Chu nghia phuc quoc Do Thai xet lai (tieng Hebrew: ציונות רוויזיוניסטית) hay Chu nghia Zion xet lai la mot phong trao trong Chu nghia phuc quoc Do Thai do Ze'ev Jabotinsky khoi xuong. The gioi quan cua chu nghia xet lai nay đuoc coi la nham thay the tu tuong, cach thuc hoat đong va đoi ngoai "thuc dung" cua David Ben-Gurion va Chaim Weizmann.
Viec the che hoa nhu hien tai dien ra vao nam 1925 khi Jabotinsky thanh lap đang chinh tri Lien minh chu nghia phuc quoc Do Thai Hatzohar đai dien cho nhung nguoi xet lai trong To chuc chu nghia phuc quoc the gioi (World Zionist Organization - WZO). Muc tieu chinh la thanh lap nha nuoc Do Thai voi quan đoi rieng nam trong Lanh tho Uy tri Palestine hai ben bo song Jordan. Nam 1931, WZO khong chap nhan quan điem cua Jabotinsky. Bon nam sau, nhung nguoi xet lai đa lap nen To chuc chu nghia phuc quoc moi (New Zionist Organization - NZO). To chuc nay đung rieng khoi WZO va huong đen thanh lap nha nuoc Do Thai đoc lap. Luc đau, Jabotinsky thay co co hoi thanh lap nha nuoc tai Vuong quoc Anh. Nhung tu cuoi thap nien 1930, ngay cang nhieu nguoi xet lai coi Anh la quan xam luoc, nhung to chuc ban quan su ngam đa tien hanh tan cong vao cac luc luong uy nhiem nham đuoi ra khoi lanh tho Palestine. Chu nghia xet lai nay đuoc dan Do Thai Đong Au ung ho nhieu nhat, đac biet la nhung nguoi song o Đe Nhi Cong hoa Ba Lan.
Chu nghia phuc quoc Do Thai xet lai thanh lap đuoc phong trao thanh nien Betar tu nam 1923 cung cac to chuc ngam ban quan su hoat đong o Palestine nhu Irgun va Lehi.
Chu nghia xet lai o Israel đuoc Herut tiep noi, do Menachem Begin thanh lap va lanh đao tu nam 1948. Ngay nay, đang Likud tu nhan la ke thua nhung y tuong cua Jabotinsky.


Su troi day cua chu nghia xet lai Cho đen đau the ky 20, Jabotinsky khong may quan tam toi cac van đe cua nguoi Do Thai o chau Au, cung khong tim hieu sau ve truyen thong va ton giao Do Thai. Me ong day con minh tieng noi va co gang ky niem cac ngay le cua dan Do Thai, nhung ban than Jabontinsky lai bi van hoc Nga va Y cuon hut. Chi đen khi xay ra pogrom nguoi Do Thai trong Đe quoc Nga thap nien 1880, đac biet la nhung nam 1904–1905, Jabotinsky moi bat đau quan tam đen chu nghia phuc quoc va chu nghia dan toc Do Thai. Nam 1903, ong co tu cach đai bieu Đai hoi VI Chu nghia phuc quoc Do Thai. O đo, nhu sau nay ong viet lai rang đa rat an tuong voi Theodor Herzl, tac gia cuon Der Judenstaat (Nha nuoc Do Thai). Tu đo, Jabotinsky tham gia vao cac hoat đong cua phong trao phuc quoc Do Thai. Ong phan đoi y tuong thanh lap mot nha nuoc Do Thai o Uganda. Ong cho rang su hoi sinh cua dan Do Thai chi co the dien ra o Palestine, va chi o đo ho moi co the thiet lap nha nuoc đoc lap cua minh. Trong Chien tranh the gioi thu nhat, Jabotinsky chien đau trong Quan đoan Do Thai cung voi Joseph Trumpeldor. Sau đo, ong phat trien quan điem rang nguoi Do Thai xung đang co luc luong vu trang rieng. Theo ong, kha nang tu ve, chu nghia quan phiet va huan luyen quan su la nhung yeu to khong the thieu trong viec hinh thanh "dan Do Thai moi". Cac cuoc bao đong bai Do Thai ngay cang tang o chau Au dan ong đen y tuong thanh lap cac to chuc tu ve Do Thai. Ong noi them rang khong co luc luong vu trang Do Thai nao lam xau đi moi quan he A Rap-Do Thai o khu đinh cu Do Thai o Palestine Yishuv ma chi gop phan bao ve cac nong trang tap the kibbutz va hop tac xa moshav. Ong tin rang cac luc luong vu trang la mot nhu cau lich su cua dan Do Thai. Nam 1936, Josef Schechtman va nhung nguoi theo chu nghia xet lai khac tin rang nho co Quan đoan Do Thai ma nguoi Anh đa chiem đuoc Palestine.

Nam 1920, khi chi huy đon vi Haganah tai Jerusalem, Jabotinsky lan đau tien chung kien cong đong A Rap tan cong nguoi Do Thai. Cung thoi gian đo, ong bi bat va ket an 15 nam tu. Khi cao uy Palestine đau tien Herbert Samuel đen đa tuyen bo an xa cho Jabotinsky va nhung nguoi Do Thai khac tham gia bao đong cung voi ong. Mot so van đe đa chia re Jabotinsky voi Ben-Gurion va Weizmann, trong đo co quan điem ve van đe tu ve va luc luong vu trang Do Thai.

Mot yeu to khac phan re Jabotinsky voi nhung nguoi đieu hanh Chu nghia phuc quoc la chinh sach đoi voi Palestine. Jabotinsky cao buoc Weizmann va Ben-Gurion phuc tung nguoi Anh. Ngoai ra, ho chu yeu tap trung chon nhung nguoi Do Thai tien phong lam nong tai cac kibbutz va moshav. Nhung nguoi lanh đao khong quan tam đen cac nhom khong dinh đen lao đong chan tay. Jabotinsky lai cho rang trong thoi gian nhanh nhat co the cang nhieu nguoi Do Thai co mat tai xu Palestine Uy tri thi cang tot. Theo ong, nha nuoc Do Thai tuong lai se can nhung trung tam đo thi va cong nghiep hoa phat trien cung voi tang lop trung luu. Jabotinsky do du khi ket hop Chu nghia phuc quoc voi cac he tu tuong khac se lam lu mo muc tieu chinh cua minh. Đac biet, ong rat mien cuong voi chu nghia xa hoi va ly thuyet đau tranh giai cap.

Nam 1921, Jabontinsky tro thanh thanh vien đieu hanh Chu nghia phuc quoc Do Thai. Sau hai nam, ong tu bo đe bay to su phan đoi voi Weizmann. Nhan thay chinh sach mang tinh phuc tung va toi gian buoc ong phai tien hanh đoi moi tinh than Chu nghia phuc quoc va sua đoi đuong loi khi ay. Jabotinsky tuyen bo nguoi Do Thai va nguoi Anh co loi ich chung o Can Đong, đieu nay se giup nguoi Anh de dang tuan thu Tuyen bo Balfour hon, trong đo noi rang chinh phu Anh se đieu hanh Palestine Uy tri theo huong thanh lap khu đinh cu Do Thai. Ong cung muon đua phong trao phuc quoc Do Thai thoat khoi su tu be tac va hoat đong tro nen manh me.


Đinh đe va he tu tuong xet lai = Cac van đe ve lanh tho =
Nguoi xet lai đuoc goi la nhung ke gianh toi đa lanh tho voi quan điem quoc gia Do Thai đoc lap nen bao gom cac khu vuc tren ca hai bo song Jordan, tuc la khong chi o Palestine ma con o Transjordan. Đay la cach ho hieu cac muc trong Tuyen bo Balfour ve viec tao lap quoc gia cho nguoi Do Thai o Palestine. Trong thap nien 1920, Jabotinsky viet rang muc tieu chinh cua Chu nghia phuc quoc la phai thanh lap nha nuoc, uu tien nhat o Palestine va thu đen ben trong đuong bien vach ra hien tai. Xuat hien cac bai bao lien quan đen chu nghia xet lai bien minh cho y tuong nay qua lang kinh hap thu quan điem nhap cu, kinh te va an ninh. Cac bai bao cho rang su phan chia thanh Palestine va Transjordan do con nguoi tao ra va chi mang tinh lich su. Đay von la mien Đat Hua đuoc Chua ban cho dan Do Thai, nay khi thuoc quyen nguoi Anh cai tri lai bi cac bo toc A Rap rinh rap xung quanh. Đong thoi voi đo la lap luan rang nhung manh đat mau mo nay co the giup nguoi Do Thai đinh cu va phat trien cong nong nghiep. Nhung nguoi xet lai chi chap nhan Palestine lam noi xay dung nha nuoc tuong lai ma khong đe mat toi bat ky đe xuat lanh tho thay the nao khac du co y kien cho rang co nhieu đia điem tai A Rap phu hop đe sinh song. Nhung van đe kinh te chau Au sau Chien tranh the gioi thu nhat khien nhung nguoi xet lai coi Palestine co cac nguon luc va co hoi đe phat trien đoi song kinh te xa hoi.
Nhung nguoi xet lai bac bo Sach trang Churchill (1922), Sach trang Passfield (1930), Uy ban Shaw (1930), Uy ban Hoang gia ve Palestine duoi su lanh đao cua Robert Peel (1937) va Sach trang 1939. Sach trang Churchill truoc đay trao cho nguoi Do Thai quyen co nha nuoc rieng, nhung khong đuoc uy nhiem hoan toan. Sach trang Passfield gioi han so luong nguoi Do Thai đuoc phep đen Palestine va chi trich cac hoat đong cua WZO va Co quan Do Thai (Jewish Agency for Israel) la gay nguy hai đen tinh hinh Palestine. Uy ban Shaw đa đieu tra nguyen nhan bao loan nam 1929 va khuyen nghi sua đoi chinh sach ban đat cho Co quan Do Thai. Nguoc lai, Uy ban Peel quyet đinh rang nguoi A Rap va nguoi Do Thai khong the song chung hoa binh va nen phan chia lanh tho đe tao ra hai nha nuoc cho hai cong đong rieng. Uy ban đua ra cac đieu khoan tao nen "buc biem hoa hai bo song Yarkon". Sach trang 1939 mot lan nua gioi han so luong dan Do Thai nhap cu la 15.000 nguoi moi nam. Nam 1938, 21 nam sau Tuyen bo Balfour, nhung nguoi xet lai ket luan rang loi hua cua Anh chi la nuoc co nham co đuoc su ung ho cua nguoi Do Thai. Nhu vay, tuyen bo ham y rang thay vi mot đat nuoc, dan Do Thai se chi đuoc nhan ve nhung "thay the uu đai". Sau khi Sach trang 1939 đuoc phat hanh, to Ha-Maszkif đang mot bai bao noi rang khong con tin đuoc nguoi Anh nua vi ho đa khong giu loi hua, bien nguoi Do Thai thanh ke thu. Cung voi đo, Irgun kich đong bao loan trong Palestine Uy tri.


= Thai đo đoi voi A Rap =
Nha bao su gia Walter Laqueur noi rang Jabotinsky nhan thuc va khong xem nhe tam quan trong van đe A Rap o Palestine. Ong nhan manh viec A Rap phan đoi phong trao Do Thai phuc quoc va nguoi Do Thai đinh cu o Palestine. Trong cac bai viet cua minh, thu linh xet lai bay to quyen binh đang giua nguoi Do Thai va nguoi A Rap, nhung nhan manh rang khi thanh lap nha nuoc Do Thai đoc lap, nguoi A Rap se chi la thieu so trong đo. Nhung nguoi xet lai coi nhu vay la cong bang, viec nguoi A Rap co nhieu đat đai sinh song hon la bat hop ly. Tat nhien nguoi A Rap chong lai quan điem nay. Đen luot đo la ly do tai sao Jabotinsky chong lai nhung yeu sach cua nguoi A Rap. Cac tac pham cua Jabotinsky neu bat quan điem khong the ton tai hoa binh giua nguoi Do Thai va nguoi A Rap trong cung mot quoc gia. Chu nghia dan toc A Rap mau thuan voi Chu nghia phuc quoc Do Thai va khong co cho cho hai nha nuoc o Palestine. Nhu chinh ong đa viet trong bai Buc tuong thep:

Jabotinsky cho rang that ngay tho khi thuyet phuc Weizmann hoac Ben-Gurion rang co the ky ket bat ky thoa thuan nao voi nguoi A Rap. Nguoi Do Thai khong the đanh đoi bat ky đieu gi cho viec mat Palestine, do đo Chu nghia phuc quoc phai dung nen mot buc tuong thep đe đoi thu khong the pha vo. Đang sau khai niem nay la mot loat cac bien phap ngoai giao va cuoi cung la hoat đong quan su đe bao ve cong đong Do Thai. Jabotinsky bac bo y tuong buoc truc xuat nguoi A Rap khoi Palestine nhung cho rang nguoi A Rap chi co the song chung khi nam duoi quyen thong tri cua nguoi Do Thai.
Thai đo cua nhung nguoi xet lai đoi voi cong đong A Rap cang toi te hon sau cuoc noi day A Rap nam 1936. Chinh sach cua Anh thap nien 1930 đuoc coi la than A Rap trong van đe Palestine, lam ho gia tang them suc manh. Cac cuoc tan cong cua A Rap vao kibbutz đa khong bi trung phat. Nhung luc luong A Rap đuoc menh danh la "khung bo" va đuoc phep dung bien phap han che nguoi Do Thai tiep can Palestine. Nhung nguoi xet lai đa nhin thay kha nang Đe tam Đe che tan dung tinh hinh bao loan nay. Theo Colin Shindler, vao cuoi thap nien 1930, cac điep vien Đuc đa tiep xuc voi nhung nha hoat đong chinh tri va ton giao A Rap. Ve van đe A Rap, Jabotinsky phe phan va cao buoc canh ta Do Thai ngay tho va bat đong truoc chu nghia dan toc A Rap. Ong cho rang chi co quyen luc an ninh va kinh te moi co the che ngu đuoc chu nghia dan toc nay. Nhung nguoi xet lai coi nguoi A Rap la mot cong đong lac hau khong the đam bao su phat trien cua Palestine nhu nguoi Do Thai co the mang lai. Thang 3 nam 1939, to "Trybuna Narodowa" thong tri ve moi đe doa nguoi Do Thai o khu đinh cu co the phai chiu chung so phan voi nguoi Assyria tai Iraq do nguoi A Rap gay ra. Nhung nguoi xet lai mo ta cuoc noi day cua nguoi A Rap nhu sau:

Bao chi xet lai nhu to "Jerozolima Wyzwolona" coi cong đong A Rap chinh la ap che ma Anh đat len nguoi Do Thai. A Rap thuc giuc cac nha chuc trach Anh cong nhan Tuyen bo Balfour đa đuoc hoan thanh va coi cong đong Do Thai chi la mot dan toc thieu so o Palestine.


= Su dung bao luc va đau tranh vu trang =
Jabotinsky ung ho viec thanh lap luc luong vu trang Do Thai la nhan to chinh bao ve cac khu đinh cu Yishuv. Ngoai ra, ong lap luan rang cung nen ap dung viec huan luyen quan su rong rai cho nguoi Do Thai pho bien nhu thap nen vao ngay Sabat vay. Tu cuoi Chien tranh the gioi thu nhat, Jabotinsky đa mac nhien khoi phuc lai Quan đoan Do Thai do chinh ong đong sang lap thoi chien. Quan đoan sau đo đuoc đieu đen Palestine nhung khong giu vai tro quan trong trong cac hoat đong quan su. Tuy vay, đoi quan nay mang tinh bieu tuong cao. Chaim Weizmann nhan manh thai đo khong thich hop cua vi lanh tu xet lai khi muon thanh lap luc luong vu trang Do Thai. Jabotinsky trong cho nhieu vao huan luyen va ky luat quan đoi. Ong cho rang nhung viec đo se giup thay đoi thai đo va ban sac Do Thai đa bi mat khi tha huong. Ong tin rang neu co the day len y chi bao ve to quoc va dan toc thi cung đang đe tu hao ve chu nghia quan phiet. Ong bac bo quan điem cho rang cac luc luong vu trang Do Thai se khieu khich nguoi A Rap o Palestine, trong khi đoi quan Do Thai đuoc to chuc va huan luyen mot cach đong đao se thu đuoc nhieu ich loi.

Cac cuoc bao đong A Rap nam 1929 khien noi bo nhung nguoi phuc quoc phai đua ra thao luan ve viec Do Thai tu ve. Nhung nguoi ung ho xet lai o Haganah tin rang nen chu đong tien cong, chu khong phai cho đen khi nguoi A Rap đanh vao cac kibbutz. Nam 1931, nay sinh chia re trong Haganah. Haganah B ra đoi va đoi ten thanh Irgun Tsvai Leumi. Ban đau Irgun chi co it thanh vien va vu khi. Phai đen vu am sat Haim Arlosoroff nam 1933 moi dan đen phan cuc chinh tri o Yishuv giup cho Irgun thay đoi cau truc va tuyen mo them thanh vien. Thap nien 1930, nhung nguoi xet lai bat đau buon lau vu khi vao Palestine. Nguon cung lon đen tu Ba Lan. Tien chi tra lay tu quy rieng va vu khi thuong đuoc đong chuyen qua hanh ly. Henryk Strasman chiu trach nhiem đam phan ve vu khi đan duoc tai Ba Lan. Quan đoi Ba Lan ban sung truong, tieu lien va trung lien cho Palestine. Betar cung đuoc huan luyen tien quan su o Ba Lan. Thanh vien Betar tham gia cac trai huan luyen do quan đoi Ba Lan to chuc. Y thuc ky luat đuoc đat ra, to chuc cac trai he chuan bi san sang đe đi đen Palestine. Joseph Trumpeldor tro thanh bieu tuong, tam guong hy sinh va khong ngung tranh đau. Thanh nien Do Thai hoc theo đe biet cach đanh lai ke thu va gat bo đi nhung khuyet điem cua nguoi tha huong. Trumpeldor đuoc mieu ta la hien than cua "chan ly đao đuc", "quy tac đao đuc quoc gia", bieu tuong coi hy sinh la vinh du, tu đo đung len chien đau đe đay lui nhuc nha, khuat phuc va so hai.

Cuoc noi day A Rap nam 1936 day len nhung tranh luan tiep theo ve viec nguoi Do Thai co nen su dung bao luc o Palestine. Haganah quyet đinh rang chi nen dung lai phong thu, va hoat đong vu trang chi o muc tu tran ap hay con goi la hawlaga. Nhu vay phai tranh hinh thuc tan cong nao goi la đap tra tieu cuc, khong đuoc phep tan cong tra đua la chinh sach chinh thuc cua Yishuv tai Palestine. Cach nay nham tranh xay ra xung đot phi ly giua nguoi A Rap va nguoi Do Thai, va nguoi Anh cung khong su dung vu luc voi cac ben tham chien. Haganah muon the hien su khac biet khi minh chi giu vi tri bao ve kibbutz chu khong đi tra thu nhu Shlomo Ben-Yosef. Nhung nguoi xet lai đoi lap voi quan điem cua chinh quyen Yishuv. Khi ay, Irgun đa la mot luc luong chinh tri va quan su quan trong o Palestine, len tieng ung ho viec phong thu tich cuc. Mac du thu linh Irgun đau tien Avraham Tehomi phan đoi viec tra đua, nhung cac chi huy cap duoi đa khong tuan theo. Tehomi lien dan mot so nguoi quay lai Haganah. Nhung nguoi con lai tiep tuc chien đau voi quan A Rap, đanh vao xe buyt, khu dan cu, lang mac A Rap. Jabotinsky khong nhat tri voi hanh đong tan bao cua Irgun, nhung nhung nguoi o Palestine co anh huong lon toi toan bo phong trao xet lai. Bao chi Do Thai o Ba Lan đua tin rang hawlaga the hien su hen kem cua nguoi Do Thai va chu nghia hoa binh tu hai ngoai ngam sau vao Palestine. Bang giong đieu xuc pham, "Jerozolima Wyzwolona" cho rang nha nuoc ma khong co quan đoi thi nhu xay nha tren cat va nguoi Do Thai phai tham gia "cuoc chien" Palestine đe bao ve mang song minh, đo moi la tinh than nhan đao. Haganah bi buoc toi phuc tung, mang tinh than tha huong dispoera nhu nhuoc. Đoi voi nhung nguoi xet lai cap tien, hawlaga thuc su bac nhuoc, pha san, đi nguoc lai đao đuc; con "hanh đong khung bo cua thanh nien Do Thai" lai đuoc ca ngoi. Ho lap luan rang neu viec nguoi A Rap dung bao luc khong lam xau đi moi quan he voi Anh, thi tai sao nguoi Do Thai lai khong the chien đau nhu vay. Irgun đuoc ca ngoi voi tu cach luc luong vu trang Do Thai thuc su duy nhat o Palestine, la niem hy vong cho mot quoc da Do Thai manh me, đoi lap voi Haganah "ky quai".

Hoi nghi Betar the gioi lan thu 3 tai Warszawa nam 1938 minh chung y tuong Jabotinsky trong phong trao xet lai. Nguoi đung đau Betar Ba Lan Menachem Begin tuyen bo rang giai đoan chinh tri va ngoai giao cua chu nghia phuc quoc đa cham dut, can phai buoc vao thoi ky đau tranh vu trang. Muc tieu la gianh thang loi vu trang tai Palestine, Do Thai se tu đao hoac gianh chien thang. Uriel Shelach đe xuat bien Betar thanh luc luong cach mang vu trang Do Thai o Palestine. Avraham Stern đe nghi gia tang nguoi tu chau Au đen lanh tho Uy tri đe đanh tan chu nghia dan toc A Rap. Nam 1939, to "Jerozolima Wyzwolona" đang bai tuyen bo chi co đau tranh vu trang moi co the mang lai đoc lap, con gioi chop bu chu nghia phuc quoc đay "quan lieu". Bao khang đinh chi co bao luc o Palestine va ngan khoan tu hai ngoai moi kien tao đuoc nha nuoc tuong lai. Lay Tiep Khac lam vi du bi chia tach do Hiep uoc Munchen khi phu thuoc vao đong minh nen nguoi Do Thai phai dua vao chinh minh chu khong nen trong cho cau vien cac quoc gia khac.
Khi Chien tranh the gioi thu hai no ra, Irgun va Jabotinsky quyet đinh đung ve phia Anh chong lai Đuc quoc xa. Mot so chien binh tham chi con gia nhap Luc quan Anh. Phong trao lien phat sinh khung hoang. Awraham Stern nhan thay ke thu lon nhat cua Do Thai chinh la nguoi Anh khi chiem đong Palestine. Ong tu choi dung đanh Anh. Khac voi Irgun, Stern khong coi nguoi A Rap la moi đe doa chinh. Nam 1940, ong tach khoi Irgun va thanh lap Lehi, thuc hien tan cong khung bo nham vao cac quan chuc va binh linh Anh trong va sau chien tranh. Lehi coi bao luc la the hien cach mang giai phong Do Thai. Tu nam 1944, khi Begin tro thanh chi huy Irgun, to chuc nay cung tan cong nham đay nguoi Anh ra khoi Palestine va co the thanh lap ngay nha nuoc Do Thai đoc lap.


= Quan điem ve chu nghia xa hoi =

Trong thoi gian hoc tap o Y, Jabotinsky đong cam voi cac tu tuong chu nghia xa hoi. Ong cho rang đau tranh giai cap co the co loi cho Palestine va canh tranh phat trien. Tuy nhien, khi quan sat cach thuc chu nghia cong san nam quyen o Nga va đac điem "quyen luc nhan dan" dan khien Jabotinsky khong con thiet tha chu nghia xa hoi. Hoan canh bat loi cua nguoi Do Thai o chau Au thap nien 1920 va 1930 khien ong cho rang đau tranh giai cap va chu nghia xa hoi la tot cho cac nuoc phat trien, nhung Palestine van đang o đoan đau con đuong phat trien, va viec nguoi Do Thai hoi huong quan trong hon bat ky tranh chap y thuc he nao. Theo thoi gian, toan bo phong trao mang tinh chat chong chu nghia xa hoi, nguoi xet lai luon nhan manh nhung van đe quan trong hon phan chia giai cap. To "Jerozolima Wyzwolona" coi "Đong hoa Đo" la su loay hoay mat mat cua nguoi Do Thai khi đung truoc "cach mang giai cap". Đac biet, nhung nguoi tham gia cac phong trao chu nghia xa hoi khong thuoc Do Thai đa bi chi trich. Canh ta cua chu nghia phuc quoc khong bi len an, nhung bat cu ai "gay anh huong lam quan chung Do Thai bi phan tan" đeu bi cong kich, ke ca viec ca ngoi cach mang Bolshevik. Jabotinsky xem tien bo va cong nghe hoa se giai quyet đuoc nhu cau con nguoi chu khong phai viec phan phoi nguyen lieu san xuat.
Shindler đe cap rang nhung nguoi xet lai noi tieng nhu Abba Ahimeir va Uri Zvi Greenberg khi bat đau tham gia chu nghia phuc quoc đa đong cam voi cac phong trao canh ta. Tinh trang tuong tu xay ra khi cac nhom khac cung tham gia vao chu nghia xet lai; nhu nhom Amlanim von truoc thuoc Ha-Poel ha-Ca'ir nhung ly khai vi bi cam tu do bay to quan điem. Đoi lai, nhom Menorah o Latvia tham gia xay dung Betar cung to ra cam thong đong y voi cac kibbutz canh ta tien phong o Palestine. Mat khac, nhung nguoi xet lai khong xem van đe nay la đau tranh tu tuong hay xung đot ve y thuc he, ma chi nham giup cho dan Do Thai lon manh hon o Palestine.

Nen tang xa hoi chu nghia cua Ahimeir hay Greenberg đa mang đen tinh cam cach mang va chong chu nghia đe quoc mot cach manh me cho nhung nguoi xet lai theo mac xit o Palestine. Achimeir viet tich cuc ve quyen luc ca nhan, bay to su nguong mo voi nha lanh đao Jabotinsky. Cach mang Bolshevik thang loi khien nhung nguoi mac xit thay đoi mat tran va quay ra ung ho nuoc Y phat xit, thiet lap quan he chinh tri voi ca hai phe. Tuy vay, ho van tiep tuc coi minh la nhung nguoi theo chu nghia phuc quoc cach mang, Ahimeir coi chu nghia Zion la cuoc cach mang trong noi bo dan toc Do Thai. Ong bi cac phong trao quan chung thu hut va quan tam đen cac hoat đong cua Sinn Fein, Zealots, hoac cac nha lanh đao nhu Simon bar Giora, Benito Mussolini, Bar Kokhba va Jozef Piłsudski. Greenberg coi chu nghia phuc quoc la bieu hien cua "phong trao cach mang phuong Đong". Mac du cac nha hoat đong Palestine bac bo chu nghia Lenin nhung van muon thuc hien "cach thuc hanh đong thuc te" cua he tu tuong nay. Quan điem cach mang đuoc the hien ro rang qua cac yeu cau danh cho phong trao. Tai Hoi nghi Chu nghia xet lai The gioi lan thu 5 o Vien, Ahimeir lap luan rang thanh nien va che đo đoc tai đinh hinh thoi đai ngay nay con nen dan chu đa bi bang hoai. Theo ong, phong trao co the xac đinh ly tuong cach mang triet đe cua nhung nguoi tre tuoi, đo chinh la Betar.


Chu nghia xet lai nhat nguyen Đoi voi phong trao phuc quoc Do Thai, ke ca nguoi theo chu nghia xet lai, su kien Đen tho thu nhi bi pha huy va thoi ky luu đay la dau hieu cham dut che đo nha nuoc va ban sac dan toc Do Thai. Dan Do Thai bi cac giao si dung quyen luc ton giao va kinh Torah ap đat. Nhung nguoi xet lai cho rang dan Do Thai hai ngoai đa mat niem tin co the gianh đuoc mot quoc gia đoc lap, va tu gioi han minh trong nhung gia tri luan ly đao đuc pho quat. Nhung nguoi đi theo Jabontinsky tin rang thoi luu đay đa dan đen viec dan Do Thai ap dung cac ly thuyet pho quat, chu nghia quoc te va mong muon ket hop dan toc minh voi nhung gia tri tu tuong khai sang chau Au va the gioi. Ban sac khong con nguyen ven khi ket hop tu tuong the gioi voi y thuc lich su, cong đong, ngon ngu va ton giao đac trung o Palestine. Trong qua trinh đao boi nguon goc van đe Do Thai, nhung nguoi xet lai đa no luc ket hop tham vong co đuoc đat nuoc tu ly tuong chu nghia phuc quoc voi cac gia tri cua the gioi phi Do Thai. Theo Jabontinsky, phong trao quoc gia khong the cong hien het minh cho nhieu y tuong cung luc; mot nguoi chi nen danh cho mot the gioi quan, mot muc tieu, mot y tuong hoac mot thai đo. Tu tuong tinh sach nhu vay moi co the thuc hien muc tieu. Tu đo, Jabontinsky khong cong nhan ket hop cua chu nghia phuc quoc voi nhung thu khac, chang han nhu chu nghia xa hoi. Su ket hop nhu vay se pha loang chu nghia dan toc Do Thai va đanh mat muc đich thuc su. Ly tuong lam nen y nghia cho chu nghia phuc quoc la tim cach thanh lap nha nuoc Do Thai đoc lap tren ca hai bo song Jordan.
Abba Ahimeir so sanh su khac biet ban sac Do Thai voi Co Đoc giao va chu nghia Marx. Đay đeu la nhung tu tuong co ban chat xuyen bien gioi, truyen tai thong điep chung va cung cap cuu canh cho tam the gioi. Ahimeir cho rang đo la sai lam vi ban chat con nguoi chi đuoc cuu roi va tron ven thong qua quoc gia. Ong coi chu nghia phuc quoc do Ben-Gurion va Weizmann đai dien lai la mot vi du khac. Thay vi tap trung vao viec tao ra đat nuoc đoc lap, nhung lanh đao nay bien minh cho tham vong quoc gia Do Thai va dien ta nhu mot thong điep pho quat cho ca the gioi. Theo Ahimeir, cach thuc nay đa lam mat đi co hoi lich su đe co mot quoc gia Do Thai đoc lap. Con đuong duy nhat dan đen quoc gia va nha nuoc Do Thai moi la bac bo cac y tuong phuong Tay, chu nghia duy ly, chu nghia khoa hoc va chu nghia hoa binh, phai quay lai đac tinh chien binh Do Thai truoc thoi luu đay. Đen luot Jehoshua Jevin chi trich su phan chia chu nghia phuc quoc thanh tinh than va chinh tri rieng biet. Đoi voi ong, chi co chu nghia phuc quoc tinh than thuc su moi la chu nghia phuc quoc chinh tri, boi vi chi khi co tu cach quoc gia đoc lap, dan Do Thai moi co the kham pha tam hon chinh minh. Loi nay nham đen y tuong cua Achad ha-Am, nguoi cho rang chu nghia phuc quoc truoc het phai la phong trao van hoa tinh than. Jewin chi trich ha-Am ve khia canh van hoa cung nhu niem tin rang chu nghia phuc quoc hoac nha nuoc Do Thai lai tro thanh mot phan cua chu nghia xa hoi, đo la y tuong tha huong lich su sai lam đa chiem cho muc tieu thuc su la quoc gia đoc lap.
Đoi voi Jabotinsky, khong co su ngan cach giua tam linh va vat chat. Tam linh phan anh thuoc the vat chat, nen muon tim hieu quoc gia thi phai thau hieu đuoc tam ly nhan dan. Đieu nay anh huong đen lich su nhan loai chu khong phai kinh te. Jabotinsky cho rang chung nao dan Do Thai cu tap trung vao nhung tu tuong pho quat tren the gioi thi se khong tap chu cho so phan ban than dan toc minh. Quoc gia manh khong the bi cac y thuc he ngoai lai chi phoi. Jabotinsky coi ngon ngu la mot trong nhung yeu to cua su phuc hung dan toc, nen đa ung ho viec lay tieng Hebrew lam ngon ngu quoc gia. Đo la ngon ngu co co tinh lich su  cua nguoi Do Thai, đong thoi xem xet tieng Yiddish lam ngon ngu thu nhi dua tren cac thu tieng chau Au va su dung bang chu cai Hebrew. Jabotinsky noi ngon ngu phan anh đac điem va tam ly quoc gia. Chi tieng Do Thai moi co the ket noi nguoi Do Thai voi que huong thuc su cua minh. Tren co so đo, tieng Yiddish khong thoa man va khong đuoc chon đe su dung tai Palestine.
Chu nghia xet lai nhat nguyen đat quoc gia va nha nuoc len tren chu nghia ca nhan va tung ca nhan đon le. Moi nguoi phai nhan thay minh la mot phan cua ca quoc gia. Moi hanh đong đeu phai cong hien cho quoc gia dan toc. Jabotinsky coi xu Israel (trong Kinh Thanh) voi dan toc Do Thai la mot the thong nhat khong the chia cat. Nha nuoc sinh ra tu y chi dan toc mot cach chinh đang, đong thoi tong hoa moi luc luong. Dan Do Thai manh thi nha nuoc se manh va the hien cho y thuc dan toc.


Di dan đen Palestine Thap nien 1930, nhung nguoi xet lai va nhat la Jabotinsky đa thuyet phuc dan Do Thai chau Au di cu hang loat đen Palestine, nguyen nhan vi chu nghia bai Do Thai ngay cang gia tang va cuc dien ngoai giao xau đi thay ro. Jabotinsky tin rang di dan se giup giai quyet van đe Do Thai o chau Au. Tuy nhien, viec di dan khong he de dang boi co nhung gioi han, phai đuoc Anh gioi thieu va Co quan Do Thai cap giay phep, đen luot giay phep lai đuoc phan bo cho cac to chuc thuc hien di cu. Đieu nay dan đen viec nhieu nguoi Do Thai theo dien Aliyah Bet (bat hop phap) tim moi cach đen va o lai Palestine. Co the ke đen viec dung vo boc du lich mot chieu đen xu Palestine Uy tri, hoac du hoc nhung khong quay lai chau Au, ket hon (gia) voi cu dan tai Palestine, hanh huong, tham gia Đai hoi the thao Maccabiah roi o lai luon.

Nhung nguoi xet lai cho rang Co quan Do Thai đa phan biet đoi xu khi phan phoi giay phep di cu va cap cho ho so luong it nhat. Tinh hinh cang toi te hon khi nhung nguoi xet lai roi khoi WZO nam 1935 va thanh lap NZO. Di cu hang loat tro nen kho khan phuc tap nen nhung nguoi xet lai bat đau nghi đen viec tu to chuc di cu. Tinh the nan giai, Jabotinsky coi lanh tho uy tri cua Anh la noi đat quoc gia Do Thai tuong lai, nhung chinh quyen Anh ap đat cac gioi han di cu va giam dan con so đuoc phep, trong khi tinh hinh chong Do Thai o chau Au cang gia tang khac nghiet. Nam 1935, Đe che thu ba ban hanh Luat Nuremberg va đac biet sau cai chet cua Piłsudski, chinh quyen Ba Lan theo đuoi chinh sach phan biet đoi xu voi nguoi Do Thai. Thang 3 nam 1938 thanh lap Anschluss thi đen thang 11 dien ra Kristallnacht. Jabotinsky quyet đinh rang Anh khong co quyen cam thanh nien Do Thai di cu vi ho đa danh het thoi gian đe chuan bi ra đi. Ong lap luan rang nhung han che co the gay hau qua nghiem trong cho Anh, va đat ra van đe đao đuc khi van đe dan toc bi chong đoi.
Nam 1934, Betar to chuc chuyen khoang 100 nguoi trai phep đau tien, chu yeu đen tu Ba Lan. Chuyen tham nhap that bai do thoi tiet xau va lien lac kem voi bo Tel Aviv, canh sat tuan tra đa chan nhom nhap cu nay lai. Nhung nguoi xet lai tiep tuc to chuc chuyen nguoi qua bien gioi Liban va Syria. Chuyen đuong bien lan thu hai nam 1934 cung that bai mot phan. Mot nua so nguoi Do Thai len đuoc bo nhung nua con lai bi bat giu. Tu đo, nhung nguoi xet lai ngung to chuc chuyen nguoi trai phep. Nam 1937, Anh giam han ngach nhap cu hang nam tu 61.900 xuong 10.500 nguoi. Mot thanh vien Betar la Mose Galili đua ra cach thuc khac co mat danh Alija Af Al Pi khi đen tham cac trai ti nan o chau Au danh cho nguoi Do Thai tu Đuc. Ong lien lac voi cac lanh đao cua Lien minh Chu nghia phuc quoc va nhan đuoc loi hua cap kinh phi đe thuc hien. Chuyen tau đau tien cua ke hoach roi Piraeus nam 1937 va thanh cong trot lot. Galili tro ve Athens đe chuan bi cho chuyen đi tiep. Tuy nhien, ong cat đut hop tac voi nhung nguoi xet lai do bat đong. Galili muon uu tien cho dan Do Thai tu Đuc, trong khi nhung nguoi xet lai chon ca tu Ao va Ba Lan. Sau đo, Betar tiep tuc tien hanh chuyen nguoi. Con nhung nguoi xet lai thanh lap Trung tam Aliyah o Paris, do con trai cua Ze'ev Jabotinsky la Ari đung đau. Betar chiu trach nhiem chuyen nguoi Do Thai bang đuong bo đen cac cang o Hy Lap hoac Romania, NZO ho tro tai chinh con Irgun chuyen vu khi. Đe tranh bi Anh tuan tra, nguoi di cu đuoc đo bo vao ban đem. Sau đo, bat lien lac Irgun đe đieu phoi tau cap bo va roi đi.

* So lieu khac nhau dua theo nguon ma Patek 2009 su dung.


= Đe nhi Cong hoa Ba Lan =
Đe nhi Cong hoa Ba Lan thu hai to ra đanh gia cao viec di cu, coi đo la cach giai quyet "van đe Do Thai". Thap nien 1930, chien dich bai Do Thai cua phe cuc huu cang ngay cang manh me. Phong trao Sanacja co mau so chung đe nguoi Do Thai roi khoi Ba Lan. Cac nha chuc trach cung nhu nguoi Do Thai đeu lo ngai ve han che nhap cu vao Palestine do Anh đua ra. Quan chuc Ba Lan đua van đe nay ra voi Hoi Quoc Lien va gui cong ham toi chinh phu Anh. Jozef Beck đa nhieu lan nhan manh su ung ho cua Ba Lan tren truong quoc te ve viec thanh lap quoc gia Do Thai o Palestine, giup giam luong nguoi Do Thai tai Ba Lan. Nam 1935, khi thanh lap NZO, nhung nguoi xet lai đa chuan bi ke hoach muoi nam đe 1,5 trieu nguoi Do Thai tai chau Au roi đen Palestine. Jabotinsky va cac lanh đao xet lai tai đia phuong tien hanh gap go chinh phu Ba Lan voi muc đich hop tac lien quan đen van đe di cu. Chinh phu Ba Lan đa cap ho chieu, to chuc huong dan va tham chi cap kinh phi cho cac chuyen di cu. Ba Lan chi thi cho cac co quan chuc nang, canh sat khong can tro thu tuc lam ho chieu hay kiem tra qua chi tiet viec cap giay phep đi lai. Di cu du lich tro nen đac biet pho bien. Cac cong ty du lich ho tro hoat đong nay het muc co the, đam bao ho chieu va thi thuc la hop le. Nam 1933, khoang 10.000 nguoi đen Tel Aviv theo cach nhu vay. Cach nay cung ap dung đe nguoi Do Thai đen cac quoc gia khac tren the gioi. Cach thuc đuoc đang quang cao tren bao đe nhung nguoi muon đi đuoc huong dan chuan bi đo mang theo. Nam 1938, Bo Noi vu chuan y mo van phong du lich cua to "Unzer Welt" (The gioi chung ta) đuoc quyen to chuc cac chuyen xuat ngoai mot chieu. Van phong đa cap thi thuc xuat canh, giup xu ly cac đon xin cap ho chieu ma khong can xac nhan quoc tich Ba Lan. Tuy nhien, Ba Lan cung lam moi cach khong cho Anh phat hien ra viec ho đang giup nguoi Do Thai. Do đo, khong co tau Ba Lan nao tham gia chuyen cho, Bo Noi vu cung yeu cau bao chi khong tiet lo chi tiet qua nhieu. Theo cac nguon tin chinh thuc, luong khach du lich di cu trong nhung nam 1938-1939 la 7.323 nguoi, con tong so nguoi Do Thai roi khoi Ba Lan nam 1938 len toi 14.404 nguoi.


Cac to chuc lien quan đen chu nghia xet lai = Irgun Tsvai Leumi =

Irgun (Irgun Tsvai Leumi - הארגון הצבאי הלאומי - To chuc quan đoi dan toc) hay Etzel la to chuc ban quan su ngam đau tien lien quan đen chu nghia xet lai. Irgun thanh lap vao nam 1931 la ket qua chia tach Haganah do mot so thanh vien khong hai long voi cach phan ung thu đong truoc bao loan A Rap nam 1929. Thanh vien Betar coi Haganah la luc luong vu trang cua nha nuoc Do Thai tuong lai thi phai co tinh chu đong, tham chi phat đong tan cong đoi pho voi A Rap xam luoc. Khi no ra bao loan A Rap nam 1936, Irgun đa chu đong phong thu va thuong to chuc tan cong tra đua. Theo thoi gian, Irgun đua ra chinh sach moi su dung vu luc đe tien hanh chien tranh gianh đoc lap cho nha nuoc Do Thai. Ngoai ra, Irgun cung lien he voi Betar đe huan luyen quan su. Sau khi Jabotinsky qua đoi nam 1940, cac thanh vien Irgun va Betar bat đau gia nhap quan đoi Anh. Tuy nhien, do chinh sach cua Anh đoi voi nguoi phuc quoc cung nhu lap lung ve tuong lai cua nha nuoc Do Thai nen Irgun đuoc khoi phuc nam 1944 do Menachem Begin nam quyen chi huy. Cung nam, ong phat đong noi day nham vao chinh quyen Palestine Uy tri đe lat đo nguoi Anh. Trong cuoc chien chong Anh, nhieu thanh vien phai chay sang chau Phi khi ap dung bien phap khung bo. Hoat đong cua Irgun gay anh huong đen toan bo chu nghia phuc quoc va ca nhung nguoi xet lai. Nam 1945, Phong trao Khang chien Do Thai ra đoi lien ket va đieu phoi Haganah, Lehi va Irgun. Tuy nhien, vu tan cong khach san King David o Jerusalem nam 1946 dan đen giai the phong trao khang chien. Irgun khong cong nhan Nghi quyet 181 cua Lien Hop Quoc chia Palestine thanh hai nuoc Do Thai va A Rap. Irgun tiep tuc chien đau đen thang 6 nam 1948 roi sap nhap vao Luc luong Phong ve Israel (Cahal).
Irgun tham gia cac vu viec quan trong sau:

Tan cong nha tu Acre
Đanh Jerusalem
Tham sat Deir Yassin
Đanh bom khach san King David o Jerusalem
Chiem Jaffa
Chien dich Af-Al-Pi


= Lehi =

Nam 1939, khi no ra Chien tranh the gioi thu hai, Irgun ngung cac hoat đong quan su. Chi huy Irgun va nhung nguoi xet lai hop tac voi Anh cung chong lai Hitler va phe Truc. Đoi lai, nguoi Do Thai tin rang Tuyen bo Balfour se đuoc thuc hien. Rieng Avraham Stern lai co quan điem khac: chinh chien tranh mang lai co hoi đe đat đuoc muc đich dan toc, va phai bat tay voi phe nao mang lai nhieu loi ich nhat. Vi vay, Irgun bi chia re vao nam 1940. Nhung nguoi ung ho Stern thanh lap Lehi (goi la nhom Stern). Ngay tu đau, ho đa tin rang Do Thai la mot quoc gia chien binh, va đe nghi Anh giup thanh lap nha nuoc Do Thai ngay lap tuc đe đoi lay ho tro. Chinh phu Anh tu choi vi tiem nang loi dung Lehi trong chien tranh la khong lon. Truoc su tu choi hop tac, Stern cang khang đinh đinh đe cua minh, coi Anh la ke thu va bat tay voi ben nao giup minh đuoc nhieu nhat. Ong ket noi đam phan voi Đuc, Lien Xo va Y. Nam 1942, Stern bi tinh bao Anh sat hai, đam phan quoc te cua Lehi lien mat hieu qua. Cac hoat đong chi con bo lai vao viec tan cong đon le vao đai dien va binh linh Anh bang hinh thuc khung bo. Nam 1944, Lehi hoat đong ben ngoai Palestine. Đen thang 11, Lehi thuc hien cuoc tan cong lon nhat, ha thu Huan tuoc Moyne o Cairo. He qua la an ninh Anh cung voi Haganah no luc san tim loai bo hoac bat giu cac thanh phan chu chot cua Irgun va Lehi. Nam 1945, Lehi sap nhap vao Phong trao Khang chien Do Thai,  to chuc nay cung noi tieng voi vu am sat nha hoa giai cua Lien Hop Quoc Ba tuoc Folke Bernadotte tai Jerusalem ngay 17 thang 9 nam 1948. Mot thanh vien Lehi sau nay tro thanh Thu tuong Israel Yitzhak Shamir. Thang 5 nam 1948, Lehi giai the, tu đo khai sinh đang chinh tri Reshimat HaLohmim (Danh sach chien binh). Đang nay tham gia tranh cu nam 1949 va gianh đuoc 1 ghe, nhung sau đo khong con hoat đong nua.


= Hatzohar =

Hatzohar (Brit HaTzionim HaRevizionistim - רית הציונים הרוויזיוניסטים‎ - Lien minh phuc quoc Do Thai xet lai) thanh lap o Paris nam 1925 la mot đang chinh tri thuoc chu nghia phuc quoc Do Thai. Hatzohar ra đoi do xung đot giua Jabotinsky va cac lanh đao chu nghia phuc quoc nam 1923. Jabotinsky bi chi trich khi thiet lap quan he voi Symon Petliura đe thanh lap cac đon vi Do Thai trong quan đoi Ukraina nam 1919. Ong bi coi la gia hinh va bi buoc toi hop tac voi nhung ke chong lai dan Do Thai. Nam 1923, Jabotinsky tu bo tu cach đai bieu va đen Paris cung co nhung quan he ung ho minh. Cuong linh Hatzohar dua tren no luc nhung nguoi xet lai muon xay dung mot nha nuoc Do Thai nam trong toan bo Palestine Uy tri. Jabotinsky keu goi len an Sach Trang 1922 cua Winston Churchill vi no nhac lai loi hua trong Tuyen bo Balfour nhung mo ta nha nuoc moi khong phai la toan bo Palestine Uy tri. Đai dien cho Hatzohar, Jabotinsky đi khap noi kich đong nguoi Do Thai tha huong (Diaspora) va thuyet phuc ho ve lap luan cua minh. Tu thap nien 1930, Jabotinsky lay y kien trong đang đe tach ra khoi WZO va tu xay dung cau truc thuc hien cac nguyen tac xet lai. Nam 1931 tai Calais, Hatzohar rut khoi WZO va đen nam 1935, To chuc chu nghia phuc quoc moi NZO đuoc thanh lap. Trong thoi gian ton tai, Hatzohar la mot đang lon trong chu nghia phuc quoc Do Thai nhung suc manh quan su bi manh mun, đac biet la o Palestine. Cau truc Hatzohar qua yeu đe canh tranh voi đang Mapai. Theo Shavit, gioi lanh đao chu nghia xet lai tap trung qua nhieu gioi tinh hoa, đoi khi xa roi binh dan va thuc te.


= Betar =

Thanh lap nam 1923 tai Riga, Betar la to chuc thanh nien cua chu nghia phuc quoc Do Thai, hien thuc hoa y tuong Jabotinsky ve quyen tu ve cua dan Do Thai o hai ngoai. Nen tang la hoat đong giao duc, van hoa va quan su cho thanh nien Do Thai o chau Au va tren the gioi. Muc đich Betar nham đinh hinh "dan Do Thai moi", khong con yeu ot va co kha nang tu ve. Hoat đong Betar o Đe nhi Cong hoa Ba Lan co tam quan trong đac biet, vi tai đay Do Thai la dan toc thieu so nhung co so luong lon (3,113,900 nguoi theo đieu tra dan so nam 1931). Con so lon nay cung voi hoan canh bai Do Thai cua cac đang cuc huu va nong dan Ba Lan khien cho nguoi Do Thai Ba Lan tro thanh nong cot cua to chuc. Jabotinsky nhan thay khai niem va nhiem vu cua nhung nguoi tien phong khac voi so đong Do Thai con lai. Ren luyen the chat tai hai ngoai la can thiet va co gia tri quan trong, voi muc tieu ro rang la đe hoan thanh nhiem vu tong the. To chuc thanh nien la phong trao ban quan su. Thanh vien phai đuoc got giua đe co đao đuc va tinh than cao. Trai huan luyen day ca thi ca va van hoa Hebrew. Đuoc truong thanh day do tai Betar la đe hinh thanh long yeu nuoc, tan tam phung su nha nuoc va quoc gia. Tu giua thap nien 1930, Betar bien chuyen cuc đoan vi viec thanh lap nha nuoc Do Thai khong đuoc thuc hien trong khi hoan canh dan Do Thai o chau Au xau đi thay ro. Phe cap tien o Betar keu goi đau tranh vu tranh va mo đon tan cong Palestine tu bien vao. Betar hop tac voi Irgun. Tai hoi nghi Betar Warszawa 1938, xay ra ran nut voi Jabotinsky khi nguoi đung đau Betar o Ba Lan la Menachem Begin keu goi nhung nguoi xet lai tan cong.


= Brit he-Chajal =
Phong trao Brit he-Chajal (tieng Hebrew: ברית החייל) thanh lap tai Ba Lan nam 1933, tap hop cuu quan nhan Do Thai cua Quan đoi va Quan đoan Ba Lan, co su lien ket voi chu nghia phuc quoc xet lai. Brit he-Chajal ke tuc tu tuong cua Quan đoan Do Thai. Nam 1936, Brit he-Chajal co toi 300 phan hoi va 20.000 thanh vien tren khap Ba Lan. Brit he-Chajal tap trung phat trien manh me va hoat đong chu yeu o Ba Lan nhung cung co van phong tai Hoa Ky, Tiep Khac va Palestine Uy tri. Muc tieu la ket noi va huan luyen nguoi Do Thai tro thanh luc luong quan đoi du bi tuong lai theo theo mo hinh Quan đoan Do Thai.


= To chuc phuc quoc Do Thai moi =
To chuc phuc quoc Do Thai moi NZO thanh lap nam 1935 do xung đot giua Jabotinsky voi lanh đao WZO. Van đe co ban la WZO khong chap nhan yeu cau cua Jabotinsky muon di cu dan Do Thai hang loat đen Palestine trong thoi gian ngan. Nhung nguoi xet lai khong chap nhan y tuong chung song hoa binh va hop tac voi nguoi A Rap cua Weizmann. Nam 1931, Đai hoi Chu nghia phuc quoc khong đong y voi nhung nguoi xet lai muon đat ra muc tieu chinh la thanh lap quoc gia Do Thai co chu quyen nam trong Palestine Uy tri. Nam 1933, Haim Arlosoroff bi am sat o Tel Aviv khien cho quan he giua nhung nguoi theo chu nghia xet lai va nhung nguoi theo chu nghia xa hoi o Yishuv xau đi, phe chu nghia xa hoi đuoc uu the hon. Nam 1935, van đe đuoc giai quyet khi nhung nguoi xet lai lay y kien va quyet đinh tach rieng ra thanh To chuc phuc quoc Do Thai moi NZO. NZO tap trung hoat đong o Đe nhi Cong hoa Ba Lan do co đuoc su ung ho lon tai đo. NZO xac lap muc tieu đua 1,5 trieu nguoi Do Thai tu chau Au đen Palestine trong vong 10 nam. Jabotinsky thiet lap quan he tot đep voi chinh quyen Sanacja. Chinh phu Ba Lan coi viec di cu o at cua nguoi Do Thai khoi đat nuoc la lam giam cang thang va co the giai quyet cai goi la van đe Do Thai cua phe cuc huu. Đong thoi, nhung nguoi xet lai thay đay la co hoi đe mo rong anh huong toi dan Do Thai o Ba Lan. Ngoai ra, Ba Lan ho tro NZO huan luyen quan su va ban vu khi cho Irgun o Palestine. Sau nam 1935, Bo Ngoai giao Ba Lan tuyen bo "Ba Lan gan nhu hoan toan trung khop voi quan điem cua nhung nguoi theo Chu nghia phuc quoc Do Thai xet lai" va bat đau cho phep xuat vu khi toi Palestine. Tu nam 1936 đen nam 1939, vu khi khong đanh so hieu chi ro xuat xu đa đuoc chuyen đen Trung Đong, gia tri đat đen 1.500.000 zlotys. Ba Lan ban ca may bay va tau luon cho nguoi Do Thai ket noi voi mat đat Palestine, tinh đen thang 9 nam 1937 đa ban đuoc nam chiec RWD. Jabotinsky qua đoi thi khong con ai đu kiet xuat đe lanh đao nua, NZO quay lai gia nhap vao WZO.


= Quy Keren Tel Chaj =
Quy Keren Tel Chaj đuoc lap ra sau cuoc bao loan 1929 nham co tien mua vu khi, huan luyen quan su, ho tro "the thao quoc phong", chi tra cho viec đinh cu o Palestine va giup thanh nien Do Thai chuan bi cho chien tranh gianh đoc lap cho nha nuoc Do Thai. Quy phan bo tien tai tro cho cac mon quyen anh, ban sung, đau kiem va nhu thuat, đong thoi giao duc huong đao va thuc đia. Sau khi NZO ra đoi, Keren Tel Chaj đuoc coi la quy duy nhat cua phong trao tu do Do Thai tham gia vao cac hoat đong nhu: tao đieu kien đau tranh thanh lap nha nuoc Do Thai, ho tro nhung nguoi Do Thai tien phong đinh cu o Palestine, phat trien kinh te Palestine, ho tro thanh nien Do Thai ve tinh than va tai chinh. Betar tham gia nhieu nhat vao cac hoat đong do quy tai tro. Tuy nhien, Keren Tel Chaj khong the sanh đuoc voi hoat đong va su noi tieng cua Quy dan toc Do Thai Keren Kayemet LeYisrael. Chinh Jabotinsky đa keu goi ung ho quy nay vao thap nien 1930.


= Cac to chuc khac =
Mot so to chuc khac cung nam trong hoac đinh huong hoat đong theo chu nghia phuc quoc xet lai:

Brit ha-Chaszmonaim - nhom huong đao ton giao cung chu truong voi chu nghia xet lai.
Brit Jeszurun - to chuc Do Thai giao Chinh thong thanh lap nam 1933, hoat đong trong Lien minh phuc quoc Do Thai xet lai. Nhung thanh vien đau tien đen tu phong trao Mizrachi, đen nam 1935 co 7.000 thanh vien.
Nordia - hiep hoi the thao gioi tre.
El Al - nhom sinh vien theo chu nghia xet lai tai Đai hoc Haifa va Jerusalem, hoat đong trong khuon kho Lien minh quoc gia giao vien hoc thuat Jawne we-Jodefat.
Waraf - hiep hoi nu sinh theo chu nghia xet lai, thanh lap nam 1935. Luc đinh điem co 4.000 thanh vien.
Brit Awoda-Menora - thanh lap nam 1934 giup đinh huong chinh tri cho thanh nien Do Thai theo chu nghia xet lai, thich ung đuoc voi tinh hinh thuc te Palestine.
Masada - mot hinh thai to chuc thanh lap nam 1927 hoac 1928 o Ba Lan huong đen sinh vien o cac truong khong ung ho Betar. Masada to chuc cac trai he co giang vien Betar tham gia huan luyen, giao duc nguoi tre tuoi theo tinh than xet lai, đe sau nay co the tro thanh nhan vien tinh bao hoac quan chuc trong nha nuoc Do Thai tuong lai.


Quan he voi chu nghia phat xit Shavit cho rang tinh cach dan toc va su thu đich danh cho chu nghia xa hoi đa khien cho chu nghia phuc quoc xet lai tiep nhan tu tuong phat xit vao thap nien 1920. Thoi điem ay, nhung nguoi phuc quoc tu the hien minh la đoi tien phong cua dan toc, bao ve loi ich quoc gia, con hang ngu xet lai la phong trao cach mang phan đong. Hoat đong cua Jabotinsky trong To chuc phuc quoc Do Thai lam day len nhieu quan tam. Nhung nguoi xet lai nhan đuoc nhieu ung ho tu tang lop trung luu khi tham gia bau cu tai Tel Aviv, trong khi Yishuv thuong nhan đuoc so phieu bang voi đang canh ta Lien minh Lao đong Ahdut HaAvoda (אחדות העבודה‎). Theo Shavit, hinh anh chung ve phong trao Jabotinsky la chu nghia xet lai ket hop voi canh huu. Canh huu o chau Au khi ay gom phat xit, chu nghia quoc xa va cac phong trao dan toc. Nhung nguoi phuc quoc Do Thai con lai o chau Au rat hay su dung cach so sanh nay. Ban than Ben-Gurion đa goi nhung nguoi xet lai la "phat xit Do Thai". Irgun va Lehi đuoc mieu ta giong nhu cac hoat đong cua Đuc quoc xa. Hillel Halkin mo ta thai đo cua chinh Jabotinsky voi phat xit Y la kha mau thuan. Tuy nhien, he tu tuong cua chu nghia phuc quoc xet lai thi khong mang quan điem phat xit. Nam 1926, Jabotinsky viet rang gia suc thi co nguoi chan (lanh đao) nhung nguoi van minh thi khong (can).

Khi nghien cuu ve cac lanh đao cot loi cua chu nghia phuc quoc xet lai cung nhu so lieu rieng co the đem lai cai nhin khac nhau ve thai đo danh cho chu nghia phat xit. Shavit chi ra rang canh quan su Palestine the hien su nguong mo đoi voi chu nghia phat xit, nhung đay khong đon thuan chi la viec phan đoi chu nghia cong san ma co nen tang sau sac hon. Abba Ahimeir coi phat xit Y đa ha sinh khi moi vao gioi tre, hien than cua phong trao giai phong dan toc quan chung. Đoi voi Ahimeir, chu nghia phat xit thay the cho chu nghia Bolshevik nguy hiem va vo dan chu. Ong cho rang muc tieu chu nghia phuc quoc la giai phong dan toc Do Thai giong nhu chu nghia phat xit, thuc hien thong qua cong nghiep hoa va hien đai hoa. Khi chu nghia quan phiet tro nen pho bien voi nhung nguoi xet lai o chau Au, bao chi Betar đua ra nhieu loi le tich cuc ve phat xit Y. O Palestine, Ahimeir la thu linh cua phong trao Brit ha-Birjionim va bi coi la ke thu chinh cua nhung nguoi theo chu nghia xa hoi va cong san. Nhom nay bi am chi so sanh đen truyen thong Sicarii va Zealots thoi xua. Nhung nguoi Do Thai o Yishuv thua nhan tu tuong quoc xa nay du cho co bao đong chong Đuc o Jerusalem nam 1933. Jabotinsky nguong mo long hang hai nhiet thanh cua nhom, nhung len an Ahimeir cong khai ton tho chu nghia phat xit.
Shavit nhan manh rang toan bo quan điem đong tinh voi chu nghia phat xit phan lon bat nguon tu cac bai viet cua gioi tri thuc xet lai, ho coi chu nghia phat xit nhu mot phong trao quoc gia tich cuc. Ngoai ra, chu nghia quan phiet Betar huong toi su thong nhat va sung bai nha nuoc la trong tam cua mot quoc gia co the gay an tuong giong nhu chu nghia phat xit.
Sau khi Hitler len nam quyen nam 1933, nhieu phan tu cuc đoan tin rang nhung nguoi xet lai co the hoc hoi tu cach Đuc Quoc xa len nam quyen. Truoc đo, nha hoat đong Brit ha-Birjionim Jehoshua Jevin đa gioi thieu Đuc quoc xa nhu đien hinh cua phong trao giai phong dan toc ngang hang voi Garibaldi, Piłsudski, Ba Lan va Sokol cua Tiep Khac. Nguoi ta tham chi con tin rang Quoc xa nam quyen se lam nguoi Do Thai o Đuc tinh thuc va tro ve phuc quoc. Tuy nhien, Jabotinsky canh bao rang chu nghia quoc xa Đuc la bai Do Thai, se mang đen nhieu đau đon cho dan Do Thai. Chi khi Đuc Quoc xa bat đau ban hanh luat chong Do Thai thi nhung ke cuc đoan moi ung ho loi keu goi cua Jabotinsky. Nhieu nguoi trong đo tham gia tan cong vao cac co quan ngoai giao, van phong tru so cua nguoi Đuc o Jerusalem va Haifa. Ban than Jabotinsky cung coi nhung phan tu cuc đoan la đa roi bo truyen thong Do Thai đi theo cac ly thuyet cach mang khac. Tuy nhien, Shindler cho rang chinh do nhung ke cuc đoan quan tam đen Quoc xa khien cho chu nghia xet lai bi gan ghep vinh vien la phat xit Do Thai.
Mot trong nhung chu tich đoan đai hoi thanh lap NZO la Jacob de Haas noi ho khong thich cong san va dan chu nhung cung khong phai phat xit, chi la "chong dan chu". Thu quy NZO Wolfgang von Weisl lai thua nhan du co nhieu khac biet, nhung nguoi xet lai đa so đong cam voi phat xit Y. Co nhung nguoi đa vui mung Mussolini khi gianh đuoc thang loi chinh tri tai ban đao Y, roi đen chien dich Abyssinia.


Bao chi xet lai Giong nhu moi phong trao chinh tri khac, chu nghia xet lai cung co cac tua bao rieng, bai do thanh vien đia phuong hoac nhung quoc gia tren the gioi gui đen. Bao chi thuc đay y tuong cua toan bo phong trao hoac cac phe noi bo. Nhung to bao nay đuoc xuat ban bang nhieu ngon ngu khac nhau nhu tieng Ba Lan, tieng Do Thai va tieng Yiddish. Cac to bao đau tien la "Chad Ness", "Jerozolima Wyzwolona" (Jerusalem giai phong) va "Trybuna Narodowa" (Luan đan dan toc) đeu đuoc phat hanh tai Đe nhi Cong hoa Ba Lan. Cac to ve sau phat hanh tai Palestine Uy tri va Israel bang tieng Do Thai la "Khazit ha-Am" va "Ha-Mashkif". Sau roi đen to "Di Tat" phat hanh tai Đe nhi Cong hoa Ba Lan.


Chu thich Thu muc Ben-Yeruham, בן-ירוחם (1969), ספר ביתר. קורות ומקורות. כרך א [Lich su va nguon tu lieu] (bang tieng Do Thai), ירושלים: המרכז
Brenner, Lenni (1983). "Zionist-Revisionism: The Years of Fascism and Terror" [Chu nghia phuc quoc Do Thai xet lai: Nhung nam phat xit va khung bo]. Journal of Palestine Studies (bang tieng Anh). Quyen 13 so 1. tr. 66–92.
Flisiak, D. (2018), Pauliny Szymczyk; Kamila Maciag (bien tap), Obraz relacji polsko-zydowskich na łamach krakowskiego tygodnika „Trybuna Narodowa" [Quan he Ba Lan-Do Thai tren tuan bao Krakow "Trybuna Narodowa"], Polska Niepodległosc (bang tieng Ba Lan), Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL
—— (2020), Działalnosc syjonistow-rewizjonistow w Polsce w latach 1944/1945- 1950 [Hoat đong cua nhung nguoi theo chu nghia phuc quoc Do Thai xet lai o Ba Lan  giai đoan 1944/1945-1950], Polska Niepodległosc (bang tieng Ba Lan), Lublin{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Halkin, Hillel (2014), Jabotinsky. A Life [Jabotinsky: Cuoc đoi] (bang tieng Anh), New Haven-London: Yale University Press, ISBN 9780300136623
Heller, Daniel Kupfert (2017), Jabotinsky's Children. Polish Jews and the Rise of Right-wing Zionism [Ke tuc Jabotinsky. Nguoi Do Thai Ba Lan va su troi day cua chu nghia phuc quoc Do Thai canh huu] (bang tieng Anh), Princeton-Oxford: Princenton University Press, ISBN 9781400888627
Heller, Joseph (1995). "The Zionist right and national liberation: From Jabotinsky to Avraham Stern" [Quyen cua nguoi phuc quoc Do Thai va giai phong dan toc: Tu Jabotinsky đen Avraham Stern] (bang tieng Anh). Quyen 1 so 3. tr. 85–109.
—— (2015), The Stern Gang. Ideology, politics and terror, 1940–1949 [Nhom Stern. Ly tuong, chinh tri va khung bo 1940–1949] (bang tieng Anh), London-New York: Routledge, ISBN 9781138982949
Kaplan, Eran (2005), The Jewish Radical Right. Revisionist Zionism and Its Ideological Legacy [Quyen cap tien Do Thai. Chu nghia phuc quoc Do Thai xet lai va di san tu tuong] (bang tieng Anh), Madison: The University of Wisconsin Press, ISBN 9780299203801
Karsh, Efraim (2008). "Zionism and the Palestinians" [Chu nghia phuc quoc Do Thai va nguoi Palestine]. Israel Affairs (bang tieng Anh). Quyen 14 so 3. tr. 355–373.
Lapidot, יהודה לפידות (2014), לידתה של מחתרת [Su khai sinh ngam] (PDF) (bang tieng Do Thai), מהדורה מחודשת
——, "Irgun site" [Trang web Irgun], etzel.org.il (bang tieng Anh), Chaya Galai bien dich, tu tieng Do Thai, luu tru ban goc ngay 15 thang 12 nam 2021, truy cap ngay 21 thang 12 nam 2021
Laqueur, Walter (1972), A History of Zionism [Lich su chu nghia phuc quoc Do Thai] (bang tieng Anh), New York: Holt, Rinehart and Winston
Łazor, Jerzy (2010), "Wywoz polskiego sprzetu wojskowego do Palestyny w okresie miedzywojennym" [Xuat khau vu khi Ba Lan sang Palestine giai đoan giua hai the chien], trong Tomasza Głowinskiego; Krzysztofa Popinskiego (bien tap), Gospodarka i społeczenstwo a wojskowosc na ziemiach polskich [Kinh te xa hoi va quan su Ba Lan] (bang tieng Ba Lan), Wrocław: Wydawnictwo Gajt, tr. 215–222, ISBN 978-83-88178-95-5
Patek, Artur (2009), Zydzi w drodze do Palestyny 1934–1944. Szkice z dziejow aliji bet nielegalnej imigracji zydowskiej [Dan Do Thai tren đuong toi Palestine 1934–1944. Phac hoa lich su dien nhap cu bat hop phap Aliyah Bet] (bang tieng Ba Lan), Krakow: Avalon
Schechtman, Joseph (1956), The Rebel and Statesman. The Vladimir Jabotinsky Story [Noi loan va chinh khach. Cau chuyen Vladimir Jabotinsky] (bang tieng Anh), New York: Thomas Yoseloff Inc.
Schulze, Kirsten (2010), Konflikt arabsko-izraelski [Xung đot A Rap-Israel] (bang tieng Ba Lan), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 978-83-01-16351-8
Shavit, Jacob (1988), Jabotinsky and the Revisionist Movement 1925–1948 [Jabotinsky va phong trao xet lai 1925–1948] (bang tieng Anh), London-Totowa N.J.: Frank Cass & Co. Ltd., ISBN 9780714633251
Shindler, Colin (2006), The Triumph of Military Zionism. Nationalism and the Origins of the Israeli Right [Thang loi cua Chu nghia phuc quoc quan su. Chu nghia dan toc va nguon goc quyen Israel] (bang tieng Anh), London-New York: I.B. Tauris
—— (2015), The Rise of Israeli Right. From Odessa to Hebron [Su troi day cua quyen Israel. Tu Odessa đen Hebron] (bang tieng Anh), New York: Cambridge University Press, ISBN 9780521193788
Shapira, Anita (1992), Land and Power. The Zionist Resort to Force 1881–1948 [Xu so va quyen luc. Khu Zion co hieu luc 1881–1948] (bang tieng Anh), William Templer bien dich, New York: Oxford University Press, ISBN 9780195061048
Weinbaum, Laurence (1993), A Marriage of Convenience. The New Zionist Organization and the Polish Government [Hon nhan loi ich. To chuc phuc quoc Do Thai moi va chinh phu Ba Lan] (bang tieng Anh), Boulder: Eastern European Monographs, ISBN 9780880332668
National Library of Israel, Newspapers (bang tieng Anh), luu tru ban goc ngay 4 thang 11 nam 2021, truy cap ngay 22 thang 12 nam 2021