Ho Đau hay con goi ho Canh buom (danh phap khoa hoc: Fabaceae, đong nghia: Leguminosae, Papilionaceae) la mot ho thuc vat trong bo Đau. Đay la ho thuc vat co hoa lon thu ba, sau ho Phong lan va ho Cuc, voi khoang 730 chi va 19.400 loai. Cac loai đa dang tap trung nhieu trong cac phan ho Trinh nu (Mimosoideae) va phan ho Đau (Faboideae), va chung chiem khoang 9,4% trong tong so loai thuc vat hai la mam that su. Uoc tinh cac loai trong ho nay chiem 16% cac loai cay trong vung rung mua nhiet đoi Nam My. Ngoai ra, ho nay cung co mat nhieu o cac rung mua va rung kho nhiet đoi o chau My va chau Phi. Cho đen nay van con nhung tranh cai ve viec ho nay bao gom 3 phan ho hay tach cac phan ho cua no thanh cac ho rieng biet. Co rat nhieu thong tin ve du lieu phan tu va hinh thai hoc chung minh ho Đau la mot ho đon nganh. Quan điem nay đuoc xem xet khong chi o cap đo tong hop khi so sanh cac nhom khac nhau trong ho nay va cac quan he ho hang cua chung ma con dua tren cac ket qua phan tich ve phat sinh loai gan đay dua tren DNA. Cac nghien cuu nay xac nhan rang ho Đau la mot nhom đon nganh va co quan he gan gui voi cac ho trong bo Đau la ho Vien chi (Polygalaceae), ho Suyen bien (Surianaceae), va ho Quillajaceae.


Phan loai Theo đinh nghia cua he thong APG thi no la mot ho lon: Fabaceae sensu lato (nghia rong). ICBN cho phep su dung ca Fabaceae nghia rong va Leguminosae nhu la cac ten goi thuc vat hoc tuong đuong nhau o cap ho. He thong APG su dung ten goi Fabaceae.
Tuy nhien, ho Fabaceae co the đinh nghia khac đi nhu la Fabaceae sensu stricto (nghia hep), vi du nhu trong he thong Cronquist. Trong cac phan loai nhu the thi cac phan ho Trinh nu (Mimosoideae) va Vang (Caesalpinioideae) đuoc nang len thanh cap ho voi ten goi khoa hoc tuong ung la Mimosaceae va Caesalpiniaceae. Nhom con lai co cac ten goi thuc vat hoc tuong ung la Fabaceae va Papilionaceae (nhung khong phai la Leguminosae). APG coi nhom nay o muc đo phan ho, voi ten goi Faboideae (ten goi tuong đuong cua no trong Leguminosae la Papilionoideae).
Khi tra cuu hay tham khao bat ky cuon sach nao co su dung ten goi Fabaceae, can phai luu y la ten goi nay dung trong ngu canh nao. Cac ten goi nhu Leguminosae hay Papilionaceae la ro rang va cac nha phan loai hoc dung cac tu nay chu yeu cung voi ten goi Leguminosae.
Leguminosae (hay Fabaceae sensu lato) la ho lon thu hai cua thuc vat co hoa voi 730 chi va tren 19.400 loai. Cac ten goi thong thuong chu yeu cua cac loai trong ho nay la đo hay đau, va ho nay chua mot so loai cay quan trong bac nhat trong cung cap thuc pham cho con nguoi, chang han cac loai đau, đo, lac, đau tuong va đau lang v.v. Cac loai khac trong ho cung la cac nguon cung cap thuc an quan trong cho gia suc, gia cam hoac đe lam phan xanh, chang han đau lupin, co ba la, muong hay đau tuong. Mot so chi nhu Laburnum, Robinia, Gleditsia, Acacia, Mimosa va Delonix la cac loai cay canh. Mot so loai con co cac tinh chat y hoc hoac diet tru sau bo (chang han Derris) hay san sinh ra cac chat quan trong nhu gom A Rap, tanin, thuoc nhuom hoac nhua. Mot so loai, nhu san day, mot loai co nguon goc o khu vuc Đong A, đau tien đuoc trong tai mien đong nam Hoa Ky nham cai tao đat va lam thuc an cho gia suc, nhung đa nhanh chong tro thanh mot loai co dai xam hai nguy hiem co xu huong phat trien tren moi thu đat va chen ep nhieu loai ban đia.
Tat ca cac thanh vien trong ho nay đeu co hoa chua 5 canh hoa, trong do bau nhuy lon khi phat trien đuoc se tao ra qua thuoc loai qua đau, hai vo cua no co the tach đoi, ben trong chua nhieu hat trong cac khoang rieng re. Cac loai trong ho nay theo truyen thong đuoc phan loai trong ba phan ho, đoi khi đuoc nang len thanh cac ho rieng trong bo Đau (Fabales), tren co so hinh thai hoc cua hoa (đac biet la hinh dang canh hoa):

Phan ho Vang (Caesalpinioideae) hay ho Vang (Caesalpiniaceae): Co khoang 170 chi va 2.000 loai. Hoa cua chung đoi xung hai ben, nhung thay đoi nhieu tuy theo tung chi cu the, chang han trong chi Cercis thi hoa tuong tu nhu hoa cua cac loai trong phan ho Faboideae, trong khi tai chi Bauhinia thi no la đoi xung voi 5 canh hoa bang nhau.
Phan ho Trinh nu (Mimosoideae) hay ho Trinh nu (Mimosaceae): Cac canh hoa nho va thong thuong co dang hinh cau hay la cum hoa dang bong va cac nhi hoa la bo phan sac so nhat cua hoa.
Phan ho Đau (Faboideae hay Papilionoideae) = ho Fabaceae nghia hep hay ho Papilionaceae: Mot canh hoa lon va co nep gap tren no, hai canh hoa can ke moc ben canh con hai canh hoa duoi chung noi lien voi nhau o đay, tao thanh mot cau truc tuong tu nhu cai thuyen con.


Phat sinh chung loai Cay phat sinh chung loai cua ho Đau la đoi tuong nghien cuu cua nhieu nhom khoa hoc tren the gioi, ho su dung cac phuong phap phan tich hinh thai hoc, cac du lieu DNA (trnL intron the hat, cac gen the hat rbcL va matK, va cac ITS) va phan tich mieu ta theo nhanh đe dung giai cac moi quan he cua cac dong doi khac nhau trong ho nay. Bang cach ay nguoi ta đa khong the xac nhan tinh đon nganh cua cac phan ho truyen thong la Mimosoideae va Faboideae, do chung cung nhau long sau ben trong phan ho can nganh Caesalpinioideae. Tat ca cac nghien cuu, thong qua cach tiep can khac nhau, la truoc sau nhu mot va đua ra su ho tro manh cho cac moi quan he giua cac nhanh chinh cua ho nay, nhu so đo duoi đay. Nhanh re ra som nhat la tong Cercideae, tiep theo đo la tong Detarieae, va chi đon loai Duparquetia (truoc đay chung đuoc xep vao phan ho Caesalpinioideae).

Sau cac thao luan rong rai trong cong đong cac nha nghien cuu phat sinh chung loai ho đau, Legume Phylogeny Working Group đa phan loai lai ho Fabaceae thanh 6 phan ho, trong đo tach ra 4 phan ho moi tu Caesalpinioideae nghia rong (sensu lato) va sap nhap Caesapinioideae nghia hep (sensu stricto) voi phan ho Mimosoideae (goi la nhanh mimosoid trong phan loai moi nhat).

Dua tren cac du lieu phat sinh chung loai va hoa thach, nguoi ta đe xuat rang ho Đau nguyen thuy phat trien o cac khu vuc kho han va ban kho han doc theo bo bien cua đai duong Tethys trong suot đau ky Đe Tam. Tuy nhien, cac tai lieu khac thi cho rang o chau Phi (hoac tham chi chau My) khong the đua ra ket luan ve nguon goc nhu tren cua ho nay.


Tien hoa Bo Đau chua khoang 9,6% đa dang sinh hoc cua nhom thuc vat hai la mam that su va hau het chung tap trung trong mot trong 4 ho cua no la ho Đau. Nguon goc cua nhanh nay bao gom ca cac ho Polygalaceae, Surianaceae va Quillajaceae đuoc xac đinh la đa ton tai tu 94 đen 89 trieu nam, va bat đau phat trien đa dang vao khoang 79 đen 74 trieu nam. Trong thuc te, cac loai trong ho Đau duong nhu đa đa dang hoa trong suot đau ky Đe Tam đe tro thanh thanh vien pho bien o khap moi noi cua thuc vat tren can hien đai, giong nhu nhieu ho thuc vat hat kin khac.
Hoa thach cua ho Đau phong phu va đa dang, đac biet la trong ky Đe Tam. Cac hoa thach cua hoa, qua, la chet, go va phan hoa đuoc tim thay o nhieu noi. Hoa thach som nhat co the chac chan gan cho ho Đau đa xuat hien vao Paleocen muon (khoang 56 trieu nam truoc). Cac đai dien cua cac phan ho đuoc cong nhan theo truyen thong la Caesalpinioideae, Papilionoideae va Mimosoideae - cung nhu cac nhanh lon trong pham vi cac phan ho - nhu Genisteae - đa đuoc tim thay trong cac mau hoa thach trong cac giai đoan muon hon mot chut, cach đay khoang 55 đen 50 trieu nam. Trong thuc te, viec phat hien ra mot so đon vi phan loai đai dien cho cac nhanh chinh cua ho Đau trong thoi ky Eocen giua va muon goi y rang cac nhom hien đai nhat cua ho Đau đa co mat va đa dang hoa trong giai đoan nay. Sau đo, ho Fabaceae bat đau đa dang hoa cach đay khoang 60 trieu nam va cac nhanh chinh đuoc tach ra cach đay 50 trieu nam. Tuoi cua cac nhanh chinh trong Caesalpinioideae đuoc uoc tinh vao khoang tu 56 đen 34 trieu nam va nhom Mimosoideae vao khoang 44 ± 2,6 trieu nam. Su tach biet giua Mimosoideae va Faboideae đa dien ra cach đay tu 59 đen 34 trieu nam va tuoi cua cac nhanh chinh trong Faboideae vao khoang 58,6 ± 0,2 trieu nam. Trong phan ho Faboideae, su chia tach cua cac nhom cung đa đuoc xac đinh tuoi. Theo đo, Astragalus đa tach ra tu Oxytropsis vao khoang 16 đen 12 trieu nam truoc, mac du su đa dang hoa trong moi chi chi xay ra tuong đoi gan đay. Vi du, su phan toa cua cac loai the boi khong chinh trong nhanh Neo-Astragalus (cac loai thuoc chi Astragalus co o chau My) đa bat đau khoang 4 trieu nam truoc. Inga, mot chi khac trong phan ho Faboideae chua khoang 350 loai duong nhu đa tach ra khoang 2 trieu nam truoc.


Mieu ta = Sinh truong =
Cac loai trong ho nay co cac kieu phat trien đa dang tu cay go, cay bui, than thao, day leo, day leo than thao. Cac loai cay than thao co thoi gian sinh truong 1 nam, 2 nam hoac nhieu nam.


= La cay =
Cac la thuong moc xen ke va khep kin khi nhin tu tren xuong. Chung thuong co dang ket hop chan - hoac le, thuong co 3 la chet va hiem khi co dang hinh chan vit, con trong cac phan ho Mimosoideae va Caesalpinioideae, thuong la cap la kep.


Co đinh đam Mot đac trung noi bat cua cac loai cay thuoc ho Đau la chung co quan he mat thiet voi nhieu loai vi khuan tai cac not san tren re cua chung. Cac loai vi khuan nay đuoc biet đen nhu la vi khuan not re (Rhizobium), co kha nang lay khi nito (N2) trong khong khi va chuyen hoa no thanh cac dang nito ma cay co the hap thu đuoc (NO3- hay NH4+). Hoat đong nay đuoc goi la co đinh đam. Cay đau cung cap noi o va dinh duong, con vi khuan not re, trong vai tro cua nha cung cap nitrat co ich, tao ra mot quan he cong sinh. Moi quan he nay khong chi giup tao đam cho cay Đau su dung ma con cho ca cac cay khac xung quanh, do đo co tac dung cai tao đat.


Bieu tuong Erythrina crista-galli la quoc hoa cua Argentina va Uruguay.
Enterolobium cyclocarpum la cay bieu tuong cua Costa Rica, tu 31 thang 8 nam 1959.
Caesalpinia echinata la cay bieu tuong cua Brasil tu nam 1978.
Acacia pycnantha la quoc hoa cua Uc.
Bauhinia x blakeana la quoc hoa cua Hong Kong.


Xem them Cac loai đau


Tham khao Lien ket ngoai Đau tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Fabaceae (plant family) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Co so du lieu va dich vu thong tin quoc te ve ho Đau
Beanref - Cac lien ket đe tim kiem ve cac loai đau, đo