Nha tho chinh toa Đuc Me Maria hon xac len troi (tieng Tay Ban Nha: Catedral Metropolitana de la Asuncion de la Santisima Virgen Maria a los cielos) la tru so cua Tong giao phan Cong giao Mexico. Nha tho toa lac tren đinh khu vuc linh thieng cua nguoi Aztec truoc kia gan Templo Mayor (đen tho lon) o phia bac Quang truong hien phap (Zocalo) trong trung tam thanh pho Mexico. Nha tho đuoc xay dung tung phan tu nam 1573 đen nam 1813 quanh nha tho ban đau. Nha tho cu luc ban đau đuoc xay dung ngay sau khi Tay Ban Nha chinh phuc Tenochtitlan, nay khong con vi đa bi thay the hoan toan. Kien truc su Tay Ban Nha Claudio de Arciniega len ke hoach xay dung tu cam hung ve cac nha tho Gothic o Tay Ban Nha.
Do khoang thoi gian xay dung keo dai đen gan 250 nam, hau nhu tat ca cac kien truc su chinh, hoa si, nha đieu khac, bac thay ma vang va cac nghe si tao hinh khac tai Tan Tay Ban Nha trong khoang thoi gian đo đeu tham gia vao cong trinh nay. Cung voi thoi gian xay dung trai dai cho phep cong trinh tich hop cac phong cach kien truc khac nhau thinh hanh trong tung giai đoan nhu Gothic, Baroque, Churrigueresque, Tan co đien. Cung boi vay ma ben trong nha tho la cac noi that, trang tri, tranh hoa, đieu khac khac nhau.
Tien trinh xay dung nha tho đen khi hoan tat la mot điem giup xa hoi gan ket voi nhau do lien quan đen giao hoi, chinh quyen, hoi đoan ton giao khac nhau cung nhu nhieu the he moi tang lop xa hoi cung tham gia.
Do anh huong cua Giao hoi Cong giao tren đoi song, nha tho đa đan xen ket noi cac su kien lich su y nghia thoi pho vuong quoc Tan Tay Ban Nha va Mexico đoc lap. Mot vai su kien co the đen nhu: Chu tich Quoc hoi ton phong Agustin de Iturbide va Ana Maria Huarte đang quang Hoang đe Mexico; noi quan tang le cac vi vua đo; noi an tang mot so anh hung đoc lap dan toc truoc nam 1925 nhu Miguel Hidalgo y Costilla va Jose Maria Morelos; tranh chap giua hai phe tu do va bao thu do su chia re nha nuoc va giao hoi trong cuoc Cai cach luat phap; nha tho đong cua vao thoi Chien tranh Cristero; Ky niem 200 nam Mexico đoc lap cung nhieu le hoi khac.
Nha tho quay mat ve huong nam. Kich thuoc xap xi nhu sau: rong 59 met (194 ft), dai 128 met (420 ft) va cao 67 met (220 ft) đen đinh thap. Nha tho gom hai thap chuong, mot mai vom trung tam, ba cong chinh. Bon mat tien co cong ra vao voi cot va tuong. Kien truc nam gian giua bao gom 51 ham, 74 vom va 40 cot. Hai thap chuong chua tong cong 25 qua chuong. Nha hoi kien lien ke voi nha tho lon la noi rua toi va giao dan đen ghi danh đang ky. Co nam ban tho lon trang tri chi tiet, mot noi đe đo thanh, mot khu ca đoan, mot hanh lang va mot phong hoi đoan. Muoi bon trong so muoi sau nha nguyen trong nha tho đuoc mo cua cho cong chung. Moi nha nguyen đuoc dang cho mot hoac cac vi thanh khac nhau, cung nhu do moi hoi huynh đe tai tro. Cac nha nguyen co ban tho, tranh tho, retablo, tranh ve, đo go va đo đieu khac tinh xao. Nha tho la noi luu giu hai trong so nhung đai phong cam lon nhat the ky 18 o chau My. Co mot ham mo ben duoi nha tho an tang nhieu hai cot cuu tong giam muc. Nha tho co khoang 150 cua so.
Trai qua nhieu the ky, nha tho chiu nhieu hu hong. Tran hoa hoan nam 1967 pha huy mot phan đang ke phan ben trong nha tho. Khi trung tu đa phat hien ra mot so tai lieu va tac pham nghe thuat quan trong bi giau kin truoc đo. Mac du nha tho co nen mong vung chac, nen đat set mem la mot moi đe doa đoi voi tinh toan ven cau truc cho cong trinh. Muc nuoc ngam suy giam va toc đo sut lun nhanh khien Quy Di tich The gioi đua cong trinh nay vao Danh sach 100 đia điem nguy cap nhat. Cong viec trung tu bat đau tu thap nien 1990 giup nha tho on đinh lai va thoat khoi danh sach nguy cap vao nam 2000.


Lich su = Boi canh: Nha tho lon =

Sau khi Tay Ban Nha chinh phuc Đe quoc Aztec cung nhu sau khi Hernan Cortes tham hiem vung Honduras ngay nay tro ve, đoi quan vien chinh quyet đinh xay dung mot nha tho tai đia điem cua Templo Mayor trong thanh pho Tenochtitlan cua nguoi Aztec đe cung co quyen luc cua Tay Ban Nha tren lanh tho moi chiem đuoc. Co bang chung ve su hien dien cua đen tho than Quetzalcoatl rat lon, mot đen tho danh rieng cho than Huitzilopochtli (than chien tranh va vi than chinh cua nguoi Aztec) va cac cong trinh phu khac. Kien truc su Martin de Sepulveda la giam đoc đau tien cua du an tu nam 1524 đen 1532, con Juan de Zumarraga la giam muc đau tien cua Toa giam muc o Tan The gioi. Nha tho Zumarraga nam o phia đong bac nha tho chinh toa hien nay. No co ba gian giua ngan cach nhau bang hang cot Tuscan, tran đuoc cham khac tinh xao do Juan Salcedo Espinosa thuc hien va đuoc Francisco de Zumaya va Andres de la Concha ma vang. Cua chinh co le theo phong cach Phuc hung. Khu ca đoan co 48 chiec ghe bang go thong trang do Adrian Suster va Juan Montano che tac thu cong. Đa tu đen tho Huitzilopochtli đuoc dung đe xay dung nha tho. Dau vay, nha tho nay som bi coi la khong xung voi tam quan trong gia tang cua thu đo Tan Tay Ban Nha. Nha tho đau tien nay đuoc Hoang đe La Ma Than thanh Karl V va Giao hoang Clemente VII nang len thanh Catedral (nha tho lon) vao ngay 9 thang 9 nam 1534 va sau đo đuoc Giao hoang Phaolo III them chu Metropolitana (chinh toa) vao nam 1547.

Nha tho nho ngheo nan nay bi đanh gia thap trong tat ca cac bien nien su coi la khong xung tam voi mot thanh pho moi noi tieng nhu vay, cung nhu khong đu đe phuc vu cac thanh le lau dai. Chang bao lau sau đa co yeu cau xay cat nha tho moi cho tuong xung voi tam co vi đai cua thuoc đia nay. Nhung cong trinh gap nhieu tro ngai ngay khi bat đau, kho đe xuc tien đen noi nha tho cu tiep tuc lanh trach nhiem cho cac nghi le lon cua Tan Tay Ban Nha. Va chi khi thuc te tao ra đong luc ve tam quan trong lon lao thi pho vuong quoc thay can phai co mot nha tho tuong xung nhu nha tho Thanh Phanxico, co the chua đuoc ben trong nha nguyen khong lo San Jose de los Indios lam noi an tang cho le tang Hoang đe Karl V.
Nha tho hoi dai hon mat tien nha tho chinh toa moi; ba gian giua khong rong 30 met va đuoc bao lai, gian giua co tuong chan keo bac, hai ben co xa ngang. Ngoai cua puerta del Perdon con co cua puerta de los Canonigos va co the cua thu ba thoat ra Placeta del Marques. Nam thang troi qua, nha tho chinh toa tro nen nho be so chuc nang no đang the hien. Nam 1544, cac nha chuc trach Giao hoi ra lenh xay dung mot nha tho chinh toa moi hoanh trang hon.
Xem xet giai phap nha tho moi đa lau, cong xuong xay dung cung bat đau, quyet đinh tai thiet hoan toan nha tho cu đuoc đua ra vao nam 1584. Muc đich tu sua cho bot hoang phe đe ky niem Hoi đong tinh Mexico lan thu ba.


= Khoi cong =

Nam 1552 đanh dau đat đuoc thoa thuan chia se chi phi cua nha tho chinh toa moi cho Vuong that Tay Ban Nha, tang lop Encomienda đac quyen tai thuoc đia va dan ban đia duoi quyen truc tiep cua Tong giam muc Tan Tay Ban Nha. Cac ke hoach ban đau lam nen mong nha tho moi bat đau vao nam 1562. Nam trong du an xay dung, Tong giam muc Alonso de Montufar lien đe xuat mot cong trinh hoanh trang gom bay gian dua theo thiet ke Nha tho chinh toa Sevilla voi thoi gian uoc tinh tu 10 đen 12 nam. Trong luong cong trinh co kich thuoc đo so nhu vay tren nen đat đam lay truoc kia đoi hoi nen mong đac biet. Luc đau, cac dam ngang đat vao đe lam nen, keo theo chi phi cao va phai thoat nuoc lien tuc, cuoi cung bi bo do vi khong chiu noi phi ton ma con lam lut loi trung tam thanh pho. Sau đo, co ky thuat ban đia tro giup, hai muoi nghin suc go đac đuoc nhoi duoi đo sau lon tren dien tich sau nghin met vuong. Cong trinh tu bay gian ban đau giam xuong con nam: gian chinh trung tam, hai nha ruoc va hai ben cho 16 nha nguyen. Claudio de Arciniega va Juan Miguel de Aguero thiet ke va tao mau lay cam hung tu cac nha tho Tay Ban Nha Jaen va Valladolid.
Nam 1571, sau vai tri hoan, pho vuong Martin Enriquez de Almanza va Tong giam muc Pedro Moya de Contreras đat vien đa đau tien cua nha tho hien nay. Nha tho chinh toa bat đau đuoc xay dung vao nam 1573 xung quanh nha tho cu. Nha tho cu bi pha bo sau khi cong trinh đa đap ung đu cac chuc nang co ban đe thay the.
Trai voi hau het cac thanh đuong truyen thong, cong trinh bat đau voi huong bac-nam. Nguyen nhan la cac dong chay ngam se anh huong đen ket cau huong đong-tay. Quyet đinh nay đua ra vao nam 1570. Đau tien la xay nha nguyen va noi đat đo thanh; viec dung vom va gian giua đa mat ca tram nam.


= Phat trien cong trinh =

Cong trinh khoi cong gap phai đia hinh nhao va bat on lam tinh hinh tro nen phuc tap. Vi vay, đa Tezontle va đa Chiluca do khoi luong nhe đuoc ua chuong lam vat lieu xay dung tai mot so khu vuc. Nam 1581 bat đau dung tuong len va đen nam 1585, bat đau xuc tien nha nguyen đau tien. Danh tinh tho đa tham gia khi đo la: Juan Arteaga cham khac trong nha nguyen con cac hoc do Hernan Garcia de Villaverde phu trach, ong cung xu ly cac cot Toral do Martin Casillas đieu khac. Nam 1615, chieu cao tuong đat mot nua. Nam 1623 bat đau noi that ben trong noi đat đo thanh va khi hoan thanh thi nha tho cu ban đau bi pha bo. Vi tri phong hop ngay nay chinh la noi dien ra thanh le sau khi do bo hoan toan nha tho đau tien. Ngay 21 thang 9 nam 1629, thanh pho phai hung chiu tran lut nen cong trinh tam thoi gian đoan, nuoc dang cao toi hai met, gay hu hai quang truong chinh (nay la Plaza del Zocalo) va cac khu vuc khac. Do thiet hai, mot du an xay nha thoi moi bat đau o vung đoi Tacubaya phia tay thanh pho nhung y tuong đo đa bi loai bo va cong trinh tiep tuc tai đia điem cu duoi su chi đao cua Juan Gomez de Trasmonte. Noi that đuoc hoan thanh va cung hien vao nam 1667.
Ngay 22 thang 12 nam 1667, Tong giam muc Marcos Ramirez de Prado y Ovando dang hien lan thu nhi sau khi hoan thanh vom cuoi. Vao thoi điem đo van thieu thap chuong, mat tien chinh va cac thanh phan khac (bo sung vao the ky 18), chi phi bo ra tuong đuong voi 1.759.000 peso. Khoan tien nay đuoc cac vua Tay Ban Nha la Felipe II, Felipe III, Felipe IV va Carlos II đai tho mot phan. Cac phan xay them noi vao phan trung tam trong nhieu nam nhu Chung vien, Nha nguyen Animas, cac toa cua Nha hoi kien va Giao trieu.
Nam 1675, hoan thanh phan trung tam cua mat tien chinh la tac pham cua kien truc su Cristobal de Medina Vargas, trong đo co hinh anh Đuc Me len troi (danh hieu ma nha tho đuoc cung hien len) cung nhu đieu khac Giacobe Tien va Anre Tong đo đang đung gac hai ben. Khoang thoi gian con lai trong the ky 17, kien truc su Juan Lozano va Juan Serrano dung phan than chinh cua thap phia đong. Cong chinh va cac cong phia đong đuoc xay dung nam 1688 con cong phia tay vao nam 1689. Sau bot đo cau truc cac canh mat tien chinh va đe đo vom gian giua cung đuoc hoan tat.
Trong the ky 18, khong co may viec đuoc thuc hien đe thuc đay nha tho cho hoan thanh. Nguyen nhan chinh la vi phan ben trong đa co the su dung cho cac thanh le, khong con qua cap thiet đe bo sung nhung gi con thieu.
Mac du cong trinh tren thuc te bi đinh chi nhung mot vai phan ben trong van đuoc tiep tuc khoang nam 1737 do nha xay dung bac thay Domingo de Arrieta chi đao. Ong cung voi bac thay kien truc Jose Eduardo de Herrera đa tao ra nhung khan đai bao quanh khu ca đoan. Nam 1742, bac thay kien truc Manuel de Alvarez cung tu than chi đao voi Herrera ve khu vuc phia sau ca đoan do Jeronimo de Balbas trinh bay.
Ngay 17 thang 9 nam 1752, mot cay thap tu dai hon 3 vara (khoang hon 2,5 m) đuoc đat tren noc thap đang lau. Tren hai mat khac loi bai Sanctus Deus va o giua la hinh o-van chia bon đat tuong sap Chien Con tren khung va mat kia đieu khac hinh Thanh nu Prisca toa hao quang. Thanh ngang thap gia dai 2 vara. Tong khoi luong nang 14 arroba (khoang 161 kg) va đuoc đinh chot vao nen đa.
Nam 1787, sau cuoc thi chon lua giua Jose Joaquin Garcia de Torres va Isidro Vicente de Balbas, kien truc su nguoi Mexico Jose Damian Ortiz de Castro đuoc bo nhiem chi đao cong trinh thap chuong, mat tien chinh va mai vom. Đe dung cac thap chuong, Ortiz de Castro thiet ke nen ket cau chong đong đat hieu qua; phan than giua xuyen thau va phan cao nhat hinh chuong. Ong chi đao du an cho đen khi qua đoi nam 1793. Manuel Tolsa len thay the, ong la kien truc su va nha đieu khac theo truong phai Tan co đien, moi đen Tan Tay Ban Nha nam 1791. Tolsa phu trach hoan tat nha tho. Ong tai tao lai mai vom thap va khong can xung, thiet ke lai tren mot vong lon hon, tren nen rong hon co the nang đang lau tren mai len cao hon nhieu. Phia tren đap đen, tuong va thanh ngang chan song. Ong trang tri mat tien voi hinh tuong ba nhan đuc đoi than (đuc tin, đuc cay va đuc men).


Ngoai that = Mat tien va cong =

Mat chinh nha tho quay ve huong Nam. Cong chinh nam giua mat tien chinh va la cong cao nhat trong ba cong cua nha tho. Tuong Thanh Phero va Thanh Phaolo đung giua cac cot tren cong, con Thanh Anre va Thanh Giaco ngu tren o cua phu. Giua o cua nay la buc phu đieu cao ve Đuc Me Đong Trinh Maria, thanh bon mang cua nha tho. Hai ben hinh anh la Thanh Mattheu va Thanh Anre. Quoc huy Mexico đat phia tren nguong cua voi đoi canh đai bang dang rong. Co mot thap đong ho o tren cung cua cong voi nhung buc tuong đai dien cho đuc tin, đuc cay va đuc men, do Manuel Tolsa đieu khac.
Mat tien phia tay đuoc xay dung nam 1688 va tai thiet nam 1804.Cong gom ba phan voi hinh anh Tu Phuc Am gia. Cong phia tay co phu đieu cao mo ta Chua Giesu trao Chia khoa Thien đang cho Thanh Phero.
Mat tien phia đong tuong tu nhu mat tien phia tay. Phu đieu tren cong mo ta con tau cho bon tong đo, đung đau la Thanh Phero. Phu đieu co ten la El barco de la Iglesia navegando por los mares de la Eternidad (Con tau Giao hoi tren bien vinh hang).
Mat tien phia bac, đuoc xay dung tu the ky 16 theo phong cach Herrera thoi Phuc hung. Đay la phan co nhat cua nha tho, đuoc đat theo ten kien truc su tu vien Tay Ban Nha El Escorial la Juan de Herrera. Trong khi mat tien phia đong va phia tay co hon hau het cac phan con lai cua toa nha, tang thu ba tren mat tien co cac cot Solomon gan lien voi thoi ky Baroque.
Tat ca cac phu đieu cao tren cong nha tho đeu đuoc lay cam hung tu tac pham cua hoa si nguoi Flemish Peter Paul Rubens.


= Thap chuong =
Cac thap chuong la tac pham cua nghe nhan Xalapa Jose Damian Ortiz de Castro. Thap co mai hinh chuong bang đa tezontle phu đa trang chiluca. Ortiz de Castro phu trach viec xay dung nha tho vao nua sau cua the ky 18 cho đen khi đot ngot qua đoi. Manuel Tolsa nguoi Valencia, nguoi tung xay dung cac toa nha đang chu y khac o thanh pho Mexico, đuoc thue đe hoan thien nha tho. Thoi điem đo đa trai qua hon 240 nam xay dung nha tho. Ong them vao cau truc tan co đien: đong ho, tuong ba nhan đuc đoi than, lan can cao xung quanh toa nha va mai vom noi tren canh ngang.
Nha tho co 25 chuong - 18 qua treo o thap chuong phia đong va 7 o thap phia tay. Qua chuong lon nhat đuoc đat ten Santa Maria de Guadalupe (Thanh nu Maria Gualalupe) va nang khoang 13.000 kilogam (29.000 lb). Cac chuong lon khac co ten Dona Maria (Đuc Ba Maria) nang 6.900 kilogam (15.200 lb), va La Ronca (Tieng re) vi tieng chuong khong trong. Dona Maria va La Ronca lap đat nam 1653 con qua chuong lon nhat len gia sau đo nam 1793.
Tuong o thap phia tay la tac pham cua Jose Zacarias Cora va đai dien cho Giao hoang Gregorio VII, Thanh Augustino, Thanh Leandro thanh Sevilla, Thanh Fulgencio thanh Caterniga, Thanh Phanxico Xavie va Thanh Barbara. Tuong o thap phia đong la cua Santiago Cristobal Sandoval mo ta Emilio, Rosa thanh Lima, Duc Me Maria, Thanh Ambrosius, Thanh Gieronimo, Thanh Felipe de Jesus, Hippolyto thanh Roma va Thanh Isidore Nong gia.
Nam 1947, mot nguoi moi tap keo chuong gap tai nan tu vong trong khi đinh keo ma lai đung phia duoi chuong. Qua chuong vang nguoc lai đap vao đau lam nguoi đo chet ngay. Qua chuong sau đo bi "trung phat" bang cach bo phan kep. Trong nhung nam tiep theo, qua chuong nay đuoc goi la la castigada (ke bi trung phat), hoac la muda (ke cam). Nam 2000, chiec kep đuoc lap lai vao chuong.
Thang 10 nam 2007, mot hop thoi gian đuoc tim thay ben trong đe cau bang đa cua thap tu o thap chuong phia nam. Hop đuoc đat vao nam 1742 nhu đe bao ve nha tho. Hop chi chua đay đo tao tac ton giao, tien xu va giay da, đuoc giau trong mot qua cau đa rong. Qua cau ghi dau ngay 14 thang 5 nam 1791 la ngay đat vien đa tren cung cua nha tho. Mot hop thoi gian moi se đuoc đat trong qua cau đa khi đong lai.


= Nha hoi kien =
Nam o ben phai nha tho chinh, Nha hoi kien tong toa (tieng Tay Ban Nha: Sagrario Metropolitano) đuoc Lorenzo Rodriguez xay dung trong thoi ky Baroque đinh cao khoang giua cac nam 1749-1760. Nha hoi kien dung đe luu tru tai lieu luu tru va chua le phuc tong giam muc. No cung co chuc nang la noi ban Tiec Thanh va ghi danh giao dan.

Trong khuon vien nha tho đau tien cung co Nha hoi kien nhung khong ro vi tri chinh xac. Trong qua trinh xay dung nha tho moi, Nha hoi kien đuoc đat o vi tri nay la Nha nguyen Isidro va Đuc Me Thuong Kho Granada. Tuy nhien, vao the ky 18, cau truc nay đuoc quyet đinh tach biet ra nhung van ket noi voi nha tho chinh. Nha hoi kien đuoc xay bang đa tezontle (mot loai đa nui lua xop mau đo) va đa trang, tao hinh Thap tu gia Hy Lap voi mat tien phia nam quay ve phia Zocalo. Nha hoi kien noi voi nha tho chinh thong qua Nha nguyen Thanh Isidro.

Ben trong moi canh Nha hoi kien co cong dung rieng biet. O canh tay la noi rua toi, o phan bac la ban tho chinh, loi vao chinh va mot khu vuc cong chung, đuoc ngan cach qua buc tuong goc ben trong bang đa chiluca va tenzotle. Đa trang chiluca phu be mat tuong va san, con đa tezontle đong khung cua ra vao va cua so. O phan cau truc giao nhau la mai vom bat giac đuoc cac vom bao quanh tao thanh nhung tam giac cong o đinh vom. Ban tho chinh mang phong cach Churrigueresque trang tri cong phu đuoc nghe nhan ban đia Pedro Patino Ixtolinque che tac. Ban tho nay khanh thanh nam 1829.
Gan nhu toan bo ben ngoai Nha hoi kien kieu Baroque đuoc trang tri, nhu hoc ke am tuong hinh dang la, lop xep noi va nhieu thien than cherub. Cac trai cay đuoc cham khac nhu nho va luu co hinh dang cua đo dang le, tuong trung cho Huyet Chua Giesu va Giao hoi. Cac trang tri hoa gom co hong, cuc va nhieu loai hoa bon canh khac nhau, ca loai chalchihuite ban đia.
Nha hoi kien co hai loi vao ben ngoai chinh; mot ve phia nam đoi dien Zocalo va mot loi khac huong ve phia đong theo huong pho Seminario. Mat tien phia nam đuoc trang tri phong phu hon mat tien phia đong, mang chu đe ton vinh Bi tich Thanh The voi hinh anh cua cac Tong đo, Giao phu, cac thanh sang lap dong tu, cac thanh Tu đao cung nhu cac canh trong Kinh Thanh. Cac phu đieu hinh thu xep canh cac phu đieu hinh nguoi, nhu hinh su tu du ton hoac đai bang tren Quoc huy Mexico. Mat tien phia đong it chi tiet hon va chua cac hinh tuong Cuu Uoc cung nhu Jan thanh Nepomuk hay Ignacio thanh Loyola. Cac dau moc xay dung Nha hoi kien cung đuoc ghi o đay.


Noi that = Ban tho =


 Ban tho cao  Ban tho cao bien mat vao thap nien 1940. Nhan Nam Thanh 2000, ban tho moi đuoc lam thay the. Cong trinh nay đuoc kien truc su Ernesto Gomez Gallardo xay dung theo phong cach hien đai.


 Ban tho Chuoc toi  Ban tho Chuoc toi (tieng Tay Ban Nha: Altar del perdon) nam phia truoc gian giua trung tam. Đay la mat noi that đau tien nhin thay khi buoc vao nha tho. Đay la thanh qua cua kien truc su Tay Ban Nha Jeronimo Balbas, đai dien cho viec su dung cot estipite (tru lien tuong hinh tam giac đao nguoc) đau tien o chau My.
Co hai cau chuyen ve ten cua ban tho nay. Chuyen thu nhat ke rang nhung nguoi bi Toa an di giao Tay Ban Nha ket an truoc khi bi hanh quyet đa đuoc đua len ban tho đe cau xin tha toi khi buoc qua the gioi ben kia. Chuyen thu hai lien quan đen hoa si Simon Pereyns, du đa tao ra nhieu hoa pham trong thanh đuong nhung bi buoc toi bang bo pham thuong. Chuyen ke lai Pereyns khi con trong nguc đa ve mot buc tranh ve Đuc Trinh Nu Maria đep đen noi đuoc mien toi.
Ban tho nay bi hoa hoan lam hong vao thang 1 nam 1967 nhung đuoc khoi phuc hoan toan.


 Ban tho Vua  Ban tho Vua (tieng Tay Ban Nha: Altar de los Reyes) cung la tac pham cua Jeronimo Balbas, theo truong phai Baroque hoac Churrigueresque cua Mexico. Balbas bat đau dung vao nam 1718 bang go tuyet tung, Francico Martinez ma phu va hoan thien, ra mat vao nam 1737. Ban tho nam phia sau nha tho, tren Ban tho Chuoc toi va khu ca đoan. Ban tho nay rong 13,75 met (45,1 ft), cao 25 met (82 ft) va sau 7,5 met (25 ft). Kich co va đo sau ban tho keo theo biet danh la cueva dorada ("hang vang").
Ten nay lay tu nhung buc tuong hoang gia thanh thien trang tri tren ban tho, la tac pham lau đoi nhat theo phong cach Churrigueresque o Mexico, mat 19 nam đe hoan thanh. O duoi cung, tu trai sang phai la sau nu thanh hoang gia: Thanh Margaret xu Scotland, Thanh Helena thanh Constantinople, Thanh Elisabeth nuoc Hungary, Thanh Isabel cua Aragon, Nu hoang Cunegunda va Edith xu Wilton. O giua ban tho la sau vi vua đuoc phong thanh, bon trong so đo la: Hermenegild thanh tu đao Visigoth, Hoang đe La Ma Than thanh Heinrich II, Edward Nguoi Tuyen xung Đuc tin va Casimir vuong quoc Ba Lan. Phia tren la Thanh Louis nuoc Phap va Fernando III cua Castilla. O giua cac vua nay, buc tranh son dau ve Adoracion de los Reyes (Ba vua ton tho) cua Juan Rodriguez Juarez mo ta Chua Giesu la Vua tren muon vua. Phan tren cung la buc ve Đuc Me Maria len troi nhu mot nu hoang thuong gioi voi cac phu đieu hinh bau duc. Mot phu đieu mo ta Thanh Giuse be hai nhi Giesu va buc con lai la Thanh Teresa thanh Avila cam but long tren tay đuoc Chua Thanh Than ngu vao soi dan đe viet. Phai tren la hinh anh Chua Giesu va Đuc Me Maria ngu giua cac đieu khac thien than đoi vuong mien hinh anh Chua Cha.
Ban tho nay đa đuoc trung tu tu nam 2003.


= Noi đe đo thanh =
Cua Herrera mo vao noi đe đo thanh la phan co nhat trong nha tho. Noi nay pha tron giua phong cach Phuc hung va Gothic.
Tren tuong co buc hoa lon cua Cristobal de Villalpando nhu La aparicion de San Miguel (Su hien dien cua Thanh Michael), El Triunfo De La Iglesia (Chien thang cua thanh the), La Iglesia Militante y la Iglesia Triunfante (Đao binh giao hoi va khai hoan) va La Mujer del Apocalipsis (Đuc Trinh nu Khai Huyen). Buc La Mujer del Apocalipsis mo ta khai tuong cua Gioan đao Patmos. O đay cung co hai buc tranh son dau khac cua Juan Correa la La Entrada Triunfal de Cristo a Jerusalen (Đuc Kito khai hoan vao Jerusalem) va La Asuncion y coronacion de la Virgen (Đuc Trinh Nu len troi va đang quang). Mot buc tranh nua đuoc cho la cua Bartolome Esteban Murillo cung đuoc treo tai đay.
Tren buc tuong phia bac co mot ngach đat tuong hinh Đuc Kito chiu kho hinh tac bang nga voi. Đang sau đo la tranh tuong khac cua Juan Diego ve Đuc Me Guadalupe. Noi đat đo thanh tung cat giu chiec ao choang cua Juan Diego, tren đo hien hinh Đuc Trinh Nu. Nhung sau tran lut lon nam 1629, chiec ao đuoc đua ra khoi noi nay đe bao quan tot hon.


= Nha nguyen =
Muoi sau nha nguyen trong nha tho tung đuoc giao cho moi giao đoan rieng biet quan ly. Moi nha nguyen cung đuoc cung hien cho moi vi thanh. Moi gian hai ben chua bay nha nguyen. Hai nha nguyen con lai đuoc xay sau o phia đong va tay nha tho va khong đuoc mo cho cong chung. Duoi đay la danh sach muoi bon nha nguyen o cac gian đong va tay. Bay nha nguyen đau tien nam o gian đong, đuoc liet ke theo chieu tu bac đen nam. Bay nha nguyen tiep theo thi o gian tay.


 Nha nguyen Đuc Me Thuong Kho Granada  Nha nguyen Đuc Me Thuong Kho Granada (tieng Tay Ban Nha: Capilla de Nuestra Senora de las Angustias de Granada) đuoc xay dung vao nua đau the ky 17, ban đau dung lam noi đat đo thanh. Đay la mot nha nguyen trung co voi mai vom co gan va hai ban tho tuong đoi đon gian. Ban tho hep chua buc tranh hinh bau duc ve Thien than Raphael va Tobias tre tuoi đuoc cho la cua hoa si Flemish Maerten de Vos hoi the ky 16. Tren noc ban tho nay la hoa pham Đuc Me nui Camelo va phia tren la buc Bua Tiec Ly. Phia sau nha nguyen la mot buc tranh theo phong cach Churrigueresque ve Đuc Me Thuong Kho Granada.


 Nha nguyen Thanh Isidro  Nha nguyen Thanh Isidro (tieng Tay Ban Nha: Capilla de San Isidro) ban đau đuoc xay dung nhu mot nha phu khoang giua nam 1624 đen nam 1627 va tung đuoc dung lam noi rua toi. Vom nha nguyen co đap thach cao đai dien cho Đuc tin, Hy vong, Bac ai va Cong ly, đuoc coi la nhung gia tri co ban cua Cong giao La Ma. Sau khi hoan thanh Nha hoi kien, noi nay đuoc chuyen thanh nha nguyen va cua cung đuoc lam lai theo phong cach Churrigueresque.


 Nha nguyen Đuc Me Vo Nhiem Nguyen Toi  Nha nguyen Đuc Me Vo Nhiem Nguyen Toi (tieng Tay Ban Nha: Capilla de la Inmaculada Concepcion) đuoc xay dung tu nam 1642 đen nam 1648. Nha nguyen co mot ban tho kieu Churrigueresque, kha nang lon la tu the ky 18 do thieu cot. Ban tho đuoc đong khung va han ghep thay vi su dung cot. Tren đo đat mot buc hoa ve Đuc Me Vo Nhiem Nguyen Toi. Xung quanh ban tho la cac buc tranh cua Jose de Ibarra lien quan đen Su kho nan cua Đuc Kito va cac thanh khac. Nha nguyen cung co tranh son dau ve Thanh Cristobal cua Simon Pereyns nam 1588, va buc Flagelacion (Đon roi) cua Baltasar de Echave Orio nam 1618. Ban tho canh phai  cung tho Đuc Me Vo Nhiem Nguyen Toi do Vien Thanh Phero va Phaolo cung hien. Nha nguyen nay giu hai cot cua tu si Dong Phan Sinh Antonio Margil de Jesus, nguoi tin Chua khi đuoc nghe truyen giang trong khu vuc nay la phia bac Mexico.


 Nha nguyen Đuc Me Guadalupe  Nha nguyen Đuc Me Guadalupe (tieng Tay Ban Nha: Capilla de Nuestra Senora de Guadalupe) đuoc xay dung vao nam 1660. Đay la noi rua toi đau tien cua nha tho va trong mot thoi gian dai la đia điem cua hoi Hermandad del Santisimo Sacramento (Huynh đe Cuc Thanh), to chuc co nhieu nguoi đong gop cho nha tho. Nha nguyen đuoc trang tri theo phong cach tan co đien the ky 19 cua giam đoc Hoc vien San Carlos kien truc su Antonio Gonzalez Vazquez. Ban tho chinh danh rieng cho Đuc Me Guadalupe va cac ban tho hai ben lan luot dang cho Gioan Baotixita va Thanh Luis Gonzaga.


 Nha nguyen Đuc Me Antigua  Nha nguyen Đuc Me Antigua (tieng Tay Ban Nha: Capilla de Nuestra Senora de La Antigua) đuoc xay dung tu nam 1653 đen nam 1660 do mot nhom huynh đe nghe si vi cam va đai phong cam tai tro, nham thuc đay long sung kinh đoi voi Đuc Me Đong Trinh. Tren ban tho co buc hoa Đuc Me, đay la ban sao buc tranh goc tai Nha tho chinh toa Sevilla do mot thuong gia mang đen Tan Tay Ban Nha. Hai buc tranh khac mo ta su giang sinh va hien thay cua Đuc Me do Nicolas Rodriguez Juarez ve.


 Nha nguyen Thanh Phero  Nha nguyen Thanh Phero (tieng Tay Ban Nha: Capilla de San Pedro) đuoc xay dung tu nam 1615 đen nam 1620. Nha nguyen co ba ban tho đac trung kieu Baroque the ky 17. Ban tho phia sau dang cho Thanh Phero, đay cung chinh la chu đe đieu khac chinh tren ban tho. Bao quanh ban tho la cac buc hoa cua Baltasar de Echave Orio đau the ky 17 khac hoa cuoc đoi Thanh Phero. Canh phai la ban tho Thanh Gia voi hai buc tranh cua Juan de Aguilera thanh Firenze la Thanh Gia trong xuong moc cua Thanh Giuse va Su ra đoi cua Đang Cuu The. Canh trai la ban tho dang cho Thanh Teresa thanh Lisieux, hinh anh ngai cung đuoc ve tren cua so nha nguyen. Ban tho nay cung co bon buc tranh tren tam kim loai mo ta cac canh Chua Giesu giang sinh. Nam buc tranh son dau la canh minh hoa cuoc đoi Thanh Teresa, phia tren lai la tranh ban nguyet ve Le đang quang cua Đuc Me Maria. Tat ca nhung tac pham nay đeu cua Baltasar de Echave y Rioja the ky 17.
Nha nguyen nay la noi đat Nino Cautivo (Đua tre giam ham), mot bieu tuong Chua Hai Đong tu Tay Ban Nha chuyen đen Mexico. Hinh tuong nay đuoc Juan Martinez Montanez đieu khac vao the ky 16 tai Tay Ban Nha roi nha tho mua lai. Tuy nhien, tren hanh trinh đen Veracruz, hai tac tan cong cuop pha thuyen va lay đi hinh tuong. Mot khoan tien chuoc lon phai tra cho cuop bien đe lay lai. Ngay nay, hinh tuong đuoc đat trong Nha nguyen Thanh Phero hoac tai De las Beliequias. Theo truyen thong, nhung nguoi đang muon thoat khoi ap che hoac cam bay se thinh cau truoc hinh tuong, đac biet ve cac van đe tai chinh hoac nghien ma tuy hay nghien ruou. Tuc sung bai Nino Cautivo bi Vien Nhan chung hoc va Lich su Quoc gia INAH (Instituto Nacional de Antropologia e Historia) coi la "khong con hoat đong". Tuy nhien, hinh tuong đac biet nay tai xuat tu nam 2000 đe ai can cau xin khi co nguoi nha bi bat coc đoi tien chuoc.


 Nha nguyen Đuc Kito va Thanh tich  Nha nguyen Đuc Kito va Thanh tich (tieng Tay Ban Nha: Capilla del Santo Cristo y de las Reliquias) đuoc xay dung nam 1615 va đuoc thiet ke voi cac chi tiet cuc ky Baroque thuong kho nhin thay trong noi that thieu anh sang. Ban đau nha nguyen co ten Santo Cristo de los Conquistadores xuat phat tu mot hinh anh Đuc Kito đuoc cho la do Hoang đe Karl V tang nha tho. Theo thoi gian, rat nhieu Thanh tich đuoc đe lai tren ban tho chinh, nha nguyen cung đoi ten theo đo. Nhu cach trang tri the ky 17, ban tho chinh xen ke giua cac hinh cham khac mau la va đau nho phong phu tren cac cot o phan chinh va đieu khac cac thien than nho tren cot telamon o phan phu. Cac hoc nha nguyen la tuong đieu khac cac thanh lam thanh khung chinh. Cay thap tu co tu the ky 17. Nen bac ban tho phia cuoi la cac tuong đieu khac thien than cung nhu cac tranh nho ve thanh tu đao cua Juan de Herrera. Đang sau cac buc tranh nay la nhung ngan an chua mot so di vat thanh tich con sot lai o đay. Buc tranh chinh trong nha nguyen do Jose de Ibarra ve nam 1737. Bao quanh ban tho la mot loat tranh tren vai mo ta cuoc Kho nan cua Đuc Kito cua Jose Villegas vao the ky 17. Tren buc tuong canh phai, mot ban tho dang cho Đuc Trinh Nu Tin Nhiem đuoc trang tri bang nhieu buc tuong nho theo phong cach Churrigueresque đat trong cac hoc, tren cot va cac chi tiet tren cung.


 Nha nguyen Thien than  Nha nguyen Thien than (tieng Tay Ban Nha: Capilla de los Angeles) đuoc hoan thanh vao nam 1665 voi ban tho Baroque trang tri bang cot Solomon. Nha nguyen dang cho Tong lanh thien than Micae đuoc khac hoa nhu mot hiep si trung co. Nha nguyen co mot ban tho chinh lon voi hai ban tho nho hon đeu đuoc Juan Correa trang tri. Ban tho chinh dang cho bay tong lanh thien than duoi dang đieu khac vay quanh hinh anh cua Thanh Giuse, Me Maria va Chua Kito. Phia tren hinh anh nay la Chua Thanh Than va Chua Cha. Ban tho canh trai co thiet ke tuong tu va dang cho Thien than Ho menh, tac pham đieu khac chinh đuoc cac buc tranh sap xep bao quanh theo pham trat cac thien than. O ben trai ban tho mo ta canh Thanh Phero đuoc tha khoi nguc, con ben phai la Saul (ve sau tro thanh Thanh Phaolo) bi hat khoi ngua, do Juan Correa ve nam 1714. Ban tho canh phai phai dang cho Thien than Ho menh Mexico.


 Nha nguyen Thanh Cosme va Thanh Damian  Nha nguyen Thanh Cosme va Thanh Damian (tieng Tay Ban Nha: Capilla de San Cosme y San Damian) dang cho hai vi thanh thuong đuoc cau khan trong thoi ky Tan Tay Ban Nha gap nhieu dich benh do Đoi quan vien chinh mang toi. Ban tho chinh theo truong phai Baroque, co the đuoc dung vao the ky 17. Cac buc tranh son dau tren go ve canh nhung vi thanh y khoa, tac gia đuoc cho la hoa si Sebastian Lopez Davalos vao nua sau the ky 17. Nha nguyen co mot ban tho nho chuyen đen tu nha tho Phan Sinh o Zinacantepec, phia tay Thanh pho Mexico. Ban tho nay kinh dang cho Su giang sinh cua Chua Giesu.


 Nha nguyen Thanh Giuse  Nha nguyen Thanh Giuse (tieng Tay Ban Nha: Capilla de San Jose), đuoc xay dung tu nam 1653 đen nam 1660, đat hinh tuong Chua hat cacao la hinh anh Đuc Kito rat co the tu the ky 16. Ten nay bat nguon tu viec tin huu ban đia thoi đo lay hat cacao đe dang hien. Mang phong cach Churrigueresque va đat mot buc tuong graffito Thanh Giuse bao tro cho Tan Tay Ban Nha, ban tho chinh theo truong phai Baroque tu the ky 18. Ban tho nay tung đat trong Nha tho Đuc Me Monserrat. Ban tho nay xep tuong va tu đung tuong ban than cac Tong đo nhung khong co buc tranh nao.


 Nha nguyen Đuc Me Co Đon  Nha nguyen Đuc Me Co Đon (tieng Tay Ban Nha: Capilla de Nuestra Senora de la Soledad) ban đau lap ra đe vinh danh nhung tho xay dung nha tho. Nha nguyen gom ba ban tho Baroque. Ban tho chinh đuoc tuong chong đo va cot telamon hinh thien than nho gia co cho đe. Nha nguyen dang cho cho Đuc Trinh Nu Co Đon Oaxaca va hinh anh ngai o trung tam. Xung quanh la cac buc hoa the ky 16 cua Pedro Ramirez mo ta cuoc đoi Chua Cuu The.


 Nha nguyen Thanh Eligio  Nha nguyen Thanh Eligio (tieng Tay Ban Nha: Capilla de San Eligio), con đuoc goi la Nha nguyen cua Chua phu ho tham hiem an toan (tieng Tay Ban Nha: Capilla del Senor del Buen Despacho), đuoc hoi tho bac xay dung đau tien, ho hien dang anh tuong Su hoai thai va Thanh Eligio cho thanh bao ho nha nguyen truoc đay. Nha nguyen đuoc trang tri lai vao the ky 19 va hinh anh Chua ban đieu tot lanh đat o đay, cai ten nay la do nhieu nguoi cau xin đa đuoc tra loi nhanh chong. Hinh anh đuoc cho la tu the ky 16 va do Ba tuoc Tay Ban Nha Carlos V dang tang.


 Nha nguyen Đuc Me Sau Bi  Nha nguyen Đuc Me Sau Bi (tieng Tay Ban Nha: Capilla de Nuestra Senora de los Dolores), truoc đay đuoc goi la Nha nguyen Tiec Ly (tieng Tay Ban Nha: Capilla de la Santa Cena) xay dung vao nam 1615. Ban đau nha nguyen dang cho Bua Tiec Ly vi co treo mot buc hoa nhu vay. Sau đo, khi đuoc tu sua lai theo phong cach Tan co đien, Antonio Gonzalez Velazquez đua vao ba ban tho. Ban tho chinh co hinh anh Đuc Trinh Nu Sau Bi do Francisco Terrazas đieu khac bang go va to ve theo yeu cau cua Hoang đe Maximiliano I nuoc Mexico. Tren buc tuong canh trai co mot cau thang dan xuong nhung ham mo chua di the cac tong giam muc Mexico truoc đay. Ham mo lon nhat chua thi hai tong giam muc đau tien cua Mexcio la Juan de Zumarraga.


 Nha nguyen Chua Tot Lanh  Nha nguyen Chua Tot Lanh (tieng Tay Ban Nha: Capilla del Senor del Buen Despacho) ra mat lan đau vao ngay 8 thang 12 nam 1648 va đuoc danh rieng cho hoi tho bac, nhung nguoi đat hai anh tuong bang bac ran, mot trong nhung hinh tuong tinh khiet nhat va hinh kia la Thanh Eligio hoac Thanh Eloy.
Toan bo nha nguyen đuoc trang tri theo phong cach Tan co đien nua đau the ky 19.


 Nha nguyen Thanh Felipe de Jesus  Nha nguyen Thanh Felipe de Jesus (tieng Tay Ban Nha: Capilla de San Felipe de Jesus) đuoc hoan thanh trong giai đoan đau khi xay dung nha tho. Nha nguyen dang cho Thanh Felipe de Jesus, tu si khat thuc tu đao duy nhat cua Tan Tay Ban Nha, ong bi đong đinh tren thap gia o Nhat Ban. Nha nguyen co mai vom theo phong cach Gothic va ban tho Baroque tu the ky 17. Tuong thanh nam trong ngach lon tai gian tho. Ban tho ben trai danh rieng cho Thanh Rosa thanh Lima đuoc coi la thanh bao ho Thanh pho Mexico. Ben phai la binh đung hai cot Agustin de Iturbide, hoang đe Mexico mot thoi gian ngan tu nam 1822 đen nam 1823. Ben canh nha nguyen nay la mot phong le rua toi ma nguoi ta cho rang Felipe de Jesus rua toi tai đo. Trai tim Anastasio Bustamante đuoc gin giu o đay. Trong nha nguyen co mot tac pham đieu khac Thanh Felipe de Jesus la vi thanh đau tien cua Mexico. Theo nhieu nha phe binh nghe thuat, đay la tac pham đieu khac đa sac, cham khac cong phu va chat luong tot nhat Chau My Latinh.


= Đai phong cam =

Trong suot lich su, nha tho co khoang ca ta đai phong cam. Chiec co nhat đuoc nhac đen trong mot trinh bao cho vua Tay Ban Nha nam 1530. Rat it chi tiet con giu đuoc ve cac đan co nhat. Ten cac nha che tac đan bat đau xuat hien vao cuoi the ky 16. Chiec đan co nhat con ton tai la cua Diego de Sebaldos hoan thanh nam 1655. Đai phong cam đau tien cua Nha tho chinh toa thanh pho Mexico đuoc Jorge de Sesma che tac o Madrid tu nam 1689 đen nam 1690 va do Tiburcio Sanz lap đat tu nam 1693 đen nam 1695. Co hai chiec nhu vay, mot do Jose Nassarre nguoi Tay Ban Nha che tac tai Mexico, hoan thanh nam 1736, ket hop cac yeu to đan the ky 17. Đay la nhung đai phong cam the ky 18 lon nhat chau My, đuoc đat tren tuong khu vuc ca đoan, ve mat thu tin (đong) va phuc am (tay). Ca hai chiec đan đeu bi hoa hoan nam 1967 lam hu hai va đuoc phuc hoi nam 1978. Tinh trang hong hoc lai xuat hien nen đai phong cam mat phuc am lai đuoc Gerhard Grenzing phuc hoi lan nua nam 2008-2009. Đai phong cam mat thu tin cung đuoc Grenzing hoan thanh sua chua nam 2014 va ca hai đan nay đeu choi đuoc.


= Khu ca đoan =
Kien truc ca đoan la noi linh muc va/hoac ca đoan hat thanh vinh. Noi nay nam o gian giua, giua cua chinh va ban tho cao, đuoc xay theo hinh ban nguyet giong cac thanh đuong Tay Ban Nha. Juan de Rojas khoi cong nam 1696 va hoan tat nam 1697. Cac mat xung quanh gom 59 phu đieu cac vi thanh khac nhau bang go gu, go oc cho, tuyet tung va go tepehuaje ban đia. Lan can bao quanh ca đoan đuoc Sangley Queaulo che tac nam 1722 tai Ma Cao, Trung Quoc va đat vao đay nam 1730.


= Ham mo =
Ham mo tong giam muc nam duoi san ngay ben duoi Ban tho Vua. Loi xuong ham mo tu nha tho co mot canh cua go lon chan, phia sau la cau thang mau vang quanh co. Ngay cua vao phia trong la mot đau lau bang đa kieu Mexica. No nhu mot te le gan vao mo vinh danh tong giam muc đau tien cua Mexico Juan de Zumarraga. Zumarraga đuoc coi la an nhan cua tho dan da đo, bao ve ho truoc cac lanh chua Tay Ban Nha. Ngoai ra con co mot tac pham đieu khac bang kich co that cua tong giam muc đat tren đinh mo vinh danh.
Tren tuong gan hang chuc bien đong đanh dau vi tri hai cot hau het cac tong giam muc truoc kia tai Thanh pho Mexico, bao gom ca Hong y Ernesto Corripio y Ahumada. San lat đa cam thach nho che đay cac hoc chua hai cot nhung nguoi khac.
Nha tho con ham mo va hoc chon khac đe tang nhung nhan vat ton giac khac, ke ca trong nha nguyen.


Khoi phuc Nen đat sut lun va hoat đong đia chan tren khu vuc nay anh huong đen viec xay dung va dien mao hien tai cua nha tho. Mat 42 nam đau tien yeu cau đon gian chi đe đat đuoc nen mong vi ngay thoi điem đo, nguoi Tay Ban Nha đa nhan ra moi nguy khi xay dung cong trinh khong lo tren đat yeu. Tuy nhien, khong phai tat ca nhung chu yeu vi ly do chinh tri, nha tho đuoc xay dung tren cac cau truc di san thoi tien Tay Ban Nha, dan đen nen mong khong bang phang ngay tu đau.


= Hoa hoan nam 1967 =
Hoi 9 gio toi 17 thang 1 nam 1967, hoa hoan bung phat do đoan mach gay ra thiet hai lon cho nha tho. Phan lon cau truc va đo trang tri tren Ban tho Chuoc toi đa bi hu hai, mat hoan toan ba buc tranh El Divino Rostro (Thanh dien) cua Alonso Lopez de Herrera, El martirio de San Sebastian (Su tu đao cua Thanh Sebastian) cua Francisco de Zumaya va La Virgen del Perdon (Đuc Trinh Nu Tha Thu) cua Simon Pereyns. Khu ca đoan mat 75 trong so 99 ghe ngoi cung nhu mot hoa pham cua Juan Correa cung voi nhieu sach luu tru. Hai đai phong cam bi hong nghiem trong, mot phan ong hoi bi nung nong chay. Cac buc hoa cua Rafael Jimeno y Planas, Juan Correa va Juan Rodriguez Juarez bi chay o nhung khu vuc khac trong nha tho. Sau vu chay, co quan chuc nang ghi nhan thiet hai nhung khong lam gi đe khoi phuc. Cac thao luan soi noi dien ra sau đo giua cac nha su hoc, kien truc su va cuoc đieu tra tap trung vao viec di chuyen Ban tho Chuoc toi, cung nhu loai bo khu ca đoan va lan can đi. Nam 1972, cac nha chuc trach giao hoi khoi xuong pha do khu ca đoan ma chua đuoc Chinh phu Lien bang cho phep va bi đinh chi. Chinh quyen kiem ke nhung gi co the đuoc cuu van đuoc va bo nhiem Jaime Ortiz Lajous lam giam đoc du an khoi phuc nguyen trang nha tho. Cong tac trung tu khong chi tap trung vao viec sua chua hu hong (dua theo ho so va anh luu tru) ma con xu ly nen mong đang xuong cap (do lun khong đeu) va nhung van đe xay đen voi cac toa thap.
Ban tho Chuoc toi va Ban tho Vua la đoi tuong chinh đe lau don va hoi phuc. Thay the nhung phan bi hong hoan toan tren Ban tho Chuoc toi, mot so buc tranh đuoc them vao nhu La huida de Egipto (Chay khoi Ai Cap), El Divino Rostro va El martirio de San Sebastian cua Pereyns. Đan đuoc thao do cung ong hoi va cac chi tiet ben trong, roi gui qua Ha Lan sua chua. Trong thoi gian đo, cac tho thu cong Mexico thuc hien trung tu keo dai đen nam 1977. Khu ca đoan bat đau đuoc tai thiet nam 1979 bang cach su dung cac vat lieu tuong tu nhu truoc khi chay. Ngoai ra, bat ky buc tuong nao trong thap bi hu hong hon hon 50% do o nhiem thanh pho đeu đuoc loai bo va thay the bang cac ban sao. Tuong nao it hu hai hon thi đuoc sua chua.
Cong viec trung tu thap nien 1970 va đau thap nien 1980 đa kham pha ra mot so đieu thu vi. 51 buc hoa đuoc tim thay va giai cuu tu phia sau Ban tho Chuoc toi, gom cac tac pham cua Juan va Nicolas Rodriguez Juarez, Miguel Cabrera va Jose de Ibarra. Ben trong mot chec đan phat hien ra ban sao đe cu Hernan Cortes lam Toan quyen Tan Tay Ban Nha (1529). Cuoi cung, trong buc tuong vom giua chinh la noi an tang thong đoc Veracruz đau tien la Miguel Barrigan.


= Cong viec cuoi the ky 20 =

Cung voi phan con lai cua thanh pho, nha tho đang tiep tuc lun ngay tu ngay đau xay dung. Tuy nhien, hien trang sieu đo thi voi hon 18 trieu dan đang lay nuoc tu mach ngam su dung khien muc nuoc ngam giam xuong va giam manh trong nua sau the ky 20. Cac phan cong trinh nhu nha tho va nha tam van lun voi toc đo khac nhau, cac thap chuong đang nghieng mot cach nguy hiem du moi đuoc xu ly thap nien 1970. Vi ly do nay, nha tho đuoc Quy Di tich The gioi đua vao Danh sach Theo doi Di tich The gioi nam 1998.
Cong viec trung tu lon va nen mong bat đau vao thap nien 1990 đe on đinh hoa nha tho. Cac ky su khao sat va xu ly ben duoi nha tho tu nam 1993 đen nam 1998. Ho đao cac truc duoi nha tho va đat truc be tong xuong nen đat yeu lam nen mong vung chac hon cho ket cau. Nhung no luc nay khong dung đuoc viec sut lun nhung chinh đuoc cac thap nghieng va đong nhat đuoc đo lun cua toan bo cong trinh.


Gia tri van hoa Nha tho la net đac trung ban sac van hoa Mexico va la mot minh chung cho mot thoi lich su thuoc đia. Nha nghien cuu Manuel Rivera Cambas viet rang nha tho đuoc xay dung tren noi thanh cua nguoi Aztec bang chinh nhung phien đa cua cac ngoi đen cu đe Tay Ban Nha co the tuyen bo chu quyen tren lanh tho va nguoi dan. Hernan Cortes đuoc cho la đa đich than đat vien đa đau tien cua nha tho ban đau.
Nha tho tung la mot trung tam ton giao quan trong danh rieng cho cac gia toc danh tieng tai Tan Tay Ban Nha. Nam 1864, thoi Đe Nhi Đe che Mexico, Hoang đe Maximilian nha Habsburg va Hoang hau Charlotte nuoc Bi (sau nay đuoc goi la Maximiliano va Carlota nuoc Mexico) đang quang tai nha tho sau khi vi hanh thanh pho đung đau trieu đai.
Nam tren Zocalo, theo thoi gian, nha tho tro thanh tam điem cac hoat đong van hoa xa hoi chu yeu dien ra vao the ky 20 va 21. Nha tho bi đong cua trong 4 nam vao thoi Tong thong Plutarco Elias Calles co gang thi hanh Luat chong ton giao cua Mexico. Giao hoang Pio XI đong cua giao hoi, lenh cho cac linh muc ngung muc vu cong khai tai tat ca nha tho Mexico. Sau khi chinh phu Mexico va giao hoang đi đen đieu khoan chung va nha tho đuoc cai tao lon, no đuoc mo cua tro lai nam 1930.
Nha tho chung kien nhieu cuoc bieu tinh tu trong giao hoi lan tu ngoai phan đoi giao hoi, gom ca cuoc bieu tinh nu gioi ve viec giao hoi khuyen khich khong mac vay ngan va trang phuc kheu goi đe tranh bi ham hiep hay mot buoi le duoi anh nen đe phan đoi cac vu bat coc o Mexico. Ban than nha tho đuoc dung đe phan đoi cac van đe xa hoi. Chuong vang len bay to Tong giao phan Mexico phan đoi Toa an Toi cao ung ho hop phap hoa viec pha thai cua Thanh pho Mexico.
Co le su kien nghiem trong nhat gan đay xay ra vao ngay 18 thang 11 nam 2007 khi nhung nguoi ung ho Đang Cach mang Dan chu tan cong nha tho. Khoang 150 nhung nguoi bieu tinh xong vao Thanh le Chu nhat ho khau hieu va xo đo hang ghe dai. Viec nay khien nha tho phai đong cua va khoa lai trong vai ngay. Nha tho mo cua tro lai cung voi cac bien phap an ninh moi đuoc đua ra nhu kham xet tui xach.


Xem them Templo Mayor
Thap tu atrium


Tham khao Lien ket ngoai Hinh anh Nha tho chinh toa thanh pho Mexico, tu Have Camera Will Travel (tieng Anh)
Cai tao Nha tho chinh toa thanh pho Mexico, tu UNAM (tieng Tay Ban Nha)
Tong giao phan Mexico, 'Lich su nguyen vat lieu xay dung nha tho Mexico' (tieng Tay Ban Nha)
Nha tho chinh toa Mexico City suyt bi đot tren Vatican News (tieng Viet)