Te bao la đon vi cau truc co ban co chuc nang sinh hoc cua sinh vat song. Te bao la đon vi co so cua su song. Te bao la đon vi nho nhat cua su song co kha nang phan chia đoc lap, va cac te bao thuong đuoc goi la "nhung vien gach đau tien cau tao nen su song". Bo mon nghien cuu ve cac te bao đuoc goi la sinh hoc te bao.
Te bao bao gom te bao chat bao quanh boi mang te bao, trong đo co nhieu phan tu sinh hoc nhu protein va , DNA va RNA, cung nhu nhieu phan tu nho chat dinh duong va chat chuyen hoa.. Cac sinh vat song co the đuoc phan thanh đon bao (co mot te bao, bao gom vi khuan) hoac đa bao (bao gom ca thuc vat va đong vat). Trong khi so luong te bao trong cac thuc vat va đong vat o cac loai la khac nhau, thi co the con nguoi lai co hon 10 nghin ty (1012) te bao. Phan lon te bao đong vat va thuc vat chi co the nhin thay duoi kinh hien vi, voi kich thuoc tu 1 đen 100 micromet.
Kinh hien vi đien tu cho đo phan giai cao hon nhieu cho thay cau truc te bao rat chi tiet. Cac sinh vat co the đuoc phan loai la đon bao (bao gom mot te bao duy nhat nhu vi khuan) hoac đa bao (bao gom thuc vat va đong vat).
Te bao đuoc phat hien boi Robert Hooke vao nam 1665, nguoi đa đat ten cho cac đon vi sinh hoc cua no.
Hoc thuyet te bao, lan đau tien đuoc nghien cuu vao nam 1839 cua Matthias Jakob Schleiden va Theodor Schwann, phat bieu rang tat ca cac sinh vat song đuoc cau tao boi mot hay nhieu te bao, rang cac te bao la đon vi co ban tao nen cau truc va chuc nang cua cac co quan, to chuc sinh vat song, rang tat ca cac te bao đen tu cac te bao đa ton tai truoc đo, va cac te bao đeu chua thong tin di truyen can thiet đe đieu hoa chuc nang te bao va truyen thong tin đen cac the he te bao tiep theo. Cac te bao xuat hien tren trai Đat khoang 4 ty nam truoc.


Tong quan ve te bao = Cac đac tinh cua te bao =

Moi te bao la mot he thong mo, tu duy tri va tu san xuat: te bao co the thu nhan chat dinh duong, chuyen hoa cac chat nay thanh nang luong, tien hanh cac chuc nang chuyen biet va san sinh the he te bao moi neu can thiet. Moi te bao chua mot ban mat ma rieng huong dan cac hoat đong tren.
Moi te bao đeu co mot so kha nang sau:

Sinh san thong qua phan bao.(sinh san vo tinh )
Trao đoi chat te bao bao gom thu nhan cac vat lieu tho, che bien thanh cac thanh phan can thiet cho te bao, san xuat cac phan tu mang nang luong va cac san pham phu. Đe thuc hien đuoc cac chuc nang cua minh, te bao can phai hap thu va su dung đuoc nguon nang luong hoa hoc du tru trong cac phan tu huu co. Nang luong nay đuoc giai phong trong cac con đuong trao đoi chat.
Tong hop cac protein, đay la nhung phan tu đam nhiem nhung chuc nang co ban cua te bao, vi du nhu enzyme. Mot te bao đong vat thong thuong chua khoang 10.000 loai protein khac nhau.
Đap ung voi cac kich thich, hoac thay đoi cua moi truong ben trong va ben ngoai nhu nhung thay đoi ve nhiet đo, pH hoac nguon dinh duong.
Di chuyen cac tui tiet.


= Cac dang te bao =

Nguoi ta co the phan loai te bao dua vao kha nang co the ton tai đoc lap hay la khong. Cac sinh vat co the bao gom chi mot te bao (goi la sinh vat đon bao) thuong co kha nang song đoc lap mac du co the hinh thanh cac khuan lac. Ngoai ra, sinh vat cung co the bao gom nhieu te bao (sinh vat đa bao) thi moi te bao đuoc biet hoa va thuong khong the song sot khi bi tach roi. Trong co the con nguoi co đen 220 loai te bao va mo khac nhau.
Neu xet ve cau truc noi bao, cac te bao co the chi lam 2 dang chinh.

Te bao sinh vat nhan so thuong co cau truc đon gian, chi thay o sinh vat đon bao hoac tap đoan đon bao. Trong he thong phan loai 3 gioi, cac sinh vat nhan so la thuoc gioi co khuan va Eubacteria.
Te bao sinh vat nhan chuan thuong chua cac bao quan co mang rieng. Sinh vat đon bao nhan chuan cung rat đa dang nhung chu yeu la sinh vat đa bao. Te bao eukyryote bao gom cac sinh vat la đong vat, thuc vat va nam.


Cac thanh phan te bao Moi te bao (bat ke sinh vat nhan chuan hay nhan so) đeu co mang te bao hay mang sinh chat, dung đe bao boc te bao, cach biet thanh phan noi bao voi moi truong xung quanh, đieu khien nghiem ngat su van chuyen vao va ra cua cac chat, duy tri đien the mang va nong đo cac chat ben trong va ben ngoai mang. Ben trong mang la mot khoi te bao chat đac (dang vat chat chiem toan bo the tich te bao). Moi te bao đeu co cac phan tu DNA, vat lieu di truyen quan trong va cac phan tu RNA tham gia truc tiep qua trinh tong hop nen cac loai protein khac nhau, trong đo co cac enzyme. Ben trong te bao, vao moi thoi điem nhat đinh te bao tong hop nhieu loai phan tu sinh hoc khac nhau. Phan duoi đay se mieu ta ngan ngon cac thanh phan co ban cua te bao cung nhu chuc nang cua chung.


= Mang te bao - Tam ao ngoai =
Bai chinh: Mang te bao
Vo boc ben ngoai cua mot te bao sinh vat nhan chuan goi la mang sinh chat. Mang nay cung co o cac te bao sinh vat nhan so nhung đuoc goi la mang te bao. Mang co chuc nang bao boc va phan tach te bao voi moi truong xung quanh. Mang đuoc cau thanh boi mot lop lipid kep va cac protein. Cac phan tu protein hoat đong nhu cac kenh van chuyen va bom đuoc nam kham vao lop lipid mot cach linh đong (co the di chuyen tuong đoi).


= Bo khung te bao - He van đong =
Bai chinh: Bo khung te bao
Bo khung te bao la mot thanh phan quan trong, phuc tap va linh đong cua te bao.no la he thong mang soi va ong protein (vi ong, vi soi, soi trung gian đan cheo nhau). No cau thanh va duy tri hinh dang te bao; la cac điem bam cho cac bao quan; ho tro qua trinh thuc bao (te bao thu nhan cac chat ben ngoai); va cu đong cac phan te bao trong qua trinh sinh truong va van đong. Cac protein tham gia cau thanh bo khung te bao gom nhieu loai va co chuc nang đa dang nhu đinh huong, neo bam, phat sinh cac tam mang.


= Te bao chat - Khong gian thuc hien chuc nang te bao =
Bai chinh: Te bao chat
Ben trong cac te bao la mot khong gian chua đay dich the goi la te bao chat (cytoplasm). No bao ham ca hon hop cac ion, chat dich ben trong te bao va ca cac bao quan. Cac bao quan ben trong te bao chat đeu co he thong mang sinh hoc đe phan tach voi khoi dung dich nay. Chat nguyen sinh (cytosol) la đe chi rieng phan dich the, chu khong co cac bao quan.
Đoi voi cac sinh vat nhan so, te bao chat la mot thanh phan tuong đoi tu do. Tuy nhien, te bao chat trong te bao sinh vat nhan chuan thuong chua rat nhieu bao quan va bo khung te bao. Chat nguyen sinh thuong chua cac chat dinh duong hoa tan, phan cat cac san pham phe lieu, va dich chuyen vat chat trong te bao tao nen hien tuong dong chat nguyen sinh. Nhan te bao thuong nam ben trong te bao chat va co hinh dang thay đoi khi te bao di chuyen. Te bao chat cung chua nhieu loai muoi khac nhau, đay la dang chat dan đien tuyet voi đe tao moi truong thich hop cho cac hoat đong cua te bao. Moi truong te bao chat va cac bao quan trong no la yeu to song con cua mot te bao.


= Vat lieu di truyen - Yeu to duy tri thong tin giua cac the he =
Vat lieu di truyen la cac phan tu nucleic acid (DNA va rRNA). Hau het cac sinh vat su dung DNA đe luu tru dai han thong tin di truyen trong khi chi mot vai virus dung RNA cho muc đich nay. Thong tin di truyen cua sinh vat chinh la ma di truyen quy đinh tat ca protein can thiet cho moi te bao cua co the. Tuy nhien, mot nghien cuu moi đay cho thay co the mot so RNA cung đuoc su dung nhu la mot ban luu đoi voi mot so gen đe phong sai hong.
O cac sinh vat nhan so, vat lieu di truyen la mot phan tu DNA dang vong đon gian. Phan tu nay nam o mot vung te bao chat chuyen biet goi la vung nhan. Tuy nhien, đoi voi cac sinh vat nhan chuan, phan tu DNA đuoc bao boc boi cac phan tu protein tao thanh cau truc nhiem sac the, đuoc luu giu trong nhan te bao (voi mang nhan bao ben ngoai). Moi te bao thuong chua nhieu nhiem sac the (so luong nhiem sac the trong moi te bao la đac trung cho loai). Ngoai ra, cac bao quan nhu ty the va luc lap đeu co vat lieu di truyen rieng cua minh (xem them thuyet noi cong sinh).
Vi du, mot te bao nguoi gom hai bo gen rieng biet la bo gen cua nhan va bo gen cua ty the. Bo gene nhan (la the luong boi) bao gom 46 phan tu DNA mach thang tao thanh cac nhiem sac the rieng biet. Bo gene ty the la phan tu DNA mach vong, kha nho va chi ma hoa cho mot vai protein quan trong.


= Cac bao quan =
Bai chinh: Bao quan
Co the con nguoi cau tao tu nhieu co quan nhu tim, phoi, than. Moi co quan đam nhiem mot chuc rieng. Cac te bao thuong chua nhung co quan nho goi la bao quan, đuoc thich nghi va chuyen hoa cho mot hoac mot vai chuc nang song nhat đinh. Cac bao quan thuong chi co o cac te bao sinh vat nhan chuan va thuong co mang bao boc.

Nhan te bao - trung tam te bao: Nhan te bao la bao quan toi quan trong trong te bao sinh vat nhan chuan. No chua cac nhiem sac the cua te bao, la noi dien ra qua trinh tu nhan đoi DNA va tong hop RNA. Nhan te bao co dang hinh cau va đuoc bao boc boi mot lop mang kep goi la mang nhan. Mang nhan dung đe bao ngoai va bao ve DNA cua te bao truoc nhung phan tu co the gay ton thuong đen cau truc hoac anh huong đen hoat đong cua DNA. Trong qua trinh hoat đong, phan tu DNA đuoc phien ma đe tong hop cac phan tu RNA chuyen biet, goi la RNA thong tin (mRNA). Cac RNA thong tin đuoc van chuyen ra ngoai nhan, đe truc tiep tham gia qua trinh tong hop cac protein đac thu. O cac loai sinh vat nhan so, cac hoat đong cua DNA tien hanh ngay tai te bao chat (chinh xac hon la tai vung nhan).
Ribosome - bo may san xuat protein: Ribosome co ca trong te bao sinh vat nhan chuan va sinh vat nhan so. Ribosome đuoc cau tao tu cac phan tu protein va RNA ribosome (rRNA). Đay la noi thuc hien qua trinh sinh tong hop protein tu cac phan tu RNA thong tin. Qua trinh nay con đuoc goi la dich ma vi thong tin di truyen ma hoa trong trinh tu phan tu DNA truyen qua trinh tu RNA đe quyet đinh trinh tu amino acid cua phan tu protein. Qua trinh nay cuc ky quan trong đoi voi tat ca moi te bao, do đo mot te bao thuong chua rat nhieu phan tu ribosome—thuong hang tram tham chi hang nghin phan tu.
Ty the va luc lap - cac trung tam nang luong: Ty the la bao quan trong te bao sinh vat nhan chuan co hinh dang, kich thuoc va so luong đa dang va co kha nang tu nhan đoi. Ty the co bo gene rieng, đoc lap voi bo gene trong nhan te bao. Ty the co vai tro cung cap nang luong cho moi qua trinh trao đoi chat cua te bao. Luc lap cung tuong tu nhu ty the nhung kich thuoc lon hon, chung tham gia chuyen hoa nang luong mat troi thanh cac chat huu co (trong qua trinh quang hop). Luc lap chi co o cac te bao thuc vat.
Mang luoi noi chat va bo may Golgi - nha phan phoi va xu ly cac đai phan tu:: Mang luoi noi chat (ER) la he thong mang van chuyen cac phan tu nhat đinh đen cac đia chi can thiet đe cai bien hoac thuc hien chuc nang, trong khi cac phan tu khac thi troi noi tu do trong te bao chat. ER đuoc chia lam hai loai: ER hat (ram) va ER tron (nhan). ER hat la do cac ribosome bam len be mat ngoai cua no, trong khi ER tron thi khong co ribosome. Qua trinh dich ma tren cac ribosome cua ER hat thuong đe tong hop cac protein tiet (protein xuat khau). Cac protein tiet thuong đuoc van chuyen đen phuc he Golgi đe thuc hien mot so cai bien, đong goi va van chuyen đen cac vi tri khac nhau trong te bao. ER tron la noi tong hop lipid, giai đoc va be chua calcium.
Lysosome va peroxisome - he tieu hoa cua te bao: Lysosome va peroxisome thuong đuoc vi nhu he thong xu ly rac thai cua te bao. Hai bao quan nay đeu dang cau, mang đon va chua nhieu enzyme tieu hoa. Vi du, lysosome co the chua vai chuc enzyme phan huy protein, nucleic acid va polysacharide ma khong gay hai cho cac qua trinh khac cua te bao khi đuoc bao boc boi lop mang te bao.


Giai phau te bao = Te bao sinh vat nhan so =
Sinh vat nhan so la nhom te bao khong co mang nhan. Đay la đac điem chinh đe phan biet voi cac te bao sinh vat nhan chuan. Sinh vat nhan so cung khong co cac bao quan va cau truc noi bao đien hinh cua te bao sinh vat nhan chuan. Hau het cac chuc nang cua cac bao quan nhu ty the, luc lap, bo may Golgi đuoc tien hanh tren mang sinh chat. Te bao sinh vat nhan so co 3 vung cau truc chinh la:

1. Tien mao (flagella), tiem mao, hay long nhung (pili) - cac protein bam tren be mat te bao;
2. Vo te bao bao gom capsule, thanh te bao va mang sinh chat;
3. Vung te bao chat co chua Bo gene, cac ribosome va cac the van (inclusion body).
Cac đac trung:

Te bao chat cua sinh vat nhan so la phan dich long chiem hau het the tich te bao, khuech tan vat chat va chua cac hat ribosome nam tu do trong te bao.
Mang sinh chat la lop phospholipid kep phan tach phan te bao chat voi moi truong xung quanh. Mang sinh hoc nay co tinh ban tham, hay con goi la tham co chon loc.
Hau het cac te bao sinh vat nhan so đeu co thanh te bao (tru Mycoplasma, Thermoplasma (archae), va Planctomycetales. Chung đuoc cau tao tu peptidoglycan va hoat đong nhu mot rao can phu đe chon loc nhung chat vao ra te bao. Thanh te bao cung giup vi khuan giu nguyen hinh dang va khong bi tac đong cua ap suat tham thau trong moi truong nhuoc truong.
Nhiem sac the cua te bao sinh vat nhan so thuong la mot phan tu DNA dang vong (tru vi khuan Borrelia burgdorferi gay benh Lyme). Mac du khong phai co cau truc nhan hoan chinh, DNA đuoc co đac trong hach nhan. Te bao sinh vat nhan so con chua nhung cau truc DNA ngoai nhiem sac the goi la plasmid, no cung co dang vong nhung nho hon DNA nhiem sac the. Tren cac plasmid thuong chua cac gene co chuc nang bo sung, vi du khang sinh.
Te bao sinh vat nhan so mang cac tien mao giup te bao di chuyen chu đong trong moi truong.


= Te bao sinh vat nhan chuan =
Te bao sinh vat nhan chuan thuong lon gap 10 lan (ve kich thuoc) so voi te bao sinh vat nhan so do đo gap khoang 1000 lan ve the tich. Điem khac biet quan trong giua sinh vat nhan so va sinh vat nhan chuan la te bao sinh vat nhan chuan co cac xoang te bao đuoc chia nho do cac lop mang te bao đe thuc hien cac hoat đong trao đoi chat rieng biet. Trong đo, đieu tien bo nhat la viec hinh thanh nhan te bao co he thong mang rieng đe bao ve cac phan tu DNA cua te bao. Eukyryote la chu Latin co nghia la co nhan that su. Te bao sinh vat nhan chuan thuong co nhung cau truc chuyen biet đe tien hanh cac chuc nang nhat đinh, goi la cac bao quan.
Cac đac trung gom:

Te bao chat cua sinh vat nhan chuan thuong khong nhin thay nhung the hat nhu o sinh vat nhan so vi rang phan lon ribosome cua chung đuoc bam tren mang luoi noi chat.
Mang te bao cung co cau truc tuong tu nhu o sinh vat nhan so tuy nhien thanh phan cau tao chi tiet lai khac nhau mot vai điem nho. Chi mot so te bao sinh vat nhan chuan co thanh te bao.
Vat chat di truyen trong te bao sinh vat nhan chuan thuong gom mot hoac mot so phan tu DNA mach thang, đuoc co đac boi cac protein histone tao nen cau truc nhiem sac the. Moi phan tu DNA đuoc luu giu trong nhan te bao voi mot lop mang nhan bao boc. Mot so bao quan cua sinh vat nhan chuan co chua DNA rieng.
Mot vai te bao sinh vat nhan chuan co the di chuyen nho tiem mao hoac tien mao. Nhung tien mao thuong co cau truc phuc tap hon so voi sinh vat nhan so.


Cac qua trinh chuc nang cua te bao = Sinh truong va trao đoi chat cua te bao =
Giua nhung lan phan bao, cac te bao thuc hien hang loat qua trinh trao đoi chat noi bao nham duy tri su ton tai cung nhu sinh truong cua minh. Trao đoi chat la cac qua trinh ma te bao xu ly hay che bien cac phan tu dinh duong theo cach rieng cua no. Cac qua trinh trao đoi chat đuoc chia lam 2 nhom lon:

1) Qua trinh di hoa (catabolism) nham phan huy cac phan tu huu co phuc tap đe thu nhan nang luong (duoi dang ATP) va luc khu;
2) Qua trinh đong hoa (anabolism) su dung nang luong va luc khu đe xay dung cac phan tu huu co phuc tap, đac thu va can thiet.
Mot trong cac con đuong trao đoi chat quan trong la đuong phan (glycolysis), con đuong nay khong can oxy. Moi mot phan tu glucose trai qua con đuong nay se tao thanh 4 phan tu ATP va đay la phuong thuc thu nhan nang luong chinh cua cac vi khuan ki khi.
Đoi voi cac sinh vat hieu khi, cac phan tu pyruvat, san pham cua đuong phan, se tham gia vao chu trinh Kreb (hay con goi la chu trinh TCA) đe phan huy hoan toan thanh CO2, đong thoi thu nhan them nhieu ATP. O sinh vat nhan chuan, chu trinh TCA tien hanh trong ty the trong khi sinh vat nhan so lai tien hanh o ngay te bao chat.


= Hinh thanh cac te bao moi =
Bai chinh: Phan bao

Phan bao la qua trinh sinh san tu mot te bao (goi la te bao me) phan chia thanh hai te bao non. Đay la co che chinh cua qua trinh sinh truong cua sinh vat đa bao va la hinh thuc sinh san cua sinh vat đon bao. Nhung te bao sinh vat nhan so phan chia bang hinh thuc phan cat hoac nay choi (budding). Te bao sinh vat nhan chuan thi su dung hinh thuc phan bao la nguyen phan (mitosis) (mot hinh thuc phan bao co to). Nhung te bao luong boi thi co the tien hanh giam phan đe tao ra te bao đon boi. Nhung te bao đon boi đong vai tro giao tu trong qua trinh thu tinh đe hinh thanh hop tu (luong boi). Trong phan bao, qua trinh tu nhan đoi DNA (dan đen nhan đoi nhiem sac the) đong vai tro cuc ky quan trong va thuong dien ra tai ky trung gian giua cac lan phan chia.


= Sinh tong hop protein =
Bai chinh: Sinh tong hop protein
Sinh tong hop protein la qua trinh te bao tong hop nhung phan tu protein đac trung va can thiet cho hoat đong song cua minh. Qua trinh phien ma la qua trinh tong hop nhung phan tu RNA thong tin dua tren trinh tu khuon cua DNA. Tren khuon RNA thong tin moi đuoc tao ra, mot phan tu protein se đuoc tao thanh nho qua trinh dich ma.
Bo may te bao chiu trach nhiem thuc hien qua trinh tong hop protein la nhung ribosome. Ribosome đuoc cau tu nhung phan tu RNA ribosome va khoang 80 loai protein khac nhau. Khi cac tieu đon vi ribosome lien ket voi phan tu RNA thong tin thi qua trinh dich ma đuoc tien hanh. Khi đo, ribosome se cho phep mot phan tu RNA van chuyen (tRNA) mang mot loai amino acid đac trung đi vao. RNA van chuyen nay bat buoc phai co bo ba đoi ma co trinh tu bo sung voi bo ba ma sao tren RNA thong tin. Cac amino acid lan luot tuong ung voi trinh tu cac bo ba nucleotide tren RNA thong tin se lien ket voi nhau đe tao thanh mot chuoi polypeptide.


Nguon goc te bao Bai chinh: Nguon goc su song
Nguon goc te bao cung chinh la nguon goc su song, va la nhung buoc quan trong nhat trong qua trinh tien hoa su song. Su xuat hien te bao chinh la buoc đanh dau chuyen bien tu the gioi hoa hoc vo sinh đe bat đau su song sinh vat.


= Te bao đau tien =
Su xuat hien te bao đau tien (giot coaseva) đuoc đanh dau boi viec hinh thanh lop mang te bao bao quanh nhung phan tu nucleic acid. Đieu nay tao ra hai loi the chon loc la:

Bao ve nguyen sinh chat ben trong
Su dung cac thanh qua tu cac hoat đong hoa sinh do cac protein/enzyme do nucleic acid ma hoa


Lich su 1632-1723: Antony van Leeuwenhoek tu minh tim cach mai cac thau kinh đe sang tao ra kinh hien vi. Ong đa ve lai cac protozoa nhu Vorticella trong nuoc mua cung nhu vi khuan trong mieng minh.
1665: Robert Hooke đa phat hien cac te bao trong nut bac, va sau đo la trong cac mo thuc vat song bang kinh hien vi.
... Toi co the nhan ra mot cach ro rang la tat ca đeu đuc lo va xop, giong nhu mot to ong... nhung lo chan long hoac te bao nay, khong sau lam, nhung bao gom rat nhieu hop nho... – Hooke mieu ta nhung quan sat cua minh đoi voi tieu ban nut bac.
1839: Theodor Schwann va Matthias Jakob Schleiden phat bieu nguyen ly rang cac thuc vat va đong vat đuoc cau thanh tu te bao, chung to cac te bao la đon vi cau truc va phat trien cua sinh vat, tu đo ma nguoi ta xay dung nen Hoc thuyet Te bao.
Gia đinh cho rang su song co the bat nguon mot cach tu phat (generatio spontanea) đa bi bac bo hoan toan qua chung minh thuc nghiem cua Louis Pasteur (1822-1895).
Rudolph Virchow phat bieu rang cac te bao chi co the đuoc tao ra do phan bao (omnis cellula ex cellula).
1931: Ernst Ruska lan đau tien thiet ke kinh hien vi đien tu truyen qua (TEM) tai Đai hoc Berlin. Đen nam 1953 ong đa phat minh kinh hien vi đien tu (EM) voi đo phan giai gap đoi kinh hien vi quang hoc, tu đo phat hien ra cac bao quan.
1953: Watson va Crick đa đe xuat mo hinh cau truc xoan kep cua phan tu DNA vao ngay 28 thang Hai.
1981: Lynn Margulis cong bo an pham Symbiosis in Cell Evolution (Su Cong sinh trong Tien hoa Te bao) xem chi tiet tai thuyet noi cong sinh.


Xem them Te bao thuc vat
Te bao goc
Sinh vat nhan chuan


Ghi chu Chu thich Nguon dan Bai viet nay co su dung cac nguon lieu tu Science Primer phat hanh tai NCBI, vi đay la mot tac pham cua chinh quyen lien bang Hoa Ky nen no thuoc pham vi cong cong [2].
Interactive Visual of Different Types of Cells
Inside the Cell Luu tru ngay 20 thang 7 nam 2017 tai Wayback Machine
Virtual Cell's Educational Animations Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2018 tai Wayback Machine
The Inner Life of A Cell Luu tru ngay 20 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine, a flash video showing what happens inside of a cell
The Virtual Cell
Cells Alive!
Journal of Cell Biology
The Biology Project > Cell Biology
Centre of the Cell online
The Image & Video Library of The American Society for Cell Biology Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine, a collection of peer-reviewed still images, video clips and digital books that illustrate the structure, function and biology of the cell.
Gall JG, McIntosh JR, eds (2001). Landmark Papers in Cell Biology Luu tru ngay 2 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine. Bethesda, MD and Cold Spring Harbor, NY: The American Society for Cell Biology and Cold Spring Harbor Laboratory Press; 2001. Commentaries and links to original research papers published in the ASCB Image & Video Library


= Sach giao khoa =
Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P (2002). Molecular Biology of the Cell (an ban thu 4). Garland. ISBN 0815332181.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Lodish H, Berk A, Matsudaira P, Kaiser CA, Krieger M, Scott MP, Zipurksy SL, Darnell J (2004). Molecular Cell Biology (an ban thu 5). WH Freeman: New York, NY. ISBN 978-0716743668.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Cooper GM (2000). The cell: a molecular approach (an ban thu 2). Washington, D.C: ASM Press. ISBN 0-87893-102-3.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Cells tai Wikimedia Commons
Huong dan ve cac hoat đong song cua te bao Luu tru ngay 23 thang 3 nam 2006 tai Wayback Machine
Te bao - mot thanh pho sinh hoc.
Hinh đong cua te bao
Journal of Cell Biology