Phan boi la mot bo phim tai lieu Viet Nam san xuat boi Xi nghiep Tai lieu va Khoa hoc Trung uong, do Tran Van Thuy lam bien kich va đao dien. Phim cong chieu lan đau vao nam 1980, noi ve su kien Chien tranh bien gioi Viet–Trung.


Noi dung Phim huong trong tam vao viec phong van cac tu nhan chien tranh Trung Quoc va xen lan đo nhung tu lieu phan bac, thu phap đien anh đe neu bat len su vi pham chu quyen cua Trung Quoc đoi voi Viet Nam.


San xuat Thang 9 nam 1977, Tran Van Thuy tu Lien Xo du hoc tro ve lam viec tai Xi nghiep Tai lieu va Khoa hoc Trung uong. Quang thoi gian 1978–1979 đang dien ra su kien Trung Quoc gay han voi Viet Nam tai 6 tinh bien gioi phia Bac Viet Nam. Trong khi cac đong nghiep khac con đang mai lam phim ve nhung van đe van hoc, xay dung cau Bac Luan, ong đa nhan thuc đuoc tinh hinh chien tranh can ke va thuc giuc chu xuong phim la Ly Thai Bao lam mot bo phim ve xung đot tai bien gioi. Ly Thai Bao đat van đe voi cap tren kem đi thuc đia roi ve bao voi Tran Van Thuy, giao luon cho ong trong trach thuc hien tac pham du moi vao đon vi chua lau.
Trong qua trinh thuc hien Phan boi, ong đa may man co đuoc su ho tro tu Bo truong Bo Ngoai giao Viet Nam Nguyen Co Thach. Bo truong đa cung cap cho đao dien cac tai lieu quan trong lien quan đen tinh hinh bien gioi Viet Nam–Trung Quoc va moi quan he giua hai nuoc. Tran Van Thuy som bat tay vao nghien cuu nhung tai lieu co trong tay va bat đau hinh thanh đe cuong phim.
Tran Van Thuy la đao dien cua bo phim con quay phim la Pham Quang Phuc, em re ong. Phim đuoc bam may tu đau nam 1979 va hoan thanh vao 1980. Đoan quay phim đa truc tiep đen nhung điem giao tranh o bien gioi đe ghi lai thuoc phim tu lieu goc. Nhung cuoc phong van đuoc ghi am đong bo cua cac tu binh chien tranh nguoi Trung Quoc la điem nhan chinh trong cau truc bo phim. Phim cung đi kem voi đoan trich tu lieu đe phan bac lai lap luan cua cac tu binh nay. Mot so tu lieu phim Lien Xo đa xuat hien trong cuon phim.


Kiem duyet va cong chieu Sau khi bo phim hoan thanh, ban giam đoc xuong phim Tai lieu Trung uong van chua đua ra mot quyet đinh gi cu the. Đen cuoi cung, Bo Van hoa – Thong tin moi Nguyen Co Thach va nhung chuyen gia tu Bo Ngoai giao xem va duyet phim. Trong lan chieu nay, Nguyen Co Thach đa khen tac pham la "hap dan" va nho đo Phan boi đuoc phat hanh rong rai ra cong chung Viet Nam vao nam 1980.
Ben canh chieu cho khan gia noi đia, phim cung tung đuoc đem đi chieu tai mot so lien hoan phim quoc te khac nhau, trong đo co Lien hoan phim A-Phi-My La tinh to chuc o Lien Xo, Lien hoan phim tai lieu quoc te Leipzig, Đuc (DOK Leipzig) va Lien hoan phim quoc te Tashkent.


Tiep nhan Thoi điem moi ra mat, Phan boi đa đuoc cong chung Viet Nam hao hung đon nhan vi tinh than phim phu hop voi thai đo chung cua nguoi dan ve van đe chu quyen bien gioi. Bo phim so huu thoi luong đuoc xem la dai nhat thoi điem đo, khoang 9 cuon tuong đuong voi 90 phut, nhung đa thanh cong khien nguoi xem bat ngo khong chi o tinh hap dan toat ra tu noi dung ma con ve đo chinh xac cua nhung thong tin va van đe đuoc đat ra boi tac gia. Viet trong cuon Lich su đien anh cach mang Viet Nam xuat ban nam 1983, nha bien kich Banh Bao đa ghi nhan bo phim khi đanh dau buoc tien moi trong viec ap dung thanh tuu ky thuat phim tai lieu va vo tuyen truyen hinh vao đien anh chinh luan Viet Nam, cung nhu buoc tien moi ve mat phat trien ngon ngu nghe thuat cua đien anh Viet Nam.
Tuy nhien, cung co nhung y kien ve mat hinh thuc the hien cua bo phim, cho rang Phan boi "bat chuoc cach lam phim" cua Phi cong mac quan ao ngu – loat phim tai lieu dai 4 tap cua hai đao dien Đong Đuc Walter Heynowski va Gerhard Scheumann. Du vay hai đao dien đa cung thong nhat chung mot quan điem sau khi xem xong bo phim:


Giai thuong Khong lau sau vao 1980, Phan boi cung hai tac pham khac cua Bui Đinh Hac la Đuong ve To Quoc va Nguyen Ai Quoc đen voi Lenin đa đoat giai Bong sen vang hang muc Phim tai lieu tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 5 o Ha Noi, pha vo thong le chi mot giai đuoc trao cho moi hang muc. Phim cung đem ve cho Tran Van Thuy giai Đao dien xuat sac đau tien trong su nghiep cua ong. Tuy nhien vao hom trao giai, do ong ban đi cong tac o nuoc ngoai mot nguoi ban đa len buc nhan thay. Cung đen nam 1981, phim đuoc trao Giai thuong cua Uy ban bao ve hoa binh Lien Xo tai Lien hoan phim quoc te Moskva.


Di san Cho đen nhieu nam sau ra mat, bo phim van đuoc coi la phim tai lieu hap dan nhat cua lich su phim tai lieu chinh luan trong nuoc. Đau thap nien 2010, đa co nhung đe nghi cho chieu lai tac pham trong khoang thoi gian leo thang tranh chap vung bien giua Trung Quoc va Viet Nam. Tuy nhien sau khi chien tranh ket thuc, cac ban phim cua Phan boi som đa "bien mat", hoan toan khong the tim thay tai bat cu đau. Ngay ban than tac gia cuon phim la Tran Van Thuy cung cho biet khong the xem lai tac pham. Chinh quyen Viet Nam bi cao buoc đa "giau nhem [phim]" đi vi nguyen do chinh tri.
Vao nam 2021, đao dien Tran Van Thuy nop ho so xet tang Giai thuong Ho Chi Minh đot VI ve Van hoc Nghe thuat voi 6 tac pham, trong đo co Phan boi. Tuy nhien, ong đa khong thong qua su chap thuan cua hoi đong xet duyet vi khong tich đu 80% so phieu tan thanh tu cac thanh vien. Ket qua sau khi cong bo đa gay nen vo so tranh cai tu nguoi trong nghe cho đen du luan. Đao dien Tran Van Thuy đa tiet lo mot buc thu tu nha quay phim Nguyen Luong Đuc gui đen Bo Van hoa Viet Nam, cao buoc phim Phan boi lay y nguyen ban goc cua phim Lien Xo va chi long tieng thuyet minh vao. Đay đuoc cho la ly do chinh khien ong bi that cu, va theo blogger Anh Ba Sam do tac pham von noi ve chien tranh bien gioi nen co the khien viec nha nuoc trao giai cho ong nho tac pham nay se bi phia Trung Quoc phan đoi.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon