Linh hon Viet Cong la mot phim tai lieu cua nha van kiem đao dien đien anh Minh Chuyen, phat song tren kenh VTV1 vao nam 2008. Phim ke ve cau chuyen cua mot cuu binh nguoi My Homer Steedly tu chien voi liet si nguoi Viet Hoang Ngoc Đam trong Chien tranh Viet Nam tai chien truong Gia Lai. Sau khoang 40 nam, Homer Steedly cung voi gia đinh Hoang Ngoc Đam tim lai mo phan liet si. Bo phim đuoc đon nhan nong nhiet, nhung chi tiet ve liet si nu quan y Đang Thuy Tram va lo Penicillin lan trong hai cot nam quan y Hoang Ngoc Đam trong phim bi cao buoc nguy tao.


Boi canh Ngay 18 thang 3 nam 1969, nguoi linh Homer Steedly ban chet nguoi linh Viet Cong Hoang Ngoc Đam tai huyen Ayun Pa thuoc tinh Gia Lai, đay la lan đau tien Homer giet nguoi va Hoang Ngoc Đam moi cuoi vo Phan Thi Minh đuoc hai ngay. Đam khi đo khong ro mang quan ham nao, Homer quan ham trung uy va sau nay roi Viet Nam voi quan ham thieu ta. Di vat cua Đam (mot quyen so ve so cuu vet thuong, mot quyen luu but voi ten tuoi–que quan nhung nguoi ban than va cong thuc toan hoc trung hoc pho thong, vai la thu, ba giay khen) đuoc Homer Steedly nho nguoi me tai que nha North Carolina luu giu, mong muon ngay nao đo tra lai cho than nhan nguoi linh Viet Cong. Het thoi gian phuc vu quan đoi Hoa Ky, Homer lam nong dan tai trang trai que nha North Carolina, nhung do mac phai hoi chung Viet Nam va kinh te khong kha gia nen ong khong the vieng tham Viet Nam trong suot 40 nam sau đo. Homer tung co gang ke lai cau chuyen nhung bi cong chung lai coi la nguoi ky cuc, cuu binh nguoi My tu co lap ban than va tham gia nhieu mon the thao mao hiem. Tibly Steedly — vo Homer Steedly va la con gai cua mot vi truong tham gia Chien tranh the gioi thu hai — tao lap mot website giup chong tim kiem va chia se thong tin ve Viet Nam.

Trong khoang 40 nam đo, gia đinh liet si Hoang Ngoc Đam tai xa Thai Giang thuoc tinh Thai Binh bi tai tieng đau hang va song o Hoa Ky vi khong tim thay quan trang ca nhan. Mot thay boi khi đo phan rang Đam "song sung suong tai Hoa Ky", me Đam khong tin con phan quoc va moi buoi chieu thuong ra ngo ngong đoi. Me cua Homer Steedly truoc khi mat đa đua nua so tien tich cop đuoc cho con trai chua hoi chung Viet Nam, nua con lai đua Homer lam lo phi tro lai Viet Nam. Gia đinh liet si Hoang Ngoc Đam gui hang tram la đon đen cac co quan Đang Cong san Viet Nam va Nha nuoc khang đinh cai chet cua con trai la co that. Trong khoang thoi gian nay, Wayne Karlin — mot cuu binh va co quan he voi nhieu nha van Viet Nam — tim hieu ve oan khuat cua nam quan y va viet thu gui đen Homer Steedly. Đao dien Minh Chuyen nho nha ngoai cam Phan Thi Bich Hang than giao cach cam voi nam quan y va đuoc "truyen đat" chap nhan đai xa cho Homer. Nam 2003, ba nguoi trong gia đinh liet si Hoang Ngoc Đam đen Gia Lai tim mo phan nhung bat thanh, Bo Chi huy quan su tinh Gia Lai cho biet toan bo mo phan liet si đuoc chuyen vao nghia trang Ayun Pa nhung Đam khong co trong danh sach. Thang 9 nam 2005, Homer Steedly nho nguoi ban Wayne Karlin đua di vat trao tan tay than nhan Hoang Ngoc Đam tai Thai Binh, đong thoi nhan gui "neu gia đinh liet si Hoang Ngoc Đam cho phep, anh se cung đi tim hai cot liet si". Tibly Steedly — vo Homer Steedly — vao thang 11 nam 2005 viet "Long khoan dung cua gia đinh ong Hoang Đinh Đam đoi voi Homer cung nhu viec ho chap nhan chung toi se giup lam lanh biet bao vet thuong. Chung toi phai cam on ho ve long nhan ai ay!". Ngay 24 thang 5 nam 2008, Homer Steedly đung mot tieng tai san nha liet si Đam, sau đo vao thap huong truoc ban tho Đam. Vao 15 gio cung ngay, gia đinh liet si Đam va Homer (nha ngoai cam Phan Thi Bich Hang khong đi cung) đi tau hoa vao Thanh pho Ho Chi Minh roi chuyen huong Tay Nguyen đe tim mo phan Hoang Ngoc Đam. Homer Steedly cung la hai nha van nguoi My — Wayne Karlin va Dong Reese — an tang hai cot tai nghia trang vao cuoi thang 5 nam 2008.


Noi dung Thang 2 nam 1968, tan binh nguoi My Homer Steedly sang Viet Nam tham chien tai chien truong Pleiku, Gia Lai, Tay Nguyen. Homer thuoc bien che thuoc đai đoi 8, tieu đoan 1, su đoan bo binh so 4. Thoi gian nay, chien đia giua Quan Giai phong mien Nam Viet Nam va Quan đoi Hoa Ky dien ra khoc liet, co tran giao tranh khien quan so đon vi cua Homer bi chet va bi thuong gan mot phan ba. Buoi trua ngay 18 thang 3 nam 1969 tai đoi 467 thuoc Ayun Pa, Homer Steedly bat ngo gap Hoang Ngoc Đam, mot nguoi linh Viet Cong tai khuc cua gap tren đuong hanh quan. Ong ho to "Chieu hoi! Chieu hoi!" nhung Đam van lao len chu đinh dung mui le sung truong tu đong Kalashnikov đam đich thu, Homer no sung ban ha nam quan y. Homer sau đo lay ba lo va cac giay to tuy than cua Hoang Ngoc Đam gui ve Hoa Ky, nho nguoi me tai que nha North Carolina luu giu. Sau hai ngay ket hon, Phan Thi Minh — nguoi vo moi cuoi cua Hoang Ngoc Đam — nhan tin chong tu tran. Sau khi het thoi gian phuc vu Quan đoi Hoa Ky va roi Viet Nam, Homer Steedly cung me tho cac di vat nay suot hon 30 nam, Homer lam nong dan tai trang trai que nha North Carolina va bi hoi chung Viet Nam. Gia đinh Hoang Ngoc Đam bat tin, nguoi me tai que nha xa Thai Giang đa nho thay boi o lang Đanh xem tinh hinh con trai, ong thay boi khang đinh Đam khong tu tran va rat đuoc ton kinh tai Hoa Ky. Nguoi me cua Đam lo lang va khong tin con trai phan quoc, mot so nguoi dan sau đo lan truyen tin Đam đao ngu va đi theo nguoi My. Cung giai đoan nay, cuu binh nguoi My Frederic Whitehurst ban chet nu quan y Đang Thuy Tram tai chien truong Đuc Pho thuoc Quang Ngai va mang Nhat ky Đang Thuy Tram ve Hoa Ky luu giu. Sau nay, Frederic Whitehurst tro lai Viet Nam, tra lai quyen nhat ky cho gia đinh liet si va sam hoi truoc mo nu quan y.
Khoang 36 nam sau, vao ngay 25 thang 9 nam 2005, Homer Steedly nho nguoi ban cuu binh Wayne Karlin mang di vat đen trao lai cho gia đinh liet si quan y tai xa Thai Giang, huyen Thai Thuy, tinh Thai Binh. Ngay 15 thang 6 nam 2007, Homer nho nguoi ban cuu binh Dong Reese đen gia đinh liet si va chuyen loi nguyen vong muon tim hai cot nam quan y tai Tay Nguyen. Ngay 24 thang 5 nam 2008, Homer tro lai Viet Nam va đen vieng tham gia đinh nam quan y va cho biet van am anh su viec sau 39 nam. Khoang 19 gio toi cung ngay tren tau hoa S1 tai ga Nam Đinh, mot đoan gom 12 nguoi (bon nguoi trong gia đinh liet si, Homer Steedly va cac nguoi ban cuu binh, đoan quay phim) đi đen ga Dieu Tri, tiep tuc đi o to hon 200 km đen Pleiku. Doc đuong, đoan ghe tham bao tang Quan khu 4 va khu di tich lich su Tay Nguyen. Ngay 25 thang 5, đoan tien ve Ayun Pa tim hai cot nam quan y thong qua tri nho cua Homer Steedly va chi dan qua đien thoai cua nha ngoai cam Phan Thi Bich Hang. Ngay 28 thang 5, đoan tim thay mo phan nam quan y tren đoi 467, cach nghia trang Ayun Pa khoang 100m ve huong bac. Đoan tim thay mau giay nhoe o nhung van đoc đuoc "Hoang Ngoc Đam, C2, D67, xa Thai Giang, Thai Thuy, Thai Binh" trong chiec lo Penicillin lan cung hai cot. Ngay 30 thang 5 nam 2008, le đon nhan hai cot nam quan y đuoc Đang bo xa Thai Giang to chuc.


San xuat Trong qua trinh quay phim Trong mat nguoi thuong binh tai Thai Binh, Minh Chuyen nhan đuoc đien thoai cua Hoang Ngoc Cat — em trai nam quan y — tuong thuat lai cau chuyen ve hai cuu binh nguoi My muon đua Homer Steedly đen Viet Nam ta toi va minh oan cho liet si. Đao dien Minh Chuyen danh hai nam tu xay dung kich ban đen khi hoan thanh bo phim, đong thoi tiet lo "co nhung canh quay ma tat ca nhung nguoi co mat đeu khoc, nguoi nha cua liet si Hoang Ngoc Đam cung khoc, ban be cua Homer cung khoc va e kip lam phim cung khoc". Sau khi hoan thanh ghi hinh phim, Homer chia se "nguoi Viet Nam that cao ca! Nguoi Viet Nam that gan da trong chien tranh va nguoi Viet Nam that đo luong trong hoa binh!". Đao dien Minh Chuyen tiec nuoi vi "khong co đieu kien quay nhung hinh anh ve ba me My tuyet voi nay, nhung cau chuyen ma nguoi con trai ke lai lam toi cuc ky xuc đong, toi muon đua no vao đe nguoi xem hieu va hoan toan tin đuoc vi sao Homer quyet tam quay lai Viet Nam đen the — vi anh co mot nguoi me nhu vay". Homer Steedly va Wayne Karlin cung voi Dong Reese mot vai lan tu choi ghi hinh theo kich ban cua đao dien.
Tua đe Linh hon Viet Cong đuoc đao dien Minh Chuyen giai thich do lien quan đen nha ngoai cam Phan Thi Bich Hang trong viec tim kiem hai cot liet si. Hien tuong me sang hoac nhap hon xuat hien trong qua trinh ghi hinh phim: tieng Hoang Thi Đam — em gai nam quan y — tai tu gia than nhan đuoc chu đong lam nhoe tieng, nguoi quay phim Hoang Xuan Khanh sui bot mep va keu gao đao mo phan trong thoi gian cho đoi đien thoai tu Phan Thi Bich Hang. Khoang 16 gio ngay 26 thang 5 nam 2008 tai mot loi mon thuoc đeo Mang Yang, đao dien ke lai khi đoan lam phim ghi hinh canh Homer Steedly tai hien cau chuyen nam xua thi mot con loc bat chot hat vang may quay chinh, sau đo tat ca cac may quay trong đoan lam phim đeu ngung hoat đong khong ro ly do trong vai phut. Pho tuy vien quan su Đai su quan Hoa Ky Bill Deeter khi đo thot len "sao noi nay lam linh hon Viet cong đen the!". Khoang 1 gio sang hom sau, Homer run run noi "Đay chinh la noi toi gap Đam!" — loi mon thuoc đoi 467.


Phat hanh Phim tai lieu Linh hon Viet Cong đuoc phat song tren kenh truyen hinh VTV1 vao toi ngay 23 thang 7 nam 2008. Do khan gia gui nhieu thu đen Đai Truyen hinh Viet Nam đe nghi chieu lai, VTV1 phat song Linh hon Viet Cong vao toi ngay 27 thang 7 nam 2008 nhan dip tuong niem Ngay thuong binh liet si tai Viet Nam.


Tranh cai Đem 20 thang 8 nam 2008, Đai Phat thanh Truyen hinh Gia Lai chieu phong su "Phim Linh hon Viet cong - mot nua su thuc o đau?" neu ra nhung tinh tiet đuoc cho la khong đung su that trong Linh hon Viet Cong. Nha bao Huy Cuong — truong phong bien tap Đai Phat thanh Truyen hinh Gia Lai — cho rang chi tiet tim hai cot liet si Đam tai "điem cao "467" cach nghia trang thi xa Ayun Pa 100 m ve phia bac" khong đung, thuc te cao điem 467 la mot đong xi nhua đuong va mot dai đat sat quoc lo 25 thuoc xa HBong — cach thi xa Ayun Pa hon 30 km. Cac boi canh con lai trong Linh hon Viet Cong cach thi xa Ayun Pa hon 150 km ve phia đong bac — khu vuc đuong lanh nan so 1 đeo Mang Yang thuoc quoc lo 19, tu đo đat cau hoi khieng hai cot tu đoi 467 đen mot đia điem khac cach đo tren 150 km. Linh hon Viet Cong bi cao buoc chi tiet tieu sanh đat ben hai cot co chieu cao lon hon tieu sanh mang xuong nui, khong co hinh anh boc mo, lo Penicillin lan trong hai cot khong co hinh anh ma chi co loi binh. Ngo Thi Ngoc Phu — Truong phong Lao đong Thuong binh xa hoi thi xa Ayunpa — khong ghi nhan hoat đong boc mo trong thoi gian thuc hien phim, ngoi mo vo danh tai nghia trang Ayun Pa đuoc cho la cua liet si Đam van nguyen ven.
Đao dien Minh Chuyen khang đinh gia đinh liet si — anh Dieu, anh Luong, anh Cat, co Tuoi — đa gap Ngo Thi Ngoc Phu va đuoc gioi thieu gap quan trang Minh cua nghia trang Ayun Pa, gia đinh liet si đen Bo Chi huy quan su tinh Gia Lai bao cao sau khi hoan tat le cat boc hai cot, gia đinh liet si đa chup 10 buc anh trong cac buoi lam viec. Đao dien cho biet phim khong co canh boc hai cot vi "van đe nhay cam va đau long cung nhu tri an giua con nguoi voi con nguoi", phim chi ghi hinh anh đao o khu vuc, khong đe cap chi tiet ai đao va qua trinh đao, chi tiet tieu sanh do gia đinh liet si muon dung hop bia cung đe di chuyen thuan tien. Minh Chuyen ly giai hai cot đuoc đao tai Ayun Pa, trong khi Ayun Pa khong cho phep nguoi My tam tru va đia điem lam le đuoc ghi hinh tai đia điem cuu binh Homer Steedly khang đinh tu chien voi Hoang Ngoc Đam; đao dien cho rang gia đinh liet si boc đuoc hai cot la đieu quan trong nhat.

Duong Đuc Quang tren bao Cong an nhan dan cho rang Linh hon Viet Cong co chi tiet sai su that khi chieu tren phim thong tin "cuu binh Frederic Whitehurst — nguoi đa trao lai Nhat ky Đang Thuy Tram cho gia đinh chi — đa cung đong su ban chet bac si Đang Thuy Tram." Linh Tran tren bao Nguoi lao đong nghi ngo thong tin "Thai Thuy" chua trong lo Penicillin trong Linh hon Viet Cong ghi "Hoang Ngoc Đam, C2, D67, xa Thai Giang, Thai Thuy, Thai Binh", bai bao lap luan khi Hoang Ngoc Đam tu tran ngay 18 thang 3 nam 1969 thi que nha liet si khi đo la "xa Thai Giang thuoc huyen Thai Ninh", huyen Thai Ninh va Thuy Anh hop nhat thanh Thai Thuy vao ngay 17 thang 6 nam 1969 — ba thang sau khi Hoang Ngoc Đam tu tran — cau hoi đat ra vi sao liet si Đam biet truoc se đuoc đoi ten. Nha ngoai cam Phan Thi Bich Hang cho rang đao dien tu đua lo Penicillin vao phim, đao dien Minh Chuyen xac nhan co lo Penicillin nhung khong biet nguon goc. Đinh Nguyen tren bao Tien Phong đat cau hoi vi sao đoi quy tap mo phan khong phat hien ra lo Penicillin chon theo liet si Hoang Ngoc Đam đe xac đinh ten tuoi–que quan tai nghia trang Ayun Pa truoc đay, đong thoi nghi van tai sao nha van Minh Chuyen va gia đinh liet si Đam khong bao voi quan trang cung chinh quyen đia phuong Gia Lai đe di doi mo mot cach hop phap ma chiu bi mang tieng đao trom mo. Trinh Thanh Phi tren bao Tien Phong cho rang hien vat khong bao đam chac đung — phim khong co hinh anh lo Penicilin, hai cot đo co đung cua liet si Đam — đia danh tu tran va phan mo khong thong nhat (khi thi đeo Mang Yang, khi thi Ayun Pa) cach nhau 150 km. Bao Lao Đong dan loi chia se đoi ngu quy tap hai cot khi cho rang lo Penicillin "khong đuoc mo ra ngay" vi ngay truoc dung muc cuu long nen de bay muc, chi nen mo trong phong toi va khong co gio. Lao Đong dan giai lai chi tiet manh giay bi nhoe muc khi mo lo Penicillin co kha nang đa bi nguy tao.


Đon nhan = Đanh gia =
Viet Hoai tren bao Tuoi Tre nhan xet "o hai ben bo Thai Binh Duong, trong hai lang que khac nhau cua Viet Nam va My, cung co nhung con nguoi chiu đau đon giang xe gan 40 nam vi mot linh hon Viet cong chua đuoc yen nghi." Nha van Nguyen Khoa Đang — đong huong voi liet si Đam — cam nhan "Linh hon Viet Cong la su khac phuc hau qua cung nhung loi lam", đong thoi ca ngoi "mot bo phim tai lieu hap dan, xuc đong hon nhieu nhung bo phim truyen dai dong, ton kem". Duong Đuc Quang tren bao Cong an nhan dan nhin nhan "bo phim khong chi la loi ca ngoi nhung tam guong hy sinh vi To quoc cua bao anh hung, liet si trong cuoc khang chien chong My nhu liet si Hoang Đinh Đam ma con la mot thong điep đay tinh nhan van va that cam đong cat len tu nhung tam long vi tha cua nguoi Viet Nam đoi voi nhung ke thu đa tung gieo rac đau thuong, chet choc cho gia đinh minh nay đa biet phuc thien va đang lam moi viec đe han gan vet thuong toi loi trong long ho."
Bui Hoang Tam tren bao Dan tri tan duong "cau chuyen tuong chi co trong tieu thuyet lai la chuyen co that 100% trong bo phim tai lieu". Nha van Wayne Karlin cho rang "đao dien đa đay kich tinh len hoi cao qua". Cat Khue tren Thanh Nien cho rang phim "gay tranh cai xung quanh tinh xac thuc cua tu lieu va nhan vat". Cung Ky tren tap chi Doanh nhan Sai Gon chi trich bo phim khien "sup đo niem tin" ve kenh chinh luan VTV1.


= Giai thuong =


= Chuyen the =
Phim đuoc chuyen the thanh vo kich noi cung ten, Bui Minh Quang bien kich va Le Hung lam đao dien, buoi ra mat dien ra tai Nha hat Lon Hai Phong. Ngay 4 thang 10 nam 2009, vo kich noi đuoc đoan kich Hai Phong bieu dien tai Nha hat Thanh pho Ho Chi Minh theo lich trinh su kien Hoi dien san khau kich noi chuyen nghiep toan quoc 2009. Phim cung đuoc chuyen the thanh vo cheo cung ten tai Tong cuc chinh tri Quan đoi nhan dan Viet Nam, Le Danh Tue va Le Toan đong đao dien.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =