Maria Oksentiyivna Prymachenko (tieng Ukraina: Марія Оксентіівна Примаченко   Оксентіівна Примаченко; 12 January 1909 [lich cu 30 December 1908] nam  – 18 thang 8 nam 1997) la mot hoa si nghe thuat dan gian nguoi Ukraina theo phong cach nghe thuat ngay tho. La mot nghe si tu hoc, ba hoat đong trong linh vuc hoi hoa, theu thua va gom su.


Đoi tu Prymachenko sinh ra trong mot gia đinh nong dan va danh phan lon cuoc đoi minh o ngoi lang Bolotnia, hien thuoc huyen Vyshhorod, tinh Kyiv, chi cach Chernobyl 30 km (19 mi). Ba đa đi hoc trong bon nam, sau đo ba bi mac benh bai liet khien ba bi suy giam kha nang van đong, anh huong đen cuoc song va nghe thuat cua ba. Sau nay ba đa mo ta nhung thu nghiem nghe thuat đau tien cua minh: "Co lan, khi con la mot co gai tre, toi đang cham soc mot đan ngong. Khi toi cung chung đen mot bai bien đay cat, tren bo song, sau khi bang qua mot canh đong rai rac nhung bong hoa dai, toi bat đau ve nhung bong hoa that va tuong tuong bang mot cay gay tren cat... Sau đo, toi quyet đinh son tuong nha minh bang cac sac to tu nhien. Sau đo, toi khong bao gio ngung ve va to mau nua."
Trong suot thoi tho au, me cua Prymachenko đa day ba theu thua, va vao cuoi nhung nam 1920 hoac đau nhung nam 1930, ba đa tro thanh thanh vien cua Hop tac xa theu thua Ivankiv. Tai nang cua ba đa đuoc nghe si Tetiana Floru cong nhan va đa moi Prymachenko đen lam viec tai Xuong thuc nghiem trung tam cua Bao tang nghe thuat Ukraina Kyiv vao nam 1935.
O Kyiv, Prymachenko đa trai qua hai cuoc phau thuat giup ba co the tu đung ma khong can ho tro. Ngoai ra, ba con gap đuoc nguoi ban đoi cua minh la Vasyl Marynchuk o đo. Vao thang 3 nam 1941, con trai cua ho Fedir Prymachenko sinh ra o Kyiv. Ba va Marynchuk khong co thoi gian đe ket hon truoc khi ong ra tran; ong đa khong tro ve ma tu tran o Phan Lan. Anh trai cua Prymachenko đa bi Đuc Quoc xa giet chet. Ba tro ve Ivankiv va lam viec tai mot trang trai tap the. Fedir con trai ba cung tro thanh mot nghe si dan gian va bac thay cua truong phai ngay tho; ong mat nam 2008. Hai chau trai cua Prymachenko la Petro va Ivan cung tro thanh nghe si.


Su nghiep Trien lam Nghe thuat Dan gian Cong hoa đau tien nam 1936 trung bay cac buc tranh cua Prymachenko. Trien lam nay đuoc to chuc tai Moskva, Leningrad va Warzawa. Prymachenko đa đuoc trao bang tot nghiep cap đo mot vi đa tham gia trien lam nghe thuat dan gian nay. Nam 1937, cac tac pham cua ba đa đuoc trien lam tai Paris.
Cac tac pham cua Prymachenko lay cam hung tu truyen thong dan gian cua Ukraina ma cu the la Polesia. Chung thuong đuoc tham chieu đen the gioi tu nhien va truyen co tich. Vao nhung nam 1930, ba đa chuyen tu theu thua sang hoi hoa, va cac tac pham cua ba trong giai đoan nay đuoc ve tren nen trang. Nhung net ve tao bao va bieu cam cua ba đang phat trien va ba đa ket hop cac hoa tiet truyen thong cua Ukraina theo nhung cach moi.
Trong nhung nam 1960 đen 1980, phong cach cua ba tiep tuc phat trien, voi nhung buc tranh co bang mau ngay cang song đong va ba lua chon mau nen moi tuoi sang hon cho cac tac pham cua minh. Vao thoi điem nay, ba chuyen tu ve mau nuoc sang ve bot mau. Vao nhung nam 1970, Prymachenko cung bat đau đua nhung cum tu ngan hoac tuc ngu lien quan đen chu đe cua tac pham vao mat sau cua nhung buc tranh son dau cua minh.


Giai thuong va cong nhan Nam 1966, Prymachenko đuoc trao Giai thuong quoc gia Ukraina Taras Shevchenko. To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien hop quoc (UNESCO) tuyen bo nam 2009 la nam cua Prymachenko. Mot con pho o Kyiv va mot hanh tinh nho đuoc đat theo ten ba. Sau khi tham quan trien lam Prymachenko o Paris tai Hoi cho The gioi nam 1937, Pablo Picasso đa tung noi, "Toi xin cui đau truoc phep mau nghe thuat cua con nguoi Ukraina tai nang nay."


Di san Cac tac pham cua Prymachenko đa đuoc trien lam tren khap Lien Xo cu, Ukraina va cac quoc gia khac, bao gom Ba Lan, Bulgaria, Phap va Canada. Sach tranh cua ba đuoc phat hanh rong rai tren toan the gioi. Buc tranh Rat on a Journey cua ba đa đuoc nha thiet ke nguoi Phan Lan noi tieng Kristina Isola sao chep thanh mot thiet ke vai Folks in the Woods, cung đuoc Finnair su dung đe trang tri may bay. Tac pham cua ba đuoc in tren tem va tien xu cua Ukraina.
Nam 1998, hanh tinh vi hinh (142624) Prymachenko đuoc Klim Churyumov đat ten đe vinh danh ba.
Hon 650 tac pham cua Prymachenko đuoc luu giu trong bo suu tap cua Bao tang Nghe thuat Trang tri Dan gian Quoc gia.
Nam 2019, nghe si Odesa Stepan Ryabchenko đa danh tang tac pham cua minh cho cac tac pham cua Maria Prymachenko, ket hop ba va nhung nguoi hung cua ong trong buc tranh toan canh quy mo lon "Dzherelo", toa lac tai Kyiv, so 5 pho Georgii Kirpa.
Nam 2022, Ngoi nha Ukraina tai Kyiv đa to chuc mot buoi trien lam nghe thuat đoc đao mang ten "Maria Paints". Trien lam bao gom 100 tac pham chua tung đuoc biet đen cua Maria Prymachenko tu bo suu tap rieng cua nha phe binh nghe thuat noi tieng o Kyiv, Eduard Dymshyts.
Vao thang 10 nam 2023 - thang 4 nam 2024, cac tac pham cua Maria Prymachenko đuoc trung bay tai Bao tang Ukraina o New York. Bao tang trung bay hon 100 buc tranh, tac pham gom đoc đao, ao canh theu theo yeu cau, đia go va mot so sach minh hoa danh cho tre em. Đay la trien lam nghe thuat đau tien cua Prymachenko ben ngoai chau Au.


That lac tac pham Bao tang Lich su va Lich su Đia phuong Ivankiv noi luu giu mot so tac pham cua Prymachenko đa bi thieu chay sau mot cuoc tan cong co chu đich vao bao tang trong cuoc xam luoc Ukraina cua Nga nam 2022, va theo nhu bao cao thi 25 tac pham cua ba đa bi mat. Tuy nhien, theo bai đang tren mang xa hoi cua nha bao Tanya Goncharova, nguoi dan đia phuong đa cuu đuoc mot so tac pham cua Prymachenko khoi đam chay. Theo mot cuoc phong van voi chat gai cua Prymachenko la Anastasiia Prymachenko tren to The Times, muoi tac pham cua ba đa đuoc mot nguoi đan ong đia phuong cuu thoat khi ong nay vao bao tang trong luc bao tang đang boc chay.
Giam đoc Khu bao ton lich su va van hoa Vyshhorod Vlada Litovchenko chi ra rang, bao tang khong chi luu giu cac tac pham cua Prymachenko ma con cua cac nghe si Ukraina khac nhu Hanna Veres; ba tuyen bo: "Mot trong nhung mat mat khong the khac phuc đuoc cua cac co quan quan ly lich su-van hoa Ukraina la viec Bao tang lich su-van hoa Ivankiv bi ke xam luoc pha huy trong nhung thang ngay đia nguc nay đoi voi đat nuoc chung toi."


Tham khao Lien ket ngoai Prymachenko family foundation website
Prymachenko family foundation Instagram
Works of Maria Primachenko on "Art Ukraine" site tai Wayback Machine (luu tru ngay 11 thang 7 nam 2012) (bang tieng Anh)
A set of postcards by Maria Primachenko. Leningrad, Aurora Art Publishers, 1979.
"Meine Welt". Maria Prymatschenko — Malerei. Wiktor Maruschtschenko — Fotografie. Katalog Berlin, Kommunale Galerie, 2000.
Maria Prymachenko | Women of Soviet Ukrainian Naive Art | by Alisa Lozhkina 14 March 2024, Ukrainian Institute on youtube