Roi loan cuong duong (tieng Anh: Erectile dysfunction) la mot roi loan chuc nang tinh duc o nam gioi, co bieu hien la duong vat khong đu cuong cung len đuoc trong qua trinh giao hop. Hay noi cach khac đo cuong cung cua duong vat khong đu đe tien hanh cuoc giao hop mot cach tron ven. Liet duong la muc đo cao nhat cua roi loan cuong duong.
Tuy roi loan cuong duong (RLCD) la mot chung rat pho bien nhung vi la van đe nhay cam nguoi nam, nen it đuoc neu len hay ban thao. Khoang 5% nguoi nam tren 40 va 15-25% tren 65 co trieu chung RLCD.


Thong ke Thong ke tren the gioi cho thay co khoang 150 trieu đan ong bi roi loan cuong duong va theo du đoan se tang len tren 320 trieu vao nam 2025. Phan lon su gia tang se xay ra o cac nuoc đa phat trien, do đieu kien song đuoc nang cao, ty le nguoi cao tuoi ngay cang tang (suc khoe noi chung va chuc nang tinh duc noi rieng suy giam theo tuoi tac). Mac dau thong ke cho thay cang lon tuoi cang de bi RLCD, đieu nay khong co nghia rang RLCD la mot trang thai phai co khi lon tuoi.
O Viet Nam chua co thong ke quy mo đe xac đinh con so chinh xac, chi co cac thong so tu cac phong kham o mot so benh vien lon. Phong kham nam khoa benh vien Binh Dan Thanh pho Ho Chi Minh, trong 3 nam (2000 -2002) đa co tren 2.100 nguoi đen kham vi benh nay voi đo tuoi dao đong rong tu 18 đen 78. Tai My, co khoang 30 trieu đan ong bi anh huong boi roi loan cuong duong. Mot nghien cuu thuc hien tai Massachusetts thay rang, 52% đan ong trong lua tuoi tu 40 đen 70 bi benh o muc đo nang nhe khac nhau, trong đo 9,6% bi nang, benh o nguoi cao tuoi thuong lien quan đen tram cam. Tai Canada, khoang 3 trieu đan ong bi benh nay, con o Anh khoang 2,3 trieu.


Sinh ly hoc Đau duong vat la noi day đong cac tin hieu than kinh tinh duc, khoi su mot chuoi lien he than kinh đua đen su cuong cung cua duong vat. Khi đuoc co xat, cac bo phan đau day than kinh trong đau duong vat phat tin hieu theo day than kinh pudendal vao xuong cung cua xuong song, chuyen theo tuy song len trung tam tinh duc tai nao. co xat tai nhung co quan lien he nhu hau mon, da boc dai, cung co the gay them tin hieu than kinh tinh duc. Nhieu co quan khac cung co the gay xuc cam tinh duc, nhu tuyen tien liet, bang quang, nieu đao, ngay ca ruot, ong dan tinh, v.v.... Khi nhung co quan nay bi truong phinh hay nhot co the tao kich thich tinh duc. Do đo nhieu truong hop benh tinh duc lam viem cac co quan nay se lam benh nhan tuy đau đon nhung lai... them lam tinh hon binh thuong (!). Mot so thuoc "goi tinh" (aphrodisiac) nhu cantharide tao tac dung bang cach lam cang truong cua noi mac nieu đao va bang quang.
Yeu to tinh than tam ly co anh huong rat manh trong viec nang cao đo kich thich tinh duc. Nghi, tuong tuong hoac nam mo đen giao hoan tinh duc co the lam cuong cung duong vat - va co the lam xuat tinh. O tuoi day thi, nhieu nguoi nam hay nam mo thay minh đang lam tinh va xuat tinh truoc khi tinh day. Khi qua met hay buon phien, con nguoi se bot thich giao hop. Mot trong nhung bieu hien cua benh tram cam la chung liet duong.
Tuy cac yeu to tinh than tam ly tren can co nao đe tac đong sinh ly tinh duc, nao co le khong co nhieu anh huong bang tuy song. Nhieu truong hop o đong vat (va mot so o nguoi) cho thay duong vat van co kha nang xuat tinh mac dau cot song bi cat ngang phan lung. Do đo, su cuong cung va xuat tinh la co the do mot so phan xa trong tuy song - cong them yeu to tinh than tam ly tu nao.
Cuong cung la do tin hieu tu he than kinh đoi giao cam (para-sympathetic system) trong tuy song theo day than kinh chau đen duong vat. Khac voi nhung day than kinh đoi giao cam o cac noi khac trong co the, day than kinh duong vat tiet chat nitric oxide thay vi chat acetylcholine. Nitric oxide lam gian no đong mach va cac he thong chua mau trong duong vat. Cac he thong nay gom 3 the hinh ong dai doc theo duong vat, hai the tren goi la the hang (corpus caevrnosum - co nhieu hoc hang nho đung mau), the duoi goi la the xop (corpus spongiosum - co ong dan tieu ben trong). Khi chua cuong cung, mau theo đong mach vao cac the nay roi theo tinh mach tro ve co the. Khi co xuc cam tu day than kinh duong vat, mau tuon vao nhanh lam cang cac xoang o trong cac the chua mau, cang manh đen đo lam bep cac ong tinh mach, lam nghen đuong ve cua mau.

Trong nhung giai đoan đau khi cuong cung mot so tuyen trong phan tren nieu đao co tiet ra chat nhon đe lam bot su co xat duong vat trong giao hop. Tuy nhien, trong giao hop nam nu, chat nhon tu nguoi nu nhieu hon va huu hieu hon nguoi nam. Neu khong đu chat nhon lam giam co xat, giao hop se tao đau đon lam giam khoai lac.
Xuat tinh xay ra khi xuc cam tinh duc len đen cuc đo. Khi đa bat đau toi giai đoan xuat tinh, con nguoi khong con "lam chu tinh hinh" đuoc nua vi đay la mot phan xa theo he than kinh giao cam (sympathetic system) trong tuy song Tin hieu theo day than kinh tu đot xuong song L1-L2 theo day ha vi (hypogastric nerve) va đam than kinh nhau cua he giao cam trong chau (pelvic sympathetic plexuses) ra cac co quan sinh duc. Tac đong nay đua đen su co that cua hai ong dan tinh va hai tui "ton kho" tren hai ong nay đay tinh trung vao phan tren cua nieu đao. Sau đo cac co trong vo tuyen tien liet co that, đay dung dich trong tuyen nay vao nieu đao, pha tron voi tinh trung va cac chat nhon (xem đoan tren) - tao thanh tinh dich.
Khi phan tren nieu đao bi truong phinh boi tinh dich se tao phan xa theo day than kinh then trong (pudendal) vao tuy song tao nen cam giac "cang cung" cua toan bo cac bo phan sinh duc. Sau đo la mot loat cac rung đong co giat nhip nhang cua nhieu bap thit va co trong phan duoi chau lam hep phan trong cua duong vat. Su co giat co nhip đieu nay tao mot loat "song" đay tinh dich ra ngoai theo nhieu đot cho đen khi can tinh dich ben trong nieu đao (khoang 2-10 mililit). Ca thoi đoan xuat tinh la tinh trang cuc khoai tinh duc o nam - keo dai khoang 1 hay 2 phut.
Mot hay 2 phut sau khi xuat tinh, tat ca nhung cam hung tinh duc đeu tan bien, duong vat mem lai va khong the cuong cung đuoc - giai đoan nghi nay (resolution hay refractory period) dai khoang 15-30 phut - đe cac he than kinh "chinh đon hang ngu" (nghia la tao thang bang đieu hoa cac chat sinh hoa, hormone, v.v... trong co the). Sau đo, moi co kha nang giao hop tro lai.


Nguyen nhan Cach nay 20 nam, cac nha chuyen khoa tam than cho rang liet duong (LD) 90% la do tam ly. Thap nien sau, cac chuyen khoa than-tieu lai cho rang LD 90% la do benh tat co the. Sau nua thi y hoc cho rang phai chia LD theo loai yeu to nguyen nhan: A - tam than va B - co the.
Hien nay, khoa hoc cho thay nguyen nhan cua LD co ca hai yeu to - tam than va co the - co the anh huong rieng biet, cung co the cung luc. Tromg mot cuoc nghien cuu  gom 63 nguoi nam bi LD, 10 nguoi co ly do hoan toan tam ly; 3 nguoi co ly do hoan toan vi benh co the; 50 nguoi con lai co it nhieu ca hai yeu to. Hon nua, gan mot phan ba (19/63) co yeu to benh co the nhung lai co yeu to tam ly nhieu hon. Nhung nguoi nay neu chia loai nhu tren co le se bi liet vao loai B - benh co the, mac du chua theo benh co the co le khong hoan hao bang khi chua ho theo phuong phap tam ly. Nghien cuu nay cho thay, khi y si xet nghiem benh nhan bi LD va tim ra mot benh co the nao đo trong co the, đung voi cho rang đay chinh la nguyen nhan duy nhat cua LD - nhieu khi can benh ay chi la ngau nhien, co it hoac khong co anh huong gi đen benh LD.
Mot cach nhan xet ve nguyen nhan cua LD la: Khi nguoi nam co mot chung benh co the nao đo, no co the lam chung liet duong nang them vi đua đen nhung lo phien va nhung phan xa tinh duc bat thuong, va tang su lo lang ve kha nang tinh duc cua minh - tao vong lan quan:


Chan đoan Nam benh nhan thuong rat mac cam ve van đe liet duong nen thuong tranh khai benh voi y bac si. Khi mot nam benh nhan toi kham benh nhieu lan nhung chi khai nhung trieu chung qua loa khong ro rang hay to ve ap ung, nguong ngung, y si nen tra van truc tiep ve van đe sinh ly:

Co bi liet duong khong? Liet duong xay ra tu khi nao? Co bao gio cuong cung thuc su khong? Co cuong cung (du khong co cam hung) vao luc thuc day trong buoi sang khong? LD luon luon xay ra hay la khi co khi khong?
Nhung yeu to xa hoi:
cong an viec lam: met moi, kho chiu, lo lang
khong khi hoan canh khong thich hop: co con nho, on ao, chia chung phong voi nguoi khac, đau buon
lien he sinh ly: ngoai tinh, thieu tinh yeu
Nhung yeu to benh ly: tram cam, đai thao đuong, benh giap trang, su dung hoa chat co tac hai đen tinh than, than kinh (thi du: ruou, thuoc chong tram cam, thuoc ha huyet ap, ma tuy, can sa va cac loai thuoc cam v.v....)
Nhung dau hieu lam sang:
Tinh hoan nho hon binh thuong (thi du: hien tuong thieu hormone)
Duong vat khong binh thuong (thi du: benh Peyronie)
Xet nghiem mau:
Hormones: testosterone, thyroxine
Thu than, gan, chat đuong, sat (đa so nhung xet nghiem nay thuong se cho ket qua binh thuong)


Benh ly ket hop Roi loan cuong duong thuong đi kem voi cac benh ly sau:

68% benh nhan bi cao huyet ap co roi loan cuong duong o nhung muc đo khac nhau,
60% benh nhan roi loan cuong duong đang bi roi loan lipid mau.
50% benh nhan roi loan cuong duong co van đe ve tim mach, trong đo 40% bi benh mach vanh
27-59% benh nhan tieu đuong bi roi loan cuong duong (nghien cuu cua Massachusetts Male Aging Study)
Ty le benh nhan suy than bi roi loan cuong duong len đen 40%, chu yeu o nguoi chay than nhan tao hon la ghep than. 75% benh nhan ghep than co kha nang cai thien cuong duong
10%- 63% nguoi nghien ruou bi roi loan cuong duong con so thong ke chinh xac tuy nghien cuu. Ruou lam giam testosterone (hoc mon nam) va tang estrogen (hoc mon nu) đong thoi tac đong tieu cuc len he than kinh.
Hut thuoc la: Đan ong hut thuoc la rui ro bi roi loan cuong duong nhieu hon đan ong khong hut thuoc tuy nhien cung co nghien cuu cho thay thuoc la khong co nhung anh huong ro ret len can benh nay (theo nghien cuu đo thi ty le roi loan cuong duong o nguoi hut thuoc la khoang 11% so voi 9,5% o nhom nguoi khong hut)


Đieu tri Khi benh nhan chap nhan la ho co chung liet duong, y si se khuyen giai va giai thich ve cac van đe lien he, đong thoi nen tao niem tin va hy vong rang co phuong phap đieu tri.


= Thuoc =

Viagra
Levitra
Cialis


= Dung cu =

 Tu lieu lien quan toi Cong cu ho tro tinh duc tai Wikimedia Commons


= Phau thuat =
Su dung thanh kim loai de uon nhet vao the xop ben duoi duong vat
Mot so benh nhan co roi loan hay chan thuong o cac ong mach dan tinh, dan mau, thi co the dung phau thuat đe chua tri.


Xem them Bo phan sinh duc nam gioi
Cuc khoai
Ho tro sinh san
Tinh dich


Lien ket ngoai (Tieng Anh)

Erectile Dysfunction Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine - National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse.


Chu thich