Hanh tinh ngoai He Mat Troi (tieng Anh: extrasolar planet) hay ngoai hanh tinh (exoplanet) la nhung hanh tinh nam o ngoai He Mat Troi.
Cac ngoai hanh tinh thuoc ve mot he hanh tinh nhung đi theo quy đao cua mot ngoi sao, ho đen, tan tich hay mot hanh tinh khac thay vi đi theo quy đao cua Mat Troi. Ngoai ra, đa co bao cao chua đuoc xac nhan ve nhung thien the co khoi luong co hanh tinh (planetary-mass object hay planemo) ma khong đi theo quy đao nao. Vi nhung thien the nay khong trung voi đinh nghia cua "hanh tinh" do Hiep hoi Thien van Quoc te chap nhan, va vi chung chua đuoc chung minh, bai nay se khong noi ve cac thien the đo. (Xem them: Hanh tinh lang thang).
Tu vai the ky truoc đay, hanh tinh ngoai He Mat Troi chi la đieu suy đoan. Nhieu nha thien van hoc đoan la mot so hanh tinh ton tai nhu vay, nhung khong ai biet co bao nhieu, va khong ai biet no giong nhung hanh tinh o trong He Mat Troi hay khong. Vao thap nien 1990, cac nha thien van hoc kham pha ra ngoai hanh tinh lan đau tien; tu nam 2002, hon 20 đuoc kham pha ra moi nam. Hien co uoc luong rang it nhat 10% ngoi sao giong Mat Troi co hanh tinh, va ty le đung co the cao hon nhieu. Su kham pha nhung ngoai hanh tinh nay dan đen van đe sinh vat ngoai Trai Đat co the song tren ngoai hanh tinh hay khong.


Danh phap Quy uoc ve viec đat ten cac ngoai hanh tinh la mot phan mo rong cua he thong đuoc su dung đe đat ten cho nhung he đa sao đa đuoc Hiep hoi Thien van Quoc te (IAU) thong qua. Đoi voi cac ngoai hanh tinh quay quanh mot ngoi sao, IAU đat ten chung bang cach lay ten rieng cua ngoi sao me ma no quay quanh, va gan them mot chu cai thuong.  Cac chu cai đuoc đua ra theo thu tu moi hanh tinh xung quanh ngoi sao me đuoc phat hien, do đo hanh tinh đau tien đuoc phat hien trong mot he đuoc ky hieu la "b" (con ngoi sao me đuoc coi la "a") va cac hanh tinh sau đo đuoc đat cac chu cai tiep theo. Neu mot so hanh tinh trong cung mot he đuoc phat hien cung mot thoi gian, hanh tinh nam gan ngoi sao nhat se gan them chu cai tiep theo, tiep theo la gan chu vao cac hanh tinh khac theo thu tu kich co quy đao. Mot tieu chuan tam thoi đuoc IAU chap nhan đe phu hop voi viec đat ten cho cac hanh tinh sao đoi. Mot so han che ve cach đat ten rieng cho hanh tinh đa đuoc IAU chap nhan.


Phuong phap tim kiem ngoai hanh tinh = Chup anh truc tiep =
Cac hanh tinh cuc ky mo nhat so voi cac ngoi sao me cua chung. Thi du, mot ngoi sao giong Mat Troi sang hon khoang mot ty lan so voi anh sang phan xa tu bat ky ngoai hanh tinh nao quay quanh no. Rat kho đe phat hien ra nguon sang mo nhat nhu vay, hon nua ngoi sao me con gay ra anh sang choi co xu huong lam mo no. Nguoi ta can phai chan anh sang tu ngoi sao me đe giam đo choi trong khi van co the phat hien đuoc anh sang tu hanh tinh. Phuong phap nay la mot thach thuc lon ve mat ky thuat đoi hoi su on đinh pho quang-nhiet cuc cao. Tat ca cac ngoai hanh tinh đuoc chup anh truc tiep đeu rat lon (nang hon Sao Moc) va nam cach xa ngoi sao me cua chung.


= Cac phuong phap gian tiep =
Qua canh thien the
Neu mot hanh tinh đi qua (hoac qua canh) phia truoc đia cua ngoi sao me ma no quay quanh thi đo sang quan sat đuoc cua ngoi sao se giam đi mot luong nho. Muc đo mo đi cua ngoi sao phu thuoc vao kich thuoc cua no va kich thuoc cua hanh tinh, cung voi nhieu yeu to khac. Vi phuong phap di chuyen đoi hoi quy đao cua hanh tinh giao voi tam nhin giua ngoi sao chu va Trai Đat, nen kha nang mot ngoai hanh tinh trong quy đao đuoc đinh huong ngau nhien se đuoc quan sat đa đi qua ngoi sao la hoi nho.

Van toc xuyen tam
Khi mot hanh tinh quay quanh mot ngoi sao thi ngoi sao đo cung chuyen đong theo quy đao nho cua rieng no xung quanh khoi tam he. Nhung bien đoi trong van toc xuyen tam cua ngoi sao — tuc la toc đo no chuyen đong đen gan hoac ra xa Trai Đat — co the đuoc phat hien tu nhung dich chuyen trong cac vach quang pho cua ngoi sao do hieu ung Doppler. Co the quan sat thay nhung bien đoi van toc xuyen tam cuc nho, khoang 1 m/s hoac tham chi it hon mot chut.

Su bien đoi đinh gio qua canh
Khi co nhieu hanh tinh hien dien, moi hanh tinh se lam nhieu loan quy đao cua nhung hanh tinh khac mot chut. Do đo, nhung bien đoi nho ve thoi gian đi qua cua mot hanh tinh co the chi ra su hien dien cua mot hanh tinh khac, ban than no co the hoac khong the qua canh. Thi du, cac bien the trong qua trinh đi qua cua hanh tinh Kepler-19b cho thay su ton tai cua hanh tinh thu hai trong he la Kepler-19c khong đuoc qua canh.

Su bien đoi thoi gian qua canh
Khi mot hanh tinh quay quanh nhieu ngoi sao hoac hanh tinh đo co cac ve tinh tu nhien, thoi gian đi qua cua no co the thay đoi đang ke trong moi lan đi qua. Mac du khong co hanh tinh hoac ve tinh tu nhien  moi nao đuoc phat hien bang phuong phap nay, nhung no đuoc su dung đe xac nhan thanh cong nhieu hanh tinh sao đoi.

Vi thau kinh hap dan
Hien tuong vi thau kinh xay ra khi truong hap dan cua mot ngoi sao hoat đong giong nhu mot thau kinh đang phong đai anh sang cua mot ngoi sao o xa. Cac hanh tinh quay quanh ngoi sao thau kinh co the gay ra su bat thuong co the phat hien đuoc ve đo phong đai vi no thay đoi theo thoi gian. Khong nhu hau het cac phuong phap khac co xu huong phat hien đoi voi cac hanh tinh co quy đao nho (hoac lon trong cac buc anh phan giai), phuong phap vi thau kinh nhay nhat đe phat hien cac hanh tinh nam cach cac ngoi sao giong Mat Troi khoang 1–10 AU.

Trac luong hoc thien the
Trac luong hoc thien the bao gom viec đo chinh xac vi tri cua mot ngoi sao tren bau troi va quan sat nhung bien đoi o vi tri đo theo thoi gian. Chuyen đong cua mot ngoi sao do anh huong hap dan cua mot hanh tinh co the quan sat đuoc. Tuy nhien, do chuyen đong qua nho nen phuong phap nay van chua hieu qua. No chi tao ra mot so phat hien gay tranh cai, mac du no đa đuoc su dung thanh cong đe nghien cuu cac đac tinh cua cac hanh tinh đuoc tim thay theo nhung cach khac.

Đinh gio sao xung
Mot sao xung (tan du nho, sieu đac cua mot ngoi sao đa phat no duoi dang sieu tan tinh) phat ra song vo tuyen cuc ky đeu đan khi no tu quay. Neu cac hanh tinh quay quanh sao xung, chung se gay ra nhung bat thuong nho ve thoi gian cua cac xung vo tuyen quan sat đuoc cua no. Phat hien đau tien đuoc xac nhan ve mot hanh tinh ngoai He Mat Troi đuoc thuc hien bang phuong phap nay. Nhung tinh đen nam 2011, no van chua đat hieu qua cao. Co nam hanh tinh đa đuoc phat hien theo cach nay, xung quanh ba sao xung khac nhau.

Đinh gio sao bien quang
Giong nhu sao xung, co mot so loai sao khac bieu hien hoat đong theo chu ky. Nhung sai lech so voi tinh chu ky đoi khi co the do mot hanh tinh quay quanh no gay ra. Tinh đen nam 2013, mot so hanh tinh đa đuoc phat hien bang phuong phap nay.

Su bien đieu phan xa/tan xa
Khi mot hanh tinh co quy đao rat gan ngoi sao, no se thu đuoc mot luong anh sang đang ke tu ngoi sao. Khi hanh tinh quay quanh ngoi sao, luong anh sang đa thay đoi do cac hanh tinh co cac pha tu điem nhin cua Trai Đat, hoac hanh tinh phat sang nhieu hon tu mot phia so voi phia ben kia do co su chenh lech nhiet đo.

Chieu xa tuong đoi
Chieu xa tuong đoi đo thong luong quan sat đuoc tu ngoi sao do chuyen đong cua no. Đo sang cua ngoi sao thay đoi khi hanh tinh chuyen đong đen gan hoac ra xa ngoi sao chu cua no.

Cac bien đoi dang elip
Cac hanh tinh khong lo o gan cac ngoi sao me cua chung co the lam bien dang hinh dang cua ngoi sao mot chut. Đieu nay lam cho đo sang cua ngoi sao hoi lech đi tuy thuoc vao cach no quay so voi Trai Đat.

Phep đo phan cuc
Voi phuong phap đo phan cuc, anh sang phan cuc phan xa khoi hanh tinh đuoc tach ra khoi anh sang khong phan cuc phat ra tu ngoi sao. Khong co hanh tinh moi nao đuoc phat hien bang phuong phap nay mac du mot so hanh tinh đuoc phat hien bang phuong phap nay.

Đia vong quanh sao
Cac đia bui vu tru bao quanh nhieu ngoi sao, đuoc cho la bat nguon tu su va cham giua cac tieu hanh tinh va sao choi. Bui co the đuoc phat hien vi no hap thu anh sang cua sao va phat lai duoi dang buc xa hong ngoai. Cac đac trung trong đia bui co the goi y ve su hien dien cua cac hanh tinh, mac du phuong phap nay khong phai la mot phuong phap tim kiem ngoai hanh tinh chinh xac.


Xem them Sao choi ngoai He Mat Troi
Hanh tinh ngoai dai Ngan Ha
He hanh tinh
Tho san hanh tinh
Ve tinh cua ve tinh
Danh sach he hanh tinh
Sieu Trai Đat
Ross 128 b


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Exoplanets tai Wikimedia Commons
Du an Tim kiem Hanh tinh tai Đai hoc California
Chuong trinh Tim kiem Ngoai hanh tinh Geneva
Du an Tinh toan Phan bo PlanetQuest