Gliese 581 (phat am /ˈɡliːzə/) la mot sao lun đo voi quang pho M3V, nam cach Trai Đat 20,3 nam anh sang trong chom sao Thien Binh. Gliese 581 co kich thuoc lon gap đoi Sao Moc - hanh tinh lon nhat he Mat Troi. Cac nha thien van uoc luong khoi luong cua no vao khoang mot phan ba khoi luong Mat Troi, va la he sao đuoc biet đen gan Mat Troi thu 101. Gliese 581 la mot trong nhung ngoi sao lun loai M lau đoi nhat, co hoat đong sao it nhat đuoc biet đen. Nhung quan sat va đo đac cho thay ngoi sao nay co it nhat sau hanh tinh quay quanh no (theo thu tu tu ngoi sao) la: Gliese 581 e, b, c, g, d va f. Đac biet, hanh tinh g đuoc cho la nam gan giua vung o đuoc quanh sao.


Đac điem Cai ten Gliese 581 đe cap đen so danh muc tu cuoc khao sat nam 1957 Catalogue Gliese cua nha thien van hoc nguoi Đuc Wilhelm Gliese ve 965 ngoi sao nam trong ban kinh 20 parsec tinh tu Trai Đat. Cac ten goi khac cho ngoi sao nay la BD-07° 4003 (Catalogue BD, an pham đau tien đuoc biet đen) va HO Librae (đinh danh sao bien quang). No khong co mot ten goi rieng le nhu Sirius hay Procyon. Đay la mot sao lun đo voi quang pho M3V, cach Trai Đat 20,3 nam anh sang. No nam cach sao Beta Librae khoang 2 đo bac, ngoi sao sang nhat trong chom sao Thien Binh. Nguoi ta uoc luong khoi luong cua no xap xi gan bang mot phan ba khoi luong cua Mat Troi, va la he sao gan thu 101 đuoc biet đen (bao gom ca cac sao lun nau) voi Mat Troi.
Voi mot sao lun loai M nhu Gliese 581 co khoi luong thap hon nhieu so voi Mat Troi, khien cho vung loi cua ngoi sao thuc hien phan ung tong hop hat nhan voi toc đo rat thap. Tu khoang cach va cap sao bieu kien, cac nha thien van hoc đa uoc tinh nhiet đo hieu dung cua no vao khoang 3.200 K va co đo sang bang 0,2% đo sang Mat Troi. Tuy vay, sao lun đo Gliese 581 phat ra chu yeu la cac buc xa hong ngoai gan, phat ra cuc đai tai buoc song gan 830 nano met (su dung đinh luat dich chuyen Wien, voi gia su ngoi sao la mot vat đen ly tuong), nen đay co the la mot đanh gia tuong đoi thap ve đo sang toan phan cua ngoi sao. (Đe so sanh, Mat Troi phat ra cuc đai gan buoc song 530 nano met, o giua cua phan kha kien trong quang pho). Khi tinh đen toan bo pho buc xa (khong chi la phan con nguoi co the nhin thay), đoi khi đuoc goi la hieu chinh nhiet buc xa (bolometric correction), thi ngoi sao co đo sang nhiet buc xa bang 1,3% đo sang toan phan cua Mat Troi. Tu đo mot hanh tinh se phai nam gan ngoi sao hon đe co the nhan đuoc luong nang luong nhu Trai Đat nhan đuoc tu Mat Troi. Vung khong gian xung quanh ngoi sao noi hanh tinh co the nhan đuoc mot luong nang luong nhu the thinh thoang đuoc goi la "Vung Goldilocks", hay thong dung hon la vung o đuoc. Su xac đinh vung nay khong co đinh va tuy thuoc vao tinh chat cua tung he hanh tinh cung nhu ngoi sao chinh. Gliese 581 duong nhu co khoi luong kha lon đe tro thanh sao loe sang (flare star) nen kho co the thich hop cho su song. Sao Gliese 581 phat ra tia X.


He hanh tinh Co nhieu ngoai hanh tinh đuoc tim thay quay quanh sao Gliese 581. Gliese 581 b, co kich thuoc gan bang Sao Hai Vuong, đuoc tim thay lan đau tien vao thang 8 nam 2005 va la hanh tinh thu nam đuoc phat hien quay quanh mot sao lun đo. Hanh tinh ben trong nay co khoi luong it nhat bang 16 lan khoi luong cua Trai Đat (gan giong voi khoi luong cua Sao Hai Vuong) va hoan thanh mot vong quy đao quanh Gliese 581 chi mat co 5,4 ngay.

Hanh tinh Gliese 581 c, đuoc phat hien vao thang 4 nam 2007. Trong bai bao đang nam 2007, Udry cung cac cong su gia su rang neu Gliese 581 c co mot hanh tinh đong hanh kieu Trai Đat, no se co ban kinh bang 1,5R⊕, va se la "hanh tinh giong Trai Đat nhat" đuoc biet đen.
Khong the thuc hien đo đac truc tiep ve ban kinh cua hanh tinh khi quan sat tu Trai Đat, do hanh tinh khong đi ngang qua ngoi sao me cua no. Voi khoi luong toi thieu xap xi 5 lan khoi luong Trai Đat - hay bang mot phan ba cua Sao Hai Vuong - quy đao cua Gliese 581 c nam ngay ben trong vung o đuoc cua sao chinh. Nhiet đo be mat vat đen trung binh đa uoc luong nam trong khoang -3 °C (đoi voi suat phan chieu quang hoc giong voi Sao Kim) va 40 °C (đoi voi suat phan chieu quang hoc giong voi Trai Đat), tuy the, nhiet đo trung binh co the cao hon (khoang 500 đo Celsius) do hieu ung hau khi nha kinh giong nhu cua Sao Kim. Mot so nha thien van tin rang he nay co the đang trai qua qua trinh di tru hanh tinh (planetary migration) va Gliese 581 c co the đuoc hinh thanh ben ngoai đuong bang (frost line), khien no co cac thanh phan tuong tu nhu cac thien the bang (nhu ve tinh bang Ganymede cua Sao Moc). Gliese 581 c co chu ky quy đao duoi 13 ngay Trai Đat.
Cac quan sat ngoi sao cung he lo ra hanh tinh thu ba, goi la Gliese 581 d, voi khoi luong gan 7 lan khoi luong cua Trai Đat, hay bang mot nua cua Sao Thien Vuong, co chu ky quy đao bang 66,8 ngay Trai Đat. Quy đao cua no nam ngay ben ngoai gioi han vung o đuoc cua ngoi sao, va no đuoc xep vao hanh tinh co kha nang cho su song ton tai. (Cac nha thien van tai phan tich du lieu van toc xuyen tam va thu đuoc gia tri khoi luong cua hanh tinh trong khoang tu 5,6 đen 7,1 lan khoi luong Trai Đat M⊕.)


= He hanh tinh (2009) =

Ngay 21 thang 4 nam 2009, cac nha thien van thong bao đa phat hien ra hanh tinh thu 4 la Gliese 581 e. Hanh tinh nay co khoi luong uoc luong toi thieu la 1,9 M⊕, va hien tai la hanh tinh ngoai he co khoi luong nho nhat đuoc phat hien quay xung quanh mot "ngoi sao thong thuong" (tuc la ngoai tru cac pulsar). Chu ky quy đao cua no la 3,15 ngay Trai Đat.
Cac mo phong đong luc hoc cua he sao Gliese 581 gia su rang quy đao cua hai hanh tinh b va d la đong phang se cho he hanh tinh bat on đinh neu khoi luong cua cac hanh tinh đo đuoc lon gap 1,6 đen 2 lan khoi luong toi thieu cua chung. Gioi han tren ve khoi luong cua cac hanh tinh thu đuoc tu cac mo phong la 3,1; 30,4; 10,4; va 13,8 lan khoi luong cua Trai Đat tuong ung cho cac hanh tinh e, b, c, va d.


= He hanh tinh (2010) =

Ngay 29 thang 9 nam 2010, cac nha thien van o Đai quan sat Keck thong bao ho đa phat hien ra hai hanh tinh Gliese 581 f va Gliese 581 g, ca hai co quy đao gan nhu hinh tron. Su phat hien ra dua tren su phan tich tong hop cac du lieu tu cac thiet bi HIRES va HARPS. Theo Nicknamed Zarmina, mot trong nhung nha thien van kham pha ra hai hanh tinh nay, Gliese 581 g co khoi luong tu 3 đen 4 lan khoi luong cua Trai Đat, voi chu ky 37 ngay Trai Đat, va khoang cach cua no đen ngoi sao Gliese 581 cho thay no nam trong vung o đuoc cua sao nay. Nguoi ta tien đoan la hanh tinh nay bi khoa thuy trieu, tuc la mot phia cua hanh tinh luon huong ve phia ngoi sao.>
Ti so xap xi giua chu ky cua hai hanh tinh ke can nhau la (tinh tu trong ra ngoai): 3:5, 2:5, 1:3, 1:2, 2:13.
Cac tham so đuoc liet ke ben duoi thu đuoc tu gia su quy đao cac hanh tinh co đo lech tam bang 0. Viec thay đoi đo lech tam khong lam tang đo chinh xac len nhieu.
Theo nhu thuyet trinh cua F. Pepe tai Hoi thao chuyen đe thu 276 cua IAU, hanh tinh g chua hoan toan đuoc xac đinh tu nhung phan tich moi tu cac du lieu thu đuoc tu ban đo pho cua thiet bi HARPS, va ca hai hanh tinh f va g đuoc cho vao danh sach cac hanh tinh chua đuoc xac nhan tai Extrasolar Planets Encyclopaedia.


Tin hieu radio gui đi tu Trai Đat A Message From Earth (AMFE), la mot tin hieu radio ki thuat so nang luong cao đuoc gui đi vao ngay 9 thang 10 nam 2008 đen thang hanh tinh Gliese 581 c, mot hanh tinh đa ngoai he quay quanh sao lun đo Gliese 581. Tin hieu nay la mot tui thoi gian (time capsule) ki thuat so chua 501 thong điep đuoc lua chon qua mot cuoc thi tren mot mang xa hoi, trang Bebo. Thong điep nay đuoc gui đi tu kinh thien van vo tuyen RT-70 cua Trung tam Khong gian Quoc gia Ukraina. Tin hieu nay se đen đuoc hanh tinh kieu Trai Đat Gliese 581 c vao đau nam 2029. Tinh đen ngay 14/9/2011, tin hieu nay đa đi đuoc 27,732 trong tong so 192 trieu trieu kilomet cua quang đuong can đi toi đich.


Xem them Danh sach he hanh tinh
Alpha Centauri


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Major Discovery: New Planet Could Harbor Water and Life Space.com
Gliese 581 / HO Librae Luu tru ngay 10 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Solstation.com
Extrasolar Planets Encyclopaedia: Gl 581
AstronomyCast: Gliese 581
SETI Range Calculator
All Wet? Astronomers Claim Discovery of Earth-like Planet, Scientific American
Position of Gliese 581 marked on local space (Top right corner)
Photo of Constellation Libra with Gliese 581
Artist conceptions of planets of Gliese 581
Speculation about geology/geochemistry of Gliese 581c The Geochemical Society
Computer models suggest planetary and extrasolar planet atmospheres – A gas, gas, gas Luu tru ngay 5 thang 7 nam 2008 tai Wayback Machine Đai hoc Washington tai St. Louis
Extrasolar Planet Interactions Luu tru ngay 5 thang 5 nam 2016 tai Wayback Machine by Rory Barnes & Richard Greenberg, Lunar and Planetary Lab, University of Arizona
Earth-like planet found that may support life Ctv.ca
Gliese 581 – The "Red Dwarf" and implications for its "earthlike" planet Gliese 581c
Earth's Twin Discovered?