Henry Ford (30 thang 7 nam 1863 – 7 thang 4 nam 1947) la nguoi sang lap Cong ty Ford Motor. Ong la mot trong nhung nguoi đau tien tien phong ap dung san xuat day chuyen lap rap trong nganh cong nghiep o to. Ong khong chi cach mang nganh cong nghiep san xuat o Hoa Ky va chau Au ma con co nhieu anh huong toi kinh te va xa hoi the ky XX toi muc phoi hop giua san xuat hang loat, tien luong cao va gia thanh san pham thap cho nguoi tieu dung đa đuoc goi la "Chu nghia Ford." Ong đa tro thanh mot trong hai hay ba nguoi giau nhat the gioi the ky XX; ong đe lai hau nhu toan bo tai san cua minh cho Quy Ford, nhung van thu xep đe gia đinh ong giu đuoc quyen quan ly cong ty.


Tuoi tre Ford sinh ra o mot trang trai thinh vuong o hat Springwells (hien o thanh pho Dearborn, Michigan) do cha me ong so huu, William Ford (1826-1905) va Mary Litogot (1839–1876), la nhung nguoi nhap cu tu Quan Cork, Ireland. Gia đinh Ford co nguon goc tu tay nuoc Anh – ho đa buoc phai roi khoi đat đai o Somerset va 'di cu' đen Ireland. Nhung anh chi em ruot cua ong gom: Margaret Ford (1867–1968); Jane Ford (1868–1945); William Ford (1871–1917) va Robert Ford (1873–1934).
Vao mua he nam 1873, Henry lan đau nhin thay mot cai may tu chay tren đuong, mot cai đong co hoi nuoc đung yen đuoc dung đe đap lua hay đe cung cap suc luc cho mot may xay. Nguoi đieu khien no, Fred Reden, chat no len tren may cai banh đuoc noi voi mot soi xich lai. Henry bi cai may quyen ru va trong nam sau Reden day Henry cach khoi đong va đieu khien cai may đo. Sau nay Ford noi, chinh kinh nghiem đo "đa chi cho toi thay rang toi la mot ky su tu trong ban nang."
Henry đem theo su đam me may moc ve nha. Cha ong đa cho ong mot cai đong ho đeo tay khi ong bat đau sang tuoi thanh nien. Toi muoi lam tuoi, ong đa noi tieng la mot nguoi sua chua đong ho gioi, đa tung thao ra va lap lai cac loai đong ho cua ban be va hang xom hang chuc lan.
Me ong chet nam 1876. Đo la mot su kien lam Henry bi soc nang. Cha ong hy vong rang cuoi cung Henry se quan ly trang trai cua gia đinh, nhung ong khong thich nghe nong. Va cung voi cai chet cua me, khong con nhieu đieu hung thu co the giu ong o lai trang trai nua. Sau nay ong noi, "Toi khong bao gio co bat ky mot tinh cam đac biet nao voi trang trai. Chinh me toi o trang trai moi la đieu toi yeu quy."
Nam 1879, ong roi gia đinh đe đen thanh pho gan đo Detroit va lam viec voi tu cach tho hoc viec, đau tien voi James F. Flower & Bros., va sau đo voi Detroit Dry Dock Co. Nam 1882, ong quay tro lai Dearborn đe lam viec o trang trai gia đinh va tro thanh nguoi lao luyen trong viec đieu khien may hoi nuoc loai nho Westinghouse. Vi vay ong đuoc Cong ty Westinghouse thue đe bao duong cac loai may moc.
Luc ong lay Clara Bryant nam 1888, Ford tu kiem song bang cach lao đong o trang trai va đieu hanh mot nha may cua. Ho chi co mot đua con: Edsel Bryant Ford (1893–1943).
Nam 1891, Ford tro thanh mot ky su o Edison Illuminating Company, va sau khi ong đuoc thang chuc len lam ky su truong nam 1893, ong đa co đu thoi gian va tien bac đe danh cho su chu tam cua minh toi viec thuc nghiem may chay xang. Nhung cuoc thuc nghiem đo len toi đinh điem nam 1896 khi ong hoan thanh mot phuong tien tu hanh đau tien cua minh đuoc đat ten la Quadricycle, ong đa lai thu no vao ngay 4 thang 6 cung nam. Sau nhieu lan lai thu nghiem, Henry Ford bat chot nghi ra nhieu cach đe cai thien chiec Quadricycle.


Cong ty o to Detroit Sau thanh cong ban đau nay, Ford roi Cong ty chieu sang Edison nam 1899 cung nhieu nha đau tu khac, sau đo ho thanh lap Cong ty o to Detroit. Cong ty o to Detroit nhanh chong pha san sau đo boi vi Ford tiep tuc cai tien thiet ke, chu khong ban xe. Ford cho xe cua minh chay đua voi xe cua cac cong ty khac đe the hien cac uu the trong thiet ke cua ong. Vi ong chu y toi xe đua, ong đa thanh lap nen mot cong ty thu hai, Cong ty Henry Ford. Trong giai đoan nay, chinh ong la nguoi lai xe va chien thang trong cuoc đua voi Alexander Winton, mot tay đua noi tieng va rat đuoc ham mo vao ngay 10 thang 10 nam 1901. Ford bi cac nha đau tu buoc phai roi cong ty va nguoi thay the ong la Henry M. Leland nam 1902, va cong ty đuoc to chuc lai thanh Cadillac.


Cong ty Ford Motor Henry Ford, cung voi muoi mot nha đau tu khac va $28.000 tien von lap ra Cong ty Ford Motor nam 1903. Ford đa lai mot chiec xe đuoc thiet ke moi hoan toan toi mot cuoc trien lam trong đo chiec xe đa chay qua khoang cach mot dam tren mat bang ho St. Clair trong 39.4 giay, đo la mot toc đo ky luc tren mat đat moi. Bi thuyet phuc boi thang loi nay, tay đua noi tieng Barney Oldfield, nguoi đa đat ten model "999" moi nay cua Ford đe to long tran trong voi mot cuoc đua xe lua moi ngay hom đo, đa lai chiec xe chay vong quanh đat nuoc va lam cho thuong hieu Ford tro nen noi tieng tren khap Hoa Ky. Henry Ford cung la mot trong nhung nguoi đau tien ung ho giai đua Indianapolis 500. Henry Ford đa lam cac nha tu ban ban ong sung sot khi tang luong ngay len gap đoi cho đa so cong nhan cua ong vao nam 1914, muoi mot nam sau khi ong lap nen nha may o to đau tien cua ong. Ong biet đieu minh đang lam. Kha nang mua sam cua cong nhan tang len, va no kich thich nhu cau tieu thu cua ho. Ford goi đo la 'đong co luong.' Viec ap dung he thong chieu doc va mot so muu ke kinh doanh khac cung gop phan vao thanh cong cua cong ty.


= Model T =
Nam 1908, Cong ty Ford tung ra Model T đuoc thiet ke boi mot nguoi Hungary, Jozsef Galamb. Tu 1909 đen 1913, Ford buoc vao thao roi nhung chiec Model T trong cac cuoc đua, hoan thien truoc (mac du sau đo khong đat quy cach) trong mot cuoc đua "hai đai duong" (xuyen Hoa Ky) nam 1909, va thiet lap mot ky luc toc đo khi chay tren đuong tron o Detroit Fairgrounds nam 1911 voi tay đua Frank Kulick. Nam 1913, Ford co gang che tao lai Model T trong cuoc đua Indianapolis 500, nhung đuoc thong bao rang cac quy đinh đoi hoi chiec xe phai đuoc tang them trong luong 1.000 pounds (450 kg) truoc khi no co the tham gia đua. Ford bo cuoc, va nhanh chong sau đo tu bo han cac cuoc đua va chi trich rang ong khong hai long voi cac quy đinh cua mon the thao đo va luc ay ong can danh thoi gian cho viec che tao Model T đang ngay cang phat trien.
Toi nam 1913, đua xe khong con la cach can thiet đe quang cao xe voi cong chung nua boi vi Model T đa noi tieng va co mat o moi noi tren nhung con đuong nuoc My. Chinh vao nam nay, Henry Ford đa đua day chuyen lap rap chuyen đong vao trong cac nha may cua minh, no cho phep tang nang xuat len rat cao. Mac du ten Ford thuong gan lien voi cac y tuong, mot so nguon khac tam thoi cho thay rang y tuong va su phat trien cua no bat nguon tu tu Clarence Avery, Peter E. Martin, Charles E. Sorensen, va C.H. Wills. (Xem Piquette Plant)

Toi nam 1918, mot nua so o to o My la Model T. Thiet ke cua Model T, von đuoc Henry Ford nong nhiet tan thuong va ung ho, tiep tuc ton tai đen nam 1927 (sau khi su noi tieng trong đai chung cua no đa nguoi), voi tong so san xuat len đen muoi lam trieu chiec. Đay la mot ky luc con ton tai trong 45 nam tiep sau đo. Moi nguoi cho rang Ford đa noi, "Bat ky khach hang nao co the co mot chiec xe đuoc son bat ky mau ong ta muon cho toi khi no van la mau đen," du cau chuyen nay co ve khong chinh xac. Truoc đo Model T đuoc son nhieu mau, ke ca mau đo cho toi khi su phat trien cua day chuyen lap rap ap đat mau đen boi vi no co thoi gian kho kho nhanh hon,
Thang 12, 1918, sau khi thua trong cuoc chay đua chuc nghi si, Henry Ford chuyen quyen quan ly Ford Motor cho con trai Edsel Ford. Tuy nhien, Henry van giu quyen quyet đinh toi hau va thinh thoang đao nguoc y kien cua con trai. Henry va Edsel mua tat ca co phieu con lai tu cac nha đau tu khac, vi the gia đinh ho so huu rieng ca cong ty.
Toi giua thap ky 1920, doanh so ban Model T bat đau sut giam vi su canh tranh đa tang manh. Nhung nha san xuat o to khac tung ra cac ke hoach thanh toan giup khach hang co the mua xe cua ho, thuong la co them cac đac tinh ky thuat hien đai va kieu cach ma Model T khong co đuoc. Du co nhung thuc ep cua Edsel, Henry van kien quyet tu choi tich hop them cac tinh nang moi vao Model T hay tao dung mot ke hoach tai chinh khach hang.


= Model A va thoi gian sau đo =
Toi nam 1926, doanh so ban thap kem cua Model T đa thuyet phuc đuoc Henry ve đieu Edsel đa nhieu lan nhan manh: can mot model moi. Ong gia Ford van theo đuoi ke hoach ve mot cai tien lon trong thiet ke ky thuat đong co, chassis va cac su can thiet co khi khac, trong khi bo phan phat trien thiet ke than xe cho con trai. Edsel cung gang suc thuyet phuc cha ve su chong đoi luc đau cua ong trong ket luan ve truyen đong thay đoi kieu truot (sliding-shift transmission). Ket qua rat thanh cong Ford Model A, đuoc gioi thieu vao thang 12 nam 1927 va đuoc san xuat toi 1931, voi tong so xuat xuong hon bon trieu chiec. Sau đo cong ty chap nhan mot he thong thay đoi model hang nam va hien no van đuoc cac nha san xuat o to ap dung.
Ford la mot nguoi ung ho nganh hang khong tu rat som. Ong tai tro rat nhieu cho Stout Metal Airplane Company, cong ty nay phat trien Ford Tri-Motor, mot may bay dan dung loai lon đau tien.
Trong thap nien ba muoi, Ford cung đa vuot qua đuoc su phan đoi cua minh đoi voi cac cong ty tai chinh, va Universal Credit Company cua Ford đa tro thanh mot to chuc tai chinh lon đau tu vao nganh o to.


= Cai chet cua Edsel =
Thang 5, 1943, Edsel Ford chet, đe trong chiec ghe chu tich cong ty. Henry Ford tien cu Harry Bennett nguoi đa hop tac voi ong tu lau len giu chuc nay. Vo goa cua Edsel la Eleanor, nguoi đa thua ke co phan cua Edsel, muon con minh la Henry Ford II đuoc nam vi tri đo. Van đe đuoc giai quyet sau mot giai đoan khi chinh Henry, luc ay đa 79 tuoi, phai đich than giu chuc đo. Henry Ford II ra khoi Hai quan va tro thanh pho chu tich chap hanh, trong khi Harry Bennett co mot ghe trong hoi đong va chiu trach nhiem ve nhan su, cac quan he lao đong va quan he đoi ngoai.
Cong ty đa roi vao thoi ky kho khan trong hai nam sau đo, thua lo $10 trieu mot thang. Tong thong Franklin D. Roosevelt đa phai cap cho Cong ty Ford Motor mot khoan tien cuu tro đe viec san xuat cua ho co the tiep tuc trong thoi chien.Tinh trang suy yeu cua Henry Ford đa kha ro rang va vo cung con dau cua ong buoc ong phai tu chuc trao quyen cho chau trai, Henry Ford II.


= Triet ly lao đong cua Ford =
Henry Ford co nhung y tuong rat đac biet ve cac quan he voi cong nhan. Ngay 5 thang 1 nam 1914 Ford tuyen bo chuong trinh 5 dollar mot ngay cua ong. Chuong trinh nay keu goi giam gio lam tu 9 gio xuong con 8 gio va nang luong toi thieu tren ngay tu $2.34 len $5 cho cac cong nhan lanh nghe. Ford coi trong viec tang đen bu nhu mot hinh thuc chia loi nhuan hon la luong. Luong đuoc tra cho nguoi lao đong tren tuoi 22, đa lam viec cho cong ty sau thang hay hon, va, mot đieu rat quan trong, phai song theo kieu ma Ford tan thanh. Cong ty lap nen mot Phong xa hoi hoc gom 150 nha đieu tra va nhan vien phu tro đe kiem tra đieu nay. Tham chi voi nhung yeu cau nhu vay, mot phan đong cong nhan van đu tu cach đuoc chia loi nhuan.
Trai nguoc han lai, Ford kien quyet phan đoi cac lien đoan lao đong ben trong cac nha may cua minh. Đe som ngan chan cac hoat đong cong đoan, ong ung ho Harry Bennett, cuu boxer hai quan, lam chu tich Phong dich vu. Bennett đa su dung nhieu muu ke doa dam đe nghien nat to chuc cong đoan. Rac roi noi tieng nhat, nam 1937, la mot cuoc cai lon dan toi đo mau giua nhung nhan vien an ninh cong ty va nhung nguoi to chuc, sau nay đuoc goi la vu Tran đanh nhau giua cac Overpass.
Ford la nha san xuat o to cuoi cung o Detroit cong nhan cong đoan Lien hiep cong nhan o to UAW). Mot cuoc bieu tinh ngoi cua cong đoan UAW thang 4 nam 1914 đa đong cua River Rouge Plant. Duoi suc ep cua Edsel va vo va Clara, Henry Ford cuoi cung đa phai đong y thu nhan nhung kien nghi ben trong cac nha may cua Ford, va hop đong đau tien voi UAW đuoc ky thang 6 nam 1941.


Con tau hoa binh Nam 1915, ong ho tro tien cho mot chuyen đi đen chau Au, noi Chien tranh the gioi thu nhat đang sap no ra, cho ong va 170 lanh đao hoa binh noi tieng khac. Ong đa noi voi Tong thong Wilson ve chuyen đi nay nhung khong nhan đuoc ung ho tu phia chinh phu. Nhom cua ong toi nuoc Thuy Đien va Ha Lan trung lap đe gap go voi nhung nha hoat đong hoa binh o đo. Ford, muc tieu cua nhieu su nhao bang, đa roi khoi tau ngay sau khi no toi Thuy Đien.


Chu nghia bai Do Thai va To The Dearborn Independent Nam 1918 thu ky chinh cua Ford la Ernst Liebold bi mot nha bao cao buoc đa noi chuyen bang tieng Đuc voi mot nha bao tu to bao tieng Đuc la Chicago. Tinh bao quan đoi đa đieu tra va huy bo vu viec vi khong co co so. Liebold la nguoi chiu trach nhiem viec su dung ten tuoi cua Ford nam 1919 va bao chi đe chi trich nguoi Do Thai (nhieu nam truoc khi phong trao Phat xit bat đau).
Liebold đa su dung quyen luc cua Ford đe bat đau mot tap chi, The Dearborn Independent, nam 1919. To bao hoat đong trong tam nam, trong thoi gian đo Liebold đa tai ban "Protocols of the Learned Elders of Zion," von hoi đo đa bi tai tieng la mot su gia mao. Hiep hoi su hoc Do Thai o My coi nhung y tuong trong to tap chi đo la "chong nhap cu, chong lai lao đong, chong ruou, va bai Do Thai". Thang 2, 1921, to New York World in mot bai phong van Ford, trong đo ong noi "Loi tuyen bo duy nhat toi co the đua ra ve cac Protocols la chung phu hop voi nhung gi đang dien ra. Chung đa muoi sau tuoi, va chung đa phu hop voi tinh hinh the gioi cho toi thoi điem nay. Hien chung đang thich hop voi no."
To Independent cung cho in, duoi ten Ford, nhieu bai bao chong Do Thai tung đuoc in đau thap ky 1920 duoi hinh thuc mot bo bon tap, đuoc tap hop voi cai ten "Nguoi Do Thai tren the gioi, Van đe đau tien cua the gioi." Bi len an boi Lien đoan chong phi bang (ADL), tuy nhien cac bai bao ro rang len an nhung cuoc tham sat nguoi Do Thai va bao luc chong lai ho (Tap 4, Chuong 80), thich hop voi viec len an cac vu bao luc so đong nham vao nguoi Do Thai hon. Tren thuc te chang co bai nao trong so nay do Ford viet ra, mac du co the chung đuoc ong ngu y đong y.
Viec kien cao phi bang ve vu bai Do Thai dan Ford toi hanh đong đong cua to Dearborn Independent thang 12 nam 1927. Trong thoi gian xu an, tong bien tap to bao cua Ford la William Cameron, đa chung minh rang Ford chang co lien he gi toi cac cong viec toa soan mac du đung ra chung la cua ong. Cameron noi ong khong bao gio tranh cai ve noi dung cac trang bao hay phai gui chung toi đe xin y kien cua Ford. [Lewis, The Public Image of Henry Ford, pp. 140–156; Baldwin p 220-221] Ford chinh thuc rut lui to International Jew va Protocols. Thang 1, 1942, Ford đa viet mot buc thu ngo toi ADL phan đoi long cam ghet voi nguoi Do Thai va bay to hy vong cua ong rang su cam ghet nguoi Do Thai se giam bot đi voi thoi gian. Tuy nhien, nhung nhom cuc đoan thuong tai su dung lai nhung thu đo—du khong đuoc phep; no van xuat hien tren nhung trang web bai Do Thai va Quoc xa moi.


Ford lam an voi the gioi Ford đa co mot cam ket chac chan rang thuong mai quoc te tao ra hoa binh quoc te, va ong đa su dung Model T đe giup mo rong đieu ong tin tuong. [Watts 236-40] Ong đa mo xuong lap rap đau tien o Anh Quoc ngay tu nam 1911, va nhanh chong tro thanh nha san xuat lon nhat o đo. Ong cung lam nhu vay o Canada. Nam 1912 ong giup Agnelli cua Fiat o Italia. Trong thap ky 1920 ong mo nhieu nha may o Australia, An Đo thuoc Phap va Đuc. Ong thuc nghiem trong cao su o vung rung Amazon va goi no la Fordlandia; đay la mot trong so it nhung that bai cua ong, va toi nam 1929 ong đa co quan he buon ban thanh cong tren sau luc đia. [Wilkins] Nam 1929 Ford chap nhan loi moi cua Stalin đe xay mot nha may hien đai tai Gorky—va ong đa gui cac ky su cung tho may My, gom ca nha lanh đao lao đong tuong lai Walter Reuther toi đo. Khi Hoa Ky con đang co hoa binh voi quoc gia nao đo, Cong ty Ford Motor con lam an voi quoc gia đo. Nhung nha may đau tien o Đuc đuoc xay dung trong thap ky 1920 voi su ung ho cua Herbert Hoover va So thuong mai, ho đong y voi ly thuyet cua Ford rang thuong mai quoc te la muc tieu can ban cua Ford cho hoa binh the gioi.[Wilkins]
Hinh anh cua Ford lam cho nguoi chau Au, đac biet la nguoi Đuc, kinh ne, no goi len "noi so cho mot so nguoi, su say me đoi voi nhung nguoi khac, va su me hoac cho tat ca" [Nolan tr. 31]. Tat ca nhung nguoi Đuc ban ve chu nghia Ford đeu tin rang no tuong trung cho mot thu gi đo thuoc ve phan tinh tuy cua My. Mot nha lanh đao cong đoan đa nhan manh rang nhung cong viec cua Ford—tam voc, nhip đo, su tieu chuan hoa, va triet ly coi san xuat la dich vu—la đieu My nhat ma ong thay o Hoa Ky. Ca nhung nguoi ung ho va chi trich đeu nhan manh rang chu nghia Ford la hinh anh thu nho cua su phat trien chu nghia tu ban My va rang nen cong nghiep o to la then chot đe hieu đuoc cac moi quan he kinh te va xa hoi o My. Nhu mot nguoi Đuc tung giai thich, "O to đa lam thay đoi rat lon kieu song cua nguoi My toi muc hien nay mot nguoi My kho co the tuong tuong rang anh ta co the song ma khong co no. Kho co the nho cuoc song đa tung the nao truoc khi Ford bat đau thuyet giang hoc thuyet ve su cuu roi." [Nolan tr. 31]. Đoi voi nhieu nguoi Đuc, Henrry Ford la hien than cua ban chat cua chu nghia My. Mot nha bao cua to Detroit News đa phong van Hitler nam 1931 (hai nam truoc khi ong len nam quyen) va hoi ong ve tam anh Ford tren ban cua ong; Hitler đa noi voi co, "Toi coi Henry Ford nhu nguoi truyen cam hung cho minh." Nam 1928 lanh su Đuc o Cleveland đa trao cho Ford va mot quan chuc cao cap cua General Motors giai thuong Grand Cross of the German Eagle vi đa che tao xe hoi cho đai chung. A picture of Ford receiving the Cross is available here.


Quy Ford Henry Ford, cung con trai la Edsel, đa lap ra Quy Ford nam 1936 voi mot hien chuong rong đe thuc đay su thinh vuong cua con nguoi. Ford đa chia co phan cua ong thanh nhung so luong co phan co quyen bieu quyet nho va trao chung cho gia đinh, va mot luong lon nhung co phan khong co quyen bieu quyet cho quy. Quy đa tro nen to lon va toi nam 1950, đa tro thanh mot to chuc o tam the gioi. No đa ban tat ca moi co phan cua no tren thi truong chung khoan va khong con giu quan he voi Cong ty Ford Motor va gia đinh Ford.


Cai chet Ford bi đot quy lan đau tien nam 1938, sau đo ong chuyen quyen đieu hanh cong ty cho Edsel. Khi Edsel chet, nam 1943, Ford buoc phai tam ngung nghi ngoi. Trong tinh trang suc khoe kem, ong đa chuyen quyen lanh đao cho chau trai Henry Ford II vao thang 9 nam 1945, va ve nghi. Ong chet nam 1947 vi mot vu xuat huyet nao o tuoi 83 tai Fair Lane, trong lanh đia cua ong o Dearborn, va đuoc chon trong nghia trang Ford tai Detroit.


Nhung loi trich dan Ford rat hay đua ra loi cham biem, va đa thue cac nha van san xuat ra nhung cau cach ngon đe gan cho minh.

"Lich su du sao cung la mot cai đa qua roi. No la truyen thong. Chung ta khong thich truyen thong. Chung ta muon song trong thuc tai, va chi duy nhat thu lich su đang gia bang mot cau chui the cua nguoi tho han la thu lich su ma chung ta tao ra ngay hom nay."
"Nhung nha tai chinh quoc te đung đang sau moi cuoc chien. Ho la nhung nguoi đuoc goi la Do Thai quoc te -- Do Thai Đuc, Do Thai Phap, Do Thai Anh, Do Thai My. Toi tin rang o tat ca cac nuoc đo, tru My, nhung nha tai chinh Do Thai la toi thuong... O đay, nguoi Do Thai la mot moi đe doa."
"Khong co gi la qua kho, neu ban chia no thanh tung cong viec nho."
"Bat ky ai dung hoc tap đeu gia, du anh ta o tuoi hai muoi hay tam muoi. Bat ky ai đang hoc tap đeu tre. Đieu vi đai nhat trong cuoc song la giu tam hon ban tre trung."
"Bat ky khach hang nao cung co the co đuoc mot chiec xe son bat ky mau nao anh ta muon khi no con đang la mau đen."
"Đa so moi nguoi tieu phi thoi gian va suc luc vao viec đi đuong vong đe tranh cac van đe hon la tim cach giai quyet chung."
"Toi khong tin vao tinh trang san sang. No giong nhu mot nguoi đang cam mot khau sung. Con nguoi va cac quoc gia mang sung se gap rac roi. Neu toi co cach, toi se nem tat ca thuoc sung xuong bien va lot het quan phuc cua moi binh linh va thuy thu."
"Toi theo thuyet tai sinh khi toi hai muoi sau tuoi. Tin nguong khong cong hien ti gi ve van đe nay. Ngay ca su nghiep cung khong the cho toi su man nguyen hoan toan. Su nghiep se vo bo neu ta khong the đem cai kinh nghiem ma ta thu gop trong kiep nay đe su dung trong kiep sau. Khi toi kham pha ra thuyet tai sanh thi thoi gian khong con bi han che nua. Toi khong con lam no le cho kim đong ho nua... Toi muon san se voi nguoi khac su an tinh ma cai thay ay đa đem lai cho ta."
" Mot trong nhung hanh phuc lon nhat o tren đoi la tinh ban, hanh phuc lon nhat trong tinh ban la co mot nguoi gui gam tam tinh."


Nhung thi du phu Henry Ford tu lau đa chu y toi su phat trien cac loai nhua tu cac san pham nong nghiep, đac biet la đau nanh. Cac san pham nhua tu đau nanh đa đuoc su dung o Cong ty o to Ford trong thap ky 1930 cho nhung phan nhua nhu coi, son, vv... Du an nay len toi đinh điem vao nam 1942, khi Ford đuoc cap bang sang che mot chiec o to hau nhu đuoc lam toan bang nhua, đuoc gan vao mot khung han hinh ong. No nhe hon 30% so voi xe bang sat thep, va đuoc noi la co the chong lai cac luc tac đong lon hon thep muoi lan. Hon nua, no chay bang con thuc vat la (ethanol) chu khong dung xang. Thiet ke nay khong bao gio đuoc ua chuong. [Lewis 1995]
Ford giu mot noi nghi duong (đuoc goi la "Ford Plantation") o Richmond Hill, Georgia. Ve can ban ong đong gop cho cong đong, xay mot nha nguyen va mot ngoi truong va su dung mot luong lon nguoi đia phuong.
Ford chu y toi viec "suu tap van minh My". Trong thap ky 1920s, ong bat đau lam viec đe bien Sudbury, Massachusetts thanh mot lang co chu đe lich su. Ong chuyen ngoi truong (ma nguoi ta cho la) đuoc nhac đen trong bai hat ru, Mary co mot chu cuu nho tu Sterling, Massachusetts va mua di tich lich su Wayside Inn. Ke hoach nay khong bao gio thanh cong, nhung Ford tiep tuc thuc hien no voi viec sang tao ra Greenfield Village o Dearborn, Michigan. Co le no cung lay cam hung tu su sang tao Old Sturbridge Village. Cung luc ay ong bat đau suu tap cac đo vat cho bao tang cua minh, no co chu đe cong nghe thuc tien. No đuoc mo cua nam 1929 voi ten Vien Edison va hien van đang mo cua mac du đa đuoc hien đai hoa hon nhieu.
Henry Ford đoi khi đuoc coi la tac gia cua phat minh o to ma noi chung thuoc ve Karl Benz, va day chuyen san xuat do Ransom E. Olds sang tao ra. Nhung cong nhan cua Ford đa thuc su phat trien day chuyen lap rap di đong đau tien dua tren ky thuat bang tai.


Ghi chu ^  Ford, My Life and Work, 22; Nevins and Hill, Ford: The Times, the Man, the Company (TMC), 54-55.
^  Ford, My Life and Work, 22-24; Nevins and Hill, Ford TMC, 58.
^  Ford, My Life and Work, 24; Edward A. Guest "Henry Ford Talks About His Mother," American Magazine, July, 1923, 11-15, 116-120.
^  Senator "Condemned" for Excessive Campaign Expenditures, United States Senate, Historical Minutes.
^ Henry Ford, A Science Odyssey, People and Discoveries.
^  Detroit News, 31 thang 7 nam 1938.
^  FAQ Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine, Ford Foundation.


Tham khao = Nhung nguon đau tien =
Ford, Henry and Crowther, Samuel; My Life and Work Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine, 1922. Ban tieng Viet: Henry Ford: Cuoc đoi va su nghiep cua toi, Alpha Books & Nha xuat ban Lao đong, 3/2006
Ford, Henry and Crowther, Samuel; Today and Tomorrow, 1926
Ford, Henry and Crowther, Samuel; Moving Forward, 1930
Bennett, Harry, as told to Paul Marcus. Ford: We Never Called Him Henry, 1951
Sorensen, Charles E., with Samuel T. Williamson. My Forty Years with Ford, 1956; ISBN 0-915299-36-4


= Nhung tieu su =
Bak, Richard. Henry and Edsel: The Creation of the Ford Empire (2003)
Brinkley, Douglas G. Wheels for the World: Henry Ford, His Company, and a Century of Progress (2003)
Halberstam, David. "Citizen Ford" American Heritage 1986 37(6): 49-64. interpretive essay
Jardim, Anne. The First Henry Ford: A Study in Personality and Business Leadership Massachusetts Inst. of Technology Press 1970.
Lacey, Robert. Ford: The Men and the Machine Little, Brown, 1986. popular biography
Lewis, David I. The Public Image of Henry Ford: An American Folk Hero and His Company Wayne State U Press (1976),
Nevins, Allan (1954). Ford: The Times, The Man, The Company. Frank Ernest Hill. New York: Charles Scribners' Sons.
Nevins, Allan (1957). Ford: Expansion and Challenge, 1915-1933. Frank Ernest Hill. New York: Charles Scribners' Sons.
Nevins, Allan (1962). Ford: Decline and Rebirth, 1933-1962. Frank Ernest Hill. New York: Charles Scribners' Sons.
Nye, David E. Henry Ford: "Ignorant Idealist." Kennikat, 1979.
Watts, Steven.  The People's Tycoon: Henry Ford and the American Century (2005)


= Nhung nghien cuu đac biet =
Batchelor, Ray. Henry Ford: Mass Production, Modernism and Design Manchester U. Press, 1994.
Bonin, Huber et al. Ford, 1902-2003: The European History 2 vol Paris 2003. ISBN 2914 369 069 scholarly essays in English; reviewed in * Holden, Len. "Fording the Atlantic: Ford and Fordism in Europe" in Business History  Volume 47, #1 thang 1 nam 2005 pp 122–127
Brinkley, Douglas. "Prime Mover". American Heritage 2003 54(3): 44-53. on Model T
Bryan, Ford R. Henry's Lieutenants, 1993; ISBN 0-8143-2428-2
Bryan, Ford R. Beyond the Model T: The Other Ventures of Henry Ford Wayne State Press 1990.
Dempsey, Mary A. "Fordlandia," Michigan History 1994 78(4): 24-33. Ford's rubber plantation in Brazil
Jacobson, D. S. "The Political Economy of Industrial Location: the Ford Motor Company at Cork 1912-26." Irish Economic and Social History 1977 4: 36-55. Ford and Irish politics
Kraft, Barbara S. The Peace Ship: Henry Ford's Pacifist Adventure in the First World War Macmillan, 1978
Levinson, William A. Henry Ford's Lean Vision: Enduring Principles from the First Ford Motor Plant, 2002; ISBN 1-56327-260-1
Lewis, David L. "Ford and Kahn" Michigan History 1980 64(5): 17-28. Ford commissioned architect Albert Kahn to design factories
Lewis, David L. "Henry Ford and His Magic Beanstalk". Michigan History 1995 79(3): 10-17. Ford's interest in soybeans and plastics
Lewis, David L. "Working Side by Side" Michigan History 1993 77(1): 24-30. Why Ford hired large numbers of black workers
McIntyre, Stephen L. "The Failure of Fordism: Reform of the Automobile Repair Industry, 1913-1940: Technology and Culture 2000 41(2): 269-299. repair shops rejected flat rates
Meyer, Stephen. The Five Dollar Day: Labor Management and Social Control in the Ford Motor Company, 1908-1921 (1981)
Nolan; Mary. Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany (1994)
Daniel M. G. Raff and Lawrence H. Summers (thang 10 nam 1987). "Did Henry Ford Pay Efficiency Wages?". Journal of Labor Economics. Quyen 5 so 4. tr. S57 – S86.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: nam (lien ket)
Pietrykowski, Bruce. "Fordism at Ford: Spatial Decentralization and Labor Segmentation at the Ford Motor Company, 1920-1950" Economic Geography 1995 71(4): 383-401.
Roediger, David, ed "Americanism and Fordism - American Style: Kate Richards O'hare's 'Has Henry Ford Made Good?'" Labor History 1988 29(2): 241-252. Socialist praise for Ford in 1916
Segal, Howard P. "'Little Plants in the Country': Henry Ford's Village Industries and the Beginning of Decentralized Technology in Modern America" Prospects 1988 13: 181-223. Ford created 19 rural workplaces as pastoral retreats
Tedlow, Richard S. "The Struggle for Dominance in the Automobile Market: the Early Years of Ford and General Motors" Business and Economic History 1988 17: 49-62. Ford stressed low price based on efficient factories but GM did better in oligopolistic competition by including investment in manufacturing, marketing, and management.
Thomas, Robert Paul. "The Automobile Industry and its Tycoon" Explorations in Entrepreneurial History 1969 6(2): 139-157. argues Ford did NOT have much influence on US industry,
Valdes, Dennis Nodin. "Perspiring Capitalists: Latinos and the Henry Ford Service School, 1918-1928" Aztlan 1981 12(2): 227-239. Ford brought hundreds of Mexicans in for training as managers
Wilkins, Mira and Frank Ernest Hill, American Business Abroad: Ford on Six Continents Wayne State University Press, 1964
Williams, Karel, Colin Haslam and John Williams, "Ford versus `Fordism': The Beginning of Mass Production?" Work, Employment & Society, Vol. 6, No. 4, 517-555 (1992), stress on Ford's flexibility and commitment to continuous improvements


= Do Thai, chu nghia bai Do Thai va Đuc Quoc xa =
Baldwin, Neil; Henry Ford and the Jews: The Mass Production of Hate; PublicAffairs, 2000; ISBN 1-58648-163-0
Foust, James C. "Mass-produced Reform: Henry Ford's Dearborn Independent" American Journalism 1997 14(3-4): 411-424.
Higham, Charles, Trading With The Enemy 1983
Kandel, Alan D. "Ford and Israel" Michigan Jewish History 1999 39: 13-17. covers business and philanthropy
Lee, Albert; Henry Ford and the Jews; Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 1980; ISBN 0-8128-2701-5
Lewis, David L. "Henry Ford's Anti-semitism and its Repercussions" Michigan Jewish History 1984 24(1): 3-10.
Reich, Simon (1999) "The Ford Motor Company and the Third Reich" Dimensions, 13(2): 15 - 17 online
Ribuffo, Leo P. "Henry Ford and the International Jew" American Jewish History 1980 69(4): 437-477.
Sapiro, Aaron L. "A Retrospective View of the Aaron Sapiro-Henry Ford Case" Western States Jewish Historical Quarterly 1982 15(1): 79-84.
Silverstein, K. (2000) "Ford and the Fuhrer" The Nation 270(3): 11 - 16
Wallace, Max The American Axis: Henry Ford, Charles Lindbergh, and the Rise of the Third Reich; ISBN 0-312-33531-8
Woeste, Victoria Saker. "Insecure Equality: Louis Marshall, Henry Ford, and the Problem of Defamatory Antisemitism, 1920-1929" Journal of American History 2004 91(3): 877-905.


Xem them Cong ty Ford Motor
Cong ty Trach nhiem Huu han Ford Viet Nam
Đuong xe lua Detroit, Toledo va Ironton
Edison and Ford Winter Estates
Fair Lane
Fordlandia
William B. Mayo
Dodge kien Cong ty Ford Motor
Philip Roth, nha van ma tuong tuong ong Ford la Bo truong Bo Noi vu trong chinh quyen tuong tuong duoi ten Lindbergh trong tieu thuyet The Plot Against America nam 2005.
Danh sach nhung nguoi giau nhat trong lich su


Lien ket ngoai Full text of My Life and Work Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine from Project Gutenberg
My Life and Work, adapted from the Gutenberg Project version, with contextual links to Wikipedia.
Notable quotations and speech excerpts Luu tru ngay 30 thang 1 nam 2015 tai Wayback Machine
Nevins and Hill tell story of Peace Ship in American Heritage Luu tru ngay 7 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
College student reports on the 1915 Peace Ship expedition
The Henry Ford Heritage Association
Review of Henry Ford and the Jews
American Corporate Support for Nazis
Cac tac pham cua Henry Ford tai Du an Gutenberg
The Washington Post reports on Ford and General Motors possible collaboration with Nazi Germany