Cach mang Thang Muoi, con đuoc goi la Cach mang xa hoi chu nghia Thang Muoi vi đai trong cac su lieu Lien Xo; cac ten goi khac đuoc su dung rong rai trong gioi su hoc trong va ngoai nuoc: Cuoc đao chinh Thang Muoi, Khoi nghia Bolshevik, Khoi nghia Thang Muoi, "Thang Muoi đo", "Thang Muoi vi đai", la mot cuoc cach mang no ra o Petrograd vao ngay 25 thang 10 nam 1917 theo Lich Julius đuoc dung o Nga luc bay gio, tuc ngay 7 thang 11 theo Lich Gregorius, ket qua la lat đo Chinh phu Lam thoi va thiet lap chinh quyen Xo viet. Trong gioi su hoc, su kien nay đuoc xem xet hoac la mot su kien lich su đoc lap, hoac la su tiep noi cua Cach mang Thang Hai.
Chinh phu Lam thoi đa bi lat đo trong cuoc khoi nghia vu trang dien ra tu ngay 25 đen ngay 26 thang 10 (theo lich cu, tuc ngay 7 đen ngay 8 thang 11 theo lich moi) tai Petrograd. Nhung nguoi to chuc chinh cuoc khoi nghia nay la Vladimir Lenin, Lev Trotsky, Yakov Sverdlov, Vladimir Antonov-Ovseyenko, Pavel Dybenko, Lev Kamenev, Nikolai Podvoisky va nhung nguoi khac. Viec chi đao truc tiep viec gianh chinh quyen đuoc thuc hien boi Uy ban Quan su Cach mang Xo viet Petrograd, trong đo cung bao gom cac đang vien Cach mang Xa hoi canh ta. Ket qua cuoc khoi nghia vu trang, chinh quyen đa đuoc chuyen giao cho mot chinh phu moi đuoc thanh lap boi Đai hoi Xo viet Toan Nga lan thu II, voi đa so tuyet đoi cac đai bieu la nhung nguoi Bolshevik (Đang Cong nhan Xa hoi Dan chu Nga (Bolshevik)) va cac đong minh la nhung nguoi Cach mang Xa hoi canh ta, đuoc su ung ho tu mot so to chuc dan toc, mot bo phan nho nhung nguoi Menshevik quoc te va mot so nha vo chinh phu. Vao thang 11 nam 1917, chinh phu moi cung nhan đuoc su ung ho cua đa so đai bieu tai Đai hoi Bat thuong cac Đai bieu Nong dan.
Ket qua cuoc cach mang, co cau kinh te-xa hoi nuoc Nga đa thay đoi mot cach can ban. Xa hoi tu ban chu nghia bi pha vo mot cach bao luc, va mot huong đi moi đuoc thiet lap nham xay dung chu nghia xa hoi. Nhung thay đoi toan cau trong he thong quan he quoc te đa dien ra, cac qua trinh cach mang va phong trao giai phong dan toc tren the gioi cung đuoc đay nhanh..


Ten goi Cuoc khoi nghia bat đau vao ngay 25 thang 10 nam 1917 theo lich Julius, đuoc su dung tai Nga vao thoi điem đo. Mac du lich Gregory (lich moi) đa đuoc ap dung tu thang 2 nam 1918 va ky niem đau tien (cung nhu cac ky niem sau nay) đuoc to chuc vao ngay 7-8 thang 11, cuoc cach mang van đuoc gan lien voi thang 10, đieu nay đa đuoc phan anh trong ten goi cuoc cach mang.
Ngay tu đau, nhung nguoi Bolshevik va cac đong minh đa goi su kien thang 10 la "cach mang". Vi du, tai cuoc hop Xo viet Petrograd cac đai bieu cong nhan va binh linh vao ngay 25 thang 10 (7 thang 11) nam 1917, Lenin đa tuyen bo noi tieng: "Cac đong chi! Cuoc cach mang cong nhan va nong dan, đieu ma nhung nguoi Bolshevik đa luon noi ve su can thiet cua no, đa thanh cong!". Va sau đo ong con nhan manh them: "Trong luat đuoc ban hanh boi chinh phu cua chung ta vao ngay 26 thang 10 (theo lich cu) nam 1917, ngay ngay hom sau cuoc cach mang".
Thuat ngu "Cach mang Thang Muoi vi đai" lan đau tien xuat hien trong tuyen ngon đuoc Fyodor Raskolnikov cong bo nhan danh phe Bolshevik tai Quoc hoi Lap hien. Đen cuoi nhung nam 1930, thuat ngu "Cach mang Xa hoi Chu nghia Thang Muoi vi đai" (tieng Nga: Великая Октябрьская социалистическая революция) đa đuoc khang đinh trong su hoc chinh thong Lien Xo. Trong thap ky đau tien sau cach mang, su kien nay thuong đuoc goi la "Cuoc đao chinh Thang Muoi" (tieng Nga: Октябрьским переворотом), va ten goi nay khong mang y nghia tieu cuc (it nhat la trong cach noi cua chinh nhung nguoi Bolshevik) va đuoc coi la mang tinh khoa hoc hon trong khai niem ve mot cuoc cach mang thong nhat nam 1917. Vladimir Lenin, trong bai phat bieu tai phien hop Uy ban Chap hanh Trung uong toan Nga (VTsIK) ngay 24 thang 2 nam 1918, đa noi: "Đuong nhien, noi voi cong nhan, nong dan va binh si la mot viec thich thu va de dang, va đuoc chung kien buoc tien cua Cuoc đao chinh Thang Muoi la mot đieu thich thu va de dang...". Thuat ngu nay cung xuat hien trong cac tac pham cua Lev Trotsky, Anatoly Lunacharsky, Dmitry Furmanov, Nikolai Bukharin, Mikhail Sholokhov; va trong bai viet cua Stalin nhan ky niem mot nam Cach mang Thang Muoi (1918), mot phan bai viet co tieu đe "Ve cuoc đao chinh Thang Muoi" (tieng Nga: Об октябрьском перевороте). Tuy nhien, sau nay, tu "đao chinh" bat đau đuoc lien ket voi am muu va viec gianh chinh quyen boi mot nhom nho (tuong tu nhu cac cuoc đao chinh cung đinh), khai niem ve hai cuoc cach mang rieng biet đuoc cung co, va thuat ngu nay đa bi loai bo khoi su hoc chinh thong. Thay vao đo, cum tu "đao chinh Thang Muoi" bat đau đuoc su dung rong rai voi y nghia tieu cuc trong cac tac pham van hoc phe phan chinh quyen Xo viet: trong cac nhom nguoi di cu va bat đong chinh kien, va ke tu thoi ky Perestroika (cai to), no cung xuat hien trong bao chi hop phap. Thuat ngu "đao chinh Thang Muoi" van đuoc su dung trong mot so an pham khoa hoc hien đai, chang han nhu trong sach giao khoa "Lich su Nga. The ky XX" do Andrei Zubov bien soan (2009) hoac trong tap 5 bo tu đien "Nha van Nga. 1800–1917" (2007). Triet gia Anatoly Butenko su dung cum tu "cuoc đao chinh cach mang".


Boi canh Truoc Cach mang Thang Muoi, nuoc Nga duoi thoi Sa Hoang đa tham gia Chien tranh the gioi thu nhat. Đo la mot trong nhung cuoc chien tranh quyet liet, quy mo to lon trong lich su nhan loai. Chien tranh the gioi thu nhat xay ra giua hai khoi lien minh quan su, đuoc hinh thanh sau the ky XIX. Mot ben la lien minh ba Đe quoc: Anh, Phap va Nga, con goi la khoi Hiep uoc, sau nay them Hoa Ky, ben kia la cac Đe quoc moi noi: Đuc, Ao-Hung, Ottoman. Theo su phan tich cua Lenin, nguyen co dan đen cuoc chien nay la do su lon manh cua Đe quoc Đuc, khien nuoc nay tham vong chiem linh thuoc đia va chia lai thi truong the gioi. Nhung tham vong nay gap phai su phan khang cua cac nuoc Anh, Phap va Nga.  Cac đe quoc gia nay ve co ban đa chiem linh cac thuoc đia bao la khap the gioi va muon duy tri quyen thong tri cua minh, khong muon chia phan cho nhung the luc moi noi nhu Đuc. Su mau thuan mang tinh chat đe quoc chu nghia đoi hoi mot cuoc chien tranh đe phan ngoi thu, lap lai trat tu the gioi. Voi muc đich the hien suc manh va gianh thuoc đia, cac nuoc đe quoc chau Au đa gay ra chien tranh the gioi lan thu nhat keo dai tu nam 1914 đen nam 1918. Ket qua khong co mot quoc gia chau Au nao gianh chien thang trong cuoc chien nay, tat ca đeu chiu ton hai nang ne ve nguoi va cua. Va đieu quan trong, cuoc chien đa lam sup đo cac đe che hung manh cua chau Au va the gioi luc đo.
Voi Đe quoc Nga, lenh đieu đong nguoi tham gia nhap ngu đa lam cho san xuat nong nghiep thieu nhan luc nghiem trong, khien nen kinh te ngay cang suy thoai. Nan mat mua đoi kem xay ra khap noi, san xuat cong nghiep cung đinh đon, nan that nghiep tang nhanh, nen tai chinh Nga lam vao tinh trang khung hoang. Đe co tien chi dung cho cuoc chien, trieu đinh lien tuc trung thu nhung loai thue moi, va to chuc ban quoc trai cho nhan dan. Quan linh Nga ngoai mat tran chiu nhung ton that, thuong vong lon khien ho cam thu tang lop si quan quy toc, mau thuan cua quan đoi Nga rat lon. Đen nam 1917, nguoi dan Nga đa qua cam gian gioi cam quyen, khong chiu đuoc ganh nang chien tranh.
Ngay 8/3/1917 (tuc 23/2 theo lich cu Julius cua Nga), Cach mang Thang Hai đa no ra. Cach mang Thang Hai ve tinh chat la cuoc cach mang dan chu tu san kieu moi co su tham gia lanh đao cua giai cap vo san (Đang Bolshevik) do Lenin lanh đao. Cach mang thang Hai đa lat đo che đo quan chu chuyen che cua cac Sa Hoang tri vi hon 300 nam o nuoc Nga.
Sau Cach mang Thang Hai, tinh hinh nuoc Nga ton tai song song hai chinh quyen đo la: chinh phu lam thoi cua giai cap tu san va chinh quyen cua cac Xo viet đai bieu cong nhan va binh linh. Tren thuc te sau khi nam đuoc chinh quyen, chinh phu lam thoi đa khong giai quyet nhung van đe đa hua truoc đo nhu van đe ruong đat cua nong dan, viec lam cho cong nhan, tinh trang thieu luong thuc va nhat la quyet theo đuoi chien tranh đe quoc đen cung.
Trai voi ky vong cua nguoi dan Nga, lanh đao chinh phu lam thoi la Alexander Kerensky van muon nuoc Nga tiep tuc tham gia The chien thu nhat đe tranh gianh quyen luc voi Đe quoc Đuc va Đe quoc Ao – Hung, bat ke viec đat nuoc đa tro nen kiet que va thuong vong cua binh si đa qua lon (toi giua nam 1917, gan 2 trieu linh Nga đa tu tran va khoang 5 trieu bi thuong). Tam ly phan chien dang cao trong binh sy, nguoi dan o hau phuong cung bat binh vi hy vong co đuoc hoa binh đa tan vo.
Trong hoan canh đo, lanh tu cua Đang Bolshevik, Vladimir Ilyich Lenin tu Thuy Si tro ve nha ga Phan Lan ngay 3 thang 4 nam 1917 đa nhan đuoc su ung ho rat lon cua nhan dan Petrograd. Ngay 4 thang 4 nam 1917, Lenin đoc mot bai phat bieu quan trong co nhan đe "Nhung nhiem vu cua giai cap vo san trong cuoc cach mang hien nay". Ban bao cao nay đa đi vao lich su voi ten goi "Luan cuong thang Tu" chi ra con đuong chuyen tu cach mang dan chu tu san sang cach mang xa hoi chu nghia. Lenin chi ro rang can phai cham dut tinh trang 2 chinh quyen song song ton tai bang cach chuyen giao chinh quyen ve tay cac Xo viet: "Đieu đoc đao trong thoi su nuoc Nga chinh la buoc qua đo tu giai đoan thu nhat cua cach mang la giai đoan đa đem lai chinh quyen cho giai cap tu san tien len giai đoan thu hai cua cach mang la giai đoan phai đem lai chinh quyen cho giai cap vo san va cho nhung tang lop ngheo trong nong dan". Ve phuong phap đau tranh, Lenin viet: "Vu khi o trong tay nhan dan, khong co su cuong buc nao tu ben ngoai đoi voi nhan dan, đo la thuc chat cua su vat. Đieu đo cho phep va bao đam su phat trien va hoa binh cua cach mang". Tuy nhien, Lenin cung chi ro phai san sang chuyen sang khoi nghia vu trang mot khi hoan canh thay đoi, neu cac Xo viet bi tan cong.
Sau ban Luan cuong thang Tu cua Lenin, duoi su lanh đao cau Đang Bolshevik, đong đao cac tang lop nhan dan đa thuc hien rat nhieu cac cuoc xuong đuong bieu tinh voi khau hieu "Tat ca chinh quyen ve tay cac Xo Viet", "Hoa binh, ruong đat, banh mi". Tu mua thu nam 1917, nuoc Nga tiep tuc lun sau cuoc khung hoang tram trong, nan đoi đa xay ra o nhieu vung tren khap đat nuoc nhat la tai cac thanh pho. Ngoai mat tran, quan đoi Nga tan ra hang loat, quan đoi Đuc lien tiep chiem đuoc nhieu vung lanh tho cua Nga. Trong hoan canh đo, nguoi dan Nga ngay cang bat man voi chinh quyen lam thoi.
Ngay 18 thang 6 (1 thang 7), phai Menshevik va Đang Cach mang Xa hoi Canh ta đa am muu to chuc mot cuoc bieu tinh quan chung đe bieu duong luc luong nhung phai Bolshevik đa tham gia cuoc bieu tinh nay va bien no thanh cuoc bieu tinh ung ho đuong loi Bolshevik voi cac khau hieu: "Đa đao chien tranh", "Tat ca chinh quyen ve tay cac Xo viet".
Ngoai mat tran, Cuoc tong tan cong cua Kerensky, mot chien dich tong tan cong lon cua quan Nga theo lenh cua Chinh phu lam thoi vao lien quan Đuc, Ao-Hung đa that bai nang ne voi 60.000 binh linh Nga bi bat hoac bi giet, hon 200.000 nguoi bi thuong. Tin that bai gay su cam phan va bat binh rat lon trong nhan dan Nga.
Ngay 3 thang 7, hon 500.000 nhan dan Petrograd xuong đuong bieu tinh đoi chuyen giao chinh quyen ve tay Xo viet nhung Chinh phu lam thoi đa tu choi va ra lenh cho binh linh ban vao đoan bieu tinh, lam hon 1.000 nguoi chet va 2.000 nguoi bi thuong. Sau đo, Chinh phu Lam thoi cong khai đan ap cac phong trao đau tranh cua quan chung, khung bo cac Xo Viet. Cac nha in va nha bao bi cam đua tin ve vu đan ap. Chinh phu ra lenh truy na Lenin đe đua ra toa, cac đon vi cach mang bi tuoc khi gioi hoac bi đay ra mat tran. Lenin rut vao hoat đong bi mat tai vung Pazzliv, Phan Lan. Tu noi hoat đong bi mat, Lenin thuong xuyen chi đao phong trao cach mang trong nuoc. Lenin vach ro thoi ky đau tranh hoa binh đa cham dut, cac luc luong cach mang o nuoc Nga phai tich cuc chuan bi đe tien hanh khoi nghia vu trang gianh chinh quyen.
Vao đau mua thu nam 1917, sau that bai cua cuoc đao chinh Kornilov, cuoc khung hoang kinh te o Nga tro nen tram trong hon. Tai thu đo, tinh trang that nghiep, thieu hut nhien lieu va thuc pham, cung voi lam phat ngay cang toi te. Đoi voi đa so nguoi dan, đieu kien song ngay cang suy giam, trong khi Chinh phu lam thoi duong nhu chi thuc hien cac bien phap quan ly đon thuan.​ Giua cuoc khung hoang nay, uy tin cua Chu tich Chinh phu lam thoi, Aleksandr Kerensky, sup đo: phe canh huu cho rang ong đa phan boi Kornilov, con phe canh ta va quan chung o thu đo lai coi ong la đong loa trong am muu phan cach mang. That bai cua Kornilov chu yeu mang lai loi ich cho Đang Bolshevik, nhung thuc te tam ly quan chung lai nghieng ve viec thanh lap mot chinh phu Xo viet moi tap hop cac dong tu tuong xa hoi chu nghia khac nhau, chu khong phai mot chinh quyen chi do Đang Bolshevik nam giu. Xu huong nay đuoc phan anh trong vo so nghi quyet đuoc thong qua sau that bai cua Kornilov.
Su cuc đoan hoa cua quan chung đuoc phan anh qua viec phe on hoa mat quyen kiem soat cac Xo viet quan trong tren khap đat nuoc. Xo viet Moskva roi vao tay nhung nguoi Bolshevik vao ngay 5 thang 9 (lich Julius), trong khi Xo viet Petrograd cung chuyen sang su kiem soat cua ho vao ngay 25 thang 9 (lich Julius), sau nhieu that bai lien tiep cua phe on hoa trong cac cuoc bo phieu.​ Trotsky, vua đuoc tha khoi nha tu, đa đuoc bau lam Chu tich Xo viet thu đo.​ Hon mot tram Xo viet tren khap đat nuoc yeu cau Uy ban Chap hanh Trung uong Toan Nga (VTsIK) — khi đo van do nhung nguoi xa hoi chu nghia on hoa kiem soat — gianh lay chinh quyen, trong khi tai cac đia phuong quan trong khac, nhung nguoi Bolshevik cung gianh đuoc đa so trong cac Xo viet đia phuong.​ Ham đoi Baltic, luc luong quan su quan trong gan thu đo, the hien ro su phan đoi đoi voi Kerensky. Nong dan o khu vuc Petrograd bau mot đai dien Bolshevik tham du Hoi nghi Dan chu sap toi. O cac thanh pho lon, su ung ho danh cho nhung nguoi Bolshevik gia tang đang ke.
Tai Hoi nghi Dan chu đuoc trieu tap ngay sau đo đe thao luan ve van đe chinh phu nao nen thay the chinh phu lam thoi đuoc Kerensky thanh lap trong cuoc đao chinh, Đang Bolshevik tiep tuc bao ve quan điem cham dut moi lien minh voi cac thanh phan tu san va thanh lap mot chinh phu hoan toan theo đuong loi xa hoi chu nghia, quan điem nay đuoc Kamenev va Trotski ung ho. Mac du co su khac biet giua hai nguoi — Trotsky coi chinh phu moi la buoc đau tien đe chuyen giao quyen luc cho cac Xo viet, trong khi Kamenev coi đo la cach đe đam bao viec trieu tap Quoc hoi Lap hien — ca hai van tin tuong vao kha nang đay manh cach mang bang cac phuong phap hoa binh.​ Quan điem nay, von đuoc Lenin ung ho truoc đo, đa bi lung lay nghiem trong khi ong bat ngo thay đoi thai đo trong hai buc thu gui Ban Chap hanh Trung uong Đang Bolshevik vao ngay 15 thang 9 (theo lich Julius)/28 thang 9 (theo lich Gregory), trong đo ong bac bo đuong loi on hoa va keu goi mot cuoc noi day ngay lap tuc.​ Ban Chap hanh Trung uong, ngac nhien truoc lap truong moi nay, quyet đinh phot lo yeu cau cua Lenin va giu bi mat ve quan điem cua ong đe khong lam suy yeu tinh than hoa giai giua cac phe xa hoi chu nghia, von đa đuoc cung co sau cuoc đoi đau voi Kornilov.
Truoc su phan đoi cua đa so thanh vien Ban Chap hanh Trung uong Bolshevik ve viec chap nhan yeu cau cua ong ve viec tien hanh mot cuoc khoi nghia vu trang va nam quyen luc, Lenin đa đe đon tu chuc khoi Ban Chap hanh Trung uong, nhung viec nay khong co hieu luc. Vao giua thang 10, ong đa đay manh chien dich ung ho viec gianh quyen luc ngay lap tuc, ca trong noi bo đang lan trong quan chung, thong qua nhieu bai viet bien minh cho lap truong cua minh dua tren tinh hinh quoc gia va quoc te (su gia tang ung ho danh cho phe Bolshevik, tinh trang cach mang soi suc o nong thon, cac cuoc bao đong trong quan đoi Đuc, v.v.).
Quyet đinh cuoi cung cua Hoi nghi cho phep Kerensky thanh lap mot chinh phu moi voi su tham gia cua cac bo truong tu đang Kadet​ va cac nhom tu do khac đa khong khien Ban Chap hanh Trung uong đap lai loi keu goi cua Lenin ve viec noi day ngay lap tuc chong lai chinh phu đo, nhung buoc ho phai suy nghi lai ve lap truong cua minh. Sau khi no luc thanh lap mot chinh phu xa hoi chu nghia tai Hoi nghi that bai, đa so thanh vien Ban Chap hanh Trung uong bat đau đat hy vong vao viec đat đuoc muc tieu nay tai Đai hoi Xo viet sap toi. Đoi voi nhung nguoi cuc đoan, đai hoi co the chuyen giao quyen luc cho mot chinh phu canh ta se nhanh chong thuc hien cac bien phap triet đe. Đoi voi nhung nguoi Bolshevik on hoa hon, chinh phu lam thoi moi nay se đam bao viec bau cu va trieu tap Quoc hoi Lap hien. Xo viet Petrograd đa len an Hoi đong Bo truong moi la "Chinh phu cua mot cuoc noi chien", tu choi ung ho no va tuyen bo rang Đai hoi Xo viet sap toi se thanh lap mot chinh phu "thuc su cach mang". Phai đoan Bolshevik đa roi khoi Quoc hoi Lam thoi, bat đau chien dich van đong ung ho viec thanh lap mot chinh phu moi va len an Kerensky cung nhung nguoi ung ho ong.


Chuan bi = Trung uong Đang Bolshevik va thieu to chuc =
Mac du Vladimir Lenin mong muon Đang Bolshevik ngay lap tuc nam quyen, nhung cac bao cao ve thai đo cua cong nhan va binh linh — san sang ung ho viec chuyen giao quyen luc cho cac Xo viet, nhung khong muon noi day chi vi đang Bolshevik — đa khien ban lanh đao Bolshevik tap trung no luc vao viec đam bao rang Đai hoi Xo viet Toan Nga lan thu hai se tien hanh chuyen giao quyen luc chinh phu cho cac Xo viet. Phan lon ban lanh đao đang ung ho viec gianh chinh quyen trong khuon kho Đai hoi Xo viet (nguoi đai dien chinh cho quan điem nay la Leon Trotsky), va ngay ca trong Ban Chap hanh Trung uong, mot bo phan đang ke, đung đau la Kamenev va Zinoviev, lo ngai truoc loi keu goi khoi nghia cua Vladimir Lenin. Nhom nay cho rang tinh hinh chua chin muoi cho mot cuoc khoi nghia vu trang va muon dua vao cac Xo viet cung Quoc hoi Lap hien tuong lai đe thuc đay cach mang. Ho lap luan rang mot cuoc đao chinh se khien toan bo giai cap tu san đoan ket chong lai chinh phu moi, lam suy yeu kha nang đoi đau quan su voi Đuc, va se khong nhan đuoc su ung ho quyet liet tu giai cap vo san toan the gioi. Mac du cuoi cung Lenin đa thuyet phuc đuoc ve su can thiet cua mot cuoc noi day, nhung khong co ngay cu the đuoc an đinh, va Ban Chap hanh Trung uong van chia re sau sac.
Vladimir Lenin tin rang khong nen chan chu ma can phai nam quyen ngay lap tuc. Đe bien minh cho hanh đong nay, ong đua ra nhieu ly do: viec ky ket hoa binh sap dien ra giua cac ben tham chien trong The chien thu nhat, ma theo ong, chi la su thoa thuan giua cac cuong quoc đe quoc; Kerensky đang chuan bi ke hoach giao nop thu đo cho nguoi Đuc; nguy co mot cuoc đao chinh moi tu canh huu đang đuoc chuan bi tuong tu nhu cuoc đao chinh that bai cua Kornilov; va niem tin rang cach mang Nga va cach mang the gioi co the thanh cong voi rat it đo mau. Thuc te, tinh hinh Chinh phu Lam thoi rat nghiem trong va đang nhanh chong mat uy tin. O mat tran phia Bac, gan thu đo, vo cung tham khoc, va Kerensky khong the chac chan ve long trung thanh cua luc luong đon tru tai Petrograd. Tinh trang thieu nhien lieu va luong thuc khien lam phat ngay cang gia tang. Su tho o tu quan chung co the nhanh chong chuyen thanh su phan khang, va Chinh phu khong the trong cay vao su ung ho hieu qua tu Uy ban Chap hanh Trung uong toan Nga (VTsIK), von bi co lap khoi quan chung. Xo viet Petrograd đa nam trong tay nhung nguoi Bolshevik, duoi su lanh đao cua Leon Trotsky.
Vao ngay 24 thang 9 theo lich Julius (7 thang 10 theo lich Gregory), Đang Bolshevik quyet đinh tap trung vao viec thay the ban lanh đao cua cang nhieu Xo viet cang tot, von tu mua xuan đa bi cac nha xa hoi chu nghia on hoa kiem soat, va Đang Bolshevik muon gianh quyen kiem soat thong qua cac cuoc bau cu. Nhung nguoi Cach mang Xa hoi canh ta cung ap dung chien luoc nay. Mot phan ly do cho su huy đong luc luong cua cac đang phai canh ta cap tien truoc them Đai hoi Xo viet la do nhung tin đon dai dang ve kha nang xay ra mot cuoc phan cach mang hoac viec huy bo Đai hoi nay, ma nhung nguoi xa hoi chu nghia on hoa chi mien cuong chap nhan trieu tap. Vao ngay 7 thang 10 theo lich Julius (20 thang 10 theo lich Gregory), Vladimir Lenin tro lai thu đo, va nhung nguoi Bolshevik rut khoi Quoc hoi Lam thoi. Leon Trotsky đua ra mot quyet đinh then chot khi tan dung tin đon rang Chinh phu Lam thoi se tu bo thu đo đe giai thich cho viec gianh quyen kiem soat đon vi đon tru tai thu đo va cung cap vu khi cho cong nhan nhu cac bien phap phong thu chong lai ke thu cua cach mang, ca ben ngoai (nguoi Đuc) lan ben trong (nhung ke phan cach mang). Bon ngay sau, tai Đai hoi Xo viet khu vuc phia Bac, Leon Trotsky cong khai nhung nghi ngo cua minh nham thu hut su ung ho cua quan đoi đong gan thu đo. Tai Đai hoi nay, su ung ho ap đao danh cho nhung nguoi Bolshevik tu khu vuc gan thu đo va tu cac luc luong đong quan xung quanh Petrograd đa tro nen ro rang. Trong khi đo, nhung nguoi Bolshevik phan đoi cuoc khoi nghia đa tien hanh mot chien dich trinh bay cac luan điem cua ho chong lai viec noi day vu trang.
Vladimir Lenin tro ve tu Phan Lan đen thu đo, gap go Ban Chap hanh Trung uong Bolshevik vao ngay 10 thang 10 theo lich Julius (23 thang 10 theo lich Gregory) va thuyet phuc đuoc Ban Chap hanh Trung uong thong qua mot cuoc khoi nghia vu trang chong lai Chinh phu, nhung khong an đinh ngay cu the cung nhu khong thuc hien truoc khi Đai hoi Xo viet dien ra. Quyet đinh đuoc thong qua, mang tinh chat mo ho, đa lam gia tang su chia re noi bo trong đang giua nhung nguoi ung ho quan điem cua Lenin ve viec noi day ngay lap tuc, nhung nguoi muon gianh chinh quyen bang cach tan dung Đai hoi Xo viet hoac nhu mot phan ung truoc cuoc tan cong tu Chinh phu, va phe on hoa hon, phan đoi hoan toan ke hoach gianh chinh quyen, đung đau la Kamenev. Trong nhung ngay sau cuoc hop cua Ban Chap hanh Trung uong, khong co ke hoach cu the nao cho mot cuoc khoi nghia ngay lap tuc, va cac can bo Bolshevik khong san sang tien hanh do thieu to chuc va su chi đao. Khong co ke hoach nao đe kiem soat cac tuyen lien lac va mang luoi giao thong, va cac đoi Can ve Đo, ngay cang ung ho nhung nguoi Bolshevik, cung khong co mot bo chi huy thong nhat tai Petrograd.
Vao ngay 12 thang 10 theo lich Julius (25 thang 10 theo lich Gregory), Uy ban Chap hanh Xo viet Petrograd đa thong qua viec thanh lap mot co quan đe phoi hop bao ve Đai hoi Xo viet sap toi, đuoc goi la Uy ban Quan su Cach mang. Uy ban nay bao gom đai dien tu Xo viet Petrograd, bo phan binh si cua Xo viet, hai quan, cong đoan, cac uy ban nha may, cac to chuc quan su cua cac đang trong Xo viet, cac đoi dan quan cong nhan va cac to chuc khac. Mot cuoc hop cac đon vi đon tru cung đuoc trieu tap trong nhung ngay tiep theo. Uy ban nay khong phai la mot nhom am muu bi mat, ma la mot co quan chinh thuc cua Xo viet Petrograd. Cac nha xa hoi chu nghia on hoa nhanh chong rut khoi Uy ban Quan su Cach mang, tao đieu kien thuan loi cho nhung nguoi cap tien, đac biet la nhung nguoi Bolshevik, gianh quyen kiem soat hoan toan to chuc nay.
Bon ngay truoc thoi điem du kien dien ra Đai hoi, vao ngay 16 thang 10 theo lich Julius (29 thang 10 theo lich Gregory), mot cuoc hop moi cua Ban Chap hanh Trung uong đa xac nhan quyet đinh nam quyen, bat chap su phan đoi manh me tu phe on hoa; Kamenev đe doa tu chuc, va cung voi Zinoviev, ong bat đau cong khai bay to su phan đoi, khien Vladimir Lenin vo cung kho chiu. Tuy nhien, viec chuan bi can thiet đe thuc hien cuoc đao chinh chong lai Chinh phu Lam thoi van chua đuoc tien hanh. Phan lon lanh đao đang va cac nghi quyet cua cong nhan va binh linh lien tuc đuoc thong qua van uu tien viec nam quyen thong qua Đai hoi Xo viet sap toi. Trong khi đo, nhung nguoi Cach mang Xa hoi canh ta cung chuan bi thanh lap mot chinh phu xa hoi chu nghia moi gom cac đang phai canh ta trong khuon kho Đai hoi, nhung ho phan đoi viec gianh chinh quyen truoc thoi điem nay. Đay cung la quan điem cua phe Menshevik quoc te. Cung ngay hom đo, Trotsky xac nhan nhung tin tuc đa xuat hien tren mot so to bao hom truoc: "Chung toi đuoc cho biet rang chung toi đang chuan bi mot to chuc đe nam quyen. Đieu đo khong phai la bi mat."
Muc tieu cuoi cung cua cac hoat đong cua Xo viet Petrograd đa đuoc Trotsky neu ro: Đai hoi Xo viet phai gianh lay quyen luc chinh phu, tuyen bo đinh chien ngay lap tuc va trao đat đai cho nong dan. Tuy nhien, đoi voi Vladimir Lenin, viec nam quyen phai đuoc thuc hien truoc Đai hoi, va vai tro cua Đai hoi chi nen la viec chap nhan no.
Quyet đinh cua cac nha xa hoi chu nghia on hoa ve viec hoan Đai hoi them nam ngay, do thieu đai bieu tai thu đo, đa tro thanh yeu to quyet đinh: no cho phep nhung nguoi Bolshevik to chuc đe nam quyen va cung khien Chinh phu Lam thoi, duoi su lanh đao cua Kerensky, tien hanh cac bien phap nham giai giap luc luong cap tien truoc khi Đai hoi dien ra. Mot phan ly do tri hoan Đai hoi cung la do su chia re noi bo trong đang Bolshevik, khien nhung nguoi xa hoi chu nghia on hoa hy vong rang Đai hoi cuoi cung se co đa so phan đoi lap truong cua Lenin.


= Chinh phu Lam thoi Nga =
Trong mot phien hop kin cua noi cac vao đem ngay 4 thang 10 theo lich Julius (tuc ngay 17 thang 10 theo lich Gregory), moi đe doa quan su tu phia Đuc đoi voi thu đo sau khi quan đoi Đuc chiem đong cac đao o vung Baltic gan Estonia đa đuoc thao luan. Bo truong Phuc loi, nguoi thuoc đang Kadet, Nikolai Kishkin, đe xuat chuyen thu đo đen Moskva va đua Petrograd vao khu vuc chien tuyen, mot y kien bi cac bo truong xa hoi chu nghia chi trich vi ho cho rang đieu nay se lam giam anh huong cua Xo viet Petrograd va Uy ban Chap hanh Trung uong Toan Nga (VTsIK) đoi voi Chinh phu cung nhu Quoc hoi Lap hien sap toi. Truoc nhung loi chi trich, Hoi đong Bo truong quyet đinh khong chap nhan đe xuat nay cho đen khi Quoc hoi Lam thoi thong qua. Khi thong tin nay bi ro ri ra cong chung, nhieu nguoi xem đay nhu mot am muu cua chinh phu nham su dung quan Đuc đe đan ap cach mang, đieu ma nhung nguoi Bolshevik nhanh chong tan dung đe tuyen truyen. Tren thuc te, chinh phu khong he co y đinh giao thu đo cho ke thu, nhung ho muon loi dung moi đe doa tu quan Đuc đe loai bo cac thanh phan binh linh noi loan trong luc luong đon tru trong thanh pho. Du vay, gioi chi huy quan đoi khong tin rang quan Đuc thuc su co ke hoach tan cong thanh pho vao thoi điem đo.
Vao ngay 9 thang 10 theo lich Julius (22 thang 10 theo lich Gregory), bo chi huy quan su cua thu đo ra lenh đieu đong mot phan ba so trung đoan trong luc luong đon tru ra tien tuyen. Tuy nhien, lenh nay mang tinh chinh tri nhieu hon la quan su, boi chi huy mat tran phia Bac khong muon nhan quan tiep vien tu thu đo. Truoc lenh đieu đong nay, cac đon vi đon tru tai Petrograd phan đoi chinh phu lam thoi va tuyen bo trung thanh voi Xo viet Petrograd. Ngay ca nhung đon vi quan đoi tung trung thanh voi chinh phu khi đan ap cuoc khoi nghia thang Bay, bao gom ca quan Cossack, cung tuyen bo giu thai đo trung lap hoac đung ve phia Xo viet. Truoc nhung tin đon dai dang ve mot cuoc đao chinh moi tu phe canh huu, cung voi nhung tuyen bo cua Mikhail Rodzianko ung ho viec tu bo thu đo cho quan Đuc, lam day len lo ngai ve mot kich ban tuong tu nhu cuoc noi loan that bai cua Kornilov truoc đo. Chinh vi the, lenh đieu đong binh si cua Bo Chi huy quan su đa khien Xo viet Petrograd lo ngai va bat đau xem xet cac bien phap đoi pho.
Vao ngay 13 thang 10 theo lich Julius (26 thang 10 theo lich Gregory), Kerensky xuat hien truoc Quoc hoi Lam thoi đe bac bo nhung tin đon rang ong đang chuan bi di chuyen thu đo. Sau đo, noi cac đa hop va quyet đinh keu goi nguoi dan ung ho cac hanh đong cua nhung nguoi Bolshevik, đong thoi tin tuong rang chinh phu van co đu luc luong đe kiem soat tinh hinh, theo bao cao cua đai ta Polkovnikov – nguoi vua đuoc bo nhiem lam tu lenh quan khu Petrograd.
Trong khi đo, Chinh phu — voi viec Kerensky vang mat tai mat tran tu ngay 14 thang 10 theo lich Julius (27 thang 10 theo lich Gregory) đen ngay 17 thang 10 theo lich Julius (30 thang 10 theo lich Gregory) — ngay cang to ra lo ngai ve kha nang xay ra mot cuoc noi day cua nhung nguoi Bolshevik, mac du cac chi huy quan su cua thu đo van khang đinh rang cac bien phap can thiet đe đan ap no đa đuoc thuc hien. Nikolai Kishkin tin chac rang Chinh phu co đu luc luong đe đan ap mot cuoc noi day tiem tang cua nhung nguoi Bolshevik, nhung khong đu đe thuc hien mot hanh đong phong ngua chong lai ho. Pho Thu tuong Chinh phu, Aleksandr Konovalov, quyet đinh yeu cau tiep vien tu cac truong quan su o Oranienbaum va Petergof, phao binh tu cac truong phao binh cua thu đo, va đieu đong mot tieu đoan linh đap xe đen Cung đien Mua Đong đe tang cuong phong thu. Khi Kerensky tro lai, Konovalov phai thuyet phuc ong o lai thu đo va tham du mot cuoc hop noi cac, trong đo cac bo truong Quoc phong va Noi vu to ra tu tin co the đan ap bat ky cuoc bao loan nao, va chinh Kerensky cung bay to mong muon rang nhung nguoi Bolshevik se noi day đe ong co the đe bep ho. Đem hom sau, mot cuoc hop noi cac khac đa thong qua viec ap dung cac bien phap moi đe dap tat mot cuoc noi day co the xay ra, ma Kerensky đa bo tri voi cac chi huy quan su cua thu đo. Cac đoi tuan tra Cossack đa đi khap thanh pho vao đem truoc ngay đuoc cho la se xay ra cuoc noi day — ngay khai mac ban đau cua Đai hoi Xo viet — va viec phong thu Cung đien Mua Đong đuoc tang cuong. Hoi đong Bo truong cung đua ra nhieu tuyen bo keu goi nguoi dan giu trat tu. Kerensky thong bao voi đai su Anh va Quoc hoi Lam thoi rang ong đa san sang đoi pho voi nhung nguoi Bolshevik. Tai Kaluga, gan Moskva, luc luong Cossack đuoc lenh giai tan Xo viet đia phuong, va lenh bat giu Vladimir Lenin cung đuoc gia han; tat ca cac bien phap nay đeu nhan đuoc su ung ho manh me tu nhung nguoi Menshevik va Xa hoi Cach mang trong Uy ban Chap hanh Trung uong Toan Nga (VTsIK).
No luc cua Uy ban Chap hanh Trung uong Toan Nga nham gianh đuoc su ung ho cua cac đon vi quan đoi trong luc luong đon tru danh cho chinh phu đa that bai: cac đon vi nay đa cu đai dien đen cuoc hop voi đai ta Đai ta Georgy Polkovnikov, nhung cac đai dien cua Uy ban khong the thuyet phuc ho ung ho chinh phu chong lai Xo viet Petrograd. Trong nhung ngay truoc khi nhung nguoi Bolshevik gianh chinh quyen, Chinh phu Kerensky tiep tuc suy yeu ma khong the ngan chan.
Cac buoc chuan bi cua Chinh phu ket thuc vao ngay 20 thang 10 theo lich Julius (2 thang 11 theo lich Gregory) voi viec đieu đong mot đai đoi gom bon muoi linh đap xe đen Cung đien Mua Đong va yeu cau bo chi huy toi cao đieu đong cac đon vi Cossack tu mat tran đe thay the nhung đon vi đuoc coi la than Bolshevik hon. Ke hoach cua Chinh phu bao gom viec kiem soat cac toa nha chinh tai thu đo, trung tam thanh pho va cac cay cau dan vao trung tam tu ngoai o.


= Truoc them Đai hoi II Xo viet toan Nga =
Vao ngay 21 thang 10 theo lich Julius (3 thang 11 theo lich Gregory), mot hoi nghi cua cac đon vi đon tru Petrograd, đuoc to chuc boi Uy ban Quan su Cach mang Petrograd (CMR), đa xac nhan long trung thanh cua cac đon vi voi Xo viet Petrograd thay vi Chinh phu. Cuoc cach mang đuoc thong qua cuoi cung đa khich le Uy ban Quan su Cach mang va Xo viet Petrograd nam quyen, ky ket hoa binh, đam bao nguon cung luong thuc cho nguoi dan va thong qua cai cach ruong đat. Cung đem đo, cac phai vien cua Uy ban Quan su Cach mang Petrograd đa đen thong bao voi chi huy quan khu thu đo, đai ta Polkovnikov, đe thong bao rang tu nay tro đi moi menh lenh phai đuoc Uy ban Quan su Cach mang Petrograd phe chuan, nhung yeu cau nay bi Polkovnikov tu choi. Thai đo nay khien Uy ban Quan su Cach mang Petrograd vao ngay hom sau thong bao cho cac đon vi đon tru rang ho coi bo chi huy quan khu la phan cach mang, rang cach mang đang gap nguy hiem, va moi menh lenh phai đuoc Uy ban Quan su Cach mang Petrograd chap thuan. Sau đo, Uy ban Quan su Cach mang Petrograd bat đau gui cac uy vien cua minh đen cac đon vi quan đoi chu chot trong thu đo đe đam bao quyen kiem soat đon tru, qua đo tuoc đoat quyen luc cua chinh phu. Cac đon vi noi chung hoan nghenh cac uy vien moi tu Uy ban Quan su Cach mang Petrograd, phan lon la nhung nguoi Bolshevik vua đuoc tha khoi nha tu khong lau truoc đo. Uy ban Quan su Cach mang Petrograd cung ra lenh cho cac kho vu khi khong đuoc cung cap sung đan neu khong co su cho phep cua minh.
Vao ngay 22 thang 10 theo lich Julius (4 thang 11 theo lich Gregory), hang loat cuoc bieu tinh dien ra tren khap thu đo; ngay nay đuoc tuyen bo la "Ngay Xo viet Petrograd", va ca nhung nguoi Bolshevik lan Cach mang Xa hoi canh ta đeu co gang huy đong nguoi dan ung ho viec chuyen giao quyen luc cho cac Xo viet, voi thanh cong lon. Cac dien gia do Uy ban Quan su Cach mang Petrograd gui đen cac trung đoan đa khoi day su bat man voi Chinh phu. Thanh pho đang trong tinh trang cang thang truoc nguy co xay ra xung đot giua nhung nguoi bieu tinh va luc luong Cossack, nhung nguoi đa to chuc mot cuoc tuan hanh yeu nuoc vao ngay hom đo đe ky niem viec giai phong Moskva khoi tay Napoleon. Mot so đon vi đa huy đong va quyet đinh o trong tinh trang bao đong cho đen khi Đai hoi Xo viet bat đau. Mot so nhom Can ve Đo cung o trong tinh trang bao đong. Vao giua buoi chieu, Tham muu truong khu vuc quan su thu đo, tuong Yakov Bagratuni, đa yeu cau mat tran phia bac chuan bi mot so đon vi quan đoi đe đieu đong ngay lap tuc đen Petrograd, nhung uy vien mat tran, Voitinski, cho rang đieu nay khong the thuc hien neu khong giai thich ro voi binh linh ve muc đich cua viec chuan bi nay. Kerensky sau đo lap lai yeu cau nhung khong thanh cong.
Ngay hom sau, Uy ban Quan su Cach mang Petrograd thong bao voi dan chung ve cac bien phap ma ho đa thuc hien đe kiem soat đon tru va cac điem chien luoc cua thu đo, voi ly do rang ho đang bao ve cach mang. Sau mot ngay tranh luan, Phao đai Thanh Peter va Paul cuoi cung quyet đinh tuan theo menh lenh Uy ban Quan su Cach mang Petrograd. Kho vu khi phao đai cho phep Uy ban Quan su Cach mang Petrograd trang bi cho nhieu Can ve Đo. Quyen luc bo chi huy khu vuc quan su thu đo ngay cang suy giam.


= Tuong quan luc luong =

Trong khi Chinh phu chu yeu dua vao cac hoc vien quan su va ba trung đoan ky binh Cossack đong quan tai thu đo, nhung nguoi Bolshevik lai dua vao luc luong Can ve Đo — đong đao va quyet tam nhung thieu kinh nghiem —, cac thuy thu — nhung nguoi ung ho nhiet thanh nhung so luong it —, va cac binh linh — co kinh nghiem va rat đong, nhung nhin chung thu đong trong cac cuoc đoi đau. Nhung nguoi Bolshevik can phai gianh đuoc su ung ho cua khoang 150.000 binh linh trong luc luong đon tru; nhung nguoi khong muon bi đieu đong ra tien tuyen nhu chinh phu va chi huy Mat tran phia Bac mong muon đa mang lai loi the cho nhung nguoi Bolshevik.
Vao ngay 17 thang 10 theo lich Julius (30 thang 10 theo lich Gregory), Vladimir Cheremisov va uy vien cua ong, cuu Bolshevik Grigori Voitinsky, đa to chuc mot hoi nghi voi cac đon vi đon tru đe giai thich ve su can thiet cua viec ho gia nhap cac đon vi o mat tran nham bao ve thu đo. Phai đoan tu luc luong đon tru, phan lon la nguoi Bolshevik, to ra nghi ngo ve đong co thuc su cua đong thai nay va nhan manh rang Xo viet Petrograd phai co tieng noi cuoi cung trong viec đieu đong cac đon vi. Voi su bat đong giua cac ben, hoi nghi đa ket thuc trong that bai; nam ngay sau, Tap đoan quan so 5 cua Cheremisov đa bau ra mot uy ban moi voi đa so la nhung nguoi Bolshevik. Cung ngay dien ra cuoc hop, Xo viet đa thanh lap to chuc chiu trach nhiem phoi hop cac van đe quan su: Uy ban Quan su Cach mang, thuc chat nam duoi su kiem soat cua to chuc tuong đuong trong đang Bolshevik. Ngay hom sau cuoc hop voi Cheremisov, cac đon vi đon tru to chuc mot cuoc hop rieng tai Smolny va tuyen bo khong con tin tuong vao chinh phu, đong thoi tuyen bo ung ho Xo viet Petrograd. Cac thanh vien cua Uy ban Chap hanh Trung uong Toan Nga, nhung nguoi đa cho phep to chuc cuoc hop dien ra, cuoi cung đa roi đi ma khong đuoc phat bieu.


Dien bien o Petrograd = Đong cua nha in va đung đo mo man =

Tam 3 gio đem ngay 5 thang 11 [lich cu 23 thang 10] – rang sang ngay 6 thang 11 [lich cu 24 thang 10], do chua nhan đuoc hoi am tu Uy ban Quan su Cach mang, Kerensky va noi cac chinh phu tai Cung đien Mua Đong ben phe duyet lenh bat khan cap mot so thu linh cua Uy ban, đong thoi ha lenh cho đong cua hai nha in Rabochi Put va Soldat cua Đang Bolshevik. Tuong Bagratuni đien bao toi cac truong quan su o Petrograd, cac truong si quan o Peterhof va Gatchina, ha lenh đieu đong thieu sinh quan đen Quang truong Cung đien đe nhan chi thi; đong thoi yeu cau cac đon vi quan lan can, bao gom đoan phao binh ngua keo Pavlovsk, trung đoan sung truong Tsarskoe Selo, va Tieu đoan Xung kich Phu nu Levashova, khan truong tien vao thu phu. Hieu rang nuoc đi nay se lam day song chinh truong, Kerensky du tinh phan tran su vu o Nghi vien ngay ngay hom đo.
Tam 5 ruoi sang, mot toan thieu sinh quan cua chinh phu ap vao xuong in hai to bao Bolshevik tren Pho Konnogvardeiskaya, pha hoai trang thiet bi, tich thu an pham, niem phong co so va cho nguoi canh giu ben ngoai. Nhan vien tai đay voi va chay sang Vien Smolny – tru so cua Xo viet Petrograd, Uy ban Quan su Cach mang va Đang Bolshevik – đe bao cao vu viec. Mot cuoc hop khan bao gom đai bieu cua Xo-viet, Uy ban Quan su Cach mang, Đang Bolshevik va phai Cach mang Xa hoi chu nghia canh ta, ngay lap tuc đuoc trieu tap; ho quy ket hanh đong cua chinh phu la phan cach mang va loan tin ve đong thai tien quan rat đang nghi huong ve thu phu. Bo chi huy Uy ban Quan su Cach mang truyen đi "Chi thi 1", khuyen cao cac đon vi đe cao canh giac, san sang tac chien. Bat chap mong muon cua mot bo phan Uy ban Quan su Cach mang va Đang Bolshevik, y kien noi day ngay tuc khac đe cuop chinh quyen bi bac bo, thay vao đo chu truong hien thoi chi nham bao toan Đai hoi Xo viet.

Tam 10 gio sang, Kerensky thong cao cho cac bo truong ve nhung bien phap đa đuoc thi hanh nham tran ap Đang Bolshevik va duyet lai bai phat bieu truoc khi trinh bay tai Nghi vien. Vi thu tuong van tu tin rang moi chuyen đang nam trong tam kiem soat; tren thuc te, dan quan cua thanh pho đa bat tuan lenh bat giu cac uy vien than Bolshevik trong Uy ban Quan su Cach mang. Cung ngay, Kerensky đoc thuc thuyen chuyen binh linh than Chinh phu tu tien tuyen ve thu đo, ha lenh khai tru ngay lap tuc cac chinh uy ben trong Uy ban Quan su Cach mang va cam cac doanh trai tu y đieu quan tru khi co lenh truc tiep tu Quan khu Petrograd, song nhung bien phap nay hau nhu đeu bat thanh. Suot sang đen đau gio chieu, kha ro rang rang phan lon dan quan trong thanh pho đang tuan lenh cua Xo viet Petrograd chu khong phai cua Chinh phu Lam thoi. Hai phe cao buoc nhau la phan cach mang va đeu tu xung la chu the co nghia vu bao ve thanh qua cua Cach mang Thang Hai.
Vao buoi chieu, tin đon lan truyen rang, quan chi vien cua Chinh phu Lam thoi, hoac la đa đao ngu sang Uy ban Quan su Cach mang, hoac la đa bi chan đuong tien boi nhung nguoi ung ho Bolshevik cach xa thanh pho. Thuy thu tuan duong ham Rang Đong, bay gio đang neo đau o hai cang Phap – Ao tren song Neva gan Cung đien Mua Đong, đa noi day chong si quan chi huy va nam quyen kiem soat con tau truoc khi no đuoc lenh ra khoi. Chinh phu Lam thoi hien chi nam giu vai ngan binh linh trung thanh ben trong thanh pho – hau het la si quan, quan Cossack, thieu sinh quan va mot tieu đoan phu nu – that the tram trong khi so voi đoi phuong. Vao buoi trua, khoang 200 binh linh đa tap ket tai Quang truong Cung đien, hoi hop voi 68 thieu sinh quan tu Hoc vien Phao binh Mikhailovsk hai tieng sau.


= Su yeu kem cua Chinh phu Lam thoi =

Vao buoi trua, Quoc hoi Lam thoi đuoc trieu tap boi Nikolai Avksentiev. Tai phien hop nay, Kerensky đe xuat đuoc trao đoi đac biet voi nghi vien. Trong bai dien van keo dai mot tieng đong ho, ong tim kiem su ung ho cua toan bo hoi truong sau khi thuat lai cac su kien trong vai ngay qua, song rot cuoc phai that vong truoc su khuoc tu thang thung, ngay ca khi phe canh ta cap tien vang mat.
Trong boi canh cang thang tai Petrograd, phe xa hoi chu nghia on hoa to chuc hop khan cap tai Uy ban Chap hanh Trung uong toan Nga (VTsIK) tu nua đem đen 4 gio sang nhung khong đat đuoc ket qua thuc chat. Ho chi ra loi keu goi giu binh tinh va canh bao nguy co phan cach mang. Du co gang thong qua mot nghi quyet ung ho chinh phu voi đieu kien Chinh phu Lam thoi cai cach triet đe, Kerensky tu choi va khang đinh se tu xu ly tinh hinh.
Sau đo, Kerensky roi tru so Quoc hoi Lam thoi đe chi đao cac bien phap phong thu, nhu duy tri quyen kiem soat cac toa nha chinh phu, điem lien lac, va co lap cac khu ngoai o bang cach nang cau qua song Neva. Tu 14:00–15:00, cac hoc vien si quan chiem giu cau Nikolaevsky va cau Cung đien, nhung that bai tai cau Liteiny vi bi đam đong va Can ve Đo ngan can. Đen 18:30, Trung đoan Pavlovskiy – trung thanh voi Uy ban Quan su Cach mang (CMR) – chiem cau Trotsky, va nhieu cay cau khac cung nhanh chong roi vao tay luc luong khoi nghia.
Uy ban Quan su Cach mang thanh lap uy ban chi đao đoi đau chinh phu, trien khai cac chinh uy đen cac vi tri chien luoc yeu cau tuan theo menh lenh. Trong ngay, nhieu trung tam trong yeu thu đo chuyen sang quyen kiem soat tu phe Xo viet ma khong co đung đo đang ke. Đen 16:00, linh bao ve Cung đien Mua Đong bat đau rut lui; 17:00, trung tam đien tin bi luc luong than Uy ban Quan su Cach mang chiem giu. Mot so hoc vien si quan đen sau bi buoc phai rut lui. Đong thoi, Uy ban Quan su Cach mang yeu cau ho tro tu Ham đoi Baltic, nhung chi co mot nhom nho kip đen vi bi can tro boi he thong đuong sat.
Tu sau 21:00, cac luc luong khoi nghia tiep tuc chiem ga đuong sat Baltic, hang thong tan, tong đai đien thoai, nha may đien, va cac ga khac nham cat đut kha nang tiep vien cua chinh phu. Trong khi đo, mot no luc bat giu Lenin tai nha in Bolshevik that bai vi ong khong co mat, va luc luong Can ve Đo phan cong kip thoi.
Khi đem xuong, luc luong Xo viet đa kiem soat phan lon Petrograd, du hanh đong van mang tinh phong thu, nham bao ve Đai hoi toan Nga cua cac Xo viet sap toi. Lenin, van đang an nau, ngay cang mat kien nhan vi su chan chu tu cac lanh đao Bolshevik. Ong nhieu lan xin đen Smolny nhung bi tu choi. Cuoi cung, bat chap lenh, Lenin cai trang, đi xe đien va đi bo đen Smolny voi mot ve si, quyet tam thuc đay khoi nghia dut điem.


= Lenin đa toi va Xo-viet đoat quyen =
Vao khoang nua đem 7 thang 11 [lich cu 25 thang 10], Vladimir Lenin bi mat đen tru so Xo viet Petrograd tai Smolny. Su xuat hien cua ong đanh dau buoc chuyen quan trong trong ke hoach noi day cua phe Bolshevik: tu phong thu cach mang chuyen sang chu đong lat đo Chinh phu lam thoi cua Aleksandr Kerensky. Chinh phu nay khi đo đang yeu dan, trong khi Xo viet đa kiem soat đuoc phan lon thu đo Petrograd.
Lenin, cai trang va chi co mot ve si đi cung, đa tranh bi mot đoi tuan tra hoc vien quan su bat giu. Ngay sau đo, Uy ban Quan su Cach mang do Xo viet lap ra bat đau ke hoach cu the đe chiem linh toan bo thanh pho: tu luc 1:30 sang, cac luc luong gom hai quan, binh si Trung đoan Kexholm va Can Ve Đo bat đau chiem cac điem trong yeu nhu buu đien trung tam, nha ga Nikolaevsky, tram đien, cau va tram đien thoai.
Đen 6 gio sang, Ngan hang Nha nuoc bi chiem, va đen 7 gio, trung tam đien thoai roi vao tay phe cach mang sau mot cuoc đoi đau cang thang nhung khong co no sung. Ho cat lien lac đien thoai voi Cung đien Mua Đong va noi lai lien lac voi Smolny. Kho bac bi chiem sau đo ma khong gap khang cu do luc luong canh gac đa nga ve phe Uy ban Quan su Cach mang. Đen 8 gio sang, ga Varsovia – điem ket noi voi mat tran phia Bac – cung bi kiem soat.
Khi troi sang, gan nhu toan bo Petrograd đa nam trong tay Xo viet, ngoai tru Cung đien Mua Đong. Tuy nhien, ca hai phia – quan chinh phu va phe noi day – đeu ngan ngai tan cong truc dien vi so thuong vong. Trong khi đo, cuoc song trong thanh pho dien ra kha binh thuong: cac co quan, truong hoc va phuong tien cong cong van hoat đong, du Chinh phu khong con đien va đien thoai.
Chinh quyen lam thoi tim cach huy đong quan Cossack, nhung khong thanh cong vi cac trung đoan nay tu choi ung ho mot chinh phu khong con luc luong bo binh đang tin cay. Đen khoang 10 gio sang, tinh hinh tuyet vong đuoc bao cao len Bo Tong tham muu. Đen 11:30, Kerensky roi thanh pho đe tim quan tiep vien tu mat tran nham dap tat cuoc noi day – mac du tren thuc te, Petrograd đa gan nhu hoan toan nam duoi quyen kiem soat cua Bolshevik. Lenin đa soan thao ban tuyen ngon phe truat chinh phu, ban tuyen ngon nay đa đuoc phan phat ngay lap tuc khap thanh pho:

Gui toi toan the nguoi dan Nga!Chinh phu lam thoi đa bi lat đo. Quyen luc nha nuoc đa chuyen vao tay co quan Xo viet Cong nhan va Binh linh Petrograd, Uy ban Quan su Cach mang, đon vi chi đao giai cap vo san va quan đon tru Petrograd.Muc đich ma nhan dan đau tranh - loi đe nghi ngay lap tuc ve mot nen hoa binh dan chu, bai bo che đo so huu boi đia chu, quyen kiem soat cong nghiep boi cong nhan va viec thanh lap mot chinh quyen Xo Viet - đa đuoc đam bao.Cuoc cach mang cua cong nhan, binh linh va nong dan muon nam!

Phe Bolshevik tuyen bo quyen luc đa đuoc chuyen giao cho cac Xo viet. Trong khi đo, loi keu goi tu mot lanh đao đang Xa hoi-Cach mang (đong minh cua Kerensky) nham huy đong cac đon vi quan đoi trung thanh voi chinh phu hoan toan that bai. Su ung ho danh cho chinh phu trong tang lop cong nhan va binh linh – luc luong nen tang cua đang – gan nhu khong con, nhat la khi chinh phu van duy tri lien minh voi cac đang phai tu san.
Trong suot ngay 25 thang 10, luc luong Uy ban Quan su Cach mang tiep tuc chiem nhung đia điem cuoi cung do chinh phu kiem soat: nha tu Kresty đuoc yeu cau tha cac tu nhan chinh tri, tru so Quoc hoi lam thoi bi bao vay va sau đo giai tan (khong co ai bi bat), cac truong hoc va van phong chinh phu đong cua.
Chieu toi cung ngay, tai cuoc hop Xo viet Petrograd, Trotski chinh thuc tuyen bo Chinh phu lam thoi đa sup đo va cong bo cac bien phap cung co quyen luc tai thu đo. Lenin lan đau tien xuat hien cong khai truoc Xo viet ke tu su kien Thang Bay, đuoc chao đon nong nhiet. Mac du Cung đien Mua Đong chua that thu, Xo viet đa chinh thuc phe chuan viec chuyen giao quyen luc ve tay cac Xo viet. Mot uy ban ba nguoi đuoc thanh lap đe tiep tuc cuoc bao vay cung đien, voi mong muon cua Lenin la hoan tat viec chiem đong truoc khi Đai hoi Xo viet khai mac.


= Tiep quan Cung đien Mua Đong =
Uy ban Quan su Cach mang Petrograd đa to chuc mot ke hoach ti mi đe tan cong Cung đien Mua Đong — tru so Chinh phu Lam thoi. Ke hoach nay bao gom viec hinh thanh hai vong vay đong tam: mot vong trong đe gay ap luc truc tiep len toa nha — gom cac trung đoan Pavlovskiy va Kexholm — va mot vong ngoai nham ngan chan cac luc luong tiep vien, bao gom viec kiem soat cac vi tri chien luoc nhu Phao đai Thanh Phero va Phaolo, cung tuan duong ham Aurora (Rang Đong). Tuy nhien, chien dich nay bi anh huong boi mot co cau chi huy qua phuc tap, dan đen viec thuc hien bi tri hoan.
Trong suot ngay 25 thang 10, luc luong cach mang đuoc tang cuong them khoang ba nghin thuy thu tu Kronstadt, trong khi cac luc luong tiep vien đuoc cho đoi tu Helsingfors đa khong đen kip. Trong khi đo, nhung nguoi bao ve Cung đien — sau khi Kerensky roi đi đe tim kiem quan tiep vien — phai đoi mat voi nhung kho khan nghiem trong: thieu luong thuc, khong co ke hoach phong thu ro rang, chi huy bi chia re va tinh than quan linh suy sup. Viec lanh đao phong thu Cung đien lien tuc thay đoi, cang lam gia tang su hon loan.
Du co mot no luc đon le tu phe trung thanh nham gianh lai trung tam đien thoai, tinh hinh ngay cang bat loi cho Chinh phu. Vao buoi chieu, khi luc luong cua Uy ban Quan su Cach mang tiep tuc đuoc cung co, mot so đon vi bao ve bat đau rut lui. Du mot nhom nho ky binh Cossack va hoc vien si quan đa đen đuoc Cung đien, tuong quan luc luong van rat mong manh. Lenin, mat kien nhan, lien tuc yeu cau ket thuc nhanh cuoc vay ham đe khong lam cham tre viec khai mac Đai hoi cac Xo viet.
Vao luc 18:30, mot toi hau thu đuoc gui đen Chinh phu, yeu cau đau hang truoc 19:10. Khi bi tu choi, luc luong cach mang bat đau tan cong: Trung đoan Pavlovskiy chiem tru so Bo Tong Tham muu, cat đut lien lac voi mat tran. Mot so đon vi phong thu rut lui trong đem, cho phep quan tan cong tham nhap vao ben trong ma khong gap su khang cu đang ke. Đung 21:40, tau Aurora ban mot loat phao hieu, đanh dau su bat đau chinh thuc cuoc tan cong. Ngay sau đo, Phao đai Thanh Phero va Phaolo cung khai hoa, nhung gay rat it thiet hai cho toa nha.
Trong luc đo, mot phai đoan thanh pho co gang hoa giai đe ngan chan cuoc tan cong nhung bi tu choi. Mot nhom lon hon, do thi truong va mot so đai bieu dan đau, cung co gang đen Cung đien đe bao ve Chinh phu, nhung bi chan lai boi cac thuy thu cach mang. Gan nua đem, luc luong tan cong bat đau tham nhap ngay cang sau hon, do cac vi tri bi nhieu binh linh phong thu roi bo.
Cuoi cung, vao luc 2 gio sang ngay 26 thang Muoi, luc luong cach mang do Vladimir Antonov-Ovseenko chi huy đa tim thay noi cac bo truong đang an nau va ra lenh cho ho đau hang. Aleksandr Konovalov, đai dien cho Chinh phu, chap nhan viec bi bat giu. Cac bo truong — ngoai tru Kerensky va Sergei Prokopovich, nhung nguoi vang mat — bi bat va bi ap giai bo hanh đen Phao đai Thanh Phero va Phaolo, duoi su bao ve đac biet đe tranh bi đam đong hanh hung.
Trai voi nhung mo ta đien anh va nghe thuat sau nay, cuoc tan cong vao Cung đien Mua Đong khong phai la mot tran đanh lon: no dien ra tuong đoi yen binh, voi thuong vong rat it (chi sau nguoi ben phia tan cong va khong co ai ben phia phong thu). Nhin chung, cuoc khoi nghia tai Petrograd dien ra trong bau khong khi binh tinh va binh thuong, nhung mang lai mot ket qua mang tinh quyet đinh: quyen luc đa roi vao tay phe Bolshevik.


= Đai hoi Xo Viet lan thu hai va cuoc đao chinh Bolshevik =


 Phien hop đau tien  Toi ngay 7 thang 11 [lich cu 25 thang 10], Đai hoi Xo viet Toan Nga lan thu hai đuoc khai mac tai Petrograd sau gan chin tieng đong ho tri hoan. Bolsevik du đinh chiem tru so Chinh phu lam thoi truoc khi đai hoi bat đau, nhung khong kip, khien cac đai bieu quyet đinh tu khai mac ma khong cho them.
Khoang 670 đai bieu tu cac Xo viet tren toan nuoc Nga tham du đai hoi, trong đo khoang 300 la đang vien Bolsevik, gan 100 thuoc phe Xa hoi Cach mang canh ta – nhung nguoi ung ho cuoc lat đo Chinh phu Kerensky. Du khong chiem đa so tuyet đoi, su ung ho danh cho Bolsevik đa tang manh trong nhung thang truoc đai hoi. Viec đau tien đai hoi lam la bau ban lanh đao moi theo ti le đai dien cac phe: 14 Bolsevik, 7 Xa hoi Cach mang, 3 Menshevik va 1 Menshevik quoc te (Martov). Kamenev đuoc bau lam chu tich.
Bolsevik đe xuat chuong trinh nghi su gom: thanh lap chinh phu moi, cham dut chien tranh, va to chuc Quoc hoi lap hien. Khi phien hop bat đau, cac đai bieu nghe thay tieng sung tu phao đai ban vao Cung đien Mua Đong, noi Chinh phu lam thoi đang co thu.
Đau phien hop, Martov (Menshevik quoc te) đe xuat thanh lap chinh phu dan chu thong nhat bao gom tat ca cac đang xa hoi trong Xo viet đe tranh đo mau. Đe xuat đuoc nhieu nguoi ung ho, bao gom ca đai dien Bolsevik va Xa hoi Cach mang canh ta. Tuy nhien, khi biet tin Chinh phu lam thoi đa bi lat đo va cac bo truong đang bi bao vay, cac đai bieu Menshevik va Xa hoi Cach mang on hoa phan đoi hanh đong cua Bolsevik, tuyen bo rut khoi đai hoi đe tham gia bieu tinh ung ho chinh phu hop phap.
Su rut lui nay khien cac no luc thoa hiep giua cac phe xa hoi chu nghia that bai, va tao đieu kien cho Lenin tien toi thanh lap chinh phu đoc quyen Bolsevik. Martov tiep tuc đe xuat lap mot Hoi đong Bo truong moi đuoc ca phe on hoa va cap tien chap nhan, đong thoi hoan đai hoi. Nhung Trotsky lap tuc len tieng chi trich, cho rang đay khong phai la am muu ma la mot cuoc khoi nghia cach mang đuoc quan chung ung ho. Ong keu goi khong nhuong bo va tuyen bo rang nhung nguoi bo đi đa het thoi va nen “ra bai rac cua lich su”.
Phan lon cac đai bieu Menshevik quoc te theo Martov cung roi đai hoi. Trotsky ngay sau đo len an ho la phan cach mang. Duy chi co cac đai bieu Xa hoi Cach mang canh ta van o lai, voi hy vong đieu hoa lap truong cua Bolsevik va đat thoa thuan chung giua cac phe xa hoi chu nghia.
Tin tuc ve viec Cung đien Mua Đong bi chiem đong cung su ung ho tu cac đon vi quan đoi lam tang khi the tai đai hoi. Mot so đon vi đuoc đieu đong tu mat tran đe dap tat khoi nghia đa quay sang ung ho Xo viet Petrograd, trong đo co tieu đoan xe đap so 3 va quan đoi tai Tsarskoye Selo. O mat tran phia Bac, mot uy ban quan su cach mang đa đuoc thanh lap, huy bo lenh tien cong Petrograd, va vi tuong chi huy tai đay cung cong nhan quyen luc Xo viet.
Trong khong khi đo, tuyen bo gianh chinh quyen đuoc Lenin soan thao va Lunacharsky đoc truoc đai hoi. Tuyen bo neu ro quyen luc đa chuyen ve tay cac Xo viet, đong thoi trinh bay chuong trinh hanh đong cua chinh phu Xo viet moi: đe nghi hoa binh ngay lap tuc, chuyen đat cua quy toc va nha tho cho nong dan, dan chu hoa quan đoi, đat cong xuong duoi quyen kiem soat cua cong nhan, trieu tap Quoc hoi lap hien đung thoi han, đam bao luong thuc cho thanh pho va cung ung hang hoa thiet yeu cho nong thon, cong nhan quyen tu quyet cac dan toc trong đe quoc Nga.
Tuyen bo đuoc thong qua voi chi 2 phieu chong va 12 phieu trang. Đai hoi ket thuc vao luc rang sang đe cac đai bieu co the nghi ngoi. Trong khi đo, cac đang xa hoi on hoa đa rut lui khoi đai hoi lap ra mot “Uy ban Cuu quoc va Cach mang” đe phan đoi chinh quyen moi. Tuy nhien, đang Đang Dan chu Lap hien (Kadet) – du cung chong Bolsevik – khong tham gia uy ban va van ung ho chinh phu lam thoi đa bi giai the.


 Phien hop thu hai  Sang hom sau 8 thang 11 [lich cu 26 thang 10], cac đai bieu xa hoi chu nghia tiep tuc hop đe thao luan viec thanh lap Hoi đong Bo truong moi. Ban Chap hanh Trung uong Đang Bolshevik quyet đinh thanh lap Hoi đong Dan uy (Sovnarkom) – trong đo tu "uy vien nhan dan" (Narkomat) do Trotsky đe xuat đe thay the cho "bo truong". Bolshevik moi phe Xa hoi Cach mang canh ta tham gia chinh phu moi voi ba vi tri, nhung ho tu choi neu khong co su tham gia cua cac đang xa hoi chu nghia khac.
Trong phien hop thu hai vao đem 26/10, Lenin trinh bay ba nghi quyet quan trong:

Sac lenh ve Hoa binh: Keu goi cac ben tham chien trong The chien I tien hanh đam phan hoa binh ngay lap tuc, khong co đieu kien boi thuong hay sap nhap lanh tho.
Sac lenh ve Đat đai: Hop phap hoa viec nong dan đa chiem đat cua quy toc va đia chu tren khap nuoc Nga, xoa bo che đo so huu đat đai va giao cho cac Xo viet quan ly, phan phoi theo nhu cau cua nong dan. Nghi quyet nay dua phan lon vao chuong trinh cua phe Xa hoi Cach mang canh ta va giup Bolshevik cung co su ung ho trong tang lop nong dan.
Thanh lap Chinh phu moi: Cong nhan Hoi đong Dan uy la co quan hanh phap trung uong cho đen khi Quoc hoi lap hien đuoc trieu tap.
Sau đo, đai hoi bau ra mot Uy ban chap hanh Trung uong toan Nga (VTsIK) moi gom: 62 Bolshevik, 29 Xa hoi Cach mang canh ta, 6 Menshevik quoc te, 4 đai bieu tu cac đang nho khac. Kamenev (Bolshevik on hoa) đuoc chon lam nguoi đung đau Uy ban chap hanh Trung uong toan Nga.
Du co mot so y kien khac biet trong noi bo Bolshevik ve cach gianh chinh quyen, lap truong cua Lenin – ung ho hanh đong lap tuc va manh me – đa gianh chien thang. Trotsky, nguoi trung gian giua Lenin va phe on hoa, cung ung ho tan dung uy tin cua Xo viet đe gianh chinh quyen tu tay Chinh phu lam thoi.
Vao luc 5 gio sang hom sau, Hoi đong Dan uy chinh thuc đuoc cong nhan la chinh phu moi tam thoi cua Nga, cho đen khi Quoc hoi lap hien đuoc trieu tap. Tuy nhien, sau khi Quoc hoi lap hien đuoc bau vao thang 11 nam 1917 va sau đo bi Bolshevik giai tan vi khong chiem đa so, tai Đai hoi Xo viet lan thu ba, moi van ban phap ly đa bi sua đe loai bo cum tu "tam thoi", qua đo hop phap hoa su giai the Quoc hoi lap hien.
Tat ca cac uy vien cua chinh phu moi đeu la đang vien Bolshevik, vi cac đang xa hoi chu nghia khac khong tham gia do bat đong chinh tri. Duoi đay la mot so vi tri chu chot trong Hoi đong Dan uy:Lenin giu chuc Chu tich Hoi đong Dan uy, Trotsky giu chuc Uy vien Nhan dan Bo Dan uy Ngoai giao, Lunacharsky giu chuc Uy vien Nhan dan Bo Dan uy Giao duc, Stalin giu chuc Uy vien Nhan dan Bo Dan uy Dan toc, Rykov giu chuc Uy vien Nhan dan Bo Dan uy Noi vu,... Luc luong vu trang đuoc đat duoi quyen chi huy cua mot bo ba: Antonov-Ovseyenko, Dybenko va Krylenko.
Sau khi thanh lap chinh phu va Uy ban chap hanh Trung uong toan Nga moi, Đai hoi Xo viet lan thu hai ket thuc, đanh dau su kien lich su: Bolshevik chinh thuc gianh chinh quyen nha nuoc o Nga.


= Phan đoi cuoc đao chinh, Bolshevik cung co quyen luc tai Petrograd =
Du Bolshevik đa kiem soat thu đo Petrograd, cac cuoc đung đo lon van tiep dien trong 5 ngay sau đo. Vao sang 11 thang 11 [lich cu 29 thang 10], mot cuoc noi day cua phe đoi lap tai Petrograd nham lat đo chinh quyen moi đa bi phat hien som va nhanh chong that bai do khong the phoi hop voi cac luc luong ben ngoai thanh pho.
Cung luc, Lenin roi Đai hoi Xo viet luc 2 gio sang (27/10) đe chi đao Uy ban Quan su Cach mang phong thu thu đo truoc cuoc tan cong cua 700 ky binh Cossack do Kerensky chi huy. Tuy nhien, Kerensky khong the tap hop them quan tiep vien va cuoc tan cong that bai.
Trong luc tinh hinh con cang thang, cong đoan đuong sat toan quoc (Vikzhel) can thiep, buoc cac đang xa hoi chu nghia phai đam phan đe thanh lap mot chinh phu lien minh xa hoi chu nghia, neu khong se bi đinh cong. Cac đang Xa hoi Cach mang canh ta, Menshevik, va phe on hoa trong Bolshevik (do Kamenev lanh đao) đeu ung ho y tuong nay. Tuy nhien, cac đang đoi lap yeu cau thanh lap chinh phu khong co Lenin va Trotsky, trong khi hai nguoi nay đang ban chi huy quan su.
Phe on hoa Bolshevik ban đau đong y đam phan va gui đai dien đen thuong luong voi gan 30 đai bieu xa hoi chu nghia. Tuy nhien, sau khi cac chien dich quan su cua phe đoi lap that bai, lap truong cua ho buoc phai mem mong hon. Bolshevik to ra san sang mo rong Uy ban Chap hanh Trung uong toan Nga va cham dut giao tranh, nhung Lenin đong thoi thuc đay viec Hoi đong Dan uy nam quyen ban hanh sac lenh, tuc la cai tri bang phap lenh, ma khong can thong qua bat ky the che nao.
Ngay 14 thang 11 [lich cu 1 thang 11], Lenin đe nghi cham dut đam phan ngay, nhung bi bac bo. Thay vao đo, đe xuat cua Trotsky – chi hop them mot lan nua đe lam ro su vo ich cua đam phan – đuoc thong qua. Lenin tuc gian chi trich phe on hoa trong đang va đe doa se tach đang. He qua la nam thanh vien on hoa trong Ban Chap hanh Trung uong Bolshevik tu chuc, cung voi mot so nguoi ung ho thoa hiep. Cac đai bieu Xa hoi Cach mang canh ta trong Uy ban Quan su Cach mang cung roi bo vi tri.
Cuoi cung, ngay 20 thang 11 [lich cu 7 thang 11], vong đam phan cuoi cung dien ra vang mat Bolshevik. Trong khi đo, Bolshevik gianh đuoc chien thang trong Uy ban Chap hanh Trung uong toan Nga (29 phieu thuan – 23 chong), hop phap hoa quyen ban hanh sac lenh cua Hoi đong Dan uy ma khong can thong qua co quan lap phap.
Sau khi tinh hinh on đinh, Lenin nhuong bo đe khoi phuc lien minh: ngay 22 thang 12 [lich cu 9 thang 12], Xa hoi Cach mang canh ta tham gia chinh phu, nhan ba vi tri: Nong nghiep, Buu chinh – Vien thong va Tu phap. Nho đo, cac thanh vien Bolshevik đa rut lui truoc đo quay tro lai đang. Lien minh nay keo dai đen khi ky ket Hiep uoc Brest-Litovsk (thang 3/1918), von bi Xa hoi Cach mang phan đoi kich liet. Cuoc đoi đau cuoi cung giua hai phe dien ra vao mua he nam 1918.
Ngay 27thang 11 [lich cu 14 thang 11], phan con lai cua Đai hoi Xo viet nong dan toan quoc – sau khi cac đang xa hoi on hoa rut lui – bo phieu thong qua viec sap nhap vao Uy ban Chap hanh Trung uong toan Nga cua cong nhan va binh si, đanh dau buoc tien lon trong viec thong nhat cac to chuc Xo viet duoi quyen Bolshevik.


Cuoc cach mang lan rong Tai cac thanh pho cong nghiep hoa cao va nhung noi ma cac đang canh ta cap tien kiem soat Xo viet đia phuong, viec chuyen giao quyen luc sang tay chinh quyen Xo viet dien ra nhanh chong. Luc luong can thiet đe đam bao qua trinh nay thuong do cac đon vi Can ve Đo hoac binh linh đon tru tai đia phuong cung cap. Mo hinh nay pho bien o cac khu vuc cong nghiep phia bac, phia đong Moskva va day Ural. Tuy nhien, o nhung noi co su phan đoi ro ret hon nhu vung trung luu song Volga, ngay tai Moskva va cac thanh pho lan can, viec thiet lap quyen luc Xo viet dien ra cham hon, co noi mat đen mot tuan sau cac su kien tai Petrograd.
Chi vai ngay sau khi chinh quyen đuoc thiet lap tai thu đo, cac khu vuc lan can nhu Tap đoan quan so 1, Hai quan Baltic, luc luong phong thu mat tran phia bac, phia bac mat tran phia tay, cung nhu mot phan Estonia va Latvia, đa cong nhan chinh quyen moi, giup cung co suc manh quan su va uy tin. Đen giua thang 11, sau khi kiem soat hoan toan Moskva, Hoi đong Dan uy (Sovnarkom) đa nam quyen tren dai lanh tho keo dai tu Petrograd đen song Volga va day Ural (du van con mot so vung chua kiem soat), cung voi mot so thi tran rai rac o cac noi khac. Đay la giai đoan đau tien cua qua trinh mo rong quyen luc, ket thuc trong vong hai tuan.
Giai đoan thu hai keo dai khoang hai thang, dien ra o cac đia phuong noi Xo viet do phe Bolsevik hoac Xa hoi Cach mang canh ta kiem soat. Giai đoan nay bi chi phoi boi cac cuoc xung đot chinh tri va cac chien dich quan su do chinh quyen trung uong tai Moskva hoac Petrograd phat đong nham kiem soat them lanh tho. Cac cuoc chien chu yeu dien ra o phia nam Moskva, mien đong Ukraina (lien quan đen cuoc chien gianh đoc lap cua Ukraina), mat tran tay nam, cung nhu cac khu vuc rong lon thuoc Siberia va Trung A.
Đau nam 1918, chinh quyen Xo viet đa gianh đuoc su ung ho hoac it nhat la su chap thuan tu quan đoi, kiem soat hau het cac thanh pho lon va thu phu tinh o trung tam nuoc Nga, đong thoi co quyen luc tren ly thuyet đoi voi phan lon lanh tho cua đe quoc Nga cu. Tuy nhien, quyen luc cua ho o cac vung tinh le van con rat yeu.


= Su kien o Moskva =
Tai Moskva, cung nhu o Petrograd, luc luong chinh chong lai cuoc khoi nghia cua nhung nguoi Bolshevik la đang Xa hoi-Cach mang (PSR), tuy nhien cuoc đau tranh tai đay dien ra khoc liet va keo dai hon nhieu. Theo nha cach mang Bukharin, cuoc xung đot tai Moskva đa khien khoang 5.000 nguoi thiet mang.
Đang Xa hoi-Cach mang o Moskva co to chuc chat che va khuynh huong bao thu hon so voi tai thu đo Petrograd. Ho đuoc dan đau boi thi truong thanh pho Vadim Rudnev – nguoi đa gianh chien thang vang doi trong cuoc bau cu hoi thang 6. Rudnev, von gan gui voi phe tu do hon la đuong loi cach mang truoc kia cua đang, ung ho lien minh voi cac đang Kadet va cac nuoc Đong minh phuong Tay.
Trong khi đo, nhung nguoi Bolshevik tai Moskva chua san sang cho viec gianh chinh quyen: ho chi kiem soat Xo viet cong nhan chu chua chi phoi đuoc Xo viet binh si, luc luong Can ve Đo cung chua đuoc to chuc đay đu, va khong co mot uy ban quan su cach mang nhu o Petrograd. Hai lanh đao chinh cua Bolshevik o Moskva – Alexei Rykov va Viktor Nogin – đeu thuoc phe on hoa, tung phan đoi ke hoach noi day.
Ngay truoc cach mang, quyen luc tai Moskva bi chia cat giua chinh quyen thanh pho (trong tay PSR), Xo viet cong nhan (đa so Bolshevik), Xo viet binh si (van do PSR nam), va cac hoi đong quan (đa so do Bolshevik kiem soat). Khi biet tin Bolshevik gianh chinh quyen o Petrograd, ca chinh quyen thanh pho va Xo viet Moskva đeu thanh lap cac to chuc quan su rieng: “Uy ban An ninh Cong cong” (cua thanh pho) va “Uy ban Quan su Cach mang” (cua Bolshevik). Tuy nhien, no luc cua PSR nham huy đong binh si va luc luong vu trang khong thanh cong vi ho đa mat su ung ho cua đa so cong nhan va binh linh.
Bolshevik đuoc hau thuan boi mot so nghin Can ve Đo tinh nguyen va phan lon quan đon tru đia phuong (du khong nhiet tinh), trong khi phe chong đoi chu yeu dua vao cac hoc vien quan su. Tuy nhien, nhieu si quan trong đo khong muon tham chien. Dan cu Moskva nhin chung giu thai đo tho o, va canh sat cung khong ho tro chinh quyen thanh pho.
Cuoc giao tranh bat đau sau khi đam phan giua đai ta Ryabtsev (lanh đao phe chong Bolshevik) va Bolshevik that bai. Tu ngay 9–10/11, thanh pho chim trong giao tranh du doi. Trung tam Moskva do Uy ban An ninh Cong cong kiem soat, con cac vung cong nghiep ngoai o thuoc ve Bolshevik. Ngay 10/11, luc luong chong cach mang chiem đuoc đien Kremlin, gay ra mot vu tham sat cac binh si Bolshevik – đuoc xem la mot trong nhung vu tan sat đau tien cua thoi ky cach mang.
Sau đo, phe Bolshevik nhan đuoc vien binh tu cac vung cong nghiep va Petrograd, trong khi PSR khong the ngan dong tiep vien nay. Mac du co mot lenh ngung ban tam thoi do su can thiep cua cong đoan đuong sat toan quoc (Vikzhel), phe Bolshevik đa pha vo lenh ngung ban khi co đu luc luong đe gianh thang loi cuoi cung.
Chien su bung no tro lai vao ngay 12/11 va keo dai ba ngay nua, phe chong đoi dan bi đay lui, cuoi cung chi co thu trong Toa thi chinh, Hoc vien quan su Aleksandrov va Kremlin. Ngay 15/11, luc luong Can ve Đo tan cong chiem lai Kremlin, hanh quyet mot so nguoi phong thu đe tra thu cho vu tham sat truoc đo. Cung ngay, thi truong Rudnev đau hang va luc luong cua ong bi giai gioi (nhung đuoc tha mang).
Uy ban An ninh Cong cong bi giai the, va cac đang xa hoi chu nghia con lai bat đau đam phan hoa binh voi Bolshevik, trong đo cac đieu kien đau hang đuoc xem la kha khoan dung.


= Cuoc cach mang o Siberia =
Ngoai tru mot vai truong hop hiem hoi, viec Bolsevik gianh chinh quyen tai Petrograd nhin chung khong đuoc đon nhan tich cuc o Siberia. Tai mot so thanh pho nhu Omsk va Irkutsk đa xay ra cac cuoc bieu tinh tren đuong pho, nhung phan lon khu vuc nay phan ung mot cach tho o. Tuy vay, theo thoi gian, cac cuoc bau cu Xo viet tai đia phuong dan đem lai đa so ung ho cho Bolsevik, giup ho tu tu kiem soat đuoc khu vuc. Phai đen thang 2 nam 1918, Bolsevik moi kiem soat hoan toan mot so đia phuong. Mac du cac co quan chinh quyen cu phan lon chi trich viec Bolsevik tiep quan quyen luc, nhung ho khong đua ra su khang cu hieu qua nao.


= Dan toc thieu so va Cach mang =
Sau Cach mang Thang Muoi, cac phong trao đoi đoc lap va tu tri cua cac dan toc thieu so trong Đe quoc Nga bung no manh me. Vao thang 11 va 12 nam 1917, hau het cac vung co dan toc thieu so đeu tuyen bo tu tri hoac đoc lap, dan đen xung đot khong chi voi chinh quyen Xo viet moi ma con voi mot bo phan nguoi Nga phan đoi chinh quyen nay. Ngay 15/11/1917, chinh quyen Bolshevik ban hanh “Tuyen ngon ve quyen cac dan toc Nga”, do Lenin va Stalin ky, cong nhan quyen tu quyet cua cac dan toc.
O phia Tay Bac Nga, Phan Lan tuyen bo đoc lap ngay 6/12/1917 va đuoc chinh quyen Lenin cong nhan vao ngay 17/1/1918. Tai Latvia, phe xa hoi dan chu than Bolshevik chiem uu the; luc luong bo binh sung truong Latvia đong vai tro tru cot trong viec ung ho chinh quyen Lenin. Tai Estonia, xay ra xung đot giua phe quoc gia va phe than Xo viet cho đen khi quan Đuc chiem đong vao thang 2/1918.
Phan Tay Nam (Ukraina), tinh hinh vo cung phuc tap voi nhieu phe tranh gianh quyen luc. Rada Trung uong Ukraina ban hanh “Tuyen ngon so ba” ngay 3/12/1917, tuyen bo quyen luc trong khu vuc nhung van trong khuon kho lien bang Nga. Sau xung đot voi chinh quyen Xo viet, Ukraina tuyen bo đoc lap ngay 22/1/1918, nhung sau đo Kiev bi quan Xo viet chiem, dan đen chien tranh keo dai.
Vung Transcaucasia (Nam Kavkaz), cac lanh đao Armenia, Gruzia va Azerbaijan khong cong nhan chinh quyen Bolshevik. Ngay 8/12/1917 thanh lap Uy ban Transcaucasia nhu chinh phu lam thoi. Sau khi Quoc hoi lap hien Nga bi giai tan, vung nay thanh lap Cong hoa Lien bang Dan chu Transcaucasia, sau đo tach thanh ba nuoc đoc lap: Gruzia, Armenia va Azerbaijan.
Vung Co-dac (Don, Kuban, Orenburg), la trung tam chong đoi chinh quyen Lenin. Cac khu vuc nhu Kuban va Orenburg giu đuoc đoc lap khoi su kiem soat cua Bolshevik. Vung Don tro thanh noi tap trung luc luong chong Bolshevik manh nhat – Quan Tinh nguyen.
Trung A, cac lanh đao đia phuong, đa so bao thu va ton giao, chong lai chinh quyen Xo viet. Tai Tashkent, Bolshevik tuyen bo chinh quyen Xo viet nhung khong nhan đuoc ung ho tu dan đia phuong. Cac thu linh Hoi giao thanh lap chinh quyen đoi lap tai Kokand. Nhieu vung Hoi giao khac cung tuyen bo tu tri, cho quyet đinh tu Quoc hoi lap hien.
Tong the, quyen luc thuc te cua chinh phu Lenin o cac khu vuc dan toc thieu so la rat han che, thuong chi ton tai o mot vai thanh pho lon. Phan lon cac khu vuc nay do cac to chuc dan toc hoac đia phuong kiem soat va ung ho mo hinh nha nuoc lien bang voi quyen tu tri.


= Quan đoi va Cach mang =
Mac du nhin chung ung ho mot chinh phu Xo viet, nhung phan lon binh linh lai mong muon mot chinh phu lien minh giua cac đang xa hoi chu nghia thay vi chi do Bolsevik nam quyen. Tuy nhien, ho van tan thanh cac chinh sach đau tien cua chinh phu do Lenin lanh đao. Nho cac đai hoi to chuc tai cac đon vi quan đoi, cac đang Bolsevik va Xa hoi Cach mang canh ta dan gianh đuoc su ung ho cua đa so binh linh trong khoang thoi gian tu thang 11 đen thang 12 nam 1917. Su ung ho nay manh me hon o cac mat tran gan thu đo, nhung đen cuoi nam, toan bo quan đoi đa cong nhan chinh phu moi va khong con la luc luong ma phe đoi lap co the dua vao đe chong lai Bolsevik.
Lanh đao Bolsevik hieu rang viec cham dut chien tranh la đieu kien song con đe giu vung quyen luc. Sau khi cac nuoc khac phot lo sac lenh hoa binh do ho ban hanh, Hoi đong Dan uy đa ra lenh bat đau đam phan đinh chien voi Đuc vao ngay 7 thang 11. Tuong Nikolai Dukhonin – quyen tong tu lenh – tu choi chap hanh va bi cach chuc. Chinh phu yeu cau cac trung đoan cu đai bieu đe đam phan voi quan đoi phe Lien minh Trung tam.
Truoc khi ban đinh chien chinh thuc đuoc ky vao ngay 2 thang 12, nhieu đon vi đa tu thoa thuan ngung ban tai đia phuong voi quan đich. Viec ky ket đinh chien chinh thuc đa cham dut thuc su chien tranh o mat tran phia Đong, qua đo cung co tinh chinh danh cua chinh phu Xo viet trong mat binh linh – nhung nguoi mong moi đuoc ve nha. Viec giai ngu bat đau dien ra ngay truoc khi nam 1917 ket thuc.
Ngoai ra, chinh phu cung tuyen bo cai cach quan đoi: chuc vu si quan se đuoc bau chon thay vi bo nhiem, cac cap ham va huy hieu si quan bi bai bo, va quyen chi huy đuoc chuyen cho cac uy ban do binh linh bau ra.


Cac bien phap ban đau Cuoc cach mang Nga khong chi la mot cuoc cach mang chinh tri ma con la mot cuoc cach mang xa hoi sau rong. Ngay sau khi gianh đuoc chinh quyen, cac Uy vien Nhan dan đa nhanh chong ban hanh hang loat đao luat anh huong manh me đen xa hoi va kinh te Nga:

Ngay 8 thang 11 [lich cu 26 thang 10]: Thong qua Sac lenh ve Ruong đat, tich thu đat đai cua đia chu chia cho nong dan.
Ngay 11 thang 11 [lich cu 29 thang 10]: Ban hanh ngay lam viec 8 tieng – mot trong nhung yeu sach lon cua cong nhan.
Ngay 15 thang 11 [lich cu 2 thang 11]: Ra Tuyen ngon ve quyen cua cac dan toc Nga, bai bo phan biet chung toc va ton giao, khang đinh quyen tu quyet dan toc.
Ngay 23 thang 11 [lich cu 10 thang 11]: Bai bo danh hieu va đang cap xa hoi.
Ngay 24 thang 11 [lich cu 11 thang 11]: Chuyen cac truong hoc ton giao ve Bo Dan uy Giao duc quan ly.
Ngay 5 thang 12 [lich cu 22 thang 11]: Thay the toa an cu bang toa an do Xo viet chi đinh hoac bau.
Ngay 31 thang 12 [lich cu 18 thang 12]: Quy đinh hon nhan, ly hon va đang ky khai sinh, tu la cac thu tuc dan su. Xoa bo su phan biet giua con hop phap va con ngoai gia thu, đam bao tat ca tre em binh đang truoc phap luat. Phu nu đuoc cong nhan quyen binh đang phap ly va quyen tu do ly hon.
Đau nam 1918, chinh quyen tuyen bo tach biet nha tho va nha nuoc, ap dung lich Gregory (tu ngay 14/2), đong thoi cam cac to chuc ton giao so huu tai san.
Tinh than cai cach đuoc the hien ro ngay tu đau: Uy vien Nhan dan Bo Dan uy Giao duc moi – Anatoli Lunacharski – bay to mong muon nhanh chong xoa mu chu cho nguoi dan. Cuoi thang 11, chinh phu con cong bo ke hoach xay dung he thong an sinh xa hoi bao gom tro cap that nghiep, benh tat, huu tri va tan tat.


= Thanh thi va nong thon =
Tai cac thanh pho, đe duy tri su ung ho cua giai cap cong nhan, cac lanh đao Bolshevik buoc phai đay nhanh viec chuyen giao quyen quan ly cong nghiep cho cong nhan. Du đa so, ke ca Lenin, muon tien hanh cham hon va duy tri su giam sat cac quan ly cu thay vi thay the ho, viec kiem soat cua cong nhan đoi voi nha may đa đuoc hop phap hoa vao ngay 27 thang 11 [lich cu 14 thang 11]. Trong khi đo, o nong thon, sac lenh ve đat đai hop phap hoa va thuc đay cai cach ruong đat, do cac hoi đong đia phuong phu trach. Tuy nhien, cuoc cach mang khong co anh huong ngay lap tuc đang ke nao đen nong nghiep. Viec phan chia đat lai lam tram trong them tinh trang thieu luong thuc, do cac đien trang lon truoc đo la nguon cung cap nong san chinh. Nhung no luc cai thien nguon cung qua viec trao đoi hang hoa khong thanh cong, khien chinh phu phai cu cac đoi vu trang xuong nong thon đe thu gom luong thuc va giam khau phan an o thanh thi — tuong tu cach lam cua chinh phu lam thoi truoc đo. Du co nhung cai thien chinh tri nhu luat hoa giam sat cong nhan, tinh trang kinh te xau đi khien cong nhan thanh thi nhanh chong that vong. Cuoc khung hoang kinh te cung voi quan điem y thuc he đa dan toi viec chinh phu Bolshevik ap dung cac bien phap tap trung va đoc đoan.
Thang 12, mot cuoc đinh cong toan quoc cua cong chuc that bai. Đau nam 1918, Bolshevik đa kiem soat đuoc bo may hanh chinh, giup cung co quyen luc cua ho. Sau khi nam quyen, mot so cuu thu truong chinh phu lam thoi truoc đo đa nhom hop bi mat tai nha cua Sofia Panina, cuu thu truong Giao duc chinh phu lam thoi, đe to chuc mot chinh phu thay the, nham can tro chinh quyen moi. Tuy nhien, đen cuoi thang 11, phan lon cac thanh vien chinh phu cu đa roi Petrograd, va Uy ban Cuu quoc va Cach mang bi giai tan.
Ngay 15 thang 12 [lich cu 2 thang 12], Hoi đong Kinh te Toi cao đuoc thanh lap đe đieu phoi kinh te quoc gia, voi quyen quoc huu hoa cac nganh cong nghiep. Ngay 27 thang 12 [lich cu 14 thang 12], cac ngan hang bi quoc huu hoa, sau đo la tich thu vang tu nhan, cam giao dich co phieu va tra co tuc vao cuoi thang 12. Đen nga y10 thang 2, chinh phu tuyen bo khong tra no cong.


= Noi chien Nga =
Chinh phu cua Lenin đa nhanh chong thuc hien cac bien phap đan ap sau khi len nam quyen, mo đau cho mot thoi ky moi đay khoc liet. Ngay 9 thang 11 [lich cu 27 thang 10], Hoi đong Dan uy ban hanh luat đau tien la kiem duyet bao chi, voi ly do chong lai cac the luc phan cach mang. Ca chinh phu va Uy ban Quan su Cach mang đeu dung vu luc tran ap nhung nguoi phan đoi va bi nghi ngo phan đoi chinh quyen.
Cac no luc cua phai Xa hoi Cach mang Canh ta va mot so nguoi Bolshevik nham loai bo su đan ap đa bi bac bo, khien ho rut khoi chinh phu, va bon uy vien nhan dan Bolshevik tu chuc.
Sau cuoc bau cu Quoc hoi Lap hien, noi Đang Dan chu Lap hien (Kadet) gianh ket qua tot o Petrograd va Moskva, chinh phu Bolshevik đa bat giu mot so lanh đao Kadet va pha huy van phong cua ho. Ngay 11 thang 12 [lich cu 28 thang 11], chinh phu ra lenh bat giu cac thanh vien Kadet, goi ho la “ke thu cua nhan dan”, va sau đo cam luon đang nay.
Truoc su chi trich tu mot so thanh vien trong Uy ban Chap hanh Trung uong Toan Nga, chinh phu van tang cuong đan ap va ngay 19 thang 12 [lich cu 6 thang 12], Lenin giao cho Feliks Dzerzhinsky thanh lap ke hoach chong “pha hoai va phan cach mang”. Ngay hom sau, chinh phu thong qua đe xuat nay va thanh lap Cheka – Uy ban Đac biet chong Pha hoai va Phan cach mang – cong cu chinh cua chinh sach khung bo chinh tri, tien than co quan mat vu sau nay.
Cac toa an cach mang cung đuoc thanh lap đe xet xu nhung nguoi bi cao buoc phan cach mang.
Quan he voi cac nuoc Đong minh rat toi te tu đau, khi ho khong cong nhan chinh phu Bolshevik va tuc gian vi Lenin tu choi tra no nuoc Nga truoc kia. Cuoi nam 1917 va đau nam 1918, mot so su co ngoai giao nho đa xay ra.
Mac du ban đau co phan đoi, nhung luc luong nay bi chia re, khong đuoc quan chung ung ho – trong khi nguoi dan luc đau ung ho chinh phu Lenin. Khi cac to chuc chong chinh phu bi đan ap va cac cuoc noi day phan cach mang that bai, phe đoi lap ky vong vao Quoc hoi Lap hien Nga đe lat đo chinh quyen Bolshevik. Tuy nhien, sau khi chi hop mot phien duy nhat, Quoc hoi đa bi giai tan bang vu luc.
Hanh đong nay khien phe đoi lap tu bo đau tranh hop phap va dan đen cac cuoc đung đo đau tien trong noi chien Nga.


Đanh gia Nguyen nhan thang loi cua Cach mang thang Muoi Nga la do đuong loi đau tranh va sach luoc đung đan cua Đang Bolshevik ma lanh đao la Lenin, biet phat huy suc manh quan chung đang chiu nhieu kho cuc do chien tranh đe quoc. Ngoai ra, cuoc cach mang no ra trong hoan canh quoc te het suc thuan loi, khi cac nuoc đe quoc đang tham gia vao Chien tranh the gioi thu nhat, khong co đieu kien can thiep vao nuoc Nga.

Voi nhung nguoi cong san va phong trao giai phong dan toc chiu anh huong cua cuoc cach mang, Cach mang thang Muoi Nga la cuoc cach mang xa hoi chu nghia, do giai cap vo san tien hanh. Thang loi cua cuoc cach mang đa hinh thanh nha nuoc chuyen chinh vo san đau tien tren the gioi, đua nuoc Nga đi theo con đuong xay dung chu nghia xa hoi. Cach mang thang Muoi đa giai phong cac dan toc thieu so tren Đe quoc Nga khoi than phan phu thuoc, bi che đo Sa hoang ap buc, boc lot. Sau cuoc cach mang nay, hang loat nha nuoc cua cac dan toc bi ap buc tren lanh tho nuoc Nga ra đoi. Ngoai ra, Cach mang thang Muoi Nga con co vu manh me phong trao đau tranh cua giai cap cong nhan quoc te va nhan dan cac nuoc thuoc đia, mo ra con đuong cai bien chu nghia tu ban va giai phong cac dan toc bi ap buc.
Nha nghien cuu van hoa P.B. Churbanov tuyen bo Cach mang thang Muoi la cuoc cach mang vi đai, cuoc cach mang ay dien ra la tat yeu va trong thoi điem lich su đo, khong ai ngoai nhung nguoi Bolshevik co the giu vung đuoc chinh quyen. Hoc gia A. Kesler, tac gia cua rat nhieu cuon sach ve đe tai chinh tri va lich su, cung đong tinh voi y kien ay, rang Cach mang thang Muoi Nga bung no la tat yeu, hop voi quy luat phat trien cua lich su, boi le, tu thoi điem đo hinh thuc ton tai kieu che đo Nga hoang đa loi thoi, khong con huong phat trien. Giao su, Tien si Su hoc, Chinh tri gia B.Ph. Slavin voi bai phat bieu co nhan đe đay hua hen nhieu đieu thu vi "Cach mang: huyen thoai va hien thuc", đa khang đinh rang Chinh bien thang Muoi la đinh cao cua viec giai quyet cac van đe xa hoi chinh tri ma vao giai đoan đo, chinh quyen Nga hoang muc nat khong the giai quyet đuoc. Cuoc cach mang nay đa đua nhan dan đen voi su binh đang giua cac cong dan trong xa hoi, su thong nhat va đoan ket giua cac dan toc..
Co mot so nguoi theo chu nghia chong cong nhu nha van Ivan Shmelev goi đo la cuoc tan sat, con Vasily Rozanov thi goi no la Vu cuop boc, hoac mot so con chien cua Giao hoi Chinh Thong giao Nga coi đay nhu mot ngay quoc tang.. Mot so nha su hoc phuong Tay thi xem Cach mang thang Muoi la mot cuoc đao chinh bao luc đa thiet lap nen mot nha nuoc toan tri o nuoc Nga. Nhung tuu trung, khong the phu nhan Cach mang thang Muoi co the thanh cong đuoc la nho đuoc nhan dan Nga ung ho. Co quan điem cho rang "Trong chien tranh, nguoi chien thang la ke trong thoi điem lich su cu the ay đang nam giu chan ly. Va thoi điem nam 1917 xa xua, Hong quan đa thang.". Nho su ung ho cua nhan dan ma nha nuoc Soviet non tre moi co the huy đong đuoc luc luong đe đap tan cac nhom chong cach mang trong nuoc, va con đanh thang đuoc cuoc can thiep vu trang cua 14 nuoc đe quoc, đo la đieu khong ai co the phu nhan đuoc.

Trong mot cuoc tham do du luan gan đay nhat, tien hanh vao ngay 12 thang 1 nam 2008, Trung tam Phan tich Levada đa đua ra cac so lieu: 57% so nguoi dan Nga đuoc hoi y kien cho rang: Cach mang thang Muoi Nga đa đem lai loi ich cho nhan dan Nga. 26% nguoi đuoc hoi tin tuong: cach mang đa mo ra mot ky nguyen moi trong lich su nuoc Nga, 31% cho rang Cach mang đem đen su nhay vot cho nen kinh te va xa hoi Nga. So nguoi cho rang Cach mang thang Muoi kim ham su phat trien cua nhan dan chi co 16%; so nguoi cho đo la mot su kien tieu cuc chi la 15%.
Tren pham vi the gioi, Cach mang thang Muoi la mot trong nhung su kien co anh huong lon nhat trong the ky XX. No đanh dau viec ra đoi cua Nha nuoc Lien Xo, mot nha nuoc ung ho phong trao cong san va cong cuoc đau tranh giai phong dan toc cua cac nuoc thuoc đia. Lien Xo đa thuc đay chu nghia cong san lan rong ra toan the gioi buoc cac nuoc phuong Tay phai cai cach nen kinh te - chinh tri - xa hoi cua minh đe thich nghi voi hoan canh moi. Trung Hoa Dan quoc tien hanh Bac phat, kiem soat chinh quyen trung uong va phat trien nho su giup đo cua Lien Xo trong khi cac nuoc phuong Tay đang cuop boc va xam chiem lanh tho Trung Quoc đeu tu choi giup đo Ton Trung Son. Sau the chien thu II, trong xu huong phi thuc dan hoa toan cau, Lien Xo đa ho tro rat nhieu ve vat chat va ngoai giao đe giup cac nuoc thuoc đia gianh đoc lap. Nhieu nuoc khac o chau A, chau Phi va khu vuc My Latin đa nhan đuoc su ho tro chinh tri va vien tro kinh te - quan su cua Lien Xo trong qua trinh đau tranh chong chu nghia thuc dan. Đieu nay giup Lien Xo co them đong minh, mo rong anh huong đe canh tranh voi My. Đen nhung nam 1970 thi he thong thuoc đia cua thuc dan phuong Tay đa bi tan ra sau 300 nam ton tai.
Nam 1927, trong cuon sach Sach giao khoa ly luan chinh tri đau tien cua cach mang Viet Nam – Đuong cach menh, nha cach mang Viet Nam Nguyen Ai Quoc (1890–1969) gioi thieu tinh chat va kinh nghiem nhung cuoc cach mang đa dien ra trong lich su the gioi. Đac biet, đoi voi cuoc Cach mang thang Muoi Nga, ong coi đo la con đuong giai phong cho dan toc khoi ach thuc dan:

Dan kho qua hay lam bao đong, nhu dan An Nam o Trung Ky khang thue, Ha Thanh đau đoc, Nam Ky pha kham; khong co chu nghia, khong co ke hoach, đen noi that bai mai. Vay Kach menh phai giang giai ly luan va chu nghia cho dan hieu... Trong the gioi bay gio chi co kach menh Nga la đa thanh cong, va thanh cong đen noi, nghia la dan chung đuoc huong cai hanh phuc tu do, binh đang that, khong phai tu do va binh đang gia doi nhu đe quoc chu nghia Phap khoe khoang ben An Nam. Kach menh Nga đa đuoi đuoc vua, tu ban, đia chu roi, lai ra suc cho cong, nong cac nuoc va dan bi ap buc cac thuoc đia lam kach menh đe đap đo tat ca đe quoc chu nghia va tu ban trong the gioi. Kach menh Nga day cho chung ta rang muon kach menh thanh cong thi phai dan chung (cong nong) lam goc, phai co đang vung ben, phai ben gan, phai hy sinh, phai thong nhat. Noi tom lai la phai theo chu nghia Ma Khac Tu va Le-nin
50 nam sau cuoc Cach mang Thang Muoi, Ho Chi Minh nho lai:

Voi viec Cach mang Thang 10 no ra va su thanh lap Nha nuoc Xo viet, lich su the gioi lan đau tien xuat hien mot kieu Nha nuoc moi, cung nhung chinh sach huong đen loi ich cua nguoi lao đong va cong bang xa hoi: quyen binh đang cua phu nu, cam phan biet chung toc, quyen lam viec 8 gio/ngay, cam sa thai lao đong vo co, tro cap cho nguoi gia va nguoi tan tat, giao duc va y te mien phi... Đay la nhung chinh sach ma cac nuoc phuong Tay cung thoi ky chua he co. Su ra đoi va ton tai cua Nha nuoc Xo viet đa tao ra ap luc khien cac nuoc tu ban phuong Tay tu ban phai tu cai cach, mo rong cac quyen loi cua nguoi lao đong va phuc loi xa hoi. Ngay nay, nhieu chinh sach cua Nha nuoc Xo viet đa đuoc cac nha nuoc hien đai tiep thu, tro thanh gia tri pho quat ngay ca o cac nuoc phuong Tay von tung muon dap tat cuoc Cach mang.
Tong thong đau tien cua Lien bang Nga sau khi Lien Xo tan ra, Boris Yeltsin đoi ngay ky niem Cach mang Thang 10 thanh ngay cua Đong long va Hoa giai. Nam 2006, Putin đa đi xa hon bang cach thay đoi ngay nghi đen ngay 4 thang 11 va đoi ten la Ngay thong nhat đe ky niem ngay giai phong Moscow khoi quan xam luoc Ba Lan vao nam 1612, nhung đen nam 2009 thi ong lay lai ngay 7/11 va goi đo la "Ngay vinh quang chien đau". Ke tu nam 2005, ngay 7/11 khong con la mot ngay nghi quoc gia o Nga nua, nhung cac nghi le ky niem tiep tuc đuoc thuc hien, bao gom viec quan đoi Nga duyet binh trong trang phuc Xo viet o Quang truong Đo. Tai Belarus thi ngay Cach mang Thang Muoi van la mot ngay nghi le chinh thuc.
Ngay 6/12/2016, Tong thong Nga Vladimir Putin đa ky sac lenh chinh phu ve viec to chuc Le ky niem 100 nam cuoc Cach mang Nga, Bo Van hoa Nga co trach nhiem to chuc cac su kien ky niem nhan dip nay
Nam 2017, ky niem 100 nam Cach mang Thang Muoi tai Nga nam 2017, Tong thong Vladimir Putin khong truc tiep tham gia nhung su kien trong tuan le ky niem do Đang Cong san Nga to chuc nhung ong cung khong phan đoi, to BBC cho rang ong khong thich khau hieu "Cach mang song mai" cua ho vi no lam anh huong toi su nam quyen cua ong Trong dien van cua ong tai Cau lac bo thao luan quoc te Valdai o Sochi ngay 19 thang 10 nam 2017, Putin phat bieu:

Nam 2017, nhan viec ky niem 100 nam Cach mang Thang Muoi, Đang Cong san Lien bang Nga tuyen bo:
{{cquote|Cac su kien trong thang 10 nam 1917 khong chi lam rung chuyen the gioi boi quy mo va đo hung vi tuyet voi cua no, ma con đat nen mong cho su duy tri, phat trien on đinh va tien bo cua the gioi, huong toi su cham dut nan boc lot giua con nguoi voi con nguoi, xay dung mot xa hoi cong bang va chu nghia xa hoi. Bang cach đua ra nhung giai phap cho nhung thach thuc đang gom cua the ky 20 (thong qua hien than la Lien bang Xo viet), Cach mang Thang Muoi vi đai đa chung minh cho the gioi suc song cua chu nghia xa hoi:
Cach mang Thang Muoi đa bien mot cuoc chien tranh đe quoc thanh mot cuoc đau tranh chong lai su đan ap, đanh dau su khoi đau cua mot phong trao quan chung vi chu nghia xa hoi o cac noi khac nhau cua the gioi.Cach mang Thang Muoi đa đanh bai bien the phan đong nhat cua chu nghia đe quoc, đo la chu nghia phat xit.Cach mang Thang Muoi đa pha huy he thong thuoc đia tren the gioi, mo đuong cho su phat trien binh đang cua moi nguoi dan thuoc cac sac toc va tin nguong khac nhau.Cach mang Thang Muoi đa chieu sang con đuong cua nhan loai tien vao ky nguyen tham hiem khong gian vu tru.Cach mang Thang Muoi đa tao ra con đuong đe khai thac nang luong hat nhan va su dung no vao muc đich hoa binh.Cach mang Thang Muoi mo ra cho moi nguoi con đuong phia truoc, huong toi hoa binh va tien bo.


Ghi chu Tham khao = Thu muc =


Lien ket ngoai Ky niem 90 nam Cach mang thang 10 Nga Luu tru ngay 25 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine
"Cach mang Thang Muoi va ve đep cua tieu thuyet Nga"
John Reed - "Muoi ngay rung chuyen the gioi"