John von Neumann (Neumann Janos; 28 thang 12 nam 1903 – 8 thang 2 nam 1957) la mot nha toan hoc nguoi My goc Hungary va la mot nha bac hoc thong thao nhieu linh vuc đa đong gop vao vat ly luong tu, giai tich ham, ly thuyet tap hop, kinh te, khoa hoc may tinh, giai tich so, đong luc hoc chat luu, thong ke va nhieu linh vuc toan hoc khac.
Đang chu y nhat, von Neumann la nha tien phong cua may tinh ky thuat so hien đai va ap dung cua ly thuyet toan tu (operator theory) vao co hoc luong tu (xem đai so Von Neumann), mot thanh vien cua Du an Manhattan, nguoi sang lap ra ly thuyet tro choi va khai niem cellular automata. Cung voi Edward Teller va Stanisław Ulam, von Neumann kham pha ra nhung buoc quan trong trong vat ly hat nhan lien quan đen phan ung nhiet hach (thermonuclear) va bom khinh khi.


Tieu su La nguoi lon nhat trong gia đinh co ba anh em, von Neumann sinh ra voi ten Neumann Janos Lajos (ten trong tieng Hungary co ho đi truoc ten) o Budapest, Đe che Ao-Hung (Osztrak-Magyar Monarchia), con cua ong Neumann Miksa (Max Neumann), mot luat su lam viec trong mot ngan hang, va ba Kann Margit (Margaret Kann). Lon len trong mot gia đinh goc Do Thai, Janos, thuong goi la "Jancsi", la mot cau be than đong. Vao nam len sau tuoi, cau be co the chia hai so voi 8-chu so nham trong đau va noi chuyen voi cha bang tieng Hy Lap co. Vao luc len tam, cau đa biet rat nhieu ve mot nganh toan goi la giai tich; luc muoi hai tuoi cau co the đuoc xem la o muc tren đai hoc. Cau ta co the nho chi bang cach luot nhin qua trang sach. Cau vao truong Fasori Gimnazium (Lutheran Gymnasium) vao nam 1911. Co nguon cho rang luc 10 tuoi cau be moi đi hoc, va vao truong trung hoc luon.
Vao nam 1913, cha cau mua mot danh hieu, va gia đinh Neumann đat đuoc danh hieu Margittai cua quy toc Hungary, tuong đuong voi von cua Ao. Neumann Janos do đo tro thanh Janos von Neumann - va Janos đuoc Anh hoa thanh John sau khi ong, me ong va cac anh di cu sang Hoa Ky vao thap nien 1930. Luu y la, ong su dung ho von Neumann, trong khi cac anh chuyen thanh cac ho khac nhu Vonneumann va Newman.
Tai Đai hoc Budapest, von Neumann đuoc cac giao su boi duong ve mon toan, đac biet la GS. Fekete, nguoi đong tac gia cua bai bao khoa hoc đau tien cua von Neumann khi ong moi 18 tuoi.
Ong nhan bang Ph.D. ve toan hoc (voi cac nganh phu trong vat ly thuc nghiem va hoa hoc) tu Đai hoc Budapest vao nam 23 tuoi. Cung trong thoi gian nay, ong hoc ky thuat hoa chat tai ETH Zurich o Thuy Si. Trong nhung nam tu 1926 đen 1930 ong la mot giang vien tu (Privatdozent) o Berlin, Đuc.
Von Neumann đuoc moi sang Princeton, New Jersey vao nam 1930, va la mot trong bon nguoi đuoc chon cho cac giao su đau tien cua Institute for Advanced Study, noi ong la giao su toan hoc tu ngay thanh lap vien nam 1933 cho đen khi ong mat.
Tu 1936 đen 1938, Alan Turing la khach vieng tham tai hoc vien, noi ong hoan thanh luan an tien si duoi su huong dan cua Alonzo Church tai Princeton. Chuyen vieng tham nay xay ra khong lau sau khi Turing xuat ban bai bao nam 1936 voi tua đe On Computable Numbers with an Application to the EntscheidungsproblemOn Computable Numbers with an Application to the Entscheidungsproblem Luu tru ngay 22 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine (Ve nhung so tinh đuoc voi mot ap dung vao bai toan Entscheidungsproblem) lien quan đen nhung khai niem cua thiet ke logic cua mot may giai đuoc moi bai toan. Von Neumann co le biet đen y tuong cua Turing nhung khong ro la ong co su dung chung vao thiet ke cua may tinh IAS muoi nam sau đo.
Vao nam 1937, ong tro thanh cong dan My. Vao nam 1938, von Neumann đuoc trao giai thuong Giai tuong niem Bocher cho cac cong trinh trong nganh giai tich.
Von Neumann lap gia đinh hai lan. Vo đau cua ong la Mariette Kovesi, cuoi vao nam 1930. Khi ong cau hon, ong khong co kha nang noi đuoc gi nhieu hon la "Co va toi co the co mot vai thu vui cung nhau, va hien nay ca hai chung ta đa đeu thich uong." Von Neumann đong y chuyen đoi sang Cong giao đe lam đep long gia đinh vo. Đoi vo chong ly di vao nam 1937, va sau đo von Neumann cuoi nguoi vo sau, Klara Dan, vao nam 1938. Von Neumann co mot đua con gai, tu cuoc hon nhan đau, la Marina von Neumann Whitman. Marina sau nay lap gia đinh va la mot giao su noi tieng trong thuong mai quoc te va chinh sach cong tai Đai hoc Michigan.
Von Neumann bi ung thu xuong hay ung thu tuyen tuy vao nam 1957, co le la do nhiem phong xa trong khi theo doi cac thu nghiem ve bom A o Thai Binh Duong, va co le la cac cong viec sau nay ve vu khi nguyen tu tai phong thi nghiem Los Alamos, New Mexico. (Nha tien phong vat ly hat nhan đong nghiep Enrico Fermi chet vi ung thu xuong vao nam 1954.) Von Neumann chet chi trong vai thang sau nhung chan đoan ban đau, trong đau đon tot cung. Ung thu cung lan đen nao bo cua ong, cat đi hau het kha nang suy nghi cua ong, truoc đay la cong cu sac ben va đuoc tran trong nhat cua ong. Khi ong nam hap hoi o Benh vien Walter Reed o Washington, D.C., ong chan đong ban be va nguoi quen khi yeu cau noi chuyen voi mot cha Cong giao La Ma.
Von Neumann co nhung y tuong co the lam nhieu nguoi ngay nay cam thay kho chap nhan. Ong mo đen viec thay đoi moi truong bang cach, chang han, rai nhung mau nhan tao tren bang o hai cuc đe lam tang kha nang hap thu buc xa Mat Troi va do vay lam tang nhiet đo toan cau. Ong cung ung ho tan cong phu đau Lien Xo bang vu khi hat nhan, tin rang lam nhu vay se ngan ho che tao đuoc bom nguyen tu.


Logic Viec tien đe hoa (axiomatization) toan hoc, theo mo hinh tac pham Elements cua Euclid, đa đat đen mot muc đo rong va chat che moi vao cuoi the ki 19, đac biet la trong so hoc (nho vao cong Richard Dedekind va Giuseppe Peano) va hinh hoc (nho vao cong cua David Hilbert). Tuy nhien, vao đau the ki 20, ly thuyet tap hop, mot nganh toan moi phat minh boi Georg Cantor, va đuoc đay vao cho khung hoang boi Bertrand Russell voi su kham pha ra nghich ly noi tieng cua ong ta (ve tap hop cua cac tap hop khong thuoc chinh no), đa chua đuoc cong thuc hoa. Nghich ly Russell bao gom quan sat rang neu nhu tap hop x (cua tap cac tap hop khong phai la thanh vien cua chinh no) la mot thanh vien cua chinh no, thi no phai thuoc ve tap hop cac tap hop khong thuoc ve chinh no, va do vay khong the thuoc ve chinh no; mat khac, neu nhu tap x khong thuoc chinh no, thi no phai thuoc tap cua cac tap hop khong thuoc chinh no, va do vay no phai thuoc ve chinh no.
Van đe tien đe hoa ly thuyet tap hop đa đuoc giai quyet mot cach tiem an khoang hai muoi nam sau (nho vao cong cua Ernst Zermelo va Abraham Frankel) bang cach mot chuoi cac nguyen ly đuoc cho phep trong viec xay dung tat ca cac tap hop đuoc su dung that su trong toan hoc, nhung khong loai tru mot cach ro ret kha nang ton tai nhung tap hop thuoc ve chinh no. Trong luan an tien si nam 1925, von Neumann chung to co the loai bo kha nang đo trong hai cach bu tru lan nhau: "tien đe nen tang" va khai niem "lop".
Tien đe nen tang thiet lap rang tat ca cac tap hop đeu co the xay dung tu duoi len trong mot cac buoc theo thu tu ke tiep nhau bang cac nguyen ly cua Zermelo va Frankel, trong mot cach thuc rang neu mot tap hop thuoc ve mot tap khac thi tap thu nhat can phai đi truoc tap thu hai trong trat tu (do vay loai tru kha nang mot tap hop thuoc ve chinh no.) Đe bieu dien rang su them vao cua cac tien đe moi vao cac tien đe khac khong san sinh ra cac mau thuan, von Neumann gioi thieu mot phuong phap bieu dien (goi la "phuong phap cac mo hinh noi tai") ma sau nay tro thanh nhung cong cu quan trong cua ly thuyet tap hop.
Cach tiep can thu hai cua van đe dua vao khai niem lop (class), va đinh nghia mot tap hop nhu la mot lop thuoc ve cac lop khac, trong khi mot "lop nho hon" đuoc đinh nghia nhu la mot lop khong thuoc ve lop nao khac. Trong khi, trong cach tiep can cua Zermelo/Frankel, nhung tien đe can tro viec xay dung mot tap hop cua cac tap hop khong thuoc ve chinh no, trong cach tiep can cua von Neumann, lop cua cac tap hop khong thuoc ve chinh no co the đuoc xay dung, nhung no la mot "lop nho hon" chu khong phai la mot tap hop.
Voi đong gop nay cua von Neumann, he thong cac tien đe cua ly thuyet tap hop tro thanh đu hoan chinh, va cau hoi ke tiep la lieu la no đa xac đinh hay chua, ma khong can phai cai tien. Mot cau tra loi phu đinh kha manh đua ra vao thang 9 nam 1930 tai Hoi nghi toan hoc lich su tai Konigsberg, ma trong đo Kurt Godel cong bo "đinh ly đau tien ve su khong toan ven" noi tieng cua ong: cac he thong tien đe thong thuong la khong hoan toan, theo y nghia la chung khong the chung minh đuoc tat ca nhung su that co the dien ta đuoc trong ngon ngu cua he thong đo. Ket qua nay đu moi đe lam boi roi cac nha toan hoc cua thoi gian đo. Nhung von Neumann, tham du trong hoi nghi đo, đa khang đinh tieng tam cua ong nhu mot nguoi suy nghi ra van đe ngay tuc khac, va duoi mot thang sau đa co kha nang lien lac voi chinh Godel mot he qua thu vi cua đinh ly cua ong: nhung he thong tien đe thong thuong la khong co kha nang dien ta su nhat quan cua chinh chung. Chinh xac la he qua nay đa thu hut đuoc nhieu su chu y nhat, ngay ca neu nhu nguyen thuy Godel chi xem no nhu la mot đieu to mo, va co the suy ra no mot cach đoc lap (chinh vi ly do nay ma ket qua đuoc goi la "đinh ly Godel thu hai", ma khong nhac đen ten cua von Neumann).


Vat ly luong tu Tai Hoi nghi Toan hoc Quoc te (International Congress of Mathematicians) nam 1900, David Hilbert trinh bay danh sach noi tieng cua ong ve 23 bai toan đuoc xem la trung tam cho su phat trien cua toan hoc trong the ki moi: bai toan thu 6 trong danh sach nay la "su tien đe hoa cac ly thuyet vat ly". Trong cac ly thuyet vat ly moi cua the ki chi mot nganh la chua nhan đuoc mot đoi xu nhu vay cho đen cuoi thap nien 1930, đo la vat ly luong tu (quantum mechanics - QM). That ra, chinh QM nhan thay rang, vao thoi gian đo, o trong mot đieu kien khung hoang ve can ban cung giong nhu ly thuyet tap hop vao đau the ki, đoi dien voi nhung van đe co ban chat ca triet ly lan ky thuat: mot mat, su bat đinh ro rang cua no khong đuoc thu gon ve mot giai thich mang dang co the đinh truoc đuoc, nhu la Albert Einstein tin rang no phai nhu vay đe hoan toan va đay đu; mat khac, van ton tai hai mo hinh gan đung đoc lap nhung tuong đuong nhau, mot la mo hinh "co hoc ma tran" cua Werner Heisenberg va mo hinh "co hoc song" cua Erwin Schrodinger, the nhung van khong co mot mo hinh ly thuyet thong nhat thoa man.
Sau khi hoan thanh viec tien đe hoa ly thuyet tap hop, von Neumann bat đau đoi đau voi viec tien đe hoa vat ly luong tu. Vao nam 1926, ong ngay lap tuc nhan ra rang mot he luong tu co the đuoc xem nhu la mot điem trong khong gian Hilbert, tuong tu nhu 6N chieu khong gian (N la so hat, 3 toa đo chung va 3 đong luong chinh tac cho moi hat) khong gian cua cac pha trong co hoc co đien nhung thay vao đo bay gio la voi vo han chieu (tuong ung voi vo han so cac trang thai co the xay ra cua he thong): cac gia tri vat ly truyen thong (v.d. vi tri va momentum) do đo co the đuoc bieu dien nhu la cac toan tu tuyen tinh nao đo tac đong trong cac khong gian nay. "Vat ly hoc" cua co hoc luong tu do đo đuoc thu gon ve "toan hoc" cua cac toan tu tuyen tinh Hermitian trong cac khong gian Hilbert. Vi du, nguyen ly bat đinh noi tieng cua Heisenberg, theo đo su xac đinh vi tri cua mot hat se ngan chan su xac đinh momentum cua no va nguoc lai, đuoc dien dich thanh su "phi giao hoan" cua hai toan tu tuong ung. Mo hinh toan hoc moi nay bao gom ca nhung truong hop đac biet la nhung mo hinh cua ca Heisenberg va Schrodinger, va tich luy trong cuon sach kinh đien nam 1932 voi tua đe The Mathematical Foundations of Quantum Mechanics (Nhung nen tang toan hoc cua co hoc luong tu). Tuy vay, cac nha vat ly, nhin chung, cuoi cung van thich mot cach tiep can khac voi cua von Neumann (đuoc xem nhu la rat đep va thoa man yeu cau boi cac nha toan hoc). Cach tiep can đo đuoc đua ra vao nam 1930 boi Paul Dirac va dua vao mot kieu ham so la (goi la "delta cua Dirac") von bi chi trich gay gat boi von Neumann.
Trong bat ki truong hop nao đi nua, cach xu ly truu tuong cua von Neumann cung cho phep ong đuong đau voi van đe het suc can ban cua xac đinh va bat đinh. Trong cuon sach cua minh ong bieu dien mot đinh ly ma theo đo vat ly luong tu khong the đuoc bat nguon bang nhung xap xi thong ke tu mot ly thuyet xac đinh thuoc kieu đuoc su dung trong co hoc co đien. Cach bieu dien nay chua đung mot loi ve khai niem, nhung no đa giup mo ra mot huong nghien cuu ma, thong qua cong trinh cua John Stuart Bell vao 1964 ve Đinh ly Bell va nhung thi nghiem cua Alain Aspect vao nam 1982, cuoi cung cho thay rang vat ly luong tu that su can mot "khai niem thuc te" (notion of reality) khac han voi cua vat ly co đien.
Trong mot cong trinh đi kem vao nam 1936, von Neumann chung minh (cung voi Garrett Birkhoff) rang vat ly luong tu cung can mot loai logic khac han voi thu logic co đien. Chang han, anh sang (hat photon) khong the đi qua hai bo loc tiep noi nhau đuoc phan cuc vuong goc lan nhau (v.d. mot theo phuong ngang va mot theo phuong đung), va do vay, a fortiori (hon the nua), no khong the xuyen qua mot bo loc thu ba đuoc phan cuc cheo them vao hai bo loc kia, du la đat truoc hay đat sau chung. Nhung neu nhu bo loc thu ba nay đuoc them vao o vi tri "chinh giua" hai cai kia, thi cac photon se that su đi xuyen qua. Va su kien thuc nghiem nay đuoc dien dich thanh logic nhu la "tinh phi giao hoan" cua phep giao 
  
    
      
        (
        A
        ∧
        B
        )
        =
        (
        B
        ∧
        A
        )
      
    
    {\displaystyle (A\land B)\neq (B\land A)}
  
. No cung cho thay rang nhung luat phan phoi cua logic co đien, 
  
    
      
        P
        ∨
        (
        Q
        ∧
        R
        )
        =
        (
        P
        ∨
        Q
        )
        ∧
        (
        P
        ∨
        R
        )
      
    
    {\displaystyle P\lor (Q\land R)=(P\lor Q)\land (P\lor R)}
  
 va

  
    
      
        P
        ∧
        (
        Q
        ∨
        R
        )
        =
        (
        P
        ∧
        Q
        )
        ∨
        (
        P
        ∧
        R
        )
      
    
    {\displaystyle P\land (Q\lor R)=(P\land Q)\lor (P\land R)}
  
, la khong con đung đuoc nua cho ly thuyet vat ly luong tu. Ly do cho viec nay la vi mot phep giao luong tu, khong giong nhu truong hop phep giao co đien, co the la đung khi ca hai menh đe trong phep giao đeu sai va đieu nay, chinh no, la vi trong vat ly luong tu thuong xuyen xay ra mot cap kha nang (pair of alternatives) la xac đinh ve ngu nghia, trong khi moi thanh phan la bat đinh. Tinh chat nay co the đuoc minh hoa boi mot vi du đon gian. Gia su chung ta đang xem xet cac hat (chang han nhu electron) voi spin (momentum goc) khong phai la cac so nguyen ma chi co hai gia tri xay ra: duong hay am. Sau đo, mot nguyen ly bat đinh thiet lap rang spin, tuong đoi voi hai truc khac nhau (v.d. x va y) cho ket qua la mot cap cac gia tri khong tuong thich nhau. Gia su rang trang thai ɸ cua mot electron nao đo kiem chung menh đe "spin cua electron x co gia tri duong". Dua vao quy luat bat đinh, gia tri cua spin theo truc y se hoan toan bat đinh cho ɸ. Do đo, ɸ khong the kiem chung ca menh đe "spin theo truc y duong" hay la menh đe "spin theo truc y am." Du the nao đi nua, giao cua hai menh đe "spin theo truc y la duong hay spin theo truc y la am" phai đung cho ɸ. Trong truong hop phan phoi, do đo la co the co tinh huong ma trong đo 
  
    
      
        A
        ∧
        (
        B
        ∨
        C
        )
        =
        A
        ∧
        1
        =
        A
      
    
    {\displaystyle A\land (B\lor C)=A\land 1=A}
  
, trong khi 
  
    
      
        (
        A
        ∧
        B
        )
        ∨
        (
        A
        ∧
        C
        )
        =
        0
        ∨
        0
        =
        0
      
    
    {\displaystyle (A\land B)\lor (A\land C)=0\lor 0=0}
  
.


Kinh te Cho đen thap nien 1930, nganh kinh te duong nhu lien quan đen viec su dung rat nhieu toan va so lieu; the nhung hau het nhung thu nay la nong can hoac khong lien quan mot cach thich hop. No đuoc su dung, phan lon, đe đua ra nhung cong thuc chinh xac nhung vo dung va nhung loi giai cho nhung van đe ma trong thuc te, ve ban chat la khong ro rang. Kinh te thay minh trong mot tinh trang giong nhu vat ly trong the ki 17: van đang cho su phat trien cua mot ngon ngu thich hop đe dien ta va giai quyet cac van đe cua minh. Trong khi vat ly, di nhien, đa tim ra ngon ngu trong phep tich vi tich phan, von Neumann đe nghi ngon ngu ly thuyet tro choi va ly thuyet ve cac can bang tong quat cho kinh te.
Đong gop đang ke đau tien cua ong la đinh ly minimax vao nam 1928. Đinh ly nay thiet lap rang trong nhung tro choi tong bang khong voi thong tin đay đu (nghia la, trong đo, nhung nguoi choi biet truoc chien thuat cua đoi phuong cung nhu he qua cua chung) co ton tai mot chien thuat cho phep ca hai nguoi choi toi thieu hoa (minimize) gia tri ton that cuc đai (maximum losses) cua ho (do vay co ten la minimax). Đac biet la, khi xem xet tat ca moi chien luoc, mot nguoi choi phai xet tat ca cac đoi pho co the cua đoi phuong va gia tri ton that cuc đai co the xay ra. Nguoi choi sau đo choi theo chien thuat voi ket qua lam toi thieu hoa ton that cuc đai nay. Mot chien thuat nhu vay, lam toi thieu ton that cuc đai, đuoc goi la toi uu cho ca hai nguoi choi trong truong hop minimax cua ho la bang nhau (theo gia tri tuyet đoi) va nguoc dau nhau. Neu nhu gia tri chung la zero, tro choi tro nen vo nghia.
Von Neumann dan dan cai tien va mo rong đinh ly minimax đe bao gom ca nhung tro choi co thong tin khong hoan toan va nhung tro choi co nhieu hon hai nguoi choi. Cong trinh nay đuoc don lai trong cuon sack kinh đien nam 1944 voi tua đe The Theory of Games and Economic Behavior (Ly thuyet tro choi va cac cu xu kinh te), cung viet voi Oskar Morgenstern.
Đong gop quan trong thu hai cua von Neumann trong lanh vuc nay la loi giai, vao nam 1937, cua mot bai toan đuoc mo ta lan đau boi Leon Walras vao nam 1874: su ton tai cua cac tinh huong cua the can bang trong cac mo hinh toan hoc cua thi truong phat trien dua tren quy luat cung va cau. Ong lan đau tien nhan ra rang mot mo hinh nhu vay nen đuoc dien ta thong qua cac bat phuong trinh (nhu la ngay nay) chu khong phai la bang cac phuong trinh (nhu la đuoc lam truoc đay), va sau đo tim ra mot loi giai cho bai toan cua Walras bang cach ap dung mot đinh ly điem bat đong suy ra tu cong trinh cua Luitzen Brouwer. Tam quan trong cua cong trinh ve can bang tong quat va cac phuong phap dung cac đinh ly điem bat đong đuoc vinh du bang cac giai Nobel nam 1972 cho Kenneth Arrow va, nam 1983, cho Gerard Debreu.
Von Neumann (va Morgenstern trong cuon sach cua ho nam 1944) la nguoi đau tien su dung mot phuong phap chung minh, su dung trong ly thuyet tro choi, biet đen nhu la đe quy nguoc [1] Luu tru ngay 12 thang 11 nam 2017 tai Wayback Machine.


Vu khi Vao nam 1937 von Neumann, sau khi nhan đuoc quyen cong dan My, bat đau nghien cuu ve nhung van đe trong toan ung dung. Ong nhanh chong tro thanh mot trong nhung chuyen gia hanh đau trong nganh chat no, va đa co van rat nhieu cho quan đoi, chu yeu la Hai quan Hoa Ky (co the la ong thich giao du voi cac đo đoc hon la cac tuong linh vi nhom thu nhat thich uong ruou trong khi nhom thu hai chi thich ca phe).
Mot ket qua chu y trong nganh chat no la kham pha cua cac loai bom cuc lon co suc cong pha nhieu hon neu chung đuoc no truoc khi cham đat boi vi nhung luc phat sinh them do cac song cua vu no (bao chi noi đon gian hon la von Neumann tim ra rang nen tranh muc tieu hon la đam vao đo). Ap dung noi tieng (hay tai tieng) nhat cua kham pha xay ra vao ngay 6 va 9 thang 8 nam 1945, khi hai qua bom nguyen tu phat no tren khong trung cua Hiroshima va Nagasaki, tai mot đo cao đuoc tinh toan chinh xac boi chinh von Neumann đe chung gay ra nhieu thiet hai nhat.
Von Neumann đa đuoc đua vao Du an Manhattan đe giup cho viec thiet ke kinh no (explosive lense) can đe nen loi plutonium cua thiet bi trong thu nghiem Trinity va vu khi "Fat Man" tha xuong Nagasaki.
Tu mot quan điem chinh tri, von Neumann la mot thanh vien cua mot uy ban chon ra cac đia điem co the la "muc tieu". Lua chon đau tien cua von Neumann la thanh pho Kyoto, bi loai bo boi Bo truong Chien tranh Henry Stimson.
Sau chien tranh, Robert Oppenheimer đa đua ra nhan xet noi tieng rang cac nha vat ly đa co "toi loi" do ket qua cua viec phat trien nhung qua bom nguyen tu đau tien. Von Neumann tra loi hoi dieu cot rang "đoi khi mot nguoi thu toi đe ke cong cho minh." Trong truong hop nao đi nua, ong tiep tuc khong lay chuyen trong cong trinh nay va cuoi cung, cung voi Edward Teller, la mot nguoi duy tri cac đe an ke tiep ve viec che tao bom hydrogen. Von Neumann đa hop tac voi điep vien Klaus Fuchs ve viec phat trien bom hydrogen, va hai nguoi nop bang sang che bi mat Improvement in Methods and Means for Utilizing Nuclear Energy (Cai tien cac phuong phap va phuong tien su dung nang luong hat nhan) vao nam 1946, đua ra mot cach su dung vu no bom phan hat đe nen nhien lieu nhiet hach truoc khi co gang khai hoa mot phan ung nhiet hach. (Herken, pp. 171, 374). Mac du đay khong phai la loi giai cho thiet ke thanh cong cua bom hydrogen - thiet ke Teller-Ulam - sau nay đuoc đanh gia la mot buoc đi đung huong, mac du no khong đuoc theo ngay luc đo.
Cac viec lam cua von Neumann ve bom hydrogen cung nam trong lanh vuc may tinh, khi ong va Stanislaw Ulam phat trien cac chuong trinh mo phong tren may tinh ve mot loai may tinh moi cua von Neumann can thiet cho cac tinh toan thuy đong luc hoc. Trong thoi nay ong đong gop vao su phat trien cua phuong phap Monte Carlo, cho phep cac bai toan rat phuc tap co the xap xi thong qua viec su dung so ngau nhien. Boi vi su dung danh sach cua cac so "thuc su" ngau nhien la het suc cham tren may ENIAC, von Neumann phat trien mot dang tho cua viec tao ra cac so ngau nhien gia (pseudorandom number), su dung phuong phap binh phuong giua. Mac du phuong phap nay đa bi phe phan sau nay la qua tho, von Neumann nhan thuc đuoc đieu đo vao thoi gian đo: ong dung boi vi no nhanh hon (theo thoi gian tinh toan) cac phuong phap khac ma ong co vao thoi điem đo, va cung đe y rang khi phuong phap nay cho ra sai so qua lon, no rat de nhan thay, khong nhu cac phuong phap khac co the khong đung mot cach tinh vi.
Vao nam 1952, qua bom hydrogen đau tien, Ivy Mike, đuoc khai hoa o Eniwetok Atoll.


Khoa hoc may tinh Ten cua von Neumann đuoc dung trong kien truc von Neumann đuoc dung trong hau het cac loai may tinh, boi vi cac tac pham cua ong ve khai niem nay; mac du nhieu nguoi cam thay cach đat ten nay đa bo qua cac đong gop cua J. Presper Eckert va John William Mauchly cung lam viec voi cac khai niem đo trong cong trinh ve may ENIAC. Hau het cac may tinh tai nha, microcomputer, minicomputer va may tinh mainframe đeu la may tinh von Neumann. Ong cung la nguoi sang lap ra nganh cellular automata ma khong can dung đen may tinh, xay dung nhung vi du đau tien cua automata co kha nang tu nhan đoi chi bang but chi va giay ve. Khai niem ve mot may xay dung tong quat đuoc trich ra tu cuon Theory of Self Reproducing Automata (Ly thuyet Automata tu sinh san) xuat ban sau khi ong qua đoi. Thuat ngu "may von Neumann" cung đuoc dung đe chi ve nhung loai may moc co the tu nhan đoi. Von Neumann chung minh rang cach hieu qua nhat cho cac vu khai mo cuc lon nhu khai mo toan bo Mat Trang hay vanh đai tieu hanh tinh (asteroid belt) co the đat đuoc bang cac may moc tu nhan đoi đuoc, đe dua vao su phat trien theo ham mu cua nhung co che nhu vay.
Them vao cac cong trinh ve kien truc may tinh, ong đuoc cho la co it nhat mot đong gop trong viec nghien cuu thuat toan. Donald Knuth, vao nam 1945, đa dung von Neumann nhu la nguoi phat minh ra thuat toan đuoc nhieu nguoi biet đen cua Knuth: thuat toan sap xep tron (merge sort), trong đo hai nua cua mot mang đuoc sap xep mot cach đe quy roi tron lai voi nhau.
Ong cung ban ron trong viec tham do cac bai toan trong lanh vuc thuy khi đong luc dien toan. Cung voi R. D. Richtmyer ong phat trien khai niem đo nhot nhan tao, sau đo tro thanh co so cho viec nghien cuu song chan đong. Cong bang ma noi, chung ta co the se khong biet nhieu ve vat ly thien van, va đa khong phat trien đuoc cac loai đong co phan luc va ten lua, neu khong co cong trinh đo. Van đe đuoc giai quyet khi may tinh co gang giai cac bai toan thuy khi đong luc hoc, cac chuong trinh đat qua nhieu điem luoi tai nhung điem ma song chan đong la khong lien tuc. Khai niem "đo nhot nhan tao" la mot ki thuat tinh toan nham lam tron phan nao su truyen chan đong ma khong vi pham nhieu ve mat co so vat ly.


Cac kha nang đuoc nhan đinh John von Neumann co kha nang giai quyet cung mot luc trong đau nhieu van đe phuc tap. Eugene Wigne viet rang, mot khi Neumann lam viec, "nguoi co mot kha nang lam viec hoan hao nhu mot banh rang trong đong co ma đo chinh xac đen tung inch". Israel Halperin cung noi rang:"đuoi kip voi anh ay hau nhu la chuyen khong tuong. Nhu nguoi đi chiec xe 3 banh đang đuoi mot chiec xe hoi".  Edward Teller "Neumann co the de dang the hien minh troi hon bat cu nguoi nao ma anh ay gap. Toi co le chang bao gio sanh voi Neumann đuoc". Va Teller bonus "Neumann co the duy tri mot cuoc tro chuyen voi đua con trai 3 tuoi cua toi nhu 2 nguoi ban đang tro chuyen voi nhau, va toi tu hoi rang lieu co phai anh ay dung cung quy tac ay đe noi chuyen voi nhung nguoi con lai?. Hau nhu moi nguoi tron tranh hanh đong suy nghi neu co the, mot so nguoi nghien suy nghi, nhung Neumann thuc su thich thu voi viec suy nghi"
Lothar Wolfgang Nordheim ta John von Neumann la nguoi co kha nang suy nghi nhanh nhat ma ong ay tung gap va Jacob Bronowski "Anh ay la nguoi thong thai nhat ma toi biet. La mot thien tai". George Polya, giang vien tai ETH Zurich khi von Neumann tham du voi tu cach la mot sinh vien, noi rang "Johnny la mot hoc sinh duy nhat toi phai de chung. Neu trong gio ho co bat ky van đe nao ma toi khong giai đuoc, hoac chua đuoc giai quyet, thi nhu mot đieu binh thuong rang tai cuoi buoi hoc toi se gap đuoc Johnny đen ben cung voi to giay nhap, vai dong chu nguech ngoac va van đe đuoc giai quyet mot cach tron ven"


Chinh tri va cac van đe xa hoi Von Neumann đa trai qua mot su nghiep han lam nhanh nhu chop tuong tu nhu van toc cua tri tue cua ong, o tuoi 29 đat đuoc mot trong nam vi tri giao su tai vien Institute for Advanced Study vua thanh lap tai Đai hoc Princeton (mot vi tri khac la cua Albert Einstein). Ong do vay duong nhu co tham vong vuon ra cac nganh khoa hoc khac đe thoa man ca tinh tham vong cua minh, va hop tac voi rat nhieu tap đoan cong nghiep quan su cua My. Ong la co van thuong xuyen cua CIA, Quan đoi Hoa Ky, RAND Corporation, Standard Oil, IBM va nhieu cong ty khac.
Nhu la Chu tich cua "Uy ban Ten lua von Neumann" đau tien, va nhu la mot thanh vien cua Commission for Atomic Energy sau nay, bat đau tu 1953 cho đen cai chet cua ong vao 1957, ong la khoa hoc gia voi nhieu uy the chinh tri nhat o My. Thong qua uy ban cua ong, ong phat trien nhieu tinh huong khac nhau cua viec chay đua vu trang hat nhan, su phat trien cua cac ten lua lien luc đia va cac ten lua phong len tu tau ngam mang đau đan hat nhan, va the can bang chien luoc con nhieu tranh cai goi la Chac chan Huy diet lan nhau (Mutually Assured Destruction). Co the noi ong la bo oc đang sau cac khia canh "khoa hoc" cua Chien tranh Lanh đa tao ra đieu kien trong bon muoi nam cua the gioi phuong Tay.
Ong chet, bi tham nhung cung tro treu, vi ung thu xuong va ung thu tuyen tuy co the la do nhiem phong xa trong nhung thu nghiem hat nhan tien hanh tai Bikini Atoll vao nam 1946, nhung thu nghiem ma cac bien phap an toan cho quan sat vien đa đuoc ong kien tri bao ve nhieu nam truoc đo. Giuong hap hoi cua von Neumann đat duoi su canh phong can mat cua quan đoi, va ong bi tam thuoc me, đe ong khong vo tinh tiet lo cac bi mat quan su ma ong phai giu kin.


Vinh danh Giai thuong John von Neumann cua Institute for Operations Research and Management Science (INFORMS, truoc đo la TIMS-ORSA) đuoc trao nam cho ca nhan (hay đoi khi mot nhom) đa đong gop mot cach co ban va lien tuc vao ly thuyet van tru hoc (operations research) va cac khoa hoc quan ly.
Huy chuong IEEE John von Neumann đuoc thuong hang nam boi to chuc IEEE "cho cac ket qua xuat sac đat đuoc trong khoa hoc va ky thuat co lien quan đen may tinh."
Bai giang John von Neumann (John von Neumann Lecture) đuoc trinh bay hang nam tai Society for Industrial and Applied Mathematics (SIAM) boi mot nghien cuu vien đa đong gop nhieu vao toan ung dung; nguoi giang cung đuoc thuong cho mot khoan tien.
Von Neumann, mot mieng ho tren Mat Trang, đuoc đat theo ten John von Neumann.
Hiep hoi cac khoa hoc gia may tinh cua Hungary, Neumann Janos Szamitogeptudomanyi Tarsasag, đuoc đat theo ten John von Neumann.
Vao 4 thang 5 nam 2005 Buu đien Hoa Ky phat hanh chuoi cac tem ki niem cac khoa hoc gia My, mot tap bon tem loai 37-xu tu dinh. Cac nha khoa hoc đuoc minh hoa la John von Neumann, Barbara McClintock, Josiah Willard Gibbs va Richard Feynman.


Tham khao Heims, Steve J., 1980. John von Neumann and Norbert Wiener, from Mathematics to the technologies of life and death. MIT Press.
Herken, Gregg, 2002. Brotherhood of the Bomb: The Tangled Lives and Loyalties of Robert Oppenheimer, Ernest Lawrence, and Edward Teller.
Israel, Giorgio, and Gasca, Ana Millan, 1995. The World as a Mathematical Game: John von Neumann, Twentieth Century Scientist.
Macrae, Norman, 1992. John von Neumann.


Đoc them Jean van Heijenoort, 1967. A Source Book in Mathematical Logic, 1879-1931. Harvard Univ. Press.
1923. "On the introduction of transfinite numbers," 346-54.
1925. "An axiomatization of set theory," 393-413.
1932. "Mathematical Foundations of Quantum Mechanics", Beyer, R. T., trans. Princeton U. Press.
1944. (with 'Oskar Morgenstern) Theory of Games and Economic Behavior. Princeton Univ. Press.
1966. (with Arthur W. Burks) Theory of Self-Reproducing Automata. Univ. of Illinois Press.
Nguon thu hai:

Aspray, William, 1990. John von Neumann and the Origins of Modern Computing.
Dalla Chiara, Maria Luisa and Giuntini, Roberto 1997, La Logica Quantistica in Boniolo, Giovani, ed., Filosofia della Fisica (Philosophy of Physics). Bruno Mondadori.
Goldstine, Herman, 1980. The Computer from Pascal to von Neumann.
Poundstone, William. Prisoner's Dilemma: John von Neumann, Game Theory and the Puzzle of the Bomb. 1992.
1958, Bulletin of the American Mathemetical Society 64.
1990. Proceedings of the American Mathematical Society Symposia in Pure Mathematics 50.


Hoc sinh Donald B. Gillies, hoc sinh PhD cua John Von Neumann.
John P. Mayberry, hoc sinh PhD cua John Von Neumann.


Xem them Đai so Von Neumann
Phong đoan cua Von Neumann
Đinh ly Stone–von Neumann
Ly thuyet tap hop Von Neumann–Bernays–Godel
Đinh ly giao hoan kep Von Neumann
Von Neumann regular ring
Cau truc Von Neumann


Tham khao Lien ket ngoai O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "John von Neumann", Bo luu tru lich su toan hoc MacTutor, Đai hoc St. Andrews
John von Neumann's contribution to economic science Luu tru ngay 27 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine — By Maria Joao Cardoso De Pina Cabral, International Social Science Review, Fall-Winter 2003
Von Neumann vs. Dirac — article from Stanford Encyclopedia of Philosophy which contains in-depth discussion of the relative historical significance and technical differences between the mathematical formulations of QM as carried out by Von Neumann and by Dirac.
A Discussion of Artificial Viscosity Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
Von Neumann's Universe, audio talk by George Dyson from ITConversations.com
[2] Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine, article by Stephen Wolfram on Neumann's 100th birthday.
John von Neumann tai Du an Pha he Toan hoc
His biography at Hungary.hu Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2004 tai Wayback Machine
Bibliography of von Neumann's works Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
Annotated bibliography for John von Neumann from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues Luu tru ngay 28 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine