Bun đo la mot san pham chat thai cua cong nghe Bayer, phuong phap chu yeu đuoc ap dung trong qua trinh tinh luyen bauxite đe san xuat nhom. Bun đo la mot hon hop cac tap chat ran va kim loai, va la mot trong nhung van đe ve chat thai quan trong nhat cua nganh luyen nhom. Mau đo la do hien nay sat bi oxy hoa, co the chiem đen 60% khoi luong cua bun đo.
Bun đo khong the de dang xu ly. Trong hau het cac quoc gia ma bun đo đuoc tao ra, no đuoc bom vao ao bun đo. Nhung "ao" chi đon gian la khu vuc đay bun đo. Bun đo la mot van đe vi no chiem dien tich va khu vuc đat nay khong the dung cho xay dung hay lam trang trai ngay khi no đa kho.
Do qua trinh san xuat bun co đo pH cao tu 10 đen 13. Mot so phuong phap đuoc su dung đe giam đo pH cap đe giam tac đong đen moi truong. Nguoi ta đang nghien cuu đe su dung thich hop bun đo cho ung dung khac.
Trong thang 10 nam 2010, khoang mot trieu met khoi bun đo tu mot nha may alumina o Hungary đa xa vao cac vung nong thon xung quanh, lam chet bon nguoi va lam o nhiem mot vung rong lon.


Van đe moi truong Trong cach xu ly truyen thong, bun đo đuoc bom va đe kho tu nhien vao trong mot khu vuc khu tru quang đuoi, đuoc ngan cach voi xung quanh boi cac đap co phu lop đat set. Đap đuoc thiet ke va xay dung khac nhau theo thoi gian voi su anh huong cua nhung tien bo trong cong nghe xay dung Tuy vay, viec co mat mot khu vuc chua quang đuoi nhu vay gay ra nhieu nguy co đoi voi moi truong xung quanh (viec quang đuoi tiep xuc truc tiep voi moi truong khong khi nen phat tan rat xa) va gay kho khan cho cong tac phuc hoi moi truong khi mo đa ket thuc van hanh (theo quy đinh cua nhieu nuoc, khu vuc nay phai đuoc phu đat va trong lai cay khi mo ket thuc van hanh; nhung do bun đo co nhieu kim loai nang rat kho đe phu cay tren khu vuc nay); đa dan đen thay đoi trong thiet ke theo đo cac đap đuoc xay dung theo cong nghe phu kep, ngoai hai lop đat set kep ben ngoai con co phu lop vai đia ky thuat chong tham o giua; va su co mat cua ho thai quang đuoi co lien thong voi he thong thuy van xung quanh; trong đo viec thiet ke đap co tinh toan đen so lieu thuy van va khi hau đe sao cho nuoc mat đuoc chung minh la se chi gom toan nuoc mua (quang đuoi se chim xuong duoi đay ho) thoat ra ngoai vao thuy vuc xung quanh theo cua tran va vi tri đat khu vuc thai bun đo cung đuoc nghien cuu sao cho đuoc đat tren nen khu vuc co lop đat set đe tranh anh huong đen nuoc ngam va cung đuoc lot đay bang lop vai đia ky thuat chong tham. 

Theo phuong thuc nay vua co the gia tang cong suat chua cua khu vuc quang đuoi vua giam anh huong đen moi truong xung quanh so voi phuong thuc truyen thong  Tuy nhien, cach lam nay khong phai la khong vap phai su phan đoi. Co quan điem phan đoi bat cu su khu tru quang đuoi nao nhat la đoi voi loai chat thai co chua nhieu kim loai, du đa đuoc phu nuoc theo cach xu ly moi nhung van gay o nhiem ra moi truong thuy van xung quanh qua nuoc thoat theo cua tran; hon nua đap cang lon va vi tri cang cao thi tiem tang nguy co xay ra su co moi truong do vo đap cang lon (khi đo toan bo bun đo se tran ra luu vuc song) nhat la khi tinh toan luong mua khong chinh xac hay trong boi canh bien đoi khi hau toan cau (gay gia tang luong mua trong tuong lai trong khi so lieu đa quan trac la o qua khu) hay do ly giai rang cac cong ty mo khong quan tam đen viec đen viec xay dung mo hinh toan hoc đe chung minh nuoc tran se chi la nuoc mua.
Ngoai phuong phap ho đap thai quang đuoi, con co cac phuong phap lam kho quang đuoi cung đuoc chung minh la giup giam thieu tac đong tieu cuc đen moi truong.. Vi du, nhu phuong phap lam đac cung bun đo bang cach bo sung muoi amoni co cac axit beo thay the o vi tri thu tu (Bang sang che Hoa Ky so 4.146.573). Cung co nhung đe xuat xu ly bun đo thanh nhung banh cung co ham luong alumina va cac chat đoc hai thap hon cho phep đe đo thai ra moi truong than thien hon .
Gan đay, truoc van nan moi truong cua viec khu tru bun đo ngay ca khi đa phu nuoc su dung cong nghe xay đap va lot đay kep su dung vai đia ky thuat, đa co nhung cong trinh chung minh la neu xu ly bun đo bang axit clohydric (HCl) se giup giam kha nang hap thu kim loai nang cua bun đo . Hay co nghien cuu cua Virotec International Ltd. (Australia) xem xet viec xu ly bun đo bang nuoc bien đe chuyen hoa cac muoi kiem hoa tan (nhu hydroxide natri) sang thanh cac dang khoang it hoa tan hon (nhu cac hydroxide, cac cacbonat va cac hydrocacbonat cua Ca va Mg) va đong thoi ha đo pH cua bun đo xuong <9. Voi cac thuong pham cua cong nghe tren co mat tren thi truong, co tac gia  đa tien hanh mot kiem nghiem kha nang chay tham (leaching) theo quy đinh cua luat phap Italia va ba thu nghiem ve kha nang đoc to voi moi truong sinh thai (Microtox™ test, ASTM microalgae toxicity test va sea urchin embryo toxicity test). Nghien cuu nay tren co so tham chieu đen quy đinh luat phap cua Italia cung cho thay bun đo co kha nang hap thu kim loai nang cao khi su dung cac san pham tren va sau đo o đo pH thap hon kha nang thai kim loai nang la thap. Nhu vay, viec su dung cac thuong pham theo cong nghe nay co the giup xu ly bun đo va đong thoi cho phep tai su dung nuoc thai đi cung voi bun đo (đong gop vao viec su dung nuoc tuan hoan).
Cung co đe xuat su dung bun đo lam phan bon tao kiem tren đat cat nho kha nang cua bun đo co đo pH cao va kha nang trung hoa axit lon. Mot nghien cuu  so sanh hieu ung tao kiem cua bun đo voi phan bon tao kiem truyen thong la voi (CaCO3) va NaOH cho thay bun đo chua co kha nang canh tranh voi CaCO3 đe su dung lam chat tao kiem. Hon nua đoi voi moi mot loai bun đo khac nhau thi hieu ung tao kiem cung khac nhau.
Nhu vay tong quan tu thuc hanh khai mo tren the gioi cho thay van đe bun đo van la van đe nan giai va cung voi cac van đe moi truong khac đat ra cho viec khai mo bauxit lo thien (van đe bao ton lop tho nhuong, van đe tuan hoan nuoc, van đe anh huong đen moi truong sinh thai, tac đong xa hoi đen cu dan ban đia, anh huong đen nuoc ngam va nuoc mat, o nhiem khong khi do bui, o nhiem tieng on, mat canh quan, va van đe ma khai thac mo o Viet Nam luon bo quen la phuc hoi moi truong) đat ra van đe hieu qua kinh te vi mo cua viec khai thac bo xit. Hon the, ngay ca khi cho phep khai thac, yeu cau cua phap luat ve phuc hoi moi truong tai Viet Nam cung can phai đuoc luat va quy đinh hoa, nhat la đoi voi khu vuc ho đap thai bun đo: se yeu cau phai phu đat va trong lai cay (se lam giam hieu qua kinh te cua khai mo) hay chi đon gian chap nhan viec phu nuoc nhu trong qua trinh khai thac (se khong hoan toan phuc hoi moi truong va gio đay van đe o nhiem luu vuc song se khong con đuoc cac nha moi truong mo cua cong ty khai thac quan tam đen nua nhung hieu qua hon ve mat kinh te). Viec hieu quy đinh trong Luat Moi truong tai Viet Nam ve khai niem phuc hoi moi truong hay hoan nguyen moi truong theo nghia la phuc hoi nguyen trang nhu truoc khi khai thac la hoan toan khong thuc te voi thuc hanh khai thac va moi truong mo. Tai nhieu nuoc nhu Australia viec xay ho đap chua quang đuoi thai hoan toan khong đuoc hoan nghenh va cac cong ty phai van chuyen bun đo vao đo o sau trong noi đia tren cac sa mac.


Xem them Su co Bun đo Hungary


Chu thich Tham khao