Thu tuong Anh, Sir Winston Churchill qua đoi vao ngay 24 thang 1 nam 1965, o tuoi 90. Đam tang cua ong la đam tang cap quoc gia đau tien danh cho mot thanh vien khong phai la hoang gia Anh ke tu đam tang cua Edward Carson vao nam 1935. Tinh đen nam 2020, đay la đam tang cap quoc gia gan đay nhat o Vuong quoc Anh. Le tang chinh thuc keo dai trong bon ngay. Ke hoach cho tang le cua ong đuoc len ke hoach tu tan 12 nam truoc khi Churchil qua đoi. No đuoc khoi xuong sau con đot quy cua Churchill nam 1953 khi ong đang trong nhiem ky hai nam giu cuong vi Thu tuong Anh. Sau nhieu lan sua đoi, ke hoach chinh thuc đuoc ban hanh vao ngay 26 thang 1 nam 1965, hai ngay sau khi ong qua đoi.
Theo sac lenh cua Nu hoang Elizabeth II, thi hai ong quan tai Cung đien Westminster trong ba ngay, bat đau tu ngay 26 thang 1. Vao ngay 30 thang 1, tang le chinh thuc đuoc to chuc tai Nha tho St Paul. Tu nha tho, thi the đuoc van chuyen bang thuyen doc theo song Thames đen ga Waterloo, kem theo loi chao cua quan đoi. Vao buoi chieu, Churchill đuoc chon cat tai Nha tho St Martin o Bladon, noi an nghi cua to tien va anh trai ong. Tang le co su tham du cua đai dien 120 quoc gia, gom 6.000 nguoi, bao gom Nu hoang Elizabeth, hon 1.000 nhan vien canh sat va an ninh, chin ban nhac quan đoi, 18 tieu đoan quan đoi, 16 may bay chien đau Electric Lightning cua Khong quan Hoang gia Anh, mot chiec thuyen đac biet MV Havengore va mot chuyen tau hoa đuoc đat theo ten ong. Co 321.360 đa đen chung kien buoi le va hon 350 trieu nguoi xem truc tiep qua cac phuong tien truyen thong, bien đam tang nay thanh Le Quoc tang lon nhat trong lich su Anh Quoc.


Boi canh va ke hoach tang le Đuoc binh chon la nguoi Anh vi đai nhat trong mot cuoc tham do cua BBC nam 2002, Nhan dan Anh nho đen Ngai Winston Churchill khi ong con lanh đao đat nuoc (cung quan Đong minh) gianh chien thang voi tu cach la Thu tuong cua Vuong quoc Anh trong The chien thu hai. Vao thang 6 nam 1953, trong nhiem ky thu hai cua minh, ong gap phai mot con đot quy nghiem trong tai bua tiec toi o pho Downing. Churchill nga guc va bi liet mot phan co the. Gia đinh vi Thu tuong đa giu kin bi mat nay. Trong so it nguoi đuoc thong bao, co Nu hoang Elizabeth II, nguoi moi len nham chuc chi mot nam. Ba đa chi thi cho Bernard Fitzalan-Howard, Cong tuoc xu Norfolk, voi tu cach la Nguyen soai, nguoi chuyen phu trach cu hanh tang le cua nha nuoc, chuan bi trong truong hop xau nhat, đe cai chet cua ong "xung voi vi tri va tam voc cua ong trong lich su". Mot ke hoach ti mi va bi mat mang ten Ke hoach Hope Not ra đoi. Mac du vay, Churchill van song trong 12 nam tiep theo. Trong thoi gian đo, ke hoach lien tuc đuoc sua đoi. Cac tai lieu cuoi cung co tieu đe State Funeral of the Late Sir Winston Leonard Spencer Churchill, K.G., O.M., C.H đuoc ban hanh vao ngay 26 thang 1 nam 1965, hai ngay sau cai chet cua Churchill. Nhung tai lieu nay chi đao toan bo qua trinh tang le, tu nhung chi tiet lon đen nhung chi tiet nho nhat.


Qua đoi Churchill qua đoi vao sang chu nhat ngay 24 thang 1 nam 1965 tai nha rieng cua ong o so 28, đuong Hyde Park Gate, London. Bac si cua ong, Baron Moran, tuyen bo ve cai chet vao luc 8 gio 35 phut sang. Ke tu nam 1949, Churchill trai qua tam con đot quy. Đen lan cuoi cung, ngay 15 thang 1 nam 1965, ong roi vao trang thai hon me. Truoc luc lam chung, Churchill danh nhung loi tran troi cuoi cung cho con re Christopher Soames: "Bo met moi voi moi thu". BBC tuyen bo Churchill qua đoi vao luc 9 gio sang. Biet tin, Nu hoang ngay lap tuc gui thu chia buon toi Phu nhan Churchill. Trong thu, ba xuc đong:

The gioi tro nen đang thuong hon boi su mat mat cua nhung con nguoi tai tu nhieu phia, trong khi su song con cua đat nuoc nay va cac quoc gia chi em cua Khoi thinh vuong chung, truoc nguy co lon nhat tung đe doa ho, se la mot ky niem bat diet cho nguoi lanh đao tai ba, voi tam nhin va long can đam bat khuat.

Mot ngay sau cai chet cua Churchill, Ha vien Anh đa vinh danh ong.


Le tang = Le tang =
Le tang bat đau vao ngay 26 thang 1 nam 1965. Luc 8 gio 30 phut, canh sat va nhan vien an ninh đa đam nhan vi tri cua ho trong nhung gi to Daily Telegraph bao cao la "hoat đong an ninh rong lon nhat cua loai hinh nay tung đuoc thuc hien o Anh." Luc 9 gio 15 phut, thi the cua Churchill đuoc chuyen tu nha rieng đen Hoi truong Westminster va quan tai đo. Quan tai ong đuoc Nam tuoc Cobbold, Ngai Chamberlain cung cac thanh vien gia đinh khuan vac. Thi the ong đat trong mot nha tang canh Phu nhan Churchill va Ba tuoc Marshall. Vao luc 9 gio toi, ca truc đau tien bat đau trong hoi truong do đoi ve binh Grenadier va Coldstream đam nhiem. Trong nhung ngay tiep theo, Hai quan Hoang gia va nam trung đoan linh gac cung thay phien nhau.
Hoi truong Westminster mo cua 23 gio moi ngay tu 26 đen 29 thang 1 va danh rieng mot gio đe lam cong tac ve sinh. Hang đoi vao vieng Churchill keo dai toi hon mot dam. Co 321.360 nguoi đa đen đe bay to su tiec tuong va kinh trong danh cho nguoi anh hung tran mac.


= Chuong trinh tang le =
Buoi le chinh thuc bat đau vao ngay 30 thang 1, mo đau bang nghi thuc rung chuong o toa thap Big Ben luc 9 gio 45 phut. Đong ho sau đo tat tieng trong suot ca ngay. Chin muoi phat sung than cong đa đuoc ban vao Cong vien Hyde đe đanh dau chin muoi nam cuoc đoi cua Churchill. Co quan tai nam trang trong tren mot khau đai bac, phu co Lien hiep Anh. O tren cung la phu hieu cua Order of the Garter nam tren lop nem đen. Quan tai đuoc mot nhom gom tam linh canh tu Tieu đoan linh gac so 2 khuan đi khoi hoi truong. Le ruoc linh cuu bat đau bang mot hoi trong cua Hai quan Hoang gia va sau đo đuoc dan dat boi Khong quan Hoang gia va linh gac. Theo sau khau đai bac la Phu nhan Churchill tren chiec xe ngua cung Nu hoang. Con trai Churchill la Randolph Churchill đi bo, phia sau la cac thanh vien gia đinh va thu ky rieng cua Churchill. Co quan tai lan banh qua Whitehall, Quang truong Trafalgar, The Strand, Đuong Fleet roi len Đoi Ludgate. Mot ban nhac dieu hanh gom co ba si quan va 96 binh si cua Tieu đoan 2 Scots Guards. Bieu ngu cua cac phong trao khang chien Đan Mach đa đuoc ha thap tai Đai ki niem. Tong cong 2.500 binh si va thuong dan đa tham gia vao đam ruoc, trong khi phan nua nhung binh linh xep hang tren đuong pho. Bon nhan vat cao cap cua luc luong Queen's Royal Irish Hussars đuoc giao nhiem vu mang huy chuong, phu hieu va vat trang tri cua Churchill.
Sau mot gio, dich vu đuoc to chuc tai Nha tho St Paul. 3.500 nguoi tham du, bao gom Nu hoang, nguoi thuong khong tham du đam tang cua thuong dan. Co 12 nguoi ho tang trong nha tho, bao gom Louis Mountbatten, Earl Mountbatten cua Mien Đien, Thu tuong Uc Robert Menzies, va cuu Thu tuong Anh Clement Attlee, Anthony Eden va Harold Macmillan. Đo la tap hop lon nhat cua cac nha lanh đao trong lich su cho đen tang le nam 2005 Giao hoang John Paul II, voi cac quan chuc tu hon 112 quoc gia tham du. Khach moi bao gom Tong thong Phap Charles de Gaulle, Thu tuong Canada Lester B. Pearson, Thu tuong cua Rhodesia Ian Smith, cuu Tong thong Hoa Ky Dwight D. Eisenhower, va nhieu nguyen thu quoc gia va chinh phu khac trong qua khu va hien tai, va cac thanh vien cua nhieu gia đinh hoang gia. Ngai Robert Menzies, khi đo la Thu tuong Khoi thinh vuong chung lau nhat, nguoi quen biet Churchill trong thoi chien, đa to long kinh trong voi đong nghiep cua minh nhu mot phan cua chuong trinh tang le, cung nhu Tong thong Eisenhower. Nhung bai thanh ca yeu thich cua Churchill đa đuoc hat, bao gom ca "The Battle Hymn of the Republic".
Trong le ta on, Menzies đoc mot bai đieu van:

Trong toan bo lich su cua cuoc Chien tranh the gioi thu hai, toi tin rang, vao mot dip khi mot nguoi, voi tri tuong tuong cao vut, ngon lua bung chay va kha nang vo song đe truyen no cho nguoi khac, đa gat hai đuoc mot chien thang quan trong khong chi cho cac Luc luong (vi co nhieu anh hung trong nhung ngay đo) ma con cho tinh than tu do cua con nguoi. Va vi vay, vao ngay nay, chung toi cam on ong, va cam on Chua vi đa sinh ra ong."


= An tang =

Sau tang le tai nha tho, linh cuu cua Churchill đuoc đua đen Thap Luan Đon. Nhom khuan vac đi cung voi đoi ken 60 nguoi. Phao binh Hoang gia đa ban 21 phat đai bac, thua nhan vi tri cua Churchill (voi tu cach la nguoi đung đau chinh phu va Nguoi cai quan phia bac cua Cang Cinque). Đoan ruoc di chuyen đen Ben tau Festival, noi quan tai đuoc đua len tau MV Havengore. Khi quan tai cua ong đi qua song Thames, hon 36 nguoi cap ben đa ha can cau cua ho cung tieng chao khi tau đi qua. Đay la mot đieu khong ngo đen. Muoi sau may bay chien đau Electric Lightning cua Khong quan Hoang gia Anh cung bay phia tren theo đoi hinh khi chiec thuyen ra khoi.
Tu Ga Waterloo, quan tai đuoc chuyen cho bang mot chuyen tau đuoc chuan bi đac biet, đau may cua no đuoc đat ten la Winston Churchill, đen điem đen cuoi cung o Oxfordshire. Xe tang so S2464S đuoc danh rieng cho chuyen tau tang le nay. Tren cac canh đong doc theo tuyen đuong, va tai cac ga ma tau đi qua, hang ngan nguoi đung trong im lang đe bay to su kinh trong cuoi cung cua ho. Churchill đuoc đua ve Nha tho St Martin trong vong tay gia đinh va an tang tai mot ngoi mo gan cha me va anh trai.


Lanh đao tham du Tang le cua Churchill ghi nhan so luong tham du lon nhat cua cac nha lanh đao the gioi tai thoi điem đo, bao gom đai dien cua 112 quoc gia va nhieu to chuc tham du, bao gom 4 vi vua, 2 nu hoang, 40 nha lanh đao the gioi va 10 cuu lanh đao. Nguoi vang mat đang chu y duy nhat la Lyndon B. Johnson, Tong thong Hoa Ky, luc bay gio đang duong benh. Đai dien chinh thuc cua Hoa Ky la Earl Warren, Chanh an Hoa Ky. Trung Quoc la quoc gia duy nhat khong cu đai dien đen du đam tang.

 U Thant, Tong thu ky Lien Hop Quoc
 Jean Rey, Chu tich Uy ban Chau Au
 Elizabeth II, Nu hoang Anh + Thu tuong Harold Wilson
 Charles de Gaulle, Tong thong Phap
 Kishi Nobusuke, cuu Thu tuong Nhat Ban


Di san Khi Phu nhan Churchill chuan bi ve ngu, ba ke voi con gai Mary rang: "Đo khong phai la mot đam tang, Mary - đo la mot chien thang lon."
Tieu đoan Digest Linh gac Scotland bao cao rang: "Khong nghi ngo gi nua, Le Quoc tang ngay 30 thang 1 la cuoc dieu hanh cam đong nhat ma phan lon tieu đoan đa tung tham gia hoac quan sat. Voi thoi gian hoan hao, dien tap chi tiet va pham gia cao hon tat ca đa ket hop lai đe bien no thanh mot dip đang tu hao va tuyet voi." 
Trong vong mot tuan, hon 100.000 nguoi đa đen vieng mo ong. Vao nam 1998, bia mo cua Churchill đa phai đuoc tu bo do so luong lon du khach trong nhung nam qua đa lam xoi mon no va khu vuc xung quanh. Mot tam bia moi đuoc dung len vao nam 1998 trong mot buoi le co su tham gia cua cac thanh vien cua gia đinh Spencer-Churchill.
Boi vi đam tang dien ra vao ngay 30 thang 1, cung la ngay ky niem ngay sinh cua Franklin D. Roosevelt, nguoi dan o Hoa Ky đa đanh dau no bang cach to long ton kinh tinh ban cua Churchill voi Roosevelt. Nhung nguoi tham du mot dich vu tai mo cua Roosevelt gan nha cua ong o Hyde Park, New York, đa nghe cac dien gia ke ve su trung hop trong ngay thang cua hai nha lanh đao vi đai đa chia nhau van menh lich su.


Di chuc Vao ngay 9 thang 2, tai Luan Đon, ban sao chung thuc di chuc đa đuoc trao cho vo Churchill, con gai Mary Soames va John Rupert Colville, voi muc đinh gia cho di chuc la 304.044 bang Anh, tuong đuong £7.435.809 nam 2023.


Xem them Đam tang cua Margaret Thatcher


Tham khao