Hydroxyapatite (HA) la dang calci phosphat tu nhien co tinh tuong thich sinh hoc cao voi te bao va mo. O dang bot min kich thuoc nano, Calci Nano hydroxyapatite (CNHA) la dang calci phosphat de đuoc co the hap thu nhat voi ty le Ca/P trong phan tu đung nhu ty le trong xuong va rang. 

Hydroxyapatite (HA) co cong thuc hoa hoc la Ca10(PO4)6(OH)2, la thanh phan chinh cua xuong va rang nguoi va đong vat, chiem đen 65-70% khoi luong xuong va 70-80% trong rang. Hydroxyapatite calci thieu calci la khoang chat chinh cua men rang va dentin đuoc tao thanh. Tinh the Hydroxyapatite cung đuoc tim thay trong cac voi hoa nho, trong tuyen tung va cac cau truc khac, đuoc goi la corpora arenacea hoac 'cat nao'.
HA đuoc su dung trong y sinh, nha khoa, va trong thuoc va thuc pham chuc nang đe đieu tri va phong ngua thieu hut calci va loang xuong.
Hydroxyapatite (HA) co co mau trang, trang nga, vang nhat hoac xanh lo, tuy theo đieu kien hinh thanh, kich thuoc hat va trang thai tap hop. HA nong chay o nhiet đo 1760oC; soi o 2850oC; đo tan trong nuoc: 0,7 g/l; khoi luong phan tu: 1004,60; khoi luong rieng: 3,156 g/cm³; đo cung theo thang Mohs: 5.

HA la hop chat ben nhiet, chi bi phan huy o khoang 800 - 1200oC tuy thuoc vao phuong phap đieu che va dang ton tai.


Tong hop hoa hoc HA đuoc tong hop bang phuong phap ket tua, phuong phap sol-gel, sieu am hoa hoc, phuong phap phun say, phuong phap đien hoa, phuong phap thuy nhiet, phuong phap composit hay phuong phap phan ung pha ran. Yagai va Aoki đe xuat he thong treo tinh the nano hydroxyapatite co the đuoc đieu che bang phan ung ket tua hoa hoc uot sau phuong trinh phan ung duoi đay:
10 Ca(OH)2 + 6 H3PO4 → Ca10(PO4)6(OH)2 + 18 H2O
Tuy theo cac phuong phap tong hop khac nhau cung nhu cac đieu kien tong hop khac nhau (nhu nhiet đo phan ung, nong đo, thoi gian gia hoa san pham...) ma cac tinh the co hinh dang khac nhau.
Cac tinh the HA thuong ton tai o dang hinh que, hinh kim, hinh vay, hinh cau,... va co the nhan biet cac dang ton tai cua tinh the HA nho su dung phuong phap hien vi đien tu quet (SEM) hoac hien vi đien tu truyen qua (TEM).
Mot so nghien cuu đa chi ra rang tong hop hydroxyapatite thong qua cac tuyen đuong hoa uot co the đuoc cai thien bang sieu am cong suat cao. Su tong hop sieu am ho tro (sono-tong hop) cua hydroxyapatite la mot ky thuat thanh cong đe san xuat cau truc nano hydroxyapatite đen tieu chuan chat luong cao. Tuyen đuong sieu am cho phep san xuat hydroxyapatite nano tinh the cung nhu cac hat đuoc sua đoi, vi du: loi nano vo loi va vat lieu tong hop.


Tinh chat sinh hoc Do co cung ban chat va thanh phan hoa hoc, HA tu nhien va nhan tao đeu la nhung vat lieu co tinh tuong thich sinh hoc cao.
O dang bot min kich thuoc nano, HA co ten goi la Calci Nano Hydroxyapatit (CNHA)  la dang calci phosphat de đuoc co the hap thu nhat voi ty le Ca/P trong phan tu đung nhu ty le trong xuong va rang. O dang mang va dang xop, HA co thanh phan hoa hoc va đac tinh giong xuong tu nhien, cac lo xop lien thong voi nhau lam cho cac mo soi, mach mau de dang xam nhap. Chinh vi vay ma vat lieu nay co tinh tuong thich sinh hoc cao voi cac te bao mo, co tinh dan xuong tot, tao lien ket truc tiep voi xuong non dan đen su tai sinh xuong nhanh ma khong bi co the đao thai.
Ngoai ra, CNHA la hop chat khong gay đoc, khong gay di ung cho co the nguoi va co tinh sat khuan cao.(7)
Đe che tao NCHA co tinh tuong thich sinh hoc cao, can nghien cuu va lua chon cong nghe phu hop voi moi muc đich ung dung trong y sinh hoc va duoc hoc.
Do luong calci hap thu thuc te tu thuc an moi ngay tuong đoi thap nen rat can bo sung calci cho co the, đac biet cho tre em va nguoi cao tuoi.
Calci co trong thuc an hoac thuoc thuong nam o dang hop chat hoa tan nen kha nang hap thu cua co the khong cao va thuong phai dung ket hop voi vitamin D nham tang cuong viec hap thu va chuyen hoa calci thanh HA.
O dang bot, cac nha nghien cuu đang co gang đieu che HA kich thuoc nano (trong khoang 20 – 100 nm) đe gop phan nang cao kha nang hap thu cua co the. HA bot dang vi tinh the cung voi mot so khoang chat bo sung khac đa đuoc dung trong bao che thuoc chong loang xuong va thuc pham chuc nang bo sung calci, xu ly cac khuyet tat trong xuong do chan thuong
O dang mang, mot lop mang HA mong phu tren gom nhan tao co the tang cuong kha nang lien ket giua xuong nhan tao voi mo va xuong tu nhien.
HA dang khoi xop đuoc ung dung đe sua chua cac khuyet tat cua xuong va rang. Ngoai ra, cac nghien cuu cho thay, HA dang khoi xop ben trong cac dich sinh ly cua co the va co tac dung nha cham cac duoc chat đi kem voi no.


= Bo sung =
Microcrystalline hydroxyapatite (MCHA) la mot chat bo sung calci the he thu hai co nguon goc tu xuong bo. Vao nhung nam 1980, chat bo sung calci trong bot xuong đuoc phat hien la bi nhiem kim loai nang va mac du cac nha san xuat cho rang MCHA cua ho khong co chat gay o nhiem, moi nguoi nen tranh no vi tac dung cua no trong co the chua đuoc kiem tra tot.


O dang bot min kich thuoc Nano CNHA o dang bot min, kich thuoc nano kich thuoc bang 10-9m va nho hon 1000 lan so voi kich thuoc cua MCHA. O kich thuoc nay, CNHA co the đuoc hap thu truc tiep nhanh qua niem mac luoi, thuc quan va ruot non, do vay no it chiu anh huong cua dung dich axit co trong da day. Vi nhung đac tinh nay, CNHA kich thuoc nano đuoc dung lam thuoc bo sung calci voi hieu qua cao.
Nho kich thuoc sieu nho nen calci nano co tinh hoa tan tot, tham thau nhanh qua mang ruot, do đo hap thu voi luong toi đa tu ruot vao mau. Đac biet, calci đa tham thau het, khong con luong du thua trong ruot nen khong gay soi than, tao bon.
Tu nam 2005, nhom nghien cuu thuoc Phong Hoa Vo co, Vien Hoa hoc (Vien KH&CN Viet Nam) đa thuc hien cac nghien cuu ve vat lieu HA dang bot va dang xop đa va đang huong đen ung dung trong duoc hoc va y sinh hoc. Phong Hoa Vo Co, Vien Hoa Hoc (Vien KH&CN Viet Nam) đa che tao thanh cong NCHA kich thuc nano sieu nho 30 nm.


Su dung trong y hoc HA đuoc su dung trong y sinh, nha khoa, va trong thuoc va thuc pham chuc đe đieu tri va phong ngua thieu hut calci va loang xuong.
HA đuoc su dung đe lam cho vat lieu ghep xuong, rang gia. Mot so cay ghep, vi du: thay the hong, cay ghep nha khoa va cay ghep xuong.
Đe chua tri can benh loang xuong, Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham My (FDA) đa cho phep su dung HA trong san xuat thuoc va thuc pham chuc nang. Nhieu loai thuoc va thuc pham bo sung calci co su dung HA đa đuoc luu hanh tren thi truong. Trong so đo co the ke đen Ossopan cua Phap, Bone Booster Complex, Bone Dense Calcium cua My, Calcium Complex cua Anh, SuperCal cua New Zealand.
Hien nay o Viet Nam cung đang bat đau quan tam đen cac san pham bo sung calci co thanh phan Nano Calci Hydroxyapatit (NCHA) đe san xuat cac dang calci phong thieu hut calci va đieu tri loang xuong co kha nang hap thu tot nhat, han che toi đa tac dung khong mong muon nhu tao bon, soi than nhu la Avisure Hical. 


Su dung trong khao co hoc Trong khao co hoc, hydroxyapatite tu con nguoi, đong vat va van con co the phan tich đe tai tao lai co che đo an kieng, di cu va palaeoclimate. Nhung khoang phan cua xuong va rang hanh đong nhu mot ho chua nuoc cua nguyen to, bao gom ca carbon, oxy va chat hoa hoc. On đinh vi phan tich cua con nguoi, va đong vat hydroxyapatite co the đuoc su dung đe cho biet mot che đo an chu yeu la tren can hay bien trong thien nhien (carbon, chat hoa hoc). nguon goc đia ly va thoi quen di cu cua đong vat hoac con nguoi (oxy, strontium) va tai tao lai nhiet đo qua khu va su thay đoi khi hau (oxy). Su thay đoi sau khi lang đong cua xuong co the gop phan lam thoai hoa collagen xuong, protein can thiet cho phan tich đong vi on đinh.


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Apatit-(CaOH) (Hydroxyapatite) tai Wikimedia Commons