Atlantis (tieng Hy Lap co: Ατλαντις νησος, "Đao Atlas ") la mot hon đao hu cau đuoc đe cap nhu phep phung du ve su kieu ngao cua nhung quoc gia trong tac pham Timaeus va Critias cua Platon. No la mot luc đia lon voi nhieu đao nho vay quanh, la noi con nguoi song theo ban nang tu nhien va suc manh. Nguoi Alantis đa xay dung mot nen khoa hoc khac han va đuoc xem nhu phep la ngay nay dua tren su rung đong cua kim thach va am thanh. Theo tac pham, Atlantis đai dien cho the luc hai quan đoi đich vay ham "Athens thoi Co đai". Atlantis cung la hien than mang tinh gia lich su ve nha nuoc ly tuong cua Platon trong Cong hoa. Trong cau chuyen, Athens đay lui cuoc tan cong cua nguoi Atlantis, ho khong giong voi bat ky quoc gia nao khac tren the gioi ma nguoi Hy Lap biet thoi bay gio. Đieu nay đuoc xem la minh chung cho tinh uu viet trong quan niem nha nuoc cua Platon. Cau chuyen ket thuc khi cac vi than khong con ban an cho Atlantis nua va ket cuc la Atlantis bi chim xuong Đai Tay Duong.
Mac du Atlantis chi đong mot vai tro nho trong tac pham cua Platon, nhung cau chuyen ve no co tam anh huong lon đen linh vuc van chuong. Khia canh phung du cua Atlantis đa đuoc su dung trong nhung tac pham khong tuong cua mot so nha van thoi Phuc hung, chang han nhu New Atlantis cua Thomas Bacon va Utopia cua Thomas More. Ben canh đo, cung co mot so hoc gia nghiep du o the ky 19 hieu sai cach ke chuyen phung du cua Platon thanh truyen thuyet lich su, đang chu y nhat la tac pham Atlantis: The Antediluvian World cua Ignatius L. Donnelly. Chi dan mo ho cua Platon ve thoi gian cua cac su kien (xay ra tu hon 9.000 nam truoc thoi đai cua ong), va vi tri đuoc coi la cua Atlantis ("vuot ra ngoai tam cua Tru cot Heracles"), đa gop phan dan đen nhieu vo đoan gia khoa hoc. Ket qua la Atlantis tro thanh loi giai thich cho tat ca nhung gi đuoc coi la cac nen van minh that lac thoi tien su, va tiep tuc truyen cam hung cho tac pham hu cau đuong đai, tu truyen tranh cho đen phim anh, hoat hinh, tro choi đien tu.
Trong khi cac nha triet hoc va cac nha nghien cuu co đien ngay nay đeu đong tinh rang cau chuyen ve Atlantis la hu cau, thi van con tranh cai ve nhung gi đuoc cho la nguon cam hung cua no. Platon đuoc biet la đa muon mot so phep phung du va an du tu nhung truyen thuyet xua cu, chang han nhu cau chuyen ve chiec nhan cua Gyges. Đieu nay khien mot so hoc gia đieu tra nguon cam hung cua Atlantis co the la tu cac ghi chep cua nguoi Ai Cap ve vu phun trao Thera, cuoc xam luoc cua toc nguoi bien ca (sea peoples), hoac cuoc chien thanh Troia. Cac nha nghien cuu khac thi cho rang chuoi truyen thuyet nay la khong co that va nhan manh rang Platon đa sang tao ra mot cau chuyen hoan toan hu cau, lay cam hung tu cac su kien thoi bay gio nhu that bai trong cuoc xam luoc Sicily cua nguoi Athens trong khoang thoi gian 415-413 TCN hoac su kien thanh bang Helike bi tan pha vao nam 373 TCN.


Tac pham đoi thoai cua Platon = Timaeus =

Cac nguon chinh duy nhat cho Atlantis la cac cuoc đoi thoai cua Platon trong Timaeus va Critias; tat ca cac đe cap khac cua hon đao nay đeu dua tren chung. Cac cuoc đoi thoai tuyen bo trich dan Solon, nguoi đa vieng tham Ai Cap trong khoang thoi gian tu 590 đen 580 TCN; ho noi rang ong đa dich ho so tieng Ai Cap ve Atlantis. Đuoc viet vao nam 360 TCN, Platon đa gioi thieu ve Atlantis trong Timaeus: Vi no co lien quan trong ho so cua chung toi, đa co luc Nha nuoc cua ban o lai mot noi co chu nha hung manh, bat đau tu mot điem xa xoi trong đai duong Đai Tay Duong, đa tien len mot cach xac xuoc đe tan cong toan bo chau Au va chau A đe khoi đong. Đoi voi đai duong luc đo co the đieu huong đuoc; vi truoc mieng ma nguoi Hy Lap goi, nhu ban noi, 'tru cot cua Herials', co mot hon đao lon hon Libya va chau A cung nhau; va nhung nguoi du hanh thoi đo co the đi tu đao nay sang cac đao khac, va tu cac đao đen toan bo luc đia đe chong lai chung bao gom đai duong thuc su đo. Đoi voi tat ca nhung gi chung ta co o đay, nam trong mieng ma chung ta noi, ro rang la mot thien đuong co loi vao hep; nhung cau tra loi đo la mot đai duong thuc su, va vung đat xung quanh no co the đuoc goi mot cach đung đan nhat, theo nghia đay đu va chan thuc nhat, mot luc đia. Bay gio o hon đao Atlantis nay đa ton tai mot lien minh cac vi vua, co suc manh to lon va ky dieu, nam giu tat ca cac hon đao, va tren nhieu hon đao khac cung nhu mot phan cua luc đia.

Bon nguoi xuat hien trong hai cuoc đoi thoai đo la cac chinh tri gia Critias va Hermocrates cung nhu cac nha triet hoc Socrates va Timaeus cua Locri, mac du chi co Critias noi ve Atlantis. Trong cac tac pham cua minh, Platon su dung rong rai phuong phap Socrates đe thao luan ve cac vi tri trai nguoc trong boi canh gia đinh.
Timaeus bat đau bang mot loi gioi thieu, tiep theo la mot tai khoan ve su sang tao va cau truc cua vu tru va cac nen van minh co đai. Trong phan gioi thieu, Socrates suy nghi ve mot xa hoi hoan hao, đuoc mo ta trong tac pham Cong hoa cua Platon (khoang nam 380 TCN), va tu hoi lieu ong va cac vi khach cua minh co the nho lai mot cau chuyen minh hoa mot xa hoi nhu vay. Critias đe cap đen mot cau chuyen ma ong coi la lich su, đo se la vi du hoan hao, va sau đo ong đa lam theo bang cach mo ta Atlantis nhu đuoc ghi lai trong Critias. Trong ky uc cua ong, Athens co đai duong nhu đai dien cho "xa hoi hoan hao" va Atlantis la đoi thu cua no, đai dien cho su đoi nghich cua nhung đac điem "hoan hao" đuoc mo ta trong tac pham Cong hoa.


Atlantis tai Đong Nam A Ke tu khi Stephen Oppenheimer co nhung nghien cuu va nhan đinh rang nguoi Đong Nam A chinh la nhung chu nhan cua nhung con nguoi tai cac nen van minh co đai la Ai Cap va Luong Ha. Ho đuoc cho la nhom dan cu đa song sot sau su kien đai hong thuy hoac nhung vung đat bi nhan chim dan boi muc nuoc bien o cuoi ky bang ha. Ho cung la chu nhan cac ky thuat trong lua, đong thuyen chinh vi vay nhung con nguoi nay đa đem tat ca nhung gi goi la "van minh" nhat thoi đo đem theo đe đinh cu phat trien va ca bao gom cau chuyen Đai Hong Thuy neu tren.
Nam 2017 nha đia chat hoc nguoi Indonesia la Dhani Irwanto, ong đa cong bo cong trinh đo so ve viec chung minh đia điem Atlantis la o tai khu vuc bien Java, nam tren them luc đia phia nam rong lon Sundaland cach đay hon 11.000 nam TCN. Nen van minh nay la su phat trien tien nhiem boi nhieu nhung nen van minh khac, boi le tai vung bien Java co nhieu dau tich ve con nguoi đa co su phat trien vuot bac hon nhung noi khac tren trai đat von đuoc xem la thoi ky đo đa moi - san bat hai luom van la xu huong chinh. Va dau tich noi bat nhat la Đen - Kim tu thap Gunung Padang co nien đai hon 20.000 nam TCN, đieu nay đat mot dau cham hoi ve lich su loai nguoi.
Atlantis đa co hinh thai la mot cong đong con nguoi chung song voi so luong dan so đong đuc, tuy nhien thanh pho cua ho xay dung tren nhung vung đat thap, chinh vi the khi ky Younger Dryas vua ket thuc, muc nuoc bien dang đot ngot ket hop su van đong cac mang đia chat đa tao nen vo so cac con song than tac đong moi noi tren trai đat trong đo co Atlantis. Đieu nay trung khop voi nhung mo ta cua Plato ve viec luc đia ay bi nhan chim trong mot đem.

Dhani Irwanto cho rang cai ten Atlantis la su bien tau phu hop theo thi hieu van hoa Hy Lap cua nhung con nguoi ke chuyen. Tren thuc te Atlantis chi la cai ten am chi vung đat bi nhan chim boi con đai hong thuy. Plato đa co hon 60 chi tiet mo ta ve vung đat ay, nhung mo ta ay lai co nhung thong tin ve đia chat, đieu kien tu nhien, khi hau nhiet đoi, sinh vat đa dang... phu hop vung đat tai Đong Nam A hon la cac khu vuc đia ly khac. Plato đuoc ke nghe cau chuyen ve Atlantis boi su truyen mieng tu đoi nay sang đoi khac va goc gac cau chuyen đen tu ong cau cua Plato song cach đay 300 nam đa tung hanh huong đen Ai Cap, va đuoc nghe nhung cau chuyen đuoc truyen mieng ve thanh pho - vung đat bi nhan chim.
Vi tri thu phu Atlantis ma Dhani Irwanto xac đinh la mang đia chat hien đang chim duoi đai duong va đuoc bao phu boi rang san ho Gosong Gia.


Tham khao