Đong Nam A (tieng Anh: Southeast Asia, viet tat: SEA) la tieu vung đia ly phia đong nam cua chau A, bao gom cac khu vuc phia nam cua Trung Quoc, phia đong nam cua tieu luc đia An Đo va phia tay bac cua Uc. Đong Nam A co phia bac giap Đong A, phia tay giap Nam A va vinh Bengal, phia đong giap Chau Đai Duong va Thai Binh Duong, phia nam giap Australia va An Đo Duong. Ngoai Lanh tho An Đo Duong thuoc Anh va hai trong so 26 đao san ho cua Maldives o Nam A, Đong Nam A la tieu vung duy nhat khac cua chau A nam mot phan trong Nam Ban cau. Phan lon tieu vung nay van o Bac ban cau. Đong Timor va phan phia nam cua Indonesia la nhung phan duy nhat nam o phia nam cua xich đao.
Theo đinh nghia ngay nay, Đong Nam A bao gom hai khu vuc đia ly:

Đong Nam A luc đia, con đuoc goi la Ban đao Đong Duong va theo lich su la Đong Duong, bao gom Campuchia, Lao, Myanmar, ban đao Malaysia, Thai Lan va Viet Nam.
Đong Nam A hai đao, con đuoc goi la Quan đao Ma Lai va theo lich su la Nusantara, bao gom cac quan đao Andaman va Nicobar (An Đo), Brunei, Đong Malaysia, Đong Timor, Indonesia, Philippines va Singapore.
Khu vuc nay nam gan giao điem cua cac mang đia chat, voi ca cac hoat đong đia chan va nui lua manh me. Mang Sunda la mang đia chat chinh cua khu vuc, bao gom hau het cac quoc gia Đong Nam A tru Myanmar, bac Thai Lan, bac Lao, bac Viet Nam va bac Luzon cua Philippines. Cac day nui o Myanmar, Thai Lan va ban đao Malaysia la mot phan cua vanh đai Alpide, trong khi cac đao cua Philippines la mot phan cua Vanh đai lua Thai Binh Duong. Ca hai vanh đai đia chan đeu gap nhau o Indonesia, khien khu vuc nay co kha nang xay ra đong đat va phun trao nui lua tuong đoi cao.
Vung nay bao gom khoang 4.500.000 km2 (1.700.000 dam vuong Anh), chiem 10,5% dien tich chau A hoac 3% tong dien tich Trai đat. Tong dan so cua Đong Nam A la hon 655 trieu nguoi, chiem khoang 8,5% dan so the gioi. Đay la khu vuc đia ly đong dan thu ba o Chau A sau Nam A va Đong A. Khu vuc nay đa dang ve van hoa va dan toc, voi hang tram ngon ngu đuoc su dung boi cac nhom dan toc khac nhau. Muoi quoc gia trong khu vuc la thanh vien cua Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A (ASEAN), mot to chuc khu vuc đuoc thanh lap đe hoi nhap kinh te, chinh tri, quan su, giao duc va van hoa giua cac quoc gia thanh vien.
Dan toc Đong Nam A lay dan toc Nam Đao va dan toc Ma Lai chiem vi tri chu đao, cu dan trong khu vuc phan nhieu theo Hoi giao va Phat giao, cac ton giao khac nhu Kito giao, An Đo giao va ton giao co lien quan đen thuyet vat linh cung ton tai o ben trong khu vuc nay. Indonesia la nuoc co nguoi theo Hoi giao nhieu nhat tren the gioi, Thai Lan la nuoc Phat giao lon nhat the gioi, Philippines la nuoc co tin đo Cong giao Roma nhieu nhat o Đong Ban cau.
Đong Nam A nam o "nga tu đuong" giua chau A va chau Đai Duong, Thai Binh Duong va An Đo Duong. Eo bien Malacca chinh la "yet hau" cua giao lo nay, đia vi chien luoc trong yeu vo cung. Eo bien Malacca nam o giua ban đao Ma Lai va đao Sumatra, tong chieu dai chung 1.080 km, cho hep nhat chi co 3,7 km, đu luu thong tau thuy tai trong 250.000 tan, cac nuoc bo tay Thai Binh Duong phan nhieu đi qua tuyen hang hai nay huong toi Nam A, Tay A, bo bien phia đong chau Phi va cac nuoc đi sat bo bien o chau Au. Cac nuoc ven bo eo bien Malacca co Thai Lan, Singapore va Malaysia, trong đo Singapore o vao cho hep nhat cua eo bien Malacca, la vi tri giao thong đac biet trong yeu.


Đinh nghia Đong Nam A vao truoc the ki 20 đuoc nguoi chau Au goi la Đong An Đo. Trong lich su Trung Quoc thi goi khu vuc đo la Nam Duong ("南洋"). Boi vi vi tri đia ly giua Trung Quoc voi a luc đia An Đo va anh huong van hoa cua khu vuc lang gieng cho nen bo phan luc đia Đong Nam A đuoc nha đia ly hoc chau Au goi la Indochina. Tuy nhien, vao the ky XX, loi noi nay cang gioi han o lanh tho Đong Duong thuoc Phap cu (Campuchia, Lao va Viet Nam). Ve mat bien o Đong Nam A cung đuoc goi la quan đao Ma Lai, nguon goc thuat ngu nay đen tu khai niem o chau Au - nguoi Ma Lai cua nhom ngu he Nam Đao (tuc nhan chung Ma Lai). Mot thuat ngu khac o Đong Nam A hai duong la quan đao Đong An Đo, dung cho mieu ta khu vuc giua ban đao An - Trung va Lien bang Uc.
Thuat ngu "Đong Nam A" cung do muc su Hoa Ky Howard Malcolm su dung lan đau tien vao nam 1839 o trong mot quyen sach "Du lich Đong Nam A" cua ong. Đinh nghia cua Malcolm chi bao gom phan đat lien, va loai tru phan Đong Nam A hai đao. Vao thoi ki Đai chien the gioi lan thu hai, quan Đong Minh thanh lap Bo tu lenh Đong Nam A (SEAC) vao nam 1943. Thuat ngu "Đong Nam A" vi nguyen do đo nen đuoc su dung rong khap. SEAC trien khai su dung thuat ngu "Đong Nam A", nhung ma khai niem cau thanh Đong Nam A vao thoi ki đau van khong co đinh, thi du Philippines va phan lon Indonesia bi SEAC loai tru ra ngoai vung nay trong khi bao gom ca Ceylon. Đen cuoi nien đai 70 the ki XX, cach dung tieu chuan đai the cua chu Đong Nam A va lanh tho ma no bao ham đa xuat hien. Tuy nhien, vao cuoi nhung nam 1970, cach su dung gan đung tieu chuan cua thuat ngu "Đong Nam A" va cac vung lanh tho ma no bao gom đa xuat hien. Mac du tu goc đo van hoa hoac ngon ngu, cac đinh nghia ve "Đong Nam A" co the khac nhau, nhung cac đinh nghia pho bien nhat hien nay bao gom khu vuc đuoc đai dien boi cac quoc gia (cac quoc gia co chu quyen va cac vung lanh tho phu thuoc) đuoc liet ke duoi đay. Tap hop cac quoc gia nay dua tren cac khu vuc lan can noi chung truoc đay bi kiem soat hoac thong tri boi cac cuong quoc thuoc đia phuong Tay nhu Anh, Phap, Ha Lan, Tay Ban Nha va Hoa Ky.
Muoi trong so muoi mot quoc gia cua Đong Nam A la thanh vien cua Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A (ASEAN), trong khi Đong Timor la mot quoc gia quan sat vien cua to chuc nay. Papua New Guinea đa tuyen bo rang ho co the tham gia ASEAN, va hien la quan sat vien. Co mot so van đe tranh chap chu quyen ton tai đoi voi mot so đao o Bien Đong.


= Phan chia chinh tri =


 Quoc gia co chu quyen  * Trung tam hanh chinh o Putrajaya.


 Phan khu hanh chinh   Lanh tho phu thuoc  = Phan chia đia ly =
Đong Nam A ve mat đia ly đuoc chia thanh hai tieu vung, đo la Đong Nam A luc đia (hoac ban đao Đong Duong) va Đong Nam A hai đao (hoac quan đao Ma Lai đuoc đinh nghia tuong tu) (tieng Java: Nusantara).

Ban đao An - Trung bao gomQuan đao Ma Lai bao gomMac du Ban đao Malaysia nam ve mat đia ly o Đong Nam A luc đia, nhung no cung co nhieu moi quan he tuong đong ve van hoa va sinh thai voi cac đao xung quanh, do đo no đong vai tro la cau noi cua hai tieu vung. Ve mat đia ly, quan đao Andaman va Nicobar cua An Đo cung đuoc coi la mot phan cua Đong Nam A hai đao. Đong Bangladesh va Đong Bac An Đo co quan he van hoa chat che voi Đong Nam A luc đia va đoi khi đuoc coi la khu vuc xuyen quoc gia giua Nam A va Đong Nam A. Tuong tu, Đao Christmas va Quan đao Cocos (Keeling) co moi quan he van hoa chat che voi Hang hai Đong Nam A va đoi khi đuoc coi la khu vuc xuyen mien giua Đong Nam A va Australia/Chau Đai Duong. Trong mot so truong hop, Sri Lanka đuoc coi la mot phan cua Đong Nam A vi moi quan he van hoa va ton giao voi Đong Nam A luc đia. Nua phia đong cua đao New Guinea, khong phai la mot phan cua Indonesia, cu the la Papua New Guinea, đoi khi đuoc bao gom nhu mot phan cua Đong Nam A hai đao, va Guam, Quan đao Bac Mariana va Palau cung vay. tat ca cac phan cua Đong An Tay Ban Nha co moi quan he manh me ve van hoa va ngon ngu voi khu vuc, đac biet la Philippines.
Đong Timor va nua phia đong cua Indonesia (phia đong cua Dong Wallace o khu vuc Wallacea) đuoc coi la co lien ket đia ly voi Chau Đai Duong do cac đac điem he đong vat đac biet cua chung. Ve mat đia chat, đao New Guinea va cac đao xung quanh đuoc coi la mot phan cua luc đia Uc, đuoc ket noi qua Them Sahul. Ca Đao Christmas va Quan đao Cocos (Keeling) đeu nam tren mang Oxtraylia, phia nam Ranh Java. Mac du chung nam gan Bien Đong Nam A ve mat đia ly hon so voi luc đia Uc, nhung hai lanh tho ben ngoai cua Uc nay khong lien ket đia chat voi chau A vi khong co lanh tho nao thuc su nam tren Mang Sunda. Phan chia đia ly cua Lien Hop Quoc đa phan loai ca hai lanh tho đao la mot phan cua Chau Đai Duong, thuoc tieu vung Australia va New Zealand (Australasia).
Ngoai ra, ve nghia rong, nhin tu goc đo đia ly tu nhien, Hai Nam, Quang Tay, Quang Đong, Hong Kong, Ma Cao, Đai Loan, Phuc Kien va phia nam Van Nam cung thuoc vung đat Hoa Nam đeu đuoc coi la khu vuc Đong Nam A, nhung đia phuong nay đeu thuoc ve khi hau a nhiet đoi; tuy nhien, ve phuong dien lich su va van hoa, ngon ngu ma nhom dan toc thieu so o Quang Tay va Van Nam su dung voi ngon ngu ma cac nuoc ban đao An - Trung su dung đeu la cung mot ngu he (ngu he Kra-Dai, ngu he Nam A hoac ngu he H'Mong-Mien). Tho dan Đai Loan cung thuoc ngu he Nam Đao voi cac nuoc Đong Nam A khac nhu Philippines, Indonesia, v.v, ve phuong dien nhan chung thuoc nhan chung Ma Lai, Đai Loan cung la noi bat nguon ngu he Nam Đao Đong Nam A. Mac du nhom dan toc chu yeu o Đai Loan la nguoi Han, nhung ma boi vi so luong nhieu tho dan bi Han hoa va ket thong gia voi no, vi the thanh phan mau kha tuong can voi nguoi Đong Nam A; ve phuong dien ton giao, nguoi Thai o tinh Van Nam va khong it nuoc o ban đao An - Trung đeu tin tho Phat giao Thuong toa bo; ve phuong dien đia li thi nam o vi tri trung tam quan đao hinh vong cung Đong A - cho tiep xuc lan nhau giua Đong Bac A va Đong Nam A. Vi vay, co luc se đuoc coi la mot bo phan cua Đong Nam A. Quan đao Andaman va Nicobar cung theo đung nhu đo, bang Manipur trong so Bay bang Chi em co luc cung nhu the. Song, Papua New Guinea co vi tri đia ly thuoc ve chau Đai Duong cung đuoc coi la mot trong nhung nuoc Đong Nam A boi vi van hoa va phong tuc đeu tuong tu voi Indonesia. Trai lai, Viet Nam mot trong nhung nuoc Đong Nam A, vi nguyen do lich su va van hoa đeu bi van hoa Trung Hoa anh huong, co luc cung se đem no liet vao khu vuc Đong A.


Lich su = Tien su =
Khu vuc nay đa la noi sinh song cua Homo erectus tu khoang 1.500.000 nam truoc trong ky Pleistocen giua. Cac nhom Homo sapien khac biet, to tien cua cac quan the Đong-A-Au (lien quan đen Đong A), va cac quan the nguoi Nam-Au-A (lien quan đen Papuan), đa đen khu vuc nay trong khoang tu 50.000 TCN đen 70.000 TCN, voi mot so tranh cai rang ho đa đen Đong Nam A truoc đo nua. Nghe thuat đa co nien đai tu 40.000 nam truoc (hien la lau đoi nhat the gioi) đa đuoc phat hien trong cac hang đong cua Borneo. Homo floresiensis cung song trong khu vuc nay cho đen it nhat 50.000 nam truoc, sau đo bi tuyet chung. Trong phan lon thoi gian nay, cac hon đao ngay nay o phia tay Indonesia đuoc nhap vao mot vung đat duy nhat đuoc goi la Sundaland do muc nuoc bien thap hon.
Di tich co đai cua nhung nguoi san ban hai luom o Bien Đong Nam A, chang han nhu mot nguoi san ban hai luom Holocen tu Nam Sulawesi, co to tien tu ca hai, dong doi Nam-A-Au (đai dien la nguoi Papuans va tho dan Uc), va dong doi Đong-Au (đai dien la Nguoi Đong A). Ca the san ban hai luom co khoang ~ 50% to tien "goc Đong A", va đuoc đinh vi giua nguoi Đong A hien đai va nguoi Papua cua Chau Đai Duong. Cac tac gia ket luan rang to tien lien quan đen Đong A đa mo rong tu Đong Nam A luc đia sang Đong Nam A Đong Nam A hai đao som hon nhieu so voi đe xuat truoc đay, som nhat la 25.000 TCN, rat lau truoc khi cac nhom nguoi thuoc ngu he Nam A va ngu he Nam Đao phat trien.
To tien rieng biet cua nguoi Basal-Đong A (Đong-A-Au) gan đay đuoc tim thay co nguon goc o Đong Nam A luc đia vao khoang thoi gian ~ 50.000 nam TCN, va đuoc mo rong qua nhieu lan song di cu lan luot ve phia nam va phia bac. Luong gen cua to tien Đong-Au-A vao Đong Nam A hai đao va Chau Đai Duong co the uoc tinh khoang 25.000 nam TCN (cung co the som hon). Cac quan the Nam-A-Au o Bien Đong Nam A thoi tien đo đa moi phan lon bi thay the boi su mo rong cua cac quan the Đong-A-Au khac nhau, bat đau tu khoang 50.000 nam truoc TCN đen 25.000 nam truoc đay tu Đong Nam A luc đia. Nhung nguoi con lai, đuoc goi la Negrito, tao thanh cac nhom thieu so nho o cac vung cach biet ve đia ly.

Vao cuoi thoi ky đo đa moi, cac dan toc Nam Đao, chiem phan lon dan so hien đai o Brunei, Indonesia, Đong Timor, Malaysia va Philippines, đa di cu đen Đong Nam A tu Đai Loan trong cuoc di cu đuong bien đau tien cua con nguoi đuoc goi la Su banh truong cua nguoi Nam Đao. Ho đen mien bac Philippines tu nam 7.000 TCN đen nam 2.200 TCN va nhanh chong lan rong ra cac quan đao Bac Mariana va Borneo vao nam 1500 TCN; Đao Melanesia vao nam 1300 TCN; va phan con lai cua Indonesia, Malaysia, mien nam Viet Nam va Palau vao nam 1000 TCN. Ho thuong đinh cu doc theo cac khu vuc ven bien, thay the va đong hoa cac dan toc đa dang đa co o đo tu truoc.
Cac dan toc Nam Đao o Đong Nam A đa la nhung nguoi đi bien trong hang ngan nam. Ho mo rong ve phia đong đen Micronesia va Polynesia, cung nhu ve phia tay đen Madagascar, tro thanh to tien cua nguoi Malagasy ngay nay, nguoi Micronesia, nguoi Melanesia va nguoi Polynesia. Viec đi qua An Đo Duong đa ho tro qua trinh thuoc đia cua Madagascar, cung nhu giao thuong giua Tay A, bo bien phia đong cua An Đo va bo bien phia nam cua Trung Quoc. Nguoi ta cho rang vang tu Sumatra đa đen tan La Ma ve phia tay. Pliny the Elder đa viet trong cuon Lich su tu nhien cua minh ve Chryse va Argyre, hai hon đao huyen thoai giau vang va bac, nam o An Đo Duong. Nhung con tau cua ho, chang han nhu vinta, co the đi khap đai duong. Chuyen đi cua Magellan ghi lai muc đo co đong cua cac tau cua ho so voi cac tau cua chau Au. Nguoi ta tin rang mot no le tu bien Sulu đa đuoc su dung trong chuyen hanh trinh cua Magellan voi tu cach la nguoi phien dich.
Cac nghien cuu do To chuc bo gen nguoi (HUGO) trinh bay thong qua nghien cuu di truyen cua cac dan toc khac nhau o chau A cho thay thuc nghiem rang co mot su kien di cu duy nhat tu chau Phi, theo đo nhung nguoi đau tien đi doc theo bo bien phia nam cua chau A, đau tien vao ban đao Ma Lai 50.000– 90.000 nam truoc. Nguoi Orang Asli, đac biet la nguoi Semang the hien cac đac điem cua nguoi da đen, la hau due truc tiep cua nhung nguoi đinh cu som nhat o Đong Nam A nay. Nhung nguoi đau tien nay đa dang hoa va di chuyen cham ve phia bac đen Trung Quoc, va dan so Đong Nam A cho thay su đa dang di truyen hon so voi dan so tre cua Trung Quoc.
Solheim va nhung nguoi khac đa đua ra bang chung ve mang luoi giao thuong hang hai Nusantao trai dai tu Viet Nam đen phan con lai cua quan đao som nhat tu nam 5000 TCN đen nam 1 sau CN. Thoi đai đo đong Van hoa Đong Son phat trien manh o mien Bac Viet Nam tu khoang 1000 nam TCN đen nam 1 TCN. Anh huong cua no lan rong ra cac khu vuc khac o Đong Nam A. Khu vuc nay buoc vao thoi ky đo sat vao nam 500 TCN, khi đo sat đuoc ren, ngay o mien Bac Viet Nam van con duoi thoi đo đong Đong Son cung đa biet ren sat, nho giao thuong thuong xuyen voi nuoc lang gieng Trung Quoc.

Hau het nguoi Đong Nam A ban đau theo thuyet vat linh, tham gia vao viec tho cung to tien, thien nhien va than linh. Nhung he thong tin nguong nay sau đo đa đuoc An Đo giao va Phat giao thay the sau khi khu vuc nay, đac biet la cac vung ven bien, tiep xuc voi tieu luc đia An Đo trong the ky thu nhat. Nhung nguoi Ba La Mon va thuong nhan An Đo đa mang An Đo giao đen khu vuc va lien he voi cac trieu đinh đia phuong. Cac nha cai tri đia phuong đa chuyen sang An Đo giao hoac Phat giao va ap dung cac truyen thong ton giao cua An Đo đe cung co tinh hop phap cua ho, nang cao vi the nghi le hon cac đoi tac chinh cua ho va tao đieu kien thuan loi cho thuong mai voi cac quoc gia Nam A. Ho đinh ky moi nhung nguoi Ba La Mon An Đo vao coi cua ho va bat đau qua trinh An Đo hoa dan dan trong khu vuc. Shaivism la truyen thong ton giao thong tri cua nhieu vuong quoc Hindu o mien nam An Đo trong the ky thu nhat. Sau đo, ton giao nay mo rong vao Đong Nam A qua Vinh Bengal, Đong Duong, roi đen quan đao Ma Lai, dan đen hang nghin ngoi đen Shiva tren cac đao cua Indonesia cung nhu Campuchia va Viet Nam, cung phat trien voi Phat giao trong khu vuc. Phat giao Nguyen thuy du nhap vao khu vuc nay vao the ky thu 3, thong qua cac tuyen đuong thuong mai hang hai giua khu vuc nay voi Sri Lanka. Phat giao sau đo đa hien dien manh me o vung Phu Nam vao the ky thu 5. O Đong Nam A luc đia ngay nay, Theravada van la nhanh thong tri cua Phat giao, đuoc cac Phat tu Thai Lan, Mien Đien va Campuchia thuc hanh. Phan nhanh nay đuoc ket hop voi nen van hoa Khmer chiu anh huong cua An Đo giao. Phat giao Đai thua bat đau hien dien o Bien Đong Nam A, do cac nha su Trung Quoc mang đen trong qua trinh di chuyen trong khu vuc tren đuong đen Nalanda. Phan nhanh nay van la nhanh thong tri cua Phat giao đuoc cac Phat tu Indonesia va Malaysia thuc hanh.
Su truyen ba cua hai ton giao An Đo nay đa han che nhung tin đo cua tin nguong ban đia Đong Nam A chuyen vao cac vung sau trong noi đia. Quan đao Maluku va New Guinea chua bao gio bi An Đo hoa va nguoi dan ban đia cua no chu yeu la nhung nguoi theo thuyet vat linh cho đen the ky 15 khi Hoi giao bat đau lan rong o nhung khu vuc nay. Trong khi o Viet Nam, Phat giao chua bao gio phat trien đuoc mang luoi the che manh do anh huong manh me cua Trung Quoc. O Đong Nam A ngay nay, Viet Nam la quoc gia duy nhat ma ton giao dan gian chiem đa so. Gan đay, ton giao dan gian Viet Nam đang hoi sinh voi su ho tro cua chinh phu nuoc nay. O nhung noi khac, co nhung nhom dan toc o Đong Nam A chong lai su cai đao va van giu niem tin vat linh ban đau cua ho, chang han nhu nguoi Dayak o Kalimantan, nguoi Igorot o Luzon va nguoi Shan o mien đong Myanmar.


= Thoi đai cac vuong quoc An Đo giao va Phat giao =

Sau khi khu vuc nay tiep xuc voi tieu luc đia An Đo vao khoang nam 400 TCN, no bat đau qua trinh An Đo hoa dan dan, noi cac y tuong cua An Đo nhu ton giao, van hoa, kien truc va hanh chinh chinh tri đuoc cac thuong nhan va cac nhan vat ton giao đua toi va đuoc cac vua chua đia phuong ap dung. Đoi lai, nhung nguoi Ba La Mon va tu si An Đo đuoc cac nha cai tri đia phuong moi đen song trong vuong quoc cua ho va giup chuyen đoi cac chinh the đia phuong tro nen An Đo hoa hon, pha tron giua truyen thong An Đo va ban đia. Tieng Phan va tieng Pali đa tro thanh ngon ngu bac hoc cua khu vuc, khien Đong Nam A tro thanh mot phan cua nen van minh An Đo. Hau het khu vuc nay đa bi An Đo hoa trong nhung the ky đau tien, trong khi Philippines sau đo đa An Đo hoa vao khoang the ky thu 9 khi Vuong quoc Tondo đuoc thanh lap o Luzon. Viet Nam, đac biet la phan phia bac, chua bao gio đuoc An Đo hoa hoan toan do trai qua nhieu thoi ky bi Trung Quoc đo ho.
Cac chinh the chiu anh huong cua An Đo đau tien đuoc thanh lap trong khu vuc la cac thanh bang Pyu đa ton tai vao khoang the ky thu 2 TCN, nam trong noi đia Myanmar. No tung la mot trung tam thuong mai tren bo giua An Đo va Trung Quoc. Phat giao Nguyen thuy la ton giao chu yeu cua cac thanh pho nay, trong khi su hien dien cua cac ton giao An Đo khac nhu Phat giao Đai thua va An Đo giao cung rat pho bien. Vao the ky 1, quoc gia Phu Nam tap trung o đong bang song Cuu Long đuoc thanh lap, bao gom Campuchia ngay nay, mien nam Viet Nam, Lao va mien đong Thai Lan. Quoc gia nay đa tro thanh cuong quoc thuong mai thong tri o Đong Nam A luc đia trong khoang 5 the ky, cung cap đuong đi cho hang hoa An Đo va Trung Quoc va nam quyen đoi voi dong chay thuong mai qua Đong Nam A. O vung bien Đong Nam A, vuong quoc An Đo hoa đau tien đuoc ghi nhan la Salakanagara, đuoc thanh lap o phia tay Java vao khoang the ky thu 2 CN. Vuong quoc Hindu nay đuoc nguoi Hy Lap goi la Argyre (Vung đat cua bac).

Đen the ky thu 5 sau CN, mang luoi giao thuong giua Đong va Tay tap trung vao tuyen đuong hang hai. Cac thuong nhan nuoc ngoai bat đau su dung cac tuyen đuong moi nhu Malacca va eo bien Sunda do su phat trien cua Đong Nam A hai đao. Su thay đoi nay dan đen su suy tan cua Phu Nam, trong khi cac cuong quoc hang hai moi nhu Srivijaya, Tarumanagara va Medang noi len. Srivijaya đac biet tro thanh cuong quoc hang hai thong tri trong hon 5 the ky, kiem soat ca eo bien Malacca va eo bien Sunda. Su thong tri nay bat đau suy giam khi Srivijaya bi Đe che Chola, mot cuong quoc hang hai thong tri tieu luc đia An Đo, xam luoc. Cuoc xam luoc nay đa đinh hinh lai quyen luc va thuong mai trong khu vuc, dan đen su troi day cua cac cuong quoc khu vuc moi nhu Đe che Khmer va Kahuripan. Cac moi lien he thuong mai lien tuc voi Đe quoc Trung Quoc đa cho phep Cholas anh huong đen cac nen van hoa đia phuong. Nhieu vi du con sot lai ve anh huong van hoa An Đo giao đuoc tim thay ngay nay tren khap Đong Nam A la ket qua cua cac cuoc tham hiem cua nguoi Chola. 

Khi anh huong cua Srivijaya trong khu vuc suy giam, Đe che Khmer cua nguoi Hindu đa trai qua mot thoi ky hoang kim trong khoang the ky 11 đen the ky 13. Thu đo cua đe che Angkor co cac di tich hung vi - chang han nhu Angkor Wat va Bayon. Hinh anh ve tinh đa tiet lo rang Angkor, trong thoi ky đinh cao, la trung tam đo thi tien cong nghiep lon nhat tren the gioi. Nen van minh Champa nam o mien trung Viet Nam ngay nay, tung la mot Vuong quoc An Đo giao cao đo. Nguoi Viet đa phat đong mot cuoc chinh phat lon chong lai nguoi Cham trong cuoc xam luoc Champa nam 1471 cua nguoi Viet, luc soat va đot pha Champa, tan sat hang ngan nguoi Cham, va cuong buc ho đong hoa vao van hoa Viet Nam.
Trong suot the ky 13, khu vuc nay đa trai qua cac cuoc xam luoc cua nguoi Mong Co, voi cac khu vuc bi anh huong nhu bo bien Viet Nam, noi đia Mien Đien va Java. Vao cac nam 1258, 1285 va 1287, quan Mong Co co gang xam luoc Đai Viet va Champa. Cac cuoc xam luoc nay đeu khong thanh cong, nhung ca Đai Viet va Champa đeu đong y tro thanh cac quoc gia trieu cong nha Nguyen đe tranh xung đot them. Nguoi Mong Co cung xam chiem Vuong quoc Pagan o Mien Đien tu nam 1277 đen nam 1287, dan đen su chia cat cua Vuong quoc nay va su troi day cua cac quoc gia Shan nho hon do cac thu linh đia phuong phuc tung nha Nguyen tren danh nghia. Tuy nhien, vao nam 1297, mot the luc đia phuong moi xuat hien. Vuong quoc Myinsaing tro thanh vuong trieu cai tri thuc su cua mien Trung Mien Đien va thach thuc su thong tri cua nguoi Mong Co. Đieu nay dan đen cuoc xam luoc Mien Đien lan thu hai cua nguoi Mong Co vao nam 1300, va bi Myinsaing đanh lui. Quan Mong Co sau đo rut khoi Mien Đien vao nam 1303. Nam 1292, quan Mong Co cu su gia đen Vuong quoc Singhasari o Java đe yeu cau than phuc Mong Co. Singhasari tu choi đe nghi nay va lam bi thuong cac su gia, khien nguoi Mong Co phan no va ho gui mot ham đoi xam luoc lon đen đanh Java. Ho khong he hay biet, Singhasari sup đo vao nam sau đo - 1293 - do cuoc noi day cua Kadiri, mot trong nhung chu hau cua vuong quoc nay. Khi quan Mong Co đen Java, mot hoang tu đia phuong ten la Raden Wijaya đa đe nghi đuoc đi theo đe ho tro quan Mong Co trung phat Kadiri. Sau khi Kadiri bi đanh bai, Wijaya đa phan boi lai cac đong minh Mong Co cua minh, phuc kich ham đoi xam luoc cua ho va buoc quan Mong Co phai roi khoi Java ngay lap tuc.
Sau su ra đi cua nguoi Mong Co, Wijaya thanh lap Đe che Majapahit o phia đong Java vao nam 1293. Majapahit nhanh chong phat trien thanh mot cuong quoc trong khu vuc. Nguoi tri vi vi đai nhat cua đe che Majapahit la Hayam Wuruk, vi vua đa tri vi tu nam 1350 đen nam 1389 đanh dau đinh cao cua đe che khi cac vuong quoc khac o nam ban đao Malay, Borneo, Sumatra va Bali đeu chiu anh huong cua vuong quoc nay. Nhieu nguon khac nhau nhu Nagarakertagama cung đe cap rang anh huong cua Majapahit trai dai tren cac vung cua Sulawesi, Maluku, va mot so khu vuc phia tay New Guinea va nam Philippines, khien đe che nay tro thanh mot trong nhung đe che lon nhat tung ton tai trong lich su Đong Nam A. : 107 Tuy nhien, đen the ky 15, anh huong cua Majapahit bat đau suy yeu do trai qua nhieu cuoc chien lien tiep va su troi day cua cac quoc gia Hoi giao moi nhu Samudera Pasai va Malacca Sultanate xung quanh eo bien chien luoc Malacca. Sau đo Đe che Majapahit sup đo vao khoang nam 1500. Đay la vuong quoc An Đo giao lon cuoi cung va la cuong quoc khu vuc cuoi cung trong khu vuc truoc khi nguoi chau Au đen.


= Truyen ba đao Hoi =

Hoi giao bat đau tiep xuc voi Đong Nam A vao the ky thu 8 sau CN, khi nguoi Umayyad thiet lap giao thuong voi khu vuc nay thong qua cac tuyen đuong bien. Tuy nhien, su mo rong cua Hoi giao vao khu vuc nay chi xay ra nhieu the ky sau đo. Vao the ky 11, mot thoi ky hon loan đa xay ra trong lich su Đong Nam A hai đao. Hai quan Chola cua An Đo vuot đai duong va tan cong vuong quoc Srivijaya cua Sangrama Vijayatungavarman o Kadaram (Kedah); thu đo cua vuong quoc hang hai hung manh đa bi cuop pha va nha vua bi bat. Cung voi Kadaram, Pannai o Sumatra va Malaiyur ngay nay va ban đao Malayan cung bi tan cong. Ngay sau đo, vua cua Kedah Phra Ong Mahawangsa tro thanh nguoi cai tri đau tien tu bo tin nguong Hindu truyen thong va chuyen sang đao Hoi voi Vuong quoc Hoi giao Kedah đuoc thanh lap vao nam 1136. Samudera Pasai cai sang đao Hoi vao nam 1267, Vua cua Malacca Parameswara ket hon voi cong chua cua Pasai, va con trai tro thanh quoc vuong đau tien cua Malacca. Chang bao lau, Malacca tro thanh trung tam nghien cuu Hoi giao va thuong mai hang hai, va cac nha cai tri khac cung lam theo. Nha lanh đao ton giao Indonesia va hoc gia Hoi giao Hamka (1908–1981) đa viet vao nam 1961: "Su phat trien cua Hoi giao o Indonesia va Malaya co lien quan mat thiet đen mot nguoi Hoi giao Trung Quoc, Đo đoc Trinh Hoa."
Co mot so gia thuyet ve qua trinh Hoi giao hoa o Đong Nam A. Mot ly thuyet khac la thuong mai. Viec mo rong giao thuong giua cac nuoc Tay A, An Đo va Đong Nam A đa giup cho viec truyen ba ton giao khi cac thuong nhan Hoi giao tu Nam Yemen (Hadramout) mang đao Hoi đen khu vuc voi khoi luong thuong mai lon cua ho. Nhieu nguoi đinh cu o Indonesia, Singapore va Malaysia. Đieu nay the hien ro rang o cac nhom nguoi A Rap-Indonesia, A Rap-Singapore va A Rap-Malay, nhung nguoi đa tung rat noi bat o moi quoc gia cua ho. Cuoi cung, cac giai cap thong tri đa chap nhan Hoi giao va đieu đo cang giup cho su xam nhap cua ton giao nay trong toan khu vuc. Nguoi cai tri cang quan trong nhat cua khu vuc, Vuong quoc Hoi giao Malacca, đa chap nhan Hoi giao vao the ky 15, bao truoc mot thoi ky chuyen sang Hoi giao nhanh chong tren khap khu vuc khi Hoi giao cung cap mot luc luong tich cuc cho cac tang lop thong tri va thuong mai. Nguoi Hoi giao Gujarati đong mot vai tro quan trong trong viec thanh lap Hoi giao o Đong Nam A.


= Thuong mai va thuoc đia hoa =
Giao thuong giua cac nuoc Đong Nam A co truyen thong lau đoi. Hau qua cua che đo thuc dan, cuoc đau tranh gianh đoc lap va trong mot so truong hop la chien tranh đa anh huong đen thai đo va chinh sach kinh te cua moi quoc gia.


 Trung Quoc  Tu nam 111 TCN đen nam 938, mien Bac Viet Nam nam duoi su cai tri cua Trung Quoc. Bac Viet Nam đuoc mot loat cac trieu đai Trung Quoc chiem giu va cai tri bao gom nha Han, Đong Han, Đong Ngo, Tao Nguy, Tan, Luu Tong, Nam Te, Luong, Tuy, Đuong va Nam Han.
Ghi chep tu chuyen đi cua Magellan cho thay Brunei so huu nhieu phao hon cac tau chau Au, vi vay nguoi Trung Quoc chac chan đa buon ban voi ho.
Truyen thuyet cua Malaysia ke rang mot hoang đe nha Minh cua Trung Quoc đa cu mot cong chua Hang Li Po đen Malacca cung voi 500 tuy tung đe ket hon voi Sultan Mansur Shah sau khi hoang đe nha Minh an tuong truoc su thong thai cua vi vua nay. Gieng cua Han Li Po (xay dung nam 1459) hien la mot điem thu hut khach du lich o Malaysia, cung nhu Bukit Cina, noi tuy tung cua ba đinh cu.
Gia tri chien luoc cua eo bien Malacca, do Vuong quoc Hoi giao Malacca kiem soat vao the ky 15 va đau the ky 16, đa đuoc nha van Bo Đao Nha Duarte Barbosa, nguoi vao nam 1500, noi đen: "Ai la chua te cua Malacca la nguoi nam yet hau cua Venice”.


 Chau Au  Anh huong cua phuong Tay bat đau xam nhap vao khu vuc nay vao the ky 16, voi su xuat hien cua nguoi Bo Đao Nha o Malacca, Maluku va Philippines, nhung đia điem ma sau nay nguoi Tay Ban Nha đen đinh cu nhung nam sau đo. Trong suot the ky 17 va 18, nguoi Ha Lan thanh lap Đong An thuoc Ha Lan; nguoi Phap thanh lap Đong Duong thuoc Phap; va nguoi Anh thanh lap Khu đinh cu Eo bien. Đen the ky 19, tat ca cac nuoc Đong Nam A đeu la thuoc đia ngoai tru Thai Lan.

Cac nha tham hiem chau Au đa đen Đong Nam A tu phia tay va tu phia đong. Hoat đong thuong mai thuong xuyen giua cac con tau đi ve phia đong tu An Đo Duong va nam tu luc đia A đa cung cap hang hoa đe đoi lai cac san pham tu nhien, chang han nhu mat ong va mo chim hong hoang tu cac đao cua quan đao. Truoc the ky 18 va 19, nguoi chau Au chu yeu quan tam đen viec mo rong lien ket thuong mai. Đoi voi phan lon dan so o moi quoc gia, tuong đoi it tuong tac voi nguoi chau Au va cac moi quan he va thoi quen xa hoi truyen thong van tiep tuc duy tri. Đoi voi hau het moi nguoi, cuoc song voi nong nghiep tu cung tu cap, đanh bat ca va trong cac nen van minh kem phat trien hon, san ban va hai luom van con nhieu kho khan.
Nguoi chau Au mang theo Thien chua giao đen va cho phep viec truyen giao Thien chua giao đuoc pho bien rong rai. Thai Lan cung cho phep cac nha khoa hoc phuong Tay vao nuoc nay đe phat trien he thong giao duc rieng cung nhu bat đau cu cac thanh vien Hoang gia va hoc gia Thai Lan sang hoc đai hoc tu chau Au va Nga.


 Nhat Ban  Trong Chien tranh the gioi thu hai, Đe quoc Nhat Ban đa xam chiem hau het cac thuoc đia cu cua thuc dan phuong Tay. Che đo chiem đong Chieu Hoa đa thuc hien cac hanh đong bao luc chong lai dan thuong nhu vu tham sat Manila va thuc hien he thong lao đong cuong buc, chang han nhu he thong lien quan đen 4 đen 10 trieu romusha o Indonesia. Mot bao cao sau đo cua Lien Hop Quoc noi rang bon trieu nguoi đa chet o Indonesia do nan đoi va lao đong cuong buc trong thoi ky Nhat Ban chiem đong. Cac cuong quoc Đong minh đa đanh bai Nhat Ban tai mat tran Đong Nam A trong The chien thu hai sau đo trao tra đoc lap cho nhung nguoi ban đia, va lai đanh nhau voi nhung nguoi ban đia đi theo chu nghia dan toc.


 An Đo  Gujarat, An Đo đa co mot moi quan he thuong mai hung thinh voi Đong Nam A vao the ky 15 va 16. Moi quan he thuong mai voi Gujarat suy giam sau khi nguoi Bo Đao Nha xam luoc Đong Nam A vao the ky 17.


 Hoa Ky  Hoa Ky đa chiem Philippines tu Tay Ban Nha vao nam 1898. Quyen tu tri noi bo đuoc trao cho Philippines vao nam 1934, va Philippines đuoc trao quyen đoc lap vao nam 1946.


= Lich su đuong đai =
Hau het cac quoc gia trong khu vuc đuoc huong quyen tu quyet dan toc. Cac hinh thuc chinh phu dan chu va viec cong nhan nhan quyen đang ben re. ASEAN tao ra mot khuon kho cho viec hoi nhap thuong mai va cac phan ung cua khu vuc đoi voi cac moi quan tam quoc te.
Trung Quoc đa khang đinh cac yeu sach đoi voi Bien Đong, dua tren đuong chin đoan va đa xay dung cac đao nhan tao trong mot no luc cung co cac tuyen bo chu quyen cua minh. Trung Quoc cung đa khang đinh mot vung đac quyen kinh te dua tren quan đao Truong Sa. Philippines đa thach thuc Trung Quoc tai Toa an Trong tai Thuong truc o La Hay vao nam 2013, va tai phien toa Philippines v. Trung Quoc (2016), Toa đa ra phan quyet co loi cho Philippines va bac bo cac yeu sach cua Trung Quoc.


Đia ly Indonesia la quoc gia lon nhat o Đong Nam A va cung la quan đao lon nhat the gioi ve dien tich (theo CIA World Factbook). Ve mat đia chat, Quan đao Indonesia la mot trong nhung khu vuc co nhieu nui lua nhat tren the gioi. Su nang cao tang đia chat trong khu vuc cung đa tao ra mot so ngon nui an tuong, đinh điem la Puncak Jaya o Papua, Indonesia voi đo cao 5.030 met (16.500 foot), tren đao New Guinea; no la noi duy nhat co the tim thay 
Bien Đong la vung nuoc chinh o Đong Nam A. Philippines, Viet Nam, Malaysia, Brunei, Indonesia va Singapore đeu co cac con song lien mach đo ra Bien Đong.
Nui lua Mayon, mac du con hoat đong nguy hiem nhung van giu ky luc la hinh non hoan hao nhat the gioi đuoc xay dung tu hoat đong trong qua khu va viec lien tuc phun trao.


= Ranh gioi =
Ve mat đia ly, Đong Nam A co phia Đong Nam giap luc đia Uc, ranh gioi giua hai khu vuc nay chay qua Wallacea. nam giua Papua New Guinea va vung Tay New Guinea cua Indonesia (Papua va Tay Papua). Ca hai nuoc co chung đao New Guinea.


= Khi hau =

Khi hau Đong Nam A chu yeu la nhiet đoi nong am quanh nam voi luong mua doi dao. Mien Bac Viet Nam va cac vung mien nui cua Lao va Myanmar la nhung khu vuc duy nhat o Đong Nam A co khi hau can nhiet đoi, co mua đong on hoa hon voi nhiet đo cuc đai thap toi 20 °C hay 68 °F. Phan lon khu vuc Đong Nam A co mua kho va am do su thay đoi theo mua cua gio hoac gio mua. Vanh đai mua nhiet đoi gay ra luong mua bo sung trong mua gio mua. Rung nhiet đoi lon thu hai tren Trai đat (voi rung nhiet đoi Amazon la rung nhiet đoi lon nhat). Cac truong hop ngoai le đoi voi khi hau va tham thuc vat rung nhiet đoi nay la:

cac khu vuc nui o khu vuc phia bac va cac đao cao hon, noi co đo cao dan đen nhiet đo on hoa hon
“vung kho han” cua mien trung Myanmar trong bong mua cua day nui Arakan, noi luong mua hang nam co the thap toi 600 milimet hay 24 inch, duoi nhiet đo nong vuot troi la kho đu đe đuoc coi la ban kho han.
Đong Nam A la mot trong nhung khu vuc de bi tac đong do bien đoi khi hau nhat tren the gioi. Bien đoi khi hau se co anh huong lon đen nong nghiep o Đong Nam A nhu he thong thuy loi se bi anh huong boi nhung thay đoi ve luong mua va dong chay, va sau đo la chat luong va nguon cung cap nuoc. Bien đoi khi hau cung co kha nang đe doa nghiem trong đen nganh thuy san o Đong Nam A. Mac du la mot trong nhung khu vuc de bi ton thuong nhat truoc tac đong cua bien đoi khi hau tren the gioi, cac quoc gia Đong Nam A đang bi tut hau ve cac bien phap giam thieu khi hau cua ho.


= Moi truong =

Phan lon Đong Nam A nam trong vung nhiet đoi am, am va khi hau cua vung nay noi chung co the đuoc đac trung la gio mua. Đong vat cua Đong Nam A rat đa dang; tren cac đao Borneo vtra]], đuoi uoi, voi chau A, heo voi Malayan, te giac Sumatra va bao may Bornean cung co the đuoc tim thay. Sau loai phu cua binturong hoac bearcat ton tai trong khu vuc, mac du mot loai đac huu cua đao Palawan hien đuoc xep vao loai de bi ton thuong.
Ho thuoc ba phan loai khac nhau đuoc tim thay tren đao Sumatra (ho Sumatra), o ban đao Malaysia (ho Malayan), va o Đong Duong (ho Đong Duong); tat ca đeu la nhung loai co nguy co tuyet chung.
Rong Komodo la loai than lan song lon nhat va sinh song tren cac đao Komodo, Rinca, Flores va Gili Motang o Indonesia.

Đai bang Philippines la loai chim quoc gia cua Philippines. No đuoc cac nha khoa hoc coi la loai đai bang lon nhat tren the gioi, va la loai đac huu cua cac khu rung o Philippines.
Loai trau nuoc Chau A hoang da, va tren cac đao khac nhau lien quan loai lun cua Bubalus nhu Anoa đa tung pho bien o Đong Nam A; Ngay nay trau nuoc chau A đuoc nuoi pho bien khap vung, nhung cac ho hang con lai cua no la loai quy hiem va co nguy co tuyet chung.
Huou chuot, mot loai huou co nga nho, lon bang cho hoac meo đo choi, hau het co the đuoc tim thay o Sumatra, Borneo (Indonesia) va quan đao Palawan (Philippines). Bo tot, mot loai bo rung khong lo lon hon ca trau rung, đuoc tim thay chu yeu o Đong Duong. Co rat it thong tin khoa hoc ve cac loai luong cu Đong Nam A.
Cac loai chim nhu cong xanh va drongo song o tieu vung nay xa ve phia đong nhu Indonesia. Babirusa, mot loai lon bon nga, cung co the đuoc tim thay o Indonesia. Chim hong hoang đuoc đanh gia cao vi cai mo cua no va đuoc su dung đe buon ban voi Trung Quoc. Sung cua te giac, khong phai mot phan cua hop so, cung đuoc đanh gia cao o Trung Quoc.
Quan đao Indonesia bi Đuong Wallace chia cat. Đuong nay chay doc theo nhung gi ngay nay đuoc goi la ranh gioi mang kien tao va phan tach cac loai chau A (phuong Tay) voi cac loai chau Uc (phuong Đong). Cac đao giua Java/Borneo va Papua tao thanh mot vung hon hop, noi ca hai loai đeu xuat hien, đuoc goi la Wallacea. Khi toc đo phat trien tang nhanh va dan so tiep tuc mo rong o Đong Nam A, moi quan tam đa tang len ve tac đong cua hoat đong con nguoi đoi voi moi truong cua khu vuc. Tuy nhien, mot phan đang ke cua Đong Nam A đa khong thay đoi nhieu va van la ngoi nha chung cua cac loai đong vat hoang da. Cac quoc gia trong khu vuc, chi voi mot so ngoai le, đa nhan thuc đuoc su can thiet cua viec duy tri đo che phu cua rung khong chi đe ngan chan xoi mon đat ma con đe bao ton su đa dang cua đong thuc vat. Vi du, Indonesia đa tao ra mot he thong rong lon cac vuon quoc gia va cac khu bao ton cho muc đich nay. Mac du vay, nhung loai nhu te giac Java phai đoi mat voi nguy co tuyet chung, chi con mot so it loai đong vat con lai o phia tay Java.

Vung nuoc nong cua cac ran san ho Đong Nam A co muc đo đa dang sinh hoc cao nhat đoi voi cac he sinh thai bien tren the gioi, tai đay co rat nhieu san ho, ca va đong vat than mem. Theo To chuc Bao ton Quoc te, cac cuoc khao sat bien cho thay su đa dang cua sinh vat bien o Raja Ampat (Indonesia) la cao nhat đuoc ghi nhan tren Trai đat. Su đa dang lon hon đang ke so voi bat ky khu vuc nao khac đuoc lay mau trong Tam giac San ho bao gom Indonesia, Philippines va Papua New Guinea. Tam giac San ho la trung tam cua đa dang sinh hoc ran san ho tren the gioi, Verde Passage đuoc To chuc Bao ton Quoc te menh danh la "trung tam cua trung tam đa dang sinh hoc cac loai hai san bien". Ca nham voi, loai ca lon nhat the gioi va 6 loai rua bien cung co the đuoc tim thay o Bien Đong va cac vung lanh tho Thai Binh Duong cua Philippines.
Cay coi va cac loai thuc vat khac cua vung la nhiet đoi; o mot so quoc gia co nui đu cao, tham thuc vat khi hau on hoa co the đuoc tim thay. Nhung khu vuc rung nhiet đoi nay hien đang bi khai thac, đac biet la o Borneo.
Trong khi Đong Nam A co he đong thuc vat phong phu, Đong Nam A đang phai đoi mat voi nan pha rung nghiem trong gay mat moi truong song cho cac loai co nguy co tuyet chung khac nhau nhu đuoi uoi va ho Sumatra. Cac du đoan đa đuoc đua ra rang hon 40% cac loai đong thuc vat o Đong Nam A co the bi xoa so trong the ky 21. Đong thoi, khoi mu đa xay ra thuong xuyen. Hai đot suong mu toi te nhat trong khu vuc la vao nam 1997 va 2006, trong đo nhieu quoc gia bi bao phu boi khoi mu day đac, phan lon la do cac hoat đong "đot nuong lam ray " o Sumatra va Borneo. Đe phan ung lai, mot so quoc gia o Đong Nam A đa ky Hiep đinh ASEAN ve O nhiem khoi mu Xuyen bien gioi đe chong o nhiem khoi mu.
Khoi mu Đong Nam A nam 2013 chung kien muc đo API đat đen muc nguy hiem o mot so quoc gia. Muar đa trai qua muc API cao nhat la 746 vao khoang 7 gio sang ngay 23 thang 6 nam 2013.


Kinh te Ngay ca truoc khi co su xam nhap cua cac quoc gia chau Au, Đong Nam A la mot phan quan trong cua he thong thuong mai the gioi. Nhieu loai hang hoa co nguon goc trong khu vuc, nhung đac biet quan trong la cac loai gia vi nhu tieu, gung, đinh huong va nhuc đau khau. Viec buon ban gia vi ban đau đuoc cac thuong nhan An Đo va A Rap phat trien, nhung no cung đua nguoi chau Au đen khu vuc nay. Đau tien, nhung nguoi Tay Ban Nha (Manila galleon) đi thuyen tu Chau My va Vuong quoc Bo Đao Nha, sau đo la nguoi Ha Lan, va cuoi cung la nguoi Anh va nguoi Phap đa tham gia buon ban o nhieu nuoc khac nhau. Su xam nhap cua cac cong ty thuong mai chau Au dan dan phat trien thanh viec thon tinh cac lanh tho, khi cac thuong nhan van đong chinh tri đe mo rong quyen kiem soat nham bao ve va mo rong hoat đong kinh doanh cua ho. Ket qua la, nguoi Ha Lan chiem Indonesia, nguoi Anh chiem Malaya va mot phan cua Borneo, nguoi Phap chiem Đong Duong, va nguoi Tay Ban Nha va My chiem Philippines. Mot tac đong kinh te cua chu nghia đe quoc nay la su thay đoi hang hoa đuoc san xuat. Vi du, cac đon đien cao su cua Malaysia, Java, Viet Nam va Campuchia, khai thac thiec o Malaya, cac canh đong lua o Đong bang song Cuu Long o Viet Nam, va đong bang song Irrawaddy o Mien Đien, la nhung phan ung truoc nhu cau manh me cua thi truong.
Cong đong nguoi Hoa o nuoc ngoai đa đong mot vai tro lon trong su phat trien cua cac nen kinh te trong khu vuc. Nguon goc anh huong cua Trung Quoc co the bat nguon tu the ky 16, khi nhung nguoi Hoa di cu tu mien nam Trung Quoc đen đinh cu o Viet Nam, Indonesia, Thai Lan va cac nuoc Đong Nam A khac. Dan so Trung Quoc trong khu vuc tang nhanh sau cuoc Cach mang giai phong Trung Quoc cua Đang Cong san nam 1949, khien nhieu nguoi ti nan phai di cu ra ngoai Trung Quoc.
Nen kinh te cua khu vuc nay phu thuoc rat lon vao nong nghiep; gao va cao su tu lau đa la nhung mat hang xuat khau noi bat. San xuat va dich vu ngay cang tro nen quan trong hon. La mot thi truong moi noi, Indonesia la nen kinh te lon nhat trong khu vuc nay. Cac nuoc moi cong nghiep hoa bao gom Indonesia, Malaysia, Thai Lan va Philippines, trong khi Singapore va Brunei la nhung nen kinh te phat trien giau co. Phan con lai cua Đong Nam A van phu thuoc nhieu vao nong nghiep, nhung Viet Nam đang đat đuoc nhung tien bo đang ke trong viec phat trien cac linh vuc cong nghiep. Khu vuc nay đac biet san xuat hang det may, hang đien tu cong nghe cao nhu bo vi xu ly va cac san pham cong nghiep nang nhu o to. Tru luong dau o Đong Nam A rat doi dao.
17 cong ty vien thong đa ky hop đong xay dung tuyen cap quang bien Asia-America Gateway đe ket noi Đong Nam A voi My Đieu nay nham tranh su gian đoan do viec cat cap bien tu Đai Loan đen My trong tran đong đat Hengchun nam 2006.

Du lich đa va đang la yeu to then chot trong phat trien kinh te cua nhieu nuoc Đong Nam A, đac biet la Campuchia. Theo UNESCO, "du lich, neu đuoc quan niem mot cach chinh xac, co the la mot cong cu phat trien to lon va la mot phuong tien huu hieu đe bao ton su đa dang van hoa cua hanh tinh chung ta." Ke tu đau nhung nam 1990, "ngay ca cac quoc gia ngoai ASEAN nhu Campuchia, Lao, Viet Nam va Mien Đien, von la noi thu nhap tu du lich thap, cung đang co gang mo rong cac nganh du lich cua rieng minh." Nam 1995, Singapore la quoc gia dan đau khu vuc ve doanh thu du lich so voi GDP o muc tren 8%. Đen nam 1998, so thu đo giam xuong duoi 6% GDP trong khi Thai Lan va CHDCND Lao tang so thu len hon 7%. Ke tu nam 2000, Campuchia đa vuot qua tat ca cac nuoc ASEAN khac va tao ra gan 15% GDP tu du lich vao nam 2006. Hon nua, Viet Nam đuoc đanh gia la mot cuong quoc đang noi len o Đong Nam A do co nhieu co hoi đau tu nuoc ngoai va nganh du lich đang bung no, mac du moi đuoc do bo lenh cam van thuong mai vao nam 1995.
Indonesia la thanh vien duy nhat cua cac nen kinh te lon G-20 va la nen kinh te lon nhat trong khu vuc. Tong san pham quoc noi uoc tinh cua Indonesia cho nam 2020 la 1.088,8 ty USD (danh nghia) hoac 3.328,3 ty USD (PPP) voi GDP binh quan đau nguoi la 4.038 USD (danh nghia) hoac 12.345 USD (PPP).
Thi truong chung khoan o Đong Nam A đa hoat đong tot hon so voi cac thi truong khac trong khu vuc Chau A - Thai Binh Duong trong nam 2010, voi PSE cua Philippines dan đau voi muc tang 22%, tiep theo la SET cua Thai Lan voi 21% va JKSE cua Indonesia voi 19%.
Theo uoc tinh cua Quy Tien te Quoc te nam 2020, GDP binh quan đau nguoi cua Đong Nam A la 4.685 USD, tuong đuong voi Nam Phi, Iraq va Gruzia.


Nhan khau hoc Đong Nam A co dien tich khoang 4.500.000 kilomet vuong (1.700.000 dam vuong Anh). Tinh đen 2018, khoang 655 trieu nguoi song trong khu vuc, hon mot phan nam (143 trieu) song tren đao Java cua Indonesia, hon đao lon co mat đo dan so cao nhat tren the gioi. Indonesia la quoc gia đong dan nhat voi 268 trieu nguoi va cung la quoc gia đong dan thu 4 tren the gioi. Su phan bo cua cac ton giao va dan toc rat đa dang o Đong Nam A va thay đoi theo tung quoc gia. Khoang 30 trieu Hoa kieu cung song o Đong Nam A, noi bat nhat la o Đao Christmas, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore va Thai Lan, va ca nguoi Hoa o Viet Nam. Nhung nguoi goc Đong Nam A đuoc goi la nguoi Đong Nam A hoac Aseanite.


= Cac nhom dan toc =

Nguoi Asli va Negrito đuoc cho la mot trong nhung cu dan som nhat trong khu vuc nay. Ho co quan he di truyen voi nguoi Papua o Đong Indonesia, Đong Timor va tho dan Uc. Vao thoi hien đai, nguoi Java la nhom dan toc lon nhat o Đong Nam A, voi hon 100 trieu nguoi, phan lon tap trung o Java, Indonesia. Nhom dan toc lon thu hai o Đong Nam A la nguoi Viet (nguoi Kinh) voi khoang 86 trieu dan, chu yeu sinh song o Viet Nam, do đo đa hinh thanh mot nhom thieu so đang ke o cac nuoc lang gieng Campuchia va Lao. Nguoi Thai cung la mot nhom dan toc đang ke voi khoang 59 trieu dan, chiem đa so o Thai Lan. Tai Mien Đien, nguoi Mien Đien chiem hon hai phan ba tong so dan toc o đat nuoc nay, voi nguoi Rohingya Indo-Aryan chiem mot thieu so đang ke o Bang Rakhine.
Indonesia bi thong tri boi cac nhom dan toc Java va Sundan, cung voi hang tram dan toc thieu so sinh song tren quan đao, bao gom nguoi Madurese, Minangkabau, Bugis, Bali, Dayak, Batak va Malay. Trong khi Malaysia bi chia cat giua hon mot nua nguoi Ma Lai va 1/4 nguoi Hoa, va ca nguoi An Đo thieu so o Tay Malaysia, tuy nhien Dayaks chiem đa so o Sarawak va Kadazan-dusun chiem đa so o Sabah thuoc Đong Malaysia. Nguoi Ma Lai chiem đa so o Tay Malaysia va Brunei, trong khi ho tao thanh mot thieu so đang ke o Indonesia, Nam Thai Lan, Đong Malaysia va Singapore. O thanh pho-nha nuoc Singapore, nguoi Hoa chiem đa so, tuy nhien thanh pho nay la noi hoa tron đa van hoa voi nguoi Ma Lai, An Đo va Au A cung goi hon đao nay la que huong cua ho.
Nguoi Cham tao thanh mot dan toc thieu so đang ke o mien Trung va mien Nam Viet Nam, cung nhu o mien Trung Campuchia. Trong khi nguoi Khome chiem đa so o Campuchia va tao thanh mot thieu so đang ke o mien Nam Viet Nam va Thai Lan, thi nguoi Hmong chiem thieu so o Viet Nam, Trung Quoc va Lao.
Trong pham vi Philippines, cac nhom nguoi Tagalog, Visayan (chu yeu la Cebuano, Waray va Hiligaynon), Ilocano, Bicolano, Moro (chu yeu la Tausug, Maranao va Maguindanao) va Trung Luzon (chu yeu la Kapampangan va Pangasinan) co dan so đang ke.


= Ton giao =

Cac quoc gia o Đong Nam A thuc hanh nhieu ton giao khac nhau. Theo dan so, Hoi giao la tin nguong đuoc thuc hanh nhieu nhat, voi khoang 240 trieu tin đo, tuc khoang 40% toan bo dan so, tap trung o Indonesia, Brunei, Malaysia, Nam Thai Lan va Nam Philippines. Indonesia la quoc gia đa so theo đao Hoi đong dan nhat tren the gioi.
Co khoang 205 trieu Phat tu o Đong Nam A, khien ton giao nay tro thanh ton giao lon thu hai trong khu vuc, sau Hoi giao. Khoang 38% dan so Phat giao toan cau cu tru o Đong Nam A. Phat giao chu yeu o Viet Nam, Thai Lan, Lao, Campuchia, Myanmar va Singapore. Tho cung to tien va Nho giao cung đuoc thuc hanh rong rai o Viet Nam va Singapore.
Co đoc giao chu yeu co mat o Philippines, đong Indonesia, Đong Malaysia va Đong Timor. Philippines co dan so theo Cong giao La Ma lon nhat o chau A. Đong Timor cung chu yeu la Cong giao La Ma do lich su cua su cai tri cua Indonesia va Bo Đao Nha. Vao thang 10 nam 2019, so luong nguoi theo đao Thien chua, ca Cong giao va Tin lanh o Đong Nam A, đat 156 trieu nguoi, trong đo 97 trieu nguoi o Philippines, 29 trieu nguoi o Indonesia, 11 trieu nguoi o Viet Nam, va phan con lai đen tu Malaysia, Myanmar., Đong Timor, Singapore, Lao, Campuchia va Brunei.
Khong mot quoc gia Đong Nam A nao la đong nhat ve mat ton giao. Mot so nhom đuoc bao ve tren thuc te boi su co lap cua ho voi phan con lai cua the gioi. Tai quoc gia Hoi giao đong dan nhat the gioi, Indonesia, An Đo giao chiem uu the tren cac hon đao nhu Bali. Co đoc giao cung chiem uu the o phan con lai cua Philippines, New Guinea, Flores va Timor. Nhieu nguoi theo đao Hindu cung co the đuoc tim thay tren khap Đong Nam A o Singapore, Malaysia, v.v. Garuda, phuong hoang la vat cuoi (vahanam) cua than Vishnu, la bieu tuong quoc gia o ca Thai Lan va Indonesia; o Philippines, hinh anh Garuda bang vang đa đuoc tim thay tren Palawan; Hinh anh vang cua cac vi than va nu than Hindu khac cung đuoc tim thay tren đao Mindanao. An Đo giao Bali hoi khac voi An Đo giao đuoc thuc hanh o nhung noi khac, vi thuyet vat linh va van hoa đia phuong đuoc ket hop lai. Nguoi theo đao Thien chua cung co mat tren khap Đong Nam A; ho chiem đa so o Đong Timor va Philippines, quoc gia co so nguoi theo Co đoc giao lon nhat chau A. Ngoai ra, cung co nhung thuc hanh ton giao bo lac lau đoi hon o cac vung xa xoi cua Sarawak o Đong Malaysia, Tay Nguyen Philippines va Papua o mien đong Indonesia. O Mien Đien, Sakka (Indra) đuoc ton kinh nhu mot Nat. O Viet Nam, phan nhanh Phat giao Đai thua rat pho bien, chiu anh huong cua thuyet vat linh ban đia nhung chu trong tin nguong tho cung to tien.
Thanh phan ton giao cua moi quoc gia nhu sau: Mot so gia tri đuoc lay tu CIA World Factbook:


= Ngon ngu =
Moi ngon ngu đeu bi anh huong boi ap luc van hoa do thuong mai, nhap cu va qua trinh thuoc đia hoa trong lich su. Co gan 800 ngon ngu ban đia trong khu vuc nay.
Thanh phan ngon ngu cho moi quoc gia nhu sau (voi cac ngon ngu chinh thuc đuoc in đam):


Van hoa Van hoa o Đong Nam A rat đa dang: o Đong Nam A luc đia, van hoa la su pha tron cua cac nen van hoa Mien Đien, Campuchia, Lao, Thai Lan ( An Đo ) va Viet Nam ( Trung Quoc ). Trong khi o Indonesia, Philippines, Singapore va Malaysia, van hoa la su pha tron cua cac nen van hoa Austronesian, An Đo, Hoi giao, phuong Tay va Trung Quoc ban đia. Ngoai ra, Brunei cung cho thay anh huong manh me tu A Rap. Viet Nam va Singapore cho thay anh huong cua Trung Quoc nhieu hon o cho Singapore, mac du la mot quoc gia Đong Nam A ve mat đia ly, la noi sinh song cua đa so nguoi Hoa va Viet Nam nam trong vung anh huong cua Trung Quoc trong phan lon lich su cua minh. Anh huong cua An Đo o Singapore chi ro rang qua nhung nguoi Tamil di cu,, o mot muc đo nao đo, anh huong đen am thuc cua Singapore. Trong suot lich su cua Viet Nam, quoc gia nay khong co anh huong truc tiep tu An Đo - chi thong qua tiep xuc voi cac dan toc Thai, Khmer va Cham. Hon nua, Viet Nam cung đuoc xep vao khu vuc van hoa Đong A cung voi Trung Quoc, Han Quoc va Nhat Ban do mot luong lon anh huong cua Trung Quoc trong van hoa va loi song cua ho.

Nong nghiep trong lua nuoc đa ton tai o Đong Nam A trong nhieu thien nien ky, tren pham vi toan tieu vung. Mot so vi du an tuong ve nhung canh đong lua nay nam trong Ruong bac thang Banaue o vung nui Luzon o Philippines. Viec bao tri nhung canh đong nay rat ton cong suc. Cac canh đong lua rat thich hop voi khi hau gio mua cua vung nay.
Nha san co mat o khap Đong Nam A, tu Thai Lan va Viet Nam đen Borneo, đen Luzon o Philippines, đen Papua New Guinea. Khu vuc nay co ky thuat gia cong kim loai đa dang, đac biet la o Indonesia. Viec nay bao gom vu khi, gom co nhu kris đac biet va nhac cu, chang han nhu gamelan.


= Anh huong =
Nhung anh huong van hoa chinh cua khu vuc đen tu su ket hop giua Hoi giao, An Đo va Trung Quoc. Anh huong van hoa đa dang ro ret o Philippines, đac biet la bat nguon tu thoi ky cai tri cua Tay Ban Nha va My, tiep xuc voi cac nen van hoa chiu anh huong cua An Đo, va thoi ky giao thuong cua Trung Quoc va Nhat Ban.
Theo quy luat, nhung dan toc an bang ngon tay co nhieu kha nang bi anh huong boi van hoa cua An Đo, vi du, hon la van hoa cua Trung Quoc, von an bang đua; tra voi tu cach la mot loai đo uong, co the đuoc tim thay tren khap vung nay. Nuoc mam tuy la đac trung cua vung nay nhung moi nuoc lai co nhung khac biet.


= Nghe thuat =

Nghe thuat cua Đong Nam A co moi lien he voi nghe thuat cua cac khu vuc khac. Khieu vu o hau het cac nuoc Đong Nam A bao gom chuyen đong cua ban tay cung nhu ban chan, đe the hien cam xuc cua đieu nhay va y nghia cua cau chuyen ma nu dien vien ballet se ke cho khan gia. Hau het cac nuoc Đong Nam A du nhap vu đieu vao cung đinh cua ho; đac biet, ballet hoang gia Campuchia trinh dien vao đau the ky thu 7 truoc cung đinh Đe che Khmer, noi chiu anh huong lon cua An Đo giao An Đo. Đieu mua Apsara, noi tieng voi cu đong tay va chan manh me, la mot vi du tuyet voi ve đieu mua bieu tuong cua đao Hindu.
Mua roi va kich bong cung la mot hinh thuc giai tri đuoc ua chuong trong nhung the ky truoc, mot hinh thuc noi tieng la Wayang đen tu Indonesia. Nghe thuat va van hoc o mot so vung Đong Nam A chiu anh huong kha lon tu An Đo giao, von đa đuoc truyen đen tu nhieu the ky truoc. Indonesia, mac du cai sang đao Hoi, noi phan đoi mot so hinh thuc nghe thuat, nhung van giu nhieu hinh thuc thuc hanh, van hoa, nghe thuat va van hoc chiu anh huong cua An Đo giao. Mot vi du la Wayang Kulit (Mua roi bong) va van hoc nhu Ramayana. Show dien kulit wayang đa đuoc UNESCO cong nhan vao ngay 7 thang 11 nam 2003, la Kiet tac di san truyen khau va phi vat the cua nhan loai.

Nguoi ta đa chi ra rang nghe thuat co đien cua nguoi Khmer va Indonesia quan tam đen viec mieu ta cuoc song cua cac vi than, nhung đoi voi tam thuc Đong Nam A, cuoc song cua cac vi than la cuoc song cua chinh cac dan toc — vui tuoi, tran the, nhung co tinh than thanh. Nguoi Thai, du nhap muon vao Đong Nam A, mang theo mot so truyen thong nghe thuat cua Trung Quoc, nhung ho som loai bo chung đe ung ho truyen thong Khmer va Mon, va dau hieu duy nhat ve su tiep xuc som hon cua ho voi nghe thuat Trung Quoc la phong cach cua cac ngoi chua cua ho, đac biet la mai nha kieu thon nhon, va đo son mai cua ho.


= Am nhac =

Am nhac truyen thong o Đong Nam A cung đa dang nhu nhieu bo toc va van hoa cua no. Cac phong cach chinh cua am nhac truyen thong co the thay: Am nhac cung đinh, am nhac dan gian, phong cach am nhac cua cac dan toc nho hon va am nhac chiu anh huong cua cac the loai ben ngoai vung đia ly.
Trong cac the loai cung đinh va dan gian, dan nhac cong chieng chiem đa so (tru cac vung mien xuoi cua Viet Nam). Dan nhac Gamelan va Angklung tu Indonesia, hoa tau Piphat / Pinpeat cua Thai Lan va Campuchia va hoa tau Kulintang cua mien nam Philippines, Borneo, Sulawesi va Timor la ba phong cach am nhac rieng biet chinh đa anh huong đen cac phong cach am nhac truyen thong khac trong khu vuc. Nhac cu day cung rat pho bien.
Vao ngay 18 thang 11 nam 2010, UNESCO đa chinh thuc cong nhan angklung la Kiet tac di san truyen khau va phi vat the cua nhan loai, đong thoi khuyen khich nguoi dan va chinh phu Indonesia bao ve, truyen tai, quang ba bieu dien va khuyen khich nghe thu cong cua nghe lam angklung.


= Chu viet =

Lich su Đong Nam A đa dan đen vo so tac gia khac nhau, tu ca trong va ngoai nuoc viet ve khu vuc nay.
Ban đau, nguoi An Đo la nhung nguoi thay đau tien day cho cu dan ban đia ve chu viet. Đieu nay đuoc the hien qua cac hinh thuc chu viet Brahmic co mat trong khu vuc nhu chu viet Bali đuoc the hien tren la co che đuoc goi la lontar (xem hinh ben trai - phong to hinh anh đe thay chu viet o mat phang, va trang tri o mat kia).

Hinh thuc chu viet nay đa ton tai lau đoi truoc khi phat minh ra giay vao khoang nam 100 o Trung Quoc. Luu y moi phan la co chi co vai dong, đuoc viet theo chieu doc cua la va đuoc buoc bang soi xe voi cac phan khac. Phan ben ngoai chu đuoc trang tri. Cac bang chu cai cua Đong Nam A co xu huong la abugida, cho đen khi nguoi chau Au đen, ho su dung nhung tu cung ket thuc bang phu am chu khong chi nguyen am. Cac hinh thuc tai lieu chinh thuc khac, khong su dung giay, bao gom cac cuon giay đong Java. Vat lieu nay to ra ben hon giay trong khi hau nhiet đoi cua Đong Nam A.
Tai Malaysia, Brunei va Singapore, ngon ngu Ma Lai hien nay thuong đuoc viet bang he thong chu Latinh. Hien tuong tuong tu cung co o tieng Indonesia, mac du cac tieu chuan chinh ta khac nhau đuoc su dung (vi du: 'Teksi' trong tieng Ma Lai va 'Taksi' trong tieng Indonesia đe chi 'Taxi').
Viec su dung chu Han, trong qua khu va hien tai, chi ro rang o Viet Nam va gan đay la Singapore va Malaysia. Viec su dung chu Han o Viet Nam co tu khoang nam 111 TCN khi quoc gia nay bi nguoi Trung Quoc đo ho. Mot phien ban chu Viet goi la chu Nom su dung Chu Han đa sua đoi đe dien ta ngon ngu tieng Viet. Ca chu Han va chu Nom đeu đuoc nguoi Viet su dung cho đen đau the ky 20.
Tuy nhien, viec su dung chu viet Trung Quoc đa bi suy giam, đac biet la o Singapore va Malaysia do cac the he tre đang ung ho he thong chu viet Latinh.


Tu nhien anh huong đen khu vuc Phai noi rang gio mua khong chi đem lai thuan loi cho con nguoi ma con la nhung yeu to tu nhien tac đong va tao nen su that thuong cho khi hau trong vung, voi bien đo khong lon lam. Mua nhiet đoi tren đia ban tu nhien cua khu vuc tao ra nhung vung nho, xen ke giua rung nhiet đoi, đoi nui, bo bien, va đong bang, tao nen nhung canh quan đa dang. Thuc te đo khien cho Đong Nam A thieu nhung khong gian rong cho su phat trien kinh te - xa hoi tren quy mo lon, thieu nhung đieu kien tu nhien cho su phat trien nhung ki thuat tinh te, phuc tap. O đay khong co nhung đong bang rong lon nhu vung chau tho song An, song Hang hay Hoang Ha; cung khong co nhung đong co menh mong nhu vung thao nguyen. Khong gian sinh ton o đay tuy nho hep nhung lai rat phong phu, đa dang. Con nguoi co the khai thac o thien nhien đu loai thuc an đe sinh ton. Vi the co nguoi goi Đong Nam A la khu vuc khai thac thuc an theo nghia rong. Nhung đieu kien đo rat thuan loi cho cuoc song con nguoi trong buoi đau, nhung khong khoi anh huong nhat đinh đen su phat trien cua mot nen san xuat lon, tao nen mot khoi luong san pham lon trong nhung giai đoan phat trien sau nay cua khu vuc. Đong thoi, su đa dang, đan xen cua nhung đia ban sinh tu nho trong van hoa toc nguoi cua ca khu vuc va trong moi quoc gia.
Do đieu kien đia ly cua minh, Đong Nam A chiu anh huong chu yeu cua gio mua, tao nen hai mua tuong đoi ro ret: mua kho lanh, mat va mua mua tuong đoi nong va am. Vi the, Đong Nam A con đuoc goi la khu vuc "Chau A gio mua". Neu theo khai niem nay thi ranh gioi đia ly khu vuc Đong Nam A con bao gom ca mien Nam Truong Giang va vung Đong Bac cua An Đo nua. Chinh gio mua va khi hau bien lam cho khi hau vung Đong Nam A đang le co the tro nen kho can nhu mot so khu vuc luc đia khac co cung vi đo đa tro nen xanh tot va tru phu voi nhung đo thi đong đuc va thinh vuong nhu Kuala Lumpur, Singapore, Jakarta... Gio mua kem theo nhung con mua nhiet đoi đa cung cap đu nuoc cho con nguoi dung trong đoi song va san xuat hang nam, tao nen nhung canh rung nhiet đoi phong phu ve thao moc va chim muong. Đong Nam A tu lau đa tro thanh que huong cua nhung cay gia vi, cay huong lieu đac trung nhu ho tieu, sa nhan, đau khau, hoi, que, tram huong... va cay luong thuc đac trung la lua nuoc.


Cac thong ke = Co quan lap phap =

Co quan lap phap tai cac quoc gia Đong Nam A đuoc to chuc theo 2 he thong: He thong luong vien gom cac quoc gia: Thai Lan, Campuchia, Myanmar, Malaysia, Indonesia va Philippines. He thong đon vien gom cac quoc gia: Viet Nam, Lao, Singapore, Brunei va Đong Timor. Quoc hoi Indonesia đuoc xem la nghi vien co so đai bieu đong nhat Đong Nam A, voi 692 thanh vien (132 o thuong vien va 560 o ha vien). Quoc hoi Brunei co so thanh vien it nhat, chi co 36 nghi si.


Đac điem xa hoi Đong Nam A co cac bien, vinh bien an sau vao đat lien, tao đieu kien cho cac luong di dan giua đat lien va cac đao, cho su giao luu van hoa giua cac quoc gia, cac dan toc. Nguoi Đong Nam A co nhieu net tuong đong trong sinh hoat, san xuat, nhu cung trong lua nuoc, dung trau bo lam suc keo, dung gao lam nguon luong thuc chinh... Tuy vay moi nuoc van co nhung phong tuc, tap quan, tin nguong rieng tao nen su đa dang trong van hoa cua ca khu vuc. Vi du su đa dang ve tin nguong: đa so nguoi Malaysia, Indonesia theo đao Hoi; nguoi Myanmar, Thai Lan, Campuchia va Lao theo đao Phat; o Philippines, đao Ki-to va đao Hoi co so nguoi theo đong nhat. O Viet Nam cung voi đao Phat, đao Ki-to, nguoi dan con co cac tin nguong đia phuong.
Vi tri cau noi va nguon tai nguyen giau co cua Đong nam A đa thu hut su chu y cua cac nuoc đe quoc. Cho toi truoc chien tranh the gioi thu hai, ba nuoc Campuchia, Lao, Viet Nam bi đe quoc Phap xam chiem; Myanmar, Malaysia tro thanh thuoc đia cua Anh; Indonesia la thuoc đia cua Ha Lan; Philippines bi Tay Ban Nha va sau đo Hoa Ky chiem đong. Ngoai le, Thai Lan giu đuoc nen đoc lap nhung le thuoc phuong Tay nhieu mat. Trong chien tranh the gioi thu hai, hau het cac nuoc Đong Nam A bi phat xit Nhat xam chiem. Sau chien tranh the gioi thu hai, cac nuoc đa lan luot gianh lai đuoc đoc lap. Hien nay đa so cac quoc gia trong khu vuc theo che đo cong hoa, ben canh đo la mot so quoc gia theo chinh the quan chu lap hien. Cac nuoc trong khu vuc đeu mong muon hop tac phat trien. Cac nuoc Đong Nam A co nhung net tuong đong trong nen van hoa đam đa ban sac dan toc, trong lich su đau tranh gianh đoc lap va đang cung nhau xay dung moi quan he hop tac toan dien, cung nhau phat trien đat nuoc va khu vuc.


Xem them Lich su Đong Nam A
Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A
Cac quoc gia Đong Nam A


Ghi chu Tham khao