Bo cau vien khach, bo cau rung hay bo cau Ryoko Bato la mot loai chim co ten khoa hoc la Ectopistes migratorius, tung song pho bien o Bac My. Chung thuoc chi Ectopistes, la mot chi chim đa tuyet chung trong ho Columbidae.
Loai chim nay di cu thanh đan voi so luong lon — đoi khi co đen 2 ti con — co the rong đen 1 dam (1,6 km) va dai 300 dam (500 km) tren bau troi.
Theo cac tinh toan, co khoang tu 3 đen 5 ti con bo cau o Bac My khi nguoi chau Au đat chan đen chau luc nay. Mot so khac tranh luan rang so luong cua chung khong qua lon vao thoi tien Colombo, nhung chung phat trien do dan so nguoi da đo giam manh vi cac dich benh do nguoi chau Au mang đen, cho nen chung khong con phai canh tranh thuc an.
Đay mot trong nhung loai chim co so luong nhieu nhat vao the ky 19 cho đen khi tuyet chung vao đau the ky 20.
Vao luc đo, bo cau vien khach la nhom đong vat đong thu hai chi sau chau chau nui Rocky.
Su sut giam so luong xay ra khi nguoi chau Au bat đau khai pha ban đia lam chung mat moi truong song. Nhung ly do chinh yeu la viec thit bo cau đuoc thuong mai hoa va tro thanh thuc an re tien cho no le va nguoi ngheo, dan đen viec san bat bo cau vien khach voi quy mo lon. Mot su giam sut so luong mot cach cham chap dien ra vao khoang nhung nam 1800 va 1870, tiep theo đo la mot su suy giam tham khoc vao nhung nam 1870 va 1890. Martha, con bo cau vien khach cuoi cung tren the gioi, đa chet vao ngay 1 thang 9 nam 1914 o Cincinnati, Ohio.
Vao the ky 18, bo cau vien khach đuoc nguoi chau Au goi bang ten tieng Phap la tourtre; nhung o Nouvelle-France, loai chim Bac My nay co ten la tourte. Trong tieng Phap hien đai, loai chim nay đuoc goi la pigeon migrateur (bo cau di cu).
Trong cac ngon ngu Algonquin, chung đuoc goi la amimi trong tieng Lenape va omiimii trong tieng Ojibwe. Thuat ngu passenger pigeon (bo cau vien khach) trong tieng Anh bat nguon tu mot tu trong tieng Phap la passager, co nghia la vuot qua.


Mo ta Vao mua he, moi truong song cua bo cau vien khach la rung ram khap phan phia đong day nui Rocky Bac My: tu đong va trung Canada toi Đong Bac Hoa Ky. Vao mua đong, chung di tru toi phia Nam Hoa Ky, va đoi khi la o ca Mexico va Cuba.
Bo cau vien khach la loai chim co tinh xa hoi cao. Chung song thanh bay trai dai qua tren khap hang tram dam vuong, thuc hien sinh san tap the voi len toi 100 to tren 1 cay đon le. Khi bo cau di cu, chung tap hop voi so luong hang ti con, tao thanh mot quang canh co mot khong hai:

Nhung nha tham hiem va đinh cu đau tien đa thuong xuyen đe cap đen loai bo cau vien khach trong cac bai viet cua ho. Samuel de Champlain nam 1605 đa bao cao ve "so luong khong the đem noi", Gabriel Sagard-Theodat đa viet ve "đan vo so" va Cotton Mather đa mo ta nhung con bo cau bay tren đau mat hang gio đong ho voi chieu rong hon mot dam. Nhung đen đau nhung nam 1900, khong mot con bo cau vien khach hoang da nao đuoc tim thay.


Phan loai Loai bo cau nay la thanh vien thuoc ho Columbidae (gom bo cau va chim cu), đuoc phan vao chi Ectopistes. Nhung mo ta đau tien đa xep chung vao chi Columba, nhung chung đa đuoc chuyen sang mot chi đon loai do chieu dai đuoi va canh lon hon. Ten goi cua chi đuoc dich ra la 'lang thang', ten loai cu the chi ra rang chung la loai di cu; su van đong cua bo cau vien khach khong chi trong mot mua nhu nhung loai chim khac, chung thuong xuyen con tim kiem cac đia điem moi phu hop đe sinh san.


Nguyen nhan tuyet chung Su tuyet chung cua loai bo cau vien khach co nhieu nguyen nhan. Truoc het, ly do chinh yeu la viec khai thac thuong mai thit bo cau. Cac nghien cuu hien tai tap trung vao su tan pha moi truong song cua loai bo cau.
Ngay ca truoc thoi thuc dan, nguoi da đo cung thinh thoang su dung thit bo cau. Trong nhung nam đau the ky 19, tho san thuong mai bat đau giang luoi va ban nhung con chim nay đe ban cho cac cho trong thanh pho, cung nhu su dung nhu muc tieu di đong đe tap ban hay tham chi la su dung nhu phan bon nong nghiep.
Khi thit bo cau tro nen pho bien, tho san thuong mai bat đau san ban chung tren quy mo khong lo. Hoa si ve chim John James Audubon mo ta su chuan bi cho cuoc tan sat:

"Rat it bo cau sau đo đa đuoc nhin thay, nhung mot so luong rat lon nhung nguoi, voi ngua va xe, sung va đan duoc, đa dung cac khu cam trai o bien gioi. Hai nong dan đen tu vung lan can Russelsville, cach xa cho nay hon mot tram dam, đa cho đen 300 con lon, đuoc vo beo bang thit bo cau bi tan sat. O đay va o đang kia, nguoi ta đuoc thue đe vat long va uop muoi tat ca nhung gi thu đuoc, ho ngoi giua nhung con chim chat thanh đong lon."

 
Bo cau đuoc van chuyen tren cac toa tau đen cac thanh pho phia Đong. Tai New York, nam 1805, mot cap bo cau co gia 2 xu My. No le va nguoi lao đong trong the ky 18 va 19 o My thuong khong an loai thit nao khac. Nhung nam 1850, nguoi ta nhan thay duong nhu so luong loai chim nay đa giam, nhung su tan sat van dien ra, va con dien ra manh hon khi đuong sat va đien bao phat trien sau Noi chien Hoa Ky.

 

 
Mot ly do khac dan đen su tuyet chung đo la nan pha rung. Loai chim di cu va sinh soi voi so luong khong lo, thoa man nhu cau cua loai an thit truoc khi co bat ky tac đong tieu cuc đang ke nao len đan chim. So luong cua chung giam đong thoi voi viec moi truong song bi pha huy, loai chim nay khong con co the dua vao so luong lon đe tu bao ve. Khong co co che bao ve nay, nhieu nha sinh vat hoc tin rang, chung khong the song sot.
Loai chim nay co the đa bi nhiem benh Newcastle, mot can benh truyen nhiem tren cac loai chim va gia cam; du can benh nay đen nam 1926 moi đuoc xac đinh, no đuoc cho la mot trong nhung yeu to dan đen su tuyet chung cua chim bo cau vien khach.
No luc phuc hoi loai nay bang viec nhan giong nhung ca the đuoc nuoi nhot khong thanh cong. Bo cau vien khach la loai chim co tinh bay đan thuc hien tru an tap the va giao phoi tap the va can co so luong lon đe co đieu kien giao phoi toi uu. Khong the phuc hoi lai loai nay neu chi co mot vai con chim nuoi nhot, chung bat đau yeu đi va chet dan. Khong co du lieu chinh xac đuoc ghi nhan, nguoi ta chi co the du đoan kich thuoc va so luong trong cac khu vuc lam to. Moi đia điem co the bao phu dien tich hang ngan mau va nhung con chim bo cau đong đuc trong vung noi moi cai cay co the đem đuoc hang tram cai to. Mot vung lam to lon o Wisconsin đa đuoc ghi nhan bao phu 850 dam vuong, va so chim uoc tinh khoang 136.000.000 con. Ky nang sinh ton cua chung dua tren so đong. 

 
Chung an toan trong đan lon voi so luong hang tram ngan con. Khi đat đen so luong khong lo, moi nguy hiem do cac loai an thit (nhu soi, cao, chon va dieu hau) se giam xuong so voi ca đan. Loi song nay va viec sinh san tap the tro nen rat nguy hiem khi con nguoi bat đau san ban chung. Khi bo cau vien khach tap trung voi so luong lon, nhat la trong khu vuc lam to lon, nguoi ta co the de dang tan sat chung voi so luong lon truoc khi chung kip tai sinh san.
Su tuyet chung cua loai bo cau vien khach đa day len su quan tam cua cong đong voi phong trao bao ton dan đen su ra đoi cua cac đao luat moi va tien hanh ngan chan nguy co tuyet chung cua nhieu loai khac.


Ca the cuoi cung trong tu nhien Ho so chung thuc đay đu cuoi cung la ve mot con chim hoang da gan Sargents o Quan Pike, Ohio, vao ngay 22 thang 3, 1900, du co nhieu bao cao chua đuoc xac thuc la đa nhin thay loai chim nay trong thap nien đau tien cua the ky 20. Tu nam 1909 đen 1912, mot giai thuong đa đuoc tuyen bo se trao cho nguoi tim đuoc mau vat bo cau con song — khong mot mau vat nao đuoc tim thay. Tuy nhien, cho đen 1930 van tiep tuc co nhung bao cao khong chinh thuc ve nhung con bo cau đuoc nhin thay.
Nha tu nhien hoc Charles Dury, o Cincinnati, viet vao thang 9 nam 1910:


Martha Nam 1857, mot du luat đa đuoc co quan lap phap tieu bang Ohio đua ra nham tim kiem cach bao ve loai bo cau vien khach. Mot Uy ban cua Thuong vien nop mot bao cao neu ro "Bo cau vien khach khong can đuoc bao ve. Voi so luong đang kinh ngac cung nhung khu rung o phia Bac đe lam noi sinh san, va bay hang tram dam đe tim kiem thuc an, chung o đay hom nay va o noi khac vao ngay mai, khong co mot su huy diet thong thuong nao co the lam giam so luong, hay lam bien mat loai chim nay truoc su sinh soi khong lo hang nam cua chung."
Nam muoi bay nam sau, vao ngay 1 thang 9 nam 1914, Martha, con bo cau vien khach cuoi cung, đa chet o vuon thu Cincinnati, Cincinnati. Co the cua no đuoc lam đong lanh trong mot khoi bang va đuoc gui đen Vien Smithsonian, noi no đuoc lot da va nhoi bong. Ngay nay, Martha (ten dua theo Martha Washington) đuoc luu tru trong vien bao tang, va khong đuoc trung bay. Tuong đai tuong nho Martha đuoc đat o Vuon thu Cincinnati.


Đong tuyet chung Mot vi du thuong thay ve đong tuyet chung la bo cau vien khach va loai ran ky sinh Columbicola extinctus va Campanulotes defectus. Gan đay, C. extinctus đa đuoc tim thay lai tren bo cau đuoi nep con C. defectus đuoc phat hien ra la truong hop co the cua viec nhan dang sai loai Campanulotes flavus đa tuyet chung.


Loai co ho hang gan Mot trong nhung loai co ho hang gan voi bo cau vien khach la bo cau bi ai (Zenaida macroura), la mot trong nhung loai chim co so luong doi dao va pho bien nhat Bac My. Bo cau bi ai nho hon va co mau sac it sac so hon bo cau vien khach. 
Vi ly do nay, co nhieu cuoc thao luan ve kha nang su dung bo cau bi ai nhu la lua chon chinh đe nhan ban bo cau vien khach trong tuong lai.


Chu thich Tham khao Weidensaul, Scott (1994). Mountains of the Heart: A Natural History of the Appalachians. Golden, Colorado: Fulcrum Publishing. ISBN 1-55591-143-9.
Eckert Allan W. (1965). The Silent Sky: The Incredible Extinction of the Passenger Pigeon. Lincoln NE: IUniverse.com. ISBN 0-595-08963-1.
French John C., The Passenger Pigeon in Pennsylvania (Altoona, Pa.: Altoona Tribune Co., 1919).
Mershon W. B. chu bien (1907)  The Passenger Pigeon New York: Outing Press
Schorger A.W. 1955. The Passenger Pigeon: Its Natural History and Extinction. Nha in Đai hoc Wisconsin, Madison, WI. Tai ban bia giay, 2004, Nha in Blackburn. ISBN 1-930665-96-2. 424 trang.
Price Jennifer, 2000. Flight Maps: Adventures with Nature in Modern America. Basic Books. ISBN 0-465-02486-6, 325 trang.


Lien ket ngoai Linnaeus (1766). "Ectopistes migratorius". Sach Đo IUCN cac loai bi đe doa. Phien ban 2012. Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te.
Songbird Foundation: Passenger Pigeon Luu tru ngay 30 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine
The Extinction Website - Passenger Pigeon Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine
Passenger Pigeon Society
The Demise of the Passenger Pigeon (as broadcast on NPR's Day to Day)
Hinh anh 3D Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2011 tai Wayback Machine cua mau vat RMNH 110.048, RMNH 15707, RMNH 110.090, RMNH 110.091, RMNH 110.092, RMNH 110.093, RMNH 110.089, RMNH 110.085, RMNH 110.086, RMNH 110.087 va RMNH 110.088 tai Naturalis, Leiden (can QuickTime).