Lincoln (phat am: Lin-con) la thu phu tieu bang Nebraska. Thanh pho rong 99,05 dam vuong (hay 256,53 km²) voi dan so nam 2020 la 291.082 nguoi. Lincoln la thanh pho đong dan thu hai tai Nebraska va thu 70 Hoa Ky. Thanh pho la trung tam kinh te va van hoa quan trong cua mot khu vuc đo thi rong lon nam tai phia đong nam tieu bang Nebraska.
Thanh pho Lincoln ban đau đuoc hinh thanh vao nam 1856, luc bay gio chi la mot ngoi lang nho voi ten goi Lancaster. Nam 1869, thu phu cua tieu bang Nebraska đuoc doi tu thanh pho Omaha ve Lancaster va thanh pho đuoc đoi ten theo vi tong thong Hoa Ky Abraham Lincoln. Thanh pho la noi đong tru so cac co quan cua chinh phu Hoa Ky tai bang Nebraska.
Trong thap nien 1970, Lincoln đuoc Bo Ngoai giao Hoa Ky đanh gia la mot thanh pho than thien voi nguoi ti nan. Nhieu cong đong ti nan, bao gom nguoi Viet, Karen (mot dan toc thieu so tai Myanmar), Sudan, va Yazidi (mot dan toc thieu so tai Iraq) đa đuoc chinh phu Hoa Ky đua đen Lincoln đe bat đau cuoc song moi.


Lich su = Tho dan ban đia =
Truoc khi nguoi Chau Au đen khai pha va đinh cu o Bac My, nguoi da đo đa sinh song va san bat doc theo song Salt Creek trong hang ngan nam. Nguoi Pawnee ban đia đa song thanh cac lang doc song Platte. Nguoi Sioux cung đa đen Nebraska khai thac va san bat du khong đinh cu lau dai tai đay.


= Hinh thanh =
Thanh pho Lincoln đuoc thanh lap nam 1856, dua tren ngoi lang nho Lancaster. Ve sau, noi đay tro thanh quan ly cua quan Lancaster vao nam 1859. Ngoi lang nam ben bo song Salt Creek (song Platte). Đen cuoi nam 1868, Lancaster đa co dan so khoang 500 nguoi.


= Thu phu =

Thanh pho Omaha đa la thu phu cua vung lanh tho Nebraska tu khi lanh tho nay đuoc thanh lap nam 1854. Phan lon dan so đeu sinh song o phia nam cua dong song Platte. Sau khi phan phia nam cua lanh tho tro thanh tieu bang Kansas vao nam 1861, co quan lap phap cua Nebraska đa bo phieu di doi thu phu cua vung lanh tho ve phia tay nam cua dong song. Nebraska chinh thuc tro thanh tieu bang thu 37 cua Hoa Ky vao ngay 1 thang 3 nam 1867. Cung trong nam, thong đoc David Butler va thu ky tieu bang Thommas Kennard đa chon ngoi lang Lancaster đe tro thanh thu phu cua tieu bang boi nhung ho muoi va đam lay o noi đay. Thanh pho Lincoln chinh thuc đuoc thanh lap, tro thanh thu phu cua tieu bang Nebraska ngay 1 thang 4 nam 1869, đat ten theo vi tong thong Abraham Lincoln.
Ngay 1 thang 12 nam 1868, toa nha chinh phu đau tien cua tieu bang Nebraska đuoc hoan thanh, voi thiet ke gom hai lau va mai vom trung tam. Tuy nhien đen nam 1879, chinh quyen tieu bang Nebraska đa quyet đinh thay the cong trinh cu đa xuong cap bang mot toa nha chinh phu moi. Toa nha chinh phu thu hai chinh thuc hoan thien nam 1888 sau nhieu giai đoan, đuoc kien truc su William H. Willcox thiet ke voi phong cach kien truc Phuc hung moi. Chi sau vai thap nien ke tu khi hoan thanh, toa nha chinh phu gap van đe ve cau truc, đac biet la phan nen mong. Qua trinh xay dung toa nha chinh phu thu ba bat đau nam 1922, voi kien truc su Bertram G. Goodhue chiu trach nhiem thiet ke. Đen nam 1932, Đien Capitol bang Nebraska chinh thuc hoan thien. Hien nay, no la toa nha thu phu tieu bang cao thu hai toan nuoc My.


= Nguoi ti nan =
Trong thap nien 1970, Lincoln đuoc Bo Ngoai giao Hoa Ky đanh gia la thanh pho "than thien voi dan ti nan". Toi nam 2000, Lincoln tro thanh noi tai đinh cu cua nguoi ti nan nuoc ngoai lon thu 12 ca Hoa Ky. Sau su kien 30 thang 4 nam 1975, nguoi Viet ti nan đa đen Lincoln va hinh thanh mot cong đong lon tap trung chu yeu doc theo đuong 27. Ke tu nam 2011, Lincoln la noi co dan so nguoi Karen (dan toc thieu so tai Myanmar) lon thu hai tai My, voi khoang 1.500 nguoi vao nam 2019. Cung tu nam 2011, Nebraska tro thanh mot trong nhung noi tai đinh cu lon nhat cua nguoi Sudan, chu yeu tai Lincoln va Omaha.  Nam 2014, cac to chuc xa hoi đa uoc tinh co khoang 10.000 nguoi Iraq ti nan tai đinh cu tai Lincoln.


Đia ly Thanh pho Lincoln co dien tich 99,05 dam vuong (hay 256,53 km²), trong đo 97,689 dam vuong (hay 253,013 km²) la mat đat va 1,36 dam vuong (hay 3,52 km²) la mat nuoc, theo cuc Thong ke Hoa Ky nam 2020.


= Vung đo thi Lincoln =
Vung thong ke đo thi Lincoln bao gom hai quan hat la quan Lancaster va quan Seward (đuoc them vao nam 2003). Ngoai ra, Lincoln cung voi thanh pho Beatrice cung nam trong vung thong ke ket hop Lincoln-Beatrice, voi dan so 363.733 nguoi (uoc tinh 2021).


= Khi hau =
Nam trong vung Đai Binh nguyen Bac My va it anh huong cua cac bo phan đoi nui va dong chay lon, Lincoln co bon mua đa dang voi kieu khi hau luc đia am voi mua he nong. Mua he nong, luong mua chu yeu tap trung o cac thang 5 va thang 6, thinh thoang co mua dong. Mua đong lanh, co the co bao tuyet lon, tuyet roi trung binh moi mua đong la 26 inch (66 cm), tuy nhien luong tuyet roi co the dao đong tu 5,1 inch (13 cm) nam 2021–2022 len đen 55,5 inch (141 cm) ghi nhan nam 2018–2019.
Nhiet đo trung binh trong ngay dao đong tu 25,0 °F (−3,9 °C) vao thang 1 đen 78,1 °F (25,6 °C) vao thang 7. Nhiet đo thap ky luc đuoc ghi nhan la −33 °F (−36 °C) vao ngay 12 thang 1 nam 1974 va nhiet đo cao ky luc la 115 °F (46 °C) vao ngay 25 thang 7 nam 1936.
Dua tren so lieu luu tru tu Trung tam Du lieu Thoi tiet Quoc gia trong ba thang: thang 12, thang 1 va thang 2, Đai The Weather Channel đa xep Lincoln la thanh pho lon lanh thu 7 nuoc My. Trong nam 2014, vung đo thi Lincoln-Beatrice đuoc Hiep hoi Phoi Hoa Ky xep trong danh sach "Nhung thanh pho co chi so o nhiem khi ozon thap nhat Hoa Ky".


Nhan khau Lincoln la thanh pho đong dan thu hai tai bang Nebraska. Trong nhung nam 1970, chinh phu Hoa Ky coi thanh pho Lincoln la thanh pho than thien voi nguoi ti nan boi nen kinh te on đinh, he thong giao duc va quy mo thanh pho. Ke tu đo, nguoi ti nan đen tu Viet Nam đa đen đinh cu tai Lincoln, nhieu hon tat ca cac quoc gia khac. Nam 2013, Lincoln đuoc xep trong "Nhom muoi thanh pho đuoc chao đon nhat nuoc My" boi to chuc Welcoming America.


= Thanh phan dan toc =
Theo Đieu tra dan so Hoa Ky nam 2020, Lincoln co dan so la 291.082 nguoi voi thanh phan sac toc bao gom 228.956 nguoi My da trang (78,66%); 13.605 nguoi My goc Phi (4,67%); 2.589 nguoi My ban đia (0,89%); 13.871 nguoi My goc A (4,77%); 196 nguoi My goc Quan đao Thai Binh Duong (0,07%); 10.175 cac dan toc khac (3,5%), va 21.690 nguoi đa chung toc (7,45%). Theo uoc tinh vao nam 2022, thanh pho Lincoln co khoang 4.260 nguoi My goc Viet (chiem khoang 1,5% dan so) va 28.895 nguoi My Latinh va Tay Ban Nha (chiem 8,8% dan so).


= Co cau đo tuoi =
Du tinh vao nam 2022, co cau dan so theo đo tuoi thanh pho Lincoln gom 21,2% duoi 18 tuoi; 16,3% dan so tu 18 đen 24 tuoi; 47,4% dan so tu 25 đen 64 tuoi va 15,3% dan so tren 65 tuoi. Đo tuoi trung vi cua thanh pho la 33,9 tuoi, voi ty le gioi tinh la 101,1 nam gioi so voi 100 nu gioi.


= Muc thu nhap =
Khao sat cong đong My nam 2022 uoc tinh muc luong trung vi cua mot ho dan trong mot nam la 62.391 đola My trong khi muc luong trung vi cua mot gia đinh la 93.029 đola My. Khao sat cung uoc tinh co khoang 39.138 nguoi song duoi muc ngheo (tuong đuong khoang 14% dan so thanh pho).


Chinh phu Thanh pho Lincoln đuoc quan ly boi mo hinh chinh quyen thi truong-hoi đong, voi thi truong va bay thanh vien cua hoi đong thanh pho đuoc bau chon phi đang phai. Bon trong so bay thanh vien hoi đong đen tu bon hoi đong phan khu cua thanh pho, ba thanh vien con lai la ung vien tu do. Thanh pho Lincoln co co quan suc khoe, nhan su va quy hoach hop chung voi quan Lancaster; voi hau het van phong cua cac co quan ban nganh cua thanh pho Lincoln va quan Lancaster đeu nam trong toa nha County-City. Cuoc bau cu tong the gan đay nhat cua thanh pho Lincoln dien ra vao ngay 4 thang 5 nam 2021.
La thu phu cua tieu bang Nebraska, rat nhieu van phong co quan cua chinh quyen tieu bang va chinh quyen lien bang đuoc đat tai thanh pho Lincoln. Ve giao duc, thanh pho nam hoan toan trong Khu hoc chanh cong lap Lincoln. So Cuu hoa va Cuu ho Lincoln chiu trach nhiem phong chay chua chay va cuu nan cuu ho trong truong hop khan cap trong khi cac cong ty tu nhan co the cung cap dinh vu van chuyen y te khong cap thiet.
He thong thu vien cong cong cua thanh pho Lincoln co 8 chi nhanh. Moi nam he thong ghi nhan khoang 3 trieu san pham đuoc luu hanh va chuyen phat đen nguoi dan trong thanh pho Lincoln va quan Lancaster.


= Co quan hanh phap =
So Canh sat Lincoln (LPD) la mot trong nhung luc luong canh sat co muc nhan su thap nhat ca nuoc, chi 358 si quan canh sat va 147 nhan vien cong chuc, voi ti le 1,2 si quan canh sat so voi 1.000 nguoi dan (muc trung binh tren toan nuoc My la 2,4).


= Quan su =
Tru so chinh Luc luong lien quan Ve binh Quoc gia Nebraska đuoc đat tai san bay Lincoln, cung cac đon vi truc thuoc nhu Lu đoan Tang cuong Co đong so 67, Tu lenh Quan đoan so 92 va Phi đoan Tiep nhien lieu so 155 Ben canh luc luong Ve binh Quoc gia, trong nam 2022, Phi đoan so 55 đa tam đong tai san bay Lincoln trong thoi gian Can cu Khong quan Offut sua chua.


Kinh te Nen kinh te thanh pho Lincoln kha đien hinh voi mot thanh pho co trung tai Hoa Ky, voi cac hoat đong kinh te chu yeu tu nganh dich vu va cong nghiep san xuat che tao. Hai đon vi đong gop lon cho nen kinh te Lincoln la co quan chinh phu va truong Đai hoc Nebraska-Lincoln. Mot so nhom nganh noi bat khac tai Lincoln bao gom tai chinh, bao hiem, in an xuat ban, san xuat che tao, duoc pham, y te, giao duc, buu chinh vien thong, cong nghe thong tin, nganh đuong sat va van tai đuong bo.
Thang 10 nam 2021, vung đo thi Lincoln co ti le that nghiep uoc tinh la 1,3%. Voi thi truong thieu hut lao đong, Lincoln trai qua su tang truong trong muc luong nhanh chong. Tu mua he 2014 đen mua he 2015, muc luong trung binh mot gio cho ca nhan vien cong chuc va tu nhan đeu tang 11%. Cung trong giai đoan thang 10 nam 2014 đen thang 10 nam 2015, muc tien cong co ban cung tang 8,4%.
Nhieu doanh nghiep tren toan nuoc My co lich su thanh lap tai thanh pho Lincoln, trong đo bao gom tap đoan Nelnet, cong ty bao hiem Ameritas, cong ty bao hiem Assurity, hang quan ao Fort Western, chuoi cua hang HobbyTown USA va cong ty CliffNotes. Ngoai ra, mot so chuoi nha hang, thuc an nhanh lon trong khu vuc ban đau cung đuoc thanh lap tai Lincoln nhu Amigos/Kings Classic, Runza Restaurants va Valentino's.
Thanh pho Lincoln la mot phan cua "Thao nguyen Silicon vung Midwest". Lincoln đuoc xep hang 4 trong danh sach "Đia điem tot nhat cho doanh nghiep va su nghiep" cua Forbes vao nam 2013, hang nhat trong danh sach "Nhung thanh pho tot nhat đe tim kiem viec lam" cua NerdWallets nam 2015, hang 2 trong "Nhung thanh pho co su can bang cuoc song - cong viec tot nhat" cua SmartAssets nam 2019.


Giao duc = Giao duc pho thong =
Khu hoc chinh cong lap Lincoln (Lincoln Public Schools) la hoc khu bao gom phan lon dien tich thanh pho, cac khu vuc vung ven thuoc cac hoc khu lan can nhu Hoc khu Norris 160 va Hoc khu Waverly 145. Khu hoc chanh Lincoln bao gom tam truong trung hoc pho thong cong lap: Lincoln High, East, Northeast, North Star, Southeast, Southwest, Northwest va Standing Bear. Ngoai ra, thanh pho Lincoln cung co so luong lon truong hoc tu thuc, truong dong, truong đao; mot so truong trung hoc pho thong tu thuc la College View Academy, Lincoln Christian, Lincoln Lutheran, Parkview Christian va Pius X High School.


= Truong cao đang - đai hoc =
Thanh pho Lincoln hien co 9 truong đai hoc va cao đang. Vien Đai hoc Nebraska-Lincoln, thuoc he thong Đai hoc Nebraska, la ngoi truong đai hoc lon nhat tieu bang Nebraska. Truong co tong cong 25.820 sinh vien theo hoc nam 2018, trong đo bao gom 3.227 sinh vien quoc te.
Truong Đai hoc Nebraska Wesleyan co 1.688 sinh vien theo hoc nam 2022. Nam 2002, truong đuoc tap chi U.S. News & World Report xep hang nhat truong đai hoc khai phong tieu bang Nebraska.
Truong cao đang cong đong Southeast Community College, voi 3 co so tai Lincoln, ghi nhan 9.505 sinh vien theo hoc nam 2024. Tai đay, hoc sinh thuong chon khoa hoc chuyen tiep hai nam truoc khi chuyen tiep đen cac truong đai hoc khac, voi ngoi truong chuyen tiep pho bien tai đay la Đai hoc Nebraska-Lincoln.


Co so ha tang = Tuyen đuong bo =
Tuyen cao toc I-80 la tuyen đuong chinh ket noi thanh pho Lincoln, voi điem cuoi cua tuyen tai San Francisco, California o bo Tay va Teaneck, New Jersey o bo Đong. Mot so tuyen đuong phu gom co I-180, tuyen quoc lo so 6 (US 6), quoc lo 34 (US 34) va quoc lo 77 (US 77).


= Tuyen đuong sat =
Thanh pho Lincoln so huu nhieu tuyen đuong sat khac nhau, trong đo bao gom hai cong ty van tai hang hoa đuong sat lon nhat nuoc My la Đuong sat BNSF va Đuong sat Union Pacific. Ngoai ra, nha ga Lincoln cung phuc vu chuyen tau California Zephyr cua cong ty đuong sat cho khach quoc gia Amtrak, ket noi khu vuc San Francisco, California va thanh pho Chicago, Illinois.


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Lincoln, Nebraska tai Wikimedia Commons