Selman Abraham Waksman (ngay 22 thang 7 nam 1888 – ngay 16 thang 8 nam 1973) la mot nha hoa sinh va nha vi sinh hoc nguoi My đa đoat giai Nobel Sinh ly va Y khoa nam 1952.


Tieu su Selman Waksman sinh ngay 22.7.1888 trong mot gia đinh Do Thai o Nova Pryluka, mot lang nong thon gan Kiev, trong Đe quoc Nga, nay la Ukraina. Ngay sau khi nhan bang tot nghiep tu truong Trung hoc cap II thu 5 o Odessa, Ukraine, ong di cu sang Hoa Ky nam 1910 va nhap quoc tich My 6 nam sau.
Waksman theo hoc Rutgers College (nay la Đai hoc Rutgers), đau bang cu nhan khoa hoc ve nong nghiep nam 1915, nam sau ong đau bang thac si khoa hoc. Trong thoi gian nghien cuu tu boi duong, ong lam viec duoi su huong dan cua J. G. Lipman o Tram thuc nghiem nong nghiep New Jersey cua Đai hoc Rutgers, nghien cuu ve vi sinh hoc trong đat. Sau đo Waksman vao lam nghien cuu sinh o Đai hoc California tai Berkeley va đau bang tien si khoa hoa sinh o đay nam 1918. Roi ong tro ve tham gia ban giang huan cua Phan khoa Hoa sinh va Vi sinh hoc o Đai hoc Rutgers.


Su nghiep Waksmandgsgsg nghien cuu cac hop chat huu co— phan lon la cac sinh vat song trong đat— va su phan huy cua chung đa đay manh viec kham pha ra Streptomycin, cung nhieu thuoc khang sinh khac. Ong la giao su mon hoa sinh va vi sinh hoc o Đai hoc Rutgers trong 4 thap nien. Cong trinh nghien cuu cua ong đa dan toi viec kham pha ra tren 20 thuoc khang sinh (tu nay do ong đat ra) va cac trinh tu tien hanh san xuat đa dan toi viec phat trien nhieu thuoc khang sinh khac. So tien thu nhap tu cac bang sang che cua ong đa đuoc dung đe tai tro mot quy nghien cuu vi sinh hoc, quy nay thiet lap Vien Vi sinh hoc Waksman toa lac o khu truong so Busch cua Đai hoc Rutgers tai Piscataway, New Jersey (Hoa Ky).
Chinh o đai hoc Rutgers, đoi nghien cuu cua Waksman đa kham pha ra nhieu thuoc khang sinh, trong đo co actinomycin, clavacin, streptothricin, streptomycin, grisein, neomycin, fradicin, candicidin, candidin, cung nhieu thuoc khac. Hai thuoc trong so đo - streptomycin va neomycin – đa đuoc ap dung rong rai trong chua tri vo so benh nhiem trung. Streptomycin la thuoc khang sinh đau tien co the dung đe chua lanh benh lao. Waksman đa tao ra thuat ngu antibiotics (thuoc khang sinh).


= Streptomycin =
Mac du Waksman đa nghien cuu ho sinh vat Streptomyces tu khi con la sinh vien, nhung cac chi tiet va cong trang ve viec kham pha ra viec dung no nhu thuoc khang sinh streptomycin bi mot trong cac sinh vien cua Waksman la Albert Schatz khong thua nhan, dan toi vu tranh chap. Ban đau Đai hoc Rutgers va Waksman kich liet phu nhan cac luan cu cua Albert Schatz, nhung tai lieu luu tru cua chinh Selman Waksman, đuoc du an lich su Electronic New Jersey đua ra anh sang, đa cho Waksman va Đai hoc Rutgers biet la ho bi rac roi.[2] Luu tru ngay 14 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Vu tranh chap nay ket thuc bang mot su dan xep quan trong va quyet đinh chinh thuc la Waksman va Schatz đuoc coi la nguoi đong phat hien ra streptomycin. Schatz phat hien ra streptomycin khi lam viec trong phong thi nghiem cua Waksman va su dung cac thiet bi cua ong.
Nam 2004, tac gia Inge Auerbacher cung viet chung voi Schatz quyen Finding Dr. Schatz: The Discovery of Streptomycin and a Life It Saved. Sach nay ghi chep viec kham pha streptomycin cua Schatz va cuoc gap Auerbacher, nan nhan song sot cua cuoc diet chung Do Thai, nguoi đa đuoc huong thuoc khang sinh nay cua anh. Mot tai lieu mang cung ten, "Finding Dr. Schatz" Luu tru ngay 11 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine, do Richard Colosi o Rochester, New York viet, se đuoc xuat ban nam 2009.


= Neomycin =
Cung giong nhu streptomycin, Neomycin đuoc lay ra tu actinomycetes do Hubert A. Lechevalier, mot sinh vien đa tot nghiep lam viec chung voi ong. Viec phat hien nay đa đuoc đang tren bao Science (Khoa hoc).


Giai thuong va Vinh du Sau nam 1940 Waksman đa đoat nhieu giai thuong va vinh du, nhu Ngoi sao Mat Troi moc, do Nhat hoang trao tang, va Bac đau boi tinh hang Commandeur cua Phap.
Nam 1952 ong đoat giai Nobel Sinh ly va Y khoa "cho viec kham pha ra "streptomycin" thuoc khang sinh đau tien co hieu luc chong lai benh lao", mac du su kien thuoc nay thuc ra đa đuoc kham pha boi Albert Schatz, mot sinh vien cua Waksman đa tot nghiep, nghien cuu duoi su huong dan cua ong.


= Giai Nobel =
Đa co cuoc tranh luan ve viec co hay khong đua ten Schatz vao giai Nobel nam 1952 cho viec phat hien ra streptomycin, tuy nhien co su hieu ngam la giai Nobel khong chi thuong cho viec phat hien ra streptomycin ma con cho viec phat trien cac phuong phap va ky thuat dan toi viec phat hien nay cung viec phat hien ra nhieu thuoc khang sinh khac.
Nam 2005 Selman Waksman đuoc chi đinh la mot ACS National Historical Chemical Landmark đe nhin nhan su quan trong cua viec chiet ra tren 15 thuoc khang sinh, trong đo co streptomycin, thuoc khang sinh đau tien co hieu luc đe tri benh lao.


Tu tran Selman Waksman tu tran ngay 16.8.1973 va đuoc an tang tai nghia trang Crowell o Woods Hole, quan Barnstable, Massachusetts. Mo bia cua ong chi ghi đon gian "Selman Abraham Waksman: nha khoa hoc" va tiep theo la ngay sinh va ngay tu tran, mot loi dien giai thich hop (ghi cong trinh tron đoi cua ong) cua mot cau tho trong Sach Isaiah cua nha tien tri Do Thai Isaiah, đuoc khac bang ca tieng Hebrew lan tieng Anh nhu sau "Đat se mo ra đe on Cuu đo nay mam".


Tang du Waksman đa lap ra Quy Vi sinh hoc Waksman Waksman Foundation for Microbiology nam 1951 (Foundation History) bang phan nua cac tien ban quyen phat minh cua ca nhan ong. Trong cuoc hop cua Ban quan tri Quy nay vao thang 7 nam 1951 ong đa đe xuat viec xay dung mot co so đe nghien cuu vi sinh hoc, đat ten la Vien Vi sinh hoc Waksman, toa lac tai khu truong so Busch cua Đai hoc Rutgers o Piscataway, New Jersey.


Cac tac pham Selman Waksmandfggg la tac gia hoac đong tac gia cua tren 400 bai khao luan khoa hoc, cung nhu 28 sach khac va 14 sach nho ve khoa hoc, trong đo co:

Enzymes (1926)
Humus: origin, chemical composition, and importance in nature (1936, 1938)
Principles of Soil Microbiology (1938)
My Life with the Microbes (1954) (an autobiography)


Tham khao Lien ket ngoai Nobelprize.org, Giai Nobel Sinh ly va Y khoa 1952 Luu tru ngay 2 thang 12 nam 2001 tai Wayback Machine
Nobel Prize: Selman Waksman Luu tru ngay 2 thang 12 nam 2001 tai Wayback Machine
Waksman Foundation for Microbiology
Streptomycin, Schatz v. Waksman, and the Balance of Credit for Discovery
Findagrave: Selman Waksman
Electronic New Jersey: Selman Waksman - Father of Antibiotics Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Electronic New Jersey: The Schatz Lawsuit Luu tru ngay 10 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
No Nobel for You - Top 10 Nobel Snubs, Scientific American