Cong nghe nguoi nhanh (tieng Anh: rapid cooling, melt-spinning) hay con đuoc goi la phuong phap lam lanh nhanh hoac toi nhanh (rapid quenching) la mot cong nghe luyen kim dung đe che tao cac bang hop kim hoac kim loai vo đinh hinh bang cach lam lanh nhanh hop kim nong chay voi toc đo thu nhiet rat lon (tu 104 K/s đen 107 K/s). 


Nguyen tac chung Toc đo lam lanh đuoc xac đinh bang cong thuc:

  
    
      
        
          R
          
            C
          
        
        =
        
          
            
              
                T
                
                  m
                
              
              −
              
                T
                
                  c
                
              
            
            
              Δ
              t
            
          
        
      
    
    {\displaystyle R_{C}={\frac {T_{m}-T_{c}}{\Delta t}}}
  

voi 
  
    
      
        
          T
          
            m
          
        
        ,
        
          T
          
            c
          
        
      
    
    {\displaystyle T_{m},T_{c}}
  
 lan luot la nhiet đo cua hop kim nong chay, va nhiet đo cua moi truong lam lanh, 
  
    
      
        Δ
        t
      
    
    {\displaystyle \Delta t}
  
 la thoi gian thu nhiet.
Nguyen tac chung cua phuong phap nguoi nhanh la dung mot moi truong lam lanh thu nhiet nhanh cua hop kim nong chay, giu cau truc cua hop kim hoa ran giong nhu trang thai cua chat long (trang thai vo đinh hinh). 

Moi truong lam lanh co the la cac khoi kim loai quay nhanh, hoac cac khi hoa long (nito long, heli long...).
Đe tao cho toc đo thu nhiet rat nhanh, moi truong thu nhiet phai vua co kha nang hap thu nhiet lon đong thoi phai tao sao cho hop kim long chi tiep xuc trong thoi gian rat ngan (toc đo thu nhiet ngan) nham tao ra toc đo lon.


Cong nghe nguoi nhanh tren trong quay Nguyen ly cua phuong phap nay la dung mot trong quay co be mat nhan bong voi toc đo cao lam moi truong thu nhiet cua hop kim nong chay. Hop kim đuoc lam nong chay trong noi nau bang phuong phap nong chay cam ung bang dong đien cao tan. Noi nau đuoc thiet ke đac biet sao cho o khe no co mot khe hep va đat gan sat be mat trong. Dung mot dong khi nen (thuong la cac khi tro đe tranh oxy hoa) thoi hop kim nong chay len be mat trong quay. Vi mieng voi phun đat rat gan mat trong nen hop kim bi dan mong va rat de bi lay nhiet, đong thoi nho trong quay voi toc đo cao nen hop kim vua bi lam lanh nhanh, vua bi dan mong keo thanh bang dai.
Thoi gian thu nhiet trong phuong phap nay rat ngan (ti le nghich voi toc đo quay cua trong) chi co 10−3 đen 10−2 giay nen toc đo lam nguoi co the đat toi tu 104 K/s đen 107 K/s, de dang tao ra cac hop kim vo đinh hinh dang bang mong.

Phuong phap nguoi nhanh đon truc: La phuong phap nguoi nhanh tren trong quay, nhung su dung mot trong quay voi toc đo cao, hop kim đuoc phun tren be mat trong nho voi phun đat sat be mat. Đo day cua bang hop kim phu thuoc vao 2 yeu to la khoang cach tu voi phun đen mat trong va toc đo trong. Phuong phap nay de tien hanh va gia thanh thap nhung co mot nhuoc điem la de xay ra su sai khac ve cau truc cung nhu tinh chat be mat o hai phia cua bang hop kim đong thoi tinh lap lai ve chieu day cua hop kim thuong khong cao.
Phuong phap hai truc: La phuong phap nguoi nhanh su dung 2 trong quay đat tiep xuc voi nhau va quay nguoc chieu nhau. Hop kim đuoc lam lanh giua 2 khe cua be mat trong, vua bi lam lanh vua bi can ep nen co đo day rat chuan xac (chi phu thuoc vao khoang cach giua hai trong va toc đo trong) đong thoi tinh chat o hai be mat sai khac rat thap. Nhung điem kho cua phuong phap nay la tinh đong bo giua hai trong quay.
Điem quan trong cua phuong phap nguoi nhanh la che tao cac trong quay tren mot truc cuc ky chinh xac (đo rung cua be mat trong rat thap, chi co mot vai micromet), đong thoi be mat cua cac trong phai đuoc xu ly rat sach va nhan. Cac trong thuong đuoc che tao bang cac kim loai co kha nang thu nhiet nhanh va it bi oxy hoa. Hai loai vat lieu pho bien đuoc dung la đong va molipđen. Đe che tao cac bang hop kim đac biet chua cac kim loai de bi oxy hoa, nguoi ta co the đat ca he trong moi truong bao ve (đuoc hut chan khong cao, va đuoc nap cac khi bao ve).


Lich su Phuong phap nguoi nhanh lan đau tien đuoc xay dung vao nam 1960 boi nhom cua Pol Duwez (P. Duwez, W. Klement Jun, R,H. Willens) o Vien Cong nghe California (Caltech), che tao thanh cong mot loat hop kim Eutectic vo đinh hinh nhu AuSi, AgCu, AgGe...


Ung dung cong nghe Cong nghe nguoi nhanh hien đang đuoc ung dung rat rong rai đe che tao cac hop kim dang bang mong co cau truc vo đinh hinh. Uu điem cua no la đon gian, gia thanh re va ket hop mot cach lien tuc cac cong đoan cua ky thuat luyen kim nen de dang đuoc trien khai o quy mo cong nghiep. Ngay nay, phuong phap nguoi nhanh van la mot phuong phap pho bien su dung trong ca nghien cuu khoa hoc va cong nghe vat lieu, cung nhu trong cong nghiep san xuat vat lieu vo đinh hinh. Tinh huu ich cua cong nghe nay dan đen viec thuat ngu "nong chay-quay" (tieng Anh la melt-spinning) đuoc dung la "phuong phap nguoi nhanh". 
Ngoai viec che tao hop kim vo đinh hinh, no con la mot phuong phap tuong tu nhu phuong phap can lanh nen con đuoc dung đe che tao cac bang kim loai, hop kim mong. Trong cong nghiep, phuong phap nay co the che tao cac bang hop kim (ca vo đinh hinh va khong vo đinh hinh) co chieu rong hang met va chieu dai hang vai chuc met voi đo day tu mot vai micromet đen vai chuc hoac vai tram micromet.
Nhuoc điem cua no la chi cho phep che tao cac hop kim vo đinh hinh o dang bang mong, ma khong the tao ra cac hop kim vo đinh hinh dang khoi.


Tham khao H. Jones, "A perspective on the development of rapid solidification and nonequilibrium processing and its future", Mater. Sci. Eng. A 31 (2001) 11-19.
P. Duwez et al. "Non-crystalline Structure in Solidified Gold–Silicon Alloys", Nature 187 (1960) 869-870
P. Duwez et al. "Continuous Series of Metastable Solid Solutions in Silver-Copper Alloys", J. Appl. Phys. 31 (1960) 1136–1137
P. Duwez et al. "Metastable Electron Compound in Ag-Ge Alloys", J. Appl. Phys. 31 (1960), p. 1137


Tham khao