Nguyen Thi Ngoc Vinh (chu Han: 阮氏玉榮, 1724 - 13 thang 1, 1764), con co ten khac la Nguyen Thi Ban, la Chinh phi cua chua Nghi To An vuong Trinh Doanh, me đich cua chua Trinh Sam duoi thoi Le Trung Hung trong lich su Viet Nam.


Than the Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh xuat than tu gia toc Nguyen Mau, thuy to la Nguyen Mau Nghi, cong than trong thoi Trung Hung cua nha Le. Phu than cua ba la ong Nguyen Mau Du, ve sau đuoc truy phong la Luan Trung cong va ban cho ho Trinh. Nguyen quan cua ba o xa Thanh My, huyen Loi Duong, nay thuoc tinh Thanh Hoa. Ba sinh ngay 13 thang 1 am lich nam Giap Thin (1724). Tu thuo nho đa đuoc theo hoc cac mon cam ky thi hoa, rat gioi tho phu va co so truong lam tho Quoc am the luc bat.
Nam 17 tuoi (1740) ba đuoc tien vao phu Chua lam Cung tan. Chua Trinh thay ba xinh đep lai lam tho hay nen rat sung ai, thac phong lam Chinh cung Vuong phi va yeu quy nhu vang, nen nguoi ta hay goi la Đuc Ba Vang. Ton phong la Trang Tu Thuc Hanh Khiem Nhu Cung Y Bao Duc Sung Đuc Đich Triet Hoang Huu Chinh phi. Ba co voi Chua mot nguoi con trai la Man Tue cong Trinh Nhuan (mat som)  va mot nguoi con gai la Tien Dung quan chua Trinh Thi Ngoc Nhuan,, tuc goi la Ba Chua Đo. Trong khi nguoi con ke tu cua Chua la Trinh Sam do ba Hoa dung ho Nguyen Đinh sinh ra.
Tuong truyen ba phi thong thao chu Han lai gioi quoc am (chu Nom), khach lang van khong may ai khong biet tieng. Nhung tac pham cua Vuong phi khong pho cap đen đai chung nen sau khi nha Trinh bi diet cac tac pham cua ba đeu bi that lac.
Tu khi Vuong phi đuoc đac sung voi nha chua, phu than cua ba la ong Nguyen Mau Du cung nhanh chong thang quan tan tuoc. Tu Linh quan trung tiep dan thang Đai đo đoc, Đai tu ma,  Đai tu đo, tuoc Luan Trung cong (phong ngay khi con song), lai ban cho Vuong tinh goi la Trinh Du. Do chuc Quoc lao ve huu roi lai đuoc goi ve lam Chuong phu su; luc mat (1765) tang la Khiem cong, ten thuy Trung Hau va gia phong phuc than.


Hanh trang = Can du ket qua khoa cu =
Vi đuoc su sung ai cua nha Chua, ba Chinh phi Nguyen Mau co can du vao cong viec trieu chinh, tham chi co hanh vi tu tui cho nguoi than trong nhung ky thi cu. Sach Vu trung tuy but cua Pham Đinh Ho ke lai su tich khoa thi nam Giap Tuat (1754), khi đo ba Chinh phi co nguoi em la Nguyen Mau Dinh, von khong may thuc tai, cung tham gia vao ki thi ay. Ba đa mua chuoc cac quan cham thi va mat bao ke lai phong chuyen lam nhiem vu trong truong thi tim quyen cua Mau Dinh đanh dau đe quan cham thi biet. Vi the Mau Dinh vuot qua đuoc ca 3 ky khao hach đau trong tu truong. Nhung đen ky thu 4, thi bai cua Dinh khong hieu sao đa bi đanh rot. Chinh phi ben xin voi Chua cho lay nhung quyen van chuong uan suc trong cac bai thi hong đem tien trinh, va cho minh rut lay mot quyen lay đo voi ly do cho rong đuong cau lay nhan tai. Chua van theo loi ba phi, đem nhung bai đanh hong cho ba rut. Bai cua Mau Dinh đuoc dan la đanh dau đac biet, nhung nguoi lai phong do hoang mang chi nho ten Dinh, vi the đanh nham vao mot si tu la Vo Huy Dinh, ket qua Huy Dinh la nguoi đuoc trung cach. Tac gia Pham Đinh Ho cho rang đay la chuyen "hoc tai thi phan", co khi thi đo cung la nho may man.


= Khoi mao mau thuan cung đinh =
Quan chua Ngoc Nhuan rat đuoc Chua thuong yeu, coi nhu minh chau tren tay, dan gian vi the hay goi quan chua la Ba chua Đo. Chinh phi nhan đo xin ga Quan chua cho Thai tu Le Duy Vi, con truong cua vua Le Hien Tong, đe ngay sau lam Hoang hau. Chua Trinh bang long cho. Thang 9 nam 1759, Chua ga Tien Dung quan chua cho Thai tu Vi, nhung đen thang 7 nam sau thi ba chua Đo lai qua đoi.
Thai tu Vi tu chat thong minh, lai ngam co y khoi phuc quyen binh cho nha vua; đieu nay khien Trinh Sam mang long ghen ghet. Mot hom Thai tu vao phu Chua, Trinh Doanh moi an com cung voi The tu Trinh Sam, cho con trai va con re cung ngoi vao mot mam. Chinh phi ngan lai, bao rang

The tu cung Thai tu la danh phan vua toi, ha nen roi cung mot mam
Ben bat Sam ra an o cho khac. Sam gian, be đua khong an, roi the rang ngay sau voi Thai tu tat mot nguoi song, mot nguoi chet. Hau qua cua su viec la khi Trinh Sam len ngoi Chua va vu oan đe phe truat roi buc tu Thai tu Vi vao nam 1769.


= Su kien đanh ghen va bai tho giai oan =
Sau nay khi tuoi tac đa lon, ba phi ngay cang so đanh mat quyen the cua minh, vi the ba cang ra suc ngan cam cac cung tan tiep kien nha Chua. Cang ngay ba cang cay quyen khong kieng so gi nua, đen đinh điem la su kien thang Chap nam Le Canh Hung thu 20 (1760). Khi đo Chua Trinh Doanh sai vien Hoang mon voi cung tan la Thi My đen hau tam, ba phi trong thay đa noi con ghen va cam hop trau bang vang nem vao Thi My. Khong may lai nem trung vao nguoi Chua. Chua Trinh gian lam, quan A bao ten la Phieu cong trong thay nhu vay, lay lua đo bao tay minh, roi dat ba phi đuoi ra ngoai cua phu, giam tai ban dinh cho huyen, ngoai thanh Thang Long, va nhung khi vat o trong tam đien, đeu sai đao đat sau ba thuoc ma lap đi. O trong lanh cung, ba phi hoi han, ben lam hai bai tu tinh van bang quoc am, loi le rat hay, đua vao cho chua, mong chua cam ngo. Chua xem roi, sinh long cam đong mot cach la thuong, roi sai xe Loan ra ruoc ba ve. Hai bai tho ay nhu sau

Troi cao muon dam tham xa,
Quang Han no đe Hang Nga lanh lung.
Tuong nguon con kheo chanh long
Trach duyen, dam trach cuu trung tham phai.
Va toi kem suc, phap tai
Nham thuong muon đoi luong gioi cho che.
Xet minh bo lieu le te
Dam rang cu moc dam khoe hao cau.
Phan thuong mon may nu luu,
Muon trong xet biet ai uu ghi long.
Sach vang ro ro đe phong
Nhung mong xung chi chut cong bao đen.
Tuy rang ky ngo thien duyen
Got đau toan đoi on tren tai boi.
Non an, be đuc bang gioi
Muon phan bao đap chua voi mot ly.
Trom xem tren ca nhan nghi
Vay nen ai-nay bac chi mia mai.
Tay đau bung đuoc mieng ai
Nang mua cung tieng mia mai lo la.
Thay chieu thua nguyet phai hoa
Thua co de khien giem pha nhieu đieu
Nghi rang đuc Thuan, nhan Nghieu
Cho che du co đam trieu day vo.
Chac rang song nui hen ho
Hay đau be ai chut do cung hao.
Đao mau ha dam rang sao
Canh chay vo vo lau cao nguyet ta.
Tuong khi cam sat khuc hoa
Tram nam cu moc mot nha truc mai.
Bay gio tin dien vang lai
Cua ngan day gio, nguyet cai then suong.
Tuong khi đam am thien huong
Ngua trong mot nghia đe guong muon đoi.
Bay gio gan ben xa roi?
Mot long khon ngo, nhieu loi ne-nang.
Tuong khi lam sanh nha vang
Nghin vang de chuoc mot truong mong xuan.
Bay gio cach dien ai lan,
Mot be truc đuc chin lan khon thau.
Cang phen cang boi roi sau
Ngu trung de thau nhuom mau thien co.
Co chi nen noi sinh so,
Bang khuang chi uoc, ngan ngo gia phien,
Vi con choi que non Yen
Thi chi đen noi nhieu phien the nay.
Nhon nho song gia khon khuay
Buon xem be nu nuoc may them nhung.
Nhieu phen lua tran vang lung
Bo hon đa đang thi gung lai cay.
Nao khi gia ngu binh tay,
Can lao dam ngai gio lay suong han.
Day em goi bieng ngoi Can
Tac gang no đe may ngan rieng tay
Vung lam va tieng mot ngay
No cho ke mon sanh bay rao ca.
Quan bao phan tien da hoa
Nua trong the thong quoc gia duong nao.
Dam xin tai quyet luong cao,
Quyen cuong no đe thay trao ke ngoai.
Vung phu mach nuoc lau giai
Dau sao thi cung la nguoi nha vuong
Trot đa lam du tao khang
Tri binh cung lay tam cang lam đau.
Ngap ngung ke lay su đau
But hoa may chu, le chau đoi hang.
Ca long xin truoc nha vang
Cay guong nhat nguyet ro rang chieu lam.
Nghin nam khac cot minh tam.
Keo buon noi chu tinh tham the cuoi.
Nen vuong nghiep rang giua gioi,
May nho hong phuc muon đoi lau xa.

Lai co mot bai tho rang:

Mon may muon trong đuc cuu trung
Troi cao đat rong ke khon cung
Tram gieo be ngoc con e le,
Huong ben phong tieu luong ngai ngung
Đem toc chua đen on thanh đuc
Giat to nay cay suc thien cong
Khon trinh uoc giai niem trung ai
Ngo ven cong sau đao thuan tong

Bai ca Nom nay đuoc đoi sau truyen tung rat nhieu, do vay đa đuoc chep vao sach Kim van loai tu. Hien nay van con mot ban chep luu giu o Thu vien Vien Nghien cuu Han Nom.


= Hau su =
Ngay 13 thang 1 nam 1764, Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh mat, huong duong 40 tuoi, đuoc ban thuy hieu la Trang Trinh Chinh phi. Chua Trinh Doanh vo cung thuong xot. Đen khi Chua qua đoi vao 3 nam sau (1767) co di ngon lai muon cung ba Chinh phi chon cung mot huyet. Khi Chua mat, quan tai quan o cung Tay Ho, roi xong viec tang le đen thang 4 nam 1768 thi đua xuong thuyen ve chon o nui Chan Tien thuoc xa Trinh Đien, huyen An Đinh. Tuc truyen khi quan tai đuoc đua đi, Trinh Sam trong thay ba Nguyen Mau ngoi thuyen đi xuoi theo dong song, đen gan thuyen cho quan tai An vuong thi khong trong thay nua. Ben len bo song lay đe tong tien, rat la thuong cam. Đen nam 1783 đoi chua Trinh Tong thi phan mo cua Trinh Doanh va ba Chinh phi đuoc doi sang xa Kim Thanh cung huyen.


Đanh gia Sach Kham đinh Viet su thong giam cuong muc cua nha Nguyen co dan loi phe cua vua Tu Đuc trach Nguyen thi đa khong bao ve cho con re minh la Thai tu Vi sau khi ong bi Trinh Sam ham hai

Đen ca Nguyen Thi la me Trinh Sam cung khong noi mot loi đe giai cuu, the thi bung da Nguyen Thi ra the nao? Tha rang truoc kia đung phan biet cho ngoi lai con hon
Xet thay Tu Đuc đa nham lan ba Chinh phi Nguyen Thi Ngoc Vinh voi ba Thu phi Nguyen Đinh Thi Diem (me đe cua Trinh Sam) vi 2 ba cung mang ho Nguyen. Ba Thu phi (thoi Trinh Sam len ngoi thi ton lam Thai phi) la nguoi ung ho phe truat Thai tu Vy va đua Hoang tu thu 5 la Duy Can len lam Thai tu; trong khi ba Vinh đa chet truoc đo tan 5 nam thi lam sao co the can ngan Trinh Sam đuoc nua.
Chua Trinh Doanh co viet bai tho danh tang cho Chinh cung, trich trong phan Nhan gia chi tac cua quyen Can Nguyen ngu che thi tap.


Mo phan Hien nay mo phan cua Nghi To An vuong Trinh Doanh va Chinh phi ho Nguyen Mau (cach mo Chua khoang 200 met) van con tai Lang Vang, xa Yen Thinh, huyen Yen Đinh, tinh Thanh Hoa. Cho đen truoc nam 2018, do nhung tan pha cua thoi gian va hoan canh thieu cham soc đa khien phan mo cua hai vi xuong cap nghiem trong.
Đe ghi nho cong lao to lon cua chua Trinh Doanh đoi voi đat nuoc, vao nam 2018, lanh đao So Van hoa, The thao va Du lich, huyen Yen Đinh cung Hoi đong ho Trinh Viet Nam va cung đong đao nhan đia phuong đa tien hanh xay dung lai khu lang mo đuoc khang trang hon. Cong trinh đuoc nghien cuu thiet ke quy hoach tren khu đat co dien tich rong gan 4,0 ha; voi 10 hang muc cong trinh kien truc gom: phan mo cua Trinh Doanh, phan mo cua Chinh phi Nguyen Mau, nha tho, nha khach, nha trung bay, tam quan, ho ban nguyet, khuon vien cay canh, cay xanh bong mat, đuong giao thong, đuong dao va đen cao ap chieu sang... Giai đoan 1 cua du an đuoc khoi cong ngay 15 thang 9 nam 2018 va đa khanh thanh ngay 22 thang 3 nam 2019.


Tham khao = Danh muc nguon =

Quach Tan, Net but giai nhan, NXB Ha Noi, 1977
Nguyen Ngoc Hien (2000). Nu si Viet Nam: tieu su va giai thoai co-can-hien đai. Nha xuat ban Van hoc.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)


= Ghi chu =


= Chu thich nguon =