Nguyen Tao (1905 – 1994), bi danh Tran Chau Phong, Nguyen Phu Doan, Tao Doan, Tao Ro, la nha hoat đong cach mang, Đang vien Đang Cong san Viet Nam, mot trong nhung lanh đao đau tien cua Cong an nhan dan Viet Nam va nganh lam nghiep Viet Nam.


Than the Nguyen Tao que o lang Thai Yen, huyen Đuc Tho, tinh Ha Tinh, sinh ra trong mot gia đinh Nho hoc, gioi ca Han van lan chu Quoc ngu.
Ong noi la Tu tai Nguyen Trong Ton, tung giu chuc Tri huyen Vo Nhai. Nam 1885, ong Ton cung đong huong Phan Đinh Phung tham gia phong trao Can vuong, đuoc vua Ham Nghi phong ham Tu Vu. Sau ong bi thuc dan Phap bat giu va quan thuc o que nha.
Cha ong la Tu tai Nguyen Trong Tan, tung giu ham Han lam đai chieu. Nam 1936, cu Tan tham gia sang lap Hoi Đong y Trung Ky. Ve sau, cu Tan con vao cung chua tri cho Tu Cung thai hau.


Hoat đong cach mang Nam 1923, ong tron nha đe tham gia hoat đong chong Phap, tham gia to chuc Hoi Phuc Viet cung voi Tran Phu, Ha Huy Tap, Ton Quang Phiet, Đang Thai Mai, Đao Duy Anh, Phan Đang Luu, Nguyen Thi Minh Khai,... Nam 1926, ong tham gia Tan Viet Cach mang Đang. Nam 1927, ong ra Bac Ky, phu trach xay dung Ky bo Bac Ky va Thanh uy Ha Noi cua Tan Viet. Nam 1929, o Ha Noi, voi tu cach la Bi thu Ky bo Bac Ky, ong tich cuc tien hanh van đong Tan Viet cai to thanh to chuc cong san. Khi Đang vien Vo Nguyen Giap ra bac, ong voi Vo Nguyen Giap đa ban bac va đe nghi lay ten đang moi la Tan Viet Cong san Đang.
Thang 9 nam 1929, khi Tan Viet Cach mang Đang cai to thanh Đong Duong Cong san Lien đoan, ong tiep tuc hoat đong duoi danh nghia thanh vien cua to chuc cong san moi. Đau nam 1930, Đong Duong Cong san Lien đoan sap nhap vao Đang Cong san Viet Nam (tu thang 10 đoi ten thanh Đang Cong san Đong Duong), ong tiep tuc hoat đong voi tu cach Đang vien Đang Cong san.
Ngay 31 thang 3 nam 1931, ong bi thuc dan Phap bat giu o Hai Phong, ap giai ve nha tu Hoa Lo. Ngay 25 thang 12 nam 1932, ong cung 6 nguoi khac gom Nguyen Luong Bang, Hao Lich, Le Đinh Tuyen, Bui Xuan Man, Nguyen Trong Đam va Vo Duy Cuong to chuc vuot nguc Hoa Lo. Sau khi vuot nguc, ong đoi ten thanh Nguyen Phu Doan đe hoat đong bi mat. Vi the ong con đuoc cac đong chi trong Đang goi la Tao Doan. Trong thoi gian nay, ong hoat đong o huyen Tien Hai (Thai Binh), tien hanh van đong nguoi dan khai hoang, lan bien.
Thang 3 nam 1933, do bi thuc dan truy bat, Tao Doan cung Le Đinh Tuyen phai tron len Phuc Yen, nuong nau o nha đia chu Đo Đinh Thong o Đa Phuc (nay la thon Tan Yen, xa Hong Ky, huyen Soc Son, thanh pho Ha Noi). Tai đay, hai ong đa thanh lap Chi bo Đang do ong lam Bi thu, xuat ban bao Tia sang (phat hanh đuoc 3 so). Chi bo Đang o đay đa tien hanh mo rong ra cac tinh lan can va bat lien lac voi to chuc Đang o Ha Noi.
Thang 9 nam 1933, ong bi lo, phai rut ve Thanh Hoa, giup phuc hoi Chi bo Đang o tinh nay va tiep tuc giu lien lac voi Đang bo Ha Noi. Thang 4 nam 1934, to chuc Đang o nha Đang vien Hoang Đinh Dinh bi thuc dan Phap kham pha, nhieu Đang vien bi bat. Trong qua trinh mo rong đieu tra cua thuc dan Phap, ong bi bat o Thanh Hoa vao ngay 18 thang 4, bi ket an tu hon 25 nam.
Thang 11 nam 1941, ong bi đay đen Nha nguc Đak Mil (nay thuoc tinh Đak Nong), đuoc cac tu nhan cong san bau lam Bi thu Chi bo nha tu (cung la chi bo đau tien cua Đang Cong san Đong Duong o cao nguyen Mo Nong), to chuc van đong đau tranh voi cai nguc. Ngay 5 thang 12 nam 1942, sau nhieu nam tu đay, ong cung Truong Van Linh, Chu Hue, Tran Doanh to chuc vuot nguc thanh cong, vao Nghe An hoat đong. Nam 1945, ong tham gia Uy ban Khoi nghia tinh Nghe An. Ngay 21 thang 8, quan chung nhan dan vung len khoi nghia. Sau khi cuop đuoc chinh quyen o tinh ly Vinh, ong đuoc phan cong phu trach Ty trinh sat Nghe An.


Hoat đong Cong an Thang 9 nam 1945, Nam Bo khang chien bung no, ong đuoc đieu lam Uy vien Quoc gia bao ve cuoc Nam Bo (giam đoc Cong an Nam Bo).
Nam 1946, ong trung cu Đai bieu Quoc hoi khoa I, ra Ha Noi giu chuc Pho Giam đoc So Cong an Bac Bo, sau đo la Truong ty Điep bao thuoc Nha Cong an trung uong. Ngay 11 thang 7 nam 1946, ong cung Tong giam đoc Nha Cong an Le Gian, Truong ty Cong an Ha Noi Nguyen Tuan Thuc tham gia pha vu an On Nhu Hau, ngan chan am muu đao chinh cua Đai Viet Quoc dan Đang.
Nam 1947, sau khi Toan quoc khang chien bung no, ong giu chuc vu Truong ty Điep bao Nha cong an Trung uong. Nam 1950, ong lam Truong ty Cong an Ha Noi (nay la Giam đoc Cong an thanh pho Ha Noi), tien hanh cac hoat đong tinh bao – an ninh o sau trong khu vuc quan Phap chiem đong.
Nam 1952, Thu Bo Cong an cua Chinh phu thanh lap, ong giu chuc Vu truong Vu Chap phap (nay la Van phong Co quan Canh sat đieu tra) đau tien cua Bo Cong an.


Quan ly lam nghiep Nam 1957, ong giu chuc Thu truong Bo Nong Lam. Ngay sau khi nhan chuc, ong đa đe xuat Chinh phu phai bao ton vung rung quy o khu vuc Ninh Binh, Thanh Hoa, Hoa Binh (sau nay goi la rung Cuc Phuong). Nam 1961, ong giu chuc Tong Cuc truong Tong cuc Lam nghiep.
10 nam quan ly nganh Lam nghiep cua ong gan lien voi viec bao ve va bao ton tai nguyen rung cua đat nuoc. Ong đa đe xuat chu truong xay dung "Lang lam nghiep", phu hop voi chu truong "giao đat giao rung" cua chinh quyen va chuyen tu "nen lam nghiep nha nuoc" sang "nen lam nghiep nhan dan". Ngay 29 thang 9 nam 1961, ong thanh lap Vien Nghien cuu Lam nghiep. Nam 1962, Thu tuong Pham Van Đong chinh thuc thong qua đe xuat cua ong, ra Quyet đinh 72-TTg thanh lap khu rung Cuc Phuong lam co so nghien cuu khoa hoc. Nam 1963, ong cho thanh lap Cuc Bao ve lam nghiep. Nam 1966, nho đe xuat cua ong ma Lam truong Cuc Phuong đuoc Chinh phu chuyen đoi thanh Vuon quoc gia Cuc Phuong, la mot trong nhung vuon quoc gia đau tien tren the gioi.
Nam 1971, ong giu chuc Pho Chu nhiem Uy ban Nong nghiep trung uong. Nam 1973, ong cho thanh lap Cuc Kiem lam nhan dan tren co so luc luong bao ve rung thuoc Cuc Bao ve lam nghiep, la luc luong chuyen trach va thua hanh phap luat trong linh vuc quan ly va bao ve rung.
Nam 1975, ong nghi huu. Ong mat ngay 23 thang 5 nam 1994, an tang tai nghia trang Mai Dich.


Cau noi Chi khi nao loi ich cua đoi ngu lam nghiep va nguoi dan thuc su gan bo voi rung, thi khi đo rung moi đuoc bao ve tot va phat trien.
Cu đa nay thi chi can 10, 15 nam nua la chung ta se hoan thanh xuat sac cong cuoc pha rung đau nguon o mien Bac! (bao cao voi Chu tich nuoc ve tinh hinh phong trao trong cay gay rung)
Bao cao đong chi Tong Bi thu: Su nghiep pha rung cua chung ta đa co ban hoan thanh. (loi canh tinh ve thuc trang bao ve rung tai Viet Nam)


Tac pham Ngoai tham gia cong tac chinh tri, ong con la mot nha van. Cac tac pham cua ong chu yeu la truyen ky, lay cam hung tu cuoc song trong tu va nhung lan vuot nguc thuc dan.

Song đe ma hoat đong (hoi ky, 1960)
Vuot nguc Đak-min (1976)
Chung toi vuot nguc (1977)


Trao tang Huan chuong Ho Chi Minh.
Huan chuong Đoc lap hang Nhat.


Ton vinh Khoang nam 1932–1933, ong đa co cong trong viec keu goi, giup đo nguoi dan hai lang Thuy Bong va An Lac o huyen Tien Hai đang chay nan do thien tai đi khai hoang, lap bien, lap nen lang moi Thuy Lac (nay la thon Thuy Lac, xa Nam Phu, huyen Tien Hai, tinh Thai Binh). Ngay 12 thang 7 (AL), tuc ngay 11 thang 8 nam 2011, đuoc su đong y cua gia đinh, nguoi dan thon Thuy Lac đa ruoc linh vi cua ong ve đinh lang, ton lam Đuc Ban canh Thanh Hoang lang.
Ten cua ong đuoc đat cho cac con đuong o thanh pho Thanh Hoa (Thanh Hoa), huyen Hau Loc (Thanh Hoa).


Gia đinh Con trai ca cua ong la Đai ta Nguyen Thanh Son.


Tham khao Vien Su hoc, Viet Nam, nhung su kien lich su, 1975-2000, Nha xuat ban Giao duc Viet Nam, 2008.


Chu thich