Luu Thieu Ky (24 thang 11, 1898 – 12 thang 11, 1969) la mot nha cach mang, nha chinh tri va nha ly luan nguoi Trung Quoc. Ong la Uy vien truong Uy ban Thuong vu Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan quoc tu nam 1954 đen nam 1959, Pho Chu tich Đang Cong san Trung Quoc đau tien tu nam 1956 đen nam 1966 va Chu tich nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, nguyen thu quoc gia cua Trung Quoc tu nam 1959 đen nam 1968.
Trong 15 nam, Luu Thieu Ky la nguoi quyen luc thu ba o Trung Quoc, chi xep sau Chu tich Mao Trach Đong va Thu tuong Chu An Lai. Du ban đau đuoc Mao Trach Đong chon lam nguoi ke nhiem chuc, Luu Thieu Ky đa chi trich gay gat vi lanh tu nay vao nhung nam 1960, ngay truoc Cach mang Van hoa. Ong cao buoc Mao đa "gay ra tham hoa kinh te lon chua tung co o Trung Quoc", sau that bai cua cuoc Đai nhay vot. Tu nam 1966 cho đen luc qua đoi, Luu Thieu Ky lien tuc bi Mao Trach Đong thanh trung, bi ket toi "phan loan", "trung thanh voi chu nghia đe quoc" va "cong khai chong lai chu nghia Mao". Nam 1968, Luu Thieu Ky dan dan bien mat khoi đoi song chinh tri, bi moi nguoi phi bang la "đau so đe quoc", "phan tu phan cach mang",...
Luu Thieu Ky chet trong Cach mang Van hoa. Mai cho đen thap nien 1980, Chinh phu Đang Tieu Binh đa quyet đinh phuc hoi danh du cho Luu Thieu Ky va to chuc han mot le tang cap nha nuoc cho ong, mac du ong đa qua đoi va đuoc chon cat 11 nam truoc đo.


Tieu su = Thoi tre =

Luu Thieu Ky sinh ra trong mot gia đinh nong dan kha gia o lang Hoa Minh Lau, Ninh Huong, tinh Ho Nam; que to cua ong o huyen Cat Thuy, Giang Tay. Luu Thieu Ky hoc tai truong Trung hoc Ninh Huong tru tinh, va đuoc gioi thieu tham gia mot lop hoc o Thuong Hai đe chuan bi sang Nga du hoc. Nam 1920, ong cung  Nham Bat Thoi gia nhap Đoan Thanh nien Xa hoi chu nghia; nam sau, Luu Thieu Ky đuoc tuyen vao hoc tai Truong Đai hoc Lao đong Cong san Phuong Đong o Moskva.
Ong gia nhap Đang Cong san Trung Quoc (ĐCSTQ) moi thanh lap nam 1921. Nam tiep theo, Luu Thieu Ky tro ve Trung Quoc, va voi tu cach la thu ky cua Hiep hoi Lao đong toan Trung Quoc, đa lanh đao mot so cuoc đinh cong cua cong nhan đuong sat o Chau tho song Duong Tu va khu An Nguyen, vung bien gioi Giang Tay–Ho Nam.


= Hoat đong chinh tri thoi ky đau =
Nam 1925, Luu Thieu Ky tro thanh thanh vien cua Ban chap hanh Lien đoan Lao đong toan Trung Quoc co tru so o Quang Chau. Trong hai nam tiep đo, ong lanh đao nhieu cuoc đinh cong va chien dich chinh tri o Ho Bac va Thuong Hai. Luu Thieu Ky lam viec voi Ly Lap Tam o Thuong Hai vao nam 1925, to chuc hoat đong Cong san sau Su kien 30 thang 5. Sau mot thoi gian lam viec o Thuong Hai, ong chuyen đen Vu Han. Luu Thieu Ky bi bat mot thoi gian ngan o Truong Sa, sau đo tro ve Quang Chau đe giup to chuc cuoc đinh cong keo dai 16 thang o Quang Chau–Hong Kong.
Ong đuoc bau vao Ban Chap hanh Trung uong Đang nam 1927, va đuoc bo nhiem lam nguoi đung đau Bo Lao đong. Luu Thieu Ky quay lai lam viec tai tru so đang o Thuong Hai vao nam 1929, tro thanh Bi thu Thanh uy Man Chau o Phung Thien. Nam 1930 va 1931, ong tham du Hoi nghi lan thu ba va thu tu cua Ban Chap hanh Trung uong khoa VI, đuoc bau vao Ban Chap hanh Trung uong (tuc la Bo Chinh tri) cua Cong hoa Xo viet Trung Hoa nam 1931 hoac 1932. Nam 1932, Luu Thieu Ky roi Thuong Hai, đen Giang Tay Xo viet.


= Lanh đao cap cao =

Luu Thieu Ky tro thanh Bi thu Tinh uy Phuc Kien vao nam 1932. Ong đi theo đoan Van ly Truong chinh nam 1934, it nhat la đen tan Hoi nghi Tuan Nghia co yeu, nhung sau đo lai đuoc cu đen "Bach khu" (khu vuc do Quoc dan đang kiem soat) đe to chuc lai cac hoat đong ngam o mien bac Trung Quoc, tap trung quanh Bac Kinh va Thien Tan. Luu Thieu Ky tro thanh Bi thu Đang uy o Hoa Bac vao nam 1936, lanh đao cac phong trao chong Nhat trong khu vuc voi su ho tro cua Banh Chan, An Tu Van, Bac Nhat Ba, Kha Khanh Thy, Luu Lan Đao va Dieu Y Lam. Nam 1939, ong đieu hanh Trung Nguyen cuc đoi ten thanh Hoa Trung cuc vao nam 1941. Mot so nguon Nhat Ban cao buoc rang to chuc cua Luu Thieu Ky đa cham ngoi cho Su kien Lu Cau kieu vao thang 7 nam 1937, giup Nhat Ban co co đe phat đong Chien tranh Trung–Nhat lan thu hai.
Nam 1937, Luu Thieu Ky đen can cu Cong san o Dien An; nam 1941, ong nham chuc chinh uy Tan Tu quan. Luu Thieu Ky đuoc bau lam mot trong nam Bi thu ĐCSTQ tai Đai hoi Đang toan quoc lan thu bay nam 1945. Sau ky đai hoi đo, ong đa la nha lanh đao toi cao cua tat ca cac luc luong Cong san o Man Chau va mien bac Trung Quoc, mot vai tro thuong bi cac nha su hoc bo qua.
Nam 1949, Luu Thieu Ky giu chuc Pho Chu tich Chinh phu Nhan dan Trung uong. Nam 1954, Trung Quoc thong qua hien phap moi tai Đai hoi đai bieu Nhan dan toan quoc khoa đau tien; tai phien hop đau tien cua Đai hoi, Luu Thieu Ky đuoc bau lam Uy vien truong Uy ban thuong vu Đai hoi, mot chuc vu ma ong giu cho đen nien khoa Đai hoi thu hai bat đau vao nam 1959. Tu nam 1956 cho đen khi man nhiem vao nam 1966, Luu Thieu Ky đuoc xep la Pho Chu tich thu nhat cua Đang Cong san Trung Quoc.
Cong viec ma Luu Thieu Ky đam nhan chu yeu tap trung vao cac van đe to chuc va ly luan cua đang. Ong la mot nguoi Cong san kieu Xo viet chinh thong, ung ho viec lap cac ke hoach nha nuoc va phat trien cong nghiep nang. Luu Thieu Ky dien đat chi tiet niem tin chinh tri va kinh te trong cac tac pham cua minh. Cac tac pham noi tieng nhat cua ong co the ke đen Lam the nao đe tro thanh mot Đang vien Cong san tot (1939), Ban ve đang (1945), Chu nghia quoc te va Chu nghia dan toc (1952).


= Chu tich nuoc =
Tai Đai hoi toan quoc ĐCSTQ lan thu tam vao thang 5 nam 1958, Luu Thieu Ky phat bieu ung ho nhiet liet ke hoach Đai nhay vot. Ong đung cung Đang Tieu Binh va Banh Chan ung ho cac chinh sach cua Mao Trach Đong, đoi lap voi nhung nguoi co khuynh huong chi trich nhu Tran Van va Chu An Lai.
Nho vay, Luu Thieu Ky co them suc anh huong trong noi bo đang. Thang 4 nam 1959, ong ke nhiem Mao Trach Đong lam Chu tich nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Tuy nhien, thang 8 nam 1969, Luu Thieu Ky bat đau bay to quan ngai ve ket qua cua ke hoach Đai nhay vot trong Hoi nghi Lu Son. Đe sua chua nhung sai lam cua Đai nhay vot, ong va Đang Tieu Binh lanh đao nhieu cuoc cai cach kinh te nang cao uy tin cua hai nguoi trong bo may đang va truoc quan chung nhan dan. Nhung chinh sach kinh te do Đang Tieu Binh va Luu Thieu Ky ban hanh, on hoa hon nhung y tuong cuc đoan cua Mao Trach Đong.


= Đoi đau voi Mao Trach Đong =

Nam 1961, Luu Thieu Ky tung đuoc cong khai cong nhan la nguoi ke thua Mao Trach Đong. Tuy nhien, đen nam 1962, vi phan đoi cac chinh sach cua Mao Trach Đong, ong khong con đuoc vi lanh tu nay tin tuong. Sau khi Mao Trach Đong thanh cong trong viec khoi phuc lai uy tin vao nhung nam 1960, su suy bai đen voi Luu Thieu Ky nhu mot "đieu tat yeu". Vi tri nha lanh đao ĐCSTQ quyen luc thu hai ma Luu Thieu Ky đang nam giu lam tang them moi hiem khich ganh đua voi Mao Trach Đong, it nhat cung nhieu nhu niem tin chinh tri va long trung thanh be phai cua ong vao nhung nam 1960, đac biet la trong va sau Hoi nghi Bay nghin can bo, chi ra rang nhung ap buc ma ong phai chiu đung sau đo la ket qua cua mot cuoc tranh gianh quyen luc vuot ra ngoai muc tieu va phuc loi cua ca đat nuoc Trung Quoc lan đang cam quyen.

Đen nam 1966, mot so nha lanh đao Trung Quoc cap cao đat cau hoi ve su can thiet cua mot cuoc cai cach sau rong đe chong lai nan tham nhung va quan lieu đang troi day trong noi bo đang va chinh phu. Voi muc tieu cai to chinh phu đe no hoat đong hieu qua va đung voi ly tuong Cong san hon, Luu Thieu Ky chu tri mot cuoc hop Bo Chinh tri mo rong, chinh thuc khai man Cach mang Van hoa. The nhung, Luu Thieu Ky va cac đong minh chinh tri nhanh chong mat quyen kiem soat Cach mang Van hoa ngay khi vua keu goi, vi Mao Trach Đong đa som loi dung phong trao nay đe dan dan đoc chiem quyen luc chinh tri va tieu diet nhung ke thu trong nhan thuc cua ong ta.
Du nguyen nhan co la gi đi nua, thi ro rang, Cach mang Van hoa nam 1966 đa cong khai ung ho Mao Trach Đong, trao cho ong quyen luc va suc anh huong đe thanh trung khoi đang moi ke thu chinh tri o cac cap chinh quyen cao nhat. Ben canh viec đong cua nhieu truong pho thong va đai hoc tren khap Trung Quoc, Mao Trach Đong con khuyen khich gioi tre tuy tien pha huy cac toa nha co, đen đai, tac pham nghe thuat, tan cong cac giao vien, quan ly truong hoc, lanh đao đang va ca phu huynh. Cach mang Van hoa nang cao uy tin cho Mao Trach Đong nhieu đen muc nhieu lang xa đa ap dung tap tuc cau nguyen lanh tu truoc moi bua com.
Trong ca nen chinh tri quoc dan lan van hoa đai chung, Mao Trach Đong tu coi minh nhu mot a than khong phai chiu trach nhiem truoc bat ky ai, thanh trung moi ke bi nghi ngo la dam chong lai ong ta, chi đao quan chung va Hong ve binh "pha huy hau nhu toan bo to chuc đang va nha nuoc". Sau khi phong trao Cach mang Van hoa đuoc cong bo, hau het đang vien ĐCSTQ cap cao nhat, nhung nguoi luong lu trong viec tuan theo chi đao cua Mao Trach Đong, bao gom Luu Thieu Ky va Đang Tieu Binh, đeu bi gat khoi cac chuc vu đuong nhiem gan nhu ngay lap tuc; va cung voi gia đinh, phai chiu đung hang loat chi trich va lang nhuc.
Luu Thieu Ky, Đang Tieu Binh va nhieu nguoi khac, bi to cao la "theo phe tu ban". Luu Thieu Ky bi gan cho cai mac "ke phan boi" va "nhan vat theo phe tu ban hang đau trong đang"; ong phai chuyen giao chuc Pho Chu tich Đang cho Lam Buu vao thang 7 nam 1966. Đen nam 1967, Luu Thieu Ky va vo la Vuong Quang My chiu quan thuc tai gia o Bac Kinh. Thang 10 nam 1968, ong bi tuoc het chuc vu va khai tru khoi đang. Sau thoi gian cam tu, Luu Thieu Ky khong con xuat hien truoc cong chung.


= Chiu phi bang, qua đoi va đuoc phuc hoi danh du =

Hong ve binh thuong xuyen đanh đap Luu Thieu Ky tai cac buoi đau to cong khai sau khi ong bi bat vao nam 1967. Luu Thieu Ky khong đuoc cap thuoc đieu tri benh tieu đuong, cho đen luc đo van la mot can benh man tinh, va benh viem phoi ma mai toi khi bi bat ong moi boc lo trieu chung. Luu Thieu Ky chi đuoc đieu tri khi Giang Thanh so rang ong se chet; Giang Thanh muon giu lai mang song cho Luu Thieu Ky đe bien ong thanh "muc tieu song" trong ky Đai hoi Đang lan thu chin nam 1969.
Tai ky đai hoi, Luu Thieu Ky bi to cao la noi gian, ke phan boi. Chu An Lai tuyen đoc ban an khang đinh Luu Thieu Ky la "ke phan boi, noi gian va cho san chay theo be lu đe quoc, nhung ke theo chu nghia xet lai va bon phan đong Quoc dan đang". The trang cua Luu Thieu Ky khong kha kham hon va ong qua đoi ngay sau ky đai hoi.
Trong cuon hoi ky cua minh, bac si chinh chiu trach nhiem cham soc Luu Thieu Ky đa phan bac lai nhung cao buoc ve su nguoc đai y te ma vi cuu chu tich nuoc phai cam chiu suot nhung nam thang cuoi đoi. Theo bac si Co Khai Hoa, co mot đoi ngu y te chuyen trach tri benh cho Luu Thieu Ky; tu thang 7 nam 1968 đen thang 10 nam 1969, Luu Thieu Ky viem phoi bay lan do suy giam he mien dich, va đa co tong cong 40 nhom hoi chan voi cac chuyen gia y te hang đau ban ve viec đieu tri can benh nay. Hang ngay, mot đoi y te luon theo doi ong chat che, san sang no luc het suc neu co tinh huong bat trac xay ra. Ngay 12 thang 11 nam 1969, Luu Thieu Ky qua đoi vi bien chung tieu đuong va đuoc hoa tang ngay ngay hom sau.
Thang 2  nam 1980, hai nam sau khi Đang Tieu Binh len nam quyen, Hoi nghi lan thu nam Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Trung Quoc khoa XI đa ban hanh "Quyet đinh ve viec phuc hoi danh du cho đong chi Luu Thieu Ky". Quyet đinh phuc hoi hoan toan danh du cho Luu Thieu Ky, tuyen bo viec khai tru ong la khong cong bang, xoa bo cai mac "phan đang, phan boi va cho san" gan lien voi nha lanh đao nay vao thoi điem ong qua đoi. No cung khang đinh Luu Thieu Ky la "mot nha cach mang vo san, nha Mac-xit vi đai" cong nhan ong la mot trong nhung nha lanh đao quan trong cua Đang Cong san Trung Quoc. Lam Buu bi quy trach nhiem la đa "nguy tao bang chung gia" chong lai Luu Thieu Ky, hop tac voi Be lu bon ten khien Luu Thieu Ky phai chiu "muu hai chinh tri va đay đoa the xac". Mot buoi le truy đieu trong thi cap quoc gia đa đuoc to chuc cho Luu Thieu Ky vao ngay 17 thang 5 nam 1980, tro tan cua ong đuoc rai xuong bien o Thanh Đao theo đung di nguyen cuoi cung.
Ngay 23 thang 11 nam 2018, Tong bi thu Đang Cong san Trung Quoc Tap Can Binh co bai phat bieu tai Đai le đuong Nhan dan o Bac Kinh nhan ky niem 120 nam ngay sinh Luu Thieu Ky.


Đoi tu Luu Thieu Ky ket hon nam lan, hai trong so nam nguoi vo cua ong la Ha Bao Tran va Vuong Quang My. Nguoi vo thu ba cua Luu Thieu Ky, Ta Phi, que o Van Xuong, Hai Nam, la mot trong so it phu nu tham gia Van ly Truong chinh nam 1934. Vo cua Luu Thieu Ky vao thoi điem ong qua đoi nam 1969, Vuong Quang My, bi Mao Trach Đong tong vao tu trong Cach mang Van hoa; ba đa phai song trong đieu kien khac nghiet o phong biet giam suot hon mot thap ky. Con trai ong, nha hoa hoc hat nhan Luu Doan Ban cung bi Hong ve binh tra tan va nguoc đai, va tu sat ngay 21 thang 11 nam 1967. Mot con trai khac cua ong, Luu Nguyen, sau tro thanh  Uy vien Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Trung Quoc va thuong tuong Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc.


Tac pham Luu Thieu Ky (1984). Selected Works of Liu Shaoqi [Tuyen tap Luu Thieu Ky]. Quyen I (an ban thu 1). Beijing: Foreign Languages Press. ISBN 0-8351-1180-6. Ban goc luu tru ngay 6 thang 12 nam 2020. Truy cap ngay 4 thang 7 nam 2021.
— (1991). Selected Works of Liu Shaoqi [Tuyen tap Luu Thieu Ky]. Quyen II (an ban thu 1). Beijing: Foreign Languages Press. ISBN 0-8351-2452-5. Ban goc luu tru ngay 6 thang 12 nam 2020. Truy cap ngay 4 thang 7 nam 2021.


Xem them Lich su Cong hoa Nhan dan Trung Hoa


Tham khao = Chu thich =


= Nguon =


Lien ket ngoai Luu tru tham khao Luu Thieu Ky