Edith Giovanna Gassion, thuong đuoc biet đen voi nghe danh Edith Piaf va truoc đo la La Mome Piaf (19 thang 12 nam 1915 - 10 thang 10 nam 1963) la nu ca si huyen thoai cua Phap the ky 20. Edith Piaf đuoc biet toi qua rat nhieu bai hat noi tieng nhu La Vie en rose, Non, je ne regrette rien, Hymne a l'amour, Mon legionnaire, Padam Padam hay Milord. Ba con la mot dien vien san khau va đien anh cung nhu la nguoi đo đau cho nhieu ca si moi ma sau đo đa tro thanh ngoi sao cua ca nhac Phap nhu Yves Montand va Charles Aznavour.


Tieu su Edith Giovanna Gassion sinh ngay 19 thang 12 nam 1915 tai so 72 đuong Belleville thuoc quan 20, Paris, Phap. Bo cua Edith la mot nghe si xiec uon deo nguoi Phap ten la Louis Alphonse Gassion (1881-1944) con me Edith la mot ca si đuong pho goc Phap-Y-Algerie ten la Annetta Maillard (1895-1945). Do hoan canh cuoc song qua kho khan, Annetta Maillard giao pho con gai cho me minh la ba Aicha Said Ben Mohammed (1876-1930), mot phu nu goc Algerie nuoi nang. Khong may cho Edith, ba Aicha mac benh nghien ruou va bo mac co be trong can phong ban thiu khong co nuoc va cung chang co phuong tien ve sinh, ngay đen binh sua cua Edith cung chi lam tu chai ruou vang. Vi vay co be mac đu thu benh, tu suy dinh duong nang đen eczema, Edith phai song trong tinh trang nay suot 18 thang đau tien truoc khi bo co, nguoi vua tro ve tu mat tran, gianh lai quyen nuoi duong tu tay nguoi ba vo trach nhiem va gui co be cho ba noi, von la mot chu nha chua o Bernay, Normandie (nay la Batilly (Orne)) nuoi duong. Đuoc cac phu nu hanh nghe trong nha chua cua ba noi cham soc, Edith dan dan khoi phuc lai suc khoe, tuy vay đen nam 7 tuoi tai hoa lai ap đen voi co be khi Edith bi mac chung mu tam thoi do giac mac bi ton thuong vi keratitis. Voi hy vong chua lanh cho Edith, ba noi co đa đua co be cung cac co gai ban dam đen cau nguyen truoc mo cua Therese Martin o Lisieux voi hy vong phep mau se giup co be 7 tuoi khoi benh. Va thuc su sau đo Edith Piaf đa nhin lai đuoc, tu đo tro đi co luon giu ben minh chiec day chuyen co hinh Therese va thuong xuyen cau nguyen truoc vi nu Thanh.
Chien tranh the gioi thu nhat ket thuc, ong Louis Alphonse đuoc giai ngu va tiep tuc cuoc đoi cua mot nghe si xiec rong ngheo kho, Edith đuoc ong mang theo va co bat đau the hien chat giong tuyet voi bam sinh bang cac bai hat trinh dien truoc đam đong, giong nhu me co đa tung trinh dien tren đuong pho.
Thang 2 nam 1933, o tuoi 17, co co đua con gai đau tien va cung la duy nhat, Marcelle, voi nguoi tinh thoi đo la Louis Dupont. Cung khong the nuoi duong đuoc con gai, Edith đa phai chung kien Marcelle qua đoi khi moi len 2 tuoi do mac chung viem mang nao.


Su nghiep = Ca si phong tra =
Cuoc đoi tren đuong pho cua Edith cham dut vao nam 1935 khi co đuoc phat hien boi ong bau Louis Leplee, chu phong tra (cabaret) Le Gerny's nam tren đai lo Champs-Elysees, Paris. Leplee chon cho co nghe danh la La Mome Piaf co nghia la con chim se nho hay co gai xau xi, can biet rang Edith khi đo la mot thieu nu rat nho be va nhut nhat, co chi cao co 1 met 42. Thanh cong lap tuc đen voi co khi ca khan gia va gioi nghe si đeu than phuc truoc chat giong tuyet voi cua Edith, trong so cac nghe si an tuong boi giong hat cua La Mome Piaf co hai nhac si Raymond Asso va Marguerite Monnot, nhung nguoi sau đo tro thanh cong tac va ban than thiet cua Edith, Marguerite chinh la nguoi viet nhac cho rat nhieu bai hat noi tieng cua Edith nhu Mon legionnaire, Hymne a l'amour, Milord va Amants d'un jour.
Nam 1936, Edith ghi am đia hat đau tien, đia Les Momes de la cloche o hang ghi am Polydor, đay lai la mot thanh cong moi cua co. Tuy vay vao thang 4 cung nam, con đuong nghe thuat cua Edith gap trac tro lon khi ong bau Leplee bi giet ngay tai nha rieng o Paris. Thu pham cua vu an la nhung ten con đo song tai khu Pigalle, mot trong so nay lai co quan he voi Edith va lap tuc co bi nghi la co dinh liu toi vu an. Tuy sau đo co đuoc tuyen bo vo toi nhung co bi đay khoi phong tra, su nghiep moi loe sang chot tat ngam va Edith buoc phai tro lai su nghiep ca hat đuong pho hoac trong cac quan ruou binh dan xo bo.


= Ngoi sao cua nha hat =
Trong giai đoan kho khan, mot nguoi ban cua Edith, nhac si Raymond Asso (tac gia cua Mon legionnaire va Le Fanion de la Legion) đa giup đo co tim cho bieu dien tai cac nha hat nho (music-hall) va nhat la giup co luyen tap ky nang bieu dien đe tro thanh mot ca si chuyen nghiep thuc su. Thang 3 nam 1937, Edith trinh dien buoi đau tien tai nha hat tap ky (music-hall) ABC o Paris. Chinh tai đay, Edith đa lap tuc toa sang va tro thanh ngoi sao lon cua nen nhac nhe Phap, co đuoc ca khan gia xem truc tiep va cac thinh gia nghe qua đai phat thanh ham mo. Asso cung đe nghi Edith đoi nghe danh thanh Edith Piaf, đay la nghe danh ma Edith su dung đen cuoi đoi.
Trong thap nien 1930, Edith con bieu dien tai music-hall Bobino va tham gia vo kich Le Bel Indifferent (1940) do Jean Cocteau viet cho chinh co. Vo dien đa thanh cong ruc ro va dien xuat cua Edith ben canh nguoi ban dien Paul Meurisse đuoc đanh gia rat cao. Edith va Paul sau đo tiep tuc đong chung trong bo phim Montmartre-sur-Seine (1941) cua đao dien Georges Lacombe. Qua bo phim nay Edith đa lam quen đuoc voi nhac si Henri Contet, nguoi sau đo cung tro thanh tac gia yeu thich cua co.
Sau khi Phat xit Đuc chiem đong Paris, Edith Piaf tiep tuc trinh dien nhung đong thoi cung ngam bao ve cac nghe si nguoi Do Thai thoat khoi su truy đuoi cua nguoi Đuc va cac đoi an ninh cua Phap lam viec cho Đuc. Mua xuan nam 1944, trong khi trinh dien o Moulin Rouge, Edith Piaf đa gap ca si tre Yves Montand đang co buoi bieu dien đau tien cua minh tren san khau. Co cam tinh voi Montant, Edith đa gioi thieu anh voi cac nghe si quan trong cua Phap thoi ki nay nhu Joseph Kosma, Henri Crolla, Loulou Gaste, Jean Guigo, mot phan nho nhung tac đong nay cua Edith ma su nghiep cua Yves Montand đa phat trien nhanh chong, sau đo Montand cung tro thanh mot ca si hang đau cua Phap va la ban than thiet cua Edith.
Nam 1944, ong Louis Alphonse bo cua Edith Piaf qua đoi, me co cung qua đoi mot nam sau đo.
Nam 1945, Piaf đa tu viet bai hat La Vie en rose (Cuoc song tuoi đep), tac pham đuoc coi la noi tieng nhat cua co va la mot trong nhung bai hat kinh đien cua nhac nhe Phap. Co cung đuoc moi trinh dien tai nha hat lon Comedie-Francaise.


= Noi tieng o nuoc ngoai =
Nam 1947 Edith Piaf lan đau tien sang My bieu dien. Nam 1948 co tro thanh ngoi sao cua cac phong hat tai New York. Cung tai thanh pho nay co đa bat đau moi tinh voi Marcel Cerdan, mot nguoi đa co vo va la vo si quyen Anh huyen thoai cua Phap, vo đich hang nhe the gioi ngay 21 thang 9 nam 1948. Tuy vay moi tinh khong keo dai đuoc lau khi Cerdan đot ngot qua đoi sau mot tai nan may bay ngay 28 thang 10 nam 1949 khi đang tren đuong tu Paris sang New York đe gap Piaf. Suy sup tinh than sau cai chet cua nguoi yeu, Edith bat đau dung morphine lieu cao. Cung trong tam trang đau kho nay co đa cho ra đoi bai hat bat hu ve tinh yeu nhu Hymne a l'amour (Bai ca tinh yeu).
Nam 1951, Edith Piaf chon mot nhac si-ca si tre ten la Charles Aznavour lam tro ly, Aznavour sau nay cung tro thanh nghe si hang đau cua ca nhac Phap. Ngay 29 thang 7 nam 1952 co lam đam cuoi voi ca si Phap Jacques Pills voi nguoi lam chung la ngoi sao man bac Marlene Dietrich, hai nguoi chia tay nhau sau 4 nam chung song vao nam 1956. Nam 1953, Edith Piaf phai trai qua mot đot tri lieu giai đoc đe dut khoi nhung tac hai cua chat gay nghien. Co tiep tuc la ngoi sao ca nhac quoc te va đuoc đac biet yeu men tai My, noi co đa co buoi trinh dien noi tieng tai thinh phong Carnegie Hall vao nam 1956.
Nam 1958, Edith Piaf bat đau moi quan he tinh cam voi ca si tre Georges Moustaki, nguoi đuoc co đo đau. Hai nguoi đa gap mot tai nan o to nghiem trong trong nam nay, tai nan đa lam tram trong them tinh trang suc khoe cua Edith va cang lam co phai phu thuoc vao nhung lieu morphine đe co đu suc trinh dien. Tuy vay nhung van đe suc khoe khong ngan can đuoc ngoi sao ca nhac cho ra mat tac pham noi tieng tiep theo cua co, bai hat Milord. Nam 1959, Edith đa quy xuong ngay tren san dien tai New York, co phai trai qua nhieu cuoc phau thuat truoc khi tro ve Paris trong tinh trang tham hai, Moustaki cung đa roi bo co.
Nam 1961, theo đe nghi cua ong bau Bruno Coquatrix, Edith Piaf bat đau mot loat buoi bieu dien tai nha hat Olympia de Paris, luc nay đang lam vao tinh trang gan nhu pha san. Loat dien nay la mot trong nhung thoi khac đang nho nhat cua Piaf, trong đo co đa trinh dien truoc cong chung bai hat gan lien voi ten tuoi co, Non, je ne regrette rien (Khong, toi khong hoi tiec đieu gi), bai hat do Charles Dumont viet rieng cho Piaf đuoc coi la mot tac pham tu su ve chinh cuoc đoi đay thang tram cua ca si. Nha hat Olympia đuoc cuu, nhung suc khoe cua Piaf cung ngay cang toi te, co đi lai, tham chi la đung cung rat kho khan va chi co the bieu dien sau khi đa tiem morphine lieu cao.
O tuoi 47, kiet suc, benh tat, nghiep ngap, Edith Piaf đa lam đam cuoi voi Theo Sarapo, mot ca si tre kem co toi 21 tuoi. Edith coi Theo nhu mot nguoi con trai cham soc cho co nhieu hon la mot nguoi chong, hai nguoi cung song ca bai A quoi ca sert l'amour ? (Tinh yeu đe lam gi?).
Đau nam 1963, Edith Piaf ghi am bai hat cuoi cung, L'Homme de Berlin (Nguoi đan ong đen tu Berlin).


= Qua đoi =

Ngay 10 thang 10 nam 1963 vao luc 13 gio 10 phut Edith Piaf qua đoi tai Plascassier, mot thon nho nam o Grasse thuoc vung Alpes-Maritimes, khi nay co moi 47 tuoi nhung đa phai chiu qua nhieu đau kho ve tinh than va the xac, nhat la nhung tac hai do thuoc phien gay ra voi suc khoe. Thi hai cua ngoi sao ca nhac đuoc bi mat chuyen ve Paris, cai chet cua co đuoc cong bo chinh thuc vao ngay 11 thang 10, cung đung ngay nay Jean Cocteau, nguoi ban than thiet cua Piaf cung qua đoi. Edith Piaf đuoc an tang tai nghia trang Pere-Lachaise, Paris trong ngoi mo cua bo co. Ngoi mo cua gia đinh Piaf la mot trong nhung noi thuong đuoc vieng tham nhat cua nghia trang. Nam 1970 sau khi qua đoi vi tai nan o to, chong cuoi cua Edith la Theo Sarapo cung đuoc an tang trong cung ngoi mo nay.


Tac pham = Album =
1935: Les Momes de la Cloche - hang Polydor
1954: De l'accordeoniste a Milord
1961: Olympia 1961


= Cac bai hat noi tieng =
1937: Mon legionnaire - Loi: Raymond Asso - Nhac: Marguerite Monnot
1940: L'Accordeoniste - Loi va nhac: Michel Emer
1946: Les Trois Cloches - Loi va nhac: Jean Villard Gilles
1946: La Vie en rose - Loi: Edith Piaf - Nhac: Louiguy va Marguerite Monnot
1947: Une chanson a trois temps - Loi va nhac: Anna Marly
1950: Hymne a l'amour - Loi: Edith Piaf - Nhac: Marguerite Monnot
1951: Padam... Padam... - Loi: Henri Contet - Nhac: Norbert Glanzberg
1952: Mon manege a moi - Loi: Jean Constantin - Nhac: Norbert Glanzberg
1954: Sous le ciel de Paris - Loi: Jean Drejac - Nhac: Hubert Giraud
1956: L'Homme a la moto
1956: Les Amants d'un jour - Loi: Claude Delecluse va Michelle Senlis - Nhac: Marguerite Monnot
1957: La Foule - Loi: Michel Rivgauche
1959: Milord - Loi: Georges Moustaki - Nhac: Marguerite Monnot
1960: Non, je ne regrette rien - Loi: Michel Vaucaire - Nhac: Charles Dumont
1960: Mon Dieu - Loi: Michel Vaucaire - Nhac: Charles Dumont
1962: A quoi ca sert l'amour - Loi va nhac: Michel Emer


= Kich =
1940: Le Bel Indifferent - Đao dien: Jean Cocteau


= Phim =
1936: La Garconne - vai ca si
1941: Montmartre-sur-Seine - vai Lily
1946: Etoile sans lumiere - vai Madeleine
1948: Neuf garcons, un cœur - vai Christine
1952: Paris chante toujours - vai ban than
1954: Boum sur Paris - vai ban than
1954: Si Versailles m'etait conte - vai ca si
1954: French Cancan - vai Eugenie Buffet
1959: Les Amants de demain - vai Simone


= Tu truyen =
Edith Piaf, Ma vie (Đoi toi)


Tuong nho Tuy đa qua đoi gan nua the ki nhung Edith Piaf van đuoc coi la mot trong nhung ca si lon nhat cua nen nghe thuat Phap. Bao tang Edith Piaf đa đuoc xay dung đe tuong nho ba tai pho Crespin du Gast o quan 11, Paris. Co rat nhieu tac pham san khau va đien anh đa lam ve cuoc đoi Edith Piaf hoac lay cam hung tu nhung bai hat cua ba.


= Kich =
1996: Piaf Je t'aime (nhac kich) - Đao dien: Jacques Darcy voi Nathalie Cerda vao vai Piaf. Vo dien nay sau đo đuoc dien tiep vao nam 1997 (Nathalie Lhermitte vai Piaf), 2007 (Marie Orlandi vai Piaf)
2007-2008: Piaf une vie en rose et noir (nhac kich) - Đao dien: Rubia Matignon voi Nathalie Lhermitte vao vai Edith Piaf


= Phim =
1974: Piaf - Đao dien: Guy Casaril voi Brigitte Ariel vao vai Edith Piaf
1983: Edith et Marcel - Đao dien: Claude Lelouch voi Evelyne Bouix vao vai Piaf
1984: Piaf (phim truyen hinh) - Đao dien: Jane Lapotaire
1994: Une breve rencontre: Edith Piaf (phim truyen hinh) - Đao dien: Michel Wyn
2003: Hymne a l'amour - Đao dien: Jean-Paul Civeyrac, lay cam hung tu bai hat Hymne a l'amour cua Edith Piaf
2007: La Mome - Đao dien: Olivier Dahan voi Marion Cotillard vao vai Edith Piaf
Voi vai dien Edith Piaf trong La Mome, Marion Cotillard đa gianh hau het cac giai thuong đien anh cho vai nu chinh lon tren the gioi nhu giai Qua cau vang, giai BAFTA, giai Cesar va ca giai Oscar.


Tham khao Lien ket ngoai Les Conquetes de Piaf
Edith Piaf tren IMDb