Thong đien (chu Han: 通典) la mot trong nhung bo sach lich su Trung Quoc hoan thien nhat đuoc bien soan thoi nha Đuong cua su gia Đo Huu. Bo sach đuoc tac gia bien soan trong 35 nam, bat đau tu nam 766 va hoan thanh nam 801.
Trong khoang 200 quyen cua bo sach, la trai dai tu Hoang Đe, đen tan cung la nhung cach thuc bien đoi nhung nam cuoi nien hieu Thien Bao cua Đuong Huyen Tong. Cuon sach nay đuoc liet vao mot trong 「Thap đien; 十通」 cua su hoc Trung Quoc, cung Thong chi thoi Tong va Van hien thong khao thoi Nguyen đuoc xung tung lam Tam đien (三通).


Tac gia Đo Huu xuat than trong gia đinh khoa bang, nhieu đoi lam quan. Ong bat đau lam quan cho nha Đuong tu nam 753. Trong nien hieu Đai Lich (766-779), ong thuc hien cong viec van chuyen đuong song va thu mua luong thuc.
Sau đo ong đuoc cat nhac lam quan trong trieu đinh trung uong, lan luot giu cac chuc vu Kiem hieu tu đo, Đong trung thu mon ha Binh chuong su, Te tuong, Tu đo. Nam 812, ong qua đoi, tho 78 tuoi, đuoc truy tang lam Thai pho, thuy la An Gian.


Ket cau Thong đien gom co 200 quyen, chia thanh 8 phan:

Thuc hoa đien (食貨典): 12 quyen.
Tuyen cu đien (選舉典): 6 quyen.
Chuc quan đien (職官典): 22 quyen.
Le đien (禮典): 100 quyen.
Nhac đien (樂典): 7 quyen.
Binh đien (兵典): 15 quyen.
Hinh phap đien (刑法典): 8 quyen.
Chau quan đien (州郡典): 14 quyen.
Bien phong đien (邊防典): 16 quyen.
Tac pham co bo cuc chat che va logic, the hien ro nhan quan chinh tri cung nhu con mat đanh gia nhin nhan che đo đuong thoi cua tac gia.


Noi dung Thong đien bao quat thoi gian tu thoi thuong co đen Đuong Huyen Tong, bao quat dien mao đoi song xa hoi, chinh tri thoi phong kien.


= Thuc hoa =
Noi dung nay ghi lai cac che đo ruong đat, tai chinh kinh te Trung Quoc qua cac đoi. Tac gia co khao sat cu the ve nhung thay đoi chinh sach tai khoa, ruong đat, ho tich ho khau va chinh sach quan ly cac mat hang thiet yeu nhu muoi, sat... cua chinh quyen cac cap.
Ke tu khi Tu Ma Thien viet thien "Hoa thuc liet truyen" trong Su ky, nhieu su gia sau đo đa viet rieng 1 thien ve kinh te voi noi dung đe cap hang hoa trong cac bo su, nhung chua ai xep phan hoa thuc len đau sach. Đo Huu chi ra moi quan he giua đat đai, nong dan va suu thue; đong thoi ong phan anh quan he giua ba yeu to nay voi chinh tri.
Tu thuc tien quan ly hanh chinh khi phuc vu nha Đuong, Đo Huu phat hien ra vai tro quan trong cua luong thuc, nhu yeu pham đam bao đoi song nhan dan co anh huong lon lao nhu the nao đoi voi đoi song chinh tri. Chi khi an ninh luong thuc đuoc đam bao thi an ninh quoc gia moi thuc su đuoc giu vung. Vi the Đo Huu chu truong khai thac het đat đai, lam tot cong tac quan ly ho khau, che đo lao dich cong bang. Ong cung chi ra rang dan giau thi nuoc moi manh, tung gia đinh no đu thi đat nuoc moi no đu.


= Tuyen cu =
Đo Huu danh 2 quyen noi ve che đo tuyen cu qua cac đoi, 1 quyen ve tuyen cu thoi nha Đuong va 3 quyen nghi luan. Ong vach ro cac te nan trong che đo thi cu, mong muon trieu đinh nen tranh đe tuyen chon đuoc nguoi tai.


= Le đien =
Chiem nua dung luong sach. Noi dung nay tung bi nhieu y kien phe phan. Đo Huu co chu y rieng khi viet phan nay. Muc đich cua ong muon thong qua le đe chinh ly lai phong tuc, trat tu va ky cuong đat nuoc.


= Quan chuc =
Noi dung nay cung cap ve che đo quan lai cac đoi tu trung uong đen đia phuong; nhung bien đo cua che đo quan che voi thong tin kha chi tiet. Ong keu goi tiet kiem, giam nhe nhung khoan đong gop cua dan.


= Binh hinh =
Lam ro binh phap va ky luat nha binh, che đo thuong phat qua cac trieu đai. Đay la he thong co ban cac van đe quan su tu thoi Đuong tro ve truoc, gom ly luan quan su, thuc tien chien tranh va kinh nghiem đuc ket... Co the coi 15 quyen viet ve binh cua Đo Huu la bo binh thu thuc su đau tien cua Trung Quoc trong đo nghien cuu ca chien thuat, vu khi va cach ket hop su dung trong chien tranh, no khac han voi nhung quyen binh thu ra đoi trong thoi Chien Quoc nhu Binh phap Ton Tu, sach Ngo Tu, luc thao...nhung quyen sach gan nhu thuan tuy viet ve chien thuat. Ngoai ra, phan Bien phong va cac quyen noi ve vo quan trong quan điem cung giup cho chung ta thong tin đay đu hon ve đac điem va he thong quan su nha Đuong va cac nuoc lang gieng thoi đo. Boi vay, Thong đien đuoc trich dan lai nhieu lan trong cac sach binh thu khac nhu Vo kinh tong yeu, Ki hieu tan thu va cung đuoc coi nhu mot binh đien cua Trung Quoc.


= Chau quan =
Lay "Vu cong cuu chau" lam đe cuong, thuat lai đia ly, đia hinh nui, song, vi tri quan su, phong tuc đia phuong. Noi dung nay giong nhu "Đia ly chi" trong cac sach su khac.


= Bien phong =
Đo Huu khong chi ghi chep ve cac dan toc xung quanh Trung Quoc, co đat đai giap voi đat nha Đuong ma ong con đe cap đen tinh hinh mot so quoc gia vung Trung A va Đong Nam A.


Gia tri Trong lang su hoc Trung Quoc, Thong đien la tac pham đau tien nghien cuu ve he thong phap luat cua trieu đinh.
Truoc thoi Đo Huu, noi dung nay đuoc ghi chep nhu phan thu chi cua cac cong trinh su hoc voi tu cach mot bo phan cau thanh su hoc chu khong phai mot mon hay mot linh vuc nghien cuu đoc lap. Tren thuc te, dung luong noi ve phan quy che phap luat trong cac sach su truoc đay rat han huu. Su ra đoi cua Thong đien đanh dau mot thoi ky moi, đanh dau su ra đoi cua mot linh vuc nghien cuu chuyen sau ve quy pham phap luat tai Trung Quoc. Mot mat, đieu đo lam phong phu them noi ham cua su hoc, mat khac no lam tang them vai tro, tac dung thuc đay phuc vu đoi song xa hoi cua su hoc.
Tu khi Đo Huu đe cap van đe nay, quy pham phap luat co vi the trong chuyen nganh lich su; cac tac pham su hoc Trung Quoc ra đoi sau đo đa xuat hien nhieu cong trinh chuyen luan ve phap luat.
Ben canh đo, ong con the hien quan điem lich su phat trien, dung hien thuc lich su đe phan bac quan điem đao nguoc lich su. Đo Huu coi trong con nguoi va đe cao vai tro cua con nguoi trong viec thay đoi cuoc song, thay đoi xa hoi chu khong tin vao thien menh.
Thong đien đuoc đanh gia la mot kiet tac trong kho tang sach su Trung Quoc. Sach luon đuoc nguoi đoi trong thi va luu truyen rong rai. Đo Huu đa sang tao ra mot the loai moi trong soan sach su Trung Quoc: Thong su the đien che, co anh huong lon đen cac su gia hau the. Sau đo Trinh Tieu viet Thong chi va Ma Đoan Lam cung dua vao Thong đien phat trien thanh sach Van hien thong khao thoi Nguyen.


Xem them Đo Huu
Van hien thong khao


Tham khao Nguyen Thanh Ha (2009), Muoi nha su hoc noi tieng Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich Lien ket ngoai Ban chu Han tren Wiki source: 通典
Ban chu Han tren ctext.org.