Matthew Wayne Shepard (1 thang 12 nam 1976 – 12 thang 10 nam 1998) la mot sinh vien đong tinh nguoi My theo hoc tai Đai hoc Wyoming, ong bi đanh đap, tra tan va bo mac cho đen chet o thanh pho Laramie, Wyoming vao đem 6 thang 10 nam 1998. Ong đuoc luc luong cuu ho đua đen Benh vien Thung lung Poudre o Fort Collins, Colorado đe chua tri nhung chet 6 ngay sau đo do vet thuong o đau qua nang.
Hai thu pham cua vu an la Aaron McKinney va Russell Henderson bi bat sau đo khong lau. Truyen thong va bao chi đua ra nhieu phan tich ve viec lieu xu huong tinh duc cua Shepard co phai đong co giet nguoi khong. Trong phien toa xet xu, McKinney cho rang ca hai thu pham đa gia la nguoi đong tinh đe lay long tin cua Shepard, sau đo cuop va hanh hung ong. Ca McKinney va Henderson đeu bi ket toi giet nguoi va chiu an tu chung than.
Vu an Shepard nam 1998 đa day len su quan tam lon trong xa hoi My va ca quoc te ve van nan toi ac vi thu ghet, cu the o đay la bao luc nham đen nguoi trong cong đong đa dang gioi va tinh duc. Cai chet cua Matthew Shepard tro thanh bieu tuong cho su ki thi va bao luc ma nguoi đong tinh phai đoi mat trong xa hoi My, la bang chung cho su can thiet cua hinh su hoa hanh vi bao luc nham đen nguoi đong tinh trong luat phap My. Thang 10 nam 2009, Quoc hoi Hoa Ky thong qua Đao luat Matthew Shepard, sau đo đa đuoc Tong thong Barack Obama phe chuan va ban hanh chinh thuc. Sau cai chet cua con trai minh, ba Judy Shepard tro thanh nguoi van đong cho quyen cua nguoi thuoc cong đong LGBT, lap ra Quy Matthew Shepard. Hang loat cac tac pham nghe thuat gom phim đien anh, tieu thuyet, kich, bai hat đa ra đoi dua tren cau chuyen cuoc đoi va cai chet cua Shepard.


Tieu su Matthew Shepard sinh ngay 1 thang 12 nam 1976 o thanh pho Casper, quan Natrona, tieu bang Wyoming, My, la con trai đau cua Judy va Dennis Shepard. Matthew Shepard co mot em trai la Logan sinh nam 1981. Trong suot nhung nam nien thieu, ong hoc tieu hoc va trung hoc tai que nha cho đen khi ong đang hoc nam thu 2 tai mot truong cap ba quan Natrona thi cung gia đinh chuyen đen A Rap Saudi do cha cua ong nhan đuoc viec o mot cong ty dau mo. Do o A Rap Saudi khong co truong pho thong day tieng Anh nao, Matthew Shepard đa phai hoan thanh pho thong o mot truong My tai Thuy Đien (TASIS). Sau khi tot nghiep truong nay nam 1995, ong quay tro lai My va theo hoc cao đang o North Carolina va Wyoming, truoc khi chinh thuc tro thanh sinh vien Đai hoc Wyoming vao nam 1997, chuyen nganh chinh tri va quan he quoc te.
Matthew Shepard luc con song đuoc mieu ta la mot nguoi hien lanh, tich cuc, coi mo trong giao tiep va de ket ban. Tai Đai hoc Wyoming, ong đuoc chon lam nguoi đai dien cho sinh vien trong Hoi bao ve moi truong bang Wyoming. Ong khong che giau xu huong tinh duc cua minh, ong cong khai minh la mot nguoi đong tinh nam.
Nam 1995, Matthew Shepard bi đanh đap va cuong hiep trong mot chuyen da ngoai thoi trung hoc đen Maroc. Theo loi ke cua me ong, vu viec đa khien ong bi tram cam va hoang loan. Mot trong nhung nguoi ban cua Shepard e ngai rang chung tram cam đa khien ong dinh đen chat cam trong thoi gian hoc đai hoc. Shepard đa nhieu lan nhap vien do chung tram cam lam sang va y nghi tu sat.


Vu an mang Toi ngay 6 thang 10 nam 1998, Shepard gap Aaron McKinney (22 tuoi) va Russell Henderson (21 tuoi), tai quan Fireside Lounge o Laramie, Wyoming. Shepard đong y đe McKinney va Henderson cho minh ve nha. McKinney va Henderson đa lai xe đen mot khu vuc nong thon vang ve va tien hanh cuop, tra tan Shepard, quat nga bang sung. Ho troi ong len hang rao va đe mac ong mot minh o đo. Nhieu nguon tin cho rang Shepard bi đanh đen muc mat cua ong toan mau, tru nhung noi mau bi nuoc mat rua troi.
Ban gai cua McKinney va Henderson xac nhan rang ca hai nguoi đeu tinh tao va khong su dung chat kich thich vao thoi điem xay ra vu tan cong. McKinney va Henderson thua nhan rang ho biet đia chi cua Shepard va cung đa len ke hoach trom cap tai nha cua ong. Sau khi hanh hung Shepard va troi ong vao hang rao trong thoi tiet lanh gan nhu đong bang, McKinney va Henderson tro lai thi tran. McKinney tiep tuc gay go voi hai cau be khac, dan đen thuong tich cho ca hai ben. Si quan canh sat Flint Waters đa đen hien truong va bat giu Henderson. Ong tim thay mot khau sung dinh mau, the tin dung cua Shepard va cac vat dung khac co lien quan đen vu an trong xe tai cua McKinney. McKinney va Henderson ve sau đa co gang thuyet phuc ban gai cua ho che giau vu viec va giup ho loai bo bang chung.
Mot nguoi đan ong ten Aaron Kreifels phat hien Shepard vao 18 tieng sau vu hanh hung, ong vo tinh đap xe ngang qua va tuong co the Shepard la mot nguoi rom. Reggie Fluty, canh sat đau tien đen hien truong, thay Shepard con song nhung nguoi đay mau. Shepard đuoc cho đen Benh vien Ivinson Memorial o Laramie truoc khi đuoc chuyen đen khoa chan thuong nghiem trong tai Benh vien Poudre Valley o Fort Collins, Colorado. Ong bi gay xuong o phia sau đau va phia truoc tai phai. Phan than nao bi ton thuong nghiem trong, anh huong đen kha nang đieu chinh nhip tim, nhiet đo co the va cac chuc nang sinh ton khac cua co the. Ngoai ra con co khoang chuc vet rach nho quanh đau, mat va co cua ong. Cac bac si nhan đinh nhung vet thuong qua nang, rat kho đe phau thuat. Shepard khong bao gio tinh lai va phai hoan toan phu thuoc vao thiet bi ho tro su song. Nhung ngay sau vu tan cong, trong luc ong nam trong phong cham soc đac biet, cac buoi cau nguyen duoi anh nen đa đuoc to chuc o cac nuoc tren the gioi..
Shepard qua đoi luc 0:53 ngay 12 thang 10 nam 1998, tai Benh vien Poudre Valley o Fort Collins, Colorado, khi ay ong moi 21 tuoi.


Bat giu va xet xu McKinney va Henderson bi bat va ban đau bi buoc toi co y giet nguoi, bat coc va cuop tai san nghiem trong. Sau cai chet cua Shepard, toi danh đuoc nang tu co y giet nguoi len giet nguoi cap đo mot, đieu đo co nghia la hai bi cao đu đieu kien nhan an tu hinh. Ban gai cua hai bi cao, Kristen Price va Chasity Pasley, bi buoc toi tro thanh đong pham. Tai phien đieu tran truoc khi xet xu McKinney vao thang 11 nam 1998, Trung si Rob Debree cung cap chung cu McKinney khang đinh trong cuoc tra khao vao ngay 9 thang 10 rang ong cung voi Henderson đa xac đinh Shepard la muc tieu cua vu cuop va se gia vo la nguoi đong tinh đe du nan nhan ra xe tai cua ho. McKinney khai rang đa tan cong Shepard sau khi Shepard đat tay len đau goi McKinney. Thanh tra Ben Fritzen đua ra bang chung Price khai ra viec McKinney đa noi voi ba rang hanh vi bao luc len Shepard bi kich đong do cach McKinney nhin nhan ve "lu đong tinh".
Thang 12 nam 1998, Pasley nhan toi đong pham. Ngay 5 thang 4 nam 1999, Henderson tu choi ra toa đe nhan toi giet nguoi va bat coc. Đe tranh an tu hinh, ong đong y lam chung chong lai McKinney va Tham phan quan Jeffrey A. Donnell đa ket ong an hai an chung than lien tiep. Khi tuyen an Henderson, luat su bao chua cua ong lap luan rang ly do Shepard bi nham toi khong phai vi nan nhan la nguoi đong tinh.
Phien toa xet xu McKinney dien ra vao thang 10 va thang 11 nam 1999. Cong to vien Cal Rerucha cao buoc McKinney va Henderson gia vo đong tinh đe lay long tin cua Shepard. Price, ban gai cua McKinney, đa lam chung rang Henderson va McKinney đa "gia vo la nguoi đong tinh đe đua [Shepard] len xe tai va cuop đo cua cau ay." Luat su cua McKinney co gang đua ra loi bao chua dua tren luan điem "tu ve so đong tinh" (gay panic defense), lap luan rang McKinney đa bi loan tri tam thoi do bi Shepard thuc hien hanh vi quay roi tinh duc. Loi bao chua nay đa bi tham phan bac bo. Luat su cua McKinney noi rang hai nguoi muon cuop Shepard nhung chua bao gio co y đinh giet nan nhan. Rerucha lap luan rang vu giet nguoi đa đuoc tinh toan truoc, do "long tham va bao luc" thuc đay, chu khong phai do xu huong tinh duc cua Shepard. Boi tham đoan nhan thay McKinney khong pham toi giet nguoi co chu y nhung pham toi giet nguoi nghiem trong va bat đau can nhac ve an tu hinh.
Cha me cua Shepard đa đung ra đe xuat mot thoa thuan, qua đo McKinney nhan hai an tu chung than lien tiep ma khong co kha nang đuoc an xa. Henderson va McKinney bi giam tai nha tu bang Wyoming o Rawlins va ve sau chuyen đen cac nha tu khac vi đong si so. Price đa nhan toi đuoc giam nhe ve toi can thiep vao mot si quan canh sat sau loi khai cua tai phien xet xu McKinney.


Bieu tinh chong đoi đong tinh Cac thanh vien cua Nha tho Baptist Westboro, do Fred Phelps dan đau, gay chu y cua ca nuoc vi đa to chuc đam tang cua Shepard bang nhung tam bien mang khau hieu ky thi nguoi đong tinh, chang han nhu "Matt xuong mo" va "Chua ghet lu đong tinh".
Cac thanh vien cua nha tho cung to chuc cac cuoc bieu tinh chong nguoi đong tinh trong cac phien toa xet xu Henderson va McKinney. Đap tra lai, Romaine Patterson, mot trong nhung nguoi ban cua Shepard, đa to chuc mot nhom tap hop thanh vong tron xung quanh nhung nguoi bieu tinh Nha tho Baptist Westboro. Ho cung mac ao choang trang va đeo nhung đoi canh khong lo (giong nhu thien than) chan đuong nguoi bieu tinh. Du vay, cha me cua Shepard van co the nghe thay nhung nguoi bieu tinh het len nhung chi trich chong nguoi đong tinh danh cho ho. Canh sat đa can thiep va tao ra mot hang rao nguoi chan giua hai nhom.
Thang 4 nam 1999, Romaine Patterson đa to chuc nhung cuoc phan bieu tinh duoi cai ten Angel Action. Ve sau ba cho ra mat mot cuon sach ke lai trai nghiem cua ban than trong cong cuoc van đong đau tranh cho quyen loi cua nguoi đong tinh sau cai chet cua Matthew Shepard. Cuon sach co nhan đe The Whole World Was Watching.


Ban hanh đao luat Matthew Shepard Tren toan nuoc My, cac chinh tri gia, nhung nguoi van đong cho quyen nguoi đong tinh va nguoi dan My bay to su bang hoang truoc tinh chat tan ac cua vu viec. Tai thoi điem đo, theo luat phap Hoa Ky va luat tieu bang Wyoming, toi ac do xu huong tinh duc khong đuoc xem la mot toi ac do thu ghet (hate crime). Tong thong Hoa Ky tai thoi điem đo la Bill Clinton len an vu giet nguoi va noi: "Toi ac thu ghet va toi ac bao luc khong the đuoc dung thu o quoc gia nay." Ong ung ho Quoc hoi Hoa Ky bo sung luat dan su cap lien bang đe co cac quy đinh xu ly đoi voi toi ac ve thu ghet dua tren xu huong tinh duc hoac khuyet tat. Tuy nhien nhung no luc cua ong đa bi Ha vien bac bo.
Duoi thoi tong thong tiep theo la George W. Bush, mot Đao luat Matthew Shepard (Matthew Shepard Act) lan đau tien đuoc gioi thieu vao thang 3 nam 2007. Đao luat đa đuoc thong qua boi Ha vien, sau đo la Thuong vien, nhung cuoi cung khong đuoc tong thong Bush chap nhan.
Nam 2009, van đe toi pham ve thu ghet mot lan nua đuoc đua ra thao luan. Đao luat Matthew Shepard va James Byrd chong lai toi ac do thu ghet (Matthew Shepard and James Byrd, Jr. Hate Crimes Prevention Act; thuong đuoc goi tat la "Đao luat Matthew Shepard" hoac "Đao luat Shepard/Byrd"; James Byrd, Jr. la ten mot nguoi da mau bi ba nguoi da trang phan biet chung toc giet hai nam 1998) đuoc Thuong vien thong qua ngay 22 thang 10 nam 2009. Tong thong Barack Obama ky ban hanh luat vao ngay 28 thang 10 nam 2009.


Trong van hoa đai chung = Kich =
The Laramie Project (2000), tac gia Moises Kaufman. Vo kich đuoc dien lan đau tai Ricketson Theatre vao thang 2 nam 2000, sau đo đuoc dien tai Quang truong Thong Nhat, thanh pho New York va sau nua o Laramie, Wyoming. Vo kich cung đa đuoc dien tai nhieu truong trung hoc, cao đang va đai hoc tren toan nuoc My; cung nhu tai nhung nha hat chuyen nghiep o My, Canada, Vuong quoc Anh, Ireland, Uc va New Zealand. Vo kich đa đuoc chuyen the thanh bo phim cung ten.


= Phim =
The Matthew Shepard Story, đao dien Roger Spottiswoode. Ra mat tren kenh NBC ngay 16 thang 3 nam 2002. Phim đoat mot giai Primetime Emmy nam 2002 va giai thuong cua Hoi Dien vien Đien anh nam 2003.
The Laramie Project, đao dien Moises Kaufman. Ra mat tren kenh HBO ngay 16 thang 3 nam 2002, trung voi ngay ra mat The Matthew Shepard Story tren NBC. Phim đa đoat giai NBR nam 2003.


= Bai hat =
1999: "Scarecrow" cua Melissa Etheridge tu album Breakdown. Trong tu truyen The Truth Is... cua minh Etheridge viet cai chet cua Shepherd lam co đac biet buon vi cau ay giong voi mot nguoi ban đong tinh cua co thoi trung hoc va đa lam co "khoc khong ngung".
2001: "American Triangle", sang tac boi Elton John va Bernie Taupin cho album Songs from the West Coast cua Elton John. La ca khuc nhac phim trong The Matthew Shepard Story.
2005: "Above the Clouds", sang tac boi Cyndi Lauper va Jeff Beck cho album The Body Acoustic cua Lauper. Cyndi Lauper von la mot nha van đong cho quyen cua nguoi đong tinh, song tinh va chuyen gioi (LGBT). Trong chuyen luu dien True Colors Tour 2007 co đa quyen gop tien tu viec ban ve cho Human Rights Campaign, to chuc van đong cho quyen cua nguoi LGBT.
Lady Gaga trong phan trinh dien tai mot bua tiec cua Human Rights Campaign nam 2009 đa thay đoi loi cau hat trong bai hat "Imagine" cua John Lennon, tu "above us only sky" (tren đau chung ta chi co bau troi) thanh "with only Matthew in the sky" (chi co Matthew tren bau troi).
2011: "Little Birds" cua ban nhac My Neutral Milk Hotel.
va nhieu bai hat khac.


= Sach =
The Meaning of Matthew: My Son's Murder in Laramie, and a World Transformed (Y nghia cua Matthew: Vu am sat con trai toi o Laramie, va mot the gioi tinh giac, phat hanh 2009, ISBN 1-59463-057-7) la ten cuon tu truyen cua Judy Shepard, me cua Matthew. Trong cuon sach Judy Shepard ke ve nhung ky uc cua gia đinh ve Matthew, su kien bi tham đa lam thay đoi cuoc đoi cua gia đinh Shepard va ca nuoc My, nhung ngay cuoi cung cua Matthew ben giuong benh, anh huong cua truyen thong, va nhung kho khan ba đa gap phai khi lam viec voi he thong luat phap My.


Xem them Bao luc LGBT


Tham khao Lien ket ngoai Quy Matthew Shepard
Cac tu lieu ve Matthew Shepard tren website cua Đai hoc Wyoming