English Electric Lightning la loai may bay tiem kich đanh chan phan luc sieu am cua Anh trong Chien tranh Lanh. Đay cung la may bay tiem kich duy nhat cua Anh đat đuoc van toc Mach 2. Phi cong cua Khong quan Hoang gia (RAF) mieu ta loai may bay nay nhu "bi thang yen len mot qua đan ten lua". Sau khi English Electric sap nhap vao British Aircraft Corporation thi loai may bay nay đuoc phat trien va san xuat duoi ten goi BAC Lightning.
Lightning đuoc su dung lau dai trong RAF va Khong quan Hoang gia A Rap Xe Ut. No thuong tham du cac trien lam hang khong va la may bay đau tien co the bay sieu am trong che đo hanh trinh. May bay Lightning cung la mot trong nhung loai may bay co hieu nang cao nhat tung đuoc su dung trong cac đoi bieu dien may bay. Hien nay phan lon chung nghi huu trong cac vien bao tang, nhung co 3 chiec van bay đuoc tinh đen nam 2010 tai "Thunder City" o Cape Town, Nam Phi.


Thiet ke va phat trien Sau khi chi tieu ky thuat ve nghien cuu may bay sieu am E.24/43 1942 cua Bo hang khong Anh bi huy bo, mot chi tieu ky thuat khac đa đuoc ban hanh va chuong trinh Miles M.52 đuoc bat đau. Nhanh chong nguoi ta thay rang may bay nen đuoc xem la mot mau may bay tiem kich thu nghiem đe thoa man chi tieu ky thuat F23/49 cua bo hang khong nam 1949 hon la tro thanh may bay nghien cuu. Thiet ke Lightning chia se mot so sang che ban đau dung cho Miles M.52 nhu phan mui, đuoi va bo on đinh. Mau thu co ten goi P.1, đuoc che tao theo yeu cau ER.103 cua bo ngan sach ve mot loai may bay nghien cuu sieu am. Chiec P.1 đau tien mang so seri WG760 bay lan đau tai RAF Boscombe Down ngay 4/8/1954.
Ky su truong thiet ke cua P.1 la W.E.W "Teddy" Petter, tung la ky su truong thiet ke cua Westland Aircraft. Thiet ke nay đuoc ban nhieu, va Short SB5 đuoc che tao đe thu nghiem canh xuoi sau va đuoi. Su ket hop ban đau đa đuoc chung minh la đung. Nguyen mau đau tien cua Lightning la cac mau "chung minh khai niem" P.1A va P.1B. No co ve ngoai rat giong voi mau may bay san xuat, cac mau thu nay đuoc phan biet bang cac loi dan khi tam giac bo tron, canh đuoi ngang ngan va khong co radar hay cac thiet bi hoat đong. Cac mau thu đau tien trang bi đong co tuabin khong co che đo đot tang luc Armstrong Siddeley Sapphire du đong co Rolls-Royce Avon đa đuoc su dung cho cac may bay ngay sau đo. Ngay 25/11/1958, P.1B tro thanh may bay đau tien cua Anh bay o van toc Mach 2.


Lich su hoat đong Chiec P.1B (XG336) la chiec Lightning đau tien đuoc đua vao hoat đong, no toi can cu RAF Coltishall o Norfolk vao thang 12/1959. Tu nam 1960, ban san xuat F.1 đuoc trang bi cho phi đoan 74 RAF đau tien. Mot bien the cai tien F.2 bay lan đau ngay 11/7/1961 va đua vao trang bi cho phi đoan 19 vao cuoi nam 1962. Bien the F.3 bay lan đau ngay 16/6/1962 va bien the tam xa F.6 bay lan đau ngay 16/6/1965. Phien ban ban cho A Rap Xe Ut ve co ban tuong tu nhu cac phien ban T.5 va F.6 cua Anh va lo san xuat cuoi cung cho A Rap Xe Ut đuoc son nguy trang mau kim loai tu nhien đe phu hop voi khi hau kho hanh o A rap.
Trong thap nien 1960, do nhan thuc chien luoc đuoc nang cao va vo so cac lua chon thiet ke may bay tiem kich đuoc phat trien boi cac nuoc thanh vien cac khoi NATO va Warszawa, nen tam hoat đong cung nhu hoa luc vu khi cua Lightning nhanh chong tro nen han che. Viec thu hoi McDonnell Douglas F-4 Phantom II tu bien che cua Hai quan Hoang gia, cho phep nhung chiec may bay cham hon nhung co tam bay xa hon đuoc bo sung vao luc luong tiem kich đanh chan cua RAF cung voi nhung chiec thu hoi tu Đuc bi thay the boi SEPECAT Jaguar trong vai tro cuong kich. Sau nay Tornado F3 cung tham gia bao ve khong phan Vuong quoc Anh, mac du no cham hon va co đong kem hon Lightning, nhung bu lai no co the mang tai trong vu khi lon va co he thong đien tu hien đai hon. Lightning dan bi loai bo khoi bien che tu nam 1974 toi nam 1988, mac du nhieu thu nghiem va sua đoi can thiet đa giup chung keo dai đuoc tuoi tho bay.

English Electric Lightning đa ban ha mot may bay, nhung mia mai thay đo lai la may bay cua Anh – mot phi cong lai Harrier nhay ra khoi may bay vi truc trac, va may bay khong co phi cong van tiep tuc bay. Lenh đuoc ban hanh đe ban roi chiec may bay đo va Lightning đa thuc hien nhiem vu nay.
Nhung nam cuoi trong bien che RAF, nhung chiec Lightning đong tai can cu RAF Binbrook o Lincolnshire va nhieu chiec đuoc son nguy trang đe tranh chu y khi bay o đo cao thap. Chung co nhiem vu phong thu khong phan khu vuc Flamborough Head, Bien Bac. Lightning đong o đay gom cac phien ban F.3 va F.6 mot cho, phien ban huan luyen T.5, tat ca đeu đuoc British Aircraft Corporation che tao.
Rat nhieu chiec Lightning đuoc bao quan trong cac bo suu tap cua bao tang. Chiec Short SB5 va mot chiec P.1A đuoc trung bay o Bao tang khong quan hoang gia o Cosford. Cuc hang khong dan dung tu choi cap giay phep bay cho nhung chiec con sot lai bieu dien o cac trien lam hang khong tai Anh, nhung co 3 chiec van bay o Nam Phi.


= Phuc vu o Trung Đong: A Rap Xe Ut va Kuwait =
Thang 12/1965, do tham gia vao Noi chien Bac Yemen va ket qua xung đot voi Ai Cap, A Rap Xe Ut đa đat mua 35 chiec Lightning F.53 va 6 chiec T.55, đay la mot phan cua chuong trinh "Magic Carpet". 5 chiec Lightning F.52 (Lightning F.2 cu cua RAF) va 2 chiec Lightning T.54 (Lightning T.4 cu cua RAF) đa đuoc giao cho A Rap Xe Ut nhu mot bien phap tam thoi vao thang 6/1966, ngoai ra phien ban Lightning F.1 cung đuoc giao đe lam giao cu. Tu nam 1967, Lightning F.53 đong tai can cu Khamis, co radar chi dan tu Usram. Chiec Lightning cuoi cung đuoc giao vao nam 1972 trong pha IV cua chuong trinh Magic Carpet. Chi co 1 chiec bi đoi phuong ban ha, no bi ha boi hoa luc phong khong tren bau troi Yemen ngay 3/5/1970, ngay truoc khi hoa binh đuoc tuyen bo.
Kuwait cung đat mua 14 chiec Lightning vao thang 12/1966, gom 12 chiec F.53K va 2 chiec T.55K. Kuwait co phan nao đo đanh qua cao gia kha nang cua minh khi duy tri mot may bay phuc tap nhu chiec Lightning, va Lightning đa bi loai bo rat nhanh sau đo khi Kuwait khong the duy tri phi đoi Lightning cua minh. Cuoi cung nhung chiec Lightning bi thay the boi Dassault Mirage F1 vao nam 1977. Nho vao sai lam nay ma Kuwait la mot trong ba quoc gia co nhieu chiec Lightning trung bay nhat; theo cac nguon tin, can cu khong quan Al Jaber co 3 chiec Lightning trung bay. Mot chiec Lightning cung đang đuoc trung bay o can cu khong quan Ali Al Salem.

 


Bien the English Electric P.1A
May bay nghien cuu sieu am mot cho. 2 chiec đuoc che tao, trong đo 1 chiec đuoc dung đe thu nghiem tinh.

English Electric P.1B
Mau thu van hanh mot cho đe đap ung Chi tieu ky thuat F23/49. Co 3 mau thu đuoc che tao. 20 chiec thuoc lo tien san xuat hay lo phat trien đuoc đat hang vao thang 2/1954 Phien ban nay co ten goi chinh thuc la 'Lightning' vao thang 10/1958.

Lightning F.1
Phien ban tiem kich mot cho, 19 chiec đuoc che tao (va mot chiec đe thu nghiem tinh), giao hang nam 1960. Trang bi 2 đong co Rolls-Royce Avon 200R, he thong thong tin lien lac bang tan VHF, 2 phao ADEN 30 mm o mui, 2 ten lua Firestreak va radar Ferranti AI-23 "AIRPASS".

Lightning F.1A
Phien ban ban tiem kich mot cho, 28 chiec đuoc che tao, giao hang nam 1961, co ten goi "BAC Lightning". Trang bi đong co Avon 210R, can tiep nhien lieu, radar UHF.

Lightning F.2
Phien ban ban tiem kich mot cho (bien the cai tien cua F.1), co 44 chiec đuoc che tao trong đo co 31 chiec đuoc sua đoi len tieu chuan cua F.2, giao hang nam 1962. 5 chiec đuoc sua đoi cuoi thanh F.52 đe xuat khau cho A Rap Xe Ut.

Lightning F.2A
Phien ban ban tiem kich mot cho (F.2 nang cap len gan tieu chuan F.6), co 31 chiec chuyen đoi tu F.2. Lap đong co Avon 211R, giua lai phao ADEN va ten lua Firestreak cua F.2. Co the bay lien tuc trong 2 gio.

Lightning F.3
Phien ban ban tiem kich mot cho, co radar nang cap AI-23B, đong co Avon 301R, su dung ten lua Red Top, canh đuoc sua đe lon hon, phao ADEN bi bo đi. Co 70 chiec đuoc che tao, it nhat co 9 chiec đuoc chuyen đoi len tieu chuan F.6.

Lightning F.3A
Phien ban ban tiem kich mot cho, tang tam bay, co 16 chiec F.3 đuoc che tao, con goi la phien ban F.3 Interim hay F.6 Interim. 15 chiec sau đo đuoc sua đoi len thanh tieu chuan F.6.

Lightning T.4
Phien ban huan luyen 2 cho, dua tren F.1A. 2 mau thu va 20 chiec hoan chinh đuoc che tao. 2 chiec sau đo đuoc chuyen đoi thanh mau thu T.5, 2 chiec khac chuyen đoi thanh T.54.

Lightning T.5
Phien ban huan luyen 2 cho, dua tren F.3. 22 chiec đuoc che tao. 1 chiec cua RAF sau đo đuoc chuyen đoi thanh T.55 cho A Rap Xe Ut (bi roi truoc khi giao hang), 2 chiec khac cua RAF sau nay đuoc dung vao muc đich dan su.

Lightning F.6
Phien ban ban tiem kich mot cho (bien the tam xa cai tien cua F.3), co canh moi, tang du tru nhien lieu, tro lai dung phao 30 mm, co 2 ten lua Red Top, tong cong co 39 chiec đuoc che tao (gom 9 chiec đuoc chuyen đoi tu F.3 va 15 chiec tu F.3A).

Lightning F.52
Phien ban tiem kich đuoc sua đoi tu F.2 cu cua RAF đe xuat khau cho A Rap Xe Ut, co 5 chiec đuoc chuyen đoi.

Lightning F.53
Phien ban xuat khau cua F.6 voi gia treo mang bom hoac thung rocket khong đieu khien 44 × 2 in (50 mm). Tong cong co 46 chiec đuoc che tao va 1 chiec đuoc chuyen đoi tu F.6 (12 chiec F.53K cho Khong quan Kuwait, 34 chiec F.53 cho khong quan A Rap Xe Ut, 1 chiec bi roi truoc khi giao hang).

Lightning T.54
Phien ban huan luyen T.4 cu cua RAF xuat khau cho A Rap Xe Ut (2 chiec chuyen đoi).

Lightning T.55
Phien ban huan luyen 2 cho (phien ban xuat khau cua T.5). 8 chiec đuoc che tao (6 T.55 cho A Rap Xe Ut, 2 T.55K cho Kuwait va 1 chiec chuyen đoi tu T.5 bi roi truoc khi giao hang).

Sea Lightning FAW.1
Phien ban 2 cho đe xuat trang bi cho tau san bay cua khong quan hai quan hoang gia Anh, canh co the gap lai, khong che tao.
Tong cong co 277 chiec tiem kich mot cho va 52 chiec huan luyen 2 cho, gom ca phien ban noi đia va xuat khau.


Quoc gia su dung = Quan su =
 Kuwait
Khong quan Kuwait su dung phien ban tiem kich mot cho F.53K (12) va huan luyen T.55K (2) trong giai đoan 1968-1977
 A Rap Xe Ut
Khong quan Hoang gia A Rap Xe Ut su dung Lightning trong giai đoan 1967-1986
Cac phi đoan cua RSAF
Phi đoan 2 su dung F.53 va T.55
Phi đoan 6 su dung F.52 va F.53
Phi đoan 13 su dung F.52, F.53 va T.55
Đon vi chuyen loai Lightning RSAF

 Anh Quoc
Khong quan Hoang gia su dung Lightning trong giai đoan 1959-1988.
Cac đoi bieu dien hang khong cua RAF
The Tigers thuoc Phi đoan 74.
The Firebirds thuoc Phi đoan 56.
Cac phi đoan cua RAF
Phi đoan 5 su dung F.1A va F.6 (1965–1987)
Phi đoan 11 su dung F.3 va F.6 (1967–1988)
Phi đoan 19 su dung F.2 va F.2A (1962–1976)
Phi đoan 23 su dung F.3 va F.6 (1964–1975)
Phi đoan 29 su dung F.3 (1967–1974)
Phi đoan 56 su dung F.1, F.1A, F.3 va F.6 (1960–1976)
Phi đoan 65 cung voi OCU 226 su dung F.1, F.1A va F.3 (1971–1974)
Phi đoan 74 su dung F.1, F.3 va F.6 (1960–1971)
Phi đoan 92 su dung F.2 va F.2A (1963–1977)
Phi đoan 111 su dung F.1A, F.3 va F.6 (1961–1974)
Phi đoan 145 cung voi OCU 226 su dung F.1, F.1A va F.3 (1963–1971)
Đon vi chuyen loai hoat đong 226 su dung F.1A, F.3, T.4 va T.5 (1963–1974)
Phi đoan phat trien khong chien
Phi đoan chuyen loai Lightning (1960–1963)
Cac phi đoi RAF
Binbrook Target Facilities Flight (1966–1973)
Leuchars Target Facilities Flight (1966–1973)
Wattisham Target Facilities Flight (1966–1973)
Phi đoi huan luyen Lightning (1975–1987)
Can cu RAF
RAF Akrotiri
RAF Binbrook
RAF Coltishall
RAF Geilenkirchen
RAF Gutersloh
RAF Leconfield
RAF Middleton St. George
RAF Leuchars
RAF Tengah
RAF Wattisham


= Dan su =
 Nam Phi
Cong ty tu nhan Thunder City, tru so o San bay quoc te Cape Town, Nam Phi su dung 1 chiec Lightning T.5 va 2 chiec F.6 (khong dung cho muc đich thuong mai).
Mot chiec Lightning T.5, XS451 (ten đinh danh dan su ZU-BEX) thuoc cong ty Thunder City đa bi roi sau khi gap phai cac van đe co khi khi trinh dien tai trien lam hang khong Overberg dien ra tai AFB Overberg gan Bredasdorp ngay 14/11/2009. Silver Falcons la đoi bieu dien chinh thuc cua khong quan Nam Phi đa mat phi cong Dave Stock, chet vi tai nan.

 Hoa Ky
To chuc Anglo American Lightning, đat tru so tai San bay Stennis Airport, Kiln, Mississippi, co mot chiec EE Lighting T.5, XS422. Đay la may bay cu cua truong phi cong thu nghiem đe che (ETPS) o Boscombe Down, Wiltshire, Anh.


Tinh nang ky chien thuat (Lightning F.6) Du lieu lay tu "Pilots Notes and Operating Data Manual for Lightning F.6"


= Đac điem rieng =
To lai: 1
Chieu dai: 55 ft 3 in (16,8 m)
Sai canh: 34 ft 10 in (10,6 m)
Chieu cao: 19 ft 7 in (5,97 m)
Dien tich canh: 474.5 ft² (44,08 m²)
Trong luong rong: 31.068 lb (14.092 kg)
Trong luong cat canh toi đa: 45.750 lb (20.752 kg)
Đong co: 2 đong co tuabin co che đo đot tang luc Rolls-Royce Avon 301R, luc đay 12.530 lbf (55,74 kN) va 16.000 lbf (71,17 kN) khi đot tang luc moi chiec


= Hieu suat bay =
Van toc cuc đai: Mach 2,0 (1.300 mph, 2.100 km/h) tren đo cao 36.000 ft.
Tam bay: 850 mi (1.370 km)
Tran bay: 54.000 ft (16.000 m)
Van toc len cao: 20.000 ft/phut (100 m/s)
Luc nang cua canh: 76 lb/ft (370 kg/m²)
Luc đay/trong luong: 0,78


= Vu khi =
2 phao ADEN 30 mm (1.18 in)
Ten lua khong đoi khong: 2× De Havilland Firestreak hoac 2× Hawker Siddeley Red Top


Xem them = May bay co cung su phat trien =
Short SB/5


= May bay co tinh nang tuong đuong =
F-104 Starfighter
MiG-21
Mirage III
Sukhoi Su-15


Tham khao Ghi chu

Chu thich

Tai lieu


Lien ket ngoai Macks Aviation - The Lightning Files
The Lightning Association
Thunder City
Warbird Alley: Lightning page
Silent Sentinel: The tale of an A1 milestone Luu tru ngay 2 thang 11 nam 2011 tai Wayback Machine
APH's English Electric (BAC) Lightning - Vertical Reality Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2011 tai Wayback Machine
Image of weapon load-out for a typical Lightning fighter. Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine
Five-minute RAF Recruiting film "Streaked Lightning" from 1962 at the National Archives Public
XS422 Restoration Project Luu tru ngay 3 thang 11 nam 2020 tai Wayback Machine
Lightning - "The Best Fighter in the World" a 1961 Flight article by Bill Gunston
Lightning Squadron Flight 1961
Flying the Lightning: A test pilots view of the RAF's  first supersonice fighter