Nao nguoi la co quan trung tam cua he than kinh con nguoi, va cung voi tuy song kien tao nen he than kinh trung uong. No đuoc chia lam 3 phan chinh la đai nao, than nao va tieu nao. Bo nao đieu khien hau het cac hoat đong cua co the nho chuc nang xu ly, tich hop, đieu phoi cac thong tin nhan đuoc tu he giac quan roi gui chi dan tuong ung đen cac co quan tren co the. Bo nao đuoc bao boc boi khoi xuong so tren đau.
Đai nao chiem phan lon kich thuoc nao nguoi va đuoc cau thanh tu 2 ban cau nao. Moi ban cau co phan loi chua chat trang va phan be mat (goi la vo đai nao) chua chat xam. Lop ben ngoai cua vo nao đuoc goi la tan vo, con lop ben trong đuoc goi la vo nguyen thuy. Tan vo nao lai đuoc tao thanh tu 6 lop te bao than kinh, con vo nao nguyen thuy đuoc tao thanh tu 3 hoac 4 lop. Moi ban cau đuoc chia thanh bon thuy theo quy uoc, đo la: thuy tran, thuy thai duong, thuy đinh va thuy cham. Thuy tran đam nhan cac chuc nang đieu hanh bao gom tu chu, hoach đinh, ly luan va tu duy truu tuong, trong khi thuy cham chi co vai tro lien quan đen thi giac. Tai moi thuy, cac vung vo nao đuoc lien ket voi cac chuc nang cu the, chang han nhu vung vo cam giac, vo van đong va vo lien he. Mac du nhin chung ban cau trai va phai tuong tu nhau ve hinh dang va chuc nang, song mot so chuc nang đuoc phan cong cho mot ben nhat đinh, chang han nhu kha nang ngon ngu o ben trai va kha nang thi giac-khong gian o ben phai. Hai ban cau nao noi lien voi nhau boi cac bo than kinh mep, voi bo lon nhat co ten la the chai.
Than nao la phan trung gian noi lien đai nao voi tuy song. Than nao đuoc chia thanh 3 phan chinh la trung nao, cau nao va hanh nao. Tieu nao ghep voi than nao thong qua 3 bo than kinh cuong tieu nao giua. Ben trong đai nao co he thong cac that, bao gom 4 that thong nhau co the tiet ra va luu thong dich nao tuy. Duoi vo nao co nhieu cau truc quan trong, bao gom đoi thi, vung tren đoi, tuyen tung, vung truoc đoi, tuyen yen va vung duoi đoi; he vien, bao gom hach hanh nhan va hoi hai ma; nhan truoc tuong, bao gom cac nhan cua hach nen; cac cau truc nao truoc co ban, va 3 co quan quanh nao that. Cac te bao tao nen nao bao gom no-ron va cac te bao than kinh đem ho tro. Co hon 86 ty no-ron va mot so luong tuong đuong cac te bao loai khac trong nao. Nao hoat đong đuoc nho su lien ket cua cac no-ron va su giai phong cac chat dan truyen than kinh đap ung cac xung than kinh. Cac no-ron ket noi tao thanh nhung đuong dan than kinh, mach than kinh va he mang luoi than kinh phuc tap.
Nao đuoc bao ve boi hop so, noi lo lung trong chat long goi la dich nao tuy, va đuoc cach ly khoi he tuan hoan nho hang rao mau nao. Tuy co nhieu lop bao ve nhu vay, nao van de bi nhiem benh, nhiem trung hoac chiu ton thuong tu su va đap manh hoac chung tai bien mach mau nao. Nao de bi mac phai cac chung roi loan thoai hoa, chang han nhu benh Parkinson, benh đa xo cung va cac benh sa sut tri tue nhu Alzheimer. Nhung loai benh tam than, kieu nhu tam than phan liet va tram cam lam sang, co ve lien quan đen cac roi loan chuc nang nao. Cac khoi u lanh tinh lan ac tinh đeu co the xuat hien o nao; song chung thuong la nhung di can lay len nao tu cac khu vuc khac tren co the.
Nganh nghien cuu cau truc cua nao đuoc goi la giai phau than kinh; con nganh nghien cuu chuc nang cua nao đuoc goi la khoa hoc than kinh. Cac nha khoa hoc  van dung nhieu ky thuat khac nhau đe nghien cuu nao bo; chang han nhu nghien cuu cac mau vat nao lay tu đong vat roi đoi chieu chung voi nao nguoi. Cac cong nghe hinh anh y khoa nhu cac loai chup anh than kinh chuc nang va đien nao đo (EEG) đong vai tro rat lon trong cong cuoc kham pha bo nao. Ngoai ra, benh su cua nhung nguoi bi chan thuong so nao cung đa cung cap cho ta nhung cai nhin sau sac ve chuc nang cua tung phan nao. Nganh nghien cuu nao bo đa va đang tiep tuc phat trien, trai qua cac giai đoan triet hoc, thuc nghiem va ly thuyet. Mot giai đoan moi trong khoa hoc than kinh duong nhu đang manh nha xuat hien, đo la mo phong hoat đong cua nao.
Trong van hoa, triet hoc ve tam tri qua nhieu the ky đa co gang giai quyet cau hoi ve ban chat cua y thuc va van đe tam-vat. Vao the ky 19 tung co nganh gia khoa hoc rat thinh hanh mang ten nao tuong hoc, nhung mon đo cua no cho rang hinh dang nao quyet đinh tinh cach con nguoi. Trong khoa hoc vien tuong, viec cay ghep nao lan đau tien đuoc nhac đen trong cac tac pham nhu Donovan's Brain nam 1942.


Cau truc = Giai phau đai the =

Bo nao mot nguoi truong thanh co khoi luong trung binh trong khoang tu 1,2-1,4 kg (2,9-3,1 lb), chiem 2% tong khoi luong co the, va co the tich vao khoang 1.130 cm3 o nguoi nu va 1.260 cm3 o nguoi nam. Khoi luong bien thien đang ke giua tung ca nhan, voi khoang tham chieu đoi voi nguoi nam la  
1.180–1.620 g (2,60–3,57 lb) va đoi voi nguoi nu la 1.030–1.400 g (2,27–3,09 lb).
Đai nao bao gom hai ban cau đai nao va la thanh phan lon nhat cua nao, nam ben tren cac cau truc khac. Vung ben ngoai cua ban cau nao đuoc goi la vo nao, chua chat xam, đuoc tao nen tu cac lop te bao noron vo nao. Moi ban cau nao đuoc chia thanh 4 thuy chinh: thuy tran, thuy đinh, thuy thai duong va thuy cham. Mot so tai lieu con liet ke them 3 thuy nao nua: thuy trung tam, thuy vien va thuy đao. Thuy trung tam bao gom hoi truoc trung tam va hoi sau trung tam. Đoi khi thuy trung tam đuoc nhac đen vi vai tro chuc nang kha đoc đao cua no.
Than nao (hay cuong nao) gan voi đai nao o phan đau cua nao giua. Than nao bao gom 3 phan: nao giua, cau nao va hanh nao. Đang sau than nao la tieu nao.
Đai nao, than nao, tieu nao va tuy song đuoc bao phu boi 3 lop mang nao. Lop mang ngoai cung cap đuoc goi la dura mater (mang cung); lop mang ngay giua đuoc goi la arachnoid mater (mang nhen); va lop mang trong mem mong đuoc goi la pia mater (mang mem). Giua mang nhen va mang mem la khoang duoi nhen va be duoi nhen chua dich nao tuy. Mang ngoai cung cua vo nao (chinh la mang đay cua pia mater) đuoc goi la gioi han đem (glia limitans), no đong vai tro rat quan trong trong cau truc hang rao mau nao. Bo nao song rat mem deo, co ket cau tuong tu nhu mot bia đau phu. Cac lop te bao than kinh vo nao tao nen phan lon chat xam, con nhung soi truc co bao myelin sau duoi vo tao nen chat trang. Chat trang chiem gan mot nua tong the tich bo nao.


 Đai nao  Đai nao đuoc chia thanh ban cau trai va phai, gan nhu đoi xung hoan toan qua mot ranh doc sau. Tinh trang bat đoi xung giua cac thuy đuoc cac nha than kinh hoc goi la petalia. Hai ban cau nao đuoc noi voi nhau boi 5 soi mep trai dai o ranh doc, lon nhat trong so đo la the chai. Moi ban cau đuoc chia lam 4 thuy chinh theo quy uoc: thuy tran, thuy đinh, thuy thai duong va thuy cham; chung đuoc đat theo ten cac xuong so boc quanh chung. Moi thuy nao đam nhan tu 1-2 chuc nang chuyen biet mac du co the trung lan nhau. Be mat cua nao gap thanh cac hoi (gyrus) va cac nep/ranh (sulcus), nhieu trong so đo đuoc đat ten theo vi tri cua chung, chang han nhu hoi tran hoac ranh trung tam. Nhieu bien the nho xuat hien o cac nep gap thu hai va thu ba.
Be ngoai cua đai nao đuoc goi la vo nao, gom cac lop chat xam xep chong len nhau. No day tu 2-4 milimet (0,079 đen 0,157 in) va gap sau thanh cac nep khien cho no co ve nhan nheo. Ben duoi vo nao la chat trang đai nao. Vo nao lon nhat la tan vo nao, đuoc kien tao tu 6 lop te bao than kinh. So con lai đeu la vo nao nguyen thuy, đuoc kien tao tu 3 hoac 4 lop te bao than kinh.
Vo nao đuoc chia thanh khoang 50 vung chuc nang goi la cac vung Brodmann. Nhung vung nay trong khac han nhau khi đuoc nhin duoi kinh hien vi. Cac vung vo nao đuoc chia thanh 2 loai chinh theo chuc nang: vo nao van đong va vo nao cam giac. Vo nao van đong chinh nam o phia sau thuy tran va ngay truoc vung cam giac than the, co kha nang gui tin hieu qua cac soi truc xuong cac noron van đong trong than nao va tuy song. Cac khu vuc cam giac chinh nhan tin hieu tu cac day than kinh cam giac va cac bo than kinh cam giac thong qua cac tram chuyen tiep nhan cua đoi thi. Cac khu vuc cam giac chinh bao gom vo nao thi giac thuoc thuy cham, vo nao thinh giac thuoc thuy thai duong va vo nao đao, va vo nao cam giac thuoc thuy đinh. Nhung vung con lai cua vo nao đuoc goi la cac vung lien ket. Chung tiep nhan tin hieu đau vao tu cac vung cam giac va nhung phan duoi cua nao, đong thoi tham gia cac qua trinh nhan thuc phuc tap nhu tri giac, tu duy va ra quyet đinh. Thuy tran co nhiem vu kiem soat su chu y, suy nghi truu tuong, hanh vi, cach giai quyet van đe, cac phan ung the chat va tinh cach o nguoi. Thuy cham la thuy nao nho nhat; đam nhan chuc nang tiep nhan hinh anh, xu ly hinh anh-khong gian, chuyen đong va nhan dang mau sac. Ben trong thuy cham co mot tieu thuy goi la chem (cuneus). Thuy thai duong kiem soat ky uc thinh giac va ky uc thi giac, ngon ngu, cung nhu mot so chuc nang lien quan đen thinh giac va loi noi.

Ben trong đai nao co cac that, noi san xuat va luu thong dich nao tuy. Ben duoi the chai la vach thong suot (septum pellucidum) ngan cach cac nao that ben. Ben duoi cac nao that ben la đoi thi. Phan ben duoi ve phia truoc cua đoi thi đuoc goi la vung duoi đoi. Vung duoi đoi dan đen tuyen yen. Đang sau đoi thi la than nao.
Cac hach nen (hay nhan nen) la mot tap hop cac cau truc nam sau ben trong hai ban ban cau nao, tham gia vao chuc nang đieu chinh hanh vi va cu đong. Thanh phan lon nhat cua hach nen la the van, cung cac thanh phan khac bao gom cau nhat (globus pallidus), liem đen (subsantia nigra) va nhan duoi đoi. The van đuoc chia thanh phan bung va phan lung. The van bung bao gom nhan nam va cu khuu con the van lung bao gom nhan đuoi va nhan vo hen. Bao trong cach ly nhan vo hen va cau nhat khoi nao that ben va đoi thi. Nhan đuoi tiep giap va quan quanh phan ngoai cua nao that ben. Mot tam te bao than kinh mong,  goi la nhan truoc tuong, nam o khe sau nhat cua ranh Synvius giua vo nao đao va the van.
Mot so cau truc nao truoc co ban nam ben duoi chech ve phia truoc the van. Chung bao gom nhan tram, dai cheo Broca, liem vo danh (subsantia innominata), va nhan vach giua. Nhung cau truc nay đong vai tro quan trong trong qua trinh san xuat chat dan truyen than kinh va acetylcholine, đe roi đuoc phat tan khap nao bo. Nao truoc co ban noi chung va nhan tram noi rieng đuoc coi la đau ra cholinergic chinh cua he than kinh trung uong, hoa chat ma đuoc truyen đen the van va tan vo nao.


 Tieu nao  Tieu nao đuoc chia thanh 3 thuy: thuy truoc, thuy sau va thuy nhung not. Thuy truoc va sau đuoc noi voi nhau boi nhong. Vo tieu nao mong hon vo đai nao, tao thanh cac ranh hep ngang cong. Thuy nhung not nam duoi phan giua cua thuy truoc va sau. Tieu nao nam o phia sau khoang so, ben duoi cap thuy cham, song chung khong gan voi nhau do bi leu tieu nao ngan cach.
Tieu nao ket noi voi than nao thong qua 3 cap bo than kinh goi la cuong tieu nao. Cuong tren noi voi nao giua; cuong giua noi voi hanh tuy, va cuong duoi noi voi cau nao. Phan tuy ben trong tieu nao chua chat trang con phan vo tieu nao nhieu nep gap chua chat xam. Thuy truoc va sau cua tieu nao duong nhu co nhiem vu đieu phoi va lam tron tru cac đong tac co the phuc tap, con thuy nhung not co ve lien quan đen chuc nang duy tri thang bang, mac du chuc nang chinh xac cua chung van đang bi ban cai.


 Than nao  Than nao nam duoi đai nao, bao gom 3 phan: nao giua, cau nao va hanh nao. No nam ve phia sau hop so tren mat doc (clivus) va ket thuc o lo lon (foramen magnum) cua xuong cham. Than nao noi xuong tuy song, đuoc bao boc boi cot song.
10/12 cap day than kinh so bat nguon truc tiep tu than nao. Than nao co nhieu nhan than kinh so va nhan than kinh ngoai bien, cung nhu cac nhan lien quan đen kha nang đieu hoa cac cu đong thiet yeu nhu hit tho, van nhan va thang bang. Cau tao luoi, mot mang luoi cac nhan tu tap khong theo dang hinh cu the, nam ben trong va doc chieu dai cua than nao. Than nao la giao lo cua nhieu bo than kinh dan truyen thong tin qua lai giua vo nao va phan con lai cua co the.


= Giai phau vi mo =
Bo nao chu yeu đuoc kien tao boi cac noron, cac te bao than kinh đem, cac te bao goc than kinh va cac mach mau. Noron o nao nguoi co 4 loai chinh, đo la: noron trung gian, te bao hinh thap bao gom te bao Betz, noron van đong (tren va duoi), va te bao Purkinje tieu nao. Te bao Betz la loai lon nhat (theo kich thuoc than te bao) thuoc he than kinh. Uoc tinh cho rang nao nguoi truong thanh so huu khoang 86 ± 8 ty noron cung mot so luong gan tuong đuong (85 ± 10 ty) cac loai te bao khac-noron. Trong so cac noron đo, 16 ty (19%) phan bo o vo nao va 69 ty (80%) phan bo o tieu nao.
Te bao than kinh đem co nhieu loai: hinh sao (bao gom te bao TK đem Bergmann), oligodendrocyte, te bao lot khoang nao-tuy song (bao gom ca te bao tanycyte), hinh tia, tieu than kinh đem va mot phu loai cua te bao oligodendrocyte ke can. Te bao hinh sao lon nhat trong so cac te bao than kinh đem. Chung thuoc nhom nhung te bao dang sao (stellate cell) boi le chung toa ra nhung mau trong giong ngoi sao. Mot so mau ket thuc duoi dang chan-cuoi quanh tren thanh mao mach. Cac glia limitans cua vo nao đuoc tao thanh tu cac mau chan te bao hinh sao, gop phan ngan chua cac te bao cua nao.
Te bao bon la loai bach cau co kha nang tuong tac voi he mien dich than kinh trong nao. Cac te bao bon thuoc he than kinh trung uong cu ngu o nhieu cau truc nhu mang nao; chung đieu đinh cac phan ung mien dich than kinh vi du nhu viem sung va cung co hang rao mau-nao, nhat la o nhung vung nao thieu hang rao đo. Cac te bao bon o nhung noi khac tren co the co chuc nang chung tuong tu, chang han nhu anh huong hoac đieu hoa su di ung, su mien dich thich ung va bam sinh, su tu mien, va viem sung. Te bao bon đong vai tro phan ung kich thich chinh, thong qua đo ma cac mam benh co the tac đong đen su ra tin hieu hoa-sinh qua lai giua đuong da day ruot nguoi va he than kinh trung uong.
Khoang 400 gen đa đuoc chung minh đoc nhat o nao. Gen ELAVL3 đuoc bieu hien o moi loai te bao than kinh, ngoai ra o cac te bao than kinh hinh thap thi gen NRGN va REEP2 cung đuoc bieu hien. Gen GAD1 - rat can thiet cho qua trinh tong hop chat dan truyen than kinh GABA - đuoc bieu hien trong cac te bao than kinh trung gian. Cac protein đuoc bieu hien trong te bao than kinh đem bao gom cac chi thi te bao hinh sao nhu GFAP va S100B, trong khi protein co ban myelin va yeu to phien ma OLIG2 đuoc bieu hien o cac te bao oligodendrocyte.


= Dich nao-tuy =

Dich nao tuy la mot chat long ngoai bao trong suot, khong mau, luu thong quanh nao trong khoang duoi nhen (subarachnoid space), trong he nao that, va trong ong noi tuy. No cung lap đay mot so khoang trong trong khoang duoi nhen, đuoc goi la be chua duoi nhen. Bon nao that (cap that ben, mot that thu ba va mot that thu tu) đeu chua mot đam roi mach mac san xuat dich nao tuy. Nao that thu ba nam o đuong giua, noi voi cac that ben. Kenh dan Sylvius giua cau nao va tieu nao la đuong duy nhat noi that thu ba voi that thu tu. Ba lo mo rieng biet (mot lo giua va hai lo ben) dan dich nao tuy tu that thu tu ra be lon (cisterna magna), mot trong nhung be nao chinh. Tu đo, dich nao tuy luu thong quanh nao va tuy song trong khoang duoi nhen, mot khu vuc nam giua mang nhen va mang mem. O moi thoi điem, ton tai it nhat 150mL dich nao tuy - hau het đuoc chua o khoang duoi nhen. Chat long nay lien tuc đuoc tai tao va hap thu, cu 5–6 tieng lai đuoc thay moi mot lan.
He bach huyet moi đuoc cac nha khoa hoc mo ta, đong vai tro la he thong dan luu bach huyet cua nao. Đuong dan bach huyet g toan nao bao gom cac đuong dan luu tu dich nao tuy va tu cac mach bach huyet mang nao lien he voi cac xoang mang cung; no chay doc cac mach mau nao. Dich mo ke cua nao theo đuong dan đo ma đuoc rut đi.


= Cung cap mau =

Cac đong mach canh trong cung cap mau giau oxi cho phan nao truoc va cac đong mach đot song cung cap mau cho phan nao sau. Hai mach tuan hoan nay thong nhau va tao nen vong đong mach Willis, nam trong be gian cuong nao giua cau nao va trung nao.
Cac đong mach canh trong la cac nhanh cua đong mach canh chung. Chung vao so bang ong đong mach canh, đi qua xoang hang va tien vao khoang duoi nhen. Sau đo, chung hoa vao vong đong mach Willis, voi hai nhanh, cac đong mach nao truoc troi ra. Cac nhanh nay đi ve phia truoc roi leo len men theo ranh đai nao doc, cung cap mau cho phan truoc va giua cua nao. Mot hoac nhieu đong mach thong truoc nho noi voi hai đong mach nao truoc ngay sau khi chung troi ra thanh cac nhanh. Cac đong mach canh trong tiep tuc truyen ve phia truoc nhu cac đong mach nao giua. Chung di chuyen ngang doc theo xuong buom cua hoc mat, sau đo vat len qua vo nao đao, noi phat sinh cac nhanh cuoi cung. Cac đong mach nao giua tach thanh cac nhanh doc theo chieu dai cua chung.


Phat trien Vao đau tuan thu ba cua qua trinh phat sinh phoi nguoi, ngoai bi phoi hinh thanh mot dai day goi la mang than kinh. Vao tuan thu tu cua qua trinh phat sinh, mang than kinh dan ra roi hinh thanh 3 phan đoan: phan đau rong, phan giua hep hon va phan đuoi hep nhat. Nhung đoan nay phong len va đuoc goi la tui nao nguyen thuy (primary brain vesicles). Chung lan luot đai dien cho nao truoc (prosencephalon), nao giua (mesencephalon) va nao sau (rhombencephalon).
Cac te bao mao than kinh (phat sinh tu ngoai bi) quan tu o cac canh ben cua mang tai cac nep than kinh. Vao tuan thu tu, cac nep gap than kinh đong lai đe tao nen ong than kinh, nho đo ma cac te bao mao than kinh chum lai đuoc tai mao than kinh. Mao than kinh chay doc chieu dai cua ong than kinh, voi cac te bao mao than kinh so nam o cuong đau va cac te bao mao than kinh đuoi nam o cuong đuoi. Cac te bao tach ra khoi mao va di chuyen theo lan song tu đau xuong đuoi ben trong ong. Cuoi cung, cac te bao o cuong đau tao nen nao con cac te bao o cuong đuoi tao nen tuy song.
Ong than kinh uon cong khi lon len, tao thanh hai ban cau đai nao hinh luoi liem. Ban cau đai nao xuat hien lan đau vao ngay 32 cua phoi thai. Đau tuan thu tu, cuong đau be manh ve phia truoc, đuoc goi bang thuat ngu la nep gap đau (cephalic flexure). Phan be gap nay tro thanh nao truoc (prosencephalon); phan uon cong lien ke tro thanh nao giua (mesencephalon) con cuong đuoi tro thanh nao sau (rhombencephalon). Nhung khu vuc nay đuoc hinh thanh duoi dang 3 đot phong, đuoc goi la cac tui nao nguyen thuy. O tuan phat trien thu nam, 5 tui nao thu cap hinh thanh. Nao truoc phan tach thanh hai tui: đai nao (telencephalon) truoc va gian nao (diencephalon) sau; đai nao phai sinh vo nao, hach nen va cac cau truc lien quan con gian nao phai sinh đoi thi va vung duoi đoi. Nao sau cung phan tach thanh hai khu vuc: tien tram nao (metencephalon) va nao tuy (myelencephalon); tien tram nao phai sinh tieu nao va cau nao con nao tuy phai sinh hanh nao. Cung trong tuan thu nam, nao phan chia thanh cac đoan lap lai goi la khuc than kinh (neuromere). O nao sau, chung đuoc goi la khuc than kinh hinh thoi (rhombomere).
Mot đac trung cua nao la su gap khuc cua vo nao, đuoc hinh thanh boi hien tuong hoi hoa (gyrification). Trong hon 5 thang phat trien truoc khi sinh, vo nao nguoi khong co nep nhan. Khi thai nhi đuoc 24 tuan tuoi, hinh thai nhan nheo bat đau xuat hien va co the thay cac ranh nao va thuy nao kha ro rang. Ly do tai sao vo nao tro nen nhan nheo nhu vay van chua sang to, song qua trinh hoi hoa co lien quan đen cac roi loan than kinh va tri thong minh, va rat nhieu gia thuyet ve su hoi hoa đa đuoc đe xuat. Nhung gia thuyet nay bao gom: su venh co hoc, luc cang doc truc, va gian no tiep tuyen sai phan. Đieu ro rang la qua trinh hoi hoa khong phai ngau nhien ma la mot qua trinh phat trien phuc tap đa đuoc tien đinh, bang chung la nep nhan nhat quan giua cac ca the va o hau het cac loai.


Chuc nang = Van đong =
Thuy tran tham gia vao qua trinh ly luan, kiem soat van đong, cam xuc va ngon ngu. No bao gom vo nao van đong, lien quan đen viec hoach đinh va phoi hop chuyen đong; vo nao truoc tran, chiu trach nhiem cho hoat đong nhan thuc cap cao hon; va vung Broca, can thiet cho su san xuat ngon ngu. He van đong cua nao la trung tam kich hoat va kiem soat chuyen đong. Tin hieu kich hoat van đong đi tu nao qua cac day than kinh đen cac noron van đong tren co the, nhung te bao đieu khien hoat đong cua cac co. Bo than kinh vo nao-tuy truyen menh lenh hoat đong cua nao, qua tuy song, xuong phan than va cac chi. Cac day than kinh so nao truyen tin hieu cu đong lien quan đen mat, mieng va mat.


= Nhan cam =

He than kinh cam giac đam nhan viec tiep nhan va xu ly thong tin cam giac. Luong thong tin nay đuoc tiep nhan voi cac day than kinh so, thong qua cac bo than kinh trong tuy song, va truc tiep tai cac trung tam nao tiep xuc voi mau. Bo nao cung tiep nhan va giai ma cac thong tin toi tu cac giac quan đac biet bao gom thi giac, khuu giac, thinh giac va vi giac. Ngoai ra, cac tin hieu van đong-cam giac hon hop cung đuoc tich hop.
Nao nhan cac thong tin ve xuc giac, ap luc, cam giac đau, rung chuyen va nhiet đo tu da. Nao nhan thong tin ve vi tri khop thong qua cac khop xuong. Vo nao cam giac nam ngay ke ben vo nao van đong, va giong nhu vo nao van đong, vo nao cam giac cung co cac khu vuc lien quan đen cam giac tu nhieu bo phan khac tren co the. Thong tin cam giac đuoc thu thap boi cac thu the cam giac tren da; sau đo no bien đoi thanh tin hieu than kinh truyen đen mot loat cac te bao than kinh qua cac bo ben trong tuy song. Đuong dan liem lung cot-giua (dorsal column–medial lemniscus pathway) chua thong tin ve cam giac so tinh (fine touch), đo rung va vi tri cac khop. Cac soi dan truyen huong len doc phan lung cua tuy song đen phan sau cua hanh tuy, noi chung ket noi voi cac noron bac hai roi ngay lap tuc đi qua đuong giua. Sau đo, nhung soi than kinh đi tiep len phuc hop nhan bung nen o đoi thi, noi chung ket noi voi cac noron bac ba roi len tiep đen vo nao cam giac. Bo gai-đoi mang tin hieu lien quan đen cam giac đau, nhiet đo va cam giac so tho (gross touch). Cac soi dan truyen đi len doc tuy song va ket noi voi cac noron bac hai tai cau tao luoi cua vung than nao danh cho cam giac đau va nhiet đo, va cung ket thuc tai phuc hop nhan bung nen cua đoi thi danh cho cam giac so tho.
Thi giac đuoc tao ra boi anh sang đap vao vong mac mat. Cac te bao cam quang tai vong mac bien đoi cam giac sang thanh tin hieu than kinh đien đuoc gui len vo nao thi giac tai thuy cham. Cac tin hieu thi giac roi khoi vong mac đuoc truyen đi boi cac day than kinh thi giac. Cac soi than kinh thi giac nua ben mui cua vong mac bat cheo sang ben đoi dien ket hop voi cac soi nua ben thai duong cua vong mac va tao thanh cac bo thi giac. Su sap xep cac đuong dan thi giac khien cho tam nhin thi truong ben trai đuoc tiep nhan boi nua ben phai cua moi vong mac, va đuoc xu ly boi vo nao thi giac ben phai, va nguoc lai. Cac bo thi giac noi voi nao tai hach nhan khuyu, va đi qua bo goi cua roi moi đen vo nao thi giac.


= Đieu hoa =


= Ngon ngu =


= Su thuan ben =


= Xuc cam =


= Tri nhan =


Xem them Thoai hoa tieu nao
Suy thoai vo nao lan rong
Tien hoa tri thong minh o loai nguoi
Mang luoi nao vi mo
Tong quan ve khoa hoc than kinh
Cac tinh mach nong cua nao bo


Chu thich Tham khao Thu muc Colledge, Nicki R.; Walker, Brian R.; Ralston, Stuart H.; Ralston, bien tap (2010). Davidson's Principles and Practice of Medicine (an ban thu 21). Edinburgh: Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 978-0-7020-3085-7.
Hall, John (2011). Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology (an ban thu 12). Philadelphia, PA: Saunders/Elsevier. ISBN 978-1-4160-4574-8.
Larsen, William J. (2001). Human Embryology (an ban thu 3). Philadelphia, PA: Churchill Livingstone. ISBN 978-0-443-06583-5.
Bogart, Bruce Ian; Ort, Victoria (2007). Elsevier's Integrated Anatomy and Embryology. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders. ISBN 978-1-4160-3165-9.
Pocock, G.; Richards, C. (2006). Human Physiology: The Basis of Medicine (an ban thu 3). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-856878-0.
Purves, Dale (2012). Neuroscience (an ban thu 5). Sunderland, MA: Sinauer associates. ISBN 978-0-87893-695-3.
Squire, Larry (2013). Fundamental Neuroscience. Waltham, MA: Elsevier. ISBN 978-0-12-385870-2.
Standring, Susan, bien tap (2008). Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice (an ban thu 40). London: Churchill Livingstone. ISBN 978-0-8089-2371-8.


Lien ket ngoai Hinh minh hoa va cac su that thu vi ve nao