Sinh hoc te bao (tieng Anh: cell biology, cellular biology hay cytology) la mot phan nganh sinh hoc chuyen nghien cuu cau truc, chuc nang va hoat đong cua te bao. Moi sinh vat song đeu đuoc cau thanh tu te bao. Te bao la đon vi co ban cua su song, chiu trach nhiem cho su song va chuc nang cua sinh vat. Sinh hoc te bao la chuyen nganh ve cac đon vi cau truc va chuc nang cua te bao. Sinh hoc te bao nghien cuu cac mang te bao nhan so va nhan thuc, voi nhieu tieu đe tai nhu trao đoi te bao, tin hieu te bao, chu ky te bao, hoa sinh va thanh phan te bao. Nghien cuu te bao đuoc thuc hien bang cach su dung mot so ky thuat hien vi hoc, nuoi cay te bao va phan manh te bao. Nhung ky thuat nay hien đang đuoc su dung đe kham pha va nghien cuu lien quan đen cach thuc hoat đong cua te bao, sau cung mang lai goc nhin sau sac đe hieu ro ve cac sinh vat lon hon. Kien thuc ve cac thanh phan cua te bao va cach thuc hoat đong cua te bao la nen tang cho moi phan nganh sinh hoc, đong thoi cung rat can thiet cho nghien cuu trong cac linh vuc y sinh nhu ung thu va cac benh khac. Nghien cuu sinh hoc te bao co lien he voi cac linh vuc khac nhu di truyen hoc, di truyen phan tu, sinh hoc phan tu, vi sinh y hoc, mien dich hoc va hoa hoc te bao.


Lich su Te bao lan đau đuoc phat hien o chau Au vao the ky 17 nho co phat minh kinh hien vi quang hoc. Nam 1665, Robert Hooke goi cac khoi dung o moi sinh vat song la "cell" (hay "te bao", xuat ban tren Micrographia) sau khi nhin vao mot manh vo soi va quan sat cau truc trong nhu te bao; tuy nhien cac te bao lai đa chet. Ho khong chi ra dau hieu nao ve cac thanh phan tong the thuc cua mot te bao. It nam sau, vao nam 1674, Anton Van Leeuwenhoek la nguoi đau tien phan tich te bao song trong thi nghiem tao cua ong. Tat ca nhung kham pha nay đeu ra đoi truoc ca hoc thuyet te bao, hoc thuyet nay cho rang moi sinh vat song đeu đuoc cau thanh tu te bao va te bao la đon vi cau truc va chuc nang cua sinh vat. Nhan đinh nay sau cung đuoc hai nha khoa hoc thuc vat Matthias Schleiden va nha khoa hoc đong vat Theodor Schwann ghi thanh ket luan vao nam 1838, sau khi quan sat te bao song o mo thuc vat va đong vat. 19 nam sau, Rudolf Virchow tiep tuc đong gop vao hoc thuyet te bao bang nhan đinh them rang moi te bao đeu đen tu su phan chia cua cac te bao ra đoi tu truoc. Virus khong đuoc nghien cuu trong sinh hoc te bao - chung thieu cac đac điem cua mot te bao song va thay vao đo đuoc nghien cuu trong phan nganh virus hoc cua vi sinh vat hoc.


Ky thuat Nghien cuu sinh hoc te bao nam o nhung phuong phap khac nhau đe nuoi cay va van dung te bao ngoai co the song đe nghien cuu sau hon ve giai phau va sinh ly nguoi cung nhu đieu che thuoc. Nhung ky thuat nghien cuu te bao đa phat trien. Nho nhung tien bo trong nganh hien vi hoc, ky thuat va cong nghe đa giup cho cac nha khoa hoc nam ro hon ve cau truc va chuc nang cua te bao. Duoi đay la nhieu ky thuat thuong đuoc su dung đe nghien cuu sinh hoc te bao:

Nuoi cay te bao: Su dung cac te bao đang phat trien vuot bac trong moi truong giup thu đuoc so luong lon mot loai te bao cu the va tro thanh phuong thuc nghien cuu te bao hieu qua. Nuoi cay te bao la mot trong nhung cong cu chinh đuoc su dung trong sinh hoc te bao va sinh phan tu, cung cap he thong mo hinh tuyet voi đe nghien cuu sinh ly va hoa sinh thong thuong cua te bao (vi du: nghien cuu trao đoi chat, lao hoa), tac dung cua thuoc va hop chat đoc hai len te bao, phat sinh đot bien va tac nhan gay ung thu. No con đuoc su dung trong sang loc va phat trien thuoc cung nhu san xuat cac hop chat sinh hoc tren quy mo lon (vi du: vac-xin, protein tri lieu).
Hien vi huynh quang: Cac chat đanh dau bang huynh quang nhu GFP đuoc su dung đe dan nhan mot thanh phan cu the cua te bao. Sau đo, mot buoc song anh sang nhat đinh đuoc dung đe kich thich chat đanh dau bang huynh quang đe hien ra nhung chat nay.
Hien vi tuong phan pha: Su dung khia canh quang hoc cua anh sang đe the hien cac thay đoi cua pha ran, long va khi duoi dang chenh đo sang.
Hien vi đong tieu: Ket hop hien vi huynh quang voi hinh anh bang cach tap trung anh sang va cac truong hop chup nhanh đe tao hinh anh 3-D.
Hien vi đien tu truyen qua: Lien quan đen nhuom kim loai va truyen cac electron qua đuong te bao, chung se bi lech do tuong tac voi kim loai. Qua trinh nay cuoi cung tao nen hinh anh cua cac thanh phan đang đuoc nghien cuu.
Đo đem te bao: Te bao đuoc đat trong may su dung chum tia đe phan tan cac te bao dua tren nhung khia canh khac nhau, do đo co the phan tach chung dua tren kich thuoc va ham luong. Te bao co the đuoc gan the phat huynh quang GFP va cung co the bi phan tach theo cach đo.
Phan đoan te bao: Qua trinh nay bat buoc pha vo te bao bang cach su dung nhiet đo cao hoac sieu am, sau đo ly tam đe tach tieu phan cua te bao, giup cho chung đuoc nghien cuu rieng.


Loai te bao Co hai cach co ban đe phan loai te bao: te bao nhan so va te bao nhan thuc. Te bao nhan so khac voi te bao nhan thuc do khong co nhan te bao hoac bao quan co mang bao boc khac. Te bao nhan so nho hon nhieu so voi te bao nhan thuc, bien chung tro thanh dang song nho nhat. Te bao nhan so bao gom vi khuan va co khuan, chung thieu nhan te bao bao quanh. Te bao nhan thuc đuoc tim thay o thuc vat, đong vat, nam va sinh vat nguyen sinh. Chung co đuong kinh tu muoi đen mot tram μm, DNA cua chung đuoc chua trong nhan co mang bao boc. Sinh vat nhan thuc la sinh vat chua cac te bao nhan thuc. Bon gioi trong sinh vat nhan thuc la đong vat (animalia), thuc vat (plantae), nam (fungi) va sinh vat nguyen sinh (protista).
Chung đeu sinh san thong qua phan cat thanh hai. Vi khuan (loai noi bat nhat) co nhieu hinh dang khac nhau, mac du đa so đeu co hinh cau hoac hinh que. Vi khuan co the đuoc phan loai thanh gram duong hoac gram am tuy thuoc vao thanh phan thanh te bao. Vi khuan gram duong co lop peptidoglycan day hon vi khuan gram am. Nhung đac điem cau truc cua vi khuan gom co tien mao giup te bao di chuyen, ribosome đe dich ma RNA thanh protein, va mot nucleoid chua moi vat lieu di truyen trong cau truc vong tron. Co nhieu qua trinh xay ra trong te bao nhan so giup cho chung ton tai. O sinh vat nhan so, tong hop mRNA xuat phat o trinh tu promoter tren mau DNA, gom hai trinh tu tuong đong bo sung RNA polymerase. Polymerase cua sinh vat nhan so gom mot enzym cot loi, chua bon tieu đon vi protein va mot protein σ chi ho tro khoi đau. Vi du, trong mot qua trinh đuoc goi la tiep hop, yeu to sinh san giup vi khuan so huu mot cau tiep hop giup no truyen DNA sang mot vi khuan khac thieu yeu to F, qua đo giup truyen su phan khang đe no sinh ton o mot vai moi truong nhat đinh.


Cau truc va chuc nang = Cau truc te bao nhan thuc =

Te bao sinh vat nhan thuc đuoc cau thanh tu cac bao quan sau đay:

Nhan te bao: Nhan te bao co chuc nang lam bo gen va noi cat tru thong tin di truyen cua te bao, chua đung moi DNA đuoc to chuc duoi dang nhiem sac the. Bao boc xung quanh no la mang nhan, gom cac lo nhan giup van chuyen protein giua trong va ngoai nhan. Đay con la noi sao chep DNA cung nhu dich ma DNA sang RNA. Sau đo RNA đuoc đieu chinh va van chuyen ra phan bao tan đe dich ma thanh protein.
Nhan con: Cau truc nay nam trong nhan, thuong day va co dang hinh cau. Đay la noi tong hop RNA ribosome (rRNA), chat can thiet đe van hanh ribosome.
Mang luoi noi chat: Co chuc nang tong hop, luu tru va tiet protein cho bo may Golgi. Ve mat cau truc, mang luoi noi chat la mot mang luoi mang co mat o khap te bao va lien ket voi nhan. Cac mang co hoi khac giua cac te bao va chuc nang cua te bao quyet đinh kich co va cau truc cua mang luoi noi chat.
Ty the: la mot bao quan đuoc mang kep bao boc, thuong đuoc xem la nha may nang luong cua te bao. Chuc nang cua no la san xuat nang luong hoac ATP trong te bao. Cu the, đay la noi dien ra chu trinh Krebs (hay chu trinh TCA) nham san xuat NADH va FADH. Sau đay, nhung san pham nay đuoc su dung trong chuoi van chuyen electron (ETC) phosphoryl hoa-oxy hoa đe tao ra san pham cuoi cung la ATP.
Bo may Golgi: Co chuc nang xu ly, gop va tiet ra protein đen noi no can đen. Protein chua mot chuoi tin hieu giup bo may Golgi nhan biet va chi no đen đung vi tri. Bo may Golgi con tao ra glycoprotein va glycolipid.
Lysosome: Chuc nang cua lysosome la phan ra vat lieu đuoc đen tu ngoai te bao hoac bao quan cu. No chua nhieu acid hydrolase, protease, nuclease va lipase - chung pha cau truc nhieu phan tu. Tu thuc la qua trinh phan ra bang lysosome khi mot cai bong tach ra tu mang luoi noi chat va nhan chim vat lieu, roi gan ket voi lysosome đe giup phan ra vat lieu.
Ribosome: Co chuc nang dich ma RNA thanh protein, lam noi tong hop protein.
Bo xuong te bao: Bo xuong te bao la cau truc giup duy tri hinh dang va to chuc chung cua te bao. No niu chat cac bao quan trong te bao va tao cau truc va đo on đinh cua te bao. Bo xuong te bao đuoc cau thanh boi ba loai soi protein chinh: soi actin, soi trung gian va vi ong - chung đuoc giu chung va lien ket voi cac bao quan duoi te bao va mang sinh chat bang nhieu protein phu.
Mang te bao: Co the mieu ta mang te bao la mot lop phospholipid kep va cung chua ca lipid va protein. Do ben trong lop kep la ky nuoc va đe cac phan tu tham gia phan ung ben trong te bao, chung can co kha nang xuyen lop mang nay đe đi vao trong te bao nho ap suat tham thau, khuech tan, gradient nong đo va kenh mang.
Trung tu: Co chuc nang tao cac soi truc dung đe phan tach nhiem sac the trong luc phan bao.
Te bao sinh vat nhan thuc con co the cau thanh tu cac phan tu sau:

Chat nhiem sac: Chat nay tao nhiem sac the va la hon hop DNA voi nhieu protein.
Tiem mao: Chung giup đay cac chat va con đuoc dung đe tao cam giac.


= Trao đoi te bao =
Trao đoi te bao la can thiet đe san xuat nang luong cho te bao, nho đo ma te bao ton tai đuoc; co nhieu con đuong trao đoi te bao đe duy tri cac bao quan chinh nhu nhan, ty the va mang te bao. Đoi voi ho hap te bao, mot khi co san glucose, đuong phan dien ra ben trong phan bao tan cua te bao đe tao ra pyruvate. Pyruvate lai trai qua tach carboxyl bang cach su dung phuc hop đa enzym đe hinh thanh acetyl coA - chat nay co the de dang đuoc dung chu trinh Krebs đe tao cac san pham la NADH va FADH2. Nhung san pham nay tham gia vao chuoi chuyen electron đe sau cung tao nen mot hat gradient proton đi xuyen qua mang trong cua ty the. Tiep đo gradient nay co the đieu phoi san xuat ATP trong phosphoryl hoa oxy hoa. Trao đoi te bao thuc vat gom co quang hop, qua trinh nay đon gian la hoan toan đoi lap voi ho hap vi sau cung no tao cac phan tu glucose.


= Tin hieu te bao =
Tin hieu te bao co vai tro quan trong trong khau đieu hoa te bao va giup te bao xu ly thong tin tu moi truong va dua theo đo ma phan ung. Tin hieu co the đuoc truyen qua tiep xuc truc tiep voi te bao hoac noi tiet, can tiet va tu tiet. Tiep xuc truc tiep cua hai te bao la khi mot thu the tren mot te bao lien ket voi phan tu gan vao mang te bao kia. Tin hieu noi tiet đuoc truyen thong qua cac phan tu tiet vao mau. Tin hieu can tiet su dung phan tu khuech tan giua hai te bao đe lien lac. Tu tiet la hien tuong te bao tu gui tin hieu đen chinh no bang cach tiet ra mot phan tu lien ket voi thu the tren be mat cua no. Duoi đay la cac dang tin hieu thuong gap:
Kenh ion: co the chia lam nhieu loai nhu kenh ion co đien ap hoac phoi tu. Chung giup luu thong dong chay nguoc va xuoi cua cac phan tu va ion.
Thu the bat cap voi G-protein (GPCR): đuoc thua nhan rong rai la chua 7 mien xuyen mang. Phoi tu lien ket tren mien ngoai bao va khi no lien ket, tin hieu bao ve yeu to trao đoi guanine đe chuyen GDP thanh GTP va kich hoat tieu đon vi G-α. G-α co the nham toi cac protein khac nhu adenyl cyclase hay phospholipase C - chung sau cung tao ra cac chat truyen tin thu cap nhu cAMP, Ip3, DAG va calci. Nhung chat truyen tin thu cap nay co chuc nang khuech đai tin hieu va co the nham toi cac kenh ion hoac enzym khac. Mot vi du ve khuech đai tin hieu la khi cAMP lien ket roi kich hoat PKA bang viec loai bo cac tieu đon vi đieu hoa va giai phong tieu đon vi xuc. Tieu đon vi xuc tac so huu mot chuoi đinh vi hat nhan giup van đong đua no vao trong nhan va phosphoryl hoa cac protein khac đe uc che hoac kich hoat hoat đo cua gen.
Thu the tyrosine kinase: Co chuc nang lien ket cac yeu to sinh truong, roi thuc đay tyrosine hon nua tren phan noi bao cua protein đe can tro phosphoryl hoa. Tyrosine phosphoryl hoa tro thanh be phong cho cac protein chua mien SH2 giup kich hoat Ras va tham gia vao con đuong kinase MAP.


Tang sinh va phat trien = Chu ky te bao nhan thuc =

Te bao la nen tang cua moi sinh vat va la đon vi co ban cua su song. Su tang sinh va phat trien te bao la đieu thiet yeu nham duy tri vat chu va giup sinh vat ton tai. Ve qua trinh nay, te bao trai qua cac buoc trong chu ky va phat trien te bao, gom co tang sinh te bao, nhan đoi DNA, phan bao, tai tao va chet te bao.
Chu ky te bao đuoc chia lam bon pha rieng biet: G1, S, G2, va M. Pha G – tuc la pha tang sinh te bao – chiem khoang 95% chu ky. Su tang sinh te bao đuoc thuc đay boi cac nguyen ban. Moi te bao ra đoi o dang giong het nhau va co ban la co the tro thanh bat ky loai te bao nao. Tin hieu te bao nhu cam ung co the tac đong len nhung te bao lien ke nham xac đinh loai te bao ma no tro thanh sau nay. Ngoai ra, tin hieu giup cho cac te bao cung loai gop lai va tao thanh cac mo, roi co quan, va cuoi cung he thong. Pha G1, G2 va S (sao chep, huy hoai va sua chua DNA) đuoc xem la phan trung gian cua chu ky, con pha M (nguyen phan) la phan phan bao cua chu ky. Nguyen phan lan luot tap hop gom nhieu giai đoan nhu ky đau, ky giua, ky sau va ky phan bao chat. Ket qua cuoi cung cua nguyen phan la va hinh thanh hai te bao con y het nhau.
Tai điem kiem soat chu ky te bao, chu ky te bao đuoc đieu hoa boi mot loat yeu to tin hieu va phuc hop nhu cyclin, kinase phu thuoc cyclin va p53. Khi te bao hoan tat qua trinh tang sinh va bi phat hien la đa bi ton hai hoac bien đoi, no se trai qua giai đoan chet te bao theo chuong trinh hoac do hoai tu, nham loai bo moi đe doa ma no co the gay ra cho su ton tai cua sinh vat.


= Ty le chet te bao, ty le chuoi te bao the he bat tu =
To tien cua tung te bao ngay nay co the co nguon goc tu mot chuoi the he khong đut quang trong hon ba ty nam cho toi khi su song bat đau. Thuc ra te bao khong bat tu ma la cac chuoi te bao đa the he moi bat tu. Su bat tu cua chuoi te bao the he phu thuoc vao viec duy tri kha nang phan bao. Kha nang nay co the bi bien mat o bat ky chuoi the he cu the nao do ton hai te bao, biet hoa te bao xay ra o te bao than kinh, hay chet te bao theo chuong trinh trong luc phat trien. Viec duy tri kha nang phan bao qua cac the he ke can phu thuoc vao viec tranh va sua chua chinh xac ton hai cua te bao, cu the la ton hai DNA. O sinh vat sinh san huu tinh, tinh lien tuc cua dong mam phu thuoc vao tinh hieu qua cac qua trinh tranh lam ton hai DNA va sua chua cac ton hai DNA ay. Qua trinh giao phoi o sinh vat nhan thuc, cung nhu o sinh vat nhan so, đem lai co hoi đe sua chua hieu qua cac ton hai DNA trong dong mam bang tai to hop tuong đong.


Benh hoc Phan nganh khoa hoc nghien cuu va chan đoan cac benh o muc đo te bao đuoc goi la benh hoc te bao. Benh hoc te bao thuong đuoc su dung trong cac mau te bao hoac mang mo tu do, đoi lap voi phan nganh benh hoc cua mo benh hoc chuyen nghien cuu ve toan the cac mo. Benh hoc te bao đuoc ung dung pho bien đe đieu tra cac benh lien quan đen hang loat vi tri tren co the, thuong đe chan đoan ung thu, mot vai benh truyen nhiem va cac benh viem khac. Vi du, mot ung dung pho bien cua benh hoc te bao la phet te bao co tu cung, sang loc su dung đe tam soat ung thu co tu cung, va nhung ton thuong o co tu cung co the gay nen benh nay.


Điem luu chu ky te bao va he thong sua chua DNA chu ky te bao tap hop gom mot so pha lien tiep va co trat tu dan đen phan bao. Thuc te la te bao khong bat đau pha ke tiep cho đen khi pha cuoi cung đuoc hoan tat - đay la yeu to quan trong trong đieu hoa chu ky te bao. Điem luu chu ky te bao co đac điem la xay dung chien luoc giam sat hieu qua đe đam bao chu ky te bao va phan bao. Cdks, cung voi cyclin, protein kinase va phosphatase đieu hoa tang sinh te bao va phan bao tu pha nay sang pha khac. chu ky te bao đuoc kiem soat boi kich hoat tam thoi Cdks - co che ay do tuong tac cua cyclin đieu khien, roi đuoc phosphoryl hoa boi protein kinase cu the va khu phosphoryl hoa boi phosphatase ho Cdc25. Nham ung pho voi ton hai DNA, phan ung sua chua DNA cua te bao la mot chuoi con đuong truyen tin hieu lam cho điem luu tham gia, đieu hoa, co che sua chua o DNA, thay đoi chu ky te bao va chet te bao theo chuong trinh. Nhieu cau truc cung nhu qua trinh hoa sinh phat hien ton hai o DNA la ATM va ATR - chung tao ra cac điem luu sua chua DNA.
chu ky te bao la chuoi cac hoat đong ma cac bao quan đuoc nhan đoi roi tach ra vao te bao me mot cach chinh xac. Co nhung su kien lon xay ra trong chu ky te bao. Nhung qua trinh xay ra o chu ky te bao gom co phat trien, sao chep te bao va phan chia nhiem sac the. Điem luu o chu ky te bao la he thong giam sat theo doi tinh toan ven, đo chinh xac va trinh tu thoi gian cua chu ky te bao. Moi điem luu co chuc nang lam điem ket chu ky te bao khac, trong đo cac tham so cua te bao đuoc đanh gia va chi khi đap ung đuoc cac đac điem mong muon thi chu ky te bao moi buoc sang cac buoc rieng biet. Muc tieu cua chu ky te bao la sao chep chinh xac tung DNA cua sinh vat roi sau đo phan chia đong đeu te bao va cac thanh phan cua no sang hai te bao moi. Bon pha chinh dien ra o sinh vat nhan thuc. O G1, te bao thuong hoat đong va tiep tuc phat trien nhanh chong, con o G2, tang sinh te bao tiep dien đong thoi phan tu protein san sang phan chia. Đay khong phai la giai đoan tam dung sinh hoc; chung la thoi khac ma te bao tang khoi, tich luy thu the tiep nhan yeu to tang sinh, thiet lap bo gen sao chep va chuan bi phan chia nhiem sac the. Nhan đoi DNA bi gioi han thanh Tong hop rieng o sinh vat nhan thuc, hay con goi la pha S. O nguyen phan (con goi la pha M), khau phan chia nhiem sac the moi dien ra. DNA (giong nhu moi phan tu khac) co the tien hanh hang loat tuong tac hoa hoc. Mat khac, nhung đieu chinh o trinh tu DNA co tac đong lon hon đang ke so voi nhung đieu chinh o cac thanh phan te bao khac nhu RNA hay protein vi DNA co chuc nang lam bao sao vinh vien cua bo gen te bao. Khi cac nucleotide loi đuoc ket hop trong sao chep DNA, nhung đot bien co the xuat hien. Đa phan ton hai DNA đuoc sua bang cach xoa đi cac base loi roi tai tong hop vung bi cat bo. Mat khac, mot vai ton hai DNA co the sua bang cach đao nguoc ton hai - đay la phuong thuc sao chep hieu qua hon nham ung pho voi cac loai ton hai DNA thong thuong. Chi mot so it dang ton hai DNA đuoc sua theo cach nay, ke ca chat tiet che pyrimidin gay ra do anh sang tia cuc tim (UV) bi thay đoi boi chen cac nhom methyl hoac ethyl tai vi tri O6 cua vong purin.


Tu thuc bao Tu thuc bao la co che tu phan huy giup đieu hoa nguon nang luong trong luc tang sinh va phan ung voi cang thang trong che đo an uong. Tu thuc bao con tu don dep, lam sach cac protein tong hop, don sach cac cau truc bi ton hai (gom ty the va mang luoi noi chat) va loai bo viem nhiem o noi bao. Ngoai ra, tu thuc bao co vai tro khang virus va khang khuan trong te bao, no tham gia vao giai đoan bat đau cac phan ung mien dich đac thu va thich nghi voi viem nhiem do virus va vi khuan. Mot vai virus (ke ca protein co đoc) lam ngan ngua tu thuc bao, con cac yeu to tu thuc bao khac đuoc dung đe phat trien noi bao hoac phan bao. Tu thuc bao vi mo, tu thuc bao vi mo va tu thuc bao thong qua trung gian chaperon la ba loai tu thuc bao co ban. Khi tu thuc bao vi mo đuoc kich hoat, mang loai tru ket hop mot đoan te bao chat, tao ra autophagosome - mot bao quan mang đoi đac biet. Ke đen autophagosome tham gia vao lysosom đe tao ra autolysosome, voi enzym cua lysosom lam giam cac thanh phan. O tu thuc bao vi mo, lysosom hoac khong bao nhan chim mot mang te bao chat bang cach đay vao hoac lam loi ra mang lysosoma đe bao boc phan bao tao hoac bao quan. Protein tu thuc bao qua trung gian chaperone (CMA) đuoc đam bao chat luong nho tieu hoa cac protein bi oxy hoa hoac bien chat trong hoan canh cang thang va cung cap amino acid thong qua bien tinh protein.


Chu thich Tai lieu tham khao Penner-Hahn, James E. (2013). "Chapter 2. Technologies for Detecting Metals in Single Cells. Section 4. Intrinsic X-Ray Fluorescence". Trong Bani, Lucia (bien tap). Metallomics and the Cell. Metal Ions in Life Sciences. Quyen 12. Springer. tr. 15–40. doi:10.1007/978-94-007-5561-1_2. ISBN 978-94-007-5560-4. PMID 23595669.electronic-book ISBN 978-94-007-5561-1 ISSN 1559-0836electronic-ISSN 1868-0402
Cell and Molecular Biology by Karp 5th Ed., ISBN 0-471-46580-1
 Bai viet nay co su dung cac nguon lieu tu Science Primer phat hanh tai NCBI, vi đay la mot tac pham cua chinh quyen lien bang Hoa Ky nen no thuoc pham vi cong cong [1].


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Sinh hoc te bao tai Wikimedia Commons
Sinh hoc te bao tren DMOZ
Aging Cell
"Francis Harry Compton Crick (1916-2004)" by A. Andrei at the Embryo Project Encyclopedia
"Biology Resource By Professor Lin."