The van hoi danh cho nguoi khuyet tat con goi la Paralympic (tieng Anh: Paralympic Games) la mot su kien the thao quoc te quan trong, la noi cac van đong vien khuyet tat the chat thi đau canh tranh, bao gom cac van đong vien thieu nang, khuyet chi, mu loa, bai nao. 2 su kien The van hoi Paralympic Mua he va Mua đong đuoc to chuc theo The van hoi Olympic tuong ung. Tat ca cac cuoc thi trong The van hoi Paralympic đeu do Uy ban Paralympic quoc te (IPC) quy đinh.
The van hoi Paralympic khoi nguon mot tap hop nho nhung cuu chien binh nguoi Anh trong chien tranh the gioi thu II vao nam 1948 va ngay nay đa tro thanh mot trong nhung su kien the thao quoc te lon nhat cua the ky XXI. Nhung nguoi tham gia The van hoi Paralympic đau tranh cho su đoi xu binh đang nhu nhung van đong vien binh thuong tai The van hoi Olympic, nhung van co mot khoang cach lon ve khoan tai tro danh cho cac van đong vien Olympic va Paralympic. Ngoai ra con co nhung mon the thao nhu cac mon lien quan đen chay, nhay va nem co the ngan van đong vien Paralympic canh tranh binh đang voi van đong vien binh thuong, mac du đa co nhung van đong vien Paralympic tung tham du The van hoi Olympic.
The van hoi Paralympic danh cho cac van đong vien khuyet tat the chat va đuoc to chuc song song voi The van hoi Olympic. Hoi đong Olympic Quoc te (IOC) cong nhan su kien The van hoi Olympic Đac biet (Special Olympics World Games) danh cho cac van đong vien khuyet tat tri tue va The van hoi Deaflympic danh cho cac van đong vien khiem thinh.
Ly giai chinh thuc hien nay đoi voi ten goi "Paralympic" la no co nguon goc tu gioi tu tieng Hy Lap παρα (phien am Latin: para, nghia la ben canh, ke ben) va do đo đe cap đen mot cuoc thi đuoc to chuc song song voi The van hoi Olympic. Lan đau tien thuat ngu "Paralympic" đuoc đua vao su dung chinh thuc la tai Paralympic Mua he 1988 to chuc o Seoul.
Vi co nhieu van đong vien voi nhieu loai khuyet tat khac nhau đang ky tham gia, do đo co su phan chia nhung the loai thi đau danh cho cac van đong vien. Cac van đong vien khuyet tat đuoc thi phep thi đau se đuoc phan vao sau loai lon, bao gom: khuyet tay/chan, bai nao, khuyet tat tri tue, xe lan, khiem thi va cac loai con lai (nhung van đong vien khuyet tat khong roi vao nam loai tren bao gom nhung nguoi benh coi coc, đa xo cung va di tat bam sinh). Sau loai nay lai đuoc chia nho hon nua va khac nhau tuy theo tung mon the thao. He thong phan loai đa dan đen tranh cai van đe lua doi xoay quanh viec cac van đong vien khai qua muc đo khuyet tat cua ho nham muc đich đuoc su dung cac loai thuoc ho tro thi đau, mot đieu đa tung gap trong nhieu su kien khac.


Lich su = Cac van đong vien đau tien =

Cac van đong vien khuyet tat đa thi đau o The van hoi Olympic truoc khi The van hoi Paralympic ra đoi. Nguoi đau tien tieu bieu cho truong hop nay la van đong vien the duc nguoi My George Eyser, voi mot chan gia ong đa tham gia vao The van hoi mua he to chuc tai Hoa Ky nam 1904. Karoly Takacs nguoi Hungary thi đau o bo mon ban sung trong ca hai ki The van hoi Olympic Mua he 1948 va 1952. Karoly bi khuyet canh tay phai va co kha nang ban bang tay trai. Mot van đong vien khuyet tat khac xuat hien trong The van hoi Olympic truoc Paralympic la Liz Hartel, mot van đong vien đua ngua nguoi Đan Mach. Liz đa mac benh bai liet vao nam 1943 va gianh huy chuong bac o bo mon huan luyen ngua (dressage).
Cuoc thi the thao đau tien đuoc to chuc danh cho van đong vien khuyet tat dien ra trung voi The van hoi Olympic la vao ngay khai mac Olympic Mua he 1948 tai Luan Đon. Tien si Ludwig Guttmann giam đoc benh vien Stoke Mandeville đa to chuc mot cuoc thi the thao cho cac benh nhan la cuu chien binh nguoi Anh trong Chien tranh the gioi thu hai bi chan thuong tuy song. Nhung cuoc thi đau tien đuoc goi la Cuoc thi Xe lan Quoc te 1948 va đuoc du đinh to chuc cung luc voi Olympic 1948  Muc tieu cua tien si Guttmann la tao ra mot cuoc thi the thao uu tu cho nguoi khuyet tat co the sanh ngang voi The van hoi Olympic  Cuoc thi đuoc to chuc lan tiep theo tai cung mot đia điem vao nam 1952, va nhung cuu chien binh Ha Lan đa tham gia cung voi nguoi Anh. Đay la cuoc thi đau nhan đao mang tinh quoc te đau tien dien ra. Nhung cuoc thi bat nguon tu som nay, con đuoc goi la Cuoc thi Stoke Mandeville, đuoc xem nhu tien than cua The van hoi Paralympic.


= Cac moc lich su =
Đa co mot so moc quan trong trong phong trao Paralympic. Ki Paralympic chinh thuc đau tien khong con to chuc rieng cho cuu chien binh đuoc to chuc tai Roma vao nam 1960, thu hut 400 van đong vien tu 23 quoc gia thi đau. Cac noi dung thi đau chi danh cho van đong vien ngoi xe lan.  Tai Paralympic Mua he 1976, lan đau tien cac van đong vien voi nhieu dang khuyet tat khac nhau đa đuoc phep tham gia. Voi su gia tang nhieu loai khuyet tat đuoc phep tham gia trong bang phan loai, Paralympic Mua he 1976 co so van đong vien len đen 1.600 tu 40 quoc gia khac nhau. Paralympic Mua he 1988 tai Seoul, Han Quoc la mot moc quan trong khac đoi voi phong trao Paralympic. Seoul la noi Paralympic Mua he đuoc to chuc ngay sau Olympic Mua he, cung đuoc đang cai tai mot thanh pho, cung su dung cac thiet bi va tien ich vat chat nhu nhau. Đieu nay đa tro thanh mot tien le va tiep tuc dien ra vao nam 1992 va 1996. Viec to chuc nay cuoi cung đa đuoc chinh thuc hoa qua mot thoa thuan giua Uy ban Paralympic quoc te (IPC) va Uy ban Olympic Quoc te (IOC) vao nam 2001. Paralympic Mua đong 1992 la ki Paralympic Mua đong đau tien su dung cung tien ich co so vat chat nhu Olympic mua đong. Tu nam 1960, The van hoi Paralympic dien ra vao cung nam voi The van hoi Olympic.


= The van hoi Mua đong =

The van hoi Paralympic Mua đong đau tien dien ra vao nam 1976 tai Ornskoldsvik, Thuy Đien. Đay la Paralympic đau tien ma nhieu loai van đong vien khuyet tat co the tham gia thi đau. Paralympic Mua đong đuoc to chuc bon nam mot lan vao cung nam voi Paralympic Mua he, tuong tu nhu o The van hoi Olympic. Truyen thong nay đuoc duy tri cho đen Paralympic Mua đong 1992 tai Albertville, Phap; sau thoi điem đo cho đen nay, Paralympic Mua đong va Olympic Mua đong đuoc to chuc vao nhung nam chan va cach 2 nam so voi The van hoi Mua he.


= The van hoi gan đay =
Cac mon thi đau o Paralympic đuoc xay dung nen nham nhan manh thanh tich the thao cua nguoi tham gia chu khong phai khuyet tat cua ho.  Phong trao phat trien đang ke tu nhung ngay đau thanh lap - đien hinh nhu so luong van đong vien tham gia đa tang tu 400 van đong vien tai Paralympic Mua he 1960 o Roma đen hon 3.900 van đong vien tu 146 quoc gia tai su kien 2008 o Bac Kinh. The van hoi Paralympic Mua he va Mua đong đuoc cong nhan tren truong quoc te. Paralympics khong con la su kien to chuc duy nhat danh cho cac cuu chien binh Anh hoac cho cac van đong vien xe lan, ma danh cho tat ca cac van đong vien uu tu voi nhieu dang khuyet tat tu khap moi noi tren the gioi.


Uy ban Paralympic Quoc te = Giai đoan 1964-1989 =

To chuc đau tien phuc vu nhung cai cach tien bo tao co hoi đe nguoi khuyet tat tham gia the thao la To chuc The thao Quoc te danh cho Nguoi khuyet tat (ISOD), đuoc thanh lap vao nam 1964. Nhung nguoi sang lap cua to chuc nay du đinh no se la mot co quan đieu hanh the thao khuyet tat, đong vai tro nhu Uy ban Quoc te Olympic đoi voi The van hoi Olympic. To chuc nay sau cung tro thanh Uy ban Đieu phoi Quoc te cua To chuc The thao The gioi cho Nguoi khuyet tat (ICC), thanh lap vao nam 1982. ICC co nhiem vu van đong cho quyen loi cua van đong vien khuyet tat truoc Uy ban OIympic Quoc te. Sau khi cac no luc hop tac giua ICC va Uy ban Olympic Quoc te thanh cong tot đep tai Paralympic Seoul, ICC xac đinh can thiet phai mo rong va tang them đai dien tham du tu tat ca cac quoc gia co chuong trinh the thao danh cho nguoi khuyet tat. Ho cung cho rang can thiet tang cuong so luong cac van đong vien tham du theo nhung quyet đinh cua co quan quan ly Paralympic. Do đo co quan nay đuoc to chuc lai thanh Uy ban Paralympic Quoc te (IPC) vao nam 1989.


= Tu 1989 đen nay =

Uy ban Paralympic Quoc te la co quan quan ly toan cau cua phong trao Paralympic. Uy ban nay bao gom 165 Uy ban Paralympic quoc gia (NPC) va bon lien đoa the thao quoc te danh cho nguoi khuyet tat. Chu tich Uy ban Paralympic Quoc te la Philip Craven, mot cuu van đong vien Paralympic tu Anh quoc. Ngoai ra, Craven con la mot thanh vien cua Uy ban Olympic Quoc te. Voi tru so quoc te đat tai Bonn, Đuc, Uy ban Paralympic Quoc te chiu trach nhiem to chuc The van hoi Paralympic Mua he va Mua đong, ngoai ra con tham gia vao Lien đoan The thao Quoc te o 9 bo mon. Đieu nay đoi hoi Uy ban Paralympic Quoc te phai giam sat va phoi hop cac Giai vo đich The gioi va nhung cuoc thi khac cho 9 bo mon đo. Đat duoi tham quyen cua Uy ban Paralympic Quoc te la mot so luong lon cac lien đoan va to chuc the thao quoc gia va quoc te. Uy ban Paralympic Quoc te cung cong nhan cac đoi tac phuong tien truyen thong, chinh quyen xac nhan, tham tra, va chiu trach nhiem thi hanh quy che cua Hien chuong Paralympic.
Uy ban Paralympic Quoc te co quan he hop tac voi Uy ban Olympic Quoc te. Cac đai bieu cua Uy ban Paralympic Quoc te con la thanh vien đong thoi tham gia vao uy thac va nhiem vu cua Uy ban Olympic Quoc te. Voi hai The van hoi rieng, hai co quan quan ly van con điem khac biet, mac du moi quan he lam viec gan gui nhau.


Ten goi va bieu tuong Nguon goc cua ten goi "Paralympic" von khong ro rang. Ten goi ban đau đuoc đat ra nhu mot su ket hop giua tu "paraplegic"va "Olympic". Nhung viec them vao nhieu nhom khuyet tat khac lam cho giai thich nay khong phu hop. Giai thich chinh thuc hien nay cho ten goi nay la no co nguon goc tu gioi tu tieng Hy Lap: παρα (ben canh, ke ben) va do ten goi đe cap đen mot cuoc thi đuoc to chuc song song voi The van hoi Olympic. The van hoi Paralympic Mua he 1988 to chuc tai Seoul la lan đau tien thuat ngu "Paralympic" đuoc đua vao su dung chinh thuc.
"Tinh than van đong" la phuong cham cua phong trao Paralympic. Bieu tuong cua Paralympic gom ba mau: đo, xanh duong va xanh la cay, đo la nhung mau sac đai dien đuoc su dung rong rai nhat trong quoc ki cua cac quoc gia. Moi mau sac đuoc thiet ke voi hinh dang cua mot Agito (trong tieng Latinh co nghia la "Toi van đong"). Ba vong tron Agitos vong quanh mot điem trung tam chinh la bieu tuong cho cac van đong vien tu moi noi tren the gioi tu hop lai. Phuong cham va bieu tuong cua Uy ban Paralympic Quoc te đa thay đoi vao nam 2003 tro thanh phien ban hien nay. Su thay đoi nay đuoc nham truyen tai y tuong rang cac van đong vien Paralympic co mot tinh than thi đau va Uy ban Paralympic Quoc te la mot to chuc nhan ra tiem nang cua cuoc thi va đang co van đong tien ve truoc, no luc đe đat đuoc đieu đo. Quan điem cua Uy ban Paralympic Quoc te la, "Giup cac van đong vien Paralympic co the trai nghiem đuoc su tuyet voi cua the thao, đong thoi qua đo truyen cam hung va kich đong the gioi. " Bai quoc ca cua Paralympic la "Hymn de l'Avenir" hay con goi la "Quoc ca cua tuong lai". Bai hat do Thierry Darnis sang tac va đuoc thong qua đe tro thanh bai quoc ca chinh thuc vao thang 3 nam 1996.


Cac buoi le = Khai mac =

Theo quy đinh cua Đieu le Paralympic, co nhieu yeu to khac nhau gop phan dung nen le khai mac The van hoi Paralympic. Hau het cac nghi le đa đuoc thanh lap trong ki Olympic Mua he 1920 tai Antwerp. Buoi le thuong bat đau voi man keo co va trinh bay bai quoc ca cua nuoc chu nha. Sau đo nuoc chu nha se co nhung man bieu dien nghe thuat ve am nhac, ca hat, khieu vu va phan trinh bay tieu bieu mang tinh đai dien cho nen van hoa cua quoc gia.
Sau cac phan trinh dien nghe thuat cua buoi le la đen cuoc dieu hanh vao san van đong cua cac nhom van đong vien theo tung quoc gia, dua tren thu tu trong bang chu cai theo ngon ngu ma nuoc chu nha đa chon. Đoan van đong vien cua nuoc chu nha se tien vao san van đong sau cung. Bai dien van đuoc đoc, ket thuc bang phan tuyen bo The van hoi Paralympic chinh thuc khai mac. Cuoi cung, ngon đuoc Paralympic đuoc đua vao san van đong va chuyen cho toi khi no đen tay nguoi ruoc đuoc cuoi cung—thuong la mot van đong vien Paralympic thuoc nuoc chu nha—nguoi se thap sang ngon lua Paralympic tren chiec vac đat tai san van đong.


= Be mac =
Le be mac The van hoi Paralympic dien ra sau khi tat ca cac cuoc thi đau ket thuc. Nguoi đai dien cua tung quoc gia tham du mang quoc ky lan luot tien vao san van đong, theo sau la cac van đong vien va khong he co bat ky su phan biet quoc gia nao. Co Paralympic đuoc keo xuong. Co cua nuoc đang cai Paralympic Mua he hoac Mua Đong toi đuoc keo len cung luc bai quoc ca tuong ung cat len. The van hoi chinh thuc khep lai va ngon lua Paralympic đuoc dap tat. Sau nhung nghi thuc bat buoc, nuoc chu nha sap toi gioi thieu ngan gon ve quoc gia cua ho qua man bieu dien nghe thuat mua va phan trinh bay the hien nen van hoa quoc gia.


= Trao tang huy chuong =

Buoi le trao tang huy chuong đuoc to chuc sau moi su kien the thao Paralympic ket thuc. Nguoi hoac đoi chien thang voi thanh tich cao nhat, nhi va ba đung tren buc ba tang va đuoc trao tang huy chuong tuong ung. Sau khi thanh vien ban to chuc đem huy chuong ra, co quoc gia đai dien cho ba thanh phan đoat huy chuong đuoc keo len trong khi bai quoc ca cua quoc gia so huu huy chuong vang vang len. Nhung cong dan tinh nguyen cua nuoc đang cai đong vai tro la nhung chu nha trong cac buoi le trao huy chuong, ho tro giup uy vien trao tang huy chuong va la nguoi cam co. Voi moi su kien the thao Paralympic đeu co le trao tang huy chuong tuong ung, hau het dien ra vao mot ngay sau cuoc thi đau cuoi cung.


Binh đang = Moi lien he voi The van hoi Olympic =

Nam 2001 Uy ban Olympic Quoc te (IOC) va Uy ban Paralympic quoc te (IPC) đa ky mot thoa thuan đam bao rang cac thanh pho chu nha se nhan nhiem vu giao uoc tren giay to la quan ly ca Olympic va Paralympic. Thoa thuan nay van co hieu luc cho đen khi The van hoi Mua he 2012. Thoa thuan se đuoc mo rong cho The van hoi mua Đong 2014 va Olympic mua he 2016.
Uy ban Olympic Quoc te đa viet cam ket trong Hien chuong la cho phep moi nguoi đeu co quyen tham gia thi đau binh đang. Hien chuong neu ro:

Trong khi đo, Hien chuong khong nhac đen viec phan biet đoi xu đac biet lien quan đen nguoi khuyet tat. Đieu nay cho thay co the su phan biet đoi xu ve kha nang cua nguoi khuyet tat co xu huong đi nguoc lai lai nhung ly tuong cua Hien chuong Olympic va Uy ban Olympic Quoc te. Trong Hien chuong Paralympic nghiem cam viec phan biet đoi xu tren co so chinh tri, ton giao, khuyet tat, kinh te, gioi tinh, khuynh huong tinh duc hoac nhung ly do chung toc.
Chu tich ban to chuc Luan Đon, Lord Coe, đa noi ve Paralympic Mua he 2012 va Olympic Mua he 2012 o Luan Đon rang:


= Van đong vien Paralympic tai Olympic =

Cac van đong vien Paralympic tim kiem co hoi binh đang đe tranh tai tai The van hoi Olympic. Tien le nay đa đuoc Neroli Fairhall, mot cung thu Paralympic tu New Zealand, thiet lap nen. Neroli đa thi đau tai Olympic mua he 1984 tai Los Angeles. Nam 2008, Oscar Pistorius, mot van đong vien mon chay nuoc rut đen tu Nam Phi đa co gang đe hoi đu tu cach tham du The van hoi Olympic mua he 2008. Pistorius bi cut ca hai chan tu đau goi tro xuong va tham gia cuoc đua voi hai thanh thiet bi soi carbon bo tro. Anh nguoi giu ki luc o noi dung chay cu ly 100, 200, va 400 met tai Paralympic. Nam 2007, Pistorius thi đau tai vong đua quoc te danh cho nguoi khong tan tat, sau đo Lien đoan Đien kinh Quoc te (International Association of Athletics Federations, viet tat IAAF) đa cam su dung bat ky thiet bi ky thuat co kem theo "... lo xo, banh xe hoac bat ky yeu to khac co the đem lai cho nguoi dung loi the so voi nhung van đong vien khong su dung thiet bi." Đieu ma cac van đong vien va Lien đoan quan tam la thiet bi ho tro cua Pistorius đem lai cho anh mot loi the khong cong bang. Lien đoan sau đo đa phan quyet rang Pistorius khong đu đieu kien tham gia Olympic Mua he 2008. Toa an Trong tai The thao (CAS) bac bo phan quyet cua Lien đoan vi đa khong cung cap đay đu bang chung khoa hoc chung minh nhung chan gia cua Pistorius se đem lai cho anh loi the khong thich đang. Do đo, neu Pistorius đa vuot qua vong loai cua Olympic, anh se đuoc phep tham gia thi đau. Co hoi tot nhat cua anh đe hoi đu đieu kien tham gia la o vong đua cu ly 400 met. Pistorius that bai vong loai Olympic voi khoang cach 0,7 giay. Anh đa thi đau tai Paralympic Mua he 2008 va gianh đuoc huy chuong vang o cu ly 100, 200 va 400 met chay nuoc rut.
Van đong vien khong khuyet tat cung co the tham gia tai Paralympic: nguoi huong dan thi giac cung van đong vien khiem thi la mot phan gan gui va thiet yeu trong cuoc thi. Van đong vien khiem thi va nguoi huong dan đuoc xem nhu mot đoi, va ca hai đeu la ung cu vien gianh huy chuong.


= Kinh phi tro cap =

Đa co nhung loi chi trich vi su bat binh đang trong kinh phi tro cap cho van đong vien Paralympic so voi van đong vien Olympic. Mot vi du ve nhung loi chi trich nay la mot vu kien tung phap luat vao nam 2003 cua ba van đong vien Paralympic la Tony Iniguez, Scot Hollonbeck va Jacob Heilveil tu Hoa Ky. Ho khang đinh Uy ban Olympic Hoa Ky (USOC), trong đo bao gom cac Uy ban Paralympic Quoc gia, đa cung cap khong đay đu kinh phi cho cac van đong vien Paralympic Hoa Ky. Iniguez trich dan mot thuc te la USOC thuc hien quyen loi cham soc suc khoe cho cac van đong vien Paralympic voi ti le nho hon, USOC cung cap tien sinh hoat phi đao tao hang quy it hon va chi tra giai thuong tai chinh cho cac huy chuong gianh đuoc tai Paralympic thap hon. Nhung nguoi gui đon xem đay la mot bat loi cho cac van đong vien Paralympic Hoa Ky, vi cac quoc gia nhu Canada va Anh ho tro cac van Paralympic va Olympic hau nhu ngang nhau. USOC khong phu nhan su khac biet trong kinh phi va đua ra ly luan rang đieu nay dua tren thuc te la su kien the thao nay đa khong nhan đuoc bat ky ho tro tai chinh nao tu phia chinh phu. Ket qua la viec to chuc đa phai dua vao doanh thu tao ra thong qua su phat tan phuong tien truyen thong ve cac van đong vien tham gia. Nhung thanh cong ma cac van đong vien Olympic đem lai ve doanh thu qua phuong tien truyen thong lon hon nhieu so voi cac van đong vien Paralympic. Vu kien đa đuoc toa an cap thap xet xu va quyet đinh rang USOC co quyen phan bo tai chinh cho cac van đong vien o nhung muc đo khac nhau. Vu kien đuoc khang cao len Toa an Toi cao, va vao ngay 6 thang 9 nam 2008 toa thong bao se khong giai quyet khang cao. Tuy nhien, trong thoi gian vu kien keo dai (tu nam 2003 đen nam 2008), cac khoan tai tro USOC cung cap đa tang gan ba lan. Trong nam 2008 đa co 11,4 trieu USD đuoc chi cho cac van đong vien Paralympic so voi nam 2004 la 3 trieu USD.


= Muc đo truyen thong =

The van hoi Olympic đa va đang trai qua su phat trien to lon tam anh huong thong qua cac loai phuong tien truyen thong toan cau ke tu The van hoi Mua he 1984, trong khi đo, The van hoi Paralympic đa khong the duy tri vung chac viec phat song va lan truyen cua phuong tien truyen thong quoc te.
Cac đai truyen hinh bat đau phat song The van hoi Paralympic vao nam 1976, nhung pham vi phat song von co tu som nay nay đa bi han che thong qua viec phat song gian tiep nhung ban thu lai, đieu nay dien ra tuy theo quoc gia hoac tuy vung. Đa tung co qua trinh phat song truc tiep 45 gio tai Paralympic Mua he 1992 nhung chi o chau Au. Nhung quoc gia khac phat song ban thu lai trong suot thoi gian dien ra su kien. Khong co nhung cai thien co y nghia trong pham vi phat song xay ra cho đen Paralympic Mua he 2000 o Sydney.
The van hoi Paralympic 2000 tieu bieu cho su gia tang đang ke ve đo lan truyen qua phuong tien truyen thong toan cau đoi voi ban than su kien. Ban to chuc Paralympic Sydney (SPOC) va All Media Sport (AMS) đa đat thoa thuan trong viec phat song The van hoi Paralympic tren toan the gioi. Thoa thuan đa đat đuoc voi chau A, Nam My va cac cong ty truyen hinh chau Au trong viec phat tan thong tin qua phuong tien truyen thong o cang nhieu thi truong cang tot. Su kien cung đuoc đa đuoc phat song tren trang web lan đau tien. Do nhung hieu qua tich cuc ma Paralympic Sydney đem lai, luong khan gia toan cau uoc tinh đat đen 300 trieu nguoi. Mot van đe quan trong khac la cac nha to chuc đa khong phai chi tra cho mang luoi truyen hinh trong viec phat song su kien nhu đa tung phai lam vao ki 1992 va 1996. Mac du nhung tien bo ve moi quan tam cua gioi truyen thong lau dai nay la do thuc hien theo yeu cau, mot van đe đa tung dien ra o Anh trong viec phat song Paralympic Mua đong 2010.

Đai BBC đa bi chi trich ve viec phat song qua it oi chuong trinh Paralympic Mua đong 2010 so voi Olympic Mua đong 2010. BBC thong bao se đang tai mot so noi dung tren trang web cua đai va phat song mot chuong trinh tom gon nhung điem noi bat nhat voi thoi luong mot gio sau khi su kien ket thuc. Rieng đoi voi Olympic Mua đong, BBC đa phat song 160 gio. Loi giai thich tu BBC la do ngan sach han che va do "yeu to mui gio". Viec cat giam van đuoc tien hanh bat chap su gia tang ti le xem cua Paralympic Mua he 2008 dien ra truoc đo, voi luong khan gia theo doi o nuoc Anh chiem 23% dan so. Tai Na Uy, đai phat thanh truyen hinh Na Uy (NRK) đa phat song 30 gio truc tiep Paralympic Mua đong 2010. Kenh the thao cua NRK (NRK-sport) đa phe phan bo phan san xuat truyen hinh tu Vancouver va đa đua van đe nay len Lien hiep Phat song chau Au (EBU). Trong đo gom cac van đe nhu cong chieu bo mon phoi hop ban sung va truot tuyet bang đong (biathlon) ma khong thay canh ban sung va chieu cac van đong vien mon truot tuyet bang đong tu khoang cach xa. Đieu nay gay kho khan cho viec theo doi qua trinh thi đau. NRK hai long nhieu hon đoi voi viec quay va chieu cac cuoc thi o bo mon khuc con cau tren bang (ice sledge hockey) va đua xe lan voi chat luong theo NHK đanh gia la tuong đuong voi The van hoi Olympic.


Phan loai Uy ban Paralympic Quoc te (IPC) đa phan cac thi sinh tham du thanh 6 hang muc. Trong 6 hang muc khuyet tat đo, van đong vien đuoc chia thanh nhieu hang muc nho hon nua tuy theo muc đo khuyet tat, dua tren mot he thong phan loai chuc nang khac nhau tuy theo tung mon the thao.


= Hang muc =
Van đong vien co mot trong sau loai khuyet tat ma Uy ban Paralympic Quoc te đa phan ra co the tham gia Paralympics mac du khong phai mon the thao nao cung danh cho tat ca cac loai khuyet tat. Sau the loai khuyet tat nay ap dung cho ca hai su kien Paralympic Mua he va Mua đong.

Khuyet chi: van đong vien voi it nhat mot chi bi mat mat mot phan hoac toan bo.
Bai nao: van đong vien nao bi ton thuong khong phat trien, vi du nhu bai nao, ton thuong nao sau chan thuong, đot quy hay nhung khuyet tat tuong tu co anh huong đen kiem soat co bap, đen can bang hoac phoi hop.
Khuyet tat tri tue: van đong vien co hoat đong tri tue bi suy giam đang ke va bi han che lien quan đen hanh vi ung xu thich nghi. Đoi tuong chu yeu cua Uy ban Paralympic Quoc te la cac van đong vien khuyet tat the chat, nhung nhom khuyet tat tri tue đa đuoc bo sung vao va đuoc phep tham gia thi đau mot so bo mon o Paralympic. Uy ban Paralympic Quoc te cong nhan The van hoi The gioi Olympic coi mo đon nhan tat ca nhung nguoi bi khuyet tat tri tue, bat ke o muc đo nghiem trong nao.
Xe lan: van đong vien bi chan thuong tuy song va cac khuyet tat khac ma đoi hoi ho phai thi đau tren xe lan.
Khiem thi: van đong vien voi cac loai khiem thi khac nhau, tu nguoi co tam nhin khong hoan toan cho đen tam nhin vua đu đe đuoc đanh gia mu tren phuong dien phap ly, hoac bi mu hoan toan. Nguoi huong dan thi giac cung van đong vien khiem thi la mot bo đoi gan bo va can thiet trong cac cuoc thi, đuoc xem nhu mot đoi va đeu la ung cu vien gianh huy chuong.
Cac loai khac: van đong vien khuyet tat ve the chat ma khong thuoc theo đung mot trong nam loai tren, nhu bi benh coi coc, benh đa xo cung hoac di tat chi bam sinh do thuoc an than thalidomide gay ra.


= He thong phan loai =


 Phan loai y khoa - tu luc đau cho đen nhung nam 80  Tu khi thanh lap cho đen nhung nam 1980, he thong phan loai van đong vien cua Paralympic gom đanh gia ve y te va chan đoan suy giam. Tinh trang y khoa cua mot van đong vien la yeu to duy nhat đuoc su dung đe xac đinh hang muc ma ho đuoc phep tham gia thi đau. Vi du, mot van đong vien bi ton thuong tuy song dan đen suy nhuoc chi duoi, se khong đuoc thi đau trong cuoc đua xe lan giong nhu mot van đong vien voi đoi chi duoi cut đen đau goi. Thuc te la tinh trang khuyet tat gay ra su suy yeu tuong tu đa khong đuoc xem la yeu to trong viec xac đinh phan loai, viec xem xet chi dua tren chan đoan y te ca nhan cua ho. Mai cho đen khi quan điem ve van đong vien khuyet tat cham dut hinh thuc chi la phuc hoi chuc nang, he thong phan loai đa thay đoi tu chan đoan y te sang tap trung vao cac kha nang thiet thuc cua van đong vien.


 Phan loai chuc nang - sau nhung nam 80 đen nay  Khong co so lieu ghi lai ro rang ve thoi điem cac thay đoi xay ra, tuy nhien, mot he thong phan loai chuc nang đa tro thanh tieu chuan đe phan loai van đong vien khuyet tat trong nhung nam 1980. He thong nay tap trung vao van đe su suy giam chuc nang cua van đong vien tac đong len kha nang tham gia thi đau cua ho nhu the nao. Theo he thong nay, van đong vien chiu ton that toan bo chuc nang chan se đuoc phep thi đau tai hau het cac mon the thao, boi chuc nang bi mat cua chan đuoc xem la nhu nhau va ly do cho su ton that đo la khong đang ke. Ngoai le duy nhat cua he thong chuc nang la cach thuc phan loai do Lien đoan The thao Nguoi mu Quoc te (IBSF0) su dung, tuy nhien Lien đoan van ap dung he thong phan loai dua tren xet nghiem y te.
Mot so mon the thao chi đuoc to chuc cho mot so loai hinh khuyet tat rieng. Vi du, mon bong gon chi danh cho cac van đong vien khiem thi. The van hoi Paralympic cong nhan ba muc đo khac nhau ve suy giam thi luc, do đo tat ca cac đoi thu canh tranh trong mon bong gon phai đeo mot tam che mat hoac "mat na mau đen" đe loi the thi đau giua cac van đong vien đuoc can bang. Nhung mon the thao khac nhu đien kinh cho phep cac van đong vien voi nhieu loai hinh khuyet tat tham du. Van đong vien tham gia mon đien kinh đuoc chia thanh mot loat cac hang muc nho dua tren loai hinh khuyet tat cua ho, sau đo cac van đong vien đuoc tiep tuc phan ra dua tren muc đo khuyet tat. Vi du: phan loai tu 11 đen 13 la danh cho van đong vien khiem thi, sap xep tuy thuoc vao muc đo suy giam thi luc cua ho. Sau cung, co nhung mon thi đau đong đoi nhu bong bau duc tren xe lan. Trong thi đau đong đoi, tung thanh vien trong nhom nhan điem gia tri dua tren muc đo khuyet tat cua ho. Kha nang thi đau cang cao thi so điem cung cao. Moi đoi co mot gioi han điem nhat đinh, trong đo tong điem cua nhung nguoi tham gia trong mot thoi gian nhat đinh phai thoa man gioi han đo. Vi du, trong bo mon bong bau duc tren xe lan, tong so điem gia tri khuyet tat cua nam nguoi tham gia thi đau khong đuoc vuot qua 8 điem.


The thao Co 20 mon the thao Paralympic trong chuong trinh cua Paralympic Mua he va 5 mon trong chuong trinh chuong trinh Paralympic Mua Đong. O mot so mon the thao đac biet co nhieu cuoc thi đau dien ra. Vi du, mon truot tuyet đo đeo chia lam hai cuoc đau, dich dac va dich dac lon. Uy ban Paralympic Quoc te quan ly mot so mon the thao nhung khong phai tat ca. Cac to chuc quoc te khac nhu Lien đoan The thao Quoc te (IF), đac biet la Lien đoan Xe lan Quoc te, Lien đoan The thao Nguoi cut (IWAS), Lien đoan The thao Nguoi mu Quoc te (IBSA) va Hiep hoi The thao va Giai Tri Quoc te cho nguoi Bai nao (CP-ISRA) quan ly mot so mon the thao đac biet danh cho nhung nhom khuyet tat rieng. Lien đoan The thao Quoc te co nhieu co quan trong đo bao gom Uy ban Paralympic Quoc gia, chiu trach nhiem trong cong tac tuyen chon cac van đong vien va quan ly nhung mon the thao o cap quoc gia.


Gian lan Nhung vu gian lan tai tieng đa gay thiet hai cho The van hoi Paralympic. Sau khi Paralympic Sydney 2000 ket thuc, mot cau thu bong ro Tay Ban Nha cho rang mot so thanh vien cua đoi bong ro khuyet tat tri tue đoat huy chuong vang cua Tay Ban Nha la gia dang. Ong tuyen bo rang chi co hai trong so 12 thanh vien cua đoi bong đap ung đuoc trinh đo cua mot van đong vien khuyet tat tri tue. Mot vu tranh cai đa xay ra sau đo va UY ban Paralympic Quoc te yeu cau Uy ban Paralympic Tay Ban Nha mo mot cuoc đieu tra. Ket qua đieu tra phat hien mot so van đong vien Tay Ban Nha đa qua mat cac nguyen tac ve tu cach tham gia danh cho nguoi khuyet tat tri tue. Trong mot cuoc phong van voi chu tich lien đoan giam sat cac cuoc thi đau cua nguoi khuyet tat tri tue, ong Fernando Martin Vicente thua nhan rang cac van đong vien tren khap the gioi đa pha vo cac quy tac ve đieu kien tham gia danh cho loai đoi tuong nay. Uy ban Paralympic Quoc te phan ung bang cach bat đau mot cuoc đieu tra noi bo. Ket qua đieu tra xac nhan cac van đong vien Tay Ban Nha chi vien co đe vao thi đau va xac đinh tinh trang nay khong chi xay ra o mon bong ro danh cho nguoi khuyet tat tri tue, cung nhu khong chi rieng van đong vien Tay Ban Nha. Hau qua la tat ca cac cuoc thi danh cho nguoi khuyet tat tri tue đa bi hoan lai vo thoi han. Lenh cam đa đuoc do bo sau The van hoi 2008, sau khi cong tac that chat cac tieu chuan va kiem soat tu cach tham gia cua van đong vien khuyet tat tri tue đuoc chan chinh. Bon mon the thao gom boi loi, đien kinh, bong ban va cheo thuyen du kien se ​​to chuc cho cac van đong vien khuyet tat tri tue thi đau tai Paralympic Mua he 2012.
Paralympic cung đa bi pha hoai do hanh vi su dung steroid. Tai The van hoi 2008 tai Bac Kinh, ba van đong vien mon nhac ta (powerlifting) va mot cau thu bong ro nguoi Đuc đa bi cam sau khi co ket qua thu nghiem duong tinh voi cac chat cam su dung. So truong hop bi cam đa giam so voi The van hoi 2000 la 10 van đong vien nhac ta va mot van mot đong vien đien kinh. Van đong vien nguoi Đuc, Thomas Oelsner, la van đong vien Paralympic Mua đong đau tien thu nghiem duong tinh voi chat steroid. Anh đa gianh đuoc hai huy chuong vang tai Paralympic Mua đong 2002, nhung lai bi tuoc huy chuong sau khi ket qua thu nghiem cho thay viec su dung thuoc. Tai The van hoi Olympic Mua đong 2010 o Vancouver, van đong vien mon nem ta tren bang (curling) nguoi Thuy Đien, Glenn Ikonen, co ket qua thu nghiem duong tinh voi mot chat bi cam va đa bi Uy ban Paralympic Quoc te đinh chi trong sau thang. Glenn Ikonen đa bi loai khoi phan con lai cua cuoc thi nhung đoi cua Glenn van đuoc phep tiep tuc thi đau. Van đong vien 54 tuoi nay cho biet bac si cua ong đa ke đon mot loai thuoc nam trong danh muc cac chat bi cam. Thuy Đien đa đanh bai Hoa Ky va gianh đuoc huy chuong đong.
Mot moi quan tam ma hien nay cac uy vien Paralympic phai đoi mat la ky thuat tang huyet ap, con goi la tang phan xa tu phat (autonomic dysreflexia). Tac dung cua viec tang huyet ap đa đuoc chung to co the cai thien đen 15% hieu suat thi đau. Đieu nay đem lai hieu qua cao nhat trong cac mon the thao đoi hoi suc ben nhu truot tuyet bang đong. Đe tang huyet ap, van đong vien phai gay ra chan thuong tay chan tham chi la chan thuong cot song. Chan thuong nay co the bao gom gay xuong, bang tay chan qua chat va su dung vo ap luc nen cao. Thuong tich khong gay đau đon nhung co anh huong đen huyet ap cua van đong vien.


Thanh qua va quan quan noi bat Trischa Zorn đen tu Hoa Ky la van đong vien Paralympic gianh đuoc nhieu huy chuong nhat trong lich su. Co thi đau tai bo mon boi loi danh cho nguoi mu va đa gianh tong cong 55 huy chuong, trong đo co 41 huy chuong vang. Su nghiep Paralympic cua co keo dai 24 nam, tu 1980-2004. Co cung la van đong vien du bi trong đoi tuyen boi loi Olympic nam 1980 cua My nhung khong đuoc tham gia. Ragnhild Myklebust cua Na Uy giu ky luc gianh đuoc nhieu huy chuong nhat tai Paralympic Mua đong. Tham gia vao nhieu cuoc thi đau nam 1988, 1992, 1994 va 2002, co gianh tong cong 22 huy chuong, trong đo co 17 huy chuong vang. Sau khi đoat nam huy chuong vang tai Paralympic 2002, co đa nghi huu o tuoi 58. Neroli Fairhall, mot cung thu đen tu New Zealand, la nguoi liet hai chan duoi đau tien - đong thoi cung la van đong vien Paralympic đau tien - tham gia thi đau tai The van hoi Olympic Mua he 1984 o ​​Los Angeles. Co đuoc xep hang thu 34 trong cuoc thi ban cung Olympic va gianh đuoc mot huy chuong vang Paralympic trong cung ki The van hoi.


Thanh pho to chuc Hinh anh Chu thich Lien ket ngoai (tieng Anh)

Website chinh thuc
Trang Facebook chinh thuc cua ParalympicSport.tv
Trang web truyen hinh cua Uy ban Paralympic Quoc te (IPC)
The van hoi Paralympic – Su kien va nhan vat
(tieng Viet)

Thong tin The van hoi danh cho nguoi khuyet tat Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2011 tai Wayback Machine tren trang Uy ban Olympic Viet Nam (Vietnam Olympic Committee)
Lich su Paralympic Luu tru ngay 8 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Lich su the van hoi danh cho nguoi khuyet tat
Paralympic 2010 - Vinh danh nhung con nguoi dung cam Luu tru ngay 25 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Khai mac The van hoi danh cho nguoi khuyet tat o Bac Kinh Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine