Tu Hong (1868 - ), ten that Tran Thi Lan, la mot nu thuong nhan Viet Nam cuoi the ky 19 đau the ky 20.


Cuoc đoi rieng va nguon goc ten goi Trong dan gian ba co cai ten co Tu Hong hay Me Tu Hong vi ba lay chong Tau roi lay chong Tay.
Ba Tu Hong ten that la Tran Thi Lan, sinh ngay 07/02 nam Ky Ty (1869), la con bac Pho ngheo kiet xac o lang Thanh Thi, Ha Nam. O đo tuoi truong thanh, co Lan so huu nhan sac tuyet tran lai thong minh nen nhieu thanh nien trong lang say me
Nam 17 tuoi, cha ba no nan ly truong chua tra đuoc nen bi ong nay ep ga ba cho ly truong. Khong chap nhan phan lam le, ba tron ra Thanh Nam lam thue va lay mot nguoi ban bun xao trau. Hai nguoi song voi nhau 2 nam nhung khong co con.
Mot lan, ba gap mot Hoa kieu o Hai Phong ten la Hong đua thuyen ve Nam Đinh thu mua lua. Hong phai long ba ngay tu lan gap đau tien. Ong bo tien tra mon no cua cha ba roi ru ba tron ra Hai Phong. Theo phong tuc, nguoi Viet goi vo bang ten chong nen ba đuoc goi la thim Hong. Cuoi nam 1890, cong viec xuat khau gao cua ong Hong thua lo khien ong phai tron ve nuoc. Ba mo hieu buon ban tap hoa nho va vo tinh gap mot nguoi ban co chong Tay la doanh nhan. Biet hoan canh, nguoi ban ru ba len Ha Noi.
Luc nay, o Ha Noi co nhieu phu nu lay chong Tay. Trong buoi da hoi nhan quoc khanh Phap nam 1892, vien quan tu Laglan, thieu ta hau can, đa gap va say me ba. Sau mot thoi gian hai nguoi lay nhau. Vi la vo quan tu, ghep ten cua chong truoc nen nhung nguoi quen biet goi la co Tu Hong.
Thanh cong trong kinh doanh, nhung đoi tu co Tu Hong lai bat hanh, trai qua nhieu đoi chong nhung khong co con.


Su nghiep Vao thoi điem cuoi the ky 19, nha thau cung cap thuc pham cho cac đon vi quan đoi Phap o Bac Ky phan lon la Hoa kieu. Biet chong co vai tro trong đau thau thuc pham cho quan đoi, Tu Hong quyet đinh thanh lap cong ty do chinh ba lam chu. Sau khi cong ty ra đoi, nho tac đong cua chong, ba đa trung thau mot so du an cung cap thuc pham. Tuy nhien, ba chi thuc su noi tieng khap Bac Ky va xu An Nam khi trung thau du an lon la pha tuong thanh Ha Noi.
Tham gia đau thau co hai cong ty cua Phap, hai cong ty cua Hoa kieu va duy nhat mot cong ty Viet Nam la cua Tu Hong. Tuy von it, thiet bi may moc khong co nhung nho nguon nhan cong gia re, cung voi gach đa cu cua thanh đem ban lai cung thu đuoc loi nhuan, ba quyet đinh bo thau thap nhat va thang thau. Ba thue nhan cong, đat lam dung cu lao đong, dung lan trai... tu nhieu nguon khac nhau. Trong nhung nguoi đuoc ba thue co ca Bach Thai Buoi. Co luc cong truong cua cong trinh nay co toi gan 1000 lao đong. Khoi cong tu nam 1894, chi hon 2 nam sau du an cua Tu Hong đa hoan thanh cong viec, som hon thoi han gan 6 thang. So vat lieu cu ba dung đe xay ngoi biet thu be the o lang Hoi Vu (nay la ngo Hoi Vu), xay day nha đau pho Quan Su, Hang Da, Cua Đong cho thue.
Đau the ky XX, doanh nhan Tu Hong tham gia kinh doanh van tai đuong song, bien, tren tau tru lai tau va xuc than la đan ong, con lai toan thuy thu nu. Vua cung cap thuc pham cho quan đoi, ba con cung cap thuc an cho cac nha tu o Bac Ky.
Khong ro ba mat nam nao, trong hoan canh nao; ma chi biet đuoc la mo ba gan cong chua Hai Ba Trung, bia mo ven ven co ba chu "Co Tu Hong"


Đanh gia cua nguoi đuong thoi Tuy co nhieu thanh cong trong su nghiep, viec co Tu Hong lam chu thau viec pha thanh Ha Noi lam cho nguoi thoi đo de biu, khinh miet.
Khi đa thanh cong trong viec lam an, Tu Hong mua danh "Ngu pham nghi nhan" cho bo, mua danh "Tiet hanh kha phong" cho ban than minh du co đen ba đoi chong. Do vay, nhung giai thoai van hoc cho rang me Tu Hong bi Nguyen Khuyen "tang" cho hai cau đoi cung bai ca tru "Đi cau Nom".


Di san đe lai Khoi thuy nen mong cua khu vuc cac pho Đuong Thanh, Cua Đong, Hang Da... ngay nay đuoc hinh thanh tu Co Tu Hong.
Co Tu Hong cung đung sau nhung cong trinh co tinh lich su o Ha Noi, hien van ton tai quanh ho Hoan Kiem hay khu pho Tay. Đo la hai chiec ghe đa cong cong đau tien cua Ha thanh o 16 Le Thai To ngay nay, day nha cho thue o pho Quan Su, truong Puginier tuc truong Viet Đuc bay gio.


Hinh tuong trong van hoc Cuoc đoi cua ba đa tro thanh noi dung cua nhieu tac pham van hoc hoac cac tac pham nghien cuu ve Ha Noi. Co the ke ra:

Co Tu Hong (đang bao 1940, in sach 1941) cua Đao Trinh Nhat
Bong nuoc Ho Guom (1967) cua Chu Thien
Ha Noi nua đau the ky 20 (1993) cua Nguyen Van Uan
Chuyen ke ben dong song To (2010) cua Nguyen Cong Chi
Me Tu Hong (2014) cua Nguyen Ngoc Tien.


Tham khao Lien ket ngoai