Chien dich Overlord, hay Cuoc tap tran Hornpipe, la mat danh cua Tran Normandie, mot chien dich quan su quy mo lon cua quan đoi Đong Minh tai mien Bac nuoc Phap trong Chien tranh the gioi thu hai. Overlord đuoc mo man vao ngay 6 thang 6 nam 1944 bang cac cuoc đo bo lon vao cac bai bien o vung Normandie, co mat danh la Chien dich Neptune (Ngay D). Đay la chien dich tan cong tu bien vao đat lien lon nhat trong lich su, voi su gop mat cua hon 1.200 may bay, hon 5.000 tau chien cac loai va gan 160.000 binh linh Đong Minh tham gia đo bo trong ngay đau tien, tuc ngay 6 thang 6 nam 1944, va co hon 2.000.000 binh linh Đong Minh đa co mat tai Phap tinh đen thoi điem cuoi thang 8 nam 1944.
Quyet đinh vuot bien đe thuc hien mot cuoc đo bo vao chau Au trong nam 1944 đa đuoc neu ra tai Hoi nghi Trident tai Washington, thang 5 nam 1943. Phe Đong Minh ban đau du đinh se đo bo vao ngay 1 thang 5 nam 1944, va ban thao ve chien dich đa đuoc chap thuan tai Hoi nghi Quebec vao thang 8 nam 1943. Đai tuong Dwight D. Eisenhower đuoc bo nhiem lam Tu lenh Toi cao cua Bo chi huy Toi cao Luc luong Vien chinh Đong Minh (SHAEF) va Thong che Bernard Montgomery đuoc bo nhiem lam chi huy Cum tap đoan quan so 21, bao gom toan bo luc luong mat đat se tham gia vao chien dich xam luoc. Vung bien Normandie o phia tay bac nuoc Phap đuoc chon lam khu vuc đo bo. Cac đon vi cua Hoa Ky se đo bo vao cac bai bien co đinh danh la Utah va Omaha, cac đon vi Anh se đo bo vao bai Sword va Gold, va quan đoi Canada se phu trach bai Juno. Đe đap ung cac đieu kien hinh thanh đau cau đo bo o Normandie, quan đoi Đong Minh đa phat trien nhieu loai cong nghe đac biet, trong đo co cang nhan tao Mulberry va cac luc luong xe chuyen dung đac biet, đuoc biet đen qua cai ten "Nhung ga he cua Hobart" (Hobart's Funnies). Vai thang truoc chien dich, quan đoi Đong Minh đa tien hanh Chien dich Bodyguard, mot chien dich đanh lac huong nham đanh lua quan Đuc ve thoi gian va đia điem cua mot cuoc đo bo lon cua quan Đong Minh, trong đo co Chien dich Fortitude, đuoc lap ra đe đanh lac huong Bo chi huy Toi cao Đuc khoi khu vuc Normandie. Theo chi đao cua Adolf Hitler, Thong che Erwin Rommel đuoc giao nhiem vu giam sat viec xay dung va nang cap he thong phong thu Buc tuong Đai Tay Duong keo dai tu Ha Lan toi Cherbourg, va đuoc bo nhiem la chi huy Cum tap đoan quan B moi đuoc thanh lap.
Quan Đong Minh đa khong hoan thanh đuoc cac muc tieu đe ra trong ngay đau tien, nhung đa tao đuoc mot tien đe vung chac đe co the giup ho tien cong va mo rong pham vi kiem soat trong nhung thang tiep theo. Quan Đong Minh chiem thanh cong thanh pho cang Cherbourg vao ngay 26 thang 6 va kiem soat đuoc thanh pho chien luoc Caen vao ngay 21 thang 7. Cuoc phan cong cua quan đoi Đuc Quoc Xa vao ngay 8 thang 8 bi that bai, va khien hon 50.000 binh si Đuc thuoc Tap đoan quan so 7 bi mac ket tai Falaise. Quan đoi Đong Minh sau đo mo chien dich đo bo lon thu hai tai khu vuc Đia Trung Hai vao mien Nam nuoc Phap, co mat danh la Chien dich Dragoon, vao ngay 15 thang 8 va giai phong Paris thanh cong vao ngay 25 thang 8. Quan Đuc buoc phai rut lui ve phia đong doc theo Song Seine vao ngay 30 thang 8 nam 1944, đanh dau su ket thuc cua Chien dich Overlord.


Su chuan bi cua quan Đong Minh Thang 6 nam 1940, Quoc truong Đuc Quoc Xa Adolf Hitler đa coi su sup đo cua nuoc Phap la "chien thang vi đai nhat trong lich su". Hon 338.000 binh si Đong Minh (phan lon thuoc Luc luoc Vien chinh Anh – BEF) đa đuoc di tan khoi khu vuc Dunkirk o mien bac nuoc Phap ve Anh tu ngay 27 thang 5 toi ngay 4 thang 6. Cac nha hoach đinh chien luoc cua Anh đa bao cao voi Thu tuong Winston Churchill vao ngay 4 thang 10 rang, ngay ca khi co su giup đo cua Khoi Thinh vuong chung va Hoa Ky, ho van khong đu suc đe lay lai cho đung tai Chau Au trong tuong lai gan. Sau khi quan đoi Phat xit mo cuoc xam luoc vao Lien Xo vao thang 6 nam 1941, nha lanh đao Lien Xo Joseph Stalin bat đau yeu cau cac nuoc Đong Minh phuong Tay mo mot mat tran thu hai o Tay Au. Churchill nhanh chong tu choi vi Churchill cam thay rang ngay ca khi co su giup đo cua nguoi My, nguoi Anh van khong co đu luc luong đe thuc hien mot chien dich lon nhu vay, va ong khong muon lap lai nhung cuoc tan cong gay nhieu thuong vong va ton kem nhu Tran Somme va Passchendaele trong The chien thu nhat. Hai ke hoach du kien, Chien dich Roundup va Chien dich Sledgehammer, đa đuoc đe trinh vao nam 1942–1943, nhung ca hai đeu đuoc nguoi Anh coi la phi thuc te va it co kha nang thanh cong. Thay vao đo, quan đoi Đong Minh đa mo rong hoat đong cua ho tai khu vuc Đia Trung Hai, bat đau bang viec phat đong cuoc đo bo vao Bac Phi vao thang 11 nam 1942, đo bo vao Sicily vao thang 7 nam 1943 va đo bo vao Y trong thang 9 nam 1943. Cac chien dich nay đa cung cap cho quan Đong Minh nhieu kinh nghiem quy bau ve chien tranh đo bo.
Trong Hoi nghi Trident, đuoc to chuc tai Washington vao thang 5 nam 1943, Churchill len tieng ung ho viec tap trung nguon luc đe tan cong vao Đuc tu khu vuc Đia Trung Hai, nhung bi Tong thong Roosevelt tu choi vi ong lo ngai rang viec đo se lam cham tien đo tai chiem nuoc Phap. Sau cung, cac ben đa đong y se vuot Eo bien Manche đe tien hanh mot chien dich đo bo lon o Phap trong nam tiep theo, tuc nam 1944. Cac ke hoach ban đau đuoc đua ra trong hoi nghi bi tu choi do so luong tau đo bo hien gio co han, va phan lon lai đang tap trung cho cac chien dich o Đia Trung Hai va Thai Binh Duong. Do đo, Trung tuong Frederick E. Morgan đa đuoc bo nhiem lam Tham muu truong Tu lenh Toi cao Đong Minh chau Au (COSSAC), va bo tham muu Anh–My duoi su chi đao cua ong đuoc thanh lap đe xay dung lai chien dich đo bo. Sau su that bai o Dieppe ngay 19 thang 8 nam 1942, quan Đong Minh quyet đinh se khong đo bo truc tiep vao cac ben cang đuoc bao ve nghiem ngat tai Phap. That bai tai Dieppe cung giup cac nha chi huy Đong Minh thay đuoc tam quan trong cua viec co đay đu phao binh va khong quan ho tro, đac biet la yem tro tren khong tam gan, va cac tau chuyen dung co the di chuyen cuc ky gan bo.
Cac nha chi huy Đong Minh bat đau xem xet ky luong bon đia điem đe thuc hien cuoc đo bo: Brittany, Ban đao Cotentin, Normandie va Pas-de-Calais. Do Brittany va Cotentin la cac ban đao, luc luong đo bo tai đay co the de dang bi quan Đuc chia cat va co lap tai mot khu vuc tuong đoi hep, nen hai khu vuc nay đa bi loai bo. Pas-de-Calais, do la khu vuc co vi tri o luc đia Chau Au gan voi nuoc Anh nhat, va la vi tri đat cac bai phong ten lua V-1 va V-2, nen no cung đuoc nguoi Đuc coi la đia điem đo bo hop ly nhat va đuoc tang cuong quan bao ve nghiem ngat nhat. Du quan Đong Minh co quyet đinh đo bo vao Pas-de-Calais, ho se kho co the thuc hien cac chien dich tien sau vao trong đat lien mot cach hieu qua do khu vuc nay đuoc bao phu boi nhieu he thong song va kenh đao. Trong khi đo, Normandie, neu quan Đong Minh thuc hien cuoc đo bo tai đay, ho co the đe doa truc tiep toi khu cang o Cherbourg, cac cang ven bien xa hon o phia tay Brittany, va co the tien hanh mot cuoc tien cong ve Paris va cuoi cung la vao Đuc. Do đo, Normandie đa đuoc chon lam đia điem đo bo chinh thuc. Điem bat cap duy nhat tai khu vuc ven bien Normandie la su vang mat cua cac he thong cang bien, va đieu đo se đuoc khac phuc bang cac ben cang nhan tao Mulberry.
COSSAC du kien se bat đau chien dich đo bo vao Normandie vao ngay 1 thang 5 nam 1944, co mat danh la Chien dich Overlord, sau khi ban thao ve chien dich nay đa đuoc chap thuan tai Hoi nghi Quebec vao thang 8 nam 1943. Đai tuong Dwight D. Eisenhower đuoc bo nhiem lam Tu lenh Toi cao cua Luc luong Vien chinh Đong Minh (SHAEF) va Thong che Bernard Montgomery đuoc bo nhiem lam chi huy Cum tap đoan quan so 21, bao gom toan bo luc luong mat đat se tham gia vao chien dich xam luoc. Ngay 31 thang 12 nam 1943, Eisenhower va Montgomery xem qua ban thao đau tien cua chien dich, se bao gom ba su đoan bo binh va 2/3 luc luong cua mot su đoan khong van đe thuc hien cuoc đo bo. Hai vi tuong lap tuc đe nghi mo rong quy mo luc luong len nam su đoan bo binh va ba su đoan khong van, đe co the tien hanh chien dich tren mat tran rong hon. Quy mo mat tran đuoc tang len tu 40 kilomet len 80 kilomet, se giup viec van chuyen binh linh, trang thiet bi va hang hoa len bo nhanh hon, va se khien quan Đuc kho trien khai phong thu va đay nhanh tien đo chiem đong cang o Cherboug. Viec mo rong chien dich đong nghia voi viec quan Đong Minh can phai co them nhieu xuong đo bo hon, do vay, chien dich đo bo đa phai hoan lai đen thang 6. Theo ke hoach chinh thuc, co tong cong 39 su đoan cua quan Đong Minh se tham gia đo bo vao Chien dich Overlord, bao gom 22 su đoan cua Hoa Ky, 12 su đoan cua Anh, ba su đoan cua Canada, mot su đoan cua Ba Lan va mot su đoan cua Phap Tu Do, voi quan so tong cong la hon mot trieu nguoi.


= Ke hoach cua quan Đong Minh =

Overlord đuoc lay lam ten cho chien dich xam lan va đanh chiem lon tai khu vuc Normandie, nham thanh lap mot mat tran chong Phat xit quy mo lon tai Chau Au. Giai đoan đau tien la chien dich đo bo đuong bien ket hop đuong khong nham thiet lap mot ban đap vung chac đe tien sau vao trong đat lien, co mat danh la Chien dich Neptune. Đe tao the thuong phong tren bau troi nham đam bao cho su thanh cong cua chien dich, quan Đong Minh đa tien hanh mot chien dich nem bom lon, co mat danh Chien dich Pointblank, nham vao cac nha may san xuat may bay, khu cung ung nhien lieu, va san bay cua Đuc. Ngoai ra, mot chien dich đanh lac huong quan Đuc, co mat danh la Chien dich Bodyguard, đa đuoc quan Đong Minh tien hanh suot nhieu thang truoc Chien dich Overlord đe ngan Đuc biet đuoc thoi gian va vi tri thuc cua Chien dich Overlord.
Khu vuc bo bien cua Normandie đuoc chia thanh 17 phan khu, voi đinh danh theo bang chu cai – tu Able (A) o phia tay Omaha toi Roger (R) o suon phia đong cua Sword. Utah ban đau đuoc đinh danh la "Yoke" va Omaha la "X-ray" theo bang chu cai phien am. Ten cua hai bai bien sau đuoc đoi lai thanh "Utah" va "Omaha" theo goi y cua tuong Bradley. Them tam khu vuc đo bo nua đuoc them vao khi Bo chi huy mo rong ke hoach đo bo, bao gom ca Utah. Cac phan khu se đuoc chia thanh cac bai bien đuoc xac đinh bang cac mau Xanh la cay (Green), Đo (Red) va Trang (White).

Muc tieu chinh ban đau cua Overlord la chiem giu bon thi tran chien luoc la Carentan, Isigny, Bayeux, va Caen. Chien dich se đuoc mo man bang cac cuoc đo bo cua linh du Đong Minh gan khu vuc Caen, o suon phia đong khu vuc đo bo, đe kiem soat cac cay cau tren Song Orne, va phia bac Carentan o suon phia tay. Quan My se đo bo len hai bai bien co đinh danh la Utah va Omaha, sau đo chiem Carentan va Saint-Lo trong ngay đau tien, sau đo co lap Ban đao Cotentin va cuoi cung chiem he thong cang tai Cherbourg. Quan Anh o hai bai bien Gold va Sword, va quan Canada o Juno, se bao ve suon phia đong cua My va thiet lap cac san bay da chien gan Caen trong ngay đau tien. Viec chiem giu Caen va cac khu vuc lan can se giup luc luong Anh–Canada hinh thanh mot cho đung vung chac đe co the tien quan ve phia nam đanh chiem thi tran Falaise. Mot khu hanh lang rong lon se đuoc thiet lap sau khi toan bo cac đon vi tai nam bai đo bo hoi quan đuoc voi nhau, sau đo se tien cong đanh chiem cac khu vuc o phia bac Avranches-Falaise trong ba tuan đau tien cua chien dich. Sau đo, quan đoi Đong Minh se re trai đe tien cong ve khu vuc Song Seine.
Ham đoi đo bo đuoc chi huy boi Đo Đoc Bertram Ramsey va đuoc chia thanh hai luc luong tac chien: Luc luong Đac nhiem Hai quan phia Tay (chi huy boi Đo đoc Alan G. Kirk) chiu trach nhiem ho tro cac bai đo bo cua nguoi My, va Luc luong Đac nhiem Hai quan phia Đong (chi huy boi Đo đoc Philip Vian) se phu trach bai đo bo cua nguoi Anh va Canada. Tap đoan quan so 1 Hoa Ky, đuoc chi huy boi Trung tuong Ormar Bradley, bao gom hai nhom chinh: Quan đoan VII se đo bo vao Bai Utah va Quan đoan V se đo bo vao Bai Omaha. Trung tuong Miles Dempsey đuoc giao quyen chi huy Tap đoan quan so 2 Anh Quoc: Quan đoan XXX co nhiem vu đo bo vao Bai Gold, Bai Sword va Juno se do Quan đoan I đam nhiem. Toan bo luc luong tren bo se đuoc đat duoi su chi huy cua Thong che Montgomery.


= Nhiem vu trinh sat =

Luc luong Khong quan Vien chinh Đong Minh (AEAF) đa thuc hien hon 3.200 phi vu trinh sat tu thang 4 nam 1944 toi ngay bat đau Chien dich Overlord. Nhung buc anh ve vung bien mien bac nuoc Phap đuoc chup o đo cao cuc ky thap đe co the giup cac si quan Đong Minh xac đinh đuoc đac điem đia hinh va cach quan Đuc bo tri he thong chuong ngai vat va lo cot phong thu. Đe tranh viec lam lo ke hoach voi quan Đuc, cac phi vu trinh sat đa đuoc thuc hien tren toan bo đuong bo bien cua Chau Au. Cac khu vuc trong đat lien, nhung cay cau, doanh trai, va cac toa nha cung đuoc chup lai tu nhieu goc đo đe co the cung cap cho quan Đong Minh cang nhieu thong tin cang tot.
Nhieu thong điep vo tuyen cua Đuc đuoc ma hoa bang may Enigma va cac ky thuat ma hoa khac, va cac đoan ma nay thuong xuyen đuoc thay đoi. Mot nhom pha ma lam viec tai Bletchley Park đa lam viec cat luc đe be cac đoan ma cang nhanh cang tot đe cung cap cho quan Đong Minh ve ke hoach va su di chuyen quan cua nguoi Đuc. Tinh bao quan đoi Anh đa đat ten viec pha ma nay la Ulta, do cac đoan thong tin đuoc giai ma nay chi đuoc chuyen toi cac cap chi huy cao nhat cua quan đoi Đong Minh. Nhung đoan thong tin cua Thong che Gerd von Rundstedt – Chi huy truong Mat tran phia Tay, đuoc ma hoa bang may Enigma, đa bi tinh bao Đong Minh giai ma thanh cong tu cuoi thang 3 nam 1944. Tinh bao Đuc Quoc Xa đa thay đoi cac đoan ma Enigma ngay sau khi quan Đong Minh đo bo vao ngay 6 thang 6, nhung tinh bao Đong Minh đa tim ra cach pha đuoc cac đoan ma hoa moi cua nguoi Đuc chi hon mot tuan sau đo.


= Phat trien cong nghe =

Sau tham hoa tai Dieppe, quan đoi Đong Minh đa phat trien cac loai cong nghe, trang thiet bi va vu khi moi đe đam bao su thanh cong hoan toan cua Chien dich Overlord. Đe ho tro cac cuoc phao kich hai quan va oanh tac so bo, nhieu tau đo bo đa đuoc cai tien đe trang bi phao va sung chong tang đe co the cung cap them hoa luc ho tro va yem tro tam gan. Phe Đong Minh quyet đinh khong đo bo thang vao cac khu vuc cang tai Phap, thay vao đo, ho đa xay dung hai cang nhan tao, đuoc goi la Cang nhan tao Mulberry. Moi to hop cang nhan tao bao gom mot lop đe chan song noi bao boc ben ngoai, mot lop thung chan bang be tong ben trong (đuoc goi la đe chan song Phoenix), va mot so đoan cau noi. Ngoai ra, cac cang Mulberry se đuoc bao boc them boi mot day xac tau, đuoc goi la "Gooseberry". Đe phong truong hop cac đon vi tren bo khong co đu nhien lieu, phe Đong Minh đa phat trien mot he thong ong dan nhien lieu "Đuong Ong duoi Đai duong" ("Pipe-Line Under The Ocean" – PLUTO). Cac đuong ong co đuong kinh 3 inch, se đuoc lap đat duoi them cua Eo bien Manche, chay tu Đao Wight toi cang Cherbourg, vao ngay D+18. Tuy nhien, cac van đe ky thuat va qua trinh chiem cang Cherbourg cham tre đa lam lui viec su dung đuong ong nay toi ngay 22 thang 9. Mot tuyen đuong ong nhien lieu thu hai, chay tu Dungeness toi Boulogne, đa đuoc lap đat vao cuoi thang 10 nam 1944.
Quan đoi Anh đa phat trien va nang cap mot loat cac loai xe thiet giap chuyen dung, co biet danh la "Nhung ga he cua Hobart" (Hobart's Funnies), đe thich ung voi đieu kien tai khu vuc Normandie. Duoi su giam sat cua Thieu tuong Percy Hobart, chi huy Su đoan Thiet giap 79 Anh Quoc, cac xe tang M4 Sherman va Churchill đa đuoc nang cap va cai tien thanh nhieu loai xe voi cac nhiem vu rieng biet nhu Sherman Crab (lam nhiem vu quet min), Churchill Crocodile (xe tang Churchill trang bi sung phun lua), AVRE, Sherman Duplex Drive (xe tang loi nuoc tu hanh đuoc giu noi bang cach su dung mot tam bat chong tham nuoc đuoc bom cang bang khi nen),...


= Đanh lac huong =

Vai thang truoc Chien dich Overlord, trong thang 7 nam 1943, quan đoi Đong Minh đa tien hanh Chien dich Bodyguard, mot chien dich đanh lac huong co quy mo lon nham đanh lua quan Đuc ve thoi gian va đia điem cua mot cuoc đo bo lon cua quan Đong Minh, trong đo co Chien dich Fortitude. Chien dich Fortitude đuoc tinh bao Đong Minh tien hanh vao thang 12 nam 1943, co muc tieu chinh la đanh lac huong Bo chi huy Toi cao Đuc khoi khu vuc Normandie. Chien dich Fortitude bao gom hai chien dich nho la Fortitude North va Fortitude South. Chien dich Fortitude North la mot chien dich "duong Đong, kich Tay" cua Anh Quoc va tinh bao Anh se su dung nhung đuong truyen vo tuyen gia nham khien quan Đuc tin rang se co mot cuoc tan cong vao Na Uy. Chien dich Fortitude South, mot chien dich đanh lac huong lon bao gom viec thanh lap Cum tap đoan quan Hoa Ky so 1 do Trung tuong George S. Patton chi huy. Đon vi gia nay đuoc tinh bao Anh phao tin la đong quan o Kent va Sussex, nham đanh lua quan Đuc tin rang cuoc đo bo chinh se dien ra tai Calais. 

Quan đoi Đong Minh đong thoi lap đat nhieu đon vi xe tang, xe tai bom hoi, xuong đo bo gia va tap trung chung lai o cac khu vuc ven bien gan Calais đe đanh lua quan Đuc. Vai thong điep vo tuyen chinh cua Cum tap đoan quan 21 se đuoc chuyen đen Kent va sau đo đuoc phat đi tren cac kenh lien lac tai đo, đe khien nguoi Đuc cung co niem tin rang phan lon cac đon vi Đong Minh đang đong quan o Kent. Patton đuoc chi đinh o lai Anh toi ngay 6 thang 7, nham tiep tuc đanh lua nguoi Đuc rang se co mot cuoc đo bo thu hai tai Calais. Binh linh va nhan vien dan su đuoc lenh khong tiet lo bat ky thong tin vao ve chien dich voi nhung nguoi khong lien quan, va cac đon vi tham gia vao cuoc đo bo đeu bi co lap va kiem soat viec ra vao rat gat gao. Thieu tuong Henry J. F. Miller, Tham muu truong Khong đoan 9, đa bi giang chuc (Thieu tuong xuong Trung ta) va đuoc đua ve nuoc sau khi ong tiet lo thong tin ve ngay đo bo cua chien dich voi mot si quan khac trong mot bua tiec o Anh.
Nguoi Đuc nghi rang ho van duy tri đuoc mot mang luoi gian điep rong khap hoat đong o Anh, nhung tren thuc te, tat ca cac điep vien cua ho đa bi bat, va mot so đa tro thanh điep vien hai mang lam viec cho Đong Minh nhu mot phan cua He thong Double-Cross. Juan Pujol Garcia, mot tinh bao vien nguoi Tay Ban Nha cua MI5, đuoc tinh bao Đuc Quoc xa biet đen voi mat danh "Garbo", đa danh hai nam đe phat trien mot he thong mang luoi cung cap thong tin gia đe đanh lua nguoi Đuc. Trong nhung thang truoc Ngay D, Pujol đa gui hang tram tin nhan (do co quan tinh bao Anh MI5 chuan bi) cho cap tren cua minh o Madrid đe thuyet phuc nguoi Đuc rang se co mot cuoc tan cong se dien ra vao thang 7 tai Calais.
Nhieu tram radar cua quan đoi Đuc đat doc bo bien Phap đa bi pha huy đe chuan bi cho cuoc đo bo. Ngoai ra, vao đem truoc cuoc đo bo, mot nhom nho bao gom cac toan Đac nhiem SAS se tha cac hinh nom linh du vao khu vuc Le Havre va Isigny, đe khien quan Đuc tin rang co mot cuoc đo bo lon cua linh du dien ra tai cac khu vuc đo. Trong cung đem, Khong đoan 617 Khong quan Hoang Gia Anh se tien hanh Chien dich Taxable – mot chien dich tha cac moi kim loai nhieu xa lon nham tao cac mang sang tren man hinh radar Đuc, khien nguoi Đuc tin rang co mot ham đoi tau chien lon tai khu vuc Le Havre. Mot chien dich tuong tu, Chien dich Glimmer, đuoc thuc hien gan Boulogne-sur-Mer, Pas-de-Calais, boi Khong đoan 218 Khong quan Hoang Gia Anh.


= Tap tran va bao mat thong tin =

Cac đot tap tran đe chuan bi cho Chien dich Overlord đa đuoc tien hanh vao đau thang 7 nam 1943. Cac bai bien gan thi tran Slapton, hat Devon, vi co nhieu điem tuong đong voi khu vuc đo bo tai Normandie, nen đa đuoc quan Đong Minh trung dung cho viec huan luyen. Nguoi dan đuoc so tan khoi thi tran vao thang 12 nam 1943, va thi tran đuoc cac đon vi Đong Minh tiep quan đe su dung cho viec huan luyen đo bo va xu ly cac chuong ngai vat. Ngay 28 thang 4 nam 1944, uoc tinh 749 binh linh va thuy thu My đa thiet mang khi tau đo bo cua ho bat ngo bi cac xuong phong loi cua Đuc tan cong trong luc tien hanh Cuoc tap tran Tiger. Cac cuoc tap tran voi tau đo bo va su dung đan that cung dien ra tai Trung tam Huan luyen Lien hop o Inveraray, Scotland. Cac cuoc tap tran Hai quan đuoc to chuc o Bac Ireland, va cac nhom quan y se o London va cac khu vuc lan can đe huan luyen cac xu ly cac thuong binh ma ho mong đoi se gap phai trong cuoc đo bo thuc. Linh du cung tien hanh nhieu cuoc tap tran lon, bao gom mot đot dien tap quy mo lon vao ngay 23 thang 3 nam 1944, voi co mat cua cac vi lanh đao va si quan cap cao nhu Thu tuong Winston Churchill va Đai tuong Eisenhower.
Cac si quan cap cao Đong Minh coi su bat ngo la yeu to quan trong cua Chien dich Overlord. Thong tin ve ngay va đia điem chinh xac cua cuoc đo bo chi đuoc cung cap cho cac cap si quan cao nhat cua cac đon vi. Binh linh tham gia vao cuoc đo bo bi co lap trong cac khu vuc tap trung tu cuoi thang 5. Ho khong đuoc phep tiep xuc voi nguoi ben ngoai va đuoc huan luyen nhanh ve cach su dung ban đo chinh xac đen tung chi tiet, nhung ho khong đuoc biet ten cua cac đia danh tren ban đo đo toi khi ho đang tren đuong tien ve Normandie. Viec di chuyen va du lich tu Ireland đen Anh đa bi cam va viec di chuyen trong pham vi vai kilomet tinh tu đuong bo bien Anh bi han che đen muc toi đa.
Lo ngai ve nguy co bi lo mat danh Overlord va Ngay D, ngay 19 thang 5 nam 1944, Bo chi huy Toi cao Luc luong Vien chinh Đong Minh đa gui van ban hoa toc toi toan bo ban chi huy va tham muu cua cac đon vi đo bo, thong bao ve su thay đoi ten cua chien dich đo bo. Theo đo, Chien dich Overlord (tieng Anh: Operation Overlord) đuoc đoi ten thanh Cuoc tap tran Hornpipe (tieng Anh: Exercise Hornpipe), va mat danh cua ngay đo bo, tuc Ngay D, đuoc đoi thanh Halcyon. Sau su thanh cong cua toan bo chien dich, quan Đong Minh đa đoi lai cac mat danh tren ve ten cu.


= Du bao thoi tiet =
Cac nha lap ke hoach đa đat ra mot chuoi cac đieu kien can lien quan đen mat trang, thuy trieu va thoi gian troi sang trong ngay, von chi co the xay ra đong thoi vai ngay moi thang, đe cuoc đo bo co the tien hanh mot cach tron tru nhat. Đem trang tron la rat can thiet, vi đem se đu sang giup cac phi cong co the đinh huong tot nhat va cung la ngay co thuy trieu cao nhat. Bo chi huy Đong Minh muon đo bo vao truoc binh minh, truoc luc thuy trieu len. Đieu nay se giup cai thien ro tam nhin đe xac đinh cu the cac chuong ngai vat tren bai bien, va rut ngan thoi gian binh linh phai di chuyen bai bien trong. Tuong Eisenhower đa du tinh chon ngay 5 thang 6 lam ngay mo man. Tuy nhien, vao ngay 4 thang 6, thoi tiet đuoc bao cao la khong thich hop đe đo bo: gio lon va bien đong manh se ngan can viec trien khai cac xuong đo bo, va day may thap se can tro viec may bay tim kiem cac muc tieu đe tan cong.

Đai ta James Stagg – mot si quan Khi tuong hoc cua Khong quan Hoang Gia, đa gap Eisenhower vao chieu ngay 4 thang 6. Ong cung nhom nghien cuu khi tuong cua minh du đoan rang thoi tien se cai thien đu tot đe tien hanh đo bo vao ngay 6 thang 6. Ngay thich hop tien theo, voi nhung đieu kien can thiet tuong tu (nhung se khong co đem trang tron), la tu ngay 18 đen ngay 20 thang 6, hai tuan sau đo. Viec hoan lai toan bo cuoc xam luoc đong nghia voi viec phai rut toan bo binh linh va tau chien đang san sang vuot Eo bien Manche, va se lam tang nguy co khien ke hoach tan cong bi nguoi Đuc phat hien. Sau nhieu cuoc thao luan voi cac chi huy Đong Minh cap cao khac, Eisenhower quyet đinh tien hanh cuoc đo bo vao ngay 6 thang 6. Ho đuoc du bao rang se co mot con bao lon tai khu vuc Normandie tu ngay 19 toi ngay 22 thang 6, khien viec đo bo vao thoi điem đo la khong the.
Do quan Đong Minh đa kiem soat đuoc phan lon khu vuc Đai Tay Duong, cac đon vi khi tuong cua Đuc gap nhieu kho khan trong viec du bao va chi co đuoc it thong tin ve thoi tiet sap toi. Trung tam khi tuong cua Khong quan Đuc Quoc Xa tai Paris du bao rang se co bao keo dai hai tuan o mien bac nuoc Phap. Do đo, nhieu si quan cap cao cua quan đoi Đuc đa roi so chi huy đe tham gia mot buoi choi đanh tran gia o Rennes va nhieu binh si đuoc nghi phep. Thong che Erwin Rommel đa quay ve Đuc đe du buoi sinh nhat vo ong va chuan bi cho buoi gap mat voi Adolf Hitler đe thuyet phuc Hitler đieu đong them nhieu xe tang đen khu vuc Normandie.


Su chuan bi cua quan Đuc Quan đoi Đuc Quoc Xa co tong cong 50 su đoan tai Phap va khu vuc Vung đat thap, 18 su đoan đong tai Đan Mach va Na Uy, va 15 su đoan đang trong qua trinh thanh lap va huan luyen tai Đuc, nhung ho thieu cac đon vi du bi chien luoc. Khu vuc Calais đuoc bao ve boi Tap đoan quan 16 cua Đai tuong Hans von Salmuth, va Tap đoan quan so 7 cua Đai tuong Friedrich Dollmann chiu trach nhiem phong thu khu vuc Normandie. Do chiu nhieu ton that lon trong cuoc chien, đat biet la tai Mat tran phia Đong, nguoi Đuc gio gap nhieu kho khan trong viec tuyen chon nhung thanh nien tre đe nhap ngu. Cac binh si Đuc đen thoi điem nam 1944 co đo tuoi trung binh gia hon sau tuoi so voi binh si Đong Minh. Nhieu đon vi đong quan o Normandie la cac đon vi Ostlegionen, voi phan lon la linh nghia vu va quan tinh nguyen, tu binh Nga, Mong Co va cac khu vuc khac o Lien Xo. Ho đuoc cung cap nhung loai vu khi khong đang tin cay (hau het la vu khi thu đuoc tu Phap, Lien Xo, Ba Lan,..) va thieu phuong tien van chuyen. Trong so cac đon vi đuoc tang cuong vao khu vuc, co kha it đon vi đuoc trang bi đay đu va huan luyen bai ban, vi du nhu Su đoan Panzer SS 12 "Hitlerjugend".
Vao đau nam 1944, Bo tu lenh Quan đoi Đuc tai Mat tran phia Tay (OB West) bi suy yeu đang ke do phai chuyen giao phan lon nhan su va trang thiet bi cho Mat tran phia Đong. Trong thoi gian dien ra Chien dich tan cong huu ngan Dniepr (24 thang 12 nam 1943 – 17 thang 4 nam 1944), Bo Tong tu lenh Luc quan Đuc Quoc xa buoc phai đieu đong toan bo Quan đoan Panzer SS so 2 tu Phap sang tiep vien, bao gom Su đoan Panzer SS so 9 va 10, Su đoan Bo binh 349, Tieu đoan Panzer Hang nang 507 va Lu đoan Phao tu hanh Xung kich 311 va 322. Đay la đot chuyen quan lon đau tien tu Phap sang Mat tran phia Đong ke tu khi Chi thi 51 cua Quoc Truong co hieu luc, co muc đich giam bot nhung han che trong viec chuyen quan toi Mat tran phia Đong. Ngoai ra, con co nhieu đon vi đa đuoc đieu đong toi mat tran Y. Thong che von Rundstedt tung phan nan rang nhung chi vi nhung "viec vat vanh ngu ngoc" ma nhieu đon vi tot cua ong phai bi gui đen Y.
Su đoan Panzer SS so 1 "Leibstandarte SS Adolf Hitler", Su đoan Panzer so 9, 11, 19 va 116, cung voi Su đoan Panzer SS so 2 "Das Reich", đuoc rut ve Phap trong khoang thoi gian thang 3 – thang 5 nam 1944 đe hoi suc sau khi chiu thuong vong nang ne trong chien dich o huu ngan Dniepr. Co bay trong so 11 su đoan Panzer (Thiet giap) hoac Panzergrenadier (Bo binh co gioi) đong tai Phap khong the hoat đong hoan toan hoac chi co đong mot phan tinh đen đau thang 6 nam 1944.


= Buc tuong Đai Tay Duong =

Sau khi cuoc đot kich vao St Nazaire va Dieppe nam 1942, Hitler đa ra lenh xay dung mot he thong cac cong su doc theo bo bien Đai Tay Duong, tu Tay Ban Nha toi Na Uy, đe chong lai mot cuoc xam luoc trong tuong lai cua quan Đong Minh. Hitler du tinh rang se co đen 15.000 cu điem đuoc xay dung, va quan so quan phong thu co the len đen 300.000 nguoi, nhung su thiet hut, đac biet la ve be tong va nhan luc, đa khien phan lon cac cu điem khong bao gio đuoc xay dung. Pas-de-Calais, do đuoc nguoi Đuc du đoan la khu vuc đo bo, nen khu vuc nay đuoc bao ve rat nghiem ngat. Tai khu vuc Normandie, cac he thong cong su tot nhat đuoc tap trung tai khu vuc cang o Cherbourg va Saint-Malo.
Sau bao cao cua Thong che von Rundstedt gui toi Hitler vao thang 10 nam 1943 nham canh bao su suy yeu đang ke ve he thong phong thu o Phap, Thong che Rommel đuoc Hilter giao nhiem vu giam sat viec xay dung he thong phong thu keo dai tu Ha Lan toi Cherbourg, va đuoc bo nhiem la chi huy Cum tap đoan quan B moi đuoc thanh lap. Cum tap đoan quan B bao gom Tap đoan quan so 7, Tap đoan quan 15 va cac đon vi đon tru đong tai Ha Lan. Du bi cua Cum tap đoan quan B bao gom Su đoan Panzer so 2, 21 va 116. Co cau chi huy phuc tap cua Đuc Quoc xa đa khien Rommel kho hoan thanh đuoc nhiem vu cua ong. Rommel tham chi con khong đuoc phep ra lenh cho To chuc Todt, do Bo truong Bo Khi tai va Vu trang Albert Speer lanh đao, vi vay o mot so noi, Rommel phai phan cong binh linh cua minh lam cong viec xay dung chuong ngai vat.

Rommel tin rang vung bien o Normandie co nhieu kha nang se la vi tri đo bo cho mot chien dich xam luoc cua quan Đong Minh, nen ong đa ra lenh xay dung va mo rong them he thong phong thu doc theo bai bien nay. Ngoai viec xay dung them cac he thong u sung may, phao binh tai cac khu vuc trong yeu o doc bai bien, ong cho lap đat them cac coc go, coc ba chan kim loai, bai min va chuong ngai vat gan min chong tang tren bai bien đe cam chan cac xuong đo bo ngoai bo bien va can tro xe tang tien vao trong đat lien. Ong du đoan rang quan Đong Minh se đo bo vao luc thuy trieu len đe binh linh mat it thoi gian hon đe di chuyen tren bai bien, ong cho lap đat cac he thong chuong ngai vat o cac điem co thuy trieu len. Cac hang rao day thep gai, bay chong đuoc mo rong va linh Đuc đa loai bo toan bo nhung thu co the lam cho nap tranh đan cho bo binh Đong Minh. Duoi su chi huy cua Rommel, so luong min đat doc Normandie đa tang len gap ba lan. Do cac chien dich tan cong bang may bay cua Đong Minh vao Đuc đa lam te liet Khong quan Đuc Quoc Xa va thiet lap đuoc uu the lam chu bau troi Tay Au, nen Rommel biet ong khong the mong đoi nhung su ho tro hieu qua cua Khong quan. Khong quan Đuc Quoc Xa chi co the huy đong đuoc 815 may bay đe bao ve khu vuc Normandie, trong khi đo quan Đong Minh co the đieu đong len toi 9.500 may bay. Ngoai ra, Rommel đa cho bo tri mot he thong coc goi la Rommelspargel (Mang tay cua Rommel) tren cac khu vuc canh đong rong lon đe chong lai cac cuoc đo bo cua tau luon va linh du Đong Minh.


= Luc luong thiet giap du bi =

Thong che Rommel tin rang co hoi tot nhat cua Đuc la ngan chan luon cuoc đo bo ngay tren cac bo bien. Ong yeu cau cac luc luong du bi co đong, đac biet la xe tang, phai đong quan cang gan cac bai bien cang tot. Rundstedt, Geyr va nhieu chi huy cap cao khac phan đoi. Ho tin rang khong the chan thanh cong mot cuoc xam luoc o tren cac bai bien. Trung tuong Geyr von Schweppenburg, chi huy Tap đoan quan Panzer phia Tay va thanh thao cac hoc thuyet chien tranh co gioi, cho rang phai giu cac đon vi thiet giap o xung quanh Paris va Rouen, va chi trien khai chung khi xac đinh đuoc chinh xac cac bai đo bo chinh cua quan Đong Minh. Ong cung cho rang trong cac chien dich o Y, nhieu đon vi thiet giap đong quan gan bai bien đa chiu thiet hai nang boi hoa luc phao cua hai quan Đong Minh. Rommel khang đinh viec đieu đong cac đon vi thiet giap quy mo lon la khong the khi cuoc đo bo đang dien ra, đac biet la khi quan Đong Minh đa hoan toan kiem soat đuoc bau troi. Nguoi đua ra quyet đinh cuoi cung la Hitler, va ong quyet đinh đat ba su đoan Panzer duoi quyen chi huy cua Geyr va giao cho Rommel quyen kiem soat hoat đong cua ba su đoan nua lam luc luong du bi. Hitler tu nam quyen kiem soat bon su đoan Panzer lam luc luong du bi chien luoc, va khong ai đuoc phep su dung neu khong co lenh truc tiep cua ong.


Dien bien = Giai đoan 1: Hinh thanh đau cau đo bo =
Cac cau sap đuoc tham gia vao cuoc Đai Thap tu chinh ma chung ta đa no luc chuan bi trong nhieu thang qua. Ca the gioi đeu đang doi theo cac cau. Nhung hy vong va loi cau nguyen cua nhung nguoi yeu tu do o khap moi noi tren the gioi se đong hanh cung cac cau. Cung voi nhung nguoi ban Đong Minh dung cam va cac đon vi anh em chien huu tren cac Mat tran khac, cac cau se mang su huy diet đen bo may chien tranh cua Đuc Quoc Xa, su sup đo cua che đo chuyen che cua Đuc Quoc Xa đoi voi cac dan toc bi ap buc o Chau Au va su an toan cho chinh chung ta trong mot the gioi tu do.

Vao thang 5 nam 1944, 1,5 trieu linh My đa đuoc đieu đong toi nuoc Anh. Phan lon trong so ho đuoc đong quan tai cac doanh trai tam thoi o cac vung tay nam nuoc Anh đe chuan bi cho viec vuot Eo bien Manche. Cac đon vi Anh va Canada đong quan o khu vuc phia đong, trai dai tu Southampton toi Newhaven. Mot he thong phuc tap đuoc goi la Movement Control (tam dich: He thong Kiem soat Di chuyen), đa đuoc thiet lap đe đam bao rang binh linh va phuong tien đuoc roi đi đung lich trinh tu 20 điem xuat phat. Mot so nguoi đa phai o tren tau gan mot tuan truoc khi khoi hanh. Cac đon vi tau se di chuyen đen mot điem tap ket (co biet danh "Rap xiec Piccadilly") o phia đong nam Đao Wight đe tap hop thanh cac đoan lon truoc khi vuot Eo bien Manche. Cac đon vi tau quet min bat đau lam nhiem vu don đuong vao chieu ngay 5 thang 6, va hang nghin may bay nem bom đa cat canh truoc hoang hon đen khong kich cac he thong phong thu o xung quanh Normandie. Khoang 1.200 may bay đa cat canh truoc nua đem đe tha ba su đoan khong van vao phia sau phong tuyen quan Đuc. Su đoan Khong van 82 va 101 cua nguoi My se đo bo o phia tay Bai Utah, voi nhiem vu chiem cac thi tran, cay cau quan trong va kiem soat cac con đuong đap cao chay qua cac khu vuc đa bi quan Đuc lam ngap. Su đoan Khong van so 6 cua Anh se đo bo o suon phia đong, va đuoc giao nhiem vu chiem giu nguyen ven cac cay cau o Song Orne va Kenh đao Caen, pha huy nam cay cau o Song Dives cach bai đo bo gan 10 kilomet ve phia đong, va vo hieu hoa Tran đia phao Merville (co nhiem vu bao ve Bai Sword). Cac linh du Phap Tu Do thuoc cac Lu đoan SAS đuoc giao nhiem vu đanh chiem cac muc tieu tai Brittany tu ngay 5 thang 6 toi thang 8 trong cac Chien dich Dingson, Samwest, va Cooney. Phao kich Hai quan se đuoc tien hanh luc 5 gioi 45 phut sang va keo dai toi 6 gioi 25 phut sang, voi su tham gia cua nam thiet giap ham, 22 tuan duong ham, 65 khu truc ham va hai tau monitor. Bo binh se tien hanh đo bo vao luc 6 gio 30 phut sang.


 Đo bo  Trong qua trinh đo bo vao Bai Utah, cac xuong đo bo cho nhung đon vi thuoc Su đoan Bo binh so 4 Hoa Ky đa bi dong chay manh đay ve phia nam, va đo bo tai vi tri cach khu vuc chinh thuc khoang 1,8 kilomet. Ho chi gap khang cu le te va chiu thuong vong gan 200 nguoi. Du đo bo lech khu vuc chinh thuc, nhung linh My tai bai Utah đa tien sau đuoc bon dam vao trong đat lien va lien ket đuoc voi cac đon vi cua Su đoan Khong van 101. Cac đon vi linh du đo bo vao phia tay Utah khong gap nhieu thuan loi, khi chi co 10% quan so đuoc tha đung vi tri. Viec tap hop lai cac đon vi đe chien đau gap nhieu bat loi do linh du mat nhieu radio trong luc nhay du, đia hinh thi phuc tap voi nhung rang cay, tuong đa va đam lay xen ke. Su đoan Khong van 82 chiem thanh cong đuoc thi tran chien luoc Sainte-Mere-Eglise va nhanh chong thiet lap đuoc vanh đai phong thu o suon phia tay. Tuy vay, Su đoan 82 đa khong chiem thanh cong cac cay cau bac qua Song Merderet, khien viec tien quan vao sau trong Ban đao Cotentin bi tri tre. Su đoan Khong van 101 bao ve thanh cong suon phia đong va chiem đuoc cac chot kiem soat tren Song Douve tai La Barquette, nhung ho khong chiem đuoc cac cay cau o đo trong ngay đau tien.
Tai Mui Hoc, mot đon vi gom 200 linh thuoc Tieu đoan Biet Kich so 2 cua Trung ta James Rudder, co nhiem vu nhiem vu treo len vach đa cao 30 met bang day thung gan moc va thang đe tieu diet nhung khau phao phong thu bo bien 155 mm đuoc đat tren vach đa. Nhung khi chiem đuoc vach đa, ho phat hien ra rang cac khau phao đa đuoc keo sau vao trong đat lien. Sau mot hoi tim kiem, nhung nguoi linh Biet Kich phat hien ra ca nam khau phao đeu đuoc nguy trang ky sau cac rang cay, cach khu vuc Mui Hoc khoang 550 met ve phia nam, va pha huy chung thanh cong bang luu đan nhiet nhom. Luc 9 gio sang, luc luong Biet Kich đa phong toa toan bo con đuong tu Saint-Pierre-du-Mont toi Grandcamp phia sau Mui Hoc. Trong suot hai ngay tiep theo, linh Biet Kich lien tuc đanh bat cac đot phan cong cua quan Đuc, nhung chiu thuong vong nang ne va nhieu linh My bi bat lam tu binh. Đen cuoi ngay 7 thang 6, Trung ta Rudder chi con hon 90 linh con kha nang chien đau. Sang ngay 8 thang 6, quan tiep vien My tu Bai Omaha bao gom Tieu đoan Biet Kich so 5 va Tieu đoan 1, Trung đoan Bo Binh 116, cung voi xe tang thuoc Tieu đoan Thiet giap 743 bat đau tien vao Mui Hoc va pha vay cho đon vi cua Trung ta Rudder.

Omaha, bai bien đuoc quan Đuc phong thu chac chan nhat, đuoc giao cho Su đoan Bo binh so 1 va Su đoan Bo binh 29. Ho phai đoi mat voi quan phong thu thuoc Su đoan Bo binh 352 cua Đuc. Dong chay manh đa đay nhieu xuong đo bo ve phia đong cua vi tri du đinh đo bo va khien nhieu xuong phai dung lai ngoai khoi. Do nhieu o đe khang cua Đuc o Omaha van con nguyen ven sau đot phao kich va nem bom buoi sang, nen thuong vong cua quan Đong Minh tai đay cao hon toan bo bon khu vuc con lai cong lai. Thuong vong cua cac đon vi cong binh đa khien viec don dep chuong ngai vat tren bai bien gap nhieu van đe, va viec đua phuong tien vao bo buoc phai dung lai luc 8 gio 30 phut sang. Mot nhom khu truc ham đa tien vao gan bo đe ban pha cac khu cong su, u sung may cua Đuc đe ho tro linh My tien vao đat lien. Đen cuoi buoi sang, chi co khoang 600 linh My đa vuot qua đuoc hang phong thu day đac cua Đuc va treo len đuoc cac u đat cao đe tiep tuc chien đau. Đen giua trua, khi tran đia phao cua Đuc bi tieu diet va nhieu u sung may Đuc dan can kiet dan duoc, quan My bat đau mo nhieu tuyen đo bo o tren bai bien va tieu diet toan bo cac o đe khang đe mo đuong cho cac phuong tien co the tien vao. Đau cau đo bo o Omaha dan đuoc quan My mo rong trong nhung ngay tiep theo, va muc tieu trong Ngay D o Bai Omaha đuoc hoan thanh vao Ngay D+3, tuc ngay 9 thang 6.

Tai Bai Gold, gio lon va bien đong khien cac tau đo bo gap nhieu kho khan, va cac xe tang Sherman DD đuoc cac xuong đo bo tha o sat bai bien thay vi tha o ngoai khoi theo ke hoach. Ba trong so bon khau phao đuoc đat trong lo cot tai Tran đia phao Longues-sur-Mer đa bi hoa luc phao cua cac tuan duong ham Ajax va Argonaut vo hieu hoa luc 6 gio 20 phut sang. Khau phao thu tu đa tich cuc ban pha vao cac đon vi nguoi Anh tren bai bien toi khi đau hang vao chieu ngay 7 thang 6. Cac đon vi may bay ho tro đa that bai trong viec vo hieu hoa cu điem Le Hamel, co lop tuong day va co tam nhin bao quat toan bo bai bien. Khau phao 75 mm cua cu điem nay tiep tuc hoat đong toi khi bi pha huy boi mot chiec Churchill AVRE luc 16 gio chieu. Cu điem thu hai o La Riviere, noi đat mot khau phao 88 mm, bi tieu diet boi xe tang Anh luc 7 gio 30 phut sang. O khu vuc phia tay, Tieu đoan 1 thuoc Trung đoan Hampshire nhanh chong chiem đuoc Arromanches, va Lu đoan Bo binh 69 o khu vuc phia đong đa lien ket thanh cong voi luc luong Canada o Bai Juno. Tieu đoan Đac cong 47 tan cong va đanh chiem Port-en-Bessin vao ngay 7 thang 6. Do vap phai su chong tra manh liet cua Su đoan Bo binh 352, quan Anh phai mat gan mot ngay đe chiem Bayeux, muc tieu chinh cua nguoi Anh tai khu vuc.
Cuoc đo bo vao Bai Juno gap nhieu tri hoan do bien đong manh, khien cac đon vi thiet giap Anh va Canada bi đo bo cham hon so voi cac đon vi bo binh. Do khong co su tro giup kip thoi cua xe tang, cac đon vi bo binh Canada trong đot đo bo đau tien gap phai thuong vong nang. Phan lon cac o đe khang đat doc bai bien đeu con nguyen ven do cac tran phao kich buoi som đeu ban truot muc tieu. Du gap nhieu kho khan, quan đoi Canada van mo thanh cong nhieu đuong tien vao đat lien. Đen cuoi Ngay D, mot hanh lang đo bo giua Bai Juno va Bai Gold đuoc thiet lap va bao trum mot khu vuc rong 19 kilomet va dai 10 kilomet.

O Bai Sword, Lu đoan Bo binh so 8 bat đau cuoc đo bo luc 7 gio 25 phut voi su ho tro cua 21 tren 25 xe tang Sherman DD. Su khang cu cua quan Đuc tai bai bien ban đau kha manh, nhieu xe tang Anh bi ban ha va gay nhieu thuong vong cho quan đo bo; thuy trien len nhanh khien viec di chuyen cua cac xe thiet giap gap nhieu bat loi va gay tinh trang tac nghen nang tren bai bien. Tieu đoan 2 cua Trung đoan Bo binh Hang nhe King's Shropshire đa nhanh chong tien cong vao Caen, nhung khi chi cach trung tam Caen vai kilomet, ho phai rut lui do khong co su ho tro cua xe tang. Luc 16 gio, Su đoan Panzer 21 to chuc mot cuoc phan cong vao khu vuc noi giua Bai Sword va Bai Juno, suyt chut nua thanh cong trong viec chia cat hai khu vuc đo bo do gap phai su khang cu manh cua Su đoan Bo binh so 3 Anh Quoc. Vao cuoi Ngay D, 28.845 linh thuoc Quan Đoan I đa đo bo thanh cong vao Bai Sword voi muc thuong vong la 683 nguoi.
Nhung thanh phan đau tien cua Cang nhan tao Mulberry đuoc đua vao Normanide vao ngay 7 thang 6 va bat đau su dung đe van chuyen hang hoa va trang thiet bi vao đat lien tu giua thang 6. Cang 'Mulberry B' đuoc lap đat o khu vuc Arromanches cua nguoi Anh, va cang 'Mulberry A' đuoc xay dung tai Bai Omaha cua nguoi My. Ngay 19 thang 6, mot trong nhung con bao toi te nhat tai khu vuc Normandie trong 40 nam qua đo bo vao khu vuc. Con bao dien ra suot ba ngay va sau ngay 22 thang 6, khien 'Mulberry A' bi hu hai nang đen muc bo chi huy Đong Minh quyet đinh khong sua chua lai cang, va viec tiep lieu đuoc tien hanh truc tiep tren bai bien toi khi cac he thong cang khac tai Normandie đuoc chiem giu. Trong von ven ba ngay hoat đong, 'Mulberry A' tai Omaha đa tiep nhan 11.000 binh linh, 2.000 phuong tien va 9.000 tan thiet bi va vat tu cac loai.
Thuong vong cua quan Đong Minh trong Ngay D la it nhat 10.000 linh, trong so đo 4.414 linh đuoc xac nhan la tu tran. Thuong vong cua quan Đuc uoc tinh tu 4.000 toi 9.000 nguoi. Trong so nhung muc tieu chinh cua chien dich, bao gom chiem giu Carentan, Saint-Lo, Caen, va Bayeux trong Ngay D (6 thang 6) va toan bo cac bai bien (ngoai tru Utah) đuoc lien ket voi nhau đe tao thanh mot đau cau đo bo lon rong tu 10 đen 16 kilomet, khong muc tieu nao đuoc hoan thanh. Chi co hai trong so nam bai bien (Juno va Gold) lien ket đuoc voi nhau trong ngay đau tien, va nam bai bien đuoc lien ket voi nhau thanh cong vao ngay 12 thang 6. Tinh đen thoi điem đo, quan Đong Minh đa mo rong mat tran len gan 100 kilomet va tien sau đuoc 24 kilomet vao trong đat lien. Caen đuoc quan Đuc bao ve thanh cong trong Ngay D.


 Cherbourg  O khu vuc phia tay day hanh lang đuoc quan Đong Minh thiet lap tai Normandie la khu vuc Cang Cherbourg, mot ben cang quan trong tai khu vuc Ban đao Cotetin. Chiem đuoc ben cang nuoc sau nay đong nghia voi viec quan Đong Minh co the luan chuyen hang hoa tu Anh vao Phap mot cach nhanh chong va de dang. Đia hinh o phia sau khu vuc Bai Utah va Omaha phan lon la bocage (đia hinh hon hop giua rung va đong co), voi cac rang cay dai va day cao tu 0,9 toi 1,2 met đuoc bao boc boi cac con muong o hai ben. Nhieu khu vuc con co them cac chot kiem soat va u sung may cua quan đoi Đuc. Phan lon cac con đuong đeu qua hep cho xe tang va nhieu canh đong o phia sau Utah đa bi quan Đuc lam ngap nuoc. Cac đon vi Đuc đong o khu vuc ban đao chu yeu la Su đoan Bo binh 91, Su đoan Bo binh 243 va Su đoan Bo binh 709. Đen ngay D+3 (tuc ngay 9 thang 6), Bo chi huy cap cao Đong Minh nhan ra rang ho khong the chiem Cherbourg mot cach nhanh chong theo ke hoach, nen ho đa quyet đinh co lap khu vuc ban đao đe quan Đuc khong the đieu đong them quan tiep vien vao khu vuc nay. Sau man the hien te hai cua Su đoan Bo binh 90 Hoa Ky, Thieu tuong Joseph L. Collins, chi huy truong Quan đoan VII, đa giao Su đoan Bo binh so 9 Hoa Ky lam nhiem vu tien cong vao sau trong ban đao. Su đoan Bo binh so 9 tien vao đuoc vung bien phia tay Cotentin trong ngay 17 thang 6, va co lap Cherbourg. Voi su ho tro cua Su đoan Bo binh so 4 va 79, Su đoan Bo binh so 9 kiem soat đuoc Ban đao Cotentin vao ngay 19 thang 6, va chiem Cherbourg thanh cong vao ngay 26 thang 6. Tuy vay, vao thoi điem đo, quan đon tru Đuc tai Cherbourg đa pha huy toan bo co so vat chat trong cang truoc khi đau hang linh My. Cang Cherbourg chi đuoc đua vao hoat đong tro lai vao thang 9 nam 1944.


 Caen  Chien su tai khu vuc Caen giua cac đon vi Anh va Đuc nhanh chong roi vao be tac. Trong Chien dich Perch, Quan đoan XXX co y đinh tien cong xuong phia nam ve Cao điem Pincon, nhung y đinh đo đa bi tu bo va ho chuyen sang ke hoach tan cong gong kim đe bao vay Caen. Su đoan Thiet giap so 7 thuoc Quan đoan XXX đa tien cong tu Tilly-sur-Seulles ve phia Villers-Bocage, va Quan đoan I co gang vong qua Caen đe tien vao phia đong. Cuoc tan cong cua Quan đoan I sau đo đa bi chung lai va Quan đoan XXX chiem thanh cong khu vuc Villers-Bocage. Cac cuoc giao tranh no ra du doi, nhieu đon vi thiet giap Anh bi phuc kich tai khu vuc Villers-Bocage va Box khien ho phai rut ve Tilly-sur-Seulles. Sau mot con bao keo dai tu ngay 17 toi ngay 23 thang 6, nguoi Anh mo Chien dich Epsom vao ngay 26 thang 6, voi nhiem vu la đua Quan đoan VII đi vong qua Caen va tan cong Caen tu phia tay nam, đong thiet lap mot đau cau o phia nam Song Odon. Mac du chien dich la mot that bai đoi voi nguoi Anh, nhung nguoi Đuc đa mat phan lon so luong xe tang trong chien dich, khien ho phai đieu đong toan bo cac đon vi Panzer con lai vao trong khu vuc. Thong che Rundstedt bi bai nhiem ngay 1 thang 7 va Thong che Gunther von Kluge đuoc bo nhiem lam Chi huy truong OB West. Cac vung ngoai o phia bac cua Caen bi nem bom vao toi ngay 7 thang 7 va nguoi Anh chiem thanh cong khu vuc phia bac Song Orne trong Chien dich Charnwood vao ngay 8–9 thang 7. Phan con lai cua Caen va vung đat cao phia nam Caen bi nguoi Anh chiem trong Chien dich Atlantic va Chien dich Goodwood tu ngay 18 toi ngay 21 thang 7. Caen gan nhu bi pha huy hoan toan sau khi nguoi Anh tien vao trong thanh pho.


= Giai đoan 2: Tien sau vao đat lien =

Sau khi kiem soat đuoc khu vuc Ban đao Cotentin ve phia nam đen tan Saint-Lo, Tap đoan quan so 1 Hoa Ky cua Trung tuong Ormar Bradley mo Chien dich Cobra vao ngay 25 thang 7 va tien xuong phia nam ve Avaranches vao ngay 1 thang 8. Tap đoan quan so 2 Anh Quoc cua Trung tuong Miles Dempsey mo Chien dich Bluecoat vao ngay 30 thang 7, voi muc tieu chiem giu Vire va Cao điem Pincon. Tap đoan quan so 3 cua Trung tuong George Patton, đuoc thanh lap vao ngay 1 thang 8 nam 1944, nhanh chong đanh chiem Brittany va khu vuc đen tan phia nam Song Loire, trong khi Tap đoan quan so 1 duy tri ap luc o phia đong ve Le Mans đe bao ve suon cua Tap đoan quan so 3. Đen ngay 3 thang 8, Tap đoan quan so 3 tien ve phia đong, huong toi noi tap trung chinh cua luc luong Đuc o phia nam Caen. Bat chap su phan đoi cua Thong che von Kluge, Hitler đa ra lenh tien hanh mot cuoc phan cong (Chien dich Luttich) tu Vire ve phia Avraches.

Khi Quan đoan II Canada tien cong tu Caen ve phia nam, huong đen Falaise trong Chien dich Totalize ngay 8 thang 8, Bradley va Montgomery nhan ra rang ho đang co mot co hoi ngan vang đe bao vay quan Đuc tai cai tui Falaise. Tap đoan quan so 3 tiep tuc khep vong vay tu phia nam, va đanh chiem thanh cong Alencon vao ngay 11 thang 8. Mac du Hitler lien tuc yeu cau đen ngay 14 thang 8 rang cac đon vi Đuc tai Falaise nen phan cong, Kluge va ban tham muu cua ong bat đau len ke hoach rut lui ve phia đong. Cuoc hanh quan cua cac luc luong Đuc đa bi can tro nghiem trong boi Hitler khang khang muon tu minh đua ra tat ca cac quyet đinh quan trong. Đieu nay khien luc luong cua Hitler roi vao trang thai đung yen va khong co lenh trong khoang thoi gian 24 gio. Chieu 12 thang 8, Patton hoi Bradley ve viec đon vi cua Patton co nen tiep tuc tien cong len phia bac đe giup khoa chat vong vay quan đoi Đuc. Bradley tu choi, noi rang Montgomery đa đieu đong Tap đoan quan so 1 Canada vao khu vuc phia bac. Quan đoi Canada, du gap khang cu manh liet, nhung ho van chiem thanh cong thi tran Falaise vao ngay 16 thang 8. Vong vay cua quan Đong Minh đuoc khep kin va khien hon 50.000 binh si Đuc bi bao vay, nhung hon 1/3 binh si cua Tap đoan quan so 7 va chin tren 11 su đoan Panzer đa kip rut lui ve phia đong. Quyet đinh bao vay cai tui Falaise cua Montgomery đa gap nhieu chi trich boi cac si quan nguoi My luc đo, đac biet la Trung tuong George Patton, mac du Bradley tin rang Patton se khong the thu hep vong vay kip thoi gian nhu Montgomery đa lam. Hitler cach chuc Thong che Kluge khoi quyen chi huy OB West vao ngay 15 thang 8, va đuoc thay the boi Thong che Walter Model. Kluge uong thuoc đoc tu sat vao ngay 19 thang 8 sau khi Hitler đuoc biet rang ong co dinh liu toi vu am sat Hitler vao ngay 20 thang 7 nam 1944.
Quan Khang chien Phap tai Paris bat đau noi day vao ngay 19 thang 8 nam 1944. Ban đau, Eisenhower muon bo qua Paris đe theo đuoi cac muc tieu khac, nhung sau khi nhan đuoc bao cao ve nan đoi lan nhanh trong thanh pho va tuyen bo cua Hitler ve viec pha huy Paris, de Gaulle kien quyet rang Paris can phai đuoc chiem lai bang moi gia. Su đoan Thiet giap so 2 Phap Tu Do cua Trung tuong Philippe Leclerc tan cong tu phia tay Paris vao ngay 24 thang 8, va Su đoan Bo binh so 4 Hoa Ky tien cong tu phia nam. Giao tranh le te dien ra suot đem va Paris đuoc quan Đong Minh giai phong vao sang ngay 25 thang 8.
Trong ngay 25 thang 8, Su đoan Thiet giap so 2 Hoa Ky chiem đuoc Elbeuf va hoi quan voi cac đon vi thiet giap Anh va Canada trong khu vuc. Su đoan Bo binh so 2 Canada tien vao Foret de la Londe trong buoi sang ngay 27 thang 8. Khu rung nay đuoc quan Đuc to chuc phong thu rat bai ban, khien Lu đoan Bo binh so 4 va 6 cua Su đoan Bo binh so 2 Canada gap thuong vong nghiem trong sau ba ngay chien đau. Quan Đuc rut khoi khu rung vao ngay 29 thang 8 va vuot Song Seine vao ngay 30. Chieu 30 thang 8, Su đoan Bo binh so 3 Canada vuot Song Seine va tien vao Rouen trong su chao đon nong nhiet cua nguoi dan đia phuong.


Ket thuc chien dich Overlord la chien dich tan cong tu bien vao đat lien lon nhat trong lich su, voi su gop mat cua hon 1.200 may bay, hon 5.000 tau đo bo cac loai, 289 tau chien, 277 tau quet min. Gan 160.000 binh linh Đong Minh tham gia đo bo trong ngay đau tien, va co hon 2.000.000 binh linh Đong Minh đa co mat tai Phap tinh đen thoi điem cuoi thang 8 nam 1944. Viec mo mat tran thu hai tai Tay Au la mot đon tam ly rat lon đoi voi Đuc Quoc Xa, vi tu đau nguoi Đuc đa lo ngai ve viec phai đoi đau voi ke thu tai hai mat tran nhu hoi The chien I se lap lai. Cuoc đo bo vao Normandie đuoc coi la đa mo man cho "cuoc chay đua tai Chau Au" giua Lien Xo va cac nuoc phuong Tay. Mot so nha su hoc sau nay cho rang Overlord la su bat đau cua Chien tranh Lanh.
Chien thang cua quan Đong Minh o Normandie la do nhieu yeu to khac nhau. Viec xay dung Buc tuong Đai Tay Duong cua quan đoi Đuc moi chi hoan thanh mot phan, khong lau truoc Ngay D. Rommel bao cao rang viec xay dung moi chi hoan thanh 18% o mot so khu vuc vi cac nguon luc đa đuoc chuyen đi noi khac. Chien dich đanh lac huong Fortitude đa thanh cong va đa khien quan Đuc phai dan trai quan cua ho ra mot đuong bo bien khong lo. Quan Đong Minh đa đat đuoc va duy tri hieu qua uu the tren khong, đong nghia voi viec quan Đuc khong the biet đuoc cac hoat đong chuan bi đang dien ra o Anh va khong the can thiep bang cac cuoc tan cong bang may bay nem bom. Co so ha tang giao thong o Phap đa bi pha huy nghiem trong boi may bay nem bom Đong Minh va quan Khang chien Phap, khien quan Đuc gap nhieu kho khan trong viec trien khai cac đon vi tiep vien va tiep te vao mat tran. Du cac tran phao kich khong đat hieu qua tai nhieu khu đo bo, nhung cac xe thiet giap chuyen dung đa hoat đong hieu qua (ngoai tru Bai Omaha) bang viec cung cap cac hoa luc phao ho tro va don đuong cho bo binh đo bo vao bai bien. Su thieu quyet đoan va co cau chi huy qua phuc tap cua Bo Tu lenh Toi cao Đuc cung la yeu to dan đen thanh cong cua quan Đong Minh.


Thuong vong = Đong Minh =

Tu ngay 6 thang 6 toi ngay 21 thang 8 nam 1944, quan đoi Đong Minh đa đua tong cong 2.052.299 binh si vao mien bac nuoc Phap. Thuong vong cua My la 124.394 nguoi, trong đo co 20.668 binh si tu tran va hon 10.000 binh si van con mat tich. Thuong vong cua Tap đoan quan so 1 Canada va Tap đoan quan so 2 Anh Quoc la 83.045 nguoi, bao gom 15.995 binh si tu tran, 57.996 binh si bi thuong va 9.054 binh si mat tich. Quan đoi Canada mat tong cong 18.444 nguoi, trong đo co 5.021 binh si tu tran. 156 binh si Canada bi hanh quyet boi linh Waffen-SS Đuc tai Normandie trong khoang thoi gian tu ngay 6 toi ngay 11 thang 6. Khong quan Đong Minh đa thuc hien tong cong 480.317 phi vu xuat kich trong Chien dich Overlord va ho mat 4.101 may bay va 16.714 thanh vien phi hanh đoan (bao gom 8.536 thanh vien cua Khong luc Luc quan Hoa Ky, 8.178 phi cong va thanh vien phi hanh đoan cua Khong quan Hoang Gia Anh). Cac đon vi SAS Phap Tu Do mat 77 nguoi, 197 nguoi bi thuong va mat tich. Quan đoi Đong Minh uoc tinh mat khoang 4.000 xe tang cac loai. Cac nha su hoc uoc tinh rang, quan Đong Minh đa chiu muc thuong vong it nhat la 225.606 nguoi va cao nhat la 226.386 nguoi.


= Đuc Quoc Xa =

Dua theo bao cao cua cac đon vi Đong Minh o mien Bac nuoc Phap, co tong cong hon 47.000 linh Đuc bi bat lam tu binh vao thang 6 nam 1944, 36.000 nguoi vao thang 7 va 150.000 nguoi vao thang 8, tong cong la khoang 233.000 tu binh Đuc. Hien co khoang 80.000 linh Đuc đuoc chon cat tai cac nghia trang o Normandie, du con so nay la chua chinh xac vi con so nay chua cu the rang co bao nhieu nguoi chet trong thoi gian dien ra Chien dich Overlord hay khoang thoi gian hau Overlord.
Bo chi huy Quan đoi Đuc tai Phap bao cao rang ho mat 158.930 binh si tinh tu ngay 6 thang 6 toi ngay 14 thang 8. Hon 10.000 binh si tu tran va khoang 40.000 nguoi bi bat lam tu binh sau khi bi quan Đong Minh bao vay tai Falaise. Tai lieu cua Đuc van chua thong nhat va con nhieu mau thuan ve con so thuong vong tren. Nha su hoc Niklas Zetterling viet rang OB West uoc tinh con so thuong vong o Mat tran phia Tay giai đoan he 1944 (bao gom ca Chien dich Dragoon o mien nam nuoc Phap) len đen 289.000 nguoi, trong đo co: 23.019 binh linh tu tran, 67.060 nguoi bi thuong va 198.616 nguoi mat tich. Cung theo Zetterling, thuong vong cua quan đoi Đuc o vung Normandie tu ngay 6 thang 6 toi thang 8 la 210.000; nhung ong cung noi them rang "quan Đuc rat co the đa phai chiu them nhieu ton that khac ve nhan luc khi cac can cu khong quan va hai quan bi tan cong đanh chiem... Nhung khong co so lieu nghien cuu ve nhung noi dung nay." Cac nha su hoc khac đua ra con so cao hon nhu: 400.000 (200.000 tu tran va bi thuong, 200.000 bi bat lam tu binh), 500.000 (290.000 tu tran hoac bi thuong, va 210.000 bi bat lam tu binh), hoac 530.000.
Đen gio van chua co so lieu chinh thuc ve muc thiet hai xe tang Đuc tai khu vuc Normandie. Uoc tinh khoang 2.300 xe tang va phao tu hanh xung kich cua Đuc đa đuoc đieu đong vao khu vuc, va chi con khoang 100 đen 120 xe vuot Song Seine đe rut lui vao giai đoan cuoi cua Chien dich Overlord. Trong khi quan đoi Đuc bao cao rang ho mat 481 xe tang trong thoi gian chien đau tu ngay 6 thang 6 toi ngay 31 thang 7, Bo phan Nghien cuu Tac chien so 2 cua Cum tap đoan quan 21 chi ra rang quan Đong Minh đa pha huy khoang 550 xe tang Đuc tu giua thang 6 toi thang 7, va them 500 xe nua vao thang 8, tong cong la 1.050 xe tang Đuc bi pha huy, voi hon 100 xe bi tieu diet boi may bay. Khong quan Đuc Quoc Xa mat 2.127 may bay cac loai. Tinh đen thoi điem cuoi cua Chien dich Overlrod, 55 su đoan cua Đuc (42 su đoan bo binh va 13 su đoan panzer) đuoc đat vao tinh trang khong con chien đau hieu qua, bay su đoan trong so đo đa bi giai tan. Đen thang 9 nam 1944, OB West chi con lai 13 su đoan bo binh, ba su đoan panzer va hai lu đoan panzer con kha nang chien đau hieu qua.


= Dan thuong =

Trong thoi gian dien ra Chien dich Overlord, co khoang 13.632–19.890 thuong dan Phap thiet mang, va hang van nguoi bi thuong. Uoc tinh co khoang 11.000–19.000 thuong dan Phap đa mat mang trong giai đoan truoc cuoc đo bo. Tong cong hon 70.000 nguoi dan Phap đa bo mang trong suot cuoc chien, va muc thuong vong nay tiep tuc tang cao sau chien tranh do anh huong cua cac loai bom min va vat lieu no nam lai duoi mat đat.
Truoc thoi điem dien ra cuoc đo bo, SHAEF đa ra cac chi thi ve viec han che đanh pha cac khu di tich lich su tai Phap. Nhung đia điem nay, co ten trong Danh sach Di tich Noi vu Chinh thuc, se khong cho phep quan đoi su dung boi tru khi nhan đuoc su cho phep cua cac cap tren cua bo chi huy. Tuy nhien, cac ngon thap, nha tho va cac cong trinh kien truc bang đa khac tren khap khu vuc Normandie đa bi hu hai hoac bi pha huy đe ngan khong cho nguoi Đuc su dung.
Nhieu thanh pho va thi tran o Normandie đa bi pha huy hoan toan trong cac đot giao tranh va khong kich. Khi Tran Caen ket thuc, chi con lai khoang 8.000 can nha cho muc dan so hon 60.000 nguoi o Caen. Trong so 18 nha tho o Caen, bon nha tho bi pha huy nghiem trong va nam nha tho bi pha huy hoan toan, cung voi 66 khu di tich lich su khac. Tai khu vuc Calvados, hon 76.000 nguoi dan roi vao tinh trang vo gia cu. Trong tong so 210 nguoi goc Do Thai sinh song tai Caen truoc chien tranh, chi con mot nguoi song sot khi cuoc chien ket thuc.


Tuong niem Cac bai bien o Normandie ngay nay van đuoc goi ten bang nhung cai ten đuoc quan Đong Minh su dung trong chien dich Overlord. Tai khu vuc Bai bien Omaha, nhung tan tich cua cang nhan tao Mulberry, cung voi vai chuong ngai vat cua quan đoi Đuc van con ton tai tai đay. Mot đai tuong niem cua Luc luong Ve binh Quoc Gia Hoa Ky đuoc xay dung o vi tri cua mot cu điem cu cua Đuc. Mui Hoc khong co su thay đoi đang ke tu nam 1944, voi so luong ho bom bao trum khu vuc va phan lon he thong cong su van con nguyen ven. Tran đia phao Longues-sur-Mer cung khu vuc Cang B thuoc Cang nhan tao Mulberry van đuoc bao quan tot tai Arromanches. Đai Tuong niem va Nghia trang Liet si cua My tai Normandie đuoc xay dung gan đo, tai Colleville-sur-Mer. Bao tang ve cuoc đo bo o Bai Utah đuoc xay dung o Sainte-Marie-du-Mont va mot bao tang khac đuoc xay dung tai Sainte-Mere-Eglise đe tri an nhung nguoi linh du va phi hanh đoan Hoa Ky. Hai nghia trang liet si cua Đuc đa đuoc xay dung xung quanh Sainte-Mere-Eglise.


Xem them Chien dich Neptune
Chien dich Dragoon
Tran Caen


Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Sach tham khao =


Đoc them