Lich su đien anh la qua trinh ra đoi va phat trien cua đien anh tu cuoi the ki 19 cho đen nay. Sau hon 100 nam hinh thanh va phat trien nhanh chong, đien anh đa chuyen tu mot loai hinh giai tri moi la đon thuan tro thanh mot nghe thuat va cong cu truyen thong đai chung, giai tri quan trong bac nhat cua xa hoi hien đai.


Su ra đoi cua đien anh Theo sach Ky luc Guinness thi cuon phim ghi lai hinh anh chuyen đong đau tien con đuoc biet toi ngay nay la đoan phim Roundhay Garden Scene đuoc quay voi toc đo 12 khung hinh tren giay tai Leeds, Anh nam 1888. Đay la thu nghiem cua nha phat minh nguoi Phap Louis Le Prince.
Sau đo 5 nam, nam 1893, tai Hoi cho the gioi to chuc tai Chicago, Hoa Ky, Thomas Edison đa gioi thieu voi cong chung hai phat minh mang tinh đot pha la Kinetograph, mot dang may ghi lai hinh chuyen đong, va Kinetoscope, mot thiet bi bao gom cac cuon phim celluloid (phat minh cua William Kennedy Laurie Dickson, ky su truong trong phong thi nghiem cua Edison) đuoc quay bang mot đong co, nguoi xem khi ghe mat vao mot kinh lup se nhin thay cac hinh anh chuyen đong nho su chieu sang cua mot ngon đen phia sau cac cuon phim. Tuy vay Edison co le chi coi phat minh quan trong nay la mot thiet bi giai tri đon gian, ong khong tiep tuc phat trien no va bo lo co hoi lich su tro thanh cha đe cua nganh đien anh.

Nam 1892, Leon Bouly phat minh ra thiet bi phan tich va tong hop chuyen đong va goi no la Cynematographe Leon Bouly; đen nam 1893 ong rut ngan ten goi thanh Cynematographe. Nam 1894, Bouly khong đu tien tra phi ban quyen cho ten goi nay va phai ban ten goi cua thiet bi cho anh em Lumiere.
Nam 1895 tai Lyon, Phap, anh em Auguste va Louis Lumiere đa phat minh ra cinematographe (may chieu phim), mot thiet bi ba trong mot bao gom may quay, bo phan in trang va may phong hinh. Ngay 22 thang 3 nam 1895, tai Salon Indien (Phong khach An Đo) nam duoi tang ham cua quan ca phe Grand Cafe o Paris, hai nguoi đa to chuc buoi trinh chieu co ban ve đau tien. Khan gia tham du buoi chieu đuoc xem mot chuoi chung 10 đoan phim ngan quay canh sinh hoat thuong ngay. Trong so nay co bo phim ma ve sau tro nen noi tieng La Sortie de l'usine Lumiere a Lyon (Buoi tan ca cua nha may Lumiere o Lyon), đuoc quay vao mua he nam 1895, ghi lai canh cac cong nhan roi khoi nha may cua nha Lumiere o Lyon. Buoi chieu nay đuoc coi la ngay khai sinh cua đien anh ca voi tu cach mot mon nghe thuat - nghe thuat thu bay, ca voi tu cach mot nganh cong nghiep - cong nghiep đien anh. Mot thoi gian ngan sau đo, cac phuong tien chieu hinh chuyen đong khac cung lien tuc đuoc phat minh. O My, Edison cho ra đoi loai may co ten Vitascope, con o Berlin, Đuc, anh em Max va Emil Skladanowsky gioi thieu loai may Bioscop.
Đien anh nhanh chong tro thanh mot thu giai tri moi la va quay chieu phim tro thanh mot gian hang khong the thieu tai cac hoi cho lon. Tai đo nguoi ta thuong trinh chieu cac đoan phim ngan duoi mot phut, mo ta nhung canh sinh hoat thuong nhat hoac cac hoat đong the thao. Mac du cac bo phim chua he đuoc bien tap, chu y toi cac goc quay hay đon gian la chua he co đao dien, nhung bo phim nay van đuoc ua chuong va tao đieu kien đe đien anh phat trien manh me trong the ki sau đo.


Ky nguyen phim cam = Nhung tien bo ve ky thuat va thuong mai =
Ngay tu thoi ki đau, cac nha phat minh va cac nha đien anh đa co gang đong bo hoa hinh anh va am thanh nhung cho đen cuoi thap nien 1920, khong giai phap ky thuat nao thuc su co hieu qua trong viec thu đe sau đo phat đong thoi ca hinh anh va am thanh. Vi vay trong suot 30 nam, cac bo phim ra đoi khong he co tieng đong va chung thuong đuoc goi la phim cam. Đe minh hoa cho cac bo phim nay, nguoi ta phai su dung cac dan nhac hoac cac nghe si tao tieng đong truc tiep tai noi chieu. Mot cach khac la su dung cac intertitle (bang dan chuyen hoac ghi thoai) chen vao giua cac canh phim.
Nam 1902, nha đien anh nguoi Phap Georges Melies cho ra mat bo phim Le Voyage dans la Lune (Cuoc du hanh len Mat Trang), bo phim gia tuong mang tinh cach mang trong viec su dung cac ky xao đien anh va viec xay dung kich ban gom nhieu canh phim khac nhau. Melies đa mo ra mot huong đi moi cua đien anh, đo la su dung ky thuat quay va in trang đe bien đoi cac hinh anh quay đuoc theo tri tuong tuong chu khong con chi thuan tuy la quay lai nhung canh tuong co that ngoai đoi. Nam 1903, Edwin S. Porter, mot đao dien lam viec cho Edison đa thuc hien bo phim mien Tay đau tien, The Great Train Robbery. Porter cung la nguoi đe ra cau truc co ban cua mot bo phim phai la cac canh quay (shot) chu khong phai la cac canh tinh (scene) nhu trong san khau.
Gop phan vao su phat trien cua đien anh thoi ki nay phai noi toi su ra đoi cua hang loat cac rap chieu phim. Sau thoi ki phai su dung cac rap hat đe trinh chieu cac bo phim, nhung rap chuyen dung đe chieu phim đau tien, nhung nickelodeon (đuoc đat ten dua theo tien ve thong thuong cua cac rap nay la 1 nickel tuong đuong 5 xu) ra đoi. Cho đen nam 1908, đa co toi 10.000 nickelodeon tai My. Tai Phap, mot loat cong ty đien anh lon nhu Pathe Freres hay Gaumont đuoc thanh lap va nhanh chong đua đien anh tro thanh mot linh vuc kinh doanh thuc su mang lai loi nhuan lon. Trong linh vuc ky thuat, Thomas Edison đa cho thanh lap cong ty Motion Picture Patents Company, co so nam giu hau het cac bang sang che quan trong ve phim anh va thiet bi quay, qua đo đa gan nhu đoc quyen linh vuc nay khong chi o My ma con tren the gioi trong mot thoi gian kha dai.


= Su phat trien cua nghe thuat đien anh =

Đoi cho cac bo phim quay canh sinh hoat thong thuong mang tinh phim tu lieu hoac phim thoi su, cac nha đien anh nhung nam đau the ki 20 đa bat đau thuc hien cac bo phim đien anh voi đo dai va kich ban, qua trinh san xuat hoan chinh. Bo phim Uc The Story of the Kelly Gang phat hanh nam 1906 voi đo dai toi 80 phut đuoc coi la mot trong nhung bo phim đien anh thuc su đau tien. La trung tam van hoa cua the gioi giai đoan nay, chau Au cung nhanh chong cho ra đoi cac bo phim đien anh an khach nhu La Reine Elizabeth (Phap, 1912), Quo Vadis? (Y, 1913) hay Cabiria (Y, 1914).
Tuy nhien Chien tranh the gioi thu nhat đa lam vi tri thong tri cua nen đien anh chau Au suy yeu khi cac hau het cac nuoc lon o luc đia gia bi cuon vao cuoc chien. Thay the vao đo, nen đien anh Hoa Ky bat đau noi len voi su vuot troi ca ve chat luong nghe thuat va thuong mai. Nam 1915, đao dien D.W. Griffith cho ra đoi bo phim đien anh noi tieng The Birth of a Nation, tac pham đua ra nhung quy tac cho qua trinh lam phim va cung la bo phim co noi dung gay tranh cai đau tien ve van đe phan biet chung toc. Cho đen thap nien 1920, moi nam cac hang phim My (phan lon tap trung o Hollywood, tieu bang California) đa cho ra đoi chung 800 bo phim đien anh moi nam, chiem 82% san luong phim toan cau. Nhung ngoi sao đien anh lon cua My nhu Charlie Chaplin hay Buster Keaton khong chi noi danh o trong pham vi nuoc My ma con đuoc ham mo tren khap cac chau luc.
O chau Au, sau chien tranh cac nen đien anh cung tung buoc khoi phuc vi tri cua minh. Tai Phap, mot lop cac nha đien anh tre đa đua ra nhung thu nghiem moi ve hieu ung anh sang, hinh anh va thay đoi nhip đieu phim bang viec bien tap. Trao luu nay thuong đuoc biet toi nhu la trao luu đien anh an tuong Phap. Đien anh Đuc cung noi len nhu mot đoi thu canh tranh cua My voi Chu nghia bieu hien Đuc trong cac bo phim kinh di va nhung đao dien noi tieng nhu Fritz Lang hay F. W. Murnau. Con phai ke toi mot nen đien anh moi ra đoi, đo la nen đien anh Xo viet cua Lien Xo voi nhung buoc tien lon ve bien tap, truyen phim ma tieu bieu la bo phim Chien ham Potyomkin (Броненосец «Потёмкин», 1925) cua đao dien Sergei Eisenstein.
Ben canh nhung nen đien anh lon, o chau A, Dadasaheb Phalke, cha đe cua nen đien anh An Đo đa thuc hien bo phim đau tien Raja Harishchandra vao nam 1913. Tai Nhat Ban thi ngay tu nhung nam 1910, Onoe Matsunosuke đa tro thanh ngoi sao đien anh đau tien voi nhung bo phim Jidaigeki, mot phim co trang cua Nhat. O Viet Nam, nam 1924 cung xuat hien bo phim truyen đau tien Kim Van Kieu do nguoi Phap va nguoi Viet cung thuc hien.


Phim co tieng ra đoi Nam 1926, hang phim Warner Bros. cua My gioi thieu he thong Vitaphone cho phep gan kem am thanh vao mot so đoan phim ngan. Cuoi nam 1927, hang nay cho ra đoi bo phim The Jazz Singer (Ca si nhac Jazz), bo phim đien anh đau tien co nhung đoan thoai (gom ca hat) đuoc đong bo hoa voi hinh anh. Đay đuoc coi la bo phim "co tieng" đau tien cua lich su đien anh. Thanh cong cua The Jazz Singer đuoc tiep noi bang mot bo phim khac cua Warner Bros., The Lights of New York (1928), bo phim đau tien hinh toan bo phan hinh anh va am thanh đuoc đong bo hoa. He thong Vitaphone (dung am thanh ghi tren cac đia tieng rieng) cung nhanh chong bi thay the bang cac he thong ghi am thanh truc tiep tren phim nhu Movietone cua hang Fox Pictures, Phonofilm cua DeForest hay RCA Photophone.
Cho đen cuoi thap nien 1920, hau nhu tat ca cac bo phim cua Hollywood đeu đa co tieng. Am thanh nhanh chong giup cac bo phim tro nen hap dan va loi cuon khan gia hon, đong thoi cung đua cac hang phim nho toi cho phai đong cua vi khong đu von chi phi cho he thong thu am cho cac bo phim. Am thanh cung la mot trong cac ly do giup đien anh My vuot qua cuoc Đai suy thoai va buoc vao thoi ky hoang kim (The Golden Age of Hollywood) voi hang loat bo phim lon ra đoi, đi kem voi no la hang loat sieu sao nhu Greta Garbo, Clark Gable, Katharine Hepburn hay Humphrey Bogart.
Am thanh đa khien qua trinh san xuat phim phai thay đoi ve co ban, phan thoai trong cac kich ban phim đuoc trau chuot hon, cac dien vien cung phai lam quen voi viec vua dien xuat hinh the vua đoc thoai, dan đen nhieu ngoi sao cua thoi ki phim cam phai cham dut su nghiep vi khong the thay đoi kip voi xu the nay. Su ra đoi cua nhac va tieng đong cung dan đen viec hinh thanh cac the loai phim moi, tieu bieu la phim ca nhac voi cac bo phim The Broadway Melody (1929) cua đien anh My hay Le Million (1931) cua đao dien Phap thuoc truong phai sieu thuc Rene Clair.
Voi su pho bien ngay cang rong rai cua đien anh trong thap nien 1930, mot the loai phim moi, phim tuyen truyen, ra đoi voi muc đich keu goi su ung ho cua cong chung đoi voi cac che đo cuc quyen, đac biet la che đo Phat xit o Đuc, Y va Nhat. Tieu bieu cho dong phim nay la bo phim Triumph des Willens (1934, Đuc) cua Leni Riefenstahl. Thap nien 1930 cung đanh dau su ra đoi cua mot loat cac bo phim kinh đien bac nhat cua Hollywood nhu It Happened One Night (1934, đoat ca nam Giai Oscar chinh), The Wizard of Oz (1939) hay Cuon theo chieu gio (Gone with The Wind, 1939). Phim hoat hinh cung đanh dau su phat trien voi cac bo phim cua đao dien Walt Disney nhu Nang Bach Tuyet va bay chu lun (Snow White and the Seven Dwarfs, 1937) hay Pinocchio (1940).


Thap nien 1940: Đien anh va chien tranh Chien tranh the gioi thu hai bung no đa anh huong sau sac toi xu huong phat trien cua đien anh. Cac bo phim tuyen truyen đuoc chu trong hon bao gio het va chinh nhung bo phim dang nay đa lai giup nen đien anh Anh khoi sac voi cac tac pham ve chien tranh nhu Forty-Ninth Parallel (1941), Went the Day Well? (1942), The Way Ahead (1944) va In Which We Serve (1942). O My, cac bo phim đe cao long yeu nuoc va khuyen khich thanh nien nhap ngu cung đuoc san xuat voi so luong lon, tieu bieu trong so nay la Desperate Journey, Mrs. Miniver, Watch on the Rhine va đac biet la Casablanca, mot trong nhung bo phim đuoc yeu thich nhat moi thoi đai cua Hollywood. Truoc khi Casablanca ra đoi mot nam, đao dien Orson Welles đa cho ra mat bo phim Cong dan Kane (Citizen Kane, 1941), bo phim thuong đuoc coi la xuat sac nhat trong lich su Hollywood.
Sau khi chien tranh ket thuc, đien anh quay tro lai voi dong phim tinh cam va hai huoc đe gop phan cung co tinh than cho nhung binh linh tro ve. Nam 1946, đien anh My cho ra đoi hai bo phim xuat sac voi tinh than nay la It's a Wonderful Life cua đao dien Frank Capra va The Best Years of Our Lives cua William Wyler. O Anh, cac bo phim chuyen the tu tac pham van hoc tro thanh thinh hanh nhu Henry V (1944), chuyen the tu vo kich cung ten cua Shakespeare, Great Expectations (1946) va Oliver Twist (1948), chuyen the tu tieu thuyet cung ten cua Charles Dickens. Cac bo phim nay đeu gan voi hai ten tuoi lon cua đien anh Anh la đao dien David Lean va dien vien huyen thoai Laurence Olivier.
Tai Y, tu giua thap nien 1940 mot trao luu đien anh moi ra đoi, đo la trao luu Hien thuc moi Y (Italian neorealism). Trao luu nay đa cho ra đoi cac bo phim noi tieng nhu Ke cap xe đap (Ladri di biciclette), Roma, citta aperta hay Umberto D voi cac đao dien ten tuoi nhu Roberto Rossellini va Vittorio De Sica.


Thap nien 1950 va 1960: Đa dang hoa ve the loai Thap nien 1950 chung kien su phat trien nhanh chong cua truyen hinh. Man anh nho tro thanh đoi thu canh tranh truc tiep voi đien anh trong linh vuc giai tri, ket qua la so rap phim bi đong cua ngay mot tang. Đe đoi pho voi tinh hinh nay, cac hang phim Hollywood đa lien tuc đua them cac đe tai moi la vao cac bo phim. Tu nhung bo phim goi lien tuong đen cuoc Chien tranh lanh nhu The War of the Worlds (1953), The Manchurian Candidate (1962) đen cac bo phim lich su đuoc xay dung hoanh trang nhu The Ten Commandments (1956), Ben-Hur (1959), Spartacus (1960) hay El Cid (1961). Hang Walt Disney Pictures cung cho ra đoi cac bo phim hoat hinh an khach nhu Cong chua ngu trong rung (Sleeping Beauty, 1959) hay 101 chu cho đom (One Hundred and One Dalmatians, 1961). Mot huong đi khac cua Hollywood giai đoan nay la cac bo phim ca nhac dua tren cac vo kich cua San khau Broadway nhu My Fair Lady (1964, co su tham gia cua ngoi sao Audrey Hepburn) hay Giai đieu hanh phuc (The Sound of Music, 1965, mot trong nhung phim an khach nhat thap nien 1960). The loai phim kinh di cua đien anh My cung đuoc đanh dau bang hai bo phim kinh đien cua Alfred Hitchcock, Psycho (1960) va The Birds (1963).
Tai chau Au, thap nien 1950 va 1960 chung kien su ra đoi va phat trien cua trao luu Lan song moi (Nouvelle Vague) trong đien anh Phap voi cac đao dien noi tieng nhu Francois Truffaut hay Jean-Luc Godard, nhung nguoi đa đua ra cach dan dung cot truyen moi la khac han voi cac bo phim Hollywood pho bien thoi đo. Tieu bieu cho xu huong nay la cac bo phim Les quatre cents coups (1959) hay Jules et Jim (1962). Đien anh Y thoi ki nay noi bat voi cac bo phim cua Federico Fellini, đac biet la La dolce vita (1960). O Thuy Đien, Ingmar Bergman cung bat đau gioi thieu ra the gioi nhieu bo phim đuoc đanh gia cao. Thap nien 1960 cung đanh dau su ra đoi cua James Bond, nhan vat an khach bac nhat trong lich su đien anh Anh, voi bo phim Dr. No (1962) trong đo vai điep vien 007 do Sean Connery thu vai.
Nen đien anh Xo viet sau thoi gian phuc hoi nhung hau qua cua chien tranh cung bat đau cho ra đoi nhieu tac pham đang chu y. So truong cua cac đao dien Lien Xo la cac bo phim chien tranh, tieu bieu la Khi đan seu bay qua (Летят журавли, 1957) đoat Giai thuong lon tai Lien hoan phim Cannes hay Bai ca nguoi linh (Баллада о солдате, 1959). Nen hoat hinh Lien Xo cung cho ra đoi bo phim noi tieng Nhung cuoc phieu luu cua Buratino (Приключения Буратино, 1959). Nam 1968, đao dien Sergei Bondarchuk đa thuc hien bo phim đat gia nhat trong lich su đien anh the gioi Chien tranh va hoa binh (Война и мир, 1968) voi gia thanh san xuat tinh theo thoi gia hien nay la khoang 500 trieu USD.
Thap nien 1960 con chung kien su ra đoi cua đien anh chau Phi voi đao dien nguoi Senegal Ousmane Sembene. Đien anh An Đo cung tiep tuc phat trien manh ve so luong, tu cho chi san xuat vai chuc phim mot nam, đen giai đoan nay, moi nam đa co chung 200 bo phim đuoc Bollywood san xuat. Con tai Nhat Ban, đao dien Kurosawa Akira cung cho ra đoi nhung bo phim thuoc loai kinh đien cua đien anh the gioi nhu Rashomon (羅生門, 1950), Bay vo si đao (七人の侍, 1954) hay The Hidden Fortress (1958).


Thap nien 1970: Thoi ki "New Hollywood" va su phat trien cua cac nen đien anh moi Tai Hollywood, mot the he đao dien moi, tre, nang đong va nhieu suc sang tao bat đau khang đinh tieng noi cua minh. Ho đa mo đau cho mot giai đoan sang tao moi cua đien anh My, giai đoan "New Hollywood" (Hollywood moi). Bo phim đanh dau su bat đau cua giai đoan nay la Bonnie and Clyde (1967). Nhung tac pham theo truong phai hau co đien (post-classical) cua giai đoan New Hollywood co cot truyen phuc tap hon, cac nhan vat cung co tinh cach tot xau kho phan biet va ranh gioi giua cac nhan vat chinh dien va phan dien cung bi xoa nhoa. Nhung canh tinh duc va bao luc cung đuoc cac đao dien đe cap truc dien hon va it ne tranh nhu cac giai đoan truoc đo. Tieu bieu cho xu huong nay la bo phim gay rat nhieu tranh cai A Clockwork Orange (1971) cua đao dien Stanley Kubrick. Ben canh Kubrick, cac đao dien thuoc the he "New Hollywood" con phai ke đen Francis Ford Coppola, đao dien Bo gia (The Godfather, 1972, mot trong nhung bo phim xuat sac nhat trong lich su đien anh My), Steven Spielberg, đao dien Ham ca map (Jaws, 1975, mo đau cho trao luu phim bom tan cua Hollywood), George Lucas, đao dien loat phim Chien tranh giua cac vi sao (Star Wars). Tu giua thap nien 1970, mot the loai đien anh gay tranh cai, phim khieu dam, bat đau phat trien manh o My voi su thanh cong cua bo phim Deep Throat, voi ngoi sao Linda Lovelace, Deep Throat đa tro thanh mot hien tuong van hoa thoi bay gio va dan đen su ra đoi cua mot loat bo phim khieu dam tuong tu. Tuy nhien đien anh khieu dam cung chi ton tai tren man anh rong đen cuoi thap nien 1980 khi viec kinh doanh bang tu VCR phat trien manh, cho phep khan gia xem cac bo phim loai nay o nha thay vi phai đen rap.
Thap nien 1970 đanh dau su phat trien cua cac nen đien anh moi nhu đien anh Tay Đuc voi cac đao dien Werner Herzog, Rainer Werner Fassbinder, Wim Wenders hay đien anh Uc voi Peter Weir, Fred Schepisi va Mad Max. Đien anh Lien Xo cung đat đen giai đoan phat trien manh nhat voi cac tac pham kinh đien nhu Dersu Uzala (1975), Moskva khong tin vao nhung giot nuoc mat (Москва слезам не верит, 1979) (ca hai đeu đoat Giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat) hay Muoi bay khoanh khac mua xuan (Семнадцать мгновений весны, 1973), bo phim đua Vyacheslav Tikhonov tro thanh mot than tuong cua đien anh Lien Xo voi vai dien điep vien Stirlitz.
Tai chau A, đien anh Hong Kong cung phat trien manh me voi su ra đoi cua hang phim Golden Harvest va cac ngoi sao phim vo thuat nhu Ly Tieu Long hay Thanh Long.


Thap nien 1980: Phim bom tan va thoi đai cua bang tu Ham ca map cua Steven Spielberg va Chien tranh giua cac vi sao cua George Lucas đa mo đau cho mot trao luu moi cua đien anh My, trao luu phim bom tan. Voi su tro giup cua cac ki xao đien anh buoc đau đuoc thuc hien tren may vi tinh, nhung loat phim đuoc đau tu lon nhu bo ba phim Indiana Jones hay E.T. nguoi ngoai hanh tinh (E.T. the Extra-Terrestrial) cua Spielberg, Nguoi doi (Batman) cua Tim Burton đeu thanh cong ruc ro ve mat doanh thu. Hollywood cuon theo xu the lam cac bo phim voi kinh phi rat lon đe tra cho cac ngoi sao (Jack Nicholson đuoc nhan tong cong 60 trieu USD cho vai dien cua ong trong Nguoi doi) va đe tao ra cac hieu ung hinh anh đac biet voi hy vong se thu lai loi nhuan gap nhieu lan. Xu huong nay đa đay cac bo phim nghe thuat đoc lap vao cho kho tim đuoc nha đau tu.
Su phat trien cua cac bo phim bom tan cung la mot bien phap cua Hollywood đe chong lai mot đoi thu canh tranh moi, dich vu ban va cho thue bang tu VCR. Thay vi bo tien đen rap, nguoi xem chi viec mua hoac thue cac bang tu ve xem tai nha. Cac nha phan phoi đien anh co them mot nguon thu đang ke nua nhung cac rap chieu phim vi the ma mat khach, va Hollywood con phai chiu them hiem hoa tu cac bang tu vi pham ban quyen.
Đien anh Anh cung bat đau thuc su khoi sac tu đau thap nien 1980 khi David Puttnam thanh lap hang phim Goldcrest Films. Hang phim nay đa san xuat mot loat phim đuoc đanh gia cao ve nghe thuat va co doanh thu lon nhu Chariots of Fire, Gandhi (ca hai đeu đoat Giai Oscar Phim hay nhat) hay Canh đong chet (The Killing Fields).
Nhung nam 1980 đanh dau buoc phat trien nhay vot cua đien anh Hong Kong. Khong chi dung lai o the loai phim kiem hiep quen thuoc, cac đao dien noi tieng nhu Ngo Vu Sam, Tu Khac con thuc hien cac bo phim hanh đong an khach va đuoc coi la kinh đien cua the loai nay. Chu Nhuan Phat tro thanh bieu tuong đien anh cua chau A voi rat nhieu vai dien trong cac phim an khach cuoi thap nien 1980 con Thanh Long bat đau đuoc Hollywood chu y toi sau thanh cong cua loat phim Cau chuyen canh sat (警察故事). Tai Trung Quoc, cac đao dien thuoc the he thu 5 noi tieng cua đien anh nuoc nay nhu Truong Nghe Muu, Tran Khai Ca cung bat đau khang đinh vi tri voi cac bo phim noi tieng nhu Hoang tho (黄土地, 1984) hay Cuc Đau (菊豆, 1989).


Thap nien 1990: Ky nguyen cua ky thuat so va DVD Cong nghe thong tin đa mang lai buoc đot pha lon cho đien anh the gioi ca ve ky xao va phong cach thuc hien phim. Ky thuat so mang lai cho cac bo phim bom tan nhung ky xao mang tinh cach mang nhu hinh anh nhung con khung long trong Cong vien ky Jurra (Jurrasic Park, 1993) hay mot con tau khong lo gap nan trong Titanic (1997), ca hai bo phim nay đeu lan luot pha ki luc ve doanh thu trong đo Titanic van đang giu vi tri bo phim an khach nhat trong lich su đien anh the gioi voi tong doanh so uoc tinh khoang 1,8 ty USD. Nam 1994, Vua su tu (The Lion King) tro thanh bo phim hoat hinh truyen thong (ve tay) an khach cuoi cung cua Disney Pictures truoc khi Cau chuyen đo choi (Toy Story, 1995) cua hang Pixar ra đoi, đanh dau giai đoan thong tri cua cac bo phim hoat hinh ki thuat so tai Hollywood.
Thap nien 1990 cung đanh dau buoc nhay vot cua cac nen đien anh moi o Trung Quoc, Iran hay Han Quoc. Cac đao dien Hong Kong, Trung Quoc bat đau gianh đuoc nhieu giai thuong tai cac lien hoan phim quoc te nhu Tran Khai Ca voi Ba Vuong biet co (1993), Truong Nghe Muu voi Phai song (1994), Vuong Gia Ve voi Xuan quang xa tiet (1997). Mot so đao dien goc Hoa đa bat đau sang Hollywood đe tim nhung thu thach moi, tieu bieu trong so nay la Ly An va Ngo Vu Sam.
Chi moi noi len trong thap nien 1980 nhung đen giua thap nien 1990 hinh thuc bang tu đa nhanh chong bi thay the boi cac CD va sau đo la DVD. Voi chat luong hinh anh va am thanh cao, viec mua va thue DVD phim đa tro thanh mot hinh thuc giai tri moi va cac rap chieu phim lai tiep tuc gap phai mot đoi thu lon.


Thap nien 2000 Thap nien 2000 mo đau voi su noi len cua dong phim tai lieu voi cac bo phim cua đao dien Michael Moore nhu Bowling for Columbine va Fahrenheit 9/11. Sau thanh cong cua nhung bo ba phim nhu Bo gia, Indiana Jones o cac thap nien truoc, trao luu lam cac bo phim co nhieu phan tro nen thinh hanh o Hollywood nhu Ma tran, Cuop bien Caribe... Trong so đo, mot bo ba phim đa đat đuoc thang loi vang doi ve ca doanh thu va nghe thuat la loat phim Chua te cua nhung chiec nhan (The Lord of The Rings) cua đao dien Peter Jackson.
Voi su phat trien vuot bac cua Internet va cong nghe thong tin, đien anh cung phai đoi mat voi tinh trang vi pham ban quyen ngay cang nghiem trong.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Trang web ve lich su đien anh
Lich su cac đinh dang phim Luu tru ngay 6 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine
Lich su phim co tieng
Gioi thieu ve thoi ky đau cua đien anh
Lich su phim theo cac thap ki