Quai vat Gila (ten khoa hoc: Heloderma suspectum,  HEE-lə) la mot loai than lan đoc nguon goc o tay nam Hoa Ky va tay bac bang Sonora cua Mexico. No la mot loai than lan nang ne di chuyen cham, dai toi 60 cm (2,0 ft), quai vat Gila la than lan co noc đoc ban đia My va la mot trong hai loai than lan co noc đoc đa đuoc biet đen o Bac My, loai con lai la than lan đinh cuom (H. horridum). Mac du quai vat Gila co noc đoc, nhung ban chat cham chap cua no co nghia la con nguoi it bi no moi đe doa. Tuy nhien, no co mot danh tieng đang so va đoi khi bi giet chet du đa đuoc bao ve boi phap luat bang Arizona.


Phan bo va moi truong song Quai vat Gila đuoc tim thay tai tay nam Hoa Ky va Mexico, mot pham vi bao gom Sonora, Arizona, cac phan cua California, Nevada, Utah va New Mexico (nhung khong bao gom Baja California). Chung sinh song o bui ram, cac sa mac co cay mong nuoc va rung go soi, tim noi tru an trong hang hoc, bui ram, va duoi cac hoc đa o vi tri de tiep can hoi am. Tren thuc te, quai vat Gila co ve thich nuoc va co the thay chung ngam minh trong vung nuoc sau con mua mua he. Chung tranh song trong khu vuc đat phang thoang rong va đat nong nghiep.


Sinh thai hoc Quai vat Gila danh 90% thoi gian cua chung duoi long đat trong hang đa hoac noi tru an. No hoat đong vao buoi sang vao mua kho (mua xuan va đau mua he), sau đo vao mua he, chung co the hoat đong vao nhung đem am ap hoac sau con giong. No duy tri mot nhiet đo be mat co the khoang 30 °C (86 °F). Quai vat Gila chay cham, nhung co suc chiu đung tuong đoi cao va kha nang hao khi toi đa (VO2 toi đa). Chung bi ca cho soi đong co Bac My lan cac loai chim an thit san bat.


= Che đo an uong =
Quai vat Gila an thit cac loai chim, thu, ech, than lan, con trung nho va xac thoi rua. Quai vat Gila chu yeu an chim va trung bo sat, va an khong thuong xuyen (chi 5-10 lan mot nam trong tu nhien), nhung khi no an, co the an len đen mot phan ba khoi luong co the cua no.
Con moi co the bi nghien nat đen chet neu lon hoac an song neu nho, no bi nuot đau vao truoc va bi nuot vao nho cac con co va gap cong co. Đieu bat thuong la ngay sau khi thuc an đa bi nuot, quai vat Gila ngay lap tuc lai tiep tuc bung luoi va the hien hanh vi tim kiem, co the la ket qua cua lich su tim kiem con moi an nap trong bui nhu trung va chim non trong to. Quai vat Gila co the treo cay va xuong rong đe tim kiem trung.


Tinh trang bao ton Pha hoai moi truong đa tac đong xau đen so luong quai vat Gila. Nam 1952, chung tro thanh loai đong vat co đoc đau tien đuoc phap luat bao ve. Quai vat Gila đuoc IUCN liet ke la loai sap bi đe doa. Nam 1963, vuon thu San Diego tro thanh vuon thu đau tien cho quai vat Gila sinh san thanh cong trong đieu kien giam cam.


Bo suu tap Chu thich Tham khao Beck, Daniel D. (2005). Biology of Gila Monsters and Beaded Lizards. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-24357-9.
Bogert, Charles M. (1956). The Gila Monster and its allies: the relationships, habits, and behavior of the lizards of the Family Helodermatidae. Rafael Martin del Campo. New York: Bull. Amer. Mus. Natur. Hist. 109:1–238. tr. 238. Online.pdf
Capula, Massimo (1989). Simon & Schuster's Guide to Reptiles and Amphibians of the World. Behler. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-671-69098-1.
Carmony, Neil B.; Brown, David (1991). Gila Monster: Facts and Folklore of America's Aztec Lizard. Silver City, NM: High-Lonesome Books. ISBN 0-944383-18-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Cogger, Harold; Zweifel, Richard (1992). Reptiles & Amphibians. Sydney, Australia: Weldon Owen. ISBN 0-8317-2786-1.
Ditmars, Raymond L (1933). Reptiles of the World: The Crocodilians, Lizards, Snakes, Turtles and Tortoises of the Eastern and Western Hemispheres. New York: Macmillian. tr. 321.
Freiberg, Dr. Marcos; Walls, Jerry (1984). The World of Venomous Animals. New Jersey: TFH Publications. ISBN 0-87666-567-9.
Roever, J. M.; Hiser, Iona Seibert (1972). The Gila Monster. Austin, Tex: Steck-Vaughn Co. ISBN 0-8114-7739-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)