Banh mi la mot loai banh mi kep cua Viet Nam đuoc cai bien tu mon baguette cua Phap, voi lop vo ngoai gion tan, ruot mem, con ben trong la phan nhan. Sau khi nguoi Phap xam luoc va cai tri Viet Nam tu giua the ky 19, banh mi đa bat đau co mat o quoc gia nay va ngay cang pho bien trong nhung thap nien tiep theo. Sau khi đuoc bien tau lai cho nho gon hon vao nhung 1950, mon an đa chinh thuc đinh hinh voi su xuat hien cua cua hang Banh mi Hoa Ma. Đen thap nien 1970, nhieu nguoi dan ban đia đa đa di cu sang Hoa Ky, chau Au va Uc, mang theo cong thuc banh mi kep thit cua nguoi Viet vuot qua bien gioi va trai dai khap toan cau.
Banh mi Viet Nam la đe tai thuong xuyen đuoc khai thac trong cac tac pham nghe thuat, đac biet la tu nam 2020 tro đi, trai rong tren nhieu linh vuc nhu van chuong, phim anh truyen hinh, am nhac, hoi hoa va nhiep anh. Mot vai tac pham trong so đo đa tro nen noi tieng va nhan ve nhieu đanh gia tich cuc tu cong đong, tuy nhien cung co truong hop lam day nen tranh cai va phan cuc o phia nguoi xem. Ben canh đo, mot so hoi thao, le hoi va cac hoat đong ky niem, ton vinh cung xoay quanh mon banh nay, tham chi con co y kien đe xuat viec lay ngay 24 thang 3 lam "Ngay banh mi Viet Nam". Ngoai ra, mon banh con đuoc Google Doodle to chuc ton vinh giua đai dich COVID-19 tren trang chu o nhieu quoc gia, cung nhu xuat hien trong Tu đien tieng Anh Oxford cung mot so tu đien khac.


Tac pham nghe thuat = Van chuong =
Du la mon an rat pho bien, nhung banh mi lai it khi đuoc đua vao van chuong. The he hoc sinh ra đoi sau nam 1975 co nhieu nguoi thuoc long cac cau tho cua Phan Thi Vang Anh trong sach giao khoa tieu hoc: "Hom nay troi nang chang chang/Meo con đi hoc chang mang thu gi/Chi mang mot chiec but chi/Va mang mot mau banh mi con con". Ben canh đo, mot so nha tho khac nhu Linh Chau, Kien Giang va Hoang Hai Thuy cung tung nhac đen banh mi trong nhung tac pham do ho sang tac. Đong thoi, Le Van Nghia – mot nha van sinh ra va lon len o Sai Gon – co niem đam me voi mon nay đen noi ong đa đua no vao kha nhieu cuon sach cua minh nhu Hat bui ben nhau; Chu chieu bong, nha ao thuat, tay đanh bai, va tui con nit xom nho Sai Gon nam ay va đac biet la truyen dai Mua He nam Petrus. Mot so tiem banh noi tieng o Sai Gon cung tung gop mat trong tieu thuyet Cam on em đa yeu anh cua nha van Duyen Anh. Khong chi xuat hien trong nhung tac pham viet bang tieng Viet, banh mi con xuat hien trong mot vai đau sach Anh ngu nhu Of Monkey Bridges and Banh Mi Sandwiches: from Saigon to Texas cua Oanh Ngo Usadi. Ngoai ra, nguoi ta con cho mon banh ay vao cac bai ca dao, tuc ngu thoi hien đai.


= Đien anh va truyen hinh =
Banh mi Viet Nam đuoc nhac đen nhieu trong phim truyen hinh Banh mi ong Mau phat song tren HTV7, voi noi dung xoay quanh nhan vat ong Mau – cuu chu tich cua mot cong ty bat đong san – đa tu bo su nghiep vi muon thuc hien uoc mo cua me minh con dang do la phat trien chuoi cua hang banh mi Viet. Cac nha san xuat hy vong rang bo phim nay se gop phan quang ba mon banh mi Viet Nam. Đao dien Nguyen Quang Minh cung cho biet: "Banh mi ngon can hai yeu to: nuoc xot va nhan. Trong phim se khai thac sau vao hai yeu to nay. Trong đo, hai loai nhan la xiu mai trung muoi va ba roi xot tieu đen". Tac pham đa co buoi ra mat tai thanh pho Ho Chi Minh vao ngay 2 thang 10 nam 2020.
Mot tac pham khac co lien quan đen banh mi Viet Nam la Vua banh mi, voi phan kich ban đuoc mua ban quyen tu Han Quoc. Banh mi trong phim la loai banh đuoc san xuat trong nha may, mang yeu to hien đai. Tuy nhien, đao dien Phuong Đien cho biet anh chi lay cot truyen, con "chuyen lam banh phai thuan Viet Nam". Đe vao vai, dien vien Cao Minh Đat cung mot so nguoi khac đa phai đi hoc lam banh tai cong ty san xuat banh chuyen nghiep, ngoai ra cac phan canh che bien cung đuoc chinh sua phu hop voi nen van hoa Viet Nam. Ngoai nhung tac pham tren, banh mi con gop mat trong mot so bo phim tai lieu gom Sandwiches That You Will Like nam 2002 cua mang truyen thong cong cong PBS, chuong trinh Street Food đuoc phat hanh tren nen tang Netflix, cung nhu trong mot tap cua show truyen hinh thuc te It's Supertime.


= Am nhac =
O linh vuc nay, banh mi đa xuat hien trong mot so tac pham gay tieng vang lon va tro thanh mot trao luu tren mang xa hoi. Ca khuc "Banh mi khong" cua Đat G va Du Uyen phat hanh nam 2019 đuoc lay cam hung tu tieng rao banh mi tren nhung con hem cua Sai Gon. Do đay la thu đo an gan lien voi tuoi tho cua Đat G nen tu lau anh đa ap u y đinh đua banh mi vao am nhac. Sau khi ra mat, nhac pham đa gay tieng vang lon va đuoc khan gia đon nhan nong nhiet.
Trong su kien quang ba banh mi dien ra vao nam 2020, So Du lich Thanh pho Ho Chi Minh cung nhac si Nguyen Hai Phong đa cho ra mat bai hat "Toi yeu banh mi Sai Gon" nhan dip ky niem 9 nam tu "banh mi" đuoc đua vao tu đien Oxford. E-kip sang tac đa thuc hien bai hat bang cach ket hop ngu am voi giai đieu ve, đan nhi truyen thong, phoi khi tren nen nhac hien đai. Nam 2021, tac gia Luong Kim Long đa sang tac nen ca khuc "Banh mi Sai Gon, đac biet thuong nhau" do giong ca Phu Hien the hien, voi phong cach nhac pop cung mau sac tuoi vui va lac quan. Sau khi phat hanh tren mang xa hoi, tac pham đa nhan ve nhung loi khen tu ca gioi chuyen mon lan khan gia.
Vao nam 2023, rapper Phuc Du đa tung ra nhac pham "Yeu anh đi me anh ban banh mi", trong đo nhan vat chinh cua bai hat đa muon loi to tinh mot co gai đe bay to tinh cam chan thanh danh cho me minh. Ke tu khi cong bo, bai hat ngay lap tuc gay sot trong cong đong mang va tro thanh mot trao luu keo dai đen tan nua nam, thu hut su tham gia cua rat nhieu ban tre lan nghe si nguoi Viet.


= Hoi hoa =

Banh mi đa xuat hien trong nhieu tac pham hoi hoa cua gioi tre Viet Nam thoi hien đai. Đau thang 3 nam 2020, mot nhom nghe si tre đa cung nhau ve bo tranh voi đe tai xoay quanh o banh mi, tap trung vao nhung bien tau trai dai khap ba mien Viet Nam. Trong khoang thoi gian 9 tieng thuc hien bo tranh, cac hoa si đa chon ra nhung loai banh mi quen thuoc nhat voi ban than đe gioi thieu đen khan gia. Ngay 24 thang 3 nam 2020, Google đa to chuc ton vinh banh mi Viet Nam tren trang chu tim kiem o mot so quoc gia – bao gom Viet Nam, Canada, Uc va Nhat Ban – voi hinh ve Doodle do tac gia Olivia Huynh, mot hoa si goc Viet đang lam viec tai Google thuc hien. Hinh ve Doodle nay dua tren phien ban thu nghiem cua mot đong nghiep cung nhom, lay cam hung tu nhung xe banh mi khap pho phuong Viet Nam. Khoang hai thang sau, mon an tiep tuc xuat hien trong mot du an nghe thuat truc tuyen mang ten More of Something Good, voi cac tac pham do nhung hoa si minh hoa đang sinh song o Uc thuc hien.
Thang 8 nam 2021, vao luc Thanh pho Ho Chi Minh đang nam trong giai đoan gian cach xa hoi do nhung anh huong cua đai dich COVID-19 tai Viet Nam, anh Nguyen Son Tung đa cung nguoi ban hoa si minh hoa sang tac nen bo tranh Đoi bung Sai Gon oi. Bo tranh nay bao gom 11 buc ve, xoay quanh nhung mon an quen thuoc nhu pho, com tam, banh mi va hu tieu go,... Vao thang 9 nam 2022, hoa si Le Sa Long đa bat đau thuc hien mot du an hoi hoa voi noi dung xoay quanh o banh mi, đuoc anh the hien theo phong cach pop art. Cung trong thoi điem đo, mot nam thanh nien nguoi Philippines ten Daniel Tingcungco đa cong bo bo suu tap tranh ve ve am thuc Viet Nam do anh bat tay minh hoa, trong đo khong the thieu mon banh mi Viet Nam.


= Nhiep anh =
Vao nam 2021, mot buc anh voi điem nhan la o banh mi đat giua phong nen cua nhung mai nha o pho co Hoi An đa đat hon 16.000 luot yeu thich tren trang cong đong nhiep anh quoc te National Geographic. Nhiep anh gia Tran Tuan Viet, chu nhan cua buc anh tren, chia se rang anh đa bat tron khoanh khac nay trong mot chuyen đi toi Đa Nang va Hoi An, the nhung đen tan 5 nam sau thi anh moi chon tac pham nay đe tham gia mot thu thach do National Geographic phat đong. Ben canh đo, mot bo anh lay chu đe banh mi do nghe si Nelly Nguyen thuc hien đa gay tranh cai du doi vi cach the hien bi cho la qua phan cam.


Su kien Nam 2011, thuat ngu "banh mi" đa đuoc cong nhan trong Tu đien tieng Anh Oxford kem theo ghi chu "La loai sandwich cua Viet Nam gom mot chiec banh mi (theo truyen thong đuoc nuong bang ca bot gao lan bot mi) voi nhieu loai nguyen lieu khac nhau, thuong la thit, rau ngam va ot." Hon muoi nam sau, mon banh tiep tuc xuat hien trong tu đien cua Merriam-Webster voi đinh nghia la mot loai sandwich thuong co vi cay trong am thuc Viet Nam. Cung voi đo, no con gop mat trong nhung tu đien khac nhu Tu đien tieng Anh Collins hoac Tu đien Di san Hoa Ky ve Ngon ngu Anh.
Thang 5 nam 2018, giai thuong James Beard đuoc to chuc va tiem banh Đong Phuong đa gianh chien thang o hang muc "James Beard Foundation America's Classics". Trong khuon kho Miss Universe cua cuoc thi Hoa hau Hoan vu the gioi 2018 tai Thai Lan, H'Hen Nie đa mac mot chiec vay co hinh gio banh mi, qua đo thu hut đuoc nhieu su chu y o ca trong lan ngoai nuoc. Y tuong cho mau vay nay đen voi nha thiet ke Pham Phuoc Đien kha bat ngo, giua luc anh đang can y tuong. Anh ke "Trong mot buoi đi lam ve, toi thay hinh anh nguoi nuoc ngoai đung xep hang mua banh mi va thuong thuc trong su vui ve, hanh phuc. The la toi đat but ve voi quyet tam quang ba van hoa am thuc cua Viet Nam ra the gioi".
So Du lich Thanh pho Ho Chi Minh đa phoi hop voi Hiep hoi Van hoa Am thuc Viet Nam nham to chuc cac hoat đong ky niem, ton vinh, gioi thieu rong rai hon đen ban be va du khach quoc te ve net đac sac cua banh mi Viet Nam thong qua tuan le "Toi yeu Banh mi Sai Gon", bat đau dien ra tu ngay 24 đen 31 thang 3 nam 2020. Đay la chuong trinh nam trong chuoi hoat đong ve chien dich truyen thong "Du lich am thuc" Thanh pho Ho Chi Minh - Giai đoan 1 mang ten "Banh mi Sai Gon." Tuan le nay đa nhan đuoc su tham gia, huong ung cua rat nhieu doanh nghiep du lich, thuong hieu banh mi, doanh nhan cung nhu cac van nghe si. Vao ngay 25 thang 2 nam 2020, trong khi cach ly 20 nguoi Han Quoc tai Viet Nam đe phong benh virus corona 2019, khu cach ly đa cung cap cho ho mon banh mi thit va bong choc mon an nay tro thanh tam điem chu y mot lan nua boi vi thai đo cua nguoi an. Ngay 24 thang 3 cung nam, Google Doodle đa to chuc ton vinh banh mi Viet Nam giua đai dich COVID-19 tren trang chu o nhieu quoc gia, ngoai ra đay cung la thoi điem ma banh mi đuoc đua vao tu đien Oxford 9 nam ve truoc.
Vao thang 10 nam 2022, nhieu hiep hoi, truong đai hoc va cong ty đa bat tay thuc hien mot hoi thao khoa hoc mang ten "Hanh trinh banh mi Viet Nam: Tu giao thoa van hoa am thuc đen gia tri thuong hieu quoc gia", voi muc đich gop phan quang ba van hoa ban đia cung nhu thuc đay kich cau du lich Thanh pho Ho Chi Minh. Hoi thao quy tu su tham gia cua hon 1.000 nguoi, tu nhung đau bep noi tieng tren the gioi cho đen đoi ngu chuyen gia am thuc trong va ngoai nuoc, cung cac giang vien va sinh vien cua nhieu truong đai hoc khac nhau. Tai đay, cac khach moi trinh bay tham luan theo 4 chu đe khac nhau, tu lich su hinh thanh mon an cho đen suc hap dan cua banh mi Viet voi the gioi.
Nam 2023, Hiep hoi Du lich va So Du lich Thanh pho Ho Chi Minh đa to chuc Le hoi banh mi Viet Nam lan thu nhat, dien ra tu ngay 30 thang 3 đen het ngay 2 thang 4 va quy tu 120 gian hang cua cac đon vi nha hang, tiem banh cung nhu nha cung cap hang đau tai thanh pho. Ngoai banh mi truyen thong, cac loai banh mi que, banh mi Phap hoac nhung bien tau theo nhieu phong cach khac nhau cung đuoc gioi thieu tai đay. Trong buoi tong ket, nguoi ta ghi nhan rang luong khach tham du le hoi đa cham moc 100.000 nguoi, vuot xa ky vong cua ban to chuc. Ben canh đo, ba Nguyen Thi Khanh – Chu tich Hiep hoi Du lich TP.HCM – cung chinh thuc cong bo đe xuat viec lay ngay 24 thang 3 lam "Ngay banh mi Viet Nam".
Thang 8 nam 2023, To chuc Ky luc Viet Nam đa cong nhan mo hinh thap banh mi trung bay tai Le hoi am thuc Festival bien Nha Trang la "Mo hinh thac banh mi lon nhat Viet Nam". Tac pham đuoc tao thanh tu hon 800 o banh mi đac ruot voi kich thuoc tu 10–60 cm, qua đo giup no đat chieu cao 3,2 m va chieu dai 6 m. Vao cuoi thang 9 cung nam, đoi ngu đau bep va tho banh cua cong ty TNHH lien doanh SAF–Viet đa cho ra lo o banh mi khong lo voi chieu dai gan 1,7 m, rong hon 0,5 m, cao 0,3 m va đat can nang đen 11 kg, đuoc cong nhan la o banh mi lon nhat tung đuoc thuc hien. Cung trong thoi điem đo, banh mi con vinh du gop mat trong danh sach 121 mon am thuc tieu bieu Viet Nam. Thang 3 nam 2024, Hoi Truyen thong Thanh pho Ha Noi cung cac đoi tac đa phoi hop to chuc su kien "Chuyen ve banh mi" nhan dip ky niem ngay banh mi đuoc đua vao Tu đien Oxford. Ben canh đo, cung co y kien cho rang Viet Nam nen đang ky ban quyen cho mon an nay.


Tham khao