Kim Jong-il (luc moi sinh co ten Yuri Irsenovich Kim; Choson'gul: 김정일; Hancha: 金正日; Han Viet: Kim Chinh Nhat; 16 thang 2 nam 1941 – 17 thang 12 nam 2011) la lanh tu toi cao cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien tu nam 1994 đen cuoi nam 2011. Ong la con trai cua Kim Il-sung (Kim Nhat Thanh) – nguoi sang lap Đang Lao đong Trieu Tien, cung la lanh tu toi cao nam thuc quyen cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien va la cha cua nha lanh đao đuong nhiem Kim Jong-un. Kim Jong-il la nguoi ke thua ghe lanh tu, kiem tong bi thu Đang Lao đong Trieu Tien. Ve mat nha nuoc, chuc danh chinh thuc cua ong la Chu tich Uy ban Quoc phong Cong hoa dan chu nhan dan Trieu Tien, Tu lenh Toi cao Quan đoi Nhan dan Trieu Tien. Tren cac phuong tien truyen thong chinh thuc tai Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, ong đuoc goi la "Lanh tu Kinh yeu" (sinh thoi) va "Tong bi thu vinh cuu" (sau khi mat).
Tu nhung nam đau thap nien 1980, Kim đa đuoc lua chon nhu nguoi thua ke quyen lanh đao Bac Trieu Tien thay cho cha minh sau nay, đanh dau su ra đoi cua che đo ho Kim tai Trieu Tien, va ong đam nhan cac chuc vu quan trong trong cac co quan đang va quan đoi. Kim chinh thuc ke vi vai tro lanh đao đat nuoc sau cai chet cua cha ong Kim Il-sung nam 1994. Ben canh đo, Kim con nam chuc Tong Bi thu Đang Lao đong Trieu Tien, Ban thuong vu Bo chinh tri Đang, Chu tich Uy ban Quoc phong Trieu Tien va la Tu lenh toi cao cua Quan đoi Nhan dan Trieu Tien, quan đoi thuong truc lon thu tu tren the gioi. Vao thang 4 nam 2009, hien phap cua Trieu Tien đa đuoc sua đoi đe coi ong va nhung nguoi ke nhiem la "nha lanh đao toi cao cua CHDCND Trieu Tien".
Kim Jong-il cai tri CHDCND Trieu Tien duoi mot chinh quyen đoc tai đan ap theo chu nghia toan tri. Ong nam quyen lanh đao trong thoi ky khung hoang kinh te cua đat nuoc giua luc Lien Xo tan ra, khien Trieu Tien mat đi mot đoi tac buon ban luong thuc va cac nguon cung cap quan trong, đieu nay đa gay ra mot nan đoi lon xay ra khong lau sau đo. Mac du nan đoi đa cham dut vao cuoi nhung nam 1990, tinh trang khan hiem luong thuc van tiep tuc la mot van đe trong suot nhiem ky cua ong. Đe giai quyet kho khan, Kim đa cung co vai tro cua quan đoi bang chinh sach Tien quan ("quan đoi tren het"), bien quan đoi tro thanh to chuc trung tam cua xa hoi dan su. Su cai tri cua Kim cung chung kien nhung cai cach kinh te du kien, bao gom viec mo cua Khu cong nghiep Kaesong vao nam 2003.


Tuoi tho  Chao đoi  Tieu su chinh thuc cua Kim Jong-il ghi rang ong sinh ra tai mot trai quan su bi mat o nui Paektu (백두산) phia bac Trieu Tien ngay 16 thang 2 nam 1942. Cac ban chinh su cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien con cho rang truoc khi Kim Jong-il ra đoi, vung nui Paektu xuat hien nhieu điem lanh nhu bong dung co chim nhan va cau vong hai mong, tren troi thi chot co ngoi sao moi moc len. Song đieu nay hoan toan bi gioi chuc Nga bac bo cung nhu khong đuoc cong nhan boi bat ky nha su gia co uy tin nao ve van đe Trieu Tien. Tai lieu goc cua Lien bang Xo viet thi ghi ro la Kim Jong-il sinh tai Vyatskoye, gan Khabarovsk, nam 1941 noi cha ong, Kim Nhat Thanh, đang chi huy Tieu đoan so 1 thuoc Lu đoan 88 Xo viet tap hop nhom nguoi Trung Hoa va Trieu Tien luu vong.
Me cua Kim Jong-il, Kim Jong-suk, la nguoi vo đau cua Kim Nhat Thanh. Luc con be o Lien Xo, Kim Jong-il mang ten Yuri Irsenovich Kim (tieng Nga: Юрий Ирсенович Ким), đat theo dang Nga hoa ten cua cha ong, "Il-sung" thanh "Ir-sen".
Nam 1945, khi moi len ba thi Chien tranh the gioi thu hai ket thuc; Đe quoc Nhat Ban bai tran nen trao tra đoc lap cho Trieu Tien. Kim Nhat Thanh ve Binh Nhuong thang 9 nam 1945. Đen cuoi thang 10 thi Kim Jong-il theo tau cua Lien Xo cap ben Sonbong (선봉군, cung goi la Unggi) ve đen Trieu Tien. Gia đinh ho Kim song tai Binh Nhuong trong ngoi biet thu co be boi, truoc kia danh cho si quan Nhat. Cung o can nha đo em trai cua Chinh Nhat, la Man-il (đuoc biet voi ten tieng Nga la "Shura") chet đuoi trong ho boi đo nam 1948. Nam 1949 me cua Chinh Nhat cung chet vi benh san khoa.


 Giao duc  Theo tieu su chinh thuc, Kim đa hoan thanh khoa hoc co ban trong khoang thoi gian tu thang 9 nam 1950 toi thang 8 nam 1960. Ong theo hoc Truong tieu hoc so 4 va Truong trung hoc so 1 tai Binh Nhuong. Đieu nay đuoc cac hoc gia nuoc ngoai cong nhan, ho tin rang duong nhu Kim Jong-il ban đau đuoc cho đi hoc o Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đe đam bao an toan trong cuoc Chien tranh Trieu Tien.
Suot thoi gian hoc tap, Kim đa tham gia vao cac hoat đong chinh tri. Ong la mot thanh vien tich cuc trong Lien minh Tuoi tre va Lien đoan Thanh nien Dan chu (DYL), tham du vao cac nhom nghien cuu hoc thuyet chinh tri Marxist va van hoc khac. Thang 9 nam 1957 ong tro thanh pho chu tich Lien đoan Thanh nien Dan chu tai truong trung hoc cua minh. Ong đa theo mot chuong trinh chong be phai va tim cach thuc đay giao duc y thuc he manh hon trong ban be cung lop. Ong đa to chuc cac cuoc thi trinh đo va hoi thao, cung nhu giup đo to chuc cac cuoc đien da.
Thoi tuoi tre, Kim say me am nhac, nong nghiep va sua chua o to. Tai truong ong sua chua cac xe tai va đong co đien trong mot phan xuong thuc tap, va thuong toi tham cac nha may cung nhu nong trai cung cac ban trong lop.
Kim Jong-il bat đau hoc tap tai Đai hoc Kim Nhat Thanh thang 9 nam 1960, chuyen ve kinh te chinh tri Mac xit. Cac mon hoc phu cua ong gom triet hoc va khoa hoc quan su. Trong khi theo hoc tai truong, ong cung trai qua cac cuoc đao tao san xuat tai Nha may Co khi Det Binh Nhuong, mot cong nhan hoc viec sua đuong, va mot cong nhan che tao thiet bi phat song TV.
Kim gia nhap Đang Lao đong Trieu Tien thang 7 nam 1961. Ong bat đau theo cha trong cac 'chuyen đi chi đao tai cho', voi cac cuoc vieng tham cac nha may, nong trang va cac đia điem xay dung tren khap đat nuoc.
Kim Jong-il tot nghiep Đai hoc Kim Nhat Thanh thang 4 nam 1964.
Kim cung đuoc cho rang đa theo hoc cac khoa tieng Anh tai Đai hoc Malta hoi đau thap nien 1970, trong nhung chuyen vieng tham khong thuong xuyen toi Malta voi tu cach khach moi cua Thu tuong Dom Mintoff.
Trong luc ay Kim Nhat Thanh đa tai hon va co them mot nguoi con trai nua, Kim Pyong-il (đuoc đat theo ten nguoi anh/em đa mat cua Kim Jong-il). Tu nam 1988, Kim Pyong-il đa lam viec tai nhieu đai su quan CHDCND Trieu Tien o chau Au va hien la Đai su Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien tai Ba Lan. Cac nha binh luan nuoc ngoai nghi ngo rang Kim Nhat Thanh đa giao cho Kim Pyong-il nhung chuc vu o xa xoi nhu vay đe tranh mot cuoc canh tranh quyen luc giua hai nguoi con trai.


Buoi đau tham gia chinh tri (1964-1979) Sau khi tot nghiep nam 1964, Kim Jong-il bat đau thang tien qua cac chuc vu trong Đang Lao đong Trieu Tien (KWP) cam quyen. Khi ong bat đau tham gia chinh tri cung la luc nhung cang thang ben trong phong trao cong san the gioi dien ra do su chia re Xo-Trung. Van coi Chu nghia Mac-Lenin la y thuc he nong cot, Đang Lao đong Trieu Tien đa đua ra mot cuoc tan cong vao cac yeu to trong đang bi coi la xet lai. Nhung nguoi bi coi la "nhung phan tu xet lai chong đang" la nhung lanh đao cao cap đa đua ra cac tu tuong Khong giao phong kien, tim cach roi bo đuong loi cach mang cua đang va bat tuan cac menh lenh tu Tong Bi thu Kim Nhat Thanh.
Mot thoi gian ngan sau khi tot nghiep, Kim đuoc chi đinh lam nguoi chi huy va lanh đao Uy ban Trung uong Đang. Cac hanh đong đau tien cua ong la tien hanh mot so cong viec trong cuoc tan cong. Ong gay kich đong trong cac quan chuc cao cap nham đam bao cac hoat đong cua đang khong lech huong khoi đuong loi y thuc he do Kim Nhat Thanh đat ra, va tim cach lat tay nhung thanh phan xet lai trong đang. Ong cung đat ra cac bien phap nham đam bao 'He thong y thuc he cua đang' đuoc tham nhuan tren cac phuong tien thong tin đai chung, cac nha van va nghe si.

Cuoi thap nien 1960, Kim viet mot so bai luan ve kinh te. Ong ho hao chong lai cac y kien cho rang vat chat la đong luc chinh cua su phat trien kinh te, va đi khap đat nuoc đe đua ra cac huan thi ve tai co cau ky thuat đang dien ra trong nganh cong nghiep o thoi điem đo.
Trong khoang 1967-1969, Kim chuyen su chu y sang quan đoi. Ong tin rang cac quan chuc ben trong Quan đoi Nhan dan Trieu Tien (KPA) đang gay can tro toi cac to chuc chinh tri cua quan đoi va bop meo cac menh lenh nha nuoc. Kim coi nhung yeu to đo đat ra mot moi đe doa voi su kiem soat quan đoi cua Đang Lao đong Trieu tien. Tai cuoc hop toan the lan thu tu cua Uy ban trung uong Đang Lao đong Trieu Tien, ong đa chi ra mot so quan chuc bi cho la phai chiu trach nhiem, nhung nguoi nay sau đo đa bi truc xuat.
Trong nhung nam đau tien trong Uy ban Trung uong Đang, Kim cung giam sat cac hanh đong cua Uy ban Tuyen truyen va co đong, ong đa lam viec đe cach mang hoa nghe thuat Trieu Tien. Cac nghe si đuoc khuyen khich sang tao cac tac pham voi noi dung va hinh thuc moi, bang cac he thong va phuong phap moi, va tu bo cac truyen thong cu cua nghe thuat Trieu Tien.
Hoc thuyet cua Kim cho rang phim đa bao ham mot so hinh thuc nghe thuat, vi the su phat trien cua đien anh Trieu Tien tu no se thuc đay su phat trien cua cac linh vuc nghe thuat khac. Qua trinh nay đuoc bat đau voi viec chuyen the thanh phim cac tac pham cua Kim Nhat Thanh hoi Chien tranh the gioi thu hai, khoi đau la bo phim Nam anh em du kich nam 1967. Đau thap nien 1970, viec chuyen the sang opera cac tac pham cua Kim Nhat Thanh bat đau dien ra.
Kim đuoc chi đinh lam pho chu tich Uy ban Trung uong Đang vao thang 9 nam 1970 va tro thanh mot thanh vien đuoc bau cua Uy ban Trung uong Đang vao thang 10 nam 1972. Toi nam 1973 ong tro thanh bi thu.
Đau thap nien 1970, Kim tim cach han che su quan lieu va khuyen khich cac quan chuc Đang đi xuong co so. Đieu nay gom ca viec buoc cac quan chuc quan lieu toi lam viec cung cong nhan duoi quyen trong 20 ngay moi thang.
Thang 2 nam 1974, Kim Jong-il đuoc bau vao Bo chinh tri cua Uy ban Trung uong Đang. Toi thoi điem nay ong đa đuoc goi la "lanh tu kinh yeu" va "lanh tu thong minh", theo tieu su chinh thuc cua ong.
Cung nam ay, Kim đua ra Phong trao Đoi Ba Cach mang. Đuoc mieu ta la mot 'phuong phap moi huong dan cach mang', phong trao đua cac đoi toi khap đat nuoc cung cap cac buoi hoc chinh tri, khoa hoc va huan luyen ky thuat ngan han. Kinh nghiem co đuoc nay lai đuoc phat trien tiep qua nhung cuoc hop mat đong đao nhan dan.
Kim cung lanh đao phong trao lao đong xung kich cua cac nha khoa hoc va ky thuat - mot sang kien tuong tu nhu nghien cuu khoa hoc moi.
Cuoi thap nien 1970, Kim tham gia vao lap ke hoach kinh te, gom nhieu chien dich nham phat trien nhanh chong mot so linh vuc kinh te. Ong đua ra sang kien xay dung cac phong trao chinh tri rong lon ben trong quan đoi, gom ca Phong trao Co đo Ba Cach mang, Phong trao Đoi Co đo va Phong trao đoi tien phong cach mang.
Ong cung tham gia tich cuc vao cac no luc xay dung mot phong trao tai thong nhat Trieu Tien. Phong trao nay gom ho tro viec thanh lap mot Uy ban Hoa giai Quoc te vi mot Trieu Tien Hoa binh va Thong nhat nam 1977, tham gia vao cac cuoc đam phan giua cac đang chinh tri va cac nhom ben trong Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu tien, va tham gia vao cac cuoc đam phan cap cao giua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien va Cong hoa Trieu Tien.


Chu tich va bi thu đang (1980-1994) Toi thoi điem Đai hoi lan thu 6 Đang Lao đong Trieu Tien thang 10 nam 1980, chien dich nam quyen kiem soat đang cua Kim Jong-il đa hoan thanh. Ong đa đuoc trao cac chuc vu quan trong trong Bo chinh tri, Quan uy Trung uong va Bi thu đang. Khi tro thanh mot thanh vien cua Quoc hoi Toi cao Nhan dan lan thu 3 thang 2 nam 1982, cac nha quan sat quoc te đa coi ong la nguoi thua ke hien nhien cua Trieu Tien.
Khi ay Kim đa co đuoc danh hieu "Lanh tu Kinh yeu" (친애하는 지도자, ch'inaehanun chidoja), chinh phu bat đau xay dung mot su sung bai ca nhan xung quanh ong theo kieu cua cha ong la Kim Nhat Thanh - "Lanh tu vi đai". Kim Jong-il thuong đuoc truyen thong goi la "lanh tu khong so set" va "nguoi ke thua vi đai cua chinh nghia cach mang". Ong tro thanh nhan vat quyen luc nhat sau cha minh o Trieu Tien.
Ngay 24 thang 12 nam 1991, Kim đuoc chi đinh lam tu lenh cac luc luong vu trang CHDCND Trieu Tien. Boi quan đoi la nen tang thuc su cua quyen luc o Trieu Tien, đay la mot đong thai quyet đinh. No cho thay vi Bo truong quoc phong ky cuu, Oh Jin-wu, mot trong nhung nguoi trung thanh nhat cua Kim Nhat Thanh, đa thay mat quan đoi chap nhan Kim Jong-il la vi lanh đao tiep theo cua Trieu Tien, du ong con chua bao gio phuc vu trong quan đoi. Ung cu vien tiem nang duy nhat khac cho vi tri quyen luc la Thu tuong Kim Il (khong co quan he ho hang), đa bi loai khoi chuc vu 1976. Nam 1992, Kim Nhat Thanh bat đau cong khai noi rang con trai minh chiu moi trach nhiem ve cac van đe đoi noi tai Cong hoa Nhan dan Trieu Tien.
Nam 1992, cac chuong trinh phat thanh bat đau goi ong la (nguoi) "Cha Kinh yeu", chu khong con la "Lanh tu kinh yeu" nua, cho thay mot su thang tien. Ngay sinh lan thu 50 cua ong, ngay 16 thang 2, la dip dien ra rat nhung buoi le lon voi su tham gia cua nhieu nguoi, chi thua kem ngay sinh lan thu 80 cua Kim Nhat Thanh, ngay 15 thang 4.
Theo Hwang Jang-yop, mot nguoi đao tau, cac he thong ben trong Trieu Tien đa tham chi con tro nen trung uong hoa va đoc đoan hon o thoi Kim Jong-il so voi thoi Kim Nhat Thanh. Du Kim Nhat Thanh yeu cau cac vi bo truong phai trung thanh voi minh, nhung du sao vi lanh đao nay van muon co loi tu van cua ho trong viec thiet lap chinh sach; Kim Jong-il lai yeu cau su tuan thu tuyet đoi tu phia ho va cac quan điem hay bat ky su thoa thuan, hay lac huong nao khoi y tuong cua ong đeu bi coi la mot dau hieu bat tuan. Theo Hwang, Kim Jong-il tham chi con đich than chi đao cac chi tiet nho nhat trong cac cong viec nha nuoc, nhu kich thuoc cac ngoi nha cho cac bi thu đang va viec chuyen giao qua tang toi cac ca nhan duoi quyen ong.
Toi thap nien 1980, Trieu Tien bat đau roi vao tinh trang giam phat kinh te manh. Chinh sach juche (tu chu) cua Kim Jong-il co lap moi hoat đong thuong mai voi nuoc ngoai, tham chi ca voi cac đoi tac truyen thong nhu Lien bang Xo viet va Trung Quoc.
Han Quoc buoc toi Kim đa ra lenh vu đanh bom tai Rangoon, Mien Đien (hien nay la Yangon, Myanma), lam thiet mang 17 quan chuc nuoc nay đang vieng tham o đo, gom ca bon thanh vien noi cac va mot vu khac nam 1987 giet hai toan bo 115 hanh khach tren khoang chuyen bay 858 cua Korean Air. Mot điep vien Trieu Tien, Kim Hyon Hui, đa thu nhan đat mot qua bom trong va li cua nguoi phu ta, noi rang vu đo đuoc đich than Kim Jong-il ra lenh.
Nam 1992, giong noi cua Kim Jong-il đa lan đau tien va duy nhat đuoc phat đi. Trong mot buoi duyet binh, ong đa xuat hien truoc microphone va noi "Vinh quang thay cac chien si dung cam cua Quan đoi Nhan dan!"


Cam quyen o CHDCND Trieu Tien Chu tich Kim Nhat Thanh mat ngay 8 thang 7 nam 1994, o tuoi 82 sau mot con đau tim. Ong đuoc phong la "Chu tich Vinh vien", va đuoc đua vao Cung tuong niem Kumsusan o trung tam Binh Nhuong. Chuc vu nay tu đo bi bai bo đe to long ton kinh Kim Nhat Thanh. Kim Jong-il chinh thuc nam cac chuc vu Tong bi thu Đang Lao đong Trieu Tien va chu tich Hoi đong Quoc phong ngay 8 thang 10 nam 1997. Nam 1998, vi tri cua ong trong Hoi đong Quoc phong đuoc tuyen bo la "vi tri cao nhat cua quoc gia", vi the Kim co the đuoc coi la nguyen thu nha nuoc Trieu Tien ke tu thoi điem ay. Boi Kim khong giu chuc chu tich, hien phap khong buoc ong phai trai qua cac cuoc bau cu khang đinh su hop hien va ong cung chua tung lam vay.


= Cac chinh sach kinh te =

Nen kinh te quan ly nha nuoc cua CHDCND Trieu Tien đa gap nhieu kho khan trong suot thap nien 1990, chu yeu do su mat đi cac thoa thuan thuong mai chien luoc voi Lien Xo va moi quan he lanh nhat voi Trung Quoc sau khi nuoc nay binh thuong hoa quan he voi Han Quoc nam 1992. Ngoai ra, Trieu Tien cung đa phai chiu cac tran lut ky luc (nam 1995 va 1996) tiep theo đo la nhieu nam han han nghiem trong bat đau tu nam 1997. Đieu nay, cong voi dien tich đat tu nhien co the canh tac chi chiem 18% cung nhu viec khong co kha nang nhap khau cac hang hoa can thiet đe duy tri nganh cong nghiep, đa dan toi mot nan đoi tren dien rong va khien Trieu Tien phai đoi mat voi nhung van đe quan trong. Truoc tinh hinh suy sup cua đat nuoc, Kim đa thong qua chinh sach "Quan đoi hang đau" (선군정치, Son'gun chongch'i) đe tang cuong suc manh cho quoc gia cung nhu cho che đo. Tren binh dien quoc gia, chinh sach nay đa mang lai tang truong kha quan cho đat nuoc tu nam 1996, va viec ap dung "cac thu nghiem kinh te thi truong kieu xa hoi chu nghia" nam 2002 giup Trieu Tien van ton tai đuoc du van tiep tuc song dua vao vien tro va luong thuc tu nuoc ngoai.
Truoc nguy co suy tan cua thap ky 1990, chinh phu đa bat đau chinh thuc thong qua mot so hoat đong thuong mai o muc đo nho. Theo Daniel Sneider, pho giam đoc nghien cuu tai Trung tam Nghien cuu Thai Binh Duong thuoc Đai hoc Stanford, su chuyen huong theo chu nghia tu ban nay la "kha han che, nhung — la đieu đac biet so voi qua khu — hien đa co mot so thi truong đang luu y đuoc tao dung theo kieu he thong thi truong tu do." Nam 2002, Kim Jong-il tuyen bo rang "tien co the đo đuoc muc đo gia tri cua moi hang."
Nhung đieu nay cho thay mot so chuyen huong nho theo chieu huong cai cach kinh te tuong tu nhu nhung hanh đong cua Đang Tieu Binh o Trung Quoc hoi cuoi thap nien 1980 đau thap nien 90. Trong mot cuoc tham vieng hiem hoi nam 2006, Kim đa bay to su nguong mo voi qua trinh phat trien kinh te nhanh chong cua Trung Quoc.
Viec pha gia khong thanh cong đong won cua Trieu Tien vao nam 2009, do ca nhan Kim khoi xuong hoac phe duyet, đa gay ra su hon loan kinh te ngan han va boc lo tinh de bi ton thuong cua co cau xa hoi đat nuoc khi đoi mat voi khung hoang.


= Quan he đoi ngoai =
Kim đuoc biet đen nhu mot nha ngoai giao tai gioi va kheo leo, du ong it khi xuat hien tren truyen thong quoc te.

Nam 1998, Tong thong Han Quoc Kim Dae-jung đua ra "Chinh sach Anh duong" (햇볕 정책, Haetpyot chongch'aek) đe cai thien quan he Lien Trieu va cho phep cac cong ty Han Quoc bat đau cac du an o mien Bac. Kim Jong-il đa thong bao cac ke hoach nhap khau va phat trien cac cong nghe moi nham thuc đay nen cong nghiep phan mem Trieu Tien. Nho chinh sach moi nay, Khu cong nghiep Kaesong đuoc xay dung nam 2003 ngay phia bac bien gioi lien Trieu, 250 cong ty Han Quoc đa co ke hoach tham gia vao đay, su dung toi 100.000 nhan cong Trieu Tien vao nam 2007. Tuy nhien, toi thang 3 nam 2007, Khu cong nghiep moi chi co su hien dien cua 21 cong ty - su dung 12.000 cong nhan Trieu Tien.
Nam 1994, CHDCND Trieu Tien va Hoa Ky đa ky mot Thoa thuan khung nham ngung va cuoi cung bai bo chuong trinh vu khi hat nhan nham đoi lay vien tro xay dung hai lo phan ung hat nhan san xuat đien. Nam 2002, chinh phu Kim Jong-il đa thua nhan đa san xuat cac vu khi hat nhan tu sau thoa thuan nam 1994. Che đo cua Kim cho rang viec bi mat san xuat vu khi hat nhan la can thiet cho cac muc đich an ninh - đua ra su hien dien cua cac loai vu khi hat nhan cua Hoa Ky o Han Quoc va cac cang thang moi voi Tong thong George W. Bush. Ngay 9 thang 10 nam 2006, Co quan Thong tin Trung uong Trieu Tien thong bao ho đa thanh cong trong viec tien hanh mot vu thu hat nhan ngam.
Theo bao cao, trong hai nam cuoi đoi, Kim đa đen tham Trung Quoc vao thang 5 nam 2010. Ong nhap canh vao nuoc nay bang chuyen tau ca nhan vao ngay 3 thang 5 va o trong mot khach san o Đai Lien. Kim lai đen Trung Quoc vao thang 8 nam 2010, lan nay đi cung voi con trai Kim Jong-un. Ong tro lai Trung Quoc lan cuoi vao thang 5 nam 2011, đanh dau ky niem 50 nam ngay ky Hiep uoc Huu nghi, Hop tac va Tuong tro giua Trung Quoc va CHDCND Trieu Tien. Chuyen xuat ngoai cuoi cua Kim la vao cuoi thang 8 nam 2011, khi ong đi tau hoa đen vung Vien Đong Nga đe gap Tong thong Dmitry Medvedev cho cac cuoc hoi đam khong xac đinh.


= Chinh sach đoi noi =
Trieu Tien luon giu bi mat ve van đe chi đinh nguoi ke tuc. Truyen thong Han Quoc cho rang Kim Jong-il đang chuan bi cho con trai thu la Kim Jong-chul len thay; tuy nhien, Kim Yong Hyun, mot chuyen gia tai Vien nghien cuu Bac Trieu Tien thuoc Đai hoc Dongguk o Seoul, tin rang bat ky nguoi đuoc chi đinh nao cung se o ben ngoai gia đinh Kim. "Tham chi bat ky to chuc Trieu Tien nao cung se khong ung ho mot su ke tuc gia đinh o thoi điem nay." Con trai ca cua ong, Kim Jong-nam, truoc kia đuoc tin la nguoi se ke vi, nhung anh ta duong nhu đa bi that sung sau khi bi bat giu tai San bay quoc te Narita o Narita, Nhat Ban, gan Tokyo, nam 2001 khi đang du lich voi mot ho chieu gia.
Ngay 5 thang 1 nam 2009, Thong tan xa lien hiep Han Quoc bao tin rang Kim Jong-il đa an đinh nguoi con trai ut Kim Chong'un (hay Kim Jong-un) lam nguoi ke vi. Ngay 8 thang 3 nam 2009 thi co tin Chong'un co ten trong cac nhan vat đuoc bau vao Hoi nghi Nhan dan Toi cao nhung sau đo Jong-un lai khong co ten trong danh sach cac đai bieu. Đen ngay 27 thang 4 nam 2009 Kim Chong'un đuoc bo vao Uy ban Quoc phong, sua soan cho con đuong len nam quyen. Hai thang sau, tuc Thang Sau 2009, Kim Chong'un đuoc lanh tu CHDCND Trieu Tien chi đinh la nguoi ke nhiem. Ngay 28 thang 9 nam 2010, Kim Chong'un đuoc cha minh thang ham Đai tuong va chi đinh vao chuc vu Pho Chu tich Quan uy Trung uong, mot co quan quyen the trong Đang Lao đong Trieu Tien. Đay đuoc xem la nhung buoc quan trong đe don đuong cho Kim Chong'un len ke vi cha minh. Trong nhung đong thai moi nhat, Chong'un thuong đuoc xep o vi tri ngay sau cha minh tren cac phuong tien truyen thong tai Trieu Tien.


= Ho so nhan quyen =

Theo bao cao cua To chuc Theo doi Nhan quyen nam 2004, chinh phu Trieu Tien duoi thoi Kim la "mot trong nhung chinh phu đan ap nhat the gioi", khi giam giu đen hon 200.000 tu nhan chinh tri trong cac trai tap trung theo cac quan chuc My va Han Quoc, khong co tu do bao chi hay ton giao, đoi lap chinh tri, hay giao duc binh đang: "Hau nhu moi khia canh cua đoi song chinh tri, xa hoi va kinh te đeu đuoc kiem soat boi chinh phu."
Chinh phu cua Kim Jong-il bi buoc toi ac chong lai loai nguoi vi bi cao buoc la thu pham gay ra va keo dai nan đoi vao nhung nam 1990. To chuc Theo doi Nhan quyen đa mo ta Kim la mot nha đoc tai đien hinh va cao buoc ong vi pham nhan quyen. To chuc An xa Quoc te len an Kim vi đa đe "hang trieu nguoi Bac Trieu Tien sa lay trong ngheo đoi" va giam giu cuong buc hang tram nghin nguoi trong cac trai tu, cung nhu thuong xuyen thuc thi cac vu hanh quyet cong khai.
Theo voanews.com, ong Kim Jong-il đa tu lau dung hinh thuc thanh trung đe duy tri quyen luc. Theo trang nay dan nguon tu bao Chosun Ilbo cua Han Quoc đua tin nha lanh đao nay đa hanh quyet hang tram binh si vao nam 1995 sau khi ong phat hien ra "nhung hoat đong kha nghi" trong mot đon vi quan đoi đong tai tinh Hamgyong Bac.


= Cac đuong ham bi mat =
Mot cuu bi thu đang cam quyen Trieu Tien tiet lo Kim Jong-il đa đao san ham bi mat đe phong khi gap nguy, theo đai Bac Trieu Tien Tu Do tu Seoul. Đieu nay đuoc Hwang Jang-yop, mot cuu bi thu cua đang Lao đong Trieu Tien, tiet lo tren chuong trinh phat thanh ngay 12 thang 12 nam 2009. Hwang Jang Yop cung tung tron khoi Trieu Tien chay sang Han Quoc, nam 1997. Theo loi tiet lo cua Hwang Jang Yop, sinh 1923, thi tai Trieu Tien co nhieu đuong ham bi mat, co đuong ham o sau duoi đat đen 984 feet va co đuong ham dai toi khoang 46 km. Cac đuong ham nay khong nhung chi đuoc chinh quyen Trieu Tien su dung đe an tron trong truong hop co cuoc tan cong nguyen tu, ma con co the dung đe chay tron khoi đat nuoc, mot khi bi lam nguy. Cac đuong ham nay đa đuoc đao tu thap nien 1970.
Mot trong nhung đuong ham bi mat đo, noi lien tu Binh Nhuong, thu đo Trieu Tien, đen tan hai cang Namp'o, thuoc duyen hai Hoang Hai. Theo Yop đay la đuong ham bi mat chi co gioi lanh đao toi cao cua chinh phu Trieu Tien moi đuoc su dung, đe chay tron sang Trung Quoc, trong tinh the khan cap, ma thoi. Quan đoi Han Quoc cung đa nhieu lan to cao Trieu Tien cho đao nhung đuong ham huong ve Han Quoc, đe đot nhap Han Quoc, hau tim cach đot kich gay roi. Vao nam 1990 Seoul loan bao, la ho đa kham pha đuoc 7 đuong ham bi mat cua Trieu Tien, chay xuyen qua khu phi quan su, đe đot nhap Han Quoc, va Han Quoc đa cho pha huy ngay.


= Sung bai ca nhan =

Nhung loi chi trich cho rang Kim Jong-il la trung tam cua mot su sung bai ca nhan lon đuoc thua ke tu cha ong va la lanh đao đau tien cua Cong hoa Nhan dan Trieu Tien, Kim Nhat Thanh. Ong luon la trung tam cua su chu y trong đoi song thuong nhat tai Cong hoa Nhan dan Trieu Tien. Ngay sinh cua ong la mot trong nhung ngay nghi le quan trong nhat nuoc. Dip sinh nhat thu 60 cua Kim (theo ngay sinh chinh thuc), nhieu buoi le đong nguoi đa đuoc to chuc tren khap đat nuoc.
Co nhung nguoi Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien vuot bien ra nuoc ngoai con tuyen bo rang cac truong hoc tai quoc gia nay đa than thanh hoa ca Kim Jong-il va cha ong, co noi con day rang ong va cha ong khong he tieu tien nhu nguoi binh thuong.
Mot cai nhin theo quan điem nay cho rang nguoi dan Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien ton trong Kim Jong-il vi ton trong cha ong - Kim Nhat Thanh, hay vi so hai. Quan điem nay đuoc đa so cac nha bao va truyen thong phuong Tay, va mot so chinh phu nuoc ngoai, gom ca chinh phu Hoa Ky ung ho. Y kien khac cho rang đo la su ton vinh mot anh hung that su, la quan điem chinh thong ma chinh quyen Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien đua ra.


Qua đoi Sau khi Kim Jong-il qua đoi, nhieu hinh anh cho thay nguoi dan Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien khoc thuong tham thiet, va co đen 5 trieu nguoi đa ra đuong bay to su thuong tiec đoi voi ong. Tuy nhien cung co nguoi nghi ngo tinh chan that cua noi đau nay, BBC dan loi nguoi tung co tac pham viet ve Trieu Tien Barbara Demick noi rang: "Ca tuong lai cua anh tuy thuoc kha nang khoc đuoc khong. Khong chi su nghiep, tam the đang Lao đong, ma ca sinh mang. Đo la chuyen song hay chet.""
Hang thong tan Trung uong Trieu Tien (KCNA) cho biet: ca thien nhien va loai chim choc cung khoc thuong lanh tu Kim Jong-il, nguoi đuoc goi la "con cua thanh than". Cung theo Trieu Tien, bao tuyet đa noi len khi ong qua đoi, bang tren ho Chon (tuc Thien Tri) tren đinh ngon nui Paektu tai bien gioi Trung-Trieu noi ong sinh ra đa vo tan, anh hao quang bi an hien ra tren nui va nguoi ta thay mot dong chu sang choi: "Nui Paektu, ngon nui thieng lieng cua cach mang. Kim Jong-il".
Han Quoc đa ra lenh bao đong cho quan đoi ngay sau khi nhan đuoc tin ong Kim Jong-il qua đoi. The nhung nuoc nay cung bo ke hoach thap sang mot cay thong Noel tren toa thap ngay gan bien gioi voi Trieu Tien, von đa lam Trieu Tien tuc gian, va len tieng chia buon. Tong thong Han Quoc Lee Myung-bak noi nuoc nay se "đap tra manh me" neu bi Trieu Tien khieu khich.
Trang mang cua Han Quoc Daily NK noi nhung nguoi dan Trieu Tien nao khong khoc thuong tham thiet trong tang le cua Kim Jong-il đa bi trung phat bang 6 thang lao đong cuong buc o cac trai cai tao. Tuy nhien Hang thong tan Trung uong Trieu Tien (KCNA) phu nhan tin nay, va goi trang mang cua Han Quoc la "cac phuong tien truyen thong hen ha bi kiem soat cua nhung ke phan boi".


Đoi song rieng tu Khong he co nguon thong tin chinh thuc co the tiep can ve lich su hon nhan cua Kim Jong-il, nhung ong đuoc cho la đa chinh thuc lam le cuoi voi ba tinh nhan: 

Kim lay nguoi vo đau tien, Kim Young-suk, sau khi bi cha buoc phai cuoi co con gai cua mot chi huy quan đoi cao cap - hai nguoi đa ly than trong mot so nam. Kim co mot con gai tu cuoc hon nhan nay, Kim Sul-song (Kim Tuyet Tung) (sinh nam 1974).
Tinh nhan đau tien cua Kim, Song Hye-rim, khong chinh thuc đuoc cong nhan va sau nhieu nam ly than ba đuoc cho la đa mat tai Moskva trong Benh vien Trung tam nam 2002. Ho co mot con trai, Kim Jong-nam (Kim Chinh Nam, sinh nam 1971) la con trai lon nhat cua Kim Jong-il.
Vo thu hai cua ong, Ko Young-hee (Cao Anh Co), đa giu vai tro Đe nhat Phu nhan cho toi khi qua đoi - đuoc thong bao vi ung thu - nam 2004. Ho co hai con trai, Kim Jong-chul (Kim Chinh Triet) sinh nam 1981, va Kim Jong-un (Kim Chinh An) cung đuoc goi la "Jong Woon" hay "Jong Woong"), sinh nam 1983.
Tu khi Ko mat, Kim song voi Kim Ok, nguoi tinh thu ba cua ong, nguoi la thu ky rieng cua ong tu thap nien 1980.
Giong nhu cha, Kim Jong-il mac hoi chung so bay, va luon su dung đoan tau hoa boc thep rieng cho cac cuoc vieng tham toi Nga va Trung Quoc. BBC thong bao rang Konstantin Pulikovsky, đac phai vien cua Nga đi cung Kim xuyen nuoc Nga ke lai rang Kim đuoc cung cap tom hum song bang may bay hang ngay đe ong an bang đua bac - tung đuoc dung trong Tu Cam Thanh tai Trung Quoc voi niem tin rang chung co the phat hien ra thuoc đoc.
Kim đuoc cho la thich mon bong ro. Cuu Ngoai truong Hoa Ky Madeleine Albright đa ket thuc cuoc gap thuong đinh voi Kim bang cach tang ong mot qua bong ro co chu ky cua huyen thoai NBA Michael Jordan.
Trong tu cach mot golfer, bao chi nha nuoc CHDCND Trieu Tien noi rang Kim thuong xuyen đat ba toi bon cu mot gay moi lan choi. Tieu su chinh thuc cua ong cung cho rang Kim đa sang tac sau vo opera va thich cac cuoc trinh dien am nhac. Kim cung tu cho minh la mot chuyen gia Internet.
Nhung nguoi Trieu Tien vuot bien sang Han Quoc tuyen bo rang Kim co 17 dinh thu va noi cu ngu khac nhau, gom mot khu resort gan Nui Paektu, mot nha nghi canh bo bien o thanh pho Wonsan, va mot phuc hop tu dinh gan Binh Nhuong đuoc bao quanh boi nhieu lop hang rao, lo cot, va cac khau đoi phong khong.
Kim cung đuoc cho la mot nguoi ham mo phim anh, so huu bo suu tap hon 20.000 bang video. Cac the loai phim ua thich cua ong gom cac tap phim cua loat Friday the 13th, Rambo, James Bond, Godzilla, phim hanh đong Hong Kong, va bat ky bo phim nao co su xuat hien cua Elizabeth Taylor. Ong la tac gia cuon sach Ve nghe thuat đien anh. Nam 2006 ong đa tham gia san xuat bo phim Nhat ky nu sinh – the hien cuoc song cua mot co gai co cha me la nhung nha khoa hoc - đuoc cac ban tin Thong tan xa Trieu Tien noi Kim "đa sua chua loi thoai va chi đao cong viec san xuat".


= Bat coc =
Nam 1978, theo lenh cua Kim Jong-il, đao dien phim nguoi Han Quoc Shin Sang-ok va nguoi vo nghe si la Choi Eun-hee đa bi bat coc đe xay dung nganh cong nghiep đien anh Trieu Tien. Sau mot lan co tron thoat, đao dien Shin đa bi giam vao tu va cho an co. Mai đen nam 1983 Shin moi đuoc dan đen an toi cung Kim va gap lai vo minh. Kim đa yeu cau hai nguoi tai ket hon va o lai Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien đe giup ong lam phim ca ngoi xa hoi chu nghia. Trong vong hai nam, hon 20 bo phim đuoc san xuat do Shin lam đao dien va Kim đong vai tro nha san xuat. Kim Jong-il đa mua cho ba Choi vo so quan ao va my pham phuong Tay đe lay long ba, con Shin đuoc đi hoc nhung lop cai tao đe quan triet su quang vinh cua cuoc cach mang Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien va uu viet cua che đo nay. Nam 1986, nhan luc đi du lien hoan phim o Vien, Ao, Shin va Choi lua cac bao ve va bo tron sang Hoa Ky, ho mang theo nhung cuon bang ghi am cac buoi noi chuyen voi Kim đe chung minh rang minh đa bi bat coc. Kim Jong-il đa phu nhan chuyen đo, tuyen bo rang vo chong Shin đa bi Hoa Ky bat coc, va moi ho tro ve Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, nhung bi hai nguoi nay tu choi.


Trong van hoa đai chung Kim Jong-il đuoc the hien trong bo phim Team America: World Police nhu "mot ke hung ac muon tieu diet the gioi". Trong phim, ong la nguoi đa nem nha thanh sat vu khi Lien hiep quoc Hans Blix cho nhung con ca map an, tai tro mot nhom khung bo đanh bom Kenh đao Panama, va tim cach am sat cac nha lanh đao the gioi tai mot cuoc hoi hop o Binh Nhuong. Boi vi cuoi phim ong bi giet, nen hoa ra nhan vat Kim Jong-il tuong tuong thuc te la mot con gian ngoai hanh tinh rut lui ve tau vu tru cua minh, hua hen se quay tro lai.
Dien vien long tieng Jim Ward thuong the hien Kim Jong-il trong Stephanie Miller Show.
Bobby Lee thuong đong vai lanh đao Kim Jong-il trong MADtv.
Kim Jong-il thuong la muc tieu cham biem va trao phung tai mot so quoc gia, đac biet la Hoa Ky. Nha soan kich hai Jay Leno thuong đe mot nhan vat hoa than cua ong xuat hien trong vo kich ngan "Celebrity Jeopardy!" cua chuong trinh The Tonight Show with Jay Leno, nhan vat nay luon co moi thu voi mot nhan vat mang đac điem cua George W. Bush. Nha bien kich David Letterman goi ong la "Lil Kim" hay "Ment-Ally Ill", con nha soan kich Stephen Colbert thuong che nhao ong trong chuong trinh The Colbert Report. Ten cua ong đuoc đat cho mot loai hoa lai tao, hoa Kim Jong-il.


Xem them Danh sach cac chu đe lien quan toi Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien
Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien
Nhan quyen tai Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien
Tien quan, chinh sach "quan đoi truoc nhat"
Đong chi Tu lenh toi cao đang kinh la van menh cua chung ta, Phim


Tham khao Đoc them Jasper Becker, "Rogue Regime: Kim John Il and the Looming Threat of North Korea", [1], Oxford University Press (thang 10 nam 2006), Softcover, 328 pages, ISBN 0-19-530891-3
Michael Breen, Kim Jong-il: North Korea's Dear Leader, John Wiley and Sons (January, 2004), hardcover, 228 pages, ISBN 0-470-82131-0
Bradley Martin, Under The Loving Care Of The Fatherly Leader: North Korea And The Kim Dynasty, St. Martins (October, 2004), hardcover, 868 pages, ISBN 0-312-32221-6
Kim Chol U, Army-Centred Politics Of Kim Jong Il Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 2002, Softcover, 98 pages
Kim Jong Il Brief History Luu tru ngay 21 thang 7 nam 2015 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1998, Hardcover, 149 pages
Kim Jong Il Short Biography Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 2001, Hardcover, 215 pages
Pae Kyong Su, Kim Jong Il The Individual Thoughts And Leadership Vol. 1 Luu tru ngay 30 thang 6 nam 2015 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1993, Softcover, 225 pages
Pae Kyong Su, Kim Jong Il The Individual Thoughts And Leadership Vol. 2 Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1995, Softcover, 164 pages
Nada Takashi, Korea In Kim Jong Il's Era Luu tru ngay 29 thang 6 nam 2015 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 2000, Softcover, 163 pages
Li Il Bok, The Great Man Kim Jong Il Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1989, Softcover, 167 pages
Ri Il Bok, The Great Man Kim Jong Il Vol. 2 Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1995, Softcover, 84 pages
Jo Song Baek, The Leadership Philosophy Of Kim Jong Il Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1999, Softcover, 261 pages
Guiding Light General Kim Jong Il Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine, Foreign Languages Publishing House, Pyongyang, North Korea, 1997, Softcover, 357 pages


Lien ket ngoai Tieu su ong Kim Jong-il
Kim Jong Il: Brief HistoryPDF (893 KB) – Foreign Languages Publishing House, Pyongyang DPR Korea (1998)
Born in the USSR – Kim Jong-il's childhood.
The many family secrets of Kim Jong Il Luu tru ngay 13 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine
"Hidden Daughter" Visits Kim Jong-il Every Year (also includes photos of Kim during his youth)
(tieng Han) Kim's family tree