Trong khi tuong hoc, xoay thuan (con goi la xoay tu) la khoi khong khi lon xoay quanh mot vung ap suat thap manh. Xoay thuan đuoc đac trung boi gio xoay vao trong va xoay quanh mot vung ap suat thap.
Cac he thong ap suat thap lon nhat la cac xoay cuc (Polar vortex) va xoay thuan ngoai nhiet đoi voi quy mo lon nhat (synoptic scale). Cac xoay thuan loi am nhu xoay thuan nhiet đoi va cac xoay thuan can nhiet đoi cung nam trong quy mo nay. Cac xoay thuan co trung, loc xoay va loc cat thuoc quy mo trung nho hon . Cac xoay thuan cap cao co the ton tai ma khong co vung ap suat thap o be mat, va co the chum lai tu đay cua vung ap suat thap nhiet đoi thuoc phan tren cua tang đoi luu trong nhung thang mua he o Bac ban cau. Cac xoay thuan cung xuat hien tren cac hanh tinh ngoai Trai Đat, chang han nhu sao Hoa va sao Hai Vuong . Su hinh thanh xoay thuan mo ta qua trinh hinh thanh va cuong đo cua xoay thuan . Cac xoay thuan ngoai nhiet đoi bat đau nhu la nhung đot song o cac vung rong lon co đo tuong phan nhiet đo vi đo trung mo rong đuoc goi la cac vung baroclinic. Cac vung nay ket giao va tao thanh frong thoi tiet khi su luu hanh xoay đong kin va tang cuong. Sau đo trong chu ky song cua chung, cac xoay thuan ngoai nhiet đoi hap luu khi khong khi lanh lam giam khi nong va tro thanh he thong loi lanh. Xich loc cua Mot tuyen đuong cua xoay thuan đuoc huong dan trong suot vong đoi cua no tu 2 đen 6 ngay nho luong lai cua dong tia can nhiet đoi.
Frong thoi tiet đanh dau ranh gioi giua hai khoi khong khi co nhiet đo, đo am va mat đo khac nhau va lien quan đen cac hien tuong khi tuong noi bat nhat. Frong lanh manh đac trung voi cac dai hep cua cac con dong va thoi tiet khac nghiet, va thinh thoang co the đuoc đi truoc boi cac đuong squall hoac đuong kho. Frong nhu vay hinh thanh phia tay cua trung tam luu thong va thuong di chuyen tu tay sang đong; Frong nong hinh thanh o phia Đong cua trung tam xoay thuan va thuong đuoc đi truoc boi may stratus cap thap gay mua va suong mu. Frong nong di chuyen huong cuc ve phia truoc cua tuyen đuong xoay thuan. Cac frong hap luu hinh thanh vao cuoi chu ky song cua xoay thuan o gan trung tam cua xoay thuan va thuong bao quanh trung tam bao.
Su hinh thanh xoay thuan nhiet đoi mo ta qua trinh phat trien cua xoay thuan nhiet đoi. Cac xoay thuan nhiet đoi hinh thanh do nhiet nong tiem an dan boi hoat đong cua dong bao va la loi am. Con loc co the chuyen đoi giua cac thoi ky ngoai nhiet đoi, can nhiet đoi va nhiet đoi. Xoay thuan trung hinh thanh xoay thuan loi am tren mat đat, va co the dan toi su hinh thanh loc xoay. Voi rong (waterspout) cung co the hinh thanh tu xoay thuan trung, nhung thuong phat trien tu moi truong co đo bat on đinh cao va gio đut doc thap. O Đai Tay Duong va đong bac Thai Binh Duong, mot con xoay thuan nhiet đoi thuong đuoc goi la hurricane (ten cua than gio Trung My co đai, Huracan), o An Đo va Nam Thai Binh Duong, no đuoc goi la cyclone, va phia tay bac Thai Binh Duong no đuoc goi la typhoon.


Ket cau Co mot so đac điem cau truc pho bien đoi voi tat ca cac con xoay thuan. Mot con xoay thuan la mot khu vuc ap suat thap. Mot trung tam cua xoay thuan (thuong đuoc biet đen trong mot con bao nhiet đoi truong thanh nhu la mat bao), la khu vuc co ap suat khong khi thap nhat trong vung . Gan trung tam, luc chenh lech ap suat (tu ap suat o trung tam cua xoay thuan so voi ap suat ben ngoai con bao) va luc tu hieu ung Coriolis phai o trong mot can bang xap xi, hoac con bao se sup đo tren chinh no nhu la mot ket qua cua su khac biet trong ap luc.
Do hieu ung Coriolis, gio chay xung quanh mot xoay thuan lon nguoc chieu kim đong ho o Bac ban cau va theo chieu kim đong ho o ban cau Nam. O Bac ban cau, gio nhanh nhat tuong đoi voi be mat Trai Đat do đo xay ra o phia đong cua mot xoay thuan di chuyen ve phia bac va o phia bac cua mot xoay thuan chuyen huong sang phia tay; đieu nguoc lai xay ra o Nam ban cau . Trai nguoc voi cac he thong ap suat thap, luong gio chay xung quanh cac he thong ap suat cao la xoay nghich theo chieu kim đong ho o ban cau bac va nguoc chieu kim đong ho o nam ban cau.


Su hinh thanh Su hinh thanh xoay thuan (Cyclogenesis) la su phat trien hoac tang cuong luu hanh xoay thuan trong bau khi quyen. Cyclogenesis la mot thuat ngu o cho mot so qua trinh khac nhau ma tat ca dan toi su phat trien cua mot so loai xoay thuan. No co the xay ra o cac quy mo khac nhau, tu quy mo vi mo đen quy mo lon.
Cac xoay thuan ngoai nhiet đoi bat đau nhu cac lan song doc theo frong thoi tiet truoc khi hap lui sau đo trong chu trinh song cua chung nhu cac he thong loi lanh. Tuy nhien, mot so xoay thuan ngoai nhiet đoi manh co the tro thanh he thong loi nong khi co su tach biet am xay ra.
Cac xoay thuan nhiet đoi hinh thanh nhu la ket qua cua hoat đong đoi luu đang ke, va la loi am. Xoay thuan co trung hinh thanh nhu la xoay thuan loi am len tren mat đat, va co the dan toi su hinh thanh loc xoay. Vong xoay (Waterspout) cung co the hinh thanh tu xoay thuan co trung (mesocyclone), nhung thuong phat trien tu moi truong co đo bat on đinh cao va gio đut doc thap. Cyclolysis la la su trai nguoc cua cyclogenesis, va la he thong ap suat cao tuong đuong, dan toi su hinh thanh cua cac vung ap suat cao - Anticyclogenesis.
Mot be mat vung ap suat thap co the hinh thanh theo nhieu cach. Đia hinh co the tao ra mot be mat vung ap suat thap. He thong đoi luu quy mo trung co the sinh ra be mat vung ap suat thap ma ban đau la loi am. Su xao tron co the phat trien thanh mot co cau giong nhu lan song doc theo frong va vung ap suat thap đuoc đat o đinh. Xung quanh vung ap suat thap, dong chay tro thanh xoay thuan. Dong xoay nay di chuyen khong khi cuc ve phia xich đao o phia tay cua vung ap suat thap, trong khi khong khi am chuyen đong ve huong cuc o phia đong. Mot mat tran lanh leo xuat hien o phia tay, trong khi mat tran am ap o phia đong. Thong thuong, frong lanh di chuyen voi mot toc đo nhanh hon frong nong va "bat kip" no do su xoi mon cham cua khoi luong khong khi co mat đo cao hon ra phia truoc cua con bao. Them vao đo, khoi luong khong khi co mat đo cao hon quet sau con bao tang cuong ap suat cao hon, khoi luong khong khi lanh day đac hon. Frong lanh vuot qua frong nong, va lam giam chieu dai cua frong nong. Tai thoi điem nay mot frong hap luu đuoc hinh thanh noi ma khoi khong khi am đuoc đay len tren vao mot khe mang co luong khong khi am o phia tren, cung đuoc goi la trowal.
Su hinh thanh xoay thuan nhiet đoi la thuat ngu mo ta su phat trien va tang cuong cua mot con bao nhiet đoi . Cac co che ma qua đo su hinh thanh xoay thuan nhiet đoi xay ra khac biet ro ret so voi cac cyclone o vi đo trung. Su hinh thanh xoay thuan nhiet đoi], su phat trien cua mot con loc xoay loi am, bat đau voi su đoi luu đang ke trong mot moi truong khi quyen thuan loi. Co sau yeu cau chinh cho su hinh thanh xoay thuan nhiet đoi:

nhiet đo be mat bien am,
khong on đinh khi quyen,
đo am cao o tang thap hon toi tang trung cua tang đoi luu
luc Coriolis đu đe phat trien mot trung tam ap suat thap
su ton tai truoc đo tap trung tang thap hay su xao tron
gio đut chieu doc thap.
Trung binh co 86 con loc xoay nhiet đoi đuoc hinh thanh tu cac con bao nhiet đoi hang nam tren toan the gioi, voi 47 con bao đat đuoc cuong đo hurricane/typhoon, va 20 con loc xoay nhiet đoi cuc đoan (it nhat la cuong đo loai 3 tren thang bao Saffir-Simpson) 


Quy mo lon Cac loai xoay thuan sau đay co the nhan dang đuoc trong bieu đo tong hop.


= Loai be mat =

Co ba loai loc xoay theo be mat chinh: xoay thuan ngoai nhiet đoi, xoay thuan can nhiet đoi va xoay thuan nhiet đoi


 Xoay thuan ngoai nhiet đoi  Mot Xoay thuan ngoai nhiet đoi la mot he thong thoi tiet ap suat thap quy mo lon ma khong co đac điem xoay thuan nhiet đoi, vi no noi voi frong va đo chenh lech ngang (thay vi doc) theo nhiet đo va điem suong con đuoc biet toi la "vung baroclinic".
"Ngoai nhiet đoi" la thuat ngu đuoc ap dung cho xoay thuan ben ngoai vung nhiet đoi, o vi đo trung binh. Cac he thong nay cung co the đuoc mo ta la "loc xoay o vi đo trung binh" do khu vuc hinh thanh cua no, hoac "hau xoay thuan nhiet đoi" khi mot con loc nhiet đoi đa di chuyen (qua trinh chuyen đoi ngoai vi) vuot qua vung nhiet đoi . Chung thuong đuoc mieu ta la "tram cam" hoac "thap" boi cac nha du bao thoi tiet va cong chung. Đay la nhung hien tuong hang ngay, cung voi xoay nghich, thay đoi thoi tiet nhieu phan cua Trai Đat.
Mac du cac xoay thuan ngoai nhiet đoi hau nhu luon luon đuoc phan loai nhu baroclinic vi chung hinh thanh theo cac vung nhiet đo va điem suong chenh lech trong westerlies, đoi khi chung co the tro thanh barotropic muon trong chu trinh song cua chung khi su phan bo nhiet đo quanh con loc tro nen kha đong đeu voi ban kinh. Mot xoay thuan ngoai nhiet đoi co the bien thanh mot con bao can nhiet đoi, va tu đo thanh mot con bao nhiet đoi, neu no song qua vung nuoc am đu đe lam am cot loi cua no, va ket qua la phat trien su đoi luu trung tam. Mot xoay thuan ngoai nhiet đoi đac biet co cuong đo lon xay ra vao mua đong đuoc goi theo thong tuc la nor'easter.


 = Polar low  =

Mot polar low la mot he thong ap suat thap (depression) trong khong khi chi ton tai trong thoi gian ngan, quy mo nho, đuoc thay o cac khu vuc đai duong huong cuc cua frong cuc o ca ban cau Bac va Nam. Polar low la loi lanh vi vay chung co the đuoc coi la mot tap hop con cua cac xoay thuan ngoai nhiet đoi. Polar low lan đau tien đuoc xac đinh tren hinh anh ve tinh khi tuong, co the đuoc quan sat trong nhung nam 1960, cho thay nhieu xoay may quy mo nho o vi đo cao. Cac polar low hoat đong nhat đuoc tim thay trong mot so khu vuc hang hai khong co bang o hoac gan Bac Cuc trong mua đong, chang han nhu Bien Na Uy, Bien Barents, Bien Labrador va Vinh Alaska; tuy nhien, mot so polar low đa đuoc tim thay o Bien Nhat Ban. Polar low tan ra nhanh khi chung đo bo vao đat lien. Cac he thong Nam Cuc co xu huong yeu hon so voi cac đoi tac phia Bac cua ho vi su khac biet ve nhiet đo giua khong khi tren bien chung quanh luc đia noi chung la nho hon. Tuy nhien, polar low cuc manh cung co the tim thay o Nam Đai Duong. Vao mua đong, khi cac vung ap suat thap loi lanh voi nhiet đo o tang giua cua tang đoi luu đat -45 °C (-49 °F) di chuyen qua cac vung nuoc rong, cac hinh thuc đoi luu sau cho phep polar lows phat trien
Cac he thong thuong co quy mo chieu ngang duoi 1.000 km (620 mi) va ton tai khong qua hai ngay. Chung la mot phan cua cap lon hon thuoc he thong thoi tiet quy mo trung (mesoscale). Polar low co the kho đuoc phat hien bang cach su dung bao cao thoi tiet thong thuong va gay nguy hiem đoi voi cac hoat đong o vi đo cao, chang han nhu viec chuyen cho đuong bien va cac tram dau khi. Nhung con bao mua đong nhu vay co the gay ra tinh trang lanh gia va mat mua. Polar low đa đuoc đe cap đen boi nhieu thuat ngu khac, chang han nhu polar mesoscale vortex, Arctic hurricane, Arctic low, va cold air depression. Ngay nay thuat ngu nay thuong đuoc danh rieng cho cac he thong manh hon co gio gan mat đat it nhat la 17 m / s (38 mph).


 Xoay thuan can nhiet đoi  Mot xoay thuan can nhiet đoi la mot he thong thoi tiet co mot so đac điem cua mot con xoay thuan nhiet đoi va mot con xoay thuan ngoai nhiet đoi
Ngay tu nhung nam 1950, cac nha khi tuong hoc khong biet ro lieu chung co đuoc mo ta nhu la xoay thuan nhiet đoi hoac xoay thuan ngoai nhiet đoi. Chung đa đuoc chinh thuc cong nhan boi Trung tam Bao quoc gia Hoa Ky vao nam 1972. Xoay thuan can nhiet đoi bat đau nhan đuoc ten tu danh sach cac con bao nhiet đoi chinh thuc o Bac Đai Tay Duong, Đong Nam An Đo Duong va cac luu vuc Nam Đai Tay Duong.
Co hai đinh nghia hien đuoc su dung cho cac con xoay thuan can nhiet đoi. Tren khap Bac Đai Tay Duong va Tay Nam An Đo Duong, chung can su đoi luu trung tam gan trung tam va mot loi nong len o tang giua cua tang đoi luu. O phia đong bac Thai Binh Duong, chung can co mot con xoay thuan o tang đoi luu giua đe thoat khoi đai chinh cua westerlies va chi la su luu hanh be mat yeu. Xoay thuan can nhiet đoi co gio rong voi gio keo dai nhat nam xa trung tam hon cac con xoay thuan nhiet đoi đien hinh va khong co frong thoi tiet lien ket vao trung tam cua chung.
Vi chung hinh thanh tu cac xoay thuan ngoai nhiet đoi ban đau co nhiet đo lanh hon o ben tren so voi thuong thay o vung nhiet đoi, nen nhiet đo be mat bien can thiet cho su hinh thanh cua chung thap hon nguong xoay thuan nhiet đoi voi nhiet đo 3 °C (5 °F), nam khoang 23 °C (73 °F). Đieu nay cung co nghia la cac xoay thuan can nhiet đoi thuong hinh thanh ngoai pham vi truyen thong cua mua bao Bac Đai Tay Duong. Cac xoay thuan can nhiet đoi cung đuoc quan sat thay o Nam Đai Tay Duong; Cac con xoay thuan can nhiet đoi Nam Đai Tay Duong đuoc quan sat thay trong tat ca cac thang.


 Nhiet đoi  Mot xoay thuan nhiet đoi la mot he thong bao đac trung boi mot trung tam ap suat thap va vo so con bao tao ra gio manh va mua lu. Mot xoay thuan nhiet đoi hap thu nhiet phat ra khi khong khi am tang, dan đen su ngung tu hoi nuoc trong khong khi am. Chung đuoc thuc đay boi mot co che nhiet khac voi cac con bao khac nhu nor'easters, cac con bao gio o chau Au, va polar low, dan đen viec phan loai chung nhu la cac "con bao loi am".
Thuat ngu "nhiet đoi" đe cap đen ca nguon goc đia ly cua cac he thong nay, hinh thanh hau nhu chi o cac vung nhiet đoi tren toan cau, va su le thuoc vao cac khoi luong khong khi nhiet đoi bien đe hinh thanh. Thuat ngu "xoay thuan" đe cap đen ban chat cyclonic cua bao, voi vong quay nguoc chieu kim đong ho o Bac ban cau va xoay theo chieu kim đong ho o Nam ban cau. Tuy thuoc vao vi tri va suc manh cua chung, cac con loc xoay nhiet đoi đuoc goi bang cac ten khac, chang han nhu hurricane, typhoon, tropical storm, cyclonic storm, tropical depression, hoac đon gian la cyclone.

Mac du cac con loc xoay nhiet đoi co the tao ra nhung con gio cuc manh va mua xoi xa, chung cung co the tao ra cac đot song cao va bao gay nhieu thiet hai. Gio cua chung tang kich thuoc song, va lam nhu vay chung thu hut nhieu nhiet va đo am vao he thong cua ho, do đo tang suc manh cua chung. Chung phat trien qua cac vung nuoc am, va do đo mat đi suc manh neu chung di chuyen tren đat. Đay la ly do cac vung ven bien co the nhan đuoc thiet hai đang ke tu mot con loc xoay nhiet đoi, trong khi vung noi đia tuong đoi an toan truoc gio manh. Mua lon, tuy nhien, co the gay ra ngap lut đang ke noi đia. Song bao tang len do muc nuoc bien gay ra boi ap luc giam cua loi co hieu luc "hut" nuoc len va tu gio co hieu luc "coc" nuoc len. Bao dang co the gay ra lu lut ven bien rong lon len đen 40 kilomet (25 dam) tu bo bien. Mac du tac đong cua chung đoi voi quan the con nguoi co the la tan pha, cac con loc xoay nhiet đoi cung co the lam giam cac đieu kien han han. Chung cung mang nhiet va nang luong ra khoi cac vung nhiet đoi va van chuyen no toi cac vi đo on đoi, lam cho chung tro thanh mot phan quan trong cua co che tuan hoan khi quyen toan cau. Ket qua la cac con loc xoay nhiet đoi giup duy tri su can bang trong tang đoi luu cua Trai Đat.
Nhieu con loc xoay nhiet đoi phat trien khi đieu kien khi quyen xung quanh su xao tron yeu trong khi quyen rat thuan loi. Cac xoay thuan khac hinh thanh khi cac loai cyclone khac co đac tinh nhiet đoi. Cac he thong nhiet đoi sau đo đuoc di chuyen bang gio đieu khien trong tang đoi luu; neu cac đieu kien van thuan loi, su xao tron nhiet đoi tang len, va tham chi co the phat trien mot mat bao. O đau kia cua dai tan, neu cac đieu kien xung quanh he thong xau đi hoac con bao nhiet đoi đo bo len đat lien, he thong se suy yeu va cuoi cung tan ra. Mot con bao nhiet đoi co the tro thanh ngoai nhiet đoi khi no di chuyen đen cac vi đo cao hon neu nguon nang luong thay đoi tu nhiet phat hanh bang cach ngung tu đen su khac biet ve nhiet đo giua khoi khong khi. Mot con bao nhiet đoi thuong khong đuoc coi la tro thanh can nhiet đoi trong qua trinh chuyen đoi ngoai nhiet đoi cua no .


= Cac loai tang cao hon =


 Xoay thuan cuc  Xoay thuan cuc hay xoay cuc (tieng Anh: polar cyclone, Arctic cyclone hay polar vortex) 
la mot vung co dien tich rong lon cua ap suat thap tang cuong vao mua đong va yeu đi trong mua he. Mot xoay cuc la mot he thong thoi tiet ap suat thap, thuong keo dai 1.000 kilomet (620 mi) đen 2.000 kilomet (1.200 dam), trong đo khong khi luan chuyen theo huong nguoc chieu kim đong ho o bac ban cau, va theo chieu kim đong ho o ban cau nam. Su gia toc Coriolis tac đong len khong khi di chuyen đen cuc o đo cao, gay ra mot su luu thong nguoc chieu kim đong ho o đo cao. Su di chuyen ve huong cuc cua khong khi bat nguon tu su luu thong khong khi cua khoi cuc. Polar low khong phai thuc đay tu su đoi luu nhu la cac con loc xoay nhiet đoi, cung khong phai la su tuong tac giua cac khoi luong khong khi nong va lanh nhu nhung con xoay thuan ngoai nhiet đoi, nhung la mot hien vat cua su di chuyen khong khi toan cau cua khoi cuc. Can cu cua polar low o tang giua toi tang tren cua tang đoi luu. O Bac ban cau, xoay cuc trung binh co hai trung tam. Mot trung tam nam gan đao Baffin va mot ben tren đong bac Siberia O ban cau nam, no co xu huong nam gan ria them luc đia Ross gan 160 kinh tuyen phia tay . Khi xoay cuc manh, anh huong cua no co the đuoc cam nhan o be mat nhu gio tay (ve phia đong). Khi con bao cuc yeu, cac đot thoi tiet lanh se xay ra.


Quy mo trung Cac loai duoi đay cua xoay thuan duoi đay khong đuoc nhan dien trong ban qu mo lon.


= Xoay thuan trung =

Xoay thuan trung (tieng Anh: Mesocyclone)la mot xoay khong khi trong mot con bao đoi luu. No la do khong khi tang len va xoay quanh mot truc thang đung, thuong o cung huong voi cac he thong ap suat thap trong mot ban cau nhat đinh. Chung thuong la cyclonic, co nghia la, ket hop voi mot vung ap suat thap cuc bo trong mot con bao du doi. Nhung con bao nhu vay co the co gio be mat manh va mua đa du doi. Mesocyclone thuong xay ra cung voi su cap nhat trong cac con dong bao, trong đo loc xoay co the hinh thanh tai điem trao đoi voi cac luong khong khi đi xuong.
Mesocyclone đuoc đia hoa, co đuong kinh khoang 2 km (1,2 mi) đen 10 km (6,2 dam) trong cac con dongbao manh. Sam set co chua mesocyclone lien tuc la cac con bao sieu. Mesocyclone xay ra trong khi tuong quy mo trung tu mot vai km đen hang tram kilomet. Radar Doppler đuoc su dung đe xac đinh mesocyclones. Mesovortex la mot tinh nang luan phien tuong tu nhung nho hon va yeu hon đac điem quay lien quan đen cac đuong squall.


Xem them Xoay thuan nhiet đoi
Xoay thuan nhiet đoi hinh khuyen


Chu thich Lien ket ngoai Xoay thuan tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Cyclone (meteorology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)