Israel (tieng Hebrew: ישראל Yisra'el, tieng A Rap: اسراييل Israʼil), ten goi chinh thuc la Nha nuoc Israel (tieng Hebrew: מדינת ישראל  [mediˈnat jisʁaˈʔel]; tieng A Rap: دولة اسراييل Dawlat Israʼil [dawlat ʔisraːˈʔiːl]), la mot quoc gia tai Trung Đong, nam tren bo đong nam cua Đia Trung Hai va bo bac cua Bien Đo. Bien gioi tren bo giap voi Liban o phia bac, Syria o phia đong bac, Jordan o phia đong, Bien Đo o phia nam, Ai Cap o phia tay nam, Đia Trung Hai o phia tay, lanh tho Bo Tay doc theo phia đong va dai Gaza doc theo phia tay nam. Quoc gia nay co nhieu đac điem đia ly đa dang. Thanh pho Jerusalem đuoc tuyen bo la thu đo vao nam 1980 nhung khong đuoc quoc te cong nhan.
Ngay 29 thang 11 nam 1947, Đai Hoi đong Lien Hop Quoc quyet đinh thong qua phuong an phan chia chinh thuc cho Lanh tho uy tri Palestine thanh hai nha nuoc moi, mot cua nguoi A Rap va mot cua nguoi Do Thai, trong khi Jerusalem nam duoi quyen quan ly cua Lien Hop Quoc duoi hinh thuc la mot chinh the quoc te. Ngay 14 thang 5 nam 1948, David Ben Gurion tuyen bo thanh lap nha nuoc Israel. The nhung, bien gioi lai khong đuoc xac đinh ro rang. Cac nuoc A Rap phat đong chien tranh nham xoa so nha nuoc Israel non tre. Chien tranh A Rap - Israel bung phat va Israel chien thang. Sau đo, Israel tiep tuc chien thang trong chien tranh Sau Ngay va chien tranh Yom Kippur.
Ngay nay, Israel la mot trong nhung quoc gia sang tao va co tuoi tho trung binh cao nhat the gioi. Mac du khong xac nhan nhung Israel đuoc cho la đa so huu vu khi hat nhan. Israel la mot đong minh khong thuoc NATO cua Hoa Ky.


Tu nguyen Ten goi "Israel" bat nguon tu Kinh thanh Hebrew, theo đo, To phu Jacob đa đuoc đoi ten thanh Israel sau khi vat lon voi thien than cua Đuc Chua Troi. Đong thoi, hau due cua Jacob cung đuoc goi la "con cai cua Israel", trong tieng Anh goi la "Israelites". Cac cong dan cua nuoc Israel hien đai ngay nay, theo tieng Anh, đuoc goi la "Israelis".
Sau khi vua Solomon (973 - 937 TCN) (con nhieu tranh cai ve nien đai chinh xac) bang ha, Vuong quoc Israel Thong nhat bi chia đoi thanh: Vuong quoc Israel (Samaria) o mien bac va Vuong quoc Judah o mien nam. Danh tu Judah đuoc phien am Han Viet la "Do Thai". Nuoc Israel o phia bac co thu đo la Samaria, ton tai đen nam 721 TCN thi bi Đe quoc Assyria (nay o mien bac Iraq) tieu diet. Nuoc Judah o phia nam co thu đo la Jerusalem, ton tai đen nam 587 TCN thi bi Đe quoc Tan Babylon (nay o mien nam Iraq) tieu diet.


Lich su = Co đai =
Khai niem ve "Vung đat Israel", goi la Eretz Yisrael trong tieng Hebrew, tro nen quan trong va thieng lieng đoi voi nguoi Do Thai tu thoi ky Kinh Thanh. Theo Kinh Torah, Thuong đe đam bao vung đat cho ba toc truong cua nguoi Do Thai. Tren co so kinh thanh, thoi ky ba toc truong đuoc xac đinh la khoang đau thien nien ky thu 2 TCN, va Vuong quoc Israel thu nhat đuoc thanh lap vao khoang the ky XI TCN. Cac vuong quoc va nha nuoc Israel sau đo cai tri khong lien tuc trong bon the ky tiep sau, va đuoc đe cap trong nhieu nguon ngoai kinh thanh.
Ghi chep đau tien ve ten goi Israel (voi dang ysriꜣr) xuat hien trong Bia Merneptah, đuoc dung cho Pharaoh Merneptah cua Ai Cap vao khoang nam 1209 TCN.
"Israel" nay la mot thuc the van hoa va co le la chinh tri cua cao đia trung tam, đu vung chac đe nguoi Ai Cap xem la mot thach thuc kha di đoi voi quyen ba chu cua ho, song la mot dan toc thay vi la mot nha nuoc co to chuc; To tien cua nguoi Israel co the gom nguoi Semit ban đia cua Canaan va Lien minh Hai nhan.
Cac ngoi lang co dan so đen 300 hoac 400, ho song bang nghe trong trot va chan nuoi, va phan lon la tu cung tu cap; trao đoi kinh te la đieu pho bien. Nguoi ta biet đen chu viet va co the dung đe ghi chep, tham chi tai cac di chi nho. Bang chung khao co hoc cho thay mot xa hoi gom cac trung tam giong nhu lang, song voi tai nguyen han che hon va dan so nho. Hoc gia hien đai nhin nhan Israel xuat hien trong hoa binh va noi bo, tu cu dan hien huu tai cao đia Canaan.

Khoang nam 930 TCN, vuong quoc bi phan chia thanh Vuong quoc Judah tai mien nam va Vuong quoc Israel tai mien bac. Tu giua the ky VIII TCN, Israel ngay cang xung đot voi Đe quoc Tan Assyria đang banh truong. Duoi thoi Tiglath-Pileser III, đe quoc nay ban đau phan chia lanh tho Israel thanh mot vai đon vi nho hon va sau đo pha huy thu đo Samaria (722 TCN). Mot cuoc khoi nghia cua nguoi Israel (724–722 TCN) bi dep tan sau khi Quoc vuong Assyria Sargon II bao vay va chiem linh Samaria. Con trai cua Sargon la Sennacherib no luc bat thanh nham chinh phuc Judah. Ghi chep cua Assyria viet rang ong ta san bang 46 thanh va bao vay Jerusalem, roi đi sau khi nhan đuoc cong nap lon.
Nam 586 TCN, Quoc vuong Nebuchadnezzar II cua Babylon chinh phuc Judah. Theo Kinh Thanh Hebrew, ong ta pha huy Đen Solomon va đay nguoi Do Thai đen Babylon. That bai nay cua Judah cung đuoc nguoi Babylon ghi lai. Nam 538 TCN, Cyrus Đai đe cua Ba Tu chinh phuc Babylon va tiep quan đe quoc nay. Cyrus ra tuyen cao rang cap cho cac dan toc bi chinh phuc (gom nguoi Judah) quyen tu do ton giao. Theo Kinh Thanh Hebrew, co 50.000 nguoi Judea duoi quyen lanh đao cua Zerubabel tro ve đen Judah va tai thiet đen tho. Mot nhom thu hai duoi quyen lanh đao cua Ezra va Nehemiah tro ve đen Judah vao nam 456 TCN bat chap viec co nhung nguoi phi Do Thai viet thu cho Cyrus nham ngan chan đong thai nay.


= Thoi ky Co đien =
Khu vuc lien tuc nam duoi quyen cai quan cua Ba Tu, đuoc phan chia giua tinh Syria-Coele va sau đo la Yehud Medinata tu tri, va dan phat trien tro lai thanh xa hoi đo thi, phan lon do nguoi Judea chi phoi. Cac cuoc chinh phuc cua nguoi Hy Lap phan nhieu la tran qua khu vuc ma khong gap phai khang cu. Mien nam Levant đuoc hop nhat vao Ptolemaios roi Seleukos, va bi Hy Lap hoa manh me, gay cang thang giua nguoi Judea va nguoi Hy Lap. Khoi nghia Maccabe bung phat vao nam 167 TCN, khoi nghia thanh cong va Vuong quoc Hasmoneus đoc lap đuoc lap nen tai Judah. Vuong quoc nay sau đo banh truong ra phan lon Israel ngay nay, trong boi canh Seleukos dan đanh mat quyen kiem soat trong khu vuc.

Đe quoc La Ma xam chiem khu vuc vao nam 63 TCN, ban đau ho nam quyen kiem soat Syria, va sau đo can thiep noi chien tai Hasmoneus. Đau tranh giua cac phai than La Ma va than Parthia tai Judea cuoi cung dan đen viec Herodes Đai vuong đang co va cung co Vuong quoc Herod voi vi the la mot nha nuoc Judea chu hau cua La Ma.
Khi the luc Herod suy yeu, Judea luc nay co vi the la mot tinh cua La Ma, tro thanh noi dien ra đau tranh bao luc cua nguoi Do Thai chong lai nguoi Hy Lap-La Ma, len đen cuc điem la cac cuoc chien Do Thai-La Ma, ket thuc trong tan pha, truc xuat va diet chung quy mo lon. Su hien dien cua nguoi Do Thai trong khu vuc thu hep đang ke sau that bai cua Khoi nghia Bar Kokhba chong La Ma vao nam 132 CN. Tuy the, co mot luong nho nguoi Do Thai hien dien lien tuc va Galilee tro thanh trung tam ton giao cua ho. Cac van ban trung tam cua nguoi Do Thai la Mishnah va mot phan cua Talmud đuoc soan thanh trong cac the ky thu hai đen thu tu CN tai Tiberias va Jerusalem. Thanh phan dan cu trong khu vuc luc đo chu yeu la nguoi Hy Lap-La Ma tai duyen hai va nguoi Samaria tai vung đoi nui. Co Đoc giao dan phat trien hon di giao La Ma khi khu vuc nam duoi quyen cai quan cua Byzantine. Trong the ky V va VI, cac cuoc khoi nghia cua nguoi Samaria tai đinh hinh khu vuc, khien xa hoi Co Đoc giao Byzantine va xa hoi Samaria bi tan pha nghiem trong va dan đen suy giam dan so. Sau khi Ba Tu chinh phuc va lap ra Thinh vuong chung Do Thai đoan menh vao nam 614, Byzantine tai chinh phuc khu vuc vao nam 628.


= Trung Co va can đai =

Nam 634–641, khu vuc bi nguoi A Rap chinh phuc, ho la mot dan toc moi chap nhan Hoi giao. Khu vuc nam duoi quyen cai quan cua nguoi Hoi giao trong 1.300 nam sau đo duoi nhieu trieu đai khac nhau. Quyen kiem soat khu vuc đuoc chuyen giao giua cac Khalip Rashidun, Umayyad, Abbas, Fatima, Seljuk, quan Thap tu chinh, va Ayyub trong suot sau tram nam đau, đen nam 1260 thi bi Vuong trieu Mamluk chinh phuc.
Trong Thap tu chinh thu nhat, khi Jerusalem bi vay vao nam 1099, cu dan Do Thai trong thanh chien đau ben phia quan đon tru Fatima va cu dan Hoi giao. Đen khi thanh that thu, khoang 60.000 nguoi bi tan sat, trong đo co 6.000 nguoi Do Thai tim cach ti nan trong mot thanh đuong Do Thai giao. Đuong thoi la tron mot nghin nam sau khi nha nuoc Do Thai sup đo, cac cong đong Do Thai hien dien khap khu vuc. 50 trong so cong đong đo đuoc biet đen va gom co Jerusalem, Tiberias, Ramleh, Ashkelon, Caesarea, va Gaza.

Nam 1165, nha triet hoc nguoi Do Thai sinh tai Tay Ban Nha ngay nay la Maimonides đen tham Jerusalem va cau nguyen tai Nui Đen. Nam 1141, nha tho Do Thai Tay Ban Nha Yehuda Halevi ra loi keu goi nguoi Do Thai di cu đen Vung đat Israel. Nan 1187, Sultan Saladin cua Vuong trieu Ayyub đanh bai quan Thap tu chinh trong Tran Hattin va sau đo chiem linh Jerusalem va hau nhu toan bo Palestine. Đuong thoi, Saladin ra tuyen cao moi nguoi Do Thai tro ve va đinh cu tai Jerusalem.
Nam 1211, cong đong Do Thai trong khu vuc đuoc tang cuong khi co them mot nhom duoi quyen lanh đao cua tren 300 giao si đen tu Phap va Anh,. Nachmanides la mot giao si Do Thai Tay Ban Nha the ky XIII, va la thu linh đuoc cong nhan cua dan Do Thai, ong het suc tan duong Vung đat Israel va nhin nhan viec đinh cu tai đo la mot gioi menh tuyet đoi cua toan bo nguoi Do Thai. Ong viet rang "Neu nguoi ngoai đao muon kien tao hoa binh, chung ta se kien tao hoa binh va đe chung trong cac đieu khoan ro rang; song đoi voi đat đai, chung ta se khong đe no vao tay ho, hay vao tay bat ky dan toc nao, khong vao bat ky the he nao."
Nam 1260, quyen kiem soat khu vuc thuoc ve cac sultan Mamluk tai Ai Cap. Khu vuc nam giua hai trung tam quyen luc cua Mamluk la Cairo va Damascus, va chi co mot so buoc phat trien doc tuyen đuong buu chinh lien ket hai thanh pho. Jerusalem du khong con tuong thanh nao bao ve ke tu nam 1219, song cung chung kien bung no cac du an xay dung tap trung quanh to hop Thanh đuong Al-Aqsa (Nui Đen). Nam 1266, Sultan Mamluk Baybars chuyen đoi Hang cac Toc truong tai Hebron thanh mot noi ton nghiem cua rieng Hoi giao va cam chi tin đo Co Đoc giao va Do Thai giao buoc vao, du truoc đo ho co the tu do vao hang. Lenh cam duy tri cho đen khi Israel gianh quyen kiem soat cong trinh vao nam 1967.

Nam 1470, Isaac b. Meir Latif đen tu Ancona va đem đuoc 150 gia đinh Do Thai tai Jerusalem. Giao si Joseph Saragossi đen vao nhung nam cuoi cua the ky XV, nho co cong lao cua ong ma Safed va khu vuc xung quanh phat trien thanh noi tap trung lon nhat cua nguoi Do Thai tai Palestine. Nho cac di dan Do Thai Sephardic tu Tay Ban Nha, dan so Do Thai đa tang len 10.000 vao đau the ky XVI.
Nam 1516, khu vuc bi Đe quoc Ottoman chinh phuc; va duy tri nam duoi quyen kiem soat cua nguoi Tho cho đen khi ket thuc Chien tranh the gioi thu nhat, khi Anh Quoc đanh bai Ottoman va lap mot chinh quyen quan su cai quan khu vuc Syria cua Ottoman truoc kia. Nam 1920, Syria thuoc Ottoman cu bi phan chia giua Anh va Phap theo he thong uy tri, va khu vuc do Anh cai quan bao gom Israel ngay nay va co ten goi Lanh tho Uy tri Palestine.


= Chu nghia phuc quoc Do Thai va Anh cai quan =

Tu khi xuat hien cong đong Do Thai tha huong đau tien, nhieu nguoi Do Thai đa mong moi tro ve "Zion" va "Vung đat Israel", Hy vong va khao khat cua nguoi Do Thai song luu vong la mot đe tai quan trong trong he thong đuc tin Do Thai. Sau khi nguoi Do Thai bi truc xuat khoi Tay Ban Nha vao nam 1492, mot so cong đong đen đinh cu tai Palestine. Trong the ky XVI, cac cong đong Do Thai ben re tai Bon thanh pho thanh đia - Jerusalem, Tiberias, Hebron, va Safed, đen nam 1697, Giao si Yehuda Hachasid dan mot nhom gom 1.500 nguoi Do Thai đen Jerusalem. Trong nua sau cua the ky XVIII, cac thanh phan đoi lap tai Đong Au cua phai Hasidim, goi la Perushim, đen cu tru tai Palestine.
Lan song đau tien trong qua trinh nguoi Do Thai nhap cu thoi hien đai đen Palestine thuoc Ottoman, goi la Aliyah lan thu nhat, bat đau vao nam 1881 khi nguoi Do Thai ti nan cuoc tan sat tai Đong Au. Mac du phong trao phuc quoc Do Thai đa hien dien tren thuc tien, song nha bao Ao-Hung Theodor Herzl la nguoi đuoc cong nhan co cong hinh thanh chu nghia phuc quoc Do Thai ve chinh tri, phong trao nay muu cau thanh lap mot nha nuoc Do Thai tai Vung đat Israel, do đo đe xuat mot giai phap goi la Van đe Do Thai cua cac quoc gia chau Au. Nam 1896, Herzl cong bo Der Judenstaat (Nha nuoc cua nguoi Do Thai), đe xuat vien kien cua ong ve mot nha nuoc Do Thai trong tuong lai; đen nam sau ong chu toa Đai hoi Phuc quoc Do Thai lan thu nhat.
Aliyah lan thu nhi (1904–14) bat đau sau Tham sat Kishinev tai Đe quoc Nga; co khoang 40.000 nguoi Do Thai đinh cu tai Palestine, song gan mot nua trong so đo cuoi cung roi đi. Lan song nhap cu thu nhat va thu hai chu yeu la nguoi Do Thai Chinh thong, song Aliyah lan thu hai cung bao gom cac to chuc xa hoi chu nghia, ho lap ra phong trao cong đong tap the kibbutz. Trong Chien tranh the gioi thu nhat, Bo truong Ngoai giao Anh Arthur Balfour gui Tuyen ngon Balfour 1917 cho mot thu linh cong đong Do Thai tai Anh la Walter Rothschild, viet rang Anh co y đinh lap mot "que huong dan toc" (national home) cho nguoi Do Thai trong Lanh tho uy tri Palestine.
Quan đoan Do Thai la mot to chuc chu yeu gom cac tinh nguyen vien theo chu nghia phuc quoc Do Thai, ho giup nguoi Anh chinh phuc Palestine vao nam 1918. Nguoi A Rap phan đoi nguoi Anh cai tri va nguoi Do Thai nhap cu, dan đen bao loan nam 1920 tai Palestine va hinh thanh mot to chuc dan quan Do Thai mang ten Haganah, cac to chuc ban quan su Irgun va Lehi sau đo tach ra tu Haganah. Nam 1922, Hoi Quoc Lien cap cho Anh quyen cai tri uy tri đoi voi Palestine theo cac đieu khoan bao gom ca Tuyen ngon Balfour va cam ket trong đo voi nguoi Do Thai, va voi cac đieu khoan tuong tu lien quan đen nguoi Palestine A Rap. Đuong thoi nguoi A Rap va Hoi giao chiem uu the trong thanh phan dan toc cua khu vuc, nguoi Do Thai chiem khoang 11%, va nguoi Co Đoc giao A Rap chiem khoang 9,5% dan so.
Aliyah lan thu ba (1919–23) va lan thu tu (1924–29) đua them 100.000 nguoi Do Thai đen Palestine. Cuoi cung, viec chu nghia quoc xa xuat hien va tinh trang gia tang ap buc nguoi Do Thai tai chau Au trong thap nien 1930 dan đen Aliyah lan thu nam, voi so luong la 1/4 trieu nguoi Do Thai. Đay la mot nguyen nhan chu yeu khien nguoi A Rap khoi nghia trong giai đoan 1936–39, khi đo nha cam quyen Anh tai lanh tho cung voi cac dan quan phuc quoc Do Thai thuoc Haganah va Irgun sat hai 5.032 nguoi A Rap va lam bi thuong 14.760 nguoi, ket qua la tren 10% nam gioi truong thanh nguoi A Rap Palestine bi giet, bi thuong, bi cam tu hay luu đay. Nguoi Anh ap đat han che trong van đe nguoi Do Thai nhap cu đen Palestine bang Sach trang 1939. Truoc tinh hinh cac quoc gia khap the gioi quay lung voi nguoi ti nan Do Thai chay tron khoi Holocaust (Đuc Quoc Xa diet chung nguoi Do Thai), mot phong trao bi mat mang ten Aliyah Bet đuoc to chuc nham đua nguoi Do Thai đen Palestine. Đen cuoi Chien tranh the gioi thu hai, dan so Do Thai tai Palestine tang len đen 33% tong dan so.


= Sau Chien tranh the gioi thu hai =

Sau Chien tranh the gioi thu hai, Anh nhan thay ban than co xung đot manh liet voi cong đong Do Thai ve van đe han che nguoi Do Thai nhap cu, cung nhu tiep tuc xung đot voi cong đong A Rap ve muc đo han che. Cac to chuc Haganah, Irgun va Lehi cua nguoi Do Thai cung tham gia mot cuoc đau tranh vu trang chong lai su cai tri cua Anh. Đong thoi, hang tram nghin nan nhan con song va nguoi ti nan diet chung Holocaust tim kiem cuoc song moi cach xa khoi cong đong đa bi pha huy cua ho tai chau Au. Nguoi Do Thai tai Palestine no luc đua nhung nguoi ti nan nay đen Palestine song nhieu nguoi bi Anh truc xuat, vay bat hoac tong giam tai Atlit va Sip.
Ngay 22 thang 7 nam 1946, Irgun tan cong tru so chinh quyen Anh tai Palestine, nam tai phia nam cua Khach san King David tai Jerusalem. Tong cong co 91 nguoi thiet mang va 46 nguoi bi thuong. Cuoc tan cong đuoc cho la nham phan ung truoc Chien dich Agatha cua nha cam quyen Anh (nham bat giu cac thanh vien phuc quoc Do Thai ngam) va la su kien đam mau nhat đoi voi nguoi Anh trong thoi ky cai tri uy tri (1920–1948). Nam 1947, chinh phu Anh tuyen bo ho se triet thoai khoi Lanh tho uy tri Palestine, cho rang khong the đi đen mot giai phap chap nhan đuoc cho ca nguoi A Rap va Do Thai.
Ngay 15 thang 5 nam 1947, Đai Hoi đong Lien Hop Quoc quyet đinh thanh lap Uy ban Đac biet Lien Hop Quoc ve Palestine (UNSCOP). Trong bao cao cua uy ban đe ngay 3 thang 9 nam 1947 len Đai Hoi đong Lien Hop Quoc, đa so thanh vien trong uy ban tai Chuong VI đe xuat mot ke hoach thay the Lanh tho uy tri cua Anh bang "mot nha nuoc A Rap đoc lap, mot nha nuoc Do Thai đoc lap, va Thanh pho Jerusalem... phan thu ba nam duoi mot He thong Quan thac Quoc te". Đen ngay 29 thang 11 nam 1947, Đai Hoi đong phe chuan mot nghi quyet ve ke hoach phan chia Palestine. Ke hoach nay ve co ban giong nhu đe xuat cua đa so thanh vien UNSCOP vao ngay 3 thang 9 nam 1947. Co quan Do Thai la đai bieu đuoc cong nhan cua cong đong Do Thai, ho chap thuan ke hoach nay. Lien đoan A Rap va Uy ban Cap cao A Rap Palestine bac bo no, va chi ra rang ho se bac bo bat ky ke hoach phan chia nao khac.
Đen ngay hom sau, 1 thang 12 nam 1947, Uy ban Cap cao A Rap cong bo đinh cong ba ngay, va cac toan nguoi A Rap bat đau tan cong cac muc tieu Do Thai. Nguoi Do Thai ban đau o the phong thu khi noi chien bung phat, song đen thang 4 nam 1948 ho chuyen sang the tan cong. Kinh te cua cong đong A Rap Palestine sup đo va 250.000 nguoi A Rap Palestine đao thoat hoac bi truc xuat.

Ngay 14 thang 5 nam 1948, la ngay truoc khi ket thuc quyen uy tri cua nguoi Anh, nguoi đung đau Co quan Do Thai la David Ben-Gurion tuyen bo "thanh lap mot nha nuoc Do Thai tai Eretz-Israel, đuoc goi la Nha nuoc Israel". Am chi duy nhat trong van ban Tuyen ngon ve bien gioi cua nha nuoc moi la su dung thuat ngu Eretz-Israel ("Vung đat Israel").
Ngay hom sau, quan đoi cua bon quoc gia A Rap gom Ai Cap, Syria, Ngoai Jordan va Iraq tien vao Lanh tho uy tri Palestine cu, phat đong Chien tranh A Rap-Israel 1948; Cac đao quan đen tu Yemen, Maroc, A Rap Xe Ut va Sudan cung tham chien. 
Muc đich hien nhien cua hanh đong nay la ngan chan thanh lap nha nuoc Do Thai vao luc so khoi, va mot so nha lanh đao A Rap thao luan ve viec đay nguoi Do Thai ra bien. Lien đoan A Rap tuyen bo rang cuoc xam chiem la đe van hoi phap luat va trat tu va đe ngan chan đo mau them.
Sau mot nam giao chien, mot thoa thuan đinh chien đuoc cong bo va bien gioi tam thoi goi la Gioi tuyen Xanh đuoc lap ra. Jordan sap nhap khu vuc đuoc goi la Bo Tay, bao gom Đong Jerusalem, va Ai Cap nam quyen cai quan Dai Gaza. Tuy nhien loi ich lon nhat van thuoc ve Israel, ho gio đay đa kiem soat toan bo lanh tho đa đuoc danh cho ho theo Ke hoach Phan chia va đa phan lanh tho danh cho nguoi A rap cung nhu mot nua phia tay thanh pho Jerusalem thuoc quyen quan ly cua Lien hiep quoc. Lien Hop Quoc uoc tinh rang tren 700.000 nguoi Palestine bi truc xuat boi hoac phai chay tron khoi quan Israel trong xung đot, mot tinh trang đuoc goi la Nakba ("tai uong") trong tieng A Rap.


= Nhung nam đau cua Nha nuoc Israel =
Israel đuoc đa so thanh vien Lien Hop Quoc chap thuan la mot thanh vien vao ngay 11 thang 5 nam 1949. Nam 1949, Israel va Jordan chan thanh quan tam đen mot thoa thuan hoa binh song nguoi Anh ham lai no luc cua Jordan đe tranh gay hai cho cac loi ich cua Anh tai Ai Cap.
Trong nhung nam đau lap quoc, phong trao Phuc quoc Do Thai Lao đong do Thu tuong David Ben-Gurion lanh đao đa chi phoi chinh truong Israel. Cac kibbut giu vi the tru cot trong viec thanh lap nha nuoc moi.
Co quan Nhap cu Israel va to chuc phi chinh phu Mossad LeAliyah Bet giup đo nhap cu đen Israel vao cuoi thap nien 1940 va đau thap nien 1950).
Mot dong chay cac nan nhan con song sau hoa diet chung va nguoi Do Thai tu cac lanh tho A Rap va Hoi giao di cu đen Israel trong ba nam đau tien sau lap quoc, khien so luong nguoi Do Thai tai Israel tang tu 700.000 len 1.400.000,. Do đo, dan so Israel tang tu 800.000 len đen hai trieu tu nam 1948 đen nam 1958. Tu nam 1948 đen nam 1970, khoang 1.150.000 nguoi ti nan Do Thai tai đinh cu đen Israel. Cac di dan đen Israel vi nguyen nhan khac nhau, mot so tin tuong vao y thuc he Phuc quoc Do Thai, trong khi mot so khac di chuyen đe thoat khoi nguoc đai. Mot so nguoi khac thi di cu vi hua hen ve mot đoi song tot hon tai Israel va mot luong nho bi truc xuat khoi que huong cua ho, nhu truong hop nguoi Do Thai goc Anh va Phap tai Ai Cap sau Khung hoang Suez.
Mot so di dan moi đen voi than phan nguoi ti nan va khong co tai san, ho đuoc cho o trong cac trai tam thoi goi la ma'abarot; đen nam 1952, co tren 200.000 di dan song trong cac khu lan trai nay. Trong thoi ky đo, thuc pham, quan ao va đo đac bi chia khau phan theo che đo đuoc goi la Thoi ky Khac kho. Nhu cau giai quyet khung hoang khien Ben-Gurion ky mot thoa thuan boi thuong voi Tay Đuc, song no khien nguoi Do Thai khang nghi quy mo lon do gian du voi y tuong rang Israel co the chap thuan boi thuong tien te cho nan diet chung Holocaust. Nhung nguoi ti nan thuong đuoc đoi đai khac biet dua theo nguon goc cua ho, nguoi Do Thai xuat than tu chau Au đuoc đoi đai thuan loi hon so voi nhung nguoi Do Thai đen tu cac quoc gia Trung Đong va Bac Phi, chang han nhu nhom sau thuong o trong cac ma'abarot lau hon. Cang thang phat trien giua hai nhom do cac ky thi nhu vay tiep tuc cho đen nay.
Nam 1950, Ai Cap đong cua Kenh đao Suez đoi voi cac tau cua Israel, cang thang dang cao khi xung đot vu trang dien ra doc bien gioi Israel. Trong thap nien 1950, cac fedayeen (du kich dan toc) Palestine thuong xuyen to chuc cac cuoc tan cong khung bo Israel, gan nhu luon nham vao thuong dan, va đuoc tai tro boi Ai Cap, dan đen mot so đong thai đap tra cua Israel. Nam 1956, Anh va Phap đat muc tieu gianh lai quyen kiem soat Kenh đao Suez tu Ai Cap. Do tau cua Israel tiep tuc bi phong toa tai Kenh đao Suez va Eo bien Tiran, cung voi gia tang so cuoc tan cong cua fedayeen chong lai cu dan mien nam cua Israel, cung cac tuyen bo nghiem trong va đe doa gan đo tu the gioi A Rap, Israel quyet đinh tan cong Ai Cap. Israel tham gia mot lien minh bi mat voi Anh va Phap, tran ngap Ban đao Sinai song chiu ap luc phai triet thoai tu Lien Hop Quoc đe đoi lay đam bao quyen loi hang hai cua Israel tai Bien Đo qua Eo bien Tiran va Kenh đao Suez. Cuoc chien nay khien cac vu xam nhap bien gioi Israel giam đang ke.
Đau thap nien 1960, Israel bat giu toi pham chien tranh Đuc Quoc Xa Adolf Eichmann tai Argentina va đua ong ve Israel đe xet xu. Phien toa co tac đong lon đen nhan thuc cong chung ve Holocaust. Eichmann van la nguoi duy nhat bi hanh quyet tai Israel dua theo ket toi cua toa an dan su Israel.


= Chien tranh Sau ngay va Chien tranh Yom Kippur =

Tu nam 1964, cac quoc gia A Rap lo ngai ve cac ke hoach cua Israel nham chuyen nuoc tu song Jordan đen đong bang duyen hai, ho no luc chuyen nuoc đau nguon nham tuoc đoat tai nguyen nuoc cua Israel, kich đong cang thang giua Israel voi Syria-Liban.
Cac thanh phan dan toc chu nghia A Rap duoi su lanh đao cua Tong thong Ai Cap Gamal Abdel Nasser tu choi cong nhan Israel, va keu goi tieu diet nuoc nay. Đen nam 1966, quan he Israel-A Rap xau đen muc dien ra cac tran đanh tren thuc đia giua luc luong cua Israel va A Rap. Đen thang 5 nam 1967, Ai Cap tap trung quan đoi cua minh gan bien gioi voi Israel, truc xuat luc luong duy tri hoa binh cua Lien Hop Quoc đon tru tai Ban đao Sinai tu nam 1957, va phong toa tau Israel tiep can Bien Đo. Cac quoc gia A Rap khac cung huy đong luc luong cua minh. Ngay 5 thang 6 nam 1967, Israel phat đong tan cong phu đau chong Ai Cap. Jordan, Syria va Iraq phan ung va tan cong Israel. Trong Chien tranh Sau ngay, Israel đanh bai Jordan va chiem Bo Tay, đanh bai Ai Cap va chiem Dai Gaza cung Ban đao Sinai, đanh bai Syria va chiem Cao nguyen Golan. Ranh gioi cua Jerusalem đuoc mo rong, sap nhap Đong Jerusalem, va Gioi tuyen Xanh nam 1949 tro thanh bien gioi hanh chinh giua Israel va cac lanh tho do ho chiem đong.
Sau chien tranh nam 1967 va nghi quyet "ba khong" cua Lien đoan A Rap, trong Chien tranh Tieu hao 1967–1970 Israel phai đoi dien voi cac cuoc tan cong tu nguoi Ai Cap tai Sinai, va tu cac to chuc Palestine nham muc tieu la nguoi Israel tai cac lanh tho bi chiem đong, tai ban than Israel, va toan the gioi. To chuc nguoi Palestine va A Rap quan trong nhat trong so đo la To chuc Giai phong Palestine (PLO), đuoc thanh lap vao nam 1964 va ban đau cho rang "đau tranh vu trang la cach thuc duy nhat đe giai phong que huong". Đen cuoi thap nien 1960 va đau thap nien 1970, cac to chuc Palestine phat đong mot lan song tan cong chong lai cac muc tieu Israel va Do Thai tren toan the gioi, trong đo co cuoc tan sat cac van đong vien Israel tham gia The van hoi Mua he 1972 tai Munchen. Chinh phu Israel sau đo tien hanh chien dich am sat nhung nguoi to chuc cuoc tan sat, oanh tac va tap kich đai ban doanh cua To chuc Giai phong Palestine tai Liban.
Ngay 6 thang 10 nam 1973, khi nguoi Do Thai cu hanh Yom Kippur, quan đoi Ai Cap va Syria phat đong tan cong bat ngo chong luc luong Israel tai ban đao Sinai va cao nguyen Golan, khai man Chien tranh Yom Kippur. Chien tranh ket thuc vao ngay 26 thang 10 voi ket qua la Israel đay lui thanh cong quan Ai Cap va Syria song chiu ton that 2.500 binh si. Mot cuoc đieu tra noi bo mien trach nhiem cho chinh phu ve cac that bai truoc va trong chien tranh, song noi tuc gian cua cong chung buoc Thu tuong Golda Meir phai tu chuc.


= Tiep tuc xung đot va tien trinh hoa binh =
Thang 7 nam 1976, mot may bay bi cac du kich Palestine bat coc khi đang bay đen Tel Aviv, buoc phai ha canh tai Entebbe, Uganda. Biet kich Israel tien hanh mot chien dich giai cuu thanh cong cac con tin.
Bau cu Knesset (quoc hoi) nam 1977 la mot buoc ngoat lon trong lich su chinh tri Israel khi Đang Likud cua Menachem Begin gianh quyen kiem soat tu Đang Lao đong. Trong cung nam, Tong thong Ai Cap Anwar El Sadat thuc hien mot chuyen đi đen Israel va phat bieu truoc Quoc hoi, đuoc cho la su cong nhan Israel đau tien cua mot nguyen thu A Rap. Trong hai nam sau đo, Sadat va Begin ky ket Hiep nghi Trai David (1978) va Hiep đinh Hoa binh Israel–Ai Cap (1979). Đoi lai, Israel triet thoai khoi Ban đao Sinai ma ho chiem giu tu nam 1967, va đong y tham gia đam phan ve quyen tu tri cho nguoi Palestine tai Bo Tay va Dai Gaza.
Ngay 11 thang 3 nam 1978, mot cuoc tan cong du kich cua To chuc Giai phong Palestine tu Liban khien hang chuc thuong dan Israel thiet mang. Israel đap lai bang mot cuoc xam chiem mien nam Liban đe tieu diet cac can cu cua PLO tai phia nam song Litani. Hau het chien binh PLO triet thoai, song Israel chiem giu mien nam Liban cho đen khi mot luc luong Lien Hop Quoc va quan đoi Liban co the tiep quan. PLO nhanh chong khoi phuc chinh sach tan cong chong Israel.

Trong khi đo, chinh phu cua Begin cung cap uu đai cho nguoi Israel đen đinh cu tai Bo Tay bi chiem đong, gia tang bat hoa voi nguoi Palestine tai khu vuc đo. Luat Co ban: Jerusalem, Thu đo cua Israel đuoc thong qua vao nam 1980, đuoc mot so nguoi cho la tai xac nhan hanh đong sap nhap Jerusalem cua Israel vao nam 1967 bang mot sac lenh chinh phu, va khoi lai tranh luan quoc te ve tinh trang cua thanh pho. Khong co phap luat Israel nao đinh nghia lanh tho cua Israel va khong co đao luat nao bao gom cu the Đong Jerusalem trong đo. Lap truong cua đa so thanh vien Lien Hop Quoc đuoc phan anh trong nhieu nghi quyet tuyen bo rang cac hanh đong do Israel tien hanh nham đinh cu cong dan cua ho tai Bo Tay, va ap đat phap luat va chinh quyen cua ho tai Đong Jerusalem, la bat hop phap va vo hieu. Nam 1981, Israel sap nhap Cao nguyen Golan, song đong thai nay khong đuoc quoc te cong nhan.
Ngay 7 thang 6 nam 1981, khong quan Israel pha huy lo phan ung hat nhan duy nhat cua Iraq, nham can tro chuong trinh vu khi hat nhan cua Iraq. Sau mot loat cuoc tan cong cua To chuc Giai phong Palestine vao nam 1982, Israel xam chiem Liban vao cung nam đe pha huy cac can cu ma PLO dung đe phat đong tan cong va phong ten lua vao mien bac Israel. Trong sau ngay đau giao chien, Israel pha huy luc luong quan su cua PLO tai Liban va đanh bai quyet đinh Syria. Uy ban Kahan cua chinh phu Israel sau đo quy trach nhiem gian tiep cho Begin, Sharon va mot so tuong linh Israel ve cuoc tham sat nguoi Palestine va Liban tai Sabra va Shatila. Nam 1985, Israel đap lai mot cuoc tan cong khung bo cua nguoi Palestine tai Sip bang cach oanh tac tru so cua PLO tai Tunis. Israel triet thoai khoi hau het Liban vao nam 1986, song duy tri mot vung đem bien gioi tai mien nam Liban cho đen nam 2000, tai đo luc luong Israel tham gia xung đot voi to chuc dan quan Liban Hezbollah.
Đa dang sac toc cua Israel đuoc mo rong trong thap nien 1980 va 1990 do nhap cu. Mot so lan song nguoi Do Thai Ethiopia di cu đen Israel trong thap nien 1980 va 1990. Trong khi đo, tu nam 1990 đen nam 1994, dan so Israel tang 12% nho nguoi Nga nhap cu.
Đai khoi nghia (Intifada) lan thu nhat la chi mot cuoc khoi nghia cua nguoi Palestine chong lai quyen cai tri cua Israel, bung phat vao nam 1987, voi cac lan song tuan hanh va bao luc khong co phoi hop tai Bo Tay va Dai Gaza. Trong sau nam sau đo, Đai khoi nghia co to chuc hon va gom cac bien phap kinh te va van hoa nham muc tieu pha vo su chiem đong cua Israel. Tren mot nghin nguoi bi giet chet trong bao luc. Trong Chien tranh Vung Vinh nam 1991, PLO ung ho Saddam Hussein va Iraq phong ten lua tan cong Israel. Tuy nhien, Israel luu y đen loi keu goi cua Hoa Ky ve giu kiem che tra đua va khong tham gia cuoc chien nay.

Nam 1992, Yitzhak Rabin tro thanh thu tuong khi đang cua ong thang cu voi loi keu goi thoa hiep voi lang gieng cua Israel. Nam sau, Shimon Peres đai dien cho Israel, va Mahmoud Abbas đai dien cho To chuc Giai phong Palestine, ky ket Hiep nghi Oslo, theo đo trao cho Chinh quyen Dan toc Palestine quyen cai quan mot bo phan cua Bo Tay va Dai Gaza. PLO cung cong nhan quyen ton tai cua Israel va cam ket ket thuc chinh sach khung bo. Nam 1994, Hiep đinh hoa binh Israel–Jordan đuoc ky ket, theo đo Jordan tro thanh quoc gia A Rap thu nhi binh thuong hoa quan he voi Israel. Thang 11 nam 1995, Yitzhak Rabin bi am sat boi mot nguoi Do Thai cuc huu phan đoi Hiep nghi Oslo.
Đen cuoi thap nien 1990, Israel duoi quyen lanh đao cua Benjamin Netanyahu triet thoai khoi Hebron, va ky ket Bi vong luc Wye River, trao quyen cai quan lon hon cho Chinh quyen Dan toc Palestine. Ehud Barak tro thanh thu tuong vao nam 1999, ong cho rut quan khoi mien nam Liban va tien hanh đam phan voi Chu tich Chinh quyen Palestine Yasser Arafat va Tong thong Hoa Ky Bill Clinton tai Hoi nghi thuong đinh Trai David nam 2000. Trong hoi nghi, Barak đe xuat ke hoach thanh lap mot nha nuoc Palestine, bao gom toan bo Dai Gaza va tren 90% Bo Tay, con Jerusalem la thu đo chung cua Israel va Palestine..
Sau khi cac cuoc đam phan tan vo va chuyen tham gay tranh luan cua thu linh Đang Likud la Ariel Sharon đen Nui Đen, Đai khoi nghia lan thu hai khoi đau. Mot so nha binh luan cho rang cuoc khoi nghia do Yasser Arafat len ke hoach tu truoc do đam phan hoa binh tan vo. Sharon tro thanh thu tuong trong cuoc bau cu nam 2001, ong tien hanh ke hoach nham đon phuong triet thoai khoi Dai Gaza va cung đi đau trong xay dung hang rao Bo Tay cua Israel, ket thuc Đai khoi nghia.
Thang 7 nam 2006, Hezbollah tien hanh phao kich cac cong đong bien gioi phia bac cua Israel va vuot bien bat coc hai binh si Israel, dan đen Chien tranh Liban thu hai keo dai trong hon mot thang. Ngay 6 thang 9 nam 2007, Khong quan Israel pha huy mot lo phan ung hat nhan tai Syria. Cuoi nam 2008, Israel tham gia mot cuoc xung đot khac khi thoa thuan đinh chien giua Hamas va Israel tan vo. Chien tranh Gaza keo dai trong ba tuan va ket thuc sau khi Israel tuyen bo đon phuong đinh chien. Hamas tuyen bo lenh đinh chien rieng cua ho. Mac du cac vu phong rocket cua nguoi Palestine va cac cuoc tan cong tra đua cua Israel khong hoan toan ngung lai, song lenh đinh chien mong manh van đuoc duy tri. Voi ly do la phan ung truoc cac cuoc tan cong rocket cua nguoi Palestine nham vao cac thanh pho mien nam Israel, Israel bat đau tien hanh mot chien dich tai Gaza vao ngay 14 thang 11 nam 2012, keo dai trong tam ngay. Thang 7 nam 2014, Israel bat đau mot chien dich khac tai Gaza sau khi Hamas leo thang cac cuoc tan cong bang rocket.


Đia ly Israel nam ven cuc đong cua Đia Trung Hai, giap voi Liban ve phia bac, Syria ve phia đong bac, Jordan va Bo Tay ve phia Đong, va Ai Cap cung Dai Gaza ve phia tay nam. Lanh tho Israel nam giua vi tuyen 29° va 34° Bac, va kinh tuyen 34° va 36° Đong.
Lanh tho chu quyen cua Israel (theo phan gioi trong Hiep đinh Đinh chien 1949 va loai tru toan bo lanh tho bi Israel chiem linh trong Chien tranh Sau ngay nam 1967) co dien tich khoang 20.770 kilomet vuong (8.019 dam vuong Anh), trong đo hai phan tram la mat nuoc. Tuy nhien, vung đac quyen kinh te cua ho tai Đia Trung Hai lon gap đoi dien tich đat lien. Tong dien tich lanh tho tuan theo phap luat Israel, ke ca Đong Jerusalem va Cao nguyen Golan, la 22.072 kilomet vuong (8.522 dam vuong Anh), va tong dien tich nam duoi quyen kiem soat cua Israel, bao gom Bo Tay do Israel kiem soat quan su va nguoi Palestine quan ly cuc bo, la 27.799 kilomet vuong (10.733 dam vuong Anh). Mac du co quy mo nho song Israel so huu cac đac điem đia ly đa dang, tu hoang mac Negev tai mien nam đen thung lung Jezreel phi nhieu noi luc, cac day nui Galilee, Carmel va ve phia Golan tai mien bac. Đong bang Duyen hai Israel ben bo Đia Trung Hai la noi cu tru cua 57% cu dan toan quoc. Phia đong cua cac cao đia trung tam la Thung lung đut gay Jordan, mot bo phan nho cua Thung lung tach gian Lon dai 6.500 kilomet (4.039 mi).
Song Jordan chay doc Thung lung đut gay Jordan, tu nui Hermon qua thung lung Hulah va bien Galilee đen Bien Chet- điem thap nhat tren be mat Trai Đat. Xa hon ve phia nam la Arabah, ket thuc la vinh Eilat thuoc Bien Đo. Điem đoc đao cua Israel va ban đao Sinai la cac makhtesh, hay cac đai vong bi xoi mon. Makhtesh lon nhat tren the gioi la mieng Ramon tai Negev, co kich thuoc 40 nhan 8 kilomet (25 nhan 5 mi). Mot bao cao ve tinh trang moi truong cua cac quoc gia luu vuc Đia Trung Hai cho thay Israel co so luong loai thuc vat nhieu nhat tren moi met vuong so voi cac quoc gia khac trong luu vuc.


= Kien tao va đia chan =

Thung lung đut gay Jordan la ket qua cua van đong đia chan ben duoi he thong đut gay Đoan tang Bien Chet (DSF). DSF hinh thanh ranh gioi bien đoi giua mang chau Phi o phia tay va mang A Rap o phia đong. Cao nguyen Golan va toan bo Jordan thuoc mang A Rap, trong khi Galilee, Bo Tay, Đong bang Duyen hai va Negev cung ban đao Sinai nam tren mang chau Phi. Su sap xep kien tao nay keo theo hoat đong đia chan tuong đoi cao đo trong khu vuc. Toan bo đoan thung lung Jordan đuoc cho la nhieu lan bi đut, thi du trong hai tran đong đong đat lon cuoi cung doc theo cau truc nay vao nam 749 va 1033. Su thieu hut truot bat nguon tu su kien nam 1033 la đu đe gay mot tran đong đat Mw~7.4.
Cac tran đong đat the tham nhat đuoc biet đen tung dien ra vao cac nam 31 TCN, 363, 749, va 1033, trung binh cach nhau khoang 400 nam. Cac tran đong đat huy diet gay ra ton that nghiem trong ve nhan mang xay ra moi 80 nam. Trong khi cac quy đinh xay dung nghiem ngat đang đuoc thi hanh va cac cong trinh xay dung gan đay an toan voi đong đat, tinh đen  nam 2007 phan lon cong trinh tai Israel đuoc xay truoc khi thi hanh cac quy đinh nay va nhieu toa nha cong cong cung nhu 50.000 toa nha o khong đap ung cac tieu chuan moi va bi "du kien sup đo" neu gap phai mot tran đong đat manh.


= Khi hau =

Nhiet đo tai Israel bien đong nhieu, đac biet la trong mua đong. Cac khu vuc duyen hai, nhu Tel Aviv va Haifa, co khi hau Đia Trung Hai đac trung voi mua đong mat va co mua nhieu con mua he keo dai va nong. Khu vuc Beersheba va Bac Negev co khi hau ban hoang mac voi mua he nong va mua đong lanh, so ngay mua it hon so voi khi hau Đia Trung Hai. Cac khu vuc Nam Negev va Arava co khi hau hoang mac voi mua he rat nong va kho, mua đong on hoa voi vai ngay co mua. Nhiet đo cao nhat tai luc đia chau A (54,0 °C hay 129,2 °F) ghi nhan đuoc vao nam 1942 tai kibbutz Tirat Zvi thuoc mien bac thung lung song Jordan.
Tren cac khu vuc nui cao cuc đo khac co the nhieu gio va lanh, cac khu vuc co đo cao tu 750 met tro len (cung đo cao voi Jerusalem) thuong co it nhat mot tran tuyet roi moi nam. Mua hiem khi roi tai Israel tu thang 5 đen thang 9. Do tai nguyen nuoc khan hiem, Israel phat trien cac ky thuat tiet kiem nuoc khac nhau, chang han nhu tuoi nho giot. Nguoi Israel cung tan dung anh sang mat troi san co cho nganh quang nang, bien Israel tro thanh nuoc dan đau ve nang luong mat troi su dung theo binh quan (hau nhu toan bo ho gia đinh su dung tam nang luong mat troi đe đun nuoc).
Israel co bon khu vuc đia ly thuc vat khac nhau, do nuoc nay nam giua on đoi va nhiet đoi, giap voi Đia Trung Hai tai phia tay va hoang mac ve phia đong. Vi nguyen nhan nay, đong thuc vat tai Israel cuc ky đa dang. Phat hien đuoc 2.867 loai thuc vat tai Israel. Trong đo, it nhat 253 loai đuoc du nhap va phi ban đia. Israel co 380 khu bao ton thien nhien.


Chinh tri Israel ap dung he thong nghi vien theo mo hinh cong hoa dan chu cung quyen pho thong đau phieu. Mot thanh vien cua nghi vien đuoc đa so nghi vien ung ho se tro thanh thu tuong, thuong la thu linh cua đang lon nhat. Thu tuong la nguoi đung đau chinh phu va noi cac. Nghi vien cua Israel co 120 thanh vien, goi la Knesset. Tu cach thanh vien cua Knesset dua tren đai dien ty le cua cac chinh đang, voi nguong phieu bau la 3,25%.
Bau cu nghi vien đuoc quy đinh bon nam to chuc mot lan, song cac lien minh khong on đinh hoac mot cuoc bo phieu bat tin nhiem cua Knesset co the giai tan chinh phu som hon. Luat Co ban cua Israel co chuc nang la hien phap bat thanh van. Nam 2003, Knesset bat đau soan thao hien phap chinh thuc dua tren cac luat nay. Tong thong Israel la nguyen thu quoc gia, co nhiem vu han che va phan lon mang tinh le nghi.
Israel khong co ton giao chinh thuc, song viec đinh nghia nha nuoc la "Do Thai va dan chu" tao ra mot lien ket manh voi Do Thai giao, cung nhu la xung đot giua luat nha nuoc va luat ton giao. Su tuong tac giua cac chinh đang giup duy tri can bang giua nha nuoc va ton giao o muc đo lon nhu đa tung the hien thoi Anh cai tri uy tri.


= He thong tu phap =
Israel co he thong toa an ba cap. Cap thap nhat la cac toa an tham phan, nam tai hau het thanh pho khap Israel. Cap thu hai la cac toa an cap quan, đong vai tro la cac toa an phuc tham va toa an so tham; chung nam tai nam trong so sau quan. Cap cao nhat la toa an toi cao; nam tai Jerusalem; no đong vai tro la toa an phuc tham toi cao va toa an tu phap toi cao. Trong chuc nang thu hai, Toa an toi cao la toa an so tham, cho phep cac ca nhan, ca cong dan va phi cong dan, đuoc đe đon kien cac quyet đinh cua nha cam quyen đat nuoc. Mac du Israel ung ho muc tieu cua Toa an Hinh su Quoc te, song ho khong phe chuan Quy che Roma do lo ngai ve kha nang toa an duy tri rang buoc cong bang chinh tri.
He thong tu phap cua Israel ket hop ba truyen thong tu phap: thong luat Anh, dan luat, va luat Do Thai. No dua tren nguyen tac an le (tien le) va la mot he thong đoi đich, tai đo cac ben trinh bang chung truoc toa. Cac vu kien toa an do tham phan chuyen nghiep quyet đinh thay vi boi tham đoan. Ket hon va ly hon la tham quyen cua cac toa an ton giao: Do Thai giao, Hoi giao, Druze, Co Đoc giao. Mot uy ban gom hai thanh vien Knesset, ba thanh vien Toa an Toi cao, hai thanh vien hiep hoi luat su, va hai bo truong (mot nguoi la bo truong tu phap va la chu tich uy ban) bau ra cac tham phan. Cac thanh vien cua hoi đong thuoc Knesset đuoc Knesset bau bi mat, va mot nguoi theo truyen thong la thanh vien cua phe đoi lap.


= Đon vi hanh chinh =

^a  Bao gom 201.170 nguoi Do Thai va 313.350 nguoi A Rap tai Đong Jerusalem, tinh đen  nam 2014.
^b  Chi cong dan Israel.
Nha nuoc Israel đuoc phan chia thanh sau quan hanh chinh, goi la mehozot (מחוזות; so it: mahoz) – Trung, Haifa, Jerusalem, Bac, Nam, va Tel Aviv, cung voi Khu vuc Judea va Samaria tai Bo Tay. Toan bo Khu vuc Judea va Samaria cung bo phan cua cac quan Jerusalem va Bac khong đuoc quoc te cong nhan la bo phan cua Israel. Cac quan đuoc phan chia thanh 15 nafot (נפות; so it: nafa), chung lai đuoc chia thanh 50 khu vuc tu nhien.
Vi muc đich thong ke, quoc gia đuoc chia thanh ba khu vuc đai đo thi: Đai đo thi Tel Aviv, đai đo thi Haifa, va đai đo thi Beersheba. Đo thi lon nhat cua Israel ve dan so va dien tich la Jerusalem voi 773.800 cu dan tren dien tich 126 kilomet vuong (49 dam vuong Anh) (nam 2009). So lieu thong ke cua chinh phu Israel ve Jerusalem bao gom dan so va dien tich cua Đong Jerusalem, von đuoc cong nhan pho bien la bo phan lanh tho cua Palestine bi Israel chiem đong. Tel Aviv, Haifa, va Rishon LeZion la cac thanh pho đong dan ke tiep cua Israel.


= Ngoai giao =

Israel duy tri quan he ngoai giao voi 158 quoc gia va co 107 phai bo ngoai giao tren toan cau; hau het cac quoc gia Hoi giao nam trong nhom khong co quan he ngoai giao voi Israel. Chi co ba thanh vien cua Lien đoan A Rap binh thuong hoa quan he voi Israel: Ai Cap va Jordan lan luot ky cac hiep đinh hoa binh vao nam 1979 va 1994, va Mauritania chon lap quan he ngoai giao đay đu voi Israel vao nam 1999. Mac du Israel va Ai Cap co hiep đinh hoa binh, song Israel van bi nhin nhan pho bien la quoc gia đoi đich trong xa hoi Ai Cap. Theo phap luat Israel thi Liban, Syria, A Rap Xe Ut, Iraq, Iran, Sudan, va Yemen la cac quoc gia đoi đich, va cong dan Israel khong đuoc đen đo neu khong đuoc phep tu Bo Noi vu. Iran co quan he ngoai giao voi Israel duoi thoi trieu đai Pahlavi song thu hoi viec cong nhan Israel trong Cach mang Hoi giao 1979. Do Chien tranh Gaza 2008-2009, Mauritania, Qatar, Bolivia, va Venezuela đinh chi cac quan he chinh tri va kinh te voi Israel.
Hoa Ky va Lien Xo la hai quoc gia đau tien cong nhan Nha nuoc Israel, ho ra tuyen bo cong nhan gan nhu đong thoi. Hoa Ky nhin nhan Israel la "đoi tac đang tin cay nhat tai Trung Đong" cua ho, dua tren "cac gia tri dan chu, than thuoc ton giao, va loi ich an ninh chung". Hoa Ky đa cung cap 68 ty USD vien tro quan su va 32 ty USD tai tro cho Israel tu nam 1967 theo Đao luat Vien tro Nuoc ngoai, nhieu hon bat ky quoc gia nao trong cung thoi ky cho đen nam 2003. Anh Quoc đuoc nhan đinh la co mot moi quan he "tu nhien" voi Israel bat nguon tu khi Anh Quoc cai tri uy tri Palestine. Quan he giua hai quoc gia cung đuoc cung co nho cac no luc cua cuu Thu tuong Tony Blair ve mot giai phap hai nha nuoc. Đen nam 2007 Đuc đa chi tra 25 ty euro tien boi thuong cho Nha nuoc Israel va nhung cong dan Israel song sot sau nan diet chung nguoi Do Thai. Israel đuoc đua vao trong Chinh sach Lang gieng Chau Au (ENP) cua Lien minh chau Au, von co muc tieu that chat quan he giua EU va cac quoc gia lan can.
Mac du Tho Nhi Ky va Israel khong thiet lap quan he ngoai giao đay đu cho đen nam 1991, song Tho Nhi Ky đa hop tac voi Nha nuoc Israel ke tu khi cong nhan quoc gia nay vao nam 1949. Moi quan he cua Tho Nhi Ky voi cac quoc gia Hoi giao đa so trong khu vuc vao đuong thoi can tro quan he giua ho va Israel. Quan he giua Tho Nhi Ky va Israel bi suy sup sau Chien tranh Gaza 2008-2009 va viec Israel tap kich đoi tau Gaza nam 2010. Quan he giua Israel va Hy Lap đuoc cai thien tu nam 1995 do quan he Israel-Tho Nhi Ky suy thoai. Hai quoc gia co mot hiep đinh hop tac phong thu va vao nam 2010, Khong quan Israel to chuc dien tap chung voi Khong quan Hy Lap tai can cu Uvda. Chuong trinh tham do chung dau khi Sip-Israel tap trung tai mo khi Leviat la mot yeu to quan trong đoi voi Hy Lap do nuoc nay co lien ket manh me voi Sip. Hop tac trong tuyen cap đien ngam EuroAsia Interconnector giup tang cuong quan he giua Sip va Israel.
Azerbaijan la mot trong vai quoc gia Hoi giao phat trien cac quan he chien luoc va kinh te song phuong voi Israel. Azerbaijan cung cap dau cho Israel, va Israel giup hien đai hoa luc luong vu trang cua Azerbaijan. An Đo thiet lap quan he ngoai giao đay đu voi Israel vao nam 1992 va tu đo phat trien quan he đoi tac quan su, cong nghe va van hoa manh me voi Israel. Theo mot cuoc tham do quan điem quoc te đuoc tien hanh vao nam 2009 nhan danh Bo Ngoai giao Israel, An Đo la quoc gia than Israel nhat tren the gioi. An Đo la khach hang lon nhat cua thiet bi quan su Israel va Israel la đoi tac quan su lon thu nhi cua An Đo sau Nga. Tai chau Phi, Ethiopia la đong minh chu yeu va than can nhat cua Israel do co chinh tri, ton giao va loi ich an ninh tuong đong.
Viet Nam va Israel thiet lap quan he ngoai giao ngay 12 thang 7 nam 1993. Israel mo đai su quan tai Ha Noi vao thang 12 nam 1993. Tu khi tao dung moi quan he ngoai giao, hai nuoc đa thuong xuyen co nhung chuyen tham lan nhau o nhieu cap va đa cung co su hop tac tren cac linh vuc nhu thuong mai, giao duc, van hoa, nong nghiep, quoc phong va hop tac ky thuat. Nhung chuyen tham cua chinh phu Israel thuong đi kem voi nhung đoan đai bieu bao gom cac doanh nhan, cac hoc gia, nha bao, nghe si, nhac si, nhan vien phap ly va van van.


= Quan đoi =

Luc luong Phong ve Israel la luc luong quan đoi duy nhat cua luc luong an ninh Israel, co nguoi đung đau la tong tu lenh (Ramatkal), duoi quyen noi cac. Luc luong Phong ve Israel gom co luc quan, khong quan va hai quan. Luc luong nay đuoc thanh lap trong Chien tranh A Rap-Israel nam 1948, do hop nhat cac to chuc ban quan su ma trong đo chu yeu la to chuc Haganah ton tai tu truoc khi lap quoc. Luc luong Phong ve Israel cung dua tren nguon luc cua Cuc Tinh bao Quan su (Aman), co quan nay hoat đong cung voi co quan tinh bao quoc gia Mossad va co quan an ninh noi bo Shabak. Luc luong Phong ve Israel tham gia mot so chien tranh va xung đot bien gioi quy mo lon trong lich su ngan ngui cua minh, tro thanh mot trong nhung luc luong quan su đuoc huan luyen trong chien đau nhieu nhat tren the gioi.
Hau het nguoi Israel thuc hien nghia vu quan su vao tuoi 18. Nam gioi phuc vu trong hai nam tam thang, con nu gioi phuc vu trong hai nam. Sau khi hoan thanh nghia vu, nam gioi Israel tham gia luc luong du bi va thuong xuyen thuc hien đen vai tuan nhiem vu du bi moi nam cho đen khi 40 tuoi. Hau het nu gioi đuoc mien nhiem vu du bi. Cong dan Israel la nguoi A Rap (ngoai tru tin đo Druze) va nhung nguoi tham gia nghien cuu ton giao toan thoi gian đuoc mien nghia vu quan su, song viec mien tru cho cac hoc vien chung vien Do Thai la mot đe tai gay tranh luan nhieu nam trong xa hoi Israel. Mot su thay the cho nhung nguoi đuoc mien tru vi cac nguyen nhan khac nhau la phuc vu quoc gia (Sherut Leumi), tuc tham gia mot chuong trinh phuc vu trong cac benh vien, truong hoc, va cac co cau to chuc phuc loi xa hoi khac. Do chuong trinh nghia vu quan su, Luc luong Phong ve Israel duy tri khoang 176.500 linh tai ngu cong them 445.000 linh du bi (2012).
Quan su Israel dua chu yeu vao cac he thong vu khi cong nghe cao, do Israel thiet ke va che tao, cung mot so vu khi nhap khau. Ten lua Arrow nam trong so it he thong ten lua chong ten lua đan đao hoat đong tren the gioi. Dong ten lua khong đoi khong Python thuong đuoc nhan đinh la mot trong cac vu khi quan trong nhat trong lich su quan su quoc gia. Ten lua Spike cua Israel nam trong so ten lua chong tang đuoc xuat khau nhieu nhat tren the gioi. He thong phong khong chong ten lua Vom Sat đuoc tan duong tren toan cau sau khi chan đung hang tram phao phan luc Qassam, 122 mm Grad va Fajr-5 do cac chien binh Palestine phong đi tu Dai Gaza. Ke tu Chien tranh Yom Kippur nam 1973, Israel phat trien mot mang luoi ve tinh do tham. Thanh cong cua chuong trinh Ofeq khien Israel tro thanh mot trong bay quoc gia co nang luc phong cac ve tinh nhu vay.
Israel đuoc nhieu nguoi tin la so huu vu khi hat nhan cung nhu cac vu khi hoa hoc va sinh hoc huy diet hang loat. Israel khong ky ket Hiep uoc khong pho bien vu khi hat nhan va duy tri mot chinh sach mo ho co chu y ve nang luc hat nhan cua minh. Cac tau ngam Dolphin cua Hai quan Israel đuoc cho la đuoc vu trang bang cac ten lua Popeye Turbo hat nhan, cung cap nang luc tan cong thu hai ve hat nhan. Ke tu Chien tranh Vung Vinh nam 1991, khi Israel bi cac ten lua Scud cua Iraq tan cong, toan bo nha tai Israel đuoc yeu cau co mot phong an ninh tang cuong goi la Merkhav Mugan, khong tham thau cac vat chat hoa hoc va sinh hoc.
Ke tu khi Israel lap quoc, chi tieu quan su chiem mot ty le lon GDP cua quoc gia nay, đat đinh la 30,3% chi tieu GDP cho quoc phong vao nam 1975. Nam 2015, Israel xep hang 7 the gioi ve chi tieu quoc phong theo ty le GDP, voi 5,4%, va co tong chi tieu quan su lon thu 15 the gioi. Ke tu nam 1974, Hoa Ky la nuoc đong gop đac biet đang ke ve vien tro quan su cho Israel. Theo mot bi vong luc thong hieu ky ket vao nam 2016, Hoa Ky đuoc du kien cung cap cho Israel 3,8 ti USD moi nam tu nam 2018 đen nam 2028, chiem khoang 20% ngan sach quoc phong cua Israel. Israel xep hang bay the gioi ve xuat khau vu khi vao nam 2016. Đa so xuat khau vu khi cua Israel khong đuoc tuong thuat vi cac ly do an ninh. Israel luon bi xep hang thap trong Chi so hoa binh toan cau, xep hang 144/163 quoc gia vao nam 2017.


Kinh te Israel đuoc nhan đinh la quoc gia tien bo nhat tai Tay Nam A va Trung Đong ve phat trien kinh te va cong nghiep. Giao duc đai hoc co chat luong uu tu va viec hinh thanh mot cong đong dan chung co đong luc va giao duc cao la nguyen nhan chinh khich le bung no cong nghe cao va phat trien kinh te nhanh chong tai Israel. Nam 2010, Israel gia nhap OECD. Quoc gia nay xep hang 24 trong Bao cao canh tranh toan cau 2016-2017 cua Dien đan Kinh te the gioi va đung thu 52 ve Chi so thuan loi kinh doanh cua Ngan hang The gioi vao nam 2017. Israel co so luong cong ty khoi nghiep nhieu thu hai the gioi (sau Hoa Ky) theo mot nghien cuu nam 2005, va đung thu ba ve so luong cong ty niem yet tren san giao dich chung khoan NASDAQ sau Hoa Ky va Trung Quoc. Nam 2016, Israel xep hang 21 trong so cac quoc gia canh tranh nhat the gioi, theo Nien giam Canh tranh The gioi cua IMD. Israel xep hang tu the gioi ve ty le nguoi lam cong viec co ky nang cao vao nam 2016. Ngan hang Israel nam giu 97,22 ti du tru ngoai hoi.

Mac du co tai nguyen tu nhien han che, song do phat trien manh me trong cac linh vuc nong nghiep va cong nghiep trong nhieu thap nien nen Israel phan lon tu cung cap đuoc thuc pham, tru ngu coc va thit bo. Nhap khau vao Israel đat tong kim ngach 57,9 ti USD vao nam 2016, bao gom kim loai tho, thiet bi quan su, hang hoa đau tu, kim cuong tho, nhien lieu, luong thuc, hang tieu dung. Cac mat hang xuat khau hang đau cua Israel la may moc va thiet bi, phan mem, kim cuong che tac, nong san, hoa chat, hang det may; nam 2016, Israeli xuat khau tri gia 51,61 ti USD.
Israel la quoc gia dan đau ve phat trien nang luong Mat troi. Israel đung đau the gioi ve bao ton nuoc va nang luong đia nhiet, va buoc phat trien cua Israel trong cac cong nghe uu viet ve pham mem, vien thong va khoa hoc su song goi len so sanh voi Thung lung Silicon. Theo OECD, Israel cung xep hang nhat the gioi ve chi tieu nghien cuu va phat trien (R&D) theo ty le trong GDP. Israel co thanh tich an tuong ve sang tao cac cong nghe thuc đay loi nhuan, khien quoc gia nay la mot lua chon hang đau cua nhieu nha lanh đao doanh nghiep va da khong lo cong nghiep cong nge cao. Intel va Microsoft xay dung cac trung tam nghien cuu va phat trien hai ngoai đau tien cua ho tai Israel, va cac tap đoan đa quoc gia cong nghe cao khac, nhu IBM, Google, Apple, HP, Cisco Systems, Facebook đa mo cac co so R&D tai Israel.
Thang 7 nam 2007, cong ty Berkshire Hathaway cua nha đau tu nguoi My Warren Buffett mua lai mot cong ty Israel la Iscar, vu thu mua đau tien cua cong ty ngoai lanh tho Hoa Ky, voi gia 4 ty USD. Tu thap nien 1970, Israel nhan đuoc vien tro quan su tu Hoa Ky, cung nhu giup đo kinh te duoi dang bao lanh von vay va hien dang nay chiem khoang mot nua no nuoc ngoai cua Israel. Israel co no nuoc ngoai vao hang thap nhat trong cac quoc gia phat trien, va la mot nuoc cho vay rong duoi dang no nuoc ngoai rong, o muc thang du 118 ty USD vao thang 12 nam 2015.
Tuan lam viec tai Israel keo dai tu Chu Nhat đen Thu Nam (đoi voi tuan lam viec nam ngay), hoac Thu Sau (đoi voi tuan lam viec sau ngay). Tuan theo Shabbat, tai nhung noi lam viec vao ngay Thu Sau va đa so cu dan la nguoi Do Thai, Thu Sau la mot "ngay ngan", thuong keo dai đen 14:00 trong mua đong, hoac 16:00 trong mua he. Co mot so đe xuat đe đieu chinh tuan lam viec phu hop voi đa phan the gioi.


= Khoa hoc va ky thuat =

Israel la quoc gia dan đau ve nghien cuu khoa hoc, đac biet la trong khoa hoc tu nhien, ky thuat, va khoa hoc y te, chung cung la mot trong cac linh vuc phat trien nhat tai Israel. Israel xep hang nam trong so cac quoc gia sang tao nhat theo Chi so sang tao Bloomberg 2015. Ty le nguoi Israel tham gia nghien cuu khoa hoc, va so tien chi cho nghien cuu va phat trien so voi GDP, đeu nam vao hang cao nhat tren the gioi. Israel co so luong cao nhat ve ty le cac nha khoa hoc, nha ky thuat, va ky su tren the gioi, voi 140/10.000 nguoi lao đong. Trong khi đo, con so nay la 85/10.000 tai Hoa Ky va 83/10.000 tai Nhat Ban.
Cac truong đai hoc tai Israel đuoc xep hang trong so 100 đai hoc hang đau the gioi ve toan hoc (Đai hoc Hebrew, TAU va Technion), vat ly (TAU, Đai hoc Hebrew va Hoc vien Khoa hoc Weizmann), hoa hoc (Technion va Hoc vien Khoa hoc Weizmann), khoa hoc may tinh (Hoc vien Khoa hoc Weizmann, Technion, Đai hoc Hebrew, TAU va BIU) va kinh te (Đai hoc Hebrew va TAU). Israel co nhieu nha khoa hoc đat giai Nobel, va thuong xuyen đuoc xep hang la mot trong cac quoc gia co ty le binh quan cao nhat ve cac bai luan khoa hoc tren the gioi. Israel dan đau the gioi ve cac bai luan nghien cuu te bao goc tu nam 2000.
Co quan Khong gian Israel đieu phoi toan bo cac chuong trinh nghien cuu khong gian cua Israel voi cac muc tieu khoa hoc va thuong mai. Nam 2012, Israel đuoc xep hang chin tren the gioi theo Chi so canh tranh khong gian cua Futron. Israel la mot trong bay quoc gia co nang luc san xuat đong thoi phong ve tinh cua minh. Shavit la mot ten lua đay khong gian do Israel san xuat đe phong cac ve tinh nho vao quy đao Trai Đat tam thap. No đuoc phong lan đau vao nam 1988, bien Israel thanh quoc gia thu tam co nang luc phong ve tinh. Cac ten lua Shavit đuoc Co quan Khong gian Israel phong tu san bay vu tru tai Can cu Khong quan Palmachim. Tu nam 1988, Israel Aerospace Industries đa thiet ke va che tao ban đia it nhat 13 ve tinh thuong mai, nghien cuu va do tham. Mot so ve tinh cua Israel đuoc xep vao hang cac he thong ve tinh tien bo nhat the gioi. Nam 2003, Ilan Ramon tro thanh nha du hanh vu tru đau tien cua Israel, song thiet mang khi Tau con thoi Columbia cua NASA bi vo.
Israel nam trong so cac quoc gia dan dau the gioi ve ky thuat nuoc. Nam 2011, nganh ky thuat nuoc đat gia tri khoang 2 ty USD moi nam voi luong xuat khau san pham va dich vu moi nam la hang chuc trieu USD. Do lien tuc thieu hut tai nguyen nuoc, Israel co sang kien ve cac ky thuat bao ton nuoc, va mot ky thuat hien đai hoa nong nghiep trong yeu la tuoi nho giot đuoc phat minh tai Israel. Israel cung o vi tri hang đau ve ky thuat khu muoi va tuan hoan nuoc. Nha may tham thau nguoc nuoc bien Ashkelon co quy mo hang đau the gioi. Israel to chuc Trien lam va Hoi nghi Ky thuat Nuoc (WaTec) thuong nien, thu hut hang nghin nguoi tu khap the gioi. Đen nam 2014, chuong trinh khu muoi cua Israel cung cap khoang 35% nuoc uong cua Israel va đuoc du kien cung cap 70% vao nam 2050. Tinh đen thang 5 nam 2015, tren 50% nuoc cho cac gia đinh, nong nghiep va cong nghiep Israel đuoc san xuat nhan tao. Do cac sang kien ve ky thuat tham thau nguoc, Israel bat đau tro thanh mot nuoc xuat khau rong ve nuoc trong nhung nam toi.

Israel đa đi theo huong nang luong Mat troi; cac ky su cua ho đi tien phong ve linh vuc nay  va cac cong ty nang luong Mat troi cua Israel lam viec trong cac du an khap the gioi. Tren 90% gia đinh Israel su dung nang luong Mat troi đe lam nong nuoc, đay la ty le cao nhat the gioi (2011). Theo so lieu cua chinh phu, quoc gia tiet kiem đuoc 8% tieu thu đien nang moi nam nho su dung nang luong Mat troi đe đun nong. Buc xa Mat troi cao tao đieu kien ly tuong cho nganh cong nghiep nghien cuu va phat trien nang luong Mat troi noi danh the gioi tai Hoang mac Negev. Israel co co so ha tang o to đien hien đai, co he thong tram nap đien tren toan quoc. Nguoi ta cho rang loai xe nay se khien Israel giam su phu thuoc vao dau va ha thap chi phi nhien lieu cua nhung nguoi lai xe Israel su dung o to chi chay bang pin đien. Mo hinh Israel đuoc mot so quoc gia hoc tap va thuc hien. Tuy nhien, cong ty o to đien tien phong cua Israel la Better Place đong cua vao nam 2013.


= Giao thong =

Israel co 19.224 km đuong đuoc lat mat vao nam 2016, va co 3 trieu xe o to vao nam 2015. So luong xe o to tren 1.000 dan la 365, tuong đoi thap so voi cac quoc gia phat trien. Israel co 5.715 xe buyt tren cac tuyen co đinh, do mot so hang van chuyen đieu hanh, lon nhat trong so đo la Egged, phuc vu hau het toan quoc. Cac tuyen đuong sat trai dai 1.277 km tinh đen nam 2016, va cong ty quoc doanh Israel Railways la the che đieu hanh duy nhat. Sau cac khoan đau tu lon tu đau đen giua thap nien 1990, so luong hanh khach đuong sat moi nam tang tu 2,5 trieu vao nam 1990, len đen 53 trieu vao nam 2015; đuong sat cung đuoc su dung đe van chuyen 7,5 tan hang hoa moi nam.
Israel co hai san bay quoc te: San bay quoc te Ben Gurion la trung tam hang khong quoc te chu yeu va nam gan đai đo thi Tel Aviv-Yafo, con San bay Ovda phuc vu thanh pho cang cuc nam Eilat. Ngoai ra, con co cac san bay noi đia. San bay Ben Gurion van chuyen tren 15 trieu luot hanh khach vao nam 2015. Tai bo bien Đia Trung Hai, Cang Haifa la cang lau nam nhat va lon nhat Israel, con Cang Ashdod la mot trong vai cang nuoc sau tren the gioi đuoc xay dung tren vung bien mo. Ngoai ra, Cang Eilat co quy mo nho hon nam ven Bien Đo, chu yeu đuoc su dung cho mau dich voi cac quoc gia Vien Đong.


= Du lich =
Du lich, đac biet la du lich ton giao, la mot nganh quan trong tai Israel, nho co khi hau on hoa, cac bai bien, di chi khao co hoc, cac di tich lich su va kinh thanh, va đia ly đoc đao. Van đe an ninh cua Israel gay ton hai cho nganh du lich, song so luong du khach phuc hoi sau Đai khoi nghia cua nguoi Palestine. Nam 2013, mot bao cao cho hay 3,54 trieu du khach đen Israel, đia điem pho bien nhat la Buc tuong Than khoc voi 68% du khach đen đo. Israel co so luong bao tang binh quan đau nguoi cao nhat tren the gioi.


Nhan khau Nam 2022, dan so Israel uoc tinh đat 9,660,320 nguoi, trong đo 7,110,000 (73,6%) đuoc ghi trong ho so la nguoi Do Thai. 1.808.000 nguoi A Rap chiem 21,1% dan so, trong khi nhung nguoi Co Đoc giao phi A Rap va nguoi khong ton giao theo đang ky dan su chiem 4,8%. Trong khoang thap nien đau cua the ky XXI, co luong lon cong nhan di cu đen tu Romania, Thai Lan, Trung Quoc, chau Phi, va Nam My đinh cu tai Israel. Khong ro so lieu chinh xac do nhieu nguoi cu tru bat hop phap tai Israel, song co uoc tinh la 203.000. Đen thang 6 nam 2012, co khoang 60.000 di dan chau chau Phi nhap canh Israel. Khoang 92% nguoi Israel cu tru tai cac khu vuc đo thi.
Tinh trang nguoi Do Thai di cu tu Israel (đuoc goi la yerida trong tieng Hebrew), chu yeu la đen Hoa Ky va Canada, đuoc cac nha nhan khau hoc mo ta la khiem ton, song cac co quan chinh phu Israel thuong dan ra nhu mot moi đe doa lon đen tuong lai cua quoc gia.
Nam 2016, 399.300 nguoi Israel cu tru tai cac khu đinh cu Bo Tay, nhu Ma'ale Adumim va Ariel, bao gom cac khu đinh cu co tu truoc khi thanh lap Nha nuoc Israel va đuoc tai lap sau Chien tranh Sau Ngay, tai cac thanh pho nhu Hebron va Gush Etzion. Nam 2011, co 250.000 nguoi Do Thai cu tru tai Đong Jerusalem. 20.000 nguoi Israel cu tru tai cac khu đinh cu tren Cao nguyen Golan. Tong dan so nguoi cu tru tai cac khu đinh cu Israel la tren 500.000 (6,5% dan so Israel). Khoang 7,800 nguoi Israel cu tru tai cac khu đinh cu thuoc Dai Gaza cho đen khu ho bi chinh phu Israel di doi theo ke hoach triet thoai nam 2015.

Israel đuoc thanh lap lam to quoc cho nguoi Do Thai va thuong đuoc goi la nha nuoc Do Thai. Luat Tro ve cua Israel trao cho toan bo nguoi Do Thai va nhung nguoi co to tien Do Thai quyen co tu cach cong dan Israel. Ba phan tu dan so la nguoi Do Thai, song ho co xuat than đa dang. Khoang 4% nguoi Israel (300.000) đuoc xac đinh dan toc vao muc "khac", ho la nhung hau due nguoi Nga co to tien hoac dong doi Do Thai, ho khong phai la nguoi Do Thai theo luat rabi, song đu tu cach co quyen cong dan Israel theo Luat Tro ve. Nam 2017, khoang 77% nguoi Do Thai Israel sinh tai Israel, 16% la nguoi nhap cu tu chau Au va chau My, va 7% la nguoi nhap cu tu chau A va chau Phi (ke ca The gioi A Rap). Nguoi Do Thai tu chau Au va Lien Xo cu cung hau due cua ho sinh tai Israel, gom nhom Ashkenazi, chiem khoang 50% nguoi Do Thai Israel. Nguoi Do Thai đen tu cac quoc gia A Rap va Hoi giao cung hau due cua ho, gom nhom Mizrahi va Sephardi chiem hau het so nguoi Do Thai con lai tai Israel. Ty le lien hon Do Thai tang đen tren 35% va cac nghien cuu gan đay cho thay rang ty le nguoi Israel co nguon goc tu ca hai nhom Sephardi va Ashkenazi tang truong 0,5 phan tram moi nam, voi tren 25% hoc sinh hien co nguon goc tu ca hai cong đong.

^a So lieu nay bao gom cac khu vuc Đong Jerusalem va Bo Tay. Chu quyen cua Israel đoi voi Đong Jerusalem khong đuoc quoc te cong nhan. 


= Ngon ngu =

Israel co hai ngon ngu chinh thuc la tieng Hebrew va tieng A Rap. Hebrew la ngon ngu chinh cua quoc gia va đuoc đa so cu dan noi hang ngay. Nguoi thieu so A Rap noi tieng A Rap, va tieng Hebrew đuoc day tai cac truong hoc A Rap.
Do la mot quoc gia cua nguoi nhap cu, nhieu ngon ngu hien dien tai Israel. Do nhap cu hang loat tu Lien Xo cu va Ethiopia (khoang 130.000 nguoi Do Thai Ethiopia cu tru tai Israel), nen tieng Nga va tieng Amhara đuoc noi pho bien. Tren mot trieu nguoi nhap cu noi tieng Nga đen Israel tu cac quoc gia Lien Xo cu tu nam 1990 đen nam 2004. Khoang 700.000 nguoi Israel noi tieng Phap, hau het nhom nay co nguon goc tu Phap va Bac Phi. Tieng Anh la mot ngon ngu chinh thuc trong thoi ky Uy thac; no mat vi the nay sau khi Israel hinh thanh, song giu đuoc mot vai tro tuong đuong mot ngon ngu chinh thuc, nhu co the thay trong cac bang hieu đuong bo va van kien chinh thuc. Nhieu nguoi Israel giao tiep kha tot bang tieng Anh, do nhieu chuong trinh truyen hinh đuoc phat bang tieng Anh cung phu đe va ngon ngu nay đuoc day tu cac lop đau trong truong tieu hoc. Ngoai ra, cac đai hoc tai Israel cung cap khoa trinh bang tieng Anh cho nhieu mon hoc khac nhau.


= Ton giao =

74% nguoi dan Israel theo Do Thai giao. Lien he ton giao cua nguoi Do Thai Israel co bat đong lon: Mot nghien cuu xa hoi vao nam 2016 cho thay rang 49% tu nhan la Hiloni (the tuc), 29% la Masorti (truyen thong), 13% la Dati (mo đao) va 9% la Haredi (Sieu Chinh Thong). Nguoi Do Thai Haredi đuoc du kien se chiem tren 20% dan so Do Thai Israel vao nam 2028.
Nguoi Hoi giao chiem 17,6% dan so Israel va la cong đong thieu so ton giao lon nhat tai đay. Khoang 2% dan so la tin đo Co Đoc giao va 1,6% la tin đo Druze. Dan so Co Đoc giao chu yeu gom nguoi Co Đoc giao A Rap, song cung co cac di dan hau Lien Xo, lao đong ngoai quoc đen tu nhieu quoc gia, va nhung nguoi theo Do Thai giao Chua cuu the- bi hau het nguoi Co Đoc giao va Do Thai giao cho la mot dang cua Co Đoc giao. Thanh vien cua nhieu nhom ton giao khac, nhu Phat giao va An Đo giao, duy tri hien dien tai Israel du co so luong nho. Trong so hon mot trieu di dan tu Lien Xo cu tai Israel, co khoang 300.000 nguoi bi giao si chinh thong cho la khong phai nguoi Do Thai.
Thanh pho Jerusalem co tam quan trong đac biet đoi voi nguoi Do Thai, Hoi giao va Co Đoc giao do tai đay co cac đia điem chu chot trong đuc tin ton giao cua ho, nhu trong khu Thanh co co Buc tuong Than Khoc va Nui Đen, Nha tho Hoi giao Al-Aqsa va Nha tho Mo Thanh. Cac đia điem ton giao quan trong khac tai Israel la Nazareth (linh thieng trong Co Đoc giao do la noi le truyen tin cua Maria), Tiberias va Safed (hai trong so bon thanh pho linh thieng trong Do Thai giao), Thanh đuong Trang tai Ramla (linh thieng trong Hoi giao vi la noi tho nha tien tri Saleh), va Nha tho Thanh George tai Lod (linh thieng trong Co Đoc giao va Hoi giao vi la lang mo cua Thanh George hay Al Khidr). Mot so đia danh ton giao khac nam tai Bo Tay, nhu Lang mo Giuse tai Nablus, sinh quan cua Giesu va Lang mo Rachel tai Bethlehem, va Hang cac Thuong phu tai Hebron. Trung tam hanh chinh cua Đuc tin Baha'i va Đen tho Bab nam tai Trung tam The gioi Baha'i tai Haifa; thu linh cua đuc tin đuoc tang tai Acre. Ngoai nhan vien bao tri, khong co cong đong Baha'i tai Israel, song đay la noi cac tin đo Baha'i hanh huong. Nhan vien Baha'i tai Israel khong truyen day đuc tin cua minh cho nguoi Israel do tuan theo chinh sach nghiem ngat.


= Giao duc =

Giao duc đuoc xem trong cao đo trong van hoa Israel, đuoc nhan đinh la mot trong cac nen tang co ban trong sinh hoat cua nguoi Israel co đai. Cac cong đong Do Thai tai Levant la nhung nguoi đau tien ap dung giao duc nghia vu, do đo cong đong co to chuc se chiu trach nhiem ve giao duc cho the he tuong lai cua nguoi Do Thai ben canh cha me. He thong giao duc Israel đuoc tan duong vi nhieu nguyen nhan, bao gom chat luong cao va co vai tro lon trong khich le bung no phat trien kinh te va ky thuat cua Israel.
Do kinh te Israel dua phan lon vao khoa hoc va ky thuat, thi truong lao đong yeu cau ca nhan can đat đuoc mot dang giao duc bac đai hoc nao đo, đac biet la lien quan đen khoa hoc va ky thuat đe co loi the canh tranh khi tim viec. Nam 2015, quoc gia nay xep thu ba trong cac quoc gia OECD (sau Canada va Nhat Ban) ve ty le nguoi trong đo tuoi 25-64 đat đuoc trinh đo đai hoc la 49%, trong khi ty le trung binh cua OECD la 35%. Ngoai ra, Israel co ty le nguoi trong đo tuoi 55–64 so huu bang đai hoc la 47% vao nam 2013, trong khi muc binh quan cua OECD la 25%. Nam 2012, Israel xep hang ba the gioi ve so bang đai hoc binh quan (20% dan so).
Nguoi Israel co so nam đi hoc binh quan la 15,5 va ty le biet chu đat 97,1% theo Lien Hop Quoc. Luat Giao duc Nha nuoc đuoc thong qua vao nam 1953, lap ra nam loai truong hoc: the tuc nha nuoc, ton giao nha nuoc, chinh thong giao cuc đo, truong hoc khu đinh cu cong đong, va truong hoc A Rap. The tuc cong cong la loai truong hoc lon nhat, đa so hoc sinh Do Thai va phi A Rap theo hoc tai đo. Hau het nguoi A Rap đua con minh đen cac truong hoc co ngon ngu giang day la tieng A Rap. Giao duc la nghia vu tai Israel đoi voi tre em tu 3-18 tuoi. Truong hoc đuoc chia thanh ba cap – truong tieu hoc (lop 1–6), truong trung hoc co so (lop 7–9), va truong trung hoc pho thong (lop 10–12) – cuc đinh la ky thi Bagrut đe đuoc cong nhan hoan thanh 12 nam hoc. Nang luc ve cac mon hoc chu chot nhu toan hoc, tieng Hebrew va van hoc tong the, tieng Anh, lich su, kinh thanh va dan quyen la can thiet đe nhan đuoc giay chung nhan Bagrut. Trong cac truong hoc A Rap, Co Đoc giao va Druze, mon thi nghien cuu kinh thanh đuoc thay the bang mon thi ve di san tin huu Hoi giao, Co Đoc giao hoac Druze. Nguoi A Rap Co Đoc giao co thanh tich giao duc tot nhat so voi cac nhom khac tai Israel. Tre em Israel xuat than tu cac gia đinh noi tieng Nga co ty le đo bagrut cao hon muc binh quan. In 2014, 61,5% so nguoi co bang hoan thanh lop 12 co giay chung nhan trung tuyen đai hoc.
Israel co chin đai hoc cong lap đuoc nha nuoc tro cap, va 49 hoc vien tu nhan. Đai hoc Hebrew Jerusalem la đai hoc lau nam thu hai tai Israel sau Technion, bao gom Thu vien Quoc gia Israel. Technion, Đai hoc Hebrew, va Hoc vien Weizmann lan luot nam trong 100 đai hoc hang đau the gioi theo xep hang cua Đai hoc Giao thong Thuong Hai nam 2013. Đai hoc Hebrew Jerusalem va Đai hoc Tel Aviv nam trong 100 đai hoc hang đau the gioi theo tap chi Times Higher Education nam 2012. Cac đai hoc lon khac tai Israel la Đai hoc Bar-Ilan, Đai hoc Haifa, Đai hoc Mo Israel, va Đai hoc Ben-Gurion Negev. Bay đai hoc nghien cuu cua Israel (ngoai tru Đai hoc Mo) lan luot nam trong danh sach 500 đai hoc hang đau the gioi.


Van hoa Van hoa đa dang cua Israel bat nguon tu su đa dang ve dan cu: nguoi Do Thai tu cac cong đong tha huong khap the gioi đem cac truyen thong van hoa va ton giao theo minh khi ho nhap cu, tao ra su dung hop cua cac phong tuc va đuc tin Do Thai. Israel la quoc gia duy nhat tren the gioi co sinh hoat dua theo lich Hebrew. Cac ngay le cong cong va truong hoc đuoc gan voi cac ngay le Do Thai giao, va ngay nghi chinh thuc trong tuan la Thu Bay, tuc ngay cau nguyen Shabbat cua nguoi Do Thai. Cong đong A Rap thieu so tai Israel cung khac dau an trong van hoa Israel trong cac pham vi kien truc, am nhac, va am thuc.

Van hoc Israel chu yeu la tho va van xuoi viet bang tieng Hebrew, la bo phan cua qua trinh phuc hung tieng Hebrew o dang noi tu the ky XIX, song co mot bo phan nho van hoc đuoc xuat ban bang cac ngon ngu khac nhu tieng Anh. Theo luat, hai ban sao cua toan bo an pham xuat ban tai Israel can phai luu tai Thu vien Quoc gia Israel. Nam 2001, luat đuoc sua đoi đe bao trum cac am thanh va đoan phim, cung cac truyen thong phi in an khac. Nam 2015, 85 % trong so 7.843 sach chuyen đen thu vien đuoc viet bang tieng Hebrew.
Nam 1966, Shmuel Yosef Agnon cung đoat giai Nobel Van hoc cung tac gia nguoi Do Thai Đuc Nelly Sachs. Cac nha tho hang đau Israel la Yehuda Amichai, Nathan Alterman va Rachel Bluwstein. Cac nha van Israel đuong đai noi tieng quoc te gom co Amos Oz, Etgar Keret va David Grossman. Nha tho trao phung nguoi A Rap Israel Sayed Kashua cung đuoc quoc te biet đen. Israel cung la noi co hai tac gia nguoi Palestine hang đau: Emile Habibi va Mahmoud Darwish- đuoc nhieu nguoi nhin nhan la "nha tho quoc dan Palestine".

Am nhac Israel chiu anh huong tu toan cau; am nhac Sephardic, giai đieu Hasidic, am nhac mua bung, am nhac Hy Lap, jazz, va pop rock đeu la mot phan cua am nhac. Trong so dan nhac noi tieng the gioi cua Israel co Dan nhac Giao huong Israel hoat đong đuoc hon bay muoi nam va nay trinh dien tren hai tram buoi moi nam. Israel cung co nhieu nhac si đang chu y, mot so tro thanh ngoi sao quoc te. Itzhak Perlman, Pinchas Zukerman va Ofra Haza nam trong so cac nhac si đuoc hoan nghenh quoc te sinh tai Israel. Israel tham gia thi đau tai Eurovision Song Contest gan nhu moi nam ke tu nam 1973, gianh chien thang trong bon lan va hai lan to chuc giai. Eilat la noi to chuc Le hoi Jazz Bien Đo, đuoc to chuc moi mua he ke tu nam 1987.
Cac bai hat dan ca kinh đien cua quoc gia, goi la "cac bai ca cua Vung đat Israel," co lien quan đen kinh nghiem cua nhung nguoi tien phong trong kien thiet que huong Do Thai. Vu đieu vong tron Hora đuoc nhung nguoi đinh cu Do Thai ban đau gioi thieu, no truoc tien pho bien tai cac cong đong Kibbutz va ngoai vi. No tro thanh mot bieu trung cua tai thiet phuc quoc Do Thai va kha nang trai nghiem niem vui giua canh khac kho. No hien đong mot vai tro quan trong trong dan vu Israel va đuoc bieu dien thuong xuyen trong cac đam cuoi va su kien khac, va trong cac bai nhay nhom khap Israel.
Israel la noi cu tru cua nhieu nhac si Palestine, trong đo co bac thay đan oud va violin Taiseer Elias, ca si Amal Murkus, va anh em Samir va Wissam Joubran. Cac nhac si A Rap Israel co danh tieng vuot khoi bien gioi: Elias va Murkus thuong xuyen trinh dien cho khan gia tai chau Au va chau My.
Muoi bo phim Israel đuoc đe cu chung ket cho giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat tu khi Israel lap quoc. Phim Ajami nam 2009 la đe cu thu ba lien tiep cua mot phim Israel. Cac nha lam phim Israel-Palestine đa lam mot so phim lien quan đen xung đot A Rap-Israel va tinh trang cua nguoi Palestine trong Israel.
Ke tuc truyen thong san khau manh me cua san khau Yiddish tai Đong Au, Israel duy tri canh tuong san khau soi đong. San khau Habima tai Tel Aviv đuoc thanh lap vao nam 1918 va la san khau quoc gia cua Israel.
Nam 2016, Israel đuoc xep hang 65 theo bao cao tu do bao chi cua Freedom House, đung đau tai khu vuc Trung Đong va Bac Phi. Trong Xep hang ve tu do bao chi cua Phong vien khong bien gioi, Israel (bao gom "Israel ngoai lanh tho" tu xep hang nam 2013) xep thu 101 trong so 180 quoc gia, đung thu ba tai Trung Đong va Bac Phi sau Tunisia (hang 96) va Liban (hang 98).

Israel co ty le bao tang binh quan đau nguoi nhieu nhat the gioi. Bao tang Israel tai Jerusalem la mot trong cac the che van hoa toi quan trong cua quoc gia va luu giu cac Cuon giay Bien Chet, cung bo suu tap lon ve nghe thuat Do Thai va chau Au. Bao tang Holocaust quoc gia cua Israel la Yad Vashem, đay la trung tam luu tru the gioi ve cac thong tin lien quan đen Holocaust. Beth Hatefutsoth (bao tang tha huong) trong khuon vien Đai hoc Tel Aviv la mot bao tang tuong tac danh cho lich su cua cac cong đong Do Thai khap the gioi. Ngoai cac bao tang lon tai cac đo thi lon, con co cac khong gian nghe thuat chat luong cao tai nhieu thi tran va kibbutz. Mishkan Le'Omanut tai Kibbutz Ein Harod Meuhad la bao tang nghe thuat lon nhat tai mien bac cua Israel.
Am thuc Israel gom cac mon an ban đia cung nhu cac mon an đuoc di dan Do Thai đua đen. Tu khi lap quoc vao nam 1948, va đac biet la tu cuoi thap nien 1970, mot nen am thuc dung hop Israel đa phat trien. Khoang mot nua cu dan Do Thai Israel duy tri che đo an uong Do Thai kosher tai nha. Cac nha hang kosher hiem thay trong thap nien 1960, song tang len khoang 25% tinh đen  nam 2015, co le phan anh cac gia tri phan lon la the tuc cua nhung thuc khach. Cac nha hang khach san co nhieu kha nang phuc vu thuc pham kosher. Thi truong ban le phi kosher von thua thot, song phat trien nhanh chong va đang ke sau khi co dong nguoi nhap cu tu Đong Au va Nga trong thap nien 1990. Cung voi ca, tho va đa đieu phi kosher, thi thit lon, thuong goi la "thit trang" tai Israel van đuoc san xuat va tieu thu bat chap viec bi ca Do Thai giao va Hoi giao cam chi.


= The thao =
Israel gianh đuoc huy chuong vang The van hoi đau tien trong noi dung luot van buom tai The van hoi Mua he 2004. Israel gianh đuoc hon 100 huy chuong vang tai The van hoi danh cho nguoi khuyet tat. The van hoi Mua he nguoi khuyet tat nam 1968 đuoc to chuc tai Israel. Đai hoi the thao Maccabiah la mot su kien theo the thuc the van hoi danh cho cac van đong vien Do Thai va cac van đong vien Israel, su kien đuoc bat đau tu thap nien 1930, va tu đo đuoc to chuc bon nam mot lan.

Cac mon the thao co đong khan gia nhat tai Israel la bong đa va bong ro. Giai Ngoai hang Israel la giai bong đa cap cao nhat toan quoc, va Giai bong ro sieu cap Israel la giai cap cao nhat. Maccabi Haifa, Maccabi Tel Aviv, Hapoel Tel Aviv va Beitar Jerusalem la cac cau lac bo the thao lon nhat. Maccabi Tel Aviv, Maccabi Haifa va Hapoel Tel Aviv thi đau tai Giai bong đa vo đich cac cau lac bo chau Au va Hapoel Tel Aviv tung vao đen tran tu ket giai nay. Maccabi Tel Aviv B.C. nhieu lan gianh chuc vo đich tai giai vo đich bong ro chau Au.
Nam 1964, Israel đang cai va gianh chuc vo đich Giai cac quoc gia chau A; nam 1970 đoi tuyen bong đa quoc gia Israel đu đieu kien tham gia Giai bong đa vo đich the gioi, đay la lan duy nhat ho tham du World Cup. Đai hoi The thao chau A 1974 to chuc tai Tehran la lan cuoi cung Israel tham gia đai hoi nay, va chiu ton hai do cac quoc gia A Rap tu choi thi đau voi Israel. Israel bi truc xuat khoi Đai hoi The thao chau A 1978 va tu đo khong tham gia đai hoi nay. Nam 1994, Lien đoan bong đa chau Au chap thuan nhan Israel va cac đoi tuyen bong đa Israel nay thi đau tai giai cua chau Au.
Co vua la mot mon the thao hang đau tai Israel va đuoc moi lua tuoi huong ung. Co nhieu đai kien tuong va ky thu Israel gianh mot so giai vo đich the gioi tre. Israel to chuc mot giai vo đich quoc te thuong nien va đang cai Giai vo đich co vua đoi tuyen the gioi nam 2005. Bo Giao duc va Lien đoan Co vua The gioi đong y ve mot ke hoach day co vua trong cac truong hoc Israel, va no đuoc đua vao chuong trinh giang day tai mot so truong. Thanh pho Beersheba tro thanh mot trung tam co vua quoc gia, tro choi nay đuoc day trong cac nha tre cua thanh pho. Mot phan nho vao cac di dan Lien Xo cu, đay la thanh pho co so luong đai kien tuong co vua cao nhat the gioi.
Nha vo đich quan vot Israel Shahar Pe'er xep hang 11 the gioi vao ngay 31 thang 1 nam 2011. Krav Maga la mot mon vo thuat phat trien trong cac khu nguoi Do Thai khi đau tranh chong chu nghia phat xit tai chau Au, no đuoc luc luong an ninh va canh sat Israel su dung va đuoc hoc khap the gioi.


Ghi chu Tham khao Thu muc Lien ket ngoai Chinh phu
Trang dich vu va thong tin chinh phu
Ve Israel tai Bo Ngoai giao Israel
Trang chinh thuc cua Van phong Thu tuong Israel
Trang chinh thuc cua Bo Du lich Israel
Trang chinh thuc cua Cuc Thong ke Trung uong Israel
Thong tin tong quat
Muc “Israel” tren trang cua CIA World Factbook.
Israel tai Thu vien Thi giac nguoi Do Thai
Key Development Forecasts for Israel tu International Futures
Israel - tai nguyen mang GovPubs tai Thu vien Đai hoc Colorado–Boulder
Israel tren DMOZ
Ban đo
 Wikimedia Atlas cua Israel
 Du lieu đia ly lien quan đen Israel tai OpenStreetMap