Bien noi chung la mot vung nuoc man rong lon noi lien voi cac đai duong, hoac la cac ho lon chua nuoc man ma khong co đuong thong ra đai duong mot cach tu nhien nhu bien Caspi, bien Chet. Thuat ngu nay đoi khi cung đuoc su dung voi mot so ho nuoc ngot khep kin hoac co đuong thong tu nhien ra bien ca nhu bien Galilee o Israel la mot ho nuoc ngot nho khong co đuong thong tu nhien ra đai duong hay Bien Ho o Campuchia. Thuat ngu nay đuoc su dung trong đoi song thong thuong nhu mot tu đong nghia voi đai duong, nhu trong cac cau bien nhiet đoi hay đi ra bo bien, hoac cum tu nuoc bien la chi mot cach ro net toi cac vung nuoc cua đai duong noi chung.
Cac ion phong phu nhat trong nuoc bien la clo va natri. Nuoc bien con co magie, sulfat, calci, kali, va nhieu thanh phan khac, mot so co ham luong rat nho. Đo man cua nuoc bien thay đoi rat lon. Bien co đo man thap o nhung lop nuoc gan be mat va cac cua song lon, va cao hon theo chieu sau cua đai duong, tuy nhien, ty le tuong đoi cua cac muoi hoa tan thay đoi nho tren khap cac đai duong. Carbon dioxide tu khong khi hien đang đuoc hap thu boi bien voi so luong tang dan, lam giam đo pH nuoc bien trong mot qua trinh đuoc goi la axit hoa đai duong, qua trinh nay co kha nang gay thiet hai cho cac he sinh thai bien trong tuong lai gan.
Gio thoi tren be mat bien tao ra song, ma chung se vo khi cham đen đoi nuoc nong. Gio cung tao ra cac dong chay mat do ma sat, van toc van chuyen cham nhung đi khap cac đai duong. Huong dong chay đuoc đieu chinh boi cac yeu to bao gom ca cac hinh dang cua cac chau luc va su quay cua Trai Đat (cac luc Coriolis) dong bien sau, đuoc goi la dong muoi nhiet, mang nuoc lanh tu gan cac cuc đen tat ca cac đai duong. Thuy trieu thuong dang len va ha xuong 2 lan moi ngay, đuoc gay ra boi su quay cua Trai Đat va cac tac đong trong luc cua Mat Trang quay xung quanh, va o muc anh huong it hon tu Mat Troi. Thuy trieu co the co đo cao lon o cac vinh hoac cac cua song. Song than co the đuoc gay ra boi cac tran đong đat duoi bien phat sinh tu su chuyen đong cua cac mang kien ​​tao chuyen đong, cac vu phun trao nui lua, lo đat lon, hoac tac đong lon do thien thach.
Bien co đa dang ve su song bao gom virus, vi khuan, đong vat nguyen sinh, tao, thuc vat, nam va đong vat song o bien, trong đo cung cap mot loat cac sinh canh va he sinh thai bien thay đoi tu be mat nuoc bien ngap nang đen cac đo sau rat lon voi ap luc lon cua đay bien sau toi va lanh. Bien cung thay đoi theo vi đo tu vung nuoc lanh ben duoi lop bang Bac cuc đen đa dang đay mau sac cua cac ran san ho o vung nhiet đoi. Nhieu nhom lon cac sinh vat đa tien hoa tu bien va nguon goc su song co the đa bat đau tu đo.
Bien cung cap cho con nguoi nhung thuc pham đang ke, chu yeu la ca, đong vat giap xac, đong vat co vu va rong bien thong qua đanh bat trong tu nhien hoac nuoi nhan tao. Viec khai thac qua muc cac nguon tai nguyen thuc pham nay đa tro thanh mot van đe lon.
Bien cung phuc vu cac muc đich khac, bao gom ca thuong mai, du lich, khai thac khoang san duoi bien, đien, chien tranh, va cac hoat đong giai tri nhu boi, luot song, đi thuyen va lan bien. Bien cung co nguy co bi o nhiem. Bien đa đong mot phan quan trong ve van hoa trong suot chieu dai lich su, voi su xuat hien quan trong trong van hoc, xa nhat la tu tac pham Odyssey cua Homer, trong nghe thuat, trong rap chieu phim, o san khau, va trong am nhac co đien. Ve bieu tuong, ​​bien xuat hien nhu la quai vat nhu Scylla trong than thoai va đai dien cho vo thuc trong giai mong.


Đinh nghia Bien la he thong ket noi cua tat ca cac vung chua nuoc cua Trai Đat, bao gom nam đai duong lon: Đai Tay Duong, Thai Binh Duong, An Đo Duong, Nam Bang Duong va Bac Bang Duong. Tu "bien" đuoc su dung trong ten cua mot vung nuoc man cu the, nho hon, chang han nhu Bien Bac hoac Bien Đo.
Khong co su phan biet ro rang giua bien va đai duong, mac du vung bien nho hon, va la mot phan hoac toan bo giap voi đat lien. Tuy nhien, bien Sargasso khong co bo bien va nam trong mot dong chay Bac Đai Tay Duong.
Bien noi chung la lon hon so voi ho va chua nuoc man, nhung bien Galilee la mot ho nuoc ngot. Cong uoc Lien Hop Quoc ve Luat bien khang đinh tat ca cac đai duong la "bien".


Vat ly hoc Trai Đat la hanh tinh duy nhat trong He Mat troi voi be mat chat long, nhung cac hanh tinh giong Trai Đat trong cac he hanh tinh ngoai He mat troi co the co đai duong. Bien bao phu hon 70% be mat Trai Đat voi nuoc o dang long. Khoang 97,2% luong nuoc cua Trai Đat o tren bien, voi khoang 1,36 ty km³ nuoc man. 2,15% so con lai la bang trong cac song bang, bang tren be mat bien, 0,65% con lai la hoi nuoc va nuoc ngot trong cac ho, song, đat va khong khi.
Nhin tu vu tru, hanh tinh cua chung ta xuat hien nhu mot "vien đa cam thach mau xanh" voi cac dang khac nhau cua nuoc: nuoc man o cac đai duong, cac khoi bang o hai cuc va nhung đam may hoi nuoc. Nha van khoa hoc vien tuong Arthur C. Clarke đa tung đe xuat rang "Trai Đat" nen đuoc đat ten la "Trai nuoc" vi dien tich chua nuoc chiem phan nhieu cua Trai Đat.
Vat ly Hai duong hoc, hoac vat ly bien, nghien cuu thuoc tinh vat ly cua đai duong bao gom tuong quan giua nhiet đo va đo man, song bien, cac song ngam duoi đay bien, thuy trieu tren be mat, thuy trieu duoi long bien, va cac dong hai luu. Su di chuyen cua nuoc voi hinh thuc cac hai luu, thuy trieu va song anh huong đen bo bien va thay đoi khi hau cua khu vuc ven bien. Đia vat ly bien lien quan đen viec nghien cuu ve hinh dang va su mo rong luu vuc bien va bo bien.
Viec khai quat đay bien cung cap cac bang chung cua cac vat lieu tao ra Trai Đat, cung nhu su troi dat luc đia, su phan bo cua cac khu vuc co hoat đong đia chan va nui lua, va su tich tu tram tich ma cuoi cung co the ket tinh thanh đa tram tich.


= Nuoc bien =

Nuoc trong bien đuoc cho la co nguon goc tu hoat đong phun trao nui lua tren Trai Đat, bat đau cach nay 4 ti nam, lam giai phong cac khi tu đa nong chay. Cong trinh nghien cuu gan đay hon cho rang hau het nuoc tren Trai Đat co the tu sao choi. Mot đac điem quan trong cua nuoc bien la man. Đo man thuong đuoc đo bang phan nghin (ky hieu ‰), va cac đai duong chua vao khoang 35 gam (1,2 oz) chat ran tren mot lit, đo man 35 ‰ (khoang 90% nuoc trong đai duong co đo man nam trong khoang 34 đen 35‰). Bien Đia Trung Hai co đo man cao hon o 37 ‰. Thanh phan cua muoi an (natri va clo) chiem khoang 85% chat ran hoa tan trong nuoc bien. Ngoai ra, con co cac ion kim loai khac nhu magie va calci, va cac ion am nhu sulphat, carbonat, va bromide. Mac du co su khac biet đo man trong vung bien khac nhau, cac thanh phan tuong đoi cua cac muoi hoa tan la on đinh trong khap cac đai duong cua the gioi. Nuoc bien la qua man đe con nguoi co the uong vi than khong the bai tiet qua đuong tieu nhung chat man nhu nuoc bien. Nguoc lai, cac ho nuoc man nam trong luc đia co đo man cao hon trong đai duong, vi du nhu Bien Chet co 300 gam (11 oz) chat ran hoa tan trong mot lit (300 ‰).

Đo man cua cac vuc nuoc thay đoi theo su bay hoi tu be mat cua no (gia tang boi nhiet đo cao, gio va chuyen đong cua song), luong mua, đong bang hoac tan chay cua bang bien, su tan chay cua song bang, dong nuoc ngot tu song, va su pha tron cua cac vuc nuoc co đo man khac nhau. Vi du, bien Baltic la trong mot vung khi hau mat me voi đo bay hoi thap, co nhieu con song chay vao no va bo sung lien tuc tu Bien Bac nen tao ra mot lop nuoc ben duoi lanh, day đac ma hau nhu khong hoa lan voi cac lop be mat. Lop tren cung co the co đo man 10-15 ‰, voi muc đo tham chi thap hon trong cac cua song. Bien Đo am co đo boc hoi cao nhung luong mua thap; co it song đo vao no, va Bab-el-Mandeb, noi no voi Vinh Aden, đay la mot vinh hep co đo man trung binh 40 ‰.
Nhiet đo cua bien phu thuoc vao luong buc xa mat troi chieu tren be mat cua no. O cac vung nhiet đoi, mat troi chieu thuong xuyen, nhiet đo be mat bien co the len đen hon 30 °C (86 °F) trong khi o gan cac Cuc, nhiet đo o trang thai can bang voi bang bien vao khoang −2 °C (28 °F). Co mot dong hai luu lien tuc trong cac đai duong. Cac dong hai luu am tren mat lanh đi khi chung chay xa cac vung nhiet đoi, va nuoc tro nen đac hon va chim xuong. Dong nuoc lanh di chuyen tro ve xich đao o dang cac dong o duoi sau, đuoc đieu khien bo su thay đoi ve nhiet đo va trong luong cua nuoc, cuoi cung troi len mat va tiep tuc tuan hoan. Nuoc bien sau co nhiet đo khoang −2 °C (28 °F) đen 5 °C (41 °F) trong tat ca cac vung tren toan cau.
Nuoc bien đong bang o nhiet đo khoang −1.8 °C (28.8 °F). Khi nhiet đo cua nuoc xuong đu thap, cac tinh the bang hinh thanh tren be mat. Cac khoi bang be mat nay vo thanh cac mang nho va ket hop lai thanh đia phang tao thanh mot he thong treo day đuoc goi la bang đong o duoi đay. Trong đieu kien tinh lang, lop nay bi đong bang thanh mot tam phang mong đuoc goi la nilas, no lam day cac lop bang moi o mat duoi cua no. Trong vung bien nhieu song gio hon, cac tinh the bang đong o duoi đay cung tham gia vao đia phang đuoc goi la pancake. Cac banh nay truot voi nhau va ket hop lai đe tao thanh bang troi. Trong qua trinh lam lanh, nuoc muoi va khong khi bi bat giu trong cac tinh the bang. Nilas co the co đo man 12-15 ‰, nhung theo thoi gian, bang bien sau mot nam thi no giam xuong 4-6 ‰.
Luong oxy co trong nuoc bien phu thuoc chu yeu vao thuc vat phat trien trong đo. Cac loai nay chu yeu la tao, bao gom thuc vat phu du, voi mot so thuc vat co mach nhu co bien. Hoat đong quang hop vao ban ngay cua cac thuc vat nay san sinh oxy, chung hoa tan trong nuoc bien va đuoc cac đong vat bien su dung. Vao ban đem, hoat đong quan hop dung lai, luong oxy hoa tan sut giam. O đoi bien sau, anh sang khong đu kha nang xuyen đen cho thuc vat phat trien, thi co rat it oxy hoa tan. Do thieu oxy, vat lieu huu co bi phan huy boi cac vi sinh vat yem khi tao ra hydro sulfide. Am len toan cau co the lam giam ham luong oxy trong ca nuoc tang mat do kha nang hoa tan cua oxy giam do o nhiet đo cao, va ca trong nuoc tang sau do giam kha nang hoa tan cua oxy do tang su phan tang cot nuoc.
Luong anh sang xuyen thau vao bien phu thuoc vao goc toi cua mat troi, cac đieu kien thoi tiet, va đo đuc cua nuoc bien. Hau het anh sang phan xa o be mat, va anh sang đo hap thu xuong o vai met tu be mat. Anh sang vang va luc xuyen thau sau hon, va anh sang xanh va tim co the xuong đen đo sau khoang 1.000 met (3.300 ft). Khong đu anh sang cho quang hop va thuc vat phat trien o đo sau duoi 200 met (660 ft).


= Axit hoa đai duong =

Nuoc bien co tinh kiem nhe va đo pH thoi ky tien cong nghiep vao khoang 8,2. Gan đay, cac hoat đong nhan sinh đa lam gia tang ham luong carbon dioxide trong khi quyen; co khoang 30–40% CO2 gia tang đa đuoc hap thu vao cac đai duong, tao thanh axit carbonic va lam giam pH (hien duoi 8,1) qua mot qua trinh đuoc goi la axit hoa đai duong. Gia tri pH đuoc cho la se giam xuong con 7,7 (tang gap 3 lan nong đo ion H+) vao nam 2100, đay se la su thay đoi đang ke trong the ky nay.
Mot nguyen to quan trong trong viec hinh thanh khung xuong cua cac đong vat bien la calci, nhung calci cacbonat tro nen de hoa tan hon theo ap suat, vi vay vo so bang cacbonat va khung xuong hoa tan ben duoi đo sau bu cacbonat. Calci carbonat cung de hoa tan hon khi pH thap hon, vi vay axit hoa đai duong co the co nhung anh huong sau sac len cac sinh vat bien co cau truc calci nhu so, hao, hai sam va san ho, boi vi kha nang tao vo cua chung se bi giam, va đo sau bu đap cacbon se tang gan ve phia mat bien. Cac sinh vat phu du bi anh huong se bao gom cac loai đong vat hai manh vo giong oc nhu pteropoda, tao đon bao đuoc goi la coccolithophorida va foraminifera. Tat ca cac loai nay la nhung phan quan trong trong chuoi thuc an va su suy giam so luong cua chung se co hau qua đang ke. Trong vung nhiet đoi, san ho co kha nang bi anh huong nghiem trong khi no tro nen kho khan hon trong viec tao bo xuong cacbonat cua chung, lan luot tac đong xau đen cac loai song dua vao ran san ho.
Toc đo thay đoi hoa hoc trong đai duong hien tai duong nhu la khong co tien le trong lich su đia chat cua Trai Đat, lam the hien mot đieu khong ro rang nhu the nao he sinh thai bien se co the thich ung voi cac đieu kien thay đoi cua tuong lai gan. Su quan tam đac biet la cach thuc ket hop cua qua trinh axit hoa voi cac yeu to bo sung lam nhiet đo cao hon va ham luong oxy giam xuong se anh huong đen cac vung bien.


= Song bien =

Gio thoi tren be mat mot vuc nuoc tao thanh song co phuong vuong goc voi huong gio. Ma sat giua khoi khong khi va nuoc gay ra boi lan gio nhe lam tao thanh nhung ve gon song. Gio mang tho tren mat bien tao ra cac song lon hon va khi khoi khong khi chuyen đong se đay mat nuoc lam tao thanh cac font song dang cao. Song đat đen đo cao lon nhat khi ma toc đo tai luc đo no di chuyen gan bang voi van toc gio. O vung nuoc mo, khi gio thoi lien tuc (nhu o Nam ban cau trong Roaring Forties), keo dai. Neu gio giam, thi su hinh thanh song cung giam, nhung cac song đa hinh thanh truoc đo van tiep tuc chuyen đong theo huong ban đau cho đen khi chung vo vao bo. Kich thuoc cua song phu thuoc vao quang đuong ma no truyen qua va đo manh cung nhu thoi gian gio tiep xuc voi mat nuoc. Khi song gap nhung loai song khac đen voi nhung huong khac nhau, su giao thoa giu hai song co the tao cac vung bien bat thuong.
Phan cao cua song đuoc goi la đinh song; phan thap nhat đuoc goi la chan song; va khoang cach giua cac đinh đuoc goi la buoc song. Song bi gio đay qua be mat cua đai duong, nhung đieu nay đai dien cho mot su truyen nang luong va khong phai la mot chuyen đong ngang cua nuoc. Khi song đi toi, cac phan tu nuoc tai mot điem dang cao len va khi tinh song, chung đi xuong, cac phan tu nuoc chuyen đong theo mot mo hinh tron moi lan song đi qua. Nhung phan tu o gan be mat di chuyen nhanh hon so voi nhung phan tu o duoi. Khi song tiep can bo va di chuyen vao vung nuoc nong, chung thay đoi đac điem. Neu tiep xuc o mot goc toi bat ky, song co the uon cong hoac om xung quanh cac vat the nhu đa hoac mui đat. Khi cac phan tu nuoc dao đong o duoi cung cua cot song tiep xuc voi đay bien, ma sat giua cac phan tu nuoc va cac bai bien lam toc đo truyen song cham lai, khoang cach giua cac đinh se thu hep lai va bien đo song tang len. Luc nay theo mat cat song, phan đinh song di chuyen nhanh hon so voi phan chan song, va cuoi cung la xuat hien hien tuong "song vo" khi đinh chom ve phia truoc (so voi chan song). Chung tran len bai bien truoc khi rut tro lai bien do anh huong cua trong luc.
Song than la mot loai song bat thuong gay ra boi cac su kien co nang luong lon khong thuong xuyen nhu đong đat hoac truot lo đat duoi bien, su va cham cua thien thach, nui lua phun trao hoac lo đat xuong bien. Cac su kien nay co the lam dang cao hoac ha thap mat nuoc bien tam thoi trong khu vuc bi anh huong, thuong khoang vai foot. The nang cua nuoc bien bi choang cho nay đuoc chuyen thanh đong nang, tao ra song nong, mot dang song than, toa ra phia ngoai voi van toc vai foot vuong theo đo sau va sau đo chuyen đong nhanh hon trong vung bien mo so voi tren them luc đia. Trong vung bien mo va sau, song than co buoc song vao khoang 80 đen 300 dam (130 đen 480 km), chuyen đong voi van toc hon 970 km/h (hon 600 dam/gio) va thuong co đo cao nho hon 1 met (3 foot), vi vay chung thuong khong đuoc chu y (quan sat) trong giai đoan nay. Nguoc lai, song bien do gio co buoc song vai tram foot, chuyen đong voi van toc len đen 65 dam Anh tren gio (105 km/h) va co chieu cao song đen 45 foot (14 met).
Mot su kien xay ra tren them luc đia co the gay ra song than đia phuong o phia bo va khoang cach song than di chuyen qua đai duong. Nang luong song chi bi phan tan tu tu, nhung trai rong ra toan font song, vi vay khi song toa ra nhieu huong tu nguon, font song keo dai hon va nang luong trung binh giam xuong, khi đo bo bien se bi tac đong boi song yeu hon. Tuy nhien, vi van toc song bi khong che boi chieu cao song nen no khong the di chuyen voi cung van toc theo moi huong, va đieu nay anh huong đen huong truyen cua font song-đuoc goi la khuc xa-ma co the tap trung suc manh cua song than tien vao mot so khu vuc va lam suy yeu no boi nhung yeu to khac tuy thuoc vao đia hinh duoi đay bien.

Khi song than di chuyen vao vung nuoc nong hon van toc cua no giam, buoc song cua no ngan lai va bien đo tang len vo cung lon, nhu cach ma song do gio đi vao vung nuoc nong, nhung quy mo thi lon hon rat rat nhieu. Bung hoac đinh cua song than co the đen bo bien truoc. Trong truong hop bung song đen truoc, bien rut tro lai va roi khoi lam lo ra vung duoi trieu gan bo, đay la mot canh bao quan trong trong viec nhan biet song than sap ap đen. Khi đinh song đen, no thuong khong vo nhung lao vao trong bo, lam ngap lut tat ta nhung gi tren đuong đi cua no. Phan lon su pha huy co the do nuoc lut rut/keo tro lai bien sau khi song than tan cong, mang theo nhung manh vo va con nguoi. Nhieu tran song than thuong sinh ra tu cac su kien đia chat rieng le va đen bo tung đot khoang 8 phut đen 2 gio. Đot song đau tien đen bo co the khong phai la lon nhat hoac pha hoai manh nhat. Thinh thoang, song than co the chuyen thanh song trien lon, đac biet la vung vinh nong hay cua song. He thong canh bao song than hoat đong dua tren nguyen tac ghi nhan cac song đia chat gay ra boi cac tran đong đat chuyen đong khap the gioi voi van toc khoang 14.400 kilomet (8.900 mi)/gio, cho phep cac khu vuc bi đe doa đuoc canh bao kha nang song than tan cong. Nhung so lieu đo đac tu mang luoi cac tram đo muc nuoc bien co the xac nhan hoac do bo canh bao song than.


= Thuy trieu =

Thuy trieu la su dang cao va ha thap muc nuoc trong bien va đai duong, la ket qua tuong tac cua luc trong truong tu Mat Trang va Mat Troi, va nhung anh huong do su quay cua Trai Đat. Trong moi chu ky trieu, tai mot đia điem cho truoc, muc nuoc dang len cao nhat đuoc goi la "trieu cao" truoc khi trieu rut đi đen vi tri thap nhat thi đuoc goi la "trieu kiet" hay "trieu thap". Khi nuoc rut,no đe lo ra phan truoc bo, đoi nay đuoc goi la đoi gian trieu. Bien đo dao đong giua trieu cao va trieu thap đuoc goi la bien đo trieu.
Mot chu ky trieu dien ra trong 24 gio 50 phut, đo la thoi gian ma Trai Đat tien hoa hoan toan va tra Mat Trang ve vi tri cua no truoc đo so voi nguoi quan sat Khoi luong Mat Trang nho hon Mat Troi khoang 27 trieu lan, nhung no gan Trai Đat hon Mat Troi 400 lan. Luc thuy trieu giam nhanh theo khoang cach, vi vay mat trang co anh huong len thuy trieu gap đoi Mat Troi. Phan phinh ra xuat hien trong đai duong o noi ma Trai Đat gan Mat Trang nhat, boi vi no chiu anh huong cua luc trong truong tu Mat Trang manh hon. Mat đoi dien cua Trai Đat, luc tac đong cua mat trang khi đo la yeu nhat va đieu nay tao ra mot cho phinh khac. Khi Mat Trang quay quanh Trai Đat, cac vi tri phinh ra nay cung se lan luot di chuyen theo quanh Trai Đat. Luc hap dan cua Mat Troi cung tac đong len cac bien, nhung anh huong cua no it manh hon so voi Mat Trang, va khi Mat Troi, Mat Trang va Trai Đat nam tren mot truc thang hang (luc trang tron va trang non), anh huong ket hop lam tao ra cac đot "trieu cuong". Nguoc lai, khi Mat Troi nam tren truc vuong goc voi truc cua Mat Trang va Trai Đat, su anh huong trong truong ket hop tac đong len thuy trieu se gay ra "trieu kiet".
Dong chay thuy trieu cua nuoc bien bi han che boi quan tinh cua nuoc va co the bi anh huong boi phan đat lien. O nhung noi nhu vinh Mexico noi ma đat lien o đay lam han che su phinh ra, chi co mot lan xuat hien trieu cao moi ngay. Tren bo cua đao co the co chu ky trieu phuc tap voi bon lan trieu cao. Cac eo bien đao o Chalkis thuoc Euboea co cac dong chay manh đot ngot chuyen huong, thuong 4 lan moi ngay nhung co the len đen 12 lan moi ngay khi Mat Trang va Mat Troi vuong goc. O noi co vinh dang pheu hoac cua song, bien đo trieu co the rat lon. Vinh Fundy la mot vi du đien hinh voi bien đo trieu đat 15 m (49 ft). Mac du thuy trieu tuan theo nhung quy tac va co the du đoan đuoc, nhung o mot so noi cao đo nay chiu anh huong boi cac yeu to khac; đo cao cua trieu lon co the bi giam xuong boi gio xa bo va dang len boi gio gan bo. Ap suat cao cua trung tam xoay nghich đay nuoc xuong va lien quan đen trieu thap bat thuong trong khi cac vung ap thap co the lam đo cao trieu cuc lon. Nuoc dang do bao co the xuat hien khi gio co toc đo cao tan cong vao bo bien o nhung vung nuoc nong va đieu nay ket hop voi ap suat thap co the lam dang cao muc nuoc bien đang ke cung luc trieu cuong. Nam 1900, Galveston, Texas đa hung chiu đot nuoc dang cao 15 ft (5 m) trong tran bao Galveston 1900 lam ngap thanh pho va cuop đi hon 3.500 nguoi va pha huy 3.636 can nha.


= Hai luu =

Gio thoi tren mat bien gay ra ma sat tai mat thoang tiep xuc giua khoi khong khi va bien. Khong chi tao song ma no con lam cho nuoc o be mat chuyen đong cung chieu voi chieu gio. Mac du gio đoi chieu, o bat ky mot noi nao no thoi theo mot huong duy nhat va đieu nay co the hinh thanh dong chay tren mat. Gio thoi ve huong tay thuong nam o vi đo trung binh con gio thoi ve huong đong chu yeu o vung nhiet đoi. Khi nuoc chuyen đong theo cach nay, cac dang nuoc khac chay vao lap đay khoang trong va su chuyen đong vong tron cua cac hai luu mat đuoc goi la vong hoan luu (Ocean gyre). Co 5 vong hoan luu chinh trong cac đai duong the gioi: 2 vong hoan luu o Thai Binh Duong, 2 o Đai Tay Duong va 1 o An Đo Duong. Cac vong hoan luu nho hon đuoc tim thay trong cac bien nho hon va mot vong rieng biet chay quanh Nam Bang Duong. Cac vong hoan luu nay chay theo cac lo trinh giong nhau qua hang ngan nam, đuoc dan dat boi đia hinh cua đat lien, huong gio va hieu ung Coriolis. Cac dong hai luu mat chay theo chieu kim đong ho o Bac Ban cau va nguoc chieu kim đong ho o Nam Ban cau. Nuoc chuyen đong ra xa xich đao la nuoc nong, va nuoc tuan hoan tro lai mat hau het nhiet cua chung. Cac dong hai luu nay co khuynh huong đieu hoa khi hau cua Trai Đat, lam lanh vung xich đao va lam am cac vung o vi đo cao hon. Khi hau toan cau va du bao thoi tiet chiu anh huong manh me boi cac đai duong tren the gioi, vi vay mo hinh hoa khi hau toan cau su dung cac mo hinh tuan hoan nuoc đai duong cung nhu cac thanh phan chinh khac nhu khi quyen, be mat đat, sol khi va bang bien. Cac mo hinh đai duong su dung mot nhanh cua vat ly la đong luc chat luu đia vat ly, no mo ta dong chay cua luu chat o quy mo lon nhu nuoc bien.

Cac dong chay tren be mat chi anh huong đen vai tram met tren cung cua bien, nhung cung co cac dong chay lon o nhung đo sau khac nhau gay ra boi su chuyen đong cua cac khoi nuoc duoi sau. Dong hai luu sau chay qua tat ca cac đai duong tren the gioi va đuoc goi la vong tuan hoan muoi nhiet. Su chuyen đong nay cham va đuoc đieu khien boi su khac biet ve ty trong cua nuoc do su khac biet ve đo man va nhiet đo giua cac đai duong. O vi đo cao, nuoc đuoc gia lanh boi nhiet đo khong khi thap va tro nen man nhu bien bang ket tinh. Ca hai yeu to nay lam cho no đac hon, va nuoc chim xuong duoi. Tu bien sau gan Greenland, nuoc kieu nay chay ve phia nam giua cac luc đia o hai ben bo Đai Tay Duong. Khi no đat đen Nam Cuc, no ket hop voi cac khoi lanh khac, chim xuong va chay ve phia đong. Sau đo no chia tach thanh hai dong di chuyen ve phia bac vao An Đo Duong va Thai Binh Duong. O đay no tu tu am len, tro nen it day đac hon, troi len be mat va tiep tuc lap lai vong tuan hoan đo. Mot so dong chay tro lai vao Đai Tay Duong. Phai mat mot ngan nam đe mo hinh luu thong nay hoan tat.
Ben canh cac hoan luu, co nhieu hai luu tren be mat tam thoi xuat hien trong mot so đieu kien đac biet. Khi song cham toi bo o mot goc nhat đinh, dong chay ven bo đuoc tao ra khi nuoc bi đay chay doc theo bo bien. Nuoc xoay len cac bai bien khi goc toi thang goc va dong rut ra chay duoi đay do tac dung cua trong luc. Song vo cang lon, cac bai bien cang dai va goc toi bo cang xien, dong chay ven bo cang manh. Cac dong chay nay co the mang mot luong lon cat hoac san, tao thanh cac đe cat ngam, bao mon cac bai bien va tao ra cac kenh phu sa. Dong xoay co the xuat hien khi nuoc tich luy gan bo tu cac đot song lon va chay ra phia bien theo mot kenh ngam duoi đay. Co the xuat hien mot khoang trong trong mot đe cat hoac gan cac cong trinh nhan tao. Cac dong chay manh nay co the co van toc len đen 3 ft (0,9 m)/giay, co the hinh thanh o nhieu noi khac nhau o cac giai đoan khac nhau cua thuy trieu va co the cuon nguoi tam ra xa neu khong can than. Cac dong troi tam thoi xuat hien khi gio đay nuoc ra xa tu đat lien va nuoc o sau hon dang len đe the vao vi tri đo. Dong nuoc lanh nay thuong rat giau chat dinh duong va co the khien thuc vat phu du cung nhu cac sinh vat khac cua bien phat trien manh.


= Cac bon đai duong =

Trai Đat đuoc cau tao boi loi co tu tinh, ben ngoai la thach quyen ran, đen manti chu yeu o dang long va nhan trong o the ran Tren đat lien, vo Trai Đat đuoc goi la vo luc đia, trong khi phan vo duoi bien đuoc goi la vo đai duong. Vo đai duong đuoc cau tao boi bazan tuong đoi nang va day tu 5 đen 10 km. Thach quyen tuong đoi mong (so voi cac lop khac) noi tren manti mem hon va nong hon nam ben duoi va bi vo ra thanh cac mang kien tao. O giua đai duong, macma troi len lien tuc tu đay bien o ranh gioi giua cac mang đe tao thanh song nui giua đai duong va cac dong đoi luu manti co khuynh huong đay hai mang xa ra nhau, chung chuyen đong song song nhau va ngay cang gan bo hon. Mot mang đai duong co the truot ben duoi mot mang đai duong khac theo qua trinh đuoc goi la hut chim. Cac mang nuoc sau đuoc hinh thanh o noi hut chim nay va qua trinh bay đi cung voi su ma sat khi cac mang truot len nhau. Su tich luy nang luong ma sat trong qua trinh chuyen đong nay khi giai phong se sinh ra đong đat, giai phong nhiet va mac ma đuoc phun ra tao thanh cac nui duoi đay bien, mot so nui co the tao thanh mot chuoi cac đao nui lua o gan cac mang nuoc sau. O gan mot so ranh gioi giua đat lien va bien, cac mang đai duong hoi nang hon truot ben duoi cac mang luc đia va cung hinh thanh cac mang nuoc say. Khi chung va nhau, cac mang luc đia bi bien dang va hinh thanh cac day nui va phat sinh đia chan.
Ranh đai duong sau nhat tren Trai Đat la ranh Mariana voi be rong khoang 2.500 kilomet (1.600 mi) duoi đay bien. No nam gan quan đao Mariana,đay la mot quan đao nui lua o Tay Thai Binh Duong, va co be rong trung binh chi 68 kilomet (42 mi), điem sau nhat cua no la 10.994 km ben duoi mat nuoc bien. Mot ranh đai duong dai hon chay doc theo bo bien Peru va Chile, co đo sau 8.065 met (26.460 ft) va rong khoang 5.900 kilomet (3.700 mi). No la ket qua cua su hut chim cua mang đai duong Nazca ben duoi mang luc đia Nam My va lien quan đen hoat đong nui lua cua Andes.


= Bo bien =

Khu vuc ma đat lien tiep giap bien đuoc goi la bo bien va phan đat nam giua trieu thap nhat va noi cao nhat ma song vo toi đuoc goi la đoi song vo. Bai bien la noi tich tu cat hoac đa cuoi tren bo bien. Phan đat lien nho ra bien đuoc goi la mui đat. Phan lom vao cua đuong bo đac biet la giua hai mui đat đuoc goi la vinh. Đuong bo chiu anh huong cua nhieu yeu to nhu đo manh cua song toi bo, su thay đoi cua đia hinh đay gan bo, thanh phan va đo cung cua đa cau tao bo, đo nghieng cua suon bo va su thay đoi ve cao đo cua đat lien do su nang len hoac nhan chim. Thong thuong, song cuon ve phia bo bien voi toc đo tu sau đen tam moi phut va chung đuoc goi la song tich tu vi chung co xu huong boi đap vat lieu cho bai bien va it anh huong xam thuc. Song bao tien vao bo rat nhanh va đuoc goi la song pha huy vi chung mang vat lieu ra khoi bai bien. Duoi anh huong cua chung, cat va đa cuoi tren bai bien la vat lieu đuoc mang đen va mang đi. Vao luc thuy trieu cao, nang luong cua song bao tac đong đen chan vach đa co tac dung lam đao lon khi khong khi trong cac vet nut va khe ho đuoc nen va sau đo mo rong nhanh chong khi giai phong ap luc. Đong thoi, cat va soi co tac dung an mon khi chung tan vao đa. Đieu nay co xu huong lam cat chan vach nui, va cac qua trinh phong hoa binh thuong nhu tac đong cua suong gia sau đo, gay ra su pha huy tiep theo. Dan dan, mot đia hinh bang phang hinh thanh do song phat trien o chan vach đa va đieu nay co tac dung bao ve, giam anh huong xam thuc do song.
Vat lieu đuoc mang tu ria cua đat lien cuoi cung lang đong trong bien. O đay no la đoi tuong tieu hao khi dong chay song song bo khuay đong mang ra cac lach va van chuyen ca va cuoi ra khoi noi ban đau cua chung. Tram tich đuoc mang ra bien boi cac con song tich tu tren đay bien tao thanh cac đong bang chau tho o cua song. Tat ca vat lieu nay di chuyen qua lai duoi đay do anh huong cua song, thuy trieu va dong chay. Viec nao vet loai bo cac vat lieu nay va đao sau cac kenh nhung co the co tac anh huong khong luong đuoc o nhung noi khac tren bo bien. Cac chinh phu co nhung no luc chong lut bang cac ke bien, đe bien va cac cong trinh bao ve khac. Cac ke song Thames đuoc thiet ke đe bao ve London tu mot con bao va cac đe đuoc xay dung nham kiem soat dong nuoc va bao ve nhung vung đat lan bien khoi su xam thuc. Mot trong nhung đe nhan tao dai nhat la he thong đe song Mississippi, voi tong chieu dai khoang 1.000 kilomet (620 mi) ven song tu Cape Girardeau tren chau tho song Mississippi, va muc đich cua đe nay nay bao ve thanh pho New Orleans. San bay quoc te Hong Kong đuoc xay dung tren mot đao nhan tao lon, đuoc hinh thanh khi noi va lap bang hai đao voi dien tich 9,38 kilomet vuong (3,62 dam vuong Anh) tren đay bien.


= Muc nuoc bien =

Trai qua hau het lich su đia chat, muc nuoc bien tung cao hon ngay nay. Yeu to chinh lam thay đoi muc nuoc bien theo thoi gian la ket qua cua su thay đoi vo đai duong, voi xu huong nhan chim tiep dien trong thoi gian dai. Vao thoi ky bang ha cuc đai gan đay nhat, khoang 20.000 nam truoc, muc nuoc bien thap hon muc nuoc ngay nay khoang 120 met (390 ft). Trong vong it nhat 100 nam gan đay, muc nuoc bien đa va đang dan len voi toc đo trung binh khoang 1,8 milimet (0,071 in)/nam. Hau het su tang cao muc nuoc bien nay co the co su gop mat cua su gia tang nhiet đo cua bien va ket qua gian no nhiet nhe o 500 met (1.600 ft) nuoc tren mat. Yeu to khac chiem khoang 1/4 la tu cac nguon nuoc tren đat lien nhu tuyet va bang ha tan va viec khai thac nuoc duoi đat phuc vu cho tuoi tieu va cac nhu cau nong nghiep va con nguoi khac. Su gia tang co khuynh huoc tu su am len toan cau đuoc du bao la tiep tuc cho đen it nhat la cuoi the ky XXI.


= Chu trinh nuoc =

Bien đong la mot phan trong chu trinh nuoc, trong đo, nuoc boc hoi tu bien, chuyen đong trong khi quyen o dang hoi nuoc, ngung tu, roi xuong o dang mua hoac tuyet, do đo duy tri su song tren đat lien, va phan lon nuoc se tro ve bien. Tham chi o sa mac Atacama, noi co it mua trong nam, cac đam may day đac suong mu đuoc goi la camanchaca thoi vao tu bien va ho tro su song cua thuc vat o đay.
O Trung A va cac vung đat lien khac, co bon trung endorheic ma khong co loi thoat ra bien, ngan cach voi bien boi cac day nui hoac cac đac điem đia chat tu nhien co kha nang ngan chan nuoc thoat đi. Bien Caspi la lon nhat trong nhom nay. Dong chinh cua no la song Volga, khong co dong chay ra va su bay hoi cua nuoc lam cho no man vi khoang chat hoa tan tich tu. Bien Aral o Trung A va Ho Pyramid o mien Tay Hoa Ky la vi du ve cac vuc nuoc man noi đia ma khong co he thong thoat nuoc ra ngoai. Mot so ho endorheic it man, nhung tat ca đeu nhay cam voi su thay đoi trong chat luong cua cac nuoc chay vao.


= Chu trinh cacbon =

Cac đai duong chung mot luong cacbon tuan hoan chu đong lon nhat tren the gioi va xep thu 2 chi sau thach quyen ve luong cacbon ma no co. Lop mat cua đai duong giu mot luong lon cacon huu co hoa tan, loai nay đuoc trao đoi nhanh chong voi khi quyen. Nong đo cacbon vo co hoa tan trong lop nuoc sau cao hon 15% so voi cua lop nuoc mat va no duy tri trong khoang thoi gian dai hon. Dong muoi nhiet trao đoi cacbon giua hai lop nuoc nay.
Cacbon đi vao đai duong khi cacbon dioxide trong khi quyen hoa tan vao cac tang nuoc mat va bi bien đoi thanh axit cacbonic, bicarbonat va carbonat:
CO2 (aq) + H2O 
  
    
      
        ↔
      
    
    {\displaystyle \leftrightarrow }
  
 H2CO3 
  
    
      
        ↔
      
    
    {\displaystyle \leftrightarrow }
  
 HCO3− + H+ 
  
    
      
        ↔
      
    
    {\displaystyle \leftrightarrow }
  
 CO32− + 2 H+.
Qua trinh nay giai phong cac ion hydro (H+), lam giam pH cua đai duong.
No cung đi vao đai duong qua cac con song o dang cacbon huu co hoa tan va đuoc bien đoi boi cac sinh vat quang hop thanh cacon huu co. Loai cacon nay co the hoac đuoc trao đoi thong quan chuoi thuc an hoac tich tu duoi cac tang giau cacbon hon, sau hon o dang cac te bao mem, chet hoac vo so va xuong o dang calci cacbonat. No luu thong trong lop nay trong khoang thoi gian dai truoc khi chung lang đong hoac đuoc tra lai vao nuoc mat luu thong qua dong muoi nhiet.


Su song o bien Đai duong la mai nha cua tap hop đa dang cac dang song dung no lam noi cu tru. Do anh sang Mat Troi chi chieu sang o cac tang nuoc tren cung, cho nen phan lon đai duong chim trong bong toi vinh vien. Moi vung khac nhau ve nhiet đo va đo sau cung cap noi tru ngu cho mot tap hop duy nhat cac loai sinh vat, moi truong bien tren tong the bao trum toan bo su song đa dang rong lon. Noi cu ngu bien co pham vi tu vung nuoc be mat cho toi nhung ranh đai duong sau nhat, bao gom ran san ho, rung tao bien, đong co bien, vung nuoc trieu, bai bun va bai cat, tang đa đay bien va vung bien khoi. Sinh vat song trong vung bien co kich co lon nhu ca voi dai 30 met cho đen thuc vat noi va đong vat phu du co vai micro met, nam, vi khuan va vi rut, bao gom cac vi rut an vi khuan bien moi đuoc kham pha gan đay (nhung vi rut ma song ben trong vi khuan). Su song o bien đong mot vai tro quan trong trong chu trinh cacbon nho cac sinh vat quang tong hop bien đoi cacbon đioxyt hoa tan trong nuoc bien thanh cacbon huu co va no co tam quan trong kinh te đoi voi con nguoi trong vai tro cung cap va khai thac nguon thuy san.
Su song co the đa bat đau tu bien va moi nhom chinh đong vat đeu co mat o đay. Cac nha khoa hoc chi chua đong tinh chinh xac noi ma su song o bien xuat hien: thi nghiem Miller-Urey cho thay mot mon "sup" cac chat hoa hoc loang ton tai trong vung nuoc rong, nhung co chung cu gan đay cho rang bao gom cac nguon nuoc nong tu nui lua, tram tich set hat min, hoac cac "mach khoi phun đen" duoi đay bien sau, tat ca chung đeu bao ve cho sinh vat khong bi pha huy duoi buc xa cuc tim ma nhung buc xa nay khong bi can tro boi bau khi quyen so khai cua Trai Đat.


= Sinh canh đai duong =

Sinh canh đai duong chia theo phuong ngang thanh bo bien va sinh canh nuoc mat thoang. Sinh canh bo bien mo rong tu đuong bo toi bien gioi cua them luc đia. Hau het su song trong đai duong tim thay o sinh canh bo bien, mac du vung them luc đia chi chiem khoang 7 phan tram tong dien tich đai duong. Sinh canh đai duong nuoc mat thoang nam sau trong long đai duong vuot ben ngoai them luc đia. Theo cach khac, sinh canh đai duong co the chia theo phuong đung thanh vung bien khoi (nuoc mat thoang), vung đay chim (ngay ben tren đay đai duong) va noi cu ngu đay bien (benthic). Cach phan chia thu ba theo vi đo đia ly: tu vung bien cuc voi them bang, bien bang va tang bang troi, cho toi vung nuoc nhiet đoi.
Ran san ho, con goi la "rung mua cua bien", chiem it hon 0,1% be mat dien tich đai duong Trai Đat nhung he sinh thai cua no chua 25% moi loai sinh vat bien. Nhung ran san ho nhiet đoi la noi tieng nhat nhu ran san ho Great Barrier o Australia, nhung cac ran san ho vung nuoc lanh cung ton tai nhieu loai sinh vat bao gom san ho (chi co sau loai san ho đong gop vao su hinh thanh ran).


= Tao va thuc vat =

Thuc vat san xuat so cap o vien va cac vi sinh vat o dang phieu sinh phan bo rong khap va rat đa dang. Vi tao quang hop, thuc vat phu du, đong gop mot ty le lon san luong san pham quang hop so voi tat ca cac rung tren luc đia. Khoang 45% san pham so cap cua vat lieu song trong bien la tu diatom. Phan lon tao, hay con đuoc goi la rong bien, quan trong đoi voi tung khu vuc; Sargassum la dang song troi noi, trong khi loai kelp song thanh rung o đay bien. Thuc vat co hoa o dang co bien phat trien thanh "đong co o cac vung nuoc nong đay cat, cac dai rung ngap man chay ven bo bien o cac vung nhiet đoi va can nhiet đoi, va thuc vat Halophyte phat trien manh trong cac đam lay ngap man thuong xuyen. Tat ca cac moi truong song nay co the hap thu mot luong lon cacbon va ho tro đa dang sinh hoc cua cac đong vat lon hon va nho hon.
Anh sang chi co the xuyen đen đo sau 200 m (660 ft) vi vay đay chi la mot phan cua bien noi ma thuc vat co the phat trien. Cac lop tren mat thuong thieu cac hop chat nito cung cap cho hoat đong sinh hoc. Chu trinh nito bien bao gom nhung su chuyen đoi vi sinh vat phuc tap bao gom su co đinh nito, đong hoa ni to, nito hoa, anammox, va khu nito. Mot so qua trinh nay dien ra trong cac lop nuoc sau do đo noi ma dong nuoc lanh troi len hoac gan cac cua song lai co nguon dinh duong doi dao, thuc vat phat trien manh hon. Đieu nay co nghia cac khu vuc san xuat manh nhat, giau ve phieu sinh va cung nhu ca chu yeu la vung ven bo.


= Đong vat va cac dang song khac =

Cac bac phan loai đong vat o bien đa dang hon tren đat lien, nhieu loai o bien chua đuoc phat hien, va co nhieu loai đuoc phat hien moi hang nam. Mot so loai đong vat co xuong song nhu chim bien, hai cau, rua bien quay tro lai đat lien đe sinh san, nhung ca, ca voi, va ran bien hoan toan co vong đoi trong moi truong nuoc va nhieu nganh đong vat khong xuong song song hoan toan o bien. Thuc te, cac đai duong tran ngap su song va cung cap nhieu vi moi truong song khac nhau. Mot trong so đo la moi truong be mat, mac du bi xao tron boi su van đong cua song tao nen moi truong giau dinh duong va la noi sinh song cua cac vi khuan, nam, vi tao, protozoa, trung ca, va nhieu loai au trung khac.


Vai tro Bien la nguon cung cap hoi nuoc đe tao ra mua cho khi quyen. Mua đa duy tri su song cho cac sinh vat tren đat lien.
Bien la kho bau cho nganh hai san, nganh san xuat muoi, du lich bien. Hien nay bien co 160000 loai đong vat va 10000 loai thuc vat.
Bien con chua vo so mo dau o duoi đay đai duong. Tru luong dau mo 21 ti tan, khi tu nhien 14 nghin ti m³.
Rat nhieu mo nam o duoi đay đai duong đa đuoc con nguoi khai thac tu lau nhu sat, luu huynh, đong, phosphor...
Ngoai ra bien chua mot luong lon cac nguoi tai nguyen hoa hoc voi tren 70 nguyen to hoa hoc khac nhau: Natri, Clo, Kali, Nito... Khong chi co bien ma thuy trieu la nguon nang luong vo tan cua nhieu quoc gia tren the gioi. Nha may thuy trieu đau tien o cua song Rang-xo (Phap) nam 1967 cong suat la 240000 kW. Nhiet đo cua nuoc bien chenh lech rat lon tao ra 1 nguon thuy nhiet đien vo cung to lon; dua vao nguyen ly đo ma nguoi ta xay dung nhung nha may thuy nhiet. Nha may thuy nhiet đau tien đang hoat đong o Abidjan (Bo Bien Nga) voi cong suat 14000 kW
Van tai đuong bien xuat nhap khau co vai tro quan trong trong buon ban quoc te, la chiem luoc cua nen kinh te cua moi quoc gia. Van tai bien chiem 3/4 khoi luong hang hoa trao đoi tren the gioi.


Danh sach mot so bien theo đai duong = Thai Binh Duong =


= Đai Tay Duong =


= An Đo Duong =


= Bac Bang Duong =


= Nam Đai Duong =


= Cac bien kin =


Danh sach cac bien theo dien tich be mat Cac bien ngoai Trai Đat Cac bien tren Mat Trang la nhung đong bang bazan rong lon ma truoc đay cac nha thien van hoc cho rang chung co chua nuoc va goi chung la "bien".
Nuoc o trang thai long đuoc cho la đa tung ton tai tren be mat Hoa Tinh trong qua khu xa xam va mot so vung long chao tren Sao Hoa đuoc coi la cac đay bien đa kho can. Lon nhat trong so đo la Vastitas Borealis; cac "bien" khac la Hellas Planitia va Argyre Planitia.

Cac "bien" tren Sao Hoa

Nuoc o trang thai long cung đuoc cho la co ton tai duoi be mat cua mot so ve tinh tu nhien, chang han nhu Europa.
Hydrocarbon long đuoc coi la co mat o be mat cua Titan, mac du no co the đuoc mieu ta mot cach chinh xac hon la "ho" chu khong phai "bien". Su phan bo cua cac khu vuc chua chat long nay đuoc hy vong la se đuoc hieu ro hon sau khi tau tham do Cassini đen đay.


Khoa hoc Thuat ngu "bien" cung đuoc su dung trong vat ly luong tu. Bien Dirac la su dien giai cua cac trang thai nang luong am, bao gom co chan khong.


Bien va nhan loai = Trong van hoa =

Bien xuat hien trong nen van hoa nhan loai duoi nhung hinh thuc trai nguoc nhau, vua du doi nhung lai thanh binh, vua tot đep nhung đay hiem nguy. Bien chiem mot vi tri trong van hoc, nghe thuat, thi ca, đien anh, san khau, am nhac co đien, than thoai va giai mong. Nguoi co đai đa nhan cach hoa bien, va tin rang no đuoc đieu khien boi mot thuc the va can phai xoa diu nhung con thinh no cua thuc the nay, va mot cach hinh tuong hoa, no đa đuoc coi la mot moi truong nguy hiem, noi sinh song cua cac sinh vat quai di; chang han nhu Leviathan trong Kinh Thanh,, Scylla trong than thoai Hy Lap, Isonade trong than thoai Nhat Ban, va kraken trong than thoai Bac Au can đai. Cac nen van minh đa khai sang thong qua thuong mai bang đuong bien va su thay đoi cac quan niem.


Xem them Đia ly
Đai duong
Eo bien
Vinh
To chuc Hang hai Quoc te (IMO)
Song
Nuoc bien
Ngay đai duong the gioi


Ghi chu Chu thich Thu muc Cotterell, Arthur (ed.) (2000). World Mythology. Parragon. ISBN 978-0-7525-3037-6. {{Chu thich sach}}: |first= co ten chung (tro giup)
Illustrated Encyclopedia of the Ocean. Dorling Kindersley. 2011. ISBN 978-1-4053-3308-5.
Stow, Dorrik (2004). Encyclopedia of the Oceans. Oxford University Press. ISBN 0-19-860687-7.


Lien ket ngoai Bien tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Oceans tren DMOZ
NOAA Luu tru ngay 24 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine