Tran Van Thuy (sinh ngay 26 thang 11 nam 1940) la mot đao dien phim tai lieu nguoi Viet Nam, noi tieng qua cac tac pham Ha Noi trong mat ai, Chuyen tu te va Phan boi. Ong đuoc cong nhan la nhan vat hang đau nganh đien anh tai lieu Viet Nam, voi phong cach lam phim huong vao hien thuc xa hoi cua minh.
Bat đau su nghiep tu vai tro la mot phong vien chien tranh va phim tai lieu đau tay co ten Nhung nguoi dan que toi, Tran Van Thuy som đa gay đuoc tieng vang so khoi tren truong đien anh quoc te. Ong tiep tuc ghi dau an bang bo phim tai lieu Phan boi san xuat vao đau nhung nam thap nien 1980, noi ve Chien tranh bien gioi Viet–Trung. Duoi thoi bao cap va Đoi Moi, ong thuc hien hai phim Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te – la bo đoi tac pham tieu bieu nhat cua Tran Van Thuy, đat đuoc thanh cong vang doi ca trong nuoc lan quoc te nhung cung tung la đoi tuong bi kiem duyet gat gao boi cac cap chinh quyen Đang Cong san Viet Nam.
Xuyen suot su nghiep lam phim, Tran Van Thuy đa đao dien tren 20 bo phim, nhieu trong so đo đoat giai cao tai cac ky lien hoan phim quoc gia va quoc te. Ong tung đuoc trao ba giai Đao dien xuat sac tai Lien hoan phim Viet Nam va đuoc nha nuoc phong tang danh hieu Nghe si nhan dan nam 2001. Vao nam 2022, Tran Van Thuy đa nhan giai thuong Lon Giai thuong Bui Xuan Phai – Vi tinh yeu Ha Noi nho nhung cong hien tron đoi cho đien anh.


Đau đoi Tran Van Thuy sinh ngay 26 thang 11 nam 1940 o thanh pho Nam Đinh. Cha ong ten Tran Van Vy (1902–1975) – mot vien chuc chinh quyen Phap ngam ung ho Viet Minh, con me ong ten Đo Thi Hieu (1913–2013). Trong gia đinh gom 7 nguoi con, Tran Van Thuy la con trai thu hai. Sau khi Toan quoc khang chien no ra vao 1946, ca nha ong tan cu ve lang An Phu (xom 2), xa Hai Phong, huyen Hai Hau, tinh Nam Đinh. Thoi gian nay, ong va anh chi em đuoc cham soc va day do boi ba vu nuoi ten Nhuan; sau nay ba mat đa đuoc ghi vao gia pha cua gia đinh. Vao nam 1949, nguoi anh ca Vinh lon hon Tran Van Thuy bon tuoi bi trung đan va chet trong mot tran can. Vi the ong tro thanh con trai ca trong gia đinh. Sau su kien nay, ong Vy quyet đinh đua cac con tro lai thanh pho, luc nay đa nam trong tay quan đoi Phap.
Thoi ky tho au, Tran Van Thuy đuoc day boi loi va hang ngay hang hai đi boi. So truong nay đa gop phan quan trong cho ong trong quang thoi gian sinh hoat o chien truong. Len 13 tuoi, ong nhap hoc vao truong Nguyen Khuyen, Nam Đinh, hoc lop Đe that B3 nien khoa 1953–1954. Khi con sinh song tai thanh pho tam chiem, Tran Van Thuy đa tro nen "nghien" phim khi đuoc xem cac cuon phim kinh đien nuoc ngoai, khien ong danh tat ca tien vao rap chieu bong va suu tam anh chan dung nhung tai tu đien anh. Ong cung tung đi hoc nghe o nha ban cua cha la chu mot hieu anh tren pho Paul Bert, Nam Đinh va buoc đau đa co co hoi tiep xuc, lam quen voi phim anh.
Sau Hiep đinh Geneve 1954, boi cha Tran Van Thuy bi chinh quyen mien Bac ket toi la thanh phan than Phap nen ong va cac em đa khong vao đuoc đai hoc. Vi vay hau tot nghiep trung hoc pho thong, ong xin vao mot lop nhan loai hoc do Bo Van hoa to chuc. Nam 1960 hoc xong, ong ve cong tac tai Ty Van hoa Khu tu tri Thai Meo, nghien cuu dan toc hoc ve cac nhom dan toc thieu so.
Thoi gian lam tai đay, Tran Van Thuy nhan ra tac đong cua đien anh toi đai chung va nay sinh hung thu. Ong đa biet co mot khoa hoc lam phim đao tao phong vien chien truong to chuc boi Truong Đien anh Viet Nam, roi xin truong Ty Van hoa khi đo la nha tho Luong Quy Nhan va đuoc ong chap thuan. Giua nam 1965, Tran Van Thuy tu cuoc bo tu Lai Chau ve Ha Noi đe thi tuyen vao Truong Đien anh, nhung khi toi noi moi biet buoi thi đa to chuc tu hai tuan truoc. Du khong co co hoi tham du, ong van co o lai Ha Noi đe tim nhung "ngach" khac hoc đien anh nhung đeu bi tu choi. Nho vao su giup đo cua đao dien Nong Ich Đat – khi đo cong tac tai Xuong phim truyen Viet Nam – Tran Van Thuy đuoc nhan vao lop quay phim "chong My cuu nuoc" cua truong, cung khoa voi cac đong nghiep sau nay cua ong. Chuong trinh le ra keo dai hai nam va ket thuc vao giua 1967, nhung chi sau mot nua khoa, thang 8 nam 1966 ong đa bi nha truong cu vao mien Nam lam phong vien quay phim tai chien truong Khu 5. Truoc khi đi ong moi đong vao may quay đung hai lan. Đe đu đieu kien đi tac nghiep, Tran Van Thuy đuoc ket nap lam Đang vien Đang Cong san Viet Nam trong thoi gian gap gap, tuy ly lich gia đinh ong khi đo tung bi "gat phat đi".


Su nghiep đien anh = 1966–1980: Duoi thoi Chien tranh Viet Nam va sang Lien Xo, ve Viet Nam =


 Nhung nguoi dan que toi  Tran Van Thuy lam phong vien chien tranh tai Ban Tuyen huan Khu 5 tu nam 1966 đen 1969, lien mien quay phim tren đia ban tinh Quang Đa. Chua co kinh nghiem gi noi chien truong, cuoc song cua ong het suc nguy hiem va phai chiu đung thieu thon moi đieu. Khi moi đen, thay vi quay phim ong đa phai lam nuong ray mot thoi gian. Ve sau luc đuoc xuong đong bang, Tran Van Thuy moi ghi lai nhung thuoc phim đau tien ve noi đay, khoi nguon tu dong song Thu Bon. Cung voi su ho tro cua nguoi dan đia phuong, ong danh nhieu tam huyet vao cong viec mac cho đieu kien sinh hoat han che, đen muc khi đa xong viec, vi rat om yeu va khong con đu suc khoe đe o lai đon vi nen Tran Van Thuy đuoc co quan giao nhiem vu cong 27 hop phim ong đa quay ve Bac. Đi giua đuong, co luc ong đa bi sot nguy hiem đen tinh mang; khi ve đen noi lien phai vao vien chua tri nhieu thang lien tiep.
Tuy gap nhieu kho khan trong qua trinh lam phim, nhieu nguoi đa nghi ngo Tran Van Thuy "lua doi", chi "bam cho het" so phim đe đao ngu ra Bac. Mot trong nhung ly do cho cac cao buoc nay la boi khau trang phim đa gap nhieu kho khan, do phim mau Tay Đuc Agfacolor khong the trang va hien thi đuoc voi ki thuat cua mien Bac Viet Nam hien thoi. Co nguoi tung đinh huy bo toan bo so phim tren. Nha quay phim Nguyen The Đoan đa dung het kinh nghiem cua minh đe trang cac cuon phim nham minh oan cho đong nghiep. Cuoi cung, ong Đoan sang tao ra mot cach trang phim, tuy la trang trang đen nhung van tao nen hieu ung đac biet va sau nay đuoc đao dien đien anh nguoi Lien Xo Roman Karmen khen ngoi. Tran Van Thuy sau đo tiep tuc tu dung, bien tap tu lieu thanh mot tac pham hoan chinh va đau tay cua ong, đat ten la Nhung nguoi dan que toi. Voi thoi luong gan 50 phut, noi dung phim noi ve cuoc song cua nguoi dan noi chien truong. Bo phim đa đuoc gui đi du thi cac lien hoan phim khoi xa hoi chu nghia va gianh giai Bo cau Bac tai Lien hoan phim tai lieu quoc te Leipzig, Đuc (DOK Leipzig) nam 1970.


 Nhap hoc VGIK; Noi chung toi đa song  Sau khi tro ve cong tac tai Truong Đien anh Viet Nam tu thang 8 nam 1970, đen thang 8 nam 1972 đao dien Tran Van Thuy đi Lien Xo theo goi y cua truong đe hoc đao dien. Moi đau, ong danh mot nam hoc tieng Nga tai Đai hoc Quoc gia Moskva. Mua he 1973, ong đa tham du buoi thi tuyen vao Truong Đai hoc Đien anh Lien Xo (VGIK). Khi moi đen phong van, Roman Karmen – nguoi truoc đo tung trao giai cho Tran Van Thuy o DOK Leipzig – đa danh loi đanh gia cao phim Nhung nguoi dan que toi va đac cach cho ong lam tan sinh vien, bat chap su phan đoi tu nhung thanh vien ban giam hieu khac. Ong Thuy tro thanh hoc tro cua vi đao dien nay roi theo hoc tai truong suot 4 nam.
Nam 1975, duoi su chi dan, ho tro ve phuong tien tu thay Karmen, ong đa thuc hien mot bo phim tai lieu o Siberia co ten Noi chung toi đa song (tieng Nga: Там где мы жили). Đay la bai tap nam thu hai cua ong, noi dung tuong thuat lai cuoc song lao đong cua nhung sinh vien quoc te tren cong truong đuong sat Baikal–Amur. Tuy chi la bai tap khoa, bo phim đa đoat giai Hoa cam chuong đo trong lien hoan phim VGIK, đong thoi đuoc đem đi trinh chieu toan lien bang va tai nhieu nuoc Đong Au. Sau nay phim tro thanh "kinh đien", hang nam đuoc cac sinh vien khoa đao dien đien anh cua truong xem. Tran Van Thuy sau đo đa chon Noi chung toi đa song la phim tot nghiep roi nhan bang loai xuat sac. Ong ve que nha som hon mot nam do khong phai o lai lam san pham cuoi khoa.


 Phan boi  Thang 9 nam 1977, Tran Van Thuy tro lai Viet Nam va lam viec tai Xi nghiep Tai lieu va Khoa hoc Trung uong (DSF). Ong đa đuoc giao thuc hien bo phim tai lieu ve xung đot (sau nay la chien tranh) bien gioi Viet Nam–Trung Quoc cong chieu nam 1979 mang ten Phan boi. Bo phim – dai 9 cuon (90 phut) do ong tu chap but viet kich ban – vao thoi điem đo đuoc nhieu nguoi xem la phim tai lieu dai nhat do đo cung kho lam va kho hap dan nguoi xem vi van đe thoi luong. Phim bao gom cac cuoc phong van tu nhan chien tranh Trung Quoc va nhung thu phap đien anh đe neu bat len su vi pham chu quyen cua Trung Quoc đoi voi Viet Nam. Bo truong Bo Ngoai giao Nguyen Co Thach la nguoi ho tro nhiet tinh viec thuc hien bo phim. Thoi điem hoan thanh nam 1980, Xuong phim Tai lieu Trung uong chua đua ra chi đao gi cu the ve cuon phim. Chi toi khi Nguyen Co Thach đuoc moi xem va khen ngoi phim la "hap dan", chinh xac lich su thi Phan boi moi đuoc duyet chieu. Tuy nhien, van con y kien cho rang hinh thuc the hien tac pham bat chuoc loi lam phim cua du an phim tai lieu lon, dai 4 tap boi hai đao dien Đong Đuc Walter Heynowski va Gerhard Scheumann Phi cong mac quan ao ngu. Chinh hai vi đao dien nay khi xem xong bo phim cua Tran Van Thuy đa len tieng phat bieu rang:

Sau khi ra mat, bo phim đa đuoc chon đi tham du nhieu lien hoan phim quoc te, trong đo đuoc trao tang bang khen boi Uy ban bao ve hoa binh Lien Xo tai Lien hoan phim quoc te Moskva lan thu 12. Phan boi cung nhan giai Bong sen vang hang muc phim tai lieu tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 5 (1980) cung voi hai tac pham khac cua Bui Đinh Hac, tuy theo co che lien hoan chi co duy nhat mot giai Bong sen vang trao cho moi hang muc. Cho đen nhieu nam sau, đay van đuoc coi la bo phim tai lieu hap dan nhat dong phim tai lieu chinh luan Viet Nam. Du vay, khi chien tranh ket thuc, cac ban phim Phan boi đa hoan toan khong the tim thay va bi "giau" đi vi ly do chinh tri.


= 1982–1987: Thanh cong voi Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te =

Sau thanh cong lon cua Phan boi, ca nam 1981 ong đa khong co tac pham tai lieu moi. Đen đau nam 1982, Tran Van Thuy nhan lam đao dien cho mot bo phim quang ba du lich Ha Noi mang ten Ha Noi nam cua o. Sau khi đoc kich ban do Đao Trong Khanh chap but, ong quyet đinh sua lai hoan toan thanh mot noi dung khac dua tren tim hieu thuc te ve đoi song xa hoi thoi hau chien. Thong qua cac nhan vat va cau chuyen lich su cua Ha Noi trong qua khu, ong đa dan tao nen noi dung cho bo phim. Bo phim co su xuat hien cua nhung nhan vat đuong thoi nhu nghe si guitar khiem thi Van Vuong va hoa si Bui Xuan Phai, voi cac canh quay đuoc thuc hien quanh Ha Noi thoi bao cap. Trai nguoc voi phong cach chinh luan cua cac phim tai lieu thoi đo, Ha Noi trong mat ai khac hoa nen mot thu đo mang "am huong tha thiet, trong sang va co chut ngam ngui tu tinh yeu danh cho no [...] voi ve đep ve chieu sau tu tuong, ve cach tri nuoc yen dan trong qua khu".

Khi moi hoan thanh, Ha Noi trong mat ai nhanh chong vap phai rac roi voi cac co quan kiem duyet. Viec bo phim "muon chuyen xua đe noi chuyen nay" đa đung cham toi quan chuc va bi mot so lanh đao trong linh vuc tu tuong van hoa, chu yeu đuoc cho la To Huu, xem la "co van đe". Trong mot van ban soan truoc them Đai hoi II Hoi Đien anh Viet Nam, phim cua Tran Van Thuy bi "ket toi" voi ba y gom phim "khong đi theo đuong loi cua Đang"; "khong cung Đang giai quyet nhung kho khan cua hien tai" va "bang vao su nuoi tiec qua khu phong kien ngay xua ma gieo rac vao thuc tai nhung hoai nghi bi quan va tieu cuc". Bo phim sau cung đa bi cam chieu du khong co van ban nao chinh thuc, nhung van co mot đoan thoi gian tu thang 10 nam 1983 tung đuoc phep ra rap nho vao su can thiep cua thu tuong Pham Van Đong. Trong thoi gian nay, ong am tham lam tiep mot bo phim khac mang ten Chuyen tu te. Khac voi tac pham truoc, lan nay phim đi sau vao than phan co cuc cua nhung nguoi ngheo kho va thuc trang xa hoi Viet Nam đuong thoi. Cuon phim đuoc ong hoan thanh vao nam 1985 trong hoan canh gia đinh rat kho khan va bi cong an chinh quyen theo doi. Nhung som sau đo, phim cung chung so phan voi Ha Noi trong mat ai vi khong the pho bien toi cong chung va phai cat đi đe tranh bi lanh đao hang phim phat hien.
Nam 1987, khi Viet Nam buoc vao giai đoan Đoi Moi, Tran Van Thuy đa đuoc Tong bi thu Nguyen Van Linh ung ho bo phim Ha Noi trong mat ai. Ong Linh cho tap hop nhung can bo quan ly van hoa van nghe, chu tich, tong thu ky cac hoi van hoc nghe thuat cung xem phim đe cho phieu chieu hay khong chieu phim va tat ca moi nguoi đeu thong qua viec chieu phim. Cung luc nay, Tong bi thu cung gap rieng Tran Van Thuy đe đe nghi ong lam tiep phan 2 cua cuon phim. Vi vay ma Chuyen tu te von nam kho tu lau co co may ra mat cung mot luc voi Ha Noi trong mat ai. Thoi điem cong chieu 1987, ca hai tac pham đa đuoc khan gia đon nhan nong nhiet. Cac buoi chieu rap cua phim luon trong tinh trang kin cho, nguoi dan tham chi phai xep hang đe mua ve xem phim. Đay đuoc xem la đieu chua tung co đoi voi dong phim tai lieu san xuat boi nha nuoc, von nhan ve it su quan tam va thuong chi chieu kem phim truyen hoac chieu mien phi.
Voi su đon nhan tich cuc tu nguoi xem lan gioi chuyen mon, Ha Noi trong mat ai đa đuoc chieu lai nhieu lan va đoat giai Bong sen vang hang muc Phim tai lieu tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 8 nam 1988. Trong khi đo, Chuyen tu te cung đoat giai Bo cau bac tai DOK Leipzig cung nam, bat chap viec phim tung bi chinh quyen ngan khong cho chieu tai nuoc ngoai. Nhieu khan gia va bao chi quoc te đa goi Chuyen tu te la "mot qua bom đen tu Viet Nam no tung o thanh pho Leizpig".
Ca hai bo phim Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te đa thanh cong thu hut hang trieu khan gia, cho đen nhieu thap ky sau van con giu nguyen tinh thoi su va la bo đoi tac pham tieu bieu va noi tieng nhat cua đao dien Tran Van Thuy. Rieng voi Chuyen tu te, phim co mat tai vo so lien hoan phim, su kien đien anh khac nhau tren the gioi, tao nen mot luong tin đo nguoi xem tu quoc te cung nhu nguoi Viet hai ngoai va đuoc 12 đai truyen hinh tu cac nuoc mua ban quyen ve chieu. Đao dien, nha phe binh đien anh nguoi My John Gianvito đa đe cu phim vao danh sach mot trong so 10 phim tai lieu hay nhat moi thoi đai cua Vien phim Anh.


= 1988–nay: Cac du an phim khac =
Giai đoan nay, Tran Van Thuy van tiep tuc đao dien kiem bien kich nhieu bo phim tai lieu khac nhau. Nho nhung thanh tuu đien anh cua minh, ong tung đuoc bau vao ban chap hanh Hoi Đien anh Viet Nam tai Đai hoi IV cua hoi thang 8 nam 1995. Tran Van Thuy cung đuoc moi lam thanh vien ban giam khao phim tai lieu tai cac lien hoan phim quoc te, giai thuong đien anh lon nhu DOK Leipzig (1989), Giai Canh dieu (2008), Lien hoan Truyen hinh toan quoc (2020), Giai Van hoa doanh nhan Viet Nam (2005),...


 Phim ve đe tai hau chien  Trong nhung nam cuoi thap nien 1980 va 1990, ong đa thuc hien hai du an phim lon, lay chu đe than phan con nguoi thoi hau chien. Nam 1996, ong cung Ho Tri Pho thuc hien mot bo phim ve cuoc song gia đinh cua cuu quan nhan Viet Nam bi anh huong boi chat đoc da cam mang ten Chuyen tu goc cong vien. Khong giong voi nhung phim co su dung loi binh, bo phim nay Tran Van Thuy đa gan nhu khong dung loi binh, khong am nhac – la phuong phap lam phim tai lieu hien đai von con rat so khai tai Viet Nam khi ay. Phim tung đem đi chieu tai hoi thao quoc te ve chat đoc da cam to chuc o nhieu noi khac nhau, đac biet la My.
Nam 1998, vao đung ngay tuong niem 30 nam tham sat My Lai, ong xuat xuong bo phim tai lieu Tieng vi cam o My Lai. Nhan vat chinh cua phim la mot cuu chien binh nguoi My Mike Boehm luon co gang đem tieng vi cam đen nguoi dan song tai thon My Lai va nhung nguoi đa khuat, cung voi đo la cuoc tro ve cua cac linh My tung tham gia ngan chan cuoc tham sat. Bo phim đa đoat nhieu giai thuong lon o ca Viet Nam va quoc te, bao gom giai Hac vang hang muc phim ngan hay nhat tai Lien hoan phim chau A-Thai Binh Duong lan thu 43 (1999), giai Bong sen bac va "Đao dien xuat sac" cho Tran Van Thuy tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 12. Du vay khi moi hoan thanh, tac pham lai khong đuoc Cuc Đien anh duyet vi phim thuc hien ma khong co su cho phep cua Cuc. Đich than cac giam đoc DSF Nguyen Van Nhan va Le Manh Thich phai moi bo truong Bo Van hoa Nguyen Khoa Điem đen xem phim đe Tieng vi cam o My Lai đuoc Cuc Đien anh thong qua va phim đuoc cho in thanh nhieu ban tranh cu lien hoan phim quoc te. Bo phim tung la tac pham khai mac Lien hoan phim tai lieu chau Au – Viet Nam lan thu 7 va đa thi điem (sau đo la chinh thuc) đua vao chuong trinh giang day duoi dang chuyen ke cho cac hoc sinh lop 5 tren khap Viet Nam.
Tu thang 3 nam 1989 đen thang 3 nam 1990, Hoi nguoi Viet Nam tai Phap va Cong hoa Lien bang Đuc cung cac ban be cua Tran Van Thuy đa to chuc cho ong đi phong van, khao sat ve cong đong nguoi Viet o cac nuoc Tay Au bang camera ghi hinh voi dung luong 100 gio bang. Sau khi hoan thanh, ong đat ten cho bo phim la Thay mu xem voi, dai 2 tap. Tac pham chua đuoc chieu tai Viet Nam boi nhung nguyen do khac nhau, bao gom chinh tri.


 Phim lam theo đon đat hang  Nho vao đo noi tieng cua Chuyen tu te, Tran Van Thuy đa đuoc nhieu hang phim, đai truyen hinh nuoc ngoai moi lam phim tai lieu. Tac pham đau tien thuoc kieu nay la Mot coi tam linh, san xuat nam 1992 va cong chieu nam 1993 do đai Channel 4 (Anh) đat hang. Bo phim gom gop, ban luan nhieu chuyen ve tho cung, cac khai niem tam linh cua nguoi Viet Nam. Truoc đo, ong đuoc moi sang nuoc Anh đe trao đoi viec san xuat phim va khi ve nuoc van tiep tuc giu lien lac thong qua đao dien Neil Gibson. Khi vi đao dien nay bat ngo bi đot tu, phia đai truyen hinh Anh đa gui thang mot buc thu đen nguyen Thu tuong Vo Van Kiet đe nho chuyen la thu ngo tu nha đai đen Tran Van Thuy. Boi su kien tren ma cac du an sau đo ong đa khong gap phai bat cu tro ngai nao trong qua trinh lam viec voi cac đoi tac nuoc ngoai. Cung vao nam 1993, Tran Van Thuy đuoc đai NHK (Nhat Ban) tai tro đe lam mot bo phim tai lieu noi ve con nguoi Viet Nam mang ten Co mot lang que. Ong quyet đinh ve lang gom Phu Lang, tinh Bac Ninh đe ghi lai canh sinh hoat noi đay. Bo phim lam xong nam 1994 va phat tren song truyen hinh Nhat Ban cung nam.
Sau khi nghi huu o Xuong phim tai lieu Trung uong nam 2000, đen nam 2007 đao dien Tran Van Thuy đa hoan thanh loat phim tieu su dai 4 tap mang ten Man đam ve nguoi man di hien đai – nhan ky niem 125 nam ngay sinh hoc gia Nguyen Van Vinh. Y tuong thuc hien bo phim xuat phat tu Nguyen Lan Binh, chau noi cua Nguyen Van Vinh, va ong cung la nguoi đung ra to chuc đau tu lan chap but viet kich ban. Tran Van Thuy đa đuoc đe nghi lam đao dien bo phim va đong bien kich, con Nguyen Sy Bang la nguoi quay phim. Phim lam trong vong mot nam, trai dai qua vo so đia điem khac nhau tu Bac, Trung, Nam Viet Nam đen Lao, Phap,... đe thu thap khung canh va tim kiem tu lieu. Tuy ban đau chi ra mat duoi dang phim tu lieu gia đinh, cong chieu trong noi bo gia toc va mot so ban huu, truong đai hoc, phim đa dan đuoc cac nha nghien cuu đe y đen va sau đo la ca cac co quan truyen thong, du luan Viet Nam cung quoc te. Tac pham sau đo đuoc chieu rong rai tai Trung tam Van hoa Phap tai Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh; buoi chieu phim o Ha Noi đuoc mo ta la "qua đong nguoi". Phim đa nhan ve nhieu phan hoi tich cuc, đuoc đanh gia la "vuot nguong rat xa khoi tu lieu gia toc" va tung đuoc moi chieu tai Phap voi cac nuoc khac.
Nhan su kien Đai le 1000 nam Thang Long – Ha Noi, Tran Van Thuy cung đao dien Nguyen Sy Chung thuc hien mot tac pham tai lieu ve đe tai am nhac co truyen mang tua Vong khuc ngan nam. Phim lam theo đon đat hang cua Nha xuat ban Am nhac Viet Nam. Bo phim co đo dai 4 tap, moi tap dai tu 70 đen 80 phut noi ve mot chu đe khac nhau; hai tap phim đau sau đo đa phat hanh duoi dang đia DVD tren toan quoc.


Su nghiep sang tac = Sach nghien cuu =

Tu nhung nam 2001–2002, Vien William Joiner Center (WJC) thuoc Truong Đai hoc Massachusetts Boston đa co loi ngo moi Tran Van Thuy sang My tham gia chuong trinh "Nghien cuu ve cong đong nguoi Viet". Sau hai lan nhan loi moi, ong quyet đinh xuat ngoai trong 6 thang va tai đay đuoc tiep xuc voi nhieu hoan canh, bi am anh boi nhung than phan phai tha huong sau 1975. Đay la đong luc khien ong danh toan bo cong suc vao hoan thanh cong trinh nghien cuu. Trong qua trinh tim hieu, Tran Van Thuy đa đi gap nhung nguoi ban đong lop cu, gioi van chuong, tri thuc đe phong van va tro chuyen mot cach coi mo ve cuoc song cung nhu suy nghi cua nguoi Viet tai hai ngoai. Vao nam 2003, sau khi hoan thanh xong ban thao dai tren 200 trang, Tran Van Thuy đa co dip gap nha van Nguyen Ngoc hai tuan truoc khi ve nuoc va đuoc ong Nguyen Ngoc thuc giuc in cong trinh thanh sach. Cuon sach đau tay cua ong mang ten Neu đi het bien nho đo ra đoi.
Cuon sach dai gan 200 trang, in boi nha xuat ban Thoi Van o California sau khi phat hanh đa gay nen nhung phan ung trai chieu trong cong đong nguoi Viet tai Hoa Ky. Co nguoi viet han mot cuon sach đe phan bac toan bo cong trinh cua Tran Van Thuy va chi trich ong. Nhung y kien cao buoc cho rang sach phat hanh co chu đich, trong hoan canh mot nghi quyet cua Bo Chinh tri Đang Cong san Viet Nam đang đuoc trien khai tai cong đong nguoi Viet hai ngoai, cung voi đo la viec hau het nhan vat đuoc phong van trong sach la nhung nguoi ty nan cong san. Tuy vay, Neu đi het bien van tiep tuc tai ban mot lan nua tai My vao nam 2004. Khong dung lai voi nhung tranh luan o hai ngoai, cuon sach cung khong đuoc chinh quyen Viet Nam chap nhan va pho bien trong nuoc. Đa tung co nha xuat ban tai Viet Nam muon in sach nhung Tran Van Thuy yeu cau phai giu "đung tung dau cham, dau phay".


= Hoi ky =

Vao ngay 20 thang 5 nam 2013, Tran Van Thuy va Le Thanh Dung ra mat cuon hoi ky dai 29 chuong, 480 trang noi ve cuoc đoi ong mang ten Chuyen nghe cua Thuy. Sach do Nha xuat ban Hoi nha van phoi hop Cong ty sach Phuong Nam an hanh. Y đinh viet sach khoi đau tu khoang 2011–2012, khi hai hoc gia nguoi My Michael Ronov va Dean Wilson đa sang phong van ong trong nua nam đe viet mot luan van dai voi tua đe "Tran Van Thuy's Story of Kindness: Spirituality and Political Discourse". Ong cung Le Thanh Dung sau đo danh ra 10 thang lien sap xep lai cac thong tin đa noi voi hai nha nghien cuu va bo sung them nhung đieu chua ke. Trong sach con co mot so chuong cua Neu đi het bien ma ong đua vao. Du lo so tac pham se khong đuoc phep xuat ban hoac bi cat got, nhung cuoi cung ban thao cua ong van giu nguyen tu đau đen cuoi.
Cac buoi ra mat Chuyen nghe cua Thuy đuoc len ke hoach to chuc tren khap Viet Nam va thu hut rat đong nguoi tham gia, đi qua lan luot 5 tinh, thanh pho lon lan luot la Thanh pho Ho Chi Minh, Nha Trang, Đa Nang, Hue, Ha Noi. Tuy chi moi in 1000 ban đau tien va nha phat hanh co tinh đen nguy co bi lo, cuon sach nhanh chong ban het hang va co đuoc su phe binh tich cuc tu đoc gia. Sach đa tai ban lai nhieu lan va đuoc trao giai "Phat hien moi" tai Giai Sach hay nam 2013. Giao su, cuu chien binh nguoi My Eric Henry cung nha nghien cuu Nguyen Quang Dy sau đo chuyen ngu sach sang tieng Anh; Wayne Karlin la nguoi bien tap noi dung va đat tua sach thanh In Whose Eyes, do Đai hoc Massachusetts xuat ban nam 2016. Đay đuoc xem la cuon hoi ky đau tien cua mot đao dien Viet Nam dich ra tieng Anh.
Cung thoi điem ban Anh ngu Chuyen nghe cua Thuy ra mat tai My, ong cung cho in Trong đong tro tan – mot cuon tap but gom 16 tieu luan dai 430 trang, ban luan ve van đe xa hoi va nhung cau chuyen co that cua than phan con nguoi. Cuon sach do nha xuat ban Nguoi Viet Books phat hanh o Hoa Ky.


Phong cach sang tac va quan điem Cac tac pham đien anh cua đao dien Tran Van Thuy đeu huong toi con nguoi va xoay sau vao tam tu, so phan cua ho. Đoi voi Tran Van Thuy, điem xuat phat nhung bo phim tai lieu ong lam la long yeu nuoc. Ong luon đe cao "su that", "con nguoi" trong tu tuong va trong ca cac thuoc phim tai lieu, cung nhu đac biet đe y đen cach mot tac pham nghe thuat phan anh hien thuc xa hoi. Ong con la mot nha lam phim theo thien huong xet lai, giong voi the he nghe si tien phong khi ay. Tuy nhien vi loi đi nay ma Tran Van Thuy đa gap phai khong it can tro tu cac cap chinh quyen Viet Nam. Chi tinh đen nam 2016, van co nhung bo phim do ong thuc hien chua đuoc phep chieu rong rai ra cong chung.
Tran Van Thuy cho biet nguoi gay anh huong lon đen su nghiep lam phim cua ong la đao dien Roman Karmen. Su thanh cong cua nhung bo phim tai lieu ong lam cung dua tren kinh nghiem va tac đong sau sac tu nen đien anh Lien Xo. Chinh Karmen la nguoi đa truyen cam hung cho Tran Van Thuy ve nhan cach, đieu tao nen mot nghe si, va quan niem phai "đanh đung vao day than kinh cua xa hoi". Phan lon cac bo phim đe ten ong, giong voi đong nghiep luc bay gio, đuoc thuc hien theo loi ke tu su: hinh anh, am nhac la phu con loi binh la trung tam. Tat ca nhung du an ong lam đeu la phim tai lieu, trong đo tu viet kich ban va loi binh, du tren thuc te hau het so phim nay khong co san kich ban ma đuoc hinh thanh thong qua qua trinh đi tim y tuong, ghi hinh. Trong mot cuoc phong van, đao dien Tran Van Thuy nhan đinh "[phim tai lieu] phai truyen tai đuoc mot thong điep gi đo ve le song, ve cach ung xu, ve bon phan [...] lay muc tieu con nguoi, xoay quanh con nguoi". Ong tu nhan minh chua bao gio lam phim mang tinh khoa truong, tung ca. Ben canh "đung va đu", tinh hap dan trong mot phim tai lieu cung đuoc ong chu trong va la "tieu chi đau tien" cua đao dien.
Ve quan điem xa hoi, ong đat ra đieu quan trong nhat đoi voi xa hoi Viet Nam la nhan cach va "su tu te". Tran Van Thuy danh moi quan tam nhat đinh va mot cai nhin truc dien ve chinh tri, ve van đe hoa hop dan toc Viet Nam va cuoc song con nguoi hau 1975. O linh vuc đien anh, đa co the thay qua nhung bo phim ve đoi song xa hoi Viet Nam ma đien hinh la Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te. O linh vuc van chuong, cuon sach đau tay cua ong Neu đi het bien – trong đo đe cap toi khia canh hoa hop dan toc, thuat lai cau chuyen va phong van cac van nghe si, gioi tri thuc tai hai ngoai, bao gom nhung nguoi chong Cong – tung bi phe phan cung vi đua ra mot cai nhin truc dien vao van đe nhay cam it ai muon nhac đen. Tuong tu, loi khai thac nay đa đuoc ap dung voi cuon Chuyen nghe cua Thuy ra đoi mot thap ky sau đo.


Phim tai lieu Di san Trong gioi phim tai lieu Viet Nam, Tran Van Thuy đa tro thanh "cay đa, cay đe" va đuoc menh danh la "đao dien phim tai lieu so mot", hay đuoc vi nhu "Francis Coppola cua Viet Nam". Ong tung đuoc moi vao vo so nhung buoi thuyet trinh, hoi thao, cac buoi phong van tu Viet Nam đen khap noi tren quoc te ve cac bo phim cua ong, nhieu nhat la My, cung voi đo la chia se goc nhin ve chinh tri, xa hoi.
Trong boi canh đat nuoc con song duoi che đo bao cap, gioi van nghe si van chua the "coi troi", ong đa tro thanh nguoi dung cam thuc hien cac bo phim đung đen mat yeu kem cua xa hoi. Đuoc xem nhu la mot "Perestroika Viet Nam" trong cong cuoc Đoi Moi, Tran Van Thuy gay ra vo van tranh cai vi tac pham cua ong khong chi cho thay mat toi cua bo phan chinh khach trong Đang ma con phoi bay no mot cach tran trui. Du thuc te pho bien la cac nha lam phim Viet Nam khong đuoc phep quay nhung bo phim mang tinh phe phan tang lop lanh đao, hai cuon phim Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te do ong đao dien sau nay đa đong vai tro tien phong trong qua trinh cong khai hoa ("glasnost") cua Đang Cong san Viet Nam khi buoc sang thoi ky Đoi Moi, cho thay rang viec chi trich, phe binh chinh phu va phuong cach quan tri đat nuoc van xuat hien trong cac tac pham san xuat boi nha nuoc. Theo nhan đinh cua Đoan Anh Duong (2020), Tran Van Thuy đa "pha vo nhung khung kho hien thuc quen thuoc đe phoi bay cac hien thuc nghe thuat moi trong phim nghe thuat [voi Đang Nhat Minh] va phim tai lieu".
Tran Van Thuy cung la mot nhan vat co quan điem chinh tri gay trai chieu. Giong nhu cac van nghe si thoi ki Đoi Moi, ong đa đat cau hoi, thach thuc nhung đieu đuoc ton vinh trong Chien tranh Viet Nam va thoi hau chien cua chinh quyen cong san qua cac tac pham cua minh. Cho đen nhieu thap ky sau, ong van len tieng ve tinh hinh xa hoi tai Viet Nam va bay to lap truong ve mot so su kien chinh tri khac nhau. Nhung cung vi đieu nay ma trong mot thoi gian dai khoang cuoi the ky 20, ong tung tro thanh đoi tuong bi do xet boi chinh quyen; bi cong an theo doi va tham van, kham xet nhieu lan va bi Bo Van hoa gay kho de khong cho xuat canh. Theo chinh loi Tran Van Thuy ke lai, mot trong so nhung vien cong an tung tham gia vao viec bat giu đao dien tai Thu Đuc đa chi thang mat ong "may la thang phan đong". Tuy vay, ong lai nhan đuoc đanh gia cao tu cac hoc gia quoc te ve nhung thong điep đem lai cho khan gia. Trong mot buoi thao luan voi đao dien Tran Van Thuy vao nam 2003, giao su Pam McElwee cua Đai hoc Yale đa binh luan: "Nhung nhan xet cua ong [Tran Van Thuy] thuc su thang than, thuc su coi mo, thuc su trung thuc khi noi ve tinh hinh xa hoi, đieu ma ban khong the nghe thay o Viet Nam. [...] Ong chac chan la mot trong nhung tieng noi đon le, đoc lap va rat tuyet khi đuoc nghe".


= Giai thuong va vinh danh =
Tinh đen nam 2000, ong đa co danh hieu Nghe si uu tu. Nam 2001, Tran Van Thuy đuoc phong tang danh hieu Nghe si nhan dan. Tai cac ky Lien hoan phim Viet Nam, ong đoat ba giai Đao dien xuat sac lan luot vao nhung nam 1980, 1988 va 1999. O pham vi quoc te, Tran Van Thuy đa đuoc vinh danh la "Chung nhan the gioi" ("Witnessing the World") tai Hoi thao đien anh tai lieu quoc te The Robert Flaherty to chuc thang 5 nam 2003 o New York va tung xuat hien trong cuon "Tu đien danh nhan" cua Nhat Ban.
Vao nam 2021, Tran Van Thuy cung Nghe si nhan dan Đao Trong Khanh đuoc đe cu xet tang Giai thuong Ho Chi Minh đot 6 o linh vuc đien anh, phim truyen hinh. Tuy nhien ong đa khong thong qua su đong thuan cua hoi đong xet duyet. Cum tac pham trong ho so cua đao dien, gom Noi chung toi đa song, Phan boi, Chuyen tu te, Ha Noi trong mat ai, Chuyen tu goc cong vien va Tieng vi cam o My Lai, đa khong tich đu 80% so phieu đong thuan tu cac thanh vien hoi đong chuyen nganh cap Nha nuoc, gay nen nhung y kien trai chieu tu nguoi trong nghe va du luan. Theo tiet lo cua Tran Van Thuy, ly do cho viec hoi đong khong chap thuan la vi mot buc thu cua đao dien phim khoa hoc Nguyen Luong Đuc gui đen Bo Van hoa, The thao va Du lich, cao buoc phim Phan boi do ong thuc hien lay nguyen xi tu ban goc phim Lien Xo va chi long tieng thuyet minh vao. Viec chu đe cua tac pham noi ve chien tranh bien gioi cung đuoc cho la nguyen do khien co quan tham quyen roi vao the kho xu, vi se bi Trung Quoc phan đoi neu trao giai cho ong nho cuon phim nay.
Cau chuyen ve quang đoi vao chien truong cua Tran Van Thuy tung đuoc khac hoa trong bo phim truyen hop tac Viet Nam – Singapore Vu khuc con co, voi hinh tuong la mot chien si vao chien truong quay phim ten Vinh – mot trong so nhung nhan vat chinh cua tac pham. Vao nam 2022, nhan ky niem 40 nam ngay phim tai lieu Ha Noi trong mat ai ra đoi, ong đa đuoc trao giai thuong Lon giai Bui Xuan Phai – Vi tinh yeu Ha Noi vi nhung cong hien tron đoi danh cho đien anh.


 Giai thuong đien anh  Đoi tu Tran Van Thuy đa ket hon va lap gia đinh voi nha quay phim, Nghe si uu tu Thuy Hang. Ong co hai nguoi con: mot con trai ca la hoa si Tran Nhat Thang, sinh nam 1972 va con gai ten Tran Thu Huong, sinh nam 1982. Sau khi thanh hon, ca hai đa đen o nho nha ban va tai co quan mot thoi gian, truoc khi tich cop đu tien đe mua mot can phong nho tai lang Ngoc Ha. Luc đao dien Tran Van Thuy tu Lien Xo tro ve, vo chong ong no luc mua lai nha so 52 Hang Bun tu nha tho Phan Vu. Can nha nay ve sau do con trai ong tiep quan. Tu nam 1997, gia đinh ong đang song tai mot ngoi nha nam trong con ngo nho tren đuong Hoang Hoa Tham. Ngoi nha nay đuoc xay dung bang so tien Tran Van Thuy tich cop tu cac du an phim nuoc ngoai ong tung lam.


= Hoat đong tu thien =
Khong dung lai o linh vuc đien anh, đao dien Tran Van Thuy cung đuoc biet đen voi hoat đong thien nguyen huong toi nhung nguoi sinh song tai lang que ngheo, nan nhan cua chat đoc da cam. Ong đa cap hoc bong cho hoc sinh co hoan canh kho khan va giup chau be bi tat nguyen len thanh pho chua tri. O que nha Nam Đinh, thong qua mot so to chuc nhu "Cac ban cua Tran Van Thuy" tai Paris va cac quy tu thien Phap, ong xay dung nhieu cong trinh quan trong cho khu dan cu nhu truong hoc, nha van hoa, nha tho; xay cau, be tong hoa đuong lang; lap mo to,...


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon = Tieng Viet =


 Sach, nguon chua trang   Tap chi  = Ngoai ngu =


 Sach   Tap chi  = Sach cua tac gia =
Tran Van Thuy (2004). Neu đi het bien (an ban thu 2). Hoa Ky: Thoi Van. OCLC 808653869.
Tran Van Thuy; Le Thanh Dung (2013). Chuyen nghe cua Thuy. Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Hoi nha van. Luu tru ban goc ngay 7 thang 5 nam 2023. Truy cap ngay 16 thang 9 nam 2023.
Tran Van Thuy (2016). Trong đong tro tan. Charleston, South Carolina: Nguoi Viet Books. OCLC 978706266.
Tran Van Thuy; Le Thanh Dung (2016). Henry, Eric; Nguyen Quang Dy; Karlin, Wayne (bien tap). In Whose Eyes: The Memoir of a Vietnamese Filmmaker in War and Peace [Trong mat ai: Hoi ky cua mot nha lam phim Viet Nam trong thoi chien va thoi binh]. University of Massachusetts Press. ISBN 978-1-62534-251-5. OCLC 1012206029. Luu tru ban goc ngay 11 thang 5 nam 2023. Truy cap ngay 16 thang 9 nam 2023.


Đoc them Luong Xuan Thuy (1988). "Đao dien Tran Van Thuy voi bo phim Ha Noi trong mat ai va tap hai cua no: Chuyen tu te". Nghien cuu Van hoa Nghe thuat. So 78. tr. 72. ISSN 0866-8655. Luu tru ban goc ngay 21 thang 5 nam 2023. Truy cap ngay 16 thang 9 nam 2023.


Lien ket ngoai Trich dan lien quan toi Tran Van Thuy tai Wikiquote
Tran Van Thuy tren WorldCat Entities
Tran Van Thuy tren IMDb