Lop Thu (Mammalia) (tu tieng Latinh mamma, "vu"), con đuoc goi la đong vat co vu hoac đong vat huu nhu, la mot nhanh đong vat co mang oi noi nhiet đuoc phan biet voi chim boi su xuat hien cua long mao, ba xuong tai giua, tuyen vu, va vo nao moi (neocortex, mot khu vuc cua nao). Nao bo đieu chinh than nhiet va he tuan hoan, bao gom ca tim bon ngan. Lop Thu bao gom cac đong vat lon nhat con sinh ton (nhu ca voi xanh va mot vai loai ca voi khac), cung nhu nhung đong vat thong minh nhat - nhu voi, vai loai linh truong va ca voi. Kich thuoc co the đong vat co vu dao đong tu 30–40 mm (1,2–1,6 in) doi ong nghe toi 33 met (108 ft) ca voi xanh.
Ten khoa hoc Mammalia đuoc đat boi Carl Linnaeus nam 1758, xuat phat tu tieng Latin mamma ("vu"). Tat ca con cai cho con bu bang sua tiet ra tu tuyen vu. Theo Mammal Species of the World, 5.416 loai đuoc biet đen vao nam 2006. Lop Thu đuoc phan thanh 1.229 chi, 153 ho va 29 bo. Nam 2008, IUCN đa hoan thanh viec khao sat đanh gia đong vat co vu toan cau keo dai 5 nam voi su tham gia cua 1.700 nha khoa hoc đe lap Sach đo IUCN, trong đo ghi nhan 5.488 loai đuoc cong nhan vao cuoi thoi ky đo.
Tru 5 loai thu đon huyet (đe trung), tat ca đong vat co vu con lai đeu đe con. Ba bo đa dang va giau so luong loai nhat la Bo Gam nham (chuot, soc, hai ly, chuot lang nuoc, v.v), Bo Doi (doi), va Bo Eulipotyphla (chuot chu, chuot chui, nhim gai va chuot chu rang khia). Cac bo đa dang khac la Bo Linh truong (nguoi, khi đot, tinh tinh, v.v), Bo Guoc chan (gia suc, lon, nai, ha ma, v.v) va Bo An thit (meo, cho, chon, gau, hai cau, v.v). Trong khi viec phan loai cac đong vat co vu o cap đo ho đa tuong đoi on đinh, phuong phap phan loai khac nhau o cac cap đo cao hon- can lop, phan lop, sieu bo - xuat hien trong sach vo đuong thoi, đac biet la cho cac loai thu co tui. Thay đoi nhieu trong thoi gian gan đay đa phan anh ket qua phan tich di truyen phan tu. Ket qua tu di truyen phan tu đa dan đen viec ap dung cac nhom moi nhu Afrotheria va viec tu bo cac nhom truyen thong nhu sau bo.
Loai to tien cua đong vat co vu thuoc nhom synapsid (Mat thu), mot nhom bo sat bao gom ca Dimetrodon, pelycosaurs, sphenacodont... Vao cuoi ky Cacbon, nhom nay tach ra tu dong sauropsid (nhom Mat than lan, đa phat trien thanh cac loai bo sat, ca sau, khung long va cac loai chim ngay nay). La hau due cua 1 loai synapsid (đoi khi đuoc goi la bo sat giong đong vat co vu), cac đong vat co vu đau tien xuat hien trong ki Creta (phan trang) thoi đai Trung Sinh, khoang 225 trieu nam truoc. Cac loai đong vat co vu hien đai xuat hien trong cac giai đoan cua ky Paleogen va Neogen, sau su tuyet chung cua loai khung long 66 trieu nam truoc đay.


Phan loai "Principles of Classification and a Classification of Mammals" (AMNH Bulletin v. 85, 1945) cua George Gaylord Simpson la nguon co ban cua phan loai liet ke trong bai nay. Simpson đa vach ra he thong hoc cua nguon goc thu va cac moi quan he noi chung đuoc giang day rong khap cho toi cuoi the ky XX. Ke tu phan loai cua Simpson, cac ho so hoa thach co sinh vat hoc đa đuoc đieu chinh lai, va trong nhung nam qua nguoi ta đa chung kien nhieu tranh luan va tien bo lien quan toi nhung kien thuc cot tru ly thuyet cua chinh viec he thong hoa, mot phan la thong qua cac khai niem moi cua mieu ta theo nhanh hoc. Mac du cac cong trinh nghien cuu trong linh vuc nay đa dan dan lam cho he thong phan loai cua Simpson tro nen loi thoi, nhung no van la đieu gan gui nhat voi phan loai chinh thuc cua đong vat co vu.


= Phan loai McKenna/Bell =
Nam 1997, Malcolm C. McKenna va Susan K. Bell đa đua ra sua đoi tong the cho phan loai đong vat co vu, bang viec tao ra phan loai McKenna/Bell. Cuon sach Classification of Mammals above the Species Level, xuat ban nam 1997 cua ho la cong trinh bao ham toan dien nhat toi nay ve he thong hoc, cac moi quan he va su phat sinh cua tat ca cac đon vi phan loai thu đa biet khi đo, du con sinh ton hay đa tuyet chung, xuong toi cap chi, mac du cac du lieu phan tu gan đay đa va đang thach thuc mot vai kieu gop nhom o cac cap cao hon. McKenna thua huong du an tu Simpson va cung voi Bell đa xay dung mot he thong cau truc thu bac đuoc cap nhat tron ven, bao gom toan bo cac đon vi phan loai con sinh ton hoac tuyet chung đa biet vao thoi điem đo, phan anh pha he lich su cua lop Mammalia.
Phan loai McKenna/Bell tom tat nhu sau:
Lop Mammalia

Phan lop Prototheria: Thu đon huyet: thu long nhim va thu mo vit.
Phan lop Theriiformes: Cac loai thu sinh con va cac ho hang tuyet chung cua chung.
Phan thu lop †Allotheria: multituberculates
Phan thu lop †Triconodonta: triconodonts
Phan thu lop Holotheria: Cac loai thu sinh con hien đai va cac ho hang tuyet chung cua chung.
Superlegion †Kuehneotheria
Supercohort Theria: Cac loai thu sinh con.
Cohort Marsupialia: Thu co tui
Đai bo Australidelphia: Thu co tui Australia va monito del monte (Dromiciops gliroides).
Đai bo Ameridelphia: Thu co tui Tan the gioi.
Cohort Placentalia: Thu co nhau thai
Đai bo Xenarthra: Thu an kien, luoi cay.
Đai bo Epitheria:
Lien bo Anagalida: thu dang tho, đong vat gam nham, va chuot chu voi.
Lien bo Ferae: thu an thit, te te, †creodont, va cac ho hang.
Lien bo Lipotyphla: thu an sau bo
Lien bo Archonta: doi, linh truong, chon bay va đoi.
Lien bo Ungulata: đong vat mong guoc.
Bo Tubulidentata incertae sedis: lon đat
Tieu bo Eparctocyona: †condylarth, ca voi va artiodactyla (đong vat guoc chan)
Tieu bo †Meridiungulata: đong vat mong guoc Nam My.
Tieu bo Altungulata: perissodactyla (đong vat guoc le), voi, lon bien, bo bien va đa man.


= Phan loai phan tu cua thu co nhau thai =
Cac nghien cuu phan tu dua tren phan tich DNA trong vong vai nam qua đa goi y cac moi quan he moi giua cac ho thu. Phan lon cac phat hien nay đa đuoc xac nhan đoc lap bang su co mat hay thieu vang du lieu retrotransposon. Cac he thong phan loai dua tren cac nghien cuu phan tu tiet lo 3 nhom chinh hay 3 dong doi cua thu co nhau thai la Afrotheria, Xenarthra va Boreoeutheria – đa re nhanh ra tu cac to tien chung ban đau trong ky Creta. Moi quan he giua ba nhanh nay van chua đuoc thiet lap chac chan va nguoi ta đua ra ba gia thuyet khac nhau lien quan toi viec nhanh nao la co so trong moi tuong quan voi phan con lai cua thu co nhau thai. Ba gia thuyet nay đuoc goi la Atlantogenata (Boreoeutheria la co so), Epitheria (Xenarthra la co so) va Exafroplacentalia (Afrotheria la co so). Toi luot minh, Boreoeutheria chua hai nhanh chinh laEuarchontoglires va Laurasiatheria.
Cac uoc tinh ve thoi gian re nhanh giua 3 nhom thu co nhau thai nay dao đong trong khoang tu 105 toi 120 trieu nam truoc, phu thuoc vao kieu DNA (chang han DNA nhan hay DNA ty the) va cac dien giai co bien đong ve thoi gian cua cac du lieu co đia ly hoc.
Nhom I: Afrotheria

Nhanh Afroinsectiphilia
Bo Macroscelidea: chuot chu voi (Chau Phi)
Bo Afrosoricida: tenrecs va golden moles (Chau Phi)
Bo Tubulidentata: lon đat (Chau Phi, nam Sahara)
Nhanh Paenungulata
Bo Hyracoidea: đa man (Chau Phi, ban đao A Rap)
Bo Proboscidea: voi (Chau Phi, Nam va Đong Nam A)
Bo Sirenia: bo bien va lon bien (nhiet đoi toan cau)
Nhom II: Xenarthra

Bo Pilosa: luoi va thu an kien (Trung va Nam My)
Bo Cingulata: ta tu va cac ho hang tuyet chung (Chau My)
Nhom III: Boreoeutheria

Nhanh: Euarchontoglires (Supraprimates)
Lien bo Euarchonta
Bo Scandentia: đoi (Đong Nam A).
Bo Dermoptera: chon bay/cay bay (Đong Nam A)
Bo Primates: linh truong nhu khi, vuon, nguoi (toan cau).
Lien bo Glires
Bo Lagomorpha: tho (Đai luc A - Au, chau Phi, chau My)
Bo Rodentia: đong vat gam nham nhu chuot, soc (toan cau)
Nhanh Laurasiatheria
Bo Erinaceomorpha: nhim chuot
Bo Soricomorpha: chuot chu
Nhanh Ferungulata
Nhanh Cetartiodactyla
Bo Cetacea: ca voi, ca heo
Bo Artiodactyla: đong vat guoc chan, nhu lon, ha ma, lac đa, huou cao co, huou, linh duong, trau, bo, cuu, de.
Nhanh Pegasoferae
Bo Chiroptera: doi (toan cau)
Nhanh Zooamata
Bo Perissodactyla: đong vat guoc le, nhu ngua, lua, ngua van, lon voi va te giac.
Nhanh Ferae
Bo Pholidota: te te (Chau Phi, Nam va Đong Nam A)
Bo Carnivora: thu an thit, nhu ho, bao, su tu, meo, cho, cao, chon, cay (toan cau).


Đac điem noi bat Cac đong vat co vu co the đuoc xac đinh boi su hien dien cua cac tuyen mo hoi, bao gom ca nhung tuyen chuyen san xuat sua đe nuoi con. Tuy nhien trong phan loai hoa thach, cac đac điem khac phai đuoc su dung, vi cac tuyen mo mem va nhieu đac điem khac khong the nhin thay đuoc trong cac hoa thach.
Nhieu đac điem chung cua tat ca cac đong vat co vu đa xuat hien trong nhung thanh vien đau tien cua cac đong vat nay:

Khop xuong ham - Cac xuong ham duoi co chua rang va xuong so nho gap nhau đe hinh thanh khop. Trong hau het cac gnathostomes, bao gom cac therapsids đau, khop bao gom cac khop (xuong nho o mat sau cua ham duoi) va vuong (xuong nho o mat sau cua ham tren).
Tai giua - Trong đong vat co vu nhom crown, am thanh đuoc mang toi mang nhi boi mot chuoi ba xuong, xuong bua, xuong đe cac, va xuong ban đap. Theo tien hoa, xuong bua va xuong đe đuoc bat nguon tu cac khop va xuong vuong đieu đo tao nen khop xuong ham cua cac therapsids đau.
Rang thay the - Rang đuoc thay the mot lan hoac (nhu trong ca voi co rang va đong vat gam nham murid) hoac khong thay lan nao, chu khong phai đuoc thay the lien tuc trong suot cuoc đoi.
Men rang - Cac lop men tren be mat cua rang gom calci, vung chac, cau truc giong hinh que dai tu nga đen be mat cua rang.
Condyles cham - Hai điem noi o cuoi hop so vua khit voi co đot song tren cung; hau het đong vat bon chan, nguoc lai, chi co mot điem noi nhu vay.
Hau het cac đac điem tren đa khong co mat trong cac to tien cua đong vat co vu o ky Trias.
Đoi voi nha co sinh hoc, đe xac đinh loai co vu theo loai, khong co gioi han đac điem nao co the đuoc su dung đe phan biet cac nhom. Bat ky đac điem nao đeu co the lien quan đen đac điem loai cua mot hoa thach. Mat khac co sinh vat hoc xac đinh đong vat co vu bang cac đac điem thi can phai chi xem xet nhung tinh nang xuat hien trong đinh nghia. Cac khop xuong ham noi rang va xuong so thuong xuyen đuoc nhac đen.


Phat sinh chung loai Phat sinh chung loai, xem Mammalia la nhom chom cay.

Mot phat sinh chung loai do Mikko Haaramo tao ra dua tren cac phat sinh chung loai rieng re cua Rowe 1988; Luo, Crompton & Sun 2001; Luo, Cifelli & Kielan-Jaworowska 2001, Luo, Kielan-Jaworowska & Cifelli 2002, Kielan-Jaworowska, Cifelli & Luo 2004, and Luo & Wible 2005.


= Tien hoa tu đong vat co mang oi trong Đai Co sinh =

Cac loai đong vat co xuong song song tren can hoan toan thuoc nhom đong vat co mang oi. Giong nhu to tien luong cu cua no, chung co phoi va chi. Trung cua đong vat co mang oi co cac mang ben trong, mang oi, cho phep phoi phat trien o trong nuoc, du trung nam tren can. Do vay, đong vat co mang oi co the đe trung tren can, trong khi đong vat luong cu nhin chung can đe trung trong nuoc.
Đong vat co mang oi đau tien xuat hien vao cuoi ky Than đa. Chung bat nguon tu luong cu reptiliomorph truoc đo, nhom nay song tren can an con trung va cac loai đong vat khong xuong song khac cung nhu duong xi, reu va cac loai thuc vat khac. Trong vong vai trieu nam, hai dong chinh cua amniot đa bi tuyet chung gom synapsida, bao gom lop Thu; va sauropsida, bao gom rua, than lan, ran, ca sau, khung long va chim. Synapsida co mot lo nam thap tren moi mat cua hop so.
Mot nhom synapsida la pelycosaur, bao gom cac loai đong vat lon nhat va ac liet nhat vao đau ky Pecmi.
Therapsida tach nhanh tu pelycosaur trong Permi giua, cach nay 265 trieu nam, va sau đo tro thanh nhom đong vat co xuong song tren can pho bien. chung khac voi cac pelycosaur nhieu đac điem nhu hop so va ham nhu: temporal fenestrae lon hon va incisor bang nhau ve kich thuoc. Therapsida đa tien hoa thanh thu qua nhieu giai đoan, bat đau voi nhom thu rat giong voi to tien pelycosaur cua chung va ket thuc bang nhom probainognathian cynodont, mot so trong chung de bi nham lan voi thu. Cac giai đoan nay đac trung boi:

Su phat trien lien tuc cua palate xuong thu cap.
Tien trinh huong đen tu the đung thang chan tay, lam tang kha nang chiu đung cua con vat bang cach tranh Carrier's constraint. nhung qua trinh nay dien ra cham: vi du tat ca cac đong vat therapsida an co khong co dang thu van giu cac chi; Therapsida ann thi trong Pecmi đa co chi truoc sprawling, va mot so trong cuoi Pecmi cung co chi sau semisprawling. Thuc te, cac monotreme hien đai van co cac chi semisprawling.
Cac dentary dan dan tro thanh xuong chinh cua ham duoi, vao Trias, dan tien đen ham thu hoan toan va tai giua đuoc cau tao tu xuong ma truoc đay cau tao nen ham cua bo sat).
Synapsida khong thuoc nhom thu đuoc goi la bo sat giong thu.


Chu thich Tham khao Bergsten, Johannes. February 2005. "A review of long-branch attraction". Cladistics 21:163–193. (pdf version Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine)
Brown, W.M. (2001). Natural selection of mammalian brain components. Luu tru ngay 25 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine Trends in Ecology and Evolution, 16, 471–473.
Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher (2006). Mammalia Palaestina: The Mammals of Palestine. Gazelle: The Palestinian Biological Bulletin. Number 55, July 2006. pp. 1–46.
McKenna, Malcolm C., and Bell, Susan K. 1997. Classification of Mammals Above the Species Level. Columbia University Press, New York, 631 pp. ISBN 0-231-11013-8
Nowak, Ronald M. 1999. Walker's Mammals of the World, 6th edition. Johns Hopkins University Press, 1936 pp. ISBN 0-8018-5789-9
Simpson, George Gaylord (1945). "The principles of classification and a classification of mammals". Bulletin of the American Museum of Natural History. Quyen 85. tr. 1–350.
William J. Murphy, Eduardo Eizirik, Mark S. Springer et al., Resolution of the Early Placental Mammal Radiation Using Bayesian Phylogenetics,Science, Vol 294, Issue 5550, 2348–2351, ngay 14 thang 12 nam 2001.
Springer, Mark S., Michael J. Stanhope, Ole Madsen, and Wilfried W. de Jong. 2004. "Molecules consolidate the placental mammal tree". Trends in Ecology and Evolution, 19:430–438. (PDF version Luu tru ngay 29 thang 7 nam 2016 tai Wayback Machine)
Vaughan, Terry A., James M. Ryan, and Nicholas J. Capzaplewski. 2000. Mammalogy: Fourth Edition. Saunders College Publishing, 565 pp. ISBN 0-03-025034-X (Brooks Cole, 1999)
Jan Ole Kriegs, Gennady Churakov, Martin Kiefmann, Ursula Jordan, Juergen Brosius, Juergen Schmitz. (2006) Retroposed Elements as Archives for the Evolutionary History of Placental Mammals. PLoS Biol 4(4): e91."PLoS Biology – Retroposed Elements as Archives for the Evolutionary History of Placental Mammals". Biology.plosjournals.org. doi:10.1371/journal.pbio.0040091. Truy cap ngay 8 thang 3 nam 2009.{{Chu thich web}}:  Quan ly CS1: DOI truy cap mo nhung khong đuoc đanh ky hieu (lien ket)
David MacDonald, Sasha Norris. 2006. The Encyclopedia of Mammals, 3rd edition. Printed in China, 930 pp. ISBN 0-681-45659-0.


Đoc them Brown W.M. (2001). "Natural selection of mammalian brain components" (PDF). Trends in Ecology and Evolution. Quyen 16 so 9. tr. 471–473. doi:10.1016/S0169-5347(01)02246-7. Ban goc (PDF) luu tru ngay 25 thang 3 nam 2009. Truy cap ngay 2 thang 12 nam 2010.
Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher (2006). Mammalia Palaestina: The Mammals of Palestine. Gazelle: The Palestinian Biological Bulletin. Number 55, July 2006. pp. 1–46.
McKenna, Malcolm C., and Bell, Susan K. 1997. Classification of Mammals Above the Species Level. Columbia University Press, New York, 631 pp. ISBN 0-231-11013-8
Nowak, Ronald M. 1999. Walker's Mammals of the World, 6th edition. Johns Hopkins University Press, 1936 pp. ISBN 0-8018-5789-9
Simpson, George Gaylord (1945). "The principles of classification and a classification of mammals". Bulletin of the American Museum of Natural History. Quyen 85. tr. 1–350.
William J. Murphy, Eduardo Eizirik, Mark S. Springer et al., Resolution of the Early Placental Mammal Radiation Using Bayesian Phylogenetics,Science, Vol 294, Issue 5550, 2348–2351, ngay 14 thang 12 nam 2001.
Springer, Mark S., Michael J. Stanhope, Ole Madsen, and Wilfried W. de Jong. 2004. "Molecules consolidate the placental mammal tree". Trends in Ecology and Evolution, 19:430–438. (PDF version Luu tru ngay 29 thang 7 nam 2016 tai Wayback Machine)
Vaughan, Terry A., James M. Ryan, and Nicholas J. Capzaplewski. 2000. Mammalogy: Fourth Edition. Saunders College Publishing, 565 pp. ISBN 0-03-025034-X (Brooks Cole, 1999)
Jan Ole Kriegs, Gennady Churakov, Martin Kiefmann, Ursula Jordan, Juergen Brosius, Juergen Schmitz. (2006) Retroposed Elements as Archives for the Evolutionary History of Placental Mammals. PLoS Biol 4(4): e91."PLoS Biology – Retroposed Elements as Archives for the Evolutionary History of Placental Mammals". Biology.plosjournals.org. doi:10.1371/journal.pbio.0040091. {{Chu thich web}}: |url= trong hay bi thieu (tro giup)Quan ly CS1: DOI truy cap mo nhung khong đuoc đanh ky hieu (lien ket)
David MacDonald, Sasha Norris. 2006. The Encyclopedia of Mammals, 3rd edition. Printed in China, 930 pp. ISBN 0-681-45659-0


Lien ket ngoai Mammal (animal) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
BBC Wildlife Finder - video clips from the BBC's natural history archive Luu tru ngay 6 thang 11 nam 2010 tai Wayback Machine
GlobalTwitcher.com – All species in the world with distribution maps and images Luu tru ngay 4 thang 10 nam 2011 tai Wayback Machine
Paleocene Mammals, a site covering the rise of the mammals, paleocene-mammals.de
Evolution of Mammals, a brief introduction to early mammals, enchantedlearning.com
Tree of Life poster Luu tru ngay 10 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine – Shows mammals' evolutionary relation to other organisms, tellapallet.com
The Evolution of Mesozoic Mammals, a Rough Sketch Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine, an informal introduction, home.arcor.de
Carnegie Museum of Natural History Luu tru ngay 15 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine, some discoveries of early mammal fossils, carnegiemnh.org
High-Resolution Images of various Mammalian Brains, brainmaps.org
Mammal Species Luu tru ngay 24 thang 8 nam 2018 tai Wayback Machine, collection of information sheets about various mammal species, learnanimals.com
Summary of molecular support for Epitheria, biology.plosjournals.org
Mikko's Phylogeny Archive Luu tru ngay 24 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine, fmnh.helsinki.fi
European Mammal Atlas EMMA from Societas Europaea Mammalogica, european-mammals.org
Marine Mammals of the World Luu tru ngay 6 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine—An overview of all marine mammals, including descriptions, multimedia and a key, eti.uva.nl
Mammalogy.org The American Society of Mammalogists was established in 1919 for the purpose of promoting the study of mammals, and this website includes a mammal image library
(tieng Viet)

Thu tai Tu đien bach khoa Viet Nam
174 loai Thu o Viet Nam tren trang SVRVN