Tien Chan (chu Han: 先軫/先轸; ?-627 TCN) la tuong nuoc Tan thoi Xuan Thu trong lich su Trung Quoc. Ong co cong giup Tan Van cong xay dung nghiep ba chu chu hau.


Than the Tien Chan von mang ho Co, cung mot dong ho voi cac vua nuoc Tan. To tien ong la con thu cua Tay ba Co Xuong (tuc Chu Van vuong), đuoc phong o đat Nguyen.


Thoi Tan Van cong Tien Chan bat đau xuat hien trong su sach tu thoi Tan Van cong. Cuoi nam 633 TCN, Tan Van cong lap 3 đao quan, thi Tien Chan va Loan Ba chi huy đao ha quan.
So Thanh vuong mang quan bao vay nuoc Tong. Tong Thanh cong sai Cong Ton Co mang hau le sang cau vien nuoc Tan. Đau nam 632 TCN khi Tan Van cong chua ra quan thi Khuoc Hoc qua đoi, Tan Van cong ben cho Tien Chan lam trung quan nguyen soai. Tan Van cong hoi ong:

Nuoc Tong lai đen cau cuu, neu bo khong cuu thi hai ben tuyet giao; ma đoi So giai vay thi nuoc So khong chiu. Neu đanh nhau voi So thi Tan va Te khong ung ho. Vay phai lam the nao?
Ong hien ke cuu nuoc Tong đanh So voi Tan Van cong:

Hay đanh nuoc Tao va nuoc Ve. Tao, Ve la đong minh cua So, the nao So cung phai mang quan lai cuu, co the giai vay cho Tong. Le cua nuoc Tong ma ta lay thi mat đi nhan nghia vi nhan cua moi cuu nguoi, nen sai su Tong mang bot le sang cho Te va Tan nho noi ho voi nuoc So. Neu Te va Tan noi ma So khong nghe thi Te va Tan se sinh hiem khich voi So.
Tan Van cong theo ke Tien Chan, ben dan ca ba đao quan đi đanh nuoc Tao la chu hau theo So, đong thoi bao thu viec đoi xu khong tot cua Tao Cung cong tren đuong luu lac truoc đay. Tan Van cong đinh muon đuong nuoc Ve nhung Ve Thanh cong khong cho, vi vay chuyen sang đanh nuoc Ve truoc, đanh chiem thanh Ngu Loc.
Ve Thanh cong cau So Thanh vuong cuu nhung nguoi trong nuoc khong ung ho, bi đuoi phai chay ra đat Tuong Nguu. Cong tu Mai nuoc Ve chiem giu nuoc Ve xin hoa voi nuoc Tan. Tan Van cong cho Ve giang hoa roi mang quan đanh Tao. Quan Tan vay ham nuoc Tao trong 3 thang, cuoi cung chiem đuoc thanh, bat song Tao Cung cong.
Quan So van chua giai vay nuoc Tong. Tan Van cong tung co on voi ca vua Tong va vua So tren đuong luu lac nen phan van kho xu chua biet ung ho ben nao. Tien Chan hien ke:

Ta hay bat nuoc Tao va nuoc Ve cat đat cho nuoc Tong khien vua So phai giai vay Tong sang cuu Tao va Ve.
Tan Van cong theo ke, qua nhien hai nuoc So Thanh vuong rut quan khoi nuoc Tong, muon rut ve nuoc va giang hoa voi Tan. Nhung tuong So la Thanh Đac Than khong đong tinh, nhat đinh đoi giao tranh voi quan Tan. So Thanh vuong gian Đac Than, chi cap cho it quan, con minh tro ve nuoc.
Thanh Đac Than sai su la Uyen Xuan đen gap Tan Van cong, đe nghi phuc ngoi cho vua Tao va vua Ve thi quan So se thoi đanh Tong. Tuong Tan la Tu Pham cho rang quan So vo le va nen đanh. Tien Chan lai hien ke:

Ta hay ngam giao hen voi vua Ve va vua Tao se phuc ngoi cho hai nguoi neu ho tuyet giao voi nuoc So va theo ta. Mat khac lai bat giam su gia nuoc So đe quan So tuc gian đanh ta truoc.
Tan Van cong lai lam theo, vua Ve va Tao bang long than phuc nuoc Tan, tuyet giao voi nuoc So. Cung luc đo Tan Muc cong va Te Hieu cong nhan le cua nuoc Tong cung sai su sang noi voi Thanh Đac Than ho nuoc Tong. Thanh Đac Than thay su gia bi bat, con hai nuoc đong minh Ve va Tao lai cat đut quan he nen rat tuc gian, khong theo loi thinh cau cua su Tan va su Te, roi thuc quan tien len giao chien.
Thang 4 nam 632 TCN, hai ben đanh nhau to o Thanh Boc. Quan Tan co quan Te, Tran, Tong tro chien, đai thang quan So. Thanh Đac Than mang tan quan thao chay.
Sau tran Thanh Boc, Tan Van cong xac lap đia vi ba chu chu hau.


Thoi Tan Tuong cong Nam 628 TCN, Tan Van cong mat, the tu Co Hoan len noi ngoi, tuc la Tan Tuong cong. Nhan luc Tan Van cong moi mat, nam 627 TCN Tan Muc cong sai Manh Minh, Bach At Binh va Tay Khat Thuat đi đanh Tan.
Tien Chan noi voi Tan Tuong cong rang quan Tan nhan luc nuoc Tan co tang ma đen đanh la phi đao đuc, nen đanh thang tay khong can ke đen on voi Tan Van cong truoc đay nua. Tan Tuong cong nghe loi, cu Tien Chan mang quan ra mai phuc o đat Hao Son hiem yeu. Quan Tan lot vao tran đia, bi quan Tan đanh thua to. Ca ba tuong Tan đeu bi bat. Vo thu cua Tan Van cong la Hoai Doanh xin Tan Tuong cong tha cac tuong Tan ve. Tuong cong đong y.
Tien Chan nghe tin cac tuong Tan đuoc tha, rat tuc gian vi cong lao tuong si đanh tran lap cong bi bo, ben chay vao trach Tuong cong. Trong luc tuc gian, Tien Chan gat gong va nho nuoc bot vao mat vua. Tan Tuong cong khong trach Tien Chan, sai Duong Xu Phu đuoi theo bat giu cac tuong Tan lai. Quan Tan đuoi theo đen song Hoang Ha thi cac tuong Tan đa co thuyen đon đi thoat.
Cung nam, nuoc Đich phia bac mang quan xam lan nuoc Tan, tien vao đat Co. Tien Chan lai mang quan ra cu đich, đanh tan quan Đich. Thang tran xong, Tien Chan tu phat minh toi vo le voi Tan Tuong cong, ben coi giap va mu tru xong vao đam đong quan nuoc Đich ma chet. Quan nuoc Đich tra lai xac ong cho nuoc Tan, mat ong van tuoi nhu luc con song.
Khong ro Tien Chan bao nhieu tuoi. Con ong la Tien Thu Cu cung đuoc Tan Tuong cong trong dung, đanh thang quan Tan xam lan trong nam sau.


Đanh gia Tien Chan đuoc nhin nhan la mot nhan vat kiet xuat cua nuoc Tan, co pham chat cao thuong va tri dung song toan.


Trong Đong Chu liet quoc Tien Chan xuat hien trong tieu thuyet Đong Chu liet quoc cua Phung Mong Long tu hoi 40 đen hoi 55. Cac chien cong noi bat cua Tien Chan trong tran Thanh Boc va Hao Son đuoc ke kha gan voi su sach.
Hinh anh cuoi cung cua Tien Chan, coi giap xong vao tran chien voi nuoc Đich đuoc mo ta rat bi trang. Sau khi giet đuoc vua nuoc Đich la Bach Bo Ho, ong viet thu ta loi Tan Tuong cong roi mot minh xong vao chet duoi mua ten cua quan Đich, khi chet van ngoi sung sung tren minh ngua. Nguoi nuoc Đich rat khiep đam va kham phuc ong, mang tra xac ve nuoc. Tan Tuong cong đoc thu tuyet menh cua ong, rat thuong xot, đa hau tang va trong dung Tien Tha Cu.


Xem them Tan Van cong
Tan Tuong cong
Tran Thanh Boc
Tien Tha Cu


Tham khao Chu Thieu Hau (2003), Tong tap luoc truyen cac Te tuong trong lich su Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Su ky Tu Ma Thien, thien:
Tan the gia
Khong Tu (2002), Xuan Thu tam truyen, tap 2, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh
Chu Muc, Tran Tham chu bien (2003), 365 truyen co su chon loc Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien


Chu thich