Luu Yen (chu Han: 劉焉; ?-194) la tuong nha Đong Han trong lich su Trung Quoc. Ong tham gia vao cuoc chien quan phiet cuoi trieu đai nay va la nguoi tao co so cat cu o Ich chau.


Than the Luu Yen ten tu la Quan Lang. Ong la dong doi hoang toc nha Han, hau due chi Lo Cung vuong doi đen đat Giang Ha. Luu Yen to ra la nguoi tham tram, co chi lon.


Tim đuong thang tien Khi con tre, Luu Yen đa lam quan o chau quan, khong lau sau đuoc giao lam trung lang lo viec tho cung tong mieu. Sau khi thay hoc Truc Điem qua đoi, ong tu quan ve o an tai nui Duong Thanh, tiep tuc nghe noi nghe cua Truc Điem chuyen nghien cuu sach luoc va day do mon đo.
Khong lau sau, tieng tam ve tai nang cua ong vang xa, ong đuoc tien cu lam quan o phu Tay đo, lan luot giu cac chuc huyen lenh Lac Duong, Tong chinh thai thuong.
Truoc tinh hinh loan lac, ong tung tau Han Linh Đe nen tuyen lua trong dung nhan tai, bo te mua quan ban tuoc đe thien ha yen on tro lai. Nhung vua Linh Đe bo tay khong lam đuoc gi nhieu đe on đinh tinh hinh luc đo, chi thuc hien viec bo dung chuc Chau muc cac chau la chuc cao hon Thu su đung đau cac chau đuong thoi nham cung co bo may quyen luc cua trieu đinh. Tuy nhien chinh cac su gia cho rang viec bo nhiem chuc Chau muc la mot trong cac nguyen nhan lam xay ra nan cat cu quan hung sau đo.
Luu Yen von co y gianh lay chuc Chau muc Giao Chi đe cat cu tach ra khoi trung nguyen tao thanh mot quoc gia đoc lap. Ban ong la Truong Đong Phu khuyen ong nen vao Ich chau. Luu Yen nghe theo, ben xin Linh Đe lam Ich chau muc. Linh Đe đong y, phong Luu Yen lam Ich chau muc kiem Giam quan su gia, tuoc Duong Thanh hau.


Chau muc Ich chau Ich chau luc đo do Khuoc Kiem lam Thu su, ap dung chinh sach thue khoa ha khac khien nguoi dan bat man, cung luc tan du quan Khan Vang van đanh pha nhieu noi. Thu su Luong chau la Canh Bi bi quan Tay chau cua Han Toai giet, con thu su Tinh chau la Truong Nhat bi quan Khan Vang giet. Tinh the cua Khuoc Kiem rat nguy cap.
Luu Yen đen Ich chau ben thuc hien chinh sach khoan dung, vo ve dan chung va tranh thu su ung ho cua cac quy toc đia phuong. Mot so quan chuc trieu đinh nhu Đong Phu, Trieu Vi tu quan theo Luu Yen vao đat Thuc. Ong cho Đong Phu lam đo uy coi giu mat tay, Trieu Vi lam tham muu duoi truong.
Tuong Khan Vang la Ma Tuong, Trieu Chi lay thanh Mien Truc lam can cu, thu phuc đuoc kha nhieu dan chung, dan dan co 1 van nguoi. Quan Khan Vang giet chet tuong nha Han la Ly Thang va đanh pha Lac huyen. Sau đo thu su Khuoc Kiem ra giao chien cung bi tu tran.
Nghe quan Kien Vi cap bao, Luu Yen sai Gia Long ra khang cu, ngan chan đuoc Ma Tuong lan ra xung quanh. Sau đo ong tu minh dan quan chu luc ra tran, giet chet Ma Tuong, lay lai thanh Mien Truc, dep yen Ich chau.


Ly khai trieu đinh Nam 189, Han Linh Đe mat, trieu chinh nha Han roi vao tay Đong Trac. Han Thieu Đe len ngoi khong lau bi phe, Han Hien Đe đuoc lap. Cac chu hau do Vien Thieu đung đau chong lai Đong Trac, tap hop luc luong chong lai. Đong Trac bo kinh thanh Lac Duong chay ve Truong An.
Do Ich chau luc đo bi tan du quan Khan Vang noi len đanh pha, Luu Yen phai doi tri so sang huyen Mien Truc, phu du dan ly tan, thi hanh chinh sach khoan hau khien tinh hinh Ich chau yen on tro lai.
Lay đuoc long dan so tai, Luu Yen nay sinh y đinh lam vua. Nhan trong vung co đao truong Ngu Đau Me Đao la Truong Lo, me Truong Lo co nhan sac hay qua lai nha Luu Yen. Luu Yen cho Truong Lo lam Đoc nghia tu ma, tran thu quan Han Trung o phia bac lam vay canh, an ngu con đuong tu trung nguyen vao Thuc.
Mat khac, Luu Yen lai dang thu len trieu đinh tau rang Truong Lo dung ta đao lam phan, lam cat con đuong huyet mach vao kinh đo nen ong khong the thong hieu thuong xuyen voi trieu đinh đuoc. Cac hao truong Ich chau la Ly Quyen, Vuong Ham nghi ngo ong co y ly khai nha Han, ben ban voi thai thu Kien Vi la Nhiem Ky va tong su Gia Long phan lai ong.
Luu Yen đuoc tin mat bao, ben sai nguoi giet luon Ly Quyen. Nhiem Ky va Gia Long mang quan chong lai Luu Yen, bi ong đanh bai, ca hai nguoi đeu tu sat.
Giet xong nhung nguoi chong đoi, Luu Yen gap rut xay dung quan đoi Ich chau đe tu lap. Ong sai nguoi che tao cac đo dung cua thien tu nhu xe kieu, khi cu... Nhung đot nhien o huyen Lac xay ra hoa hoan lon, nhung đo dung thien tu ma ong che ra đeu bi thieu chay.
Chau muc Kinh chau la Luu Bieu biet tin ben tau len Han Hien Đe đe nghi tham tra. Luc đo cac con Luu Yen la Luu Đang, Luu Pham, Luu Chuong đang lam quan o Truong An. Đong Trac nam trieu chinh ben ra lenh bat giu Luu Đang va Luu Pham, sai Luu Chuong vao Thuc, thuyet phuc Luu Yen quay ve hang trieu đinh. Luu Yen khong nghe, giu Luu Chuong o lai Thuc va khong tra loi Đong Trac nua.
Cung luc đo Chinh tay tuong quan Ma Đang o Luong chau cung bat binh voi Đong Trac ben khoi binh chong lai. Luu Yen huong ung voi Ma Đang, nhan đo ngam sai nguoi vao Truong An sai Ta trung lang tuong Luu Đang lam noi ung. Viec bi lo, Đong Trac ben giet chet Luu Đang va giet luon Tri thu ngu su Luu Pham roi mang quan ra đoi đich, đanh tan lien quan Ich – Luong cua Ma Đang va Luu Yen.
Luu Yen that bai tro ve Ich chau. Khong lau sau Đong Trac bi giet (192), chien tranh quan phiet o trung nguyen no ra kich liet nen Ich chau cua Luu Yen khong gap su co chien tranh. Tuy nhien o Ich chau lien tiep gap viec khong may, sau hoa hoan nang lai gap thien tai. Nhung đo xe co khi cu kieu thien tu đuoc che ra theo tham vong cua ong bi chay sach. Luu Yen lai doi tri so đen Thanh Đo. Ong vua buon vi thuong tiec hai nguoi con bi hai, vua met vi kho khan truoc mat nen khong co y đinh tan cong ra ngoai nua.
Ich chau ma ong cai quan gom co 9 quan: Thuc Quan, Quang Han, Kien Vi, Ba Quan (đong Tu Xuyen), Viet Hue (Tu Xuyen), Tay Khang, Tuong Kha (Quy Chau), Vinh Xuong (Van Nam), Ich chau (Van Nam, đay la quan Ich chau trung voi ten chau).
Nam 194, ong mac benh ung thu va qua đoi, khong ro bao nhieu tuoi. Truong quan Trieu Vi lap Luu Chuong len lam Ich chau muc. Ich chau tuong đoi yen on trong 20 nam thi bi Luu Bi đanh chiem (214).


Xem them Han Linh Đe
Đong Trac
Ma Đang
Truong Lo
Luu Chuong


Tham khao Tran Van Đuc (2008), Khong Minh Gia Cat Luong đai truyen, Nha xuat ban Van hoc
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Tran Tho (2016), Tam Quoc chi, tap 3, Bui Tung Chi chu, Bui Thong dich, Pham Thanh Long hieu đinh, Nha xuat ban Van hoc


Chu thich