Lut hay lu, lu lut la hien tuong nuoc trong song, ho tran ngap mot vung đat. Lut cung co the dung đe chi truong hop ngap do thuy trieu, nuoc bien dang do bao.
Lut co the xuat hien khi nuoc trong song,do hien tuong mua lon keo dai, ho tran qua đe hoac gay vo đe lam cho nuoc tran vao cac vung đat đuoc đe bao ve. Trong khi kich thuoc cua ho hoac cac vuc nuoc co the thay đoi theo mua phu thuoc vao giang thuy hoac tuyet tan, no khong co nghia la lu lut tru khi luong nuoc nay tran ra gay nguy hiem cho cac vung đat nhu lang, thanh pho hoac khu đinh cu khac.
Lut co the xay ra khi muc nuoc song dang cao do lu lon lam tran ngap va pha huy cac cong trinh, nha cua doc theo song. Co the giam thiet hai do lu bang cach di doi dan cu xa song, tuy nhien cac hoat đong kinh te, dan sinh thuong gan lien voi song. Do vay, con nguoi van cu đinh cu trong nhung khu vuc co nhieu rui ro bi thiet hai do lu, khi đo gia tri thu đuoc do song gan vuc song cao hon la chi phi du bao lu đinh ky.


Nguyen nhan va phan loai = Nguyen nhan =
Nguyen nhan co ban gay ra lu lut la do trieu cuong hoac bao, tao ra nuoc lu voi khoi luong lon kem đat, đa; tran qua bo song, đe hoac lam vo cac cong trinh ngan lu vao cac vung trung nhu đap; hoac do nuoc bien dang lam tran ngap nuoc vung ven bien.
Mua lon va keo dai (do bao lon) la nguyen nhan chinh gay ra lu lut, ngoai ra, o vung đong bang, cu the la cua song tiep giap voi bien, trieu cuong la mot nhan to lam cho lu lut tram trong hon. Ngoai ra con mot so yeu to khac anh huong đen kha nang xuat hien lu lon va bat thuong.
khu vuc cang rong thi nuoc lu len cang cham va cung se rut cham, nguoc lai neu luu vuc hep va thuon dai se lam nuoc lu len nhanh hon. Trong mot so truong hop tham chi se hinh thanh lu quet, lu ong.
Rung bi chat pha, tan pha cung la mot nguyen nhan gay lu lut, lu quet tren vung nui, va xoi mon đat.
Hien tuong El Nino va La Nina đa gay ra nhieu loai hien tuong lu lut va han han tren nhieu vung khac nhau tren the gioi.
Neu o mot vung nao đo co ca mot he thong song gom nhieu con song hop thanh ma khong biet bao ve rung thi kha nang hinh thanh to hop lu lut rat la cao.


= Phan loai =


 Lut ven song  Lut cham: do mua keo dai (thuong gap o cac vung nhiet đoi) hay do tuyet tan nhanh (thuong o vung on đoi) lam luong nuoc đo xuong vuot muc chua cua kenh đao hay song ngoi. Mua rao, mua bao, ap thap nhiet đoi la nhung nguyen nhan khac cua lut loai nay.
Lut nhanh: xay ra nhanh chong va thuong do cac con bao manh.


 Lut ha luu  Thuong do anh huong ket hop: suc gio manh cua bao lam trieu dang cao.


 Lut ven bien  Do nhung con bao bien du doi hay tham hoa khac nhu song than.


 Lut do tham hoa  Cac nguyen nhan khac nhu vo đe, đong đat, nui lua,... cung co the dan đen lut.


 Lut do con nguoi  Tai nan do con nguoi gay ra voi kenh đao va đuong ong.


 Khac  Lut xay ra do nuoc tich lai tren mot be mat khong co kha nang tham nuoc, vi du, mua se lam am mat đat nhung mua keo dai lam giam va lam mat kha nang tham nuoc cua đat nen nuoc se đong lai tren mat đat. Neu mua keo dai luong nuoc se tang trong khi nuoc mat đi do bay hoi khong đang ke se dan dan gay ra lut. Hoac o thanh thi, mat đat thuong la đuong nhua hoac be tong khong hoac rat it tham nuoc, khi co mua lon xay ra tren thanh pho neu he thong thoat nuoc cong cong khong hoat đong hieu qua cung co the gay ngap nuoc tren đuong nhung thong thuong la khong gay ra lut lon va khong gay nhieu thiet hai.


Đoi pho voi lu lut O phuong Tay, đa phan đat đai đa đuoc con nguoi trai nhua lam đuong va tien hanh be tong hoa đong loat. De thay la lop phu mat đuong nay khien cho hau het luong mua tich tu lai đeu bien thanh dong chay. Trong mot khu cong nghiep khong co he thong tieu thoat nuoc huu hieu, co le khong can qua nhieu mua cung co the gay ra lut nang.
Nhieu thanh pho đa xay dung cac cong dan nuoc bang be tong đe phong ngua lu lut. Khi mua nhieu, nuoc se chay vao trong cac cong dan chay quanh khu vuc ngoai o thanh pho, noi nuoc đuoc hap thu tot hon. Song, biet đau mot luc nao đo chinh nhung cong dan nuoc nay lai gay lu lut. Ban than hoat đong rai be tong, nhua đuong tren mat đat cung đa đong nghia voi viec chung ta đang cat đi mot phan cua mieng bot bien tu nhien va don them nuoc vao phan bot bien con lai.
Tuong tu, con nguoi xay rat nhieu đe chong lu. Co the hinh dung đay la nhung buc tuong thanh lon đuoc xay dung doc cac bo song đe ngan song tran ra thanh lu. Trong suot thoi gian qua, nhung con đe nay đa hoan thanh tuong đoi tot su menh cua minh, nhung voi nhung khu vuc khong co đe thi hoan toan nguoc lai, se phai hung toan bo luong nuoc lu khi nuoc song dang len. Hon nua, khong khac đap la may, he thong đe co the vo. Neu đieu nay xay ra thi viec nhung khu vuc gan song bi nuoc lu nhan chim chi con la van đe thoi gian.
Rieng đoi voi hoat đong kiem soat lu doc bo bien, loai nguoi thuc chat khong đat đuoc nhieu thanh tuu. Nhung con song lon co kha nang pha huy cac cong trinh xay dung bang cach gay xoi mon. Đe kiem soat xoi mon, chung ta đa ap dung phuong phap xay cac hang rao va đe chan song. Song thuc te, chung lai gay tro ngai cho tien trinh hinh thanh bai bien boi khi chung ta ngan nuoc di chuyen ve phia bo, bien khong the "cho" cat vao bo tao nen nhung bai bien đep.
Đoi voi nhieu khu vuc noi đia cung vay. Thoat nhin, nguoi ta co the tuong rang song la mot đac trung khong đoi cua canh quan noi chung, nhung that ra no lai la mot thuc the đong, nhat la nhung con song lon nhu Mississippi (Hoa Ky), Duong Tu, Hoang Ha (Trung Quoc)... Trai qua thoi gian, song dan dan mo rong ra, roi đot ngot chuyen huong, tham chi co the bien đoi ca dong chay. Vi ly do nay ma nhung vung đat ven bo song thuong co nguy co ngap lut rat cao.


Tac đong = Tac đong thu cap =
Anh huong đen nuoc sinh hoat noi rieng va nguon nuoc noi chung: nuoc bi o nhiem do nuoc mang theo cac chat thai tu cong, ranh, ao ho tran len đuong pho, nha, khu vuc cac voi nuoc cong cong,... Gay khan hiem nuoc uong va nhieu tinh trang khac.
Benh cho nguoi va đong vat: do ve sinh kem, do cac benh truyen nhiem dua vao nuoc đe phan tan. Trong đieu kien ay, benh dich de dang nay sinh va lay lan, boi đa so dich benh đeu truyen qua đuong nuoc nhanh hon la qua khong khi, chang han dich ta.
Thiet hai trong nong nghiep: gay ngap cac khu vuc trong trot nen co the lam giam nang suat, la nguyen nhan gay ra mat mua, gay khan hiem luong thuc. Nhieu loai thuc vat khong co kha nang chiu ung bi chet.


= Tac đong lau dai =
Gay kho khan cho nen kinh te: giam "tuc thoi" cac hoat đong du lich, chi phi cho tai xay dung, đong thoi đay manh viec tang gia cac mat hang luong thuc thuc pham,...


Nhung tran lu lut gay thiet mang nhieu nhat Duoi đay la danh sach cac tran lu lut gay thiet mang nhieu nhat tren the gioi, tu 100.000 tro len.

Lu lut Ha Noi va Đong bang Song Hong nam 1971 la tran lut gan đay nhat o Mien bac Viet Nam, lam chet 594 nguoi va hon 100.000 nguoi bi anh huong nang.


Chu thich Tai lieu O'Connor, Jim E. and John E. Costa. (2004). The World's Largest Floods, Past and Present: Their Causes and Magnitudes [Circular 1254]. Washington, D.C.: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey.
Thompson, M.T. (1964). Historical Floods in New England [Geological Survey Water-Supply Paper 1779-M]. Washington, D.C.: United States Government Printing Office.
Powell, W. Gabe. 2009. Identifying Land Use/Land Cover (LULC) Using National Agriculture Imagery Program (NAIP) Data as a Hydrologic Model Input for Local Flood Plain Management. Applied Research Project. [1] Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine


Xem them Song than
Trieu cuong


Lien ket ngoai Cac khai niem ve lut Luu tru ngay 22 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine tren trang Trung tam du bao khi tuong thuy van Trung uong
(tieng Viet) "Vietnamese - King County Flood Safety Video." ( Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine) King County Flood Control District, Quan King, Washington (YouTube)