Nuoi ran la viec thuc hanh nuoi cac loai ran (bao gom ca tran) đe lay san pham tu chung đac biet la da ran, noc ran va thit ran. Nhung quoc gia nuoi ran đuoc biet đen tren the gioi la My, Thai Lan, Trung Quoc va Viet Nam. Ran co rat nhieu chung loai nhung chi mot so loai đuoc nuoi va khai thac cho gia tri kinh te. O Viet Nam, hieu qua noi bat tu mo hinh nuoi ranđa gop phan tang nguon thu nhap cho gia đinh, thuc đay nen kinh te đia phuong phat trien. Đay la mot mo hinh kinh te giup nguoi ta tang thu nhap va lam giau. Nuoi ran hien la mot trong nhung nghe mang lai hieu qua kinh te cao, thu hut nhieu ho dan tham gia.


Mot so loai Ran ri voi: Ran lua đe theo ran lua tu 7- 10 con. Ran nuoi đuoc 1- 2 nam tro len thi đe binh quan 25 con va tang len vao nhung nam sau. Khi con ran me gia, no đe khoang 30 con va đe ra con chu khong đe trung. Con ran nay noi chung rat de nuoi, co the nuoi trong thung mop, lu, khap hoac xay bon. Thuc an cho ran chu yeu la ech, nhai, ca da tron. Moi nam ran đe 1 lan. Ran bo me bat cap vao thang 8 - 9 va đe vao thang 4 - 5 nam sau. Ran me đe lan đau khoang 10 - 15 con. Ran cang lon đe cang sai. Hao hut trong qua trinh nuoi tu 10 - 20%. Sau 1 nam nuoi, ran đat trong luong tu 0,8 - 1,2 kg, tuy thuoc vao muc đo cho an. Chi phi thuc an binh quan khoang 150.000 đong/con/kg; trong khi gia ban ran luon on đinh tu 750.000 - 900.000 đong/kg nen moi con ran nuoi đat trong luong 1 kg.
Ran ri ca: La loai de nuoi, nhe cong cham soc, khang benh tot. Nguon thuc an đa dang, nhu cau thi truong nhieu va on đinh. Nuoi ran đe 1 tuan cho an 1 lan, ran thit 3 ngay cho an 1 lan, thuc an tu nguon ca tap, ca ro phi, sac, ca me. Moi nam ran đe mot lan, moi con đe tu 10 - 30 ran con. Ran giong nuoi tu 15 - 18 thang co the đat trong luong tu 1,1 - 1,7 kg/con.
Ran ho mang (phi đen): Thuc an chu yeu la chuot va coc, khoang 3 ngay cho an mot lan vao buoi toi. Trong luong thich hop la 0,8 - 1,2 kg/con. Đay la mo hinh mang lai hieu qua kinh te cao, hon han so voi chan nuoi cac loai gia suc, gia cam khac. Ran nuoi khoang 2 – 3 kg thi xuat ban, voi trong luong len toi 3, 4 kg co the ban đuoc vai trieu đong/con
Ran ho heo: Tai Viet Nam, gia ran vao thoi điem thap nhat cung len đen 750.000/kg, luc cao nhat khoang 1,2 trieu đong/kg ran ho heo đuoc nuoi nhieu o mien Tay voi gia cao xa Thoai Giang thuoc huyen Thoai Son la khu vuc nuoi ran ho heo nhieu nhat tinh An Giang. Truoc đay, thi truong tieu thu manh nen gia thu mua luon o muc cao, luong ran nuoi trong dan qua nhieu, khong nhung trong xa nay ma ca tinh An Giang va nhieu tinh mien Tay, noi đau cung nuoi ran, dan đen cung vuot cau. loai ran nay đuoc thuong lai gom mua, xuat ban rat manh sang Trung Quoc nen cung khong đu cau, gia lien tuc tang khien nong dan o at tha nuoi. Song thoi gian gan đay, thuong lai khong gom ran xuat sang thi truong nay nua, dan đen tinh trang gia giam khong phanh.
Thuc an cho chung gom: Gom chuot, coc, phu tang đong vat, trung ga, vit 3 - 4 ngay cho an mot lan. Trong luong thich hop la 1 - 1,5 kg/con. Ty le nuoi thuong la ba cai 1 đuc hoac bon cai 1 đuc. Ran cai thuong co minh thon dan tu đau đen đuoi, trong khi con đuc co phan đuoi to hon so voi con cai. Khi đong đuc, ran đuc thuong noi đuong vay vien tren song lung. Tu khi ran bat cap đen khi ran cai đe khoang 40 ngay.Khoang 2 - 3 ngay phai cho ran an 1 lan, thuc an cua ran rao trau chu yeu la ech, nhai, coc. Khi ran con nho, phai cham soc ky va khong đe ran đoi vi chung co the can nhau vi nham tuong đong loai la moi. Vet can co the khien cho ran con bi chet. Khi mac benh, mat ran lu đu, bo an va thuong non moi.
Tran: Nuoi tran de, hao hut it, gia ban cao, co the kiem chuot cho tran an


Chuong trai Xay trong nha kien co, lop, co he thong cua so, quat thong gio, rem che sang, đam bao đong am - he mat, che đo anh sang thich hop, giup ran khoe manh, tang trong nhanh. Chuong nen xay thanh tung tang đe tang dien tich nuoi, moi chuong cao (sau) 25 – 30 cm, rong 30 – 45 cm (tuy loai ran), dai 50 – 60 cm, moi tang đo mot lop be - tong 2 cm, giup khung chuong chac chan, ran khong chui ra đuoc. Cac chuong đuoc ngan voi nhau bang lop gach trat xi mang.
Nen chuong nen phu mot lop cat sach, nho va kho, tren xep lop gach moc kho (loai chua nung qua lua) voi khoang cach 1,5 – 2 cm, chua lai khoang 1/5 dien tich chuong ngoai cua cho an đe ran thai chat can ba. Cua chuong đuoc ghep bang nhung thanh go day 1,5 – 2 cm, rong 2 cm, co then cai chac chan. Nuoi ran co nhieu cach nuoi nhung đoi voi viec xay dung nuoi veo luoi va tha luc binh se giam chi phi đau tu va mang lai hieu qua cao hon. Mot veo khoang 6 m2, mat đo tha nuoi 17 con/m2, veo đuoc thiet ke ben trong bang luoi cuoc min, ben ngoai luoi cuoc lo đe tranh cac loai ca lon, cua, chuot...pha luoi, ben trong tha luc binh se co tac dung loc nuoc, che mat cho ran phat trien, xung quanh rao luoi B40.


Cham soc Trong thoi gian lot xac 5 - 7 ngay, ran khong an thuc an, truoc khi lot xac 4 - 5 ngay, ran di chuyen cham, mat chuyen tu mau trang sang mau trang đuc, sau đo chuyen dan sang mau trang trong. Ran lot xac rat nhanh (trong khoang vai phut), sau khi lot xac, ran an rat khoe. Sau moi lua nuoi, can loai bo cat, gach moc cu, phun thuoc sat trung toan bo chuong nuoi. Neu ran bi tieu chay, phan long mau trang hoac lan mau, co the cho an thuc an tron voi thuoc tru benh tieu chay (loai thuoc dung cho gia cam). nuoi ran đoc lai khong qua kho, vi đuoc thuan duong nen chung rat it khi tan cong nguoi nuoi, lai rat it khi dich benh. Thuc an cua ran la chuot, ech, nhai nen cung de tim, hoac cung co the mua.


Nguy hiem Viec nuoi cac loai ran, đac biet la cac loai ran đoc voi noc ran manh co the gay nguy hiem cho chinh nguoi nuoi va cong đong. Ran đoc co the can chet nguoi, ngoai ra khi so y hoac chuong trai co cho hong thi ran co the len loi, treo ra ngoai đe tron thoat, đac biet nhieu loai hay chui vao noi o cua con nguoi nhu giuong chieu, chan, mung, man, nha ve sinh va de thinh linh can nguoi. Đa co rat nhieu truong hop tu vong va thuong tich vi ran can trong viec nuoi ran đuoc ghi nhan Đe phong ngua rui ro, cac ho dan nuoi ran đeu đeo bao tay cao su trong qua trinh cham soc ran, gia đinh nao cung tich tru san loai thuoc giai đoc đe phong moi khi bi ran can.


Chu thich Tham khao Du lieu lien quan toi Nuoi ran tai Wikispecies