Tieng Viet co hon 1,5 trieu nguoi su dung tai Hoa Ky va la ngon ngu pho bien thu sau tai quoc gia nay.  Hoa Ky cung la lanh tho co so luong nguoi noi tieng Viet đung thu hai the gioi, chi sau Viet Nam. Tieng Viet bat đau tro nen pho bien sau nam 1975 khi co nhieu nguoi ti nan tu Viet Nam nhap cu sang My. Tieng Viet đuoc su dung trong nhieu khia canh cuoc song, ke ca truyen thong, thuong mai, va hanh chinh. Tai mot so tieu bang, đay la ngon ngu pho bien thu ba sau tieng Anh va tieng Tay Ban Nha. Đe duy tri tieng Viet trong cac the he sau, cong đong nguoi su dung tieng Viet đa thanh lap nhieu trung tam Viet ngu cung nhu phoi hop voi cac truong hoc cong cong đe day tieng Viet cho hoc sinh, sinh vien thuoc the he sinh ra va lon len tai Hoa Ky.
Qua nhieu thap nien phat trien đoc lap trong moi truong đa ngon ngu, tieng Viet tai Hoa Ky co mot so điem khac so voi tieng Viet pho bien tai Viet Nam, va cong đong nguoi dung tieng Viet co gang duy tri su khac biet đo mot cach co chu đich.


Lich su Tieng Viet tai Hoa Ky co lich su kha ngan va gan lien voi su hien dien cua nguoi Viet tai đat nuoc nay.  Truoc The chien thu hai, cac ngon ngu Đong Nam A duong nhu chua đuoc biet đen tai Hoa Ky. Luc đo Đong Duong con la thuoc đia cua Phap, nen chi co cac hoc gia Phap moi nghien cuu tieng Viet. Đen thap nien 1950, cac truong đai hoc nhu Cornell, Columbia, Yale, va Georgetown, cung nhu Vien Dich vu Đoi ngoai cua Bo Ngoai giao, bat đau đua tieng Viet vao chuong trinh giang day. Nam 1954, Truong Ngon ngu Luc quan (sau nay đoi ten thanh Hoc vien Ngon ngu Quoc phong) bat đau day tieng Viet trong quan đoi.
Nam 1969, toan bo Hoa Ky chi co khoang 3.000 nguoi Viet, trong đo co vo cua cac quan nhan tung phuc vu tai Viet Nam.  Khi tinh hinh chien tranh tai Viet Nam cang xau đi, con so nguoi Viet tang dan.  Đau thap nien 1970, so nguoi Viet la 15.000; đen đau nam 1975, con so nay tang len thanh 30.000.  Sau Chien dich Cuoc song moi, so nguoi Viet tai Hoa Ky tang vot.
Nam 1978, nhat bao Viet ngu đau tien tai Hoa Ky, to Nguoi Viet, bat đau xuat ban tai Quan Cam, California.  To bao gop phan đua tin tuc ve que nha cho cong đong nguoi ti nan, cung nhu chuan bi ho cho cuoc song moi tai Hoa Ky.
Tu nam 1980, tieng Viet co khoang 200.000 nguoi su dung va la ngon ngu pho bien thu 14 tai My. Tu 1980 đen 2010, đay la ngon ngu phat trien nhanh nhat tai Hoa Ky, tang gap 7 lan. Đen nam 2010, tieng Viet đa vuot qua nhieu ngon ngu khac đe đung vi tri thu 6 (sau tieng Anh, tieng Tay Ban Nha, tieng Trung, tieng Phap, va tieng Tagalog).
Đau the ky 21, tieng Viet bat đau co dau hieu mai mot trong cac the he sinh ra va lon len tai Hoa Ky, it co moi lien he voi Viet Nam. Trong khi nhung nguoi moi nhap cu van dung tieng Viet, hon 90% nguoi Viet the he ba o My chi noi moi tieng Anh. Neu nhu so nguoi My goc Viet chi su dung moi tieng Anh o the he thu nhat la 46,8%, con so nay giam xuong con 20% o the he thu hai. Đieu nay co nghia la cong đong đa bo ra cong suc đe co gang duy tri tieng Viet.  Ngoai ra, nguoi Viet tai Hoa Ky cung co gang đua tieng Viet vao chuong trinh giang day tai truong cong đe con chau khong quen ngon ngu cua to tien.


Nhan khau = Noi sinh va phan bo =

Nguoi dung tieng Viet chu yeu la nguoi goc Viet, do đo tieng Viet phat trien manh nhat tai nhung noi đong nguoi My goc Viet nhat. Theo uoc tinh nam 2019, khoang 71,4% nguoi su dung tieng Viet sinh ra tai Viet Nam, 23,5% sinh ra tai Hoa Ky hoac lanh tho Hoa Ky, con lai 5% sinh ra tai cac quoc gia khac.
Tai bon tieu bang (Nebraska, Oklahoma, Texas, Washington), tieng Viet la ngon ngu pho bien thu ba, sau tieng Anh va Tay Ban Nha. Tieng Viet hien dien manh o Bo Tay, voi khoang 40% nguoi su dung tai California, con Washington co so nguoi noi tieng Viet đung thu ba. Tai cac thanh pho lon, ty le nguoi Viet kha khiem ton; ho hien dien đong hon trong cac vung đo thi ngoai o thay vi trong noi thanh.


= Trinh đo ngon ngu =

Trinh đo tieng Viet cua nguoi Viet tai My cung đuoc phan chia theo the he. The he thu nhat đuoc đinh nghia la nguoi sinh ra o nuoc ngoai (chu yeu la Viet Nam), the he thu hai la nguoi sinh ra o My, con the he thu ba la nhung nguoi sinh ra va đong thoi co cha hoac me sinh ra o My. Nam 1980, 95% nguoi Viet o đay la nguoi thuoc the he thu nhat, 3% thuoc the he thu hai, va 2% thuoc the he thu ba.  Đen nam 2006, the he thu nhat chi con 77% trong khi the he thu hai tang len 19%, va the he thu ba van con la con so nho o 4%. Theo uoc tinh cua Cuc Thong ke Dan so Hoa Ky, đen nam 2019 ty le nguoi goc Viet sinh ra o nuoc ngoai giam xuong con 60,3% va ty le nguoi sinh ra o My đa tang len đen 39,7%. Trong so nguoi My goc Viet 5 tuoi tro len, 22,3% chi su dung tieng Anh tai nha, con lai 77,7% su dung ngon ngu khac (chu yeu la tieng Viet) — trong so đo 44,0% khong co trinh đo tieng Anh tot.

Nghien cuu nam 1998 cua Min Zhou va Carl Bankston cho thay tieng Viet đuoc duy tri khi đuoc su dung tai nha va cong đong. Tu nam 1980 đen 2006, ty le nguoi goc Viet khong su dung tieng Viet tai nha (chi tieng Anh) chi tang khong đang ke (tu 9,4% đen 11,8%), trong khi ty le nguoi co trinh đo tieng Anh rat tot va cung co the noi tieng Viet lai tang đang ke (tu 20,6% đen 31,6%). Nguoi My goc Viet co dau hieu tien trien theo nhu cac nghien cuu ve ngon ngu cua nguoi nhap cu — duy tri ngon ngu me đe đong thoi phat trien cac ky nang song ngu.
Tuy nhien, co nhieu dau hieu tieng Viet đa nhuong cho cho tieng Anh trong gioi tre vi thanh nien (duoi 21 tuoi). Trong the he thu nhat va thu hai, khoang 46,8% va 19,9% khong con su dung tieng Viet, con the he thu ba, tuy chi chiem mot thanh phan rat nho, hon 90% đa su dung tieng Anh hoan toan.


Su dung Trong truyen thong va nghe thuat sang tao, tieng Viet đuoc su dung chu yeu trong cong đong nguoi Viet. Ngon ngu nay cung hien dien trong linh vuc thuong mai va hanh chinh nhung khiem ton hon. Hau het cac nha lo van đeu co cam nang huong dan lai xe bang tieng Viet, va mot so tieu bang cho phep thi mot phan bang tieng Viet. Mon tieng Viet la hoc phan tu chon o nhieu truong đai hoc, con o cap trung hoc, mon nay it pho bien hon.


= Truyen thong =

Hau het cac bao chi Viet ngu hien dien trong nhung khu vuc đo thi đong nguoi Viet nhat.  Du con nho so voi tieng Anh va tieng Tay Ban Nha, cac to bao, đai truyen thanh, truyen hinh tieng Viet đa phat trien manh tai Hoa Ky.

Đuoc xuat ban tu cuoi thap nien 1970, to bao Nguoi Viet o mien Nam California la to bao Viet ngu lau đoi nhat tai My.  Tu nam 1999 đen 2005, to San Jose Mercury News xuat ban mot an ban tieng Viet voi ten goi Viet Mercury. Sau khi to Viet Mercury đinh ban, co hai to bao khac thay the o mien Bac California la Viet Tribune va VTimes. Ban đau, cac bao chu trong vao viec cung cap tin tuc đia phuong cho nguoi goc Viet, sau phat hanh them nhieu an pham cho cac đoi tuong đoc gia khac. To Nguoi Viet co han mot ban tieng Anh danh cho cac the he nguoi Viet sinh ra tai Hoa Ky. Ngoai cac xuat ban pham nay, nay nhieu an pham trong cong đong nguoi Viet cung đuoc phat hanh bang nhieu ngon ngu khac ben canh tieng Viet.Tren radio, co hai đai truyen thanh phat song tieng Viet tai Vung Đai Los Angeles (KALI-FM va KVNR). Đai Little Saigon Radio đuoc thanh lap tu nam 1993, co he thong phat thanh tai ba noi co đong nguoi Viet sinh song la mien Nam California, San Jose, va Houston. Ngoai cac chuong trinh san xuat tai đia phuong, đai con tiep van cac chuong trinh thoi su VIet ngu cua cac đai phat thanh quoc te nhu BBC va RFI. Chuong trinh cua đai Radio Saigon Houston đuoc cho la đa gop phan thu hut nhieu nguoi Viet tu California qua Houston đinh cu sau khi ho nghe đuoc ve cuoc song o Houston qua cac chuong trinh cua đai đuoc tiep van tai California.
Cac đai truyen hinh tieng Viet gom co đai Saigon Broadcasting Television Network (SBTN) co tru so tai Garden Grove, la đai truyen hinh đau tien phat song 24/24 tren cac he thong truyen hinh cap va ve tinh khap nuoc My ke tu nam 2002. SBTN thu hut khan gia tu moi tang lop, voi nhieu chuong trinh nhu thoi su, phim đien anh, kich, phim tai lieu, ca mua nhac, tro chuyen, va thieu nhi.  Ngoai SBTN, con co VietFace TV cua Trung tam Thuy Nga, cung phat song mien phi 24 tieng moi ngay tai Quan Cam va toan quoc qua he thong ve tinh DirecTV; va Vietnam America Television (VNA/TV) phuc vu cac khu vuc mien Nam Calfornia, San Jose, va Houston voi lap truong chong Cong va khong su dung cac chuong trinh xuat xu tu Viet Nam.  Ngoai California, đai Viet-Nam Public Television (VPTV) co tru so tai Falls Church, Virginia phuc vu vung Washington, DC.  Mot so đia phuong cung co chuong trinh tieng Viet trong he thong truyen hinh cong đong. VTV4, kenh truyen hinh đoi ngoai cua chinh quyen Viet Nam, tung co the bat song đuoc qua ve tinh tai Hoa Ky, nhung bi đanh gia la "nham chan"; đoi tuong nguoi xem chu yeu la du hoc sinh hoac nguoi moi nhap cu. VTV4 đa ngung phat song qua ve tinh tu nam 2018.
Trong đai dich COVID-19 va cuoc bau cu tong thong nam 2020, tin gia tro thanh mot van nan trong cong đong nguoi noi tieng Viet, đac biet la voi nhung nguoi lon tuoi khong thong thao tieng Anh va khong tiep can voi truyen thong dong chinh.  Đe đoi pho voi tin gia, nhieu nguoi Viet tre tuoi thong thao song ngu đa thanh lap cac to chuc nham phan bac tin gia va truyen đat thong tin trung thuc bang tieng Viet cho cong đong, trong đo co Viet Fact Check (Viet Kiem Tin), VietCOVID.org, va The Intepreter (Nguoi Thong Dich).


= Van hoc, nghe thuat =

Sau 1975, nhieu tri thuc, nghe si, nha van tu mien Nam Viet Nam roi Viet Nam qua My va cho ra đoi cac tac pham van hoc hoai niem qua khu, boc bach cam giac toi loi voi than nhan con mac ket o Viet Nam va cam tuong tha huong noi xu nguoi. Cac nha van cung chi trich cac gia tri trong van hoa My nhu loi song bon chen vat chat va cac gia tri đao đuc xa hoi.  Nam 1977 đanh dau su xuat hien cua thuyen nhan qua My ti nan. Cung ke tu đay, van hoc Viet ngu buoc sang trang moi: noi len su cuong no va thong kho cua nguoi ti nan. Nhung nha van cua giai đoan nay co muc đich tu tuong ro ret: đi tim tu do va ke cho the gioi biet ve mot "Viet Nam đay mau va nuoc mat".  Ben linh vuc am nhac va nghe thuat cung đay tieng noi đau thuong va gian du cua cac thuyen nhan.  Hang tram tap chi, sach bao voi cac bai viet va bai van đuoc xuat ban bang tieng Viet đe bao đong the gioi ve tham canh cua cac thuyen nhan, khac hoa Viet Nam la mot đat nuoc u am va la mot đia nguc tran gian.
Trong linh vuc am nhac, nghe thuat, nguoi Viet đa bat đau xay dung he thong truyen thong, giai tri ngay tu nhung ngay đau đinh cu tren đat My. Ban đau cac nghe si ti nan phan phoi cac bang đia ca nhac voi noi dung ke ve cuoc song ti nan, cat luc chi trich chinh quyen Cong san Viet Nam, con giai đieu co tac dung đua thinh gia ve thoi binh. Khong giong voi cac dan toc nhap cu tkhac, nguoi Viet tha huong kien quyet cu tuyet cac van hoa pham xuat xu tu que huong Viet Nam cong san. Ban đau, nguoi Viet tai My xem phim bo Hong Kong va Đai Loan long tieng đe phuc vu nhu cau giai tri.  Bat đau tu thap nien 1980 va 1990, chuong trinh ca vu nhac Paris by Night cua Trung tam Thuy Nga đa tro thanh mot cau noi giua cac cong đong nguoi Viet tren the gioi. Nhung tap đau noi ve trai nghiem cua nguoi tha huong, nhu Gia Biet Sai Gon, Giot Nuoc Mat Cho Viet Nam, Nuoc Non Ngan Dam Ra Đi, lay noi dung chong cong đe thu hut khan gia.  Sau nay, khan gia co nhu cau hoa nhap vao xa hoi Hoa Ky, thi hieu cung thay đoi nen chuong trinh tiet che lai noi dung chinh tri va chuyen sang phan anh cac trao luu van hoa My.  Sau su thanh cong cua Paris by Night, nhieu chuong trinh tuong tu nhanh chong xuat hien tren thi truong, nhu cac video cua Trung tam Asia, Van Son, va Hollywood Night.  Đen nam 2008, Little Saigon o Quan Cam, California đa tro thanh  trung tam san xuat am nhac Viet lon nhat the gioi, voi thi truong lon hon ca Viet Nam gap 10 lan.
Cac the loai am nhac Viet Nam bieu dien tai My gom co dan ca, cai luong, đon ca tai tu, tan nhac,... tuu trung la nhac mien Nam vi hau het nguoi Viet tai Hoa Ky đeu đen tu mien Nam. Cac soan gia cung sang tac nhieu vo cai luong moi, va nhieu ganh hat cai luong luu dien khap nuoc My. Tai cac cong đong goc Viet lon manh, tan nhac chiem linh thi truong san xuat va tieu thu.
Tu nam 1991, Hoi Van Hoc Nghe Thuat Viet My (VAALA, Vietnamese American Arts & Letters Association) hoat đong voi muc đich ho tro cac nghe si goc Đong Nam A, đac biet chu trong toi van hoc va nghe thuat Viet Nam.  Tu nam 2003, hang nam VAALA đeu to chuc Đai hoi Đien anh Viet Nam quoc te nham cong chieu cac tac pham đien anh cua cac nghe si goc Viet hay ve đe tai Viet Nam.
Ngoai ra, mot so nha van nguoi My goc Viet đa gat hai thanh cong nhat đinh trong van đan My, chu yeu voi cac tac pham tieng Anh mieu ta trai nghiem cua nguoi Viet tren đat My, trong đo co Nguyen Thanh Viet đoat giai Pulitzer cho tac pham hu cau, nha tho Ocean Vuong tung nhan "Giai thien tai" MacArthur Fellowship, ky gia Andrew Lam, nha van Phung Thi Le Ly, va nha van kiem hoa si Trung Le Nguyen.  Du sang tac bang tieng Anh, cac tac gia nay đoi khi su dung nguyen van tu vung tieng Viet, đong thoi nhan manh rang ngon ngu me đe đa anh huong đen loi hanh van va dien đat trong cac tac pham cua minh.


= Thuong mai =

Tieng Viet hien dien moi noi tai Little Saigon thuoc Quan Cam, California: tren cac bang hieu truoc cac van phong, cua hang, nghia trang va ngay ca tren cac bang quang cao cho cac cong ty lon nhu Toyota va McDonald's, hay tren cac quang cao tren xe buyt. Nhieu co so thuong mai do nguoi Viet lam chu phuc vu khach hang la nguoi Viet nen su dung tieng Viet. Trong mot cuoc khao sat trong cong đong nguoi My goc Viet tai Vung Đai Los Angeles, hon 50% nguoi thuoc the he thu nhat cho biet ho su dung tieng Viet tai noi lam viec, con ty le cho the he 1,5 la 25–30% va the he thu hai la 50%.
Nguoi Viet co nhieu anh huong trong nghe lam mong tai Hoa Ky. Nam 1987, Hoa Ky co 3.900 tho nguoi Viet. Con so nay tang len thanh 39.600 tho vao nam 2002, tuong ung voi khoang 40% so tho ca nuoc. California co khoang 59–80% tho nguoi Viet, va hoc vien co the thi lay chung chi hanh nghe bang tieng Viet. Tai cac thanh pho đong nguoi Viet, tham chi con co cac lop day nghe bang tieng Viet cho nguoi moi nhap cu. Trong mot cuoc khao sat nam 2007 tai cac tiem nguoi Viet, 70% tho nguoi Viet trinh bay mong muon đoc cac an pham bang tieng Viet. He thong ho tro bang tieng Viet cang thuc đay them nhieu nguoi Viet vao nghe nay.
Tai nhieu đia phuong tai Hoa Ky, cac tieu thuong nguoi My goc Viet đa lap nen Phong Thuong mai Viet My (Vietnamese American Chamber of Commerce) nham tuong tro lan nhau va huong dan cach lam an tai Viet Nam cung nhu đua nguon đau tu tu Viet Nam vao cach doanh nghiep cua nguoi My goc Viet. Tai San Jose, Trung tam Phat trien Doanh nghiep Nho Thung lung Silicon (Silicon Valley Small Business Development Center) cung mo mot van phong nham phuc vu cac tieu thuong trong khu vuc bang tieng Viet đe huong dan ho cac thu tuc thanh lap doanh nghiep.


= Hanh chinh =

La mot trong so nhung ngon ngu chinh cua nguoi nhap cu, tieng Viet đuoc su dung trong he thong hanh chinh Hoa Ky, đac biet la trong cac linh vuc lien quan đen van đe nhap cu. Trong he thong chinh quyen lien bang, sau cuoc Thong ke dan so nam 2000, tieng Viet tro thanh mot trong 6 ngon ngu cho cac mau đon hanh chinh. Sau Đao luat Ve Quyen Bo phieu nam 1965 bo sung nam 2006, cac chinh quyen tieu bang va đon vi bau cu phai phat hanh tai lieu bang ngon ngu thieu so neu sac toc đo chiem hon 5% tong so cong dan đu tuoi cua đon vi, hoac co hon 10.000 cong dan đu tuoi, va ho "khong đu trinh đo tieng Anh đe tham gia qua trinh bau cu". Theo luat nay, đen nam 2021 đa co 12 đon vi bau cu toan quoc phai phat tai lieu bau cu bang tieng Viet (6 quan o California, mot thanh pho o Massachusetts, 3 quan o Texas, mot quan o Virginia va mot quan o Washington). Ngoai ra, nhieu co quan lien bang con in an nhieu tai lieu tieng Viet đe phuc vu cac cong dan khong thao tieng Anh, nhu So Thue Vu.

Tai cap tieu bang, hau het cac nha lo van đeu co tai lieu tham khao bang tieng Viet va mot vai con cho phep thi sinh thi mot phan bang tieng Viet. O California, theo Đao luat Dich vu Song ngu Dymally–Alatorre (Dymally–Alatorre Bilingual Services Act), neu co it nhat 5% cong dan su dung ngon ngu nao thi cac co quan chinh phu co tai lieu bang ngon ngu đo, trong đo luon co tieng Viet.
O cap đia phuong, nhieu khu vuc co đong nguoi Viet se co cac chuong trinh ho tro nguoi dan bang tieng Viet. O San Jose, Trung Tam Phuc Vu Viet My (VASC, Vietnamese American Service Center) đuoc khanh thanh nam 2022 voi muc đich phuc vu cong đong nguoi Viet trong viec tuong tac voi chinh quyen. Mot so co quan đia phuong co the khong co san tai lieu tieng Viet, nhung nhan vien se dich khi co khach yeu cau, chang han nhu qua đien thoai.


= Y te =

He thong y te phuc vu cac benh nhan chi giao tiep đuoc bang tieng Viet thong qua thong dich vien. Tuy nhien, khi Đao luat Bao ve Benh nhan va Cham soc Suc khoe Hop tui tien (Obamacare) bat đau co hieu luc tai California, ca tieu bang nay chi co 9 thong dich vien y te co chung chi hanh nghe phuc vu 282.000 nguoi goc Viet khong gioi tieng Anh. Do vay, đoi khi benh vien phai thue ca thong dich vien khong chinh thuc đe pho bien cac thong tin quan trong.


= Ton giao =
Tai mot so khu đong nguoi My goc Viet, cac giao xu Cong giao co thanh le bang tieng Viet. Tinh đen 2008, Giao phan Orange tai mien Nam California dang le bang tieng Viet moi tuan 53 lan tai 14 giao xu. Cac buoi le nay co luc pha lan tieng Anh đe thu hut gioi tre. Đe bao ton ngon ngu, nhieu giao xu mo lop day ngon ngu va giao ly bang tieng Viet, va cac to chuc Cong giao tai Hoa Ky cung xuat ban nhieu to bao va tap chi.


Giao duc Cac nha nghien cuu tim thay mot moi lien he giua kha nang su dung tieng Viet va hoc luc o cac hoc sinh goc Viet. Mot cuoc khao sat nam 1995 voi hoc sinh trung hoc nguoi Viet o New Orleans cho thay hoc sinh trinh đo tieng Viet cao hon se co thanh tich hoc tap tot hon du tren truong chi dung tieng Anh. Theo cac nha nghien cuu Bankston va Zhou, hoc sinh co nang luc tieng Viet tot se cam giac minh la nguoi Viet mot cach sau sac hon va gan ket hon voi nguoi lon nguoi Viet. Moi lien ket nay tao ra mot he thong tuong tro, giup đo lan nhau giua cac the he sinh vien, gop phan nang cao thanh tich hoc tap. Cac nghien cuu nay cho thay neu phu huynh cho con đi hoc tieng Viet thi chang nhung se giup cai thien ky nang tieng Viet ma con se tang thanh tich hoc tap.


= Truong Viet ngu cong đong =
Cac truong Viet ngu cong đong bat đau xuat hien tu cuoi thap nien 1970. Cac lop hoc thuong đuoc to chuc tai cac nha tho, chua chien va cac đia điem khac vao nhung ngay cuoi tuan. Giao vien đung lop thuong la tinh nguyen vien, va truong thuong mien hoc phi hoac thu mot muc hoc phi rat thap.
Trong nam 1998, tai mien Nam California đa co 8.000 hoc sinh ghi danh hoc tai 55 truong Viet ngu cong đong. Theo mot cuoc khao sat cua chinh phu Viet Nam, vao nam 2009 thi tai nuoc My đa co hon 200 co so, trung tam day tieng Viet, moi trung tam co tu 100–1.000 hoc sinh. Rieng California co 16.000 hoc sinh hoc tai 86–90 trung tam, voi khoang 1.600 giao vien tham gia giang day. Ban Đai Dien Cac Trung Tam Viet Ngu Nam California, nay la Lien Hiep Cac Truong Viet Ngu Hai Ngoai (TAVIET) đai dien cho hon 100 truong Viet ngu o mien Nam California. Cac truong phoi hop đe thong nhat phuong phap giang day, in sach vo thay vi su dung sach giao khoa tu Viet Nam. Cac bo sach do TAVIET bien soan gom co cuon "So Tay Chinh Ta", tam cuon "Giao Khoa Viet Ngu" cho lop mau giao đen lop 7 va bo "Su Viet Bang Tranh" gom nam tap.  Bo sach giao khoa cua TAVIET đa đuoc mot so hoc khu tai California su dung đe giang day trong chuong trinh song ngu Anh-Viet. Ngoai ra, Trung Tam Tai Lieu Quoc Gia ve Ngon Ngu Chau A (NRCAL) tai Đai hoc Tieu bang California tai Fullerton cung soan tai lieu dua theo trai nghiem cua nguoi My goc Viet, te nhi hon va đap ung nhu cau cua cong đong.
Trong mot cuoc khao sat trong cong đong nguoi My goc Viet o mien Nam California, tuy chi co 25% nguoi Viet the he thu nhat gui con em vao cac truong Viet ngu nhung con so nay đa len đen 50% o the he 1.5 va the he thu hai.


= Truong chinh quy =

Tu nam 1988, cu tri thong qua mot đao luat bat cac truong chi đuoc day bang tieng Anh khien viec day ho song ngu tai California tro nen nan giai. Mai đen nam 2016, đao luat nay đuoc bai bo thi cac chuong trinh song ngu moi đuoc phat trien manh. Nhieu lop song ngu o cap tieu hoc moc len o mot so hoc khu o nhung noi co nhieu nguoi Viet sinh song. Đen nam hoc 2016–2017, co bon hoc khu toan quoc day song ngu: hoc khu Westminster o California, hoc khu Austin o Texas, hoc khu Portland o Oregon, va hoc khu Highline o Quan King, Washington. Tai Austin, nam 2015, gioi chuc cung can nhac mo them lop cho hoc sinh trung hoc co so va trung hoc pho thong. Hoc sinh cac chuong trinh nay chu yeu la nguoi Viet, nhung cung co hoc sinh tu cac sac toc khac ghi danh. Hoc khu o Westminster phoi hop voi Đai hoc Tieu bang California tai Fullerton đe thiet ke chuong trinh giang day. Đen nam 2021, cac chuong trinh nay lan rong sang cac khu vuc khac, đac biet la hai khu vuc đong nguoi Viet nhat la San Jose (cac hoc khu Alum Rock va Franklin–McKinley) va Quan Cam thuoc California. Tai Quan Cam tham chi con co lop day tieng Viet cho hoc sinh tu bac mau giao đen het pho thong cung nhu co lop song ngu tu bac tieu hoc đen het pho thong.
O cap đai hoc, mot so truong co lop day tieng Viet va đoi khi cung day lich su, van hoc, va van hoa Viet Nam. Viec đua tieng Viet vao chuong trinh đai hoc đa thanh cong tai nhieu noi nhu Đai hoc Harvard, Đai hoc Tieu bang Michigan, Đai hoc Cornell, Đai hoc Texas tai Austin, Đai hoc California tai Berkeley, Đai hoc California tai Los Angeles, Đai hoc Tieu bang Arizona, Đai hoc Colorado. Tai Đai hoc California tai San Diego tung dien ra tinh trang thieu hut ngan sach khien cho bo mon tieng Viet co nguy co bi xoa so. Cuoi cung, bo mon nay van đuoc giu nho tien quyen gop va van đong tu cong đong. Ngoai ra, hang nam Đai hoc Tieu bang California tai Long Beach đao tao ra hon 300 giao vien  day mon tieng Viet.


= Vai tro cua chinh phu Viet Nam =

Trong mot cuoc phong van voi bao VnExpress nam 2004, ba Ton Nu Thi Ninh, Pho chu nhiem Uy ban Đoi ngoai cua Quoc hoi Viet Nam, binh luan ve viec "co nhung ca nhan, to chuc day tieng Viet cho nguoi Viet o nuoc ngoai, chu khong phai cho đe an cua nha nuoc":

Trong nhieu nam, chinh phu Viet Nam đa co nhieu đe xuat đua giao vien ra hai ngoai đe day tieng Viet; vao nam 2004 Bo Chinh tri đa co du an chi ra khoang 500.000 USD đe thuc hien đieu nay.  Du an nham nghien cuu tinh trang giang day tieng Viet tai cac cong đong hai ngoai va bien soan giao trinh, in an sach vo, va to chuc cac lop hoc trong cong đong.  Co bao cao cho rang du an kho kha thi, vi cac lop hoc do chinh quyen Viet Nam đai tho se lap tuc bi tay chay va phan đoi o phuong Tay. Chinh quyen lien lac voi nguoi Viet lam viec trong linh vuc giao duc o nuoc ngoai, đe nghi ho tro tai chinh va cac linh vuc khac đe bien soan giao trinh va to chuc lop hoc. Muc đich la đe xuat ban cac tai lieu day hoc "trung lap" đe "cap nhat" tieng Viet "loi thoi" cua cac cong đong hai ngoai, giup cac lop hoc đuoc bai ban hon, va tao ra mot dien đan phi chinh tri, đieu ma cac lop hoc cong đong o hai ngoai khong lam đuoc.  Tuy nhien, khong de đe cac cong đong hai ngoai chap nhan tai lieu do chinh quyen Viet Nam tai tro nen viec nay chi kha thi qua cac phuong tien đien tu (Internet va truyen hinh ve tinh).
Nam 2010, My la mot trong 6 nuoc thi điem đe chinh phu Viet Nam thuc hien du an day tieng Viet cho nguoi nuoc ngoai.  Nhan dip nay, đai dien cua chinh phu cho rang mot thach thuc đoi voi "nhung nguoi đang tham gia vao cong cuoc giu gin tieng Viet cho cac the he nguoi Viet Nam o nuoc ngoai" la "su tranh gianh anh huong giua cac co so day tieng Viet o ben ngoai".
Tu nam 2005, chinh phu Viet Nam đa bat đau bien soan giao trinh đe day tieng Viet cho nguoi Viet o nuoc ngoai.  Đen nam 2016, Bo Giao duc va Đao tao đa cho tai ban hai bo sach Tieng Viet vui va Que Viet cho muc đich nay.
Cong đong nguoi My goc Viet phan đoi gay gat tai lieu tu chinh quyen Viet Nam. Mot so ly do bao gom: khong phu hop voi hoc sinh goc Viet, va khong giai thich đuoc vi sao nguoi Viet phai bo nuoc ra đi trong khi nhieu phu huynh muon con em phai hieu đieu nay.  Nam 2015, thi truong thanh pho Westminster Ta Đuc Tri len tieng bao đong ve mot quyen sach giao khoa pho bien o cac truong cong vi chua nhung cum tu nhu "đang ky ho khau", "đang ky ket hon", tem in hinh co đo sao vang, goi đay la bang chung cua viec "dung tai lieu Cong san đe day tieng Viet."


Ho tro tren may tinh Trong nhung nam đau, nhung nguoi su dung tieng Viet tren cac dien đan Internet dung quy uoc VIQR đe đanh tieng Viet dung bang ma ASCII voi ban phim tieu chuan tieng Anh o My von khong co thanh đieu. Tu nam 1989, Nhom Tieu chuan hoa Tieng Viet (Viet-Std Group) đuoc thanh lap đe phoi hop voi cac to chuc tieu chuan hoa quoc te đe tieu chuan hoa cac bang ma tieng Viet. To chuc đe xuat tieu chuan VISCII đe ho tro xu ly tieng Viet co dau thanh.  Mot nhom phi loi nhuan khac la TriChlor Software, đa phat trien nhu lieu giup xu ly va hien thi tieng Viet tren đien toan.  Đong thoi, mot so to chuc khac nhu VNI va Hoi Chuyen gia Viet Nam cung đua ra cac tieu chuan va nhu lieu nham ho tro tieng Viet.  Voi qua nhieu tieu chuan canh tranh nhau, viec ho tro tieng Viet tren may tinh tro nen phuc tap cho đen khi tieu chuan Unicode đuoc bat đau su dung rong rai.  Vi ly do chinh tri, tieu chuan TCVN cua nha nuoc Viet Nam khong đuoc su dung rong rai ben ngoai lanh tho nay.
Nam 1999, Ngo Thanh Nhan, Đo Ba Phuoc va John Balaban thanh lap Hoi Bao ton Di san chu Nom nham bao ton va pho bien chu Nom. To chuc đa gop phan so hoa va chia se cac tac pham bang chu Nom tren mang. To chuc giai the nam 2018 sau khi cho rang muc đich ban đau đa đat đuoc.


Đac điem Sau nhieu nam khong tiep xuc voi tieng Viet trong nuoc, tieng Viet o Hoa Ky co mot so khac biet. Sau khi khao sat mot so trang web chu yeu đuoc xuat ban o Hoa Ky, tac gia Đao Muc Đich tai Đai hoc Quoc gia Thanh pho Ho Chi Minh nhan thay tieng Viet o hai ngoai chiu nhieu anh huong tu tieng Anh, va co mot so khac biet ve chinh ta, tu vung voi tieng Viet phat trien tai Viet Nam.


= Anh huong tu tieng Anh =
Sinh song trong moi truong tieng Anh va thong thao tieng Anh nen trong đoi song hang ngay, nhieu nguoi chen cac tu tieng Anh vao cac cau tieng Viet. Đao Muc Đich cho rang tieng Viet hai ngoai chiu anh huong kha nhieu tu tieng Anh, co nhung tu duong nhu dich tu tieng Anh sang nen xa la voi cach dien đat trong nuoc, hien tuong dung Anh-Viet xen ke trong cac an pham bao chi, đac biet la trong linh vuc quang cao.  Ve cu phap, tac gia cung neu ra mot so cach dien đat chiu anh huong tu tieng Anh, nhu cau truc "bi/đuoc boi/do/nho" xuat hien voi tan suat cao trong khi o Viet Nam thi han che han che hon vi con co nhieu tranh cai.
Đoi voi nhung nguoi coi tieng Anh la ngon ngu chinh va chi dung  tieng Viet o nha (ngon ngu di san), tieng Viet cua ho co nhung đac điem cua tieng Anh nhu: dung tu khai quat tuong ung voi mot tu tieng Anh thay vi dung tu đac ta cu the hon (carry – mang, vac, khieng, bong be, xach, bung; wear – mac, mang, đeo, đoi), su dung cac loai tu đon gian (cai) hay khong su dung loai tu, khong su dung tu lay, hoac su dung cac đai tu nhan xung đon gian (con).


= Khac biet voi tieng Viet tai Viet Nam =
Sau 1975, tieng Viet tai Viet Nam đuoc chuan hoa qua su giao thoa giua cac ngon ngu vung mien; con tieng Viet tai hai ngoai van su dung ngu am va tu vung mien Nam truoc 1975. O Hoa Ky, du tieng Viet cung co ba phuong ngu Bac, Trung, Nam ro rang nhung phuong ngu mien Bac chiu nhieu anh huong ve ngu am tu cac phuong ngu mien Nam va mien Trung do qua trinh di cu trong khoang thoi gian 1954 đen 1975. Giong tieng Viet mien Bac tai Hoa Ky khong lan lon cac phu am đau l va n va khong phat am cac phu am r, d, va gi nhu o Viet Nam. Phuong ngu mien Nam (Sai Gon) van la phuong ngu tieu chuan va ap đao trong cong đong nguoi My goc Viet, trong khi tai Viet Nam thi phuong ngu mien Bac (Ha Noi) co vi tri ap đao va đuoc xem la phuong ngu chuan. Tai Hoa Ky,  khi chua cong khai lap truong chinh tri, nguoi noi giong Bac đoi khi se bi coi thuong, de biu va bi nghi la than cong.

Theo Đao Muc Đich, tieng Viet hai ngoai su dung nhieu tu Han-Viet trong cac danh tu noi chung va ten đia danh noi rieng (vi du A Can Đinh, A Phu Han, Phi Luat Tan, To Cach Lan), trong khi o Viet Nam khong con dung nua hoac đa chuyen sang cac tu thuan Viet (vi du đieu giai – hoa giai, đe nhi the chien – chien tranh the gioi thu hai, tuc cau – bong đa) hay vay truc tiep tu ten nuoc ngoai (vi du sinh to – vitamin, phu he di truyen the – DNA, My kim – đo la My). Tieng Viet hai ngoai con co xu huong tao cac tu ghep moi tu cac yeu to goc Han, ong cho rang xu huong nay cung giong voi bao chi trong nuoc.  Ong cung chi ra mot so cach su dung tu ma ong cho la thieu chinh xac, khong đung ngu canh.
Nguoc lai, nhung nha hoat đong trong cong đong nguoi My goc Viet nhu nha bao Tran Phong Vu cho rang tieng Viet trong nuoc co nhieu tu moi dung sai so voi nghia goc, chang han tu "vo tu" von khong he mang nghia "nhu mot thai đo tu nhien". Ong cho rang co nhieu phat trien moi trong tieng Viet trong nuoc co xu huong "đi nguoc lai đao ly" va "truyen thong khiem ton" cua nguoi Viet, nhung tu "đao to bua lon" vo nghia lai pho bien rong rai, nhung đong thoi cung co mot so sang tao kheo leo va khon ngoan co the chap nhan đuoc.  Nam 2018, Vien Nghien cuu Lich su va Van hoa Viet Nam to chuc Hoi nghi Thong nhat Chinh ta tieng Viet nham thong nhat chinh ta tieng Viet tai Hoa Ky, thu hut nhieu nha van va nhan si goc Viet.  Cac tham du vien bieu quyet va đong thuan giu nguyen bang chu cai tieng Viet gom 23 ky tu (khong them chu f hay j), đanh dau tren am chinh (theo ngu am hoc), khong huy bo su dung chu "i" hay "y", va su dung tu Han-Viet sao cho đung y nghia va đung cho (hoi nghi cho rang cac tu nhu "lien he", "hoanh trang", "trien khai/khai trien", "đam bao/bao đam" đang bi su dung bua bai).


Thach thuc Viec su dung tieng Viet o noi cong cong cung tao ra mot so tranh cai. Nam 2008, tai Truong Trung hoc Ellender o thanh pho Houma, Louisiana, sau khi hai đong thu khoa nguoi My goc Viet noi mot cau tieng Viet đe tri an gia đinh trong bai dien van tot nghiep, khu hoc chanh Quan Terrebone đa đe xuat quy đinh cam su dung ngoai ngu trong cac buoi le nay. Sau nay, hoi đong giao duc cua khu hoc chanh đa rut lai vi bi Lien đoan Tu do Dan su My, Hoi đong Phat trien Tieng Phap tai Louisiana (CODOFIL), va nhung phu huynh My goc Viet tai Louisiana va Texas phan đoi.

Co nhung tu xuat hien sau nam 1975 bi nghi ngo la "cong san" hoac đac trung đen đoi song duoi che đo nay. Khi dich tai lieu sang tieng Viet, vo tinh su dung cac tu đo co the goi lai qua khu đau thuong cho nguoi đoc, gay phan cam. Vi du, nguoi My goc Viet dung tu "ghi danh" thay vi "đang ky" va "thong ke dan so" thay vi "đieu tra dan so". Đa co truong hop ban dich tieng Viet cua cac co quan chinh phu My khien nhieu nguoi so tham gia cac chuong trinh cua chinh phu, chang han đi bau cu hoac tra loi Thong ke Dan so Hoa Ky. Nam 2010, sau vu tran dau Deepwater Horizon, nhieu nguoi dan đanh ca tai Louisiana khong dam đoi boi thuong thiet hai vi cac thong dich vien cua BP đeu đen tu Viet Nam va dung "thuat ngu cong san". Nam 2018, mot bang quang cao chuyen bay ve Viet Nam cua hang hang khong ANA gay phan no o San Jose vi goi thanh pho lon nhat Viet Nam la Thanh pho Ho Chi Minh trong ban tieng Anh thay vi ten cu la Sai Gon nhu trong phien ban tieng Viet; quang cao nay sau đo nhanh chong đuoc go bo. Ngoai ra, nhieu ban dich cua co quan chinh phu khien nguoi đoc hieu nham vi dich sat nghia, chang han, trong tai lieu tieng Viet huong dan ve Đao luat Bao ve Benh nhan va Cham soc Suc khoe Hop tui tien (Obamacare), "insurance marketplace" bi dich thanh "san giao dich bao hiem".
Tai nhieu lop tieng Viet o bac đai hoc, cac giang vien đuoc đao tao tai Viet Nam sau 1975 thuong su dung phuong ngu mien Bac đe giang day, voi ly do rang đay la phuong ngu đuoc chinh phu Viet Nam an đinh la chuan, va chi trich von lieng tieng Viet ma cac hoc vien hap thu tu gia đinh (que o mien Nam hoac mien Trung) la "khong chuan", "loi thoi", hay "lac hau". Nhieu phu huynh nghe con minh noi giong Bac, dung tu Bac thi ac cam va bat binh nen đa khieu nai voi Vien Đai hoc California nhung đen nam 2006, vu viec van chua đuoc giai quyet.


Tham khao = Thu muc =


 Nguon so cap  Ruggles, Steven; Flood, Sarah; Foster, Sophia; Goeken, Ronald; Pacas, Jose; Schouweiler, Megan; Sobek, Matthew (2021). IPUMS USA: Version 11.0 [dataset]. Minneapolis, MN: IPUMS. doi:10.18128/D010.V11.0.
Cuc Thong ke Dan so Hoa Ky (2019). Selected Population Profile in the United States: Vietnamese alone or in any combination. Truy cap ngay 1 thang 1 nam 2022.


 Sach   Nghien cuu   Bao chi  Đoc them Tran Le Hoa Tranh (2019) Van hoc di dan – Phac thao dien mao nu nha van Viet Nam tai Hoa Ky. NXB Phu nu


Lien ket ngoai NRCAL – Trung Tam Tai Lieu Quoc Gia ve Ngon Ngu Chau A, thuoc Đai hoc Tieu bang California tai Fullerton
TAVIET Luu tru ngay 31 thang 12 nam 2021 tai Wayback Machine – Ban Đai Dien Cac Trung Tam Viet Ngu Nam California
Tieng Viet cua Viet cong? Tieng Viet cua Cong hoa? (Đai A Chau Tu do)
Tieng Viet va van hoa Viet o hai ngoai tren YouTube – RFA tieng Viet
5 Đe nghi thong nhat chinh ta – Vien Nghien Cuu Lich Su va Van Hoa Viet Nam
Cac muc tu tieng Viet tai Hoa Ky – Wiktionary tieng Anh