Ho Van (tieng Tho Nhi Ky: Van Golu, tieng Kurd: Behra Wane, tieng Armenia: Վանա լիճ) la ho lon nhat tai Tho Nhi Ky, nam xa ve phia đong cua quoc gia nay. No la mot ho nuoc man, nhan nuoc tu mot loat cac con suoi nho chay xuong tu cac day nui bao quanh. Ho Van la mot trong cac ho noi luu (nghia la khong co loi thoat ra) lon nhat the gioi. Loi thoat ra ban đau tu bon đia đa bi phun trao nui lua thoi co đai chan lai.


Thuy van hoc va hoa hoc Ho Van dai 119 km (74 dam Anh) ngang qua điem rong nhat cua no, đo sau trung binh đat 171 m (560 ft) va đo sau toi đa đat 451 m (1.480 ft). Mat ho nam tai đo cao 1.640 m (5.400 ft) tren muc nuoc bien va chu vi bo ho đat 430 km (270 dam Anh). Ho Van co dien tich mat ho la 3.755 km² (1.450 dam vuong Anh) va dung tich đat 607 km³ (146 dam khoi Anh).
Phan phia tay cua ho la sau hon ca, voi mot bon đia lon sau hon 400 m (1.300 ft) nam o phia đong bac Tatvan va phia nam Ahlat. Cac nhanh phia đong cua ho nong hon. Phan Van-Ahtamar tao them nang dan len, voi đo sau toi đa khoang 250 m (820 ft) o mat tay bac cua no, noi no ket noi voi phan con lai cua ho. Nhanh Ercis la nong hon, chu yeu khong sau qua 50 m (160 ft), voi đo sau toi đa khoang 150 m (490 ft).
Nuoc ho co đo kiem cao (pH khoang 9,7–9,8) va giau cacbonat natri cung cac muoi khac, đuoc tach ra nho bay hoi va đuoc su dung nhu la chat tay rua.


Đia chat Loi thoat ra cua ho đa bi chan lai trong thoi gian khoang the Pleistocen, khi cac dong dung nham tu nui lua Nemrut Dagı đa ngan chan luong chay ve huong tay ve phia binh nguyen Mus. Hien nay đang im lim, nui lua Nemrut Dagı nam gan voi bo phia tay cua ho. Ngoai ra, mot nui lua tang đang im lim khac la Suphan Dagı nam o phia bac cua ho.
Muc nuoc trong ho thuong thay đoi mot cach manh me: gan Tatvan, Oswald đa luu y toi cac bo ho đa đuoc nang cao so voi muc hien tai cua ho cung nhu su phat hien gan đay ve cac cay go bi ngap chim sau trong nuoc. Đieu tra cua Degens va ctv. đau thap nien 1980 đa xac đinh rang muc nuoc cao nhat cua ho (72 m/240 ft tren muc hien tai) đa dien ra trong thoi ky bang ha gan đay, khoang 18.000 nam truoc. Khoang 9.500 nam truoc đa co su rut xuong manh liet cua muc nuoc trong ho toi tren 300 m (980 ft) thap hon so voi muc nuoc hien tai. Sau đo, khoang 6.500 nam truoc đa dien ra su dang len cua nuoc ho toi muc gan nhu ngay nay.
Cac dao đong tuong tu nhung nho hon cung đuoc quan sat gan đay. Muc nuoc trong ho đa dang len it nhat khoang 3 m (10 ft) trong thap nien 1990, nhan chim nhieu vung đat đai nong nghiep va sau mot khoang thoi gian ngan giu đuoc on đinh va rut xuong thi lai dang len. Muc nuoc đa dang len khoang 2 m (6 ft) trong vong 10 nam truoc nam 2004.
La mot ho sau khong co loi thoat ra, ho Van đa tich tu mot luong lon tram tich đuoc tay troi tu cac binh nguyen va thung lung xung quanh, va đoi khi tram lang nhu la tro tu cac vu phun trao cua cac nui lua can ke. Lop tram tich nay đuoc uoc tinh la day toi 400 m (1.300 ft) tai đay ho va no thu hut cac nha khi hau hoc cung nhu cac nha nui lua hoc trong viec khoan cac loi đe kiem tra cac tram tich tao lop nay.

Nam 1989 va 1990, mot nhom cac nha khoa hoc đia chat quoc te do Stephan Kempe tu Đai hoc Hamburg (hien la giao su tai Đai hoc Ky thuat Darmstadt) đa thu đuoc 10 loi tram tich tu đo sau toi 446 m (1.460 ft). Mac du cac loi nay chi xuyen qua mot vai met đau tien cua tram tich, nhung chung cung cap đu cac lop tram tich hang nam đe đua ra cac du lieu khi hau toi 14.570 nam truoc đay.
Mot nhom cac nha khoa hoc do nha co sinh vat hoc Thomas Litt tu Đai hoc Bonn đa đe đon xin tai tro tu Chuong trinh Khoan tham do Khoa hoc Luc đia Quoc te (ICDP) đe co the hoan thanh du an khoan tham do moi va sau hon nham kiem tra cac tram tich trong ho. Litt mong cho se tim kiem thay "ho Van luu giu lich su khi hau cua 800.000 nam gan đay — mot tai san quy gia vo song cac du lieu ma chung toi mong muon co the rut ra đuoc it nhat la 500.000 nam gan đay". Khoan thu nghiem nam 2004 đa phat hien ra chung cu cua 15 lan phun trao nui lua trong vong 20.000 nam gan đay.


Sinh thai hoc Loai ca duy nhat đa biet la co the song trong nuoc man cua ho Van co ten khoa hoc Chalcalburnus tarichi (ca phen tran chau hay inci kefalı), mot loai ca trong ho Ca chep (Cyprinidae) co ho hang gan voi ca tue va ca đac, đuoc đanh bat trong thoi ky ngap lut mua xuan. Trong thang 5-6, loai ca nay di cu tu ho toi nhung vung nuoc it kiem hon, đe trung gan cua cac con suoi hoac trong chinh cac con suoi đo. Sau mua sinh san chung lai quay tro lai ho.
103 loai thuc vat phu du đa đuoc ghi nhan trong ho, bao gom tao cat, Bacteriophyta, vi khuan lam, tao luc, trung roi va tao nau. 36 loai đong vat phu du cung đuoc ghi nhan, nhu luan trung, Cladocera va đong vat chan kiem trong ho.
Nam 1991, cac nha nghien cuu thong bao ve phat hien microbialit cao 40 m (130 ft) trong ho Van. Chung la cac thap ran tren đay ho đuoc tao ra boi cac tam tham khuan cau cua vi khuan lam (nhom Pleurocapsa) tao ra aragonit trong to hop voi canxit đa ngung đong khoi nuoc ho.
Khu vuc ven ho Van la que huong cua noi meo hiem Van Kedisi.
Ke tu khoang nam 1995 đa co nhung thong bao ve viec nhin thay quai vat ho Van dai khoang 15 m (49 ft) co ten goi Van Canavarı (nghia la "quai vat ho Van").
Bao quanh ho nay la cac khu vuc nong nghiep trong đo nguoi dan gieo trong cac loai cay luong thuc cung nhu cay an qua.


Lich su Tushpa, kinh đo cua vuong quoc Urartu (1350-590 TCN), nam gan bo ho Van, tai cho sau nay tro thanh lau đai Van thoi Trung co, phia tay cua thanh pho Van ngay nay. Cac phe tich cua thanh pho Van thoi ky Trung co van con đuoc thay ro phia duoi cac suon nui phia nam ma tren đo co lau đai Van.


= Cac vuong quoc Armenia =

Ho nay la trung tam cua vuong quoc Ararat cua nguoi Armenia vao khoang 1000 TCN, sau đo la cac xatrap Armina, vuong quoc Đai Armenia va vuong quoc Vaspurakan cung cua nguoi Armenia.
Cung voi ho Sevan thuoc Armenia ngay nay va ho Urmia thuoc Iran ngay nay, ho Van la mot trong ba ho lon cua vuong quoc Armenia, đuoc nhac toi nhu la cac bien cua Armenia (trong cac nguon thu tich Assyria co đai: "tamtu sa mat Nairi" (Bien Thuong Nairi), bien Ha la ho Urmia). Theo thoi gian, ho nay đuoc biet đen voi cac ten goi khac nhau trong tieng Armenia, nhu tieng Armenia: Վանա լիճ (ho Van), Վանա ծով (bien Van), Արճեշի ծով (bien Arces), Բզնունեաց ծով (bien Bznuni), Ռշտունեաց ծով (bien Rshtuni) va Տոսպայ լիճ (ho Tosp).


= Đe quoc Byzantine =
Vao the ky XI, khu vuc xung quanh ho Van la bien gioi giua đe quoc Byzantine voi kinh đo đat tai Constantinople va đe quoc Seljuk cua nguoi Tho Nhi Ky voi kinh đo đat tai Isfahan. Trong hoa binh khong de dang giua hai đe quoc, cac lanh chua Armenia-Byzantine đia phuong đa thue muon cac gazi Turcoman va akritoi Byzantine đe bao ve. Tuy nhien, nhung nguoi linh đanh thue nay thuong gay ra cac vu cuop boc đe thu loi cho ban than ho.
Trong nua sau cua the ky XI thi tinh hinh tai bien gioi đong nam cua đe quoc Byzantine đa xau toi toi muc ma hoang đe Romanus IV Diogenes phai đe ra mot chien dich đe tai chiem Armenia va lam giam su kiem soat cua Seljuk đang lon manh. Diogenes va đoi quan đong đao cua ong đa vuot qua Euphrates va giao tranh voi luc luong nho hon cua Seljuk do Alp Arslan chi huy tai tran Manzikert, phia bac ho Van vao ngay 26 thang 8 nam 1071. Mac du co luc luong ap đao, nhung đoi quan Byzantine cong kenh đa bi đanh tham bai boi luc luong ki binh Tho Nhi Ky co đong hon va Diogenes bi bat.


= Đe quoc Seljuk =
Alp Arslan phan chia cac phan mien đong moi chiem đuoc cua đe quoc Byzantine cho cac tuong linh Turcoman cua minh, voi moi vung đat đeu đuoc cai tri boi cac beylik theo kieu cha truyen con noi, nhung đeu thuoc chu quyen cua đe quoc Đai Seljuk. Alp Arslan chia khu vuc quanh ho Van cho Sokmen el Kutbi (nghia đen Sokmen Dung cam) va ong nay đa thiet lap thu phu cua minh tai Ahlat tren bo phia tay cua ho. Trieu đai Ahlatshahs (hay Sokmenler) cai tri khu vuc nay tu nam 1085 toi nam 1192.
Trieu đai Ahlatshahs bi thay the boi trieu đai Ayyubid.


Kien truc Gan lau đai Van va bo phia nam, tren đao Akdamar la nha tho Thap gia Than thanh (tieng Armenia: Սուրբ Խաչ, Surb Khach), la nha tho hoang gia cua vuong quoc Vaspurakan cua nguoi Armenia.
Trieu đai Ahlatshahs đe lai mot luong lon cac mo đa lich su tai va xung quanh thi tran Ahlat. Gioi huu trach cua thi tran nay hien đang co gang đe đua cac ngoi mo đa nay vao danh sach di san the gioi cua UNESCO. Hien tai chung van chua chac chan đuoc cong nhan hay khong.


Van tai Đuong sat noi Tho Nhi Ky voi Iran đuoc xay dung trong thap nien 1970 su dung pha đuong sat vuot qua ho Van, nam giua hai thanh pho Tatvan va Van, thay vi xay dung cac đuong ray tau hoa xung quanh bo ho go ghe lom chom. Tuy nhien, viec chuyen cho tu tau hoa xuong tau thuy va nguoc lai han che nang luc chuyen cho tong cong.
Trong thang 5 nam 2008 cac cuoc thuong thao giua Iran va Tho Nhi Ky đa dien ra nham nang cap pha thanh đuong sat chay đien đuong ray kep.


Đao Arter
Lim
Akdamar
Charpanak


Tham khao Lien ket ngoai Ho Van Luu tru ngay 5 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine
Mieu ta ho Van
Hinh anh ho Van Luu tru ngay 8 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
All_About_Turkey: Ho Van
Hinh anh voi đo phan giai cao ve lau đai Van