Giao duc Viet Nam duoi chinh the Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam (tu 1976 đen nay) la mot su tiep noi cua giao duc thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa. Khi hai mien Nam va Bac thong nhat nam 1976, khuon mau giao duc o mien Bac tiep can voi he thong giao duc đa đuoc thiet lap o mien Nam; cu the nhat la hoc trinh 10 nam tieu hoc va trung hoc o mien Bac phai phu hop voi hoc trinh 12 nam o trong Nam. Hai he thong nay song hanh; Mien Bac tiep tuc he 10 nam va mien Nam giu he 12 nam tu nam 1976 đen nam 1981 thi cho ap dung he 12 nam cho toan quoc. Sau khi thong nhat đat nuoc, chinh quyen Viet Nam giai the tat ca nhung co so giao duc tu thuc tung hoat đong o mien Nam Viet Nam vao thoi Viet Nam Cong hoa. Giao duc tu thuc chi đuoc hoat đong lai vao thoi ky Đoi Moi.


Triet li giao duc Giao duc Viet Nam duoi chinh the Cong hoa xa hoi Chu nghia Viet Nam chua co loi phat bieu ro rang va chinh thuc ve triet li giao duc cua minh. Co nguoi cho rang Viet Nam can thiet phai co mot triet li giao duc va đat van đe la phai chang giao duc Viet Nam chua co mot triet li phu hop voi nhu cau đoi moi va hoi nhap".
Thang 9 nam 2007, Hoc vien Quan li Giao duc truc thuoc Bo Giao duc va Đao tao Viet Nam to chuc hoi thao khoa hoc "Triet li giao duc Viet Nam" nham tim cau tra loi cho cac cau hoi: Triet li giao duc la gi? Viet Nam đa co triet li giao duc chua? Tai sao triet li giao duc lai quan trong?... O hoi nghi nay, nhieu đai bieu cho rang nen giao duc Viet Nam tu trong truyen thong va hien đai đeu co triet li giao duc, the hien qua nhung cau nhu: "Khong thay đo may lam nen"; "Muon sang thi bac cau kieu, muon con hay chu phai yeu men thay"; "Hoc thay khong tay hoc ban"; "Tien hoc le, hau hoc van"; "Hoc phai đi đoi voi hanh"; "Vi loi ich muoi nam trong cay, vi loi ich tram nam trong nguoi"; "Mot dan toc dot la mot dan toc yeu";... Tuy vay, theo tuong trinh cua Tap chi Cong san, hoi nghi nay van chua đua ra đuoc mot đinh nghia cu the ve triet li giao duc cua Viet Nam. Cac bai tuong trinh cua Tap chi Cong san, va cua tap chi Thong tin Khoa hoc Xa hoi, khong nhac đen triet li nhan ban, dan toc, va khai phong tung ton tai o chinh the Viet Nam Cong hoa tu nam 1955 đen 1975. Tuy nhien, Bo Giao duc va Đao tao Viet Nam khang đinh nen giao duc Viet Nam con nhieu bat cap, han che khong phai do thieu triet li giao duc ma do anh huong cua đieu kien kinh te - xa hoi; cong tac quan li chua tot; su phoi hop giua nha truong - gia đinh - xa hoi trong viec giao duc chua đuoc chu trong đung muc; đieu kien co so vat chat, trang thiet bi phuc vu giang day chua đong bo; nguon luc đau tu cho hoat đong giao duc con han che; mot bo phan đoi ngu can bo quan ly, giao vien chua đap ung đuoc yeu cau; chuong trinh giao duc con nang li thuyet...


Muc tieu giao duc Muc tieu phan đau chung cua co so giao duc đai hoc va cao đang cua Viet Nam la thuc hien nghiem tuc Nghi quyet 142 cua Bo Chinh tri Đang Cong san Viet Nam. Nghi quyet nay chi ro nhung muc tieu giao duc nhu sau:

"... Xay dung cho đuoc mot đoi ngu can bo khoa hoc, ky thuat va quan ly kinh te đong đao vung manh, ngay cang hoan chinh ve trinh đo va nganh nghe, vua co pham chat chinh tri tot, tuyet đoi trung thanh voi Đang, voi giai cap cong nhan, voi dan toc, lien he chat che voi cong nong, vua co trinh đo khoa hoc ky thuat va nghiep vu gioi, nam vung nhung quy luat cua tu nhien va quy luat xa hoi, co nang luc to chuc va đong vien quan chung, đu suc giai quyet nhung van đe khoa hoc, ky thuat va quan ly kinh te do thuc te nuoc ta đe ra va co kha nang tien kip trinh đo khoa hoc, ky thuat tien tien tren the gioi."


Nhung quy đinh trong hien phap Đieu 41 Hien phap Cong hoa xa hoi Chu nghia Viet Nam 1980: "Su nghiep giao duc do Nha nuoc thong nhat quan li. Nha nuoc cham lo phat trien can đoi he thong giao duc: giao duc mam non, giao duc pho thong, giao duc chuyen nghiep, giao duc đai hoc; phat trien cac truong day nghe, truong vua hoc vua lam, he thong hoc tai chuc; hoan thanh thanh toan nan mu chu, tang cuong cong tac bo tuc van hoa, khong ngung nang cao trinh đo van hoa va nghe nghiep cua toan dan. Đoan thanh nien cong san Ho Chi Minh, gia đinh va xa hoi cung voi nha truong co trach nhiem giao duc thanh nien, thieu nien va nhi đong."
Đieu 36 Hien phap Cong hoa xa hoi Chu nghia Viet Nam 1992: "Nha nuoc thong nhat quan li he thong giao duc quoc dan ve muc tieu, chuong trinh, noi dung, ke hoach giao duc, tieu chuan giao vien, quy che thi cu va he thong van bang. Nha nuoc phat trien can đoi he thong giao duc: giao duc mam non, giao duc pho thong, giao duc nghe nghiep, giao duc đai hoc va sau đai hoc, pho cap giao duc tieu hoc, xoa nan mu chu; phat trien cac hinh thuc truong quoc lap, dan lap va cac hinh thuc giao duc khac. Nha nuoc uu tien đau tu cho giao duc, khuyen khich cac nguon đau tu khac. Nha nuoc thuc hien chinh sach uu tien bao đam phat trien giao duc o mien nui, cac vung dan toc thieu so va cac vung đac biet kho khan. Cac đoan the nhan dan, truoc het la Đoan thanh nien cong san Ho Chi Minh, cac to chuc xa hoi, cac to chuc kinh te, gia đinh cung nha truong co trach nhiem giao duc thanh nien, thieu nien va nhi đong".
Đieu 61 Hien phap nam 2013:
"1. Phat trien giao duc la quoc sach hang đau nham nang cao dan tri, phat trien nguon nhan luc, boi duong nhan tai.
2. Nha nuoc uu tien đau tu va thu hut cac nguon đau tu khac cho giao duc; cham lo giao duc mam non; bao đam giao duc tieu hoc la bat buoc, Nha nuoc khong thu hoc phi; tung buoc pho cap giao duc trung hoc; phat trien giao duc đai hoc, giao duc nghe nghiep; thuc hien chinh sach hoc bong, hoc phi hop ly.
3. Nha nuoc uu tien phat trien giao duc o mien nui, hai đao, vung đong bao dan toc thieu so va vung co đieu kien kinh te - xa hoi đac biet kho khan; uu tien su dung, phat trien nhan tai; tao đieu kien đe nguoi khuyet tat va nguoi ngheo đuoc hoc van hoa va hoc nghe".


Co cau he thong giao duc quoc dan Quyet đinh so 1981/QĐ-TTg va Quyet đinh so 1982/QĐ-TTg vao thang 10 nam 2016 cua Thu tuong Chinh phu đua ra cac quy đinh moi ve khung co cau he thong giao duc quoc dan va khung trinh đo quoc gia.


Giao duc mam non Giao duc mam non la cap hoc đau tien cua he thong giao duc quoc dan. Giao duc mam non co nha tre va mau giao, to chuc thuc hien viec nuoi duong, cham soc, giao duc tre em tu ba tuoi đen sau tuoi theo chuong trinh giao duc mam non do Bo truong Bo Giao duc va Đao tao ban hanh.
Pho cap giao duc mam non cho tre em nam tuoi, pho cap giao duc tieu hoc va pho cap giao duc trung hoc co so. Nha nuoc quyet đinh ke hoach pho cap giao duc, bao đam cac đieu kien đe thuc hien pho cap giao duc trong ca nuoc.
Muc tieu cua giao duc mam non la giup tre em phat trien ve the chat, tinh cam, tri tue, tham my, hinh thanh nhung yeu to đau tien cua nhan cach, chuan bi cho tre em vao lop mot; hinh thanh va phat trien o tre em nhung chuc nang tam sinh ly, nang luc va pham chat mang tinh nen tang, nhung ki nang song can thiet phu hop voi lua tuoi, khoi day va phat trien toi đa nhung kha nang tiem an, đat nen tang cho viec hoc o cac cap hoc tiep theo va cho viec hoc tap suot đoi.


Giao duc pho thong Giao duc pho thong keo dai 12 nam va đuoc chia thanh 3 cap: cap I (tieu hoc), cap II (trung hoc co so), va cap III (trung hoc pho thong).


= Tieu hoc (TH) =

Cap tieu hoc bat đau nam 6 tuoi đen het nam 10 tuoi. Cap I la mot cap hoc pho cap, gom co 5 trinh đo, tu lop 1 đen lop 5. Đay la cap hoc bat buoc đoi voi moi cong dan. Hoc sinh phai hoc cac mon sau: Toan, Tieng Viet, Tu nhien va Xa hoi (lop 1, 2, va 3), Khoa hoc (lop 4 va 5), Lich su (lop 4 va 5), Đia ly (lop 4 va 5), Am nhac, My thuat, Đao đuc, The duc, Tin hoc va Cong nghe (lop 3, 4, 5 bat đau tu nam hoc 2022-2023), Ngoai ngu (bat buoc voi lop 3, 4, 5 va tu chon voi lop 1, lop 2 tu nam 2020), Hoat đong Trai nghiem (ke tu nam 2020). Đe ket thuc bac tieu hoc, hoc sinh đuoc xet cong nhan hoan thanh chuong trinh Tieu hoc bang cac thanh tich đuoc tich luy trong 5 nam.


= Trung hoc (TrH) =


 Trung hoc co so (THCS)  Cap THCS gom co 4 trinh đo, tu lop 6 đen lop 9, bat đau tu nam 11 đen nam 14 tuoi, bao gom he Trung hoc co so tai cac truong Trung hoc co so va he Trung hoc co so tai cac Trung tam giao duc thuong xuyen. Đay cung la mot cap hoc pho cap, mot cap hoc bat buoc đe cong dan co the co mot nghe nghiep nhat đinh (tot nghiep cap II co the hoc nghe hay trung cap chuyen nghiep ma khong can hoc tiep bac Trung hoc pho thong).
Hoc sinh đen truong phai hoc cac mon sau: Toan, Khoa hoc tu nhien (tu nam hoc 2021), Cong nghe, Ngu van, Lich su va Đia ly, Giao duc cong dan, Ngoai ngu, The duc, Am nhac va My thuat, Tin hoc (tu chon), Hoat đong Trai nghiem (ke tu nam 2021).
Ngoai ra hoc sinh co them mot so tiet bat buoc nhu: giao duc ngoai gio len lop, giao duc huong nghiep (lop 9)...
Đe hoan thanh bac hoc nay, hoc sinh phai đang ky du xet tot nghiep Trung hoc co so.


 Trung hoc pho thong (THPT)  Trung hoc pho thong gom 3 trinh đo, tu lop 10 đen lop 12, bat đau tu nam 15 tuoi đen het nam 17 tuoi, bao gom he Trung hoc pho thong tai cac truong Trung hoc pho thong va he Trung hoc pho thong tai cac Trung tam Giao duc thuong xuyen. Đe tot nghiep cap THPT, hoc sinh phai tham gia Ky thi tot nghiep trung hoc pho thong do Bo Giao duc va Đao tao Viet Nam to chuc.
Hoc sinh muon đuoc theo hoc tai cac truong trung hoc pho thong cong lap phai đang ky tham du mot ky thi tuyen sinh hoac xet tuyen sinh sau khi hoc het cap Trung hoc co so. Ky thi nay đuoc to chuc hang nam, do So Giao duc va Đao tao cua cac đia phuong chu tri. O cap hoc nay, hoc sinh cung phai hoc cac mon tuong tu nhu o cap THCS, nhung co them mon Giao duc Quoc phong – An ninh va bo bot hai mon nang khieu la Am nhac va My thuat (nhung mai đen nam 2022 thi moi đuoc them lai Am nhac va Mi thuat va them mon Hoat đong Trai nghiem). Tuy nhien, hoc sinh trung hoc pho thong van đuoc tham gia mot so hoat đong khac nhu huong nghiep, day nghe...


Giao duc chuyen biet = Trung hoc pho thong chuyen, nang khieu =

Tu nam 1966, he thong trung hoc pho thong chuyen đuoc lap ra, bat đau voi nhung lop chuyen Toan tai cac truong đai hoc lon ve khoa hoc co ban, sau đo cac truong chuyen đuoc thiet lap rong rai tai tat ca cac tinh thanh. Muc đich ban đau cua he thong truong chuyen, nhu nhung nha quan ly giao duc mong đoi, la noi chu trong phat trien nang khieu cua hoc sinh đe boi duong thanh nhan tai. Đe đuoc vao hoc tai cac truong chuyen, hoc sinh tot nghiep cap THCS phai thoa man cac đieu kien ve hoc luc, hanh kiem o cap THCS va đac biet la phai vuot qua cac ky thi tuyen chon đau vao cua cac truong nay. Tuy nhien đen nay muc tieu cua cac truong chuyen chi dung lai chu yeu o van đe thi đo đai hoc.
He thong truong THPT chuyen o Viet Nam bao gom 2 he: cac truong chuyen truc thuoc cac truong đai hoc (truoc đay la cac truong chuyen cap quoc gia) va cac truong chuyen cua tinh. Hai he thong co mot so khac biet:

Pham vi tuyen sinh:
Cac truong chuyen thuoc cac truong đai hoc: tuyen sinh trong ca nuoc.
Cac truong chuyen cua tinh/thanh pho: chi tuyen sinh trong noi hat tinh/ thanh pho đo (tru mot so truong hop ca biet)
Ky thi hoc sinh gioi quoc gia:
Cac truong chuyen truc thuoc cac truong đai hoc: truc tiep tham gia Ky thi Hoc sinh gioi Quoc gia nhu mot tinh/thanh pho
Cac truong chuyen tinh/thanh pho: phai tham gia Ky thi HSG cap tinh/thanh pho, thuong la voi cac truong chuyen khac va truong THPT he thong thuong trong tinh/thanh pho
Trong thoi ky đau cua he thong truong chuyen, khi chi moi hinh thanh mot vai lop pho thong chuyen tai cac truong đai hoc, muc tieu nay đa đuoc theo sat va đat đuoc thanh tuu khi ma phan lon cac hoc sinh chuyen Toan khi đo tiep tuc theo đuoi cac linh vuc Toan hoc, Vat ly, Tin hoc (may tinh)... Đay la giai đoan ma he thong truong chuyen lam đung nhat trach nhiem cua no. Nhung hoc sinh chuyen trong thoi ky nay hien đang nam giu cac vi tri lanh đao chu chot tai chot tai cac truong đai hoc lon, cac vien nghien cuu cua Viet Nam cung nhu la nhung ca nhan tieu bieu nhat cua nen khoa hoc nuoc nha.
Tuy nhien, cung voi su mo rong cua he thong truong chuyen muc tieu ban đau cua he thong nay ngay cang phai nhat. Thanh tich cua cac truong chuyen trong Ky thi hoc sinh gioi cac cap, Ky thi trung hoc pho thong quoc gia van thuong rat cao. Tuy nhien, nhieu nguoi cho rang nguyen nhan chinh cua nhung thanh tich nay khong phai la chat luong giao duc ma la phuong phap luyen thi. Ti le hoc sinh cac truong chuyen tiep tuc theo đuoi khoa hoc hay cac linh vuc lien quan ngay cang thap khien cho gioi khoa hoc Viet Nam khong khoi quan ngai.


= Trung tam Giao duc thuong xuyen =
Đay la noi pho cap giao duc danh cho nhung nguoi co nhu cau hoc Chuong trinh GDTX cap Trung hoc co so, Trung hoc pho thong, he Cao đang, he Đai hoc, nhung nguoi co mong muon hoc tiep khi đa bo lo viec hoc, nhung nguoi đa qua tuoi co co hoi đi hoc lan thu hai hoac cac đoi tuong muon hoc bo sung đe hoan thien ky nang, kien thuc ve nghe nghiep.


= Truong Pho thong dan toc noi tru =
Đay la cac truong noi tru đac biet, co the la THCS hoac co the la THPT. Cac truong nay danh cho con em cac dan toc thieu so, vung sau, vung xa, vung đac biet kho khan ve kinh te – xa hoi nham boi duong nguon nhan luc, tao nguon can bo cho cac đia phuong nay. Hoc sinh đuoc o tai truong va đuoc cap kinh phi an, o.


= Truong giao duong =
Đay la loai hinh truong đac biet danh cho cac thanh thieu nien pham toi. Trong truong, cac hoc sinh nay đuoc hoc van hoa, đuoc day nghe, giao duc đao đuc đe co the ra truong, ve đia phuong sau mot vai nam. Cac nam truoc, cac truong loai nay do Bo Cong an Viet Nam quan ly, nhung bay gio do Bo Lao đong – Thuong binh va Xa hoi quan ly.


Giao duc tu thuc Theo PGS, TS Bui Xuan Hai, Truong Đai hoc Luat Thanh pho Ho Chi Minh:Hien nay o nuoc ta, cac co so giao duc tu thuc đang co vi tri, vai tro rat khiem ton trong he thong giao duc quoc dan. Mot trong so cac nguyen nhan cua thuc trang nay la do nhung han che, bat cap trong cac quy đinh cua phap luat ve truong tu thuc.So luong hoc sinh, sinh vien cac truong tu thuc chiem ty le kha nho so voi cac truong cong lap. Nam 2018, ty trong sinh vien cac truong đai hoc tu thuc o Viet Nam chi chiem 16% so voi 84% cua cac CSGD đai hoc cong lap (khong tinh sinh vien cac truong quan đoi va cong an), mot ty trong kha thap so voi muc trung binh cua Đong Nam A la 41,8%, chau A la 42,1% va the gioi la 32,9%. O mot so nuoc nhu Indonesia hay Han Quoc, CSGD tu thuc đang chiem ty trong cao hon cong lap trong đao tao trinh đo đai hoc va cao đang.
Đieu 47 Luat Giao duc va Đieu 7 Luat GDĐH quy đinh CSGD tu thuc co the đuoc thanh lap boi nha đau tu trong nuoc hoac nha đau tu nuoc ngoai. Chu “hoac” trong hai đieu luat nay dan đen he qua la cac nha đau tu trong nuoc va nha đau tu nuoc ngoai khong the cung nhau đau tu thanh lap CSGD tu thuc.


 Truong quoc te  Theo mot so nganh chuc nang, “theo quy đinh hien hanh, khong co ten goi la truong quoc te”. Tai TP. Ho Chi Minh, chua co con so thong ke cu the ve cac truong tu phong “quoc te”, cung chua co khao sat chat luong cac truong nay, nhung nhieu nguoi tung lam giao duc khang đinh la co tinh trang danh xung “truong quoc te” đuoc ap dung tran lan.


Giao duc đai hoc He thong giao duc đai hoc cua Viet Nam bi phan tan cho nhieu bo nganh quan ly. Moi bo trong chinh phu đeu co mot so hoc vien, truong đai hoc, cao đang, trung hoc chuyen nghiep va truong nghe. Bo giao duc khong truc tiep quan ly toan bo he thong đai hoc ma chi đua ra nhung quy đinh huong dan hoat đong cua cac truong đai hoc. Van đe nhan su va tai chinh cua cac co so giao duc thuoc cac bo se do bo chu quan quyet đinh. Con tai cac truong tu, van đe nhan su va tai chinh se do nhung co đong so huu truong quyet đinh. Chat luong giao duc đai hoc Viet Nam tut hau so voi cac nuoc trong khu vuc.


= Du bi đai hoc =
Can tot nghiep cap trung hoc pho thong hay tuong đuong đe co the tro thanh du bi đai hoc.
Cac hoc sinh dan toc it nguoi neu khong trung tuyen vao đai hoc co the theo hoc tai cac truong du bi đai hoc. Sau mot nam hoc tap, cac hoc sinh nay co the chon mot trong cac truong đai hoc trong ca nuoc đe theo hoc (tru Truong Đai hoc Ngoai thuong va cac truong thuoc nganh quan su).


= Trung cap, day nghe =
Can tot nghiep cap trung hoc co so, trung hoc pho thong hay tuong đuong đe co the hoc nghe, trung cap.


= Cao đang =
Can tot nghiep cap trung hoc pho thong, trung cap chuyen nghiep, hoc nghe hoac tuong đuong đe co the hoc hay lien thong len cap cao đang.
Sinh vien phai tham gia ky thi tuyen sinh truc tiep vao cao đang hoac điem thi vao đai hoc thap hon điem quy đinh nhung lai đu đe vao cao đang thi đang ky vao hoc cao đang. Chuong trinh cao đang thong thuong keo dai 3 nam. Tuy nhien, mot so truong cao đang co the keo dai đen 3,5 nam hoac 4 nam đe phu hop voi chuong trinh hoc.
Ngoai ra, con co Cao đang he 9+, la chuong trinh đao tao ket hop giua hoc van hoa THPT va hoc nghe, danh cho hoc sinh đa tot nghiep THCS. Thoi gian hoc keo dai tu 3 đen 4 nam, trong đo hoc sinh vua hoan thanh cac mon van hoa chinh nhu Toan, Ngu van, Lich su, vua đuoc đao tao chuyen sau ve nghe nghiep. Sau khi tot nghiep, hoc sinh nhan bang Cao đang chinh quy va giay chung nhan hoan thanh chuong trinh van hoa THPT, giup rut ngan thoi gian hoc tap va som tham gia thi truong lao đong.


= Đai hoc =

Can tot nghiep Trung hoc pho thong, Trung cap chuyen nghiep, hoc nghe, cao đang hay tuong đuong đe co the hoc hay lien thong len Đai hoc Theo ket qua giam sat cua Uy ban Thuong vu Quoc hoi ve thuc hien chinh sach phap luat ve thanh lap truong, đau tu va bao đam chat luong đao tao đoi voi giao duc đai hoc, tinh đen nay, ca nuoc đa co 409 truong đai hoc, cao đang, trong đo co 307 truong đuoc thanh lap moi hoac nang cap trong 10 nam qua. Voi so truong moi nay, 35 tinh, thanh đa co them truong đai hoc, cao đang moi; so tinh, thanh co truong đai hoc la 40, co truong cao đang la 60, co it nhat mot truong đai hoc hoac cao đang la 62. Trong so 307 truong đai hoc, cao đang moi, co 245 truong đuoc nang cap tu bac hoc thap hon; 8 truong đuoc nang cap tu khoa truc thuoc đai hoc quoc gia, đai hoc vung, chi co 32 truong xay dung hoan toan moi. Ket qua giam sat cho thay, cac truong đai hoc đuoc thanh lap tren co so nang cap mot khoa truc thuoc đai hoc quoc gia, đai hoc vung hoac chia tach tu mot truong đai hoc, co uu the hon trong viec chuan bi cac đieu kien bao đam chat luong, đac biet ve đoi ngu giao vien, nang luc to chuc, quan ly thuc hien nhiem vu đao tao. Con cac đon vi đuoc nang cap tu bac hoc thap hon, cao đang len đai hoc va trung cap len cao đang lai gap kho khan rat lon trong viec nang cap co so vat chat, đoi ngu đe đap ung yeu cau đao tao o bac hoc cao hon. Hoc sinh tot nghiep cap III muon vao cac truong đai hoc phai tham gia ky thi tuyen sinh đai hoc. Chuong trinh bac đai hoc cua Viet Nam keo dai tu 4 đen 6 nam; 2 nam đau la chuong trinh đai hoc đai cuong, 2 (hay 4) nam sau la chuong trinh chuyen nganh. Du la nganh gi, sinh vien phai hoc mot so tiet ve quoc phong an ninh. Sau khi tot nghiep, sinh vien đuoc cap bang đai hoc voi cac ten goi nhu: cu nhan, ky su, kien truc su, bac si, nhac si,...
Tong so sinh vien bac đai hoc hien nay khoang 1.700.000 nguoi, so luong tuyen sinh hang nam trong nhung nam gan đay khoang 500.000 nguoi/ky thi. Tuy nhien đanh gia chung chat luong đao tao giao duc bac đai hoc o Viet Nam con thap, chua tao đuoc su đong huong giua nguoi hoc, nguoi day, nha đau tu cho giao duc, nguoi su dung lao đong va xa hoi. Quan ly nha nuoc ve giao duc đai hoc con nhieu tri tre la nguyen nhan co ban cua viec chat luong giao duc đai hoc Viet Nam ngay cang tut hau truoc đoi hoi cua phat trien đat nuoc. Thieu triet ly đung đan khien giao duc đai hoc van đang loay hoay tim huong đi. Moi chi so cua nen giao duc đai hoc Viet Nam đeu kem kha xa so voi Thai Lan chu chua noi đen Anh, My, Nhat, Australia, Singapore.
Tu nam 2000-2007, nhieu hoc sinh Viet Nam đa đi du hoc o cac nuoc phat trien nhu: My, Anh, Uc, Phap, Đuc, Nhat... Rieng nam 2007 đa co 39.700 hoc sinh đi du hoc.


= Tuyen sinh =

Tat ca cong dan tot nghiep trung hoc (trung hoc pho thong hoac trung hoc chuyen nghiep) đeu đuoc tham du ky thi tuyen sinh đai hoc, cao đang hang nam, khong phan biet lua tuoi, thanh phan, ton giao, dan toc va quoc tich. Điem thi se đuoc cong bo cong khai, rong rai tren cac trang mang cua cac truong đai hoc. Cac thi sinh neu thay điem cua minh co sai sot so voi du tinh đuoc quyen phuc tra xem xet lai bai. Cac thi sinh neu đat tu điem chuan cua truong đi ra tro len đuoc moi lam cac thu tuc nhap hoc.
Tuy nhien, đe đam bao cong bang, co uu tien bang cach cong vao tong điem thi mot so điem nhat đinh đoi voi cac đoi tuong sau: con Anh hung lao đong, Anh hung Luc luong Vu trang nhan dan; cua Ba me Viet Nam Anh hung; con thuong binh; hoc sinh la nguoi dan toc thieu so; hoc sinh tot nghiep trung hoc tai cac cung sau, vung xa, bien gioi, hai đao, noi kho khan ve kinh te - xa hoi; hoc sinh nong thon. Duoi đay la cac đoi tuong đuoc tuyen thang:

Anh hung Luc luong vu trang nhan dan, Anh hung Lao đong đa tot nghiep trung hoc
Hoc sinh la thanh vien đoi tuyen quoc gia Viet Nam tham du cac ky thi Olympic quoc te hang nam
Hoc sinh đat giai Nhat trong cac cuoc thi hoc sinh gioi cac mon hang nam.
Chi rieng đoi voi cac truong cong an, quan đoi thi muon đuoc du thi phai đat cac tieu chuan ve ly lich chinh tri, suc khoe, muc đo nhay cam, phan xa, nang luc va pham chat đao đuc. Ngoai ra, Hoc vien Bao chi va Tuyen truyen cung yeu cau thi sinh muon du thi phai la đoan vien Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh. Điem chuan vao cac truong cong an va quan đoi kha cao. Tuy tuyen chon khat khe nhung van xay ra gian lan thi cu đe vao cac truong nay.


Giao duc sau đai hoc = Cao hoc =
Cac ca nhan sau khi tot nghiep đai hoc, co nhu cau hoc cao hoc, vuot qua đuoc ky thi tuyen sinh cao hoc hang nam se đuoc tham du cac khoa đao tao cao hoc. Thoi gian đao tao thuong la 3 nam, co the dai hon hoac ngan hon phu thuoc vao quy đinh cua chuyen nganh va cua co so đao tao. Cac ca nhan đi hoc cao hoc co the theo hai dien: tu đi hoc thi phai trang trai toan bo chi phi hoc tap; co quan cu đi hoc thi se đuoc co quan chi tra chi phi hoc tap, tuy nhien, cac đoi tuong nay khi đi hoc phai co su đong y cua co quan cu đi hoc. Sau khi tot nghiep, cac hoc vien cao hoc đuoc cap bang thac si.


= Nghien cuu sinh =
Đay la bac đao tao cao nhat o Viet Nam hien nay. Tat ca cac ca nhan tot nghiep tu đai hoc tro len đeu co quyen lam nghien cuu sinh voi đieu kien phai vuot qua ky thi tuyen nghien cuu sinh hang nam. Hien nay, Bo Giao duc va Đao tao co su đinh thay đoi trong cach tuyen chon nham nang cao chat luong nghien cuu sinh. Thoi gian lam nghien cuu sinh thuong la 4 nam voi nguoi co bang cu nhan hay ky su va 3 nam voi nguoi co bang thac si. Tuy nhien, thoi gian lam nghien cuu sinh con phu thuoc vao nganh hoc va loai hinh hoc (hoc tap trung hay khong tap trung). Sau khi hoan thanh thoi gian va bao ve thanh cong luan an, cac nghien cuu sinh se đuoc cap bang tien si.


Cac van đe hien nay  Giao duc pho thong  Chuong trinh giao duc pho thong tai Viet Nam đat nang viec hap thu nhieu kien thuc tong quat, it chu trong đen nang cao đao đuc, phong cach con nguoi, kha nang giao tiep va sang tao. Nen giao duc pho thong khong ke thua đuoc su chu trong đuc duc cua nen giao duc Nho giao Viet Nam nhung lai thua huong su giao đieu, tam chuong trich cu cua nen giao duc nay. Phan lon thoi gian day hoc danh cho tri duc ma tri duc cung moi chi đuoc hieu la su truyen đat kien thuc tu giao vien đen hoc sinh chu chua chu trong đen su phat trien tu duy cua hoc sinh. Hoc sinh pho thong danh qua nhieu thoi gian cho viec hoc kien thuc ly thuyet, it co thi gio vui choi, thu gian (suc khoe tinh than), tap luyen the thao (suc khoe the chat), va phat trien nhung kha nang quan trong khac nhu su chu đong, tu tin, kha nang suy nghi đoc lap, tim hieu, kham pha. Do nhung yeu to khach quan lan chu quan nen viec cai tien chuong trinh giao duc theo huong nay moi chi đuoc trien khai rat han che tai mot so truong o cac thanh pho lon (chu yeu co đieu kien kha hon ve nhan luc va co so vat chat). Viec thieu thoi gian tap luyen the thao khien suc khoe va tam voc cua thanh thieu nien Viet Nam bi anh huong rat nhieu. Nghien cuu cho thay the luc va chieu cao cua thanh thieu nien Viet Nam du đa đuoc cai thien đang ke trong nhung nam gan đay nhung van con thap so voi muc trung binh cua cac nuoc phat trien. Hoc nhieu kien thuc va lam nhieu bai tap hon khien tam ly cac em chan nan, met moi, co the dan đen nhung suy nghi va hanh đong tieu cuc trong cuoc song.
Trong hoat đong day hoc giao vien la nguoi chu đong con hoc sinh la nguoi bi đong. Nhung nguoi thiet ke chuong trinh giao duc co tham vong đao tao hoc sinh pho thong Viet Nam co trinh đo cao nhung khong tinh đen kha nang tiep thu va ghi nho kien thuc cua hoc sinh cung nhu kha nang truyen đat cua giao vien trong mot thoi luong giang day gioi han. Chinh vi nha giao khong co quyen chu đong trong giang day dan đen khong the đieu chinh noi dung va cach day hoc cho phu hop voi trinh đo tiep thu cua hoc sinh, hoan canh đia phuong, đieu kien co so vat chat...
Phuong phap giang day chinh trong he thong nhieu truong cong lap chu yeu la truyen thu mot chieu tu giao vien, đieu nay đuoc coi la mang tinh đoc đoan. Hoc sinh thuong mang tam ly chap nhan tuyet đoi va linh hoi truc tiep, thu đong nhung kien thuc tu thay co va tu sach giao khoa. Hoc sinh cung khong co nhieu co hoi đuoc tu tim hieu, suy nghi đoc lap, thao luan, phat bieu y kien, kham pha nhung gi hop voi y tuong cua minh. Phuong phap giang day nay la mot bieu hien cua nen giao duc trung co khien hoc sinh luon thieu tu duy va sang tao phu hop trong viec tiep can chu đe va hieu sau van đe cua bai hoc. Moi truong hoc thieu nhieu hoat đong nhom do hoc sinh tu chu va vi vay khong phat huy đuoc kha nang giao tiep va lanh đao.
Luong giao vien thap, tham chi khong đu song khien giao vien phai lam them nghe khac đe kiem song va khong toan tam toan y voi nghe. Luong thap khien nganh giao duc khong thu hut đuoc nguoi gioi va de nay sinh tieu cuc. Hoang Tuy nhan xet ve đieu nay "... hiem co noi nao tren the gioi va cung hiem co thoi nao tren đat nuoc ta nguoi thay mac du bi đoi xu bat cong van tan tuy gan bo voi nghe nhu trong may chuc nam nay. Khi noi đieu nay khong phai toi khong biet nhung guong xau trong nganh, nhung con sau lam rau noi canh. Nhung toi nghi so đo van la so it, so it đang ngac nhien neu đat trong hoan canh xa hoi va đieu kien lam viec cuc ky kho khan cua tat ca thay giao cua ta. Toi tin rang voi nhung hoan canh nhu the o cac nuoc khac tinh hinh giao duc phai bi đat hon nhieu. Voi chinh sach đoi voi thay giao nhu cua ta ma giao duc con đuoc nhu the nay đo that su la ky cong... kinh nghiem hon ba muoi nam qua đa cho thay hau het moi can benh tan pha giao duc đeu co nguon goc it nhieu o cai chinh sach bo mac roi khuyen khich thay giao tu buon chai đe kiem song ma lam nghe, trong mot moi truong đoi hoi ho phai toan tam toan y moi lam tot đuoc nhiem vu".
Chuong trinh day va hoc thieu su linh đong vi tat ca hoc sinh đeu hoc cung mot chuong trinh trong cung mot thoi gian, chua quan tam đen nhung khac biet ve su phat trien tam sinh ly cua moi ca nhan va o tung lua tuoi, ve hoan canh gia đinh, khac biet ve đia phuong. Cach day va hoc mang tinh nhoi nhet khien hoc sinh rat chong quen kien thuc. Hoc sinh khong đuoc khuyen khich tu hoc, tu van dung đau oc cua minh đe nhan thuc the gioi trong khi đo Immanuel Kant đinh nghia khai sang la kha nang "van dung tri tue cua minh mot cach đoc lap ma khong can su chi đao cua nguoi khac".
Cac hoc sinh trung hoc co so va trung hoc pho thong thuong tham gia cac lop hoc them, voi tong thoi gian co the keo dai toi 9 tieng đong ho trong mot ngay. Phu huynh cung san sang đang ky cho con em minh vao cac buoi day kem rong rai (khac voi cac truong luyen on thi), vi cac buoi day kem nay lien quan toi cac bai kiem tra hoac ky thi sap toi. Muc luong trung binh hang thang cua giao vien cong lap, vao nam 2020, uoc tinh khoang tu 150 USD đen 500 USD, vi vay lam viec ngoai gio trong cac co so giao duc tu nhan hoac giang day trong cac lop day them nay se bo sung nhieu hon cho nguon thu nhap cua giao vien. Nhung hoc sinh khong tham gia cac lop hoc them nay se gap rat nhieu kho khan, vi tai lieu va kien thuc co trong cac bai kiem tra va cac ky thi thuong chi đuoc cung cap va day trong cac buoi day them nay.
Kha nang van dung ngoai ngu cua hoc sinh sau khi tot nghiep Trung hoc pho thong la kha kem, voi phuong phap day hoc thu đong chi tap trung vao ngu phap, cac ky nang quan trong nhat khi lam viec hoac giao tiep voi nguoi nuoc ngoai la ky nang nghe va noi thi hau nhu khong co. Co y kien cho rang: "Đe an ngoai ngu quoc gia bao nam nay van chi tap trung đao tao tieng Anh "chet". Khong co ky nang thuc hanh, chi thi viet ve tu vung, ngu phap va đoc hieu, nhung thu đon thuan la giai bai tap". Trong ky thi tot nghiep trung hoc pho thong nam 2020, điem trung binh mon tieng Anh ca nuoc la 4,58, muc điem nhieu thi sinh đat nhat la 3,4, so thi sinh duoi trung binh chiem 68,74%, chi 6/63 tinh thanh đat điem trung binh ngoai ngu tren 5.
Moi nam, Viet Nam co tren mot trieu hoc sinh trung hoc pho thong du thi tuyen vao cac truong đai hoc, cao đang va khoang 15% nguoi đa tro thanh sinh vien. Nhung hoc sinh khong vao đuoc đai hoc khi bat đau cho cuoc song moi thuong rat kem ve chuyen mon nghe nghiep, tac phong lam viec, kha nang giao tiep va van hoa ung xu. Viet Nam se con phai mat rat nhieu nam nua đe khac phuc nhung han che đang ton tai trong cap bac giao duc pho thong nay.


 Giao duc đai hoc  Theo mot nghi quyet hoi nghi trung uong Đang Cong san Viet Nam nam 2013, chat luong va hieu qua giao duc nhat la giao duc đai hoc va giao duc nghe nghiep con thap so voi yeu cau. Toan bo he thong giao duc đai hoc đang phai đoi mat voi rat nhieu van đe, nhu chuong trinh giang day loi thoi, giang vien lam trung tam trong phuong phap day va hoc, thieu tinh lien ket giua giang day va cac hoat đong nghien cuu, va su khac biet lon giua đao tao ly thuyet va thuc hanh. Đieu nay dan toi he qua la rat nhieu sinh vien du đa tot nghiep nhung khong co kha nang tim đuoc viec lam đung chuyen mon nganh nghe vi thieu nhung ky nang nghe nghiep.
Sinh vien Viet Nam thieu kien ​​thuc mac du đa đuoc day rat nhieu, vi thuc te muc đich chinh cua viec hoc tap chi nham vuot qua cac ky thi. Sinh vien xem trong bang cap hon la kien thuc, tuy nhien bang cap va chung chi cua cac truong đai hoc tai Viet Nam lai khong đuoc cong nhan tren toan the gioi. Hoai Thanh tung nhan xet "Nguoi minh van đuoc tieng la hieu hoc, nhung đung ra chi la hieu loi va hieu danh. Khi su hoc khong đua đen cho minh loi va danh thi it ai con them mang đen no nua... Cho đen ngay nay, trong mot tram nguoi buoc chan ra khoi nha truong, khong co lay nam ba nguoi đe tam vao viec hoc. Giua mot vu tru đay nhung su huyen bi, nguoi minh nhu khach qua đuong bung mat ma đi vi so met mat. Tinh than cua minh bac nhuoc nhu vay khong trach gi minh thua kem". Co the noi đen nay nguoi Viet van chua co mot tinh than thuc hoc, hoc vi tri thuc chu khong phai vi danh loi. Đieu nay anh huong rat lon đen su phat trien cua nen hoc thuat Viet Nam trong đo co giao duc đai hoc. Hon nua nguoi Viet cung khong co truyen thong hoc thuat manh lai vua chuyen tu Han hoc sang Tay hoc trong khoang mot the ky con nen quoc hoc su dung chu quoc ngu moi chi chiem đia vi chinh thong tu nam 1945 đen nay lai phat trien trong đieu kien chien tranh va it giao luu voi the gioi trong thoi gian dai nen nen giao duc đai hoc hien đai kem hon cac nuoc khac cung la đieu đuong nhien. Hoai Thanh nhan xet ve truyen thong hoc thuat va qua trinh chuyen đoi tu Han hoc sang Tay hoc cua Viet Nam "Ta khong co mot nen quoc hoc neu quoc hoc la hoc thuat rieng cua nuoc. Trai qua may ngan nam lich su ta co ho khong co sang tac gi ve hoc thuat. Ay cung vi ta kem oc truu tuong khai quat, đieu kien can ban đe phat minh ve tu tuong. Nguoi phuong Tay rat ngac nhien thay ta hom qua chi biet co Tu thu, Ngu kinh ma hom nay bong tin theo nhung thuyet rat moi me rat cap tien cua khoa hoc hien kim. Ho khong biet rang hoc thuat tu tuong khong phai la nhung can ban tinh than cua dan toc ta. Tu tuong nao co loi cho đoi song dan toc thi ta theo, nhung mot khi tinh the đoi thay, tu tuong ay tro nen co hai cho đoi song chung ta se trut bo de dang khong hoi tiec". Viet Nam se con mat nhieu nam nua đe co mot nen hoc thuat ngang tam cac nuoc trong khu vuc chu chua noi đen cac nuoc phat trien tren the gioi.
Viet Nam chua co tu do hoc thuat nen chua co mot nen đai hoc thuc thu. Cac truong đai hoc cua Viet Nam lac hau ngay ca so voi cac truong đai hoc trong khu vuc Đong Nam A vi nguoi ta khong the nao đat đen chan ly trong moi truong hoc thuat bi chinh tri hoa hay hanh chinh hoa cao đo, khi ngan sach nghien cuu bi phan bo thien lech, khong dua vao chuan muc khoa hoc, hay khi giang vien va nha nghien cuu co the de dang bi cach chuc hay huy van bang chi vi phat bieu quan điem khong chinh thong. Xa hoi Viet Nam cung it coi trong tu do hoc thuat. Hien nay muc đich chu yeu cua viec hoc đai hoc la co tam bang đe tim kiem viec lam. Giang vien đai hoc thi chi quan tam lam sao giu đuoc cho lam va thang quan tien chuc nen cung chang can đen tu do hoc thuat. Voi cac đai hoc tu thuc thi toi đa hoa loi nhuan, chu khong phai tu do hoc thuat, tro thanh muc tieu hang đau. Chuong trinh đao tao đai hoc hien nay con nhieu go bo. Cac yeu cau bat buoc ve đao tao chinh tri, viec ap đat chuong trinh khung cung voi thu tuc xin phep mo nganh moi phien phuc khien cho cac truong đai hoc tren thuc te khong co nhieu tu do trong viec quyet đinh chuong trinh va noi dung đao tao. Nguon tai chinh eo hep cung gop phan han che nhu cau tu do hoc thuat. Cac truong đai hoc quan tam đen thu hut hoc sinh đe cai thien thu nhap hon la nghien cuu do vay xem nhe nhu cau tu do hoc thuat; mat khac sinh ra đong co tuan thu thay vi đoi moi. Hon nua, voi nguon tai chinh han che, cac truong đai hoc Viet Nam kho tuyen đuoc nhung giang vien va nha quan ly đai hoc xuat sac nhat. Viec thieu vang tai nang vua kim ham sinh khi cua cac truong đai hoc vua han che nhu cau va kha nang theo đuoi tu do hoc thuat cua cac truong đai hoc Viet Nam. Cuoi cung, đang tiec la o Viet Nam chua co mot cong đong hoc thuat hay gioi han lam thuc thu. He qua la su thieu vang he thong chuan muc va tieng noi chung đe tao đong luc va nhu cau cho tu do hoc thuat cung nhu đam bao tu do hoc thuat đuoc su dung vi loi ich chung cua toan xa hoi nho kha nang tu nhan thuc va tu sua sai cua cong đong hoc thuat. Tu do hoc thuat trong cac truong đai hoc Viet Nam con nhieu han che tren hau het cac phuong dien quan trong, tu nghien cuu va thao luan khoa hoc đen cong bo ket qua va phat bieu quan điem. Nhung han che nay chu yeu xuat phat tu tinh trang chinh tri hoa va can thiep qua muc cua Nha nuoc vao đai hoc, tu đo dan toi su thieu tu chu cua cac co so đao tao đai hoc va mat dan y thuc tu do hoc thuat cua gioi han lam cung nhu cua toan xa hoi.
Hau qua cua nhung nhuoc điem tren la moi nam Viet Nam co khoang 150.000 sinh vien tot nghiep nhung uoc tinh chi co 5-10% sinh vien gioi nhat voi trinh đo tieng Anh va kha nang giao tiep cao tim đuoc viec lam voi thu nhap tam on đinh (khoang 300 - 600 USD/thang) tu cac cong ty nuoc ngoai, 90 - 95% so con lai khong co viec lam, hay co viec voi thu nhap rat thap (khoang 150 USD/thang). Theo khao sat ve viec lam cua sinh vien đa tot nghiep trong nam hoc 2009–2010 do Trung tam Nghien cuu chinh sach – Đai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van, Đai hoc Quoc gia Ha Noi, trong so 3000 nguoi đuoc hoi, 26,2% cho biet ho van that nghiep voi đa so khong the tim đuoc viec lam. Trong so nhung nguoi co viec lam, 61% cho biet ho thieu ky nang lam viec, 42% thieu kinh nghiem va 32% thieu kien thuc chuyen mon. Viec đao tao nganh giao duc su pham hien nay dien ra tran lan, sinh vien voi 9 điem tuong ung voi ba mon thi khoanh trac nghiem tuy y va them điem cong vung la co the đo vao cac truong cao đang su pham do đo sinh vien su pham co ty le that nghiep cao nhat.
Hien nay, nha nuoc Viet Nam đang tich cuc cai cach he thong giao duc đai hoc bang viec trao them quyen cho cac truong đai hoc. Đieu 32 Luat Giao duc Đai hoc so 08/2012/QH13 đuoc Quoc hoi thong qua ngay 18/6/2012 quy đinh "Co so giao duc đai hoc tu chu trong cac hoat đong chu yeu thuoc cac linh vuc to chuc va nhan su, tai chinh va tai san, đao tao, khoa hoc va cong nghe, hop tac quoc te, bao đam chat luong giao duc đai hoc. Co so giao duc đai hoc thuc hien quyen tu chu o muc đo cao hon phu hop voi nang luc, ket qua xep hang va ket qua kiem đinh chat luong giao duc.". Đieu 36 luat nay cung quy đinh "Hieu truong co so giao duc đai hoc to chuc bien soan hoac lua chon, duyet giao trinh giao duc đai hoc đe su dung lam tai lieu giang day, hoc tap trong co so giao duc đai hoc tren co so tham đinh cua Hoi đong tham đinh giao trinh do hieu truong co so giao duc đai hoc thanh lap.", tuy nhien "Bo Giao duc va Đao tao to chuc bien soan giao trinh su dung chung cac mon ly luan chinh tri, quoc phong - an ninh đe lam tai lieu giang day, hoc tap trong cac co so giao duc đai hoc". Cac lanh đao hang đau cua Chinh phu Viet Nam bay to su ung ho tu chu đai hoc va yeu cau thuc đay nhanh hon nua tien trinh nay. Tuy nhien co y kien cho rang cac truong đai hoc Viet Nam chua đu nang luc va thieu su san sang cho viec tu chu, cac đieu khoan trong Luat Giao duc Đai hoc cho thay quyen tu chu cua cac truong đai hoc kho co the tro thanh hien thuc vi co qua nhieu điem hoan toan trai voi tinh than tu chu đai hoc hoac mo ho đen đo khong the thuc thi. Luat giao duc đai hoc sua đoi so 34/2018/QH14 đuoc Quoc hoi Viet Nam thong qua ngay 19/11/2018 đinh nghia "Quyen tu chu la quyen cua co so giao duc đai hoc đuoc tu xac đinh muc tieu va lua chon cach thuc thuc hien muc tieu; tu quyet đinh va co trach nhiem giai trinh ve hoat đong chuyen mon, hoc thuat, to chuc, nhan su, tai chinh, tai san va hoat đong khac tren co so quy đinh cua phap luat va nang luc cua co so giao duc đai hoc.". Đieu 32 cua luat nay quy đinh "Chinh phu quy đinh chi tiet ve quyen tu chu va trach nhiem giai trinh cua co so giao duc đai hoc.".
Tren thuc te, hien nay, tu chu đai hoc Viet Nam la tu chu co đieu kien vi cac truong đeu phai bao cao va xin phe duyet cua co quan quan ly cap tren. Cac truong đai hoc cong tai Viet Nam tren danh nghia đuoc tu chu nhung phai phu thuoc qua nhieu co quan quan ly nhu mo nganh đao tao phai xin phep Bo Giao duc Đao tao; tang giam hoc phi phai xin phep Bo Tai chinh; xay dung ha tang, mua sam thiet bi va cac hoat đong khac cung phai thong qua cac co quan quan ly khac nhau voi qua nhieu van ban, thu tuc hanh chinh; tham chi nang luong cho cac giao su thi cung can Bo Noi vu duyet, mac du Bo Noi vu chang biet nguoi đo la ai. Tu chu đai hoc đuoc quy đinh trong Luat Giao duc Đai hoc Viet Nam cung chi la tu chu thu tuc trong đo truong đai hoc co tham quyen trong viec thuc hien cac quyet đinh san co nhung khong co quyen đua ra quyet đinh cua rieng minh, hoac chi co quyen đua ra cac quyet đinh tung phan. Su tu chu nay khac voi cac truong đai hoc phuong Tay đuoc tu chu thuc chat trong đo truong đai hoc co tham quyen đay đu đe đua ra cac quyet đinh đe van hanh nha truong huong toi muc tieu, su menh, tam nhin va cac gia tri cot loi đa đuoc xac đinh. Nha nuoc chua ban hanh quy đinh cu the nao ve quyen cua cac truong đai hoc trong viec xac lap quyen tu chu va tu chiu trach nhiem cua ho nhung lai quy đinh cac quyen tu chu cua đai hoc đeu phai theo quy đinh nha nuoc. Trong suot tien trinh thuc thi tu chu đai hoc, chua thay Bo Giao duc co mot van ban nao huong dan cac đai hoc thuc hien cac quyen tu chu ma chi thay cac van ban duy tri co che tap quyen, han che quyen tu chu cua cac đai hoc va buoc cac truong phai thuc hien đung quy đinh hien hanh. Hoi đong truong la thiet che van hanh mot đai hoc tu chu lai huu danh vo thuc, khong co tieng noi, khong co quyen luc cung nhu khong co tai chinh. Đen giua nam 2018 co 2/3 trong tong so cac truong cong lap chua thanh lap hoi đong truong.


 Nhung van đe khac  Cac truong cong lap đang gap nhieu kho khan do đang tung buoc tu chu tai chinh. Hien tai, chi co cac truong tieu hoc đuoc Nha nuoc tro cap đen 50% tong hoc phi. Mac du ty le hoc sinh nhap hoc co the cao nhung chat luong giao duc tieu hoc o cac vung ngheo khong đat yeu cau. Hon nua, ty le bo hoc sau lop Nam cung cao, đac biet la o vung nong thon va mien nui, vi hau het hoc sinh đeu ngheo đoi, gia đinh khong đu tien đe ho tro cac em đi hoc trung hoc hoac đai hoc. Nghi hoc thuong xuyen cung khien luc hoc va ket qua hoc tap giam sut. Đanh gia Nghien cuu muc đo ngheo (PPA) cho thay nhieu ho gia đinh ngheo coi viec cho tre em đi lao đong som đe kiem tien se co gia tri hon so voi viec đi hoc. Đoi voi ho, co hoi va chi phi cho viec đua con đen truong đuoc xem la qua cao, va loi ich lau dai cua giao duc khong the so sanh voi nhung thiet hai kinh te trong ngan han. 
Hien nay, nganh giao duc đang gap phai mot van đe rat đang lo ngai la su xuong cap trong chat luong cua đoi ngu giao vien. Nganh su pham khong đuoc đau tu va quan tam đung muc, đau vao điem chuan thap, viec lam cua cac sinh vien nganh su pham sau khi ra truong khong on đinh, muc luong va đai ngo con thap trong khi ap luc cong viec va cuoc song lai qua cao, dan đen tinh trang giao vien khong thuc su chuyen tam vao nghien cuu giang day. Rat nhieu giao vien đa phai mo cac lop day them đe kiem them thu nhap, hoac phai lam nghe tay trai khac.
Tai Viet Nam đang co qua nhieu truong đao tao ve kinh te, tai chinh, ke toan, ngan hang... nhung rat it truong ve khoa hoc, cong nghe, ky thuat; qua nhieu truong đai hoc, cao đang kem chat luong nhung rat it truong trung cap ky thuat. Co so vat chat đao tao con nhieu han che, cung voi co cau đao tao hien nay dan toi tinh trang thieu rat nhieu cong nhan lanh nghe, can bo ky thuat trung cap gioi nhung lai thua nhieu ky su, can bo quan ly nang luc kem. Ngay cang co nhieu nguoi nang luc gioi, chuyen mon tot đi ra nuoc ngoai (đac biet cac nuoc phat trien) tim kiem co hoi nghe nghiep nham phat huy het kha nang cua minh đang khien tinh trang chay mau chat xam tai Viet Nam co chieu huong gia tang đang lo ngai, anh huong nang ne đoi voi nen kinh te đat nuoc. Do đo, nen giao duc hien nay khong đu suc đap ung nhu cau nhan luc đe phat trien nen cong nghiep Viet Nam.


Cai cach giao duc Nen giao duc Viet Nam hien tai đang kem chat luong va khong co huong đi ro rang. Bo Giao duc va Đao tao Viet Nam thua nhan nen giao duc Viet Nam ton tai nhung yeu kem nhu chat luong giao duc va đao tao con thap so voi yeu cau phat trien kinh te xa hoi; chuong trinh giao duc con coi nhe thuc hanh, ung dung kien thuc; phuong phap giao duc, kiem tra, thi cu va đanh gia lac hau, thieu thuc chat; thieu gan ket giua đao tao voi nghien cuu khoa hoc, san xuat, kinh doanh va nhu cau cua thi truong lao đong; chua chu trong đung muc viec giao duc đao đuc, loi song va ki nang lam viec; he thong giao duc thieu tinh lien thong giua cac trinh đo đao tao va cac phuong thuc giao duc, chua phu hop voi yeu cau phat trien đat nuoc va hoi nhap quoc te; quan li giao duc va đao tao con nhieu yeu kem, nhieu hien tuong tieu cuc keo dai trong giao duc; chat luong, so luong va co cau đoi ngu nha giao va can bo quan li giao duc con nhieu han che; mot bo phan chua theo kip yeu cau đoi moi va phat trien giao duc, thieu tam huyet, tham chi vi pham đao đuc nghe nghiep; đau tu cho giao duc va đao tao chua hieu qua; chinh sach, co che tai chinh cho giao duc va đao tao chua phu hop; co so vat chat ki thuat con thieu va lac hau, nhat la o vung sau, vung xa. Đay cung la nhan đinh cua Đang Cong san Viet Nam ve nen giao duc Viet Nam.
Đang Cong san Viet Nam cho rang nguyen nhan cua nhung yeu kem vua ke do viec the che hoa cac quan điem, chu truong cua Đang va Nha nuoc ve phat trien giao duc va đao tao con cham va lung tung. Viec xay dung, to chuc thuc hien chien luoc, ke hoach va chuong trinh phat trien giao duc-đao tao chua đap ung yeu cau cua xa hoi. Muc tieu giao duc toan dien chua đuoc hieu va thuc hien đung. Benh hinh thuc, hu danh, chay theo bang cap... cham đuoc khac phuc, co mat nghiem trong hon. Tu duy bao cap con nang, lam han che kha nang huy đong cac nguon luc xa hoi đau tu cho giao duc, đao tao. Viec phan đinh giua quan ly nha nuoc voi hoat đong quan tri trong cac co so giao duc, đao tao chua ro. Cong tac quan ly chat luong, thanh tra, kiem tra, giam sat chua đuoc coi trong đung muc. Su phoi hop giua cac co quan nha nuoc, to chuc xa hoi va gia đinh chua chat che. Nguon luc quoc gia va kha nang cua phan đong gia đinh đau tu cho giao duc va đao tao con thap so voi yeu cau.
Bo Giao duc va Đao tao Viet Nam cho rang, đoi moi can ban, toan dien giao duc va đao tao la đoi moi nhung van đe lon, cot loi, cap thiet, tu quan điem, tu tuong chi đao đen muc tieu, noi dung, phuong phap, co che, chinh sach, đieu kien bao đam thuc hien; đoi moi tu su lanh đao cua Đang, su quan li cua Nha nuoc đen hoat đong quan tri cua cac co so giao duc, đao tao va viec tham gia cua gia đinh, cong đong, xa hoi va ban than nguoi hoc; đoi moi o tat ca cac bac hoc, nganh hoc. Đoi moi đe tao ra chuyen bien manh me ve chat luong va hieu qua giao duc, đap ung ngay cang tot hon yeu cau cua xa hoi, nhu cau hoc tap cua nhan dan. Đoi moi phai bao đam tinh he thong, co tam nhin dai han, phu hop voi tung loai đoi tuong va cap hoc, cac giai phap đong bo, kha thi, co trong tam, trong điem, lo trinh, buoc đi phu hop. Đoi moi can ban va toan dien khong co nghia la lam lai tat ca, tu đau ma can vua ke thua, cung co, phat huy cac thanh tuu, phat trien nhung nhan to moi, tiep thu co chon loc nhung kinh nghiem cua the gioi, vua kien quyet chan chinh nhung nhan thuc, viec lam lech lac; đoi moi co trong tam, trong điem, co lo trinh phu hop voi thuc te đat nuoc, đia phuong. Nhung han che, thach thuc cua giao duc phai đuoc nhan thuc sau sac, co giai phap huu hieu va lo trinh khac phuc, vuot qua đe đua su nghiep giao duc len tam cao moi.
Hoang Tuy nhan xet ve cai cach giao duc o Viet Nam "Giao duc la mot he thong phuc tap, theo nghia khoa hoc cua tu nay, can phai đuoc tiep can va van hanh nhu mot he thong phuc tap moi co hy vong tranh khoi sai lam, that bai. Lanh đao, quan ly giao duc ma thieu tu duy he thong, thieu mot tam nhin chien luoc bao quat thi chi co sa vao su vu, nay the nay mai the khac, “đoi moi” lien mien nhung vun vat, chap va, khong nhat quan, rot cuc tieu ton nhieu cong suc tien cua ma ket qua chi lam roi them mot he thong von đa que quat, thieu sinh khi, thuong xuyen truc trac. Trong mot the gioi bien chuyen cuc ky mau le, chi cham mot vai nam đa co the gay thiet hai đang ke, huong chi may thap ky lien hau nhu giam chan tai cho va loay hoay voi nhung van nan nhuc nhoi keo dai het nam nay qua nam khac. Khong đau can bon chu can kiem liem chinh hon linh vuc giao duc. Cung khong đau can tu duy phe phan, can tu do, sang tao hon o đay. Mot nen hoc thuat đa thieu vang cac đao đuc va đuc tinh co ban ay tat nhien som muon cung bien chat va lam vao be tac. Khi ay nhung đieu chinh cuc bo theo kieu đoi moi tung viec vun vat nhu vua qua khong nhung khong co tac dung ma con lam keo dai them tinh trang tri tre. Luc nay loi ra duy nhat cho giao duc la cai tao cau truc, xay dung lai tu goc, thay đoi ca thiet ke he thong. Chi co nhu the moi mong cuu giao duc thoat ra khoi khung hoang trien mien.".
Nganh giao duc can phai co cau lai he thong cac truong cong lap, sap xep lai đoi ngu can bo quan ly, đoi ngu giao vien; giam bien che thua; cho nghi viec nhung nguoi nang luc yeu kem,... Lam đuoc viec nay nang suat lao đong se tang, luong nha giao se tang, cuoc song nha giao se on đinh ben vung. Mot đe xuat đuoc đua ra đo la: "Nen bo “bien che” nhu hien nay đoi voi can bo quan ly giao duc va giao vien cong lap. Tat ca đeu thuc hien che đo “Hop đong lao đong” co thoi han, nham bao đam co che canh tranh, khac phuc tinh trang “khong co vao, co ra” tam ly “vien chuc suot đoi” trong đoi ngu vien chuc, tao đong luc đe vien chuc đa đuoc tuyen dung lien tuc phan đau nang cao trinh đo, hoan thanh tot chuc trach, nhiem vu”.


Đanh gia Ong Vuong Tri Nhan nhan xet ve nen giao duc Viet Nam "Muoi nam gan đay, tinh hinh co chut đoi khac, nhung la chi đoi khac tren be mat. Cua quay may thi nen giao duc nay cung khong khac đuoc so voi chinh minh. No đa can kiet nang luc tu cai hoa. Ngay ca nhung nguoi trong bo may quyen luc cung đeu tinh chuyen cho con em minh qua nhieu nuoc phuong Tay, nhat la sang My đe hoc. Nhung ho chi lo đuoc cho gia đinh rieng cua ho thoi. O trong nuoc, nhung bai ban cua mien Bac cu đuoc tan trang lai chut it van ngu tri trong toan bo nen giao duc, va trong tham tam, nhieu nguoi đa bat đau nghi rang hinh nhu co mot bai lay đa đuoc tao ra va chung ta khong bao gio thoat khoi."
Ong Hoang Tuy nhan xet ve nen giao duc Viet Nam "Đa sang the ky 21 nhung giao duc cua ta van giu nhieu quan niem co hu nhu thoi phong kien Nho giao hay thoi trung co o Chau Au, nang tinh giao đieu kinh ke, vi nham muc tieu thien can bien con nguoi thanh mot phuong tien su dung vao cac muc đich ton giao hay chinh tri, hon la hoan thien con nguoi nhu mot chu the tu do. Phuong Tay đa co the nhanh chong buoc len giai đoan phat trien van minh cong nghiep hien đai trong khi Phuong Đong con ngu dai trong van minh nong nghiep chinh la nho ho đa som the tuc hoa giao duc. Thiet nghi mot giai phap tuong tu cung can nghien cuu cho nha truong Viet Nam đe buoc vao kinh te tri thuc thoi nay... kinh nghiem hon ba muoi nam qua đa cho thay hau het moi can benh tan pha giao duc đeu co nguon goc it nhieu o cai chinh sach bo mac roi khuyen khich thay giao tu buon chai đe kiem song ma lam nghe, trong mot moi truong đoi hoi ho phai toan tam toan y moi lam tot đuoc nhiem vu. Vay nen giai quyet cai u nay la đieu kien tien quyet mo đuong cho giao duc (va khoa hoc) that su tro thanh quoc sach hang đau. Tuy nhien cung phai cat u mot cach an toan vi neu lam khong minh bach đuong hoang nhu hien nay thi chi gay them hon loan, cung rat nguy hiem."


Xem them Giao duc va Khoa cu thoi Tran
Giao duc va Khoa cu thoi Le So
Giao duc va Khoa cu thoi Mac
Giao duc va Khoa cu thoi Nguyen
Giao duc Viet Nam Cong hoa
Giao duc Viet Nam Dan chu Cong hoa
Bo Giao duc va Đao tao Viet Nam
Nha xuat ban Giao duc Viet Nam
VTV7
Co cau he thong giao duc quoc dan Viet Nam


Chu thich Tham khao
London, Jonathan D., bien tap (2011). Education in Vietnam. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 978-9814279062.
Dror, Olga (2018). Making Two Vietnams: War and Youth Identities, 1965–1975. Cambridge University Press. ISBN 978-1108556163.


Lien ket ngoai Bo Giao duc & Đao tao Luu tru ngay 3 thang 6 nam 2017 tai Wayback Machine
Ho Tu Bao va cac cong su (2006). "Su dung tri thuc Viet kieu đe xay dung giao duc đai hoc chat luong cao tai Viet Nam: Mot đe an". Ban goc luu tru ngay 8 thang 12 nam 2013. Truy cap ngay 6 thang 12 nam 2013. Thoi đai moi, so 9, thang 11/2006.
Ho Tu Bao va cac cong su (2008). "Đe an cai cach giao duc Viet Nam: Phan tich va đe nghi cua nhom nghien cuu giao duc Viet Nam". Ban goc luu tru ngay 8 thang 12 nam 2013. Truy cap ngay 6 thang 12 nam 2013. Thoi đai moi, so 13, thang 3/2008.
Luat so 38/2005/QH11 cua Quoc hoi: Luat Giao duc 27/06/2005