Alireza Akbari  (21 thang 10 nam 1961 –  14 thang 1 nam 2023) la mot chinh tri gia nguoi Iran voi hai quoc tich Iran va Anh. Ong tung la Thu truong Bo Quoc phong tu nam 1998 đen nam 2003 duoi thoi Bo truong Bo Quoc phong Ali Shamkhani trong nhiem ky Tong thong cua nha nuoc cai cach Mohammad Khatami.
Akbari đa lan đau tien bi bat tai Iran vao nam 2009 voi cao buoc lam gian điep cho Anh. Vao nam 2019, Akbari đa tiep tuc bi bat khi di chuyen đi tu Vuong quoc Anh đen Iran va bi ket an tu hinh vi cac toi danh bao gom cao buoc lam gian điep cho Anh, mofsed-e-filarz (mot tu tieng Ba Tu đuoc hieu la toi "tham nhung tren Trai Đat"), bat nguon tu nhung cao buoc ve viec ong đa thuc hien hoat đong gian điep cho co quan tinh bao cua Vuong quoc Anh, MI6. Akbari va gia đinh ong đa bac bo cao buoc cua Iran.
Vao ngay 14 thang 1 nam 2023, co quan Tu phap Iran thong bao đa tu hinh Akbari thong qua hinh thuc treo co sau khi bi ket toi lam gian điep. Viec hanh quyet Akbari đa vap phai tranh cai va len an manh me, đac biet la tu cac chinh khach cua Anh.


Xuat than Alireza Akbari sinh ngay 21 thang 10 nam 1961 tai Shiraz. Sau Cach mang Iran nam 1979, ong đa hoat đong tich cuc trong Hiep hoi sinh vien Hoi giao.


Su nghiep Trong chien tranh Iran-Iraq, ong đa chien đau cung Lu đoan Badr, tro thanh pho chi huy cua su đoan. Cao pho cua ong tren to The Daily Telegraph cho biet ong la Chi huy cap cao cua Luc luong Ve binh Cach mang Hoi giao.
Akbari con la thanh vien cua to chuc quan su thuc hien lenh ngung ban vao nam 1988 giua Iran va Iraq va ket thuc cuoc chien nam 1988, theo Nghi quyet 598 cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc. Ong cung tung tham gia vao cac vai tro an ninh khac, bao gom co van cho hai quan Iran. Ong đuoc xem la đong minh than can cua Bo truong Bo Quoc phong Ali Shamkhani, nguoi đa bo nhiem ong lam Thu tuong Bo Quoc phong, vi tri ma ong đa đam nhiem tu nam 1998 đen nam 2003. Akbari la nguoi đa phan đoi hang loat thoa thuan hat nhan giua Iran va phuong Tay tren co so an ninh quoc gia. Ong đa tung tuyen bo, "Neu ta rut lui moi ngay khi ho gay ap luc, ho se tiep tuc gay ap luc va đay ta ra xa hon cho đen khi ta hoan toan bi tuoc vu khi va khong co kha nang tu ve". Vai tro cua ong con lien quan đen viec lien lac cac đai su quan nuoc ngoai o Tehran, chiu trach nhiem đua ra nhung quyet đinh vi muc đich hoa binh trong chuong trinh hat nhan cua Iran. Nam 2004, Akbari đa thoi phuc vu chinh phu va bat đau kinh doanh, lien quan đen viec đi lai tu va đen Iran.
Nam 2008, duoi thoi chinh phu Mahmoud Ahmadinejad, Akbari đa bi bat vi tinh nghi lam gian điep cho Anh nhung sau đo đuoc tai ngoai.  To Tehran Times bao cao ong đa roi Iran vao nam 2009, di chuyen đen chau Au va sau đo la Anh. Anh trai cua Akbari, Mehdi, đa tuyen bo cho rang viec ong co quoc tich Anh la do nhap quoc tich thong qua đau tu va tao viec lam o Anh; trong khi đo, Iran cao buoc quyen cong dan cua ong đuoc đua ra nhu mot thoa thuan gian điep. Do vay ma ong đa tro thanh nguoi mang hai quoc tich Anh va Iran. Co mot so nguon tin cho rang ong chu yeu song o Tay Ban Nha. Akbari tiep tuc đieu hanh mot nhom chuyen gia co van tu nhan truoc khi bi bat vao nam 2019.


Bat giu va luan toi Theo BBC, Akbari đa bi bat trong chuyen tham Iran vao nam 2019. Truyen thong nha nuoc Iran đa đang tai mot đoan video vao ngay 12 thang 1 nam 2023 va cho rang Akbari đa tham gia vao vu am sat nha khoa hoc hat nhan hang đau cua Iran Mohsen Fakhrizadeh, nguoi đa bi giet trong mot cuoc tan cong vao nam 2020 ben ngoai Tehran. Akbari khong thu nhan co lien quan truc tiep đen am muu, nhung xac nhan co mot đac vu Anh hoi thong tin ve anh ta. Ngay sau đo, BBC đa đang tai mot đoan ghi am la mot cuoc goi đien thoai cua Akbari cho gia đinh ong tu trong tu. Trong đoan ghi am, ong co ke ban than bi cuong buc su dung ma tuy va cac chat hoa hoc, bi biet giam trong thoi gian dai va buoc phai thu toi nhieu lan, bi tra tan.
Akbari đa bi buoc toi cung cap thong tin cho cac quan chuc Anh lien quan đen 178 nhan vat Iran, bao gom ca Fakhrizadeh. Cac quan chuc Iran đa cao buoc Akbari hoat đong thong qua mot cong ty tu nhan co lien he truc tiep voi cac vien nghien cuu do cac quan chuc tinh bao o Luan Đon đung đau.


= Ban an va tu hinh =
Vao ngay 11 thang 1, Mizan, co quan truyen thong nha nuoc cua Iran đa xac nhan Akbari đa bi ket an tu hinh. Truoc khi bi hanh quyet, hang thong tan nha nuoc Iran, IRNA, đa thong tin Toa an Toi cao Iran đa giu nguyen ban an tu hinh đoi voi Akbari va tuyen bo đieu nay đuoc dua tren nhung "bang chung xac đang".
Vao ngay 14 thang 1 nam 2023, vu tu hinh Akbari thong qua hinh thuc treo co đa đuoc thong tin. Bao cao cua Mizan đa thong bao ve vu hanh quyet Akbari nhung khong neu ro ngay thuc hien.


Phan ung Vao thang 1 nam 2023, chinh phu Vuong quoc Anh đa tuyen bo cac cao buoc đoi voi Alireza Akbari la khong đung su that va mang muc đich thuong luong chinh tri. Ngoai truong Anh James Cleverly đa phu nhan cac cao buoc chong lai Akbari va goi hanh đong nay mang "đong co chinh tri", ong noi them đai bien lam thoi cua Iran se đuoc trieu tap ve vu hanh quyet đe cac quan chuc nuoc nay bay to "su phan no truoc hanh đong cua Iran". Tren Twitter ca nhan, ong con goi nhung hanh đong cua Iran la "man ro" va tuyen bo "che đo Iran mot lan nua the hien su coi thuong tinh mang con nguoi mot cach nhan tam". Thu tuong Vuong quoc Anh Rishi Sunak cho biet ong "kinh hoang truoc vu hanh quyet" va goi đay la "mot hanh đong nhan tam va hen nhat, đuoc thuc hien boi mot che đo man ro khong ton trong nhan quyen cua chinh nguoi dan ho".
Ngay sau đo, phia Bo Ngoai giao Iran cung đa tuyen bo đap tra, "Che đo cua Anh, noi co mot thanh vien hoang toc đa coi viec sat hai 25 nguoi dan vo toi la quan co bi loai bo ma khong toi tiec ve van đe nay, va nhung ke nham mat lam ngo truoc toi ac chien tranh thi khong co tu cach thuyet giao nguoi khac ve nhan quyen".
Trong khi đo, Tong thong Phap Emmanuel Macron đa bay to su đoan ket voi Anh va len an vu hanh quyet tren Twitter, ong đa noi, "Viec hanh quyet Alireza Akbari la mot hanh đong đe hen va man ro. Ten cua ong ay đuoc them vao danh sach la qua dai cac nan nhan bi Iran đan ap va tu hinh. Đong long voi Vuong quoc Anh. Đong long voi nguoi dan Iran".
To chuc An xa Quoc te cung đa len tieng va goi vu hanh quyet la "đac biet khung khiep", la mot "cuoc tan cong ghe tom vao quyen đuoc song". To chuc nay cung yeu cau chinh phu Vuong quoc Anh "đieu tra đay đu" cac cao buoc ve viec Akbari đa bi tra tan va đoi xu te bac trong tu nham "buoc chinh quyen Iran phai chiu trach nhiem".


Đoi tu Akbari đa ket hon voi Maryam va ca hai đa co voi nhau hai đua con gai.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =