Copyleft (con goi la ban quyen ben trai) la mot cach choi chu đup tu chu copyright trong tieng Anh co nghia la ban quyen, trong đo chu left (ben trai) phan nghia voi nghia cua tu right (ben phai), mac du chu "right" copyright co nghia la "quyen loi" chu khong mang nghia "ben phai". Đong thoi copyleft con co the hieu la copy left (nghia la ban sao cho dung, ban sao đuoc phep dung). Copyleft mo ta cach su dung luat ban quyen đe loai bo tat ca cac han che ve phan phoi ban sao va cac phien ban tac pham đa đuoc chinh sua cho moi nguoi va yeu cau phai bao luu quyen tu do nhu vay trong cac phien ban chinh sua.
Copyleft la mot dang cap phep va co the dung đe thay đoi ban quyen cua nhung tac pham nhu phan mem may tinh, tai lieu, am nhac, va nghe thuat. Noi chung, luat ban quyen cho phep tac gia cam nguoi khac tai tao, phai sinh, hoac phan phoi cac ban sao tac pham cua tac gia đo. Nguoc lai, mot tac gia, nho mo hinh cap phep copyleft, se trao cho tat ca nhung ai nhan đuoc ban sao tac pham quyen tai tao, phai sinh hoac phan phoi tac pham mien la tat ca nhung ban sao hoac ban phai sinh moi đo cung phai bi rang buoc boi cung mo hinh cap phep copyleft, vi vay nguoi khac chi co the su dung nhung khong the đang ky ban quyen đe kiem tien ban quyen. Copyleft co y nghia đam bao moi nguoi đeu đuoc huong quyen loi tu mot tac pham do đo đuoc tuy y su dung, thay vi phai tra phi ban quyen va khong ai đuoc phep co quyen so huu cung nhu kiem tien ban quyen cua tac pham đo. Giay phep đuoc su dung rong rai va la nguon goc cua copyleft la Giay phep Cong cong GNU. Cung co nhung giay phep Creative Commons tuong tu nhu vay voi ten Chia se tuong tu (Share-alike).
Copyleft cung co the đuoc xem la mot mo hinh cap phep ban quyen, trong đo tac gia tu bo mot so, chu khong phai tat ca, cac quyen loi ma luat ban quyen đa trao. Thay vi cho phep tac pham thuoc hoan toan pham vi cong cong (trong đo hoan toan khong co bat ky han che ban quyen nao), copyleft cho phep tac gia đat ra mot so, nhung khong phai tat ca, han che ban quyen đoi voi nhung ai muon tham gia vao hoat đong đo, neu khong se bi xem la vi pham ban quyen. Duoi su bao ho cua copyleft, co the tranh đuoc vi pham ban quyen neu nguoi co kha nang vi pham ban quyen bien mo hinh copyleft cua minh tro nen vinh vien. Vi ly do nay nhung giay phep copyleft con đuoc goi la giay phep thuan nghich.
Trong khi luat ban quyen bao ve cac quyen loi cua nguoi tao ra tac pham bang cach quan ly su phan phoi va chinh sua, y tuong copyleft la trao quyen tu do libre chu quan cho nhung nguoi dung cuoi. Giay phep copyleft co nhung đieu khoan cong khai tu bo nhung han che nao ma nguoi tao ra cho rang no khong cung cap quyen tu do libre cho nguoi dung cuoi. Trong phan mem, cac giay phep copyleft Ma nguon mo đua ra mot han che co ban đo la nhung thong tin co ich trong viec ho tro chinh sua (vi du nhu ma nguon) phai đuoc nguoi dung truy xuat de dang cung voi mot ban sao cua phan mem đa đuoc cap phep va cho phep ghi cong tac gia goc.


Lich su Mot đon cu su dung copyleft som nhat la du an Tiny BASIC đuoc khoi nguon trong mot ban tin cua People's Computer Company vao nam 1975. Dennis Allison đa viet mot ban mo ta chi tiet cho phien ban đon gian cua ngon ngu lap trinh BASIC. Thiet ke nay khong ho tro cac chuoi ky tu va chi dung so hoc đai so. Muc tieu cua chuong trinh la chi phai ton tu 2 đen 3 kilobyte bo nho.
Noi dung cua Tiny BASIC sau đo nhanh chong đuoc đua vao ban tin rieng cho no voi ten goi Dr. Dobb's Journal of Tiny BASIC va loi tua Calisthenics & Orthodontia, Running Light Without Overbyte (mot cach choi chu vi the duc mem deo giup chay nhanh, con thuat chinh rang giup khong can chia - overbite đong am voi overbyte - qua nhieu byte). Nhung nguoi xem no la thu tieu khien bat đau viet trinh thong dich ngon ngu BASIC cho nhung may tinh gia đinh chay tren vi xu ly cua ho va gui ma nguon cho Dr. Dobb's Journal va nhung tap chi khac đe xuat ban. Đen giua nam 1976, trinh thong dich Tine BASIC đa co mat trong cac vi xu ly Intel 8080, Motorola 6800 va MOS Technology 6502. Đay la mot du an ma nguon mo avant la lettre (nghia la đay co the coi la du an ma nguon mo truoc khi co ten goi ma nguon mo) rat thanh cong.
Trong tap chi Dr. Dobb's Journal so thang 5 nam 1976 đa đang Tiny BASIC Palo Alto cua Li-Chen Wang danh cho vi xu ly Intel 8080. Danh sach liet ke bat đau voi tieu đe, ten tac gia va ngay thang binh thuong nhung no con co "@COPYLEFT ALL WRONGS RESERVED" (@COPYLEFT BAO LUU MOI SAI SOT). Mot thanh vien cua Cau lac bo May tinh Homebrew co ten Roger Rauskolb đa chinh sua va phat trien chuong trinh cua Li-Chen Wang va chuong trinh nay đuoc xuat ban trong thang 12 nam 1976 cua tap chi Interface Age. Roger đa ghi them cua ong vao va giu nguyen Thong bao COPYLEFT.
Thi du moi hon ve copyleft la khi Richard Stallman lam viec voi trinh thong dich Lisp. Symbolics yeu cau su dung trinh thong dich Lisp, va Stallman đong y cung cap chung cung voi phien ban pham vi cong cong cong trinh cua ong. Symbolics đa mo rong va cai tien trinh thong dich Lisp, nhung khi Stallman muon truy cap vao nhung ban cai tien ma Symbolics đa thuc hien voi trinh thong dich cua ong, Symbolics tu choi. Khi đo, vao nam 1984, Stallman theo đuoi cong viec tiet tru nhung hanh vi kieu nay cung voi van hoa phan mem thuong mai, ma ong goi la đau co phan mem.
Khi Stallman cho rang viec loai tru luat ban quyen hien tai cung nhung sai lam ma ong linh hoi đuoc la khong kha thi trong thoi gian ngan, ong quyet đinh lam viec trong khuon kho phap luat hien tai; ong đa tao ra giay phep ban quyen cua rieng minh, Giay phep Cong cong Emacs, giay phep copyleft đau tien. Giay phep nay sau đo đuoc chuyen thanh Giay phep Cong cong GNU, hien la mot trong nhung giay phep Phan mem Tu do pho bien nhat. Lan đau tien mot nguoi so huu ban quyen đa tien hanh nhung buoc đi đe đam bao rang nguoi dung chuong trinh se đuoc chuyen giao so luong quyen loi toi đa mot cach vinh vien, bat ke phien ban nao do ai thuc hien chinh sua dua tren chuong trinh goc sau đo. Giay phep GPL goc nay khong trao quyen cho quang đai cao cong chung, ma chi cho nhung ai đa nhan đuoc chuong trinh; nhung đo la đieu tot nhat co the lam đuoc voi luat phap khi đo. Giay phep moi khi đo khong đuoc ghi nhan copyleft.
Richard Stallman đa noi rang y tuong đau tien la tu Don Hopkins, nguoi ma ong goi la mot đong nghiep giau tinh tuong tuong, đa gui thu cho ong vao nam 1984 hay 1985 gi đo, trong đo co ghi: "Copyleft—bao luu moi quyen". Thuat ngu "kopyleft" (trai tu "copyleft") cung voi chu thich "All Rites Reversed" (trai tu "All Rights Reserved" - Bao luu moi quyen) cung đuoc dung vao đau thap nien 1970 trong Principia Discordia, co le lay cam hung tu Hopkins hoac anh huong tu cac cach dung khac. Va trong linh vuc nghe thuat Ray Johnson đa đat ra thuat ngu nay mot cach đoc lap tu som khi no thich hop voi viec tao ra va phan phoi cac hinh anh phuong tien ho hop cua ong trong mail art va nhung mon qua nho, tu đo ong khich le viec tao ra cac tac pham phai sinh (du cum tu nay xuat hien choc lat trong mot trong nhung tac pham cua ong trong bo phim tai lieu nam 2002 How to Draw a Bunny, ban than Johnson khong đuoc đe cap đen trong bo phim tai lieu 2001 Revolution OS.)
Mot so nguoi cho rang copyleft tro thanh mot van đe gay chia re trong xung đot y tuong giua Sang kien Ma nguon Mo (OSI) va phong trao phan mem tu do. Tuy nhien, co bang chung rang copyleft đuoc chap nhan va đe xuat boi ca hai ben: 

Ca OSI va FSF (Quy ho tro Phan mem Tu do) đeu co nhung giay phep copyleft lan khong phai copyleft trong danh sach cac giay phep đuoc chap nhan cua ho.
Luat su Phap ly ban đau cua OSI Laurence Rosen đa viet mot giay phep copyleft, Giay phep Phan mem Mo.
Huong dan cap phep cua OSI đa cong nhan GPL la giay phep "thuc te nhat".
Mot so chuong trinh phan mem cua Du an GNU đuoc phat hanh theo giay phep khong copyleft
Ban than Stallman đa xac nhan viec su dung cac giay phep khong copyleft trong mot so tinh huong cu the, gan đay nhat la truong hop thay đoi giay phep cua Ogg Vorbis.


Ap dung copyleft Tren thuc te cach su dung copyleft thong thuong la he thong hoa cac đieu khoan đuoc sao chep lai cho mot tac pham bang mot giay phep. Mot giay phep nhu vay thuong trao cho moi nguoi hien so huu mot ban sao tac pham nhung quyen tu do giong nhu tac gia đang co, bao gom (tu Đinh nghia Phan mem Tu do):

quyen tu do su dung va nghien cuu tac pham,
quyen tu do sao chep va chia se tac pham voi nguoi khac,
quyen tu do thay đoi tac pham,
va quyen tu do phan phoi cac tac pham đa chinh sua tuc la cac tac pham phai sinh.
Nhung quyen tu do nay khong đam bao rang tac pham phai sinh se đuoc phan phoi theo cung đieu khoan tu do. Đe tac pham thuc su la copyleft, giay phep phai đam bao rang tac gia cua tac pham phai sinh chi co the phan phoi nhung tac pham nhu vay theo mot giay phep y het hoac tuong đuong.
Ngoai nhung han che ve sao chep, cac giay phep copyleft con nhac đen nhung tro ngai co the co. Đo la viec đam bao cac quyen sau đo khong the bi thu hoi va đoi hoi tac pham va cac phai sinh cua no phai đuoc cung cap o dang co the giup chinh sua de dang. Trong phan mem, giay phep đoi hoi ma nguon cua tac pham phai sinh phai luon co san cung voi ban than phan mem.
Cac giay phep copyleft cung su dung cac quy đinh va luat phap tuong ung mot cach sang tao can thiet. Vi du, khi su dung luat ban quyen, nhung ai đong gop vao tac pham duoi copyleft thuong phai bo sung, tri hoan hoac an đinh trang thai nguoi giu ban quyen. Bang cach đua ban quyen cac đong gop cua ho vao mot giay phep copyleft, ho đuoc tu do tu bo mot so quyen loi thong thuong co đuoc tu ban quyen, trong đo co quyen tro thanh nguoi phan phoi duy nhat nhung ban sao tac pham.
Mot so bo luat đuoc su dung cho cac giay phep copyleft thi khac nhau tuy theo tung quoc gia, va cung co the đuoc trao theo nhung đieu khoan khac nhau theo tung quoc gia. Vi du, o mot so nuoc viec ban mot san pham phan mem ma khong co đam bao, theo kieu GNU GPL chuan (xem đieu 11 va 12 cua GNU GPL phien ban 2) hoan toan co the chap nhan, trong khi o đa so quoc gia chau Au, nguoi phan phoi phan mem khong đuoc phep khuoc tu moi su đam bao lien quan đen san pham đuoc ban. Vi ly do nay pham vi cua nhung bao đam nhu vay đuoc ghi ra o đa so cac giay phep copyleft chau Au. Lien quan đen van đe nay, moi xem giay phep CeCILL Luu tru ngay 8 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine, mot giay phep cho phep mot nguoi su dung GNU GPL (xem đieu 5.3.4 cua CeCILL) phoi hop voi mot su đam bao co gioi han (xem đieu 9 cua CeCILL).


Cac loai copyleft va quan he voi cac giay phep khac Copyleft la mot đac tinh đe phan biet cua mot so giay phep phan mem tu do. Nhieu giay phep phan mem tu do khong phai la giay phep copyleft vi chung khong yeu cau nguoi đuoc cap phep phan phoi tac pham phai sinh duoi cung mot giay phep. Hien van co nhung tranh cai ve loai giay phep nao co đo tu do cao hon. Tranh cai nay xoay cac van đe phuc tap nhu đinh nghia quyen tu do va quyen tu do cua ai la quan trong hon, hoac co nen toi đa hoa quyen tu do cua tat ca nhung nguoi co kha nang nhan đuoc tac pham trong tuong lai hay khong (quyen tu do tu viec tao ra phan mem thuong mai). Cac giay phep phan mem tu do khong phai copyleft toi đa hoa quyen tu do cua nguoi nhan đau tien (quyen tu do đe tao ra phan mem thuong mai).
Cung giong nhu he thong cap phep chia se tuong tu cua Creative Commons, Giay phep Tai lieu Tu do cua GNU cho phep tac gia đua vao nhung han che đoi voi mot so tiet doan nao đo cua tac pham, đat ngoai le cho mot so phan trong tac pham sang tao cua ho ra khoi co che copyleft. Trong truong hop cua GFDL, nhung han che nay bao gom viec su dung nhung tiet đoan bat bien, ma nhung soan gia trong tuong lai khong đuoc phep thay đoi. Du tinh ban đau cua GFDL la đe lam mot cong cu đe ho tro tai lieu hoa cac phan mem đuoc copyleft. Tuy nhien, ket qua la no lai co the dung cho bat ky loai tai lieu nao.


= Copyleft manh va copyleft yeu =
Copyleft đieu chinh mot tac pham đuoc xem la "manh hon", voi y nghia la cac đieu khoan copyleft co the đuoc ap dung mot cach hieu qua cho tat ca cac loai tac pham phai sinh. "Copyleft yeu" la đe noi đen cac giay phep trong đo khong phai tat ca cac tac pham phai sinh đeu thua ke giay phep copyleft; du tac pham phai sinh co thua ke hay khong thi no thong thuong van dua vao kieu ma no đa phat sinh.
Cac giay phep "copyleft yeu" noi chung thuong đuoc su dung trong viec tao ra cac thu vien phan mem, cho phep cac phan mem khac lien ket đen thu vien, va sau đo đuoc tai phan phoi ma khong bat buoc ve mat luat phap la cong trinh đo phai đuoc phan phoi theo giay phep copyleft cua thu vien. Chi co nhung thay đoi thuc hien tren chinh phan mem đuoc copyleft yeu moi la đoi tuong đuoc giay phep đieu chinh, chu khong phai nhung thay đoi tren phan mem lien ket toi no. Đieu nay cho phep cac chuong trinh voi bat ky giay phep nao co the đuoc dich va lien ket voi cac thu vien đuoc cap phep copyleft nhu glibc (bo sung cua du an GNU cho thu vien chuan C), roi sau đo tai phan phoi ma khong can phai cap phep khac đi.
Giay phep phan mem tu do noi tieng nhat su dung copyleft manh la Giay phep Cong cong GNU. Cac giay phep phan mem tu do su dung copyleft "yeu" bao gom Giay phep Cong cong GNU Han che va Giay phep Cong cong Mozilla. Nhung vi du ve giay phep phan mem tu do khong copyleft gom co giay phep X11, giay phep Apache va cac giay phep BSD.
Giay phep Khoa hoc Thiet ke la mot giay phep manh co the ap dung cho bat ky tac pham nao khong phai la phan mem, tai lieu, hoac nghe thuat, nhu am nhac, nhiep anh the thao, va video. No đuoc luu tru trong danh sach giay phep cua trang web cua Quy ho tro Phan mem Tu do, nhung nguoi ta khong xem no tuong thich voi GPL cua Quy ho tro Phan mem Tu do.


= Copyleft đay đu va copyleft ban phan =
Copyleft "đay đu" va "ban phan" lien quan đen mot van đe khac: Copyleft đay đu ton tai khi tat ca moi phan cua tac pham (ngoai tru ban than giay phep) chi co the đuoc chinh sua va phan phoi theo cac đieu khoan cua giay phep copyleft cua tac pham. Copyleft ban phan loai tru mot so phan cua tac pham ra khoi su đieu chinh cua copyleft, hoac bang mot cach nao đo khong ap dung moi nguyen tac copyleft cho tac pham. Vi du, co mot so ngoai le lien ket GPL đoi voi vai goi phan mem (xem o duoi).


= Chia se tuong tu =
Chia se tuong tu đua đoi hoi rang bat ky quyen tu do nao đuoc gan cho tac pham goc cung phai đuoc gan cung đieu khoan chinh xac hoac đieu khoan tuong thich tren tac pham phai sinh: no cho thay bat ky giay phep copyleft nao cung mac nhien la mot giay phep chia se tuong tu, nhung khong co chieu nguoc lai, vi mot so giay phep chia se tuong tu co them nhung han che khac, nhu cam su dung voi muc đich thuong mai. Mot so hoan vi cua cac giay phep Creative Commons la vi du cho chia se tuong tu.


Copyleft co "nhu virus"? Cac giay phep copyleft đoi khi đuoc xem la "giay phep ban quyen nhu virus", vi bat ki tac pham nao phat sinh tu mot tac pham copyleft đen phien chung cung phai la copyleft khi phan phoi. Thuat ngu Virus Cong cong hoac Virus Cong cong GNU (GPV) co lich su lau đoi tren Internet, xuat hien chi thoi gian ngan sau khi GPL lan đau tien ra mat. Nhieu nguoi ung ho giay phep BSD su dung thuat ngu nay mot cach che gieu khi noi ve khuynh huong hap thu nhung đoan ma đuoc cap phep theo BSD ma khong cho phep tac pham BSD goc huong loi tu no cua GPL, trong khi cung đong thoi tu quang ba minh la "tu do hon" nhung giay phep khac. Gan đay, Microsoft đa su dung thuat ngu nay. Thuat ngu nhu virus nghe giong nhu voi nghia cua virus may tinh. Theo ki su David Turner thuoc FSF, no tao ra mot su hieu lam va so hai khi su dung phan mem tu do theo copyleft.
Nhung giay phep copyleft pho bien nhu GPL co mot đieu khoan cho phep cac thanh phan tuong tac voi nhung thanh phan khong phai copyleft mien la moi lien he đo mang tinh truu tuong, nhu viec thuc thi mot cong cu dong lenh bang mot tap cac lenh lua chon re nhanh hoac tuong tac voi mot may chu phuc vu Web. Do đo, tham chi neu mot bo phan (module) cua mot san pham khong copyleft đuoc đat vao GPL, no van hop phap khi cac thanh phan khac giao tiep voi no mot cach binh thuong. Đieu nay cho phep su giao tiep co hoac khong bao gom viec tai su dung cac thu vien hoac cac thu tuc thong qua lien ket đong — mot so nha binh luan noi rang no co bao gom, con FSF cho rang no khong bao gom va đa cong khai them vao mot ngoai le đe cho phep no trong giay phep danh cho viec tai hoan thien thu vien Java theo GNU Classpath.


Xem them Bao luu moi quyen
Phan ban quyen
Viec su dung thuong mai cac tac pham copyleft
Giay phep Creative Commons
Chia se tuong tu
Noi dung tu do
Phong trao Van hoa Tu do
Quy ho tro Phan mem Tu do
Giay phep Cong cong GNU
Giay phep phan mem tu do tuy y
Pham vi cong cong


Ghi chu va tham khao Lien ket ngoai What is copyleft?—by Richard Stallman
GNU's Bulletin, vol. 1 no. 4—First appearance of article on What is copyleft?
Freedom or Power by Richard Stallman and Bradley Kuhn
Copyleft: Pragmatic Idealism—by Richard Stallman
October 2004 interview with Linus Torvalds on commercial potential of Linux software
MEHGLOBAL Luu tru ngay 19 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine—Linux and Communism
Eye Magazine—Copyleft and Copyright article Luu tru ngay 7 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Two explanations of copyleft and its history by Richard Stallman: one in April 2006, and one in June 2006
Article: Working Without Copyleft by Bjørn Reese and Daniel Stenberg, 12/19/2001