Ethiopia, quoc hieu la Cong hoa Dan chu Lien bang Ethiopia, la mot quoc gia noi luc o vung sung chau Phi giap voi Eritrea ve phia bac, Djibouti ve phia đong bac, Somalia ve phia đong, Kenya ve phia nam, Nam Sudan ve phia tay va Sudan ve phia tay bac. Voi dan so hon 109 trieu nguoi tinh đen nam 2019, Ethiopia la quoc gia đong dan thu 12 tren the gioi, quoc gia đong dan thu hai tai chau Phi sau Nigeria va la quoc gia noi luc đong dan nhat tren the gioi. Ethiopia co tong dien tich 1.100.000 km vuong. Thu đo va thanh pho lon nhat cua Ethiopia la Addis Ababa, nam cach Khe nut Đong Phi vai cay so ve phia tay, chia cat đat nuoc thanh cac mang kien ​​tao chau Phi va Somali. Ban sac dan toc Ethiopia đuoc đat trong vai tro lich su va đuong đai cua Kito giao va Hoi giao, va su đoc lap cua Ethiopia khoi su cai tri cua ngoai bang bat nguon tu cac vuong quoc Ethiopia co xua khac nhau.
Trong hau het chieu dai lich su, Ethiopia theo che đo quan chu lap hien va dau vet ve trieu đai phong kien o Ethiopia bat đau tu the ky 2 TCN. Ethiopia cung la mot trong nhung đia điem co nhat ma con nguoi tung sinh song. Noi đay co the la khu vuc ma nhung nguoi Homo sapiens xay dung nen Trung Đong đau tien va cac điem xung quanh đo. Ben canh Đe quoc La Ma, Trung Quoc va Ba Tu, Vuong quoc Aksum cua Ethiopia đuoc xem la mot trong 4 quoc gia co suc manh lon nhat the gioi vao the ky 3. Trong suot thoi ky Tranh gianh chau Phi, Ethiopia la quoc gia chau Phi duy nhat ben canh Liberia giu vung đuoc chu quyen nhu la mot quoc gia đoc lap, va la mot trong 4 thanh vien chau Phi thuoc Hoi Quoc Lien. Sau mot giai đoan ngan bi Y chiem đong, Ethiopia tro thanh thanh vien sang lap cua Lien Hop Quoc. Khi cac quoc gia khac đuoc trao tra đoc lap sau Chien tranh the gioi thu hai, mot so quoc gia đo su dung mau co cua Ethiopia, va Addis Ababa tro thanh noi đat tru so cua nhieu to chuc quoc te o chau Phi.
Ethiopia la quoc gia co tiem nang thuy đien lon thu 2 o chau Phi, voi hon 85% nguon nuoc co tu cac dong cua song Nile, va co đat đai mau mo nhung quoc gia nay tung trai qua hang loai cac đot đoi trong thap nien 1980, va cac đot đoi nay cang tro nen tram trong hon boi anh huong cua đia chinh tri va cac cuoc noi chien, lam cho hang tram ngan nguoi chet. Tuy nhien, quoc gia nay đa bat đau hoi phuc mot cach cham chap, va Ethiopia ngay nay la nen kinh te lon nhat Đong va Trung Phi tinh theo GDP. va la mot trong nhung nen kinh te co toc đo phat trien nhanh nhat tren the gioi. Quoc gia nay nam nhieu quyen luc trong vung sung chau Phi va đong Phi. Gan đay, vi pham nhan quyen duoi o Ethiopia thoi thu tuong Meles Zenawi đa đuoc bao cao, mac du quoc gia nay co quyen luc chinh tri, ngoai giao va kinh te dan đau o chau Phi.


Lich su = Co đai =
Cuoi the ky I TCN, tren bo Hong Hai chau Phi xuat hien vuong quoc Aksum cua dan toc Sabae (tieng Do Thai co la Sheba). Quoc gia do dong ho Solomon cai quan, ho goi minh la dong doi truc tiep cua thanh đe Solomon va hoang hau Saba (Sheba). Kito giao tro thanh giao hoi quoc gia cua vuong quoc Aksum vao the ky thu IV duoi thoi vua 'Ezana, khien đay la noi thu 3 tren the gioi cong nhan Kito giao la quoc giao, sau Armenia va Gruzia. Tu the ky VII, vuong quoc dan dan mat đi su hung manh va anh huong cua minh, đong thoi mat ca lanh tho.
Đau the ky X, dong ho Solomon bi trieu đai Zagve lat đo, đo la nhung nguoi cai quan vung Lasta cung tren cao nguyen Ethiopia. Khoang nam 1260, dong ho Solomon gianh đuoc quyen luc tren phan lon Ethiopia, nhung cac tin đo Hoi giao van kiem soat vung bo bien va mien đong nam. Trong thoi gian thong tri cua Zara Jacob (nam 1434 – 1468) viec quan ly giao hoi Ethiopia đuoc cai to. Luc đo đa xuat hien he thong chinh tri đac trung cho quyen luc cua tuyet đoi cua quoc vuong, nhung net can ban cua he thong nay đuoc gin giu cho đen giua the ky 20.
Khi nhung tin đo Hoi giao Harera xam nhap vao Ethiopia (nam 1527), hoang đe, gio đay cac nha cam quyen bat đau goi nhu vay, cau cuu nhung nguoi Tay Ban Nha. Nho su giup đo cua ho, Ethiopia gianh đuoc quyen chien thang vao nam 1542, su co gang cua nha truyen giao dong Ten đinh huong hoang đe theo Cong giao Roma đa khong thanh cong.
Vai the ky tiep theo (the ky 17 – 19), đuoc đanh dau la nhung thoi ky thinh vuong cua nen van hoa dan toc. Trong đo, nhung truyen thong Hoi giao va Kito giao ket hop mot cach đang ngac nhien. Co nhung thoi ky dai bat on đinh va phan tan, trong nhung nam nang ne nay, giao hoi la suc manh lien ket chu yeu.


= Thoi ky đe quoc (1855–1916) =
Trong nhung nam 1870 cua the ky 19, ke thu chinh cua đe quoc (luc nay la cac nhom quoc gia ban đoc lap) la Ai Cap. Nam 1875 Ai Cap va nhung tin đo Hoi giao Harera cung tan cong Ethiopia tu phia bac va phia đong. Cuoc tan cong bi chan lai nhung Ai Cap van tiep tuc chiem đong cac cang o Hong Hai va o Somalia, gay kho khan trong viec cung cap cho quan đoi Ethiopia va ca dan thuong. Nam 1898 hoang đe Joan IV mat trong mot cuoc xung đot quan su voi Sudan. Hoang đe moi la Menelic đa sap nhap vao Ethiopia nhung lanh tho moi va thanh lap thu đo moi Addis Ababa.
Cung voi su khai mo kenh đao Suez, nam 1869 cac thu linh chau Au chu y đen bo dai Hong Hai. Nam 1872, Y chiem cang Aseb va nam 1885 chiem Massau. Nam 1895, giua Y va Ethiopia no ra cuoc chien tranh, ket cuoc la Y that bai vao nam sau o Adua.


= Vuong trieu Selassie (1916–1974) =
Nam 1930, Tafari Maconnen len ngoi, tuyen bo minh la hoang đe Haile Selassie I. Đong thoi phat xit Y chuan bi cuoc xam luoc moi. Ong đa tien hanh hien đai hoa Ethiopia tu nam 1916, tu thoi Zewditu nam quyen va sau nay khi đa tro thanh nha lanh đao tren thuc te cua đe quoc Ethiopia. Sau cai chet cua Zewditu, ong đa đuoc len ngoi Hoang đe ngay 2 thang 11 nam 1930.
Su đoc lap cua Ethiopia bi gian đoan boi Chien tranh Y - Abyssinian lan thu hai va su xam luoc cua Y (1936-1941). Trong thoi gian nay, Haile Selassie keu goi Lien Hop Quoc ho tro minh vao nam 1935. Sau khi Y tham gia vao Chien tranh the gioi thu hai, cac luc luong cua Đe quoc Anh, cung voi nhung nguoi yeu nuoc Ethiopia, đa chinh thuc giai phong Ethiopia trong chien dich Đong Phi nam 1941. Mot chien dich du kich Y van tiep tuc cho đen nam 1943. Tiep theo đo la su cong nhan đay đu chu quyen cua Anh đoi voi Ethiopia (tuc la khong co bat ky uu đai đac biet cua Anh), voi viec ky ket Hiep đinh Anh-Ethiopia vao thang 12 nam 1944. Ngay 26 thang 8 nam 1942, Haile Selassie đa đua ra mot tuyen bo bai bo che đo no le o nuoc nay. Ethiopia co tu hai đen bon trieu nguoi no le trong nhung nam đau the ky 20, trong tong dan so khoang muoi mot trieu.
Ngay 24 thang 10 nam 1945, Ethiopia tro thanh mot thanh vien sang lap cua Lien Hop Quoc. Nam 1952, Ethiopia thanh lap mot lien bang voi Eritrea. Nam 1962, Hoang đe Haile Selassie giai tan lien bang va sap nhap Eritrea vao Ethiopia, cham ngoi Chien tranh gianh đoc lap Eritrea. Haile Selassie cung đong vai tro chinh trong viec thanh lap To chuc chau Phi Thong nhat. Sau khung hoang dau mo 1973, gia xang dau tai Ethiopia tang manh tu ngay 13 thang 2 nam 1974, dan toi cac cuoc bieu tinh cua sinh vien va cong nhan. Noi cac cua Aklilu Habte-Wold đo va Endelkachew Makonnen đuoc bo nhiem lam thu tuong moi.


= Thoi ki Derg (1974–1991) =

Ngay 12 thang 9 nam 1974, Haile Selassie bi mot uy ban gom cac si quan quan đoi, canh sat ten la Derg lat đo trong mot cuoc đao chinh. Sau khi hanh quyet 60 quan chuc, si quan quan đoi, Hoi đong hanh chinh quan su lam thoi phe bo che đo quan chu vao thang 3 nam 1975 va thanh lap mot nha nuoc cong san. Che đo moi tien hanh chinh sach bai bo phong kien, pho cap giao duc, quoc huu hoa nen kinh te va cai cach ruong đat, bao gom tai đinh cu va nong thon hoa dan cu tu Cao nguyen Ethiopia.
Hoi đong Quan su Hanh chinh Lam thoi cong bo ban "Hien phap", theo đo Ethiopia theo chu nghia xa hoi va thoi ki 1974 đen 1987, the gioi quen goi Ethiopia la nuoc Ethiopia xa hoi chu nghia. Nam 1987, Ethiopia đoi ten la Cong hoa Dan chu nhan dan Ethiopia va thay đoi ve he thong chinh tri voi cuong vi lanh đao nha nuoc la Chu tich nuoc Cong hoa Dan chu nhan dan Ethiopia nhung cuong vi nay đen khi bi bai bo van do Nguyen Chu tich Hoi đong Quan chinh lam thoi nam giu.
Ve mot so chinh sach cua Ban lanh đao Nha nuoc đa xay dung nhung trai đinh cu cho nhan dan o nhung noi co nguon nuoc va đac biet hon ca la chong lai su xam luoc cua quan Somalia. Nhung nhung van đe ve nong nghiep van khong đuoc Nha nuoc chu y va quan tam đung muc. Tu nam 1983 đen 1985, o Ethiopia đa xay ra nan đoi lam khoang 1 trieu nguoi chet.
Trong Cach mang 1989, cac nha nuoc xa hoi chu nghia o Đong Au sup đo. Nam 1990, Lien Xo ngung vien tro cho Ethiopia. Mat tran Dan chu Cach mang Nhan dan Ethiopia tien vao Addis Ababa vao thang 5 nam 1991. Mengistu tron ra nuoc ngoai va đuoc cho ti nan tai Zimbabwe.


= Cong hoa Dan chu Lien bang (1991 – hien tai) =

Thang 7 nam 1991, Mat tran Dan chu Cach mang Nhan dan Ethiopia trieu tap Hoi nghi toan quoc đe thanh lap Chinh phu lam thoi Ethiopia va ban hanh hien phap lam thoi. Co quan chinh cua Chinh phu lam thoi la Hoi đong Đai bieu gom 87 thanh vien. Nam 1994, hien phap moi đuoc ban hanh, thanh lap nha nuoc Cong hoa Dan chu Lien bang Ethiopia voi the che cong hoa đai nghi.
Thang 4 nam 1993, Eritrea gianh đoc lap tu Ethiopia sau mot cuoc trung cau y dan toan quoc. Xung đot bien gioi giua Eritrea va Ethiopia cham ngoi Chien tranh Eritrea–Ethiopia vao thang 5 nam 1998. Chien su keo dai đen thang 6 nam 2000 va gay thiet hai uoc tinh mot trieu đo la My moi ngay cho ca hai nuoc, tac đong tieu cuc đen nen kinh te Ethiopia. Xung đot bien gioi giua hai nuoc cham dut vao nam 2018.
Xung đot sac toc gia tang vao cuoi thap nien 2010 va đau thap nien 2020, buoc hang trieu nguoi Ethiopia phai di tan. Nam 2020, chinh quyen lien bang quyet đinh doi lai cuoc tong tuyen cu đen nam 2021 vi đai dich COVID-19. Tuy nhien, Mat tran Giai phong Nhan dan Tigray tai Vung Tigray phan đoi quyet đinh nay va tu to chuc bau cu vao ngay 9 thang 9 nam 2020. Quan he giua chinh quyen lien bang va Tigray xau đi nhanh chong. Thang 11 nam 2020, chinh quyen lien bang tien hanh mot chien dich  tai Tigray nham đap tra cac cuoc tan cong đon vi quan đoi đong tai khu vuc. cham ngoi Chien tranh Tigray. Tinh đen thang 3 nam 2022, 500.000 nguoi đa thiet mang vi bao luc va đoi kem. Sau nhieu no luc hoa giai, hoa đam, chinh quyen lien bang va phien quan Tigray đat đuoc mot thoa thuan đinh chi chien su vao ngay 2 thang 11 nam 2022. Sau đo, quan he giua chinh quyen lien bang va đong minh la dan quan Fano xau đi vao giua nam 2023, dan toi Chien tranh Amhara. Theo bao cao cua Uy ban Nhan quyen Ethiopia, Luc luong Quoc phong Ethiopia đa vi pham nhan quyen tren dien rong tai Amhara, bao gom kham xet tung nha, hanh quyet, tham sat va giam giu trai luat. Đau nam 2024, 50 đen 100 nguoi tai thi tran Merawi o Amhara bi tham sat.


Đia ly = Đia hinh =

Voi dien tich 435.071 dam vuong Anh (1.126.829 km2), Ethiopia la quoc gia rong hang 27 tren the gioi, tuong đuong voi kich thuoc cua Bolivia. Quoc gia nay nam giua vi đo 3°B va 15°B, va kinh đo 33°Đ va 48°Đ. Ethiopia nam o Đong Phi, Bac giap Eritrea, Nam giap Kenya, Đong giap Djibouti va Somalia, Tay giap Sudan va Nam Sudan.
Hon mot nua lanh tho cua Ethiopia la cao nguyen Ethiopia (cao trung binh 1.600 – 2.000m), bi nhieu song va hem sau xuyen cat. Cao nguyen bi cat ngang boi thung lung Lon – vung đut gay cua vo Trai Đat. Trong pham vi cua thung lung Lon co vao ho kien tao lon (Tana, Turcana va cac ho khac), nhung nui cao nhat cung nam o đay (nui Ras – Dashen, 4.620m). Vung lung hep dai Rift Valley gom mot so ho rai rac va song Awash keo dai theo huong Đong Bac-Tay Nam, chia vung cao nguyen Tay Bac va khoi nui Harar. Cac vung đong bang ngoai bien phan lon la sa mac.

Cac song chinh: Song Nil Xanh (đoan chay qua Ethiopia dai khoang 1.370 km), song Dawa, song Awash, song Shebele.
Cac ho chinh: Ho Tana, ho Abbe, ho Zway, ho Abeba, ho Turkana.
Tai nguyen thien nhien: Vang (tru luong nho), platin, đong, bo tat, khi đot, thuy đien.
Khi hau: Vung phia Bac va phia Đong co khi hau rat nong, vung cao nguyen va nui co khi hau on hoa hon.
Moi truong: Nan pha rung; đat bi xoi mon; tinh trang chan tha qua muc; thieu đong co; sa mac hoa; nan đoi.


= Khi hau =

Khi hau chu yeu o Ethiopia la nhiet đoi gio mua, voi su thay đoi do đia hinh gay ra. Hau het cac thanh pho lon cua đat nuoc nam o đo cao khoang 2.000-2.500 m (6,562-8,202 ft) tren muc nuoc bien, bao gom ca thu đo lich su nhu Gondar va Aksum.
Thu đo hien đai Addis Ababa nam o chan nui Entoto o đo cao khoang 2.400m voi khi hau trong lanh va de chiu. Voi nhiet đo quanh nam tuong đoi on đinh, cac mua o Addis Ababa chu yeu đuoc xac đinh boi luong mua, voi mot mua kho tu thang 2, mot mua mua thang 9. Luong mua trung binh hang nam khoang 1.200mm.
Co trung binh 7 gio nang moi ngay, co nghia la nang khoang 60% thoi gian ban ngay. Mua kho la thoi điem nang nhat cua nam, mac du ngay ca o đinh cao cua mua mua vao thang 7 va thang 8 van con vai gio moi ngay co anh nang mat troi. Nhiet đo trung binh hang nam tai Addis Ababa la 16 °C (60,8 °F), voi nhiet đo toi đa hang ngay trung binh 20-25 °C (68-77 °F) trong suot ca nam, va giam xuong thap vao đem trung binh 5-10 °C (41-50 °F).
Thanh pho lon nhat va cac điem du lich o Ethiopia nam o đo cao tuong tu nhu Addis Ababa va cung co khi hau tuong tu. O cac vung thap hon, đac biet la vung đong co va cay bui o phia đong cua đat nuoc, khi hau nong va kho hon đang ke.


Chinh tri = Chinh phu =

Ethiopia la mot nuoc cong hoa đai nghi lien bang, trong đo thu tuong la nguoi đung đau chinh phu va tong thong la nguyen thu quoc gia mang tinh nghi le. Chinh phu thuc hien quyen hanh phap. Nghi vien Lien bang la co quan lap phap luong vien. Vien Lien bang la thuong vien cua Nghi vien Lien bang, gom 108 thuong nghi si do cac hoi đong vung bau ra. Vien Đai bieu nhan dan la ha vien cua Nghi vien Lien bang, gom 547 dan bieu đuoc bau truc tiep.

He thong tu phap Ethiopia gom hai he thong toa an song song: toa an lien bang va toa an bang. Toa an lien bang toi cao thuc hien quyen tu phap lien bang va co tham quyen huy bo ban an, quyet đinh cua toa an lien bang cap duoi. Ngoai ra, Toa an lien bang toi cao co the to chuc xet xu luu đong tai bat cu khu vuc nao đuoc chi đinh thuoc tham quyen cua Toa an neu can thiet  "đe đam bao hoat đong tu phap hieu qua".
Theo Chi so dan chu đuoc cong bo boi Co quan Tinh bao kinh te vao cuoi nam 2010, Ethiopia la mot "che đo đoc tai", đung thu 118 trong so 167 quoc gia đuoc khao sat. Ethiopia đa giam 12 điem trong danh sach tu nam 2006, va cac bao cao moi nhat cho rang su sut giam la do cac cuoc đan ap cua che đo đoi voi cac hoat đong đoi lap, phuong tien truyen thong va xa hoi dan su truoc khi cuoc bau cu quoc hoi dien ra nam 2010, bao cao đa lap luan rang Ethiopia mot nha nuoc đoc đang tren thuc te.


= Đoi ngoai =
Ethiopia thuc hien đuong loi đoi ngoai hoa binh, huu nghi, hop tac voi tat ca cac nuoc, khong phan biet che đo chinh tri va đat loi ich dan toc len tren het. Ethiopia tranh thu toi đa vien tro cua cac nuoc đe cuu đoi va phuc hoi kinh te. Hien nay, Ethiopia đa đuoc nhieu nuoc phuong Tay, My, Trung Quoc quan tam giup đo nhung hau het moi chi duoi hinh thuc vien tro nhan đao.
Ethiopia la nuoc Kito giao nam giua 2 nuoc Hoi giao (Sudan, Somalia). Ethiopia lai co quan he kha mat thiet voi Israel nen cac nuoc Hoi giao vua gay suc ep, vua tranh thu Ethiopia. Libya muon loi keo Ethiopia gia nhap Lien đoan A Rap. Quan he Ethiopia voi Sudan, Somalia kha cang thang va đa xay ra xung đot. Hai ben to cao nhau giup đo luc luong chong đoi lat đo chinh quyen. Ethiopia va Somalia co tranh chap ve vung Ogaden va đa no ra chien tranh giua hai nuoc.
Voi vi tri trung tam o vung Sung chau Phi, cua ngo cua khu vuc Đong phan chau Phi, Ethiopia la noi đong tru so cua hon 90 to chuc quoc te va khu vuc nhu UN, UNDP, WB, AU...


= Phan cap hanh chinh =

Ethiopia đuoc chia thanh bon cap hanh chinh: vung, khu, quan va phuong. Hien tai, Ethiopia gom 12 vung va hai thanh pho truc thuoc lien bang la Addis Ababa va Dire Dawa.


Kinh te Mac dau co nhieu tiem nang quan trong, nhung Ethiopia la mot trong nhung nuoc ngheo va kem phat trien. 3/4 dan so song bang trong trot cay luong thuc ngo, lua mach, lua mien. Ca phe la mat hang nong san xuat khau chinh. Nganh chan nuoi (bo, lua, cuu) tap trung tren cac đong co cao nguyen va o cac vung duyen hai. Nganh cong nghiep mo it đuoc chu trong khai thac. Cong nghiep con trong tinh trang phoi thai: cong nghiep det va nong thuc pham. Ethiopia la mot nuoc kinh te nong nghiep cham phat trien.

San pham cong nghiep gom co: Thuc pham che bien, thuc uong, kim loai, xi mang, hang det, hoa chat.
San pham nong nghiep gom co: Ca phe, ngu coc, lac, khoai tay, mia, hat co dau, cay qat; da đong vat song, bo, cuu (Cuu Đong Phi), de (De Đong Phi).
Tong san pham quoc noi theo suc mua nam 2006 la 74,880,000,000 USD. Thu nhap binh quan đau nguoi 979 USD/nguoi


 Giao thong van tai  Ethiopia co 681 km đuong sat tu Addis Ababa đi Djibouti, tat ca 1.000 mm (3 ft 3+3⁄8 in) tam hep. Hien tai đuong sat nam duoi su kiem soat cong giua Djibouti va Ethiopia, nhung đang duoi su đam phan cua tu nhan cho phuong tien tien ich nay. Voi mot phan đau tien cho mot chuong trinh phat trien 10 nam cho đuong sa, giua 1997 va 2002 chinh phu Ethiopian bat đau duy tri no luc nham cai thien co so ha tang đuong sa. Ket qua la nam 2002 Ethiopia co tong (Lien tinh va khu vuc) 33.297 km đuong, gom rai nhua va rai soi.


Nhan khau Ethiopia la quoc gia noi luc đong dan nhat tren the gioi. Dan so cua Ethiopia đa tang tu 38,1 trieu nguoi vao nam 1983 len 109,5 trieu nguoi vao nam 2018. Nam 2013, Lien Hop Quoc uoc tinh tuoi tho trung binh cua Ethiopia la 56 tuoi đoi voi nam va 60 tuoi đoi voi nu.
Dan so Ethiopia bao gom hon 80 sac toc. Theo thong ke nam 2007 cac nhom sac toc chiem đa so la Nguoi Oromo 32.1%, Amara 30.1%, Tigraway 6.2%, Somali 5.9%, Guragie 4.3%, Sidama 3.5%, Welaita 2.4%, cac dan toc khac 15.4%.


= Đo thi =


= Y te =

Cham soc suc khoe cho cong đong con yeu kem. Cac can benh nhu dich ta, sot ret, sot vang da, suy dinh duong... kha pho bien. Theo nguoi đung đau cua Chuong trinh phong chong HIV/AIDS, Ethiopia chi co 1 bac si y khoa tren 100.000 nguoi. Tuy nhien, bao cao nam 2006 cua To chuc Y te The gioi đua ra con so la khoang 2,6 tren 100.000 nguoi.
Van đe suc khoe chinh cua Ethiopia đuoc cho la benh truyen nhiem do ve sinh kem va suy dinh duong. Nhung van đe nay cang tram trong them do tinh trang thieu nhan luc đuoc đao tao va co so y te.
Van đe cham soc suc khoe la tuong đoi tot hon o cac thanh pho. Ty le sinh, ty le tu vong cua tre so sinh tuong đoi thap hon o cac thanh pho so voi vung nong thon, do tiep can tot hon voi cac chinh sach cham soc suc khoe. Tuoi tho trung binh cao hon o muc 53 tuoi o thanh thi so voi 48 tuoi trong cac khu vuc nong thon. Mac du ve sinh la mot van đe lon, nhung viec su dung nguon nuoc sach đa đuoc cai thien hon, 81% nguoi dan o cac thanh pho đuoc dung nuoc sach so voi 11% o khu vuc nong thon. Đieu nay khuyen khich nhieu nguoi di chuyen đen cac thanh pho voi hy vong co đieu kien song tot hon.
Co 119 benh vien (12 tai Addis Ababa) va 412 trung tam y te o Ethiopia. Ethiopia co tuoi tho trung binh tuong đoi thap (58 tuoi). Ty le tu vong o tre so sinh la tuong đoi rat cao, tren 8% tre so sinh chet trong hoac ngay sau khi sinh, (mac du đieu nay la giam đang ke tu 16% vao nam 1965) trong khi cac bien chung lien quan đen sinh san đa anh huong đen nhieu phu nu o Ethiopia.


= Giao duc =

Chuong trinh giao duc khong bat buoc. Giao duc tieu hoc bat đau tu nam 7 tuoi va trung hoc tu nam 13 tuoi. Khoang 50% so tre em đen tuoi đuoc đen truong.
Tinh đen nam 2022, Ethiopia co tong cong 83 truong đai hoc, bao gom 42 truong đai hoc cong lap va hon 35 co so giao duc bac cao. 16.305 du hoc sinh theo hoc đai hoc tai Ethiopia. Tong so sinh vien đai hoc cong lap va tu thuc đa tang tu 34.000 sinh vien vao nam 1991 len 757.000 sinh vien vao nam 2014. Ethiopia đa thanh cong đang ke trong viec pho cap giao duc. So luong hoc sinh tieu hoc tang tu ba trieu hoc sinh vao nam 1994–95 len 15.5 trieu hoc sinh vao nam 2008–09. Nam 2013–14, so luong hoc sinh, sinh vien tang đang ke tren tat cac cac vung cua Ethiopia. Ty le nhap hoc chung tren ca nuoc la 104,8% đoi voi nam va 97,8% đoi voi nu.


= Ton giao =

Theo cuoc đieu tra dan so nam 2007, Kito giao chiem 62,8%, trong đo Chinh thong giao Co Đong phuong (Giao hoi Chinh thong Ethiopia) chiem 43,5%, Tin lanh 18,6% va Cong giao Roma (Giao hoi Cong giao Ethiopia) chiem 0,7%. Hoi giao chiem 33,9%, cac tin nguong vat linh chiem 2,6%, ton giao khac va khong ton giao chiem 0,7%.


= Ngon ngu =
Uoc tinh co tu 90 đen 109 ngon ngu đuoc su dung tai Ethiopia Hau het dan so Ethiopia su dung cac ngon ngu thuoc ngu he Phi-A, cu the la ngu toc Cushit va Semit. Nhung ngon ngu thuoc ngu toc Cushit bao gom tieng Oromo cua nguoi Oromo va tieng Somali cua nguoi Somali, nhung ngon ngu thuoc ngu toc Semit bao gom tieng Amharic cua nguoi Amhara va tieng Tigrinya cua nguoi Tigrayan. Bon thu tieng nay tong cong đuoc ba phan tu dan so Ethiopia su dung. Nhung ngon ngu khac đuoc su dung pho bien bao gom tieng Sidamo, tieng Afar, tieng Hadiyya va tieng Agaw thuoc ngu toc Cushit, cung voi tieng Gurage, tieng Harari, tieng Silt'e va tieng Argobba thuoc ngu toc Semit. Tieng A Rap đuoc su dung tai mot so khu vuc.


Van hoa = Am nhac =


= Am thuc =


= Van hoc =


= The thao =


Ghi chu Tham khao Thu muc Lien ket ngoai (tieng Anh) Ethiopian Tourism Commission Luu tru ngay 16 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Ministry of Culture and Tourism