Richard Stuart Linklater (; sinh ngay 30 thang 7 nam 1960) la mot đao dien, bien kich va nha san xuat đien anh nguoi My. Ong noi tieng voi nhung bo phim chu yeu xoay quanh van hoa ngoai o va nhung hieu ung khi thoi gian troi đi. Nhung tac pham noi bat cua Linklater gom co Slacker (1990) va Dazed and Confused (1993); bo ba tac pham lang man Before – Before Sunrise (1995), Before Sunset (2004) va Before Midnight (2013); phim lay đe tai hai–ca nhac School of Rock (2003); hai bo phim hoat hinh Waking Life (2001) va A Scanner Darkly (2006); tac pham chinh kich đe tai tuoi moi lon Thoi tho au (2014); va phim hai Everybody Wants Some!! (2016).
Nam 2015, Linklater co mat trong Time 100 – danh sach thuong nien cong bo 100 nhan vat giau anh huong nhat the gioi. Ong đuoc biet đen voi phuong phap va loi lam phim mang mau sac rieng biet. Nhieu bo phim cua ong gay đuoc chu y boi loi ke chuyen khong bi go bo vao khuon kho; ngoai ra bo ba phim Before va Thoi tho au đeu co cung mot dan dien vien đuoc ghi hinh trong suot nhieu nam troi.


Xuat than Linklater chao đoi tai Houston, Texas; ong la con trai cua ba Diane Margaret (nhu danh Krieger) – giao vien tai truong đai hoc bang Sam Houston va ong Charles W. Linklater đe III. Ong theo hoc truong trung hoc Huntsville tai Huntsville, Texas vao nam ong hoc lop 9–11; tai đay ong choi bong bau duc cho Joe Clements o vi tri quarterback du bi cho đoi bong đang xep hang 1 toan bang. O nam hoc cuoi cap, ong chuyen đen Truong Trung hoc Bellaire tai Bellaire, Texas vi ong choi bong chay tot hon bong đa va Bellaire co mot huan luyen vien bong chay gioi hon. O tuoi thieu nien, Linklater đa thang giai Nghe thuat va Viet lach Hoc thuat.
Linklater đa theo hoc tai Đai hoc bang Sam Houston (o đay ong van choi mon bong chay), ke đo bo hoc đe đi lam cong nhan tai mot gian khoan dau nam o vinh Mexico. Ong thuong xuyen đoc tieu thuyet tren gian khoan va luc tro ve đat lien, ong nay sinh tinh yeu voi đien anh qua nhieu lan ghe tham mot nha hat kich nghe tai Houston. Luc bay gio, Linklater nhan ra minh muon tro thanh mot nha lam phim. Ong dung tien tiet kiem đe mua mot chiec may anh Super 8, mot cai may chieu va thiet bi bien tap video, roi chuyen đen Austin, Texas. Ong hoc truong cao đang cong đong Austin vao mua thu nam 1984 đe theo hoc nganh đien anh.


Su nghiep = 1985–2000: Nhung nam đau đao dien =
Linklater la nguoi sang lap nen Hoi đien anh Austin cung nguoi đong nghiep lau nam Lee Daniel vao nam 1985. Mot trong nhung nguoi co van cho to chuc tren la George Morris – cuu phe binh gia cua to SoHo Weekly News tung song tai thanh pho New York; ong đa chuyen đen Austin va giang day đien anh tai đay. Linklater đa lam nhieu bo phim ngan trong nhieu nam đe thuc hanh va trai nghiem cac ki thuat đien anh. Cuoi cung, ong hoan thanh xong tac pham phim dai đau tay mang ten It's Impossible to Learn to Plow by Reading Books – đay la tac pham ong ghi hinh bang may Super 8, mat toi 1 nam troi đe quay va mat them 1 nam nua đe bien tap. Bo phim tao nen dau moc quan trong o viec đinh hinh hau het nhung moi ban tam cua Linklater. Trong phim ong su dung phong cach đac trung cua minh la cac chuyen đong may quay o muc toi thieu va it ke chuyen, đong thoi nghien cuu đe tai đi lang thang khong phuong huong cu the nao. Chinh nhung net đac trung rieng nay se đuoc khai pha o muc đo rong hon trong nhung du an tuong lai cua Linklater. Nam 1995, ong giat giai Gau bac cho đao dien xuat sac nhat nho chi đao tac pham Before Sunrise tai Lien hoan phim quoc te Berlin lan thu 45. Du an đien anh ke tiep cua ong, SubUrbia gay nhung y kien trai chieu trong gioi phe binh va cung khong thu đuoc nhieu tien ban ve. Nam 1998, ong nhan xu loi thuc hien bo phim Hollywood đau tien cua minh co tua The Newton Boys; phim gay nen nhung nhan xet trai chieu tu gioi phe binh nhung lai thanh cong o thi truong ban ve.


= 2001–2013: Đuoc thua nhan rong hon =
Voi hai phim rotoscope Waking Life va A Scanner Darkly, ben canh tac pham hai giai thich quan chung nhu School of Rock va ban lam lai cua Bad News Bears, Linklater dan đuoc nhieu nguoi ghi nhan hon. Nam 2003, ong viet kich ban va chi đao voi Rodney Rothman tap thi điem cho mot chuong trinh cua HBO co ten $5.15/hr, noi ve nhung nhan vien nha hang đat muc luong toi thieu. Nam 2004, phim Before Sunset cua Linklater đem ve cho ong mot đe cu Oscar o hang muc Kich ban chuyen the xuat sac nhat. Bo phim Fast Food Nation (2006) la mot ban chuyen the tu cuon sach ban chay cung ten, voi noi dung tim hieu ve anh huong cua nganh cong nghiep đo an nhanh len toan cau va đia phuong. Phim đa xuat sac lot vao vong tranh cu Canh co Vang tai Lien hoan phim Cannes 2006, truoc khi đuoc phat hanh chieu rap lan luot tai Bac My vao ngay 17 thang 11 nam 2006 va tai chau Au vao ngay 23 thang 3 nam 2007. Nam 2013, Before Midnight – bo phim cuoi cung trong chuoi bo ba tac pham Before... cua Linklater đem ve them cho ong mot đe cu Oscar cho kich ban chuyen the xuat sac nhat.


= 2014–nay: Thoi tho au va cac du an khac =
Nam 2014, Linklater cho phat hanh bo phim Thoi tho au sau 12 nam troi lam tac pham nay. Thoi tho au nhan đuoc đong đao loi tan duong tu gioi phe binh, qua đo giup Linklater gianh chien thang cac danh hieu nhu Qua cau vang, Giai đien anh cua gioi phe binh va Đien anh BAFTA o hai hang muc Phim hay nhat va Đao dien xuat sac nhat. Ong con nhan đuoc đe cu Oscar cho đao dien xuat sac nhat lan đau tien, ben canh cac đe cu la Kich ban goc xuat sac nhat va Phim hay nhat.
Trong mot thoi gian, Linklater tung đuoc lien he đe moi chi đao ban lam lai cua The Incredible Mr. Limpet danh cho Warner Brothers. Tuy nhien ong bo du an đe chuyen sang lam mot bo phim tiep noi Dazed and Confused, lay nhan đe la Everybody Wants Some!!, voi su ho tro tu Annapurna Pictures va đuoc Paramount phan phoi tai Bac My. Phim ra rap vao thang 3 nam 2016 va đuoc gioi phe binh đon nhan rat tich cuc, nhung phim lai khong the lam hoa von 10 trieu USD va ket qua chi thu ve 4,6 trieu USD.
O nua sau cua thap nien 2010, Linklater đa viet kich ban kiem đao dien bo phim Last Flag Flying voi su tham gia dien xuat cua Bryan Cranston, Laurence Fishburne va Steve Carell. Tac pham đuoc xem la phan ke tiep cua phim The Last Detail (1973) do Hal Ashby lam đao dien. Phim bat đau bam may vao thang 11 nam 2016 va ra rap vao ngay 3 thang 11 nam 2017. Ke đo, Linklater đao dien phim Where'd You Go, Bernadette dua tren cuon tieu thuyet cua Maria Semple va san xuat boi Annapurna Pictures.
Nam 2019, co nguon tin cho hay Linklater se bam may tac pham chuyen the tu vo nhac kich Merrily We Roll Along cua Stephen Sondheim. Phim đuoc ghi hinh trong nhieu nam lien giong Thoi tho au, nhung lai đuoc dung theo trat tu đao nguoc giong nguyen tac nhac kich.


= Loi đao dien =
Nguon cam hung cho nhung tac pham cua Linklater chu yeu dua tren kinh nghiem cua ong luc thuong thuc bo phim Raging Bull:

Ben canh đo, ong con chiu anh huong tu nhung nha lam phim nhu Robert Bresson, Ozu Yasujiro, Rainer Werner Fassbinder, Josef Von Sternberg va Carl Theodor Dreyer. Nhieu bo phim cua Linklater, chang han nhu Slacker, Dazed and Confused va Before Sunrise lay boi canh chi dien ra trong mot ngay. Nhung bo phim ke tren co it tinh tiet cheo lai, thay vao đo xoay sau hon vao nhung tuong tac giua nguoi voi nguoi, chung thay đoi theo thoi gian va hoan canh. Ethan Hawke va Matthew McConaughey la nhung dien vien thuong gop mat trong cac bo phim cua Linklater. Ngoai ra con co nhieu dien vien khac đong trong hai phim cua ong tro len nhu Jack Black, Julie Delpy, Ellar Coltrane, Adam Goldberg, Parker Posey, Rory Cochrane, Greg Kinnear, Patricia Arquette va Laurence Fishburne.


Đoi tu Linklater đinh cu tai Austin, Texas va tu choi sinh song hay cong tac tai Hollywood trong bat ki khoang thoi gian dai nao. Ong đa o chung voi Christina Harrison tu nhung nam 1990. Nam 1994 cap đoi đon be gai đau long, đen nam 2004 lai co mot cap gai sinh đoi. Co con gai ca Lorelei Linklater tung đong Thoi tho au trong vai chi cua nhan vat chinh.
Linklater la mot nguoi an chay tu nhung tuoi 20. Nam 2015, ong giai thich ve loi song an kieng cua minh trong mot bo phim tai lieu đuoc lam theo kieu Thoi tho au cho to chuc People for the Ethical Treatment of Animals.


Danh sach phim = Đien anh =


 Vai tro chinh  = Nhung tac pham khac =


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc
Richard Linklater tren DMOZ
Richard Linklater tren IMDb