Đo Khuyen (chu Han: 杜犬; 1400 – 1459) hay Le Khuyen (chu Han: 黎犬), Le Đai (chu Han: 黎大), Đo Đai (chu Han: 杜大), la tuong linh, khai quoc cong than nha Hau Le trong lich su Viet Nam.


Than the Đo Khuyen que o lang Đa My, huyen Co Loi, tran Thanh Hoa (nay la lang Thinh My, xa Tho Dien, huyen Tho Xuan, tinh Thanh Hoa). Ong noi la Đo Luong lay vo ho Le. Cha ong la Đo Loi lam tuong cho nha Ho, cung lay vo ho Le. Nam 1407, quan Minh xam luoc nuoc Đai Ngu. Đo Loi tu tran o cua bien Giao Thuy. Ve sau, khi Đo Khuyen hien quy, cha va ong cua ong đeu đuoc truy tang Huyen hau, me va ba đuoc truy tang Quan phu nhan.
Đo Khuyen sinh nam 1400 thoi vua Tran Thieu Đe, mo coi cha tu nho. Ve sau, ong đen nuong nho hao truong ap Lam la Le Loi. Van bia Khai quoc cong than Thai su Đinh quoc cong Đo Đai bi su tich chep ten ong la Đai (大), nhung cac nha nghien cuu đeu cho rang đo la do con chau thay chu "khuyen" (犬; con cho) co nghia xau nen sua lai.


Tham gia khoi nghia Nam 1418, Le Loi phat đong khoi nghia chong su chiem đong cua nha Minh. Quan Minh đanh chiem ap Lam, Đo Khuyen bi bat ve thanh Đong Quan. Mot thang sau, ong nguyen ven tro ve voi Le Loi. Le Loi vui mung, hoi tinh hinh. Đo Khuyen đap: Đong Quan giua ban ngay co canh tuong truy bat, cuop boc. Le Loi mung noi: Đo la trieu chung sap loan.
Le Loi tu đo biet đuoc Đo Khuyen la nguoi trung thanh, thuong đe hau can ben nguoi. Sau lai cho Đo Khuyen quan cac quan Lang Giang, Loi Giang. Đau nam 1419, Đo Khuyen giu chuc Can thi thu ngu cuc, Chi hau, giu Chinh đuong, tiep tuc o ben canh Le Loi.
Thang Gieng nam 1426, nghia quan do Đai tu đo Tran Nguyen Han chi huy đanh chiem phu Nghe An. Đo Khuyen cung Le Thiet dan mot ve quan phuc kich quan Minh o cau, chem chet chi huy Vi Thuong. Hai tuong sau đo lai đanh giet quan cua tho quan Nguyen Vinh đang cuop boc o cua bien Đan Thai.
Thang 8 (AL) cung nam, Le Loi nhan thay quan Minh o xu Đong Đo suy yeu, phai Pham Van Xao, Ly Trien, Trinh Kha, Le Nhu Huan, Đo Bi cam 3.000 quan đi tuan o xu Thien Quan, Quang Oai, Quoc Oai, Gia Hung, Quy Hoa, Đa Giang, Tam Đai, Tuyen Quang đe chan đuong vien quan Minh tu Van Nam; phai Bui Bi, Đo Khuyen đem 2.000 quan đi tuan xu Khoai Chau, Bac Giang, Lang Giang đe chan vien quan tu Luong Quang; phai Đinh Le, Nguyen Xi cam quan tinh nhue đi theo sau. Đo Khuyen luc nay giu chuc Thai giam, co nhiem vu giam quan.
Thang 9 (AL), Đo Khuyen đuoc lam quan giam Mi Hoa trung lo quan dan su, cung Luu Nhan Chu kiem soat cac lo Hong, Khoai roi bao vay thanh Chi Linh. Đo Khuyen sau đo chia quan tan cong thanh Thi Cau, Xuong Giang. Đen thang Chap thi hai tuong hoi quan o bo song Bo Đe vay thanh Đieu Dieu, tieu diet vien binh. Du khong ha đuoc thanh tri nao nhung ca mot vung rong lon đeu theo ve nghia quan, buoc quan Minh phai co cum trong cac thanh tri.
Thang Chap, Le Loi phai Bui Quoc Hung đanh thanh Đieu Dieu, Thi Cau; Trinh Kha, Đo Khuyen đanh thanh Tam Giang; Le Sat, Le Thu, Nguyen Ly, Le Lanh, Ly Trien đanh thanh Xuong Giang; Le Luu, Pham Boi đanh thanh Khau On.
Nam 1427, Đo Khuyen cung Pham Van Xao, Trinh Kha, Luu Trung đuoc phai đen đong giu ai Le Hoa, ngan chan vien quan Van Nam do Kiem quoc cong Moc Thanh chi huy đen tan thang 9 (AL), khi mot canh vien quan khac do Lieu Thang chi huy bi tieu diet. Thang 10 (AL), tren đuong rut lui, quan Minh bi nghia quan phuc kich, chem nhieu thu cap.
Thang Gieng nam 1428, Le Loi tien vao thanh Đong Quan, lay Đo Khuyen Tri Noi đien kiem Đong Tay Nam Bac tu đao Đo Thai giam noi ngoai chu quan su, lam tai mat cua vua đe giam sat quan đoi. Cung thang, ong đuoc ban Kim tu Quang loc đai phu, Ta Lan Ho ve Thuong tuong quan, ban cho tui Kim ngu, ngoi Khinh xa Đo uy, Ngan phu, tuoc Liet hau va ban quoc tinh.


Lam quan nha Le Thang 8 (AL) nam 1428, sau khi len ngoi, Le Thai To (Le Loi) phong Le Khuyen Đong Tong tri ve Bong Thanh, quan linh quan Thanh Duc o Thien Cuong, kiem Tri Ngu tien cac quan Thiet Đot. Nam sau (1429), Le Thai To ve Lam Kinh, lay Le Khuyen lam Quyen Quan Ngu đao chu ve quan su tran thu, tuc lam tran thu khong che toan bo quan thuong truc la cac ve quan o ca nam đao.
Ngay 3 thang 5 (AL) nam 1429, Le Khuyen la mot trong 14 cong than đuoc ban tuoc Huyen hau, gom: Le Bi, Le Bi, Le Bi, Le Nao, Le Thu, Le Loi, Le Kha, Le Boi, Le Kha Lang, Le Xi, Le Khuyen, Le Bi, Le Quoc Trinh, Le Bat. Nam 1430, Le Khuyen đuoc thang chuc Đong Tong quan, ban Kim phu.
Nam 1432, Le Khuyen theo Le Thai To đanh Đeo Cat Han o chau Phuc Le. Ve trieu, ong đuoc phong Thai bao, ham Kim tu Vinh loc đai phu, Than Phu Hai Mon tran Phung tuyen su, Hanh quan Tong quan, Bong Thanh ve chu quan su, Đong quan linh Thiet Đot trong quan Thanh Duc, quan linh quan Thien Cuong, Tham giam noi ngoai chu quan, ban tui Kim ngu, phu.
Nam 1434, Le Thai Tong len ngoi, lay Le Khuyen lam Nhap noi Thai uy, Tham tri cac ve quan o Hai Tay đao, van lam Thai giam noi ngoai giam sat toan quan nhu truoc. Thang 5 nam 1436, kiem linh Tuy than xa nhan cac cuc. Thang 7 cung nam, thang Thanh Hoa, Nong Cong tran phu quan Đai tuong quan, tru quoc, Tu hau. Thang 11 nam 1437, Le Khuyen đuoc cua Thai Tong giao cho chi huy 50 ve si luc soat nha Đai đo đoc Le Ngan, bat đuoc tuong Phat va cac thu vang bac, to lua. Le Thai Tong bat Le Ngan tu sat, gia phong Le Khuyen ham Tham tri chinh su, gia Bong Thanh Trang Si ve Tong quan Thieu uy Tham tri chinh su. Nam 1439, phong Tri ngu tieu cac quan, ban Kim phu.
Thang 3 (AL) nam 1440, Le Thai Tong than chinh đanh Nghiem o Thuan Moi, lay Le Khuyen tran thu kinh đo noi ngoai tri tran phu, co quyen tien tram hau tau. Nghiem đau hang, vua rut quan ve.
Nam 1441, tho tu Nghiem o Thuan Moi dan quan Ai Lao tan cong bien gioi, Le Khuyen ho tong Thai Tong chinh phat. Hai quan giao chien o Đa Luong. Quan Ai Lao bi đanh đuoi đen tan tran Đinh Bo, đong Niem Đoc. Quan Le thua thang đanh đuoi đen Trinh Bac. Tuong Ai Lao la Đao Mong cung vo con o đong La, hai con cua Nghiem la Sinh Tuong, Chang Đong bi bat. Nghiem the cung ra hang. Thai Tong khai hoan, dang tu cao thang tran o Thai mieu, thang chuc Nhap noi Tu ma, tien tuoc cho Le Khuyen.
Nam 1443, thoi Le Nhan Tong, Le Khuyen thang Sung tien Nhap noi Đo đoc, Binh chuong quan quoc trong su kiem coi Thanh Hoa trung lo. Thang 6 (AL), nam 1445, phong Đac tien Duong vu cong than, Luong Giang tran Thuong tuong quan, Đac tien Nhap noi Đo đoc Binh chuong su. Thang 11 (AL), thang tuoc Huyen hau.
Nam 1446, quan Chiem Thanh tan cong bien gioi. Thai hau Nguyen Thi Anh lay Thai bao Le Boi, Tong quan Le Kha cam quan đanh sang đat Chiem. Phan lon đai than đeu xuat chinh, chi co Le Khuyen o lai tran giu kinh thanh, thang ham Suy thanh ta ly Duong vu tinh nan cong than, Gia Hung tran Phieu ky đai tuong quan, Đac tien khai phu nghi đong tam ty, Nhap noi kiem hieu Đai đo đoc, Binh chuong su, Hanh quan Đong tong quan, Thai giam noi ngoai tri noi đien cac dich, kiem Tri ngu tien chu quan, Thuong tru quoc, ban tui Kim ngu, kim phu, tuoc Huyen Thuong hau. Nam 1449, nguoi Chiem la Quy Do giet vua anh Quy Lai đe cuop ngoi. Trieu đinh ban đanh, Le Khuyen gian rang: Chiem Thanh la nuoc khong co le nghia, ke kia tuy vua toi đoi ngoi, đay la di tuc thuong co. Viec gi phai cu binh đe met nhoc dan ta. Vua Nhan Tong ben thoi, chi tu choi nhan trieu cong va sai su gia sang chat van.
Thang 8 (AL) nam 1451, Le Khuyen đuoc gia phong Đac tien khai phu, Quan Thuong hau. Le Khuyen cho rang đai than khong the cam quan rieng, nhieu lan xin giai chuc Tri ngu tien chu quan thai giam noi ngoai chu dich cung nhieu chuc quan lien quan đen quan dan. Thang 11 (AL), tien tuoc Quoc Thuong hau.
Thang 8 (AL) nam 1455, thang Suy thanh tan tri Duc van đong đuc cong than, Gia Hung tran Tiet đo đai su, Khai phu nghi đong tam ty, Nhap noi kiem hieu, Thai pho, Binh chuong quan quoc trong su, Thuong tru quoc, kiem Tra Lan chau phu đao, ban cho tui Kim ngu, Kim phu, tien tuoc Quan A hau.
Cuoi đoi, Le Khuyen bi benh nang. Con trai thu la Chi huy su Le Cong Sang tham hoi. Le Khuyen đap: Ta phu giup ba đoi, chuc vi thu tuong, nam nay 60 tuoi, su nguoi đa het, nay đuoc chet gia, đo cung la y troi. Ve phan ta, khong co gi la an han. Cac con chau can tuan theo gia huan cua nha ta. Ta tuy xuong chin suoi cung đuoc yen long.
Nam 1459, Le Khuyen bi benh nang. Le Nhan Tong cap tien, sai ngu y đen tri benh nhung khong qua khoi. Con thu Cong Sang xem boi chon ngay đua ma. Le Nhan Tong phai Nhap noi Thieu uy Tham tri chinh su Le Lu quan nam đao quan tong tang, đua quan tai ong ve que, đat o tu đuong. Ban than nha vua ra thanh nam tien đua, cap 5.000 quan tien. Ngay 7 thang 10 (AL), ha tang o que nha. Nhan Tong phai Nguyen Nhu Đo soan van bia.
Thoi Le Thanh Tong, ong đuoc truy tang Thai pho Đinh quan cong, sau truy tang Đinh quoc cong.


Nhan xet Van bia Khai quoc cong than Thai su Đinh quoc cong Đo Đai bi su tich ca ngoi Đo Khuyen:

Bai Trung hung ky cua Le Thanh Tong lai trach moc:


Gia đinh Con trai:

Le Quan Chi, quan đen Ngu tien Thiet Đot quan, tang Quan noi hau. Nam 1449, Le Quan Chi tu tap đanh giet nguoi giua cho, bi ha nguc. Vu an lien quan đen hon 10 nguoi la con cai quan vien cap cao trong trieu. Du kien Quan Chi phai bi xu tu, nhung Thai hau so Le Khuyen đau long, lam trai phap luat ma tha cho. Gian quan Le Lam ngam mieng khong dam noi. Tre con o cho luu truyen cau: Tiec ta khong đuoc lam quan đai thoi!
Le Cong Sang, Đien tien Đo chi huy su, Tri Ngu tien Hai Kinh, Hai Ma, Hai Thu, Hai Đieu; lay Le Ngoc Vi, con gai Le Thu.
Le Cong Đinh, Le Khac Ton, Le Cong Đo, Le Huu Muc, Le Tu Đao, Le Toan My,  Le Truc Huu, khi Le Khuyen mat van chua đu tuoi lam quan.
Con gai, tong cong 13 nguoi:

Le Ngoc Phuong, ga cho con cua Tong tri quan ky ve chu quan su, Tham tri chinh su, Nhap noi Tu ma, A hau Nguyen Lo (em trai cua Thai hau).
Le Ngoc Phi, ga cho Nhap noi thi sanh Pho Đo su tri Ta ban Le Hoang Luu, con trai Thai pho Le Van Linh.
Le Ngoc Chi, ga cho Đien tien Đo Chi huy pho su Tri Ngu tien Chan Loi quan (khong ro ten), con trai cua Thai pho Le Nhu Lam.
Le Ngoc Lien, ga cho Đong tri Ngu tien Thi ve quan (khong ro ten), con trai cua Đai tu đo Le Than.
Le Ngoc Chi, ga cho Trinh Cong Muc, con trai cua Liet hau Le Kha.
Le Ngoc Sot, Quan phu nhan.
Le Ngoc Chi, Quan phu nhan.


Vinh danh Lang mo cua ong nam o xa Tho Lam, huyen Tho Xuan, tinh Thanh Hoa ngay nay.
Ten cua ong đuoc đat cho mot con đuong o phuong Quang Thang, thanh pho Thanh Hoa (đuong Đo Đai).


Tham khao Quoc su quan, Ngo Si Lien (chu bien), Đai Viet su ky toan thu.
Vien Khoa hoc Xa hoi Viet Nam, Hoang Van Lau (dich va chu thich), Ha Van Tan (hieu đinh), Đai Viet su ky toan thu (Tap 2), Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, Ha Noi, 1998.
Phan Huy Le, Phan Đai Doan, Khoi nghia Lam Son, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, 1977.
Tap chi Han Nom (so 4, 2005).


Chu thich