Charles II cua Anh (29 thang 5 nam 1630 – 6 thang 2 nam 1685) la vua cua Anh, Scotland, va Ireland. Ong la vua Scotland tu 1649 đen khi bi lat đo nam 1651, va la vua Anh, Scotland, Ireland tu khi trung hung che đo quan chu nam 1660 đen khi mat.
Phu than cua Charles II, Charles I, bi chat đau tai Whitehall ngay 30 thang 1 nam 1649, vao luc cao trao cua Noi chien Anh. Mac du Nghi vien Scotland cong nhan Charles II la Quoc vuong ngay 5 thang 2 nam 1649, Anh quoc khi đo buoc vao thoi ki goi la Thoi giua hai đoi vua hay Khoi thinh vuong chung Anh, va quoc gia nay tren thuc te la nuoc cong hoa, cam đau la Oliver Cromwell. Cromwell đanh bai Charles II o Tran Worcester ngay 3 thang 9 nam 1651, va Charles bo tron qua đai luc. Cromwell tro thanh nha đoc tai cai tri Anh, Scotland va Ireland, va Charles trong 9 nam tiep theo luu vong o Phap, Cong hoa Ha Lan va Ha Lan thuoc Tay Ban Nha. Cuoc khung hoang chinh tri sau cai chet cua Cromwell nam 1658 dan đen su trung hung cua nen quan chu, va Charles đuoc moi tro ve Anh. Ngay 29 thang 5 nam 1660, ngay sinh nhat thu 30, ong tro lai London duoi su chao đon cua cong chung. Sau 1660, tat ca cac tai lieu chinh thuc đeu đanh dau ong đa ke vi cha ong ngay tu nam 1649.
Nghi vien cua Charles ban hanh bo luat goi la Đieu luat Clarendon, đuoc lap ra nham chong đo cho đia vi cua Giao hoi Anh vua đuoc tai lap. Charles chieu theo Clarenndon du rang ong huong ve tu tuong khoan dung ton giao. Van đe đoi ngoai trong nhung nam đau trieu đai cua ong chu yeu tap trung vao Chien tranh Anh-Ha Lan lan thu hai. Nam 1672, ong ky ket mot hiep đinh bi mat o Dover, lien minh voi nguoi anh ho Louis XIV cua Phap. Louis đong y ho tro ong trong Chien tranh Anh-Ha Lan lan thu ba va cap cho ong tien tro cap, va Charles bi mat hua hen se đoi qua đao Thien Chua vao mot ngay nao đo trong tuong lai. Charles co gang tai ban hanh Tu do ton giao cho nguoi Cong giao va nguoi Tin Lanh bat đong chanh kien voi Đac an hoang gia 1672, nhung Nghi vien Anh buoc ong phai thu hoi no. Nam 1679, Titus Oates phat giac ra cai goi la "Am muu cua Giao hoang" dan đen cuoc Khung hoang Loai tru khi su thuc phoi bay ra em trai va la nguoi ke vi cua Charles la (James, Quan cong xu York) la nguoi đao Thien Chua. Cuoc khung hoang dan đen su ra đoi cua Đang Whig ung ho loai tru va Đang Tory chong lai Loai tru. Charles đung ve phia đang Tory (Bao thu), va, sau khi Am muu Nha Rye nham am sat Charles va James nam 1683, mot vai nha lanh đao đang Whig bi xu tu hoac luu đay. Charles giai tan Nghi vien Anh nam 1681, va mot minh cai tri đen khi chet ngay 6 thang 2 nam 1685. Ong cai theo Đao Thien Chua vao phut lam chung.
Charles noi danh la Quan vuong huong lac, vi ca loi song phong đang va chu nghia huong lac trong trieu đinh cua ong, va đat nuoc nhon nhip tro lai sau mot thap ki duoi su cai tri cua Cromwell va Thanh giao. Phu nhan cua Charles, Catarina Henriqueta cua Bo Đao Nha, khong co con, nhung Charles đa thua nhan it nhat 12 nguoi con ngoai hon voi rat nhieu tinh nhan. Ong đuoc ke vi boi em trai la James.


Thoi tho au, noi chien va luu vong Charles II chao đoi o Cung đien St James ngay 29 thang 5 nam 1630. Phu than cua ong la Charles I (nguoi cai tri ba vuong quoc Anh, Vuong quoc Scotland va Vuong quoc Ireland) va Henrietta Maria (em gai cua nha vua Phap quoc Louis XIII). Charles la nguoi con thu hai cua ho. Hoang truong tu chao đoi mot nam truoc Charles nhung qua đoi chi trong vong mot ngay. Anh, Scotland va Ireland lan luot theo cac ton giao la Anh giao, Giao hoi Truong lao va Thien Chua. Charles đuoc rua toi tai Nha nguyen hoang gia ngay 27 thang 6 theo nghi thuc Anh giao boi Giam muc London, William Laud, va lon len duoi su nuoi nang cua Nu Ba tuoc Dorset, nguoi Tin Lanh, mac du cha me đo đau cua ong bao gom ong cau va ba ngoai, Marie de' Medici, ho đeu la nguoi Cong giao. Vao luc chao đoi, Charles nghiem nhien tro thanh Quan cong Cornwall va Quan cong Rothesay, cung voi mot so chuc vi lien quan khac. Vao khoang nam len tam, ong đuoc tien phong Than vuong xu Wales, mac du ong khong bao gio đuoc chinh thuc nham chuc voi Huy chuong Than vuong xu Wales.
Trong nhung nam 1640, khi Charles van con tre, phu than ong tien hanh chien tranh voi luc luong Nghi vien va Thanh giao trong cuoc Noi chien Anh. Charles đong hanh voi phu than trong Tran Edgehill va vao nam 14 tuoi, ong tham gia vao chien dich 1645, khi ong lam chi huy tren danh nghia cac luc luong Anh tai mien tay. Mua xuan nam 1646, cha ong that tran trong chien tranh, va Charles roi Anh quoc vi tinh trang khong an toan luc đo, di chuyen đen Falmouth sau thoi gian o tai Lau đai Pendennis, luc đau đi đen Đao Scilly, sau đo la Jersey, va cuoi cung la đen Phap, noi mau than ong đang song luu vong o đo duoi su bao tro cua nguoi chau ba ta, moi 8 tuoi la quoc vuong Louis XIV.
Nam 1648, trong cuoc Noi chien Anh lan thu hai, Charles doi đen The Hague, noi em gai ong Mary va em re ong William II, Hoang than xu Orange, duong nhu cung cap nhieu vien tro đang ke cho phe bao hoang hon la su giup đo tu nguoi Phap thong qua moi quan he voi hoang hau. Tuy nhien, luc luong bao hoang duoi su chi huy cua Charles khong chiem đuoc loi the nao, va khong the đat chan toi Scotland đung thoi điem đe hoi quan voi đoi quan bao hoang cua Quan cong Hamilton thu nhat, truoc khi đoi quan nay bi đanh bai o tai Tran Preston boi quan Nghi vien.
Tai The Hague, Charles trai qua mot moi tinh ngan ngui voi Lucy Walter, ve sau ba ta tuyen bo gia doi rang ho tung ket hon trong bi mat. Con cua ho, James Crofts (ve sau la Cong tuoc xu Monmouth va Cong tuoc xu Buccleuch), la mot trong rat nhieu nhung đua con bat hop phap cua Charles va tro nen noi tieng trong xa hoi Anh.
Charles I đau hang nam 1646. Ong tron thoat va lai bi bat nam 1648. Mac du co nhung no luc ngoai giao tu phia con trai nham cuu thoat cho ong, Charles I van bi chat đau vao thang 1 nam 1649, va Anh tro thanh nuoc Cong hoa. Nam 5 thang 2, Hoi đong Nghi vien To Cach Lan (Covenanters) tuyen bo Charles II la "Vua cua Đai Anh, Phap va Ireland" tai Mercat Cross, Edinburgh, nhung tu choi cho phep ong toi Scotland tru phi ong chap thuan Giao hoi Truong Lao tren khap đao Anh va Ireland.

 Khi cuoc đam phan bi đinh tre, Charles uy quyen cho Tuong quan Montrose đanh Đao Orkney voi mot luc luong nho đe đe doa xam luoc Scotland, voi hi vong se đoi huong ban thoa thuan theo chieu huong co loi cho ong. Montrose lo so rang Charles se chap thuan thoa nhien, nen quyet đinh xam luoc Scotland ngay lap tuc. Ong bi bat va xu tu. Charles mien cuong hua rang ong se tuan thu theo cac đieu khoan cua thoa thuan giua ong voi Nghi vien Scots tai Breda, va ho tro Solemn League va Covenant, theo đo uy quyen Cai quan nha tho Truong Lao tren khap đao Anh. Khi ong đat chan len đat Scotland ngay 23 thang 6 nam 1650, ong đong y voi Nghi vien; su tu bo che đo giam muc cua ong, du giup ong gianh đuoc su ung ho o Scotland, nhung lai khien ong mat long nguoi Anh. Tu than Charles som tro thanh mot nhan vat "hen ha" va "đao đuc gia" duoi mat nhung nguoi Covenanters.

Ngay 3 thang 9 nam 1650, nhung nguoi Covenanter bi đanh bai o tran Dunbar truoc mot đoi quan nho hon duoi su chi huy cua Oliver Cromwell. Luc luong To Cach Lan bi chia ra thanh Engagers bao hoang va Covenanters Truong Lao, tham chi ho con mau thuan voi nhau du doi. Bi vo mong boi phe Covenanters, nen trong thang 10 Charles co gang chay thoat khoi ho đe theo ve phe Engager, mot su kien đuoc goi la "Su bat đau", nhung chua đay hai ngay sau phe Truong lao đa đuoi theo kip va bat lai ong. Tuy nhien, nguoi Scots van la hi vong so mot ve su phuc ngoi cua Charles, va ong đuoc gia mien Vua cua To Cach Lan tai Scone Abbey ngay 1 thang 1 nam 1651. Voi viec luc luong Cromwell đe doa vi tri cua Charles o To Cach Lan, đa dan đen quyet đinh đanh phu đau vao nuoc Anh. Voi viec phan lon lon nguoi Scots (bao gom Lanh chua Argyll va nhieu nha lanh đao Covenanters khac) tu choi tham gia, va it nguoi bao hoang o Anh gia nhap luc luong vi ho đa di chuyen đen mien nam Anh quoc, cuoc xam luoc ket thuc voi that bai tai Tran Worcester ngay 3 thang 9 nam 1651, sau đo Charles chay tron va an nap trong Royal Oak tai Boscobel House. Qua sau tuan lan tranh, Charles tron khoi Anh quoc bang cach nguy trang, đat chan đuoc len Normandy ngay 16 thang 10, mac du phia Anh treo thuong £1,000 cho cai đau cua ong, va nguy co mat mang danh cho nhung ai cuu giup ong cong them viec ong rat kho đe nguy trang, vi Charles, voi chieu cao 6 ft (1,8 m), bi xem la co chieu cao bat thuong.
Cromwell đuoc cu lam Bao ho cong o Anh, Scotland va Ireland, đat toan bo quan đao Anh duoi nen đoc tai quan su. Trong canh ngheo kho, Charles khong the co đu su ho tro đe gay ra thach thuc nao cho chinh phu Cromwell. Mac du gia toc Stuart co quan he thong gia voi cac cuong quoc chau Au qua Henrietta Maria va Cong nuong xu Orange, Phap va Cong hoa Ha Lan ky lien ket voi chinh phu Cromwell tu nam 1654, buoc Charles phai cau đen vien tro tu Tay Ban Nha, the luc đang thong tri Nam Ha Lan khi đo. Charles xay dung mot luc luong kho rach ao om tu nhung than dan luu vong; luc luong qua nho, luong thap, trang bi kem, va vo ki luat nay lai tro thanh hat nhan cho quan đoi Hau Trung Hung.


Trung Hung Sau cai chet cua Cromwell nam 1658, co hoi gianh lai vuong mien cho Charles luc đau co ve kha thap vi Cromwell co nguoi ke thua chuc Bao ho cong la con trai ong ta, Richard. Tuy nhien, vi tan Bao ho cong khong co quyen luc gi đoi voi ca Nghi vien va Quan đoi Kieu moi. Ong ta buoc phai thoai vi nam 1659 va nen bao ho cao chung. Trong tinh trang bat on ve ca nhan su va quan su dien ra sau đo, George Monck, Thu hien To Cach Lan, lo ngai rang đat nuoc se som roi vao canh hon loan. Monck va quan cua ong tien vao thanh London va buoc Nghi vien Rump trieu tap lai nhung thanh vien cua Nghi vien Dai han đa bi loai tru thang 12 nam 1648 sau Cuoc thanh trung Kieu hanh. Nghi vien dai han tu giai tan va lan đau tien trong gan 20 nam, co cuoc bau cu lon. Nghi vien vach ro lo trinh bau cu đe co su đam bao, vi ho nghi ve su tro lai cua luc luong Truong Lao.
Nhung han che chong lai luc luong bao hoang va nguoi bao phieu phan lon đa bi bac bo, va cuoc bau cu dan đen ket qua Vien Thu dan co luc luong kha đong đeu giua cac nha chinh tri Bao hoang va cac nghi si tren co so ton giao giua Anh giao va Giao hoi Truong Lao. Nghi vien moi voi ten goi Nghi vien Quy uoc hop vao ngay 25 thang 4 nam 1660, va som nhan đuoc tin tu tu Tuyen cao Breda, đuoc Charles đong y, cung voi nhung đieu khac, la tha thu cho nhung cuu thu cua cha ong. Nghi vien Anh quyet đinh tuyen bo Charles la Vua va moi ong tro ve nuoc, thong điep đen cho Charles tai Breda ngay 8 thang 5 nam 1660. O Ireland, mot hoi nghi đuoc trieu tap vao đau nam, cung cong nhan Charles. Ngay 14 thang 5, ong đuoc tuyen bo la vua o Dublin.

Ong khoi hanh đen nuoc Anh tu Scheveningen, đen Dover ngay 25 thang 5 nam 1660 va đen London ngay 29 thang 5, ngay sinh nhat thu 30. Mac du Charles va Nghi vien đa an xa cho nhung nguoi ung ho Cromwell trong Đao luat Mien tru va Quen lang, 50 đa bi loai tru. Cuoi trong chin trong so nhung ke giet tien vuong đa bi xu tu: ho bi treo co, mo ruot va phanh thay; nhung nguoi khac bi an chung than hoac đon gian chi la lot het chuc tuoc. Thi the cua Oliver Cromwell, Henry Ireton, va John Bradshaw bi khai quat đe lam nhuc va bi chat đau sau khi chet.
Charles đong tinh do bo cac khoan thu thoi phong kien; đoi lay viec đo Nghi vien cung cap cho ong tien tro cap hang nam len £1.2 trieu, phan lon đuoc lay ra tu thue nhap khau va hang hoa. Tuy nhien tro cap nay la khong đu trong phan lon trieu đai Charles. Tong het so đo chi la mot phan cua so tien toi đa ma Charles đuoc rut ra tu Kho bac trong moi nam; thu nhap thuc te cao hon nhieu, dan đen cac khoan no lien ket; va nhung no luc nham kiem them tien thong qua thue bau cu, thue đat va thue lo suoi.

Nua cuoi nam 1660, niem vui phuc ngoi cua Charles bi nhat đi vi cai chet cua em trai ut, Henry, va em gai, Mary, vi benh đau mua. Vao khoang thoi gian đo, Anne Hyde, con gai cua Quan Chuong an, Edward Hyde, tiet lo rang minh đa mang thai con cua em trai Charles, James, hai nguoi tung bi mat ket hon. Edward Hyde, khong biet gi chuyen con gai minh bi mat ket hon va mang thai, đuoc tan phong Ba tuoc Clarendon vi đia vi cua ong la sung than cua Charles đuoc tang cuong..


= Luat Clarendon =
Quoc hoi Quy uoc giai tan vao thang 12 nam 1660, va, khong lau sau le đang quang, Quoc hoi thu hai đuoc trieu tap. Đuoc goi la Nghi vien Ngao man, no ap đao Hoang gia va Giao hoi Anh. Ho tim cach ngan can su bat tuan giao o Giao hoi Anh, va thong qua nhieu đao luat đe bao ve su thong tri cua Anh giao. Voi Đao luat Lien đoan 1661, yeu cau cac quan chuc trong thanh pho phai tuyen the trung thanh; Đao luat Đong nhat 1662 bat buoc su dung Sach Cau nguyen chung Anh giao; Đao luat Hoi hop Ton giao bi mat 1664 cam tu hop nhieu hon nam giao si, tru phi duoi su bao tro cua Giao hoi Anh; va Đao luat Nam dam 1665 cam chi nhung giao si buoc vao pham vi nam dam (8 km) trong nhung giao xu ma ho đa bi truc xuat. Luat Hoi hop Ton giao va Nam dam van co hieu luc trong nhung nam tiep theo cua trieu Charles. Cac đao luat đuoc xung goi la "Luat Clarendon", theo ten cua Lanh chua Clarendon, mac du ong khong co trach nhiem truc tiep đoi voi chung va tham chi tung phat bieu chong lai Luat Nam dam.
Cuoc Trung dung cung keo theo su thay đoi cau truc xa hoi. Thanh giao bi mat đia vi. Cac rap hat hoat đong tro lai sau khoang thoi gian đong cua suot thoi ki bao ho cua Oliver Cromwell, va "Hai kich Trung Hung" tro nen mot the loai nghe thuat thuong thay. Mon bai rap hat đuoc Charles cap yeu cau rang nhung vai dien phu nu phai đuoc đong boi:"nguoi bieu dien tu nhien" chu khong phai cac thieu nien nam đong gia nu nhu đa tung co truoc kia; va Van hoc thoi Trung Hung ung ho hoac phan khang su khoi phuc cua nen quan chu, trong đo bao gom John Wilmot, Ba tuoc Rochester thu hai. Ve Charles II, Wilmot đuoc cho la nguoi noi:

Chung ta co mot vi vua kha di dom,
Co nhung ngon tu khong ai tin het,
Ong khong bao gio noi nhung đieu dai dot,
Va khong lam nhung đieu khon ngoan"
ma Charles cai lai rang, "Đieu đo đung, đoi voi ngon tu cua rieng tram, nhung nhung hanh đong cua tram la tu cac bo truong".


= Đai Hach, Đai Hoa hoan =
Nam 1665, Charles đoi mat voi cuoc khung hoang y te lon: Dich hach lon London. So nguoi chet len đen đinh cao la 7,000 moi tuan trong tuan tu 17 thang 9. Charles, cung voi gia đinh va trieu đinh, lanh khoi London vao thang 7 đe đen Salisbury; Nghi vien hop tai Oxford. Tat ca no luc cua đoi ngu y te London nham ngan chan dich benh that bai, va no tiep tuc lay lan.
Them mot tai hoa nua cho London, nhung no cung ket thuc dich hach, la su kien ma ve sau goi la Đai Hoa hoan London, bat đau ngay 2 thang 9 nam 1666. Ngon lua thieu rui 13.200 can nha va 87 nha tho, bao gom Nha nguyen St Paul. Charles va hoang đe James truc tiep tham gia va chi đao cong tac chua chay. Nguoi dan đo loi nhung nguoi Cong giao la chu muu vu nay, mac du nguyen nhan thuc su cua no đen tu vu chay lo banh mi o ngo Pudding.


Ngoai giao va chinh sach thuoc đia Tu 1640, Bo Đao Nha vung len chong lai su thong tri cua Tay Ban Nha, nham khoi phuc nen đoc lap sau thoi gian 60 nam nam duoi lien minh ca nhan giua Tay Ban Nha va Bo Đao Nha. Bo Đao Nha đuoc nguoi Phap giup đo, nhung trong Hiep đinh Pyrenees nam 1659 Bo Đao Nha bi đong minh Phap bo roi. Nhung đam phan voi nguoi Bo ve hon nhan giua Charles voi Catarina Henriqueta cua Bo Đao Nha bat đau duoi thoi cha ong va đen sau Trung Hung, Hoang hau Luisa cua Bo Đao Nha, giu đia vi nhiep chinh, mo lai đam phan voi Anh ma ket qua la mot hiep đinh. Ngay 23 thang 6 nam 1661, quyet đinh hon nhan đuoc thong qua, cua hoi mon cua Catarina la mo cua cho Anh đen Tangier (Bac Phi) va Bay đao Bombay (sau nay co anh huong manh me đen su phat trien cua Đe che Anh tai An Đo), cung voi quyen thuong mai o Brazil va Đong An, tu do buon ban va 2 trieu crowns Bo (khoang 300,000 bang); trong khi phia Bo Đao Nha nhan đuoc su tro giup ve hai quan chong lai Tay Ban Nha va quyen tu do ton giao danh cho Catarina. Catarina roi Bo Đao Nha đen Portsmouth ngay 13-14 thang 5 nam 1662, nhung Charles khong đen tham ba cho đen ngay 20. Ngay hom sau ho lam le cuoi o Portsmouth gom 2 le – mot theo nghi thuc Cong giao đuoc tien hanh bi mat, roi đen buoi le cong khai theo nghi thuc Anh giao.
Trong mot đong thai mat long nguoi dan, cung nam 1662, Charles ban Dunkirk cho nguoi anh ho Louis XIV cua Phap voi gia 375,000 bang. Cai cang nay tuy la mot tien đon chien luoc, nhung gio đay lai la noi hut nhieu nguon tai chinh eo hep cua Charles.

Truoc khi Charles phuc vi, Đao luat Hang hai nam 1550 lam can tro thuong mai cua nguoi Ha Lan khi cho cac tau Anh đuoc đoc quyen, va bat đau Chien tranh Anh - Ha Lan thu nhat (1652 - 1654. Đe đat nen mong cho su khoi đau moi, mot phai vien cua Nghi vien Ha Lan đen vao thang 11 voi Mon qua cua nguoi Ha Lan. Chien tranh Anh-Ha Lan lan thu hai (1665–1667) khoi đau bang nhung no luc cua nguoi Anh nham xam nhap vao cac thuoc đia cua nguoi Ha Lan o chau Phi va Bac My. Cuoc xung đot khoi đau thuan loi cho nguoi Anh, ho chiem lay New Amsterdam (đoi ten thanh New York đe ton vinh em trai cua Charles, James, Quan cong xu York) va mot chien thang o Tran Lowestoft, nhung nam 1667 nguoi Ha Lan phat đong mot cuoc tan cong bat ngo vao quan Anh (Đot kich Medway) khi ho đang giong buom tren dong song Thames. Gan nhu tat ca cac tau bi chim, ngoai tru Royal Charles, đuoc đua đen Ha Lan nhu mot chien loi pham. Chien tranh Ha Lan thu hai ket thuc bang Hiep đinh Breda.
Ket qua cua cuoc chien tranh Ha Lan lan thu hai, Charles sa thai Lanh chua Clarendon, nguoi ma ong su dung lam vat te than cho cuoc chien. Clarendon bo chay sang Phap quoc khi bi luan toi phan quoc (va linh an tu hinh). Quyen luc đuoc giao cho nam chinh tri gia tao thanh mot nhom goi tat la Cabal — gom Clifford, Arlington, Buckingham, Ashley (sau đuoc tan phong Ba tuoc va Lauderdale. Tren thuc te, Cabal hiem khi hoa thuan voi nhau, va trieu đinh chia ra hai phe phai đung đau la Arlington va Buckingham, ma Arlington nam nhieu uu the hon.
Nam 1668, Anh ket minh voi Thuy Đien, va voi ke cuu thu Ha Lan, cung nhau chong lai Chien tranh Uy thac cua Louis XIV. Louis lam hoa voi lien minh ba nuoc, nhu van tiep tuc duy tri nhung cuoc cong kich vao đat Ha Lan. Nam 1670, Charles, đang tim cach giai quyet van đe tai chanh, đong y ky vao Hiep uoc Dover, theo đo Louis XIV se tra cho ong £160,000 moi nam. Đoi lai, Charles đong y ho tro quan đoi cho Louis va tuyen bo cai đao Cong giao "khi nao hanh phuc cua ca vuong quoc cho phep". Louis gui cho ong 6,000 quan si đe tran ap nhung nguoi phan đoi chuyen cai đao. Charles co gang đe đam bao Hiep uoc, đac biet la đieu khoan giu bi mat. Van chua chac chan lieu Charles co y đinh nghiem tuc cai đao hay khong.
Trong khi đo, bang mot loat nam đieu khoan, Charles cap cho Cong ty Đong An nhung quyen cai quan chinh phu tu tri va mua cac lanh tho, đuc tien, chi huy quan đoi, hinh thanh lien minh, tuyen chien va ngung chien, thi hanh cac quyen dan su va hinh su o nhung noi thuoc so huu cua ho tren đat An Đo. Đau nam 1668 ong thue cac đao o Bombay va tra mot mon tien tuong trung la £10 bang bang vang. Cac lanh tho Bo Đao Nha đuoc trao lam cua hoi mon cho Catherine to ra qua ton kem trong viec chiem giu; Tangier bi tu bo nam 1684. Nam 1670, Charles cap quyen kiem soat luu vuc Vinh Hudson cho Cong ty Vinh Hudson bang mot ban đieu le hoang gia, va đat ten cho lanh tho nay la Rupert's Land, duoi ten anh ho cua ong, Hoang than Rupert xu the Rhine, nguoi đung đau đau tien cua cong ty nay.


Xung đot voi Nghi vien Mac du truoc đo tung ung ho hoang gia, Nghi vien Kieu ngao bi xa lanh boi nhung cuoc chien tranh cua nha vua va chinh sach ton giao nhung nam 1670. Nam 1672, Charles thong qua Tuyen ngon Hoang gia Indulgence, khi đo ong co y đinh đinh chi tat ca hinh phat chong lai nguoi Cong giao va nguoi Tan giao bat đong chinh kien. Trong cung nam, ong cong khai ung ho phe Cong giao Phap va tien hanh Chien tranh Anh-Ha Lan lan thu ba.
Nghi vien Kieu ngao chong lai Tuyen ngon Indulgence bang cach dan Hien phap va tuyen bo rang quoc vuong khong co quyen đinh chi cac đao luat đuoc thong qua boi Quoc hoi. Charles rut lai tuyen bo, va cung đong y voi Đao luat Kiem tra, theo đo yeu cau cac quan chuc phai nhan cac bi tich duoi cac hinh thuc quy đinh cua Giao hoi Anh, cung nhu ve sau buoc ho phai to cao nhung giao ly cua Giao hoi Cong giao nhu "me tin va sung bai". Clifford, nguoi đa cai sang đao Thien Chua, tu chuc thay vi đoc loi tuyen the, va tu van khong lau sau đo. Truoc nam 1674 do nuoc Anh cha thu đuoc gi tu cuoc chien voi Ha Lan, va Nghi vien Kieu ngao tu choi cung cap tai chinh, buoc Charles phai lap lai hoa binh. Quyen luc cua Cabal bi suy yeu va nguoi thay vao cho cua Clifford, Lanh chua Danby, ngay cang co nhieu quyen luc.

Vo cua Charles tuc Hoang hau Catherine khong the sinh ra nguoi ke tu; bon lan mang thai cua ba đeu that bai voi nhung lan say thai va thai chet luu nam 1662, thang 2 1666, thang 5 1668 va thang 6 1669. Nguoi thua ke tren danh nghia cua Charles la nguoi em trai Cong giao bi mat long dan, James, Quan cong xu York. Mot phan đe lam diu nhung lo ngai cua cong chung khi hoang gia qua than thien voi Cong giao, Charles đong y hon su giua con gai cua James, Mary, voi mot nguoi Tin Lanh, William xu Orange. Nam 1678, Titus Oates, mot thay tu Anh giao va dong Ten, đa canh bao mot cach gia doi vea "Am muu cua Giao hoang" nham am sat nha vua, tham chi cao buoc hoang hau co nhung tay vao. Charles khong tin nhung loi cao buoc, nhung lenh cho Lanh chua Danby dieu tra. Trong khi Lanh chua Danby đa đung khi hoai nghi ve nhung tuyen bo cua Oates, Nghi vien Kieu ngao lam tinh hinh toi te hon. Nhieu nguoi đa bi bat giu khi xich đong chong đao Thien Chua; tham phan va boi đoan tren khap đat nuoc xu phat nhung ke ma ho cho la mang am muu; nhieu nguoi vo toi đa bi xu tu.
Cuoi nam 1678, Lanh chua bi Ha vien luan toi phan quoc. Mac du phan lon đat nuoc ung ho cuoc chien tranh nuoc Phap Cong giao, Charles bi mat đam phan voi Louis XIV, nham đat mot thoa thuan, theo đo nuoc Anh se giu the trung lap va đoi lai la tien. Lanh chua Danby cong khai tuyen xung ong thu đich Phap quoc, nhung đong y tuan theo y đinh cua Charles. Khong may cho ong, Ha vien khong xem ong la mot nguoi bi loi keo vao vu be boi, ma xem ong nhu ke chu muu giat day. Đe cuu Lanh chua Danby khoi bi xet xu, Charles giai tan Nghi vien Kieu ngao vao thang 1 nam 1679.
Tan Nghi vien, hop vao thang 3 cung nam, co ve kha thu đich voi Charles. Nhieu thanh vien so rang ong đang co y đinh su dung quan đoi đe đan ap nhung nguoi trai y va ap đat đao Thien Chua. Tuy nhien, do Quoc hoi khong cung cap đu tien bac, Charles buoc phai giai tan dan quan đoi cua minh. Khong co đuoc su ung ho cua Nghi vien, Lanh chua Danby tu chuc Tong Thu quy, nhung su xa toi tu quoc vuong. Bat chap y cua hoang gia, Ha vien tuyen bo rang viec giai the quoc hoi khong lam gian đoan qua trinh luan toi, va do đo su an xa la khong hop ly. Khi Thuong vien co gang ap đat hinh phat luu đay - ma Ha vien cho la qua de dai - viec luan toi đa tro thanh van đe be tac giua luong vien. Vi bi ep buoc rat nhieu lan trong suot thoi ki tri vi, Charles phai xuong nuoc voi nhung nguoi chong đoi, tong giam Lanh chua Danby vao Thap London. Lanh Danby bi cam co o đo suot nam nam.


Nhung nam cuoi đoi Charles đoi mat voi mot con bao chinh tri vi van đe ke tu. Truoc vien canh ve mot trieu đinh phong kien sap xay đen, nhieu đai than len tieng phan đoi, noi bat nhat la Anthony Ashley Cooper, Ba tuoc Shaftesbury thu nhat (truoc kia la Nam tuoc Ashley va la mot thanh vien Cabal, đa li khai nam 1673). Y đinh Shaftesbury cang đuoc cung co khi Ha vien vao nam 1679 thong qua Du luat Loai tru, theo đo tim cach loai bo Quan cong xu York khoi danh sach ke vi. Mot so nguoi tham chi con đe nghi trao vuong mien cho nguoi Tin Lanh la Cong tuoc xu Monmouth, nguoi con ngoai hon lon tuoi nhat cua Charles. Phe Abhorrers—cho rang Du luat Loai tru that đang ghe tom — đuoc goi la Tories (theo ten mot nhom ke cuop nguoi Cong giao Ai Nhi Lan bi truat huu), trong khi Petitioners — to chuc mot chien dich ung ho Du luat Loai tru — đuoc goi la Whigs (theo ten mot nhom phien quan Giao hoi Truong lao To Cach Lan).

Lo ngai Du luat Loai tru đuoc thong qua, va đuoc su ung ho cua mot nhom nguoi tung đuoc xa toi sau vu Am muu Giao hoang, va duong nhu ong danh nhieu su ung ho cho Cong giao, Charles giai tan Nghi vien Anh, lan thu hai trong nam đo, vao mua ha nam 1679. Hi vong cua Charles ve mot Quoc hoi biet nghe loi hon đa khong thanh hien thuc, chi trong vai thang ong giai tan Nghi vien lan nua, sau khi ho tim cach thong qua Du luat Loai tru. Khi Nghi vien moi hop o Oxford thang 3 nam 1681, Charles lai giai tan no lan thu tu chi sau vai ngay. Tuy nhien, trong nhung nam 1680, su ung ho cua quan chung danh cho Du luat loai tru mo nhat đi, va Charles bat ngo nhan đuoc su trung thanh tang cao tu nguoi trong nuoc. Lanh chua Shaftesbury bi truy to (mac du khong thanh cong) toi phan quoc nam 1681 va ve sau chay tron sang Ha Lan, ong ta chet o đo. Trong nhung nam con lai cua cuoc đoi, Charles thong tri khong thong qua Nghi vien.
Viec Charles chong đoi du luat Loai tru gay ra su bat man tu mot so nguoi Tin Lanh. Mot am muu cua phe Tin Lanh đuoc goi la Am muu Nha Rye, nham giet nha vua va quan cong xu York khi ho tro ve London sau cuoc đua ngua o Newmarket. Tuy nhien, mot ngon lua lon, đa pha huy noi o cua Charles o Newmarket, buoc ong phai tro ve som hon, va do đo, vo tinh tranh đuoc am muu tan cong. Cac chinh tri gia Tin Lanh nhu Arthur Capell, Ba tuoc Essex thu nhat, Algernon Sydney, Lanh chua William Russell va Quan cong Monmouth bi nghi ngo dinh dang toi am muu nay. Lanh chua Essex tu cat co khi bi giam trong Thap London; Sydney va Russell bi xu tu vi toi phan quoc voi rat it bang chung; va quan cong Monmouth song luu vong o cho trieu đinh cua William xu Orange. Lanh chua Danby va cac lanh chua Cong giao đang bi giam o Toa Thap đuoc tra tu do va em trai Cong giao cua nha vua, James, nam nhieu anh huong hon tai trieu đinh. Titus Oates bi ket toi va bo tu vi toi phi bang.


= Gia bang =
Charles bat ngo bi trung phong vao sang ngay 2 thang 2 nam 1685, va chet o tuoi 54 vao luc 11:45 sang bon ngay sau tai Cung đien Whitehall. Viec ong lam benh va chet mot cach bat ngo dan đen nhieu nguoi hoai nghi rang ong bi đau đoc, bao gom mot trong so cac bac si cua hoang toc; tuy nhien, mot phan tich y te hien đai hon cho rang nhung trieu chung benh cuoi cung cua ong cung tuong tu nhu chung nieu đoc (mot hoi chung lam sang do roi loan chuc nang than). Trong nhung ngay hap hoi tren giuong benh, Charles phai chiu đung nhieu phuong phap đieu tri nhu trich huyet, uong thuoc xo va giac voi hi vong hoi phuc.
Tren giuong benh Charles dan hoang đe, James, cham soc cho may co nhan tinh cua ong: "đoi đai tot voi Portsmouth, va khong đe Nelly ngheo đoi", va noi voi cac trieu than: "Qua nhan xin loi, chung ai khanh, vi mot thoi gian ngan-cai chet". Trong buoi toi cuoi cung cua cuoc đoi ong đuoc nhan vao Giao hoi Cong giao mac du ong co thuc su hoan toan tinh tao hay khong, va ai đa khoi xuong y kien đo, thi khong ro. Ong đuoc an tang o Tu vien Westminster "khong co kieu cach trang le nao" ngay 14 thang 2 nam đo.
Nguoi ke vi la em trai cua Charles,tuc la James II cua Anh va Ai Nhi Lan va James VII cua To Cach Lan.


Hau the va di san Charles khong co con chinh thuc, nhung thua nhan ca ta nguoi con tu bay co nhan tinh, trong đo co nam nguoi khet tieng la Barbara Villiers, Cong tuoc thu 1 xu Cleveland. Cac tinh nhan khac bao gom Moll Davis, Nell Gwyn, Elizabeth Killigrew, Catherine Pegge, Lucy Walter, va Louise de Kerouaille, Cong tuoc xu Portsmouth. Ket qua, trong cuoc đoi ong đuoc goi voi biet danh "Old Rowley", ten cua mot trong nhung con ngua đuc giong cua ong.
Cac than dan cua ong buc boi khi phai tra tien thue va tien đo đuoc đem chi cho nhung tinh nhan cua ong va con cai ho, nhieu nguoi trong so đo nhan Lanh đia Cong tuoc va Lanh đia Ba tuoc. Hien nay Cong tuoc xu Buccleuch, Richmond, Grafton va St Albans la hau due dong nam cua Charles. Diana, Vuong phi xu Wales, la hau due cua hai nguoi con trai ngoai hon cua Charles: Quan cong Grafton va Richmond. Con trai cua Diana, William, Than vuong xu Wales, đung thu hai trong danh sach ke vi, rat co the tro thanh vi quan vuong Anh đau tien la hau due cua Charles II.
Con trai ca cua Charles, Cong tuoc xu Monmouth, dan đau cuoc noi loan chong lai James II, nhung bi đanh bai o Tran Sedgemoor ngay 6 thang 7 nam 1685, bi bat va xu tu. James cuoi cung bi truat ngoi nam 1688 trong su kien goi la Cach mang Vinh quang. Ong la vi quan vuong Cong giao cuoi cung cai tri nuoc Anh.

Nhin lai trieu đai cua Charles, Đang Bao Thu xem no la thoi ki cua che đo quan chu nhan tu trong khi Đang Tu do coi đo la thoi ki cua che đo quan chu chuyen quyen. Ngay nay co the đanh gia ong khong can theo oc đang phai, va ong bi coi la mot ke ranh con de thuong - tu dung cua nguoi đuong thoi John Evelyn, "mot ong hoang co nhieu tiet hanh lon va nhieu đuc tinh xau, phong khoang, de tiep can, khong khat mau hay tan nhan". John Wilmot, Ba tuoc Rochester thu hai, viet ve Charles mot cach dam dat hon:

Charles, nha bao tro nghe thuat va khoa hoc, đa thanh lap Đai Thien van Hoang gia va ung ho Hiep hoi Hoang gia, mot nhom cac nha khoa hoc ma nhung thanh vien ban đau bao gom Robert Hooke, Robert Boyle va Sir Isaac Newton. Ong la nguoi bao tro cua Sir Christopher Wren, kien truc su co cong xay dung lai London sau nan lua va xay dung Benh vien hoang gia Chelsea, ma Charles xem nhu mot ngoi nha danh cho nhung quan nghi huu vao nam 1682.
Ngay ki niem Trung Hung (cung la sinh nhat cua Charles) — 29 thang 5 — đuoc cong nhan o Anh cho đen giu the ki XIX nhu Oak Apple Day, theo ten chiec ao la soi ma Charles giau trong luc lan tron quan cua Oliver Cromwell. Le ki niem truyen thong lien quan đen viec mac ao la soi nhung ngay nay khong con nua. Co nhung buc tuong Charles II o tai Quang truong Soho, Luan Đon o Quang truong Nghi vien Edinburgh, o Three Cocks Lane thuoc Gloucester, va gan cong nam Nha tho Lichfield, va hinh anh cua ong đuoc mo ta rong rai trong cac tac pham van hoc va phuong tien truyen thong khac. Charleston, Nam Carolina, va Kingstown, Rhode Island, đuoc đac ten theo ten cua ong.


Danh hieu, huy hieu = Danh hieu =
29 thang 5 1630 – thang 5 1638: Quan cong Cornwall
Thang 5 1638 – 30 thang 1 1649: Than vuong xu Wales
30 thang 1 1649 – 6 thang 2 1685: Quoc vuong Be ha
Danh hieu chinh thuc cua Charles II la "Charles đe nhi, Boi Đac an cua Chua, Vua cua Anh, To Cach Lan, Phap va Ai Nhi Lan, Nguoi Bao ve Đuc tin, etc." Danh hieu vua Phap chi la tren danh nghia, va đuoc tat ca cac vua Anh tuyen bo nhu vay ke tu Edward III, bat ke ho kiem soat bao nhieu phan đat Phap.


= Vinh du =
KG: Hiep si Garter, 21 thang 5 nam 1638


= Huy hieu =


Con cai Voi Marguerite de Carteret

Nhung la thu noi rang ba đa sinh cho Charles mot con trai ten la James de la Cloche nam 1646 bi cac su gia bac bo vi gia mao.
Voi Lucy Walter (c. 1630 – 1658)

James Scott, Cong tuoc thu 1 xu Monmouth (1649–1685), tan phong Cong tuoc xu Monmouth (1663) o Anh va Cong tuoc xu Buccleuch (1663) o To Cach Lan, ket hon voi Anna Scott, Cong tuoc thu 1 xu Buccleuch. To tien cua Sarah, Cong tuoc phu nhan xu York. Monmouth chao đoi 9 thang sau lan Walter va Charles II gap nhau lan đau tien, va đuoc Charles II thua nhan la con minh, nhung James II đoan rang anh ta la con cua tinh nhan khac cua ba ta, Đai ta Robert Sidney, chu khong phai cua Charles. Lucy Walter co mot con gai Mary Crofts, chao đoi sau James nam 1651, nhung Charles II khong thua nhan co ta, vi ong va Walter đa chia tay tu thang 9 nam 1649.
Voi Elizabeth Killigrew (1622–1680), con gai cua Sir Robert Killigrew, ket hon voi Francis Boyle, Tu tuoc Shannon thu nhat, nam 1660

Charlotte Jemima Henrietta Maria FitzRoy (1650–1684), ket hon lan đau voi James Howard va lan hai voi William Paston, Ba tuoc Yarmouth thu hai
Voi Catherine Pegge

Charles FitzCharles (1657–1680), biet danh "Don Carlo", tan phong Ba tuoc Plymouth (1675)
Catherine FitzCharles (sinh 1658; co the chet som hoac tro thanh nu tu o Dunkirk)
Voi Barbara Villiers (1641–1709), vo cua Roger Palmer, Ba tuoc thu 1 xu Castlemaine; tan phong Cong tuoc xu Cleveland

Lady Anne Palmer (Fitzroy) (1661–1722), ket hon voi Thomas Lennard, Ba tuoc Sussex thu nhat. Co co the la con gai cua Roger Palmer, nhung Charles thua nhan co. Sarah, Duchess of York, descends from Anne by both parents.
Charles Fitzroy (1662–1730), tan phong Cong tuoc xu Southampton (1675), tro thanh Cong tuoc xu Cleveland thu hai (1709)
Henry Fitzroy (1663–1690), tan phong Ba tuoc Euston (1672), Quan cong Grafton (1675), to phu bay đoi cua Diana, Vuong phi xu Wales
Charlotte Fitzroy (1664–1717), ket hon voi Edward Lee, Ba tuoc Lichfield thu 1
George Fitzroy (1665–1716), tan phong Ba tuoc Northumberland (1674), Quan cong Northumberland (1678)
Barbara (Benedicta) Fitzroy (1672–1737) – Ba co the la con cua John Churchill, ve sau tien phong Quan cong Marlborough, mot trong rat nhieu nhan tinh cua Cleveland, va khong bao gio đuoc Charles thua nhan la con gai cua ong.
Voi Nell Gwyn (1650–1687)

Charles Beauclerk (1670–1726), tan phong Quan cong St Albans (1684)
James, Lanh chua Beauclerk (1671–1680)
Voi Louise Renee de Penancoet de Kerouaille (1649–1734), tan phong Nu Cong tuoc Portsmouth (1673)

Charles Lennox (1672–1723), tan phong Cong tuoc xu Richmond (1675) o Anh va Cong tuoc xu Lennox (1675) o To Cach Lan. To tien cua Diana, Vuong phi xu Wales; Camilla, Vuong hau Anh; va Sarah, Cong tuoc phu nhan xu York.
Voi Mary 'Moll' Davis, mot a gai điem va dien vien danh tieng

Mary Tudor (1673–1726), ket hon voi Edward Radclyffe, Ba tuoc thu 2 xu Derwentwater; sau khi Edward chet, ba tai hon voi Henry Graham, va sau khi ong ta chet thi tai hon voi James Rooke.
Nhung tinh nhan khac co the la:

Christabella Wyndham
Ortensia Mancini, Cong tuoc xu Mazarin
Winifred Wells – mot trong nhung nguoi thi tung cua Vuong hau
Jane Roberts – con gai cua mot muc su
Mrs Knight – mot ca si noi tieng
Elizabeth Berkeley, nhu danh Bagot, Thai ba phu nhan Falmouth – goa phu cua Charles Berkeley, Ba tuoc Falmouth thu nhat
Elizabeth Fitzgerald, Nu Ba tuoc Kildare


Gia pha Chu thich Tham khao Nguon Ashmole, Elias (1715), The History of the Most Noble Order of the Garter, London: Bell, Taylor, Baker, and Collins
Bombay: History of a City, The British Library Board, Ban goc luu tru ngay 25 thang 6 nam 2013, truy cap ngay 19 thang 4 nam 2010
Brown, K.M.; va đong nghiep, bien tap (2007–2013), "Proclamation: of King Charles II, ngay 5 thang 1 nam 1649 (NAS. PA2/24, f.97r-97v.)", The Records of the Parliaments of Scotland to 1707, St Andrews, truy cap ngay 5 thang 8 nam 2016{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Bryant, Mark (2001), Private Lives, London: Cassell, ISBN 0-304-35758-8
Chisholm, Hugh, bien tap (1911), "East India Company" , Encyclopædia Britannica, quyen 8 (an ban thu 11), Cambridge University Press, tr. 834–835
Cokayne, George E.; Revised and enlarged by Gibbs, Vicary; Edited by Doubleday, H. A., Warrand, D., and de Walden, Lord Howard (1926), "Appendix F. Bastards of Charles II", The Complete Peerage, quyen VI, London: St Catherine Press {{Chu thich}}: |author2= co ten chung (tro giup)Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Doble, C. E., bien tap (1885), Remarks and Collections of Thomas Hearne, quyen 1, Oxford: Clarendon Press for the Oxford Historical Society
Fraser, Antonia (1979), King Charles II, London: Weidenfeld and Nicolson, ISBN 0-297-77571-5
Gloucester City Council (ngay 3 thang 5 nam 2012), List of Monuments in Gloucester, Ban goc luu tru ngay 5 thang 7 nam 2013, truy cap ngay 2 thang 12 nam 2012
Hutton, Ronald (1989), Charles II: King of England, Scotland, and Ireland, Oxford: Clarendon Press, ISBN 0-19-822911-9
Israel, J. I. (1998), The Dutch Republic; Its rise, greatness, and fall 1477–1806, Oxford{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Louda, Jiri; Maclagan, Michael (1999) [1981], Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe (an ban thu 2), London: Little, Brown, ISBN 978-0-316-84820-6
Melville, Lewis (2005) [1928], The Windsor Beauties: Ladies of the Court of Charles II, Loving Healing Press, tr. 91, ISBN 1-932690-13-1
Miller, John (1991), Charles II, London: Weidenfeld and Nicolson, ISBN 0-297-81214-9
Pearson, Hesketh (1960), Charles II: His Life and Likeness, London: Heinemann
Porter, Stephen (thang 1 nam 2007), "The great fire of London", Oxford Dictionary of National Biography , Oxford University Press, doi:10.1093/ref:odnb/95647 (yeu cau Đang ky hoac co quyen thanh vien cua thu vien cong cong Anh.)
Raithby, John, bien tap (1819), "Charles II, 1672: An Act for preventing Dangers which may happen from Popish Recusants", Statutes of the Realm: volume 5: 1628–80, truy cap ngay 19 thang 4 nam 2010
Raithby, John, bien tap (1819a), "Charles II, 1678: (Stat. 2.) An Act for the more effectuall preserving the Kings Person and Government by disableing Papists from sitting in either House of Parlyament", Statutes of the Realm: volume 5: 1628–80, truy cap ngay 19 thang 4 nam 2010
Seaward, Paul (2004), "Charles II (1630–1685)", Oxford Dictionary of National Biography , Oxford University Press, doi:10.1093/ref:odnb/5144 (yeu cau Đang ky hoac co quyen thanh vien cua thu vien cong cong Anh.)
Sheppard, F. H. W., bien tap (1966), "Soho Square Area: Portland Estate: Soho Square Garden", Survey of London: volumes 33 and 34: St Anne Soho, truy cap ngay 19 thang 4 nam 2010
The Royal Household (2009), Charles II (r. 1660–1685), Official website of the British Monarchy, truy cap ngay 19 thang 4 nam 2010
Weir, Alison (1996), Britain's Royal Families: The Complete Genealogy , Random House, ISBN 0-7126-7448-9
Wynne, S. M. (2004), "Catherine (1638–1705)", Oxford Dictionary of National Biography , Oxford University Press, doi:10.1093/ref:odnb/4894 (yeu cau Đang ky hoac co quyen thanh vien cua thu vien cong cong Anh.)


Xem them Hanrahan, David C. (2006), Charles II and the Duke of Buckingham: The Merry Monarch and the Aristocratic Rogue, Stroud: Sutton, ISBN 0-7509-3916-8
Harris, Tim (2005), Restoration: Charles II and his kingdoms, 1660–1685, London: Allen Lane, ISBN 0-7139-9191-7
Keay, Anna (2008), The Magnificent Monarch: Charles II and the Ceremonies of Power, London: Hambledon Continuum, ISBN 978-1-84725-225-8
Kenyon, J. P. (1957), "Review Article: The Reign of Charles II", Cambridge Historical Journal, XIII: 82–86
Miller, John (1985), Restoration England: the reign of Charles II, London: Longman, ISBN 0-582-35396-3
Ogg, David. England in the Reign of Charles II (Clarendon Press: 2nd ed. 2 vols., 1955).
Wilson, Derek (2003), All The King's Women: Love, sex and politics in the Life of Charles II, London: Hutchinson, ISBN 0-09-179379-3


Lien ket ngoai