Thoi ky Nhat Ban chiem đong Hong Kong (香港日據時期) bat đau khi Thong đoc Mark Young trao thuoc đia vuong that cua Đe quoc Anh la Hong Kong cho Đe quoc Nhat Ban ngay 25 thang 12 nam 1941, sau 18 ngay chien đau chong lai Luc quan Nhat Ban tien đanh vung lanh tho nay. Su chiem đong keo dai trong ba nam tam thang cho đen khi Nhat Ban đau hang vao cuoi Chien tranh the gioi thu hai. Đo dai cua thoi ki nay (三年零八個月, n.đ. 'ba nam tam thang') sau đo tro thanh phep hoan du cua su chiem đong.


Boi canh = Đe quoc Nhat xam luoc Trung Quoc =
Trong cuoc chien tranh toan dien cua quan đoi Nhat Ban vao nam 1937, Hong Kong luc đo la mot phan cua Đe che Anh nen khong bi tan cong. Tuy nhien, tinh hinh cua Hong Kong lai bi anh huong boi cuoc chien o Trung Quoc do co vi tri tiep giap voi Trung Hoa đai luc. Đau thang 3 nam 1939, trong mot cuoc tan cong nem bom cua Đe quoc Nhat vao Tham Quyen, mot vai qua bom đa vo tinh roi xuong lanh tho Hong Kong, pha huy mot cay cau va mot nha ga xe lua.


= Chien tranh the gioi lan thu hai =
Nam 1936, Đuc Quoc xa va Đe quoc Nhat Ban ky Hiep uoc chong Quoc te Cong san. Nam 1937, Phat xit Y cung đa tham gia hiep uoc, tao thanh lien minh quan su Phe Truc.
Vao mua thu nam 1941, Đuc Quoc xa đa o gan giai đoan đinh cao cua suc manh quan su. Sau cuoc tan cong Ba Lan va su kien nuoc Phap that thu, quan đoi Đuc đa tran qua phan lon Tay Au va đang dan tien quan ve phia Moskva, thu đo cua Lien Xo. Mac du van chinh thuc trung lap nhung Hoa Ky đa tich cuc ho tro Vuong quoc Anh, Lien hiep Anh va Lien Xo trong cuoc chien chong lai Đuc thong qua chinh sach Lend-Hire va cac chuong trinh ho tro khac.
Hoa Ky cung ung ho Trung Quoc trong cuoc chien chong lai su xam luoc cua Đe quoc Nhat Ban. Ngoai ra, My con ap đat lenh cam van 100% đoi voi viec ban dau cho Nhat sau khi cac hinh thuc trung phat kinh te it tich cuc hon khong the ngan chan nhung tien bo cua Nhat Ban. Vao ngay 7 thang 12 nam 1941 (gio Honolulu), Nhat Ban bat ngo tien hanh mot cuoc chinh phat rong khap Thai Binh Duong va Đong Nam A, bao gom vu tan cong Tran Chau Cang va Philippines do My bao ho, xam luoc Thai Lan va Ma Lai thuoc Anh.


Khang chien chong Nhat = Đong Giang Tung đoi =
Đong Giang Tung đoi (东江纵队) đuoc thanh lap boi Tang Sinh (曾生) tai Quang Đong vao nam 1939, nhom nay chu yeu bao gom nong dan, sinh vien va thuy thu, trong đo co Vien Canh. Khi chien tranh lan đen Hong Kong nam 1941, luc luong du kich đa tang tu 200 len hon 6.000 binh si. Vao thang 1 nam 1942, Quang Đong nhan dan khang Nhat du kich đoi Đong Giang Tung đoi (廣東人民抗日游擊隊東江縱隊) đuoc thanh lap đe cung co cac luc luong chong Nhat o đong bang song Đong Giang va Chau Giang. Đac biet, đong gop quan trong nhat cua quan du kich đoi voi quan Đong Minh la giai cuu hai muoi phi cong My nhay du xuong Cuu Long khi may bay bi Nhat ban ha. Trong khi luc luong ben Anh rut lui thi quan du kich lai nhat vu khi bi bo roi va thiet lap cac can cu o tren cac vung Tan Gioi va Cuu Long. Đoi ap dung chien thuat chien tranh du kich va tieu diet nhung ke phan boi va hop tac gia nguoi Trung. Ho bao ve cac thuong nhan o Cuu Long va Quang Chau, tan cong đon canh sat tai Đai Bo va nem bom san bay Khai Đuc. Trong thoi ky chiem đong cua Nhat Ban, cuoc khang chien duy nhat đuoc cung co boi quan du kich song Đong Giang.


= Cang Cuu đai đoi =
Vao thang 1 nam 1942, Cang Cuu đai đoi (港九大隊) đuoc thanh lap tu luc luong du kich chong Nhat cua nguoi Quang Đong. Vao thang 2 nam 1942 voi Thai Quoc Luong (蔡國梁) la chi huy va Tran Đat Minh (陳達明) la chinh uy đuoc trang bi 30 khau sung may va hang tram khau sung truong tu cac luc luong cua Anh bi đanh bai. Ho đanh so khoang 400 trong khoang thoi gian tu 1942 đen 1945 va hoat đong o vung Tay Cong. Ngoai ra, linh du kich rat đang chu y trong viec giai cuu cac tu nhan chien tranh, đang chu y la Lindsay Ride, Douglas Clague, giao su Gordan King va David Bosanquet. Vao thang 12 nam 1943, Đong Giang Tung đoi hop nhat voi Cang Cuu đai đoi thanh mot đon vi lon hon.


= Nhom vien tro quan đoi Anh =
Nhom vien tro quan đoi Anh đuoc thanh lap nam 1942 theo loi đe nghi cua Đai ta Lindsay Ride. Nhom đa giai cuu tu binh đong minh bao gom ca phi cong bi ban ha va cong nhan bi mac ket trong vung Hong Kong bi chiem đong. Ngoai ra, Nhom vien tro quan đoi Anh con co vai tro thu thap thong tin tinh bao. Trong qua trinh nay, nhom đa cung cap bao ve cho song Đong Giang, mot nguon cung cap nuoc sinh hoat o Hong Kong. Đay la to chuc đau tien ma nguoi Anh, Trung Quoc va cac quoc tich khac phuc vu ma khong co su phan chia chung toc. Francis Lee Yiu-pui va Paul Tsui Ka-cheung đuoc uy nhiem lam si quan.


= Khong kich =

Khong quan luc quan Hoa Ky (USAAF) đong tai Trung Quoc đa tan cong cac khu vuc cua Hong Kong tu thang 10 nam 1942. Hau het cac cuoc tan cong nay lien quan đen mot so luong nho may bay, va thuong nham vao cac tau cho hang cua Nhat Ban đa đuoc bao cao boi linh du kich Trung Quoc. Đen thang 1 nam 1945, vung lanh tho thuong xuyen bi Khong quan Hoa Ky đot kich. Cuoc đot kich lon nhat vao Hong Kong dien ra vao ngay 16 thang 1 nam 1945 khi la mot phan cua cuoc đot kich tren Bien Đong, 471 may bay cua Hai quan Hoa Ky đa tan cong tau van tai, ben cang va cac muc tieu khac.


Nhat Ban đau hang Su chiem đong cua Nhat Ban tai Hong Kong ket thuc vao nam 1945, sau khi Nhat đau hang Đong Minh ngay 15 thang 8 nam 1945. Anh chinh thuc kiem soat Hong Kong ngay 30 thang 8 nam 1945, khi Quan đoi Nhat Ban ban giao Hong Kong cho Hai quan Hoang gia Anh. Ngay 30 thang 8 đuoc tuyen bo la "Ngay giai phong" (tieng Trung: 重光紀念日), va la mot ngay nghi le o Hong Kong cho đen nam 1997.
Tuong Takashi Sakai la nguoi chi huy cuoc xam luoc Hong Kong, sau giu chuc thong đoc trong thoi ky Nhat Ban chiem đong, đa bi xet xu nhu mot toi pham chien tranh va bi xu tu vao chieu ngay 30 thang 9 nam 1946.


Giai đoan chinh tri sau chien tranh Sau khi Nhat Ban đau hang, khong ro lieu Đe quoc Anh hay Trung Hoa Dan Quoc se đam nhan quan ly chu quyen vung lanh tho Hong Kong. Tuong Gioi Thach cua Quoc dan đang cho rang Trung Quoc, bao gom cac vung lanh tho truoc đay thuoc cac nuoc chau Au nhu Hong Kong va Ma Cao, se đuoc thong nhat lai duoi su cai tri cua ong. Vai nam truoc, Tong thong Hoa Ky Franklin Roosevelt khang đinh rang chu nghia thuc dan se phai cham dut, va hua voi ba Tong My Linh rang Hong Kong se đuoc khoi phuc lai duoi quyen kiem soat cua Trung Quoc. Tuy nhien, nguoi Anh đa nhanh chong lay lai quyen kiem soat Hong Kong. Ngay khi nghe tin Nhat Ban đau hang, Franklin Gimson, thu ky thuoc đia cua Hong Kong, đa roi trai tu cua minh va tuyen bo la thong đoc tam thoi cua vung lanh tho. Mot van phong chinh phu đa đuoc thanh lap tai Toa nha Truyen giao Phap cu o Victoria ngay 1 thang 9 nam 1945. Chuan đo đoc nguoi Anh Cecil Halliday Jepson Harcourt đi thuyen vao Hong Kong tren tau tuan duong HMS Swiftsure sang thiet lap lai quyen kiem soat cua chinh phu Anh đoi voi thuoc đia. Ngay 16 thang 9 nam 1945, ong chinh thuc chap nhan đau hang tu phia Nhat Ban.
Su phuc hoi sau chien tranh cua Hong Kong nhanh chong đen đang kinh ngac. Đen thang 11 nam 1945, nen kinh te đa phuc hoi tot đen muc cac bien phap kiem soat cua chinh phu đuoc do bo va thi truong tu do đuoc khoi phuc. Dan so tro lai khoang mot trieu vao đau nam 1946 do nhap cu tu Trung Quoc. Nhung đieu bi cam vao thoi thuoc đia cung bi bai bo trong nhung nam sau chien tranh khi cac cuong quoc thuc dan chau Au nhan ra rang ho khong the cai tri cac thuoc đia cua minh nhu truoc khi xay ra chien tranh. Nguoi dan Trung Quoc khong con bi cam o mot so bai bien nhat đinh hoac song tren nui Thai Binh.


Xem them Lich su Hong Kong


Ghi chu Chu thich Tham khao Carroll, John Mark. [2007] (2007). Lich su Hong Kong mot cach ngan gon. ISBN 0-7425-3422-7, ISBN 978-0-7425-3422-3.
Snow, Philip (2003). The fall of Hong Kong: Britain, China and the Japanese occupation. Yale University Press. ISBN 978-0-300-09352-0.
Banham, Tony (2009). We shall suffer there: Hong Kong's defenders imprisoned, 1942–45. Hong Kong University Press. ISBN 978-962-209-960-9.
The History of Hong Kong boi Yim Ng Sim Ha. ISBN 962-08-2231-5.
Journey Through History: A modern Course 3 boi Nelson Y.Y. Kan. ISBN 962-469-221-1.
Mathers, Jean (1994). Twisting the Tail of the Dragon – The Story of Life in the Japanese POW Camp on the Stanley Peninsula, Hong Kong from 1941 to 1944. Sussex, England: Book Guild. ISBN 978-0-86332-966-1. Hoi uc cua mot nguoi vo thuc tap quan đoi Anh.


Lien ket ngoai Hong Kong's War Crimes Trials Collection HKU Libraries Digital Initiatives
Fanling Babies Home – Home for War Orphaned Children – Hong Kong Orphanage
Hong Kong Atrocities: A True Christmas Story
Official page of Hong Kong Reparation Association
Liberation of Hong Kong tai Wayback Machine (luu tru ngay 23 thang 7 nam 2009)
Diary of POW Staff Sergeant James O’Toole
Canadians in Hong Kong
A video clip about the occupation tren YouTube
A study of Hong Kong's garrison during the occupation