Henry VI (tieng Anh: Henry VI of England; 6 thang 12, 1421 – 21 thang 5, 1471) la Quoc vuong cua Vuong quoc Anh tu nam 1422 đen nam 1461 va mot lan nua, tu nam 1470 đen nam 1471. Ong con tu phong lam Quoc vuong nuoc Phap tu nam 1422 đen nam 1453. Cho đen nam 1437, vuong quoc cua ong van do Nhiep chinh cai tri.
Nhung mo ta đuong thoi noi ong la nguoi ngoan đao va yeu chuong hoa binh, khong phu hop voi hoan canh cuoc noi chien đam mau con đuoc goi la cuoc chien tranh Hoa Hong đuoc bat đau trong thoi tri vi cua ong. Trong thoi gian bi tam than ong đa đuoc yeu cau ket hon voi Marguerite cua Anjou, Vuong hau Anh, nguoi nam quyen kiem soat Vuong quoc cua ong va cung gop phan vao su sup đo cua chinh ong ta cung nhu su sup đo cua Nha Lancaster va su troi day cua Nha York.


Thoi tho au Henry la con duy nhat va la nguoi thua ke cua Quoc vuong Henry V, me ong la Catherine cua Phap, con gai cua Quoc vuong Charles VI va Vuong hau Isabeau xu Bavaria. Ong sinh ngay 6 thang 12 nam 1421, tai lau đai Windsor va đa len ngoi o Quoc vuong cua nuoc Anh luc moi chin thang tuoi vao ngay 31 thang 8 nam 1422 khi cha ong qua đoi, do đo ong tro thanh nguoi thua ke ngai vang nuoc Anh tre tuoi nhat trong lich su. Hai thang sau, ngay 21 Thang 10 nam 1422, ong tro thanh Quoc vuong cua nuoc Phap sau cai chet cua Quoc vuong Charles VI, ong ngoai cua ong nhu theo đieu khoan cua Hiep uoc Troyes nam 1420. Vuong hau Catherine me cua ong luc đo moi 20 tuoi va la con gai cua Charles VI, đa bi nghi ki mot cach nghiem trong boi cac quy toc Anh va đieu nay đa ngan can viec ba co mot vai tro đay đu trong viec nuoi day con trai minh.

Ngay 28 thang 9 nam 1423, cac quy toc đa the trung thanh voi Henry VI. Ho trieu tap Nghi vien nhan danh nha vua va thanh lap mot Hoi đong nhiep chinh cho đen khi nha vua nen đen tuoi truong thanh. Mot trong nhung nguoi anh em con song sot cua Henry V, John, Cong tuoc xu Bedford, đuoc bo nhiem lam quan nhiep chinh chuyen phu trach cuoc Chien tranh Tram Nam đang dien ra tai Phap. Trong khi Bedford vang mat, chinh phu Anh đuoc đieu hanh boi Humphrey cua Lancaster, Cong tuoc xu Gloucester, nguoi anh em trai con song sot khac cua Henry V, ong nay đuoc bo nhiem nhiem vu bao ve Vuong quoc va che đo. Nhiem vu cua ong bi han che trong viec gin giu hoa binh va trieu tap Nghi vien. Henry Beaufort, Đuc Giam muc cua Winchester (sau 1426 nhan chuc Hong y), mot nguoi chu ho xa cua Henry, co mot vi tri quan trong tai Hoi đong nhiep chinh. Sau khi Cong tuoc Bedford qua đoi vao nam 1435, Cong tuoc xu Gloucester tuyen bo minh la Nhiep chinh vuong, nhung đa vap tranh cai boi cac thanh vien khac cua Hoi đong nhiep chinh.
Tu nam 1428, gia su cua Henry la Richard de Beauchamp, Ba tuoc xu Warwick, nguoi co cha la nhan vat chu chot trong cuoc đao chinh chong lai su cai tri cua vua Richard II. Edmund Tudor va Jasper Tudor, nhung nguoi anh em cung me khac cha cua Henry VI, nhung nguoi con trai trong cuoc tinh cua nguoi me goa chong cua ong voi Owen Tudor, sau nay đuoc phong đat. Edmund Tudor la cha cua Henry Tudor, nguoi sau đo len ngoi vua nhu la Henry VII cua Anh quoc.
Phan ung truoc viec đang quang cua Charles VII de Valois lam Quoc vuong nuoc Phap o nha tho Reims vao ngay 17 thang 7 nam 1429, Henry đa ngay lap tuc đang quang len ngoi Quoc vuong nuoc Anh truoc tuoi tai tu vien Westminster vao ngay 6 thang 11 nam 1429, sau đo le đang quang cua ong nhu la Quoc vuong nuoc Phap đuoc tien hanh tai Notre Dame de Paris vao ngay 16 thang 12 nam 1431, mac du phai đen mot thang truoc ngay sinh nhat thu muoi sau cua ong tuc la ngay 13 thang 11 nam 1437 thi ong moi co đuoc mot so quyen đieu hanh đoc lap, truoc khi cuoi cung nhan đuoc đay đu cac quyen han cua hoang gia khi ong đu tuoi truong thanh.


Quan ly chinh phu va cac chinh sach tai nuoc Phap Nam 1437, Henry đen tuoi truong thanh đe co the tu cai tri Vuong quoc cua minh. Cung vao nam đo, me ong đa qua đoi va ong đuoc giao quyen quan ly chinh phu. Henry, mot con nguoi nhut nhat va đao đuc, khong thich su lua doi va bao luc đa ngay lap tuc cho phep trieu đinh cua minh bi anh huong boi mot vai quy toc ma ong yeu thich, nhung nguoi co nhung quan điem xung đot ve van đe trong cuoc chien tranh voi nuoc Phap.
Sau cai chet cua Henry V, Anh đa bi vuot mat đa thang loi trong Chien tranh Tram nam, trong khi bat đau voi chien thang quan su cua Joan Arc, nha Valois đa đat đuoc nhung chien thang tren luc đia chau Au. Vi vua tre ung ho mot chinh sach hoa binh o Phap va do đo ong ung ho phe chu hoa, đung đau la Đuc Hong y Beaufort va William de la Pole, Ba tuoc xu Suffolk va nhung nguoi đong chi voi ho, trong khi Humphrey, Cong tuoc xu Gloucester va Richard, Cong tuoc xu York, nhung nguoi trong nhom chu chien thi bi nha vua ghe lanh.


Cuoc hon nhan voi Marguerite d'Anjou, Vuong hau Anh Đuc Hong y Beaufort va Ba tuoc Suffolk thuyet phuc nha vua Henry VI rang cach tot nhat đe lap lai hoa binh voi nuoc Phap la thong qua mot cuoc hon nhan voi Margaret xu Ajnou, chau gai cua Quoc vuong Charles VII va Vuong hau Marie xu Anjou. Quoc vuong Henry đa đong y, đac biet la khi ong nghe noi ve sac đep tuyet tran cua Margaret va đa cu Ba tuoc Suffolk đi thuong luong voi Charles, ong nay đa đong y voi cuoc hon nhan voi đieu kien rang ong se khong cho cac cua hoi mon theo phong tuc va thay vao đo ong ta se nhan đuoc cac vung đat xu Maine va Anjou tu tay nguoi Anh. Nhung đieu kien nay đa đuoc nhat tri trong Hiep uoc Tours, nhung viec nhuong lai Maine va Anjou đa đuoc giu bi mat voi Nghi vien vi đieu nay se lam nguoi dan Anh tro nen cuc ky gian du. Cuoc hon nhan đa dien ra vao ngay 23 thang 4 nam 1445, mot thang sau ngay sinh nhat thu 15 cua Margaret.

Henry đa bi dao đong khi phai giao nop cac vung Maine va Anjou cho Charles vi biet rang hanh đong nay la tuong đuong voi mot su phan boi va se bi phan đoi kich liet boi cac Ba tuoc Gloucester va William de la Pole, Ba tuoc York. Tuy nhien, Margaret đa đuoc cho la quyet tam lam cho ong tien hanh viec giao đat nay. Khi hiep uoc đuoc cong bo vao nam 1446, su tuc gian cua nhan dan đa tap trung vao Ba tuoc Suffolk, nhung Henry va Margaret đa quyet tam bao ve ong nay.


The luc cua cac Ba tuoc Suffolk va Somerset Nam 1447, Quoc vuong va Vuong hau cho trieu tap Cong tuoc xu Gloucester truoc Nghi vien ve toi phan quoc. Đong thai nay đuoc xui giuc boi cac ke thu cua Cong tuoc Gloucester, Ba tuoc Suffolk. Đuc Hong y Beaufort luc nay đa gia va chau trai cua ong ta, Edmund Beaufort, Ba tuoc Somerset nam quyen thay the. Cong tuoc Gloucester đa bi tam giam tai Bury St Edmunds, noi ma ong qua đoi, co the la do mot con đau tim, mac du đuong thoi co tin đon la ong đa bi đau đoc truoc co the đuoc xet xu.
Cong tuoc xu York, nguoi thua ke ngoi vi cua Henry VI, đa bi loai khoi trieu đinh va cu đi đe quan ly Ireland, trong khi cac đoi thu cua ong ta, cac Ba tuoc Suffolk va Somerset đa đuoc thang thuong tuoc Cong, mot danh hieu tai thoi điem đo van thuong chi đuoc danh cho nhung nguoi ruot thit gan nha vua nhat. Cong tuoc Somerset von moi đuoc tan phong đa đuoc cu sang Phap đe chi huy cuoc chien giua Anh va Phap.
Trong cac nam tiep sau cua trieu đai cua Henry, che đo quan chu đa tro thanh ngay cang khong đuoc long dan, do nhung su co ve mat luat phap, trat tu, tham nhung, đa lam cho nhung khoan thu tu cac lanh đia cua hoang gia vao trieu đinh cua nha vua ngay cang giam sut va đuong nhien Nha nuoc đa gap phai nhung kho khan ve mat tai chinh cong voi su mat on đinh cua cac vung lanh tho ma nguoi Anh đang chiem đong tai Phap. Nam 1447, gioi quy toc Anh đa day len mot chien dich chong lai Cong tuoc Suffolk, nguoi von bi cam ghet nhat trong đoan tuy tung cua vua va đuoc xem nhu la mot ke phan boi cua Vuong quoc. Henry đa buoc phai đieu ong nay đi song luu vong, nhung chiec tau cua Suffolk đa bi chan lai o eo bien Manche va cai xac bi bam vam cua ong nay đa đuoc tim thay tren bai bien o Dover.
Nam 1449, Cong tuoc Somerset nhan nhiem vu chi huy chien dich o Phap va ong nay đa lam tai tao tinh trang thu đich o Normandie, nhung toi mua thu ong nay phai thao lui đen Caen. Vao nam 1450, nguoi Phap đa chiem lai toan bo tinh nay, vung đat von đuoc chiem boi nhung chien thang cuc ky nhoc nhan cua Henry V. Nhung nguoi linh đuoc goi tai ngu đa khong con đuoc thanh toan đung han, them vao đo la tinh trang vo luat phap o cac quan phia nam cua nuoc Anh, Jack Cade đa cam đau mot cuoc noi loan o Kent 1450, tu xung la "John Mortimer", quan noi loan ro rang la đuoc su ung ho cua Cong tuoc xu York va đong quan tai White Hart Inn o Southwark. Henry VI đich than đi đanh; khi quan quan toi Luan Đon, Cade đa bo chay. Nha vua ben đe lai đai quan o sau, roi tu minh dan quan tien phong truy kich va lot vao o mai phuc o Sevenoaks. Cuoc thao chay đa đuoc chung minh la mot cuoc rut lui chien thuat: Cade đo phuc binh đanh tan quan nha vua trong tran Solefields va quay tro lai đe chiem London. Cuoi cung, cuoc noi loan đa bi đan ap va London đa đuoc tai chiem sau mot vai ngay nam trong tay quan phien loan, nhung chu yeu la boi nhung no luc cua cac cu dan cua no chu khong phai la cua quan đoi cua nha vua. O muc nao đo cuoc noi day cho thay rang nhung cam giac bat man trong dan chung voi Henry VI đang ngay cang len cao.
Nam 1451, Cong quoc Guyenne, von nam trong tay nguoi Anh tu thoi vua Henry II cung đa bi that thu vao tay nguoi Phap. Trong thang 10 nam 1452, nguoi Anh lai to chuc mot cuoc hanh binh tien vao Guyenne va tai chiem Bordeaux va đa thu đuoc mot so thang loi, nhung vao nam 1453 Bordeaux đa lai mot lan nua that thu lam cho Calais cho thanh lanh tho duy nhat con lai cua nuoc Anh tren luc đia chau Au.


Nha vua bi đien va Cong tuoc York can thiep vao trieu chinh Vao nam 1452, Cong tuoc xu York đa đuoc thuyet phuc đe tro ve tu Ireland, ong nay đa khang đinh vi tri xung đang cua minh truoc Nghi vien va đat dau cham het cho mot chinh phu toi te. Cong tuoc xu York la mot nguoi rat đuoc long dan chung va ong nay đa som huy đong đuoc mot đoi quan o Shrewsbury. Trong khi đo, trieu than cua Henry cung huy đong đuoc mot đoi đoi quan co kich thuoc tuong tu nhu cua ong kia o London. Mot cuoc thuong thuyet đa đuoc tien hanh o phia nam London, voi viec Cong tuoc York đua ra mot danh sach cac khieu nai va yeu cau thanh loc trieu đinh, bao gom ca viec bat giu Edmund Beaufort, Cong tuoc thu hai cua Somerset. Ban đau nha vua đa đong y, nhung Margaret đa can thiep đe ngan chan viec bat giu Beaufort. Nam 1453, anh huong cua ong nay đa đuoc khoi phuc va York đa lai mot lan nua bi co lap. Phe trieu đinh cung đa đuoc tang cuong bang cach thong bao rang Hoang hau đang mang thai.
Tuy nhien, khi nghe thay su that thu lan cuoi cung cua Bordeaux trong thang 8 nam 1453, Henry đa roi vao tinh trang suy nhuoc than kinh va tro nen hoan toan vo thuc voi tat ca moi thu đang dien ra xung quanh minh. Su kien nay đa keo dai trong hon mot nam va tham chi Henry đa that bai trong viec cho ra đoi đua con trai va la nguoi thua ke rieng cua minh, vi hoang tu von đuoc đat ten thanh la Edward. Co the Henry VI đa thua huong benh đien tu Charles VI cua Phap, ong ngoai cua ong va phai song chung voi su đien ro trong hon ba muoi nam cuoi cua cuoc đoi minh.
Trong khi đo Cong tuoc xu York đa co đuoc mot đong minh rat quan trong, đo la Richard Neville, Ba tuoc cua Warwick, mot trong nhung Đai quy toc co anh huong nhat va co the con giau co hon ca chinh ban than York. York đuoc bau lam Ho quoc cong nhiep chinh cua Vuong quoc Anh trong nam 1454. Hoang hau Margaret đa bi loai tru hoan toan khoi trieu đinh va Edmund Beaufort đa bi giam giu trong Thap London, trong khi nhieu nguoi ung ho phe York cho lan truyen tin đon rang nguoi con cua vua thuc chat chinh la con cua Beaufort. Ngoai ra, trong nhung thang ma York lam nhiep chinh ong đa giai quyet đuoc van đe boi chi cua chinh phu.


Chien tranh Hoa Hong Vao ngay Giang sinh nam 1454, vua Henry đa dan lay lai cam giac that cua minh. Nhung Quy toc bat trung, nhung nguoi đa tao nen cho đung vung chac trong trieu trong suot trieu đai cua Henry (quan trong nhat la Ba tuoc Warwick va Salisbury) bang cach ung ho gia toc York thu đich. Truoc tien ho ton len lam nhiep chinh, va sau đo ton len ngoi vua, boi vi York la dong doi gan Edward III hon. Đieu nay co nghia rang York se tro thanh nguoi ke thua cua Henry, mac du York la lon tuoi hon.
Sau mot loat cac tran chien khoc liet giua hai nha Lancaster va York, Henry đa bi lat đo va bi cam tu vao ngay 04 thang 3 nam 1461 boi nguoi anh em ho cua minh, Edward York, nguoi đa tro thanh vua cua nuoc Anh voi ten hieu Edward IV. Vao thoi điem nay Henry thuong xuyen tro nen đien ro va duong nhu ong đa cuoi va ca hat trong khi tran St Albans lan thu hai no ra đe giai cuu cho chinh ong. Nhung Edward van co the chiem ngoi vua nuoc Anh, mac du ong nay khong the bat tu binh Henry VI va ba hoang hau cua ong ta, nhung nguoi nay đa chay tron đen Scotland. Trong thoi gian đau tien cua trieu đai Edward IV, phe Lancaster van tiep tuc khang cu chu yeu la duoi su lanh đao cua Hoang hau Marguerite va nhung quy toc van trung thanh voi ba o cac quan phia Bac cua nuoc Anh va xu Wales. Henry VI, nguoi đa đuoc che cho mot cach an toan boi cac đong minh cua nha Lancaster o Scotland, Northumberland va Yorkshire, nhung cuoi cung ong van bi bat boi vua Edward trong nam 1465 va sau đo bi giam giu tai nguc Thap London.


Quay tro lai ngai vang Hoang hau Marguerite, đang song luu vong o Scotland va sau đo la o Phap, quyet tam gianh lai ngai vang thay mat chong va con trai cua ba. Co đoc mot minh, ba khong the lam gi nhieu. Tuy nhien, cuoi cung Edward IV đa mat đi hai trong so nhung nguoi ung ho chinh cua ong: đo la Richard Neville, Ba tuoc Warwick va em trai cua ong George, Cong tuoc xu Clarence. Theo su thuc đay cua vua Louis XI cua Phap, ho đa thanh lap mot lien minh bi mat voi Margaret. Sau khi cho con gai cua minh ket hon voi Edward xu Westminster, con trai Henry va Margaret, Ba tuoc Warwick quay tro lai Anh va đanh bai phe York trong mot tran chien va phuc hoi ngoi vi cua Henry VI trong ngay 30 thang 10 nam 1470 va buoc Edward IV phai song luu vong. Tuy nhien, vao thoi gian nay, thuc chat Ba tuoc Warwick va Cong tuoc Clarence thuc su la nhung nha cai tri nuoc Anh nhan danh Henry VI.
Thoi gian Henry tro lai ngai vang keo dai khong đen sau thang. Warwick đa som lam cho minh lam vao canh kho khan khi tuyen chien voi xu Bourgogne, boi vi nguoi đung đau xu nay đa giup Edward IV nhung ho tro can thiet đe gianh lai ngai vang cua ong ta bang vu luc. Edward IV tro ve Anh vao đau nam 1471, sau đo ong đa hoa giai voi Clarence va giet chet Warwick trong tran Barnet. Phe York đa gianh mot chien thang quyet đinh o tran Tewkesbury ngay 04 thang 5 nam 1471, va Edward cua Westminster voi danh hieu Hoang tu xu Wales, con trai cua Henry VI đa bi giet chet trong tran đanh nay.


Bi cam tu va qua đoi Henry đa bi giam giu trong nguc Thap London, noi ong qua đoi trong đem ngay 21/22 thang 5 nam 1471. Kha nang la đoi thu cua Henry đa co giu cho ong ta con song đen thoi điem nay va ra tay ha sat Edward, nguoi con trai cua Henry, nguoi von la mot thu linh ghe gom hon rat nhieu cua phe Lancasters. Theo quan sach su Historie of the Arrivall of Edward IV, mot bien nien su chinh thuc thien ve Edward VI, thi Henry qua đoi vi u sau khi nghe tin tuc ve tran Tewkesbury va cai chet cua con trai cua ong. Tuy nhien, sau đo co nhieu nghi ngo rang Edward VI-nguoi tai đang quang vao buoi sang sau cai chet cua Henry VI, trong thuc te đa ra lenh giet chet ong ta.
Ban đau vua Henry VI đuoc chon cat tai Abbey Chertsey, sau đo trong nam 1485 xac cua ong đuoc chuyen đen nha nguyen St George, Lau đai Windsor.


Tham khao