Maroc, quoc hieu la Vuong quoc Maroc, la mot quoc gia co chu quyen tai Bac Phi, giap Algerie ve phia đong, giap Đia Trung Hai va Đai Tay Duong ve phia Bac va Đong, giap Tay Sahara (Sahrawi hay Cac tinh phia Nam) ve phia Nam va giap Mauritanie ve phia Tay Nam, đoi dien voi Tay Ban Nha qua Eo bien Gibraltar, khoang cach 13 km va bien gioi đat lien voi hai thanh pho tu tri cua Tay Ban Nha la Ceuta va Melilla.
Maroc la thanh vien cua Lien minh chau Phi, Lien đoan A Rap, Lien minh Maghreb A Rap, Cong đong Phap ngu, To chuc Hop tac Hoi giao, nhom Đoi thoai Đia Trung Hai, Nhom 77 va la đong minh lon (khong thuoc NATO) cua My.
Tu nam 1912 đen nam 1956, Maroc la xu bao ho cua Phap va Tay Ban Nha. Nguoi dan Maroc chu yeu la nguoi A Rap va nguoi Berber hoac nguoi lai hai dan toc nay. Tieng A Rap va Berber la ngon ngu chinh thuc. Tieng Phap cung đuoc noi o cac thanh pho. Nen kinh te Maroc chu yeu dua vao nong nghiep nhung hai nganh du lich va cong nghiep cung đong vai tro quan trong. Maroc la mot nuoc quan chu lap hien, nha vua la nguyen thu quoc gia, thu tuong la nguoi đung đau chinh phu. Rabat la thu đo cua Maroc, con Casablanca la thanh pho lon nhat.


Ten goi Ten A Rap đay đu la Al-Mamlaka al-Maghribiya dich nghia la "Vuong quoc phia Tay". Al-Maghrib (co nghia "phia Tay") đuoc su dung pho bien. Đoi voi tai lieu lich su, cac su gia va cac nha đia ly A Rap Trung co thuong goi Maroc la Al-Maghrib al Aqsa ("Toi Vien Tay"), đe phan biet voi cac khu vuc lich su lang gieng goi la al-Maghrib al Awsat ("Trung Tay", Algerie) va al-Maghrib al Adna ("Toi Can Tay", Tunisia).
Ten Latin hoa "Morocco" trong tieng Anh xuat phat tu tieng Latin trung co "Morroch," lien quan đen ten cua cuu Almoravid va kinh đo Almohad, Marrakech. Nguoi Ba Tu goi ten xu nay mot cach đon gian la "Marrakech". Tu "Marrakech" đuoc cho la co nguon goc tu Mur-Akush trong tieng Berber co nghia la "Vung đat cua Thuong đe".
Tu "Ma Roc" trong tieng Viet đuoc lay tu tieng Phap.


Lich su = Maroc thoi Berber =
Khu vuc Maroc ngay nay đa co nguoi o tu Thoi ky Đo đa moi (it nhat nam 8000 truoc Cong nguyen nhu đuoc chung thuc bang cac dau hieu cua van hoa Capsia), mot giai đoan khi Maghreb con it kho can nhu ngay nay. Nhieu nha ly luan cho rang, nguoi Amazigh, thuong goi la Berber hoac theo nhan dien ton giao cua ho (vi du nhu Chleuh), co le đa đen đay vao khoang cung thoi voi thoi ky bat đau nganh canh nong o khu vuc nay. Thoi xua, Maroc đa đuoc goi la Mauretania, du ten nay khong nen nham lan voi quoc gia Mauritanie ngay nay.


= La Ma va Maroc tien La Ma =
Tu the ky 9 TCN, nguoi Phoenicia đen đinh cu o cac vung ven bien (Melilla, Tangiet, Larache). Nguoi La Ma sap nhap vuong quoc cua nguoi Moor va thanh lap vung Đong Bac Maroc thanh tinh Mauritania Tingitana.


= Maroc thoi Trung co =
Vao đau the ky 8, nguoi A Rap chinh phuc xu so nay va truyen ba Hoi giao cho cac bo toc Berber. Tu nam 1064 đen nam 1269, hai dong ho lon cua nguoi Berber la Almoravid va Almohad, đa thong nhat vuong quoc, cai tri ca vung Bac Phi, vung lanh tho phia Đong va phia Nam Tay Ban Nha.
Cac vua cua Maroc trung co:
Trieu Idrisid:

Idriss I (789-791)
Idriss II (791-828)
Muhammad ibn Idris (828-836)
Ali ibn Idris (836-848)
Yahya ibn Muhammad (848-864)
Yahya ibn Yahya (864-874)
Ali ibn Umar (874-883)
Yahya ibn Al-Qassim (883-904)
Yahya ibn Umar ibn Idris (904 - 922)
Vua Fatimid (Ai Cap) Ubayd Allah 922-925.
Al-Hasan I al-Hajam (925-927)
Giai đoan thu hai cua Fatimid (Ai Cap) keo dai 927-937: Ubayd Allah (927 - 934); Muhammad bi-Amrillah (934 - 937)

Al Qasim Gannum (937-948)
Abu l-Aish Ahmad (948-954)
Al-Hasan II ben Kannun (954-974)
Nam 974, vua nha Idrisid bi Đe quoc Cordoba đanh bai va thong tri gan 300 nam. Nam 1040, Abdallah ibn Yasin lap ra nha Almoravid, sau đo, nhan luc Đe quoc Codorba suy yeu, vua nha Almoravid la Abu Bakr ibn Umar đanh chiem cac vung lanh tho phia Bac Maroc tu tay nguoi Codorba. Nguoi ke nhiem ong la nguoi anh ho Yusuf ibn Tashfin mang quan đanh Al-Andalus, luc nay Đe quoc Cordoba đa sup đo va Al-Andalus bi phan chia thanh cac thanh bang đanh giet lan nhau.
Trieu Almoravid:

Abdallah ibn Yasin (1040-1059) - nguoi sang lap va la nha lanh đao tinh than
Yahya ibn Ibrahim (1048)
Yahya ibn Umar al-Lamtuni (khoang 1050-1056)
Abu Bakr ibn Umar (c.1060-1087) - trieu đai đuoc phan chia tu nam 1072
Yusuf ibn Tashfin (1072-1106)
Ali ibn Yusuf (1106-1142)
Tashfin ibn Ali (1142-1146)
Ibrahim ibn Tashfin (1146)
Ishaq ibn Ali (1146-1147)
Nam 1121, mot hoc gia ten la Ibn Tumart noi day tu xung la Mahdi chong lai vua nha Almoravid. Đen nam 1130, Ibn Tumart qua đoi va mot nguoi hoc tro cua ong la 'Abdul-Mu'min đa thanh cong đanh bai va tieu diet nha Almoravid. Mot trieu đai moi xuat hien - nha Almohad:

Ibn Tumart (1121-1130) (tu xung la Mahdi)
'Abdul-Mu'min (1130-1163) (tu xung la Khalip)
Abu Yaqub Yusuf I (1163-1184)
Abu Yusuf Yaqub al-Mansur  (1184-1199)
Muhammad an-Nasir  (1199-1213)
Abu Yaqub Yusuf II  (1213-1224)
Abdul-Wahid I  (1224)
Abdallah al-Adil  (1224-1227)
Yahya  (1227-1229)
Idris I  (1229-1232)
Abdul-Wahid II  (1232-1242)
Ali  (1242-1248)
Umar  (1248-1266) - đong đo o Marrakech
Idris II  (1266-1269)
Nam 1215, tuong Abd al-Haqq noi loan lap vuong trieu Marinid tai Fes, nam 1269, ho tieu diet nha Almohad o Marrakesh va thong tri toan Ma-roc:

Abd al-Haqq I (1215-1217)
Abu Sa'id Uthman I (1217-1240)
Abu Ma'ruf Muhammad I (1240-1244)
Abu Yahya ibn Abd al-Haqq (1244-1258)
Abu Yusuf Yaqub (1258-1286)
Abu Yusuf Yaqub an-Nasr  (1286-1307)
Abu Thabit Amir  (1307-1308)
Abu ar-Rabi Sulayman  (1308-1310)
Abu Sa'id Uthman II  (1310-1331)
Abu al-Hasan Ali ibn Uthman  (1331-1348)
Abu Inan Faris  (1348-1358)
Muhammad II as-Said (1359)
Abu Salim Ali II  (1359-1361)
Abu Umar Tashfin (1361)
Abu Zayyan Muhammad III.  (1362-1366)
Abu Faris Abdul Aziz I. (1366-1372)
Abu'l-Abbas Ahmad (1372-1384)
Musa ibn Faris (1384-1386)
Al-Wathiq (1386-1387)
Abu'l-Abbas Ahmad (1387-1393)
Abu Faris Abdul Aziz II.  (1393-1396)
Abdullah (1396-1399)
Abu Said Uthman III.  (1399-1420)
Abdalhaqq II  (1420-1465)
Muhammad ibn Ali Idrisi-Joutey  (1465-1471) - tiem ngoi
Nam 1472, Abu Zakariya lat đo Joutey va lap trieu Wattasid

Abu Zakariya Muhammad as-Salih al-Mahdi (1472-1505)
Abu Abdallah Muhammad I (1505-1524)
Abul Abbas Ahmad (1524-1545)
Nasir ad-Din al-Qasri (1545-1547)
Abul Abbas Ahmad (lan thu hai, 1547-1549)
Ali Abu Hassun (1554)
Nam 1549, nha Saadi lat đo nha Wattasid, lap vuong trieu:

Mohammed ash-Sheikh (1549-1554, 1554-1557)
Abdallah al-Ghalib Billah (1557-1574)
Abu Abdallah Mohammed II (1574-1576)
Abu Marwan Abd al-Malik I (1576-1578)
Ahmad I al-Mansur (1578-1603)
Chien tranh ke vi: 1603-1627

1627-1659: Saadi thong nhat:

Abu Marwan Abd al-Malik II (r. 1628-1631)
Al-Walid ibn Zidan (r. 1631-1636)
Mohammed esh Sheikh es Seghir (r. 1636-1655
Ahmad II el-Abbas (r. 1655-1659)
Nam 1415, Bo Đao Nha va Tay Ban Nha xam chiem cac thanh pho ven bien (Ceuta, Tanger, Melilla).


= Trieu đai Alaouite: 1660-hien nay =
Nam 1660, Mulay al-Rashid thanh lap trieu đai Alaouite tri vi vuong quoc Maroc cho đen ngay nay. Trong hai the ky 17-the ky 18, đat nuoc bi xau xe va phan chia do tranh gianh quyen thua ke, kinh te suy tan. Truoc ap luc cua cac cuong quoc chau Au (Anh, Phap, Tay Ban Nha). Maroc buoc phai mo cua thong thuong tu nam 1864. Duoi su tri vi cua cac Quoc vuong Hassan I (1873- 1894), Abd al-Aziz (1894-1908) va Abd al-Hafid (1908-1912), Maroc van bao ve đuoc nen đoc lap nho su kinh đich giua cac cuong quoc.
Tinh trang no nuoc ngoai dan đen viec Maroc bi dat duoi quyen giam ho cua cac cuong quoc chau Au theo hiep uoc Algeciras (1906). Theo hiep uoc Fes (1912), Phap thanh lap che đo bao ho o Maroc, trong khi Tay Ban Nha gianh quyen kiem soat vung lanh tho phia Bac (Rif) va vung lanh tho phia Nam (Ifni).
Cac quoc vuong Alaouite (1660 - hien nay):

Al-Rashid: 1660 - 1672
Ismail ibn Sharif: 1672 - 1727
Abu'l Abbas Ahmad: 1727 - 1728
Abdalmalik: 1728 (vai thang)
Abu'l Abbas Ahmad: 1728 - 1729
Abdallah: 1729 - 1734
Ali: 1734 - 1736
Abdallah: 1736 (vai thang)
Mohammed II: 1736 - 1738
Al-Mostadi: 1738 - 1740
Abdallah: 1740 - 1741
Zin al-Abidin: 1741 (vai thang)
Abdallah: 1741-1742
Al-Mostadi: 1742-1743
Abdallah: 1743-1747
Al-Mostadi: 1747-1748
Abdallah: 1748-1757
Mohammed III: 1757-1790
Yazid: 1790-1792
Slimane: 1792-1822
Abd al-Rahman: 1822-1859
Mohammed IV: 1859-1873
Hassan I: 1873-1894
Abd al-Aziz: 1894-1908
Abd al-Hafid: 1908-1912
Yusef: 1912-1927
Mohammed V: 1927-1953
Mohammed ben Aarafa, do Phap lap: 1953-1955
Mohammed V: 1955-1961
Hassan II: 1961-1999
Mohammed VI: 1999-nay


= Anh huong cua chau Au =
Abdelkarim al-Khattabi, thu linh nguoi Berber trong vung Rif, lanh đao cuoc khang chien chong lai su chiem đong cua Phap va Tay Ban Nha (1912-1926). Khattabi bi đanh bai, nhung cuoc khang chien du kich trong vung nui Atlas keo dai đen nam 1934. Sau Chien tranh the gioi thu II, phong trao dan toc phat trien (đang Istiglal, 1944; đang Dan chu Đoc lap, 1946). Quoc vuong Sidi Mohammed đoi trao tra đoc lap cho Maroc. Ong bi Phap truat phe nam 1953 va đuoc phuc hoi nam 1955. Nam 1956, Phap trao tra đoc lap cho Ma-roc, quoc vuong Mohammed ben Arafa do Phap dung len thoai vi va bo tron sang Nice (nam 1960 thi ong đen Beirut nhung sau đo tro lai Nice va mat tai đo vao nam 1976). Sidi Mohammed tro lai lam vua, lay danh hieu la Mohammed V.


= Maroc hien đai =
Sau khi nha vua qua đoi (1961), Thai tu Hassan II len noi ngoi. Hassan II tien hanh dan chu hoa đoi song chinh tri trong nuoc mot cach than trong sau khi đe bep cac nhom đoi lap cap tien va tien hanh thuc hien chinh sach ngoai giao mot cach tich cuc. Tu nam 1975, nha vua thanh cong trong viec đat đuoc su đong thuan cua nhan dan trong nuoc nho chinh sach ve Sahara: cuoc "Hanh quan xanh" voi su tham gia cua 350.000 nguoi tinh nguyen (1975) đa chiem lai toan bo lanh tho vung Tay Sahara nhung cung tao ra cuoc xung đot voi cac chien binh thuoc Mat tran Polisario. Mac dau hai ben thuc hien lenh ngung ban va chap nhan cuoc trung cau y dan ve quyen tu quyet do Lien Hop Quoc va To chuc Thong nhat chau Phi đe nghi, nhung viec giai quyet xung đot van be tac. Nam 1988, Maroc thanh lap lai quan he ngoai giao voi Algerie.
Bi chi trich la chuyen che, Quoc vuong Hassan II đa co gang tang cuong hoa giai dan toc: phong thich tu nhan chinh tri go bo lenh kiem duyet, thua nhan cac đang đoi lap. Viec sua đoi hien phap nam 1996 nham huong toi quan binh hoa giua quyen hanh phap va quyen lap phap. Nam 1998, Abd al-Rahman Yusufi đuoc bo nhiem lam Thu tuong. Nam 1999, Quoc vuong Hassan II qua đoi, nguoi con truong len ke vi, lay danh hieu la Mohammad VI.
Maroc thong qua che đo đa đang chinh tri, voi khoang 30 đang phai hop phap. Đang đoi lap truoc đay gom hai đang ke tuc Phong trao đoc lap dan toc Maroc la đang Istiglal (PI) va Lien minh cac luc luong nhan dan xa hoi chu nghia (USFP). Tu nam 1998 đen 2002, đang đoi lap đung đau Lien minh Chinh phu, con goi la Chinh phu đan xen. Sau cuoc bau cu thang 9 nam 2002, mot lien minh moi đuoc hinh thanh bao gom cac đang USFP, PI, RNI (đang trung huu), đang MP va đang MNP (cac đang cua nguoi Berber), đung đau la Thu tuong Driss Jettou, nguoi khong thuoc đang phai nao. Theo cong luan, Thu tuong Jettou co mot hinh anh tot (liem khiet, co nang luc) va đa no luc phat đong nhung cuoc cai cach can ban (bao hiem benh tat bat buoc, luong huu, đau tu cai thien co cau kinh te). Cac đang chinh cua phe đoi lap la PJD (Đang Hoi giao), UC, PND (đang canh huu) va GSU (đang canh ta cap tien). Cuoc bau cu toi se dien ra vao thang 9 nam 2007.
Tu vai nam nay, Maroc thuc hien muc tieu thiet lap mot che đo dan chu hon va xay dung mot Nha nuoc phap quyen (ban hanh Bo luat gia đinh moi, Luat ve cac đang phai chinh tri, Luat chong tra tan...).
Tinh hinh Maroc hien nay nhin chung on đinh. Tuy nhien van đe Tay Sahara van đang la mot điem nong chinh tri cua Maroc. Giai phap do Lien Hop Quoc đua ra tu hon 10 nam nay nham to chuc trung cau dan y đe nhan dan Tay Sahara tu quyet đinh tuong lai cua minh van khong thuc hien đuoc. Trong khi đo chinh quyen o đay đa tuyen bo thanh lap nuoc Cong hoa Dan chu A Rap Xarauy, tuy chua đuoc Lien Hop Quoc va nhieu nuoc tren the gioi cong nhan.


Đia ly Voi dien tich 446,550 km² (172,402 dam vuong), Maroc la quoc gia co dien tich lon thu 57 tren the gioi (nho hon Uzbekistan). Lon hon Iraq va tieu bang California cua My.
Bien gioi phia đong va đong nam voi Algerie đa đong cua tu nam 1994. Co 4 vung đat cua Tay Ban Nha doc theo bo bien Đia Trung Hai lot trong lanh tho cua Maroc la: Ceuta, Melilla, Penon de Velez de la Gomera, Penon de Alhucemas va quan đao Chafarinas, cung nhu đao con tranh chap Perejil. Đao Canary ngoai khoi bo bien Đai Tay Duong thuoc ve Tay Ban Nha, trong khi Madeira o phia Bac thuoc ve Bo Đao Nha. Ve phia Bac, Maroc co bien gioi voi Strait of Gibraltar va quan ly mot phan đuong thuy ra vao Đia Trung Hai. Day nui Rif co vai tro la bien gioi voi Đia Trung Hai tu Tay Bac đen Đong Bac. Day nui Atlas nhu la xuong song chay tu tay nam đen đong bac. Hau het phan phia Đong la sa mac Sahara va it co dan cu sinh song cung nhu cac hoat đong kinh te. Hau het dan cu tap trung o phia Bac cua cac day nui. Phia nam cua Maroc la phan phia tay cua sa mac Sahara, cung la thuoc đia truoc đay cua Tay Ban Nha va đuoc sap nhap vao Maroc nam 1975 (xem them Green March). Maroc tuyen bo rang phia tay Sahara la mot phan lanh tho cua ho va goi la cac tinh phia Nam.
Thu đo cua Maroc la Rabat; va thanh pho lon nhat cung la cang chinh cua Maroc la Casablanca.
Cac thanh pho khac gom: Agadir, Essaouira, Fes, Marrakech, Meknes, Mohammadia, Oujda, Ouarzazat, Safi, Sale, Tangier va Tetouan.


= Khi hau =

Do vi tri đia ly nen vung phia Tay va phia Bac nam trong mien khi hau Đia Trung Hai, mua he nong va kho, mua đong am va am uot. Vung phia Đong va phia Nam chiu anh huong khi hau sa mac kho can va khi hau nhiet đoi.

Vao mua đong, khi hau cac vung mien nui phia Nam thuong lanh va am uot, tuyet roi nhieu o vung nui Atlas.
Tuy nhien o vung Agadir, Fes, Marrakech va Ouarzazate thuong co nang 8h moi ngay. Nhiet đo trung binh trong nhung thanh pho nay la tren 17 °C. Đoi khi co gio Xiroco loai gio đen tu huong Đong mang theo khong khi kho va nong lam nhiet đo tang cao. Ben canh sa mac Sahara luon co nhung tran gio kho va nong bong, nhiet đo đoi khi len đen 45 °C vao thang 8.


= Cuoc song hoang da =


Chinh tri Maroc theo che đo quan chu lap hien va đa nguyen chinh tri; Vua co thuc quyen.
Quoc hoi la co quan lap phap luong vien, gom Thuong vien 270 ghe (nhiem ky 9 nam, trong đo 1/3 đuoc bau lai sau 3 nam), Ha vien 325 ghe (nhiem ky 5 nam). Bau cu Ha vien ngay 7 thang 9 nam 2007 voi ket qua cac Đang: Istiqhal (PI) (Đang đoc lap- mot trong 2 đang cam quyen) 49 ghe, Đang Cong ly va Phat trien (PJD) 40, Phong trao Nhan dan (MP) 36, Tap hop Quoc gia cua nhung nguoi Đoc lap (RNI) 34, Lien minh XHCN cac luc luong binh dan (USFP- mot trong 2 đang cam quyen) 33. So ghe con lai thuoc ve 18 chinh đang khac va cac ung vien khong đang phai.
Bau cu Hoi đong tu van (Thuong vien) ngay 3 thang 10 nam 2009 co ket qua cac Đang: PI 52, PJD 46, MP 41, RNI 39, USFP 38, Lien minh hop hien (UC) 27, PPS 17, FFD 9, Phong trao Dan chu va Xa hoi (MDS) 9, Al Ahd 8 va 39 ghe con lai thuoc ve cac đang khac.
Ngay 19 thang 9 nam 2007, Vua Mohammed VI bo nhiem Abbas El Fassi (nguyen la Bo truong Nha nuoc trong Chinh phu man nhiem) lam thu tuong thay Driss Jettou. Ngay 15 thang 10 nam 2007, Vua phe chuan Chinh phu moi gom 33 Bo truong va Quoc Vu khanh, trong đo co 5 Bo truong va 2 Quoc vu khanh la nu. 


= Đoi ngoai =
Maroc la thanh vien Lien Hop Quoc va nhieu to chuc quoc te, khu vuc nhu Khoi Maghreb (UMA), Phong trao khong lien ket, To chuc Thuong mai The gioi, Nhom G77, Lien đoan A Rap va To chuc Hop tac Hoi giao.


= Nhan quyen =
Vao đau nhung nam 1960 đen cuoi nhung nam 1980, duoi su lanh đao cua Hassan II, Ma-roc co mot trong nhung thanh tich nhan quyen toi te nhat o ca Chau Phi va the gioi. Su đan ap cua chinh phu đoi voi nhung nguoi bat đong chinh kien ​​dien ra pho bien duoi thoi Hassan II lanh đao, cho đen khi no giam manh vao giua nhung nam 1990. Nhung thap ky ma cac vu lam dung đuoc thuc hien đuoc goi la Nhung nam lanh đao (Les Annees de Plomb), va bao gom cac vu mat tich cuong buc, am sat nhung nguoi chong đoi chinh phu va nhung nguoi bieu tinh, va cac trai thuc tap bi mat nhu Tazmamart.
Đe kiem tra cac vu lam dung xay ra duoi thoi tri vi cua Vua Hassan II (1961–1999), chinh phu duoi thoi Vua Mohammed đa thanh lap Uy ban Hoa giai va Cong bang (IER). Theo bao cao thuong nien cua To chuc Theo doi Nhan quyen nam 2016, chinh quyen Ma-roc đa han che quyen bieu đat, lap hoi va hoi hop on hoa thong qua mot so luat.
Cac nha chuc trach tiep tuc truy to ca phuong tien truyen thong in an va truc tuyen chi trich chinh phu hoac nha vua (hoac gia đinh hoang gia). Cung co nhung cao buoc dai dang ve bao luc đoi voi ca nhung nguoi bieu tinh ung ho đoc lap Sahrawi va ung ho Polisario o Tay Sahara; mot lanh tho tranh chap bi Ma-roc chiem đong va coi la mot phan cua cac tinh phia Nam. Ma-roc đa bi cao buoc giam giu cac nha hoat đong ung ho đoc lap cua Sahrawi nhu nhung tu nhan luong tam.
Cac hanh vi đong tinh luyen ai cung nhu quan he tinh duc truoc hon nhan la bat hop phap o Ma-roc va co the bi phat tu tu sau thang đen ba nam. Viec truyen đao cho bat ky ton giao nao khac ngoai Hoi giao la bat hop phap (đieu 220 cua Bo luat Hinh su Ma-roc), va toi đo co the bi phat tu toi đa 15 nam. Bao luc đoi voi phu nu va quay roi tinh duc đa bi hinh su hoa. Hinh phat co the tu mot thang đen nam nam, voi muc phat tu $200 đen $1.000. Vao thang 5 nam 2020, hang tram cong nhan nhap cu Ma-roc bi mac ket o Tay Ban Nha trong boi canh cac han che đuoc ap đat do đai dich COVID-19. Chinh phu Tay Ban Nha tuyen bo rang ho đang thao luan voi chinh phu Ma-roc ve viec hoi huong nhung nguoi lao đong nhap cu thong qua mot "hanh lang nhan đao" va nhung nguoi di cu sau đo đa tro ve nha


= Phan cap hanh chinh =

Maroc đuoc chia thanh 12 vung, 62 chau va 13 tinh.


= Tinh trang phia Tay Sahara =

Do xung đot ve Tay Sahara, vi the cua ca hai vung Saguia el-Hamra va Rio de Oro đang bi tranh chap.
Chinh phu Maroc mot to chuc tu tri, du thong qua Hoi đong co van hoang gia ve cac van đe Sahara (CORCAS) can phai quan ly voi mot muc đo nhat đinh xu tu tri Tay Sahara. Đe an nay đa đuoc trinh cho Hoi đong bao an Lien Hop Quoc giua thang 4 nam 2007. Su be tac trong viec xu ly cac kien nghi cua Maroc đa khien Lien Hop Quoc trong "Bao cao Tong thu ky Lien Hop Quoc" gan đay yeu cau cac ben thuc hien thuong thao vo đieu kien va truc tiep đe đat đuoc mot thoa thuan chinh tri đuoc hai ben chap thuan. Quyen tu tri bi Mat tran Polisario, mot nhom chong lai su cai tri cua thuc dan Tay Ban Nha phan đoi va hien nay đang đau tranh phi thuc dan hoa Tay Sahara voi ten Cong hoa Dan chu A Rap Sahrawi.


Kinh te Nen kinh te Maroc la mot nen kinh te thi truong theo chu nghia tu do kinh te. Tu nam 1993, chinh phu Maroc co chinh sach tu nhan hoa mot so khu vuc kinh te nha nuoc. Maroc co vai tro quan trong trong kinh te chau Phi va la nen kinh te lon thu sau o chau Phi theo GDP (PPP). Maroc đuoc Co quan Tinh bao Kinh te xep hang thu nhat ve chi so chat luong cuoc song vao nam 2020.
Phosphat la nguon khoang san lon (Maroc la nuoc xuat khau đung đau the gioi) voi 54,5 ty tan, chiem 3/4 tru luong the gioi, san xuat khoang 20 trieu tan/nam, trong đo xuat khau 10 trieu tan, tao đieu kien cho nganh cong nghiep hoa hoc phat trien. Ngoai ra con co mot so nganh cong nghiep va tieu thu cong nghiep khac. Truc Casablanca - Rabat - Kemtra tao nen vung cong nghiep hang đau cua quoc gia. Du lich (2,4 trieu du khach moi nam) va đanh bat ca bien cung đong vai tro quan trong trong nen kinh te.
Can can thuong mai tham hut vi Maroc phai nhap khau dau mo, ngu coc va hang hoa san xuat. Them vao đo, tinh trang han han hoanh hanh trong hai nam 1999 va 2000, 20% luc luong lao đong that nghiep. Tuy nhien, chinh phu đa kiem soat đuoc tinh trang lam phat va tham hut ngan sach.
Hien nay Maroc đang nam trong so nhung nuoc đang noi len giong nhu An Đo va Tho Nhi Ky, la mot trong so it cac quoc gia A Rap (Liban va Palestine) khong co nguon tai nguyen dau khi. Nguoc lai nuoc nay lai co tru luong phosphat la 5,7 ty tan (nam 2005) đung thu 2 sau Trung Quoc va la xuat khau so 1 tren the gioi ve san pham nay.
Đoi voi nen kinh te Maroc, thap ky 90 đuoc đanh dau bang mot su tang truong khong cao. Toc đo tang truong kinh te trung binh chi đat 1,8%/nam giai đoan 1995-2000. Giai đoan 2001-2006 con so nay đa kha quan hon voi toc đo tang truong 4,7%/nam. Rieng nam 2006, tang truong GDP cua Maroc len toi 8,1% đat 52,3 ty USD, chu yeu do tang truong nong nghiep. Trong nam 2006, Maroc đat thu nhap binh quan đau nguoi la 1.730 USD/nguoi, thap hon muc trung binh cua khu vuc Bac Phi (2.241 USD).
Ty le that nghiep đa giam tu 16% nam 1999 xuong con 9,7% nam 2006. Tuy nhien ty le nay van con cao va trong nhung nam toi so luong nguoi that nghiep se khong giam neu ty le tang truong kinh te duoi muc 6%. Ty le lam phat đuoc giu o muc 1,7% giai đoan 1996-2000 va 1,4% giai đoan 2001-2005 nho thuc hien chinh sach ngan sach va tien te thich hop. Ty le ngheo đoi đa giam tu 16,5% nam 1997 xuong con 14% nam 2005. Chenh lech thu nhap giua cac vung giam nho thuc hien Sang kien quoc gia ve phat trien con nguoi.
Nhung ket qua đo co đuoc phan lon nho vao viec Maroc tien hanh nhung cuoc cai cach trong nhieu linh vuc va thong qua chinh sach tu do hoa nen kinh te dua tren su nang đong cua khu vuc kinh te tu nhan, su minh bach hoa, ton trong Nha nuoc phap quyen va mo cua ra the gioi ben ngoai.


= Tai chinh =
Maroc đa thiet lap mot khung ke toan moi cho cac to chuc tin dung, tu do hoa lai suat, do bo nhung han che ve tin dung, loai bo nhung khoan đau tu bat buoc (tu nam 1993 đen 1999). Cung co linh vuc bao hiem voi viec ban hanh Bo luat bao hiem nam 2002. Co cau lai cac ngan hang quoc doanh. Ban 20% ngan hang quoc doanh lon nhat (BCP) cho tu nhan voi gia tri 70,5 trieu euro (2004). Sua đoi lai Luat ngan hang va ban hanh quy che moi cho Ngan hang Trung uong Bank Al Maghrib (2004-2005)...


= Tu do hoa gia ca =
Thuc hien tu do đinh gia va ban hanh Luat canh tranh nam 2001: Gia ca đuoc tu do an đinh tru truong hop thien tai quy mo lon, thi truong bien đong khong binh thuong va tru 3 mat hang la bot lua mi, đuong va thuoc la phai cho đen nam 2006. Tu do hoa viec chuyen cho hang hoa bang đuong bo.


= Tu huu hoa =
Linh vuc vien thong đa đuoc hoan toan tu huu hoa voi viec cap giay phep thu hai ve kinh doanh đien thoai di đong cho cong ty Meditel, nho đo gia cuoc vien thong đa giam.
Xoa bo su đoc quyen ve san xuat nang luong (1997), cac doanh nghiep tu nhan đuoc san xuat đien trong khuon kho cac thoa thuan nhuong quyen. Vi vay nguoi tieu dung đuoc huong gia đien thap. Viec sua đoi luat Tu huu hoa nam 1999 đa tao tinh linh hoat trong qua trinh tu huu hoa va ban cac doanh nghiep quoc doanh tren thi truong chung khoan trong va ngoai nuoc va trong khuon kho moi thau.
Trong linh vuc hang khong, viec mo cua thi truong cho tu do canh tranh (2001-2004) đa tao đieu kien co them nhieu hang hang khong đen khai thac, tang chuyen bay va giam gia ve, giup tang luong khach du lich đen Maroc.


= Cai cach moi truong thuong mai va đau tu =
Luat đau tu nam 1995 đa giup cai thien khung phap ly ve đau tu, loai bo nhung chong cheo trong cac linh vuc. Luat Toa an thuong mai nam 1998 đa đon gian hoa qua trinh tham tra cac tranh chap thuong mai va quyen so huu tri tue. Viec thanh lap 16 trung tam đau tu khu vuc nam 2003 voi che đo mot cua chu truong phi tap trung hoa cap quyet đinh tao đieu kien thanh lap doanh nghiep o cac khu vuc khac nhau.


= Cai cach hanh chinh cong =
Viec ban hanh Quy đinh ve ky ket hop đong cong nam 1999 đa giup cong khai viec đau thau Nha nuoc, đam bao tu do canh tranh, bao ve quyen cua nhung nguoi du thau va đon gian hoa cac thu tuc. Nang cao hieu qua va chat luong cua đoi ngu cong chuc bang chuong trinh tuyen chon lai va ve huu som.


= Tu do hoa thuong mai quoc te =
Maroc gia nhap WTO ngay 1 thang 1 nam 1995, sua đoi Bo luat thuong mai nam 1996, tien hanh loai bo nhung han che ve so luong va su dung thue quan la phuong tien chinh đe bao ve san xuat trong nuoc.
Maroc đa xoa so su đoc quyen ve nhap khau (nam 1996) đe co nhung san pham co ban (tru lua mi) đe san xuat bot mi trong nuoc.
Nam 1997, Maroc đa tien hanh cai cach thue quan, thoi gian lam thu tuc thong quan đa giam tu tren 5 ngay truoc nam 1997 xuong con duoi 1h. Thu tuc hai quan ro rang, cong khai va de nhan thay. Maroc đa ky mot loat hiep đinh tu do mau dich voi EU, cac nuoc A Rap, My, Tho Nhi Ky... Cong tac đieu hanh vi mo va he thong phap ly ngay cang hieu qua va minh bach. Trong co cau kinh te, linh vuc nong nghiep cua Maroc su dung 40% luc luong lao đong, nhung trinh đo ky thuat chua cao, phu thuoc rat nhieu vao thoi tiet. Trong thap ky 1995-2005, do thoi tiet khong thuan, nong nghiep Maroc đa sut giam voi toc đo tang truong chi đat 3,4%/nam. Rieng nam 2005, do han han nen ty le tang truong nong nghiep giam 15,2%. Đen nam 2006, tang truong nong nghiep đat 21% do co mua vao đau nam. Mot so nong san chinh la ngu coc (lua mi, đai mach va ngo), cu cai đuong, cam quyt, nho, rau, ca chua, oliu va chan nuoi. Maroc đung thu 3 tren the gioi ve san xuat oliu va đung thu 2 ve xuat khau dau o liu. Nuoc nay cung xep thu 2 tren the gioi ve xuat khau cam quyt va đung thu 7 ve xuat khau rau.
Maroc đang co gang giam su phu thuoc vao luong mua bang cach xay dung nhung con đap va ho chua nuoc. Trong co cau kinh te, nong nghiep va đanh bat thuy san chiem 13,3% GDP nam 2005. Trong linh vuc đanh bat hai san, Maroc la mot trong nhung nha san xuat ca lon nhat tren the gioi voi 17 cang đanh bat ca, san luong đat 593.966 tan nam 2004 trong đo xuat khau đat 267 336 tan. Nam 2005, xuat khau hai san cua Maroc đat 333 174 tan mang lai nguon thu 937 trieu euro. Maroc noi tieng ve xuat khau ca xac-đin, ca muc, bach tuoc... Linh vuc nay hien su dung 400.000 lao đong va đam bao 16% xuat khau ca nuoc.
Hiep uoc moi ve đanh bat ca ky giua Maroc va Lien minh chau Au thay cho Hiep uoc het han vao thang 11 nam 1999 đa co hieu luc vao thang 3 nam 2006. Theo đo, Maroc se cho phep tau co luoi re cua EU vao đanh bat tren lanh hai Maroc vung bo bien Đai Tay Duong voi thoi gian 4 nam. Đoi lai EU se phai tra cho Maroc moi nam 36 trieu Euro. Moi nam se co 14 trieu euro danh cho viec đau tu hien đai hoa va to chuc lai linh vuc đanh bat cua Maroc.
Cong nghiep cua Maroc tang truong voi toc đo trung binh 3,5%/nam giai đoan 1995-2005, chiem 31,2% GDP nam 2005. Nam 2005 ty le tang tuong cong nghiep đat 3,9%. La mot nuoc ngheo tai nguyen nang luong, Maroc chi co the manh la phosphat. Maroc đung thu 3 the gioi ve san xuat phosphat va đung đau the gioi ve xuat khau mat hang nay. Maroc cung la nuoc san xuat kim loai mau quan trong trong khu vuc Bac Phi. Do vay, ngay tu khi đoc lap, Maroc đa danh nhung khoan đau tu lon đe phat trien co so ha tang cong nghiep co ban. Cong nghiep che tao chiem ty trong khoang 16,4% trong kinh te Maroc. Cac nganh cong nghiep chinh la vat lieu xay dung, hoa chat, det may, giay dep, che bien thuc pham, hoa dau, hang khong. Rieng ve det may, phan lon san xuat đuoc thuc hien theo hop đong voi cac cong ty Chau Au. Ke tu đau nam 2005, sau khi xoa bo Hiep đinh da soi, nganh det may cua Maroc đa phai đoi mat voi su canh tranh khoc liet cua cac nuoc san xuat det may nhu Trung Quoc, Pakistan, Ba Lan.
Linh vuc dich vu cua Maroc tang truong voi toc đo 3,7% thoi ky 1995-2005 va 5% nam 2005, đong gop 55,5% vao GDP ca nuoc, la mot trong nhung nuoc co khu vuc dich vu phat trien nhat Bac Phi. Mot so nganh quan trong la du lich, giao thong van tai, vien thong, ngan hang, tai chinh...
Ve du lich, sau mot thoi gian dai (1990-1997) tang truong cham, tu nam 1998, du lich Maroc đa đat toc đo tang truong trung binh tren 10%/nam. Nam 2005, tong doanh thu du lich cua Maroc đa đat 5 ty USD. Nam 2006, Maroc thu hut đuoc 6,2 trieu luot du khach, mang lai doanh thu khoang 6,1 ty USD. Maroc phan đau đon 10 trieu khach nam 2010. Trong so khach du lich nuoc ngoai co mot nua la kieu dan Maroc.
Sau khi tu do hoa nganh van tai hang khong, Hang hang khong hoang gia Royal Air Maroc đa quyet đinh tang quy mo đoi bay va thang 6 nam 2005 đa tien hanh goi thau đoi voi 4 may bay đuong dai. Hien nay Maroc co 19 san bay quoc te trong đo lon nhat la san bay Casablanca. Đay cung la mot trong nhung cang hang khong lon nhat chau Phi.
Ve đuong bo, tu nam 2000 đen 2006 Maroc đa tang xay dung them 160 km đuong cao toc. Hien nay Maroc co 65.000 km đuong co chat luong kha tot. Nuoc nay cung co he thong đuong cao toc lon nhat khoi Maghreb va đung thu hai chau Phi sau Nam Phi.
Mang luoi đuong sat cua Maroc cung nam trong so nhung he thong đuong sat phat trien nhat chau Phi, noi lien tat ca cac thanh pho chinh cua Vuong quoc.
Ve thong tin lien lac, buoc khoi đau qua trinh tu do hoa nganh vien thong đuoc đanh dau bang viec Nha nuoc cap phep lan thu hai cho cong ty đien thoai di đong Meditel trong đo 61% von do cac nha đau tu nuoc ngoai nam giu (Telefonica va Portugal Telecom). Nhieu giay phep đau tu khac cung đa đuoc cap trong thoi gian tu nam 2000-2003, trong đo co 7 du an đau tu xay dung va khai thac he thong vien thong cong cong qua ve tinh.
Cac trung tam goi đien thoai quoc te đat tai Maroc đa thuc hien doanh thu xuat khau tren 81,4 trieu USD, đem lai cong an viec lam cho hon 4000 nguoi. Đay la hoat đong xuat khau dich vu gop phan tao cong an viec lam chat luong cao voi đoi hoi ty le đau tu va nhan cong thap.
Ngay nay, Thanh pho Casablanca la trung tam tai chinh va cong nghiep lon nhat Maroc va khoi Maghreb (Tunisia, Algerie, Maroc, Libya va Mauritanie). Nhieu cong ty đa quoc gia co tru so tai đay. Thi truong chung khoan Casablanca đuoc xem la lon thu 4 o chau Phi sau Johannesburg (Nam Phi), Cairo (Ai Cap) va Gaborone (Botswana).
Ngoai hoi do kieu dan Maroc gui ve, tinh đen cuoi thang 12 nam 2006, luong kieu hoi do nguoi Maroc o nuoc ngoai gui ve nuoc đa đat gan 5,5 ty USD tang 17,2% so voi cung ky nam truoc (4,1 ty USD). So voi muc trung binh tu 2001 đen 2005, cac khoan thu kieu hoi đa tang 31,7% nam 2006. Cung voi du lich, ngoai hoi do kieu dan Maroc gui ve la nguon thu ngoai te thu hai cua nuoc nay. Maroc la nuoc lon thu tu trong so cac nuoc đang phat trien nhan đuoc nhieu kieu hoi nhat (sau An Đo, Mexico va Pakistan). Uoc tinh co khoang 2,5 trieu nguoi Maroc song o nuoc ngoai, chiem 8% dan so. Co đen 50% gia đinh o Maroc co nguoi than song o nuoc ngoai, chu yeu o chau Au va My.
Nam linh vuc đuoc đau tu nhieu nhat la vien thong (59%) sau khi tap đoan Vivendi mua 16% cong ty vien thong quoc gia Maroc Telecom, du lich (11,7%), bat đong san (9,1%), cong nghiep (8,7%) va bao hiem (4,4%). Cac nha đau tu chinh van la Phap, Tay Ban Nha, Đuc va Thuy Si. Ket qua nay phan anh chinh sach hien nay cua Maroc. Nuoc nay đa cam ket tang tinh hap dan đoi voi cac nha đau tu va đat viec thu hut nguon von nuoc ngoai vao trong tam chien luoc phat trien kinh te, bien cac nha đau tu nuoc ngoai thanh cac đoi tac uu tien thuc su phuc vu phat trien đat nuoc.
Voi nhung tiem nang va voi vi tri đia ly đuoc thien nhien uu đai, Maroc co the tro thanh san sau đe cac nuoc đau tu, san xuat xuat khau boi Maroc đa ky cac Hiep đinh tu do mau dich voi nhung đoi tac thuong mai chinh, đieu nay cho phep hang hoa san xuat tai Maroc co the tham nhap nhung thi truong lon nhu Lien minh chau Au, My va cac nuoc A Rap.
Mac du co nhung ket qua đang khich le nhu tren nhung Chinh phu Maroc van con nhieu viec phai lam đe phat trien nen kinh te mot cach ben vung. Hien tai nuoc nay đang phai đoi pho voi nhieu thach thuc nhat la van đe dan so, that nghiep, tinh trang mu chu (van chiem 20% nam 2005), cham soc y te, nuoc sach va đien cho nguoi dan nong thon.


Nhan khau = Ngon ngu =

Ngon ngu chinh thuc cua Maroc la tieng A Rap va ngu toc Berber. Phuong ngu A Rap cua Maroc đuoc goi la Darija. Uoc tinh 92,7% dan so Maroc co the noi tieng A Rap, 24,8% co the noi ba phuong ngu cua ngu toc Berber (3,2% noi tieng Riff, 14,2% noi tieng Shilha va 7,4% noi tieng Tamazight Trung Maroc). Nam 2024, 99,2% dan so Maroc co the đoc va viet tieng A Rap, nhung chi 1,5% co the đoc va viet ngu toc Berber. 80,6% dan so Maroc coi tieng A Rap la ngon ngu đau tien, 18,9% coi ngu toc Berber la ngon ngu đau tien. Sau khi Maroc tuyen bo đoc lap vao nam 1956, tieng Phap va tieng A Rap tro thanh ngon ngu chinh trong hanh chinh va giao duc.


= Ton giao =
Nam 2010, Trung tam Nghien cuu Pew uoc tinh 99% dan so theo Hoi giao, trong khi 1% theo nhung ton giao khac. Trong so tin đo Hoi giao, gan nhu tat ca theo Hoi giao Sunni, it hon 0,1% theo Hoi giao Shia. Nam 2021, mang luoi nghien cuu Arab Barometer uoc tinh 67,8% dan so Maroc rat sung đao, 29,1% sung đao va 3,1% khong ton giao.
Truoc khi Israel đuoc thanh lap vao nam 1948, 265.000 nguoi Do Thai sinh song tai Maroc, cau thanh cong đong nguoi Do Thai lon nhat o the gioi Hoi giao. Hien tai, cong đong nguoi Do Thai co khoang 2.500 nguoi o Casablanca va 100 nguoi o Rabat va Marrakesh, trong khi nhung bo phan con lai song phan tan khap ca nuoc. Cong đong nguoi Do Thai o Maroc tuong đoi gia, voi so luong nguoi tre co xu huong giam. Cong đong Bahaʼi giao sinh song o cac khu vuc thanh thi va co khoang 350 đen 400 nguoi.


= Giao duc =
Giao duc o Maroc la mien phi va bat buoc o bac tieu hoc. Nam 2012, ty le biet chu cua Maroc la 72%. Thang 9 nam 2006, Maroc đuoc To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien Hop Quoc tang Giai thuong Biet chu UNESCO.


Van hoa Bong đa: Marocco la đoi bong chau Phi đau tien lot vao ban ket 1 ki WC. Thanh tich đang tu hao nay dien ra vao ngay 11/12/2022 khi Ma Roc đa đanh bai đoi bong Bo Đao Nha


= Am thuc =
Am thuc Maroc la su ket hop tinh te giua rau, qua, nhung gia vi hiem va thom, cac loai ca va thit rat ngon... Đuoc xem la ngon nhat trong so am thuc o phuong Đong va noi tieng tren the gioi, cac mon an đo uong Maroc se lam cho nguoi uong thich thu. Sau đay la mot so mon chinh tieu bieu trong nen am thuc cua Maroc.

Mon thit xien: O loi vao cua moi khu cho, tren mot o đat trong tren đuong, co the nhin thay nguoi ta lam mon thit xien: mot bua an nhanh vua re vua ngon.
Mon Kuskus: Đo la mon an trua truyen thong trong gia đinh vao thu sau hang tuan cua nguoi Maroc nhung cung tim thay mon nay trong cac cua hang mo cua tat ca cac ngay trong tuan. Trong cuoc hanh trinh, co the thuong thuc ca nghin loai banh cutcut tuy theo cac vung va tuy theo tinh sang tao cua nguoi đau bep. Ban thu an bang ngon tay theo kieu Maroc xem sao.
Mon Mechoui: la mon cuu thui tren que xien hoac nuong tren lo. Co cam giac thit đang nong chay trong mieng.
Mon Pastilla: La mot loai bot min đuoc nhao thanh tung lop nhoi thit chim bo cau va hanh nhan: Đay la mon banh ngot co tra muoi theo kieu Maroc. Con co cac mon khac co cung nguon goc nhung nhoi ca, thit ga tham chi them sua đe lam mon trang mieng.
Nhung mon an cua thang chay Ramadan: Khi mat troi lan, nguoi ta ket thuc viec nhin an voi viec thuong thuc mon harira - mot loai xup lam tu thit, đau lang, đau Ha Lan; mon beghrir, loai banh xeo nho lam tu to ong an voi bo nau chay va mat ong va banh shebbakia, loai banh ran trong dau va boc mat ong. Bua an nhe nay giup moi nguoi co thoi gian cho đoi bua toi thuc su dien ra muon hon vao ban đem.
Mon Tajine: Tu nay vua chi dung cu đe đung (la cai đia bang đat nung đuoc trang tri voi chiec vung hinh non đien hinh) vua chi thuc an ben trong đo (mon ragu gom co thit, gia cam, ca va rau nuong chin). Hay thuong thuc va se hieu tai sao tajine lai la mon an dan toc cua nguoi Maroc.
Nuoc che bac ha: Co tac dung giai khat, lam am co the, giup lay lai suc thuong uong vao buoi sang hoac sau cac bua an vao bat cu gio nao. Đuoc thuong thuc che bac ha la mot thu vui khong nen tu choi.
Banh ngot: Banh mat ong, sung linh duong, banh feqqas co hanh nhan, nho kho, banh ghoriba lam tu hanh nhan, vung... cung la cac loai banh rat ngon cua Maroc.


= Nghe thuat =


Ghi chu Tham khao