Gan la mot co quan cua cac đong vat co xuong song, bao gom ca con nguoi. Co quan nay đong mot vai tro quan trong trong qua trinh chuyen hoa va mot so cac chuc nang khac trong co the nhu du tru glycogen, tong hop protein huyet tuong va thai đoc. Gan cung san xuat dich mat, mot dich the quan trong trong qua trinh tieu hoa. Gan đuoc xem la nha may hoa chat cua co the vi no đam trach cung nhu đieu hoa rat nhieu cac phan ung hoa sinh ma cac phan ung nay chi xay ra o mot so to chuc đac biet cua co the ma thoi.


Tu nguyen Tu gan bat nguon tu cach phat am trong tieng Han thuong co cua mot tu tieng Han đuoc viet bang chu Han la "肝". Chu Han "肝" co am Han Viet hien đai la can. William H. Baxter va Laurent Sagart phuc nguyen cach phat am trong tieng Han thuong co cua tu "肝" la *s.kˤa[r].


Giai phau Gan nguoi truong thanh thuong nang 1,4 - 1,6 kilogam, mem, co mau đo sam. Gan la mot co quan noi tang lon nhat trong co the va đong thoi la tuyen tieu hoa lon nhat trong co the. Gan nam ngay duoi co hoanh (hoanh cach mo) o phan tren, ben phai cua o bung. Gan nam ve phia ben phai cua da day (bao tu) va tao nen giuong tui mat.
Gan đuoc cung cap mau boi hai mach chinh o thuy phai: đong mach gan va tinh mach cua (tinh mach ganh). Đong mach gan thuong bat nguon tu đong mach chu. Tinh mach cua dan luu mau tu lach, tuy va ruot non nho đo ma gan co the tiep can đuoc nguon dinh duong cung nhu cac san pham phu cua qua trinh tieu hoa thuc an. Cac tinh mach gan dan luu mau tu gan va đo truc tiep vao tinh mach chu duoi.
Mat san xuat trong gan đuoc tap trung tai cac tieu quan mat. Cac tieu quan nay se hoi luu voi nhau tao thanh ong mat. Cac ong mat se đo ve ong gan trai hoac ong gan phai. Hai ong gan nay cuoi cung se hop nhat thanh ong gan chung. Ong co tui mat (noi tui mat) vao ong gan chung va hinh thanh ong mat chu. Mat co the đo truc tiep tu gan vao ta trang thong qua ong mat chu hoac tam thoi đuoc luu tru trong tui mat thong qua con đuong ong co tui mat. Ong mat chu va ong tuy đo vao ta trang o bong Vater.
Gan la mot trong so it noi tang cua co the co kha nang tai tao lai mot luong nhu mo bi mat. Neu khoi luong gan mat duoi 25% thi gan co the tai tao hoan toan. Đieu nay la do te bao gan co kha nang đac biet nhu la mot te bao mam đon tham quyen (nghia la te bao gan co the phan đoi thanh hai te bao gan). Cung co mot so te bao mam song tham quyen goi la cac te bao oval co the biet hoa thanh te bao gan va te bao lot mat trong ong mat.


= Giai phau be mat =
Tru noi gan đuoc noi vao co hoanh thi toan bo be mat gan đuoc bao phu boi lop phuc mac tang, mot lop mang kep, mong co tac dung lam giam ma sat giua cac co quan voi nhau. Phuc mac nay tao nen cac day chang liem va day chang tam giac. Cac "day chang" nay khong giong nhu cac day chang thuc su o cac khop va khong co chuc nang quan trong nhung no lai la nhung moc giai phau be mat giup nhan biet trong qua trinh phau thuat.
Ve mat giai phau đai the, gan co the đuoc chia thanh bon thuy dua tren cac đac điem be mat. 
Day chang liem co the nhin thay o mat truoc cua gan chia gan thanh hai phan: thuy gan trai va thuy gan phai.
Neu nhin tu mat sau (hay mat tang) thi gan con co hai thuy phu nam giua thuy gan phai va thuy gan trai. Đay la cac thuy đuoi (nam phia tren) va thuy vuong (nam phia duoi).


= Giai phau chuc nang =
Đoi voi phau thuat cat gan thi viec hieu can ke cau truc cua gan dua tren he thong cung cap mau va dan luu mat co vai tro song con. Vung trung tam, noi ong mat chu, tinh mach cua va đong mach gan đi vao gan đuoc goi la "ron" gan. Ong mat, tinh mach va đong mach chia thanh cac nhanh trai va phai va phan gan đuoc cung cap mau hay dan luu manh boi cac nhanh nay đuoc goi la thuy gan chuc nang trai va phai. Cac thuy chuc nang đuoc chia ra boi mot mat phang noi tu ho tui mat đen tinh mach chu duoi. Theo truong phai Phap thi cac thuy chuc nang nay đuoc chia thanh 8 phan thuy khac nhau dua tren su phan nhanh bac hai va bac ba cua he thong mach mau. Cac phan thuy tuong ung voi giai phau be mat gom:


Sinh ly Chuc nang chinh cua gan la loc mau chu yeu đuoc thuc hien boi cac te bao gan.

Gan san xuat va tiet mat can thiet cho qua trinh tieu hoa mo. Mot luong mat co the đo thang tu gan vao ta trang, mot phan khac đuoc tru lai o tui mat truoc khi vao ta trang.
Gan cung đong mot so vai tro quan trong trong chuyen hoa carbohydrate:
Tan tao đuong: tong hop glucose tu mot so amino acid, lactate hoac glycerol)
Phan giai glycogen: tao glucose tu glycogen
Tao glycogen: tong hop glycogen tu glucose
Giang hoa insulin va cac hormone khac
Gan  cung la noi chuyen hoa protein.
Gan cung la co quan tham gia vao qua trinh chuyen hoa lipid:
Tong hop cholesterol
San xuat triglyceride.
Gan tong hop cac yeu to đong mau, fibrinogen (yeu to I), thrombin (prothrombin), yeu to V, yeu to VII, yeu to IX, yeu to X va yeu to XI cung nhu protein C, protein S va antithrombin.
Gan giang hoa hemoglobin tao nen cac san pham chuyen hoa đi vao dich mat duoi hinh thuc cac sac to mat.
Gan giang hoa cac chat đoc va thuoc thong qua qua trinh goi la chuyen hoa thuoc. Tuy nhien qua trinh chuyen hoa nay co the gay đoc vi chat chuyen hoa lai đoc hon tien chat cua no.
Gan chuyen amonia thanh urea.
Gan du tru rat nhieu chat khac nhau bao gom glucose duoi dang glycogen, vitamin B12, sat va đong.
Trong ba thang đau tien cua thai ky, gan la noi tao hong cau chinh cho thai nhi. Vao tuan thu 32 cua thai ky, tuy xuong đam nhan gan nhu toan bo chuc nang nay.
Gan con tham gia vao qua trinh mien dich: he thong luoi noi mo cua gan chua rat nhieu te bao co tham quyen mien dich hoat đong nhu mot cai ray nham phat hien nhung khang nguyen trong dong mau do tinh mach cua mang đen.
Chuc nang cua gan va he van đong ben trong gan cua hong cau va tieu cau
Hien tai, khong co mot co quan nhan tao nao co the đam trach đuoc toan bo chuc nang vo cung phuc tap cua gan. Chi mot so chuc nang co the thuc hien đuoc thong qua con đuong nhan tao nhu tham phan gan trong đieu tri suy gan.


Benh ly Rat nhieu benh ly cua gan co bieu hien trieu chung vang da do su tang cao nong đo bilirubin trong mau. Bilirubin la san pham cua qua trinh giang hoa hemoglobin tu nhung te bao hong cau chet. Thong thuong thi gan loai bo bilirubin ra khoi dong mau va tiet vao ruot theo mat.

Viem gan la hien tuong viem cua gan gay nen do rat nhieu virus khac nhau va mot so đoc chat, cac benh tu mien hoac di truyen.
Xo gan la su hinh thanh to chuc xo trong gan thay the cho nhu mo gan bi chet. Nguyen nhan gay chet te bao gan co the ke nhu viem gan virus, ngo đoc ruou hoac mot so hoa chat đoc hai voi gan khac.
Nhiem huyet sac to la mot benh di truyen gay nen su tich tru sat trong co the va cuoi cung co the đua đen ton thuong gan.
Ung thu gan: ung thu gan tien phat hoac ung thu đuong mat va ung thu di can, thuong la tu ung thu cua đuong tieu hoa.
Benh Wilson: mot benh ly di truyen gay nen su tich tru qua muc đong trong co the.
Viem đuong mat xo hoa tien phat: mot benh ly viem cua đuong mat co ban chat tu mien.
Xo gan mat tien phat: benh tu mien cua cac đuong dan mat nho.
Hoi chung Budd-Chiari: tac nghen tinh mach gan.
Hoi chung Gilbert: mot roi loan di truyen cua qua trinh chuyen hoa bilirubin, hien dien khoang 5% dan so.
Cung co nhieu benh ly nhi khoa lien quan đen gan nhu teo đuong mat bam sinh, thieu alpha-1 antitrypsin, hoi chung Alagille va u mat trong gan tuan tien co tinh chat gia đinh.
Mot so xet nghiem chuc nang gan nham đanh gia chuc nang gan. Cac xet nghiem nay khao sat su hien dien cua mot so enzyme trong mau ma binh thuong chung hien dien voi muc đo lon trong gan.


Tham khao = Tu lieu =
Eugene R. Schiff, Michael F. Sorrell, Willis C. Maddrey, eds. Schiff's diseases of the liver, 9th ed. Philadelphia: Lippincott, Williams & Wilkins, 2003. ISBN 0-7817-3007-4
Sheila Sherlock, James Dooley. Diseases of the liver and biliary system, 11th ed. Oxford, UK; Malden, MA: Blackwell Science. 2002. ISBN 0-632-05582-0
David Zakim, Thomas D. Boyer. eds. Hepatology: a textbook of liver disease, 4th ed. Philadelphia: Saunders. 2003. ISBN 0-7216-9051-3
These are for the lay reader or patient:
Sanjiv Chopra. The Liver Book: A Comprehensive Guide to Diagnosis, Treatment, and Recovery, Atria, 2002, ISBN 0-7434-0585-4
Melissa Palmer. Dr. Melissa Palmer's Guide to Hepatitis and Liver Disease: What You Need to Know, Avery Publishing Group; Revised edition 24 thang 5 nam 2004, ISBN 1-58333-188-3. her webpage.
Howard J. Worman. The Liver Disorders Sourcebook, McGraw-Hill, 1999, ISBN 0-7373-0090-6. his Columbia University web site, "Diseases of the liver" Luu tru ngay 3 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Livers tai Wikimedia Commons
UC Berkeley anatomy lecture on the liver Luu tru ngay 9 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Electron microscopic images of the liver Luu tru ngay 2 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine (Dr. Jastrow's EM-atlas)
Elevated liver enzymes information Luu tru ngay 13 thang 3 nam 2019 tai Wayback Machine