Gia thuyet vu va cham lon, đoi khi đuoc goi la Big Splash, hay Theia Impact la mot gia thuyet cho rang Mat Trang đuoc tao ra tu cac manh vo đe lai sau vu va cham giua Trai Đat luc tre voi mot thien the kich co Sao Hoa. Vu va cham xay ra vao co khoang 4,5 Ga BP (ty nam truoc đay), va o khoang 20 đen 100 trieu nam sau khi He Mat Troi ra đoi. Thien the va cham đuoc đat ten la Theia (hay Euryphaessa), mot Titan trong than thoai Hy Lap va la me cua Selene, nu than Mat Trang.
Đay la gia thuyet khoa hoc đuoc ua chuong cho su hinh thanh Mat Trang. Cac bang chung ho tro bao gom:

Vong quay cua Trai Đat va quy đao cua Mat Trang co huong tuong tu nhau.
He Trai Đat - Mat Trang co mo men đong luong cao bat thuong, nghia la mo men co trong chuyen đong quay cua Trai Đat, chuyen đong quay cua Mat Trang va Mat Trang quay quanh Trai Đat cao hon đang ke so voi cac hanh tinh đat đa khac. Mot tac đong lon co the đa cung cap đong luong du thua nay.
Cac mau đa Mat Trang chi ra rang Mat Trang đa tung bi nong chay xuong mot đo sau đang ke chua xac đinh. Đieu nay co the đoi hoi nhieu nang luong hon so voi nang luong co đuoc tu su boi tu cua mot thien the co kich thuoc nhu Mat Trang. Mot qua trinh giau nang luong, chang han nhu mot cu va cham khong lo, co the đa cung cap nang luong nay.
Mat Trang co loi sat tuong đoi nho, khien Mat Trang co mat đo thap hon Trai Đat. Cac mo hinh may tinh ve tac đong khong lo cua mot thien the co kich thuoc bang Sao Hoa voi Trai Đat cho thay loi cua vat va cham co kha nang xuyen qua Trai Đat va hop nhat voi loi cua chinh no. Đieu nay se khien Mat Trang co đo kim loai thap hon cac thien the khac.
Co bang chung trong cac he sao khac ve cac vu va cham tuong tu, dan đen cac đia bui.
Van con mot so van đe chua đuoc lam sang to xoay quanh gia thuyet nay. Ti le đong vi oxy cua Mat Trang thuc chat giong het nhu cua Trai Đat, va khong co bang chung nao chung to co su gop mat ve thanh phan cua thien the nao. Cac mau vat Mat Trang cung khong co ti le đuoc du đoan nguyen to de bay hoi, cac oxit sat, hoac cac nguyen to nhom sat, va khong co chung cu nao cho thay rang Trai Đat tung co cac đai duong macma nhu gia thuyet nhac đen.


Nguon goc Nam 1898, George Howard Darwin cho rang Trai Đat va Mat Trang tung la mot thuc the thong nhat. Gia thuyet cua Darwin la Mat Trang nong chay đa bi keo ra khoi Trai Đat bang luc ly tam va tro thanh loi giai thich noi troi hon ca. Su dung co hoc Newton, ong tinh toan rang Mat Trang đa tung o gan Trai Đat hon trong qua khu va đang chuyen đong xa dan Trai Đat. Su chuyen đong nay đuoc chung minh boi cac thi nghiem su dung cac muc tieu đo khoang cach bang tia laze đat tren Mat Trang cua My va Lien Xo.
Tuy nhien, phep tinh cua Darwin lai khong giai quyet đuoc co che can đe keo Mat Trang tro lai be mat Trai Đat. Vao nam 1946, Reginald Aldworth Daly o Đai hoc Harvard khong thua nhan loi giai thich cua Darwin, cho rang Mat Trang tao thanh la do mot vu va cham hon la luc ly tam. Su phu nhan cua Giao su Daly it đuoc chu y cho đen khi no đuoc gioi thieu lai tai mot hoi nghi ve ve tinh nam 1974. Sau đo no đuoc tai ban trong Icarus nam 1975 boi Tien si William K. Hartmann va Donald R. Davis. Mo hinh cua ho cho rang, vao cuoi giai đoan hinh thanh cac hanh tinh, nhung thien the kich thuoc ve tinh sau khi hinh thanh co the va cham voi cac hanh tinh khac hoac bi giu lai. Ho cho rang mot trong cac thien the nay co the đa va cham voi Trai Đat, ban tung len cac vat chat, bui khi ngheo chat de bay hoi đa hop nhat lai tao thanh Mat Trang. Cu va cham nay co the giai thich cac đac tinh đia ly đoc nhat cua Mat Trang.
Alfred G. W. Cameron va William Ward cung đa đe xuat mot đuong loi tuong tu, cho rang Mat Trang đuoc tao thanh boi vu va cham theo phuong tiep tuyen voi mot thien the kich thuoc Sao Hoa. Lop silicat ngoai cua cac thien the va cham hau het đa boc hoi, đe lai loi kim loai. Do đo, hau het vat chat ban len quy đao se bao gom silicat, lam Mat Trang khi ngung ket thieu đi sat. Nhung vat lieu de bay hoi hon vang ra sau cu va cham co the thoat khoi He Mat troi, trong khi silicat lai co xu huong ngung ket lai.


Theia Ten cua tien hanh tinh gia đinh đuoc lay tu ten cua mot titan Hy Lap la Theia, nguoi sinh ra nu than Mat Trang Selene. Theo gia thuyet tren, Theia đuoc hinh thanh cung voi cac thien the kich thuoc hanh tinh khac trong He Mat Troi khoang 4,6 ti nam truoc va co kich co Sao Hoa.
Mot gia thuyet cho rang Theia hinh thanh tai điem Lagrange L4 hoac L5 gan Trai Đat (tren cung mot quy đao va khoang 60o truoc hoac sau), tuong tu nhu mot thien the Troia. Su on đinh cua quy đao Theia bi anh huong khi khoi luong cua no vuot nguong khoang 10% khoi luong Trai Đat. Su nhieu loan trong luc gay ra boi cac vi the hanh tinh lam Theia roi khoi vi tri Lagrange on đinh, va cac tuong tac voi tien Trai Đat xay ra sau đo lam hai thien the nay va cham voi nhau.
Cac nha thien van cho rang vu va cham giua Theia va Trai Đat xay ra khoang 4,53 ti nam truoc, khoang 30-50 trieu nam sau khi He Mat Troi hinh thanh. Tuy nhien, chung cu đua ra vao nam 2008 cho rang vu va cham co the xay ra muon hon, khoang 4,48 ti nam truoc.


Su va cham Trong đieu kien thien van, vu va cham se co van toc trung binh. Theia chac đa va cham voi Trai Đat o mot goc xien khi ca hai hinh thanh gan nhu hoan chinh. Mo hinh may tinh cua kich ban "cu va cham tre" cho thay goc va cham la 45o va van toc va cham ban đau duoi 4 km/s . Loi sat cua Theia chim vao loi Trai Đat tre, va hau het lop phu cua Theia cung mot phan lop phu va vo Trai Đat bi ban tung len quy đao. Nhung vat lieu nay nhanh chong ngung ket lai tao thanh Mat Trang (co the nhieu hon mot thang nhung chua toi mot the ki). Theo uoc tinh dua tren mo hinh gia lap may tinh, khoang 2% khoi luong ban đau cua Theia tro thanh đia vat chat, va khoang mot nua so vat chat nay ngung ket tao thanh Mat Trang. Trai Đat đa nhan mot luong đang ke momen đong luong va khoi luong tu vu va cham lon nhu the. Chua ke đen đo nghieng va su quay cua Trai Đat truoc vu va cham, mat khoang hon mot ngay va nam gio đe đuong xich đao Trai Đat dich chuyen gan hon đen mat phang quy đao Mat Trang.
Cac vat the đang ke khac đuoc cho la đa đuoc tao thanh boi vu va cham, va van con lai tren quy đao giua Mat Trang va Trai Đat, bi ket giua cac điem Lagrange. Cac vat the nhu the co the đa ton tai cung he Mat Trang - Trai Đat cho đen khi luc keo trong truong cua cac hanh tinh khac lam mat on đinh he đu đe giai phong cac vat the nay.


Bang chung Bang chung gian tiep cua kich ban va cham nay đen tu cac loai đa đuoc thu thap trong cac cuoc ha canh xuong Mat Trang cua chuong trinh Apollo, cho thay ty le đong vi oxy giong voi Trai Đat. Thanh phan khoang vat giau anorthosit cua lop vo Mat Trang, cung nhu su ton tai cua cac mau giau KREEP, đa dan đen y tuong rang mot phan lon cua Mat Trang tung nong chay, va mot cu va cham lon co the de dang cung cap nang luong đe hinh thanh mot đai duong macma nhu the. Mot vai bang chung cho thay rang neu Mat Trang co loi giau sat, no phai nho. Trong đo mat đo trung binh, momen quan tinh, dau hieu cua su tu quay, va cam ung tu đeu cho thay ban kinh loi cua no nho hon 25% ban kinh Mat Trang, trai voi muc khoang 50% cua hau het cac thien the khac. Đieu kien va cham đuoc cho la đa tao thanh mot Mat Trang cau tao tu hau het lop phu cua Trai Đat va thien the va cham, voi loi cua thien the sap nhap voi loi Trai Đat, đa thoa man cac rang buoc momen đong luong cua he Mat Trang-Trai Đat.
Bui khi am va giau khi SiO, san pham cua vu va cham voi van toc cao (>10 km/s) giua hai thien the cau tao tu đa đa đuoc phat hien o gan (khoang 29 parsec) ngoi sao tre HD 172555 (khoang 12 trieu nam tuoi) boi Kinh vien vong khong gian Spitzer. Mot vanh đai bui khi am thuoc khu vuc giua khoang 0,25 AU va 2 AU cua ngoi sao tre HD 23514 o chom Tua Rua giong nhu tren đa du đoan đuoc ket qua vu va cham giua Theia va Trai Đat tre, va đuoc coi nhu la ket qua cua cac thien the kich thuoc hanh tinh va cham voi nhau, tuong tu nhu voi mot vanh đai bui khi khac phat hien xung quanh ngoi sao BD +20°307 (hay HIP 8920 hoac SAO 75016).


Kho khan gap phai Gia thuyet ve nguon goc Mat Trang nay van gap phai nhung kho khan chua the giai quyet đuoc, bao gom:

Ti le đong vi chat de bay hoi khong đuoc giai thich trong thuyet vu va cham. Neu gia thuyet tren la đung, co the la do nguyen nhan khac.
Khong co bang chung nao chung to rang Trai Đat tung co mot đai duong macma (nhu ket qua cua gia thuyet), va co le khong tai vat chat ma chua bao gio đuoc tao nen boi mot đai duong macma.
Luong oxit sat (FeO) ma Mat Trang chua chi khoang 13%, o muc trung binh giua Sao Hoa (18%) va lop phu Trai Đat (8%), đa bac bo loi giai thich hau het vat chat cua tien Mat Trang đen tu lop phu Trai Đat.
Neu phan lon vat chat cua tien Mat Trang co nguon goc tu thien the va cham thi Mat Trang se giau nguyen to ua sat, trong khi thuc chat Mat Trang lai hiem cac nguyen to nay.
Su hien dien cua chat de bay hoi nhu nuoc o lop đa bazan kho giai thich hon nua neu vu va cham gay nen suc nong cuc đo.
Ti le đong vi phong xa oxy cua Mat Trang giong het nhu cua Trai Đat. Ti le đong vi phong xa, co the đuoc đo chinh xac, se cho thay nhung đac tinh đoc nhat va rieng biet o moi thien the. Neu Theia la mot tien hanh tinh rieng biet, no se co đac tinh ve đong vi oxy khac voi Trai Đat, cung nhu vat chat tron lan ban ra sau cu va cham.


Gia thuyet khac Cac co che khac nhieu lan cho rang Mat Trang đa bi keo ra khoi be mat Trai Đat nong chay boi luc ly tam, hinh thanh o mot noi nao đo va cuoi cung bi trong truong Trai Đat giu lai, hay Mat Trang hinh thanh tai cung mot thoi điem va cung noi voi Trai Đat tren cung mot đia boi tu. Moi gia thuyet nay lai thieu đi co che giai thich cho momen đong luong lon cua he Mat Trang-Trai Đat.


Xem them Đia ly Mat Trang
Gioi han Roche
Lich su Trai Đat


Tham khao Lien ket ngoai Planetary Science Institute: Giant Impact Hypothesis
Gia đinh may tinh ve su hinh thanh Mat Trang (Space.com) (tieng Anh)
Nguon goc Mat Trang boi Giao su AGW Cameron
Klemperer Rosette simulations using Java applets
SwRI Gia đinh thuyet vu va cham lon (.wmv and.mov)
Nguon goc Mat Trang - Mo hinh may tinh (tieng Anh) Luu tru ngay 3 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Moon Archive - Bao gom bai ve thuyet vu va cham lon (tieng Anh)
Planet Smash-Up Sends Vaporized Rock, Hot Lava Flying Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine (ngay 10 thang 8 nam 2009 JPL News)
How common are Earth-Moon planetary systems? (arXiv:1105.4616: ngay 23 thang 5 nam 2011) (tieng Anh)