Mikhail Mikhailovich Bakhtin (Tieng Nga: Михаил Михайлович Бахтин, 1895-1975) la nha nghien cuu khoa hoc xa hoi, khoa hoc nhan van cua Lien Xo (cu), co quan điem chong Marxist, noi tieng voi nhung tac pham nghien cuu ve van hoc va my hoc, trong đo đuoc biet đen nhieu nhat trong gioi nghien cuu ve sau la Sang tac cua Francois Rabelais va nen van hoa dan gian thoi Trung co-Phuc hung, va Thi phap tieu thuyet Dostoevski.


Tieu su Mikhail Mikhailovich Bakhtin sinh ngay 16 thang 11 nam 1895. Bi so nhiem benh bai liet va suot cuoc đoi ve sau hau nhu ong chi ngoi tren chiec xe lan nhung tu nho Bakhtin đa som say me ton giao. Bakhtin nhieu lan tuyen bo rang ong sinh trong mot gia đinh quy toc dong doi nhung đang trong giai đoan sa sut, rang sau khi tot nghiep pho thong trung hoc, nam 1913, Bakhtin theo hoc khoa Lich su-Ngu van thuoc Truong đai hoc tong hop Sankt-Peterburg va tot nghiep truong nay vao nam 1918, rang trong nhung nam noi chien 1918-1922, ong ve day hoc o Vitebsk va đen nam 1923 thi tro lai Peterburg. Nhung thong tin nay ve sau hoa ra đeu sai. Bakhtin chua tot nghiep pho thong va cung chua hoc đai hoc. O Sankt - Petersburg ong song bang nghe ke toan va nhung cong viec lat vat, thuong do Medvedev giup. Cung thoi gian nay Bakhtin tham gia mot nhom ban, trong đo đang chu y nhat la Voloshinov va Medevedev (thu linh cua nhom). Ca hai tac gia nay đeu giao su đai hoc. Bakhtin tuyen bo rang ho "vua la ban be vua la hoc tro", ma voi ho ong khong chi truyen thu nhung kien thuc uyen tham cua minh, ma con hao phong ban phat nhung tu tuong khoa hoc cach tan, hop tac voi ho viet mot so cong trinh, tham chi muon ten ho đe cong bo mot loat sach va bai nghien cuu do ong sang tac hau nhu tu đau đen cuoi. Nhung tai lieu luu tru cho thay cac thong tin nay khong chinh xac. Nam 1929, khi đa 34 tuoi, Bakhtin moi co cuon sach đau tien mang ten minh, cuon Nhung van đe cua sang tac Dostoievski (do Voloshinov va Medvedev - khi đo la đai dien cua nha xuat ban quoc gia tai Leningrad - chinh trang tu ban thao viet do cua Bakhtin va to chuc in khi Bakhtin đa bi bat vi hoat đong ton giao nham giam toi cho ban). Cuon sach nay ve sau đuoc tai ban co sua chua va bo sung duoi ten Nhung van đe thi phap Dostoievski. Tac gia khong đuoc thay mat cuon sach khi cong bo lan đau: do tham gia mot nhom nghien cuu ton giao, ong bi ket an pham toi chinh tri va tuyen phat 10 nam tu kho sai. Nho cuon sach va su van đong cua nhung nguoi than va ban be, nha đuong cuc giam an moi đuoc rut xuong thanh 5 nam luu đay tai Bac Kazakhstan. Phai đen tan nam 1966, toa an toi cao Cong hoa Lien Bang Nga moi xet lai va phuc hoi danh du cho tat ca nhung nguoi bi ket toi.
Nam 1936 khi het han luu đay, Bakhtin đuoc tro ve Moskva va đuoc Medevedev xin cho mot chan day hoc tai truong su pham moi đuoc thanh lap nam 1931 o Saransk, thu phu nuoc Cong hoa tu tri Mordovia trong Cong hoa xa hoi chu nghia Xo Viet Lien bang Nga (nay la Lien Bang Nga). Tai đay, trong vong 5 nam ong bat đau viet mot so cong trinh ve the loai tieu thuyet (đuoc in vao nhung nam 70) va hoan thanh ve co ban chuyen khao ve Francois Rabelais va van hoa trao tieu dan gian. Ban be co gang thu xep cho ong đuoc đac cach bao ve cong trinh nay nhu mot luan an tien si (vi Bakhtin khong co bang đai hoc), nhung cuoc chien tranh chong phat xit Đuc bung no. Bakhtin phai ve mot vung nong thon Trung Nga, va day ngoai ngu cho mot truong pho thong o đay trong 5 nam.
Nam 1947, sau chien tranh, Bakhtin tro lai Moskva, bao ve cong trinh ve Rabelais nhung chi đuoc phong hoc vi pho tien si. Ong tiep tuc lam giang vien trong bien che cua truong Đai hoc Su pham (tu nam 1957 đoi thanh Đai hoc Tong hop) o Saransk, day van hoc nuoc ngoai. Sau 1960 ong nghi huu.
Cho đen nam 1963, ten tuoi Bakhtin hoan toan bi quen lang o Lien Xo, nhung đen cuoi 1963, tu mot buc thu ngo thong thiet cua mot nhom nha van va nha khoa hoc co ten tuoi, cong trinh cua ong ve Dostoevski đuoc tai ban va sau đo hai nam, Sang tac cua Francois Rabelais voi van hoa dan gian Trung đai va Phuc hung ra mat đoc gia. Ten tuoi Bakhtin mau chong tro nen lung lay, tham chi thoi thuong o Lien Xo, roi ca tren truong quoc te. (Tuy vay, ve sau, nhieu hoc gia đa chi ra rang trong cuon sach ve Rabelais cung nhu nhung tac pham khac, Bakhtin thuong xuyen đao van cua Scheler, Lukas, Spitzer, Cassirer, Broder Christiansen... va nhieu nhat la đao y tuong cua Voloshinov va Medvedev). Sau khi vo Bakhtin qua đoi nam 1970, nho ban be than huu giup đo, ong tro lai Moskva, ngu cu tai nha sang tac cua Hoi nha van Lien Xo o Peredelkino cho đen khi mat ngay 7 thang 3 nam 1975.


Tac pham chinh Trong suot cuoc đoi phai chien đau voi benh tat va ca nhung đinh kien chinh tri cung nhu nhung rao can nhan thuc cua thoi đai, M. Bakhtin van đe lai mot di san ly luan van hoc đang chu y, trong đo noi tieng nhat co the ke đen bao gom

Nhung van đe thi phap Dostoevski đuoc xuat ban lan đau voi ten Nhung van đe sang tac Dostoevski nam 1929 va đuoc tai ban co sua chua, bo sung (nhung khong lam thay đoi nhung noi dung cot yeu) vao cac nam 1963, 1967, 1979. Tac pham ket tinh nhung gia tri tinh hoa trong phuong phap tu duy cua Voloshinov va Medvedev, đuoc Bakhtin đem ung dung vao nghien cuu mot trong nhung sang tac phuc tap nhat cua van hoc Nga, hien tuong Dostoevski. Tac pham nay noi tiep tac pham "Chu nghia Marx va triet hoc ngon ngu" cua Voloshinov, đem lai mot cai nhin moi me khong chi đoi voi sang tac cua nha van hien thuc Dostoievski ma con đoi voi van hoc nghe thuat noi chung, đoi voi moi quan he giua van hoc va hien thuc noi rieng. Chuyen luan đa phan tich thi phap tieu thuyet cua Dostoevski, đua ra quan điem Dostoievski "nhu mot thien tai đa sang tao ra mot dang tieu thuyet hoan toan moi chua tung co truoc đo trong van hoc Nga cung nhu van hoc the gioi" ma Voloshinov, nguoi đong thoi cung la giao su am nhac, goi mot cach uoc le la "tieu thuyet đa thanh";
Sang tac cua Francois Rabelais va van hoa dan gian thoi Trung co va Phuc hung (1965);
Nhung van đe van hoc va my hoc (1975) đuoc viet tu nam 1924 voi bai "Van đe noi dung, chat lieu va hinh thuc trong sang tao nghe thuat ngon tu". Đay la ban phac thao đau tien he thong "my hoc nghe thuat ngon tu" cua Bakhtin. He thong nay trong nhung đuong net chung đa hinh thanh o Bakhtin tu đau nhung nam 20 the ky truoc, chiu nhieu anh huong cua Voloshinov va Medvedev trong cuoc tranh luan cua hai tac gia nay voi truong phai hinh thuc chu nghia Nga. Ve sau, cong trinh tiep tuc đuoc bo sung dan dan qua hon mot nua the ky voi cac cong trinh nhu: "Tac gia va nhan vat trong hoat đong tham my" (1925 - 1926), "Van đe nhung the loai loi noi" (1953 - phat trien cac y tuong cua Voloshinov tu thap nien 1920), "Van đe van ban trong ngon ngu hoc", "ngu van hoc va cac khoa hoc nhan van khac", "Ve phuong phap luan cua cac khoa hoc nhan van" (1960 - 1970);
My hoc sang tac ngon tu (1979);
Nhung bai bao phe binh van hoc (1986).
Nhung ten tuoi cua Bakhtin, voi tu cach mot nha triet hoc va ngon ngu hoc, chu yeu nho cac cong trinh xuat ban vao nhung nam 1920, ky ten V.N. Voloshinov (chet nam 1936) va P.N. Medvedev (bi Stalin xu tu nam 1938) ma Bakhtin (trong cac cuoc noi chuyen co ghi am voi Duvakin) va hoc tro cua ong tuyen bo rang co ban la cua Bakhtin, đac biet la Hoc thuyet Freud (V.N. Voloshinov), Phuong phap hinh thuc trong nghien cuu van hoc (P.N. Medvedev), va Chu nghia Marx va triet hoc ngon ngu (V.N. Voloshinov). Nhung cong trinh kiet xuat đo bao quat mot pham vi nghien cuu triet hoc, my hoc va ly luan van hoc rong lon cua mot nha bac hoc tam co the gioi, bao gom nhung van đe ve ngon ngu hoc, ky hieu hoc, noi dung va hinh thuc, thi phap hoc lich su, thi phap hoc tac gia, ly luan ve tieu thuyet, ly luan ve ngon tu van hoc, ly luan van ban, ly luan ve tac gia.... Tuy nhien, nhung nghien cuu sau nay cung cap nhung bang chung xac thuc cho thay rang cac thong tin đo la doi tra, Voloshinov va Medvevev đich thuc la tac gia nhung cong trinh nay. Tai Nga, "Toan tap Bakhtin", hien đa hoan thanh, cuoi cung cung tu bo y đinh in gop vao đo cac tac pham cua Voloshinov va Medvedev.


Chu thich Tham khao M. Bakhtin, Nhung van đe thi phap Đoxtoiepxki (Tran Đinh Su dich, Lai Nguyen An va Vuong Tri Nhan giup dich chuong IV), Nha xuat ban Giao duc, H. 1993.
Mikhail Mikhailovich Bakhtin, Tieu dan tac gia (Pham Vinh Cu) va bai Van đe noi dung, chat lieu va hinh thuc trong sang tao nghe thuat ngon tu (Pham Vinh Cu dich). Trong cuon Ly luan-phe binh van hoc the gioi the ky XX (Loc Phuong Thuy chu bien), tap 1, Nha xuat ban Giao duc, H. 2007, trang 376-380.
M. Bakhtin, Ly luan va thi phap tieu thuyet (Pham Vinh Cu tuyen chon, dich va gioi thieu), Nha xuat ban Hoi nha van, in lan thu 2, H. 2003. Chuong Tieu thuyet phuc đieu cua Đoxtoiepxki, trang 259-351.
Ngo Tu Lap đoc sach "Bakhtine Demasque" Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Laurent Jenny, Bakhtin ten tuoi ay thuoc ve ai?
Lucien Seve,"Tu vu Bakhtin đen truong hop Vugotski Marx nha tu tuong ve ca tinh con nguoi