Thanh Vaclav (tieng Sec: Svaty Vaclav, tieng Đuc: Wenzel von Bohmen) (* 908, † 28 thang 9 929 hoac 935 o Stara Boleslav) la Cong tuoc xu Bohemia cua trieu đai Premysl tu nam 921 đen khi qua đoi va đong thoi la gia truong cua dong ho nay. Trong trieu đai ngan ngui cua minh, ong đa phai phuc tung vua Heinrich I cua Đong Frank. Ong cung phai đau tranh voi cac đoi thu khac o Bohemia va cuoi cung đa bi giet boi em trai cua ong, Boleslav I.
Ngay tu the ky 10 ong đa đuoc ton kinh nhu mot vi thanh. Ong la nguoi bao tro cua Nha Premysl va ten ong đuoc đat cho bon nha cai tri Sec khac. Trong thoi Trung ky Trung co ong đa tro thanh nguoi bao tro Bohemia. Trong Giao hoi Cong giao va Giao hoi Chinh Thong, ong đuoc ton kinh cho đen ngay nay. Cong hoa Sec tuyen bo vao nam 2000 ngay 28 thang 9, ngay ong qua đoi, la ngay le quoc gia.
Ong đuoc biet đen voi bai thanh ca "Vua Vaclav nhan tu" (Anh:Good King Wenceslaus).


Tieu su = Thoi nien thieu va giao duc =
Vaclav la con trai ca cua Cong tuoc Premysl Vratislav I va Drahomira cua Stodor. Khi ong đuoc sinh ra vao đau the ky thu 10, quyen cai tri Trung Bohemia thuoc ve chu cua ong Spytihnev I., cho nen noi sinh cua ong co le khong phai la Praha, nhung o mot trong nhung lau đai thuoc dong doi nha Premysl, cho cu tru cua cac thanh vien trong gia đinh ma khong cai tri. Co the đo la Budec va Levy Hradec o trung tam cua cong quoc hoac Tetin, Libusin, Melnik, Stara Boleslav va Lsteni ma nam o ngoai ria. Nam sinh Vaclav chi co the đuoc uoc tinh theo tinh toan thoi gian. Co le đo la nam 908, vi khi cha ong Vratislav nam chinh quyen vao nam 915, trong cung nam đo ong đa cho cat toc con trai minh. Thong thuong chi co tre em nam nha quy toc voi đo tuoi khoang bay nam, phai trai qua nghi le cat toc. Buoi le long trong đa dien ra trong su hien dien cua mot giam muc tai nha tho Đuc me thuoc lau đai Praha.
Ong đuoc ba noi cua minh Ludmilla, va mot linh muc ten la ucen, day hoc tai lau đai Budec. Theo truyen thuyet Vaclav co the hieu tieng Slav, Latinh va tham chi ca sach Hy Lap. Nhung nguoi trong dong ho lai lo so, viec huan luyen đe tro thanh mot chien si qua ngan ngui. Khi cha ong chet vao mua xuan nam 921 Vaclav luc đo khoang 13 tuoi. Dong ho đa hop lai va phong ong lam cong tuoc, nhung ong chua the cai tri mot cach đoc lap. Nhiep chinh la me ong Drahomira, nhung viec giao duc cua Vaclav va em trai ong, Boleslav, dong ho ong lai giao cho ba ong, Ludmilla đam nhiem. Chang bao lau no đua đen tranh chap giua hai nguoi phu nu. Ludmilla bi giet chet vao ngay 16, thang 9 nam 921 boi nhung nguoi than tin cua con dau minh. Drahomira đam nhiem nhiep chinh them ba hoac bon nam nua. Đen nam 924 hoac 925 Vaclav đu lon đe tiep nhan quyen cai tri chinh phu cua minh. Ong ket hon - ten cua nguoi phu nu khong đuoc biet - va cung la cha cua mot nguoi con trai ten la Zbraslav voi mot nguoi thiep.


= Đoi noi va ton giao =

Ngai vang o Bohemia vao đau the ky thu 10 cho mot nguoi đuoc chi đinh ke nhiem la mot van đe kho khan va nguy hiem. Hanh đong chinh thuc đau tien cua Vaclav đuoc biet đen la mang di hai cua ba minh ve Praha vao nam 925. Đong thoi ong đuoi me minh trong mot thoi gian ngan ra khoi cong quoc - ca hai viec ro rang va can thiet đe bieu lo quyen luc, boi vi dong ho khong hoan toan đung sau lung ong. Vaclav co nhieu nguoi ung ho manh va phe nhom rieng cua minh, va anh cung co nhung đoi thu manh nhu vay, nhung nguoi ung ho me va anh em minh hoac theo đuoi nhung muc tieu rieng cua ho. Co bang chung rang ngay ca viec tiep quan cua chinh phu đa đuoc đi kem boi su ganh đua. Mot truyen thuyet cho rang gioi quy toc đa lam gia mot am muu am sat, lam cho hai anh em tro nen đoi nghich voi nhau. Trong mot truyen thuyet khac, phe Vaclav đa chien đau chong lai phe me minh qua nhung tran đanh đam mau. Chung cung tuong thuat rang cong tuoc moi, theo nhung nguoi co the luc khac, co ve con qua tre, qua thieu kinh nghiem va qua sung đao. Mot bang chung khac cho tinh hinh khong on đinh la cuoc chien voi lang gieng cua ong, Radslav cua Kourim. Sau khi Vaclav đanh bai ong ta, ong van cho ong ay tiep tuc giu chuc tuoc cua minh, va hai long khi ong ta bay to su than phuc. Đieu nay cho thay rang cac cong tuoc khac o Bohemia chap nhan uu the nao đo cua nguoi cai tri lau đai Praha - đoi khi mien cuong -, nhung ve co ban van đoc lap. Vaclav khong the di chuyen can can quyen luc nay lam loi cho minh, va ro rang la no cuoi cung dan đen su sup đo cua ong. Kito giao cung vay, đa khong chiem uu the vao đau the ky thu 10. Nha lanh chua rua toi thu tu cua Bohemia cai tri mot đat nuoc chu yeu khong phai Kito giao. Mac du ong duy tri moi quan he tot voi giam muc Tuto cua Regensburg, nhung khong co hoat đong truyen giao tich cuc. Trong nuoc chi co mot so it cac giao si nguoi Bayern, va cac giao si chay khoi Đai Movaria vao nam 907, khi no sup đo. su hien dien cua ho o Bohemia mac du khong gay tranh cai, con so va anh huong cua ho tuy nhien hoan toan nam trong bong toi. Ton giao moi theo cac đieu kien đo van tiep tuc gioi han o cong quoc cua ong va chi đuoc theo boi gioi quy toc tai mot so lau đai quan trong nhat. Anh huong lau dai cua Vaclav trong linh vuc ton giao la viec xay dung mot nha tho tron, ma ong voi su đong y cua Tuto cho xay o cho sau nay la Nha tho chinh toa Thanh Vitus. Mac du no la nha tho thu ba tren manh đat cua lau đai Praha, nhung trong khi nhung nguoi tien nhiem cua ong chon nhung cho nam ngoai bia, nguoi ma sau nay tro thanh vi Thanh thieng lieng cua đat nuoc đa chon cho o ngay giua đoi, noi ma mot so nha su hoc tin rang hai yeu to trung tam cua ton giao cu va trat tu xa hoi: ngon đoi linh thieng cua nhung nan nhan chet chay Zizi va ngai vang đa, cho ma tat ca cac cong tuoc Bohemia trong thoi Trung ky Trung Co phai treo len khi noi ngoi. Ca hai cho linh thieng nay hai the ky sau đo van đuoc nha nien giam Cosmas cua Praha biet đen va co le sau nay la cho cua nha tho Gothic. Vaclav voi cong trinh nay cung cap trung tam tu tuong cua đat nuoc trong boi canh Kito giao, do đo tao ra mot cau noi giua cai cu va cai trat tu moi.


= Bohemia va chau Au =
Ve mat đoi ngoai, Bohemia trong thoi gian cam quyen cua Vaclav đung giua ba cuong quoc. Voi Hungary, nuoc ma tan pha chau Au tu đau the ky thu 10, tu lau đa phai ton tai mot thoa thuan, vi cac chien binh Hungary co the di chuyen ve phia Tay khong bi can tro khi đi qua lanh tho Bohemia đe thuc hien cac cuoc tan cong cuop boc cua ho. Cac bo toc Elbslav o phia bac la đong minh truyen thong cua nha Premysl: me cua Vaclav la mot cong chua trong bo toc nay, ba ngoai cua ong co the đen tu bo toc nguoi Sorbs. Đong Frank, tuy nhien, la mot moi đe doa nghiem trong cho Bohemia, boi vi lien minh cac bo toc con long leo, lanh tho nho trung Bohemia cua nha Premysl ve mat quan su khong the chong lai quan Frank. Nhung nguoi tien nhiem cua Vaclav 895 đa chiu phuc tung Arnulf cua Karnten va chiu chieu cong, đe tu giai phong khoi quyen thong tri cua Đai Moravia. Giao uoc nay cung voi nghia vu chieu cong sau nay truyen cho cong quoc Bayern.
Duoi thoi Vaclav chuyen quan trong nhat la lam sao bao ve lanh tho chong lai Sachsen, ma ngay cang đong mot vai tro quan trong trong lien minh cac cong quoc Đuc va cong tuoc cua xu nay Heinrich I nam 919 đa nam đuoc vuong quyen. Nhat la cac cuoc chien tranh voi va boi thuong cho Hungary gay nhieu ton kem cho nha vua, ma Sachsen khong co kha nang đe chi phi mot minh. Cac cuoc tan cong va cac cuoc cuop boc vao xu "man ro" phia Đong tao ra mot nguon thu nhap moi. Bohemia ngoai sap va ngua co the cung cap no le. Ngay ca gioi thuong luu Bohemia vao nhung nam 920 cung nhay vao thi truong no le beo bo nay, mang tien A Rap va Byzantine vao trong nuoc.
Khi cong tuoc Bayern Arnulf I nam 921 ky ket mot thoa thuan voi đoi thu cu cua ong Heinrich I, đieu nay co nghia la mot tham hoa cho Bohemia. Nhiep chinh Drahomira trong cung mot nam đuoi het cac giao si Bayern ra khoi đat nuoc va nhu vay, truc tiep bay to thai đo thu đich voi nuoc lang gieng cua no ve phia tay. Mot nam sau đo Arnulf đo quan sang Bohemia, voi ket qua khong ro. Sau khi Vaclav nam quyen 924/925, cac giao si Regensburg mac du tro lai Praha, nhung viec lam hoa nay khong keo dai. Ro rang, nhung nha lanh đao Bohemia khong chiu chap nhan, chuyen moi quan he trung thanh cu tu đong tu Cong tuoc xu Bayern sang vua Sachsen. Moi quan he chua đuoc giai quyet cua Bohemia đoi voi vuong quoc cua minh, Heinrich I mai đen 929 moi quyet đinh đuoc, co loi cho minh. Trong chien dich đanh nguoi Slav, ong đa chinh phuc đuoc thu phu Brandenburg cua bo toc Elbslav va bat cong tuoc Tugumir va em gai cua ong ta - ba con gan cua Drahomiras va do đo cung cua Vaclav - lam con tin mang ve Sachsen. Sau đo, ong tan cong glomacze, va tiep theo cung voi Arnulf trong mot ke hoach bat ngo tien đen Praha. Ro rang la khong co mot cuoc chong cu manh me, vi Bohemia hau nhu khong co thoi gian đe tap hop quan đoi lai. Tuy nhien, Heinrich I khong gay ra mot vu tham sat nhu tai lau đai chinh daleminzisch Gana, va ong cung đa khong giu con tin nhu o Brandenburg. Thay vao đo, ong đa đam phan voi Vaclav. Trong ket qua cua cuoc đam phan vao đau mua he 929 viec chieu cong cu đuoc đoi moi va le phi - co le bang hinh thuc gia suc va kim loai quy - đa đuoc chuyen tu Bayern sang Sachsen.
Su phu thuoc vao Sachsen tiep dien trong toan bo cuoc song va trieu đai Vaclav. Viec Boleslav ngay lap tuc sau cai chet cua anh trai minh đoi lap voi Heinrich I va dan dat mot cuoc chien tranh 14 nam chong đe quoc, lam thuan loi trong nghien cuu cu hinh anh cua Vaclav nhu la mot nha cai tri "yeu" va "than Đuc", va nguoi em trai noi ngoi la mot lanh chua "manh me" va tu tin. Nguoc lai, theo cac an pham gan đay mot thanh tuu đang ke cua Vaclav, trong tinh hinh nghiem trong vao nam 929 ong co the đung ra đam phan voi Heinrich I. Nhung nguoi than va cac đong minh cua ong trong cac bo toc Elbslav vi tu choi kich liet Kito giao bi gat ra le, nen khong the lam đuoc nhu ong. Vi vay, Vaclav đa giup Bohemia van đoc lap trong trat tu chau Au moi noi. Viec chuyen đoi tu mot bo toc thanh mot nha nuoc, tuy nhien, mai đen thoi Boleslav moi đuoc thuc hien..


= Am sat =

Vaclav qua đoi vao mot ngay thu Hai, 28 thang 9 nam 929 hoac 935 tai Altbunzlau voi mot cai chet bao luc. Ong la nan nhan mot am muu, đung đau la Boleslav em trai cua ong. Vi nha cong tuoc khong the bi tan cong o Praha đuoc, Boleslav moi ong đen du mot bua tiec vinh danh Thanh Cosmas va Damian, nhung vi thanh trong nha tho o lau đai cua ong. Vaclav đa đuoc canh bao boi nhung nguoi trung thanh voi ong. Mac du vay, ong chap nhan loi moi, nhung mang theo đoan tuy tung đe bao ve minh. Trong bua tiec, nhung ke am muu do đo khong the lam gi va bay ra trong đem mot ke hoach moi. Khi nha cong tuoc vao sang hom sau, trong khi đong hanh cua ong van me ngu vi say sua, muon đi cau nguyen mot minh, em ong đa tan cong ong va đanh ong ta mot cu đanh vao đau. Vaclav thanh cong, gianh đuoc thanh kiem cua Boleslav. Ong co gang chay tron vao nha tho, nhung vi linh muc, mot nguoi theo Boleslav, đong cua khong cho ong vao. Truoc cua nha tho xay ra mot cuoc chien đau voi nhung ke am muu khac, va Vaclav thua cuoc.
Trong khi cac nguon trong cac mo ta ve su kien phan lon giong nhau, khong co thoa thuan đat đuoc vao nam mat. Truyen thuyet va bien nien su đe cap đen nam 929 sau cong nguyen, hoac so nam theo cach tinh thoi gian cua Byzantine, ma cung tuong ung voi nam 929. Bien nien su cua Widukind Corvey nguoc lai mieu ta cai chet Vaclav lien quan đen nhung nam 935/936. Ca hai nam 929 va 935 ngay 28 thang 9 đeu vao ngay thu hai, do đo ca hai du lieu đeu co the đung. Tuong tu, đong co giet nguoi cung la mot đieu gay tranh cai. Cac nguon nghien cuu đoi song cac vi thanh chi đe cap đen Boleslav nhu la mot nguoi "ham muon quyen luc" va khong noi bat cu đieu gi ve nguon goc co the co cua cuoc xung đot 2 anh em. Vaclav lien minh voi vua Sachsen co the đong mot vai tro, cung co the co su lien he voi viec Kito hoa. Đong co vi khong ro rang, cho nen mot so nha nghien cuu nghi ngo đo la mot vu giet nguoi co ke hoach va cho đo chi la ngo sat.


Nguoi bao tro Bohemia Su sung bai Vaclav đa đuoc phat trien trong thoi gian ngan sau khi ong chet. Trong nuoc thua thot nguoi đuoc Kito hoa, su tho phuong cua cong tuoc đa chet, tuy nhien, khong phai la mot bieu hien cua su sung đao rong rai cua cong chung, ma la mot "nghi le nha nuoc". Đen cuoi nhung nam 960, Boleslav I chuyen di hai cua anh trai minh vao nha tho Thanh Vitus o Praha. Ong qua đo cung co vi the cua minh trong cac cuoc đam phan voi Roma đe lap mot giao phan Praha đoc lap. Khoang nam 970 Vaclav đuoc đua vao trong Sach Le o Regensburg va đuoc mot ngay tuong niem rieng. Theo nhu phong tuc vao luc đo ong đa tro thanh mot vi thanh moi. Trong boi canh nay, cac truyen thuyet co xua nhat đa phat sinh, mo ta Vaclav nhu la mot tu si va cong tuoc yeu chuong hoa binh va nhan manh cai chet vi đao cua ong cung nhu tu cach đao đuc Kito cua ong.
Tu nua sau cua the ky 11 hinh anh ve Vaclav thay đoi. Ong bay gio đa xuat hien nhu mot chien binh giap tru đay đu va tro thanh nguoi bao ve cua quoc gia luc hoan nan va khi co nguy co chien tranh. Trong the ky 12, cac y tuong đuoc tao ra rang, Vaclav thuc ra la nguoi cai tri vinh cuu cua Bohemia, nguoi đam bao hoa binh cho ca nuoc. Cac cong tuoc cam quyen đuoc coi la đai dien tran the cua ong, quoc gia thoi trung co nhu nhung nguoi lam viec cho gia đinh ong (familia sancti Venceslai).
Tu the ky 13 o Bohemia gioi quy toc tro nen manh me, tu tin, va vai tro Vaclav chuyen đoi mot lan nua. Ong khong chi la vi thanh cua nha cam quyen, nguoi gay suc manh cho nha Premysl, ma la vi thanh bao tro cho ca nuoc. Vaclav II đa phong nhung quy toc uu tu tai le đang quang cua minh trong nam 1297 thanh "Hiep si Thanh Vaclav" (rytiri svatovaclavsti), trong cac the ky sau đo cac vua Bohemia tiep tuc truyen thong nay. Mac du nha Premysl khong con xem minh la nhung nguoi đai dien tran gian cua ong, ho tiep tuc cam thay co lien he voi ong ta: Trong the ky 13 Vaclav la ten đuoc ua chuong cho nhung nguoi thua ke sinh ra đau tien, va voi Vaclav I, Vaclav II va Vaclav III, o Bohemia co ba vi vua cung co ten đo chi trong mot the ky. Ca Karl IV cung đuoc đat ten theo nguoi bao tro đat nuoc tai le rua toi cua minh. Mac du sau nay ong đa khong su dung no, nhung trieu đai cua ong nam trong đinh cao cua su sung bai Vaclav thoi trung co. Cac đo trang suc le đang quang, nha nguyen Vaclav va nhung ban thao quy gia trang bi voi nhung chu đe Vaclav xuat phat trong thoi gian nay.

Trong chien tranh Hussite, Vaclav van đuoc ca hai ben ton kinh, chi co nhom Taboriten qua khich bac bo nhat quan bat cu ton sung thanh than nao. Chi đen the ky thu 16 su sung bai moi giam dan vi su lan tran cua đao Tin Lanh. Đieu nay hoan toan thay đoi sau Tran Bach Son (Schlacht am Weißen Berg). Tinh than yeu nuoc baroque sung đao lien ket tat ca moi thu voi ten cua ong. Co cac truong Vaclav, mot nha xuat ban Vaclav, xuat ban cac cuon sach Sec, mot kinh thanh Vaclav bang tieng Sec va nhieu thu khac, khien ten cua nguoi bao tro đat nuoc tro thanh bieu tuong quoc gia. Niem tin vao nguoi giup đo luc hoan nan len đen đinh điem vao thoi điem cac cuoc chien tranh Napoleon (1792 toi 1815) trong truyen thuyet noi tieng cua Vaclav Matej kramerius ve quan đoi cua cac hiep si ngu trong nui Blanik, ma vao thoi điem nguy hiem nhat thuc day va se đen voi Vaclav đung đau đe cuu giup nguoi dan..
Toi the ky 19 niem tin vao cac hiep si đo giam đi, Vaclav van la bieu tuong quoc gia. Trong cuoc Cach mang nam 1848, ten Vaclav khong chi la ten đoan ve binh quoc gia, ca quang truong con ngua o Praha cung đuoc đoi ten trong nam đo thanh quang truong Vaclav. 1912 nha đieu khac Josef Vaclav Myslbek tao ra tuong ky si cuoi ngua chi phoi ca quang truong đen ngay hom nay. Trong the ky 19 va đau the ky 20, nhieu nghe si Sec va cac nha su hoc noi tieng nghien cuu ve nhan vat Vaclav va thoi đai cua ong. Ky niem 1000 nam ngay ong mat vao nam 1929 nhieu ngay le đuoc to chuc, ma đa đuoc chuan bi trong nhieu nam va đuoc su dung đe tuong trung cho nha nuoc Tiep Khac o trong cung nhu o ngoai nuoc. Cuoc dieu hanh chinh vao ngay 29 thang 9, 750.000 khan gia tham du o Praha. Mot phan cua "thien nien ky" la su hoan thanh nha tho chinh toa Thanh Vitus, sau gan 600 nam xay dung. Trong nhung nam tiep theo, mot bo sach nhieu cuon (Svatovaclavsky sbornik) đuoc xuat ban, trong đo tap hop cac nghien cuu đay đu ve su sung bai Vaclav. Ngay ca trong thoi bao ho Bohemia va Moravia Thanh Vaclav phuc vu ca hai phia: Phe khang chien cung nhu nhung ke chiem đong nguoi Đuc, ma trao vao nam 1944 voi "Wenzel Adler" (dieu hau Vaclav) mot huy chuong cho cong tac vien đac biet phuc tung menh lenh. Ke tu khi chu nghia cong san sup đo, thanh phan ton giao trong su sung bai Vaclav lai đuoc nhan manh hon. Nhu trong ngay tuong niem vao ngay 28 thang 9, cac cuoc hanh huong, dieu hanh va le nha tho tap the lai đuoc to chuc.


Tham khao St.Wenceslaus