Unas  hoac Wenis, hay con đuoc phat am la Unis (cach viet theo tieng Hy Lap cua Oenas  hoac Onnos), la mot pharaon Ai Cap co đai, ong la vi vua thu chin va cung la vi vua cuoi cung cua vuong trieu thu nam thuoc thoi ky Co vuong quoc. Unas đa tri vi trong khoang tu 15 đen 30 nam vao giai đoan giua the ky thu 24 truoc cong nguyen, ong ke vi Djedkare Isesi, nguoi co the la cha cua ong. Co it thong tin đuoc biet ve cac hoat đong dien ra duoi trieu đai cua Unas, giai đoan nay la mot thoi ky suy thoai ve kinh te. Ai Cap van duy tri quan he thuong mai voi khu vuc bo bien Can Đong va Nubia, va cac hoat đong quan su co the đa đuoc tien hanh o mien nam Canaan. Su phat trien va phan quyen cua chinh quyen ket hop cung voi su suy giam quyen luc cua nha vua tiep tuc dien ra duoi trieu đai cua Unas, ma sau cung đa gop phan vao su sup đo cua thoi ky Co vuong quoc vao khoang 200 nam sau đo.
Unas đa xay dung mot kim tu thap o Saqqara, đay la kim tu thap hoang gia nho nhat đuoc hoan thanh duoi thoi Co Vuong quoc. Khu phuc hop tang le đi kem va ngoi đen thung lung đuoc noi voi nhau bang mot con đuong đap co chieu dai 750 m, no đuoc trang tri mot cach long lay voi nhung buc phu đieu son mau, co chat luong va su đa dang vuot troi so voi nhung mo ta hoang gia thong thuong. Hon the nua, Unas con la vi pharaon đau tien co cac van khac Kim tu thap đuoc khac va ve tren cac buc tuong trong nhung can phong thuoc kim tu thap cua ong, đay la mot su thay đoi quan trong đuoc cac vi vua ke tuc ong tuan theo cho đen tan thoi ky Chuyen tiep đau tien (khoang nam 2150-2050 truoc Cong nguyen).
Unas đa co mot vai nguoi con gai va co the co mot hoac hai con trai ma đuoc cho la đa qua đoi truoc ong. Manetho, mot vi tu te duoi thoi vuong trieu Ptolemaios va la tac gia cua tac pham lich su đau tien cua Ai Cap, đa tuyen bo rang voi cung voi cai chet cua Unas, vuong trieu thu Nam đa cham dut. Unas đuoc ke vi boi Teti, vi pharaon đau tien cua vuong trieu thu Sau, co the la sau mot cuoc khung hoang ngan.
Giao phai tang le cua Unas đuoc thiet lap sau khi ong qua đoi van tiep tuc ton tai cho đen tan cuoi thoi ky Co vuong quoc va co the đa ton tai trong suot Thoi ky chuyen tiep đau tien. Giao phai nay van con ton tai hoac đa đuoc phuc hoi trong thoi ky Trung vuong quoc sau nay (khoang nam 2050 - nam 1650 TCN). Song song voi giao phai chinh thuc nay, Unas co the đa đuoc ton kinh rong rai nhu la mot vi than đia phuong cua khu nghia đia Saqqara cho đen tan thoi ky Hau Nguyen (664-332 TCN), gan 2.000 nam sau khi ong qua đoi.


Chung thuc = Cac nguon lich su =
Unas đuoc chung thuc nhieu trong cac ghi chep lich su cung nhu ba ban danh sach vua Ai Cap co đai co nien đai vao thoi ky Tan vuong quoc đa đe cap đen ong.Unas nam o muc thu 33 cua ban Danh sach vua Abydos, đuoc viet duoi thoi Seti I (1290-1279 TCN). Ten cua Unas cung xuat hien tren ban khac Saqqara (muc 32) va tren cuon giay coi Turin (cot thu ba, hang thu 25), ca hai ban danh sach nay đeu đuoc viet duoi thoi Ramses II (1279-1213 TCN). Cuon giay coi Turin hon nua con ghi lai rang Unas đa tri vi trong 30 nam. Nhung nguon nay đeu xep Unas la vi vua thu chin va con la vi vua cuoi cung cua vuong trieu thu nam, ong đa ke vi Djedkare Isesi va đuoc ke vi boi Teti. Bien nien đai tuong đoi nay con đuoc chung thuc thong qua bang chung khao co hoc, vi du nhu trong cac ngoi mo cua nhung vi quan lai đa phuc su duoi trieu đai cua cac vi vua nay.
Ngoai cac nguon nay, Unas co the cung đa đuoc đe cap đen trong tac pham Aegyptiaca, mot tac pham lich su cua Ai Cap đuoc vi tu te nguoi Ai Cap la Manetho viet vao the ky thu 3 truoc Cong nguyen duoi trieu đai vua Ptolemaios II (283-246 TCN). Ngay nay khong con bat cu ban ghi chep nao cua tac pham Aegyptiaca con ton tai va chung ta chi biet đen no thong qua nhung tac pham sau nay cua Sextus Julius Africanus va Eusebius. Africanus thuat lai rang Aegyptiaca đa đe cap đen mot vi pharaon "Onnos" cai tri trong 33 nam vao thoi điem cuoi cua vuong trieu thu Nam. Onnos đuoc cho la cach viet theo tieng Hy Lap cua Unas, va con so 33 nam cua Africanus phu hop voi trieu đai keo dai 30 nam cua Unas đuoc ghi lai tren cuon giay coi Turin


= Nguon đuong thoi =

Cac nguon đuong thoi chinh chung thuc cho cac hoat đong cua Unas đo la nhung buc phu đieu đen tu phuc hop kim tu thap cua ong. Ngoai đieu nay ra, that su đang ngac nhien khi chi co mot vai van kien co nien đai thuoc ve trieu đai cua Unas ma con ton tai cho đen ngay nay khi xem xet toi con so 30 nam cho trieu đai cua ong đuoc ghi lai trong cac ghi chep sau nay. Cac cuoc khai quat tai Abusir, khu nghia trang hoang gia cua vuong trieu thu nam, chi giup phat hien đuoc bon ban khac co nien đai mot cach chac chan đuoc cho la cua Unas. Chung đe cap ro rang đen nam cai tri thu ba, thu tu, thu sau va thu tam cua ong.Unas cung đe lai mot ban khac đa tren hon đao Elephantine, ngay gan thac nuoc thu nhat cua song Nile o Nubia.
Ngoai ra, mot so chiec binh bang đa thach cao tuyet hoa co khac đo hinh cua Unas cung đuoc biet đen. Mot chiec binh nguyen ven va cac manh vo khac co nguon goc tu Byblos nam tren bo bien Can Đong ngay nay đang đuoc trung bay o Bao tang Quoc gia Beirut. Mot chiec binh khong ro lai lich hien đang đuoc trung bay tai Bao tang Khao co hoc Florence co ghi: "Horus Wadjtawy, bat tu, vua cua Thuong va Ha Ai Cap, con cua Ra, Unas, bat tu"Mot chiec binh khac, cung khong ro nguon goc, hien đuoc trung bay tai Bao tang Louvre. Đo la mot chiec binh hinh cau bang đa thach cao tuyet hoa voi chieu cao la 17 cm va rong 13,2 cm, no đuoc trang tri mot cach tinh xao voi hinh anh cua mot con chim ung cung đoi canh đang dang rong va hai uraei, hoac nhung con ran đang ngang len, giu cac bieu tuong ankh bao quanh đo hinh cua Unas. Mot chiec binh chua thuoc mo co mang đo hinh va ten Horus cua Unas hien đang nam tai Bao tang Brooklyn.Cuoi cung, mot manh vo tu mieng cua chiec binh bang canxit co khac hai đo hinh cua Unas hien đang đuoc trung bay tai Bao tang Petrie.


Trieu đai = Gia đinh =
Unas đa ke vi ngai vang sau khi tien vuong Djedkare Isesi qua đoi. Djedkare đuoc cho la cha cua Unas,mac du hoan toan thieu bang chung lien quan đen van đe nay. Qua trinh noi ngoi cua Unas duong nhu đa dien ra em tham.
Unas đa co it nhat hai vi hoang hau, Nebet va Khenut, ho đa đuoc chon cat trong mot mastaba kep lon nam ngay canh kim tu thap cua Unas. Unas va Nebet co the đa co mot nguoi con trai, "Nguoi con trai cua đuc vua", "thu quy hoang gia", "tu te cua Maat" va "quan giam sat cua Thuong Ai Cap" Unas-Ankh, ong ta qua đoi vao khoang nam thu 10 duoi trieu đai cua Unas. Moi quan he ve huyet thong cua Unas-Ankh đuoc gian tiep goi y thong qua ten va tuoc hieu cua ong ta va con vi ngoi mo cua ong ta nam gan voi lang mo cua Nebet va Unasnhung đieu nay khong đuoc chap nhan mot cach rong rai. Hai nguoi con trai khac đa đuoc đe xuat, Nebkauhor va Shepsespuptah, tuy nhien moi quan he huyet thong cua ho chi la phong đoan va gay tranh cai.Unas duong nhu đa qua đoi ma khong co mot nguoi con trai nao ke vi.
Unas co it nhat 5 nguoi con gai ten la Hemetre Hemi, Khentkaues, Neferut, Nefertkaues Iku, Sesheshet Idut. Than phan cua mot nguoi con gai khac, Iput, hien van chua chac chan.


= Nien đai =

Đo dai trieu đai Unas hien van chua chac chan. Nhu đa neu o tren, cac nguon lich su cho rang ong đa cai tri 30 va 33 nam, nhung con so nay đa đuoc nhieu nha Ai Cap hoc chap nhan, bao gom ca Flinders Petrie,William C. Hayes, Darrell Baker, Peter Munro,va Jaromir Malek. Bang chung ung ho cho mot thoi ky tri vi lau dai nhu vay la nhung canh  cua mot le hoi Sed đuoc tim thay trong ngoi đen tang le cua Unas. Le hoi nay thuong chi đuoc to chuc sau 30 nam tri vi va mang y nghia la nham lam tre lai suc khoe va suc manh cua vi pharaoh. Tuy nhien, chi co mieu ta le hoi khong thi chua han đa mang ngu y ve mot trieu đai lau dai; vi du nhu mot buc phu đieu mieu ta pharaon Sahure trong chiec ao choang cua le hoi Sed đa đuoc tim thay trong ngoi đen tang le cua ong tamac du ca hai nguon lich su va bang chung khao co đeu thong nhat rang ong ta đa cai tri Ai Cap khong toi 14 nam.
Cac nha Ai Cap hoc khac lai nghi ngo rang trieu đai cua Unas khong the keo dai hon 30 nam do su khan hiem cua cac đo tao tac co nien đai thuoc ve trieu đai cua ong cung nhu viec thieu cac tu lieu co nien đai vuot qua nam cai tri thu tam cua ong. Do đo, Jurgen von Beckerath tin rang Unas đa cai tri Ai Cap trong 20 nam  trong khi Rolf Krauss, David Warburton va Erik Hornung rut ngan con so nay xuong con 15 nam trong nghien cuu ve bang nien đai Ai Cap cua ho vao nam 2012. Hon nua, Krauss va Miroslav Verner con đat cau hoi ve su tin cay cua cuon giay coi Turin lien quan đen vuong trieu thu tu va thu nam, vi the con so 30 nam đuoc cuon giay nay ghi lai cho Unas co the khong đang tin cay.
Cac cuoc khai quat  ngoi mo cua Nikau-Isesi duoi su chi đao cua Naguib Kanawati tai Saqqara đa đem đen bang chung ung ho ve mot trieu đai cai tri ngan hon. Nikau-Isesi la mot vi quan đa bat đau su nghiep cua minh duoi trieu đai cua Djedkare Isesi, ong ta song qua suot trieu đai cua Unas va qua đoi khi đang la quan giam sat Thuong Ai Cap duoi trieu đai cua vi vua ke vi Unas la Teti.Nikau-Isesi đuoc biet la đa qua đoi vao nam dien ra lan kiem ke gia suc thu muoi mot duoi trieu đai cua Teti, mot su kien bao gom viec kiem ke so luong gia suc trong ca nuoc đe uoc luong so tien thue phai thu. Thong thuong nguoi ta tin rang nhung lan kiem ke nhu vay dien ra hai nam mot lan duoi thoi Co Vuong quoc va đuoc tien hanh hang nam vao thoi ky Trung Vuong quoc sau nay (khoang nam 2055 - 1650 TCN).Do đo, Nikau-Isesi se song đen nam tri vi thu 22 cua Teti va cung voi 30 nam duoi trieu đai cua Unas, ong ta se qua đoi khi đa hon 70 tuoi. Tuy nhien, thong qua viec nghien cuu xac uop cua ong ta, chung ta biet đuoc rang ong ta qua đoi o đo tuoi khong qua 45 tuoi. Đieu nay cho thay rang viec kiem ke gia suc đa dien ra nhieu hon mot lan cu moi hai nam duoi thoi cua Unas va Teti, co the la khong theo mot cach quy tac. Neu nhu vay, con so 30 nam cua Unas tren cuon giay coi Turin, ma đa đuoc hieu la 15 lan kiem ke gia suc, co the coi thanh la it nhat 15 nam, cung voi chi 11 nam duoi trieu đai cua Teti se giai thich cho thoi điem qua đoi cua Nikau-Isesi la vao khoang 40 đen 45 tuoi.


= Hoat đong =


 Thuong mai va chien tranh  Do su khan hiem cac bang chung co nien đai thuoc ve trieu đai cua Unas, chung ta biet rat it ve cac hoat đong cua ong.Cac moi quan he thuong mai san co voi cac quoc gia va cac thanh pho ngoai quoc, đac biet la Byblos,duong nhu van con tiep tuc trong thoi ky tri vi cua Unas. Cac buc phu đieu đen tu con đuong đap thuoc khu phuc hop kim tu thap cua ong cho thay hai chiec tau bien lon đang tro ve tu mot cuoc tham hiem toi bo bien Can Đong cung voi nhung nguoi Syria-Canaan, ho co the la thuy thu đoan hoac la nhung nguoi no le.Mot buc phu đieu khac lai mo ta mot chien dich quan su,nguoi Ai Cap đuoc trang bi cung ten va dao gam đang tan cong nhung nguoi du muc Canaan đuoc goi la nguoi Shasu. Nhung buc phu đieu tuong tu đa đuoc tim thay trong cac khu phuc hop kim tu thap truoc đo, vi du nhu cua Sahure, va do đo chung co the la cac đe tai tieu chuan hon la mo ta cac su kien thuc te. Nhung nguon khac co khuynh huong xac nhan tinh chinh xac cua cac mieu ta nay vi du nhu tu thuat cua Weni đa thuat lai nhieu cuoc tan cong trung phat đoi voi nhung nguoi du muc Canaan vao giai đoan đau cua vuong trieu thu sau.
Ve phia Nam cua Ai Cap, nhung dong chu khac cua Unas tren đao Elephantine ghi lai mot chuyen vieng tham cua nha vua đen khu vuc Ha Nubia, co the la đe thu nhan cong nap đen tu cac tu truong ban đia hoac la do tinh trang bat on đang ngay cang tang o khu vuc nay.Ngoai ra, mot buc phu đieu tu con đuong đap cua Unas dan đen kim tu thap cua ong cho thay mot con huou cao co, đieu nay goi y ve cac moi quan he thuong mai voi Nubia.


 Đoi noi  Trieu đai cua Unas la mot thoi ky suy thoai ve kinh te, tuy vay theo nhu nha Ai Cap hoc nguoi Phap Nicolas Grimal thi no "khong co nghia la mot thoi ky suy đoi". That vay, nha nuoc Ai Cap van co kha nang mo nhung cuoc tham hiem quan trong đe cung cap cac loai đa xay dung cho khu phuc hop kim tu thap cua nha vua. Nhung chuyen tham hiem nay đuoc mieu ta thong qua cac buc phu đieu đoc đao đuoc tim thay tren con đuong đap cua Unas va cung con đuoc đe cap đen trong tam bia đa tu thuat cua mot vien quan quan ly . Vi quan nay thuat lai viec van chuyen cac cay cot tru hinh cay co bang đa granite đo voi chieu cao 10.40- met (34.1 foot) tu Elephantine đen Saqqara chi trong bon ngay, mot ky cong ma nho đo ong ta đa đuoc nha vua khen ngoi.Ngoai viec tien hanh xay dung cac cong trinh quan trong o Saqqara danh cho phuc hop kim tu thap cua ong, cac hoat đong xay dung khac cung đa dien ra o Elephantine.
Cho đen tan nam 1996, tinh hinh đat nuoc Ai Cap duoi thoi tri vi cua Unas van đuoc cho la trong tinh trang tham khoc, dua vao cac buc phu đieu mieu ta nhung con nguoi gay mon tu con đuong đap thuoc khu phuc hop kim tu thap cua ong va do đo goi nho toi mot thoi ky dien ra nan đoi. Tuy nhien, đieu nay đa thay đoi khi cac nha khao co hoc phat hien ra nhung buc phu đieu tuong tu trong khu phuc hop tang le cua Sahure thong qua cac cuoc khai quat o Abusir vao nam 1996, vi vua nay đa co mot trieu đai thinh vuong trong giai đoan đau vuong trieu thu Nam.Hon nua, cac nghien cuu khac cho thay rang nhung con nguoi đoi khat đo co the la nhung cu dan sa mac, nhung nguoi du muc đuoc nhan biet dua theo kieu toc đac trung cua ho chu khong phai la nguoi Ai Cap. Nhu vay, nhung buc phu đieu nay đuoc hieu la su mieu ta mang tinh tieu chuan ve su rong luong cua nha vua đoi voi nhung nguoi ngheo kho va nhung kho khan cua cuoc song o cac vung sa mac giap voi Ai Cap thay vi đe cap đen cac su kien thuc te.


= Qua đoi va ket thuc mot trieu đai =
Trong tac pham lich su Ai Cap cua minh, Manetho tuyen bo rang cung voi cai chet cua Unas, vuong trieu thu Nam đa cham dut. Đieu nay co the la vi Unas đa qua đoi ma khong co mot vi hoang tu nao ke vi, nguoi con trai co the cua ong la Unas-Ankh đa qua đoi truoc ong. Đieu nay co the gay ra mot cuoc khung hoang ke vi , ma đuoc am chi boi ten rieng do Teti lua chon khi ong ta len ngoi: "Seheteptawy" co nghia la "Nguoi hoa hop/binh đinh hai vung đat".Quyen ke vi ngai vang cua Teti co the la dua vao cuoc hon nhan cua ong ta voi Iput, ba co the la con gai cua Unas. Đieu nay hien gay ra rat nhieu tranh cai, boi vi viec giai thich cac tuoc hieu cua Iput co the chi ra rang kha nang ba la con gai cua mot vi vua lai khong chac chan. Hon nua, y tuong ve viec Teti co the hop thuc hoa quyen ke vi cua ong ta bang cach ket hon voi gia đinh hoang toc lai bi bac bo boi nhieu nha Ai Cap hoc, bao gom Munro, Dobrev, Baud, Mertz, Pirenne, va Robin, ho khong nghi rang quyen thua ke ngoi vi pharaon đa đuoc truyen lai thong qua dong nu.
Ngoai tuyen bo cua Manetho, ban danh sach vua Turin đa bieu thi mot điem gian đoan đac biet giua Unas va vi vua ke vi ong la Teti. Mac du ban danh sach vua nay đa khong đuoc sap xep thanh cac trieu đai -von đuoc Manetho sang tao ra sau nay - nha Ai Cap hoc Jaromir Malek giai thich rang "tieu chuan cho nhung phan chia mot cach co đinh nhu vay trong cuon giay Turin đo la su thay đoi vi tri cua kinh đo va noi cu ngu cua hoang gia". Malek do đo neu gia thuyet cho rang kinh đo cua Ai Cap, vao luc ay đuoc goi la Inbu-Hedj, thuc su đa bi thay the vao thoi điem đo boi cac khu đinh cu nam ve phia Nam, phia Đong cua mien Nam Saqqara, tai đo co the la noi đat cung đien cua Unas. Vao thien nien ky thu hai truoc Cong nguyen, nhung thanh pho nay cuoi cung đa hop nhat lai voi nhau va tao nen Memphis
Bat ke co so cho su lua chon cua Manetho đe ket thuc vuong trieu thu Nam voi Unas la gi, nhung nguoi Ai Cap song vao thoi điem đo co le đa khong nhan thay su thay đoi đac biet nao tu vuong trieu nay sang vuong trieu khac.Chinh quyen cua vuong quoc khong cho thay bat cu dau hieu roi loan nao, cung voi đo nhieu vi quan van tiep tuc su nghiep cua ho tu trieu đai cua Unas sang trieu đai cua Teti. Ho bao gom cac te tuong Mehu, Kagemni va Nikau-Isesi cung quan giam sat cua tinh Edfu la Isi. Đieu nay chi ra rang nguoi Ai Cap duoi thoi Co vuong quoc co the chua co quan niem ve cac vuong trieu, su phan biet giua vuong trieu thu nam va thu sau co the la hao huyen .


Su phat trien cua ton giao va vuong quyen Trieu đai cua Djedkare Isesi va Unas la mot thoi ky cua nhung thay đoi trong ton giao Ai Cap co đai va trong he tu tuong ve vuong quyen, nhung thay đoi đo la lan đau tien chung minh duoi Unas.Mot phan tich thong ke cac manh vo tu nhung con dau bang đat set co mang ten Horus cua cac pharaon cua vuong trieu thu Nam chi ra cho thay mot su suy giam ro ret cua giao phai tho cung nha vua duoi thoi tri vi cua Unas.Đieu nay tiep tuc duoi thoi nguoi ke vi cua Unas la Teti, chung ta chi biet đuoc hai con dau co mang ten Horus cua ong ta. Khuynh huong nay phan anh su suy giam quyen luc cua nha vua cung voi đo la su lon manh cua chinh quyen va tang lop giao si.
Trong khi đo, su ton tho than Osiris tro nen quan trong hon cung voi đo vi than nay đa thay the cho nha vua nhu la nguoi bao đam cuoc song cho nhung than dan cua pharaon sau khi ho qua đoi . Nha Ai Cap hoc nguoi Đuc Hartwig Altenmuller viet rang đoi voi mot nguoi Ai Cap cua thoi ky đo "[...] the gioi ben kia khong con phu thuoc vao moi quan he giua ca than nguoi chet va nha vua, [...] thay vao đo no đuoc rang buoc voi thai đo đao đuc cua ho trong moi quan he truc tiep voi Osiri". Nguoc lai, su ton tho đoi voi than mat troi Ra đa ro rang suy giam, mac du than Ra van la vi than quan trong nhat trong so cac vi than Ai Cap.Do đo, Djedkare Isesi va Unas đa khong xay dung mot ngoi đen mat troi trai nguoc voi hau het cac vi tien vuong cua vuong trieu thu Nam. Cac van khac Kim tu thap đuoc tim thay trong kim tu thap cua Unas cho thay ro tam quan trong cua than Osiris va Ra trong ton giao Ai Cap co đai vao thoi điem đo. Ca hai vi than đuoc cho la đa giu cac vai tro quan trong trong viec toi đuoc the gioi ben kia, voi than Ra la nguon goc cua su song va than Osiris la nguon nang luong ma nho đo con nguoi se toi đuoc kiep sau.


Phuc hop Kim tu thap Unas đa xay dung mot kim tu thap cho ban than ong o Bac Saqqara, nam giua kim tu thap cua Sekhemkhet va goc tay nam khu phuc kim tu thap cua Djoser, đoi xung voi kim tu thap Userkaf nam o goc đong bac . Trong qua trinh xay dung, cac cong nhan đa san bang va lap đi cac ngoi mo co nam tai khu vuc nay, đang chu y nhat la ngoi mo cua vi pharaon vuong trieu thu hai la Hotepsekhemwy (khoang nam 2890 TCN).
Ten goi ban đau trong tieng Ai Cap cua kim tu thap nay la "Nefer Isut Unas", co nghia la "Đep thay khi la noi cua Unas". Kim tu thap cua Unas la kim tu thap nho nhat trong so cac kim tu thap đuoc hoan thanh duoi thoi Co vuong quoc, phan đay hinh vuong co kich thuoc 57,7 m × 57,7 m (189 ft × 189 ft) va chieu cao cua no la 43 m (141 ft).


= Phuc hop tang le =

Kim tu thap cua Unas la mot phan cua khu phuc hop tang le đuoc xay dung xung quanh no. Muon tiep can đuoc no thi phai bang qua mot ho nuoc co, ngoi đen thung lung cua Unas nam tren bo cua ho nuoc nay. Ngoi đen nay la noi tiep nhan nguon luong thuc danh cho su tho cung cua nha vua va cac le vat dang len đuoc chuan bi o đo. O phia sau ngoi đen thung lung la điem khoi đau cua mot đuong đap dai 750 m (2,460 foot), chi co duy nhat con đuong đap cua Khufu la ngang bang, va dan đen mot ngoi đen tren cao nam ben canh kim tu thap. Mot khe mong nam tren mai vom cua con đuong đap nay cho phep anh sang chieu roi cac buc tuong cua no von đuoc bao phu suot toan bo chieu dai bang cac buc phu đieu mau sac. Chung mo ta cac mua cua Ai Cap, đam ruoc cua nhung nguoi đen tu cac nome cua Ai Cap, tho thu cong đang lam viec, nhung nguoi mang le vat, nhung canh chien tran va van chuyen cac cot đa granit đe xay dung khu phuc hop kim tu thap .
Tai điem cuoi cua con đuong đap la mot đai sanh lon dan toi mot san cot khong co mai che va đuoc bao quanh boi nhung can phong chua. San nay dan thang vao ngoi đen tang le la noi chua nhung buc tuong cua nha vua va cung la noi thuc hien viec dang len cac le vat cho nguoi đa khuat. Noi nay nam sat ngay mat phia đong cua kim tu thap, đuoc bao quanh boi mot buc tuong rao nham đinh ro khu vuc thieng lieng. O goc đong nam cua buc tuong bao la mot kim tu thap ve tinh nho danh cho Ka cua nha vua. Nam 1881, Gaston Maspero đa tien vao ben trong cac can phong chua cua kim tu thap va phat hien ra cac van khac kim tu thap. Can phong chon cat khong co chua gi ngoai tru mot chiec quach bang đa bazan mau đen lun xuong san va mot chiec ruong đung noi tang. Chiec quach nay co chua nhung manh xuong rai rac, chung co the thuoc ve Unas.


= Van khac Kim tu thap =

Su cach tan quan trong nhat cua Kim tu thap Unas đo la su xuat hien lan đau tien cua cac van khac Kim tu thap, đay la mot trong so nhung van ban ton giao lau đoi nhat o Ai Cap con ton tai cho đen ngay nay . Bang cach đo, Unas đa khoi đau cho mot truyen thong ma se đuoc tiep noi trong cac kim tu thap cua nhung vi vua va hoang hau tu vuong trieu thu sau toi thu tam, cho đen tan cuoi thoi ky Co vuong quoc khoang 200 nam sau đo .
Tong cong co 283 cau than chu ma thuat, con đuoc goi la loi phat bieu, đuoc khac va nhung bieu tuong đuoc son mau xanh tren cac buc tuong cua hanh lang, tien sanh va can phong chon cat cua kim tu thap Unas. Chung tao thanh phien ban hoan chinh nhat con ton tai toi ngay nay cua van khac Kim tu thap. Nhung cau than chu nay đuoc dung đe giup nha vua vuot qua cac the luc va luc luong thu đich o Am phu va nho đo đen đuoc voi than mat troi Ra, nguoi cha than thanh cua ong ta o the gioi ben kia.Bang cach viet cac van ban nay tren cac buc tuong cua nhung can phong ben trong kim tu thap, cac kien truc su cua kim tu thap Unas đa bao đam rang hieu luc cua chung se giup ich cho nha vua ngay ca khi giao phai tang le đa cham dut . Vi the, cac van khac kim tu thap cua Kim tu thap Unas ket hop nhung loi chi dan cho cac hoat đong le nghi va nhung loi đuoc đoc, đieu nay cho thay rang chung chinh xac la nhung đieu đuoc cu hanh va đoc trong qua trinh tho cung cua nha vua tai ngoi đen tang le cua ong.
Tinh trang bao quan tot cua cac ban van khac trong kim tu thap Unas cho thay rang chung đa đuoc sap xep đe Ba cua Unas đoc đuoc khi no xuat hien tu quan tai nho nhung cau than chu hoi sinh va đuoc bao quanh boi cac than chu bao ve va nhung nghi le hien te . Ba sau khi ket hop voi nhung ban van giup nhan biet danh tinh cua nha vua voi Osiris o coi Duat, se roi khoi can phong chon cat va di chuyen đen tien sanh tuong trung hoa cho Akhet. Trong so nhung than chu đuoc viet tren cac buc tuong cua tien sanh, con co hai loi phat bieu đuoc goi la Bai ca an thit nguoi, no mieu ta vi pharaon đang bay toi thien đuong xuyen qua bau troi bao to va an ca cac vi than va con nguoi. Bang cach nay, nha vua se nhan đuoc nang luong song cua cac vi than. Tai thoi điem nay, Ba cua Unas se quay ve huong đong, huong cua mat troi moc, va vuot ra khoi kim tu thap, canh cua gia cua ngoi đen tang le ma tai đo cac nghi thuc tang le đuoc thuc hien. Cuoi cung thi quay ve phia ben trai, Ba se toi cho cua than Ra o tren bau troi bang cach đi qua hanh lang kim tu thap.


Di san Di san truoc nhat cua Unas đo la giao phai tang le cua ong, no đuoc duy tri it nhat la cho đen giai đoan cuoi cua thoi ky Co vuong quoc. Giao phai tho cung nay đuoc chung thuc nho vao nhung ngoi mo o Saqqara cua bay vi tu te chiu trach nhiem ve viec thuc hien cac nhiem vu ton giao tai khu phuc hop tang le. Ba ngoi mo trong so đo co nien đai la vao giai đoan đau cua vuong trieu thu sau trong khoang thoi gian sau khi Pepi I qua đoi. Ba ngoi mo khac co nien đai la vao trieu đai cua Pepi II va ngoi mo cuoi cung co nien đai la vao thoi điem gan cuoi cua thoi ky Co vuong quoc (khoang nam 2180 TCN). Cac vi tu te thuoc giao phai tho cung cua Unas đa chon ten goi ket hop voi ten cua nha vua, co the la khi nham chuc
Giao phai tang le cua Unas duong nhu đa ton tai qua đuoc Thoi ky chuyen tiep thu nhat đay hon loan toi tan thoi ky Trung vuong quoc. Duoi thoi vuong trieu thu 12 (khoang nam 1990 -1800 TCN), vi tu te đoc sach le nghi Unasemsaf  va gia đinh ong ta đa tham gia vao viec tho cung Unas . Mac du vay, phuc hop tang le cua Unas đa bi pha bo mot phan va cac vat lieu cua no đuoc tai su dung cho viec xay dung nhung khu phuc hop kim tu thap cua Amenemhat I va Senusret I.
Ngoai giao phai tho cung chinh thuc cua minh, Unas đa đuoc phong than va tro thanh mot vi than đia phuong cua khu nghia đia Saqqara. Grimal cho rang đieu nay lien quan truc tiep đen su huy hoang cua khu phuc hop tang le cua ong. Malek thi lai nghi ngo ve su ton tai cua viec Unas đuoc tho cung rong rai duoi thoi Co vuong quoc nhung lai thua nhan no tu thoi ky Trung Vuong quoc tro đi.Su tho cung Unas mot cach pho bien đa keo dai trong gan 2.000 nam nhu đuoc chi ra boi rat nhieu đo vat hinh bo hung co mang ten cua Unas đuoc tim thay o Saqqara va co nien đai tu thoi Tan Vuong quoc (khoang nam 1550 - 1077 TCN) cho đen giai đoan Hau Nguyen (664-332 TCN). Trung tam cua giao phai nay khong phai la kim tu thap cua Unas, cung khong phai la khu phuc hop tang le đi cung ma la nhung buc tuong cua nha vua tai ngoi đen thung lung. Đieu nay co the giai thich tai sao khu phuc hop kim tu thap cua Unas la đoi tuong cua qua trinh tu bo duoi su thuc đay cua Hoang tu Khaemweset, con cua Ramesses II (1279-1213 TCN).


Chu thich Tham khao Thu muc