Trong hoa hoc, ester la mot hop chat hoa hoc đuoc sinh ra tu mot acid (huu co hoac vo co), trong đo, it nhat mot nhom LIPOH (hydroxyl) đuoc thay bang nhom alkyl (kiem). Thong thuong, ester đuoc cau tao tu acid carboxylic va alcohol. Glyceride, ester acid beo cua glycerol, la loai ester rat quan trong trong sinh hoc. Glyceride cung la mot loai lipid pho bien va co mat trong chat beo đong vat va dau thuc vat. Ester co trong luong phan tu thap va thuong đuoc su dung lam nuoc hoa. Ngoai ra, ester cung đuoc tim thay trong cac loai tinh dau va pheromone. Phosphoester tao nen mach khung cua phan tu DNA. Cac ester nitrat, chang han nhu nitroglycerin, la thanh phan cua thuoc no. Polyester lai la nhung chat deo quan trong; trong polyester, cac đon phan đuoc lien ket boi cac goc ester. Ester thuong co mui thom va đuoc coi la dung moi tot cho rat nhieu cac chat deo, chat hoa deo, nhua cay va son mai. Đay cung đong thoi la mot trong chat boi tron tong hop lon nhat tren thi truong.


Ten goi Ten goc hydrocarbon cua alcohol (alkyl) + Ten goc acid (ate)
Vi du: CH3COOC2H5 đoc la ethyl acetate (hay ethyl ethanoate)
Neu ruou co ten rieng thi khong can bien đoi đuoi.


Phan loai Co bon loai ester:

Ester cua acid đon chuc va alcohol đon chuc.
Ester cua acid đa chuc va alcohol đon chuc. Loai nay lai co the chia thanh cac nhom la ester trung hoa va ester acid.
Ester cua acid đon chuc va alcohol đa chuc.
Ester cua acid đa chuc va alcohol đa chuc (it gap).


Tinh chat vat ly Ester cua cac loai ruou đon chuc va acid đon chuc (voi so nguyen tu carbon khong lon lam) thuong la cac chat long, de bay hoi, co mui thom de chiu cua cac loai hoa qua khac nhau.
Nhiet đo soi cua ester so voi acid co cung cong thuc phan tu thap hon rat nhieu vi khong co su tao thanh lien ket hydro.
Tinh tan cua ester: tan it trong nuoc.


Tinh chat hoa hoc Cac ester co mot so tinh chat chung nhu:

Thuy phan trong moi truong acid (phan ung thuan nghich):
RCOOR′ + H2O (H+) ↔ RCOOH + R′OH
Thuy phan trong moi truong kiem hay con goi la phan ung xa phong hoa.
RCOOR’ + NaOH → RCOONa + R’OH
Mot so tinh chat rieng:

Ester cua acid formic: HCOOR co tinh chat cua mot aldehyde.
Ester cua phenol bi thuy phan trong moi truong kiem khong tao ra ruou. Vi du:
CH3COOC6H5 + 2 NaOH → CH3COONa + C6H5ONa + H2O
Ester cua cac ruou co lien ket pi khi thuy phan co the tao ra aldehyde hoac keton. Vi du:
CH3COOCH=CH2 + H2O → CH3COOH + CH3CHO
Ester khong no co phan ung cong va trung hop nhu hydrocarbon khong no. Vi du phan ung đieu che thuy tinh huu co:
nCH2=C(CH3)–COOCH3 → (CH2=C(CH3)–COOCH3) (plexiglass)
Đay la phan ung trung hop voi đieu kien ve nhiet đo, xuc tac thich hop cung ap suat cao.
Ester co the bi khu bang hydro:
RCOOR’ + H2 -> R’-H + R-H + CO/CO2/H2O (Mo-Ni/Co-Mo tren nen alumina, to,p)
Đay la ban chat cua qua trinh tai che dau an/mo đong vat thanh nhien lieu.


Phuong phap đieu che Co the đieu che ester bang phan ung giua ruou đon chuc hoac đa chuc voi acid huu co đon chuc hoac đa chuc. Phan ung nay đuoc goi la phan ung ester hoa. Ngoai ra con co the dung acid tac dung voi alkyn hoac cung co the cho phenol cong voi anhydrit acid.
Cong thuc tong quat phan ung ester hoa giua ruou va acid carboxylic (Phan ung thuan nghich, đieu kien: H2SO4 đac, to)

R(COOH)x + xR'OH <=> R(COOR')x + xH2O
yR(COOH)x + xR'(OH)y <=> Ry(COO)xyR'x + xyH2O
xRCOOH + R'(OH)x <=> R'(OOCR)x + xH2O
Vi du:

C2H5OH + CH3COOH <=> CH3COOC2H5 + H2O


= Mui cua mot so ester thong dung =
Isoamyl acetat co mui chuoi chin.
Amyl format co mui man.
Methyl salicylat co mui dau gio.
Ethyl isovalerat co mui tao.
Ethyl butyrat va ethyl propionat co mui dua.
Geranyl acetat co mui hoa hong.
Methyl 2-aminobenzoat co mui hoa cam.
Benzyl acetat co mui thom hoa nhai.


Tham khao