"Denno Senshi Porigon" (Nhat: てんのうせんしホリコン, "Denno Senshi Porigon" tam dich: "Chien binh May tinh Porygon", hay "Chien binh Đien tu Porygon") la tap phim thu 38 trong mua đau tien cua loat anime Pokemon. Tap phim chi phat song mot lan duy nhat tai Nhat Ban vao toi ngay 16 thang 12 nam 1997 tren 37 kenh truyen hinh va đuoc khoang 4,6 trieu ho gia đinh theo doi. Tap phim do Itani Kiyotaka đao dien va Takegami Junki soan kich ban. Trong tap nay, Satoshi va nhung nguoi ban đi đen mot trung tam Pokemon, noi co mot thiet bi van chuyen Pokeball gap su co. Tien si Akihabara, nguoi che tao ra co may, ket luan rang loi nay do virus may tinh gay ra. Ong cho biet chinh Đoi Rocket đung đang sau moi chuyen, va đua nhom Satoshi cung Pokemon Porygon vao khong gian ao đe ngan chan bon ho.
Điem đang chu y cua tap phim nay la su dung nhung hieu ung hoat hoa khien mot luong đang ke nguoi xem bi đong kinh, su co ma ve sau đuoc gioi truyen thong Nhat Ban goi la "Pokemon Shock" (ホケモンショック, Pokemon Shokku, Cu soc Pokemon). 685 nguoi xem đa đuoc đua vao benh vien; trong đo co hai nguoi phai tiep tuc nam đieu tri trong hai tuan. Tai nan nay đa gay chan đong du luan Nhat Ban va thu hut su chu y cua truyen thong quoc te. Kenh truyen hinh đieu hanh san xuat tap phim la TV Tokyo đa phai xin loi cong khai nguoi dan toan quoc, đong thoi Chinh phu Nhat Ban cam phat song lai tap nay tren toan the gioi. Sau su co, anime Pokemon bi gian đoan khoang bon thang, va no xuat hien tro lai vao thang 4 nam 1998 voi nhieu su thay đoi trong khau chieu phat. Tap phim đa bi nhai lai trong truyen thong đai chung, bao gom mot vai tap trong The Simpsons va South Park.


Cot truyen Mot lan trong chuyen hanh trinh cua minh, Satoshi, Kasumi va Takeshi buoc phai tim đen mot Pokemon Center o Matcha City do Pikachu cam thay met moi. Tai đo ho thay y ta Joi đang gap rac roi voi mot he thong van chuyen pokemon bi loi. Co phai nho Tien si Akihabara—mot trong nhung nguoi phat minh ra co may nay—giup đo, va cung voi Takeshi đa ket luan rang nguyen nhan co the nam o virus may tinh. Tien si Akihabara giai thich ve mot loai vac-xin khang lai virus, nhung đang noi ong đot nhien hot hoang va chay ra khoi Pokemon Center. Satoshi, Kasumi, Takeshi va Pikachu tim đen nha vi tien si va phat hien ra nhom Rocket đa an cap con Porigon nguyen mau cua ong, von la mot pokemon ky thuat so co the di chuyen trong khong gian ao, va ho đang dung no đe đanh cap pokemon cua cac huan luyen vien tu ben trong he thong may tinh.
Tien si Akihabara đua nhom ban Satoshi vao khong gian ao nho con Porigon thu hai cua ong nham ngan can nhom Rocket – luc nay đa tim ra cach thiet lap mot hang rao đon bat cac qua bong Poke tu mang luoi van chuyen. Con Porigon nay giao đau truc dien voi Porigon ma nhom Rocket lay trom, trong khi nhom Satoshi tap trung khac phuc su co. Khong may, y ta Joi đa vo tinh nho cac ky thuat vien cai đat mot chuong trinh diet virus vao he thong. Chuong trinh nay tu đong xem nhung thuc the song bao gom con nguoi la virus va tim cach tieu diet tat ca nhung ai đang co mat ben trong. Pikachu đa dung đon 100.000 Von đanh tra "ten lua vac-xin", gay ra mot vu no co suc cong pha manh đen noi đanh sap nha cua Tien si Akihabara.
Ca nhom Satoshi va nhom Rocket đeu may man thoat khoi he thong mot cach an toan va gap lai Tien si Akihabara, nguoi đang xot xa can nha nay đa tan hoang cua minh. Nhom Rocket cam on Satoshi vi đa cuu ho khoi nhung qua ten lua, roi nhanh chong bo đi ma quen mang theo con Porigon tung đanh cap. Voi viec hang rao cua nhom Rocket bi loai bo, he thong van chuyen o Pokemon Center đa tro lai hoat đong binh thuong. Y ta Joi rat vui mung truoc viec nay, nhung khong he hay biet rang chinh Satoshi va cac ban trong khong gian ao đa sua chua co may, va ho quyet đinh khong ke lai cho co ay nghe ve cuoc mao hiem vua trai qua.


Su co phat song "Denno Senshi Porigon" đuoc chieu o Nhat Ban vao thu Ba, ngay 16 thang 12 nam 1997 luc 18:30 (gio JST). Tap phim phat song tren hon 37 kenh truyen hinh đia phuong, la chuong trinh đuoc theo doi nhieu nhat trong khung gio đo, voi khoang 4,6 trieu ho gia đinh đang ngoi truoc man anh. Ket qua khao sat cua Video Research cho thay ti suat khan gia xem tap phim tinh trong vung Kanto (qua kenh TV Tokyo) la 16,5%, va o vung Kinki (qua kenh TV Osaka) la 10,4%. Uoc tinh luong khan gia o đo tuoi tu 4 đen 12 theo doi tap phim ngay hom đo la 3,45 trieu nguoi.
Vao phut thu 20 cua tap phim, Pikachu lam ngung ten lua vac-xin bang đon 100.000 Von cua no, gay ra mot vu no lon voi nhieu anh chop xanh va đo. Mac du thu anh sang nay cung tung xuat hien trong mot phan tuong tu cua tap phim, nhung hai ky xao hoat hoa đuoc su dung ngay thoi điem đo co ten la "paka paka" (ハカハカ, "paka paka") va "flash" khien cho canh phim bi phong đai đen muc du doi, voi nhung luong chop nhap nhay cuc sang, co tan suat 12 Hz dien ra trong khoang bon giay o kich thuoc gan tron man hinh, va sau đo la hai giay toan man hinh. "Paka paka" đa tung đuoc su dung nhieu trong cac tap phim Pokemon truoc đo, va tham chi la trong mot vai bo anime truyen hinh noi tieng khac nhu Voltron, Thuy thu Mat Trang va Speed Racer.
Ngay luc nay, nguoi xem đai đa bat đau cam thay mo mat, đau đau, chong mat va buon non. Mot so tham chi co giat, mu đot ngot, non ra mau va mat han y thuc. Bao cao cua Cuc Phong chay chua chay Nhat Ban cho biet đa co tong cong 685 khan gia gom 310 nam va 375 nu, hau het la tre em, đuoc đua đen benh vien bang xe cuu thuong; ca biet co mot nguoi đan ong 58 tuoi. Du nhieu nan nhan đa hoi phuc tren đuong đen benh vien, van co hon 150 nguoi phai vao nhap vien. Hai truong hop phai tiep tuc nam đieu tri trong benh vien suot hai tuan. Mot so nguoi khac đa len con co giat khi xem mot phan cua canh phim đuoc phat lai trong chuong trinh tin tuc tuong thuat vu viec noi tren vao luc 21:00 cung ngay. Chi mot phan nho trong so 685 nan nhan đuoc chan đoan la mac benh quang đong kinh tu truoc.
Mot nghien cuu sau đo cho thay 5-10% khan gia co nhung trieu chung nhe va khong can đen benh vien đieu tri. 12.000 khan gia khac khong đen benh vien bang xe cap cuu đa bao lai rang minh co nhung bieu hien benh nhe; tuy nhien, nhung trieu chung ay duong nhu khop voi phan ly tap the hon la đong kinh con lon. Ben canh đo, mot so hoc sinh gia vo benh nang đe nhap vien vi khong muon đen truong vao hom sau. Mot nghien cuu tren 103 benh nhan trong ba nam sau su kien cho thay phan lon ho khong con bi co giat nua. Cac nha khoa hoc tin rang chinh nhung anh chop sang đa gay ra con quang đong kinh, trong đo nhung kich thich thi giac tuong tu co the lam bien đoi y thuc. Tuong tu, Tien si Fukuyama Yukio, mot chuyen gia ve benh đong kinh o tuoi vi thanh nien, cho biet cac tia sang va mau sac tu man hinh TV co the kich thich nen mot hoi chung goi la "đong kinh truyen hinh". Hau het nan nhan truoc đo đeu khong gap van đe gi khi quan sat cac canh chop nhay, va viec xem tap phim qua TV man hinh lon trong mot khong gian phong nho hep đa vo tinh lam tram trong them chung benh. Du chi co khoang 1 tren 4.000 nguoi de mac chung đong kinh nay, so nan nhan cua "Denno Senshi Porigon" la chua tung thay trong lich su.
Ca Uy ban Truyen thong Lien bang Hoa Ky va cac co quan tuong tu cua mot so nuoc chau Au đeu nhan thuc đuoc nhung nguy hiem co the gap phai khi tiep xuc truc tiep voi canh phim su dung đen chop nhap nhay lien tuc nhu vay, va đa som ban ra nhung lenh cam cung nhu tu kiem duyet nhung chuong trinh co mau sac thay đoi voi tan suat cao trong nhung nam truoc đo. Tu nam 1994, nguoi Anh yeu cau cac tin quang cao va chuong trinh truyen hinh nuoc ho han che su dung nhung hinh anh chop nhay qua 3 lan/giay, sau vu mot quang cao mi soi gay ra cac con co giat boi cung nguyen do. Ban than cong ty Nintendo, hang san xuat ra dong tro choi đuoc chuyen the thanh anime Pokemon, cung tung nhan phan anh tu mot so khach hang tre tuoi đa len con co giat sau khi choi game tren cac dong may cua ho. Cong ty phai dan them nhung nhan canh bao tren cac phan mem cua minh, trong đo tuyen bo rang đo hoa va hinh anh đong trong tro choi co the gay ra shigeki—chi su kich thich manh co the dan đen bat tinh hoac co giat.


He qua Tin tuc ve vu tai nan đa nhanh chong truyen đi khap Nhat Ban va gay chan đong. Hang ngan phu huynh đo ra đuong bieu tinh ngay trong đem nham bay to bat man truoc su tac trach cua nha nuoc trong khau quan ly chieu phat, nhat la voi mot chuong trinh huong đen thieu nhi. Ngay hom sau, đai truyen hinh đieu hanh san xuat va phat song tap phim nay la TV Tokyo đa gui thong điep xin loi cong khai đen toan the nguoi dan Nhat Ban, đong thoi đinh chi chuong trinh va cam ket se mo cuoc đieu tra ve nguyen nhan gay ra con đong kinh. Thu tuong Nhat Ban khi ay la Hashimoto Ryutaro cung bi cuon vao cuoc tranh cai. Ong vi cac tia chop sang nhu mot thu vu khi, boi vi muc đo tac đong cua chung len nguoi xem la kho co the luong het đuoc. Co quan Canh sat Quoc gia đa chi thi cho Van phong canh sat Atago tham van nha san xuat anime ve noi dung chuong trinh va qua trinh thuc hien tap phim. Bo Y te, Lao đong va Phuc loi trieu tap mot cuoc hop khan nham thao luan voi cac chuyen gia va thu thap thong tin tu benh vien. Hon 940 nha ban le video tren khap Nhat Ban đa loai bo anime Pokemon khoi cua hang cua minh. San chung khoan Tokyo ngay lap tuc co phan ung, va co phieu cua Nintendo giam manh 400 yen (gan 5%) xuong con 12.200 yen khi tin tuc ve vu viec đuoc lan truyen. Sau đo, chu tich Nintendo luc bay gio la ong Yamauchi Hiroshi đa phat bieu trong mot cuoc hop bao ngay khi tap phim vua chieu mot ngay, rang cong ty tro choi đien tu khong chiu trach nhiem ve su co, boi tro choi Pokemon nguyen ban tren Game Boy đuoc phat hanh chi voi hai mau trang đen. Nintendo tham chi phu nhan moi lien ket giua tro choi va bo phim, do lo ngai anh huong đen viec kinh doanh cua ho trong mua Giang sinh nam đo.
Vu tai nan nay ve sau van đuoc bao chi Nhat Ban đe cap đen voi ten "Pokemon Shock" (ホケモンショック, Pokemon Shokku, Cu soc Pokemon). Tren thuc te vao ngay 29 thang 3 nam 1997, chi khoang chin thang truoc khi "Denno Senshi Porigon" len song, mot tap trong bo anime truyen hinh YAT Anshin! Uchu Ryoko cung khien cho bon em nho bi đong kinh va phai nhap vien. Tap phim nay phat song tren kenh truyen hinh quoc gia NHK, nhung khong gay ra nao đong boi so nan nhan qua it. Sau "Pokemon Shock", nha chuc trach đieu tra nguoc lai va ket luan nguyen nhan o ca hai tai nan la giong nhau, đeu xuat phat tu nhung hinh anh chop co mau đo nhap nhay qua nhanh. Shudo Takeshi, luc bay gio la chi đao kich ban cua anime Pokemon, chia se rang nho cung chung hoan canh voi tinh chat khach quan o hai bo phim đa giup cho tac pham cua ong khong con bi moi nguoi tay chay nua. Ong nhan manh them rang vu tai nan đa vo tinh la mot cu hich giup cho anime Pokemon gay đuoc nhieu tieng vang lon hon ve sau. Tinh đen ngay 30 thang 1 nam 1998, TV Tokyo đa nhan đuoc tong cong 3.076 tam thu cung tranh ve lien quan đen anime Pokemon do ban xem đai gui ve, trong đo co hon 70% y kien lo lang ve tuong lai chuong trinh va hy vong no se som đuoc tai phat song.
Sau vu chieu "Denno Senshi Porigon", anime Pokemon đa bi gian đoan khoang bon thang truoc khi xuat hien tro lai vao thang 4 nam 1998 voi hai tap "Pikachu no Mori" va "Ibui 4 Kyodai", đat ti suat khan gia 16,2%. Sau thoi gian gian đoan, lich chieu cua bo phim đa đuoc chuyen tu thu Ba sang thu Nam hang tuan. Ca khuc mo đau cung đuoc lam lai, va canh mau đen the hien nhieu loai pokemon khac nhau o chinh giua đa đuoc chia đeu thanh bon khung hinh nho tren man anh. Truoc su co đong kinh, đoan nhac dao cho hien mot hinh pokemon o moi lan đoi canh. Truoc khi noi lai viec phat song, "Bao cao Thanh tra Van đe Anime Pocket Monsters" (アニメ ホケットモンスター問題検証報告, Anime Poketto Monsuta Mondai Kensho Hokoku) đa đuoc phat song tai Nhat Ban vao ngay 11 thang 4 nam 1998 nham giai thich chi tiet ve nhung van đe lien quan đen tap 38 cua bo phim nay. Vao ngay 16 thang 4 nam 1998, truoc khi phat song tap 39 tai Nhat Ban, mot đoan phim dai 3 phut (mot so đai đia phuong dai gan 2 phut) đuoc phat song, voi nguoi dan chuong trinh la nu bien tap vien Yadama Miyuki mot lan nua thay mat nha san xuat xin loi khan gia, sau đo co giai trinh lai nhung gi đa xay ra voi bo phim cung nhung khuyen cao ve suc khoe khi xem truyen hinh moi đuoc cong bo.
Nhieu đai truyen hinh Nhat Ban va quan chuc y te đa cung tim cach đe bao đam rang su co nay se khong bao gio lap lai nua. Ho đua ra mot loat quy cach cho cac chuong trinh hoat hinh trong tuong lai, bao gom:

Nhung hinh anh chop, đac biet la chop mau đo, khong nhay nhanh qua 3 lan/giay. Neu hinh anh khong co mau đo, no cung khong nhay qua 5 lan/giay.
Hinh anh chop khong đuoc hien thi qua hai giay.
Đuong soc, xoay va hinh tron đong tam khong chiem phan lon man hinh TV.
Ke tu ngay đo, tat ca anime truyen hinh tai Nhat Ban đeu bi bat buoc hien thi mot thong điep chay chu ham y canh bao o phan đau moi tap phim nhu sau: "Khi xem hoat hinh, xin ban bat sang đen phong va khong ngoi qua sat man hinh." (テレヒアニメをみるときは、部屋をあかるくして近つきすきないようにしてみてくたさいね。, "Khi xem hoat hinh, xin ban bat sang đen phong va khong ngoi qua sat man hinh.") Hang loat đai đia phuong cung tien hanh nhung bien phap tu kiem duyet cac chuong trinh, qua đo thay đoi phuong cach san xuat va phat song cua nganh truyen hinh Nhat Ban ve sau. Do anh huong tu su co, cac tap "Rougela no Christmas" va "Iwark de Bivouac" cung bi thay đoi ngay du đinh phat song ban đau tai Nhat Ban. Hai tap phim nay von len ke hoach chieu sau "Denno Senshi Porigon" lan luot vao cac ngay 23 thang 12 nam 1997 va 6 thang 1 nam 1998. Chung bi hoan lai đen tan ngay 5 thang 10 nam 1998 va tro thanh suat chieu đac biet khi đuoc phat song lien tuc suot mot gio. Trat tu phat song bi xao tron khien cho Satoshi vao toi ngay hom đo van chi moi co trong tay Hitokage thay vi hinh thai tien hoa cuoi cung cua no la Lizardon, trong khi Kasumi hien moi so huu Starmie va Tattsu chu chua xuat hien Togepi. Tuong tu, mot tap đac biet mung nam moi du kien chieu xen giua hai tap phim tren vao ngay 30 thang 12 nam 1997 cung bi huy bo do TV Tokyo tranh toi đa cac chuong trinh đe cap đen Pokemon sau vu viec.
Nham ngan khong đe lap lai bat ky su co tuong tu nao, nha san xuat đa quyet đinh cam triet đe kha nang phat lai tap phim nay trong tuong lai. Voi viec Nintendo thu hoi vinh vien ban quyen phat song "Denno Senshi Porigon", ban than tap phim chua tung đuoc phat lai tai bat ky quoc gia nao ngoai Nhat Ban. Trong mot no luc nham loai bo su co nay ra khoi tam tri cong chung va ngan ngua ton thuong, cac tap sau cua bo anime chua bao gio tap trung lai vao Porigon. Hai hinh thai tien hoa tiep theo cua no, Porigon2 va Porigon-Z, đa khong đuoc xuat hien trong anime suot mot thoi gian dai. Tuy vay, ca hai pokemon nay đa đuoc nhin thay trong đoan nhac dao "World of Pokemon" cua phim đien anh anime Pokemon Movie 15 vao nam 2012. Porigon2 con gop mat trong bai hat đau mo đau phien ban tieng Anh cua Pokemon Chronicles va "Pokerap GS", trong đo the hien tat ca pokemon The he II ngoai tru Celebi. Mot trong cac nha bien kich dong anime la Iwane Masaaki cung tung đe cap đen kha nang Porigon va nhung hinh thai tien hoa cua no se gop mat trong cac tap phim tuong lai.


= Phan ung quoc te =
Mot bai bao cong kich toan bo nganh cong nghiep hoat hinh Nhat Ban nhanh chong xuat hien tren to USA Today cua Hoa Ky. Đuoc viet boi Jefferson Graham va Tim Friend, bai bao khang đinh rang "tre em My khong co kha nang bi đong kinh boi cac bo phim hoat hinh tren TV", chu yeu la do he thong nha đai My khong chieu "nhung bo phim hoat hinh đo hoa cua Nhat Ban đuoc goi la 'anime'" voi "kieu hoat hoa vo vap" cua chung. Bai bao đa khien cong đong nguoi ham mo anime o My phan no. Thuc te la anime đa rat pho bien ben ngoai Nhat Ban tu truoc đo, tham chi ngay tren cac kenh truyen hinh My. Khi Alfred R. Kahn, cuu giam đoc đieu hanh cua 4Kids Entertainment, cong bo vao thang 1 nam 1998 rang anime Pokemon se đuoc phat song tai Hoa Ky, nhieu bac cha me đa bay to quan ngai ve suc khoe cua con cai minh sau vu viec kinh hoang nua thang truoc o Nhat Ban. Tuy nhien Kahn đa len tieng tran an ho, ong tin tuong rang moi chuyen se on ca; "Chung toi đa nhin nhan van đe mot cach nghiem tuc va khac phuc no" — ong noi voi USA Today. Qua that tap phim sau đo đa đuoc 4Kids Entertainment long tieng va sua đoi đe lam cham lai anh chop sang, nhung cuoi cung van khong đuoc phat song.
Truyen thong Han Quoc phan ung ngay lap tuc sau su co, nhan manh muc đo nghiem trong qua tuyen bo "90% hoc sinh tieu hoc cua Nhat Ban đang theo doi loat phim nay." Thang 6 nam 1999, kenh truyen hinh SBS thuc hien mot phim tai lieu ve suc hut cua Pokemon, trong đo đe cap đen su co nam 1997 nhu mot yeu to "ngau nhien" lam dong san pham nay cang tro nen noi tieng hon bao gio het. Chuong trinh cung nham muc đich gioi thieu viec phat song loat phim tai Han Quoc vao thang tiep theo nhu mot su phoi hop giua SBS va Daewon Media, it lau sau khi chinh phu nuoc nay do bo mot phan lenh cam nhap khau cac van hoa pham Nhat Ban. Đe dap tat nhung loi ban tan trong du luan, SBS đa tuyen bo se bien tap lai tat ca nhung canh phim co su dung đen chop, va tap phim thu 38 gay ra benh đong kinh đo se khong bao gio đuoc phat song do su kiem duyet tu phia Nhat Ban. Khan gia Han Quoc đa phan hoi tich cuc sau khi phim đuoc ra mat tren truyen hinh ma khong ban tam đen "Pokemon Shock".
Bao chi va du luan Nga cung loan tin rong rai ve su co nay. Nha nghien cuu Victor Chibrikin cua Vien Ly hoa Semenov khang đinh "Pokemon Shock" la mot vu thu vu khi huy diet hang loat cua Nhat Ban, nham tac đong đen dao đong đien tu tu nhien cua nao bo. Truong bo mon Psychocorrection cua Hoc vien Y Moskva (nay la Đai hoc Y khoa Quoc gia Moskva I.M. Sechenov 1), Pho tien si Igor Smirnov, tiet lo rang khi nghien cuu đoan phim gay nen cac con co giat, ong phat hien ra trong đo co "hinh bong lo mo cua mot chu tuong hinh nao đo". Pho giam đoc Vien nghien cuu Psychoecology Elena Rusalkina trong bai tra loi phong van tren bao Argumenty i Fakty tham chi tuyen bo hoan toan nghiem tuc rang con đong kinh cua tre em la do "mot chu tuong hinh nao đo đuoc cai vao phim". Nhung nguoi san xuat bo anime cung bi cao buoc kich thich tiem thuc khan gia thong qua hieu ung thong điep vo hinh mang hinh anh cua lanh đao phong trao ton giao cap tien Aum Shinrikyo la Asahara Shoko va hinh anh cua than Shiva trong An Đo giao, tuy khong thay co bang chung nao ve nhung tac đong kieu nhu vay. Thang 12 nam 2000, mua thu nhat cua anime Pokemon đuoc phat song tren kenh Truyen hinh đai chung Nga (ORT). Truoc buoi chieu tap phim đau tien, Truong ban Cac chuong trinh thieu nhi cua ORT la Sergei Suponev đa cam đoan voi khan gia ve su vo hai cua tac pham:

“ Ke hoach phat song chuong trinh nay cua chung toi co the bi ai đo xem la đien khung. Co rat nhieu loi ra tieng vao xung quanh bo phim nay tren khap the gioi. Thuc ra đay la thu kha vo hai. Mot cau chuyen de thuong ve mot cau be cuu nhung con thu nho, day chung chien đau vi cai thien va cong ly. Cung co nhung ke xau muon mang chung vao vuon thu đe kiem mot so tien lon — đo la tat ca nhung gi đuoc coi la be boi trong phim nay. ”


Tac đong van hoa Su co "Pokemon Shock" đa đuoc nhac đen nhieu lan trong van hoa đai chung, bao gom mot tap phim trong The Simpsons co tua đe "Thirty Minutes over Tokyo" (tam dich: "Ba muoi phut qua Tokyo"). Trong tap nay, gia đinh Simpson du lich toi Nhat Ban. Khi dung chan tai mot khach san o Tokyo, Bart xem mot bo phim hoat hinh co robot voi đoi mat laser nhap nhay, va hoi: "Co phai đo la bo phim hoat hinh gay ra đong kinh khong?" Con mat chop nhay khien cau bi co giat, va nhung nguoi khac trong can phong cung nhanh chong bi len con đong kinh (du ban đau Homer tu lan lon tren san la do bat chuoc nhung nguoi khac). Ten cua bo phim hoat hinh đo đuoc tiet lo la Chien đau voi robot đong kinh. Mot tap phim South Park co tua "Chinpokomon", chieu lan đau tien vao thang 11 nam 1999, xoay quanh mot hien tuong tuong tu nhu Pokemon, đuoc goi la Chinpokomon, lam cho nhung đua tre o South Park bi am anh. Trong tap nay, đo choi va tro choi đien tu Chinpokomon đa đuoc ban cho tre em My o South Park boi mot cong ty Nhat. Chu tich cong ty, ong Hirohito, dung chung đe tay nao tre em My, bien chung thanh nhung binh si rieng cua minh đe lat đo "đe quoc" My "tan ac". Nhung đo choi nay bao gom mot bang video game trong đo nguoi choi co gang đanh bom Tran Chau Cang. Trong khi đang choi tro choi nay, mot đua tre ten Kenny McCormick đa bi đong kinh va chet, goi lai su co đong kinh Pokemon.
Trong mot tap phim cua Drawn Together, Ling-Ling, mot sinh vat nhai theo Pikachu, noi rang muc đich cua no o trong nha Drawn Together la đe "huy diet tat ca, va lam cho tre em bi đong kinh". Mot canh phim voi hang loat anh chop sau đo đuoc xem la nhai lai tap Pokemon nay. Trong So Yesterday, mot cuon tieu thuyet sang tac boi Scott Westerfeld, tap phim nay đuoc đe cap va chieu cho mot trong so cac nhan vat xem. Anh chop đo gay ra con đong kinh cung xuat hien trong loi dan truyen. "Pokemon Shock" tham chi đuoc ghi vao an ban 2004 va Gamers Edition 2008 cua sach Ky luc Guinness The gioi, nam trong hang muc noi com voi dong chu "Ky luc ve so nguoi bi len con quang đong kinh do mot chuong trinh truyen hinh".
Nam 1998, quan đoi Hoa Ky đe ra du an san xuat mot loai vu khi phi sat thuong su dung bom xung đien tu, voi muc tieu gay ra con co giat o nhung nguoi bi no lam anh huong; y tuong nay bat nguon tu cac phan tich cua ho ve tac đong sau vu "Denno Senshi Porigon". Vu khi nay se khong che cac te bao than kinh va khop than kinh, ma theo Trung tam Tinh bao Mat đat Quoc gia co the gay đong kinh hang loat. Pham vi anh huong cua vu khi co the len đen vai tram met, va nhung nguoi bi no khong che se len con co giat suot nam phut. Tuy nhien Lau Nam Goc sau đo đa tuyen bo rang y tuong nay se khong đuoc tiep tuc phat trien theo ke hoach va du an nay cung chua bao gio đuoc tien hanh chinh thuc.


Đoc them Yamaguchi Yasuo (2004). 日本のアニメ全史: 世界を制した日本アニメの奇跡 [Toan su phim hoat hinh Nhat Ban: Nhung phep la ma anime Nhat Ban mang đen the gioi] (bang tieng Nhat). Tokyo: Ten Bukkusu. ISBN 978-4-88696-011-5. OCLC 55599088. Truy cap ngay 7 thang 2 nam 2016. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |lay-source= (tro giup); Đa bo qua tham so khong ro |lay-url= (tro giup)
Tobin, Joseph J. (2004). Pikachu's Global Adventure: The Rise and Fall of Pokemon [Chuyen du hanh the gioi cua Pikachu: Su thang tram cua Pokemon] (bang tieng Anh). Durham, Bac Carolina: Nha xuat ban Đai hoc Duke. ISBN 978-082-2-33287-9. OCLC 52429816. Truy cap ngay 7 thang 2 nam 2016. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |lay-source= (tro giup); Đa bo qua tham so khong ro |lay-url= (tro giup)
Papapetros, Spyros (2012). On the Animation of the Inorganic: Art, Architecture, and the Extension of Life [Trong hoat hinh vo co: Nghe thuat, Kien truc va Phan mo rong cua su song] (bang tieng Anh). Chicago & Luan Đon: Nha xuat ban Đai hoc Chicago. ISBN 978-022-6-64568-1. OCLC 756577820. Truy cap ngay 7 thang 2 nam 2016. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |lay-source= (tro giup); Đa bo qua tham so khong ro |lay-url= (tro giup)
Harding, G. F. A. (thang 2 nam 2000). "The Pocket Monsters episode" [Tap phim Pocket Monsters]. Annals of Neurology (Thu) (bang tieng Anh). Quyen 47 so 2. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons. tr. tr. 275–276. doi:10.1002/1531-8249(200002)47:2<275::AID-ANA26>3.0.CO;2-8. ISSN 0364-5134. OCLC 5152460318. PMID 10665506.
Furusho Jun'ichi; Suzuki Masakazu; Tazaki Izumi; Sato Hiroyuki; Yamaguchi Katsuhiko; Iikura Yoji; Kumagai Komei; Kubagawa Tetsuji; Hara Tsunekatsu (thang 11 nam 2002). "A comparison survey of seizures and other symptoms of Pokemon phenomenon" [Mot cuoc khao sat so sanh cac con đong kinh va cac trieu chung khac cua hien tuong Pokemon]. Pediatric Neurology (bang tieng Anh). Quyen 27 so 5. Amsterdam: Elsevier. tr. tr. 350–355. doi:10.1016/S0887-8994(02)00448-4. ISSN 0887-8994. OCLC 111380930. PMID 12504202.
Jordan, Tim (2004). "The Pleasures and Pains of Pikachu" [Niem vui va noi buon cua Pikachu]. European Journal of Cultural Studies (bang tieng Anh). Quyen 7 so 4. California: Sage Publications. tr. tr. 461–480. doi:10.1177/1367549404047146. ISSN 1367-5494. OCLC 438574739.


Chu thich Tham khao Thu muc


Lien ket ngoai "Denno Senshi Porigon" tren TV.com (tieng Anh)
"Denno Senshi Porigon" tren Internet Movie Database (tieng Anh)