Thoi ky Edo (江戸時代 (Giang Ho thoi đai), Edo-jidai), con goi la thoi ky Tokugawa (徳川時代 Tokugawa-jidai, "Đuc Xuyen thoi đai’’), la mot giai đoan trong lich su Nhat Ban tu nam 1603 đen nam 1868. Thoi ky nay đanh dau bang su thong tri cua Edo (Tokyo) hay Mac phu Tokugawa, chinh thuc thanh lap nam 1603 boi Chinh di Đai tuong quan Edo đau tien Tokugawa Ieyasu. Thoi ky cham dut voi cuoc Minh Tri Duy Tan, su phuc hoi cua Đe quyen va Tuong quan thu 15 va cuoi cung Tokugawa Yoshinobu thoai vi. Thoi ky Edo cung đuoc coi la mo đau cho thoi ky can đai o Nhat Ban.


Su thong tri cua Tuong quan va lanh chua The can bang giua trieu đinh voi Mac phu, hinh thanh tu thoi ky Kamakura va phat trien len đen đinh cao vao thoi ky Edo, ma nhu nha su hoc Edwin O. Reischauer đa goi la the che phong kien trung uong tap quyen. Đen thoi ky nay, tang lop vo sy Nhat Ban ma đai dien la Mac phu Tokugawa tro thanh ke thong tri khong gi lay chuyen noi. Mac phu moi cua Tokugawa Ieyasu thanh lap tren co so nhung thanh qua cua Oda Nobunaga va Toyotomi Hideyoshi. Von đa hung manh, Ieyasu huong loi tu viec chuyen đen vung Kanto giau co. Ong giu đen 2,5 trieu koku đat, đat tru so o Edo, mot toa thanh co vi tri chien luoc (sau nay tro thanh Tokyo), va co them 2 trieu koku đat nua va 38 chu hau duoi truong. Sau khi Hideyoshi qua đoi, Ieyasu nhanh chong nam quyen kiem soat gia đinh Toyotomi.
Chien thang cua Ieyasu truoc cac đai danh mien Tay trong tran Sekigahara nam 1600 đa khang đinh quyen luc cua ong tren toan coi Nhat Ban. Ong nhanh chong thu tieu nhieu gia đinh đai danh đoi đich, giam bot quyen the cua mot so khac, vi du nhu nha Toyotomi, va chia chien loi pham cho gia đinh minh va cac đong minh. Ieyasu van khong the hoan toan kiem soat đuoc cac đai danh phia Tay, nhung viec ong nhan đuoc tuoc vi Chinh di Đai tuong quan đa cung co he thong đong minh. Sau khi xay dung vung chac hon nua nen tang quyen luc cua minh, Ieyasu đat con trai minh la Hidetada (1579-1632) len ngoi Tuong quan va tu minh lam Tuong quan nghi huu nam 1605. Nha Toyotomi van la mot moi đe doa lon, va Ieyasu đa danh ca thap ky tiep theo đe tan diet gia toc nay. Nam 1615, thanh luy cua nha Toyotomi tai Osaka bi quan đoi Tokugawa tieu diet.
Thoi ky Tokugawa (hay Edo) mang lai 250 nam on đinh cho Nhat Ban. He thong chinh tri phat trien thanh thu đuoc cac nha su hoc goi la Mac phien, su ket hop giua thuat ngu Mac phu va phien (han) đe mieu ta chinh quyen va xa hoi thoi ky nay. Trong he thong Mac phu, Tuong quan co quyen luc quoc gia va cac đai danh co quyen luc tai đia phuong. Đieu đo the hien su thong nhat moi trong co cau phong kien, đuoc mieu ta la mot che đo hanh chinh ngay cang lon đe quan ly su ket hop giua tap quyen va tan quyen. Nha Tokugawa ngay cang manh hon trong the ky thong tri đau tien: viec tai phan phoi đat mang lai cho ho gan 7 trieu koku, kiem soat cac thanh pho quan trong nhat, va he thong đia to mang lai khoan thu to lon.

He thong thu bac phong kien đuoc hoan thien voi rat nhieu đang cap đai danh. Nhung nguoi ho hang voi nha Tokugawa goi la shinpan, hay "than phien". Ho la 23 đai danh bao quanh đat đai nha Tokugawa; cac đai danh nay đeu co ho truc tiep voi Ieyasu. Shinpan giu cac tuoc hieu vinh du nhat va cac vi tri co van quan trong nhat o Mac phu. Đang cap thu hai la fudai, hay "Pho Đai", đuoc ban đat đai o gan lanh đia nha Tokugawa cho su phuc vu trung thanh cua minh. Vao the ky 18, 145 fudai kiem soat cac "han’’ nho hon, cai lon nhat co 250.000 koku. Thanh vien cua tang lop fudai giu phan lon cac chuc vu lon trong Mac phu. 97 han chia thanh ba nhom la cac đai danh tozama, đoi thu cu hay đong minh moi. Tozama phan lon đeu nam o ngoai bien quan đao va thu đuoc khoang gan 10 trieu koku san luong. Vi Tozama it trung thanh voi đai danh nhat, ho luon bi quan ly mot cach chat che va đoi xu mot cach hao phong, mac du ho khong đuoc giu cac vi tri o chinh quyen trung uong.
Nha Tokugawa khong chi cung co quyen kiem soat cua minh voi nuoc Nhat moi đuoc tai thong nhat, ho cung co mot quyen luc chua tung co voi Thien hoang, trieu đinh, tat ca cac đai danh, va cac trat tu ton giao. Thien hoang đong vai tro nhu mot gia đo quan trong cho quyen luc chinh tri cua Tuong Quan, nguoi be ngoai la bay toi cua Hoang gia. Nha Tokugawa giup Hoang gia lay lai vinh quang cua minh bang cach xay dung lai cung đien cua minh va nhan them đat đai. Đe đam bao moi quan he ben chat giua Hoang gia va nha Tokugawa, chau gai cua Tokugawa đuoc đat len ngoi Hoang hau nam 1619.
Hang loat cac bo luat đuoc ban hanh đe đieu chinh cac gia đinh đai danh. Tap hop cac quy tac xa hoi hoan thien đao đuc ca nhan, hon nhan, trang phuc, va cac loai vu khi va quan đoi đuoc su dung; yeu cau cac lanh chua phong kien phai o Edo cach nien (he thong sankin kotai); cam đong cac con tau vuot đai duong; đat Thien Chua Giao ra ngoai vong phap luat; han che so thanh voi moi lanh đia (Phien bang) va quy đinh cac quy tac cua Mac phu la luat quoc gia. Mac du cac đai danh khong đuoc thu thue, ho thuong xuyen đuoc thu suu đe xay dung quan đoi, hau can va cac cong viec cong cong nhu cac du an thanh, đuong, cau, va cung đien. Rat nhieu quy tac va cac thu thue khac nhau khong chi cung co quyen luc cua nha Tokugawa ma con suy yeu su giau co cua cac đai danh, do đo giam moi đe doa đoi voi chinh quyen trung uong. Cac "phien", mot thoi la cac lanh đia tap trung quan su, tro thanh cac đon vi hanh chinh đia phuong. Cac đai danh thuc hien moi quyen hanh hanh chinh o trong lanh đia cua minh va he thong thuoc tuong, che đo quan lai va dan thuong phuc tap. Long trung thanh cung đoi hoi đoi voi cac the che ton giao, von đa bi suy yeu đi nhieu nho Nobunaga va Hideyoshi, va rat nhieu bien phap đe kiem soat may.


Tu mo cua đen be quan toa cang Cung giong nhu Hideyoshi, Ieyasu khuyen khich ngoai thuong nhung cung nghi ngo nguoi nuoc ngoai. Ong muon bien Edo thanh mot thuong cang quan trong, nhung khi ong biet rang nguoi chau Au thich cac ben cang o Kyushu va rang Trung Quoc đa tu choi ke hoach giao thuong chinh thuc cua ong, ong kiem soat nhung viec giao thuong đa co va chi đinh ben cang nao moi đuoc buon ban cac mat hang đac biet.
Đau thoi ky Edo trung voi nhung thap ky cuoi cua thoi ky giao thuong Nanban trong đo dien ra su anh huong to lon cua suc manh Au chau voi kinh te va ton giao. Vao đau thoi Edo, nguoi Nhat đa đong chiec tau chien vuot đai duong kieu phuong Tay đau tien, vi du nhu San Juan Bautista, mot chiec thuyen buom 500 tan đa tro đoan su than Nhat Ban do Hasekura Tsunenaga dan đau đen chau My va sau đo la chau Au. Cung trong thoi ky nay, Mac phu đa cho tong cong 350 Chau an thuyen ba cot buom va co trang bi vu khi ra khoi, cho cac chuyen giao thuong voi chau A. Nhung nha tham hiem Nhat Ban, nhu Yamada Nagamasa, đa su dung nhung chiec thuyen nay đe đi khap chau A.
"Van đe Co Đoc giao", thuc te, la van đe kiem soat cac đai danh theo Cong giao o Kyushu va viec giao thuong cua ho voi chau Au. Nam 1612, cac thuoc ha cua Shogun va nhung nguoi sinh song tren đat đai cua nha Tokugawa đa bi ep phai the bo Cong giao. Su cam đoan nghiem ngat hon đuoc ban bo nam 1616 (cam ngoai thuong đen Nagasaki va Hirado, hoan đao o phia Tay Bac Kyushu), 1622 (xu tu 120 nguoi truyen giao va nguoi cai đao), 1624 (truc xuat nguoi Tay Ban Nha), va 1629 (xu tu hang ngan nguoi Cong giao). Cuoi cung, chieu chi Toa Quoc đuoc ban bo cam bat ky nguoi Nhat nao roi khoi nuoc Nhat hay, neu ai đo đa ra đi, thi cam ho quay lai. Nam 1636 nguoi Ha Lan bi cam đen Dejima, mot hon đao nhan tao nho — va nhu vay, khong hoan toan la đat Nhat — o ben cang Nagasaki.
Mac phu nhan thay Cong giao la mot nhan to gay bat on lon; đieu nay dan đen viec cam Cong giao. Noi loan Shimabara nam 1637-38, cac samurai va nong dan Co đoc giao bat man đa noi day chong lai Mac phu — va Edo keu goi cac con tau Ha Lan vao ban pha thanh luy cua quan phien loan — đanh dau su cham dut cua phong trao Cong giao, mac du vai nguoi Cong giao van song sot bang che giau đuc tin, goi la Kakure Kirishitan. Ngay sau đo, nguoi Bo Đao Nha bi truc xuat vinh vien, thanh vien cua đoan su than Bo Đao Nha bi xu tu, tat ca than dan đuoc yeu cau phai đen chua va đen Than đao, nguoi Ha Lan va nguoi Trung Quoc bi han che mot cach tuong đoi, đen Dejima va đen vung đac biet o Nagasaki. Ben canh cac thuong vu nho cua cac đai danh o vung xa voi Cao Ly va cac đao Ryukyu, voi cac vung Tay Nam cac đao chinh o Nhat, nam 1641, quan he voi nuoc ngoai bi gioi han boi chinh sach Toa Quoc đen Nagasaki.
Nam 1650, nguoi Co Đoc giao ve co ban đa bi thu tieu, va anh huong kinh te, chinh tri va ton giao voi Nhat Ban đa tro nen kha mo nhat. Chi co Trung Quoc, va Cong ty Đong An Ha Lan, va mot giai đoan ngan la nguoi Anh, co quyen đen Nhat Ban trong thoi ky nay, nhung chi voi muc đich thuong mai, va ho bi han che o ben cang Dejima o Nagasaki. Tat ca nhung nguoi chau Au khac khi đat chan len bo bien Nhat Ban đeu bi giet chet ma khong can xet xu.


Xa hoi Sau mot giai đoan noi chien keo dai, muc đich đau tien cua chinh quyen Tokugawa moi đuoc thiet lap la on đinh đat nuoc. Mac phu đa tao ra mot the can bang quyen luc keo dai trong vong 250 nam sau đo, chiu anh huong cua tu tuong Nho giao ve trat tu xa hoi. Phan lon cac samurai mat quyen chiem huu truc tiep voi đat đai cua minh: tat ca quyen so huu tap trung trong tay cua khoang 300 đai danh. Chien binh Samurai co mot su lua chon: tu bo thanh kiem va tro thanh nong dan, hay roi đen cac thanh pho cua lanh chua phong kien va tro thanh thuoc ha đuoc tra luong. Chi mot vai lanh đia samurai con đuoc duy tri o cac tinh bien gioi phia Bac, hay đo la chu hau truc tiep cua Tuong Quan- tuc 5000 nguoi goi la hatamoto. Đai danh bi đat duoi su quan ly chat che cua Mac phu. Gia đinh cua ho phai o lai Edo; ban than đai danh cung phai o Edo mot nam va o tinh nha nam tiep theo đo. He thong nay đuoc goi la sankin kotai.
Dan chung đuoc chia thanh bon đang cap trong mot he thong đuoc goi la mibunsei (身分制, "Than phan che’’): samurai o tren đinh (khoang 5% dan so) va nong dan (hon 80% dan so) o cap thu hai. Thap hon nong dan la tho thu cong, va thap nhat, o cap thu tu, la thuong nhan. Chi nong dan moi song o cac vung thon da. Samurai, tho thu cong va thuong nhan song o thanh pho đuoc xay dung o quanh thanh cua daimyo, moi loai han che o khu vuc cua minh.
Co nhung nguoi o tren he thong nay, cac kuge, hau due cua Hoang gia o Kyoto. Mac du ho lay lai đuoc su huy hoang cua minh sau nhung nam thang chien tranh ngheo đoi, anh huong chinh tri cua ho gan nhu la so khong.
Ngoai bon đang cap tren con co tang lop eta va hinin, nhung nguoi ma nghe nghiep cua ho phai vi pham vao nhung đieu cam ky cua Phat giao. Eta la đo te, tho thuoc da va nguoi lam dich vu le tang. Hinin lam nguoi gac thanh, quet đuong va đao phu. Nhung nguoi o ngoai he thong nay con bao gom an xin, nguoi lam tro tieu khien va gai lau xanh. Chu eta co the dich la "do day’’ va "hinin" la "khong phai la nguoi", mot thuat ngu phan anh hoan toan thai đo cua bon đang cap con lai voi eta va hinin, tham chi khong coi ho la nguoi. Hinin khong đuoc cho phep đen nhung khu vuc đac biet cua thanh pho. Cac dien vien thuong đi theo đoan tu lang nay đen lang khac, bieu dien o moi thanh pho roi chuyen đen noiw khac. Hoan toan hop phap khi giet mot hinin ma chang can ly do gi. Đoi khi cac lang eta con khong đuoc in len cac ban đo chinh thuc.
Moi ca nhan khong co quyen phap ly o thoi Tokugawa. Gia đinh la thuc the phap ly nho nhat, va duy tri đia vi va đac quyen cua moi gia đinh la cong viec quan trong nhat o moi tang lop xa hoi. Vi du nhu thoi Edo luat hinh su quy đinh cac "lao đong phai tra phi" hay no le cho cac gia đinh co tu toi trong Đieu 17 cua Gotoke reijo (Gia Quy nha Tokugawa), nhung viec thuc thi chua bao gio đuoc tien hanh. Bo luat nam 1711 Gotoke reijo đuoc soan thao tu hon 600 đieu le đuoc ban hanh tu nam 1597 đen nam 1696.


Phat trien kinh te Phat trien kinh te duoi thoi Tokugawa bao gom đo thi hoa, phat trien van chuyen hang hoa, noi thuong, va ban đau la ca ngoai thuong phat trien vuot bac, viec buon ban va thu cong nghiep tro nen pho bien. Nghe xay dung phat đat cung voi ngan hang va lien đoan thuong nhan. Chinh quyen o cac phien giam sat viec tang san luong nong nghiep va mo rong nghe thu cong.


= Dan so =
Cho đen giua the ky 18, Edo co dan so hon 1 trieu nguoi, con Osaka va Kyoto co khoang 400.000 cu dan. Rat nhieu thanh khac cung phat trien tot. Nhat Ban hau nhu khong tang truong dan so tu nam 1720 (26.100.000 dan) đen 1820 (27.200.000 dan), thuong la do ti le sinh thap va nan đoi lai tran lan, nhung mot so nha su hoc lai đua ra cac gia thuyet khac, vi du nhu ti le sat hai tre em đe kiem soat so dan cao . Osaka va Kyoto tro thanh nhung trung tam thuong mai va thu cong nghiep tap nap, trong khi Edo la trung tam cung cap luong thuc va cac loai hang hoa cho đo thi.


= Kinh te =

Thoi đai Tokugawa mang lai hoa binh, va đieu đo mang lai su thinh vuong cho mot quoc gia 31 trieu nguoi, 80% trong so ho la nong dan trong lua.  San xuat lua gao tang đeu, nhung dan so van on đinh, nen thinh vuong tang. Canh đong lua tang tu 1,6 trieu cho nam 1600 len 3 trieu vao nam 1720. Cong nghe cai tien giup nong dan kiem soat dong nuoc quan trong đen ruong cua ho. Cac đai danh van hanh hang tram thi tran lau đai, tro thanh đia điem buon ban noi đia. Cac thi truong gao quy mo lon đuoc phat trien, tap trung o Edo va Osaka. Cac thuong nhan đa phat minh ra cac cong cu tin dung đe chuyen tien va tien te đuoc su dung pho bien. O cac thanh pho va thi tran, bang hoi cua thuong nhan va nghe nhan đa đap ung nhu cau ngay cang tang ve hang hoa va dich vu.
Cac thuong nhan đuoc huong loi rat nhieu, đac biet la nhung nguoi co su bao tro chinh thuc. Cac samurai, bi cam tham gia vao nong nghiep hoac kinh doanh nhung đuoc phep vay tien, vay qua nhieu. Mac phu va cac đai danh tang thue đoi voi nong dan, nhung khong đanh thue kinh doanh, vi vay ho cung roi vao no nan. Đen nam 1750, thue tang đa kich đong tinh trang bat on cua nong dan va tham chi la bao loan. Quoc gia đa phai đoi pho bang cach nao đo voi su ban cung hoa cua samurai va tham hut ngan kho. Nhung rac roi tai chinh cua cac samurai cung lam suy yeu long trung thanh cua ho voi he thong. Kho bac trong rong đe doa toan bo he thong chinh phu. Mot giai phap phan đong đuoc ban hanh la cam chi tieu cho nhung thu xa xi. Cac giai phap khac đa đuoc hien đai hoa, voi muc tieu tang nang suat nong nghiep. Tuong quan Tokugawa thu tam, Yoshimune (tai vi trong thoi gian 1716-1745) đa thanh cong đang ke, mac du phan lon cong viec cua ong phai đuoc thuc hien lai trong khoang thoi gian tu 1787 đen 1793 boi uy vien hoi đong truong cua shogun, ong Matsudaira Sadanobu (1759-1829). Nhung tuong quan khac đa lam tien gia đe tra no, gay ra lam phat.
Đen nam 1800, thuong mai hoa nen kinh te tang truong nhanh chong, đua ngay cang nhieu ngoi lang xa xoi vao nen kinh te quoc gia. Nong dan giau co đa chuyen tu trong lua sang trong cay thuong mai loi nhuan cao va tham gia cho vay tien o đia phuong, thuong mai va san xuat quy mo nho. Mot so thuong nhan giau co muon nang cao đia vi xa hoi bang cach su dung tien đe ket hon voi tang lop samurai.


= Nong nghiep =
Gao la co so cua nen kinh te. Khoang 80% nguoi dan la nong dan trong lua. San xuat lua gao tang đeu, nhung dan so van on đinh, nen thinh vuong tang. Canh đong lua tang tu 1,6 trieu cho nam 1600 len 3 trieu vao nam 1720. Cong nghe cai tien giup nong dan kiem soat dong chay tuoi quan trong đen ruong cua ho.  Daimyo  co hang tram thi thanh (thi tran quanh mot toa thanh), tro thanh đia điem buon ban noi đia. Cac thi truong gao quy mo lon đuoc phat trien, tap trung vao Edo va Osaka. Tai cac thanh pho va thi tran, bang hoi cua thuong nhan va nghe nhan đap ung nhu cau ngay cang tang ve hang hoa va dich vu. Cac thuong nhan, du đia vi thap nhung rat giau co, đac biet la nhung nguoi co su bao tro chinh thuc. Cac thuong nhan đa phat minh ra cac cong cu tin dung đe chuyen tien, tien te đuoc su dung pho bien va thi truong tin dung tang cuong khuyen khich tinh than kinh doanh. Cac đai danh thu thue cua nong dan bang gao. Thue cao, khoang 40% moi mua vu. Gao đuoc ban o cac cho fudasashi o Edo. Đe som thu tien, cac đai danh su dung cac hop đong tuong lai đe ban gao chua đuoc thu hoach. Nhung hop đong nay tuong tu nhu loai hop đong tuong lai thoi hien đai.
Trong thoi Edo, Nhat Ban đa phat trien mot chinh sach bao ve rung tien tien. Nhu cau go tang do xay dung, đong tau va lam cui đun đa dan đen viec pha rung tran lan, dan đen nhung vu chay rung, lu lut va lo đat. Đe đoi pho voi tinh trang nay, bat đau tu khoang nam 1666, Tuong quan đa ban hanh lenh giam đon go va gia tang trong moi cay. Chinh sach nay cung neu ro chi Tuong quan va đai danh moi đuoc cho phep su dung go. Cho đen the ky 18, Nhat Ban đa phat trien nhung tri thuc can ke ve lam hoc va lam nghiep.


Nghe thuat va phat trien tri thuc Duoi thoi nay, Nhat Ban dan dan tiep thu khoa hoc va cong nghe phuong Tay (goi la Lan hoc, hay "rangaku", "hoc van cua nguoi Ha Lan") qua thong tin va nhung cuon sach cua thuong nhan Ha Lan o Dejima. Linh vuc hoc tap chinh la đia ly, duoc hoc, khoa hoc tu nhien, thien van hoc, nghe thuat, ngon ngu, co hoc vi du nhu nghien cuu ve cac hien tuong đien, va khoa duoc hoc, voi vi du ve su phat trien cua đong ho Nhat Ban, hay wadokei, chiu anh huong cua ky thuat phuong Tay.
Su hung thinh cua Tan Nho giao la su phat trien tri thuc quan trong duoi thoi Tokugawa. Nho hoc van hoat đong tich cuc o Nhat Ban nho cac nha su, nhung duoi thoi Tokugawa, Nho giao đa thoat ra khoi su kiem soat cua Phat giao. He tu tuong nay đa thu hut đuoc su chu y ve mot cai nhin the tuc ve con nguoi va xa hoi. Chu nghia nhan đao, chu nghia duy ly, va vien canh lich su cua hoc thuyet Tan Nho giao hap dan gioi quan lai. Cho đen giua the ky 17, Tan Nho giao la he thong triet hoc hop phap thong tri nuoc Nhat va đong gop lon cho su phat trien cac he tu tuong kokugaku ("Quoc hoc").

Cac nghien cuu sau va ung dung rong rai cua Tan Nho đong gop lon trong viec thay đoi trat tu chinh tri xa hoi tu cac quy tac phong kien đen đang cap va cac quy tac đinh huong cho nhung nhom lon trong xa hoi. Luat le cua nhan dan va cac nha Nho dan đuoc thay the bang luat phap. Cac luat moi đuoc phat trien, va cac the che hanh chinh moi ra đoi. Luan thuyet ve chinh quyen moi va cai nhin moi ve xa hoi noi len voi mot su cai tri toan dien cua Mac phu. Moi nguoi co mot vi tri rieng trong xa hoi va phai lam viec đe hoan thanh nhiem vu cua đoi minh. Cai tri nhan dan bang nhan đuc cua nhung nguoi co trach nhiem thong tri. Chinh quyen co quyen luc tuyet đoi nhung co trach nhiem va nhan  đao. Mac du he thong đang cap bi anh huong cua Tan Nho nhung khong giong nhau. Trong khi binh linh va tang lu o duoi cung cua he thong đang cap Trung Hoa, thi voi Nhat Ban, tang lop nay đuoc coi la tang lop thong tri.
Thanh vien cua tang lop samurai ton trong triet đe truyen thong bushi (vo sy) voi mot su quan tam moi trong lich su Nhat Ban va đinh cao la tu tuong cua cac nha Nho đang nam quyen, dan đen su ra đoi cua khai niem bushido ("vo sy đao). Mot loi song khac --chonindo—cung ra đoi. Chonindo (loi song cua nguoi thanh thi) la net van hoa rieng biet noi len o cac thanh pho nhu Osaka, Kyoto, va Edo. No khuyen khich long khao khat đat đen nhung chuan muc bushido—-sieng nang, trung thuc, trong danh du, trung thanh va thanh đam –trong khi pha tron niem tin cua Than đao, Tan Nho va Phat giao. Nghien cuu ve toan hoc, thien van hoc, ban đo hoc, ky su, va nghe y cung đuoc khuyen khich. Nguoi ta nhan manh đen tai hoa cua nguoi tho, đac biet la trong nghe thuat. Lan đau tien, nguoi dan đo thi co đuoc kha nang vat chat va tinh than đe theo đuoi nhung hinh thuc van hoa đai chung moi. Ho kiem tim thu vui, hay con goi ukiyo ("phu the"), quan niem ve the gioi cua thoi trang, giai tri, va kham pha đang cap my hoc trong cac vat dung va hoat đong thuong ngay, bao gom tinh duc (shunga, "xuan hoa"). Nhung phu nu giai tri chuyen nghiep (geisha), am nhac, kich nghe, Kabuki va bunraku (mua roi), thi ca, van hoc, va nghe thuat, vi du nhu nhung ban khac go tuyet đep (con goi la ukiyo-e), la tat ca nhung mang cua buc tranh nghe thuat đang no hoa. Van hoc huy hoang voi nhung vi du ve tai nang kich nghe Chikamatsu Monzaemon (1653-1724) va nha tho, nha van tieu luan, va du ky Matsuo Basho (1644-94).

Tranh in Ukiyo-e bat đau đuoc san xuat tu cuoi the ky 17, nhung nam 1764 Harunobu san xuat ban in nhieu mau đau tien. The he hoa si tranh in tiep theo, gom co Torii Kiyonaga va Utamaro, ve nhung buc tranh thanh nha va đoi khi sau sac ve cac co gai thanh lau. Trong the ky 19, nhan vat noi bat nhat la Hiroshige, nguoi tao ra nhung ban in phong canh lang man va co gi đo uy mi. Hinh dang va goc nhin la lung ve phong canh qua cai nhin cua Hiroshige voi cac tac pham cua Kiyonaga va Utamaro, nhan manh cac mat phang va phac thao bang nhung đuong ke manh me, sau nay co anh huong sau sac đen cac hoa si phuong Tay nhu Edgar Degas va Vincent van Gogh (xem Japonism).
Phat giao va Than đao đeu quan trong duoi thoi Edo. Phat giao, ket hop voi Tan Nho giao, đua ra tieu chuan cho loi ung xu trong xa hoi. Mac du khong co quyen luc chinh tri hung manh nhung trong qua khu, Phat giao van đuoc tang lop tren tin theo. Lenh cam Cong giao giup Phat giao huong loi vi Mac phu yeu cau tat ca moi nguoi đang ky tai cac chua. Su phan chia cung nhac cua xa hoi thoi Tokugawa thanh cac phien, lang, phuong va ho gia đinh đa giup tai lap lai su gan bo voi Than đao o cac đia phuong. Than đao tao thanh cho dua tinh than cho nhung menh lenh chinh tri va la soi day buoc chat ca nhan voi cong đong. Than đao cung giup bao ton van hoa dan toc.
Than đao cuoi cung đuoc cho la su sap nhap cua chu nghia duy ly Tan nho va chu nghia duy vat. Phong trao kokugaku noi len tu su tuong tac cua hai he thong niem tin nay. Kokugaku đong gop vao chu nghia dan toc coi Thien hoang la trung tam o Nhat Ban hien đai va su phuc sinh cua Than đao voi vai tro quoc giao trong hai the ky 18 va 19. Kojiki, Nihongi, va Man'yoshu đeu đuoc lam moi theo tinh than Nhat Ban. Mot so nguoi theo chu nghia thuan tuy trong phong trao kokugaku, nhu Motoori Norinaga, tham chi con chi trich anh huong Nho giao va Phat giao — va thuc te la cac anh huong tu ben ngoai — vi đa lam o ue loi song co xua cua nuoc Nhat. Nhat Ban la đat nuoc cua kami va nhu vay, co mot đinh menh đac biet.


Mac phu sup đo = Nha Tokugawa suy sup =
Hau ky thoi đai nay thuong đuoc goi la Mac mat. Ly do ve su cham dut cua thoi ky nay van con gay tranh cai nhung no đuoc cho la do suc ep voi nuoc Nhat phai mo cua voi the gioi nho Pho đe đoc Matthew Perry cua Hai quan Hoa Ky, voi ham đoi cua minh (nguoi Nhat goi la "Hac thuyen") na phao vao vinh Tokyo. Vai đao nhan tao đuoc đap đe can tro tam phao cua ham đoi, va vung đat nay ngay nay goi la quan Odaiba.
Nha Tokugawa cuoi cung sup đo đon gian vi nhung that bai tu ben trong. Su xam nhap tu ben ngoai lam moi quan he chinh tri phuc tap giua Mac phu va lien minh đoi lap them tram trong. Phong trao chong Mac phu tiep dien vao giua the ky 19 cuoi cung se lat đo nha Tokugawa. Tu khoi đau, nha Tokugawa co han che cac gia đinh tich tru tai san va khuech truong cho chinh sach "tro lai voi ruong đong", theo đo nguoi nong dan, nha san xuat sau cung, la con nguoi ly tuong trong xa hoi.
Bat chap nhung no luc han che su giau co va mot phan la vi mot thoi ky hoa binh dai đen khong tuong, tieu chuan song cua cu dan đo thi va nong thon tro nen rat giong nhau duoi thoi Tokugawa. Cac phuong thuc canh tac, van chuyen, xay nha, cac loai thuc pham, cac hinh thuc giai tri luon san sang, vi co nhieu thoi gian roi hon, it nhat la voi cu dan thanh thi. Ti le biet chu la cao so voi mot xa hoi tien cong nghiep, va gia tri van hoa đuoc đinh gia lai va đuoc pho bien rong rai trong tang lop chien binh samurai va chonin ("đinh nhan")/ Bat chap su tai xuat hien cua cac phuong hoi, hoat đong kinh te van tien trien tot đep cho du co su han che tu nhien cua cac phuong hoi, thuong mai thong suot va mot nen kinh te tien te phat trien. Mac du chinh quyen han che thuong nhan rat nhieu va xem ho nhu nhung nguoi khong san xuat ma lai lay lai cat co, nhung cac samurai, nhung nguoi dan dan xa roi su gan bo voi nong thon, ngay cang phu thuoc vao thuong nhan va tho thu cong đe co hang hoa tieu dung, hang thu cong yeu thich, va cac khoan vay. Theo cach đo, y thuc lo mo ve viec lat đo tang lop samurai cua dan chonin bat đau hinh thanh.
Mot cuoc đau tranh noi len tren be mat cua chinh tri von bi han che khi Chinh di Đai tuong quan đanh thue tang lop doanh nhan. Y tuong cua chinh quyen ve mot xa hoi nong nghiep that bai trong viec đieu chinh thuc te trong phan phoi thuong mai. He thong quan lai khong lo phat trien, nay tro nen tri tre vi su trai nguoc voi mot trat tu xa hoi moi đang phat trien. Tinh hinh toi te hon khi dan so gia tang nhanh chong trong nua đau thoi Tokugawa. Mac du muc đo va toc đo tang truong van chua chac chan nhung co it nhat 26 trieu dan thuong va khoang 4 trieu thanh vien cua cac gia đinh samurai va thuoc ha cuoc tong đieu tra dan so lan đau tien dien ra nam 1721. Han han cung voi đo la thieu luong thuc va nan đoi, dan đen 20 nan đoi lon trong khoang tu 1675 đen 1837. Su bat on trong gioi nong dan gia tang, va cho đen cuoi the ky 19, su phan đoi lai thue cao va nan thieu luong thuc tro thanh chuyen thuong ngay. Cac gia đinh nong dan mat đat moi tro thanh nong dan ta đien, trong khi nhung nguoi ngheo khong nha cua roi ra thanh pho. Khi cac gia đinh truoc kia von sung tuc nay tro nen sa sut, nhung nguoi khac chuyen đen cac vung đat thua tu, va mot tang lop nong dan giau co moi noi len. Nhung nguoi huong loi nay co the đa dang hoa san xuat va thue lao đong, trong khi nhung nguoi khac bat binh. Rat nhieu samurai roi vao tinh canh khon kho va bi ep phai lam nhung viec thu cong va lam cong nhat cho gioi thuong nhan.
Mac du Nhat Ban co the tiep thu va cai tien tri thuc khoa hoc o nhieu linh vuc khac nhac, su cong nghiep hoa nhanh chong cua phuong Tay trong suot the ky 18 lan đau tien tao ra ho sau ngan cach ve trinh đo cong nghe va vu khi giua Nhat Ban va phuong Tay (thu that ra khong ton tai vao đau thoi Edo), buoc nuoc Nhat phai tu bo chinh sach be quan toa cang va gop phan vao su sup đo cua trieu đai Tokugawa.
Su xam nhap cua phuong Tay gia tang vao đau the ky 19. Cac tau chien va thuong nhan Nga xam lan Karafuto (đuoc goi la Sakhalin duoi su kiem soat cua Nga va Lien Xo) o quan đao Kuril, cuc Nam cua no đuoc nguoi Nhat coi la nhung hon đao o phia Bac Hokkaido. Ngoai mot tau chien Anh tien vao cang Nagasaki đe tim kiem tau Ha Lan đoi đich nam 1808, cac tau chien va tau san ca voi cung ngay cang xuat hien thuong xuyen hon o lanh hai Nhat Ban trong cac thap nien 1810 va 1820. Tau san ca voi va tau buon tu Hoa Ky cung cap bo Nhat Ban. Mac du nguoi Nhat đa co vai su nhuong bo nho va cho phep nguoi My cap cang, ho van co giu khoang cach voi nguoi nuoc ngoai, đoi khi dung ca vu luc. Lan hoc tro thanh yeu to quyet đinh khong chi đe hieu đuoc nhung "ke da man" tu ben ngoai ma con đe su dung tri thuc co đuoc tu phuong Tay đe chong lai ho.
Cho đen nhung nam 1830, co vai dau hieu chung cua su khung hoang. Nan đoi va thien tai tan cong manh liet, va su bat man dan đen nhung cuoc khoi nghia cua nong dan chong lai quan lai va thuong gia o Osaka nam 1837. Mac du no chi keo dai mot ngay, cuoc khoi nghia đa đe lai an tuong sau sac. Bien phap khac phuc thuong la cac giai phap truyen thong co cai cach lai tinh trang đao đuc suy đoi thay vi chu tam đen van đe tu thien. Cac muu sy cua Tuong quan thuc đay viec quay lai tinh than vo sy, cam đoan gat gao hon viec giao thiep va buon ban voi nguoi nuoc ngoi, đan ap Lan hoc, kiem duyet van chuong, va cam ngat su "xa hoa" o trong chinh quyen va tang lop samurai. Nhung nguoi khac co lat đo nha Tokugawa va đi theo hoc thuyet chinh tri sonno joi (Ton Hoang, Nhuong Di), keu goi đoan ket duoi Đe quyen va chong lai su xam pham tu ben ngoai. Mac phu van kien tri giua luc ngay cang co nhieu lo ngai ve viec phuong Tay thiet lap thanh cong cac vung đat thuoc đia o Trung Quoc sau Chien tranh nha phien lan thu nhat nam 1839–1842. Nhieu cai cach hon đuoc tien hanh, đac biet la trong linh vuc kinh te, đe lam nuoc Nhat manh hon truoc moi đe doa phuong Tay.
Nhat Ban bac bo yeu sach cua nguoi My ma theo đo mo rong đang ke su hien dien cua ho o Chau A Thai Binh Duong va thiet lap quan he ngoai giao khi Pho đe đoc James Biddle hien dien o vinh Edo voi hai tau chien vao thang 7 nam 1846.


= Cham dut be quan toa cang =

Khi bon chiec tau cua Pho đe đoc Matthew Calbraith Perry xuat hien o vinh Edo thang 7 nam 1853, Mac phu roi vao vong hon loan. Roju Abe Masahiro (1819–1857) chiu trach nhiem thuong thuyet voi nguoi My. Chua he co kinh nghiem xu ly moi đe doa an ninh quoc gia, Abe co can bang giua mong muon cua hoi đong toi cao la thuong thao voi nguoi nuoc ngoai, va cua cac đai danh muon dung vu luc. Thieu su đong long, Abe quyet đinh thuong thuyet bang cach chap nhan yeu cau mo cua Nhat Ban cho ngoai thuong cua Perry trong khi van chuan bi đong binh. Thang 3 nam 1854, Hiep uoc Hoa binh va Huu nghi (Hiep uoc Kanagawa) mo cua hai ben cang cho tau My mua hang tiep te, bao đam đoi xu tot voi cac thuy thu My bi đam tau, va cho phep lanh su My mo cua o Shimoda, mot hai cang o ban đao Izu, Tay Nam Edo. Mac phu bi ep phai ky mot hiep uoc thuong mai, mo cua them nhieu vung đat nua cho thuong nhan Hoa Ky 5 nam sau đo.
Tac hai cua viec nay đoi voi Mac phu la rat to lon. Tranh cai ve chinh sach cua chinh phu la khong binh thuong va gay ra su chi trich cong khai Mac phu. Voi hy vong tranh thu su ung ho cua cac đong minh moi, Abe, trong su sung sot cua cac lanh chua đai danh fudai, đa tham nghi voi cac đai danh shinpan va tozama, cang lam xoi mon them Mac phu von đa suy yeu. Trong cai cach Ansei (1854–1856), Abe sau đo co cung co che đo bang cach đat cac tau chien va vu khi o Ha Lan va xay dung cac hai cang quan su. Nam 1855, mot truong hai quan voi huong dan vien Ha Lan khoi cong o Nagasaki, va mot truong vo bi kieu phuong Tay đuoc thanh lap o Edo; cho đen nam sau đo, chinh quyen dich cac sach phuong Tay. Su phan đoi Abe tang len trong nhom cac fudai, chong lai viec mo cua hoi đong Mac phu voi cac tozama, ong bi thay the vi tri Chu tich Hoi đong cao cap nam 1855 boi Hotta Masayoshi (1810–1864).
Đung đau phe chong đoi la Tokugawa Nariaki, nguoi đa tu lau nam phai quan su trung thanh voi Thien Hoang va tinh cam chong phuong Tay, nguoi đuoc đat len vi tri đam nhiem phong ve quoc gia nam 1854. Truong Mito —dua tren cac nguyen tac Tan Nho giao va Than đao—voi ton chi phuc hoi Đe quyen, quay lung lai voi phuong Tay, va lap ra mot đe che moi duoi trieu đai Yamato than thanh.
Trong nhung nam cuoi thoi Tokugawa, su tiep xuc voi nguoi nuoc ngoai gia tang khi co them nhieu nhuong bo. Hiep uoc moi voi Hoa Ky nam 1859 cho phep mo cua them nhieu cang đe mo rong quan he ngoai giao, mua ban tu do tai bon cang moi, va nguoi nuoc ngoai đuoc đinh cu o Osaka va Edo. No cung tieu bieu cho đinh nghia ve đac quyen ngoai giao (nguoi nuoc ngoai la đoi tuong cua luat nuoc ho chu khong phai luat Nhat Ban). Hotta mat đi su ung ho cua cac lanh chua đai danh quan trong, va khi Tokugawa Nariaki chong lai Hiep uoc moi, Hotta tim kiem su phe chuan cua Hoang gia. Cac quan trong trieu, đa nhan thay su suy yeu cua Mac phu, tu choi yeu cau cua Hotta va do đo loi keo Kyoto va Thien Hoang vao viec chinh tri noi bo Nhat Ban lan đau tien sau hang tram nam. Khi Tuong quan qua đoi ma khong co nguoi thua ke, Naraki khan khoan yeu cau trieu đinh ung ho con trai ong, Tokugawa Yoshinobu (hay Keiki), nham chuc Chinh di Đai tuong quan, mot ung cu vien đuoc cac đai danh shinpan va tozama ua chuong. Tuy vay, fudai đa thang trong cuoc đoi đau quyen luc, lap Tokugawa Yoshitomi lam Chinh di Đai tuong quan, bat giam Nariaki va Keiki, xu tu Yoshida Shoin (1830–1859, nha tu tuong Ton Hoang, Nhuong Di hang đau chong lai Hiep uoc voi Hoa Ky va am muu mot cuoc cach mang chong lai Mac phu), ky Hiep uoc voi Hoa Ky va nam quoc gia khac, do đo cham dut 200 nam be quan toa cang.


= Hien đai hoa va xung đot thoi Mac mat =

Trong nhung nam cuoi cua Mac phu, hay thoi ky Mac mat, Mac phu đa thi hanh nhung chinh sach manh me đe tai lap su thong tri cua minh, mac du viec co dinh liu đen hien đai hoa va the luc nuoc ngoai bien no tro thanh đoi tuong cua tinh cam chong phuong Tay tren toan đat nuoc.
Hai quan va luc quan đuoc hien đai hoa. Mot truong huan luyen hai quan đuoc thanh lap o Nagasaki nam 1855. Hoc vien hai quan đuoc gui đen cac truong hai quan phuong Tay vai nam, bat đau truyen thong cac lanh đao tuong lai đi du hoc o nuoc ngoai, vi du nhu Đo đoc Enomoto. Ky su hai quan Ohaps đuoc thue đe đong kho vu khi hai quan vi du nhu Yokosuka va Nagasaki. Cho đen luc Mac phu Tokugawa sup đo nam 1867, 
Hai quan Nhat Ban cua Chinh di Đai tuong quan đa so huu 8 tau chien kieu phuong Tay o xung quanh ky ham Kaiyo Maru, đuoc su dung đe chong lai quan đoi bao hoang trong chien tranh Boshin duoi su chi huy cua Đo đoc Enomoto. Mot đoan su than quan su Phap đa đuoc thanh lap đe giup hien đai hoa quan đoi Mac phu.
Phuc hoi đe quyen nhu la bieu tuong cua su thong nhat, nhung nguoi cuc đoan su dung bao luc va am sat đe chong lai Mac phu, chinh quyen cac Phien bang va nguoi nuoc ngoai. Su tra đua cua hai quan nuoc ngoai trong chien tranh Anh-Satsuma dan đen mot hiep uoc thuong mai mang tinh nhuong bo moi nam 1865, nhung Yoshitomi khong the thuc hien đuoc Hiep uoc voi phuong Tay. Quan đoi Mac phu bi đanh bai khi đuoc gui đen đe đan ap su chong đoi tai hai phien bang Satsuma va Choshu nam 1866. Cuoi cung, nam 1867, Thien hoang Hieu Minh qua đoi va nguoi con trai thu Thien hoang Minh Tri len ngoi.
Keiki mien cuong tro thanh nguoi đung đau nha Tokugawa va Tuong quan. Ong co tai co cau lai chinh quyen o duoi Thien hoang trong khi bao ve vi tri lanh đao cua Tuong quan. Lo so the luc ngay cang tang cua đai danh phien Satsuma va Choshu, cac đai danh khac keu goi Chinh di Đai tuong quan tra lai quyen luc chinh tri cho Thien hoang va mot hoi đong cac đai danh do cuu Tuong quan đung đau. Keiki chap nhan phuong an nay nam 1867 va thoai vi, thong bao viec "khoi phuc vuong quyen". Tuy vay, lanh đao Satsuma, Choshu, va cac "phien" khac va cac trong than khac trong trieu lai noi loan, chiem giu Hoang cung, va thong bao viec khoi phuc cua rieng minh vao ngay 3 thang 1 nam 1868.
Sau chien tranh Boshin (1868–1869), Mac phu bi giai the, va Keiki bi giang xuong lam mot đai danh thong thuong. Su khang cu van tiep dien o phia Bac trong suot nam 1868, va Hai quan Mac phu duoi quyen cua Đo đoc Enomoto Takeaki van tiep tuc cam cu them 6 thang nua o Hokkaido, voi viec thanh lap mot nuoc Cong hoa Ezo.


Cac su kien 1600: Tran Sekigahara. Tokugawa Ieyasu đanh bai lien minh cac đai danh phia Tay quoc, khang đinh quyen ba chu phan lon Nhat Ban.
1603: Thien hoang phong cho Tokugawa Ieyasu chuc Tuong quan, ong chuyen chinh quyen cua minh đen Edo (Tokyo), lap ra Mac phu Tokugawa.
1605: Tokugawa Ieyasu thoi lam Chinh di Đai tuong quan va đe con trai minh Tokugawa Hidetada thua ke.
1607: Nha Yi o Trieu Tien gui su than đen Mac phu Tokugawa.
1611: Quan đao Ryukyu tro thanh chu hau cua Phien Satsuma.
1614: Tokugawa Ieyasu cam Cong giao o Nhat Ban.
1615: Tran Osaka. Tokugawa Ieyasu bao vay thanh Osaka, tat ca nhung nguoi o phia ben kia đeu trung thanh voi gia đinh Toyotomi. Nha Tokugawa nam quyen luc toi cao o Nhat Ban.
1616: Tokugawa Ieyasu chet.
1623: Tokugawa Iemitsu tro thanh Tuong quan thu ba.
1633: Tokugawa Iemitsu cam đi ra ben ngoai va đoc sach nuoc ngoai.
1635: Tokugawa Iemitsu chinh thuc hoa he thong bat buoc thay phien nhau song tai Edo (Sankin kotai).
1637: Noi loan Shimabara (1637-38) do nong dan phai chiu thue qua cao.
1638: Tokugawa Iemitsu cam đong thuyen.
1639: Chieu chi be quan hoan thanh (Sakoku Rei). Tat ca nguoi phuong Tay, tru nguoi Ha Lan khong đuoc phep vao Nhat.
1641: Tokugawa Iemitsu cam tat ca nguoi nuoc ngoai, tru nguoi Trung Quoc va Ha Lan vao Nhat Ban.
1650: Ra đoi tang lop samurai cao thuong va co hoc moi goi la bushido ("vo si đao").
1657: Vu hoa hoan Meireki thieu huy phan lon Edo.
1700: Kabuki va ukiyo-e đuoc ham mo.
1707: Nui Fuji phun trao.
1774: Cuon sach ve giai phau hoc Kaitai shinsho, ban dich hoan chinh đau tien mot tac pham y hoc phuong Tay cua Nhat Ban, đuoc Sugita Gempaku va Maeno Ryotaku xuat ban.
1787: Matsudaira Sadanobu tro thanh co van cao cap cho Chinh di Đai tuong quan va tien hanh Cai cach Kansei.
1792: Su than Nga Adam Laxman đen Nemuro o phia Đong Ezo (ngay nay la Hokkaido).
1804: Su than Nga Nikolai Rezanov đen Nagasaki va khong the thiet lap quan he thuong mai voi Nhat Ban.
1837: Noi loan Oshio Heihachiro
1841: Cai cach Thien Bao
1854: Hoa Ky ep Nhat phai ky hiep uoc thuong mai ("Hiep uoc Kanagawa") theo đo Nhat Ban phai mo cua cho nguoi nuoc ngoai sau hai the ky be quan.
1855: Nhat – Nga thiet lap quan he ngoai giao.
1864: Tau chien Anh Quoc, Phap, Ha Lan, Hoa Ky ban pha Shimonoseki va mo them cac thuong cang Nhat Ban voi nguoi nuoc ngoai.
1868: Tokugawa Yoshinobu thoai vi, trieu đai Tokugawa cham dut, va Thien hoang Minh Tri phuc hoi quyen luc, đong đo o Edo/Tokyo va la bieu tuong than thanh.


Thoi Edo trong van hoa đai chung Carried by the Wind: Tsukikage Ran – mot seri anime dua tren thoi ky nay.
Ganbare Goemon – video game cua Konami xay ra vao thoi Edo.
Lone Wolf and Cub - manga dua tren thoi ky nay.
Ninja Scroll - anime lay boi canh thoi Edo.
Samurai X va Rurouni Kenshin - anime ve cuoc Minh Tri Duy Tan dan đen su sup đo cua nha Tokugawa va dua tren nhung su kien mo đau thoi ky Minh Tri
Samurai Champloo – anime vao cuoi thoi Edo.
Peacemaker Kurogane – anime ve mot cau be gia nhap Shinsengumi


Xem them Hinh phat o thoi ky Edo, Nhat Ban
Edomoji – phong cach thu phap Nhat Ban ra đoi vao thoi Edo.
Ee ja nai ka – su bung no chung cuong loan vao cuoi thoi Edo.
Jidaigeki kich chuong hoi Nhat Ban, tro thanh thi hieu vao thoi Edo.
Jitte, vu khi đe buoc phai thi hanh luat le đoc đao cua thoi ky nay.
Bup be Karakuri, đo choi tu đong Nhat Ban


Chu thich Tham khao Lewis, James Bryant. (2003). Frontier Contact Between Choson Korea and Tokugawa Japan. London: Routledge. 10-ISBN 0-7007-1301-8
 Bai viet nay ket hop cac tai lieu thuoc pham vi cong cong tu website hay thu muc thuoc Library of Congress Country Studies.