Mac phu Tokugawa (Tieng Nhat: 徳川幕府, Tokugawa bakufu; Han Viet: Đuc Xuyen Mac phu), hay con goi la Mac phu Edo (江戸幕府, Giang Ho Mac phu), la chinh quyen Mac phu o Nhat Ban do Tokugawa Ieyasu thanh lap va tri vi trong thoi ky tu nam 1603 cho đen nam 1868 boi cac Chinh di Đai tuong quan nha Tokugawa. Thoi ky nay con goi la Thoi ky Edo (江戸時代; Giang Ho thoi đai), lay tu ten noi đong ban doanh cua mac phu la Thanh Edo, nay la Hoang cung Tokyo.
Sau thoi ky Sengoku, chinh quyen trung uong đa đuoc tai lap phan lon la nho cong cua Oda Nobunaga va Toyotomi Hideyoshi trong thoi ky Azuchi-Momoyama. Sau tran Sekigahara nam 1600, chinh quyen trung uong roi vao tay Tokugawa Ieyasu, ong đa hoan thanh đuoc đai nghiep va đuoc ban tuoc hieu "Chinh di Đai tuong quan" vao nam 1603. Đe tro thanh Tuong quan, theo truyen thong phai la hau due cua gia toc Minamoto.
Thoi ky Tokugawa, khong giong cac Mac phu truoc đo, đuoc cho la lay nen tang tu he thong đang cap cha truyen con noi nghiem ngat ban đau do Toyotomi Hideyoshi thiet lap. Tang lop chien binh samurai (si) la tang lop cao quy nhat, tiep theo la nong dan (nong), tho thu cong (cong) va thuong nhan (thuong). Ban chat cung nhac cua he thong đang cap đa tao ra tro luc đang ke cho thoi ky nay. Thue đoi voi nong dan luon đuoc giu o mot muc co đinh ma khong tinh toi lam phat hay viec thay đoi ty gia tien te. Ket qua la, tong so thue ma cac samurai chua đat thu đuoc ngay cang giam sut. Đieu nay cung dan đen hang loat cuoc đoi đau giua quy toc va cac samurai ngheo đoi voi nhung nguoi nong dan giau co, tu cac cuoc va cham le te o đia phuong đen nhung cuoc noi loan lon. Tuy vay, khong co cuoc noi day nao đu manh đe co the thach thuc the che đa đuoc thiet lap, cho đen khi ngoai binh xuat hien.
Cho đen cuoi the ky 19, lien minh giua vai lanh chua đai danh hung manh voi vi Thien hoang tren danh nghia cuoi cung đa lat đo đuoc Mac phu sau chien tranh Mau Thin, voi đinh cao la cuoc Minh Tri Duy Tan. Mac phu Tokugawa chinh thuc cham dut nam 1868, voi su thoai vi cua Tuong quan thu 15 cua nha Tokugawa, Tokugawa Yoshinobu va "su khoi phuc" cua Hoang quyen (Osei fukko).

Xem Mac mat đe biet them chi tiet.


Chinh quyen = Mac phu va cac Han (phien) =

Mac phien the che (bakuhan taisei 幕藩体制) la he thong chinh tri phong kien vao thoi ky Edo o Nhat Ban. "Baku", hay "cai man", la cach viet tat cua "bakufu", nghia la "chinh quyen quan su" ("Mac phu’’). Han ("phien") la cac lanh đia do đai danh đung đau.
Cac chu hau nam giu đat đai đuoc thua ke va cung cap quan đoi cho vi chua te cua minh. Mac phien the che chia quyen luc phong kien giua Mac phu o Edo va cac lanh đia o tinh trong toan coi Nhat Ban. Cac tinh co mot muc đo tu tri nhat đinh va đuoc cho phep tu quan cac phien đe đoi lay long trung thanh voi Chinh di Đai tuong quan, nguoi chiu trach nhiem quan he đoi ngoai va an ninh quoc gia. Tuong quan va cac lanh chua đeu la đai danh: lanh chua phong kien voi chinh quyen, chinh sach va lanh tho rieng. Chinh di Đai tuong quan cung la đai danh nam quyen luc lon nhat, cha truyen con noi thai ap cua nha Tokugawa. Moi cap chinh quyen thuc hien mot he thong thue khoa rieng.
Mac phu co quyen thu tieu, sap nhap va chuyen đoi cac lanh đia. He thong luan phien trinh dien (sankin-kotai) yeu cau moi đai danh phai song o ca cac phien cua minh lan hien dien o Edo. Khi ho khong o Edo thi ho phai đe lai gia đinh minh lam con tin cho đen khi tro ve. Tac dung tuyet voi cua luan phien trinh dien giup tap trung quyen luc trung uong va đam bao long trung thanh voi Tuong quan vi moi đai dien o Edo đeu vua la con tin cua Mac phu.
Cac hau due cua nha Tokugawa con muon đam bao long trung thanh hon nua bang cach nhan manh vao mot long trung thanh giao đieu voi Chinh di Đai tuong quan. Cac đai danh Fudai la cac daimyo la chu hau cua Ieyasu va con chau cua ho. Tozama, hay "nguoi ngoai", tro thanh chu hau cua Ieyasu sau tran Sekigahara. Shimpan, hay "ho hang", la nhung nguoi co quan he ba con voi Tokugawa Hidetada. Vao đau thoi Edo, Mac phu xem Tozama la nhung nguoi kem trung thanh voi minh; qua thoi gian, nhung cuoc hon nhan chinh tri va viec he thong chinh quyen ngay cang đuoc cung co it noi loan hon. Cuoi cung, cac Tozama lon cua phien Satsuma, Choshu, Tosa va o mot muc đo it hon la ca Hizen nua đa lat đo Mac phu Bon phien nay đuoc goi la Bon gia toc phia Tay hay ngan gon la Satchotohi.
So luong cac han (khoang 250) luon dao đong trong suot thoi Edo. Chung đuoc xep hang theo kich co, đuoc đo bang so luong koko ma moi phien san xuat ra moi nam. Mot koku la so luong gao co the nuoi song đuoc mot nguoi đan ong truong thanh trong mot nam. So luong nho nhat cho mot đai danh la 10.000 koku; lon nhat, tru Tuong quan, la mot trieu.


= Tuong quan va Thien hoang =
Bat chap viec thiet lap Mac phu, Thien hoang o kinh đo Kyoto van la nguoi thong tri tren danh nghia o Nhat Ban. The che (体制, taisei) Nhat Ban đuoc trieu đinh Kyoto giao cho gia toc Tokugawa, cho đen khi ho gianh lai quyen luc trong cuoc Minh Tri Duy Tan.
Mac phu bo nhiem mot nguoi đai dien cua minh goi la Kyoto Shoshidai (Kinh Đo So Tu Đai), đe giai quyet cong viec voi Thien hoang, trieu đinh va cac quy toc o Kyoto.


= Tuong quan va ngoai thuong =

Ngoai vu va ngoai thuong do Mac phu đoc quyen, mang lai mot nguon loi to lon. Ngoai thuong cung đuoc cac phien bang Satsuma va Đoi Ma Phu Trung cho phep.
Chuyen vieng tham cua cac con tau Nanban tu Bo Đao Nha ban đau la cau noi ngoai thuong duy nhat, tiep theo đo la nguoi Ha Lan, Anh, va đoi khi la ca cac con tau Tay Ban Nha.
Tu nam 1600 tro đi, Nhat Ban bat đau tham gia mot cach chu đong vao ngoai thuong. Nam 1615, mot đoan su than va thuong nhan do Hasekura Tsunenaga dong buom ra Thai Binh Duong đen Nueva Espana (Tan Tay Ban Nha, sau nay bi Mi chiem do thua tran) con thuyen buom lon cua nguoi Nhat San Juan Bautista. Cho đen nam 1635, Tuong quan đa cap rat nhieu giay phep cho cac "Chu an thuyen" voi su menh giao thuong voi chau A.
Nam 1635 voi su ra đoi cua Luat be quan toa cang (Toa Quoc), chi cac chuyen tau hoi huong moi đuoc phep cap bo, tu Trung Quoc, Trieu Tien va Ha Lan. Tuy Nhat Ban gioi han nghiem ngat viec giao thuong voi nguoi nuoc ngoai, đieu nay khong co nghia la ngoai thuong hoan toan cham dut. Nguoi Nhat van buon ban voi nha Trieu Tien thong qua đao Đoi Ma, nha Thanh qua Nam Tay Chu Đao va Ha Lan qua thuong điem Dejima (Xich Đao), mot hon đao nhan tao nam ngoai khoi cang Nagasaki. Nho su tiep xuc voi nguoi Ha Lan, cac nghien cuu khoa hoc cua phuong Tay van tiep tuc đuoc tiep thu trong thoi ky nay voi cai ten "Lan hoc" (rangaku), cho phep nguoi Nhat hoc hoi va lam theo phan lon cac buoc cua Cach mang khoa hoc va Cach mang cong nghiep..


The che Mac phu = Roju va wakadoshiyori =
Roju (老中) la nhung thanh vien cao cap cua Mac phu. Ho giam sat cac ometsuke, machibugyo, ongokubugyo va cac quan lai kha, quan ly quan he voi Trieu đinh Kyoto, kuge (thanh vien quy toc), đai danh, chua chien va đen tho Than đao. Binh thuong, co tu 4 đen 5 nguoi o trong co quan nay, va moi nguoi đam nhiem chuc vu nay trong mot thang dua tren co che luan phien. Ho ban bac cac van đe đac biet quan trong. Trong cuoc cai cach quan lai nam 1867, co quan nay bi do bo va thay vao đo la he thong cac co quan voi cac bo noi vu, tai chinh, ngoai giao, quan su va hai quan.
Tren nguyen tac, yeu cau đe đuoc bo nhiem vao roju gom phai la daimyo fudai va phai so huu mot thai ap 50.000 koku tro len. Tuy vay, co mot so ngoai le voi tat ca cac tieu chuan. Nhieu nguoi đuoc đe bat vao chuc vu nay la nguoi than tin cua Chinh di Đai tuong quan, vi du nhu soba yonin, Kyoto shoshidai, va Osaka jodai.
Đoi khi, cac Tuong quan bo nhiem mot roju lam đai lao (tairo). Vi tri nay chi do thanh vien cua cac gia toc Ii, Sakai, Doi, va Hotta nam giu, nhung Yanagisawa Yoshiyasu cung tung đuoc phong chuc đai lao. Trong so ho, nguoi noi tieng nhat Ii Naosuke, ong bi am sat nam 1860 o ngoai cua Sakurada o thanh Edo.
Wakadoshiyori la vi tri thap hon cua roju. Ban đau co quan nay co sau nguoi rokuninshu (1633–1649), co quan nay đuoc đat ten va đuoc to chuc hoan thien nam 1662, voi 4 thanh vien. Trach nhiem quan trong cua ho la quan ly moi quan he voi cac hatamoto va gokenin, cac chu hau truc tiep cua Tuong quan.
Vai Tuong quan bo nhiem cac vi tri soba yonin. Nguoi nay giu vai tro lien lac giua Tuong quan va roju. Soba yonin tro nen quan trong hon duoi thoi Tuong quan thu 5 la Tokugawa Tsunayoshi, khi mot wakadoshiyori, Inaba Masayasu, am sat đai lao Hotta Masatoshi. Lo so cho su an nguy cua minh, Tsunayoshi chuyen cac roju đen mot khu vuc xa hon cua lau đai. Mot so soba yonin noi tieng la Yanagisawa Yoshiyasu va Tanuma Okitsugu.


= Ometsuke va metsuke =
Ometsuke va metsuke la cac quan lai bao cao cong viec cua minh voi roju va wakadoshiyori. Nam ometsuke chiu trach nhiem giam sat cac su vu cua cac daimyo, kuge va trieu đinh. Ho cung lanh trach nhiem kham pha bat ky nguy co noi loan nao.
Đau thoi Edo, nhung đai danh nhu Yagyu Munefuyu đung đau co quan nay. Tuy vay, sau đo, no roi vao tay cac hatamoto voi thu bac tu 5.000 koku tro len. Đe cho ho them quyen luc trong cong viec voi cac daimyo, ho đuoc xep vao hang 10.000 koku va đuoc ban tuoc hieu "kami" (mot tuoc hieu co, đac biet la đe chi tinh truong cac tinh nhu Bizen-no-kami.
Thoi gian troi qua, chuc nang cua ometsuke thay đoi thanh nguoi truyen lenh cua Mac phu đen cac đai danh, va thuc thi cac nghi le trong lau đai Edo. Ho cung nhan them cac trach nhiem nua nhu giam sat cac su vu ton giao va kiem soat sung ong.
Metsuke, duoi quyen wakadoshiyori, giam sat cac su vu voi chu hau cua Chinh di Đai tuong quan. Ho la luc luong canh bi khoang 10.000 nguoi cua hatamoto va gokenin tap trung o Edo. Cac phien rieng re đeu co metsku cua rieng minh, ho cung lam nhiem vu bao an tuong tu cho cac samurai.


= San-bugyo =
San-bugyo ("Tam Phung Hanh") la jisha, kanjo, and machi-bugyo, giam sat chua va đen, va đoi khi la ca cac thanh pho. Jisha bugyo la vi tri cao nhat. Ho giam sat viec quan ly cac chua chien đao Phat (ji) va cac đen tho Than đao (sha), rat nhieu trong so ho nam giu cac thai ap. Ho cung giai quyet cac vu kien tung cua vai chua đat o ngoai tam tinh vung Kanto. Đa phan nhung nguoi đuoc bo nhiem von la cac đai danh nhung Ooka Tadasuke la mot ngoai le, mac du sau nay ong cung tro thanh đai danh.
Kanjo bugyo la vi tri tiep theo. Bon nguoi o co quan nay nam duoi quyen cua roju. Ho chiu trach nhiem cac van đe tai chinh cua Mac phu.
Machi bugyo la nguoi đung đau Edo va cac thanh pho khac. Vai tro cua ho bao gom thi truong, chi huy truong canh sat (va, sau đo, la đoi cuu hoa), va quan toa cho cac vu an dan su va hinh su khong lien quan đen samurai. Hai nguoi (đoi khi la ba), thuong la hatamoto, nam giu chuc vu nay, va đuoc thay the hang thang.
Ba machi bugyo cua Edo đa tro nen noi tieng qua jidaigeki (phim truyen hinh): Ooka Tadasuke va Toyama Kinshiro voi vai anh hung, va Torii Yozo voi vai ke xau.
San-bugyo cung nam trong mot hoi đong goi la hyojosho. Voi tu cach nay, ho chiu trach nhiem trong nom cac tenryo, giam sat cac gundai, daikan va kura bugyo, cung nhu xet xu cac vu viec lien quan đen samurai.


= Tenryo, gundai va daikan =
Chinh di Đai tuong quan truc tiep nam giu đat đai o rat nhieu vung cua Nhat Ban. Ho đuoc goi la bakufu chokkatsuchi; ke tu thoi Minh Tri, no đong nghia voi cum tu tenryo. Ngoai cac vung đat ma Ieyasu đa nam giu tu truoc tran Sekigahara, no con bao gom đat đai ma ong chiem đuoc trong tran đanh va đat đai co đuoc sau hai cuoc vay ham thanh Osaka mua he va mua đong. Cho đen cuoi the ky 17, so đat đai trong tay Tuong quan đa len đen 4 trieu koku. Cac thanh pho lon nhu Nagasaki va Osaka, va cac mo, bao gom mo vang Sado, cung nam trong so nay.
Thay vi bo nhiem cac đai danh đung đau so đat đai nay, Mac phu đat ra nhung nguoi quan nhiem. Vi tri quan nhiem nay bao gom gundai, daikan, va ongoku bugyo. Loai cuoi cung bao gom Osaka, Kyoto va Sumpu machibugyo, va Nagasaki bugyo. Nhung nguoi giu vi tri nay đeu la hatamoto.


= Gaikoku bugyo =
Gaikoku bugyo la cac quan lai đuoc bo nhiem trong khoang tu 1858 đen 1868. Ho chiu trach nhiem giam sat cac cong viec ngoai thuong va ngoai giao voi nuoc ngoai, va đat tru so o cac thuong cang Nagasaki va Kanagawa (Yokohama).


Mac mat (1853-1867) Thoi ky Mac Mat (tieng Nhat: 幕末 Bakumatsu) la thoi ky tu 1853 đen 1867, khi Nhat Ban cham dut chinh sach be quan toa cang (Toa Quoc - "Sakoku") va tien hanh hien đai hoa tu Mac phu phong kien thanh trieu đinh Minh Tri. Đay la su cham dut cua thoi ky Edo, mo đau thoi ky Minh Tri. Cac phe phai chinh tri, tu tuong lon cua thoi ky nay chia thanh nhung nguoi bao hoang Ishin Shishi (nhung nguoi dan toc yeu nuoc) va luc luong Mac phu, bao gom luc luong shinsengumi ("Tan Tuyen To"). Mac du hai nhom nay co quyen luc lon nhat, rat nhieu phe phai khac cung nhan tinh hinh hon loan đe gianh lay quyen luc ca. Them nua, co hai yeu to chinh dan đen su bat đong:

Su bat man ngay cang tang cua cac đai danh tozama. Đieu nay lien quan đen cac lanh chua đa chong lai quan đoi Tokugawa tai Sekigahara nam 1600 va vi the ho khong bao gio đuoc nam cac vi tri quan trong trong he thong chinh quyen Mac phu.
Nam 1854, Pho đe đoc Hai quan Hoa Ky Matthew C. Perry mang mot ham đoi chin chiec tau chien toi buoc Nhat Ban mo cua, cham dut thoi ky be quan toa cang. Nhung nguoi My đa bat chinh quyen Mac phu ky mot hiep đinh buon ban bat binh đang. Tiep đo, cac nuoc nhu Anh, Ha Lan, Phap, Nga,... cung đua nhau toi va ep Mac phu ky cac hiep uoc tuong tu. Viec mat đi mot loat chu quyen quoc gia khien Nhat Ban đung truoc cuoc khung hoang dan toc va nay gay bat man trong quan chung nhan dan. Ly do thu hai đuoc phan anh trong thanh ngu sonno joi (Ton Hoang, Nhuong Di), tuc nang cao uy tin Thien hoang, đanh đuoi nguoi ngoai quoc ra khoi xu so. Cac Phien o vung Tay Nam Nhat Ban - von tu lau bat man voi Mac phu - đa nhan co hoi nay đi reu rao khap noi rang chinh quyen Mac phu cau ket voi nguoi nuoc ngoai, ban đung chu quyen quoc gia; muu dung chieu bai "Ton hoang, nhuong di" đe lat đo che đo Mac phu.
Buoc ngoat cua thoi Mac mat la chien tranh Mau Thin va tran Toba-Fushimi khi quan đoi Mac phu bi đanh bai, uy quyen cua Hoang gia đuoc khoi phuc.


Danh sach Tuong quan nha Tokugawa Trong suot thoi ky Edo, nhung nguoi ho hang giau anh huong cua Tuong quan bao gom:

Tokugawa Mitsukuni cua lanh đia Mito.
Tokugawa Nariaki cua lanh đia Mito.
Tokugawa Mochiharu cua chi Hitotsubashi.
Tokugawa Munetake cua chi Tayasu.
Matsudaira Katamori cua chi Aizu.
Matsudaira Sadanobu, sinh ra o chi Tayasu, đuoc gia toc Hisamatsu-Matsudaira Shirakawa nhan lam con nuoi.


Xem them Chinh di Đai tuong quan
Thoi ky Edo
Khoi nghia Keian
Hau ky Mac phu Tokugawa
Minh Tri Duy Tan


Chu thich Tham khao Thap đai tung thu: 10 Đai hoang đe the gioi. Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Van hoa Thong tin. 2003. {{Chu thich sach}}: |ten= thieu |ten= (tro giup); Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Japan
http://hkuhist2.hku.hk/nakasendo/tokupols.htm Luu tru ngay 4 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
SengokuDaimyo.com The website of Samurai Author and Historian Anthony J. Bryant
Anthony J. Bryant is the author of Sekigahara 1600: The Final Struggle for Power, Praeger Publishers;(September, 2005)
 Bai viet nay ket hop cac tai lieu thuoc pham vi cong cong tu website hay thu muc thuoc Library of Congress Country Studies.


Đoc them Bolitho, Harold. Treasures among men; the fudai daimyo in Tokugawa Japan. New Haven: Yale University Press, 1974.
Bolitho, Harold. The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862-1868. Honolulu: University of Hawai'i Press, 1980.
Totman, Conrad. Politics in the Tokugawa Bakufu, 1600-1843. Cambridge: Harvard University Press, 1967.
Waswo, Ann Modern Japanese Society 1868-1994
The Center for East Asian Cultural Studies Meiji Japan Through Contemporary Sources, Volume Two 1844-1882