Lao, quoc hieu la Cong hoa Dan chu Nhan dan Lao (tieng Lao: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, đa Latinh hoa: Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao, saːtʰaːlanalat pasaːtʰipataj pasaːson laːw), la mot quoc gia noi luc co chu quyen tai ban đao Đong Duong, Đong Nam A, giap voi Myanmar va Trung Quoc o phia tay bac, Viet Nam o phia đong, Campuchia o phia đong nam va Thai Lan o phia tay va tay nam. Lao co nguon goc lich su va van hoa tu Vuong quoc Lan Xang.
Tu the ky 13 đen the ky 18, vuong quoc Lan Xang ton tai o khu vuc ngay nay la Lao va la mot trung tam thuong mai tren đat lien. Nam 1707, Lan Xang phan manh thanh ba vuong quoc: Luang Prabang, Vieng Chan va Champasak. Nam 1893, ba vuong quoc nay hop nhat thanh mot xu bao ho cua Phap trong Lien bang Đong Duong. Lao thuoc Nhat trong Chien tranh the gioi thu hai truoc khi Phap quay tro lai vao nam 1945. Nam 1949, Lao tro thanh mot quoc gia tu tri cua Phap. Nam 1953, Vuong quoc Lao tro thanh mot quoc gia đoc lap duoi Quoc vuong Sisavang Vong. Tu nam 1959 đen nam 1975, Noi chien Lao dien ra giua luc luong Pathet Lao do Viet Nam Dan chu Cong hoa cung Lien Xo hau thuan va Vuong quoc Lao do Hoa Ky hau thuan. Nam 1975, Pathet Lao gianh chien thang, thanh lap nha nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Lao. Sau khi Lien Xo tan ra vao nam 1991, Lao tien hanh cai cach kinh te thi truong va hoi nhap quoc te.
Chien luoc phat trien cua Lao dua tren san xuat thuy đien, ban đien nang sang cac quoc gia lang gieng, va tro thanh quoc gia lien ket giao thuong luc đia. Theo 1 đanh gia thi Lao la 1 trong cac nen kinh te co toc đo tang truong nhanh nhat khu vuc Đong Nam A va Thai Binh Duong. Lao la mot thanh vien cua Hiep đinh thuong mai chau A - Thai Binh Duong (APTA), Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A, Hoi nghi cap cao Đong A, Cong đong Phap ngu va To chuc Thuong mai The gioi.


Lich su = So khai =
Phat hien so nguoi co đai trong hang Tam Pa Ling thuoc Day Truong Son tai mien bac Lao; hop so co nien đai it nhat la 46.000 nam, la hoa thach nguoi hien đai co nien đai xa nhat đuoc phat hien tai Đong Nam A. Cac đo tao tac bang đa, trong đo co đo theo kieu van hoa Hoa Binh, đuoc phat hien trong cac di chi co nien đai tu the Canh Tan muon tai mien bac Lao. Bang chung khao co hoc cho thay xa hoi nong nghiep phat trien trong thien nien ky 4 TCN. Cac đo vat bang đong xuat hien khoang nam 1500 TCN, va cac cong cu đo sat đuoc biet đen tu nam 700 TCN. Thoi ky lich su nguyen thuy co đac điem la tiep xuc voi cac nen van minh Trung Hoa va An Đo. Theo bang chung ngon ngu hoc va lich su khac, cac bo lac noi tieng Thai di cu ve phia tay nam đen cac lanh tho Lao va Thai Lan ngay nay tu Quang Tay khoang giua cac the ky 8 va 9.


= Lan Xang =
Lao co nguon goc lich su tu Vuong quoc Lan Xang (Trieu Voi) đuoc Pha Ngum thanh lap vao the ky XIV,. Pha Ngum la hau due cua 1 dong doi quan chu Lao, co to tien la Mong Bi La Cac. Pha Ngum lap Phat giao Thuong toa bo lam quoc giao. Trong vong 20 nam hinh thanh, vuong quoc banh truong ve phia đong đen Cham Pa va doc Day Truong Son. Cac trieu than khong chiu đuoc tinh tan nhan cua Pha Ngum nen ho đay Pha Ngum đen khu vuc ma sau thuoc tinh Nan cua Thai Lan vao nam 1373.
Chao Anouvong bi nguoi Xiem phong lam vua chu hau cua Vieng Chan. Anouvong khuyen khich phuc hung my thuat va van hoc Lao, cai thien quan he voi Luang Phrabang. Chao Anouvong tien hanh khoi nghia chong Xiem La vao nam 1826, ket qua la that bai va Vieng Chan bi cuop pha.
1 chien dich quan su cua Xiem La tai Lao vao nam 1876 bi 1 nha quan sat Anh mo ta la đa "chuyen đoi thanh mot cuoc tap kich san no le quy mo lon".


= Phap thuoc =

Đen cuoi the ky 19, Luang Prabang bi Quan Co Đen tu Trung Quoc sang cuop pha.
Lao chua tung quan trong đoi voi Phap, đay la 1 vung đem giua Thai Lan chiu anh huong cua Anh voi Trung Ky va Bac Ky. Trong thoi gian cai tri, nguoi Phap đua vao he thong suu dich, buoc moi nam gioi tai Lao đong gop 10 ngay lao đong chan tay moi nam cho chinh phu thuc dan. Lao san xuat thiec, cao su va ca phe, khong chiem hon 1% xuat khau cua Đong Duong thuoc Phap. Đen nam 1940, co khoang 600 cong dan Phap song tai Lao.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, cac luc luong Phap Vichy, Thai Lan, Đe quoc Nhat Ban, Phap Tu do, Trung Quoc lan luot chiem đong Lao. Ngay 9 thang 3 nam 1945, 1 nhom dan toc chu nghia tuyen bo Lao đoc lap, thu đo la Luang Prabang song đen ngay 7 thang 4 nam 1945 binh si Nhat Ban chiem đong thanh pho.


= Đoc lap =

Cuoc oanh tac tren khong chong lai Pathet Lao va Quan đoi nhan dan Viet Nam đa bi thuc hien boi Hoa Ky đe ngan chan su sup đo cua Chinh phu Hoang gia Lao va tu choi viec su dung Đuong mon Ho Chi Minh đe tan cong luc luong Hoa Ky tai Viet Nam Cong hoa. Tu nam 1964 đen nam 1973, Hoa Ky nem 2 trieu tan bom tai Lao, gan bang luong bom ho nem tai chau Au va chau A trong Chien tranh the gioi thu 2, khien Lao tro thanh quoc gia bi nem bom nang ne nhat trong lich su neu so voi dan so; The New York Times luu y rang "moi nguoi Lao nhan gan mot tan bom." Khoang 80 trieu qua bom khong phat no va rai rac khap đat nuoc, lam thiet mang hang chuc nguoi Lao moi nam.
Nam 1975, Pathet Lao cung Quan đoi nhan dan Viet Nam lat đo chinh phu Vuong quoc Lao, buoc Quoc vuong Savang Vatthana thoai vi vao ngay 2 thang 12 nam 1975. Tu 20.000 đen 70.000 nguoi Lao chet trong noi chien.
Cuoc xung đot giua phien quan H'mong va Quan đoi nhan dan Viet Nam cung nhu Pathet Lao do Viet Nam hau thuan tiep tuc tai cac khu vuc cua Lao, bao gom ca Vung quan su Saysaboune, Khu quan su Xaisamboune gan tinh Vieng Chan va tinh Xieng Khouang. Tu nam 1975 đen nam 1996, Hoa Ky tai đinh cu khoang 250.000 nguoi ti nan Lao tu Thai Lan, trong đo co 130.000 nguoi H'Mong.


Đia ly Lao la quoc gia noi luc duy nhat tai Đong Nam A, hau het lanh tho nam giua vi đo 14° va 23° Bac, va kinh đo 100° va 108° Đong. Lao co canh quan rung ram, hau het la cac day nui, đinh nui cao nhat la Phou Bia cao 2.818 m, cung 1 so đong bang va cao nguyen. Song Me Kong tao thanh 1 đoan bien gioi phia tay voi Thai Lan, con day Truong Son tao thanh hau het bien gioi phia đong voi Viet Nam, day nui Luangprabang tao thanh bien gioi tay bac voi cac vung cao Thai Lan. Co 2 cao nguyen la Xiangkhoang tai phia bac va Bolaven tai phia nam.


= Khi hau =

Lao co khi hau nhiet đoi, chiu anh huong cua gio mua. Lao co the đuoc phan thanh ba khu vuc đia ly: bac, trung va nam.
Nam 1993, chinh phu Lao danh ra 21% dien tich đat cho bao ton moi truong song tu nhien.


Chinh tri Lao la mot nha nuoc cong san theo mo hinh nha nuoc dan chu nhan dan. Đang Nhan dan Cach mang Lao la đang cam quyen va đang hop phap duy nhat tai Lao. Tinh đen  ngay 22 thang 3 nam 2021, Thongloun Sisoulith la chu tich nuoc Lao kiem Tong Bi thu Đang Nhan dan Cach mang Lao.
Hien phap đau tien cua Lao đuoc ban hanh vao ngay 11 thang 5 nam 1947, thanh lap Vuong quoc Lao thuoc Lien hiep Phap. Hien phap đuoc sua đoi vao ngay 11 thang 5 nam 1957, loai bo cac đieu khoan Lien hiep Phap, nhung duy tri cac moi quan he giao duc, y te, ky thuat voi Phap. Hien phap nam 1957 bi bai bo vao thang 12 nam 1975, khi Cong hoa Dan chu Nhan dan Lao. Hien phap hien hanh đuoc ban hanh vao nam 1991, hien đinh "vai tro lanh đao" cua Đang Nhan dan Cach mang Lao.
Nam 2016, Lao đuoc tap chi The Economist phan loai la mot "che đo chuyen che", voi chi so dan chu thap nhat trong so chin quoc gia thanh vien ASEAN. Theo Chi so Dan chu V-Dem, Lao la mot nha nuoc chuyen che vao nam 2024.


= Đoi ngoai =
Sau Chien tranh Lanh, Lao bat đau tang cuong moi quan he ngoai giao voi cong đong quoc te, đac biet la Nga, Trung Quoc, Thai Lan, Uc, Đuc, Y, Nhat Ban va Thuy Si. Hoa Ky binh thuong hoa quan he thuong mai voi Lao vao thang 11 nam 2004. Lao gia nhap Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A vao thang 7 nam 1997 va To chuc Thuong mai The gioi vao nam 2016. Nam 2005, Lao tham du Hoi nghi cap cao Đong A đau tien.


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Lao đuoc chia thanh 17 tinh va thu đo Vieng Chan. Cac tinh chia thanh huyen (muang) roi đen ban (ban). 1 ban "đo thi" ve co ban la 1 thi tran.


Kinh te Nam 2009, Hoa Ky tuyen bo Lao khong con la nuoc Marx–Lenin va bo lenh cam cac cong ty Lao nhan tai chinh tu Ngan hang Xuat nhap khau Hoa Ky. Nam 2011, So Giao dich Chung khoan Lao đi vao hoat đong. Nam 2016, Trung Quoc la nha đau tu nuoc ngoai lon nhat tai Lao, tinh luy ke ho đa đau tu 5,395 ty USD trong giai đoan 1989–2014, xep thu nhi va thu ba trong giai đoan nay la Thai Lan (4,489 ty USD) va Viet Nam (3,108 ty USD)..
Nong nghiep tu cap chiem mot nua GDP va tao 80% so viec lam. 4,01% dien tich lanh tho la đat canh tac va 0,34% dien tich lanh tho bi su dung lam đat trong trot, đay la ty le thap nhat trong Tieu vung Song Mekong Mo rong. Lua chi phoi nong nghiep Lao do khoang 80% dien tich đat canh tac danh cho trong lua. Khoang 77% nong ho Lao tu cung cap gao. San luong lua tang 5% moi nam tu nam 1990 đen nam 2005 nho cai tien ve giong va cai cach kinh te, Lao lan đau đat đuoc can bang rong ve xuat nhap khau gao vao nam 1999. Tu nam 1995, chinh phu Lao lam viec cung Vien Nghien cuu Lua Quoc te tai Philippines nham thu thap cac mau hat cua hang nghin giong lua tai Lao.

Kinh te Lao nhan vien tro phat trien tu IMF, ADB, cac nguon quoc te khac, va đau tu truc tiep nuoc ngoai ve phat trien xa hoi, cong nghiep thuy đien va khai mo.
Lao nhap khau dau khi. Chinh phu hy vong thu hut đau tu nuoc ngoai đe phat trien cac mo than, vang, bo xit, thiec, đong va kim loai khac. Nguon tai nguyen nuoc va đia hinh nui non cho phep Lao san xuat va xuat khau thuy đien. Lao xuat khau đien sang Thai Lan va Viet Nam.
Nganh du lich Lao đat gan 4,7 trieu du khach quoc te trong nam 2015, đong nhat la khach Thai Lan (2,32 trieu), Viet Nam (1,19 trieu) va Trung Quoc (0,51 trieu) Du lich đong gop 679,1 trieu USD cho GDP vao nam 2010, du tinh tang len 1,5857 ty USD vao nam 2020. Nam 2010, 1/10,9 so cong viec la trong linh vuc du lich. Thu nhap xuat khau tu du khach quoc te va hang hoa du lich du kien tang len 484,2 trieu USD vao nam 2020, chiem 12,5% xuat khau.
Tai Lao, nguoi Hoa la the luc chi phoi nen kinh te. Lao co khoang 13 đac khu kinh te cua Trung Quoc, trong đo co Đac khu Kinh te Tam giac vang (GTSEZ) rong 10.000 hecta. Paul Chamber, giam đoc nghien cuu cua Vien nghien cuu cac van đe Đong Nam A tai Thai Lan, cho biet: "Phia bac nuoc Lao gio đay đa gan nhu bi bien thanh mot đat nuoc Trung Quoc moi". Nam 2014, nhieu nguoi dan Lao song tai GTSEZ bieu tinh chong lai viec chinh quyen giai toa va thu hoi đat đe mo rong đac khu kinh te nay. Theo loi cua chuyen gia tu van Linh tai Bokeo: "Trung Quoc se tiep tuc xay dung moi quan he tai đay va co the bien Lao thanh mot Tay Tang ke tiep".


Nhan khau Nam 2024, dan so cua Lao uoc tinh la 7.953.556 nguoi. Lao la quoc gia đong dan thu 103 tren the gioi.


= Dan toc =
Hon nua dan so (60%) la nguoi Lao, chiem phan lon cu dan vung thap. Nguoi Lao thuoc nhom ngon ngu Thai, ho bat đau di cu tu Trung Quoc ve phia nam vao thien nien ky 1. 10% dan so la cac nhom vung thap khac, ho cung voi nguoi Lao hop thanh Lao Loum. Tai vung nui mien trung va mien nam, cac bo lac Mon-Khmer goi chung la Lao Theung, hay Lao vung giua, chiem uu the. Ho tung la cu dan ban đia tai mien bac Lao. 1 so nguoi Viet, Hoa va Thai van o lai, đac biet la tai cac đo thi, va co nhung nguoi doi đi khi Lao đoc lap vao thap nien 1940, co nhung nguoi trong so ho tai đinh cu tai Viet Nam, Hong Kong hay sang Phap. Lao Theung chiem khoang 30% dan so. Cac dan toc vung cao nhu H'Mong, Dao, Shan va 1 so dan toc Tang-Mien song trong cac khu vuc co lap tai Lao. Cac bo lac vung đoi nui co nguon goc hon hop ve dan toc/van hoa-ngon ngu tai mien bac Lao bao gom nguoi Lua va nguoi Kho Mu, ho la dan toc ban đia cua Lao. Cac dan toc nay goi chung la Lao Soung hay Lao vung cao. Nguoi Lao Soung chiem khoang 10% dan so.


= Ngon ngu =
Tieng Lao la ngon ngu chinh thuc cua Lao, la ngon ngu co thanh đieu thuoc nhom ngon ngu Thai. Hon mot nua dan so noi tieng Lao ban ngu, phan con lai noi cac dan toc thieu so, đac biet la o nong thon. Chu cai Lao tien trien trong khoang giua the ky 13 va 14, bat nguon tu chu viet Khmer co va tuong đong voi chu Thai Lan. Ngoai ra, con co cac ngon ngu thieu so nhu tieng Kho Mu va tieng H'Mong, đac biet la tai vung giua va vung cao.
Tieng Phap đuoc su dung trong hanh chinh va thuong mai va Lao la mot thanh vien cua Cong đong Phap ngu. Nam 2010, uoc tinh co khoang 173.800 nguoi noi tieng Phap tai Lao. Tieng Anh co xu huong thay the tieng Phap nhu la ngon ngu thu hai chinh cua Lao.


= Ton giao =
Nam 2005, 67% dan so Lao theo Phat giao Thuong toa bo, 1,5% theo Kito giao va 31,5% theo cac ton giao khac hoac khong xac đinh.


= Y te =
Tuoi tho du tinh khi sinh cua nam gioi Lao la 60,85 nam, con cua nu gioi la 64,76 nam tinh đen 2012. Tuoi tho trien vong khoe manh la 54 nam vao nam 2007. Nam 2008, 43% dan so khong đuoc tiep can nguon nuoc ve sinh, con so nay giam con 33% vao nam 2010.


= Giao duc =
Ty le biet chu cua nguoi thanh nien tai Lao vuot qua 66%. Ty le biet chu cua nam gioi cao hon cua nu gioi. Ty le biet chu đat 73% theo uoc tinh vao nam 2010. Nam 2004, ty le nhap hoc tieu hoc đat 84%.


Van hoa = Am thuc =
Gao nep la loai luong thuc đac trung va co anh huong van hoa va ton giao đoi voi nguoi Lao. Ton tai nhung truyen thong va nghi le lien quan đen san xuat lua trong cac moi truong khac nhau va trong nhung dan toc. Chang han, cac nong dan Kho Mu tai Luang Prabang trong loai lua Khao Kam gan leu đe tuong nho me cha đa mat, hoac tai goc ruong đe the hien me cha van song.


= Truyen thong =

Bao chi do chinh quyen phat hanh co nhat bao Anh ngu Vientiane Times va tuan bao Phap ngu Le Renovateur. Thong tan xa chinh thuc cua quoc gia la Khao San Pathet Lao. Lao co 9 nhat bao, 90 tap chi, 43 đai phat thanh, va 32 đai truyen hinh hoat đong. Tinh đen  nam 2011, Bao Nhan Dan cua Viet Nam va Tan Hoa xa cua Trung Quoc la cac to chuc truyen thong ngoai quoc đuoc phep mo van phong tai Lao.


= Đien anh =
1 trong cac phim thuong mai la Sabaidee Luang Prabang, san xuat vao nam 2008. Nha lam phim nguoi Uc Kim Mordount san xuat The Rocket tai Lao voi dan dien vien noi tieng Lao, phim xuat hien trong Lien hoan Phim quoc te Melbourne 2013 va thang 3 giai tai Lien hoan Phim quoc te Berlin. 1 vai cong ty san xuat đia phuong ke tuc san xuat cac phim Lao va gianh đuoc cong nhan quoc te. Trong so đo co At the Horizon do Anysay Keola lam đao dien va Chanthaly do Mattie Do lam đao dien.


= The thao =
Muay Lao la mon the thao quoc gia cua Lao.


Tham khao Lien ket ngoai Wikimedia Atlas cua Laos
Lao tren DMOZ
Muc “Laos” tren trang cua CIA World Factbook.
Ho so quoc gia tren BBC News
Lao Luu tru ngay 4 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine tren UCB Libraries GovPubs
Lao tren Encyclopædia Britannica