Vu kien đao Palmas (tieng Anh: Island of Palmas Case) la mot vu kien lien quan đen tranh chap lanh tho, cu the la Đao Palmas giua Ha Lan va Hoa Ky đuoc giai quyet boi Toa an Trong tai thuong truc vao nam 1928.
Sau khi xem xet cac luan điem do Ha Lan va Hoa Ky đua ra, ngay 4 thang 4 nam 1928, trong tai vien duy nhat, ong Max Huber, luat gia nguoi Thuy Si đa đua ra ket luan Đao Palmas thuoc ve Đong An Ha Lan (ngay nay la Cong hoa Indonesia) thong qua viec Ha Lan "đa thuc hien lien tuc va hoa binh quyen luc Nha nuoc trong mot thoi gian dai". Phan quyet nay the hien nhieu van đe co ban cua giai quyet tranh chap lanh tho ve chiem huu thuc te, lanh tho vo chu va thu đac lanh tho do chuyen nhuong.


Tranh chap đao Palmas Đao Palmas co chieu dai khoang 2 dam (mile) va chieu rong khoang ¾ dam, voi so luong dan cu khoang 750 nguoi vao thoi điem phan quyet cua Toa trong tai thuong truc La Haye đuoc tuyen. Vi tri đao Palmas o giua Đao Mindanao cua lanh tho Philippines va mot quan đao phia cuc Bac co ten la Nanusa. Tay Ban Nha chiem đao nay vao nam 1606 nhung đa roi bo đao tu cuoi the ky XVII. Cung vao khoang thoi đo, Ha Lan đa thiet lap chu quyen tren đao qua cac Hiep đinh ky giua Ha Lan va cac thu linh ban xu.
Theo Hiep uoc Paris 1898 giua Hoa Ky va Tay Ban Nha đuoc ky sau khi Chien tranh Tay Ban Nha-My ket thuc voi thang loi thuoc ve Hoa Ky, Tay Ban Nha phai chuyen giao quyen cai tri Philippines cho Hoa Ky. Can cu vao cac toa đo ghi trong Hiep đinh Paris thi đao Palmas nam trong pham vi lanh tho cua Philippines. Ngay 21 thang 1 nam 1906, tuong My Leonard Wood, Thong đoc tinh Moro chinh thuc đen tham đao lan đau tien. Tuy nhien ong phat hien tren đao cam co Ha Lan va đao đuoc tuyen bo thuoc ve lanh tho Đong An Ha Lan. Sau đo, Hoa Ky va Ha Lan trao đoi voi nhau ve van đe nay nhung khong giai quyet đuoc nen hai ben nhat tri đua vu tranh chap ra truoc trong tai thuong truc La Haye bang thoa thuan ngay 23 thang 1 nam 1925. Van ban phe chuan viec thoa thuan đuoc trao đoi tai Washington vao ngay 1 thang 4 nam 1925. Thoa thuan đuoc đang ky vao Hoi Quoc Lien Loat Hiep uoc (League of Nations Treaty Series) vao ngay 19 thang 5 nam 1925. Trong tai vien duy nhat giai quyet vu tranh chap nay la luat gia nguoi Thuy Si Max Huber.


Lap luan cua cac ben trong vu tranh chap = Lap luan cua Hoa Ky =

Hoa Ky, voi tu cach la nguoi ke thua chu quyen cua Tay Ban Nha tai Philippines, lap luan chu yeu dua vao nguyen tac chiem huu đau tien. Can cu chu yeu va duy nhat cua Hoa Ky la ban Hiep uoc Paris ky voi Tay Ban Nha nam 1898 nen ho tim cach chung minh chu quyen cua Tay Ban Nha theo cac luan cu sau.
Ve lich su, Tay Ban Nha đa phat hien ra đao Palmas tu the ky XVI. Hoa Ky lap luan vao thoi điem the ky XVI, hanh vi phat hien ra truoc đa đem lai chu quyen khong the tranh cai đuoc cho Tay Ban Nha. Ve phap ly, theo ban đo đinh kem theo Hiep uoc Paris 1898 thi đao Palmas thuoc Philippines. Nam 1899, Hoa Ky đa thong bao cho Ha Lan ve hiep uoc Paris ma Ha Lan khong co y kien gi. Theo My, chu quyen đoi voi mot vung lanh tho khong đuoc thiet lap đon gian boi hanh vi ve ban đo ma phai thong qua mot Cong uoc va My đa vien dan Cong uoc Munster (Treaty of Munster) ngay 30 thang 1 nam 1648 giua Tay Ban Nha va Ha Lan co noi dung tuyen bo hoa binh giua Tay Ban Nha va Ha Lan. Theo My, tai Đieu V Cong uoc co quan he toi van đe lanh tho giua Tay Ban Nha va Cong ty Đong An cua Ha Lan.
Nhu vay, đao Palmas la mot phan cua lanh tho Philippines va My đa chiem giu Philippines sau chien thang trong cuoc chien tranh voi Tay Ban Nha. Nhu vay, My đa thuc hien quyen chiem huu cua nguoi phat hien đau tien thong qua su chuyen nhuong quyen so huu hop phap tu Tay Ban Nha. Ngoai ra, My cung đua ra lap luan rang đao Palmas la mot phan cua lanh tho tiep giap voi đat lien cua lanh tho Philippines la thuoc đia cua My boi le no gan lanh tho cua Philippines hon la lanh tho cua Indonesia, thuoc đia cua Ha Lan. 


= Lap luan cua Ha Lan =
Ha Lan bac bo cac lap luan tren va lay viec thuc hien thuc su, hoa binh va lien tuc chu quyen đoi voi đao tu nam 1677 lam co so đe chung minh cho chu quyen lanh tho cua minh đoi voi đao Palmas.
Theo Ha Lan, đao Palmas va cac đao Nanusa, đao Talauer, goi chung la Quan đao Talaud truoc đo thuoc ve nha nuoc đia phuong Tabukan. Nhu vay, nha nuoc Tabukan moi la chu the chiem huu truc tiep tren thuc te đao Palmas chu khong phai Tay Ban Nha du Tay Ban Nha đa phat hien ra đao Palmas. Ha Lan cung cho rang dua vao Cong uoc Munster nam 1648, vao nam 1677, Ha Lan đa đat đuoc thoa thuan voi nha nuoc Tabukan ve viec Ha Lan se quan ly, kiem soat đao Palmas thong qua mot hiep đinh giua Cong ty Đong An voi nha nuoc Tabukan, theo đo mot yeu cau đat ra đoi voi nhung nguoi theo đao Tin lanh va tu choi quyen kiem soat cua cac quoc gia khac đoi voi hon đao. Nhu vay, Ha Lan đa chung minh đuoc rang Cong ty Đong An đa thuc hien quyen kiem soat đoi voi đao Palmas tu the ky XVII.


Phan quyet cua Toa Trong tai Thuong truc La Haye Trong tai vien duy nhat cua Toa Trong tai Thuong truc La Haye, ong Max Huber, luat gia nguoi Thuy Si đa đua ra ket luan sau khi xem xet lap luan va chung cu cua cac ben:


= Ve quan điem Hoa Ky =
Trong tai Max Huber thua nhan rang Tay Ban Nha đa phat hien ra đao Palmas truoc. Nhung it nhat la tu the ky XIX, theo Max Huber, phap luat quoc te đa khong con thua nhan viec phat hien ra truoc la co so đe phat hien chu quyen lanh tho. Viec phat hien ra truoc mot vung lanh tho chi đem lai cho quoc gia đa phat hien ra lanh tho mot danh nghia chua hoan chinh (danh nghia phoi thai hay la danh nghia ban đau). Muon xac đinh chu quyen lanh tho, quoc gia đa phat hien ra lanh tho đo phai bo sung danh nghia chua hoan chinh noi tren bang viec chiem huu that su trong mot thoi han hop ly. Tuy nhien, khong co bang chung cho thay co dau hieu gi ve hoat đong cua Tay Ban Nha tren đao Palmas. Cung khong co mot tai lieu chinh thuc nao noi rang đao Palmas thuoc quyen quan ly hanh chinh va tu phap cua mot co quan chinh quyen đia phuong cua Philippines. Trong tai Max Huber cung lap luan đung la ban đo đinh theo Hiep uoc Paris nam 1898 cung the hien đao Palmas nam trong lanh tho Philippines, nhung Hiep uoc Paris khong the đem lai chu quyen cho Hoa Ky neu nhu Tay Ban Nha khong co quyen đo:

Tiep theo, lien quan đen su im lang cua Ha Lan theo Hiep uoc Paris, trong tai cho rang đung la Ha Lan khong phan đoi hoac bao luu khi đuoc Hoa Ky thong bao ve ban Hiep uoc Paris 1898, nhung chu quyen lanh tho cua mot quoc gia khong the bi anh huong chi vi nuoc đo đa im lang truoc mot Hiep nghi đa thong bao cho ho va trong Hiep nghi đo hinh nhu co quyet đinh ve mot bo phan lanh tho cua ho. Neu đoi voi mot danh nghia chua hoan chinh, chua đuoc viec thuc hien chu quyen cung co thi thai đo im lang khong phan đoi co the co mot anh huong nhat đinh nao đo.
Ve tinh ke can cua đao đoi voi quan đao Philippines ma Hoa Ky vien ra, trong tai cho rang "khong the chung minh rang co mot quy tac phap luat quoc te hien hanh noi rang cac đao o ngoai lanh hai cua mot quoc gia thuoc ve quoc gia đo chi vi lanh tho cua quoc gia la luc đia hay hon đao lon gan nhat cua cac đao đo." Nguyen tac ke can khong đuoc coi la mot phuong phap ve phap ly đe giai quyet cac van đe chu quyen lanh tho vi trong tai vien cung cho rang neu chi dua vao vi tri thi khong đu co so phap ly đe tien hanh mot vu kien đoi chu quyen đoi voi mot vung đat. Neu cong đong quoc te đi theo huong lap luan nay cua My no se dan đen nhung ket qua giai quyet tuy tien va khong co co so phap ly.


= Ve quan điem Ha Lan =
Trong tai Max Huber nhan xet lap luan cua Ha Lan chu yeu dua vao viec thuc hien hoa binh va lien tuc cua nha nuoc Ha Lan tren đao Palmas. Theo Phap luat quoc te, danh nghia nay co uu the hon danh nghia thu đac chu quyen khong co su thuc hien thuc su quyen luc Nha nuoc. Nhung can xem xet lap luan đo co đuoc chung minh ro rang tren thuc te hay khong.
Qua cac bang chung do Ha Lan đua ra thi đao Palmas đung la lan luot thuoc chu quyen cua hai quoc gia ban xu tren đao Sangi it nhat la tu nam 1700. Cac quoc gia ban xu nay đa lan luot phu thuoc vao cong ty Đong An cua Ha Lan, hanh đong nhan danh Nha nuoc Ha Lan tu nam 1677 va sau đo truc tiep phu thuoc vao Nha nuoc Ha Lan qua cac thoa thuan cong nhan quyen bao ho cua Nha nuoc Ha Lan. Ban than viec tuong Wood thay co cua Ha Lan tren đao va tren chiec tau tien ra gap ong ta la chung cu ve su co mat cua Ha Lan tren đao.
Lien quan đen nhung bang chung ve nhung viec thuc hien chu quyen đoi voi hon đao – mot dau hieu quan trong đe xac đinh chu quyen, thi trong tai lap luan rang, đa xac đinh đuoc co nhung hanh đong thuc hien quyen luc Nha nuoc tren đao Palmas cua Ha Lan hoac cua chinh quyen do Ha Lan bao ho vao nhung thoi ki khac nhau giua nam 1700 va nam 1898 va nam 1906 la nam nay sinh vu tranh chap. Nhung hanh đong đo khong nhieu va khong đuoc lien tuc. Nhung theo ong, khong the mong rang cac bieu hien chu quyen đuoc thuc hien thuong xuyen tren mot hon đao xa va khong co nguoi o, cung khong can thiet phai thuc hien quyen luc đo tu nhung thoi rat xa xua va viec the hien chu quyen cung khong nhat thiet phai can mot moc thoi gian bat đau ro rang. Cac chung cu lien quan đen nua cuoi the ky XIX chung minh ro rang Ha Lan thuc su coi đao Palmas la mot bo phan lanh tho cua ho va viec thuc hien quyen luc Nha nuoc o đay ngay cang tang len the hien qua viec thu thue dan cu tren đao va đua quoc huy va quoc ky len đao truoc nam 1898 la nam ma Hoa Ky noi rang Tay Ban Nha đa chinh thuc chuyen giao cho minh đao Palmas theo Hiep uoc Paris. Trong khi đo khong co mot chung cu nao noi len mot bieu hien nao cua viec thuc hien chu quyen cua Tay Ban Nha hoac cua mot cuong quoc nao khac co gia tri can bang hoac thu tieu cac bieu hien thuc hien chu quyen cua Ha Lan. Viec trong suot hon 200 nam (1700-1906) khong co su xung đot va tranh chap nao ve chu quyen đoi voi đao Palmas la mot chung cu gian tiep ve viec thuc hien quyen luc rieng biet cua Ha Lan. 


= Phan quyet cuoi cung =
Sau khi phan tich lap luan cua hai ben, trong tai Max Huber đa tuyen đao Palmas thuoc chu quyen Ha Lan: "nhu vay, danh nghia ve chu quyen cua Ha Lan gianh đuoc do viec thuc hien lien tuc va hoa binh quyen luc Nha nuoc trong mot thoi gian dai – co kha nang truoc nam 1700 la co gia tri. Đung la chu quyen đo chua the hien đay đu nhung mot danh nghia chua hoan chinh dua vao viec thuc hien quyen luc Nha nuoc van co gia tri hon mot danh nghia chua đay đu dua vao viec phat hien mot vung lanh tho nhat la danh nghia nay trong mot thoi gian dai khong đuoc viec chiem huu thuc su bo sung them".


Nhung van đe ve mat phap ly cua vu kien Thong qua phan quyet vu kien, nhieu hoc gia ket luan viec phat hien đau tien mot vung lanh tho khong thoi chua đem lai co so chu quyen cho quoc gia phat hien. Chu quyen phai dua tren su chiem huu thuc te trong mot thoi gian hop ly lien tuc neu khong se xem nhu su tu bo chu quyen. Tu đo cung cho thay neu mot quoc gia khong phai la chu the đau tien phat hien ra hon đao nhung đa thuc hien chu quyen tren thuc te đoi voi đao va tuyen bo chu quyen mot cach cong khai, lien tuc ma khong co su phan đoi tu quoc gia phat hien đau tien cung nhu cac chu the khac thi co se co co so đe ket luan hon đao đo thuoc ve chu quyen cua quoc gia thuc hien quyen chiem huu thuc te. Tuy nhien phan quyet cua Max Huber cung bi chi trich do ap dung hoi to nguyen tac luat quoc te vao the ky XIX so voi nguyen tac chu quyen dua đon thuan vao viec phat hien cua the ky XVI.
Phan quyet cung ket luan vi tri đia ly cua đao hay tinh chat lien ke cua đao voi mot quoc gia khong phai la co so phap ly theo phap luat quoc te đe khang đinh chu quyen cua quoc gia đo đoi voi đao. Đieu nay co nghia quoc gia co bo bien rat xa so voi vi tri cua đao nhung hoan toan co chu quyen đoi voi đao neu nhu co đay đu cac co so phap ly chung minh chu quyen cua minh.
Ve gia tri chung cu cua ban đo trong giai quyet tranh chap lanh tho quoc te, phan quyet cung the hien thai đo su dung "than trong" cac chung cu ban đo cua co quan tai phan quoc te thong qua ket luan cua trong tai Max Huber rang ban đo do hai ben đua ra chi la "nhung chung cu gian tiep" va "chi voi mot thai đo cuc ki than trong moi co the tinh đen viec dung cac ban đo đe giai quyet mot van đe ve chu quyen lanh tho". Theo lap luan cua ong, "khi ma trong tai biet chac chan rang co nhung su kien phap ly co tinh chat quyet đinh mau thuan voi nhung noi dung khang đinh cua nhung nguoi ve ban đo ma khong ro ho lay nguon thong tin o đau thi hoan toan co the bo qua gia tri cua cac ban đo, du cho no co nhieu va co đuoc đanh gia cao đen đau đi chang nua". Ngoai ra, "Du sao cac ban đo cung chi cho ta mot chi dan đon gian – mang tinh gian tiep – neu nhu no khong đuoc gan voi mot van kien phap ly thi no khong co gia tri cua mot van kien thuoc loai đo, bao ham viec thua nhan hay tu bo cac quyen.


Chu thich Tham khao = Sach =


= Web =