Phuong Lap (gian the: 方腊; phon the: 方臘; binh am: Fang La, ?-1121) la lanh tu cuoc khoi nghia nong dan cuoi thoi Bac Tong trong lich su Trung Quoc.


Khoi binh Phuong Lap la nguoi thon Yet nguoi huyen Hap, tinh An Huy, co thuyet cho la o Thanh Khe, Muc Chau (nay la Thuan An, Hang Chau, Chiet Giang).
Phuong Lap xuat than ngheo kho, tinh tinh hao sang, rat đuoc long nguoi, lai co tai to chuc. Cuoi thoi Bac Tong, nhan dan bi boc lot nang ne, đoi song kho cuc. Hoan quan Đong Quan lay long Tong Huy Tong thich cay co la, đa quy, sai Chu Mien đi cuop boc nhan dan Giang Nam cong nop va chuyen cho hoa thach cho vua, khien nhan dan cam gian.
Phuong Lap nhan su oan than cua dan chung trong vung ben bi mat tap hop nhung nguoi khong nghe nghiep lai thanh luc luong rieng đe chong lai trieu đinh. Luc luong tap hop ben canh Phuong Lap ngay cang lon manh. Ong loi dung viec truyen ba Mani giao (Minh giao) đe keu goi đa so nong dan ngheo kho trong vung noi day khoi nghia.
Thang 10 nam 1120 o đong Bang Nguyen, huyen Thanh Khe (nay la huyen Thuan An,tinh Chiet Giang), Phuong Lap cung cac thu ha noi day chong nha Bac Tong. Ong lay hieu la Thanh cong, lap ra trieu đinh rieng, đat nien hieu la Vinh Lac, đat ra cac bac quan lai, tuong soai, lay mau khan đoi đau đe phan biet. Tu khan mau đo tro len chia lam 6 bac.


Phat trien Trong quan Phuong Lap khong dung cung ten, giao mac, khong mac ao giap, chi dung quy than huyen bi đe khien moi nguoi tin theo. Mien nam nha Bac Tong trai qua hoa binh nhieu nam, thay chien su đeu so hai nghe lenh đi theo Phuong Lap đen hang van nguoi.
Quan Phuong Lap đong đao kha manh, tien ra đanh chiem Tuc Khanh, giet chet tuong Quan Sat Đao. Thang 11 nam 1120, Phuong Lap vay ham Thanh Khe, toi thang 12 thi vay ham Muc chau va Han chau. Khong lau sau Phuong Lap lai tien ve phia nam vay ham Hoanh chau, giet chet quan thu la Banh Nhu Phuong.
Thang loi o Hoanh chau, Phuong Lap tien len phia bac đanh chiem cac huyen Tan Thanh, Đong Lo, Phu Duong, tiep can Hang chau. Quan thu nha Tong so hai bo thanh chay.Ngay 29 thang 12 Phuong Lap đanh chiem Hang chau, giet chet Che tri su Tran Kien va Kiem phong su Trieu Uoc, phong hoa thieu chay thanh trong 6 ngay.
Trong luc Phuong Lap lien tiep gianh thang loi thi trong trieu, Vuong Phu giau tin tuc ngoai mat tran khong bao cao len khien Phuong Lap ngay cang manh. O vung Lan Khe, Linh Son, Phuong Lap đuoc su huong ung cua Ngo Bang o huyen Phan, La Su Nhuong o Tien Cu, Tran Thap Tu o nui Phuong Nham, Thach Sinh o To chau, Luc Hanh Nhi o Quy An. Trong vung ngay cang nhieu nguoi quy tu ve Phuong Lap.
Phuong Lap đa thanh lap chinh quyen nong dan tai 6 chau 52 huyen thuoc 4 tinh Giang To, Chiet Giang, An Huy va Giang Tay, co anh huong rat rong thoi bay gio. Tuc tu tri thong giam chep ve khoi nghia Phuong Lap: "Pham pha luc chau, ngu thap nhi huyen, tuong binh dan nhi bach van" (Đanh pha 6 chau 52 huyen, giet hai hai tram van dan thuong).


That bai Luc luong Phuong Lap phat trien ram ro cuoi cung khien Tong Huy Tong hay biet va rat lo lang. Pho van su Tran Đinh Ba đe nghi đieu binh linh kinh ky va quan cung no thien xa đi tran ap.
Tong Huy Tong voi ha lenh bai bo viec tim hoa thach cuong đe bot su bat binh cua dan chung, roi cu hoan quan Đong Quan lam Tuyen phu su Giang, Triet, Hoai Nam, lanh trach nhiem tong chi huy cung Đam Trinh cam 15 van cam quan cung quan tu cac vung Tan, Tan, Phien, Han đi đanh Phuong Lap. Đi cung Đong Quan đanh dep Phuong Lap con co quan đoi cua Vuong Uyen va Han The Trung, Luu Quang The. Quan Tong vuot Truong Giang, chia binh giu Kim Lang, Tran Giang, roi chia lam 2 đao, mot sang Đong tang vien cho Tu Chau, mot sang phia Tay tiep vien cho Hap Chau.
Thang gieng nam 1121, Phuong Lap lenh cho Phuong That Phat mang 6 van quan đen đanh Tu chau. Vuong Tu Vu giu thanh co thu, Phuong That Phat khong đanh đuoc. Khong lau sau vien binh cua Đong Quan keo đen, trong ngoai cung giap cong đanh Phuong That Phat thua to, bi giet 9000 nguoi. Phuong Lap rut ve co thu o Hang chau.
Thang 2 nam 1121, quan Đong Quan keo đen bo song Thanh Ha, hai canh quan ap sat lai giap cong. Phuong Lap thua to, thieu huy ca quan phu, kho tang va bo chay trong đem đo.
Thang 4 nam 1121, Phuong Lap thua tran cuoi cung, 7 van quan bi giet. Quan Tong đanh đen đong Bang Nguyen, bat song Phuong Lap cung vo, hai con trai va cac thuoc ha do Phuong Phi đung đau gom 52 nguoi.
Đen ngay 24 thang 8 nam 1121, ong cung cac tuong linh đeu bi xu tu. Phuong Lap truoc sau xung hieu đuoc 7 thang, khong ro bao nhieu tuoi.
Du Phuong Lap chet nhung cac thu ha van tiep tuc chong lai trieu đinh khien cac tuong nha Tong phai đanh dep mai toi thang 3 nam 1122 moi hoan thanh. Sau khi luc luong Phuong Lap bi dep, Tong Huy Tong lai phat lenh bat dan tim nop hoa thach nhu truoc.


Anh huong Mac du khoi nghia Phuong Lap that bai, nhung nhan dan mot so đia phuong thuoc huyen Hap va Thuan An van kinh trong vi lanh tu cua cuoc khoi nghia nong dan. Ten cua Phuong Lap đuoc đat cho mot so đia danh, đen nay mot so đia phuong con co đong Phuong Lap, trai Phuong Lap.


Trong van hoc Phuong Lap đuoc nhac đen trong tieu thuyet Hau Thuy hu cua Thi Nai Am va La Quan Trung. Trong nhung hoi cuoi cung cua tac pham, sau khi nhan chieu an cua trieu đinh, Tong Giang (tuc Tong Cong Minh linh an tien phong đanh dep Phuong Lap. Luc luong cua Phuong Lap cung chinh la luc luong đau tien gay ton that va la ton that nang ne cho cac anh hung Luong Son Bac. Nhieu anh hung ten tuoi cua Luong Son đa tu tran vi quan Phuong Lap nhu Tan Minh, Su Tien, Truong Thanh, Đong Binh, Vuong Anh, Ho Tam Nuong, Nguyen Tieu Nhi, Nguyen Tieu Ngu… Trong hon 100 nguoi ra tran chi con 27 nguoi tro ve. Cuoi cung, Phuong Lap bi Lo Tri Tham bat đuoc tren đuong chay tron va bi mang ve kinh xu tu. Nhung chi tiet nay hoan toan khong co trong lich su do quan Phuong Lap khong phai that bai duoi tay quan Luong Son Bac.
Phuong Lap cung đuoc nhac đen trong tieu thuyet Y Thien Đo Long Ky voi vai tro giao chu cua Minh giao.
Thang 1 nam 2005, nha sach Tam Lien Thuong Hai đa xuat ban cuon tieu thuyet Phuong Lap va Tong Giang do Vuong Nhat Lo bien soan.


Xem them Đong Quan
Tong Giang


Tham khao Tong su, quyen 468
Vuong Xuan Du (1996), Ke chuyen cac hoan quan Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Ky Ngan Than (2007), Nguoi Trung Quoc va nhung hieu lam ve lich su, Nha xuat ban Cong an nhan dan
Đang Huy Phuc (2001), Cac hoang đe Trung Hoa, Nha xuat ban Ha Noi
Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, tap 2, Nha xuat ban Đa Nang


Chu thich