Đao chinh hay đao chanh (tieng Phap: coup d'etat), con goi la chinh bien hay chanh bien, la viec lat đo mot chinh phu bang cach dung nhung bien phap vi hien. Đao chinh hien hanh khi ma chinh quyen bi lat đo khong con nhan đuoc su ung ho cua nhung luc luong tham gia đao chinh. Mot cuoc đao chinh co the dung bao luc hay khong bao luc.
Trong chinh tri, cach mang va đao chinh co nhung điem giong va khac voi nhau: Cach mang va đao chinh đeu đuoc tien hanh nham lat đo che đo chinh tri cu, nhung khac nhau o muc tieu sau đo: cach mang la thay che đo cu bang 1 che đo moi tien bo hon ve co cau va tinh chat, con đao chinh la thay the 1 chinh quyen nay bang 1 chinh quyen khac co ban chat giong nhu cu. Mot cuoc đao chinh thuong chi đuoc thuc hien boi mot nhom lanh đao nham vao mot nhom cac lanh đao khac, trong khi mot cuoc cach mang thuong đuoc to chuc boi phan lon quan chung xa hoi va thuong lat đo ca the che chinh tri cu cua quoc gia.
Chu "coup d'etat" la mot nhom tu ngu tieng Phap, co nghia la "đanh nha nuoc". Trong mot so ngon ngu, tu "putsch" von la tieng Đuc cung đuoc dung, sau cuoc đao chinh khong thanh cua Adolf Hitler tai Munchen trong nam 1923.


Nguon goc ten goi = Tieng Phap =
Albert Vandal đinh nghia coup d'Etat la "mot hanh đong bao luc cua mot phan cong quyen chong lai phan con lai". Đinh nghia nay dua tren su quan sat tu ba "coups d'Etat", cuoc đao chinh 18 fructidor nam V, cuoc đao chinh 18 Brumaire nam VIII va cuoc đao chinh ngay 2 thang 12 nam 1851. Ca ba cuoc đao chinh nay đeu do thanh phan hanh phap thuc hien chong lai thanh phan lap phap.


= Tieng Viet =
Đao chinh (chu Han: 倒政) la mot tu Han Viet. Chu đao trong đao lon, đao nguoc, co nghia la "lat" hay "đo"; chu chinh trong chinh phu, chinh tri, chinh quyen, co nghia la nam quyen luc cai tri. Do vay đao chinh o đay co the hieu la "lat đo chinh quyen".
Tranh nham lan voi tu đao chinh (島正) mang nghia la "hon đao chinh cua mot quan đao", do chu Quoc ngu chi co the bieu am, khong co kha nang bieu nghia đuoc nhu chu Han va chu Nom khi co tu đong am khac nghia.


Vi du Đao chinh quan bia
Cuoc đao chinh Xo viet nam 1991
Cuoc đao chinh o Kyrgyzstan thang 3 nam 2005
Cuoc đao chinh lat đo Tong thong Chile Salvador Allende nam 1973 do tuong Augusto Pinochet lanh đao
Đao chinh Viet Nam Cong hoa 1963
Cuoc đao chinh o Haiti nam 1986.
Đao chinh Thai Lan 2006
Đao chinh Tho Nhi Ky 2016
Đao chinh Myanmar 2021


Lich su Theo thong ke cua Clayton Thyne va Jonathan Powell, đa co 457 cuoc đao chinh tu 1950 đen 2010, trong đo 227 (49,7%) thanh cong va 230 (50,3%) khong thanh cong. Ho nhan thay rang cuoc đao chinh "pho bien nhat o chau Phi va chau My (tuong ung la 36,5% va 31,9%). Chau A va Trung Đong đa trai qua lan luot 13,1% va 15,8% tong so đao toan cau. so lan đao chinh: 2,6%. " Hau het cac no luc đao chinh xay ra vao giua nhung nam 1960, nhung cung co nhieu no luc đao chinh vao giua nhung nam 1970 va đau nhung nam 1990. Cuoc đao chinh thanh cong đa giam theo thoi gian. Chinh bien xay ra trong thoi ky sau Chien tranh Lanh co nhieu kha nang dan đen cac he thong dan chu. Chinh bien xay ra trong cuoc noi chien rut ngan thoi gian chien tranh. Nghien cuu cho thay rang cac cuoc bieu tinh thuc đay cuoc đao chinh, khi ho giup gioi tinh hoa trong bo may nha nuoc đe phoi hop cac cuoc đao chinh.


Loai Mot nghien cuu nam 2016 phan loai cac cuoc đao chinh thanh bon ket qua co the xay ra: 

Cuoc đao chinh that bai
Khong co thay đoi che đo, chang han nhu khi mot nha lanh đao bat hop phap xao tron quyen luc ma khong thay đoi danh tinh cua nhom trong quyen luc hoac cac quy tac quan ly
Thay the che đo đoc tai đuong nhiem hoac che đo, chinh phu hien tai bang the che chinh tri khac
Thay the che đo đoc tai nay bang mot che đo đoc tai khac


Tham khao