Toa an Nhan quyen chau Au (tieng Anh: European Court of Human Rights, tieng Phap: Cour europeenne des droits de l’homme; ECHR hoac ECtHR) tru so tai Strasbourg, (Phap) la mot toa an sieu quoc gia, đuoc lap ra boi Cong uoc chau Au ve Nhan quyen, mot cap toa cuoi cung ma mot nguoi co the cau cuu khi cam thay nhan quyen cua minh bi mot nuoc ky ket Cong uoc chau Au ve Nhan quyen vi pham.
"Cong uoc chau Au ve Nhan quyen" đa đuoc thong qua duoi su bao tro cua Uy hoi chau Au, tat ca 47 nuoc thanh vien đeu gia nhap Cong uoc nay.


Lich su va Cau truc Toa an Nhan quyen chau Au đuoc lap ra nhu mot thuc the thuong xuyen voi cac tham phan lam viec toan thoi gian (full-time) tu ngay 01.11.1998, thay cho cac co che thuc thi luat phap hien co luc đo, trong đo bao gom Uy ban Nhan quyen chau Au (thanh lap nam 1954) va Toa an Nhan quyen chau Au (hoat đong theo phuong thuc cu), von đa đuoc lap ra trong nam 1959.
Cach bo tri moi cua Toa an nay la ket qua cua viec phe chuan Nghi đinh thu so 11, mot điem sua đoi bo sung cho Cong uoc đa đuoc phe chuan trong thang 11 nam 1998. Sau đo, cac tham phan moi, lam viec toan thoi gian, đuoc Hoi đong Nghi vien cua Uy hoi chau Au bau chon. Vi chu tich đau tien cua Toa an nay la Luzius Wildhaber.
Vao luc Nghi đinh thu so 11 bat đau co hieu luc vao ngay 01.11.1998, lap ra Toa an hoat đong toan thoi gian va mo cua cho 800 trieu dan chau Au truc tiep lui toi, Toa an nay đa đua ra 837 phan quyet. Đen cuoi nam 2005 Toa đa đua ra 5.968 phan quyet.
Moi nuoc thanh vien cua Uy hoi chau Au đeu đuoc yeu cau ky ket va phe chuan Cong uoc chau Au ve Nhan quyen va đuoc quyen co mot tham phan đuoc Hoi đong Nghi vien cua Uy hoi chau Au bau chon vao lam viec o Toa an. Mac du co su phu hop la moi nuoc thanh vien co mot tham phan đai dien, tuy nhien, khong co yeu cau ve quoc tich cho cac tham phan (vi du mot tham phan Thuy Si co the đuoc bau o cong quoc Liechtenstein). Cac tham phan đuoc coi la nhung trong tai khong thien vi hon la đai dien cua bat cu nuoc nao. Tham phan đuoc bau voi nhiem ky 6 nam va co the đuoc bau lai.
Toa an Nhan quyen chau Au đuoc chia thanh 5 "ban", moi ban bao gom mot lua chon can bang ve đia ly va gioi tinh cua tham phan. Toan bo tham phan bau mot Chu tich Toa va 5 truong ban, hai trong so truong ban cung lam Pho Chu tich Toa an; tat ca đeu co nhiem ky 3 nam. Moi ban chon ra mot Phong, gom truong ban va 6 tham phan khac luan phien thay đoi. Toa an cung co mot Phong lon 17 thanh vien, trong đo co Chu tich, cac Pho chu tich va cac truong ban, them vao mot lua chon luan phien cac tham phan tu mot trong hai nhom can bang. Viec lua chon cac tham phan du khuyet giua cac nhom dien ra moi 9 thang. Tu nam 2006 toi 2010, Nga la nuoc thanh vien duy nhat tu choi phe chuan Nghi đinh thu so 14, nghi đinh thu nay nham thuc đay cong viec cua toa an tien nhanh hon, mot phan bang cach giam so luong tham phan theo đoi hoi, khi phai đua ra cac quyet đinh quan trong. Trong nam 2010, Nga đa cham dut viec chong đoi Nghi đinh thu nay, đe đoi lay đam bao rang cac tham phan cua Nga se đuoc tham gia vao viec xem xet cac khieu to đoi voi Nga.


Trinh tu to tung Cac khieu to ve cac vi pham nhan quyen cua cac nuoc thanh vien se đuoc gui toi Toa an o Strasbourg, va đuoc giao cho mot Ban. Cac khieu to đuoc coi la khong chinh đang co the bi bac bo boi mot tham phan duy nhat. Cac khieu to đuoc coi la chinh đang se do mot phong cuu xet. Cac quyet đinh quan trong co the đuoc khang cao len Phong lon. Mot quyet đinh cua Toa an co hieu luc rang buoc cac quoc gia thanh vien va phai đuoc tuan thu
, tru khi neu no chi la y kien tu van.
Uy ban Bo truong cua Uy hoi chau Au co trach nhiem giam sat viec thi hanh cac phan quyet cua Toa an Nhan quyen chau Au. Co quan nay khong the buoc cac nuoc hoi vien thi hanh (phan quyet), va hinh thuc xu phat cuoi cung cho viec khong tuan thu la truc xuat khoi Uy hoi chau Au.


= Cac tham phan va cac ban =

Toa an Nhan quyen chau Au co 5 ban va 47 tham phan đuoc bau chon tu cac nuoc thanh vien cua Uy hoi chau Au. Toan the toa an bau chon mot vien Luc su va mot hoac nhieu Pho luc su. Vien luc su la nguoi đung đau Phong luc su, noi thi hanh cac nhiem vu phap ly va hanh chinh, thao ra cac quyet đinh va phan quyet thay mat cho Toa an. Toi ngay 4.01.2007 thi vien Luc su cua Toa nay la Erik Fribergh va pho luc su la Michael O'Boyle.


= Cai cach =
Nam 1999 toa an nay co mot luong lon cong viec gom 60.000 vu kien. So nay đa tang len thanh khoang 100.000 vu trong nam 2007, va tren 120.000 vu vao đau nam 2010. Do khoi luong cong viec lon, mot so vu đa phai cho đen 5 nam moi đuoc giai quyet va luong cong viec ton đong la kha lon.
Lam viec theo nguyen tac "cong ly bi tri hoan la cong ly bi tu choi", Uy hoi chau Au đa lap ra mot toan lam viec đe xem xet cach thuc nang cao hieu qua cua Toa an. Viec nay dan đen viec soan thao mot Nghi đinh thu bo sung cho Cong uoc - Nghi đinh thu 14 - ma cuoi cung đa đuoc phe chuan boi tat ca cac nuoc thanh vien vao ngay 01 thang 6 nam 2010 (sau su tri hoan cua Nga). Viec Nghi đinh thu 14 co hieu luc bay gio co nghia la:

Chi mot tham phan đa co the quyet đinh xem mot vu khieu to co đuoc thau nhan đe giai quyet hay khong (truoc đay phai co 3 tham phan xem xet).
Khi cac vu khieu to kha giong nhu mot vu đa đuoc đua ra Toa an nay truoc đay, va chu yeu la do mot nuoc thanh vien khong thi hanh mot phan quyet truoc đo, thi vu nay co the đuoc quyet đinh boi 3 tham phan chu khong phai 7 tham phan.
Mot vu khieu to co the khong đuoc nhan cuu xet neu nguoi nop đon đuoc coi la đa khong bi mot "thiet hai đang ke"; tuy nhien, đay khong phai la mot quy tac cung nhac.
Mot nuoc thanh vien co the bi Uy ban Bo truong cua Uy hoi chau Au đua ra toa an nay neu nuoc đo tu choi thi hanh mot phan quyet.
Uy ban Bo truong co the yeu cau Toa an cho mot "giai thich" cua mot phan quyet đe giup xac đinh cach tot nhat đe mot quoc gia thanh vien phai tuan thu.
Trong khi Alex Bailin va Alison Macdonald phat bieu tren to The Guardian rang Nghi đinh thu 14 se giup toa an co the buoc cac nuoc thanh vien phai tuan thu cac nghia vu nhan quyen, thi To chuc An xa quoc te đa bay to lo ngai rang nhung thay đoi đoi voi cac tieu chuan đe thu ly se co nghia la cac ca nhan co the mat kha nang đe đoat đuoc su đen bu đoi voi cac vi pham nhan quyen.


Quan he voi cac toa an khac = Toa an Cong ly chau Au =
Toa an Cong ly chau Au (cua Lien minh chau Au) khong lien quan toi Toa an Nhan quyen chau Au. Tuy nhien, moi nuoc chau Au đeu la thanh vien cua Uy hoi chau Au va đeu đa ky Cong uoc chau Au ve Nhan quyen, nen co nhung lo ngai ve tinh nhat quan trong phap che giua hai toa an. Do đo, Toa an Cong ly chau Au tham khao phap che cua Toa an Nhan quyen va coi Cong uoc chau Au ve Nhan quyen nhu the no la mot phan cua he thong luat phap cua Lien minh chau Au. Mac du cac thanh vien cua minh đa gia nhap – nhung ban than Lien minh chau Au khong gia nhap - nen Lien minh chau Au khong co tham quyen đe lam nhu vay theo cac hiep uoc truoc đo. Tuy nhien, cac co quan cua Lien minh chau Au bi rang buoc theo đieu 6 cua hiep uoc Nice cua Lien minh chau Au phai ton trong nhan quyen theo Cong uoc. Hon nua, tu khi Hiep uoc Lisbon co hieu luc tu ngay 01.12.2009 thi Lien minh chau Au đuoc trong đoi se ky ket Cong uoc Nhan quyen. Đieu nay se khien Toa an Cong ly chau Au bi rang buoc boi cac tien le tu phap cua Toa an Nhan quyen va do đo se bi le thuoc vao luat Nhan quyen cua Cong uoc, bang cach nay se giai quyet đuoc van đe phap che xung khac.


= Cac toa an quoc gia =
Hau het cac ben ky ket Cong uoc chau Au ve Nhan quyen đa đua Cong uoc nay vao cac thu tuc phap ly quoc gia cua ho, bang cach hoac thong qua đieu khoan hien phap, quy che, hoac quyet đinh tu phap. Viec đua (Cong uoc) vao thu tuc phap ly quoc gia, ket hop voi viec đi vao hieu luc cua Nghi đinh thu so 11, đa nang cao đang ke vi the cua cac quyen theo Cong uoc, va tac đong cua phap che cua Toa an Nhan quyen chau Au. Cac tham phan quoc gia, cac quan chuc đuoc bau, va nhan vien hanh chinh quan tri hien nay đeu bi ap luc ngay cang tang đe lam cho cac quyen cua Cong uoc co hieu qua trong cac he thong quoc gia
.


Tru so Toa nha tru so cua Toa an Nhan quyen chau Au, trong đo co cac phong toa an va phong Luc su, đuoc Richard Rogers Partnership thiet ke va xay dung hoan tat nam 1995. Thiet ke nay đuoc coi la đe phan anh hai thanh phan rieng biet cua Uy ban Nhan quyen chau Au va Toa an Nhan quyen chau Au (nhu hien trang thoi đo). Quy mo rong lon su dung kinh nhan manh đen "tinh mo" cua toa an cho cac cong dan chau Au.


= Thong ke =
Duoi đay la mot so nuoc bi Toa an Nhan quyen chau Au xet xu nhieu:


Đoc them Helen Keller and Alec Stone Sweet, A Europe of Rights: The Impact of the ECHR on National Legal Systems (Oxford University Press, 2008).[9]


Tham khao Lien ket ngoai Official website of the European Court of Human Rights* Court judgements, decisions and case law websiteLuu tru ngay 6 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
Rules of the Court (PDF)

Ban mau:Institutions of the Council of Europe