Tung Thien vuong (chu Han: 從善王, 11 thang 12 nam 1819 – 30 thang 4 nam 1870), bieu tu Trong Uyen (仲淵), lai co tu khac la Than Minh (慎明), hieu Thuong Son (倉山), biet hieu Bach Hao Tu (白毫子).
Ong la mot nha tho lon cua trieu đai nha Nguyen, đuoc xep vao mot trong Nguyen trieu Tam Đuong (阮朝三堂) va la mot nha tho lon trong hoi Mac Van thi xa noi tieng.


Tieu su Tung Thien vuong la con trai thu 10 cua Minh Mang, sinh ngay 24 thang 10 nam Ky Mao (tuc 11 thang 12 nam 1819) tai cung Thanh Hoa trong cam thanh Hue. Me ong la Thuc tan Nguyen Khac Thi Bao, nguoi Gia Đinh, rat gioi chu nghia.
Thuo lot long, ong đuoc ong noi đat ten la Hien (晛). Đen nam 1832, khi co Đe he thi, ong đuoc cai ten la Nguyen Phuc Mien Tham (阮福綿審).
Ong noi ong la vua Gia Long rat vui mung, thuong lien 10 lang vang. Khi con nho, tinh hay khoc, Thuc tan rat lo ma khong biet the nao. Bong co đao si noi rang: "Đay la sao Thai Bach Kim Tinh giang sinh, lam le tien thi khoi.". Sau lam le, qua nhien khoi han.
Nam len 7 tuoi, Mien Tham cung voi cac em vao Duong Chinh đuong (養正堂), đuoc thay Than Van Quyen day chu đao. Ong rat chiu kho hoc tap, nen moi 8 tuoi (1827), nhan theo hau vua Minh Mang du le Nam Giao, ong lam bai Nam Giao thi, rat đuoc tan thuong.
Nam 1839, ong đuoc phong lam Tung Quoc cong (從國公), mo phu o phuong Liem Nang, ben bo song An Cuu, Hue.
Nam 1849, ong lap them Tieu Vien sau phu, đon me va ba em gai (Nguyet Đinh, Mai Am va Hue Pho) ra phung duong cham nuoi. Khi cac em lan luot co chong, roi me mat, ong cai tao phu chinh lam nha tho, con minh lui ve o Tieu Vien va dung leu tranh ben canh mo me cu tang ba nam.
Nam 1854, man tang, ong đuoc gia phong Tung Thien cong (從善公). Nam 1858, ong mua 12 mau ruong o xa Duong Xuan, lam nha o goi la Phuong Thon thao đuong.
Nam 1865, ong giu chuc Ta Ton Nhan phu, trong thoi gian nay xay ra su bien giac chay voi. Truoc đo, ong đa ga con gai la The Cuc cho Đoan Huu Trung, mot thanh nien o lang An Truyen (tuc lang Chuon). Nam 1866, Huu Trung ngam lam cuoc noi day nham lat đo vua Tu Đuc. Viec that bai, Huu Trung va nhieu nguoi bi hanh hinh. Mac du truoc đo, Huu Trung đa lay co vo cu xu trai le voi me chong ma tra ve đe tranh lien luy cho nha vo, Mien Tham cung troi ca con gai va chau ngoai, quy dang so xin chiu toi.
Vua Tu Đuc khong ket toi chi noi ong: "Chon re khong can than đe mat thanh danh, nay tru bong trong tam nam". Suot nhung nam bi tru bong ay, ong len ngoi chua co Tu Lam hoang tan o xa Duong Xuan lam noi cu ngu, vo con phai canh tac trong cay qua đem ra cho ban đe co cai an hang ngay.
Ong mat ngay 30 thang 3 nam Canh Ngo (tuc 30 thang 4 nam 1870), luc 51 tuoi. Thuy la Van Nha (文雅). Nam 1878, ong đuoc vua Tu Đuc gia tang la Tung Thien Quan vuong (從善郡王). Ong đuoc ban bo chu Nhuc (肉) đe đat ten cho con chau.
Nam 1936, Bao Đai moi truy phong ong la Tung Thien Vuong (從善王), tuoc vi ma ngay nay nguoi ta quen goi.


Tac pham Su nghiep truoc tac cua Tung Thien Vuong rat phong phu (14 tap). Trong so đo đang ke la Thuong Son thi tap, gom 54 quyen chia ra 8 tap voi hon 2.200 bai tho. Cac tac pham khac: Thuong Son tu tap, Thuong Son thi thoai, Thuong Son ngoai tap, Thuong Son van di v.v...


= Mot tam long tho =

Tho cua ong du viet theo the loai nao (hanh, dao, than, tu…), du mang noi dung cam hoai, ngon chi hay thu tac..., tat ca đeu co van phap gian di, y tu tham sau, chu nghia chon loc, đeu mang tinh hien thuc cao (rat gan voi tho Đo Phu thoi nha Đuong), chua đung tinh than yeu nuoc, thuong dan, het long vi be ban. Co the ke đen mot so bai nhu: "Phu luu tien hanh", "Mai truc dao", "Kim ho than", "Bo ho tu"…
Ben canh tai ach ap buc, nhung nhieu, boc lot cua tang lop tren; nguoi dan con lam canh đoi kem, luu tan do thien tai nhu lu lut, han han nhieu nam lien nhu cac bai: "Nam Đinh hai dat", "Thuy, Luu dan than"…
Va thao thuc, dan vat truoc bao bien đong cua đat nuoc nhu cac bai: "Tong Luong tu", "Mai chi y", "Van, Khien sau", "Tue mo mac van sao da tap", "Thuong tam", Đoc Nguyen Đinh Chieu, Nhac Phi, Nhi nguyet nhi thap…
Ben canh nhung noi đau chung, noi tam tu ong con triu noi đau rieng. Theo su sach ghi, sau đam tang vua Thieu Tri (1847), hai nguoi chau ruot cua ong la Hong Bao va Hong Nham cung tranh gianh ngoi vua, mo man cho mot bi kich chon vuong trieu. Cuoi cung, Hong Bao bi ha nguc vi toi lien he voi "ben ngoai", đe roi phai tu tim cai chet than con mang xieng xich. Tham canh đa đuoc ong kheo gui gam trong mot bai tho kha dai: "Quy khoc hanh".
Nam 1866, cuoc bien đong o Khiem Lang (loan Chay voi thoi Tu Đuc) do chinh con re đau cua ong la Đoan Huu Trung chu xuong, mot lan nua khien vet thuong long nhuc nhoi cho đen cuoi đoi (Van, Tue an đoc toa khien muon…).
Tuy sau nay vua Tu Đuc xet ong vo can, nhung chinh noi đau moi nay cung voi lo toan dan tinh, nan nuoc; tat ca khien long ong them chan ngan canh đien ngoc, cung son đa khien tinh than ong them suy sup noi co the von gay go, lam benh. Ong viet:

Lo mo hoc Đao nua đoi nguoi
Truc dep, đuong đi moi ro muoi
Thien Mu, Thanh Duyen trang voi song
Bong rung, huong nuoc, co con ai?
"Tuyet But Tu", 1870
Ngoai ra, ong con co mang tho tru tinh viet ve canh vat thien nhien va be ban...Tien si nha Thanh la Lao Sung Quang, khi đoc bai "Khien hoai" cua ong, đa phai khen rang:

Tung đao bach au hoang diep cu,
Co hoai tieu sat đoi thu han...
Dich nghia:
Đoc đen cau bach au hoang diep (cua ong)
Nghe nguoi on lanh hoi thu…


Gia quyen Than phu: Nguyen Thanh To Minh Mang.
Than mau: Nguyen Thi Bao (阮氏寶, 7 thang 9 nam 1801–12 thang 9 nam 1851), nguoi Binh Chuong, Gia Đinh, con gai cua Tu khong Nguyen Khac Thieu (阮克紹). Tuoc phong Thuc tan (淑嬪), sau co toi ma bi tuoc đi, cung Tung Thien vuong đen Tieu vien song. Sau khi qua đoi, Tu Đuc nghe tau thinh cua Tung Thien vuong ma gia phuc Thuc tan vi hao, ban thuy Đoan Liet (端烈).
Chinh that: Truong Thuy Nuong (張氏恕), con gai cua Truong Đang Que.


= Anh chi em =
Em trai: Nguyen Phuc Mien Huu (阮福綿宥), hoang tu thu 14 cua Minh Mang, khong co truyen.
Em gai: Quy Đuc cong chua Nguyen Phuc Vinh Trinh (歸德公主阮福永禎), tu Trong Khanh (仲卿), con gai thu 18 cua Minh Mang.
Em gai: Lai Đuc cong chua Nguyen Phuc Trinh Than (賴德公主阮福貞慎), tu Thuc Khanh (叔卿), con gai thu 25 cua Minh Mang.
Em gai: Thuan Le cong chua Nguyen Phuc Tinh Hoa (順禮公主阮福靜和), tu Quy Khanh (季卿), con gai thu 34 cua Minh Mang.


= Hau due =
Tung Thien vuong co tat ca 20 con trai, 12 con gai

Con trai:
Nguyen Phuc Hong Nhi (阮福洪膩), tu Si Truong (士長).
Con trai thu 2 chet yeu.
Nguyen Phuc Hong Phi (阮福洪肥), tu Si Thang (士勝), Tham tri bo Lai, tap phong Tung Thien huyen cong (從善縣公). Thoi Phe đe bi quyen than ham hai sau tang Quan vuong.
Nguyen Phuc Hong Co (阮福洪肌).
Nguyen Phuc Hong Quan (阮福洪𦜐).
Nguyen Phuc Hong Tieu (阮福洪肖).
Nguyen Phuc Hong Nang (阮福洪能).
Nguyen Phuc Hong Tich (阮福洪脊), tap phong tuoc Hau.
Nguyen Phuc Hong Kien (阮福洪肩).
Con trai thu 10 chet yeu.
Nguyen Phuc Hong Chuan (阮福洪肫).
Nguyen Phuc Hong Duc (阮福洪育), Bo lang Pho su.
Nguyen Phuc Hong Khang (阮福洪肯), tu Si Hoach (士彠), Thanh Hoa bo chanh su.
Nguyen Phuc Ung Trinh (阮福膺脭), tu Kinh Đinh (敬亭), thi nhan noi tieng.
Nguyen Phuc Hong Ngat (阮福洪肐).
Nguyen Phuc Hong Vi (阮福洪胃).
Con trai thu 15 chet yeu.
Nguyen Phuc Hong Dan (阮福洪胤).
Nguyen Phuc Hong Bao (阮福洪胞).
Nguyen Phuc Hong Cao (阮福洪膏).
Nguyen Phuc Hong Ty (阮福洪腊).
Con gai:
Nguyen Phuc The Cuc (阮福世菊), lay Đoan Huu Trung. Ve sau bi buoc cai sang ho me va phai đi tu. Co mot con trai.
Nguyen Phuc Thuc Huan (阮福識訓), lay Tri phu Ho Đac Tuan (胡得俊), sinh Khanh My quan cong Ho Đac Trung (胡得忠).
Nguyen Phuc The Tao (阮福世藻).
Nguyen Phuc Gia Chuc (阮福嘉織).
Nguyen Phuc The Mao (阮福世卯).
Nguyen Phuc Chap Khon (阮福執坤).
Nguyen Phuc Khiem Uyen (阮福謙淵).
Nguyen Phuc Nhuy Khuyen (阮福蕊勸).
Nguyen Phuc Nhi Ty (阮福爾絲), lay Thai Van But (蔡文筆), sinh Thuong thu Thai Van Toan (蔡文瓚).
Nguyen Phuc Nhi Kien (阮福爾肩).
Nguyen Phuc Huu Quan (阮福友君).
Nguyen Phuc Nhi Nhan (阮福爾紉).


Nhan xet chung Theo nhu trong tap Tho Tung Thien Vuong, vao giua the ky 19 tai kinh thanh Phu Xuan (Hue) đa xuat hien mot so nha tho dong doi hoang toc Nguyen Phuc, trong đo co Tung Thien Cong (tuoc vi cua Mien Tham luc bay gio), Nguyen Phuc Mien Trinh, Nguyen Phuc Mien Buu, Nu si Mai Am (tat ca đeu la em cua ong) đuoc nhieu nguoi biet hon ca.
Ong song trong mot giai đoan lich su het suc roi ren: noi bo trieu đinh lung cung, ran nut, loan lac khap noi, thien tai gay mat mua nhieu nam cung nan ngoai bang xam lan nhung theo quy che nha Nguyen, cac ong hoang khong đuoc đi thi, it đuoc tham gia chinh su nen kho xac đinh đuoc tai nang that su cua ong trong cac linh vuc khac (kinh te, chinh tri, quan su...).
Tung Thien Vuong noi tieng ve tho, do đo vua Tu Đuc đa đanh gia: "Van nhu Sieu Quat vo tien Han; Thi đao Tung, Tuy that thinh Đuong". Ong cung voi hai em la Tuy Ly Vuong, Tuong An Quan Vuong đuoc nguoi đoi xung tung la "Tam Đuong".
Sinh thoi, ong la mot vi vuong co nhieu uy tin boi đao đuc cao, tri thuc rong. Ong đen voi moi nguoi đeu bang tam long chan thuc, khiem ton, phong khoang; khong he phan biet đia vi, tuoi tac hay sang hen. Nho vay Tung Van xa (con đuoc goi la Mac Van thi xa) ma ong la "Tao đan nguyen suy" tap hop đuoc nhieu danh si, trong đo co Nguyen Van Sieu, Cao Ba Quat... Ve van nghiep, ong la mot nha tho chu Han bac thay, đuoc cac danh si đuong thoi, ke ca vua Tu Đuc, nho duyet tho va đuoc mot so nha tho Trung Quoc đanh gia cao, trong đo co Tien si Lao Sung Quang.
Trong bai đe tua Thuong Son thi tap cua ong, Cao Ba Quat viet:

...Toi theo Quoc cong (Tung Thien Vuong) choi đa lau. Tho cua Quoc cong đau phai đoi đen ngay nay moi noi đen? Va cung đau phai đoi đen Quat nay moi co the noi đuoc? Sang ngay mai, đung o ngoai cau Đoc So trong ve phia Nam... đo chang phai la nui Thuong Son u? Mua ruou uong roi, coi ao o noi bac truong đinh, boi hoi ngam vinh cac bai tho "Ha Thuong" cua Quoc cong, long khach cang cam thay xa xam man mac...


Chu thich Lien ket ngoai