Harry S. Truman (8 thang 5 nam 1884 – 26 thang 12 nam 1972) la Tong thong thu 33 cua Hoa Ky (1945–1953), ke nhiem do cai chet cua Franklin D. Roosevelt khi đang giu chuc vu pho tong thong. Ong đa thuc hien Ke hoach Marshall đe tai thiet nen kinh te Tay Au, va đa sang lap nen Hoc thuyet Truman va NATO.
Truman lon len o Indepedence, Missouri, va trong thoi gian The chien I đa đuoc lenh toi Phap voi chuc vu đai uy trong su đoan phao binh. Khi tro ve, ong đa mo mot tiem may o thanh pho Kansas, Missouri va sau đo đuoc bau lam tham phan cho Hat Jackson nam 1922. Truman đuoc bau vao Thuong vien Hoa Ky tu Missouri nam 1943 va đat toi danh tieng tam quoc gia khi la Chu tich cua Uy ban Truman nham giam lang phi va kem hieu qua trong nhung hop đong thoi chien. Khong lau sau khi ke nhiem vi tri tong thong ong đa cho phep lan đau va duy nhat su dung bom hat nhan trong chien tranh. Chinh quyen cua Truman đa tham gia mot chinh sach đoi ngoai theo chu nghia quoc te va đa tu bo chu nghia biet lap. Ong đa tap hop lien minh moi trong suot ky bau cu tong thong 1948 va đa chien thang kinh ngac.
Ong cung đuoc xem la tong thong ngheo nhat trong lich su Hoa Ky . Tu khi that bai voi viec kinh doanh mot mo kem luc con tre, sau đo ong phai lao đong tay chan. Khi hang quan ao cua ong (chung von voi 1 nguoi ban) bi pha san, Truman con no 30.000 đo la (mot tai san lon vao thoi điem đo). Sau khi man nhiem tong thong, ong va vo ngheo đen noi la hai nguoi đau tien nhan tro cap Medicare sau khi Tong thong Lyndon Johnson ky thanh luat .


Thoi tre, gia đinh va giao duc Harry S. Truman chao đoi vao ngay 8 thang 5 nam 1884 tai Lamar, tieu bang Missouri, Hoa Ky. Ong la con trai ca trong gia đinh co ba nguoi con. Cha cua ong la John Anderson Truman va me cua ong la Martha Ellen Young. Harry đuoc đat ten theo nguoi bac đa mat cua ong la Harrison "Harry" Young. Ky tu "S" trong ten cua Truman đuoc dung đe ton kinh ong noi va ong ngoai cua ong, Anderson Shipp Truman va Solomon Young. Ong co mot em trai la John Vivian (1886-1965) va mot em gai la Mary Jane (1889-1978). To tien cua Harry bat nguon tu nuoc Anh voi su ket hop giua cac dong mau nguoi Scotland-Ireland, Đuc va Phap.

Cha cua Harry lam nghe nong va buon ban gia suc. Gia đinh ong đa song nhieu nam o Lamar cho toi khi ong 10 thang tuoi, khi ho di chuyen toi mot nong trai gan
Harrisonville, Missouri. Gia đinh tiep tuc di chuyen toi Belton, va nam 1887 toi nong trai rong 240 ha cua ong ba ong o Grandview. Khi Harry len sau, cha me ong đa di chuyen toi  Independence, Missouri, vi vay ong đa co the đi hoc o truong Nha tho Chu nhat Presbyterian. Ong đa khong nhan đuoc nen giao duc đay đu cho toi khi len lop 8. Trong khi song o Independence, ong đa lam viec cho nhung nguoi hang xom Do thai, lam cong viec cho ho vao ngay Shabbat, viec ma ton giao cua ho ngan cam lam đieu đo vao ngay đo.
Harry rat thich am nhac, đoc sach lich su, chinh vi vay ma ong đa tro nen gan gui voi me cua minh la ba Martha. Khi lam tong thong, Harry đa xin nhung loi khuyen ve chinh tri cung nhu ca nhan tu me ong. Ong đa day tu 5 gio sang đe thuc hanh hoc piano, thu ong đa hoc hon hai lan mot tuan cho toi khi ong 15 tuoi, tro thanh mot nguoi choi piano co ki nang kha gioi. Truman đa lam viec nhu mot nguoi phu viec tai Hoi nghi quoc gia đang Dan chu 1900 o thanh pho Kansas, bo ong đa co nhieu nguoi ban, nhung nguoi đa hoat đong trong đang Dan chu va đa giup Harry đat đuoc vi tri chinh tri đau tien cua ong.
Sau khi tot nghiep tu truong pho thong  Independence nam 1901, Truman đa vao hoc truong cao đang thuong nghiep cua Spalding, mot truong kinh te thanh pho Kansas; ong đa hoc ke toan, toc ky, va đanh may chu, nhung đa phai bo do sau mot nam hoc.


Su nghiep Truman tan dung kinh nghiem khi hoc đai hoc kinh te cua ong đe gianh đuoc mot cong viec theo doi thoi gian tai cong ty xe lua Atchison, Topeka & Santa Fe Railway, ngu tai mot trai gan nhung đuong ray. Ong sau đo đa lam mot loat cac cong viec van phong, va đuoc thue thoi gian ngan tai phong buu pham cua to bao The Kansas City Star. Truman va nguoi em trai Vivian sau đo lam thu ky tai Ngan hang thuong nghiep quoc gia tai thanh pho Kansas; mot trong nhung đong nghiep cua ho, nguoi cung song cung phong voi ong, Arthur Eisenhower, anh em cua Dwight D. Eisenhower va Milton S. Eisenhower.

Ong tro lai trang trai Grandview nam 1906, noi ong đa song cho toi khi gia nhap quan đoi nam 1917 sau khi bat đau The chien I. Trong suot thoi ky nay, ong đa tan tinh Bess Wallace; ong đa cau hon nam 1911, nhung co đa tu choi ong. Truman sau đa noi ong co y đinh cau hon lan nua, nhung ong muon co mot thu nhap tot hon thu nhap cua mot nong dan. Trong suot nhung nam o trang trai va ngay sau The chien I, ong đa hoat đong tich cuc trong nhieu linh vuc kinh doanh mao hiem, bao gom mot mo kem va chi gan thanh pho Commerce, Oklahoma, mot cong ty đa mua đat va cho thue quyen khoan dau cho nhung nguoi do tim, va đau co bat đong san o thanh pho Kansas. Truman thinh thoang đa thu đuoc mot vai loi nhuan tu nhung hoat đong kinh doanh, nhung đa khong chung to đa thanh cong trong dai han.
Truman la tong thong duy nhat tu tong thong William McKinley (đac cu nam 1896) nguoi đa khong co bang đai hoc. Ngoai thoi gian ngan hoc đai hoc kinh te, tu 1923 toi 1925 ong đa hoc nhung khoa ban đem cho dien sinh vien chua tot nghiep tai Truong Luat thanh pho Kansas (bay gio la Truong Đai hoc Luat thanh pho Missouri-Kansas), nhung thoi hoc sau khi that bai viec bau lai chuc tham phan hat. Ong đuoc thong bao boi nhung  luat su trong khu vuc thanh pho Kansas rang giao duc va kinh nghiem cua ong co the đu đe nhan mot chung chi đe hanh nghe luat. Tuy nhien, ong đa khong tiep tuc, boi ong đa thang cu chuc vu tham phan.
Trong khi lam tong thong nam 1947, Truman đa nop đon xin mot chung chi đe hanh nghe luat. Mot nguoi ban nguoi la mot luat su đa bat đau tien hanh dan xep, va thong bao Truman rang đon phai đuoc chung thuc. Vao luc Truman nhan đuoc thong tin ong đa thay đoi, do vay ong khong xin chung thuc. Sau khi phat hien lai đon xin cua Truman, nam 1996 Toa an toi cao Missouri cong bo trao cho Truman chung chi luat danh du sau khi ong đa chet.


Tong thong Hoa Ky (1945-1953) Trong đoi noi Truman đoi pho voi mot giai đoan hon loan cua nen kinh te, đuoc đanh dau voi nhieu thieu hut nghiem trong, hang loat vu đinh cong va su thong qua đao luat Taft-Hartley vuot qua su phu quyet (veto) cua ong. Ong tai đac cu vao nam 1948 nhung khong kiem soat đuoc Quoc hoi va khong the thong qua mot chuong trinh Thoa thuan Cong bang (Fair Deal) cua ong. Ong đa su dung quyen hanh phap cua minh đe bat đau su xoa bo nan phan biet chung toc trong quan đoi Hoa Ky va bat đau cuoc "bao đong đo" thu hai đe loai bo hang ngan nguoi than voi chu nghia cong san trong cac co quan nha nuoc. Ong cung la nguoi đa khoi mao trong chien luoc dien bien hoa binh lat đo che đo cong san o Lien Xo qua cau noi:"Chu nghia cong san la moi đe doa đen su ton vong cua My cung nhu cac nuoc đong minh". Hang tram nguoi đuoc ong bo nhiem bi buoc phai tu chuc trong hang loat cac vu be boi ve tai chinh va am muu than voi Lien Xo chong lai Hoa Ky.
Nhiem ki tong thong cua Truman co nhieu su kien xay ra tren the gioi, bat đau voi chien thang Đuc quoc xa, vu tha bom nguyen tu o Hiroshima va Nagasaki, su đau hang cua phat xit Nhat va su ket thuc Chien tranh the gioi thu hai, su thanh lap cua Lien Hop Quoc, ke hoach Marshall đe tai thiet lai chau Au, hoc thuyet Truman đe kiem soat su banh truong cua Lien Xo hay chu nghia cong san, su bat đau cua Chien tranh Lanh, su thanh lap cua khoi NATO va Chien tranh Trieu Tien. Su kien cuoi cung lam hao ton 44.000 linh Hoa Ky, hy sinh hoac mat tich, va lam cho Truman khong đuoc tai đac cu nhiem ky thu 3. Voi viec van đong chong lai su that bai cua Truman ("Trieu Tien! Cong san! Tham nhung!"), ung vien Cong hoa Dwight D. Eisenhower đa ket thuc 20 nam thong tri cua Đang Dan chu vao nam 1952.


Phuc vu trong quan đoi = Ve binh quoc gia =
Boi vi thieu tien cho viec hoc đai hoc, Truman đa tinh đen viec gia nhap Hoc vien quan su Hoa Ky, noi khong can hoc phi, nhung ong đa bi tu choi  boi thi luc kem. Ong đa đang ky vao Ve binh quoc gia Missouri nam 1905, va phuc vu cho toi 1911 o thanh pho Kansas- can cu Battery B, Trung đoan phao binh so 2 vung Missouri, noi ong đa đat toi cap bac ha sy. Tai buoi thi tuyen, mat ong khong đeo kinh la 20/50 mat phai va 20/400 mat trai (vuot qua tieu chuan cho mu chinh thuc). Lan thu hai ong kiem tra, ong đa qua bang viec bi mat ghi nho bieu đo đo mat. Ong đuoc mo ta cao 1,77m, mat xam, toc đen va lan da sang.


Qua đoi Vao ngay 5, thang 12 nam 1972, Truman đa mac benh viem phoi. Ong đa bieu lo trieu chung suy chuc nang đa co quan, roi vao hon me, va chet vao luc 7:50 sang ngay 26 thang 12, o tuoi 88.
Bess Truman đa chon  cach to chuc le tang đon gian tai thu vien hon la mot le tang cap quoc gia tai Washington. Mot tuan sau khi đam tang, quan chuc quoc te va van phong Washington moi tham du le tuong niem tai Thanh đuong Quoc gia Washington.
Bess chet nam 1982 va đuoc chon ke ben Harry tai Bao tang va Thu vien Harry S.Truman o Independence, Missouri.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Harry S. Truman tai Wikimedia Commons