Vu khi hat nhan (chu Nom: 武器核仁, tieng Anh: nuclear weapon), cung đuoc goi la đau đan hat nhan, hay trong khau ngu thuong đuoc goi la "hot nhan", la loai vu khi huy diet hang loat ma nang luong cua no do cac phan ung phan hach hoac phan ung nhiet hach gay ra. Mot vu khi hat nhan nho nhat co suc cong pha lon hon bat ky vu khi quy uoc nao. Vu khi co suc cong pha tuong đuong voi 30.000-300.000 tan thuoc no TNT co the pha huy hoan toan mot thanh pho. Neu suc cong pha la 1 trieu tan thi co the pha huy 1 vung voi ban kinh 100 - 160 km.
Vu khi hat nhan lan đau tien đuoc su dung vao giai đoan cuoi The chien II khi Khong quan Hoa Ky tha mot qua bom phan hach co biet danh la "Little Boy" xuong thanh pho Hiroshima. Ba ngay sau, Khong quan Hoa Ky tiep tuc tha mot qua bom phan hach co biet danh la "Fat Man" xuong thanh pho Nagasaki cua Nhat Ban. Nhung vu nem bom nay đa khien khoang 200.000 nguoi thiet mang.
Ke tu vu nem bom nguyen tu o Hiroshima va Nagasaki, vu khi hat nhan lien tuc đuoc kich no hon 2000 lan đe thu nghiem va pho truong suc manh quan su. Cac quoc gia đuoc biet la tung kich no vu khi hat nhan va thua nhan so huu chung la Hoa Ky, Lien Xo (sau nay la Nga), Anh, Phap, Trung Quoc, An Đo, Pakistan,  Bac Trieu Tien. Mot so quoc gia co the đa so huu vu khi hat nhan nhung khong đuoc cong nhan la Đuc, Y, Tho Nhi Ky, Bi va Ha Lan , Israel. Nam Phi la quoc gia duy nhat đa tu phat trien va sau đo tu bo vu khi hat nhan.


Lich su vu khi hat nhan Nhung vu khi hat nhan đau tien đuoc Hoa Ky che tao cung voi su giup đo cua Anh Quoc va Canada trong Chien tranh the gioi thu hai, đo la mot phan cua du an Manhattan toi mat. Luc đau, viec che tao vu khi hat nhan la su lo so Đuc Quoc xa co the che tao va su dung truoc quan đoi Đong minh. Nhung cuoi cung thi 2 thanh pho cua Nhat Ban la Hiroshima va Nagasaki lai la noi chiu đung suc tan pha cua nhung qua bom nguyen tu đau tien vao nam 1945. Lien Xo cung đay manh Du an vu khi hat nhan va che tao, thu nghiem vu khi hat nhan đau tien vao nam 1949. Ca Hoa Ky va Lien Xo đeu phat trien vu khi hat nhan nhiet hach vao nhung nam giua cua thap nien 1950. Viec phat minh ra cac ten lua hoat đong on đinh vao nhung nam 1960 đa lam cho kha nang mang cac vu khi hat nhan đen bat ky noi nao tren the gioi trong mot thoi gian ngan tro thanh hien thuc. Hai sieu cuong quoc cua Chien tranh Lanh đa chap nhan mot chien dich han che viec chay đua vu khi hat nhan nham duy tri nen hoa binh mong manh thoi điem đo.
Vu khi hat nhan tung la bieu tuong cho suc manh quan su va suc manh quoc gia. Viec thu nghiem vu khi hat nhan thuong đe kiem tra cac thiet ke moi cung nhu la gui cac thong điep chinh tri. Mot so quoc gia khac cung phat trien vu khi hat nhan trong thoi gian nay, đo la Anh Quoc, Phap, Trung Quoc. Nam thanh vien cua "hiep hoi cac nuoc co vu khi hat nhan" đong y mot thoa hiep han che viec pho bien vu khi hat nhan o cac quoc gia khac mac du co it nhat hai nuoc (An Đo, Cong hoa Nam Phi)  đa che tao thanh cong va 1 nuoc (Israel) co the đa phat trien vu khi hat nhan vao thoi điem đo. Vao đau nhung nam 1990, Cac nuoc cong hoa cua Lien bang Xo viet nuoc ke thua Nga truoc đay la Lien Xo cung voi Hoa Ky cam ket giam so đau đan hat nhan du tru đe gia tang su on đinh quoc te. Mac du vay, viec pho bien vu khi hat nhan van tiep tuc. Pakistan thu nghiem vu khi hat nhan đau tien cua ho vao nam 1998, CHDCND Trieu Tien cong bo đa phat trien vu khi hat nhan vao nam 2004. Vu khi hat nhan la mot trong nhung van đe trong tam cua cac cang thang ve chinh tri quoc te va van đong vai tro quan trong trong cac van đe xa hoi tu khi no đuoc khoi đau tu nhung nam 1940. Vu khi hat nhan thuong đuoc coi la bieu tuong phi thuong cua con nguoi trong viec su dung suc manh cua nhan tao đe huy diet chinh con nguoi.


Cac loai vu khi hat nhan Vu khi hat nhan đon gian la lay nang luong tu qua trinh phan hach (con goi la phan ra hat nhan). Mot vat lieu co kha nang phan ra đuoc lap rap vao 1 khoi luong toi han, trong đo khoi phat 1 phan ung day chuyen va phan ung đo gia tang theo toc đo cua ham mu, giai thoat 1 nguon nang luong khong lo. Qua trinh nay đuoc thuc hien bang cach ban 1 mau vat lieu chua toi han nay vao 1 mau vat lieu chua toi han khac đe tao ra 1 trang thai goi la sieu toi han. Kho khan chu yeu trong viec thiet ke tat ca cac vu khi hat nhan la đam bao mot phan chu yeu cac nhien lieu đuoc dung truoc khi vu khi tu pha huy ban than no. Thong thuong vu khi nhu vay đuoc goi la bom nguyen tu, con goi la bom A.
Cac loai vu khi cao cap hon thi lay nang luong nhieu hon tu qua trinh nhiet hach (con goi la tong hop hat nhan). Trong loai vu khi nay, buc xa nhiet tu vu no phan ra hat nhan đuoc dung đe nung nong va nen đau mang triti, deuteri, hoac lithi, tu đo xay ra phan ung nhiet hach voi nang luong đuoc giai thoat lon hon rat nhieu. Thong thuong vu khi nhu vay đuoc goi la bom khinh khi, con goi la bom hydro, bom H hay bom nhiet hach. No co the giai thoat 1 nang luong lon hon hang ngan lan so voi bom nguyen tu.
Nguoi ta con tao ra cac vu khi tinh vi hon cho mot so muc đich đac biet. Vu no hat nhan đuoc thuc hien nho 1 luong buc xa neutron xung quanh vu khi hat nhan, su co mat cua cac vat lieu phu hop (nhu cobalt hoac vang) co the gia tang đo o nhiem phong xa. Nguoi ta co the thiet ke vu khi hat nhan co the cho phep neutron thoat ra nhieu nhat; nhung qua bom nhu vay đuoc goi la bom neutron. Ve ly thuyet, cac vu khi phan vat chat, trong đo su dung cac phan ung giua vat chat va phan vat chat, khong phai la vu khi hat nhan nhung no co the la 1 vu khi voi suc cong pha cao hon ca vu khi hat nhan.


Anh huong cua vu no hat nhan Nang luong tu vu no vu khi hat nhan thoat ra o bon loai sau đay:

Ap luc — 40-60% tong nang luong.
Buc xa nhiet — 30-50% tong nang luong.
Buc xa ion — 5% tong nang luong.
Buc xa du (bui phong xa) — 5-10% tong nang luong.
Luong nang luong giai thoat cua tung loai phu thuoc vao thiet ke cua vu khi va moi truong ma vu no hat nhan xay ra. Buc xa du la nang luong đuoc giai thoat sau vu no, trong khi cac loai khac thi đuoc giai thoat ngay lap tuc.
Nang luong đuoc giai thoat boi vu no bom hat nhan (bom nguyen tu) đuoc đo bang kiloton hoac megaton - tuong đuong voi hang ngan va hang trieu tan thuoc no TNT (tri-nitro-toluen). Vu khi phan hach đau tien co suc cong pha đo đuoc la vai ngan kiloton, trong khi vu no bom khinh khi lon nhat đo đuoc la 57 megaton. Tren thuc te vu khi hat nhan co the tao ra cac suc cong pha khac nhau, tu nho hon 1 kiloton o cac vu khi hat nhan cam tay nhu sung coi Davy crockett cua Hoa Ky cho đen 57 megaton nhu Bom Sa hoang (Tsar-Bomba) cua Lien Xo (vao ngay 30/10/1961).
Hieu ung quan trong nhat cua vu khi hat nhan la ap luc va buc xa nhiet co co che pha huy giong nhu cac vu khi quy uoc. Su khac biet co ban la vu khi hat nhan co the giai thoat 1 luong lon nang luong tai 1 thoi điem. Tan pha chu yeu cua bom hat nhan khong lien quan truc tiep đen qua trinh hat nhan giai thoat nang luong ma lien quan đen suc manh cua vu no.
Muc đo tan pha cua ba loai nang luong đau tien khac nhau tuy theo kich thuoc cua bom. Buc xa nhiet suy giam theo khoang cach cham nhat, do đo, bom cang lon thi hieu ung pha huy do nhiet cang manh. Buc xa ion bi suy giam nhanh chong trong khong khi, nen no chi nguy hiem đoi voi cac vu khi hat nhan hang nhe. Ap luc suy giam nhanh hon buc xa nhiet nhung cham hon buc xa ion.


Phong vu khi hat nhan Thuat ngu vu khi hat nhan chien luoc đuoc dung đe chi cac vu khi lon voi cac muc tieu pha huy lon nhu cac thanh pho. Vu khi hat nhan chien thuat la cac vu khi hat nhan nho hon đuoc dung đe pha huy cac muc tieu quan su, vien thong hoac co so ha tang. Theo tieu chuan hien đai thi cac qua bom nem xuong Hiroshima va Nagasaki vao nam 1945 co the đuoc coi la cac vu khi hat nhan chien thuat (suc cong pha la 13 va 22 kiloton), mac du, cac vu khi hat nhan chien thuat nhe hon va nho hon đang ke.
Cac phuong phap phong vu khi hat nhan la:


= Bom hap dan =

Khong 1 vu khi hat nhan nao đu tieu chuan la bom go - đo la tu long ma quan đoi Hoa Ky dung đe chi mot loai bom hoan thien, khong phai bao hanh sua chua, khong nguy hiem duoi moi đieu kien truoc khi cho no. Bom hap dan la loai bom đuoc thiet ke đe đuoc tha xuong tu cac may bay. Yeu cau cua loai bom nay la phai chiu đuoc cac dao đong va thay đoi ve nhiet đo va ap suat cua khong khi. Luc đau, cac vu khi thuong co mot cai chot an toan o trang thai đong trong qua trinh bay. Chung phai thoa man cac yeu cau ve đo on đinh đe tranh cac vu no hoac roi bat ngo co the xay ra. Rat nhieu loai vu khi co 1 thiet bi đong ngat đe khoi đong qua trinh no. Cac vu khi hat nhan cua My thoa man cac tieu chuan an toan noi tren se đuoc ky hieu boi chu cai "B", va tiep theo (khong co dau noi) la cac ky hieu vat ly can thiet. Vi du bom B61 la mot loai bom nhu vay, đuoc My che tao rat nhieu va luu tru trong cac kho chua đan duoc trong nhieu thap ky.
Co nhieu ky thuat nem bom nhu tha bom tu do trong khong khi, tha bom bang du voi co che cho no cham đe may bay nem bom co thoi gian thoat khoi vung nguy hiem khi bom no.
Nhung qua bom hap dan đau tien chi co the đuoc mang bang Boeing B-29 Superfortress. The he bom tiep theo van rat lon va nang, chi co cac phao đai bay B-52, may bay nem bom lon V moi co the mang đuoc. Nhung vao giua nhung nam 1950, nguoi ta co the che tao đuoc cac vu khi nho, nhe hon va co the đuoc mang bang cac may bay chien đau kiem nem bom binh thuong.


= Ten lua đan đao mang đau đan hat nhan =

Cac ten lua đan đao la cac ten lua co chat no, đuoc may tinh hoac nguoi đieu khien, sau khi phong thi chung chi chiu anh huong cua luc hap dan va luc can cua khong khi gay ra. Ten lua đan đao dung đe mang cac đau đan voi tam xa tu vai chuc cho đen vai tram km. Cac ten lua đan đao lien luc đia hoac cac ten lua đan đao vuot đai chau đuoc phong tu cac tau ngam co the theo cac lo trinh duoi quy đao hoac quy đao voi tam xa xuyen luc đia. Cac ten lua đau tien chi co the mang 1 đau đan, thuong voi suc cong pha khoang megaton. Cac ten lua nhu vay yeu cau phai co kha nang hoat đong voi tinh chinh xac rat cao đe đam bao pha huy muc tieu.
Tu nhung nam 1970, cac ten lua đan đao hien đai đuoc phat trien voi kha nang nham toi muc tieu voi đo chinh xac cao hon nhieu. Đieu nay lam cho 1 ten lua, trong 1 lan phong, co the mang đen hon 10 đau đan va nham toi cac muc tieu đoc lap voi nhau. Moi đau đan co the co suc cong pha vai kiloton. Đay la 1 điem manh quan trong cua ten lua đan đao co nhieu đau đan. No khong chi cho phep pha huy cac muc tieu khac nhau, đoc lap voi nhau ma con co the cung cong pha 1 muc tieu theo kieu bua vay hoac co the tac chien voi cac vu khi chien thuat khac đe vo hieu hoa tat ca cac he thong phong thu cua đoi phuong. Vao nhung nam 1970, Lien Xo cong bo ke hoach nham che tao ra cac ten lua đan đao nhieu đau đan. So ten lua nhu vay đu lon đe cu moi 19 giay - 3 phut thi phong 1 ten lua toi cac thanh pho lon cua nuoc My, va viec đo co the đuoc thuc hien lien tuc trong 1 gio đong ho.

Ten lua mang đau đan o trong cac kho luu tru đan đuoc cua Hoa Ky đuoc ky hieu bang chu "W" o đau, vi du W61 co cac tinh chat nhu B61 noi o tren nhung co cac yeu cau ve moi truong khac han.


= Ten lua hanh trinh mang đau đan hat nhan =
Ten lua hanh trinh co the mang đau đan hat nhan, bay o đo cao rat thap, khoang cach ngan va đuoc dan đuong boi cac he thong đieu khien ben trong hoac ben ngoai (nhu He thong Đinh vi Toan cau - GPS) lam cho chung kho co the bi đoi phuong phat hien va ngan chan. Ten lua hanh trinh mang đuoc trong luong nho hon ten lua đan đao rat nhieu nen suc cong pha cua đau đan ma no mang thuong la nho. Ten lua hanh trinh khong the mang nhieu đau đan nen khong the cong pha nhieu muc tieu. Moi ten lua nhu vay chi mang 1 đau đan ma thoi. Tuy nhien, do gon nhe nen ten lua hanh trinh quy uoc co the đuoc phong đi tu cac be phong di đong tren mat đat, tu cac chien ham hoac tu cac may bay chien đau. Ten cua cac đau đan danh cho ten lua hanh trinh cua My khong khac biet voi ten cua cac đau đan danh cho ten lua đan đao.


= Cac phuong phap khac =

Cac phuong phap mang đau đan hat nhan khac gom sung coi, min, bom pha tau ngam, ngu loi,... Vao nhung nam 1950, Hoa Ky con phat trien mot loai đau đan hat nhan voi muc đich phong khong co ten la Nike Hercules. Sau đo, no đuoc phat trien thanh loai ten lua chong ten lua đan đao voi đau đan lon hon. Phan lon cac vu khi hat nhan phong khong đeu khong đuoc dung vao cuoi nhung nam 1960, cac bom pha tau ngam khong đuoc dung vao nam 1990. Tuy vay, Lien Xo (va sau đo la Nga) van tiep tuc duy tri ten lua chong ten lua đan đao voi đau đan hat nhan. mot loai vu khi chien thuat nho, nhe, 2 nguoi mang (thuong hay bi goi nham la bom xach tay) cung kha pho bien mac du no khong chinh xac va khong tien loi lam.
Xem danh sach vu khi hat nhan đe biet thiet ke cac loai vu khi hat nhan.


So huu, kiem soat va luat phap ve vu khi hat nhan Hon 2000 vu no hat nhan sau đo la do viec thu nghiem vu khi hat nhan, chu yeu la do cac quoc gia sau đay thuc hien: Hoa Ky, Lien Xo, Phap, Anh, Trung Quoc, An Đo va Pakistan.
Hien co 1 hiep uoc quoc te đe chong viec pho bien vu khi hat nhan la Hiep uoc khong pho bien vu khi hat nhan, hay đuoc biet đen voi ten NPT (viet tat cua ten tieng Anh: Nuclear Non-Proliferation Treaty).
Cac nuoc hien nay cong bo đang so huu vu khi hat nhan la Hoa Ky, Nga, Phap, Anh, Trung Quoc, An Đo, Pakistan va CHDCND Trieu Tien. Them vao đo, Israel luon đuoc cong đong quoc te cho la so huu bom hat nhan mac du nuoc nay chua bao gio chinh thuc khang đinh hay phu đinh. Iran va Syria bi Hoa Ky cao buoc la co so huu vu khi hat nhan.
Co 4 quoc gia tung so huu vu khi hat nhan nhung đa tu bo: Kazakhstan, Belarus va Ukraina tung so huu mot so lon đau đan hat nhan cu tu thoi Lien Xo, tuy nhien ca ba quoc gia đa giao nop lai cho Nga va ky vao NPT. Nam Phi cung tung san xuat it nhat 6 qua bom hat nhan vao nhung nam 1980 nhung đa pha huy chung vao đau thap ki 1990 cua the ki truoc va tham gia NPT.
Co 5 quoc gia khong tu so huu va san xuat vu khi hat nhan nhung đang đuoc chia se boi Hoa Ky, đo la Bi, Đuc, Italia, Tho Nhi Ky va Ha Lan. Truoc đay, Canada va Hy Lap cung tham gia chuong trinh nay. Cac quoc gia nay đuoc Hoa Ky chia se vu khi hat nhan (quyen so huu van thuoc Hoa Ky) đe su dung cho huan luyen va tac chien trong cac chien dich cua NATO.
Co quan quoc te cua Lien Hop Quoc giam sat cac van đe lien quan toi vu khi hat nhan la Co quan Nang luong Nguyen tu Quoc te IAEA.


Xem them Cac bai mang tinh ky thuat hon
Thiet ke vu khi hat nhan
Vu no hat nhan
Giai thuong Nobel ve vat ly
Lich su
Lich su vu khi hat nhan
Du an Manhattan
Du an vu khi hat nhan cua Lien Xo
Phong thi nghiem quoc gia Los Alamos
Thu nghiem hat nhan
Nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki
Du an bom nguyen tu cua Lien Xo
Du an nang luong hat nhan cua Đuc
Chuong trinh nguyen tu cua Nhat
Danh sach cac tai nan hat nhan (gom ca cac tai nan ve vu khi hat nhan)
Cac nganh khoa hoc va cong nghe co lien quan
Vat ly hat nhan
Phan hach hat nhan
Nhiet hach hat nhan
Lo phan ung hat nhan
Ky thuat hat nhan
Su co bom nguyen tu Goldsboro 1961


Chu thich Tham khao Chu giai 1:  p. 54. Bethe, Hans Albrecht. The Road from Los Alamos. Simon and Schuster, New York. (1991 ISBN 0-671-74012-1)
Glasstone, Samuel and Dolan, Philip J., The Effects of Nuclear Weapons (third edition) Luu tru ngay 4 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine, U.S. Government Printing Office, 1977. PDF Version Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
NATO Handbook on the Medical Aspects of NBC Defensive Operations (Part I - Nuclear), Departments of the Army, Navy, and Air Force, Washington, D.C., 1996.
Hansen, Chuck. U.S. Nuclear Weapons: The Secret History, Arlington, TX: Aerofax, 1988.
Hansen, Chuck. The Swords of Armageddon: U.S. nuclear weapons development since 1945, Sunnyvale, CA: Chukelea Publications, 1995 [1].
Smyth, Henry DeWolf. Atomic Energy for Military Purposes, Princeton University Press, 1945. (The first declassified report by the US government on nuclear weapons) (Smyth Report)
The Effects of Nuclear War Luu tru ngay 3 thang 8 nam 2003 tai Wayback Machine, Office of Technology Assessment (May 1979).
Rhodes, Richard. Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb. Simon and Schuster, New York, (1995 ISBN 0-684-82414-0)
Rhodes, Richard. The Making of the Atomic Bomb. Simon and Schuster, New York, (1986 ISBN 0-684-81378-5)
Weart, Spencer R. Nuclear Fear: A History of Images. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1988.


Lien ket ngoai Vu tru trong mot vo hat, S. Hawking, Bantam, 2001. Ban dich tieng Viet cua Da Trach
Nuclear Weapon Archive from Carey Sublette is a reliable source of information and has links to other sources and an informative FAQ.
Nuclear weapon simulator for several major cities Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
Nuclear Power and Nuclear Weapons: Making the Connections Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
The Federation of American Scientists provide solid information on weapons of mass destruction, including nuclear weapons and their effects Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
The Nuclear War Survival Skills is a public domain text and is an excellent source on how to survive a nuclear attack.
Hiroshima Peace Memorial Museum
Hiroshima A-bomb Photo Museum Luu tru ngay 11 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
The Nagasaki Atomic Bomb Museum Luu tru ngay 11 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Step by step scenario of a 150 kiloton bomb exploding in Manhattan - click on the Next >> button at the bottom of each slide.
NHK Peace Archives Luu tru ngay 26 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine reports the program which makes the picture of the importance of the terrible disaster of atomic bomb and peace.
Hat nhan nguyen tu