ZU-23-2 "Sergei", hay ZU-23, la mot loai phao phong khong ban co đinh, co che đo ban tu đong, nong đoi co nong 23 mm do Lien Xo nghien cuu va che tao. ZU la viet tat cua Zenitnaya Ustanovka (Tieng Nga: Зенитная Установка) - nghia la phao phong khong. Đinh danh cua GRAU cho loai phao nay la 2A13.


Lich su phat trien ZU-23-2 đuoc thiet ke vao cuoi nhung nam 1950. No đuoc thiet ke voi muc đich chong lai nhung khi cu bay o đo cao khong qua 2.5 km, co the lap tren cac phuong tien co gioi mot cach de dang, co kha nang ha nong tan cong cac muc tieu mat đat trong pham vi 2 km va chong lai nhung cuoc tan cong tam thap bat ngo boi truc thang. Nam 1955, Phong thiet ke che tao khi cu thanh pho Tula (KBP) gioi thieu phien ban phao phong khong đon nong ZU-1 va nong đoi ZU-14. ZU-1 bi dung nghien cuu trong khi khau ZU-14 lai đuoc tiep tuc phat trien, va sau nay ZU-14 đuoc phat trien thanh ZU-23-2.
O Lien Xo, co khoang 140.000 khau phao loai nay đuoc san xuat. ZU-23 cung đuoc san xuat duoi giay phep boi Bulgaria, Ba Lan, Ai Cap va Trung Quoc.
Phien ban tu hanh hoa cua ZU-23-2 la phao ZSU-23-4 Shilka, voi 2 khau ZU-23-2 đuoc dan đuong bang thiet bi quang hoc va radar RPK-2.


Mieu ta so luoc ZU-23-2 (2A13) la mot phao tu đong nong kep 23mm co tinh ban co đinh. Trong trang thai co đinh, mam phao co mot truc quay giup xa thu co the quay phao suot 360 đo. Phao co the trien khai vao trang thai san sang chien đau trong vong 30s va co the vua hanh tien vua ban trong truong hop khan cap. Phao đuoc ngam va ban hoan toan bang thu cong, trang bi mot kinh ngam quang hoc ZAP-23 cung mot thuoc ngam co khi. No cung đuoc lap đat mot ong ngam thang T-3 su dung trong truong hop tan cong bo binh hoac xe thiet giap o mat đat. Đan phao đuoc đat trong cac thung đan va đuoc nap qua hai bang tai o hai ben. Moi thung đan chua 50 vien va cung cap cho 2 nong rieng biet cua khau phao. Khoi sung tao ra trong qua trinh chien đau đuoc thoat ra o nong sung.
Thong thuong neu ban lien tuc 100 vien nong sung se bi nong va anh huong toi đo chinh xac. Moi khau ZU-23 đeu đuoc cap theo 2 nong du phong nhu thiet bi thay the trong qua trinh chien đau, tuoi tho cua mot nong sung la 8.000 vien. Lien doanh xi nghiep quoc phong Tulamashzavod đa đua ra mau nong sung moi 2A14M voi tuoi tho tang len 10.000 vien thay vi 8.000.
Bo gia cua phao đuoc thiet ke dua tren phien ban sung may phong khong ZPU-2 2 nong, voi 2 khau KPV 14.5 mm lap tren mot gia.ZU-23-2 co the de dang nhan biet đuoc thong qua 2 bang tai lap thung đan o hai ben sung va đau chup giam chop o nong sung. Co hai phien ban khac cua ZU-23-2 o dang 1 nong va 4 nong, tuy nhien ca hai phien ban nay chua bao gio đua vao phuc vu.
ZU-23-2 co the de dang lap đat len cac phuong tien co gioi. O Lien Xo, va sau nay la Nga thi ZU-23 thuong đuoc lap tren xe tai GAZ-66 hoac GAZ-69.


Cac loai đan ZU-23-2 su dung loai đan 23x152B mm, cung loai voi phao VYa lap đat tren cac tiem kich thoi The chien thu hai. Boi vi co cau nap đan va thiet ke vo boc khac nhau nen đan phong khong khong the dung cho mat đat. Đan dung cho sung phong khong su dung vo boc lam bang thep trong khi đan cho phao mat đat lai dung vo boc lam bang đong. Bang duoi đay liet ke mot so loai đan co 23 mm khac nhau đuoc su dung boi sung ZU-23-2:


Lich su hoat đong ZU-23-2 đi vao hoat đong trong Quan đoi Xo Viet vao nam 1960. ZU-23-2 thuong đat lap đat tren xe tai voi ca hai vai tro phong khong va phong thu mat đat. No co the lap đuoc tren xe boc thep MT-LB va cac xe boc thep đa dung khac. Đac biet la phien ban gia ba chan lap tren xe BTR-D tha du. Hang loat cac uu điem nhu: re tien, de su dung, de bao tri, de nang cap, de sua khi bi hong, vung chac, ben bi, deo dai, on đinh, manh me, đay uy luc, ... đa giup ZU-23-2 van con đuoc duy tri hoat đong trong Luc luong Vu trang Lien bang Nga va hon 20 quan đoi khac nua tren the gioi.
Tu nam 1965, Lien Xo bat đau vien tro voi so luong lon phao ZU-23-2 cho Viet Nam Dan chu Cong hoa. Phao 23 mm va phao 37 mm 61-K 37 mm đa tro thanh xuong song cua luc luong phong khong tam thap va can trung cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam trong Chien tranh Viet Nam. Đuoc cho la nguyen nhan gay nen 83% ton that cho Khong quan Hoa Ky boi luc luong phong khong, ZU-23 đa ban roi gan 100 may bay va truc thang cua My o Viet Nam, đac biet la tren tuyen đuong mon Truong Son..
Trong Chien tranh Afghanistan (1978–1992), ZU-23 đuoc Quan đoi Xo Viet dung đe phong khong va ca phong thu mat đat o noi đong quan. Trong Chien tranh Afghanistan (2001–14), luc luong noi day bao gom Taliban va nhung đong minh phia bac su dung ZU-23-2, SA-7 va FIM-92 Stinger, lam vu khi phong khong chinh cua minh.
Trong nhung nam 1983, ZU-23M đuoc cac su dung boi cac luc luong noi day nhu Hezbollah o Liban nham chong lai Thuy quan Luc chien Hoa Ky va lien quan gin giu hoa binh o Li bang. Vao thoi điem đo, phat ngon vien cua luc luong Thuy quan Luc chien Hoa Ky cho rang viec su dung phao 23 mm ha nong tan cong bo binh la vi pham cac hiep uoc quoc te ve chien tranh. Tuy nhien vao nam 1988, thieu ta Thuy quan Luc chien Hoa Ky. W. Hays Parks đa phu nhan cho rang nhung ly le nay la vo can cu.
ZU-23-2 đuoc su dung rong rai o ca hai phe trong Noi chien Libya (2011) va hay thuong thay tren cac xe ban tai. Loai vu khi nay cung đuoc ca hai ben su dung trong Noi chien Syria. Mot vai clip Youtube đa cho thay truc thang cua quan chinh phu Syria (SAA) bi luc luong đoi lap dung ZU-23 tren xe ban tai ban roi.


Cac bien the va cac ban nang cap = Lien bang Nga =

ZU-23M - Phien ban nang cap, thiet ke boi cuc co khi ky thuat Nudelman (KB Tochmash). Co he thong ngam ban moi (voi may ngam laser đo xa, vo tuyen, may ngam quang hoc, kinh ngam vo tuyen hong ngoai su dung ban đem) va he thong đieu khien đien tu. Mam phao co lap đat them 2 vi tri lap ten lua vac vai o sau ghe cua phao thu, co the lap cac loai ten lua nhu 9M32M "Strela-2M" hoac 9M39 "Igla".
ZU-23M1 - Phien ban pho bien nhat trong Quan đoi Nga, phat trien boi lien doanh xi nghiep co khi va cac thiet bi đac biet Podolsky “PEMZ Spetsmash” va “NTC Elins”, đuoc xuat khau boi Rosoboronexport. Giong nhu ZU-23M, no đuoc nang cap he thong ngam ban va gia tich hop lap đat ten lua "Igla", hay con goi voi ten 9M342 "Igla-S".
To hop phao-ten lua phong khong tich hop co ten goi la ZU-23/ZOM1 (thuong đuoc goi mot cach khong chinh xac la “ZU-23/30M1”). NO bao gom mot module phao tu đong (strel’bovoj modul) ZU-23/ZOM1-SM va module ten lua (puskovoj modul) ZU-23/ZOM1-PM voi 4 ten lua vac vai 9M333 “Strela-10”; bo đieu khien tu xa (modul distantsionnogo upravleniya) ZU-23/ZOM1-MU va may phat đien AB-1.Tuy theo yeu cau cua khach hang, he thong co the cung cap thieu he thong module -SM (ZU-23/ZOM1-1), -PM (ZU-23/ZOM1-2), (ZU-23/ZOM1-3), hoac ca module -PM va -MU (ZU-23/ZOM1-4).


= Ba Lan =

ZU-23-2 - Phien ban goc đuoc san xuat duoi giay phep boi Ba Lan o nha may Zakłady Mechaniczne "Tarnow" S.A. tu nam 1972.
ZUR-23-2S "Jod" - Phien ban nang cap voi kinh ngam quang hoc đoi moi GP-1R va gia phong kep co the lap đat 2 ten lua "Strela-2M", su dung tu nam 1988 (picture).
ZUR-23-2KG "Jodek-G" - Phat trien tu ZUR-23-2S voi kinh ngam phan xa CKE-2 (sau nay đuoc thay the bang kinh CP-1 co ho tro ngam đem va laser đo xa), he thong đieu khien đien tu cho sung va gia phong cho ten lua "Grom", san xuat tu nam 2002 (pictures).
ZUR-23-2KG-I - Phien ban xuat khau cho Indonesia voi kinh ngam CKE-2I.
TR-23-2 - Phien ban huan luyen gia đinh cua ZUR-23-2KG-I. Bo kit cua TR-23-2 bao gom 1 vi tri cho giao vien, 1 vi tri cho xa thu (bao gom vai thay đoi nho voi vi tri cua kinh ngam nhuong cho cho bo may tinh). Cac bo huan luyen co the lien ket du lieu voi nhau qua đuong truyen khong day.
Kobra - Module nho le danh cho phong khong tam ngam va tam thap. Mot khau đoi đien hinh bao gom 6 phao (thuong la mau ZUR-23-2KG), 6 bo may đieu khien poprad, mot may chi huy WD-95 va radar MMSR.
ZU-23-2M "Wrobel" - Phien ban Hai quan, su dung he thong đieu khien bang thuy luc, san xuat tu nam 1979.
ZU-23-2MR "Wrobel-II" - Phien ban Hai quan ZUR-23-2S, ten lua vac vai Strela-2M va he thong lam mat bang nuoc, san xuat tu nam 1986 (picture).
"Hibneryt" - Cac phien ban ZU-23-2 noi chung cua Ba Lan lap đat tren xe tai Star 266, xe tai co vai thay đoi đe co the chua đan, bo đieu khien đien tu cua phao cung co nhieu thay đoi va su dung nguon đien tu ac quy tich hop tren xe.


= Cong hoa Sec =
ZU-23-2M2 Vlara (picture).


= Cong hoa Slovakia =
ZU 23M - Phien ban hien đai hoa voi bo đieu khien đien tu, phat trien boi cong ty EVPU. Phien ban nay đuoc EVPU va cong ty Punj Lloyd Ltd cua An Đo gioi thieu cho quan đoi An Đo.


= Ai Cap =
ZU 23-M - Phien ban san xuat duoi giay phep voi tenSH-23M tai nha may ky thuat Abu Zaabal 
Nile 23 - Phien ban tu hanh lap tren xe boc thep M-113. Mot to đoi chien đau gom 1 sung ZU 23-M va ten lua phong khong Saqr Eye, tat ca lap đat tren xe M113.
Sinai 23 - Tuong tu Nile 23, voi sung va ten lua lap đat trong thap phap TA-23E, dan ban bang radar RA-20S bang E. Cac ten lua co the lap cung gia bao gom Saqr Eye, FIM-92 Stinger.


= Phan Lan =
23 ItK 95 - Phien ban nang cap dua tren 23 ItK 61, thiet ke boi Instrumentointi Oy and Vammas Oy. Phien ban nang cap bao gom thiet bi on đinh sung bang con quay hoi chuyen, APU va thiet bi laser đo xa. ([3]).
SAKO 23 mm/87 - Phien ban danh cho Hai quan. Co cac bien the nho hon gom 23 M74, 23 M77, 23 M80 va 23 M85. Sung co the đuoc go khoi be M85 va thay the bang be ten lua phong khong Mistral surface-to-air missiles.


= Trung Quoc =
Type 85/YW 306 - Phien ban đuoc Norinco copy hoan toan tu ZU-23-2, đong thoi, Norinco cung kiem luon la nha san xuat chinh thuc. Phien ban xuat khau co ten G-AA-01. Vai nguon thuong ghi no la Type 85.
Đai No - Tieng Han gian the Shengong (Deity Bow, 神弓). Đay la ten cua mot he thong phong khong bao gom 1 khau đoi 8 phao Type 85 va xe cung cap đien.
"Đai No II" hayShengong-II - Phien ban nang cap, xuat khau tu nam 2005 đen nay. Ngoai phao 23mm, no lap đat them gia phong ten lua TY-90 va radar 3 tham so.
Type 87 - Phien ban nang cap voi phao 2 nong 25 mm su dung đan 25x183B PG87. Sau thiet ke ban đau khong thanh cong, phien ban cai tien đa đuoc chap nhan phat trien tiep nam 1979 va đua vao đanh gia nam 1984. Type 87 đuoc đua vao su dung nam 1987. No co chung cach bo tri voi phien ban goc bao gom 1 phao tu đong 2 nong, bo on đinh, 2 bang tai đan, kinh ngam hong ngoai Type 86 va 2 bang đai 40 vien. Type 87 co the ban o che đo tung phat hoac theo loat, voi toc đo ban tuan hoan khoang 600~700 vien/phut va co so toc đau nong khoang 1,050 m/s.
Type 95 SPAAA - (PGZ95) - Phien ban tu hanh cua Type 87.


= Iran =
Mesbah-1 - Phien ban phao cao toc tu đong tam gan (Close-in weapon system) voi 4 khau ZU-23. Gioi thieu lan đau nam 2010.
ZU-23-6 (ten chua chinh thuc) - Tuong tu Mesbah-1 nhung chi gom 3 sung 6 nong thay vi 8 nong. Đay đuoc coi la phien ban hien đai hoa cua Mesbah-1.


Cac quoc gia su dung Nga
 Afghanistan
 Algerie - 60
 Armenia
 Azerbaijan
 Bangladesh
 Bosna va Hercegovina - 150
 Bulgaria - 128
 Campuchia
 Trung Quoc - Type 85, Type 87(25*183mmB,not23*152mm)
 Cabo Verde - 8
 Cuba
 Sip
 Djibouti
 Ecuador - Type 80 
 Ai Cap - 650 khau đuoc nang cap voi radar dan đuong
 Estonia - 198, lap đat tren xe MAN 4520 6x6.
 Ethiopia - 10
 Phan Lan - 1,100
 Gabon - 24
 Gruzia - 200
 Hy Lap - 523
 Guine-Bissau - 16
 An Đo - 800
 Indonesia - 4 he thong ZUR-23-KG-I, mot phan cua to hop "Kobra" AD TNI-AU + 18 Type 80 mot phan cua to hop Giant Bow II AD TNI-AD
 Iran
 Iraq - Su dung phien ban cua Ba Lan va Bulgaria lap tren xe MT-LB
 Israel
 Hungary
 Lao - 2
 Latvia - 3 ZU-23-2MR Wrobel II
 Liban - 1,000+, lap tren xe boc thep M-113
 Libya - 450
 Maroc - 160
 Moldova - Lap tren xe BTR-D
 Mali
 Mong Co
 Mozambique - 150
 Myanmar - 380 Type 87
 Namibia
 Nicaragua - 20
 Nigeria - 20
 Đuc Đuoc Đong Đuc Chuyen giao
 Pakistan - 5,200
 Peru - 230
 Ba Lan - 444 ZUR-23-2 va vai phien ban danh cho Hai quan
 Western Sahara (SADR) - 50
 Nam Phi - 36
 Somalia
 Sri Lanka
 Syria
 Tanzania - 40
 Uganda - 5
 Ukraina
 Hoa Ky -
 Venezuela - 300 ZU-23ZOM 1-4
 Viet Nam - Khoang hon 300 to ZU-23-2 do Viet Nam mua truc tiep tu Lien Xo (Nga) tu thoi Chien tranh Viet Nam cho đen nay. Ngoai ra, vai phien ban khac cua ZU-23-2 đuoc Viet Nam đat mua cua Cong hoa Sec, Slovakia, Ba Lan thi đuoc lap tren cac tau CSB.
 Yemen - 200
 Zimbabwe - 5


= Cac quoc gia tung su dung =
 Lien Xo - Chuyen giao cho cac quoc gia thanh vien.
 Đong Đuc
 Rhodesia


Chu thich