Paris (phat am tieng Phap: [paʁi]) la thu đo va la thanh pho đong dan nhat nuoc Phap, cung la mot trong ba thanh pho phat trien kinh te nhanh nhat the gioi cung Luan Đon voi New York va la mot trung tam hanh chinh cua vung Ile-de-France voi dan so uoc tinh la 2.165.423 nguoi tinh đen  nam 2019, tren dien tich hon 105,4 km2 (40,7 dam vuong Anh). Ke tu the ky 17, Paris đa la mot trong nhung trung tam lon ve tai chinh, ngoai giao, thuong mai, thoi trang, am thuc, khoa hoc va nghe thuat cua the gioi noi chung. Thanh pho Paris la trung tam va la noi đat tru so chinh quyen cua vung va tinh Ile-de-France, hay Vung Paris, co dan so uoc tinh la 12.262.544 nguoi, hay khoang 19% dan so Phap tinh đen  nam 2019. Vung Paris co GDP la 739 ty € (743 ty USD) vao nam 2019, cao nhat o Chau Au. Theo Khao sat Chi phi Sinh hoat Toan cau cua Economist Intelligence Unit vao nam 2021, Paris la thanh pho đat đo thu hai tren the gioi, cung voi Singapore xep sau Tel Aviv va đung truoc Zurich, Hong Kong, Oslo va Geneva. Mot nguon tin khac xep Paris la thanh pho đat đo nhat, ngang hang voi Singapore va Hong Kong, vao nam 2018.
Paris la mot trung tam van tai đuong sat, đuong cao toc va đuong hang khong đuoc phuc vu boi hai san bay quoc te chinh: Paris–Charles de Gaulle (san bay ban ron thu hai o Chau Au) va Paris–Orly. Khai truong vao nam 1900, he thong tau đien ngam cua thanh pho, Metro Paris, phuc vu 5,23 trieu hanh khach moi ngay; no la he thong tau đien ngam ban ron thu hai o chau Au sau Tau đien ngam Moskva. Gare du Nord la nha ga ban ron thu 24 tren the gioi va la nha ga nhon nhip nhat ben ngoai lanh tho Nhat Ban, voi 262 trieu hanh khach vao nam 2015. Paris đac biet noi tieng voi cac bao tang va đia danh kien truc: Louvre van la bao tang đuoc ghe tham nhieu nhat tren the gioi voi 2,8 trieu luot khach vao nam 2021, bat chap viec đong cua do virus COVID-19 gay ra. Bao tang Orsay, bao tang Marmottan Monet va bao tang Orangerie gay chu y nho cac bo suu tap tranh nghe thuat An tuong Phap. Bao tang Quoc gia Nghe thuat Hien đai cua Trung tam Pompidou co bo suu tap tranh nghe thuat đuong đai va hien đai lon nhat o chau Au. Bao tang Rodin va bao tang Picasso trung bay cac tac pham cua hai danh hoa. Quan lich su doc theo song Seine o trung tam thanh pho đa đuoc UNESCO cong nhan la Di san the gioi tu nam 1991; cac đia danh noi tieng tai đay bao gom Nha tho Đuc Ba Paris o Ile de la Cite, hien đa đong cua đe tu sua sau tran hoa hoan ngay 15 thang 4 nam 2019. Nhung đia điem du lich noi tieng khac bao gom nha nguyen hoang gia theo kieu kien truc Gothic Sainte-Chapelle, cung nam tren Ile de la Cite; Thap Eiffel, đuoc xay dung nham chuan bi cho Trien lam Quoc te Paris 1889; Grand Palais va Petit Palais, đuoc xay dung nham chuan bi cho Trien lam Quoc te Paris 1900; Khai Hoan Mon nam tren đai lo Champs-Elysees, đoi Montmartre va Vuong cung thanh đuong Sacre-Cœur.
Paris chao đon 12,6 trieu luot khach vao nam 2020, tinh theo thoi gian luu tru tai khach san, giam 73% so voi nam 2019, do virus COVID-19. So luong du khach nuoc ngoai giam 80,7%. Cac bao tang đuoc mo cua tro lai vao nam 2021, voi gioi han ve so luong khach tham quan tai mot thoi điem va yeu cau du khach bat buoc phai đeo khau trang.
Cau lac bo bong đa Paris Saint-Germain va cau lac bo bong bau duc lien hiep Stade Francais co tru so tai Paris. San van đong Stade de France co suc chua 80.000 cho ngoi, đuoc xay dung đe chuan bi cho FIFA World Cup 1998, toa lac phia bac Paris o xa Saint-Denis lan can. Paris to chuc giai quan vot Grand Slam thuong nien Phap Mo rong tren san đat nen Roland Garros. Thanh pho nay đa đang cai The van hoi Mua he vao cac nam 1900, 1924 va se đang cai The van hoi Mua he 2024. Cac ky FIFA World Cup 1938 va 1998, World Cup Rugby 2007, cung nhu UEFA Euro 1960, 1984 va 2016 đeu đuoc to chuc tai thanh pho nay. Vao thang 7 hang nam, giai đua xe đap Tour de France ket thuc tai đai lo Champs-Elysees o Paris.


Ten goi "Paris" xuat phat tu ten goi nhung nguoi Parisii bo toc Gaulois. Nam 52 truoc Cong Nguyen, khi nguoi La Ma toi, ho goi khu vuc nay la Lutetia hay Lutetia Parisiorum. Khoang nam 300, Lutetia đuoc đoi ten thanh Paris, lay tu chu "Civitas Parisiorum" - co nghia Thanh cua nguoi Parisii. Con nguon goc ten nhung nguoi Parisii van chua đuoc chac chan. Hien nay, o Paris cung co mot khach san noi tieng mang ten Lutetia.
Trong tieng Viet, Paris tung đuoc goi pho bien bang ten Ba Le, am Han-Viet cua 巴黎 (pinyin: Bali; dung tieng Trung phien am ten goc tieng Phap ra chu Han roi quy sang am Han Viet tuong ung). Tuy nhien, ten goi nay hien nay it đuoc su dung, va ten goi Ba Le con trung am voi nghe thuat mua ba le, xuat phat tu chu ballet trong tieng Phap. Dua vao phien am tieng Phap la , Paris đuoc viet la Pa-ri, tuong tu Mat-xco-va (Moskva) la theo phien am tieng Nga.
Paris noi tieng voi ten goi "Kinh đo anh sang", von tu trong tieng Phap la "Ville lumiere", dich chinh xac la Thanh pho anh sang, cung giong trong tieng Anh: The City of Lights. Ten goi nay đuoc bat đau tu nghia đen cua no: cuoi the ky 17, trung tuong canh sat đau tien cua Paris Gabriel Nicolas de La Reynie ra lenh thap sang nhung khu vuc cong cong nhieu te nan cua thanh pho. Nhung boi Paris noi tieng voi vi tri trung tam van hoa, tri thuc cua ca the gioi, nen ten goi nay thuong đuoc hieu theo nghia bong.
Cung voi Venezia, Paris con đuoc vi la "Thanh pho cua tinh yeu". Nhung nguoi yeu thich Paris cung noi: Chi can them hai chu cai, Paris tro thanh thien đuong. Trong tieng Phap, them hai chu a va d, Paris thanh Paradis, co nghia la thien đuong. Tu "parisien" trong tieng Phap la tinh tu cua Paris, cung la danh tu đe chi nhung nguoi dan cua thanh pho nay. Ngoai ra, "parisien" con la mot tu long đuoc cac nha van cua the ky 19 nhu Victor Hugo, Eugene Sue hay Balzac su dung rong rai va con pho bien cho toi thap nien 1950.
Mot ten goi than mat khac cua Paris la "Paname" tu đau the ky 20 khi nhung chiec mu panama pho bien. Bat đau boi cac cong nhan đao con kenh Panama, loai mu nay rat thinh hanh o My va chau Au. Roi đen Paris, tat ca đan ong đeu đoi mot chiec panama va no thanh mot ten goi cho thanh pho. Cu hon nua, Paris va mot trong cac ngoai o la Pantin đuoc goi long la "Pantruche" theo ten cong ty to chuc le hoi Carnaval cua Paris: Compagnie Carnavalesque Parisienne "les Fumantes de Pantruche". "Parigot" cung la mot tu long đe chi nhung nguoi Paris, nhung tu nay it nhieu mang tinh cham choc, che gieu.


Đia ly Nam o phia Bac nuoc Phap. Paris đuoc xay dung hai ben bo song Seine voi tam la đao Ile de la Cite. Tai trung tam cua bon đia chat Paris, tren mot vung tram tich bang phang rong lon, Đay cung la noi hop luu cua song Seine va song Marne voi dan so uoc tinh la 2.165.423 nguoi tinh đen  nam 2019, tren dien tich hon 105,4 km2 (40,7 dam vuong Anh). . Hai đao cua song tao nen trung tam lich su cua thanh pho: Ile de la Cite o phia tay va Ile Saint-Louis o phia đong. Tu tam nay, thanh pho trai rong ra xung quanh, nhung phan dien tich Paris o phia bac - tuc huu ngan song Seine - rong hon ben ta ngan phia nam ro ret. Ca hai ben song Seine, mot so vung đat tao boi đa thach cao nho len thanh nhung qua đoi nho. O huu ngan: đoi Montmartre co đo cao la 131 met, đinh la vi tri nha tho Saint-Pierre; Belleville cao 128,5 m tai pho Telegraphe; Menilmontant 108 m; cong vien Buttes-Chaumont 103 m; Passy 71 m. Ben ta ngan: Montparnasse cao 66 m; Butte aux Cailles 63 m; đoi Sainte-Genevieve 61 m.
Vao nam 1844, noi o Paris (Paris intra-muros) đuoc gioi han boi buc tuong thanh Thiers. Toi nam 1860, mot so hat va quan xung quanh đuoc sap nhap vao thanh pho. Con ngay nay, Paris đuoc phan đinh voi ngoai o bang cac đai lo vanh đai dai 35 km. Tuy nhien co mot vai ngoai le. Quan 15 vuot qua ranh gioi nay toi san bay truc thang Issy-les-Moulineaux. Quan 16 bao gom ca rung Boulogne rong 846 hecta o phia tay. Con rung Vincennes rong 995 hecta thuoc Quan 12 o phia Đong. Tong cong chu vi cua Paris dai toi 54,74 km.
Thanh pho Paris rong 105 km². Neu tinh khu vuc đo thi Paris, co nghia gom thanh pho va đo thi ngoai o, tong dien tich la 2.723 km² voi 9.644.507 dan vao nam 1999, chiem 396 xa cua vung Ile-de-France. Con toan bo vung đo thi Paris, co nghia bao gom tat ca cac vung phu can chiu anh huong cua thu đo, vao nam 1999 co dan so 11.174.743 nguoi tren tong cong 1.584 xa.
Điem trung tam cua Phap đuoc đanh dau o san truoc nha thoi Đuc Ba, co toa đo đia ly 48,85341°N, 2,34880°E.


= Đia chat thuy van =

Bon đia chat Paris tao nen mot tap hop cac lop tram tich ke tiep. Đay la mot trong nhung noi đau tien tro thanh đoi tuong cua viec xay dung ban đo đia chat va cho phep tao ra nhieu ly thuyet ve đia chat, nhu co sinh vat hoc va giai phau so sanh cua Georges Cuvier. Bon Paris đuoc tao trong khoang thoi gian 41 ngan nam. Đay la mot bon them luc đia tren nhung khoi nui tu thoi Đai co sinh nhu khoi nui Vosges, khoi nui Massif central, khoi nui Armorica. Voi su tao thanh cua day Alps, bon Paris bi đong lai, chi con mo ra phia bien Manche va Đai Tay Duong. No bao truoc cho su hinh thanh luu vuc song Loire va song Seine. Cuoi the Oligocen, bon Paris tro thanh luc đia.
Nam 1911, nha đia ly Paul Lemoine chi ra rang bon Paris đuoc hop boi nhung đia tang bo tri thanh nhung vung trung đong tam. Sau đo, cac nghien cuu sau hon tren nhung du lieu đia chan va phuong phap khoan đa cho phep co mot cai nhin chinh xac. Chung xac nhan nhung vung trung đong tam nhung phuc tap giong nhu cac phay. Su cau tao cua đia hinh Paris nam o cac tang Đai Trung Sinh va Ky Paleogen va đuoc tao boi su xoi mon.
Đia tang đau tien bat đau tu Ky Đe Tam tiep tuc boi đap boi song Seine vao thoi ky hien đai. Cac lop đong đau tien la cat va đat set xuat hien o khu vuc Trocadero, Quan 16 ngay nay. Nhung giai đoan đuoc biet toi nhieu nhat la tang Lutetia voi cac lop đong giau thach cao va đa voi. Tang đong vat nay đa đuoc đat theo ten tieng La Tinh cua Paris: Lutetia. Long đat cua Paris mang nhieu đac tinh voi su hien dien cua đa voi, thach cao va đa voi silic. Mot so đa đuoc su dung nhu o Ham mo Paris, ngay nay van đuoc mo cua mot phan cho cong chung. Đa voi đuoc khai thac cho toi the ky 14 o ta ngan song Seine, tu quang truong Italie toi pho Vaugirard. Ngay nay su khai thac chuyen ve Oise. Con viec khai thac thach cao tung rat pho bien o Montmartre va Bagneux.
Dong song Seine chay qua Paris theo hinh mot canh cung: vao thanh pho tu phia đong nam va ra khoi thanh pho phia tay bac. Hon 30 cay cau cua Paris bac qua dong song nay. Con co hai dong chay khac qua Paris. Song Bievre phia nam, ngay nay ngam hoan toan duoi đat. Kenh Saint-Martin hoan thanh 1825 dai 4,5 km, noi voi bon Villette vao thanh pho o phia đong bac. Kenh Saint-Martin chay ngam duoi đat cho toi pho Faubourg-du-Temple o quang truong Bastille roi tiep tuc chay lo thien va noi voi song Seine o phia thuong luu cua đao Ile Saint-Louis. Mot con kenh khac la Saint-Denis, cung noi voi bon Villette theo huong Saint-Denis, dai 4,5 km va hoan thanh vao nam 1821. Con kenh nay gap song Seine o phan ha luu va khong đi qua Paris. Mot dong song nua la Marne, chay gan Paris qua Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne va gap song Seine o phia đong nam thanh pho.
Đia chat thuy van đa anh huong nhieu toi quy hoach đo thi Paris. Song Bievre, mot nhanh nho cua song Seine, đa bi che lai, chi chay ngam duoi đat tu the ky 19 boi van đe ve sinh. Nhieu dong nuoc ngam khac duoi long Paris, nhu Auteuil đa cung cap nuoc cho thanh pho boi cac gieng khoan. Cac mach nuoc tang Alba đuoc biet đen nhieu nhat trong vung Paris va đuoc khai thac tu nam 1841 boi gieng Grenelle.


= Khi hau va moi truong =
Do co vi tri nam o vung on đoi, nen Paris co khi hau tuong đoi on hoa. Anh huong cua đai duong khi hau o Paris chiem uu the, the hien nhu: mua he mat, trung binh 18°C; mua đong khong qua lanh, trung binh 6 °C; cac mua đeu mua nhieu va thoi tiet that thuong. Luong mua trung binh o Paris la 641 mm. Mua tuyet khong nhieu, chu yeu vao nhung thang lanh nhat nhu thang 1, thang 2, nhung đoi khi vao tan thang 4. Tuy vay khi hau Paris cung đoi khi đot bien. Nhiet đo cao nhat ghi đuoc tai đay la vao ngay 25 thang 7 nam 2019, len đen 42,6 °C. Con nhiet đo thap nhat ghi lai đuoc vao ngay 10 thang 12 nam 1879, xuong toi -23,9 °C. Mua he nam 2003, cung voi chau Au, Paris cung phai chiu mot tran nang nong lich su.
Nhu tat ca cac thanh pho lon khac tren the gioi, Paris chiu hau qua cua su thay đoi moi truong do dan so tang va cac hoat đong kinh te. La thu đo co mat đo dan so cao nhat chau Au nhung ty le khong gian xanh o Paris lai thap nhat, du nhung thap ky gan đay mot so cong vien va vuon moi đuoc tao them. Khong chi la loi đon, van đe phan cho thuc su co o Paris. No van xuat hien tren via he, du ngay nay nhieu nguoi dat cho đi dao phai mang theo tui ni long đe nhat phan cho.


Lich su Paris co mot lich su lau đoi, gan lien voi lich su Phap va ca chau Au. Tu mot thanh tri cua nguoi Parisii thuoc bo toc Gaulois, noi đay tro thanh mot thanh pho La Ma vao the ky 1. Toi the ky 6, vua Clovis I lay Paris lam thu đo cho vuong quoc Franc. Trai qua nhieu the ky bien đong, mac du khong lien luc, Paris van la thu đo cua Phap. Toi the ky 18, thanh pho la noi no ra Cach mang Phap, roi sau đo tro thanh thu đo cua Đe nhat đe che thoi Napoleon Bonaparte. Vao the ky 19, Paris bat đau co nhung phat trien vuot bac va đuoc quy hoach lai duoi thoi Napoleon III. Sau Cong xa Paris, thanh pho buoc vao thoi ky Belle Epoque va tro thanh trung tam van hoa cua ca chau Au. Qua hai cuoc chien tranh the gioi, Paris it bi huy hoai va tiep tuc phat trien manh me trong giai đoan hau chien. Ngay nay, thanh pho tiep tuc la mot trung tam van hoa, kinh te cua ca the gioi.


= Tien su va Co đai =

Cach đay it nhat 40.000 nam đa co su hien dien cua con nguoi o vung Ile-de-France, bang chung la nhung cong cu đa đuoc tim thay o bo song Seine. Vao đau thoi ky Đo đa moi, khoang nam 4.000 đen 3.800 truoc Cong Nguyen, con nguoi đa sinh song thuong xuyen o bo trai mot nhanh cu cua song Seine, thuoc Quan 12 ngay nay. Duong nhu su song cua con nguoi đa lien tuc o đay suot thoi ky Đo đa moi, nhung khong co nhieu hieu biet ve khoang thoi gian tu thoi Tien su cho toi thoi ky Gaule La Ma.
Nhung nguoi Parisii thuoc bo toc Gaulois đa lam chu khu vuc nay cho đen nam 52 truoc Cong Nguyen, khi quan đoi cua Julius Caesar toi. Trong tran chien voi quan đoi La Ma, nguoi Gaulois đa pha cau, đot thanh cua minh. Cung khong biet chinh xac thanh cua nguoi Gaulois đa nam o đau: Ile de la Cite, Ile Saint-Louis, hay mot hon đao khac ma ngay nay đa nhap vao ta ngan. Tham chi co the la o tan Nanterre.
Sau that bai cua nhung nguoi Gaulois, noi đay tro thanh Lutetia. Vao the ky 1, mot thanh pho La Ma đuoc xay dung o bo trai song Seine theo ban ve kieu Hippodamos. Lutetia chi co khoang 5 toi 6 ngan dan vao thoi ky đinh cao. Trong đe che La Ma, no chi la mot thanh pho khiem ton, so sach voi Lugdunum vao the ky 2 co toi 50.000 đen 80.000 nguoi. Theo truyen thuyet thi Thanh Denis, nguoi tu vi đao khoang nam 250, đa truyen Co Đoc giao vao thanh pho. Khoang nam 300, Lutetia đuoc đoi ten thanh Paris. Nam 451, truoc su xam luoc cua nguoi Hung va nguoi Attila, Thanh Genevieve - mot nguoi co anh huong to lon cua Co Đoc giao khi đo va ve sau tro thanh thanh bao tro cua Paris - đa đen thuyet phuc nhung nguoi dan Paris khong chay tron. Nhung sau đo ho đa that bai o tran Chalons.


= Trung Co =

Thoi ky Trung Co, thanh pho thoat khoi su cai tri cua nhung nguoi Attila trong mot thoi gian ngan roi Childeric I toi chiem vao nam 464. Nam 508, sau khi chien thang nhung nguoi La Ma, Clovis I - con trai cua Childeric I - lay Paris lam thu đo cua vuong quoc Franc va song o đay toi khi chet vao nam 511. Trong khoang thoi gian sau đo, thanh pho cung cac cong trinh ton giao tiep tuc đuoc xay dung. Vao the ky 9, cac buc thanh đuoc dung len ben o huu ngan đe bao ve cac giao khu Saint-Gervais va Saint-Germain-l'Auxerrois. Nam 845, nhung nguoi Viking toi đanh Paris lan đau tien, dan chung phai roi bo thanh pho. Cac cuoc tan cong nay con keo dai toi đau the ky 10 va đuoc ket thuc boi hoa uoc Saint-Clair-sur-Epte nam 911.
Nam 987, dong ho Capet len tri vi. Khi đo, Paris va Orleans la hai thanh pho lon nhat trong lanh tho va vuong trieu Capet đa chon Orleans. Hugues Capet, mac du cung đien o Ile de la Cite nhung it khi song o đay. Robert II thi đen Paris thuong xuyen hon. Tu the ky 11, Paris tro thanh mot trung tam quan trong cua giao duc ton giao. Quyen luc hoang gia dan đuoc tap trung o Paris va thanh pho tro lai thanh thu đo cua vuong quoc tu thoi vua Louis VI, roi Philippe Auguste. La điem giao cua cac con đuong buon ban lon, Paris tro nen giau co nho thuong mai. Lua mi vao thanh pho tu pho Saint-Honore, da o pho Saint-Denis, va ca tu bien Bac va bien Manche đen Paris o pho Poissonniers... Vao nam 1150, dan so Paris uoc tinh khoang 50.000 nguoi.
Nam 1163, giao muc Maurice de Sully xay dung nha tho Đuc Ba tren đao Ile de la Cite. Su quan trong cua thanh pho tang len, Paris tro thanh trung tam chinh tri lan ton giao. Ta ngan song Seine voi cac nha tho đong vai tro quan trong ve giao duc. Con huu ngan la trung tam cua thuong mai va tai chinh. Vao thoi ky nay, cac truong hoc cua giao hoi gay dung đuoc tieng tam va muon tro nen đoc lap. Duoi thoi vua Philippe II, nam 1215, Đai hoc Paris đuoc thanh lap. Vua Saint Louis len ngoi nam 1226, cho xay dung nha tho Sainte-Chapelle va tiep tuc cong trinh nha tho Đuc Ba. Khoang 1328, dan so Paris uoc tinh khoang 200.000 nguoi, la thanh pho đong dan nhat chau Au. Nhung nam vao 1348, nan dich hach đen đa tan sat dan chung thanh pho. Trong the ky 14, buc tuong thanh cua vua Charles V bao gom ca Quan 3 va Quan 4 ngay nay, va trai tu cau Pont Royal toi cua o Saint-Denis.
Nam 1337 no ra cuoc chien tranh Tram nam. Su bat man cua dan chung đa nuoi tham vong cua quan thai thu Etienne Marcel gay nen chinh bien lon đau tien trong lich su Phap vao nam 1358. Đieu nay khien cac vi vua khong con o trong trung tam thanh ma toi Hotel Saint-Pol, roi Hotel des Tournelles, noi de dang thoat khi co binh bien. Nam 1407 no ra cuoc noi chien giua hai phe Armagnacs va Bourguignons, toi 1420 moi ket thuc. Chien tranh Tram nam van tiep tuc, Paris nam trong phan lanh tho do nguoi Anh kiem soat. Nam 1429, Jeanne d'Arc that bai trong viec đanh đo nguoi Anh va đong minh la Bourguignons roi bi thieu song nam 1431. Toi nam 1453, thoi vua Charles VII, chien tranh ket thuc. Nhung Charles VII va con trai la Louis XI lai chuyen đen Val de Loire.
Trong khoang tu 1422 đen 1500, dan so Paris tang len, tu 100 ngan thanh 150 ngan nguoi. Giua the ky 16, tuy kinh te co phat trien nhe, nhung thieu vang trieu đinh, Paris chuyen thanh mot thanh pho hanh chinh va tu phap.


= Tu Phuc Hung toi the ky 18 =

Vao thoi ky Phuc Hung, trieu đinh van o Val de Loire. Paris tiep tuc đuoc mo rong nhung kha lon xon. Nam 1500, quy tac xay dung đo thi đau tien đuoc ban bo. Toi nam 1528, Francois I chinh thuc chuyen ve Paris. Theo y muon cua nha vua, o College de France, giao duc hien đai huong đen chu nghia nhan đao va khoa hoc chinh xac. Duoi su tri vi cua Francois I, Paris đat toi 280.000 nguoi va tiep tuc la thanh pho đong dan nhat Tay Au.
Tu 1562 toi 1598 la khoang thoi gian Chien tranh ton giao voi 8 cuoc xung đot lien tiep. Ngay 24 thang 8 nam 1572, duoi thoi Charles IX, đa xay ra vu Tham sat Ngay le Thanh Barthelemy. Nhung nguoi Cong giao tan sat nhung nguoi Khang Cach khap Paris voi so nan nhan trong khoang 2 ngan toi 10 ngan nguoi. Giao hoi Phap, đac biet o Paris, noi day chong lai vua Henri III vao nam 1588. Ngay 2 thang 8 nam 1589, Henri III bi am sat, Henri de Navarre tro thanh vua Henri IV cua Phap nam 1589. Paris, mac du đo nat va hoang tan đa khong mo cua cho nha vua cho toi tan 1594. Nam 1610, mot ke cuong tin am sat Henri IV tren pho Ferronnerie, Paris.
Nam 1648, mot vu noi loan cua dan Paris la nguyen nhan khien kinh te giam sut. Mac du so luong nguoi chet cao hon so luong sinh, nhung dan so Paris van đat toi 400.000 nho nhung cuoc di cu tu cac tinh. Thoi ky nay, Paris la mot thanh pho tham hai va kem an ninh. Khu pho Caire va Reaumur, o quan Quan 2 ngay nay, tran ngap trom cap va an may, đuoc goi la Cour des miracles. Tu nam 1656, nho trung tuong canh sat Gabriel Nicolas de La Reynie, no moi dan bi dep bo.
Ke tu Louis XIII, va tiep đo la Louis XIV, cac vi vua Phap chuyen đen song tai cung đien Versailles. Nam 1682 trieu đinh cung chuyen ve Versailles, Jean-Baptiste Colbert tro thanh nguoi quan ly Paris. Mac du Versailles nam rat gan Paris, nhung trong suot thoi gian tri vi Louis XIV chi đen Paris 24 lan đe du cac buoi le chinh thuc. Nam 1715, cong tuoc Philippe II, khi đo la nhiep chinh, roi Versailles ve Palais-Royal trong Paris. Tiep đo vi vua tre Louis XV song tai cung đien Tuileries. Mot lan nua, trieu đinh quay ve Paris. Nhung tu 1722, Louis XV lai tro lai cung đien Versailles.
Trong the ky 18, Paris tro thanh trung tam tri thuc, noi san sinh nhung tu tuong cua Khai sang, la thoi ky hoang kim cua cac phong khach van hoc. The ky 18 con la giai đoan Paris phat trien manh me ve kinh te khien dan so tang nhanh, đat toi con so 640.000 nguoi truoc khi no ra Cach mang Phap. Thanh pho khi đo trai rong bang khoang 6 quan trung tam cua Paris hien nay, vuon Luxembourg đanh dau ranh gioi phia tay. Tuy o Versailles, Louis XV van yeu thich thanh pho, quyet đinh xay dung quang truong Louis XV - tuc quang truong Concorde - cung viec mo ra truong quan su Ecole militaire vao nam 1752. Va hon het la viec xay dung mot nha tho o Sainte-Genevieve vao nam 1754, chinh la Đien Pantheon.


= Cach mang va Đe che =

Cach mang Phap đuoc bat đau o Versailles voi su trieu tap Hoi nghi cac đang cap va sau đo la Loi tuyen the Jeu de paume, nhung nguoi thuoc Đang cap thu ba tu thanh lap quoc hoi. Nhung nguyen nhan chinh cua cach mang la o Paris: nhung nguoi dan bi anh huong boi khung hoang kinh te, gia banh my tang, nhay cam voi chinh tri boi cac tu tuong Khai sang va oan gian trieu đinh cung tang lop quy toc.
Viec chiem nguc Bastille ngay 14 thang 7 nam 1789 la buoc đau tien. Jacques de Flesselles - prevot des marchands cua thanh pho, tuong đuong thi truong - bi giet. Ngay 15 thang 7, nha thien van Jean Sylvain Bailly toi Toa thi chinh tro thanh thi truong đau tien cua Paris. Đen cuoi thang 7 thi tinh than chu quyen nhan dan lan ra khap nuoc Phap. Ngay 4 thang 8, Quoc hoi tuyen bo bai bo che đo phong kien. Ngay 5 thang 10, nhung nguoi noi day toi Versailles vao buoi toi. Sang ngay 6, ho chiem lau đai va buoc nha vua phai quay tro lai Paris, tru ngu o cung đien Tuileries. Sau đo mot Quoc hoi lap hien đuoc trieu tap o Tuileries ngay 19 thang 10.
Ngay 14 thang 7 nam 1790, le hoi Federation đuoc to chuc o Champ-de-Mars mung mot nam ngay pha nguc Bastille. Quoc hoi voi nhieu be phai dan toi mau thuan. Đa so van ung ho che đo quan chu, đa đi đen thoa thuan cho vua Louis lam mot đang quan vuong bu nhin. Tinh hinh chinh tri roi loan đay Phap vao cuoc chien tranh voi Ao va cac đong minh. Ngay 20 thang 4 nam 1792, Phap khai chien voi Ao, tinh hinh trong nuoc hon loan. Đem 9 thang 7 nam 1792, nhung nguoi cach mang chiem Toa thi chinh thanh pho. Trong ngay 10 thang 8, đam đong vay ham cung đien Tuileries voi su ung ho cua chinh quyen thanh pho moi. Vua Louis XVI cung hoang gia bi tong giam o Tour du Temple. Ngay 21 thang 9 nam 1792, chinh quyen tuyen bo cham dut che đo quan chu va lap ra nen Cong hoa. Ngay 21 thang 1, tai quang truong Louis XV - đuoc đat ten lai la quang truong Cach mang - Louis XVI bi hanh quyet boi toi danh am muu chong lai tu do nhan dan va an ninh chung. Sau đo toi Maria Antonia cua Ao, Danton, Lavoisier va Robespierre cung khoang 1200 nguoi khac bi ghep vao toi phan cach mang, linh an tu hinh.
Thoi ky Cach mang khong phai la giai đoan tot cho viec phat trien thanh pho. Rat it cong trinh đuoc xay dung va nhieu nha tho, tu vien bi pha huy. Đen thoi ky Đoc chinh, mot so cong trinh phong cach Tan co đien moc len. Vao nam 1800, dan so Paris khoang 548.000 nguoi. Đen nam 1806, nho cac cuoc di cu tu cac tinh, dan so Paris len đen 650.000 nguoi. So voi Luan Đon, tu giua the ky 18, Paris bi bo xa ve kinh te lan dan so. Nam 1800, dan so Luan Đon đa xap xi 1.000.000 nguoi.
Nam 1799, Napoleon Bonaparte len nam quyen. Ngay 2 thang 12 nam 1804, Napoleon nhan ton phong hoang đe tu Giao hoang Pie VII tai nha tho Đuc Ba. Paris tiep tuc la thu đo cua Đe nhat đe che Phap.


= Tu thoi ky Khoi phuc toi Cong xa Paris =

Su sup đoi cua Đe nhat đe che vao 1814 va 1815 dan đen viec quan đoi Anh va Nga toi đon tru o Paris. Louis XVIII tro ve tu noi luu đay, ngu tai cung đien Tuileries.
Louis XVIII va Charles X, roi ca nen Quan chu thang bay it ban tam toi quy hoach đo thi Paris. Giai cap cong nhan phat trien manh, song chen chuc trong cac khu pho trung tam, mat đo toi 100.000 nguoi mot km². Dich ta nam 1832 sat hai 32.000 nguoi. Vao nam 1848, 80% so nguoi chet bi chon o cac huyet tap the va hai phan ba dan Paris qua ngheo đe tra tien thue. Nhung nguoi dan bi ban cung hoa tiep tuc noi day khien Charles X, roi Louis-Philippe I phai thoai vi.
Đay cung la giai đoan Paris co nhieu phat trien. Nam 1825, viec xay dung kenh Saint-Martin hoan tat. Ngay 26 thang 8 nam 1837, tuyen đuong sat đau tien cua Phap hoan thanh, noi Paris voi Saint-Germain-en-Laye. Cac nha ga Saint-Lazare, Gare du Nord, cac tuyen đuong sat Paris-Orleans, Paris-Rouen đuoc xay dung mo ra ky nguyen đuong sat. Nam 1825, chieu sang cong cong bang khi gaz đuoc thu nghiem o quang truong Vendome. Va toi nam 1843, chieu sang bang đien đuoc thu nghiem o quang truong Concorde. Xa hoi phuc tap thoi ky nay đuoc phan anh qua cac tac pham cua Balzac, Victor Hugo hay Eugene Sue.
Đe nhi đe che bat đau tu nam 1852. Duoi thoi Napoleon III, Paris co nhung thay đoi triet đe. Trong vong khong đen 20 nam, tu mot thanh pho voi cau truc cu, Paris tro thanh mot thanh pho hien đai. Napoleon III cung Nam tuoc Haussmann co nhung y tuong chinh xac ve quy hoach thanh pho: cac con pho, đai lo đuoc ve lai, quy đinh ve mat ngoai cac ngoi nha, bo tri cac khong gian xanh... Ngay 1 thang nam 1860, mot đao luat cho phep sap nhap mot loat hat xung quanh voi Paris. Tu 12 quan voi 3.288 hecta, Paris tro thanh 20 quan voi tong dien tich 7.088 hecta. Su phat trien đo thi con tiep tuc vao cuoi the ky 19, đau the ky 20.
Trong cuoc chien tranh Phap-Pho, nam 1870 Paris bi quan đoi Pho vay ham trong nhieu thang. Ngay 8 thang 2 nam 1871, mot chinh phu moi đuoc bau. Toi ngay 26 thang 2, mot hiep đinh so bo đuoc ky o Versailles chuan bi cho hiep uoc Frankfurt - ma nuoc Phap qua thua thiet - sau đo. Toi ngay 1 thang 5, mang tinh tuong trung, nhung nhom quan Pho vao Paris dieu hanh tren đai lo Champs-Elysees. Dan chung Paris bat man, noi day ngay 18 thang 5 nam 1871, la su bat đau cua Cong xa Paris. Adolphe Thiers cung chinh phu phai tam thoi chuyen ve Versailles ngay 20 thang 3. Tu 22 toi 28 thang 5 la Tuan le đam mau ket thuc Cong xa Paris · .


= Tu Belle Epoque toi Chien tranh the gioi thu hai =

Trong thoi ky Belle Epoque, Paris co nhung buoc phat trien kinh te quan trong. Nam 1913, thanh pho co toi mot ngan cong ty voi mot trieu nhan cong. Trong khoang thoi quan 1900 toi 1913, sau su ra đoi cua đien anh, 175 rap chieu phim đuoc mo o Paris. Cac đai cua hang cung bat đau xuat hien, mo đau la Le Bon Marche, roi toi La Samaritaine, Galeries Lafayette... Hai cuoc trien lam the gioi vao nam 1889 va 1900 minh chung cho giai đoan hoang kim cua Belle Epoque. Thap Eiffel xay dung nhan trien lam nam 1889, ky niem 100 nam Cach mang Phap. Tuyen tau đien ngam đau tien cung Grand Palais, Petit Palais va cau Alexandre-III hoan thanh nam 1900. Cong nghiep phat trien chuyen ra ngoai ngoai thanh: hang o to Renault o Boulogne-Billancourt va Citroen o Suresnes. Mot so linh vuc khac, nhu nganh in va bao chi, van o lai trong noi o thanh pho. Belle Epoque cung la thoi ky ma Paris tro thanh trung tam van hoa cua the gioi. Thanh pho san sinh ra nhieu nghe si lon cung rat nhieu cac nha van, hoa si noi tieng cua Phap va khap noi tren the gioi toi Paris.
Nam 1910, song Seine voi mot tran lut the ky đa lam thanh pho thiet hai toi ba ty franc. Trong Chien tranh the gioi thu nhat, Paris tranh đuoc nhung tran đanh nhung phai chiu cac cuoc nem bom va na phao cua quan đoi Đuc. Tuy vay cac cuoc nem bom nay chi le te va mang tinh chat tam ly. Vao khoang thoi gian giua hai cuoc the chien, thanh pho phai đoi mat voi nhung khung hoang ve kinh te va xa hoi. Đe giai quyet van đe nha o, nhung chung cu binh dan đuoc lap nen. Ben canh đo, ngoai o cung đuoc chia lo đe xay dung cac ngoi nha. Vao nam 1921, dan so Paris len đen 2.906.000 nguoi.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, nuoc Phap đau hang, Chinh phu cua thong che Petain chuyen đen Vichy. Paris tro thanh tru so chi huy cua quan đoi Đuc tai Phap. Ngay 16 va 17 thang 7 nam 1942, 12.884 nguoi Do Thai - ca phu nu va tre em - bi bat. Ngay 6 thang 6 nam 1944, cac luc luong Đong Minh đo bo vao bo bien Normandie va toi ngay 25 thang 8, Paris đuoc giai phong. Truoc khi rut quan, tuong Dietrich von Choltitz đa trai lenh Adolf Hitler, khong cho pha huy thanh pho.


= Paris đuong đai =

Nam 1956, Paris tro thanh thanh pho sinh đoi cua Roma, nhu mot bieu tuong cua su hoa giai sau Chien tranh the gioi thu hai. Trong nhiem ky cua tong thong Charles de Gaulle, tu 1958 toi 1969, nhieu su kien chinh tri đa dien ra o thu đo. Ngay 17 thang 10 nam 1961, mot cuoc bieu tinh cho nen đoc lap cua Algerie bi canh sat đan ap, uoc tinh 32 toi 325 nguoi chet. Tu ngay 22 thang 3 nam 1968, mot phong trao sinh vien, bat đau tu Đai hoc Nanterre lan dan toi khu pho La Tinh tro thanh mot vu bao loan. Đinh điem ngay 13 thang 5, mot cuoc bieu tinh voi 800.000 nguoi chong lai canh sat. Phai sau hai thang, tinh hinh moi yen tinh tro lai.
Vao thoi ky tiep theo, cac tong thong Phap cho xay dung nhieu cong trinh hien đai ca trong Paris va ngoai o. Tu nhung nam 1960, khu đo thi hien đai La Defense dan xuat hien. Vao nam 1976, chinh phu lan đau tien chap nhan mot hoi đong thi chinh đoc lap ke tu 1871. Jacques Chirac tro thanh thi truong Paris đau tien ke tu 1971 va giu chuc vu nay cho toi tan 16 thang 5 nam 1995. Trong nhiem ky cua tong thong Francois Mitterrand, luat ngay 31 thang 12 nam 1982 cho phep moi quan cua Paris co mot quan truong va hoi đong rieng.
Thi truong truoc cua Paris la Bertrand Delanoe, đang vien Đang xa hoi, đuoc bau nam 2001. Bertrand Delanoe theo đuoi nhung chinh sach giam luong o to trong thanh pho, khuyen khich phuong tien giao thong cong cong cung xe đap va đi bo. Cung trong nhiem ky cua Bertrand Delanoe, mot so hoat đong, le hoi nhu Nuit Blanche, Paris-Plage bat đau đuoc to chuc hang nam.
Vao ngay 5 thang nam 2014, Anne Hidalgo, mot nguoi  Xa hoi chu nghia, đa đuoc bau lam thi truong nu đau tien cua thanh pho Paris.


 Cuoc tan cong khung bo nam 2015  Vao ngay 7 thang nam 2015, hai ke Hoi giao cuc đoan tan cong tru so cua to bao Charlie Hebdo va giet chet muoi ba nguoi  vao ngay 9 thang 1, mot ten khung bo thu ba, tuyen bo y la mot thanh vien cua ISIS, đa giet chet bon con tin trong cuoc tan cong vao mot cua hang tap hoa cua nguoi Do Thai o Porte de Vincennes. Mot loat cac cuoc tuan hanh dien ra o cac thanh pho tren toan nuoc Phap vao ngay 10 va 11 thang 1 nam 2015 đe tuong niem cac nan nhan cua vu tan cong Charlie Hebdo, vu no sung tai Montrouge, va cuoc khung hoang con tin Porte de Vincennes, đong thoi len tieng ung ho cho tu do ngon luan, tu do bao chi va chong chu nghia khung bo. Cac quan chuc Phap uoc tinh rang cac cuoc tuan hanh đa co su tham gia cua khoang bon trieu nguoi dan ca nuoc, tro thanh đot tuan hanh cong cong lon nhat tai Phap ke tu nam 1944, khi Paris đuoc giai phong khoi tay Đuc Quoc xa vao cuoi cuoc Chien tranh the gioi thu hai.
Vao ngay 13 thang 11 nam 2015, mot loat cac vu đanh bom va xa sung o Paris va Saint-Denis, ma ISIS tuyen bo chiu trach nhiem, đa giet chet 130 nguoi va lam bi thuong hon 350 nguoi.


Dan so Khong giong voi cac thu đo khac, đia gioi cua Paris chi bao gom 20 quan. Khu vuc ngoai o nam ngoai 20 quan nay tuy đuoc đo thi hoa tu the ky 19 va co mat đo dan so rat cao nhung đeu thuoc ve cac tinh khac cua vung Ile-de-France. Vi vay ton tai cac khai niem noi o Paris, khu vuc đo thi Paris, vung đo thi Paris.
Theo uoc tinh cua Vien Thong ke va Nghien cuu kinh te quoc gia Phap, dan so noi o thanh pho Paris vao 1 thang 1 nam 2018 khoang 2,206,488 nguoi
Theo đieu tra nam 2012, khu vuc đo thi Paris voi 396 xa co dan so la 10,550,350.Vung đo thi Paris, gom tong cong 1584 xa chiu anh huong boi thu đo, co dan so 11.174.743 nguoi, đong dan nhat trong Lien minh chau Au, va đong dan thu ba o chau Au, sau Istanbul va Moskva.


To chuc hanh chinh Theo luat ngay 10 thang 7 nam 1964, va co hieu luc tu 1 thang 1 nam 1968, ve to chuc lai vung Paris: thanh pho Paris la mot xa cua Phap (commune), đong thoi la tinh cua Phap (departement). Truoc đo, tu nam 1790, Paris tung la tinh ly cua tinh Seine.
Nguoc lai voi cac thu phu khac cua Phap, khong co su lien quan ve thue khoa giua Paris va ngoai o cua thanh pho. Cung phai xac đinh rang đia hat cua thanh pho Paris chi bao gom phan trung tam, khac voi cac thu đo khac tren the gioi.
Tinh Paris chi gom mot xa duy nhat, va đuoc chia nho thanh 20 quan. Trong lich su, vao 11 thang 10 nam 1795, Paris đuoc chia lam 12 quan. Cach phan chia nay keo dai toi nam 1860, khi mot so phan ngoai o đuoc sap nhap vao Paris, va thanh pho đuoc chia thanh 20 quan nhu ngay nay. Tuy the, trong bau cu, Paris lai đuoc chia thanh 21 khu vuc cu tri.


= Quy che =
Quy che cua Paris đa tung thay đoi nhieu lan. Tu 26 thang 3 toi 22 thang 5 nam 1871, Paris la tru so cua chinh quyen khoi nghia Cong xa Paris voi hoi đong dan chu đuoc bau len. Bat đau Đe Tam Cong hoa, bo luat đuoc ban bo ngay 5 thang 4 nam 1884 trao quyen hanh phap cho tinh truong tinh Seine va quyen canh sat cho canh sat truong thanh pho. Hoi đong Paris, do thanh pho bau, moi nam chi đinh mot chu tich co chuc nang đai dien. Paris khong co thi truong. Ngan sach thanh pho do Nha nuoc phe chuan.
Luat ngay 31 thang 12 nam 1975, co hieu luc vao nam 1977 khi bau cu thanh pho, đa thiet lap Hoi đong Paris. Hoi đong nay vua la hoi đong thi chinh, vua la hoi đong chung, gom 109 thanh vien la nhung nguoi bau len thi truong Paris. Cac uy ban cua quan giu vai tro tu van. Canh sat truong đuoc Nha nuoc bo nhiem giu vai tro canh sat. Cuoi cung, luat ngay 31 thang 12 nam 1982 mo rong quyen luc cua Hoi đong Paris, đong vai tro chinh ve mat ngan sach va thiet lap cac Hoi đong quan. Cac chuc nang ve quan ly hanh chinh trat tu xa hoi đuoc chia se giua thi truong va canh sat truong.


= Ngan sach va thue =

Ngan sach cua thanh pho cho nam 2013 la 7,6 ty euro. Phan lon nhat cua ngan sach (38 %) danh cho cac du an nha o va đo thi cong cong; 15% cho đuong bo va giao thong; 8% cho cac truong hoc (trong đo chu yeu đuoc tai tro boi ngan sach nha nuoc); 5 % cho cac cong vien va khu vuon; va 4% cho van hoa .
Hoi đong Paris quay lai ty le đanh thue giong nhu nam 2000: 8,8% thue cu tru; 7,11% thue đat xay dung; 13,5% thue đat khong xay dung va 12,35% thue kinh doanh, san xuat. Thue khoa chiem 53,2% nguon thu cua thanh pho.


= Tu phap =
Toa an lon Paris nam tai Palais de Justice tren đao Ile de la Cite. Đay la noi xet xu nhieu vu an lon nhat cua Phap. Moi quan con co mot toa an rieng. Toa an thuong mai cua Paris cung nam tren đao Ile de la Cite. Toa an canh sat o pho Ferrus Quan 14 con Hoi đong hoa giai lao đong nam tren pho Louis-Blanc Quan 10. Ngoai ra Paris con co ba phong giup tu van ve nhung thong tin phap ly tai cac Quan 10, 14 va 17.
Thanh pho Paris co nhung nha tu noi tieng, đi vao lich su: Bastille đuoc hoan thanh nam 1370 bi pha trong Cach mang Phap; Conciergerie tung la noi giam giu Mara Antonia cua Ao cung mot so nhan vat hoang gia cung trong thoi gian Cach mang; mot phan cua lau đai Vincennes cung tung la nha tu.


Kinh te Vung Ile-de-France la mot trong nhung khu vuc kinh te quan trong nhat the gioi. Vao nam 2011, GDP cua Ile-de-France la 607 ty euro, tuong đuong 845,9 ty đo la. Gia su la mot quoc gia, Ile-de-France se đung thu 17 the gioi, xap xi voi Ha Lan. Mac du khu vuc đo thi Paris co dan so đung khoang thu 20 trong cac khu vuc đo thi lon tren the gioi, nhung GDP cua Paris đung thu 5, chi sau Tokyo, New York, Los Angeles, va Chicago.
Ile-de-France la khu vuc đo thi giau thu tam o chau Au voi GDP binh quan đau nguoi la 46 600 euro trong nam 2013 so voi 86 400 euro cua Greater London va 68 500 euro cua Luxembourg 
Hoat đong kinh te o khu vuc Paris cung đa dang, khong đac trung giong cac thanh pho kinh te lon khac nhu Los Angeles voi nganh cong nghiep giai tri, hay Luan Đon va New York voi linh vuc tai chinh. Theo so lieu cua INSEE vao 31 thang 12 nam 2004, vung Ile-de-France co 18.548 nguoi lam viec trong linh vuc nong nghiep, cong nghiep co 847.802 lao đong, con cac nganh dich vu chiem đen 4.476.415 nguoi. Tuy nong nghiep chiem toi 50% dien tich đat cua toan vung, nhung so nong dan chi la 7.600 nguoi. Vao nam 2002, tong san pham nong nghiep cua Ile-de-France đat 750 trieu euro. O cong nghiep, con so đo la 67,25 ty euro voi cac linh vuc chu yeu nhu: san xuat hang tieu dung, xay dung, xe hoi, nang luong... Con nganh dich vu len toi 328,225 ty euro, tuong đuong 82,8%.
Noi o Paris tap trung mot so luong lon lao đong, gan 1.650.600 vao nam 2004, chiem 31% so nhan luc cua vung. Tiep theo đo la Hauts-de-Seine voi 848.200, tuong đuong 16% . Vao nam 2002, muc luong trung binh o Paris la 19 euro mot gio, cao hon mot chut so voi toan Ile-de-France: 18,2 euro. So voi trung binh cua toan nuoc Phap la 13,1 euro mot gio thi no vuot kha xa. Nhung lai ton tai mot chenh lech lon: 10% nhung nhan cong huong luong cao nhat nhan đuoc gap bon lan 10% huong luong thap nhat. Con toan vung, ty le nay la 3,7 va o cac tinh la 2,6. Mat khac, con co su khong đong đeu ve mat đia ly: o Quan 8, luong trung binh mot gio la 24,2 euro, cao hon 82% so voi Quan 20: 13,3 euro. Nhung nguoc lai, su chenh lech luong giua nam gioi va nu gioi chi 6%, trong khi o cac tinh len đen 10 %.


= Cac khu pho van phong =
Paris thuoc khu vuc kinh te thu ba - khong truc tiep san xuat. Thanh pho la noi đat tru so, van phong nhieu cong ty lon cua Phap cung nhu the gioi. So giao dich chung khoan Paris voi gan 400 ngan hang va cong ty, đuoc xem nhu đung thu tu the gioi, sau Tokyo, New York va Luan Đon.
Đuoc phat trien tu nhung nam 1960, khu vuc La Defense o phia tay thanh pho voi cac nha choc troi nhu thap Areva, thap EDF, thap Gan... co toi 3 trieu m² van phong va tap trung 150.000 nhan vien. Co the thay o đay su hien dien cua 1.500 cong ty, trong đo co 14 trong 20 cong ty hang đau cua Phap va 15 trong 50 cong ty hang đau cua the gioi. Van co nhung du an phat trien tiep khu vuc nay voi nhieu nha choc troi đuoc thuc hien tu 2010 đen 2015. Mot khu pho van phong khac thuoc trung tam thanh pho, quanh nha hat Opera Garnier. Tuy co mot vai tro quan trong nhung o đay gia bat đong san qua cao va dien tich cac van phong rat gioi han.
Mot vai khu vuc van tiep tuc đuoc quy hoach. Paris Rive Gauche o Quan 13 la du an quan trong nhat hien nay. Hay o ngoai o, cac đia điem co gia bat đong san thap hon, nhu Plaine Saint-Denis thuoc tinh Seine Saint-Denis hoac ve phia san bay Charles-de-Gaulle.


= Du lich =

Du lich, voi khai niem hien đai, chi tro nen thuc su quan trong o Paris sau viec xuat hien cua đuong sat vao nhung nam 1840. Va bat đau tu nam 1855, cac Trien lam the gioi đa thu hut so luong lon du khach, cung la dip giup Paris co them nhieu cong trinh moi, trong đo noi tieng nhat chinh la thap Eiffel vao nam 1889. Cac cong trinh cua Paris, cung voi cac gia tri ve van hoa, đa giup du lich thanh pho đac biet phat trien.
Linh vuc du lich hien nay đong mot vai tro quan trong trong nen kinh te Paris, chiem 12,8% nhan cong cua thanh pho, tuc 147.000 nguoi. Cac du khach chiem 50% so nguoi toi tham bao tang, 8% doanh so cua Cong ty giao thong cong cong Paris RATP, va cuoi cung la 60% khach tro cua cac khach san. Nam 2005, toan vung Ile-de-France co 2.508 khach san voi 154.745 phong, trong đo 1.534 khach san nam trong Paris. Tuy la mot thanh pho đat đo, nhung gia cac khach san 2 sao cua Paris lai thap, đung thu 17 tren tong so 20 đo thi lon cua the gioi. Nguoc lai, cac khach san sang trong cua Paris lai thuoc hang đat nhat, sau Geneve.
Nam 2013, Paris đon tong cong 32 trieu khach du lich, trong đo 15,5 trieu khach nuoc ngoai, khien no tro thanh thanh pho đuoc ghe tham nhieu nhat tren the gioi . Con toan vung Ile-de-France con so len đen 44 trieu. Vao nam 2006, nam muoi đia điem van hoa hang đau cua thanh pho đa co 69,1 trieu luot vieng tham, tang 11,3% so voi nam 2005. Nha tho Đuc Ba đon 13,5 trieu du khach, la cong trinh thu hut nhat nuoc Phap. Tiep theo, nha tho Sacre-Coeur voi 10,5 trieu, vien bao tang Louvre voi 8,3 trieu, thap Eiffel 6,7 trieu, trung tam Pompidou 5,1 trieu, Cite des sciences et de l'industrie trong cong vien La Villette va bao tang Orsay ngang nhau voi 3 trieu luot khach vieng tham. Ngoai ra cong vien Disneyland nam o ngoai o Paris moi nam cung thu hut 12,5 trieu luot khach.
Tuy la thu đo thu hut nhat tren the gioi, nhung Paris lai la mot trong nhung thanh pho đat nhat va bi cho la kem hieu khach. Theo cuoc mot đieu tra đuoc thuc hien boi van phong Global Market Insite ve 60 thanh pho tren the gioi, qua y kien cua 14.000 nguoi, Paris đung đau la thanh pho đep nhat, nang đong nhat nhung đung thu 52 ve chat luong đon tiep. Chinh quyen thanh pho đa co nhung co gang đe thay đoi đieu nay. Tren truyen hinh xuat hien nhung đoan phim ngan tu che gieu ve tinh kem hieu khach cua nguoi dan Paris.


Xa hoi = Khac biet xa hoi =

Tuong tu o mot vai thanh pho lon khac nhu Luan Đon hay New York, su tang gia lien tuc cua bat đong san cho thay nhung dan cu ngheo va trung binh dan đuoc thay the bang mot tang lop moi kha gia hon. O Paris, su van đong nay pho bien ngay ca o nhung khu pho đuoc xem la binh dan, nhu Quan 10 hay mot so khu vuc gan ngoai o nhu Montreuil thuoc Seine-Saint-Denis. Paris la thanh pho đung thu 12 nuoc Phap ve ty le phai đong thue tai san: 34,5 ho tren 1.000 nguoi dan. Nam 2006, 73.362 gia đinh khai thue tai san tren 1.961.667 euro. Voi 27.400 euro thu nhap trung binh cho moi nguoi vao 2001, cac gia đinh Paris o muc sung tuc nhat nuoc Phap. Bon tinh dan đau khac cung đeu thuoc Ile-de-France: Hauts-de-Seine, Yvelines, Essonne va Val-de-Marne. Đieu nay phan anh su tap trung nguon nhan luc cao o khu vuc Paris.
Nhung mac du Paris mang hinh anh cua mot thanh pho giau co voi nhung tang lop cao va quan trong cua xa hoi, ngay trong noi thanh Paris thuc te van co nhung chenh lech. Su khac biet truyen thong đanh dau boi nhung nguoi dan phia tay thuong giau co hon phia đong. Thu nhap trung binh nhung nguoi dan Quan 7 cao nhat, 31.521 euro tren mot nguoi mot nam vao 2001. Con o Quan 19, con so nay la 13.759 euro. Nguoi dan o cac Quan 6, 7, 8 va 16 co thu nhap cao hon cac Quan 10, 18, 19, 20 - la nhung quan kem nhat. Nhung nguoi ngheo cung ton tai o Paris: Trong nam 2012, 14 phan tram ho gia đinh o thanh pho kiem đuoc it hon € 977 moi thang, duoi muc ngheo. 25% cu dan trong quan 19 song duoi muc ngheo kho; 24% trong quan 18, 22% trong quan 20 va 18% trong quan 10. Trong khu pho giau co nhat cua thanh pho, quan 7, chi co 7% song duoi muc ngheo kho; 8% trong quan 6; va 9% trong quan 16 
Su khac biet xa hoi con mang ca tinh chung toc: 32,6% cac gia đinh Paris co goc ngoai Lien minh chau Au o muc ngheo, trong khi đo con so voi nhung gia đinh Phap la 9,7 %. Cac Quan 18, 19 va 20 tap trung toi 40% dan ngheo cua Paris va nhieu khu pho con kem theo cac kho khan xa hoi khac, nhu that nghiep cao, đieu kien giao duc, y te cung kem hon. Đay cung la khu vuc đon tiep nhieu nguoi nhap cu đen tu Bac Phi va mot so nuoc gan Sahara. Chenh lech muc song phan bo theo đia ly con keo dai ra ca ngoai ngoai o. Cac xa thuoc Hauts-de-Seine gan Quan 16 giau co hon cac xa thuoc Seine-Saint-Denis gan Quan 19.
Nhung khac biet ve mat xa hoi con co the thay o mot so khu pho xuat hien cac cong đong đac thu. Khu pho Le Marais thu hut nhieu nguoi đong tinh. Cong đong Do Thai quy tu quanh pho Rosiers tu the ky 13. Phuong Olympiades Quan 13 la noi tap trung nhung nguoi Trung Quoc, Viet Nam, Lao... tao nen khu pho chau A lon nhat o chau Au. Khu pho La Tinh, voi cac truong hoc va cong trinh, luon đong đuc sinh vien va khach du lich.


= Gia đinh =
Tuong tu nhieu thanh pho trung tam khac, Paris co nhieu sinh vien, thanh nien va nguoi gia hon trung binh cua ca nuoc Phap. Vi the so gia đinh duong nhu it hon. Vao nam 1999, trong so cac gia đinh Paris, co 22% hop thanh boi mot cap vo chong voi it nhat mot con nho hon 25 tuoi. So gia đinh nay, voi tong cong 865.000 nguoi, chiem 40,7% dan so Paris. Nguoc lai co 27% song đoc than va 19% song đoi. Tuc tong cong co khoang 47% la đoc than tren giay to, trong khi ty le đo cua toan nuoc Phap la 35%. Co 37% so nguoi Paris đa ket hon, con ca nuoc Phap ty le la 50%.
Ty le so gia đinh chi co bo hoac me cua Paris cung cao hon trung binh nuoc Phap. Vao nam 1999, trong khi ca nuoc Phap la 19% thi o Paris la 27%, chiem 7,7% dan so. Đieu đo co the cho thay ty le ly hon cung cao: tren tong so 100 cap ket hon co 55 cap ly hon sau đo. Ty le sinh cua Paris cao hon trung binh nuoc Phap: 14,8 ca sinh tren 1.000 dan so voi con so 13,2 cua ca nuoc. Nguoc lai, ty le sinh 1,75 con tren mot gia đinh cua Paris thap hon muc trung binh 1,87 cua ca vung va 1,86 cua ca nuoc Phap. Trong đo 50% so gia đinh Paris chi co mot con va 17% co ba con hoac hon. Ly do boi gia bat đong san cao, cac gia đinh thuong song trong mot dien tich nho hep.


= Nha o =
Hon mot nua - 58,1% vao nam 1999 - so can ho cua Paris chi gom mot hoac hai phong. Đieu đo co the cho thay mot phan kha lon dan Paris song đoc than hoac la cac cap khong con. Voi ly do cac can ho khong co dien tich rong va gia bat đong san qua cao khien nhieu gia đinh chuyen ra song ngoai ngoai o. Nhung su lua chon nay keo theo nhung bat loi trong viec phai di chuyen vao thanh pho hang ngay đe lam viec. Nhung nguoi quyet đinh o lai cung đoi mat voi mot so kho khan: dan so qua đong, tam ly stress cua đo thi, o nhiem, gia ca đat đo, kem an ninh... Ve tham nien cac toa nha, vao nam 1999, 55,4% đuoc xay truoc 1949, va chi co 3,8% xay sau 1990.
Toan bo thanh pho, so luong nha o xa hoi chiem hon 17%. The nhung ty le nay co su khong đong đeu, muoi quan đau tien thuoc khu vuc lich su trung tam chi chiem 6% so nha o xa hoi cua thanh pho. Trong khi đo ba Quan 13, 19 va 20 chiem toi 47% voi con so 96.000 va nam 1999. Neu them vao đo cac Quan 12, 14, 15 va 18 thi co the thay vanh đai phia nam va đong bac chiem toi 81% so nha o xa hoi cua Paris.
Gia ca bat đong san o Paris thuoc hang cao nhat chau Au va the gioi gop phan lam cuoc song o thanh pho nay tro nen đat đo. Vao nam 2007, gia nha trung binh cac chung cu cao cap đat toi 12.600 euro mot met vuong. O mot so khu pho sang trong, con so con co the cao hon nua.
Paris la thanh pho đat thu nam the gioi ve so tien mua nha voi muc gia $18.499 tren met vuong ($1.718,6/foot vuong) trong nam 2014. Theo mot nghien cuu trong nam 2012 cua bao La Tribune , khu vuc co gia nha o đat nhat la quan 1, voi muc gia trung binh la $20.665 tren met vuong ($1.919,8/foot vuong), trong khi quan 18 chi co $3.900 tren met vuong ($360/foot vuong)
Tong so nha o cua thanh pho cua Paris trong nam 2011 la 1,356,074 can nha, tang so voi con so 1,334,815 vao nam 2006.


= Nhap cu =

Nhu đa đuoc ghi trong hien phap, cac cuoc đieu tra dan so o Phap khong đat nhung cau hoi thuoc ve chung toc hay ton giao, nhung co thu thap nhung thong tin ve noi sinh. Qua nhung con so nay, co the thay Paris la noi đa van hoa nhat toan chau Au. Theo cuoc đieu tra nam 2011, co 23,1% dan so cua thanh pho sinh ngoai lanh tho chinh quoc Phap 
Cung theo so lieu cua cuoc đieu tra, 4,2% dan vung Paris la nhung nguoi moi nhap cu, toi Phap trong khoang tu 1990 đen 1999, trong đo nhieu nhat la tu Trung Quoc va chau Phi. Mat khac, vung Paris co khoang 15% la tin đo Hoi giao.
Lan song nhan cu quoc te đau tien ve Paris đuoc bat đau tu nam 1820 voi cac nong dan Đuc toi, chay tron cuoc khung hoang nong nghiep. Nhieu lan song nhap cu khac keo dai lien tuc toi tan ngay nay: nhung nguoi Y va Do Thai vao the ky 19, nhung nguoi Nga sau cach mang Nga nam 1917, nhung nguoi dan thuoc đia trong Chien tranh the gioi thu nhat, nhung nguoi Ba Lan đen vao khoang thoi gian giua hai cuoc the chien, nguoi Tay Ban Nha, Bo Đao Nha va Bac Phi nhung nam 1950 toi 1970, nhung nguoi Do Thai sau khi mot so nuoc Bac Phi danh đoc lap, nhung nguoi chau Phi tiep tuc toi Phap, va nhung nguoi chau A toi sau chien tranh Viet Nam.
Nhung nguoi nhap cu cu tru tap trung thanh nhung khu vuc rieng: Quan 18 va 19 gom nhung nguoi goc Phi bac Sahara, đac biet khu Chateau Rouge va khu Belleville voi ca cong đong Bac Phi va cung Trung Hoa. Quan 13 la noi co Cho Tau, " chinatown " lon nhat chau Au. Khap vung Ile-de-France, cung co nhung nguoi nhap cu con song rai rac.
Nhung nguoi dan nhap cu, hoac co goc nhap cu, khong it đa gianh đuoc nhung thanh cong. Vao đau the ky 20, nha van Marcel Proust va nghe si Sarah Bernhardt đeu mang mot phan mau Do Thai va đa noi danh khap the gioi. Tiep đo la nha hoa hoc nguoi Ba Lan Marie Curie, sau khi mat đuoc đua vao đien Pantheon va in tren to 500 franc cua Phap. Cuu Tong thong Phap Nicolas Sarkozy tuy sinh o Paris nhung la nguoi goc Hungary. Con thi truong truoc kia cua Paris la Bertrand Delanoe sinh tai Tunisia va co bo la nguoi Tunisia.


= Nguoi vo gia cu =

Cung nhu tat ca cac đo thi lon, mot so luong khong nho nguoi vo gia cu song tren đuong pho cua Paris. Vao nam 2005, theo uoc tinh cua vien INSEE, thanh pho co khoang 8.000 nguoi vo gia cu. Neu so sach voi mot vai thanh pho lon khac thi so luong nguoi vo gia cu o Paris khong cao. Tai Luan Đon, co 50.000 nguoi vo gia cu tren tong so 7 trieu dan. Tai Berlin, cac con so uoc tinh rat chenh lech, tu 4.000 toi 10.000 nguoi tren tong so 3,5 trieu dan. Con vao nam 2006, con so o New York la 33.000 nguoi.
O Paris, 17% nguoi vo gia cu la nu gioi, va cu 3 nu vo gia cu thi mot nguoi kem theo con nho, co the cung bo đua tre hoac khong. 57% so nguoi vo gia cu la đoc than, chi co 8% co gia đinh va mot phan ba con lai đa ly hon hoac goa. 24% so đan ong cu gia cu sinh trong vung Ile-de-France, 37% sinh tai cac vung con lai cua Phap va gan 40% sinh o nuoc ngoai. Ve tuoi, 48% cac nu vo gia cu trong khoang tu 18 toi 30 tuoi. Con so đo o nam gioi la 22%, va 57% đan ong vo gia cu trong khoang 31 toi 50 tuoi. Voi đieu kien song kem, nhieu nguoi vo gia cu gap cac van đe ve suc khoe, ca the chat lan tam ly. 15% co van đe lien quan toi ruou, 20% co van đe ve the chat va 7% ve tam ly. 59% nam va 78% nu vo gia cu co an trua vao tat ca cac ngay, chu yeu la banh my kep. Con 16% nam va 10% nu khong co bua trua nao vao tuan cua cuoc đieu tra.
Nhieu to chuc xa hoi tham gia vao viec giup đo nhung nguoi vo gia cu. Nha tho Saint-Eustache giup đo cac bua an mien phi. Les Enfants de Don Quichotte (Nhung đua con cua Don Quichotte), đuoc thanh lap nam 2006, đa bo tri nhung chiec leu đo canh kenh Saint-Martin giup đo nhung nguoi vo gia cu trong mua đong.


= Y te =
Paris la mot trong nhung thanh pho cua Phap co ty le bac si cao nhat, ca đa khoa va chuyen khoa. Vao nam 2005, toan Paris co 5.840 bac si đa khoa. Con so đo o ca Seine-Saint-Denis va Val-d'Oise la 3.349, mac du tong dan so hai tinh nay cao hon Paris.
Trong nhung benh vien cua thanh pho, mot so đuoc thanh lap tu rat lau. Hotel-Dieu de Paris do Thanh Landry, giao muc cua Paris, lap ra vao nam 651. Hotel-Dieu de Paris la bieu tuong cua long tu thien cua thanh pho, va la benh vien duy nhat o đay cho toi tan the ky 12. Benh vien Quinze-Vingts do vua Saint Louis lap ra nam 1260 đe đon nhung nguoi mu cua Paris, hien nay o so 28 pho Charenton, quan 12. Đien Invalides đuoc bat đau xay dung vao nam 1671 cung la mot benh vien cho thuong binh. Ngay nay, du tro thanh mot cong trinh noi tieng, no van con giu chuc nang nay.
Phan lon cac benh vien cua Paris đeu thuoc AP-HP (Assistance Publique - Hopitaux de Paris, co quan ve y te cong cong cua Paris tu nam 1849) va chinh quyen thanh pho. AP-HP, voi vai tro trung tam benh vien vung cho ca Paris va Ile-de-France, co toi 90.000 nhan vien.


= Ton giao =

Cong giao Roma
Tong giao phan Paris la mot trong hai muoi ba giao phan Cong giao o Phap. La giao phan tu the ky 3, Paris đuoc nang len thanh tong giao phan vao ngay 20 thang 10 nam 1622. Tong giao muc hien nay la hong y Andre Vingt-Trois. Vao nam 2005, thanh pho gom co 106 giao xu, đon tiep nhung giao dan va hoi truyen giao nuoc ngoai. Cung nam 2005, toan Paris co 730 linh muc, 2.500 tu si va 220 tu vien (140 cho nu va 80 cho nam).

Khang Cach
O Paris co 15 giao so thuoc Giao hoi Cai cach Phap, va 10 giao so thuoc Giao hoi Luther Phap.

Hoi giao
Nha tho Hoi giao Paris la nha tho Hoi giao lon nhat nuoc Phap. Nam trong khu pho La Tinh, thuoc Quan 5, nha tho Hoi giao nay đuoc khanh thanh vao ngay 15 thang 7 nam 1926. Trong noi thanh Paris con rat nhieu nha tho Hoi giao khac va o Quan 10 cung co mot trung tam van hoa Hoi giao. Vien the gioi A Rap cung la mot đia điem quan trong ve van hoa A Rap, Hoi giao.

Phat giao
Chua Vincennes nam trong rung Vincennes, bo nam ho Daumesnil, trong mot toa nha cu cua trien lam thuoc đia tu nam 1931. Tai khu pho Tau o Quan 13 cung co hai ngoi chua khac. Trong vung Ile-de-France cung co khoang 10 ngoi chua cua nguoi Viet.

Do Thai giao
Toan thanh pho co 96 đen tho Do Thai giao. Dan so Do Thai cua Vung Paris đuoc uoc tinh vao nam 2014 la 282.000, bien Paris tro thanh noi tap trung lon nhat cua nguoi Do Thai tren the gioi ben canh Israel va Hoa Ky.


Giao duc = Giao duc tieu hoc va trung hoc =

Trong nam hoc 2005–2006, Paris co 263.812 hoc sinh theo hoc tai cac truong cong, gom 135.570 o bac hoc thu nhat va 138.527 o bac hoc thu hai. O cac truong tu co 138.527 hoc sinh theo hoc. Vao nam 2007, toan thanh pho co 881 co so giao duc cong gom: 323 truong mau giao, 334 truong tieu hoc, 6 co so đac biet - truong trong benh vien, 110 trung hoc co so, 72 trung hoc pho thong, 34 trung hoc nghe va 2 trung hoc thuc nghiem. Them vao đo la 256 co so giao duc tu: 110 truong mau giao va tieu hoc, 1 truong đac biet, 67 trung hoc co so, 73 trung hoc pho thong va 5 trung hoc nghe.
Trong giao duc bac trung hoc, nhung truong nhu Louis-le-Grand, Henri-IV va Trung hoc quoc te Saint-Germain-en-Laye la nhung truong danh tieng, tung la noi nhieu vi nhan cua Phap theo hoc.


= Giao duc đai hoc =

La thanh pho thu đo, Paris tap trung nhieu truong đai hoc lon va co so luong sinh vien đong đao. Tu the ky 12, Paris đa la mot trong nhung trung tam tri thuc lon nhat cua chau Au, đac biet ve than hoc va triet hoc. Mang tinh bieu tuong, nam 1200 đuoc coi la nam thanh lap Đai hoc Paris, dua theo mot phap đien cua vua Philippe II. Truong đai hoc voi cac khoa xuat hien nam tai đoi Sainte-Genevieve, thuoc khu pho La Tinh ngay nay. Tu the ky 18, cac truong đac biet đuoc mo ra cho mot so nganh nghe. Đo chinh la nguon goc cua cac truong lon hien nay. Truong Bach khoa va Truong Su pham đuoc thanh lap vao thoi ky Cach mang Phap. Vao the ky 19, Đai hoc Paris hien đai hop thanh boi sau khoa luat, y, duoc, van, than hoc va khoa hoc.
The ky 20, so luong sinh vien tang nhanh. Sau cuoc noi loan cua sinh vien nam 1968, Đai hoc Paris đuoc to chuc lai thanh 13 truong đoc lap: Paris I toi Paris XIII nhu hien nay. Mot so truong đai hoc đuoc mo o ngoai o vao nhung nam 1960, som nhat la Đai hoc Paris X Nanterre nam 1964. Cung vao khoang thoi gian đo, nhieu truong lon đa roi trung tam, tim nhung khu vuc rong hon ngoai ngoai thanh. Cao nguyen nho Saclay o phia nam thanh pho tro thanh mot đia điem quan trong. Tren mot dien tich đu rong, noi đay tap trung Đai hoc Paris XI, cac truong lon nhu Bach khoa, Truong thuong mai HEC cung cac phong thi nghiem cong va tu.
Nam 1991, bon đai hoc khac đuoc thanh lap o vung Ile-de-France. Khac voi cac đai hoc gan thanh pho, chu " Paris " khong xuat hien trong ten cac truong nay. Trong nhung nam 1990, đa co nhung y đinh giam bot su tap trung nay nhu chuyen Truong Hanh chinh quoc gia ENA ve Strasbourg va Truong Su pham ve Lyon. Nhung cuoi cung, cac truong quan trong nhat van o lai Paris.
Ngay nay, noi thanh Paris van la trung tam chinh cua cac đai hoc Phap. Cac truong đai hoc Paris tu I đen VII đeu o trong noi o, mac du Paris-Dauphine nam hoi lech tam. Co the nhan thay ben ta ngan nhieu truong đai hoc hon han. Khu pho La Tinh la mot đia điem quan trong voi su hien dien cua Sorbonne va Truong Su pham (Ecole normale superieure), Truong Mo (Ecole des Mines) cung College de France... Tai Quan 13, gan thu vien Francois-Mitterrand, nhieu toa nha đai hoc moi đuoc xay them cach đay khong lau. Chinh quyen thanh pho Paris cung tu duy tri bay co so giao duc bac đai hoc. Bon trong so đo danh cho nghe thuat ung dung, đac biet la truong Ecole Boulle ve noi that va Ecole Estienne ve hoa hinh, thiet ke bia sach. Ngoai ra con hai truong ky thuat va mot truong ve lam vuon.
Nam 2004, toan vung Ile-de-France co tong cong khoang 600.000 sinh vien, chiem hon mot phan tu so sinh vien o Phap. Trong đo, mot nua sinh vien thuoc cac truong noi thanh Paris. Co quan ve đoi song sinh vien, CROUS cua Paris co 600 nhan vien lam viec, voi ngan sach 70 trieu euro. CROUS Paris quan ly 30 ky tuc xa, 16 cang tin va 20 quan ca phe sinh vien cung mot trung tam the thao, mot trung tam van hoa va mot phong trien lam. Cu xa đai hoc lon nhat Paris la Cite internationale universitaire gom 40 toa nha voi 5.000 cho. Ngoai ra, cac khu vuc con lai cua Ile-de-France do CROUS Creteil va CROUS Versailles quan ly.
Ngoai cac uu tien, tro cap nhu o toan nuoc Phap, cac sinh vien o vung Ile-de-France con đuoc huong mot vai uu tien rieng, nhu giam gia ve giao thong cong cong, xem phim... Nguoc lai, đoi song sinh vien Paris cung gap nhieu kho khan: gia thue phong cao, ton nhieu thoi gian cho đi lai...


Giao thong Paris co mot he thong giao thong cong cong đa dang va day đac. Ngoai mang luoi xe buyt phu khap thanh pho va ngoai o, o Paris con co the ke ra 16 tuyen tau đien ngam (đanh so 1 đen 14 va hai tuyen 3bis, 7bis), 5 tuyen RER (tu A đen E) va 4 tuyen tau đien (T1 đen T4).
Ke tu khi đuoc khanh thanh trong nam 1900 mang luoi Metro (tau đien ngam) cua Paris đa phat trien thanh he thong giao thong đia phuong đuoc su dung rong rai nhat cua thanh pho; ngay nay no mang ve 5,23 trieu hanh khach moi ngay  voi 16 tuyen, 303 tram (385 điem dung) va 220 km (136,7 dam) đuong ray. Xep chong len đay la 'mang toc hanh khu vuc', RER, co nam tuyen (A, B, C, D va E), 257 điem dung va 587 km (365 dam) đuong ray ket noi Paris voi cac phan xa hon cua khu vuc đo thi.
Hon €26.5 ty se đuoc đau tu trong vong 15 nam toi đe mo rong mang luoi Metro vao vung ngoai o, đac biet la voi du an Grand Paris Express.
Đe noi lien Paris voi cac xa ngoai o, ngoai he thong chinh RER, tu sau nha ga lon Saint-Lazare, Gare du Nord, La Defense, Gare de l'Est, Montparnasse, Lyon con co 15 tuyen đuong sat Transilien toa đi khap vung Ile-de-France. Bon trong so đo cung la cac nha ga cua TGV, tau thuong noi Paris voi tat ca cac thanh pho cua Phap va chau Au.
Giong nhu tat ca cac đo thi lon khac tren the gioi, cong them ly do la mot thanh pho co, giao thong đuong bo Paris kha kho khan va day đac xe co mac du cac đai lo rong rai nho nhung cai tao cua Haussmann tu the ky 19. Thanh pho đuoc bao boc boi mot he thong cac đai lo vanh đai va tu cac cua o cua Paris, cac đuong quoc lo, xa lo toa đi khap vung va toi cac tinh. Viec đau xe o Paris cung khong đon gian va hau nhu o tat ca cac pho đeu phai tra tien. Con mang luoi taxi, đau 2007 toan thanh pho co khoang 15.500 chiec va trung binh moi ngay phuc vu 200.000 chuyen.
Tu nhung nam cuoi 1990, chinh quyen thanh pho thuc hien chinh sach khuyen khich giao thong cong cong va xe đap. Cung voi cac lan đuong đuoc phep chay chung voi xe buyt, o nhieu pho nhung nguoi đi xe đap con co lan đuong rieng, tong cong dai 371 km. Va tiep theo Rennes va Lyon, tu ngay 15 thang 7 nam 2007, chinh quyen Paris đua ra he thong dich vu xe đap tu do voi ten Velib'. Đay la mang luoi xe đap day đac nhat chau Au, voi 20.000 chiec vao cuoi 2007, 1.400 điem đo trong Paris cach nhau trung binh 300 m.
Giao thong hang khong Paris co hai san bay chinh, Charles-de-Gaulle o phia đong bac va Orly o phia nam. Cho đen nam 2017 Charles-de-Gaulle la san bay ban ron thu 5 tren the gioi ve luu luong hanh khach quoc te. Sau Luan Đon, Paris la thanh pho chau Au co luong hanh khach trung chuyen lon nhat, 82,5 trieu va 2,24 trieu tan hang hoa trong 2006. Nam cach Paris 25 km, san bay quoc te Charles-de-Gaulle đuoc noi voi thanh pho boi đuong cao toc, xe buyt va tuyen RER B. Tai san bay cung co mot nha ga voi cac tuyen tau va TGV toi cac tinh. Ve luong may bay hoat đong, nam 2006 Charles-de-Gaulle xep thu nhat chau Au voi 541.566 chuyen bay. Orly von la san bay chinh cua Paris truoc khi xay dung Charles-de-Gaulle. Ngay nay, ngoai toi cac tinh cua Phap, Orly phuc vu cac chuyen bay đen cac thanh pho cua chau Au, Trung Đong, chau Phi va Caribe. Ngoai ra, vung Paris van con mot vai san bay nho khac nhu Le Bourget, Beauvais ma cac hang hang khong gia re van thuong su dung.


The thao The thao cung ghi nhieu dau an trong lich su thanh pho Paris. Tu the ky 12 đa xuat hien mon jeu de paume, mot tro choi tuong tu quan vot. Trong thoi ky Cach mang Phap, mon the thao nay đa đi vao lich su voi Loi tuyen the Jeu de paume, mot su kien quan trong.
Paris đa hai lan đang cai The van hoi mua he vao nam 1900 va 1924, đong thoi se la thanh pho đang cai The van hoi Mua he va The van hoi danh cho nguoi khuyet tat 2024. Ngoai ra, thanh pho con tranh cai to chuc vao cac nam 1992, 2008 va 2012 nhung khong thanh cong, lan luot đe lot vao tay Barcelona, Bac Kinh va Luan Đon. Trong hai lan Phap đang cai Giai vo đich bong đa the gioi vao 1938 va 1998, Paris đeu la thanh pho quan trong. Trong đo nam 1998, đoi tuyen Phap đa gianh chuc vo đich tai san Stade de France. Paris cung tung đang cai cac tran đau tai Giai vo đich bong đa chau Au 2016.
Paris con la đia điem cua mot trong nhung giai quan vot quan trong nhat: Giai Roland-Garros. Đai lo Champs-Elysees la chang cuoi cua giai đua xe đap noi tieng Tour de France. Thanh pho co mot so cau lac bo the thao chinh: Paris Saint-Germain mon bong đa, Paris-Levallois Basket mon bong ro, Paris Handball mon bong nem, Stade francais CASG Paris mon bong bau duc.
Toan Paris hien nay co 360 đia điem the thao: 172 san tennis; 131 phong tap the duc thuoc chinh quyen thanh pho; 36 be boi đon 3,4 trieu luot nguoi nam 2006; 10 be boi trong truong hoc; 32 san van đong thuoc thanh pho; hai đia điem danh cho mon boi thuyen. Nhung truong đai hoc o ngoai o cung co cac khu the thao rieng. Nguoi dan Paris con choi mot so mon đon gian nhu bi sat, co vua tai cac cong vien, vuon hoa.
San van đong Cong vien cac Hoang tu (Parc des Princes) cua Paris đuoc hoan thanh tu nam 1897 nam o phia tay nam thanh pho, toi nam 1972 đuoc xay dung lai. San van đong nay co suc chua 45.500 cho ngoi, va la san nha cua đoi Paris Saint-Germain. Khu the thao lien hop Paris-Bercy nam o Quan 12 đuoc hoan thanh nam 1984. Ngoai cac hoat đong the thao, no con la noi to chuc nhieu buoi hoa nhac lon. San Stade Charlety o Quan 13, co tu nam 1939 va đuoc xay lai nam 1994, la noi ly tuong cho nhung nguoi choi the thao cua thanh pho. Stade Charlety bao gom mot san đien kinh 20.000 cho va mot phong đa the thao voi suc chua 1.500 nguoi. San Stade de France đuoc xay dung cho Giai vo đich bong đa the gioi 1998 co suc chua 80.000 cho tai Saint-Denis, ngoai o phia bac Paris. San con đuoc Đoi tuyen bong đa quoc gia Phap chon lam san nha cho cac tran thi đau quoc te. Ngoai bong đa, san van đong nay con la đia điem cua cac tran bong bau duc quan trong.
Tai rung Vincennes phia đong Paris con co truong đua Vincennes tu nam 1863. Đay la noi to chuc mot so giai đua ngua nhu Prix de Paris, Prix de France, Prix d'Amerique...


Quy hoach đo thi Khac voi Luan Đon tung chiu vu hoa hoan nam 1666 hay Lisboa boi đong đat nam 1755, Paris chua bao gio bi pha huy. Nho đo hau het cac trieu đai cua Phap ke tu thoi Phuc Hung đeu đe lai nhung dau an o Paris. Nhung chung tich cua qua khu van con in dau o cac con pho, nhung Paris van la mot thanh pho đong nhat va khong ngung hien đai hoa.
Cach to chuc cua thanh pho ngay nay phu thuoc rat nhieu vao quy hoach cua nam tuoc Haussmann duoi thoi Đe nhi đe che. Haussmann đa vach ra phan lon nhung con đuong chinh hien nay, nhu đai lo Saint-Germain, đai lo Sebastopol... Trung tam cua thanh pho Paris la khu Chatelet. Nhieu đuong pho lon va cac tau đien ngam giao nhau o đay. Khu vuc trung tam Paris khac biet voi nhieu thanh pho chau Au khac boi mat đo dan so day đac cua no. Chi rieng Manhattan cua New York voi mat đo 26.000 ngan nguoi tren mot km² la co the so sach voi trung tam Paris. La thanh pho đuoc xay dung hai ben bo song, rieng trong noi o Paris co toi 37 cay cau bac qua song Seine. Chua ke toi mot so tuyen tau đien ngam chay duoi long song.
Co the nhan thay o Paris, cac cong trinh quan trong, ca co va hien đai, đeu la nhung điem nhan trong quang canh cua thanh pho. Quy hoach đo thi cua Paris cho phep co the ngam nhin cac cong trinh nay tu rat xa. Đung o quang truong Italie, nhin doc theo đai lo Gobelins co the thay đien Pantheon. Tu đien Pantheon nhin doc pho Soufflot ve phia vuon Luxembourg se thay thap Eiffel. Khu vuc tot nhat đe ngam nhin thap Eiffel la san giua cua Palais de Chaillot, canh quang truong Trocadero. Neu đung o chan thap Eiffel, bai co Champ-de-Mars, nhin ve phia Ecole militaire se thay thap Montparnasse. Đung truoc nha tho Madeleine nhin ve phia song Seine se thay cot đa Obelisque o giua quang truong Concorde, va ben kia song la Palais Bourbon. Tu đien Invalides nhin doc cau Alexandre-III co the thay Grand Palais va Petit Palais o hai ben đai lo Winston-Churchill...
Nhung truc quan trong nhat trong quy hoach đo thi Paris la Axe historique. Bat đau tu buc tuong vua Louis XIV cuoi ngua trong san Napoleon cua bao tang Louvre, truc nay đi qua rat nhieu cong trinh quan trong cua thanh pho: Khai hoan mon Carrousel, vuon Tuileries, quang truong Concorde voi cot đa Obelisque, đai lo Champs Elysees, quang truong Etoile voi Khai Hoan Mon, đai lo Grande Armee. Vao thap nien 1960, Axe historique con đuoc tiep tuc keo dai toi tan khu đo thi hien đai La Defense voi cong trinh Grande Arche. Kim tu thap kinh Louvre khong nam tren đuong thang nay, ma đuoc xay lenh sang mot ben.
Đe bao đam my quan, mat ngoai cac toa nha o Paris phai tuan theo nhung quy đinh cua thanh pho, nhu ve mau sac, kieu cua so... Va tu rat lau, Paris đa co nhung quy đinh chat che ve đo cao cac toa nha. Ngay nay, nhung toa nha moi co đo cao tren 37 met phai co giay phep đac biet va o mot vai quan gioi han chieu cao nay con nho hon the. Thap Montparnasse đuoc xay dung vao nam 1973 la cong trinh cao nhat Paris va ca nuoc Phap. Vi tri so mot nay se con đuoc giu toi nam 2010, khi nhieu du an nha choc troi se hoan thanh tai khu La Defense: Tour Phare 300 m, va Tour Generali se đat toi 318 m tro thanh toa nha cao nhat Tay Au.


= Đuong pho =
 

Vao nam 1997, toan Paris co tong cong 6.088 con đuong, ca cong cong va tu nhan. Phan nhieu cac con pho Paris đeu bang phang, it doc. Mot so đuong pho, đai lo khong rai nhua ma đuoc lat bang nhung vien đa nho. Tuong tu o nhieu thanh pho khac, tang mot cac toa nha mat pho đeu danh cho cua hang, quan ca phe... Mot so hop đem, phong chieu phim chi co mot cua nho tren pho, con khong gian chinh nam o tang ngam.
Mot so đuong pho Paris noi tieng mang nhung đac trung rieng. Đai lo Champs-Elysees gan Khai Hoan Mon va la noi to chuc nhieu su kien quan trong, luon tran ngap khach du lich. Pho Rivoli tap nap o trung tam chay doc song Seine ngang qua cac cong trinh noi tieng Toa thi chinh, bao tang Louvre, Khai hoan mon Carrousel, vuon Tuileries. Đai lo Saint-Michel thuoc khu pho La Tinh đong đuc sinh vien. Đai lo Opera gan nha hat Opera Garnier va khu mua sam Galeries Lafayette, Printemps... la noi co nhieu van phong hang khong, du lich. Pho Mouffetard co voi cac nha hang, quan ca phe va nhung cua hang truyen thong. Đai lo Clichy la noi tap nap vao ban đem voi nhieu quan ca phe, hop đem, trong đo co Moulin Rouge. Đai lo Montaigne la noi co nhieu cua hieu thoi trang cao cap va khach san sang trong Plaza Athenee...
Mot điem nua tao nen hinh anh đac trung cua cac đuong pho Paris la su gop mat cua cot Morris va voi phun nuoc Wallace.


= Quang truong =

Paris co tong cong khoang gan 500 quang truong lon nho. Trong so đo, lon nhat la Quang truong Concorde va la rong thu nhi cua Phap - sau quang truong Quinconces o Bordeaux - va thu 11 the gioi. O giua quang truong nay la cot đa Obelisque, con xung quanh quang truong con co nhieu toa nha quan trong nhu Đai su quan Hoa Ky, khach san Crillon. Concorde khong chi la mot quang truong đep ma con la đau moi giao thong quan trong cua Paris, noi đay đa tung xay ra nhieu su kien lich su trong đai cua nuoc Phap.
Paris con co nhung quang truong noi tieng khac nhu: Quang truong Republique la quang truong rong thu nhi sau Quang truong Concorde. Vendome, Cung nhu Concorde, Vendome gan voi mot so su kien lich su. Nam o mot khu vuc trung tam thanh pho, Vendome khong co dien tich rong,  Noi đay co su hien dien cua Bo Tu phap, khach san Ritz danh tieng va nhieu cua hang xa xi. quang truong Bastille la noi co nguc Bastille bi pha huy trong Cach mang; quang truong Etoile, noi voi đai lo Champs-Elysees, la noi co Khai Hoan Mon; quang truong Trocadero nam o khu pho sang trong, la đia điem chinh ngam thap Eiffel. Mot so quang truong noi tieng khac cung luon đuoc đong đao du khach lui đen nhu: Quang truong Bataille de Stalingrad, Quang truong Bourse, Quang truong Madeleine, Quang truong Sorbonne, Quang truong Porte de Versailles, Quang truong Porte de Champerret, Quang truong Porte Maillot, Quang truong Contrescarpe, Quang truong Nation...


= Kien truc va cac cong trinh =

Cac cong trinh noi tieng nhat Paris đuoc xay dung vao nhung khoang thoi gian khac nhau va hau het tap trung hai ben bo song Seine. Hai bo song, tu cau Sully toi cau Bir-Hakeim, hop thanh mot trong nhung dong song đep nhat chay trong thanh pho voi cac cong trinh đuoc xep hang di san the gioi cua UNESCO. Co the thay, tu đong sang tay: nha tho Đuc Ba, bao tang Louvre, đien Invalides, Palais Bourbon, cau Alexandre-III, Grand Palais, bao tang Branly, thap Eiffel, khu vuc Trocadero voi Palais de Chaillot. Nguoc lai ve phia đong, mot so cong trinh khac hien đai cung đa đuoc xay dung nhu Bo Tai chinh, thu vien Francois Mitterrand, cung Bercy...
Tren đao Ile de la Cite tap trung cac cong trinh co đac trung. Nha tho Đuc Ba mang phong cach kien truc Gothic đuoc xay dung tu the ky 12 toi the ky 13. Nha tho Đuc Ba đuoc xem la tam cua Paris, truoc san co mot điem đanh dau cay so 0 cua nuoc Phap. Đien Conciergerie tung la cung đien cua hoang gia cho toi thoi vua Charles V vao nua cuoi the ky 14. Mot phan cua cong trinh đa tung la nha tu giam giu cac nhan vat noi tieng cua che đo phong kien khi no ra Cach mang Phap. Sainte-Chapelle, xay dung gan Conciergerie, đuoc xem nhu mot kiet tac cua kien truc Gothic. Cau Pont Neuf, nam o điem cuoi phia tay cua đao, co tu cuoi the ky 16 va la chiec cau co nhat cua Paris con lai toi nay.
Cac cong trinh phong cach co đien cung ghi dau an o khu trung tam Paris. Nha tho nho Sorbonne nam o giua khu pho La Tinh đuoc xay vao đau the ky 17. Cung đien hoang gia Louvre cung co tu the ky 17 va đuoc sua chua nhieu lan sau đo. Đien Invalides, voi noc ma vang đuoc xay dung vao cuoi the ky 17 theo lenh cua vua Louis XIV danh cho cac thuong binh va la noi luu tru tro hai cot cua Napoleon tu nam 1840. Đien Elysee đuoc xay dung va trang tri trong khoang 1718 toi 1722 tieu bieu cho phong cach co đien, hien la dinh Tong thong Phap. Đien Pantheon đuoc xay dung vao cuoi the ky 18 la noi yen nghi cua nhieu vi nhan.
Nhung cong trinh xay dung vao the ky 19 rat pho bien o Paris: Khai Hoan Mon, nha hat Opera Garnier, nha tho Sacre-Cœur xuat hien vao cuoi Đe nhi đe che. Toa thi chinh Paris hien nay cung đuoc xay vao khoang thoi gian 1874 toi 1882. Nhieu cong trinh khac tiep tuc đuoc xay dung cho cac Cuoc trien lam the gioi nhu thap Eiffel, Palais de Chaillot, Petit Palais, Grand Palais, cau Alexandre-III...
Trong the ky 20, rat nhieu cac kien truc su danh tieng tiep tuc ghi lai dau an tren đuong pho Paris nhu: Guimard, Plumet hay Lavirotte voi phong cach Tan nghe thuat, ke đo Mallet-Stevens, Roux-Spitz, Dudok, Henri Sauvage, Le Corbusier, Auguste Perret vao thoi ky giua hai cuoc the chien. Kien truc đuong đai cua Paris đuoc hien dien boi Trung tam Pompidou, xay tu nhung nam 1970, la noi co bao tang Nghe thuat hien đai va mot thu vien quan trong mo cua cho cong chung; thap Montparnasse cao 210 met, mot điem nhan trong quang canh thanh pho đuoc xay tu 1969 toi 1972; Vien the gioi A Rap (Institut du monde arabe) đuoc mo cua vao nam 1987. Va đac biet la cac cong trinh nho tong thong Francois Mitterrand nhu Grande Arche o khu La Defense, nha hat Opera Bastille - thuoc nha hat quoc gia cung Opera Garnier; Kim tu thap kinh Louvre - tac pham noi tieng cua kien truc su Ieoh Ming Pei; va thu vien Francois Mitterrand thuoc thu vien quoc gia nam tai khu Paris Rive Gauche. Moi hon ca, bao tang Branly ve nghe thuat va van minh chau Phi, A, Đai Duong va My thiet ke boi Jean Nouvel hoan thanh 2006 tiep tuc lam đa dang them kien truc cua Paris.


= Nghia trang =
Ca bon nghia trang trong noi o Paris hien nay đeu đuoc xay duoi thoi Napoleon va đeu nam tren con đuong vanh đai cua thanh pho khi ay. Truoc đo, nhieu nha tho cua Paris cung co nhung nghia đia rieng, nhung cuoi the ky 18, chung đa phai dep bo vi van đe ve sinh. Tat ca nhung hai cot trong nghia đia cua xu đao bi xoa bo nam 1786 đa đuoc chuyen ve ham khai thac đa ben ngoai cua o phia nam Paris, noi hien nay la quang truong Denfert-Rochereau, Quan 14. Ngay nay la Ham mo Paris.
Voi su mo rong thanh pho, cac nghia trang thoi Napoleon hien đeu nam trong noi thanh Paris va tro thanh nhung khong gian xanh yen tinh. Pere-Lachaise la nghia trang lon nhat, va cung la khong gian xanh rong nhat thanh pho. Ca bon nghia trang cua Paris: Pere-Lachaise, Montparnasse, Passy va Montmartre đeu la noi yen nghi cua rat nhieu danh nhan, khong chi nguoi Phap ma con nhieu vi nhan nuoc ngoai đa toi song va mat o Paris. Pere-Lachaise la mot trong nhung nghia trang noi tieng nhat the gioi, voi cac ngoi mo cua Balzac, Chopin, Moliere, La Fontaine, Marcel Proust, Oscar Wilde hay Sarah Bernhardt... đa thu hut rat nhieu du khach toi tham.
Mot so nghia trang moi khac nam ngoai ngoai o đuoc xay dung va đau the ky 20. Trong đo lon nhat la cac nghia trang Saint-Ouen, Pantin, Ivry va Bagneux.


= Cong vien va vuon =

So voi cac thu đo khac o chau Au, Paris la thanh pho co mat đo khong gian xanh thap. Ngoai hai khu rung Boulogne va Vincennes nam ngay ben canh thanh pho, Paris co khoang 20 cong vien va 20 khu vuon cung cac nghia trang đuoc trong cay xanh. Nghia trang Pere-Lachaise chinh la khong gian xanh lon nhat trong thanh pho.
Vuon Paris, noi tieng hon ca la hai khu vuon co Tuileries va Luxembourg. Vuon Tuileries co tu the ky 16, nam o ben phai song Seine, gan vien bao tang Louvre. Cung đien Tuileries tung o đay đa bi đot vao nam 1871. Vuon Luxembourg nam o bo trai song Seine, thuoc ve lau đai đuoc xay cho vuong hau Maria de' Medici khoang nam 1625. Cung vao the ky 17, Vuon bach thao, do bac si Guy de La Brosse cua Louis XIII, tao nen đe trong cac cay thuoc roi tro thanh mot vuon cong cong cua Paris.
Toi thoi Đe nhi đe che, viec tao ra cac khong gian xanh tro nen can thiet cho mot thanh pho co dan so đang phat trien nhanh. Voi su chi đao cua ky su Jean-Charles Alphand va hoa si phong canh Jean-Pierre Barillet-Deschamps, cac khu vuon cua Paris moi co đuoc bo mat nhu hien nay. Rung Boulogne va rung Vincennes, nam ngoai Paris, đuoc bo tri ton trong điem cuc tay va điem cuc đong cua noi thanh thanh pho. Mot so khu vuon khac trong trung tam cung đuoc bo tri lai cung cac khong gian thoang đang đuoc mo ra o cac khu pho. O cac quan moi hon, mot so cong vien quan trong đuoc quy hoach: Monceau, Montsouris, Buttes-Chaumont đeu do kien truc su cua Napoleon III du kien.
Tu nhung nam 1980, nhieu khu vuc mang cac chuc nang khac đuoc cai tao thanh khong gian xanh. Theo thiet ke cua kien truc su Bernard Tschumi, mot khu vuc lo mo cu đa tro thanh cong vien La Villette - cong vien lon nhat trong noi o Paris hien nay. Tiep tuc, trong nhung nam 1990 la cong vien Bercy, cong vien Belleville cung mot so khac. Ke đen la nhung khu vuon gia đinh hoac giao duc nam ben vanh đai doc tuyen đuong sat cu Petite Ceinture. Vuon Eole hoan thanh nam 2007 la cong vien quan trong nhat cua Paris vao nhung nam 2000. Mot trong nhung cong vien moi nhat, Promenade des Berges de la Seine đuoc khanh thanh vao nam 2013.


Paris, thu đo van hoa Paris la mot trong nhung trung tam van hoa cua the gioi. Đon tiep 27 trieu luot khach du lich nuoc ngoai moi nam, Paris co hon 100 bao tang, nhieu nha hat, cac đia điem đac biet - nhu đai lo Champs-Elysees, đoi Montmartre, cac cong trinh noi tieng - nhu Khai Hoan Mon, thap Eiffel... Thanh pho con la trung tam cua cac cuoc hoi thao, hoi nghi, la noi đat tru so cua nhieu to chuc quan trong. Paris cung la trung tam cua thoi trang, cua hang xa xi pham, cua am thuc va đuoc menh danh la thanh pho cua tinh yeu lang man, cung Venezia. Ve giai tri, Paris la noi to chuc nhieu hoat đong trinh dien đa dang, so huu nhung nha hat quan trong va lau đoi cung cac rap chieu phim voi mot luong cong chung đong đao.
Nhieu khu pho Paris mang nhung đac trung van hoa rieng. Quan La Tinh la khu pho sinh vien, noi co cac truong đai hoc tu nhieu the ky truoc. Cafe de Flore o Saint-Germain-des-Pres tung la ngoi nha cua Chu nghia hien sinh. Đoi Montmartre ngoai nha tho Sacre-Cœur noi tieng con la trung tam cua hoi hoa đau the ky 20. Tuong tu, Montparnasse cung tung thu hut nhieu hoa si, nha van nhung ngay nay tro thanh mot khu pho van phong. Cho Tau Paris voi su hien dien ro net cua van hoa phuong Đong la khu pho Tau lon nhat chau Au. Đai lo Champs-Elysees va cac pho gan đay nhu George-V, Montaigne... la khu vuc nhieu cua hang thoi trang cao cap, cung cac khach san đac biet sang trong Plaza Athenee, George V...
Nam 1991, to chuc UNESCO đa cong nhan mot so cac cong trinh cua Paris thuoc cum hai ben bo song Seine la di san the gioi. Cac cong trinh bieu tuong cua Paris tro nen noi tieng tren toan cau. Tai Las Vegas, mot casino đa xay dung cac ban sao cua thap Eiffel, Khai Hoan Mon va nha hat Opera Garnier. Tuong tu, o ngoai o Hang Chau, nhung nguoi Trung Quoc cung xay dung mot Paris nho.


= Bao tang =

Paris va vung Ile-de-France la noi co so luong bao tang lon va quan trong nhat nuoc Phap. It nhat mot tram bao tang tinh rieng trong noi o Paris, va them khoang mot tram muoi bao tang khac thuoc vung Ile-de-France. Khong chi lon ve so luong, cac bao tang nay con la noi trung bay rat nhieu hien vat, tac pham nghe thuat quan trong cua the gioi.
Co nhat, dien tich lon nhat la vien bao tang Louvre, noi luu tru cac tac pham noi tieng nhu Mona Lisa, tuong than Ve Nu... Voi ky luc 8,3 trieu luot khach trong nam 2006, Louvre la bao tang nghe thuat thu hut nhat the gioi. Tiep đo phai ke đen nhung bao tang nghe thuat khac: Orsay, so huu nhieu bo suu tap truong phai An tuong, Hau an tuong; bao tang Nghe thuat hien đai nam trong trung tam Pompidou. O ngoai o, lau đai Versailles, đuoc xay dung boi vua Louis XIV la cung đien cua cac vi vua nuoc Phap trong the ky 17 va 18, cung thu hut nhieu trieu du khach moi nam voi 18.000 m² danh cho bao tang Lich su Phap. Moi mo cua nam 2006, Bao tang Quai Branly (Musee du quai Branly) ve nghe thuat va van minh chau Phi, chau A, chau Đai Duong, chau My cung la mot bao tang quan trong voi 2.175.000 luot khach tham vao nam 2007. Ben canh đo con co nhung bao tang danh rieng cua cac nghe si ten tuoi nhu bao tang Picasso, Khong gian Dali, bao tang Rodin, bao tang Eugene Delacroix.
Paris la noi đat mot trong nhung vien bao tang khoa hoc lon nhat o o chau Au,  Cite des Sciences et de l'Industrie. No đa thu hut 2,4 trieu luot khach tham quan trong nam 2017. Bao tang Lich su Tu nhien Quoc gia Phap, thu hut 1.76 trieu khach tham quan vao nam 2016. Bao tang nay noi tieng voi cac đo tao tac khung long, bo suu tap khoang san va Thu vien Tien hoa. Lich su quan su cua nuoc Phap, tu thoi Trung Co đen The Chien II, đuoc trinh bay mot cach sinh đong tai bao tang Musee de l'Armee o Invalides, gan ngoi mo cua Napoleon.
Ngoai nghe thuat va lich su, thanh pho Paris cung co nhieu bao tang ve linh vuc khac nhu bao tang Thoi trang (Musee de la Mode et du Textile), bao tang Buu đien (Musee de la Poste), bao tang Con nguoi (Musee de l'Homme), bao tang Hang hai (Musee national de la Marine), bao tang Tien te (Musee de la Monnaie de Paris), bao tang Trung Co (Musee national du Moyen Age), bao tang Vu khi (Musee de l'armee), bao tang Đien anh (Cinematheque francaise - Musee du Cinema)... Mot so cong trinh quan trong nhu Palais Bourbon, Palais de Chaillot, Petit Palais, Grand Palais, Opera Garnier... cung đeu co nhung khong gian bao tang.
Cac bao tang noi tieng nhat cua Paris đeu la bao tang quoc gia, thuoc ve Nha nuoc Phap. Mot so bao tang thuoc ve cac bo, nhu bao tang Vu khi trong Đien Invalides va bao tang Hang khong Bourget thuoc ve Bo Quoc phong Phap. Mot so khac thuoc Vien Phap - Institut de France, va co ca cac bao tang tu nhan. Chinh quyen thanh pho Paris quan ly muoi bon bao tang, trong đo co mot so noi tieng nhu bao tang Carnavalet ve lich su Paris, nha tuong niem Victor Hugo, Ham mo Paris. Nhieu trien lam đuoc to chuc o nhung đia điem nay. Bao tang Nghe thuat Đuong đai cua Louis Vuitton đuoc thiet ke boi kien truc su Frank Gehry, mo cua vao thang 10 nam 2014 o Bois de Boulogne. No nhan đuoc 1.4 trieu luot khach trong nam 2017.


= Thu vien =

Paris so huu mot so luong thu vien lon va phan nhieu đeu mo cua tu do cho cong chung. Đuoc lap tu thu vien tu cua Hong y Jules Mazarin, Mazarine la thu vien cho cong chung co nhat Paris, bat đau tu nam 1643. Mot thu vien co quan trong khac la Sainte-Genevieve nam canh Pantheon voi hai trieu cuon sach.
Thu vien quoc gia Phap đuoc nam chu yeu o Paris, voi hai đia điem chinh: " Richelieu " o Quan 2 va " Francois-Mitterrand " o Quan 13. Trong đo " Richelieu " la thu vien co, nho hon, nam o trung tam, con " Francois-Mitterrand " la mot cong trinh kien truc hien đai gom bon toa nha cao tang o khu Paris Rive Gauche. Đay la noi luu tru tu lieu quan trong bac nhat the gioi voi khoang 30 trieu cuon sach gom nhieu phien ban goc gia tri. Co so nay tro thanh noi luu tru hop phap cua nuoc Phap ke tu trieu vua Francois Đe nhat.
Chinh quyen thanh pho Paris quan ly 55 thu vien pho thong va khoang 10 thu vien chuyen đe, la nhung noi cong chung co the tu do muon tai lieu. Trong so đo co mot vai thu vien đuoc nhieu nguoi biet toi nhu thu vien Lich su Paris, khanh thanh nam 1871, noi luu tru mot trieu cuon sach, anh, ban đo lien quan toi lich su thanh pho. Hoac thu vien đien anh Francois-Truffaut voi nhieu tai lieu đien anh quan trong. Nguoc lai voi Thu vien quoc gia Phap hay thu vien Mazarine, cac thu vien cua chinh quyen thanh pho đeu mien phi, ke ca cac thu vien chuyen đe co the cam vi thanh vien. Nhung sach, tap chi, truyen tranh... đuoc muon tu do, con cac đia nhac, video thi can tra mot so tien trung binh hang nam. Con co mot so thu vien cho cong chung khac, nhu thu vien trong trung tam Georges-Pompidou. Rat nhieu thu vien cua cac đai hoc cung mo cua cho nguoi ngoai.
Nhung cua hang sach co the tim thay o khap Paris. Cac sieu thi cua Fnac, ben canh nhung mat hang may tinh, thiet bi hinh anh, am thanh... con danh mot khong gian lon cho sach, CD nhac, DVD phim. Đai lo Saint-Michel cung co nhieu cua hang sach, ca cho sach cu lan sach moi. Con doc song Seine, nhung hang nho ban sach cu đa tro thanh mot phan cua van hoa Paris.


= Nha hat, phong trinh dien =

Hai nha hat lon va đuoc biet đen nhieu nhat Paris la Opera Garnier va Opera Bastille, đuoc danh cho ca nghe thuat co đien lan hien đai. Ngoai ra, Paris con co nhung nha hat quan trong khac nhu Nha hat kich Phap (Comedie-Francaise), nha hat Chatelet, nha hat Odeon, nha hat Mogador va Gaite-Montparnasse. Mot vai trong so nay cung gom ca cac phong hoa nhac. Nha hat van la đia điem truyen thong quan trong cua van hoa Paris, ke ca hien nay, nhieu dien vien noi tieng cua nha hat cung đong thoi la nhung ngoi sao tren truyen hinh.
Mot so ca si lon cua am nhac Phap nhu Edith Piaf, Maurice Chevalier, Georges Brassens va Charles Aznavour đa tung tim đuoc danh tieng o nhung phong hoa nhac cua Paris: Bobino, Olympia, La Cigale hoac Le Splendid. Salle Pleyel la noi to chuc nhieu buoi nhac giao huong, Salle Gaveau danh cho nhac thinh phong, Maison de Radio France co nhieu buoi hoa nhac lon mang nhieu phong cach khac. New Morning la mot trong nhung phong hoa nhac luon danh cho jazz, nhung cung co cac the loai nhac khac. Le Zenith o khu La Villette voi 6.000 cho ngoi la mot trong nhung phong hoa nhac lon nhat thanh pho. Philharmonie de Paris, phong hoa nhac giao huong hien đai cua Paris, mo cua vao thang 1 nam 2015. Ngoai ra khu the thao lien hop Paris-Bercy o khu Bercy, san van đong Stade de France o Saint-Denis thuoc ngoai o, va san van đong Cong vien cac hoang tu... cung la nhung noi to chuc cac buoi hoa nhac quy mo lon.
Cac quan ruou va ca phe hoa nhac tung la xuong song cua giai tri Paris truoc Chien tranh the gioi thu hai. Ngay tu nua đau the ky 19, o Paris đa xuat hien quan Moulin de la galette va ca phe hoa nhac Elysee Montmartre cung Chateau-Rouge. Cac ban nhac binh dan đa phuc vu cho đam đong nhay mua tai quan nhac Apollo hay khieu vu đieu Java tai vung ngoai o Temple va Belleville. Cac cau lac bo thoi ky tiep theo mo ra nhung san nhay hien đai, nhu Le Palace - đa đong cua - tung rat noi tieng o Paris. Ngay nay, trong nhung cau lac bo o Paris, nhu hop đem Queen, vu truong L'Etoile, Le Cab rat đuoc yeu thich. Cac san voi nhac đien tu nhu Le Rex, Batofar - mot chiec thuyen đuoc cai tao thanh hop đem, hay The Pulp cung rat đai chung voi su gop mat cua nhung DJ hang đau the gioi.


= Rap chieu phim =
Giong nhu nhung thanh pho khac o chau Au, phim Hollywood chiem mot thi phan lon tai cac rap cua Paris. Nhung cung voi đo la nhung bo phim Phap, nhung phim chau Au khac, va ca đien anh chau A cung đuoc trinh chieu pho bien. Nam 2007, Paris co hon 374 phong chieu phim. So luot nguoi xem đa đat toi con so hon 30 trieu vao nam 2004. Nhung tap đoan nhu UGC, Gaumont so huu cac rap o khap Paris. Tu 1990, cac cong ty nay xay dung nhung trung tam chieu phim lon, tu 10 đen hon 20 phong chieu. UGC co ba trung tam quan trong, tai Les Halles, Bercy va La Defense. Gaumont tung co mot trong nhung phong chieu lon nhat Paris o quang truong Italie, nhung đa đong cua. Phong chieu rong nhat thanh pho hien nay la Le Grand Rex voi 2.800 cho ngoi. Cac phong chieu con lai đeu nho hon 1.000 cho. Cac đia điem nhu Opera, Champs-Elysees, Montparnasse la nhung trung tam cua rap chieu phim.
Ngoai ra con mot he thong rap nho, nhung cung rat quan trong, cho nhung phim đoc lap. Nhung phong chieu nay gioi thieu nhieu bo phim đa dang, cua ca nhung nen đien anh nho, voi con so toi 450 đen 550 phim mot tuan cho mot bo phan cong chung rieng.


= Quan ca phe, nha hang va khach san =

Quan ca phe đau tien cua Paris la Regence, đuoc khai truong nam 1688 tai khu Palais-Royal. Sau đo mot nam toi quan Cafe Procope đuoc mo o ben ta ngan song Seine. Rat nhanh chong, cac quan ca phe tro thanh mot phan cua van hoa Paris. Nhung quan ca phe vuon tung rat pho bien vao the ky 18 va co the xem nhu la cac " terrasses de cafe " - ca phe them - đau tien cua Paris. Vao the ky 19, viec quy hoach lai thanh pho cung su xuat hien cac đai lo lon voi via he tao đieu kien thuan loi cho nhung " terrasses de cafe ". Ngay nay, cac quan ca phe co mat o khap thanh pho va tung khu vuc lai co nhung đac điem rieng biet: noi tap trung nhieu sinh vien nhu trong quan La Tinh, noi chu yeu cho khach du lich nhu Montmartre, Champs-Elysees. Trong so đo co nhung quan noi tieng nhu Cafe Procope hay Cafe de Flore tung la noi gap go cua nhieu danh nhan.
Tu cuoi the ky 18, Paris đa noi tieng voi cac nha hang va mon an ngon, thuc an đuoc chuan bi rat ti mi va trinh bay rat kheo leo. Mot nha hang sang trong, La Taverne Anglaise, đuoc khai truong vao nam 1786 trong khu vuon cua Palais-Royal boi Antoine Beauvilliers; no gom mot phong an thanh lich, mot thuc đon phong phu, khan trai ban bang vai lanh, mot danh sach dai nhung loai ruou vang hao hang va nhung nguoi phuc vu đuoc đao tao tot; La Taverne Anglaise đa tro thanh mot hinh mau cho cac nha hang o Paris trong tuong lai.
Nho giao thong đuong sat vao giua the ky 19 va cach mang cong nghiep, nhieu nguoi tu cac tinh toi thu đo mang theo nhung phong cach am thuc khac nhau đa tao nen nhung nha hang voi cac đac san rieng. Chez Jenny la mot vi du cho am thuc vung Grand Est, Aux Lyonnais voi cac mon tu Lyon... Sau đo, nhung nguoi nhap cu tiep tuc giup cho am thuc Paris them đa dang voi nhung mon an cua cac dan toc tren khap the gioi nhu Y, An Đo, Trung Quoc, Viet Nam, Thai Lan... Khong chi noi tieng ve am thuc, Paris con co cac nha hang đac biet khac nhu Maxim's - nha hang đuoc trang tri theo phong cach Tan nghe thuat tung la điem đen cua nhieu nghe si noi tieng, hay nha hang Jules Verne nam tren tang hai cua thap Eiffel.
Hien nay, thanh pho co hon 9.000 nha hang. Vao nam 2015, trong so 29 nha hang ba sao Michelin o Phap, co chin nha hang nam o Paris.
Vao cuoi the ky 19, Paris xay dung them rat nhieu khach san boi nhung cuoc Trien lam the gioi đuoc to chuc o đay đa keo theo mot so luong lon du khach tu khap noi toi thanh pho. Trong so đo co the ke toi khach san Ritz tren quang truong Vendome mo cua nam 1898 va khach san Crillon tren quang truong Concorde nam 1909. Ngay nay hai khach san nay đuoc xep vao hang " palace " - đac biet sang trong - cung nam khach san khac: Bristol, George V, Meurice, Plaza Athenee va Fouquet's Barriere. Ngoai ra, cac tap đoan lon nhu Hilton, Accor cung so huu cac khach san o khap Paris.


= Le hoi va cac su kien =

Ngoai cac le hoi chung voi the gioi va nuoc Phap, Paris co nhieu le hoi rieng đuoc to chuc trong suot ca nam. Đau thang mot, Tet Nguyen Đan đuoc nhung nguoi chau A to chuc o Quan 13. Thang hai, le hoi Carnaval cua Paris dieu hanh xuyen qua thanh pho. Vao cuoi thang hai con co trien lam the gioi ve nong nghiep. Trien lam sach đuoc to chuc vao thang ba va Hoi cho Paris cung cuoc chay marathon Paris vao thang tu. Đau mua he, thang sau co cuoc dien hanh Gay pride cua nhung nguoi đong tinh.
Ngay quoc khanh Phap 14 thang bay la dip to chuc duyet binh truyen thong tai đai lo Champs-Elysees. Cung vao cuoi thang nay, Champs-Elysees la chang đich cua cuoc đua xe đap Tour de France. Tu nam 2002, trong vong hai thang bay va tam, thanh pho to chuc Paris-Plage, thay đoi mot phan bo song Seine thanh bai bien nhan tao voi cat va cac ghe vai gap. Mot trien lam ve o to đuoc to chuc vao thang muoi cac nam chan. Thang muoi con co Hoi cho quoc te nghe thuat đuong đai - FIAC, va tu 2002 thanh pho bat đau to chuc le hoi Nuit Blanche - Đem trang - vao đem thu bay đau tien cua thang voi nhieu hoat đong nghe thuat. Thu bay tuan thu hai thang muoi, tai Montmartre con co le hoi hai nho.


= Truyen thong =
Phan lon nhung tap đoan truyen thong cua Phap đeu nam tai Paris va thanh pho cung co mot so to bao rieng. Le Parisien la nhat bao chinh cua Paris. 20 phut va Metro la hai nhat bao mien phi, khong co nguon goc o Paris, nhung đuoc nhieu nguoi dan thanh pho đoc. Nhung hanh khach đoc cac to bao mien phi tren phuong tien giao thong cong cong tro thanh mot hinh anh hang ngay cua thanh pho. Ve van hoa, co to L'Officiel des spectacles đang cac chuong trinh, va to Paris frimousse phat hanh hang thang ve cac hoat đong van hoa cho thieu nhi. Truoc đay con hai to bao khac cung đang tin tuong tu la Zurban va Le Pariscope.
Nguoc lai voi cac vung khac cua Phap, truyen hinh đia phuong o Paris khong phat trien manh. Co the thay mot so chuong trinh rieng cho Paris tren đai quoc gia France 3. Con tai vung Paris, Telif gan nhu la kenh duy nhat truyen qua cap. Truyen qua ADSL hoac ve tinh co mot so kenh đia phuong: VOTV cua Val-d'Oise, Telessonne cua Essonne, TVM Est parisien cua Seine-Saint-Denis, TVFil78 cua Yvelines va RTV cua Rosny-sous-Bois. Ngoai ra con mot vai kenh khac nhu Zalea TV hay Teleplaisance.org...


Paris, kinh đo the gioi Trong lich su cua minh, Paris la noi san sinh va đuoc tim đen cua rat nhieu nhan vat noi tieng cung nhu cac trao luu tu tuong, nghe thuat. Vao the ky 18, Paris la trung tam cua triet hoc Khai sang voi nhung Rousseau, Voltaire. Toi the ky 19, cac nha van vi đai cua Phap nhu Alexandre Dumas, Honore de Balzac, Victor Hugo đeu tim toi Paris. Va cung voi đo la cac ten tuoi đen tu nuoc ngoai nhu Chopin, Van Gogh, Heine. Cuoi the ky 19, thanh pho tro thanh thu đo cua hoi hoa, voi cac truong phai An tuong, Hau an tuong. Sang the ky 20, Paris tiep tuc la trung tam van hoa cua ca the gioi, la noi san sinh cac nha van Marcel Proust, Andre Gide... va la điem đen cua Pablo Picasso, Marc Chagall, Henri Matisse, James Joyce, Ernest Hemingway, Albert Camus, Beckett. Mot so nha khoa hoc, chinh tri gia quan trong cua the ky 20 nhu Marie Curie, Chu An Lai, Ho Chi Minh... cung tung song va hoc tap o Paris.
Paris con la que huong cua đien anh, kinh đo cua thoi trang va la mot trung tam xuat ban lon. Tung la noi dien ra nhieu hoi nghi lich su quan trong, thanh pho hien nay la noi đat tru so cua nhieu to chuc the gioi nhu UNESCO, OECD.


= Trung tam tri thuc va van hoc =

Tu the ky 12, Paris đa la mot trong nhung trung tam tri thuc cua the gioi Co Đoc giao. Viec chap nhan phuong ngu Paris boi trieu đinh khang đinh khuynh huong nay. Trong thoi ky Phuc Hung, Paris tro thanh trung tam cua Chu nghia nhan van. Voi quyen luc dan đuoc tap trung, thanh pho cung quy tu cac uu viet cua van hoa Phap. Khoang giua the ky 17, Paris voi cac phong khach van hoc gan nhu tro thanh trung tam duy nhat cua van chuong Phap.
The ky 18, cung voi su anh huong cua van hoa Phap len khap chau Au, Paris tro thanh trung tam van hoa lon nhat. Nhung phong khach van hoc Paris đat toi thoi ky hoang kim nho nhung nha van, nha triet hoc vi đai nhu Voltaire, Jean-Jacques Rousseau cua The ky anh sang. Phong khach cua ba Geoffrin tu 1749 toi 1777 tung la noi tu hop cua Diderot, Voltaire, d'Alembert... cung nhieu nghe si, nha van khac.
The ky 19, la trung tam tri thuc, Paris la điem đen cua hau het nhung nghe si lon cua Phap, nhu cac nha van Honore de Balzac, Victor Hugo, Alexandre Dumas... cac nha tho Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Baudelaire... Khong nhung the, nhieu tri thuc tien bo cua chau Au nhu Chopin, Heine... cung tim đen thanh pho nay. Đen cuoi the ky, Paris tro thanh chiec noi cua nhieu truong phai hoi hoa. Nam 1872, buc tranh An tuong mat troi moc (Impression soleil levant) cua Claude Monet mo đau cho Truong phai an tuong, roi đuoc tiep tuc boi 8 trien lam khac o Paris. Thanh pho đa quy tu cac hoa si noi tieng nhat đuong thoi: Vincent van Gogh, Paul Cezanne, Auguste Rodin, Alfred Sisley, Paul Gauguin, Auguste Renoir, Camille Pissarro... Ngay 28 thang 12 nam 1895, buoi chieu phim đau tien cua anh em Auguste va Louis Lumiere to chuc tai Salon Indien nam duoi tang ham quan ca phe Grand Cafe o Paris đanh dau su ra đoi cua đien anh.
Sang the ky 20, cac nha van, nghe si van tiep tuc tim toi Paris. Tai Montmartre, Georges Braque va Pablo Picasso khoi xuong chu nghia Lap the. Henri Matisse, Salvador Dali, Marc Chagall đeu toi Paris. Van hoc đau the ky 20 cung la thoi ky cach mang cua tieu thuyet. Tu 1913 toi 1927, bo tieu thuyet Đi tim thoi gian đa mat (A la recherche du temps perdu) cua Marcel Proust lan luot đuoc phat hanh o Paris. Nam 1922, tieu thuyet tieng Anh Ulysses cua James Joyce cung đuoc xuat ban boi Sylvia Beach o Paris, va sau đo rat kho khan moi chinh thuc vao đuoc My. Khong chi cac nha van Phap, rat nhieu cac nha van lon nuoc ngoai toi Paris va trai qua mot thoi ky sang tao o đay, nhu Ernest Hemingway, Henry Miller, Gertrude Stein...
Sau Chien tranh the gioi thu hai, khu pho Saint-Germain-des-Pres tro thanh mot trung tam van hoc voi su gop mat cua Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Boris Vian va Jacques Prevert. Samuel Beckett song o Paris va viet bang tieng Phap. Cuon tieu thuyet tieng Anh Lolita cua Vladimir Nabokov khong phat hanh đuoc o My, sau đo đuoc xuat ban o Paris. Garcia Marquez cung song o Paris mot thoi gian khi quyet đinh o lai chau Au, chinh la giai đoan viet cuon Gio xau (La mala hora). Mot so chinh khac quan trong cua cac nuoc nhu Toan quyen Canada Adrienne Clarkson, Romeo LeBlanc, Thu tuong Canada Pierre Elliott Trudeau, Tong thong Tunisia Habib Bourguiba, Tong thong Senegal Abdou Diouf, Tong thong An Đo Rajendra Prasad... tung hoc o Paris va tro tai Cu xa đai hoc quoc te. Sau thoi ky nay, Paris mat dan vi tri đoc ton, nhung van la mot trung tam lon ve van hoc, tri thuc va xuat ban cua the gioi. Cho toi cuoi the ky 20, mot so nha van danh tieng nhu Cao Hanh Kien, Milan Kundera... van tiep tuc tim đen thanh pho.
Ngay nay, hau nhu cac khu pho cua Paris đeu co nhung tam bien ghi lai thoi gian luu tru cua cac nha van danh tieng. Cac nghia trang cua thanh pho khong chi la noi yen nghi nhung nhan vat noi tieng nguoi Phap ma con cua rat nhieu danh nhan the gioi.


= Tru so cac to chuc quoc te =
Khong chi la thu đo cua Phap, rat nhieu cac to chuc quoc te cung co tru so tai Paris. Co the ke toi: To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien Hop Quoc - UNESCO, To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te - OECD, Phong Thuong mai Quoc te - ICC, Luc luong Đac nhiem Hanh đong Tai chinh - FATF, To chuc Phong vien khong bien gioi...
Ngoai ra Paris cung la noi to chuc cac hoi nghi quan trong. Nhieu hiep uoc, hoa uoc lich su đa đuoc ky ket o đay, nhu Hoa uoc Versailles nam 1919, Hiep đinh Paris nam 1973... Voi 600.000 m² phuc vu cho muc đich hoi hop, Paris chiem 5% cac hoat đong hoi thao, hoi nghi cua the gioi.


= Kinh đo thoi trang va xa xi pham =

Paris van thuong đuoc xem la kinh đo thoi trang cua the gioi. O đay tap trung nhung nha mau noi tieng, cac buoi trinh dien thoi trang quan trong va nhung cua hang thoi trang cao cap.
Tu the ky 18, nuoc Phap co the xem nhu đa đi đau chau Au ve thoi trang khi nghe thuat, kien truc, am nhac va cac an mac cua trieu đinh Phap tai Versailles anh huong toi khap chau Au. Nhung du khach toi Paris va mang ve cac bo quan ao roi lai đuoc nhung nha may đia phuong bat chuoc. Toi khi đuong sat va tau thuy hoi nuoc giup đi lai o chau Au đuoc de dang hon, nhung phu nu giau co đa tim toi Paris đe mua sam quan ao. Nhung tho may Phap đuoc xem nhu hang đau va cach an mac cua nguoi Paris gay anh huong toi cac noi khac.
Toi thoi ky Belle Epoque, qua cac tap chi, thoi trang Paris tro thanh chuan muc cho tat ca phu nu o cac thanh pho lon tren the gioi. Giua the ky 19, thoi trang may đo cao cap Haute couture xuat hien o Paris mac du cha đe cua no la Charles Frederick Worth, mot nha may nguoi Anh. Sau đo, Haute couture đuoc cac nha tao mau o Paris nhu Lanvin, Chanel, Dior... noi tiep. Vao thoi ky hau chien, trong thap nien 1960, cac nha tao mau cua Paris the he sau nhu Yves Saint Laurent, Pierre Cardin, Givenchy... tiep tuc anh huong len toan bo nganh thoi trang.

Ngay nay, Haute couture đuoc bao ve boi luat va do Phong Thuong mai va Cong nghiep Paris (Chambre de Commerce et d'Industrie) quan ly. Du phai chia se voi mot vai thanh pho lon khac, nhung Paris van giu vi tri kinh đo thoi trang. Cac du khach van tiep tuc toi đay đe mua sam. Tap đoan kinh doanh hang xa xi hang đau the gioi LVMH cung co tru so o Paris.
Mot vai khu pho cua Paris quy tu nhieu cac cua hang đo xa xi. Nhung hang trang suc nhu Cartier, dinh van, Chanel... nam o quang truong Vendome va pho Paix canh đo. Đai lo Montaigne o Quan 8 voi nhung cua hang cua Chanel, Louis Vuitton, Gucci, Armani, Dior, Prada, Valentino, Nina Ricci... Pho Faubourg-Saint-Honore co su hien dien cua Hermes, Dolce & Gabbana... Đau đai lo Champs-Elysees cung co cac cua hang cua Cartier, Montblanc, Hugo Boss cung Louis Vuitton đac biet thu hut du khach.
Paris cung la trung tam cua mua sam voi cac he thong cua hang noi tieng nhu Galeries Lafayette, Printemps... cung cac trung tam thuong mai Les Halles, La Defense... Vao the ky 19, cac cua hang hien đai xuat hien o Paris nhu mot y tuong cach mang. Nhung đai cua hang, co su ket hop ca chieu rong va chieu sau, ghi gia ca ro rang, on đinh, hang hoa đa dang, trung bay trong cac khong gian rong, sang trong... đuoc đi tien phong boi Le Bon Marche vao nam 1852. Ke đo toi cac đai cua hang La Samaritaine, Galeries Lafayette... Nha van Emile Zola trong tieu thuyet Au Bonheur des Dames nam 1883 cung đa mieu ta cuoc đoi mot nhan vien lam viec trong mot đai cua hang. Ngay nay, Paris co tat ca nam he thong đai cua hang: Galeries Lafayette, Printemps, Le Bon Marche, La Samaritaine va BHV.


Paris voi van hoa va nghe thuat = Paris voi van hoc =

Tu rat lau, Paris đa la nguon cam hung cho cac nha van. Vao the ky 15, Francois Villon đa viet ve Paris trong tac pham chinh cua minh: Le Testament. Trong the ky 17 va the ky 18, mieu ta mot Paris hien thuc cung thu hut cac tac gia. The ky 19, cac nha van Phap co nhung buoc tien trong viec mieu ta thanh pho voi phong cach mang tinh chinh xac hon. Duoi nen Quan chu thang bay, Honore de Balzac phac hoa buc tranh chi tiet va hien đai ve xa hoi Phap trong bo tieu thuyet đo so Tan tro đoi (La Comedie Humaine). Gom hon 100 tac pham, gom ca tieu thuyet, truyen ngan, tieu luan... Tan tro đoi voi vo so cac nhan vat o Paris, la mot buc tranh toan canh mieu ta xa hoi Phap the ky 19. Alexandre Dumas voi Ba nguoi linh ngu lam cung cho thay mot Paris khac trong lich su.
Trong khi Balzac quan tam toi cac tang lop cao cua xa hoi thi mot vai tac gia khac lai chu y đen tang lop binh dan cua Paris. Bi mat thanh Paris (Les Mysteres de Paris) cua Eugene Sue voi nhung mieu ta ve tang lon duoi đay xa hoi đang tung ky tren bao tu 1842 toi 1843 đa rat thanh cong. Hai muoi nam sau đo, mot trong nhung tieu thuyet gia lon nhat cua Paris, Victor Hugo đa xuat ban Nhung nguoi khon kho (Les Miserables), tac pham đo so mieu ta cuoc song nhieu mat cua thanh pho, khien Paris tro thanh co đien. Mot tieu thuyet khac cua Victor Hugo, Nha tho Đuc Ba Paris (Notre-Dame de Paris) tiep tuc giup đoc gia khap the gioi biet đen nha tho noi tieng cua thanh pho.
Thanh pho Paris sau nhung cai tao cua Haussmann đuoc Emile Zola mieu ta trong bo Les Rougon-Macquart voi nhung tac pham Le Ventre de Paris, Nana, Au Bonheur des Dames. Đau the ky 20, nha hat Opera Garnier cua Paris tro thanh boi canh chinh cua tieu thuyet Bong ma trong nha hat (Le Fantome de l'Opera) cua Gaston Leroux. Tac pham nay đa co rat nhieu chuyen the, trong đo noi tieng nhu vo nhac kich The Phantom of the Opera cua Andrew Lloyd Webber tren san khau Broadway nam 1986, roi bo phim cung ten nam 2004. Trong nhung nam 1960, cac nha van bien Paris thanh mot thanh pho hoang đuong, đoi khi khoi hai va nuc cuoi nhu trong Zazie dans le metro cua Raymond Queneau. Hay mot Paris đay ap nhung ky niem trong Je me souviens cua Georges Perec. Nha van Colombia Gabriel Garcia Marquez trong truyen ngan Dau mau em tren tuyet (El Rastro de tu Sangre en la Nieve) cung cho thay cai nhin cua mot nguoi nuoc ngoai co đon giua Paris ve thanh pho nay.


= Paris voi hoi hoa va đieu khac =

La thanh pho quan trong bac nhat cua hoi hoa, Paris khong chi la noi khai sinh cua nhung truong phai An tuong, Lap the... ma no con la đe tai cua nhieu hoa si. Cho toi Chien tranh ton giao vao cuoi the ky 16, khong thay tac pham nao thuc su ve Paris. Duoi thoi Henri IV va Louis XIII, thanh pho đuoc Jacques Callot cung cac hoa si Ha Lan De Verwer va Zeeman the hien tren tranh, đac biet la hai ben bo song Seine. Cung đien Louvre cung tro thanh mot đe tai rat đuoc ua thich vao the ky 17.
Phai đen the ky 19, đoi song thuong nhat cua Paris moi thu hut cac hoa si. Jean-Baptiste Camille Corot dung gia ve ben bo song Seine; Claude Monet tai hien khong khi mo hoi nuoc cua nha ga Saint-Lazare; Auguste Renoir mieu ta cuoc song khu pho Montmartre voi cac quan Moulin de la galette, Moulin Rouge; Camille Pissarro ve cau Pont Neuf va Alfred Sisley voi canh đao Ile Saint-Louis. Tiep đo, vao cuoi the ky, Georges Seurat, Paul Gauguin, Paul Cezanne va Van Gogh tiep tuc tai hien Paris trong cac tac pham cua minh. Con Toulouse-Lautrec bi thu hut boi cac quan cabaret cua thanh pho.
Vao the ky 20, Albert Marquet va Maurice Utrillo ve nhung khu pho it may man cua Paris. Henri Matisse, Maurice de Vlaminck va Andre Derain lam viec trong toa nha Bateau-Lavoir o Montmartre, con Fernand Leger, Amedeo Modigliani, Marc Chagall, Ossip Zadkine va Chaim Soutine sang tac trong xuong ve La Ruche o Montparnasse. Đo chinh la thoi ky hoang kim cua truong phai Paris.
Ve đieu khac, o Paris the ky 19 co the ke toi Francois Rude voi buc phu đieu La Marseillaise tren Khai Hoan Mon, hay Jean-Baptiste Carpeaux voi đai phun nuoc tai Đai thien van. Tiep đo, vo so cac nghe si danh tieng voi nhung tac pham cua minh đa trang hoang cho Paris: Auguste Rodin, Aime-Jules Dalou tai vuon Luxembourg va quang truong Nation, Antoine Bourdelle o Palais de Tokyo, Aristide Maillol o vuon Tuileries va Paul Landowski voi tuong Thanh Genevieve o cau Tournelle. Tan nghe thuat cung trang tri cho mot so loi vao tau đien ngam cua Paris nho Hector Guimard. Nghe thuat đuong đai hien dien o Palais-Royal voi cac cay cot cua nha đieu khac Daniel Buren hay o Trung tam Pompidou voi đai phun nuoc Stravinski cua Jean Tinguely va Niki de Saint Phalle.


= Paris voi am nhac =
Truyen thong am nhac o Paris bat tu thoi Phuc Hung. Cuoi the ky 12 truong phai am nhac đa am đieu Notre-Dame ra đoi. Duoi thoi Francois I, cong nghe in an moi xuat hien đa giup cac ca khuc tro nen pho bien. Thoi Louis XIV, nhieu vo opera lon đuoc gioi thieu o Paris. Nhac si goc Y Jean-Baptiste Lully toi song tai Paris va tro thanh nguoi phuc trach am nhac cua trieu đinh. Cac vo ba le cua Lully đuoc trinh dien tai cung đien Louvre tu nam 1655. The ky 18, Jean-Philippe Rameau lam noi bat vai tro cua dan nhac trong cac vo opera-ba le. Lich su Phap cung anh huong toi am nhac cua Paris. Nhieu bai hat đai chung đuoc sang tac trong thoi ky Cach mang Phap, nhu Carmagnole tro thanh ca khuc bieu tuong cho nhung nguoi cach mang vao nam 1792. Vao the ky 19, Paris tro thanh thu đo cua am nhac, cac nghe si noi tieng nuoc ngoai đa tim toi đay. Am nhac tien đen Chu nghia lang man voi nhung nhac si nhu Frederic Chopin, Hector Berlioz hay Charles Gounod.
Am nhac cho khieu vu cua Paris trong the ky 19 noi tieng khap the gioi. Đuoc choi o cac le hoi Carnaval Paris, no con anh huong đen am nhac truyen thong va cac ca nhac si nuoc ngoai. Trong so đo co the ke đen nhac si nguoi Ao Johann Strauss I, nguoi đa toi Phap vao 1837. Sau nam 1870, Paul Dukas, Camille Saint-Saens hay Georges Bizet đa lam nuoc Phap tro thanh bac thay cua am nhac ba le. Nhung ca tinh dan toc trong am nhac tro lai voi Maurice Ravel va Claude Debussy - cac nhac si an tuong. Cuoi the ky 19 cung la thoi ky cua cac ca si ung tac va quan cabaret Le Chat noir o Montmartre la mot đia điem bieu tuong. Đau thap nien 1880, " la divine " Sarah Bernhardt, nguoi đuoc xem nhu nu nghe si noi tieng bac nhat trong lich su nghe thuat, đa tu Paris đi luu dien khap the gioi, tai Luan Đon, Hoa Ky va Nga.
Trong The ky 20, nhung bai hat cua Edith Piaf - nguoi mang biet danh " co be cua Paris " - va ca Maurice Chevalier tro thanh cac ca khuc pho bien o Paris va con đuoc biet đen tren toan the gioi. Nen ca nhac Phap con rat nhieu nhung bai hat ve Paris.


= Paris voi đien anh =

Voi cac cong trinh noi tieng va su lang man, Paris la mot trong nhung thanh pho đuoc đua len man anh nhieu nhat. Ngoai cac bo phim quan trong cua đien anh Phap, nhung đao dien the gioi cung chon Paris lam boi canh cho nhung tac pham cua minh.
Trong danh sach dai nhung bo phim Phap quay o đay, co the ke đen mot vai tac pham lon đa tro thanh kinh đien. Hotel du Nord (1938) la khung canh cho loi thoai noi tieng cua Arletty: " Atmosphere, atmosphere, est-ce que j'ai une gueule d'atmosphere? ". Tuy bo phim đuoc thuc hien trong truong quay, nhung khach san nho ben con kenh Saint-Martin van tro thanh đia điem yeu thich cua nhung khan gia đien anh. La Traversee de Paris (1956) cung Le Dernier Metro (1980) goi lai nhung hien thuc ve thoi gian thanh pho bi Đuc Quoc xa chiem đong nam 1943, va Paris brule t-il? (1966) ve giai phong Paris vao thang 8 nam 1944. Đau thap nien 2000, Le Fabuleux Destin d'Amelie Poulain (2001) la cau quan hoang tuong trong mot Paris huyen thoai va vinh hang. Bo phim nay gianh đuoc nhung thanh cong quoc te va khien nhieu nguoi yeu đien anh toi Montmartre đe tim kiem nhung đia điem tuong trung cua cac canh quay.
Đien anh the gioi cung ghi dau an voi nhung bo phim ve Paris. Nam 1951, bo phim ca nhac An American in Paris, noi ve mot hoa si tre o Paris, đa thanh cong ruc ro, đat giai Oscar cho phim hay nhat. Nam 1957, Tinh yeu ban chieu (Love in the Afternoon) mo đau voi nhung canh Paris tran ngap cac đoi yeu đuong va Audrey Hepburn gap go Gary Cooper tai khach san Ritz. Trong Last Tango in Paris nam 1972, Marlon Brando trong vai mot nguoi đan ong trung nien gap co gai tre Maria Schneider tai mot can phong sang trong o quan 16. Cuoi the ky 20 la bo phim ca nhac Everyone Says I Love You (1996) cua đao dien Woody Allen.
Đau nhung nam 2000, trong Moulin Rouge! (2001), Nicole Kidman vao vai co ca si Satine cua quan Moulin Rouge yeu chang nha van Christian do Ewan McGregor dien. Nam 2004, Bong ma trong nha hat (The Phantom of the Opera) chuyen the tu tieu thuyet cua Gaston Leroux lai gioi thieu mot Paris cua am nhac va san khau thoi Belle Epoque. Da Vinci code (2006) tiep tuc chon Paris lam boi canh cho bo phim. Moi nhat nam 2007, voi vi tri kinh đo cua am thuc, Paris lai xuat hien trong bo phim hoat hinh My Chu chuot đau bep (Ratatouille). Khong chi nhung tac pham lang man, canh Paris voi thap Eiffel bi pha huy thuong xuyen đuoc su dung trong cac phim khoa hoc vien tuong.
Ben canh đien anh, cac cong trinh noi tieng va đoi song thuong nhat cua Paris la đe tai sang tac cua nhieu nhiep anh gia danh tieng. Bat đau tu Eugene Atget o cuoi the ky 19, tiep đo toi Robert Doisneau giua the ky 20, nguoi đa chup vo so cac buc anh ve Paris, trong đo noi tieng hon ca la Le Baiser de l'Hotel de Ville (Nu hon truoc toa thi chinh).


Thanh pho ket nghia Tu nam 1956, Paris tro thanh thanh pho sinh đoi cung voi duy nhat Roma cua Y:

Tieng Phap: " Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris "
Tieng Y:      " Solo Parigi e degna di Roma; solo Roma e degna di Parigi "
     Co nghia:    " Duy nhat Paris xung voi Roma; duy nhat Roma xung voi Paris "

Ngoai ra Paris con co nhieu thanh pho ket nghia khac:


Chu thich Tham khao Soyer, Robert (1960). Geologie de la region parisienne. Que sais-je ?. Andre Cailleux. Paris: Presses universitaires de France.
Fierro, Alfred (1999). Robert Laffont (bien tap). Histoire et dictionnaire de Paris. Bouquins. ISBN 9782221078624.
Le Clere, Marcel (1985). Paris de la Prehistoire a nos jours. Bordessoules.
Favier, Jean (1997). Fayard (bien tap). Paris, 2000 ans d'histoire. ISBN 9782213598741.
Laurence, Jonathan (2007). Integrer l'Islam. Justin Vaisse. Odile Jacob. ISBN 9782738119001.


Lien ket ngoai (tieng Phap) Trang chinh thuc cua thanh pho
(tieng Anh) Trang chinh thuc Luu tru ngay 27 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine cua thanh pho