Sua la chat long mau trang đuoc san xuat boi tuyen vu cua đong vat co vu. Đay la nguon dinh duong chinh cho đong vat co vu non (bao gom ca tre so sinh bu sua me) truoc khi chung co the tieu hoa thuc an cung.
Cac yeu to mien dich va cac thanh phan đieu chinh mien dich trong sua gop phan tang cuong kha nang mien dich cua sua. Sua đau thoi ky cho con bu, đuoc goi la sua non, chua cac khang the giup tang cuong he thong mien dich va do đo lam giam nguy co mac nhieu benh. Sua chua nhieu chat dinh duong, bao gom canxi va protein, nhung cung co lactose va chat beo bao hoa.
La mot san pham nong nghiep, sua bo đuoc thu thap tu cac loai đong vat nuoi o trang trai. Nam 2011, cac trang trai bo sua đa san xuat khoang 730 trieu tan (800 trieu tan My)  sua tu 260 trieu con bo sua.
An Đo la nuoc san xuat sua lon nhat the gioi va la nuoc xuat khau sua bot gay hang đau, nhung lai xuat khau it san pham sua khac. Do nhu cau ve cac san pham tu sua o An Đo ngay cang tang nen cuoi cung nuoc nay co the tro thanh nuoc nhap khau rong cac san pham tu sua. New Zealand, Đuc va Ha Lan la nhung nuoc xuat khau san pham sua lon nhat. Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh Hoa Ky khuyen cao tre tren 12 thang tuoi nen uong hai khau phan san pham sua moi ngay.
Hon sau ty nguoi tren toan the gioi tieu thu sua va cac san pham tu sua, va tu 750 đen 900 trieu nguoi song trong cac ho gia đinh chan nuoi bo sua.


Lich su Con nguoi bat đau su dung thuong xuyen sua cua cac loai đong vat co vu trong qua trinh thuan hoa chung, tuc tu khi phat minh ra nong nghiep, hay con goi la cuoc cach mang thoi ky đo đa moi. Tien trinh nay xay ra mot cach đoc lap o nhieu noi tren the gioi, trong khoang 9000 - 7000 nam TCN o Tay Nam A cho đen khoang 3500 - 3000 nam TNC o chau My. Nhung con vat cho sua nhieu nhat: trau, bo, cuu va de đuoc nuoi đau tien o Tay Nam A, mac du bo nha co nguon goc tu cac quan the bo rung chau Au.
Viet Nam von khong co nganh chan nuoi trau bo sua truyen thong nen khong co cac giong trau bo sua chuyen dung đac thu nao. Chan nuoi bo sua chi xuat hien o Viet Nam tu nhung nam đau cua the ky XX.


Sua tu nhien Sua tu nhien hoac sua tuoi bao gom sua me va sua cac loai đong vat nhu sua bo, sua de, sua trau, sua cuu, sua lac đa, sua tuan loc,... qua viec chan nuoi gia suc lay sua.
Tat ca đong vat co vu đeu co kha nang sinh ra sua,  tuy nhien vi moi loai lai co nhu cau khac nhau va song trong nhung moi truong khac nhau, nen sua cua chung cung rat khac nhau ve ham luong cua cac thanh phan trong sua. Sua me (nguoi) loang, it dinh duong  va chi co 4% chat beo, 1,3% protein va 7,2% đuong lactose, khoang 90% con lai chi la nuoc, ham luong nay gan nhu tuong đuong voi sua ngua van.
Thoi gian đau, khi con nguoi lam quen voi sua, trong sua co mot loai đuong goi la lactose, va co the tre so sinh tao ra mot loai enzyme đac biet goi la lactase, khien tre hap thu đuoc lactose co trong sua me, đen sau khi tre cai sua, co the khong con tiet ra loai enzyme nay nua. Nhung qua qua trinh tien hoa, khoang 5.000 nam truoc, o mot so nguoi o mien nam Chau Au, khi đa truong thanh co the van tiep tuc san xuat ra enzyme lactase (goi la loai 'lactase vinh tru') giup ho uong sua ma khong bi tac dung phu. Nhung nhieu nguoi Chau Phi, Chau A va Nam My  khong co enzyme nay, nen ho co the bi đay hoi, truong bung, đau bung va tham chi bi tieu chay khi uong nhieu sua.
Sua tuoi tu đong vat thuong đuoc thanh trung theo phuong phap Pasteur đe kiem soat vi khuan va bao quan thuc pham đu lau cho đen khi đuoc tieu thu.
Sua tiet trung (UHT) đuoc xu ly o nhiet đo cao hon so voi sua thanh trung va sau đo đuoc lam mat nhanh, giup tieu diet vi khuan va cho phep san pham co han su dung dai hon. Them vao đo, cac sua co ky hieu UHT thuong đuoc đong goi trong cac loai vat lieu nhu polyethylene, giay, nhom la co mot lop mang polyethylene. Sau khi mo, neu đe tu lanh co the su dung đuoc trong it nhat 10 ngay. Vi cua sua tiet trung ngot hon va cung thuong it beo.


Sua nhan tao Sua nhan tao la sua do con nguoi che bien lai tu sua tuoi. Co nhieu dang sua nhan tao:
- Sua đac khong đuong (evaporated) la loai sua đuoc say cho đen khi luong nuoc trong sua bay hoi toi 60%.
- Carrageenan/Carrageenin (mot dang gom thuc vat) đuoc them vao sua truoc khi no đuoc xu ly đe on đinh cac protein casein.
- Sua đac co đuong la sua đa loai bo 50% nuoc va cho them 1 luong đuong bang 44% trong luong cua san pham cuoi cung. Ham luong đuong cao se giup uc che su phat trien cua vi khuan trong sua đac.
- Sua bot, sua cong thuc la loai sua tuoi đa đuoc tach nuoc hoan toan, đe kho sau đo nghien nho, tan nho thanh bot.
- Sua thuc vat la ten goi chung cua nhung san pham sua co nguon goc 100% tu thuc vat. Sua thuc vat che bien tu cac loai hat nhu hat hanh nhan, cac loai đau...  Sua đau nanh co nhieu  protein tot, va neu đuoc bo sung calci, thi chat dinh duong cua sua đau nanh co the sanh ngang tam voi sua bo. Cac loai sua thuc vat khac nhu sua hanh nhan, sua yen mach, sua dua va sua gao khong co nhieu chat dinh duong nhu the.
Co mot so san pham sua len men nhu bo, pho mai, kem chua (sour cream) va sua chua la san pham sua tuoi co them vao mot loai vi khuan va đuoc u men trong mot khoang thoi gian nhat đinh.
Hien nay vi nhieu cong ty sua che tao sua co them thanh phan Melamine la mot chat cam su dung trong thuc pham khien du luan hoang mang va vi the gay cho viec kinh doanh sua kho khan.


Tinh pho bien Sua la loai thuc uong đac biet, dang long, de tieu hoa va de hap thu, cung cap nhieu chat dinh duong, khoang chat giup tang chieu cao, chac xuong va co mui vi thom ngon. Tu lau sua đuoc su dung rong rai khap noi tren the gioi.


Van đe gay tranh cai Mot so nghien cuu cho thay viec uong sua nhieu co the lam tang nguy co bi mot so van đe ve suc khoe. Chang han, di ung sua bo la mot phan ung mien dich bat loi cua co the đoi voi mot so protein trong sua bo. Sua con chua casein, mot hop chat khi phan huy trong da day nguoi se tao ra casomorphin, mot loai peptide co tinh gay nghien.
Mot nghien cuu đa chung minh rang nhung nguoi tieu thu nhieu sua va san pham sua co nguy co bi benh Parkinson cao hon. Nhieu nguon nghien cuu cung cho rang co moi tuong quan giua viec hap thu nhieu calci (2000 mg moi ngay, tuong đuong voi sau coc sua moi ngay) va benh ung thu tuyen tien liet. Mot nghien cuu lon đac biet chi ra thu pham la sua it chat beo. Mot bao cao đanh gia xuat ban boi Quy Nghien cuu Ung thu The gioi va Vien Nghien cuu Ung thu My liet ke it nhat 11 nghien cuu đa chi ra su lien quan giua viec tieu thu qua nhieu san pham sua va benh ung thu tuyen tien liet.
Nhieu nghien cuu y hoc cung cho thay su lien quan giua viec tieu thu sua va su tang nang cua mot so benh nhu benh Crohn, benh Hirschsprung, va benh Behcet.


Ngu nghia khac Tu "sua" con la tu đe chi mot so loai thuc uong dinh duong co mau trang đuc vi du nhu: sua đau nanh, sua đau xanh, sua đau phong... mac du trong nguyen lieu che bien cac loai thuc uong nay co the khong co sua trong đo. Ngoai ra, "sua" con chi cac loai chat co mau trang tuong tu nhu sua, vi du: keo sua, sua rua mat, sua duong the,...


Xem them Sua me
Melamin
Che pham sua
Thanh trung sua
Tat ca cac trang co tua đe chua "sua"


Chu thich Lien ket ngoai Harvard School of Public Health: Calcium and Milk Luu tru ngay 25 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Milk Factsheet Luu tru ngay 13 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine
Qualitionary - Legal Definitions - Milk Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine