Cuoc vay ham Kijevo nam 1991 la mot trong nhung cuoc xung đot đau tien trong Chien tranh gianh đoc lap Croatia. Quan đoan 9 cua Quan đoi Nhan dan Nam Tu (Jugoslovenska Narodna Armija - JNA) do Ratko Mladic chi huy va luc luong vu trang SAO Krajina (Oblast tu tri nguoi Serb o Krajina) duoi su chi huy cua canh sat Knin, Milan Martic đa bao vay lang Kijevo vao cuoi thang 4 va đau thang 5 nam 1991. Cuoc vay ham ban đau đuoc do bo, ket qua cua cac cuoc đam phan dien ra sau cuoc bieu tinh lon o Split chong lai JNA.
Luc luong JNA va SAO Krajina đa gia han phong toa Kijevo vao giua thang 8,  chiem lai khu vuc ngay 26 thang 8, sau đo cuop va đot pha. Cuoc xung đot o Kijevo co y nghia quan trong boi đay la mot trong nhung lan đau tien JNA cong khai đung ve phia SAO Krajina chong lai chinh quyen Croatia. Canh sat Croatia chay tron khoi Kijevo ve phia Drnis va nhung nguoi Croat con lai roi khoi noi đay.
Martic đa bi xet xu tai Toa an Hinh su Quoc te ve Nam Tu cu (ICTY) voi mot so toi ac chien tranh, bao gom ca viec tham gia vao cuoc vay ham Kijevo. Phien toa ket luan co toi, va nhung phat hien cua Hoi đong xet xu lien quan đen vu viec o Kijevo vao nam 2007, đa đuoc Phong khang cao ICTY xac nhan vao nam 2008, dua tren loi khai cua nhan chung ve thanh loc sac toc. Cuoc vay ham cung la lan đau tien viec thanh loc sac toc xay ra trong Chien tranh Nam Tu. Cac nha chuc trach Croatia đa xet xu Mladic vang mat va ket an ong toi ac chien tranh o Kijevo.


Boi canh Nam 1990, sau bau cu quoc hoi Croatia, cang thang sac toc giua nguoi Croat va nguoi Serb tro nen toi te hon. Quan đoi Nhan dan Nam Tu (Jugoslovenska Narodna Armija – JNA) đa tuoc vu khi cua Luc luong Phong thu Lanh tho Croatia (Teritorijalna obrana – TO) đe giam thieu kha nang khang cu. Vao ngay 17 thang 8 nam 1990, cang thang leo thang đa thanh mot cuoc noi day cua nguoi Serb o Croatia. Cuoc noi day tap trung o cac khu vuc nguoi Serb chiem đa so o Dalmatia, xung quanh thanh pho Knin, va o cac khu vuc Lika, Kordun, Banovina va mien đong Croatia. Serbia, đuoc ho tro boi Montenegro va cac khu vuc Vojvodina va Kosovo cua Serbia, đa khong thanh cong xin su chap thuan cua Đoan Chu tich Nam Tu giai giap cac luc luong an ninh Croatia vao thang 1 nam 1991. Yeu cau bi tu choi va xay ra mot cuoc giao tranh khong đo mau giua quan noi day nguoi Serb va canh sat đac nhiem Croatia vao thang 3 đa khien chinh JNA yeu cau Đoan Chu tich Lien bang trao quyen thoi chien va ban bo tinh trang khan cap. Mac du yeu cau nay đuoc Serbia va đong minh ung ho, nhung JNA đa bi tu choi vao ngay 15 thang 3. Tong thong Serbia Slobodan Milosevic, mot nguoi muon mo rong Serbia hon la giu lai Nam Tu voi Croatia nhu mot đon vi lien bang, đa cong khai đe doa thay the JNA bang quan đoi Serbia va tuyen bo khong con cong nhan tham quyen cua Đoan Chu tich lien bang. Moi đe doa đa khien JNA dan dan tu bo ke hoach bao ton Nam Tu đe ung ho viec mo rong Serbia vi JNA nam duoi su kiem soat cua Milosevic. Vao cuoi thang 3, xung đot leo thang, gay ra nhung thuong vong đau tien. Vao đau thang 4, cac nha lanh đao cuoc noi day cua nguoi Serb o Croatia tuyen bo y đinh hop nhat cac khu vuc do ho kiem soat voi Serbia. Đay đuoc Chinh phu Croatia coi la nhung khu vuc ly khai.
Vao đau nam 1991, Croatia khong co quan đoi chinh quy. Đe tang cuong kha nang phong thu, Croatia đa tang gap đoi nhan vien canh sat len khoang 20.000 nguoi. Luc luong hieu qua nhat la 3.000 canh sat đac nhiem trong muoi hai tieu đoan theo to chuc quan su. Ngoai ra con co 9.000–10.000 canh sat du bi đuoc to chuc theo khu vuc, đuoc chia thanh 16 tieu đoan va 10 đai đoi nhung thieu vu khi.
Đe đoi pho voi tinh hinh ngay cang xau đi, chinh phu Croatia đa thanh lap luc luong Ve binh quoc gia Croatia (tieng Croatia: Zbor narodne garde, ZNG) vao thang 5 bang cach sap nhap cac tieu đoan canh sat đac nhiem thanh bon lu đoan ve binh bao gom khoang 8.000 quan truc thuoc Bo Quoc phong, đung đau la cuu tuong linh JNA Martin Spegelj. Canh sat đia phuong, sau đo đa mo rong len 40.000, cung đuoc truc thuoc ZNG va đuoc to chuc lai thanh 19 lu đoan va 14 tieu đoan đoc lap. Cac lu đoan ve binh la nhung đon vi duy nhat cua ZNG đuoc trang bi đay đu vu khi hang nhe; khap ZNG thieu vu khi hang nang va khong co co cau chi huy va kiem soat. Tinh trang thieu vu khi hang nang tram trong đen muc ZNG phai su dung vu khi Chien tranh The gioi thu Hai lay tu cac vien bao tang va xuong phim. Vao thoi điem đo, kho vu khi cua Croatia bao gom 30.000 vu khi hang nhe mua o nuoc ngoai va 15.000 vu khi von thuoc so huu cua canh sat tu truoc. Sau đo, mot đoi canh sat đac nhiem moi gom 10.000 nguoi đuoc thanh lap đe thay the nhung nguoi chuyen cong tac sang luc luong Ve binh.


Dien bien Nam 1991, Kijevo co 1.261 nguoi, 99,6% trong so đo la nguoi Croatia, đuoc bao quanh boi cac lang nguoi Serb Polaca, Civljane va Cetina. Sau cuoc cach mang khuc go, ba ngoi lang cua nguoi Serb đa tro thanh mot phan cua SAO Krajina va đuong đen Kijevo bi han che boi cac chuong ngai vat dung len o Polaca va Civljane. Đe đap lai, dan chung đa thanh lap luc luong dan quan ad hoc.
Sau Su kien ho Plitvice ngay 1 thang 4 nam 1991, luc luong SAO Krajina đa bat đuoc ba canh sat Croatia tu Drnis gan đo, voi y đinh đoi lay nguoi Serb bi quan Croatia bat lam tu binh tai ho Plitvice. Đoi lai, luc luong dan quan do cu dan Kijevo thanh lap đa bat giu mot so nguoi Serb va yeu cau cac canh sat bi bat đuoc tha đe đoi lay tu nhan. Vao ngay 2 thang 4, cac si quan tinh bao JNA đa bao cao ve viec nay, va canh bao cach cac luc luong dan quan đia phuong o Kijevo va Civljane, neu khong đuoc ngan cach boi cac rao chan, tham gia vao cac cuoc giao tranh vu trang co nguy co leo thang.  Kijevo tro nen quan trong ve mat chien luoc vi vi tri noi đay can tro tuyen đuong thong tin lien lac toi SAO Krajina.


= Thang 4 - thang 5 =

Trong đem ngay 28 thang 4, mot nhom cac quan chuc Bo Noi vu Croatia đa tiep can đuoc Kijevo, va mot đon canh sat Croatia chinh thuc đuoc thanh lap tai lang vao ngay 28 thang 4. Ngay hom sau, Quan đoan JNA do tham muu truong Quan đoan 9 JNA, Đai ta Ratko Mladic chi huy, đa toi noi, chan moi con đuong cung nhu hang thiet yeu đen Kijevo. Vao ngay 2 thang 5, 1 may bay truc thang Croatia đa ha canh khan cap xuong Kijevo sau bi SAO Krajina tan cong. Tren may bay cho Bo truong Quoc phong Luka Bebic va Pho chu tich Quoc hoi Croatia Vladimir Seks. May bay đa cat canh tro lai cung ngay sau khi đuoc sua chua. Mot cuoc giao tranh khac dien ra vao ngay 2 thang 5 tren đinh Kozjak, khien mot thanh vien luc luong ban quan su SAO Krajina thiet mang trong khi lam nhiem vu canh gac.
Tong thong Croatia Franjo Tuđman keu goi cong chung bieu tinh cham dut cuoc vay ham, dan đen mot cuoc bieu tinh quy mo lon chong lai JNA o Split, do Cong đoan Croatia to chuc tai Xuong đong tau Brodosplit vao ngay 6 thang 5 nam 1991. Vao ngay 7 thang 5, 80 xe tang va xe banh xich cung 23 xe banh lop cua Lu đoan co gioi so 10 JNA roi doanh trai o Mostar, roi bi dan thuong chan lai phia truoc Siroki Brijeg, phia tay Mostar. Đoan xe van giu nguyen vi tri trong ba ngay khi đam đong yeu cau JNA dung bao vay Kijevo. Cuoc bieu tinh ket thuc sau khi Alija Izetbegovic, Tong thong Bosnia va Herzegovina, đen tham va phat bieu truoc nhung nguoi bieu tinh, đam bao voi đam đong rang đoan xe đang huong đen Kupres chu khong phai Kijevo. Tuđman va Hong y Franjo Kuharic đa gui đien tin cho nhung nguoi bieu tinh ung ho Izetbegovic. Cuoc vay ham Kijevo đa đuoc do bo thong qua cac cuoc đam phan vai ngay sau đo, hai tuan sau khi lenh phong toa đuoc ap dung.


= Thang 8 =
Thoa thuan thang Nam chi ton tai trong thoi gian ngan. Cac đon vi JNA, do Mladic chi huy, đa dung cac rao chan đe ngan chan viec di chuyen vao lang vao ngay 17 thang 8 nam 1991. Ngay hom sau, thu linh nguoi Serb o Croatia Milan Martic đua ra toi hau thu cho canh sat va cu dan Kijevo, yeu cau rang trong vong hai ngay phai roi khoi ngoi lang va vung phu can — hoac đoi mat voi mot cuoc tan cong vu trang.
Trong khoang thoi gian tu ngay 23 đen ngay 25 thang 8, luc luong Croatia đa so tan gan nhu toan bo dan thuong cua ngoi lang. Vao ngay 25 thang 8, Croatia phat đong mot cuoc tan cong vao doanh trai cua JNA o Sinj, 38 kilomet (24 dam) ve phia đong nam cua Kijevo, nhung khong thanh cong. Muc tieu la chiem đuoc vu khi can thiet do tinh hinh Croatia gan Kijevo tro nen xau đi.
Vao ngay 26 thang 8, JNA tan cong Kijevo, đoi thu chi la 58 canh sat chi trang bi vu khi hang nhe, chi huy boi canh sat truong Martin Cicin Sain. Trong khoang thoi gian tu 05:18 đen 13:00, JNA đa ban 1.500 qua đan phao vao ngoi lang, va Khong quan Nam Tu ho tro khong luc tam gan voi 34 phi vu xuat kich. Chieu cung ngay, JNA tien hanh mot cuoc tan cong mat đat vao Kijevo. Theo Martic, tat ca ngoi nha o Kijevo đeu bi tan cong. Luc luong tan cong bao gom khoang 30 xe tang đuoc ho tro boi bo binh JNA va dan quan nguoi Serb o Croatia.
JNA vao lang luc 16:30. Borislav Đukic, chi huy Nhom chien thuat 1 đuoc giao nhiem vu đanh chiem Kijevo va si quan chi huy Lu đoan bo binh co gioi 221 JNA, bao cao rang đa kiem soat đuoc ngoi lang vao luc 22:30. Canh sat Croatia chia lam ba nhom chay tron khoi Kijevo qua Đinh Kozjak ve phia Drnis. Nhung nguoi Croatia con lai đa roi đi sau khi phan lon nha cua bi pha huy. Cac nhom rut lui đa bi cac may bay Khong quan Nam Tu truy đuoi khi vuot qua Kozjak. Phong vien Vesna Jugovic cua Đai phat thanh truyen hinh Beograd đa ghi lai nhung su kien nay. Cac đon vi Krajina do Martic chi huy đa phoi hop voi JNA đe kiem soat khu vuc nay.


Ket qua Cuoc đung đo giua luc luong Croatia va JNA o Kijevo la mot trong nhung lan đau tien JNA cong khai đung ve phia quan noi day nguoi Serb trong Chien tranh gianh đoc lap Croatia, hanh đong dua tren toi hau thu cua Martic. Luc luong phong thu chi bi thuong hai nguoi, nhung mot trong 3 nhom rut lui đa bi bat. Nhom nay, bao gom 20 nguoi, sau đo đuoc tha trong mot cuoc trao đoi tu binh. JNA khong co thuong vong nao. Sau khi JNA chiem đuoc Kijevo, ngoi lang đa bi cuop pha va đot chay. Viec pha huy Kijevo đa tro thanh mot trong nhung toi ac tai tieng nhat cua nguoi Serb trong giai đoan đau cua cuoc chien. Cac đon vi JNA tham gia giao tranh trong va xung quanh Kijevo đa hanh quan ve Sinj vai ngay sau đo, chiem giu Vrlika truoc khi đuoc trien khai đe tham gia Tran Sibenik vao giua thang 9.
Tai phien toa xet xu, Toa an Hinh su Quoc te ve Nam Tu cu (ICTY) đa cao buoc Milan Martic ket luan toi ac chien tranh, bao gom ca viec tham gia vao cuoc vay ham Kijevo. Nhung phat hien cua Hoi đong xet xu lien quan đen vu viec o Kijevo vao nam 2007 đa đuoc Phong khang cao chung thuc vao nam 2008, dua tren loi khai cua nhan chung ve thanh loc sac toc. Cuoc vay ham Kijevo cung la lan đau tien viec thanh loc sac toc xay ra trong Chien tranh Nam Tu. Cac su kien tai Kijevo khong co trong ban cao trang tai phien toa xet xu Ratko Mladic, nhung co quan tu phap Croatia đa xet xu vang mat ong vi nhung toi ac chien tranh o Kijevo. Ong bi ket an 20 nam tu.


Trich dan Tham khao Sach va tap chi khoa hoc

Bao chi

Khac