Bai nay chi noi ve nhung chi tiet cua cuoc chien tranh. Đe biet thong tin tong quat hon, xem Chien tranh Iraq.
Cuoc tan cong vao Iraq nam 2003  bat đau tu ngay 20 thang 3, đuoc thuc hien chu yeu boi quan đoi Hoa Ky va Vuong quoc Anh; 98% luc luong tham chien đen tu hai nuoc nay, tuy nhien, nhieu quoc gia khac cung tham gia vao cuoc chien. Cuoc tan cong Iraq tro thanh giai đoan đau cua su kien thuong đuoc goi la Chien tranh Iraq. Theo lich su, no co the đuoc goi chinh xac hon la "Chien tranh vung Vinh lan 3", tinh tu sau chien tranh 8 nam giua Iraq va Iran vao thap nien 1980. Lan nay, Quan đoi Iraq đa bai tran hoan toan, va thu đo Bagdad bi chiem đong vao ngay 9 thang 4 nam 2003. Ngay 1 thang 5 nam 2003, Tong thong Hoa Ky George W. Bush tuyen bo la cac chien dich quan trong đa ket thuc, tuc la giai đoan cam quyen cua đang Ba'ath va nhiem ky cua Tong thong Iraq Saddam Hussein đa cham dut. Lien quan do Hoa Ky đung đau cuoi cung đa bat đuoc Saddam Hussein vao ngay 13 thang 12 nam 2003. Sau đo, thoi ky qua đo chinh thuc bat đau. Trong luc đo, tai Iraq, bao luc xay ra tran lan do cac luc luong noi day chu yeu la nguoi Sunni theo Hoi giao, va cung co ca cac tay sung cua mang luoi khung bo Al-Qaeda.
Cuoc tan cong vao Iraq nam 2003 la mot phan cua cuoc chien chong khung bo quoc te do Tong thong Hoa Ky George W. Bush khoi xuong sau vu tan cong khung bo ngay 11 thang 9 .
Vao thang 10 nam 2002, Quoc hoi Hoa Ky đa uy quyen cho Tong thong Bush su dung luc luong quan su đe chong lai Iraq . Chien tranh Iraq chinh thuc bat đau vao ngay 19 thang 3 nam 2003 , khi Hoa Ky, cung voi Anh va mot so nuoc đong minh, bat đau mot chien dich nem bom phu đau. Quan đoi Iraq đa nhanh chong bi ap đao khi lien quan do Hoa Ky lanh đao tien vao lanh tho nuoc nay. Cuoc tan cong đa dan đen su sup đo cua chinh quyen Saddam Hussein; Saddam đa bi bat trong Chien dich Binh minh đo vao thang 12 cung nam va bi tu hinh 3 nam sau đo.
Moi quan he giua Hoa Ky va Iraq đa chuyen tu đong minh sang thu đich ke tu khi Iraq thuc hien mot cuoc tan cong vao Kuwait (mot đong minh cua Hoa Ky) nam 1990, dan đen cuoc Chien tranh vung Vinh lan thu nhat. Trong vong mot thap ky sau đo, Hoa Ky cung voi Lien Hop Quoc đa ap đat cac bien phap trung phat đoi voi Iraq, khien kinh te nuoc nay roi vao khung hoang. Nam 2003, Quoc hoi va chinh phu Hoa Ky đa đat đuoc su đong thuan ve mot cuoc tan cong Iraq. Chinh quyen Bush vien dan ly do cho cuoc tan cong rang Iraq đang so huu vu khi huy diet hang loat (WMDs) , va chinh phu Iraq đang đat ra moi đe doa đoi voi Hoa Ky cung nhu cac đong minh cua Hoa Ky trong khu vuc . Mot so quan chuc Hoa Ky tin rang Saddam đang chua chap va ho tro al-Qaeda , ban than Saddam Hussein cung đa tung bay to su ha he tren bao chi khi chung kien Hoa Ky bi khung bo trong su kien ngay 11-9-2001 ). Nhin chung đa so du luan Hoa Ky đeu ung ho mot cuoc tan cong vao Iraq voi mong muon cham dut che đo đoc tai đan ap va mang lai nen dan chu cho nhan dan Iraq  (76% nguoi My ung ho hanh đong quan su chong lai Iraq ).
Nam 2004, Uy ban 11/9 cua Hoa Ky ket luan khong co bang chung nao ve moi quan he giua che đo Saddam Hussein va al-Qaeda  va khong tim thay kho du tru vu khi huy diet hang loat hoac chuong trinh san xuat vu khi huy diet hang loat nao đang hoat đong o Iraq . Viec chinh phu Hoa Ky tin rang Iraq đang so huu vu khi huy diet hang loat đa đuoc chung minh la do thong tin tinh bao bi sai lech hoac do nhung chu đich bat chap viec thieu chung cu xac thuc
.
Sau khi cuoc tan cong dien ra thanh cong va Saddam Hussein bi lat đo, Iraq đa to chuc cac cuoc bau cu đa đang vao nam 2005. Nouri al-Maliki tro thanh Thu tuong nam 2006 va giu chuc vu cho đen nam 2014. Khoang trong quyen luc sau su sup đo cua chinh phu Saddam va su quan ly sai lam cua che đo cu đa dan đen bao luc giao phai lan rong giua cac nhom Hoi giao Shia va Sunni o trong nuoc, cung voi đo la mot cuoc noi day keo dai chong lai luc luong Hoa Ky va đong minh. Nhieu nhom noi day bao luc o Iraq đa đuoc Iran va al-Qaeda tai tro. Hoa Ky đa đap tra bang mot đot tang cuong quan so vao nam 2007 . Su gia tang quan so cua Hoa Ky đa mang lai su an toan cao hon cho chinh phu cung nhu quan đoi va nguoi dan Iraq, đuoc nhin nhan la mot thanh cong lon khi đat nuoc Iraq dan đi vao on đinh . Su can du cua Hoa Ky vao Iraq đa dan cham dut duoi thoi Tong thong Barack Obama. Hoa Ky chinh thuc rut tat ca quan đoi chinh quy khoi Iraq vao thang 12 nam 2011 . Vao mua he nam 2014, Nha nuoc Hoi giao Iraq va Levant (ISIS) đa phat đong mot cuoc tan cong quan su o mien bac Iraq va tuyen bo y đinh thanh lap mot caliphate Hoi giao tren toan the gioi, dan toi mot chien dich quan su đac biet khac cua Hoa Ky va cac đong minh đuoc tien hanh tai Iraq đe đoi pho voi moi đe doa moi nay.


Boi canh Nam 1979, Saddam Hussein tro thanh tong thong Iraq, ong ta tiep tuc cac cai cach xa hoi va đan ap cac đoi thu chinh tri cua đang Baath. Đuoc Hoa Ky va ca Lien Xo co vu, ong ta tien hanh chien tranh chong Iran. Trong cuoc chien nay, quan đoi Iraq đa rat nhieu lan thuc hien cac vu tan cong bang vu khi hoa hoc, trong đo co ca nhung vu tan cong nham vao dan thuong, chang han nhu o thi tran Sardasht . Hau het nhung cuoc tan cong nay đeu đuoc tien hanh theo menh lenh cua Saddam.
Trong nuoc, Saddam Hussein thuc hien chien dich đan ap phong trao đoi đoc lap cua nguoi Kurd. Trong vu tham sat đuoc tien hanh theo chi đao cua Saddam Hussein tai lang Halabija, khoang 3.200 đen 5.000 nguoi Kurd đa thiet mang , đay la vu tan cong bang vu khi hoa hoc lon nhat nham vao thuong dan trong lich su, cung la vu tan cong bang vu khi hoa hoc co quy mo lon nhat trong lich su hien đai . Trong chien dich quan su o Anfal (con goi la "Diet chung Anfal"), quan đoi chinh phu Iraq đa giet chet khoang 50.000-182.000 nguoi Kurd . Uoc tinh che đo Saddam Hussein đa gay ra cai chet cua 250.000 nguoi Iraq thong qua cac chien dich thanh trung va diet chung trong hon 30 nam cam quyen .
Su phan đoi manh me cua the gioi đoi voi che đo đoc tai cua Saddam Hussein đa bat đau ke tu khi Iraq đem quan tan cong Kuwait nam 1990 . Cong đong quoc te đa len an manh me cuoc tan cong nay, va đen nam 1991, mot lien minh quan su do Hoa Ky lanh đao đa phat đong Chien tranh vung Vinh va thanh cong trong viec đanh đuoi quan đoi Iraq ra khoi lanh tho Kuwait.
Sau chien tranh vung Vinh, Hoa Ky va cac đong minh đa thuc hien nhieu bien phap đe lam suy yeu che đo Hussein. Nhung bien phap nay bao gom cac lenh trung phat kinh te cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc khien cho nen kinh te Iraq roi vao khung hoang; viec thuc thi cac khu vuc cam bay tai Iraq ma Hoa Ky va Anh tuyen bo la đe bao ve cong đong nguoi Kurd va nguoi Hoi giao Shia; cung voi đo la cac cuoc thanh tra nham đam bao su tuan thu cua Iraq đoi voi cac nghi quyet cua Lien Hop Quoc lien quan đen kho vu khi huy diet hang loat cua Iraq.
Cac cuoc thanh tra nay đuoc tien hanh boi Uy ban Đac biet cua Lien Hop quoc (UNSCOM), hop tac voi Co quan Nang luong Nguyen tu Quoc te, voi muc đich đam bao rang chinh phu Iraq se tuan thu nghi quyet cua LHQ va pha huy tat ca cac kho du tru cung nhu cac co so san xuat vu khi hoa hoc, vu khi sinh hoc hoac vu khi hat nhan tren toan lanh tho nuoc nay . Trong khoang mot thap ky sau cuoc Chien tranh vung Vinh, Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc đa thong qua 16 nghi quyet keu goi Iraq loai bo hoan toan kho vu khi huy diet hang loat. Nhieu quoc gia thanh vien cua LHQ cao buoc rang chinh phu Iraq đa lien tuc can tro cong viec thanh tra cua Uy ban đac biet va khong thuc hien nghiem tuc nghia vu giai giap vu khi huy diet hang loat. Cac quan chuc chinh phu Iraq cung đa nhieu lan quay roi cac thanh tra vien LHQ va khong cho cac thanh tra vien thuc hien cong viec cua minh . Đap tra nhung cao buoc nay, vao thang 8 nam 1998 Saddam Hussein đa đinh chi hoan toan viec hop tac voi cac thanh tra vien LHQ va truc xuat ho ve nuoc, ong con cao buoc rang nhung nguoi thanh tra vien nay la "gian điep cua Hoa Ky" .
Vao thang 10 nam 1998, lat đo chinh quyen Saddam Hussein đa tro thanh trong tam trong chinh sach đoi ngoai cua Hoa Ky voi viec ban hanh Đao luat Giai phong Iraq. Đao luat nay đa cung cap 97 trieu USD cho cac "to chuc dan chu đoi lap" o Iraq đe "thiet lap mot chuong trinh ho tro cho qua trinh chuyen đoi sang nen dan chu o Iraq" . Đao luat nay trai nguoc voi cac đieu khoan đuoc quy đinh trong Nghi quyet 687 cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, von chi tap trung vao chuong trinh vu khi huy diet hang loat cua Iraq ma khong đe cap gi đen viec thay đoi che đo . Mot thang sau khi Đao luat Giai phong Iraq đuoc thong qua, Hoa Ky va Vuong quoc Anh đa phat đong mot chien dich nem bom lanh tho Iraq co ten la "Chien dich Cao sa mac". Muc tieu cua chien dich nay la can tro kha nang san xuat vu khi hoa hoc, vu khi sinh hoc va vu khi va hat nhan cua chinh phu Saddam Hussein, nhung chinh phu Hoa Ky cung hy vong no cung se lam suy giam suc manh cua Saddam .
Sau khi George W. Bush gianh thang loi trong cuoc bau cu tong thong nam 2000, chinh phu Hoa Ky đa quyet tam thuc hien mot chinh sach cung ran hon đoi voi Iraq. Nen tang chien dich cua Đang Cong hoa trong cuoc bau cu nam 2000 đa keu goi "thuc hien đay đu" Đao Luat Giai phong Iraq nhu mot điem khoi đau trong ke hoach tieu diet Saddam .


Cac su kien truoc cuoc chien tranh Sau vu khung bo ngay 11/9, đoi an ninh quoc gia cua chinh quyen Bush đa thao luan nghiem tuc ve mot cuoc tan cong Iraq. Tong thong Bush đa ban bac voi Bo truong Quoc phong Rumsfeld vao ngay 21 Thang 11 va đua ra nhung chi đao cho Rumsfield ve viec tien hanh ke hoach tan cong Iraq co mat danh "OPLAN 1003" .
Tong thong Bush bat đau cong khai y đinh cua ong ve mot cuoc can thiep quan su vao Iraq trong Ban Thong điep Lien bang thang 1 nam 2002, trong đo ong goi Iraq la mot trong ba thanh vien cua "Truc Ma quy" (cung voi Iran va Bac Trieu Tien) va tuyen bo rang "Hoa Ky se khong cho phep cac che đo nguy hiem nhat the gioi nay đe doa chung ta bang thu vu khi nguy hiem nhat the gioi" . Bush cung the hien quyet tam lat đo chinh quyen Saddam Hussein cua Hoa Ky voi cong đong quoc te trong bai phat bieu ngay 12 thang 9 nam 2002 truoc Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc .
Vao thang 10 nam 2002, Quoc hoi Hoa Ky đa thong qua " Nghi quyet Iraq", cho phep Tong thong "su dung moi bien phap can thiet" đe chong lai Iraq. Hau het nguoi My tin rang Saddam đang so huu vu khi huy diet hang loat. Đen thang 2 nam 2003, 64% nguoi My ung ho tien hanh mot chien dich quan su nham lat đo Saddam Hussein .
Vao ngay 5 thang 2 nam 2003, Ngoai truong Colin Powell đa co mot bai phat bieu truoc Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc đe đua ra bang chung cho thay chinh quyen Iraq đang che giau viec so huu vu khi huy diet hang loat. Tuy nhien, cac thong tin ma Powell neu ra hau het đeu dua tren tuyen bo cua Rafid Ahmed Alwan al-Janabi, mang biet danh "Curveball", la mot nguoi Iraq đang song luu vong o Đuc thoi điem đo. "Curveball" ke rang anh ta tung la mot ky su hoa hoc lam viec tai mot nha may san xuat vu khi huy diet hang loat bi mat cua Iraq, va CIA đa su dung loi khai cua "Curveball" lam co so đe cao buoc chinh quyen Saddam van chua tu bo chuong trinh che tao vu khi huy diet hang loat. Tuy vay cau chuyen cua Al-Janabi ve sau đa đuoc Nhom đieu tra ve Iraq cua chinh phu Hoa Ky xac nhan la khong chinh xac . Co the thay viec chinh phu Hoa Ky mot muc khang đinh rang Iraq "so huu vu khi huy diet hang loat" hoan toan la do thong tin tinh bao bi sai lech, va Hoa Ky khong he nguy tao bang chung đe lam co cho viec tien hanh chien tranh.
Vao thang 3 nam 2003, Hoa Ky cung voi cac đong minh cua ho la Vuong quoc Anh, Ba Lan, Uc, Tay Ban Nha, Đan Mach va Y đa bat đau chuan bi cho cuoc tan cong Iraq voi mot loat cac đong thai quan su, trong khi Phap, Đuc, Canada cung voi Nga đa phan đoi ke hoach nay va keu goi mot giai phap ngoai giao. Trong mot bai phat bieu truoc toan quoc vao ngay 17 thang 3 nam 2003, Bush yeu cau Saddam va hai con trai cua ong ta la Uday va Qusay hay đau hang va roi khoi Iraq trong vong 48 gio .
Ha vien Anh đa to chuc mot cuoc bo phieu đe quyet đinh ve viec nen hay khong nen tien hanh chien tranh vao ngay 18 thang ba nam 2003, va ket qua la so nghi si ung ho chien tranh đa ap đao voi 412 phieu . Co ba bo truong thuoc chinh phu Anh đa tu chuc đe phan đoi cuoc chien la John Denham, Lord Hunt of Kings Heath, va lanh đao Ha vien Robin Cook.


Đanh gia Nam 2015, Thu tuong Anh Tony Blair trong cuoc phong van voi CNN đa thua nhan cac bao cao ve viec san xuat vu khi huy diet hang loat tai Iraq la sai su that. Tuy nhien ong cho rang lat đo Saddam la viec nen lam, boi Saddam la mot nha đoc tai tan bao, ke đa gay nen cai chet cua khoang hon 250.000 nguoi. George W. Bush cho biet minh cam thay "that vong" ve thong tin tinh bao bi sai lech, nhung ong cung cho rang viec lat đo Saddam la đieu can thiet: "Toi hoan toan nhan thuc đuoc rang co quan tinh bao CIA đa sai, va toi cung that vong nhu moi nguoi. Nhung nhung đieu khong the phu nhan đuoc la Saddam Hussein đa tung xam luoc mot đat nuoc, ong ta đa tung su dung vu khi huy diet hang loat, ong ta co kha nang san xuat vu khi huy diet hang loat, ong ta ban vao phi cong cua chung ta. Ong ta la mot nha tai tro cho chu nghia khung bo. Tieu diet Saddam Hussein la đieu đung đan đe đam bao nen hoa binh the gioi va an ninh cho đat nuoc cua chung ta". Đieu đo mot lan nua cho thay ban chat doi tra cua phuong Tay, ma tieu bieu la Hoa Ky va Anh nham vao nhung quoc gia hay lanh đao đi nguoc lai loi ich voi ho.

Khi Hussein bi lat đo, nhieu nguoi dan Iraq đa đo ra đuong an mung va con cung nhau keo sap buc tuong khong lo cua ong ta Khi Saddam Hussein bi treo co, nhieu ke thu cua Saddam đa no sung chao mung. Nam 2006, mot cuoc tham do y kien cho thay 52% so nguoi Iraq đuoc hoi tin rang đat nuoc Iraq đang đi đung huong va 61% cho rang viec lat đo Saddam Hussein la mot đieu đung đan.


Hinh anh Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Iraq War tai Wikimedia Commons

So thuong dan bi thiet mang
Bao cao ve nhan quyen o Iraq cua An xa Quoc te
Du an Borgen: Gia cua Chien tranh Iraq Luu tru ngay 29 thang 11 nam 2005 tai Wayback Machine
Iraq: van ban đay đu cua cac bai dien van va van kien quan trong do The Guardian luu tru
National Priorities Project Cost of the Iraqi War Estimate
Reconstruction must ensure the human rights of Iraqis
Video Seminar on Iraq Coalition Politics Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2005 tai Wayback Machine: 20 thang 4 nam 2005, sponsored by the Program in Arms Control, Disarmament, and International Security at the University of Illinois.
War in Iraq: Day by Day Guide
Iraq War NEWS DIGEST-Iraq and the U.S.A.
Iraq Special Weapons News
Attacks on journalists in Iraq Luu tru ngay 5 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine – IFEX
Archaeologists Review Loss of Valuables in Museum Looting
Tin tuc tu An xa Quoc te:

Iraq: An xa Quoc te đoi them chi tiet ve viec linh Hoa Ky pha nha o Iraq
Iraq: Forcible return of refugees and asylum-seekers is contrary to international law
Iraq: Tribunal established without consultation
Memorandum on concerns related to legislation introduced by the Coalition Provisional Authority