Bao Bhola nam 1970 la mot xoay thuan nhiet đoi tan cong Đong Pakistan (nay la Bangladesh) va bang Tay Bengal cua An Đo vao ngay 12 thang 11 nam 1970. Đay la xoay thuan nhiet đoi gay thiet hai ve nhan mang cao nhat tung ghi nhan đuoc, va la mot trong nhung tham hoa tu nhien gay thiet hai nhan mang cao nhat trong thoi hien đai. Co đen 500.000 nguoi thiet mang trong bao, chu yeu la do song bao lam ngap lut nhieu cac đao thap tai đong bang chau tho song Hang. Đay la bao xoay thu sau cua mua xoay thuan Bac An Đo Duong 1970, đat suc manh tuong đuong bao cap 3 Saffir-Simpson.
Bao hinh thanh tai khu vuc trung tam cua vinh Bengal vao ngay 8 thang 11, đi ve phia bac va manh them. No đat suc gio lon nhat la 185 km/h (115 mph) vao ngay 11 thang 11, va đo bo len bo bien cua Đong Pakistan vao chieu hom sau. Song bao tan pha nhieu đao ngoai khoi, triet ha lang mac va tan pha cay trong khap khu vuc.
Chinh phu Pakistan duoi quyen Tuong Yahya Khan bi chi trich do xu ly cham tre cac hoat đong cuu tro sau bao tu cac lanh đao chinh tri đia phuong tai Đong Pakistan cung nhu truyen thong quoc te. Lien minh Awami đoi lap gianh đuoc thang loi lon trong tinh, va tinh trang nao đong tiep dien giua Đong Pakistan va chinh phu trung uong gay ra Chien tranh giai phong Bangladesh, cuoi cung tao ra quoc gia Bangladesh.


Lich su khi tuong Tan du cua bao nhiet đoi Nora tu Tay Bac Thai Binh Duong, nguyen ton tai trong hai ngay tai bien Đong, di chuyen ve phia tay qua ban đao Ma Lai vao ngay 5 thang 11. Tan du cua he thong nay gop phan vao su phat trien cua mot vung ap thap moi tai trung tam cua vinh Bengal vao sang ngay 8 thang 11. Vung ap thap manh len khi no di chuyen cham theo huong bac, va Cuc Khi tuong An Đo nang cap no thanh mot bao xoay vao ngay hom sau. Đuong thoi, khong quoc gia nao trong khu vuc đat ten cho cac xoay thuan nhiet đoi, do vay khong co nhan biet moi đuoc đua ra. Bao tro nen gan nhu đung yen vao toi hom đo gan toa đo 14,5° B, 87° Đ, song bat đau tang toc ve phia bac vao ngay 10 thang 11.
No tang cuong thanh mot con bao xoay rat du doi vao ngay 11 thang 11 va bat đau đoi sang huong đong bac khi no đen gan đau vinh. Mot mat ro đuoc tao thanh trong bao, va no đat đinh cung vao ngay hom đo voi suc gio đuoc duy tri 240 km/h (150 mph) va ap suat thap nhat la 960 hPa, tuong đuong voi bao cap 4 theo Thang bao Saffir-Simpson. Xoay thuan đo bo tai bo bien cua Đong Pakistan vao toi ngay 12 thang 11, khoang đong thoi voi trieu cao ban đia. Khi vao đat lien, he thong bat đau suy yeu song van đuoc cho la mot bao xoay vao ngay 13 thang 11 khi no nam cach khoang 100 km (62 mi) ve phia nam-đong nam cua Agartala. Sau đo, bao nhanh chong suy yeu thanh mot vung ap thap tan du tren nam bo bang Assam vao toi hom đo.


Chuan bi Chinh phu An Đo nhan đuoc thong tin khi tuong ve xoay thuan tu nhung tuong trinh cua tau tren vinh Bengal, song do quan he An Đo-Pakistan ve đai the la thu đich nen thong tin khong đuoc truyen cho chinh phu Pakistan. Mot phan lon dan cu đuoc tuong trinh la bat ngo truoc con bao. Co nhung dau hieu rang he thong canh bao bao hien dien tai Đong Pakistan khong đuoc su dung đung cach, va phai tra gia bang hang chuc nghin sinh mang. Cuc Khi tuong Pakistan ban hanh mot ban tin keu goi "san sang nguy hiem" tai cac khu vuc duyen hai gap nguy hiem vao ngay 12 thang 11. Khi bao tien đen gan bo bien, mot "tin hieu rat nguy hiem" đuoc phat tren Đai Phat thanh Pakistan. Nhung nguoi song sot sau đo noi rang đieu nay it co y nghia voi ho, song ho nhan ra mot tin hieu canh bao so 1 đai dien cho moi đe doa lon nhat co the.
Sau hai xoay thuan pha hoai truoc đo trong thang 10 nam 1960 khien it nhat 16.000 nguoi thiet mang tai Đong Pakistan, chinh phu Pakistan giao thiep voi chinh phu Hoa Ky đe đuoc tro giup phat trien mot he thong nham ngan ngua cac tham hoa trong tuong lai. Giam đoc cua Trung tam bao quoc gia Hoa Ky la Gordon Dunn tien hanh mot nghien cuu chi tiet va trinh bao cao cua ong vao nam 1961. Tuy nhien, chinh phu khong thuc hien cac khuyen nghi ma Dunn liet ke.


Tac đong Bo bien cua vinh Bengal rat de chiu ton hai tu tac đong cua cac xoay thuan nhiet đoi, tong cong co it nhat sau xoay thuan tan cong khu vuc lam thiet mang tren 100.000 nguoi. Tuy nhien, Xoay thuan Bhola 1970 khong phai la manh nhat trong so đo; xoay thuan Bangladesh 1991 manh hon đang ke khi no đo bo tai khu vuc đai the tuong đong voi suc gio 250 km/h (160 mph).
Xoay thuan 1970 la xoay thuan nhiet đoi gay thiet hai cao nhat tung ghi nhan đuoc va la mot trong nhung tham hoa tu nhien gay thiet hai nhan mang cao nhat trong lich su hien đai. So nguoi thiet mang chinh xac chua tung đuoc biet toi, song đuoc uoc tinh la 300.000-500.000.


= Đong Pakistan =
Tram khi tuong tai Chittagong, 95 km (59 mi) ve phia đong cua noi bao đo bo, ghi nhan suc gio 144 km/h (89 mph) truoc khi may đo gio cua tram bi thoi bay vao khoang 22:00 UTC. Mot tau tha neo tai mot cang trong cung khu vuc ghi nhan gio manh đat đinh la 222 km/h (138 mph) khoang 45 phut sau đo. Khi bao đo bo, no gay ra mot song bao cao 10 met (33 ft) tai đong bang chau tho song Hang. Trong cang cua Chittagong, trieu bao đat đinh khoang 4 m (13 ft) tren muc nuoc bien trung binh, 1,2 m (3,9 ft) trong đo la song bao.
Đai phat thanh Pakistan thuong thuat rang khong co nguoi song sot tren 13 đao gan Chittagong. Mot chuyen bay qua khu vuc trong thay su tan pha hoan toan suot nua phia nam cua đao Bhola, va nhung ruong lua tren đao Bhola, đao Hatia va vung duyen hai đai luc lan can bi pha hoai. Mot so tau bien tai cac cang Chittagong va Mongla đuoc tuong thuat la chiu thiet hai, va cac san bay tai Chittagong va Cox's Bazar nam duoi 1 m (3,3 ft) nuoc trong vai gio.
Tren 3,6 trieu nguoi chiu anh huong truc tiep tu xoay thuan, va tong thiet hai tu bao đuoc uoc tinh la 86,4 trieu USD (tuong đuong 450 trieu USD nam 2006). Nhung nguoi song sot noi rang khoang 85% nha cua trong khu vuc bi tan pha hoac hu hong nghiem trong, su huy diet lon nhat xay ra doc theo bo bien. Chin muoi phan tram ngu dan tren bien trong khu vuc chiu thiet hai nang, trong đo gom 9.000 tau ca xa bo. Trong so 77.000 ngu dan ven bo, 46.000 nguoi thiet mang do xoay thuan, va 40% nhung nguoi song sot bi tac đong nghiem trong. Tong cong, khoang 65% nang luc ngu nghiep tai khu vuc duyen hai bi tan pha do bao, trong mot khu vuc ma khoang 80% so protein tieu thu đen tu ca. Nong nghiep cung chiu ton that nghiem trong tuong tu voi 63 trieu USD cay trong va 280.000 gia suc. Ba thang sau bao, 75% dan cu đa nhan đuoc luong thuc tu cac nhan vien cuu tro, va tren 150.000 nguoi dua vao cuu tro đe đap ung mot nua nhu cau luong thuc cua ho.


= An Đo =
Xoay thuan keo mua dien rong đen Quan đao Andaman va Nicobar, voi luong mua rat lon vao ngay 8 thang 11 va 9 thang 11. Port Blair ghi nhan luong mua 130 mm (5,1 in) trong ngay 8 thang 11, va co mot so tran lut tren quan đao. MV Mahajagmitra, mot tau cho hang trong tai 5.500 tan đang tren đuong tu Calcutta đen Kuwait, bi dam do bao vao ngay 12 thang 11, lam thiet mang toan bo 50 nguoi tren tau. Tau gui đi mot tin hieu cap cuu va tuong trinh ve gio cap cuong phong đang dien ra truoc khi bi đam. Cung co mua dien rong tai Tay Bengal va nam bo Assam. Mua gay thiet hai đoi voi nha cua va cay trong tai ca hai bang nay cua An Đo, thiet hai nang nhat xay ra tai cac huyen o cuc nam.


= So nguoi thiet mang =
Hai cuoc khao sat cuu tro y te đuoc tien hanh boi Phong thi nghiem nghien cuu benh ta Pakistan-SEATO: lan đau trong thang 11 va lan thu nhi trong thang 2 va thang 3. Muc đich cua cuoc khao sat đau tien la xac minh cac nhu cau y te tuc khac tai nhung khu vuc chiu anh huong, va lan thu nhi, chi tiet hon, khao sat co muc đich lam co so cho viec lap ke hoach cuu tro dai han va khoi phuc. Trong cuoc khao sat thu nhi, khoang 1,4% dan cu trong khu vuc đuoc nghien cuu.
Cuoc khao sat đau tien ket luan rang nuoc mat tai hau het cac khu vuc chiu anh huong co luong muoi tuong đuong voi nuoc lay tu gieng, ngoai tru tai Sudharam, noi ma nuoc hau nhu khong the uong đuoc voi ham luong muoi len toi 0,5%. Ty le tu vong đuoc uoc tinh la 14,2%—tuong đuong tong so nguoi thiet mang la 240.000. Đau om lien quan đen bao thuong chi gioi han trong cac thuong tich nhe, song ho nhan thay mot "hoi chung xoay thuan". Đieu nay bao gom nhung tray xuoc nghiem trong tren cac chi va nguc bat nguon tu viec nhung nguoi song sot bam vao cay đe đe chong song bao. Ban đau, co nhung lo ngai ve mot đot bung phat benh ta va thuong han trong cac tuan sau bao, song khao sat cho thay khong co chung cu ve mot dich ta, đau mua hoac bat ky benh nao trong khu vuc chiu anh huong tu bao.
Tong hop tu cuoc khao sat thu hai co ve nhu đanh gia thap tuong đoi do mot so nhom khong đuoc tinh đen. 100.000 nguoi lao đong di cu đang tham gia thu hoach lua, cac gia đinh hoan toan bi xoa so do bao va nhung nguoi di cu khoi khu vuc trong ba thang khong đuoc tinh đen, va bang cach loai tru nhung nhom nay, moi nguy tu tin đon va cuong đieu đuoc giam thieu. Cuoc khao sat ket luan rang tong so nguoi thiet mang toi thieu la 224.000. Nhung tac đong te nhat nhan thay đuoc tai Tazumuddin, noi co ty le tu vong la 46,3%, tuong đuong voi khoang 77.000 nguoi thiet mang chi rieng tai đo. Ty le tu vong trung binh tren toan khu vuc chiu anh huong la 16,5%.
Ket qua cho thay rang ty le song sot cao nhat la cac nam gioi truong thanh trong đo tuoi 15–49, trong khi hon mot nua so nguoi thiet mang la tre duoi 10 tuoi, la nhom chi chiem mot phan ba dan cu truoc xoay thuan. Đieu nay cho thay rang nhung nguoi non not, gia, va om bi thiet mang mot cach chon loc trong xoay thuan va song bao. Trong nhieu thang sau bao, ty le tu vong cua nhom trung nien tai khu vuc xoay thuan thap hon so voi khu vuc kiem soat gan Dhaka. Đieu nay phan anh viec cac ca nhan suc khoe kem bi loai bo trong bao.


Hau qua = Phan ung cua chinh phu =
Vao ngay sau khi bao tan cong bo bien, ba phao ham va mot tau benh vien cho nhan vien y te va đo tiep te doi Chittagong đen cac đao Hatia, Sandwip va Kutubdia. Nhung đoi tu luc quan Pakistan tiep can nhieu khu vuc chiu thiet hai trong vong hai ngay sau khi xoay thuan đo bo. Tong thong Pakistan Yahya Khan tro ve khi cong du cap quoc gia đen Trung Quoc va thi sat khu vuc tham hoa vao ngay 16 thang 11. Tong thong ha lenh doc toan luc nham cuu tro cac nan nhan. Ong cung ha lenh treo ru quoc ky va tuyen bo mot ngay quoc tang vao 21 thang 11, tuc mot tuan sau khi xoay thuan tan cong đat lien.
Trong muoi ngay sau xoay thuan, mot may bay van tai quan su va ba may bay rai hoa chat cay trong đuoc chinh phu Pakistan phan cong lam nhiem vu cuu tro. Chinh phu Pakistan cho biet ho khong the chuyen truc thang quan su tu Tay Pakistan do chinh phu An Đo khong cap khoang trong đe ho vuot qua lanh tho nuoc nay, song chinh phu An Đo bac bo cao buoc nay. Đen ngay 24 thang 11, chinh phu Pakistan cap them 116 trieu USD nua nham trang trai cho cac hoat đong cuu tro tai khu vuc tham hoa. Ngay 24 thang 11, Yahya Khan đen Dhaka đe phu trach cac hoat đong cuu tro. Thong đoc Đong Pakistan la S. M. Ahsan phu nhan cac cao buoc rang cac luc luong vu trang khong hanh đong đu nhanh va cho biet nguon cung cap tiep can toan bo nhung noi trong khu vuc tham hoa ngoai tru mot so điem nho.
Mot tuan sau khi xoay thuan đo bo, Tong thong Yahya Khan thua nhan rang chinh phu cua ong đa thuc hien nhung đieu "so suat" va "sai lam" trong qua trinh tien hanh cac no luc cuu tro. Ong noi rang co mot su thieu hieu biet ve tinh trong đai cua tham hoa. Ong cung noi rang tong tuyen cu du kien đuoc to chuc vao ngay 7 thang 12 se dien ra đung thoi gian, mac du tam hoac chin huyen chiu anh huong nang nhat co the bi tri hoan, bac bo nhung tin đon rang tuyen cu se bi hoan.
Khi xung đot giua Đong va Tay Pakistan phat trien trong thang ba, cac van phong Dhaka cua hai to chuc chinh phu truc tiep tham du vao cac no luc cuu tro đa bi đong cua trong it nhat hai tuan, lan đau la do tong đinh cong va sau đo la mot lenh cam cac cong viec cua chinh phu tai Đong Pakistan do Lien minh Awami đua ra. Nhiem vu cuu tro tiep tuc đuoc tien hanh, song viec lap ke hoach dai han bi cat bot.


= Chi trich chinh phu =
Cac lanh đao chinh tri tai Đong Pakistan phe phan phan ung ban đau cua chinh phu trung uong truoc tham hoa, mot tuyen bo cua 11 lanh đao chinh tri tai Đong Pakistan chi trich chinh phu "hien nhien sao lang, vo tinh va hoan toan lanh đam". Ho cung cao buoc tong thong lam giam tam quan trong cua van đe trong tin tuc tuong thuat. Ngay 19 thang 11, cac sinh vien to chuc tuan hanh tai Dhaka đe phan đoi viec chinh phu phan ung cham, va Maulana Abdul Hamid Khan Bhashani dien thuyet tai mot cuoc tap hop cua 50.000 nguoi vao ngay 24 thang 11, khi đo ong cao buoc tong thong bat tai va yeu cau ong ta tu chuc. Nhung đoi thu chinh tri cua tong thong cao buoc ong ta cau tha trong cac no luc cuu tro va mot so yeu cau ong ta tu chuc.
Hoi Trang luoi liem Đo Pakistan bat đau hoat đong mot cach đoc lap voi chinh phu do ket qua tu mot tranh chap nay sinh sau khi ho đuoc Hoi Chu thap Đo Anh Quoc tang 20 be mang. Mot cong ty thuoc tru sau phai cho hai ngay truoc khi ho đuoc cap phep cho hai may bay phun thuoc cua ho đuoc tien hanh tha đo tiep te tai cac khu vuc chiu anh huong. Chinh phu Pakistan chi trien khai mot truc thang duy nhat đe tien hanh hoat đong cuu tro. Mot ky gia cua Pakistan Observer danh mot tuan tai cac khu vuc chiu anh huong nang nhat vao đau thang 1 va thay rang khong leu nao đuoc cac co quan cuu tri cung cap đe dung lam noi o cho nhung nguoi song sot va nhan xet rang cac khoan tai tro cho viec kien thiet nha cua moi la khong đu.


= Hau qua chinh tri =
Lien minh Awami la chinh đang lon nhat tai Đong Pakistan va do Sheikh Mujibur Rahman lanh đao, ho gianh đuoc đai thang trong tong tuyen cu quoc gia trong thang 12 nam 1970, mot phan la nho su bat man truoc cac no luc cuu tro that bai cua chinh phu quoc gia. Viec bau 9 ghe trong quoc hoi va 18 ghe trong tinh hoi bi hoan cho đen ngay 18 thang 1 do hau qua cua bao.
Cong tac đieu khien cac no luc cuu tro cua chinh phu lam tram trong cam giac bat man tai Đong Pakistan, thoi bung phong trao khang cu tai đay. Kinh phi đuoc phat hanh mot cach cham chap, va giao thong lam cham lai viec đua đo tiep te đen cac khu vuc chiu tan pha. Khi cang thang gia tang trong thang 3, nhung nhan vien ngoai quoc so tan do lo ngai ve bao luc. Tinh hinh tro nen xau hon va phat trien thanh Chien tranh giai phong Bangladesh trong thang 3. Xung đot nay mo rong thanh Chien tranh An Đo-Pakistan 1971 trong thang 12 va ket thuc bang viec hinh thanh Bangladesh. Đay la mot trong nhung lan đau tien mot su kien tu nhien kich hoat mot noi chien..


= Phan ung quoc te =
An Đo tro thanh mot trong nhung quoc gia đau tien cung cap vien tro cho Pakistan, bat chap quan he đai the con xau giua hai quoc gia, va đen cuoi thang 11 đa cam ket 1,3 trieu USD (tuong đuong 6,9 trieu USD nam 2007) đe ho tro cho cac no luc cuu tro. Chinh phu Pakistan tu choi cho phep nguoi An Đo gui đo tiep te đen Đong Pakistan bang đuong khong, buoc ho phai van chuyen bang đuong sat. Chinh phu An Đo cung cho biet phia Pakistan tu choi mot đe nghi ve may bay, truc thang va thuyen quan su tu Tay Bengal đen ho tro hoat đong cuu tro.
Lien Hop Quoc quyen tang 2,1 trieu USD bang thuc pham va tien mat, trong khi UNICEF bat đau mot cuoc van đong đe đat them mot trieu USD. UNICEF giup tai lap nguon cung nuoc tai khu vuc chiu anh huong, tu sua tren 11.000 gieng trong nhieu thang sau bao. Tong Thu ky Lien Hop Quoc U Thant keu goi viec tro cho cac nan nhan cua xoay thuan va noi chien vao thang 8 nam 1971, theo hai chuong trinh cuu tro rieng re. Ong noi chi 4 trieu USD đuoc đong gop cho cac nhu cau cap thiet, thap so voi muc tieu 29,2 trieu USD. Đen cuoi thang 11 nam 1971, Lien hiep cac Hoi Chu thap Đo thu thap đuoc 3,5 trieu USD đe cung cap vien tro cho cac nan nhan cua tham hoa.
Tong thong Hoa Ky Richard Nixon cap 10 trieu USD (tuong đuong 53 trieu USD nam 2007) đe cung cap luong thuc va cuu tro thiet yeu khac cho cac nan nhan cua bao, va Đai su Hoa Ky tai Pakistan cam ket rang ong se "ho tro chinh phu Đong Pakistan moi cach co the." Mot loi keu goi cua Uy ban Khan cap thien tai Anh Quoc thu đuoc khoang 1,5 trieu bang cho cuu tro thien tai tai Đong Pakistan. Chinh phu Canada cam ket ho tro 2 trieu USD. Phap va Tay Đuc đeu cu truc thang va cac đo tiep te khac tri gia 1,3 trieu USD. Giao hoang Phaolo VI tuyen bo rang ong se tham Dhaka trong mot chuyen cong du đen Vien Đong va keu goi moi nguoi cau nguyen cho cac nan nhan cua tham hoa. Đen đau nam 1971, bon truc thang Lien Xo van hoat đong trong khu vuc nham van chuyen nhu yeu pham đen cac khu bi chiu thiet hai nang. Cac may bay cua Lien Xo thay the cac truc thang cua Anh va My von hoat đong ngay sau xoay thuan. Noi cac Nhat Ban phe chuan kinh phi cuu tro 1,65 trieu USD vao thang 12. Chinh phu Nhat Ban truoc đo chiu chi trich vi chi quyen gop mot luong nho cho cong tac cuu tro. Lo hang đau tien cua Trung Quoc tiep te cho Đong Pakistan mang theo 500.000 lieu vac xin benh ta, von khong can thiet do quoc gia nay co du tru đay đu. Chinh phu Trung Quoc gui 1,2 trieu USD tien mat cho Pakistan.


Tham khao