Pisco sour la mon cocktail co con bat nguon tu Peru, đac trung trong am thuc Peru va Chile. Mon thuc uong nay đuoc đat ten theo tu pisco, la ruou nen dung pha che, kem thuat ngu sour (vi chua), la cong thuc pha che gom co nuoc cot chanh chua va thanh phan chat tao ngot. Cong thuc pha che pisco sour kieu Peru su dung pisco lam ruou nen va them nuoc chanh vat tuoi, siro đuong, đa vien, long trang trung va ruou đang Angostura. Phien ban Chile cung tuong tu, nhung lai dung pisco va qua chanh Pica cua Chile đe pha che, khong pha ruou đang va long trang trung. Cac bien the khac cua mon cocktail nay gom nhieu kieu pha che voi trai cay nhu dua hoac thuc vat nhu la coca.
Mac du pha che đo uong hon hop bang pisco co kha nang khoi đau tu thap nien 1700 nhung cac su gia va chuyen gia đo uong đeu đong tinh rang mon pisco sour ngay nay la do ong Victor Vaughen Morris, nguoi My, phat minh vao đau thap nien 1920 tai Lima, thu đo Peru.  Morris roi Hoa Ky nam 1903 đen lam viec tai thanh pho Cerro de Pasco, mien trung Peru. Nam 1916, ong khai truong quan Morris' Bar o Lima. Quan cua ong nhanh chong tro thanh đia điem noi tieng danh cho tang lop thuong luu Peru va nguoi nuoc ngoai noi tieng Anh. Pisco sour đa trai qua vai thay đoi đen khi Mario Bruiget, mot bartender nguoi Peru lam viec tai quan Morris' Bar, tao nen cong thuc pha cocktail Peru hien đai vao cuoi thap nien 1920 bang cach them ruou đang Angostura cung long trang trung vao hon hop.
Tai Chile, nha van hoa dan gian Oreste Plath ket luan nguoi phat minh mon uong nay la Elliot Stubb, mot quan ly bep nguoi Anh tren con thuyen Sunshine. Nam 1872, Elliot Stubb đa tron nuoc cot chanh, siro va đa vien đe tao nen mon cocktail trong quan bar tai thanh pho cang Iquique, vao thoi điem thuoc chu quyen Peru. Bat chap đieu đo, theo nguon tin ban đau đuoc Plath trich dan cho rang Stubb đa phat minh ra whiskey sour - khong phai pisco sour. Thong tin đe cap đen pisco sour cu nhat đuoc đang tren mot tap chi tu nam 1921 cho rang Morris moi chinh la nguoi phat minh. Nam 1924, mau quang cao gioi thieu quan Morris' Bar cung đe cap đen mon nay, xuat ban tren mot to bao o thanh pho cang Valparaiso, Chile.
Thuc khach sanh uong cocktail xem pisco sour la mon uong co đien trong am thuc Nam My. Pisco sour đuoc xem la quoc tuu cua ca hai nuoc Peru va Chile. Moi ben đeu khang đinh quyen so huu loai ruou nen pha che cocktail — pisco. Do vay, pisco sour tro thanh chu đe quan trong va gay tranh cai ve van hoa đai chung My Latinh. Hai loai pisco va hai bien the trong phong cach che bien pisco sour co su khac biet ca ve cach san xuat lan huong vi. Hang nam, Peru ky niem mot ngay le quoc gia nham ton vinh mon cocktail nay vao ngay thu bay đau tien cua thang hai.


Ten goi Thuat ngu sour dung đe đe cap đen cach pha tron thuc uong chua gom ruou nen (ruou whiskey ngo hoac vai loai whiskey khac), nuoc cot chanh va chat tao ngot.  Tu ngu pisco đe cap đen loai ruou nen dung đe pha che cocktail. Tu ngu ap dung cho đo uong co con nay khoi nguon tai thanh pho cang Pisco, Peru. Trong cuon sach My Latinh va bien Caribe, nha su hoc Olwyn Blouet va nha đia ly chinh tri Brian Blouet đa mo ta rang nganh trong vuon nho phat trien vao thoi ky đau thuoc đia Peru va nua sau the ky XVI. Thi truong ruou hinh thanh do nhu cau tu cac khu đinh cu gia tang tren day Andes. Ve sau, nhu cau ve ruou manh đa khien thanh pho Pisco va Ica lan can thanh lap nhieu nha may chung cat "đe che bien ruou vang thanh ruou brandy".  Ruou thanh pham đuoc đat ten theo thanh pho cang, noi chung cat va xuat khau ruou.


Lich su = Nen tang =

Nhung cay nho đau tien du nhap đen Peru khong lau sau khi nguoi Tay Ban Nha chinh phuc Đe quoc Inca vao the ky 16. Cac nha bien nien su Tay Ban Nha tu thoi ky nay ghi nhan hoat đong san xuat ruou vang đau tien o Nam My dien ra tai khu đon đien Marcahuasi o thanh pho Cuzco.  Vao the ky 16 va 17, nhung vuon nho lon nhat va noi bat nhat tai chau My đuoc thanh lap o thung lung Ica, trung nam Peru.  Vao thap nien 1540, Bartolome de Terrazas va Francisco de Carabantes đa trong nhieu vuon nho o Peru. Carabantes cung lap nen vuon nho o Ica, tu đo nguoi Tay Ban Nha đen tu Andalucia va Extremadura đa đua cay nho vao Chile.
Ngay tu the ky 16, nguoi Tay Ban Nha đinh cu o Chile va Peru đa bat đau san xuat ruou aguardiente đuoc chung cat tu ​​nho len men. It nhat la tu nam 1764, ruou aguardiente o Peru đuoc đat ten "pisco" dua theo ten cang bien van chuyen.  Cach dung ten goi "pisco" cho ruou aguardiente ve sau lan truyen đen Chile. Cap phep san xuat va thi truong tieu thu pisco, hien van đuoc san xuat tai Peru va Chile, la chu đe tranh chap đang dien ra giua hai nuoc.
Theo nha su hoc Luciano Revoredo, cach pha che dung ruou pisco voi nuoc chanh co tu the ky 18. Ong can cu tuyen bo cua minh dua theo nguon tin truy xuat tu to bao Mercurio Peruano viet chi tiet ve lenh cam đo uong co con o Plaza de toros de Acho tai Lima, truong đau bo lau đoi nhat chau My. Vao thoi điem nay, cac no le buon ban mot thuc uong đuoc đat ten Punche. Revoredo lap luan rang mon uong nay la tien than cua pisco punch o California, mot mon uong do Duncan Nicol phat minh tai quan Bank Exchange Saloon o San Francisco, California. Nha nghien cuu Nico Vera đa tim ra cong thuc pha che mon punch bang cach dung ruou pisco, bao gom ca long trang trung, trong sach nau an Manual de Cocina a la Criolla nam 1903. Vi vay, chuyen gia am thuc Duggan McDonnell cho rang "punche hoan toan co kha nang la mot loai 'Cocktail', dan bien the thanh pisco sour, [...] đuoc luu truyen khoang mot thoi gian o Lima truoc khi đua vao sach nau an."


= Nguon goc =

Pisco sour co nguon goc tu Lima, Peru. Mon đo uong nay do ong Victor Vaughen Morris tao ra. Ong la mot nguoi My di cu đen Peru nam 1904 đe lam viec cho mot cong ty đuong sat o Cerro de Pasco. Morris chuyen đen Lima nam 1915. Mot nam sau đo, ong khai truong quan - Morris' Bar - tro thanh noi pho bien voi ca tang lop thuong luu Peru lan nguoi nuoc ngoai noi tieng Anh. Nha su hoc Chile Gonzalo Vial Correa cung cho rang nguoi phat minh mon pisco sour la mot Gringo (biet hieu cua nguoi ngoai quoc goc My) ten Morris tai quan Morris' Bar nhung co chut khac biet nho khi ong gan ten nhan vat la William Morris. Morris thuong thu nghiem mon uong moi va phat trien ra pisco sour nhu mot bien the cua whiskey sour. 
Co vai đieu khong thong nhat rang đau la thoi điem chinh xac luc Morris tao nen mon cocktail noi tieng nay. Nha pha che Dale DeGroff khang đinh mon uong nay đuoc phat minh nam 1915 nhung nguon khac lai chi ra vao thap nien 1920. Trang bao truc tuyen El Mercurio cua Chile khang đinh cu the rang gioi su hoc ket luan nam phat minh ra pisco sour la 1922. Trang bao viet them: "mot đem no, Morris khien ban be minh ngac nhien voi mon uong moi ma ong goi la pisco sour, dung cong thuc pha tron giua ruou pisco Peru voi cocktail sour cua My" (viet bang tieng Tay Ban Nha: "Una noche Morris sorprendio a sus amigos con una nueva bebida a la que llamo pisco sour, una formula que funde lo peruano del pisco con el 'sour' estadounidense.").

Cong thuc ban đau dung pha che pisco sour la mot loai cocktail đon gian. Theo nha nghien cuu nguoi Peru Guillermo Toro-Lira, "thua nhan rang đo la hon hop tho khi pha ruou pisco voi nuoc chanh va đuong, cung nhu whiskey sour ngay đo." Khi cong thuc pha cocktail tiep tuc phat trien, danh sach đat lich quan bar cho biet thuc khach nhan xet rang huong vi đo uong đuoc cai thien lien tuc. Phien ban Peru hien đai cua cong thuc nay đuoc Mario Bruiget phat trien, mot nguoi Peru que o Chincha Alta. Bruiget đuoc Morris chi day hoc nghe bat đau tu ngay 16 thang 7, 1924. Cong thuc cua Bruiget cho them ruou đang Angostura va long trang trung vao hon hop. Nha bao Erica Duecy viet rang kieu đoi moi cua Bruiget cho them "ket cau long min va lop tren cung sui bot" vao ly cocktail.
Morris su dung quang cao đe gioi thieu quan bar va phat minh cua ong. Đe cap cu nhat ve pisco sour xuat hien tren an ban thang 9, 1920 cua tap chi Hogar, Peru. Mot quang cao cu khac cung xuat hien tren an ban 22 thang 4, 1921 cua tap chi Mundial, Peru. Tren tap chi, khong chi mo ta pisco sour la thu thuc uong mau trang, ma con cho rang nguoi phat minh la "Quy ong Morris". Sau đo, nam 1924, Morris nho co nguoi ban Nelson Rounsevell tro giup nen quan bar cua ong đa quang ba đuoc đia điem va phat minh cua minh tai Valparaiso, Chile. Quang cao đang tren bao South Pacific Mail, do Rounsevell so huu, tai Valparaiso.  Đen nam 1927, Morris' Bar tro nen noi tieng voi cac mon cocktail, đac biet la pisco sour. Brad Thomas Parsons viet rang "danh sach đat lich quan Morris' Bar nhan nhieu loi khen tot tu du khach say me mon thuc uong tieu bieu nay".
Theo thoi gian, cac quan bar gan đo canh tranh cong them suc khoe cua Victor Morris ngay cang giam sut đa khien doanh nghiep cua ong suy tan va sup đo. Trong thoi gian nay, do tinh trang toi te cua minh, Morris đa giao phan lon cong viec pha che cho nhan vien. Cong them van đe đoi thu canh tranh gan đo, vi du Gran Hotel Bolivar va Hotel Lima Country Club, cac khach san kiem quan bar đa khien khach hang ngay cang roi xa Morris' Bar. Hon the, Toro-Lira phat hien ra Morris đa buoc toi bon nhan vien pha che cu ve hanh vi trom cap tai san tri tue sau khi ho nghi viec roi đen lam tai mot trong so cac quan bar canh tranh. Nam 1929, Morris tuyen bo pha san tu nguyen va đong cua quan bar. Vai thang sau, ngay 11 thang 6, Victor Vaughen Morris qua đoi vi benh xo gan.


= Luu truyen =

Su gia Luis Alberto Sanchez viet rang, sau khi Morris đong cua quan bar, mot so nhan vien pha che cua quan nghi viec roi đen lam tai quan khac. Bruiget bat đau đi lam pha che cho khach san Grand Hotel Maury gan đo, noi ong tiep tuc phuc vu cong thuc pha pisco sour cua minh. Bruiget đa thanh cong voi mon uong nay. Đieu nay khien cho nguoi Lima đia phuong truyen mieng niem tin cho rang Hotel Maury la noi khoi nguon cua cong thuc pha pisco sour. Cac cuu nhan vien khac cua Morris' Bar khi tim đuoc viec lam o noi khac, ho cung truyen ba cong thuc pha pisco sour. Xuyen suot thap nien 1930, mon uong nay đuoc đua đen California, đen cac quan bar xa ve phia bac nhu tai San Francisco. It nhat đen cuoi thap nien 1960, mon cocktail nay cung đa đen đuoc New York.
Beatriz Jimenez, mot nha bao cua to El Mundo (Tay Ban Nha), chi ra rang tai Peru, cac khach san hang sang o Lima su dung mon pisco sour nhu so huu rieng ho vao nhung nam 1940. Dau mo doi dao đa thu hut nguoi nuoc ngoai chu y đen Peru vao thap nien 1940 - 1950. Trong so du khach đen Lima, co nhung dien vien noi tieng Hollywood đa bi mon pisco sour me hoac. Jimenez nho lai cau chuyen truyen mieng rang Ava Gardner luc say khuot đa phai nho va John Wayne diu ve sau khi uong qua nhieu pisco sour. Ernest Hemingway va Orson Welles đuoc cho la rat yeu thich thu ma ho mo ta nhu "thuc uong cua nguoi Peru".
Nam 1984, nha bao nguoi Bolivia, Ted Cordova Claure viet rang Gran Hotel Bolivar đung vung nhu tuong đai cho su suy đoi cua chinh the đau so Peru (viet tieng Tay Ban Nha: "Este hotel es unumento a la decadencia de la oligarquia peruana."). Ong luu y rang đia điem nay tua nhu que huong co truyen cua pisco sour va đe cu no tro thanh mot trong nhung khach san hang đau tai Lima. Đen ngay nay, Gran Hotel Bolivar tiep tuc chao moi mon pisco sour tai quay bar truc thuoc. Trong khi đo, Country Club Lima Hotel ban mon uong nay tai quan "English Bar".


= Tranh chap quoc tich =
Victor Vaughen Morris đuoc hau het cac nha su hoc xem la nguoi phat minh ra mon cocktail nay. Mac du vay, van ton tai tranh chap giua Chile va Peru ve nguon goc cua pisco sour. Tai Chile, mot cau chuyen đia phuong ke lai vao thap nien 1980 rang Elliot Stubb đa phat minh ra pisco sour. Stubb la mot quan ly bep nguoi Anh tren con thuyen buom Sunshine. Nha su hoc va van hoc dan gian Chile, Oreste Plath đa gop phan truyen ba huyen thoai bang cach viet rang: dua theo to bao El Comercio de Iquique cua Peru, nam 1872, sau khi đuoc quyen roi tau len đat lien, Stubb đa mo quan bar tai cang Iquique thuoc Peru va phat minh ra pisco sour trong luc thu nghiem đo uong.
Tuy the, nha nghien cuu Toro-Lira lap luan rang cau chuyen tren bi bac bo sau khi nguoi ta phat hien ra El Comercio de Iquique thuc su chi đe cap đen phat minh ra mon whiskey sour. Tuyen bo nay đuoc Đai hoc Cuyo, Argentina dan chung them: nam 1962, cau chuyen ve Elliot Stubb đuoc cong bo va phat minh đuoc chung thuc thuoc ve whiskey sour tai Iquique. Mot trich đoan trong cau chuyen đang tren bao ke ve Elliot Stubb rang, "Tu bay gio ... đay se la thuc uong chien đau cua toi, thuc uong yeu thich cua toi va no se đuoc đat ten la whiskey sour" (tieng Tay Ban Nha: "En adelante dijo Elliot — este sera mi trago de batalla, — mi trago favorito —, y se llamara Whisky Sour.").


Cach pha che va bien the Pisco sour co ba cach pha che khac nhau. Cocktail pisco sour kieu Peru đuoc pha bang cach hoa ruou pisco Peru vao nuoc chanh vo xanh, siro đuong, long trang trung, ruou đang Angostura (đe trang tri) va đa vien. Cocktail pisco sour kieu Chile đuoc pha bang cach hoa ruou pisco Chile vao nuoc chanh Pica, đuong bot va đa vien. Daniel Joelson, mot nha van va phe binh am thuc, cho rang khac biet chinh giua hai phien ban pisco sour "la nguoi Peru thuong pha cung long trang trung, trong khi nguoi Chile thi khong." Phien ban tu Hiep hoi Bartender Quoc te, liet ke pisco sour nam trong so "Thuc uong Tan Ky nguyen", tuong tu nhu phien ban Peru, nhung co khac biet la su dung nuoc chanh vo vang, thay vi nuoc chanh vo xanh va khong phan biet giua hai loai pisco khac nhau.
Cac kieu bien the đang chu y van hien dien, dung đe pha che cocktail. Theo chuyen gia thuc pham - ruou vang, Mark Spivak, khac biet nam o cach san xuat hai loai đo uong. Trong khi "ruou pisco Chile đuoc san xuat hang loat" thi phien ban Peru "đuoc san xuat theo lo nho." Nha su hoc ve cocktail, Andrew Bohrer, tap trung so sanh ve huong vi, tuyen bo rang "o Peru, ruou pisco van đuoc u bang noi, chung cat đen nong đo chuan va khong đe lau; no tuong tu nhu ruou grappa. O Chile, ruou pisco van đuoc u trong ong va đe lau trong go; no tuong tu nhu ruou cognac nong đo rat yeu." Nha nghien cuu ruou nho nguoi Chile, Patricio Tapia cho biet them: trong khi nganh san xuat ruou pisco tai Chile thuong hoa tron cac loai nho vao nhau; thi nganh san xuat ruou tai Peru co nhieu loai pisco rieng biet dua theo chat luong huong nho nhu nho Muscat vang va nho Y. Tapia ket luan đay la ly do tai sao tren chai pisco Peru hien thi nam hai nho u ruou con phien ban Chile thi khong.
Cac bien the cua pisco sour hien dien o Peru, Bolivia va Chile. Co nhieu kieu pha che cocktail o Peru su dung trai cay nhu chanh leo, tam bop va tao, hoac nguyen lieu truyen thong nhu la coca. O Chile, cac bien the gom co Aji sour (voi ot xanh cay), Mango sour (voi nuoc ep xoai) va Sour de Campo (voi gung va mat ong). O Bolivia, kieu bien the Yunqueno (tai vung Yungas) thay the nuoc chanh bang nuoc cam vat.
Cac mon cocktail tuong tu nhu pisco sour gom co Piscola cua Chile va Algarrobina cua Peru. Piscola đuoc pha bang cach hoa tron ruou pisco voi cola. Algarrobina đuoc pha che bang ruou pisco, sua đac va nhua cay algarroba cua Peru. Tai Hoa Ky, mot mon cocktail tuong tu khac la pisco punch o California, theo nguyen thuy đuoc pha bang ruou pisco Peru, dua va chanh.


Pho bien đai chung Duggan McDonnell mo ta pisco sour la "loai cocktail thanh lich nhat My Latinh, sui bot, can bang, tuoi sang nhung đam đa". Ong noi them rang "Cac chu quan bar tren khap Bac California se chung thuc rang ho đa lac nhieu ly pisco sour. Đo la mon cocktail long trang trung chon loc va la mon đuoc yeu thich tuyet đoi nhat." Nha bao nguoi Uc, Kate Schneider viet rang pisco sour "tro nen noi tieng đen muc co le ky niem Ngay pisco sour Quoc te vao thu Bay đau tien cua thang Hai hang nam, cung nhu co ca trang Facebook voi hon 600.000 luot thich." Theo doanh nhan nguoi Chile, Rolando Hinrichs Oyarce, chu mot nha hang-quan bar o Tay Ban Nha, cho rang "pisco sour co tinh quoc te cao, giong mon an ceviche, do đo chung khong qua xa la" (tieng Tay Ban Nha: "El pisco sour es bastante internacional, al igual que el cebiche, por lo tanto no son tan desconocidos"). Nam 2003, Peru lap nen "Dia Nacional del pisco sour" (Ngay pisco sour Quoc gia), ngay le chinh thuc toan quoc đuoc to chuc vao thu Bay đau tien cua thang Hai.
Trong Hoi nghi cac nha lanh đao kinh te APEC 2008, Peru đa quang ba mon pisco sour voi su đon nhan rong rai. Cocktail đuoc xem la thuc uong ua thich cua cac ben tham du, chu yeu la cac lanh đao, doanh nhan va đai bieu. Đau bep su kien nguoi My, Anthony Bourdain cung thu hut su chu y đen mon cocktail. Trong mot tap cua chuong trinh No Reservations tren kenh Travel Channel, ong đa uong mot ly pisco sour o Valparaiso, Chile va nhan đinh "that tuyet voi, nhung... lan sau, toi se uong bia." Phat thanh vien tren đai Radio Programas del Peru đua tin Jorge Lopez Sotomayor, nguoi Chile, la nha san xuat tap phim kiem đong hanh chuyen đi cua Bourdain o Chile, cho biet "Bourdain cam nhan pisco sour ma ong uong o Valparaiso kha te nhat va vo bo" (tieng Tay Ban Nha: "A mi me dijo que el pisco sour lo encontro aburrido y que no valia la pena."). Lopez cho biet them Bourdain gan đay đa đen Peru, noi ong ta uong vai ly pisco sour va cho rang co vi ngon hon phien ban Chile.
Tai Mexico, ca - nhac si Aleks Syntek hai huoc đang tren Twitter rang pisco sour thuoc ve Chile. Sau khi nhan phai nhieu phan hoi chi trich ve tuyen bo nay, ong đa xin loi va bao rang minh chi noi đua. MC truyen hinh kiem dien vien hai nguoi Mexico, Adal Ramones cung phat ngon đua gion ve mon pisco sour, lien quan đen vu be boi gian điep Chile-Peru 2009, ngay 17 thang 11 nam 2009. Ramones, mot nguoi thich uong pisco Peru, khi đuoc hoi ve vu gian điep rang "nguoi Chile đang do tham gi o Peru?", ong goi y "đo co the la cach thuc pha che mot ly pisco sour" (tieng Tay Ban Nha: "¿Que quieren espiar los chilenos? ¿Como hacer pisco sour?").


Xem them Danh sach mon cocktail.
Danh sach thuong hieu pisco.
Thuc uong co con cua Peru.
Singani


Ghi chu Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Piscosour.com – Website ve pisco sour.
Liquor.com – Huong dan pha che pisco sour chi tiet.
Food Network – Video pha che mot phien ban pisco sour.