Vao sang ngay thu Bay, ngay 13 thang 1 nam 2018, mot bao đong ve ten lua đan đao đa vo tinh bi phat đi bang He thong Canh bao Khan cap va He thong Canh bao Khan cap Vo tuyen qua truyen hinh, đai phat thanh, va đien thoai di đong o tieu bang Hawaii cua Hoa Ky. Dong bao canh bao ghi rang co nguy co mot ten lua đan đao đang bay đen Hawaii, khuyen cao nguoi dan tim noi tru an, va ket luan: "Đay khong phai la mot cuoc tap duyet". Tin nhan đuoc gui đi luc 8:07 sang gio đia phuong. Coi bao đong phong thu dan su ngoai troi khong đuoc tieu bang kich hoat.
38 phut va 13 giay sau đo, cac vien chuc tieu bang noi rang dong bao đong đau tien đuoc gui đi la do mot loi giao tiep trong mot buoi dien tap tai Co quan Quan ly Khan cap Hawaii. Thong đoc bang David Ige đa cong khai xin loi ve bao đong gia nay. Uy ban Truyen thong Lien bang va Ha vien Hawaii đa mo nhieu cuoc đieu tra ve vu viec, dan đen viec giam đoc quan ly tinh trang khan cap cua tieu bang phai tu chuc.


Boi canh Cang thang leo thang giua Bac Trieu Tien va Hoa Ky, bao gom viec ca hai quoc gia nay đe doa rang ho co the su dung vu khi hat nhan chong lai nhau, đa lam day len tinh trang canh giac cao đo o Hawaii. Bac Trieu Tien đa tien hanh mot so vu thu ten lua đan đao xuyen luc đia trong nam truoc đo, gan đay nhat (tai thoi điem đo) la vao thang 11 nam 2017, nham tang cuong kha nang tan cong cua nuoc nay. Bac Trieu Tien co the co kha nang phong ten lua hat nhan toi Hawaii. Hawaii nam cach Bac Trieu Tien khoang 4,600 dam (7,403 km), va mot ten lua phong tu Bac Trieu Tien se chi cho nguoi dan o noi đay co thoi gian chuan bi la khoang 12 đen 15 phut.
Truoc đo mot thoi gian dai, cac quan chuc Hawaii đa co gang lam moi ke hoach khan cap cua tieu bang nay trong truong hop xay ra mot cuoc tan cong hat nhan tu Bac Trieu Tien. Mot email vao thang 10 nam 2017 tu Đai hoc Hawaii gui cho sinh vien voi dong tieu đe "Trong truong hop co tan cong hat nhan", noi dung co chua huong dan cua Co quan Quan ly Khan cap Hawaii ve cach phan ung trong truong hop bi tan cong hat nhan, đa gay tranh cai; mot nguoi phat ngon cua truong đai hoc cuoi cung đa xin loi vi "bat ky moi lo ngai khong can thiet nao ma [buc thu] co the đa gay ra". Thu nghiem coi canh bao phong thu dan su va tap duyet trong truong hop bi tan cong cung đa đuoc tien hanh tai bang nay vao ngay lam viec đau tien cua thang bat đau tu thang 12 nam 2017. Vao ngay 1 thang 12 nam 2017, coi bao đong đe doa hat nhan đa đuoc thu nghiem o Hawaii lan đau tien sau hon 30 nam; cac cong chuc tieu bang cho biet đay la buoi tap duyet đau tien trong so cac cuoc dien tap hang thang. Luc 11:45 sang, ngay 2 thang 1 nam 2018, bang đa tien hanh thu nghiem hang thang he thong coi canh bao phong thu dan su ngoai troi, bao gom viec phat đi Tin hieu Chu y Canh giac keo dai mot phut (Am Đeu), sau đo la Tin hieu Canh bao Tan cong keo dai mot phut (Am Ren). Khong co bai dien tap hoac tap duyet nao dien ra sau đo. Truoc ngay 13 thang 1 nam 2018, 26 buoi tap duyet đa đuoc thuc hien. Vern Miyagi, giam đoc cua Co quan Quan ly Khan cap Hawaii, giai thich rang cac nha lanh đao tieu bang "khong the lam ngo truoc nhung moi đe doa va cac vu thu ten lua lien mien nay tu Bac Trieu Tien" va cam thay can phai chuan bi nguoi dan truoc kha nang xay ra mot cuoc tan cong hat nhan. Cac nha chuc trach cung đa vach ra ke hoach se trien khai neu mot bao đong khan cap đuoc gui đi: mot canh bao đay danh cho đien thoai thong minh va mot thong điep lam gian đoan chuong trinh đang phat song truyen hinh va radio.
Truoc đo vao thang 1 nam 2018, Ajit Pai, Chu tich Uy ban Truyen thong Lien bang Hoa Ky (FCC), cho biet uy ban đa len ke hoach bo phieu đe đai tu he thong bao đong khan cap vo tuyen. Nhung cai cach đuoc đe xuat bao gom cung cap thong tin chi tiet hon trong cac dong canh bao va gioi han bao đong khan cap cho mot khu vuc đia ly cu the hon. Pai noi rang, ong hy vong nhung cai cach nay, se co hieu luc neu đuoc FCC thong qua, se khien cho he thong bao đong đuoc su dung nhieu hon trong cac tinh huong khan cap tai đia phuong va se lam cho nguoi dan coi trong hon cac canh bao ma ho nhan đuoc.


Vu viec = Bao đong =
Bao đong đuoc gui đi luc 8:07 sang Gio Chuan Hawaii–Aleut (HST). Nguoi dan o Hawaii cho biet ho đa nhin thay dong canh bao tren đien thoai thong minh cua ho. Nhieu anh chup man hinh cua dong thong bao đay đa đuoc chia se tren cac nen tang mang xa hoi, nhu Twitter. Dong bao đong ghi, tat ca cac chu cai đeu in hoa:

Cac chuong trinh truyen hinh đia phuong, bao gom tran đau bong ro đai hoc giua Florida va Ole Miss đuoc chieu tren kenh KGMB cua CBS va tran bong đa Ngoai hang Anh giua Tottenham Hotspur va Everton tren kenh KHNL cua NBC cung bi gian đoan boi mot thong điep canh bao tuong tu, đuoc truyen đi duoi dang Canh bao Nguy hiem Dan su. Thong điep canh bao tren chuong trinh truyen hinh đuoc hien thi duoi dang ca thong điep am thanh va bieu ngu cuon len. Mot phan cua thong điep ghi:
Mot thong điep canh bao cung lam gian đoan cac chuong trinh radio trong tieu bang. Tai Lihue, mot nguoi dan cho biet đa nghe thay mot thong điep tren radio thong bao ve "mot canh bao ten lua đang tien đen đoi voi cac đao Kauai va Hawaii".
Theo The Washington Post, nguyen nhan xay ra bao đong sai la do mot nhan vien tai Co quan Quan ly Khan cap Hawaii (HI-EMA), nguoi ma cac nha chuc trach cho biet la mot nhan vien đa lam viec o co quan trong muoi nam, truoc đay đa co hanh vi khien đong nghiep lo ngai. Vern Miyagi, giam đoc luc đo cua HI-EMA, cho biet bao đong đa vo tinh bi kich hoat boi nhan vien khi anh ta đang lam viec tai tru so Diamond Head Crater trong khi đang thay ca lam viec. Trong khi thay ca, mot giam sat vien đa tien hanh mot cuoc dien tap đot xuat, trong đo anh đa lien lac voi cac nhan vien quan ly khan cap tu xung la mot si quan tu Bo Tu lenh Thai Binh Duong Hoa Ky, theo cac quan chuc tieu bang. Cac nha chuc trach cho biet, nguoi giam sat đa noi sai so voi kich ban, o mot dong con noi, "Đay khong phai la tap duyet", mac du truoc va sau thong điep nay, anh đa noi "Dien tap, dien tap, dien tap", mot ma noi bo cua co quan đe cho biet rang đay la mot cuoc thu nghiem thay vi la truong hop khan cap thuc su.
Cac nha chuc trach noi rang sau khi nghe tuyen bo cua nguoi giam sat, nhan vien nay, nguoi đa "nham lan giua cac su kien trong đoi thuc va dien tap" it nhat hai lan truoc đo, đa tin rang co mot truong hop khan cap thuc su. Anh sau đo cung đa chung thuc đieu nay sau khi khai nhu vay trong mot tuyen bo viet tay. Trong mot cuoc phong van voi NBC News, nhan vien nay chia se rang anh ta "chac chan 100 phan tram rang đo la quyet đinh đung đan va rang no la su that". Anh tiep tuc tuyen bo rang anh khong phai chiu trach nhiem cho su co nay, rang nhin chung đo la mot loi he thong, va rang anh ta đa lam chinh xac nhung gi ma nguoi ta tung đao tao anh lam. Anh nhap vao nut đe gui đi mot thong bao that tren giao dien canh bao khan cap cua Hawaii đe (đang le ra la) thu nghiem phan mem may tinh chuan bi cho tan cong ten lua đan đao cua tieu bang va sau đo nhap vao man hinh thu hai, co vai tro nhu mot bien phap đe tranh truong hop nham lan, đe xac nhan. Mot nguoi phat ngon cua co quan noi voi to The Washington Post rang phan mem yeu cau nhan vien chon giua cac tuy chon "bao đong ten lua thu nghiem" va "bao đong ten lua", va anh đa chon tuy chon thu hai, lam cho bao đong đuoc gui đi tren toan bang. Nhan vien nay sau đo khang đinh voi hang tin Associated Press rang anh ta khong nghe thay phan ma nguoi giam sat noi "dien tap" qua đien thoai vi mot đong nghiep đa bat am thanh bang loa ngoai giua chung trong khi đang nghe tin nhan va ket qua la anh ta "chac chan 100 phan tram" la cuoc tan cong co that. Cac quan chuc tieu bang noi rang co nam nhan vien khac co mat tai co quan va tat ca moi nguoi trong so ho đeu nhan ra rang cuoc đien thoai la mot cuoc dien tap ngau hung. Ke tu su co nay, nhan vien nay đa bi nhieu nguoi đe doa se giet anh, va đa bay to loi xin loi cua anh nhieu lan.


= Phan ung cua bang =
Đen 8:10 sang gio HST, ba phut sau khi co canh bao đau tien, Tuong Arthur "Joe" Logan, Si quan quan tri cua Ve binh Quoc gia Hawaii đa lien lac voi Bo Tu lenh Thai Binh Duong Hoa Ky va xac nhan rang khong co vu phong ten lua nao. Vao thoi điem đo, So Canh sat Honolulu đuoc thong bao rang bao đong nay la bao đong gia. Cac nha chuc trach đa su dung he thong Điem Canh bao Tieu bang luc 8:13 sang đe huy canh bao, ngan cho no khong gui them cho bat ky đien thoai nao chua nhan đuoc canh bao, chang han nhu nhung đien thoai đa tat hoac khong co song. Theo cac vien chuc nha nuoc, nhan vien ban đau gui thong bao sai sot đa khong phan hoi khi đuoc yeu cau huy canh bao. Sau đo, anh ta noi rang anh cam thay nhu minh đa bi giang mot đon "vao than" khi nhan ra cuoc tan cong la mot cuoc tap duyet, hang tin Associated Press đua tin. Mot nhan vien khong ro danh tinh khac đa tom lay con chuot may tinh cua anh va huy canh bao khi nhan vien đau tien khong phan hoi.
Thong bao chinh thuc bac bo bao đong khan cap khong đuoc gui đi cho đen tan 8:20 sang, theo nhu dong thoi gian đuoc cac nha chuc trach đua ra sau vu viec. Cac tai khoan Facebook va Twitter cua Co quan Quan ly Khan cap Hawaii đa đang cac thong bao vao luc đo va keu goi moi nguoi bo qua bao đong gia. Vai phut sau, Thong đoc David Ige đa tweet lai thong bao cua HI-EMA tren Twitter va đang mot thong điep tuong tu tren Facebook đe thong bao cho nguoi theo doi cua ong rang bao đong đa bi huy bo. Ige sau đo cho biet su cham tre nay mot phan la do ong khong biet thong tin đang nhap Twitter cua minh. Mot email tu tieu bang cung đuoc gui đi vao khoang 8:25 sang, thong bao voi moi nguoi rang bao đong ban đau khong đung, theo nhu Honolulu Star-Advertiser đua tin.


 Bao đong thu hai  Luc 8:45 sang gio HST, 38 phut sau khi bao đong ban đau đuoc gui đen đien thoai o Hawaii, bao đong khan cap thu hai đuoc gui đi:

Canh bao thu hai đuoc gui đi "rat lau sau khi tat ca moi nguoi tu phai đoan quoc hoi Hawaii o Bo Tu lenh Thai Binh Duong Hoa Ky đa tran an the gioi tren Twitter rang no la mot bao đong gia roi", Pacific Business News nhan xet.
Thong đoc David Ige giai thich tai mot cuoc hop bao chieu hom đo rang cac nha chuc trach "phai bat đau mot quy trinh thu cong" va xin phep Co quan Quan ly Khan cap Lien bang đe gui canh bao thu hai vi khong co cach nao đe tu đong bac bo canh bao đau tien. Theo cac quan chuc, nhung thu tuc đo đa khien cho thong bao thu hai đuoc gui đi cham đen hon 30 phut sau khi cac nha lanh đao đa xac nhan trong noi bo rang bao đong nay la khong chinh xac.


= He qua =
Trong khoang thoi gian 38 phut giua bao đong đau tien va bao đong thu hai, he thong canh bao bang coi bao đong cua Hawaii—truoc đo đa đuoc thu nghiem nhu mot phan cua buoi tap duyet chuan bi cho tan cong ten lua vao thang truoc đo, lan đau tien ke tu Chien tranh Lanh—đa khong đuoc chinh thuc kich hoat. Neu mot ten lua thuc su đa đuoc phong đi, thi coi bao đong đang le ra phai keu sau khi canh bao đay o Hawaii đuoc gui đi; đieu nay đa khong xay ra, theo nhu quan sat cua mot so nguoi dan. Tuy nhien, cac nha chuc trach tuyen bo rang mot so coi bao đong duong nhu đa keu o mot so noi; mot so nguoi bao cao rang coi bao đong đa đuoc kich hoat tai Oahu chi vai phut sau khi thong bao đay xuat hien. Gan nhu khong co đong thai nao tai cac can cu quan su trong bang. Mot so chuyen bay thuong mai đa bi hoan trong mot khoang thoi gian ngan, mac du Bo Giao thong van tai Hawaii cho biet cac san bay va ben cang cua bang khong bi anh huong tren dien rong.
Hoat đong tren toan tieu bang đuoc đua tin la đa bi gian đoan. Honolulu Civil Beat đua tin rang nhung nguoi lai xe đa đo xe ben trong ham Xa lo Lien tieu bang H-3 tren đao Oahu đe tru an. Hawaii News Now đua tin rang coi bao đong đa keu tai Aloha Gymfest, mot cuoc thi đau the duc dung cu quoc te o Kailua, khien hang tram nguoi chay đi tim cho tru an. Sinh vien tai Đai hoc Hawaii o Manoa đuoc cho la đa tim đen nhung nha tru bui phong xa trong khuon vien truong, nhung sau khi phat hien ra rang chung bi khoa cua, thi đa phai tru trong cac lop hoc gan đo. Cac vien chuc tai giai đau golf PGA Tour Sony Open o Oahu đa ra lenh so tan trung tam truyen thong, con cac nhan vien thi tim cho tru an trong nha bep va phong thay đo cua cac đoi choi. Khach du lich tai Kualoa Ranch o Kaneohe đuoc nhan vien đua đen Boongke Battery Cooper, mot boongke bang be tong đuoc xay dung tren nui tu thoi The Chien II nhu mot phan cua San bay Kualoa truoc đay, va đuoc yeu cau la phai tru an tai đay. Nu đai bieu quoc hoi Colleen Hanabusa sau đo cho biet chong ba đa lai xe tren đuong cao toc o vung Honolulu va thay o to chay voi toc đo len đen 100 dam Anh tren gio (160 km/h) sau khi bao đong đuoc gui đi. Nhieu nguoi dan Hawaii va du khach đa tim noi tru an hoac khan truong chuan bi san sang tru bom tai noi ho đang o. Mot so nguoi phot lo bao đong khi ho nhan ra rang ho khong nghe thay coi bao đong, va sau khi ho khong thay truyen hinh hoac radio đia phuong đua tin. Mot so nguoi khac thi o trong nhung khu vuc ma coi bao đong co keu; ngoai ra, mot so đai truyen hinh cung đa đua tin ve bao đong nay.
Vu viec cung đa khien cho he thong đien thoai cua Hawaii bi qua tai. Nhung nguoi dan so hai đa goi đen nhung van phong Phong thu Dan su o Hawaii yeu cau tu van hoac them thong tin, khien cho tong đai bi ap đao, New Zealand Herald đua tin. Nhieu cuoc goi đen tong đai 911 khong the ket noi đuoc. Nhieu dich vu du lieu khong day ban đau cung bi tac nghen, khien nhieu nguoi khong the truy cap Internet đe xac nhan xem bao đong co that hay khong. Mot so cu dan đa goi cho ban be hoac  gia đinh đe noi loi vinh biet.
Bo truong Quoc phong My James Mattis noi rang chinh phu Bac Trieu Tien duong nhu khong co bat ky phan ung nao truoc bao đong sai nay.
Mot nguoi đan ong bi len con đau tim vai phut sau khi noi nhung loi ma anh tuong la loi vinh biet cuoi cung voi cac con anh sau bao đong ban đau, nhung anh ta đa song sot con đau tim nay.


Ghi chu Tham khao