Bac thuoc chi thoi ky Viet Nam bi đat duoi quyen cai tri cua cac trieu đai Trung Quoc.


Khai quat Trong thoi gian nay Viet Nam bi đat duoi quyen cai tri cua cac trieu đinh cua phuong Bac nhu:

Bac thuoc lan thu nhat (179 hoac 111 TCN - 40): Thoi ky nay ket thuc voi Khoi nghia Hai Ba Trung gianh đoc lap khoi nha Đong Han.
Bac thuoc lan thu hai (43 - 541): nha Đong Han, Đong Ngo, Tao Nguy, nha Tan, nha Te, nha Luong
Bac thuoc lan thu ba (602 - 939): nha Tuy, nha Đuong, Nam Han. Co giai đoan Viet Nam tu tri tu 905-939
Bac thuoc lan thu tu (1407-1427): nha Minh tai chiem lai Viet Nam
Chi co vai thoi gian đoc lap ngan ngui nhu thoi ky Hai Ba Trung (40-43), thoi ky nha Tien Ly voi nuoc Van Xuan (541-602).
Mot so tai lieu khac chia thanh ba thoi ki. Cach chia nay gop hai thoi ky đau (voi gian đoan la khoi nghia Hai Ba Trung) thanh thoi ki Bac thuoc lan thu nhat. Bai nay su dung cach chia lam bon thoi ki.
Trong suot cac thoi ky Bac thuoc, cac trieu đai Trung Quoc khong ngung thuc hien đong hoa nguoi Viet nham bien Viet Nam thanh mot quan huyen cua Trung Quoc. Duoi thoi ky nay nguoi Viet phai đong suu thue cho trieu đinh phia bac. Ngoai so thue cua nha nuoc, mot so quan cai tri đia phuong vi o xa nen cung bon vet them cua dan.
Cung co mot so quan cai tri nghiem minh, đung đan, nhung so nay it hon. Nen van minh Trung Quoc cung du nhap vao Viet Nam thoi ky nay. Si Nhiep, thai thu nha Han (187-226) đuoc cac nha nho thoi phong kien coi la co cong truyen ba chu nho va đao Khong vao Viet Nam mot cach co he thong, đuoc coi la nguoi mo đau nen nho hoc cua gioi quan lai phong kien o Viet Nam. Nhieu nguoi Trung Quoc đa di cu đen Viet Nam, ho o lai, dan dan ket hon voi nguoi Viet va hoa nhap vao xa hoi Viet Nam, va con chau tro thanh nguoi Viet Nam.


Bac thuoc lan thu nhat Dau moc xac đinh thoi Bac thuoc đau tien khong thong nhat giua cac tai lieu xua va nay, do quan niem khac nhau ve nuoc Nam Viet va nha Trieu.

Quan điem thoi phong kien cho rang nha Trieu la trieu đai chinh thong cua Viet Nam thi xac đinh khi nha Trieu bi Han Vu Đe diet nam 111 TCN la luc bat đau thoi Bac thuoc.
Quan điem hien đai bac bo nha Trieu la trieu đai chinh thong cua Viet Nam, boi nha Trieu la do Trieu Đa - mot vien tuong nguoi Hoa lap ra, tuc van la nguoi Hoa cai tri nguoi Viet giong nhu thoi ky thuoc nha Han sau đo. Thoi Bac thuoc do vay bat đau tu khi Trieu Đa diet Au Lac cua An Duong Vuong.
Su cu thuong xac đinh An Duong Vuong va nuoc Au Lac bi diet nam 207 TCN
Su hien đai can cu theo ghi chep cua Su ky Tu Ma Thien la Trieu Đa diet phia Tay nuoc Au Lac "sau khi La hau mat", tuc la khoang nam 179 TCN.
Trieu Đa sau khi diet Au Lac chia lam 2 quan Giao Chi va Cuu Chan.
Nam 111 TCN, nha Han diet nha Trieu, chiem đuoc Nam Viet va chia lam 6 quan la Nam Hai, Thuong Ngo, Uat Lam, Hop Pho, Giao Chi, Cuu Chan, đong thoi lap them 3 quan moi la Chu Nhai, Đam Nhi, Nhat Nam. Rieng đoi voi quan Nhat Nam, khi Lo Bac Đuc đanh bai nha Trieu-Nam Viet, lanh tho Nam Viet chua bao gom quan Nhat Nam (tu Quang Binh toi Binh Đinh). Quan Nhat Nam chi hinh thanh sau khi cac quan cai tri bo Giao Chi nguoi Han tien xuong thu phuc cac bo toc phia Nam day Hoanh Son
Nam 39, thai thu quan Giao Chi la To Đinh tan ac, giet chong cua Trung Trac la Thi Sach. No nuoc thu nha, Hai Ba Trung day binh khoi nghia va đa gianh đuoc 65 thanh o Linh Nam. Hai Ba len ngoi vua, ket thuc thoi ky Bac thuoc lan thu nhat.


Bac thuoc lan thu hai Nam 43, nha Han sai Phuc ba tuong quan Ma Vien đem quan sang tai chiem va đan ap, Hai Ba Trung chong khong noi phai rut ve giu Cam Khe roi tu van o song Hat. Dan đia phuong lap đen tho o Hat Giang.
Su cai tri cua Đong Han tai bo Giao Chi tuong đoi on đinh đen cuoi the ky 2. Nha Han suy yeu, nam 192 dan huyen Tuong Lam thuoc quan Nhat Nam o phia nam theo Khu Lien noi day ly khai, lap ra nuoc Cham Pa (Lam Ap).
Trong luc nha Han suy yeu, thai thu quan Giao Chi la Si Nhiep dung nguoi nha tran tri cac quan, tro thanh nguoi cai tri tai đay, du sau đo tren danh nghia, ho Si van chap nhan cac thu su do nha Han roi Đong Ngo cu sang. Mot dau moc quan trong thoi ky nay la viec bo Giao Chi đuoc đoi goi la Giao Chau, tro thanh 1 chau ngang hang nhu cac chau khac cua Trung Quoc theo đe nghi cua Si Nhiep va thu su Truong Tan.
Nam 226, Si Nhiep qua đoi, nha Đong Ngo đanh chiem Giao Chau va chinh thuc cai tri. Trong chien tranh Tam Quoc, cac nuoc thay nhau gianh quyen quan ly Giao Chau. Nam 263, La Hung giet quan cai tri Đong Ngo, theo ve Tao Nguy. Tai trung nguyen nam 265 nha Tan diet Nguy, Giao Chau lai thuoc Tan. Nam 271 Đong Ngo chiem lai Giao Chau. Nam 280 Tan diet Ngo, Giao Chau lai thuoc Tan.
Sau thoi Tam Quoc, Giao Chau khong co bien đong ve chu quyen quan ly cho toi khi cham dut thoi Bac thuoc thu hai.
Mot so cuoc noi day cua nguoi Viet thoi ky nay đeu bi that bai. Cuoc khoi nghia lon nhat nam 248, o quan Cuu Chan cua anh em Trieu Quoc Đat va Trieu Thi Trinh, sau bi Luc Dan la thu su Giao Chau đan ap phai chiu that bai. Mot so cuoc noi day khac cua cac thu linh nguoi Viet nhu Luong Thac, Ly Truong Nhan duy tri đuoc quyen cai quan cua nguoi Viet trong vai nam.
Thoi Bac thuoc lan thu 2 cham dut nam 541 khi Ly Bi khoi binh chong nha Luong va chinh thuc thanh lap nha Tien Ly cung nuoc Van Xuan nam 544.


Bac thuoc lan thu ba = Thuoc Tuy - Đuong =
Nam 602, nha Tuy cho quan sang xam luoc nuoc Van Xuan, Ly Phat Tu chua đanh đa hang, bi bat ve phuong bac roi chet o đo.
Nam 605, nha Tuy đoi Giao chau thanh quan Giao Chi va Phu Đo ho Giao Chi đe cai tri Viet Nam.
Nha Đuong thay nha Tuy bai bo cac quan do nha Tuy lap ra, khoi phuc lai che đo cac chau nho thoi Nam Bac trieu. Nam 622, nha Đuong lap Giao chau đo ho phu. Nam 679, nha Đuong đoi quan Giao Chi tro lai thanh chau Giao, đat ra Phu Đo ho Giao Chau.
Sau đo, nha Đuong đoi Phu Đo ho Giao Chau thanh Phu Đo ho An Nam. Ten goi An Nam trong lich su Viet Nam bat đau tu thoi điem nay. Chuc quan đung đau Phu Đo ho An Nam luc đau goi la kinh luoc su, sau đoi thanh Tiet đo su. Nha Đuong lai chia Giao Chau lam 12 chau: Giao, Luc, Phuc Loc, Phong, Thang, Truong, Chi, Vu Nga, Vu An, Ai, Hoan, Dien.
Sau nhieu lan đieu chinh, nam 866, nha Đuong đoi Phu Đo ho An Nam thanh Tinh Hai quan. Ten goi nay duy tri qua thoi Tu chu cua Viet Nam.
Do chinh sach boc lot nang ne cua nha Đuong, nguoi Viet nhieu lan noi day chong nha Đuong. Tieu bieu nhat la cac cuoc noi day cua Ly Tu Tien va Đinh Kien (687), Mai Thuc Loan (722), Phung Hung (776-791) va Duong Thanh (819-820), song đeu that bai.
Đau the ky 10, nha Đuong suy yeu nghiem trong vi nan phien tran cat cu (keo dai tu sau loan An Su giua the ky 8) va quyen than. Nhan luc Tiet đo su Đoc Co Ton bi đieu đi chua co nguoi thay nam 905, hao truong nguoi Viet la Khuc Thua Du đa vao lam chu thu phu Đai La va xac lap quyen tu chu cho nguoi Viet, nam 939 thi Ngo Quyen xung vuong va ben trong khong con nhan la quan Trung Quoc nua.


= Nguoi Viet tu chu chong su xam chiem cua Nam Han =
Nam 907, Khuc Thua Du mat, con la Khuc Hao len thay tiep tuc thuc hienTiet đo su. Nam 917, Khuc Hao mat, con la Khuc Thua My len thay.
Nam 923/930, vua Nam Han sai Ly Khac Chinh đem quan sang đanh, bat đuoc Khuc Thua My đem ve nuoc, Ly Khac Chinh o lai giu Giao Chau.
Nam 931, Duong Đinh Nghe la tuong cu cua Khuc Hao đem quan đanh phu thanh Đai La, lai đanh tan quan Nam Han do Tran Bao dan sang cuu vien, giet Tran Bao va tu xung la Tiet đo su.
Nam 937, bo tuong cua Duong Đinh Nghe la Kieu Cong Tien giet ong đe chiem ngoi.

Nam 938, bo tuong khac, đong thoi la con re Duong Đinh Nghe la Ngo Quyen đem quan giet Kieu Cong Tien, roi đanh tan đao quan xam luoc Nam Han do Luu Hoang Thao dan đau tren song Bach Đang sang tiep ung cho Cong Tien, lap ra nha Ngo. Tu đo bat đau thoi ky đoc lap on đinh cua Viet Nam.


Bac thuoc lan thu tu Sau thoi nha Ngo đen thoi nha Đinh, Viet Nam chinh thuc co quoc hieu sau ngan nam Bac thuoc la Đai Co Viet. Sang thoi Ly, quoc hieu đuoc đoi la Đai Viet. Trong hon 400 nam qua cac trieu đai Tien Le, Ly va Tran, Đai Viet đeu đanh thang cac cuoc xam lang cua cac trieu đai Trung Quoc.
Nam 1400, Ho Quy Ly cuop ngoi nha Tran. Nam 1406, nha Minh đem quan sang, lay ly do la đe khoi phuc nha Tran, nhung thuc chat đa sap nhap Viet Nam thanh quan huyen cua Trung Quoc va cu quan lai nguoi Han sang cai tri.
Nam 1407, Gian Đinh vuong, con thu cua vua Tran Nghe Tong xung lam Gian Đinh Đe (1407-1409) đe noi nghiep nha Tran (thanh nha Hau Tran) va bat đau mot cuoc khoi nghia chong quan Minh, đen nam 1413 thi hoan toan that bai.
Nam 1418, Le Loi khoi nghia tai Lam Son, Thanh Hoa.
Nam 1427, cuoc khoi nghia thanh cong, ket thuc thoi ky Bac thuoc lan thu tu, va mo đau mot trieu đai moi cua Viet Nam: nha Hau Le. Theo truyen thuyet, Le Loi thang do nho co kiem than cua Long Quan.
So voi giai đoan mot nghin nam Bac thuoc, thoi ky Bac thuoc nay tuy khong dai bang, nhung chinh sach đong hoa va boc lot đuoc thuc hien manh me hon. Nha Minh bat nguoi Viet phai theo kieu nguoi Trung Quoc, tu cach an mac, hoc hanh, đen viec cung te. Cac tai san quy nhu nguoi tai, sach vo, bau vat đeu bi đem ve Trung Quoc. Trong so đo co cac cuon sach van hoc, lich su, binh phap... co gia tri va đa đuoc truyen lai tu nhieu đoi, hau het đa tro thanh that truyen o Đai Viet ke tu đo. Khoang 7600 thuong gia va nghe nhan Đai Viet (trong đo co nghe nhan che tao sung Ho Nguyen Trung, nghe nhan kien truc Nguyen An) đa bi bat đua sang Nam Kinh, thu đo Trung Quoc thoi bay gio. Ngoai ra, nha Minh con ap dung he thong suu cao thue nang (bao gom ca thue muoi) cung voi viec đay manh khai thac cac san vat quy phuc vu viec cong nop.


Xem them Bac thuoc lan 1
Bac thuoc lan 2
Bac thuoc lan 3
Bac thuoc lan 4
Hai Ba Trung
Khoi nghia Luong Long
Ba Trieu
Nha Tien Ly
Van Xuan
Mai Hac Đe
Phung Hung
Ho Khuc
Đong hoa thoi Bac thuoc
Danh sach cac quan lai cai tri Viet Nam thoi Bac Thuoc


Tham khao Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc
Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep
Vien su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (1988), Bien nien lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Đao Duy Anh (2005), Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Tran Trong Kim, Viet Nam su luoc, ban đien tu.
Annam Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine, thu thap cac đoan tai lieu Minh thuc luc (明實錄) cua nha Minh ve Đai Viet, trong đo co phan ve thoi ky bac thuoc lan cuoi.


Lien ket ngoai