Fermi hay fecmi la mot nguyen to kim loai tong hop thuoc nhom actini co tinh phong xa cao, co ky hieu Fm va so nguyen tu la 100. Fermi đuoc tao ra bang cach ban pha hat nhan plutoni boi cac neutron, va la nguyen to sieu urani thu 8. No đuoc đat ten theo ten nha vat ly hat nhan Enrico Fermi.


Đac điem Chi mot luong nho fermi đuoc san xuat hoac tach ra, do đo, co rat it thong tin ve tinh chat hoa hoc cua no. Chi co trang thai oxy hoa +3 cua nguyen to nay ton tai trong dung dich chua nuoc.254Fm va cac đong vi nang hon co the đuoc tong hop bang cach dung neutron ban pha cac hat nguyen to nhe hon (đac biet la urani va plutoni). Theo đo, qua trinh hap thu neutron lien tuc xen ke voi phan ra beta se tao ra đong vi fermi. Cac đieu kien ban pha neutron can thiet đe tao ra fermi co san trong cac vu no nhiet hach va co the đuoc thuc hien trong phong thi nghiem (nhu trong lo phan ung dong đong vi cao (High Flux Isotope Reactor o phong thi nghiem quoc gia Oak Ridge - Oak Ridge National Laboratory). Nguyen to tong hop 102 (nobeli) đa đuoc xac nhan khi 250Fm đuoc xac đinh ve mat hoa hoc. Cung giong cac nguyen to nhan tao khac, Fermi co tinh phong xa va đo rat cao.


Lich su Fermi đuoc đat theo ten nha vat ly nguoi My-Y, Enrico Fermi. No đuoc nhom nghien cuu cua Albert Ghiorso phat hien đau tien vao nam 1952. Nhom nay đa phat hien ra 255Fm trong bui thu đuoc tu vu no bom hydro đau tien thang 11 nam 1952 (xem thu nghiem Bom-H Ivy Mike). Đong vi nay đuoc tao ra khi U-238 tiep nhan 17 neutron trong đieu kien nhien đo lon cua vu no thu nghiem hat nhan va 8 lan phan ra beta đe tao ra hat nhan fermi. Cong trinh nay đuoc giam sat boi Phong thi nghiem phong xa Đai hoc California, Phong thi nghiem quoc gia Argonne (Argonne National Laboratory), va Phong thi nghiem khoa hoc Los Alamos (Los Alamos Scientific Laboratory). Tat ca cac phat hien nay đuoc giu bi mat đen nam 1955 do cang thang cua chien tranh lanh. Cac mau san ho bien bi anh huong boi vu no nhiet hach thang 11 nam 1952 cung đuoc dung đe nghien cuu.
Vao cuoi nam 1953 va đau nam 1954, mot nhom lam viec o Vien vat ly Nobel (Nobel Institute for Physics) o Stockholm Thuy Đien, đa ban pha urani-238 bang cac ion oxy-16 tao ra mot phong xa Alpha co khoi luong nguyen tu khoang 250 cung voi 100 proton (hay noi cach khac la nguyen to 250Unn). Nhom nghien cuu cua Vien Nobel đa khong cong bo phat hien nay cho đen nam 1954. Đong vi đuoc tao ra sau đo đuoc xac đinh la 250Fm.


Cac đong vi 17 đong vi phong xa cua fermi đa đuoc xac đinh, voi đong vi ben nhat 257Fm co chu ky ban ra khoang 100 ngay, 253Fm co chu ky ban ra 3 ngay, 252Fm la 25,4 gio, va 255Fm la 20,1 gio. Tat ca cac đong vi phong xa con lai co chu ky ban ra nho hon 5,4 gio, va đa so trong đo co chu ky ban ra nho hon 3 phut. Fermi cung co mot metastable state, 250mFm (t½ 1,8 giay). Cac đong vi cua fermium co khoi luong nguyen tu tu 242,073 đon vi khoi luong nguyen tu (242Fm) đen 259,101 a.m.u. (259Fm).


Tham khao Los Alamos National Laboratory - Fermium Luu tru ngay 3 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine
Guide to the Elements - Revised Edition, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1
It's Elemental - Fermium


Lien ket ngoai WebElements.com - Fermium