Indonesia, ten goi chinh thuc la Cong hoa Indonesia (tieng Indonesia: Republik Indonesia), thuong đuoc goi ngan la Indo, la mot đao quoc lien luc đia, nam giua Đong Nam A va Chau Đai Duong. Indonesia đuoc menh danh la "Xu so van đao" vi lanh tho cua nuoc nay bao gom 13.487 hon đao voi dan so uoc tinh đat hon 279 trieu nguoi (nam 2022), xep thu 4 the gioi va đung thu 3 chau A.

Indonesia la quoc gia co so dan theo Hoi giao lon nhat tren the gioi, tuy nhien khac voi Malaysia va Brunei, trong hien phap Indonesia khong đe cap toi ton giao nay la quoc giao (do vay khong the coi Indonesia la mot quoc gia Hoi giao). Indonesia theo the che cong hoa voi mot bo may lap phap va tong thong do dan bau. Indonesia co bien gioi tren đat lien voi Papua New Guinea o đao New Guinea, Đong Timor o đao Timor va Malaysia o đao Borneo, ngoai ra vung bien giap cac nuoc Singapore, Viet Nam, Philippines, Uc, va lanh tho Quan đao Andaman va Nicobar cua An Đo. Thu đo hien tai la Jakarta va đay cung đong thoi la tinh lon nhat, tuy nhien do su qua tai dan so đang gay suc ep lon len he thong co so ha tang, chinh phu Indonesia đang co ke hoach doi đo toi Nusantara trong tuong lai.
Quan đao Indonesia tung la mot vung thuong mai quan trong nhat tu the ky VII. Lich su Indonesia bat đau khi Vuong quoc Srivijaya co cac hoat đong giao thuong voi Trung Quoc va An Đo. Nhung vi vua cai tri đia phuong dan tiep thu van hoa, ton giao va cac mo hinh quan ly kieu An Đo tu nhung the ky đau tien cua Cong Nguyen, tiep sau đo, cac vuong quoc An Đo giao cung nhu Phat giao đa bat đau hinh thanh va phat trien. Indonesia bi anh huong boi cac cuong quoc nuoc ngoai muon nhom ngo cac nguon tai nguyen thien nhien cua quan đao. Cac nha buon Hoi giao đa đua đao Hoi toi đay, đong thoi, cac cuong quoc chau Au cung bat đau tranh gianh anh huong đe đoc chiem linh vuc thuong mai tren cac hon đao Huong lieu Maluku trong Thoi đai Kham pha. Sau hon ba the ky duoi ach thong tri cua thuc dan Ha Lan, Indonesia đa gianh đuoc đoc lap sau Chien tranh the gioi thu hai. Sau đoc lap, Indonesia tiep tuc roi vao nhieu bien đong lon nhu xung đot quyen luc giua cac phe phai chinh tri, nan tham nhung cung nhu mot qua trinh dan chu hoa chua triet đe.
Tuy gom rat nhieu hon đao, Indonesia van co cac nhom sac toc, ngon ngu va ton giao rieng biet. Nguoi Java la nhom sac toc đong đuc va co vi the chinh tri lon nhat con nguoi Indonesia goc Hoa la nhom cong đong co suc anh huong lon nhat toi nen kinh te.
Indonesia la 1 trong 5 quoc gia tham sang lap ASEAN, thanh vien cua nhieu to chuc toan cau lon trong đo noi bat nhat la G20. Nam 2020, nen kinh te Indonesia co quy mo lon nhat khu vuc Đong Nam A, xep thu 15 toan cau hoac hang 4 chau A va thu 7 toan cau theo GDP suc mua tuong đuong (uoc tinh 2020). Tuy nhien, do dan so qua đong (hon 274,1 trieu nguoi) nen GDP binh quan đau nguoi cua nuoc nay van o muc trung binh thap. Quoc gia nay co chi so phat trien con nguoi o muc cao va đuoc cong nhan la mot cuong quoc o khu vuc Đong Nam A cung nhu cuong quoc bac trung tren the gioi.
Khau hieu quoc gia cua Indonesia, "Bhinneka tunggal ika" - "Thong nhat trong đa dang" (theo nghia đen "nhieu, nhung la mot"), đa the hien ro su đa dang hinh thanh nen quoc gia nay. Tuy nhien, nhung cang thang ton giao va chu nghia ly khai đa dan toi nhung xung đot bao luc đe doa su on đinh kinh te va chinh tri. Du co dan so lon va nhieu vung dan cu đong đuc, Indonesia van con nhieu khu vuc hoang vu, đay la quoc gia co muc đo đa dang sinh hoc đung hang đau tren the gioi. Quoc gia nay cung rat giau cac nguon tai nguyen thien nhien, co dien tich lanh tho rong lon nhat, dan so đong nhat va la quoc gia duy nhat thuoc G20 trong so cac nuoc Đong Nam A, tuy vay, tinh trang lac hau cua cac vung nong thon, ty le nguoi ngheo cao cung su chenh lech giau ngheo, bat binh đang thu nhap gia tang đang la nhung van đe, thach thuc lon cua xa hoi Indonesia hien đai.


Ten goi Danh tu Indonesia la mot tu ghep bao gom hai thanh to: Indus tieng Latinh, co nghia la "An Đo"; va nesos tieng Hy Lap, co nghia la "hon đao". Ten goi nay xuat hien tu the ky XVIII, rat lau truoc khi nha nuoc Indonesia đoc lap hinh thanh. Nam 1850, nha phong tuc hoc nguoi Anh George Earl đe xuat thuat ngu Indunesians — va mot tu nua ma ong thay thich hon la Malayunesians — đe chi nhung nguoi dan song tren "Quan đao An Đo hay Quan đao Malaya" trong mot bai bao hoc thuat. Cung trong bai viet đo, hoc tro cua Earl la James Richardson Logan đa su dung Indonesia nhu mot tu đong nghia voi Quan đao An Đo. Tuy nhien, cac tai lieu cua vien han lam Ha Lan viet ve Đong An luc bay gio van con luong lu trong viec su dung tu Indonesia. Thay vao đo, ho dung cac thuat ngu nhu Quan đao Malay (Maleische Archipel); Đong An Ha Lan (Nederlandsch Oost Indie), khai quat chung Indie; phuong Đong (de Oost); va tham chi Insulinde.
Ke tu nam 1900 tro đi, ten goi Indonesia tro nen pho thong hon trong cac cong đong han lam ben ngoai Ha Lan, va no dan đuoc cac nhom chu nghia dan toc tiep nhan nham muc đich chinh tri. Adolf Bastian, thuoc Đai hoc Berlin, đa giup tu nay đuoc biet đen rong rai hon qua cuon sach Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894 cua ong. Hoc gia Indonesia đau tien su dung thuat ngu nay la Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), khi ong thiet lap mot van phong bao chi tai Ha Lan voi ten goi Indonesisch Pers-bureau vao nam 1913.


Lich su Cac di tich hoa thach cua nguoi Homo erectus, thuong đuoc goi la "Nguoi Java", cho thay quan đao Indonesia đa co nguoi o tu hai trieu nam toi 500.000 nam truoc.
Nguoi Nam Đao, la cong đong dan cu đa so hien tai, đa di cu toi Đong Nam A tu Đai Loan. Ho toi Indonesia tu khoang nam 2000 truoc Cong Nguyen, va đay nguoi Melanesia ban xu ve cac vung xa xoi phia đong khi ho mo rong lanh tho. Cac đieu kien nong nghiep ly tuong, va nen van minh lua nuoc xuat hien som tu the ky thu VIII truoc Cong Nguyen, cho phep cac lang mac, thi tran va cac vuong quoc nho dan phat trien tu the ky thu nhat. Vi tri đuong bien chien luoc cua Indonesia giup thuong mai noi đia va voi nuoc ngoai phat trien. Vi du, cac con đuong thuong mai noi voi ca cac vuong quoc An Đo va Trung Quoc đa đuoc thiet lap tu nhieu the ky truoc Cong Nguyen. Chinh thuong mai đa hinh thanh nen lich su Indonesia.
Tu the ky thu bay, vuong quoc hang hai Srivijaya hung manh phat trien nho thuong mai va cac anh huong cua Hindu giao cung Phat giao đuoc du nhap vao cung thuong mai. Tu the ky thu VIII toi the ky thu X, cac trieu đai nong nghiep Phat giao Sailendra va Hindu giao Medang phat trien va suy tan trong vung noi đia Java, đe lai cac cong trinh ton giao lon nhu Borobudur cua Sailendra va Prambanan cua Medang. Vuong quoc Hindu Majapahit đuoc thanh lap o phia đong Java hoi cuoi the ky XIII, va o thoi Gajah Mada, anh huong cua no đa lan rong toi hau het Indonesia; giai đoan nay thuong đuoc coi la mot "Thoi ky Huy hoang" trong lich su Indonesia.
Du cac thuong gia Hoi giao đa lan đau đi qua Đong Nam A tu đau thoi ky Hoi giao, bang chung som nhat ve cong đong dan cu Hoi giao tai Indonesia co nien đai tu the ky XIII o phia bac Sumatra. Cac vung khac cua Indonesia dan chap nhan Hoi giao, va no đa la ton giao uu the tai Java va Sumatra tu cuoi the ky XVI. O hau het cac noi, Hoi giao vuot len va pha tron voi cac anh huong van hoa va ton giao ban đia, hinh thanh nen hinh thuc Hoi giao hien tai o Indonesia, đac biet tai Java. Nhung nguoi chau Au đau tien toi Indonesia nam 1512, khi cac thuong gia Bo Đao Nha, do Francisco Serrao dan đau tim cach thau tom cac nguon tai nguyen nhuc đau khau, đinh huong, va hat tieu tai Maluku. Cac thuong gia Ha Lan va Anh nhanh chong theo chan. Nam 1602, Ha Lan thanh lap Cong ty Đong An Ha Lan (VOC) va tro thanh mot quyen luc lon cua chau Au. Sau khi bi pha san, Cong ty Đong An Ha Lan chinh thuc bi giai tan nam 1800, va chinh phu Ha Lan thanh lap Đong An Ha Lan nhu mot thuoc đia đuoc quoc huu hoa.

Trong hau het thoi gian cua thoi ky thuoc đia, Ha Lan chi kiem soat vung đat nay mot cach long leo; chi toi đau the ky XX Ha Lan moi thuc su kiem soat toan bo vung đat lanh tho Indonesia hien tai. Cuoc xam luoc va chiem đong cua Nhat Ban sau đo trong Chien tranh the gioi thu hai đa cham dut thoi ky cai tri cua Ha Lan, va khuyen khich phong trao đoc lap tung bi đan ap truoc đo o Indonesia. Hai ngay sau khi Nhat Ban đau hang, ngay 17 thang 8 nam 1945, Sukarno, mot lanh đao anh huong theo chu nghia quoc gia, tuyen bo đoc lap va đuoc chi đinh lam tong thong. Nguoi Ha Lan đa tim cach tai lap quyen cai tri, va cuoc tranh gianh ngoai giao va vu trang đa cham dut vao thang 12 nam 1949, khi đoi mat voi suc ep quoc te, Ha Lan chinh thuc cong nhan nen đoc lap cua Indonesia (ngoai tru lanh tho Ha Lan Tay New Guinea, đa đuoc tich hop theo Thoa thuan New York nam 1962, va Đao luat Tu do Lua chon đuoc Lien hiep quoc uy thac).
Sukarno chuyen tu dan chu sang chu nghia đoc đoan, va duy tri co so quyen luc bang cach can bang cac luc luong đoi lap trong quan đoi, va Đang Cong san Indonesia (PKI). Quan đoi am muu đao chinh ngay 30 thang 9 nam 1965, dan toi Cac vu giet nguoi tai Indonesia 1965-1966, mot phong trao thanh trung chong cong trong đo Đang Cong san Indonesia bi cao buoc am muu đao chinh, cac đang vien Cong san bi san lung va tieu diet. Khoang 500 nghin toi 1 trieu nguoi bi cho la co lien he voi Đang Cong san Indonesia đa bi giet hai. Lanh đao quan đoi, Tuong Suharto, cong khai lam suy yeu vi tri chinh tri cua Sukarno, va đuoc chinh thuc chi đinh lam tong thong vao thang 3 nam 1968. Chinh sach Trat tu Moi cua ong đuoc chinh phu My ung ho, va khuyen khich đau tu nuoc ngoai truc tiep vao Indonesia, đay la mot yeu to chinh dan toi ba thap ky tang truong kinh te on đinh sau đo. Tuy nhien, su đoc đoan cua chinh sach "Trat tu Moi" bi chi trich rong rai vi tinh trang tham nhung va đan ap chinh tri đoi lap.
Nam 1997 va 1998, Indonesia la nuoc bi anh huong nang ne nhat cua cuoc Khung hoang Tai chinh chau A. Đieu nay cang khien su bat man cua dan chung voi Trat tu Moi gia tang va dan toi cac cuoc tuan hanh dan chung. Suharto tu chuc ngay 21 thang 5 nam 1998.
Xung đot sac toc o Indonesia đa mang lai nhung vu viec đam mau. Vao nam 1965, hang chuc nghin nguoi Hoa bi giet hai trong phong trao chong Cong o Indonesia. Sau su kien nay, cac truong day tieng Trung Quoc bi đong cua, chu viet Trung Quoc bi cam. Chinh quyen cung cam nguoi Hoa to chuc nhung ngay le, tet truyen thong, han che noi tieng Trung Quoc o noi cong cong. Cac quan chuc cho rang ngon ngu Trung Quoc đoi voi nguoi Indonesia cung "nguy hiem nhu vu khi". Mai đen thoi cuu tong thong Abdurrahman Wahid, tinh hinh moi de tho hon cho nguoi Hoa o Indonesia - ho đuoc phep su dung chu viet cua minh va ky niem nhung ngay le, tet truyen thong. Trong cuoc bien đong nam 1998, tam ly thu ghet nguoi Hoa khien ho bi bien thanh muc tieu cua bao luc. Thang 5/1998, nhung phan tu cuc đoan đa cuop boc, đot tai san cua Hoa kieu, tan cong nhieu nguoi. Gan 170 phu nu goc Trung Quoc bi cuong hiep, hau qua la 20 nguoi chet
Nam 1999, Đong Timor bo phieu ly khai khoi Indonesia, sau mot cuoc xam chiem quan su dai 25 nam đuoc đanh dau boi nhung loi len an quoc te va nhung vu đan ap thuong xuyen voi nguoi Đong Timor. Tu khi Suharto tu chuc, mot qua trinh tang cuong dan chu gom ca mot chuong trinh trao quyen tu tri cho cac vung, va cuoc bau cu tong thong truc tiep nam 2004. Tinh trang bat on chinh tri va kinh te, bat on xa hoi, tham nhung va chu nghia khung bo đa giam sut đang ke. Du cac quan he giua cac ton giao va cac nhom sac toc phan lon hai hoa, nhung van đe bat đong va bao luc tai mot so khu vuc van thinh thoang xay ra. Mot cuoc dan xep chinh tri cho cuoc xung đot vu trang ly khai o Aceh đa đuoc thuc hien nam 2005.


Đia ly Indonesia gom 13.487 hon đao, khoang 6.000 trong so đo khong co nguoi o. Cac hon đao nam rai rac o ca hai phia đuong xich đao. Nam hon đao lon nhat la Java, Sumatra, Kalimantan (phan Borneo thuoc Indonesia), New Guinea (cung chung voi Papua New Guinea), va Sulawesi. Indonesia co bien gioi tren bo voi Malaysia tren hon đao Borneo va Sebatik, Papua New Guinea tren đao New Guinea, va Đong Timor tren đao Timor. Indonesia cung co chung bien gioi voi Singapore, Malaysia, va Philippines o phia bac va Australia o phia nam bang mot dai nuoc hep. Thu đo, Jakarta, nam tren đao Java la thanh pho lon nhat nuoc, sau đo la Surabaya, Bandung, Medan, va Semarang. Voi đac điem đia ly tren, Indonesia đuoc menh danh la "Xu so van đao".
Voi dien tich 1.907.540 km² (741.050 dam vuong), Indonesia la nuoc đung thu 14 tren the gioi ve dien tich đat lien. Mat đo dan so trung binh la 142 nguoi tren km² (347 tren dam vuong), đung thu 80 tren the gioi, du Java, hon đao đong dan nhat the gioi, co mat đo dan so khoang hon 1000 nguoi tren km² (2.435 tren dam vuong). Nam o đo cao 4.884 met (16.024 ft), Puncak Jaya tai Papua la đinh cao nhat Indonesia, va ho Toba tai Sumatra la ho lon nhat, voi dien tich 1.145 km² (442 dam vuong). Cac con song lon nhat nuoc nay nam o Kalimantan, va gom cac song Mahakam va Barito; nhung con song nay la cac đuong giao thong quan trong noi giua cac khu đinh cu tren đao.

Indonesia nam tren cac ria cua cac mang Thai Binh Duong, Au-A, va Uc khien nuoc nay tro thanh noi co nhieu nui lua va thuong xay ra cac vu đong đat. Indonesia co it nhat 150 nui lua đang hoat đong, gom ca Krakatoa va Tambora, ca hai nui lua nay đeu đa co nhung vu phun trao gay pha huy lon trong the ky XIX. Vu phun trao sieu nui lua Toba khoang 70.000 nam truoc, la mot trong nhung vu phun trao lon nhat tung xay ra va la mot tham hoa toan cau. Nhung tham hoa gan đay lien quan toi hoat đong kien tao gom vu song than nam 2004 đa giet hai tong cong gan 230.000 nguoi va khoang 168.000 nguoi tinh rieng phia bac Sumatra, va tran đong đat Yogyakarta nam 2006. Tuy nhien, tro nui lua la mot yeu to đong gop vao su mau mo cua đat trong lich su tung giup nuoi song mat đo dan cu day tai Java va Bali.
Nam doc theo xich đao, Indonesia co khi hau nhiet đoi gio mua, voi hai mua mua va kho rieng biet. Luong mua trung binh hang nam tai cac vung đat thap khoang tu 1.780–3.175 milimet (70–125 in), va len toi 6.100 milimet (240 in) tai cac vung nui. Cac vung đoi nui—đac biet o bo bien phia tay Sumatra, Tay Java, Kalimantan, Sulawesi, va Papua—co luong mua lon nhat. Đo am noi chung cao, trung binh khoang 80%. Nhiet đo it thay đoi trong nam; trung binh tai Jakarta la 26–30 °C (79–86 °F).
Rung nhiet đoi am chiem gan 2/3 dien tich lanh tho. Đat canh tac 8% (3% đuoc tuoi), đong co 10%, rung va cay bui 67%, cac đat khac 15%. Khoang san chinh: dau khi, thiec, niken, bauxit, đong, than, vang, bac.


= Sinh thai =

Dien tich, khi hau nhiet đoi cung voi hinh the đia ly quan đao cua Indonesia khien nuoc nay co muc đo đa dang sinh hoc đung thu hai the gioi—chi sau Brazil— va he đong thuc vat cua no la su pha tron cua cac giong loai chau A va Australasia. Khi con ket noi voi luc đia chau A, them Sunda (Sumatra, Java, Borneo, va Bali) co he đong vat chau A rat phong phu. Cac loai thu lon nhu ho, te giac, đuoi uoi, voi, va bao, tung hien dien voi so luong lon toi tan phia đong Bali, nhung so luong va dien tich phan bo cua chung đa giam manh, đac biet o Indonesia co loai Rong komodo (Varanus komodoensis) la loai than lan lon nhat the gioi, chieu dai con lon trung binh 2–3 m. Đay la mot loai thuoc ho ky đa, (Varanidae), va song tren nhieu đao cua Indonesia, nam 2011 con vat nay đa đuoc chon lam bieu tuong linh vat cua SEA Games 26. Rung bao phu khoang 60% đat nuoc. Tai Sumatra va Kalimantan, co rat nhieu loai đong vat chau A. Tuy nhien, rung đang suy giam, va so luong dan cu đong đao tai Java cang khien tinh trang pha rung tang cao lay đat sinh song va canh tac. Sulawesi, Nusa Tenggara, va Maluku—tung tach roi khoi luc đia tu lau—đa phat trien he đong thuc vat cua rieng minh. Papua tung la mot phan cua luc đia Uc, va la noi co he đong vat duy nhat co lien quan gan gui voi he đong thuc vat Australia, voi hon 600 loai chim.

Indonesia đung thu hai chi sau Australia ve muc đo loai đac huu, voi 26% trong tong so 1.531 loai chim va 39% trong tong so 515 loai co vu la đong vat đac huu. Bo bien dai 80.000 kilomet (50.000 dam) cua Indonesia đuoc bao quanh boi cac bien nhiet đoi cung đong gop vao muc đo đa dang sinh thai cao cua nuoc nay. Indonesia co nhieu he sinh thai bien va bo bien, gom cac bai bien, đun cat, cua song, bai lay, rang san ho, bai co bien, bai bun ven bien, bai thuy trieu, bai tao, va cac he sinh thai nho trong đat lien. Nha tu nhien hoc nguoi Anh, Alfred Wallace, đa mo ta ve mot đuong ranh gioi phan bo giua cac loai chau A va chau Uc. Đuoc goi la đuong Wallace, chay gan theo huong bac nam doc theo canh Them Sunda, giua Kalimantan va Sulawesi, va doc theo Eo Lombok sau, giua Lombok va Bali. Phia tay đuong nay he đong thuc vat mang nhieu đac điem chau A; ve phia đong Lombok, he đong thuc vat dan mang đac điem Australia. Trong cuon sach The Malay Archipelago nam 1869, Wallace đa mieu ta nhieu loai đong vat duy chi co o vung nay. Vung đao giua đuong Wallace va New Guinea hien đuoc goi la Wallacea.
Dan so cao va cuoc cong nghiep hoa nhanh chong cua Indonesia đat ra nhieu van đe moi truong nghiem trong va thuong khong đuoc chu trong nhieu vi muc đo ngheo đoi cao cung nhu su quan ly yeu kem voi cac nguon tai nguyen. Cac van đe nay gom pha rung tren quy mo lon (đa so la trai phep) va nhung tran chay rung gay ra nhung đam khoi day che phu nhieu vung phia tay Indonesia, Malaysia va Singapore; khai thac qua muc cac nguon tai nguyen bien; va cac van đe moi truong đi lien voi su đo thi hoa va phat trien kinh te qua nhanh, gom o nhiem khong khi, tac đuong, quan ly rac, va xu ly nuoc thai. Pha huy moi truong song đe doa su ton tai cua cac loai ban đia va đac huu, gom 140 loai thu đuoc Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) xac đinh la đang bi đe doa, va 15 loai đuoc coi la bi đe doa tuyet chung, gom ca đuoi uoi Sumatra (Sumatran Orangutan).


Chinh phu va chinh tri Indonesia la mot nuoc cong hoa voi mot he thong tong thong. Voi tu cach mot quoc gia đon nhat, quyen luc tap trung trong tay chinh phu trung uong. Sau cuoc tu chuc cua Tong thong Suharto nam 1998, chinh tri Indonesia va cac co cau chinh phu đa trai qua nhung cuoc cai cach lon. Bon sua đoi đa đuoc tien hanh voi Hien phap Indonesia nam 1945 sap xep lai cac nhanh hanh phap, lap phap, va tu phap. Tong thong Indonesia la lanh đao quoc gia, tong tu lenh cac Luc luong Vu trang Indonesia, va la nguoi chiu trach nhiem quan ly nha nuoc, lap chinh sach cung quan he đoi ngoai. Tong thong chi đinh mot hoi đong bo truong, cac thanh vien cua hoi đong khong buoc phai la cac thanh vien đuoc bau cua nghi vien. Cuoc bau cu tong thong nam 2004 la cuoc bau cu đau tien dan chung đuoc truc tiep bau ra tong thong va pho tong thong. Tong thong co the phuc vu toi đa hai nhiem ky 5 nam lien tiep.
Co quan đai dien cao nhat o cap quoc gia la Hoi nghi Hiep thuong Nhan dan (MPR). Cac chuc nang chinh cua co quan nay la ho tro va sua đoi hien phap, chung nhan tong thong nham chuc, chinh thuc hoa cac khuon kho cua chinh sach quoc gia. Co quan nay co quyen buoc toi tong thong. MPR gom hai vien; Hoi đong Đai dien Nhan dan (DPR), voi 550 thanh vien, va Hoi đong Đai dien Khu vuc (DPD), voi 128 thanh vien. DPR thong qua cac luat va giam sat nhanh hanh phap; cac thanh vien thuoc cac đang chinh tri đuoc bau voi nhiem ky 5 nam theo đai dien ty le. Nhung cai cach tu nam 1998 đa lam tang đang ke vai tro cua DPR trong viec đieu hanh quoc gia. DPD hien la mot co quan moi chiu trach nhiem quan ly khu vuc.
Đa so cac tranh chap dan su đeu đuoc đua ra truoc Toa Nha nuoc; cac vu phuc tham đuoc xu tai Toa Cap cao. Toa an Toi cao la toa cap cao nhat cua nha nuoc, va đua ra phan quyet cuoi cung ve cac vu phuc tham sau khi đa xem xet lai vu viec. Cac toa khac gom Toa Thuong mai, xu cac vu pha san va mat kha nang thanh toan, mot Toa an Hanh chinh Quoc gia xu cac vu ve luat hanh chinh chong lai chinh phu; mot Toa an Hien phap xu cac vu ve tinh hop phap cua phap luat, cac cuoc bau cu, giai tan cac đang chinh tri, va pham vi quyen luc cua cac đinh che nha nuoc; va mot Toa an Ton giao đe xu cac vu an ton giao rieng biet.


= Ngoai giao =

Trai voi tinh cam chong chu nghia thuc dan va nhung cang thang voi Malaysia thoi Sukarno, quan he ngoai giao cua Indonesia tu thoi chinh sach "Trat tu Moi" cua Suharto đa đuoc đat tren co so hop tac kinh te va chinh tri voi cac quoc gia phuong Tay. Indonesia duy tri quan he gan gui voi cac nuoc lang gieng o Chau A, va la mot thanh vien sang lap cua ASEAN cung Hoi nghi cap cao Đong A. Quoc gia nay đa tai lap quan he voi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa nam 1990 sau mot thoi gian đong bang boi quan điem chong cong thoi đau cam quyen cua Suharto. Indonesia đa la mot thanh vien cua Lien hiep quoc tu nam 1950, va la mot nuoc sang lap To chuc khong lien ket (NAM) va To chuc Hoi nghi Hoi giao (OIC). Indonesia tham gia vao thoa thuan Vung Tu do Thuong mai ASEAN, Nhom Cairns, va WTO, va trong lich su tung la mot thanh vien cua OPEC, du đa rut lui vao nam 2008 boi ho khong con la mot nuoc xuat khau dau mo. Indonesia đa nhan đuoc vien tro nhan đao va vien tro phat trien tu nam 1966, đac biet tu Hoa Ky, Tay Au, Australia, va Nhat Ban.
Chinh phu Indonesia đa lam viec voi cac quoc gia khac đe ngan chan va truy tim nhung ke đanh bom co lien quan toi cac du kich Hoi giao va Al-Qaeda. Vu gay ton that nhieu nhan mang nhat đa giet hai 202 nguoi, gom 164 du khach quoc te, o thi xa nghi mat thuoc Bali Kuta nam 2002. Nhung vu tan cong, va nhung canh bao du lich đuoc đua ra sau đo boi cac quoc gia khac, đa lam thiet hai nghiem trong nganh cong nghiep du lich va đau tu nuoc ngoai.


= Quan su =

Quan đoi Indonesia đuoc đanh gia la luc luong quan su thien chien nhat khu vuc Đong Nam A.Cac luc luong vu trang Indonesia (TNI) voi 300.000 thanh vien gom Quan đoi (TNI-AD), Hai quan (TNI-AL, gom ca thuy quan luc chien), va Khong quan (TNI-AU). Quan đoi co khoang 233.000 linh thuong truc. Chi phi quoc phong trong ngan sach quoc gia khoang 4% GDP nam 2006, va đuoc cung cap them boi cac khoan loi nhuan tu thuong mai va cac quy cua quan đoi. Giai đoan hau Suharto tu nam 1998, đai dien thuong truc cua quan đoi trong nghi vien đa bi bai bo; du bi giam uy the, anh huong chinh tri cua quan đoi van con rat lon. Cac phong trao ly khai tai cac tinh Aceh va Papua đa dan toi xung đot vu trang, va nhung cao buoc vi pham nhan quyen cung nhu su tan ac tu tat ca cac phia. Sau mot cuoc chien du kich khong thuong xuyen keo dai khoang ba muoi nam giua Phong trao Tu do Aceh (GAM) va quan đoi Indonesia, mot thoa thuan ngung ban đa đuoc ky ket nam 2005. Tai Papua, đa co nhung đieu luat tu tri cap vung quan trong, du van chua hoan thien va đuoc ap dung đay đu, va nhung vu bao luc cung nhu vi pham nhan quyen đa giam bot, tu khi Tong thong Susilo Bambang Yudhoyono len cam quyen.


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Indonesia gom 38 tinh, trong đo nam tinh co quy che đac biet. Moi tinh co co quan lap phap va thong đoc rieng. Cac tinh đuoc chia tiep thanh cac huyen (kabupaten) va cac thanh pho (kota), chung lai đuoc chia tiep thanh cac quan (kecamatan), va cac nhom lang (hoac desa hay kelurahan). Sau khi ap dung cac bien phap vung tu tri nam 2001, cac huyen va cac thanh pho đa tro thanh cac đon vi hanh chinh chu chot, chiu trach nhiem cung cap hau het dich vu nha nuoc. Cap hanh chinh lang la đon vi co anh huong lon nhat toi cuoc song thuong ngay cua nguoi dan, va giai quyet cac van đe cua lang hay khu vuc lan can thong qua mot lurah hay kepala desa (truong lang) do dan bau.
Cac tinh Aceh, Jakarta, Yogyakarta, Papua, va Tay Papua co muc đo tu tri va uu tien hanh phap cao hon tu chinh quyen trung uong so voi cac tinh khac. Vi du, chinh phu Aceh, co quyen thiet lap mot he thong luat phap đoc lap; nam 2003, tinh nay đa cho ra đoi mot hinh thuc Sharia (Luat Hoi giao). Yogyakarta đuoc trao vi the Vung Đac biet đe ghi nhan vai tro nong cot cua no trong viec ho tro nhung nguoi Cong hoa Indonesia thoi Cach mang Indonesia. Papua, thuong đuoc goi bang Irian Jaya, đa đuoc huong mot quy che tu chu đac biet tu nam 2001. Jakarta la vung thu đo đac biet cua quoc gia.

Cac tinh cua Indonesia va thu phu
Dau † chi cac tinh co quy che đac biet


Kinh te Nam 2019, Tong san pham quoc noi (GDP) cua Indonesia uoc khoang 1.112 ty đo la (3.585 ty đo la theo PPP), đung thu 16 the gioi, đung thu 5 chau A va đung so 1 Đong Nam A. Nam 2016, uoc tinh GDP binh quan đau nguoi danh nghia la 3,362 đo la, va GDP tren đau nguoi theo suc mua tuong đuong (PPP) la 12,422 (đo la quoc te). Linh vuc dich vu la nganh lon nhat cua nen kinh te va chiem 45,3% GDP (2005). Tiep theo la cong nghiep (40,7%) va nong nghiep (14,0%). Tuy nhien, nong nghiep su dung nhieu lao đong hon cac linh vuc khac, chiem 44,3% trong tong so luc luong lao đong 95 trieu nguoi. Tiep theo la linh vuc dich vu (36,9%) va cong nghiep (18,8%). Cac nganh cong nghiep chinh gom dau mo va khi thien nhien, det, may, va khai thac mo. Cac san pham nong nghiep chinh gom dau co, gao, che, ca phe, gia vi, va cao su.
Cac thi truong xuat khau chinh cua Indonesia (2005) la Nhat Ban (22,3%), Hoa Ky (13,9%), Trung Quoc (9,1%), va Singapore (8,9%). Indonesia nhap khau nhieu hang cua Nhat Ban (18,0%), Trung Quoc (16,1%), va Singapore (12,8%). Nam 2005, Indonesia co thang du thuong mai, voi kim ngach xuat khau đat 83,64 ty USD va kim ngach nhap khau la 62,02 ty. Nuoc nay co nhieu nguon tai nguyen thien nhien lon, gom dau mo, khi tu nhien, thiec, đong, va vang. Cac mat hang nhap khau chinh cua Indonesia gom may moc va thiet bi, hoa chat, nhien lieu va cac mat hang thuc pham.
Trong thap ky 1960, nen kinh te đa suy giam nghiem trong vi su bat on chinh tri, mot chinh phu tre va khong co kinh nghiem, va chu nghia kinh te quoc gia yeu kem, dan toi tinh trang ngheo đoi nghiem trong. Sau khi che đo Sukarno sup đo hoi giua thap nien 1960, chinh sach Trat tu Moi đa mang lai mot muc đo ky luc cho chinh sach kinh te nhanh chong lam giam lam phat, on đinh tien te, tai co cau no nuoc ngoai, va thu hut đau tu cung nhu vien tro tu nuoc ngoai. Indonesia la thanh vien duy nhat cua OPEC tai Đong Nam A, va su bung no gia dau mo thoi thap nien 1970 đa mang lai mot nguon thu xuat khau lon giup duy tri toc đo tang truong kinh te cao. Sau nhung cai cach them nua hoi thap nien 1980, Đau tu nuoc ngoai đo vao Indonesia, đac biet vao nhung khu vuc che tao phat trien nhanh va đinh huong xuat khau, va tu nam 1989 toi nam 1997, kinh te Indonesia phat trien voi toc đo trung binh tren 7%.
Indonesia la nuoc chiu tac đong manh nhat tu cuoc Khung hoang tai chinh Đong A nam 1997–1998. Ty gia tien te nuoc nay so voi đong đo la My đa giam tu khoang 2.000 Rp toi 18.000 Rp, va nen kinh te giam 13,7%. Tu đo đong rupiah đa on đinh o muc trong khoang 10.000 Rp/dollar, va đa xuat hien dau hieu khoi phuc kinh te quan trong tuy con cham chap. Su bat on chinh tri, cai cach kinh te cham chap va tham nhung o moi cap đo chinh phu va kinh doanh tu nam 1998 đa anh huong tieu cuc toi su phuc hoi kinh te. Vi du, To chuc Minh bach Quoc te xep Indonesia đung hang 143 tren 180 nuoc trong bang Chi so nhan thuc tham nhung cua ho. Tuy nhien, toc đo tang truong GDP đa vuot 5% trong ca hai nam 2004 va 2005, va đuoc du bao se con tang them. Mac du vay, toc đo tang nay chua đu manh đe dan toi mot su thay đoi lon trong ty le that nghiep, va muc tang luong, gia nhien lieu va gao tang cao cang lam tram trong hon van đe đoi ngheo.
Nam 2006, uoc tinh 17,8% dan so song duoi muc muc ngheo kho, 49,0% dan so song voi chua toi 2 đo la moi ngay, va ty le that nghiep o muc 9,75%.
Nguoi Hoa la the luc chi phoi nen kinh te Indonesia. Nguoi Hoa chi chiem 2,5% trong tong dan so Indonesia, nhung lai kiem soat toi tren 70% kinh te nuoc nay, trong đo kiem soat tren 75% nganh san xuat banh mi, mien, kiem soat 80% nganh may mac, 65% nganh nhuom va 80% nganh lam san. Cuoi nam 1993, 68% doanh nghiep quy mo lon cua Indonesia do nguoi Hoa kiem soat.


Nhan khau Theo ket qua đieu tra dan so nam 2020, dan so cua Indonesia la 270,2 trieu nguoi. Indonesia la quoc gia đong dan thu tu tren the gioi. Tu nam 2010 đen nam 2020, toc đo tang dan so la 1,25% moi nam. Nam 2025, dan so cua Indonesia uoc tinh la 284.438.782 nguoi. 56% dan so sinh song tai Java, la hon đao đong dan nhat tren the gioi. Mat đo dan so cua toan bo Indonesia la 141 nguoi tren kilomet vuong (370 nguoi/dam vuong Anh), nhung mat đo dan so cua Java len đen 1,171 nguoi tren kilomet vuong (3,03 people/dam vuong Anh). Indonesia tien hanh cuoc đieu tra dan so đau tien trong thoi ky đoc lap vao nam 1961 voi dan so 97 trieu nguoi. Dan so cua Indonesia du kien tang len 321 trieu nguoi vao nam 2050. Tuoi trung binh cua Indonesia la 31,5 tuoi vao nam 2024.


= Dan toc =
Đa so nguoi Indonesia la hau due cua nhung nguoi noi cac thu tieng Nam Đao co nguon goc tu Đai Loan. Cac nhom chinh khac gom nguoi Melanesia, song o phia đong Indonesia. Co khoang 300 sac toc ban đia khac nhau tai Indonesia, va 742 ngon ngu cung tho ngu. Nhom đong nhat la nguoi Java, chiem 42% dan so, va co uu the van hoa cung nhu chinh tri. Nguoi Sunda, Malay, va Madur la cac nhom lon nhat ngoai Java. Ban sac đia phuong cua cac sac toc đuoc duy tri ben canh mot tinh cam quoc gia Indonesia manh me. Xa hoi phan lon hai hoa, du cac cang thang xa hoi, ton giao va sac toc đa gay ra nhung vu bao luc kinh khung. Nguoi Indonesia goc Hoa la sac toc thieu so co anh huong du chiem chua toi 1% dan so. Đa so linh vuc thuong mai va tai san tu nhan quoc gia đeu thuoc su kiem soat cua nguoi Hoa, đieu nay gop phan gay ra su oan gian to lon, va tham chi bao luc chong lai nguoi Hoa. Ngon ngu quoc gia, tieng Indonesia, đuoc day trong cac truong hoc va đai hoc, va đuoc su dung boi hau het moi nguoi dan Indonesia. Đay la ngon ngu đuoc dung trong thuong mai, chinh tri, truyen thong quoc gia, giao duc va han lam. Ve nguon goc no tung la mot ngon ngu chung cho hau het ca vung, gom ca nuoc Malaysia hien nay, va vi the co quan he chat che voi tieng Malaysia. Tieng Indonesia lan đau tien đuoc nhung nguoi theo chu nghia quoc gia truyen ba vao thap nien 1920, va đa đuoc tuyen bo la ngon ngu chinh thuc khi nuoc nay gianh đoc lap nam 1945. Đa so nguoi dan Indonesia noi it nhat mot trong hang tram ngon ngu đia phuong (bahasa daerah), thuong nhu tieng me đe. Trong so cac ngon ngu đo, tieng Java đuoc su dung nhieu nhat boi no la ngon ngu cua nhom sac toc lon nhat. Mat khac, Papua co 500 hay nhieu hon cac ngon ngu ban đia thuoc nhom Papua hay Nam Đao, trong mot vung chi co 2,7 trieu dan. Đa so nhung nguoi lon tuoi hien nay van co the noi tieng Ha Lan o mot muc đo nao đo.


= Ton giao =

Indonesia cong nhan sau ton giao: Hoi giao, Tin Lanh, Cong giao, An Đo giao, Phat giao va Nho giao. Hien phap Indonesia cung đam bao quyen tu do ton giao va thua nhan cac ton giao ban đia cho muc đich hanh chinh. Tinh đen nam 2023, 87,1% dan so Indonesia theo Hoi giao. Indonesia la quoc gia đa so Hoi giao đong dan nhat tren the gioi, voi 99% dan so Hoi giao theo Hoi giao Sunni. 10% dan so theo Kito giao, la nhom ton giao đa so o mot so tinh phia đong. An Đo giao la ton giao chinh cua nguoi Bali, trong khi Nho giao la ton giao chinh cua nguoi Indonesia goc Hoa.


Van hoa Indonesia co khoang 300 nhom sac toc, moi nhom co van hoa khac biet va đa phat trien qua nhieu the ky, voi anh huong tu An Đo, A Rap, Trung Quoc, Malaysia va chau Au. Vi du, cac đieu mua truyen thong Java va Bali chua đung cac yeu to van hoa va than thoai trong van hoa Hindu, wayang kulit (roi bong) cung tuong tu. Nhung loai vai det nhu batik, ikat va songket đuoc san xuat tren khap đat nuoc Indonesia nhung theo kieu cach khac biet tuy theo vung. Anh huong lon nhat tren kien truc Indonesia đen tu kien truc An Đo; tuy nhien, nhung anh huong kien truc tu Trung Quoc, A Rap va chau Au cung kha quan trong.
La quoc gia đa ton giao, cac le hoi o Indonesia rat đa dang, voi cac le hoi nhu: Tet Tahun Baru Saka (cua nguoi theo đao Hindu), Tet Tahun Baru Hijiriah (cua nguoi theo Hoi giao), Tet Tahun Baru Imlek (ngay le quoc gia Indonesia), Le hoi Kasada, Ramadan. Tuy nhien cung co mang tinh chat hu tuc nhu le hoi Pon. Hang nghin du khach va nguoi hanh huong tu tap trong mot ngoi đen tren ngon nui thieng Gunung Kemukus đe tien hanh mot nghi thuc lien quan đen tinh duc. Đe nhan đuoc may man va loi cau chuc cua cac vi than, du khach phai quan he voi cung mot nguoi lien tuc 7 lan suot 35 ngay. Nhung nguoi tham gia phai ngam minh va tam trong nuoc suoi đe tay rua than the, sau đo moi nguoi tim mot nguoi la đe ghep đoi. Cap đoi se tien hanh quan he ngay trong đem cu hanh nghi le. Đoi tac khong đuoc phep la vo hay chong cua nguoi đo.
Am thuc Indonesia khac biet theo vung tuy theo anh huong cua Trung Quoc, chau Au, Trung Đong hay An Đo. Gao la thuc pham chinh va đuoc dung cung voi thit va rau. Cac loai gia vi (co nhieu ot), nuoc cot dua, ca va ga la cac thanh phan chinh. Am nhac truyen thong Indonesia gom gamelan va keroncong. Dangdut la mot the loai nhac pop đuong đai pho thong co anh huong tu am nhac dan gian A Rap, An Đo va Malaysia. Cong nghiep đien anh Indonesia phat trien manh trong thap nien 1980 va chiem hau het cac rap chieu bong, du toi đau thap nien 1990 no bat đau hoi suy giam. Tu nam 2000 toi nam 2005, so luong phim Indonesia đuoc phat hanh hang nam đa lien tuc tang len.
Bang chung co nhat ve chu viet tai Indonesia la mot loat ban ghi chep bang tieng Phan co nien đai tu the ky thu V. Nhung nhan vat co anh huong lon trong van hoc hien đai Indonesia gom: tac gia Ha Lan Multatuli, nguoi đa chi trich cach đoi xu voi nguoi dan Indonesia thoi cai tri thuoc đia Ha Lan; cac nhan vat nguoi Sumatra Muhammad Yamin va Hamka, la nhung nha chinh tri va tac gia ung ho đoc lap quoc gia noi tieng; va tac gia vo san Pramoedya Ananta Toer, nha tieu thuyet noi tieng nhat Indonesia. Nhieu nguoi Indonesia co kieu giong đia phuong ro ret, giup xac đinh va duy tri ban sac van hoa cua ho. Tu do truyen thong tai Indonesia đa tang len đang ke tu khi che đo Tong thong Suharto cham dut, thoi ay Bo Thong tin, nay đa bi bai bo, giam sat va kiem soat truyen thong trong nuoc, ngan chan truyen thong nuoc ngoai. Thi truong TV gom muoi mang luoi truyen thong thuong mai, va cac mang luoi đia phuong canh tranh voi TVRI cua nha nuoc. Cac đai phat song tu nhan thuc hien ban tin cua rieng minh va cac chuong trinh khac lay tu đai nuoc ngoai. Voi 25 trieu nguoi su dung nam 2008, Internet chi pho bien toi mot bo phan nho nguoi dan, xap xi 10.5%.
Cac mon the thao thong dung tai Indonesia la cau long va bong đa; Liga Indonesia la giai vo đich cap cao nhat cua cac cau lac bo bong đa tai Indonesia. Cac mon the thao truyen thong gom sepak takraw, va chay đau bo tai Madura. Tai cac vung co lich su chien tranh giua cac bo toc, nhung cuoc thi đanh tran gia thuong đuoc to chuc, nhu caci tai Flores, va pasola tai Sumba. Pencak Silat la mot mon vo Indonesia. Cac mon the thao tai Indonesia noi chung thuong danh cho phai nam va cac khan gia cung thuong tham gia vao hoat đong ca cuoc co bac.


Xem them Lich su Indonesia
Van hoa Indonesia
ASEAN


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Chinh phu
Government of Indonesia Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine
Minister of The State Secretary (tieng Indonesia)
Antara – National News Agency Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Statistics Center
Chief of State and Cabinet Members Luu tru ngay 15 thang 9 nam 2013 tai Wayback Machine
Thong tin chung
Inđonexia tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Indonesia tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Muc “Indonesia” tren trang cua CIA World Factbook.
Indonesia Luu tru ngay 26 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine from UCB Libraries GovPubs
Indonesia tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Indonesia

 Du lieu đia ly lien quan đen Indonesia tai OpenStreetMap
Xem them
Bo truong indonesia đe xuat nguoi giau lay nguoi ngheo đe giam ti le đoi ngheo Luu tru ngay 21 thang 2 nam 2020 tai Wayback Machine