Nguoi Do Thai (tieng Hebrew: יהודים ISO 259-3 Yehudim, phat am [jehuˈdim]) la sac toc ton giao va la dan toc co nguon goc tu nguoi Israel co đai, con goi la nguoi Hebrew, trong lich su vung Can Đong co đai. Cac đac tinh sac toc, dan toc va ton giao cua nguoi Do Thai co lien quan chat che voi nhau, khi ma Do Thai giao la tin nguong truyen thong cua dan Do Thai, cho du muc đo hanh đao cua ho rat đa dang, tu tuan thu nghiem ngat cho toi hoan toan khong thuc hanh.
Nguoi Do Thai bat nguon tu mot nhom dan toc va cung la mot nhom ton giao o Trung Đong trong thien nien ky thu hai truoc cong nguyen, o mot phan cua mien Nam Levant. Tam bia Merneptah khang đinh su ton tai cua mot dan toc đuoc goi la Israel nam o đau đo trong vung Canaan tu khoang the ky thu XIII truoc cong nguyen (cuoi thoi đai đo đong). Nguoi Israel phat trien tu dan so Canaan, cung co cac to chuc cua ho voi su xuat hien cua Vuong quoc Israel va Vuong quoc Judah. Mot so nguoi cho rang cac dan toc đinh cu o vung Canaan nay ket hop voi cac nhom du muc di cu đen đuoc goi la nguoi Hebrew. Mac du mot vai nguon chi tiet đe cap đen cac giai đoan luu vong, kinh nghiem cuoc song vong quoc cua nguoi Do Thai, tu che đo no le Ai Cap co đai đoi voi nguoi Levant, đen su đong chiem cua Đe quoc Tan Assyria, cho đen su chiem đong cua Đe quoc Tan Babylon va su luu đay, cho đen su cai tri cua Vuong quoc Seleukos, tiep theo la su đo ho cua Đe quoc La Ma va su tha huong vien xu, va cac moi quan he lich su giua nguoi Do Thai voi que huong cua ho sau đo, tro thanh đac điem chinh cua lich su, ban sac va ky uc cua nguoi Do Thai.
Nguoi Do Thai đa trai qua mot lich su lau dai bi đan ap va tham sat tren nhieu vung đat khac nhau; dan so va phan bo dan cu cua ho thay đoi qua nhieu the ky. So luong nguoi Do Thai tren khap the gioi đa đat đinh la 16,7 trieu nguoi truoc The Chien thu Hai, chiem khoang 0,7% tong dan so the gioi vao thoi điem đo, nhung khoang 6 trieu nguoi Do Thai đa bi tan sat co he thong trong suot nan diet chung Do Thai. Sau đo, dan so tang cham tro lai, va vao nam 2014, theo North American Jewish Data Bank, uoc tinh co khoang 14,2 trieu nguoi Do Thai, chiem gan 0,2% tong dan so the gioi (khoang mot trong 514 nguoi la nguoi Do thai). Dua theo bao cao, khoang 44% trong so tat ca nguoi Do Thai song o Israel (6,3 trieu), va 40% nguoi Do Thai o Hoa Ky (5,7 trieu), phan lon so nguoi Do Thai con lai song o chau Au (1,4 trieu) va Canada (0,4 trieu). Nhung con so nay bao gom tat ca nhung nguoi tu xac đinh la nguoi Do Thai trong mot nghien cuu xa hoi nhan khau hoc hoac đa đuoc xac đinh la nhu vay boi mot nguoi tra loi trong cung mot ho gia đinh. Tuy nhien, so lieu chinh xac cua nguoi Do Thai tren toan the gioi rat kho đo luong. Ngoai cac van đe ve phuong phap thong ke, cac tranh chap giua cac yeu to nhan dang theo luat Do Thai Halakha, the tuc, chinh tri, va to tien lien quan đen nguoi Do Thai va ai la mot nguoi Do Thai cung co the anh huong đang ke đen con so thong ke tuy thuoc vao nguon goc. Israel la quoc gia duy nhat noi ma nguoi Do Thai chiem đa so. Nha nuoc Israel hien đai đuoc thanh lap nhu mot nha nuoc Do Thai va tu đinh nghia ban sac cua no trong ban Tuyen bo Đoc lap va Luat Co ban. Luat ve Su tro lai cua quoc gia Israel trao quyen cong dan cho bat ky nguoi Do Thai nao yeu cau quoc tich Israel.


Tu nguyen Tu Do Thai hay Du Đai bat nguon tu phien am tieng Han: 猶太 (binh am: Youtai, Chu am: ㄧㄡˊ ㄊㄞˋ, rat co the lay tu phien am Ateji cua tieng Nhat: ゆたい (yutai, ゆたい), hay ゆたや (yudaya, ゆたや) muon tu tieng Hy Lap co đai:   Ιουδαιος (Ioudaios) chi vung đat co cua nguoi Do Thai la Judaea.
Tu 犹大 (binh am: Youda, Han-Viet: Do Đai) cung co the dung nhung đuoc su dung o Trung Quoc, tieng Hebrew: יהודה, ISO 259-2: yehuda va tieng Akkad: 𒅀𒌑𒁕𒀀𒀀 (ia-u2-da-a-a, IPA: /Yaʼuda/) rat co the co nguon goc tu ידה (yada) nghia la cau nguyen rang nguoi Do Thai rat sung bai Thuong đe vao thoi xa xua.


Nhan khau hoc Vao nam 2016, co khoang 14,4 trieu nguoi Do Thai tren toan the gioi, nguoi Do Thai đong gop khoang 0,2% tong dan so the gioi, phan lon la o Israel va Hoa Ky. Cac uoc tinh khac uoc luong khoang 15 trieu nguoi Do Thai tren toan the gioi. Trong cong đong nguoi Do Thai, nguoi Do Thai o My chiem phan lon nhat voi 1,8%, tiep theo la Canada 1,1% va Phap la 0,7%. O Đuc, ty le dan so nguoi Do Thai la 0,1%.
Qua nhieu đot di cu va lan song nhap cu, su phan bo cua nguoi Do Thai tren the gioi đa thay đoi ke tu khi buoc sang the ky XX. Vao đau nhung nam 1990, phan lon nguoi Do Thai van con song o Lien bang Xo Viet. Sau khi Lien bang Xo viet tan ra, nhieu nguoi Do Thai di cu đen Israel, Hoa Ky va Đuc.
Bang duoi đay đe cap đen tinh trang dan khau nguoi Do Thai tu ngay 1 thang 1 nam 2016.

Dan so Do Thai lan rong khap cac chau luc nhu sau (theo nam 2016)

Tuy thuoc vao phuong phap đem, co sai lech nho so voi bang tren.


= Israel =

Israel, quoc gia Do Thai, la quoc gia duy nhat ma cong dan nguoi Do Thai chiem đa so. Israel đuoc thanh lap nhu la mot quoc gia dan chu đoc lap va la mot nha nuoc Do Thai vao ngay 14 thang 5 nam 1948. Trong so 120 thanh vien trong Quoc hoi, Knesset, vao nam 2016, 14 thanh vien cua Knesset la cong dan A Rap cua Israel (khong bao gom nguoi Druze), đai dien cho cac đang phai chinh tri A Rap. Mot trong nhung tham phan cua Toa an Toi cao Israel cung la mot cong dan A Rap Israel.
Giua nam 1948 va nam 1958, dan so Do Thai tang tu 800.000 nguoi Do Thai len đen hai trieu nguoi Do Thai. Hien tai, nguoi Do Thai chiem 75,4% dan so cua Israel, hay 6 trieu nguoi. Nhung nam đau đoi cua Nha nuoc Israel đuoc đanh dau boi su nhap cu hang loat cua nhung nguoi con song sot sau cuoc diet chung nguoi Do Thai Holocaust va nguoi Do Thai tron khoi cac vung đat cua nguoi A Rap. Israel cung co mot so luong lon nguoi Do Thai Ethiopia, nhieu nguoi trong so đo đuoc đua đen Israel vao cuoi nhung nam 1980 va đau nhung nam 1990. Tu nam 1974 đen nam 1979 gan 227.258 nguoi nhap cu Do thai đen Israel, khoang mot nua la tu Lien Xo. Giai đoan nay cung cho thay su gia tang so luong dan nhap cu vao Israel tu Tay Au, Chau My Latinh va Bac My.
Mot so nguoi nhap cu tu cac cong đong khac cung đa di cu đen, ke ca nhung nguoi Do Thai An Đo va nhung nhom sac dan nguoi Do Thai khac, cung nhu mot so con chau cua nhung nguoi Do Thai Ashkenazi con song sot sau nan diet chung nguoi Do Thai Holocaust, nhung nguoi nay đa đinh cu tai cac nuoc nhu Hoa Ky, Argentina, Uc, Chile va Nam Phi. Mot so nguoi Do Thai đa di cu ra khoi Israel roi đi đen o noi khac vi nhung van đe kinh te hoac su vo mong voi cac đieu kien chinh tri va cuoc xung đot giua nguoi A Rap va nguoi Do Thai. Nguoi Do Thai Israel di cu roi khoi quoc gia Israel đuoc goi la yordim.


= Nguoi Do Thai o hai ngoai =

Nhung lan song di cu cua nguoi Do Thai đen Hoa Ky va nhung quoc gia khac vao cuoi the ky XIX, va su ra đoi cua Chu nghia phuc quoc Do Thai va cac su kien tiep theo sau đo, bao gom cac cuoc tan sat nguoi Do Thai o Nga, nhung vu tham sat nguoi Do Thai Chau Au trong nan diet chung nguoi Do thai Holocaust, va su hoi sinh cua nha nuoc Israel, cuoc di dan Do Thai sau đo tu cac vung đat cua cac quoc gia A Rap, tat ca đeu dan đen nhung thay đoi đang ke tac đong đen cac trung tam dan cu tap trung nhieu nguoi Do Thai tren toan the gioi vao cuoi the ky XX.
Hon mot nua so nguoi Do Thai song trong cac cong đong hai ngoai cua nguoi Do Thai (xem Bang Dan so). Hien tai, cong đong nguoi Do Thai lon nhat ben ngoai Israel, va cung la cong đong Do Thai lon nhat hoac lon thu hai tren the gioi, lay đia ban tai quoc gia Hoa Ky, voi nhieu uoc tinh khac nhau, tu 5.2 cho đen 6.4 trieu nguoi Do Thai. O nhung noi khac ngoai nuoc My, cung co so luong lon cong đong nguoi Do Thai o Canada (315.000 nguoi Do Thai), Argentina (180.000-300.000 nguoi Do Thai), va Braxin (196.000-600.000 nguoi Do Thai), va so luong nguoi Do Thai it oi hon o Mexico, Uruguay, Venezuela, Chile, Colombia va mot so quoc gia khac (xem Lich su nguoi Do Thai o Chau My Latinh). Cac nha nhan khau hoc khong đong y voi viec lieu đat nuoc Hoa Ky co dan so Do Thai lon hon quoc gia Israel hay khong, voi nhieu nguoi cho rang Israel đa vuot qua Hoa Ky ve mat dan so nguoi Do Thai trong nhung nam 2000, trong khi nhung nuoc khac cho rang Hoa Ky van co đong đao so luong nguoi Do Thai lon nhat tren toan the gioi. Hien tai, cuoc đieu tra dan so Do Thai đuoc len ke hoach đe xac đinh rang lieu đieu ay co đung hay khong ve viec Israel đa vuot qua Hoa Ky ve mat dan so nguoi Do Thai.
Tay Au co cong đong nguoi Do Thai lon nhat thu ba tren the gioi co the tim thay o Phap, noi co tu 483.000 đen 500.000 nguoi Do Thai, phan lon la nguoi nhap cu hoac nguoi ti nan tu cac nuoc Bac Phi nhu Algerie, Ma-roc va Tunisia (hoac con chau cua ho). Vuong quoc Anh co so luong kha lon cong đong Do Thai la 292.000 nguoi Do Thai. O Đong Au, nhung con so chinh xac rat kho xac đinh đuoc. So luong nguoi Do Thai o Nga rat khac nhau tuy theo nguon su dung du lieu đieu tra dan so (đoi hoi mot nguoi chon mot quoc tich giua hai lua chon bao gom "nguoi Nga" va "nguoi Do Thai") hoac đu tieu chuan nhap cu vao Israel (đoi hoi mot nguoi co mot hoac nhieu ong ba la nguoi Do Thai). Theo cac tieu chi sau, nhung nguoi đung đau cong đong nguoi Do Thai Nga khang đinh rang khoang 1,5 trieu nguoi Nga co đu đieu kien cho aliyah đe hoi huong co quoc Israel. Tai quoc gia Đuc, co khoang 102.000 nguoi Do Thai đang ky voi cong đong Do Thai, nguoi Do Thai o nuoc Đuc hien đang la mot sac dan co dan so đang giam dan, mac cho co lan song nhap cu cua hang chuc ngan nguoi Do Thai tu Lien Xo cu ke tu khi buc tuong Berlin sup đo. Hang ngan nguoi Israel đang song o Đuc, du cho la vinh vien hoac tam thoi, yeu to chu yeu la vi ly do kinh te.
Truoc nam 1948, khoang 800.000 nguoi Do Thai đa song o nhung vung đat ma gio đay tao thanh the gioi A Rap (khong ke Israel). Trong so nay, chi duoi hai phan ba so nguoi song o vung Maghreb do Phap kiem soat, 15-20% nguoi Do Thai o Vuong quoc Iraq, khoang 10% nguoi Do Thai o Vuong quoc Ai Cap va khoang 7% nguoi Do Thai o Vuong quoc Yemen. Hon 200.000 nguoi Do Thai song o Pahlavi Iran va Cong hoa Tho Nhi Ky. Ngay nay, thi co khoang 26.000 nguoi Do Thai đang sinh song o cac nuoc A Rap va khoang 30.000 nguoi Do Thai đang sinh song o Iran va Tho Nhi Ky. Mot cuoc di cu quy mo nho đa bat đau o nhieu quoc gia trong nhung thap nien đau cua the ky XX, mac du aliyah đang ke duy nhat đen tu Yemen va Syria.
Ben ngoai Chau Au, Chau My, Trung Đong, va phan con lai cua chau A, thi co nhieu nguoi Do Thai o Uc (112.500 nguoi Do Thai) va Nam Phi (70.000 nguoi Do Thai).


 Cac trung tam cua nguoi Do Thai o hai ngoai  Danh sach duoi đay la nhung khu vuc ma nguoi Do Thai co so luong % đang ke


= Su đong hoa nguoi Do Thai =

Ke tu thoi ky cua nguoi Hy Lap co đai, mot ty le lon nguoi Do Thai đa hoa nhap va đong hoa vao xa hoi dan ngoai rong lon xung quanh ho, boi vi su lua chon tu nguyen cua chinh ban than cua nguoi Do Thai hoac la do su cuong buc va vu luc bat buoc nguoi Do Thai phai lam vay, nhung nguoi Do Thai sau đo bi đong hoa thi ngung lai hoac cham dut cac hoat đong lien quan đen Do Thai giao va ho vut bo đi ban sac dan toc Do Thai cung nhu vut bo danh tinh cu cua ho truoc đay la nguoi Do Thai. Su đong hoa xay ra o tat ca cac khu vuc va trong suot tat ca cac khoang thoi gian cua chieu dai lich su. Mot so cong đong Do Thai, vi du nhu nguoi Do Thai khai phuong o Trung Quoc thi bi bien mat hoan toan.
Su xuat hien cua nguoi Do Thai đuoc giac ngo vao the ky XVIII va viec giai phong no le Do Thai o chau Au va chau My vao the ky XIX đa đay nhanh tinh hinh, khuyen khich nguoi Do Thai ngay cang hoa nhap va tro thanh mot phan cua xa hoi the tuc. Ket qua la xu huong đong hoa nguoi Do Thai cang ngay cang gia tang manh me, khi mot nguoi Do Thai ma ket hon voi dan ngoai thi nguoi Do Thai đo ngung tham gia va cham dut cac hoat đong va sinh hoat cong đong ma co dinh liu voi cong đong Do Thai.


= Su di cu cua nguoi Do Thai =
Trong suot qua trinh lich su cua nguoi Do Thai, nguoi Do Thai đa lien tuc bi truc xuat theo cach truc tiep hoac gian tiep ngay tai chinh ca que huong nguyen thuy ban đau cua ho la vung đat Israel, va nhieu khu vuc ma nguoi Do Thai đa đinh cu. Kinh nghiem day dan cua nhung nguoi ti nan nay đa hinh thanh nen ban sac Do Thai va do đo nguoi Do Thai thuc hanh ton giao theo nhieu cach khac nhau, va vi the đo cung la mot yeu to chinh trong lich su Do Thai. Sau đay la danh sach chua đay đu cua cac di dan đang ke va đang chu y khac cua nguoi Do thai bao gom nhieu truong hop nhu bi truc xuat hoac chay tron vi ap luc ep buoc:
1. Vi toc truong huyen thoai Abraham đuoc mieu ta la mot nguoi đan ong di dan đen tu vung đat Canaan o Ur cua Chaldees  sau khi Vua Nimrod tim cach giet Abraham.
2. Nhung con chau dong doi dan Do Thai, do Moses dan dat, chay tron quan đoi Pharaoh, trong cau chuyen Kinh thanh co tinh lich su khong chac chan, đa tien hanh cuoc Xuat Hanh (co nghia la "khoi hanh" hoac "xuat canh" trong tieng Hy Lap) tu Ai Cap co đai, đa đuoc ghi lai trong Sach Xuat Hanh.
3. Chinh sach cua nguoi Assyria la truc xuat va thay the sac dan tren cac dan toc đa bi chinh phuc, va uoc tinh khoang 4.500.000 nguoi trong so nhung nguoi bi giam cam phai chiu su thay the sac dan trong ba the ky theo luat le Assyria. Đoi voi Israel, Tiglath-Pileser III tuyen bo ong đa truc xuat 80% dan so cua tieu vung ha luu Galilee, khoang 13.520 nguoi. Khoang 27.000 nguoi Do Thai, 20-25% dan so cua Vuong quoc Israel, đuoc mo ta la bi truc xuat boi Sargon II, va đuoc thay the boi cac nhom sac dan bi truc xuat khac va nguoi Do Thai bi luu đay vinh vien boi Assyria đen cac tinh Thuong luu Mesopotamian cua Đe che Assyrian,
4. Giua 10.000 đen 80.000 nguoi Do Thai o Vuong quoc Judah bi Babylonia luu đay, sau đo nguoi Do Thai tro lai xu xo Judea voi su ho tro cua Cyrus Đai Đe cua Đe quoc Achaemenid Ba Tu, va sau đo nhieu nguoi Do Thai lai bi Đe quoc La Ma truc xuat.
5. Su luu vong 2.000 nam cua nguoi Do Thai bat đau tu Đe quoc La Ma, khi nguoi Do Thai song rai rac khap moi noi trong đe quoc La Ma, va tu vung đat nay đen mien đat khac, nguoi Do Thai đinh cu o bat cu noi nao ma ho co the đuoc song tu do đu đe thuc hanh Do Thai giao cua ho. Trong qua trinh di cu, trung tam cuoc song Do Thai di chuyen tu Babylonia đen ban đao Iberia roi đen Ba Lan roi lai đen Hoa Ky va tiep theo la Chu nghia phuc quoc Do Thai đe quay tro ve vung đat Israel.
6. Nhieu vu truc xuat trong thoi Trung Co va thoi đai khai sang o Chau Au, bao gom: nam 1290, 16.000 nguoi Do Thai bi truc xuat khoi nuoc Anh; vao nam 1396, 100.000 nguoi Do Thai bi truc xuat khoi nuoc Phap; Nam 1421 hang nghin nguoi Do Thai đa bi truc xuat khoi nuoc Ao. Nhieu nguoi trong so la nhung nguoi Do Thai đinh cu o Đong Au, đac biet la Ba Lan.
7. Sau vu bach hai đao o Tay Ban Nha, khoang 200,000 nguoi Do Thai Sephardi bi truc xuat khoi Tay Ban Nha, tiep theo la vao nam 1493 o Sicily (37.000 nguoi Do Thai bi truc xuat) va Bo Đao Nha vao nam 1496. Đa so nhung nguoi Do Thai bi truc xuat đa chay tron đen Đe quoc Ottoman, Ha Lan, va Bac Phi, nhung nguoi nguoi Do Thai khac cung di cu đen Nam Au va Trung Đong.
8. Trong the ky XIX, cac chinh sach cua nuoc Phap ve quyen loi cong bang cho tat ca cong dan bat ke ton giao nao đa dan toi su nhap cu o at cua nguoi Do Thai (đac biet la nguoi Do Thai đen tu Đong Au va Trung Au).
9. Su xuat hien cua hang trieu nguoi Do Thai trong The gioi Moi, bao gom lan song nhap cu cua hon hai trieu nguoi Do Thai Đong Au đen Hoa Ky tu nam 1880 cho toi nam 1925.
10. Cac cuoc tan sat nguoi Do Thai o Đong Au, su noi day cua cuoc cach mang bai Do Thai, nan diet chung nguoi Do Thai Holocaust, va su phat trien cua chu nghia dan toc A Rap tat ca đeu la ly do hau thuan cho phong trao di cu ao at cua nhung bo phan lon cua nguoi Do Thai tu quoc gia nay sang đat nuoc khac va tu luc đia nay đen chau luc khac, cho đen khi nguoi Do Thai hang loat cung nhau tro ve que huong lich su Israel voi so luong lon.
11. Cuoc cach mang Hoi giao Ba Tu cua Iran đa lam cho nhieu nguoi Do Thai Ba Tu chay tron thoat khoi Iran. Hau het nguoi Do Thai Ba Tu tim đuoc noi que huong moi o My (đac biet la Los Angeles, California va Long Island, New York) va Israel. Cac cong đong nho khac cua nguoi Do Thai Ba Tu ton tai o Canada va Tay Au.
12. Khi Lien bang Xo viet sup đo, nhieu nguoi Do Thai trong lanh tho bi anh huong (nhung nguoi đa bi tu choi nhap cu) đot nhien đuoc phep nhap cu. Đieu nay đa tao ra mot lan song di cu đen Israel cua nguoi Do Thai vao đau nhung nam 1990.


 Nhung thanh pho co đong nguoi Do Thai sinh song  Danh sach duoi đay la nhung thanh pho co so luong nguoi Do Thai sinh song đong đuc tai cac quoc gia khac nhau tren the gioi


= Su phat trien dan so nguoi Do Thai =

Israel la quoc gia duy nhat co dan so nguoi Do Thai phat trien lien tuc qua su tang truong dan so tu nhien, mac du dan so nguoi Do Thai o cac nuoc khac, đac biet la cong đong nguoi Do Thai o chau Au va o Bac My gan đay đa tang len thong qua lan song di dan nhap cu. Trong cong đong nguoi Do Thai hai ngoai, o hau het moi quoc gia thi dan so cua nguoi Do Thai noi chung đang suy giam hoac đang o trong muc on đinh, nhung cong đong nguoi Do Thai Chinh thong va cong đong nguoi Do Thai Haredi, trong hai cong đong nguoi Do Thai nay thi cac thanh vien thuong bo qua viec kiem soat sinh đe va tu choi ke hoach hoa gia đinh vi ly do đuc tin ton giao, hai cong đong nguoi Do Thai tren co su gia tang dan so nhanh nhat.
Đao Do Thai Giao Chinh Thong va nhanh Do Thai Giao Bao Thu khong khuyen khich truyen đao Do Thai va cai đao cho dan ngoai. Nhung nhieu nhom nguoi Do Thai đa co gang tiep can voi cac cong đong nguoi Do Thai đuoc đong hoa o hai ngoai đe ho co the ket noi lai voi nguon goc Do Thai cua minh.
Cung co mot xu huong cua cac cuoc cach mang đuoc khoi xuong tu phai Do Thai giao Chinh thong đe ho tro va giup đo nhung nguoi Do Thai the tuc huong ve mot ban sac Do Thai truyen thong đam đa ban sac dan toc Do Thai đe giam thieu ty le ket hon khac chung toc va viec ket hon khac ton giao. Nho nhung no luc cua cac cuoc cach mang ay cung voi cac nhom Do Thai khac, trong 25 nam qua đa co mot xu huong (đuoc goi la cuoc cach mang Baal Teshuva) đa lam cho nhung nguoi Do Thai the tuc tro thanh nhung nguoi Do Thai sung đao, mac du cac tac đong ve nhan khau hoc cua cuoc cach mang nay chua đuoc đieu tra ro rang. Them vao đo, cung co mot ty le lon nhung nguoi dan ngoai cai đao chuyen đoi sang đao Do Thai Giao đuoc goi la Nguoi Do Thai cua Su Lua Chon cua cac dan ngoai la nhung nguoi quyet đinh gia nhap đai gia đinh dan toc Do Thai.


Ngon ngu cua nguoi Do Thai Tieng Hebrew la ngon ngu thieng lieng cua nguoi Do Thai (đuoc goi la lashon ha-kodesh, "ngon ngu than thanh") Tieng Hebrew la ngon ngu chinh đuoc su dung trong cac kinh sach cua nguoi Do Thai (Tanakh) đuoc sang tac, va nguoi Do Thai noi ngon ngu nay hang ngay trong nhieu the ky. Vao the ky thu V truoc Cong nguyen, tieng Aramaic co ho hang voi tieng Hebrew, ngon ngu Aramaic đa sap nhap voi ngon ngu Hebrew va la ngon ngu đuoc noi va đuoc su dung o xu Judea. Vao the ky thu III truoc Cong nguyen, mot so nguoi Do Thai o hai ngoai noi tieng Hy Lap.
Trai qua nhieu the ky, nguoi Do Thai tren toan the gioi đa noi ngon ngu đia phuong hoac su dung ngon ngu pho bien tai cac vung ma nguoi Do Thai di cu đen, nguoi Do Thai thuong phat trien cac phuong ngu đia phuong va sau nay tro thanh nhung ngon ngu đoc lap. Yiddish la ngon ngu Đuc Do Thai đuoc phat trien boi nhung nguoi Do Thai Ashkenazi di cu sang Trung Au. Ladino la ngon ngu Do Thai-Tay Ban Nha đuoc phat trien boi nhung nguoi Do Thai Sephardic di cu sang ban đao Iberia. Do nhieu yeu to, bao gom su anh huong cua nan diet chung nguoi Do Thai Holocaust đoi voi nguoi Do Thai Chau Au, cuoc di cu cua nguoi Do Thai tu cac quoc gia A rap va cac quoc gia Hoi giao, va su di cu tran lan tu cac cong đong Do Thai khac tren khap the gioi, thi nhung ngon ngu Do Thai co va khac biet cua mot so cong đong Do Thai, bao gom Do Thai Georgian, Do Thai A Rap, Do Thai Berber, Krymchak, Do Thai Malayalam va nhieu ngon ngu khac cua nguoi Do Thai, đa so nhung ngon ngu Do Thai đo khong con đuoc su dung nua.

Trai qua hon muoi sau the ky, tieng Hebrew đuoc su dung hau het trong vai tro la mot ngon ngu phung vu đoc kinh cau nguyen, va đuoc su dung trong vai tro la mot ngon ngu ton giao đuoc su dung trong hau het cac sach co noi dung lien quan đen Do Thai giao, vai nguoi chi noi tieng Hebrew duy nhat vao ngay Sa bat. Tieng Hebrew đa đuoc Eliezer ben Yehuda hoi sinh đe tieng Hebrew song lai thanh mot ngon ngu noi, ong đa đen Palestine nam 1881. Tieng Hebrew đa khong đuoc su dung trong vai tro la mot tieng me đe ke tu thoi ky Tannaic. Ngon ngu Hebrew hien đai thi hien nay la mot trong hai ngon ngu chinh thuc cua Nha nuoc Israel cung voi ngon ngu A Rap hien đai.
Mac du co nhung no luc đe khoi phuc tieng Hebrew thanh mot ngon ngu dan toc chinh thuc cua nguoi Do Thai, nhung đa so nguoi Do Thai tren khap the gioi khong biet tieng Hebrew va đa so nguoi Do Thai co rat it kien thuc va hieu biet han hep ve tieng Hebrew, thay vao đo tieng Anh la ngon ngu toan cau cua nguoi Do Thai tren toan the gioi.
Mac du nhieu nguoi Do Thai đa co đu kien thuc va trinh đo ngon ngu ve tieng Hebrew đe nghien cuu cac van hoc Do Thai co đien, va cac ngon ngu Do Thai khac nhu tieng Yiddish va tieng Ladino thuong đuoc su dung gan đay vao đau the ky XX, la nhung ngon ngu Do Thai ma hau het nguoi Do Thai ngay nay thieu kien thuc; va tieng Anh đa thay the hau het cac ngon ngu khac cua nguoi Do Thai. Ba ngon ngu pho bien nhat đuoc su dung rong rai boi nhung nguoi Do Thai hien nay la tieng Hebrew, tieng Anh va tieng Nga. Mot so ngon ngu Romance, đac biet la tieng Phap va tieng Tay Ban Nha, cung đuoc su dung pho bien. Trai qua chieu dai lich su Do Thai, tieng Yiddish đa đuoc nhieu nguoi Do Thai su dung nhat trong lich su hon bat ky ngon ngu Do Thai nao khac, nhung ngay nay sau cuoc tham hoa diet chung nguoi Do Thai Holocaust va viec ap dung tieng Hebrew hien đai theo cuoc cach mang cua Chu nghia phuc quoc Do Thai va Nha nuoc Israel thi tieng Yiddish it đuoc su dung hon.
O mot so noi khac, ngon ngu me đe cua cong đong Do Thai nay khac biet voi ngon ngu me đe cua cong đong Do Thai khac hoac cac nhom dan cu chiem đa so. Chang han nhu la o Quebec, đa so nguoi Do Thai Ashkenazi noi tieng Anh, con nguoi Do Thai Sephardi su dung tieng Phap lam ngon ngu chinh. Tuong tu nhu vay, nhung nguoi Do Thai Nam Phi su dung tieng Anh thay vi tieng Afrikaans. Do chinh sach cua ca che đo Sa hoang va che đo Xo viet, Tieng Nga đa thay the tieng Yiddish la ngon ngu cua nguoi Do Thai Nga, nhung nhung chinh sach nay cung anh huong đen cac cong đong nguoi Do Thai lan can. Ngay nay, tieng Nga la ngon ngu me đe cua nhieu cong đong nguoi Do Thai o mot so quoc gia hau Xo viet, chang han nhu Ukraine va Uzbekistan, cung tuong tu nhu nguoi Do Thai Ashkenazi o Azerbaijan, Georgia, va Tajikistan. Mac du cac cong đong nguoi Do Thai ngay nay o Bac Phi nho va it oi, nguoi Do Thai o đo đa chuyen tu mot nhom đa ngon ngu sang mot ngon ngu đon nhat (hoac gan nhu vay), nguoi Do Thai noi tieng Phap o Algerie, Maroc, va thanh pho Tunis.


Nguoi Do Thai va đao Do Thai Nguon goc cua nguoi Do Thai theo truyen thong la vao khoang 1800 TCN voi nhung cau chuyen ghi lai trong Kinh Thanh ve su ra đoi cua đao Do Thai. Tam bia Merneptah, co nien đai vao khoang 1200 TCN, la mot trong nhung tai lieu khao co xua nhat cua nguoi Do Thai sinh song trong vung đat Israel, noi Do Thai giao, ton giao đoc than đau tien đuoc phat trien. Theo nhung cau chuyen chep lai trong Kinh Thanh, nguoi Do Thai huong thu nhung giai đoan tu chu đau tien duoi nhung quan toa tu Othniel cho toi Samson, sau đo vao khoang nam 1000 TCN, vua David thiet lap Jerusalem nhu la kinh đo cua Vuong quoc Israel va Judah Thong nhat va tu đo cai quan Muoi hai chi toc Israel.

Vao nam 970 TCN, con cua vua David la vua Solomon tro thanh vua cua Israel. Trong vong muoi nam, Solomon bat đau xay dung Đen tho thieng lieng đuoc biet đen nhu la Đen tho Đau tien. Khi Solomon chet (khoang 930 TCN), muoi chi toc phia bac tach ra đe thanh lap Vuong quoc Israel. Vao nam 722 TCN nguoi xu Assyria chinh phuc vuong quoc Israel va lam nguoi Israel phai song luu vong, bat đau mot cong đong hai ngoai. Vao thoi đai di chuyen va du hanh kha han che, nguoi Do Thai tro thanh nhung nguoi dan ty nan đau tien va de bi chu y nhat. Ngay xua cung nhu bay gio, dan di cu đuoc đoi xu voi su nghi ngo.
Giai đoan Đen Tho thu nhat ket thuc vao khoang 586 truoc Cong Nguyen, khi vua nuoc Babylon la Nebuchadnezzar II than chinh đoc suat đai binh phat Vuong quoc Judah va pha huy Đen tho Do Thai. Ong ta cuop boc sach sanh sanh cac kho bau trong đen tho, va con đay ai nhieu nguoi Do Thai. Nhung nguoi Do Thai khac tu đo cung phai đi tha huong đe đinh cu o noi khac. Vao nam 538 truoc Cong Nguyen, vua Belshazzar khi đang du yen tiec o kinh thanh Babylon thi bong thay co ban tay nguoi hien ra viet mot dong chu len tuong thanh, voi trieu tien tri Daniel vao hoi thi ong giai nghia dong chu, rang Thien Chua đa phan quyet Đe quoc Babylon đa đen hoi diet vong. Qua nhien, vua nuoc Ba Tu than chinh đieu đong binh ma tinh nhue phat nuoc Babylon va lat đo Belshazzar, tieu diet luon ca Đe quoc cua ong ta. Sau thang loi vang doi nay, Cyrus Đai đe lien ban bo thanh chi:

The roi, khong nhung dan Do Thai ma tat ca cac dan toc tu đay trong Đe quoc Babylon đeu đuoc vua Cyrus Đai Đe ban bo tu do cho tro ve co huong. Khac xa cac vua Ai Cap va Babylon truoc đay, ong la vi vua anh minh, nhan đao va co ngu but viet: "Tram đa quy tu tat ca cac dan toc đo va Tram cho phep ho đuoc ve que huong cua chinh ho". Theo huan lenh cua nha vua, quan Tong đoc tinh Judah la Sheshbazzar - nguoi co dong doi vua David - dan nhom nguoi Do Thai đau tien tro ve thanh Jerusalem. Hai nam sau, tuc nam 536 truoc Cong Nguyen, nguoi chau cua David la Zerubabbel dan them mot nhom nguoi Do Thai thu hai tro ve co huong, cham dut kiep tu đay cua ho. Tro ve, truoc canh hoang tan cua thanh Jerusalem ho het muc đau buon. Ke tu trieu đai Cyrus Đai Đe, dan Do Thai cung xuat hien o Iran. Ong cung ban cua cai va vat lieu xay dung đen tho cho vi quan Tong đoc nay. Tu nam 538 TCN cho đen nam 535 TCN, quan Tong đoc Zerubabbel đa dan dat nhom nguoi Do Thai đau tien ve que huong. Voi chinh sach tu do ton giao, trieu đinh Cyrus Đai Đe con bo ra tien cua ngan kho quoc gia Ba Tu giup nhan dan Do Thai xay dung lai đen tho. Viec xay dung Đen tho thu hai, đuoc hoan thanh vao nam 516 TCN duoi trieu vua Darius Đai Đe 70 nam sau khi Đen tho Thu nhat bi pha huy. Khi Alexander Đai Đe chinh phuc Đe quoc Ba Tu, vung đat Israel roi vao quyen cai tri cua nguoi Hy Lap co (Hellenistic Greek), cuoi cung lai mat vao tay Vuong quoc Ptolemaios roi lai mat vao tay Vuong quoc Seleukos.
Trieu đinh Seleukos co gang cai tao lai Jerusalem khi mot thanh pho theo van minh Hy Lap tro thanh nguoi đung đau sau khoi nghia Maqabim thanh cong nam 168 TCN lanh đao boi tu sy Mattathias cung voi 5 nguoi con trai cua ong chong lai Antiochus Epiphanes, va ho thanh lap Vuong quoc Hasmoneus nam 152 TCN voi Jerusalem mot lan nua la kinh đo cua vuong quoc. Vuong quoc Hasmoneus keo dai tren mot tram nam, nhung sau đo khi Đe quoc La Ma tro nen hung manh hon ho đua Herod len lam vua chu hau nguoi Do Thai. Vuong quoc cua vua Herod cung keo dai tren mot tram nam. Bi nguoi Do Thai đanh bai trong cuoc khoi nghia Do Thai thu nhat nam 70, cuoc chien tranh Do Thai - La Ma đau tien va cuoc khoi nghia Bar Kokhba nam 135 đa đong gop đang ke vao so luong va đia ly cua cong đong Do Thai o nuoc ngoai, do mot phan lon dan so Do Thai cua vung đat Israel bi truc xuat roi bi ban lam no le trong toan Đe quoc La Ma. Ke tu đo, nhung nguoi Do Thai đa song tren moi đat nuoc cua the gioi, chu yeu la o chau Au va vung Trung Đong mo rong, trai qua nhieu su nguoc đai, đan ap, ngheo đoi, va ngay ca diet chung (xem: chu nghia bai Do Thai, Holocaust), voi thinh thoang mot vai giai đoan phat trien hung thinh ve van hoa, kinh te, va tai san ca nhan o nhieu noi khac nhau (chang han nhu Tay Ban Nha, Bo Đao Nha, Đuc, Ba Lan va Hoa Ky).
Cho đen cuoi the ky XVIII, tu Do Thai va theo đao Do Thai đuoc xem la đong nghia trong thuc te, va đao Do Thai la yeu to chinh thong nhat nguoi Do Thai mac du muc đo theo đao đo co khac nhau. Trong thoi ky cua chu nghia Khai sang chuyen che, mot vi vua noi tieng cua Vuong quoc Pho la Friedrich II Đai Đe đa tien hanh khoan dung ton giao va gia tang quyen loi cua cong đong Do Thai. Vao nam 1750, ong ra Thanh chi phan rang nguoi Do Thai đuoc quyen lam chu cac truong hoc, giao đuong va nha nguyen cua ho. Theo sau Thoi đai Khai sang va thoi đai Haskalah tuong ung theo truyen thong Do Thai, mot su thay đoi dan dan đa dien ra ma qua đo nhieu nguoi Do Thai cho minh la thanh vien cua nuoc Do Thai la khai niem khac biet voi theo đao Do Thai.
Tu "Yehudi" (so nhieu Yehudim) trong tieng Hebrew nguyen thuy đuoc dung đe chi chi toc Judah. Sau nay, khi phan phia bac cua Vuong quoc Israel Thong nhat tach khoi phan phia nam, thi phan phia nam cua Vuong quoc bat đau đoi ten theo cua chi toc lon nhat cua ho, tuc la thanh Vuong quoc Judah. Tu nay ban đau đe cap đen cu dan cua vuong quoc phuong nam, mac du tu B'nei Yisrael (Israelite, nguoi Israel) van đuoc su dung cho ca hai nhom. Sau khi nguoi Assyria chinh phuc vuong quoc phia bac đe lai moi vuong quoc phia nam con ton tai, tu Yehudim dan dan đuoc dung đe chi toan the nhung nguoi theo Do Thai giao, hon la chi nhung nguoi trong chi toc hay la trong Vuong quoc Judah. Tu Jew trong tieng Anh đuoc bat nguon tu Yehudi (xem #Thuat ngu). Su dung đau tien trong Kinh thanh Tanakh đe chi đen toan bo dan toc Do Thai đuoc tim thay trong Sach Esther.


Nguon goc cua nguoi Do Thai Viec khoi phuc lai thong tin ve nguon goc cua nguoi Do Thai rat la kho khan va phuc tap. Viec phuc dung nay đoi hoi phai kiem tra it nhat la 3.000 nam lich su co đai cua nhan loai bang cach su dung nhieu tai lieu voi so luong đo so va đa dang đuoc viet bang it nhat muoi ngon ngu o vung can Đong. Nhung kham pha khao co hoc phu thuoc vao cac nha nghien cuu va cac hoc gia tu nhieu chi nhanh khac nhau, muc tieu la phai giai thich tat ca cac du kien thuc te, tap trung vao ly thuyet hop ly nhat. Trong truong hop nay thi viec nay rat la phuc tap boi su anh huong cua cac yeu to chinh tri lau dai va cac thanh kien ve ton giao va van hoa.
Nhung du lieu tien su va dan toc hoc cua nguoi Do Thai co lien quan chat che voi nganh khao co hoc, sinh hoc, va cac ban ghi chep lich su, cung nhu cac tai lieu ton giao va nhung tai lieu than thoai. Nhom dan toc so khai nguyen thuy ma nguoi Do Thai ban đau co nguon goc voi to tien cua ho la mot lien minh cua cac bo lac noi ngu he Semetic thoi ky đo sat đuoc goi la nguoi Israel song o khu vuc nam trong mot phan cua mien đat Canaan trong thoi ky bo lac va thoi ky chanh the. Nhung nguoi Do Thai hien đai xuat than tu Vuong quoc Judah o mien nam Israel, la cac bo lac cua chi toc Judah va chi toc Benjamin ke tu khi muoi bo lac phia Bac bi mat sau khi ho bi bat giam o Assyria.
Theo ban tuong thuat Kinh Thanh Hebrew, to tien cua nguoi Do Thai đuoc truy ra la co nguon goc tu cac bac to phu trong Kinh thanh nhu Abraham, con trai cua Abraham la Isaac, con trai cua Isaac la Jacob, va cac mau phu nhu Sarah, Rebecca, Leah va Rachel, nhung nguoi nay đa song o Canaan. Muoi hai bo lac đuoc mo ta la con chau hau due thuoc dong doi cua muoi hai nguoi con trai cua Jacob. Jacob va gia đinh ong di cu đen Ai Cap co đai sau khi đuoc chinh tay Pharaoh moi đen song cung voi con cua ong la Joseph. Dong doi con chau hau due cua cac bac to phu sau nay tro thanh nhung nguoi no le cho đen khi giai đoan xuat hanh đuoc Moses dan dat. Joshua la nguoi thua ket vai tro lanh đao dan toc Do Thai sau khi Moses qua đoi. Joshua la nguoi đa chi huy nguoi Israel xam chiem vung đat cua nguoi Canaan.
Phan lon cac nha khao co hoc hien đai đa loai bo tinh lich su cua bai tuong thuat Kinh Thanh nay, vi bai tuong thuat nay đa đuoc tai tao thanh mot cau chuyen than thoai mang khi chat dan toc đay cam hung cua nguoi Israel. Tuy nhien, nguoi Israel va nen van hoa cua ho, theo cac tai lieu khao co hoc hien đai, đa khong he xam chiem vung đat cua nguoi Canaan bang vu luc, nhung thay vao đo thi nguoi Israel đa tach ra khoi dan toc Canaan va tao ra su khac biet van hoa thong qua viec phat trien mot ban sac rieng biet la tin nguong đoc than va sau nay la ton giao đoc than, đuc tin tap trung vao Yahweh la mot trong nhung vi than co đai cua dan Canaan. Su phat trien cua niem tin trung thanh voi Yahweh, cung voi mot so thuc hanh van hoa, đa dan dan lam cho nhom dan toc Israel khac biet đe tach khoi nhung nguoi Canaan khac.
Cac nghien cuu di truyen ve nguoi Do Thai cho thay hau het đa so nguoi Do Thai tren toan the gioi đeu co mot di san di truyen pho bien co chung to tien nguon goc tu Trung Đong, va ket qua cho thay su giong nhau nhieu nhat giua nguoi Do Thai voi cac dan toc cua vung Trang luoi liem Mau mo. Thanh phan di truyen cua cac nhom nguoi Do Thai khac nhau cho thay nguoi Do Thai co chung mot cum gien di truyen tu 4.000 nam nay, đo la mot dau hieu ve nguon goc to tien chung cua ho. Mac du cac nhom nguoi Do Thai sinh song tach biet nhau lau dai, cac cong đong Do Thai van duy tri cac đac điem chung trong van hoa, truyen thong va ngon ngu.


Chien tranh va nhung vu khung bo Nguoi Do Thai va đao Do Thai giao đa trai qua nhieu vu khung bo khac nhau trong nhung trang lich su Do Thai. Vao hau ky co đai va thoi So ky Trung Co, Đe quoc La Ma (trong cac giai đoan sau nay đuoc goi la Đe quoc Byzantine) đa đan ap bach hai dan toc Do Thai nhieu lan, truoc tien bang cach truc xuat nguoi Do Thai roi khoi que huong cua ho trong thoi ky La Ma co đai ngoai giao, va sau đo chinh thuc ap đat nguoi Do Thai la cong dan hang nhi trong ky nguyen Thien chua giao La Ma.
Theo James Carroll, "Nguoi Do Thai chiem 10% tong dan so cua Đe quoc La Ma. Neu ty le nay khong bi cac yeu to khac tac đong, se co 200 trieu nguoi Do Thai tren the gioi, thay vi 13 trieu nguoi Do Thai ngay nay".
Sau đo trong Tay Au thoi trung co, nhung cuoc buc hai nguoi Do Thai đuoc khoi xuong boi cac Kito huu đa xay ra, đac biet la trong cac cuoc Thap Tu chinh - khi nguoi Do Thai tren khap nuoc Đuc bi tham sat - va mot loat cac vu truc xuat tu Vuong quoc Anh, Đuc, Phap, va đot truc xuat lon nhat la o Tay Ban Nha va Bo Đao Nha sau khi Reconquista (Cuoc cach mang tai chiem ban đao Iberia), noi ma ca hai nguoi Do Thai Sephardi chua đuoc rua toi va tang lop cai tri la nguoi Hoi giao Moors đa đuoc truc xuat.
Trong cac tieu bang cua Đuc Giao hoang, ton tai cho đen nam 1870, nguoi Do Thai đuoc yeu cau chi song trong cac khu pho rieng biet đuoc chi đinh goi la ghettos.
Hoi giao va Do Thai giao co mot moi quan he phuc tap. Theo truyen thong, nguoi Do Thai va Kito huu song o cac vung đat Hoi giao, đuoc goi la dhimmis, nguoi Do Thai va Kito huu đuoc phep thuc hanh ton giao cua ho va quan ly cac cong viec noi bo cua ho, nhung nguoi Do Thai va Kito huu phai tuan thu theo mot so đieu kien nhat đinh. Nguoi Do Thai va nguoi Kito huu phai tra tien thue jizya (thue binh quan đau nguoi đuoc ap dung đoi voi nam gioi tu do ma khong phai la nguoi Hoi giao) sinh song o trong nha nuoc Hoi giao.
Dhimmis co vi the thap kem hon duoi su cai tri cua nguoi Hoi giao. Ho co mot so khuyet tat ve mat xa hoi va ve mat phap ly nhu cam đoi tuong mang vu khi phong than hoac đua ra loi khai tai toa an trong cac truong hop co lien quan đen nguoi Hoi giao. Su khuyet tat nay co tinh bieu tuong. Mot trong nhung mo ta cua Bernard Lewis la "lam suy nhoi nhat" Mat khac, nguoi Do Thai hiem khi đoi mat voi tu vi đao hoac đay ai, hoac bi cuong bach thay đoi ton giao cua ho, va ho hau nhu đuoc tu do lua chon noi cu tru va nghe nghiep. la yeu cau phai mac quan ao khac biet. Mat khac, nguoi Do Thai it khi phai đoi mat voi an tu đao hoac bi luu đay, hoac bat buoc phai thay đoi ton giao cua ho, va ho hau nhu đuoc tu do lua chon noi o va nghe nghiep.
Cac truong hop ngoai le đang chu y bao gom vu tham sat nguoi Do Thai va bat buoc nguoi Do Thai phai cai đao boi cac nha cai tri thuoc trieu đai Almohad o Al-Andalus vao the ky XII, cung nhu la o Hoi giao Ba Tu, va su ep buoc cuong bach nguoi Do Thai Ma Roc vao cac khu pho đuoc goi la mellahs bat đau tu the ky XV va đac biet vao đau the ky XIX. Trong thoi hien đai, chu đe bai Do Thai tro thanh mot tieu chuan đe ket hop voi cac an pham chong lai nguoi Do Thai va cac tuyen bo tu cac phong trao Hoi giao nhu Hezbollah va Hamas, trong cac tuyen bo cua cac co quan khac nhau cua Cong hoa Hoi giao Iran, tham chi trong cac to bao va cac an pham khac cua Tho Nhi Ky Refah Partisi. "
Trong suot chieu dai lich su, nhieu nha cai tri, cac đe quoc va cac quoc gia đa đan ap quan chung Do Thai cua ho hoac tim cach đe loai bo hoan toan nhan dan Do Thai. Cac phuong phap đuoc su dung bao gom tu viec truc xuat Do Thai sang diet chung Do Thai hoan toan; trong cac quoc gia, thuong nhung đe doa cua nhung phuong phap cuc đoan nay đu đe lam im lang su bat đong quan điem. Lich su cua chu nghia bai Do Thai bao gom cuoc thap tu chinh đe nhat dan đen cuoc tan sat nguoi Do Thai; cuoc bach đao Tay Ban Nha (dan đau boi Tomas de Torquemada) va cuoc bach đao Bo Bao Nha, voi cuoc đan ap va hanh đong đuc tin đe chong lai nhung nguoi Kito huu Moi va nguoi Do Thai Marrano; vu tham sat Bohdan Chmielnicki Cossack o Ukraine; nhung vu tan sat Pogrom đuoc hau thuan boi cac Sa hoang Nga; cung nhu nhung vu truc xuat nguoi Do Thai roi khoi Tay Ban Nha, Bo Đao Nha, Anh, Phap, Đuc va cac quoc gia khac ma nguoi Do Thai đa đinh cu. Theo mot nghien cuu nam 2008 đuoc cong bo tren tap chi Journal of Human Genetics cua My, 19,8% dan so Iberia hien đai co to tien la nguoi Do Thai Sephardi, cho biet rang so luong nguoi Do Thai cai đao co the đa cao hon nhieu so voi du kien ban đau.
Cuoc đan ap nguoi Do Thai đat đen đinh cao trong Giai phap cuoi cung cua Đuc Quoc Xa Nazi, dan đen viec diet chung nguoi Do Thai Holocaust va giet mo khoang 6 trieu nguoi Do Thai. Trong so 15 trieu nguoi Do Thai tren khap toan the gioi vao nam 1939, hon 1/3 so nguoi Do Thai bi giet trong nan diet chung nguoi Do Thai Holocaust.
Nan diet chung nguoi Do Thai Holocaust la nhung cuoc khung bo va nhung vu diet chung nguoi Do Thai Chau Au mang tinh chat he thong cua nha nuoc (va mot so cong đong nguoi Do Thai Bac Phi bi kiem soat tai Bac Phi) va cac nhom dan toc chau Au thieu so khac trong The Chien thu II do Đuc va cac đong minh cua Đuc đa gay ra thi ngay nay van la dau an lich su noi bat nhat ve su đan ap bach hai chong lai nguoi Do Thai. Cuoc buc hai va diet chung nguoi Do Thai đa đuoc thuc hien theo tung giai đoan. Tao ra nhung bo luat moi đe loai bo nguoi Do Thai hoan toan khoi xa hoi dan su va đa đuoc ban hanh nhieu nam truoc khi The Chien thu II bung no ra. Cac trai tap trung đuoc thanh lap voi muc đich su dung suc lao đong cua cac tu nhan nguoi Do Thai lam no le cho đen khi cac pham nhan nguoi Do Thai chet vi bi kiet suc hoac bi trung benh tat. Truong hop Đe che thu ba chinh phuc cac lanh tho moi nam o vung Đong Au, cac đon vi chuyen biet đuoc goi la Einsatzgruppen đa giet hai nguoi Do Thai va cac đoi thu chinh tri nguoi Do Thai trong cac vu no sung hang loat.
Hau nhu moi canh tay cua bo may quan lieu chinh phu Đuc đeu tham gia vao viec hau thuan cho cac vu giet nguoi hang loat, bien quoc gia Đuc thanh cai ma mot hoc gia Holocaust phai thot nen la "mot dan toc diet chung."


Cac sac toc Do Thai khac nhau Nguoi Do Thai khong phai la mot dan toc thong nhat nhung la mot dan toc co nhieu sac toc khac nhau. Moi sac toc Do Thai mang mot nen van hoa, truyen thong, va ban sac dan toc cung rat khac nhau. Ngay nay, cac bieu hien cua nhung khac biet nay giua cac sac toc nguoi Do Thai co the đuoc quan sat thay trong cac bieu hien van hoa o trong moi cong đong Do Thai, bao gom su đa dang ngon ngu ma nguoi Do Thai noi, so thich an uong, cac phong tuc nghi le ton giao, cac giai thich giao ly Do Thai Giao, va nguon goc gien di truyen.
Đa so nguoi Do Thai thuong chon mot trong hai nhom sac toc chinh cua nguoi Do Thai la nguoi Ashkenazi va nguoi Sephardi. Ashkenazi co nghia la nguoi Đuc (Ashkenazim so nhieu va Ashkenazi so it) va trong tieng Hebrew thi Ashkenaz co nghia la nuoc Đuc, ten goi Ashkenazim am chi nguon goc tho nhuong va ban sac van hoa Đuc Do Thai.
Trong khi đo thi ten goi Sephardim am chi nguon goc tho nhuong tu vung ban đao Iberia va ban sac van hoa Tay Ban Nha Bo Đao Nha Do Thai. Danh tu Sephardim con đuoc ap dung cho nhung nguoi Mizrahi o Israel. Mizrahim nghia la nguoi Do Thai phuong Đong am chi nhom nguoi Do Thai goc Trung Đong va Bac Phi. Vi ly do phong tuc tap quan tin nguong nen nguoi Mizrahi đuoc gop chung trong nhom sac toc Sephardim mac du nguoi Sephardi va nguoi Mizrahi la hai sac toc khac biet.
Ngoai hai nhom sac toc Do Thai chinh kia, thi con co nhung nhom sac toc Do Thai thieu so khac nhu la cac nhom An Đo Do Thai bao gom Bene Israel, Bnei Menashe, Cochin Do Thai, va Bene Ephraim. Nguoi Romaniotes cua Hy Lap; nguoi Do thai Y ("Italkim" hoac "Bene Roma"); Teimanim tu Yemen; nhung nhom nguoi Do Thai Chau Phi khac nhau, trong đo co nhieu nhat la Beta Israel cua Ethiopia; va nguoi Trung Hoa Do Thai, noi bat nhat la nguoi Khai Phong Do Thai, cung nhu cac cong đong khac biet nhung bay gio gan nhu tuyet chung.


= Nguoi Sephardi Do Thai =

Sephardi co nghia la Tay Ban Nha hay Hispanic co nguon goc tu danh tu Sepharad la mot đia danh trong Kinh Thanh. Nguoi Sephardi Do Thai la nhung nguoi Do Thai thuoc dong doi cua nhung nguoi Do Thai đa tung song o Ban đao Iberia vao cuoi the ky XV. Vi ly do ton giao nguoi Do Thai Sephardi phai di cu roi khoi Tay Ban Nha vao nam 1492. Con chau hau due dong doi cua nhung nguoi Do Thai nay cho du co sinh ra o bat cu noi đau van đuoc goi la nguoi Sephardi Do Thai. Mac du nhung nguoi Do Thai nay đuoc truc xuat roi khoi Ban đao Iberia, nhung nguoi Do Thai nay luu vong tim nhung noi tru an moi nhu Maghreb, Ai Cap, Y, Hy Lap, Tho Nhi Ky, Syria, Đat Thanh, Ha Lan, va Tan The gioi.
Nguoi Sephardi Do Thai noi ngon ngu Ladino hay tieng Do Thai Tay Ban Nha, nhung nguoi Do Thai Sephardi co phong tuc tap quan va van hoa truyen thong va nghi thuc ton giao Do Thai rieng cua ho. Nam 1924, Đai tuong Don Miguel Primo de Rivera y Orbaneja, Marquis đe Nhi cua Estella, thu 22 cua Sobremonte, Hiep si cua Calatrava đa cap quoc tich Tay Ban Nha cho nhung nguoi Do Thai Sephardi vi ly do "lich su" va đieu nay đa cuu đuoc nhieu mang song cua nguoi Do Thai trong thoi ky Chien tranh The gioi Thu Hai. Lanh su quan Tay Ban Nha Angel Sanz Briz đa cuu song đuoc 5200 mang nguoi Do Thai o Hungary đe tranh khoi nan diet chung nguoi Do Thai Holocaust bang cach lam giay to gia cho nhung nguoi Do Thai Hungary. Tuyen bo rang nguoi Do Thai Sephardic la cong dan Tay Ban Nha va do đo nguoi Sephardi Do Thai thuoc tham quyen cua chinh phu Tay Ban Nha.
Vao nam 1991, Yad Vashem (Bao tang Holocaust o Israel) đa cong nhan hanh đong tot đep cua Sanz Briz, trao cho anh ta danh hieu Nguoi Dan Ngoai Cong Chinh va khac ghi ten cua nha lanh su quan Tay Ban Nha tren đai tuong niem Shoah. Nam 1994, chinh phu Hungary đa trao tang cho ong Huan chuong Thap tu Cong hoa Hungary. Sanz Briz la nha ngoai giao Tay Ban Nha đau tien đuoc xuat hien tren mot con dau buu đien o Tay Ban Nha.


 Nguoi Sephardi Do Thai noi tieng  Mot so guong mat noi tieng la nguoi Sephardi Do Thai


 = Nghe thuat, Van hoa va Van hoc  =


 = Gioi chinh tri gia va nhung nguoi hoat đong trong chinh phu  =


 = The thao the duc  =


 = Kinh doanh va Tai chinh  =


 = Khoa hoc  =


= Nguoi Mizrahi Do Thai =

Nguoi Do Thai Mizrahi hay con goi la nguoi Do Thai phuong Đong la nhung nguoi Do Thai co nguon goc tu nhung cong đong nguoi Do Thai o vung Trung Đong tu thoi ky thanh kinh cho đen đuong đai. Ho la hau due cua nhung nguoi Do Thai Babylon, va cac bo toc nguoi Do Thai vung thuong ma ngay nay bao gom nhung quoc gia nhu Iraq, Syria, Bahrain, Kuwait, Dagestan, Azerbaijan, Iran, Uzbekistan, Caucasus, Kurdistan, Afghanistan, An Đo va Pakistan.
Truoc khi hoi sinh quoc gia Israel hien nay, thi nguoi Do Thai Mizrahi khong xac đinh ban than ho la mot nhom Do Thai rieng biet. Thay vao đo, nguoi Do Thai Mizrahi thuong coi chinh ban than ho la Sephardi, vi ho theo phong tuc truyen thong ton giao cua Do Thai giao Sephardi.
Mot nghien cuu do Cuc Thong ke Trung uong Israel (ICBS) tien hanh, nhung nguoi Do Thai Mizrahi it co kha nang theo hoc đai hoc hon so voi nguoi Do Thai Ashkenazi. Nhung nguoi Do Thai Ashkenazi sinh ra o Israel co kha nang theo hoc đai hoc cao gap hai lan so voi nguoi Do Thai Mizrahi o Israel. Hon nua, ty le nguoi Do Thai Mizrahi theo đuoi su nghiep hoc van tai đai hoc van con rat thap so voi cac nhom di dan the he thu hai co nguon goc tu nguoi Do Thai Ashkenazi, chang han nhu nguoi Nga. Theo mot cuoc khao sat cua Trung tam Adva, thu nhap trung binh cua nguoi Do Thai Ashkenazi cao hon 36% so voi thu nhap trung binh cua nguoi Do Thai Mizrahi nam 2004.


 Nguoi Mizrahi Do Thai noi tieng  Mot so guong mat noi tieng la nguoi Mizrahi Do Thai


 = Nghe thuat, Van hoa va Van hoc  =


 = Gioi chinh tri gia va nhung nguoi hoat đong trong chinh phu  =


 = The thao the duc  =


 = Kinh doanh va Tai chinh  =


 = Khoa hoc  =


= Nguoi Ashkenazi Do Thai =

Nguoi Ashkenazi Do Thai chiem phan lon đa so dan so nguoi Do Thai hien đai, voi it nhat 70% nguoi Do Thai tren toan the gioi (va len đen 90% truoc Chien tranh the gioi II va Holocaust). Do su di cu cua ho tu chau Au, nguoi Ashkenazi cung đai dien cho phan lon nguoi Do Thai o cac luc đia The gioi Moi, o cac quoc gia nhu Hoa Ky, Canada, Argentina, Australia va Brasil. Hien nay thi cong đong nguoi Do Thai o nuoc My chu yeu la Nguoi Ashkenazi Do Thai chiem 90% tong dan so nguoi Do Thai o nuoc My. O xu Phap, su nhap cu cua nguoi Do Thai tu Algerie (Nguoi Do Thai Sephardi) đa dan ho vuot qua nguoi Do Thai Ashkenazi.
Tai Hoa Ky thi nguoi Ashkenazi Do Thai chi chiem khoang 2% dan so Hoa Ky bao gom nguoi goc Ashkenazi Do Thai ca cha va me. 27% nguoi My đoat giai Nobel trong the ky XX la nguoi Ashkenazi Do Thai, 25% nguoi chien thang Huy chuong Fields va 25% nguoi chien thang giai ACM Giai Turing cung la nguoi Ashkenazi Do Thai.
Tai Israel thi nguoi Do Thai goc Ashkenazi chiem khoang 47,5% tong dan so nguoi Do Thai o Israel (va do đo nguoi Do Thai goc Ashkenazi chiem 35-36% tong dan so nguoi Israel). Nguoi Do Thai Ashkenazi đa đong mot vai tro rat lon va noi bat trong nen kinh te, truyen thong va chinh tri cua quoc gia Israel ke tu khi đat nuoc Israel hien đai tu trong giai đoan trung nuoc cho đen khi đuoc thanh lap. Cac đoi tong thong Israel tu khi quoc gia nay đuoc thanh lap nam 1948 cho đen hien nay đeu la nguoi Ashkenazi Do Thai.
Chi so tri thong minh IQ trung binh cua nguoi Ashkenazi Do Thai đa đuoc tinh toan la 112-115 (Cochran)


 Nguoi Ashkenazi Do Thai noi tieng  Mot so guong mat noi tieng la nguoi Ashkenazi Do Thai


 = Nghe thuat, Van hoa va Van hoc  =


 = Gioi chinh tri gia va nhung nguoi hoat đong trong chinh phu  =


 = The thao the duc  =


 = Kinh doanh va Tai chinh  =


 = Khoa hoc  =


= Xung đot giua cac sac toc cua nguoi Do Thai =
Cac moi quan he giua nguoi Do Thai Sephardi va nguoi Do Thai Ashkenazi đoi khi rat cang thang va thieu đi su cam thong boi long kieu ngao, tinh hoi hot va nhung khang đinh ve tinh uu viet chung toc cua hai phe Do Thai, voi ca hai ben che bai nhau ve su thap kem cua ben kia, dua tren cac net van hoa đac trung va đac tinh the chat.
Nguoi Do Thai Sephardi va nguoi Do Thai Berber tu Bac Phi thuong đuoc nguoi Do Thai Ashkenazi coi la cong dan hang hai trong thap ky đau tien sau khi nha nuoc Israel đuoc thanh lap. Đieu nay đa dan toi cac cuoc cach mang phan khang nhu Nhung con bao đen Israel đuoc khoi xuong boi Saadia Marciano, mot nguoi Do Thai Maroc.


Su phan biet ky thi chung toc cua nguoi Do Thai Vao thang 5 nam 2015, trang bao Do Thai noi tieng The Jewish Daily Forward đa mieu ta cong đong nguoi Do Thai Ethiopia o Israel la mot trong nhung nhom sac toc "đa than phien ve su ky thi, su phan biet chung toc va su ngheo đoi." Cong đong nguoi Do Thai Ethiopia phai đoi mat voi thai đo phan biet ky thi chung toc trong xa hoi Israel.
Nam 2004, chu nghia phan biet chung toc đuoc cho la co lien quan ve su cham tre trong viec cap phep cho nguoi Do Thai Ethiopia di cu đen Israel theo Luat hoi huong cua nguoi Do Thai. Tuy nhien, su cham tre co the la do cac đong co ton giao hon la chu nghia ky thi chung toc, vi đa co cuoc tranh luan lieu nguoi Ethiopia co thuc su la nguoi Do Thai hay khong.
Trong nam 2005, chu nghia ky thi phan biet chung toc bi cao buoc khi thi truong cua Or Yehuda tu choi viec chap nhan su gia tang lon cua nguoi nhap cu nguoi Do Thai Ethiopia do lo so gia tri bat đong san cua thi tran se giam hoac ty le toi pham gia tang.
Mot cuoc đieu tra đuoc đang len tren to bao Jerusalem Post nam 2005 cho thay 43% nguoi Israel khong ket hon voi nguoi Do Thai Ethiopia va khong muon con cai va con chau cua ho ket hon voi mot thanh vien nguoi Do Thai Ethiopia trong cong đong.
Trong nam 2009, hoc sinh nguoi Do Thai Ethiopia đa bi tu choi nhap hoc vao ba truong ban cong Haredi o Petah Tikva. Mot quan chuc chinh phu Israel đa chi trich khu đo thi Petah Tikva va cac truong hoc. Lanh đao tinh than Shas Ovadia Yosef đe doa se đuoi viec bat ky hieu truong cua truong hoc nao trong he thong truong hoc cua Shas, nhung nguoi tu choi nhan hoc sinh nguoi Do Thai Ethiopia. Bo Giao duc Israel quyet đinh rut kinh phi khoi cac truong hoc Lamerhav, Da'at Mevinim va Darkei Noam, nhung truong nay đa tu choi chap nhan sinh vien nguoi Do Thai Ethiopia. Thu tuong Israel Benjamin Netanyahu đa len tieng chong lai viec tu choi chap nhan tre em Ethiopia, goi đo la "mot cuoc tan cong khung bo đao đuc"


= Bao luc cua canh sat nguoi Do Thai =

Vao thang 4 nam 2015, mot nguoi linh Ethiopia trong quan đoi IDF tro thanh nan nhan cua mot cuoc tan cong phan biet ky thi chung toc khong mang tinh khieu khich, nguoi linh Ethiopia bi mot canh sat nguoi Israel đanh đap va vu tan cong nay đa đuoc thu lai tren video. To bao Do Thai Jerusalem Post ghi nhan vao nam 2015 rang, đa co mot loat cac bao cao trong bao chi Israel ve cac hanh đong bao luc cua canh sat Do Thai đoi voi nguoi Do Thai Ethiopia o Israel, va nhieu nguoi trong cong đong noi rang ho bi đoi xu bat cong bang va bi đoi xu mot cach tan nhan khac nghiet kho khan hon so voi cac cong dan khac.


= Chinh sach y te cua nguoi Do Thai =
Vao ngay 24 thang 1 nam 1996, to Ma'ariv đa tiet lo ve chinh sach Magen David Adom gay chu y du luan dan đen cac chi trich nang ne o Israel va tren toan the gioi. Theo chinh sach ma Bo Y te Israel hay cac nha tai tro đa khong chu y đen, cac mau hien mau nhan đuoc tu nguoi nhap cu Ethiopia va con cai cua ho đa đuoc vut bo mot cach bi mat. Cuoc đieu tra cong khai lan thu hai đa dan đen viec hieu sai ve huong dan nam 1984 đe đanh dau cac mau hien mau tu nguoi nhap cu Ethiopia do ty le cao bi nhiem vi khuan HBsAg va ket qua cho thay cac ca nhiem benh viem gan B rat cao trong cac mau mau lay tu quan the nay.
Vai ngay sau cuoc đieu tra, muoi ngan nguoi Do Thai Ethiopia đa bao vay quanh Van phong Thu tuong Chinh phu. Luc luong canh sat đa bi bat ngo va canh sat đa khong chuan bi truoc cho vu bao luc bung phat nay, khien cac canh sat bi thuong do nguoi Do Thai Ethiopia nem đa, đanh đap bang gay va thanh thep. Canh sat đa đay lui nhung nguoi bieu tinh bang đan cao su, sung nuoc. 41 canh sat va 20 nguoi bieu tinh đa bi thuong va 200 chiec xe thuoc luc luong nhan vien Van phong Thu tuong Chinh phu đa bi hu hong.
Vao ngay 6 thang 11 nam 2006, hang tram nguoi Do Thai Ethiopia đa đung đo voi canh sat khi nhung nguoi Ethiopia bieu tinh co chan loi vao Jerusalem đe chong lai quyet đinh cua Bo Y te Israel van tiep tuc chinh sach MDA ve viec huy bo cac mau hien mau cac nhom co nguy co mang mam benh cao.
Cho đen hien nay, MDA đa cam su dung mau hien tang tu nguoi ban xu o vung Chau Phi ha Sahara, ngoai tru Nam Phi, nguoi ban đia tu Đong Nam A, nguoi ban đia tu Caribe va nguoi ban đia tu cac quoc gia bi anh huong rong rai boi đai dich AIDS, ke ca cac khoan quyen gop tu nguoi ban đia goc Ethiopia. Ke tu nam 1991, tat ca nguoi nhap cu tu Ethiopia đeu trai qua cac cuoc xet nghiem HIV bat buoc, bat ke ho co y đinh hien mau.
Theo mot chuong trinh truyen hinh vao nam 2012, nguoi nhap cu Ethiopia la nu gioi co the đa đuoc cap thuoc ngua thai Depo-Provera ma khong co giai thich đay đu ve tac dung cua thuoc, mac du Bo Y te Israel đa chi thi cho tat ca cac to chuc bao tri suc khoe khong su dung phuong phap đieu tri nay tru khi benh nhan hieu đuoc nhung tac dung phu. Phu nu Do Thai Ethiopia đang cho hoi huong aliyah đa đuoc kiem soat viec sinh đe trong khi đang o cac trai chuyen tiep. Thuoc nay đa ton tai khoang ba muoi nam nhung chi co khoang nam phan tram phu nu lua chon su dung phuong phap ngua thai nay o Hoa Ky. Tac dung cua thuoc Depo-Provera keo dai trong vong ba thang.
Viec su dung thuoc tranh thai Depo-Provera lan đau tien đuoc bao cao trong nam 2010 boi Isha le'Isha (Hebrew: phu nu đoi voi phu nu), mot to chuc đau tranh cho quyen loi cua phu nu Israel. Hedva Eyal, tac gia cua bao cao, noi: "Chung toi tin rang đo la phuong phap giam so luong sinh san trong mot cong đong chu yeu la nguoi da đen va hau het la nguoi ngheo."


Gen di truyen cua nguoi Do Thai Cac nghien cuu Nhiem sac the Y co khuynh huong ngu y mot so luong nho nhung nguoi to tien trong mot quan the co đai ma cac thanh vien đa tach ra va đi theo nhung con đuong di cu khac nhau. Trong hau het cac quan the Do Thai, nhung to tien cua nguoi Do Thai chu yeu la nguoi Trung Đong. Vi du, nguoi Do Thai Ashkenazi chia se nhieu dong doi he cha pho bien hon voi cac nhom Do Thai va cac nhom nguoi Trung Đong khac so voi nhung nguoi khong phai la nguoi Do Thai o cac khu vuc noi nguoi Do Thai sinh song o Đong Au, Đuc va thung lung Rhine cua Phap. Đieu nay phu hop voi truyen thong Do Thai tin rang hau het nguon goc cua nguoi Do Thai đen tu khu vuc Trung Đong. Nguoc lai, dong doi me cua cac nhom Do Thai, nghien cuu bang cach nhin vao DNA ty the, noi chung la khong đong nhat hon. Cac hoc gia nhu Harry Ostrer va Raphael Falk tin rang đieu nay cho thay nhieu nam gioi nguoi Do Thai tim đuoc nhung nguoi ban đoi moi tu cac cong đong Au Chau va cac cong đong khac o nhung noi ho di cu đen trong cac cong đong di dan sau khi bi truc xuat khoi quoc gia Israel co đai. Trai lai, Behar đa tim thay bang chung cho thay rang khoang 40% nguoi Do Thai Ashkenazi co nguon goc tu bon ba me to tien, nhung nguoi phu nu nay co nguon goc Trung Đong. Cac quan the cua cong đong nguoi Do Thai Sephardi va nguoi Do Thai Mizrahi cho thay khong co bang chung cua hieu ung to tien it. Cac nghien cuu tiep theo cua Feder đa xac nhan phan lon nguon goc me khong phai la nguoi đia phuong trong so nhung nguoi Do Thai Ashkenazi. Ket qua nghien cuu nay phan anh nhung phat hien cua ho lien quan đen nguon goc me cua nhung nguoi Do Thai Ashkenazi. Cac tac gia ket luan: "Ro rang, su khac biet giua nguoi Do Thai va dan ngoai la rat nhieu so voi nhung nguoi thuc hanh ton giao trong cong đong Do Thai. Do đo, su khac biet giua cac cong đong nguoi Do Thai co the bi bo qua khi dan ngoai khong đuoc đua vao trong so sanh.
Cac nghien cuu ve gen di truyen tinh trang troi bao gom viec phan tich toan bo hon hop DNA, thi viec ngay cang tro nen quan trong khi cong nghe khoa hoc ky thuat cang ngay cang phat trien. Cac nha khoa hoc nghien cuu cho thay rang dan so Do Thai co xu huong hinh thanh cac nhom quan he tuong đoi mat thiet trong cac cong đong đoc lap, đa so cac thanh vien trong mot cong đong chia se chung mot to tien.
Đoi voi cac cong đong nguoi Do Thai o cong đong luu vong cua nguoi Do Thai, thanh phan di truyen cua cac nhom nguoi Do Thai Ashkenazi, Sephardi va Mizrahi đa cho thay mot so luong lon cac to tien goc gac Trung Đong. Theo Behar, loi giai thich hop ly nhat cho to tien nguoi Do Thai co nguon goc Trung Đong nay la "phu hop voi cong thuc lich su cua nguoi Do Thai xuat phat tu nguoi Hebrew va nguoi Do Thai co đai o vung Levant" va "su phan tan luu vong cua nguoi dan toc Israel co đai trong Cuu The gioi Co Đai.


Do Thai Giao Dan toc Do Thai va ton giao cua nguoi Do thai la Do Thai Giao co quan he mat thiet chat che gan bo lien ket voi nhau. Nhung nguoi chuyen sang đao Do Thai thi ho cung ngang hang voi nguoi Do Thai đuoc sinh ra trong dan toc Do Thai. Tuy nhien, nhung nguoi khong con theo Do Thai giao, cung nhu nhung nguoi Do Thai roi bo dan toc Do Thai, thi  bi coi nhu la nhung nguoi Do Thai hang hai, bi khinh bi, xem thuong trong quan niem cua nhieu nguoi Do Thai đuoc sinh ra trong dan toc Do Thai (nguoi Do Thai mang huyet thong dan toc Do Thai). Viec cai đao khong đuoc khuyen khich boi đao Do Thai chinh thong va viec cai đao đuoc coi la mot nhiem vu kho khan gian nan phuc tap.
Kinh thanh Hebrew, theo cach hieu ton giao đe cap đen cac truyen thong va lich su nguyen thuy cua nguoi Do Thai, đa thiet lap nen mot trong nhung ton giao đau tien cua Cac ton giao khoi nguon tu Abraham, hien nay đuoc thuc hanh đao nghia boi 54% tong dan so tren the gioi. Do Thai giao huong dan nhung tin đo Do Thai thuc hanh trong ca thuc tien lan niem tin, va Do Thai Giao khong chi la mot ton giao, ma Do Thai Giao con la mot "loi song" cua nguoi Do Thai.


Đong gop Ty le phan tram cua nguoi Do Thai trong tong dan so nhan loai la rat nho, nhung nguoi Do Thai đa anh huong đang ke va đa gop phan vao su tien bo cua loai nguoi trong nhieu linh vuc, bao gom lanh vuc triet hoc, luan ly hoc, van chuong, chinh tri, kinh doanh thuong mai ban buon, nghe thuat va kien truc, ton giao, am nhac, phim anh kich nghe, va đien anh va nen y duoc  cung nhu khoa hoc cong nghe ky thuat tien tien va ca ve mat lich su lan thoi hien đai.
Cong đong Do Thai co nhung đong gop rat lon đoi voi cac linh vuc hoat đong cua nhan loai; nhu: khoa hoc, nghe thuat, chinh tri va thuong mai. So nguoi Do Thai gianh đuoc giai Nobel uoc tinh khoang 160 nguoi thuoc tat ca cac linh vuc, chiem khoang 20% (tuc 1/5) so giai thuong cua toan the gioi.


Lanh đao Khong co bat cu mot co quan quan ly duy nhat nao cho cong đong nguoi Do Thai, cung khong co mot nhom tham quyen duy nhat nao co bat cu trach nhiem gi ve hoc thuyet ton giao Do Thai. Thay vao đo, mot loat cac to chuc the tuc va nhung to chuc ton giao o cap đia phuong, o cap quoc gia va o cap quoc te đa dan dat cac bo phan khac nhau cua cong đong Do Thai ve nhieu van đe.


Ai la nguoi Do Thai? Do Thai giao chia se nhung tinh chat cua mot dan toc, mot sac toc, mot ton giao, va mot nen van hoa. Đieu nay lam cho đinh nghia "ai la nguoi Do Thai" thay đoi chut it tuy thuoc vao cach tiep can ton giao hay dan toc đe xac đinh.
Noi chung, trong xa hoi hien đai the tuc, nguoi Do Thai đuoc chia thanh ba nhom: nhung nguoi sinh ra trong gia đinh Do Thai khong ke đen viec co theo đao hay khong, nhung nguoi co to tien hoac dong mau (đoi khi bao gom ca nhung nguoi khong co nguon goc đung theo mau he), nhung nguoi khong co to tien hoac dong mau Do Thai nhung đa cai đao chuyen đoi ton giao sang đao Do Thai giao va do đo la tin đo cua ton giao.
Đinh nghia truyen thong lich su ve ban sac Do Thai dua tren nen tang can ban cua luat phap đao Do Thai giao Halakha qua che đo mau he, va viec cai đao chuyen đoi ton giao theo luat phap đao Do Thai giao Halakha.

Đinh nghia lich su "ai la nguoi Do Thai" tro ve phap đien hoa cua Kinh Thanh Torah Khau Truyen vao Talmud Babylonia vao khoang nam 200. Giai thich theo Kinh Thanh Tanakh nhu đoan 7:1–5 trong sach Sach Đe Nhi Luat, đuoc su dung boi cac nha hien triet nguoi Do Thai đe loi canh bao đoi chong lai viec hon nhan khac đao giua nguoi Do Thai va nguoi Canaan boi vi theo Sach Đe Nhi Luat 7:1–5 co ghi chep rang ,

Trong Sach Levi 24:10 cua nguoi Do Thai co ghi chep rang:

Đieu nay đuoc bo sung boi Ezra 10: 2-3, noi nguoi Israel tro ve tu Babylon lap Giao uoc voi Thien Chua la se đuoi vo dan ngoai va con cai dan ngoai cua ho.
Trong the ky đau tien, Babylon la noi nguoi Do Thai di cu đen sau cuoc chinh phuc cua nguoi Babylon cung nhu sau khi cuoc Khoi nghia Bar Kokhba ket thuc vao nam 135. Dan so nguoi Do Thai luc đo phat trien nhanh chong, uoc tinh khoang 1 trieu nguoi Do Thai tang len khoang 2 trieu dan Do Thai trong giai đoan tu nam 200 đen nam 500. Su phat trien dan so cua nguoi Do Thai la do su tang truong tu nhien va dong nguoi nhap cu cua nguoi Do Thai tu nhieu vung đat cua Israel, chiem khoang 1/6 dan so Do Thai the gioi tai thoi ky đo. Tai thoi điem viec cai đao chuyen đoi ton giao đa chiem mot phan cua su tang truong dan so cua nguoi Do Thai. Mot so nguoi cho rang trong the ky đau tien cua ky nguyen Kito giao, vi du, dan so tang hon gap đoi, tu bon đen 8-10 trieu trong pham vi cua đe quoc La Ma, ket qua cua mot lan song cai đao chuyen đoi ton giao.
Cac nha su hoc khac tin rang viec cai đao chuyen đoi ton giao trong thoi ky La Ma đuoc gioi han ve so luong va khong chiem đang ke đen su tang truong dan so cua nguoi Do Thai, do nhieu yeu to khac nhau nhu chuyen đoi bat hop phap cua nam gioi Do Thai Giao trong the gioi La Ma tu giua the ky II. Mot yeu to khac co the gay kho khan trong viec cai đao chuyen đoi ton giao trong the gioi La Ma la yeu cau luat phap đao Do Thai Giao Halakha ve viec cat bao quy đau, mot yeu cau ma nhung nha truyen giao Kito giao đa nhanh chong loai bo. Thue danh rieng cho nguoi Do Thai trong Đe quoc La Ma vao nam 70 cung han che suc hap dan cua Do Thai giao.


Chu nghia chuong Do Thai Chu nghia chuong Do Thai la mot so thich bao gom su quan tam, ton trong, va yeu thich nguoi Do Thai, lich su dan toc Do Thai, va su anh huong cua đao Do Thai Giao toi toan the gioi, đac biet la su anh huong len dan ngoai. Trong cong đong Do Thai, Chu nghia chuong Do Thai la tinh yeu đoi voi ban sac ton giao van hoa Do Thai va tat ca moi thu lien quan đen Do Thai.
Tu tuong cua Chu nghia chuong Do Thai khong phai la đieu moi me. Tu tuong cua Chu nghia chuong Do Thai đuoc chap nhan boi nha tu tuong triet gia nguoi Pho the ky XIX Friedrich Nietzsche. Friedrich Nietzsche xem ban than ong la nguoi khong ua Chu nghia Bai Do Thai. Chu nghia chuong Do Thai xuat phat tu long ham me hoc hoi tim hieu kham pha ve Do Thai Giao, nguoi Hebrew, va ngon ngu Do Thai.
Van hao Mark Twain cung nhan xet rat tich cuc ve nguoi Do Thai qua cuon sach Lien quan đen nguoi Do Thai cua ong:
"Nguoi Ai Cap, nguoi Babylon, va Hoa Hong Ba Tu (nguoi Ba Tu), phat trien sinh soi nay no tren mat đat voi danh tieng vang doi lay lung va anh sang huy hoang, nhung sau đo đa tro nen phai mo nhat nhoa nhu nhung giac mo va roi đa bien mat; nguoi Hy Lap va nguoi La Ma chay theo banh xe đo đo, va ho tao ra tieng tam lay lung that lon, va roi thoi đai huy hoang cua ho cung đa troi qua; nhung dan toc khac cung đa noi len va gio cao ngon đuoc vinh quang cua ho trong mot thoi gian, nhung ngon đuoc đo đa đot chay het, va ho ngoi trong anh hoang hon, hoac ho đa bien mat. Nguoi Do Thai đa cham tran tat ca, đanh bai tat ca ho, va bay gio nguoi Do Thai mai mai khong bi suy đoi, khong co su yeu đuoi cua tuoi tac, khong co su suy yeu cua cac bo phan co the, nguon nang luong cua nguoi Do Thai khong bi cham chap, tam tri cua nguoi Do Thai khong bi luu mo va y chi rat hung hang. Tat ca moi thu đeu đa chet, nhung nguoi Do Thai thi khong. Tat ca cac quyen luc khac đa bien mat, nhung nguoi Do Thai van ton tai. Bi mat trong su bat tu cua nguoi Do Thai la gi?"


Xem them Ai la nguoi Do Thai?
Chu nghia bai Do Thai
Chu nghia chuong Do Thai
Danh sach nguoi Do Thai đoat giai Nobel


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Official website of the Berman Jewish DataBank
Official website of the Jewish Agency for Israel
Official website of The Jewish Encyclopedia
Official website of the Jewish Telegraphic Agency
Maps related to Jewish history Luu tru ngay 23 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine
Official website of the World Jewish Congress