Marathon (phat am tieng Viet: ma-ra-tong) la mot cuoc đua chay bo đuong truong voi chieu dai chinh thuc la 42,195 km. Su kien nay đuoc đat theo mot cau chuyen ngu ngon ve mot chien binh Hy Lap ten la Pheidippides, mot nguoi đua thu đa chay tu noi dien ra tran chien Marathon toi thanh Athena. Tinh chinh xac ve lich su cua nhan vat nay van con gay tranh cai đac biet boi no trai nguoc voi bo su "Historiai" cua nha su hoc Herodotos thoi Hy Lap co đai.
Marathon la su kien đau tien cua Olympic hien đai nam 1896, nhung đen tan nam 1921 thi chieu dai cua cuoc đua moi đuoc tieu chuan hoa. Hien nay co hon 800 van đong vien marathon tranh tai hang nam tren khap the gioi, phan lon nguoi tham du la nhung van đong vien nghiep du hoac nhung nguoi binh thuong tham gia voi muc đich giai tri. Nhung cuoc đua marathon lon hon co the co hang nghin nguoi tham du.


Lich su = Nguon goc =

Cai ten Marathon bat nguon tu cau chuyen cua huyen thoai Pheidippides, mot nguoi đua thu nguoi Hy Lap. Cau truyen ke rang ong trong khi ong đang tham chien tran Marathon thang 8 hoac thang 9 nam 490 truoc Cong nguyen, ong đa chung kien ​​​​mot con tau cua Ba Tu đoi huong ve phia Athens khi tran chien gan ket thuc thang loi cho quan đoi Hy Lap. Ong hieu rang đay la mot no luc cua Nguoi Ba Tu bai tran đinh tien đen thanh pho đe tuyen bo tin gia ve chien thang cua quan Ba Tu hoac chi đon gian la mot cuoc đot kich cua quan Ba Tu, nham tuyen bo quyen the cua ho tren đat Hy Lap. Nguoi ta cho rang ong đa chay suot quang đuong toi Athens ma khong dung lai, vut bo vu khi va tham chi ca quan ao đe giam can nhieu nhat co the, va xong vao hoi đong, het to "Νενικηκαμεν" (Nenikekamen, "Chung ta đa chien thang") truoc khi guc nga va qua đoi.
Ghi chep ve cuoc chay tu Marathon đen Athens lan đau tien xuat hien trong tac pham Vinh quang Athens cua Plutarch vao the ky thu nhat Cong nguyen, trong đo trich dan from tu tac pham bi that lac cua Heraclides Ponticus, ghi ten nguoi đua tin chay ve Athens bao tin la Thersipus cua Erchius hoac Eucles. Đay la tai lieu đuoc su dung boi Benjamin Haydon cho buc tranh cua ong  Eucles Announcing the Victory of Marathon, đuoc xuat ban duoi dang ban khac vao nam 1836 voi hinh minh hoa đay chat tho cua Letitia Elizabeth Landon. Nha van trao phung Lucian of Samosata đa đua ra mot trong nhung loi tuong thuat som nhat tuong tu nhu phien ban hien đai cua cau chuyen, nhung tinh xac thuc lich su cua cau chuyen gay tranh cai dua tren loi viet cham biem cua no va nguoi chay đuoc goi la Philippides chu khong phai Pheidippides.


Marathon trong Olympic hien đai Khi y tuong ve mot Olympic hien đai tro thanh hien thuc cuoi the ky 19, nhung nguoi khoi xuong va to chuc muon tim đen mot su kien noi tieng mang tinh vi mo va ho đa nho đen chien thang cua nguoi Hy Lap. Y tuong to chuc Marathon đuoc khoi xuong boi Michel Breal, nguoi muon co mot su kien tieu bieu cho the van hoi Olympic đau tien nam 1896 tai Athens. Y tuong nhan đuoc su ung ho nhiet tinh cua Pierre de Coubertin, nha sang lap Olympic hien đai, cung nhu nhieu nguoi Hy Lap khac. Nhung nguoi Hy Lap đa to chuc cuoc đua co chon loc đau tien cua Marathon va nguoi chien thang trong cuoc đua đau tien la Charilaos Vasilakos voi thanh tich 3 gio 18 phut. Nguoi chien thang đau tien trong mot cuoc đua Marathon tai Olympic la Spyridon Louisa Arellina, mot nguoi Hy Lap lam nghe đua nuoc. Ong đa gianh chien thang voi thoi gian 2 gio 58 phut va 50 giay.
Cuoc đua Marathon cho nu gioi đuoc gioi thieu tai Olympic mua he 1984 to chuc tai Los Angeles va nguoi chien thang la Joan Benoit cua My voi thanh tich 2 gio 24 phut 52 giay.


Đo dai chang đua Danh sach đo dai chinh thuc cua cac cuoc đua Marathon tu nam 1896


= Olympics 1908 =
Uy ban Olympic quoc te đa đong y vao nam 1907 rang khoang cach cho cuoc thi marathon Olympic London 1908 se la khoang 25 dam hoac 40 km. Ban to chuc quyet đinh chon đuong chay 26 dam tu điem xuat phat Lau đai Windsor đen loi vao hoang gia cua San van đong Thanh pho White, tiep theo la mot vong (586 thuoc Anh 2 foot; 536 m) cua đuong đua, ket thuc truoc Hop Hoang gia. Đuong chay sau đo đa đuoc thay đoi đe su dung mot loi vao khac dan đen san van đong, sau đo la mot vong chay dai 385 thuoc Anh ve đich tuong tu.
Cu ly 42.195 km (26.219 mi) tieu chuan hien tai cho cu ly marathon đa đuoc Lien đoan đien kinh nghiep du quoc te (IAAF) quyet đinh vao thang 5 nam 1921 truc tiep tu đo dai đuoc su dung tai The van hoi Mua he 1908 o Luan Đon.


Nhung ky luc the gioi = 25 van đong vien chay marathon nhanh nhat moi thoi đai =
Sau đay la danh sach nhung ky luc trong Top 25 ca nhan tung chay cu ly marathon. Thoi gian tiep theo cua moi van đong vien đuoc ghi chu ben duoi bang. Ngay cap nhat du lieu la 11/02/2024.


 Nam  Ghi chu

Eliud Kipchoge (Kenya) đa chay voi thoi gian 1:59:40,2 tai Thu thach Ineos 1:59 o Vien vao ngay 12 thang 10 nam 2019. Su kien nay đuoc to chuc ma khong co đoi thu canh tranh nao khac va voi su ho tro cung cap gel va nuoc theo yeu cau, va nhung nguoi dan toc thay phien nhau. Do đo, no luc khong đu đieu kien đe phe chuan chinh thuc. Toc đo nay nhanh hon so voi lan chay đuoc ho tro truoc đay cua anh ay la 2:00:25 tai Nike Breaking2 o Monza ngay 6 thang 5 nam 2017, cung khong đuoc cong nhan chinh thuc.
Geoffrey Mutai (Kenya) đa chay voi thoi gian 2:03:02 tai Boston Marathon vao ngay 18 thang 4 nam 2011, chay tren đuong chay co ho tro (trong truong hop cua Boston, đuong chay xuong doc theo tung điem, vuot qua tieu chuan) va do đo khong đu đieu kien cho cac muc đich ky luc theo quy tac 260.28 cua IAAF
Moses Mosop (Kenya) đa chay voi thoi gian 2:03:06 tai Boston Marathon vao ngay 18 thang 4 nam 2011, chay tren đuong chay co ho tro va do đo khong đu đieu kien cho muc đich lap ky luc theo quy tac 260,28 cua IAAF
Duoi đay la danh sach tat ca cac thoi gian khac bang hoac nhanh hon 2:03:51:

Eliud Kipchoge cung chay het 2:01:39 (2018), 2:02:37 (2019), 2:02:40 (2022), 2:03:05 (2016), 2:03:3 (2017).
Kelvin Kiptum cung chay het 2:01:53 (2022).
Kenenisa Bekele cung chay het 2:03:03 (2016).
Birhanu Legese cung chay het 2:03:16 (2020).
Wilson Kipsang Kiprotich cung chay het 2:03:23 (2013), 2:03:42 (2011).
Amos Kipruto chay het 2:03:30 (2020).
Tamirat Tola cung chay het 2:03:40 (2022)
Dennis Kimetto chay 2:03:45 het (2013).
Bashir Abdi cung chay het 2:03:47 (2023).


= Nu =

Ghi chu
Duoi đay la danh sach tat ca cac ky luc moi thoi đai bang hoac nhanh hon 2:18:11:

Brigid Kosgei cung chay het 2:16:02 (2022).
Ruth Chepngetich cung chay het 2:17:08 (2019), 2:17:18 Wo (2022), 2:18:08 Wo (2023).
Paula Radcliffe cung chay het 2:17:18 (2002), 2:17:42 (2005).
Yalemzerf Yehualaw cung chay het 2:17:26 Wo (2022).
Rosemary Wanjiru cung chay het 2:18:00 (2022).
Joyciline Jepkosgei cung chay het 2:18:07 Wo (2022).
 

|}


Cuoc chu Tham khao