Di truyen la hien tuong truyen đat cac tinh trang cua (bo me, to tien) cho cac the he (con, chau). Chang han nguoi bo va con trai co đoi tai rat giong nhau, thi đuoc nhan đinh nom na rang "Bo đa di truyen đac điem nay cho con minh", hoac "Con trai đa đuoc di truyen đac điem tai cua bo".
Trong sinh hoc va di truyen hoc, di truyen chuyen nhung đac trung sinh hoc tu mot sinh vat cha me đen con cai va no đong nghia voi di chuyen gen, gen thua nhan mang thong tin sinh hoc (hay thong tin di truyen). Ngoai ra, cac đac điem ve tinh cach, nhan thuc va tu duy cua con cai co the đuoc tiep nhan tu cha me thong qua moi truong sinh hoat gia đinh (cac thoi quen, quy đinh cua gia đinh goi la gia phong, ne nep). O con nguoi, xac đinh đac trung nao phu thuoc vao di truyen va đac trung nao phu thuoc vao moi truong thuong gay tranh cai; đac biet la đoi voi nhung đac tinh phuc tap nhu tri thong minh va mau da; giua tu nhien va nuoi duong.
Di truyen, tong cua tat ca cac qua trinh sinh hoc ma qua đo cac đac điem cu the đuoc truyen tu cha me sang con cai cua ho. Khai niem di truyen bao gom hai quan sat duong nhu nghich ly ve cac sinh vat: su bat bien cua mot loai tu the he nay sang the he khac va su khac biet giua cac ca the trong mot loai. Su nhat quan va bien the thuc su la hai mat cua cung mot đong tien, nhu đa tro nen ro rang trong nghien cuu ve di truyen hoc. Ca hai khia canh cua di truyen co the đuoc giai thich bang gen, cac đon vi chuc nang cua vat lieu di truyen đuoc tim thay trong tat ca cac te bao song. Moi thanh vien cua mot loai co mot bo gen đac trung cho loai đo. Chinh bo gen nay cung cap cau truc cua loai. Tuy nhien, trong so cac ca the trong mot loai, cac bien the co the xay ra o dang moi gen, tao co so di truyen cho thuc te la khong co hai ca the nao co nhung đac điem giong het nhau.
Tong hop cac đac điem va tiem nang co nguon goc di truyen tu to tien cua mot nguoi, viec truyen cac pham chat đo tu to tien sang hau due thong qua cac gen.
Viec truyen cac đac tinh di truyen tu bo me sang con cai phu thuoc vao su phan ly va tai to hop cua gen trong qua trinh phan bao va thu tinh va dan đen su hinh thanh mot ca the moi tuong tu cac loai khac nhung bieu hien mot so bien the nhat đinh do su ket hop cua cac gen cu the va su tuong tac cua chung voi moi truong. Cac nhan vat di truyen nhu vay truyen.


Lich su Tu thoi thuong co, nguoi ta đa nhan thuc đuoc rang moi sinh vat tu thuc vat đen đong vat đeu the hien it nhieu nhung đac tinh tu cha va me; va khac biet giua con va cha me cung thuong đuoc truyen lai cho the he chau. Tu đo, con nguoi do đoan va tim đuoc phuong phap tuyen chon va phat trien giong tot cho gia suc cung nhu rau cai, lua gao, v.v.... Hien tuong di truyen đuoc con nguoi chap nhan nhu chuyen hien nhien cho đen cuoi the ky 19 moi co giai thich khoa hoc hon. Nhom nghien cuu di truyen theo chu thuyet Lamarck cho rang ngoai di truyen cua nhung bieu hien bam sinh con co di truyen cua nhung bieu hien mac phai (gay nen) boi moi truong.
Charles Darwin đua len gia thuyet ve tien hoa vao nam 1859 nhung gap mot so khuc mac - kho khan nhat la giai thich phuong thuc cua di truyen. Darwin cho rang co pha tron giua di truyen bam sinh va di truyen cua nhung bieu hien gay nen boi moi truong. Nhung neu that su co su pha tron nay, chi sau mot vai the he se nay sinh ra hien tuong đong dang cua toan chung va se khong co đu bien di đe su tuyen chon tu nhien co the xay ra. Do đo, Darwin phai tiep thu phan nao gia thuyet cua Lamarck vao cong trinh nghien cuu cua ong. Cach trinh bay cua Darwin ve di truyen la cho thay no xay ra nhu the nao va nguoi ta co the du đoan huong di truyen trong the he toi (thi du nhung đac tinh đuoc di truyen nhung khong bieu hien o cha hay me vao luc thu thai, nhieu ca tinh di truyen phan biet theo giong đuc hay cai). Phuong thuc cua di truyen thi Darwin khong giai thich đuoc.
Khai niem di truyen cua Darwin đuoc nguoi anh em ba con cua ong Francis Galton cai tien, tu đo tao co so cho nen khoa hoc di truyen. Tuy nhien Galton khong chap nhan thuyet tien hoa toan dien cua Darwin (pangenesis: dua tren di truyen cua cac tinh trang mac phai trong cuoc song).
Nam 1880, August Weismann cat đuoi cua nhieu the he chuot trong phong thu nghiem, va cho thay cac con chuot trong the he sau van co đuoi. Tu đo, ong chung minh rang khong co su di truyen cua cac tinh trang mac phai trong cuoc song.
Tu si Ao Gregor Mendel kham pha ra "di truyen tung phan" khi ong cho thay cac giong đau co the đuoc "pha tron" đe cho ra nhieu loai giong khac nhau nhung van con mot it tinh trang tu the he truoc. Tuy ong tim ra hien tuong nay nam 1865, mai cho đen 1901 khoa hoc moi chu y đen kham pha nay. Ban đau nguoi ta cho rang di truyen dang Mendel chi cho tac dung tren nhung tinh trang đon thuan (nhu kich thuoc). Nhung sau đo, nam 1918 Ronald Fisher chung minh đuoc rang di truyen con co them tac dung hoa hop (nhu pha hai loai hoa khac mau, cho loai thu ba co ca hai mau).
Tu nam 1930 cong trinh cua Fisher va cac bac nghien cuu di truyen tien boi nhu Mendel va Darwin đuoc phoi hop vao nganh di truyen hoc hien đai. Trong thap nien 1960 Trofim Lysenko tai thiet lap loi suy nghi cua Lamarck (nghia la di truyen cua cac tinh trang mac phai trong cuoc song) va đem vao nghien cuu nong nghiep cua Lien Xo nhung that bai.


Hinh anh Tham khao them Di truyen hoc
DNA
Sinh hoc 9, Nha xuat ban Giao duc, Nguyen Quang Vinh - Tong Chu bien kiem Chu bien
So tay kien thuc Sinh hoc THCS, Nha xuat ban Giao duc, Nguyen Quang Vinh - Chu bien


Nguon trich dan Lien ket ngoai Stanford Encyclopedia of Philosophy entry on Heredity and Heritability
Lamarck Revisited