Ten lua hanh trinh hay hoa tien hanh trinh (theo thuat ngu tieng Anh "Cruise missile") hay con goi la ten lua co canh (theo thuat ngu tieng Nga "Крылатая ракета") hay ten lua tuan kich va hoa tien cruise la loai vu khi ten lua co đieu khien ma đac điem bay cua no la trong toan bo quy đao ten lua chiu tac đong cua luc nang khi đong hoc thong qua cac canh nang nen đuoc goi la ten lua co canh.
Loai ten lua nay co rat nhieu phuong an đieu khien: co the la theo che đo lap trinh san đe chong cac muc tieu co đinh hoac voi radar, tu dan đe chong cac muc tieu di đong nhu tau chien, may bay.


Phan loai Theo cach phan loai cua Nga va Lien Xo truoc đay, Ten lua hanh trinh (nguoi Nga goi la ten lua co canh "Крылатая ракета") đuoc phan thanh hai loai chinh:

Loai canh phang: thuc chat đay la mot loai khi cu bay khong nguoi lai su dung mot lan. Chung đuoc thiet ke đe mang đau đan no cho chien tranh thong thuong hoac đau đan hat nhan cho chien tranh hat nhan. Chung thuong su dung đong co phan luc khi (đong co tuoc bin khi) nhu cua may bay nhung voi gia thanh ha đe dung mot lan. Nhung loai ten lua nay thuong co toc đo can am va nhin ben ngoai chung khac voi cac loai ten lua khac la co đoi canh phang giong canh may bay đe tao luc nang. Loai ten lua nay con đuoc goi theo ten cu la ten lua–may bay. Nhung ten lua canh phang nay co toc đo duoi am, nen khong the dung tieu diet may bay ma chi dung chu yeu đe tieu diet cac muc tieu co đinh va cac muc tieu di chuyen cham nhu: cac loai xe co gioi, tau chien, tau ngam hay tau san bay.
Loai canh chu thap: loai ten lua nay co canh dang chu thap va đuoc trang bi đong co ten lua vuot am thanh. Đay la mot tap hop nhieu loai ten lua khac nhau tu loai chong tang, chong chien ham, va chong may bay, đien hinh nhat nhu loai ten lua khong đoi khong
Theo cach phan loai cua Hoa Ky va rat nhieu cac nuoc khac thi ten lua hanh trinh chi đuoc hieu la loai canh phang ma thoi.


Lich su ra đoi va phat trien Ten lua hanh trinh co nguon goc tu rat som, nam 1917 trong Chien tranh the gioi thu nhat đa co du an "ngu loi bay" (Kettering bug) cua quan đoi Hoa Ky: nguoi ta thu nghiem mot loai may bay hai tang canh (biplane) chat đay thuoc no cho cat canh ve phia muc tieu. Sau mot khoang thoi gian đa đinh canh may bay se bi gay ra đe may bay lao xuong đat. Du an khong đuoc ap dung vi chien tranh ket thuc truoc khi du an đuoc hoan thien.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, đe chong lai luc luong hai quan ap đao cua Hoa Ky, quan đoi Thien hoang cua Nhat Ban đa dung cac phi đoi than phong cam tu đe lao vao tau chien cua đich. Đay la cac "ten lua hanh trinh co nguoi lai".
Đac biet tai chien truong chau Au nuoc Đuc Quoc xa đa dung bom bay V-1 đe tan cong nuoc Anh va chung that su la ten lua hanh trinh theo đung nghia hien đai:

Bom bay V-1 trang bi mot đong co phan luc con rat tho so, dung he thong tu đong lai (autopilot) đieu khien bang Gyroscope (he thong đieu khien theo quan tinh tieng Anh: Inertial guidance system). Tuy he thong đieu khien con rat tho so trong che tao nhung y tuong la rat moi me va con đuoc ap dung trong rat nhieu he đieu khien vu khi hien đai sau nay. V-1 co cac thong so ky thuat chinh nhu sau:
Kich thuoc (Dai × Sai canh × Cao): 7,9 × 5,4 × 1,42 m
Toc đo: 656 km/h
Ban kinh hoat đong: 240 km
Trong luong ten lua: 2.150 kg
Trong luong đau đan: 830 kg
Trong nhung nam 1980 trong cao trao chay đua vu khi ten lua tam trung. Hoa Ky cho trien khai loai ten lua hanh trinh Tomahawk mang đau đan hat nhan voi ba phuong an phong tu may bay, phong tu tau chien va tau ngam, trong khi Lien Xo co loai ten lua tuong đuong la Raduga Kh-55. He vu khi Tomahawk cua Hoa Ky va Raduga Kh-55 cua Lien Xo tao nen buoc tien lon trong cong nghe che tao vu khi nhat la o he thong đieu khien cong nghe cao: ten lua ngoai he thong dan đuong theo quan tinh co đien đuoc tich hop he thong dan đuong lap trinh san (tu lap) dua tren su thay đoi cao đo cua đia hinh - he thong TERCOM (TERrain COntour Matching system - ten lua vua bay vua dung mat than laser đo cao đo cua đia hinh va hieu chinh voi cac tham so cua ban đo so đa đuoc lap trinh bay) cho đen nay đay van la bi quyet cong nghe cao cua Hoa Ky va Nga. Cong nghe dan đuong nay cho phep ten lua hanh trinh đat đo chinh xac cao.
Tai Lien Xo, cong viec bat đau tai cuc Raduga voi mau ten lua hanh trinh phong tren khong moi vao nam 1971, voi chuyen bay thu đau tien vao nam 1976. Khong quan Xo viet đua ra mot yeu cau chinh thuc ve mot loai ten lua hanh trinh phong tren khong vao thang 12-1976. Kh-55SM tam xa đuoc phat trien mot vai nam truoc khi đi vao hoat đong. Vao cuoi thap nien 1980 cong viec lai tiep tuc bat đau voi mot loai ten lua thay the trang bi đau đan thong thuong (Kh-101) hay đau đan hat nhan (Kh-102) va kha nang tang hinh tot. No đuoc thiet ke boi ky su Igor Seleznyev thuoc Raduga.
Nam 1982, hang Boeing đa giao cho Khong quan Hoa Ky nhung ten lua hanh trinh phong tu tren khong ALCM (Air Launched Cruise Missiles) đau tien cua ho. Đo la nhung may bay nho, canh hinh mui ten co the gap lai đuoc (canh cup-xoe). Chung đuoc ngoac duoi canh may bay B52, moi may bay 12 ten lua. Nhung chuyen giao ten lua hanh trinh "vo hinh" (stealth) đau tien cho khong luc My đa dien ra vao nam 1986. Chuong trinh đo, đuoc biet chinh thuc duoi ten goi ACM (Advanced Cruise Missile, ten lua hanh trinh tien tien), la mot trong nhung bi mat nhat cua Lau nam goc. Khong quan Phap nam 1986 đa nhan ten lua tuan tieu đau tien co đau đan nhiet hach cua minh, loai ASMP, ten lua "khong đoi đat tam trung binh", do Aerospatiable che tao.
Trong nhung nam 1990 va sau nay voi su ung dung rong rai cong nghe he thong đinh vi toan cau (GPS) ten lua hanh trinh đa trang bi cong nghe nay cho viec dan đuong đat đo chinh xac gan nhu tuyet đoi (Toa đo muc tieu đuoc đua vao chuong trinh dan đuong cua he thong dan huong theo quan tinh, trong qua trinh bay len lua lien tuc ket noi voi he thong đinh vi toan cau đe xac đinh toa đo cua minh, so sanh voi toa đo muc tieu va đua ra cac hieu chinh tham so bay). Voi su ap dung dan đuong bang GPS, bi mat cong nghe TERCOM cua Hoa Ky mat vai tro đoc ton, gio đay cac nuoc cong nghe hang hai cung co the che tao ten lua hanh trinh co đo chinh xac cao, viec nay tao thach thuc pho bien vu khi cong nghe cao ra khap the gioi. Hien nay đa co it nhat la 12 nuoc xuat khau ten lua hanh trinh va hang chuc nuoc khac co loai vu khi nay o cac muc đo hien đai khac nhau.


Cac he ten lua hanh trinh noi tieng Bom bay V-1 cua Đuc Quoc xa
Tomahawk chong muc tieu mat đat cua Hoa Ky
Kh-101 chong muc tieu mat đat cua Lien Xo/Nga
Cac phuong an SS-N chong tau chien cua Lien Xo/Nga (P-15 Termit, P-270 Moskit, P-700 Granit, P-800 Oniks, Kh-35, 3M-54 Klub, K-300P Bastion-P)
Apache cua Phap
Gabriel cua Israel
Otomat cua Y
RBS-15 cua Thuy Đien


Xem them Ten lua
Bom bay V-1
He thong tu dan
Danh sach ten lua


Tham khao Lien ket ngoai Cac van đe ve ten lua hanh trinh Luu tru ngay 15 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine – trang cua Hiep hoi cac nha khoa hoc Hoa Ky (FAS – Federation of American Scientists)