Habanera ("[am nhac hoac khieu vu] cua La Habana"), la ten pho bien hon cua "L'amour est un oiseau rebelle" (phat am tieng Phap: [lamuʁ ɛt‿œ wazo ʁəbɛl]; "Tinh yeu la chu chim noi loan"), mot aria trong vo opera Carmen cua Georges Bizet sang tac nam 1875. Đay la aria dan vao khi nhan vat trung ten vo kich xuat hien. Ban aria danh cho vai dien giong mezzo-soprano, nam o canh 5 cua man thu nhat.


Boi canh Phan am nhac cua aria nay von dua tren đieu habanera "El Arreglito ou la Promesse de mariage", đuoc viet boi nha soan nhac nguoi Tay Ban Nha Sebastian Iradier va xuat ban lan đau nam 1863, tuy vay Bizet tuong rang đo la am nhac dan gian. Khi co nguoi khac noi voi ong rang nhan vat sang tac ban nhac ma ong dua tren đa mat tu 10 nam truoc, Bizet đa viet them luu y ve nguon goc cua ban nhac trong an ban đau tien ma ong sang tac. Mac du kich ban bang tieng Phap cua vo Carmen hoan chinh đuoc viet boi Henri Meilhac va Ludovic Halevy, nhung loi ca cua aria nay đeu do Bizet sang tac. Ban Habanera đuoc Galli-Marie trinh dien lan đau tien tai Opera-Comique vao ngay 3 thang 3 nam 1875. Trong buoi dien tap lan đau tien cua Carmen, Bizet đa loai bo nhip 34 va mot phien khuc nhip 68, Ong đa viet lai Habanera nhieu lan truoc khi cung hai long thong nhat voi Galli-Marie. Nietzsche, mot nguoi ham mo cuong nhiet cua Carmen, đa nhan xet ve aria nay "kheu goi mot cach đay tro treu" mo ta "than Eros nhu nhung gi ma nguoi thoi xua nghi: tinh nghich, co suc quyen ru cua mot thien than va ca su đang so cua mot con quy". Rodney Milnes lai nhan xet rang ban aria "khong nang ne nhu mot cuong linh co tinh triet hoc ma đon gian nhu mot phat ngon ve chinh su that va tao cam giac tinh nghich nho su dung nhieu nhip ngan lien tuc."


Am nhac Mac du Bizet giu nguyen bo cuc cot loi cua bai hat Iradier o viec moi cau hat o giong Re thu va chi moi đoan điep khuc o giong truong, nhung ong cung đa loai bo đoan chen dai va chat lieu am nhac nua sau, đong thoi them vao sac đo, cac bien the trong điep khuc va hoa am trong phan đem, lam cho ban nhac tro nen đang ghi nho. Viec tai phoi khi cung nhu bo sung cac lien ba trong phan hat va flute o am khu thap đa giup tang them hieu ung. Bat chap su thay đoi ve đieu thuc, khong co su chuyen đieu ro rang nao trong aria va am nen tri tuc cua not re đuoc duy tri xuyen suot. Am vuc cua giong hat nam o khoang giua D4 va F♯5 voi am khu giong len toi giua D4 va D5. Mac du Bizet đa muon giai đieu tu mot bai hat cua Iradier nhung co y kien cho rang ong đa phat trien no "voi phong cach hoa am khong the bat chuoc va đieu nhay habanera đay am anh".
Dan nhac cho ban aria nay bao gom hai sao flute, hai oboe, hai clarinet, hai bassoon, bon ken cor, timpani, keng ba goc va tambourine, toan bo dan day, cong voi hai 'pit-tong' (ken trumpet nhung chi danh cho hop am cuoi cung). Phan phu cua dan nhac cho buoi cong dien lan đau co tong cong la 62 hoac 57 nhac si (tuy thuoc vao viec co tinh them nhung nghe si phu hoa cho am nhac ben ngoai san khau hay khong).
Theo kich ban, nhan vat Don Jose la nguoi duy nhat tren san khau khong them chu y đen Carmen khi co ta hat Habanera, va sau khi hat xong, co tien lai gan anh. O cuoi canh dien ngan sau loi noi cua Carmen "epinglier de mon ame", co ta nem mot bong hoa que vao Jose, dan hop xuong nu hat lai điep khuc "L'amour est enfant de boheme, Il n'a jamais, jamais connu de loi, Si tu ne m'aimes pas, je t'aime, Si je t'aime, prends garde a toi !". Đoan điep khuc nay cung quay lai trong mot khoanh khac ngan o cuoi man 1, noi Carmen ngan nga 'fredonnant' khi đoi mat voi trung uy Zuniga.


Ghi chu Lien ket ngoai Habanera: Ban nhac mien phi tai Du an Thu vien Ban nhac Quoc te
Text and translation of Habanera tai Aria-Database.com
El Arreglito: Ban nhac mien phi tai Du an Thu vien Ban nhac Quoc te