Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich la mot quyen tieu su Ho Chi Minh cua tac gia Tran Dan Tien. Tac pham đuoc xuat ban tai Phap va Trung Quoc bang tieng Trung va tieng Phap truoc khi đuoc xuat ban tai Viet Nam, va sau đo đuoc dich ra nhieu ngon ngu khac. Đay cung la tac pham duy nhat đa đuoc biet cua tac gia nay.


Cac ban thao va ban in Theo nghien cuu cua PGS. Đam Đuc Vuong thi:
- Ban thao đau tien đuoc biet đen la ban đanh may bang tieng Phap hien khong con đuoc luu giu. Chi con luu ban đanh may kha mo day 126 trang, kho giay A4, do Xuan Hien (tuc Phan My, nam 1947 la Chanh Van phong Chu tich Chinh phu) dich tu tieng Phap sang tieng Viet, nhan đe: "Tieu su Ho Chu tich". Cuoi ban thao đanh may đe la dich xong ngay 10-7-1945, tuy nhien co chu viet tay so 7 chen len so 5 (tuc la thanh nam 1947).
- Ong Nguyen Van Huong nhan đuoc mot ban thao tieng Phap tu Van phong Phu chu tich đe mang sang Thai Lan vao thang 1 nam 1948. Sau đo ban nay đuoc dich ra tieng Thai đe pho bien cho Kieu bao o Thai Lan.
- Ong Hoang Nguyen (luc đo lam tai Phong thong tin Viet Nam tai Mien Đien) nhan thay cuon sach rat co loi đoi voi cong tac tuyen truyen đoi ngoai nen cung voi mot đong nghiep nguoi An la Valenju dich tu ban tieng Phap sang tieng Anh roi gui ban dich sang Prague, Tiep Khac đe pho bien đi the gioi.
- Thang 6, nam 1949, ban tieng Trung nhan đe "Ho Chi Minh Tieu su" (胡志明傳), tac gia "Tran Dan Tien" do Truong Niem Thuc dich đuoc Bat Nguyet San Xa an hanh ban in đau tien tai Thuong Hai.
- Nam 1955, Nha xuat ban Van nghe xuat ban cuon sach nay lan đau tien tai Viet Nam bang tieng Viet voi nhan đe "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu Tich", sach day 148 trang.
- Noi dung ban tieng Trung đuoc in o Thuong Hai nam 1949 co nhung đoan va co chuong khong co trong ban tieng Viet in tai Viet Nam nam 1955.
Mot so hoc gia nuoc ngoai cho rang ban tieng Phap đa xuat hien o Paris vao nam 1948, nhung chua ai tung nhin thay ban dich nay.


Than the tac gia Đen nay van co nhieu nghi van ve than the tac gia.  Cac nha nghien cuu thong nhat rang Tran Dan Tien la mot but danh chu khong phai mot nhan vat co that.  Hien nay co mot so gia thuyet ve than the cua tac gia quyen sach.  Co hai gia thuyet đuoc cac hoc gia nhac đen la Ho Chi Minh va Tran Ngoc Danh.


= Ho Chi Minh =


 Khang đinh  Co thong tin cho rang Tran Dan Tien la mot but danh cua Ho Chi Minh hoac đuoc nghi van la nhu vay boi mot so nguon trong va ngoai nuoc.

Nha nghien cuu Ha Minh Đuc trong Tac pham van cua Chu tich Ho Chi Minh:
...Đap lai tinh cam mong muon cua đong bao, cua ban be tren the gioi, Ho Chu tich voi but danh Tran Dan Tien đa viet tac pham "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich...";
Cuu Pho Tong bien tap bao Nhan dan, ve sau đao ngu ra nuoc ngoai la Bui Tin tra loi phong van Đai A chau Tu do,
...Nhan dan, to bao cua Đang cong san, noi ro la ong Ho trong cuoc đoi đa dung đen hon 30 bi danh khac nhau, trong đo co bi danh Tran Dan Tien, va khang đinh ro rang cuon "Nhung mau chuyen ve đoi song cua chu tich HCM" la do chinh ong Ho viet ra...
Hoc gia My William J. Duiker, trong tac pham Ho Chi Minh: A Life:
...The other, Nhung mau chuyen ve doi hoat dong cua Ho Chu tich, by the fictitious historian Tran Dan Tien, was written by Ho in the late 1940s and has been translated into several foreign languages...
Tam dich: Con tac pham kia, "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich", cua nha su hoc tuong tuong Tran Dan Tien, đuoc ong Ho viet vao cuoi thap ky 1940 va đa đuoc dich sang nhieu thu tieng khac.
Hoc gia Phap Pierre Brocheux, trong tieu su Ho Chi Minh: A Biography


 Khong ro rang  Hoc gia My Sophie Quinn-Judge, trong tac pham Ho Chi Minh: The Missing Years, neu ra nghi van cua mot so nguoi:.
...Although the author's name is given as Tran Dan Tien, it is believed, in fact, to be an autobiography...
Tam dich: Mac du ten tac gia la Tran Dan Tien, nhung co nguoi tin rang thuc ra no la tu truyen...
Tren trang web Đang cong san co bai viet "Suu tam ten goi, bi danh va but danh cua Chu tich Ho Chi Minh qua cac thoi ky", trong đo co ghi: "Gan đay cac nha nghien cuu va suu tam cho rang Chu tich Ho Chi Minh đa tung dung bi danh hoac but danh nay, tuy nhien van chua ro đuoc dung vao thoi điem va boi canh cu the nao".
Mot bai viet tren tap chi "Cong san Đien tu" (co quan ngon luan cua Đang Cong san Viet Nam) co cau nhu sau, tu đo nguoi đoc co the hieu rang Tran Dan Tien la Ho Chi Minh, hoac cung co the la mot nguoi co chung quan điem voi ong:

...Con nho nhung quan điem rat rong mo cua Tran Dan Tien-Ho Chi Minh: "Khong Tu, Gie-su, Cac Mac, Ton Dat Tien chang phai co cung mot điem chung đo sao....);


 Bac bo  Cung co nguon cho rang Tran Dan Tien khong phai la Ho Chi Minh:

Nha nghien cuu Nguyen Xuan Ba trong bai Tran Dan Tien la ai? co neu nhung ly do đe cho rang Tran Dan Tien khong phai la Ho Chi Minh:
Neu muon viet hoi ky, Ho Chi Minh khong can phai tu tay viet ma co rat nhieu ky gia, nha van, nha bao noi tieng san sang viet hoi ky cho ong. Nhung ong khong nho ai viet hoi ky cho minh ma chi đong y phong van ve tinh hinh đat nuoc Viet Nam bay gio.
Ho Chi Minh co viet hoi ky "Vua đi đuong vua ke chuyen" va ong xac nhan rong rai voi du luan rang đo la tac pham cua minh, neu cuon "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich" cung do ong viet thi chang co ly do gi đe ong khong xac nhan nhu cuon sach kia.
Voi thoi gian lam viec ban ron, chang co ly do gi đe chi trong 2 nam (1948-1949), Ho Chi Minh lai viet đen 2 cuon sach co noi dung, chu đe tuong tu nhau ("Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich" va "Vua đi đuong vua ke chuyen") ma giua 2 cuon lai co nhung thong tin khac nhau.
Neu Tran Dan Tien la Ho Chi Minh thi chang co ly do gi ban thao cuon "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich" (hoac nhung gi con sot lai cua no) lai khong đuoc nhung nguoi co trach nhiem luu giu lai (Cuon "Vua đi đuong vua ke chuyen", ban thao con bao quan tai Bao tang Ho Chi Minh, ngay ca nhung cuon so tiep khach cua Ho Chi Minh cung đuoc luu giu lai). Ho Chi Minh khong the tu viet, tu in, tu phat hanh ma khong ai biet (xung quanh ong la đoi ngu can bo, chien si, thu ky bao ve ngay đem)
Mac du cuon sach "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich" đuoc cho rang ra đoi tu nam 1948 nhung chua tim thay mot ban tieng Viet nao in thoi điem đo ma ban in đau tien lai la ban tieng Hoa voi tua đe "Ho Chi Minh truyen", do Truong Niem Thuc dich, xuat ban tai Thuong Hai thang 6-1949. Ban in tieng Viet (chinh thuc) đau tien duong nhu la cua Nha xuat ban Van Nghe, Ha Noi 1955. Nhu vay la vo ly khi cuon sach khong đuoc in lan đau tai Viet Nam ma lai la mot ban tieng Hoa o Trung Quoc (Trong thoi gian nay, Ho Chi Minh khong đi Trung Quoc lan nao). Đieu đo phu hop voi gia thiet tac gia phai giau Ho Chu tich khi in cuon sach nay vi khong muon lam trai y ong.
Ba Lady Borton, nha van My, mot nguoi gan bo voi Viet Nam tu thoi chien tranh toi ngay nay, đa danh nhieu thoi gian cong suc đen mot so nuoc Ho Chi Minh tung hoat đong xin luc ho so luu tru đe tim hieu sau ve Ho Chi Minh, cung cho rang Tran Dan Tien khong phai la Ho Chi Minh
Theo ong Nguyen Khoi, nguyen pho vu truong Van phong Quoc hoi, thi khi đo nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa moi thanh lap, hau het nguoi nuoc ngoai khong biet Ho Chi Minh la ai, tieu su the nao. Cuon "Nhung mau chuyen hoat đong cua Ho Chu tich" ra đoi theo sang kien cua ong Hoang Quoc Viet (thuong vu Trung uong Đang) goi y cho ong Tran Huy Lieu (Bo truong bo Tuyen truyen) viet đe gioi thieu cho nguoi nuoc ngoai ve Ho Chi Minh. Ong Tran Huy Lieu giao cho Vu Đinh Huynh, thu ky tro ly cua Ho Chi Minh chap but, xong khoi thao thi Tran Huy Lieu, Hoang Quoc Viet, Truong Chinh duyet đe hoan thien đem xuat ban. Ten but danh "Tran Dan Tien" co y nghia: nguoi cong dan đau tien ho Tran cua nuoc Viet Nam Dan chu cong hoa. Ho Tran co y ngam: may nguoi chap but nay (Vu Đinh Huynh, Tran Huy Lieu, Truong Chinh) đeu la nguoi que Vua Tran - Tran Hung Đao (Nam Đinh), đeu neu cao tinh than chong ngoai xam. Cuon sach khong he bi phan bac ve noi dung, nhung cai ten "Tran Dan Tien" thi cu bi nhung ke thu đich gan cho Ho Chi Minh đe xuyen tac noi xau.
Sau khi đua dan chung la cuon so ghi lich Ho Chi Minh tiep khach ngay 4/9/1945, tac gia Thanh Tung cho rang tac gia co the la mot nhom nguoi do cu Đang Thai Mai la chu xuong va tac gia cuon sach: 

"Nhu vay, co the hinh dung toan bo su viec the nay: ong Đang Thai Mai sau khi nghe noi nhieu ve Ho Chu tich, đuoc chung kien Bac đoc Tuyen ngon Đoc lap nen đa nay sinh y đinh tim hieu ve qua trinh hoat đong cach mang cua Nguoi truoc Cach mang thang Tam (y đinh nay co the cua ca nhan ong, cung co the cua cac nhan si, tri thuc ban be ong). Tan dung moi quan he cua minh, ong toi dien kien Bac ngay trong sang ngay 4-9-1945. Trong cau chuyen, ong co đe cap toi van đe "hoi ky" đoi voi Bac nhung khong đuoc đap ung. Khong tu bo y đinh, ong va mot so ban be đa chu đong tim hieu tu cac nhan chung, nhung nguon nay nhanh chong bi can kiet. Vi la mot thanh vien Chinh phu, lai co moi quan he voi nhieu đong chi, hoc tro than can cua Bac nen ong đa tho lo y đinh cua minh đoi voi cac vi nay va đuoc huong ung nhiet tinh...
Vi Bac khong đong y viet ve minh nen cac đong chi tac gia phai gop nhat thong tin tu moi nguon co the đe tong hop thanh cuon sach. Nhung khi viet xong, cac tac gia lai so Bac phat long nen khong dam đem in trong vung kiem soat cua Chinh phu khang chien, dan đen viec ban in đau tien lai la ban tieng Hoa, phat hanh tai Thuong Hai".
Tac gia Nguyen Xuan Ba cho rang: Khi thay cuon "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich" do nguoi khac viet co nhung chi tiet khong chinh xac, nen Ho Chi Minh phai viet cuon "Vua đi đuong vua ke chuyen" đe nguoi đoc hieu đung hon. Neu cuon "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich" do chinh Ho Chi Minh viet thi ong đa chang can phai viet them cuon "Vua đi đuong vua ke chuyen" nua.


= Tran Ngoc Danh =
Mot so tac gia nuoc ngoai đua ra nghi van Tran Dan Tien co the la Tran Ngoc Danh hay khong. Trong giai đoan 1945-1946, Tran Ngoc Danh la đai bieu quoc hoi khoa I va la Truong phai đoan đai dien cua Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa tai Phap giai đoan 1946-1949. Ong em ruot cua Tran Phu. Ong sang Phap thang 6/1946 cung Ho Chi Minh đe du hoi nghi Fontainebleau, va đuoc Ho Chi Minh cho o lai Phap lam truong phai đoan ngoai giao o đay. Nam 1948, ong bi chinh phu Phap bat vi toi "chong lai su toan ven cua lanh tho Phap" roi đuoc tha ra sau đo. Nam 1949, ong cung voi vo la Thai Thi Lien tu Paris chuyen sang Prague va lap phai đoan ngoai giao moi o đay. Tu thang 12 nam 1949 đen thang 1 nam 1950, ong gui nhieu thu cho Stalin phe phan đuong loi dan toc chu nghia cua Ho Chi Minh. Ong đuoc cho la đa bi khai tru khoi Đang Cong san Viet Nam nam 1950. Nam 1951, ong va gia đinh tro lai chien khu Viet Bac.  Ong mat khong lau sau đo.
Theo Olga Dror, Jean Sainteny thi Tran Ngoc Danh đuoc ghi ten la tac gia cuon Tieu su Ho Chu tich tai Paris (co ghi ten ong o bia) nam 1949 voi nhieu noi dung tuong đong voi cuon cua Tran Dan Tien. Tuy nhien, Olga Dror cung đua ra mot so ly do Tran Ngoc Danh co the khong phai la tac gia — viec ghi ten ong la tac gia co the chi la muon uy tin cua ong trong cong đong Viet kieu o Phap; theo Selivanov (2014, tr. 245)  thi Tran Ngoc Danh tung trich mot so đoan co trong quyen nay đe lam bang chung rang Ho Chi Minh đa than thanh hoa chinh minh.
Theo ong Tran Quang Huy (nguyen Chanh Van phong TW Đang thoi khang chien chong Phap o Viet Bac)  cho biet ong cung đa nhan đuoc mot ban tieu su Ho Chi Minh, do Viet kieu hay co quan đai dien Chinh phu tu Paris gui ve.
Theo ong Song Thanh (nguyen Vien truong Vien Ho Chi Minh) mac du chua đoc ban in nam 1949 cua ong Tran Ngoc Danh, nhung đa đuoc đoc ban in nam 1951, khi sach đuoc Hoi Viet kieu tai ban. Bia sach van ghi ten tac gia la Nghi si Tran Ngoc Danh, ten sach: "Tieu su Ho Chi Minh", kho sach co 12x17, khong ghi ten Nha xuat ban, noi in, chi ghi nam tai ban: 1951. Sach đuoc chia ra thanh nhieu chuong nho, moi chuong co tieu đe rieng, in thanh 3 tap mong. Noi dung, ve co ban nhu cuon "Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu Tich" cua Tran Dan Tien.


Noi dung Trong Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich, Tran Dan Tien khong dung hinh thuc tu truyen, ma thuat chuyen bang loi mot nguoi khac. Ong đong vai tro mot nha bao xin gap Ho Chi Minh đe ghi lai tieu su cua Chu tich nhung khong đat yeu cau. Tran Dan Tien phai đi tim gap go nhung nguoi đa tung quen biet voi Ho Chi Minh đe hoi chuyen, thu thap tai lieu roi viet ra tac pham nay. Trong tac pham co đoan viet nhu sau:

...Nhieu nha van, nha bao Viet nam va ngoai quoc muon viet tieu su cua vi chu tich nuoc Viet nam Dan chu Cong hoa, nhung mai đen nay, chua co nguoi nao thanh cong. Nguyen nhan rat gian đon: chu tich Ho chi Minh khong muon nhac lai than the cua minh. Ngay 2-9-45, lan đau tien toi trong thay Ho chu tich. Đo la mot ngay lich su. Ngay hom ay, đung truoc rat đong quan chung hoan ho nhiet liet, Ho chu tich trang nghiem đoc ban Tuyen ngon đoc lap cua nuoc Viet nam Dan chu Cong hoa.
Ngay thu hai toi viet tho xin phep đuoc gap Ho chu tich. Ngay chieu hom ay, toi rat sung suong tiep đuoc thu tra loi cua Ho chu tich viet nhu the nay:
Ngay mai 7 gio 30 moi chu đen
Ky ten: Ho chi Minh."
Sau loi mo đau, tac gia đa thuat lai cuoc đoi cua Ho Chi Minh: bat đau tu thoi tho au o Nghe An; đen Sai Gon noi ong ra đi tim đuong cuu nuoc; đen Marseille va Le Havre o Phap; đen cac chuyen tau vong quanh the gioi qua Luan Đon, Paris, Lien Xo, Trung Quoc, Hong Kong, roi cuoi cung tro ve Viet Nam, noi ong lanh đao Viet Minh. Khi ong đoc ban Tuyen ngon Đoc lap la lan đau tien Tran Dan Tien va nhieu nguoi khac thay mat ong.  Đay chi la buoc đau cua cuoc đau tranh gianh đoc lap; tac gia tiep đo thuat lai hai nam ke tiep cua cuoc đau tranh roi dung lai o cho đo.
Du khong viet theo hinh thuc tu truyen, va tac gia đa noi ro la khong the tiep can đuoc Ho Chi Minh, tac pham ke lai nhieu chi tiet, neu co that, thi chi Ho Chi Minh moi biet đen: nhung y nghi tham kin va trai nghiem ca nhan. Cac chi tiet đo gom co viec Ho Chi Minh nguong mo cach viet gian di de hieu cua cua Lev Nikolayevich Tolstoy va Anatole France va tu nhu rang "[n]guoi ta chi can viet đieu gi nguoi ta thay va cam", hay khi mieu xa lim, gio giac an uong, cac mon an cua ong trong luc ong bi giam rieng tai Hong Kong.


Nhan xet Sophie Quinn-Judge, trong cuon Ho Chi Minh: The Missing Years, đanh gia quyen Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich nhu sau:

Tam dich: Trong khi no đuoc dua tren su that, nhung đieu no bo qua, to đam them, va viec no kien quyet khang đinh pham chat vo san cua Ho Chi Minh đa bien no thanh mot yeu to tao ra huyen thoai ve ong hon la mot ghi chep nghiem tuc.
Trong khi đo, William J. Duiker, trong cuon tieu su Ho Chi Minh: A Life, cho rang viec Ho Chi Minh dung nhieu but danh hoac ten gia khi viet tu truyen va cac bai bao trong suot hang chuc nam la mot trong cac kho khan ve tu lieu tieu su đoi voi nguoi đinh viet sach ve ong.
Nha su hoc Olga Dror, chuyen gia lich su Đong A va Viet Nam thoi can đai, cho rang du quyen Nhung mau chuyen la do chinh Ho Chi Minh viet hay chi đuoc ong chap thuan cho xuat ban, tac pham đa cho thay ong co vai tro quan trong trong viec tao ra hinh anh ve chinh minh. Ba cho rang tac pham co đay ray mau thuan ve thu tu thoi gian. Mot vi du la khi ong Nam thuat lai chuyen gap Ho Chi Minh khi o Anh rat an tuong khi Ho Chi Minh to ra cam đong khi đoc mot bai bao ve mot ong "Thi truong Cook" nguoi Ireland đa tuyet thuc ma chet.  Sau đo The chien thu nhat bung no, Ho Chi Minh roi Luan Đon đi Paris, va ong Nam cam thay lo lang khi quan Đuc tien đen song Marne.  Hai thang sau Ho Chi Minh đa gui thu đen ong Nam ke viec gap mat Phan Chau Trinh.  Theo cac su kien lich su thi co the suy ra theo loi ke cua ong Nam thi Ho Chi Minh roi Luan Đon giua thang 7 va thang 9 nam 1914.  Tuy nhien, theo Dror thi nha ai quoc Ireland ma Ho Chi Minh nguong mo (Terence Joseph MacSwiney, thi truong Cork) bi bat va chet trong tu vao thang 10 nam 1920, hon 6 nam sau cuoc gap go giua ong Nam va Ho Chi Minh va sau luon khi cuoc chien ket thuc. Ngay ca khi Tran Dan Tien ke chuyen cung co mau thuan:  theo truyen ke thi co the suy ra Ho Chi Minh đen Petrograd vao ngay 19 thang 1 nam 1924 va đen Quang Chau vao cuoi thang 6 cung nam, o lai Lien Xo chi von ven 5 thang, khong đu đe tham Petrograd roi Mosvka, roi tim hieu ve đat nuoc nay roi tham Lang Lenin (hoan tat nam 1930) nhu đa thuat lai trong truyen. Theo ba, Nhung mau chuyen co the đuoc hieu nhu mot van ban ton giao, mot cam nang đe cam nhan va mieu ta Ho Chi Minh, cung nhu đat nen mong cho su sung bai ong.


Tac pham lien quan Trong cuon tieu su Vua đi đuong vua ke chuyen xuat ban lan đau nam 1950, Ho Chi Minh lay but danh la T. Lan. Ong dung but phap nhap vai, qua mot chien si trong đoan tuy tung cua Chu tich đi hanh quan, vua đi vua hoi chuyen Chu tich va ghi chep lai. Cuon sach nay đuoc Ho Chi Minh viet nham muc đich cho nhan dan ca nuoc thoi đo biet ro ve tieu su cua minh đe them tin tuong vao cuoc khang chien chong Phap, va ong xac nhan rong rai voi nhan dan rang minh đa tu viet cuon sach. Ban thao goc hien luu tru tai Bao tang Ho Chi Minh.


Lien ket ngoai Tac pham: Nhung mau chuyen ve đoi hoat đong cua Ho Chu tich
Trich đang Tac pham Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine


Chu thich