Ho Nguoi (Hominidae) hay con đuoc biet đen la vuon lon (great ape), la mot ho linh truong. Ho nay bao gom 8 loai trong 4 chi: chi Pongo (đuoi uoi Borneo, đuoi uoi Sumatra va đuoi uoi Tapanuli; chi Gorilla (khi đot đong va tay); chi Pan (tinh tinh thong thuong va bonobo); va chi Homo (nguoi hien đai).
Trong Ho Nguoi, mot so loai con sinh ton va đa tuyet chung (hoa thach) đuoc gop chung voi loai nguoi, tinh tinh va khi đot vao phan ho Nguoi (Homininae); nhung loai khac voi đuoi uoi trong phan ho Ponginae. To tien chung gan đay nhat cua tat ca loai trong ho nay đa sinh song cach đay khoang 14 trieu nam, truoc khi to tien cua đuoi uoi đoi huong tien hoa khoi dong to tien cua ba chi kia. Nhung to tien cua Ho Nguoi đa đuoc đoi huong tien hoa khoi Ho Vuon (Hylobatidae), co le tu 15 đen 20 trieu nam truoc.
Do moi quan he di truyen chat che giua con nguoi va cac loai vuon khac, mot so to chuc bao ve quyen đong vat, nhu to chuc Great Ape Project, chi ra rang nhung loai vuon nen đuoc trao cho nhan quyen nhu con nguoi. 29 quoc gia đa ban hanh lenh cam nghien cuu đe bao ve cac loai vuon khoi moi loai thi nghiem khoa hoc.


Lich su phan loai Ho nay đa đuoc sua đoi nhieu lan trong vai thap nien gan đay. Ban đau, nhom nay chi bao gom nguoi va cac ho hang gan đa tuyet chung, con cac dang vuon nguoi loai lon khac đuoc đua vao trong mot ho rieng, goi la ho Pongidae. Đinh nghia nay hien van con đuoc nhieu nha nhan loai hoc va nhung nguoi binh thuong su dung. Tuy nhien, đinh nghia nay lam cho ho Pongidae tro thanh nhom can nganh, trong khi hien nay phan lon cac nha phan loai hoc ua thich cac nhom đon nganh. Vi the nhieu nha sinh hoc coi ho Hominidae bao gom ca ho Pongidae (trong vai tro cua phan ho Ponginae), hoac coi ho Pongidae nay chi chua đuoi uoi va cac ho hang đa tuyet chung cua no nhu Gigantopithecus. Phan loai o đay tuan thu viec phan chia nhom theo nguyen tac đon nganh.
Con nguoi va nhung ho hang gan bao gom Tong Nguoi va Gorillini đa tao nen phan ho Nguoi (xem ben duoi). (Mot vai nha nghien cuu tham chi con xep ca tinh tinh va khi đot vao chung chi Homo voi con nguoi.)  Nhung, chinh ho hang hoa thach lai co moi lien he gan voi con nguoi hon la loai tinh tinh đai dien cho nhung thanh vien gan gui voi loai nguoi va khong can thiet phai phan thanh phan loai hay tong.
Nhieu loai vuon nguoi đa đuoc nghien cuu đe co the hieu moi quan he giua nguoi hien đai va cac dang vuon nguoi khac con sinh ton. Mot so thanh vien tuyet chung cua ho nay nhu Gigantopithecus, Orrorin, Ardipithecus, Kenyanthropus, cac dang vuon co phuong nam nhu Australopithecus va Paranthropus.
Cac tieu chuan chinh xac ve quan he thanh vien trong phan ho Homininae la khong ro rang, nhung ho nay noi chung bao gom cac loai nao co su chia se hon 97% DNA cua chung voi bo gen cua nguoi hien đai, cung nhu bieu lo kha nang ngon ngu va co tri tue đon gian ngoai gioi han gia đinh hay bay đan. Thuyet tri tue, đua ra kha nang uoc le, la mot tieu chuan gay tranh cai đe co the phan biet đuoc mot nguoi truong thanh trong so cac loai vuon nguoi. Con nguoi co kha nang nay khi đat đo tuoi khoang 4-4,5 nam, trong khi van chua co đieu gi chung minh (hoac phan bac) rang tinh tinh hay khi đot co the co đuoc kha nang nay. Đieu tuong tu cung xay ra voi mot so loai Khi Tan The gioi khong thuoc ho Nguoi, vi du nhu la Khi mu.
Tuy nhien, ke ca khi khong co kha nang kiem tra xem cac thanh vien co xua cua phan ho Homininae (chang han Homo erectus, Homo neanderthalensis, hay tham chi la vuon co phuong nam) co hay khong co tri tue, van se rat kho đe choi bo cac net tuong tu đuoc quan sat thay o nhung anh em con song cua chung. Đuoi uoi đa cho thay su phat trien ve van hoa co the so sanh voi tinh tinh, va mot vai nguoi noi rang đuoi uoi cung co kha nang thoa man cac đieu kien cua thuyet tri tue. Nhung cuoc tranh luan khoa hoc nay nam giu su quan trong trong chinh tri cho su ung ho cua "tinh nguoi" cua cac loai great ape (great ape personhood).
Nam 2002, mot chiec so hoa thach co nien đai 6-7 trieu nam truoc co ten do nhung nguoi phat hien ra no đat la "Toumai" va ve mat hinh thuc đuoc phan loai nhu la Sahelanthropus tchadensis, đa đuoc tim thay tai Tchad va no co le la hoa thach cua vuon nguoi som nhat đuoc tim thay. Ben canh tuoi cua no thi Toumai - khong giong nhu vuon co phuong nam đung thang tre hon, voi nien đai 3-4 trieu nam truoc va co ten goi la "Lucy" - co khuon mat tuong đoi phang va khong co phan mui, ham nho ro nhu cac loai vuon nguoi tien-Homo khac. Mot so nghien cuu đa thuc hien cho rang loai ma truoc đay khong biet nay co the tren thuc te la to tien truc tiep cua nguoi hien đai (hoac it nhat la ho hang gan voi to tien truc tiep cua nguoi). Nhung nguoi khac lai cho rang mot hoa thach la khong đu đe co the ket luan nhu vay do no co the lam đao lon cac ket luan cua tren 100 nam nghien cuu cua nhan loai hoc. Mot bao cao ve nghien cuu nay đa đuoc xuat ban trong tap chi Nature vao ngay 11 thang 7 nam 2002. Trong khi mot so nha khoa hoc cho rang no chi la so cua mot con tien-khi đot cai thi nhung nguoi khac lai goi no la hoa thach trong tong nguoi quan trong nhat ke tu Australopithecus.


Phan loai = Cay phan loai =


= Con sinh ton =

Ho Hominidae: nguoi va cac loai vuon nguoi loai lon khac; cac chi va loai tuyet chung đa bi loai ra.
Phan ho Ponginae
Chi Pongo
Đuoi uoi Borneo, Pongo pygmaeus
Pongo pygmaeus pygmaeus
Pongo pygmaeus morio
Pongo pygmaeus wurmbii
Đuoi uoi Sumatra, Pongo abelii
Phan ho Homininae
Tong Gorillini
Chi Gorilla - gorila, khi đot.
Khi đot phia tay, Gorilla gorilla
Khi đot đat thap phia Tay, Gorilla gorilla gorilla
Khi đot song Cross, Gorilla gorilla diehli
Khi đot mien Đong, Gorilla beringei
Khi đot nui, Gorilla beringei beringei
Khi đot đat thap phia Đong, Gorilla beringei graueri
Tong Hominini
Chi Pan
Tinh tinh thong thuong, Pan troglodytes
Tinh tinh trung tam, Pan troglodytes troglodytes
Tinh tinh chau Phi, Pan troglodytes verus
Tinh tinh Nigeria, Pan troglodytes vellerosus
Tinh tinh phuong đong, Pan troglodytes schweinfurthii
Tinh tinh lun (bonobo), Pan paniscus
Chi Homo
Nguoi, Homo sapiens


= Hoa thach =
Bo sung them cho cac loai va phan loai con ton tai tren đay, cac nha khao co hoc, co sinh vat hoc va nhan loai hoc đa phat hien hang loat cac loai đa tuyet chung. Danh sach duoi đay la mot so chi cua cac loai đa phat hien.

Phan ho Ponginae
Tong Sivapithecini†
Ankarapithecus
Ankarapithecus meteai
Sivapithecus
Sivapithecus brevirostris
Sivapithecus punjabicus
Sivapithecus parvada
Sivapithecus sivalensis
Sivapithecus indicus
Gigantopithecus
Gigantopithecus bilaspurensis
Gigantopithecus blacki
Gigantopithecus giganteus
Tong Lufengpithecini †
Lufengpithecus
Lufengpithecus lufengensis
Lufengpithecus keiyuanensis
Lufengpithecus hudienensis
Tong Pongini
Khoratpithecus†
Khoratpithecus ayeyarwadyensis
Khoratpithecus piriyai
Khoratpithecus chiangmuanensis
Pongo (orangutans)
Pongo hooijeri†
Phan ho Homininae
Tong Dryopithecini †
Pierolapithecus†
Pierolapithecus catalaunicus
Udabnopithecus†
Udabnopithecus garedziensis
Oreopithecus (con tranh cai ve viec phan loai)
Oreopithecus bambolii
Nakalipithecus
Nakalipithecus nakayamai
Anoiapithecus
Anoiapithecus brevirostris
Hispanopithecus
Hispanopithecus laietanus
Hispanopithecus crusafonti
Dryopithecus
Dryopithecus wuduensis
Dryopithecus fontani
Dryopithecus brancoi
Dryopithecus laietanus
Dryopithecus crusafonti
Rudapithecus†
Rudapithecus hungaricus
Samburupithecus†
Samburupithecus kiptalami
Tong Gorillini
Chororapithecus † (con tranh cai ve viec phan loai)
Chororapithecus abyssinicus
Tong Hominini
Phan tong Hominina
Graecopithecus †
Graecopithecus freybergi
Sahelanthropus†
Sahelanthropus tchadensis
Orrorin†
Orrorin tugenensis
Ardipithecus†
Ardipithecus ramidus
Ardipithecus kadabba
Kenyanthropus†
Kenyanthropus platyops
Praeanthropus†
Praeanthropus bahrelghazali
Praeanthropus anamensis
Praeanthropus afarensis
Australopithecus†
Australopithecus africanus
Australopithecus garhi
Australopithecus sediba
Australopithecus deyiremeda
Paranthropus†
Paranthropus aethiopicus
Paranthropus robustus
Paranthropus boisei
Homo – to tien truc tiep cua con nguoi hien đai
Homo gautengensis†
Homo rudolfensis†
Homo naledi†
Homo habilis†
Homo floresiensis†
Homo erectus†
Homo ergaster†
Homo antecessor†
Homo heidelbergensis†
Homo cepranensis†
Homo helmei†
Homo palaeojavanicus†
Homo tsaichangensis†
Denisova hominin (ten khoa hoc chua đuoc đat)†
Homo neanderthalensis†
Homo rhodesiensis†
Homo sapiens
Homo sapiens idaltu†
Homo sapiens co xua (Cro-Magnon)†
Nguoi hang huou đo † (ten khoa hoc chua đuoc đat; co le la mot chung nguoi hien đai hoac la mot loai lai giua nguoi hien đai va nguoi Denisova)


Xem them Tuyen bo ve khi dang nguoi loai lon
Tien trinh tien hoa loai nguoi
Tien hoa cua Homo sapiens
Ngon ngu cua khi dang nguoi loai lon
Du an khi dang nguoi loai lon
Danh sach khi dang nguoi loai lon
Tri tue cua khi dang nguoi
Phan loai Đong vat


Ghi chu Tham khao Đoc them Groves, Colin (16 thang 11 nam 2005). Wilson, D. E. va Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, xuat ban lan thu 3, 181-184, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.


Lien ket ngoai The Animal Legal and Historical Center at Michigan State University College of Law, Great Apes and the Law
Renderings of Hominid Exemplars at the Smithsonian Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2013 tai Wayback Machine
Additional information on great apes Luu tru ngay 4 thang 8 nam 2005 tai Library of Congress Web Archives
NPR News: Toumai the Human Ancestor
Hominid Species at TalkOrigins Archive
For more details on Hominid species, including excellent photos of fossil hominids
New Scientist ngay 19 thang 5 nam 2003 – Chimps are human, gene study implies
Scientific American magazine (April 2006 Issue) Why Are Some Animals So Smart?
A new mediterranean hominoid-hominid link discovered, Anoiapithecus brevirostris, "Lluc": A unique Middle Miocene European hominoid and the origins of the great ape and human clade Link to graphical reconstruction
Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).