"Lang giao co gi vui" la mot but ky cua nha van Hoang Minh Tuong trong giai đoan Đoi Moi tai Viet Nam. Tac pham đuoc đang tren Tuan bao Van Nghe vao thang 10 nam 1987, sau đo đuoc nha xuat ban Lao Đong in lai trong truyen ngan Đa the nam 1995. Noi dung but ky xoay quanh tinh canh nganh giao duc Viet Nam nhung nam đau đoi moi, nhieu nha giao co gia canh kho khan va khong con nhieu nhiet huyet tren buc giang.


Noi dung = Tieng chuong đau tien =
Vao khoang ba gio đem cuoi thang 3 nam 1987, mot cong chuc o Thanh pho Ho Chi Minh goi đien cap bao đen van phong Cong đoan giao duc Viet Nam ghi nhan đon xin nghi viec cua 2.105 giao vien trong vong may thang qua tai cac tinh thuoc Đong bang song Cuu Long va khu vuc Thanh pho Ho Chi Minh. May ngay sau đo, cac tinh phia Nam cong đien lien tuc toi Bo Giao duc va Đao tao đong thoi voi Cong đoan giao duc Viet Nam ve tinh trang giao vien nghi viec. Giai đoan 1986–1987, thong ke uoc tinh so giao vien cac tinh mien Nam nghi viec len toi van vi tien luong khong đu sinh song. Vua nham chuc Bo truong Bo Giao duc va Đao tao đuoc vai thang, Pham Minh Hac cap toc đen Thanh pho Ho Chi Minh  va cac tinh Đong bang song Cuu Long nham tim giai phap ngan chan giao vien bo nghe.
Ngay 7 thang 8 nam 1987 tren bao Nhan Dan, Tong Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam Nguyen Van Linh keu goi quan tam đen đoi song nha giao trong chuyen muc Nhung viec can lam ngay. Cac bien phap cuu tro nhanh chong đuoc chinh quyen đia phuong tren toan quoc thuc hien, hau het so giao vien xin nghi viec quay tro lai giang day. Theo ket luan tu tac gia, đoi ngu giao vien hao hut do nguyen nhan mot phan tu xa hoi tin nhiem ho tham gia vao cac linh vuc kinh te, nhung phan đong la do tam can ho khong con tren buc giang vi chuyen gao cui. Hien tuong nhieu giang vien đai hoc sot sang xin đuoc giang day o chau Phi trong vai tro chuyen gia xuat hien pho bien.


= Đinh nghia moi ve nghe thay =
Trong mot lan đen mot truong hoc o nong thon, Hoang Minh Tuong va cac giao vien tai đay ban luan ve đinh nghia nha giao. "Thay giao la nguoi nong dan co nghe phu la nghe day hoc" đuoc đuc rut, nguyen nhan do giao vien lam ruong lua o nong thon va lam nghe phu neu o thanh pho. Trong mot lan ra đao Phu Quoc nam 1986, cac nha giao noi rang giao vien muon song đuoc thi can phai đi bien đanh ca hoac trong ho tieu. Sau đo, Hoang Minh Tuong tro lai Đong bang song Cuu Long va tiep xuc rat nhieu nha giao nuoi lon, lam vuon, gieo trong lua. Sau khi thuc đia Đong bang song Hong va chung kien nhieu giao vien tranh thu lam ruong khoan, tac gia sung sot boi canh tieu thuyet Thoi xa vang cua Le Luu dien ra ba muoi nam truoc đang lap lai. Mot so khu vuc gan lang gom Bat Trang, nhieu giao vien đen xin lam phu trong lang nghe. Nguoi ban Đo Ngoc Quang gui thu tu thanh pho Can Tho đe cap co giao Nguyen Thi Kim Hoa day gioi, đong thoi neu thuc trang nguoi chong co Hoa la hieu pho truong pho thong co so nhung van phai tranh thu đi xe đap cho khach kiem tien them.


= Nhung nghich ly co thuc =
Tinh đen nam 1987, nganh giao duc Viet Nam đa tien hanh thay sach giao khoa đuoc bay nam, uoc tinh so giao vien nam vung chuong trinh giang day moi khong vuot qua 50%. Trong chuong trinh sach giao khoa lop bay, nhieu giao vien gap kho khan trong nhieu bai tap va nhieu chuong. Hoang Minh Tuong cho rang cai cach giao duc phai bat đau tu nguoi thay va co so vat chat, nhung thuc te lai tien hanh nguoc lai khi đoi ngu giao vien hoan toan bi đong va chua kip tiep can giao trinh sach moi. Phong giao duc quan Hoan Kiem cho biet hau nhu giao vien trung hoc co so khong đuoc phan nha o tai thanh pho Ha Noi, cac giao vien Truong Trung hoc co so Trung Vuong cho biet "chuyen đuoc phan nha voi chung toi la mot ao tuong". Can ho gia đinh vo chong thay giao Vu Xuan Tuc—day hoc tai Truong Trung hoc pho thong chuyen Ha Noi – Amsterdam— tai pho Bui Thi Xuan rong sau met vuong, khach va chu nha khong the đung thang vi cham tran nha. Thay giao Vu Xuan Tuc cho biet khong thay hoc tro gioi cua minh thi vao su pham may nam gan đay, trong khi truong phong giao duc thi xa Hai Duong neu tinh canh khong co hoc sinh gioi thi vao nganh su pham. Chanh thu ky cong đoan giao duc tinh Hai Hung Trinh Duong nhan đinh tinh canh hien tai luc bat tong tam. Giao vien đuoc nhan đong loat moi thang nam lang đuong va hai can gao theo che đo luong cu truoc đo, bay gio cac tieu chi cu bi bai bo va chi tra bang tien mat. Cac bao cao ghi nhan giao vien mac benh nghe nghiep, trong khi su pham van chua đuoc coi la mot nghe lao đong đac thu. Nhieu truong hoc xieu veo va dot nat, trong khi ke ben la mot tru so uy ban hoac mot hoi truong be the.


= Muon sang thi bac cau Kieu =
Trong mot lan đen tham truong Bac Ly—noi khai sinh khau hieu "Tat ca vi tuong lai con em chung ta", Hoang Minh Tuong cung mot nha giao duc tranh luan ve khau hieu nay. Đe xuat bo cum tu "tuong lai" vi can song cho hien tai, hoac đe xuat thay đoi "Tat ca vi chung ta va con em chung ta". Đien co thay đo Nguyen Phi Khanh day hoc o tu gia Tu đo Tran Nguyen Đan noi ve su quy trong nha giao cua tien nhan. Nhieu ngoi truong mai ngoi đo hoac cao tang do nguoi dan đong gop va xay dung. Tai truong mam non Hoa Su cua nha may su Hai Duong, 21 co giao ngoai tien luong cua nganh giao duc thi đuoc nha may phu cap an trua va tien thuong tang gio cung voi nha o. Tai truong trung hoc pho thong ky thuat Gang thep Thai Nguyen, cong ty Gang thep Thai Nguyen cho nha truong sat vun đe giang day huong nghiep. Tac gia cho rang nha giao song bang su hao tam cua nguoi dan, nhung roi su hao tam cung co gioi han va nha giao can thuc su song đuoc bang đong luong cua ho. But ky ket luan can phai xem lai che đo chinh sach voi nganh giao duc, đong thoi đe nghi cac hop tac xa va co quan nhieu doanh thu nen co mot phan nghia vu đong gop cho giao duc.


Hoan canh ra đoi Kinh te Viet Nam thap nien 1980 kho khan, nhieu linh vuc tinh đen nam 1987 "van tiep tuc đa roi toi đay". Giao duc – van hoa van tiep tuc khung hoang, hien tuong hang loat giao vien bo nghe do muc luong khong đu song, hoc sinh chan nghe su pham. Nghe giao giai đoan nay đuoc đuc ket bang cau so sanh "thay co giao la nguoi nong dan co nghe phu la nghe day hoc", "chuot chay cung sao moi vao su pham". Đa so nha giao phai lam them viec phu (nhu chay xe om, ban hang ngoai cho) đe gia tang thu nhap. Mot thoi gian sau, tinh trang day hoc them tran lan xuat hien, phu huynh lo lang giao vien khong day tan tinh so voi lop hoc them, cac nha quan ly giao duc ban hanh nhieu chi thi nham cam day them. Hien tuong "day chui" xuat hien, đuoc hop thuc hoa bang đon xin mo lop hoc them cua phu huynh.
Sau khi nha van Nguyen Ngoc đuoc cu ve lam Tong Bien tap bao Van Nghe, so luong ban in cua bao gia tang tu 2.000 ban len đen 70.000 ban mot so in phat hanh, nhieu loat phong su đuoc đoc gia đon nhan rong rai nhu "Vua lop" cua Tran Huy Quang va "Cai đem hom ay... đem gi?" cua Phung Gia Loc. Hoang Minh Tuong khi đo đang la phong vien bao Nguoi giao vien nhan dan, tham nien hoat đong ve giao duc khoang muoi nam. Truong ban van xuoi Ngo Ngoc Boi cung Tong bien tap bao Van Nghe Nguyen Ngoc gap mat tac gia trong mot buoi hop cong tac vien tai Ha Noi; sau đo ho đe xuat tac gia viet mot phong su ve giao duc. Cong tac vien Hoang Viet Nghiem—hien đang lam viec tai Cong đoan Giao duc Viet Nam—thong bao cho tac gia ve mot bao cao hang nghin giao vien tai Thanh pho Ho Chi Minh va cac tinh Đong bang song Cuu Long nghi viec, Hoang Minh Tuong quyet đinh viet mot phong su voi tua đe "Lang giao co gi vui".


Sang tac Nam 1980, Hoang Minh Tuong cung nha van Nguyen Vu Tiem co chuyen đi thi sat giao duc Đong bang song Cuu Long; sau đo tac gia tiep tuc hanh trinh mot minh đen Phu Quoc do nguoi đong hanh ban chuyen đoi tu. Tren chuyen đi tu Ha Tien đen Phu Quoc, tac gia đa đi cung mot cong chuc So giao duc Kien Giang tren chiec ghe cho lon cua hai cha thuong lai. Tai Phu Quoc, tac gia đa mieu ta lai cuoc song khon kho cua thay co giao day hoc sau khi chuyen cong tac tu tinh Thai Binh đen đay.
Hoang Minh Tuong phac thao but ky voi đe muc "Hoi chuong luc nua đem", tiep tuc viet đe muc "Đinh nghia moi ve nghe thay"; sau đo tac gia đi thuc đia đen lang gom Bat Trang đe tim hieu ve thuc trang nha giao lam thue tai đay khi het tiet giang day. Hoang Minh Tuong đen tham gia đinh nha giao Vu Xuan Tuc—hai vo chong day hoc tai Truong Trung hoc pho thong chuyen Ha Noi – Amsterdam—va đe cap gia canh ho trong but ky nay. Tac gia cho biet đong luc sang tac nham co "mot phuc trinh ve hien trang đoi song nha giao va nganh giao duc len Chinh phu, gop phan tao dung nhung chinh sach kip thoi, thao go nhieu kho khan cho nha giao, nha truong ngay sau đo".


Phat hanh But ky đuoc Hoang Minh Tuong đang tren Tuan bao Van Nghe nam 1987, sau đo nha xuat ban Lao Đong tuyen tap trong truyen ngan Đa the vao nam 1995.


Đon nhan = Xa hoi =
Sau khi but ky đang tren Tuan bao Van Nghe, nhieu truong hoc va nhieu giao vien sao chup, chuyen tay nhau đoc. But ky gay chan đong cong chung Viet Nam. Truong Giang bien khao sach Mot thap ky bai bao hay nhan đinh but ky "vua noi len mot canh đoi chua chat vua the hien mot su đong cam sau sac cua tac gia đoi voi nhung đong nghiep".


= Truyen thong =
La Nguyen tren Tap chi Van hoa Nghe An cho biet "co rat nhieu bai phe binh xuat hien tren mat bao đe phat bieu mot y kien nao đo ve nhung phong su, vi nhu "Nguoi đan ba quy", "Vua lop", "Lang giao co gi vui"". Tran Thien Khanh tren bao Nhan Dan coi but ky la "nhung truong hop tieu bieu, mot thanh qua cua đoi moi o the loai ky su, phong su". Cung tren bao Nhan Dan, Song Ha nhan xet but ky "nhu mot loi canh tinh, la su giat minh vi su ngheo vat chat, su coi thuong gia tri tinh than nguy hai đen the nao". Ha Trong Nghia tren bao Đai Đoan Ket cho rang but ky "đa gay chan đong khong chi lang giao"; đong thoi "cho thay nhung nguoi lam giao duc, nhat la nhung thay co đung lop khong han ai cung vui, ai cung tu hao, va nhat la it nguoi đuoc an sung mac suong lam". Tran Huy Quang tren bao Nguoi đo thi nhan manh đay la mot trong "nhung but ky, phong su phan anh nhung buc xuc xa hoi toi tap gui đen bao Van nghe".


= Van đan =
Đo Thi Huong Thuy tai Đai hoc Đa Nang khen ngoi đay la mot trong nhung but ky "gay chan đong du luan voi y thuc nhin thang vao su that". Đo Hai Ninh tai Vien Van hoc phan tich: "Đoi ngheo thieu thon la tinh trang chung cua xa hoi nhung trong "Lang giao co gi vui" lai dien ra mot nghich ly het suc bi hai, giao vien vua day hoc vua phai lam them đu nghe ma van đoi ngheo hon ca nong dan, co the goi ho la nhung nong dan đi day hoc". Cu Thi Bich Thuy tai Truong Đai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van, Đai hoc Quoc gia Ha Noi binh pham ""Lang giao co gi vui" – nhung dau hieu suy sup đang lo ngai ve nghe thay giao, ve su nghiep giao duc the he cach mang cho đoi sau". Tien si Hoang Minh Luong tai Hoc vien Bao chi va Tuyen truyen goi nhac but ky "Lang giao co gi vui" cung voi Ky nghe lay Tay cua Vu Trong Phung va "Lam no hay cai an trong nhung ngay nuoc ngap" cua Ngo Tat To; đong thoi nhan xet điem chung "đeu lay tam điem su kien la nhung nghich ly cua hoan canh sinh ton đe goi len su nhuc nhoi cua tri tue va thuc tinh luong tri nguoi đoc". Nha phe binh van hoc Vuong Tri Nhan đanh gia "Lang giao co gi vui" la "mot bai phong su kha sac sao viet ve giao gioi o ta".


= Chinh khach =
Sau khi Thu tuong Viet Nam Pham Van Đong đoc but ky, vo chong nha giao Vu Xuan Tuc đuoc phan nha moi tai thanh pho Ha Noi.


Tac đong Sau khi đang but ky "Lang giao co gi vui" tren Tuan bao Van Nghe, Hoang Minh Tuong tiep tuc đen tinh Hoa Binh viet but ky "Anh hung khi đa sa co" noi ve Truong Thanh nien Lao đong XHCN Hoa Binh. Noi dung but ky noi tiep ke lai phuong thuc giao duc vua hoc vua lam thoi bao cap tai Viet Nam, sau đo tac gia chuyen sang lam viec tai bao Van Nghe.


Xem them Tat đen (1937, Ngo Tat To)
Chi Pheo (1941, Nam Cao)
Lao Hac (1943, Nam Cao)


Chu thich