuoc đang giu chuc Thu su Du chau co thu khong ra đanh, quan Nguy khong ha đuoc.


= Vua Nguy nam tien =


 Quan Nguy ap Truong Giang  Thai Vu đe đich than cam quan chu luc đanh Banh Thanh. Cac hoang tu Luu Nghia Cung (em Tong Van Đe) va Luu Tuan (con Van Đe) đuoc giao giu thanh. Nghia Cung so quan Nguy đinh bo thanh chay, Luu Tuan va Truong su Truong Suong đe nghi nen co thu, neu bo chay thi se hon loan va bi sat thuong cao. Nghia Cung nghe theo, ha lenh co thu khong ra đanh, quan Nguy khong ha đuoc thanh.
Ngay 1 thang 12 nam 450, Tong Van đe sai Tang Chat đi cuu Banh Thanh. Chat chi co 1 van quan, toi Vu Thai thi đung đai quan cua vua Nguy vua qua song Hoai. Tang Chat khong the đuong noi quan Nguy, vien binh Tong bi giet gan het, chi con 700 quan chay vao thanh Vu Thai.
Nguy Thai Vu đe chi đe lai canh quan vai ngan nguoi vay thanh Vu Thai ma cat đai quan nam tien tiep. Ram thang chap, quan Nguy toi Qua Bo, Thai Vu đe ra lenh pha nha dan lam be, phao tin quan Nguy muon vuot Truong Giang vao Kien Khang. Kinh thanh nha Tong roi vao tinh trang khan cap, phai đieu đong het trang đinh trong huyen Đan Duong, đua ca con em vuong cong ra tran. Tong Van đe khi đo rat an han vi đa giet oan tuong Đan Đao Te nen khong co tuong tai đe ngan quan Nguy nam tien.


 Thai Vu đe lai cau than  Nguy Thai Vu Đe dung hanh cung tren nui Qua Bo, sai nguoi vuot song tang cho Luu Tong Van Đe lua tot, ngua hay va lan thu 3 xin giao hao đe thong gia, thinh cau vua Tong ga con gai cho thai tu Thac Bat Hoang. Tong Van đe đap le, sai Đien Ky mang ngoc nga chau bau va cua ngon vat la tang lai Nguy Thai Vu Đe. Thai Vu Đe lay luon trong so qua tang mot qua cam an va rot ruou uong luon. Ta huu ghe tai khuyen khong nen an uong đo bieu vi so co đoc, nhung Thai Vu Đe khong đe y va noi voi Đien Ky:

Lan nay ta tu xa đen đay, khong phai vi danh tieng cho minh. Ta muon giu quan he huu hao, Nam Bac trieu mai mai thong gia voi nhau. Neu vua Tong ga con gai tong that cho chau ta lam vo thi ta cung ga tong nu cho Vu Lang vuong, khong bao gio mang quan xuong mien nam nua!
Thai Vu đe chu đong cau hon đen đo la lan thu 3 nhung Tong Van đe mot muc khong chap thuan vi su ky thi ngoai toc. Toan bo kinh thanh Kien Khang san sang đon quan Nguy tien sang.
Nhung đen ngay 2 thang gieng am lich nam 451, Thai Vu đe ha lenh lui quan, chi bat theo dan Tong mang ve.


= Chien su Vu Thai =
Nguy Thai Vu đe quay tro lai Vu Thai, bao vay đanh thanh. Thai thu Vu Thai la Tham Phac la nguoi co chu truong giu thanh tu nhieu thang truoc, đa chuan bi luong thuc đay đu, đong vien cac thu ha co suc giu. Khi Tang Chat chay vao thanh, Tham Phac cung Tang Chat co thu.
Nguy Thai Vu đe đoi Tang Chat dang ruou. Chat sai mang binh nuoc tieu cho vua Nguy. Thai Vu đe noi gian ha lenh đanh thanh, khong tiec mang quan si co đanh cho đuoc. Quan Nguy chuyen đat đa xung quanh toi lap hao thanh. Sau đo vua Nguy lai gui thu ham doa Tang Chat. Chat cung cung coi, gui thu mang lai, lai chep giai thuong cua trieu đinh Luu Tong vao thu: 

Ai chem đuoc Phat Ly, phong hau van ho, thuong 1 van tam vai!
Thac Bat Đao cang tuc gian, thuc quan đanh rat. Quan Nguy dung cau xa nem moc cau len thanh đe keo đo lau thanh. Quan trong thanh dung thung lon buoc vao moc cau, cung nhau keo nguoc vao trong. Hai ben giang giu tu sang đen toi, quan Nguy van khong keo đo đuoc. Troi toi, quan Tong cho nguoi vao thung go, buoc thung vao day tha xuong lung chung, nguoi trong thung dung dao chat đut day buoc cua moc cau roi lai rut vao ben trong.
Vua Nguy lai sai lay xung xa huc thanh nhung thanh vung chac khong huc đo đuoc. Thac Bat Đao khong tiec tra gia mang quan, het lop nay chet lop sau lai giam len xac nhau ma tien. Đen cuoi thang gieng, xac quan Nguy chet rat nhieu, cao gan bang tuong thanh, nhung quan Nguy van khong tien vao đuoc.
Luc đo Banh Thanh van trong tay quan Tong. Thai Vu đe so quan đich hop 2 mat đanh lai nen đau thang 2 nam 451 đanh giai vay Vu Thai, đot het khi gioi cong thanh, rut toan quan ve bac.
Luc quan Nguy rut ve qua Banh Thanh, hoang than Luu Nghia Cung khong dam ra đanh. Sau đo vua Tong phat lenh truy kich toi, quan Nguy ben giet hon 1 van dan Tong bat theo ve vi ho đi cham roi toan quan rut mau. Luu Nghia Cung so bi Tong Van đe bat toi, đanh mang quan ra khoi thanh đuoi suong mot đoan, khong thay bong quan Nguy cung rut ve.


Ket thuc cuoc chien va hau qua Nam 452, sau khi nhan đuoc tin Thai Vu Đe nha Bac Nguy bi quyen than Tong Ai giet, Van Đe lai chuan bi đanh mien bac, giao cho tuong Tieu Hi Hoa cam quan. Nhung sau khi canh quan do Truong Dung chi huy bi that bai tai Kieu Ao, Van Đe tu bo chien dich.
Sang nam sau, toi luot Tong Van đe bi thai tu Luu Thieu sat hai. Nha Luu Tong roi vao cuoc tan sat noi toc trong nhieu nam cho toi khi diet vong hon 20 nam sau (479). Phia Bac Nguy, cac vua ke tuc Thai Vu Đe cung tap trung phat trien đat nuoc, khong tinh đen viec nam tien. Vi vay chien tranh Luu Tong va Bac Nguy khong con tai dien.
Sau cuoc chien tranh nay, suc manh cua Luu Tong suy giam han, tuy nhien Bac Nguy cung ton that qua nua binh luc. Xet tren toan cuc, ca hai ben cung chien bai. Tuy nhien, thuc luc cua Bac trieu von manh hon nen su hao ton cua Nam trieu tram trong hon. Tu đo hai ben giu chat bien gioi doc theo song Hoai.


Xem them Nam-Bac trieu
Luu Tong
Bac Nguy


Tham khao Tham Khoi Vi (2007), Ke chuyen Luong Tan Nam Bac trieu, Nha xuat ban Đa Nang
Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, tap 2, Nha xuat ban Đa Nang
Hoc vien quan su cap cao (1992), Lich su Trung Quoc tu thuong co đen Nam đoi muoi nuoc
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2002), Tuong soai co đai Trung Hoa, Nha xuat ban Thanh nien
Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich