Ferdinand Foch (phat am tieng Phap: [fɔʃ]), (2 thang 10 nam 1851 – 20 thang 3 nam 1929) la mot quan nhan va nha ly luan quan su Phap, đong thoi la nguoi hung quan su cua khoi Đong minh thoi Chien tranh the gioi thu nhat. Sau su thua tran cua Phap cuoc Chien tranh Phap-Pho (1870 – 1871), Foch giang day quan su. Ong nhanh chong đuoc thang len nhu "dieu gap gio", tro nen mot nha thuyet giang quan su co nhieu anh huong. Ong tro thanh mot tuong linh Phap tu nam 1907, va tham gia trong cuoc Chien tranh the gioi thu nhat. Ong the hien su quyet đoan va can đam trong Tran Bien gioi Bac Phap – tran đanh đau tien trong cuoc đoi cua ong, va đong vai tro quan trong đoi voi thang loi chien luoc cua lien quan Anh - Phap trong tran song Marne lan thu nhat, va ke tu sau tran đanh nay Foch đa tro nen noi tieng va long dung cam cua minh. Tuy vay, hoc thuyet chu truong tan cong cua Foch cung khien cho quan Đong minh bi đanh thiet hai nang trong tran Marne. Trong cuoc "Chay đua ra bien" ngay sau đo, ong hop tac chat che voi cac lanh đao quan su cua Bi va Anh Quoc. Du khong the chu truong tan cong, ong cung ngan đuoc buoc tien cua Đuc vao cac cang eo bien Anh. Trong tran Ypres lan thu nhat, hoc thuyet cua ong lai gay cho khoi Đong minh nhung ton that lon. Sang nam 1915, ong bi chiu chi trich do qua xem trong tan cong khien Đong minh bi thiet hai nang. Sau khi quan Đuc đanh gay chien tuyen cua Đong minh trong tran Ypres lan thu hai (1915), y đinh phan cong cua ong chi lam phung phi binh luc cua Đong minh.
Vao nam 1916, Chien dich tan cong Somme voi thiet hai rat lon cho lien quan Anh - Phap đa khien cho Tong tu lenh quan đoi Phap Joseph Joffre bi sa thai va Foch mat uy tin nghiem trong do su hop tac vung chai cua ong voi Joffre. Tuy nhien, sau khi Philippe Petain len nam quyen Tong tu lenh vao nam 1917, Foch tro thanh Tong Tham muu truong quan doi Phap. Nhung, khi quan đoi cua Đuc hoang phat đong cuoc Tong tan cong Mua xuan nam 1918 đay quan Đong minh vao tinh the bat loi, khi the cua vien tuong Phap đa khien ong đuoc bo nhiem lam Tong tu lenh toi cao cua cac luc luong Đong minh, voi ham Đai thong linh. Nam trong trach nay, Foch phai ap dung moi kinh nghiem tac chien cua minh tu đau cuoc chien tranh. Duoi su chi huy tao bao va quyet đoan cua ong, quan đoi Đong minh đa can đuoc cuoc tong tan cong cua Đuc va gianh thang loi quyet đinh trong tran song Marne lan thu hai vao thang 7 – thang 8 nam 1918, tao buoc ngoat cho chien tranh. Chien thang Marne khien ong đuoc phong ham Thong che Phap, va đay đuoc cho la đinh cao vinh quang trong cuoc đoi cua ong. Tiep theo đo, quan Đong minh duoi quyen Foch gianh đai thang trong tran Amiens, khoi đau cuoc Tong tan cong Mot tram ngay. Tran Amiens đuoc xem la thang loi lon nhat cua nguoi tong chi huy phe Đong minh. Sau khi cuoc Tong tan cong Mot tram ngay thanh cong, cam thay nuoc Đuc đa that tran, Foch đe xuong nhung đieu uoc trong hiep đinh đau hang cua Đuc o Compiegne vao thang 11 nam 1918. Do phai xoa bo bang đuoc moi đe doa tu nuoc Đuc lang gieng đoi voi Phap, vien thong che tro nen that vong, cay đang do Hoa uoc Versailles (1919) đa khong hoan thanh đieu ma ong khao khat. Trong con thinh no ay Foch tuyen bo: "Đo khong phai la hoa binh. Đo la su huu chien trong vong 20 nam" - loi tien đoan nay đa tro thanh hien thuc khi The chien thu hai bung no 20 nam sau, tuc nam 1939.
Voi su cham dut The chien thu nhat, ong đa hoan thanh muc tieu lon cua minh la lay lai lanh tho bi mat cua Phap trong cuoc Chien tranh Phap-Pho. Du co nguoi khen ong la nha quan su xuat sac cua nuoc Phap ke tu sau Napoleon Bonaparte, ong cung bi chi trich nhu la mot vien tuong nuong linh khet tieng. Đong gop cua Foch đoi voi chien thang cua phe Đong minh cung the hien qua su phoi hop chat che cua ong voi moi lanh đao cua phe minh. Khong nhung cong tac voi nguoi Anh, ong con cong tac voi vua Albert I cua Bi, roi sang nam 1918 thi ong con cong tac voi Đai tuong John Pershing cua Hoa Ky, cung voi cac tong chi huy quan đoi Y Luigi Cardona va Armando Diaz. Ong cung đuoc nhin nhan la mot chi huy quan su mau muc cua chien tranh hien đai, am hieu tuong tan ve nen nen quan su cua ke thu minh. Nhu la mot trong so it tuong linh khong bi mat uy tin sau Chien tranh the gioi thu nhat, đa gia nhap Vien Han lam Phap va tro thanh vi tuong Phap duy nhat đuoc phong lam Thong che Anh. Khong nhung the, ong con đuoc phong ham Nguyen soai Ba Lan. Trong khoang thoi gian nay, ong cung đen tham Hoa Ky. Tuy nhien, thay vi gianh tron nhung nam cuoi đoi trong niem vui thang tran thi Feridnand Foch luon đau kho, truoc tung buoc vuc day cua Đuc va su bat luc cua Phap, cung nhu mau thuan gay gat giua ong va Thu tuong Georges Clemenceau trong đuong loi ngoai giao. Ong qua đoi tai thu đo Paris.


Than the Ferdinand Foch chao đoi vao nam 1851, trong mot gia đinh "Phap co". Gia toc nay het muc sung tin Cong giao La Ma, bao thu va het muc yeu nuoc. Cung giong nhu nhung tuong linh Phap khac trong cuoc Chien tranh the gioi thu nhat nhu Joseph Joffre va Noel de Castelnau, ong la nguoi vung nui Pyrenees - mot mien đat lau đoi nam gan bien gioi Tay Ban Nha, cach xa trung tam chinh tri va xa hoi cua Phap o Paris. Noi Foch sinh ra, la Tarbes, chi cach Lourdes co 12 cay so, ma nguoi ta ke rang, hoi nam 1858 Đuc Me Maria đa hien ra noi chuyen voi mot co gai o Lourdes. Do đo, vung nay nhanh chong tro thanh điem đen cho nhung tin đo đi hanh huong. Von Cong giao La Ma đa la đuc tin ma het the he nay đen the he khac cua gia đinh Foch ton tho, "Phep la" neu tren đa khien cho Foch cang sot sang niem tin cua ong vao Cong giao. Em trai cua ong la Germain Foch đa theo Dong Ten - đieu nay khien cho Ferdinand Foch sau nay chiu nhung rac roi khong xac đang; ban than Ferdinand Foch thi van luon la mot con chien ngoan đao cua Cong giao trong suot phan đoi con lai cua ong.
Ngoai đao Cong giao ra thi mot truyen thong quy gia nhat cua dong ho Foch chinh la nen quan su. Nguoi ong ngoai cua ong khi xua đa đuoc Napoleon Bonaparte trao tang Bac đau boi tinh vi đa lap nhieu cong lon trong cac chien dich cua Napoleon o Y, Tay Ban Nha, va trong tran Austerlitz. Trong mot lan nguoi ong ngoai cua Foch theo hau Napoleon, vi hoang đe đa gioi thieu: "Đay la mot nguoi dung cam". Mot trong nhung nguoi chu cua Foch tu mot cau be đanh trong trong Quan đoi Phap tro thanh tuong linh - nguoi chu nay tro thanh niem tu hao cua ca gia toc. Ca nha đeu co mot truyen thong rat đac sac la sung bai Napoleon Bonaparte. Ho con xem nen Đe che thu hai do Napoleon III lap ra la mot thanh tuu ve van, the hien niem kieu hanh cua nuoc Phap. Ngay ca nguoi cha cua Foch cung co ten la Napoleon; tuy nhien, cha ong muon Foch tham gia viec phuc vu dan su vi đay la đieu ma truoc đay ban than ong cung đa hoan thien. That bai tham hai cua Phap trong cuoc chien tranh voi Đuc nam 1870 – 1871 đa gay ton hai nghiem trong cho quoc gia nay.

Hai anh huong to lon tu Cong giao va quan đoi Phap đa an sau vao con nguoi cua Foch ngay tu đau đoi ong. Vao nam 1870, khi con hoc tai ngoi truong Cong giao tai thanh pho Metz (mien Đong Phap), Foch tham gia trong Su đoan Bo binh so 4 đe chien đau chong lai cuoc tan cong cua quan đoi Pho – Đuc trong nhung nam thang đau cua cuoc Chien tranh Phap-Pho. Mot khi đuoc nhap ngu, Foch nhan thay rang quan đoi Phap ngoai chien truong co nhung si quan mang ve be ngoai an tuong, nhung khong hieu chut nao ve nguyen ly cua chien tranh. Ngoai ra, ong cung nhan thay rang si khi cua quan Phap rat cao, song quan Phap khong co mot vi tuong tai nang nao. Mac du Foch chua he tham gia chien tran, su hon loan va vo to chuc cua cac luc luong Phap cua Quan đoi Phap trong cac nam 1870 va 1871 đa khien cho Foch co nhieu suy ngam. Voi chien thang cua minh, Đe quoc Đuc đa sap nhap hai tinh Alsace va Lorraine giau tiem nang kinh te vao lanh tho cua minh, giang mot đon tri mang vao niem vinh quang cua Phap. Khong nhung the, Phap con phai boi thuong mot khoan chien phi gom thau toi 1.5 ti quan va chiu su chiem đong cua 5 van quan Đuc cho đen khi ma nguoi Phap hoan thanh khoan chien phi khong lo kia. Khong nhung the, cac luc luong thang tran cua Đuc đa tien thang ve đien Elysees, va Hoang đe Wilhelm I cua Đuc lam le đang ngoi tai cung đien Versailles la noi gan lien voi nhung thoi khac vinh quang cua nguoi Phap trong qua khu vao nam 1871.
Do chua he đanh tran nen Foch đa khong the nao bieu hien long dung cam cua minh. Nguoi thanh nien nay đanh quay ve Metz đa tiep tuc hoc tap cho đen khi nao hoc xong thi se tro thanh si quan.


Chu thich Lien ket ngoai Unjustly Accused: Marshal Ferdinand Foch and the French 'Cult of the Offensive'
Biography on FirstWorldWar.com
Foch's Biography in French on the Immortals page of the Academie francaise Luu tru ngay 11 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine

 Foch the Man, by Clara E. Laughlin tai Du an Gutenberg
Ferdinand Foch tai Find a Grave