The che đai nghi hoac Đai nghi che voi đac điem la nhanh hanh phap cua chinh quyen phu thuoc vao su cho phep truc tiep hoac gian tiep cua quoc hoi, thuong đuoc bieu thi qua quyen bo phieu tin nhiem. Nhu the, khong co su phan biet rach roi giua nhanh hanh phap va nhanh lap phap, dan đen tinh trang thieu su giam sat va can bang quyen luc la nguyen ly can ban trong the che tong thong. Tuy nhien, đai nghi che thuong đuoc tan duong, khi so sanh voi tong thong che, la do tinh linh hoat va nhanh nhay đoi voi phan ung cua cong luan. Mat khac, he thong nay thuong bi xem la thieu on đinh nhu trong truong hop cua nen Cong hoa Weimar cua Đuc va Đe Tu Cong hoa cua Phap. Trong the che đai nghi co su phan biet ro rang giua chuc danh đung đau chinh phu va chuc danh đung đau nha nuoc, voi thu tuong la nguoi đung đau chinh phu va nguoi đung đau nha nuoc thuong la mot nhan vat đuoc bo nhiem hoac mot quan vuong voi chut it quyen luc hoac chi la mot vi tri co tinh nghi le. Du vay, mot so quoc gia theo đai nghi che đa thiet lap chuc vu tong thong dan cu la nguoi đung đau nha nuoc voi mot so tham quyen nham duy tri the can bang quyen luc cho he thong chinh tri (goi la the che cong hoa đai nghi).
Trong so cac quoc gia theo đai nghi che co nhung nuoc đuoc cai tri boi mot lien minh cam quyen cau thanh boi nhieu chinh đang, do che đo bau cu đai bieu theo ty le (proportional representation). Trong khi đo, nhung nuoc chap nhan he thong chon ra mot đai bieu cho mot đon vi bau cu (first past the post) thuong co chinh phu đuoc thanh lap boi mot chinh đang. Anh Quoc la mot thi du cho truong hop nay. Ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai, chi co mot ky tong tuyen cu (thang 1 nam 1974) ma khong co chinh đang nao gianh đuoc the đa so tai quoc hoi. Song, cac the che đai nghi tai chau Au đai luc chap nhan he thong đai dien theo ty le, thuong dan đen cac ket qua bau cu ma khong co chinh đang nao co the gianh đuoc the đa so.
Đai the, hien co hai he thong dan chu đai nghi:

He thong Westminster hoac Mo hinh Westminster đuoc chap nhan rong rai trong vong cac quoc gia thuoc Khoi Thinh vuong chung Anh. Quoc hoi tai cac nuoc nay thuong tranh cai quyet liet trong cac ky hop, va phien hop toan the thuong khong quan trong bang cac uy ban cua quoc hoi. Mot so quoc hoi đuoc bau theo he thong mot đai dien cho mot đon vi bau cu (Uc, Canada, An Đo va Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland), trong khi nhung nuoc khac chon he thong đai dien theo ty le nhu Cong hoa Ireland va New Zealand. Du bau phieu theo he thong đai dien theo ty le, cu tri cung bau cho tung ung vien cu the chu khong chon mot danh sach cua mot chinh đang. Mo hinh nay danh cho cho su phan quyen nhieu hon mo hinh Tay Au, nhung van la khong đang ke neu so voi he thong bau cu tai Hoa Ky.
Mo hinh Đai nghi Tay Au (Tay Ban Nha, Đuc) co khuynh huong tao ra mot co che tranh luan dan đen su đong thuan. He thong bau cu đai dien theo ty le đuoc ap dung tai đay. Cac uy ban quoc hoi tai nhung nuoc nay ngay cang co nhieu quyen luc hon ky hop toan the. Mo hinh đai nghi nay đoi khi đuoc goi la Mo hinh Tay Đuc – vi no đuoc su dung tai Quoc hoi Tay Đuc, ve sau la nuoc Đuc thong nhat.
Cung co mot mo hinh tong hop, phoi hop cac yeu to tu tong thong che va đai nghi che, ma bieu trung la The che Tong thong Ban phan (semi-presidential system) - con goi la Che đo Cong hoa Luong tinh - cua nen Đe Ngu Cong hoa cua Phap. Ke tu đau thap nien 1990, nhieu quoc gia Đong Au chap nhan mo hinh nay.


Đac điem He thong nghi vien tao đieu kien thuan loi cho tien trinh thong qua cac du luat, boi vi nhanh hanh phap truc tiep hoac gian tiep phu thuoc vao su ung ho cua nhanh lap phap, va thuong cau thanh boi cac thanh vien quoc hoi. Trong the che tong thong, nguoi đung đau nhanh hanh phap hoan toan đoc lap voi quoc hoi. Nhu the, neu hanh phap va lap phap chiu kiem soat boi hai chinh đang đoi lap nhau se dan đen tinh trang be tac. Cuu Tong thong Hoa Ky Bill Clinton thuong xuyen đoi đau voi van nan nay tu khi Đang Cong hoa kiem soat Quoc hoi suot phan lon thoi gian Clinton ngoi trong Nha Trang. Cung co khi tong thong phai đoi dien voi van nan nay du đang cua ong chiem đa so tai Quoc hoi nhu truong hop cua Tong thong Jimmy Carter.
Nham muc đich de dang thong qua cac du luat, the che đai nghi co suc hap dan đoi voi nhung quoc gia bi phan hoa trong cac linh vuc nhu chung toc, mau da, hoac y thuc he. Trong the che tong thong, moi quyen luc hanh phap đeu tap trung trong tay cua tong thong, trong khi he thong đai nghi phan bo quyen luc cho mot tap the. Nam 1989, khi Thoa hiep Taif đuoc ky ket nham danh cho cong đong Hoi giao nhieu quyen luc hon, Liban đa tu bo the che nua tong thong, voi quyen luc tap trung vao tong thong, đe chap nhan mot the che co cau truc tuong đong voi he thong đai nghi. Tuong tu, Iraq bac bo tong thong che vi e ngai the che nay se tap trung quyen luc vao cong đong Shiite.
Trong tac pham Hien phap Anh Quoc, Walter Bagehot tan duong đai nghi che vi the che nay kien tao nhieu cuoc tranh luan nghiem tuc, cho phep dien ra su chuyen đoi quyen luc ma khong can to chuc bau cu, va khong gioi han viec to chuc bau cu trong nhung thoi han co đinh. Theo Bagehot, cac ky bau cu đuoc an đinh bon nam mot lan theo cach cua Hoa Ky la khong tu nhien.
Cac hoc gia nhu Juan Linz, Fred Rigg, Bruce Ackerman, va Robert Dahl cho rang the che đai nghi giup han che nhung bien đong chinh tri dan đen su sup đo cac che đo cam quyen. Ho chi ra rang ke tu Chien tranh the gioi thu hai, hai phan ba cac nuoc the gioi thu ba voi chinh quyen đai nghi đa chuyen đoi thanh cong sang dan chu. Nguoc lai, khong mot nuoc nao thuoc the gioi thu ba theo tong thong che đa chuyen đoi thanh cong đe tro thanh mot nen dan chu ma khong xay ra đao chinh hoac thay đoi hien phap. Theo Bruce Ackerman, co ba muoi quoc gia đa thu nghiem he thong kiem tra va can bang quyen luc kieu My, va "Tat ca nhung nuoc nay, khong co ngoai le, đeu phai trai qua nhung con ac mong trien mien".
Mot nghien cuu moi đay cua Ngan hang The gioi nhan ra rang the che đai nghi co the kim giu nan tham nhung o muc đo thap [1].


Danh sach mot so quoc gia theo the che đai nghi = Mot vien =


= Luong vien =


Xem them Lich su The che Đai nghi
The che Tong thong
Chinh tri Anh
Đai Hien chuong Magna Carta


Chu thich Lien ket ngoai Chinh the Cong hoa Đai nghi Luu tru ngay 23 thang 11 nam 2015 tai Wayback Machine