Roi loan di dang co the (tieng Anh: body dysmorphic disorder – BDD) la mot trang thai tam ly tieu cuc, trong đo đoi tuong the hien su chu y va lo au qua muc đen khiem khuyet nho nao đo tren co the minh (chang han nhu seo tren mat, mui khong cao, toc thua…), tham chi ngay ca khi khiem khuyet đo khong ton tai. Can benh lam suy giam chuc nang xa hoi, anh huong đen cong viec va o mot so truong hop nang co the dan đen tinh trang tu cach ly ban than hoan toan khoi xa hoi . Chua co nghien cuu tren toan cau ve ty le mac, rieng tai My khoang 1% đen 2% dan so phu hop voi cac tieu chuan chan đoan, ngoai ra roi loan di dang co the anh huong đen nam va nu voi ty le ngang nhau. Benh con co ten khac la roi loan khiem khuyet hinh the hoac roi loan so bien dang co the. Theo phan loai ICD-10 no nam trong nhom benh roi loan dang co the (somatoform disorders).


Van đe nghiem trong Ngoai hinh con nguoi khong phai luc nao cung o trong tinh trang hoan hao, viec ton tai khiem khuyet tren co the la đieu rat pho bien, vi nhieu ly do khac nhau nhu tai nan, bam sinh, su lao hoa theo thoi gian… Va co mot chut khong hai long ve no đong thoi muon cai thien la đieu tu nhien. Tuy vay khi mac cam đo la qua lon, mong muon thay đoi khong co can cu va can thiep nghiem trong đen cuoc song binh thuong thi can phai xem xet duoi goc đo benh ly. Mot nguoi chi vi vet seo tren mat ma han che giao tiep va đau kho vi no la vi du cho truong hop bi benh. Nhung nguoi nhu vay đa bi roi loan trong viec tu cam nhan ngoai hinh co the cua ban than, ho thuong bi quan hoa cuoc song thong qua ngoai hinh cua minh.


Phan biet khai niem Trong tieng Viet roi loan di dang co the bao gom ca nhung nguoi co khiem khuyet nghiem trong, nhung khai niem nay trong tam ly hoc chi gioi han voi nhung nguoi co khiem khuyet khong lon. Tuy vay thuc te chung co nhieu điem chung chang han nhu co kha nhieu nguoi khuyet tat co bieu hien am anh so xa hoi - hanh vi ne tranh cac hoat đong mang tinh cong đong, mot can benh thuong ket hop voi roi loan di dang co the. Đac điem quan trong nhat la ca hai đeu phong đai nhuoc điem cua minh, hay noi cach khac su lo lang khong tuong xung voi thuc te va khong giup ich cho ho.


Trieu chung Trieu chung cua benh phu thuoc vao phan co the nao bi am anh nhung noi chung thi chung co mot so đac điem sau đay :

Nghi ve khiem khuyet hang ngay
Soi guong thuong xuyen hoac nguoc lai rat ghet soi guong va lien tuc so, kiem tra khiem khuyet
Tranh bat ky tinh huong nao ma ho cam thay khiem khuyet cua minh bi chu y, trong truong hop nang no co the khien ho khong bao gio roi khoi nha
Phien muon, lo au va o mot so truong hop co y nghi tu sat
Hay so sanh minh voi nguoi khac
Chai chuot ngoai hinh qua muc
Tranh xuat hien noi đong nguoi
Su dung quan ao, trang điem hoac cac cach khac mot cach qua muc đe che đi phan "thieu sot"
Thuong xuyen hoi nguoi khac đanh gia nhu the nao ve khiem khuyet cua ho đe lay lai niem tin, nhung lai khong tin nhung đanh gia ay
Nghiem khac qua muc trong viec an kieng va tap the duc
Khi co đieu kien kinh te ho muon thuc hien phau thuat tham my ngay ca khi cac chuyen gia tham my cho rang khong can thiet


Roi loan di dang co the thuong bat đau tu lua tuoi nao? Roi loan di dang co the thuong bat đau vao lua tuoi thanh thieu nien voi đo tuoi trung binh khoang 16-17, thoi điem ma noi chung con nguoi nhay cam nhat voi cac đanh gia ngoai hinh, tuy nhien đieu ay khong co nghia la nguoi co tuoi khong mac benh khi su lo au ve qua trinh lao hoa thuong xay ra. Mac du gay tro ngai lon nhung nguoi benh thuong chiu đung trong nhieu nam truoc khi tim kiem su giup đo, ly giai đieu nay nhieu nguoi cho rang no bat nguon tu su xau ho neu phai thua nhan can benh.


Nguyen nhan cua benh Nguyen nhan chinh xac cua benh hien van chua ro, mot so gia thuyet nhan manh đen nhan to sinh hoc cho rang roi loan lien quan đen su mat can bang mot so chat dan truyen than kinh nao đo trong nao (chat dan truyen than kinh la nhung hop chat hoa hoc giup cac te bao nao gui thong điep cho nhau), mot so gia thuyet khac thi tap trung vao cac nguyen nhan tam ly. Su that thi roi loan di dang co the thuong xuat hien đong thoi voi cac roi nhieu tam ly khac nhu tram cam va roi loan lo au. Ngoai ra nhung yeu to co the anh huong đen viec phat trien BDD bao gom:

Thoi tho au tung co cac cam xuc hoac su kien gay chan đong.
Long tu trong cao
Bi cha me hoac nguoi khac che ngoai hinh
Ap luc tu xa hoi va truyen thong ve cac tieu chuan cua cai đep hinh the
Co xu huong cua nguoi cau toan, tuc la muon moi thu phai hoan hao
Gan ket hanh phuc voi ngoai hinh


Mac cam nao tren co the mang tinh pho bien Mot nghien cuu tren hon 500 benh nhan cua Katharine Philips trinh bay nhung phan, trang thai thai co the sau thuong bi am anh (so trong ngoac đon la ti le phan tram), mot nguoi co the đong thoi co vai mac cam tren co the:

Nguon: Cuon The Broken Mirror cua tac gia Katharine A Philips do Truong đai hoc Oxford an hanh, lan xuat ban nam 2005, trang 56.


Benh tam ly ket hop Cac nha nghien cuu ghi nhan ty le tuong đoi cao mot so benh tam ly thuong xuat hien o nguoi co roi loan di dang co the, cu the đo la:

Tram cam: Co khoang 76% nguoi mac BDD tung bi tram cam, cao hon ty le chung trong dan so tu 10% đen 20%.
Roi loan am anh cuong che: Co khoang 32% nguoi mac BDD tung trai qua can benh nay
Am anh so xa hoi: Co khoang 37% nguoi mac BDD tung trai qua am anh so xa hoi
Mot so benh thuoc roi loan an uong nhu chan an tam than, an oi đoi khi cung đuoc tim thay o nguoi roi loan di dang co the đac biet la o phu nu co benh trichotillomania (thoi giat toc) va dermatillomania (tu lam tray da cua minh) hay o nam gioi co benh mac cam thieu co bap (mot dang con cua benh roi loan di dang co the khi nguoi benh cho rang co the cua minh qua gay om, thuc te thi ho thuong co he thong co bap binh thuong, nam mac benh nhieu hon nu)


Khia canh van hoa Co mot so bai hat, phim truyen cung nhu tieu thuyet đe cap đen van đe ngoai hinh khong đuoc đep, chang han nhu bai hat "Cho em" cua Lam Truong, hay bo phim Co gai xau xi.


Lich su Nam 1891 roi loan di dang co the lan đau tien xuat hien trong tai lieu cua nha nghien cuu Morselli voi cai ten "Dysmorphophobia". Gan 100 nam sau đo, vao nam 1987, BDD đuoc chinh thuc cong nhan boi Hiep hoi Tam than hoc Hoa Ky va cuoi cung đa đuoc ghi nhan la mot roi loan tam ly trong Cam nang Chan đoan va Thong ke Roi loan tam than (DSM-IV) vao nam 1997


Xem them Lien ket ngoai Quyen nang cua cai đep (phan 1), www.vnexpress.net Luu tru ngay 1 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine
Qua lo lang ngoai hinh, de roi loan phat trien Luu tru ngay 21 thang 7 nam 2009 tai Wayback Machine
Roi loan tam than vi... sac đep Luu tru ngay 24 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Ai bieu xau - Nguyen Ngoc Tu


Chu thich