Senet (hay Senat) la mot tro choi đanh co co nguon goc tu Ai Cap co đai. Cho toi nay cach choi chinh thuc cua loai co nay van khong đuoc biet đen. Ten đay đu cua tro nay trong tieng Ai Cap la zn.t n.t hˁb, nghia la "vuot qua".
Mot the loai co khac cung xuat phat tu Ai Cap co đai co ten goi la "Cho san va cho rung" (ten tieng Anh: "Hounds and Jackals"). Cung nhu Senet, cach choi cua no van khong đuoc tim thay. Mot bo co đuoc tim thay tai Thebes khoang nam 2000 TCN, hien đuoc cat giu tai Vien bao tang My thuat Metropolitan.


Lich su Senet la mot trong nhung loai co co xua nhat đuoc biet đen. Nhung manh vo tu nhung bo co senet đuoc tim thay trong nhung ngoi mo tai Abydos va Saqqara thuoc Vuong trieu thu nhat (3100 - 2910 TCN). Ten chu tuong hinh cua co senet đa đuoc tim thay trong mo cua Merknera.

Buc tranh đau tien nhac đen tro choi nay đuoc ve tren tuong mo cua đai quan Hesy duoi thoi vua Djoser va Sekhemkhet (Vuong trieu thu 3, khoang 2686 - 2613 TCN). Nhung ban co nguyen ven đuoc tim thay thuoc ve thoi ky Trung vuong quoc, nhung nhung bang chung ve su xuat hien cua loai co nay lai bat nguon tu mot so co mo thuoc thoi ky Co vuong quoc. Duoi thoi ky Tan vuong quoc, co senet đuoc xem la mot cuoc hanh trinh trinh đi ve the gioi ben kia cua nhung linh hon ka. Senet đuoc đe cap đen trong chuong XVII cua Cuon sach cua nguoi chet, cung nhu tren nhung van ban giay coi khac, mang mot y nghia tam linh rat lon.
Co senet cung đuoc choi boi cac vuong quoc lang gieng, co the do su thong thuong hang hoa giua cac vuong quoc voi Ai Cap. No cung đuoc tim thay o Levant va Byblos. Tai cac vung đat cu cua quoc gia Sip, co senet đuoc tim thay con nhieu hon ca o Ai Cap.
Trong gan mot the ky nay, cac nha Ai Cap hoc đa thu gom nhung bang chung roi rac tu cac manh vo đe co gang giai ma cac quy tac choi cua co senet. Nhieu cach choi phong đoan đuoc đua ra nhung cuoi cung lai bi bac bo boi nhung bang chung khao co moi hon đuoc tim thay. Tuy nhien, co senet đa đuoc cai bien lai boi Timothy Kendall va R. C. Bell, luat choi cua no tro nen kha de dang va đuoc chap nhan trong nhung van co senet hien đai.


Cach choi Ban co hinh chu nhat đuoc lam bang đa, go hoac su, hai ben canh chieu rong la hoc keo đung nhung quan co. Ban co đuoc ke 30 o vuong (3 x 10). Hai nguoi choi se tung xuc xac, tu do đi cat ngang qua nhau đe toi đuoc đich đen o canh ben kia.
Tren ban co co mot so vi tri đac biet, vi du o đau tien đuoc goi la "Nha cua Thoth". Thoth xuat hien đau tien boi vi ong la vi than se dan linh hon nguoi chet vao "Toa an cua su that". O thu 12 đuoc ve hinh chom sao Orion, đai dien cua Osiris; o thu 15 đai dien cho su song va o thu 26 đai dien cho su tu do. O cuoi cung la than mat troi Re-Horakhty, la đich đen cua van co.
Nha su hoc Eddie Duggan đa cung cap mot ban tom tat ngan gon ve cac y tuong lien quan đen tro choi co đai nay (cung voi mot tro goi la "co hoang gia Ur") va cach choi cua no. Tien si Espen Aarseth tu truong Đai hoc Copenhagen thac mac rang, lieu co senet co đuoc coi la con ton tai hay khong, trong khi cach choi nguyen ban cua no lai khong đuoc biet đen. Trong thu tra loi, nha nghien cuu Alexander de Voogt tu Bao tang Lich su Tu nhien Hoa Ky đap rang, tro choi nay von di khong co mot quy luat co đinh, va chung đuoc choi o nhieu noi. Hon the nua, nhung nguoi choi co senet bay gio cung khong biet đuoc quy luat chinh thong cua no.


Tham khao Crist, Walter; Anne-Elizabeth Dunn-Vaturi; Alex de Voogt (2016). Ancient Egyptians at Play: Board Games Across Borders. New York, NY: Bloomsbury. tr. 41-80 ISBN 978-1-4742-2117-7
Kendall, Timothy (1978). Passing Through the Netherworld: The meaning and play of Senet, an ancient Egyptian funerary game. Belmont, Massachusetts: Kirk Game Company
Piccione, Peter A. (2007). Finkel, Irving L., ed. Ancient Board Games in perspective. London: British Museum Press. tr. 54-63 ISBN 978-0-714-11153-7
Bell, R. C. (1979) [1st Pub. 1960, Oxford University Press, London]. Board and Table Games From Many Civilizations. I (Revised ed.). Dover Publications Inc. tr. 26-28 ISBN 0-671-06030-9
Bell, R. C. (1983). "Senat". The Boardgame Book. Exeter Books. tr. 82-83. ISBN 0-671-06030-9
Falkener, Edward (1961) [1892]. "§V. The Game of Senat". Games Ancient and Oriental and How to Play Them. Dover Publications Inc. tr. 63-82 ISBN 0-486-20739-0
Grunfeld, Frederic V. (1975). "Senat". Games of the World. Holt, Rinehart and Winston. tr. 53-55 ISBN 0-03-015261-5


Lien ket ngoai Why did ancient Egypt spend 3000 years playing a game nobody else liked?
Senet board in Tutankhamun's tomb
Senet board in Thebes tomb


Chu thich