Chau My hay My chau (tieng Anh: The Americas hoac America) la mot chau luc nam o Tay Ban Cau, đuoc bao quanh boi Thai Binh Duong (phia tay), Đai Tay Duong (phia đong) va Bac Bang Duong (phia bac). Chau luc nay bao gom luc đia Bac My, eo đat Trung My va luc đia Nam My. Chau My la chau luc lon va đong dan thu nhi the gioi sau Chau A.


Tu nguyen Ten goi trong tieng Viet cua chau My bat nguon tu ten goi tieng Trung "美洲" (Han-Viet: My chau). Chu "My" 美 trong "My chau" 美洲 la goi tat cua "A My Loi Gia" 亞美利加. "A My Loi Gia" (亞美利加 - "Ya mei li jia") la phien am tieng Trung cua danh xung tieng Bo Đao Nha "America".
Viec su dung lan đau tien cai ten America cho vung đat rong lon nay đuoc biet đen la vao ngay 25 thang 4 nam 1507, va đuoc su dung đe chi noi ma ngay nay la Nam My. No xuat hien lan đau tien tren mot ban đo the gioi voi 12 mui gio, cung voi mot ban đo treo tuong lon nhat lam ra tu truoc đen nay, ca hai đeu do nguoi chuyen ve ban đo nguoi Đuc la Martin Waldseemuller ve tai Saint-Die-des-Vosges (Phap). Đay la ban đo đau tien the hien chau My nhu la mot vung đat lon tach biet voi chau A. Mot cuon sach đi kem, Cosmographiae Introductio, vo danh nhung ro rang đuoc viet boi cong tac vien cua Waldseemuller la Matthias Ringmann, đa thuat rang, "Toi khong thay bat ky mot đieu gi đe phan đoi viec goi phan nay [đai luc Nam My], theo Americus la nguoi đa kham pha ra no va ong la mot nguoi đan ong thong minh, Amerigen, la Vung đat cua Americus, hay America: do ca chau Au (Europa) va chau A (Asia) đeu mang ten co goc tu mot phu nu". Americus Vespucius la ten goi Latinh hoa cua nha tham hiem Florentine ten la Amerigo Vespucci, va America la dang giong cai cua Americus. Amerigen đuoc giai thich la Amerigo cong voi gen, tan cach trong tieng Hi Lap cua tu 'Trai Đat', va co nghia la 'vung đat cua Amerigo'.. Amerigo la mot tu tieng Y co goc tu tieng Latin co Emericus.
Vespucci duong nhu đa khong biet đuoc viec ten cua minh đa đuoc dung đe đat cho vung đat moi, do ban đo cua Waldseemuller đa khong đuoc đua đen Tay Ban Nha cho đen vao nam sau khi ong mat. Ringmann co ve đa đuoc dan dat them ten Vespucci khi cho đang tai rong rai Buc thu Soderini, mot phien ban đa đuoc bien tap tu mot trong cac buc thu that cua Vespucci ghi chep ve viec vach ban ve bo bien Nam My, trong đo tan duong kham pha nay va ngu y rang ong cong nhan Nam My la mot luc đia tach biet voi chau A. Tay Ban Nha chinh thuc tu choi chap thuan ten goi America trong suot hai the ky, noi rang Colombo nen đuoc tan duong, va cac ban đo cuoi cung cua Waldseemuller, sau khi ong đa ngung hop tac voi Ringmann, khong bao gom ten goi đo; tuy nhien, viec su dung lai bat đau khi Gerardus Mercator ap dung ten goi nay cho ban đo The gioi Moi cua ong nam 1538.


Khai quat = Vi tri đia ly =
83°B cuc Bac(Đao Ellesmere, Canada) - 56°N cuc Nam(Mui Horn, Chile).
Chau My rong hon 42 trieu km², đung thu hai tren the gioi. So voi cac chau luc khac, chau Mi nam trai dai tren nhieu vi đo hon ca, tu vung cuc Bac đen tan vung can cuc Nam. Noi hep nhat cua chau My la eo đat Panama rong chua đen 50 km. Kenh đao Panama cat qua eo đat nay, noi Thai Binh Duong va Đai Tay Duong. Chau My trai rong tren 2 luc đia: luc đia Bac My va Nam My.
Phia Bac: Giap Bac Bang Duong
Phia Nam: Giap Nam Đai Duong
Phia Đong: Giap Đai Tay Duong
Phia Tay: Giap Thai Binh Duong


Lich su Trong tac pham "Luan thuyet thu hai ve chinh quyen dan su", John Locke đa viet "O thoi ky khoi đau thi ca the gioi đeu nhu chau My". Locke đa dung phep an du neu tren chi đe mieu ta 1 xa hoi tu nhien tung ton tai truoc khi xuat hien mot xa hoi cong dan. Tuy nhien loi noi an du cua ong con goi len 1 hinh anh cua 1 chau My lan đau tien đuoc nguoi chau Au phat hien.


= Đinh cu =
Cac chi tiet ve viec nhung nguoi Indien co đa di cu đen va toa ra khap chau My vao khoang thoi gian va bang tuyen đuong nao van con la chu đe tranh luan. Cac ly thuyet truyen thong cho rang nhung nguoi nay đa đen chau My bang cau luc đia Beringia noi đong Siberi va Alaska ngay nay vao khoang 40.000-17.000 nam truoc, khi muc nuoc bien giam xuong đang ke do anh huong cua ky bang ha Đe Tu. Nhung nguoi nay đuoc cho la đa đi theo cac loai đong vat cuc to lon ma nay đa tuyet chung theo cac hanh lang khong bi đong bang keo dai giua cac phien bang Laurentide va Cordillera, va roi ho tiep tuc đi bo hoac dung cac tau thuyen nguyen so đe di cu tu Tay Bac Thai Binh Duong (phia Tay Bac My) đen bo bien Nam My. Bang chung cua su kien ve sau co đuoc khi muc nuoc bien dang len hang tram met sau ky bang ha cuoi cung.
Cac nha khao co cho rang nhung nguoi Indien co đa di cu ra khoi Beringia (Đong Alaska), đen mot noi nao đo trong khoang tu 40.000-16.500 nam truoc. Mot vai đong thuan đat đuoc cho đen nay la nhung nguoi nay co nguon goc tu Trung A, va đa cu tru rong rai o chau My vao cuoi cua ky bang ha cuoi cung, khoang 16.000-13.000 nam truoc.
Nguoi Inuit di cu đen phan Bac Cuc cua Bac My theo 1 lan song di cu khac, va ho đen vao khoang nam 1000 SCN. Cung thoi điem nguoi Inuit di cu đen Bac My, nhung nguoi đinh cu Viking bat đau toi Greenland vao nam 982 va Vinland mot thoi gian ngan sau đo, lap nen 1 khu đinh cu tai L'Anse aux Meadows, gan điem cuc Bac cua Newfoundland. Nhung nguoi đinh cu Viking nhanh chong roi bo Vinland, va bien mat khoi Greenland vao nam 1500.


= Thoi ky tien Colombo =

Thoi ky tien Colombo bao gom tat ca cac phan tang thoi gian cua lich su chau My truoc khi su xuat hien cua nguoi chau Au gay nen anh huong đang ke cho chau luc, keo dai tu thoi tu cac khu đinh cu Thuong Co đen thoi ky thuc dan chau Au.
"Tien Colombo" đac biet đuoc su dung trong cac ngu canh đe chi ve nen van minh ban đia lon cua chau My, nhu Mesoamerica (Olmec, Toltec, Teotihuacano, Zapotec, Mixtec, Aztec, Maya) va Andes (Inca, Moche, Muisca, Canaris).
Nhieu nen van minh thoi ky Tien-Colombo đuoc hinh thanh dua tren cac đac điem va dau hieu nhu cac điem đinh cu lau dai hay đo thi, nong nghiep, cac kien truc đo thi va tuong niem, cung cac he thong thu bac xa hoi phuc tap. Mot so nen van minh tu lau đoi đa tan phai khi nhung nguoi chau Au đau tien đen (cuoi the ky XV - đau the ky XVI), va chi đuoc biet đen thong qua khao co. Nhung cung co nhung nen van minh vao thoi điem đo. Mot vai nen van minh nhu Maya, co cac tu lieu bang chu viet. Tuy nhien, hau het nhung nguoi chau Au khi đo coi cac van ban nay la di giao, va nhieu trong so đo đa bi tieu huy tren nhung gian thieu Thien Chua giao. Chi con mot so it tai lieu con lai đen ngay nay, giup cho cac su gia hien đai co cai nhin khai quat ve van hoa va cac kien thuc co.
Theo ca cac ghi chep cua dan ban đia chau My va nguoi chau Au, cac nen van minh chau My vao thoi điem tiep xuc voi nguoi Au đa đat đuoc nhieu thanh tuu an tuong. Chang han, nguoi Aztec đa xay dung nen mot trong nhung thanh pho nguy nga nhat the gioi la Tenochtitlan, tai noi ma nay la thanh pho Mexico, voi dan so uoc tinh la 200.000 nguoi. Cac nen van minh chau My cung co nhung thanh tuu an tuong ve thien van hoc va toan hoc.


= Thuc dan hoa =
Qua trinh thuc dan hoa cua nguoi chau Au đa bat đau ngay sau chuyen đi đau tien cua Cristoforo Colombo vao nam 1492. Điem đinh cu đau tien cua nguoi Tay Ban Nha tai chau My la La Isabela o mien Bac Hispaniola. Đo thi nay đa bi bo hoang som sau đo khi thanh lap Santo Domingo de Guzman nam 1496, thanh pho co nhat do nguoi chau Au lap nen tai chau My. Noi nay tro thanh can cu va tu đo che đo quan chu Tay Ban Nha quan ly cac thuoc đia va mo rong lanh đia cua minh. Tren luc đia, thanh pho Panama ben bo bien Thai Binh Duong đuoc hinh thanh vao ngay 5/8/1519, đong 1 vai tro quan trong, va la co so đe thuc dan Tay Ban Nha xam chiem Nam My. Theo nha nhan chung hoc R. Thornton, su lay lan cua cac benh dich moi do nguoi chau Au va chau Phi đem toi đa giet chet nhieu cu dan tai chau My. Nguoi ban đia va thuc dan chau Au xay ra xung đot tren dien rong, ket qua dan đen đieu ma David Stannard goi la mot cuoc diet chung dan ban đia. Nhung nguoi di cu chau Au đau tien la mot phan cua no luc cap nha nuoc nham thanh lap cac thuoc đia tai chau My. Nhung nguoi di cu tiep tuc đen chau My nham tron tranh cac cuoc đan ap ton giao hoac tim kiem co hoi ve kinh te. Trong khi đo, hang trieu nguoi đa bi buoc đua đen chau My voi than phan no le, tu nhan hay lao đong giao keo.


Đia chat Nam My bi vo ra tu phan phia tay cua sieu luc đia Gondwanaland vao khoang 135 trieu nam truoc, tao thanh 1 luc đia rieng. Khoang 15 trieu nam truoc, su va cham cua mang Caribe va Mang Thai Binh Duong dan đen su noi len cua hang loat cac nui lua doc theo ranh gioi giua chung va tao ra cac hon đao. Nhung ke ho cua quan đao tai Trung My đuoc lap đay tu vat lieu bi xoi mon đat cua Nam My va Bac My, cong them vung đat moi đuoc tao nen boi hien tuong nui lua tiep dien. Khoang 3 trieu nam truoc, luc đia Bac My va Nam My đuoc noi voi nhau bang Eo đat Panama, tao nen 1 vung đat chau My duy nhat.


Đia ly Điem cuc Bac cua chau My nam tren đao Kaffeklubben, cung la điem tren mat đat o cuc bac cua The gioi. Điem cuc Nam nam tren quan đao Nam Thule, mac du đoi khi chung đuoc coi la mot phan cua chau Nam Cuc.
Luc đia chau My co chieu Bac Nam dai nhat trong so cac chau luc. Khoang cach tu 2 cuc cua no, ban đao Boothia o phia Bac Canada va Mui Froward tai Patagonia cua Chile la gan 14.000 km (8.700 mi).
Điem cuc Tay cua phan luc đia nam tren ban đao Seward tai Alaska; đao Attu, xa hon ve phia tay bo bien Alaska, đuoc coi la cuc Tay cua chau My. Ponta do Seixas o Đong Bac Brasil la điem cuc Đong cua luc đia, trong khi Nordostrundingen tai Greenland, la điem cuc Đong cua toan chau luc.


= Đia hinh =

Đia hinh phia tay chau My bi chi phoi boi day Cordillera chau My, voi day Andes chay o vung ven bien phia tay Nam My va day nui Rocky cung cac day Cordillera Bac My khac chay doc theo phan phia tay cua Bac My. Day Appalachian dai 2300 km (1429 dam) chay doc theo bo bien phia đong cua Bac My tu Alabama đen Newfoundland. Phia bac cua day Appalachian, Day Bac Cuc chay doc bo bien phia đong cua Canada.
Cac day nui co cac đinh cao nhat la Andes va Rocky. Trong khi cac đinh cao thuoc Sierra Nevada va Day Cascade, khong co nhieu đinh cao tren 4.000 feet. Tai Bac My, 1 luong lon day nui cao tren 14.000 ft (4.267,2 m) xuat hien tai Hoa Ky va cu the la tieu bang Colorado. Đinh cao nhat cua chau My nam tren day Andes, Aconcagua o Argentina; tai Bac My Denali o Alaska la đinh cao nhat.
Giua cac day nui ven bien tai Bac My la mot khu vuc bang phang. Đong bang Noi đia trai rong tren luc đia voi đo cao thap. Khien Canadia chiem 5 trieu km² o Bac My va noi chung la kha bang phang. Tuong tu nhu vay, đong bac cua Nam My la vung đat bang phang cua bon đia Amazon. Cao nguyen Brasil o phia đong kha bang song co mot so bien đoi trong đia hinh, trong khi xa hon ve phia nam la cac vung đat thap rong lon Gran Chaco va Pampas.


= Thuy van =

Voi cac day nui ven bien va đong bang noi đia, chau My co mot so luu vuc song lon. Luu vuc song lon nhat tai Bac My la Mississippi, đay cung la luu vuc song lon thu 2 the gioi. He thong song Mississippi-Missouri chay tren đia phan 31 tieu bang cua nuoc My, hau het thuoc Đai Binh nguyen Bac My, nam giua day nui Rocky va Appalachian. Đay la song dai thu 4 tren the gioi.
Tai Bac My, phia đong cua day Appalachian khong co cac con song lon song co nhieu dong chay theo huong đong ra Đai Tay Duong. Cac con song chay tu vung trung tam cua Canada ra vinh Hudson. O bo bien phia tay Bac My, cac dong song chinh bao gom song Colorado, song Columbia, song Yukon, va song Sacramento.
Luu vuc song lon nhat tai Nam My la Amazon, đay cung la he thong song co dung tich dong chay lon nhat the gioi. He thong song lon thu hai cua Nam My la song Parana, bao phu mot dien tich 2,5 trieu km².


= Khi hau =
Khi hau chau My thay đoi đang ke giua cac khu vuc. Khi hau rung mua nhiet đoi xuat hien o nhung noi gan xich đao nhu rung Amazon, rung suong mu chau My, Florida va Darien Gap. Tai day nui Rocky va Andes, cac ngon nui cao thuong co tuyet phu.
Vung Đong Nam cua Bac My thuong xuat hien nhieu con bao va loc xoay, trong đo phan lon loc xoay xay ra tai thung lung Tornado o Hoa Ky. Nhieu khu vuc tai Caribe cung phai hung chiu cac anh huong tu bao. Cac hinh the thoi tiet nay đuoc tao ra do su va cham cua khoi khong khi kho va mat tu Canada va khoi khong khi am va am tu Đai Tay Duong.


Nhan khau = Dan toc =
Dan cu chau My noi chung co nguon goc tu 5 nhom sac toc va 3 nhom lai.

Nguoi ban đia chau My: Nguoi da đo, Inuit, va Aleut.
Goc Chau Au, chu yeu la nguoi Tay Ban Nha, nguoi Anh, nguoi Ireland, nguoi Y, nguoi Bo Đao Nha, nguoi Phap, nguoi Ba Lan, nguoi Đuc, nguoi Ha Lan, va nguoi Scandinavia.
Goc da đen chau Phi, chu yeu la tu Tay Phi.
Nguoi chau A, bao gom cac nhom Đong A, Nam A va Đong Nam A.
Nhung nguoi co nguon goc tu Trung Đong.
Mestizo, lai giua nguoi Au va da đo.
Mulatto, lai giua nguoi Au va nguoi da đen.
Zambo (tieng Tay Ban Nha) hay Cafuso (tieng Bo Đao Nha), lai giua nguoi da đen va da đo.
Phan lon cu dan song tai My Latinh chiu anh huong cua cac nen van hoa Tay Ban Nha va Bo Đao Nha va tuong phan voi My Anglo, noi tieng Anh, 1 ngon ngu German chiem uu the.


= Ton giao =
Cac đuc tin lon nhat tai chau My la:

Kito giao (Bac My: 85%; Nam My: 93%)
Cong giao Roma (88% nguoi Mexico theo; xap xi 74% cu dan tai Brasil, voi 182 trieu nguoi theo đao va la nuoc co tin đo Cong giao Roma lon nhat the gioi; khoang 24% cu dan Hoa Ky; va tren 40% cu dan Canada)
Tin Lanh (chu yeu tai Hoa Ky, chiem mot nua dan so, va Canada, khoang tren mot phan tu dan so; cac phong trao Ngu Tuan va Tin Lanh cung đang phat trien tai khu vuc My Latinh von do Cong giao chiem uu the)
Chinh Thong giao Đong phuong (chu yeu tai Hoa Ky va Canada)
Phong trao Co Đoc Lien phai va cac nhom Kito giao khac
Khong ton giao (gom vo than, nguoi theo thuyet bat kha tri, nguoi tin vao cac đieu tam linh song khong phai la thanh vien cua cac đoan the ton giao)
Hoi giao (khoang 2% dan cu Canada [580.000 nguoi] va 0,6% cu dan Hoa Ky [1.820.000 nguoi]). Argentina co mot so luong lon dan co theo Hoi giao voi khoang 600.000 nguoi, hay 1,9%)
Do Thai giao (khoang 2% cu dan Bac My, trong đo xap xi 2,5% cu dan Hoa Ky va 1,2% dan cu Canada—va 0,23% dan cu My Latinh—Argentina la nuoc co tin đo Do Thai giao lon nhat khu vuc voi 200.000 nguoi)
Cac đuc tin khac bao gom đao Sikh; Phat giao; An Đo giao; Baha'i; ton giao ban đia, ton giao truyen thong chau Phi, duy linh hay cac ton giao moi.


= Ngon ngu =

Co nhieu ngon ngu đuoc su dung tai chau My. Mot so co nguon goc chau Au, mot so khac la ngon ngu ban đia hay pha tron nhieu ngon ngu khac nhau.
Ngon ngu chiem uu the tai My Latinh la tieng Tay Ban Nha, tuy vay, nuoc lon nhat My Latinh la Brasil su dung tieng Bo Đao Nha. Mot so vung đat nho su dung tieng Phap, Ha Lan va Anh tai My Latinh, nhu Guyane thuoc Phap, Suriname va Belize. Creole Haiti, mot ngon ngu co nguon goc tu tieng Phap, chiem uu the tai Haiti. Cac ngon ngu ban đia co anh huong tai My Latinh hon la tai My Anglo, voi cac ngon ngu thong dung nhat la Nahuatl, Quechua, Aymara va Guarani.
Ngon ngu chiem uu the tai My Anglo la tieng Anh. Tieng Phap cung la mot ngon ngu chinh thuc cua Canada, va la ngon ngu chiem uu the tai Quebec va la mot ngon ngu chinh thuc tai New Brunswick cung voi tieng Anh. Tieng Phap cung la mot ngon ngu quan trong tai tieu bang Louisiana, va mot phan cac tieu bang New Hampshire, Maine, va Vermont cua Hoa Ky. Tieng Tay Ban Nha đa giu su hien dien lien tuc tai vung Tay Nam Hoa Ky, von la mot phan cua Pho vuong quoc Tan Tay Ban Nha, đac biet la California va New Mexico, noi mot thu tieng Tay Ban Nha đuoc bien đoi tu the ky XVII van con ton tai. Tieng Tay Ban Nha cung phat trien manh tai Hoa Ky do dong nguoi nhap cu tu cac nuoc My Latinh.
Cac quoc gia Guyana, Suriname, va Belize khong đuoc coi la thuoc My Anglo hay My Latinh do khac biet ve mat ngon ngu voi My Latinh va khac biet ve mat đia ly voi My Anglo, con van hoa va lich su thi khac biet voi ca hai khu vuc; tieng Anh la ngon ngu chinh tai Guyana va Belize, va tieng Ha Lan la ngon ngu chinh thuc va ngon ngu van ban tai Suriname.

Tieng Tay Ban Nha: đuoc khoang 310 trieu nguoi noi tai khap cac quoc gia tren chau luc.
Tieng Anh: đuoc khoang 300 trieu nguoi noi tai Hoa Ky, Canada, Jamaica, Trinidad va Tobago, Bahamas, Bermuda, Belize, Guyana, quan đao Falkland va nhieu quoc đao tai Caribe.
Tieng Bo Đao Nha: đuoc khoang 185 trieu nguoi noi tai Nam My, chu yeu tai Brasil.
Tieng Phap: đuoc khoang 12 trieu nguoi noi tai Canada (phan lon trong so 7 trieu dan cua Quebec cung cac cong đong Acadian tai New Brunswick va Nova Scotia); Caribe (Haiti, Guadeloupe, Martinique); Guyane thuoc Phap; cac hon đao thuoc Phap nhu Saint Pierre va Miquelon; va Acadiana (khu vuc Phap ngu tai nam Louisiana, Hoa Ky).
Quechua: la ngon ngu ban đia cua khoang 10–13 trieu nguoi tai Ecuador, Peru, Bolivia, bac Chile, va tay bac Argentina.
Creole Haiti: 1 ngon ngu dua tren co so tieng Phap va cac ngon ngu chau Phi, tren 10 trieu nguoi tai Haiti va nhung nguoi Haiti hai ngoai tai Canada va Hoa Ky noi.
Guarani (avane'e): ngon ngu ban đia cua khoang 6 trieu nguoi tai Paraguay, va mot so vung tai Argentina, Bolivia, va Brazil.
Tieng Trung Quoc đuoc it nhat 5 trieu nguoi su dung, chu yeu tai Hoa Ky, Canada, Peru, Brasil va Panama.
Tieng Y: đuoc khoang 4 trieu nguoi noi, chu yeu tai Argentina, Brasil, va vung New England/Trung-Đai Tay Duong tai Hoa Ky.
Tieng Đuc: Khoang 2,2 trieu nguoi. Trong đo, khoang 1,1 trieu tai Hoa Ky.
Tieng Aymara: ngon ngu ban đia cua khoang 2,2 trieu nguoi tai Bolivia, Peru va Chile.
Hau het cac ngon ngu phi ban đia, o mot muc đo nao đo, đa co su bien đoi voi ngon ngu tai quoc gia bat nguon, nhung thuong van hieu lan nhau. Tuy nhien, co mot so ngon ngu đuoc ket hop, va tao nen nhung thu tieng hoan toan moi, chang han nhu Papiamento, mot su ket hop giua tieng Bo Đao Nha, tieng Tay Ban Nha, tieng Ha Lan, tieng ban đia cua nguoi Arawak, cac ngon ngu chau Phi va tieng Anh. Portunol, pha tron giua tieng Bo Đao Nha va Tay Ban Nha, đuoc su dung o khu vuc bien gioi giua Brasil va cac quoc gia noi tieng Tay Ban Nha lang gieng.


Cac quoc gia o chau My theo khu vuc Chau My hien co 35 quoc gia đoc lap va 24 vung lanh tho. 


= Bac My =
 Canada
 Mexico
 Hoa Ky


= Trung My va Caribe =


= Nam My =


Vung lanh tho Ten cac nuoc thuoc Chau My theo van Anphabet Đoc them Danh sach cac quoc gia chau My theo ngon ngu chinh thuc
Danh sach cac quoc gia chau My theo dien tich
Danh sach cac quoc gia chau My theo GDP danh nghia 2009
Danh sach cac quoc gia chau My theo GDP danh nghia 2012


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Mi Chau My tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Americas (continents) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
United Nations population data by latest available Census: 2008-2009
Organization of American States
Council on Hemispheric Affairs