Hai Mien (1862-1899) la thong ngon, ong Phan, tri huyen ham thoi Phap thuoc tai mien Nam Viet Nam. Ong noi tieng la mot nguoi an choi nhung hay giup đo nguoi that co, lo van. Ong đuoc nguoi dan tin yeu, kinh men nen dan Cho Cau Muoi, Sai Gon đa lap đinh đe tho ong. Cac bai ve, tho noi ve ong đuoc nhieu nguoi biet đen va luu truyen lai.


Cuoc đoi Hai Mien ten that la Huynh Cong Mien, ong sinh nam 1862 tai tinh Go Cong (nay thuoc vung Go Cong Đong, Tien Giang). Ong la con cua Huynh Cong Tan mot lanh binh tay sai đac luc cua thuc dan Phap chuyen đan ap nguoi dan. Vi la gia đinh co the luc va giau co nen nam 17 tuoi, Hai Mien đuoc cha đua sang Phap hoc truong La Seyne gan Toulouse. Ong hoc o đo 4 nam nhung khong đat đuoc bat cu bang cap gi, may thay cung do thoi gian đi hoc ma ong Hai Mien noi đuoc rat troi chay tieng Phap. Vi vay khi ve lai Viet Nam, ong đuoc chon lam thong ngon, sau đo thang dan len cac chuc phan va Tri huyen. Quan Tri huyen Hai Mien lam viec cho Phap duoi truong Tong đoc Tran Ba Loc. Thoi đo, moi nguoi đeu nghi Huynh Cong Mien se giong tinh cach cua cha ong, chuyen đan ap nhung nguoi Viet chong đoi su cai tri cua thuc dan. The nhung voi truong hop cua Lanh Binh Huynh Cong Tan va Cau Hai Huynh Cong Mien đuoc nguoi đoi cho la truong hop khac thuong "cay đang sanh trai ngot" khi ong hoan toan khong giong ban tinh cua cha minh.
Khi Tong đoc Ba Loc đem quan ra Khanh Hoa đe dep cuoc khoi nghia cua Mai Xuan Thuong, Hai Mien cung đuoc cho theo. The nhung khi chung kien tong đoc bat me Mai Xuan Thuong đe buoc nguoi nay ra hang va su đan ap cua quan linh voi dan thuong, Hai Mien đa xin tu chuc. Ong chon cho minh mot cuoc song giang ho, ngoi ghe đe chu du khap Nam Ky luc tinh. Giau co va quyen luc do thua huong gia tai đo so cua cha đe lai, Hai Mien cang co đu đieu kien đe pha phach. Ong coi tien nhu rac, moi ngay đeu đi đa ga, ruou che, bai bac... Cong tu Hai Mien đuoc gioi giang ho thoi đo goi la "mien tu luu linh" do ong đuoc mien suu thue, co the đi khap noi ma khong so bi "hoi giay". Ong noi danh khap noi, tu dan đen quan đeu to ra e ngai thieu gia chiu choi nay.


Cac giai thoai Tuong truyen, danh Cau Hai Mien la mot cong tu an choi khet tieng Nam Ky Luc tinh voi loi song theo kieu giang ho hao han, hoang đang. Nhung lai lam nhung viec nghia hiep "giua đang thay chuyen bat bang chang tha". Hai Mien đa tung tong tien quan tham bien tinh My Tho Do ne uy quyen cua quan lon Tan, cha cua Hai Mien, nen ong quan Tay đanh bao "Het tien, cau cu xuong kho lay xai". Cau Hai Mien tung đanh cap ran Tay do uc hiep dan phu đao ao tai Truong Đua o Go Cong, ong coi thuong quan Tay, trung tri quan nguoi Viet nhu huong quan, do cam roi ca đuoi đanh đap dan lang..
Tai Bac Lieu co gia đinh ong chu Thoi rat the luc va noi tieng hach dich. Ong Thoi co co con gai ten la Hai Sang. Dan chung trong vung so cha con ho đen noi khong dam noi đen chu Sang nhu "buoi sang", "sang mai", ma phai noi lai "buoi som"; "som moi". Mot lan đoan ghe cua cau Hai Mien ngao du toi đay. Nghe ke ve ong chu Thoi va co Hai Sang, Hai Mien rat tuc gian. Ong đa cho ghe ghe lai, ra lenh bat troi co Hai Sang va keo len cot buom. Ong chu Thoi thay vay voi va xuong nan ni, thuong luong voi Cau Hai Mien xin chuoc co Hai Sang bang mot bao lon tien giay bac. Ong Hai Mien bang long, mo troi cho co Hai Sang, roi cung gia nhan om bao giay bac xuong ghe, cheo đi. Tu đo, ong chu Thoi va con gai đa bot hong hach voi dan lang. Nhung rieng Ba Hai Sang thi van con cam lam, ba nghi cach đe tra thu cho bang đuoc ong Hai Mien đe rua han.


Qua đoi Ngay mung 6 thang 12 nam Ky Hoi, 1899, sau khi đi ngao du nhieu noi, ong Hai Mien ve nha o vung Cau Kho. ong bi co Hai Sang bay muu tra thu. Co Hai Sang luc đo đa thue hon 40 tay giang ho "đam thue chem muon" cam dao xat chuoi bao vay Cau Hai Mien. Mac du gioi vo, nhung ong Hai đa khong đuong cu lai noi so qua đong nen qua đoi, huong duong 38 tuoi. Truoc nam 1975, mo cua Cau Hai Mien nam trong vuong đat o đuong Phat Diem, Sai Gon. Mo đuoc xay bang đa xanh, co dung bia, nhung vi lau ngay đa bi reu phong co moc, đoc khong ro .


Gia đinh Cha cua Hai Mien, Huynh Cong Mien la Lanh Binh Tan tuc Huynh Cong Tan, la mot cong su đac luc cua thuc dan Phap trong viec đan ap cac cuoc khoi nghia cua nong dan vao nhung nam gan cuoi the ky 19 tai Nam Ky, Viet Nam. ong nay la nguoi thon An Long (Yen luong nhi thon), huyen Tan Hoa (Go Cong), truoc thuoc tinh Đinh Tuong, nay thuoc tinh Tien Giang. Nam 1874, Sau khi Huynh Tan mat, Chu tinh Phap la E. Puech (1873 - 1874) cho xay dung "đai ghi cong" ong tai tinh Go Cong (nay la thi xa Go Cong). Tren đo co khac dong chu: "A la memoire du Lanh binh Huynh Cong Tan, chevalier de la Legion d'honneur, tidele serviteur de France". Nghia la: "Ky niem Huynh Cong Tan, Bac Đau Boi tinh, cong boc trung thanh cua nuoc Phap". Nam 1945, đai nay bi nguoi dan đap pha hoan toan.
Cha me cua Hai Mien co nam nguoi con: Hai Mien la con trai thu hai, con trai ut la Huynh Cong Vien, ong ba co ba nguoi con gai giua, trong đo hai nguoi con gai la nu tu cua đao Cong giao va mot nguoi chet khi con nho.
Vo cua ong Hai Mien la ba Le Thi Tuy. Ba Tuy la em gai quan cai tong Le Quang Chieu (nguoi Phong Đien, Can Tho), mot tieu thu khue cac, van hay chu tot, nha o vung Tan Hoa, nay la khu vuc phuong Cau Kho va phuong Nguyen Cu Trinh (quan 1, Thanh pho Ho Chi Minh).


Tri an Đe ghi nhan nhung đong gop va tri an ong Hai Mien, nguoi dan Sai Gon xua đa xay dung nen Đinh Nhon Hoa đe tho ong, đinh rong hon 1.500 m2, con co ten goi la Đinh Cau Hai Mien hay Đinh Cau Muoi. Ngoi đinh nay đa đuoc cong nhan la "Di san kien truc dan toc co truyen", hien toa lac tai so 27 Co Giang, thuoc phuong Cau Ong Lanh, quan 1, Thanh pho Ho Chi Minh
Trong dan gian cung luu truyen bai ve ca ngoi khi phach cua cau Hai Mien. Bai "Ve cau Hai Mien" cung voi ve Sau Trong va ve Thong Chanh đa bi thuc dan Phap thoi đo cam. Trong bai ve, cau Hai Mien đuoc nhac voi danh xung ngo nghinh la "luu linh mien tu" .


Xem them Cho Cau Muoi
Lanh Binh Tan
Tho Thay Thong Chanh
Tho Sau Trong
Ve cau Hai Mien


Sach tham khao Vuong Hong Sen, Sai Gon nam xua. Nha xuat ban TP. HCM, 1991.
Huynh Minh, Go Cong xua. Nha xuat ban Thanh Nien, 2001.
Son Nam, Lich su khan hoang mien Nam, Nha xuat ban Van nghe TP. HCM, 1994.


Ghi chu Lien ket ngoai Di Tich Đinh Nhon Hoa Luu tru ngay 22 thang 12 nam 2015 tai Wayback Machine, vinalo.com
Đinh Nhon Hoa, wikimapia.org