Trong suot qua trinh lich su phat trien cua minh, Trung Quoc co rat nhieu ten goi khac nhau, ke ca xuat phat tu ben trong lan ben ngoai lanh tho cua no, va moi ten goi đeu co nguon goc rieng, co the ro rang hoac khong, va co the co nhung cach dung khac nhau, trong nhung van canh, thoi điem khac nhau.


Ten goc Han Tai Trung Quoc ngay nay, ten goi Trung Quoc thuong đuoc dung đe chi toan bo lanh tho Trung Quoc, bao gom Trung Quoc ban tho, Man Chau, Noi Mong, Tan Cuong, Tay Tang. Nguoc lai, Han thuong chi nhom sac toc Han, la dan toc đong nhat tai Trung Quoc ban tho, Man Chau, va mot phan tai ba vung con lai. Khong co tu nao danh rieng đe chi Trung Quoc ban tho, hay lanh tho co nguoi Han sinh song.
Trung Hoa thi lai la mot tu mang tinh chat van chuong hon, co the dung thay the cho Trung Quoc nhu trong ten goi chinh thuc cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va Trung Hoa Dan Quoc. Đuong (唐) cung đuoc coi nhu tuong đuong voi Han đoi voi nguoi mien Nam Trung Quoc, mac du o goc đo han hep no thuong chi tieng Quang Đong hoac cac nhom ngon ngu khac o mien Nam.


= Trung Quoc =

"Trung Quoc" viet theo kieu gian the la 中国, con kieu phon the la 中國. Neu chiet tu thi 中 la mot truc cat giua mot hinh chu nhat, bieu thi "o giua"; 國 thuoc bo "vi" (囗) đe chi mot lanh tho co bao boc, chu nhat 一 la mot buc tuong, va chu qua 戈 la mot luoi "qua"; nom na la "vung đat o giua"; nghia bong la "quoc gia o duoi gam troi" ("thien ha"), y noi Trung Quoc la trung tam the gioi va co suc manh van hoa va quan su hon han cac nuoc chung quanh.
Tuy nhien, trong suot lich su Trung Quoc, ten goi nay khong đuoc dung mot cach thong nhat, no mang mot so y nghia van hoa va chinh tri tich cuc lan tieu cuc, tham chi con co tinh so vanh, va cac quoc gia thuoc lich su Trung Quoc thi ban đau khong đuoc goi la "Trung Quoc". Vao thoi Xuan Thu, no chi đuoc dung đe chi cac quoc gia ke thua tu nha Tay Chu, o luu vuc song Hoang Ha, đe phan biet voi cac nuoc nhu So va Tan. Do vay, "Trung Quoc" la đinh nghia the hien trung tam the gioi va su khac biet ve van hoa va chinh tri voi cac nuoc xung quanh; mot khai niem tiep tuc ton tai đen thoi nha Thanh, mac du lien tuc đuoc đinh nghia lai khi the luc chinh tri trung uong banh truong lanh tho ra xung quanh, va khi van hoa cua no đong hoa cac anh huong ngoai lai.
"Trung Quoc" cung nhanh chong chiem cac vung đat phia nam vuot qua cac con song lon bao gom Duong Tu Giang va Chau Giang (珠江), thanh mot thuc the van hoa va chinh tri (co le khong hop ly khi goi no la mot "nuoc" hay "quoc gia" theo nghia hien đai); va đen thoi nha Đuong no con thau tom ca cac che đo "da man" nhu Tien Ti va Hung No. Ngay nay CHNDTH quan ly Noi Mong Co, Tan Cuong va Tay Tang, con THDQ hien nay quan ly Đai Loan, cac khu vuc nay cung đuoc coi la mot bo phan khong the tach khoi cua "Trung Quoc", mac du viec chap nhan hay phan đoi van con la van đe chinh tri gay tranh cai, đac biet khi Trung Quoc đong nghia voi CHNDTH.
Vuong Nhi Man (王爾敏), nha su hoc cua Vien Han Hoc đa tim ra nam nghia cua chu 中國 trong cac van tu co tu thoi nha Han tro ve truoc, theo đo "Trung Quoc" co ba nghia ro ret nhat la:

Khu vuc bao quanh thanh pho chinh, hay kinh thanh. Kinh Thi đinh nghia rat minh bach khai niem nay.
Vung đat duoi su kiem soat truc tiep cua nha cam quyen trung uong. Su Ky co ghi: "Co tam ngon nui noi tieng trong đe che. Ba ngon thuoc ve cac ro Man va Di. Nam ngon nam o "Trung Quoc"."
Khu vuc ngay nay goi la Binh nguyen Hoa Bac. Tam Quoc Chi co ghi lai cau sau: "Neu chung ta co the dan đuoc quan Ngo va Viet (粵 va/hoac 越) (thuoc khu vuc phia nam Giang To va bac Chiet Giang) đe đoi đau voi "Trung Quoc", thi chung ta nen som cat đut quan he voi ho." Theo nghia nay thi no đong nghia voi vung đat cua nguoi Hoa (華) hay Ha (夏) (hay Hoa Ha).
Hai nghia con lai la: nuoc nam o giua; cac nuoc vai ngang nhau, đe chi cac nuoc thoi Chien Quoc.
Vao thoi cac nuoc phan tranh sau khi nha Han sup đo, ten goi "Trung Quoc" thay đoi y nghia khi cac sac dan du muc o bien gioi phia bac troi day va chiem đuoc luu vuc song Hoang Ha, cai noi cua van minh Trung Quoc. Chang han nhu nguoi Tien Ti goi che đo Bac Nguy cua ho la "Trung Quoc", đe phan biet voi Nam Trieu, ma ho goi la "Di" (夷), nghia la "moi ro". Nam Trieu, ve phia ho, sau khi tach khoi phia bac thi goi Bac Nguy la "Lo" (虏), nghia la "toi pham" hay "tu binh". Theo nghia nay "Trung Quoc" đuoc dung đe the hien tinh hop phap chinh tri. No đuoc cac trieu đai tranh gianh nhau la Lieu, Tan va Tong dung theo nghia nay tu the ky thu X tro đi. Ten goi "Trung Quoc" tu đo cung đuoc dung đe chi mot thuc the đia ly, van hoa va chinh tri ma khong noi đen nguon goc sac toc nua.
Trung Hoa Dan Quoc thoi Ton Trung Son (THDQ) va Cong hoa Nhan dan Trung Hoa (CHNDTH), khi quan ly đai luc Trung Hoa, đeu su dung ten goi "Trung Quoc" nhu la mot thuc the ton tai tren ly thuyet đe chi tat ca cac vung đat va con nguoi nam trong (ke ca ben ngoai) tam kiem soat chinh tri cua no. Trung Hoa Dan quoc thoi Tuong Gioi Thach sau nam 1949 thuong dung tu "Trung Quoc" la đe chi THDQ thoi Ton Trung Son bao gom ca Đai luc va quan đao Đai Loan, Hai Nam va goi "Đai Loan" la đe noi rieng ve đao quoc nay). Ngay nay CHNDTH chinh thuc cong nhan co 56 dan toc va goi chung la "Trung Quoc nhan" (中國人), tuc "nguoi Trung Quoc". Va lich su cua cac dan toc nay hop chung lai goi la lich su "Trung Quoc".


= Trung Hoa =
Trung Hoa (中華/中华; binh am: Zhonghua; binh am thong dung: Jhonghua; nghia la "mau mo, tinh hoa trung tam") ban đau đe chi manh đat giau van hoa Ha Nam. Ngay nay, Trung Hoa chi dung trong mot so tu ket hop (v.d., 中华文化 "van hoa Trung Quoc") hoac the hien y nghia van chuong, bong bay, mang y nghia tich cuc, trong khi Trung Quoc, thi co sac thai trung lap hon.

Tieng Nhat: Chuka (中華; ちゅうか)
Tieng Trieu Tien: Junghwa, Chunghwa (중화; 中華)
Tieng Indonesia: Tionghua (giong Man Nam đia phuong)
Nguoi Trung Hoa o hai ngoai thuong đuoc goi la Hoa kieu (華僑/华侨; nghia la "nguoi Hoa o nho"), hay Hoa due (華裔/华裔; nghia la "dong doi nguoi Hoa").


= Chan Đan =
Chan Đan 震旦: dich am tieng Phan "cina", ngay xua An Đo goi Trung Quoc.


= Hoa Ha =

Ten goi Hoa Ha hay Hoa Gia (华夏 pinyin: huaxia) la ket hop cua hai chu: 

Hoa nghia la tinh hoa, mau mo, thinh vuong.
Ha/Gia co the co nghia nha Ha hoac "to lon", "o giua nuoc".
Ten goi nay đuoc su dung rong rai đe chi chau tho Hoang Ha, tuong đuong voi "Trung Quoc", truoc khi ten goi Han tro thanh pho bien.


= Đai Luc =

Đai Luc (大陸; binh am: dalu), nghia la "coi đat lien lon", tuc "luc đia". Ten goi nay thuong chi Trung Quoc đai luc trong van canh chinh tri; Đai Luc thuong khong tinh đen vung đat Hong Kong, Ma Cao, va Đai Loan. Nguoi đao Hai Nam cung goi Trung Quoc o đat lien la Đai Luc. Sach bao tieng Viet con goi la Hoa Luc.


= Trung Nguyen =


= Than Chau =
Than Chau (tieng Trung: 神州; binh am: Shenzhou) co nghia la "đat nuoc than thanh". Ten nay đuoc su dung cho Chuong trinh Than Chau, chuong trinh khong gian co nguoi đieu khien cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.


= Thien Ha =


= Đuong Son =


Ten cac trieu đai = Nha Tan =
Thong nhat 7 nuoc tu nam 221 TCN đen 206 TCN thi đau hang Luu Bang. La hoang trieu đau tien cua Trung Hoa.


= Nha Han =
Trieu đai ke tuc nha Tan (221 TCN - 207 TCN), va đuoc tiep noi boi thoi ky Tam Quoc (220-280), cuoi cung cham dut duoi su cai tri cua nha Tan


= Nha Tan =


= Nha Đuong =


= Nha Tong =


= Nha Nguyen =


= Nha Minh =


= Nha Thanh =
Trieu đai nha Thanh su dung "Trung Quoc" đe giao tiep voi nuoc ngoai va ky nhieu van ban chinh thuc.


Chu thich