Ha Minh Tuan (1929 – 1992) la mot nha van quan đoi nguoi Viet Nam. Ong đuoc biet đen nhieu nhat voi cuon tieu thuyet Vao đoi xuat ban lan đau vao nam 1963.


Nhung nam đau đoi Ha Minh Tuan, ten khai sinh la Nguyen Van Tri, sinh ngay 10 thang 2 nam 1929 tai xa Toan Thang, huyen Kim Đong, tinh Hung Yen. Xuat than trong mot gia đinh cong chuc Ha Noi ngheo, tu nho ong phai vua đi hoc vua lam thue cho mot hieu buon đe kiem tien trang trai. Tuy vay, thanh tich hoc tap cua ong lai rat kha va ong đa đuoc cap hoc bong vao truong Buoi o tuoi 14. Trong thoi gian hoc tai truong, ong som bi anh huong boi cach mang đo. Sau khi bi đuoi hoc vao nam 1944, Ha Minh Tuan quyet đinh thoat ly theo cach mang va đa hoat đong bi mat trong phong trao Thanh nien Cuu quoc o Ha Noi. Sau đo, ong đuoc đich than Vu Oanh moi đam nhan chuc vu đoi truong Đoan Tuyen truyen Xung phong thanh Hoang Dieu moi lap thang 11 nam 1944, voi nhiem vu la đi dien thuyet tai cac khu cho đe tuyen truyen đuong loi hoat đong cua Viet Minh. Co đot ong cung tung lam Đai đoi truong Viet Nam Tuyen truyen Giai phong quan. Cung nam nay, Ha Minh Tuan đa tro thanh Đang vien Đang Cong san Viet Nam.
Sau Cach mang Thang Tam nam 1945, Ha Minh Tuan gia nhap Ve quoc đoan va giu chuc Đai đoi truong roi len Tieu đoan truong. Nam 1950, ong lam Chinh uy Trung đoan 209, Su đoan 312. Ong đa tham gia vao nhieu chien dich quan trong nhu Chien dich Viet Bac, Tran Hung Đao, trong đo đac biet la Chien dich Đien Bien Phu ma ong co mat tu đau đen cuoi su kien lich su nay. Nam 1954, sau khi hoa binh lap lai o mien Bac, Ha Minh Tuan đuoc cu lam Truong phong Cuc Tuyen huan, Tong cuc chinh tri Quan đoi nhan dan Viet Nam. 
Ha Minh Tuan đa ket hon voi con nuoi cua ba Nguyen Thi Nam – mot đia chu tung co cong đong gop tai san cho Viet Minh nhung bi đau to qua đoi trong su kien Cai cach ruong đat.


Su nghiep van hoc = Nhung tac pham đau tay =
Tu nam 1949, Ha Minh Tuan đa ra mat voi tu cach la nha van khi cho in Nhung ngay mau lua – mot tap ky su viet ve nhung nguoi that, viec that ma ong tung chung kien trong qua trinh hoat đong cach mang va khang chien. Truoc đo, ong tung viet mot so sach nghiep vu do Nha xuat ban Chinh tri an hanh.
Nam 1957, ong đa gia nhap lam hoi vien cua Hoi Nha van Viet Nam. Ong cung nam trong Đang uy Hoi Nha van va đa giu chuc chu tich Uy ban tuyen chon. Sau vu Nhan Van – Giai Pham, mot so luong lon van nghe si that thoat khien nhan luc trong cac co quan van nghe bi thieu hut. Nhieu quan nhan đa chuyen nganh đe đam nhan cac cong tac van hoc giai đoan nay. Theo phong trao tren, tu nam 1958, Ha Minh Tuan chuyen nganh sang lam pho giam đoc tuan bao moi ra mat Van hoc roi mot thoi gian sau ve lam giam đoc Nha xuat ban Van hoc (cu), đuoc lap nen hau Nhan Van – Giai Pham.
Thoi ky Ha Minh Tuan lam giam đoc Nha xuat ban Van hoc đuoc ghi nhan nhu la giai đoan cuc thinh nhat cua nha xuat ban khi mot so luong lon cac tac pham van hoc đa ra mat, chi ghi nhan rieng cho nam 1963. Ha Minh Tuan luc nay thuong xuyen đung ra keu goi va to chuc buoi đi thuc te cho cac nha van, tho tai co quan đe tim cam hung sang tac va luon nhac nho cap duoi ve viec phai bam sat thuc te trong van chuong.
Trong giai đoan tren, lan luot vao nam 1957 va 1960 Ha Minh Tuan đa xuat ban hai cuon tieu thuyet dai co ten Trong long Ha Noi va Hai tran truyen, đat trong tam vao hoat đong cach mang cua đoan thanh nien xung phong thanh Hoang Dieu. Ca hai tac pham đeu lay cam hung tu quang thoi gian hoat đong cach mang nhung nam thap nien 1940 cua ong. Tuy hai cuon truyen khong phai la mot tap nhung mang tinh noi tiep khi cac nhan vat van buoc tiep tren hanh trinh hoat đong cua minh. Trong đo, cuon đau tien noi ve thoi ky tien cach mang cua nhom va cuon thu hai la ve nhung ngay so khoi cua nhom sau khi cach mang thanh cong. Voi hai tieu thuyet theo khuynh huong su thi tren, Ha Minh Tuan đa khac hoa khong khi cach mang duoi thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa nhung ngay đau đau tranh, thanh lap va xay dung chinh quyen. 
Nhin chung, cac tac pham đa co đuoc su khen ngoi tu gioi phe binh chuyen mon lan cong chung, du van con mot so yeu điem đuoc chi ra trong bieu đat noi dung. Viet trong cuon Tu đien tac gia van hoc Viet Nam the ky XX, nha bao Tran Manh Thuong (2003) đa danh loi khen ngoi cho Trong long Ha Noi va Hai tran tuyen khong chi nho "hien thuc soi đong" ma ca ve loi dien đat "gian di", "cuon hut" nguoi xem. Nha phe binh Ma Giang Lan ca biet con xep Hai tran tuyen len tren ca cuon Song mai voi thu đo cua nha van Nguyen Huy Tuong. Vao nam 2010, toan bo tieu thuyet Trong long Ha Noi đa đuoc đua vao bo Tuyen tieu thuyet Thang Long - Ha Noi, phat hanh nhan su kien Đai le 1000 nam cua thanh pho va nam trong tap 4 bo sach.


= Vao đoi =

Nam 1963, Ha Minh Tuan chuyen ve tru so moi tai toa biet thu so 49 Tran Hung Đao đe tiep tuc lam giam đoc Nha xuat ban Van hoc. Truoc đo vao quang thoi gian 1962–1963, trong mot lan đi thuc te o nha may Trung quy mo, Ha Minh Tuan đa chap but viet tiep cuon tieu thuyet thu ba cua ong mang ten Vao đoi. Noi dung tieu thuyet tap trung vao su vuon len va tu khang đinh minh cua mot co gai moi lon nhung nam thang đau tien buoc chan vao đoi, voi am huong chu đao la "ca ngoi va khang đinh su chien thang, vuon len cua con nguoi truoc moi hoan canh" gan lien voi "thai đo phe phan nhung khia canh tieu cuc cua hien thuc xa hoi". Sau khi hoan thanh xong ban thao, boi nhan thuc đuoc rang rat co the tac pham cua minh se khong đuoc phep xuat ban khi qua khau kiem duyet, Ha Minh Tuan đa bo qua buoc nay roi tu ky giay cho phep xuat ban Vao đoi voi tu cach la giam đoc Nha xuat ban Van hoc.
Thoi điem moi ra mat, cuon sach khong đuoc nhieu bao chi chu y đen. Chi khi mot chinh khach lon thoi đo la tuong Nguyen Chi Thanh đoc đuoc sach roi xoay van đe van hoc thanh van đe chinh tri, phat đong phong trao "đanh Vao đoi" thi su viec moi đuoc mo xe đong loat boi bao chi mien Bac. Trong boi canh chinh quyen đang tien hanh chien dich phe phan hang loat cac tac pham co tu tuong khong phu hop, theo chu nghia xet lai, mot đot tan cong nang ne Vao đoi đa dien ra trong ba thang voi vo so bai chi trich đuoc đang len loat bao tu Trung uong đen thanh pho, tu bai đau tien la 13 thang 6 toi bai cuoi cung la vao 16 thang 8 nam 1963. Tac gia cua chung chu yeu xuat phat tu can bo tu tuong tai cac co quan, xi nghiep; nhan vat cua Đoan thanh nien, Cong đoan; quan nhan tai ngu hoac đa chuyen nganh. Đay la nhung tieng noi soi noi nhat va đa buoc gioi van nghe si phai vao cuoc theo. Chi rieng trong nam 1963, tong cong so bai phe binh Vao đoi đuoc thong ke len đen hon 100 bai, va con so nhung bai chua đuoc đang co the con lon hon the. Trong đot phe binh nay, nha van đa phai chiu su len an, quy toi ong "xuyen tac boi đen che đo" va nhu la mot "thu pham tieu bieu cua chu nghia xet lai". Nhung ben canh nhung nguoi lon tieng bai tru thi cung co mot so nha van, đong nghiep van am tham chia se va cam thong voi Ha Minh Tuan luc bay gio.
Lan song du luan đong loat phe phan cuon sach khi đo manh đen muc đa khien ong phai viet mot ban kiem điem roi bi cach chuc giam đoc Nha xuat ban Van hoc lan chuc trong Uy ban tuyen chon, Hoi Nha van. Ong đong thoi bi giang hai cap tu Trung ta xuong Đai uy trong quan đoi. Nhieu nguon ghi lai sau khi roi khoi nghiep van, Ha Minh Tuan đa thuyen chuyen sang chuyen vien ca nuoc ngot cho Tong cuc Thuy san. Nhung theo bao Viet Luan thi co mot giai đoan ong bi buoc phai đi lao đong cai tao o ben Chuong Duong, cong viec la khuan va keo go ve nha may. Su kien nay cung đuoc cho la tac nhan chinh khien Ha Minh Tuan va vo đau cua ong ly hon. Cac hoc gia sau nay đa nhin nhan Vao đoi nhu mot "vu an van hoc" lon hau phong trao Nhan Van – Giai Pham, tham chi đuoc goi la "Nhan Van – Giai Pham thu hai".


= Tro lai voi Ve đep binh di =
Sau quang thoi gian dai lam o co quan thuy san, nam 1975 Ha Minh Tuan đa đuoc goi ve Nha xuat ban Van hoc noi ong tung cong tac. Nha van Nhu Phong – nguoi tung phe binh Vao đoi hang hai nhat – sau khi nham chuc tai Nha xuat ban Van hoc (moi; nam 1965) đa quyet đinh moi Ha Minh Tuan ve lam tro ly cho minh. Ong la nguoi tao đieu kien cho Ha Minh Tuan tro lai voi van nghiep viet van.
Nam 1977, Ha Minh Tuan xuat ban tieu thuyet cuoi cung trong su nghiep sang tac cua minh mang ten Ve đep binh di. Cau chuyen đuoc lay cam hung tu chinh quang thoi gian o Tong cuc Thuy san cua ong, voi nhan vat chinh la Tran Đuc – mot nguoi linh chuyen nganh nhung het long cong hien vi cong viec chung va tap the. Du ra đoi trong nhung nam sau khi vu phe phan Vao đoi ket thuc, voi tac pham nay ong đa bi nhan xet la ""hon van" khong len đuoc". Cuon sach sau đo cung dan chim đi trong dong chay cua van chuong đuong thoi.


Nhung nam cuoi đoi Sau khi ly hon voi nguoi vo đau tien, vao nam 1974 ong đa tien them buoc nua voi mot nu giao vien. Nam 1985, ong nghi huu o tuoi 56. Luc doi khoi nha vo cu nhung nam dien ra vu Vao đoi, ong tru o tang 4 nha 96 pho Hue, rat gan tru so Nha xuat ban Van hoc (cu). Sau vi gia canh kho khan nen ong đa chuyen ve o mot can phong nho, chat choi va am thap o so 79 Hang Buom đe du ra it tien an. Suot nhieu nam, nha van phai song nho vao cac quan com bui ben le đuong.
Trong nhung nam cuoi đoi, vi chiu anh huong nang ne tu chuyen gia đinh lan cong viec, Ha Minh Tuan đa mac chung benh nhun nao khien ong bi mat tri nho va khong the tu y thuc ban than. Cac đong nghiep cua ong cho biet ong thuong đen co quan sau khi nghi huu voi khuon mat that sac, co lan đen con cam cai bo theo. Ong cung hay đi lang thang tren đuong trong dang ve ngo ngac, tham chi nhieu lan bo nha đi va co đem ret muot khong tim đuoc nha nen phai ngu ben goc tuong O Quan Chuong. Nha van đa qua đoi ngay 11 thang 3 nam 1992 tai Ha Noi, huong tho 63 tuoi. Đam tang cua Ha Minh Tuan đuoc to chuc trong the trong tru so Lien hiep cac Hoi Van hoc nghe thuat Viet Nam tai so 51 đuong Tran Hung Đao. Rat nhieu nguoi tham du đam tang nay, tu gia đinh, ban be đen đong nghiep va nhung tuong linh cap cao, cac đoc gia tung đoc truyen cua ong.
Sau khi Ha Minh Tuan qua đoi, đa xuat hien nhieu loi ban tan xoay quanh nhung ngay truoc khi chet cua ong. Co nguoi cho rang nha van bi bac đai va bo roi vao cuoi đoi, du đieu nay sau đo bi mot đong nghiep cua Ha Minh Tuan tai Nha xuat ban Van hoc phu nhan. Theo loi thuat lai cua Ha Minh Đuc (2007), mot lan no Ha Minh Tuan đa bi mot ten an cuop đanh gay rang, sau khi nguoi nha biet chuyen đua ve cham soc thi khong lau sau ong mac benh nang. Nhung theo loi cua Đang Vuong Hung (2003), trong mot lan lang thang tren goc pho Hang Giay vao mot đem nam 1992, ong đa bi nguoi dan tu lai cam gay goc đanh trong gian du vi nham tuong la mot ten trom. Sau khi phat hien đanh nham nguoi, ho đa goi xe cap cuu đua ong đi benh vien. Mot thoi gian sau đo, ong trut hoi tho cuoi cung tai Benh vien Viet Xo.


Phong cach sang tac Cac tac pham cua Ha Minh Tuan, tu tieu thuyet đau tay Trong long Ha Noi đen tac pham cuoi cung Ve đep binh di, hau het đuoc ong sang tac theo khuynh huong ngoi ca. Voi Trong long Ha Noi va Hai tran tuyen, ong đa ca ngoi tinh than chien đau hy sinh cua cac chien si Đoan Xung phong thanh Hoang Dieu nham bao ve to quoc; đen Ve đep binh di, ong ca ngoi nhung con nguoi dam đoi moi, dam nghi dam lam tren buoc đuong xay dung chu nghia xa hoi "đay chong gai va thu thach". Nhung gia tri, pham chat tot đep duoi ngoi but cua ong đa đuoc ton len va khang đinh – mot cong thuc kha pho bien voi cac nha van khac cung thoi.
Nhung rieng đoi voi Vao đoi, ngoai nhung tinh tiet tich cuc thi Ha Minh Tuan cung đe cap toi cac van nan ve đao đuc va xa hoi mien Bac Viet Nam khi ay, vi du nhu viec nhan vat chinh trong truyen bi hiep dam; mot nhan vat khac co bo la nan nhan bi quy sai đia chu trong Cai cach ruong đat ma tu tu trong oan khuat. Đay đuoc cho la nhung chi tiet "pham huy" khien cuon sach vuong phai vo so tranh cai luc moi ra mat.


Di san va vinh danh So luong tac pham đuoc thong ke trong su nghiep van chuong cua Ha Minh Tuan khong phai la nhieu va đoc đao. Song theo Tran Manh Thuong (2003), ong đa đe lai nhieu dau an trong cong chung, đac biet la the he lon len sau chien tranh, nhung an tuong "kho quen" khi dung len hinh anh "rat thuc" cua khong khi chien tranh chong Phap mot thoi qua hai cuon tieu thuyet Trong long Ha Noi va Hai tran tuyen.
Buoc vao khong khi dan chu trong van hoc Viet Nam, Ha Minh Tuan đuoc coi la nha van "tien phong" trong viec khai thac hien tuong xa hoi voi cuon Vao đoi cua minh. Nhung chi tiet trong tieu thuyet tung bi coi la "hien tuong khong co ban, nhat thoi" sau khi buoc sang Đoi Moi đa đuoc nhin nhan lai nhu nhung phan anh trung thuc va khach quan kho khan, vap vap tren con đuong xay dung xa hoi chu nghia.
Vao nam 1991, nho chinh sach Coi Mo trong van hoc hau Đoi Moi, Vao đoi đa đuoc tai ban tro lai toi nguoi đoc boi Nha xuat ban Van hoc. Viec lam nay xuat phat tu nguyen vong cua Ha Minh Tuan, chi mot nam truoc khi ong mat. Ve sau, Vao đoi đa tro thanh tac pham "đe đoi" cua Ha Minh Tuan. Ong khong nhung đuoc trao Giai thuong Cong hien Hoi Nha van Viet Nam nam 2017 ma con nam trong danh sach đe cu Giai thuong Nha nuoc nam 2020 nho Vao đoi va cac tieu thuyet khac cua minh.
Mot so nghe si sau nay đa ghi chep lai cuoc đoi cua Ha Minh Tuan bang cac bai tho tuong niem, tieu bieu la nha tho Xuan Sach voi tap tho Chan dung nha van (1992) va Nguyen Thuy Kha voi bai Anh van song trong long Ha Noi, in trong tap Khong mua (1994).


Sang tac = Đa xuat ban =


 Sach chinh tri   Tieu thuyet, ky su   Truyen ngan  Len mat tran thu đo
Mot chuyen tap ban (1958)
Mot sang kien nho (1959)
Co con gai bac Nghiep (1959)
Đoan Thanh nien xung phong thanh Hoang Dieu (1961; but ky)
Nhung nguoi say nghe rung (1962; but ky)


= Chua xuat ban =
Cay va trai (kich)
Vang mat troi mo uoc (truyen dai)


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon