Chien tranh Nguyen Mong – Đai Viet lan 2 la cuoc chien tranh giua Đai Nguyen va Đai Viet dien ra tren lanh tho Đai Viet tu cuoi thang 1 đen cuoi thang 5 nam 1285 (duong lich). Cuoc chien tranh lan nay dien ra sau cuoc chien giua hai nuoc lan thu nhat khoang 27 nam. Trong lan nay, quan Nguyen huy đong luc luong đong đao gap hang chuc lan so voi cuoc chien lan truoc. Nhung du cho quan Nguyen Mong hung manh va co mot so Vuong hau cua trieu Tran mang tu tuong đau hang, quan dan Đai Viet duoi su lanh đao cua Tran Hung Đao, Thai thuong hoang Tran Thanh Tong va nha vua Tran Nhan Tong đa gianh chien thang vang doi trong cuoc khang chien nay, the hien "Hao khi Đong A" cua nuoc Đai Viet thoi đo.


Dien bien Nam 1258, quan Mong Co tung that bai o Đai Viet trong viec tim cach mo mot huong tu phia Nam đe đanh vao lanh tho Nam Tong.
Nam 1279, Nam Tong hoan toan bi nha Nguyen thon tinh. Thang 8 nam nay, hoang đe nha Nguyen la Hot Tat Liet ra lenh đong thuyen chien chuan bi đanh Đai Viet va Nhat Ban.


= Đung đo đau tien =
Nam 1281, vua Nguyen đoi vua Tran vao chau. Vua Tran cao benh tu choi va cu chu minh la Tran Di Ai sang the. Vua Nguyen nhan co hoi nay phong Tran Di Ai lam An Nam quoc vuong va gui thu cho vua Tran thong bao viec lap Di Ai thay vua Tran. Luc nay, vua Tran la Tran Nhan Tong va Thai thuong hoang la Tran Thanh Tong.
Ngay 27 thang 11 nam 1281, nha Nguyen thanh lap An Nam tuyen uy ty va cu Buyan Tamur lam An Nam tuyen uy su đo nguyen soai, Sai Thung va Qugar lam pho. Khoang đau thang 1 nam 1282, Sai Thung đuoc lenh đem hon 1.000 quan nguoi Han trong quan đoi Nguyen ho tong Tran Di Ai ve Đai Viet lam vua. Tuy nhien, vua Tran Nhan Tong đa cho nguoi đon đanh khien Tran Di Ai so tron ve nuoc Nguyen, chi con Sai Thung sang.
Sau nhung su kien nay, quan he ngoai giao von bang mat nhung khong bang long giua hai nuoc suot tu nam 1258 tro nen cang thang voi it nhan nhuong. Nha Tran nhieu lan tu choi cac yeu cau cua nha Nguyen nhu viec vao nam 1283 nha Nguyen yeu cau nha Tran giup binh luong cho viec chinh phat Chiem Thanh (Tran Nhan Tong tra loi rang nuoc ngheo nen khong the cap binh luong nhieu đuoc). Khong nhung vay, Đai Viet con gui quan sang chi vien cho Chiem Thanh (2 van quan binh va 500 chien thuyen). Con Sai Thung thuc hien mot thai đo cu xu hong hach ngay giua trieu đinh nha Tran.


= Mat tran o nuoc lang gieng =
Cuoi nam 1282, Toa Đo (Sogetu) chi huy mot ham đoi hai quan Nguyen sang đanh Chiem Thanh. Quan Chiem yeu the rut khoi kinh đo vao rung nui chong cu, Toa Đo đanh nhieu lan khong đuoc. Nha Tran đieu quan va thuyen chien sang giup Chiem chong quan Nguyen.
Nam 1283, Hot Tat Liet sap nhap hanh tinh Kinh Ho - Chiem Thanh lam mot, bien nhung vung đat đa chiem đuoc cua Chiem Thanh tro thanh can cu phia Nam đe đanh Đai Viet.
Khoang cuoi thang 12 nam 1284 đau thang 1 nam 1285, Toa Đo viet thu tau voi vua Nguyen rang: 

"Giao Chi lien đat voi Chan Lap, Chiem Thanh, Van Nam, Xiem, Mien, nen lap tinh ngay tren đat ay va đong quan tran giu o ba đao Viet Ly, Trieu Chau, Ty Lan, lay luong o đo cap cho quan si, tranh đuoc viec van tai đuong bien met nhoc".
Đe nghi đo đuoc Hot Tat Liet đong tinh. Đai Viet roi vao tinh the truoc mat sau lung đeu co hiem hoa. Chien tranh chuan bi bung no.


Chuan bi va cung co luc luong = Quan đoi Mong-Nguyen =
Ngay 21 thang 7 nam 1284, Hot Tat Liet phong con trai thu 9 cua minh ten Toghan (Thoat Hoan) lam Tran Nam vuong. Ariq Qaya, vien tuong xuat sac nguoi Uigur cua nha Nguyen, đuoc chon lam pho cho Thoat Hoan, va đuoc phong lam An Nam hanh trung thu tinh ta thua tuong. Cac tuong linh đang chu y khac cua đoi quan Nguyen la Ly Hang - vien tuong xuat sac nguoi Tay Ha cua nha Nguyen, Koncak (Khoan Triet, nguoi Uzbek), Bolqadar (Bot La Hop Đap Nhi), Satartai (Sat Thap Nhi Đai), Mangqudai (Mang Co Đai), Naqai (Nap Hai), cac tuong nguoi Han la Ly Bang Hien, Ton Huu, Ton Đuc Lam, Luu The Anh, Luu Khue, Nghe Nhuan.
Đac biet, nha Nguyen sai Tangutai đen Chiem Thanh đe truyen lenh cua vua Nguyen đieu đao quan Nguyen đang chinh phat Chiem Thanh chuyen sang chien truong Đai Viet hong tao them mot canh quan đanh gong kim tu phia Nam, hop voi canh phia Bac cua Thoat Hoan tao ra the gong kim bao vay Đai Viet o giua. Đao quan nay luc xuat phat tu Quang Đong đi Chiem Thanh, gom may van quan va dan phu do Toa Đo chi huy. Khong ro sau may nam chien đau voi Chiem Thanh trong đieu kien đoi khat, quan so cua đao quan nay khi đanh vao Đai Viet la bao nhieu (Sau đo đao quan nay đuoc tang vien them 1,5 van quan do Qutuqu, O Ma Nhi Batur, Luu Quan Khanh dan đau. Đen Chiem Thanh tim noi đong quan cua Toa Đo chua đuoc thi gap bao tan tac het, khong ro con bao nhieu quan)
Nguyen su khong chep cu the so luong quan Nguyen, chi ghi la may chuc van neu tinh luon ca dan binh la nhung nguoi tham gia ho tro quan chinh quy vien chinh (giup xay dung, cho luong thuc, nuoi ngua...). Tuy nhien, tu nhung chi tiet khac đuoc Nguyen su ghi lai thi co the suy đoan đoi quan nay co khoang 40-50 van nguoi:

Le bo thuong thu nuoc Nguyen la Luu Tuyen khi tau xin Hot Tat Liet ngung chien tranh đa noi "Chuyen cho, đong thuyen, phuc dich viec quan phai dung đen 50, 60 van nguoi" Tru đi so phu đong thuyen, thi so dan binh phai sang Đai Viet đe chuyen luong, phuc dich quan chinh quy phai khoang 20-30 van. Ap dung ty le moi quan chinh quy lai co 1-2 dan binh phuc dich, thi đoan quan Nguyen phai co 40-50 van nguoi.
Nguyen su co chep ve viec canh quan cua Thoat Hoan co su gop mat cua 8 vien van ho truong (tumen truong) la Trieu Tu Ky, Ly Bang Hien, Luu The Anh, Mang Co , Bot La Hop Đap Nhi, Nghe Nhuan, Ma Vinh, Luu Khue (2 la nguoi Mong Co, 6 la nguoi Han). Cac tumen linh Mong Co co quan so khoang 3000 - 10.000, trong khi cac tumen linh nguoi Han co quan so đong hon nhieu, "lon co 5-6 van, nho khong duoi 2-3 van" Nhu vay, duoi quyen cua 8 vien van ho truong nay (2 Mong Co, 6 Han) đa co khoang 15 – 25 van quan chinh quy, cong them so quan thuoc cac đon vi đoc lap, quan than ve do cac tuong cap cao hon la Thoat Hoan, A Ly Hai Nha, O Ma Nhi, Ly Hang chi huy truc tiep, quan cua Toa Đo tu Champa keo len... thi tong so quan chinh quy se khoang 18 - 28 van. Ap dung ty le moi quan chinh quy lai co 1-2 dan binh phuc dich, thi cung cho ra con so đoan quan Nguyen co khoang 35 - 55 van nguoi.
Trong lan đanh Đai Viet thu 3, Nguyen su chep rang nha Nguyen phai bo sung them 92.000 quan (chua tinh so quan nguoi Choang khong đuoc ghi ro) Nhu vay, trong lan đanh Đai Viet thu 2, so quan chinh quy Nguyen chet hoac bi bat phai xap xi 10 van, cong them so quan thoat đuoc ve nuoc, thi co the uoc tinh tong so quan chinh quy se khoang 15 - 25 van. Moi quan chinh quy lai co 1-2 dan binh phuc dich, nhu vay đoan quan Nguyen phai co 40-50 van nguoi.
Đay la lan xuat chinh voi quan so lon nhat ma nha Nguyen tung thuc hien, so voi dan so thoi đo thi đoan quan nay co quy mo cuc lon. Đe so sanh, khi nha Nguyen tan cong Nhat Ban vao nam 1281, ho cung chi huy đong 14 van nguoi (tinh ca quan chinh quy va dan phu), du dan so va dien tich Nhat Ban lon gap đoi Đai Viet thoi nha Tran. Sau nay nguoi Viet co cau vi von "Đong nhu quan Nguyen" la vi nguyen do nay.
Đe phuc vu cho luc luong chinh phat Đai Viet, nha Nguyen đa chuan bi 3 van thach luong. Luc luong quan y do Trau Ton (cha cua Trau Canh) chi huy.
Nha Nguyen chuan bi xam luoc lon nen phai thuc hien lao dich, bat linh, tang thue ma rat nhieu, khien cho dan chung nhieu noi lam vao canh khon cung. Mot so quan lai đia phuong nuoc Nguyen lien tiep tau trinh xin Hot Tat Liet gian tien đo chuan bi. Khoang thang 7/1285, Tuyen uy ti Ho Nam đa dang so xin Hot Tat Liet hoan binh:

Luon nam đanh Nhat Ban va dung binh o Chiem Thanh, tram ho phuc dich van chuyen rat vat va cuc nhoc, quan si mac phai chuong le chet rat nhieu. Dan chung keu than, tu dan bo nghiep. Nguoi ngheo phai bo con đe cau song, ke giau phai ban san nghiep đe ung dich. Noi kho nhu bi treo nguoc, moi ngay mot tang. Nay lai co viec đanh Giao Chi, đieu đong đen tram van nguoi, tieu phi đen nghin vang, đo chang phai la viec đe thuong si dan... Neu theo loi xin đe phuc hoi suc dan thi la ke hay nhat. Neu khong đuoc thi nen noi phu thue cho tram ho, chua luong thuc, sam giap binh, đoi đen nam sau thien thoi đia loi tat hon chut nua hay cat quan cung chua muon.
Hanh tinh Ho Quang la Tuyen Kha (Sanag) đem so vao trieu: "Tinh cua ha than tran giu hon 70 so, luon nam chinh chien, quan si tinh nhue đeu met nhoc o ngoai, ke con lai đeu gia yeu, moi thanh ap nhieu khong qua hai tram quan, trom nghi rang so ke gian do xet đuoc tinh hinh đo. Nam ngoai binh chuong A Ly Hai Nha xuat chinh, thu 3 van thach luong, dan con keu kho. Nay lai thu gap boi so đo, quan khong co tich tru, con mua o trong dan, tram ho se khon kho khon xiet. Nen theo loi cua tuyen uy ti, xin hoan quan đanh phuong Nam".
Le bo thuong thu nuoc Nguyen la Luu Tuyen tau xin Hot Tat Liet nen đam phan voi Đai Viet, tranh nan binh đao: 

...Nay đinh thang 7 hop cac đao quan o Tinh Giang đen An Nam tat nhieu nguoi mac benh chet, luc can cap gap giac biet lay gi ung pho. O Giao Chi lai khong co luong, đuong thuy kho đi, khong co xe ngua, trau bo chuyen cho thi khong the tranh đuoc van chuyen đuong bo. Mot nguoi phu ganh 5 đau gao, đi ve an het mot nua, con quan quan đuoc mot nua. Neu co 10 van thach luong, dung 40 van nguoi cung chi co the co luong cho quan 1, 2 thang. Chuyen cho, đong thuyen, phuc dich viec quan phai dung đen 50, 60 van nguoi. Quang Tay, Ho Nam đieu đong nhieu lan, dan ly tan nhieu, lenh cho cung dich cung khong the lam đuoc....
Nhung vua Nguyen van quyet tam phat binh. Vua Nguyen sai su đoi Đai Viet phai cho quan Nguyen muon đuong va cung cap luong thao đe chinh phat Chiem Thanh. Vua Tran tu choi vi biet đay chi la ke "Muon đuong diet Quac".


= Quan đoi Nha Tran =
Ve phia Đai Viet, cac vuong ton nha Tran đuoc lenh tuyen them quan vao cac luc luong rieng cua minh. Quan đoi lien tuc đuoc tap tran. Cuoi thang 11 đau thang 12 nam 1282, ngay sau khi nhan đuoc tin tinh bao ve y đo cua nha Nguyen, vua Tran đa trieu tap mot hoi nghi quan su tai Binh Than đe "ban ke đanh phong" va "chia quan giu noi hiem yeu". Tat ca cac tuong linh pham toi, nhu Tran Khanh Du, đeu đuoc tha toi đe đen hoi nghi ban viec. Đai Viet su ky toan thu chep viec Tran Quoc Toan vi nho tuoi khong đuoc du Hoi nghi Binh Than đa tuc gian bop nat qua cam.
Tran Quoc Tuan đa viet Hich tuong si đe nang cao tinh than cua quan si. Nhieu chien si Đai Viet đa xam hai chu Sat That (Chu Han: 殺韃. Sat nghia la "giet", con That chi nguoi Mong Co) vao tay đe the hien quyet tam chien đau cua minh.
Đen thang 12 nam Giap Than (thang 1 đau thang 2 nam 1285), Thai thuong hoang Tran Thanh Tong đa moi nhung bac tuoi cao co uy tin trong ca nuoc ve đien Dien Hong o kinh đo Thang Long đe trinh bay chu truong cua trieu đinh. Đai Viet su ky toan thu chep rang, trong Hoi nghi Dien Hong, khi đuoc vua hoi co nen đanh lai quan Nguyen hay khong, thi cac phu lao đa "van nguoi cung noi nhu tu mot mieng": "Đanh!".
Con Nguyen su đa chep lai viec quan Nguyen sau nay khi vao Đai Viet đi qua cac đia phuong đa thay cac thong bao cua trieu đinh Đai Viet cho dan chung rang "Tat ca cac quan huyen trong nuoc, neu co giac ngoai đen, phai lieu chet ma đanh, neu suc khong đich noi thi cho phep lan tranh vao rung nui, khong đuoc đau hang."
Tran Quoc Tuan đuoc phong lam Quoc cong tiet che, thong linh tat ca cac luc luong vu trang cua Đai Viet. Tran Quang Khai đuoc phong chuc Thuong tuong thai su. Quan đoi Đai Viet đuoc đieu đong rat đong len phong ngu o bien gioi, nhat la o khu vuc Lang Son ngay nay. Ban doanh cua Tran Quoc Tuan đong o ai Noi Bang (khoang thi tran Chu va xa Binh Noi cua Bac Giang ngay nay).
Trong Binh thu yeu luoc, Tran Quoc Tuan viet: "Nguoi gioi thang khong can thang nhieu lan, ma can toan thang, đam bao thang". Đieu đo đong nghia voi viec lam cach nao đe co đuoc chien thang cuoi cung moi la đieu quan trong nhat, con thang bai trong cac tran đanh chi la phu tro. Cuoc khang chien chong Nguyen Mong duoi su chi đao cua ong cung tien hanh theo nguyen tac tren. Voi suc manh ap đao, quan Nguyen muon đanh nhanh, thang nhanh. Tran Quoc Tuan hieu rang, đoi đau truc dien la trung voi y đo cua đoi phuong, trong khi nhung đoi quan muon đanh nhanh thang nhanh thuong co mot nhuoc điem chi tu: đo la cong tac hau can khong the đam bao lau dai.
Do vay Tran Quoc Tuan đa chon chien luoc: chuyen tu truc tiep đoi đau voi quan Nguyen sang lui binh, thuc hien vuon khong nha trong đe triet nguon cung ung luong thao cua quan Nguyen. Ke hoach vuon khong nha trong đuoc thuc hien rao riet, trong đo co su giup đo cua cac tong that nha Tran. Phu nhan cua Tran Quoc Tuan, cong chua Thien Thanh đa gop khong it cong suc trong cuoc di tan nguoi dan, on đinh tinh the. Cu the, quan Tran tranh đung đo voi đich trong nhieu thang, cho đich suy yeu do thieu luong va suy sup tinh than, luc đo ong moi tap trung quan phan cong đe gianh thang loi quyet đinh.


Dien bien Nha Nguyen chia lam 3 đao tien đanh Đai Viet. Đao chu luc do Thoat Hoan va A Ly Hai Nha chi huy tu Ninh Minh tien vao Loc Chau (nay la Loc Binh, Lang Son). Ngay 27 thang 1 nam 1285 (duong lich), đao quan nay chia lam 2 mui tien quan, mot do Bot La Hop Đap Nhi chi huy theo đuong Khau On (nay la On Chau, Lang Son), mot do Sat Thap Nhi Đai va Ly Bang Hien chi huy đi theo đuong nui Cap Linh (tuc la tu Loc Binh đi Son Đong ngay nay). Đai quan cua Thoat Hoan đi sau mui thu hai cua Sat Thap Nhi Đai va Ly Bang Hien. Chong lai đao quan thu nhat nay cua quan Nguyen la luc luong chu luc cua quan Tran do đich than Tran Quoc Tuan chi huy.
Đao thu hai chi gom hon 1 nghin quan Mong Co va Van Nam do Nasirud Din tu Van Nam vao Đai Viet qua vung Tuyen Quang tien theo song Chay. Vi chi huy quan Tran o vung nay la Tran Nhat Duat.
Đao thu ba la đao quan đang chien đau o Chiem Thanh do Toa Đo chi huy, tien vao Đai Viet muon hon hai canh tren, vao khoang thang 3 duong lich, tu phia Nam.


= Quan Tran phong ngu va rut lui =


 Tran Son Đong  Tran giao chien đau tien giua hai ben la tran tai ai Kha Ly. Tuong Nguyen đi mo đuong la Ton Huu đa đanh tan đuoc quan Tran va bat đuoc cac tuong Đo Vi & Đo Huu. Sau khi vuot qua ai Kha Ly, quan Nguyen tien tiep toi ai Đong Ban. Tai đay, quan Nguyen lai thang, giet đuoc tuong Tran Sam cua Đai Viet.
Chi 5 ngay sau, đai quan cua Thoat Hoan tien xuong tu Loc Chau, cung canh quan cua Bot La Đap Nhi tran qua cac ai Vinh Chau, Thiet Luoc, Chi Lang. Ngay 2 thang 2 nam 1285, quan Nguyen chia lam 6 mui o at tan cong ai Noi Bang noi quan Tran tap trung mot luc luong lon va co đai ban doanh cua Tran Quoc Tuan. Quan Tran bi ton that nang ne; tuong Đoan Thai cua Đai Viet bi bat. Trong khi đo, canh quan cua Bot La Đap Nhi đa qua ai Chi Lang. Tran Quoc Tuan phai thu quan ve Van Kiep. Theo Đai Viet su ky toan thu, quan Tran đa tan vo; Tran Quoc Tuan thoat đuoc la nho co Yet Kieu kien quyet giu thuyen đoi chu tuong.


 Tran Van Kiep  Mot luc luong lon quan Tran tap trung o Van Kiep, bao gom ca luc luong tu Noi Bang rut ve. Phat hien thay Đai Viet co hon 1.000 thuyen đong o gan Van Kiep, Thoat Hoan lien cho quan đi tim va đong gap thuyen chan đuong rut cua quan binh Đai Viet.
Ngay 11 thang 2, thuy quan Nguyen do O Ma Nhi chi huy tan cong vao Van Kiep va cac trai quan Tran o Chi Linh. Đai kich chien đa xay ra. Tuong Nguyen cap van ho la Nghe Nhuan bi tu tran. Tuy nhien, quan Tran đa quyet đinh rut lui đe tranh the giac manh, thuc hien nghi binh khien đich met moi roi moi phan cong. Thay be toi lo lang, vua Tran cho khac hai cau tho cuoi thuyen ngu:

Coi Ke viec cu khanh nen nho
Hoan, Dien van con muoi van quan
Ngay 14 thang 2, O Ma Nhi đem quan vay quan cua Tran Quoc Tuan. Mot tran thuy chien lon giua 2 ben đa dien ra. Vua Tran đa đem quan đen tro chien cho Tran Quoc Tuan. O Ma Nhi đa khong ngan noi quan Tran rut lui. Toan bo quan Tran rut khoi Van Kiep, Pha Lai, Binh Than ve dan tran ben bo song Hong gan thanh Thang Long. Quan Nguyen tien theo đuong bo ve Thang Long.


 Tran song Đuong  Quan Nguyen tu Van Kiep đi theo đuong qua Vu Ninh, Đong Ngan. Đen song Đuong, cac đon vi quan Nguyen va quan Tran giap chien. Quan Tran bi thiet hai nang, nhieu thuyen lot vao tay quan Nguyen.
Thoat Hoan cho dung cau phao đe đua đai quan vuot song Đuong tien ve kinh thanh cua Đai Viet.


 Tran Thang Long  Ngay 17 thang 2, quan Nguyen dung trai ben song Hong. Quan Tran do vua Tran Nhan Tong truc tiep chi huy cung lap cac chien luy bang go ben bo Bac song Hong nghenh chien. Duoi song la luc luong thuy quan đong đao cua Đai Viet. Muc đich cua quan Tran trong tran nay chi la can buoc quan Nguyen đe kip hoan thanh cong tac so tan hoang gia va dan chung khoi kinh thanh, thuc hien ke hoach 'vuon khong nha trong', đong thoi su dung chien luoc 'Tieu tho', đot sach cac lang va đong ruong gan kinh thanh. Khi quan Nguyen tien đen bo song, quan Tran đa dung sung ban đa ban vao quan Nguyen va thach đanh.
Tuy nhien, đen chieu ngay 17 thang 2, vua Tran sai Đo Khac Chung sang doanh trai đoi phuong đe gia đua thu cau hoa. Arig Qaya gui thu cu tuyet. Đo Khac Chung o lai doanh trai đich trinh sat đen sang som hom sau moi quay ve. Lien sau đo, hai ben Nguyen-Viet đai chien ben bo song Hong. Sau khi thanh Thang Long đa trong khong, quan Tran xuoi song Hong rut lui. Khi rut khoi Thang Long, quan Tran hay con rat đong.
Quan Nguyen tien đen đong duoi chan thanh mot hom roi moi vao thanh, chi thay "cung that nhan khong". Thoat Hoan khao quan trong cung thanh, nhung roi lai som rut quan khoi thanh (hoac co le khong phai, vi theo tuc le cua nguoi That, sau khi chiem đuoc bat ky thanh tri nao ho cung khong đong quan trong thanh ma tim mot bai rong đe dung truong, trai, do thanh Thang Long qua sat song Hong nen co the ho qua lai ben kia song đe lap trai), tro lai trai đa lap ben bo Bac song Hong. Vua đoi Toa Đo tu phia Nam tien len, Thoat Hoan vua phai Koncak, Mangqudai, Bolqadar theo đuong bo, Ly Hang, O Ma Nhi theo đuong thuy đuoi theo vua Tran.


 Tran Thu Vat  Canh quan cua Nasirud Din đi theo song Chay toi trai Thu Vat thi bi quan cua Tran Nhat Duat chan đanh. Tuy nhien, do đai quan đeu đa rut lui ve Van Kiep, nen Tran Nhat Duat cung thu quan. Quan Nguyen mot mat đi doc 2 bo song đuoi theo quan Tran, mot mat cu mot đon vi đi chan đau. Tran Nhat Duat phat hien ra ke hoach cua quan Nguyen, nen ra lenh bo thuyen len bo, rut lui an toan ve đen Bach Hac (Viet Tri) vao ngay 20 thang 2 nam 1285. Sau đo, Tran Nhat Duat đuoc đieu vao mat tran phia Nam ngan Toa Đo.


 Cac tran đanh tren song Hong  Vua Tran, trieu đinh, tong that va đai quan rut lui theo đuong song Hong ve huong phu Thien Truong (Nam Đinh). Quan Nguyen chia lam 2 đuong thuy bo đuoi theo. Đe can đich, quan Tran lien tiep bo tri mot so tran đanh tren song Hong.
Tran đau tien la tran o bai Đa Mac. Quan Tran do Tran Binh Trong chi huy đa chan đanh quan Nguyen quyet liet. Ket qua, 600 quan Thanh Duc o đay đa kiem chan đuoc may ngan quan Mong đang hang mau. Qua 6 đot tan cong, thiet hai vo so, nho luc luong chenh lech qua lon nen quan Nguyen moi pha đuoc đoi hinh cua quan Tran. Tran Binh Trong bi bat va hy sinh.
Tran tiep theo o ai Hai Thi. Quan Tran đa đong coc, đap bo chan song đe ngan đoi phuong. Tuy nhien, quan Nguyen đa thuy bo hop đong tac chien, pha tan tran tuyen cua quan Tran.


 Quan Tran tap hop lai luc luong  Sau tran Hai Thi, quan Tran lui han ve đong quan tai Thien Truong (Nam Đinh) va Truong Yen (Ninh Binh). Đong thoi, phat hien thay quan Nguyen khong đong giu Van Kiep, Tran Quoc Tuan cung Pham Ngu Lao đa chi huy hon 1 nghin thuyen quay lai đong o Van Kiep. Mot thuoc tuong khac cua Tran Quoc Tuan la Nguyen Loc thuc hien tac chien kieu du kich rat manh o vung Vinh Binh (Lang Son). Tin trinh sat đa khien A Ly Hai Nha bao cao voi vua Nguyen rang: "Bay gio o 2 xu Thien Truong, Truong Yen ma Tran Nhat Huyen tron đen, binh luc lai tap hop, Hung Đao vuong tu tap hon 1 nghin chiec thuyen o Van Kiep, Nguyen Loc o Vinh Binh".
Ngay sau khi tap hop lai luc luong, quan Tran đa tien hanh phan cong. Quan cua vua Tran nguoc song Hong len giao chien voi quan Nguyen o đoan chay qua huyen Ly Nhan ngay nay vao ngay 10 thang 3 nam 1285, nhung khong thang đuoc, phai rut lui.


 Toa Đo bac tien  Cuoi thang 2, đau thang 3 nam 1285, đao quan cua Toa Đo đanh ra vung Bo Chinh (Quang Binh ngay nay) roi tien ra Nghe An. Tran Nhat Duat va Trinh Đinh Toan chi huy quan Tran ngan đich, nhung that bai, phai rut lui. Toa Đo phai mot đon vi đanh ra Thanh Hoa. Tuong nha Tran giu Thanh Hoa la Chuong Hien hau Tran Kien mang 1 van quan ra đon hang canh quan Nguyen nay
Ngay 9 thang 3, quan Nguyen đuoc Tran Kien dan đuong đa đi qua Ve Bo (Quang Xuong) đanh up quan Tran, giet đuoc cac tuong Đinh Xa va Nguyen Tat Thong.
Ngay 13 thang 3, quan Nguyen lai đuoc Tran Kien dan đuong đanh quan cua Tran Quang Khai, giet đuoc 2 chi huy cua quan Tran. Do Tran Kien đau hang va dan đuong cho quan Nguyen lam cho quan Tran o đay đa khong the giu noi Nghe An - Thanh Hoa, phai rut lui.
Toa Đo tien len Thanh Hoa, sai con trai la Bach Gia No cung cac tuong Giao Ky va Tangutai mang mot canh quan ra phoi hop voi Thoat Hoan.


 Cuoc ruot đuoi o Hai Đong  Sau tran quan cua vua Tran phan cong quan Nguyen khong thanh va viec mat tran Thanh-Nghe bi tan vo, đai quan do vua Tran chi huy o Thien Truong va Truong Yen lam vao the bi ep tu 2 mat Bac-Nam. Đe tim cach hoan binh, vua Tran sai Tran Duong đi su đen cho Thoat Hoan xin cau hoa, va sai Đao Kien mang cong chua An Tu la em ut cua Tran Thanh Tong đen cho Thoat Hoan. Thoat Hoan giam giu Tran Duong va sai nguoi đen đoi vua Tran đen gap, nhung vua Tran khong nghe, tiep tuc mang quan rut chay. Thoat Hoan mang quan đuoi theo.
Tinh hinh đo khien Tran Quoc Tuan lai bo Van Kiep đem thuyen ve cuu vua Tran. Tran Hung Đao đua 2 vua Tran tu Thien Truong dung thuyen nho đi qua cua Giao Hai (cua song Hong o huyen Xuan Thuy, Nam Đinh) đi ra bien, nguoc len phia bac roi quay vao Tam Tri Nguyen (tuc cua song Ba Che, huyen Ba Che tinh Quang Ninh). Tu Tam Tri, vua Tran sai đem thuyen rong lon ra cua Ngoc Son (Van Ninh, Mong Cai) đe lua quan Nguyen.
Thoat Hoan gap cac tuong do Toa Đo phai tu Thanh Hoa đen, đuoc biet tinh hinh canh quan Toa Đo bi đoi vi thieu luong, nen khong voi tap hop toan quan vi ap luc ve luong thuc, ben sai nguoi ra lenh cho Toa Đo tien len Thien Truong kiem luong; cung luc phat hien vua Tran chay ra Hai Đong, Thoat Hoan lai sai Ly Hang, O Ma Nhi va Giao Ky tiep tuc đuoi theo.
Khi thay đao quan cua Toa Đo đa roi Thanh Hoa tien len đong o Truong Yen (Ninh Binh), ngay 7 thang 4 nam 1285 (2 thang 3 am lich), 2 vua Tran bo thuyen đi bo đen Thuy Chu, lay thuyen ra song Nam Trieu (tuc song Bach Đang), roi lai ra cua Đai Bang (tuc cua Van Uc), dan quan theo đuong bien tien vao Thanh Hoa, thoat khoi the bi kim kep va truy đuoi cua đoi phuong.
Mai đen ngay 10 thang 3 am lich (15 thang 4 nam 1285), quan thuy cua Giao Ky, Tangutai moi toi cua Tam Tri, con canh quan Ly Hang cung đuoi theo vua Tran ngoai bien nhung khong gap. Sau đo quan Nguyen bat đuoc mot so thuyen ma quan Tran bo lai, moi biet vua Tran đa bo thuyen len bo, lien đuoi theo 3 ngay 3 đem nhung khong co ket qua, vi quan Tran đa chay vao Thanh Hoa
Nghe tin vua Tran chay vao Thanh Hoa, Thoat Hoan lai đieu O Ma Nhi mang 1300 quan thuy vao Thien Truong cung Toa Đo dan quan vao Thanh Hoa truy đuoi vua Tran, nhung khong tim thay muc tieu.
Luc hai vua Tran chay vao Thanh Hoa, nhieu quy toc nha Tran đa hang quan Nguyen: ngoai Tran Kien va Tran Tu Hoan o Thanh Hoa con co hoang tu Tran Ich Tac, Tran Long, cac tuong Pham Cu Đia, Le Dien, Trinh Long.

Sach Viet Nam su luoc cua Tran Trong Kim khong thong nhat voi cac nguon tai lieu khac nhu Nguyen su, Đai Viet su ky toan thu, Kham đinh Viet su thong giam cuong muc. Theo Viet Nam su luoc, Toa Đo đanh tu Chiem Thanh toi Nghe An, đung đo voi quan Tran Quang Khai. Quan Tran the yeu phai rut lui vao khu vuc hiem yeu co thu. Bi Tran Quang Khai chan giu, Toa Đo khong tien ra bac đuoc, phai cung O Ma Nhi dung thuyen vuot bien ra bac hoi binh voi Thoat Hoan. Du mo ta Toa Đo khong the tien quan ra bac, nhung Tran Trong Kim truoc đo lai neu viec Toa Đo tiep nhan Tran Kien đau hang o Nghe An va sai quan đua gia đinh Tran Kien ve Yen Kinh; đoan quan Nguyen nay đi qua đuoc Nghe An ra bac va toi bien gioi Lang Son thi Kien bi Nguyen Đia Lo ban chet.


= Quan Tran tong phan cong =
Vua Tran rut vao Thanh Hoa đe cung co, to chuc lai luc luong. Trong luc đo quan Nguyen cua Thoat Hoan o ngoai Bac khong hop thuy tho va thoi tiet mua he nong buc, bi mua lon, phat sinh benh tat, lai bi thieu luong. Toa Đo mang quan moi met tu Thien Truong, cung O Ma Nhi lai vao Thanh Hoa truy kich vua Tran nhung khong tim đuoc, phai dung lai kiem luong.
Nam đuoc tinh hinh đich đang gap kho khan, thang 4, vua Tran tro lai mien Bac tan cong quan Nguyen, tap trung tan cong vao cac muc tieu cua quan Nguyen o khuc song Hong chay qua Khoai Chau (Hung Yen). Chiem đuoc vung nay, quan Tran se tu đay đanh vao Thang Long.


 Tran Ham Tu - Tay Ket  Luc đo Thanh Hoa co canh quan Toa Đo đong giu. Sau mot thoi gian khong bat đuoc vua Tran, Toa Đo cung O Ma Nhi mang quan tro lai phia bac đe phoi hop voi Thoat Hoan.
Co nhung gia thuyet khac nhau ve cu đong cua Toa Đo va quan Tran. Đai Viet su ky toan thu cho rang: Toa Đo va O Ma Nhi ngay 7 thang 5 am lich moi ra bac, vi vay hai tuong khong du tran Ham Tu ma chi du tran Tay Ket. Ha Van Tan va Pham Thi Tam ung ho thuyet nay. Kham đinh Viet su thong giam cuong muc cho rang, Toa Đo va O Ma Nhi tu Thanh Hoa ra Bac tu thang 4 am lich, do đo hai tuong du tran Ham Tu va Tay Ket. Tran Xuan Sinh ung ho thuyet nay. Rieng Viet Nam su luoc cua Tran Trong Kim khong ro can cu tu nguon tai lieu nao cho rang, Toa Đo bi Tran Quang Khai cam chan o Nghe An suot tu khi tien tu Chiem Thanh ra, khong ra bac bang đuong bo đuoc, phai cung O Ma Nhi đi đuong bien ra bac.
Do theo thuyet Toa Đo ra bac vao thang 5 am lich, ma mot loat tran đanh o Bac Bo dien ra tu thang 4, Ha Van Tan va Pham Thi Tam cho rang Tran Hung Đao chu truong đua quan vuot bien ra bac, cat đoi hai đao quan Nguyen giua Toa Đo va Thoat Hoan, khong đe tap hop lai.
Tran Nhan Tong sai Tran Nhat Duat lam chanh tuong, Chieu Thanh Vuong va Tran Quoc Toan lam pho tuong đi cung voi Nguyen Khoai mang 5 van quan ra bac đanh quan Nguyen o Ham Tu. Tran Trong Kim va Tran Xuan Sinh cho rang Toa Đo đung đo voi Tran Nhat Duat o Ham Tu. Ha Van Tan va Pham Thi Tam theo Đai Viet su ky toan thu cho rang Tran Nhat Duat đanh mot đao quan Nguyen nhung khong ro tuong chi huy. Nhung cac nguon tai lieu đeu thong nhat rang trong quan Tran Nhat Duat co tuong nguoi Trung Quoc cua nha Tong cu la Trieu Trung theo hang. Tran Nhat Duat gap binh thuyen Toa Đo o ben Ham Tu, ben chia quan ra đanh. Hai ben chong nhau ac liet. Toa Đo đi đuong xa, giao chien lau ngay đa moi met, trong thay co hieu Tong cua Trieu Trung, lo lang tuong rang nha Tong đa khoi phuc sang giup Đai Viet. Nhom quan nguoi Hoa trong hang ngu quan Tran đeu muon tra thu nen đanh rat hang.
Trong khi đo quan Tran lai dung ke ly gian, ban ten gan giay sang ben quan Nguyen, noi rang chi đanh nguoi That Đat chu khong đanh nguoi Hoa. Đieu đo khien nhieu tuong si nguoi Hoa trong quan Nguyen khong tan luc chien đau hoac tro giao sang hang quan Tran. Toa Đo bi thua to. Sau khi thua tran o Ham Tu quan, Toa Đo van khong biet rang Thoat Hoan đa thao chay. Canh quan Toa Đo đong o song Thien Mac (đoan song Hong o Hung Yen) va tim cach lien lac voi Thoat Hoan. Đuoc it ngay, Toa Đo biet tin quan Thoat Hoan đa that bai va rut chay, ben lui ve Tay Ket (Khoai Chau). Ngay 24 thang 6 nam 1285, Tran Hung Đao truc tiep chi huy quan đanh Toa Đo. Toa Đo va O Ma Nhi thua, bo thuyen đi đuong bo ra phia bien. Tren đuong chay, Toa Đo bi quan Đai Viet bao vay, sau cung bi tuong Vu Hai cua nha Tran chem đau. O Ma Nhi thi chay thoat ve Thanh Hoa. Theo Đai Viet su ky toan thu, vua Tran Nhan Tong trong thay thu cap cua Toa Đo thi coi ao ngu phu len va noi "nguoi lam toi phai nen nhu the nay" roi sai nguoi kham liem tu te.

Su lieu dan khac nhau ve cac tuong tham chien. Co tai lieu cho rang Tran Nhat Duat cung Tran Quoc Toan, Nguyen Khoai va Trieu Trung cung đanh tran Ham Tu, co tai lieu dan rang chi co Tran Nhat Duat va Trieu Trung đanh Ham Tu, con Nguyen Khoai va Tran Quoc Toan đanh tran Tay Ket.


 Tran Chuong Duong Đo  Tran Nhat Duat sai Tran Quoc Toan ve Thanh Hoa bao tin thang tran. Tran Quoc Tuan ban voi Tran Nhan Tong quyet đinh mang toan quan ra bac đanh Thoat Hoan đe lay lai Thang Long. Tran Quang Khai o Nghe An moi ra đuoc cu lam chanh tuong, Pham Ngu Lao va Tran Quoc Toan lam pho tuong; lai truyen lenh cho Tran Nhat Duat phai ngan khong cho Toa Đo hop binh đuoc voi Thoat Hoan.
Đai quan Thoat Hoan đong o Thang Long cung trong tinh trang luong thuc sap can, cac chien thuyen đong o ben Chuong Duong.
Tran Quang Khai tien ra bac kha thuan loi. Quan Tran nhanh chong diet nhieu đon nho cua quan Nguyen, ket hop du hang quan nguoi Hoa bo hang ngu quan Nguyen. Trong khi đo thi Tran Nhat Duat cung giu lai so quan đe cam chan Toa Đo, con chia mot so sang hop voi canh quan Tran Quang Khai. Nhieu toan quan Tran truoc kia bi tan mat, chua tim đuoc vao Thanh Hoa, luc đo gap quan Tran Quang Khai đa cung gia nhap nen luc luong cang manh len. Quan Tran chiem đuoc nhieu thuyen cua đich o ben đo.
Quan Tran tiep tuc nguoc song Hong phan cong quan Nguyen. Tran Quang Khai cung Pham Ngu Lao va Tran Quoc Toan đa tan cong quan Nguyen o Chuong Duong (huyen Thuong Tin). Quan Nguyen thuong thay quan Tran bi thua, khi đo thay quan Tran đanh manh nen bi bat ngo, tan tac bo chay. Phan lon cac chien thuyen quan Nguyen bi quan Tran đot chay hoac chiem.


 Gianh lai Thang Long  Sau cac tran phan cong thang loi tren song Hong, quan Tran quyet đinh tan cong giai phong kinh thanh Thang Long. Luc luong tham gia gom cac đon vi thuy bo chu luc do Tran Quang Khai chi huy. Cac đon vi dan binh cac đia phuong lan can do Tran Thong, Nguyen Kha Lap va Nguyen Truyen chi huy. Sau khi đanh bai đon vi quan Nguyen ngoai thanh do Ma Vinh chi huy, quan Tran bat đau bao vay va cong thanh.
Tai lieu thoi Nguyen chep rang: 

"Thuy luc đen đanh đai doanh, vay thanh may vong, tuy chet nhieu nhung quan tang them cang tro nen đong, quan quan som toi đanh rat khon đon, thieu thon, khi gioi đeu het" va "Nguoi Giao chong đanh quan quan, tuy may lan thua tan, nhung quan tang cang đong, quan quan moi met, tu thuong cung nhieu, quan ma Mong Co khong the nao thi tho tai nang đuoc".
Truoc suc tan cong manh me va ben bi cua quan Tran, quan Nguyen phai rut chay khoi thanh Thang Long ve đong o bo Bac song Hong (khoang Gia Lam ngay nay). Tai đay, đon trai cua quan Nguyen van lien tuc bi tan cong.


 Tran song Thien Mac  Toa Đo van khong biet rang Thoat Hoan đa thao chay. Canh quan Toa Đo đong o song Thien Mac va tim cach lien lac voi Thoat Hoan. Đuoc it ngay, Toa Đo biet tin quan Thoat Hoan đa that bai va rut chay, ben lui ve Tay Ket.

Co tai lieu can cu vao Nguyen su cho rang Toa Đo sau tran thua o Ham Tu quan lai tien vao Thanh Hoa đanh vua Tran lan nua, nhung khong thu đuoc ket qua nen lai tro ra tim Thoat Hoan. Tran Tay Ket nay con đuoc coi la tran Tay Ket thu hai.
Ngay 24 thang 6 nam 1285, quan Tran do đich than vua Tran chi huy tan cong đao quan Nguyen nay. Tuong Nguyen la Truong Hien (chuc tong quan) đau hang quan Tran va dan đuong cho quan Tran tan cong Toa Đo o Tay Ket. Quan Nguyen bi giet rat nhieu. Toa Đo cung bi tu tran. O Ma Nhi va Luu Khue đi thuyen nho tron thoat ra bien.

Tran nay mot so sach su chep khac nhau. Ha Van Tan va Pham Thi Tam (1972) cho biet Nguyen su chep rang: Toa Đo khong tin Thoat Hoan đa rut, nen tien quan len toi tan Thang Long, thay khong con quan minh thi moi tin, đanh rut quan len phia Bac, gap quan Tran chan đanh o song Can Man (tuc song Thi Cau) va tu tran tai đay.


 Quan Tran truy kich quan Nguyen  Ngay 10 thang 6 nam 1285, Tran Quoc Tuan va Hung Ninh vuong Tran Tung dan hon 2 van quan tan cong quan Nguyen o bo Bac song Hong. Quan Nguyen cu Luu The Anh dan quan ra đoi pho, nhung đai bai. Quan Nguyen rut chay ve phia Bac.
Khi rut chay đen song Nhu Nguyet (song Cau), quan Nguyen bi đon vi cua Tran Quoc Toan chan đanh. Quan Nguyen thua, khong sang song đuoc, phai chay ve phia Van Kiep. Chi huy quan Tran la Tran Quoc Toan đa hy sinh trong tran nay.
Chay đen song Sach (tuc đoan song Thuong chay quan Van Kiep), quan Nguyen bac cau phao đinh vuot song, nhung bi quan Tran do Tran Quoc Tuan chi huy ap vao đanh. Ly Hang đay lui đuoc mui quan Tran tan cong vao lung quan Nguyen, chem đuoc tuong Viet la Tran Thieu. Nhung mot mui quan Tran khac lai đanh vao suon đoi hinh quan Nguyen đang vuot cau phao. Quan Nguyen xo nhau chay, cau phao đut, nhieu binh si bi chet đuoi.
Sau khi vuot qua song Sach, quan Nguyen chay ve huong Tu Minh. Ly Hang đuoc cu chan hau, đe phong quan Tran truy kich. Đen Vinh Binh, quan Nguyen lai bi quan Tran do Tran Quoc Hien (Tran Quoc Nghien) chi huy chan đanh. Ly Hang bi trung ten đoc. Tuong truyen, quan Nguyen phai giau Thoat Hoan trong ong đong đe chay tron. Khi ve đen Tu Minh, Ly Hang ngam thuoc đoc chet, tho 50 tuoi.
Canh quan Van Nam cua Nasirud Din chay ve Van Nam, đen đia phan huyen Phu Ninh đa bi cac luc luong cua Ha Đac va Ha Chuong tan cong. Quan Nguyen thua chay, nhung Ha Đac tu tran.


Tong that, tuong si nha Tran hang nha Nguyen Xem chi tiet: Tran Ich Tac, Le Tac
Trong cuoc chien lan thu hai, nha Tran đa co mot so tong that va tuong si đi theo nha Nguyen.
Nguoi đau tien la Tran Di Ai, em vua Tran Thai Tong, chu vua Tran Thanh Tong. Di Ai đuoc cu đi su nha Nguyen, đuoc Hot Tat Liet phong luon lam An Nam quoc vuong đe co co đua "vua moi" ve nuoc. Di Ai bi quan Tran đon đanh o đau đia gioi phai bo chay.
Nguoi thu hai la Tran Ich Tac, con thu cua Tran Thai Tong, em cua Tran Thanh Tong. Ich Tac co tai, van con co y tranh đoat ngoi truong đich. Truoc khi quan Nguyen keo sang, Ich Tac đa tung gui thu rieng cho khach buon o Van Đon xin quan Nguyen xuong nam. Khi quan Nguyen Mong tien sang, ngay 15 thang 3 nam 1285, Ich Tac đem ca gia đinh theo hang, voi hy vong đuoc lap lam vua.
Quan Nguyen that bai chay ve nuoc, Ich Tac đuoc đua ve Trung Quoc va đuoc Hot Tat Liet, phong lam An Nam quoc vuong va cho ngay đua tro ve nuoc. Hai nam sau (1287), Ich Tac theo Thoat Hoan sang Đai Viet lan thu ba.
Thu ba la Tran Kien, la con thu cua Tran Quoc Khang, phuc vu duoi quyen Tran Ich Tac cung theo Ich Tac hang Toa Đo. Toa Đo sai đua bon Kien ve Yen Kinh thi bi tho hao nguoi Tay o chau Ma Luc (Lang Son) la Nguyen The Loc va Nguyen Linh chan đanh. Tran Kien bi gia no cua Hung Đao Vuong la Nguyen Đia Lo ban chet, Tran Ich Tac đem xac Kien đe len minh ngua tron đi đem, đen Khau On chon tai đay. Mot tuong khac la Le Tac cung hang quan Nguyen, trong canh quan Nguyen hon loan bo chay, Le Tac đa chi đuong giup nhieu tuong si nha Nguyen chay thoat ve ben kia bien gioi.
Mot so tong that duoi quyen Tran Ich Tac theo sang Trung Quoc con co Tran Van Long va Tran Tu Vien.


Ket qua va y nghia Cuoc khang chien cua quan dan Đai Viet duoi su lanh đao cua hai vua Tran Thanh Tong va Nhan Tong đa toan thang, the hien "Hao khi Đong A" cua Đai Viet thoi ay. Nha Tran lan thu hai đanh đuoi đuoc quan Mong Nguyen, lan nay voi quy mo lon hon nhieu va hoan canh kho khan hon nhieu. Nha Tong o phuong bac đa mat, khong con la chan, Đai Viet phai truc tiep đoi đau voi nha Nguyen tren toan tuyen bien gioi phia bac. Diet đuoc Nam Tong, suc manh cua nha Nguyen cung tang len so voi truoc.
Theo su cu Viet Nam, quan Nguyen chet rat nhieu, thay nam ngon ngang, mau chay thanh suoi. Đai Viet Su ky Toan thu chep rang Ly Quan thu tan quan chi con lai 5 van nguoi so voi 50 van khi bat đau sang Đai Viet, tuc la co toi 45 van quan Nguyen đa chet hoac bi bat.
Thang gieng nam Binh Tuat, nien hieu Trung Hung thu 2 (26/1 – 24/2/1286), vua Tran cho tha tu binh Nguyen vua bi bat ve nuoc. "Tran đai vuong binh Nguyen thuc luc" chep rang nha Tran đa khac chu len mat 5 van hang binh roi cho ve, ran rang ke nao lai sang, neu bat đuoc thi chem. Nhu vay, so tu binh ma quan Tran bat đuoc chi it cung phai 5 van (chua ke so tu binh đa chet trong qua trinh giam giu, đa bo tron hoac khong muon tro ve nuoc).
Tran Xuan Sinh trong Thuyet Tran đat nghi van ve con so 45 van quan Nguyen đa chet hoac bi bat. Bang chung la ngay khi quan Nguyen thua chay ve, chi 2 thang sau Hot Tat Liet đa co y đinh cho sang đanh phuc thu ngay. Nhu vay luc luong quan Nguyen con song tro ve kha đong đao đe co the tiep tuc mot cuoc chinh phat moi. Sau đo Hot Tat Liet phai hoan viec dung binh ngay vi thieu luong thao chu khong phai thieu quan. Luc luong ma vua Nguyen bo sung them cho lan đanh Đai Viet thu 3 cung chi chung gan 10 van nguoi, nham bo sung ton that cho đoi quan vua rut ve nuoc. Nhu vay, tong ton that cua quan Nguyen co le khong toi 45 van, ma vao khoang 10-20 van chet hoac bi bat.


Tham khao Ha Van Tan va Pham Thi Tam (1972), Cuoc khang chien chong xam luoc Nguyen Mong the ky XIII, Nha xuat ban Quan đoi Nhan dan, ban in lai nam 2003.
Tran Xuan Sinh (2006), Thuyet Tran, Nha xuat ban Hai Phong
Quoc Chan chu bien (2006), Nhung danh tuong chong ngoai xam thoi Tran, Nha xuat ban Giao duc.
Vu Ngoc Khanh (2008), Nguoi "co van đe" trong su nuoc ta, Nha xuat ban Van hoa thong tin.
Đo Trinh chu bien (2003), Lich su quan su Viet Nam - Tap IV: Hoat đong quan su thoi Tran (The ky XIII - XIV), Nha xuat ban Chinh tri Quoc gia, Ha Noi


Chu thich Xem them Nha Tran
Khang chien chong Nguyen Mong
Khang chien chong Nguyen Mong lan thu nhat (1/1258)
Khang chien chong Nguyen Mong lan thu 3 (12/1287 - 4/1288)
Hanh cung Vu Lam