Nikephoros II Phokas (Νικηφορος Β΄ Φωκας, Nikephoros II Phokas) (khoang 912 – 10–11 thang 12, 969) la Hoang đe Đong La Ma tu nam 963 đen 969. Nhung chien cong xuat sac cua ong đa gop phan vao su hoi sinh cua Đe quoc Đong La Ma trong the ky 10. Ngay 9 thang 11 nam 2004, Hai quan Hy Lap nham vinh danh Hoang đe Nikephoros đa lay ten cua ong đat cho tau khu truc lop Kortenaer thu muoi la Nikiforos Fokas F-466 (tien than la HNLMS Bloys Van Treslong F-824). Ngoai ra, trong đon vi khu vuc Rethymno tai Kriti, mot khu tu quan (Nikiforos Fokas) đuoc mang ten ong, cung nhu nhieu đuong pho tren khap Hy Lap.


Binh nghiep Nikephoros Phokas sinh vao khoang nam 912 va thuoc ve mot gia toc xu Cappadocia đa san sinh ra mot vai danh tuong lay lung, trong đo co cha cua Nikephoros Bardas Phokas, anh trai Leon Phokas, va ong noi Nikephoros Phokas Gia, đeu tung giu chuc Tong chi huy cac đao quan (domestikos ton scholon). Me ong khong ro ho ten, la mot thanh vien cua mot danh gia vong toc Maleinoi goc gac Anatolia.
Nikephoros gia nhap quan đoi hoi con tre tuoi. Ong đuoc bo nhiem lam thong đoc quan su cua thema Anatolikon vao nam 945 duoi thoi Hoang đe Konstantinos VII. Khi phu than bi thuong trong tran chien nam 953, Nikephoros đuoc thang lam chi huy toi cao tren bien gioi phia đong. Trong cuoc chien tranh voi vuong trieu Abbas duoi thoi Al-Muti, Nikephoros hung chiu that bai tham khoc vao nam 954, ke tu đo ong dan phuc hoi trong nhung nam sau qua chien thang o Syria, bat đau vao nam 957. Tu sau khi Hoang đe Romanos II len ngoi vao nam 959, Nikephoros va em trai Leon phu trach thong linh cac đao quan mien tay va mien đong. Nam 960, 27.000 linh cheo thuyen va thuy binh đuoc tap hop thanh mot ham đoi 308 tau cho 50.000 quan. Nho su tien cu cua vien đai than co the luc trong trieu la Joseph Bringas, Nikephoros đuoc giao pho dan đau đoan quan vien chinh thao phat Tieu vuong quoc Kriti cua nguoi Saracen. Sau chin thang bao vay, Nikephoros choc thung thanh Chandax va gianh lay quyen kiem soat toan bo hon đao nay tu tay nguoi Hoi giao vao nam 961. Khi tro ve Constantinopolis, ong đa bi tu choi cu hanh le an mung chien thang đay vinh du theo nhu thong le, ma chi đuoc phep đon nhan man tung ho trong Hippodrome.
Nikephoros som quay tro lai phia đong voi mot đao quan lon va đuoc trang bi tot hon han. Trong cac chien dich nam 962-963, ong đa su dung mot chien luoc tuyet voi đe chinh phuc cac thanh pho vung Cilicia va tien quan vao Syria. Tai đay, ong chiem đuoc Aleppo, thong đong voi đua chau Ioannes Tzimiskes, nhung ho đa khong giu đuoc no mai. Chinh trong nhung chien dich nay ma ong nhan đuoc su tram tinh, "Cai chet nhot nhat cua nguoi Saracen". Quang thoi gian đanh thanh Aleppo, quan đoi Đong La Ma đa so huu chien loi pham gom 390.000 đong dinar bac, 2.000 con lac đa va 1.400 con la.


Len ngoi Ngay 15 thang 3 nam 963, Hoang đe Romanos II bat ngo qua đoi o tuoi hai muoi sau khong ro nguyen nhan. Ca nguon su lieu đuong thoi va cac su gia sau nay duong nhu đeu tin rang suc khoe cua vi Hoang đe tre tuoi đa sa sut tram trong do tuu sac qua đo, hoac nghi ngo vo la Hoang hau Theophano (khoang 941–sau 976) đau đoc ong. Theophano noi tieng la mot phu nu thong minh va đay tham vong. Sau đo ba con đuoc thien ha biet đen su tan nhan trong viec đat muc tieu bang bat cu gia nao. Romanos đa phong đong hoang đe cho hai đua con Basileios II va Konstantinos VIII. Vao luc Romanos bang ha, Basileios moi co nam tuoi va Konstantinos chi moi len ba, vi vay Theophano đuoc chi đinh lam nhiep chinh.Theophano khong đuoc phep cai tri mot minh. Joseph Bringas, vien thai giam trong cung tro thanh nguoi đung đau hoi đong nhiep chinh cua Romanos đa duy tri đia vi cua ong. Theo cac nguon su lieu đuong thoi thi ong du tinh nam giu đai quyen trong tay minh. Ong cung co gang han che quyen hanh cua Nikephoros Phokas. Vi tuong bach chien bach thang nay đa đuoc trieu đinh chap nhan la tong chi huy quan đoi tren thuc te va giu vung moi day lien ket cua minh voi tang lop quy toc. Joseph so rang Nikephoros co the đoi lai ngai vang voi su ung ho cua ca quan đoi va gioi quy toc. Nhung toan tinh cua Joseph trong nhung thang sau khien ca Theophano va Nikephoros đeu chong đoi ong. Khong hieu ro ve Joseph, Nikephoros đuoc nguoi chau Ioannes Tzimiskes xui giuc đoat lay ngoi vi, va ong quyet đinh mat đam voi Theophano. Nho su giup đo cua Theophano va vien thuong phu, Nikephoros Phokas tiep nhan quyen thong linh toi cao cac luc luong phia đong roi sau khi đuoc toan quan ton lam Hoang đe vao ngay 2 thang 7 nam 963, ong lien hanh quan huong ve thu đo, tai đay phe đang cua ong đa vung len lat đo Bringas. Nho lay long binh si va su pho tro cua phe canh nhung nguoi con cua Romanos, Nikephoros II Phokas mau chong lam le đang quang vao ngay 16 thang 8 nam 963, roi bat chap su phan đoi cua thuong phu, ong đa ket hon voi me cua 2 vi đong hoang đe Basileios II va Konstantinos VIII la nhiep chinh vuong Theophano.


Chinh chien Nikephoros II Phokas đa tien hanh nhieu cuoc chien tranh trong suot trieu đai cua minh. Chien dich chinh phat đau tien ngay khi moi len ngoi la chong lai Tieu vuong quoc Aleppo nha Hamdanid tu nam 961 đen nam 962. Muc tieu cua ong khong phai nham chinh phuc tieu vuong quoc ma la đe cham dut vai tro cua no nhu la mot cuong quoc khu vuc – thanh pho Aleppo bi tan pha nang ne va quan binh tan ra nhung cac vung lanh tho thi khong bi sap nhap. Tu nam 964 đen nam 966 hoang đe dan 40.000 quan chinh phuc Cilicia va đanh pha Luong Ha va Syria, trong khi patrikios Niketas Chalkoutzes gianh lai đao Sip. Nam 968, Nikephoros tien hanh mot cuoc cong kich đen tan thanh pho Tripoli, đanh pha va cuop pha hau het cac phao đai doc đuong đi. Muc đich cua ong la nham cat đut Antiochia khoi cac đong minh cua minh: thanh pho đa hai lan bi phong toa khong thanh vao nam 966 va 968, do đo hoang đe quyet đinh đe cho toan thanh chiu đoi va đe lai mot phan đoi (taxiarchy) 1500 quan trong đon Baghras nam tren đuong tu Antiochia đen Alexandretta. Vien chi huy đon la patrikios Michael Bourtzes, khong tuan theo lenh cua hoang đe va chiem thanh Antiochia bang mot cuoc đot kich, đuoc su tro giup tu binh si cua stratopedarch Petros, thai giam cua gia đinh Phokas. Bourtzes cam thay ho then vi su bat phuc tung cua minh, va sau đo tham gia vao am muu giet Phokas. Tren vung bien cuong phia bac, ong bat đau mot cuoc chien tranh chong lai nguoi Bulgaria vao nam 967, ma Đong La Ma tung chiu cong nap. Nikephoros cho thu hoi cong pham va hoi lo (so tien len đen 15.000 pound vang) Vua Sviatoslav I cua Kiev mang quan tan cong Bulgaria. Cuoc xam luoc cua vi vua nay huu hieu đen muc Nikephoros đa noi lai lien minh voi Bulgaria va quay lung lai voi đong minh Kiev cua minh.
The nhung Nikephoros II lai to ra khong thanh cong trong cac cuoc chinh chien o phia tay. Sau khi tu bo khoan tien nop cong cho khalip nha Fatimid, ong ben gui mot đao quan vien chinh đen Sicilia duoi su thong linh cua nguoi em ho khong hon thu Manuel Phokas, con cua Leon Ca (964–965), nhung lai bi đanh bai ca tren bo va tren bien đen noi phai triet thoai khoi đao hoan toan. Nam 967, ong cau hoa voi nha Fatimid vung Kairawan va quay sang bao ve minh chong lai ke thu chung, Otto I đa tu xung lam Hoang đe phuong Tay va đua quan tan cong vao cac vung đat thuoc so huu cua Đong La Ma o Y. Sau mot so thanh cong ban đau, cac tuong linh cua ong đa bi đanh lui tro lai vung bo bien phia Nam. Tinh trang cang thang giua hai mien Đong Tay la ket qua tu cac chinh sach ma Nikephoros theo đuoi co the nhin thoang qua nhung đoan mo ta khong tot ve ong va trieu đinh cua minh cua Giam muc Liutprand thanh Cremona trong tac pham nhan đe Relatio de legatione Constantinopolitana. Su mo ta cua vi giam muc ve Nikephoros bi che khuat boi thai đo cu xu đay ac y ma ong nhan đuoc trong khi đang thuc hien mot su menh ngoai giao đen Constantinopolis. Nikephoros, con nguoi cua chien tranh, co ve nhu khong gioi ngoai giao. Nham tang them su cha đap vao vet thuong long nay, Giao hoang Gioan XIII đa gui mot buc thu cho Nikephoros luc Liutprand đang o Constantinopolis, trong thu co goi Otto I la Hoang đe La Ma tham chi con xac xuoc hon khi đe cap đen Nikephoros chi đon thuan la Hoang đe cua nguoi Hy Lap. Liutprand gap that bai trong muc tieu tim kiem mot co cong chua Đong La Ma lam vo cho nguoi con ut cua Otto, chinh la vi hoang đe trong tuong lai Otto II.


Noi chinh Do khong tiec tien cua đo vao cho viec nuoi duong quan đoi ma Nikephoros II bi buoc phai thuc thi mot nen kinh te cung nhac tai cac tinh thanh khac. Ong giam bot nhung khoan chi hao phong cua trieu đinh va han che quyen mien tru cua hang giao si, va đuong khi thuc hien "that lung buoc bung" co phan kho hanh, ong con cam ca viec xay cat nhung tu vien moi. The nhung do thue ma nang ne va tien đuc mat gia đa khien ong khong đuoc long dan va dan đen bao loan. Sau cung, hoang đe bi chinh vo minh bo roi, va do hau qua tu mot muu toan soan vi do ba chu muu voi đua chau va la tinh nhan ten la Ioannes Tzimiskes, ma Nikephoros II đa bi am sat ngay tai phong ngu cua minh. Sau cai chet cua ong, gia toc Phokas đot nhien gia nhap vao cuoc khoi nghia duoi su lanh đao cua Bardas Phokas, chau cua Nikephoros, nhung cuoc noi day cua ho đa bi tran ap kip thoi.
Nikephoros la tac gia cua nhung bai luan thuyet con sot lai ban ve cac chien thuat quan su, noi tieng nhat la Praecepta Militaria, trong đo co chua đung nhung thong tin quy gia lien quan đen binh phap trong thoi cua ong, va it đuoc biet đen la Ban Ve Giao Tranh (Περι Παραδρομης Πολεμου trong tieng Hy Lap nguyen thuy), lien quan đen cac chien thuat giong nhu du kich danh cho quan phong thu chong đo luc luong xam luoc hung hau cua đoi phuong — du no giong nhu tac pham sau, thi it nhat khong đuoc bien soan boi Hoang đe ma la cho chinh ong: dich gia va bien tap vien George T. Denis goi y rang no co le đuoc viet ra boi hoang đe Leon Phokas, ve sau tro thanh Domestikos phia Tay. Nikephoros la mot nguoi rat sung đao, va ong đa giup nguoi ban cua minh la tu si Athanasios, sang lap tu vien Đai Lavra tren nui Athos.


Bi am sat Voi moi lo au vay quanh hoang đe, nguoi vo thu hai Theophano đa gian diu voi tinh nhan cua ba von la chau va tuong cua Nikephoros II mang ten Ioannes Tzimiskes. Theophano va Tzimiskes am tham gap nhau va muu tinh giet Nikephoros, va am muu nay sau cung đa lan đen ca nhung nguoi khac - cu the la Michael Bourtzes (vien chi huy bi that sung đa chiem thanh Antiochia mot vai thang truoc đo) va toi to cua ong Theodoros, Leon Balantes (tung đuoc hoang đe nop tien chuoc vao nam 966) va Leon Pediasimos, mot trong nhung thuoc ha đang tin cay cua Tzimiskes. Vao mot đem lang, nhung ke am muu mac đo phu nu đa lot vao cung đien. Nikephoros hay tin rang nhung ke am sat đang o trong đien, va ong lien ra lenh cho binh linh lung suc khap noi. Đam linh canh roi khoi phong cua hoang hau chua đuoc luc soat, vi vay ma nhom sat thu thoat nan. Sau đo, khi Nikephoros đang ngu tren san nha truoc tranh anh cac thanh, Tzimiskes va nhung nguoi khac đa len vao phong ngu cua ong, đau tien bon ho hoang hot khi tim thay giuong trong (Nikephoros thuong xuyen ngu tren san nha). Bi đanh thuc boi tieng on, Nikephoros bong nhien vung day khi mot trong nhung ten sat thu vung luoi kiem co suc chem đau ong. Luoi kiem đam trung vao mat ong roi toan than bi keo vao chan giuong, noi Tzimiskes đang ngoi. Tzimiskes sau đo het len:

"Hay noi ta nghe, hoi ten bao chua vo tri vo giac va tan bao nhat kia, du kho tranh khoi nhung xet đoan cua ta la nguoi đa vuon len toi tan đinh cao quyen luc La Ma? Ha co gi ma nguoi khong tra on cho xung voi cong lao phung su? Ha co gi do tanh hiem đoc va chung đien ro lam cho mu quang, ma nguoi khong ngan ngai loai bo ta, nguoi phu ta cua nguoi, ra khoi chuc chi huy quan đoi?...."
Đau ong bi cat đut va đem beu khap pho phuong tren mot cay đinh ba, trong khi xac thi nem ra ngoai cua so. Ong đuoc chon cat tai Nha tho cac Thanh Tong Đo, va Ioannes Tzimiskes len ngoi hoang đe hieu la Ioannes I. Mot dong chu khac tren mat ben cua lang mo Nikephoros ghi la: "Nguoi đa chinh phuc tat ca, ngoai tru mot nguoi phu nu" (Ω πλην γυναικος τα δ' αλλα Νικηφορος).
John Julius Norwich co noi "Đay la mot vi tri danh du; the nhung Nikephoros Phocas, Cai Chet Trang cua nguoi Saracen, vi anh hung xu Syria va Kriti, thanh thien va xau xa, hao hoa va kho chiu, đa xung đang co mot ket thuc tot đep hon".


Chan dung Trong đoan mo ta cua Giam muc Liutprand ve Nikephoros, mot nguon tu lieu co y thien vi ro rang, ong đuoc mo ta nhu sau:

...mot nguoi đan ong ky hinh di tuong, lun tit, đau to va trong giong nhu mot not ruoi khi nhin vao đoi mat ti hi cua ong; kinh tom truoc dang nguoi thap be, nang ne, beo nuc, va mot nua bo rau đang kinh cua minh; bi ghet bo boi cai co dai thong; co nhieu long qua chieu dai va đo day cua mai toc; mang mau da cua mot ten Ethiopia; ma mot nguoi se khong san long đon tiep mot ai đo ngay giua đem hom khuya khoat; voi bung bu, cho that lung gay com, phan hong rat dai nhu đang luu tam đen tam voc ngan cun cua ong, đoi chan nho nhan, tuong xung nhu got chan va ban chan cua minh; mac mot bo quan ao đat tien nhung qua cu, va co mui hoi va nhat dan qua nam thang; đi thi mang đoi giay Sicyonia; mieng luoi tro tren, đung ban chat cua mot con cao gia, boi uoc va gian doi nhu Ulysses.


Gia quyen Trong lan hon nhan đau tien, Nikephoros II Phokas co voi Maleina giau ten mot nguoi con trai ten la Bardas Phokas qua đoi tu truoc nam 969. Qua lan hon nhan thu hai voi Hoang hau Theophano, Nikephoros II khong co con cai.


Hau due Trong nhung thap ky cuoi cua the ky thu muoi, dong ho Phokades lien tuc co gang đe voi toi ngoi vi mot lan nua va gan nhu đa thanh cong khi chau cua Nikephoros, Bardas Phokas Tre day loan chong lai su cai tri cua Basileios II. Cai chet cua ong, co the la do tim ngung đap, đat dau cham het cho cuoc noi loan, va cuoi cung la uu the chinh tri cua dong ho Phokades, du con cua ong la Nikephoros Phokas Tanytrachelos đa phat đong mot cuoc noi day vao nam 1022 cung voi Nikephoros Xiphias nhung mau chong bi trieu đinh dep tan.


Chu thich Tham khao The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford University Press. 1991.
 Bai viet nay bao gom van ban tu mot an pham hien thoi trong pham vi cong cong: Chisholm, Hugh, bien tap (1911). Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). Cambridge University Press. {{Chu thich bach khoa toan thu}}: |title= trong hay bi thieu (tro giup)
Norwich, John Julius (1991). Byzantium: The Apogee. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-53779-3.
Dennis, George T. (2008). Three Byzantine Military Treatises. Washington, DC: Dumbarton Oaks. ISBN 978-0-88402-339-5.
Garrood, William (2008). "The Byzantine Conquest of Cilicia and the Hamdanids of Aleppo, 959–965". Anatolian Studies. Quyen 58. British Institute at Ankara. tr. 127–140. doi:10.1017/s006615460000870x. ISSN 0066-1546. JSTOR 20455416.
Ioannes A. Melisseides & Poulcheria Zavolea Melisseidou, "Nikefhoros Phokas (El) Nikfur", ek ton Leontos tou Diakonou, Kedrenou, Aboul Mahasen, Zonara, Ibn El Athir, Glyka, Aboulfeda k.a. Historike Melete, Vol.1-2, Vergina, Athens 2001, ISBN 9607171888 139789607171887 (Vol.1) ISBN 9607171896 139789607171894 (Vol.2), (Worldcat, Greek National Bibliography 2001/2007, Biblionet).
Taxiarchis Kolias, " Nicephorus II Focas 963-969, The Military Leader Emperor and his reforms ", Vasilopoulos Stefanos D. Athens 1993, ISBN 9607100654 139789607100658, (Worldcat, Greek National Bibliography 1993, Biblionet).


Lien ket ngoai Du lieu chi tiet hon ve Hoang đe
Tien đuc Nicephorean
Greek Opera Omnia cua Migne Patrologia Graeca voi muc luc đay đu