Rong Komodo (Varanus komodoensis) la mot loai than lan lon đuoc tim thay tren cac đao cua Indonesia, gom Komodo, Rinca, Flores va Gili Motang. La thanh vien cua Chi Ky đa thuoc ho Varanidae, va la loai than lan lon nhat con ton tai cho đen bay gio, chieu dai toi đa 3 met (10 ft)va nang khoang 70 kilogam (150 lb).
Do kich thuoc cua chung, nhung con than lan nay thong tri he sinh thai tren hon đao ma chung đang sinh song. Rong Komodo san va phuc kich con moi bao gom đong vat khong xuong song, chim, va đong vat co vu. Nguoi ta khang đinh rang chung co noc đoc; co hai tuyen o ham duoi tiet ra mot so protein đoc. Y nghia sinh hoc cua cac protein nay đang con la chu đe gay tranh cai, nhung cac tuyen đa đuoc chung minh la tiet ra chat chong đong mau. Tap tuc san moi theo nhom cua rong Komodo rat đac biet trong the gioi bo sat. Che đo an cua rong Komodo chu yeu la nai nho Indonesia, mac du chung cung an mot luong đang ke xac thoi. Rong Komodo thinh thoang tan cong con nguoi.
Mua giao phoi bat đau tu thang 5 đen thang 8, đe trung vao thang 9; toi đa 20 trung mot lua, chung thuong đe trong to ga rung bi bo hoang hoac trong hang tu đao. Trung đuoc ap tu bay đen tam thang, no vao thang tu, khi con trung phat trien nhieu nhat. Rong Komodo non de bi ton thuong va do đo thuong tru ngu tren cay, an toan truoc nhung ke san moi va nhung con truong thanh an thit đong loai. Chung mat 8 đen 9 nam đe truong thanh va uoc tinh co the song đen 30 nam.
Rong Komodo đuoc cac nha khoa hoc phuong Tay ghi nhan lan đau tien vao nam 1910. Kich thuoc to lon khien chung thuong đuoc nuoi trong vuon thu. Trong tu nhien, pham vi phan bo cua chung bi thu hep do cac hoat đong cua con nguoi, va chung đuoc liet ke vao danh sach loai sap nguy cap boi IUCN. Chung đuoc bao ve theo phap luat Indonesia, va Vuon quoc gia Komodo đuoc thanh lap vao nam 1980 đe ho tro va no luc bao ve.


Lich su phan loai Rong Komodo lan đau tien đuoc ghi nhan boi nguoi chau Au vao nam 1910, khi tin đon ve mot con "ca sau đat" truyen đen tai Trung uy van Steyn van Hensbroek cua chinh quyen thuoc đia Ha Lan. Tieng tam lan rong đen nam 1912, khi Peter Ouwens, giam đoc Bao tang Đong vat hoc tai Bogor, Java, xuat ban mot bai bao ve chu đe nay sau khi nhan đuoc mot buc anh va mot tam da tu trung uy, cong them hai mau vat khac tu mot nha suu tap.
Hai con rong Komodo con song đau tien đuoc đua đen chau Au đa đuoc trung bay trong Nha bo sat tai So thu London khi no mo cua vao nam 1927. Joan Beauchamp Procter đa tien hanh quan sat chung trong đieu kien nuoi nhot va co đa mo ta hanh vi cua chung tai cuoc hop khoa hoc cua Hiep hoi đong vat hoc London vao nam 1928.
Rong Komodo la nhan to thuc đay chuyen tham hiem đao Komodo cua W. Douglas Burden vao nam 1926. Sau khi tro ve voi 12 mau vat đuoc bao quan va hai mau vat con song, chuyen tham hiem nay đa tao nguon cam hung cho bo phim nam 1933 King Kong. Burden cung la nguoi đat ra cai ten chung la "rong Komodo". Ba mau vat cua ong đa đuoc nhoi bong va hien van đuoc trung bay trong Bao tang Lich su Tu nhien Hoa Ky.
Chinh quyen Ha Lan, nhan thay so luong ca the han che trong tu nhien, đa som đat hoat đong san ban the thao ngoai vong phap luat va han che rat nhieu so luong ca the đuoc lay đe nghien cuu khoa hoc. Viec thu thap va cuoc tham hiem bi dung lai khi xay ra Chien tranh the gioi thu 2, khong lien tuc cho đen nhung nam 1950 va 1960, khi cac nghien cuu quan sat hanh vi kiem an, sinh san va nhiet đo co the cua rong Komodo. Vao khoang thoi gian nay, mot cuoc tham hiem dai han đa đuoc len ke hoach. Chuyen tham hiem nay đuoc giao cho gia đinh Auffenberg, ho đa o tren đao Komodo trong 11 thang vao nam 1969. Trong thoi gian o đay, Walter Auffenberg va tro ly cua ong la Putra Sastrawan đa phat hien va gan the hon 50 rong Komodo.
Nghien cuu tu chuyen tham hiem cua Auffenberg co anh huong to lon trong viec nuoi rong Komodo trong đieu kien nuoi nhot. Nghien cuu sau đo cua gia đinh Auffenberg đa lam sang to hon ve ban chat cua rong Komodo, voi cac nha sinh vat hoc nhu Claudio Ciofi tiep tuc nghien cuu ve sinh vat nay.


= Tu nguyen =

Trong tai lieu khoa hoc, rong Komodo đoi khi đuoc goi la ky đa Komodo hoac ky đa đao Komodo, mac du cai ten nay khong pho bien. Đoi voi nguoi ban xu đao Komodo, no đuoc goi la ora, buaya darat (ca sau đat), hoac biawak raksasa (ky đa khong lo).


= Lich su tien hoa =
Qua trinh phat trien va tien hoa cua rong Komodo bat đau voi chi Varanus, co nguon goc tu Chau A khoang 40 trieu nam truoc va di cu đen Uc, noi no tien hoa thanh dang khong lo (lon nhat la loai Megalania đa tuyet chung gan đay), nho viec khong bi canh tranh boi thu an thit co nhau thai. Khoang 15 trieu nam truoc, mot vu va cham giua luc đia Uc va Đong Nam A khien nhung con ky đa lon hon nay di chuyen tro lai khu vuc ngay nay la quan đao Indonesia, mo rong pham vi cua chung toi tan phia đong đao Timor.
Rong Komodo đuoc cho la đa khac biet voi to tien o Uc cua no khoang 4 trieu nam ve truoc. Tuy nhien, bang chung hoa thach gan đay tu Queensland cho thay rong Komodo thuc su tien hoa o Uc, truoc khi ve Indonesia.
Muc nuoc bien ha thap đang ke trong thoi ky bang ha cuoi cung đa lo ra nhung dai them luc đia rong lon ma rong Komodo chiem giu, nhung dan tro nen co lap trong pham vi đao hien tai cua chung khi muc nuoc bien dang cao tro lai sau đo. Hoa thach cua cac loai Pliocen đa tuyet chung co kich thuoc tuong tu nhu rong Komodo hien đai, chang han nhu Varanus sivalensis đa đuoc tim thay o Au A, cho thay rang chung song tot ngay ca trong moi truong co canh tranh, chang han nhu đong vat an thit co vu, cho đen khi bien đoi khi hau va cac su kien tuyet chung đanh dau su khoi đau cua the Pleistocen.
Phan tich di truyen DNA ti the cho thay rong Komodo la ho hang gan nhat (nhom chi em) cua Varanus varius, to tien cua chung đa phan nhanh thanh nhieu loai, trong đo co ky đa ca sau (Varanus salvadorii) vung New Guinea.
Mot nghien cuu nam 2021 đa chung minh rang trong the Miocen, rong Komodo đa lai voi to tien cua loai ky đa cat cua Uc. Do đo, cung cap them bang chung cho thay rong Komodo đa tung sinh song o Uc.


Mo ta Trong hoang da, rong Komodo truong thanh thuong nang khoang 70 kg (150 lb), mac du nhung ca the nuoi nhot thuong nang hon.< Theo Sach Ky luc Guinness, mot con đuc truong thanh trung binh nang 79 đen 91 kg (174 đen 201 lb) va dai 2,59 m (8,5 ft), trong khi con cai nang 68 đen 73 kg (150 đen 161 lb) va dai 2,29 m (7,5 ft). Ca the hoang da lon nhat đuoc tim thay dai 3,13 m (10,3 ft) va nang toi 166 kg (366 lb), bao gom ca thuc an chua tieu hoa het.

Rong Komodo co đuoi dai bang phan than, rang cua dai khoang 2,5 cm (1 in). Nuoc bot cua no thuong xuyen co mau, boi vi rang cua chung hau nhu hoan toan đuoc bao phu boi mo nuou do đo thuong bi rach khi an. Đieu nay tao moi truong song cho vi khuan song trong mieng cua no. No cung co mot cai luoi dai, vang hinh chac hai. Da cua rong Komodo đuoc gai co boi cac vay cung, chua nhung xuong nho đuoc goi la osteoderm co tac dung nhu mot bo ao giap xich tu nhien.


= Giac quan =
Nhu cac loai Varanidae khac, rong Komodo chi co mot xuong tai đon la xuong ban đap, chuyen rung đong tu mang tai toi oc tai. Chung bi han che voi am thanh co tan so tu 400 toi 2,000 hertz, trong khi con nguoi la tu 20 toi 20,000 hertz. Truoc đay cac nha nghien cuu cho rang chung bi điec khi ho thay chung khong phan ung voi tieng noi hay het. Mot nhan vien khiem thi cua So thu London, Joan Proctor, co the goi rong Komodo ra đe cho an bang tieng noi, đieu nay đa gay tranh cai.
Rong Komodo co the nhin tu khoang cach 300 m (980 ft), nhung boi mang luoi chi co te bao hinh non, no đuoc cho la co tam nhin đem khong tot. Rong Komodo nhin đuoc mau, nhung co khi vat bat đong thi chung co kha nang phan biet kha te.

Rong Komodo dung luoi đe do tim, nem khong khi, va ngui, nhu cac loai bo sat khac, chung thuong dung co quan Jacobson hon dung lo mui. Voi su tro giup cua khong khi va thoi quen đung đua đau tu ben nay sang ben kia, rong Komodo co the đanh hoi đuoc mot cai xac thoi cach xa tu 4–9,5 km (2,5–5,9 mi).


Xem them Rong
Toxicofera
Varanus priscus (con đuoc goi la Megalania prisca) mot loai ky đa lon đa tuyet chung
Than lan


Ghi chu Nghien cuu them Attenborough, David (1957). Zoo Quest for a Dragon. London: Lutterworth Press.
Auffenberg, Walter (1981). The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor. Gainesville: University Presses of Florida. ISBN 0-8130-0621-X.
Burden, W. Douglas (1927). Dragon Lizards of Komodo: An Expedition to the Lost World of the Dutch East Indies. Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-6579-5.
Eberhard, Jo; King, Dennis; Green, Brian; Knight, Frank; Keith Newgrain (1999). Monitors: The Biology of Varanid Lizards. Malabar, Fla: Krieger Publishing Company. ISBN 1-57524-112-9.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Lutz, Richard L; Lutz, Judy Marie (1997). Komodo: The Living Dragon. Salem, Or: DiMI Press. ISBN 0-931625-27-0.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)