Bo-tat, đay đu la Bo-đe-tat-đoa, dich y la Giac huu tinh (覺有情) hoac Đai si (大士), la mot nguoi đang tren con đuong đat toi trang thai giac ngo trong Phat giao hoac Phat thanh.

Bac trong Tam thap tam thien the gioi, cuu giup chung sinh bang hanh Bo-tat (Bo-tat Maha tat). Bo-tat thuc hanh ba muoi phap Ba-la-mat-đa (theo quan điem cua Phat giao Thuong Toa bo) hoac sau phap Ba-la-mat-đa (theo quan điem cua phan lon bo phan Phat giao Đai thua). Trong Kinh van Nikaya, Bo-tat la thuat ngu dung đe nhac đen Phat Thich-ca Mau-ni truoc khi giac ngo trong khi o van ban Đai thua, Bo-tat đuoc su dung đe goi bat ky chung sinh nao phat Bo-đe tam thanh Phat nhu Bo-tat Quan The Am, Bo-tat Đia Tang, Bo-tat Pho Hien.


Tu tap Bo-tat muon tu tap tren con đuong Bo-tat đao đe tro thanh Phat, du cho theo Nam tong hay Bac tong, thi can phai co đai nguyen rong lon vi loi ich cua chung sinh (đuoc mot vi Phat thu ky) va co kien thuc Phat phap thien xao nhu Tu dieu đe, Duyen khoi, Nhan qua...


= Phat giao Nam tong =
Theo quan điem Nam tong, đe đuoc mot vi Phat thu ky thi chung sinh can phai thoa man tam đieu kien: (1) la con nguoi, (2) la nam nhan, (3) hoan thien cac đieu kien can thiet đe co the chung qua A-la-han trong kiep hien tai, (4) gap Phat, (5) tu si tin vao thuyet Nghiep bao hoac la mot ty-kheo trong thoi ky co mot vi Phat, (6) co nang luc chung cac tang thien đinh, (7) hanh đong cong đuc (co the xa than đe co the bao ve Đuc Phat), (8) co y nguyen đe hoan thanh muc tieu du co roi vao nghich canh. Thoi qua khu ve truoc, Tu si Sumedha (tien than cua Phat) đa đuoc Phat Nhien Đang thu ky (Dipamkara) nho tam nhan tren. Bo-tat muon chung qua thanh Phat vi long đai bi (maha-karuna) muon cuu giup chung sinh: "Neu chung đat đuoc Toan Giac (la mot vi Phat), Ta co the giup the gian cung voi chu thien than cung qua song!".
Bat ky Bo-tat nao muon tu tap thanh Phat thi can phai thanh tuu ba muoi phap Ba-la-mat trong đo co thap đo: bo thi, tri gioi, xuat gia, tri tue, tinh tan, nhan nhuc, chan that, quyet đinh, bac ai, xa va ba cap đo: ha, trung va thuong.


= Phat giao Đai thua =

Theo quan điem Bac Tong, mot chung sinh đuoc Phat thu ky chi can thoa man đieu kien la phat tam Vo thuong vi loi ich cua chung sinh. Bo-tat lay chung sinh lam su nghiep cua minh. Quan điem ve Bo-tat theo Đai thua linh đong hon so voi Thuong Toa bo. Mot vi Bo-tat phat đai nguyen va the thanh tuu đai nguyen truoc hoac sau khi chung qua thanh Phat trong khi Phat giao Thuong Toa bo thi chi co Phat Toan giac moi co kha nang cuu đo chung sinh. Vi du nhu Bo-tat Đia Tang Vuong the nguyen: "Đia nguc vi khong, the bat thanh Phat. Chung sinh đo tan, phuong chung Bo-đe." (Chung nao Đia nguc chua trong khong, toi the chua đac qua thanh Phat. Chung sinh đeu đuoc cuu đo het, luc đo toi moi chung qua Bo-đe), nhu vay Bo-tat Đia Tang phat đai nguyen tren va chi thanh Phat khi hoan thanh het đai nguyen đo; trong khi Phat A-di-đa phat 48 đai nguyen khi con la Bo-tat va Ngai hoan thanh đai nguyen ay sau khi chung Phat qua.


Trong Đai thua Trong cac kinh đien Phat giao Đai thua, hinh anh Bo Tat tuong tu nhu A-la-han, trong đo A-la-han thuong bi hieu nham la tap trung chu yeu vao su giai thoat cho chinh minh, xu huong it lam loi nhieu cho chung sinh, con Bo Tat thi co nguyen luc cao ca hon nhieu, khong nhung tu bo tri tue ban than ma con mang loi ich đen moi chung sinh tren con đuong giac ngo.
Thuc ra, khai niem Bo tat đa đuoc tim thay trong cac kinh đien Phat giao nguyen thuy, nhat la khi noi ve cac tien than cua Tat-đat-đa Co-đam (Ban Sinh Kinh). Trong Kinh van Đai thua, khai niem nay đuoc phat trien them: khi noi đen Bo Tat, nguoi ta xem đo la tien than cua cac vi Phat tuong lai. Đai thua chia lam hai hang Bo Tat: Bo Tat đang song tren Trai Đat va Bo Tat sieu viet. Cac vi đang song tren Trai Đat la nhung nguoi đay long tu bi, giup đo chung sinh, huong ve Phat qua.
Bo Tat sieu viet la nguoi đa thuc hanh cac hanh Ba-la-mat o muc đo rat cao nhung chua nhap Niet-ban, hoan toan bat thoi chuyen (khong con thoi lui) tren con đuong thanh Phat, co kha nang tu chu trong Luan hoi, xuat hien trong the gian duoi nhieu dang khac nhau đe cuu đo chung sinh. Đo la cac vi đuoc Phat tu ton tho va đanh le, thuong la cac vi Bo Tat Quan The Am (觀世音) hay Quan Am Bo Tat, Bo Tat Đai The Chi (大勢至), Bo Tat Van-thu-su-loi (文殊師利), Bo Tat Pho Hien (普賢) va Bo TatĐia Tang (地藏).Nam vi Bo Tat nay goi la Ngu hien.


Chu vi Bo Tat Bo Tat Hu Khong Tang (zh. 虛空藏, sa. akasagarbha, ja. kokuzo)
Bo Tat Quan The Am (zh. 觀世音, sa. avalokitesvara, ja. kanzeon, bo. spyan ras gzigs སྤྱན་རས་གཟགས་)
Bo Tat Đia Tang (zh. 地藏, sa. ksitigarbha, ja. jizo, sa yi snying po ས་ཡ་སྙང་པ་)
Bo Tat Đai The Chi (zh. 大勢至, sa. mahasthamaprapta, ja. daiseishi)
Bo Tat Di-lac (zh. 彌勒, sa. maitreya, ja. miroku, bo. byams pa བྱམས་པ་)
Bo Tat Van-thu-su-loi (zh. 文殊師利, sa. manjusri, ja. monju, bo. `jam pa`i dbyangs འཇམ་པའ་དབྱངས་)
Bo Tat Pho Hien (zh. 普賢, sa. samantabhadra, ja. fugen, bo. kun tu bzang po ཀན་ཏ་བཟང་པ་)
Bo Tat Kim Cuong Thu (zh. 金剛手, sa. vajrapani, ja. kongoshu, bo. phyag na rdo rje ཕྱག་ན་རྡ་རྗ་)
Bo Tat Đa la (zh. 多羅, sa. tara,Tara, Drolma, bo. sgrol-ma སྒྲལ་མ་)
Ngoai nhung vi Bo Tat tren con co vo luong cac vi Bo Tat o hang ha sa so the gioi khac.


Hinh anh o Viet Nam Xem them La Han
Thanh Than
A than
Đai Bo Tat
Bo Tat nho


Tham khao Thu muc Gampopa; The Jewel Ornament of Liberation; Snow Lion Publications; ISBN 1-55939-092-1


Lien ket ngoai