Mua sam tra thu (hay chi tieu tra thu, mua sam phuc thu; tieng Anh: revenge buying, revenge shopping) la mot thuat ngu đe cap đen su gia tang đot ngot viec mua sam tieu dung sau khi moi nguoi bi tu choi co hoi mua sam trong mot khoang thoi gian dai. Viec mua sam tra thu đuoc cho la đa hinh thanh nhu mot phan ung cua su that vong va kho chiu ve tam ly do nhung han che trong tu do đi lai va thuong mai. Khong giong nhu viec mua sam hoang loan, mua sam tra thu con duong nhu lien quan đen viec mua sam hang hoa khong can thiet, chang han nhu tui xach va quan ao, cung nhu đa quy va trang suc. Cac nganh cong nghiep xoay quanh viec san xuat nhung mat hang nay, mot trong nhung nguon doanh thu chinh cua linh vuc ban le, đuoc xem la đa chiu ton that nang trong thoi gian đai dich COVID-19.
Ban đau mua sam tra thu bat nguon o Trung Quoc va đa dan xuat hien o cac nen kinh te sau thoi gian mo cua nen kinh te. Nguoi tieu dung tai cac quoc gia nhu Hoa Ky va chau Au cung đa co xu huong tuong tu va cac thuong hieu xa xi đa co muc tang truong đang ke so voi thoi ky phong toa do COVID-19.


Lich su O Trung Quoc, cuoc Cach mang Van hoa trong nhung nam 1960 va cuoc khung hoang COVID-19 gan 60 nam sau đo la nhung boi canh đa dan đen hanh vi mua sam tra thu. Hien tuong nay lan đau tien đuoc quan sat thay vao nhung nam 1980 va đuoc goi la bao phuc tinh tieu phi (tieng Trung: 报复性消费; binh am: baofuxing xiaofei) sau khi Trung Quoc mo cua thuong mai quoc te vao nam 1976, xoa bo nen kinh te tap trung bao cap. No am chi nhu cau mua sam đot ngot đoi voi hang hoa co thuong hieu nuoc ngoai. Hanh vi nay đa lap lai o Trung Quoc vao thang 4 nam 2020, khi lenh phong toa gan nhu đuoc do bo va thi truong mo cua tro lai. Vao thoi điem đo, thuong hieu cao cap Hermes cua Phap đa đat doanh thu 2,7 trieu đo la My chi trong mot ngay.


= Đai dich COVID-19 =
Tac đong kinh te cua đai dich COVID-19 đa tan pha nhieu doanh nghiep ban le toan cau. Nhieu cua hang va trung tam mua sam buoc phai đong cua trong nhieu thang vi han che o nha khien nguoi tieu dung khong the tu do đi lai. Theo mot bai bao vao thang 3 nam 2020 tren Business Insider, doanh so ban le đa giam 20,5% sau khi đai dich tan cong Trung Quoc — mot ty le chua tung thay ke tu cuoc khung hoang tai chinh 2007–2008.
Nganh may mac bi anh huong nang ne trong đai dich; mot so nha ban le lon nhu J. Crew, Neiman Marcus, J.C. Penney, Brooks Brothers, Ascena Retail Group, Debenhams, Arcadia Group, GNC va Lord & Taylor đeu đa nop đon pha san.

Trung Quoc la quoc gia đau tien bi đai dich COVID-19 tan cong; vao mua he nam 2020, chinh phu nuoc nay đa ngan chan thanh cong su lay lan cua dich benh va do bo đang ke cac han che. Thuat ngu mua sam tra thu bat đau đuoc pho bien voi su phuc hoi kinh te ngay lap tuc cua cong ty thoi trang Phap Hermes khi cong ty đa ghi nhan doanh thu 2,7 trieu USD tai cua hang lon nhat cua minh la Quang Chau, Trung Quoc vao ngay mo cua tro lai hoi thang 4 nam 2020, lap ky luc mua sam nhieu nhat trong mot ngay tai mot cua hang xa xi o Trung Quoc. Ngoai Hermes, hang dai nguoi cung xep hang ben ngoai cac cua hang Apple, Gucci va Lancome. Hanh vi tuong tu cung đa xuat hien o An Đo sau khi noi long cac han che lien quan đen bien the Omicron vao thang 3 nam 2022. Cac hang truyen thong o Hoa Ky va chau Au cung đa ghi nhan nhung hanh vi tuong tu cua nguoi tieu dung sau khi nen kinh te gan nhu mo cua tro lai vao thang 4 nam 2021.
Tuong tu, cuoi nam 2020, nhieu nguoi dan Singapore cung đo tien vao cac bua toi tai nha hang, chap nhan xep hang cho lau hoac ngoi theo nhom nho va giu khoang cach. Nguoi dan đa su dung khoan tien đang le danh cho du lich, vui choi vao nhung bua an thinh soan tai nha hang.


Đanh gia Theo nhan đinh cua cac nha xa hoi hoc, nhung hanh vi mua hang boc đong va cuong ep, chang han nhu mua sam hoang loan hay mua sam tra thu đeu la nhung co che đoi pho giup giam bot cam giac tieu cuc.
Mac du hanh vi mua sam tra thu lan đau tien đuoc quan sat o Trung Quoc, nhung ke tu sau đo no cung đa đuoc nhin nhan o nhieu quoc gia khac nhau. Khi cac cua hang đuoc mo cua tro lai sau đot phong toa đau tien boi COVID-19, doanh so ban hang đa tang len, đac biet la cac cua hang xa xi. Theo cac nha nghien cuu cua Tap chi Quoc te ve Tam than hoc Xa hoi (tieng Anh: International Journal of Social Psychiatry), viec mua hang xa xi đong vai tro nhu mot phuong tien đe nguoi tieu dung kim nen nhung cam xuc kho chiu. Hanh vi nay xet ve ly thuyet cho rang khi mot moi đe doa hoac can tro quyen tu do hanh vi khien ho kho chiu thi ho se co gang gianh lai quyen tu chu đang bi đe doa.


Xem them Bong bong kinh te
Đai dich COVID-19
Tac đong kinh te cua đai dich COVID-19
Đai dich COVID-19 tai Trung Quoc đai luc
Lam phat
Mua hang tich tru


Tham khao