Sao Kim hay Kim Tinh (chu Han: 金星), con goi la sao Thai Bach (太白), Thai Bach Kim Tinh (太白金星) (tieng Anh: Venus) la hanh tinh thu 2 trong He Mat Troi, tu quay quanh no voi chu ky khoang 243 ngay Trai Đat. Xep sau Mat Trang, no la thien the tu nhien sang nhat trong bau troi toi, voi cap sao bieu kien bang −4.6, đu sang đe tao nen bong tren mat nuoc. Boi vi Sao Kim la hanh tinh phia trong tinh tu Trai Đat, no khong bao gio xuat hien tren bau troi ma qua xa Mat Troi: goc ly giac đat cuc đai bang 47,8°. Sao Kim đat đo sang lon nhat ngay sat thoi điem hoang hon hoac binh minh, do vay ma dan gian con goi la sao Hom, khi hanh tinh nay hien len luc hoang hon, va sao Mai, khi hanh tinh nay hien len luc binh minh.
Sao Kim đuoc xep vao nhom hanh tinh đat đa va đoi khi nguoi ta con coi no la "hanh tinh chi em" voi Trai Đat do kich co, gia toc hap dan, tham so quy đao gan giong voi Trai Đat. Tuy nhien, nguoi ta đa chi ra rang no rat khac Trai Đat tren nhung mat khac. Sao Kim bi bao boc boi lop may day co tinh phan xa cao chua acid sulfuric, va khien chung ta khong the quan sat be mat cua no duoi buoc song anh sang kha kien. Mat đo khong khi trong khi quyen cua no lon nhat trong so bon hanh tinh đat đa, thanh phan chu yeu la carbon dioxide. Ap suat khi quyen tai be mat hanh tinh cao gap 92 lan so voi cua Trai Đat. Voi nhiet đo be mat trung binh bang 735 K (462 °C), Sao Kim la hanh tinh nong nhat trong He Mat Troi. No khong co chu trinh carbon đe đua carbon tro lai đa va đat tren be mat, do vay khong the co mot to chuc song huu co nao co the hap thu no trong sinh khoi. Mot so nha khoa hoc tung cho rang Sao Kim đa co nhung đai duong trong qua khu, nhung đa boc hoi khi nhiet đo hanh tinh tang len do hieu ung nha kinh mat kiem soat. Nuoc co the đa bi quang ly, va boi vi khong co tu quyen hanh tinh, hydro tu do co the thoat vao vu tru boi tac đong cua gio Mat Troi. Toan bo be mat cua Sao Kim la mot hoang mac kho can voi đa va bui va co le van con nui lua hoat đong tren hanh tinh nay.


Đac trung Sao Kim la mot trong bon hanh tinh đat đa trong He Mat Troi. Theo khoi luong va kich thuoc, no gan giong voi Trai Đat va co luc goi la "hanh tinh chi em" hoac "hanh tinh sinh đoi" voi Trai Đat. Đuong kinh cua Sao Kim bang 12.092 km (chi nho hon 650 km cua Trai Đat) va khoi luong cua no bang 81,5% khoi luong Trai Đat. Đia mao tren be mat hanh tinh khac xa so voi đia hinh tren Trai Đat, do hanh tinh co mot bau khi quyen carbon dioxide rat day. Tong khoi luong cua carbon dioxide chiem toi 96,5% khoi luong khi quyen, va đa so khoi luong con lai la 3,5% cua nito.


= Đia ly =
Nghien cuu be mat Sao Kim van con co nhieu van đe mang tinh phong đoan cho đen khi mot so bi mat cua no đuoc kham pha trong nganh khoa hoc hanh tinh o the ky XX. Cac tau đo bo trong su menh Venera vao cac nam 1975 va 1982 đa chup lai buc anh be mat đuoc bao phu boi đa tram tich va nhung tang đa goc canh tuong đoi. Be mat hanh tinh đa đuoc ve chi tiet tu tau Magellan nam 1990–91. Tren ban đo hanh tinh hien len nhung chi tiet cho thay kha nang co hoat đong cua nui lua, va su co mat cua luu huynh trong khi quyen con cho thay kha nang co mot so vu phun trao gan đay.
Khoang 80% dien tich be mat Sao Kim bao phu boi nhung đong bang nui lua phang, hay 70% đong bang co nhung rang nui va 10% đong bang co thuy. Hai "luc đia" cao nguyen chiem phan con lai cua dien tich be mat, mot luc đia nam o ban cau bac va luc kia nam o ngay phia nam xich đao hanh tinh. Cac nha khoa hoc đat ten luc đia phia bac la Ishtar Terra, dua theo ten cua nu than tinh yeu Ishtar cua nguoi Babylon, co dien tich xap xi bang Uc. Maxwell Montes, ngon nui cao nhat tren Sao Kim, nam o luc đia Ishtar Terra. No cao xap xi 11 km tinh tu moc trung binh cua be mat hanh tinh. Luc đia ban cau nam đuoc đat ten la  Aphrodite Terra, theo ten nu than tinh yeu trong than thoai Hy Lap, va la luc đia cao nguyen lon nhat voi dien tich xap xi luc đia Nam My. Rat nhieu dau vet đut gay đia chat đa đuoc phat hien tren luc đia nay.
Su thieu sot bang chung ve cac dong chay dung nham va cac mieng nui lua (caldera) van con la mot bi an đoi voi gioi khoa hoc. Hanh tinh nay co mot vai ho va cham, va do đo be mat hanh tinh con tuong đoi tre, xap xi khoang 300–600 trieu nam tuoi. Ngoai cac ho va cham, nui va thung lung thuong gap tren cac hanh tinh đat đa, Sao Kim cung co nhung net đac trung rieng. Mot trong so đo la nhung đia hinh dang nui lua phang goi la "farra", nhin giong nhu banh đa voi đuong kinh 20–50 km, va cao 100–1.000 m; he thong nhung vet nut huong ve tam hinh canh sao goi la "novae"; nhung vet nut gay đac trung huong ve tam va bao boi nhung vet nut đong tam giong nhu mang nhen hay goi la "arachnoids"; va "coronae", nhung đuong nut gay vong tron đoi khi bao quanh cho lom. Nhung đac trung rieng nay co nguon goc lien quan đen nui lua.
Đa so cac đac điem tren be mat Sao Kim đuoc đat ten theo phu nu trong lich su va than thoai. Ngoai tru ngon Maxwell Montes, theo ten cua James Clerk Maxwell, va nhung vung cao nguyen Alpha Regio, Beta Regio va Ovda Regio. Ba ten goi sau đuoc đat truoc khi he thong ten goi hien tai do Hiep hoi Thien van Quoc te ap dung, co quan ban hanh quy đinh va chung nhan ten goi cho cac thien the va vat the trong thien van hoc.
Kinh đo đia ly cua cac đac điem tren be mat Sao Kim đuoc lay theo kinh tuyen goc cua no. Ban đau cac nha khoa hoc lay kinh tuyen goc đi qua mot điem sang tren anh radar tai tam cua đac điem Eve hinh oval, nam o phia nam cua Alpha Regio. Sau khi phi vu Venera hoan thanh, kinh tuyen goc đuoc đinh nghia lai khi no đi qua đinh trung tam cua ho va cham Ariadne.


= Đia chat be mat =

Đia mao Sao Kim hien len cho thay co su anh huong cua hoat đong nui lua. Sao Kim tung co so nui lua nhieu nhu cua Trai Đat, va co 167 nui lua co đuong kinh tren 100 km. Vung chua nhieu nui lua nhu the duy nhat tren Trai Đat tai đao Lon cua Hawaii. Đay khong phai vi Sao Kim co nhieu hoat đong nui lua hon Trai Đat ma boi vi lop vo cua no gia hon. Vo đai duong cua Trai Đat lien tuc đuoc tai tao thong qua su hut chim tai bien gioi giua cac mang kien tao, va co tuoi trung binh bang 100 trieu nam, trong khi cac nha khoa hoc tinh toan be mat Sao Kim co tuoi 300–600 trieu nam.
Co mot so manh moi the hien van con hoat đong nui lua tren Sao Kim. Trong chuong trinh Venera cua Lien Xo, cac tau Venera 11 va Venera 12 đa ghi nhan đuoc cac luong tia set, va Venera 12 con ghi đuoc tieng set no manh ngay sau khi no đo bo. Tau Venus Express cua Co quan vu tru chau Au cung chup đuoc hinh anh tia set trong lop khi quyen tren cao. Co the tro bay ra tu nui lua đa gay ra set trong bau khi quyen hanh tinh. Mot du lieu khac đen tu mat đo tap trung cua luu huynh dioxide trong khi quyen, ma cac nha khoa hoc nhan thay đa giam đi 10 lan trong giai đoan 1978 đen 1986. Hien tuong nay co the giai thich bang nui lua hoat đong truoc đo đa phun luu huynh dioxide ra khi quyen. Trong nam 2008 va 2009, bang chung truc tiep đau tien cho qua trinh hoat đong nui lua đang dien ra đa đuoc Venus Express quan sat, duoi dang bon điem nong hong ngoai đuoc đinh vi tam thoi ben trong vung ke nut Ganis Chasma, nam gan ngon nui Maat Mons. Ba trong so cac điem đa đuoc quan sat nhieu hon mot quy đao lien tuc. Nhung điem nay đuoc cho la đai dien cho dong dung nham vua moi đuoc giai phong boi cac vu phun trao nui lua. Thuc te nhiet đo khong đuoc xac đinh, vi khong the đo đuoc kich thuoc cua cac điem nong, nhung co kha nang nam trong khoang 800–1.100 K (527–827 °C), so voi muc nhiet đo thong thuong 740 K (467 °C). Thang 1 nam 2020, cac nha thien van hoc cong bo bang chung du đoan rang Sao Kim co su hoat đong nui lua trong hien tai, đac biet la ho phat hien khoang vat olivin, mot san pham tu qua trinh hoat đong nui lua se lam thay đoi nhanh chong tren be mat hanh tinh.

Co khoang 1.000 ho va cham phan bo khap be mat Sao Kim. Tren nhung thien the khac nhu Trai Đat hay Mat Trang, cac ho va cham the hien qua trinh bien mat dan cua chung. Tren Mat Trang, su bien mat la do nhung thien thach theo thoi gian roi xuong lam mo đi ho gia tuoi hon, trong khi tren Trai Đat, mieng ho bi phong hoa boi mua va gio. Tren Sao Kim, khoang 85% ho va cham van con o trang thai nguyen thuy. So luong ho va cham, cung voi đieu kien đuoc "bao ton" tot cua chung, cho thay hanh tinh trai qua lan tai tao be mat gan đay nhat cach khoang 300–600 trieu nam truoc, đi kem voi su tat dan cua cac nui lua. Trong khi lop vo Trai Đat lien tuc chuyen đong, cac nha khoa hoc nghi rang tren Sao Kim cac vo khong co su di chuyen nay. Khong co hoat đong kien tao mang đe tieu tan nhiet ra khoi lop phu, thay vao đo Sao Kim trai qua chu trinh tuan hoan trong đo nhiet đo lop phu tang cao cho đen khi đat nhiet đo toi han lam yeu/tan chay lop vo. Do vay trong chu ky tren 100 trieu nam, su hut chim xuat hien tren hau nhu toan bo hanh tinh, lam tai tao moi hoan toan be mat lop vo.
Cac ho va cham tren Sao Kim co đuong kinh tu 3 km đen 280 km. Khong co ho nao voi đuong kinh nho hon 3 km, boi vi do khi quyen day đac can tro cac vat the roi tu ngoai vu tru. Cac vat voi đong nang nho hon mot gia tri xac đinh bi ham cham lai khi no roi vao bau khi quyen, va neu đong nang hoac kich co nho chung khong tao ra mot ho va cham đuoc. Mua acid: Thanh phan khi quyen chu yeu cua Sao Kim la carbon dioxide va nhung lop may nong bong day đac chua sulfuric đa hinh thanh cac tran mua acid sunfuric tan pha be mat hanh tinh. Ngoai ra đia hinh cua Sao Kim Khoang 80% dien tich be mat Sao Kim bao phu boi nhung đong bang nui lua phang, hay 70% đong bang co nhung rang nui va 10% đong bang co thuy. Do ap luc khi quyen đe len hanh tinh nay kha lon nen ngay ca khi cac thien thach roi vao hanh tinh cung khong tao ra nhieu bien dang vi đat đa bi khong khi nem chat xuong khien chung khong the roi vai lung tung.


= Cau truc ben trong =

Khong co nhung du lieu đia chan hoac ve mo men quan tinh hanh tinh, cac nha khoa hoc co it thong tin truc tiep lien quan đen cau truc ben trong va đia hoa hoc cua Sao Kim. Su gan giong ve đuong kinh va khoi luong rieng giua Sao Kim va Trai Đat goi ra kha nang chung co cau truc ben trong cung tuong tu nhau: gom loi hanh tinh, lop phu, va lop vo. Giong nhu Trai Đat, loi Sao Kim it nhat o trang thai long mot phan boi vi hai hanh tinh co qua trinh lanh/tieu tan nhiet ben trong voi cung mot toc đo. Đuong kinh nho hon cua Sao Kim cho thay nhung phan sau ben trong hanh tinh chiu ap suat nho hon so voi cua Trai Đat. Su khac nhau chinh yeu giua hai hanh tinh đo la cac nha khoa hoc chua co chung cu ve hoat đong kien tao mang tren Sao Kim, co the boi vi lop vo qua cung đe co the xay ra hut chim mang luc đia, ma khong co nuoc long đe chung co the truot len nhau. Ket qua nay dan đen giam su mat mat noi nhiet hanh tinh, keo dai thoi gian hanh tinh bi lanh đi va co the la mot phan giai thich cho hanh tinh khong co mot tu truong toan cau.
Thay vi vay, noi nhiet cua Sao Kim bi mat trong qua trinh tai tao be mat tuan hoan theo chu ky hang tram trieu nam.


= Khi quyen va khi hau =

Sao Kim co khi quyen rat day, chua chu yeu CO2 va luong nho N2. Khoi luong khi quyen cua hanh tinh nay lon gap 93 lan so voi khoi luong khi quyen cua Trai Đat, trong khi ap suat be mat cao gap 92 so voi cua Trai Đat—ap nay tuong đuong voi đo sau gan bang 1 kilomet tinh tu be mat đai duong tren Trai Đat. Khoi luong rieng/mat đo cua khong khi tai noi gan be mat bang 65 kg/m³ (bang 6,5% cua nuoc). Khi quyen giau CO2, cung voi đam may day SO2, tao ra hieu ung nha kinh manh nhat trong cac hanh tinh trong He Mat Troi, voi nhiet đo tai be mat it nhat bang 462 °C. Đieu nay khien cho be mat cua Sao Kim nong hon so voi cua Sao Thuy, voi nhiet đo be mat cuc tieu −220 °C va cuc đai bang 420 °C, ngay ca khi khoang cach tu Sao Kim đen Mat Troi gan bang hai lan khoang cach đo đen Sao Thuy va do vay hanh tinh nay chi nhan đuoc khoang 25% nang luong buc xa Mat Troi so voi nang luong Sao Thuy nhan đuoc. Do vay nguoi ta thuong mieu ta be mat Sao Kim la đia nguc nong ruc. Nhiet đo nay tham chi con cao hon nhiet đo can thiet trong mot so qua trinh khu trung.
Nghien cuu cua cac nha khoa hoc cho thay hang ty nam truoc khi quyen cua Sao Kim tung kha giong voi khi quyen Trai Đat hon so voi ngay nay, va mot so nguoi gia thuyet đa ton tai nuoc long tren be mat hanh tinh, nhung sau chu ky tu 600 trieu đen vai ty nam, hieu ung nha kinh mat kiem soat khien boc hoi hoan toan luong nuoc nay, va sinh ra luong khi nha kinh toi muc gioi han trong bau khi quyen cua no. Mac du nhung đieu kien vat ly tren hanh tinh khong con thich hop đe duy tri nhung dang song nguyen thuy nhu cua Trai Đat nhung co the truoc đay chung đa tung ton tai, va kha nang co nhung dang song bac thap ton tai trong trung tang va thuong tang khi quyen van chua bi bac bo.
Quan tinh nhiet (thermal inertia) va su truyen nhiet boi gio trong khi quyen gan be mat cho thay nhiet đo be mat Sao Kim khong bien đoi lon giua phia ngay va đem, cho du hanh tinh co toc đo tu quay cuc thap. Toc đo gio gan be mat la thap, thoi voi van toc vai kilomet tren gio, nhung do mat đo khi quyen gan be mat cao, luong gio tac đong mot luc lon len nhung chuong ngai vat no thoi qua, va van chuyen bui va đa nho đi khap be mat hanh tinh. Chi rieng đieu nay cung khien cho con nguoi đi bo tren be mat hanh tinh nay cung rat kho khan, ngay ca khi nhiet đo, ap suat va su thieu hut oxy khong con la mot van đe.
Ben tren tang khi quyen CO2 đam đac la nhung lop may chua chu yeu SO2 va nhung giot acid sulfuric. Nhung đam may nay phan xa va tan xa khoang 90% anh sang Mat Troi đay nguoc chung vao khong gian vu tru, va ngan can cac nha khoa hoc quan sat be mat hanh tinh nay. Cac đam may vinh cuu bao phu toan bo Sao Kim co nghia rang mac du Sao Kim gan Mat Troi hon so voi Trai Đat, be mat hanh tinh khong đuoc chieu sang nhieu. Nhung con gio manh o nhung đam may tren cao voi van toc 300 km/h co the thoi đi vong quanh hanh tinh trong thoi gian tu bon đen nam ngay. Nhung con gio trong khi quyen Sao Kim co toc đo cao gap 60 lan toc đo tu quay cua hanh tinh nay, trong khi đo nhung con gio manh nhat tren Trai Đat co toc đo chi bang 10% đen 20% toc đo tu quay cua no.
Qua trinh đang nhiet trong khi quyen Sao Kim rat huu hieu; no duy tri su khong đoi cua nhiet đo khi quyen khong nhung giua phia ngay va đem ma con giua vung xich đao va hai vung cuc. Đo nghieng truc quay cua Sao Kim nho (it hon 3 đo, so voi 23 đo cua Trai Đat) cung la mot nguyen nhan lam su bien đoi nhiet đo theo mua cua hanh tinh la rat nho. Su bien đoi ro ret cua nhiet đo chi xay ra theo đo cao. Nam 1995, tau Magellan chup đuoc anh nhung vung co đo phan xa cao tai đinh cua cac ngon nui cao nhat ma tai nhung vung nay co phan bo nhung chat co tinh phan xa nhu tuyet o tren Trai Đat. Cac nha khoa hoc lap luan rang chat nay hinh thanh trong qua trinh tuong tu nhu tuyet, mac du trong đieu kien nhiet đo rat cao. Qua nhieu chat bay hoi ngung tu tren gan be mat se đay khi bay len va bi lanh đi hinh thanh tai nhung noi cao hon, va tai đay chung lai roi xuong nhu mua. Cac nha khoa hoc van chua biet chinh xac chat nay la gi, nhung co the la teluride cho toi chi sunfit (galena).
Cac đam may tren Sao Kim cung phong tia set nhieu nhu tren Trai Đat. Su ton tai cua set đa gay tranh cai khi lan đau tien tau Venera cua Lien Xo phat hien ra nhung chop sang nay. Nam 2006–07 tau Venus Express chup đuoc ro rang song electron đien tu, dau hieu cho thay co tia set. Hinh anh xuat hien roi rac cua chung cho thay nhung tia set nay đi kem voi hoat đong cua thoi tiet. Toc đo tia set bang it nhat mot nua cua no tren Trai Đat. Nam 2007, tau Venus Express phat hien ra hai xoay khi quyen khong lo ton tai o cuc nam hanh tinh.
Mot kham pha khac tu tau Venus Express trong nam 2011 đo la co mot tang ozone o tren cao khi quyen cua Sao Kim.
Ngay 29 thang 1 nam 2013, cac nha khoa hoc ESA thong bao tang đien li cua Sao Kim thoi huong ra ngoai theo cach tuong tu nhu "đuoi cac hat ion phong ra tu mot sao choi duoi nhung đieu kien tuong tu."
Thang 12 nam 2015, va o muc đo thap hon vao thang 4 va thang 5 nam 2016, cac nha nghien cuu lam viec trong su menh Akatsuki cua Nhat Ban đa quan sat thay nhung gon song hinh canh cung trong bau khi quyen Sao Kim. Đay đuoc coi la bang chung truc tiep ve su ton tai co kha nang cua song trong luc (gravity waves, khong đuoc nham lan voi song hap dan (gravitational wave)) co đinh lon nhat trong He Mat Troi.
Tuy Sao Kim khong co cac mua, nhung vao nam 2019, cac nha thien van đa xac đinh đuoc su bien đoi theo chu ky trong viec hap thu anh sang mat troi cua khi quyen hanh tinh nay, co the la do cac hat hap thu bay lo lung tren cac đam may phia ben tren. Su bien đoi nay gay ra nhung thay đoi kha quan ve toc đo gio tren Sao Kim va chung duong nhu co chuyen bien tang giam theo thoi gian, voi chu ky 11 nam cua vet đen tren Mat Troi.


= Tu truong va loi hanh tinh =

Nam 1967, tau Venera 4 phat hien ra tu truong Sao Kim yeu hon nhieu so voi cua Trai Đat. Tu truong nay cam ung boi tuong tac giua tang đien ly va gio Mat Troi, hon la boi chu trinh dynamo trong loi hanh tinh giong nhu tu truong cua Trai Đat. Tu quyen cam ung nho cua Sao Kim khong the bao ve bau khi quyen cua no tranh khoi su ban pha cua cac tia vu tru. Buc xa nay cung la mot trong cac nguyen nhan gay ra su phong đien tia set giua cac đam may.
Cac nha khoa hoc đa ngac nhien khi Sao Kim khong co tu truong manh (tu truong Sao Kim gan nhu bang 0) khi no co cung kich co voi Trai Đat, va ho cung đa nghi no cung co mot loi nong—yeu to quan trong trong ly thuyet dynamo. Ly thuyet dynamo co ba yeu to chinh: Đo la phai co mot chat long dan đien, quay, va chuyen đong đoi luu. Loi hanh tinh co kha nang dan đien va trong khi hanh tinh tu quay rat cham, cac mo phong tren may tinh cho thay no van đu đe tao ra su quay can thiet trong thuyet dynamo. Tu đay chung ta co the thay dynamo khong hoat đong boi vi khong co su đoi luu trong loi hanh tinh. Tren Trai Đat, su đoi luu xuat hien trong lop vat lieu dang long phu ben ngoai loi co tinh đoi luu boi vi đay cua lop phu nong hon phia ben tren gan be mat. Tren Sao Kim, su kien tai tao be mat toan cau co the lam tat su kien tao mang va dan đen giam thong luong nhiet truyen qua lop vo. Đieu nay lam nhiet đo lop phu tang, do đo lam giam thong luong nhiet qua loi hanh tinh. Ket qua la, khong co qua trinh dynamo đia hanh tinh đe sinh ra tu truong. Thay vao đo, nang luong nhiet tu loi lam nong lai lop vo.
Cac nha khoa hoc neu ra co mot kha nang Sao Kim khong co loi cung ben trong, hoac hien tai loi cua no khong con qua trinh tieu tan nhiet, do vay toan bo phan vat chat long quay loi co nhiet đo xap xi bang nhau. Mot kha nang khac đo la loi cua no đa hoan toan hoa ran. Trang thai cua loi phu thuoc cao vao đo tap trung cua luu huynh, ma cho toi nay cac nha khoa hoc chua biet đuoc gia tri nay.
Tu quyen rat yeu bao quanh Sao Kim co nghia la gio Mat Troi tuong tac truc tiep voi tang thuong quyen cua hanh tinh. Tai đay, cac ion hydro va oxy lien tuc đuoc sinh ra tu su phan ly cac phan tu trung hoa do tac đong cua tia tu ngoai. Tiep đo gio Mat Troi cung cap nang luong đu lon giup cho nhung ion nay co van toc đu đe thoat ra khoi truong hap dan cua hanh tinh. Su mat mat nay dan đen ket qua luong ion cac nguyen to nhe nhu hydro, heli, va oxy lien tuc giam đi, trong khi cac phan tu khoi luong lon hon nhu carbon dioxide van nam lai trong khi quyen hanh tinh. Su xoi mon khi quyen hanh tinh boi gio Mat Troi dan đen khi quyen mat đa so luong nuoc trong suot lich su hang ty nam cua hanh tinh nay. Qua trinh nay cung lam tang ty le deuteri so voi hydro trong tang thuong quyen cao gap 150 lan cua ty so nay o tang duoi cua khi quyen.


Quy đao va su tu quay Quy đao Sao Kim quanh Mat Troi co khoang cach trung binh bang 0,72 AU (108.000.000 km; 67.000.000 mi), va hoan thanh mot chu ky quy đao khoang 224,65 ngay. Mac du moi hanh tinh co quy đao hinh elip, quy đao Sao Kim co dang gan tron nhat, voi đo lech tam quy đao nho hon 0,01. Cac mo phong đong luc hoc ve quy đao so khai cua He Mat Troi đa chi ra rang trong qua khu đo lech tam quy đao cua Sao Kim co the đa lon hon đang ke, đat gia tri cao toi 0,31 va co the gay tac đong đen qua trinh phat sinh khi hau ban đau. Do Sao Kim nam giua Trai Đat va Mat Troi, co mot vi tri cua hanh tinh đo la giao hoi trong, khi đo khoang cach giua no voi Trai Đat la khoang cach ngan nhat tu Trai Đat đen cac hanh tinh khac voi gia tri 41 trieu km. Trung binh, hai hanh tinh đat đen vi tri giao hoi trong khoang thoi gian cach nhau 584 ngay. Do hien nay đo lech tam quy đao cua Trai Đat đang giam dan, khoang cach cuc tieu nay se tang nhieu hon trong hang chuc nghin nam toi. Tu nam 1 toi 5383, đa va se co tong cong 526 lan tiep can voi khoang cach nho hon 40 trieu km; sau đo khong co mot lan nao voi khoang cach nho hon 40 trieu km trong vong 60.158 nam. Trong thoi gian co đo lech tam quy đao lon hon, Sao Kim co the đen gan Trai Đat voi khoang cach bang 38,2 trieu km.
Moi hanh tinh trong He Mat Troi quay tren quy đao theo chieu nguoc chieu kim đong ho khi nhin tu tren cuc bac cua Mat Troi. Hau het cac hanh tinh co chieu tu quay quanh truc cua no theo chieu nguoc chieu kim đong ho, nhung Sao Kim lai quay quanh truc cung chieu kim đong ho (goi la su quay nghich hanh) voi khoang thoi gian 243 ngay Trai Đat—toc đo tu quay cham nhat cua moi hanh tinh trong He Mat Troi. Do vay mot "ngay" (thoi gian thien van, sidereal day) tren Sao Kim dai hon mot "nam" cua Sao Kim (243 ngay so voi 224,7 ngay Trai Đat). Tai đuong xich đao Sao Kim, toc đo tu quay cua no bang 6,5 km/h, trong khi toc đo quay tai xich đao cua Trai Đat bang 1.670 km/h. Cac nha khoa hoc cung nhan thay toc đo tu quay cua Sao Kim đa cham đi 6,5 phut tren mot "ngay" Sao Kim ke tu khi tau Magellan toi hanh tinh thang 10 nam 1990. Boi vi su quay nghich hanh, đo dai mot ngay Mat Troi (solar day) tren Sao Kim ngan hon nhieu ngay sao (sidereal day), bang 116,75 ngay Trai Đat (ngay mat troi cua Sao Kim ngan hon ngay mat troi cua Sao Thuy bang 176 ngay Trai Đat); mot nam Sao Kim bang 1,92 ngay mat troi Sao Kim. Neu mot nguoi co the đung tren Sao Kim va bau khi quyen kha loang, anh/chi ta se thay Mat Troi moc o đang tay va lan o đang đong.
Sao Kim co the đa hinh thanh tu mot đam may phan tu voi chu ky quay va đo nghieng truc quay khac, va no đat đen trang thai hien tai boi vi su thay đoi toc đo su tu quay mot cach hon loan do nhieu loan giua cac hanh tinh va hieu ung thuy trieu tac dung len khi quyen day đac cua no, su thay đoi tro thanh đang ke sau thoi gian hang ty nam lich su. Chu ky tu quay cua Sao Kim the hien trang thai can bang giua hien tuong khoa thuy trieu do anh huong hap dan cua Mat Troi, co xu huong lam cham su tu quay cua hanh tinh, va boi hien tuong thuy trieu trong khi quyen hanh tinh do tac đong nhiet cua buc xa nang luong Mat Troi lam nong bau khi quyen day cua hanh tinh trong qua khu. Mot điem ky la giua chu ky quy đao va chu ky tu quay cua Sao Kim đo la khoang thoi gian trung binh 584 ngay giua hai lan tiep can gan nhau voi Trai Đat bang gan nhu chinh xac 5 ngay mat troi Sao Kim. Tuy nhien, gia thuyet cong huong quy đao va su tu quay cua Sao Kim voi Trai Đat đa bi bac bo.
Sao Kim khong co ve tinh tu nhien, mac du tieu hanh tinh 2002 VE68 hien tai đang co moi lien he gia quy đao voi hanh tinh nay. Ben canh gia ve tinh nay, no cung co hai vat the cung quay tren quy đao, 2001 CK32 va 2012 XE133. Trong the ky XVII, nha thien van Giovanni Cassini cong bo ong đa phat hien ra mot ve tinh quay quanh Sao Kim, ma ong đat ten la Neith va đa co nhieu co gang quan sat va cong bo trong suot 200 nam sau đo, nhung đa so nhung phat hien kieu nay la do nham lan ve tinh gia thuyet voi mot ngoi sao o xa khi Sao Kim đen gan no. Trong mot mo hinh nghien cuu cua Alex Alemi David Stevenson nam 2006 ve He Mat Troi so khai tai Hoc vien cong nghe California cho thay Sao Kim co the đa tung co it nhat mot Mat Trang hinh thanh tu su va cham giua no va mot thien the khac hang ty nam truoc. Khoang thoi gian 10 trieu nam sau cu va cham, theo nghien cuu cua ho, mot vu va cham khac xay ra lam đao nguoc huong tu quay cua hanh tinh va lam cho ve tinh tu nhien cua Sao Kim dan dan theo thoi gian tien ve phia hanh tinh va cuoi cung va cham vao Sao Kim. Neu cu va cham sau sinh ra mot Mat Trang khac, no cung se bi roi va hap thu theo nhu cach cua ve tinh truoc. Mot phuong an giai thich khac, do anh huong hap dan thuy trieu rat manh cua Mat Troi dan đen su mat on đinh trong quy đao cua ve tinh quay quanh Sao Kim hoac Sao Thuy, nen theo thoi gian hai hanh tinh nay hoac hut va va cham voi ve tinh hoac ve tinh bay thoat khoi luc hut hap dan cua chung.


Quan sat Sao Kim luon luon sang hon bat ky mot ngoi sao nao ngoai Mat Troi. Đo sang lon nhat cua no, cap sao bieu kien co gia tri −4,9, xuat hien o pha hinh luoi liem khi no o gan Trai Đat. Sao Kim mo dan ve cap sao −3 khi no nguoc sang so voi Mat Troi. Hanh tinh nay đu sang đe co the nhin thay vao buoi trua khi troi quang đang vao thoi điem thich hop, va no co the de dang nhin thay khi Mat Troi o duoi đuong chan troi. La mot hanh tinh o phia trong, goc ly giac cua no luon luon nam duoi goc 47° khi nhin ve phia Mat Troi.
Sao Kim "vuot qua" Trai Đat cu moi 584 ngay Trai Đat tren quy đao quanh Mat Troi. Trong moi chu ky nay, no thay đoi tu "Sao Hom", hien len sao khi Mat Troi lan, thanh "Sao Mai", nhin thay đuoc truoc khi Mat Troi moc. Trong khi Sao Thuy, mot hanh tinh phia trong khac, co goc ly giac cuc đai bang 28° va thuong kho quan sat duoi anh sang luc chang vang, Sao Kim rat de nhan ra khi no o thoi điem sang nhat. Goc ly giac cua no lon hon co nghia la no o tren bau troi toi lau hon sau khi Mat Troi lan. La mot điem sang nhat tren bau troi đem, đoi khi nguoi ta nham lan Sao Kim voi nhung "vat the bay khong xac đinh". Tong thong Hoa Ky Jimmy Carter đa tung noi ong đa trong thay mot UFO nam 1969, ma sau khi phan tich thi kha nang đo la hinh anh cua Sao Kim. Va vo so nhung bao cao ky la khac lien quan đen Sao Kim.
Khi Sao Kim chuyen đong tren quy đao, hinh anh cua no hien len qua kinh thien van voi nhung pha khac nhau giong nhu pha Mat Trang: Trong pha Sao Kim, hanh tinh co hinh anh tron "đay" nho khi Mat Troi o giua tuong đoi Sao Kim va Trai Đat. No co pha phan tu lon dan khi tien đen vi tri co goc ly giac lon nhat tinh tu Mat Troi, va chinh la vi tri no co đo sang lon nhat, va hien len voi hinh luoi liem mong dan khi quan sat qua thau kinh khi no tien ve phia gan Trai Đat. Hinh anh cua Sao Kim lon nhat khi no o "pha moi", luc hanh tinh o giua Trai Đat va Mat Troi. Khi quyen cua no co the nhin qua kinh thien van va chung ta se nhan thay mot vanh sang phan xa cua anh sang Mat Troi tren khi quyen hanh tinh.


= Su đi qua cua Sao Kim =

Mat phang quy đao Sao Kim hoi nghieng so voi cua Trai Đat; do vay khi hanh tinh vuot qua giua Trai Đat va Mat Troi, no thuong khong đi qua đia Mat Troi. Hien tuong Sao Kim đi qua Mat Troi xuat hien khi thoi điem giao hoi trong cua hanh tinh trung voi vi tri co mat cua no tren mat phang quy đao cua Trai Đat. Su đi qua nay co chu ky 243 nam trong đo co cap hien tuong đi qua cach nhau 8 nam, moi cap hien tuong nay cach nhau khoang 105,5 nam hoac 121,5 nam—hien tuong Sao Kim đi qua Mat Troi do nha thien van hoc Jeremiah Horrocks tinh toan va phat hien đau tien vao nam 1639.
Cap hien tuong đi qua gan đay nhat la vao ngay 8 thang 6 nam 2004 va 5–6 thang 6 nam 2012. Su kien nay đa đuoc cong đong nhung nguoi yeu thich thien van nghiep du cung nhu cac nha thien van đon nhan va tan dung co hoi đe quan sat.
Cap truoc đo xay ra vao thang 12 nam 1874 va thang 12 nam 1882; trong khi cap hien tuong tiep theo se dien ra vao thang 12 nam 2117 va thang 12 nam 2125. Ve mat lich su, su kien Sao Kim đi qua Mat Troi la mot hien tuong hiem co cho phep cac nha thien van hoc xac đinh đuoc truc tiep gia tri cua 1 đon vi thien van, va tu đo xac đinh đuoc kich co cua He Mat Troi nhu đuoc chi ra boi Horrocks nam 1639. Chuyen tham hiem cua thuyen truong Cook đen bo đong cua Uc sau khi ong đa đen Tahiti nam 1768 nham quan sat hien tuong nay.


= "Ngoi sao nam canh" cua Sao Kim =

"Ngoi sao nam canh" cua Sao Kim la đuong đi ma Sao Kim tao ra khi quan sat tu Trai Đat. Nhung lan giao hoi trong cua Sao Kim lien tuc lap lai rat gan voi ty le 13:8 (Trai Đat quay 8 vong tren quy đao, trong khi Sao Kim thuc hien 13 vong quy đao), dich chuyen 144° theo nhung lan giao hoi lien tiep. Va 0,615138 la con so gan đung cho ty le đo (8/13 = 0,615138), trong khi Sao Kim quay quanh Mat Troi trong 0,61519 nam.


= Su hien dien vao ban ngay =
De dang quan sat Sao Kim nhat vao giua luc ban ngay (broad daylight) la vao khoang thoi gian giua luc no sang ruc nhat tren bau troi buoi toi hoac buoi sang, khoang 37 ngay truoc va sau khi no đi vao giao hoi trong, va khi no đat ly giac cuc đai phia đong hoac phia tay cua Mat Troi, dien ra khoang 70 ngay truoc va sau khi ly giac cua no đat gia tri cuc đai. Co le cach de nhat đe xem Sao Kim vao ban ngay la theo doi no vao chang vang, trong truong hop nay van se quan sat sau khi mat troi moc.
Cac quan sat Sao Kim bang mat thuong trong thoi điem ban ngay ton tai trong mot so giai thoai va đa ghi chep lai. Vao nam 1776, nha thien van hoc Edmund Halley đa tinh toan đo sang toi đa cua no khi nhin bang mat thuong, khi nhieu nguoi dan London hoang hot vi su xuat hien cua no vao ban ngay. Hoang đe Napoleon Bonaparte cua Phap tung chung kien su xuat hien cua Sao Kim vao ban ngay khi đang du tiec long trong o Luxembourg. Mot cuoc quan sat mang tinh lich su cua hanh tinh vao ban ngay đuoc dien ra trong le nham chuc cua tong thong Hoa Ky Abraham Lincoln tai Washington, D.C. vao ngay 4 thang 3 nam 1865. Mac du kha nang quan sat cac pha cua Sao Kim bang mat thuong van con bi tranh cai, nhung van con ton tai nhung ghi chep quan sat ve cac pha luoi liem cua Sao Kim.


= Anh sang xam =
Co mot bi an tu lau trong khi quan sat Sao Kim đo la hien tuong anh sang xam—mot hinh anh đuoc chieu sang yeu cua mat toi hanh tinh, khi hanh tinh o pha luoi liem. Lan đau tien hien tuong nay đuoc phat hien đo la vao nam 1643, nhung su ton tai cua anh sang xanh van chua đuoc xac nhan mot cach tin cay. Nhung nguoi quan sat nghi rang hien tuong nay la do nhung hoat đong co su tham gia cua luong đien tich trong khi quyen Sao Kim, hoac no cung co the la mot ao anh, mot hieu ung lien quan đen thi giac khi nguoi quan sat nhin vao hinh anh luoi liem cua no.


Nghien cuu = Nghien cuu ban đau =

Nguoi co đai đa biet đen Sao Kim voi nhung ten goi "sao hom" va "sao mai", phan anh nhung hieu biet ban đau cua ho ve su xuat hien cua hai thien the khac nhau. Ban quan sat Sao Kim cua Ammisaduqa, tu nam 1581 truoc Cong nguyen, cho thay nguoi Babylon đa hieu đuoc hai vat the tach biet nay thuc ra la mot, va ho coi no la "nu hoang anh sang cua bau troi" khi ghi tren bang, va cho phep ho tro cung nhu tien đoan trong cac quan sat sau. Nguoi Hy Lap cung tung nghi đay la hai thien the rieng biet, sao Phosphorus va sao Hesperus, cho đen khi Pythagoras moi phat hien ra đieu nay o the ky thu VI truoc Cong nguyen. Nguoi La Ma coi sao hom la Lucifer, hay "Nguoi mang lai anh sang", va sao hom la Vesper.
Hien tuong Sao Kim đi qua Mat Troi lan đau tien đuoc quan sat va ghi chep lai boi nha thien van Jeremiah Horrocks ngay 4 thang 12 nam 1639 (24 thang 11 theo lich Julius thoi đo), cung voi nguoi ban cua ong la William Crabtree, moi nguoi quan sat tai nha rieng cua ho.

Khi nha bac hoc Galileo Galilei lan đau tien huong ong kinh quan sat Sao Kim vao nam 1610, ong đa nhan ra hanh tinh nay cung co cac pha giong nhu pha Mat Trang, hinh anh cua no bien đoi tu gan tron cho đen hinh luoi liem va nguoc lai. Khi Sao Kim o cach xa Mat Troi nhat, no hien len la hinh nua hinh tron, va khi no tien gan đen Mat Troi tren nen bau troi, no co hinh luoi liem va tron. Đieu nay chi co the xay ra khi Sao Kim quay quanh Mat Troi tren quy đao, va la mot trong nhung quan sat đau tien mau thuan voi mo hinh đia tam cua Ptolemy.
Nha khoa hoc Mikhail Lomonosov la nguoi đau tien phat hien Sao Kim co khi quyen vao nam 1761. Cho toi nam 1790, khi quyen cua hanh tinh moi đuoc quan sat ro rang boi nha thien van Johann Schroter. Schroter phat hien thay khi hanh tinh o pha luoi liem, hai đinh nhon cua cung luoi liem keo dai hon 180°. Ong đoan chinh xac đieu nay la do anh sang Mat Troi tan xa tu khi quyen day đac. Sau đo, nha thien van Chester Smith Lyman quan sat thay mot vong sang đay đu trong pha toi Sao Kim khi no o vi tri giao hoi trong, cung cap them bang chung nua cho khang đinh tren Sao Kim co khi quyen. Do khi quyen day đac nen nhieu nha thien van đa no luc đe xac đinh chu ky tu quay cua hanh tinh, nhu Giovanni Cassini va Schroter đa tinh sai chu ky tu quay cua no bang khoang 24 gio khi hai ong dua tren nhung đac điem sang tu hinh anh quan sat hanh tinh.


= Nghien cuu thoi hien đai duoi mat đat =

It co them kham pha ve Sao Kim cho đen tan the ky XX. Do khi quyen qua day nen no chi hien ra la mot cai đia tron hoac hinh luoi liem, va nguoi ta van khong biet hinh anh be mat cua no nhu the nao. Chi đen khi cac thiet bi nhu pho ke, radar va quan sat qua tia tu ngoai thi cac nha thien van moi phat hien them nhieu đac điem cua hanh tinh. Quan sat bang UV đau tien đuoc thuc hien trong thap nien 1920, khi Frank Ross phat hien thay su dung tia UV cac hinh anh cho nhieu chi tiet hon khi quan sat bang anh sang kha kien va hong ngoai. Ong neu ra la đieu nay do khi quyen cua hanh tinh rat day đac, tang thap khi quyen mau vang voi nhung đam may ti o tren cao.
Quan sat qua pho ke tu thap nien 1900 đua ra manh moi đau tien ve su tu quay cua hanh tinh. Vesto Slipher co gang đo dich chuyen Doppler tu anh sang phan xa tu Sao Kim, nhung ong đa khong the tim ra hanh tinh tu quay. Do vay ong đoan rang hanh tinh phai co toc đo tu quay rat cham so voi truoc đay nguoi ta tung nghi. Nhung nghien cuu ve sau trong nhung nam 1950 chi ra Sao Kim tu quay nghich hanh. Nhung quan sat bang ra đa thuc hien đau tien trong nhung nam 1960 cho nhung ket qua đau tien ve toc đo tu quay cua hanh tinh va đa rat gan voi gia tri chinh xac ngay nay.
Ket qua tu quan trac ra đa nhung nam 1970 lan đau tien con cho nhung hinh anh chi tiet ve be mat Sao Kim. Nhung xung cua song vo tuyen đuoc phat len hanh tinh va đo tin hieu phan hoi lai thu tai kinh thien van vo tuyen đuong kinh 300 m o đai quan sat Arecibo, va cac nha khoa hoc nhan thay tieng vong ra đa the hien kha manh o hai vung, ma ho đat la cac vung Alpha va Beta. Sau cac phan tich thi nhung vung sang tren anh ra đa la cac rang nui, ma ho đat ten la ngon Maxwell Montes. Ba đac điem duy nhat nay tren Sao Kim đuoc đat ten khong thuoc ve phai nu.


Tham hiem = Nhung no luc ban đau =

Phi vu tau khong gian robot đau tien gui đen Sao Kim va cung la hanh tinh đau tien mot tau cua con nguoi đen tham do, bat đau vao ngay 12 thang 2 nam 1961, voi tau Venera 1 đuoc phong len. Con tau phong len thanh cong trong chuong trinh Venera theo quy đao truc tiep nhung đa mat lien lac voi mat đat khoang bay ngay sau khi phong, khi con tau o cach Trai Đat 2 trieu km. Cac nha khoa hoc Nga du tinh no đi qua Sao Kim o khoang cach 100.000 km vao trung tuan thang 5 nam 1961.
Chuong trinh tham hiem Sao Kim cua Hoa Ky cung khoi đau bang that bai cua tau Mariner 1 trong luc phong. Tau Mariner 2 thanh cong hon khi no ton tai đuoc 109 ngay sau khi phong len quy đao va ngay 14 thang 12 nam 1962 no tro thanh phi vu tham hiem hanh tinh đau tien thanh cong, khi tiep can đen Sao Kim o khoang cach 34.833 km. Cac thiet bi đo buc xa vi ba va hong ngoai cho thay trong khi cac đam may tren cao cua khi quyen Sao Kim rat lanh thi nhiet đo be mat duoi hanh tinh rat nong it nhat 425 °C, xac nhan nhung ket qua quan sat truoc đo tren Trai Đat va cuoi cung ket thuc moi hi vong cua nhieu nguoi ve ton tai mot su song tren hanh tinh nay. Tau Mariner 2 cung gui ve cac so lieu khoi luong hanh tinh va đon vi hanh tinh, nhung no đa khong phat hien thay bat ky su ton tai nao cua tu truong hanh tinh hay vanh đai buc xa.


= Roi vao khi quyen =

Tau Venera 3 cua Lien Xo đo bo xuong Sao Kim ngay 1 thang 3 nam 1966. No la thiet bi nhan tao đau tien đi vao khi quyen va va cham xuong be mat hanh tinh khac, mac du he thong lien lac cua no đa bi hong va nguoi ta khong nhan đuoc mot du lieu gi cua no gui ve. Ngay 18 thang 10 nam 1967, Venera 4 đa đi vao khi quyen thanh cong va thuc hien mot so thi nghiem khoa hoc. Venera 4 cho thay tai vi tri no đi vao khi quyen nhiet đo đo đuoc cao hon gia tri ma tau Mariner 2 truoc đo gui ve va Venera 4 đo đuoc 500 °C, bau khi quyen hanh tinh chua 90 đen 95% carbon dioxide. Khi quyen Sao Kim day hon đang ke so voi gia tri ma nhung ky su thiet ke Venera 4 su dung đe tinh toan, va no roi xuong cham hon voi du bung hay luong đien trong pin tich tru het som hon truoc khi no co the roi cham mat đat. Sau khi gui du lieu trong 93 phut hanh trinh, gia tri ap suat cuoi cung ma Venera 4 đo đuoc bang 18 bar tai đo cao 24,96 km so voi be mat.
Đung 1 ngay sau, 19 thang 10 nam 1967, Mariner 5 bay qua hanh tinh o khoang cach 4000 km ben tren cac đam may. Tau Mariner 5 ban đuoc che tao đe phong len Sao Hoa—cung Mariner 4, nhung khi phi vu nay thanh cong, nhung nguoi đung đau NASA quyet đinh su dung no nham tham hiem Sao Kim. Voi nhung thiet bi nhay hon tau Mariner 2, dac biet la thiet bi khao sat su che khuat tin hieu vo tuyen, đa gui du lieu ve thanh phan, ap suat va mat đo khi quyen Sao Kim. Du lieu tu su hop tac giua Venera 4 – Mariner 5 đa đuoc phan tich boi mot đoi cac nha khoa hoc Lien Xo va Hoa Ky trong nhung nam sau đo, va the hien su hop tac nghien cuu khoa hoc đa quoc gia trong nhung nam đau cua ky nguyen vu tru.
Rut kinh nghiem tu tau Venera 4, Lien Xo đa phong hai tau giong nhau Venera 5 va Venera 6 cach nhau nam ngay trong thang 1 nam 1969; chung đi vao khi quyen sao Kim cac ngay 16 va 17 thang 5 trong cung nam. Lop bao ve tau va thiet bi khoa hoc đa đuoc gia cuong đe tang kha nang chiu ap suat len toi 25 bar va hai tau đuoc trang bi du nho hon cho phep chung roi nhanh hon. Do ngay nay chung ta uoc tinh khi quyen Sao Kim co ap suat be mat tu 75 đen 100 bar, cho nen hai tau đa khong con hoat đong khi tiep đat. Sau khi gui ve 50 phut du lieu khi quyen, ca hai đa bi bep nat o đo cao xap xi 20 km truoc khi kip cham đat o phia mat toi cua Sao Kim.


= Nghien cuu be mat va khi quyen =

Cac ky su Lien Xo tiep tuc tham vong đo bo thanh cong len be mat voi Venera 7 va thu đuoc du lieu tu be mat. Con tau đuoc lap rap voi mo đun kien co co kha nang chiu đuoc ap suat toi 180 bar. Mo đun nay đuoc lam lanh truoc khi con tau Venera 7 đi vao khi quyen va no đuoc trang bi du canh buom cho phep thoi gian roi du kien cua tau la 35 phut. Trong khi đi vao khi quyen ngay 15 thang 12 nam 1970, cac ky su tin rang du nay đa bi rach mot phan, va con tau đa va cham manh xuong be mat, tuy khong bi pha huy hoan toan. No van gui đuoc tin hieu yeu ve Trai Đat va ton tai trong khoang 23 phut, va đay la lan đau tien tin hieu vo tuyen nhan đuoc tu be mat mot hanh tinh khac.
Chuong trinh Venera tiep tuc voi phi vu Venera 8 khi no gui đuoc du lieu tu thoi điem cham đat trong khoang 50 phut, sau khi đi vao khi quyen ngay 22 thang 7 nam 1972. Venera 9 đi vao khi quyen ngay 22 thang 10 nam 1975, va ba ngay sau, ngay 25 thang 10, tau Venera 10 gui nhung hinh anh đau tien ve quang canh Sao Kim. Hai vi tri đo bo co đia hinh khac nhau xung quanh hai tau: Venera 9 roi xuong mot suon doc 20 đo voi nhung tang đa đuong kinh 30–40 cm nam rai rac xung quanh; Venera 10 roi tren phien đa phang kieu bazan bao quanh boi đat đa bi phong hoa.
Trong thoi gian nay, Hoa Ky đa gui tau Mariner 10 co quy đao bay qua Sao Kim nham loi dung ho tro hap dan đe đen Sao Thuy. Ngay 5 thang 2 nam 1974, Mariner 10 đi qua hanh tinh o khoang cach 5790 km, va gui ve trung tam đieu khien hon 4.000 buc anh. Cac buc anh voi chat luong tot nhat tu truoc đo, cho thay hanh tinh hien len khong co gi noi bat duoi anh sang kha kien, nhung qua buoc song tu ngoai cac nha khoa hoc co the nhan ra cac đam may ma chua tung đuoc quan sat tu cac đai quan trac tren Trai Đat.
Du an Pioneer Venus bao gom hai phi vu rieng. Tau quy đao Pioneer Venus Orbiter (cung đuoc goi la Pioneer 12 hay Pioneer Venus 1) đi vao quy đao elip quanh Sao Kim ngay 4 thang 12 nam 1978, va ton tai o đo trong 13 nam, no nghien cuu khi quyen va chup anh be mat bang song ra đa. Tau Pioneer Venus Multiprobe (Pioneer 13 hay Pioneer Venus 2) tha ra tong cong 4 thiet bi tham do đi xuong khi quyen Sao Kim ngay 9 thang 12 nam 1978, va chung đa gui du lieu ve thanh phan, suc gio va thong luong nhiet trong khi quyen hanh tinh.
Co them bon phi vu đo bo nua dien ra trong bon nam tiep theo, ma cac tau Venera 11 va Venera 12 phat hien ra nhung con bao đien tich trong khi quyen; va Venera 13 va Venera 14, đo bo cach nhau bon ngay 1 va 5 thang 3 nam 1982, gui ve nhung buc anh mau đau tien ve be mat hanh tinh. Ca bon phi vu đeu su dung du bung đe ham tau roi trong khi quyen, nhung sau đo tha chung ra tai đo cao 50 km, noi khi quyen co mat đo day đac hon va cho phep cac tau cham đat nhe nhang dua vao ma sat voi khong khi ma khong can su ho tro cua du. Ca Venera 13 va 14 đeu thuc hien nhiem vu phan tich mau đat bang pho ke huynh quang tia X gan tren tau, cung nhu đo tinh nen cua đat noi chung đo bo bang mot thiet bi va cham. Venera 14 bi hong lap chup camera va thiet bi cua no khong the tiep xuc voi đat đuoc. Chuong trinh Venera ket thuc vao thang 10 nam 1983, khi Venera 15 va Venera 16 đi vao quy đao quanh Sao Kim nham ve ban đo đia hinh hanh tinh thong qua phuong phap tong hop tin hieu ra đa.
Nam 1985, Lien Xo đa ket hop nhiem vu tham hiem Sao Kim voi tham do sao choi Halley, sao choi đi vao vung ben trong He Mat Troi nam đo. Tren đuong đen sao choi Halley, ngay 11 va 15 thang 6 nam 1985, hai tau khong gian cua chuong trinh Vega moi tau đa tha mot thiet bi tham do tung thiet ke trong chuong trinh Venera va giai phong mot robot bay trong khi quyen nho khi cau. Robot khi cau nay hoat đong tren đo cao khoang 53 km, noi ap suat va nhiet đo tuong đuong tren be mat Trai Đat. Hai robot đa hoat đong trong khoang 46 gio, va kham pha ra khi quyen Sao Kim hon loan hon rat nhieu so voi truoc đo tung nghi, voi nhung luong gio manh va nhung o đoi luu khi quyen manh.


= Ve ban đo bang ra đa =

Nhung nghien cuu bang tin hieu ra đa tu Trai Đat đa cung cap nhung hinh anh co ban ve be mat hanh tinh nay. Cac tau Pioneer Venus va Venera cung đa gui ve nhung buc anh co đo phan giai cao hon.
Tau khong gian Magellan cua Hoa Ky phong len ngay 4 thang 5 nam 1989, voi muc đich thu đuoc hinh anh be mat Sao Kim bang phuong phap anh ra đa. Con tau đa gui nhung buc anh phan giai cao trong suot 4,5 nam hoat đong voi luong du lieu gui ve vuot qua tat ca cac phi vu tham hiem hanh tinh nay truoc đo. Magellan chup đuoc hon 98% dien tich be mat bang ra đa, va ve ra 95% ban đo phan bo khoi luong trong hanh tinh bang cach đo tac dung cua truong hap dan len con tau. Nam 1994, thoi điem ket thuc cua phi vu, cac ky su đa gui Magellan roi vao khi quyen Sao Kim nham đanh gia mat đo khi quyen hanh tinh. Sao Kim cung đa đuoc chup anh tu cac tau Galileo va Cassini trong thoi gian chung bay qua hanh tinh đe đen lan luot Sao Moc va Sao Tho, nhung tau Magellan la phi vu cuoi cung cua the ky nham đe nghien cuu rieng Sao Kim.


= Nhung phi vu hien tai va tuong lai =
Tau khong gian MESSENGER cua NASA tren đuong đen Sao Thuy đa hai lan thuc hien bay qua Sao Kim vao thang 10 nam 2006 va thang 6 nam 2007, nham giam van toc tren quy đao đe no co the bi bat boi Sao Thuy khi đi vao quy đao hanh tinh nay thang 3 nam 2011. MESSENGER cung đa thu thap va gui ve mot so du lieu.
Tau Venus Express đuoc thiet ke va che tao boi ESA, phong len ngay 9 thang 11 nam 2005 bang ten lua Soyuz-Fregat cua Nga thong qua cong ty so huu chung cua Nga va ESA la "Starsem", no đa đi vao quy đao cuc quanh Sao Kim ngay 11 thang 4 nam 2006. Nhiem vu cua con tau la nghien cuu chi tiet khi quyen cung nhu cac đam may, bao gom lap ra ban đo moi truong plasma bao quanh va cac đac điem be mat hanh tinh, đac biet la nhiet đo. Mot trong nhung kham pha cua Venus Express hai xoay khi quyen khong lo ton tai trong khi quyen o cuc nam Sao Kim.

Co quan nghien cuu va phat trien hang khong vu tru Nhat Ban (JAXA) đa thiet ke va che tao mot tau quy đao, Akatsuki (ten goi cu "Hanh tinh-C"), phong len ngay 20 thang 5 nam 2010, nhung no đa that bai khi khong đi vao quy đao Sao Kim thang 12 nam 2010. Hy vong van con khi cac ky su đat con tau vao che đo đong bang va ho co gang thu đua tau vao quy đao mot lan nua vao nam 2016. Nhiem vu nghien cuu cua no bao gom chup anh be mat bang mot camera hong ngoai va phat hien ra tia set trong khi quyen, cung nhu phat hien ra nhung nui lua con kha nang hoat đong.
Co quan ESA đang trien khai ke hoach phong mot tau quy đao len Sao Thuy nam 2014, tau BepiColombo, va no se thuc hien hai lan bay qua Sao Kim truoc khi đi vao quy đao Sao Thuy nam 2020.
Trong chuong trinh New Frontiers, NASA đe xuat mot phi vu đo bo "Venus In-Situ Explorer" nham nghien cuu đieu kien be mat va khao sat khoang chat cua regolith. Robot se đuoc trang bi mot may khoan lay mau đe nghien cuu đat va nhung mau đa chua bi phong hoa duoi đieu kien khac nghiet tai be mat hanh tinh. Mot phi vu khac nham nghien cuu be mat va khi quyen, "Surface and Atmosphere Geochemical Explorer" (SAGE), la mot ung cu vien trong New Frontiers nam 2009, nhung no đa khong đuoc lua chon đe trien khai.
Ve tinh Venera-D (tieng Nga: Венера-Д) do co quan hang khong khong gian Nga thiet ke co the đuoc phong len trong nam 2016, voi nhiem vu nghien cuu moi truong bao quanh Sao Kim cung nhu tha mot thiet bi đo bo, dua tren thiet ke cu cua chuong trinh Venera, voi muc tieu ton tai lau tren be mat hanh tinh. Nhung đe xuat nghien cuu tham do Sao Kim khac bao gom cac robot tu hanh, khi cau, va may bay trong khi quyen.


= Y tuong ve chuyen bay co nguoi lai =
Mot phi vu co nguoi lai đen Sao Kim, su dung cac con tau va ten lua co tu chuong trinh Apollo, đa đuoc đe xuat cuoi nhung nam 1960. Ke hoach cua chuong trinh la phong ten lua đua nguoi len vao thang 10 hoac thang 11 cua nam 1973, va su dung ten lua Saturn V đe đua ba phi hanh gia đen Sao Kim trong khoang thoi gian 1 nam. Con tau se bay qua be mat Sao Kim o khoang cach 5.000 kilomet trong khoang bon thang truoc khi quay tro lai Trai Đat. Tuy nhien y tuong đa bi huy bo vi co qua nhieu kho khan ve mat ky thuat va tai chinh.


= Thoi gian cac phi vu tham hiem =
Duoi đay la danh sach cac phi vu tau khong gian toi tham hiem truc tiep hoac la thuc hien bay qua Sao Kim. Sao Kim cung đuoc chup boi Hubble, va nhung kinh thien van khac cung đa thu thap du lieu ve hanh tinh qua cac dai buoc song khac nhau.


Trong van hoa Theo he thong đat ten hanh tinh cua IAU, Sao Kim la hanh tinh duy nhat trong He Mat Troi đat ten theo hinh anh cua phai nu. Ba hanh tinh lun; Ceres, Eris va Haumea—cung voi nhung tieu hanh tinh đau tien đuoc phat hien ra va mot so ve tinh (nhu cac ve tinh Galilei) cung mang ten giong cai/phai nu. Trai Đat va Mat Trang cung co ten phai nu trong nhieu ngon ngu—Gaia/Terra, Selene/Luna—nhung ten goi cua cac vi than nu trong than thoai dung đe đat cho mot thien the, chu khong phai ho đuoc đat ten theo thien the đo.


= Bieu tuong Sao Kim =

Ky hieu thien van hoc cho Sao Kim giong nhu ky hieu su dung trong sinh hoc cho giong cai: mot hinh tron voi chu thap o ben duoi. Bieu tuong cua Sao Kim cung the hien su yeu đuoi, va cac nha gia kim phuong Tay trung đai con dung ky hieu nay cho kim loai đong. Đong đuoc đanh bong cung đuoc su dung lam guong soi o thoi co đai, va bieu tuong Sao Kim đoi khi con đuoc hieu la chiec guong soi cua cac vi than.


= Trong van hoa =
La mot trong nhung thien the sang nhat tren bau troi, Sao Kim đa đuoc con nguoi biet đen tu lau va no co vi tri vung chac trong tu tuong van hoa xuyen suot lich su loai nguoi. No đuoc mieu ta trong cac van ban cua nguoi Babylon nhu Bang Sao Kim cua Ammisaduqa, van ban nay lien quan đen nhung quan sat ve ngoi sao nay co the vao thoi điem nam 1600 TCN. Nhung nguoi Babylon đat ten cho no la Ishtar (than Inanna cua nguoi Sumer), la hien than cua phai nu, va nu than tinh yeu. Ba con la nu than chien tranh, đai dien cho vi than trong coi sinh va tu.
Nguoi Ai Cap co đai tin rang co hai thien the khac nhau va goi no la Tioumoutiri khi no xuat hien vao buoi sang (trong tieng Viet la sao Mai) va khi xuat hien vao buoi toi goi la Ouaiti (sao Hom). Tuong tu nguoi Hy Lap cung tin rang Sao Kim cung goi la sao Mai Φωσφορος, Phosphoros (Latinh hoa Phosphorus), "Ke mang toi Anh Sang – Ke Sang Lang" Εωσφορος, Eosphoros (Latinh hoa Eosphorus), "Ke mang toi Binh Minh". Sao vao buoi toi đuoc goi la Hesperos (Latinh hoa Hesperus) (Εσπερος, "sao hom"). Nguoi Hy Lap co đai đa nhan ra rang, hai thien the nay thuc chat la mot hanh tinh, đuoc đat theo ten nu than tinh yeu cua ho la Aphrodite (Αφροδιτη) (than Astarte cua Phoenicia), ten hanh tinh đuoc giu lai trong tieng Hy Lap hien đai. Nguoi La Ma co đai co xuat phat ton giao phan lon tu Hy Lap đa đat ten cho hanh tinh theo Venus, mot vi than tinh yeu cua ho. Gaius Plinius Secundus (Natural History, ii,37) đa xac đinh Sao Thuy voi Isis.


= Xam luoc thuoc đia =
Do nhung đieu kien vat ly khac nghiet, viec xam luoc len be mat Sao Kim la khong the đoi voi cong nghe hien nay. Tuy nhien, o đo cao xap xi 50 kilomet ap suat khi quyen va nhiet đo tai đo gan bang so voi tai be mat Trai Đat voi oxy va nito đuoc thay bang CO2. Do vay co nguoi đe xuat xay dung "nhung thanh pho noi" tren khi quyen Sao Kim. Nhung khi cau Aerostat co the đuoc su dung nham tham hiem va cuoi cung dung đe nang đo cac thanh pho noi nay. Nhung kho khan ve mat ky thuat đo la co qua nhieu acid sulfuric hay thieu oxy tai nhung đo cao nay. Ngoai ra con co su nhieu đong manh cua bau khi quyen cung nhu tac đong cua tia vu tru khi hanh tinh khong co tu quyen bao quanh.


Ve tinh tu nhien Sao Kim khong co ve tinh tu nhien nao đuoc biet đen hien tai, nhung no đuoc cho la co mot ve tinh ten la Neith, đuoc du bao boi nha thien van hoc Giovanni D. Cassini vao the ky 17. Va hanh tinh cung co mot vai ban ve tinh tam thoi (quasi-satellite) đo la tieu hanh tinh Trojan 2002 VE68 cung voi hai tieu hanh tinh Trojan tiem nang khac la 2001 CK32 va 2012 XE133.


Anh Xem them 2001 CK32
2002 VE68
2012 XE133


Tham khao Lien ket ngoai (tieng Anh)

Venus Profile Luu tru ngay 31 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine at NASA's Solar System Exploration site Luu tru ngay 25 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
Missions to Venus (Hosted by NASA)
Gallery of Venus exploration images (Hosted by NASA)
Sao Kim tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
The Soviet Exploration of Venus, Image catalog
Venus page at The Nine Planets
NASA page about the Venera missions Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2015 tai Wayback Machine
Magellan mission home page
Pioneer Venus information from NASA Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2015 tai Wayback Machine
NASA - 2004 and 2012 Transits of Venus 18-21/6/2002 luu 6/8/2002
Geody Venus, a search engine for surface features
Maps of Venus in NASA World Wind Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine
Chasing Venus, Observing the Transits of Venus Smithsonian Institution Libraries
Venus Crater Database Lunar and Planetary Institute
Calculate/show the current phase of Venus: Apparent Disk of Solar System Object (U.S. Naval Observatory) 06 thang 12 nam 2012 16:19 luu 22/9/2007
Venus Astronomy Cast episode No. 50, includes full transcript.
Thorsten Dambeck: The Blazing Hell Behind the Veil Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine, MaxPlanckResearch, 4/2009, p. 26–33


= Ban đo =
PDS Map-a-Planet Luu tru ngay 21 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Venus Nomenclature Luu tru ngay 21 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Gazeteer of Planetary Nomenclature – Venus (USGS)
Map of Venus
Movie of Venus Luu tru ngay 21 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine at National Oceanic and Atmospheric Administration
(tieng Viet)

Kim Tinh tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Sao Kim he mo "dung nhan" VnExpress 15/5/2001 (Theo Sciences & Avenir)
Tai sao Sao Kim quay nguoc chieu? VnExpress 15/6/2001 (Theo Nature, 15/6)
Lan đau tien chup đuoc anh Sao Kim bang tia X Minh Hy VnExpress 1/12/2001 (theo dpa)
Chau Au lat lai su menh tham hiem Sao Kim B.H., VnExpress, theo CNN, 18/7/2002
Co the co su song tren nhung đam may Sao Kim 27/05/2004, Anh Quy, bao Tuoi Tre
Gia thiet ve su song tren Sao Kim: Sao Kim tung co su song trong vong 2 ty nam? B.H. VnExpress 9/9/2003 (theo NewScientist)
Chuan bi đon su kien thien van hiem gap: Sao Kim đi qua giua mat troi va Trai Đat B.H. VnExpress 12/5/2004 (theo Reuters)
Sao Kim khong phai la Ve Nu, ma la... đia nguc The thao Van hoa (theo BBC) 26/10/2005
Tau tham do cham tran Sao Kim T. An, VnExpress, (theo BBC), 12/4/2006
Sao Kim giong Trai Đat hon nguoi ta tuong T. An (theo SPACE.com)