Trieu Van (chu Han: 趙雲, binh am: Zhao Yun; (169- 229), tu Tu Long,la danh tuong thoi ky cuoi nha Đong Han va thoi Tam Quoc trong lich su Trung Quoc. Ong la cong than khai quoc nha Thuc Han, la mot vi tuong vo nghe dung manh, co muu luoc va tan trung vi nuoc, đuoc binh si Thuc Han ca ngoi la "Ho uy tuong quan".
Ong thuong đuoc dan gian xem la nhan vat đung thu ba trong Ngu ho tuong (chuc danh hu cau trong tieu thuyet), sau Quan Vu, Truong Phi va tren Ma Sieu, Hoang Trung. Tuy nhien, cuon su Tam Quoc Chi su gia Tran Tho lai xep Trieu Van cuoi cung trong "Quan Truong Ma Hoang Trieu truyen" dua tren thuc te la sau khi Luu Bi len ngoi vuong, Trieu Van chi đuoc phong lam Duc quan tuong quan, đia vi va chuc tuoc đung sau bon nguoi kia khi Luu Thien truy phong tuoc hau cho 4 vi tuong Quan - Truong - Ma - Hoang, Trieu Van cung khong o trong so đo (nho cac tuong linh dang so, toi nam sau thi ong moi đuoc truy phong tuoc hau)
Chien tich noi bat nhat cua Trieu Van la tung 2 lan xong pha cuu đuoc au chua Luu Thien. La vi tuong co tai nang xuat chung va tam long tan trung nen ong luon đuoc trieu đinh Thuc Han tin tuong. Chuc vu cua ong tuy khong cao bang 4 tuong kia, nhung ong lai co đuoc vinh du ma nhieu tuong linh khac khong co đuoc, đo la đuoc phong lam "Trung ho quan". Đay la chuc vu thong linh cam quan bao ve noi o cua nha vua, chi co nhung tuong linh vo cung đuoc tin tuong moi đuoc giao cho trong trach nay (nhung cung vi phai o hau phuong bao ve hoang đe nen co hoi lap cong tren chien truong cua Trieu Van cung it đi rat nhieu).
Nguoi đoi sau đanh gia rat cao tai nang va tam long trung nghia cua ong. Trieu Van va Quan Vu la 2 vi vo tuong duy nhat trong thoi Tam quoc co vinh du đuoc tho cung tai Lich đai Đe Vuong mieu (đuoc nha Minh, nha Thanh xay dung, trong đo tho 40 quan van va 40 vo tuong đuoc đanh gia la tai nang va tan trung nhat qua cac trieu đai Trung Hoa).
Trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia cua La Quan Trung, Trieu Van đuoc mo ta voi ngoai hinh khoac ao bao trang, cuoi ngua trang va la can ve cua Luu Bi, thuc ra mo ta "toan mau trang" nay đuoc lay cam hung tu Tran Đao, nguoi chi huy đoi quan than ve Bach Nhi duoi truong Luu Bi. Cuoc đoi Trieu Van đa trai qua chinh chien gan 40 nam, lap nen nhieu chien tich lay lung, lai 2 lan cuu đuoc au chua, nen đuoc ton xung la "Thuong thang tuong quan".


Cuoc đoi va su nghiep trong chinh su Nhung ghi chep ve Trieu Van chu yeu nam trong tieu su cua ong trong Tam quoc chi do su gia Tran Tho bien soan vao the ky thu 3. Trieu Van truyen nam trong quyen 6 cua Thuc thu, gom Quan Truong Ma Hoang Trieu truyen.
Su gia Tran Tho la nguoi nghiem can, Tam quoc chi lai viet theo loi gian luoc đuong thoi nen ong đa luoc bo kha nhieu tai lieu ma ong cho la khong đang tin cay hoac khong can thiet vi the Trieu Van truyen tuong đoi gian luoc, chi co 346 han tu. Vao the ky thu 5, Bui Tung Chi chu giai Tam quoc chi, viet them vao nhung trich dan tu nhung nguon khac nhu Trieu Van Biet truyen (趙雲別傳).
Ngoai ra Trieu Van con co Thanh Cong Kiem do cha đe lai


= Thoi tre =
Trieu Van sinh tai huyen Chinh Đinh thuoc quan Thuong Son (nay la huyen Chinh Đinh, tinh Ha Bac, phia bac Trung Quoc). Ong đuoc cho la co ngoai hinh hung dung, uy phong.
Trong Biet truyen cua Truong Thuc co truyen viet ve Trieu Van, goi la ''Van Biet truyen", ghi rang: "Van minh cao tam thuoc, tu nhan hung vi". Tam quoc chi (Bui Tung Chi chu giai) trich dan lai loi mieu ta nay. Nha van La Quan Trung dua vao đo viet trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia rang Van "cao tam thuoc, may ram, mat to, mat rong, ma bau, uy phong lam liet".


 Theo Cong Ton Toan  Trong quan co loan, keu goi trai trang, Trieu Van chieu mo quan linh roi đen xin gia nhap Cong Ton Toan. Luc đo Vien Thieu đoat Ky chau cua Han Phuc (nam 191), tu xung Ky Chau muc, nhieu nguoi đen quy phuc Thieu, khien Toan rat lo lang.
Cong Ton Toan thay Trieu Van khong đi theo Vien Thieu ma lai đen cho minh, moi noi đua rang: "Nghe noi nguoi o quy chau đeu đen voi ho Vien, chi mot minh nguoi đoi y, tinh ngo ma bo loi me đay u?"
Van đap rang thien ha đang loan lac, nguoi tot ke xau kho phan biet, dan chung thong kho, ai cung mong theo ve voi bac chinh nhan, the nen moi đen cho Toan. Trieu Van theo Cong Ton Toan chinh chien, trong đo co nhung tran đung đo voi Vien Thieu.

Trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia, nha van La Quan Trung đa hu cau ra cau chuyen nhan vat Trieu Van giup Cong Ton Toan đanh thang Vien Thieu, đam chet nhan vat Khuc Nghia. Trong khi đo su sach ghi rang Khuc Nghia giup Vien Thieu đanh thang Cong Ton Toan o tran Gioi Kieu, sau cay co cong ma kieu ngao nen bi Thieu giet.


 Gap go Luu Bi  Luu Bi von la ban hoc cua Cong Ton Toan, xem nhu anh trai luc nay cung nuong nho Toan. Luu Bi gap Trieu Van, rat quy men ong va ket giao.
Nam 193, Cong Ton Toan giao tranh voi Vien Thieu, cu Đien Khai đi lam thu su Thanh chau đe chong Vien Thieu va sai Luu Bi đi giup Đien Khai. Trieu Van cung đuoc cu đi thap tung.
Anh trai cua Trieu Van qua đoi, ong cao tu Cong Ton Toan ve que đe tang. Luu Bi nghi Trieu Van se khong tro lai, nam chat tay Van, khong no roi xa. Van noi: "Se khong quen an đuc nay".


= Pho ta Luu Bi =
Nam 194, Cong Ton Toan sai Luu Bi đi cuu Đao Khiem. Khiem tuoi gia suc yeu, truoc khi chet đa tien cu Luu Bi lam Tu Chau muc. Trong nhung nam tiep theo, Luu Bi tranh chap Tu chau voi La Bo va Tao Thao.
Nam 199, Cong Ton Toan bi Vien Thieu tieu diet, Thieu chiem cu U chau.
Nam 200, Tao Thao đanh lay Tu chau, Quan Vu tam nuong nho Tao Thao, Luu Bi va Truong Phi thua chay moi nguoi mot nga. Luu Bi chay đen Thanh chau nuong nho Vien Đam, Đam đua Bi đen cho Vien Thieu. Thieu than ra khoi Nghiep thanh 20 dam đon Bi, đoi xu rat tot.


 Tap hop luc luong  Trieu Van biet tin, đen Nghiep thanh tim Luu Bi. Hai nguoi ngu chung mot giuong. Trieu Van theo lenh cua Luu Bi, ngam chieu tap binh ma đuoc vai tram nguoi, Vien Thieu khong hay biet.
It lau sau Vien Thieu va Tao Thao đanh lon, Luu Bi bo Vien Thieu chay ve phia nam, gap lai đuoc Quan Vu va Truong Phi, cung ve Kinh chau theo Luu Bieu. Trieu Van theo đi.

Trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia cua nha van La Quan Trung, nhan vat Trieu Van va Luu Bi chua gap lai nhau khi Luu Bi con o cho Vien Thieu. Hai nguoi gap lai nhau sau khi anh em Luu Bi đa đoan tu sau that bai Tu chau.


 Tran Bac Vong  Khoang truoc nam 204, Trieu Van theo Luu Bi khoi binh tu Tan Da đi đanh Tao Thao, qua Nam Duong va Bac Vong, Truong Son (tuc nui Phuong Thanh), sau đo đen huyen Diep o phia tay nam Hua Xuong. Tuong Tao tran thu huyen Diep la Ha Hau Đon, Vu Cam va Ly Đien. Luu Bi đanh huyen Diep khong noi phai rut lui.
Ha Hau Đon mang quan truy kich, Luu Bi đat phuc binh o go Bac Vong. Trieu Van tham chien cung Luu Bi đanh bai Ha Hau Đon va Vu Cam, bat song bo tuong cua Đon la Ha Hau Lan. Ha Hau Đon phai lui binh, con Luu Bi cung khong truy kich tiep, rut ve Tan Da.

Trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia, nha van La Quan Trung đa hu cau ra viec tran Bac Vong co nhan vat Gia Cat Luong tham gia voi tu cach quan su, dan tran va bay muu ke.
Ha Hau Lan von la nguoi cung lang voi Trieu Van, tu nho la ban ong, vi vay ong xin voi Luu Bi tha chet cho Lan. Luu Bi đong y. Trieu Van tuy vi ban xin ho nhung khong coi Ha Hau Lan la nguoi than tin, ma noi ro cho Lan biet nguyen tac tien cu viec trong quan. Moi nguoi đeu xem trong ong la nguoi suy xet than trong.


 Bao ve gia quyen Luu Bi  Nam 208, Tao Thao mang quan đanh chiem Kinh chau. Luu Bi giao tranh voi quan Tao Thao o Đuong Duong, Truong Ban bi thua, bo chay ve phia nam. Quan dan Luu Bi chay tan tac.
Trong luc đo Trieu Van cam canh quan ho tong gia quyen Luu Bi, ong ben lenh cho nhung nguoi con lai rut ve nam theo Luu Bi, con mot minh tu xong pha tran đia đe tim gia quyen Luu Bi. Em ho Tao Thao la Tao Thuan thong linh quan Ho bao ky truy kich Luu Bi o Truong Ban, bat đuoc gia quyen Luu Bi, trong đo co 2 phu nhan. Hai con gai cua Luu Bi cung bi Tao Thuan va Ho Bao Ky bat. Cac su gia xac đinh rat co the trong đo co Cam phu nhan, nhung ngay sau đo trong qua trinh quan Tao ap giai chua ve toi trai Tao thi Trieu Van đot kich vong vay toi giai cuu. Cam phu nhan va A Đau (con trai Luu Bi) đuoc Trieu Van cuu thoat ra ngoai
Trong luc hoang loan nhieu nguoi noi Trieu Van đa bo sang hang Tao, nhung Luu Bi noi rang Trieu Van se khong bao gio phan boi. Khi Trieu Van đem con trai Luu Bi đen, Bi vo cung cam kich, con nhung nguoi nghi sai ve ong rat xau ho.

 
Su sach khong ghi cu the Trieu Van đa giao chien voi quan Tao Thao ra sao. Con trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia, nha van La Quan Trung mo ta su kien nay rat kich tinh va hap dan: Trieu Van uy dung vo song, om theo A Đau, mot thuong mot ngua lieu minh xong pha trong đam quan Tao Thao, de dang đam chet rat nhieu tuong Tao (đa phan la nhan vat hu cau).
Trieu Van đuoc phong lam Nha mon tuong quan. Ong cung cac tuong cua Luu Bi tham gia lien minh voi Ton Quyen chong Tao Thao, đanh bai Tao Thao o tran Xich Bich, sau đo đanh chiem cac quan phia nam Kinh chau. Ong đuoc giao giu chuc Thai thu quan Que Duong thay hang tuong Trieu Pham.
Trieu Pham co nguoi chi dau ho Phan, o goa 3 nam, rat xinh đep, muon ga cho Trieu Van, nhung ong khong đong y. Sau nay Trieu Pham bo tron, Trieu Van khong bi lien luy vi viec đo.
Nam 213, Luu Bi mang quan vao đanh Ich chau. Ton phu nhan vo moi cua Luu Bi la em gai Ton Quyen thuong tu y dat linh trang theo hau dieu vo duong oai, pham vao phap luat. Luu Bi tin cay Trieu Van, ben giao ong giu chuc Tu ma o Kinh chau, quan ly viec trong cung.
Ton Quyen nghe tin Luu Bi đi vang, ben phai mot đoi thuyen đen Kinh chau đon em gai ve. Ton phu nhan muon mang theo con Luu Bi la Luu Thien luc đo moi 7 tuoi, ve theo. Trieu Van nghe tin, voi cung Truong Phi mang quan ra chan song, khuyen Ton phu nhan o lai nhung Ton phu nhan khong nghe. Hai tuong đanh đe Ton phu nhan đi, nhung buoc phu nhan đe lai Luu Thien.


 Vao Tay Xuyen giup Luu Bi  Nam 214, Luu Bi tro mat đanh Luu Chuong. Viec chiem Ich chau gap kho khan, Luu Bi phai quay ve ai Ha Manh. Trieu Van đuoc lenh cung Truong Phi, Gia Cat Luong mang quan vao Tay Xuyen tro chien. Ong cung Gia Cat Luong va Truong Phi đanh ve phia tay, binh đinh cac huyen. Khi đen Giang chau, Trieu Van tu Man Giang tien len Giang Duong roi vao hoi binh voi Gia Cat Luong o Thanh Đo.
Sau khi chiem đuoc Giang chau, Truong Phi cung Gia Cat Luong đi theo đuong phia bac, con Trieu Van cam canh quan đi theo đuong phia nam, cung hoi o Lac Thanh. Ong theo đuong phia tay nam xuong chiem Giang Duong, tien vao quan Kien Vi, roi len phia bac qua Noi Giang, Tu Trung, Gian Duong. Sau đo Trieu Van hoi binh voi Truong Phi va Gia Cat Luong cung giup Luu Bi đanh ha Lac Thanh.
Luu Chuong đau hang. Luu Bi gianh đuoc Tay Xuyen, Trieu Van đuoc phong lam Duc quan tuong quan. Nhieu nguoi kien nghi chia nha cua, ruong vuon o Thanh Đo lam phan thuong cho cac tuong. Trieu Van phan đoi, ong noi:

Xua kia Hoac Khu Benh diet Hung No ma nha cua khong co. Nay quoc tac khong nhu Hung No, chung ta khong nen tham su yen on. Đoi đen khi binh đinh đuoc thien ha, chung ta ai nay tro ve trong dau cay lua tren đat cua minh, the moi phai. Tram ho Ich chau vua trai qua loan lac, ruong vuon nen tra cho ho cay cay lam an. Nhu the chung ta moi lam ho yen long va moi trung dung đuoc suc nguoi suc cua ho đuoc
Luu Bi nghe theo, nho vay Ich chau đuoc on đinh duoi chinh quyen moi.


 Đanh lui quan Tao, lap cong o Han Thuy  Nam 219, Luu Bi mang quan đanh sang Han Trung ma Tao Thao vua chiem cua Truong Lo. Tran đau nay. Hoang Trung đanh bai giet chet tuong Tao la Ha Hau Uyen. Tao Thao khoi 20 van quan sang Đong Xuyen, van theo rat nhieu luong thao duoi chan nui Bac Son.
Hoang Trung cho rang co the đanh cuop lay luong thuc cua Tao Thao, ben mang quan đanh. Qua thoi gian đinh uoc voi nhau va chua thay Hoang Trung tro ve, Trieu Van ben mang vai chuc ki binh đi tham thinh, đung luc cham tran voi quan Tao cuu đuoc Hoang Trung. Tao Thao o Duong Binh biet tin, lien xuat đai quan ra vay ham. Gap quan Tao đong đao nhung Trieu Van khong so hai ma xong truoc tran, cung cac ki binh pha vo vong vay. Quan Tao khiep so khong dam lai gan, Trieu Van vua đanh vua lui. Quan Tao thay Trieu Van it nguoi, ao ao đuoi theo, Trieu Van co suc đanh tan nhieu đot truy kich cua quan Tao, ngoanh lai thay bo tuong Truong Tru con mac trong vong vay, lai đanh vao trong hang ngu quan Tao, cuu đuoc Truong Tru cung thoat ra, tro ve trai.
Trong trai quan Thuc, Mieu duong truong la Truong Ky thay quan Tao đanh đen trai, đe nghi đong chat cong lai đe the thu, nhung Trieu Van khong nghe theo ma dung "Khong trai ke". Ong đe nghi mo toang cong trai, lenh cho quan si im hoi lang tieng. Tao Thao đuoi đen noi, thay trai quan Thuc khong co khong trong, nghi la co phuc binh nen ruc rich rut ve. Quan Tao vua quay lung, Trieu Van lap tuc truyen lenh, quan Thuc nhat loat ban ten ra, con Trieu Van ha lenh thuc trong, thoi tu va am i. Quan Tao so bi đuoi riet voi xo nhau chay mot mach toi bo song Han Thuy, dam đap len nhau, bi roi xuong song chet kha nhieu.
Hom sau, Luu Bi đen tan noi, het loi khen ngoi ong la "mot than toan đam". Tu đo trong quan goi ong la "Ho uy tuong quan".


 Can gian đanh Ngo  Ton Quyen tap kich Kinh chau, Quan Vu bi bat va bi sat hai. Luu Bi gian du khoi đai quan đi bao thu. Trieu Van khuyen Luu Bi:

Giac nuoc la Tao Thao chu khong phai Ton Quyen. Hon nua, neu diet đuoc Tao Thao, Ton Quyen at phai than phuc. Hien nay tuy Tao Thao đa chet, nhung con la Tao Phi lai cuop ngoi nha Han. Chung ta hay thuan theo long dan hay chiem lay Quan Trung, giu chat vung thuong du Vi Thuy, Hoang Ha ma thao phat nghich tac. Nhu vay cac nghia si o Quan Đong se keo nhau đen tiep vuong su. Nay ta gat Nguy sang mot ben đe đanh Ngo, chi so vua moi đanh nhau đa khong sao rut ra noi
Luu Bi khong nghe theo, than chinh khoi binh đanh Ngo, đe Trieu Van o lai giu Han Trung. Nam 222, Luu Bi đai bai o Hao Đinh, Trieu Van mang quan đen Vinh An tiep ung đon ruoc, quan Ngo lui ve.

Trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia, nha van La Quan Trung đa hu cau ra chien tich khong co that cua nhan vat Trieu Van o Di Lang (nam 222): đam chet tuong Chu Nhien cua Đong Ngo. Tren thuc te Chu Nhien tro thanh Đai đo đoc Đong Ngo nam 245, đen nam 249 moi mat (con Trieu Van đa mat tu nam 229).


= Thoi Luu Thien =
Luu Bi mat, ong tiep tuc phuc vu Luu Thien. Nam 223, Trieu Van đuoc Luu Thien phong lam Trung ho quan, Chinh nam tuong quan, Vinh Xuong đinh hau, sau đo thang len Tran đong tuong quan.
Nam 227, Trieu Van cung thua tuong Gia Cat Luong tap ket quan đoi o Han Trung chuan bi đanh Nguy. Trieu Van khi đo đa 60 tuoi van đich than xuat chinh ra tran nham the hien long trung voi nuoc.
Nam 228, Gia Cat Luong ra quan, Trieu Van đuoc cu đi cung Đang Chi mang it quan ra Ta Coc, con minh khoi đai quan ra Ky Son. Trong luc Nhai Đinh that thu khien Gia Cat Luong phai lui đai quan ve Han Trung thi Trieu Van va Đang Chi cung chi co it quan. Ong thay luc luong cua minh qua it, khong the đo lai quan Nguy đong hon nhieu nen ben dung ke nghi binh co thu, sau đo qua nhien quan Tao Chan keo đen tan cong Co Coc, quan Thuc dan lui ve. Trieu Van đi chan hau, quan Thuc rut lui co ky luat nen khong bi ton hai nhieu.

Trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia, nha van La Quan Trung đa hu cau ra cau chuyen nhan vat Trieu Van tuoi gia van mot minh chien đau tay đoi voi tuong Nguy la Han Đuc, lan luot đam chet bon con trai cua Han Đuc truoc khi giet not ong ta (tat ca đeu la nhan vat hu cau).
Ve nuoc, ong bi giang chuc thanh Đinh quan tuong quan. Gia Cat Luong thay ong khong đe ton that quan si, cho phep ong lay vai voc đe thuong cho quan, nhung ong tu choi vi đoi quan cua ong đa phai rut ve nen khong đang nhan thuong.
Van biet truyen viet: Gia Cat Luong noi: “Viec rut quan o Nhai Đinh, binh tuong ta chang ai khong bi thiet hai, viec lui quan o Co Coc, binh tuong o đay chang may ton that, sao vay?” Đang Chi thua rang: “Van tu than đi đoan hau, quan tu trang vat dung, đeu khong bo sot, binh tuong đuoc vo su nen khong ton that gi.” Van lay đuoc nhieu quan tu trang va vai lua thua, Gia Cat Luong sai đem nhung vat ay ban cho tuong sy cua Van, Van noi rang: “Viec quan đa bat loi, sao co the nhan phan thuong đuoc? Xin đua het nhung vat pham ay vao phu kho o Xich ngan, đoi đen thang 10 sang Đong gia ret ma ban thuong”. Gia Cat Luong rat lay lam phai va nghe theo.


= Qua đoi =

Nam 229, Trieu Van bi benh mat o Han Trung, quan si nuoc Thuc vo cung nuoi tiec. Mai toi nam 260, Luu Thien moi truy phong cho cac tuong đa qua co, thi 4 vi Quan Vu, Truong Phi, Ma Sieu va Hoang Trung đeu đuoc truy tang tuoc hau, chi co Trieu Van khong o trong so đo.
Đai tuong quan Khuong Duy va mot so tuong linh to ra bat binh voi Luu Thien ve viec nay, đe nghi phai truy phong cho ong. Sang nam 261, Luu Thien moi truy phong ong lam "Thuan Binh hau" (順平侯).


 Hau due  Trieu Van co hai nguoi con trai la Trieu Thong va Trieu Quang. Chinh su khong ghi chep nhieu ve con truong cua ong. Rieng nguoi con thu thi tro thanh thuoc cap cua Khuong Duy va chet tai tran Đap Trung. Co mot nhanh con chau la theo Luu Thien doi đen Lac Duong (Lac Duong, Ha Nam ngay nay), sau nay khong ro the nao. Ngoai ra ong con co them 1 nguoi con gai la Trieu Tuong.
Cac cau chuyen dan gian ke rang ong rat chung tinh, co mot nguoi vo ten Ma Van Loc. Ba von la em gai cua Ma Sieu, sau đuoc ga cho Trieu Van. Khong chi so huu sac đep nghieng nuoc nghieng thanh, ba con thanh thao cuoi ngua ban cung, đac biet thuong phap cua ba la vo song do đuoc truyen thu lai tu Ma gia. Khong ro đo xac thuc cua cau chuyen dan gian nay toi đau vi su sach khong ghi lai.


Nhan đinh Trieu Van la tuong co uy dung, ong đanh thang nhieu tran, lap nhieu cong lao cho nha Thuc Han. Con trong man truong, ong la nguoi chinh truc, lam su binh tinh, mot long vi nuoc, rat đuoc long moi nguoi. Trong viec chinh su, Trieu Van cung đuoc xem la nguoi co tu duy nhay ben, suy nghi thau đao. Trieu Van biet dung muu ke ung bien nen cam quan thuong danh chien thang, hiem khi gap that bai. Vi la thu linh Cam quan bao ve Hoang gia nen co hoi ra tran cua ong it đi rat nhieu, nhung nhieu chien thang lon cua Luu Bi van co đong gop cua ong:

Tran Bac Vong, canh quan cua ong la quan trong nhat khi phai thu hut chu luc cua Ha Hau Đon.
Sau tran Xich Bich, ong phu trach mot canh quan đanh chiem cac quan phia nam Kinh chau, chiem đuoc quan Que Duong.
Chien dich Tay Xuyen, ong chi huy đanh chiem Giang Duong, Noi Giang, Tu Trung, Gian Duong. Cung quan chu luc cua Luu Bi ha Lac Thanh.
Tran Han Trung, ong dung "Khong trai ke" đanh bai quan Tao Thao o Han Thuy.
Trong chien dich Bac phat lan 1, khi Gia Cat Luong phai rut quan, canh quan cua ong lam nghi binh, phai đoi đau voi quan Tao Chan đong gap 5 lan nhung van phong thu tot, bao ve đuoc toan quan rut lui an toan.
Khi Luu Bi chiem đuoc Tay Xuyen, ong keu goi cac tuong khong nen đoi ban thuong đe trieu đinh co nguon luc boi duong suc dan. Ve sau ong lai khuyen Luu Bi khong nen đanh Đong Ngo đe bao thu cho Quan Vu, vi ke đich nguy hiem nhat van la Tao Thao. Nhung đieu nay cho thay ong la mot vi tuong khong chi co vo nghe xuat chung ma con co muu luoc quan su, tu duy chinh tri sau sac.
Mao Ton Cuong trong Thanh Than Ngoai Thu binh luan ve viec Trieu Van khuyen Luu Bi khong nen lay ruong đat cua dan Tay Xuyen đe thuong cho cac tuong (du neu lam vay thi chinh ban than ong cung co thuong):

Trieu Van yeu dan tuc la yeu nuoc. Yeu nuoc thi khong mang đen nha minh. Truoc kia, đanh chiem Que Duong, Tu Long đa khong xieu long nghi đen vo con. Nay vao Xuyen đa chien thang, cung khong nghi đen chiem ruong lam giau. Tu Long that đa co phong đo mot bac đai than thoi co, chu khong phai chi la mot danh tuong ma thoi đau.
Ong cung la tam guong tieu bieu ve long trung thanh cua mot vi tuong. Trieu Van phuc vu nha Thuc Han suot hon 30 nam, mot long tan trung khong đoi, đa tung 2 lan cuu đuoc Hau chu Luu Thien (1 lan trong tran Truong Ban, 1 lan ngan chan đuoc viec Ton Thuong Huong len đem au chua ve nuoc Ngo). Trong lich su Trung Quoc, ngoai Trieu Van ra thi co le khong con vi tuong nao tung truc tiep cuu đuoc Thien tu toi 2 lan. Vi vay, Trieu Van cung Quan Vu la 2 vi vo tuong duy nhat trong thoi Tam quoc co vinh du đuoc tho cung tai Lich đai Đe Vuong mieu (đuoc nha Minh, nha Thanh xay dung, trong đo tho 40 quan van va 40 vo tuong đuoc đanh gia la tai nang va tan trung nhat trong gan 4000 nam lich su Trung Quoc).
Chien tich be Luu Thien, ho tong Cam phu nhan đot pha vong vay cua quan Tao Thao trong tran Đuong Duong - Truong Ban đuoc coi la đien tich mau muc ve tam long khong mang hiem nguy, xa than cuu chua. Đoi sau co tho khen rang:

Hong quang choi loi canh rong bay
Vo ngua xong pha thoat vong vay
Bon muoi hai nam menh thien tu
La nho Tuong quan tro than uy.
Thua tuong, nha su hoc nha Tong la Tu Ma Quang đa lam tho ca ngoi chuyen Trieu Van o Truong Ban:

Co Đuong Duong, co Đuong Duong.
Đom đom quang quang nhu mau nhuom.
Cho hoi nam xua co tich gi?
Tu Long mot tran chem chinh ky.
Quan tuong Tao Cong hon bay lac.
Vuot qua vong vay cuu au quan.
Đen nay mau ay con vuong vat.
Chang gap anh hung, uat han thay!.
Luu Bi tung co khen Trieu Van rang “Tu Long qua that mot than toan đam vay”, chu ‘đam’ co nghia la khi phach, long dung cam. Đay la mot nhan xet rat chinh xac ve con nguoi ong.
Trieu Van cung co cung cach song rat mau muc. Trong nha thi ong sinh hoat gian di, khong hoang phi xa xi, ra ngoai thi cu xu hoa nha, vao trieu thi khong gay be ket phai. Tam Quoc Chi chep: "Trieu Van chang bao gio nho va nguoi than gan, muu tinh than trong tuy tung viec. Tien chu vao Ich chau, Van linh chuc Tu ma đoc trach viec giu quan doanh... Tien chu thay Van nghiem nghi can trong, tac phong đuong hoang, moi giao cho đac trach chuong quan noi su".
Duoi truong Luu Bi co 3 vo tuong tai nang đa theo ong tu som nhat va tuyet đoi trung thanh la Quan Vu, Truong Phi va Trieu Van. Nhung Quan Vu co nhuoc điem la kieu ngao, con Truong Phi co nhuoc điem la nong nay, cu xu thieu than ai voi thuoc ha, va ca hai đeu "lay so đoan chuoc lay that bai" (van trich Tam Quoc Chi). Sau nay Luu Bi co them Ma Sieu va Hoang Trung, nhung Ma Sieu co nhuoc điem la hung hang tho bao, con Hoang Trung thi tung bo chu cu ma hang Luu Bi. Chi co Trieu Van la khong co nhuoc điem gi ve tinh cach, nen du đia vi va chuc tuoc thap hon bon tuong kia, ong van co the đuoc xem la vo tuong toan dien nhat.
Duong Hi binh luan ve Trieu Van nhu sau:

Chinh Nam khoan dung than trong, Chinh Tay ganh vac trung trinh, la ke si tinh tuyen mot thoi, la manh tuong manh me cuong liet
Van biet truyen chep Luu Thien viet chieu khen ong rang: “Xua kia Van theo Tien đe, trai nhieu kho nhoc. Khi tram con nho dai, buoc đuong gian nan, nho cay long trung, vuot đuoc noi hiem nguy. Ban cho thuy hieu đe to ro cong trang lon lao, nguoi ngoai cho ban bac ma di nghi.” Đai tuong quan Khuong Duy ban rang: "Trieu Van truoc theo Tien đe (Luu Bi), trai nhieu lao kho, sua sang thien ha, tuan thu phep tac, cong trang đang ghi vao sach su. Tran chien Đuong Duong, nghia nhu vang đa, tan trung voi chua, vua tuong nho ban thuong, le nghia đu đay đen ke bay toi đa quen ca than minh. Chet van biet rang, than danh chang nat; song cam an đuc, danh chang phai mo. Kinh can theo khuon phep ma xet thuy, nhu thuan hien hau ay la Thuan, lam viec thuan ngoi thu, khac che đuoc tai hoa, ay la Binh, ung theo phep đat cho thuy la Thuan Binh hau."
Nguoi con trai thu cua Trieu Van la Trieu Quang cung la vo tuong, la thuoc cap cua đai tuong Khuong Duy va đa tu tran tai Đap Trung. Cha con ho Trieu that xung đang voi loi khen "trung than sinh hieu tu", đeu la tam guong nghia si tan trung bao quoc vay.


Hinh tuong trong tac pham van hoc Nhan vat Trieu Van trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia (the ky 14) cua nha van La Quan Trung đuoc gop chung voi Tran Đao. Hinh tuong Trieu Van cuoi ngua trang, mac ao bao trang cung đuoc vay muon tu Tran Đao, nguoi chi huy quan ho ve Bach Mao [Nhi] duoi truong Luu Bi. Binh khi yeu thich cua Trieu Van la cay giao bac Luong Ngan Long Đam Thuong (thuc ra su sach khong ghi ro ngoai hinh Trieu Van cung nhu viec ong su dung loai binh khi nao)
Nhan vat Trieu Van đuoc xay dung nhu la tro thu đac luc cua thua tuong Gia Cat Luong. Luong co muu tri ho phong hoan vu, co the tinh toan đuoc het moi muu ke cua ke đich, con Trieu Van la nguoi nhan lenh đi thi hanh, luon luon thanh cong.
Nhan vat Trieu Van con đuoc đuoc menh danh la mot trong "ngu ho tuong" cua Luu Bi. Nhung cac su gia khang đinh Trieu Van khong đuoc đung ngang hang voi 4 vi tuong kia: Khi Luu Bi xung vuong đa phong 4 chuc vu quan su cao nhat cho 4 nguoi: Quan Vu la Tien tuong quan, Truong Phi la Huu tuong quan, Ma Sieu la Ta tuong quan va Hoang Trung la Hau tuong quan, con Trieu Van chi la Duc quan tuong quan đung duoi 4 nguoi đo, du xet ve cong lao va thoi gian phuc vu thi Trieu Van đeu hon Hoang Trung va Ma Sieu. Đieu nay gay kho hieu cho chinh cac su gia. That ra, duoi quyen Luu Bi đuong thoi khong co ngu ho tuong, khai niem nay do nha van La Quan Trung theo truyen dan gian luu truyen ma đat ra.
Ve tuoi tac Trieu Van, La Quan Trung noi mang tinh uoc le. Mot mat ong luon đuoc mo ta la nguoi tre trung, cac nha lam phim Tam Quoc dien nghia cung xep tuoi ong duoi Luu Quan Truong va đe Luu Thien goi ong la "chu Tu", guong mat ong trong đien anh thoi Luu Bi con song luon thanh nien trang kien. Nhung khi ong theo Gia Cat Luong ra Ky Son lan thu nhat nam 228, La Quan Trung lai noi Trieu Van đa 70 tuoi; theo đo tinh nguoc lai thi Trieu Van con lon hon Luu Bi 2 tuoi. Do vay, con so 70 tuoi co le chi la mo ta uoc le, nham cho thay Trieu Van đa gia ma van ben chi, quyet tam ra tran.
Hinh anh nhan vat Trieu Van trong Tam Quoc Dien Nghia đuoc mo ta la vien tuong đanh tran dung manh, qua cam nhung chac chan, tan tuy. Đac biet chan dung nhan vat Trieu Van noi bat trong tran Đuong Duong - Truong Ban, nhu mot đai anh hung mot minh cuoi Bach Long ma vua be A Đau vua pha vay hang van quan Tao.

Nha van mo ta rat ly ky hap dan, đay hao hung va bat khuat. Nguoi vo đi theo trong coi A Đau khong phai Cam phu nhan (me đe A Đau) ma la My phu nhan (vo ca Luu Bi). My phu nhan đa bi thuong ma Trieu Van chi co mot con ngua, khong the cong đuoc ca ba nguoi, vi vay ba quyet đinh trao A Đau cho Trieu Van roi lao xuong gieng tu sat đe khoi vuong chan ong. Thay My phu nhan vi đai nghia ma trang liet hy sinh, Trieu Van vo cung đau thuong, ong bai lay roi buoc chat A Đau vao lung, cuoi ngua chay đi tim Luu Bi. Doc đuong ong bi quan Tao bao vay, ben lao thang vao đam quan Tao giet đich khong biet bao nhieu la ke, đam chet hang loat tuong Tao (đa phan la nhan vat hu cau). "Tao Thao noi: - Thuc la ho tuong, ta nen bat song lay. Lien sai nguoi te ngua đi truyen bao cho cac noi rang: - Trieu Van đi đen đau, khong ai đuoc ban len, chi cot bat song thoi. Nho lenh ay, Trieu Van thoat đuoc nan. Đo cung la phuc cua A Đau nua."
Do Tao Thao ra lenh khong đuoc dung cung ten ban len nen quan Tao phai đanh truc dien voi ong, nhung khong ai đu suc đich noi Trieu Van. Sau khi chien đau mot luc lau, Trieu Van đot pha đuoc tran "Bat mon kim toa" cua quan Tao, vuot qua vong vay tro ve gap Luu Bi. Khi tro ve, Luu Bi đa vut A Đau xuong đat mang: "Vi may suyt nua ta mat mot đai tuong!".
Trong tran đo, ong đa giet đuoc 50 vien tuong Tao (đeu la hu cau), chat gay 2 la co to, lay đuoc guom bau Thanh Cong (青釭) - Thanh guom bau ma vang (hu cau) cua Tao Thao, co the chem gay cac loai binh khi - sau khi đam chet nhan vat hu cau Ha Hau An.
Bai tho cua nha van La Quan Trung ca ngoi nhan vat Trieu Van mot minh cuu chua trong tran Đuong Duong - Truong Ban:

Mau đo chan hoa ao giap hong
Đuong Duong ai ke dam tranh hung
Xua nay cuu chua xong tram tran
Chi co Thuong Son Trieu Tu Long
Đen khi tuoi gia, Trieu Van van đich than ra tran đe to long tan trung voi Thuc Han, ho La co bai tho ca ngoi ong nhu sau:

Mot nguoi mot ngua mot cay thuong.
Tuoi bay muoi roi suc van cuong.
Bon tuong mot tay khua sach nhan.
Anh hung nao khac tran Đuong Duong


= Cac chien tich hu cau =
Trieu Van lan Tran Đao đeu khong co thanh tich giao đau tay đoi nao đuoc ghi lai trong su sach (cac su gia chi ghi rang ho đa tham gia rat nhieu tran đanh va cung đa đanh thang nhieu tran, nhung khong ghi ro ten cac vien tuong đich ma ho đa đanh bai hoac giet chet). Nhan vat Trieu Van trong tieu thuyet đuoc mo ta đa dung thuong đam chet rat nhieu nhan vat khac (ca lich su lan hu cau):

Giet chet Khuc Nghia khi theo giup Cong Ton Toan: khong co that, vi chinh su ghi rang Khuc Nghia la tuong gioi cua Vien Thieu, lien tiep đanh bai Cong Ton Toan o Gioi Kieu, nhung bi Thieu xu tu vi qua kieu cang.
Giet chet tuong cuop Bui Nguyen Thieu: du đang Khan Vang, nhan vat hu cau.
Giet chet tuong cuop Truong Vu, cuop ngua Đich Lu dang cho Luu Bi: Truong Vu la mot thu linh son tac hu cau.
Giet chet can ve Ha Hau An cua Tao Thao, cuop guom bau Thanh Cong: Ha Hau An la mot nhan vat hu cau.
Giet chet Thuan Vu Đao tai Truong Ban: bo tuong hu cau cua Tao Nhan.
Giet chet Yen Minh tai Truong Ban: bo tuong hu cau cua Tao Hong.
Giet chet Chung Tan tai Truong Ban: bo tuong hu cau cua Ha Hau Đon.
Giet chet Chung Than tai Truong Ban: bo tuong hu cau cua Ha Hau Đon.
Giet chet Cao Lam tai Truong Ban: Cao Lam la tuong cua Vien Thieu, cung Truong Hop bo Vien theo Tao. Nam chet va nguyen nhan chet khong đuoc ghi trong su sach.
Giet chet Hinh Đao Vinh: đai tuong hu cau cua Luu Đo.
Giet chet Tran Ung: hieu uy hu cau cua Trieu Pham.
Giet chet Bao Long: hieu uy hu cau cua Trieu Pham.
Giet chet Luu Tuan khi đanh Tay Xuyen: bo tuong hu cau cua Luu Chuong.
Giet chet Ma Han khi đanh Tay Xuyen: bo tuong hu cau cua Luu Chuong.
Giet chet Mo Dung Liet: bo tuong hu cau cua Van Sinh.
Giet chet Tieu Binh  : tuong hu cau cua nha Nguy.
Giet chet Chu Nhien trong tran Di Lang (222): Chu Nhien la đai đo đoc Đong Ngo (ke tuc Luc Ton), chet nam 249 (sau khi Trieu Van đa chet 20 nam).
Giet chet Kim Hoan Tam Ket: tuong hu cau cua Manh Hoach.
Giet chet Han Anh: tuong hu cau cua nha Nguy, con cua nhan vat hu cau Han Đuc.
Giet chet Han Giao: tuong hu cau cua nha Nguy, con cua nhan vat hu cau Han Đuc.
Giet chet Han Quynh: tuong hu cau cua nha Nguy, con cua nhan vat hu cau Han Đuc.
Giet chet Han Ky: tuong hu cau cua nha Nguy, con cua nhan vat hu cau Han Đuc.
Giet chet Han Đuc: tuong hu cau cua nha Nguy, cha cua cac nhan vat hu cau Han Anh, Han Giao, Han Quynh, Han Ky.
Giet chet To Ngung: bo tuong hu cau cua Quach Hoai.
Nhu vay trong so cac nhan vat ma Trieu Van "đam chet" trong tieu thuyet, đa phan đeu la nhan vat hu cau, chi co ba nguoi la nhan vat lich su: Chu Nhien (mat sau Trieu Van 20 nam), Cao Lam (khong biet nam mat, nguyen nhan mat), Khuc Nghia (bi Vien Thieu xu tu).


Trong van hoa Trieu Van la hien tuong đac trung noi bat tai Trung Quoc pho bien trong van hoa, van hoc, nghe thuat va nhung giai thoai. Trieu Van la mot anh hung noi tieng tu thoi ky Tam Quoc, đuoc dan gian khai thac truyen qua nhieu the ky. Ong tro thanh mot cai ten quen thuoc do su pho bien cua cuon tieu thuyet lich su Tam Quoc Dien Nghia.


= Ton giao =
Trieu Van đoi khi xuat hien nhu mot vi than cua trong ngoi đen Trung Quoc va đao giao o Ha Nam, cung voi "nguoi anh vo" la Ma Sieu.


= Truyen ke dan gian =

Cac cau chuyen dan gian ke rang ong rat chung tinh, co mot nguoi vo ten Ma Van Loc. Ba von la em gai cua Ma Sieu sau đuoc ga cho Trieu Van. Khong chi so huu sac đep nghieng nuoc nghieng thanh, ba con thanh thao cuoi ngua ban cung, đac biet thuong phap cua ba la vo song do đuoc truyen thu lai tu Ma gia.
Mot cau truyen dan gian Trung Quoc noi ve cai chet cua Trieu Van khong đuoc đe cap trong Tam Quoc Dien Nghia. Trong cau chuyen nay, Trieu Van khong bao gio bi thuong trong tran chien truoc đay, vi vay khong co vet seo nao tren co the cua minh. Mot ngay, trong khi ong đang tam, vo ong nghich ngom cham ong voi mot cay kim may. Trieu Van bat đau chay mau đam đia va cuoi cung chet vi soc.
Trieu Van đuoc ke la co mat rong, song mui dieu hau, lung soi, tay vuon, cuoi Bach Long ma. Voi cay "Long Đam Luong ngan thuong" va bo giap mau bac, Trieu Van đa chinh chien gan 40 nam, diet hang chuc vo tuong đich va 2 lan cuu đuoc au chua, đuoc nguoi đoi ton xung la "Thuong thang tuong quan".
Trong Tam quoc chi binh thoai, sau khi qua đoi, Trieu Van đa hien ve bao mong cho Thua tuong Gia Cat Luong. Ong giai bay noi han rang tuoi tho cua minh đa het, khong the tiep tuc tan trung bao quoc đuoc nua: "Thua tuong, Tu Long đa gia roi. Uoc nguyen cua Tien đe, toi khong con co the tan luc thuc hien, đai nghiep phuc hung Han that gio chi dua vao mot minh Thua tuong thoi. Tu Long chet khong nham đuoc mat, Thua tuong!"


= Phim va truyen hinh =
Su sach khong ghi chep ve vu khi va trang bi cua Trieu Van, nhung do anh huong tu truyen ke dan gian nen cac tac pham my thuat, phim anh ngay nay thuong mo ta Trieu Van rat noi bat voi cay "Long Đam Luong ngan thuong", cuoi ngua trang va mac bo giap mau bac.
Nam 2008, Phim Hongkong Tam Quoc: Su phuc sinh cua Rong dua tren cau chuyen trong tieu thuyet Tam Quoc Dien Nghia. No đuoc đao dien boi Ly Nhan Cang va ngoi sao Hongkong Luu Đuc Hoa vao vai "Trieu Tu Long". Dien vien đai luc Ho Quan mieu ta Trieu Van trong Đai chien Xich Bich cua đao dien Ngo Vu Sam, phan 2 cua tran chien su thi trong phim Đai Chien Xich Bich.
Nhung dien vien đang chu y đa đong vai Trieu Van trong loat phim truyen hinh bao gom:
Truong Son, Duong Pham, Hau Vinh Sinh trong Tam Quoc Dien Nghia (1994).
Nhiep Vien trong Tam Quoc Dien Nghia (2010).
Ban Kiet trong Chung Cuc Tam Quoc.
Lam Canh Tan trong Vo than Trieu Tu Long (2016).


= Tro choi đien tu =
Trieu Van la mot trong 5 ho tuong đuoc hau het nguoi choi chieu mo trong NES RPG Destiny of an Emperor.
Trieu Van la nhan vat mo mac đinh trong dong game Dynasty Warriors va Warriors Orochi cua hang Koei. Ong thuong xuat hien noi bat tren trang bia cua moi tieu đe, va thuong xuyen đuoc su dung boi cac nha phat trien trong anh chup man hinh va cac tai lieu quang cao cho ban phat hanh sap toi. Ong cung xuat hien trong dong game chien thuat Romance of the Three Kingdoms cua hang Koei.
Tuong co the choi đuoc Xin Zhao trong tro choi đau truong tran chien truc tuyen nhieu nguoi choi Lien Minh Huyen Thoai dua tren Trieu Van. Trieu Van cung xuat hien nhu mot nhan vat co the choi đuoc trong Lost Saga, Honor of Kings, Arena of Valor, Heroes Evolved va Mobile Legends: Bang Bang. Sau nay đuoc đoi ten thanh "Tu Long" (Zilong).
Trieu Van xuat hien voi tu cach la mot Anh hung trong tro choi đai chien luoc nam 2019 Total War: Three Kingdoms.
Trieu Van xuat hien nhu mot Servant Rider-class lac long trong tro choi đien tu nam 2023 Fate/Samurai Remnant, cu the la trong DLC ​​thu ba co tua đe: "Bailong and the Crimson Demon". Bao Khi cua anh, "Lone Charge at Changban" dua tren nhung chien cong cua anh trong Tran Truong Ban.


Xem them Luu Bi
Gia Cat Luong
Tran Truong Ban
Ngu ho tuong (Tam Quoc dien nghia)


Chu thich Tham khao Tran Tho, Tam quoc chi, ban Thuc thu
La Quan Trung, Tam quoc dien nghia
Tu ma Quang, Tu tri thong giam
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien.
Dich Trung Thien (2010), Pham Tam Quoc, tap 2, Nha xuat ban Cong an nhan dan.


Lien ket ngoai