Juana Azurduy Bermudez (1780–1862) la mot nu lanh đao du kich quan su Bolivia tu tinh Rio de la, Bolivia (hien tai la Sucre, Bolivia) trong cuoc chien tranh gianh đoc lap cua nhan dan Nam My chong lai thuc dan Tay Ban Nha. Ba đuoc ton vinh o ca hai quoc gia Argentina va Bolivia do nhung cong lao va anh huong cua minh trong lich su Nam My.


Tieu su = Thoi ky đau =
Ten goc khai sinh cua ba la Juana Azurduy Llanos, sinh ngay 12 thang 7 nam 1780, tai Sucre, Chuquisaca, Bolivia, tinh Rio de la Plata. Ba thuoc chung toc Mestiza tuc la co ca hai dong mau Tay Ban Nha va ban đia. Cha ba la Don Matias Azurduy, mot nguoi goc Tay Ban Nha da trang giau co. Me ba la Dona Eulalia Bermudes, nguoi goc da đo ban xu đen tu Chuquisaca.
Ba đuoc rua toi o La Plata (hien nay la Sucre, Chuqisaca). Me ba mat som khi ba moi len 7 tuoi. Khong lau sau, cha ba đa bi sat hai boi mot nguoi Tay Ban Nha nhung ke giet nguoi đa tron thoat. Ba va em gai lon len duoi su giam ho cua nguoi chu ho Petrona Azurduy. Nam 12 tuoi, ba đuoc cho đi hoc o Convento de Santa Teresa de Chuquisaca đe tro thanh mot nu tu Ba co the noi tieng Tay Ban Nha va hai ngon ngu Nam My nua la: Quechua va Aymara.
Tuy nhien đoi song tu tri khong phu hop voi mot thieu nu tinh cach manh me nhu ba. Do tinh tinh noi loan, ba đa bi truc xuat khoi tu vien vao nam 17 tuoi. Nam 1805, o tuoi 25, Juana ket hon voi Manuel Ascencio Padilla mot nguoi đan ong đong cam voi tinh yeu nhan dan ban đia o Bolivia.


= Cuoc đoi va su nghiep quan su =

Juana Azurduy va chong cung tham gia cuoc Cach mang Chuquisaca no ra ngay 25 thang 5 nam 1809, do Thong đoc Real Audiencia de Charcas, Ramon Garcia de Leon y Pizarro, khoi xuong. Cuoc noi day ket thuc nam 1810 khi cac nha cach mang bi đanh bai boi quan đoi hoang gia cua Tong tran Pho vuong quoc Rio de la Plata, Baltasar Hidalgo de Cisneros, do tuong Vicente Nieto chi huy. Cuoi cung, nguoi lanh đao cuoc noi day bi ket an tu giam va đay ai.
Nam 1811, vo chong Padilla tham gia vao Binh đoan phia Bac (Ejercito del Norte) tu Buenos Aires chong lai quan đoi hoang gia o vung Thuong Peru (Alto Peru) va hoat đong duoi su chi huy cua cac nha cach mang Juan Jose Castelli, Antonio Gonzalez Balcarce va Eustoquio Diaz Velez tai cac đon đien cua Yaipiri va Yurubamba.
Voi chien thang o Chien truong Huaqui vao ngay 20 thang 6 nam 1811, quan đoi cua Pho vuong quoc Peru duoi su chi huy cua tuong Jose Manuel de Goyeneche đa gianh lai đuoc vung Thuong Peru. Tai san cua Padilla cung voi loi tuc đa bi tich thu va Juana Azurduy cung bon con trai đa bi bat giu du Padilla co ke hoach giai cuu ho, an nau o đinh Tarabuco.
Nam 1812, Padilla va Juana Azurduy phuc vu duoi truong cua tuong Manuel Belgrano, chi huy moi cua Binh đoan phia Bac, tuyen mo đuoc toi 10,000 quan nhan. Trong giai đoan Exodo Jujeno, ho hoat đong duoi quyen tuong Diaz Velez.
Nho gia nhap cung Diaz Velez o Potosi vao ngay 17 thang 5 nam 1813, Juana Azurduy đuoc đoan tu cung Padilla.
Ngay 3 thang 3 nam 1816, gan Villa, Bolivia, Azurduy chi huy 30 ky binh tan cong luc luong La Hera Tay Ban Nha, lay co va tuoc vu trang.
Vao ngay 8 thang 3 nam 1816, luc luong cua ba đa tam chiem đuoc Cerro Rico cua Potosi, nguon luc tai chinh chinh cua Tay Ban Nha. Nho đo ba đa đuoc phong cap bac Trung ta (Teniente Coronel) vao ngay 16 thang 8 nam 1816, boi Juan Martin de Pueyrredon, Tong đoc tinh Rio de la Plata tai Buenos Aires.
Trong tran chien La Laguna vao ngay 14 thang 11 nam 1816, Juana khi đang mang thai đua con thu 5 thi bi thuong va chong ba bi sat hai khi đang no luc giai cuu ba. Ong bi quan hoang gia treo co tai Laguna, va Juana lam vao tinh canh kho khan: goa, mang thai va quan đoi Hoang gia kiem soat lanh tho. Sau cai chet cua Padilla, Binh đoan phia Bac tan ra va Juana bi đay toi vung Salta. Ba đa to chuc mot nhom tan cong lay lai thi the cua chong.


= Thoi ky sau =
Nam 1821, voi su ra đi cua Guemes, ba tro lai Sucre (Chuquisaca) song trong ngheo kho. Nam 1825, khi Simon Bolivar đen tham va chung kien canh song ngheo kho cua ba, ong vo cung boi roi va đa phong ba vao cap bac Đai ta (Coronel) cung voi tro cap. Sau chuyen vieng tham, ong đa co chia se voi Thong che Antonio Jose de Sucre: "Đat nuoc nay khong nen đat ten Bolivia voi vinh du danh cho toi, ma phai la Padilla hay Azurduy, vi ho đa đem lai tu do cho đat nuoc."
Ba song nhung nam cuoi đoi trong ngheo kho. Sau khi qua đoi ngay 25 thang 5 nam 1862, ba đuoc chon trong mot mo tap the tai Salta, Argentina.


Di san Khi qua đoi, ba đa bi lang quen trong đoi ngheo va chi đuoc tuong nho nhu mot vi anh hung sau hon mot the ky. Hai cot cua ba đuoc khai quat vao 100 nam sau va đat tai lang tuong nho cong lao cua ba tai thanh pho Sucre. Ten ba con duoc đat cho ten cua san bay quoc te cua Sucre cho đen nam 2016.
Ngay 4 thang 7 nam 2009, Tong thong Argentina Cristina Kirchner đa ky sac lenh truy phong cap bac cua Juana Azurduy, tu Trung ta len Tuong quan (general) cua quan đoi Argentina vi đong gop cua ba trong chien tranh gianh đoc lap. Thang 11 cung nam, Thuong vien Bolivia cung thong qua nghi quyet, ton vinh Juana Azurduy danh hieu "Libertadora de Bolivia" cung cap bac Thong che (Mariscal).


Tham khao Lien ket ngoai Juana Azurduy, Bicentenario 2009 - Jenny Cardenas tren YouTube
Juana Azurduy - Mercedes Sosa tren YouTube