Aleksandr Vasilievich Chayanov (tieng Nga: Александр Васильевич Чаянов) (17/1/1888-3/10/1937) la mot nha kinh te hoc Lien Xo va mot hoc gia ve xa hoi hoc nong thon.


Tieu su Chayanov sinh ra tai Moskva trong mot gia đinh doanh nhan kha gia va co hoc thuc. Ong la mot nha tu tuong cua truong phai dan tuy tu nam 1905. Nam 1906, ong theo hoc tai Đai hoc Nong nghiep Moskva. Nam 1908, ong cong bo cong trinh khoa hoc đau tien cua minh ve hop tac hoa nong nghiep tai Y. Sau đo ong gia nhap Đang Cach mang Xa hoi. Chayanov cung la mot nha hoat đong noi tieng cua phong trao hop tac hoa tai Nga sau Cach mang Thang Hai nam 1917. Nam 1918, ong co hoc vi tien si va tro thanh giao su giang day tai khoa kinh te Hoc vien Nong nghiep Petrovskaya. Nam 1919, ong lanh đao Vien nghien cuu kinh te nong nghiep. Ong cung la thanh vien cua Hoi đong lap hien toan Nga. Trong giai đoan tu nam 1921 toi nam 1923 ong la uy vien cua hoi đong phu trach Bo Dan uy Nong nghiep (Наркомзема) Lien bang Nga.
Ong la nguoi đe xuat hop tac hoa nong nghiep, nhung lai nghi ngo tinh hieu qua cua viec xay dung cac trang trai/hop tac xa co quy mo lon mot cach bua bai. Su hoai nghi cua Chayanov co nguon goc tu y tuong cho rang cac ho gia đinh, đac biet la cac ho gia đinh nong dan tien hanh san xuat kieu tu cung tu cap, co xu huong chi san xuat vua đu luong luong thuc-thuc pham ma ho can đe song. Ong tin rang chinh quyen Xo viet kho ma buoc cac ho gia đinh nay hop tac voi nhau va san xuat mot luong thang du luong thuc-thuc pham. Quan điem nay đa bi Stalin phe phan nang ne nhu la "su bao ve cho nhung ke kulak". Nam 1929 Stalin tung noi rang :

Непонятно только, почему антинаучные теории "советских" экономистов типа Чаяновых должны иметь свободное хождение в нашей печати... (Toi khong hieu tai sao nhung hoc thuyet phan khoa hoc cua cac nha kinh te hoc "Xo viet" kieu nhu Chayanov lai can phai co su luu hanh tu do trong nganh xuat ban cua chung ta...).
Tuy nhien, cuoi cung thi Chayanov lai la nguoi đung ve nhung van đe đoi voi viec ke hoach hoa nen nong nghiep Xo viet.
Nam 1930 Chayanov bi bat giu trong "Vu an Đang Nong dan Lao đong" do Bo Dan uy Noi vu Lien bang Nga (NKVD) nguy tao. Ten goi cua Đang nay đuoc lay tu cuon sach khoa hoc vien tuong do Chayanov viet trong thap nien 1920, va ong bi cao buoc la mot thu linh cua Đang nay. Viec to tung xet xu co du đinh la mang tinh chat xet xu hinh thuc, nhung đa that bai do y chi manh me cua cac bi cao. Tuy nhien, trong phien xet xu kin nam 1932 Chayanov đa phai chiu hinh phat lao đong cai tao 5 nam tai Kazakhstan. Ngay 3 thang 10 nam 1937 Chayanov lai bi bat giu mot lan nua đe đem ra xet xu va bi ban trong cung mot ngay.
Vo ong cung bi tran ap va phai lao đong cai tao 18 nam. Chayanov đa đuoc phuc hoi danh du vao nam 1987.
Cac tac pham chinh cua Chayanov bao gom To chuc trang trai nong dan (nguyen tac đuoc xuat ban bang tieng Nga nam 1925) va Ve hoc thuyet cua cac he thong kinh te phi tu ban lan đau tien đa đuoc dich sang tieng Anh vao nam 1966. Hoc thuyet cua Chayanov ve cac ho gia đinh nong dan đa co anh huong toi su phat trien cua kinh te nhan loai hoc. Nha nhan loai hoc Marshall Sahlins theo luan thuyet thuc chat (substantivism) vien dan toi Chayanov trong hoc thuyet cua ong ve phuong thuc san xuat gia đinh, nhung cac tac gia sau nay lai cho rang su su dung kinh te hoc tan co đien cua Chayanov ung ho cho luan thuyet hinh thuc (formalism).
Cuon sach cua ong Путешествие моего брата Алексея в страну крестьянской утопии [Cuoc du hanh cua em trai toi Aleksey toi đat nuoc khong tuong nong dan] (Moskva: Gosizdat, 1920) đa du bao mot su chuyen giao quyen luc nhanh chong vao tay nong dan; nhan vat chinh cua cau chuyen thuc day vao nam 1984, "trong mot đat nuoc ma lang que đa chinh phuc đo thi, noi cac hop tac xa thu cong đa thay the cho cong nghiep". Giong nhu Мы (Chung ta) cua Evgeny Ivanovich Zamyatin, cuon sach nay chua đung cac yeu to than bi


Nguyen ly can bang tieu thu-lao đong Ty le so nguoi phu thuoc vao nguoi lao đong chinh cang cao thi nguoi lao đong đo cang lao đong tich cuc hon. Chayanov đa đe xuat rang nhung nguoi nong dan co gang lao đong tich cuc o muc đo ho can đe đam bao cac nhu cau sinh ton cua ho, nhung khong co đong co thuc đay khi đa vuot qua cac nhu cau nay va vi the se cham lai va ngung lam viec mot khi đa đat đuoc cac nhu cau nay. Nguyen ly nay, đuoc goi la nguyen ly can bang tieu thu-lao đong, vi the cho rang lao đong se tang len cho toi khi no đat đuoc (can bang) cac nhu cau (tieu thu) cua ho gia đinh. Quan điem nay ve trang trai nong dan an y rang no se khong phat trien thanh Chu nghia tu ban neu khong co mot vai yeu to bo sung tu ben ngoai. Ngoai ra, kieu song nong dan đuoc ong nhin nhan la đoi choi mot cach ly tuong voi Chu nghia tu ban o cho ho gia đinh lao đong đe song, chu khong phai vi loi nhuan.


= Trong thuc tien =
Trong thuc tien, nguyen ly can bang tieu thu-lao đong co nghia rang ke toan đoi voi mot trang trai la khong chinh xac khi so sanh voi mot cong ty tu ban tai chinh chinh quy. Đieu nay la do o đay khong co su chia tach giua von va lao đong. Ke toan lam viec voi mot cau truc gia thanh nhan tao, trong đo nguoi ta tinh toan moi loai chi phi ma trong thuc te mot trang trai khong co. Chang han, tien cong va cac loai gia suc ma trang trai nuoi cung nhu phan huu co va thuc an gia suc đuoc tinh dua vao phan bon thuong mai (nhan tao) va bao gom cac loai thuc an gia suc. Mot chiec may keo đuoc tinh het khau hao sau 4 nam trong khi nguoi nong dan thuong mua mot chiec may keo cu thu hai va su dung no trong them 15 nam nua.


Anh huong cua Chayanov Cac y tuong cua Chayanov đa song lau hon ong. Tac pham cua ong đa đuoc nhung nguoi phuong Tay phat hien ra vao giua thap nien 1960. Cac nha xa hoi hoc nong thon, cac nha nhan loai hoc va cac nha dan toc hoc hoat đong tai cac nuoc đang phat trien, noi nen kinh te nong nghiep van giu vai tro chu đao, ap dung hoc thuyet cua ong đe hieu them ve ban chat cua lao đong trang trai gia đinh. Halil Inalcik, su gia hang đau ve đe quoc Ottoman, đa ap dung cac y tuong cua Chayanov vao van đe phat canh thu to đat đai cho nong dan tai đe quoc Ottoman.
Bat đau tu giua thap nien 1990, cac tap sach Звенящие кедры России (Nhung cay tuyet tung ngan vang cua nuoc Nga) cua Vladimir Nikolayevich Megre co nhieu điem chung voi Chayanov.


Hoat đong nghe thuat Tac pham van chuong đau tien cua ong la tuyen tap tho thoi tre voi ten goi "Ляелина книжка" nam 1912 ("Quyen sach nho cua Lyaelina"). Ong sang tac 5 tieu thuyet, kheo leo cach đieu hoa theo kieu van xuoi lang man Nga va sach đai chung trong the ky 19 voi cac yeu to van tho nhai: "История парикмахерской куклы, или Последняя любовь московского архитектора М." (Lai lich con bup be tiem cat toc hay tinh yeu cuoi cung cua kien truc su nguoi Moskva M.) xuat ban nam 1918, "Венедиктов, или Достопамятные события жизни моей" (Venediktov, hay cac su kien đang nho trong đoi toi) xuat ban nam 1922, "Венецианское зеркало, или Удивительные похождения стеклянного человека" (Tam guong Venezia, hay nhung cuoc phieu luu ky la cua nguoi kinh) xuat ban nam 1923, "Необычайные, но истинные приключения графа Федора Михайловича Бутурлина" (Nhung cuoc phieu luu bat thuong nhung co that cua ba tuoc Phedor Mikhailovich Buturlin) xuat ban nam 1924, "Юлия, или Встречи под Новодевичем" (Julia, hay nhung cuoc hen ho o Novodevichye) xuat ban nam 1928. Cac tieu thuyet nay co gia tri van chuong đoc lap cua chung, ket hop đoc đao tri tuong tuong phong phu voi cac mo ta lich su cu the. Đac biet đang nhac toi la tieu thuyet vien tuong xa hoi: "Cuoc du hanh cua em trai toi Aleksey toi đat nuoc khong tuong nong dan" xuat ban nam 1920 duoi but danh I. Kremnev. Ong cung nghien cuu su hoc va nghe thuat.


Ghi chu