Romania (tieng Romania: Romania /romɨ'ni.a/, trong tieng Viet thuong đuoc goi la Rumani theo tieng Phap: Roumanie), la mot quoc gia nam tai đong nam chau Au, voi dien tich 238.391 km². Romania giap voi Ukraina va Moldova ve phia bac va đong bac; giap voi Hungary ve phia tay bac; giap voi Serbia ve phia tay nam; giap voi Bulgaria ve phia nam va giap voi Bien Đen ve phia đong. Nuoc nay nam tren phan lon dien tich cua đong bang song Danube.
Tinh đen nam 2021, dan so cua nuoc nay la 19,053,815 nguoi, đat nuoc nay la quoc gia thanh vien đong dan thu bay cua Lien minh chau Au va thu muoi mot cua chau Au. Thu đo va thanh pho lon nhat cua Romania - Bucharest, la thanh pho lon thu sau o Lien minh chau Au va lon thu 10 tren luc đia chau Au, voi 2.106.144 cu dan vao nam 2016. Cac khu đo thi lon khac bao gom Iasi, Timisoara, Cluj-Napoca, Constanta, Craiova va Galati.
Lich su Romania chiu anh huong manh me boi lich su, van hoa cua La Ma co đai. Lanh tho Romania ngay nay đuoc hinh thanh do su hop nhat cua nhieu cong quoc Romania thoi trung co, trong đo quan trong nhat la Moldavia, Wallachia va Transilvania. Vuong quoc Romania đuoc thanh lap va đa gianh đuoc đoc lap tu tay Đe che Ottoman, sau đo đuoc cong đong quoc te cong nhan vao nam 1878. Sau Chien tranh the gioi thu hai, Romania tro thanh mot nuoc theo che đo xa hoi chu nghia co quan he gan bo voi Lien Xo. Nam 1989, che đo xa hoi chu nghia sup đo tai Romania va nuoc nay quay tro lai con đuong tu ban chu nghia. Romania chinh thuc tro thanh mot thanh vien cua NATO vao nam 2004 va Lien minh chau Au vao nam 2007.
Mac du la mot trong nhung nuoc ngheo nhat trong Lien minh chau Au, nhung Romania van đung thu 50 tren the gioi ve chi so phat trien con nguoi va hien la mot nuoc đang phat trien, voi toc đo tang truong kinh te hang nam la 7% (tinh đen nam 2017). Nen kinh te chu yeu dua vao cac nganh dich vu, va la mot nha san xuat va xuat khau may moc va nang luong đien, co cac cong ty san xuat oto nhu Dacia va OMV Petrom. Đai đa so nguoi Romania tu nhan minh la Kito huu va noi tieng Romania. Lich su van hoa cua Romania thuong đuoc đe cap đen khi noi ve cac nghe si co anh huong, nhac si, nha phat minh va van đong vien the thao.


Tu nguyen Cai ten Romania co nguon goc tu romanus trong tieng Latin, co nghia la "cong dan cua Roma". Ten goi nay đuoc su dung lan đau tien vao the ky 16 boi cac nha nhan chung hoc nguoi Y khi đi kham pha o Transylvania, Moldavia va Wallachia.
Cac tai lieu co xua nhat đuoc biet đen con sot đuoc viet bang tieng Romania, mot buc thu nam 1521 đuoc goi la Scrisoarea lui Neacsu (La thu cua Neacsu tu Campulung) ", xuat hien ten cua đat nuoc: Wallachia đuoc nhac đen nhu Teara Rumaneasca (nghia la Đat cua Romania; teara bat nguon tu terra trong tieng Latin, co nghia la "đat").
Hai hinh thuc chinh ta: roman va ruman đa đuoc su dung thay the cho nhau, cho đen khi su phat trien xa hoi vao cuoi the ky 17, dan đen su khac biet ve ngu nghia cua hai hinh thuc: ruman co nghia la "nguoi đay to", trong khi roman giu lai y nghia ban đau. Sau khi bai bo che đo no le vao nam 1746, tu ruman dan dan mat đi tinh su dung, va cach viet chinh thuc la roman. Tudor Vladimirescu, mot nha lanh đao cach mang cua Romania đau the ky 19, đa su dung thuat ngu Rumania đe chi rieng xu Wallachia.
Viec su dung ten Romani đe chi que huong chung nguoi Romania - y nghia ngay nay cua no - lan đau tien vao đau the ky 19. Ten nay đuoc chinh thuc su dung ke tu ngay 11 thang 12 nam 1861.
Trong tieng Anh, ten cua quoc gia nay đa đuoc đanh van la Rumania hoac Roumania . Rumani tro nen pho bien chinh trong khoang nam 1975. Romania cung la cach viet chinh thuc theo tieng Anh đuoc su dung boi chinh phu Romania. Mot so it cac ngon ngu khac (bao gom Y, Hungary, Bo Đao Nha va Na Uy) cung đa chuyen tu "u" sang "o" nhu tieng Anh, nhung nhieu ngon ngu van su dung "u", vi du nhu: Roumanie (tieng Phap), Rumanien (tieng Đuc va tieng Thuy Đien), Rumani (tieng Tay Ban Nha), Rumunia (tieng Ba Lan), va Румыния (tieng Nga; chuyen tu: Rumyniya).
Tieng Viet goi đat nuoc nay la Rumani, bat nguon tu Roumanie trong tieng Phap.


= Cac ten chinh thuc trong lich su =
1859–1862: Than vuong quoc Lien hiep Romania
1862–1866: Than vuong quoc Romania hoac Romania
1866–1881: Romania
1881–1947: Vuong quoc Romania hoac Romania
1947–1965: Cong hoa Nhan dan Romania (RPR) hoac Romania
1965–thang 12 nam 1989: Cong hoa Xa hoi chu nghia Romania (RSR) hoac Romania
Thang 12 nam 1989–nay: Romania


Lich su = Lich su ban đau =

Vung đat Romania ngay nay đa co nhung nhom nguoi khac nhau đen sinh song tu thoi tien su. Mot mau hoa thach xuong ham cua nguoi đan ong đa đuoc tim thay tai Romania va đuoc xac đinh co nien đai khoang 34.000 đen 36.000 nam. Đay đuoc coi la mau hoa thach nguoi co nhat tai chau Au. Ben canh đo, mot hop so co nien đai khoang 35.000 đen 40.000 nam cung đuoc tim thay tai mot hang đong gan Anina đa khang đinh con nguoi đa xuat hien tai vung đat Romania tu rat som.
Cac bang chung bang van ban som nhat cua nhung nguoi song trong lanh tho cua Romania ngay nay - Getae (cac bo lac nguoi Thracian tung cu ngu tai khu vuc hai ben ha Danube, tuong ung voi mien Bac Bulgaria va mien nam Romania ngay nay), trong cuon sach Lich su cua Herodotos (440 TCN). Cac lanh tho nam o phia bac song Danube la noi sinh song cua nguoi Dacia, đuoc coi la thuoc ve cac bo toc Getae, la mot chi nhanh cua nguoi Thracia. Vuong quoc Dacia đuoc thanh lap giua 82 va 44 TCN trong trieu đai cua Burebista.
Nhung nguoi Dacia đa xuat hien tai Romania it nhat vao khoang nam 513 truoc cong nguyen. Duoi su lanh đao cua Burebista, Dacia tro thanh mot quoc gia hung manh va tham chi con đe doa ca mot so vung cua Đe quoc La Ma. Truoc tinh canh đo, hoang đe Julius Caesar du đinh mo mot chien dich lon chong lai nguoi Dacia nhung ong đa bi am sat vao nam 44 truoc cong nguyen. Khong lau sau đo, Burebista cung bi am sat boi mot trong nhung quy toc cua ong ta. Vuong quoc Dacia bi phan thanh nhung quoc gia nho hon roi tai thong nhat lai vao nam 95 sau cong nguyen duoi su cai tri cua vua Decebalus. Sau đo Dacia lai phai trai qua mot giai đoan đay bien đong cho đen khi hoang đe La Ma la Marcus Ulpius Nerva Traianus đanh bai Decebalus vao nam 106 sau cong nguyen va Dacia tro thanh mot phan cua đe quoc. Nhung đen nam 271, nguoi La Ma đa phai rut lui do su xam luoc cua nguoi Goth va nguoi Carpi đoi voi vung đat nay.
Khoang nam 271, La Ma rut khoi Daica. Dan du muc Goth vao chiem va sinh song voi dan đia phuong cho đen the ky 4, khi dan du muc Hung tien vao. Khu vuc Transilvania do dan Gepid va Avar chiem đong cho đen the ky VIII. Sau đo bi sap nhap vao đe quoc Bulgaria đen nam 1018. Trong the ky X - XI, Transilvania thuoc vuong quoc Hungary cho đen the ky XVI khi Tinh đoc lap Transilvania đuoc thanh lap. Do su tan pha va cac ganh nang ve kinh te, dan đia phuong khong bi anh huong boi dan nhap cu ve van hoa va loi song. Nguoi Pechenegs, nguoi Cumans va nguoi Uzes cung đuoc nhac đen trong qua trinh lich su tren vung lanh tho Romania, cho đen su thanh lap cua cac tinh Romania mang ten goi Wallachia boi Basarab I, va Moldavia boi Dragos vao the ky thu XIII va thu XIV theo thu tu đuoc ke.
Vao thoi Trung Co, nguoi Romani song trong hai tinh đoc lap chinh: Wallachia (tieng Romani: Tara Romaneasca - "Đat cua nguoi Romani"), Moldavia (tieng Romani: Moldova) cung nhu tinh Transilvania đuoc cai quan boi Hungary. Vao nam 1475, Stefan III Đai đe xu Moldavia đa đai thang truoc quan Ottoman trong tran Vaslui. Tuy nhien, ve sau Wallachia va Moldavia lai dan chiu su ba chu cua Đe quoc Ottoman trong suot the ky XV va the ky XVI (nam 1476 đoi voi Wallachia, Moldavia vao nam 1514), nhu la nhung nuoc chu hau phai nop trieu cong voi quyen tu tri hoan toan va su đoc lap đoi voi ben ngoai cuoi cung mat han vao the ky thu XVIII.
Mot trong nhung vi vua kiet xuat cua Hungary, Matyas Corvin (đuoc biet đen trong tieng Romania nhu la Matei Corvin), nguoi tri vi tu 1458-1490, đuoc sinh ra o Transilvania. Ong tu nhan la nguoi Romania boi vi cha ong la nguoi Romania, Iancu de Hunedoara (Hunyadi Janos trong tieng Hungary), va boi nguoi Hungary vi me ong la nguoi Hungary. Sau nay, vao nam 1541, Transilvania tro thanh mot bang gom nhieu chung toc duoi quyen cai quan cua trieu đinh Ottoman sau tran Mohacs.
Nam 1600, ca ba cong quoc đuoc hop nhat thanh mot lien minh voi ten goi Than vuong quoc Lien hiep, duoi su ca tri cua Cong tuoc xu Wallachia - Mihail Viteazal (1558-9 thang 8 nam 1601). Trong suot trieu đai ong 3 tinh nay đuoc cu ngu đa so boi nguoi Romania lan đau tien song duoi cung mot che đo cai tri.


= Đoc lap va che đo quan chu =

Vao nam 1812 đe quoc Nga sap nhap Bessarabia, phan nua phan phia đong cua Moldavia (mot phan bi mat do Hoa uoc Paris (1856)); vao nam 1775 cac hoang đe nha Habsburg đa sap nhap phan phia bac, Bukovina, va Đe quoc Ottoman phan đong-nam, Budjak. Vao cuoi the ky XVIII, trieu đinh Habsburg đa sap nhap Transilvania vao phan ma sau nay tro thanh Đe quoc Ao. Trong suot thoi gian thong tri cua đe quoc Ao-Hung (1867-1918), nguoi dan Romania o vung Transilvania đa trai qua mot su đan ap te hai nhat duoi hinh thuc cac chinh sach Hungary hoa cua nha nuoc Hungary.
Nuoc Romania hien đai đuoc thanh lap voi su sap nhap cua hai bang Moldavia va Wallachia vao nam 1859 duoi thoi Cong tuoc Alexandru Ioan Cuza xu Moldavia. Ong ta bi thay the boi Cong tuoc Karl xu Hohenzollern-Sigmaringen vao nam 1866. Trong Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky, 1877-78, Romania chien đau ung ho phia Nga; trong Hiep đinh Berlin, 1878 Romania đuoc cong nhan nhu la mot nuoc đoc lap boi cac nuoc đe quoc. Đe đoi lai viec nhuong cho Nga ba quan phia nam cua Bessarabia ma sau nay đuoc lay lai boi Moldavia sau Chien tranh Krym vao nam 1852, Vuong quoc Romania đoat lay Dobruja. Vao nam 1881 bang nay đuoc nang len thanh mot vuong quoc va Cong tuoc Carol I tro thanh vua Carol I.

Romania tham gia Chien tranh the gioi thu nhat cung phe voi Đong minh ba ben. Chien dich quan su cua Romania đa ket thuc tham hai khi quan Lien minh Trung tam chinh phuc phan lon đat nuoc va bat hoac giet phan lon quan đoi Romania chi trong vong 4 thang. Trong giai đoan cuoi cua cuoc chien, đe quoc Nga hoang sup đo nam 1917 voi cuoc Cach mang Thang Hai, con đe quoc Ao-Hung thi tan ra nam 1918. Nhung su kien nay cho phep Bessarabia, Bukovina va Transilvania tai gia nhap voi Vuong quoc Romania vao nam 1918. Nuoc Hungary khoi phuc sau cuoc chien đa bai bo cac đac quyen va danh hieu cua Hoang gia Habsburg trong Hiep uoc Trianon vao nam 1920.
Trong thoi ky chien tranh, Romania đuoc goi la Romania Mare (Đai Romania), quoc gia nay đa đat đen phan mo rong lanh tho lon nhat (gan 300 nghin km²). Viec thuc hien cai cach nong nghiep triet đe va viec ap dung hien phap moi tao ra mot khuon kho dan chu va cho phep tang truong kinh te nhanh chong. Voi san luong dau la 7,2 trieu tan vao nam 1937, Romania la nuoc xuat khau lon thu hai chau Au va thu bay tren the gioi, cung la nuoc san xuat luong thuc thuc pham lon thu hai chau Au. Tuy nhien, đau nhung nam 1930 đa đuoc đanh dau bang that nghiep va đinh cong, voi hon 25 chinh phu theo sau trong suot thap ky nay. Nhieu lan trong nhung nam truoc The chien II, cac đang dan chu đa bi vuong vao nhung xung đot voi nhung nguoi phat xit va nhung nguoi thuoc đang Miscarea Legionara (can ve sat) theo xu huong đoc tai cua vua Carlos II.
Nam 1940 trong Chien tranh the gioi thu hai, Bac Bukovina va Bessarabia, Bac Transilvania va phia nam Dobruja bi chiem boi Lien Xo, Hungary va Bulgaria theo thu tu ke tren. Vua Carol II đoc đoan đa thoai vi vao nam 1940 va nhung nam sau đo Romania buoc vao cuoc chien tham gia luc luong cua Phe Truc. Sau su chiem đong cua Lien Xo, Romania lay lai đuoc Bessarabia va phia bac Bukovina tu nuoc Nga Xo-viet, duoi su lanh đao cua tuong Ion Antonescu. Đuc tang thuong lanh tho Transnistria cho Romania. Trong suot cuoc Chien tranh the gioi thu hai, chinh quyen Antonescu, lien minh voi phat xit Đuc, đa đong mot vai tro trong Holocaust, voi cac chinh sach đan ap va tan sat nguoi Do Thai, va o muc đo thap hon la nguoi Romania. Theo mot bao cao phat hanh nam 2004 boi mot co quan do cuu Tong thong Ion Iliescu bo nhiem va đieu hanh boi Elie Wiesel (nguoi đa tung đoat giai Nobel), cac nha cam quyen Romania la thu pham trong viec len ke hoach va thuc hien viec giet tu 280.000 đen 380.000 nguoi Do Thai, nguyen trong mien đong Romania thu lai hay chiem cua Lien Xo, du trong mot so tai lieu uoc luong thuong vong trong the chien II tham chi con cao hon.
Vao thang 8 nam 1944 chinh quyen Antonescu bi lat đo, va Romania gia nhap phe Đong Minh chong lai phat xit Đuc, nhung vai tro cua nuoc nay trong viec đanh bai Đuc khong đuoc cong nhan boi Hiep đinh Hoa binh Paris nam 1947.


= Cong hoa Xa hoi chu nghia Romania =

Trong thoi gian Lien Xo chiem đong Romania, Đang Cong san đa keu goi bau cu moi vao nam 1946, voi 70% so phieu bau. Vi vay, ho nhanh chong tro thanh luc luong chinh tri đa so. Gheorghe Gheorghiu-Dej, mot lanh đao đang Cong san bi cam tu nam 1933, tron thoat nam 1944 đa tro thanh lanh đao Đang Cong san đau tien cua Romania. Nam 1947, ong va nhung nguoi khac buoc vua Mihai I phai thoai vi va roi khoi đat nuoc, va tuyen bo Romania la mot nuoc cong hoa nhan dan. Romania van thuoc su chiem đong quan su va kiem soat kinh te cua Lien Xo cho đen cuoi nhung nam 1950. Trong thoi gian nay, tai nguyen thien nhien rong lon cua Romania đa đuoc cac cong ty lien doanh Lien Xo-Romania (SovRoms) tien hanh khai thac.
Nam 1948, nha nuoc bat đau quoc huu hoa cac cong ty tu nhan va hop tac hoa nong nghiep. Cho đen đau nhung nam 1960, chinh phu đa cat giam cac quyen tu do chinh tri va ngan chan bat ky nhom chong đoi ​​nao voi su giup đo cua Securitate (canh sat mat Romania). Trong thoi gian nay, chinh phu đa phat đong mot so chien dich thanh loc, voi cac hinh thuc trung phat khac nhau, nhu truc xuat, khai tru noi bo hoac đua vao cac trai lao đong va trai giam, đoi khi la xu ban. Tuy nhien, phong trao chong Cong o Romania la mot trong nhung phong trao lau dai nhat o Khoi Đong Au. Mot Uy ban thong ke vao nam 2006 uoc tinh hai trieu nguoi tung chiu mot hinh thuc đieu tra nao đo trong thoi ky nay.
Sau cuoc thuong thao ve viec rut quan cua Lien Xo tai đay vao nam 1958, Romania - duoi su lanh đao cua Nicolae Ceausescu - bat đau theo đuoi nhung chinh sach đoc lap hon voi Lien Xo nhu viec chi trich Khoi Warszawa can thiep quan su vao Tiep Khac, tiep tuc duy tri quan he ngoai giao voi Israel sau Cuoc chien 6 ngay nam 1967, thiet lap cac moi quan he kinh te va ngoai giao voi Cong hoa Lien bang Đuc. Ngoai ra, su hop tac chat che voi cac quoc gia A Rap cho phep Romania đong vai tro chu chot trong tien trinh đoi thoai Israel-Ai Cap va Israel-PLO. Tuy nhien, no nuoc ngoai cua Romania đa gia tang khong ngung, tu nam 1977-1981, no nuoc ngoai tang tu 3 len 10 ty USD, anh huong cua cac to chuc tai chinh quoc te nhu IMF va Ngan hang The gioi tang len, đieu nay mau thuan voi đuong loi chinh tri cua Nicolae Ceausescu. Ong đe xuong mot du an đe hoan tra no nuoc ngoai cua Romania nhung cac đuong loi chinh tri sai lam cua ong đa lam tri tre Romania, trong khi mo rong quyen luc cua cong an va te sung bai ca nhan. Viec đo đa lam giam uy tin cua Nicolae Ceausescu va Chinh phu cua ong bi lat đo boi mot cuoc đao chinh quan su thang 12 nam 1989. Ong va vo bi tu hinh sau mot phien xu chieu le chi dien ra hai gio, khong co khang cao va cung khong co luat su bao chua Thang 12 nam 1989, che đo xa hoi chu nghia o Romania do Nicolae Ceausescu đung đau bi sup đo, Romania chuyen sang che đo đa nguyen, đa đang.


= Đuong đai =

Nam 1990, Ion Iliescu đuoc bau lam Tong thong va lay ten chinh thuc cua nuoc la Cong hoa Romania. Hien phap moi đuoc phe chuan qua cuoc trung cau y dan nam 1991. Sau khi thay đoi the che chinh tri, canh ta đa cam quyen tai Romania cho toi cuoi 1996. Thang 11 nam 1996, canh huu thang cu nhung đa that bai trong viec phuc hoi va quan ly kinh te - xa hoi nen canh ta tro lai nam quyen cuoi nam 2000. Nam 1995, Romania đe đon xin gia nhap Lien hiep chau Au. Nam 1996, Romania va Hungary ky mot hiep đinh chung tuyen bo bai bo nhung tranh chap (khong xam pham bien gioi va bao đam quyen cua thieu so nguoi Hungary song trong lanh tho Romania). Đang Dan chu Co Đoc giao gianh thang loi trong cuoc bau cu lap phap, Emil Constantinescu tro thanh Tong thong. Nam 2000, Ion Iliescu tai đac cu va tro lai lanh đao đat nuoc. Tuy nhien, do đoi song nhan dan cham đuoc cai thien nen thang 12 nam 2004 canh huu lai thang cu va cam quyen cho toi nay. Romania đa gia nhap NATO tu 29 thang 3 nam 2004 va EU tu 1 thang 1 nam 2007.
Cuu Tong thong Traian Basescu (2004–2014) đa hai lan bi Quoc hoi Romania luan toi (nam 2007 va 2012), lan thu hai tren nen tang cua cuoc bieu tinh đuong pho đau nam 200. Trong cuoc trung cau dan y tong thong Romania nam 2012, hon 7 trieu cu tri (88% so nguoi tham gia) đa bo phieu đe lat đo Basescu, so voi 5.2 trieu cu tri ban đau ung ho ong trong cuoc bau cu tong thong Romania nam 2009. Tuy nhien, Toa an Hien phap Romania, trong mot quyet đinh đa đanh gia ket qua cua cuoc trung cau dan y, cho biet so cu tri đi bau (46,24% theo so lieu thong ke chinh thuc) la qua thap. Nhung nguoi ung ho Basescu đa đuoc ong va đang cu cua ong keu goi khong tham gia trung cau dan y, do đo no se bi vo hieu do khong đu cu tri đi bau.
Vao thang 11 nam 2014, thi truong thanh pho Sibiu Klaus Iohannis bat ngo đanh bai thu tuong đuong nhiem Victor Ponta, nguoi đa dan đau trong cac cuoc tham do y kien. Chien thang bat ngo nay la do nhieu nguoi đen voi cong đong nguoi Romania, trong đo gan 50% đa bo phieu cho Iohannis trong vong đau tien, so voi 16% cho Ponta.
Cac cuoc bieu tinh chong chinh phu lon nhat lich su Romania đa xay ra vao nua đau nam 2017. Đien hinh, vao thang 1 nam 2017, nhieu ngay sau khi chinh phu cua Sorin Grindeanu tuyen the nham chuc tai Romania, nhieu cuoc bieu tinh lon đa dien ra tren khap đat nuoc chong lai nghi đinh đuoc đe xuat boi Bo Tu phap Romania ve viec tha thu toi pham cam ket nhat đinh, va sua đoi Bo luat Hinh su Romania (đac biet la lien quan đen viec lam dung quyen luc). Ngay sau khi co thong bao rang cac phap lenh đuoc thong qua, hon 25.000 nguoi đa xuong đuong bieu tinh trong đem đo. Cac cuoc bieu tinh tang len vao ngay hom sau đen hon 300.000 nguoi tren khap ca nuoc, tro nen cac cuoc bieu tinh lon nhat ke tu su sup đo cua chu nghia cong san. Tiep đo, ngay 12/11, hang nghin nguoi Romania đa tham gia cac cuoc bieu tinh tai nhieu thanh pho đe phan đoi du luat cai cach tu phap cua chinh phu. Theo nhung nguoi bieu tinh, nhung sua đoi theo du luat se lam suy yeu cac no luc chong tham nhung. Tai thu đo Bucharest, hon 1.000 nguoi bieu tinh đa tap trung phan đoi cac chinh sach kinh te "khong ro rang" cua chinh phu. Nguoi bieu tinh cung tap trung truoc tru so cua đang Dan chu Xa hoi cam quyen nham phan đoi đang nay. Bieu tinh cung dien ra o mot so thanh pho khac. Truoc đo ngay 5/11, hon 12.000 đa tham gia cac cuoc bieu tinh tai Bucharest phan đoi du luat cai cach tu phap. Tai hang chuc thanh pho khac, hang nghin nguoi cung đo xuong đuong phan đoi du luat ma ho cho la se lam suy yeu quyen luc cua Co quan chong tham nhung quoc gia (DNA) cung nhu ngan can co quan nay tien hanh đieu tra cac quan chuc. Theo du luat cai cach, tong thong se khong con quyen chi đinh cac cong to vien cao cap. Cac y kien phan đoi cho rang viec sua đoi du luat co muc tieu duy nhat la bao ve cac nha lanh đao tham nhung.
Chinh phu tu nam 1989 cung đa bi chi trich vi đa cho phep cac cong ty nuoc ngoai khai thac mo khoang chat, kim loai hiem va vang o Rosia Montana, cung nhu cho phep tap đoan nang luong đa quoc gia Chevron cua My khai thac khi đa phien bang ky thuat fracking, gay o nhiem tru luong nuoc ngot cua cac khu vuc bi anh huong. Trong nam 2012-2014 đa co mot so cuoc bieu tinh lon chong lai ca hai hanh đong nay.


Chinh tri Khuon kho chinh tri cua Romania la mot nuoc cong hoa ban tong thong, đai nghi, noi thu tuong la nguoi đung đau chinh phu va tong thong la nguoi đung đau nha nuoc. Quyen hanh phap đuoc thuc hien boi tong thong nuoc cong hoa va chinh phu. Romania co mot he thong đa đang, co quyen lap phap trong chinh phu va hai vien cua Quoc hoi: Phong Đai bieu va Thuong vien. cac co quan tu phap la đoc lap cua co quan hanh phap va co quan lap phap. Hien phap Romania nam 1991 (sua đoi nam 2003) tuyen bo no mot nuoc cong hoa dan chu va xa hoi, bat nguon cua no tu nhan dan. Theo hien phap, "Nhan pham, quyen cong dan va tu do, su phat trien khong can tro nhan cach, cong ly va đa nguyen chinh tri la nhung gia tri toi cao va đuoc bao đam." Hien phap quy đinh ve mot Tong thong, mot Quoc hoi, mot Toa an Hien phap va mot he thong cua toa an rieng biet bao gom Toa an Toi cao. Quyen bo phieu đuoc cap cho tat ca cong dan tren 18 tuoi.
He thong tu phap đoc lap voi cac nhanh khac cua chinh phu, va đuoc tao thanh tu mot he thong phan cap cua cac toa an thong qua Toa an Toi cao cua Giam đoc tham va Tu phap, la toa an toi cao cua Romania. Ngoai ra con co cac toa an khang cao, toa an quan va toa an đia phuong. He thong tu phap Romania bi anh huong manh me boi mo hinh cua Phap, dua tren luat dan su va co tinh chat tra hoi trong tu nhien. Toa an Hien phap (Curtea Constitutionala) chiu trach nhiem đanh gia su tuan thu luat va cac quy đinh khac cua nha nuoc đoi voi hien phap, đo la luat co ban cua quoc gia va chi co the đuoc sua đoi thong qua trung cau dan y. Viec gia nhap EU nam 2007 đa anh huong đang ke đen chinh sach trong nuoc cua no, va bao gom cai cach tu phap, tang cuong hop tac tu phap voi cac nuoc thanh vien khac, va cac bien phap chong tham nhung.
Romania co mot he thong đa đang voi nhieu đang phai chinh tri, khong mot đang nao co co hoi gianh đa so quoc hoi, va cac ben phai lam viec voi nhau đe thanh lap cac chinh phu lien minh. He thong hien tai đuoc thanh lap trong Cach mang Romania nam 1989 va thong qua hien phap moi nam 1991; truoc nhung su kien nay, Romania la mot quoc gia đoc đang do đang Cong san Romania nam quyen.
Tu đau nhung nam 1990, chinh tri Romania đa giam dan so luong cac ben tham gia Quoc hoi va mot su hop nhat tuong đoi cua cac ben hien huu doc theo cac dong tu tuong. Cac đang chinh co the đuoc nhom lai thanh cac "gia đinh" tu do, dan chu hoac bao thu. Nhom cuc đoan co mot ho so chinh tri tuong đoi thap o Romania, bat chap mot su pho bien cua chinh tri canh huu va Chu nghia hoai nghi Chau au tren khap chau Au trong nhung nam 2010. Tuy nhien, viec chuyen đoi đang (chinh tri hoc theo trao luu) van la mot van đe, cung nhu su tham nhung, dan đen muc đo tin tuong cong khai thap o cac đang chinh tri (12% vao thang 12 nam 2014). Đe chong lai nhan thuc nay, hai đang lon nhat nam 2015 (Đang Dan chu Xa hoi va Dan toc Tu do) đa khoi xuong mot loat cac cai cach noi bo nham tang cuong cac tieu chi ve tinh toan ven cua ho va ap đat cac bien phap trung phat ky luat đoi voi cac thanh vien đang đieu tra hoac ket an ve toi tham nhung.
Đieu 40 cua Hien phap Romania quy đinh rang cong dan co the tu do lien ket voi cac đang chinh tri, ngoai tru cac tham phan, nhan vien quan su, canh sat va cac cong chuc khac. Cung mot nghi quet cam cac ben tham gia chien dich chong lai chu nghia đa nguyen chinh tri, quy đinh cua phap luat va chu quyen va toan ven lanh tho cua Romania. He thong đang cua Romania đuoc quy đinh boi Luat so 1. 14/2003 ve cac đang chinh tri; ban đau, phap luat bat buoc mot danh sach gom 25.000 nguoi ung ho, cu tru tai it nhat 18 hat va Đo thi Bucharest, đe mot ben đuoc chinh thuc đang ky. Tuy nhien, vao thang 2 nam 2015, Đang cuop bien Romania đa đang ky khieu nai voi Toa an Hien phap, lap luan rang yeu cau danh sach la vi pham cac quy đinh hien phap ve quyen tu do hiep hoi. Toa an sau đo đa huy bo yeu cau, tuyen bo la khong hop hien phap va vao ngay 6 thang 5 nam 2015, Quoc hoi Rumani đa phe chuan mot phien ban sua đoi cua luat, cho phep thanh lap mot đang chinh tri voi 3 chu ky.


= Quan he đoi ngoai va quan su =

Tu thang 12 nam 1989, Romania đa theo đuoi mot chinh sach tang cuong quan he voi phuong Tay noi chung, cu the hon la voi Hoa Ky va Lien minh chau Au, mac du van co quan he voi Nga. Nuoc nay gia nhap NATO ngay 29 thang 3 nam 2004, Lien minh chau Au vao ngay 1 thang 1 nam 2007, gia nhap Quy Tien te Quoc te va Ngan hang The gioi vao nam 1972. Romania la mot thanh vien sang lap cua To chuc Thuong mai The gioi.
Chinh phu hien nay tuyen bo muc tieu tang cuong quan he voi va giup đo cac nuoc khac (đac biet la Moldova, Ukraina va Gruzia) voi qua trinh hoi nhap voi cac nuoc phuong Tay. Tu nhung nam 1990, nuoc nay co nhung đong gop đang ke cho NATO va giup đo cho cac nuoc cong hoa thuoc Lien Xo cu o Đong Au va khu vuc Kavkaz tro thanh thanh vien EU . Romania cung tuyen bo su ho tro cua chinh phu đoi voi Tho Nhi Ky, va viec Croatia gia nhap Lien minh chau Au. Vi nguoi Hungary la dan toc thieu so o Romania, nuoc nay cung đa phat trien moi quan he manh me voi Hungary. Romania đa chon ngay 1 thang 1 nam 2007 đe tham gia Khu vuc Schengen va đe xuat ​thanh vien cua ho đa đuoc Nghi vien chau Au thong qua vao thang 6 nam 2011, nhung đa bi Hoi đong chau Au loai bo vao thang 9 nam 2011.
Thang 12 nam 2005, Tong thong Traian Basescu va Ngoai truong Hoa Ky Condoleezza Rice đa ky mot thoa thuan cho phep su hien dien cua quan đoi Hoa Ky tai Romania, chu yeu o phia đong đat nuoc. Thang 5 nam 2009, Hillary Clinton, Ngoai truong Hoa Ky tuyen bo rang "Romania la mot trong nhung đoi tac đang tin cay va đang kinh nhat cua My".
Moi quan he voi Moldova la mot truong hop đac biet. Hai nuoc nay đeu chia se cung mot ngon ngu va lich su chung. Mot phong trao thong nhat cua Romania va Moldova xuat hien vao đau nhung nam 1990 sau khi ca hai nuoc tu bo che đo cong san, nhung đa bi mat điem vao giua nhung nam 1990 khi mot chinh phu Moldova moi theo đuoi mot chuong trinh nghi su nham bao ve mot nuoc cong hoa Moldova đoc lap. Sau cuoc bieu tinh nam 2009 tai Moldova, quyen luc cua đang Cong san bi xoa bo, quan he giua hai nuoc đa đuoc cai thien đang ke.
Luc luong vu trang Romania bao gom luc quan, khong quan va hai quan, đuoc lanh đao boi mot Tong tu lenh duoi su giam sat cua Bo Quoc phong. Luc luong vu trang bao gom khoang 15.000 thuong dan va 75.000 la quan nhan - 45.800 luc luong luc quan, 13.250 trong luc luong khong quan, 6.800 trong luc luong hai quan va 8.800 trong cac đon vi khac. Tong chi tieu cho quoc phong nam 2007 chiem 2,05% tong GDP quoc gia, khoang 2,9 ty đo la My, voi tong so 11 ty đo la danh cho viec hien đai hoa va mua sam trang thiet bi moi tu nam 2006 đen nam 2011.
Romania đa đong gop quan đoi cho viec gin giu hoa binh o Afghanistan tu nam 2002, voi su trien khai toi đa 1.600 quan nam 2010. Nghia vu quan su cua nuoc nay đa ket thuc vao nam 2014. Quan đoi Romania đa tham gia Cac cuoc tan cong Iraq, voi khoang 730 linh, truoc khi rut xuong con 350 binh linh. Romania đa cham dut su menh cua minh tai Iraq va rut quan vao ngay 24 thang 7 nam 2009. Cac tau khu truc HMS Coventry (mua tu Vuong quoc Anh) cua Romania tham gia vao can thiep quan su nam 2011 tai Libya. 
Vao thang 12 nam 2011, Thuong vien Romania đa nhat tri thong qua du thao luat phe chuan thoa thuan giua Romania va Hoa Ky ky ket vao thang 9 nam đo, cho phep thiet lap va van hanh he thong phong thu ten lua đan đao tren đat lien cua My o Romania nhu la mot phan cua NATO, nham xay dung mot la chan ten lua luc đia.


= Đon vi hanh chinh =

Romania đuoc chia thanh 41 hat (judete) va vung đo thi Bucharest. Moi hat đuoc quan ly boi mot hoi đong hat, chiu trach nhiem ve cac van đe đia phuong, cung nhu mot bo truong chiu trach nhiem quan ly cac van đe quoc gia o cap hat. Truong hat đuoc bo nhiem boi chinh quyen trung uong nhung khong the la thanh vien cua bat ky đang chinh tri nao. Moi hat đuoc chia nho thanh cac thanh pho va xa, co thi truong va hoi đong đia phuong rieng. Co tong cong 319 (municipiu) thanh pho, 217 thi tran (oras) va 2.686 xa (comuna) o Romania. Tong cong co 103 thanh pho lon co trang thai đo thi, mang lai quyen hanh chinh cao hon đoi voi cac van đe đia phuong. Đo thi Bucharest la mot truong hop đac biet vi no ngang bang voi mot hat. No đuoc chia thanh sau vung, co cap hanh chinh nhu mot hat va co mot hat truong, mot thi truong chung (primar), va mot hoi đong thanh pho chung.
Đon vi cap NUTS-3 cua Lien minh chau Au phan anh cau truc lanh tho hanh chinh Romania, tuong ung voi 41 hat cong voi Bucharest. Cac thanh pho va xa tuong ung voi cap NUTS-5, nhung khong co phan cap cap NUTS-4. Cap NUTS-1 (bon khu vuc phat trien) va NUTS-2 (tam khu vuc phat trien) ton tai nhung khong co nang luc hanh chinh va đuoc su dung đe đieu phoi cac du an phat trien khu vuc va muc đich thong ke.


Nhan khau Tinh đen nam 2011, dan so Romania vao khoang 20.112.641 nguoi. Giong nhu cac nuoc khac trong khu vuc, con so nay du kien ​​se giam dan trong nhung nam toi do ty le sinh va ty le di cu giam. Thong ke vao thang 10 nam 2011,nguoi Romania chiem 88,9% dan so. Cac dan toc thieu so lon nhat la nguoi Hungary (chiem 6,5% dan so), va nguoi Di-gan (chiem 3,3% dan so). Nguoi Hungary tai Romania sinh song chu yeu o Harghita va Covasna. Cac dan toc thieu so khac gom nguoi Ukraina, nguoi Đuc, nguoi Tho, nguoi Lippovans, nguoi Arumans, nguoi Tatar va nguoi Serb. Nam 1930, 745.426 nguoi Đuc song o Romania, nhung hien nay chi con lai 36.000 nguoi. Nam 2009, khoang 133.000 nguoi nhap cu song o Romania, chu yeu đen tu Moldova va Trung Quoc.
So luong nguoi Romania va cac ca nhan goc Romania song o nuoc ngoai uoc tinh khoang 12 trieu. Sau cuoc Cach mang Romania nam 1989, mot so luong lon nguoi Romania di cu sang cac nuoc chau Au khac, Bac My hoac Uc. Vi du, vao nam 1990, 96.919 nguoi Romania đinh cu vinh vien o nuoc ngoai.
Tieng Romania la ngon ngu chinh thuc cua nuoc nay, đay la mot ngon ngu Roman thuoc nhom ngon ngu goc Y cua ngu he An-Au, co nhieu điem tuong đong voi tieng Phap, tieng Y, tieng Tay Ban Nha va tieng Bo Đao Nha, trong đo thu tieng nay gan voi tieng Y nhat. Bang chu cai Romania gom 26 chu cai giong bang chu cai La tinh chuan va them nam chu cai bo sung (cu the la 'a', 'a', 'i', 't' va 's'), tong cong la 31.
Tieng Romania đuoc noi nhu la ngon ngu me đe cua 85% dan so, trong khi tieng Hungary va Vlax Romani (mot nhanh ngon ngu cua tieng Romania) đuoc noi boi nhung nguoi ban xu, chiem 6,2% va 1,2% dan so. Co 25.000 nguoi noi tieng Đuc va 32.000 nguoi noi tieng Tho Nhi Ky song o Romania, cung nhu gan 50.000 nguoi noi tieng Ukraina, tap trung o mot so khu vuc nho gan bien gioi, noi ho chiem đa so. Hien phap hoi đong đia phuong quy đinh phai đam bao quyen loi ve ngon ngu cua tat ca cac dan toc thieu so, va trong cong đong noi dan toc thieu so chiem hon 20% dan so nen cac ngon ngu thieu so co the đuoc su dung trong muc đich hanh chinh, he thong tu phap va giao duc. Nguoi nuoc ngoai va nguoi khong quoc tich song o Romania co quyen tiep can cong ly va giao duc bang ngon ngu cua ho. Tieng Anh va tieng Phap la hai ngoai ngu chinh đuoc giang day tai cac truong hoc. Nam 2010, Cong đong Phap ngu xac đinh 4.756.100 nguoi noi tieng Phap, chiem 17% dan so. Khoang 31% dan so nuoc nay noi tieng Anh.
Romania la mot nha nuoc the tuc va khong co ton giao nao đuoc cong nhan quoc giao. Tuy nhien, đai đa so cong dan cua nuoc nay tu nhan minh la Kito huu. 86,7% dan so cua đat nuoc đuoc xac đinh la Chinh Thong giao theo đieu tra dan so nam 2002, phan lon trong so đo thuoc ve Giao hoi Chinh thong Romania. Cac giao phai Kito giao khac la Tin Lanh (5,2%), Cong giao Roma (4,7%) va Giao hoi Cong giao nghi le Hy Lap (0,9%). Đay cung la hai to chuc ton giao phai chiu đung su đan ap nang ne nhat duoi che đo Cong san. Giao hoi Cong giao nghi le Hy Lap van bi cam boi chinh quyen cong san vao nam 1948, sau đo, duoi che đo Ceausescu, mot so nha tho o Transilvania đa bi pha huy. Tin Lanh va Cong giao cung tap trung o Transilvania.
Romania cung co mot cong đong Hoi giao tap trung o Dobruja, chu yeu la nguoi Tho Nhi Ky va Tatar voi dan so 67.500 nguoi. Theo ket qua đieu tra dan so nam 2002, co 66.846 cong dan Romania theo đuc tin Unitarian (0,3% tong dan so). Trong tong so cac dan toc thieu so noi tieng Hungary o Romania, giao phai Unitarians đai dien cho 4,55% dan so, la nhom giao phai Kito lon thu ba sau Giao hoi Cai cach o Romania (47,10%) va Cong giao (41,20%). Tu nam 1700, Giao hoi Unitarian đa co 125 giao xu, trong nam 2006, co 110 muc su Unitarian va 141 noi tho tu o Romania.
Ngay 27 thang 12 nam 2006, mot Luat moi ve ton giao đa đuoc phe duyet, theo đo cac giao phai ton giao chi co the nhan đuoc su cong nhan chinh thuc cua nha nuoc neu ho co it nhat 20.000 thanh vien, chiem khoang 0,1% tong dan so cua Romania.
Mac du 54,0% dan so song o khu vuc thanh thi vao nam 2011, ty le nay đa giam tu nam 1996. Cac hat co dan so đo thi cao hon la Hunedoara, Brasov va Constanta, co dan so it hon la Dambovita (30,06 %), Giurgiu va Teleorman. Bucharest la thu đo va la thanh pho lon nhat o Romania, voi dan so hon 1,8 trieu nguoi vao nam 2011. Vung đo thi Bucharest co dan so gan 2,2 trieu nguoi, du kien ​​se đuoc đua vao vung đo thi len đen 20 lan dien tich cua thanh pho thich hop. 19 thanh pho khac co dan so tren 100.000 nguoi nhu: Cluj-Napoca va Timisoara voi hon 300.000 dan, Iasi, Constanta, Craiova va Brasov voi hon 250.000 dan, va Galati va Ploiesti voi hon 200.000 nguoi. Cac khu vuc đo thi đa đuoc thiet lap cho hau het cac thanh pho nay.


= Giao duc va y te =

Giao duc o Romania dua tren he thong giao duc mien phi, binh đang. Tiep can voi giao duc mien phi đuoc đam bao theo Đieu 32 trong Hien phap Romania. Giao duc đuoc quy đinh va thuc thi boi Bo Giao duc quoc gia, đeu co hinh thuc to chuc rieng va chiu su đieu chinh cua cac luat va chi thi khac nhau. Ke tu su sup đo cua che đo cong san, he thong giao duc Romania đa đuoc thong qua mot so cai cach.
Mau giao la tuy chon duoi sau tuoi. Hoc tap bat buoc bat đau tu sau tuoi, voi "nam hoc chuan bi" (clasa pregatitoare) đe vao lop mot. Viec bat buoc đi hoc cho đen lop muoi (tuong ung voi muoi sau hay muoi bay tuoi). Chu ky giao duc cua mot hoc sinh ket thuc vao lop muoi hai, khi sinh vien tot nghiep đai hoc. Giao duc đai hoc đuoc sap xep vao Khu vuc Giao duc Đai hoc Chau Au. Ngoai he thong giao duc chinh thuc, gan đay đa đuoc them vao he thong tu nhan, day kem, ban phap ly va khong chinh thuc.
Giao duc đai hoc phu hop voi khu vuc giao duc đai hoc chau Au. Ket qua cua nghien cuu đanh gia PISA tai cac truong trong nam 2012 đa đua Romania len hang 45 trong so 65 nuoc tham gia va nam 2016 chinh phu Romania đa cong bo so lieu thong ke cho thay 42% tre 15 tuoi khong biet đoc. mac du Romania thuong gianh huy chuong trong cac ky thi olympic toan hoc. Đai hoc Alexandru Ioan Cuza tai Iasi, đai hoc Babes-Bolyai Cluj-Napoca, đai hoc Bucharest va Đai hoc Tay Timisoara đa đuoc đua vao bang xep hang top 800 cua tap chi QS World University Rankings.
Romania co mot he thong y te toan cau va tong chi tieu y te chiem khoang 5% GDP nuoc nay. No bao gom kham benh, bat ky can thiep phau thuat va cham soc y te sau phau thuat nao, cung nhu cung cap cac loai thuoc mien phi hoac tro cap cho nhieu loai benh khac nhau. Nha nuoc co nghia vu tai tro cho cac benh vien cong va phong kham. Nguyen nhan pho bien nhat gay tu vong la benh tim mach va ung thu. Cac benh truyen nhiem nhu benh lao, giang mai hoac viem gan sieu vi, pho bien hon o Tay Au. Nam 2010, Romania co 428 benh vien cong va 25 benh vien tu nhan, voi 6,2 giuong tren 1.000 dan va hon 200.000 nhan vien y te, trong đo co hon 52.000 bac si. Trong nam 2013, ty suat di cu y te cao hon so voi muc trung binh cua chau Au la 2,5% 9%.


Đia ly = Đieu kien tu nhien =

Voi dien tich 238.391 km², Romania la quoc gia lon nhat o Đong Nam Au va lon thu muoi hai o chau Au, nam giua vi đo 43° va 49°N va kinh đo 20° va 30°E. Nuoc nay giap voi Hungary ve phia tay bac, Moldova va Ukraina ve phia đong bac, Song Danube o phia nam la bien gioi tu nhien giua Romania va Bulgaria, đong thoi cung la bien gioi giua Serbia va nuoc nay. Day nui Karpat chiem phan lon phia tay cua đat nuoc, đinh cao nhat la Moldoveanu (2.544 m). Khoang 47% dien tich đat cua quoc gia đuoc bao phu boi cac he sinh thai tu nhien va ban tu nhien.
47% lanh tho cua Romania bao gom cac he sinh thai tu nhien va ban tu nhien. Vi gan mot nua rung o Romania (13% lanh tho) đa đuoc thiet lap đe bao ve luu vuc thay vi san xuat, Romania la mot trong nhung nuoc co mat đo rung lon nhat chau Au. Khoang 10.000 km² (khoang 5% tong dien tich) la cac khu bao ton, bao gom 13 vuon quoc gia va ba khu du tru sinh quyen. Đa xac đinh đuoc 3.700 loai thuc vat thuy sinh, 74 loai đa tuyet chung, 39 loai nguy cap, 171 loai de bi ton thuong va 1.253 loai quy hiem. He đong vat bao gom 33.792 loai. Trong đo: 33.085 loai đong vat khong xuong song, 707 đong vat co xuong song, gan 400 loai đong vat co vu, chim, bo sat va luong cu . khoang 50% Gau nau chau Au (khong ke Nga) va 20% cho soi đeu tap trung tai quoc gia nay.
Co 12 vuon quoc gia o Romania va tong cong hon 500 khu bao ton thien nhien. Hau het cac khu bao ton nam o Day nui Karpat, va chi co mot so it phuc vu nhu mot đia điem du lich. Đong bang song Danube đuoc UNESCO cong nhan la Di san The gioi va la vung đat ngap nuoc lon nhat chau Au. Cong Sat tren bien gioi Serbia va Romania co nhieu khung canh đep.


= Khi hau va thuy van =

Do vi tri nam o phan phia đong nam luc đia Chau Au, nen Romania co khi hau on đoi va luc đia. Doc theo song Danube va phia tay nam cua đat nuoc la khi hau luc đia am uot, tuong tu xay ra o phia đong nam. Tren bo bien la khi hau on đoi đai duong. O nhung vung đoi nui đuoc đac trung boi khi hau nui cao. O phia nam, mua đong kha am hon so voi phia bac va co nhung con mua du doi hon so voi phan con lai cua đat nuoc, đac biet la vao mua thu. O phia đong nam, luong mua thuong it hon. O phia bac cua đat nuoc (Maramures va Bucovina), khi hau lanh va am hon, voi mua đong kha lanh.
Nhiet đo trung binh hang nam la 11 °C o phia nam, trung tam phia nam va 8 °C o phia đong bac. O Bucharest, o phia nam - đong nam, nhiet đo thay đoi giua muc trung binh toi thieu -5 °C trong thang 1 va trung binh toi đa 29 °C trong thang 7 va thang 8, trung binh -3 °C vao thang 1 va 23 °C o Thang 7 va thang 8. Luong mua giam tu huong Tay sang huong đong va tu nhung ngon nui đen đong bang. Luong mua trung binh hang nam o mot so vung mien nui tren 1000 mm. Luong mua trung binh hang nam la 635 mm o trung tam Transylvania, 521 mm o Iasi (Moldova) va chi 381 mm o Constanta, tren bo Bien Đen. Luong mua chi vuot qua 750 mm o cac khu vuc mien nui cao nhat phia tay cua đat nuoc, phan lon o dang tuyet. O đong bang song Danube, luong mua trung binh hang nam thap khoang 370 mm; o Bucharest la 530 mm.
Mua he noi chung kha nong - o cac vung ha luu, nhu Bucharest, nhiet đo khong tang len tren 35 °C. Mua đong kha lanh, nhiet đo toi đa trung binh khong vuot qua 3 °C va -15 °C o nhung đinh nui cao nhat. Ky luc nhiet đo thap nhat la -38,5 °C, đuoc đo gan Brasov vao nam 1942. Ky luc nhiet đo cao nhat la 44,5 °C tai Ramnicelu, huyen cua Braila vao nam 1951.
Khoang 1.075 km chieu dai song Danube chay qua lanh tho Romania, tao thanh bien gioi phia nam voi Serbia va Bulgaria. Hau het tat ca cac con song o Romania đeu la nhanh cua song Danube, truc tiep hoac gian tiep. Khi song Danube chay vao Bien Đen, gan 40% dong chay cua song chay tu song Romania. Nhung con song quan trong nhat la Mures, Olt, Prut, Siret, Ialomita, Somes va Arges. Hau het cac song o Romania chay ve phia đong, tay va nam tu trung tam day Karpat. Nguon cung cap nuoc chu yeu la mua va tuyet tan chay, gay ra nhung thay đoi lon trong dong chay va thinh thoang gay ra lu lut tham khoc. Nuoc tu cac con song o phia đong cua đat nuoc la nguon cung cap chinh cho cac song Siret va Prut. O phia nam, cac song chay truc tiep vao song Danube va o phia tay cac vung nuoc cung cap nuoc cho song Tisza cua Hungary, va lan luot la nhanh cua song Danube.
Song Danube la con song quan trong nhat o Romania khong chi đe van chuyen, ma con gop phan cho viec san xuat thuy đien. Mot trong nhung nha may thuy đien lon nhat chau Au nam o Cong Sat, noi song Danube roi cac hem nui Karpat. Song la mot tuyen giao thong quan trong, ca trong nuoc va quoc te. No co the đieu huong bang cac tau song trong lanh tho Romania va bang tau bien đen cang Braila. Mot trong nhung van đe cua viec su dung song Danube đe van chuyen noi đia la o xa hau het cac trung tam cong nghiep lon, va cac đam lay ngan can viec đinh vi o mot so khu vuc nhat đinh.


Kinh te Romania la mot trong nhung nha san xuat va xuat khau hang đau cac san pham nong nghiep o Chau Au, chiem 10% GDP. Dien tich rung chiem 40% be mat đat nuoc; Tai nguyen rung phong phu va nghe đanh ca đang mo rong. Cac mo khi tu nhien va dau mo đong gop mot phan đang ke vao nhu cau tieu dung hang ngay, nhung nuoc nay lai phai nhap khau chung, chu yeu tu Nga. Đe co gang giam su phu thuoc vao cac yeu to ben ngoai, cac nha may đien hat nhan va thuy đien đa đuoc đay manh viec hoat đong, va cung cap 45% nang luong tieu thu trong nuoc.
Sau The chien II, cac nguon luc kinh te cua Romania đa đuoc quoc huu hoa va hoat đong theo mo hinh kinh te ke hoach. Vao nam 1989, voi su sup đo cua che đo cong san, chinh phu moi đa tien hanh mot loat cac cai cach đe đua ra he thong kinh te thi truong. Sau nhieu nam tu nhan hoa va phan cap, chinh phu Romania đa co su can thiep đang ke trong nen kinh te, ngoai mot nen kinh te phong phu hon trong thoi ky XHCN, bat đau chuyen tu chu nghia cong san sang chu nghia tu ban vao cuoi nam 1989 . Dan đen mot cuoc suy thoai 3 nam nam 2000. Ke tu khi ket thuc chu nghia cong san, đat nuoc nay đa trai qua hang loat cac cuoc khung hoang kinh te va chinh tri ke tu nam 1990. Mot cuoc khao sat cua Vien Đieu tra toi ac chu nghia Cong san cho thay 60% nguoi Romania cho rang nen kinh te hoat đong tot hon duoi che đo cong san. Cuoc suy thoai kinh te toan cau nam 2008/2012 đa gay anh huong manh me đen Romania va chinh phu đa giam chi tieu cong xuong 1 ty euro trong nam 2009 va 3 ty trong nam 2010, dan toi su sut giam kinh te cua đat nuoc khoang 8-8,5% trong nam 2009 cua Tong san pham noi đia.

Giua nam 2009 va 2013 nhieu cong ty bi pha san. Đat nuoc nay tham chi con phai nho đen nhung goi cuu tro cua EU va IMF (khoang 20.000 trieu euro), đieu nay bat nguon tu mot loat cac đieu chinh va cai cach. Lon nhat la cat giam 25% luong cong chuc va 15% luong huu, gay ra mot lan song bieu tinh, buoc thu tuong Emil Boc phai tu chuc vao thang 2 nam 2012. Trong nam 2017, GDP Romania khoang 197,004 ty USD, tang 4% so voi cung ky nam truoc, trong khi ty le that nghiep đa giam xuong 5,5%. Duoi su lanh đao cua Sorin Grindeanu, Thu tuong Romania, Chinh phu đa giam thue gia tri gia tang, đong thoi tang muc luong cua cong chuc va nguoi ve huu. Lam phat van o muc duoi 3,5%.
San luong cong nghiep tang 6,5% so voi cung ky nam truoc. Cac cong ty lon nhat trong nuoc bao gom cac hang xe o to Dacia, Petrom, Rompetrol, Ford Romania, Electrica, Romgaz, RCS & RDS va Banca Transilvania. Xuat khau chinh cua Romania la xe hoi, phan mem, quan ao, cac san pham det may, may moc cong nghiep, thiet bi đien va đien tu, san pham luyen kim, nguyen lieu tho, thiet bi quan su, duoc pham, hoa chat, va cac san pham nong nghiep (trai cay, rau va hoa). Thuong mai chu yeu tap trung vao cac nuoc thanh vien cua Lien minh chau Au, voi Đuc va Y la cac đoi tac thuong mai lon nhat. So du tai khoan ngan hang trong nam 2012 đuoc uoc tinh la −4,52% GDP.
Đon vi tien te chinh thuc cua Romania la leu. Quoc gia nay gia du kien ​​se thong qua đong Euro vao nam 2022.


= Cong nghiep =

Romania đa thanh cong trong viec phat trien vien thong, hang khong vu tru, va cac nganh che tao vu khi. Cong nghiep va xay dung chiem 32% tong san pham quoc noi (GDP) vao nam 2018. Cac nganh cong nhiep su dung 26,4% luc luong lao đong. Voi viec san xuat hon 600.000 xe trong nam 2018, Romania la nha san xuat o to lon thu sau o chau Au. Hang oto Dacia đang san xuat hon 1.000.000 xe moi nam (voi 1 nha may o Maroc).
Nam 2018, Romania la mot trong nhung thi truong lon nhat the gioi ve may moc, cong cu (5,3%). Cac cong ty co tru so tai Romania nhu Automobile Dacia, Ford, Petrom, Rompetrol va Bitdefender noi tieng khap chau Au. Tuy nhien, cac cong ty san xuat nho va vua van chiem phan lon trong linh vuc san xuat. Cac cong ty nay su dung hai phan ba luc luong lao đong Romania. San luong cong nghiep cua Romania du kien se tang 7% trong nam 2018, trong khi san luong nong nghiep du kien tang 12%. Tieu thu cung đuoc du kien se tang 11% ve mat tong the, tieu dung ca nhan tang 14,4% va tieu thu tap the tang 10,4%. Nhu cau trong nuoc du kien tang 12,7%.
Su tang truong cua nganh cong nghiep la yeu to chinh cho su phat trien kinh te. Nam 2018 nganh cong nghiep san xuat chiem khoang 35% tong san pham quoc noi va 29% luc luong lao đong. Đuoc huong loi tu su khuyen khich manh me trong nuoc va vien tro nuoc ngoai, cac nha cong nghiep cua Bucharest đa gioi thieu cac cong nghe hien đai vao cac co so san xuat hien đai hoac nhanh chong, tang san luong hang hoa - đac biet la cac mat hang đe xuat khau sang thi truong nuoc ngoai. Ket qua la, nganh cong nghiep du kien se tang 7,1% vao nam 2018.
Cac nganh cong nghiep nang noi chung tap trung o phia nam cua đat nuoc. Cac nha may o Bucharest đa đong gop hon 25 % tat ca cac gia tri gia tang san xuat vao nam 2018; cung voi cac nha may o xung quanh Ilfov, cac nha may o khu vuc Bucharest đa san xuat 26% tong san luong trong nam đo. Cac nha may o Bucharest su dung 18% trong so 3,1 trieu cong nhan nha may cua ca nuoc.


= Co so ha tang =

Theo INSSE, tong so mang luoi đuong bo cua Romania uoc tinh nam 2015 khoang 86.080 km. Ngan hang The gioi uoc tinh mang luoi đuong sat vao khoang 22,298 km - mang luoi đuong sat lon thu tu o chau Au. Nganh van tai đuong sat giam manh sau nam 1989, va uoc tinh co 99 trieu hanh khach vao nam 2004; nhung gan đay đa phat trien nhanh chong do cai tien co so ha tang va tu nhan hoa tung phan, chiem 45% van tai hanh khach va hang hoa trong nuoc. Tau đien ngam Bucharest đuoc khai truong vao nam 1979 voi 61,41 km, luong hanh khach trung binh trong nam 2007 la 600.000 nguoi trong suot tuan lam viec. Co 16 san bay thuong mai quoc te, voi nam san bay quoc te: Henri Coanda, San bay Quoc te Aurel Vlaicu, San bay Quoc te Timisoara, San bay Quoc te Constanta va San bay Quoc te Sibiu, co kha nang van chuyen may bay than rong. Hon 9.2 trieu hanh khach đa bay qua san bay quoc te Henri Coanda cua Bucharest vao nam 2015.
Romania la nuoc xuat khau nang luong đien va đung thu 48 tren the gioi ve tieu thu luong đien nang. Khoang 1/3 nang luong san xuat đen tu cac nguon nang luong tai tao, chu yeu la thuy đien. Nam 2015, cac nguon nang luong chinh la than (28%), thuy đien (30%), hat nhan (18%) va hydrocarbon (14%). Romania la mot trong nhung nang luc loc dau lon nhat o Đong Au, mac du san luong dau va khi thien nhien đa giam trong hon mot thap ky. Voi mot trong nhung tru luong dau tho va đa phien lon nhat o chau Au, no la mot trong nhung nuoc đoc lap ve nang luong nhat trong Lien minh chau Au, va đang tim cach mo rong hon nua nha may đien hat nhan cua minh tai Cernavoda.
Co gan 18,3 trieu luot ket noi voi Internet vao thang 6 nam 2014. Theo Bloomberg, nam 2013 Romania xep thu 5 tren the gioi, va theo The Independent, đung thu nhat o chau Au voi toc đo hoa internet, theo Timisoara đuoc xep hang cao nhat tren the gioi.
Romania cung co mot hai cang chien luoc canh tranh tot voi nhieu quoc gia lang gieng trong viec tien hanh cac hoat đong kinh doanh tren bien. Hai cang Constanta la hai cang nao nhiet nhat o Bien Đen, vuot troi so voi nhung noi khac. Them vao đo, co so ha tang cua hai cang va luc luong lao đong đuoc giao duc đao tao tot, co ky nang, cung la nen tang cho viec phat trien nen kinh te san xuat hang hoa va cac hoat đong xuat nhap khau.


= Du lich =

Romania co mot canh quan đa dang, bao gom Day nui Karpat, bo Bien Đen va đong bang song Danube, Cac lang Romania thuong giu loi song truyen thong. Romania co rat nhieu kien truc ton giao, mot so thi tran va lau đai thoi trung co.
Du lich o Romania tap trung vao canh quan thien nhien va lich su phong phu cua no, đong gop quan trong cho nen kinh te cua đat nuoc. Nam 2006, du lich trong nuoc va quoc te cung cap 4,8% GDP va khoang nua trieu lao đong (5,8% tong so lao đong). Sau thuong mai, du lich la nganh quan trong thu hai cua nganh dich vu. Trong so cac linh vuc kinh te cua Romania, du lich la nganh nang đong va phat trien nhanh chong, va cung đuoc đac trung boi tiem nang lon đe mo rong. Theo uoc tinh cua Hoi đong Du lich & Du lich The gioi, Romania đung thu 4 trong so cac nuoc du lich phat trien nhanh chong, voi toc đo tang truong hang nam khoang 8% tu nam 2007 đen nam 2016. Luong khach du lich tang tu 4,8 trieu nguoi nam 2002, 6,6 trieu trong nam 2004. Ngoai ra, trong nam 2005, du lich Romania thu đuoc 400 trieu euro.
Trong nhung nam gan đay, Romania đa tro thanh mot điem đen ua thich cua nhieu nguoi chau Au (hon 60% du khach nuoc ngoai đen tu cac nuoc EU), sanh ngang va đang trong cuoc canh tranh voi cac nuoc khac nhu Bulgaria, Hy Lap, Y va Tay Ban Nha. Cac khu du lich nhu Mangalia, Saturn, Venus, Neptun, Olimp va Mamaia (đoi khi đuoc goi la Riviera Romana) la mot trong nhung điem du lich chinh trong mua he. Vao mua đong, khu nghi mat truot tuyet tren Thung lung Prahova va Poiana Brasov la điem đen yeu thich cua du khach nuoc ngoai. Nhieu thanh pho co o Transylvania nhu Sibiu, Brasov, Sighisoara, Cluj-Napoca va Targu Mures đa tro thanh điem du lich lon. Gan đay, du lich nong thon cung đa phat trien, tap trung vao viec thuc đay van hoa dan gian va truyen thong. [312] Cac điem tham quan chinh la Lau đai Bran, cac nha tho go bac Moldavia, cac nha tho bang go Transylvania va nghia trang Merry o Sapanta. Cac điem du lich tu nhien, chang han nhu đong bang song Danube, Cong Sat, hang Scarisoara va cac hang đong khac trong day nui Apuseni.
Boi cac chuc nang phuc tap cua no, vi tri trong nuoc va nhieu mat gia tri lich su, kien truc, Bucharest la mot trong nhung trung tam du lich chinh o Romania. Bucharest đuoc đac trung boi su pha tron giua cac phong cach kien truc, Curtea Veche, phan con lai cua cung đien Vlad Impaler - la nguoi sang lap cua thanh pho va cung la nguon cam hung cho nhan vat Dracula, Cac nha tho Chinh thong giao thuoc phong cach Second Empire, cac kien truc chiu su anh huong cua chu nghia Stalin, voi Cung đien Quoc hoi, mot toa nha khong lo voi sau nghin phong, la toa nha lon thu hai tren the gioi sau Ngu Giac Đai.
Trong so cac điem tham quan quan trong nhat cua Bucharest la: Romania Athenaeum, Arc de Triomphe, Ngan hang Cung đien Quoc gia, Nha hat Quoc gia, Đai hoc Bucharest, Cismigiu Gardens, Vuon Bach thao, Cong vien Herastrau, Bao tang Village, Bao tang Nghe thuat Quoc gia Romania, Bao tang Quoc gia Lich su, Bao tang Quoc gia Grigore Antipa, Nha tho Stavropoleos... Ngoai ra, tai đay, Hoi cho Du lich Romania đuoc to chuc hang nam.


= Khoa hoc va cong nghe =

Trong lich su, cac nha nghien cuu va phat minh Romania đa co nhung đong gop đang ke trong cac linh vuc khoa hoc khac nhau. Traian Vuia đa thuc hien cac thi nghiem tien phong va thanh cong trong nganh hang khong va Aurel Vlaicu che tao va thu nghiem mot so chiec may bay đau tien trong lich su, trong khi Henri Coanda đa phat hien ra hieu ung Coanda tren chat long. Victor Babes phat hien hon 50 loai vi khuan; nha sinh vat hoc Nicolae Paulescu phat hien ra insulin, trong khi Emil Palade nhan giai Nobel ve nhung đong gop cua ong cho sinh hoc te bao. Lazar Edeleanu la nha hoa hoc đau tien tong hop amphetamine, trong khi Costin Nenitescu đa phat trien nhieu loai hop chat moi trong hoa huu co. Cac nha toan hoc noi tieng khac bao gom Spiru Hare, Grigore Moisil va Stefan Odobleja; cac nha vat ly hoc va phat minh: Serban Titeica, Alexandru Proca va Stefan Procopiu.
Trong nhung nam 1990 va 2000, su phat trien nghien cuu đa bi can tro boi mot so yeu to, bao gom tham nhung, tai tro thap, va mot luong chay mau chat xam đang ke. Tuy nhien, ke tu khi nuoc nay gia nhap Lien minh chau Au, đieu nay đa bat đau thay đoi. Sau khi bi cat giam 50% trong nam 2009 do cuoc Đai suy thoai, chi tieu R&D đa tang 44% trong nam 2010 va hien đang o muc 500 trieu USD.
Vao thang 1 nam 2011, quoc hoi cung thong qua mot đao luat ap đat "kiem soat chat luong nghiem ngat tren cac truong đai hoc va gioi thieu cac quy tac kho khan hon cho viec đanh gia va đanh gia đong đang". Quoc gia nay đa tham gia hoac sap tham gia mot so to chuc khoa hoc quoc te hang đau nhu CERN va Co quan Vu tru chau Au.


Van hoa Romania la mot quoc gia đa dang ve van hoa, the hien qua con nguoi, đia ly va lich su rieng biet. Nguoi ta đua ra gia thuyet va suy đoan rang nguoi Romania, (Protoromana, bao gom Aromanians, Meglenoromana, va Istroromana) la hau due cua nguoi La Ma va nguoi dan ban đia. Nguoi Daci, mot trong nhung nguoi ban xu chu yeu o Trung va Đong Nam Au, la mot trong nhung to tien cua nguoi Protoromana. Nguoi ta tin rang nguoi La Ma, nguoi Daci, nguoi Slav va nguoi Illyria la to tien cua nguoi Romania, nguoi Aromania (Vlach), nguoi Meglenoromana, va nguoi Istroromana. Van hoa Romania cung co mot so net tuong đong voi cac nen van hoa co xua khac ben ngoai Balkans, chang han nhu van hoa cua nguoi Armenia.


= Van hoc va nghe thuat =

Chu đe nguon goc nguoi Romania đuoc thao luan vao khoang cuoi the ky 18 giua cac hoc gia cua truong Transylvania. Mot so nha van noi tieng đa xuat hien trong the ky 19, bao gom George Cosbuc, Ioan Slavici, Mihail Kogalniceanu, Vasile Alecsandri, Nicolae Balcescu, Ion Luca Caragiale, Ion Creanga. Mihai Eminescu, sau nay đuoc coi la nha tho quoc gia Romania va Moldova lon nhat va co anh huong nhat, đac biet la bai tho Luceafarul. Cac nghe si Romania trong the ky 20 đuoc su ca ngoi cua quoc te, bao gom Tristan Tzara, Marcel Janco, Mircea Eliade, Nicolae Grigorescu, Marin Preda, Liviu Rebreanu, Eugene Ionesco, Emil Cioran va Constantin Brancusi. Elie Wiesel - nguoi Romania goc Do Thai song sot sau đai diet chung Holocaust đa nhan giai Nobel Hoa binh vao nam 1986, trong khi trong khi nha van Herta Muller đa nhan đuoc giai Nobel Van hoc nam 2009.
Cac hoa si noi tieng cua Romania gom Nicolae Grigorescu, Stefan Luchian, Ion Andreescu Nicolae Tonitza va Theodor Aman. Cac nha soan nhac co đien Romania noi tieng cua the ky 19 va 20 bao gom Ciprian Porumbescu, Anton Pann, Eduard Caudella, Mihail Jora, Dinu Lipatti va đac biet la George Enescu. Le hoi George Enescu hang nam đuoc to chuc tai Bucharest đe ton vinh cac nha soan nhac noi tieng cua the ky 20. Cac nhac si đuong đai nhu Angela Gheorghiu, Gheorghe Zamfir, Inna, Alexandra Stan va nhieu nhac si khac đa đat đuoc nhieu su ca ngoi cua quoc te. Tai Eurovision Song Contest, cac ca si Romania đa đat đuoc vi tri thu ba trong nam 2005 va 2010.
Trong đien anh, mot so bo phim cua hang Noul val romanesc đa đat đuoc su ca ngoi cua quoc te. Tai Lien hoan phim Cannes, 4 luni, 3 saptamani si 2 zile (4 thang, 3 tuan, 2 ngay) cua đao dien Cristian Mungiu gianh giai thuong Canh co vang nam 2007. Tai Lien hoan phim quoc te Berlin, Child Pose cua Calin Peter Netzer gianh giai Gau vang nam 2013.
Danh sach cac di san the gioi bao gom sau đia điem van hoa nam trong Romania: Cac nha tho Moldavia, nha tho go o Maramures, cac ngoi lang va nha tho-cong su o Transilvania, Tu vien Horezu va Trung tam lich su Sighisoara. Thanh pho Sibiu đuoc chon la Thu đo Van hoa Chau Au nam 2007. Nhieu lau đai van con ton tai va noi tieng: Lau đai Peles, Lau đai Corvin va Lau đai Dracula.


= The thao =

The thao la mot phan quan trong trong nen van hoa cua Romania. Bong đa la mon the thao pho bien nhat o Romania, cac cau lac bo thanh cong nhat la Steaua Bucuresti đoi bong Đong Au đau tien gianh UEFA Champions League va Sieu cup chau Au nam 1986. Cac cau lac bo bong đa quan trong khac la FC Dinamo Bucuresti, Universitatea Craiova, FC Rapid Bucuresti va CFR Cluj. Romania la mot trong bon đoi tuyen quoc gia tu chau Au tham gia World Cup 1930. Cac đoi bong đa quoc gia Romania đa tham gia bay lan FIFA World Cup va đa thanh cong nhat trong suot nhung nam 1990, khi ho vao vong tu ket giai bong đa vo đich the gioi 1994, va đe thua Thuy Đien tai vong ban ket. Romania đuoc FIFA xep thu ba vao nam 1997.
Cac mon the thao pho bien khac bao gom bong nem, bong chuyen, bong ro, bong bau duc, tennis va the duc dung cu. Nhieu van đong vien Romania đa đat đuoc thanh cong đang ke va đa gianh đuoc huy chuong tai cac ky thi quoc te va chau Au trong nhung nam qua. Romania lan đau tien tham gia The van hoi Mua he 1900 va đa tham gia 21 trong 28 tran đau. Romania la mot trong nhung nuoc thanh cong nhat tai The van hoi mua he, voi tong so 307 huy chuong gianh đuoc, 25 trong so nhung huy chuong vang gianh đuoc đeu nam trong the duc dung cu. Cac van đong vien Romania cung đa gianh đuoc huy chuong vang trong cac mon the thao Olympic khac, chang han nhu cheo thuyen, đau vat, ban sung, đau kiem, boi, nem đia, cu ta, boxing va judo. Romania cung la quoc gia thanh cong nhat trong cac giai cua Balkan Championships.


= Am thuc =

Am thuc Romania la mot su ket hop đa dang tu nhieu vung mien khac nhau, nhung no cung giu net đac trung rieng cua. No anh huong chu yeu boi mot loat cac mon an chau Au nhu cac mon an cua Ao, am thuc Đuc, am thuc Hy Lap hay am thuc Hungary, tuy nhien no cung bao gom cac yeu to am thuc bat nguon tu nhung mon an cua nguoi Slav Đong va Trung Au, noi bat la am thuc Serbia va Bulgaria, cung nhu am thuc Ba Lan, Ukraina va Nga.
Co kha nhieu loai mon an khac nhau, đoi khi đuoc bao gom trong mot thuat ngu chung; vi du: ciorba bao gom mot loat cac mon sup voi vi chua đac trung. Đay co the la sup thit va rau, sup noi tang (ciorba de burta), sup chan de, hoac sup ca, tat ca đeu co vi chua tu nuoc cot chanh, nuoc dua cai, giam, hoac bors (theo truyen thong đuoc lam tu cam). tuica (brandy man) lam thuat ngu chung cho loai spirit co con manh tai Romania, trong khi o cac nuoc khac, moi loai co ten goi khac nhau.


Bieu tuong quoc gia Quoc ky Romania (tieng Romania: Drapelul Romaniei) la quoc ky cua nuoc nay voi ba soc doc: lam, vang va đo, nhung mau sac đuoc tim thay vao cuoi the ky 16 cua hoang gia Michael Brave, cung nhu phu hieu va bieu ngu đai dien cho Romania khap moi noi. Trong cuoc noi day Wallachian nam 1821, nhung mau nay bao gom co cach mang va lan đau tien mang mot y nghia: "Tu do (lam), Tu phap (vang), Tinh huynh đe (đo mau)". Mau sac cung tuong trung cho cac cong quoc hinh thanh nen Romania: Vallachia - vang (co co vang va lam truoc Lien minh nam 1859), Moldavia - đo (co co đo va lam truoc Lien minh nam 1859) va Transylvania -xanh (co co lam-đo-vang truoc Lien minh nam 1918).
Quoc huy Romania bao gom 1 tam khien mau xanh - tuong trung cho bau troi. Giua la mot con đai bang aquila mau vang, đang gam mot cay thanh gia Chinh thong giao, tuong trung cho Latinh, tren đau con đai bang la Vuong mien Thep (Coroana de Otel), tuong trung cho long can đam. Con đai bang giu trong mong vuot cua no phu hieu chu quyen: mot cay quyen truong va mot thanh kiem. Thanh kiem tuong trung cho nguoi cai tri Moldavia, Stephen Đai đe trong khi quyen truong tuong trung cho Mihai Viteazu (Mihai dung cam), nguoi thong nhat đau tien cua Romania. Tren nguc cua đai bang co mot tam khien voi cac quoc huy cua cac cong quoc va vung lich su Romania (Wallachia, Moldavia, Transylvania, Banat, Oltenia va Dobruja).
Desteapta-te, romane! (Hay thuc day, nguoi Romania!) la quoc ca chinh thuc cua nuoc nay. No đuoc viet va xuat ban trong cuoc cach mang nam 1848 va lan đau tien đuoc hat vao cuoi thang 6 cung nam tai thanh pho Brasov, ngay lap tuc đuoc chap nhan nhu mot bai ca cach mang. Ke tu đo, bai hat nay, gui đen mot thong điep ve tu do va long yeu nuoc, đa đuoc hat trong tat ca cac cuoc xung đot lon cua Romaina, ke ca trong cuoc cach mang lat đo Ceausescu nam 1989. Nam 1989, no tro thanh quoc ca, thay the cho quoc ca thoi cong san - "Trei culori" (Ba mau). No cung đuoc su dung lam quoc ca cua nuoc Cong hoa Dan chu Moldavia, trong su ton tai ngan ngui cua no, giua nam 1917 va 1918 cung nhu Cong hoa Moldova giua nam 1991 va 1994. Ngay 29 thang 7 hang nam la "Ngay quoc ca" (Ziua Imnului national) cua nuoc nay.
Quoc khanh Romania đuoc goi la "Ngay Đai thong nhat" (Ziua Marii Uniri, to chuc vao ngay 1 thang 12 hang nam). No ky niem hoi nghi cua cac đai bieu cua nhung nguoi Transilvania đuoc to chuc tai Alba Iulia, tuyen bo lien minh Transylvania voi Romania. Ngay nghi nay đuoc to chuc sau Cach mang Romania nam 1989 va no đanh dau su thong nhat Transylvania, va cac tinh Bessarabia va Bukovina voi Vuong quoc Romania vao nam 1918. Truoc nam 1918, ngay le nay đuoc thiet lap vao ngay 10 thang 5 voi nghia kep: đo la ngay ma vua Carol I cua Romania đat chan len đat Romania (nam 1866), va đo la ngay ma chinh vi vua nay phe chuan Tuyen ngon Đoc lap tu Đe quoc Ottoman nam 1877.
Co nhieu bieu tuong va đo tao tac mang tinh bieu tuong khac, ca chinh thuc va khong chinh thuc. Vuong mien Thep (Coroana de Otel) đuoc ren tu thep cua mot khau sung bi lay boi quan đoi Romania tu Ottoman trong suot Chien tranh Đoc lap (1877-1878). Vua Carol I cua Romania đa chon thep, chu khong phai vang, vi muon tuong trung cho su dung cam cua binh si Romania va đuoc trao vuong mien trong le tuyen ngon Romania la mot vuong quoc vao nam 1881 o Bucharest. Nhung cau khau hieu quoc gia: "Nihil Sine Deo" (Khong la gi neu thieu Chua), "Toti in unu" (Tat ca nhu mot), "Dreptate, Fratie" (Tu phap, Tinh huynh đe), "In Fide Salus" (Trong đuc tin la su cuu roi). Nhung nguoi đuoc xem la anh hung dan toc: Decebal (vi vua cuoi cung cua Dacia giua nam 87-106 CN va noi tieng voi viec chien đau trong ba cuoc chien tranh va hai thoi ki đam phan hoa binh chong lai Đe che La Ma duoi thoi hai vi hoang đe trong giai đoan hoa binh ngan sau cung(cuoi nhung nam 102-105) do su nhuong bo cua Trajan), Trajan (hoang đe chinh phat Dacia), Mihai Viteazul (nguoi thong nhat cac cong quoc đe thanh lap nen Than vuong quoc Lien hiep - nen tang cua nha nuoc Romania hien đai), Alexandru Ioan Cuza (hoang tu khoi xuong mot loat cac cai cach đa gop phan vao su hien đai hoa cua xa hoi Romania va bo may nha nuoc). Ferdinand (vua cua Romania). Cac loai quoc hoa: nhung tuyet, tam xuan, Paeonia tenuifolia...


Cac ngay nghi le chinh thuc Tham khao Lien ket ngoai Country Profile from BBC News.
Romania Article and Country Profile from Encyclopædia Britannica
Romania Profile from Balkan Insight.
Muc “Romania” tren trang cua CIA World Factbook.
Romania information from the United States Department of State.
Portals to the World from the United States Library of Congress.
Romania at UCB Libraries GovPubs.
Romania tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Romania
 Du lieu đia ly lien quan đen Romania tai OpenStreetMap
Key Development Forecasts for Romania from International Futures.
Romanian Law and Miscellaneous – English


= Chinh phu =
Romanian Presidency
Romanian Parliament Luu tru ngay 28 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine


= Lien ket van hoa, lich su =
Treasures of the national library of Romania
Historic Houses of Romania