Manh đat lam nguoi nhieu ma la mot cuon tieu thuyet tam ly xa hoi cua nha van Nguyen Khac Truong, ra đoi nam 1990. Tac pham đuoc coi la mot trong nhung tac pham xuat sac nhat cua Nguyen Khac Truong viet ve nong thon Viet Nam.


Nhan vat = Ho Trinh =
Trinh Ba Ham: La truong ho Trinh, lam nghe tho moc. Ong Ham bi thot chan tu nho nen con bi goi la Ham thot. Khi con trai tre, ong Ham yeu ba Son va lay đuoc ba Son nho viec gia đinh ba Son ep ga cho ong Ham, trong khi ba Son lai yeu Phuc. Đay la mot nguyen nhan chinh dan đen thu han cua Ham va Phuc. Khi chung kien mot loat su kien cao o uy ban nham vao em minh (la Trinh Ba Thu), ong Ham cho rang đay la tu phia ho Vu nen đa am muu cung hai chau la Uong va Ngac đao mo cu co Đai, bo ong Phuc moi chet đe yem bua am hai ho Vu. Su viec khong thanh, ong bi bat va phai nho đen ba Son lam theo muu cua Thu lua ong Phuc rut đon to cao ong Ham moi thoat khoi canh tu toi. Ong Ham la đien hinh cua mau đan ong gia truong, phong kien, trong gia đinh ong, chi co đan ong đuoc ngoi tren nha an com, con con gai phai ngoi duoi bep. Ong Ham con la nguoi đuoc mo ta du yeu đuoi benh hoan nhung lai co kha nang sinh ly rat manh.
Trinh Ba Thu: la em trai cua Ham, con thu trong ho Trinh. Trinh Ba Thu la bi thu Đang bo xa, cung la nguoi theo ne nep gia truong. Ong Thu la nguoi ngoai mat nhe nhang, ngot ngao, nhung ben trong lai rat nhieu am muu, va cac tinh tiet chinh cua cau chuyen co lien quan đen cac am muu cua Thu trong viec tranh gianh quyen luc chinh tri, đau đa trong lang.
Ba Son: Nan nhan chinh trong cau chuyen, bi loi dung boi 2 the luc. Ba Son la mot nguoi phu nu đep noi tieng. Thoi tre, ba đa yeu Phuc du luc đo ong Phuc đa co vo, va dang hien đoi con gai cho Phuc. Khi bo me ep ga cho Ham, ba muon cung Phuc tron đi, nhung Phuc đa hen nhat bo roi ba, va ba Son buoc phai lay Ham. Sau khi Ham biet ba đa khong con trong trang, ba Son đa phai tro thanh cai bong trong nha ong Ham đe đoi lay viec ong Ham bo qua. Khi ong Ham bi bat vi đao mo, ba đa cau xin Phuc bo qua, va sau đo lai bi vuong vao kich ban đau đa cua anh em ho Trinh. Chiu khong noi suc ep cua ho Trinh lam viec ac va bi lam nhuc boi chu chau Thu-Cao, ba đa tu van tren dong song, va đuoc chinh ong Phuc vot xac tren chiec non trang huyen thoai tinh yeu cua ba, nhu loi nguyen uoc khi con tre.
Đao: con gai cua ong Ham, nguoi yeu cua Tung. Đao la nguoi quyet liet, thang thang, manh me giong ong Ham. Đao đa tung thu han Tung khi cha minh bi bat, me mat, va cuoi cung chi hoa giai nho su tro giup cua Minh.
Ngoai ra ho Trinh con co cac nhan vat phu nhu Hoa (em gai Đao), Duong (con trai ca ong Ham), Luyen (vo Thu), Long (em Ham)...


= Ho Vu =
Vu Đinh Phuc: La truong ho Vu Đinh, con cua cu Vu Đinh Đai. Vu Đinh Phuc khi con tre tham gia du kich, sau đo đe leo len hang ngu lanh đao đa bam theo đoi truong cai cach ruong đat, tham gia đau to ke toi cha đe cung cac em minh, gay ra noi uat han trong long ong Đai. Khi con tre, Phuc yeu ba Son, an nam voi ba Son, nhung lai hen nhat bo roi ba Son voi ly do đa co vo. Moi tinh nay đa gay ra su thu han cua ong Ham. O thoi điem hien tai cua cau chuyen, Phuc phai thoi chuc chu nhiem hop tac xa, nhung luon đung trong bong toi kien cao ho Trinh, gay ra nhung roi loan trong lang xa.
Anh em ong Phuc: Sang (chi gai ca, me Tung), Quy, Loc (em trai Phuc), Tai (em gai ut Phuc) cung cac anh em re cua Phuc.


Nhan vat khac Tung: Cung la nhan vat chinh cua tieu thuyet, la chau goi Vu Đinh Phuc bang cau ruot (me Tung, ba Sang la chi ruot cua Phuc. Trong phim Đat va Nguoi, Tung la chau ruot cua Vu Đinh Phuc, truong ho Vu Đinh). Tung la bo đoi phuc vien, la Đang vien tre nhiet huyet. Tung yeu Đao, va vo tinh đay moi thu han hai dong ho Vu - Trinh len đinh điem khi tim cach ngan can ong Ham đao mo ong ngoai minh bang cach bao cho Phuc. Tung cung ong Chinh đa tim cach vach mat nhung nguoi gay mat đoan ket, tim cach pha bo nhung be phai, xung đot ho toc trong chinh quyen xa, va đa tro thanh nhung ke đoi nghich voi ca hai ho kia.
Chinh: la trung ta quan đoi ve huu, la ban chien đau cua bo Tung. Ong Chinh la nguoi gan gui nhat voi Tung, va đuoc moi nguoi kinh trong vi pham chat nguoi linh.
Ba Ca: chi gai ruot ba Son.
Ong Khuu: chong ba Ca.
Quenh: Von ten that la Quynh, mot nguoi co tri oc kho dai, that tha, tot bung, nhung nghien ruou. Quenh đuoc gan huyen thoai ve ma nhap, ma treu va mat tri vi ma lam. Quenh chet vi vo da day do lam viec qua suc sau khi đuoc an no. Đam tang cua Quenh la mot su bi thuong khi nguoi em ruot cua Quenh la Quang chi đem chiec chieu bo lai, chon voi vang, sau đo phai moi len chon lai do su kien cao.
Quang: ten that la Đao Van Quang, em ruot cua Quenh. Quang loi dung anh trai minh kho khao, chiem đoat toan bo gia tai, đay anh minh đen cho song ngoai đong. Du co cuoc song kha gia nho an lam cong quy chinh quyen, Quang lai keo kiet, an tang anh minh chi bang mot chiec chieu manh.
Thong Bieu: đuoc goi la "co" Thong Bieu. La nhan vat thay cung cao nien nhat cua lang, nguoi nam phan Am cua lang, nhan vat nhu đe hinh tuong hoa cho hinh anh "ma" trong cau truyen.
Suu: la chu tich xa, khong phai dan goc Gieng Chua, đuoc dung len nho su tro giup cua Thu. Du đung theo phe phai cua Thu nhung Suu van loi dung cach co hoi đe lat đo Thu va thay the Thu.
Cao: la pho truong cong an xa, chau ruot cua vo Thu, tay sai đac luc cua Thu. Cao la ke xoc noi, đuoc goi la "trau luoc ca con".
Gai: la mot nhan vat kha đac biet. Mot nguoi phu nu đau kho vi con chet, song nho trong can leu cua lao quyenh, sau đo đuoc thue ve giup viec cho nha ong Ham. Sau khi ba Son chet, Gai đa gia nhap hon, sau đo lai quyen ru đe bam chat ong Ham, tim cach tro thanh "ba chu" moi cua nha ong Ham. O cuoi tieu thuyet, Gai con lam co đong thay the Thong Bieu khi Thong Bieu giai phong ban tho đe chuan bi cho cai chet cua minh.
Minh: la ban than cua Tung va Đao, xuat hien rat ngan o cuoi tieu thuyet. Co yeu Tung, nhung lai giup cho hai nguoi hoa giai. Trong mot giay phut yeu đuong bat chot, suyt nua Minh đa dang hien cho Tung nhung co đa kip ngung lai.
Tam le, Xuan Tuoi, ong Quan Ngu, ba Đo Ngat, anh em Hien-Vinh, Tho...


Vinh danh Giai thuong cua Hoi Nha van Viet Nam (1991)


Chuyen the Đat va nguoi (phim truyen hinh, 2002)


Tham khao