kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Trung My (Tieng Anh: Central America) ve mat đia ly la vung nam giua chau My tren truc bac nam. Trung My co khi đuoc xem la mot vung rieng biet nhung cung thuong coi la phan cuc nam cua luc đia Bac My. Đay la noi hai luc đia Bac va Nam My gap nhau, cung la noi hoi tu nhieu nen van hoa.


Vi tri đia ly Trung My nam o giua hai luc đia lon phia bac va phia nam, va giap hai bo bien doc hai ben đong tay. Khu vuc nay noi lien hai luc đia Bac va Nam My cung chia cach Thai Binh Duong voi bien Caribe .Trung My tiep giap voi cac bien sau : bien Caribe , Đai Tay Duong , Thai Binh Duong . Trung My con luu giu khu rung nhiet đoi kha lon va tu xua đa phat trien mot nen van minh rieng. Ngay nay, hau due dan ban đia chau My van gop mat trong xa hoi Trung My.
Bay quoc gia tao nen vung Trung My la: Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, va Panama. Tieng Anh la ngon ngu đuoc su dung trong cac van ban hanh chinh quoc gia o Belize trong khi sau nuoc kia dung tieng Tay Ban Nha.


Co quan lap phap Co quan lap phap cua cac quoc gia Trung My hau het đuoc to chuc theo he thong đon vien, chi ngoai tru Belize đuoc to chuc theo he thong luong vien. Nghi vien Guatemala co nhieu đai bieu nhat voi 158 nghi si, trong khi đo nghi vien Belize it nhat, chi co 43 đai bieu (12 thuong nghi si va 31 dan bieu).


Dan cu, van hoa Trung My la ngoi nha cua khoang 36 trieu nguoi, bao gom nhieu sac dan nhu nguoi da đo, nguoi Tay Ban Nha, nguoi Anh, nguoi Carib, va nguoi da đen goc Phi.


Kinh te, rung, sinh vat, tham hoa thien nhien Đa so nguoi dan Trung My lam nghe trong tia. Ho trong ca phe, mia, bong vai, chuoi va cac loai cay an qua khac. 
Trung My co nhieu ngon nui hiem tro, chay doc bo bien Thai Binh Duong. Rung nhiet đoi bao phu gan het dien tich lanh tho Trung My. Bao đom My song trong nhung khu rung nhiet đoi. Ngoai ra con co khi, ki đa va nhieu loai vet đu mau sac. Khu vuc ven bien Caribe la noi sinh song cua rua bien va cac loai bo bien.
Đong đat xay ra thuong xuyen tai Trung My, co the gay ra thiet hai rat lon ve vat chat va cuop đi mang song cua nhieu nguoi. Trong khoang 100 ngon nui lua o Trung My thi co it nhat 14 ngon đang hoat đong. Bao lon đoi khi tran vao Trung My, nhat la tu phia bien Caribe. Nam 1998, bao Mitch đa giet chet hang ngan nguoi va cuon troi nhieu lang mac.
Truoc đay, cac tau thuyen cho hang hoa đi tu Đai Tay Duong sang Thai Binh Duong phai đi vong xuong mui cuc nam chau Nam My roi đi nguoc len phia bac. Nhung sau khi co kenh đao Panama (80 km), noi thong hai đai duong o eo đat Panama thi tau thuyen giao thong de dang, giam khoang cach hon 1200 km, them thuan loi cho viec trao đoi va buon ban.
Kenh đao Panama do nguoi My hoan tat ngay 15-8-1914. My giu quyen quan ly con kenh nay cho đen 31-12-1999 thi chuyen giao cho Panama.


Tham khao Ban co the tim hieu them nhu Nam My hay Bac My
Nha tho Đuc Ba Chartres (tieng Phap: Cathedrale Notre-Dame de Chartres) la mot nha tho chinh toa o thanh pho Chartres, tinh ly cua tinh Eure-et-Loir, nam cach Paris 80 km ve phia Tay Nam. Nha tho Đuc Ba Chartres đuoc coi la mot trong nhung cong trinh kien truc Gothic đep va lon nhat, the hien tinh nguyen ban noi bat o ca cau truc va cac chi tiet trang tri, đac biet la cac cong va tuong trang tri cua chung con gan nhu nguyen ven tu luc ban đau, va quan the kinh mau đac biet cua the ky XIII đa đuoc bao ton mot cach đang kinh ngac đen ngay nay, va đa đuoc UNESCO đua vao danh sach Di san the gioi nam 1979. Đay la noi đang quang cua vua Henri IV, vi vua duy nhat khong lam le đang quang tai Nha tho Đuc Ba Reims theo truyen thong cua hoang gia Phap.


Lich su Nha tho hien nay đuoc bat đau xay dung vao đau the ki 13 tren phan đat cua mot nha tho kieu La Ma đa bi pha huy vi hoa hoan truoc đo. Nhung nguoi xay dung nha tho la cac tho xay dung chuyen nghiep (conpagnon) thuoc ba hoi tho Enfants du Pere Soubise, Enfants de Maitre Jacques va Enfants de Salomon duoi su lien ket cua cac Hiep si dong Đen.
Sau 30 nam xay dung thi nha tho gan nhu hoan thanh, no dai 130 met, rong 32 va 46 met trong đo gian giua cao 37 met va rong 16,40 met.


Kien truc Hang lang phia Tay bao gom cong chinh cua nha tho hay cong hoang gia (portail royal). No đuoc đieu khac rat chi tiet voi 24 buc tuong lon (19 buc con lai đen ngay nay) va hon 300 buc tuong nho khac. Cong phia Bac, cung đuoc goi la cong Lien minh (portail de l'Alliance), cac buc tuong o cong nay đuoc thuc hien tu nam 1205 đen nam 1210. Cong phia Nam con đuoc goi la cong Nha tho (portail de l'Eglise), cung đuoc cham tro tinh vi.
Nhu tai Nha tho Đuc Ba Amiens va Nha tho Đuc Ba Reims, nen đa cua gian chinh co mot me cung hinh thanh tu 272 phien đa trong hinh dang 11 vong tron đong tam. Vong tron lon nhat co đuong kinh tren 12,8 m. Me cung co tu the ky XIII, la me cung trong nha tho lon nhat tung đuoc xay dung va la mot trong nhung me cung noi tieng nhat the gioi.
Nha tho Đuc Ba Chartres co he thong kinh mau rat đo so, phan lon trong so đo ton tai tu khi xay dung (the ki 13) đen nay. Co tong cong 176 tam kinh mau voi dien tich len toi 2.600 m², đa so la cac tam kinh mau mo ta cac vi thanh hoac cac nhan vat trong Kinh Thanh.


Hinh anh Tham khao Lien ket ngoai Trang web cua thanh pho Chartres Luu tru ngay 29 thang 5 nam 2011 tai Wayback Machine
Trang web cua van phong du lich thanh pho Chartres
Nha tho Đuc Ba Reims (tieng Phap: Notre-Dame de Reims) la nha tho chinh toa cua Tong giao phan Reims, tai thanh pho Reims, cong hoa Phap. Đuoc xay dung tu the ki 13, đay la mot trong cac nha tho co nhat va cung la lon nhat cua Phap. Nha tho Đuc Ba Reims con la cong trinh kien truc Gothic tieu bieu cua Phap va la noi đang quang cua gan nhu toan bo cac hoang đe Phap, vi vua cuoi cung lam le đang quang tai đay la Charles X (ngay 29 thang 5 nam 1825).
Nam 1991, quan the kien truc ton giao Reims gom nha tho Đuc Ba, Cung đien Tau va Nha tho Saint-Remi đa đuoc UNESCO cong nhan la Di san the gioi. Hien nay đay la mot trong nhung điem thu hut khach du lich lon cua Phap, chi trong nam 2006 no đa thu hut 1,5 trieu luot khach.


Lich su Nha tho chinh toa đau tien đuoc xay dung o Reims la vao the ki 5 tren nen mot nha tam cong cong kieu La Ma. Tai nha tho nay vao nam 498, giam muc Saint Remi đa lam le rua toi cho vua Clovis cua nguoi Francs. Nam 816, con trai cua Charlemagne la Louis I le Pieux đa chon Reims đe lam le đang quang hoang đe. Tu nam 1027, vua Henri I đa quyet đinh Nha tho Đuc Ba Reims la noi đang quang duy nhat cua hoang gia Phap.
Ngay 6 thang 5 nam 1211, tong giam muc Aubry de Humbert bat đau cho xay dung nha tho chinh toa cua Reims đe thay the cho nha tho đa bi pha huy trong tran hoa hoan mot nam truoc đo. Cong trinh lon nay đuoc hoan tat nam 1275 voi 4 kien truc su ke tiep nhau phu trach la Jean d'Orbais, Jean-le-Loup, Gaucher de Reims va Bernard de Soissons. Đay chinh la hinh dang cua nha tho ton tai đen hien nay.
Trong Chien tranh the gioi thu nhat nha tho bi huy hoai boi cac cuoc nem bom cua quan Đuc. Nam 1919 sau khi chien tranh ket thuc, viec tu sua nha tho đuoc tien hanh ngay duoi su chi đao cua kien truc su Henri Deneux. Hien nay cac gac chuong cua nha tho chi con 2 qua chuong la Marie (nang 12 tan) va Charlotte (nang 8 tan), chung khong con đuoc su dung vi so se lam nguy hiem toi cau truc nha tho von đa bi ton hai mot lan nua trong Chien tranh the gioi thu hai.


Kien truc Nha tho Đuc Ba Reims co so tuong đuoc trang tri vao loai lon nhat chau Au voi tong so len toi 2303 buc. Kien truc cua nha tho tuong đoi đong nhat mac du đa trai qua qua trinh xay dung va tu sua keo dai. Chieu cao cua gian chinh la 38 met, chieu cao toi đa cua hai thap chuong la 87 met.


Ky niem 800 nam Nam 2001, thanh pho Reims to chuc ky niem 800 nha tho. Le dien ra tu ngay 6/5 đen 23/10. Cac buoi hoa nhac, bieu dien đuong pho, trien lam, hoi thao va chuoi cac buoi trinh dien anh sang đa lam noi bat nha tho va cot moc 800 tuoi. Them vao đo, 6 cua so va kinh nhuom mau thiet ke boi hoa sy nguoi Đuc, Imi Knoebel đuoc cong bo va ngay 25/6/2011. Sau cua so bao phu dien tich 128m² va đuoc đat o hai ben cua cua so Chagall trong hau đuong cua nha tho.


Hinh anh Tham khao Lien ket ngoai (tieng Phap) Trang web chinh thuc cua nha tho Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine
(tieng Phap) Nha tho tren Structurae.de
Missouri (/məˈzʊri/, /məˈzɝi/, /məˈzʊrə/, hay la /məˈzɝə/, đuoc đat ten theo tieng bo lac Siouan nghia la "thanh pho cua nhieu tau lon", la mot tieu bang o vung trung tam cua Hoa Ky. Đuoc xem boi nhung nguoi cu ngu o đo nhu la mot tieu bang vung Trung Tay nhung co rat nhieu anh huong van hoa cua mien nam. Ten hieu cua tieu bang la Show-Me State. Song Mississippi va song Missouri la hai con song lon chay qua tieu bang nay.
Đay la noi sinh cua Tong thong Harry S. Truman (tai Lamar).


Đia ly Bien gioi cua Missouri cham tong cong 8 tieu bang khac. (Tieu bang Tennessee ke can cung nhu vay. Khong co tieu bang nao cua Hoa Ky cham hon 8 tieu bang khac). Bao boc ve phia bac boi Iowa; ve phia đong, ben kia song Mississippi, la Illinois, Kentucky va Tennessee; ve phia nam la Arkansas; va phia tay la Oklahoma, Kansas va Nebraska (tieu bang sau o ben kia song Missouri).

Phia bac song Missouri la Đong bang Bac trai len tan Iowa, Nebraska and Kansas. Noi nay nhung ngon đoi thoai thoai con lai sau mot tang bang đa tung keo dai tu phuong bac đen song Missouri.
Binh nguyen Ozark bat đau tu phia nam cua con song va trai dai vao trong Arkansas, đong nam Kansas, va đong bac Oklahoma. Springfield o tay nam Missouri nam tren binh nguyen Ozark. Phia nam Missouri la que huong cua Day nui Ozark, mot binh nguyen bao quanh boi Precambrian Day St. Francois. Trong vung Ozarks co mot tho ngu khac biet, thuong thay trong nhung cu dan o mot so đia phuong cua Kentucky va Tennessee, van con ton tai.


Tham khao
Torre Glories (Thap Glories) la mot toa nha choc troi o Quang truong Glories Catalanes thuoc thanh pho Barcelona, Tay Ban Nha. Đay la cong trinh do kien truc su noi tieng nguoi Phap Jean Nouvel thiet ke va đuoc thi cong boi cong ty Grupo ACS. Cong trinh đuoc xay dung xong thang 6 nam 2005 va no chinh thuc khanh thanh ngay 16 thang 9 nam 2005 trong mot buoi le do đich than đuc vua Juan Carlos 1 chu tri.


Kien truc Theo kien truc su Nouvel, hinh dang cua Torre Agbar đuoc lay cam hung tu cac ngon nui cua day Montserrat bao quanh Barcelona va hinh dang cua mot mach nuoc phun len khong trung (ten Agbar đuoc lay tu Grupo Agbar, cong ty nuoc cua Barcelona). Trong mot cuoc phong van, Nouvel thua nhan la toa nha co hinh dang giong duong vat. Vi hinh dang đac biet cua minh ma toa nha co biet hieu la "l'obus" (con nhong). Torre Agbar co dien tich san 30.000 m², 38 tang lau (4 tang ngam) voi chieu cao tong cong 144,44 m. Toa nha la su tong hop cua mot cau truc bang be tong cot thep đuoc bao phu boi mat ngoai bang kinh va tren 4.500 cua so. Đay la toa nha cao thu ba cua thanh pho Barcelona sau Khach san Arts va Torre Mapfre (đeu cao 154 m).
Điem đoc đao nhat cua Torre Agbar la he thong chieu sang buoi toi bao gom 4.500 đen LED cho phep chieu sang voi nhieu hinh thu khac nhau. Toa nha con co he thong cam ung nhiet cho phep thay đoi su đong mo cua cac tam kinh, qua đo tiet kiem đuoc nang luong su dung cho he thong đieu hoa.


Hinh anh Xem them 30 St Mary Axe


Tham khao Lien ket ngoai Trang web chinh thuc Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2005 tai Wayback Machine
Giai Mam xoi vang cho dien vien nu chinh toi nhat (tieng Anh: Razzie Award for Worst Actress) la mot hang muc cua giai Mam xoi vang đuoc Quy Mam xoi vang (tieng Anh: Golden Raspberry Award Foundation - GRAF) trao cho dien vien nu bi ho coi la co dien xuat trong vai chinh te nhat trong nam cua đien anh My. Danh sach cu the nhu sau:


Chien thang va đuoc đe cu = Thap nien 80s =


= Thap nien 90s =


= Thap nien 2000s =


= Thap nien 2010s =


= Thap nien 2020s =


Nguoi gianh đuoc nhieu giai thuong va đe cu = Nguoi gianh đuoc nhieu giai thuong nhat =


= Nguoi gianh đuoc nhieu đe cu nhat =


Tham khao
Nha tho Hoi giao Paris (tieng Phap: Grande mosquee de Paris; tieng A Rap: مسجد باريس) la nha tho Hoi giao lon nhat nuoc Phap, nam o Quan 5 thanh pho Paris. Theo phong cach Hoi giao-Tay Ban Nha, nha tho nay rong mot hecta va cao 33 met, đuoc khanh thanh ngay 15 thang 7 nam 1926.


Lich su Vao nam 1895, Uy ban chau Phi cua Phap đa co mot du an xay dung nha tho Hoi giao nhung khong thanh cong.
Đen nam 1916, quyet đinh xay dung Nha tho Hoi giao Paris đuoc phe duyet sau Tran Verdun. Tai tran chien nay đa co 50.000 binh linh Hoi giao thiet mang va trong Chien tranh the gioi thu nhat, tong cong 100.000 binh linh Hoi giao hy sinh vi nuoc Phap.
Viec xay dung đuoc bat đau nam 1922 voi kinh phi do nha nuoc Phap cap, viec xay dung do nguoi A Rap thuc hien. Nha tho nay nam tren vi tri cua benh vien Pitie cu, gan vuon Plantes de Paris, thuoc khu vuc trung tam.
Lay cam hung tu Nha tho Hoi giao Quaraouiyine o Fes, mot trong nhung nha tho Hoi giao quan trong nhat Maroc, tat ca phan trang tri ghep manh đuoc cac tho thu cong Bac Phi thuc hien. Thap nha tho cao 33 met, mo phong theo Nha tho Kairouan o Tunisia. Cua lon trang tri hoa theo phong cach thuan Hoi giao. Nha tho nay cung bao gom mot phong cau kinh, mot madrasa (truong hoc kieu Hoi giao), mot thu vien, mot phong hop cung nha hang, phong uong tra, phong tam hoi, cac cua hang.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, khi Paris bi Đuc Quoc Xa chiem đong, nha tho nay la đia điem cua luc luong khang chien Hoi giao tai Phap.


Ngay nay Hien nay, nha tho Hoi giao Paris nha tho chinh cua Hoi giao tai Phap. Nguoi đieu hanh nha tho la Dalil Boubakeur, chu tich Hoi đong Hoi giao Phap. Đay cung la mot đia điem du lich cua thanh pho Paris. Du khach co the toi tham nha tho, tru mot so phong cau kinh chi danh rieng cho cac tin đo Hoi giao. Nha hang Aux Portes de l'Orient cua nha tho cung phuc vu cac mon am thuc cac nuoc Maghreb nhu couscous, tajine... va phong uong tra co tra bac ha cung mot vai loai banh Maroc, hut shisha (con goi la hukka),...
Nha tho Hoi giao mo cua hang ngay tu 9:00 sang đen 6:00 toi. tru Thu Ba tu 9:00 toi. cho đen 7:00 toi.


Tham khao Trang chinh thuc cua Nha tho Hoi giao Paris


Lien ket ngoai Trang chinh thuc cua Nha tho Hoi giao Paris
Nha hang Aux Portes de l'Orient, phong uong tra, phong tam hoi cua Nha tho Hoi giao Paris
Chi Sung (danh phap khoa hoc: Nymphaea) la mot chi chua cac loai thuc vat thuy sinh thuoc ho Sung (Nymphaeaceae). Ten goi thong thuong cua cac loai trong chi nay, đuoc chia se cung voi mot so chi khac trong ho nay, la sung. Cac la cua chi Nymphaea co vet khia chu V noi tu mep la toi cuong la o khu vuc trung tam. Chi nay co khoang 36-45 loai, voi su phan bo rong khap the gioi.


Mieu ta Chi nay co quan he ho hang gan voi chi Nuphar, chung khac nhau o cho la cac canh hoa cua chi Nymphaea lon hon nhieu so voi cac la đai cua đai hoa, trong khi o chi Nuphar thi cac canh hoa lai nho hon so voi cac la đai mau vang (4-6 la). Qua khi chin cung khac nhau, voi qua cua chi Nymphaea chim xuong duoi mat nuoc ngay sau khi hoa khep lai, trong khi qua cua chi Nuphar lai o tren mat nuoc cho đen khi chin.

Nguoi Ai Cap co đai sung kinh hoa sung song Nin, hay hoa sen nhu ho goi no. Sung xanh Ai Cap (Nymphaea caerulea), no hoa vao buoi sang va sau đo chim xuong duoi mat nuoc vao luc chieu toi. Sung trang Ai Cap (Nymphaea lotus) lai no hoa vao buoi đem va khep lai vao buoi sang. Cac dau tich cua ca hai loai hoa nay đeu đuoc tim thay trong lang mo cua Ramesses II.
Cac loai sung khong co quan he ho hang gi voi cac loai loa ken (hue tay) thuoc ho Loa ken (Liliaceae), bo Loa ken (Liliales) mac du ten goi bang tieng Anh cua chung la water-lily (loa ken/hue nuoc). Chung cung khong co quan he ho hang gi voi cac loai hoa sen thuc su thuoc chi Nelumbo, la cac loai hoa đuoc su dung trong am thuc tai khu vuc chau A cung nhu la loai hoa linh thieng cua đao Hindu va đao Phat.
Nhieu loai hoa sung thong thuong trong cac khu vuon thuy sinh thuc chat la cac giong lai ghep.


Viet Nam Cac loai cay nay song lau nam, moc hoang dai trong ao, muong, kenh, rach, lang nuoc, bau trung khap moi khu vuc cua Viet Nam. Hien tai, viec khai thac loai hoa nay con tu phat, chua co quy hoach. Tuy nhien cac loai cay nay co kha nang tai sinh manh. Chua thay tai lieu nao thong ke tai Viet Nam co bao nhieu loai sung, mac du co mot so tai lieu noi rang co khoang 5 loai. Trong mot so tai lieu co nhac toi sung lam (Nymphaea stellata = Nymphaea nouchali?), sung đo (Nymphaea rubra), sung trang (Nymphaea lotus = Nymphaea pubescens?), v.v...
Tai cac cho o mien tay Nam Bo, co the thay ban nhung bo cong bong sung map map nau nau mang bong co mau tim nhat, cuon tron, tuoi roi. Bong sung cat khuc co the đuoc thuong thuc bang cach cham mam kho, tron goi, hay an song, cung nhu co the the xao, nau canh.


Hinh anh Tham khao Lien ket ngoai Kit Notts, "Giong hoa sung lai ghep đau tien"
Ran ho mang la ten goi chung cua nhieu ran đoc thuoc ho Ran ho, hau het trong so đo thuoc chi Naja.


Sinh thai Tat ca cac loai ran ho mang đeu co noc đoc, co kha nang nang phan đau co the len va banh phan co ra tao thanh hinh dang mang phong khi bi đe doa. Hai loai ran khong co noc đoc, ran mui lon va ran hoa co soc, cung dung đung len va phong mang nhung khong đuoc xem la "ran ho mang"; tuong tu nhu vay, mot so loai ran co noc đoc, chang han nhu ran mamba đen, cung co kha nang banh phan da co ra nhung khong đuoc goi la "ran ho mang".


Cac loai ran khac đuoc goi la "ran ho mang" Cac loai "ran ho mang" thuoc chi khac gom co:

Ran rinkhals hay ran ho mang phun noc co vong (Hemachatus haemachatus) co hoa van hinh vong tren co cung nhu thoi quen nang co the len va phong mang khi bi đe doa 
Ran ho mang chua thuoc chi đon loai ( Ophiophagus hannah) 
Hai loai ran ho mang cay, ran ho mang cay Goldie (Pseudohaje goldii ) va ran ho mang cay đen ( Pseudohaje nigra ) 
Hai loai ran ho mang mui khien, ran san ho Cape (Aspidelaps lubricus) va ran ho mang mui khien (Aspidelaps scutatus )  
Hai loai ran ho mang sa mac đen hoac ran đen sa mac, Walterinnesia aegyptia va Walterinnesia morgani, ca hai loai đeu khong dung len va phong mang khi bi đe doa  
Ran san ho mien đong hay ran ho mang My (Micrurus fulvius), cung khong dung len va phong mang khi bi đe doa  
Ran ho mang nuoc gia (Hydrodynastes gigas) la loai "ran ho mang" duy nhat khong thuoc ho Elapidae. No khong dung len, chi hoi det co khi bi đe doa va chi co noc đoc nhe.


Tham khao
Met vuong co y nghia la dien tich cua mot hinh vuong voi cac canh co đo lon mot met. No la đon vi trong SI đe đo dien tich. No đuoc viet tat la m².
Mot met vuong bang:

0,000 001 km² (km²)
10 000 xentimet vuong (cm²)
0,000 1 hecta
0,01 a
10,763 911 foot vuong
1 550,003 1 đot vuong


km² 1 km² bang:

dien tich cua mot hinh vuong voi canh dai 1 kilomet. 10.000.000.000 cm²
1 000 000 m²
100 hecta
0,386 102 dam vuong (thuong)
247.105 381 mau Anh
Nguoc lai:

1 m² = 0,000 001 km²
1 hecta = 0,01 km²
1 dam vuong = 2,589 988 km²
1 mau Anh = 0,004 047 km²
Chu y: "km²" la km², chu khong phai la 1.000 met vuong. Vi du nhu 3 km² bang 3 000 000 m² chu khong bang 3 000 m².


Xem them SI
Cac tien to cua SI
Met
1 E0 m²
Đoi đon vi đo luong
Bac đo lon


Tham khao
Sofia Costanza Brigida Villani Scicolone (sinh ngay 20 thang 9 nam 1934), thuong đuoc biet đen voi nghe danh Sophia Loren, la mot cuu nu dien vien nguoi Y. Voi su nghiep keo dai hon 70 nam, ba đa đuoc Vien phim My xep vao thu hang 21 trong danh sach 50 ngoi sao đien anh vi đai nhat moi thoi đai, đong thoi cung la dien vien trong danh sach nay con song cho đen ngay nay. Ba cung đuoc vinh danh la mot trong nhung ngoi sao lon vi đai nhat cua đien anh Hollywood co đien.


Thoi tho au Loren sinh ra tai Clinica Regina Margherita o Roma vao ngay 20 thang 9 nam 1934, la con cua Riccardo Scicolone va Romilda Villani, mot co giao day duong cam va la mot dien vien. Riccardo tu choi cuoi Romilda va bo roi ba. Sofia cung me va chi gai Maria ve Pozzuoli, gan Naples, đe song voi ong ba ngoai.
Suot The chien II, hai cang va cac xuong đan duoc o Pozzuoli bi nem bom lien tuc. Trong mot đot bom, khi Sofia chay vao ham tru an, ba bi mot manh đan tac va bi thuong o cam. Ngay sau đo ca gia đinh chuyen đen Naples đe song nho ho hang.
Sau chien tranh, Sofia va gia đinh ve Pozzuoli. Ba ngoai Luisa mo quan ruou o phong khach, ban ruou so ri tu nau. Romilda choi đan, Maria hat con co be e then Sofia lam boi ban va rua bat đia. Quan tro nen quen thuoc voi cac quan nhan My đon tru gan đo.
Nam 14 tuoi, Sofia tham gia mot cuoc thi sac đep o Naples va tuy khong chien thang nhung ba cung vao đuoc vong chung ket. Sau đo, ba đang ky mot lop hoc dien xuat va đong mot vai phu trong mot so phim cua Mervyn LeRoy nhu Quo Vadis, khoi đau su nghiep đien anh cua minh. Ba cung đat nghe danh la Sophia Loren.


Hon nhan Loren lan đau gap Carlo Ponti nam 1950 trong mot cuoc hoa hau ma ong la giam khao. Tung lang xe dien vien Gina Lollobrigida, ong đa tao cho Loren kha nhieu vai phu. Sau đo, o Atlanta nam 1957, ong li di theo luat Mexico voi vo la Giuliana va ket hon theo giay uy quyen voi Loren. Italy khong cong nhan vu li di vao thoi điem nay, va nha tho Cong giao phan đoi cuoc hon nhan cua ho. Nam 1962, cuoc hon nhan bi huy bo. Sau khi ong thuong luong voi Giuliana đe ca ba chuyen toi Phap, đat nuoc cho phep li di, ho nhap quoc tich Phap. Nam 1965, Giuliana Ponti li di đe Ponti cuoi Loren nam 1966 đung luat tai Sevres.

Ho co voi nhau hai đua con la Carlo Ponti Jr. va Edoardo Ponti. Edoardo Ponti cuoi nu dien vien Sasha Alexander tai Geneva, Thuy Si va co mot con gai Lucia Sofia, sinh ngay 12 thang 5 nam 2006.


Giai thuong Chu thich Lien ket ngoai Sophia Loren Official website (wayback.archive.org/web)
Sophia Loren tren IMDb 
Sophia Loren tren trang TV.com
geocities.com/sophia_loren_fan (wayback.archive.org/web)
"Falling Slowly" la mot bai hat đoat giai Giai thuong Vien Han lam, đuoc sang tac va bieu dien boi cap đoi Glen Hansard va Marketa Irglova.  Bai hat xuat hien trong bo phim Once cua hai nguoi. Falling Slowly đuoc đe cu Giai Oscar nam 2007, va gianh đuoc giai vao ngay 24 thang 2 nam 2008. No đa vuot qua bai hat theo phong cach gospel "Raise It Up" cua phim August Rush va ba bai hat tu bo phim ca nhac hien đai cua Disney Enchanted.
Đa co luc viec đe cu bai hat cho giai Oscar gay ra nhung tranh cai, vi no đa xuat hien vao nam 2006 trong mot CD do ban nhac cua Hansard phat hanh, The Frames cung nhu trong phim Beauty in Trouble va đa đuoc bieu dien boi cap đoi nay trong mot so buoi bieu dien o chau Au. Vien Han lam ket luan rang vi bai hat đa đuoc sang tac rieng cho bo phim, va viec xuat hien o noi cong cong truoc đay, trong thoi gian bo phim đang đuoc quay, voi so luong nhu vay la khong đang ke, nen no van đu tu cach đe cu.


= Bang xep hang =
Bai hat xep vi tri thu 16 trong Bang xep hang Đia đon Ireland khi no lan đau tien đuoc The Frames phat hanh. Ban do Glen Hansard va Marketa Irglova trinh dien xep o vi tri thu 28 vao thang 12 nam 2007, truoc khi đat đen vi tri thu 1 vao thang 2 nam 2008, sau khi bai hat thang giai Oscar.


Ghi chu Lien ket ngoai Twentieth Century Fox's web site for Once Audio copy of "Falling Slowly"
Once and the out-of-tune voters Extended Play -Interview with Glen Hansard