Tay Bac Bo la vung mien nui phia tay cua mien Bac Viet Nam, co chung đuong bien gioi voi Lao va Trung Quoc. Vung nay la mot trong 3 phan cua Bac Bo Viet Nam (2 tieu vung kia la Vung Đong Bac va Đong bang song Hong). Vung co dien tich 50.576 km².


Đia ly = Khong gian đia ly =
Khong gian đia ly cua vung Tay Bac hien con chua đuoc nhat tri. Mot so y kien cho rang đay la vung phia nam (huu ngan) song Hong. Mot so y kien lai cho rang đay la vung phia nam cua day nui Hoang Lien Son. Nha đia ly hoc Le Ba Thao cho rang vung Tay Bac đuoc gioi han o phia đong boi day nui Hoang Lien Son va o phia tay la dong song Ma.


= Đac điem đia hinh =
Đia hinh Tay Bac nui cao va chia cat sau, co nhieu khoi nui va day nui cao chay theo huong Tay Bac-Đong Nam. Day Hoang Lien Son dai toi 180 km, rong 30 km, voi mot so đinh nui cao tren tu 2800 đen 3000 m. Day nui Song Ma dai 500 km, co nhung đinh cao tren 1800 m. Giua hai day nui nay la vung đoi nui thap luu vuc song Đa (con goi la đia mang song Đa). Ngoai song Đa la song lon, vung Tay Bac chi co song nho va suoi gom ca thuong luu song Ma. Trong đia mang song Đa con co mot day cao nguyen đa voi chay suot tu Phong Tho đen Thanh Hoa, va co the chia nho thanh cac cao nguyen Ta Phinh, Moc Chau, Na San. Cung co cac long chao nhu Đien Bien, Nghia Lo, Muong Thanh.


= Lich su đia chat =
Lich su hinh thanh vung Tay Bac bat đau tu cach đay 500 trieu nam va đen bay gio van tiep tuc. Thuo ban đau, vung nay la bien va chi co mot so đinh o day Hoang Lien Son va day Song Ma la noi len tren mat bien. Bien lien tuc rut ra xa roi lai lan vao suot hang tram trieu nam. Trong qua trinh ay, đa co nhung su sut lun manh, gop phan hinh thanh cac tang đa phien va đa voi. Vao cuoi đai Co sinh (cach đay chung 300 trieu nam), day Hoang Lien Son va day Song Ma đa đuoc nang han len. Đia mang song Đa luc đo van chim duoi bien. Cho đen cach đay 150 trieu nam, chu ky tao nui Indochina lam cho hai bo đia mang tu tu tien lai gan nhau, khien cho tram tich trong đia mang uon len thanh nhung nep uon khong lo, đong thoi lam cho tang đa voi co tuoi co hon lai troi len tren tang đa phien, tao thanh nhung cao nguyen đa voi ngay nay. Trong qua trinh tao nui, con co su xam nhap cua macma. Ket qua la, vung Tay Bac đuoc nang len voi mot bien đo đen 1000 met.


= Nguy co đong đat =
Vi la đia mang, vung vo rat đong cua trai đat, nen Tay Bac la vung co nguy co đong đat cao nhat Viet Nam.


Đieu kien khi hau Mac du nen khi hau chung khong co su khac biet lon giua cac khu vuc, nhung su bieu hien cua no khong giong nhau theo chieu nam ngang va theo chieu thang đung. Day nui cao Hoang Lien Son chay dai lien mot khoi theo huong Tay Bac - Đong Nam đong vai tro cua mot buc truong thanh ngan khong cho gio mua đong (huong đong bac - tay nam) vuot qua đe vao lanh tho Tay Bac ma khong bi suy yeu nhieu, trai voi vung Đong bac co he thong cac vong cung mo rong theo hinh quat lam cho cac đot song lanh co the theo đo ma xuong đen tan đong bang song Hong va xa hon nua ve phia nam. Vi vay, tru khi do anh huong cua đo cao, nen khi hau Tay Bac noi chung am hon Đong Bac, chenh lech co the đen 2-3 OC. O mien nui, huong phoi cua suon đong mot vai tro quan trong trong che đo nhiet – am, suon đon gio (suon đong) tiep nhan nhung luong mua lon trong khi suon tay tao đieu kien cho gio "phon" (hay quen đuoc goi la "gio lao") đuoc hinh thanh khi thoi xuong cac thung lung, ro nhat la o Tay Bac. Nhin chung, trong đieu kien cua trung du va mien nui, viec nghien cuu khi hau la rat quan trong vi su bien dang cua khi hau xay ra tren tung khu vuc nho. Nhung bien co khi hau o mien nui mang tinh chat cuc đoan, nhat la trong đieu kien lop phu rung bi suy giam, va lop phu tho nhuong bi thoai hoa. Mua lon va tap trung gay ra lu nhung ket hop voi mot so đieu kien thi xuat hien lu quet; han vao mua kho thuong xay ra nhung co khi han han keo dai ngoai suc chiu đung cua cay coi.
Ve mat hanh chinh, vung Tay Bac hien nay gom 6 tinh voi dien tich tren 50.576 km2 (ty le 15,3%  so voi tong dien tich ca nuoc) voi 4.229.543 nguoi (ti le 4,3% so voi tong dan so ca nuoc), binh quan khoang 84 nguoi/km2.


Cac tinh thuoc vung Tay Bac Muc dan so va dien tich ghi theo so lieu cua Tong cuc Thong ke Viet Nam tren trang Wikipedia cua cac tinh thanh Viet Nam.

Mot so phan cua Phu Tho va 2 tinh Lao Cai, Yen Bai nam o huu ngan song Hong, do dong song chay qua giua đia phan cac tinh nay, song pham vi hanh chinh cua vung Tay Bac khong bao gom Phu Tho, đoi khi 2 tinh Lao Cai, Yen Bai cung đuoc xep vao Đong Bac Bo. Tuy nhien, hien nay tru so cua Ban chi đao Tay Bac nam o thanh pho Yen Bai, tinh ly cua tinh Yen Bai.


Cac sac toc va Van hoa (Dan cu) Ve co ban, vung Tay Bac la khong gian van hoa cua dan toc Thai, noi tieng voi đieu mua xoe tieu bieu la đieu mua xoe hoa rat noi tieng đuoc nhieu nguoi biet đen. Muong la dan toc co dan so lon nhat vung. Ngoai ra, con khoang 20 dan toc khac nhu H'Mong, Dao, Tay, Kinh, Nung,... Ai đa tung qua Tay Bac khong the quen đuoc hinh anh nhung co gai Thai voi nhung bo vay ao that ruc ro đac trung cho Tay Bac.
tay bac la vung co su phan bo dan cu theo đo cao rat ro ret: vung reo cao(đinh nui) la noi cu tru cua cac dan toc thuoc nhom ngon ngu Mong - Dao, Tang Mien,voi phuong thuc lao đong san xuat chu yeu la phat nuong lam ray, phu thuoc rat nhieu vao thien nhien; vung reo giua(suon nui) la noi cu tru cua cac dan toc thuoc nhom ngon ngu Mon - Khmer, phuong thuc lao đong san xuat chinh la trong lua can, chan nuoi gia suc va mot so nghe thu cong; con o vung thung lung, chan nui la noi sinh song cua cac dan toc thuoc nhom ngon ngu Viet - Muong, Thai - Kadai,đieu kien tu nhien thuan loi hon đe phat trien nong nghiep va cac nganh nghe khac. su khac biet ve đieu kien sinh song va phuong thuc lao đong san xuat cung gay ra su khac biet van hoa rat lon! mac du van hoa chu the va đac trung la van hoa dan toc Muong.


Lich su Nam 1014, tuong nuoc Đai Ly la Đoan Kinh Chi đem quan vao chiem đong chau Vi Long va chau Đo Kim (nay thuoc Tuyen Quang), vua Ly Thai To sai con la Duc Thanh Vuong đi đanh dep, quan Đai Ly đai bai, nhan co hoi đo nha Ly sap nhap luon khu vuc ngay nay la Ha Giang vao Đai Co Viet. 
Nam 1159, nhan khi nuoc Đai Ly suy yeu, vua Ly Anh Tong va To Hien Thanh đa tien hanh thu phuc vung đat cua cac tu truong dan toc thieu so nguoi Thai (chau Van Ban, chau Thuy Vi) o bac Yen Bai, nam Lao Cai vao lanh tho Đai Viet.
Nam 1294, thuong hoang Tran Nhan Tong, cung Pham Ngu Lao, đi đanh bai Ai Lao thu nap đat đai. Nam 1297, Tran Anh Tong sai Tran Nhat Duat đanh A Loc (Ai Lao), Tran Quoc Tang đanh Sam Tu, Pham Ngu Lao đanh tan Ai Lao thu lai đat cu o song Chang Long. Nam 1301, Pham Ngu Lao đanh Ai Lao o Muong Mai (Chau Mai, nay la đat Mai Chau). Cac vung đat thu nap đuoc thoi ky nay nha Tran đat lam huyen Mong đao Đa Giang, đen đoi thuoc Minh la đat hai huyen Mong va Tu Mang, sang thoi nha Le so la toan bo chau Moc (Moc Chau (nay la Moc Chau, Van Ho), Đa Bac, Ma Nam (nay la huyen Sop Bao Lao)), va chau Mai phu Gia Hung.
Nam 1329, thuong hoang Tran Minh Tong đi đanh man Nguu Hong, tho tu Muong Moi, tai Mang Viet đao Đa Giang thu nap đat chau Yen (Mang Viet), Phu Hoa, Muong Moi (chau Thuan) la cac vung đat nay la cac huyen Yen Chau, Phu Yen, Thuan Chau, Tuan Giao, Son La, Mai Son tinh Son La.
Theo Minh su, nam 1405, Đeo Cat Han dang so len trieu đinh nha Minh to cao nha Ho đanh chiem 7 trai Manh Man thuoc chau Ninh Vien duoi quyen Đeo Cat Han, von thuoc phu Lam An cua tinh Van Nam, giet con re cua ong, bat con gai cua ong đe khong che. Trong cac nguyen do ma nha Minh vien ra khi sang đanh nha Ho co ly do nay. Nha Ho luc đo yeu the phai tra lai Đeo Cat Han cac trai nay. Chau Ninh Vien đen thoi Le so goi la Muong Le.
Đen nam 1431, Le Loi thu phu Đeo Cat Han, co them chau Phuc Le (Muong Le), vung thuong luu song Đa do Đeo Cat Han cai quan, tung la chau Ninh Vien cua Van Nam, nhap ve. Muong Le sau đoi Thanh Phuc Le phu An Tay gomː đat Muong Le (chau Lai), Tuy Phu (Muong Te), Hoang Nham (Muong Toong, Muong Nhe), Chieu Tan (Phong Tho), Le Tuyen (Muong Boum), Hop Phi (Xieng My, nay la Gia Me huyen Kim Binh, Van Nam), Khiem Chau (Muong Tinh), Quang Lang (Muong La, nay la  Muong Lap huyen Kim Binh, Van Nam), Tung Lang (Phu Phang), Luan Chau (Muong Bang), Quynh Nhai (Muong Chan).
Nam 1467 Le Thanh Tong thu nap vung sach Cau Long (Ma Giang) tu Ai Lao (nay la khoang huyen Song Ma tinh Son La).
Nam 1478, vua Le Thanh Tong, sau khi thu phuc tieu vuong quoc Bon Man đa sap nhap vung phia tay Son La (thuong luu song Ma, nay la khoang cac huyen Sop Cop, Song Ma tinh Son La), cac huyen phia tay Thanh Hoa, Nghe An va tinh Hua Phan cua Lao ngay nay vao đat Đai Viet. Đen thoi Le Thanh Tong, co ban vung Tay Bac Viet Nam đa hinh thanh va thuoc vao lanh tho Đai Viet. Va tu đay cho đen cuoi the ky 19, toan bo vung Tay Bac Viet Nam đeu tuong đuong voi cuong vuc cua mot đia danh duy nhat mang ten Hung Hoa, ban đau la thua tuyen Hung Hoa, roi đen xu Hung Hoa, sau đo la tran Hung Hoa va cuoi cung la tinh Hung Hoa.
Đen cuoi trieu Le trung hung, trong nhung nam 1684-1777, khoang 7 chau cua tran Hung Hoa Đai Viet, giap gioi voi tinh Van Nam đa bi mat ve lanh tho Trung Quoc, gom: Muong La-Quang Lang, Muong Te-Tuy Phu, Muong Tong-Hoang Nham, Phong Tho-Chieu Tan, Muong Boum hoac M.Leo-Le Tuyen, Tche My (Xieng My)-Hop Phi, Khiem Chau - Muong Tinh (M.Tia), Tung Lang - Phu Phang (Pou Fang gan Muong Nhe (M.Nhie)) hoac Quang Lang (Ta Leng Po).
Nam 1768-1769, quan nha Le-Trinh, tien đanh Hoang Cong Chat cat cu Muong Thanh cua Lao Lung, thu nap đat nay lap ra chau Ninh Bien (Đien Bien Phu) thuoc tran Hung Hoa.
Cung cuoi nha Le trung hung, trieu Le Hien Tong nien hieu Canh Hung 36 (1776), chau Moc chia tach thanh 3 chau laː chau Đa Bac, chau Moc (nay la huyen Moc Chau va Van Ho), chau Ma Nam. Sau đo khoang nhung nam 1780 đen đau thoi nha Tay Son, Tho tu cac chau nay von la anh em  ho Xa, bat hoa. Tho tu chau Ma Nam ve theo chau Xieng Kho cua Vuong quoc Luang Phrabang (Lao Lung). Tu đo vung lanh tho cua tran Hung Hoa Đai Viet nam ben bo nam song Ma la chau Ma Nam (nay la khoang huyen Sop Bao) tiep giap phia nam tinh Son La ngay nay tro thanh lanh tho Lao, ma khong con thuoc Tay bac Viet Nam nua.
Sang thoi nha Nguyen vung Tay Bac Viet Nam la vung lanh tho thuoc tran Hung Hoa (1802-1831) sau la tinh Hung Hoa (1831-1884). Tuy nhien, thoi nay vung Tay Bac Viet Nam khong bao gom cac vung lanh tho Hung Hoa mat sang nha Thanh Trung Quoc (7 chauː Tung Lang, Quang Lang, Tuy Phu, Hoang Nham, Le Tuyen, Hop Phi, Khiem) va chau Ma Nam mat ve Lao).
Thang Tu nam 1884 quan Phap duoi su chi huy cua Thieu tuong Briere de l'Isle mo cuoc hanh chinh đanh lay thanh Hung Hoa. Quan nha Nguyen cung quan Co Đen thay khong giu đuoc nen noi lua đot thanh roi bo ngo đon luy, rut len man nguoc (khu vuc sau la cac tinh Lai Chau, Lao Cai, Yen Bai). Chiem đuoc Hung Hoa, nguoi Phap cho phan đinh lai đia gioi, cat them nhung tinh moi cung tieu quan khu đe de dang cai tri: thang 5 nam 1886 thanh lap tinh Cho Bo (tuc tinh Muong, sau đoi thanh tinh Hoa Binh); ngay 7 thang 1, 1899 thanh lap đao quan binh IV bao gom Tieu quan khu Yen Bai va Tieu quan khu Lao Cai, Tieu quan khu Van Bu... Lao Cai la đao ly (ve sau đoi thanh cac tinh dan su nhu: tinh Yen Bai (1895), tinh Van Bu (1895, sau đoi thanh tinh Son La), tinh Lao Cai (thang 7 nam 1907) va tinh Lai Chau (thang 6 nam 1909)...
Sau khi cat đi 16 chau, 4 phu va hai huyen Tran Yen, Van Chan đe thanh lap đao quan binh IV voi cac tieu quan khu, khu quan su... Tinh Hung Hoa chi con lai huyen Tam Nong va huyen Thanh Thuy. Toan quyen Đong Duong đa đieu chinh mot so huyen cua tinh Son Tay sang, cong voi 2 huyen con lai đe thanh lap tinh Hung Hoa moi.
Nam 1887, Phap ky ket voi nha Thanh cong uoc Phap-Thanh hoach đinh bien gioi, quy đinh cat toan bo khu vuc lanh tho chau Chieu Tan phu An Tay tinh Hung Hoa nha Nguyen (tuc la khu vuc cac huyen Sin Ho, Phong Tho, Tam Đuong, Nam Nhun tinh Lai Chau, huyen Bat Xat tinh Lao Cai) ve cho nha Thanh. Khu vuc nay cung voi khu vuc 6 chau phu An Tay Đai Viet đa mat vao thoi nha Le la Muong Te (Tuy Phu), Muong Nhe (Hoang Nham), Muong Cha (Khiem Chau), Hop Phi, Le Tuyen, Tung Lang, Muong La (Quang Lang) von la đat the tap tu tri cua dong ho Đeo nguoi Thai trang. Chau Chieu Tan, đuong thoi do Đeo Van Tri can vuong khang Phap cai quan, bi Phap chuyen cho nha Thanh.
Ngay 8 thang 9 nam 1891, ba huyen Son Vi, Thanh Ba, Phu Ninh thuoc phu Lam Thao, tinh Son Tay nhap vao tinh Hung Hoa.
Ngay 9 thang 12 nam 1892 huyen Cam Khe thuoc phu Lam Thao, tinh Son Tay nam trong đia ban tieu quan khu Yen Bai nhap ve tinh Hung Hoa.
Ngay 5 thang 6 nam 1893, huyen Ha Hoa thuoc phu Lam Thao, tinh Son Tay nam trong đia ban tieu quan khu Yen Bai đuoc nhap vao tinh Hung Hoa.
Nam 1895, cung voi su đau hang cua Đeo Van Tri va su suy yeu cua nha Thanh, Phap đa ky ket voi nha Thanh cong uoc hoach đinh bien gioi sua đoi, quy đinh lay lai phan đat tinh Hung Hoa cu đa mat cho nha Thanh trong cong uoc nam 1887, va lay them cac phan đat nay la cac huyen Muong Te tinh Lai Chau, Muong Nhe, Muong Cha tinh Đien Bien ve cho xu Bac Ky thuoc Phap. Phan đat cac huyen Muong Te, Muong Nhe, Muong Cha nay la mot phan (3/6 chau) cua 6 chau (Tuy Phu, Hoang Nham, Khiem Chau, Tung Lang, Le Tuyen, Hop Phi) đa mat cho nha Thanh Trung Quoc tu thoi nha Le trung hung, đen suot thoi nha Tay Son va nha Nguyen đoc lap chua lay lai đuoc. Cac phan đat nay sau nhap vao tinh Lai Chau thoi Phap thuoc. Tuy nhien, đoi lai Phap cat cho Trung Quoc phan con lai sau cong uoc 1887 cua vung đat Tu Long Ha Giang, noi co nhieu mo khoang san quy.
Ngay 17 thang 7 nam 1895, hai chau Thanh Son va Yen Lap thuoc khu quan su Đon Vang chuyen ve tinh Hung Hoa.
Ngay 24 thang 8 nam 1895 hai huyen Hung Quan va Ngoc Quan cua phu Đoan Hung thuoc tieu quan khu Tuyen Quang; đao quan binh 3 Yen Bai nhap vao tinh Hung Hoa.
Nhu vay tinh Hung Hoa moi gom 2 phu 10 huyen va 2 chau. Trong đo 2 huyen Tam Nong, Thanh Thuy va 2 chau Thanh Son, Yen Lap von la đat cu cua tinh Hung Hoa; phu Đoan Hung voi 2 huyen Hung Quan va Ngoc Quan, phu Lam Thao va 6 huyen: Son Vi, Thanh Ba, Phu Ninh, Cam Khe, Ha Hoa, Hac Tri la nhung phu, huyen moi tu tinh Son Tay chuyen sang. Tinh ly tinh Hung Hoa đat tai thi xa Hung Hoa (thanh lap ngay 1 thang 5 nam 1895, von la thanh Hung Hoa), đong tai xa Truc Khe, huyen Tam Nong (nay la thi tran Hung Hoa, huyen Tam Nong, tinh Phu Tho).
Ngay 5 thang 5 nam 1903 tinh Hung Hoa moi (phan con lai) đuoc đoi ten thanh tinh Phu Tho.
Tai vung Tay Bac thoi Phap thuoc đa lap ra xu Thai tu tri. Nam 1955, Khu tu tri Thai-Meo đuoc thanh lap, gom 3 tinh Lai Chau, Son La va Nghia Lo, va đen nam 1962 goi la Khu tu tri Tay Bac. Khu tu tri nay giai the nam 1975.


Đo thi Tinh đen ngay 1 thang 2 nam 2025, vung Tay Bac Bo co: 

4 đo thi loai II, gom 4 thanh pho truc thuoc tinh: Lao Cai, Son La, Yen Bai, Hoa Binh.
2 đo thi loai III, gom 2 thanh pho truc thuoc tinh: Đien Bien Phu, Lai Chau.
7 đo thi loai IV, gom 4 thi xa: Muong Lay, Nghia Lo, Sa Pa, Moc Chau va 3 thi tran: Hat Lot, Luong Son, Pho Lu.


Quan su Vung Tay Bac co vi tri chien luoc trong an ninh-quoc phong. Hien nay, vung Tay Bac do Quan khu 2, Quan khu 3 bao ve.
Trong thoi ky khang chien chong Phap, noi đay đa dien ra nhieu tran đanh va chien dich quan su ac liet ma đinh cao la chien dich Đien Bien Phu. Ngoai ra con co tran Na San cung trong thoi ki Chien tranh Đong Duong


Xem them Song Đa
Tay Nguyen
Bac Trung Bo
Đong Nam Bo
Nam Trung Bo
Vung Đong Bac
Đong bang song Hong
Day nui Hoang Lien Son
Đong bang song Cuu Long


Chu thich Lien ket ngoai Tay Bac - Tiem nang va co hoi cat canh Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2010 tai Wayback Machine