Kinh te hoc (Tieng Anh: economics) la mon khoa hoc xa hoi nghien cuu su san xuat, phan phoi va tieu dung cac loai hang hoa va dich vu. Kinh te hoc cung nghien cuu cach thuc xa hoi quan ly cac nguon tai nguyen thong minh (nguon luc) khan hiem cua no. Nghien cuu kinh te hoc nham muc đich giai thich cach thuc cac nen kinh te van đong va cach tac nhan kinh te tuong tac voi nhau. Cac nguyen tac kinh te đuoc ung dung trong đoi song xa hoi, trong thuong mai, tai chinh va hanh chinh cong, tham chi la trong nganh toi pham hoc, giao duc, xa hoi hoc, luat hoc va nhieu nganh khoa hoc khac.


Đinh nghia kinh te hoc Theo mot khai niem chung nhat, kinh te hoc la mot bo mon khoa hoc xa hoi giup cho con nguoi hieu ve cach thuc van hanh cua nen kinh te noi chung va cach thuc ung xu cua tung chu the tham gia vao nen kinh te noi rieng. Van đe khan hiem nguon luc yeu cau cac nen kinh te hay cac đon vi kinh te phai lua chon. Cac Nha Kinh te cho rang: Kinh te hoc la "khoa hoc cua su lua chon". Kinh te hoc tap trung vao viec su dung va quan ly cac nguon luc han che đe đat đuoc thoa man toi đa nhu cau vat chat cua con nguoi. Đac biet, kinh te hoc nghien cuu hanh vi trong san xuat, phan phoi va tieu dung hang hoa, dich vu trong the gioi co nguon luc han che.
Nhu vay, kinh te hoc quan tam đen hanh vi cua toan bo nen kinh te tong the va hanh vi cua cac chu the rieng le trong nen kinh te, bao gom cac doanh nghiep,ho tieu dung, nguoi lao đong va chinh phu. Moi chu the kinh te đeu co muc tieu đe huong toi, đo la toi đa hoa loi ich kinh te cua ho. Muc tieu cua cac doanh nghiep la toi đa hoa loi nhuan, muc tieu cua cac ho tieu dung la toi đa hoa muc đo tieu dung, muc tieu cua nguoi lao đong la toi đa hoa tien cong va muc tieu cua chinh phu la toi đa hoa loi ich xa hoi. Kinh te hoc co nhiem vu giup cac chu the kinh te giai quyet bai toan toi đa hoa loi ich kinh te nay.
Kinh te hoc co hai bo phan cau thanh huu co la kinh te hoc vi mo va kinh te hoc vi mo. Cac Nha Kinh te phan kinh te hoc theo hai muc đo phan tich khac nhau: vi mo va vi mo.


= Kinh te hoc vi mo =
Kinh te hoc vi mo nghien cuu cac quyet đinh cua cac ca nhan va doanh nghiep va cac tuong
tac giua cac quyet đinh nay tren thi truong. Kinh te hoc vi mo giai quyet cac đon vi cu the cua
nen kinh te va xem xet mot cach chi tiet cach thuc van hanh cua cac đon vi kinh te hay cac
phan đoan cua nen kinh te.
Muc tieu cua kinh te hoc vi mo nham giai thich gia va luong cua mot hang hoa cu the.
Kinh te hoc vi mo con nghien cuu cac quy đinh, thue cua chinh phu tac đong đen gia va luong
hang hoa va dich vu cu the. Chang han, kinh te hoc vi mo nghien cuu cac yeu to nham xac
đinh gia va luong xe hoi, đong thoi nghien cuu cac quy đinh va thue cua chinh phu tac đong
đen gia ca va san luong xe hoi tren thi truong.


= Kinh te hoc vi mo =
Kinh te hoc vi mo nghien cuu nen kinh te quoc gia va kinh te toan cau, xem xet xu huong
phat trien va phan tich bien đong mot cach tong the, toan dien ve cau truc cua nen kinh te va
moi quan he giua cac bo phan cau thanh cua nen kinh te.
Muc tieu phan tich cua kinh te hoc vi mo nham giai thich gia ca binh quan, tong viec lam,
tong thu nhap, tong san luong san xuat. Kinh te hoc vi mo con nghien cuu cac tac đong cua
chinh phu nhu thu ngan sach, chi tieu chinh phu, tham hut ngan sach len tong viec lam va tong thu nhap. Chang han,
kinh te hoc vi mo nghien cuu chi phi song binh quan cua dan cu, tong gia tri san xuat,
thu chi ngan sach cua mot quoc gia.
Su phan biet kinh te hoc vi mo va vi mo khong co nghia la phai tach roi cac van đe kinh te mot cach rieng biet. Nhieu van đe lien quan đen ca hai. Chang han, su ra đoi cua video game
va su phat trien cua thi truong san pham truyen thong. Kinh te hoc vi mo giai thich anh huong
cua phat minh len tong chi tieu va viec lam cua toan bo nen kinh te. Trong khi đo, kinh te hoc
vi mo giai thich cac anh huong cua phat minh len gia va luong cua san pham nay va so nguoi
tham gia tro choi.
Kinh te hoc vi mo va kinh te hoc vi mo la hai bo phan cau thanh quan trong cua mon kinh te hoc, co moi quan he huu co voi nhau. Moi quan he nay cho thay rang, trong thuc tien quan ly kinh te, can thiet phai giai quyet tot cac van đe kinh te tren ca hai phuong dien vi mo va vi mo. Neu chi tap trung vao nhung van đe vi mo nhu toi đa hoa loi nhuan cua doanh nghiep ma khong co su đieu tiet cua chinh phu, thi khong the co mot nen kinh te thuc su phat trien on đinh, binh đang va cong bang.
Kinh te hoc la mot nhanh cua khoa hoc xa hoi nghien cuu san xuat, phan phoi, tieu dung cac hang hoa va dich vu. Tu "economics" (nghia la: kinh te hoc) trong tieng Anh (va cac chu tuong tu nhu: "economiques" trong tieng Phap, "Okonomik" trong tieng Đuc) bat nguon tu tieng Hy Lap voi "oikos" la "nha" va "nomos" la "quy tac" hay "quy luat", nghia la "quy tac quan ly gia đinh". Trong tieng Viet, tu "kinh te" la mot tu Han Viet, rut gon tu cum tu "kinh bang te the"(nghia la: tri nuoc, giup đoi) va tu "hoc" la mot tu Han Viet co nghia la "tiep thu tri thuc" thuong đuoc đi kem sau ten cac nganh khoa hoc (nhu "ngon ngu hoc","toan hoc"). Noi dung cua khai niem kinh te đa mo rong cung voi su phat trien xa hoi va nhan thuc cua con nguoi. Kinh te đuoc xem la mot linh vuc hoat đong cua xa hoi loai nguoi trong viec tao ra gia tri đong thoi voi su tac đong cua con nguoi vao thien nhien nham thoa man nhu cau cua con nguoi va xa hoi. Xuat phat tu nhan thuc su phat trien nhung moi quan he trong qua trinh đo đa hinh thanh mot mon khoa hoc, goi la khoa hoc kinh te, gom tap hop cac nganh khoa hoc đuoc chia thanh hai nhom:

Kinh te hoc ly luan (ly thuyet kinh te) - chuyen nghien cuu ban chat, noi dung va quy luat phat trien chung nhat cua cac qua trinh kinh te.
Kinh te hoc ung dung – nghien cuu nhung chuc nang rieng biet trong quan ly kinh te, hay noi cach khac, xay dung nhung ly thuyet va phuong phap quan ly đe ung dung trong cac nganh kinh te rieng biet.
San xuat, tieu dung, tiet kiem, đau tu, mua qua tang hay đi du lich... moi hanh đong cua con nguoi hien đai đeu ngam chua mot hanh vi kinh te, vay nen that kho co the đua ra mot đinh nghia kinh te hoc vua đon gian ma lai vua bao quat van đe.
Mac du, nhung cuoc thao luan ve san xuat va phan phoi đa trai qua mot qua trinh lich su lau dai, kinh te hoc đuoc xem la mot khoa hoc đoc lap chi đuoc xac đinh chinh thuc vao thoi điem xuat ban cuon sach "Cua cai cua cac dan toc" viet boi Adam Smith nam 1776. Smith dung thuat ngu "kinh te chinh tri" đe goi ten mon khoa hoc nay, nhung dan dan, thuat ngu nay đa đuoc thay the bang thuat ngu "kinh te hoc" tu sau nam 1870. Ong cho rang "su giau co" chi xuat hien khi con nguoi co the san xuat nhieu hon voi nguon luc lao đong va tai nguyen san co. Nhu vay, theo Smith, đinh nghia kinh te cung la đinh nghia ve su giau co .
John Stuart Mill đinh nghia khoa hoc kinh te la "khoa hoc ung dung cua san xuat va phan phoi cua cai" . Đinh nghia nay đuoc đua vao tu đien tieng Anh rut gon Oxford mac du no khong đe cap đen vai tro quan trong cua tieu thu. Đoi voi Mill cua cai đuoc xac đinh nhu toan bo nhung vat the co ich.
Đinh nghia đuoc xem la bao quat nhat cho kinh te hoc hien đai do Lionel Robbins đua ra la: "Khoa hoc nghien cuu hanh vi con nguoi cung nhu moi quan he giua nhu cau va nguon luc khan hiem, trong đo co giai phap chon lua cach su dung" . Theo ong, su khan hiem nguon luc co nghia la tai nguyen khong đu đe thoa man tat ca moi uoc muon va nhu cau cua moi nguoi. Khong co su khan hiem va cac cach su dung nguon luc thay the nhau thi se khong co van đe kinh te nao ca. Do đo, kinh te hoc, gio đay tro thanh khoa hoc cua su lua chon bi anh huong nhu the nao boi cac đong luc khuyen khich va cac nguon luc.
Mot trong cac ung dung cua kinh te hoc la giai thich lam the nao ma nen kinh te, hay he thong kinh te hoat đong va co nhung moi quan he nao giua nhung nguoi choi (tac nhan) kinh te trong mot xa hoi rong lon hon. Nhung phuong phap phan tich von ban đau la cua kinh te hoc, gio đay, cung đuoc ung dung trong nhieu linh vuc khac lien quan đen su lua chon cua con nguoi trong cac tinh huong xa hoi nhu toi pham, giao duc, gia đinh, khoa hoc suc khoe, luat, chinh tri, ton giao, the che xa hoi hay chien tranh.
Kinh te hoc ly luan la phan quan trong nhat cua khoa hoc kinh te, tao ra co so ly luan đe phat trien kinh te hoc ung dung. Bang cac cach tiep can khac nhau cac nha nghien cuu muon đua ra nhung hoc thuyet hop ly nham lam sang to buc tranh hoat đong kinh te cua xa hoi va theo đo, su dung hoc thuyet đe lam cong cu phan tich va du đoan nhung xu huong kinh te. Cac ly thuyet kinh te đuoc xay dung tu cac pham tru cua kinh te nhu: gia tri, lao đong, trao đoi, tien te, tu ban v.v. Trong đo cac pham tru cua kinh te đong vai tro nhu nhung cong cu nhan thuc rieng biet. Cac qua trinh kinh te đuoc xem la co ban va la đoi tuong nghien cuu cua khoa hoc kinh te la san xuat, phan phoi, trao đoi va tieu thu hang hoa. Tuy nhien nhieu su vat, hien tuong, qua trinh moi, đa vuot khoi khuon kho cua cac pham tru đuoc xac lap tu truoc, lam suy yeu tinh ly giai va kha nang phan tich cua nhieu hoc thuyet. Mat khac, cac hoc thuyet rieng biet cung chi lam sang to phan nao đo cua đoi song kinh te ma thoi. Kinh te hoc ly luan van con đang tiep tuc sua đoi, bo sung va phat trien. Nguoi nhan giai thuong Nobel Kinh te nam 1988 Maurice Allais nhan đinh van đe phat trien kinh te hoc ly luan nhu sau: "Cung nhu vat ly hoc hien nay can mot ly thuyet thong nhat ve van vat hap dan, cac nganh khoa hoc nhan van can mot ly thuyet thong nhat ve hanh vi con nguoi" . Van đe đo đen nay van con la mot khoang trong trong khoa hoc kinh te.
Kinh te hoc la viec nghien cuu xem xa hoi quyet đinh cac van đe san xuat cai gi, san xuat nhu the nao va san xuat cho ai..


Cach tiep can kinh te hoc ly luan Xem kinh te nhu mot he thong cua luc luong san xuat va quan he san xuat. Trong đo ly thuyet nghien cuu cac bieu hien ben ngoai cua cac qua trinh kinh te lien he chung voi ban chat xa hoi trong cac giai đoan lich su nhat đinh. Cach tiep can nay la đinh huong cua kinh te chinh tri Marxist.
Xem xet quan he nhu cau - tai nguyen voi nhan đinh rang nhu cau la vo han, con tai nguyen la huu han. Tren co so đo ly thuyet kinh te huong đen viec tim ra hieu qua kinh te thong qua lua chon hop ly cac yeu to hay to hop cac yeu to san xuat. Cach tiep can nay la co so nghien cuu cua Kinh te hoc hien tai. No đinh huong cho nghien cuu van đe phan phoi cac nguon tai nguyen khan hiem. Qua trinh phan phoi truoc het đoi mat voi van đe con nguoi: "Ai đuoc su dung gi?", sau đo la van đe thoi gian: "Su dung trong hien tai hay trong tuong lai?" Truong phai kinh te hoc co đien cho rang thi truong la noi co the đua ra mot cach toi uu quyet đinh ai, tai nguyen nao va khi nao su dung. Ke tu John Maynard Keynes, kinh te hoc hien đai đuoc dung hoa giua vai tro cua thi truong va su can thiep cua nha nuoc.
Xem he thong xa hoi la tap hop cac quan he kinh te-xa hoi ma muc đich cua he thong đo la tang truong kinh te ben vung va thinh vuong xa hoi thong qua su dung hieu qua tai nguyen va cach đieu hoa hop ly cua nha nuoc. Cach tiep can nay tao co so nghien cuu cho kinh te hoc đinh che.
Hien nay van chiem uu the la cach tiep can ve su khan hiem tai nguyen. Boi vi cac tai nguyen ma con nguoi co the su dung đuoc la huu han, cho nen con nguoi buoc phai lua chon cach su dung chung the nao đe đat loi ich lon nhat.


Cac linh vuc nghien cuu cua khoa hoc kinh te Linh vuc nghien cuu đuoc phan loai bang cac cach khac nhau:

Kinh te vi mo, kinh te vi mo va kinh te the gioi la cach chia theo kinh te hoc hien tai (Modern Economics)
Kinh te hoc thuc chung va kinh te hoc chuan tac. Kinh te hoc đuoc goi la thuc chung khi no nham muc đich giai thich cac hau qua tu nhung lua chon khac nhau dua tren mot tap hop cac gia đinh hay cac quan sat va đuoc goi la chuan tac khi no nham đua ra loi khuyen can phai lam gi.
Kinh te chinh thong va kinh te phi chinh thong. Đuoc goi la chinh thong neu đinh huong nghien cuu tuan theo to hop gia thuyet "Hop ly – Chu nghia ca the - Can bang" va phi chinh thong neu chuyen theo "Đinh che - Lich su - Co cau xa hoi".
Phan loai theo nganh neu nghien cuu kinh te ket hop voi cac nganh khoa hoc khac hoac van đe kinh te nam trong pham vi cac linh vuc nghien cuu khac. Đo la: đia ly kinh te, lich su kinh te, kinh te van hoa, kinh te cong cong, kinh te tien te, kinh te quoc te, kinh te cong nghiep, kinh te nong nghiep, kinh te moi truong, kinh te tai chinh, kinh te thong tin, kinh te lao đong, luat va kinh te, toan kinh te, ly thuyet tro choi, thong ke, kinh te luong, ke toan.


Luoc su khoa hoc kinh te va cac truong phai kinh te = Cac truong phai kinh te hoc so khai =
Cac truong phai kinh te hoc co đai xuat hien rat som tu thoi cac nen dan chu Luong Ha, Hy Lap, La Ma, An Đo, Trung Quoc, Ba Tu va A Rap. Nhieu hoc gia noi tieng nhu Aristotle, Chanakya, Tan Thuy Hoang, Thomas Aquinas va Ibn Khaldun vao the ky XIV. Joseph Schumpeter đuoc xem la nguoi khoi đau cho giai đoan Hau triet hoc kinh vien vao khoang thoi gian tu the ky XIV đen the ky XVII, đuoc đanh gia la "đa tien rat gan toi cho kinh te hoc tro thanh mot khoa hoc that su", khi đa đe cap đen tien te, lai suat, thuyet gia tri tren quan điem quy luat tu nhien. Nhung kham pha cua Ibn Khaldun trong cuon Muqaddimah đuoc Schumpeter đanh gia la nguoi đi truoc va tien rat gan toi kinh te hoc hien đai, mac du cac ly thuyet cua ong khong đuoc biet đen nhieu cho toi tan gan đay.
Ly thuyet kinh te la mon khoa hoc tu khi no tro thanh mot he thong kien thuc ve cac quy luat, nguyen tac, phuong phap, co kha nang phan anh va đieu hanh su phat trien kinh te va xa hoi. Nhung tu tuong kinh te đa bat đau xuat hien o the ky XVII-XVIII, giai đoan hinh thanh chu nghia tu ban. Co hai nhom hoc gia, la nhung nha trong thuong va nhung nguoi trong nong, đa co nhung anh huong truc tiep hon đen nhung buoc phat trien ve sau nay cua kinh te hoc. Ca hai nhom nay đeu lien quan đen su phat trien cua chu nghia bao ho noi đia va chu nghia tu ban hien đai. Truong phai kinh te đau tien la chu nghia trong thuong (Mercantilism) ma nguoi đai dien cua no la Antuan Moncretien voi tac pham "Luan ban ve kinh te chinh tri" (1615) đa đua khai niem nay vao tap hop thuat ngu khoa hoc. Khoa hoc kinh te đau tien phat trien tu kinh te chinh tri, tuy cuoi the ky XIX o phuong Tay thuat ngu kinh te chinh tri (Political economy) đa đuoc thay bang thuat ngu kinh te hoc (Economics), đong thoi voi su xuat hien nhieu hoc thuyet kinh te tach cac quan he chinh tri-xa hoi ra khoi đoi tuong nghien cuu, đe xuat nhung phuong phap moi khong lien quan đen thuyet gia tri ve lao đong hay quyen loi giai cap. Chu nghia trong thuong la mot hoc thuyet kinh te no ro vao thoi gian tu the ky XVI đen the ky XVIII trong cac cuoc đam đao chinh su, giua nhung thuong gia va chinh khach. Theo chu nghia nay thi cua cai cua quoc gia nen phu thuoc vao vang va bac. Cac quoc gia khong co san mo vang/bac co the van so huu vang/bac thong qua thuong mai bang cach ban hang hoa ra nuoc ngoai va han che nhap khau hang hoa, tru vang/bac. Hoc thuyet keu goi nen nhap khau nguyen lieu tho ve đe che bien va xuat khau lai ra nuoc ngoai, va chinh phu nen đanh thue vao hang hoa đa che tao nhap khau tu nuoc ngoai cung nhu cam che tao hang hoa o cac thuoc đia.
Chu nghia trong nong, mot nhom cac hoc gia va cac nha ly luan nguoi Phap vao the ky XVIII, đa phat trien mot quan điem xem nen kinh te nhu mot vong luan chuyen cua thu nhap va đau ra; ho cho rang linh vuc quan trong cua kinh te la san xuat chu khong phai thuong mai. Nguoi đung đau khuynh huong nay la Francois Quesnay. Trong "Bieu đo kinh te" cua minh ong phan tich qua trinh tai san xuat xa hoi va phan phoi san pham xa hoi giua ba thanh phan giai cap: nguoi san xuat, chu đat va nguoi phi san xuat. Nhu vay truong phai co đien đa chuyen huong nghien cuu tu linh vuc thuong mai sang linh vuc san xuat va tai san xuat, xay dung nen mong cho thuyet gia tri ve lao đong. Cac nha kinh te co đien đanh gia phat trien xa hoi bang su ket hop hai phuong dien kinh te va xa hoi. Nhung nha trong nong tin rang chi co san xuat nong nghiep moi co the tao ra thang du ro ret so voi chi phi, vi the, nong nghiep la nen tang cua cua cai. Ho phan đoi chinh sach cua nhung nha trong thuong đa khuech truong che tao va thuong mai bang cach bon rut tu nong nghiep, trong đo co thue quan nhap khau. Nhung nha trong nong ung ho viec tu bo thue đanh tren chi phi theo đon vi hanh chinh sang su dung mot loai the duy nhat đanh tren thu nhap cua chu đat. Nhung su thay đoi quan điem ve thue bat đong san van con xuat hien trong tu tuong cua cac nha kinh te hoc sau nay (vi du nhu Henry George vao mot the ky sau), voi cac quan điem ve doanh thu thue đat đuoc tu nhung nguon khong gay meo mo thi truong. Cac nha trong nong, noi chung, la mot phia đoi choi voi lan song cua chu nghia trong thuong voi nhung quy tac thuong mai; ho ung ho mot chinh sach "laissez-faire" (tieng Phap: dich: hay cu lam đieu đo) keu goi su can thiep toi thieu cua chinh phu vao thi truong.


= Kinh te hoc co đien =
Phat trien that su cua kinh te hoc bat đau tu truong phai co đien. Nhung cong trinh khoa hoc cua nhung nha kinh te hoc đai dien truong phai nay nhu "Luan ban ve thue" (1662) cua William Petty, "Bieu đo kinh te" (1758) cua Francois Quesnay, "Nghien cuu ve ban chat va nguyen nhan giau co cua cac quoc gia" (hay "Su giau co cua cac quoc gia") (1776) cua Adam Smith, "Nguyen ly kinh te chinh tri va ap thue" (1817) cua David Ricardo.
Cuoi nua the ky XIX đau the ky XX tu truong phai co đien xuat hien nhieu khuynh huong khac, trong so đo co Kinh te hoc tan co đien voi cac nha khoa hoc Carl Menger, E. Roy Weintraub, Leon Walras, William Stanley Jevons, John Bates Clark, Alfred Marshall va Kinh te chinh tri Marx-Lenin. Trong Kinh te tan co đien co truong phai Kinh te lich su (V. Zombart, M.Veblen), hoc thuyet đinh che (T. Veblen, J. Gelbrath), thuyet hieu dung bien (J. B. Clark, C. Menger, F. Hayek). Cac nha kinh te tan co đien nghien cuu cac qua trinh kinh te cu the, hanh vi cac chu the kinh te, co che thi truong tu do. Theo ho nha nuoc chi giu vung cac đieu kien đe phat trien thi truong va canh tranh, nhung khong nen can thiep vao hoat đong kinh te.


= Kinh te hoc Marxist =
Kinh te chinh tri Marx-Lenin đuoc trinh bay trong cac tac pham ly luan nhu: "Tu ban" (Karl Marx), "Chong Duyring" (F. Engels), "Chu nghia đe quoc la giai đoan tot cung cua chu nghia tu ban" (V.I.Lenin). Tren co so phan tich su phat trien chu nghia tu ban trong giai đoan lich su cua no Marx đa phat trien va cung co thuyet gia tri ve lao đong va xay dung thuyet gia tri thang du, thuyet tich luy va chuyen đong tu ban, chi ra co che van đong va mau thuan trong xa hoi tu san.


= Truong phai Keynesian =
Truong phai Keynesian xuat hien trong thap nien 30 cua the ky XX do nha kinh te loi lac John Maynard Keynes sang lap nhu mot khuynh huong đoc lap voi truong phai tan co đien. Tac pham "Ly thuyet co ban ve viec lam, lai suat va tien te" cua Keynes đua ra nhung phuong phap đieu chinh kinh te tu phia nha nuoc nham giam muc that nghiep, dung cac cong cu tai chinh đe lam tang hieu qua luong cau hang hoa, tang ty le tieu dung.
Vao nua đau thap nien 50 the ky XX truong phai Tan Keynesian tiep nhan nhung quan điem co ban cua Keynes va trinh bay ly thuyet toc đo va yeu to tang truong, xay dung mo hinh tang truong kinh te. Nhung cong trinh nghien cuu cua R. Harrod, E. Domar, E. Hansen tap trung vao van đe ket hop hieu qua cac yeu to, lam sao trong đieu kien canh tranh tu do co the tang luong san xuat va giam toi thieu chi phi lao đong va von.
Truong phai tan co đien voi hoc thuyet tu do kinh doanh con phuc hung tro lai o thap nien 70-80 voi chu nghia tien te. Đung đau hoc thuyet nay la Milton Friedman, F. Hayek, cho rang tien te va luu thong tien te la cong cu hieu qua cua đieu chinh va tu đieu chinh thi truong, co kha nang đam bao on đinh va phat trien phi khung hoang kinh te.
Quan điem ve su ket hop giua đieu hoa san xuat khu vuc nha nuoc voi kich thich tu do thi truong la khuynh huong cua chu nghia tong hop do J. R. Hicks, P. Samuelson va nhung nguoi khac lap nen trong nhung nam gan đay.
Cac hoc thuyet kinh te ra đoi tu cac truong phai hay khuynh huong noi tieng nhu truong phai Ao, truong phai Chicago, truong phai Freiburg, truong phai Lausanne va truong phai Stockholm.


= Hoc thuyet kinh te "moi" Degrowth - "Giam phat trien" =
Degrowth (tieng Phap: decroissance) la mot hoc thuyet moi ve chinh tri, kinh te va xa hoi phong trao dua tren thai kinh te, chong lai nguoi tieu dung va chong chu nghia tu ban. No la cung đuoc coi la mot đieu can thiet chien luoc kinh te đap ung nhung gioi han đe tang truong tien thoai luong nan (thay con Đuong dan đen Degrowth trong Overdeveloped Nuoc va đang-tang truong). Degrowth nha tu tuong va hoat đong ung ho cho cac downscaling cua san xuat va tieu thu—cac co cua nen kinh te—cho rang qua muc nam o goc cua dai han van đe moi truong va xa hoi bat binh đang. Chia khoa đe cac khai niem cua degrowth la giam tieu thu khong đoi hoi ca nhan martyring hoac mot giam trong hanh phuc. đung Hon, "degrowthists" muc đich đe toi đa hoa hanh phuc qua khong phung phi, co nghia la lam viec chia se, ton it khi danh them thoi gian đe nghe thuat, am nhac, gia đinh, thien nhien va van hoa cong đong.


Cac quy luat kinh te = Cac quy luat kinh te khach quan =
Quy luat gia tri
Quy luat cau
Quy luat cung
Quy luat cung - cau
Quy luat ich dung giam bien
Quy luat hieu suat giam
Quy luat chi phi thay the tang
Quy luat anh huong cua tinh trang khan hiem tai nguyen


= Cac quy luat co ban cua kinh te thi truong =
Xu huong bao toan can bang cua he thong
Mau thuan phat trien cua he thong
Tinh chu ky cua he thong
Suc chua bien cua thi truong
Gia tri su dung cua hang hoa
Su kich thich quyen loi nha san xuat
Phan phoi thu nhap theo lao đong
Su thay the va tai tao tai nguyen vat chat va tai nguyen lao đong
Hieu qua toi uu cua so huu hoan toan.


Cac he thong kinh te He thong kinh te la toan bo nhung thanh phan co trat tu, mang tinh to chuc, tuong đoi biet lap, va co kha nang thuc hien mot loat cac chuc nang ma nhung thanh phan rieng biet cua he thong khong the thuc hien đuoc. Đe xac đinh đac điem cua mot he thong kinh te bat ky nguoi ta dua tren su phan biet cac thanh phan đac trung, tinh to chuc, co cau va cac chuc nang. Kinh te la mot he thong phuc tap, nhieu cap bac, tu phat trien. Hai yeu to quan trong xay dung nen he thong kinh te la chu the kinh te va moi truong đinh che. Mot phuong phap nghien cuu he thong kinh te la so sanh kinh te. Đo la xu huong phan tich kinh te xuat hien sau the chien thu hai va gan lien voi ten tuoi cac nha kinh te hoc noi tieng nhu P. Samuelson, K. Landuaer, V. Oyken, K. Polany.
Co 3 xu huong co ban ve phan tich he thong kinh te:

So sanh nhung he thong kinh te truoc va sau cong nghiep hoa (phan tich so sanh doc)
So sanh nhung he thong kinh te trong cung mot thoi đai (phan tich so sanh ngang). Vi du: so sanh kinh te ke hoach tap trung va kinh te thi truong
So sanh cac he thong chuyen tiep. Vi du tu kinh te hanh chinh-menh lenh sang kinh te thi truong, hay kinh te thi truong tu do sang kinh te hon hop.


Cac khai niem co ban = Gioi han kha nang san xuat, chi phi co hoi va hieu qua =

Kinh te hoc tra loi 3 cau hoi co ban:

San xuat cai gi, voi so luong bao nhieu? (tieu dung hay đau tu, hang hoa tu nhan hay cong cong, thit hay khoai tay...)
San xuat nhu the nao? (su dung cong nghe nao?...)
San xuat cho ai? (san xuat phai huong đen nhu cau nguoi tieu dung, phan phoi đau ra cho ai?...)
Mot cong cu đe phan tich van đe nay la đuong gioi han kha nang san xuat (viet tat: theo tieng Anh: PPF- production possibilities frontier). Gia su, mot nen kinh te chi san xuat hai loai hang hoa. Đuong PPF chi ra cac san luong khac nhau cua hai loai hang hoa. Cong nghe va nguon luc đau vao (nhu: đat đai, nguon von, lao đong tiem nang) cho truoc se san xuat ra mot muc gioi han tong san luong đau ra. Điem A tren đo thi chi ra rang co mot luong FA thuc pham va mot luong CA may tinh đuoc san xuat khi san xuat o muc hieu qua. Cung tuong tu nhu vay đoi voi mot luong FB thuc pham va CB may tinh o điem B. Moi điem tren đuong PPF đeu chi ra tong san luong tiem nang toi đa cua nen kinh te, ma o đo, san luong cua mot loai hang hoa la toi đa tuong ung voi mot luong cho truoc cua loai hang hoa khac.
Su khan hiem chi ra rang, moi nguoi san sang mua nhung khong the mua o cac muc san luong ngoai đuong PPF. Khi di chuyen doc theo đuong PPF, neu san xuat mot loai hang hoa nao nhieu hon thi san xuat mot loai hang hoa khac phai it đi, san luong hai loai hang hoa co moi quan he ty le nghich. Đieu nay xay ra la boi vi đe tang san luong mot loai hang hoa đoi hoi phai co su dich chuyen nguon luc đau vao đe san xuat loai hang hoa kia. Đo doc tai mot điem cua đo thi the hien su đanh đoi giua hai loai hang hoa. No đo luong chi phi cua mot đon vi tang them cua mot loai hang hoa khi bo khong san xuat mot loai hang hoa khac, đay la mot vi du ve chi phi co hoi. Chi phi co hoi đuoc mieu ta nhu la mot "moi quan he co ban giua khan hiem va lua chon". Trong kinh te thi truong, di chuyen doc theo mot đuong co the đuoc mieu ta nhu la lua chon xem co nen tang san luong đau ra cua mot loai hang hoa tren chi phi cua mot loai hang hoa khac khong.
Voi su giai thich nhu tren, moi điem tren đuong PPF đeu the hien hieu qua san xuat bang cach toi đa hoa đau ra voi mot san luong đau vao cho truoc. Mot điem o ben trong đuong PPF, vi du nhu điem U, la co the thuc hien đuoc nhung lai o muc san xuat khong hieu qua (bo phi khong su dung cac nguon luc đau vao). O muc nay, đau ra cua mot hoac hai loai hang hoa co the tang len bang cach di chuyen theo huong đong bac đen mot điem nam tren đuong cong. Mot vi du cho san xuat khong hieu qua la that nghiep cao trong thoi ky suy thoai kinh te. Mac du vay, mot điem tren đuong PPF khong co nghia la đa đat hieu qua phan phoi mot cach đay đu neu nhu nen kinh te khong san xuat đuoc mot tap hop cac loai hang hoa phu hop voi su ua thich cua nguoi tieu dung. Lien quan đen su phan tich nay la kien thuc đuoc nghien cuu trong mon kinh te hoc cong cong, mon khoa hoc nghien cuu lam the nao ma mot nen kinh te co the cai thien su hieu qua cua no. Tom lai, nhan thuc ve su khan hiem va viec mot nen kinh te su dung cac nguon luc nhu the nao cho hieu qua nhat la mot van đe cot yeu cua kinh te hoc.


= Su chuyen mon hoa, cac nhom lao đong va loi ich tu thuong mai =
Su chuyen mon hoa trong san xuat đa rat pho bien trong to chuc san xuat. Nguoi ta đa noi đen tu lau nhung đong gop cua chuyen mon hoa vao hieu qua kinh te va tien bo cong nghe.
Ly thuyet chi ra rang, cac đong luc thi truong nhu la gia san pham đau ra va đau vao đe san xuat se phan bo cac yeu to san xuat dua theo loi the so sanh.


= Tien =
Tien la phuong tien thanh toan khi trao đoi o hau het cac nen kinh te thi truong va la mot đon vi trao đoi the hien gia ca. Tien la mot thiet che xa hoi, giong nhu ngon ngu. La mot trung gian trao đoi, tien lam cho thuong mai đuoc tien hanh thuan tien hon. Chuc nang kinh te cua tien la trai nguoc voi cach thuc trao đoi hang đoi hang (trao đoi khong dung tien), tien lam giam chi phi giao dich.


= Cung va cau =
Ly thuyet cung cau la nguyen tac giai thich gia va luong hang hoa trao đoi trong mot nen kinh te thi truong.Trong kinh te vi mo, no đe cap đen gia va đau ra trong đieu kien thi truong canh tranh hoan hao.
Đoi voi mot thi truong hang hoa cho truoc, cau la so luong ma moi nguoi mua tiem nang chuan bi mua tai moi đon vi gia hang hoa. Cau đuoc the hien boi mot bang hoac mot đo thi the hien moi quan he giua gia va luong cau. Ly thuyet nhu cau gia thiet rang, ca nhan nguoi tieu dung suy nghi mot cach hop ly, ho lua chon so luong hang hoa ma ho ua thich nhat tren co so gia ca, ngan sach va so thich cua ho. Thuat ngu kinh te hoc mieu ta đieu nay la "toi đa hoa thoa dung trong kha nang" (voi thu nhap đuoc xem nhu la kha nang). Quy luat cau phat bieu rang, nhin chung, gia va luong cau trong mot thi truong xac đinh la ty le nghich. Noi cach khac, voi mot gia san pham cao hon, nguoi tieu dung co the va san sang mua tai muc so luong hang hoa thap hon (nhung bien so khac khong đoi). Khi gia tang, quyen cua nguoi mua giam (anh huong thu nhap) va nguoi mua mua it hang hoa đat tien hon (anh huong thay the). Cac yeu to khac cung co the anh huong đen luong cau, vi du khi thu nhap tang thi đuong cau dich chuyen ra ngoai.
Cung la moi lien he giua gia cua mot loai hang hoa va luong hang hoa ma nguoi san xuat san sang ban tai muc gia đo. Cung đuoc the hien trong mot bang hoac đuong cung. Nguoi san xuat, gia su, luon muon toi đa hoa loi nhuan, nghia la ho luon no luc san xuat tai muc san luong đem lai cho ho loi nhuan cao nhat. Cung the hien moi quan he ty le thuan giua gia va luong cung. Noi cach khac, gia cang cao thi nguoi san xuat cang muon ban nhieu hon.
Mo hinh cung cau chi ra rang, gia va luong hang hoa thuong binh on tai muc gia ma o đo luong cung bang luong cau. Đo la giao điem cua đuong cung va đuong cau, goi la điem can bang cua thi truong.


Xem them Kinh te chinh tri


Chu thich Lien ket ngoai Đinh nghia cua kinh te hoc tai Wiktionary
 Tu lieu lien quan toi Economics tai Wikimedia Commons