Sieu tan tinh (hay con đuoc goi la sao sieu moi) la mot su kien thien van hoc bien đoi tuc thoi xay ra trong giai đoan cuoi cua qua trinh tien hoa sao o cac sao khoi luong lon, ma mot vu no khong lo cuoi cung đanh dau su huy diet cua sao. Su kien thien van hoc nay tro thanh nguon cam hung trong cac tac pham gia tuong tu đau thap nien 1900. Vien canh Mat Troi phat no đa đuoc su dung lam y tuong xay dung nhieu cot truyen co chu đe ve tham hoa xay ra tren Trai Đat, mac du hien nay đa thua nhan rang thuc te Mat Troi khong the phat no. Nhung cot truyen thuong khai thac mot cach lap đi lap lai ve viec nhan loai khong the tranh khoi su kien diet vong, su bat luc va hanh trinh so tan loai nguoi khoi hanh tinh, trong hanh trinh nay đoi khi đuoc nguoi ngoai hanh tinh giup đo. Su huy diet Trai Đat đong vai tro la nguyen nhan giai thich ly do loai nguoi bat đau thuc hien đinh cu ngoai khong gian. Mot kich ban cung hay đuoc khai thac khac chinh la anh huong xau cua buc xa phat ra tu cac sieu tan tinh đe doa len su song Trai Đat. Ben canh loai nguoi, cac nen van minh ngoai hanh tinh đoi khi cung phai đoi mat voi su nguy hiem cua sieu tan tinh. Trong mot so tac pham, sieu tan tinh lai đuoc mot thuc the tao ra mot cach co chu y đe lam vu khi hoac su dung voi muc đich phi bao luc nao đo. Mot so tac pham khac lai khai thac chi tiet sieu tan tinh xuat hien tu nhien.


Boi canh Sieu tan tinh (supernova) la su kien thien van hoc trong đo mot ngoi sao (ngoi sao nay co kich thuoc rat lon hoac la sao lun trang trong he sao đoi) phat no, giai phong mot luong nang luong khong lo trong khoang thoi gian ngan. Trong khi tan tinh (nova) la mot loai su kien thien van khac voi sieu tan tinh (cung lien quan đen sao lun trang trong he sao đoi giai phong nang luong voi cuong đo it hon nhieu vi no chi lien quan đen be mat sao chu khong phai toan bo ngoi sao), cac tac gia khoa hoc vien tuong thuong dung song hanh hai thuat ngu nay ma khong can lam ro them ve khai niem. Co the giai thich mot phan hien tuong nay la do cac tac pham khoa hoc vien tuong som nhat mo ta nhung hien tuong ngoi sao bi no xuat hien truoc khi thuat ngu "sieu tan tinh" đuoc đe xuat voi tu cach la mot loai su kien thien van hoc rieng biet vao nam 1934. Truoc nam 1934 nay, bat ky su xuat hien su kien "sao moi" tren bau troi đeu đuoc phan loai la "tan tinh" (nova), vi du nhu quan sat cua Tycho Brahe nam 1572 va Johannes Kepler nam 1604.


Tham hoa = Mat Troi =
Mot so cot truyen khoa hoc vien tuong tan the va hau tan che khai thac vien canh Mat Troi phat no. Cac tac gia đa nhan thuc đuoc su kien thien van nhu vay se co suc tan pha khung khiep, lam xoa so hau nhu toan bo nhan loai, va vi the trong khi truyen ngan "The End of the World" (Tam dich: Tan the) nam 1903 cua Simon Newcomb xoay quanh cuoc song mot vai nguoi song sot sau su kien nay. Truyen ngan nam 1924 cua Hugh Kingsmill cung co tua đe "The End of the World" lai tap trung khac hoa boi canh Trai Đat bi diet vong. Theo nha van khoa hoc vien tuong Brian Stableford viet trong tac pham Science Fact and Science Fiction: An Encyclopedia (tam dich: Su that khoa hoc va khoa hoc vien tuong: Bach khoa toan thu) nam 2006, phai đen khi khai niem du hanh vu tru tro nen pho bien trong khoa hoc vien tuong thi cac tac gia moi viec so tan khoi Trai Đat tro thanh mot vien canh co the hinh dung đuoc. nhung cau chuyen tro nen pho bien. Truyen ngan "The Voice of the Void" (tam dich: Tieng goi tu Hu vo) nam 1930 cua John W. Campbell khac hoa hanh trinh nhan loai roi Trai Đat truoc tham hoa nay. Trong khi đo truyen ngan nam 1931 Dramatis Personae, tac gia Joseph W. Skidmore đa tao nen vien canh Mat Troi phat no ma khong co dau hieu bao truoc, he qua la mot so nguoi đang o tren tau vu tru lai la nhung nguoi duy nhat song sot. Truyen ngan "Nova Solis" nam 1935 cua Raymond Z. Gallun va truyen ngan "Rescue Party" nam 1946 cua Arthur C. Clarke lai ke ve qua trinh nguoi ngoai hanh tinh đen Trai Đat đe giai cuu nhan loai truoc khi Mat Troi no tung, tuy vay nguoi ngoai hanh tinh phat hien ra rang con nguoi đa so tan truoc khi tham hoa xay đen. Truyen ngan "The Skills of Xanadu" nam 1956 cua Theodore Sturgeon đa boi canh Mat Troi no la su kien đe giai thich tai sao loai nguoi lai roi bo Trai Đat va đinh cu ngoai vu tru. Truyen ngan "The Songs of Distant Earth" (tam dich: Bai hat tu Trai Đat Xa xam) nam 1958 cua Clarke (sau nay đuoc viet them noi dung trong tieu thuyet cung ten nam 1986) xoay quanh cuoc gap go giua nhung nguoi roi khoi Trai Đat ngay truoc vu no cua Mat Troi voi cac ca the đinh cu đa ngoai He Mat Troi trong vai the ky. Tieu thuyet nam 1958 cua George O. Smith mang ten "Fire in the Heavens" (tam dich: Ngon lua tren thien đuong) xoay quanh chu đe du đoan ngay tan the do Mat Troi no, va trong truyen ngan "Inconstant Moon" (tam dich: Mat Trang bat đinh) nam 1971 cua Larry Niven, su sang len đot ngot cua Mat Trang tren bau troi đem la dau hieu ket luan rang Mat Troi đa phat no va sap huy diet toan bo su song cua con nguoi tren Trai Đat.


= Nhung ngoi sao khac =
Hien nay nguoi ta thua nhan rang Mat Troi khong the bien thanh sieu tan tinh (hoac tan tinh) vi Mat troi khong thoa man cac đieu kien can thiet. Tuy nhien, mot so nghien cuu cho thay Trai Đat van bi đe doa boi buc xa tu cac sieu tan tinh o xa. Trong cuon tieu thuyet The Twilight of Briareus nam 1974 cua Richard Cowper, mot sieu tan tinh cach xa khoang 100 nam anh sang gay ra su thay đoi can ban ve khi hau Trai Đat, mo ra mot ky bang ha moi, khi truyen ngan The Roentgen Refugees (tam dich: Nhung nguoi ti nan Roentgen) nam 1977 cua Ian Watson dung len vien canh Sao Thien Lang tao thanh sieu tan tinh, ngoi sao nay cach chung ta chi 9 nam anh sang va se huy diet toan bo be mat Trai Đat. Tieu thuyet Supernova (Sieu tan tinh) nam 1991 cua Roger MacBride Allen va Eric Kotani lay boi canh la mot sieu tan tinh khac trong he Sao Thien Lang, con tieu thuyet Aftermath (tam dich: Hau qua) nam 1998 cua Charles Sheffield lai la sieu tan tinh trong he Alpha Centauri. Trong cuon tieu thuyet Ky nguyen sieu tan tinh nam 2003 cua Luu Tu Han, mot ngoi sao tuong đoi gan nhung chua đuoc phat hien truoc đo cach chung ta 25 nam anh sang tro thanh sieu tan tinh, buc xa cua no tac đong manh me len vat lieu di truyen cua con nguoi tren Trai Đat.
Ben canh con nguoi, cac nen van minh ngoai hanh tinh cung phai đoi mat voi su nguy hiem cua sieu tan tinh. Trong truyen ngan "The Star" nam 1955 cua Clarke, mot loai nguoi ngoai hanh tinh đuoc phat hien đa tuyet chung cach đay khoang hai thien nien ky khi ngoi sao phat no, tao ra Ngoi sao Bethlehem trong Kinh thanh. Trong truyen ngan "Day of Burning" nam 1967 cua Poul Anderson, con nguoi co gang so tan khoi hanh tinh đang bi đe doa boi mot sieu tan tinh. Trong truyen ngan "The Bear with the Knot on His Tail" nam 1971 cua Stephen Tall, rao can ngon ngu giua loai nguoi va nguoi ngoai hanh tinh đang gap nguy hiem đa gay kho khan cho viec giai cuu khoi tham hoa. Su huy diet cua hanh tinh Krypton trong loat phim Sieu nhan cung la do sieu tan tinh.


Tao ra va khai thac sieu tan tinh Tao ra va khai thac sieu tan tinh cung tro thanh nguon cam hung. Cac tac pham van hoc ve chien tranh trong vu tru su dung sieu tan tinh lam vu khi. Truyen ngan "The Universe Wreckers" nam 1930 va truyen ngan "Starman Come Home" nam 1954 (sau nay viet them noi dung thanh tieu thuyet The Sun Smasher nam 1959) cua Edmond Hamilton, hay la tieu thuyet Chaos in Arcturus nam 1953 cua Karl Zeigfreid, tieu thuyet The Solarians nam 1966 cua Norman Spinrad khai thac chu đe đo. Mot so bo phim khac hoa hinh anh mo ta su hinh thanh cac sieu tan tinh. Nha vat ly thien van Elizabeth Stanway cho rang đo la nho su hap dan truc quan cua cac vu no tao ra. Mot vi du la tap phim "Exodus" nam 2001 cua series truyen hinh Stargate SG-1. Tap phim nay co cot truyen la lo sau la nguyen nhan hinh thanh sieu tan tinh vi no lam ngoi sao muc tieu mat khoi luong nhanh chong, khien ngoi sao nay roi va trang thai khong on đinh. Trong mot so cau chuyen nhu cuon tieu thuyet nam 1989 cua Rob Grant va Doug Naylor mang ten Red Dwarf: Infinity Welcome Careful Drivers, sieu tan tinh đuoc hinh thanh mot cach chu đich la su dung anh sang tu ngoi sao phat no đe tao ra mot quang cao giua cac vi sao. Bo phim truyen hinh Doctor Who đa the hien nhieu y tuong khi khai thac chu đe nay. Trong đo, sieu tan tinh đuoc dung lam vu khi trong series Remembrance of the Daleks nam 1988 hay la sieu tan tinh đuoc tao ra đe tro thanh nguon nang luong cho qua trinh du hanh thoi gian trong series The Three Doctors nam 1972; hay la sieu tan tinh xuat hien mot cach tu nhien nhung đang đuoc khai thac cho nhieu muc đich khac nhau trong tap phim "Doomsday" nam 2006.


Xem them Tham khao Đoc them Bly, Robert W. (2005). "Supernova". The Science in Science Fiction: 83 SF Predictions That Became Scientific Reality (bang tieng Anh). Consulting Editor: James Gunn. BenBella Books. tr. 247–248. ISBN 978-1-932100-48-8.