Du lich la viec đi lai nham muc đich vui thu hoac kinh doanh; cung la ly thuyet va thuc hanh ve to chuc cac chuong trinh đi du lich, nganh kinh doanh nham thu hut, cung cap va giai tri cho khach du lich, va viec kinh doanh cua cac to chuc đieu hanh cac tour du lich. To chuc Du lich The gioi đinh nghia du lich noi chung, theo nghia "vuot ra ngoai nhan thuc chung ve du lich la chi gioi han trong hoat đong nghi le", vi moi nguoi "đi du lich va o trong nhung noi ngoai moi truong thong thuong cua ho khong qua mot nam lien tiep đe giai tri va khong it hon 24 gio, voi muc đich kinh doanh va cac muc đich khac". Du lich co the la du lich noi đia (trong quoc gia cua khach du lich) hoac du lich quoc te co ca y nghia đen va đi, co y nghia quan trong đoi voi can can thanh toan cua mot quoc gia (tac đong cua du lich).
So luong du lich giam do suy thoai kinh te manh me (suy thoai kinh te cuoi thap nien 2000) giua nua cuoi nam 2008 va cuoi nam 2009, va do hau qua cua su bung phat cua virut cum H1N1 2009, nhung tu tu hoi phuc. Tren toan cau, cac khoan thu du lich quoc te (muc du lich trong can can thanh toan) đa tang len 1,03 đo la My nghin ty đo la My (740 € ty euro) vao nam 2005, tuong ung voi muc tang 3,8% thuc te tu nam 2010  Luong khach du lich quoc te đa vuot qua cot moc cua 1 ty khach du lich tren toan cau lan đau tien vao nam 2012, Cac nen kinh te đang noi len nhu Trung Quoc, Nga va Brazil đa tang đang ke chi tieu cua ho trong thap ky truoc. ITB Berlin la hoi cho thuong mai du lich hang đau the gioi. Viec du lich toan cau gay ra khoang 8% luong khi thai nha kinh toan cau.


Ten goi Tu tieng Anh tourist đuoc su dung vao nam 1772 va tourism vao nam 1811. Nhung tu nay bat nguon tu tu tour, xuat phat tu tieng Anh co turian, tu tieng Phap co torner, tu Tieng Latinh tornare - "xoay tren may tien", xuat phat tu tieng Hy Lap co tornos (τορνος) - "may tien".


Đinh nghia Vao nam 1936, Hoi Quoc Lien xac đinh "khach du lich nuoc ngoai" la "nguoi đi du lich nuoc ngoai it nhat 24 gio". Ke nhiem cua no, Lien Hop Quoc, đa sua đoi đinh nghia nay vao nam 1945, bao gom mot khoang thoi gian toi đa la sau thang. Vao nam 1941, Hunziker va Kraft đinh nghia du lich la "tong so hien tuong va quan he phat sinh tu viec đi lai va luu tru cua nguoi khong phai la cu dan, mien la khong dan đen thuong tru vinh vien va khong lien quan đen bat ky hoat đong kiem thu nao." Nam 1976, đinh nghia cua Hoi Du lich cua Anh la: "Du lich la su di chuyen tam thoi, ngan han cua con nguoi đen đia điem ngoai noi ho thuong song va lam viec, va cac hoat đong cua ho trong suot thoi gian luu tru tai moi điem đen. No bao gom viec di chuyen cho moi muc đich." Vao nam 1981, Hiep hoi Quoc te cac chuyen gia Khoa hoc Du lich đinh nghia du lich dua tren cac hoat đong cu the đuoc chon va thuc hien ben ngoai nha.
Vao nam 1994, Lien Hop Quoc xac đinh ba hinh thuc du lich trong "Cac Khuyen nghi ve Thong ke Du lich" cua no:

Du lich noi đia, bao gom cu dan cua mot quoc gia du lich chi du lich trong nuoc nay.
Du lich đen, bao gom nguoi khong phai la cu dan du lich trong nuoc đo.
Du lich đi, bao gom cu dan du lich tai mot quoc gia khac.
Cac nhom khac đuoc tao ra tu viec phan nhom tren:

Du lich quoc gia, su ket hop cua du lich noi đia va du lich đi
Du lich khu vuc, su ket hop cua du lich noi đia va du lich đen
Du lich quoc te, su ket hop cua du lich đen va du lich đi
Cac thuat ngu "du lich" va "đi lai" đoi khi đuoc su dung thay the cho nhau. Trong ngu canh nay, đi lai co cung đinh nghia voi du lich nhung ngu y mot hanh trinh mang tinh chu đich hon. Cac thuat ngu "du lich" va "khach du lich" đoi khi đuoc su dung mot cach khinh thuong, ngu y su quan tam hoi hot đen van hoa hoac đia điem đuoc tham. Trai lai, tu "nguoi đi du lich" thuong đuoc su dung nhu mot dau hieu cua su phan biet. Xa hoi hoc du lich đa nghien cuu cac gia tri van hoa cot loi đang sau nhung su phan biet nay va tac đong cua chung đoi voi moi quan he giai cap.


= San pham du lich =
Theo To chuc Du lich The gioi thi san pham du lich la:

"su ket hop cua cac yeu to huu hinh va vo hinh, nhu tai nguyen tu nhien, van hoa va nhan tao, cac điem đen, co so vat chat, dich vu va hoat đong xung quanh mot trung tam quan tam cu the, đai dien cho loi cua su pha tron tiep thi điem đen va tao nen trai nghiem toan dien cho khach hang tiem nang bao gom cac khia canh cam xuc. San pham du lich đuoc đinh gia va ban thong qua cac kenh phan phoi va no co mot vong đoi".
San pham du lich bao gom mot loat dich vu đa dang bao gom:

Dich vu cho o tu nhung noi tro gia re đen khach san nam sao
Dich vu tiep đai bao gom cac trung tam phuc vu thuc an va đo uong
Dich vu cham soc suc khoe nhu mat-xa
Tat ca cac hinh thuc van chuyen, đat ve va thue
Cac cong ty du lich, cac chuyen tham quan co huong dan va cac huong dan vien du lich
Dich vu van hoa nhu cong trinh ton giao, bao tang va di tich lich su
Mua sam


= Du lich quoc te =

Du lich quoc te la du lich vuot qua bien gioi quoc gia. Qua trinh Toan cau hoa đa bien du lich tro thanh mot hoat đong giai tri toan cau pho bien. To chuc Du lich The gioi xac đinh du khach la nhung nguoi "đi du lich va luu tru o nhung noi nam ngoai moi truong thong thuong cua ho trong khong qua mot nam lien tuc cho muc đich du lich, kinh doanh va cac muc đich khac". To chuc Y te The gioi uoc tinh rang co đen 500.000 nguoi đang bay trong cung mot thoi điem. Nam 2010, du lich quoc te đat muc 919 ty USD, tang 6,5% so voi nam 2009, tuong ung voi muc tang ve gia tri thuc 4,7%. Nam 2010, co hon 940 trieu luot khach du lich quoc te tren toan the gioi. Đen nam 2016, con so nay đa tang len 1.235 trieu luot, tao ra 1.220 ty USD chi tieu tai điem đen. Đai dich COVID-19 đa gay tac đong tieu cuc đang ke đen du lich quoc te, đac biet la lam cham su tang truong tong the. Du lich quoc te co tac đong đang ke đen moi truong, gia tang mot phan do cac van đe gay ra boi viec đi lai bang may bay nhung cung do cac van đe khac, bao gom khach du lich giau co mang đen loi song gay ap luc cho co so ha tang, he thong nuoc va rac thai đia phuong, va nhieu van đe khac.


Cac su kien trong lich su nganh du lich The ki 8 TCN – Cac cuoc hanh huong cua nguoi Hy Lap ve đinh Olympus
The ki thu 7 va the ki thu 8 – Su phat trien cua du lich ton giao
The ki 13 – Thoi ki cua cac cuoc du hanh toi cac truong ĐH cua Y
Nam 1271 – Cuoc vien du cua Marco Polo đen Đe quoc Mong Co theo Con đuong to lua
Nam 1336 – Cuoc tham hiem cua Francesco Petrarka vao rang nui Alps Provence
Nam 1492 – Cuoc tham hiem cua Columbus voi viec phat hien ra chau My
Nam 1550 – Cuon sach đau tien huong dan du lich tai Y: "Gioi thieu ve Y"
The ki 18 – Nhung cuoc du hanh đau tien trong mua đong
Nam 1825 – Xay dung tuyen đuong sat đau tien tren the gioi
Nam 1841 – Khai truong cong ty du hanh đau tien mang ten "Thomas Cook", va chuyen du hanh đau tien bang tau hoa
Nam 1882 – Mo nhung hoi hiep chu khach san đau tien tai Thuy Si
Nam 1904 – Mo lo truot tuyet đau tien
Nam 1924 – Thuc hien Olympic mua đong lan đau tien; xay xa lo đau tien tai Y
Nam 1934 – Thanh lap Hoi cac to chuc du lich chinh the (UIOOPT)


Cac dang du lich Theo To chuc Du lich The gioi, co cac dang du lich:

Du lich lam an.
Du lich giai tri, nang đong va đac biet.
Du lich lu hanh
Du lich noi quoc, qua bien, du lich qua giang, du lich quoc te
Du lich tham quan trong thanh pho (khu trung tam, pho co).
Du lich mao hiem, kham pha, trai nghiem (cuoc phieu luu).
Du lich hoi thao, trien lam, du lich thoi trang.
Du lich giam stress, Du lich ba-lo, tu tuc kham pha.
Du lich bui.
Du lich bien đao.
Du lich van hoa.
Du lich tam linh, hanh huong
Du lich sinh thai, Du lich sinh thai cong đong
Du lich y te (Du lich chua benh)
Du lich am thuc
Du lich nguoi cao tuoi.
Du lich online.


Cac khu vuc phat trien du lich = Hoa Ky =
Du lich phat trien manh ve nhieu mat đac biet la tam bien. Vi du: Bo bien Florida, quan đao Hawaii, bo bien California. Du lich truot tuyet, leo nui va thac nuoc nhu Colorado, ven day nui Coocdie... Du lich tren thuyen lon cung kha phat trien. Khach du lich ve đay tu khap noi tren the gioi kha đong.


= Du lich chau Au =
Chau Au la noi co nhieu ki quan the gioi va nhung canh đep nhu Thap Eiffel o Paris, Đong ho Big Ben o London, Đau truong Colosseum o Roma, thap nghieng Pisa o Italia, Krakow o Ba Lan... tao đieu kien cho du lich tham quan canh vat tro nen phat trien. Day nui Anpo la gop phan cho du lich truot tuyet, leo nui, truot tuyet cua mot so vung phat trien voi phong canh nui non hung vi.


Tam quan trong cua nganh du lich Nganh du lich, la mot phan cua linh vuc dich vu, đa tro thanh mot nguon thu quan trong cho nhieu vung va tham chi la cho ca cac quoc gia. "Tuyen ngon Manila ve Du lich The gioi nam 1980" đa cong nhan tam quan trong cua no nhu "mot hoat đong can thiet đoi voi su song cua cac quoc gia vi tac đong truc tiep cua no đen cac linh vuc xa hoi, van hoa, giao duc va kinh te cua cac xa hoi quoc gia, cung nhu đen quan he quoc te cua ho."
Du lich mang vao mot nen kinh te đia phuong so luong lon thu nhap duoi dang thanh toan cho cac hang hoa va dich vu can thiet cho du khach, chiem tinh đen  nam  2011 30% tong gia tri thuong mai dich vu tren the gioi, va, nhu mot xuat khau vo hinh, chiem 6% tong gia tri xuat khau hang hoa va dich vu. No cung tao ra co hoi viec lam trong linh vuc dich vu lien quan đen du lich. Cung đuoc cho rang du lich mo mang tam mat.
Cac nganh cong nghiep dich vu nhu giao thong van tai (nhu hang hang khong, tau du lich, cac phuong tien cong cong, tau hoa va xe taxi); noi luu tru (bao gom khach san, nha tro, cho nghi tai nha, khu nghi duong va viec cho thue phong); va đia điem giai tri (nhu cong vien giai tri, nha hang, song bac, le hoi, trung tam mua sam, nhac vien va rap hat, vietnam tours). Đieu nay cong them cac hang hoa đuoc mua boi du khach, bao gom đo luu niem.
Mat khac, du lich co the lam suy yeu nhung nguoi ma đia phuong đon tiep va gay mat mat quan he giua chu nha va khach. Du lich thuong cung gay ap luc bo sung len moi truong đia phuong.
Can co kinh te cua du lich ve co ban la tai san van hoa, tai san van hoa va thien nhien cua đia điem du lich. Di san The gioi đang ke đang đuoc nhac đen hien nay vi chung la điem thu hut du lich thuc su. Nhung ngay ca hinh thuc chinh tri hien tai hoac truoc đay cua mot quoc gia cung co the quyet đinh cho du lich. Vi du, su hap dan cua gia đinh hoang gia Anh thu hut hang trieu du khach đen Vuong quoc Anh hang nam va do đo gop phan cho nen kinh te khoang 550 trieu bang Anh moi nam. Gia đinh Habsburg cung co the đuoc nhac đen o Trung Au. Theo uoc tinh, thuong hieu Habsburg nen tao ra doanh thu du lich 60 trieu euro moi nam cho Vien mot minh. Nguyen tac du lich "Habsburg ban hang" đuoc ap dung.


Du lich, di san van hoa va UNESCO Di san van hoa va tu nhien trong nhieu truong hop la co so tuyet đoi cho du lich toan cau. Du lich van hoa la mot trong nhung xu huong lon đuoc the hien qua so luong luu tru va doanh so khong lo. Nhu UNESCO ngay cang nhan thay, di san van hoa can thiet cho du lich, nhung cung bi đe doa boi no. "Hien chuong Du lich Van hoa Quoc te cua ICOMOS" tu nam 1999 đa đe cap đen tat ca nhung van đe nay. Ket qua cua moi nguy hiem du lich, vi du, hang đong Lascaux đa đuoc xay dung lai cho du khach. Overtourism la mot tu khoa quan trong trong linh vuc nay. Hon nua, muc tieu cua UNESCO trong cac khu vuc chien tranh la đam bao bao ve di san van hoa đe duy tri nen kinh te quan trong trong tuong lai cho dan đia phuong. Va co su hop tac manh me giua UNESCO, Lien Hop Quoc, Luc luong gin giu hoa binh cua Lien Hop Quoc va Blue Shield International. Co nhieu suy nghi, nghien cuu va chuong trinh quoc te va quoc gia đe bao ve tai san van hoa khoi anh huong cua du lich va nhung anh huong tu chien tranh. Đac biet, con lien quan đen viec đao tao cho nhan vien dan su va quan su. Nhung su tham gia cua nguoi dan đia phuong la vo cung quan trong. Chu tich sang lap cua Blue Shield International Karl von Habsburg tom tat bang loi noi: "Khong co cong đong đia phuong va khong co nguoi tham gia đia phuong, đieu đo se hoan toan khong the".


Cac phat trien gan đay Trai qua vai thap ky gan đay, nganh du lich đa co xu huong tang truong đang ke, đac biet la tai chau Au, noi du khach thuong đi du lich quoc te trong cac chuyen nghi ngan. Du khach co đa dang ve ngan sach va so thich, va do đo đa xuat hien nhieu loai khu nghi duong va khach san đe đap ung nhu cau cua ho. Vi du, mot so nguoi thich du lich bien đon gian, trong khi nguoi khac muon co nhung ky nghi đac biet hon, tai cac khu nghi yen tinh, ky nghi danh cho gia đinh hoac khach san điem đen theo thi truong đac thu.
Cac phat trien trong co so ha tang van chuyen hang khong, nhu may bay jumbo, hang hang khong gia re va su tiep can de dang đen cac san bay, đa lam cho nhieu loai hinh du lich tro nen pho bien hon. Mot yeu to quan trong trong viec giam gia ve may bay la mien thue nhien lieu hang khong. To chuc Y te The gioi (WHO) uoc tinh vao nam 2009 co khoang nua trieu nguoi tren may bay tai bat ky thoi điem nao. Cuoc song cung đa co nhung thay đoi, vi du nhu mot so nguoi nghi huu du lich quanh nam. Su phat trien cua viec ban dich vu du lich truc tuyen đa ho tro đieu nay. Mot so trang web đa bat đau cung cap goi du lich tu tao (dynamic packaging), trong đo gia ca đuoc cong bo cho mot goi dich vu tuy chinh theo yeu cau cua khach hang.
Cung co mot so that bai trong nganh du lich, nhu cac vu tan cong ngay 11 thang 9 va cac moi đe doa khung bo đoi voi cac điem đen du lich, nhu Bali va mot so thanh pho chau Au. Ngoai ra, vao ngay 26 thang 12 nam 2004, mot tran song than do đong đat An Đo Duong nam 2004 gay ra đa ap vao cac quoc gia chau A ven bien An Đo Duong, bao gom ca Maldives. Hang ngan nguoi đa thiet mang, trong đo co nhieu du khach. Trong thoi gian đo, viec don dep sau tham hoa đa lam tam ngung hoac lam giam manh hoat đong du lich trong khu vuc nay. Viec luu tru qua đem voi gia re hoac tham chi mien phi đa tro nen pho bien hon trong nhung nam 2000, đac biet la voi su phat trien manh me cua thi truong nha nghi va cac dich vu nhu CouchSurfing va Airbnb. Ngoai ra, cung đa co cac vi du ve cac đia phuong chi tieu mot phan lon GDP đe chuyen đoi nguon thu chinh tu du lich, nhu đa xay ra tai Dubai.


Xem them Du lich Viet Nam
San pham du lich
Cong nghiep van hoa


Tham khao