Lich su New Zealand truy nguyen tu it nhat 700 nam truoc khi nguoi Polynesia kham pha va đinh cu tai đay, ho phat trien mot van hoa Maori đac trung. Nha tham hiem nguoi chau Au đau tien trong thay New Zealand la Abel Tasman, vao ngay 13 thang 12 nam 1642. Thuyen truong James Cook tiep can New Zealand vao thang 10 nam 1769 trong hanh trinh đau tien cua ong, va la nha tham hiem nguoi chau Au đau tien đi vong quanh va lap ban đo New Zealand. Nam 1840, Hiep đinh Waitangi đuoc ky ket giua Quan chu Anh va cac tu truong nguoi Maori khac nhau, đua New Zealand vao trong Đe quoc Anh. Nguoi Anh tien hanh đinh cu tren quy mo rong trong suot thoi gian con lai cua the ky 19. Chien tranh va viec ap dung mot he thong kinh te va phap luat kieu Au khien quyen so huu hau het đat tai New Zealand chuyen tu nguoi Maori sang nguoi chau Au.
Tu thap nien 1890, Nghi vien New Zealand ban hanh mot so sang kien tien bo, bao gom quyen tuyen cu cho phu nu va luong huu. New Zeland duy tri la mot thanh vien nhiet tinh trong Đe quoc Anh, va 111.000 binh si chien đau trong Chien tranh the gioi thu nhat. Sau đo, New Zeland ky ket Hoa uoc Versailles, gia nhap Hoi Quoc Lien, va theo đuoi mot chinh sach đoi ngoai đoc lap, trong khi phong thu van nam trong quyen kiem soat cua Anh. Khi Chien tranh the gioi thu hai no ra, New Zealand đong gop 120.000 binh si. Tu thap nien 1930, kinh te New Zeland đuoc quy đinh cao đo va phat trien mot nha nuoc phuc loi rong rai. Trong khi đo, van hoa Maori trai qua mot su phuc hung, va tu thap nien 1950 thi nguoi Maori bat đau doi đen cac thanh pho voi so luong lon.
Kinh te New Zealand chiu hau qua cua khung hoang nang luong toan cau 1973, mat thi truong xuat khau lon nhat khi Anh gia nhap Cong đong Kinh te chau Au, va lam phat lan tran. Trong thap nien 1980, kinh te đuoc bai bo quy đinh tren quy mo lon va mot so chinh sach tu do xa hoi đuoc đua ra. Chinh sach đoi ngoai lien quan đen ung ho Anh trong hai the chien, va quan he mat thiet sau nam 1940 voi Hoa Ky va Uc. Chinh sach đoi ngoai sau nam 1980 tro nen đoc lap hon, đac biet la trong xuc tien mot khu vuc phi hat nhan. Nam 1984, Chinh phu cua Cong đang đac cu giua khung hoang hien phap va kinh te. Bo truong Tai chinh Roger Douglas lanh đao cac cai cach tai chinh, ban hanh cac cai cach thi truong tu do.


Co so Polynesia Nhung nguoi đinh cu đau tien tai New Zealand la nguoi Polynesia đen tu Đong Polynesia. Bang chung kha tin nhat hien nay bieu thi rang hoat đong đinh cu đau tien tai New Zealand dien ra vao khoang nam 1280 CN. Cac mau moi ve xuong chuot lat phu hop voi nien đai 1280 CN cua cac đia điem khao co hoc som nhat va bat đau su pha rung lien tuc cua loai nguoi.
Hau due cua nhung nguoi đinh cu nay tro thanh dan toc đuoc goi la Maori, ho tao lap mot van hoa đac trung cua minh. Hoat đong đinh cu rieng biet tren Quan đao Chatham tai phia đong cua New Zealand vao khoang nam 1500 san sinh nguoi Moriori; bang chung ngon ngu hoc bieu thi nguoi Moriori la nguoi Maori đong tien.
Nhung nguoi đinh cu đau tien nhanh chong khai thac cac loai đong vat lon von phong phu tai New Zealand, chang han nhu cac loai đa đieu moa bi đay đen tuyet chung vao khoang nam 1500. Do moa va cac loai đong vat lon khac tro nen khan hiem hoac tuyet chung, van hoa Maori trai qua cai bien lon, voi cac khac biet theo khu vuc. Tai cac khu vuc co the trong khoai nuoc va khoai lang, nghe lam vuon tro nen quan trong. Đieu nay la khong the tai phia nam cua đao Nam, song cac thuc vat hoang dai nhu duong xi lai thuong san co va cac cay anh duong đuoc thu hoach va đuoc trong đe lam thuc pham. Tinh quan trong cua chien tranh cung tang len, phan anh su gia tang ve canh tranh gianh đat va cac tai nguyen khac. Trong giai đoan nay, cac pa (bao luy tren đoi) vung chac tro nen pho bien, mac du ton tai tranh luan ve tan suat thuc te cua chien tranh. Tuong tu nhu cac noi khac tai Thai Binh Duong, tuc an thit đong loai la bo phan cua chien tranh.
Su lanh đao dua tren mot he thong cuong vi tu truong, cuong vi nay thuong đuoc the tap, song cac tu truong can phai chung minh kha nang lanh đao cua ho đe tranh bi thay the bang cac ca nhan nang đong hon. Cac đon vi quan trong nhat cua xa hoi Maori tien chau Au la whanau hay đai gia đinh, va hapu hay thi toc. Tiep sau chung la iwi hay bo lac, gom cac nhom hapu. Hapu co quan he ho hang thuong giao đoi hang hoa va hop tac trong cac ke hoach lon, song xung đot giua cac hapu cung tuong đoi pho bien. Xa hoi truyen thong Maori bao ton lich su theo phuong thuc truyen khau bang chuyen ke, bai hat, va thanh ca; nhung nguoi lao luyen co the thuat lai pha he bo lac trong hang tram nam. Nghe thuat gom co whaikorero (dien thuyet), bai hat hop thanh tu nhieu the loai, cac dang khieu vu nhu haka, cung nhu det, cham khac go phat trien cao đo, va ta moko (xam).
Chim, ca va cac loai thu bien la nguon protein quan trong. Nguoi Maori trong cac cay luong thuc ma ho mang theo tu Polynesia, bao gom khoai lang (goi la kumara), khoai nuoc, cac loai bau va khoai. Ho cung trong loai thuc vat đac huu cua New Zealand la cay anh duong, va khai thac cac thuc pham tu nhien nhu re duong xi.


Giai đoan tiep xuc ban đau Nhung nguoi chau Au đau tien đuoc ghi nhan la tiep can New Zealand la thuy thu đoan cua nha tham hiem nguoi Ha Lan Abel Tasman, ong đen tren cac tau Heemskerck va Zeehaen. Tasman tha neo tai vinh Golden tai cuc bac cua đao Nam vao thang 12 nam 1642 va đi thuyen ve phia bac đen Tonga sau mot cuoc tan cong cua nguoi Maori ban đia. Tasman phac hoa cac đoan cua bo bien phia tay cua hai đao chinh, ong goi chung la Staten Landt theo Quoc hoi Ha Lan, va ten nay xuat hien trong cac ban đo đau tien cua ong ve New Zealand. Nam 1645, cac nha che đo nguoi Ha Lan đoi ten goi sang Nova Zeelandia trong tieng Latinh, tu Nieuw Zeeland, theo ten tinh Zeeland cua Ha Lan. Ten goi sau đo đuoc Anh hoa thanh New Zealand boi Thuyen truong James Cook tren tau HM Bark Endeavour, ong đen quan đao hon 100 nam sau Tasman, vao nam 1769–1770. Cook tro lai New Zealand trong ca hai hanh trinh sau đo cua ong.
Ton tai nhieu tuyen bo khac nhau rang nhung nguoi du hanh phi Polynesia khac tiep can New Zealand truoc Abel Tasman, song khong đuoc cong nhan pho bien. Chang han Peter Trickett lap luan trong Beyond Capricorn rang nha tham hiem nguoi Bo Đao Nha Cristovao de Mendonca tiep can New Zealand trong thap nien 1520, va chuong Tamil do nha truyen giao William Colenso phat hien lam noi len mot so thuyet, song cac su gia thuong cho rang tu than chuong khong phai la bang chung ve su tiep xuc ban đau cua nguoi Tamil voi New Zealand.
Tu thap nien 1790, cac tau san ca voi, hai cau, va tau buon cua Anh, Phap, va My đen vung bien quanh New Zealand. Thuy thu đoan giao dich cac hang hoa chau Au, trong đo co sung va cong cu kim loai, lay thuc pham, nuoc ngot, go, lanh va tinh duc tu nguoi Maori. Nguoi Maori noi tieng la nhung nguoi giao dich nhiet tinh va than trong. Mac du ton tai mot so xung đot, nhu su kien sat hai nha tham hiem nguoi Phap Marc-Joseph Marion du Fresne vao nam 1792 va tieu diet tau Boyd vao nam 1809, song hau het giao thiep giua nguoi Maori va nguoi chau Au dien ra trong hoa binh. Tu đau the ky 19, cac nha truyen giao bat đau đinh cu tai New Zealand va no luc nham cai bien nguoi Maori sang Co Đoc giao va kiem soat cac khach nguoi Au vo trat tu đang ke.
Tac đong cua viec tiep xuc voi nguoi Maori la khac biet, tai mot so khu vuc noi luc thi sinh hoat it nhieu khong thay đoi, song ho co the co đuoc mot cong cu kim loai cua nguoi chau Au nhu mot luoi cau hoac luoi riu thong qua giao dich voi cac bo lac khac. O đau ben kia, cac bo lac thuong xuyen tiep suc voi nguoi chau Au nhu Nga Puhi thi trai qua bien hoa lon.
Nguoi Maori thoi tien chau Au khong co cac vu khi tam xa ngoai tru tao (giao) va su xuat hien cua sung hoa mai co mot tac đong to lon đen chien tranh cua ho. Cac bo lac so huu sung hoa mai tan cong cac bo lac khong so huu chung, sat hai hoac no dich hoa nhieu nguoi. Do vay, sung tro nen rat co gia tri va nguoi Maori se giao dich luong hang hoa rat lon đe đoi lay mot khau sung hoa mai. Tu nam 1805 đen nam 1843, cac cuoc Chien tranh Sung hoa mai dien ra ac liet cho đen khi mot su can bang quyen luc moi đat đuoc sau khi hau het cac bo lac so huu sung hoa mai. Nam 1835, nguoi Moriori tren Quan đao Chatham bi tan cong, bi no dich hoa, va gan nhu bi tieu diet boi cac bo lac Maori Ngati Mutunga va Ngati Tama tu đai luc. Trong đieu tra nhan khau nam 1901, chi 35 nguoi Moriori đuoc ghi nhan song so luong nguoi sau đo tang len.
Khoang thoi gian nay, nhieu nguoi Maori cai sang Co Đoc giao, nguyen nhan cua chuyen bien nay đuoc tranh luan soi noi, va co the bao tom cac bat on ve xa hoi va van hoa bat nguon tu cac Chien tranh Sung hoa mai va tiep xuc voi nguoi chau Au. Cac yeu to khac co the tac đong la su hap dan cua mot ton giao von xuc tien hoa binh va khoan dung, mot mong muon bat chuoc nguoi chau Au va đat đuoc mot su phong phu tuong tu ve cac hang hoa kim loai, va van hoa đa than cua nguoi Maori de dang chap thuan Thuong đe moi.
Hoat đong đinh cu cua nguoi chau Au gia tang trong suot cac thap nien đau cua the ky 19, voi nhieu tram mau dich đuoc thanh lap, đac biet la tren đao Bac. Tre so sinh nguoi chau Au thuan chung đau tien tai New Zealand la Thomas King, sinh vao nam 1815 tai Hohi tai vinh Islands. Kerikeri duoc thanh lap vao nam 1822, va Bluff đuoc thanh lap vao nam 1823, đeu tuyen bo la khu đinh cu chau Au co nhat tai New Zealand sau điem truyen giao CMS tai Hohi von đuoc thanh lap vao thang 12 nam 1814. Nhieu nguoi chau Au mua đat cua nguoi Maori, song hieu lam va cac quan niem khac biet ve quyen so huu đat dan đen xung đot va khac nghiet. Nam 1839, Cong ty New Zealand cong bo cac ke hoach mua lai cac vung đat lon va thiet lap cac thuoc đia tai New Zealand. Su kien nay bao đong cac nha truyen giao, ho keu goi ve su kiem soat cua Anh đoi voi nhung nguoi đinh cu chau Au tai New Zealand.


Chu quyen cua Anh Nam 1788, nguoi Anh thanh lap thuoc đia New South Wales tai Uc. Theo thong đoc tuong lai Arthur Phillip thi lenh đe ngay 25 thang 4 nam 1787 ve thuoc đia New South Wales co ghi toan bo cac đao lan can tai Thai binh Duong trong vi đo 10°37'S va 43°39'S  theo đo bao gom hau het New Zealand ngoai tru nua nam cua đao Nam. Nam 1825, khi Đat Van Diemen (Tasmania) tro thanh mot thuoc đia rieng, bien gioi phia nam cua New South Wales đuoc sua đoi thanh cac đao lan can tai Thai Binh Duong voi ranh gioi phia nam la 39°12'N, theo đo chi bao gom nua bac cua đao Bac. Tuy nhien, cac bien gioi nay khong co tac đong thuc te do chinh phu New South Wales co it quan tam đen New Zealand.
Nham phan ung truoc cac thuy thu va nha tham hiem vo trat tu tai New Zealand, Chinh phu Anh bo nhiem James Busby lam Cong su vao nam 1832. Nam 1834, ong khuyen khich cac tu truong Maori khang đinh chu quyen cua ho voi viec ky ket Tuyen ngon đoc lap vao nam 1835. Đieu nay đuoc Quoc vuong William IV cong nhan. Busby khong đuoc trao tham quyen phap ly hoac ho tro quan su, do đo khong hieu qua trong viec quan ly dan cu nguoi chau Au.

Nam 1839, Cong ty New Zealand cong bo cac ke hoach nham thiet lap cac thuoc đia tai New Zealand. Đieu nay cong voi tinh trang tiep tuc vo phap luat cua nhieu nguoi đinh cu thuc đay Anh co hanh đong manh liet hon. Thuyen truong William Hobson đuoc cu đen New Zealand nham thuyet phuc nguoi Maori nhuong chu quyen cua ho cho Quan chu Anh. Nham phan ung truoc cac đong thai cua Cong ty New Zealand, vao ngay 15 thang 6 nam 1839, mot chung thu moi đuoc phat hanh nham khuech truong lanh tho New South Wales bao gom toan bo New Zealand. Thong đoc New South Wales George Gipps duoc bo nhiem lam Thong đoc cai quan New Zealand. Đay la bieu hien ro rang đau tien ve y đinh thon tinh New Zealand cua Anh.
Ngay 6 thang 2 nam 1840, Hobson va khoang 40 tu truong Maori ky ket Hiep đinh Waitangi ben vinh Islands. Cac ban sao cua hiep đinh nay sau đo đuoc đua đen khap quan đao đe cac tu truong khac ky ket. Mot luong đang ke tu choi ky ket hoac khong đuoc yeu cau, song tong cong cuoi cung co tren 500 nguoi Maori ky vao hiep đinh. Hiep đinh trao cho nguoi Maori chu quyen đoi voi đat va tai san cua ho va moi quyen loi cua cong dan Anh. Đong co thuc đay nguoi Anh la mong muon ngan chan cac cuong quoc chau Au khac (Phap lap mot khu đinh cu rat nho tai Akaroa vao nam 1840), nham tao thuan tien cho cac than dan Anh đinh cu, va co the la đe ket thuc tinh trang vo phap luat cua nhung nguoi san ca voi, hai cau, va buon ban nguoi goc Au.
Đong co cua cac tu truong Maori la mong muon bao ho tu the luc ngoai quoc, thiet lap chuc vu lanh đao đoi voi nhung di dan va thuong nhan nguoi chau Au tai New Zealand, va đe cho phep đinh cu quy mo lon hon vi đieu nay se tang cuong giao dich va thuong vuong đoi voi nguoi Maori.
Hobson mat vao thang 9 nam 1842, thong đoc moi la Robert FitzRoy thuc hien mot so buoc đi phap ly nham cong nhan phong tuc Maori. Tuy nhien, nguoi ke vi cua ong la George Grey thi xuc tien đong hoa van hoa nhanh chong va giam bot quyen o huu đat, anh huong va quyen loi cua nguoi Maori. Tac đong thuc te cua Hiep đinh vao luc khoi đau chi dan cam nhan đuoc, đac biet la tai cac khu vuc chu yeu la nguoi Maori.


Giai đoan thuoc đia Dan so nguoi chau Au tai New Zealand tang truong manh tu it hon 1000 vao nam 1831 len đen 500.000 vao nam 1881. Khoang 400.000 nguoi đinh cu đen tu Anh, trong đo 300.000 o lai vinh vien. Hau het la nhung nguoi tre tuoi va 250.000 tre đuoc sinh ra. Chi phi chuyen đi cua 120.000 nguoi do chinh phu thuoc đia chi tra. Sau nam 1880, nhap cu giam manh va tang truong chu yeu la do yeu to tu nhien.
Ban đau, New Zealand đuoc quan ly nhu mot bo phan cua thuoc đia New South Wales, roi tro thanh mot thuoc đia rieng vao ngay 1 thang 7 nam 1841. Thuoc đia đuoc chia thanh ba tinh, chung đuoc tai to chuc vao nam 1846 va vao nam 1853 khi co đuoc co quan lap phap rieng, roi bi bai bo vao nam 1876. Thuoc đia nhanh chong thu đuoc mot so gioi han tu tri thong qua Đao luat Hien phap New Zealand 1852, theo đo thiet lap chinh phu trung uong va cap tinh.
Cac bo lac Maori đau tien ban đat cho nhung nguoi đinh cu, song chinh phu vo hieu hoa viec ban vao nam 1840. Tu đo, chi co chinh phu đuoc phep mua đat tu nguoi Maori, bang tien mat. Chinh phu mua toan bo đat huu dung, sau đo ban lai cho Cong ty New Zealand, Cong ty xuc tien nhap cu hoac cho thue đe chan cuu. Cong ty ban lai cac vung đat tot nhat cho nhung nguoi đinh cu Anh, loi nhuan tu đo đuoc su dung đe chi tra cho hanh trinh cua nhung nguoi nhap cu tu Anh.
Do khoang cach xa xoi, nhung nguoi đinh cu đau tien la cac nong dan tu cung cap. Tuy nhien, đen thap nien 1840 thi cac trai chan nuoi cuu quy mo lon xuat khau so luong lon len đen cac nha may det tai Anh. Hau het nhung nguoi đinh cu đau tien đuoc đua đen theo mot chuong trinh do Cong ty New Zealand đieu hanh, va khai khan tai khu vuc trung tam hai ben bo eo bien Cook, va tai Wellington, Wanganui, New Plymouth va Nelson. Nhung nguoi đinh cu nay tiep can mot so vung đong bang phi nhieu nhat va sau khi cac tau đong lanh xuat hien vao nam 1882, chung phat trien thanh cac khu vuc đinh cu chat che voi hoat đong nong nghiep quy mo nho. Ben ngoai cac khu đinh cu nay la cac trai cuu. Nhung chu trai tien phong thuong la nhung nguoi co kinh nghiem chiem đat tai Uc, ho thue đat tu chinh phu voi gia moi nam la £5 cong £1 cho moi 1.000 cuu sau 5.000 con đau tien. Cac hop đong thue đuoc tu đong gia han, đieu nay đem đen cho nhung nguoi chu trai thinh vuong mot quyen loi manh me ve đat va bien ho thanh mot luc luong chinh tri hung manh. Tu nam 1856 đen nam 1876, 8,1 trieu acre (32,8 nghin km²) đuoc ban voi gia £7,6 trieu, va 2,2 trieu acre (8,9 nghin km²) đuoc cap mien phi cho cac quan nhan, thuy thu, va nguoi đinh cu.
Cac phat hien vang tai Otago (1861) va Westland (1865) gay ra mot phong trao tim vang o quy mo toan cau, lam tang gap đoi dan so New Zealand trong mot giai đoan ngan, tu 71.000 vao nam 1859 đen 164.000 vao nam 1863. Gia tri mau dich gia tang gap 5 lan, tu £2 trieu len £10 trieu. Khi bung no vang ket thuc, Thu tuong Julius Vogel vay tien tu cac nha đau tu nguoi Anh va nam 1870 phat đong mot chuong trinh tham vong ve cong viec cong va đau tu ha tang, cung voi mot chinh sach ho tro nhap cu. Cac chinh phu ke tiep mo rong chuong trinh voi cac van phong khap Anh lam nhiem vu khuyen khich nguoi nhap cu va trao cho ho va gia đinh ve mot chieu.
Nha van nguoi Anh Edward Gibbon Wakefield (1796-1862) gay mot anh huong sau rong. Cac ke hoach cua ong ve thuoc đia hoa co he thong cua Anh tap trung vao mot he thong lao đong tu do, tuong phan voi che đo no le hien huu tai Hoa Ky va lao đong tu nhan tai Uc. Lay cam hung tu ton giao Phuc Am va chu nghia bai no, cac tieu luan cua Wakefield (1829 đen 1849) len an ca che đo no le cung nhu lao đong khe uoc va tu nhan, xem chung la vo đao đuc, bat cong, va vo nang. Thay vao đo, ong đe xuat mot he thong do chinh phu tai tro, theo đo gia đat nong nghiep đuoc che đinh o mot muc cao vua đu đe ngan cac cong nhan đo thi de dang mua chung va do đo tao ra thi truong lao đong. Cac chuong trinh thuoc đia hoa cua ong la qua phuc tap va thuc te chi thuc hien đuoc tren quy mo nho hon nhieu so voi ky vong cua ong, song cac y tuong cua ong tac đong đen phap luat va van hoa, đac biet la tuong tuong cua ong ve thuoc đia la hien than cho cac ly tuong hau Khai sang, khai niem ve New Zealand nhu mot xa hoi kieu mau, va y thuc ve su cong bang trong quan he giua chu va nguoi lam cong.

Mot phong trao nu quyen khoi đau trong thap nien 1860, va phu nu gianh đuoc quyen bau cu vao nam 1893. Đay la quoc gia đau tien tren the gioi cho phu nu quyen bau cu. Phu nu thuoc tang lop trung luu su dung truyen thong (đac biet la bao chi) đe truyen đat cho nhau va xac đinh cac uu tien cua ho. Cac nha van nu quyen noi tieng gom co Mary Taylor, Mary Colclough, va Ellen Ellis.
Đen thap nien 1880, nhung nguoi nu quyen su dung thuat hung bien "no le trang" đe bieu thi ap buc tinh duc va xa hoi cua nam gioi đoi voi nu gioi. Bang cach đoi hoi rang nam gioi chiu trach nhiem ve quyen cua nu gioi đuoc đi lai tren pho mot cach an toan, cac nha nu quyen New Zealand trien khai thuat hung bien no le trang đe bien luan cho tu do tinh duc va xa hoi cua nu gioi. Phu nu trung luu huy đong thanh cong đe ngan chan mai dam, đac biet la trong Chien tranh the gioi thu nhat.
Nu gioi Maori phat trien hinh thuc rieng cua ho ve chu nghia nu quyen, bat nguon tu chu nghia dan toc Maori thay vi cac nguon goc chau Au.
Nam 1893, Elizabeth Yates đac cu thi truong cua Onehunga, khien ba tro thanh nu gioi đau tien tai Đe quoc Anh co chuc vu cong. Tuy nhien, nhieu nam gioi chong đoi đieu nay, va ba that bai khi tai tranh cu. Hutching lap luan rang sau nam 1890 nu gioi ngay cang đuoc to chuc tot thong quan Hoi đong Quoc gia ve Nu gioi, va cac to chuc khac. Đen nam 1910, ho tien hanh van đong ve hoa binh, va chong huan luyen quan su cuong bach, va nghia vu quan su. Ho yeu cau co trong tai va giai phap hoa binh cho cac tranh chap quoc te. Nu gioi lap luan rang nu tinh la kho chua cac gia tri đao đuc cao ca va tu kinh nghiem gia đinh cua minh ho biet cach tot nhat đe giai quyet xung đot.
Truoc nam 1877, cac truong hoc do chinh phu cap tinh, giao hoi đieu hanh, hoac nho quyen gop ca nhan. Giao duc khong phai la bat buoc va nhieu tre em khong nhap hoc tai truong nao, đac biet la tre em tai trang trai do suc lao đong cua chung quan trong đoi voi kinh te cua gia đinh. Chat luong giao duc khac biet đang ke tuy theo truong hoc. Đao luat Giao duc 1877 tao ra he thong giao duc quoc dan mien phi đau tien cua New Zealand, thiet lap cac tieu chuan ma cac nha giao duc can phai đap ung, va che đinh hoc tap nghia vu cho tre tu 5 đen 15 tuoi.
Tu nam 1840, dien ra hoat đong đinh cu đang ke cua nguoi chau Au tai New Zealand, chu yeu la tu Anh va Wales, Scotland va Ireland; va tren mot muc đo thap hon la Hoa Ky, An Đo, Trung Quoc, va cac bo phan khac cua chau Au luc đia, bao gom tinh Dalmatia nay thuoc Croatia, va Bohemia nay thuoc Cong hoa Sec. Nhung nguoi đinh cu da trang chiem đa so trong dan cu tu nam 1859, so luong nhom nay gia tang nhanh chong va tiep can muc mot trieu vao nam 1911.
Trong cac thap nien 1870 va 1880, vai nghin nam gioi nguoi Hoa, hau het tu tinh Quang Đong, nhap cu đen New Zealand đe lam viec trong cac mo vang tai đao Nam. Mac du nhung di dan nguoi Hoa đau tien đuoc chinh phu tinh Otago moi đen song ho nhanh chong tro thanh muc tieu thu đich tu nhung nguoi đinh cu da trang, va phap luat đuoc ban hanh nham ngan can ho đen New Zealand.

Nguoi Maori hoan nghenh nhung nguoi đinh cu da trang vi ho đat đuoc cac co hoi mau dich va sung. Tuy nhien, tinh hinh som tro nen ro rang rang ho đa đanh gia thap so luong nguoi đinh cu đen New Zealand. Cac bo lac co đat đai tro thanh can cu cho cac khu đinh cu lon nhanh chong bi mat đat va quyen tu tri thong qua cac đao luat cua chinh phu. Nhung bo lac khac thi phon vinh – cho đen khoang nam 1860 thanh pho Auckland mua hau het thuc pham tu nguoi Maori. Nhieu bo lac so huu cac nha may bot mi, tau, va cac vat chat khac cua ky thuat chau Au, mot so xuat khau thuc pham sang Uc trong mot giai đoan ngan trong con sot vang thap nien 1850 tai đo. Mac du quan he chung toc ve đai the la hoa binh trong giai đoan nay, song ton tai cac xung đot ve quyen loi tai cac khu vuc cu the, mot trong cac xung đot đo la Chien tranh mien Bac hay Flagstaff vao thap nien 1840.
Do so luong nguoi đinh cu da trang tang truong, ap luc gia tang voi nguoi Maori trong viec ban them đat. Đat khong chi la mot tai nguyen kinh te, ma con la mot co so cho ban sac Maori va lien he voi xuong cot to tien. Đat đuoc su dung voi tinh chat cong đong, song duoi quyen tu truong. Trong van hoa Maori, khong ton tai cac y niem nhu ban đat cho đen khi nguoi chau Au đen. Nhung nguoi đinh cu da trang co it hieu biet ve nguoi Maori va cao buoc ho giu đat ma khong su dung hieu qua, tranh gianh đat la mot trong cac nguyen nhan quan trong dan đen cac cuoc Chien tranh New Zealand trong thap nien 1860 va 1870. Mot so bo lac đung ve phia chinh phu, va sau đo chien đau cho chinh phu. Đong co thuc đay ho mot phan la y nghi rang lien ket voi chinh phu se co loi cho ho, va mot phan vi thu han cu voi cac bo lac va ma ho chong lai. Mot ket qua cho chien luoc hop tac nay la gianh bon ghe cho nguoi Maori trong Nghi vien vao nam 1867.
Sau chien tranh, mot so nguoi Maori bat đau mot chien luoc khang cu thu đong, noi tieng nhat la tai Parihaka thuoc Taranaki. Hau het nguoi Maori, nhu NgaPuhi va Arawa tiep tuc hop tac voi nguoi đinh cu da trang, chang han bo lac Te Arawa thanh lap doanh nghiep du lich quanh Rotorua. Cac bo lac khang cu va hop tac đeu nhan thay rang nguoi đinh cu da trang them muon vung đat con lai. Trong cac thap nien cuoi cua the ky 19, hau het cac bo lac mat mot luong đat đang ke thong qua cac hoat đong cua Toa an Đat ban đia. Toa an thiet lap quyen so huu ca nhan cho nguoi Maori va ho co the ban đat ma khong bi han che tu cac thanh vien khac trong bo lac.
Ket hop cac yeu to chien tranh, tich thu, benh tat, đong hoa va hon nhan di chung, mat đat khien ngheo đoi va lam dung đo uong co con, va lam tan vo ao tuong ve đai the, khien dan so nguoi Maori giam sut tu khoang 86.000 vao nam 1769 xuong khoang 70.000 vao nam 1840 va khoang 48.000 vao nam 1874, cham đay la 42.000 vao nam 1896.
Trong khi tai đao Bac bi chan đong do cac cuoc chien tranh gianh đat, thi tai đao Nam, noi co it cu dan nguoi Maori, tinh hinh đai the la hoa binh. Nam 1861, vang đuoc phat hien tai Gabriel's Gully tai Trung Otago, lam day len mot phong trao tim vang. Dunedin tro thanh thanh pho thinh vuong nhat tai New Zealand va nhieu nguoi tai đao Nam rat bat man truoc viec phai chi tien cho cac cuoc chien tai đao Bac. Nam 1865, Nghi vien lam that bai mot đe xuat ve đao Nam ly khai voi 17/31 phieu. Dan so nguoi đinh cu da trang tai đao Nam đong hon đao Bac cho đen khoang nam 1900.
Nhung nguoi Scotland nhap cu chiem uu the tai đao Nam va phat trien nhieu cach thuc đe ket noi que huong cu va moi. Nhieu đoan the cua nguoi Scotland đuoc hinh thanh. Ho to chuc cac đoi tuyen the thao nham loi keo thanh nien va duy tri than thoai dan toc Scotland ly tuong hoa (dua tren Robert Burns) cho nguoi cao tuoi. Ho tao cho nguoi Scotland mot con đuong dan đen đong hoa va hop nhat van hoa voi vi the la nguoi New Zealand goc Scotland.

Trong thoi ky tien chien, chinh tri đang phai phat sinh tai New Zealand bang su thanh lap Chinh phu Tu do. Tang lop đia chu va quy toc cai tri Anh vao đuong thoi, con New Zealand chua tung co mot tang lop quy toc song co cac đia chu thinh vuong va ho kiem soat phan lon chinh tri truoc nam 1891. Đang Tu do bat đau thay đoi đieu nay bang mot chinh sach đuoc goi la "chu nghia dan tuy". Richard Seddon tung tuyen bo muc tieu vao nam 1884: "Ton tai nguoi giau va nguoi ngheo; ton tai nhung nguoi giau co va đia chu tuong phan voi cac tang lop trung luu va lao đong. Thua ngai, đieu đo phan anh tinh hinh chinh tri thuc te cua New Zealand." Chien luoc Tu do la thiet lap mot tang lop lon gom cac nong dan so huu đat quy mo nho, ho ung ho cac ly tuong cua Đang Tu do. Chinh phu Tu do đau tien cung đat co so cho nha nuoc phuc loi sau nay bang luong huu, phat trien mot he thong giai quyet cac tranh chap cong nghiep. Nam 1893, Chinh phu Tu do mo rong quyen bo phieu cho nu gioi, bien New Zealand thanh quoc gia đau tien tren the gioi ban hanh quyen pho thong đau phieu cho nu gioi.
Đao luat Dat ban đia 1909 cho phep nguoi Maori ban đat cho cac khach hang tu nhan. Nguoi Maori van so huu 5 trieu arce (20 nghin km²) vao nam 1920; ho cho thue ba trieu arce va tu su dung mot trieu arce. Nhung nguoi Tu do tuyen bo thanh cong trong tao dung mot chinh sach đat quan binh, chong đoc quyen. Chinh sach nay đuoc kien thiet nham tro giup cho Đang trong cac cu tri nong thon tai đao Bac. Nam 1903, nhung nguoi Tu do chiem uu the đen muc khong co mot phe đoi lap co to chuc trong Quoc hoi.
New Zealand đuoc quoc te chu y do cac cai cach tai đay, đac biet la cach nha nuoc quy đinh ve cac quan he lao đong. Đang chu y la cac sang kien trong cac linh vuc quy đinh thoi gian toi đa, tien luong toi thieu, va cac thu tuc trong tai bat buoc. Muc tieu la co vu cac cong đoan song khong khuyen khich đinh cong va xung đot giai cap. Cac tac đong tu New Zealand đac biet manh me trong phong trao cai cach tai Hoa Ky.
Kinh te New Zealand phat trien tu dua vao len va mau dich đia phuong sang xuat khau len, pho mat, bo, thit bo va thit cuu đong lanh sang Anh, mot cai bien kha di nho su xuat hien cua cac tau hoi nuoc đong lanh vao nam 1882. Van chuyen bang tau đong lanh la co so cho kinh te New Zealand cho đen thap nien 1970. Nong nghiep nang suat cao cua New Zealand khien noi đay co the đat tieu chuan sinh hoat cao nhat the gioi vao đuong thoi, voi chenh lech thap giua cac nhom giau va ngheo nhat.


Quoc gia tu tri New Zealand ban đau bieu thi quan tam đen gia nhap Lien bang đuoc đe xuat gom cac thuoc đia cua Anh tai chau Đai Duong, tham du Hoi nghi Quoc gia Uc nam 1891 tai Sydney. Quan tam đen Lien bang nhat dan va New Zealand quyet đinh phan đoi gia nhap Thinh vuong chung Uc vao nam 1901, thay vao đo cai bien tinh trang la mot thuoc đia thanh mot "quoc gia tu tri" vao nam 1907, co vi the ngang bang voi Uc va Canada trong Đe quoc Anh.
Tai New Zealand, cam ruou tung la mot phong trao cai cach đao đuc bat đau vao giua thap nien 1880, tuy nhien phong trao chua tung đat đuoc muc tieu cam ruou tren toan quoc. Đay la mot phong trao cua tang lop trung luu, luc luong chap thuan trat tu kinh te va xa hoi hien hanh, no luc lap phap hoa đao đuc đuoc gia đinh la cuu roi ca nhan, can thiet đe thuoc đia tien đen mot xa hoi truong thanh hon. Tuy nhien, ca Giao hoi Anh va Giao hoi Cong giao Ireland đeu bac bo cam ruou vi cho rang đo se la mot su can thiep cua chinh phu vao linh vuc cua giao hoi, trong khi phong trao lao đong đang phat trien thi nhin nhan chu nghia tu ban moi la ke thu thay vi đo uong co con. Nhung nguoi cai cach hy vong rang viec nu gioi co quyen bo phieu, la đieu ma New Zealand đi tien phong, se lam thay đoi can can, song nu gioi tai đay khong đuoc to chuc tot nhu cac quoc gia khac. Cam ruou chiem đa so trong mot cuoc trung cau dan y toan quoc vao nam 1911, song can 60% đe co the thong qua. Phong trao tiep tuc no luc trong thap nien 1920, that bai trong ba cuoc trung cau dan y khac voi so phieu khit khao; song đat thanh qua la buoc cac quan ruou đong cua luc 6 gio toi va vao Chu Nhat. Đai khung hoang va chien tranh tren thuc te đa ket thuc phong trao.
New Zealand duy tri la mot thanh vien tich cuc trong Đe quoc Anh, va 110.000 binh si tham chien trong Chien tranh the gioi thu nhat, voi 16.688 nguoi tu chien. Nghia vu quan su co hieu luc tu nam 1909, va su phan đoi giam xuong trong thoi chien. Phong trao lao đong theo chu nghia hoa binh, phan đoi chien tranh, va cao buoc rang nguoi giau đuoc huong loi tu phi ton cua cong nhan. Ho thanh lap Cong đang vao nam 1916. Cac bo lac Maori co quan he mat thiet voi chinh phu phai cac nam thanh nien tham gia quan tinh nguyen. Khong giong nhu tai Anh, co tuong đoi it nu gioi New Zealand tham gia chien tranh, nu gioi phuc vu voi vai tro la y ta; 640 tham gia phuc vu va 500 đi ra hai ngoai.
Luc luong New Zealand chiem Tay Samoa tu Đe quoc Đuc trong giai đoan đau cua chien tranh, va New Zealand quan ly lanh tho nay cho đen khi đoc lap vao nam 1962 voi ten goi Samoa. Tuy nhien, nguoi Samoa rat phan uat truoc chu nghia đe quoc, va đo trach nhiem ve lam phat va đai dich cum 1918 cho su cai tri cua New Zealand.
Tinh than cua cac binh si New Zealand trong chien dich Gallipoli tai Tho Nhi Ky khien ho tro thanh bieu tuong tai New Zealand.
Sau chien tranh, New Zealand ky ket Hoa uoc Versailles (1919), gia nhap Hoi Quoc Lien va theo đuoi mot chinh sach đoi ngoai đoc lap, trong khi quoc phong van do Anh kiem soat. New Zealand dua vao Hai quan Hoang gia Anh đe đan bao an ninh quan su cho minh trong thap nien 1920 va 1930. Cac quan chuc tai Wellington tin tuong vao cac chinh phu cua Đang Bao thu tai Luan Đon thay vi Cong đang. Khi Cong đang Anh len nam quyen vao nam 1924 va 1929, chinh phu New Zealand cam thay bi đe doa truoc chinh sach đoi ngoai cua Cong đang do no phu thuoc vao Hoi Quoc Lien. Hoi Quoc Lien khong đang tin tuong va Wellington khong mong đoi trong thay su xuat hien cua mot the gioi hoa binh duoi su bao tro cua Hoi Quoc Lien. Quoc gia tu tri trung thanh nhat voi Đe quoc bien thanh mot the che bat phuc tung do phan đoi cac chinh phu Cong đang tai Anh đang tin nhiem vao cac khuon kho ve trong tai va cac hiep đinh an ninh tap the cua Hoi Quoc Lien.
Cac chinh phu cua cac đang Cai cach va Lien hiep tu nam 1912 đen nam 1935 đi theo mot chinh sach đoi ngoai "duy thuc". Ho che đinh an ninh quoc gia la mot uu tien cao đo, hoai nghi đoi voi cac to chuc quoc te, va the hien khong quan tam đen cac van đe ve quyen tu quyet, dan chu, va nhan quyen. Tuy nhien, Cong đang đoi lap thi duy tam hon va đe xuat mot trien vong chu nghia quoc te tu do trong cac su vu quoc te.
Cong đang noi len thanh mot the luc vao nam 1919 voi mot nen tang xa hoi chu nghia, gianh đuoc khoang 25% so phieu. Tuy nhien, loi keu goi cua ho ve đoan ket tang lop lao đong khong hieu qua do mot phan lon trong tang lop lao đong bo phieu cho cac ung cu vien bao thu cua cac đang Tu do va Cai cach. Hau qua la Cong đang tu bo su ung ho đoi voi chu nghia xa hoi vao nam 1927 khi mo rong tiep can đen cac cu tri trung luu. Ket qua cua su bien đoi la so phieu chiem 35% vao nam 1931, 47% vao nam 1935, va đat đinh la 56% vao nam 1938. Tu nam 1935, chinh phu Cong đang đau tien the hien mot muc đo han che ve chu nghia duy tam trong chinh sach đoi ngoai, nhu phan đoi nhan nhuong Đuc va Nhat.
New Zealand chiu tac đong manh do Đai khung hoang toan cau trong thap nien 1930, bat nguon tu mau dich quoc te khi xuat khau nong san giam sut tac đong đen nguon cung tien te va tiep đen la tien luong, đau tu, nhap khau. New Zealand chiu tac đong manh manh nhat trong khoang 1930-1932, khi thu nhap trang trai trung binh giam xuong muc khong trong mot thoi gian ngan, va ty le that nghiep đat đinh. Mac du so luong that nghiep thuc te khong đuoc tinh mot cach chinh thuc, song đao Bac chiu tac đong đac biet manh liet.
Khong giong nhu nhung nam sau đo, khong ton tai tro cap phuc loi cong cong, nhung nguoi that nghiep đuoc nhan "cong viec cuu tro", tuy nhien nhieu khi khong qua hieu qua mot phan la do quy mo cua van đe la chua co tien le. Nu gioi cung gia tang đang ky that nghiep, trong khi nguoi Maori nhan đuoc tro giup cua chinh phu thong qua cac kenh khac. Nam 1933, 8,5% nguoi that nghiep đuoc to chuc trong cac trai lao đong, so con lai nhan đuoc cong viec gan nha cua ho. Nhung nghe cuu tro đien hinh la cong viec đuong pho.

Cac no luc cua Lien minh Tu do-Cai cach nham đoi pho voi tinh trang cat giam chi tieu va cong tac cuu tro khong hieu qua va khong đuoc long dan chung. Nam 1935, Chinh phu Cong đang thu nhat len nam quyen, va su ung ho trung binh cho Cong đang vao thap nien hau khung hoang cao gan gap đoi voi tien khung hoang. Nam 1935, cac đieu kien kinh te đuoc cai thien nhat đinh, va tan chinh phu co cac đieu kien tai chinh tich cuc hon. Thu tuong Michael Joseph Savage tuyen bo rang: "Cong bang xa hoi can phai la nguyen tac chi đao va to chuc kinh te phai tu thich ung voi cac nhu cau xa hoi."
Tan chinh phu nhanh chong che đinh ve thi hanh mot so cai cach quan trong, bao gom tai to chuc he thong phuc loi xa hoi va thiet lap chuong trinh nha o quoc gia. Cong đang cung gianh đuoc phieu cua nguoi Maori do cong tac mat thiet voi phong trao Ratana. Nha uoc phuc loi moi cam ket chinh phu ho tro cac ca nhan "tu noi đen mo", theo khau hieu cua Cong đang. No bao gom y te va giao duc mien phi, tro giup cua nha nuoc cho nguoi cao tuoi, om yeu va that nghiep. Phe đoi lap tan cong chinh sach thien ve canh ta cua Cong đang, va cao buoc no pha hoai tu do kinh doanh va cong viec can lao. Đang Cai cach va Đang Lien hiep hop nhat thanh Đang Quoc gia, va tro thanh đoi thu chinh cua COng đang vao sau nay. Tuy nhien, he thong nha nuoc phuc loi đuoc cac chinh phu Quoc gia va Cong đang duy tri va mo rong cho đen thap nien 1980.
Khi Chien tranh the gioi thu hai bung no vao nam 1939, nguoi New Zealand nhan thay vai tro thich hop cua minh la bao ve đia vi kieu hanh cua ho trong Đe quoc Anh. New Zealand đong gop 120.000 binh si, ho hau het chien đau tai Bac Phi, Hy Lap/Crete, va Y, dua vao Hai quan Hoang gia Anh va sau đo la Hoa Ky đe bao ve New Zealand khoi quan Nhat. Nhat khong đat New Zealand o vi tri quan tam hang đau, va xam chiem New Guinea vao nam 1942. Su đoan New Zealand so ba chien đau tai Quan đao Solomon vao nam 1943-44. Luc luong vu trang đat đinh la 157.000 trong thang 9 nam 1942; 135.000 phuc vu tai hai ngoai, va co 10.100 nguoi thiet mang.
Hop tac voi Hoa Ky tro thanh mot phuong huong chinh sach, ket qua la Hiep đinh ANZUS giua New Zealand, Hoa Ky va Uc vao nam 1951, cung nhu New Zeland tham gia Chien tranh Trieu Tien.
Dan so New Zealand đo]ng thoi la 1,7 trieu, trong đo co 99.000 nguoi Maori, ho đuoc đong vien cao đo trong chien tranh. Nong nghiep đuoc khuech truong, cung cap thit, bo va len sang Anh. Khi nguoi My đen, ho cung đuoc cung cap luong thuc.
Chi tieu quoc gia cho chien tranh la £574 trieu, trong đo 43% đen tu thue, 41% đen tu cac khoan vay va 16% tu thue vay cua Hoa Ky. Đay la mot thoi ky thinh vuong khi thu nhap quoc dan tang tu £158 trieu vao nam 1937 len £292 trieu vao nam 1944. Che đo phan phoi va kiem soat gia ca duy tri lam phat chi la 14% trong giai đoan 1939-45.
Montgomerie chi ra rang chien tranh lam gia tang đot ngot vai tro cua nu gioi, đac biet la nu gioi đa ket hon, trong luc luong lao đong. Hau het trong so ho kiem đuoc cac cong viec truyen thong cho nu gioi. Mot so thay the nam gioi song bien đoi nay la tam thoi va bi đao nghich vao nam 1945. Sau chien tranh, nu gioi bo cac cong viec truyen thong cua nam gioi va nhieu nu gioi bo viec đuoc tra cong đe tro ve nha noi tro. Khong co cai bien can ban trong vai tro cua nu gioi song chien tranh lam tang cuong cac khuynh huong nghe nghiep theo phuong huong tu thap nien 1920.


Hau chien Van hoa New Zealand chinh thong mang tinh Anh sau sac va bao thu, khai niem "cong bang" duy tri mot vai tro trung tam. Tu thap nien 1890, kinh te hau nhu đeu dua tren xuat khau thit đong lanh va cac san pham bo sua sang Anh, va đen nam 1961 thi thi phan cua hang xuat khau sang Anh cua New Zealand van chiem hon 51%, xap xi 15% la sang cac quoc gia chau Au khac. He thong nay bi thiet hai nang khi Anh gia nhap Cong đong Kinh te chau Au vao nam 1973, tai thoi điem chan đong kinh te toan cau do gia nang luong bien đong. Su kien nay buoc New Zealand khong chi phai tim kiem cac thi truong moi, ma con phai tai xet ban sac quoc gia va đia vi cua minh tren the gioi.
Nguoi Maori luon co mot ty suat sinh cao, đieu nay bi vo hieu hoa do mot ty suat tu cao cho đen khi cac bien phap y te cong cong hien đai tro nen hieu qua trong thap nien 20 khi ty le tu vong do benh lao va tu vong tre so sinh giam manh. Tuoi tho trung binh tang tu 49 nam vao 1926 len 60 nam vao 1961 va tong so gia tang nhanh chong. Nhieu nguoi Maori phuc vu trong Chien tranh the gioi thu hai va hoc đuoc cach thuc đoi pho trong xa hoi đo thi hien đai; nhung nguoi khac chuyen tu que len thanh thi đe kiem viec lam bi cac quan nhan da trang bo lai khi nhap ngu. Viec chuyen đen cac đo thi cung bat nguon tu ty suat sinh manh cua ho vao đau the ky 20, khi cac trang trai thuoc so huu cua nguoi Maori kho khan trong viec tao đu cong viec. Van hoa Maori trong khi đo trai qua mot su phuc hung. Đen thap nien 1980, 80% dan so Maori cu tru tai thanh thi, so voi muc chi 20% tien chien. Di cu dan đen tien luong tot hon, tieu chuan sinh hoat cao hon va thoi gian theo hoc dai hon, song cung boc lo cac van đe ve ky thi chung toc. Đen cuoi thap nien 1960, mot phong trao khang nghi noi len nham chong ky thi chung toc, xuc tien van hoa Maori va tim kiem thi hanh Hiep đinh Waitangi.
Qua trinh đo thi hoa dien ra nhanh chong tren toan quoc, đen cuoi thap nien 1940 thi cac nha quy hoach luu y rang quoc gia nay "co le la quoc gia đo thi hoa cao thu ba tren the gioi", voi hai phan ba dan so cu tru tai cac thanh thi. Ton tai gia tang lo ngai rang xu huong nay đuoc quan ly toi, voi nhan thuc rang co mot "mo hinh đo thi map mo co ve it co cac đac tinh đo thi thuc su mong muon va ro rang chua thay the cac đac tinh nong thon."
Kinh te New Zealand chiu tac đong do hau qua cua khung hoang nang luong toan cau 1973, mat thi truong xuat khau lon nhat la Anh va lam phat tran lan. Thu tuong Rob Muldoon (tai vi 1975-1984) va chinh phu Quoc gia cua ong ung pho voi khung hoang trong thap nien 1970 bang cach no luc duy tri New Zealand đuoc nhu thap nien 1950. Ong no luc duy tri nha nuoc xa hoi "noi đen mo" cua New Zealand, chinh phu cua ong tim cach cung cap cho nguoi ve huu 80% tien luong hien hanh, đieu nay can phai vay no quy mo lon; cac nha phe binh noi rang đieu nay se lam quoc kho pha san. Phan ung cua Muldoon truoc khung hoang cung lien quan đen viec đong bang hoan toan tien luong, gia ca, lai suat va co tuc cua kinh te quoc gia. Phong cach bao thu va tuong phan cua ong lam tram trong bau khong khi xung đot tai New Zealand, du doi nhat la qua chuyen du đau cua đoi tuyen bong bau duc lien minh Nam Phi nam 1981. Trong tong tuyen cu nam 1984, Cong đang cam ket lam diu cac cang thang đang gia tang; ket qua la chien thang voi cach biet lon. Nam 1983, thuat ngu "dominion" (quoc gia tu tri) đuoc thay bang "realm" (vuong quoc) tren cac chung thu.


Đuong đai Nam 1984, Chinh phu Cong đang đac cu giua khung hoang hien phap va kinh te. Chinh phu Cong đang tu 1984-1990 đua ra mot chinh sach lon ve tai co cau kinh te đe giam can ban vai tro cua chinh phu. Cac cai cach kinh te do Bo truong Tai chinh Roger Douglas lanh đao, ong ban hanh cac cai cach tan tu do can ban va thi truong tu do. Đieu nay lien quan đen viec loai bo nhieu uu đai va chuong ngai von tu lau chia tach kinh te New Zealand khoi khuynh huong the gioi. No lien quan đen tha noi dollar New Zealand, cat giam chi tieu chinh phu, giam toi đa thue va ban hanh thue tieu thu GST, va loai bo hau het tien tro cap. Chinh sach kinh te Roger giong nhu cac chinh sach đuong thoi cua Margaret Thatcher tai Anh va Ronald Reagan tai Hoa Ky. Nhung nguoi canh ta chi trich manh me chinh sach kinh te Roger, đac biet la tu Cong đang; Lange pha vo cac chinh sach cua Roger Douglas vao nam 1987; hai nguoi buoc phai tu chuc va Cong đang lam vao roi loan.
Nhung cach tan khac cua Chinh phu Cong đang gom cong nhan nhieu hon Hiep đinh Waitangi thong qua Toa an Đia oc Waitangi, cai cach phap luat đong tinh luyen ai, Đao luat Hien phap 1986 va Tuyen ngon Quyen loi New Zealand. Chinh phu cung cach mang hoa chinh sach đoi ngoai cua New Zealand, bien đao quoc thanh mot khu vuc phi hat nhat va tren thuc te ra khoi Lien minh ANZUS. Chinh sach nhap cu đuoc tu do hoa, cho phep mot dong nguoi nhap cu đen tu chau A.
Cu tri khong hai long voi toc đo nhanh chong va quy mo rong rai cua cac cai cach nen bau ra mot chinh phu Quoc gia vao nam 1990, duoi quyen Jim Bolger. Tuy nhien, chinh phu moi tiep tuc cac cai cach cua chinh phu Cong đang truoc đo. Bat man truoc đieu co ve la mo hinh chinh phu that bai trong viec phan anh nguyen vong cua cu tri, nguoi New Zealand vao nam 1992 va 1993 bo phieu thay đoi he thong bau cu sang ty le thanh vien hon hop (MMP), mot hinh thuc đai dien ty le. Trong tong tuyen cu MMP đau tien vao nam 1996, Đang Quoc gia quay tro lai nam quyen trong lien minh voi Đang New Zealand Truoc tien.

Chien tranh Lanh ket thuc vao nam 1991, chinh sach đoi ngoai cua quoc gia cang chu trong vao cac van đe ve tinh trang phi hat nhan cua minh va cac van đe quan su khac; New Zealand tu đieu chinh sang chu nghia tan tu do trong quan he mau dich quoc te va tham du trong cac cong viec nhan đao, moi truong va cac cong viec quoc te khac.
Chinh phu Cong đang duoi quyen Helen Clark đac cu vao nam 1999, duy tri hau het cac cai cach kinh te cua cac chinh phu tien nhiem, han che can du cua chinh phu trong kinh te nhieu hon, trong khi đat nhieu hon vao mot tam quan trong cua chinh sach xa hoi va ket qua. Gia du, luat lao đong đuoc sua đoi đe cung cap bao ho cho cong nhan, va he thong vay no sinh vien đuoc cai bien nham bai bo tien lai cho sinh vien la cu dan New Zealand va nhung nguoi đa tot nghiep. Chinh phu Cong đang cua Helen Clark duy tri quyen luc trong chin nam truoc khi bi Chinh phu Quoc gia duoi quyen John Key thay the vao nam 2008.
New Zealand duy tri lien het manh me song phi chinh thuc voi Anh, voi nhieu thanh nien New Zealand đen Anh đe trai nghiem tai hai ngoai "OE" do sap xep thi thuc lao đong thuan loi voi Anh. Mac du chinh sach nhap cu cua New Zealand đuoc tu do hoa trong thap nien 1980, nguoi Anh van la nhom di dan lon nhat đen New Zealand, mot phan do cac cai bien luat nhap cu gan đay ma theo đo ban đac an cho nguoi thong thao tieng Anh. Nguyen thu quoc gia cua New Zealand van la mot cu dan Anh. Toan quyen New Zealand thuc hien mot vai tro tich cuc hon trong viec đai dien cho New Zealand tai hai ngoai, va quyen chong an tu Toa an Phuc tham len Uy ban Tu phap Xu mat vien Anh bi thay the bang Toa an Toi cao New Zealand vao nam 2003. Ton tai tranh luan cong cong ve viec New Zealand co nen tro thanh mot quoc gia cong hoa.
Chinh sach đoi ngoai ve co ban la đoc lap tu giua thap nien 1980. Duoi quyen Thu tuong Helen Clark, chinh sach đoi ngoai phan anh cac uu tien cua chu nghia quoc te tu do. Ba nhan manh viec xuc tien dan chu va nhan quyen; cung co vai tro cua Lien Hop Quoc; su tien bo cua chong quan phiet va giai tru quan bi; va xuc tien mau dich tu do. Ba phai quan đen tham gia Chien tranh Afghanistan, khong gop binh si chien đau trong Chien tranh Iraq song gui mot so đon vi y te va ky thuat.
John Key lanh đao Đang Quoc gia gianh chien thang trong tong tuyen cu thang 11 nam 2008 va thang 11 nam 2011. Chinh phu John Key phai ung pho voi Đai suy thoai|suy thoai toan cau]] cuoi thap nien 2000. Trong nhiem ky đau tien, Chinh phu John Key tien hanh tang thue hang hoa va tieu thu va giam thue ca nhan. Trong thang 2 nam 2011, mot tran đong đat lon xay ra tai thanh pho Christchurch, co tac đong đang ke đen kinh te. Trong nhiem ky thu hai, Chinh phu John Key tuyen bo mot chinh sach tu huu hoa mot phan cac tai san quoc huu. Trong đoi ngoai, John Key tuyen bo rut cac nhan vien quan su New Zealand khoi chien tranh tai Afghanistan, ky ket Tuyen bo Wellington voi Hoa Ky va thuc đay nhieu quoc gia gia nhap Hiep đinh Đoi tac Kinh te Chien luoc xuyen Thai Binh Duong.
Du lich va nong nghiep hien la cac nganh kinh te chinh đong gop cho kinh te New Zealand. Cac nong san truyen thong la thit, bo sua va len đuoc bo sung bang cac san pham khac nhu qua, ruou vang va go.


Tham khao Đoc them Michael King (2003) The Penguin History of New Zealand. Immensely popular, this well-written and comprehensive single volume history is probably the best place to start for those new to New Zealand history.
Smith, Philippa Mein. A Concise History of New Zealand (Cambridge Concise Histories) (2nd ed. 2012) 368pp; a survey by a leading scholar. excerpt and text search
James Belich, Making Peoples: A History of the New Zealanders from the Polynesian settlement to the end of the nineteenth century (1996) and Paradise Reforged: A History of the New Zealanders from 1880 to the Year 2000 (2001). Although Belich’s history of New Zealand appears in two large volumes, it is not heavy going as it is full of anecdote and humour. The two books are the most academically respected histories in decades; they are very comprehensive and include several new and important theories. They are required reading for anyone making a serious study of New Zealand history.
Ranginui Walker (2004), Ka Whawhai Tonu Matou: Struggle Without End. The only general history written from a Maori perspective; fair, informative and interesting.
Keith Sinclair, ed., (1996) The Oxford Illustrated History of New Zealand. Shorter than most recent general histories and with lots of good illustrations.
Keith Sinclair, A History of New Zealand. First published in 1959, this is a classic of New Zealand history. Its updates consist mostly of what has happened since the previous edition, so it is seriously dated. in Questia
Giselle Byrnes, bien tap (2009). The New Oxford History of New Zealand. Oxford University Press.


Lien ket ngoai New Zealand in History - Mot khai quat ve cac thoi ky tien su, thuoc đia va hien đai.
Catholic Encyclopedia - Tiep can New Zealand tu phien ban 1911
Nien giam chinh thuc New Zealand thuong nien 1893-2008