Khoi nghia Lam Son la mot cuoc khoi nghia trong lich su Viet Nam do Le Loi lanh đao nham chong lai su cai tri cua nha Minh, bat đau tu đau nam 1418 va ket thuc cuoi nam 1427 voi thang loi cua Nghia quan Lam Son cung su rut lui ve nuoc cua quan Minh sau hoi the Đong Quan.
Nam 1407, Đai Minh sap nhap toan bo lanh tho Đai Ngu cua nha Ho, thanh lap tinh Giao Chi. Sau khi thiet lap nen cai tri, Minh Thanh To thi hanh chinh sach Han hoa mot cach quyet liet nham đong hoa nguoi Viet. Chinh sach nay gay ra su bat man trong dan chung, dan toi su bung no cua hang loat cac cuoc khoi nghia lon nho tren khap Giao Chi nhung tat ca đeu that bai. Sau khi đan ap đuoc cac cuoc noi day đia phuong, su cai tri cua nha Minh tro nen vung vang hon bao gio het, song tai mot so đia phuong van ton tai nguy co noi loan tiem tang, đac biet la o vung mien nui Thanh Nghe, noi nguoi dan khong san sang chiu khuat phuc nhu dan chung vung Kinh lo.
Nam 1418, Le Loi day binh o Lam Son, Thanh Hoa. Trong giai đoan đau, nghia quan Lam Son gap nhieu kho khan, thuong chi chong cu yeu ot va chiu ton that lon truoc cac cuoc truy quet cua quan Minh. Buoc ngoat xay ra khi Le Loi nghe theo ke cua Nguyen Chich, tien vao giai phong Nghe An vao nam 1424, su dung noi đay lam ban đap đanh ra nhung noi khac. Sau nhieu cuoc đung đo voi quan Minh, nghia quan Lam Son kiem soat hau het vung đat tu Thanh Hoa vao Thuan Hoa, siet chat vong vay cac thanh chua đau hang. Nam 1426, sau khi tich luy đuoc luc luong, Le Loi lan luot huy đong cac đao quan ra Bac. Ap dung phuong cham "tranh manh đanh yeu" va chien luoc co đong, quan Lam Son dan buoc quan Minh phai co cum đe giu cac thanh tri quan trong. Voi chien thang truoc luc luong ap đao cua nha Minh do Vuong Thong chi huy trong chien dich Tot Đong – Chuc Đong, nghia quan bat đau gianh đuoc su ung ho cua đai bo phan dan chung Kinh lo von khiep so uy the cua nguoi Minh. Nhan đuoc su huong ung manh me tu dan chung, nghia quan Lam Son chuyen sang nam the chu đong, buoc quan Minh chi con cach co thu trong cac thanh tri đoi cho đao vien binh tiep theo.
Loi dung si khi quan Minh đang gan nhu cham đay sau nhung that bai lien tiep, Le Loi đay manh cong tac đich van va tam ly chien, su dung bien phap ngoai giao đe chieu hang cac thanh đang bi bao vay. Chi trong thoi gian ngan, phan lon cac thanh tri trong điem cua nha Minh o mien Bac Giao Chi – hoac tu đau hang hoac bi cong pha – đeu roi vao tay nghia quan Lam Son. Quan Minh chi con kiem soat hai trong tran Đong Quan, Thanh Hoa va mot vai toa thanh nho le khac, nhung tat ca đeu trong tinh trang bi vay ham nghiem ngat va co lap hoan toan. Nam 1427, trong no luc cuoi cung nham cuu van tinh the, Minh Tuyen Tong sai Lieu Thang va Moc Thanh dan 11 van quan chia lam hai đuong tien sang Giao Chi tiep vien Vuong Thong. Tuy nhien, canh quan chinh do Lieu Thang chi huy bi nghia quan Lam Son tieu diet gan nhu hoan toan trong tran Chi Lang – Xuong Giang. Ban than Lieu Thang cung nhieu tuong linh cao cap khac tu tran. Moc Thanh đuoc tin lien voi vang rut lui nhung cung bi nghia quan truy kich đanh bai.
Viec hai đao vien binh bi tieu diet hoan toan đa đat dau cham het cho no luc gianh lai kiem soat Giao Chi cua nha Minh. Vuong Thong buoc phai xin đau hang va đuoc phep rut quan ve nuoc an toan theo thoa thuan tai hoi the Đong Quan. Sau chien thang, Le Loi sai van than Nguyen Trai viet Binh Ngo đai cao đe tuyen cao cho toan quoc. Nen tu chu cua nguoi Viet đuoc khoi phuc sau hai thap ky thuoc Minh. Le Loi len ngoi hoang đe, mo ra co nghiep nha Hau Le keo dai gan 400 nam.


Boi canh = Nha Minh xam luoc =

Nhung nam cuoi the ky 14, Đai Viet duoi su cai tri cua nha Tran buoc vao mot cuoc khung hoang sau sac tren nhieu phuong dien. Ben canh nhung yeu to ngoai sinh nhu cuoc chien dai dang voi Champa, tham hoa thoi tiet, dich benh hay mat mua thi nhung khung hoang trong co cau kinh te, xa hoi va thiet che chinh tri đa khien Đai Viet suy yeu tram trong. Nhung mau thuan gay gat bung no giua gioi quy toc voi nong no, no ty, giua gioi quy toc voi tang lop quan lai–si phu trong cuoc đau tranh gianh quyen luc trong bo may chinh quyen. Cuoc khung hoang nay đa dan đen nhung cuoc khoi nghia nong dan, nong no va no ty hay tham chi ca luc luong ton giao, đe doa nghiem trong toi tinh chinh danh cua nha Tran va lam suy yeu chinh quyen trung uong. Ben canh nhung yeu to tren, su xuat hien cua mot loat vi vua thieu nang luc sau thoi Tran Minh Tong tao đieu kien thuan loi cho ngoai thich Le Quy Ly – mot nha cai cach đay tham vong – tung buoc thau tom quyen luc toi thuong, khong che trieu chinh.
Nam 1400, Le Quy Ly soan vi nha Tran, đoi sang ho Ho va lap ra nha Ho, cai quoc hieu la "Đai Ngu". Nam 1401, ong truyen ngoi cho con thu la Ho Han Thuong va lui ve lam thai thuong hoang, song van la nguoi đieu khien chinh su. Ve mat đoi noi, ngay tu luc chua soan vi nha Tran, Ho Quy Ly đa cho thi hanh nhieu cai cach cuc đoan. Ngoai nhung viec nhu su dung tien giay kem chat luong thay cho tien đong truyen thong, doi đo tu Thang Long vao thanh Tay Đo o Thanh Hoa, Ho Quy Ly con thuc hien nhung thay đoi đang ke trong he thong chinh tri va xa hoi. Tuy nhien, nhung cai cach tren khong nhung khong the giai quyet mau thuan giai cap va mau thuan noi bo von đa thanh hinh tu cuoi thoi Tran, ma con xam pham đen loi ich cua nhieu tang lop, gay ra su bat man trong dan chung.
Ve phia Trung Quoc, Minh Thai To – vi vua sang lap nha Minh – đa thiet lap mot "trat tu Trung Hoa" dua tren he thong trieu cong, coi An Nam (cach goi Đai Viet cua nguoi Trung Quoc) va nhieu quoc gia lang gieng khac la nhung nuoc phien thuoc nam trong dien "bat chinh chi quoc". Ong đe lai di huan cho cac đoi sau, khuyen khong nen chinh phat cac vung đat xa xoi vi chung khong mang lai loi ich kinh te cho Trung Hoa. Trai nguoc voi quan điem cua cha minh, Minh Thanh To – sau khi đoat ngoi cuu ngu tu Minh Hue Đe trong loan Tinh Nan – đa to ro "khat vong ba quyen" bang cach trien khai cac cuoc banh truong lanh tho, theo guong cac đe che Han, Đuong va Nguyen. Đoi voi ong, cuoc xam luoc Đai Viet khong chi la mot hanh đong mo rong lanh tho, ma con la buoc đi trong tham vong vuon ra bien lon, đuoc the hien qua cac chuyen hai trinh toi Tay Duong cua Trinh Hoa. Minh Thanh To tin rang viec sap nhap An Nam se cung co them uy the cua Trung Quoc o Đong Nam A. Ong cung gap phai nhieu phan đoi va nghi ngo ve tinh chinh danh sau khi len ngoi, vi vay viec phat đong mot chien dich quan su lon co the đuoc coi la cach đe chuyen huong su chu y trong nuoc ra ben ngoai, đong thoi khang đinh nang luc ban than.

Sau khi lat đo nha Tran, moi quan he giua nha Ho va nha Minh tro nen cang thang. Nguyen nhan chinh la do cac tranh chap ve đat đai vung bien va cuoc chien giua Đai Ngu va Champa. Cuoc chien nay lam day len lo ngai trong trieu đinh nha Minh, vi ho coi khu vuc nay la vung anh huong cua minh va muon duy tri quyen ba chu trong khu vuc. Quan he giua hai nuoc phan nao đuoc xoa diu sau khi xung đot bien gioi đuoc giai quyet va Ho Han Thuong đuoc nha Minh gia phong lam "An Nam quoc vuong". Tuong chung nhu tinh chinh danh cua ho Ho đa đuoc cung co thi vao thang 10 nam 1404, mot nhan vat ten Tran Thiem Binh xuat hien tai Nam Kinh, tu xung la con Tran Nghe Tong, trinh bay hanh đong soan ngoi đoat vi cua ho Ho voi Minh Thanh To. Du đat nghi van ve danh tinh thuc su cua Tran Thiem Binh, song duoi ap luc tu trieu đinh nha Minh, cha con Ho Quy Ly buoc phai the hien su nhuong bo, đong y ruoc nguoi nay ve nuoc lam vua. Thang 1 nam 1406, Minh Thanh To ra lenh 5.000 quan ho tong Thiem Binh ve nuoc. Tuy nhien, đoi quan nay khi gan toi Đong Đo thi bi phuc binh nha Ho đo ra tap kich, Tran Thiem Binh bi bat va xu tu. Hanh đong nay khien cang thang giua Đai Ngu va Đai Minh leo thang tot đo.
Tuc gian truoc hanh đong "trao tro" tren, Minh Thanh To quyet đinh cu them quan sang An Nam đe trung phat cha con Ho Quy Ly. Thang 11 nam 1406, duoi danh nghia "phu Tran diet Ho", hai tuong Truong Phu va Moc Thanh dan 225.000 quan sang đanh Đai Ngu. Voi luc luong ap đao, quan Minh de dang xuyen thung cac tuyen phong thu cua ho Ho, buoc Ho Quy Ly phai thao chay ve Tay Đo. Quan Minh su dung hoa khi va ap dung cac chien thuat moi tung su dung trong chien dich binh đinh Van Nam đe đoi pho voi luc luong tuong binh cua Ho Quy Ly. Them vao đo, viec đanh mat long dan cung voi nhung sai lam chi tu trong khau to chuc tac chien khien nha Ho chong cu yeu ot va nhanh chong bi đanh bai. Thang 6 nam 1407, cha con Ho Quy Ly, Ho Han Thuong bi quan Minh bat song, nha Ho cao chung chi sau 7 nam ton tai.


= Su cai tri cua nha Minh =

Minh Thanh To cung nhieu nhan vat cot can trong trieu, tieu bieu la Truong Phu, chu truong sap nhap An Nam vao Đai Minh thay vi lua chon phuc hoi ngoi vi cho tong that nha Tran. Quan điem chu đao cua nguoi Han thoi bay gio khong coi An Nam la mot nuoc phien thuoc, ma la mot "vung đat lich su" tung thuoc Trung Quoc va can đuoc tai thu hoi nhu thoi Han, Đuong. Do đo, ngay tu khi chua bat đuoc cha con Ho Quy Ly, trieu đinh nha Minh đa tim cach bien An Nam tro lai lam mot phan cua Trung Quoc. Lay ly do nhieu quan lai, bo lao nguoi Viet chu đong xin đuoc tro lai lam quan huyen cua nha Minh vi ho Tran đa tuyet tu, nha Minh tien hanh sap nhap toan bo lanh tho nuoc Đai Ngu cu, thiet lap tinh Giao Chi.
Đe on đinh bo may cai tri, nha Minh thuc hien chinh sach chia đe tri, su dung quan lai nguoi Viet đe cai tri nguoi Viet. Nhung nguoi quy phuc đuoc bao đam tai san va sinh mang, đong thoi nhan đuoc chuc tuoc, ruong đat va tien tai. Tuy nhien, chinh quyen nha Minh khong chi dung lai o viec on đinh chinh tri ma con tim cach thay đoi cau truc xa hoi va van hoa ban đia. Trong no luc đong hoa, nha Minh ap đat cac quy chuan van hoa tu Trung Quoc, bao gom thay đoi trang phuc, xay dung van mieu va ap dung tu tuong Ly hoc Chu Hi lam chuan muc chinh tri va đao đuc. Cac bien phap nay nham thay the he tu tuong Nho giao co cua nguoi Viet thoi Tran. Nhung chinh sach ma nha Minh thi hanh gay ra su chia re sau sac trong cac tang lop nguoi Viet, đac biet o tang lop tri thuc. Mot bo phan si đai phu mang tu tuong "trung quan ai quoc" lui ve o an, so con lai (chiem đa so) lua chon phuc vu nha Minh đe đoi lay danh vong va quyen luc.
Gioi tinh hoa khu vuc đong bang song Hong va cac vung duyen hai phia Nam (goi chung la nguoi Kinh lo) co xu huong ung ho chinh quyen nha Minh. Nguoc lai, dan cu tai cac vung trung du va mien nui ca phia Bac lan phia Nam (nguoi Trai) lai co xu huong chong đoi. Theo Keith W. Taylor, su khac biet nay bat nguon tu muc đo Han hoa: nguoi Kinh lo chiu anh huong sau sac cua van hoa Trung Hoa, cam thay viec hop tac voi trieu đinh phuong Bac mang lai loi ich, trong khi nguoi Trai thi khong. Victor Lieberman nhan đinh rang nguoi Trai thoi bay gio van giu loi song tu do, it chiu anh huong van hoa Trung Hoa, nhung lai noi bat voi tinh than chien đau manh me. Ben canh đo, gioi si toc o đong bang song Hong khong chap nhan viec Ho Quy Ly tiem ngoi nha Tran va roi bo Thang Long đe doi đo đen Thanh Hoa. Khi quan Minh tien cong, thay vi bao ve vung Kinh lo, Ho Quy Ly lai bo roi phan lon khu vuc nay ma tap trung luc luong phong thu tai bo Nam song Hong, khien ong hoan toan đanh mat long trung thanh cua dan chung noi đay.

Sau khi nam quyen cai tri, nhung quan vien đung đau Giao Chi, tieu bieu nhu Hoang Phuc va cac cong su xuat sac cua ong, đa co gang xay dung mot bo may cai tri toi uu hoa, thi hanh nhieu chinh sach nham on đinh tinh hinh va cai thien đoi song nguoi dan. Nhung chinh sach nay bao gom cac bien phap ve thue khoa, cai thien he thong hanh chinh va on đinh san xuat nong nghiep. Tuy nhien, nan tham nhung trong bo may chinh quyen đia phuong, cung voi thai đo trich thuong cua mot so quan lai nguoi Han – nhung nguoi tu cho minh la bieu tuong cua su van minh le giao – đa lam day len su bat man trong dan chung. Su bat man nay khong chi gioi han o tang lop binh dan ma con lan rong đen ca tang lop si phu va quy toc cu – nhieu trong so ho tung ung ho cuoc xam luoc voi hy vong rang nguoi Minh se giu loi hua "phu Tran". Tuy nhien trieu đinh nha Minh lai thuc hien chinh sach đong hoa, ap đat cac gia tri van hoa Trung Hoa va chen ep van hoa ban đia. Đieu nay khien mot so si phu nguoi Viet nhan ra rang loi hua "phu Tran" chi la mot chieu bai, va su that vong nhanh chong bien thanh su phan khang truoc hanh đong xam luoc van hoa ro ret cua nha Minh. 
Bat man leo thang dan toi su bung no cua hang loat cac cuoc khoi nghia lon nho tren khap Giao Chi, noi bat nhat la luc luong cua cac vi vua nha Hau Tran cung tong that va cac tuong linh cu cua nha Tran vao mua thu nam 1407. Bat chap su chenh lech buoi ban đau, quan đoi Hau Tran bat đau gianh chien thang truoc quan chu luc cua Moc Thanh tai Bo Co vao thang 12 nam 1408, qua đo lam chu toan bo khu vuc tu Nghe An tro vao. Tuy nhien, noi bo quan Hau Tran nhanh chong roi vao tinh trang luc đuc. Nghia quan mat dan the chu đong va suy yeu truoc su tan cong manh me tu quan Minh, dan toi that bai hoan toan vao nam 1414.
Sau khi đanh bai nha Hau Tran, tinh hinh an ninh o Giao Chi đa tro nen on đinh hon truoc. Mot so khu vuc van ton tai su phan khang, song cac cuoc noi day đa phan manh mun, tu phat va mang tinh đia phuong, nhin chung khong tao ra su đe doa đang ke nao đoi voi quan Minh va đeu nhanh chong tan ra. Tuy nhien, thoi ky yen on nay khong keo dai lau. Mot lan song khoi nghia lon khac lai tiep tuc bung no tai Giao Chi ke tu nam 1417 – trung thoi điem voi viec xay dung kinh đo moi tai Bac Kinh va phat trien ham đoi vien duong cua Trinh Hoa. Theo su gia nguoi My Edward Dreyer, viec xay cat va đong thuyen đoi hoi mot luong lon nhan luc vat luc, đac biet la go tot, ma nguon cung cap tu noi đia Trung Quoc đa giam sut. Quan lai nha Minh, đac biet la hoan quan Ma Ky, tang suu dich, đay manh viec khai thac tai nguyen khien su bat man cua dan chung va ca quan lai nguoi Viet mot lan nua đuoc đay len cao. Sau khi Ly Ban đuoc cu đen Giao Chi thay Truong Phu vao thang 2 nam 1417, tinh hinh cung khong tro nen kha quan hon. Cuoi nam đo, nhieu nguoi Viet, bao gom ca nhieu nguoi tung ra lam quan cho nha Minh, lan luot noi day chong lai chinh quyen đo ho.


Giai đoan đau (1418–1424) = Su hinh thanh nghia quan Lam Son (1416–1418) =

Le Loi von la phu đao Lam Son, noi đoi lam hao truong tai đay. Lam Son la mot huong thuoc huyen Luong Giang, phu Thanh Hoa, nam trong vung đoi nui thap, xen lan voi nhung khu rung thua va canh đong hep. Khu vuc nay co luong dan cu thua thot, la noi nguoi Kinh va nguoi Trai cung chung song. Ve hoat đong cua Le Loi trong thoi gian nha Hau Tran khoi binh chong Minh, cac su lieu so cap cung cap nhung thong tin trai nguoc nhau. Theo Đai Viet su ky toan thu, Le Loi thay Hau Tran khong co thuc luc nen khong theo. Nguoc lai, Viet su tieu an lai cho rang Le Loi tung theo pho Trung Quang Đe va lam đen chuc Kim ngo Tuong quan. Du co su khac biet, song cac su lieu nay đeu đong quan điem rang Le Loi nuoi chi khoi phuc quoc gia, nhun nhuong chieu hien đai si, thu nap anh hung hao kiet. Tan quan vu Hoang Phuc cua nha Minh nghe danh tieng cua Le Loi, ben ban chuc quan đe chieu mo, song bi ong cu tuyet.
Đau nam 1416, Le Loi cung 18 nguoi "tuy ho hang que quan khac nhau" đa tap hop tai Lung Nhai thuoc Lam Son, mo hoi the nguyen đanh quan Minh cuu nuoc. Trong khoang thoi gian sau đo, lan luot co nhieu nghia si khac gia nhap cung Le Loi, tao thanh mot tap the đuoc goi la "tap hop Lung Nhai". Ngoai tru mot so truong hop ngoai le, phan lon nhung nguoi trong "tap hop Lung Nhai" đeu thuoc tang lop lao đong ngheo kho, gom dan chai, nong dan, nguoi lam muoi, hoac no ty; ben canh đo, cung khong it nguoi la dan toc thieu so nhu Muong, Thai, Chiem. Bay gio, do nhan thay the nguoi Minh con manh, Le Loi đut lot cho mot so quan lai, tuong linh nha Minh đe đuoc yen on, co them thoi gian đe xay dung luc luong. Đen cuoi nam 1417, luc luong duoi truong Le Loi đa co vai nghin nguoi.

Luong Nhu Hot, mot vien quan nguoi Viet phuc vu cho nha Minh, biet rang Le Loi co chi lon nen đa bao cao len cap tren. Ngay sau đo, nguoi Minh lien bo tri do tham đe theo doi tinh hinh cua nghia quan va chuan bi cho mot cuoc tan cong phu đau. Truoc tinh hinh đo, ngay 7 thang 2 nam 1418, Le Loi tu xung la Binh Đinh vuong, cung toan the nghia quan phat co khoi nghia o Lam Son. Ong cu chau la Le Thach lam tuong quoc va truyen hich đi cac noi, keu goi nhan dan noi day chong nguoi Minh.


= Hoat đong o vung nui Thanh Hoa (1418) =

Vung đat Lam Son co vi tri khong thuan loi cho viec to chuc va phat trien cua nghia quan vi chi nam cach thanh Tay Đo – mot trong hai toa thanh lon nhat Giao Chi (toa con lai la Đong Quan) – khoang 20 km ve phia Tay Nam theo đuong chim bay. Sau khi tieu diet nha Ho va tran ap cac cuoc khoi nghia tu Thanh Hoa tro vao, nha Minh đa su dung thanh Tay Đo lam can cu quan su chinh o phia Nam, qua đo kiem soat va khong che mot khu vuc rong lon keo dai tu Thanh Hoa vao Thuan Hoa. Do co đia ban ke can mot cu điem đong quan quan trong cua nha Minh, nghia quan Lam Son de dang tro thanh muc tieu tan cong cua luc luong đon tru o đay. Chinh vi vay, trong giai đoan đau cua cuoc khoi nghia, Lam Son chi la mot luc luong mang tinh đia phuong va chi co the khang cu yeu ot truoc cac cuoc truy quet cua quan Minh.
Ngay 13 thang 2 nam 1418, sau khi phan tich tinh hinh, Le Loi quyet đinh rut lui khoi can cu Lam Son ve phia Tay đe đong quan o Lac Thuy – mot đia điem nam tren tuyen đuong sang Lan Xang (Lao). Cung ngay, ong cu mot so than tin sang giao thiep voi Lan Xang, yeu cau nuoc nay ho tro luong thuc, khi gioi va voi ngua. Ngay 14 thang 2, tuong Minh la Ma Ky dan quan tu Tay Đo đuoi đanh nghia quan. Đoan truoc hanh đong tren, Le Loi đa cho bo tri phuc binh tai Lac Thuy. Khi quan Ma Ky toi vao ngay 18 thang 2, Le Loi sai quan mai phuc đo ra đanh, tam thoi cam chan quan Minh. Tuy gianh thang loi đau tien, nhung truoc luc luong đong đao cua đoi phuong, nghia quan Lam Son buoc phai rut lui ve huong nui Chi Linh.
Theo Lam Son thuc luc, sau that bai o Lac Thuy, đe tra thu va du hang Le Loi, Ma Ky ra lenh cho mot nguoi ten Ai, phu đao xu Nguyet An dan nguoi đao pha phan mo nha Le Loi o xu Phat Hoang. Quan Minh cho treo hai cot phu than Le Loi len đau thuyen nham ep ong ra hang nhung khong thanh. Sau đo, quan Minh tien cong nghia quan tu chinh dien, trong khi mot canh quan do vien phu đao ten Ai chi huy đi theo đuong tat đanh up quan Lam Son. Bi tan cong tu hai phia, nghia quan chong tra yeu ot va nhanh chong bi đanh bai. Vo con cua Le Loi cung nhu than quyen cua nhieu tuong si lan luot bi bat. Truoc tinh the hiem ngheo, mot bo phan nghia quan mat si khi lan luot đao ngu, chi co mot so nguoi theo Le Loi vao Chi Linh an nau. Bi quan Minh vay khon, nghia quan phai co thu tren nui Chi Linh trong tinh trang thieu thon luong thuc hon 2 thang. Chi toi khi quan Minh rut lui vao cuoi thang 3, Le Loi moi tro ve va tap hop tan quan hon 100 nguoi.
Nghia quan Lam Son co khoang thoi gian hon nua nam đe cung co luc luong, xay dung chien luy o Lam Son, vi quan Minh luc bay gio con phai phan tan nham đoi pho voi nhung cuoc khoi nghia khac, noi bat nhat la cuoc khoi nghia cua Xa Kha Tham o vung Tay Bac. Sau khi tran ap nhung cuoc khoi nghia khac, Tong binh nha Minh la Ly Ban cu quan tu Đong Quan vao đanh Lam Son. Thay Lam Son co vi tri khong thuan loi cho viec phong thu, Le Loi ha lenh rut quan xuong Muong Mot. Tai đay, ong thanh cong phuc kich mot bo phan quan Minh, buoc tan quan phai thao chay ve đon Nga Lac co thu. Sau 6 thang vay ham, sang thang 5 nam 1419, nghia quan Lam Son thanh cong chiem đon Nga Lac. Tuy gianh thang loi, song Le Loi van bi mat rut lui ve nui Chi Linh do lo ngai nguoi Minh thuc hien cac hanh đong đap tra.
Thang 5 nam 1419, quan Minh tien hanh bao vay nui Chi Linh, phong toa toan bo cac loi hiem yeu. Truoc tinh the hiem ngheo, mot thuoc tuong trung thanh la Le Lai tu nguyen đong gia lam Le Loi, dan quan ra ngoai nhu quan Minh. Sau khi bat đuoc Le Lai, quan Minh tuong đa bat đuoc chu soai Lam Son nen loi long phong bi, tao đieu kien cho Le Loi cung tan quan chay thoat. Sau khi quan Minh rut lui, Le Loi quay tro ve Lam Son đe gay dung lai luc luong. Đuoc tin nghia quan Lam Son khong nhung khong tan ra ma con đang cung co luc luong, Ly Ban lap tuc đieu quan toi tran ap, nhung bi roi vao tran đia phuc kich o Muong Chinh va buoc phai rut ve đong quan o Kha Lam. Sau thang loi tai Muong Chinh, Le Loi nhan đuoc tin trieu đinh Lan Xang san sang ho tro trong cuoc chien chong lai nha Minh nen đa đem toan bo luc luong đen Muong Thoi đe hoat đong cung nhu tien tiep xuc voi nguoi Lao.


= Gay dung thanh the (1419–1421) =

Tu thang 9 nam 1419, voi su giup suc tu Lan Xang, nghia quan đa tien xuong hoat đong tai vung Loi Giang, đong quan o Ba Lam. Cung trong thoi gian nay, hang loat cac cuoc noi day vu trang bung no tren khap lanh tho Giao Chi, noi bat nhat la cac cuoc khoi nghia cua quan ao đo o vung Tay Bac, Pham Ngoc o vung Đong Bac, Phan Lieu o Nghe An va Lo Van Luat o Thach That. Do mot so cuoc khoi nghia co quy mo lon manh va co moi đe doa truc tiep hon so voi nghia quan Lam Son, Ly Ban tam thoi roi Nghe An đe quay tro ve Đong Quan dep loan. Le Loi nhan co hoi nay tieu diet cac thu linh đia phuong đoi nghich trong vung, mo rong đia ban hoat đong ra cac khu vuc phu can. Sau khi tran ap thanh cong cac cuoc khoi nghia lon, phong trao Lam Son nghiem nhien tro thanh moi đe doa lon nhat cua nguoi Minh. Chinh vi ly do đo, Ly Ban du đinh cuoi nam 1420 se mo mot cuoc tien cong moi vao Thanh Hoa nham tieu diet nghia quan Lam Son.
Thang 11 nam 1420, Ly Ban, Phuong Chinh dan quan tu Tay Đo đanh len vung mien nui Thanh Hoa. Nho khoang thoi gian mot nam gay dung luc luong, nghia quan lien tiep gianh cac thang loi truoc quan Minh tai Muong Thoi, Bo Mong, Bo Thi Lang, buoc Ly Ban, Phuong Chinh phai rut ve Tay Đo. Nhan đa thang loi, thang 12 nam 1420, Le Loi dan toan bo binh ma xuong Loi Giang, lap trai tai Ba Lam, sau đo cu Le Sat đanh đon Quan Du. Thang loi tai đay khien thanh the nghia quan Lam Son vang doi khap noi. Nhieu hao kiet tu cac vung khac – trong đo co Nguyen Trai – tim đen đai ban doanh o Loi Giang đe gia nhap hang ngu nghia quan. Tuy nhien, cung trong thoi gian nay, do đa lua chon ung ho Lo Van Luat – nguoi luc nay đang ti nan tai trieu đinh Lan Xang – phia Lan Xang quyet đinh tuyet giao voi nghia quan Lam Son.
Mua he va mua thu nam 1421, lu lon tan pha khu vuc đong bang song Hong gay nhieu thiet hai ve mat kinh te, xa hoi. Vi con phai đoi pho voi thien tai, quan Minh buoc phai tam hoan moi ke hoach tac chien. Do lau ngay ma van chua the thang Le Loi, Ly Ban phai tim cach tim kiem su ung ho tu Lan Xang. Ly Ban bao ve Bac Kinh la Le Loi đa tron sang Lao, vua đe tranh bi vua quo trach, vua đe gay ap luc buoc Lan Xang ho tro minh. Sau khi khac phuc cac hau qua thien tai va thanh cong ep Lan Xang đoi phe, Ly Ban cu Tran Tri mang quan tien len vung Tay Bac Thanh Hoa dep loan. Nham tao bat ngo, nghia quan Lam Son to chuc tap kich ban đem vao doanh trai quan Minh o ai Kinh Long, song van khong the ngan chan suc tien cong manh me cua quan Minh. Loi dung quan so ap đao, Tran Tri lap tuc tan cong len đeo Ong, nhung khong may roi vao tran đia mai phuc cua nghia quan va buoc phai rut lui. Ngay sau khi quan Minh vua rut, hoang tu Lan Xang la Phommathat đem 3 van quan tien vao bien gioi. Lam tuong ho toi giup, nghia quan Lam Son loi long phong bi va đa bi đanh up. Tuy nhien, du bi tap kich bat ngo vao luc nua đem, nghia quan van kien cuong chong tra va thanh cong đay lui quan Lan Xang.


= Hoa binh tam thoi (1422–1424) =
Sau cac that bai lien tiep, quan Minh roi vao the bi đong. Thang 3 nam 1422, Ly Ban mac benh qua đoi va đuoc thay the boi Tran Tri. Do con co nhieu van đe noi bo can giai quyet, quan Minh khong co tran đung đo đang ke nao voi nghia quan Lam Son trong suot nua sau cua nam 1422. Phai đen thang 2 nam 1423, quan Minh moi cung Lan Xang phoi hop tan cong nghia quan, khien Le Loi phai rut khoi Loi Giang chay ve vung huyen Khoi. Tuy thanh cong cam chan lien quan Minh–Lan Xang, song nghia quan cung hung chiu ton that nang ne. Ngoai ra, do nhan thay huyen Khoi lan Loi Giang khong con la noi phu hop đe lam cho đong quan, Le Loi buoc phai rut ve nui Chi Linh lan thu ba đe gay dung lai luc luong. Tuy nhien, sau hon hai thang o Chi Linh, nghia quan lam vao tinh trang kho khan, phai an mang rung, rau cu đe song qua ngay. Le Loi phai giet ca voi va ngua chien đe nuoi quan. Trong tinh the hiem ngheo, long quan dao đong, tham chi co nguoi bo tron. Chi khi Le Loi chem mot vien tuong bo tron, viec quan moi tam on. Trong boi canh ay, Le Loi đa chu truong giang hoa voi quan Minh, tranh thu thoi gian đe xoay chuyen tinh the.
Đau thang 5 nam 1423, đe thuc hien ke sach hoa hoan, Le Loi cu su gia đem le vat gom 5 đoi nga voi cung thu xin hang đen thuong luong voi quan Minh. Moi đe doa tu cac bo lac Mong Co đang manh nha o bien gioi phia Bac khong cho phep nguoi Minh mo rong chien su o phia Nam, vi vay ho đa nhanh chong chap thuan đe nghi cua Le Loi. Trong khoang thoi gian sau đo, ong lai thuong xuyen dung vang, bac đe tang cac chi huy nha Minh nhu Tran Tri, Son Tho. Đap lai, ho cung đem nhieu ca, muoi, thoc giong va nong cu tang nghia quan. Trong thoi gian nay, hoat đong luyen tap binh si, che tao vu khi, chuan bi luong thuc đuoc nghia quan tien hanh trong bi mat. Sau khi su viec bi nguoi Minh phat giac, Le Loi cu nguoi mang qua đen bieu đe tran an đoi phuong. Tuy nhien, su gia cua nghia quan đa bi Tran Tri va Son Tho bat giam ngay sau đo. Truoc tinh hinh tren, Le Loi quyet đinh đinh chi viec giang hoa.


Buoc ngoat cua cuoc chien (1424–1426) = Thay đoi trong chinh sach An Nam cua nha Minh =

Ngay 12 thang 8 nam 1424, Minh Thanh To qua đoi. Cai chet cua ong đuoc xem la mot su kien buoc ngoat, dan đen "su thay đoi 180 đo" trong chinh sach An Nam cua Minh trieu. Khi con song, Minh Thanh To voi tham vong bien An Nam thanh quan huyen tuong tu nhu cac khu vuc noi đia Trung Quoc, đa thuc hien nhieu bien phap cung ran nham ran đe va kiem soat nguoi ban đia. Moi cuoc bao đong hay noi loan cua nguoi dan đia phuong đeu bi trieu đinh nhanh chong đan ap bang vu luc. Khi Minh Nhan Tong len ngoi, ong nhan ra su kho khan trong viec duy tri su kiem soat hoan toan An Nam, đac biet la khi tinh hinh tai chinh cua nha Minh gap kho khan va cac luc luong noi day tai đay ngay cang tro nen manh me. Đe giam ganh nang cho trieu đinh, Minh Nhan Tong đa ban hanh chinh sach an xa, huy bo viec cong nap, giam nhe thue ma cho nguoi dan Giao Chi:

La mot hoang đe "trong van", Minh Nhan Tong ngay sau khi len ngoi đa tu bo nhieu chinh sach quan phiet co tu thoi vua cha. Nhung thay đoi nay tao ra co hoi cho cac phong trao khoi nghia, co đieu kien phat trien manh me hon. Thang 8 nam 1424, ong cho trieu Cong bo thuong thu Hoang Phuc ve Bac Kinh va cu Binh bo thuong thu Tran Hiep thay the nam viec hai ty Bo chinh va An sat o Giao Chi. Mot so nha su hoc cho rang viec cach chuc mot vien quan giau kinh nghiem va đuoc kinh trong nhu Hoang Phuc la mot sai lam nghiem trong, vi nguoi ke nhiem ong đa khong the hoan thanh tot vai tro cua minh, gap kho khan ve nguon cung va thieu hieu biet ve đieu kien đia phuong. Do nha Minh luc bay gio con phai đoi mat voi cuoc chien dai dang voi Bac Nguyen va nhung kho khan do chien tranh gay ra, Minh Nhan Tong van chu truong giai quyet tinh hinh Giao Chi bang bien phap mem deo. Vi vay, khi Tran Tri dang bieu neu ro hanh đong "trao tro" cua Le Loi, Minh Nhan Tong van lenh cho cac tuong phai "kheo vo ve chieu du".


= Quan Lam Son Nam tien =

Can cu Chi Linh – Lam Son nam o vi tri luong đau tho đich, de bi quan Minh tu Đong Quan va Tay Đo đanh kep lai. Truoc tinh hinh bo tri luc luong cua đoi phuong, Le Loi va cac tuong linh quyet đinh theo đuoi phuong cham "tranh manh đanh yeu, bo cho vung đanh cho nung, tranh cho thuc đanh cho hu". Trong mot cuoc hop quan trong vao cuoi nam 1424, Le Loi chap thuan ke sach cua Nguyen Chich la tan cong vao Nghe An – mot quyet đinh quan trong lam thay đoi hoan toan cuc dien cua cuoc chien. Theo phan tich cua Nguyen Chich, khu vuc phia Nam phu Thanh Hoa, tu Dien Chau vao Thuan Hoa, la nhung noi quan Minh bo tri luc luong tuong đoi mong, do nhung vung đat nay nam xa cac can cu chinh o Đong Quan va Tay Đo. Ngoai ra, cung theo Nguyen Chich – nguoi tung co nhieu nam hoat đong tai Nghe An – thi vung đat nay đat rong nguoi đong, co the xay dung thanh hau phuong vung chac lam ban đap đanh ra nhung noi khac.
Ngay 12 thang 10 nam 1424, nghia quan Lam Son tien hanh tap kich đon Đa Cang. Truoc cuoc tan cong bat ngo, binh linh tran thu đon khong kip tro tay va nhanh chong bi tieu diet. Sau khi nhan đuoc tin cap bao, mot canh quan nha Minh o gan nhanh chong toi cuu vien nhung cung bi đanh bai ben ngoai đon Đa Cang. Thang loi nay khong chi giup si khi cua nghia quan len cao ma con đuoc nhan dan trong vung nhiet liet huong ung, so luong nguoi gia nhap nghia quan rat đong. Ngay lap tuc, cac tuong nha Minh o Thanh Hoa la Tran Tri, Phuong Chinh, Thai Phuc lenh cho cac canh quan o Nghe An, Tra Lan, Quy Chau cung phoi hop tan cong gong kim nghia quan. Biet đuoc ke hoach cua nguoi Minh, Le Loi quyet đinh đanh chan tung đao quan mot. Đau tien, ong tien hanh phuc kich o Bo Đang, thanh cong cam chan luc luong cua Tran Tri, Phuong Chinh. Ngay ngay hom sau, nghia quan Lam Son tan cong bat ngo trang Trinh Son thuoc chau Tra Lan, thanh cong be gay the gong kim cua quan Minh. Luc luong Tran Tri, Phuong Chinh đuoi theo nghia quan, nhung khi nhan thay ke hoach đa đo vo, ho ben rut quan ve co thu tai Nghe An theo đuong Quy Chau qua Dien Chau.


 Vay ham thanh Tra Lan  Khoang thang 12 nam 1424, nghia quan Lam Son ap sat thanh Tra Lan. Nam trong vung dan toc thieu so, đay la mot toa thanh kien co, đuoc tran giu boi mot vien tuong nguoi Viet la Cam Banh. Le Loi sai nguoi chieu hang Cam Banh, song bi cu tuyet. Thay đoi phuong co y co thu cho vien binh, Le Loi mot mat vay thanh, mot mat tien hanh đanh chiem cac khu vuc xung quanh thuoc chau Tra Lan, thuc hien cac chinh sach thu phuc nhan tam. Trong luc cac tuong nha Minh o Nghe An đang phan van lieu co nen đua quan giai vay thanh Tra Lan, thi Son Tho tu Bac Kinh quay tro ve Giao Chi. Trong thoi gian ve trieu, Son Tho khang đinh voi Minh Nhan Tong rang Le Loi co the du hang đuoc. Vua Minh chap thuan, lenh cho Son Tho mang sac phong Le Loi lam tri phu Thanh Hoa. Do đo, khi quay tro lai Giao Chi, Son Tho chu truong su dung bien phap ngoai giao thay vi đua quan toi cuu thanh Tra Lan. Ke sach nay đuoc cac tuong linh nhu Tran Tri ung ho.
Thanh Tra Lan luc bay gio đa bi vay hon mot thang. Đe nhanh chong giai vay cho Cam Banh, Son Tho quyet đinh gui thu chieu hang va chu đong trao tra tu binh. Le Loi tuong ke tuu ke, ben ngoai gia vo nhan sac phong, mot mat yeu cau Son Tho lenh Cam Banh ngung chien đau, thi moi co the tien hanh hoa giai. Son Tho đong y yeu cau cua Le Loi, ben lenh cho quan quan trong thanh Tra Lan ngung chien. Ve phia Cam Banh, trong tinh the hiem ngheo sau khi bi bao vay nhieu thang troi ma khong co chi vien, ong tuyet vong mo cua ra hang nghia quan Lam Son. Sau khi tien vao thanh Tra Lan, Le Loi tien hanh chieu an va tha toi cho nhung nguoi trong thanh. Viec chiem đuoc thanh Tra Lan giup thanh the nghia quan ngay cang lon manh. Cac thu linh chong Minh nhu Phan Lieu, Lo Van Luat von ti nan o Lan Xang cung lan luot ve nuoc xin gia nhap nghia quan Lam Son, nhieu tu truong nguoi Lao o vung bien cung tuyen bo ung ho nghia quan ve nhieu mat.
Sau khi thay nghia quan Lam Son chiem giu thanh Tra Lan, thu phuc Cam Banh, cac tuong nha Minh o Nghe An biet ke hoach chieu hang Le Loi đa đo vo, song van kien quyet theo đuoi chinh sach nay. Le Loi lay co minh co tu thu voi Luong Nhu Hot, nhung nguoi nay luc nay van con o Thanh Hoa, nen xin đuoc cai bo lam tri phu Tra Lan. Son Tho, Tran Tri biet khong the dung bien phap ngoai giao đe đoi pho voi Le Loi, song van luong lu khong quyet vi so lam trai lenh vua, con neu đong binh thi cung khong nam chac phan thang. Tuy nhien, trong thoi gian nay, Binh bo thuong thu Tran Hiep – nhan đinh đuoc moi đe doa nghiem trong tu quan Lam Son – đa mat tau ve Bac Kinh viec "Loi tuy xin hang nhung van lam phan [...] xin ha lenh tieu diet gap". Sau khi nhan đuoc bao cao, trieu đinh nha Minh lien ha lenh cho cac tuong phai lap tuc dep loan. Son Tho, Tran Tri đuoc lenh, lien cham dut viec qua lai voi Le Loi va chuan bi mo mot cuoc phan cong len Tra Lan.


 Xuoi dong Lam  Tu thanh Nghe An len Tra Lan co hai đuong: đuong thu nhat doc theo song Lam, đuong thu hai la đuong thuong đao đi qua Đo Gia. Đe ngan chan kha nang bi đanh gong kim neu quan Minh chia quan đi theo ca hai đuong, Le Loi cu Đinh Liet đem hon 1.000 quan đong o Đo Gia, tuc khu vuc nui Linh Cam o nga ba song Ngan Pho va song Ngan Sau, qua đo khong che tuyen đuong thuong đao tu Thanh Hoa vao Thuan Hoa. Viec đong quan tai đay giup quan Lam Son co the ngan chan quan Minh đi đuong nui tu Nghe An len Tra Lan, đong thoi cung phong ngua vien binh đoi phuong tu Tan Binh, Thuan Hoa. Sau khi Đinh Liet xuat phat, Le Loi cung dan đai quan Lam Son tu Tra Lan xuong đong tai ai Kha Luu o ta ngan song Lam.
Do đuong thuong đao đa bi Đinh Liet chiem giu, Tran Tri, Phuong Chinh huy đong quan chu luc ca thuy lan bo đi doc theo song Lam tien len Kha Luu va ha trai o bo Nam song, đoi dien quan Lam Son. So huu luc luong ap đao, quan Minh du đinh ngay hom sau se tan cong. Quan Lam Son mot mat gia vo an binh bat đong, nhung bi mat cu mot đao quan nho vuot song bo tri tran đia mai phuc. Sang som ngay hom sau, quan Minh phat đong tan cong. Quan Lam Son gia thua, du quan Minh vao tran đia phuc kich. Quan Minh thua lon, phai rut ve xay đon đap luy o man Nam song Lam, co thu tai đay nham ngan chan quan Lam Son tien đanh thanh Nghe An. Do chi con it luong thuc, Le Loi cho đot trai va gia vo rut lui ve Tra Lan, muc đich du quan Minh roi khoi vi tri. Nghia quan đi đuong tat bo tri mai phuc o Bo Ai. Cho rang nghia quan rut lui vi het luong, quan Minh đuoi theo đong quan tai doanh trai quan Lam Son cu o Kha Luu, len ke hoach co thu lau dai. Ngay hom sau, Le Loi sai nguoi toi khieu chien, du quan Minh đuoi theo. Quan Minh trung ke, bi nghia quan Lam Son tu cac phia xong ra đanh bai, nhieu tuong linh bi giet hoac bi bat. Chiu ton that lon, Tran Tri buoc phai rut tan quan ve thanh Nghe An co thu.


 Vay ham thanh Nghe An  Sau khi rut quan tu chien truong Kha Luu, Bo Ai ve thanh Nghe An, Tran Tri quyet đinh co thu, khong nghenh chien. Van dung kinh nghiem co đuoc trong chien dich đanh thanh Tra Lan, Le Loi mot mat cho vay thanh, mot mat phai quan đi đanh cac can cu le te nam rai rac tren toan phu Nghe An. Muc tieu cua ong la mo rong hau phuong, co lap luc luong cua Tran Tri va đe phong vien binh tu cac noi khac đen. Tren nui Thien Nhan o đoi dien thanh Nghe An, Le Loi cho xay dung thanh luy, doanh trai moi lam noi đong quan. Tu tren đinh nui, nghia quan co the quan sat va nam bat nhat cu nhat đong cua quan Minh ben trong thanh. Cung luc đo, nghia quan Lam Son thanh cong thu phuc ca 20 chau huyen thuoc phu Nghe An, qua đo lam chu khu vuc tuong đuong tinh Ha Tinh va phia Nam Nghe An ngay nay. Truoc uy the ngay mot gia tang cua Le Loi, nhieu tu truong o vung mien nui phia Tay Nghe An va quan lai đia phuong đeu lan luot quy thuan va gia nhap nghia quan.
Ngay 2 thang 5 nam 1425, truoc nhung dien bien bat loi o Nghe An, tuong tran thu Đong Quan la Ly An đem đai đoi thuy quan theo đuong bien tien vao cuu vien. Ngay 14 thang 5, khi vien binh đen noi, Tran Tri mang het quan trong thanh ra ngoai đe phoi hop tan cong quan Lam Son, du đinh đi nguoc dong song La tien đanh can cu o Đo Gia va dung noi nay lam ban đap đanh len đai ban doanh cua nghia quan tren nui Thien Nhan. Tuy nhien, khi tien đen cua song Khuat, quan Minh bat ngo lot vao tran đia mai phuc cua nghia quan va bi đanh bai, phai rut chay ve Nghe An. Tran Tri quyet đinh đe Phuong Chinh, Ly An o lai giu thanh, con minh rut theo đuong bien ve Đong Quan cung co lai luc luong, chuan bi cho cuoc phan cong moi. Le Loi lenh Nguyen Trai viet thu khieu khich, song Phuong Chinh van quyet giu vung vi tri, khong ra khoi thanh nghenh chien.


 Lam Son lam chu phia Nam  Sau khi lam chu phia Nam Nghe An, cac tuong linh Lam Son quyet đinh tien đanh vung Dien Chau va Thanh Hoa. Do phan lon binh linh đa đuoc Tran Tri, Phuong Chinh keo vao Nghe An tu truoc, luc luong nha Minh o thanh Tay Đo luc bay gio đa mong hon rat nhieu. Thang 6 nam 1425, Đinh Le đuoc lenh đem quan đi chieu du cac vung nong thon o phia Bac Nghe An va Thanh Hoa. Sau khi hoan thanh nhiem vu, ong cho dung thanh Đong Đinh nam cach Dien Chau khoang 10 km đe chuan bi cho mot cuoc bao vay. Tuong tran thu Dien Chau la Thoi Tu biet tin, ben đong cua co thu trong thanh. Đe giup thanh Dien Chau co the cam cu lau dai, Tran Tri sai nguoi đua thuyen luong vao tiep te. Biet đuoc quan trong thanh se phai roi thanh lay luong, Đinh Le tien hanh phuc kich, thanh cong chiem đuoc nhieu thuyen be, luong thuc cua đoi phuong. Quan Minh tan vo, mot phan chay ra Tay Đo, so con lai rut vao thanh Dien Chau tiep tuc co thu.
Tren đa thang loi, Đinh Le đe mot bo phan binh linh o lai vay thanh Dien Chau, con ong mang theo đai quan truy đuoi quan Minh ra thanh Tay Đo. Đuoc tin chien thang o Dien Chau, Le Loi lap tuc cu Ly Trien, Le Sat, Luu Nhan Chu va Bui Bi dan 2.000 quan va 2 thot voi ra Thanh Hoa ho tro Đinh Le. Bi tan cong bat ngo, quan Minh o Tay Đo khong chong cu noi, phai đong cua thanh co thu. Khong chu truong bao vay thanh, nghia quan chi đe lai mot bo phan nho o lai truoc thanh, so con lai thi đuoc chia ra đi thu phuc cac chau huyen. Đuoc su huong ung manh me tu dan chung, quan Lam Son nhanh chong lam chu toan bo phu Thanh Hoa. Quyen luc cua nha Minh tai cac vung nong thon sup đo hoan toan. Quan Minh chi con kiem soat thanh Tay Đo, bi co lap va khong the lien lac voi Đong Quan hay cac thanh tri khac.
Thang 7 nam 1425, chi 1 nam sau khi Minh Thanh To qua đoi, nghia quan Lam Son đa lam chu ba phu Thanh Hoa, Dien Chau va Nghe An. Voi viec mat quyen kiem soat cac vung đat nay, quan Minh o Tan Binh va Thuan Hoa von đa mong, nay lai bi co lap, mat han lien lac voi nhung thanh tri khac. Thang 8 nam 1425, nghia quan Lam Son chia lam hai canh: Canh thu nhat do Tran Nguyen Han cung 1.000 quan va 1 thot voi, đi theo đuong thuong đao tien vao Nam; Canh con lai do Le Ngan chi huy, gom 70 thuyen chien theo đuong bien tien vao. Tran Nguyen Han đen song Gianh thi đung đo voi quan Minh do Nham Nang chi huy. Nghia quan Lam Son tiep tuc ap dung loi đanh du kich, thanh cong tieu diet canh quan Minh nay.
Cung ap dung ke sach tuong tu nhu cac lan truoc, quan Lam Son mot mat tien hanh vay thanh Tan Binh, Thuan Hoa, mot mat phan tan đi binh đinh chau huyen xung quanh. Chi sau it ngay, toan bo đat đai o Tan Binh, Thuan Hoa đeu đa roi vao tay nghia quan. Truoc thanh the vang doi cua nghia quan, so luong nguoi tong quan ngay cang nhieu. Sau khi thiet lap lai bo may chinh quyen moi va xay dung mot luc luong vu trang đia phuong đe tiep tuc vay thanh, Tran Nguyen Han va cac tuong rut quan tro ve Nghe An, chuan bi cho nhung chien dich moi sap toi.


Quan Lam Son tien ra Bac (1426) Chi trong vong 10 thang ke tu khi chuyen huong chien luoc vao Nam, ca mot vung đat rong lon tu Thanh Hoa vao toi Thuan Hoa đeu roi vao tay quan Lam Son, ngoai tru mot so khu vuc đon le nhu thanh tri van đuoc quan Minh co thu, nam cho vo nhu "nhung hon đao giua bien ca". Tuong quan luc luong giua giua hai ben đa co nhung bien đoi, khi luc luong nha Minh con lai o Giao Chi khong con đu suc đe uy hiep phong trao Lam Son ve mat quan su. Cung trong thoi gian nay, nhieu phong trao khoi nghia o mien Bac Giao Chi lan luot khoi phat. Ngoai cac cuoc noi day cua nguoi Viet, phong trao Quan Ao Đo cua nguoi mien nui cung phat trien manh o vung Tay Bac, tham chi con lan ca sang Van Nam. Tran Tri cung tho quan Đeo Cat Han nhieu lan xuat quan đanh dep nhung đeu that bai, buoc phai co thu trong thanh Đong Quan cho vien binh. Quan Minh khong đu luc luong đe to chuc cac chien dich tieu tru cac cuoc noi day le te o mien Bac, lai cang khong the giai vay cho cac thanh tri phia Nam. Nhan thay thoi co đa chin muoi, Le Loi quyet đinh chuyen huong tien quan ra mien Bac. 
Tai Bac Kinh, ngay 29 thang 5 nam 1425, Minh Nhan Tong qua đoi sau chua đay mot nam tri vi. Thai tu Chu Chiem Co ke vi, tuc Minh Tuyen Tong. Truoc ap luc ngay cang lon o Giao Chi, Tuyen Tong đe xuat phuc hoi dong doi nha Tran va tai lap che đo phien thuoc nhu thoi Hong Vu, ba nam cong mot lan, nham on đinh đia phuong va giam ganh nang chien tranh cho trieu đinh. Tuy nhien, trong noi bo trieu đinh Minh nay sinh hai luong quan điem: phe Kien Nghia va Ha Nguyen Cat chu truong tiep tuc đong binh, trong khi phe Duong Si Ky va Duong Vinh ung ho chu truong lui binh cua hoang đe. Luc bay gio, Tuyen Tong – tam thoi bi thuyet phuc boi phe chu chien – đa quyet đinh tang cuong luc luong tai Giao Chi. Ngay 20 thang 4 nam 1426, ong cu hai đao vien binh sang đe ho tro Tran Tri: mot đao do Vuong An Lao chi huy tien theo đuong Van Nam, mot đao do Vuong Thong chi huy tien theo đuong Quang Tay. Tuy nhien, luc luong nay can toi 6 thang đe tap hop va đen Đong Quan. Đuoc tin vien binh đoi phuong sap sang, nghia quan Lam Son len ke hoach tien quan ra Bac.


= Nhung cuoc đung đo đau tien tren đat Bac =
Cuoi thang 8, đau thang 9 nam 1426, Le Loi chia quan cho cac tuong lam 3 canh tien ra Bac. Canh quan thu nhat do Pham Van Xao, Ly Trien, Trinh Kha va Đo Bi chi huy gom 3.000 quan, 1 thot voi chien men theo đuong Thien Quan đen Tuyen Quang. Canh nay co nhiem vu uy hiep thanh Đong Quan tu phia Tay, đong thoi chan vien binh đoi phuong tu Van Nam. Canh thu hai gom 4.000 quan va 2 thot voi chien do Luu Nhan Chu va Bui Bi chi huy ra Thien Truong, Kien Xuong chiem cua song Hong đe ngan quan Minh rut tu Nghe An ve theo đuong thuy roi sau tien len Khoai Chau, Bac Giang, Lang Giang đe chan vien binh tu Quang Tay toi. Canh thu ba gom 2.000 quan do Đinh Le, Nguyen Xi tien sau đe "pho truong thanh the". Nho dan chung nhiet thanh giup suc, quan Lam Son du co quan so tuong đoi nho van hoat đong đuoc rong khap vung đong bang, trung va thuong du phia Bac Viet Nam.
Ngay 12 thang 10, canh quan Pham Van Xao va Ly Trien ap sat thanh Đong Quan tu phia Tay Nam. Cho rang quan Lam Son moi tu xa toi, quan Minh xuat thanh, tien hanh phan cong o Ninh Kieu, song bi đay lui, chiu ton that toi hon 2.000 nguoi. Sau thang loi nay, canh quan Lam Son nay chia lam hai, Pham Van Xao va Trinh Kha đi nguoc song Hong len Tam Đoi đe cat đut đuong vien binh cua quan Minh tu Van Nam, trong khi Ly Trien, Đo Bi cung so binh linh con lai đong o phia Tay song Đay. Hoat đong cua canh quan Luu Nhan Chu va Bui Bi khong đuoc su sach ghi chep lai, song nhiem vu cua ho co the đa that bai khi hai tuong Minh la Ly An, Phuong Chinh đa tu Nghe An vuot bien rut ve Đong Quan thanh cong. Ngay 20 thang 10, canh quan do Pham Van Xao, Trinh Kha chi huy đanh bai 10.000 vien binh quan Minh duoi truong Vuong An Lao tu Van Nam. Quan Minh ton that hon nghin nguoi, chet đuoi rat nhieu, so con lai thao chay vao thanh Tam Giang co thu. Cung ngay, Ly Trien cung đanh bai mot đot xuat kich cua quan Minh tai Nhan Muc.


= Vuong Thong tiep quan binh quyen =
Ngay 31 thang 10 nam 1426, Vuong Thong tien vao thanh Đong Quan, tiep nhan quyen chi huy toan bo luc luong Đai Minh o Giao Chi. Cac tuong bai tran nhu Tran Tri, Phuong Chinh bi trieu đinh nha Minh cach chuc va đuoc cho phep lap cong chuoc toi. Voi su co mat cua vien binh do Vuong Thong mang sang cung nhu quan cua Phuong Chinh tu Nghe An rut ve, suc manh quan đoi nha Minh tai Đong Quan đa nhanh chong đuoc tang cuong. Ngay 5 thang 11, sau khi danh vai ngay chan chinh va phien che lai quan đoi, nghien cuu đuong đi nuoc buoc cua quan Lam Son, Vuong Thong quyet đinh mo mot cuoc phan cong nham xoay chuyen tinh the. Ong chia quan lam 3 đao xuat phat, moi đao cach nhau khoang tu 10 đen 15 km theo đuong chim bay. Đich than Vuong Thong dan mot đao tu thanh Đong Quan theo cau Tay Duong (Cau Giay) tien binh ra Co So; Phuong Chinh theo cau Yen Quyet tien ra Sa Đoi; Ma Ky va Son Tho theo cau Nhan Muc tien ra Thanh Oai.
Ve phia quan Lam Son, Ly Trien va Đo Bi bay gio đong ve phia Nam, gan canh Ma Ky nhat. Sau khi mai phuc san tai đong Co Lam, quan Lam Son tung mot luc luong nho ra khieu chien roi gia vo rut lui đe du đoi phuong. Ham ho truy đuoi, quan Minh tien thang vao tran đia mai phuc o khu vuc ruong nuoc tai Tam La. Nhan luc quan Minh bi mac ket trong bun lay, quan Lam Son mai phuc lap tuc xong ra đanh thoc suon. Bi mac ket, quan Minh mat kha nang chong đo, chi con cach co gang thao chay theo đuong cu va bi đuoi đanh đen tan cau Nhan Muc. That bai o Tam La khien ke hoach ba mui tien cong cua quan Minh pha san, buoc Vuong Thong phai thay đoi ke hoach tac chien va khong con khinh đich nhu truoc. Ngay 6 thang 11 nam 1426, canh quan cua Ly Trien, Đo Bi tien hanh tap kich doanh trai ngoai vi cua quan Minh o ben Co So. Tuy nhien, do đe phong tu truoc, Vuong Thong bo tri san quan mai phuc, đanh bai cuoc tap kich cua quan Lam Son. Cuoc tap kich that bai, Ly Trien, Đo Bi buoc phai thao chay ve giu noi hiem yeu.


= Tot Đong – Chuc Đong =

Nhan đa thang loi, Vuong Thong du đinh loi dung su ap đao ve mat quan so đe phat đong tan cong vao tong hanh dinh quan Lam Son o Ninh Kieu. Tuy nhien, khi đuoi đen noi, ong moi phat hien rang quan Lam Son đa roi đi. Khong nam bat đuoc hanh tung cua quan Lam Son, quan Minh đang trong the chu đong tan cong bi đat vao the bi đong. Truoc tinh hinh tren, Tran Hiep cung nhieu nguoi khac quan sat thay đia the hiem tro, đe nghi cho trinh sat đi do xet truoc. Vuong Thong, tu tin vi nam trong tay binh luc ap đao đoi phuong, van ha quyet tam truy đuoi quan Lam Son. Ong chia luc luong lam hai đao chinh binh va ky binh. Đich than Vuong Thong chi huy chinh binh se vuot song Đay tai Ninh Kieu đe tien thang toi Cao Bo. Đao ky binh bao gom ky binh va phao binh cung bi mat vuot song Đay, đi đuong vong qua Tot Đong, Yen Duyet va tu phia sau no phao nham đanh lac huong quan Lam Son. Đao chinh binh sau khi nghe phao hieu se cung đao ky binh tu hai mat giap cong.
Sang ngay 7 thang 11 nam 1426, quan Minh chia ra tien đanh doanh trai quan Lam Son tu hai huong. Dua tren thong tin tinh bao, phia Lam Son đa nam bat đuoc ke hoach tren. Khi đao chinh binh do Vuong Thong chi huy đen Tot Đong, quan Lam Son chu đong ban phao đe nhu đoi phuong vao bay. Nghe tieng phao no, quan Minh lam tuong đay la phao hieu cua đao ky binh. Ngoai ra, do khong thay bat ky đong tinh gi – vi binh si Lam Son đuoc lenh nghe tieng phao van nam im – Vuong Thong cho rang xung quanh khong co đich va ha lenh tiep tuc tien cong. Tien quan quan Minh lot giua tran đia mai phuc o Tot Đong, quan Lam Son o cac vi tri đong loat xong ra tan cong tu nhieu huong. Bi tan cong bat ngo trong đieu kien thoi tiet va đia hinh bat loi, cac đon vi nha Minh sa lay, mat kha nang chien đau. Tai Chuc Đong, hau quan Vuong Thong luc bay gio vua moi vuot song Đay thi bi phuc binh tan cong va bi tieu diet. Đao ky binh quan Minh – von co nhiem vu đi đuong tat đen Cao Bo đe no phao đanh lac huong – voi vang rut lui ve Đong Quan trong hon loan sau khi nhan đuoc tin quan chu luc bi tieu diet.

Toan bo quan Minh rut lui qua đuong Chuc Đong đeu bi nghia quan Lam Son chan đanh quyet liet. Tran Hiep tu tran, ban than Vuong Thong bi thuong nang, cung Ma Ky mo đuoc đuong mau qua Ninh Kieu chay ve Đong Quan. Mot bo phan tan quan theo Phuong Chinh thao chay len ben Co So va ve đuoc Đong Quan. Sau tran chien, quan Lam Son thu thap đuoc vo so ngua, quan tu, khi gioi va xe co. Nguoc lai, do ton that ve mat khi tai qua lon, Vuong Thong buoc phai pha chuong Quy Đien va vac Pho Minh – hai trong so bon An Nam tu đai khi – đe lam đan duoc va vu khi. Ben canh nhung khi gioi thu thap đuoc, hang binh va tu binh giup quan Lam Son tiep thu them cong nghe quan su cua nguoi Minh. Theo thoi gian, khoang cach ve mat cong nghe giua hai ben dan thu hep. Bang cach su dung cong nghe cua nguoi Minh đe chong lai chinh ho, cac loai vu khi thu thap hoac che tao moi đa gop phan khong nho vao cac chien thang tuong lai cua quan Lam Son. Voi nhung ton that nang ne cua quan Minh trong tran Tot Đong – Chuc Đong, tinh the cuoc chien ngay cang nghieng ve phia co loi cho nghia quan Lam Son.


= Bao vay Đong Quan =

Sau khi nhan đuoc tin thang loi o Tot Đong – Chuc Đong, Le Loi luc bay gio van con o Thanh Hoa lien dan đai quan ra Bac đe truc tiep chi huy chien dich đanh Đong Quan. Đem ngay 22 thang 11 nam 1426, luc luong thuy quan Lam Son cua Tran Nguyen Han va Bui Bi o phia Đong va bo binh cua Đinh Le tu phia Tay phoi hop tan cong, phong hoa cac doanh trai quan Minh ben ngoai thanh Đong Quan. Quan cua Phuong Chinh lam nhiem vu giu cac can cu ngoai vi bi tan cong bat ngo, buoc phai thao chay vao ben trong thanh. Quan Lam Son thu đuoc nhieu thuyen be cung vu khi do quan Minh đe lai. Sau khi đe mat cac doanh trai cung nhu cac vung nong thon rong lon ben ngoai thanh Đong Quan, Vuong Thong chi con cach thuc thu trong thanh, trong cho vien binh sang cuu.
Trong tinh trang bi vay ham nghiem ngat, quan Minh trong thanh Đong Quan đoi dien voi tinh huong "tu dien So ca". Viec mat lien lac voi ben ngoai khien Vuong Thong khong the đieu đong đuoc quan cac thanh khac – von cung đang trong tinh canh tuong tu nhu Đong Quan – ve ung cuu, cung nhu khong the cau vien trieu đinh. Ve phia quan Lam Son, tuy đa gianh the thuong phong, song luc bay gio van chua đu suc cong thanh Đong Quan von rat kien co. Le Loi mot mat cho quan tiep tuc vay ham, mot mat cho Nguyen Trai viet thu chieu hang Vuong Thong. Trong tinh the hiem ngheo, Vuong Thong vien co tim lai Binh An Nam chieu cua Minh Thanh To nam 1407 khi đanh nha Ho, ra đieu kien rang ong se rut quan neu Le Loi lap con chau nha Tran lam vua. Truoc yeu sach tren, Le Loi lap Tran Cao – mot nguoi đuoc cho la chau noi cua Tran Nghe Tong – lam vua. Sau khi Le Loi lam theo yeu cau, tien trinh nghi hoa giua hai ben đa đuoc bat đau. Vuong Thong cung đuoc phia Lam Son ra đieu kien phai ha lenh cho quan đoi cac noi giao tra thanh, rut ve Đong Quan. Theo menh lenh tu cap tren, ngoai tru Thanh Hoa, quan Minh đong tai cac thanh tri con lai o Nghe An, Dien Chau, Tan Binh, Thuan Hoa đeu lan luot mo cua ra hang quan Lam Son.
Chu y cau hoa cua Vuong Thong gap phai su phan ung du doi tu phai chu chien, dan đau la Phuong Chinh, Ma Ky – nhung nguoi tung co nhieu nam phuc vu tren đat Giao Chi – va nhung quan lai nguoi Viet nhu Tran Phong va Luong Nhu Hot. Trong luc Vuong Thong đang luong lu thi Minh Tuyen Tong mot lan nua cu mot đao binh lon sang Giao Chi do Lieu Thang chi huy. Cho rang tinh the hien tai đa thay đoi, Vuong Thong quyet đinh tu bo chu truong nghi hoa. Ong cho gia co thanh Đong Quan nham chuan bi cho tran chien sap toi.


"Vay thanh diet vien" (1427) = No luc cuu van cua Minh Tuyen Tong =

Ngay 23 thang 1 nam 1427, trong no luc cuu van tinh the o Giao Chi, Minh Tuyen Tong xuong chieu lenh Lieu Thang va Moc Thanh dan 70.000 quan sang giai nguy cho Vuong Thong. Đen thang 4 cung nam, trieu đinh Minh tiep tuc đieu them 45.200 binh linh, nang tong so quan vien binh len 115.200 nguoi. Luc luong nay chia lam hai canh tien vao Giao Chi, trong đo canh quan chu luc do Lieu Thang chi huy tien theo đuong Quang Tay, trong khi Moc Thanh thong linh canh quan con lai tien theo đuong Van Nam. Tuy phat đong mot chien dich quan su quy mo lon, Minh Tuyen Tong van giu nguyen chu truong cham dut che đo cai tri truc tiep tai An Nam. Ke hoach cua trieu đinh nha Minh la truoc het đanh bai luc luong cua Le Loi, sau đo tim lap hau due nha Tran đe tai thiet lap che đo tong phien nhu cu.


= Co lap Vuong Thong =
Sau khi nhan tin vien binh nha Minh sap tien vao Giao Chi, nhieu tuong linh Lam Son đe xuat đanh gap thanh Đong Quan. Tuy nhien, Le Loi cho rang "đanh thanh la ha sach", đac biet trong boi canh co nguy co bi giap cong tu nhieu huong, nen chu truong ap dung chien luoc "vay thanh, diet vien". Nhan thay luc luong Lam Son khong đu manh đe cung luc vay ham Đong Quan va đoi pho ca hai đao quan tiep vien, Le Loi quyet đinh tap trung binh luc đe lan luot tieu diet tung canh quan rieng biet. Ngoai ra, nham ngan chan moi kha nang lien lac giua cac canh quan cuu vien voi cac thanh tri con lai cua quan Minh, Le Loi đa ha lenh tan cong đong loat toan bo cac cu điem tren tuyen đuong tu bien gioi Trung Quoc đen Đong Quan. Bui Quoc Hung đuoc lenh vay đanh thanh Đieu Dieu va Thi Cau, Le Sat va Le Thu vay đanh thanh Khau On, Trinh Kha va Đo Khuyen vay đanh thanh Tam Giang. Đong thoi, đe gia tang ap luc len Vuong Thong trong thanh Đong Quan, Le Loi ha lenh phong toa toan bo bon cua thanh. Ben canh đo, bat chap thoa thuan truoc đo, ong con cho đanh chan cac luc luong nha Minh đang rut tu phia Nam ve, do lo ngai nhom quan nay co the bo sung luc luong cho Vuong Thong tai Đong Quan.
Ngay 9 thang 2 nam 1427, Le Sat va Le Thu pha thanh Khau On. Tin that thu nhanh chong lan rong, gay tac đong manh đen tinh than cua quan Minh đang tran giu cac thanh luy tren tuyen đuong tu bien gioi ve Đong Quan. Nhan co hoi đo, Nguyen Trai viet thu du hang gui đen Truong Lan va Tran Van, hai tuong tran thu thanh Đieu Dieu đang bi Bui Quoc Hung bao vay. Truoc loi le thuyet phuc, ca hai quyet đinh đau hang va đem quan ra quy thuan. Cung trong thoi gian nay, theo lenh cua Le Loi, Nguyen Trai nhieu lan gui thu chieu hang Vuong Thong, đong thoi yeu cau trao tra tu binh. Du ben ngoai to y chap thuan va cam ket se triet thoai quan chu luc khoi Đong Quan, Vuong Thong thuc chat chi đang co keo dai thoi gian đe cho vien binh tu Trung Quoc sang tiep ung.
Ngay 4 thang 3 nam 1427, nham tim kiem mot chien thang đe khich le tinh than quan si, Phuong Chinh bat ngo xuat quan tap kich doanh trai cua Ly Trien tai Qua Đong. Bi tan cong bat ngo, quan Lam Son khong kip tro tay, Đo Bi bi bat, Ly Trien tu tran. Tuy nhien, thang loi nay la khong đu đe cung co tinh than quan Minh. Ngay sau su viec o ben ngoai thanh Đong Quan, quan quan giu thanh Thi Cau đa buoc phai mo cua đau hang sau mot thoi gian bi Nguyen Chich vay đanh gat gao. Nham cuu van tinh the, ngay 16 thang 3, Vuong Thong to chuc mot cuoc tap kich tai bai Sa Đoi nhung khong thanh cong. Ngay 2 thang 4, Nguyen Trai thanh cong du hang Luu Thanh, tuong giu thanh Tam Giang – toa thanh cuoi cung tren tuyen đuong tu Van Nam sang Đong Quan. Lo ngai tinh hinh tiep tuc xau đi, ngay 4 thang 4, Vuong Thong truc tiep chi huy mot đoi quan tinh nhue tap kich doanh trai Tay Phu Liet do Le Nguyen tran thu. Đinh Le va Nguyen Xi dan 500 quan thiet đot toi tiep vien, phoi hop phan cong tu hai huong, buoc quan Minh phai rut lui. Tuy nhien, do mai me truy kich, ca Đinh Le lan Nguyen Xi đeu bi đoi phuong bat song. Đinh Le bi xu tu con Nguyen Xi may man vuot nguc tron ra ngoai thanh cong.


= Đanh chan vien binh nha Minh =

Chu truong chan đanh vien binh nha Minh o bien gioi, Le Loi bo tri Tran Luu, Le Boi đong quan o ai Pha Luy đe chan đao quan tu phia Quang Tay tien sang; Tran Ban len giu ai Le Hoa đe ngan chan đao quan tu phia Van Nam. Luc bay gio, tat ca thanh tri tren đuong tu Đong Quan len Le Hoa va Pha Luy đeu đa roi vao tay quan Lam Son, duy tai thanh Xuong Giang, quan Minh duoi su chi huy cua Ly Nhiem van chong cu quyet liet. Thang 7 nam 1427, do Lieu Thang, Moc Thanh chua the xuat quan vi chua tap hop đu binh luc, trieu đinh nha Minh voi sai tong binh Quang Tay la Co Hung To đua quan đia phuong sang Giao Chi truoc. Tuy nhien, khi vua đen ai Pha Luy, luc luong nay đa bi Tran Luu va Le Boi phuc kich va đanh bai.
Hay tin Co Hung To that bai, Lieu Thang va Moc Thanh lap tuc khoi binh đen Giao Chi. Nham đanh chiem Xuong Giang truoc khi cac đao vien binh cua nha Minh đen noi, Tran Nguyen Han va Le Sat nhanh chong to chuc tan cong thanh. Voi uu the ve binh luc, bo chi huy Lam Son trien khai tan cong tu bon huong, su dung chien cu, hoa phao va đao đia đao nham pha vo he thong phong ngu. Tuy nhien, cac đot cong kich ban đau đeu bi quan Minh do Ly Nhiem chi huy đay lui. Mac du giu vung thanh trong nhung đot tan cong đau tien, quan Minh tai Xuong Giang khi đo đa suy yeu nghiem trong do thieu hut luong thuc va nhan luc sau thoi gian dai bi bao vay. Ngay 28 thang 9 nam 1427, quan Lam Son mo cuoc tong cong kich, pha vo phong tuyen va chiem đuoc thanh. Ly Nhiem cung nhieu tuong linh nha Minh đong loat tu sat, hang nghin binh linh va dan thuong khong chiu hang đeu bi quan Lam Son tham sat.
Sau khi loai bo chuong ngai cuoi cung la thanh Xuong Giang, quan Lam Son bat đau chuan bi đoi pho voi vien binh nha Minh. Nham đon đanh canh quan chu luc do Lieu Thang chi huy, Le Loi bo tri Le Sat, Luu Nhan Chu, Le Van Linh, Đinh Liet mai phuc o ai Chi Lang, đong thoi cu Le Van An, Nguyen Ly lam luc luong ung chien. Đoi voi canh quan thu hai tu Van Nam, Le Loi nhan đinh Moc Thanh la nguoi than trong, se ngoi cho thang bai cua Lieu Thang moi hanh đong nen ra lenh cho cac tuong tran giu ai Le Hoa co thu khong đanh. Khi quan tien phong do đich than Lieu Thang chi huy đen ai Pha Luy, Tran Luu lien tuc gia vo thua chay ve ai Luu, roi lai chay ve ai Chi Lang. Cho rang quan Lam Son yeu ot, Lieu Thang cung hon 100 ky binh tach khoi đai quan tien hanh truy kich. Khi đen ben suon nui Ma Yen, Lieu Thang bi phuc binh cua Le Sat, Tran Luu đo ra giet chet.
Mat đi chu soai, đai quan nha Minh do Hoang Phuc, Thoi Tu chi huy tim cach rut ve thanh Xuong Giang, nhung khi đen noi moi hay tin thanh đa that thu. Le Loi lap tuc sai Tran Nguyen Han chan đuong tiep te luong thao, đong thoi cu Pham Van va Nguyen Xi hop luc voi Le Sat tan cong, tieu diet toan bo luc luong Minh con lai tai Xuong Giang. Thoi Tu bi giet, Hoang Phuc đau hang nen đuoc tha mang. O huong Tay, Moc Thanh đang đong quan tai vung tu ai Le Hoa đen Lanh Thuy Cau, khi nghe tin Lieu Thang tu tran lien ha lenh lui binh. Tuy nhien, tren đuong rut, ong bi luc luong do Pham Van Xao va Trinh Kha chi huy truy kich va đanh bai.


Hoi the Đong Quan Voi chien thang truoc hai đao vien binh cua Lieu Thang va Moc Thanh, tuong quan luc luong nghieng han ve phia nghia quan Lam Son. Truoc tinh the đo, Vuong Thong chap thuan tien hanh thuong luong nham cham dut chien tranh. Đe lam tin, Le Loi cu con truong la Le Tu Te cung tuong Luu Nhan Chu vao thanh Đong Quan; phia Vuong Thong cung cu Son Tho, Ma Ky sang quan doanh Lam Son o Bo Đe lam con tin. Ngay 16 thang 12 nam 1427, Vuong Thong cung nhieu tuong linh đa cung cac chi huy cua nghia quan Lam Son to chuc hoi the tai mot đia điem o phia Nam thanh Đong Quan. Hai ben đam phan an đinh ngay rut lui cua quan Minh cung nhu viec nghia quan Lam Son se dang bieu cau phong cho Tran Cao.

Cac đieu khoan đa đuoc thoa thuan đuoc hai ben chap hanh nghiem chinh. Ngay 17 thang 12 nam 1427, đoan su gia Lam Son len đuong sang Bac Kinh, tra cac tin vat cua cac tuong linh, quan lai bi tich thu, đong thoi dang bieu cau phong cung nhu danh sach ke khai quan quan, nguoi ngua cua nha Minh đang bi giu o Giao Chi se đuoc tra lai. Truoc tinh hinh khong the cuu van, Minh Tuyen Tong – nguoi von đang co xu huong nga ve phia phe chu hoa do Duong Si Ky dan đau – chap thuan bai binh. Tuy hieu ro viec Tran Cao chi la vua bu nhin, vua Minh van xuong chieu sac phong Cao lam "An Nam Quoc vuong". Tuy nhien, lenh bai binh chua kip đen tay Vuong Thong thi toan bo binh ma nha Minh o Giao Chi đa rut ve nuoc.
Sau hoi the, Le Loi mot mat tap hop nhung nguoi Minh đa ra hang hoac bi bat tu truoc đe tien hanh trao tra, mat khac tu sua cau đuong, chuan bi luong thuc, thuyen, ngua đe cung cap cho quan Minh ve nuoc. Khi thay quan Minh đuoc phep rut ve nuoc an toan, mot bo phan tuong si va nguoi dan đa xin Le Loi giet het đe tra no mau. Tuy nhien, vi muon giu hoa khi hai nuoc, Le Loi đa tu choi nhung đe nghi tren. Truoc ngay khoi hanh, toan bo tuong linh, quan lai, binh ma nha Minh đeu toi Bo Đe bai ta Le Loi va đuoc tiep đai rat trong hau. Ngay 29 thang 12 nam 1427, quan Minh chinh thuc len đuong ve nuoc. Ngay 3 thang 1 nam 1428, Vuong Thong cung len đuong. Tong so binh linh va quan lai – khong bao gom nhung nguoi o lai – đuoc Le Loi tha ve nuoc theo thong ke cua nha Minh la 84.640 nguoi. Co y kien cho rang, tong so nguoi Minh đuoc cho ve nuoc, ca quan va dan, co the len toi 300.000 nguoi. Su gia Pham Van Son bac bo luan điem nay, cho rang no "hoi qua su that", va đua ra con so uoc tinh la tren duoi 200.000 nguoi.


He qua Trong boi canh nha Minh van duy tri anh huong manh me trong khu vuc, Le Loi đa phai đoi mat voi bai toan can bang quyen luc đe bao đam tinh chinh danh va giu gin hoa binh lau dai voi trieu đinh phuong Bac. Đe giam cang thang trong giai đoan đau, Le Loi tiep tuc su dung Tran Cao – voi than phan con chau ho Tran – lam quan co chinh tri nham "lam tin" voi nha Minh. Mac du Tran Cao đuoc nha Minh phong la "An Nam quoc vuong", nhung ong khong nhan đuoc su ung ho tu đai bo phan nghia quan Lam Son va khong co vai tro thuc su trong chinh quyen. Khi quan Minh rut khoi Đai Viet, Tran Cao mat đi gia tri loi dung va qua đoi đot ngot vao ngay thang 2 nam 1428. Theo nhieu tai lieu so cap, Cao tu biet minh khong co cong, long nguoi khong theo nen bo tron vao chau Ngoc Ma nhung khong thoat, bi bat mang ve ep uong thuoc đoc chet. Tuy nhien, mot so su gia đat nghi van ve su viec nay, cho rang cai chet cua Cao la do Le Loi đung sau chi đao.
Ngay 29 thang 4 nam 1428, Le Loi len ngoi vua, đoi nien hieu la Thuan Thien, khoi phuc quoc hieu la Đai Viet, thanh lap nha Hau Le. Do boi canh chinh tri phuc tap va đe cung co quyen luc, ong đa uy thac cho Nguyen Trai viet Binh Ngo đai cao đe cong bo thang loi va thong bao cho toan the thien ha ve su đoc lap cua Đai Viet, đong thoi khang đinh chu quyen va chinh danh cua trieu đai moi thanh lap. Ve mat đoi ngoai, Le Loi sai su bao voi nha Minh rang Tran Cao bi benh ma chet, do đo ban than ong ke vi danh chinh ngon thuan. Ban đau, trieu đinh Minh khong thua nhan ngoi vi cua Le Loi, yeu cau phai tim con chau ho Tran khac. Phai sau nhieu lan khang đinh ho Tran đa tuyet tu, vao nam 1431, Minh Tuyen Tong chap nhan phong Le Loi quyen tam coi viec tri nuoc o An Nam, goi la "Quyen thu An Nam quoc su". Mai đen nam 1435, ong moi chinh thuc cong nhan Le Loi lam "An Nam Quoc vuong".
Su cong nhan tu nha Minh đa mo ra mot giai đoan on đinh trong quan he bang giao giua Đai Viet va Trung Quoc. Nham tai lap cuc dien nhu thoi Tran, nha Minh chap nhan thi hanh chinh sach hoa giai voi nha Hau Le va thiet lap mot moi quan he trieu cong "hau vang bac lai" mang tinh hinh thuc va coi trong le nghi hon loi ich thuc te. Đai Viet tuy tham gia vao he thong trieu cong cua Trung Quoc voi vai tro chu hau, nhung van duy tri đuoc su đoc lap tren moi phuong dien khac. Trieu đinh Hau Le thuc hien chinh sach trieu cong đinh ky voi nha Minh, tuan thu cac nghi le ngoai giao tuong tu thoi ky nha Tran. Phia Đai Viet cung thuong xuyen cu su gia sang Trung Quoc voi cac muc đich nhu ta on, chuc mung, tham hoi. Moi vi vua nha Le khi moi len ngoi đeu phai cau phong vua Minh nham hop thuc hoa su len nam quyen cua minh. Đap lai, vua Minh se cu nguoi sang sach phong va ban ao, gam voc cho vua Le. Tuy nhien, tren thuc te, cac vua Le van tiep tuc thi hanh chinh sach "Ngoai Vuong Noi Đe" nhu cac trieu Ly, Tran: xung "vuong" khi ngoai giao voi trieu đinh phuong Bac, o trong nuoc va voi cac tieu quoc lan can thi xung "đe". Moi quan he trieu cong nay đuoc duy tri tot đep xuyen suot thoi ky Le so. Chi khi Mac Đang Dung phe truat Le Cung Hoang, lap nen nha Mac, quan he song phuong bat đau xay ra bien đong, song chien tranh giua hai nuoc đa khong bao gio xay ra.


Tac đong Cuoc xam luoc cua nha Minh khong đon thuan la mot cuoc xung đot quan su ma con đi kem voi ke hoach thuoc đia hoa toan dien, bao gom viec thiet lap he thong giao duc theo mo hinh Trung Hoa, to chuc cac ky thi chu Han va di dan tu phuong Bac đe thay đoi ket cau dan so. Tuy nhien, khoi nghia Lam Son đa thay đoi hoan toan tinh the. Đuoc khoi xuong tu vung nui it bi anh huong van hoa Han, phong trao nay khong chi khang Minh ma con chong lai tang lop than Minh o mien xuoi, đac biet la tang lop tinh hoa đa bi Han hoa sau sac. Sau chien thang, trieu đinh nha Le duoi su lanh đao cua Le Loi đa ban hanh cac chinh sach nham xay dung mot nen tang van hoa chinh tri đoc lap.
Nguyen Trai, trong Binh Ngo đai cao, đa tuyen bo Đai Viet la "van hien chi bang", mot thuc the van hoa đoc lap đa ton tai tu truoc, co lanh tho ro rang, voi "nui song bo coi" rieng. Thong điep nay khong chi bac bo tinh chinh danh cua nha Minh đoi voi lanh tho Đai Viet, ma con la mot tuyen bo thach thuc tu duy cua Trung Hoa, khang đinh rang trieu Le la mot "thien ha" đoc lap, chinh danh, ngang hang voi trieu đinh phuong Bac, khong bi le thuoc hoac phuc tung. Theo Kathlene Baldanza, thang loi cua khoi nghia Lam Son khong chi cham dut moi đe doa thuoc đia hoa tu nha Minh ma con tao nen mot the gioi quan moi cho nguoi Viet. Tu goc nhin cua nguoi Viet, Đai Viet la "Nam Quoc", noi hoang đe phuong Nam cai tri va co thien menh rieng biet, đong thoi chap nhan su ton tai song song cua ca hoang đe phuong Bac lan hoang đe phuong Nam. Nguoc lai, nha Minh lai khong cong nhan quyen luc đoc lap cua hoang đe Đai Viet, xem Trung Quoc la trung tam duy nhat cua "thien ha" va cho rang "[mot] bau troi khong the co hai mat troi". Su khac biet trong cach nhin nhan nay đa tao nen mot mo hinh quan he Viet – Trung mang tinh đoc lap va tu chu cho Viet Nam. Du chap nhan quy tac ngoai giao trieu cong, nguoi Viet van khang đinh ban sac van hoa va quyen luc rieng, coi minh la nguoi đong thua huong van hoa Hoa Ha co nhung đoc lap ve mat chinh tri.
Nha Minh, voi tham vong duy tri ba quyen trong khu vuc, ap dung cac chinh sach thi uy quan su va thuong mai, đien hinh la cac cuoc tham hiem hang hai nham mo rong anh huong, tuong tu nhung chien dich thuoc đia cua đe quoc Tay Ban Nha va Bo Đao Nha sau nay. Viec khong đat đuoc muc tieu o Viet Nam khien nha Minh phai tai can nhac chien luoc va giam thieu tham vong banh truong, trong khi nhung cai tien ve quan su va to chuc hanh chinh lai anh huong lon đen Viet Nam, giup xay dung mot nha nuoc tap quyen va khoi đau qua trinh mo rong lanh tho ve phia Nam. Trong linh vuc quan su, nha Minh đa đua vao Đai Viet cac ky thuat va vu khi tien tien, đac biet la hoa khi. Vao the ky 15, Đai Viet ap dung nhung tien bo nay đe gianh uu the truoc Champa, ket thuc cuoc chien tranh keo dai nhieu the ky giua hai nuoc. Đai Viet cung tiep thu cac quy chuan van hoa va hanh chinh cua nha Minh. Đieu nay anh huong ro ret đen cach to chuc bo may nha nuoc va đoi song van hoa sau khi gianh lai đoc lap. He thong hanh chinh, mo hinh thi cu va mot so khia canh van hoa, phong tuc cua Đai Viet sau nay đeu phan anh nhung thay đoi tu thoi ky duoi quyen cai tri cua nha Minh, tao nen mot nen tang moi cho trieu đai Le so phat trien. Mac du co y kien cho rang that bai cua nha Minh tai Viet Nam đanh dau "khoi đau cho su suy tan cua vi the toi thuong cua Trung Quoc", thuc te cho thay trieu Minh van đu suc đay lui cuoc xam luoc cua Nhat Ban vao Trieu Tien hon 150 nam sau đo cang chung minh suc song ben bi cua ca đe quoc Trung Hoa lan he thong trieu cong cua no.


Cuoc chu Đia danh
Thong tin ve đia danh đuoc tham khao tu Đai Viet su ky toan thu, ban dich cua Vien Khoa hoc xa hoi Viet Nam, xuat ban nam 1993.

Khac


Chu thich Thu muc = Sach =


= Tap chi nghien cuu =


= Luan van =


= Bao chi =


Đoc them Low, Joey (ngay 17 thang 5 nam 2018). Ming China in Vietnam and Valois France in Italy: Political Actors and Public Narratives of Invasion and Occupation in the Premodern World (Luan van thac si) (bang tieng Anh). Fullerton: Đai hoc Tieu bang California. hdl:20.500.12680/02870w75c.
Thu vuc chu tu luc, quyen 5-6: Nam man An Nam.


Lien ket ngoai Khoi nghia Lam Son tai Tu đien bach khoa Viet Nam
安南傳 [An Nam truyen].  明史 [Minh su].
Minh thuc luc
Minh su, An Nam truyen
Binh An Nam chieu
Thu vuc chu tu luc