Tong Chan Tong (chu Han: 宋真宗, 23 thang 12 nam 968 - 23 thang 3 nam 1022), la vi Hoang đe thu ba cua trieu đai Bac Tong trong lich su Trung Quoc, tri vi tu nam 997 đen nam 1022, tong cong 25 nam.
Trong thoi ki đau cai tri Chan Tong luon chu truong tiet kiem, quan tam đen trieu chinh, xa hoi on đinh. Ve tinh hinh ben ngoai, nam 1004, quan Khiet Đan tan cong trieu Tong, đanh đen tan can cu Thien Uyen, cua ngo vao thanh Bien Kinh. Chan Tong đuoc su khuyen khich cua te tuong Khau Chuan, đich than sang bo bac Hoang Ha đoc quan, do vay quan Tong co them tinh than va đanh bai nguoi Lieu. Sau tran đo, hai nuoc ky ban hiep uoc Thien Uyen, Tong đuoc xung la anh nhung phai nop tien va lua hang nam cho Khiet Đan. Tu đo, hai nuoc khong đong can qua trong hon 100 nam.
Sau Hoa uoc Thien Uyen, ong cach chuc hien tai, trong dung gian than, qua tin vao Đao giao, khien cho đoi song nhan dan co cuc, tai chinh that thoat, nen chinh tri hu bai va mau thuan xa hoi ngay cang gay gat. Trong cung, Chuong Hien Minh Tuc hoang hau ket be ket canh hong thao tung quyen luc.


Than the va cuoc song ban đau Tong Chan Tong ten that la Trieu Đuc Xuong (趙德昌), Trieu Nguyen Huu (趙元休), Trieu Nguyen Khan (趙元侃) va Trieu Hang (趙恆), chao đoi vao ngay 23 thang 12 nam 968, duoi thoi Tong Thai To, tai phu đe Tan vuong (tuoc vi ma Tong Thai Tong đang mang khi đo). Truoc đo, me ong la Ly phu nhan nam mong mat troi, sau đo mang thai. Khi Đuc Xuong chao đoi, co anh sang mau đo chieu khap gian phong; gia nhan xem thay ben chan trai cua ong co may đuong net tua nhu chu thien.
Đuc Xuong tu nho đa thong minh hon nguoi. Moi lan choi tro đanh tran gia đeu tu xung la Nguyen soai. Thai To yeu men, thuong trieu vao cung. Co lan o đien Van Tue, Đuc Xuong tu dung ngoi tot len bao toa, Thai To ngac nhien noi:

Đo la cho cua thien tu.
Đuc Xuong đap:

Nhu vay la do thien menh (muon ta lam vua).
Nam 976, ngay 14 thang 11, Thai To hoang đe qua đoi, Tan vuong theo di chieu cua Chieu Hien thai hau Đo thi khi truoc, tu lap len ngoi, la Tong Thai Tong (976 - 997). Nam Thai Binh Hung Quoc thu 8 (984), Trieu Đuc Xuong đuoc gia phong Kiem giao thai bao, Đong trung thu mon ha binh chuong su, tuoc Han vuong; đoi ten la Nguyen Huu. Nam Đoan Cung nguyen nien (988), đuoc cai phong la Tuong vuong, đoi ten thanh Nguyen Khan. Thang 9 AL nam thu nam Thuan Hoa (994), đuoc đoi phong lam Tho vuong, Kiem giao thai pho, Khai Phong doan.
Theo di chieu cua Chieu Hien Đo thai hau, Thai To nhuong ngoi lai cho em la Thai Tong, Thai Tong lai phai nhuong ngoi cho em nua la Đinh My roi sau đo đen luot con cua Thai To. Thai Tong sau khi len ngoi, co y nhuong ngoi lai cho con minh, nen đa tim cach giang chuc cua Đinh My khien ong nay uat uc ma chet; lai ep con truong cua Thai To la Đuc Chieu phai tu sat, con thu la Đuc Phuong đot nhien qua đoi. Thai Tong co y lap con truong la Nguyen Ta lam thai tu, nhung Nguyen Ta von than voi Đinh Mi, thay viec lam cua Thai Tong, co y bat man, lau ngay sinh benh, than tri khong tinh tao, đen noi mot hom phong hoa đot phu đe, do vay Nguyen Ta mat long Thai Tong va bi phe lam thu nhan. Thai Tong lai đinh lap nguoi con thu 5 la Nguyen Kiet, nhung vi Nguyen Kiet bat kinh voi thay la Dieu Đan, nen cung khong đuoc lap. Bay gio hoang tu thu hai la Nguyen Hi mat som, nen Nguyen Khan tro thanh su lua chon hang đau.
Thang 8 AL nam nguyen nien Chi Đao (995), nhan Khau Chuan dang so đe nghi lap nguoi ke vi, Thai Tong quyet đinh lap Nguyen Khan lam thai tu, đoi ten la Hang. Thai Tong to chuc nghi le lap thai tu rat long trong, đay la nghi le lap tu đau tien sau gan 100 nam ke tu cuoi Đuong, vi trong nuoc truoc kia chien loan lien mien. Lai lenh Ly Hang, Ly Chi lam tan khach cua thai tu. Thai tu lay le thay tro đoi voi ho, khi gap thi bai chao.
Thang 3 nam 997, Thai Tong lam benh va qua đoi. Tuyen chanh su Vuong Ke An va hoang hau Ly thi va bon Ly Xuong Linh, Ho Đan am muu voi nhau, đinh phe bo thai tu, lap Nguyen Ta cho de khong che. Hoang hau cho trieu te tuong La Đoan vao cung. La Đoan dung ke giam long Vuong Ke An trong phu, roi vao gap hoang hau. Hoang hau đoi lap con truong, nhung La Đoan khong chiu vi đa co thai tu. Roi sai noi thi đon thai tu vao cung, tuc vi hoang đe, la Tong Chan Tong.
Thoi ky tri vi cua Tong Chan Tong đang chu y vi su thong nhat quyen luc va su tang cuong suc manh quan su. Đat nuoc phon thinh va quan đoi cua Tong đuoc tang cuong suc manh. Tuy nhien, no cung đanh dau su sai lech trong chinh sach ngoai giao ve phia đe quoc Khiet Đan (tuc nha Lieu) o phia bac ma cuoi cung dan toi ket qua bi be mat.


Tri vi = Nhung cong viec đau tien =
Sau khi len ke vi, Trieu Hang to ro quyet tam cai cach che đo. Nam 998, Chan Tong lai tien hanh đieu chinh nhan su, đieu chinh đoi ngu quan lai đe xoa bo triet đe nhung thoi hu tat xau trong xa hoi do tham quan o lai gay ra. Tu khi len ngoi ong luon đat nhiem vu tri nuoc len hang đau, ong kiem soat chat che moi hoat đong cua hoang than quoc thich va hoan quan trong trieu. Đong thoi voi cai cach chinh tri, Chan Tong con ap dung rat nhieu bien phap khac đe phat trien nong nghiep, nhu khuyen khich trong dau nuoi tam, giam thue khoa, mo rong đon đien, khai khan đat hoang... Chan Tong cung la nguoi cho lap ra lo nung gom su đuoc tan duong nhieu nhat tren the gioi tai Canh Đuc Tran nam 1004, tai đay nguoi ta tiep tuc san xuat đo su cho hoang cung cac trieu đai sau nay cua Trung Quoc cho toi tan khi nha Thanh sup đo hon 900 nam sau. Ong cung la nguoi cho van chuyen 30.000 gia thoc giong ngan ngay tu Phuc Kien toi khu vuc ha du song Truong Giang trong nam 1011-1012, đe cai tao nong nghiep trong khu vuc nay. Nhin chung trong giai đoan moi len ke vi, Chan Tong luon doc long xay dung đat nuoc, lai ap dung nhung bien phap tich cuc đe thuc đay kinh te xa hoi phat trien nen tinh hinh xa hoi luc nay tuong đoi on đinh, nhan dan đuoc huong an lac thai binh.
Cung nam 997 Chan Tong ton hoang hau Luu thi va me ruot la Hien phi Ly thi lam hoang thai hau, nhu mau Luu thi lam Tan quoc Dien Tho Bao Thanh phu nhan; tien phong La Đoan la Huu boc xa, Ly Hang, Ly Chi lam Tham chinh; em la Viet vuong Nguyen Phan lam Ung vuong, Ngo vuong Nguyen Kiet lam Duyen vuong, kiem Trung thu lenh; Tu quoc cong Nguyen Ac lam Banh Thanh quan vuong, Kinh quoc cong Nguyen Xung lam An Đinh quan vuong, Nguyen Nghiem lam Tao quoc cong; chau la Duy Cat lam tiet đo su Vu Tin; truy phong Đinh Mi la Tan vuong, Nguy vuong Đuc Chieu lam thai pho, Ki vuong Đuc Chieu lam thai bao. Phuc chuc cho hoang huynh Nguyen Ta, la So vuong, Đong binh chuong su. Lai lap vo ke la Quach thi lam hoang hau; Quach hau la con gai cua Tuyen Nam huy vien su Quach Thu Van. Nguyen phoi cua Chan Tong (đa mat) la Cu quoc phu nhan Phan thi, con gai Phan Mi đuoc truy tang Trang Hoai hoang hau.
Chan Tong lai luu đay bon Vuong Ke An, Ly Xuong Linh, Ho Đan ra chau xa; dung Tao Ban lam Xu mat su; Ly Duy Thanh lam Ngu su trung thua, Huong Man Trung, Ha Hau Kiet đeu lam Xu mat pho su. Nam 998, dung nien hieu Ham Binh. Mua đong nam đo, La Đoan xin tri si, Ly Chi cung bi bai. Chan Tong dung Truong Te Hien, Ly Hang lam Binh chuong su, nam quyen te tuong. Tham chinh On Trong Thu, Xu mat pho su Ha Hau Kieu cung bi bai chuc. Huong Man Trung đuoc tan phong lam Tham tri chinh su, roi Xu mat su kiem Thi trung (999).
Mua ha nam 999, Lo quoc cong Tao Ban bi benh nang. Chan Tong ngu gia toi tham, hoi ve viec chong Khiet Đan. Ban tien cu hai con cua minh la Vi, San. Gia phong Truong Te Hien, Ly Hang lam Trung thu, Mon ha thi lang. Nam 1000, te tuong tri su La Đoan qua đoi.
Bay gio o Ich chau, vao Tet nam 1000, binh si noi day giet Binh ma kiem hat Phu Chieu Tho va đuoi tri chau Nguu Mien. Loan quan muon ton Đo tuan kiem điem Luu Thieu Vinh lam vua, Thieu Vinh đanh tu sat. Loan quan lien ton Vuong Quan lam vua, đat quoc hieu la Đai Thuc. Vuong Quan đanh ra Han chau. Chan Tong đuoc tin, lenh cho Loi Huu Chung lam Chieu An su Xuyen Thiem cung Ly Hue, Thach Pho, Ly Thu Luan dan 8000 binh vao Thuc dep loan. Truong Tu Quan lay lai Han chau, Loi Huu Chung đua quan toi Tien Kieu, đanh thang Truong Quan mot tran roi cho quan giet nguoi cuop cua, ham hiep phu nu. Vuong Quan ben phan cong, giet Ly Hue, đuoi Loi Huu Chung ve Han chau. Huu Chung cung Thach Pho ban nhau dung ke mai phuc, đanh bai Vuong Quan. Quan rut ve thanh co thu. Huu Chung dung hoa phao tan cong, pha thanh, Vuong Quan bo chay. Mua đong nam đo, quan Tong tien vao thanh, phong hoa thieu rui, dan chung chet khong biet bao nhieu ma ke. Vuong Quan chay đen Phu Thuan Giam thi bi đuoi kip, phai tu tu; cuoc noi day cham dut.


= Chien tranh voi Khiet Đan, Tay Ha =
Ve viec duy tri moi quan he lang gieng, Chan Tong lai kem xa Thai To, tham chi con khong bang Thai Tong cha ong, truoc cac the luc phuong Bac ong luon to ra yeu đuoi va co nhung suy nghi tieu cuc. Tu khi len ke vi, ong duong nhu chua mot lan dam đoi dien voi su uy hiep quan su cua toc Đang Hang va nha Lieu ma luon chu yeu ap dung the phong thu, thong qua mot so bien phap nhu khai song lan bien, khai khan ruong nuoc... ngoai bien gioi đe xay dung he thong phong thu tieu cuc.
Mua thu nam 999, Tieu thai hau cua nha Lieu (đoi vua Lieu Thanh Tong) nghe tin nha Tong moi co vua moi la Chan Tong, lai them Tao Ban vua mat, thi quyet đinh đanh xuong phia nam. Quan Lieu đanh vao hai chau Tran, Đinh cua nha Tong. Tuong giu thanh Pho Tiem giu ma khong ra. Tuong duoi quyen Pham Đinh Trieu nhan đuoc thanh chi tu Bien Kinh cua Chan Tong, buoc Pho Tiem ra quan. Pho Tiem chi phat cho 8000 quan. Pham Đinh Trieu cau cuu Khang Bao Due o Tinh chau. Khang Bao Due đua quan Tong toi giup nhung bi quan Lieu giet chet. Pham Đinh Trieu phai lui ve Doanh chau. Tuong giu Toai thanh la Duong Dien Chieu dung ke tuoi nuoc len thanh, đoi toi mua đong nuoc đong bang, quan Lieu pha mai khong đuoc, ben đoi huong, vuot song tu Đuc, Le. Giua mua đong, Chan Tong ha chieu than chinh đen Ha Bac chong Lieu, đe Ly Hang lam luu thu Đong Kinh.
Đau nam 1000, Chan Tong đen tru tai phu Đai Danh, ha lenh cach chuc Pho Tiem, chieu theo toi chem đau ma giam mot bac, đay ra Phong chau; đay Truong Chieu Doan ra Đao chau, cu Cao Quynh thay Pho Tiem. Quan Lieu nghe tin Chan Tong than chinh, ben rut lui. Quan Tong thua co đuoi theo đen tan Mac chau, giet hon 10.000 quan Lieu, thu lai nhieu cua cai bi cuop. Chan Tong phong cho Duong Dien Chieu lam thu su Mac chau, ban thuong nhieu vang bac; sau đo xa gia ve kinh.
Mua đong nam 1000, Tieu thai hau cua nha Lieu (đoi vua Lieu Thanh Tong) lai phai quan Lieu đen xam lan nha Tong. Tuong Tong la Duong Dien Chieu cung thu su Đang chau la Duong Tu dung ke mai phuc, đanh lui đuoc quan Lieu. Cuoi nam đo (nam 1000), te tuong Truong Te Hien vi say ruou that le nen bi cach chuc, đieu ra Kinh Nguyen. Luc nay nguoi Ha đang uy hiep vung Linh Vu. Thu linh nuoc Ha Ly Ke Thien tien đanh Đinh chau va Hoai Vien quan, song bi đay lui. Đen nam 1002, Ly Ke Thien lai đanh Linh Vu va chiem đuoc thanh, tri Linh chau Bui Te tu tran. Co thu linh Luc Coc la Ba Lat Te chong lai Ly Ke Thien, xin cung gianh lai Linh chau; đuoc trieu Tong phong lam tiet đo su Soc Phuong. Trong khi đo quan Ha tien đanh Tay Luong, giet Đinh Duy Thanh, roi du hang Ba Lat Te. Tuy nhien Ke Thien đen đat nguoi Phien, bi thich sat, thuong nang o mat roi chet vao nam 1004, con la Ly Đuc Minh len ke nhiem. Trieu Tong đanh phai cho Đuc Minh lam Tay Binh vuong, kiem soat 5 chau Tinh Nam thi tinh hinh moi tam yen.
Tai trieu đinh, nam 1001, Chan Tong đoi dung La Mong Chanh, Huong Man Trung lam Binh chuong su, gia phong te tuong Ly Hang lam Mon ha thi lang. Đau nam 1004, Chan Tong dung nien hieu la Canh Đuc, dung Ly Hang lam Huu boc xa. Mua ha nam đo, thai hau Ly thi bi benh va mat, ton thuy la Đuc Minh. Sang mua thu, te tuong Ly Hang cung mat, Chan Tong đich than đen du le tang. Chan Tong bo dung Tat Si An, Khau Chuan lam Đong binh chuong su.


= Hoa uoc Thien Uyen =

Mua thu thang 9 nhuan nam 1004, Tieu thai hau cung Lieu Thanh Tong, Han Đuc Nhuong dan 200.000 quan Lieu tan cong nha Tong. So vuong Gia Luat Long Huu đuoc lenh tran giu kinh đo cua nha Lieu. Đich than Tieu thai hau chi huy 10.000 ky binh cua rieng ba ta ra chien truong va ba ta cung la tong chi huy cua cuoc chien nay. Mot cuoc xam luoc quy mo lon cua nha Lieu đa dien ra tren lanh tho cua nha Tong. 
Quan Lieu cuop boc o hai quan Uy Lo, Thuan An cua nha Tong. Tuong Tong la Nguy Nang va Thach Pho ra ung chien nhung bi quan Lieu đanh bai. Tuong Lieu la Tieu That Lam đanh pha Bao chau va Bac Binh cua nha Tong, song chua thanh cong. Chan Tong trieu tap quan than ban ke; Khau Chuan chu chien, Tat Si An va Vuong Kham Nhuoc chu hoa. Ban đau quan Tong nam uu the, đay lui quan Lieu o Uy Lo, Kha Lam, An Thuan, Đinh chau. Lieu Thanh Tong sai su đen cho Thach Pho o Mac chau, xin đuoc hoa nghi (do Lieu Thanh Tong muon hoa voi Tong). Chan Tong sai Tao Loi Dung cam quoc thu đen trai Lieu. Tuy nhien giua đuong thi nguoi Lieu đoi y (do Tieu thai hau muon chien voi Tong). Quan Lieu lap tuc tan cong Đuc Thanh quan, Ky chau, Đan chau cua nha Tong. 
Sau đo, tuong Lieu la Tieu That Lam tien cong Toai Thanh, bat giu Tiet đo su Thien Hung cua Tong la Vuong Tien Tri. Tieu thai hau đuoc tin thang tran, lien cung Lieu Thanh Tong, Han Đuc Nhuong đich than suat quan Lieu tan cong Đinh chau, bat song tuong Tong giu chuc quan sat su Van chau la Vuong Ke Trung. Tuong Tong giu Đinh chau la Vuong Sieu đong cua thanh co thu. Sau khi tu choi hang Lieu, Vuong Ke Trung bi quan Lieu xu tu. Tru viec bi quan Tong ngan can tai Doanh chau, quan Lieu đanh đau thang đo, the nhu che tre. Sau đo, quan Lieu tien đen Thien chau. Đay la cua ngo vao Bien Kinh (kinh đo Khai Phong cua nha Tong), đia the rat quan trong. Quan Lieu cam trai tai thi tran Thien Uyen, khoang 100 dam ve phia bac cua kinh đo Khai Phong. 
Tin bai tran lu luot bay ve, ca trieu đinh nha Tong bang hoang, chan đong. Chan Tong lo so, muon doi đo ve phuong nam nen đa đich than đen phu Khau Chuan hoi y kien, Khau Chuan xin nha vua đich than ra tran, đoc thuc quan si. Chan Tong so phai ra tran, dung dang khong muon đi. Tat Si An cung đen khuyen vua ra tran, Chan Tong buoc phai nghe theo. Khi trieu tap quan than, Vuong Kham Nhuoc ban nen doi đo ve Kim Lang, Tran Nghieu Tau khuyen doi đo ra Thuc. Khau Chuan biet tin, đoi chem nhung ke nghi hoa, xin Chan Tong than chinh. Chan Tong vo to y bang long, sau đo cu Vuong Kham Nhuoc ra Thien Hung quan đoc su khang Lieu.
Thang 11 am lich nam 1004, quan Lieu bi quan Tong đanh bai o Soc chau. Luc nay đai quan Lieu cua Tieu thai hau, Lieu Thanh Tong va Han Đuc Nhuong đang tap trung tai Doanh chau. Hai tuong Lieu la Tieu That Lam va Tieu Quan Am No suat quan Lieu đi đanh Ky chau, Tieu thai hau đich than chi huy đai quan ho tro, tien đanh Ky chau, Boi chau. Quan Lieu con cong pha Đuc Thanh, ba mat bao vay Thien chau cua nha Tong.
Luc nay quan Lieu đanh manh vao Thien chau cua nha Tong. Đai tuong tien phong cua Lieu la Tieu That Lam (蕭撻凜) dan quan Lieu đi xem xet đia hinh đoc chien o tien tuyen. Tuong Tong giu thanh Thien chau la Ly Ke Long biet Tieu That Lam se đen cuop trai cua minh, ben cho quan mai phuc bon phia, Tieu That Lam qua nhien trung ke va bi trung ten cua tuong Tong la Truong Hoan vao đau, quan Lieu rut lui. Đen toi thi Tieu That Lam chet tai doanh trai quan Lieu. Si khi cua quan Lieu vi the ma suy giam. Luc nay Chan Tong đang ngu gia ra Ha Bac, co ke ta huu khuyen nen lui ve Kim Lang, Chan Tong đa đinh nghe theo, nhung boi co Khau Chuan mot muc khuyen can nen đanh thoi. Khau Chuan lai cung Cao Quynh lien danh đe nghi nha vua vuot song, ra Ha Bac khich le tuong si. Chan Tong đong tinh. Co ke ta huu dang ao long cuu, Chan Tong tu choi, bao đem cho tuong si ngoai sa truong. Quan Tong nghe đuoc, vo cung phan khich, cang đanh cang hang. Chan Tong đuoc Cao Quynh ho gia, vuot song đen phia bac Thien chau, ngu tren thanh lau. Quan si Tong gap đuoc vua thi phan chan len, ho to van tue, tieng la vang ca chuc dam, vang đen ca doanh trai cua quan Lieu. Tieu thai hau cua Lieu nghe tin, lien phai quan Lieu đen đanh thanh Thien chau hong bat Chan Tong. Chan Tong sai su đen quan sat, thay Khau Chuan van binh than uong ruou, moi to ra yen tam hon. Khau Chuan mo cong thanh nghenh chien, quan Tong hang hai chien đau va đai thang quan Lieu, giet hon mot nua quan Lieu. So quan Lieu con lai buoc phai thao chay. Sau đo quan Tong lai lien tuc cuop trai quan Lieu khien quan Lieu rat met moi. Ngoai ra, quan Tong con tan cong hau lo cua quan Lieu.
Tieu thai hau lien tan dung tam ly muon cau hoa cua Chan Tong, phai su gia sang Thien chau yeu cau nghi hoa. Khi đo Tao Loi Dung cung su Lieu toi trai Tong, su Lieu yeu cau nha Tong tra lai Quan Nam cho nha Lieu thi co the nghi hoa giua hai nuoc. Khau Chuan vao tau, noi voi Chan Tong rang quan ta đang thang lon, cu buoc nguoi Lieu tra lai Yen Van thap luc chau va dang bieu xung than voi nha Tong roi moi cho hoa. Tong Chan Tong chan nan viec binh đao nen khong muon theo ke đo. Chan Tong sai Tao Loi Dung đi su, chi dan khong đuoc cat đat, con tien bac thi sao cung đuoc. Khau Chuan ra yeu cau cho nguoi Lieu đoi hoi nhung khong đuoc qua 30 van. Tao Loi Dung vao yet kien Tieu thai hau, phia nha Lieu đoi nha Tong tra lai Quan Nam. Sau nhieu lan thuong nghi, vao mua xuan giua thang 1 nam 1005, hai ben đinh ra hoa uoc voi noi dung nhu sau:

Bien gioi hai nuoc đe nhu truoc.
Vua Tong (Tong Chan Tong) xung la anh, vua Lieu (Lieu Thanh Tong) xung la em. Tong Chan Tong dung le đoi voi Tieu thai hau nhu chau voi co
Moi nam nha Tong tang cho nha Lieu 10 van lang bac, 20 van xuc lua.
Su goi đay la ban hoa uoc Thien Uyen. Tu đo nam - bac hoa hao suot hon 100 nam. Sau đo Tieu thai hau, Lieu Thanh Tong va Han Đuc Nhuong dan quan Lieu triet thoai ve bac. Viec thuc hien hiep uoc Thien Uyen chi minh nay van đuoc duy tri cho đen cuoi trieu đai nha Lieu.
Thoi gian sau, mot pho ma cua Lieu Thanh Tong la Luu Tam Ho (刘三嘏), phu quan cua Đong Xuong cong chua Gia Luat Bat Kha (con gai thu 10 cua Lieu Thanh Tong), tron sang nha Tong sau khi song khong hoa hop voi cong chua. Vi Lieu-Tong vua ket thuc chien tranh nen Chan Tong khong muon nha Lieu lai co co đanh nha Tong nua. Chan Tong lien đuoi Luu Tam Ho tro ve nha Lieu. Lieu Thanh Tong cam ta Chan Tong roi cho cam tu Luu Tam Ho. Khong lau sau thi Luu Tam Ho bi Lieu Thanh Tong xu tu.


= Chuyen thien thu va phong thien =
Đau nam 1005, Tong Chan Tong trieu Vuong Kham Nhuoc ve kinh lam Tham tri chinh su. Kham Nhuoc thay uy tin cua Khau Chuan đang cao, nen lai xin bai quan, lam Tu chinh đien hoc si. Luc nay Khau Chuan đuoc gia phong Trung thu thi lang, Thuong thu bo Cong. Vuong Kham Nhuoc tim co ham hai, giem pha voi Chan Tong rang tran đanh o Thien chau la Khau Chuan đua vua vao cho chet, do may man moi thang đuoc, con neu rui thi khong biet se ra sao, khien Chan Tong thay đoi thai đo voi Khau Chuan. Nam 1006, Chan Tong bai quan cua Khau Chuan, đieu ra Thiem Tay. Sau đo lai dung Tham chinh Vuong Đan lam Binh chuong su.
Vuong Kham Nhuoc ban voi Chan Tong chuyen phong thien, truoc het la co điem lanh. Tet nam 1008, Hoanh Thanh ty tau rang phia nam Thua Thien Mon co cuon sach boc bang lua xanh dai toi vai truong. Chan Tong cung tram quan đich than ra xem, bao rang cuon sach nay hop voi giac mo khi truoc cua minh, trong mo Chan Tong đuoc thuong đe bao mong se đuoc ban thien thu. Te tuong Vuong Đan đuoc lenh lay sach roi dang len Chan Tong. Chan Tong mo sach ra xem, thay co 21 chu

Trieu thu menh, hung u Tong, pho u quyen. Cu ki khi thu u chinh. The that that, cuu cuu đinh.
Sai Xu mat su Tran Nghieu Tau gio sach ra đoc, đoc xong thi Chan Tong quy xuong nhan sach, roi boc lai cat trong hop vang. Chan Tong cung quan than lay co đo chuan bi te troi, đoi nien hieu Đai Trung Tuong Phu đe tuong nho su kien nay. Lai đoi Thua Thien Mon thanh Thua Thien Tuong Phu, lap Thien thu nghi ve phu tri su. Te tuong Vuong Đan suat bach quan xin Chan Tong lam le phong thien. Menh Vuong Đan lam Đai le su, Vuong Kham Nhuoc lam Kinh đo che tri su, cung Phung Chung, Đinh Vi cung lo viec đo. O Son đong co nguoi tho moc la Đong To, mot hom thay mot dai lua vang tren ngon cay, lien bao ve trieu. Chan Tong va Vuong Kham Nhuoc lai bay ra chuyen troi ban Thien thu. Quan than dang Thien thu o Ham Phuong Vien, nghi le het nhu lan truoc. Lai thay 32 chu trien

Nhu sung hieu phung, duc dan quang phuc, tich nhi gia đoan, le thu ham hoa. Mat thu tu ngon, thien giai ngo y. Quoc to thien vinh, tho lich ha tue.
Sau viec đo, bach quan dang ton hieu cho Chan Tong la Sung Van Quang Vo Nghi Thien Ton Đao Bao Ung Chuong Cam Thanh Minh Nhan Hieu hoang đe. Tu đo ve sau biet bao nhieu điem lanh xuat hien. Mua đong nam đo, Chan Tong xay cung Chieu Ung đe tho cung Thien thu. Cong trinh nay hoan thanh sau 7 nam, ton kem khong biet bao nhieu ma ke, dan tinh bi boc lot đen khon cung. Nguoi Khiet Đan đen vay tien, Chan Tong xuat luon 3 van luong bac, 3 van xuc lua, con bao so no lan truoc qua nho khong can tra.
Ngay 2 thang 10 AL, Chan Tong khoi hanh tu Bien Kinh đen Thai Son phong thien, Ngoc lo cho thien thu đi truoc. Le xong, Chan Tong lenh cho dan chung mo tiec vui choi 3 ngay, thiet đai phu lao o đien mon. Khi ve ngang qua mieu Khong Tu, Chan Tong truy phong cho Khong Tu la Hien Thanh Van Tuyen vuong. Sau đo ve cung.
Luc đo chinh tri, kinh te đeu tuot doc. Mat mua, đoi kem xay ra lien mien, nhung Chan Tong van lam ra ve thai binh, ngay đem mo hoi, cung te. Luc đo Tu Duyen bi lu lut, Giang Hoai han han, Kim Lang hoa han nen viec phong thien o phia tay bi hoan. Đen nam 1010, lai thuc hien phong thien o phia tay, cuc ki xa hoa ton kem. Sau khi phong thien, Chan Tong phong Vuong Kham Nhuoc lam Xu mat su, Đinh Vi lam Tham chinh, Vuong Đan gia phong Trung thu thi lang, tri Xu mat vien su, Thuong thu bo Hinh.
Tu 1013-1015 ong đa ban hanh chi du đe ton tho Ngoc Hoang nhu la vi chua te toi cao cua Thien đinh.
Nam 1014 vua Ly Thai To nuoc Đai Co Viet vua đanh tan quan Đai Ly (đoi vua Đoan To Liem) xam luoc thi lenh cho vien ngoai lang Phung Chan, Ly Hac mang 100 ngua chien cua Đai Ly bieu tang vua Tong Chan Tong. Trieu đinh Tong đoi đai cac su than Đai Co Viet rat hau.


= Hau cung Luu hoang hau =
Nam 1007, Chuong Muc hoang hau Quach thi qua đoi. Luc đo o trong cung, Chan Tong sung ai Luu my nhan. Luu thi tu nho mo coi, đi theo gap đuoc mot nghe nhan kim hoan ten Cung My. Chan Tong khi đo chua len ngoi, tung trieu Cung My vao phu, co Luu thi đi theo. Luu thi thong minh xinh đep, lai cung tuoi voi Chan Tong nen ca hai nhanh chong than thiet voi nhau. Tong Thai Tong biet chuyen, truc xuat Luu thi khoi kinh thanh, nhung Thai tu van len giau ba trong nha cua Truong Ky.
Nam 1004, Chan Tong đua Luu thi vao cung, phong lam My nhan (美人). Luu my nhan đa 36 tuoi, nhung on nhu chung muc, cu chi tao nha, rat đuoc Chan Tong yeu quy, chuyen sung trong cung. Sau khi Quach hoang hau mat, Chan Tong muon lap Luu thi, nhung quan than phan đoi va đe nghi lap Tham tai nhan (沈才人), chau gai Te tuong Tham Luan (沈伦). Luc đo, cung nu Ly thi hau can Luu my nhan gap đuoc mong tien nhan, bao rang se sinh hoang tu. Luu thi tuong ke tuu ke, cho Ly thi vao hau Chan Tong, sau 1 đem qua nhien co thai.
Nam 1010, Ly thi ha sinh hoang tu Trieu Thu . Chan Tong phong Ly thi lam Sung Duong huyen quan (崇阳县君). Luu thi đem hoang tu ve, nuoi lam con va cam khong ai đuoc noi chuyen nay ra.
Nam 1012, tan phong Luu my nhan lam Đuc phi (德妃). Cuoi nam nay, Chan Tong đinh lap Luu Đuc phi lam Hoang hau. Han lam hoc si Ly Đich va Tham chinh Trieu An Nhan đeu phan đoi nhung cha an thua. Luu hau nhan Cung My la bieu ca, tim nguoi trong tong toc ho Luu phong quan chuc đe tao phe canh, dan can du vao viec trieu chinh.


= Cai tri thoi ki cuoi =
Đau nam 1017, Vuong Đan bi benh xin tu chuc va tien cu Khau Chuan đen cuoi thu thi qua đoi. Truoc kia Vuong Kham Nhuoc va Xu mat pho su Ma Tri Tiet mau thuan voi nhau, Chan Tong ben bai chuc ca hai, đen đay trieu Kham Nhuoc ve lam te tuong. Nam 1018, Chan Tong lap hoang tu Trieu Thu Ich lam thai tu, đoi ten thanh Trieu Trinh.
Nam 1019, Vinh Hung quan tuan kiem Chu Nang nhat đuoc mot quyen sach, lai phao la thien thu. Khau Chuan o Vinh Hung lien đua quyen sach ve trieu. Tri phu Ha Duong Ton Thich dang so noi Chu Nang la ke gian tra, can phai chem đi, Chan Tong khong theo. Luc nay Vuong Kham Nhuoc co quan he ve viec tang tru sach cam nen bi bai tuong. Chan Tong khoi phuc tuong vi cua Khau Chuan va dung Đinh Vi lam Tham chinh. It lau sau, Chan Tong gia phong Khau Chuan va Huong Man Trung lam Huu boc xa,
Đau nam 1020, Chan Tong bi thap khop, khong the len trieu, Luu hoang hau nam het đai quyen trong tay. Khau Chuan lo so hoang hau chuyen chinh, nen dang bieu xin Chan Tong hay nhuong ngoi thai tu, lui ve tinh duong. Chan Tong đong y, lenh Duong Uc soan chieu cho thai tu giam quoc. Đinh Vi von co hiem khich voi Khau Chuan, nhan co hoi nay to cao voi hoang hau. Hoang hau gian lam, giang Khau Chuan lam thai tu thai pho; Ly Đich va Đinh Vi len đam nhan chuc Binh chuong su; viec nay Chan Tong khong he hay biet.
Hoai Chinh ban voi Khau Chuan đua binh giet Đinh Vi, bat giam Luu hau, Khau Chuan cho la khong nen nhung Hoai Chinh van lam. Viec bi phat giac, quan Thiem thu Xu mat vien la Tao Vi xet toi Hoai Chinh nhung khong đa đong toi Khau Chuan. Luu hau đem viec tau voi Chan Tong, con đinh truy xet đen thai tu, song do co Ly Đich can ngan, nen thoi. Đinh Vi to giac Chu Nang, Hoai Chinh nguy tao thien thu, Khau Chuan cung co lien can bi đay ra Tuong chau, roi giang tu ma Đao chau. Tu đo, quyen hanh trong trieu ve tay Đinh Vi. Ly Đich sau đo lai bat hoa voi Đinh Vi.
Nam 1021, Đinh Vi muon cho Lam Đac lam Khu mat pho su, Ly Đich phan đoi, chui Đinh Vi giua trieu. Chan Tong ha chieu bai tuong ca hai. Đinh Vi vao noi may loi ngon ngot voi Chan Tong roi cho thu lai lenh, Vi van la te tuong. Luc nay benh tinh cua Chan Tong ngay cang nang, ha chieu viec nuoc phai co thanh chi nhu cu, thai tu va te tuong, xu mat cung tham nghi viec nuoc. Trieu Ly Tang ve giu chuc Tham tri chinh su.
Thang 12 nam 1021, tho dan Đai Nguyen Lich - mot sac dan Man cu tru giua trai Nhu Hong va tran Trieu Duong (Đai Tong) - sang đanh pha bien ai Đai Co Viet-Đai Tong. Vua Ly Thai To cua Đai Co Viet ra lenh cho Duc Thanh vuong đanh dep Đai Nguyen Lich, quan đanh đen chau Nhu Hong trong đat Tong (đoi vua Tong Chan Tong), đot kho tang, bat nhieu dan va gia suc roi keo ve. Su gia Trung Quoc goc Viet Le Tac đa thuat lai su viec nay trong sach An Nam chi luoc rang:

"Thang 12, Chuyen van su Quang Tay Cao Hue Lien dang tho noi Giao Chau vao cuop trai Nhu Hong thuoc chau Kham, bat nguoi va suc vat rat nhieu. Vua Tong Chan Tong xuong chieu khien Cao Hue Lien tu điep van cho Giao Chau va sai su theo đoi lai. Nguyen truoc đay co dan Muong la Truong Pho, lanh toi chay đen đau ngu, quan cai tri Kham Chau la Muc Trong voi vao, đi đen nua đuong lai ngan khong cho vao. Đo Tuan Kiem Tang Tu ben khien trai Nhu Hong khao đai trau ruou. Giao Chau do biet đuoc viec ay, ben nhan đuoi bat dan Muong, đanh cuop luon trai Nhu Hong. Vua Tong Chan Tong xuong chieu thu bao cac chau tu nay khong đuoc du voi quan man ro va khao đai yen tiec, đen đoi sinh su."


Qua đoi Nam 1022, Chan Tong cai nguyen la Can Hung, xa thien ha. Tien phong Đinh Vi lam Tan quoc cong; Phung Chung lam Nguy quoc cong; Tao Loi Dung lam Han quoc cong. Dip Tet nguyen tieu, Chan Tong du đang mang benh van đen Đong Hoa mon ngam đen long, khi tro ve benh tinh tro nang, nam khong day đuoc. Ngay 23 thang 3, Chan Tong qua đoi, tho 55 tuoi, tri vi 25 nam. Truoc khi mat, ong uy thac cho Luu hoang hau len trieu nghe chinh va dan phai dung lai Ly Đich, Khau Chuan.
Ong đuoc ton mieu hieu la Chan Tong (真宗); thuy hieu đay đu Ung Phu Ke Co Than Cong Nhuong Đuc Van Minh Vu Đinh Chuong Thanh Nguyen Hieu hoang đe (應符稽古神功讓德文明武定章聖元孝皇帝).
Thai tu Trieu Trinh nam đo 13 tuoi noi ngoi, la Tong Nhan Tong; thai hau Luu thi buong rem nhiep chinh. Nhan Tong cho đem may cuon thien thu khi truoc tang cung voi Chan Tong. Tong Nhan Tong phai su gia đen nha Lieu bao tang. Sau khi nhan đuoc tin nay, Lieu Thanh Tong yeu cau tat ca đai than toc Khiet Đan va tat ca đai than toc Han trong trieu đinh nha Lieu đe tang cho Chan Tong, tu cap hau phi tro xuong đe mac ao tang khoc thuong cho Chan Tong. Ngoai ra, Lieu Thanh Tong con truyen lenh cho quan quan nha Lieu o cac chau quanh vung bien gioi Lieu - Tong khong đuoc vui choi ca hat trong nhung ngay nay. Sau khi Chan Tong mat đi, Lieu Thanh Tong cung bi benh tat trien mien.
Tong Chan Tong cung la mot thi nhan. Cac tac pham noi tieng con lai toi nay co Le hoc thien, Khuyen hoc thi (khuyen hoc van).


Gia that Cha: Tong Thai Tong Trieu Quynh.
Me: Nguyen Đuc hoang hau Ly thi (元德皇后 李氏, 943 - 977), nguoi Chan Đinh, con gai cua Can Chau Phong ngu su Ly Anh (李英). La mot phi tan, tuoc vi Phu nhan (夫人). Khi Chan Tong len ngoi moi truy phong thanh Hoang hau.


= Hau phi =


 Hoang hau  Chuong Hoai hoang hau Phan thi (章怀皇后潘氏), nguyen quan o Đai Danh, con gai cua Trung Vu quan Tiet đo su Phan My (潘美). Nguyen phoi, qua đoi truoc khi Chan Tong len ngoi. Khong con
Chuong Muc hoang hau Quach thi (章穆皇后郭氏), nguoi huyen Thai Nguyen, Son Tay, con gai cua Tuyen Huy Nam vien su Quach Thu Van (郭守文). Ke that nhung la Hoang hau tai vi đau tien cua Tong Chan Tong. Sinh Đieu Hien Thai tu Trieu Huu.

Chuong Hien Minh Tuc hoang hau Luu Nga (章献明肃皇后劉氏), nguyen quan o Thai Nguyen, Son Tay, con gai cua Ho Tiep đo Chi huy su kiem Thu su Gia Chau Luu Thong (劉通). Nuoi duong Tong Nhan Tong Trieu Trinh, nhan lam me ruot. Chan Tong qua đoi, lam trieu xung che hon 10 nam. Noi tieng đuong thoi nho truyen thuyet [Ly mieu hoan thai tu; 狸猫换太子]
Chuong Y hoang hau Ly thi (章懿皇后李氏), nguyen quan o Hang Chau, con gai cua Ta ban đien truc Ly Nhan Đuc (李延嗣), la cung nu cua Luu hoang hau, sau đuoc Chan Tong sung hanh. Sinh mau cua Tong Nhan Tong va Hue Quoc Cong chua. Noi tieng đuong thoi nho truyen thuyet [Ly mieu hoan thai tu; 狸猫换太子]
Chuong Hue hoang hau Duong thi (章惠皇后楊氏), nguyen quan o Ich Chau ,con gai cua Duong Tri Nghiem (杨知俨). Tinh cam than thiet nhu ty muoi voi Luu hau, cung Luu hau nuoi duong Tong Nhan Tong, sau đuoc ton Hoang thai phi. Khi Luu Thai hau mat, ton lam Bao Khanh hoang thai hau (保慶皇太后). Khong con


 Phi tan  Chieu Tinh quy phi Tham thi (昭静贵妃沈氏, 994 – 1076), con gai Tham Ke Tong (沈继宗), chau gai Te tuong Tham Luan (沈伦). Tu vi Tai nhan (才人), len My nhan (美人), Tiep du (婕妤), Sung vien (充媛), roi Đuc phi (德妃). Ba tinh hien hau, khoan dung, khong xa hoa lang phi nen đuoc Chan Tong lan chung phi tan quy men kinh trong. Thoi Nhan Tong ton lam Quy phi (贵妃), đen khi qua đoi truy ton lam Chieu Tinh quy phi (昭静贵妃).
Đo Quy phi (杜貴妃, ? - 1046), ten la Quynh Chan (琼真), xuat gia co ten la Ngo Chan đai su (悟真大师). Tu vi Tiep du (婕妤), tien phong Sung dung (充容), roi Hien phi (贤妃). Sau khi qua đoi moi truy tang lam Quy phi (贵妃).
Tran Hien phi (陳賢妃 , ? - 996) , nguyen la Tu y (司衣) trong phu cua Chan Tong thuo Tiem đe. Nhan sac my mao , đuoc Chan Tong sung ai nhung mat som. Ban đau truy phong lam Chieu nghi (昭仪) , roi Thuan dung (顺容) , Thai nghi (太儀) , cuoi cung la Hien phi (賢妃).
Tao Hien phi (曹贤妃, ? - 1026), cha la khai quoc cong than Tao Ban , co ruot cua Tu Thanh Quang Hien hoang hau. Tu vi My nhan (美人), len Tiep du (婕妤), Sung vien (充媛) roi truy ton Tu vien (修媛). Qua đoi truy thang Hien phi (贤妃).
Tran Hien phi (陳贤妃, ? - 996), nguyen la nu quan. Sau khi qua đoi đuoc Chan Tong truy lam My nhan (美人). Nam Đai Trung Tuong Phu nam thu 8 truy phong Chieu nghi (昭儀), Thuan dung (顺容), Thuc dung (淑容) roi len Thai nghi (太仪). Nhan Tong truy phong Hien phi (贤妃).
Đai Thuan dung (戴順容, ? - 1044), con gai cua Tiet đo su Đai Hung (戴兴), so phong Quy nhan (貴人), tuoc thap nhat trong hau cung cua Chan Tong. Nhan Tong truy phong Thuan dung (順容).
Tu My nhan (徐美人), nguyen la Lan Lang quan phu nhan (兰陵郡夫人), sau phong Đang quoc phu nhan (滕国夫人). Nhan Tong truy phong Tai nhan (才人) roi My nhan (美人).
Tran Tai nhan (陳才人, ? - 1033), von chi la ngu thi, sau khi mat đuoc Nhan Tong truy phong Tai nhan (才人).
Hau cung Truong thi (后宫张氏) , khong ro phong hieu.


= Hoang tu =
On vuong Trieu Đe (温王赵禔), mat som.
Đieu Hien thai tu Trieu Huu (悼献太子赵祐, 995 - 1003), ten that la Trieu Huyen Huu (赵玄祐), me la Chuong Muc hoang hau. Nam 1002, đuoc phong Tin quoc cong (信国公), nam sau thi yeu menh qua đoi, truy phong Chu vuong (周王), thuy Đieu Hien (悼献). Nhan Tong ke vi truy phong cho anh minh lam Thai uy Trung thu lenh (太尉中书令). Nam 1033, Nhan Tong truy ton lam Thai tu.
Xuong vuong Trieu Ky (昌王赵祇), mat som.
Tin vuong Trieu Chi (信王赵祉), mat som.
Kham vuong Trieu Ky (钦王赵祈), mat som.
Tong Nhan Tong Trieu Trinh, me la Chuong Y hoang hau, đuoc Luu Hoang hau va Duong Thuc phi nuoi duong.
Cac hoang tu chet yeu cua Chan Tong đeu đuoc ban danh va truy thuy duoi thoi cua Tong Huy Tong.


= Hoang nu =
Hue Quoc cong chua (惠國公主), chet non, me la Chuong Y hoang hau. Thoi Tong Huy Tong đuoc cai phong Tinh Nhat Thai truong đe co (靜一大長帝姬).
Thang Quoc Đai truong cong chua (升國大長公主, ? - 1047), ten Chi Xung (志冲), me la Đo Quy phi. Sau theo đao, hieu Thanh Hu Linh Chieu đai su (清虚灵照大师). Thoi Tong Huy Tong đuoc cai phong Chieu Hoa Đai truong đe co (昭怀大長帝姬).


Tham khao Thuong Thanh, Chinh su Trung Quoc qua cac trieu đai, 350 vi hoang đe noi tieng, Nha xuat ban Van hoa - Thong tin
Tong su
Lieu su
Tuc tu tri thong giam


Chu thich