Cach mang Dan toc Indonesia hoac Chien tranh Đoc lap Indonesia la mot xung đot vu trang va đau tranh ngoai giao giua Indonesia va Đe quoc Ha Lan, va mot cach mang xa hoi noi bo. Cach mang đuoc cho la bat đau tu Tuyen ngon đoc lap Indonesia nam 1945 va keo dai cho đen khi Ha Lan cong nhan đoc lap cua Indonesia vao cuoi nam 1949.
Đau tranh keo dai tren bon nam va keo theo cac xung đot vu trang rai rac song đo mau, nhung bien đong chinh tri va cong cong ben trong Indonesia, va hai can thiep ngoai giao quoc te lon. Mac du luc luong Ha Lan co the kiem soat cac thanh thi tai khu trung tam cua luc luong cong hoa tren cac đao Java va Sumatra, song ho khong the kiem soat cac lang que. Do đo, nuoc Cong hoa Indonesia cuoi cung chiem uu the trong ngoai giao quoc te va xung đot vu trang tai Java va cac đao khac.
Cach mang lat đo chinh quyen thuc dan Đong An Ha Lan. No cung bien đoi đang ke cac đang cap chung toc, cung nhu lam giam quyen luc cua nhieu quan chu đia phuong. Cach mang khong tao ra cai thien đang ke ve đoi song kinh te hoac chinh tri cua đa so dan cu.


Boi canh Chu nghia dan toc Indonesia va nhung phong trao ung ho đoc lap tu thuc dan Ha Lan, nhu Budi Utomo, Đang Dan toc Indonesia (PNI), Sarekat Islam, va Đang Cong san Indonesia (PKI), phat trien nhanh trong nua đau the ky 20. Budi Utomo, Sarekat Islam va cac to chuc khac theo đuoi cac chien luoc hop tac bang viec gia nhap Volksraad ("Hoi đong nhan dan") do Ha Lan đe xuong nham hy vong Indonesia co the gianh đuoc quyen tu tri. Nhung to chuc khac lua chon chien luoc bat hop tac, yeu cau quyen tu do ve tu tri khoi thuoc đia Đong An Ha Lan.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, Nhat Ban chiem đong Indonesia trong ba nam ruoi va đay la mot yeu to quyet đinh trong cuoc cach mang sau đo. Nguoi Ha Lan thieu nang luc bao ve thuoc đia cua minh truoc Quan đoi Nhat Ban, va Nhat Ban chiem đuoc Đong An Ha Lan chi trong ba thang. Tai Java, va o muc đo thap hon la tai Sumatra, nguoi Nhat truyen ba va khuyen khich tinh cam dan toc chu nghia. Mac du hanh đong nay giup ich ve chinh tri cho Nhat Ban hon la ung ho vo tu cho đoc lap cua Indonesia, song no giup thiet lap cac to chuc moi cua nguoi Indonesia va co vu cac lanh đao chinh tri nhu Sukarno. Nguoi Nhat cung pha huy va thay the co so kinh te, hanh chinh, va chinh tri do nguoi Ha Lan thiet lap.
Đen khi Nhat Ban co nguy co that bai trong chien tranh, Ha Lan tim cach tai thiet lap quyen uy cua ho tai Indonesia va yeu cau Quan đoi Nhat Ban "duy tri phap luat va trat tu" tai Indonesia. Ngay 7 thang 9 nam 1944, khi tinh hinh chien su bat loi cho Nhat Ban, Thu tuong Koiso Kuniaki hua hen ve đoc lap cho Indonesia, song khong đinh thoi gian cu the. Voi nhung nguoi ung ho Sukarno, loi tuyen bo nay đuoc nhin nhan la chung minh cho su cong tac cua ong voi nguoi Nhat.


Dien bien = Tuyen bo đoc lap =
Duoi ap luc tu cac to chuc cap tien va pemuda ('thanh nien') chinh tri hoa, Sukarno va Mohammad Hatta tuyen bo Indonesia đoc lap vao ngay 17 thang 8 nam 1945, hai ngay sau khi Thien hoang Nhat Ban đau hang Đong Minh. Ngay tiep theo, Uy ban Quoc gia Trung uong Indonesia (KNIP) bau Sukarno lam tong thong, va bau Mohammad Hatta lam pho tong thong.
Tin tuc ve tuyen ngon đoc lap sau đo đuoc truyen ba đen cac đao khac, va nhieu nguoi Indonesia o xa Jakarta khong tin vao đieu nay. Do tin tuc đuoc truyen đi, hau het nguoi Indonesia nhan la ung ho che đo Cong hoa, va tinh cam cach mang trai khap toan quoc. The luc ben ngoai nay đa thay đoi; mat nhieu tuan truoc khi luc luong Đong Minh tien vao Indonesia, con Ha Lan qua yeu do đai chien. Nhat Ban bi yeu cau ha vu khi va duy tri trat tu; mau thuan nay đuoc giai quyet phan nao bang cach trao vu khi cho nhung nguoi Indonesia đuoc Nhat đao tao.
Ket qua la khoang trong quyen luc trong nhung tuan sau khi Nhat Ban đau hang, tao ra mot tinh hinh bat on, song cung la mot co hoi cho nhung nguoi Cong hoa. Nhieu pemuda gia nhap cac to chuc đau tranh than Cong hoa (badan perjuangan). Nhung nguoi co ki luat nhat la nhung quan nhan tu nhung to chuc Giyugun va Heiho do Nhat Ban thanh lap song đa bai bo. Nhieu to chuc vo ky luat, nguyen nhan la hoan canh hinh thanh cua ho va đieu ma ho hieu la tinh than cach mang. Trong nhung tuan đau, binh si Nhat Ban thuong triet thoai tu cac khu vuc đo thi đe tranh đoi đau.
Trong thang 9 nam 1945, pemuda Cong hoa đoat quyen kiem soat nhung co so ha tang chinh, ke ca cac ga đuong sat va đuong xe đien trong nhung thanh thi lon nhat cua Java, ho it gap khang cu tu nguoi Nhat. Nham truyen ba thong điep cach mang, pemuda thiet lap nhung đai phat thanh va bao rieng, ve len tuong nham tuyen truyen tinh cam dan toc chu nghia. Tren hau het cac đao, nhung uy ban đau tranh va dan quan đuoc thiet lap. Bao chi cua phe Cong hoa tro nen pho bien tai Jakarta, Yogyakarta, va Surakarta, boi duong mot the he tac gia đuoc goi la angkatan 45 ('the he 45'), nhieu nguoi trong so nay tin rang cong viec cua ho co the la bo phan cua cach mang.
Cac lanh đao Cong hoa co gang nham giai hoa voi tinh cam quan chung; mot so muon đau tranh vu trang quyet liet; so khac muon mot tiep can ly tri hon. Mot so lanh đao nhu nhan vat canh ta Tan Malaka truyen ba y tuong rang đay la mot đau tranh cach mang se đuoc pemuda Indonesia lanh đao va gianh thang loi. Sukarno va Mohammad Hatta thi quan tam nhieu hon đen viec hoach đinh mot chinh phu va cac the che nham gianh đoc lap thong qua cach thuc ngoai giao. Cac cuoc tuan hanh ung ho cach mang dien ra tai cac thanh pho lon, trong đo co mot cuoc tuan hanh do Tan Malaka lanh đao tai Jakarta voi tren 200.000 nguoi, song Sukarno va Hatta đa che ngu thanh cong do lo ngai bao luc.
Thang 9 nam 1945, nhieu pemuda tu xung tro nen thieu kien nhan. Hien tuong pho bien la nhom dan toc bi xem la ngoai lai nhu tu binh Ha Lan, nguoi Au-A, nguoi Ambon va Hoa va nhung nguoi bi xem la điep vien phai chiu su đe doa, bat coc, trom cuop, va đoi khi la sat hai, tham chi la tan sat co to chuc. Nhung hanh đong nhu vay van tiep tuc o mot muc đo nhat đinh trong qua trinh cach mang. Khi muc đo bao luc gia tang tren toan quoc, chinh phu Cong hoa do Sukarno va Hatta lanh đao tai Jakarta keu goi binh tinh. Tuy nhien, pemuda von ung ho đau tranh vu trang cho rang tap the lanh đao cu la dao đong va phan boi cach mang, thuong dan đen xung đot giua nhung nguoi Indonesia.
Van đe long trung thanh ngay lap tuc noi len trong so nhung quan chu ban đia, chang han nhu nhung quan vuong tai Trung Java lap tuc tuyen bo ban than trung thanh voi Cong hoa, trong khi nhieu raja o cac đao xa thi it nhiet tinh hon. Su mien cuong cua nhieu đao xa cang sau sac them do tinh chat cap tien, phi quy toc, va đoi khi la Hoi giao cua tap the lanh đao cong hoa tap trung tai Java. Tuy nhien, Cong hoa nhan đuoc su ung ho tu Nam Sulawesi (bao gom quoc vuong cua Bone, nuoc van chong Ha Lan tu đau the ky), va tu raja Makassar va Bugis do ho ung ho Thong đoc Jakarta cua Cong hoa- mot nguoi Menado theo Co Đoc giao. Nhieu raja Bali chap thuan quyen uy cua Cong hoa.
Lo so nguoi Ha Lan se co gang tai lap quyen luc cua ho tai Indonesia, chinh phu Cong hoa moi va cac lanh đao cua no nhanh chong cung co chinh quyen non tre. Ben trong Indonesia, chinh phu moi du nhiet tinh song mong manh va tap trung tai Java. Chinh phu hiem khi va long leo trong viec tiep xuc voi cac đao xa, von co nhieu binh si Nhat Ban hon, it chi huy Nhat đong cam hon, va it cac lanh đao va nha hoat đong Cong hoa. Trong thang 11 nam 1945, mot chinh phu nghi vien đuoc thiet lap va Sjahrir đuoc bo nhiem lam thu tuong.


= Đong Minh chong cach mang =
Nguoi Ha Lan cao buoc Sukarno va Hatta cong tac voi nguoi Nhat, va to cao nuoc Cong hoa la mot san pham cua phat xit Nhat. Chinh phu Đong An Ha Lan chi nhan đuoc 10 trieu đo la tien vay tu Hoa Ky đe cap cho viec tro lai Indonesia.
Tuy nhien, Ha Lan von đa suy yeu tram trong do the chien va khong the phuc hoi thanh mot luc luong quan su đang ke cho đen đau nam 1946. Nhat Ban va cac thanh vien cua Đong Minh mien cuong chap thuan hanh đong trong vai tro quan ly. Do luc luong Hoa Ky tap trung tai cac đao goc cua Nhat Ban, Indonesia đuoc đat duoi quyen han cua Đo đoc nguoi Anh Louis Mountbatten, Tu lenh toi cao Đong Minh cua Bo Tu lenh Đong Nam A. Đong Minh đa kiem soat mot so khu vuc tach roi tai Kalimantan, Morotai (Maluku) va cac bo phan cua Irian Jaya; quan tri vien nguoi Ha Lan đa tro lai nhung khu vuc nay. Trong cac khu vuc ma Hai quan Nhat Ban hoat đong, viec quan Đong Minh đen nhanh chong đa ngan ngua cac hoat đong cach mang; tai đay cac binh si Uc, tiep đen la cac binh si va quan tri vien Ha Lan, tiep nhan đau hang cua Nhat Ban (ngoai tru tai Bali va Lombok). Do khong co khang cu manh, hai su đoan Luc quan Uc tiep tuc chiem đong mien đong Indonesia.
Anh Quoc chiu trach nhiem khoi phuc trat tu va chinh phu dan su tai Java. Nguoi Ha Lan cho rang đieu nay co nghia la chinh phu thuc dan tien chien va tuyen bo chu quyen đoi voi Indonesia. Tuy nhien, binh si Thinh vuong chung Anh khong đo bo len Java đe tiep nhan su đau hang cua Nhat Ban cho đen cuoi thang 9 nam 1945. Nhung nhiem vu tuc thi cua Louis Mountbatten gom co hoi huong khoang 300.000 nguoi Nhat, va phong thich cac tu nhan chien tranh. Ong khong muon, va cung khong đu luc, đe đua cac binh si cua minh vao mot cuoc đau tranh lau dai nham tai chiem Indonesia cho nguoi Ha Lan. Cac binh si Anh đau tien tien đen Jakarta vao cuoi thang 9 nam 1945, va đen cac thanh pho Medan, Padang, Palembang, Semarang va Surabaya vao thang 10. Trong mot no luc nham tranh xung đot voi nguoi Indonesia, Trung tuong Anh Quoc Philip Christison cho chuyen cac binh si cua quan đoi thuc dan Ha Lan cu đen mien đong Indonesia, noi ma Ha Lan tai chiem thuan loi. Cang thang leo thang khi binh si Đong Minh tien vao Java va Sumatra; xung đot no ra giua nhung nguoi Cong hoa va nhung đich thu ma ho nhan thuc, cu the la tu nhan Ha Lan, binh si thuc dan Ha Lan, nguoi Hoa, nguoi lai Au-A, va nguoi Nhat.
Giai đoan đau cua chien tranh bat đau vao thang 10 nam 1945, khi ma theo cac đieu khoan đau hang, nguoi Nhat co gang tai thiet lap quyen luc ma ho đa tu bo đoi voi nguoi Indonesia tai cac thanh thi. Quan canh Nhat Ban sat hai pemuda Cong hoa tai Pekalongan vao ngay 3 thang 10, va quan Nhat đay pemuda Cong hoa ra khoi Bandung va chuyen giao thanh pho cho nguoi Anh, song cuoc chien đau ac liet nhat co su tham du cua nguoi Nhat la tai Semarang. Ngay 14 thang 10, quan Anh bat đau chiem thanh pho. Quan Cong hoa đang triet thoai tra đua bang viec sat hai tu 130-300 tu nhan nguoi Nhat ma ho giu. 500 nguoi Nhat va 2.000 nguoi Indonesia thiet mang va nguoi Nhat hau nhu đa chiem đuoc thanh pho sau ngay sau khi quan Anh đen. Đong Minh hoi huong nhung binh si va thuong dan Nhat Ban con lai ve Nhat Ban, song co khoang 1.000 nguoi lua chon o lai va sau đo giup đo luc luong Cong hoa trong cuoc đau tranh vi đoc lap.
Nguoi Anh sau đo quyet đinh so tan 10.000 tu nhan lai Au-A va goc Au tai vung noi luc Trung Java bien đong. Cac phan đoi Anh đuoc phai đen cac thi tran Ambarawa va Magelang đa gap phai su khang cu manh me cua luc luong Cong hoa va su dung khong kich đe chong lai quan Indonesia. Sukarno dan xep mot lenh ngung ban vao ngay 2 thang 11, song đen cuoi thang 11 thi giao tranh lai bat đau va nguoi Anh triet thoai đen vung duyen hai. Cac cuoc tien cong cua luc luong Cong hoa chong lai Đong Minh va nhung thuong dan bi gan la than Ha Lan đat đen mot đinh cao vao thang 11 va thang 12, voi 1.200 nguoi bi sat hai tai Bandung khi pemuda quay lai tien cong. Trong thang 3 nam 1946, phe Cong hoa phan ung truoc mot toi hau thu cua Anh đe ho roi khoi Bandung bang cach phong hoa phan lon nua phia nam cua thanh pho, su kien noi tieng tai Indonedia voi ten goi "Bien lua Bandung". Binh si Anh Quoc cuoi cung roi khoi Indonesia trong thang 11 nam 1946, song luc nay 55.000 quan Ha Lan đa đo bo len Java.
Voi su tro giup cua Anh, nguoi Ha Lan cho quan đo bo len Jakarta va cac trung tam trong yeu khac. Cac nguon cua luc luong Cong hoa noi rang ho mat 8.000 nguoi cho đen thang 1 nam 1946 khi phong thu Jakarta, song khong the giu đuoc thanh pho. Tap the lanh đao cua luc luong Cong hoa do do thiet lap can cu tai thanh pho Yogyakarta voi su ung ho cot yeu cua tan vuong Hamengkubuwono IX. Yogyakarta đong mot vai tro lanh đao trong cach mang, nho vay ma thanh pho đuoc trao tinh trang Lanh tho đac biet.
Tren đao Java va Sumatra, nguoi Ha Lan co nhung thanh cong quan su tai cac thanh pho va thi tran lon, song khong the khuat phuc vung thon que. Tai cac đao xa (ke ca Bali), tinh cam Cong hoa khong manh, it nhat la trong tang lop tinh hoa. Sau đo, ho bi nguoi Ha Lan chiem đong mot cach tuong đoi de dang, va cac nha nuoc tu tri đuoc nguoi Ha Lan thiet lap, lon nhat trong so đo la Nha nuoc Đong Indonesia voi thu đo tai Makassar.


= Tan cong ngoai giao va quan su =
Hiep đinh Linggadjati do nguoi Anh lam trung gian va đuoc ky ket vao thang 11 nam 1946, theo đo Ha Lan cong nhan nuoc Cong hoa la the luc nam quyen tren thuc te tai Java, Madura, va Sumatra. Hai ben chap thuan thanh lap Hop chung quoc Indonesia vao ngay 1 thang 1 nam 1949, mot nha nuoc lien bang ban tu tri voi quan chu Ha Lan la nguyen thu quoc gia. Java va Sumatra do luc luong Cong hoa kiem soat la mot trong cac bang, cung voi cac khu vuc khac đai the nam duoi anh huong manh hon cua Ha Lan, bao gom Nam Borneo, Sulawesi, Maluku, quan đao Sunda Nho, va Tay New Guinea. Uy ban Quoc gia Trung uong Indonesia (KNIP) khong phe chuan thoa thuan cho đen thang 2 nam 1947, ca Cong hoa va Ha Lan đeu khong thoa man voi thoa thuan. Ngay 25 thang 3 nam 1947, Ha nghi vien Ha Lan phe chuan mot phien ban rut gon cua hiep đinh, đieu nay khong đuoc Cong hoa Indonesia chap thuan. Hai ben nhanh chong cao buoc nhau vi pham thoa thuan.
Vao nua đem ngay 20 thang 7 nam 1947, nguoi Ha Lan phat đong mot cuoc tan cong quan su lon mang ten Chien dich san pham, voi muc đich la chinh phuc nuoc Cong hoa. Nguoi Ha Lan mo ta chien dich la politionele acties ("hanh đong canh sat") nham khoi phuc phap luat va trat tu. Đieu nay la nhiem vu cua Quan đoi Hoang gia Đong An Ha Lan, tuy nhien, đuong thoi đa so binh si Ha Lan tai Indonesia thuoc Quan đoi Hoang gia Ha Lan. Trong cuoc tan cong, luc luong Ha Lan đay binh si Cong hoa ra khoi nhieu noi tai Sumatra, Đong va Tay Java. Luc luong Cong hoa bi han che trong khu vuc Yogyakarta tai Java. Đe duy tri luc luong tai Java, nay len đen 100.000 binh si, nguoi Ha Lan gianh quyen kiem soat cac đon đien sinh loi tai Sumatra, cac co so dau va than, va kiem soat toan bo cac cang nuoc sau tai Java.
Phan ung quoc te đoi voi cac hanh đong cua Ha Lan la tieu cuc. Uc va An Đo đac biet tich cuc trong viec ung ho su nghiep cua Cong hoa Indonesia tai Lien Hop Quoc, cung nhu Lien Xo, va quan trong nhat la Hoa Ky. Cac tau cua Ha Lan tiep tuc bi cong nhan Uc tay chay boc xep tu thang 9 nam 1945. Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc truc tiep tham du vao xung đot, thiet lap mot uy ban nham đam bao tiep tuc đam phan, khien vi the ngoai giao cua Ha Lan đac biet kho khan. Mot lenh ngung ban theo keu goi cua Lien Hop Quoc đuoc Ha Lan va Sukarno thu xep vao ngay 4 thang 8 nam 1947.

Hoi đong Bao An Lien Hop Quoc moi gioi Hiep đinh Renville nham khac phuc Hiep đinh Linggarjati đa sup đo. Hiep đinh đuoc phe chuan vao thang 1 nam 1948 va cong nhan mot lenh ngung ban theo "đuong Van Mook "- ket noi cac điem nguoi Ha Lan tien xa nhat. Tuy nhien, nhieu vi tri cua luc luong Cong hoa van đuoc giu sau đuong ranh gioi. Hiep đinh cung yeu cau to chuc trung cau dan y ve tuong lai chinh tri tai cac khu vuc do Ha Lan nam giu. Luc luong Cong hoa gianh đuoc nhieu thien y cua nguoi My.
No luc ngoai giao giua Ha Lan va Cong hoa Indonesia tiep tuc trong suot nam 1948 va 1949. Ap luc chinh tri ca o quoc noi va quoc te đa can tro no luc cua Ha Lan. Tuong tu, cac lanh đao Cong hoa phai đoi dien voi kho khan lon trong viec thuyet phuc nhan dan chap thuan nhuong bo ve ngoai giao. Đen thang 7 nam 1948, cac cuoc đam phan bi be tac va nguoi Ha Lan đon phuong thuc đay khai niem Indonesia lien bang cua Van Mook. Lien bang Nam Sumatra va Đong Java moi đuoc thiet lap, mac du khong co co so ung ho kha thi. Ha Lan thiet lap Hoi đong tu van lien bang, mot co cau gom cac lanh đao cua lien bang, va đuoc giao nhiem vu hinh thanh mot Hop chung quoc Indonesia va mot chinh phu lam thoi vao cuoi nam 1948. Tuy nhien, cac ke hoach cua Ha Lan khong co cho cho nuoc Cong hoa tru khi luc luong nay chap thuan mot vai tro nho đa đuoc xac đinh cho no. Cac ke hoach sau bao gom Java va Sumatra song loai bo moi đe cap đen nuoc Cong hoa.. Điem vuong mac chinh trong đam phan la can bang quyen luc giua Cao uy Ha Lan va luc luong Cong hoa.
Thieu tin tuong lan nhau giua Ha Lan va Cong hoa Indonesia can tro cac cuoc đam phan. Luc luong cong hoa lo so mot chien dich lon thu nhi cua Ha Lan, trong khi Ha Lan phan đoi hoat đong tiep dien cua luc luong Cong hoa tai phan phia Ha Lan cua đuong Renville. Trong thang 2 nam 1948, su đoan Siliwangi cua Quan đoi Cong hoa do Nasution chi huy đa hanh quan tu Tay Java đen Trung Java; hanh đong nay nham muc đich giam bot cang thang noi bo cua luc luong cong hoa lien quan đen Su đoan tai khu vuc Surakarta. Tuy nhien ho xung đot voi binh si Ha Lan khi vuot qua nui Slamet, va nguoi Ha Lan cho rang hanh đong nay nham trong mot cuoc chuyen quan co he thong qua đuong Renville. Lo so nhung cuoc xam nhap nhu vay thuc su thanh cong, cung voi su pha hoai ro rang cua luc luong cong hoa voi nha nuoc Pasundan do Ha Lan thanh lap va cac bao cao tieu cuc, lanh đao Ha Lan ngay cang thay minh đe mat kiem soat.
Nan chi đam phan voi luc luong Cong hoa va tin rang the luc nay bi suy yeu do cac cuoc noi loan cua Darul Islam va Madiun, Ha Lan phat đong mot cuoc tan cong quan su vao ngay 19 thang 12 nam 1948 mang ten 'Chien dich Ga gay'. Đen ngay hom sau, quan Ha Lan chiem đuoc thanh pho Yogyakarta, noi giu vai tro la thu đo lam thoi cua Cong hoa Indonesia. Đen cuoi thang 12, toan bo cac thanh pho chinh cua luc luong Cong hoa tren đao Java va Sumatra đeu roi vao tay nguoi Ha Lan. Tong thong, pho tong thong va nhieu bo truong cua Cong hoa Indonesia bi quan Ha Lan bat giu va luu đay đen đao Bangka o ngoai khoi Sumatra. Trong cac khu vuc quanh Yogyakarta va Surakarta, quan Cong hoa tu choi đau hang va tiep tuc mot cuoc chien du kich duoi su lanh đao cua Tham muu truong Sudirman. Chinh phu khan cap nuoc Cong hoa Indonesia đuoc thanh lap tai Tay Sumatra.
Mac du quan Ha Lan chiem đuoc cac thanh thi tai khu vuc trung tam cua Cong hoa tren đao Java va Sumatra, song ho khong the kiem soat vung thon que. Quan Cong hoa va luc luong du kich duoi su lanh đao cua Trung ta Suharto tien cong cac vi tri cua nguoi Ha Lan tai Yogyakarta vao rang sang ngay 1 thang 3 nam 1949. Nguoi Ha Lan bi truc xuat khoi thanh pho trong sau gio song quan tiep vien đuoc đua đen tu cac thanh pho Ambarawa va Semarang nam gan đo vao buoi chieu. Nhung chien si Indonesia rut lui vao 12 gio trua va nguoi Ha Lan lai tien vao thanh pho. Mot cuoc tan cong tuong tu chong quan Ha Lan tai Surakarta duoi quyen chi huy cua Trung ta Slamet Riyadi dien ra vao ngay 7 thang 8 cung nam.
Mot lan nua, du luan quoc te lai co phan ung tieu cuc voi cac chien dich quan su cua Ha Lan, trong đo co Lien Hop Quoc va Hoa Ky. Trong thang 1 nam 1949, Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc thong qua mot nghi quyet yeu cau phuc hoi chinh phu nuoc Cong hoa. Vien tro rieng cua Hoa Ky cho cac no luc cua Indonesia thuoc Ha Lan lap tuc bi huy bo va co ap luc ngay cang lon trong Quoc hoi Hoa Ky ve viec cat het moi vien tro. Chung gom co kinh phi tu ke hoach Marshall co y nghia quan trong voi viec tai thiet Ha Lan hau the chien voi tong cong 1 ty USD. Chinh phu Ha Lan cung danh mot khoan tuong đuong mot nua kinh phi nay cho cac chien dich cua ho tai Indonesia. Tinh hinh vien tro cua Hoa Ky co the đuoc su dung đe tai tro cho "mot đe quoc lao hoa va bat luc" thuc đay nhieu tieng noi quan trong tai My – bao gom trong Đang Cong hoa – va tu trong cac giao hoi va to chuc phi chinh phu Hoa Ky len tieng ung ho đoc lap cua Indonesia.


= Roi loan noi bo =
Đieu goi la 'cach mang xa hoi' sau tuyen ngon đoc lap la nhung thach thuc đoi voi trat tu xa hoi tai Indonesia do nguoi Ha Lan thiet lap, va tren mot muc đo nhat đinh la ket qua cua su phan uat chong lai cac chinh sach ma nguoi Nhat ap đat. Tren toan quoc, nhan dan noi day chong lai giai cap quy toc truyen thong va thon truong, va co gang phat huy quyen su huu đai chung đoi voi ruong đat va cac tai nguyen khac. Đa so cac cuoc cach mang xa hoi nhanh chong ket thuc; trong hau het truong hop cac thach thuc đoi voi trat tu xa hoi bi đan ap.
Mot van hoa bao luc bat nguon tu nhung mau thuan sau sac von chia re vung nong thon trong cuoc cach mang, va sau đo lien tuc bung no trong suot nua cuoi cua the ky 20. Thuat ngu 'cach mang xa hoi' đuoc su dung cho mot loai cac hanh đong thuong la bao luc cua phai ta, bao gom ca cac no luc vi tha nham to chuc mot cach mang thuc su va đon gian la hanh đong tra thu, oan han va khang đinh quyen luc. Bao luc la mot trong so nhieu bai hoc đuoc day trong thoi gian Nhat Ban chiem đong, va cac nhan vat bi xac đinh la 'phong kien', gom cac quoc vuong, nhiep chinh, hoac chi la phu ho, thuong bi tan cong, đoi khi bi chat đau, va ham hiep tro thanh mot vu khi chong lai nu gioi 'phong kien'. Tai cac vuong quoc duyen hai tren đao Sumatra va Kalimantan, cac quoc vuong va nhung nguoi co quyen luc khac von đuoc nguoi Ha Lan chong đo đa bi tan cong ngay sau khi nha chuc trach nguoi Nhat roi đi. Cac lanh chua đia phuong the tuc tai Aceh von la nen tang cho su cai tri cua Ha Lan thi nay bi hanh quyet, song hau het cac vuong quoc tai Indonesia đeu roi lai vao tay nguoi Ha Lan.
Hau het nguoi Indonesia song trong lo so va bat on, đac biet la co mot phan đang ke dan cu ung ho Ha Lan hoac van song duoi su kiem soat cua Ha Lan. Loi keu goi cach mang 'Tu do hay la chet' thuong đuoc luc luong Cong hoa hieu la giet choc. Cac thuong nhan thuong o trong tinh trang đac biet kho khan, mot mat ho bi luc luong Cong hoa ep phai tay chay triet đe viec ban hang hoa cho nguoi Ha Lan; mat khac canh sat Ha Lan co the tan nhan trong no luc nham đan ap nhung nguoi buon lau ma von la cho dua kinh te cua luc luong Cong hoa. Trong mot so khu vuc, thuat ngu kedaulatan rakyat ('thi hanh chu quyen cua nhan dan') von đe cap đen trong phan mo đau cua Hien phap va đuoc pemuda su dung nham yeu cau cac chinh sach chu đong tich cuc tu lanh đao cua ho, đuoc su dung khong chi đe trung dung hang hoa, ma con đe bien minh cho tong tien va trom cuop. Đac biet, cac thuong nhan nguoi Hoa thuong bi buoc phai giu hang hoa cua ho o muc gia re gia tao do bi doa giet.
Ngay 18 thang 9 nam 1948, cac thanh vien cua Đang Cong san Indonesia (PKI) va Đang Xa hoi Indonesia (PSI) tuyen bo mot 'Cong hoa Xo viet Indonesia' tai Madiun o phia đong cua Yogyakarta. Ho đanh gia đay la thoi điem thich hop cho mot cuoc noi day vo san, ho du tinh bien nuoc Cong hoa Xo viet thanh mot trung tam tap hop đe khoi nghia chong "Sukarno-Hatta, bon no le cua nguoi Nhat va My". Tuy nhien, Madiun bi quan Cong hoa gianh lai trong mot vai tuan va thu linh noi day la Musso thi bi giet. Thong đoc Đong Java la Suryo, mot vai si quan canh sat va lanh đao ton giao bi phien quan sat hai. Su kien nay ket thuc mot hanh đong anh huong xau đen cuoc cach mang, va thay đoi su đong cam mo ho cua Hoa Ky dua tren tinh than chong thuc dan sang ung ho ve ngoai giao. Tren phuong dien quoc te, nuoc Cong hoa nay đuoc nhin nhan la chong cong đang tin cay va la mot đong minh tiem nang trong Chien tranh Lanh đang noi len giua 'the gioi tu do' do Hoa Ky lanh đao va phe do Lien Xo lanh đao.
Cac thanh vien cua Quan đoi Cong hoa xuat than tu to chuc Hizbullah Indonesia cam thay bi chinh phu Indonesia phan boi. Trong thang 5 nam 1948, ho tuyen bo mot chinh the ly khai mang ten Negara Islam Indonesia (Quoc gia Hoi giao Indonesia). Chinh the do mot nha than bi Hoi giao la Sekarmadji Maridjan Kartosuwirjo lanh đao, Darul Islam tim cach kien lap Indonesia theo che đo than quyen Hoi giao. Đuong thoi, Chinh phu Cong hoa khong phan ung do ho tap trung vao moi đe doa tu nguoi Ha Lan. Mot so lanh đao cua Đang Masjumi đong cam voi cuoc noi loan. Sau khi Cong hoa Indonesia gianh lai toan bo lanh tho trong nam 1950, chinh phu xac đinh Darul Islam la moi đe doa nghiem trong, đac biet la sau khi mot so tinh tuyen bo gia nhap Darul Islam. Cuoc noi day nay bi dap tat vao nam 1962.


= Chuyen giao chu quyen =
Su khang cu ben bi cua Cong hoa Indonesia va ngoai giao quoc te tich cuc khien the gioi phan đoi cac no luc cua Ha Lan nham tai lap thuoc đia cua ho. 'Hanh đong canh sat' thu nhi la mot tham hoa ve ngoai giao cho chinh nghia cua Ha Lan. Quoc vu khanh Hoa Ky Dean Acheson thuc bach chinh phu Ha Lan tham gia cac cuoc đam phan theo nghi quyet truoc đay cua Lien Hop Quoc song đen đuong thoi van bi Ha Lan khuoc tu. Hoi nghi ban tron Ha Lan–Indonesia đuoc to chuc tai La Haye tu ngay 23 thang 8 nam 1949 đen ngay 2 thang 11 nam 1949 giua Cong hoa Indonesia, Ha Lan, va nhung quoc gia do Ha Lan thiet lap. Ha Lan chap thuan cong nhan chu quyen cua Indonesia trong mot lien bang moi goi la 'Hop chung quoc Indonesia' (RUSI). The che nay se bao gom toan bo cac lanh tho nguyen thuoc Đong An Ha Lan song ngoai tru Tan Guinea thuoc Ha Lan; chu quyen tai lanh tho nay theo thoa thuan se do Ha Lan nam giu cho đen cac cuoc đam phan tiep theo voi Indonesia. Van đe kho khan khac la ma Indonesia nhuong bo la no cua Đong An Ha Lan. Indonesia chap thuan chiu trach nhiem ve so tien nay voi tong cong la 4,3 ty guilder, mot phan trong so đo lien quan đen no luc cua Ha Lan nham tieu diet cach mang. Chu quyen cuoi cung đuoc chuyen giao vao ngay 27 thang 12 nam 1949, va quoc gia moi ngay lap tuc đuoc Hoa Ky cong nhan.

Phan lanh tho tren đao Java va Sumatra do luc luong Cong hoa kiem soat hop thanh mot bang duy nhat trong 16 bang cua lien bang, song chiem gan mot nua dan so toan lien bang. 15 bang khac đuoc nguoi Ha Lan thiet lap tu nam 1945. Nhung bang nay bi giai the vao Cong hoa Indonesia trong nua đau nam 1950. Mot chinh bien chong Cong hoa tai Bandung va Jakarta do Quan đoan Ratu Adil cua Raymond Westerling tien hanh vao ngay 23 thang 1 nam 1950 dan đen viec giai the bang Pasundan đong dan cu tai Tay Java, do đo đay nhanh su tan ra cua ket cau lien bang. Cac binh si thuc dan co mot phan lon la nguoi Ambon đa xung đot voi binh si Cong hoa tai Makassar trong Noi day Makassar vao thang 4 nam 1950. Nguoi Ambon chu yeu theo Co Đoc giao đen tu mot trong vai khu vuc co tinh cam ung ho Ha Lan va ho nghi ngo ve Cong hoa do nguoi Java Hoi giao chi phoi va xem nhung nguoi Cong hoa la canh ta. Ngay 25 thang 4 nam 1950, mot Cong hoa Nam Maluku (RMS) đoc lap đuoc tuyen bo tai Ambon song bi quan đoi Cong hoa đan ap trong mot chien dich tu thang 7 đen thang 11. Ngay 17 thang 8 nam 1950, nhan ki niem 5 nam ngay ong cong bo tuyen ngon đoc lap cua Indonesia, Sukarno tuyen bo nuoc Cong hoa Indonesia la mot quoc gia đon nhat.


Tac đong Theo uoc tinh, so nguoi Indonesia thiet mang trong giao tranh dao đong tu 45.000 đen 100.000 va so thuong dan thiet mang vuot qua 25.000 va co the cao đen 100.000. Tong cong co 980 binh si Anh Quoc thiet mang hoac mat tich tai Java va Sumatra trong cac nam 1945 va 1946, hau het trong so ho la nguoi An Đo. Co hon 4.000 binh si Ha Lan thiet mang tai Indonesia tu nam 1945 đen nam 1949. Nhieu nguoi Nhat Ban bo mang hon; chi tai Bandung đa co 1.057 binh si Nhat thiet mang, mot nua trong so đo la trong chien đau thuc te, phan con lai bi nguoi Indonesia sat hai trong gian du. Hang nghin nguoi Hoa va nguoi lai Au-A bi sat hai hoac mat nha cua, du tren thuc te co nhieu nguoi Hoa ung ho cach mang. Bay trieu nguoi phai di doi tai Java va Sumatra.
Cach mang co nhung anh huong truc tiep đen đieu kien kinh te; thieu hut hang hoa la đieu pho bien, đac biet la thuc pham, trang phuc va nhien lieu. Kinh te cua nguoi Ha Lan va luc luong Cong hoa đeu phai tai thiet sau Chien tranh the gioi thu hai va ton tai qua nhung gian đoan do cach mang. Luc luong Cong hoa thiet lap toan bo nhu cau can thiet cho sinh hoat, tu 'tem buu chinh, phu hieu quan đoi, va ve tau hoa' trong khi chiu phong toa thuong mai cua Ha Lan. Roi loan va lam phat bat nguon tu canh tranh tien te; cac loai tien Nhat Ban, Ha Lan moi, va Cong hoa đeu đuoc su dung, thuong la đong thoi.
Đoc lap cua Indonesia đuoc đam bao thong qua mot qua trinh ket hop ngoai giao va vu luc. Mac du tinh trang vo ki luat cua ho lam gia tang trien vong vo chinh phu, song neu khong co đoi dau giua pemuda voi cac the luc thuc dan ben ngoai va Indonesia, cac no luc ngoai giao cua luc luong Cong hoa se la vo ich. Cach mang la buoc ngoat trong lich su hien đai cua Indonesia, quy đinh điem tham chieu va xac nhan cho xu huong chinh tri chinh cua quoc gia cho đen nay. No cung xuc tien chu nghia cong san tai Indonesia, tien đen dan toc hoa chien binh, dan đen 'dan chu chi đao' cua Sukarno, đen Hoi giao chinh tri, nguon goc cua quan đoi Indonesia va vai tro cua no trong suc manh Indonesia, cac dan xep hien phap cua quoc gia, va tap trung hoa quyen luc tai Indonesia.
Cach mang tiet tru mot chinh quyen thuc dan, cung voi cac raja- bi nhin nhan la loi thoi va bat luc. Ngoai ra, no noi long phan loai chung toc va xa hoi cung nhac thoi thuoc đia. Sinh luc va khat vong đuoc hinh thanh trong nguoi Indonesia; mot lan song sang tao moi đuoc nhan thay trong van nghe, cung nhu cau lon ve giao duc va hien đai hoa. Tuy nhien, no khong cai thien đang ke đoi song kinh te va chinh tri cua nhung nong dan ngheo chiem phan lon trong dan so, chi mot so nguoi Indonesia co the đat đuoc vai tro lon hon trong thuong nghiep, va hy vong ve dan chu tan vo trong vong mot thap nien.


Loi xin loi cua nguoi Ha Lan Nam 2013, chinh phu Ha Lan đa xin loi ve hanh vi bao luc chong lai nguoi dan Indonesia. Nam 2016, Bo truong Ngoai giao Ha Lan Bert Koenders đa xin loi ve vu tham sat 400 dan lang Indonesia cua quan đoi Ha Lan vao nam 1947. Trong chuyen tham cap nha nuoc toi Indonesia vao thang 3 nam 2020, Vua Willem-Alexander đa bat ngo đua ra loi xin loi ve "bao luc qua muc" cua quan đoi Ha Lan.`
Vao ngay 17 thang 2 nam 2022, mot bai đanh gia lich su quan trong cua Ha Lan đa đuoc phat hanh, co tua đe  Đoc lap, Giai phong thuoc đia, Bao luc va Chien tranh o Indonesia, 1945–1950 . Nghien cuu đuoc thuc hien boi ba to chuc: Vien nghien cuu Đong Nam A va Caribe Hoang gia Ha Lan (KITLV), Vien lich su quan su Ha Lan (NIMH) va Vien nghien cuu chien tranh, diet chung va diet chung NIOD. Cuoc đanh gia ket luan rang Ha Lan đa su dung bao luc qua muc va co he thong trong chien tranh. Theo đanh gia, "Viec su dung bao luc cuc đo cua cac luc luong vu trang Ha Lan khong chi pho bien ma con thuong co chu y" va "đuoc dung tung o moi cap đo: chinh tri, quan su va phap ly." Cung ngay, Thu tuong Ha Lan Mark Rutte đa xin loi ve nhung hanh đong tan bao ma nguoi Ha Lan đa gay ra trong chien tranh va cung vi su that bai cua cac chinh phu Ha Lan truoc đay đe thua nhan no.


Chu thich Tham khao Friend, Theodore (2003). Indonesian Destinies. The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-01834-6.
Kahin, George McTurnan (1952). Nationalism and Revolution in Indonesia. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN 0-8014-9108-8.
Kahin, George McTurnan; Audrey Kahin (2003). Southeast Asia: A Testament. London: Routledge Curzon. ISBN 0-415-29975-6.
Reid, Anthony (1974). The Indonesian National Revolution 1945–1950. Melbourne: Longman Pty Ltd. ISBN 0-582-71046-4.
Ricklefs, M.C. (1993). A History of Modern Indonesia Since c.1300. San Francisco: Stanford University Press.
Vickers, Adrian (2005). A History of Modern Indonesia. New York: Cambridge University Press. tr. 85–112. ISBN 0-521-54262-6.


Đoc them Anderson, Ben (1972). Java in a Time of Revolution: Occupation and Resistance, 1944–1946. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. ISBN 0-8014-0687-0.
Cribb, Robert (1991). Gangster and Revolutionaries: The Jakarta People's Militia and the Indonesian Revolution 1945–1949. Sydney, Australia: ASSA Southeast Asian Publications Series – Allen and Unwin. ISBN 0-04-301296-5.
Drooglever, P. J. (1999). Guide to the Archives on Relations between the Netherlands and Indonesia 1945–1963. M. J. B. Schouten & Mona Lohanda. The Hague, Netherlands: ING Research Guide.
Frederick, William H. (1989). Visions and Heat: The Making of the Indonesian Revolution. Athens, Ohio: Ohio University Press. ISBN 0-8214-0906-9.
George, Margaret (1980). Australia and the Indonesian Revolution. Melbourne University Press. ISBN 0-522-84209-7.
Heijboer, Pierre (1979). De Politionele Acties, Fibula-van Dishoeck, Haarlem (richly illustrated with a military focus, in Dutch)
Ide Anak Agug Gde Agung (1996) (translated to English by Linda Owens)From the Formation of the State of East Indonesia Towards the Establishment of the United States of Indonesia Jakarta: Yayasan Obor Indonesia ISBN 979-461-216-2 (Original edition Dari Negara Indonesia Timur ke Republic Indonesia Serikat 1985 Gadjah Mada University Press)
Jong, Dr. L. de (1988). Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 12, Sdu, 's-Gravenhage (an authoritative standard text on both the political and military aspects, in Dutch)
Kahin, Audrey (1995). Regional Dynamics of the Indonesian Revolution. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-0982-3.
Kahin, George McTurnan (1952) [1951]. "Nationalism and Revolution in Indonesia". Ithaca, NY: Cornell University Press. OCLC 406170. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)Quan ly CS1: postscript (lien ket)
Lucas, A. (1991). One Soul One Struggle. Region and Revolution in Indonesia. St. Leonards, Australia: Allen & Unwin. ISBN 0-04-442249-0.
McMillan, Richard. The British Occupation of Indonesia 1945–1946. New York, NY: Routledge. ISBN 0-415-35551-6.
Payne, Robert (1947). The Revolt In Asia. New York: John Day.
Poeze, Harry A. (2007). Verguisd en vergeten. Tan Malaka, de linkse beweging en de Indonesische Revolutie 1945–1949. KITLV. tr. 2200. ISBN 978-90-6718-258-4.
Taylor, Alastair M. (1960). Indonesian Independence and the United Nations. London: Stevens & Sons Ltd. ASIN B0007ECTIA.
Yong Mun Cheong (2004). The Indonesian Revolution and the Singapore Connection, 1945–1949. Leiden, Netherlands: KITLV Press. ISBN 90-6718-206-0.