Giao hoang Phanxico (tieng Latinh: Franciscus [franˈkiskus]; tieng Y: Francesco; tieng Tay Ban Nha: Francisco; 17 thang 12 nam 1936 – 21 thang 4 nam 2025; ten that la Jorge Mario Bergoglio) la vi giao hoang thu 266 cua Giao hoi Cong giao Roma. Ong la vi Giao hoang nguoi Argentina đau tien trong lich su.
Ong sinh tai Buenos Aires, Argentina trong mot gia đinh co nam anh em di dan goc Y. Tu khi con nho, Bergoglio đa biet đuoc hai thu tieng Tay Ban Nha va Y. Bergoglio bat đau hoc Than hoc sau khi co bang Thac si Hoa hoc cua Đai hoc Buenos Aires. Ngay 11 thang 3 nam 1958, ong gia nhap Dong Ten o Argentina. Đen nam 1969, ong tro thanh Linh muc va sau đo đam nhiem nhieu vai tro khac nhau trong Giao hoi. Tu nam 1998, ong tro thanh Tong Giam muc cua Tong giao phan Buenos Aires. Đen nam 2001, Giao hoang Gioan Phaolo II phong ong lam hong y.
Ngay 13 thang 3 nam 2013, ong đuoc bau lam Giao hoang trong cuoc Mat nghi Hong y sau khi Giao hoang Bien Đuc XVI thoai vi truoc đo vao ngay 28 thang 2, thanh le Khai mac su vu Muc tu toan the Hoi Thanh (le nham chuc) đuoc cu hanh vao ngay 19 thang 3 nam 2013, trung vao le kinh Thanh Giuse. Vi ong sinh tai Argentina nen ong la vi Giao hoang đau tien đen tu Chau My Latinh, đong thoi cung la vi Giao hoang đau tien khong phai tu chau Au ke tu hon 1200 nam qua (tinh tu Giao hoang Gregorio III); va la tu si Dong Ten đau tien lam nguoi ke vi Thanh Phero. Tong hieu cua ong, Phanxico, cung la tong hieu lan đau tien đuoc mot Giao hoang dung va no đuoc lay tu ten cua thanh Phanxico thanh Assisi.
Xuyen suot su nghiep giao hoang cua minh, Phanxico đuoc đanh gia la nguoi khiem nhuong, quan tam đen nguoi ngheo, va san sang đoi thoai voi cac nhom cong đong co tu tuong, xuat than va niem tin khac nhau. Sau khi đac cu Giao hoang, ong the hien mot tac phong gian di hon trong qua trinh lam viec hang ngay, chang han ong chon noi cu ngu la Luu xa Thanh Matta (mot nha khach cua Vatican) thay vi trong can ho danh rieng cho Giao hoang tai đien Tong Toa; mac ao le đon gian hon va tu choi mac chiec ao choang sac so truyen thong danh cho Giao hoang sau khi đac cu. Trong chuyen vieng tham đau tien toi mot xu đao, Phanxico cho rang tinh yeu la thong điep manh me nhat ma Thien Chua đa ban tang. Mac du chi moi len lanh đao Giao hoi Cong giao chua lau nhung trong hai nam lien tiep 2013 va 2014, ong đuoc tap chi danh gia Forbes xep hang o vi tri thu 4 trong so nhung nhan vat quyen luc nhat the gioi, con tap chi Time binh chon ong la nhan vat cua nam 2013.


Thieu thoi Jorge Mario Bergoglio sinh tai Buenos Aires, Argentina trong mot gia đinh co nam nguoi con cua mot cong nhan đuong sat nguoi Y di dan. Sau khi hoc tai chung vien Villa Devoto, ong gia nhap Dong Ten vao ngay 11 thang 3 nam 1958 va bat đau hoc than hoc sau khi co bang Thac si hoa hoc cua Đai hoc Buenos Aires. Ong cung hoan thanh cu nhan triet hoc tai Đai hoc Maximo San Jose o San Miguel vao nam 1963, va sau đo giang day van hoc va tam ly hoc tai hai truong Inmaculada o Santa Fe, va Salvador o Buenos Aires. Co mot khoang thoi gian ong lam nhan vien bao ve trong quan bar, nhan vien quet don san nha va tien hanh cac thi nghiem hoa hoc.


Truoc khi lam giao hoang = Linh muc Dong Ten =
Bergoglio hoc tai Chung vien Inmaculada Concepcion o Villa Devoto, thanh pho Buenos Aires, ba nam sau thi gia nhap lam tap sinh Dong Ten vao ngay 11 thang 3 nam 1958, chinh thuc lam tu si vao ngay 12 thang 3 nam 1960 voi loi khan tam. Nam 1967, Bergoglio hoan thanh nghien cuu than hoc va đuoc Tong Giam muc Jose Ramon Castellano truyen chuc linh muc ngay 13 thang 12 nam 1969. Tu đo, ong lam giao su phan khoa triet hoc va than hoc San Miguel - mot chung vien o San Miguel, Buenos Aires. Nam 1973, Bergoglio hoan tat ky linh thao tai Alcala de Henares, Tay Ban Nha va ong khan tron Dong Ten vao ngay 22 thang 4 nam đo. Dong Ten bau ong lam Giam tinh cua Dong tai Argentina tu nam 1973 đen 1979. Đen nam 1980, ong tro thanh giam đoc chung vien San Miguel - noi ong đa đuoc đao tao tu thoi la chung sinh. Ong phuc vu trong cuong vi đo cho đen nam 1986 roi sang Đuc hoan thanh luan an tien si. Tro ve Argentina, ong lam linh muc giai toi va linh huong cho mot cong đong Dong Ten tai Cordoba. Khi con o Đuc, ong đuoc thay buc tranh Đuc Me thao go nut that (Mary Untier of Knots) tai Augsburg, ong mang mot ban sao cua buc tranh ve Argentina, va tu đo no đa tro thanh mot bieu tuong sung kinh Đuc Me quan trong.


= Giam muc va Tong Giam muc =

Bergoglio đuoc bo nhiem lam giam muc phu ta cua Tong giao phan Buenos Aires vao ngay 20 thang 5 nam 1992 voi Hieu toa Auca, le tan phong giam muc cu hanh ngay 27 thang 6 cung nam do Hong y Antonio Quarracino, Tong giam muc cua Tong giao phan Buenos Aires chu phong. Ong đa chon khau hieu giam muc la Miserando atque eligendo (Cam thuong va lua chon) - đuoc trich tu bai giang cua Thanh Bede theo y đoan Tin Mung Mattheu 9:9-13.
Khi suc khoe Tong Giam muc Tong giao phan Buenos Aires la Hong y Antonio Quarracino suy yeu, vao ngay 3 thang 6 nam 1997, Giam muc phu ta Bergoglio đuoc bo nhiem lam Tong Giam muc pho cua Tong giao phan Buenos Aires (voi quyen ke vi). Ong chinh thuc ke vi chuc Tong Giam muc Buenos Aires vao ngay 28 thang 8 nam 1998. Tren cuong vi Tong giam muc Buenos Aires, Bergoglio đa thanh lap nhieu giao xu moi va tai cau truc lai cac co quan cua tong giao phan, ong cung đi đau trong cac sang kien pho su song va tao ra mot uy ban hoa giai cac vu ly hon. Mot trong nhung sang kien muc vu lon cua tong giam muc Bergoglio la tang cuong su hien dien cua Giao hoi trong cac khu o chuot cua thanh pho Buenos Aires. Duoi su lanh đao cua ong, so luong linh muc đuoc phan bo lam viec trong cac khu o chuot tang len gap đoi. Ong cung quan tam muc vu cho nhung nguoi Cong giao theo nghi le Đong phuong.
Ong đuoc bau lam chu tich cua Hoi đong Giam muc Argentina hai nhiem ky cho đen nam 2011. Sau đo, ke nhiem chuc vu nay la Tong Giam muc Jose Maria Arancedo cua Tong giao phan Santa Fe (anh em ho cua co Tong thong Argentina Raul Alfonsin) truoc đo la pho chu tich. Ngoai ra ong con la thanh vien cua Lien Hoi đong Giam muc My Latinh (CELAM) va kiem chuc ban quyen cho nguoi Cong giao nghi le Đong Phuong o Argentina.


= Hong y =
Trong mot cong nghi dien ra ngay 21 thang 2 nam 2001, Tong Giam muc Bergoglio đuoc Giao hoang Gioan Phaolo II phong chuc hong y Hieu toa San Roberto Bellarmino (Thanh Robeto Belamino). Tren cuong vi hong y, ong cung đuoc bo nhiem vao mot so vi tri hanh chinh trong Giao trieu Roma nhu: thanh vien Uy ban Giao hoang ve My Latinh, thanh vien cua Hoi đong Giao hoang ve Gia đinh, thanh vien cua Thanh Bo Phung Tu va Ky luat Bi tich, thanh vien cua Thanh Bo Giao si, thanh vien cua Thanh Bo Tu tri va Đoi song tong đo.
Sau khi Giao hoang Gioan Phaolo II qua đoi, hong y Jorge Mario Bergoglio nam trong so 117 Hong y duoi 80 tuoi đu đieu kien tham gia vao mot mat nghi đe bau Giao hoang. Lan đo, Hong y Joseph Aloisius Ratzinger đang quang lam Giao hoang Bien Đuc XVI. To bao La Stampa tung cho rang Hong y Bergoglio la nguoi co so phieu bau gan sat voi Hong y Ratzinger trong mat nghi. Hong y Bergoglio đa khan thiet xin cac vi hong y khac đung bo phieu cho ong. Tuy nhien, ke tu khi Tong hien Universi Dominici Gregis (đieu 44, tap 2) đuoc Giao hoang Gioan Phaolo II phe chuan vao 22 thang 2 nam 1996 thi va tuyet thong tuy quyen Giao hoang (Giao luat, đieu 1399) cho nhung ai tiet lo chi tiet ve mat nghi thi nhung viec nay moi chi la phong đoan. Truoc đo, ong đa tham du tang le cua Giao hoang Gioan Phaolo II va đam nhan nhiem vu nhiep chinh trong Hong y Đoan đe quan ly Toa Thanh va Giao hoi Cong giao Roma trong thoi gian khi ay trong toa.
Nguoi ta biet đen Hong y Bergoglio boi su khiem ton ca nhan, giao ly bao thu va thuc đay cong bang xa hoi. Ong co mot loi song đon gian, chi song trong mot can ho nho, chu khong phai tai toa Giam muc nguy nga. Ong khong đi xe hoi rieng ma chi dung cac phuong tien giao thong cong cong.


Giao hoang Bergoglio đuoc bau lam Giao hoang vao ngay 13 thang 3 nam 2013 trong ngay thu hai cua Mat nghi Hong y 2013, ong chon tong hieu la Giao hoang Phanxico. Giai thich ve đieu nay, Thomas Rosica - phat ngon vien pho cua Vatican noi rang tan Giao hoang chon tong hieu Phanxico la lien quan đen Thanh Phanxico thanh Assisi kho ngheo, vi ong von song theo guong thanh nhan. Mot so nguoi ban đau lam tuong rang, vi hong y Bergoglio la mot tu si Dong Ten nen ong đa chon tong hieu Giao hoang la Phanxico theo Thanh Phanxico Xavie, cung la mot linh muc Dong Ten. Nhung chinh ong giai thich viec chon tong hieu nay nhu sau: " Trong cuoc bau Giao hoang, toi ngoi ben canh Đuc Hong y Claudio Hummes, nguyen Tong Giam muc Sao Paolo, mot nguoi ban rat than voi toi, khi tinh huong tro nen "nguy hiem", ngai an ui toi, khong sao đau! Nhung khi so phieu bau đa len đen 2 phan ba, moi nguoi vo tay vi đa bau đuoc giao hoang. Ngai om hon toi va noi: "Đung quen nguoi ngheo". Loi nay đi vao sau tham trai tim toi: nguoi ngheo, nguoi ngheo. Lien he đen nguoi ngheo, gan nhu ngay lap tuc toi nghi ve Thanh Phanxico Assisi. Hong y Timothy Dolan - mot nhan chung trong mat nghi nay cung xac nhan rang, ngay sau khi đuoc chon lam Giao hoang, Bergoglio cho biet: "Toi chon ten Phanxico vi yeu quy Thanh Phanxico thanh Assisi". Vatican cung đa xac nhan rang ten chinh thuc cua tan Giao hoang la Phanxico, khong phai "Phanxico I". Mot phat ngon vien Vatican noi rang ten nay se tro thanh Phanxico I neu va chi khi co them Giao hoang chon tong hieu Phanxico ve sau. Hien tai, Giao hoang Phanxico thong thao tieng Tay Ban Nha (tieng me đe), tieng Latinh, tieng Y va tieng Đuc.Ong cung noi đuoc tieng Anh, tieng Phap, tieng Bo Đao Nha du khong troi chay va mot chut tho ngu Piedmont. Nhung loi đau tien cua ong noi voi cong chung tren cuong vi giao hoang khi chuc phep lanh Urbi et Orbi:


Suc khoe Giao hoang Phanxico hien chi con mot la phoi do mot la phoi cua ong đa bi cat bo sau khi ong tro thanh linh muc khong lau. Nguyen nhan cua viec nay, theo nhu ong noi voi nguoi viet tieu su cua minh la vi khi đo ong bi viem phoi va ba khoi u trong phoi; benh tinh đa đe doa nghiem trong tinh mang cua ong trong ba ngay va cac bac si đa quyet đinh cat đi mot la phoi, nhung co ve Giao hoang đa khong bi anh huong nhieu cua viec thieu mat mot la phoi va ong van song mot cuoc song khoe manh sau su kien nay. Cac bac si chi lo ngai rang ong co the bi suy giam kha nang ho hap neu trong tuong lai ong bi mot chung viem nhiem đuong ho hap nao đo.


Phong cach Ong la mot vi Giao hoang binh di. Ong khong pho truong quyen the. Cac điem khac biet giua ong va vi Giao hoang tien nhiem Giao hoang Bien Đuc XVI la: ong chon nhan ma bac thay vi nhan vang, day chuyen thanh gia sat thay vi vang, quan đen thay vi trang, tat đen thay vi trang va ong chon giay đen thay vi giay mem đo đac trung cua chuc Giao hoang.


Qua đoi Vao luc 9 gio 45 phut (gio Vatican) sang ngay 21/04/2025, Đuc Hong y Nhiep chinh Giao hoi Cong giao Roma Kevin Joseph Farrell, đa thong bao cho toan the gioi biet ve su ra đi cua Đuc Giao hoang Phanxico tu Nha Thanh Matta bang nhung loi sau:“Anh chi em than men, voi noi đau sau sac, toi phai thong bao ve su qua đoi cua Đuc Thanh Cha Phanxico.
Vao luc 7 gio 35 phut sang nay, Giam muc Roma, Phanxico, đa tro ve nha Cha. Ca cuoc đoi Ngai đa đuoc hien dang đe phuc vu Chua va Hoi Thanh cua Nguoi. Ngai đa day chung ta song cac gia tri Tin Mung voi long trung tin, can đam va tinh yeu pho quat, đac biet la cho nhung nguoi ngheo kho va bi gat ra ben le.

Voi long biet on sau xa vi guong sang cua Ngai nhu mot mon đe đich thuc cua Chua Giesu, chung ta pho thac linh hon Đuc Thanh Cha Phanxico cho tinh yeu thuong xot vo bien cua Thien Chua Ba Ngoi.”Qua đo, Toa Thanh Vatican xac nhan Đuc Giao hoang Phanxico đa qua đoi vao luc 7 gio 35 phut Thu Hai Phuc Sinh, ngay 21 thang 4 nam 2025, o tuoi 88 tai dinh thu cua Ngai o Nha Thanh Matta cua Vatican. 
Vao chieu toi thu Hai, ngay 21/4, Tien si Andrea Arcangeli, Giam đoc So Y te va Ve sinh thuoc Phu thong đoc Vatican đa ban hanh giay chung nhan chinh thuc va Van phong Bao chi Toa thanh đa cong bo bao cao y khoa chinh thuc ve cai chet cua Giao hoang Phanxico, đuoc xac nhan thong qua phuong phap đien tam đo. Nguyen nhan truc tiep dan đen su qua đoi cua Đuc Thanh Cha la do đot quy nao, hon me va suy tim khong hoi phuc.
Đong thoi, theo bao cao y khoa, Giao hoang co tien su benh an bao gom: suy ho hap cap do viem phoi đa vi khuan hai ben, gian phe quan đa o, cao huyet ap va tieu đuong loai II.
Tien si Andrea Arcangeli ket luan rang: “Cai chet đuoc xac đinh thong qua ghi nhan đien tam đo. Toi tuyen bo rang, theo hieu biet va luong tam cua minh, cac nguyen nhan cua cai chet la nhung đieu đa đuoc neu o tren”.


Di chuc Toa Thanh Vatican đa cong bo di chuc cua Đuc Thanh Cha Phanxico đuoc viet vao ngay 29 thang 6 nam 2022, trong đo Đuc Thanh Cha chi dan ro rang ve viec chon cat Ngai tai Vuong Cung Thanh Đuong Đuc Ba Ca o Roma . Toan van di chuc cua Đuc Giao hoang Phanxico đa viet nhu sau:Miserando atque Eligendo (Boi long thuong xot va su tuyen chon)
Nhan danh Chua Ba Ngoi Chi Thanh. Amen.
Khi cam nhan đuoc hoang hon cua cuoc đoi tran the đang đen gan, va voi niem hy vong vung chac vao su song vinh cuu, toi muon bay to nhung di nguyen cuoi cung cua minh, chi lien quan đen noi an nghi.
Trong suot cuoc đoi, cung nhu trong su vu linh muc va giam muc, toi luon pho thac minh cho Me cua Chua chung ta, Đuc Trinh Nu Maria Rat Thanh. Vi ly do nay, toi xin thi hai cua minh đuoc an nghi - cho ngay Phuc Sinh - tai Vuong Cung Thanh Đuong Đuc Ba Ca.
Toi uoc mong cuoc hanh trinh tran the cuoi cung cua minh se ket thuc tai chinh Thanh đuong Đuc Me co kinh nay, noi toi đa luon dung chan đe cau nguyen khi bat đau va ket thuc moi chuyen Tong du, voi long tin tuong pho thac nhung y nguyen cua minh cho Đuc Me Vo Nhiem, va ta on vi su che cho diu hien va đay tinh tu mau cua Me.
Toi xin phan mo cua minh đuoc chuan bi trong huyet mo o gian ben, giua Nha nguyen Pauline (Nha nguyen Salus Populi Romani - Phan Roi cua Dan Thanh Roma) va Nha nguyen Sforza cua Vuong Cung Thanh Đuong, nhu đuoc the hien trong so đo đinh kem.  
Phan mo phai đat duoi long đat; đon gian, khong co trang tri đac biet, chi khac duy nhat dong chu: Franciscus.
Chi phi cho viec chuan bi phan mo se đuoc chi tra tu khoan tien do mot vi an nhan cung cap, ma toi đa sap xep chuyen đen Vuong Cung Thanh Đuong Đuc Ba Ca. Toi đa trao nhung chi dan can thiet ve viec nay cho Đuc Hong y Rolandas Makrickas, Uy vien Đac biet cua Vuong Cung Thanh Đuong Liberian.
Nguyen xin Chua ban phan thuong xung đang cho tat ca nhung ai đa yeu men toi va tiep tuc cau nguyen cho toi. Moi đau kho đa ghi dau chang cuoi cuoc đoi cua minh, toi xin dang len Chua, cho hoa binh the gioi va cho tinh huynh đe giua cac dan toc.  
                                                            Santa Marta, ngay 29 thang 6 nam 2022

                                                                                    PHANXICO


Xem them Mat nghi Hong y 2013
Sach tham khao
Jorge Bergoglio; Abraham Skorka (2010). Sobre el cielo y la tierra [On Heaven and Earth] (bang tieng Tay Ban Nha). Buenos Aires: Editorial Sudamericana. ISBN 9789500732932.


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai Giao hoang moi lan đau xuat hien truoc cong chung Luu tru ngay 17 thang 3 nam 2013 tai Wayback Machine, Video VnExpress.net.
Vatican: the Holy See– Trang web cua Vatican (Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2013 tai Wayback Machine)
Trang web cua Vatican: Tieu su chinh thuc cua Jorge Mario Bergoglio đuoc xuat ban trong qua trinh dien ra Mat nghi Hong y boi Van phong Thong tin Toa Thanh voi cac thong tin đuoc cung cap boi chinh cac Hong y Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2017 tai Wayback Machine
Pontifex_es, Pontifex_it Giao hoang Phanxico tren Twitter  (Tai khoan Twitter chinh thuc)
Giao hoang Phanxico tren Instagram (Tai khoan Instagram chinh thuc)
Kenh Giao hoang Phanxico tren YouTube (Trang YouTube chinh thuc cua Vatican, bao gom cac video ve Đuc Giao hoang va cac moi quan tam lien quan)
Giao hoang Phanxico tren DMOZ
Giao hoang Phanxico tren C-SPAN