Đuc Me Đen cua Czestochowa (tieng Ba Lan: Czarna Madonna hoac Matka Boska Czestochowska, tieng Latinh: Imago thaumaturga Beatae Virginis Mariae Immaculatae Conceptae, in Claro Monte), con đuoc goi la Đuc Me Czestochowa, la mot linh anh Đuc Trinh Nu Maria đuoc ton kinh va đat tai Tu vien Jasna Gora o Czestochowa, Ba Lan. Mot so Giao hoang đa cong nhan linh anh cua Đuc Me Czestochowa, bat đau tu Giao hoang Clement XI, nguoi đa ban hanh Le đang quang cho tranh thanh vao ngay 8 thang 9 nam 1717.


Linh anh Buc tranh voi kich co 122 × 82 cm, co mot bo cuc truyen thong nhu cac linh anh noi tieng khac cua Co đoc giao phuong Đong. Đuc Me Maria con đuoc goi la "Hodegetria" ("Đuc Me Chi Đuong"). Tranh thanh dien ta Đuc Me mot tay đang bong Hai Nhi Giesu, trong khi tay kia chi vao Nguoi. Cu chi va anh mat cua Đuc Me – huong ra khoi buc anh va nhin vao nguoi chiem ngam – moi goi moi nguoi hay ton nhan Con cua Me la Đuong, la Su That va la Su Song. Trong khi đo, Chua Giesu trong hinh hai cua mot đua tre, đua tay phai ve phia nguoi chiem ngam trong phuoc lanh, con tay trai cam cuon Phuc Am. Trong linh anh, Đuc Me Czestochowa mac chiec ao choang voi hoa tiet hoa dien vy.
Nguon goc cua linh anh va nien đai cua no van con đang gay tranh cai giua cac hoc gia. Viec xac đinh nien đai cua tranh thanh gap kho khan, mot phan la do buc ve ban đau đa đuoc son lai sau khi bi bon cuop pha hoai nghiem trong vao nam 1430. Tam go phia sau buc tranh đa bi vo, va con co vet chem tren tranh.
Cac nha phuc che thoi trung co do khong quen voi tranh sap nong, đa nhan thay rang viec son lai nhung cho bi hu hai tren tranh, "đon gian la lam lai tu đau", theo bien nien su thoi trung co Risinius. Giai phap cua viec phuc che nay la, xoa hinh goc va ve lai no dua tren ban goc ban đau. Cac đuong net ban đau cua linh anh Chinh thong thi mem mai hon; voi chiec mui đuoc ve theo kieu mui ket.


Lich su = Thanh su Luca =
Linh anh Đuc Me Czestochowa đa gan bo mat thiet voi Ba Lan trong 600 nam qua. Lich su cua linh anh Đuc Me Đen đen Ba Lan, đuoc bao phu trong nhieu truyen thuyet. Tuong truyen, linh anh đuoc Thanh Luca ve tren mot chiec ban do chinh Chua Giesu đong. Sau đo, buc tranh đuoc tim thay o Jerusalem vao nam 326 boi Thanh Helena, nguoi đa mang no ve Constantinopolis va tang no cho con trai cua ba la Constantinus Đai đe.


= Hanh trinh đen Czestochowa =
Cac tai lieu co nhat cua Jasna Gora cho biet buc tranh đi tu Constantinopolis qua Belz. Sau đo, buc tranh thuoc quyen so huu cua Władysław Opolczyk, Cong tuoc xu Opole, nguoi co van cho vua Lajos I cua Hungary. Theo cac nguon cua Ukraina thi, truoc đo linh anh đa đuoc Vua Lev I cua Galicia mang đen Belz voi nhieu nghi le, roi sau đo đuoc Władysław lay tu Lau đai Belz khi thi tran đuoc sap nhap vao vuong quoc Ba Lan. Tuong truyen rang vao cuoi thang 8 nam 1384, khi Ladislaus đang đi vi hanh qua Czestochowa voi linh anh, thi nhung con ngua cua ong cu đung lai ma khong chiu đi tiep. Trong chiem bao, ong nam mong thay đuoc bao phai đe lai linh anh o Jasna Gora (Nui Sang).
Mat khac, cac nha su hoc lai cho rang buc tranh ban đau la mot linh anh cua Đe quoc Đong La Ma đuoc tao ra vao khoang the ky thu sau hoac thu chin. Sau đo, Hoang tu Władysław đa mang no đen tu vien Jasna Gora vao the ky 14.


= Nu vuong Ba Lan, Đuc Me bao ho Ba Lan =

Vao thang 8 nam 1382, nha tho giao xu tren đinh đoi đuoc chuyen giao cho tu si dong Phaolo, mot dong tu tu Hungary. Nhung bong dien vy vang đuoc ve tren tam ao choang cua Đuc Me voi mau xanh cua huy hieu, semee de lis, cua quoc huy hoang gia Phap; loi giai thich kha di nhat cho su hien dien cua hinh anh nay tren linh anh la do linh anh hien dien tai Hungary, trong thoi ky tri vi cua Charles I cua Hungary hoac Louis Đai đe, cac vi vua Hungary cua trieu đai Anjou. Trieu đai nay co the đa cho ve linh anh huy hieu hoang gia len linh anh. Đieu nay cho thay, co the linh anh đa đuoc cac tu si dong Phaolo mang tu tu vien o Hungary đen Jasna Gora.

Đuc Me Đen Czestochowa đuoc cho la đa cuu tu vien Jasna Gora (Nui Sang), mot cach than ky khoi mot cuoc xam luoc cua nguoi Thuy Đien. Cuoc vay ham Jasna Gora dien ra vao mua đong nam 1655 trong Chien tranh phuong Bac lan thu hai, khi cuoc xam luoc cua Thuy Đien nham vao Khoi thinh vuong chung Ba Lan - Litva. Luc đo, nguoi Thuy Đien đang co đanh chiem tu vien Jasna Gora o Czestochowa. Bay muoi tu si va 180 binh si, nhung nguoi nay chu yeu đen tu gioi quy toc Szlachta, đa cam chan 4.000 quan Thuy Đien trong 40 ngay, đe bao ve linh anh, đieu nay đa gop phan xoay chuyen cuc dien chien tranh. Đe ghi on, vua John II Casimir Vasa đa ban hanh Loi the Lwow, trong đo ton nhan Đuc Me Czestochowa lam Nu Vuong Ba Lan, va đat đat nuoc duoi su bao boc cua Me, tai nha tho lon Lwow, vao ngay 1 thang 4 nam 1656. Truoc su kien nay, mot so hoang than đa hien vuong mien cho linh anh trong suot nhieu nam, thay cho chiec vuong mien bang sat, bang mot chiec vuong mien bang vang va so trang suc khac. Nhieu nam sau đo, nhung loai đa quy khac nhau đa đuoc thay the va đuoc đat xung quanh tranh thanh, đe bao ton tinh tham my cua linh anh, đong thoi thay the cac vuong mien đa bi đanh cap.


= Truyen thuyet ve dung mao cua Đuc Me trong tranh =

Hai vet seo tren ma phai cua Đuc Me la do mot toan cuop theo phong trao Hussite đa chem vao linh anh, khi xong vao cuop boc tu vien vao nam 1430. Chung đanh cap luon ca buc tranh thanh nhung sau khi đat buc tranh vao xe ngua, thi nhung con ngua co đanh cung khong chiu đi. Thay vay, chung lien nem buc tranh thanh xuong đat roi mot ten trong toan cuop rut guom chem vao linh anh hai nhat. Khi đinh giuong kiem chem nhat thu ba thi ten nay nga lan ra đat, quan quai đau đon đen chet. Du đa đuoc phuc che, nhung buc tranh kho ma tro lai hien trang ban đau do nguoi xua đa dung chat mau voi sap pha loang đe ve lai.


= Su ton kinh =
Czestochowa đuoc coi la vung đat thieng cua Ba Lan, voi nhieu đoan hanh huong gom nhieu tin đo Cong giao Ba Lan đen đay vieng tham hang nam. Mot đoan hanh huong đa đi tu Warszawa, vao moi mung 6 thang 8 hang nam, tu nam 1711 trong chuyen hanh trinh dai 140 dam, trong vong chin ngay. Nhung nguoi hanh huong cao tuoi van nho ve nhung ngay thang tam toi khi Đuc Quoc Xa chiem đong noi đay. Giao hoang Gioan Phaolo II đa phai bi mat đen Czestochowa hanh huong trong Chien tranh the gioi thu hai.
Ngay le kinh Đuc Me Czestochowa đuoc cu hanh vao ngay 26 thang 8.


= Su cong nhan cua cac Giao hoang =
Mot so Giao hoang đa cong nhan linh anh Đuc Me Đen cua Czestochowa:

Giao hoang Clemente XI đa ban hanh Le đang quang cho linh anh thong qua Chuong Vatican vao ngay 8 thang 9 nam 1717.
Giao hoang Pio X, sau khi cac vuong mien bi đanh cap vao ngay 23 thang 10 nam 1909, Giao hoang đa thay the cac vuong mien vao ngay 22 thang 5 nam 1910.
Giao hoang Gioan Phaolo II đa ban tang mot bo vuong mien khac voi tu cach la nguoi goc Ba Lan, đuoc đat vao ngay 26 thang 8 nam 2005.


Ben ngoai Ba Lan Nhung tin đo theo Co Đoc giao chinh thong cung biet đen linh anh Đuc Me Đen cua Czestochowa. Linh anh nay đuoc biet đen rong rai o Ukraina va Belarus, nhung noi truoc đay tung la mot phan cua Khoi thinh vuong chung Ba Lan-Litva. Hon nua, linh anh Đuc Me Đen cua Czestochowa co nguon goc tu Chinh thong giao. Tuy nhien, cac nha su hoc Ba Lan đa phat hien ra rang buc tranh đa đuoc son lai it nhat hai lan, va hau nhu khong con lai gi cua phong cach son Byzantine truoc đay. Nguoi Ukraina co mot long sung kinh đac biet đoi voi Đuc Me Czestochowa. Linh anh nay thuong đuoc nhac đen trong cac bai hat dan ca Ukraine tu the ky 16 va 17.
Đen tho Quoc gia Đuc Me Czestochowa Hoa Ky nam o Doylestown, Pennsylvania.
Mot đen tho Đuc Me Czestochowa khac nho hon nam o Garfield Heights, Ohio; đuoc cac nu tu Dong Ba Thanh Phanxico lam phep lanh ngay 1 thang 10 nam 1939.


Linh anh đuoc su dung ben ngoai Cong giao = Haiti Vodou =
Linh anh Đuc Me Đen đuoc lay lam hinh anh cho Ezili Dantor, mot linh hon chinh trong gia đinh Petro trong tin nguong Vodou o Haiti. Nguoi ta đua ra gia thuyet rang hinh anh đuoc lay tu cac ban sao cua linh Ba Lan, nhung nguoi đung ve phe noi day trong cuoc Cach mang Haiti.


Xem them Black Madonna
Jasna Gora Monastery
Black Madonna Shrine, Missouri
National Shrine of Our Lady of Czestochowa
Orthodox Church of the Icon of Our Lady of Czestochowa
The Deluge, Swedish invasion
Our Lady of Sorrows, Queen of Poland
Erzulie Dantor


Tham khao va nguon = Tham khao =


= Nguon =
"Jasna Gora". ©1998-2008 Copyright by Klasztor OO. Paulinow Jasna Gora - Czestochowa. Truy cap ngay 22 thang 10 nam 2008.
Kurpik, Wojciech [bang tieng Ba Lan] (2008). "Czestochowska Hodegetria" (bang tieng Ba Lan, Anh, va Hungary). Łodz-Pelplin: Wydawnictwo Konserwatorow Dzieł Sztuki, Wydawnictwo Bernardinum. tr. 302. Ban goc luu tru ngay 18 thang 5 nam 2011. Truy cap ngay 20 thang 3 nam 2011.


Lien ket ngoai Jasna Gora
Czestochowa.us
Biographical entry of prof. dr Wojciech Kurpik, restorer of Black Madonna of Czestochowa (Polish Wikipedia)