Tu vien Ljubostinja (tieng Serbia: Манастир Љубостиња, đa Latinh hoa: Manastir Ljubostinja) la mot tu vien nam o lang Prnjavor ta ngan song Zapadna Morava, cach Trstenik 4 km ve phia bac. Tu vien thuoc so huu giao phan Krusevac cua Giao hoi Chinh thong giao Serbia. Đay la tu vien nu đau tien o Serbia, đuoc xay dung khi bat đau no ra tran Kosovo cuoi nam 1388. Tu vien gan voi giai thoai chuyen tinh cua Cong nuong Milica đa gap Hoang than Lazar lan đau tien o đay. Hai nguoi yeu nhau tu cai nhin đau tien, do đo co gia thuyet cho rang ten tu vien bat nguon tu ljuvestin nghia la "noi chon tinh yeu". Nam 1392, cong nuong đi tu va danh phan đoi con lai tai Ljubostinja cung voi nguoi ban la nu van si Serbia trung co Jelena Mrnjavcevic hay ve sau goi la xo Jefimija. Phan mo ca hai đeu đuoc giu tai tu vien cho đen ngay nay. Tu vien tung la noi luu giu tam thoi thanh tich Nu thanh Petka đuoc coi la bieu tuong tinh than cho Serbia đoc lap tu chu.
Cuoi the ky 14, Ljubostinja bat đau la noi cac goa phu quy toc con lai cua Serbia Morava khan nguyen tu tri. Cong nuong Milica, khi ay đa la xo Evgenija, tren thuc te la nguoi quan ly tu vien cho đen khi qua đoi nam 1405. Trong suot the ky 18 va 19, Ljubostinja la mot trong nam tu vien giau co nhat o Serbia, noi tieng voi cac tu vien truong co anh huong. Tu the ky 20 tu vien đuoc coi la mot phao đai cua chu nghia nu tu (Chinh thong giao).
Tu vien đuoc xay dung theo phong cach truong phai Morava ket hop anh huong net kien truc Gothic Venezia va Hoi giao theo cach đoc đao. Đac trung cua phong cach nay la nhung cua so hoa hong, đieu khac đa trang tri duoi hinh anh hoa hue va nhieu loai hoa khac đua no khac hoa vuon hoa thien đang, them vao kien truc bieu đat tu tuong than hoc. Đieu nay goi len y tuong cho rang kien truc su tao ra Ljubostinja nham tuong trung noi Đuc Me an giac giua lac vien thuong gioi hay vuon đia đang. Giong nhu cac cung đien co, bich hoa tu vien su dung tong mau lanh, chu yeu la mau đo chu sa va xanh khong tuoc. Bich hoa noi tieng nhat trong so đo lay tu sach Phuc Am Chua Giesu chua lanh nguoi bai.
La di tich van hoa đac biet quan trong va di san trieu đai Nemanjic, quan the lang mo cong nuong Milica voi hon 30 ngoi mo tu si va quy toc đuoc phat hien, Ljubostinja đuoc Cong hoa Serbia bao ton o muc cao nhat tu nam 1979. Tu vien truong la Me be tren Hristina Obradovic tu nam 1995,  trong giao phan do Cha Danijel Stefanovic quan ly. Cong tu vien thuong la noi dan chung tu hop nhung dip Le Hoa hinh, Le Đuc Me ve troi, hoac Nhung ngay Jefimija tuong niem nu thi si nguoi Serb đau tien la xo Jefimija.


Lich su Theo vien phu Sevastijan Peric, Ljubostinja la mot trong nhung tu vien lon nhat cua Serbia nhung lai it thong tin lich su nhat, chi co ghi chep tu nam 1780 tro đi. Hau het cac thong tin ve tu vien tu khi thanh lap đeu đuoc tong hop tren cac tai lieu đia chinh, van ban giao hoi va cac ghi chep khac.


= Tu nguyen =
Theo truyen thuyet lau đoi nhat, tren đia điem tu vien ngay nay tung co nha tho nho Thanh Stefan. Cu ngay 2 thang 8 hang nam lai co to chuc le ruoc thanh tich mang tam toan quoc (vasar). Phu than Milica la Vratko Nemanjic thuoc dong quy toc (dan gian goi la anh hung huyen thoai Jug Bogdan trong tran Kosovo) co vuon nho tren nhung ngon đoi xung quanh. Mot ngon đoi tu đo co ten la đoi Bogdanovo (Bogdanjsko) cung nhu ngoi lang mang ten Bogdanje. Co lan Hoang than Lazar đen du le va gap go nang Milica tre tuoi. Tinh yeu nay no giua hai nguoi roi dan đen hon nhan. Tu đo, moi nam Milica đeu đen du le thang 8 mang theo nhieu qua tang cho nha tho. Mong muon luu giu mai mai ky uc ve mien thon da lan đau gap go chong minh, ba quyet đinh xay mot ngoi đen nguy nga thay the nha tho nho, vua kinh dang len Me Thien Chua đong thoi ky niem tinh yeu hon nhan minh. Tu đo đua đen cai ten ljubvestan ↔ ljubvostin → ljubostinja nghia la noi chon tinh yeu, noi tinh yeu sinh ra, noi tinh yeu dang trao, noi tinh yeu gap go.
Con cach giai thich khac it pho bien hon bat nguon tu ljubo–pustinja nghia la tinh yeu (cua an si) voi cuoc song kho tu. Đau thoi Trung co chung kien su hung thinh cua thanh pho Zupanjevac gan Ljubostinja ngay nay. Zupanjevac co khu cho rieng va la mot trong nhung trung tam giao thuong cua vung Pomoravlje. Ben ngoai thanh pho,  trong cac vinh va day nui Gledic co rat nhieu an si rieng biet tu tap. Cach giai thich thu ba đen tu cach goi mot tang đa giua day Gledic va đinh Samar la ljupka stena (tang đa đang yeu, xinh đep).


= Cong nuong Milica =

Theo truyen thuyet luu truyen lai, Cong nuong Milica đa xay dung tu vien Ljubostinja trong thung lung song Ljubostinjska va Susicka, noi lan đau gap go Hoang than Lazar tu thoi con gai đe roi ve sau tro thanh phu nhan Milica Nemanjic. Bao quanh ba mat tu vien la nhung ngon đoi thuoc day nui Gledic - Iver phia bac, Tatarna phia tay va Kamađore (Kamidzor) phia đong. Nam 1388 bat đau dung nen mong cong trinh. Sau nhung ton that tai tran Maricka (1371) va Kosovo (1389), cong nuong co y tuong cham soc cac goa phu quy toc Serb, va sang lap tu vien nu đau tien o Serbia.
Đau tien la Ugljesa Mrnjavcevic tu tran Maricka co vo goa Jelena Mrnjavcevic tro thanh nu tu si Jefimija. Milica va Jefimija co tinh ban khang khit trong giai đoan tu hanh tai Ljubostinja. Jefimija dung chi vang theu bai tho Pohvala knezu Lazaru (Loi ca tung Hoang than Lazar), tac pham tieu bieu cho van hoc trung đai Serbia.
Sau khi Hoang than Lazar Hrebeljanovic tu tran trong tran Kosovo, nhiep chinh Milica tri vi tu nam 1389 đen nam 1393 cho đen khi con trai la Stefan Lazarevic len ngoi. Ba danh phan lon thoi gian tai Tu vien Ljubostinja ngoai tru nhung khi gap mat chinh phu hoac cong tac ngoai giao cho Serbia. Lich su tu vien gan bo mat thiet voi nhung nam cuoi đoi Milica. Cac su gia cho rang di san trieu Nemanjic do Milica đe lai đa tao đieu kien tiep noi cho dong chay tinh than va chinh tri tu Nemanjic toi Lazarevic.
Bien nien su ghi lai Milica đen tham va giam sat can than cong viec xay cat tu vien. Ba dang tu vien len cho Đuc Me an giac va mo truong chep sach trong đo. Khi Stefan nam quyen, Milica tro thanh nu tu Evgenija va hoan toan lui ve Ljubostinja. Nhung danh tieng va quyen luc cua ba lai khong he giam đi ma con lon hon. Du o tu vien, ba van giu trong trach phan nao quan he ngoai giao Serbia. Trong thu dan Dubrovnik gui so Evgenija van goi Milica bang tuoc hieu đay đu quy ba phu nhan cong nuong cua Raske va Novog Brda. Constantine Than hoc gia viet rang ba khong đon thuan la mot phu nu, ma con la mot "Odysseus thong thai". Nam 1398, ba cung Jefimija đen gap con re la sultan Bayezid I đang noi hung buoc toi Stefan lien minh voi quan Hung. Khong nhung thuyet phuc đuoc Bayezid tha cho Stefan, ba con đe nghi lay thanh tich Thanh Petka đe mang ve Serbia va đuoc sultan chap thuan. Thanh tich đau tien đuoc giu trong tu vien Zupanjevac roi đuoc chuyen đen Ljubostinja. Grigorije Camblak đanh gia viec chuyen giao thanh tich thoi Byzantine la niem vinh du cho toan the Serbia, khang đinh vi the tham quyen cua quan chu Serb.
Đen cuoi đoi, ca hai nu tu đeu thuc hien loi the Velika Shima (Shima Lon) va nhan nhung ten tu hanh moi, Milica hay nu tu Evgenija co ten Efrosinija, con Jefimija la Evpraksija. Ca đoi Milica đuoc đong tu va dan chung ton kinh goi la Milicom tuc caricom (nu vuong) Milica, hoac cong nuong, so lon nhat, hoang hau tien vuong va thai hau. Cong nuong Milica la  tu vien truong đau tien de facto cua Ljubostinja. Khong co thong tin ve nhung nguoi ke nhiem Milica tu đo cho đen khi Ljubostinja tro thanh tu vien nam.
Ngay 11 thang 11 nam 1405, Milica ta the va đuoc an tang trong quach ben trai. Vai thang sau, tuc nam 1406, Jefimija qua đoi va đuoc tang trong cung lang mo Milica nhung o ben phai. Tu vien ngay nay van luu giu di hai cua ho cung nhu cua con trai Jefimija la Stefan Mrnjavcevic. Cac buc tranh goc trong tu vien cung ra đoi khoang thoi gian đo, kha nang 1405-1409, muon nhat la đen khi hai con trai Milica la Stefan va Vuk xung đot nhau. Nha tho do hoa si Hy Lap Makarije Zograf tu Zrze ve trang tri. Sau khi ca hai so qua đoi, vua Stefan chuyen thanh tich Thanh Petka tu Ljubostinja đen Kalemegdan, co the vao ngay 8 thang 8 theo lich moi ngay nam 1406 hoac nam 1407 sau đo.
Nam 1418, Ljubostinja chuyen thanh tu vien nam. Nam 1448, tu vien lan đau tien đuoc tu sua, lan thu hai la nam 1661. Cuoc khai quat khao co đa kham pha ra kho chua tien nam duoi san be tho, tien ngoai quoc co the đa đuoc dung trong cong tac tu sua vao the ky 17. Cac tu vien truong lau đoi nhat đuoc biet đen la Simeon (đuoc đe cap nam 1481), Simeon khac (ghi chep nam 1576 va 1581) va Isaija (1643). Co tu lieu cho rang vao giai đoan nay đa bat đau dien ra le ruoc thanh tich Thanh Stefan Tu Đao vao ngay 2 thang 8 theo lich khi ay. Nhieu su gia ve sau dua vao chi tiet nay đe chung thuc cac truyen thuyet ve nha tho nho noi vo chong cong nuong gap nhau.


= Thoi ky hoang phe =
Trong mot thoi gian dai đa ton tai mot quan điem khong chinh xac rang Ljubostinja bi hoang phe suot ca the ky 17. Sevastijan Putnik ghi lai nhung ky uc lau đoi nhat cua cu dan vung Trstenik noi rang tai Ljubostinja khi ay, ban ngay chi nghe tieng cu gay, con ban đem la tieng cu đau noi thap chuong va mai vom đo nat. Cac ghi chep nam 1643 va 1673 cho thay Ljubostinja hoat đong lien tuc tu khi thanh lap cho đen khi Nguoi Serb di cu (1690). Cuoi the ky 17 co the tu vien bi bo hoang nhung đa hoi sinh tro lai đau the ky 18.

Nam 1732 ghi dau moc truong than hoc kinh vien Ljubostina nam duoi su quan ly cua Cha Arsenio. Tu vien truong (igumen) Arsenije cua Ljubostina giai đoan khoang 1720-1736 la mot trong nhung giao si đuoc kinh trong nhat thoi ay, linh muc va tu si tu khap Serbia đen hoc. Ong la tu vien truong đau tien ma than the su nghiep đuoc ghi chep phan nao, cung nhu la nguoi đau tien co danh tieng đat nen mong cho cac truong lao ve sau tiep buoc va co anh huong đen đoi song dan chung, giao hoi. Voi gia thuyet Ljubostinja sau đo lai bi bo hoang, xuat hien cai ten Arsenije "Vtori" (nghia la thu nhi, co the đe phan biet voi Arsenje đau tien). Khoang nam 1780, Aresnije nay đa don sach cay bui nha tho, đuoi het lu cuu đuoc chan tha ngay trong tu vien.
Tu vien đong vai tro quan trong trong Chien tranh Ao-Tho va Cuoc noi day Kocina (1788-1791) khi cac tu si Ljubostina giup Ao chong lai quan Tho Nhi Ky. Tu vien truong Vicentije Jovanovic thua nhan đa che giau quan binh Ao trong giai đoan 1781-1788. Tu vien chinh la noi keu goi dan Serb noi day. Theo mot so tu lieu, Koca Anđelkovic đa an nau tai Ljubostinja sau khi noi day that bai, nhung thong tin nay con gay tranh cai. Đe tra thu, quan Tho Nhi Ky cuop pha va đot tu vien vao thang 5 nam 1788. Hau het cac bich hoa ban đau đa bi pha huy. Đam chay cung lam lo ra kho bau cua cong nuong Milica, trong đo cat giau vuong mien Hoang than Lazar trong 400 nam. Quan Tho mang vuong mien đo ve Istanbul, nay van con. Tat ca cac tu si đeu phai roi đi, ket thuc 18 nam lanh đao cua Vicentije (1770-1788). Ljubostinja chang con gi nhung van bi pha hoai mot lan nua nam 1804, ngay truoc khi no ra Nguoi Serb noi day lan thu nhat.
Thuc ra tu vien khong phai luc nao cung vang bong nguoi. Ngay tai cuoc noi day lan thu nhat, giao si manh me Nastasije "Kazak" (hay "Cossack", than voi Nga va Cossack) nam quyen quan ly tu vien. Ong đuoc ghi nhan la nguoi hang hai quyet liet bao ve tu vien khoi bi ke thu tan cong. Nastasije cung voi Karađorđe to chuc đoi quan tan cong quan Tho. Khong ro so phan Nastasije ve sau ra sao, con ghi chep nam 1807 co đe cap cong viec quan ly tu vien cua mot ong Spasoje nao đo.
Tuy ghi chep lich su cho rang Ljubostinja bi bo hoang trong nhung nam 1788-1804, mot nghien cuu cho rang buc tranh trong nha tho đa đuoc tu sua lan thu ba  nam 1799. Do đo, khong chac Ljubostinja co thuc su bi hoang phe hay khong, hay đuoc cac tu si son sua lai, nhung cung co the đo chi la ban tay cua mot hoa si vo danh lang thang. Ben canh quan tai cong nuong Milica co mot buc bich hoa duy nhat tu nam 1799, tren đo viet: Dimitri Bassa, toi to Chua.


= Thoi ky thinh vuong =
Trong the ky 19, tu vien Ljubostinja đuoc nha cam quyen Obrenovic uu ai va dang hien nhieu lan. Cac thuong phu cung coi tu vien la điem đen yeu thich va thuong ghe tham. Giai đoan nay đanh dau nam vi tu vien truong (Arsenije, Meletije, Janicije, Danilo va Veniamin) đa cho tai thiet lai cong trinh bi tan pha truoc đo.
Vao thoi hoang than Milos Obrenovic, tu vien truong Arsenije Stefanovic trung tu lai Ljubostinja. Nam 1819 co mot su co chet nguoi khi Arsenije nham chuc. Theo đo, Ngay thanh George thuong tu tap đong nguoi va xay ra cai va au đa khien mot nguoi thiet mang, le hoi cung phai bai bo. Arsenije cho xay dung mot ngoi nha khac o cang, ngay nay goi la Tu gia Milos. Khi đang lay go dung nha trong rung gan tu vien, nhom tho tim thay buc giang kinh khac hinh đai bang hai đau tren quoc huy Nemanjic cho cay soi gia. Giai thoai pho bien hon la tim thay buc giang khi đon cay soi lay go cho tu vien. Ngay nay, buc giang đuoc đat o gian giua nha tho tu vien. Arsenije cung dung mot coi xay nuoc, roi đen nam 1822 đuoc giao si Nicifor giup đo dung tuong linh anh.
Tu vien truong Meletije Markovic đung đau Ljubostinja giai đoan 1835-1842. Ong tiep buoc nguoi tien nhiem mo rong lanh đia ra nhung manh đat va canh đong mau mo chung quanh. Ong mua them ba coi xay va dung moi mot coi xay nua, dung tuong rao quanh cong va lop lai nha tho. He nam 1839, thanh tich Stefan Đe nhat đuoc chuyen tu Kalenic đen Studenica, đen ngay 20 thang 8 đoan đa dung chan tai nha tho Ljubostinja.
Khi chinh the Ustavobranitelji (Nhung nguoi bao ve Hien phap) len nam quyen đa thuc hien tra đua nhieu giao si tung ung ho Obrenovic. Meletije la mot trong nhung nguoi đau tien bi trung phat, bi giai đen tu vien Raca sam hoi, đen nam 1843 moi đuoc tro ve Ljubostinja, nhung tat nhien khong con đuoc giu chuc vu. Tu vien đuoc giao cho Makarija (Petrovic) quan ly.
Meletje tron sang Ao roi đoi cho Giao hoi ra phep giai toi moi  tro ve Ljubostinja nam 1845. Ong nhan lai chuc tu vien truong tu Makarija cho đen nam 1847 thi ngung đe tan phong thanh giam muc Sabac. Janicije Macuzic (tuc danh Joanikije Obradovic) lanh đao Ljubostinja trong thoi ky thinh vuong đinh cao. Nam 1850-1851, Janicije cho dung nam gac chuong, cong trinh phu, bep, chuong ngua, kho va coi xay nuoc. Tu vien so huu đen tam coi xay nuoc va vuon cay an trai vuon ra tan bo Tay Morava. Hoang than Aleksandar Karađorđevic cung giup cho phan tuong va phan đanh chuong. Nha tho đuoc tai thiet hai lan nam 1848 va 1851, chu yeu la sua chua lai phan phia tren, đac biet la vom gia phia tren đien tho. Theo ghi chep cua Joakim Vujic, Ljubostinja thoi đo co mot mai vom chinh phia tren gian giua va bon mai vom nho phia tren thanh đuong. Nhung nguoi thuc hien cong viec tai thiet la ky su Jan Nevole thuoc Bo Noi vu va tho đa Vujica Petronijevic. Trong qua trinh tu bo tu vien, nha thuc vat hoc Josif Pancic đoi luc đen tham cac đien trang Ljubostina đe nghien cuu đong thuc vat trong vung.

Nam 1859, dan lang Bogdanja gan đo phan anh voi chinh quyen rang "cac tu si đa rao đat cua ho, cuop rung, đong co va vuon nho, bat ho tra tien go;... đa đanh cap gia suc tu đong co cua ho", va tren het la "chon nguoi chet ma khong cau sieu, khong thanh hoa nuoc Slav nhu đieu buoc phai lam". Trong la thu gui toi Hoi đong, dan lang noi "khong phai chiu đung kho khan nhu vay ngay ca duoi thoi nguoi Tho". Truoc đay cung co nhung loi phan nan tuong tu, nhung nha Obrenovic uu ai va dung tung cho Ljubostinja nen chi im lang.
Trong thoi gian rat ngan, tu vien thay đoi nguoi đung đau lien tuc, ho đen roi som đuoc thuyen chuyen sang noi khac. Nam 1866, tu vien truong Janicije qua đoi va hai nam sau Makarije Milojevic moi la nguoi đung đau, buc tranh ve ong đuoc treo trong nha tho cho đen khi quan Ao toi. Trong khoang 1866-1870, hoa si han lam Nikola Markovic ve trang tri tuong linh anh. Sau khi Makarije qua đoi, Danilo (Markovic) lanh trach nhiem giai đoan 1871- 1875. Ong la nguoi đac biet ham thich trong cay an qua va trong nho, đe lai di san lon nhat cho Ljubostinja chinh la nhung vuon man va vuon nho. Mot vuon nho con đat theo ten ong la Danilovac, cac su gia đanh gia ong la giao si tam thuong nhung mot nha kinh te co kinh nghiem. Danilo qua đoi vao giua mua he nam 1875.
Nam 1870, tu vien thuoc quan Jagodina vung Levac va giao phan Beograd. Khi ay, tong cong chi co bon tu si song trong tu vien.
Sau Danilo, tu vien đuoc chuyen giao cho Teofilo, Vicentije va đen nam 1878 la Venijamin Pavicevic. Thang 8 nam 1891 xay ra vu giet nguoi, tu si Vicentije Stamatovic đuoc phat hien đa chet. Vi nguyen nhan cai chet khong đuoc lam ro, nguoi ta cho rang do mau thuan giua cac tu si voi nhau.
Nam 1895, tai san tu vien len toi 1078 ha đat, trong đo co 990 ha rung. Ngoai canh đong canh tac va đong co, con co ba vuon nho va bay vuon cay an trai. Von rong len đen hon 18.000 dinar va toan bo gia tri bat đong san Ljubostinja uoc tinh khoang 42.000 dinar. Theo đieu tra dan so nhung nam ay, Ljubostinja chiem vi tri thu tu đo len trong danh sach nhung tu vien giau nhat Serbia.


= Thoi ky hon loan =
Cuoi the ky 19 đau the ky 20, mot loat su co xay ra anh huong đen danh tieng va vi the cua tu vien. Vu thu nhat vao nam 1898, tu vien truong Veniamin bi buoc toi tham o va lam dung chuc vu. Cung nam, ong bi ha be nhung van đuoc phep o lai cho đen khi qua đoi va đuoc chon cat nam 1909. Len thay la Viktor Stojakovic von cung tai tieng. Giai đoan ong quan ly đanh dau tinh hinh tai chinh tu vien bat đau suy giam. Nam 1903, Viktor bi cao buoc cac toi danh giong nhu nguoi tien nhiem.

Hai nam sau, Viktor mat chuc, bi đuoi đi, roi bi ket an tu, ve sau om chet truoc khi man han. Nam 1905-1911, Viktor Gizdavic đen lam tu vien truong, khong nhung khong đuoc long ma con xung đot voi giao dan. Cuoi cung chinh ong phai xin thuyen chuyen đi.
Nam 1903, giua nhung vu lum xum nay, theo lenh vua Petar I Karađorđevic, nha nghien cuu co vat noi tieng nguoi Serb Mihajlo Valtrovic đen tu vien đe mo quan tai Milica. Muc đich la thu thap, tham khao đo trang suc, vuong mien, phu hieu hoang gia Serbia trung co đe chuan bi nhung đo moi cho le đang đang quang sap toi cua nha vua. Khi mo ra, Valtrovic ngac nhien khi thay Milica chi mac chiec ao choang đen gian di cua mot nha tu hanh. Hon nua, co the cua ba khong bi phan huy, khuon mat giong y het tren cac buc bich hoa. Giao hoi lien tan dung co hoi đe phong thanh cho Milica va khoi phuc danh tieng đa bi ton hai cua tu vien. Ke tu đo, le thanh Đuc Ba Evgenija đuoc to chuc ngay 1 thang 8 hang nam.
Nam 1911-1920, tu vien truong la Konstantin Popovic. Ngay 24 thang 10 nam 1915, khi Serbia nam duoi su chiem đong cua quan Ao-Hung, quan Ao bo rap tu vien, buoc toi Popovic, tu si Ruvim va Sevastijan che giau tai lieu luu tru cua Chinh phu Serbia. Sevastijan Putnik la nguoi tre nhat, đang theo hoc truong Tu vien Novo Hopovo, bi giai ve trai Asach cua Ao, het chien tranh moi tro ve đuoc. Trong ba nam bi chiem đong, ve hinh thuc tu vien la tru so Cuc Quan ly Lam nghiep, nhung thuc te khong khac gi trai tap trung. Nha tho la noi giam giu nhung nguoi Serb, nguoi Y bi bat, hang ngay ho phai vao rung đon cui. Khi chien tranh gan ket thuc, quan Ao vo vet cuop pha tu vien sach se. Ngoai nhung đo vat vang, bac, đong thau, ho lay ca bon qua chuong, ca thia đia, khan dung roi cung khong tha.

Nam 1919, nha khoa hoc phat minh Mihajlo Pupin đen tham Ljubostinja. Ngay sau đo, Cha Sevastijan the cho Popovic lam tu vien truong. Sevastijan Putnik ten khai sinh la Stevan Peric tai lang Samos thuoc Banat. Ong la nguoi viet bien nien su Tu vien Ljubostinja. No tro thanh nguon tai lieu quan trong ve lich su va xay dung tu vien ngay nay. Sach xuat ban nam 1927. Tat ca tien ban sach đuoc quyen gop cho tre mo coi Ljubostina. Bien nien su bat đau voi loi tua tru tinh cho Ljubostinja, trong đo Sevastijan nhan manh ve tinh yeu va ve đep vinh hang cua cong nuong Milica.
Muoi hai nam sau, Platon Milojevic (1932-1934) len ke nhiem nhung chi đuoc co hai nam. Thang 3 nam 1934, giam muc Nikolaj đieu ong đen Tu vien Veluce. Platon tro thanh tu vien truong nam cuoi cung tai đay, vi đen nam 1937, Giao hoi Chinh thong giao Serbia chuyen Ljubostinja thanh tu vien nu. Mua thu nam 1939, tu vien lai co nguoi đung đau nu la Me Sara Đuketic sau 512 nam. Trai qua nhung giai đoan bi huy pha, me Đuketic tim thay kho tang tai lieu quy gia nhat cua tu vien la thu vien tai Tu gia Milos, khi ay co hon mot nghin đau sach. Trong so sach quy phai ke đen an ban nghien cuu ton giao đac biet De Imitatione Christi (1417) (Noi guong Đang Christ) cua nha than hoc Ha Lan Thomas van Kempen. Sach đuoc in nam 1637 theo lenh cua Nu ba tuoc Wallachia Elena Basarab.


= Nu tu chiu kho =
Sara tro thanh vien truong cua Ljubostinja trong giai đoan Chien tranh the gioi thu hai đay kho khan. Ba đuoc linh muc Nikon Lazarevic giup đo nhieu. Nikon la linh muc chinh thuc tai Ljubostina 1946-1961, nhung đa giup tu vien tu truoc đo, khi ong con la vien truong Kalenic. Di san đong gop lon nhat cua Nikon la xay Novog konak (Noi o moi) đuoc coi la đep nhat Nam Tu khi ay. Kien truc su thiet ke Novog konak la Petar Bajalovic, nguoi noi tieng voi cac cong trinh nhu Toa nha di san Kolarc va Toa nha Luat khoa Đai hoc Beograd.
Vao đau chien tranh, nha tre cho be trai đuoc mo o Trstenik, con o Ljubostinja la nha tre nu cho 12 be gai khong con gia đinh. Khi ay, tu si Jakov (Arsovic) hay con goi la Jakov Tumanski đen tu vien va o lai trong vai nam. Trong nhung nam đau tien quan ly Ljubostinja, Me Sara đuoc giam muc Nikolaj Velimirovic quan tam ho tro, ong bi quan thuc tai gia 18 thang tai Ljubostinja (tu Ngay Thanh Phero 1941 đen ngay 5 thang 12 nam 1942). Sara đe lai cuon so ghi chep duoi dang huong dan thuoc linh gom nhung loi khuyen cho chi em tu hanh. Ba cung viet nhung tac pham lon nhu ca khuc Zidanje Ljubostinje (Ljubostinja bang đa). Cung voi Velimirovic, giam muc Zicka va Banja Luka Vasilije Kostic va chau trai giam muc Nikolaj la giam muc Sabac-Valjev Jovan Velimirovic cung bi quan thuc tai đay. Sau muoi nam sau, Ela Trifunovic Neuhaus nguoi Do Thai đa len tieng bao ve chong lai nhung cao buoc cac giam muc đa bai Do Thai. Ba tiet lo rang Velimirovic đa cuu me con ba khoi chet bang cach giau ba vao bao tai, con me ba đuoc mac ao choang tu si, va đuoc ho cham soc tai Ljubostinja.
Sau khi Nikolaj roi đi cung nhu tu vien Zica bi đot, nguoi ti nan va hang chuc tu si Zica đa đen Ljubostinja. Trong so đo co tu si Sava Maksimovic bi quan Đuc giet ngay sau ay. Mot tu si Zica khac bi bat va bi giet o Krusevac. Tu vien truong Sara bi buoc toi lien quan đen ca hai vu bat giu va xu tu nay. Ngoai ra, quan Chetnik con cao buoc ba tham gia vao vu sat hai Jovan Gordic la con trai cua chi huy Chetnik Nikola Gordic. Nguoc lai, quan phat xit buoc toi ba che giau đai phat thanh Chetnik (đuoc cho la nguoi Anh cung cap cho Nikolaj Velimirovic). Mac du tuyen bo khong đung ve ben nao ma luon mo rong cua tu vien cho tat ca moi nguoi theo tinh than yeu thuong cua Thien Chua, nhung cac nu tu van bi ca Chetnik, Partizan lan quan Đuc nguoc đai.
Cung luc ay lai dien ra xung đot giua vien truong Sara va Cha Sava Petrovic. Petrovic giu chuc tham phan toa an giao phan Zica đa ra lenh trung phat cac nu tu tho bao qua muc, tu đo keo theo chia re trong noi bo nu tu. Theo loi nu tu vien truong sau nay, co the mot trong nhung luc luong tham chien khi ay, kha nang lon la Chetnik, đa yeu cau tro giup. Con giai thoai khac thi noi mot nu tu vuong chuyen tinh cam, lam nhung nguoi khac tuc gian, ho bao cao voi  Ljoticevci va Gestapo, tu đo gay ra tham canh chung cho cong đong.
Đau nam 1943, mot to giay đuoc nem qua cua so voi loi nhan vien truong cung cac nu tu hay chay tron, neu khong se bi giet. Đong thoi, ho cung nhan đuoc cac tin nhan trai nguoc viet đung đi đau, đung am muu bo tron, neu khong se bi giet. Đen cuoi thang 1 đa ghi nhan hai lan  vien truong Sara suyt chet. Mot lan la quan Chetnik đot nhap vao nha tho, nhung cac nu tu đa kip giau vien truong duoi ban thanh (presto).
Vao sang som Le Hien Linh bang gia, khi troi con toi, mot nguoi lam cong trong tu vien đa giau tu vien truong tren xe truot tuyet phu đay rom va co kho, roi cho đen Trstenik, tu đo ba chay tiep đen Beograd. Lien đo, quan Chetnik thong bao san lung cac chi em gai cua ba la cac nu tu Evgenia, Antonija,  nu tu moi Milka la ban tam giao va giup viec cho Sara. Toi sau Le thanh Sava, quan Chetnik xong vao nha nguyen bat Antonia va Evgenia. Antonia bi giet trong tuyet, con Evgenia bi thuong ma khong ro vi sao song sot đuoc. Evgenia let đuoc ve tu vien, đuoc chuyen đen benh vien roi qua đoi. Milka thi hoang loan tim noi an nau, tron duoi gam giuong. Cuoi cung, quan Chetnik cung bat đuoc Milka, ham hiep, giet va nem xac xuong song Morava. Antonija đuoc goi la thanh tu đao Ljubostinja va đuoc chon cat noi cong tu vien, con Evgenia ban đau đuoc chon o Krusevac. Sau đo vai ngay, xac Milka noi len nhung dan lang so Chetnik tra thu nen khong ai dam vot chon.


= Trung tam dong tu nu =
Nam 1943, đong tu cung Sara la Me Varvara Milenovic đung ra quan ly, roi tro thanh vien truong nam 1949. Ba la vien truong lau nhat Ljubostinja, cho đen tan khi qua đoi nam 1995. Trong hon nua the ky chuc vu, Me Varvara la nu tu noi tieng nhat trong nuoc, co gang khoi phuc lai tu vien ve moi mat. Đuoc biet đen nhu mot nha to chuc gioi va ky luat kien đinh, ba thanh lap cac xuong det tham trong tu vien, tham chi con xuat khau ra nuoc ngoai. Tren tat ca, ba mong muon thanh lap mot trung tam nu tu lon nhat Nam Tu, quy tu hon 50 chi em o Ljubostinja. Nam 1952 hoac 1953, Justin Popovic va cuu vien truong Sara ve tham. Sara mang thi hai Evgenija tang ngay canh mo Antonija. Nam 1979, Ljubostinja tro thanh Di tich van hoa đac biet quan trong, đuoc Cong hoa Serbia bao ton o muc cao nhat. Nam 1982, Damjan Lisinac đen lam cha so giao phan cho đen khi ve huu.
Nam 1995, Me Hristina Obradovic len ke nhiem vien truong, ba von phu ta quan gia cho vien truong Varvara. Ngay tu khi con tre, Hristina đa la mot trong nhung cai ten noi tieng cua Giao hoi Chinh thong giao Serbia vi la nu tu đau tien lai o to (Lada). Tham chi co lan ba con bi dung xe vi chay qua toc đo. Bao Nam Tu đua tin viec nay va goi ba la nu tu bay. Duoi su lanh đao cua Me Hristina, Ljubostinja xuat hien nhieu hon tren cac phuong tien truyen thong. Nam 2002, mot album gom nhung bai thanh ca Byzantine đuoc phat hanh voi su tham gia cua cac so Ljubostinja trong 5 bai hat. Thuc ra nhung ban thu am co tu nam 1963. Nam 2016, Thai tu Aleksandar va Cong chua Katarina Karađorđevic đen vieng tham mo Cong nuong Milica. Nam 2019, nha van đoat giai Nobel Peter Handke cung đen vieng mo Cong nuong.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, tu vien von giau co nen bi thiet hai lon. Khi cai cach nong nghiep (1945) va quoc huu hoa (1958), Ljubostinja bi tuoc đoat hon 1400 ha rung va đat canh tac. Theo luat boi hoan, tai san đuoc tra lai cho tu vien hai lan vao nam 2009 va 2016. Tong dien tich trang vien Ljubostinja ngay nay la 1321,44 ha, trong đo 1298,90 ha (chiem 98,3% dien tich) la rung.
Linh muc quan xu hien tai la cuu sinh vien Chung vien Than hoc Prizren thoi Chien tranh Kosovo, Cha Danijel Stefanovic đa quang ba Ljubostinja tren đai truyen hinh Hram va Agro TV. Tu vien nam tren tuyen đuong va khu du lich ruou vang cua giao xu Aleksandrovacka, cung noi tieng voi san pham ruou vang cua chinh tu vien. Ngoai ra, cac nu tu giu truyen thong nuoi ong va san xuat mat ong.


Kien truc = Đieu khac Venezia - Hoi giao =
Nguoi thuc hien chinh cong viec xay dung nha tho la Rade Neimar (Rade Borovic), ten ong đuoc khac tren nguong cua. Cung xay dung nha tho Ljubostinja voi khoang 500 tho, ong nhan manh nhip đieu tham my lap lai đe tao ra an tuong hai hoa va ket noi. Viec xay dung Ljubostinja mang lai danh tieng lon cho Rade, ten ong con đuoc xuat hien trong cac ca khuc su thi. Đay la truong hop hiem hoi khi ten vi tu vien truong Serb lai co nguon tin cay nhac đen. Ong tao ra noi cat giau theo yeu cau cua cong nuong Milica đe cat nhung đo co gia tri. Borovic tim cach đinh huong nha tho Ljubostina voi đo chinh xac thien van ve phia đong, nen cu ngay 20 thang 3, mat troi len se hoan toan song song voi điem cuc đong gian giua giao đuong.

Nha tho tu vien xay tren nen ba lop voi mot narthex chu nhat gan vao gian giua, mot mai vom đat tren bon cot đo. Nha tho cao 24 met, dai 20 met va rong 6 met. Nha tho đuoc xay dung sau thoi Hilandar, giong voi cac nha tho thoi ay khac thanh gia phia trong. Nhung khac voi kien truc phong cach Morava, Ljubostinja khong keo dai ra ma co so đo nho gon (tuong tu nhu cac tu vien truong phai Serbia-Byzantine).
Tu vien đuoc xay dung theo phong cach Morava (hau ky) (nhu Veluce, Rudenica va Kalenic), nhung khiem ton va đon gian hon tat ca cac tu vien con lai. Cac kien truc khac thuong đuoc xay đa va gach thuong, con nguyen lieu cho Ljubostinja la đa sa thach ep nhieu hinh dang tu nhieu noi khac nhau đua đen. Tuy nhien, mat ngoai đuoc son gia giong nhu gach đa thuong. Nha tho đay nhung trang tri bang đa, nhu hoa hue o phia duoi con hoa hong o tren cao. Đoi ba cho bon hang gach đuoc son theo chieu ngang, co hinh ruy bang đan xen duoi vong hoa chay xung quanh toan bo nha tho.
Co ca thay 13 cua so hoa hong, 7 chiec lon va 6 chiec nho. Chung hau het đeu co đac điem chung: đuoc vong day đap noi bao quanh, tru ba o nho thi o giua đeu co hoa, cac o cua lon đeu co vong thanh gia bang gom bao quanh. Lon nhat la ba o cua tai narthex, trong đo o phia nam co hoa hue nam la, mang đam chat Gothic. Kien truc Serbia truoc đo chua he co kieu xay nay. Co the de nhan thay hoa tiet Ljubostinja đac trung cho trang tri nen gach, cua so hoa hong va cac go, o vuong ban co tren cac be mat thu cap hoac nho hon. Tinh tham my do đa mang lai xen ke noi cong va cua so the hien phong cach xu ly tieu canh trung co đieu luyen, khac hoa hinh ve trong sach Thi Thien va cac sach khac, cung nhu phu bac tren khung tuong linh anh.
Dien mao tu vien ngay nay cho thay anh huong cua đieu khac va trang tri len kien truc, hai hoa đen bat ngo tao nen tong the hoa le. Song song voi trang tri Moorish, mat tien gom hoa tiet hoa va khoi hinh hoc mang đen kha nang bieu đat cao nhat cho Ljubostinja. Hiem co trong kien truc Serbia nao lai co cua so mullion (bifora) nhung vom hinh ba la phong theo kien truc Gothic Venezia va Dubrovnik. Viec tai tao va ket hop hoa tiet hoa Saracenic va Arabesque trong nghe thuat Hoi giao, Gothic Venezia đa mang lai net đac trung cua Byzantine phuong Đong cho cong trinh.
Đuric chi ra rang trang tri nhu vay cung tuong tu cac tu vien khac trong thoi đai đo, nhung o Ljubostinja, chung hai hoa trong mot tong the duy nhat nen trong đep hon. Ong cung khang đinh nghe thuat Serbia trung co ket hop giua kien truc đieu khac thi khong con noi nao đat đen muc đo nhu vay. Nha nghien cuu Byzantine nguoi Phap Gabriel Millet viet tu vien Ljubostinja đa giup hoan thien truong phai Morava. Nam 2018, Tuan le thoi trang Serbia đa lay cam hung tu trang tri tu vien Ljubostinja cho le ky niem 10 nam goi la Carica Milica (Nu vuong Milica).


= Hoa la thien đuong =
Quan tai Jefimija đuoc kham hinh hoa hue. Trong khi thanh gia la hinh anh gan nhu bat buoc tren quan tai lai khong co mat o đay. Giao si cao cap quan xu Ljubostina la Danijel cho biet hoa hue theo nghe thuat Baroque bieu hien cho tin tuc tot lanh, dau hieu hanh phuc hay su trong trang, con o đay đuoc đia phuong hoa va gan gui hon, lien quan truc tiep viec sung bai Hoang than Lazar tu đao, nhu cac tac pham Akathist va Loi ca tung hoang than Lazar, hoang than đuoc goi la bong hue thom va bong hue tro len tu gai goc toa sang ra moi nguoi. Hoa hue Ljubostinja con bieu trung cho su phuc sinh, vuong quoc thien đang va su song đoi đoi.
Vong hoa hue đon va kep trum len cua so, cac hoc goc va chay qua cac cot. Nha su hoc Ljiljana Vinulovic đa đua ra nghien cuu sau rong ve tam quan trong va tinh bieu tuong cua hoa hue trong nha tho Ljubostinja. Ba cho rang hoa hue đieu khac bang đa khong phai la vat trang tri tam linh đon thuan, ma nhac con nguoi ve vuon đia đang tran ngap hoa hue. Bieu tuong hoa hue cung gan lien voi Vua Solomon trong Cuu uoc, gan tren đinh cot loi vao đen tho Jerusalem, đong thoi cung đuoc nhac đen trong Tan uoc voi hinh anh Tong lanh thien than Gabriel trao bong hue cho Đuc Trinh nu Maria va bao tin ba se ha sinh Chua Giesu. Trong ca hai truong hop, hoa hue la bieu tuong khon ngoan giong nhu vua Solomon noi tieng khon ngoan hay Chua Giesu nhan khon ngoan tu Thuong Đe.
Theo nghia hep hon, hoa hue va cac loai hoa khac no ro đan xen minh hoa cho tham thuc vat thien đuong, đo la ly do tai sao nguoi ta vi Ljubostinja la hien than thien đuong tren đat. Đay la tu vien duy nhat o Serbia khong co hinh anh trang tri nguoi hay đong vat bang đa.


Hoa pham = Sac mau lanh La Ma =
Mot so y kien cho rang nhung buc tranh nguyen ban cu nhat đuoc thuc hien ngay truoc Tran Kosovo va chi vai mang con giu lai đuoc tren mot so be mat. Khoang nam 1403, Cong nuong Milica moi hoa si Hy Lap Makarios Zografos đen ve lai nha tho. Giai thoai noi hoa si đa nhan loi. Mot trong nhung chu khac canh chan dung Milica cho thay son ve nha tho hoan tat ngay 14 thang 8 nam 1403, mot ngay truoc khi cung hien đen tho. Mot so nghien cuu chi ra rang nhung buc bich hoa co nhat con lai ngay nay chi đuoc ve sau khi Milica qua đoi (giua nam 1405 va 1409). Ngay nay, chu ky Makarios co the quan sat đuoc tren vom dan tu narthex đen gian giua.
Nha su hoc nghe thuat Srđan Đuric viet rang cac buc bich hoa Ljubostinja co nhat đuoc đac trung bang gam mau lanh ro ret, đac biet thong qua sac thai nhat nhoa cua đo chu sa va xanh khong tuoc, ket hop xam va xanh lam, goi nho đen tuong cac cung đien La Ma co đai. Đac trung xanh duong Byzantine khong đuoc the hien o Ljubostinja, it nhat la muc đo khong nhu cac tu vien Serbia khac. Makarios khong xac đinh đuoc đay đu khong gian cho canh lon se ve. Theo Đuric, hoa si khong gioi ve tranh lon, nhung lai co ky nang ve chan dung đac biet song đong. Do vay, Đuric tin rang Makarios chu yeu chuyen ve trang tri linh anh, roi sau moi lam hoa si. Ong ve cac thanh khong nhat thiet phai đep, cung khong nhan manh tinh cam con nguoi nhu truong hop voi Kalenic va Manasija. Tranh cac thanh thuong the hien su nghiem khac va kim nen, long may nhuong len, đoi mat kho hanh. Makarije chi co gang đua vao nhung đac điem rieng trong chan dung moi vi.

Noi tien sanh co tranh chan dung Cong nuong Milica, Hoang than Lazar cung nhu hai nguoi con la Vuk va Stefan. Tranh Vuk Lazarevic đuoc ve mac ao xanh lam, tay cam thanh gia, nhung duy nhat khong mang bieu tuong quyen luc va khong đuoc ky ten. Stefan mac trang phuc đo, tay cam vuong truong hinh thap tu. Dong chu ben canh ghi Trong Chua Kito, despot Stefan sung đao va toi cao, chua te tat ca cac vung Serbia va Danube cho thay buc bich hoa ra đoi sau khi Stefan len ngoi, tuc la sau nam 1402. Hai thien than đoi vuong mien len đau va trao kiem cho Stefan. Cong nuong Milica mac ao đo co hinh thoi noi lien đo sam, hoa tiet hoa hue voi ngoc trai va chau bau. Ba khoac ao choang xanh luc voi lop lot xanh lam, trang tri bang dai vang. Tren đau la tam voan trang, đinh hinh theu sam, hoa tai ngoc trai va trang suc, va chiec vuong mien mo rong ve phia tren. Trong cuon Zene ktitori i vizuelna kultura Balkana (Nu sang lap va van hoa thi giac Balkan), nha su hoc Ljubica Vinulovic viet rang Cong nuong Milica, giong nhu cac quy ba truoc đo la Jelena Anzujska va Jelena Nemanjic, đa tao dung đuoc ban sac tri vi cua minh thong qua tranh bich hoa. Đieu nay co the lo ro nhat qua tranh minh hoa Vaseljenskim saborima (Hoi đong Đai ket), ma cac quy ba gui gam thong điep rang ho cung co quyen luc chinh tri giong nhu phu quan minh, tham chi đu đe đe trieu tap hoi đong. Tranh Milica con toa ra quyen nang than thanh cua Chua Giesu, muon cho thay tham quyen thanh thien cua cac trieu đai Nemanjic va Lazarevic. Cac buc ve noi gian giua bieu trung cho tam linh va su song chet, con narthex lai dien đat cho tham quyen va chuc nang cai tri than quyen cua tu vien.
Bich hoa lay hinh mau cac tien tri trong Kinh thanh Cuu Uoc nhu Micah, Gideon, David, Ezekiel, Zakaria, Sofanya, Jeremia va Osius. Tat ca đeu đuoc khac hoa voi ve kinh ngac va phan khich truoc Thuong Đe toan nang hien hinh (co the thong qua Chua Giesu). O canh tay nam, thanh su Marko đuoc mo ta cung Tri Tue nhan cach hoa duoi hinh dang mot be gai. O canh đong bac, Tri Tue lai the hien bang hinh anh cung đien co trang le. Canh đong nam tung co cac bich hoa ve Gioan Tong đo cung mon đo Prohor.
Ve co ban, bo cuc canh trong tranh tuan theo truyen thong truong phai Morava: tren vom gian giua mo ta Le hoan hi, phia tren la Su kho nan, o giua la Dau la va Bai giang. Le hoan hi đua ra cac goi y ve Le La va Le đon Đuc Me Maria, trong đo co  Le Truyen tin đuoc bao ton gan nhu hoan toan. Cac canh con sot lai la Chua chiu kho nan, quan linh che gieu, Phero choi Chua, đo Chua xuong thap tu va trong Mo phan. Cac buc Dau la la nhung tac pham đuoc bao ton tot nhat: phia nam, phia tren ca đoan la Đuoi quy, Chua Giesu va nguoi đan ba Samari, phia bac la  Ke mu bam sinh va Su xuc dau o Bethany. Cac bich hoa khac ve nhung nhan vat noi tieng trong Kito giao va Chinh thong giao: Tong lanh thien than Micae, Tong lanh thien than Gabriel, tren cot tay nam trong gian giua la Thanh Sava va Stephen Nemanja, Thanh Theodorus Studita, Gioan thanh Damascus, Thanh Juda, Thanh Theodosius, Thanh Ephrem xu Syria va Thanh Sava thanh Jerusalem. Tinh trang cac buc bich hoa nay đeu khong tot. Chan dung đai dien cho Hoang đe Constantinus va Thai hau Helena co the xac đinh đuoc qua dong chu đi kem.
Nha nghien cuu Smiljka Gabelic nhan manh tam quan trong cua buc bich hoa hiem hoi ve vi thanh Ba Tu la Govdelaj, đuoc ve giua cac chien binh tai khu ca đoan bac. Đau cua vi thanh trong tranh đa bi hu hai. Buc bich hoa nay thu vi o cho Chinh thong giao luon đi chung hai vi Govdelaj va Dada voi nhau trong ngay le thanh 2 thang 10, nhung o Ljubostinja, Govdelaj đung mot minh.
Trong nhung nam 1866-1870, mot tuong linh anh moi đuoc ve theo phong cach chu nghia lang man va phuc hung quoc gia, do hoa si han lam Nikola Markovic đen tu Beograd thuc hien, ong la con trai Milija Markovic va hoc tro cua Steve Todorovic. Buc nay đe lai gia tri nghe thuat rat lon ngay nay.
Giam muc Nikolaj the hien su nguong mo voi Ljubostinja theo cach ca kien truc, hoi hoa va khong gian thien nhien chung quanh đuoc hoa tron vao phuc vu than hoc va phung vu. Ong sang tac bai tho Zidanje Ljubostinja, trong đo goi tu vien la noi an nghi linh hon, noi rang Ljubostinja đuoc hat cho Chua, bai ca đep nhat tren xu so Serbia.


= Chua lanh nguoi bai =
Đuric chi ra rang buc bich hoa thuc su co gia tri nhat trong tu vien Ljubostinja la Cong đong đai ket thu nam mo ta cac linh muc, binh linh va Hoang đe Justinianus song đong va đay cam hung. Nha su hoc nghe thuat Tamara Ognjevic lai cho rang buc Chua lanh nguoi bai tren thuc te moi la tranh noi bat nhat, la kiet tac trong dong tranh bich hoa Serbia.
Đuric cung đong y buc Chua lanh nguoi bai truyen tai tat ca chi tiet đung nhu cau chuyen Phuc Am. Tranh ve Chua Giesu, cac su đo đung sau, con nguoi benh đung ben trai vac chiec giuong uoc le tuong trung. Tranh ve them ho nuoc hinh chu thap voi cong đen tho, mot điem moi la trong hinh tuong nghe thuat Co Đoc giao. Đuric cho rang hinh tuong nha hien triet co đai Sokrates cung đua đuoc vao bo cuc, đang yen lang quan sat phep la chua lanh, goi len truyen thong trung co huyen bi rat hay so sanh Chua Giesu voi cac triet gia co đai, chu yeu la Sokrates voi tu cach nhung giao su lon. Ke ca Sokrates la nguoi ngoai đao nhung boi su huyen dieu ma van đuoc xep vao "thanh tu đao". Đuric phan tich tung chi tiet cung nhu hinh anh ma buc tranh mang lai: đau tien la cac triet gia hien than cho tri thuc, đuoc hop ly hoa duoi quyen nang chua lanh thien thuong, hanh trinh đa chieu tu suy tuong đen đuc tin. Nguoi benh tuy đuoc chua lanh nhung van mang giuong tren lung, tu the đung khong tu nhien, đau đot ngot quay ve phia Chua Giesu, co the con boi roi bat ngo chua tin đuoc vao đieu đa xay ra, va so hai buoc nhung buoc đau tien.


Gia thuyet ra đoi Mot so nha su hoc bac bo gia thuyet Cong nuong Milica la nguoi sang lap tu vien. Dua tren ghi chep cua Constantine Than hoc gia nam 1433-1439 rang Milica đa an nghi trong tu vien cua ba, đuoc goi la Ljubostinja (polozena u svojem manastiru, zvanom Ljubostinja), cac nha su hoc giai thich cau nay theo sau cach khac nhau:

Milica sang lap tu vien va chi đinh đo la noi an tang minh (cach hieu thong thuong)
Ljubostinja la tu vien cua Milica, va ba lam nu tu, qua đoi va đuoc chon cat tai đo.
Milica la nguoi cai tri thuc quyen, nen Ljubostinja cung giong nhu cac tu vien khac, đeu la "cua ba" chu khong rieng noi nao
Tu vien cua Milica nhung ba khong xay dung no, tuy co đay đu quyen đieu hanh, nhung do nhan lai hoac tiep quan tu nguoi khac.
Ljubostinja chi la noi Milica đat y nguyen đuoc an tang.
Ljubostinja goi la tu vien cua Milica đon thuan vi ba đuoc tang tai đo.
Nha su hoc Branislav Todic tin rang Ljubostinja ra đoi som hon nhieu vao thoi Vua Milutin, vi vo cua mot nguoi cai tri đang tai vi ma lai co the xay dung mot cong trinh rieng la rat bat thuong, đac biet neu tinh đen chi tiet "Hoang than Lazar đa chon Ravanica la noi an nghi vinh hang cho hai nguoi". Nha su hoc Ljubica Vinulovic bac bo suy luan nay khong co co so lich su, khi ca hoang hau Jelena Anzujska lan Jelena Nemanjic đeu đa tien hanh xay dung ngay khi chong ho đang tri vi, đo la Tu vien Gradac va Matejce. Ong cung chi ra rang khong co kha nang Ravanica đuoc xay dung thanh lang mo gia toc, vi khong co cho quy hoach cho cac thanh vien khac. Todic tiep tuc bac bo gia thuyet tu vien đuoc xay sau Tran Kosovo (1389), vi ly do kinh te va nhieu ly do khac trong đo neu suy luan hop ly thi khong co kha nang xay dung nha tho tuong niem rieng cho cong nuong Milica, khong co ly do gi khien Milica khong the đuoc an tang ben canh chong minh. Y tuong cung bat nguon tu giai thoai dan gian la Milica tu đau khong phai đuoc an tang tai Ljubostinja ma la mot noi ba yeu thich, trong nha tho Đurovaci (nay chi con la đong đo nat) tren đoi Prozraka (đoi Gio). Mot so tac gia ung ho gia thuyet tu thoi Vua Milutin dua tren thuc te Ljubostinja khong đuoc xay dung giong nhu cac tu vien truong phai Morava khac, nguyen lieu đa ep goi ra cac cong trinh thoi đai ay o Gracanica, Hilandar va Banjska.
Ung ho cho gia thuyet Ljubostinja ra đoi som nhat nam 1381 la nhung phat hien mot so lop bich hoa co phan tren gian giua va cot đa nien đai 1402 khi tu vien chinh thuc mo cua. Vinulovic lai cho rang đay khong phai la bang chung hop le phu nhan Milica la nguoi sang lap, vi khong co gi la khi cac tu vien o Serbia co nhung buc tranh đuoc ve đe len nhieu lan (nhu Sopocani va Visoki Decani), nhat la khi đang tien hanh thi phai tam dung vi ly do nao đo (o đay la do chien tranh: Tran Kosovo).
Mat khac, cac nha nghien cuu đat nghi van ve thuc te la sau Tran Maricka (1371), despot Jelena (nu tu Jefimija) đa đen trieu đinh Lazarevic tai Krusevac. Ho cho rang ba tro thanh nu tu tai Ser sau khi chong tu tran. Ba chu yeu song tai Ljubostinja, con Milica mai ve sau moi đen đo tu hanh. Ho cung nhan thay thi hai Jefimija nam trong quan tai nguoi sang lap, cau hoi la lieu mot nha cam quyen thong tri (Milica) lai cho phep chon nguoi khac trong lang mo cua minh hay khong. Tuy vay, nhung ghi chep cua Konstantin Triet gia đuong thoi cho thay tam quan trong cua Jefimija tai trieu đinh Lazarevic, ve anh huong khi nuoi day con cai quy toc, chu yeu la Jelena Balsic.
Truoc khi biet Jefimija tho hon Milica, nguoi ta tin rang Milica danh ngoi mo cua minh cho nguoi ban than nhat đa qua đoi truoc. Voi phat hien Milica qua đoi nam 1405, con Jefimija song đen nam 1406 tham chi đau nam 1407, cau hoi la tai sao Jefimija khong đat Milica vao quan tai nguoi sang lap. Nha su hoc nghe thuat Danica Popovic cho rang khi ay quan tai cung chua xong, ma chi đuoc hoan thien sau đo, cung thoi điem voi thanh đuong đa bi pha huy. Peric phan đoi khi so sanh đo trang tri va vat lieu gian giua voi narthex đeu thay giong nhau, ro rang khong phai narthex đuoc dung sau ma la cung thoi điem. Theo Srđan Đuric, đen the ky 18, thi hai cong nuong Milica đuoc chuyen tu lang mo tay nam cua gian giua đen phan đong bac narthex ngay duoi buc bich hoa nguoi sang lap.
Nhieu tac gia lap luan rang khong đuoc bo qua tinh than ton giao, tren thuc te la ca hai phu nu quy toc đeu đa đi tu, tham chi phat nguyen loi the Shima lon, tu ep minh vao đoi song tu vien kho hanh va nghiem khac, ho khong con rang buoc voi nhung vat chat giau co hay quyen luc, nen cang khong can lang mo cau ky nao đe an tang. Khi mo quan tai Milica đau the ky 20, cac nha nghien cuu thay thay vi pham phuc hoang hau cung trang suc vuong mien, cong nuong chi co ao choang đen giong mot nu tu thuc su. Tuy nhien, cac su gia cung đong y rang tu tren quan điem phap ly nha nuoc va trieu đai, van chua ro tai sao va lieu cong nuong Milica co quyet đinh khong an tang minh ben canh Hoang than Lazar hay khong. Mot cau hoi khac đat ra la trong ba quan tai đo thi cai nao la noi tung luu giu thanh tich Thanh Petka giai đoan nam 1400-1407.


Lang mo va thanh đia Nam 1888, nha van du khao va khao co hoc Ao-Hung Felix Kanitz đen tham Ljubostinja va phat hien quan tai canh buc tuong phia nam đa đuoc mo ra, tim thay ba bo xuong nguoi nha Nemanjic trong đo. Do giai thoai lien quan đen can ham bi mat, nhung ke san kho bau đa đao boi xuyen vao đe tim kiem. Khi Bo Giao duc tiep quan viec cham soc co vat, Mihailo Valtrovic tan dung ngay nhung đuong ham đao trom đo tien hanh khao cuu nam 1904. Cuoc khai quat Ljubostinja nay đuoc coi la khoi đau lich su đieu tra khao co hoc Trung Co va an tang hoang gia tren lanh tho Serbia.
Nhung thong tin ghi nhan trong chuyen khao co đuoc đuoc xuat ban tren tap chi Starinar nam 1906. Valtrovic đa phat hien ra hai ngoi mo trong hanh lang, mot trong so đo dai 2,58 met, rong 1,17 met va sau 1,67 met. Đuric viet rang đay chinh xac la mo Cong nuong Milica, vi thoi đo quy đinh mo hoang gia đuoc xay dung trong gian giua, thi hai ba đuoc chuyen vao quan tai moi vao cuoi the ky 18.
Tu vien truong Sevastijan Putnik cung đe lai ghi chu ve nhung ngoi mo trong tap sach nho nam 1927. Ong ghi chep viec dan chung tung tin rang thi hai Stefan Lazarevic nam trong quan tai nguoi sang lap, nhung đieu nay khong the co đuoc vi khi mo mo ra khong thay xuong trong đo (nhung cung khong biet ai mo va mo khi nao). Putnik co đe cap đen chiec ruong nho tren quan tai nay, ben trong luu giu xuong cac thuong phu Serbia la Danilo, Nikodim va Thanh Prohor xu Pcinja.
Nam 1966, Ljubostinja đuoc khao sat va nghien cuu voi quy mo lon nhat. Đoi khao co su dung đau do doc theo mat bac thanh đuong, đat đen đo sau chon mong (0,9-1,2 met). Tu đo phat hien ra mot so ngoi mo song song, nha khao co hoc Mirjana Ljubinkovic khai quat đuoc tong cong 10 bo xuong. Tat ca cac bo xuong đeu khoanh tay truoc nguc, duy nhat mot thi hai lon nguoc voi đau huong ve phia đong con chan huong ve tay. Mot bo xuong co bay hat ngoc trai trang duoi tay. O phia nam gian giua, đoi dien voi mo Cong nuong Milica, Ljubinkovic phat hien ra ngoi mo khac duoi san, trong đo co mot so rang va manh da, vun thanh đong. Khong thu nhan đuoc bang chung nao chung to gia thuyet ton tai nha tho nguyen thuy ban đau danh cho Thanh Stefan.
Nghien cuu nam 1966 cung dan đen viec phat hien them 32 ngoi mo ben trong va xung quanh nha tho, chung to noi đay giong nhu mot thanh đia tuong niem cong đong tu si va gioi quy toc Serb đa suy tan. Cac nha khao co xac đinh su sung bai nguoi sang lap o Ljubostinja lien quan đen narthex chu khong nam trong gian giua. Luong lon hai cot phat hien đuoc nay đat trong hang đa phia đong nam cong.
Giai thoai dan gian rat tich cuc đe cao Cong nuong Milica trong thoi goa bua, đe lai nhieu chi tiet hinh anh đay mau sac, bieu tuong, truyen khau va van tu ve viec chuyen thi hai cac anh hung tran Kosovo ve Ljubostinja, Krusevac va Ravanica, tat nhien co the hoi khac nhau. Su thi dan gian Propast carstva srpskoga (Đe che Serb sup đo) ke rang Milica dan đoan tuy tung gom thuong phu, 12 giam muc, linh muc, tu si, pho te va goa phu cac anh hung tu si đen Kosovo. Ho tim kiem va thu thap nhung gi con sot lai cua cac chien binh đa nga xuong. O đo, ba tim thay xac Milan Toplica, IIvan Kosancic, Milos Obilic, thay đau anh minh noi tren mat nuoc, sau cung la tim thay đau Hoang than Lazar. Thuc te la khong mot chi huy quan su noi tieng nao đuoc an tang tai Ljubostinja. Cau chuyen Ljubostinja hoan toan dua tren nguyen mau su thi ve nhung goa phu o Kosovo, đuoc truyen tung va khai thac trong nhieu the ky. Đieu nay co the thay qua ban ballad Smrt majke Jugovica (Cai chet cua me Jugovic) ma thuc ra theo quan điem lich su phai la me cong nuong Milica, nhung van chuong xoa nhoa ma chi coi ba la nhan vat truoc khi đuoc lich su ghi chep lai.
Cac truong lao Arsenije Ljubostinjski, Arsenije Stefanovic, Janicije, Danilo, Venijamin, Sevastijan, Varvara, cac linh muc Nikon va Damjan, chi em Evgenija va Antonija, va nhieu nguoi khac đa ghi dau an trong lich su tu vien, đuoc chon cat trong nghia trang cua tu vien.


Đia điem khao co Du khong phai la khu khao co chinh thuc, dien tich hep quanh Ljubostinja tao thanh mot vong cac đia điem lien quan đen hau ky co đai hoac thoi ky Co Đoc giao so khai phia nam Sumadija va luu vuc Đai Morava.
Tren đoi Tatarna phia tay tu vien co nhung dau tich cua thi tran Grabovac thoi Trung co, goi đon gian la thi tran Jerina. Thi tran đuoc thanh lap vao the ky 6 duoi thoi tri vi cua Hoang đe Justinianus, đen thoi Nemanjic thi đuoc cai tao lai. Tuong đoi gan tu vien la cac đia điem khao co thi tran Zupanjevac gom phuc hop cung đien lon thoi Trung co, cung nhu di chi Gradiste o Donji Dubic rat co the tu thoi Hoang đe Justinianus. Vung phu can tu vien con co hai di chi khac cung ten Gradac o Brezovica va Riđevstica. Cach khong xa, giua cac lang Pocekovina va Donji Ribnik co di chi co xua Grabak.
Tren đoi Kamađore phia đong bac, hien con sot lai nha tho nho ma dan gian goi la Trebnica. Tuong truyen cong nuong Milica xay nha tho nay đe mot linh muc o đo, khi can se đen Ljubostinja lam phung vu va giai toi cho cac nu tu. Cung phia tren Ljubostinja, tren đoi Veternik co nha tho khac goi la Crkvina. Tren đoi Bogdan co nha nguyen Jug-Bogdan, tuong truyen thi truong Toplica thuong ghe qua khi đi tham vuon nho. Peric luu y trong Chien tranh the gioi thu nhat co cay cau tu Trstenik bang qua Zapadna Morava đen Ljubostinja con dau vet trong long song, dan lang đa pha đi lay go xay nha. Khi khai thac đa, mot bo xuong nguoi hoan chinh đa đuoc phat hien voi ham bi đinh vao mong tuong bang mau sat. Tuong truyen nguoi nay noi xau lanh chua nen moi bi trung phat nhu vay.
Trong cong cua tu vien co mot cai gieng thoi trung co khong ro nguon goc. Dan quanh vung van goi la Gieng cua hoang hau Milica. Cac phat kien khao co xac đinh cuoc song con nguoi đa dien ra lien tuc tu thoi co đai khong chi vung xung quanh ma con trong chinh khu đien trang Ljubostinja. Di vat khao co tim thay la cac đong denarii tu thoi Cong hoa La Ma nam 82 TCN.


Nhung ngay Jefimija Tu nam 1971, tai Trstenik va cong tu vien Ljubostinja dien ra su kien Nhung ngay Jefimija keo dai ba ngay danh rieng cho thi ca Serbia, chu yeu la cac cay but nu. Tai lan đau tien ngay 19-22 thang 6 nam 1971, ba trong so nhung thi gia lon nhat Nam Tu Desanka Maksimovic, Mira Aleckovic va Vesna Parun đoc tho truoc cong tu vien. Nam sau, đoi ten thanh Ngay thi nhan va tho theu, nhung đen nam 1973 thi bi huy bo vi ly do chinh tri. Nam 1991, ngay nay đuoc hoi sinh đe ton vinh su sang tao cua phu nu trong hoi hoa, theu may, tho ca va nhung linh vuc khac. Le hoi khong the thieu đem tho nhac Jefimija i cast, trong đo theo thong le, mot nu dien vien se đoc bai Ca tung Hoang than Lazar. Nam trong khuon kho su kien con co giai thuong Jefimija vez trao cho thanh tuu tho hay nhat.
Mot giai thuong khac co lien quan đen Ljubostinja du khong phai ngay tai tu vien, Huan chuong Ljubostinjska rozeta (Hoa hong Ljubostinja) la su cong nhan cao nhat cua thi tran Trstenik.


Hinh anh Xem them Ghi chu Chu thich Thu muc Lien ket ngoai Tu vien o Serbia: Ljubostinja (tieng Serbia)
Giao phan Krusevac: Ljubostinja Luu tru ngay 10 thang 3 nam 2022 tai Wayback Machine (tieng Serbia)