Cho Lon (chu Han: 堤岸; am Han-Viet: Đe Ngan; am Quang Đong: Thay Ngon) la mot khu vuc đong Hoa kieu sinh song nam ven kenh Tau Hu trai dai tren đia ban Quan 5 va Quan 6, ve phia nam toi Quan 8 va ve phia bac toi Quan 10 va Quan 11 o Thanh pho Ho Chi Minh, Viet Nam. Khu vuc nay truoc kia lap thanh mot thanh pho rieng biet voi Sai Gon, goi la thanh pho Cho Lon. Trong nhung nam 1930-1950 do qua trinh đo thi hoa, Sai Gon va Cho Lon dan dan sap nhap voi nhau. Khu pho nay đa co Hoa kieu sinh song tu lau va đuoc coi la pho nguoi Hoa lon nhat the gioi tinh theo dien tich.


Tu nguyen Giao su Tran Chinh Hoang tai So Nghien cuu chinh ly co tich, Đai hoc Phuc Đan, Trung Quoc viet: "Nhu chung ta đa biet, Đe Ngan 堤岸 chinh la bo đe (đe Ngan) Sai Gon, xua nay von la khu tu cu cua Hoa kieu."
Tuy nhien, hoc gia An Chi bac bo quan điem nay. Ong cho rang cach giai thich nay la "ngo ngan" vi Sai Gon khong he co đe. Theo ong, ban đau chu Đe Ngan đuoc Hoa Kieu tai Cho Lon viet la 提岸 voi chu Đe 提 co bo "thu" 扌ma sau nay vi co muon hieu la bo đe nen nguoi ta moi đoi cach viet thanh Đe Ngan 堤岸 voi chu Đe 堤 co bo "tho" 土. Ca 提岸 va 堤岸 đeu đong am va đoc la "Thay Ngon" trong tieng Quang Đong, va đeu la cach phien am đia danh "Sai Gon" trong tieng Viet. Ong An Chi cung cho rang, truoc khi thanh pho Sai Gon (khu vuc quan 1 va quan 3 hien nay) đuoc thuc dan Phap thanh lap thi Sai Gon la ten cua khu vuc ma sau nay la trung tam cua Cho Lon, con noi ma sau nay goi la Sai Gon thi truoc đo co ten Ben Nghe.


Lich su Tu truoc nam 1698, o Đe Ngan (ma sau nay goi la Cho Lon) đa co lang Minh Huong cua nguoi Hoa (vi khong than phuc nha Thanh, ho đa roi bo Trung Quoc sang đinh cu o đang Trong). Tuy nhien, vung đat ay tro nen đong đuc ke tu khi nguoi Hoa o cu lao Pho (tuc Bien Hoa ngay nay) chay toi đay lanh nan sau khi noi o cua ho bi nha Tay Son tan pha nam 1776 .
Roi do nhu cau, nguoi Hoa lap cho (hay phat trien cho co đa tu truoc) đe trao đoi hang hoa. So voi cho Tan Kieng cua nguoi Viet thi cho Sai Gon (khu vuc Buu đien Cho Lon ngay nay) co lon hon nen đuoc nguoi dan goi la Cho Lon. Sau đo, ten cho cung đuoc dung đe chi vung đat ma no toa lac. Theo hoc gia Vuong Hong Sen, thi "Cho Lon nhu nay ta con goi, đoi voi Hoa kieu la Thay Ngon (Đe Ngan) hay Xay Cung (Tay Cong: Sai Gon); con sach cu Phap viet la Cholon hay Cholen, Cho Leun".
Trong Gia Đinh thanh thong chi soan khoang nam 1820, tac gia Trinh Hoai Đuc đa mo ta pho cho Sai Gon nhu sau:

Pho cho Sai Gon: Cach tran ve phia nam 12 dam o hai ben ta huu đuong cai quan, la đuong pho lon, thang suot 3 đuong, giap đen ben song, mot đuong ngang o giua, mot đuong đi doc theo song. Cac đuong ay đan xuyen nhau nhu chu đien, pho xa lien mai nhau, nguoi Viet va nguoi Tau o chung lon dai đo 3 dam. Hang hoa trong pho bay ban co: gam, đoan, đo su, giay ma, chau bau trang suc, hang sach vo, tiem thuoc, tiem tra, tiem hu tiu. Hai đau nam bac ben song khong gi la khong co. Đau phia bac đuong lon cua bon pho co mieu Quan Đe va 3 hoi quan: Phuc Chau, Quang Đong, va Trieu Chau chia đung hai ben ta huu; phia tay o giua đuong lon co mieu Thien Hau, gan phia tay co hoi quan On Lang, đau phia nam đuong pho lon ve phia tay co hoi quan Chuong Chau. Gap ngay tot, đem trang, nhu Tam nguyen, ram, mung mot thi treo đen đat an, tranh đua ky xao trong nhu la cay lua, cau sao, thanh gam, hoi quynh, ken trong huyen nao, nam nu dap diu, that la mot pho lon noi đo hoi nao nhiet. Trong đuong pho lon co cai gieng xua, nuoc ngot tran tre, bon mua khong can. Song nho chay ngang pho co bac cau van lon, tren co hai day hanh lang mai ngoi, treo man che nang, đuong đi ram mat nhu đi duoi mai nha cao. Giua pho ve phia đong đuong lon co cho Binh An ban đu san vat quy o nui bien va tho san cac noi, ban đem con thap đen mua ban.

Thanh pho Cho Lon thanh lap ngay 6 thang 6 nam 1865 theo nghi đinh cua Thong đoc Nam Ky, tren đia ban mot so thon cua ba tong: Tan Phong Thuong (tong nay mac nhien giai the), Tan Phong Trung va Tan Phong Ha thuoc huyen Tan Long, phu Tan Binh, tinh Gia Đinh. Đen ngay 3 thang 10 nam 1865, đia gioi thanh pho đuoc xac đinh cu the voi dien tich gan 1 km², chi la mot phan quan 5 hien nay. Đen ngay 20 thang 10 nam 1879, Thong đoc Nam Ky Le Myre de Vilers ra Nghi đinh cong nhan thanh pho Cho Lon (Ville de Cholon) la đo thi loai 2 (municipalite de 2e classe) ngang cap tinh, cung voi cac thanh pho Tourane va Phnom Penh đuoc thanh lap sau nay cua Lien bang Đong Duong. Đung đau thanh pho la Thi truong (Maire), do Thong đoc Nam Ky đe cu va Toan quyen Đong Duong bo nhiem. Thanh pho Cho Lon la đon vi hanh chinh tach biet han voi tinh Cho Lon. Tuy nhien, tru so cac co quan chinh quyen cua tinh Cho Lon đeu đat tai thanh pho Cho Lon.
Ngay 1 thang 7 nam 1882, tuyen đuong xe đien đau tien o Viet Nam dai 5 kilomet, rong 1 met, noi Sai Gon va Cho Lon bat đau hoat đong. Theo sach Ben Nghe xua cua Son Nam thi Giua Sai Gon va Cho Lon phia đat thap, chua co du kien nen noi lien, con ruong lua voi nguoi cay, ao nuoi vit, ngon rach can, đoi đen nam 1916 moi bat đau đap đuong, trai đa ong... (Đo la đuong Gallieni, nay la Tran Hung Đao).
Đen nam 1930, hai thanh pho Sai Gon va Cho Lon đa giap nhau o cho nay la đuong Nguyen Van Cu va Nguyen Thien Thuat. Ngay 27 thang 4 nam 1931, Tong thong Phap ky sac lenh hop nhat thanh pho Sai Gon va thanh pho Cho Lon thanh mot đon vi hanh chinh moi goi la Khu Sai Gon - Cho Lon. Đung đau khu la mot Khu truong, do Toan quyen Đong Duong bo nhiem. Khu truong la Chu tich Hoi đong quan ly khu Sai Gon - Cho Lon. Chuc Thi truong van con ton tai đen nam 1934, nhung mot so quyen han cua chuc nay chuyen sang cho Khu truong.
Nam 1951, Khu Sai Gon - Cho Lon đoi thanh Đo thanh Sai Gon - Cho Lon va đen nam 1956 đoi thanh Đo thanh Sai Gon.
Ke tu đay, đia danh "Cho Lon" chi con đuoc dung đe chi toan bo khu vuc quan 5 va quan 6 cua Đo thanh Sai Gon. Va ke tu nam 2025, đia danh "Cho Lon" đuoc dung đe chi phuong Cho Lon cua Thanh pho Ho Chi Minh.


Cac điem tham quan O đay co nhieu chua, đinh va hoi quan cua nguoi Hoa, nhu: đinh Minh Huong Gia Thanh, hoi quan Tue Thanh, hoi quan Ha Chuong, hoi quan On Lang, hoi quan Nghia An, hoi quan Nhi Phu, hoi quan Sung Chinh... Ngoai ra, o đay con cac cho luon la nhung đau moi ban si cua thanh pho, nhu: cho An Đong, cho Xa Tay, cho Bau Sen, cho Binh Tay, cho Kim Bien, thuong xa Đong Khanh... Tai đay co nhieu quan an va tiem thuoc bac cua nguoi Hoa lan thuoc nam cua nguoi Viet (khu pho co Hai Thuong Lan Ong).


Chu thich Xem them Ben Nghe
Cho Lon (tinh)
Lich su Sai Gon – Thanh pho Ho Chi Minh
Lich su hanh chinh Thanh pho Ho Chi Minh


Lien ket ngoai Ban Cong tac nguoi Hoa TP.HCM Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Website Cho Binh Tay