Ma Morse hay ma Mooc-xo  la mot phuong phap đuoc su dung trong vien thong đe ma hoa van ban ky tu nhu trinh tu chuan cua hai khoang thoi gian tin hieu khac nhau, đuoc goi la dau cham va dau gach ngang hoac dots va dash.  Ma Morse đuoc đat theo ten cua Samuel Morse, nha phat minh cua đien bao.
Ma Morse quoc te ma hoa 26 chu cai tieng Anh tu A đen Z, mot so chu cai khong phai tieng Anh, chu so A Rap va mot tap hop nho cac dau cau va tin hieu thu tuc. Khong co su phan biet giua chu in hoa va chu thuong. Moi bieu tuong ma Morse đuoc hinh thanh boi mot chuoi cac dau cham va dau gach ngang. Thoi luong cham la đon vi đo thoi gian co ban trong truyen ma Morse. Thoi luong cua dau gach ngang gap ba lan thoi luong cua dau cham. Moi dau cham hoac dau gach ngang trong mot ky tu đuoc theo sau boi khoang thoi gian vang mat tin hieu, đuoc goi la khoang trang, bang voi thoi luong dau cham. Cac chu cai cua mot tu đuoc phan tach bang khoang trang co thoi luong bang ba dau cham va cac tu đuoc phan tach bang khoang trang bang bay dau cham. Đe tang hieu qua ma hoa, ma Morse đuoc thiet ke sao cho đo dai cua moi ky hieu xap xi voi tan suat xuat hien cua ky tu ma no the hien trong van ban cua ngon ngu tieng Anh. Do đo, chu cai pho bien nhat trong tieng Anh, chu "E", co ma ngan nhat: mot dau cham đon. Do cac phan tu ma Morse đuoc chi đinh theo ty le thay vi thoi luong cu the, ma thuong đuoc truyen voi toc đo cao nhat ma nguoi nhan co kha nang giai ma. Toc đo truyen ma Morse (toc đo) đuoc chi đinh theo nhom moi phut, thuong đuoc goi la tu moi phut.
Ma Morse thuong đuoc truyen bang cach bat tat khoa cua mot phuong tien mang thong tin nhu dong đien, song vo tuyen, anh sang nhin thay hoac song am thanh. Dong hoac song co mat trong khoang thoi gian cua dau cham hoac dau gach ngang va vang mat trong khoang thoi gian giua dau cham va dau gach ngang.

Ma Morse co the đuoc ghi nho va ma Morse bao hieu o dang co the cam nhan đuoc bang cac giac quan cua con nguoi, nhu song am thanh hoac anh sang kha kien, co the đuoc đoc truc tiep voi nhung nguoi đuoc đao tao ky nang nay.
Boi vi nhieu ngon ngu tu nhien khong phai tieng Anh su dung ngoai 26 chu cai La Ma, bang chu cai Morse đa đuoc phat trien cho cac ngon ngu đo.
Trong truong hop khan cap, ma Morse co the đuoc tao bang cac phuong phap ngau hung nhu bat va tat đen, cham vao vat the hoac bam coi hoac coi, lam cho no tro thanh mot trong nhung phuong thuc vien thong đon gian va linh hoat nhat. Tin hieu bao nguy pho bien nhat la SOS - ba dau cham, ba dau gach ngang va ba dau cham - đuoc quoc te cong nhan boi hiep uoc.


Phat trien va lich su Đau the ky XIX, cac nha thi nghiem chau Au đa tien bo voi cac he thong tin hieu đien, su dung nhieu ky thuat bao gom tinh đien va đien tu cac pin Volta tao ra cac thay đoi đien hoa va đien tu. Nhieu thiet ke thu nghiem kheo leo nay la tien than cua cac ung dung đien bao thuc te.
Sau khi phat hien ra đien tu cua Hans Christian Ørsted nam 1820 va phat minh ra nam cham đien cua William Sturgeon vao nam 1824, đa co nhung phat trien ve đien bao đien tu o chau Au va chau My. Cac xung dong đien đuoc gui doc theo day dan đe đieu khien mot nam cham đien trong thiet bi nhan. Nhieu he thong đien bao som nhat đa su dung he thong kim đon cho ra mot nhac cu rat đon gian va manh me. Tuy nhien, no rat cham, vi toan tu nhan phai xen ke giua viec nhin vao kim va viet tin nhan. Trong ma Morse, đo lech cua kim o ben trai tuong ung voi mot dau cham va đo lech ve ben phai cua dau gach ngang. Bang cach lam cho hai lan nhap chuot am thanh khac nhau voi mot nga voi va mot cua kim loai, thiet bi kim đon đa tro thanh mot cong cu am thanh, dan lan luot vao tam đup Sounder System.

Nghe si nguoi My Samuel FB Morse, nha vat ly nguoi My Joseph Henry va Alfred Vail đa phat trien mot he thong đien bao đien tu. No can mot phuong phap đe truyen ngon ngu tu nhien chi bang cac xung đien va khoang lang giua chung. Khoang nam 1837, Morse, do đo, đa phat trien tien than som cho ma Morse quoc te hien đai. William Cooke va Charles Wheatstone o Anh đa phat trien mot may đien bao su dung nam cham đien trong cac may thu cua no. Ho đa nhan đuoc bang sang che tieng Anh vao thang 6 nam 1837 va trinh dien no tren Đuong sat Luan Đon va Birmingham, bien no thanh đien bao thuong mai đau tien. Carl Friedrich Gauss va Wilhelm Eduard Weber (1833) cung nhu Carl August von Steinheil (1837) đa su dung cac ma voi đo dai tu khac nhau cho đien bao cua ho. Nam 1841, Cooke va Wheatstone đa che tao mot may đien bao in cac chu cai tu mot banh xe chu bi bua đap.
He thong Morse cho đien bao, lan đau tien đuoc su dung vao khoang nam 1844, đuoc thiet ke đe tao ra cac vet lom tren bang giay khi nhan đuoc dong đien. May thu đien tin ban đau cua Morse đa su dung đong ho co đe di chuyen mot cuon bang giay. Khi nhan đuoc mot dong đien, mot nam cham đien co mot phan ung đay but len bang giay đang di chuyen, tao ra mot vet lom tren bang giay. Khi dong đien bi gian đoan, mot lo xo rut lai but va phan bang di chuyen đo van khong đuoc đanh dau. Ma Morse đuoc phat trien đe cac nha khai thac co the dich cac vet lom đuoc đanh dau tren bang giay thanh tin nhan van ban. Trong ma đau tien cua minh, Morse đa len ke hoach chi truyen cac chu so va su dung mot cuon sach ma đe tra cuu tung tu theo so đa đuoc gui. Tuy nhien, ma đa som đuoc Alfred Vail mo rong vao nam 1840 đe bao gom cac chu cai va ky tu đac biet đe no co the đuoc su dung pho bien hon. Vail uoc tinh tan suat su dung cac chu cai trong tieng Anh bang cach đem so ky tu ma anh ta tim thay trong cac bai bao cua mot to bao đia phuong o Morristown, New Jersey. Cac dau ngan hon đuoc goi la "dau cham" va dau dai hon la "dau gach ngang" va cac chu cai đuoc su dung pho bien nhat đuoc gan bang cac chuoi to hop ngan hon cua dau cham va dau gach ngang. Ma nay, lan đau tien đuoc su dung vao nam 1844, đuoc goi la ma đien thoai co đinh Morse hoac ma Morse cua My.
Trong cac may đien bao Morse ban đau, phan ung cua may thu phat ra tieng on khi no di chuyen vao va ra khoi vi tri đe đanh dau bang giay. Cac nha khai thac đien bao som biet rang ho co the dich cac tieng click truc tiep thanh cac dau cham va dau gach ngang, va viet chung xuong bang tay, do đo lam cho bang giay tro nen khong can thiet. Khi ma Morse đuoc đieu chinh phu hop voi lien lac vo tuyen, cac dau cham va dau gach ngang đuoc gui duoi dang xung am ngan va dai. Sau đo nguoi ta đa phat hien ra rang moi nguoi tro nen thanh thao hon khi nhan đuoc ma Morse khi no đuoc day nhu mot ngon ngu đuoc nghe, thay vi đoc mot trang giay.
Đe phan anh am thanh cua may thu ma Morse, cac nha khai thac bat đau phat am mot dau cham la "dit" va dau gach ngang la "dah". Cac dau cham khong phai la yeu to cuoi cung cua mot chu cai đuoc goi la "di". Vi du, chu "c" sau đo đuoc phat am la "dah-di-dah-dit". Ma Morse đoi khi đuoc goi la "iddy-umpty" va mot dau gach ngang la "gumpty", dan đen tu " umpteen ".
Ma Morse, nhu đuoc su dung tren pham vi quoc te ngay nay, đuoc lay tu mot đe xuat rat tinh te cua Friedrich Clemens Gerke vao nam 1848, đuoc goi la "bang chu cai Hamburg". Gerke đa thay đoi nhieu loai ky tu ma hoa, trong qua trinh xu ly cac dau gach ngang co đo dai khac nhau va cac khong gian lien yeu to khac nhau cua American Morse, chi đe lai hai yeu to ma hoa, dau cham va dau gach ngang. Ma cho nguyen am  umlauted cua tieng Đuc va "ch" đa đuoc đua ra. Ma cua Gerke đa đuoc thong qua boi Đuc-Osterreichischer Telegraphenverein (Hiep hoi đien bao Đuc-Ao) vao nam 1851. Đieu nay cuoi cung đa dan đen ma Morse quoc te vao nam 1865. Ma Morse quoc te đa thong qua hau het cac loai tien ma hoa cua Gerke. Cac mat ma cho "O" va "P" đuoc lay tu ma cua Steinheil. Mot loai tien ma hoa moi đa đuoc them cho "J" vi Gerke khong phan biet giua "I" va "J". Cac thay đoi cung đuoc thuc hien thanh "Q", "X", "Y", "Z". Đieu nay chi con lai bon điem ma giong het voi ma Morse ban đau, đo la "E", "H", "K" va "N", va hai cai sau đa co dau gach ngang keo dai. Ma ban đau đuoc so sanh ngay 1838, khong phai ma đuoc hien thi trong bang đuoc phat trien vao nhung nam 1840.
Vao nhung nam 1890, ma Morse bat đau đuoc su dung rong rai đe lien lac vo tuyen truoc ca khi co the truyen giong noi. Vao cuoi the ky 19 va đau the ky 20, hau het cac giao tiep quoc te toc đo cao đa su dung ma Morse tren cac đuong day đien bao, cap duoi bien va cac mach vo tuyen. Trong nganh hang khong, ma Morse trong cac he thong vo tuyen bat đau đuoc su dung mot cach thuong xuyen vao nhung nam 1920. Mac du cac may phat truoc đay cong kenh va he thong truyen tia lua rat kho su dung, nhung đa co mot so no luc truoc đo. Nam 1910, Hai quan Hoa Ky đa thu nghiem gui Morse tu mot chiec may bay. Cung nam đo, mot đai phat thanh tren khinh khi cau My đa la cong cu phoi hop giai cuu phi hanh đoan cua no. Khi cau Zeppelin đuoc trang bi radio đa đuoc su dung đe nem bom va trinh sat hai quan trong The chien I, va cac cong cu tim huong vo tuyen mat đat đuoc su dung đe đieu huong tren khinh khi cau. Khi cau đong minh va may bay quan su cung đa su dung mot so may vo tuyen đien. Tuy nhien, co rat it đai phat thanh hang khong đuoc su dung chung trong The chien I, va trong nhung nam 1920, khong co he thong vo tuyen nao đuoc su dung boi cac chuyen bay quan trong nhu cua Charles Lindbergh tu New York đen Paris nam 1927. Khi anh ay va Linh hon cua St. Louis len khoi mat đat, Lindbergh thuc su đon đoc va bat đong. Mat khac, khi chuyen bay may bay đau tien đuoc thuc hien tu California đen Uc vao nam 1928 tren South Cross, mot trong bon phi hanh đoan cua no la nguoi đieu khien vo tuyen cua no đa lien lac voi cac tram mat đat qua đien bao vo tuyen.
Bat đau tu nhung nam 1930, ca phi cong dan su va quan su đeu đuoc yeu cau co the su dung ma Morse, ca hai đe su dung voi cac he thong lien lac som va đe xac đinh cac đen hieu đieu huong truyen cac so nhan dang hai hoac ba chu cai lien tuc trong ma Morse. Bieu đo hang khong cho thay đinh danh cua tung vien tro đieu huong ben canh vi tri cua no tren ban đo.
Đien bao vo tuyen su dung ma Morse la rat quan trong trong The chien II, đac biet la trong viec mang thong điep giua cac tau chien va cac can cu hai quan cua nhung ke hieu chien. Giao tiep giua tau voi tau tam xa la bang đien bao vo tuyen, su dung tin nhan đuoc ma hoa boi vi he thong vo tuyen thoai tren tau sau đo kha han che ca ve pham vi va an ninh cua chung. Đien bao vo tuyen cung đuoc su dung rong rai boi cac may bay chien đau, đac biet la cac may bay tuan tra tam xa đuoc cac hai quan đo phai đi đe trinh sat cho tau chien, tau cho hang va tau quan su cua đoi phuong.
Ngoai ra, cac đoi quan di chuyen nhanh trong linh vuc nay khong the chien đau hieu qua neu khong co đien bao vo tuyen vi chung di chuyen nhanh hon đien bao va đuong day đien thoai co the đuoc dung len. Đieu nay đuoc thay đac biet la trong cac cuoc tan cong blitzkrieg cua Wehrmacht cua Đuc Quoc xa o Ba Lan, Bi, Phap (nam 1940), Lien Xo va o Bac Phi; boi Quan đoi Anh o Bac Phi, Y va Ha Lan; va boi Quan đoi Hoa Ky tai Phap va Bi (nam 1944), va o mien nam nuoc Đuc nam 1945.

Ma Morse đa đuoc su dung nhu mot tieu chuan quoc te cho su co hang hai cho đen nam 1999 khi no đuoc thay the boi He thong An toan va Nguy hiem Hang hai Toan cau. Khi Hai quan Phap ngung su dung ma Morse vao ngay 31 thang 1 nam 1997, thong điep cuoi cung đuoc truyen đi la "Goi tat ca. Đay la tieng khoc cuoi cung cua chung toi truoc su im lang vinh cuu."  Tai Hoa Ky chinh thuc thuong mai truyen ma Morse la vao ngay 12 Thang 7 nam 1999, ky tat voi 1844 thong bao ban đau cua Samuel Morse, "What hath God wrought", va PROSIGN "SK" ("ket thuc lien lac").


Dung trong tieng Viet Đe dung cho tieng Viet, cac chu cai đac biet va dau đuoc ma hoa theo quy tac:

A = AA
A = AW
O = OO
E = EE
Đ = DD
UO= UOW
U = UW
O = OW

Sac = S
Huyen = F
Hoi = R
Nga = X
Nang = J


Tham khao Lien ket ngoai