Vi khuan lam (danh phap khoa hoc: Cyanobacteria), thuong đuoc goi la tao lam hay tao luc lam , la mot nganh vi khuan co kha nang quang hop. Ten goi "cyanobacteria" co nguon goc tu mau sac cua cac loai vi khuan nay (tieng Hy Lap: κυανος (kyanos) = lam). Sericytochromatia, ten đuoc đe xuat cua nhom can nganh va nhom co ban nhat, la to tien cua ca nhom vi khuan khong quang hop Melainabacteria va vi khuan lam quang hop, con đuoc goi la vi khuan Oxyphotobacteria.
Bang viec tao ra oxy o dang khi nhu la mot phu pham cua qua trinh quang hop, cac vi khuan lam đuoc nguoi ta cho la đa chuyen đoi khi quyen mang tinh khu o thoi ky đau thanh khi quyen mang tinh oxy hoa, mot cong viec đa thay đoi manh liet thanh phan su song tren Trai Đat bang su kich thich đa dang sinh hoc va dan toi su gan nhu tuyet chung cua cac sinh vat yem khi. Theo thuyet noi cong sinh, cac luc lap đuoc tim thay trong thuc vat va tao nhan chuan đa tien hoa tu vi khuan lam thong qua co che noi cong sinh.


Sinh thai hoc Vi khuan lam co the đuoc tim thay gan nhu trong moi moi truong song tren đat lien va trong moi truong nuoc - nhu trong cac đai duong, moi truong nuoc ngot, đat hay đa am thap vinh cuu hay tam thoi (ke ca trong cac hoang mac), đat va đa troc (tham chi ke ca cac loai đa tai chau Nam Cuc). Chung co the xuat hien nhu la cac te bao phieu sinh hay tao ra cac mang sinh hoc quang duong. Chung cung đuoc tim thay trong gan nhu moi he sinh thai trong đa. Mot so loai vi khuan lam la cac sinh vat noi cong sinh trong đia y, thuc vat, cac dang sinh vat nguyen sinh hoac bot bien va co vai tro cung cap nang luong cho vat chu. Mot so loai  sinh song tren long cua mot so loai thu, nhu nhung con luoi, đa tao ra mot dang nguy trang cho cac đong vat nay.
Vi khuan lam thuy sinh đuoc biet đen vi su sinh soi nay no rong va de thay cua chung, ca trong moi truong nuoc ngot lan moi truong bien. Su sinh soi nay no nay co the xuat hien duoi dang cac vet hay cac lop vang co mau luc lam. Su sinh soi nay no nay co the đoc hai cho moi truong, va thuong dan toi viec đong cua cac vung nuoc tieu khien giai tri khi xuat hien cac vet/đom cua vi khuan lam. Cac virus an vi khuan lam o bien la cac sinh vat ky sinh đang ke đoi voi cac vi khuan lam đon bao sinh song trong moi truong bien


Đac trung Vi khuan lam la nhom sinh vat co kha nang quang hop va co đinh đam, sinh song trong nhieu moi truong song khac nhau, ke ca đat đa hay nuoc. Trong nhom nay, cac sinh vat quang hop co mau la cyanophycin, allo-phycocyanin va erythro-phycocyanin. Tan cua chung bien đong tu đon bao toi te bao dang soi hay di bao dang soi. Chung co đinh nito trong khi quyen trong cac đieu kien ua khi hay ki khi bang cac di bao.


= Co đinh nito =

Vi khuan lam bao gom cac loai đon bao hoac sinh song thanh tap đoan. Cac tap đoan co the tao thanh dang soi, tam hay cac qua cau rong. Mot so tap đoan dang soi co kha nang phan lap thanh nhieu kieu te bao co vai tro khac nhau, bao gom cac te bao sinh duong; te bao thong thuong; te bao quang hop, đuoc hinh thanh trong cac đieu kien thich hop; chang han cac akinete la dang bao tu chiu đung đieu kien khi hau co the hinh thanh khi cac đieu kien moi truong tro nen khac nghiet; hay cac di bao co vach day chua enzym nitrogenaza la thiet yeu cho qua trinh co đinh đam. Cac di bao cung co the hinh thanh trong cac đieu kien moi truong thich hop (thieu oxy) khi nito đuoc co đinh la hiem co. Cac loai tao di bao la chuyen biet hoa cho viec co đinh đam va co kha nang chuyen hoa nito tu do dang khi thanh amonia (Ban mau:Nh3), nitrit (Ban mau:No2-) hay nitrat (Ban mau:No3-), la dang ma thuc vat co the hap thu va chuyen hoa thanh protein va cac axit nucleic (noi chung cac loai thuc vat khong co kha nang hap thu va chuyen hoa truc tiep nito tu do trong khi quyen, ngoai tru cac loai co quan he [noi] cong sinh voi vi khuan co đinh đam - nhu cac loai trong ho Đau (Fabaceae)).
Cac ruong lua su dung cac quan the vi khuan lam co đinh đam (nhu Anabaena - vi khuan lam cong sinh voi duong xi thuy sinh la beo tam (Azolla)) nhu la nguon cung cap phan đam.


= Hinh thai hoc =
Nhieu loai vi khuan lam tao thanh cac te bao o dang soi co kha nang di đong, goi la hormogonium, co the tach ra khoi sinh khoi chinh đe sinh soi va hinh thanh cac tap đoan moi o noi khac. Cac te bao trong hormogonium thuong mong hon so voi cac te bao o trang thai sinh duong, va cac te bao o bat ky đau nao cua chuoi di đong đeu co the thon nho. Nham tach ra khoi tap đoan cha, hormogonium thuong đut ra o te bao yeu hon ca trong soi, goi la necridium.
Moi te bao rieng re cua vi khuan lam thuong co vach te bao day dang keo gelatin. Chung khong co long roi (tien mao), nhung cac hormogonium cua mot so loai co the di chuyen bang cach truot doc theo cac be mat. Nhieu dang soi đa bao cua Oscillatoria co kha nang chuyen đong theo dang song; voi soi dao đong toi va lui. Trong cac cot nuoc mot so vi khuan lam troi noi bang cach tao ra cac bong khi, nhu o vi khuan co (Archaea). Cac bong nay khong la cac co quan tu nhu vay. Chung khong bi rang buoc bang cac mang lipid ma la bang mot mang protein.
Mot so loai vi khuan lam đong gop đang ke vao sinh thai hoc va chu trinh oxy toan cau. Loai vi khuan lam bien nho be thuoc chi Prochlorococcus đuoc phat hien nam 1986 chiem tren 50% kha nang quang hop cua đai duong menh mong. Nhieu loai vi khuan lam tham chi con the hien kha nang tao nhip đieu sinh hoc ngay đem, mot kha nang ma tung co thoi nguoi ta cho rang chi co o cac sinh vat nhan chuan.


Phan loai Khuan beo dau - cac loai vi khuan lam cong sinh trong la beo hoa dau.
Khuan cam tu cau - cac loai vi khuan lam cong sinh trong la cam tu cau.
Khuan beo tay - cac loai vi khuan lam ky sinh va cong sinh trong la luc binh.
Vi khuan lam thuong cong sinh va ky sinh tren cac la cay co anh sang.

Nganh Cyanobacteria
Lop Chroobacteria
Bo Chroococcales
Bo Oscillatoriales
Lop Cyanobacteria
Nhanh I
Nhanh III
Nhanh IV
Lop Hormogoneae
Bo Nostocales
Bo Stigonematales
Lop Incertae sedis
Chi Amphithrix


Cau tao te bao Bang so sanh cau tao khuan lam voi vi khuan se đuoc lap nhu sau

Khuan lam co ti le nhieu hon vi khuan 224%.
Te bao vi khuan lam đuoc bao boc boi lop mang nhay co cau tao hoa hoc chu yeu la polysaccharide giong voi capsule cua vi khuan. Thanh te bao la lop luoi murein gom nhieu lop glycopeptide, gan giong voi thanh te bao cua vi khuan gram duong. Cau truc mang nguyen sinh chat cung giong vi khuan, gom 3 lop voi lop trong va lop ngoai cau tao chu yeu la protein con lop giua la phospholipid. Te bao chat la dich keo trong suot co chua hat ribosome, volutine, khong bao, glycopeptide (san pham quang hop chu yeu cua vi khuan lam, glycopeptide gan giong voi glycogen. Khong bao cua vi khuan lam chua đay khi nito.
Vi khuan lam thuong co mau sac khac nhau do chua cac nhom sac to la diep luc to, carotenoid va phytocobilin.


Kich thuoc, hinh dang va cach thuc di chuyen Khuan lam co phan lon la kich thuoc nho, con lai kich thuoc gap đoi phan lon khuan lam.
Ve mat hinh dang, vi khuan lam thuong hinh bat giac, hinh cau, hinh la cay.
Co 3 cach thuc di chuyen chu yeu, ta lap bang so sanh sau


Quan sat Khi nhin bang ong nhom, ta thay khuan lam co kich thuoc 0,4% vi khuan. Voi mat thuong, ta chua ro khuan lam chiem bao nhieu % vi khuan. Duoi kinh hien vi, vi khuan lam co the chiem 60 - 75% vi khuan.


Xem them Đia y
Nam
Tao


Hinh anh Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Du lieu lien quan toi Cyanobacteria tai Wikispecies
 Tu lieu lien quan toi Cyanobacteria tai Wikimedia Commons
Đa dang Vi khuan va cac nghien cuu o Viet Nam cua GS. Nguyen Lan Dung tren VLOS