Danh nhan thoi Đinh la nhung nhan vat lich su đa theo giup vua Đinh Tien Hoang dep loan 12 su quan, lam quan duoi trieu đai nha Đinh hoac nhung nguoi co lien quan truc tiep đen cuoc đoi va su nghiep cua vi vua nay. Cac danh nhan thoi Đinh thuong đuoc biet đen qua cac chinh su hoac da su trong dan gian Viet Nam.
Thoi ky loan 12 su quan co nguyen nhan sau xa tu qua trinh phan hoa xa hoi thoi Bac thuoc, dan đen viec xuat hien tang lop tho hao, quan lai co the luc manh ve kinh te, chinh tri va tao ra su phan tan cat cu. Thuc chat cua cuoc noi chien nay la viec đau tranh gianh quyen luc toi cao tren đat Tinh Hai quan cua cac thu linh đia phuong khi nha Đuong suy yeu. Thoi the tao anh hung, luc nay nguoi Viet co co hoi đung len tranh gianh quyen lanh đao. Nam 968, Đinh Bo Linh la nguoi hoan thanh su menh đanh dep noi chien, len ngoi hoang đe, đat quoc hieu la Đai Co Viet, đong đo o Hoa Lu, xay cung đien, đat trieu nghi, bay toi dang ton hieu la Đai thang Minh hoang đe. Trong chien thang đo, đa co rat nhieu tuong linh đong gop cong suc. Nhung chinh su Viet Nam thi ghi chep rat so sai, chi nhung nhan vat tieu bieu cua thoi đai, con phan lon đuoc luu lai đuoc qua nhung than pha, than tich, ngoc pha rai rac trong cac đen, đinh, chua, mieu hien nay. Vi thoi 12 su quan đa dien ra cach nay qua xa, nen cac tai lieu da su co the co nhieu di ban khac nhau giua cac noi tho chung mot vi tuong. Cac đia phuong đa co di tich tho tu cac nhan vat lich su nay, ho tro thanh nhung danh nhan tieu bieu cua que huong, đo la tieu chi quan trong nhat đe đua cac vi tuong nha Đinh vao danh sach.


Vo tuong thoi Đinh Duoi đay danh sach 282 vo tuong thoi Đinh đuoc cap nhat:


Nhan vat hoang gia Duoi đay danh sach cac nhan vat hoang gia trieu đai nha Đinh:


Thong ke = Theo đia phuong =
Trong danh sach thong ke co 283 danh nhan thoi Đinh trong đo que huong cac tuong phan bo nhu sau: Ninh Binh 43 tuong, Ha Noi 50 tuong, Thai Binh 27 tuong, Hai Duong 27 tuong, Ha Nam 23 tuong, Thanh Hoa 22 tuong, Nam Đinh 21 tuong, Hung Yen 20 tuong, Bac Ninh 16 tuong, Hai Phong 9 tuong, Bac Giang 8 tuong, Phu Tho 5 tuong, Trung Hoa 5 tuong, Nghe An 4 tuong, Vinh Phuc 2 tuong, Cao Bang 2 tuong, Ha Tinh 1 tuong.
Trong danh sach thong ke cac di tich ve thoi Đinh, hien co hon 500 di tich lien quan toi Vua Đinh va 283 danh nhan thoi Đinh trong đo Ha Noi: 101 di tich, Nam Đinh 36 di tich, Ninh Binh gan 150 di tich, Thai Binh 46 di tich, Hung Yen 29 di tich, Hai Duong 31 di tich, Ha Nam 28 di tich, Hai Phong 11 di tich, Bac Ninh 10 di tich, Nghe An 13 di tich, Thanh Hoa 10 di tich, Phu Tho 8 di tich, Bac Giang 5 di tich, Vinh Phuc 6 di tich, Thai Nguyen 4 di tich. Cac tinh khac cung co di tich thoi Đinh nhu Cao Bang, Lang Son, Bac Kan, An Giang, Hoa Binh, Quang Nam, Đa Nang, Đak Lak, Thanh pho Ho Chi Minh, Ba Ria - Vung Tau, Ha Tinh...


= Theo su kien =
Nhieu danh nhan thoi Đinh la tho hao đia phuong, thuc chat ho cung tung la cac su quan nhu: Vo Trung, Nguyen Tan, Pham Đong Nga, Pham Han, Pham Pho, Pham Hap, Pham Cu Luong, Nguyen Phuc Thoi, Le Luong, Le Chuong, Le Du, Đinh Nga, Đao Ngoc Sam, Cao Đien Cong, Cao Đo Cong, Bach Tuong, Bach Đia, Đao Lang, Luu Quyen, Pham Quang, Le Cat Bao, Ly Moc Trang, Đinh Hung Luc, Nguyen Ninh, Nguyen Tinh, Truong Ma Ni, Le Khai, Đang Sy Nghi, Phung Cuong Bao, Tu Hai, Luu Cong, Sat Cong, Cao Phuc.
Cac vi thu linh trong danh sach 12 su quan đuoc nhac đen nhieu boi cac tran giao tranh voi tuong nha Đinh la: Đo Canh Thac: 9 su kien, Pham Bach Ho: 8 su kien, Nguyen Sieu: 5 su kien.
Cac tuong nha Đinh truc tiep tieu diet cac tuong trong 12 su quan gom: Vo Trung đanh bai La Xu Binh, Pham Hap tieu diet Nguyen Khoan, Chu Cong Man chem đau La Đuong, Luu Co tieu diet Ly Khue, Đinh Nga đanh bai Đo Canh Thac, Nguyen Tan chem chet Kieu Cong Han, Le Hoan chem chet Kieu Thuan, Nguyen Bac tieu diet Nguyen Sieu, Tran Ung Long pha tan Đo Canh Thac.
Cac tuong nha Đinh đuoc mo ta tham gia đanh giac Chiem Thanh duoi thoi Đinh Tien Hoang tri vi gom: Cao Cac, Truong Quan Son, Cao Đien Cong, Cao Đo Cong, Vo Trung, Cao Chuong, Cao Gia, Tong Chinh, Nguyen Vat, Nguyen Loi, Nguyen Quang, Nguyen Quan, Nguyen Linh, Nguyen Lac.
16 vi tuong nha Đinh gan voi su kien dep loan 12 su quan, chong quan Tong xam luoc, sau tiep tuc lam quan nha Tien Le la: Đao Ngoc Sam, Đao Te, Đao Lai, Đao Đo, Đao Lang, Luu Co, Luu Ngu, Ninh Huu Hung, Nguyen Đien, Nguyen Bang, Đang Chan Nuong, Tran Cong Tich, Nguyen Phuc Giap va 4 vi Đai Vuong trieu nha Đinh đuoc tho o mieu Bac (Thai Binh)
30 vi tuong la cac đai than tan trung voi nha Đinh, phan đoi viec Le Hoan đoat ngoi nha Đinh la: Đinh Đien, Đinh Sai Boi, Đo Quang, Đo Huy, Ly Pha, Ly Hoang, Ly Quang, Nguyen Bac, Pham Hap, Trinh Minh, Trinh Tu, Luu Co, Luu Lang, Ly Đai, Ly Trau, Ly Quoc, Luong Tuan, Vo Trung, Pham Thanh, Pham Tho, Luu Cong, Sat Cong va 8 vi quan trung than o Trang An.
Nhieu danh nhan, tuong linh thoi Đinh con đuoc ton vinh la cac bac thanh to khai sang nghe truyen thong nhu: Pham Thi Tran la ba to nghe hat cheo Viet Nam va cung la ba to đau tien cua nganh san khau Viet Nam.; Duong Thi Nguyet - ba to truyen day tro Xuan Pha cho nguoi dan Xu Thanh tai nghe Xuan Pha, Tho Xuan, Thanh Hoa; Nguyen Thi Sen: ba to nghe May o Viet Nam, ba đuoc cac lang nghe may to chuc gio to va trao giai thuong Nguyen Thi Sen hang nam; Tuong quan Tran Ung Long la ong to nghe đan thuyen thung, thuyen nan va cung la ong to nghe son; Tuong Ninh Huu Hung la ong to nghe moc, cham kham xay dung, nguoi Truong Yen, Hoa Lu, song tai Y Yen, Nam Đinh.
Cac vi tuong trong chinh su đuoc đat ten nhieu đuong pho o Viet Nam. Mot so vi tuong khong co ten trong chinh su cung đuoc đat ten đuong nhu đuong Le Viet Quang, đuong Le Viet Hung o Hai Duong; đuong Bui Quang Dung o Thai Binh, đuong Nguyen Bo o Ha Noi...


= Theo quan so =
Sau thang loi trong viec chong lai quan đoi cua Hau Ngo vuong, Đinh Bo Linh đa lien ket voi Tran Lam o Cua Bo, do đo quan đoi cua Đinh Bo Linh khong chi tang ve quan so, luong thuc, ma ca đia ban hoat đong; đen khi cuc dien 12 su quan bung no thi đoi quan cua Đinh Bo Linh tiep tuc đuoc bo sung them tu nhieu nguon nhu sau:

Bach Tuong, Bach Đia, Đo Đai đen phu Ung Thien tu tap dan chung lap nen trang Nguyen Xa, sau cac ong đua 500 quan theo Đinh Bo Linh dep su quan o Son Tay.
Bui Quang Dung tu tap đuoc 600 quan binh tai Phong Chau (Phu Tho) va đua ve gia nhap voi luc luong Hoa Lu.
Tran Cong Man tuyen tu Nghia Hung (Nam Đinh) hon 1.000 linh gia nhap luc luong cua Tran Ung Long.
Pham Hap, Pham Cu Luong đem hon 2.000 nguoi, ngua tu que huong Hai Duong đen Hoa Lu pho Đinh Bo Linh tham gia dep loan 12 su quan.
Đinh Bo Linh đen trang Đoi Thuong (Yen Thang, Y Yen, Nam Đinh) chieu mo đuoc 18 nguoi tinh nguyen đi theo.
Đinh Bo Linh tren đuong dep loan 12 su quan đa đen lang Huu Vinh, xa Hong Quang, Ung Hoa (Ha Noi) tuyen chon đuoc 12 thanh nien trai trang cua lang Huu Vinh xung vao đoi quan.
Đinh Bo Linh ve Đang Xa (Kim Bang, Ha Nam) lap đon trai va truyen hich Can Vuong dep giac va đa co tren 600 nguoi dan va 180 trang đinh Đang Xa, Đong Lac, Khe Vi theo giup.
Đinh Lien ve Ai Chau (Thanh Hoa) tuyen đuoc 3.000 trai trang va Le Hoan
Nguyen Đuc Long, Nguyen Đuc Hoc cung 30 nguoi thuoc 5 ho: Nguyen, Tran, Hoang, Bui, Mai theo ve voi Tran Lam va khi Đinh Bo Linh.
Nguyen Viet, Nguyen Sung, Nguyen Thien chieu tap binh si đuoc hon 300 nguoi o Hung Yen gom Phuong Lau 5, An Tao 10, An Xa 45, Vinh Đong 45, Duong Phu 51, Coc Khe Ta Xa 55, Đao Xa 36 va trang so tai 55 nguoi, roi gia nhap quan đoi Nguyen Bac đanh dep loan 12 su quan.
Pham Ca tap hop đuoc 100 nguoi lang o Nam Đinh đen theo Đinh Bo Linh dep loan, sau đuoc phong lam Huyen doan huyen Thien Ban (Vu Ban).
Le Chuong va Le Du chieu tap đuoc hon 1.000 binh linh, chia lam 2 đon đong o Phu Loc, Nho Quan, Ninh Binh sau theo het ve voi Đinh Bo Linh.
Ly Moc Trang đa dung nap 300 nguoi o Phu Tho cung theo ve tham gia quan đoi Hoa Lu khoi nghia dep loan 12 su quan.
Nguyen Tan đung ra chieu mo đuoc khoang 200 trai trang, thuong xuyen luyen tap vo nghe, đong quan tai trai Au Hoa nay la xa Nghia An huyen Nam Truc tinh Nam Đinh.
Vo Trung thu nap quan va tuong si đuoc 10.000 nguoi gia nhap ve đong Hoa Lu. Đinh Bo Linh phong Vo Trung lam Tham tam trung quan Nguyen soai đai tuong quan.
Đang Sy Nghi chieu mo binh linh, gia than, sy tu đuoc hon 6.000 nguoi o Hai Duong dan đen ung tuyen va đuoc Đinh Bo Linh phong lam ” Đang Sy thong lanh đai tuong quan”.
Đao Ngoc Sam sau khi roi que huong đen vung Hai Duong đa chieu mo dan binh đuoc hon 2.000 nguoi theo giup Đinh Tien Hoang.
Đuong Giang thu nap đuoc 5.000 quan linh vung Đong Anh va 30 trai trang lang Đao Thuc giup Đinh Bo Linh đanh dep giac Ngo.
Ly Đai, Ly Trau, Ly Quoc mang hon 30 trai trang cac thon Long Đinh, Trinh Xa, Cat Lu (Hung Yen) đen xin lam gia than cho Đinh Tien Hoang.
Nguyen Bac thua lenh Đinh Bo Linh ve Phu Coc (Vu Ban) chieu mo quan si. Chi trong vong may chuc ngay ma ong đa chieu mo đuoc hon 3.000 nghin nguoi.
Đinh Đuc Đat va Đinh Đuc Thong nguoi phuong Lu Chau day binh đi theo Đinh Bo Linh đa đuoc nhan dan đia phuong tham gia rat đong.
Đinh Hung Luc la nguoi dan nhan đinh o đia phuong ra suc giai vay cho Đinh Bo Linh.
Đinh Nga o Ha Nam tap hop trai trang quanh vung voi nhung nguoi tai gioi nhu Đinh Thiet, Đinh Ngan, Pham Đuc, Tran Huy, Đinh My theo ve ung ho Đinh Bo Linh.
5 anh trai cua hoang hau Đinh Thi Tinh que huyen Đong Hung (Thai Binh) đa huy đong đuoc 500 quan binh voi đay đu vu khi gia nhap luc luong cua Đinh Bo Linh.
3 anh em trai ho Cao nguoi Trang Son Lo (Quoc Oai) đa thu nap 300 trang đinh đi theo luc luong cua Đinh Bo Linh.
Đinh Van Cung tap hop đuoc hon 100 nguoi dan trang Van Tai (Nam Sach, Hai Duong) theo tuong Nguyen Bac lam gia than.
Đuong Chu la tuong đuoc Đinh Bo Linh cu lam su gia đi đen cac đao đe chieu mo quan si, trong đo chi rieng lang Huong Nghia, Vu Ban co đen 18 nguoi đi.
Le Xuan Vinh va Luan Nuong đa tap hop trai trang trong lang thanh đoi dan binh theo giup Đinh Bo Linh.
Đinh Đien cung Luong Tuan đa van đong quan dan lap 9 Đai ban doanh tu Yen Lu, Yen Bac que ngoai cua Đinh Đien đen cac noi nhu: Xuan Duong, Phu My, Yen Lieu, Bo Vi va Chua Thap gop phan giup Đinh Bo Linh dep tan loan 12 su quan.
Nguyen Phuc chieu binh, xay dung luc luong, sam sua vu khi thanh lap mot can cu rieng o Kha Khu, xung quanh lang đao hao đap luy, lap len bon điem canh giu bon goc lang, Sau ong hang phuc Đinh Bo Linh, đuoc phong lam quan.
Pham Han va Pham Pho gap luc co loan 12 su quan, ben ket giao hao kiet bon phuong, chieu mo trai trang thiet lap đon luy tren đat Mai Khu.
Trinh Minh thu nap trai trang xu Thanh đen gia nhap luc luong Hoa Lu, Đinh Bo Linh đa cu ong lam muu si kiem Đang nhung su.
Trinh Minh, Trinh Luong, Trinh Nguyen, Trinh Khang truyen binh si thiet lap đon doanh o bon noi: Minh cong đong o xu Cua Chua, Luong cong đong o xu Cua Trieu, Nguyen cong đong o xu Kieu Kinh, Khang cong đong o xu Ben Ben sau theo Đinh Bo Linh.
Ba anh em ruot nguoi trang Van Đinh đa mo binh theo Đinh Bo Linh dep loan 12 su quan.


Di tich thoi Đinh Cac di tich ve thoi Đinh co the chia thanh cac nhom Di tich hinh thanh tu thoi Đinh va Di tich tho nhan vat thoi Đinh, phan lon la cac đen, đinh, chua, mieu tho cac nhan vat lich su.
Di tich hinh thanh tu thoi Đinh: Di tich hinh thanh tu thoi Đinh chi co o nua phia Bac Viet Nam, cac tinh tu Ha Tinh tro ra nam trong pham vi ranh gioi nuoc Đai Co Viet xua, tap trung nhieu o kinh đo Hoa Lu va phu can.
Di tich tho nhan vat thoi Đinh: Di tich tho nhan vat thoi Đinh đuoc xay dung o nhieu thoi ky lich su khac nhau va co o nhieu noi nhung tap trung nhieu hon ca o vung ranh gioi Đai Co Viet xua.


Chu thich