Ta Huyen (chu Han: 謝玄; 343-388), ten tu la Au Đo (幼度), la đai tuong nha Đong Tan trong lich su Trung Quoc, nguoi Duong Ha, Tran quan, nay la huyen Thai Khang, tinh Ha Nam, Trung Quoc. Ten tuoi ong gan lien voi tran Phi Thuy noi tieng.


Thoi tre Ta Huyen la chau cua te tuong Ta An nha Đong Tan, cha ong la An tay tu ma Ta Dich lam quan duoi truong Hoan On, chi gai ong la Ta Đao Uan noi tieng tho van. Tu thuo nho ong đa to ra la nguoi thong minh.
Thoi Đong Tan, nha Tan suy yeu phai rut ve Giang Nam, mien bac Trung Quoc bi cac nuoc Ngu Ho chiem đong.
Khi truong thanh, Ta Huyen to ra la nguoi co chi lon. Du đuoc nhieu noi chieu dung nhung cuoi cung ong nhan phuc vu duoi truong đai tuong Hoan On. Sau đo, ong đuoc lam tu ma duoi quyen tuong Hoan Hoat (cung ho va duoi quyen Hoan On) tai Nam Quan, chuyen trach phong bien cuong phia bac.


Đuoc ong tien cu Luc đo vua nuoc Tien Tan la Phu Kien đa lam chu toan mien bac Trung Quoc, muu tieu diet Đong Tan đe thong nhat toan quoc. Phu Kien chia quan cho cac tuong đi đanh pha bien gioi Đong Tan.
Trieu đinh nha Tan hop ban cu nguoi mang quan ra chong giu. Moi nguoi tranh luan mai, cuoi cung Ta An tien cu Ta Huyen. Trung thu lang Hi Sieu von bat hoa voi Ta Huyen nhung khi nghe Ta An tien cu Ta Huyen lai to ra rat mung ro, khen ngoi Ta An.
Tan Hieu Vu đe ben trieu Ta Huyen vao cung, phong lam Kien Vu tuong quan, thu su Duyen chau, lo viec quan su Quang Lang, Tuong Giang, Lam Giang, tran thu Giang Lang. Ta Huyen nhan lenh xong ben chieu mo binh si,lay Luu Lao Chi lam Tham quan, to chuc thanh "quan Bac phu" vi khi đo quan Tan đang rat thieu luc luong chien đau.Vi ve sau Ta Huyen kiem lanh Tu Chau đong o Kinh Khau (Giang To),nguoi thoi Tan thuong goi Kinh Khau la Bac Phu tu đo co danh hieu quan Bac Phu.
Ong tuyen lua so đong la nhung nguoi nong dan chay nan tu phuong bac ve. Nhung nguoi nay phai bo que huong, tha huong cau thuc nen rat nong long chien đau đe gianh lai mien bac, tro lai que cu.


Giai vay hai thanh Thang 2 nam 378, vua Tien Tan la Phu Kien cong pha Tuong Duong. Ta Huyen mang quan đi cuu vien, nhung chua đen noi thi Tuong Duong đa mat. Tuong giu thanh la Chu Tu bi quan Tan bat song.
Phu Kien sai đai tuong Banh Sieu dan 7 van quan đi cong pha Banh Thanh. Ta Huyen nghe tin lai mang 1 van quan đi cuu ung. Tren đuong đi, mot mat ong sai tuong Đien Hoanh đen Banh Thanh, bao cho quan trong thanh biet vien binh sap đen cuu đe yen tam giu thanh, mat khac ong chia quan đi cuop quan trang cua Banh Sieu o Thanh Luu. Phu Kien lo lang ben ra lenh cho Banh Sieu ve lo bao ve quan nhu. Cac tuong Tan trong Banh Thanh la Đai Đon va Đai Loc hop binh pha vo vong vay ra ngoai.
Nam 379, Banh Sieu va Cau Nan lai mang quan đanh Đong Tan, lan luot chiem Vu Thai va Hoai Am. Quan Tan thua tran, tuong Mao Tao tu tran con Mao An bo chay. Quan Tan tap trung 3 van quan đanh Tam A. Ta Huyen xuat phat tu Giang Lang đi cuu, đanh nhau voi quan Tan o Bach Ma Đuong, đanh lui quan Tan, chem tuong Đo Nhan. Tam A đuoc giai vay.
Sau chien thang nay, trieu đinh phong ong lam Quan quan tuong quan, thu su Tu chau, Đong Hung quan hau.


Đai chien Phi Thuy Du chua chiem đuoc Đong Tan nhung Phu Kien van chiem uu the, lan đuoc nhieu đat đai. Do đo vua Tan quyet tam diet han Đong Tan. Bat chap su can gian cua trieu than, thang 8 nam 383, Phu Kien dan 90 van quan xuong phia nam. Ca đoan quan Tien Tan hung manh hanh quan keo dai hang ngan dam.
Tuong tien phong cua Tien Tan la Phu Dung (em trai Phu Kien) mang 27 van quan đi truoc, tien đen Dinh Khau. Thang 9 nam đo, Phu Kien tan cong Hang Thanh. Ngoai ra con co cac canh quan Kinh chau tien đen Uy Duong, canh quan U chau va Ky chau tien đen Banh Thanh; quan tu Thuc tien vao Truong Giang, Han Giang.
Tan Hieu Vu đe quyet đinh cu Ta An lam Đo đoc lo viec quan su ca chau Duong, Tuong, Tu, Duyen, Thanh, kiem thai thu Kien Khang; Ta Thach lam chinh lo tuong quan; Ta Huyen đuoc phong lam Đo đoc tien phong, dan 8 van quan ra đuong đau voi quan Tan. Ngoai ra con co tuong Ho Lam đuoc lenh mang 5000 quan thuy ra tiep ung o Tho Duong.
Thang 10, tuong Tien Tan la Mo Dung Thuy đanh Van Thanh, Phu Dung tan cong Tho Duong, ap sat Hiep Thach; Luong Thanh mang 5 van quan tien vao Lac Gian, chan đuong tiep vien cua quan Tan cho Hiep Thach.
Truoc the manh cua quan Tan, Ta Huyen va Ta Thach dung trai cach Lac Gian khoang 25 dam, khong the tien len nua. Tuong Tan la Ho Lam phong thu Hiep Thach, luong thao đa het, lien viet thu cho Ta Thach cao cap tinh hinh. Phu Dung bat đuoc thu cua su gia Đong Tan, ben bao lai cho Phu Kien. Phu Kien đe lai phan lon quan o lai Thuan Thanh, con minh tu dan 8000 ky binh đen Tho Duong.
Ta Huyen va Ta Thach lo lang. Phu Kien sai hang tuong Chu Tu đen doanh trai cua Ta Huyen du hang. Chu Tu sau khi that thu Tuong Duong van co chi theo Đong Tan, ben mang het tinh hinh quan Tan bao cho Ta Huyen. Tu con khuyen Ta Huyen:

Neu đe cho quan Tan đen đu ca tram van thi kho long pha noi. Hay nhan khi quan no chua đen đong đu ma tan cong thi moi co the thang đuoc.
Thang 11 nam đo, Ta Huyen sai Luu Lao Chi mang 5000 quan đen Lac Gian. Quan Luu Lao Chi đen cach Lac Gian 10 dam thi bi quan Tan chan lai. Lao Chi dung cam cho quan vuot song, đanh bai quan Tan. Quan Tan thua chay, chet đuoi đen hon 1 van nguoi. Ta Huyen lai phai quan thuy, luc đen tiep ung, đanh quan Tan thua to.
Phu Kien đung tren nui Bat Cong thay quan Tan dung manh bat đau lo lang, ben sai bo tuong cua Phu Dung la Ky Liet mang quan đong o bo bac song Phi Thuy. Ta Huyen ben sai su đen noi voi Phu Dung rang:

Ong la nguoi tinh thong binh phap, vay lai dan quan ngay mat truoc, nhu the la co y luu lai đanh lau ngay, khong muon thang nhanh. Chi bang hay lui lai phia sau mot it đe quan toi qua song, quyet mot tran song mai cho xong!
Phu Kien muon nhan luc quan Tan qua nua chung thi đanh up nen chap thuan đe nghi đo trong khi cac tuong Tan phan đoi. Phu Dung tan đong y kien cua anh, ben ha lenh cho quan lui lai đe cho quan Tan. Quan Tan đong, rut lui dan dan loan đoi hinh. Hang tuong Chu Tu cam 1 canh quan, nhan đo ho to:

Quan Tan thua to roi!
Quan Tan nghe vay hoang loan, tranh nhau chay tron, Phu Dung khong ngan lai đuoc. Ta Huyen thua co thuc quan qua song tan cong vao quan Tan. Quan Tan bi giet rat nhieu. Phu Dung nga ngua chet trong đam loan quan.
Ta Huyen thua thang đuoi theo quan Tan đen tan huyen Tho, thu đuoc rat nhieu khi gioi va 10 van con trau, bo, ngua; sau đo lay lai thanh Tho Xuan. Phu Kien dan tan quan chay ve Hoai Bac.


Bac chinh Nhan đa thang loi, Ta An ben cu Ta Huyen lam Đo đoc tien phong, cung tuong Hang Thach Kien đi đanh Tan. Quan Ta Huyen chiem đuoc Vien Thanh, Quyen Thanh. Nhieu thanh o Ha Nam lan luot xin hang. Sau đo, ong dan quan đanh Thanh chau. Tuong Tan giu Thanh chau la Phu Lang bai tran xin hang.
Sau khi binh đinh cac chau Tu, Duyen, ong tro thanh đo đoc coi viec quan su ca bay chau Tu, Duyen, Thanh, Ty, Ky, U, Binh, đuoc phong lam Khang Lac cong. Ta Huyen đong quan o Banh Thanh, lam thai thu Coi ke.
Thang gieng nam 388 thoi Tan Hieu Vu đe, Ta Huyen lam benh mat, luc đo ong moi 46 tuoi. Trong so cac con chau cua ong co Ta Linh Van (385 - 433) - chau noi Ta Huyen, cung la mot nhan vat tai hoa cua gia toc ho Ta.


Chu thich Xem them Nha Tan
Ngu Ho thap luc quoc
Tran Phi Thuy
Tien Tan


Tham khao Tuong soai co đai Trung Hoa - Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan - Nha xuat ban Thanh nien, 2002
Ke chuyen Luong Tan Nam Bac trieu -Tham Khoi Vi - Nha xuat ban Đa Nang, 2007