He tuan hoan la he co quan co chuc nang tuan hoan mau trong co the cua hau het cac đong vat. He tuan hoan van chuyen chat dinh duong, oxy, carbon dioxide, hormone, te bao mau ra va vao cac te bao trong co the đe nuoi duong no va giup chong lai benh tat, on đinh nhiet đo co the va đo pH, va đe duy tri can bang noi moi. Ben canh đo, he tuan hoan tiep nhan san pham phan huy (chat thai, CO2,..) do te bao thai ra qua nuoc mo roi theo mau đen cac co quan bai tiet đe thai ra ngoai.


Tong quan chung Dien tich be mat co the rat nho so voi the tich cho nen su khuech tan cua cac chat qua be mat co the khong đap ung đuoc yeu cau cua co the.
Khoang cach ben trong rat lon, gay kho khan cho su khuech tan.
Phan lon be mat co the cua đong vat song tren can khong tham nuoc vi vay co tac dung giu nuoc.
Cac co quan chuyen biet nhu he tieu hoa, he bai tiet,... co trach nhiem khac phuc cac kho khan tren. He thong tuan hoan mang cac chat tu noi nay đen noi khac, giup cac co quan thuc hien tot chuc nang cua chung.


= Chuc nang =
Van chuyen oxy va chat dinh duong đen cac co quan trong co the.
Van chuyen cac chat san pham bai tiet ra khoi te bao.
Co vai tro trong he mien dich chong lai su nhiem khuan.
Van chuyen hormone.
Tham gia vao qua trinh đong mau, bao ve co the


= Co quan =
Dich tuan hoan: con goi la mau, dung đe van chuyen oxygen va chat dinh duong, khi O2 đen cac te bao cung nhu mang chat thai tu te bao tro ve va thoat ra ngoai bang cac co quan bai tiet. Mau bao gom: 45% te bao mau (hong cau, bach cau, tieu cau) va 55% huyet tuong (90% nuoc, 10% cac chat khac: vitamin, muoi khoang,..)
Tim: thuc chat la mot may bom, tao su chenh lech ve ap suat đe lam cho mau luu thong. Tim gom 4 ngan (2 ngan tam nhi o phia tren bao gom tam nhi phai va tam nhi trai, 2 ngan tam that o phia duoi bao gom tam that phai va tam that trai), giua tam that va tam nhi la van tim (van 2 la ben trai, van ba la ben phai)
Mach mau: dung đe van chuyen mau, bao gom: đong mach, mao mach va tinh mach.


= Cac dang =


 He thong tuan hoan ho  He tuan hoan ho (co o đa so Than mem, tru muc ong va bach tuoc co he tuan hoan kin, va Chan khop) la he tuan hoan khong co mao mach. Goi la "ho" vi mau co the thoat ra khoi he thong tuan hoan. Mau đuoc tim bom vao mot khoang chinh goi la "khoang co the" bao xung quanh cac co quan, cho phep cac mo trao đoi chat truc tiep voi mau. Sau đo mau quay lai tim bang he thong mach gop. He thong nay chi thich hop voi cac đong vat nho nhu đong vat chan khop hoac than mem.


 He thong tuan hoan kin  He thong tuan hoan kin la he thong tuan hoan o đo mau luu thong lien tuc trong mang luoi mach mau. Trong he tuan hoan nay, mau đuoc luu thong duoi ap luc cao, va do đo, toc đo chay cua mau se nhanh hon. Cac te bao cua mo khong tiep xuc truc tiep voi mau nhung tam trong dich mo. Dich mo đuoc hinh thanh tu mau nho qua trinh loc qua thanh mao mach. O đong vat co xuong song, đa so dich mo quay tro lai mao mach voi ap suat thap hon nhung mot so lai đuoc gom lai vao mot he thong dan rieng biet goi la cac mach bach huyet. Chung se đem dich mo tro lai vong tuan hoan voi ap luc thap hon ap luc cua dich mo. He thong tuan hoan kieu nay hoat đong rat co hieu qua va la nhan to quan trong trong qua trinh tien hoa cua cac loai đong vat co xuong song co lon.


 He thong tuan hoan đon  He thong tuan hoan đon la he thong tuan hoan ma mau chi đi qua tim mot lan truoc khi đen cac mo cua co the. Cac loai ca thuong co he thong tuan hoan nhu the nay vi chung co đuoc đem đo tu moi truong xung quanh va than nhiet thay đoi theo nhiet đo moi truong. Trong he tuan hoan đon, mau tu tim đi ra duoi ap luc thap va chay đen mang qua đong mach vao mang. Sau khi đuoc oxi hoa, mau đuoc tap trung vao đong mach ra mang, chung gom lai đe thanh mot mach mau lon duy nhat goi la đong mach lung chay doc theo than ca. Cac nhanh cua đong mach chu lung truc tiep đi đen cac co quan trong co the. Sau khi đuoc khu oxi, mau đuoc tap trung duoi ap suat thap vao mot khoang chua mau lon goi la xoang tinh mach. Cac xoang chua mau co the tich lon, tu đo mau chay đen tim.


 He thong tuan hoan kep  He thong tuan hoan kep la he thong tuan hoan trong đo mau sau khi đuoc oxy hoa se tro lai tim lan thu hai truoc khi đuoc phan phoi đen cac mo trong co the. Do đi qua tim hai lan nen ap luc cua mau va toc đo dong chay rat cao. He thong tuan hoan kep gom hai vong tuan hoan nho hon la vong tuan hoan phoi va vong tuan hoan he thong. Luong cu, Bo sat, Chim va Thu co he thong tuan hoan kep nhu the nay.

Vong tuan hoan phoi: Mau sau khi bi khu oxy đuoc đua vao tam nhi phai o trong tim, tu đay mau đuoc chuyen sang tam that phai va đuoc bom len phoi qua đong mach phoi. O phoi, mau giai thoat khi CO2 va hap thu oxy roi quay tro lai tim qua tinh mach phoi.
Vong tuan hoan he thong: mau chay duoi ap luc cao tu tam that trai qua đong mach chu đe phan phoi đi khap co the. Sau khi trao đoi chat voi cac te bao trong mo, mau tro lai tam nhi phai qua tinh mach chu tren va tinh mach chu duoi ket thuc vong tuan hoan.


Xem them Tim
Mach mau
Giai phau co the nguoi


Tham khao W.D. Phillips and T.J. Chilton, Biology, Oxford University Press, 1991


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Circulatory system tai Wikimedia Commons