Bao loan Stonewall la mot chuoi nhung cuoc bao đong mang tinh tu phat nham chong lai mot cuoc vay bat cua canh sat My dien ra vao sang som ngay 28 thang 6 nam 1969 tai quan ruou Stonewall, lang Greenwich, vung Ha Manhattan, Thanh pho New York. Cuoc bao loan đuoc thuc đay boi cac Drag queen, chu yeu la Marsha P. Johnson.
Su kien nay thuong đuoc nhac toi nhu la vu viec đau tien trong lich Hoa Ky khi ma cong đong đong tinh My phan khang lai mot he thong cua chinh phu My nham trung tri nhung nguoi co tinh duc thieu so, va no tro thanh su kien đanh dau su bat đau cua cuoc đau tranh cho cac quyen cua nguoi đong tinh o Hoa Ky va tren toan the gioi.
Nguoi My đong tinh vao nhung nam 1950 va 1960 phai đoi dien voi mot he thong luat phap ky thi hon so voi nhung nuoc thuoc khoi Warsaw (khoi xa hoi chu nghia Đong Au). Nhung nhom đong tinh đau tien o Hoa Ky co gang chung minh rang nguoi đong tinh co the hoa nhap vao xa hoi va ho mong muon mot nen giao duc khong đoi đau cho nguoi đong tinh cung nhu di tinh. Tuy nhien, nhung nam cuoi thap nien 1960, xa hoi My rat cang thang khi co nhieu phong trao đau tranh xa hoi bao gom Phong trao Nhan quyen cho nguoi My goc Phi (African American Civil Rights Movement), Van hoa phan khang cua thap nien 1960 (Counterculture of the 1960s) va Phong trao phan chien trong Chien tranh Viet Nam. Nhung anh huong nay cung voi mot moi truong tu do cua Lang Greenwich đa tao xuc tac cho cuoc bao loan Stonewall.
Rat it to chuc o My tiep đon nhung nguoi cong khai đong tinh vao nhung nam 1950 va 1960. Nhung noi tiep đon ho thuong la nhung quan bar kin, mac du chu va nguoi quan ly quan it khi la nguoi đong tinh. Quan ruou Stonewall tai thoi điem đo thuoc so huu cua Mafia. Quan phuc vu mot so loai khach nhung đuoc biet đen la nhung nguoi ngheo nhat va nhung nguoi bi tach ra khoi xa hoi: drag queen, cong đong chuyen đoi gioi tinh moi, nhung chang eo la tre tuoi, trai mai dam va thanh nien vo gia cu.
Canh sat My đa nhieu lan đot kich nhung quan bar đong tinh trong nhung nam 1960. Luc 1:20 a.m. thu bay, 28/6/1969, canh sat My xong vao quan ruou Stonewall. Nhung ho nhanh chong mat kiem soat tinh hinh o quan ruou Stonewall va đa gay chu y cho mot đam đong nguoi, va ho đa cham ngoi cho nhung cuoc bao loan. Cang thang giua canh sat Thanh pho New York va cac nhom đong tinh tu tap o Lang Greenwich tang cao thanh cuoc bieu tinh vao toi hom sau va nhieu ngay sau đo. Trong nhieu tuan, nguoi dan nhanh chong to chuc thanh nhung nhom hoat đong đe tap trung no luc thanh lap nhung đia điem cho nguoi đong tinh cong khai ma khong so bi bat bo. Canh sat My tan cong du doi cac đia điem nay, bat giu nhieu nguoi.
Sau bao loan Stonewall, nguoi đong tinh o thanh pho New York phai đoi dien voi mot thu thach la tao nen mot cong đong thong nhat tu nhung nguoi thuoc cac gioi tinh, giai cap va the he khac nhau. Trong vong 6 thang, 2 to chuc hoat đong cua nguoi đong tinh đuoc thanh lap o New York, tap trung vao nhung chien thuat đau tranh va 3 to bao ra đoi nham ung ho nguoi đong tinh. Trong vong vai nam sau đo, nhieu to chuc cho nguoi đong tinh đuoc thanh lap tren toan Hoa Ky va tren the gioi, Vao ngay 28 thang 6 nam 1970, nhung cuoc dieu hanh đong tinh đau tien dien ra o Los Angeles, Chicago va New York đe tuong nho bao loan Stonewall.
Nhung cuoc dieu hanh tuong tu cung đuoc to chuc o nhung thanh pho khac. Ngay nay, nhung su kien cua nguoi đong tinh đuoc to chuc hang nam o nhieu noi tren the gioi cho đen cuoi thang 6 đe ky niem su kien nay.


Tham khao = Chu thich =


= Nguon =