Kinh te ngam la mot khu vuc kinh te noi ma tat ca cac hoat đong thuong mai đuoc tien hanh ma khong co su kiem soat, thong ke cua co quan nha nuoc (thue, luat) hoac cac quy đinh thuong mai. Khai niem "Kinh te ngam" o đay la đe đoi sanh voi nen kinh te cong khai co the thong ke đuoc. Thuat ngu nay cung thuong đuoc goi la underdog, Kinh te phi chinh thuc, Kinh te chua đuoc quan sat, Kinh te song song hoac Kinh te ma, cho đen.
Kinh te ngam gom 5 nhom: 

Hoat đong kinh te bat hop phap: nhu buon ban hang cam (ma tuy, vu khi, hang gia...), buon lau, buon nguoi, buon ban noi tang nguoi, co bac, hoi lo, tham nhung, mai dam...
Hoat đong kinh te ngam: la cac hoat đong kinh te hop phap nhung khong đuoc cac doanh nghiep khai bao voi nha nuoc (đe tron thue); hoac khong đuoc Nha nuoc cho phep cong bo (vi du nhu doanh thu, san luong cua cac nha may san xuat vu khi quoc phong);
Hoat đong kinh te phi chinh thuc chua đuoc thong ke: la nhung hoat đong kinh te hop phap nhung quy mo nho, khong co hoa đon chung tu nen khong the thong ke đay đu (vi du: buon ban via he, xe om, cat toc, ban hang rong...)
Hoat đong kinh te tu san, tu tieu cua ho gia đinh: la nhung hoat đong hop phap dien ra trong noi bo gia đinh, vi du nhu nong dan tu trong trot, chan nuoi roi tieu thu nong san ngay trong gia đinh, khong ban ra ben ngoai;
Hoat đong kinh te bi bo sot trong cac chuong trinh thu thap du lieu thong ke: la nhung hoat đong hop phap ma co quan thong ke bo sot.
Đoi voi nhom 2 toi nhom 5, nha nuoc thuong co gang thong ke đuoc chinh xac nhat co the va cong vao GDP chinh thuc nham truy thu thue, giup chinh phu đe ra cac chinh sach kinh te hop ly. Rieng đoi voi nhom 1 (Hoat đong kinh te bat hop phap), so lieu ve nhom nay thuong đuoc coi la tai lieu mat (chi co co quan canh sat đuoc phep tiep can), khong đuoc cong bo cho truyen thong va cung khong đuoc cong vao GDP (vi nhu vay la gian tiep hop phap hoa cac hoat đong toi pham co lien quan, đanh đong toi pham voi nguoi lao đong hop phap, gay "nhieu" thong tin trong viec quan ly xa hoi, đong thoi gay an tuong xau cho du luan trong nuoc va quoc te ve tinh hinh an ninh trat tu cua đat nuoc). Vi du: trong nam vua qua, doanh so buon ban ma tuy va mai dam cua mot nuoc đuoc uoc tinh la 2 ty USD, neu con so nay đuoc cong vao GDP thi ve mat so sach, GDP cua nuoc đo se tang them 2 ty USD. Tren giay to thi đay la su tang truong kinh te, nhieu nguoi se tuong rang đat nuoc đang đi len, nhung thuc ra 2 ty USD nay đa gay ra tac hai chu khong he đem lai loi ich cho xa hoi, trong khi du luan se đanh gia rang Chinh phu đa quan ly an ninh trat tu rat yeu kem nen moi đe cho cac hoat đong bat hop phap dien ra voi quy mo len toi 2 ty USD moi nam.


Kinh te ngam la gi Kinh te ngam (Underground Economy) la mot bo phan khong đuoc tinh đen cua nen kinh te, bao gom ca hoat đong hop phap va bat hop phap.
Nhung hoat đong hop phap nhung đuoc coi la nam trong Bo phan Kinh te ngam chinh la nhung giao dich bang tien mat va khong co hoa đon. Nhung giao dich nay đuoc thuc hien khong co su kiem soat cua nha nuoc va nham tron thue hoac tranh bi cac co quan kiem tra phat hien. Ngoai ra cung co nhung hoat đong kinh doanh đuoc Chinh phu cho phep mien thue. Kinh te ngam khong đong nghia voi Thi truong đen (Cho đen, la viec tieu thu nhung hang hoa trom cap).
Nhung hoat đong mua ban bat hop phap thi ro rang nam trong Bo phan Kinh te ngam; Vi du nhu buon ban thuoc phien, ma tuy, mai dam, hoat đong co bac...
Cac hoat đong Kinh te ngam dien ra manh o cac nuoc đang phat trien - noi ma he thong thanh toan qua ngan hang chua đuoc ap dung mot cach pho bien.
Hoat đong Kinh te ngam la van đe đuoc Co quan Thue, Canh sat, Thanh tra rat quan tam.


Anh huong cua kinh te ngam = Anh huong tieu cuc =
Kinh te ngam co nhieu anh huong khong tot đen nen kinh te nhu: khong tinh thue (anh huong đen nguon thu cua Chinh phu), khong đuoc tinh vao Tong GDP (anh huong đen so lieu thong ke), ngoai ra đay la noi dien ra cac hoat đong bat hop phap (nhu ma tuy, mai dam, buon nguoi) anh huong xau đen kinh te, van hoa, xa hoi Quoc gia.
Kinh te ngam se khong cung cap thong tin đay đu va chinh xac đe hoach đinh cac chinh sach vi mo hop ly; hieu luc cua cac chinh sach, hieu luc quan ly nha nuoc, hieu luc luat phap cung het suc han che, tham chi bi chech huong, vo hieu hoa.
Kinh te ngam se lam cho doanh nghiep va san pham giam nang luc canh tranh ca o tam quoc gia, kho co the hoi nhap đuoc voi cac hoat đong thuong mai quoc te đe tan dung het đuoc cac co hoi co đuoc nho hoi nhap, va rat de bi ra khoi dong van đong cua kinh te quoc te, tro thanh "ngoai vi" cua no. Mot nen kinh te nhu vay co nguy co đay mot quoc gia cang tut hau xa hon ve kinh te so voi cac nuoc khac, ke ca cac nuoc trong khu vuc.
Tao ra moi truong kinh doanh khong binh đang, khong đang tin cay, bat loi cho nguoi kinh doanh trung thuc, bat loi cho khu vuc chinh quy.
Tao nen nhung yeu to bat on, khong luong het rui ro khi quyet đinh đau tu.
Khong khuyen khich va thuc đay tinh sang tao, khong khuyen khich đau tu dai han, đau tu quy mo lon, đau tu phat trien nguon nhan luc...
Han che co hoi va quy mo kinh doanh do moi quan he gop von chu yeu dua tren quan he gia đinh, ho hang, than quen, khong the phat trien đen quy mo lon đe tan dung đuoc loi the quy mo.
Tao ra du đia lon cho cong chuc nha nuoc sach nhieu, đoi hoi lo va lam dung quyen luc phuc vu y đo, loi ich ca nhan.
Nguoi lam viec o Khu vuc kinh te ngam khong đuoc bao hiem y te hoac cac hinh thuc an sinh xa hoi khac.


= Anh huong tich cuc =
Co đen hang trieu nguoi tren the gioi song nho vao nhung cong viec lat vat ma cac nha Kinh te hoc van thuong xep vao dang Kinh te ngam, hay con goi la phi chinh thuc. Tai nhieu nuoc đang phat trien, khu vuc ngam nay đang phat trien manh.
Tai Cho Gioi o Ha Noi hay o cho nao đo, chi can bay ra vai san pham hoac dich vu sua chua nao đo la co the kiem song qua ngay. Hinh anh nay rat pho bien o nhieu đia phuong cua Viet Nam. Neu tinh theo tieu chuan chung, nhung nguoi buon ban lat vat nay co thu nhap rat thap. Nhung neu khong co no, ho se chang co nguon thu nhap nao ca.
Khu vuc Kinh te ngam se thu nhan nhieu nguoi va giup ho co nguon thu nhap.
Kinh te ngam cho phep mot Quoc gia ton tai trong giai đoan kinh te suy thoai.


Dien mao Kinh te ngam Nhung ho kinh doanh nho, thu nhap thap khong phai đang ky kinh doanh theo quy đinh cua phap luat.
Cac ho kinh doanh ca the khong đang ky kinh doanh. O Viet Nam, so nay chiem kha lon, co uoc tinh đen hon mot nua so ho kinh doanh ca the hien nay khong đang ky kinh doanh theo quy đinh cua phap luat. Taxi "du", xe khach "du", xe "om" la truong hop đien hinh cua loai nay.
Co đang ky kinh doanh, nhung hoat đong kinh doanh khong đung theo quy đinh cua phap luat. Loai nay cung co nhieu dang nhu:
Kinh doanh cac nganh, nghe ngoai nganh, nghe đang ky kinh doanh;
Khong ghi chep va bao cao tat ca cac hoat đong kinh doanh, giau doanh thu, loi tuc;
Co thue lao đong nhung khong hop đong lao đong, khong đang ky lao đong;
Kinh doanh cac nganh, nghe phai co giay phep ma khong xin phep;
V.v...
Kinh doanh cac nganh, nghe tu nhan khong đuoc quyen kinh doanh.
Cac hoat đong bat hop phap (ma tuy, co bac, mai dam, buon nguoi...) do cac nhom toi pham thuc hien


Nguyen nhan hinh thanh Kinh te ngam Cac hoat đong bat hop phap (ma tuy, co bac, mai dam, buon nguoi...) luon phai giao dich ngam, khong đe canh sat phat hien;
Trinh đo phat trien thap cua nen kinh te, tinh tu cung tu cap va di san cua ke hoach hoa, tap trung, quan lieu;
Tam ly xa hoi nhin chung van chua thien cam voi nguoi giau. Vi vay thoi quen che giau su giau co, che giau thu nhap con kha pho bien;
Su giau len mot cach nhanh chong đeu bi đanh gia chinh thuc hay khong chinh thuc la phi phap, hoac la do chiem đoat cua cong, hoac do buon lau, tron thue;
O Viet Nam, van đe la tai sao doanh nghiep van co xu huong phi chinh thuc, ngay ca nhung doanh nghiep đang ky kinh doanh, đang ky ma so thue va ma so hai quan. Noi cach khac, ca cac doanh nghiep "chinh thuc" cung co giau mot phan khong nho doanh thu va loi nhuan. Cac đieu tra nghien cuu gan đay cua Ngan hang The gioi cho thay luat le qua nhieu, qua phuc tap, khong ro rang, đuoc ly giai khong thong nhat va nhat quan cua cac co quan nha nuoc đa la nguyen nhan truoc het cua tinh trang ngam kha pho bien va o quy mo lon trong hoat đong kinh doanh;
Su ngam con do thue. Thue suat cac loai o Viet Nam khong cao hon nhieu so voi nhieu nuoc khac, nhung muc thue thuc te phai nop thi thuong rat cao, va nguoi nop thue khong du tinh đuoc so thue thuc te phai nop. Tren thuc te, co quan thue quyet đinh cac khoan chi, muc chi hop ly, hop le va ca gia tinh thue đe khau tru muc thu nhap chiu thue. Trong khong it cac truong hop co quan thue an đinh muc thue cac loai phai nop ngay tu đau ky va cuoi ky chi lam cac thu tuc giay to "hop thuc hoa" so thue đa nop ma thoi.


Gia ca va hoan canh Hang hoa đuoc mua bat hop phap mat mot trong hai muc đo tinh chat cua gia ca:

Nguoi mua co the mua voi gia re hon so voi gia cua thi truong hop phap.
Cac nha cung cap khong phai tra chi phi cho viec san xuat hoac chi phi cho cac loai thue. Đieu nay thuong la truong hop cua cac thi truong ngam, voi hang hoa la nhung thu bi mat cap. Bon toi pham an cap hang hoa va chung ban duoi thi truong hop phap nhung khong co bao hanh, bao lanh, đam bao chat luong...

Nguoi mua co the phai mua voi gia đat hon gia thi truong hop phap.
Cac san pham la kho khan đe thu mua đuoc hoac kho khan đe san xuat ra, gay nguy hiem cho xu ly hay khong hop phap đe de dang co san, neu o tat ca cac mat. 	
Neu hang hoa la bat hop phap, chang han nhu mot so chat ma tuy, gia ca cua no co the đuoc bao la tang qua cac chi phi san xuat, van chuyen.
Cho đen co the hinh thanh gan bien gioi, lan can cua vung voi pham vi quyen han cua chinh phu it đuoc the hien hoac khong co bien gioi đe kiem soat neu co su chenh lech ve thue suat, hoac co hang hoa la hop phap tren ben nay cua bien gioi nhung khong hop phap o phan ben kia cua bien gioi. San pham hang hoa thuong đuoc buon lau nhu the nay bao gom ruou va thuoc la.


Tieu dung Ngay ca khi thi truong ngam cung cap cac hang hoa voi gia thap hon gia thi truong hop phap thi hau het nguoi tieu dung van thich mua tren thi truong hop phap khi co the, boi vi:

Nguoi tieu dung thich tinh hop phap cua cac nha cung cap, ho co the de dang hon đe lien lac va co the đuoc nha cung cap chiu trach nhiem cho cac loi cua san pham, hang hoa ma nguoi tieu dung đa mua.
Trong mot so gioi han tham quyen cua minh, khach hang co the bi tinh tien voi mot vi pham to tung hinh su neu ho bi biet khi co tham gia vao nen kinh te ngam, tham chi la mot nguoi tieu dung.
Nguoi tieu dung co the cam thay nguy co bi ton hai trong khi thuc hien giao dich tren thi truong ngam.
Nguoi tieu dung co the co mot y thuc khong thich hang cho đen.
Trong mot so tham quyen (chang han nhu o Anh va xu Wales), vat so huu cua nguoi tieu dung bi đanh cap, hang hoa cua ho se đuoc thuc hien neu chung đe lai dau vet, ngay ca khi ho khong biet rang ho đa bi đanh cap. Mac du ban than ho cam ket khong co vi pham, ho van con ben trai khong co hang hoa va khong co tien lai. Đieu nay co nguy co lam cho mot so khong thich đe mua hang hoa ma ho nghi rang co the la tu cac thi truong ngam, ngay ca khi trong thuc te, no la chinh đang (vi du, san pham đuoc ban tai mot xe ban hang rong).
Tuy nhien, thi truong ngam co mot so mat tich cuc cua minh, đac biet la khi chinh phu quy đinh can tro nhung gi khac xin đuoc mot dich vu hop phap. Vi du:

Khong co giay phep xe taxi. O Baltimore, đa đuoc thong bao rang nhieu nguoi tieu dung bat hop phap tich cuc thich taxi, dan chung rang ho co nhieu kha dung, thuan tien, va cac san pham cong bang.
Mot so nhom nguoi nam ngoai hoat đong hop phap, chang han nhu nhung nguoi nhap cu bat hop phap, co the đuoc loai tru mot cach hieu qua tu cac nen kinh te va phap ly nhu vay, hau het cac hoat đong hang ngay nhu thuc hien mua hang va viec lam cua ho đeu thuc hien trong nen kinh te ngam. No giup cho ho duy tri cuoc song, thi truong ngam giup cung cap cho ho nhung mat hang can thiet.


Thuong mai hang hoa va dich vu O cac nuoc phat trien, mot so vi du ve cac hoat đong kinh te ngam bao gom:


= Nha cung cap dich vu giao thong van tai =
Cho đau cua xe taxi, xe buyt, va cac nha cung cap dich vu giao thong van tai đuoc quy đinh rat chat che hoac đoc quyen boi chinh phu, tren thi truong cho đen thuong phat trien đe cung cap dich vu van chuyen nhung phuc vu dich vu kem hon voi gia ca re hon cho cong đong. O Hoa Ky,mot so thanh pho han che nhap vao thi truong cho đau xe voi mot he thong medallion; đo la, nhung xe taxi phai nhan đuoc mot giay phep đac biet va hien thi no tren mot chiec xe trong he thong medallion. Đieu nay đa dan đen mot thi truong hoat đong bat hop phap cho xe taxi ra đoi.


= Ma tuy bat hop phap =
Tu cuoi the ky 19 va đau the ky 20, nhieu nuoc đa bat đau co hanh đong cam viec tang tru giu đe ban va su dung mot so loai thuoc ma tuy đe giai tri, chang han nhu Hoa Ky co chien tranh chong ma tuy.Tuy nhien nhieu nguoi dan tiep tuc su dung ma tuy bat hop phap, va cho đen ton tai đe cung cap chung. Mac du co nhieu no luc thi hanh luat phap đe ngan ngua chung, nhung nhu cau van con cao, cung cap đuoc nhieu loi nhuan cho to chuc toi pham đe cung cap ma tuy.Lien Hop Quoc đa thong bao rang thi truong ban le, gia tri cua ma tuy bat hop phap thu đuoc la $ 321,6 ty USD.
Viec thi hanh phap luat cua can bo chuyen trach chi nam bat mot ty le nho cua ma tuy bat hop phap, nhu cau ve cac loai thuoc ma tuy cao va rat on đinh, gia ca tren thi truong đen se tang len mot cach đon gian đe phan ung lai su giam xuong trong viec cung cap do co lenh cam; khuyen khich cac nha phan phoi moi nhay vao thi truong. Nhieu loai thuoc legalisation hoat đong thu hut song song giua ma tuy bat hop phap thuong mai va cac cam cua ruou o Hoa Ky trong nam 1920.
Trong Vuong quoc Anh, no khong phai la bat hop phap khi dung ma tuy, nhung no la bat hop phap đe ho co no. Đieu nay co the dan đen hau qua la nhung nguoi buon lau co the nuot cac chung cu chung minh ho buon lau ma tuy; neu co mot lan trong co the chung đuoc cam ket khong phai la toi pham.


= Mai dam =
Mai dam la hinh thuc bat hop phap va phap luat quy đinh xu phat rat cao trong hau het cac quoc gia tren toan the gioi. Nhung đien hinh thanh mot noi hoc tap cua cac nen kinh te ngam, boi vi nhu cau cao cua khach hang, tra tien tuong đoi cao, nhung su dung nhieu lao đong tay nghe thap vao lam viec, trong đo se thu hut đuoc mot lien tuc cung cap cho cong nhan. Trong khi mai dam ton tai trong hau het cac quoc gia, nghien cuu cho thay no co xu huong phat trien manh hon trong cac quoc gia ngheo va trong cac linh vuc voi so luong lon nam gioi tham gia, vi du nhu xung quanh can cu quan su.
Gai mai dam trong cac thi truong noi chung, kinh te ngam noi rieng đeu hoat đong bi mat, đoi khi đam phan gia ca va cac hoat đong thong qua am hieu va tu long.
Ngay ca o mot so quoc gia nhu Ha Lan hoac Đuc, noi ma mai dam la đuoc coi la hop phap, nhung van ton tai cac hoat đong mai dam bat hop phap ("mai dam lau"), boi "mai dam lau" giup viec mua ban dam dien ra voi muc gia re hon (nguoi ban dam va mua dam khong can phai đap ung cac yeu cau phap ly hoac cac thu tuc hoat đong nhu: đong thue, kiem tra suc khoe, cac tieu chuan ve cho o, an toan ve sinh...). Trong cac quoc gia khac nhu Nicaragua, noi mai dam đuoc phap luat quy đinh, khach san co the yeu cau ca hai ben đe xac minh, đe ngan ngua viec tang truong cua mai dam tre em. Tuy nhien, quy đinh nay hiem khi đuoc chap hanh. Ket qua la phan lon hoat đong mai dam van dien ra mot cach bat hop phap.


= Mua ban vu khi =
Cac quy đinh cua nhieu quoc gia cam hoac han che cac ca nhan co quyen so huu cac loai vu khi. Nhung han che co the đi tu vu khi nho nhu dao đen sung, hoac chung tat ca hoac phan loai (vi du: sung truong, vu khi tu đong,...), đen chat no.
Thi truong cho đen cung cap cac nhu cau ve vu khi đuoc cho rang khong the co đuoc hop phap, hoac chi co the đuoc hop phap sau khi nhan đuoc giay phep cua chinh phu lien bang va le phi. Đieu nay co the co đuoc bang cach tu nhung tay buon lau tu cac quoc gia ma ho đa mua hop phap hoac bi đanh cap, hoac trom cap tu tay cua nha san xuat trong nuoc ra chinh no, bang cach su dung nhung nguoi trong to chuc đo. Trong truong hop cac nen kinh te ngam khong the buon lau sung, ho cung co the đap ung yeu cau boi nguoi lam sung rieng cua ho. Nhung ai co the mua theo cach nay bao gom toi pham, nhung nguoi muon su dung chung đe tu bao ve, va thu gom.
O Anh va xu Wales mot so loai vu khi đuoc thiet ke đe san ban cac đong vat co the đuoc luu giu tai nha, nhung phai đuoc đang ky voi đia phuong, luc luong canh sat va giu trong tu co khoa, kho tim kiem. Mot so nguoi mua tren cho đen neu ho khong đap ung cac đieu kien đe đang ky, vi du nhu neu ho đa bi mot ban ghi ve tien su toi pham vi pham phap luat cua minh, tuy nhien so luong rat nho. Trong mot so tham quyen giai quyet, trong lan thu gom co the giu lai hop phap vu khi co xua. 	
Đoi khi ho bi tuoc vu khi (neu vu khi đo co kha nang gay no); nhung đoi khi chung la khong nen khong co hieu qua cua hien đai, đat tieu chuan ma ho đuoc phep đuoc giu nguyen ven. Thi du, mot blunderbuss hay cannon la kho co kha nang se đuoc su dung cho mot lai xe cua shooting.


= Ruou va thuoc la =
No đa thong bao rang viec buon lau thuoc la cua mot trong nhung xe tai cho hang cua chenh lech tu thue thap đen thue cao giua cac bang cua Hoa Ky co the dan đen mot loi nhuan len đen 2 trieu USD. Cac tieu bang thue thap noi chung la cac tieu bang co cac doanh nghiep san xuat thuoc la, va đa đi theo nhung loi chi trich rat lon cho viec mien cuong tang thue. Bac Carolina cuoi cung đa đong y đe nang cao cac loai thue tu 5 cent đen 35 cent cho moi goi la 20 đieu thuoc la, mac du nay van con xa ben duoi muc trung binh quoc gia. Nhung Bac Carolina cho đen nay đa tu choi lam theo va phu hop voi tang thue tu bay cent cho moi goi (thap nhat tai Hoa Ky). Mot so can bo thi hanh phap luat đa bay to moi quan tam rang loi nhuan tu buon lau thuoc la co the đuoc chi dan đen to chuc khung bo. Đieu nay đa dan đen cac cuoc goi cho cac Đai hoi Hoa Ky đe can thiep bang cach thiet lap bat buoc toi thieu thuoc la thue cho tat ca cac tieu bang.
Tai Vuong quoc Anh đa đuoc thong bao rang "27% cua thuoc la va 68% so thuoc la cuon cua ho la mua tren cho đen".


= Phuong tien truyen thong co ban quyen =
Nhung nha cung cap mat hang o tren đuong pho o cac quoc gia, noi hiem co thi hanh luat ban quyen, đac biet la o khu vuc Chau A, thuong ban voi gia thap voi cac ban sao cua phim, am nhac đia CD,cac phan mem may vi tinh chang han nhu video game, đoi khi, ngay ca truoc khi cac tieu đe chinh thuc phat hanh. Bat cu ai co mot vai tram đo la co the lam đuoc cac ban sao đuoc ky thuat so giong voi mot ban goc ma khong bi kem ve chat luong; đoi moi trong phong cach tieu dung DVD, đia CD va pho bien rong rai nhung thu co san cua phan mem crack tren Internet đoi voi hau het cac hinh thuc sao chep bao ve lam cho cong nghe nay re va de lam.
Đieu nay đa minh chung la rat kho đe giu ban quyen va thong qua cac toa an đe chong lai vi pham thong qua cac quy đinh cua phap luat, boi vi cac hoat đong đuoc phan phoi va pho bien rong rai; khong co ong chu lon. Van đe phuc tap la no pho bien rong rai nen kho thuc hien phap luat ve ban quyen, giua ca hai la chinh phu cac nuoc va cong chung lai co mot ton tai lon trong cach nghi. Đe an cap mot chiec xe đuoc xem nhu la mot toi pham tai hau het trong mat cua nguoi dan, nhung đe co đuoc ban sao trai phep cua am nhac hay mot tro choi thi khong phai la toi pham.


= Tien te =
Tien rieng cua chinh no đuoc thuc hien thuong mai tren thi truong đen. Đieu nay co the xay ra boi mot hoac mot vai ly do:

Chinh phu đat ra nhung moc ty gia cac loai ngoai te tai mot so đia phuong va tu y cap cac loai tien te khac ma khong phan anh đung gia thi truong cua no.
Chinh phu lam cho kho khan hoac bat hop phap cho cong dan cua minh đe so huu nhieu hay bat ky loai tien te nuoc ngoai.
Thue cua chinh phu ve trao đoi cac loai tien te trong nuoc voi cac loai ngoai te, hoac mot hoac trong ca hai huong (Vi du: nguoi nuoc ngoai phai đong thue đe mua tien te đia phuong, hoac la cu dan đia phuong phai đong thue đe mua ngoai te)
Tien te la mot loai tien.
Cac loai tien te đa đuoc thu thap bat hop phap va can phai đuoc rua tien truoc khi đua vao su dung hop phap.
Chinh phu co the chinh thuc thiet lap cac ty le trao đoi tien te cua no voi cac loai ngoai te khac; đien hinh la đo la My. Trong khi đo, no thuong đuoc trao đoi tai mot ty gia thap la gia tao; đo la, duoi đay se la nhung gi co tren thi truong co gia tri neu no la mot tien te tha noi. Cac bai đa đua trong quyen so huu cua cac ngoai te. Vi du nhu cong nhan bi truc xuat khoi nuoc, se ban ngoai te đe mua tien te đia phuong tai muc ty gia ngoai te cao hon ma ho co the nhan đuoc chinh thuc.
Hon nua hiem khi, mot chinh phu co the đat moc cac loai tien te qua cao. 	
Đieu nay co khuynh huong lam cho mot loai tien te nuoc ngoai tro thanh tien te cho đat nuoc so tai, tu no đuoc de dang hon cho tat ca moi nguoi co the lam viec trong cac khu buon ban, trao đoi ngoai te hon la mot trong nhung đia phuong. Khach du lich va thinh thoang du khach co khuynh huong chi duy nhat đe đoi pho mot trong cac tien te cung thay vi tien te đia phuong. Toan bo đat nuoc sau đo chu yeu la kinh doanh tren thi truong đen. Mot so quoc gia, nhu laEcuador, bo tien te đia phuong cua ho va bay gio su dung đo la My, chu yeu cho cac ly do nay, mot qua trinh đuoc goi la đo la hoa. Xem cung la vi du ve cac Ghanaian cedi 	
tu nam 1970 va 1980.
Cac đong peso Cuba chuyen đoi va đong đo la quoc te cua Hoa Ky ca hai đa co lai suat thi truong đang ke khac voi gia tri ghi tren mat.
Neu ngoai te la kho khan đe co hoac bat hop phap cho cong dan đia phuong đe thu đuoc, ho se phai tra tien bao hiem đe thu đuoc no. Thue thuong la it quan trong nhung, neu no la đu cao, van co the khuyen khich tren thi truong đen chi đon gian đe cho tron thue, ngay ca khi kinh doanh cac loai tien te thuong la hop phap.


= Nhien lieu =
Trong khu vuc EU no khong phai la bat hop phap cho mot ca nhan hoac doanh nghiep đe mua nhien lieu tai mot trong nhung nuoc Chau Au cho ho su dung rieng, nhung la voi cac loai hang hoa ma thue se đuoc tra cuoi cung voi khach hang tai gia tri noi thuc hien mua hang.
Giua cac nuoc Ireland va Bac Ai-len co thuong xuyen co xuat hien thi truong đen vexang va diesel.
Huong buon lau co the thay đoi tuy thuoc vao cac thay đoi cua cac loai thue va cac ty gia giua Euro va Pound Sterling; qua that đoi khi diesel se đuoc buon lau tai mot trong nhung huong khac va xang dau.
Trong mot so quoc gia nhien lieu diesel cho nong nghiep trong nuoc su dung phuong tien la đanh thue o mot ty le thap hon nhieu, ban co the dung cho cac phuong tien khac. Đieu nay đuoc goi la diesel đo, boi vi mau đo mau se đuoc them nhu vay no co the đuoc phat hien, neu đuoc su dung trong cac xe. Tuy nhien, viec tiet kiem la đu hap dan đe tao ra mot thi truong đen diesel đo. Trong nam 2007 no đa đuoc uoc tinh la £ 350 trieu đa mat đi trong thu nhap theo cach nay.


Hinh thuc Neu mot nen kinh te tot la bat hop phap nhung khong nhin thay nhieu nguoi trong xa hoi, đac biet la nguy hai, chang han nhu ruou duoi cam o Hoa Ky, cac cho đen phat trien nhanh. Cho đen co the thu đuoc loi nhuan trong đa dang cac hoat đong hop phap hay bat hop phap, cung vuot ra khoi pham vi nguon goc cua loi nhuan.
Mot so, vi du nhu trong tranh luan marijuana-thuong mai, tranh luan đe loai bo thi truong duoi bang cach lam bat hop phap cac san pham hop phap. Đieu nay se, trong nhung lan xem:

Giam bat hop phap cashflow, nhu vay, lam cho hieu suat cua cac khac, co kha nang gay hai nhieu hon, kho hon cac hoat đong tai chinh
Cho phep chat luong an toan va kiem soat ve thuong mai hang hoa, do đo lam giam tac hai đen nguoi tieu dung.
Cho phep hang hoa đuoc đanh thue, cung cap mot nguon thu nhap.
Mien phi len toa an thoi gian va khong gian o tu va tiet kiem tien bac cua nguoi đong thue.


Vi du hien đai = Cho đen thoi chien tranh =
Thi truong cho đen o hau het cac nuoc đeu ton tai trong thoi gian chien tranh. Tieu bang co tham gia vao cac cuoc chien tranh voi tong so lon hoac quy mo lon, mo rong chien tranh nhat thiet phai han che lam dung ve viec su dung cac nguon luc can thiet cho no luc chien tranh nhung quan trong voi đat nuoc minh, chang han nhu thuc an, xang, cao su, kim loai,..., thong thuong la thong qua su phan chia luong thuc. Trong hau het truong hop, tren thi truong đen phat trien đe cung cap hang hoa tai khau phan gia tang qua chung. Cac khau phan va kiem soat gia ca thi hanh tai nhieu quoc gia trong thoi gian Chien tranh The gioi Thu II khuyen khich cac hoat đong pho bien rong rai tren thi truong đen.


= Cam o Hoa Ky =


 Ruou  Mot vi du co đien cua viec tao ra mot thi truong mau đen la cam cua ruou trong qua trinh nhung nam 1920 o Hoa Ky. Nhieu to chuc toi pham cung cap mat loi the cua co hoi truc loi ket qua trong viec thi truong đen bi cam san xuat va ban hang nuoc giai khat con. Hau het moi nguoi khong nghi rang uong ruou la đac biet nguy hai cua no cung khong co nguoi mua va nguoi ban can đuoc đoi xu nhu thuong toi pham. Vi vay, bat hop phap speakeasies đay khoi sac, va cac to chuc nhu: Mafia đa tang truong rat manh hon thong qua cac hoat đong phan phoi tren thi truong đen ve ruou. Đieu nay keo dai cho đen khi co xoa cam.
Mac du cam trong nam 1933 thi ket thuc, ca nuoc co ngay hom nay van con mot so tuong đong voi tranh kheo cua tuoi đuoc uong la tren 21 tai Hoa Ky, đo la cao so voi cac nuoc cong nghiep va ba nam o phia tren cua đa so tuoi trong gan nhu tat ca cac tieu bang. Giong nhu cam, phap luat nay la rong rai (nhung hon bao phu) cung khong tuan theo. Mac du xa hoi, nguon cung cap chiem the hon cho nguoi uong duoi tuoi vi thanh nien, mot so quay bar va cac cua hang sang phuc vu va ban cho nhung nguoi đang co duoi tuoi vi thanh nien, va mot so tham chi co the thuc hien cac đe voi canh sat đia phuong. Nhieu truong cao đang thi tran đac biet la co mot mang luoi rong lon tinh anh em va sorortities (va nhung nguoi khac) ma chay nhung gi co the đuoc coi la hien đai ngay speakeasies trong can nha cua ho, trong đo đo tuoi la khong thich hop. Vi cac chat trong cau hoi, ruou, la luat phap cho nhung nguoi tren 21, no co the đuoc xem xet chi tiet cua mot thi truong xam hon thi truong đen.


 Hut thuoc la  Đieu nay co hieu luc đuoc xem tuong tu nhu ngay hom nay, khi toa an co lenh cam hut thuoc la o quan bar va nha hang. Trong nhung toa an, hut thuoc de dang nay sinh trong đo cho phep hut thuoc mac du phap luat cam. Trong mot cam giac khong phai la chu so huu mot thi truong ngam la tu khi khong nhat thiet phai ban thuoc la, nhung anh ta loi nhuan cua viec ban cac hang hoa cua minh tren mat bang (thuong la ruou).
Hien tuong nay la rat đang thinh hanh o nhieu toa an o tieu bang Hoa Ky voi cam hut thuoc la, bao gom ca California, Philadelphia, Utah, Seattle, Ohio, va Washington, D.C..


Viet Nam Voi nen kinh te ngam chiem khoang 15,6% GDP, Viet Nam đuoc xep hang voi cac nuoc tien bo nhat trong khu vuc chau A nhu Trung Quoc va Singapore (13,1% GDP), Nhat Ban (11,3% GDP). Trong khi đo, khu vuc kinh te ngam o khu vuc chau A co quy mo khoang 26% GDP. Nhung so lieu uoc tinh nay đuoc cac chuyen gia cua ngan hang the gioi đua ra trong mot tai lieu đang soan thao ve linh vuc thue o Viet Nam. Nhung chuyen gia kinh te cao cap Le Đang Doanh đa hoai nghi so lieu cua Ngan hang the gioi (WB) va cho rang nen kinh te ngam chiem vao khoang 30 - 50% GDP, ty le nay phai cao gap đoi so voi con so ma WB đua ra.


Xem them Cho xam
Buon lau


Chu thich Lien ket ngoai Shadoweconomy.eu Luu tru ngay 31 thang 12 nam 2013 tai Wayback Machine Cac an pham va nghien cuu ve nen kinh te ngam va cac muu meo tranh thue.
Cong van thang 3 nam 2000 nghi vien Phap bao cao ve viec tro ngai ve viec kiem soat va ngan ngua toi pham tai chinh va hoat đong rua tien o Chau Au cua nguoi Phap MPs Vincent Peillon va Arnaud Montebourg, phan thu ba "Luxembourg's political dependency toward the financial sector: the Clearstream affair" (trang 83–111 tren PDF version)
The Underground Economy from National Center for Policy Analysis Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine (1998)
Going Underground: America's Shadow Economy by Jim McTague Luu tru ngay 10 thang 12 nam 2012 tai archive.today (2005)
The Underground Economy: Global Evidence of Its Size and Impact Luu tru ngay 17 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine (1997)
Cac Hieu ung cua mot thi truong đen su dung cung va cau Luu tru ngay 26 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Thong tin ve cac san pham thi truong đen Luu tru ngay 2 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine
	Chien tranh lanh thi truong đen bi mat Luu tru ngay 20 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine