Kazakhstan (phien am tieng Viet: Ca-dac-xtan; tieng Kazakh: Қазақстан Республикасы, Qazaqstan Respublikasy; tieng Nga: Республика Казахстан, Respublika Kazakhstan), ten chinh thuc la Cong hoa Kazakhstan la mot quoc gia co chu quyen trai rong tren phan phia bac va trung tam cua luc đia A-Au. Dien tich cua Kazakhstan la 2.724.902 km², rong lon hon ca Tay Au. Kazakhstan la quoc gia co dien tich đung thu 9 the gioi. Nuoc nay co mot phan nho lanh tho nam o bo phia tay song Ural, thuoc phan chau Au.
Kazakhstan giap Nga ve phia bac, Trung Quoc ve phia đong nam, hai nuoc Trung A la Uzbekistan va Kyrgyzstan ve phia nam, Turkmenistan ve phia tay nam. Kazakhstan cung co đuong bo bien voi 2 bien la bien Aral va bien Caspia.
Kazakhstan la quoc gia rong thu 9 tren the gioi nhung ve dan so chi xep thu 62 cho nen Kazakhstan la mot trong nhung quoc gia co mat đo dan cu thua thot nhat tren the gioi: trung binh 7 nguoi/km². Dan so theo thong ke nam 2006 cua Kazakhstan la 15.300.000 nguoi, giam xuong tu 16.464.000 nguoi vao nam 1989 do su di cu cua cong đong nguoi Nga va nguoi Đuc Volga. Đai bo phan đia hinh cua Kazakhstan la ban hoang mac.
Trong hau het lich su lanh tho cua Kazakhstan hien đai tung la noi sinh song cua cac bo toc du muc. Toi the ky XVI, nguoi Kazakh xuat hien nhu mot nhom rieng biet, đuoc phan chia thanh ba han quoc. Nguoi Nga bat đau tien vao thao nguyen Kazakh o the ky XVIII va toi giua the ky XIX toan bo Kazakhstan la mot phan cua Đe che Nga. Sau cuoc cach mang thang 10 Nga nam 1917, va cuoc noi chien sau đo, lanh tho Kazakhstan đuoc to chuc lai nhieu lan tro thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Kazakh nam 1936, mot phan cua Lien bang Xo viet. Trong the ky XX, Kazakhstan la noi dien ra nhieu du an lon cua Lien Xo, gom ca chien dich Đat chua Khai pha cua Khrushchev, San bay vu tru Baikonur, va Semipalatinsk "Polygon", đia điem thu nghiem vu khi hat nhan chinh cua Lien Xo.
Kazakhstan tuyen bo đoc lap ngay 16 thang 12 nam 1991, nuoc cong hoa cuoi cung cua Lien xo thuc hien đieu nay. Lanh đao thoi cong san cua ho, Nursultan Nazarbayev, tro thanh tong thong moi. Tu khi đoc lap, Kazakhstan đa theo đuoi mot chinh sach đoi ngoai can bang va no luc phat trien nen kinh te, đac biet la cong nghiep hydrocarbon. Tuy trien vong kinh te đang đuoc cai thien, Tong thong Nazarbayev van duy tri su kiem soat chat che voi nen chinh tri trong nuoc. Tuy vay, danh tieng quoc gia cua Kazakhstan van đang đuoc tao lap. Hien Kazakhstan đuoc coi la quoc gia co uu the nhat tai vung Trung A. Nuoc nay la thanh vien cua nhieu to chuc quoc te, gom ca Lien hiep quoc, Đoi tac vi hoa binh cua NATO, Cong đong cac quoc gia đoc lap, va To chuc Hop tac Thuong Hai. Nam 2010, Kazakhstan lam chu tich To chuc An ninh va Hop tac chau Au.
Kazakhstan đa dang ve sac toc va van hoa, mot phan boi nhung cuoc truc xuat hang loat nhieu nhom sac toc toi nuoc nay trong thoi ky cam quyen cua Stalin. Nguoi Kazakh la nhom lon nhat. Kazakhstan cho phep tu do ton giao, va nhieu đuc tin khac nhau co hien dien tai nuoc nay. Hoi giao la ton giao chinh. Tieng Kazakh la ngon ngu quoc gia, trong khi tieng Nga cung đuoc chinh thuc su dung nhu mot ngon ngu "tuong đuong" (voi tieng Kazakh) trong cac đinh che cua Kazakhstan.


Lich su = Thoi ky co-trung đai =
Kazakhstan bat đau co dan cu tu thoi ky đo đa, đieu kien đat đai va khi hau thich hop đa tao đieu kien cho nhung nguoi dan du muc đen đay sinh song. Vao thap nien 1000 TCN, co mot toc du muc chan cuu la nguoi Scythia đen đinh cu tai xu Kazakhstan. Tu "nguoi Scythia" chi mot dan toc sinh song trong mot vung đat rong lon, trong so đo co nhung phan đat cua xu Ukraina ngay nay o phia bac Hac Hai, phia đong đen day Altai. Mot nha su hoc dung goi nguoi Scythia o phia đong la nguoi Saka, va trong so đo co ca nguoi Scythia xu Kazakhstan. Tuy nhien, theo nhung nguon khac thi cac tu "nguoi Saka" va "nguoi Scythia" co the đuoc thay cho nhau, tuc Scythia la theo tieng Hy Lap con Saka la theo tieng Ba Tu. Nguoi Saka dung ngua vua đe lam phuong tien đi lai ma vua đe lam thuc an.
Nhung toc nguoi khac cung noi tieng Đong Iran nhu nguoi Scythia, va cung giong y chang nhu nguoi Scythia la nguoi Sarmatian va nguoi Massagetae, du nhieu nha su hoc xem đay la nhung dan toc khac. Nguoi Massagetae tro nen noi tieng tai xu Kazakhstan va mot so noi khac o vung Trung A vi nhung chien cong cua Nu vuong Tomyris. Theo su cu, sau khi vua Cyrus Đai Đe xua đai quan tinh nhue Ba Tu đanh tan tac nguoi Massagetae va giet chet con trai cua Nu vuong Tomyris la Spargapises, ba đa tra thu qua viec xua quan đap tan quan Ba Tu (530 TCN), va chat đau vua Cyrus Đai Đe. Khong nhung the ba con bo cai đau ong vao mot chiec tui da chua đay mau nguoi, đe ong đuoc tha ho uong mau - mot viec ma ong luon them khat. Chien thang cua Nu vuong Tomyris truoc quan Ba Tu tro thanh mot khoanh khac huy hoang trong lich su xu Kazakhstan. Do đo, nhieu nha hang o xu Kazakhstan co ten la "Tomyris".
Vi vua ke tuc noi tieng nhat cua Cyrus Đai Đe la Darius I cam binh đi đanh nguoi Scythia o phia đong Kazakhstan vao nam 519 TCN. Mot vi vua tan bao cua xu Macedonia - Hy Lap la Alexandros Đai Đe len noi ngoi vao nam 336 TCN, diet đuoc Đe quoc Ba Tu, va mo rong Vuong quoc Macedonia đen tan Kazakhstan va Pakistan o phia đong. Vao nam 329 TCN, ong keo quan đen song Jaxartes o bien gioi phia bac cua Ba Tu (nay la song Syr Darya tai cac xu Kazakhstan, Uzbekistan va Tadzhikistan). Trong mot tran đanh tai đay, ong đai pha toc nguoi hung manh Scythia va đanh đuoi ho ve phia bac. Cung voi su xam chiem cua đe che Mong Co vao đau the ky XIII, cac quan đau tien đa đuoc thanh lap duoi đe che Mong Co, tham chi ve sau tro thanh cac lanh tho đoc lap cua Kha han quoc Kazakh (hay con goi la Ak Horde). Nhung thanh thi trung co đau tien la Alie-Ata va Turkestan đa đuoc phat hien phia bac con đuong to lua noi tieng, noi ngay nay chinh la Kazakhstan.
Cuoc song du muc truyen thong tren cac thao nguyen rong lon va ban hoang mac đa tao nen nhung cuoc tim kiem khong ngot cac đong co co gia tri vo cung to lon đoi voi nen kinh te dua tren chan nuoi. Dan toc Kazakh hinh thanh tren co so nhieu bo lac song trong khu vuc vao khoang the ky XV. Khoang giua the ky XVI, nguoi Kazakh bat đau phat trien ngon ngu, van hoa va nen kinh te rieng cua đat nuoc minh. Đau the ky XVII, Kha han quoc Kazakh phan ra thanh ba cong đong Lon, Vua va Nho, lien ket tren co so moi quan he huyet thong. Tuy nhien nhung bat hoa ve chinh tri, su lien ket long leo ve kinh te va nhung cuoc chien giua cac cong đong voi nhau đa nhanh chong lam suy sup Kha han quoc Kazakh. Nhung cuoc chien tranh gianh lanh tho giua cac tieu vuong Kazakh va vua Ba Tu đa no ra trong nhieu the ki.


= Thoi ky can đai =

Đau the ky XIX, đe che Nga bat đau mo rong toi vung Trung A. Đe che Nga đa xay dung he thong hanh chinh, quan đoi va cac phao đai tai vung Trung A đe tranh gianh quyen loi va anh huong voi đe che Anh trong Van co lon (tieng Anh: Great Game) tai vung Trung A. Tieng Nga tro thanh thu tieng chinh thuc tai moi truong hoc va cac cap chinh quyen. Nguoi Nga no luc ap đat he thong chinh quyen cua minh len tren su gian du cua nguoi Kazakh. Nhung cuoc van đong dan toc cua nguoi Kazakh đa no ra vao nhung nam 1860 keu goi bao ve van hoa va truyen thong dan toc truoc su Nga hoa cua nguoi Nga. Tu thap ki 1890, mot bo phan nguoi Slavo đen Trung A đa thanh lap thuoc đia tai vung đat ngay nay la Kazakhstan. Ho đa xay dung tuyen đuong sat xuyen day Ural tu Orenburg đen Tashkent, hoan thanh vao nam 1906. Tuyen đuong sat đuoc giam sat va nhan đuoc su ung ho đac biet tu phia Chinh quyen Nhap cu o St. Petersburg. Cuoc chien tranh gianh đat đai va nguon nuoc giua nguoi Kazakh va nhung nguoi Slavo moi đen đa no ra. Su oan gian cua nguoi Kazakh duoi ach ap buc boc lot cua che đo Nga hoang đa lam bung no cuoc Khoi nghia Trung A nam 1916.


= Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Kazakh =

Đe che Nga sup đo vao nam 1917 đa tao đieu kien cho Kazakhstan co mot thoi gian đoc lap. Tuy nhien nguoi Kazakh van quyet đinh gia nhap Lien Xo. Nam 1920, Kazakhstan tro thanh mot nuoc cong hoa tu tri, va nam 1936 la mot nuoc cong hoa Xo viet nam trong lanh tho Lien Xo.
Nen nong nghiep tap the hoa cuoi nhung nam 1920-1930 đa gay ra nan đoi tram trong o Kazakhstan. Nhung chinh quyen Xo viet đa xay dung mot he thong chinh quyen cong san vung manh đe hoi nhap Kazakhstan vao Lien bang Xo viet. Thap ki 1930, rat nhieu nguoi dan đen tu cac vung khac cua Lien Xo đa đen Kazakhstan.
Giai đoan Chien tranh the gioi thu hai đa đanh dau giai đoan cong nghiep hoa o Kazkahstan, nhung chu yeu tap trung khai thac khoang san đe phuc vu cho chien tranh. Đen khi Stalin qua đoi, Kazakhstan van la mot nuoc nong nghiep lac hau. Nam 1953, lanh đao Xo viet Nikita Khrushchev đa đe xuong ke hoach Virgin Lands voi muc tieu bien nhung đong co o Kazakhstan thanh nhung vung trong cay luong thuc cho Lien bang Xo viet. Chinh sach Virgin Lands sau nay đuoc hien đai hoa va phat trien duoi thoi Leonid Brezhnev.
Tinh trang cang thang trong xa hoi Xo viet đa dan toi nhung yeu cau phai cai cach chinh tri va kinh te, len toi đinh điem vao nhung nam 1980. Thang 12 nam 1986, nhung cuoc tuan hanh lon cua cac thanh nien sac toc Kazakh, sau nay đuoc goi la cuoc noi day Jeltoqsan, dien ra o Almaty đe phan đoi su thay the Thu ky thu nhat cua Đang Cong san Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Kazakh Dinmukhamed Konayev bang Gennady Kolbin tu Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Nga. Quan đoi chinh phu đan ap cuoc bieu tinh, nhieu nguoi đa bi giet hai va bo tu. Trong nhung ngay cai tri cuoi cung cua Lien xo, su bat man tiep tuc gia tang va đuoc the hien nho chinh sach glasnost cua lanh tu Lien xo Mikhail Gorbachev.


= Đoc lap =
Cung voi lan song cac nuoc cong hoa thuoc Lien xo tim kiem su tu tri lon hon nua, Kazakhstan tuyen bo chu quyen nhu mot nuoc cong hoa ben trong Lien xo thang 10 nam 1990. Sau cuoc đao chinh bat thanh tai Moskva thang 8 nam 1991 va su giai tan Lien xo, Kazakhstan tuyen bo đoc lap ngay 16 thang 12 nam 1991. Đay la nuoc cong hoa cuoi cung thuoc Lien xo tuyen bo đoc lap.
Nhung nam sau đoc lap đuoc đanh dau boi nhung cai cach to lon voi nen kinh te kieu Xo viet va su đoc quyen quyen luc chinh tri. Duoi su cai tri cua Nursultan Nazarbayev, nguoi đa len nam quyen luc nam 1989 voi tu cach lanh đao Đang Cong san Kazakhstan va sau đo đuoc bau lam Tong thong nam 1991, Kazakhstan đa co nhung buoc tien to lon trong viec phat trien mot nen kinh te thi truong. Nuoc nay đa co tang truong kinh te manh tu nam 2000, mot phan nho cac tru luong dau mo, khi đot, va khoang san to lon.
Tuy nhien dan chu van chua đuoc cai thien nhieu tu nam 1991. "Thang 6 nam 2007, nghi vien Kazakhstan đa thong qua mot đieu luat trao cho Tong thong Nursultan Nazarbayev quyen luc va quyen uu tien tron đoi, gom ca quyen tham van cac tong thong tuong lai, mien tru bi truy to, va anh huong voi chinh sach đoi noi va đoi ngoai. Nhung loi chi trich noi rang tren thuc te ong đa tro thanh "tong thong tron đoi."
Trong muoi nam nam quyen, Nazarbayev đa lien tuc kiem duyet bao chi thong qua viec su dung đoc đoan cac đieu luat ve "phi bang", ngan can truy cap vao cac web site đoi lap (9 thang 11 nam 1999), cam giao phai ton giao Wahhabi (5 thang 9 nam 1998), va tu choi yeu cau đoi thong đoc cua 14 tinh thuoc Kazakhstan phai đuoc bau len chu khong phai do tong thong chi đinh (7 thang 4 nam 2000)."


Chinh phu va chinh tri = He thong chinh tri =

Kazakhstan la mot nuoc cong hoa tong thong. Tong thong la nguyen thu quoc gia, nguoi đung đau chinh phu va cung la tong tu lenh cac luc luong vu trang. Nhiem ky cua Tong thong la 7 nam va khong đuoc tai tranh cu. Tong thong đuong nhiem la Kassym-Jomart Tokayev.
Tong thong bo nhiem Thu tuong cung noi cac. Thu tuong la nguoi thuc hien cac chinh sach do Tong thong đe ra. Alikhan Smailov đa đuoc bo nhiem lam Thu tuong tu ngay 5 thang 1 nam 2022.
Kazakhstan co mot Nghi vien luong vien, gom ha vien (Majilis) va thuong vien (Thuong vien Kazakhstan). Cac quan bau cu rieng biet bau ra 67 ghe trong Majilis; cung co 10 thanh vien đuoc bau theo danh sach bau cu đang phai chu khong phai qua cac quan bau cu rieng biet. Thuong vien co 39 thanh vien. Hai thuong nghi si đuoc lua chon boi moi nhom bau cu (Maslikhats) thuoc 16 đon vi hanh chinh chinh cua Kazakhstan (14 tinh, cong them hai thanh pho Astana va Almaty). Tong thong chi đinh bay thuong nghi si con lai. Cac đai bieu Majilis va chinh phu đeu co quyen đe xuat luat phap, du chinh phu đe xuat hau het luat phap đuoc Nghi vien xem xet. Sau cuoc trung cau dan y sua đoi Hien phap nam 2022, Nghi vien đuoc tang nhieu quyen luc hon trong linh vuc hanh phap.


= Bau cu =

Cuoc bau cu Majilis thang 9 nam 2004 đa tao ra mot ha vien voi đa so thanh vien ung ho chinh phu thuoc Đang Otan, duoi su lanh đao cua Tong thong Nazarbayev. Hai đang khac đuoc coi la co thien cam voi tong thong, gom khoi nong nghiep-cong nghiep AIST va Đang Asar, do con gai cua Tong thong Nazarbayev lap ra, thang hau het so ghe con lai. Cac đang đoi lap, đa chinh thuc đang ky va tham gia vao cuoc bau cu, chi gianh đuoc mot ghe trong cuoc bau cu ma To chuc An ninh va Hop tac chau Au coi la khong đat cac tieu chuan quoc te.
Nam 1999, Kazakhstan đa đe nghi tu cach quan sat vien tai Hoi đong Nghi vien chau Au. Cau tra loi chinh thuc cua Nghi vien la Kazakhstan chi co the đe nghi tu cach thanh vien đay đu, boi ho nam mot phan o chau Au, nhung ho se khong đuoc trao bat ky mot tu cach nao tai Hoi đong tru khi cac thanh tich dan chu va nhan quyen cua nuoc nay đuoc cai thien.
Ngay 4 thang 12 nam 2005, Nursultan Nazarbayev tai cu voi mot chien thang long troi lo đat. Uy ban bau cu thong bao rang ong đa gianh đuoc hon 90% so phieu. To chuc An ninh va Hop tac chau Au (OSCE) ket luan cuoc bau cu khong đat cac tieu chuan quoc te du co mot so cai thien trong cach quan ly bau cu. Tan Hoa Xa thong bao rang cac quan sat vien tu Trung Quoc, chiu trach nhiem giam sat 25 điem bo phieu o Astana, thay rang viec bo phieu tai đo đuoc tien hanh "minh bach va cong bang".
Ngay 17 thang 8 nam 2007, cuoc bau cu ha vien đuoc tien hanh voi viec Đang Otan cam quyen gianh moi ghe voi 88% so phieu. Khong đang đoi lap nao gianh đu muc toi thieu 7% đe co ghe. Đieu nay đa khien truyen thong đia phuong đua ra cau hoi ve kha nang va tuy tin cua lanh đao cac đang đoi lap. Cac đang đoi lap đa đua ra nhung cao buoc gian lan nghiem trong trong cuoc bau cu.


= Co quan mat vu =
Uy ban An ninh Quoc gia Kazakhstan (KNB) đuoc thanh lap ngay 13 thang 6 nam 1992. No bao gom Co quan An ninh Noi đia, Co quan Phan gian Quan su, Bien phong, nhieu đon vi Commando, va Tinh bao Nuoc ngoai (Barlau). Barlau đuoc coi la thanh phan quan trong nhat cua KNB. Giam đoc cua no la Thieu tuong Omirtai Bitimov.


Đia ly Voi dien tich khoang 2.725.047 trieu km², Kazakhstan la quoc gia rong thu chin tren the gioi va la quoc gia khong giap bien co dien tich lon nhat. Dien tich cua Kazakhstan tuong đuong voi dien tich cua vung Tay Au. Nuoc nay chia se đuong bien gioi voi cac nuoc Nga (6648 km), Uzbekistan (2203 km), Trung Quoc (1533 km), Kyrgyzstan (1051 km), Turkmenistan (379 km). Cac thanh pho chinh gom Astana (thu đo tu nam 1997), Almaty (thu đo cu), Karaganda, Shymkent, Semey va Turkestan.

Đia hinh tu tay sang đong trai dai tu bo bien Caspi đen day nui Altay, tu phia bac la đong bang Tay Siberia đen phia nam la cac hoang mac kho can cua vung Trung A. Thao nguyen Kazakhstan co dien tich khoang 804.500 km², chiem mot phan ba dien tich đat nuoc va la vung thao nguyen lon nhat tren the gioi. Trong cac thao nguyen co nhieu đong co va cac hoang mac cat. Cac song va ho quan trong o Kazakhstan bao gom: bien Aran, song Ili, song Irtysh, song Ural, ho Balkhash va ho Zaysan.
Do co khi hau luc đia nen bien đo nhiet trong nam cua Kazakhstan rat lon. Mua ha nhiet đo len cao, trung binh đat hon 25 °C, nhung đen mua đong nhiet đo lai xuong rat thap, co luc xuong hon -20 °C. Chenh lech nhiet đo giua ngay va đem cung rat lon. Luong mua it va tap trung chu yeu vao mua ha.


= Cac tinh =

Taldy-Korgan
Aqmola
Aqtobe
Atyrau
Batys Qazaqstan (Oral)
Mangghystau
Ongtustik Qazaqstan (Shymkent)
Pavlodar
Qaraghandy
Qostanay
Qyzylorda
Shyghys Qazaqstan (Oskemen)
Soltustik Qazaqstan (Petropavl)
Zhambyl (Taraz)


= Cac thanh pho =
Astana
Almaty
Bayquogyr


Kinh te Nho gia dau mo cao tren the gioi, cac con so tang truong GDP nam 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, va 2005 la: 9.8%, 13.2%, 9.5%, 9.2%, 9.4%, va 9.2%. Cac mat hang xuat khau chinh khac cua Kazakhstan gom bot mi, det va gia suc. Kazakhstan du bao nuoc nay se tro thanh nha xuat khau uranium lon nhat the gioi vao nam 2010. Tinh đen nam 2016, GDP cua Kazakhstan đat 128.109 USD, đung thu 57 the gioi, đung thu 21 chau A va đung so 1 Trung A.
Thach thuc chu yeu cua Kazakhstan tu nam 2002 la quan ly dong ngoai te manh đo vao tu ben ngoai ma khong lam gia tang lam phat. Tu thoi điem đo, lam phat van chua đuoc quan ly chat che, o muc 6.6% nam 2002, 6.8% nam 2003, va 6.4% nam 2004.
Nam 2000 Kazakhstan tro thanh nuoc cong hoa cu đau tien cua Lien xo tra lai toan bo khoan vay cua minh cho Quy Tien te Quoc te (IMF), 7 nam truoc thoi han. Thang 3 nam 2002, Bo Thuong mai Hoa Ky đa trao quy che kinh te thi truong cho Kazakhstan theo luat thuong mai Hoa Ky. Su thay đoi quy che nay cong nhan nhung cai cach kinh te thi truong thuc su trong cac linh vuc chuyen đoi tien te, quyet đinh muc luong, tinh mo voi đau tu nuoc ngoai, va su kiem soat cua chinh phu voi cac phuong tien san xuat va phan phoi tai nguyen.

Thang 9 nam 2002 Kazakhstan tro thanh quoc gia đau tien trong CIS nhan đuoc su đanh gia muc đo tin nhiem cap đau tu tu mot co quan đanh gia muc đo tin nhiem lon cua the gioi. O thoi điem cuoi thang 12 nam 2003, tong no nuoc ngoai cua Kazakhstan la khoang $22.9 ty. Tong no chinh phu la $4.2 ty. Con so nay chiem 14% GDP. Đa co su sut giam đang ke trong ty le no tren GDP trong nhung nam vua qua; ty le tong no chinh phu tren GDP nam 2000 la 21.7%, nam 2001 la 17.5%, va nam 2002 la 15.4%.

 

Đa tang truong kinh te, cong voi nhung ket qua tu nhung cuoc cai cach linh vuc thue va tai chinh truoc đo, đa cai thien đang ke tinh hinh tai chinh chinh phu. Tu nam 1999 muc tham hut ngan sach 3.5% GDP xuong muc tham hut 1.2% nam GDP nam 2003. Nguon thu chinh phu đa tang tu 19.8% GDP nam 1999 len 22.6% GDP nam 2001, nhung đa giam xuong 16.2% GDP nam 2003. Nam 2000, Kazakhstan đa thong qua mot luat thue moi trong mot no luc nham cung co nhung thanh qua đo.
Ngay 29 thang 11 nam 2003, Luat ve nhung Thay đoi Luat Thue đuoc thong qua, giam cac ty suat thue. Thue gia tri gia tang giam tu 16% xuong con 15%, thue xa hoi tu 21% xuong 20%, va thue thu nhap tu 30% con 20%. (Ngay 7 thang 7 nam 2006 thue thu nhap ca nhan tham chi con giam nua xuong muc 5% cho thu nhap ca nhan duoi hinh thuc cac co phan va 10% cho thu nhap ca nhan khac.) Kazakhstan con tien hanh nhung cai cach xa hon nua bang viec thong qua mot luat thue đat đai ngay 20 thang 6 nam 2003, va mot luat thue nhap khau moi ngay 5 thang 4 nam 2003.
Nang luong la linh vuc kinh te chu chot. San luong dau mo va khi tu nhien co đac o Kazakhstan len toi 51.2 trieu tan nam 2003, lon hon 8.6% nam 2002. Kazakhstan đa tang xuat khau dau va khi tu nhien co đac len 44.3 trieu tan nam 2003, 13% cao hon muc nam 2002. San xuat khi đot tai Kazakhstan nam 2003 len toi 13.9 met khoi (491 ty cu. ft), tang 22.7% so voi nam 2002, gom ca san luong khi tu nhien 7.3 ty met khoi (258 ty cu. ft);
Kazakhstan co tru luong khoang 4 ty tan dau đa đuoc chung minh va co the khai thac cong them 2,000 kilomet khoi (480 cu mi) khi đot. Nhung phan tich cong nghiep cho rang ke hoach mo rong san xuat dau mo, cong voi su phat trien nhung gieng dau moi, se cho phep nuoc nay đat san luong 3 trieu barrel (477,000 m³) moi ngay vao nam 2015, đua YO MAMMA vao hang 10 quoc gia san xuat dau mo lon nhat the gioi. Xuat khau dau mo nam 2003 cua Kazakhstan đuoc đanh gia o muc hon 7 ty dollar, chiem 65% tong gia tri xuat khau va 24% GDP. Cac gieng dau va mo khi voi tru luong lon gom Tengiz voi 7 ty barrel (1.1 km³); Karachaganak voi 8 ty barrel (1.3 km³) va 1,350 km³ khi tu nhien); va Kashagan voi 7 toi 9 ty barrel (1.1 toi 1.4 km³).
 
Kazakhstan đa đua ra mot chuong trinh cai cach luong huu đay tham vong vao nam 1998. O thoi điem 1 thang 1 nam 2005, so tien huu tri la khoang $4.1 ty. Co 16 quy tiet kiem huu tri trong nuoc cong hoa. Quy Tich tu Huu tri Nha nuoc, quy duy nhat thuoc so huu nha nuoc, co the đuoc tu nhan hoa ngay tu nam 2006. Co quan quan ly tai chinh thong nhat cua quoc gia giam sat va đieu hanh cac quy huu tri. Cac nhu cau ngay cang gia tang ve viec đau tu mot cach hieu qua cac quy huu tri tao ra su phat trien nhanh chong cua thi truong no the chap. Nguon von quy huu tri đang đuoc đau tu hau nhu toan bo vao cac tap đoan va cac trai phieu chinh phu, gom ca Eurobond cua chinh phu Kazakhstan.
He thong ngan hang Kazakhstan đang phat trien nhanh chong. Tu ban hoa cua he thong ngan hang hien tai vuot hon 1 ty $1. Ngan hang Quoc gia đa đua ra cac khoan đam bao ky quy trong chien dich cua ho nham tang cuong suc manh linh vuc ngan hang. Nhieu ngan hang lon nuoc ngoai đa co chi nhanh tai Kazakhstan, gom ca RBS, Citibank, va HSBC. Raiffeisen Zentralbank va UniCredit gan đay đeu đa tham nhap vao thi truong dich vu tai chinh Kazakhstan qua viec mua lai va gop von.
Du suc manh kinh te cua Kazakhstan đa xuat hien trong hau het thap ky đau tien cua the ky XXI, cuoc khung hoang tai chinh toan cau nam 2008-2009 đa phoi bay mot so su yeu kem trung tam trong nen kinh te quoc gia. Tang truong GDP hang nam cua Kazakhstan đa giam 19.81% nam 2008. Bon ngan hang chinh đa phai vien toi su tro giup cua chinh phu vao cuoi nam 2008 va gia tri tai san thuc đa giam manh.


= Nong nghiep =

Nong nghiep chiem 10.3% GDP cua Kazakhstan nam 2005. Ngu coc (Kazakhstan la nuoc san xuat lon thu bay the gioi) va gia suc la cac mat hang nong nghiep quan trong nhat. Đat nong nghiep chiem hon 846,000 kilomet vuong (327,000 sq. mi). Đat nong nghiep đang su dung gom 205,000 kilomet vuong (79,000 sq. mi) đat co the trong trot va 611,000 kilomet vuong (236,000 sq. mi) đong co va đat chan tha.
Cac san pham gia suc chinh gom cac san pham sua, da, thit, va len. Cac mat hang luong thuc chinh cua nuoc nay gom bot mi, lua mach, bong, va gao. Xuat khau bot mi, mot nguon thu ngoai te lon, đung trong top cac mat hang xuat khau hang đau cua Kazakhstan. Nam 2003 Kazakhstan thu hoach tong cong 17.6 trieu tan ngu coc, tang 2.8% so voi nam 2002. Nong nghiep Kazakhstan van co nhieu van đe moi truong tu su quan ly kem trong nhung nam thoi Lien xo. Mot so loai ruou Kazakh đuoc san xuat o nhung vung nui non phia đong đat nuoc tai Almaty.
Kazakhstan đuoc cho la mot trong nhung que huong goc cua tao, đac biet la to tien hoang da cua Malus domestica, Malus sieversii. O Kazakhstan, que huong cua no, no đuoc goi la 'alma'. Tren thuc te, vung đuoc cho la que huong cua no la Almaty, hay 'nhieu tao'. Loai cay nay van moc hoang da tai cac vung nui Trung A phia nam Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, va Tan Cuong, Trung Quoc.


= Tai nguyen thien nhien =

Kazakhstan so huu nhieu nguon tai nguyen khoang san va nhien lieu hoa thach. Viec phat trien va khai thac dau mo, khi tu nhien, va khoang san đa thu hut hon $40 ty đau tu nuoc ngoai tai Kazakhstan tu nam 1993 va chiem khoang 57% san luong cong nghiep quoc gia (hay xap xi 13% tong san pham quoc noi). Theo mot so uoc tinh, Kazakhstan co tru luong uranium, chromium, chi, va kem đung hang thu hai the gioi, đung thu ba ve tru luong manganese, thu nam ve tru luong đong, va đung trong hang top ten ve than, sat, va vang. Kazakhstan cung la nuoc xuat khau kim cuong. Co le đang chu y nhat voi su phat trien kinh te, Kazakhstan hien cung đung hang 11 ve tru luong đa đuoc chung minh cua ca dau mo va khi tu nhien.
Tong cong, co 160 tram tich voi hon 2.7 ty tan dau mo. Nhung cuoc tham hiem dau mo đa cho thay tram tich tren bo bien Caspian chi la mot phan cua mot tram tich lon hon. Co tin cho rang 3.5 ty tan dau va 2.5 nghin ty met khoi khi co the đuoc khai thac tu khu vuc nay. Tong tuoc tinh tram tich dau mo cua Kazakhstan la 6.1 ty tan. Tuy nhien, chi co 3 nha may loc dau tai nuoc nay, nam o Atyrau, Pavlodar, va Shymkent. Chung khong đu nang luc xu ly tong san luong dau tho khai thac vi the đa phan dau tho đuoc xuat khau sang Nga. Nam 2006, Kazakhstan san xuat xap xi 1426 m3 dau va 23.5 ty met khoi khi tu nhien.


Quan he ngoai giao va cac luc luong vu trang Kazakhstan co nhung quan he on đinh voi tat ca cac nuoc lang gieng. Kazakhstan cung la mot thanh vien cua Lien hiep quoc, To chuc An ninh va Hop tac chau Au, Hoi đong Đoi tac chau Au-Đai Tay Duong va To chuc Hoi nghi Hoi giao (OIC). Nuoc nay la mot ben tham gia tich cuc trong chuong trinh Đoi tac vi Hoa binh To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong.
Kazakhstan cung la mot thanh vien cua Cong đong cac quoc gia đoc lap, To chuc Hop tac Kinh te va To chuc Hop tac Thuong Hai. Cac nuoc Kazakhstan, Nga, Belarus, Kyrgyzstan va Tajikistan đa thanh lap Cong đong Kinh te Au A nam 2000 đe tai thuc đay nhung no luc truoc đo nham can đoi cac sac thue thuong mai va tao lap mot vung thuong mai tu do voi mot he thong thue quan duy nhat. Ngay 1 thang 12 nam 2007, co thong bao rang Kazakhstan đa đuoc lua chon lam chu tich OSCE nam 2010.
Tu khi gianh đoc lap nam 1991, Kazakhstan đa theo đuoi cai đuoc goi la chinh sach đoi ngoai đa chieu (многовекторная внешняя политика), tim kiem cac moi quan he tot va can bang voi cac nuoc lang gieng, Nga va Trung Quoc, va Hoa Ky va phuong Tay noi chung. Chinh sach nay đa mang lai nhung ket qua trong linh vuc dau mo va khi đot, noi cac cong ty My, Nga, Trung Quoc va chau Au đeu hien dien o moi gieng dau lon, va trong nhung phat trien đa huong cua cac đuong ong dan dau xuat khau tu Kazakhstan. Kazakhstan cung co nhung quan he kinh te, chinh tri manh va đang phat trien nhanh chong voi Tho Nhi Ky. Nam 2011, va co the ngay tu nam 2010, Kazakhstan co ke hoach thanh lap mot lien minh thue quan voi Nga va Belarus.
Nga hien thue xap xi 6,000 km² (2,300 mi²) lanh tho bao gom ca San bay Vu tru Baikonur o phia nam trung Kazakhstan, noi con nguoi đau tien cung nhu tau con thoi đau tien cua Lien xo Buran va tram vu tru đau tien Mir đa đuoc phong len quy đao.

 
Đa phan luc luong quan đoi Kazakhstan đuoc ke thua tu Quan đoi Quan Turkestan cua Cac luc luong Vu trang Lien xo. Cac đon vi nay đa tro thanh cot loi cua quan đoi moi cua Kazakhstan voi toan bo cac đon vi cua Quan đoan so 40 (Quan đoan so 32 cu) va mot phan cua Quan đoan so 17, gom sau su đoan luc quan, cac can cu quan nhu, cac lu đoan đo bo so 14 va 35, 2 lu đoan ten lua, 2 trung đoan phao binh va mot luong lon trang thiet bi đa đuoc rut khoi Ural sau khi ky ket Hiep uoc ve Cac luc luong Vu trang Thong thuong o chau Au. Đot mo rong lon nhat cua Quan đoi Kazakhstan gan đay nhan manh tren cac đon vi thiet giap. Tu nam 1990, cac đon vi thiet giap đa mo rong tu 500 len 1,613 nam 2005.
Khong quan Kazakhstan gom hau het la cac may bay thoi Lien xo, gom 41 MiG-29, 44 MiG-31, 37 Su-24 va 60 Su-27. Mot luc luong hai quan nho cung đuoc duy tri tai Bien Caspian.
Kazakhstan đa gui 49 ky su quan su toi Iraq đe ho tro phi vu hau chien cua Hoa Ky tai Iraq.


Nhan khau Du lieu cua Van phong Thong ke Hoa Ky xac đinh dan so hien tai cua Kazakhstan la 16.763.795 nguoi, trong khi cac nguon cua Lien hiep quoc nhu Ngan hang The gioi đua ra con so uoc tinh nam 2002 la 14.794.830. Cuoc đieu tra trong 10 nam gan đay, đuoc to chuc ngay 28 thang 2 đen 6 thang 3 nam 2009, đua ra ket qua tong cong co 16.402.861 nguoi đang ky tai Kazakhstan..
Sac toc Kazakh chiem 67% dan cu va sac toc Nga chiem 21%, voi mot so luong đang ke cac nhom khac, gom Tatar, Ukraina, Uzbek, Belarusia, Uyghur, Azerbaijan, Ba Lan, va Litva. Mot so cong đong thieu so nhu nguoi Đuc truoc kia tung đinh cu tai Nga (đac biet la nguoi Đuc Volga), Ukrainia, Trieu Tien, Kurd, Chechen, Meskhetian Turk, va cac thanh phan đoi lap chinh tri voi chinh quyen Nga tung bi truc xuat toi Kazakhstan trong thap nien 1930 va 1940 boi Stalin; mot so trai lao đong (Gulag) lon cua Lien xo tung ton tai o nuoc nay.
Cuoc di cu đang chu y cua nguoi Nga cung lien quan toi Chien dich Virgin Lands va chuong trinh vu tru Lien xo trong thoi Khrushchev. Cung co mot cong đong Do Thai nho nhung kha manh. Truoc nam 1991 co mot trieu nguoi Đuc tai Kazakhstan; đa so ho đa di cu ve Đuc sau su tan ra cua Lien bang Xo viet. Đa so cac thanh vien cua cong đong nguoi Hy Lap Pontian đa di cu ve Hy Lap. Hoi cuoi thap nien 1930 hang ngan nguoi Trieu Tien o Lien xo đa bi truc xuat toi Trung A. Nhung nguoi nay đuoc goi la Koryo-saram.
Kazakhstan la mot quoc gia song ngu: tieng Kazakh, đuoc 64.4% dan so su dung, co vi the ngon ngu "nha nuoc", trong khi tieng Nga, đuoc hau het nguoi Kazakhstan su dung, đuoc tuyen bo la ngon ngu "chinh thuc", va hien no đuoc su dung trong giao dich kinh te hang ngay. Tieng Anh cung pho bien trong gioi tre tu khi Lien bang Xo viet sup đo va 30% nguoi dan thanh thi, đac biet la cac the he tre noi thong thao tieng Anh, cac ngoai ngu khac cung đuoc su dung o mot so muc đo trong cong đong nguoi Kazakhstan la tieng Tho Nhi Ky, boi su tuong đong cua no voi ngon ngu nha nuoc cua Kazakhstan, tieng Kazakh.

Thap nien 1990 đuoc đanh dau boi cuoc di cu cua nhieu nguoi Nga va nguoi Đuc Volga khoi Kazakhstan, mot qua trinh đa bat đau tu thap nien 1970; đay la mot yeu to chinh khien nhung nguoi ban đia Kazakh tro thanh mot cong đong đa so cung voi mot ty le sinh cua nguoi Kazakh lon hon va sac toc Kazakh nhap cu tu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, Mong Co, va Nga.
Đau the ky XXI, Kazakhstan đa tro thanh quoc gia đung hang đau ve nhan con nuoi quoc te. Gan đay đieu nay đa gay ra mot so su chi trich trong nghi vien Kazakhstan, vi nhung lo ngai ve đo an toan va su đoi xu voi tre em nuoc ngoai va nhung cau hoi lien quan toi muc đo dan so thap tai Kazakhstan.


= Thuat ngu =
Thuat ngu Kazakhstani (tieng Kazakh: қазақстандықтар, Qazaqstandıqtar; tieng Nga: казахстанцы, kazakhstantsy) đuoc đat ra đe mieu ta tat ca nguoi dan Kazakhstan, gom ca nguoi phi Kazakh. Tu "Kazakh" noi chung đuoc su dung đe chi nguoi thuc te co dong doi Kazakh (gom ca nhung nguoi song o Trung Quoc, Afghanistan, Tho Nhi Ky, Uzbekistan va cac quoc gia khac).
Tu Kazakh xuat xu tu mot tu Tho co co nghia "đoc lap, mot tinh than tu do". No la ket qua cua nen van hoa du muc tren lung ngua cua nguoi Kazakh. Tu Avestan/Tieng Ba Tu Co (Xem Cac ngon ngu An-Au) "-stan" co nghia "vung đat" hay "noi cua", vi the "Kazakhstan" la "vung đat cua nguoi Kazakh".


= Ton giao =

Hoi giao la ton giao chinh va lon nhat tai Kazakhstan. Sau nhieu thap ky đan ap ton giao cua chinh quyen Lien xo, nen đoc lap gianh đuoc đa mang lai mot su phat trien manh trong su the hien ban sac sac toc, mot phan thong qua ton giao. Viec tu do thuc thi cac tin nguong ton giao va su thiet lap quyen tu do ton giao hoan toan đa dan toi mot su gia tang cac hoat đong ton giao. Hang tram thanh đuong Hoi giao, nha tho, giao đuong Do Thai, va cac cong trinh ton giao khac đuoc xay dung trong vai nam, voi so luong cac hiep hoi ton giao tang tu 670 nam 1990 len 4,170 hien nay.
Xap xi 65% dan so la tin đo Hoi giao, chu yeu la nguoi thuoc sac toc Kazakh, chiem hon mot nua dan so, cung nhu cac sac toc Uzbek, Uighur, va Tatar. Đa so theo dong Hoi giao Sunni cua truong phai Hanafi. Chua toi 1% thuoc truong phai Shafi'i Sunni (chu yeu la nguoi Chechen). Vung phia nam đat nuoc co muc đo tap trung đong nhat so nguoi tu coi minh la tin đo Hoi giao. Tong cong co 2,300 nha tho Hoi giao, tat ca đeu thuoc "Hiep hoi Ton gao cua nguoi Hoi giao Kazakhstan", đung đau la mot mufti toi cao. Eid al-Adha đuoc cong nhan la mot ngay le quoc gia.
Mot phan ba dan so la nguoi Nga, gom ca sac toc Ukrainia va Belarusia, va theo truyen thong theo đao chinh thong Nga. Cac nhom Thien chua giao khac gom Co đoc giao La ma, Nha tho Chinh thong Hy Lap, Baptist va cac phai Tin lanh khac. Tong cong co 258 nha tho Chinh thong, 93 nha tho Co đoc, va hon 500 nha tho Tin lanh va cac nha cau nguyen. Le Noel cua Nha tho Chinh thong Nga đuoc cong nhan la mot ngay le quoc gia tai Kazakhstan. Cac nhom ton giao khac gom Do Thai (chua toi 1%), va mot so Hare Krishna va Phat giao.


Giao duc Giao duc la pho thong va bat buoc cho toi cap hai va ty le biet chu o nguoi truong thanh la 99.5%. Giao duc gom ba giai đoan chinh: giao duc tieu hoc (lop 1–4), giao duc co ban chung (lop 5–9) va giao duc trung hoc (lop 10–11 hay 12) đuoc chia thanh cac cap giao duc tiep noi chung va giao duc chuyen nghiep. (Giao duc tieu hoc co mot nam chuan bi.) Cac cap giao duc nay co the đuoc theo o mot hay nhieu cac co so khac biet (vi du truong tieu hoc, sau đo la truong cap hai). Gan đay, nhieu truong cap hai, truong chuyen nghiep, magnet school, truong the duc, lyceum, ngon ngu va the duc ky thuat đa đuoc thanh lap. Giao duc chuyen nghiep cap hai đuoc cung cap tai cac co so chuyen nghiep đac biet hay cac truong ky thuat, lyceum hay cao đang va truong day nghe.
Hien tai, co cac truong đai hoc, vien han lam, va vien, nhac vien, truong cao hoc va cao đang. Chung co ba cap chinh: giao duc cao hoc can ban cung cap nhung kien thuc nen tang cua linh vuc hoc tap lua chon va nguoi tot nghiep se đuoc cap bang đai hoc; giao duc cao hoc chuyen nghiep theo đo sinh vien se đuoc trao Bang chuyen vien; va giao duc su pham khoa hoc voi Bang Master. Giao duc sau đai hoc voi Kandidat nauk (Candidate of Sciences) va Tien si Khoa hoc. Voi viec thong qua Luat ve Giao duc va Giao duc Cao hoc, mot linh vuc tu nhan đa đuoc thanh lap va nhieu đinh che tu nhan đa đuoc cap phep hoat đong.
Bo Giao duc Kazakhstan đieu hanh mot chuong trinh hoc bong Bolashak rat thanh cong, hang nam trao xap xi 3000 suat hoc bong cho cac sinh vien. Quy cung cap hoc bong cho viec theo hoc o cac truong nuoc ngoai, gom ca cac truong đai hoc danh tieng o University College London, Oxford va Ivy League. Cac đieu khoan cua chuong trinh gom viec bat buoc quay tro ve Kazakhstan đe lam viec trong it nhat nam nam.


The thao Uy ban Olympic quoc gia Cong hoa Kazakhstan la thanh vien cua Hoi đong Olympic chau A. Kazakhstan la chu nha cua Đai hoi the thao mua đong chau A nam 2011.

Bong đa la mon the thao pho bien nhat tai Kazakhstan. Lien đoan Bong đa Kazakhstan (FFK) la co quan quan ly quoc gia cua bo mon nay. FFK to chuc cac đoi bong đa nam nu va cac đoi tuyen futsal quoc gia. Tuy nhien vi FFK la thanh vien cua Lien đoan Bong đa Chau Au (UEFA), Kazakhstan khong đuoc tham gia mon bong đa tai cac ky Đai hoi the thao chau A.Hockey tren bang - Đoi tuyen hockey tren bang Kazakhstan đa tham gia tranh tai tai cac Olympic mua đong nam 1998 va 2006 cung nhu Giai vo đich Hockey tren Bang The gioi nam 2006 Kazakhstan co 7 đoi tuyen. Cac đoi la Kaztsink-Torpedo Ust-Kamenogorsk, Kazakhmys Satpayev, Gornyak Rudnyi, Barys Astana, Irtysh Pavlodar, Yenbek Almaty, Sary-Arka Qaragandy.
Cac van đong vien hockey tren bang hang đau Kazakhstan gom Nikolai Antropov va Evgeni Nabokov. Barys Astana - mot đoi tuyen hockey tren bang chuyen nghiep noi tieng tham gia tranh tai trong Kontinental Hockey League.
Đua xe đap - Van đong vien đua xe đap noi tieng nhat Kazakhstan la Alexander Vinokourov, va đua xe đap la hoat đong pho bien trong ca nuoc. Vinokourov co thanh tich an tuong khi thi đau cho cac đoi tuyen Telekom/T-Mobile khi bat đau su nghiep. Anh đa gianh huy chuong bac tren đuong đua tai Olympic Sydney nam 2000 va ve ba tong thanh tich tai Tour de France nam 2003. Sau khi chuyen sang đoi Liberty Seguros, Vinokourov đa ve thu 5 tai Tour de France nam 2005, trong khi hai van đong vien tre nguoi Kazakhstan khac, Andrej Kashechkin va Maksim Iglinskiy, ve thu 19 va 37. Nam 2006 đoi cua Vinokourov đuoc đoi ten thanh ONC sau mot vu scandal doping buoc đoi Liberty Seguros phai roi Tour de France nam 2006. Vinokourov sau đo đa gop suc thanh lap mot đoi moi, Astana, lay theo ten thanh pho thu đo Kazakhstan va đuoc mot nhom cac doanh nghiep Kazakhstan tai tro, ho su dung mau la co Kazakhstan lam mau chinh cho trang phuc cua đoi. Cung nam ay Vinokourov va Kashechkin ve nhat va thu ba tong sap tai Vuelta a Espana nam 2006 o Tay Ban Nha.
Thang 7 nam 2007, Vinokourov đa bi thu nghiem duong tinh voi doping mau trong Tour de France nam 2007 va bi loai khoi cuoc đua, du anh đang dan đau o thoi điem đo. Anh chi bi lien đoan đua xe đap Kazakhstan cam thi đau mot nam, nhung UCI (Lien đoan Đua xe đap Quoc te) đa tang thoi han len thanh hai nam. Ngoai ra, Kashechkin cung bi phat hien co lien quan toi doping mau va cung bi cam thi đau hai nam, va Astana sau đo đa bi cam tham gia Tour de France 2008. O thoi điem đo, Vinokourov đa tuyen bo nghi thi đau.
Đoi đua xe đap Astana tiep tuc hoat đong duoi bo may quan ly moi va tiep tuc gom cac van đong vien đua xe Kazakhstan tham gia vao Grand Tours, du vi tri lanh đao đoi đa đuoc chuyen cho Alberto Contador nguoi Tay Ban Nha va Lance Armstrong va Levi Leipheimer nguoi My. Tuy nhien, thang 9 nam 2008, Vinokourov thong bao y đinh quay tro lai thi đau nam 2009, va anh đa quay tro lai vao thang 8 nam 2009, du van khong đuoc phep tai gia nhap Astana.
Đam boc - Tu khi gianh đoc lap nam 1991, cac van đong vien đam boc Kazakhstan đa gianh nhieu huy chuong. Nho the Kazakhstan nhanh chong co so luong huy chuong lon chua tung co nho mon đam boc tai cac ky Olympic, noi nuoc nay đa nhay tu nhung hang cuoi cung len vi tri thu 11 hien tai trong so cac quoc gia tham du. Hien tai, 2 van đong vien đam boc Kazakhstan (Bakhtiyar Artayev, Vassiliy Jirov) đa gianh đuoc Val Barker Trophy, đua Kazakhstan len đung thu hai voi chi 3 huy chuong phia sau Hoa Ky.
Khuc con cau - Đoi tuyen quoc gia nam trong so nhung đoi tuyen manh nhat va đa hai lan gianh huy chuong đong tai Bandy World Championships. Trong thoi Lien xo, Dynamo Alma-Ata đa gianh chuc vo đich quoc gia nam 1977 va 1990.


Van hoa Truoc thoi cai tri cua Đe quoc Nga, nguoi Kazakh đa co mot nen van hoa rat phat trien dua tren nen kinh te chan tha du muc cua ho. Du Đao Hoi đa tro thanh ton giao cua hau het nguoi Kazakh o the ky muoi lam, ton giao nay mai toi tan sau nay van chua hoan toan đong hoa. Vi the, no cung ton tai voi cac yeu to truoc đay cua Tengriism.
Đuc tin truyen thong Kazakh cho rang cac linh hon rieng biet sinh song va van đong tren Trai Đat, bau troi, nuoc va lua, cung nhu cac loai thu nuoi. Toi ngay nay, cac buoi le danh cho nhung vi khach đac biet tai cac vung nong thon thuong dien ra nhu mot ngay le giet cuu song. Nhung vi khach đo thinh thoang đuoc yeu cau cat tiet cuu va xin linh hon cua no cho phep tham du bua tiec bang thit cua no. Ben canh cuu, nhieu loai thuc pham truyen thong khac van giu gia tri bieu tuong trong van hoa Kazakh.
Trong am thuc quoc gia, thit gia suc co the đuoc nau theo nhieu cach va thuong đuoc dung voi nhieu loai banh mi truyen thong. Thuc uong thuong gom che đen va cac loai đo uong tu sua truyen thong nhu ayran, shubat va kymyz. Mot bua toi truyen thong cua nguoi Kazakh thuong gom nhieu mon khai vi tren ban, tiep đo la mot bat sup va mot hay hai mon chinh nhu com thap cam va beshbarmak. Ho cung uong loai đo uong truyen thong cua minh, tu sua ngua len men.
Vi gia suc la yeu to trung tam cua phong cach song truyen thong cua nguoi Kazakhs, đa so cac le nghi, phong tuc du muc cua ho đeu lien quan o mot so mat toi gia suc. Nguoi Kazakh trong truyen thong rat chuong mon cuoi ngua. Nhung loi nguyen rua va chuc phuc truyen thong đeu lien quan toi benh dich hay mot su man đe cua cac loai gia suc, va cach xu su tot la mot nguoi đau tien hoi ve suc khoe cua gia suc cua mot nguoi khac khi chao đon anh ta va chi sau đo moi hoi ve cuoc song cua nhau. Tham chi ngay nay, nhieu nguoi Kazakh van the hien su quan tam toi truyen thong cuoi ngua va đua ngua.
Kazakhstan la que huong cua nhieu nhan vat co đong gop to lon vao van hoc, khoa hoc va triet hoc: Abay Qunanbayuli, Al-Farabi, Mukhtar Auezov, Gabit Musirepov, Kanysh Satpayev, Mukhtar Shakhanov, Saken Seyfullin, Jambyl Jabayev, cung nhieu nguoi khac.
Kazakhstan đa phat trien nhu mot the luc đang chu y ve the thao tren truong quoc te o nhung mon sau: đam boc, co vua, kickbox, truot tuyet, the duc, water-polo, đua xe đap, vo thuat, đien kinh hang nang, cuoi ngua, ba mon phoi hop, chay vuot rao, sambo, vat kieu Hy Lap-La Ma va billiards. Sau đay la nhung van đong vien the thao Kazakhstani noi tieng va nhung nguoi tung đat huy chuong the gioi: Bekzat Sattarkhanov, Vassiliy Jirov, Alexander Vinokourov, Bulat Jumadilov, Mukhtarkhan Dildabekov, Olga Shishigina, Andrey Kashechkin, Aliya Yussupova, Dmitriy Karpov, Darmen Sadvakasov, Yeldos Ikhsangaliyev, Aidar Kabimollayev, Yermakhan Ibraimov, Vladimir Smirnov, va nhung nguoi khac.
Kazakhstan co mot nen am nhac soi đong, bang chung la su noi tieng cua SuperStar KZ, mot phien ban đia phuong cua Pop Idol cua Simon Fuller. Almaty đuoc coi la thu đo am nhac Trung A, gan đay đa to chuc nhung buoi bieu dien cua cac nghe si noi tieng nhu Deep Purple, Tokio Hotel, Atomic Kitten, Dima Bilan, Loon, Craig David, The Black Eyed Peas, Eros Ramazzotti, Jose Carreras, Ace of Base, va nhung nguoi khac.
Trong nhung nam gan đay, Kazakhstan đa trai qua cai co the goi la mot su phuc hoi cua ngon ngu Kazakh, quay lai voi viec su dung ngon ngu Kazakh trong chinh thong ca trong truyen thong, phap luat va kinh doanh, cung nhu trong xa hoi noi chung. Đieu nay đuoc nguoi dan Kazakh va cac to chuc quoc te ung ho manh me, coi đo la mot su bao ton ban sac va van hoa quoc gia, nhung trong mot so truong hop đa gay ra su lo ngai cua nhung nguoi Nga-Kazakhstanis, Cac nhom quyen loi đac biet đuoc Nga hau thuan o Kazakhstan va mot so quan chuc chinh tri cao cap o Nga.
Nghi vien đang xem xet viec đua bang chu cai Kazakh dua tren tieng Latinh vao thay the bang chu cai ky tu Cyrill. Cac ly do thuong đuoc đua ra la nhung su can nhac ve van hoa va ban sac tu nhien Turkic cua ngon ngu Kazakh. Cac ngon ngu Turkic nhu tieng Tho Nhi Ky va tieng Uzbek su dung bang chu cai Latinh. Tuy nhien, viec đua bang chu cai Latinh vao su dung o Kazakhstan se dan toi nhung khoan chi phi rat lon cho viec chuyen tu va thay the so luong to lon cua nen van hoc Kazakh.


= Ngay nghi le =

* Eid al-Adha, Le hoi Hy sinh cua Hoi giao.


Xem them .kz
Internet tai Kazakhstan
Kazpost
Truyen thong Kazakhstan
Ga đuong sat tai Kazakhstan
Vien thong Kazakhstan
Van tai Kazakhstan


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Chinh phu
Bo Ngoai giao Cong hoa Kazakhstan Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine
E-Government cua Cong hoa Kazakhstan
Chinh phu Kazakhstan Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2019 tai Wayback Machine
Chu tich nuoc Cong hoa Kazakhstan Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Chief of State and Cabinet Members Luu tru ngay 17 thang 9 nam 2013 tai Wayback Machine
Thong tin chung
2008 Human Rights Report: Kazakhstan. Department of State; Bureau of Democracy, Human Rights and Labor
Country Profile tren BBC News
Muc “Kazakhstan” tren trang cua CIA World Factbook.
Thong tin ve Kazakhstan tu Bo Ngoai giao Hoa Ky
Portals to the World tu Thu vien Quoc hoi My
Kazakhstan Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine tai UCB Libraries GovPubs
Kazakhstan tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Kazakhstan

Ban mau:Chu đe Kazakhstan