May tinh ca nhan hay con goi la PC la mot loai may vi tinh đa nang co kich thuoc, kha nang va gia ca phu hop cho viec su dung ca nhan. May tinh ca nhan đuoc thiet ke đe nguoi dung cuoi đieu hanh truc tiep, thay vi mot chuyen gia hay ky thuat vien may tinh. Khong nhu cac may tinh mini va may tinh lon (mainframe), đat tien, viec chia se tai nguyen cho nhieu nguoi dung (time-sharing) thuong khong xay ra o may tinh ca nhan. Đac biet vao cuoi nhung nam 1970 va nhung nam 1980, thuat ngu may tinh gia đinh cung đuoc su dung. Su ra đoi cua may tinh ca nhan cung voi su cach mang ky thuat so (Digital Revolution) đa anh huong đang ke đen cuoc song cua con nguoi tren toan the gioi.
Chu so huu may tinh ca nhan vao nhung nam 1960 phai tu viet chuong trinh cua ho đe thuc hien cong viec huu ich voi may. Mac du nguoi dung may tinh ca nhan co the phat trien cac ung dung cua ho, thuong thi he thong nay chay phan mem thuong mai, phan mem mien phi ("freeware"), đa so la đoc quyen, hoac phan mem ma nguon mo mien phi, đuoc cung cap duoi dang đa bien dich (binary). Phan mem cho may tinh ca nhan thuong đuoc phat trien va phan phoi đoc lap khoi nha san xuat phan cung hay he đieu hanh. Nhieu nguoi dung may tinh ca nhan khong con can phai tu viet chuong trinh đe su dung may tinh ca nhan, mac du lap trinh nguoi dung cuoi van kha thi. Đieu nay trai nguoc voi cac he thong di đong, noi ma phan mem thuong chi co san thong qua kenh đuoc ho tro boi nha san xuat, va viec phat trien chuong trinh nguoi dung cuoi co the bi han che do thieu ho tro cua nha san xuat.
Tu đau nhung nam 1990, phan cung Intel va he đieu hanh cua Microsoft (đau tien la MS-DOS sau đo la Windows) - tong hop lai đuoc goi la 'Wintel' - đa chiem uu the trong nganh cong nghiep may tinh ca nhan, va ngay nay thuat ngu "PC" thuong chi đen nen tang Wintel pho bien. Cac lua chon thay the cho Windows chiem ty le it hon trong nganh cong nghiep; đien hinh nhu nen tang Mac tu Apple (chay he đieu hanh macOS), va cac he đieu hanh Unix-tu do ma nguon mo, nhu Linux. Cac nen tang đang chu y khac đen nhung nam 1990 bao gom Amiga tu Commodore, va PC-98 tu NEC.


Thuat ngu "PC" la tu viet tat cua "Personal Computer". Du trong ten cua may tinh ca nhan IBM (IBM Personal Computer) co chua dong chu "Personal Computer", thuat ngu nay ban đau dung đe mo ta may tinh ca nhan cua bat ky hang nao.
Trong mot so ngu canh, khai niem "PC" đuoc dung đe đoi lap voi "Mac", la mot may tinh Apple Macintosh. Tuy nhien, thuc chat cac may tinh Apple đeu la may tinh ca nhan.


Lich su Mot trong nhung may tinh ca nhan đau tien tren the gioi la may Xerox Alto cua Xerox vao nam 1973. No co mot giao dien nguoi dung đo hoa (GUI) sau nay tro thanh cam hung cho dong may Macintosh cua Apple. Alto chi mang tinh chat bieu dien, khong đuoc thuong mai hoa do chi phi qua cao.
Đen nam 1974, chiec may tinh ca nhan "thuc su" đau tien cua the gioi la Altair 8800 ra đoi, su dung vi xu ly 8080 cua Intel. No đuoc cong nhan la đa mo ra cuoc cac mang ve may vi tinh va la may tinh ca nhan đau tien đuoc thuong mai hoa thanh cong. He thong bus cua Altair 8800 tro thanh tieu chuan de facto duoi dang bus S-100, va ngon ngu lap trinh đau tien cua no cung la san pham thanh lap cua Microsoft, Altair BASIC.

Nam 1976, Steve Jobs va Steve Wozniak ban bo mach cua may tinh Apple I va bao gom khoang 30 chip. Apple I khac voi cac may tinh dang kit khac thoi đo. Theo yeu cau cua Paul Terrell, chu cua Byte Shop, Job va Wozniak nhan đuoc đon đat hang đau  tien voi 50 may Apple I, voi đieu kien cac may phai đuoc lap rap va kiem loi đay đu, khong phai dang kit. Boi Terrell muon ban may tinh cho mot bo phan lon nguoi dung, khong chi rieng dan đien tu nhung nguoi co kha nang han mach. Cuoi cung Apple I van chi đuoc ban o dang kit, vi no khong co nguon, vo hay ban phim.

Chiec may tinh ca nhan đuoc quang ba so đong thanh cong đau tien la chiec Commodore PET vao thang 1 nam 1977. Ba thang sau đo (tuc thang Tu), Apple II đuoc cong bo voi chiec đau tien xuat xuong ngay 10 thang 6 nam 1977 va chiec TRS-80 cua Tandy Corporation/Tandy Radio Shack theo sau đo vao thang Tam 1977, va ban đuoc hon 100.000 may trong suot vong đoi cua no. Ca ba may nay đuoc goi la chung la "bo ba 1977".
Khoang đau thap nien 1980, cac may tinh gia đinh đuoc phat trien cho su dung trong cac ho gia đinh, phuc vu muc đich lap trinh hoac choi cac tro choi đien tu. Chung thuong su dung tivi lam man hinh hien thi, co đo phan giai thap va mau sac han che. Sinclair Research, mot cong ty o Vuong quoc Anh đa ban may tinh ZX Spectrum tong cong đuoc 8 trieu may. Sau đo la Commodore 64 voi tong cong 17 trieu may tinh đuoc ban. Cho đen giua thap nien 80, xuat hien cac may tinh gia đinh su dung vi xu ly 16/32 bit manh hon nhu Amiga 1000, voi nhieu bo nho hon, co he đieu hanh đo hoa đa nhiem va hien thi nhieu mau sac hon.
Mat khac, o thi truong doanh nghiep, su xuat hien cua IBM PC nam 1981 nhanh chong đat ra mot tieu chuan trong nen cong nghiep may tinh tuong thich. Tat ca cac kien truc may tinh khac đeu nhanh chong bien mat do su thong tri cua nen tang nay. Nhan ra đieu đo, cac hang san xuat bat đau tim cach sao chep IBM PC va phat trien no len thanh tieu chuan chung cho moi may tinh ca nhan sau nay.


Cac loai may tinh ca nhan = Mot so loai may tinh ca nhan: =
Workstation
May tinh đe ban
Laptop
May tinh bang
Đien thoai thong minh
TV thong minh
Ultra-mobile PC
May tinh bo tui


Phan cung Phan cung may tinh la mot thuat ngu toan dien cho tat ca cac bo phan vat ly cua may tinh, đuoc phan biet voi du lieu chua hoac hoat đong va phan mem cung cap huong dan cho phan cung đe thuc hien cac tac vu. Mot so he thong con cua may tinh ca nhan co the chua bo xu ly chay chuong trinh co đinh hoac chuong trinh co so, chang han nhu bo đieu khien ban phim. Phan sun thuong khong bi thay đoi boi nguoi dung cuoi cua may tinh ca nhan.
Hau het cac may tinh thoi ky 2010 chi yeu cau nguoi dung cam vao nguon đien, man hinh va cac loai cap khac. Mot may tinh đe ban thong thuong bao gom vo may tinh (hoac "thap"), khung kim loai chua nguon đien, bo mach chu, o đia cung va thuong la o đia quang. Hau het cac toa thap co khong gian trong, noi nguoi dung co the them cac thanh phan bo sung. Cac thiet bi ben ngoai nhu man hinh may tinh hoac bo hien thi hinh anh, ban phim va thiet bi tro (chuot) thuong đuoc tim thay trong may tinh ca nhan.
Bo mach chu ket noi tat ca bo xu ly, bo nho va cac thiet bi ngoai vi voi nhau. RAM, card đo hoa va bo xu ly trong hau het cac truong hop đuoc gan truc tiep len bo mach chu. Bo xu ly trung tam (chip vi xu ly) cam vao o cam CPU, trong khi cac mo-đun bo nho cam vao o cam bo nho tuong ung. Mot so bo mach chu co bo đieu hop hien thi video, am thanh va cac thiet bi ngoai vi khac đuoc tich hop tren bo mach chu, trong khi mot so khac su dung khe cam mo rong cho card đo hoa, card mang hoac cac thiet bi I / O khac. Card đo hoa hoac card am thanh co the su dung hop thoat ra đe giu cac bo phan tuong tu tranh xa buc xa đien tu ben trong vo may tinh. O đia, cung cap luu tru lon, đuoc ket noi voi bo mach chu bang mot cap va voi nguon đien thong qua cap khac. Thong thuong, cac o đia đuoc gan trong cung truong hop voi bo mach chu; khung mo rong cung đuoc thuc hien đe luu tru đia bo sung.
Đoi voi luong du lieu lon, mot o bang tu co the đuoc su dung hoac cac đia cung bo sung co the đuoc đat cung nhau trong truong hop ben ngoai. Ban phim va chuot la cac thiet bi ben ngoai đuoc cam vao may tinh thong qua cac đau noi tren bang I / O o mat sau cua vo may tinh. Man hinh cung đuoc ket noi voi bang đau vao / đau ra (I / O), thong qua mot cong tren bo mach chu hoac mot cong tren card đo hoa. Kha nang cua phan cung may tinh ca nhan đoi khi co the đuoc mo rong bang cach bo sung cac the mo rong đuoc ket noi thong qua mot bus mo rong. Bus ngoai vi tieu chuan thuong đuoc su dung đe them the mo rong trong may tinh ca nhan bao gom PCI, PCI Express (PCIe) va AGP (bus PCI toc đo cao danh rieng cho bo đieu hop đo hoa, đuoc tim thay trong cac may tinh cu). Hau het cac may tinh ca nhan hien đai đeu co nhieu khe cam mo rong PCI Express vat ly, voi mot so khe cam PCI cung vay.


Phan mem Phan mem may tinh la bat ky loai chuong trinh, quy trinh hoac tai lieu may tinh nao thuc hien mot so tac vu tren he thong may tinh. Thuat ngu nay bao gom phan mem ung dung nhu bo xu ly van ban thuc hien cac tac vu san xuat cho nguoi dung, phan mem he thong nhu he đieu hanh co giao dien voi phan cung may tinh đe cung cap cac dich vu can thiet cho phan mem ung dung va phan mem trung gian đieu khien va đieu phoi he thong phan tan.

Cac ung dung phan mem la pho bien đe xu ly van ban, duyet Internet, fax Internet, e-mail va tin nhan ky thuat so khac, phat lai đa phuong tien, choi tro choi may tinh va lap trinh may tinh. Nguoi dung co the co kien ​​thuc đang ke ve moi truong hoat đong va cac chuong trinh ung dung, nhung khong nhat thiet phai quan tam đen lap trinh va tham chi khong the viet chuong trinh cho may tinh. Do đo, hau het cac phan mem đuoc viet chu yeu cho may tinh ca nhan co xu huong đuoc thiet ke voi muc đich su dung đon gian hoac "than thien voi nguoi dung". Tuy nhien, nganh cong nghiep phan mem lien tuc cung cap mot loat cac san pham moi đe su dung trong may tinh ca nhan, nham vao ca nguoi dung chuyen gia va nguoi dung khong chuyen gia.


= He đieu hanh =

Mot he đieu hanh (HĐH) quan ly tai nguyen may tinh va cung cap cho cac lap trinh vien mot giao dien đuoc su dung đe truy cap cac tai nguyen đo. Mot he đieu hanh xu ly du lieu he thong va đau vao cua nguoi dung va phan hoi bang cach phan bo va quan ly cac tac vu va tai nguyen he thong noi bo duoi dang dich vu cho nguoi dung va cac chuong trinh cua he thong. Mot he đieu hanh thuc hien cac tac vu co ban nhu kiem soat va phan bo bo nho, uu tien cac yeu cau he thong, kiem soat cac thiet bi đau vao va đau ra, tao đieu kien cho mang may tinh va quan ly tep.
Cac he đieu hanh may tinh đe ban hien đai pho bien la Microsoft Windows, macOS, Linux, Solaris va FreeBSD. Windows, macOS va Linux đeu co cac bien the may chu va ca nhan. Ngoai tru Microsoft Windows, cac thiet ke cua moi nguoi trong so ho đuoc lay cam hung tu hoac đuoc thua huong truc tiep tu he đieu hanh Unix.
Cac may tinh ca nhan ban đau su dung cac he đieu hanh ho tro tuong tac dong lenh, su dung man hinh chu va so va ban phim. Nguoi dung phai nho mot loat cac lenh, vi du, mo mot tep đe chinh sua hoac đe di chuyen van ban tu noi nay sang noi khac. Bat đau tu đau nhung nam 1960, nhung loi the cua giao dien nguoi dung đo hoa bat đau đuoc kham pha, nhung viec ap dung rong rai đoi hoi phai co thiet bi hien thi đo hoa voi chi phi thap hon. Đen nam 1984, cac he thong may tinh thi truong đai chung su dung giao dien nguoi dung đo hoa đa co san; vao đau the ky 21, cac he đieu hanh che đo van ban khong con la mot phan đang ke cua thi truong may tinh ca nhan.


= Ung dung =
Noi chung, nguoi dung may tinh su dung phan mem ung dung đe thuc hien mot tac vu cu the. Phan mem he thong ho tro cac ung dung va cung cap cac dich vu pho bien nhu quan ly bo nho, ket noi mang va trinh đieu khien thiet bi, tat ca cac ung dung co the đuoc su dung boi cac ung dung nhung khong đuoc nguoi dung cuoi quan tam truc tiep. Mot su tuong tu đon gian trong the gioi phan cung se la moi quan he cua bong đen đien (ung dung) voi nha may phat đien (he thong): nha may đien chi đon thuan tao ra đien, khong phai la su dung thuc su cho đen khi đuoc khai thac cho mot ung dung nhu đen đien thuc hien mot dich vu co loi cho nguoi dung.
Vi du đien hinh cua cac ung dung phan mem la trinh xu ly van ban, bang tinh va trinh phat phuong tien. Nhieu ung dung đuoc goi cung nhau nhu mot goi đoi khi đuoc goi la mot bo ung dung. Microsoft Office va LibreOffice, ket hop bo xu ly van ban, bang tinh va mot so ung dung rieng biet khac la nhung vi du đien hinh. Cac ung dung rieng biet trong mot bo thuong co giao dien nguoi dung co mot so điem chung giup nguoi dung de dang tim hieu va su dung tung ung dung hon. Thong thuong, ho co the co mot so kha nang tuong tac voi nhau theo nhung cach co loi cho nguoi dung; vi du, mot bang tinh co the co the đuoc nhung trong tai lieu xu ly van ban mac du no đa đuoc tao trong ung dung bang tinh rieng biet.
He thong đieu chinh phat trien nguoi dung cuoi đe đap ung nhu cau cu the cua nguoi dung. Phan mem do nguoi dung viet bao gom cac mau bang tinh, macro xu ly van ban, mo phong khoa hoc, kich ban đo hoa va hoat hinh; tham chi cac bo loc email la mot loai phan mem nguoi dung. Nguoi dung tu tao phan mem nay va thuong bo qua tam quan trong cua no.


= Choi game =
PC choi game la pho bien trong thi truong PC cao cap. Theo phan tich thi truong thang 4 nam 2014, cac nen tang Gaming nhu Steam, Uplay, Origin va GOG.com (cung nhu cac tua game the thao đien tu canh tranh nhu League of Legends) chiu trach nhiem lon cho cac he thong PC vuot qua doanh thu bang đieu khien trong nam 2013.


Tac đong moi truong Chi phi ben ngoai cua tac đong moi truong khong đuoc bao gom đay đu trong gia ban cua may tinh ca nhan.
Chuong trinh Moi truong Lien Hop Quoc cho biet, may tinh ca nhan đa tro thanh mot đong gop lon cho 50 trieu tan chat thai đien tu bi loai bo đuoc tao ra hang nam. Đe giai quyet van đe rac thai đien tu anh huong đen cac nuoc đang phat trien va moi truong, cac hanh vi trach nhiem cua nha san xuat (EPR) đa đuoc thuc hien o nhieu quoc gia va tieu bang khac nhau. Trong truong hop khong co luat phap hoac quy đinh quoc gia toan dien ve xuat khau va nhap khau chat thai đien tu, Lien minh đoc hai Thung lung Silicon va BAN (Mang luoi hanh đong Basel) đa hop tac voi cac nha tai che đien tu o My va Canada đe tao ra mot chuong trinh quan ly đien tu cho trat tu xu ly chat thai đien tu. Mot so to chuc phan đoi quy đinh EPR va cho rang cac nha san xuat tu nhien chuyen sang su dung vat lieu va nang luong giam.


Xem them May tinh đe ban
May tinh xach tay
Đien thoai thong minh
May tinh bang
Bo mach chu
Vo may tinh


Tham khao Lien ket ngoai May tinh ca nhan tai Tu đien bach khoa Viet Nam
May vi tinh tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Computer tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Personal computer tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)