Visual novel (VN) (Nhat: ヒシュアルノヘル, Hepburn: bijuaru noberu, trong tieng Viet đoi khi goi la "tieu thuyet truc quan") la mot loai tieu thuyet tuong tac voi tinh nang ro ret nhat la đo hoa tinh, thuong su dung phong cach nghe thuat cua anime hoac đoi khi la anh that hay mot so canh quay video. Nhu cai ten đa noi len mot phan, co the hinh dung loai tac pham nay la tieu thuyet hay hoat canh vivant pha tron. Visual novel cung tuong tu nhu mot phien ban so hoa cua cuon gamebook Choose Your Own Adventure.
Trong tieng Nhat, thuong co su phan biet giua visual novel truyen thong (goi tat la NVL), trong đo bao gom yeu to ke la chu yeu va rat it su tuong tac, voi adventure game (game phieu luu, goi tat la AVG hay ADV), trong đo co the ket hop cac yeu to giai quyet van đe va gameplay (loi choi chu đong). Su phan biet nay gan nhu bi xoa bo o ben ngoai Nhat Ban, khi ca NVL va ADV thuong đuoc nguoi ham mo quoc te goi la "visual novel". Visual novel va ADV đac biet pho bien o Nhat Ban, noi chung chiem 70% luong PC game san xuat noi đia vao nam 2006.
Phan lon visual novel rat hiem khi đuoc tai san xuat sang cac he may cam tay (console), nhung cac tac pham noi tieng đoi khi đuoc chuyen sang choi tren Saturn, Dreamcast, PlayStation hay Switch. Cac visual novel noi tieng hon cung thuong đuoc chuyen the thanh light novel, manga hay anime. Thi truong cua visual novel ben ngoai khu vuc Đong A la rat nho, tuy nhien co mot so anime dua theo visual novel tro nen rat noi tieng o the gioi phuong Tay.


Cach choi Visual novel gan nhu tach biet voi cac loai tro choi may tinh khac chu yeu vi su toi thieu hoa toan bo cach choi cua chung. Thong thuong thi phan lon su tuong tac cua nguoi choi la nhap chuot đe cac van ban, hinh anh va am thanh đuoc tien trien (cac tro choi gan đay nhat cung cap them nut 'choi' hay 'tiep theo' mac du đieu nay that su khong can thiet).
Hau het visual novel co nhieu mach truyen va ket thuc khac nhau; cach choi đe dan đen cac truong hop đo bao gom cac "điem quyet đinh" voi nhieu lua chon, đo la luc ma nguoi choi co the chon huong đi cua cot truyen theo y muon, va ket thuc cung tuy vao su lua chon đo. Cach choi nay thuong đuoc so sanh voi mot gamebook noi tieng o phuong Tay la Choose Your Own Adventure. Tuy nhien gan nhu toan bo visual novel co mot cot truyen voi trinh đo cao hon va cac nhan vat co chieu sau hon la se-ri sach tuong tac danh cho tre em noi tren. Visual novel co the đuoc hieu ro rang va an khop hon khi so sanh voi tieu thuyet tuong tac. Trong khi viec su dung qua nhieu yeu to ke thuong bi chi trich trong cac tro choi video, nhieu nguoi ham mo visual novel xem đo la truong hop ngoai le chi danh rieng cho the loai nay va la mot điem manh cua visual novel.
Mot so visual novel khong gioi han tinh nang cua chung nhu mot tieu thuyet tuong tac, ma con ket hop cac yeu to khac vao. Mot vi du la Symphonic Rain, visual novel nay yeu cau nguoi choi su dung nhac cu trong mot so thoi điem, va khi hoan thanh đuoc se xem nhu la "mot điem tot" đe cot truyen tien trien. Thong thuong cac yeu to ket hop nhu vay lien quan đen su phat trien kich ban trong game.
Mot so tac pham ngan lai khong co bat ky "điem quyet đinh" nao. Hau het loai visual novel nay do nguoi ham mo tu tao ra. Viec nguoi ham mo tu tao visual novel la kha pho bien; co mot so game engine mien phi va cong cu nham muc đich giup ho xay dung ket cau cho game, pho bien nhat la NScripter, KiriKiri va Ren'Py.
Nhieu visual novel moi cac dien vien long tieng cung cap giong noi cho cac nhan vat trong game. Thong thuong nhan vat nam chinh se khong đuoc long tieng, ngay ca khi tat ca cac nhan vat con lai đeu co tieng noi. Đieu nay nham giup nguoi choi xac đinh nhan vat nam chinh ma ho se nhap vai va tranh phai ghi am qua nhieu cau thoai, vi cac nam chinh von đuoc nguoi choi nhap vai thuong phai noi rat nhieu lan do tinh chat phan nhanh cua visual novel.


= Phan mach truyen =
Cot truyen phan nhanh phi tuyen tinh la xu huong pho bien trong cac visual novel, trong đo su dung nhieu mach truyen khac nhau đe đat đuoc nhung ket thuc khac nhau, va mac du chung co cach choi theo kich ban đinh san, nguoi choi co the tu do lua chon huong đi (phi tuyen tinh) trong qua trinh choi. Cac "điem quyet đinh" trong visual novel thuong xuat hien truoc mat nguoi choi voi nhung lua chon thay đoi qua trinh dien ra cac su kien trong game, dan đen nhung ket thuc khac nhau tuong ung co the co. Vi du: mot visual novel noi tieng phat hanh gan đay la 999: Nine Hours, Nine Persons, Nine Doors đa đua ra gan nhu moi lua chon cho tung tien trien hanh đong va đoi thoai co the dan đen nhung mach truyen va ket thuc khac biet. Moi mach truyen chi lo ra mot so khia canh cua cot truyen chinh va chi sau khi đa trai qua tat ca nhung mach truyen khac nhau cung nhu nhung ket thuc tuong ung thong qua huong đi cua tung mach truyen, nguoi choi moi co the noi ket tat ca cac tinh tiet đe tao thanh mot cau chuyen mach lac.
Su phan nhanh cot truyen cua cac visual novel co the so sanh nhu nhung buoc tien hoa trong cuon Choose Your Own Adventure. Tuy nhien visual novel đa co su cai thien đang ke qua cac yeu to ky thuat so hoa, nhu viec co the tim hieu đay đu nhieu mat va khia canh cua cot truyen chung. Mot cai tien khac la co nhung "điem quyet đinh an" co the tu đong xac đinh can cu vao nhung lua chon truoc đo cua nguoi choi. Vi du: trong Fate/stay night, cach ung xu cua nhan vat ma nguoi choi nhap vai voi cac NPC ("non-player character") trong suot qua trinh choi se anh huong đen cach ho phan ung lai voi nhan vat ma nguoi choi nhap vai trong nhung canh sau đo, nhu viec ho co chon hay khong viec se giup đo trong cac tinh huong song-chet. Neu chi theo doi đieu đo qua mot cuon gamebook thi rat kho co the hinh dung; ngoai ra co mot so tinh nang moi khac kha pho bien trong visual novel, nhu luong lon ngan luu cac moc trong qua trinh choi va kha nang luot qua nhanh cac van ban đa đoc truoc khi buoc vao mach truyen phan nhanh ke tiep sau khi luu. Quan trong hon, visual novel khong phai đoi mat voi han che ve chieu dai nhu mot cuon gamebook. Vi du, tong so tu trong ban dich tieng Anh cua Fate/stay night (thuc hien boi nguoi ham mo), bao gom tat ca cac mach truyen phan nhanh, đa vuot qua ca ba phan Chua te cua nhung chiec nhan. Chieu dai đuoc gia tang đang ke đa cho phep visual novel ke ra nhung cau chuyen dai va phuc tap nhu nhung gi chung ta hinh dung ve mot cuon tieu thuyet truyen thong trong khi van duy tri cau truc phan nhanh mach truyen, va đieu đo cung cho phep visual novel tao nen nhung cot truyen sau sac voi suy nghi truong thanh hon va tinh tiet logic hon, la nhung đieu ma neu theo cach cua mot cuon sach nhu Choose Your Own Adventure se khong the nao lam đuoc do gioi han chieu dai. Nhung visual novel khong co mach truyen phan nhanh, nhu Higurashi no Naku Koro ni cua 07th Expansion va Digital: A Love Story cua Christine Love, thuong la nhung truong hop ngoai le hiem hoi trong the loai nay.
Nhieu visual novel gan nhu chi tap trung xoay quanh viec tuong tac voi cac nhan vat va lua chon đoi thoai, nhu Ace Attorney va Tokimeki Memorial, co cac cuoc đoi thoai phan nhanh phuc tap va thuong thi cac nhan vat đo se the hien cac phan ung co the co tuy theo theo tung tu mot cua nguoi choi khi nhan vat ma nguoi choi nhap vai noi ra. Cac tua game nhu vay co cot truyen chinh la gay dung cac moi quan he, ke ca visual novel cung nhu dating sim (gia lap hen ho) nhu Tokimeki Memorial va mot so tro choi RPG khac nhu Shin Megami Tensei: Persona, thuong đua ra nhung lua chon khac nhau lien quan đen "điem trang thai", ma se anh huong đen cac moi quan he cua nhan vat ma nguoi choi nhap vai cung nhu cac đoi thoai trong tuong lai voi mot NPC. Nhung tro choi nhu vay thuong co thiet lap chu ky ngay đem voi mot he thong thoi gian bieu cung cap boi canh va cac van đe lien quan đen nhan vat tuong tac, cho phep nguoi choi chon khi nao se tuong tac voi mot nhan vat nhat đinh, tu đo anh huong đen phan ung giua ho trong qua trinh đoi thoai sau đo.
Ngay tu nam 1983, visual novel trinh tham Portopia Renzoku Satsujin Jiken đa su dung cot truyen phi tuyen tinh, trong đo bao gom viec di chuyen qua lai giua cac vung khac nhau trong mot the gioi mo, theo mot he thong đoi thoai phan nhanh dung đe phat trien cot truyen thong qua viec nhap vao cac cau lenh va nhan phan hoi tu cac nhan vat khac, tao ra lua chon đe xac đinh cac đoi thoai va thu tu cua cac su kien cung nhu cac he qua tuong ung, du trong đo chi co mot nguoi la hung thu va cac nhan vat khac đong vai tro đau moi. Tro choi nay con co tinh nang goi đien, ban co the quay so lien lac voi bat ky NPC khac trong game. Visual novel nay đuoc nhieu nguoi o Nhat Ban đon nhan vi loi ke hap dan va ket thuc gay bat ngo, cung nhu cho phep thuc hien nhieu cach đe pha an. Mot vi du ve visual novel phi tuyen tinh thoi ky đau khac la Mirrors, phat hanh boi Soft Studio Wing danh cho he may vi tinh PC-8801 va FM Towns vao nam 1990; no co nhieu mach truyen phan nhanh, nhieu ket thuc, va mot đia CD am nhac.
Mot tinh nang pho bien trong cac visual novel la co nhieu nhan vat nam chinh kham pha qua nhung goc nhin khac nhau ve cot truyen chung. Eve Burst Error cua C's Ware đa gioi thieu tinh nang đoc đao nay trong he thong game bang cach cho phep nguoi choi chuyen đoi nhap vai qua lai hai nhan vat nam chinh bat ky luc nao trong qua trinh choi, thay vi chi hoan thanh kich ban cua mot nhan vat nam chinh duy nhat nhu cac tro choi truoc đo. EVE Burst Error thuong đoi hoi nguoi choi phai co hai nhan vat nam chinh cung nhap vai xen ke qua lai o mot so thoi điem trong game, voi lua chon trong kich ban cua nhan vat nam chinh nay se anh huong đen kich ban cua nguoi con lai. Fate/stay night la mot vi du khac ve visual novel co nhieu goc nhin. Cac sound novel cua Chunsoft nhu Machi va 428: Fusa Sareta Shibuya de đa tiep tuc phat trien hon nua he thong nay, bang cach cho phep nguoi choi thay đoi vai qua lai nhieu nhan vat đe hieu ro hon goc nhin cua moi nhan vat đo, khien cho lua chon trong mach truyen cua nhan vat nay cung anh huong nhieu đen mach truyen cua cac nhan vat khac. 428 đac biet co the co toi 85 ket thuc khac nhau.
Cac đien hinh khac cua cot truyen phi tuyen tinh la visual novel noi tieng cua ELF, YU-NO: A girl who chants love at the bound of this world, voi mot cot truyen khoa hoc vien tuong noi ve viec du hanh thoi gian va the gioi song song. Nguoi choi du hanh qua lai hai the gioi song song bang cach dung thiet bi Reflector, no su dung mot luong han che cac vien đa đanh dau mot moc nhat đinh trong qua trinh du hanh, do đo neu nguoi choi quyet đinh buoc tro lai, ho co the đi đen mot the gioi thay the vao thoi điem su dung vien đa Reflector. Tro choi ban đau cung su dung mot he thong goi la ADMS, hay Automatic Diverge Mapping System (He thong Tu đong phan Ban đo), no hien ra mot man hinh ma nguoi choi co the kiem tra bat ky luc nao đe xem huong ho đang đi trong cac mach truyen phan nhanh. Mot he thong tuong tu đa đuoc ap dung sau đo vao nam 2010 trong cac game nhap vai, Radiant Historia va phien ban PSP cua Tactics Ogre.


 Kinetic novel  Cac visual novels co cot truyen khong phan nhanh, tuong tu nhu tieu thuyet thong thuong hoac tieu thuyet đo hoa o dang đa phuong tien. Higurashi When They Cry, Muv-Luv Alternative va Digital: A Love Story thuong đuoc biet toi la kinetic novel. Thuat ngu nay lan đau đuoc su dung boi hang visual novel Key cho tua game planetarian ~Chiisana Hoshi no Yume~ cua ho.


= Lai RPG =
Thuong co nhung tro choi nhap vai (RPG) su dung cung phong cach voi visual novel. Mot vi du noi tieng o phuong Tay la Lost Odyssey, mot RPG gom hang loat cac chuoi hoi tuong "Giac mong Nghin nam" theo phong cach visual novel. Cac chuoi nay viet boi nha van tung đoat giai thuong truyen ngan Nhat Ban, Shigematsu Kiyoshi.
Mot đien hinh khac la dong game Sakura Wars cua Sega, ket hop game nhap vai chien thuat chien đau voi cac yeu to cua visual novel, gioi thieu he thong lua chon phan nhanh thoi gian thuc. Trong mot su kien hay cuoc đoi thoai, nguoi choi phai đua ra lua chon se lam gi hay noi gi trong mot gioi han thoi gian, neu bi lo gio se khong the lam đuoc bat ky viec gi. Su lua chon cua nguoi choi, hoac neu khong đua ra kip lua chon, se anh huong đen cac moi quan he cua nhan vat ma nguoi choi nhap vai voi cac nhan vat khac, cung nhu bieu hien cua cac nhan vat khi chien đau, huong đi cua mach truyen, va đoan ket. Cac tro choi sau đo trong dong game nay đa them vao mot so thu bien the, bao gom mot thanh đo tinh trang hoat đong co the dai ra hoac ngan lai tuy theo tinh hinh, va mot đong ho đo ma nguoi choi co the thao tac bang cach su dung thanh đieu khien cung tuy theo tinh hinh. Su thanh cong cua Sakura Wars đa tao ra lan song khai sinh nhieu tro choi RPG chien đau ket hop yeu to visual novel khac, bao gom Thousand Arms, Riviera: The Promised Land, va Luminous Arc. Mot loai tuong tu nhu he thong đoi thoai thoi gian thuc đa xuat hien cung boi Sega, trong game hanh đong RPG Alpha Protocol. Sentou Gakuen la mot vi du khac, no ket hop ca yeu to cua MMORPG va visual novel.


Phong cach Visual novel (tieu thuyet truc quan) đa phat trien nen mot phong cach đoc co su khac biet voi tieu thuyet in tren giay. Nhin chung, cac visual novel luon đuoc ke o ngoi thu nhat va đoi khi la ngoi thu ba, va chi the hien theo goc nhin cua duy nhat mot nhan vat. Mot đieu kha pho bien khac la đon vi phan đoan cua visual novel tinh bang ngay chu khong phai bang chuong/hoi, voi cong thuc đon gian la thuc day vao buoi sang va len giuong ngu vao cuoi ngay khi đa trai qua cac su kien trong ngay hom đo. Tat nhien co nhieu ngoai le cho cong thuc khai quat nay.
Trong mot visual novel đien hinh, hien thi đo hoa bao gom mot tap hop cac khung nen chung (thong thuong dung lam nen cua tung vi tri trong mot tro choi), voi sprite (立ち絵, tachi-e) nhan vat đe chong len tren; goc nhin luon luon xuat phat tu mot nguoi va khong bao gio nhin thay nhan vat nam chinh, tuc nhan vat đang vao vai. Khi mach truyen tien vao mot khoanh khac quan trong, mot hinh đo hoa đac biet goi la event CG se hien ra thay the; đay la nhung hinh anh chi tiet hon, đuoc ve can than chi danh rieng cho mot canh chu khong phai ve lai tu nhung canh nen đa su dung truoc đo, va thuong đuoc dung duoi goc đo đien anh hon, co the bao gom ca nhan vat nam chinh. Nhung event CG co the xem lai vao bat ky thoi điem nao khi nguoi choi đa "mo khoa" bang cach tim kiem chung trong qua trinh choi; đieu nay giup tao ra đong luc đe choi lai tac pham va co gang đua ra nhung quyet đinh đieu huong cot truyen khac nhau, vi thong thuong khong the xem đuoc toan bo event CG neu chi hoan thanh visual novel mot lan duy nhat.
Nguoi choi đoc van ban nhu đang xem mot cuon tieu thuyet, đuoc goi gon trong mot khung thoai nam o phan duoi man hinh game. Mot so it visual novel co long tieng đay đu (bao gom nhan vat nam chinh) co tuy chon an hoac hien khung thoai nay. Tuy nhien trong nhanh ADV game, khung thoai thuong che phu toan bo man hinh, mac du nhieu NVL game ngay nay đoi khi cung su dung cach the hien nay o mot vai phan đoan.
Đen đau nhung nam 1990, phan lon cac visual novel đa su dung đo hoa điem anh. Đieu đo đac biet pho bien tren he NEC PC-9801, trong đo the hien nhung gi đuoc xem la đo hoa điem anh xuat sac nhat trong lich su tro choi video, vi du noi tieng nhat la Policenauts vao nam 1994. Cung co them mot so visual novel su dung hinh that hay cac đoan video ngan, chang han nhu dong game Sound Novel cua Chunsoft. Tac pham thanh cong nhat cua dong nay co the ke đen Machi, mot trong nhung tro choi noi tieng nhat Nhat Ban, đuoc xep hang #5 trong mot khao sat vao nam 2006 danh cho đoc gia Famitsu ve top 100 game cua moi thoi đai. Tro choi trong het nhu mot bo phim truyen hinh do dien vien that thu vai, nhung cung cho phep nguoi choi kham pha theo goc nhin cua nhieu nhan vat va tu đo anh huong đen he qua sau nay. Mot vi du cung rat thanh cong khac la 428: Fusa Sareta Shibuya de, đa nhan đuoc so điem tuyet đoi 40/40 cua tap chi Famitsu.


Noi dung va the loai Nhieu visual novel su dung yeu to kich tich ve cam xuc (drama), đac biet la đe tai tinh yeu lang man hoac gia đinh, nhung cac visual novel tap trung vao yeu to khoa hoc vien tuong, hu cau, va kinh di cung khong phai khong pho bien.


= Noi dung nguoi lon =

Cac visual novel co the đap ung đu đieu kien đe xep vao nhom eroge, viet tat cua 'erotic game' ('tro choi khieu dam'). Nhung tro choi nay cho phep nguoi choi xem đuoc cac hinh anh khieu dam bang cach hoan thanh mot mach truyen nhat đinh trong game, thuong la canh nhan vat chinh đang quan he tinh duc voi mot trong nhung nhan vat khac. Cung nhu cac loai hinh van hoa pham khieu dam khac o Nhat Ban, nhung canh nay bi kiem duyet (che hoac lam mo bo phan sinh duc) trong nguyen ban tieng Nhat va chi go bo kiem duyet khi tro choi đuoc cap phep phat hanh ben ngoai Nhat Ban (du so luong rat it oi). Mot so tua eroge khi tai ban đa giam thieu noi dung khieu dam đe co the ban đuoc cho khach hang it tuoi hon, chang han nhu cac game chuyen sang he console hay he may cam tay von it khi cho phep cac yeu to tinh duc (theo tieu chuan CERO). Ngoai ra phan kich ban đe cap đen cac canh quan he tinh duc noi tren thuong đuoc luoc bo khi đa chuyen the sang mot loai hinh truyen thong khac, ngoai tru truong hop van hoa pham chuyen the sang cung nham muc đich khieu dam, nhu cac anime va manga hentai.
Theo truyen thong, gan nhu toan bo visual novel tren PC đeu co canh nong ngay ca khi chung hoan toan khong tap trung vao viec truyen ba noi dung khieu dam (co the xem đo nhu la "canh sex khong the khong co" trong cac pha phim hanh đong Hollywood). Tuy nhien đai đa so cac game đa co ban chuyen tren he may cam tay khong co cac yeu to nguoi lon va mot so tac pham tu đau nhung nam 2000 tro lai đay đa nham vao thi truong nguoi choi o moi lua tuoi; vi du: nhieu tua game cua Key co chu đe ve tinh ban-tinh gia đinh va phan nua so tro choi cua ho khong co yeu to chi danh cho nguoi lon. Tuong tu gan nhu toan bo cac tac pham cua KID đeu chi noi ve tinh ban-tinh gia đinh.
Tuy nhien hau het cac tua game nay sau đo đa tai phat hanh voi viec bo sung cac canh 18+, hoac co phan tiep theo nhu the. Vi du: Little Busters! khi phat hanh lan đau tien la mot visual novel moi lua tuoi nhung ban chua cac canh 18+ cua no la Little Busters! Ecstasy đa phat hanh sau đo, mac du CLANNAD cung danh cho moi lua tuoi, ngoai truyen cua no la Tomoyo After ~It's a Wonderful Life~ lai khong nhu vay du ca hai tro choi nay khong he tap trung truyen tai cac canh khieu dam. Mot ngoai le đang chu y khong theo quy tac nay la Myself; Yourself, no khong bao gio co ban 18+ mac du noi dung cua tac pham co nhung yeu to kha nong khong thich hop cho khach hang tre tuoi hon. Mot vi du khac tuong tu la Higurashi no Naku Koro ni.
Thong thuong, mo đau cua eroge se đuoc danh rieng đe gioi thieu ve cac nhan vat va phat trien nhung moi quan he giua nhan vat chinh, truoc khi nhan vat chinh thuc su lam tinh voi ho. Vi du: cac tac pham cua Lump of Sugar nhu Tayutama -Kiss on My Deity-, Hello, Good-bye, Gaku ☆ Ou -The Royal Seven Stars- va Sekai to Sekai no Mannaka de co thiet lap nhu vay. No tac đong đen cam xuc cua nguoi choi va co the co anh huong lon đen hai (hoac nhieu) nhan vat. Cac yeu to nghe thuat nhu moe (suc hut tu su de thuong) cung anh huong nhieu đen cam nhan cua nguoi choi truoc va sau qua trinh quan he tinh duc; nhung game chi đac biet chu y đen yeu to nay ma khong tap trung nhieu vao chat luong noi dung đuoc xep vao tieu the loai moege (萌えケー, moege), mac du đai đa so visual novel ca danh cho moi lua tuoi lan co yeu to tinh duc đeu ap dung thiet ke moe đe thu hut otaku.
Mot so ADV game đau tien cua Nhat Ban thuc su la bishojo game eroge phat trien boi Koei. Nam 1982, ho phat hanh Night Life, tro choi khieu dam thuong mai đau tien tren may tinh. No la mot tro choi đo hoa, voi cac hinh anh kich duc ro ret. Cung nam đo, ho phat hanh mot tua game khieu dam khac, Danchi Tsuma no Yuwaku, ADV game đau tien voi mau sac đay đu, su dung bang 8 mau cua he may NEC PC-8001. No đa tro thanh mot hit lon giup Koei tro thanh mot cong ty phan mem co tieng tam. Nhung cong ty noi tieng khac ngay nay bao gom Enix, Square va Nihon Falcom cung tung san xuat nhung tro choi khieu dam tuong tu vao đau nhung nam 1980, đo la truoc khi ho tro nen noi tieng voi cac game RPG.
Trong khi mot so tro choi khieu dam đau tien đuoc thuc hien voi y đinh tich hop noi dung 18+ vao mot cot truyen sau sac va truong thanh, cung co nhung game khac gan đay thuong đi nguoc lai va tap trung vao yeu to kich duc. Tro choi Pai Touch! cua May-Be Soft tap trung vao viec nhan vat nam chinh lam thay đoi vong 1 cua cac co gai ra sao va nhung yeu to ke sau đo chi la anh ta lua chon co gai nao manh hon. Đo la vi du cho tieu the loai nukige (抜きケー, nukige) trong đo viec thoa man nhu cau tinh duc cho nguoi choi la muc đich chinh cua game.


= Khoa hoc vien tuong =
Nam 1986, Square đa phat hanh ADV game khoa hoc vien tuong Suisho no Dragon cho he cam tay NES. Noi dung tro choi gioi thieu nhieu phat minh, bao gom viec su dung hinh đong chu khong phai chi la đo hoa tinh, va co giao dien tuong tu nhu giao dien keo va nhap chuot danh cho console, giong Portopia Renzoku Satsujin Jiken, nhung no su dung nhieu bieu tuong truc quan hon la chi dua vao van ban đe tuong trung cho cac thao tac khac nhau. Cung giong phien ban NES cua Portopia Renzoku Satsujin Jiken, trong đo nguoi choi dung con tro chuot va keo xung quanh man hinh bang cach dung D-pad đe quan sat hien truong, mac du vay con tro chuot trong Suisho no Dragon đuoc su dung đe nhap vao cac bieu tuong thao tac.
Kojima Hideo đa lay cam hung tu Portopia Renzoku Satsujin Jiken đe khoi nghiep trong nganh tro choi video, va sau đo san xuat ADV game cua rieng anh ta. Sau khi hoan tat tro choi tang hinh Metal Gear noi tieng, tro choi đo hoa đau tien cua anh đuoc Konami phat hanh nam sau đo: Snatcher, game đo hoa dang tieu thuyet trinh tham cyberpunk nay đa đuoc đanh gia cao va no đa giup thu hep ranh gioi giua tro choi video co loi ke chuyen, cac canh phim that thu, va noi dung phuc tap. No thiet lap theo boi canh khoa hoc vien tuong hau tan the voi mot nam chinh bi chung đang tri, va mot so phan canh đau sung. Tac pham nay đuoc yeu thich con nho mat đo hoa, soundtrack, loi viet van hoan hao tuong đuong mot tieu thuyet, khoan tieng đong va am thanh đuoc so sanh nhu mot bo phim hay radio drama, va co so du lieu may tinh trong tro choi co cac tuy chon tai lieu chi tiet ve the gioi game. Phien ban Sega CD cua Snatcher trong mot thoi gian dai đuoc xem nhu visual novel noi tieng duy nhat phat hanh tai Bac My, mac du co doanh so ban khong cao o đay nhung tac pham van đuoc rat nhieu nguoi say me.
Tiep sau Metal Gear 2: Solid Snake, Kojima tiep tuc san xuat mot tro choi đo hoa nua la Policenauts, mot ADV game keo va nhap chuot noi tieng vi la vi du som nhat ve tro choi video mo rong hon khoan ghi am long tieng. No co thiet lap nhu mot tieu thuyet khoa hoc vien tuong chuyen ve ky thuat, voi đe tai tham hiem khong gian, cot truyen lay cam hung tu truyen co Nhat Ban Urashima Taro, va đoi khi co cac đoan video hoan chinh trong mot so canh. Phan lon cach choi tuong tu nhu Snatcher, nhung no bo sung them giao dien game keo va nhap chuot va mot vai phan đoan ban sung goc nhin thu nhat. Policenauts cung co nhung man hinh gioi thieu, voi cac thao tac lam moi bo nho cot truyen khi nguoi choi tai lai cac đoan đa luu trong qua trinh choi, mot yeu to ma Kojima đa su dung trong Metal Gear Solid ve sau. Phien ban PlayStation cua Policenauts co the đoc qua the nho, va them vao cac qua trung phuc sinh trong khung thoai neu ban luu game game, nhu voi game gia lap hen ho Tokimeki Memorial luc bay gio, mot ky thuat ma Kojima cung đa su dung trong Metal Gear Solid sau đo. Tu nam 1997 đen 1999, Kojima đa phat trien ba tua game Tokimeki Memorial Drama Series, đo la ban chuyen the cua Tokimeki Memorial duoi dang visual novel ADV game. Cac đien hinh khac cua visual novel khoa hoc vien tuong co the ke đen Yu-No cua ELF va cac tro choi Chaos;Head va Steins;Gate cua 5pb..


= Nakige =
Mot tieu the loai pho bien cua visual novel la nakige (泣きケー, "game khoc"), hay utsuge (鬱ケー, "game sau tham"). Muc đinh chinh cua dang tro choi nhu vay la giup nguoi choi co moi đong cam sau sac voi cac nhan vat va bat khoc vi cac tinh huong bi kich, đe lai mot an tuong va tac đong lon đen tam ly nguoi choi sau khi ho hoan thanh tac pham. Cac tac pham nay thuong ap dung chung mot cong thuc: mo đau la nhung khoanh khac lang man nong am xen lan hai huoc, ke đen la noi đau cua su chia cat va mat mat, cuoi cung (khong phai luon luon) la su tai hop cua nhung khung bac cam xuc đay hanh phuc. Cong thuc nay ban đau chiu anh huong chu yeu tu visual novel To Heart cua Leaf, phat hanh vao nam 1997, va đuoc phat trien them vao nam 1998 voi tac pham ONE ~Kagayaku Kisetsu e~, phat trien boi Tactics. Sau khi ONE hoan tat, phan lon nhom phat trien đa bo Tactics đe thanh lap Key, đo la noi ho cho ra đoi tua game đau tay Kanon, đa qua hoan thien hoa cong thuc nakige. Theo bai nghien cuu cua Todome Satoshi, A History of Adult Games, Kanon đa "gay chu y rat manh me [va] co game thu đa khong the cho đoi noi cho đen khi no phat hanh. Cho đen tan nay, tac pham đo van la mot tro choi đien tu cua Key [đuoc biet đen] nhu con song chan đong toan nganh cong nghiep. Va mot tac pham khac [AIR] vao hai nam sau tham chi con gay chan đong hon ca. AIR cung co mot chien thuat quang cao thanh cong va đuoc đon nhan vo cung nhiet liet." Theo nghien cuu cua Rudyard Contretas Pesimo, Kanon la mot buoc ngoat lon cua bishojo game, trai voi cac tua game truoc luon chu trong đen nhung canh quan he tinh duc, tro choi nay đa giup nguoi choi tap trung nhieu hon vao viec tan huong am nhac va kich ban, đong thoi "co đuoc nhung trai nghiem moi ve mot tinh cam trong sang va su đau kho đen nghen ngao".
Su thanh cong cua ONE va Kanon theo cai cach ma Key tao ra cho "game khoc" sau đo đa đuoc ap dung boi cac cong ty visual novel khac chiu anh huong tu cong thuc nay đe tao ra "game khoc" cho rieng ho. Đien hinh gom: Kana ~Little Sister~ cua Digital Object, dong Memories Off cua KID, D.C.: Da Capo cua Circus, Wind: A Breath of Heart cua minori, Snow cua Studio Mebius (thuoc Visual Art's), va Katawa Shoujo cua 4Leaf Studios.
Va mot trong nhung visual novel kinh đien nhat cua tieu the loai nay la CLANNAD cung cua Key, viet boi Maeda Jun, Suzumoto Yuichi, Kai va Okano Toya. Phat hanh vao nam 2004, cot truyen cua no lay đe tai ve nhung gia tri cao quy cua mot gia đinh. No đa đuoc binh chon la bishojo game xuat sac nhat moi thoi đai trong mot khao sat thuc hien boi Dengeki G's Magazine. No la co so cho hang loat cac tac pham nhuong quyen thuong mai, voi viec chuyen the thanh cong sang light novel, manga, phim đien anh anime, va hai mua anime truyen hinh noi tieng.
Nam 2008, cac tac pham cua Key la nhung visual novel duy nhat đuoc xep trong top 10 tro choi lay đi nhieu nuoc mat nhat cua moi thoi đai trong khao sat cua Dengeki, bao gom CLANNAD hang #2, Kanon hang #4, AIR hang #7, va Little Busters! hang #10. Nam 2011, nhieu visual novel đa đuoc binh chon mot lan nua trong bang xep hang cua Famitsu ve top 20 tro choi cam đong đen roi nuoc mat cua moi thoi đai, voi CLANNAD hang #4, Steins;Gate hang #6, AIR hang #7, Little Busters! hang #10, va 428: Fusa Sareta Shibuya de hang #14.


= Kinh di =
Higurashi no Naku Koro ni la mot đai dien kinh đien cho visual novel kinh di phat hanh boi 07th Expansion vao nam 2002, chiu anh huong boi tieu the loai "game khoc". Nam 2004, Ryukishi07 cua nhom 07th Expansion đa viet ve viec ong chiu anh huong tu Key nhu the nao đe ap dung trong qua trinh xay dung cot truyen cua Higurashi no Naku Koro ni. Ong đa choi cac tro choi cua ho, cung nhu cua nhieu hang visual novel khac, nham muc đich tham khao va phan tich chung đe tim ra ly do tai sao chung tro nen noi tieng. Ong đa phat hien ra bi mat đo la cai cach ma kich ban đuoc tao dung đe hinh thanh nen mot cot truyen voi phan mo đau rat binh thuong, moi ngay lai kham pha ra nhung chuyen thu vi va moi me, nhung sau đo bi kich se bat ngo xuat hien khien nguoi choi bi soc va bat khoc. Ong đa dung mo hinh tuong tu cho y tuong co ban cua Higurashi nhung thay vi khien nguoi choi khoc, Ryukishi07 muon tao cam giac so hai cho ho bang cach them vao cac yeu to kinh di. Cac đien hinh khac ve nhung visual novel kinh di bao gom Animamundi: Dark Alchemist, Umineko no Naku Koro ni, Higanbana no Saku Yoru ni, Ookami Kakushi, Doki Doki Literature Club!  va Imabikisou.


Lien quan Sound Novel la mot thuong hieu cua Chunsoft, đuoc dung cho cac visual novel cua ho nhu Otogiriso, Kamaitachi no Yoru, Machi va 428: Fusa Sareta Shibuya de. Sound Novel cung khoi nguon the loai tro choi "tieu thuyet". Ca visual novel va Sound Novel co cung mot phong cach va loi choi. Tuy nhien thuat ngu "Visual Novel" đuoc dung boi cac nha phat trien ngoai Chunsoft mot phan đe tranh bi trung thuong hieu voi Chunsoft va mot phan đe nhan manh rang ho tap trung vao hinh anh hon la am thanh. Khi cac tac pham sau đo trong dong Sound Novel cua Chunsoft đuoc tang cuong them yeu to truc quan voi đo hoa 3DCG va cuoc song that, su phan biet nay gan nhu bi xoa bo.
Mac du thuat ngu nay co the mang ham y, khong han tat ca sound novel đeu đuoc long tieng; tu "sound" chi đon thuan la nhac nen va cac hieu ung tieng đong va am thanh. Vi du nhu ban goc cua dong Higurashi no Naku Koro ni tren PC, đuoc ghi nhan la mot "sound novel". Mot bien the khac cua sound novel la tro choi am thanh, đien hinh nhu Real Sound: Kaze no Regret cua Superwarp, toan bo noi dung the hien bang am thanh chu khong co hinh anh.
Visual Art's, mot hang rat lon phat hanh cac tac pham cua Key (cung nhieu thuong hieu phat trien khac), gan đay đa tao ra mot dong game goi la Kinetic Novel, đuoc nhieu nguoi chu y vi phan phoi mien phi qua internet đe thu nghiem. Hau het cac tac pham trong the loai nay co cot truyen va loi choi tuyen tinh hoan toan, khong co bat ky su lua chon nao; ket qua la mot so nguoi ham mo đa bat đau su dung thuat ngu nay cho tat ca cac visual novel khac cung khong đua ra lua chon. Đien hinh cua kinetic novel la planetarian ~Chiisana Hoshi no Yume~ cua Key va Narcissu.


Thi truong nuoc ngoai va xung đot Trong nhung nam gan đay, visual novel Nhat Ban đa đuoc phat hanh sang cac quoc gia khac thuong xuyen hon (truoc đo Snatcher cua Kojima Hideo la mot trong so rat hiem cac visual novel đuoc ban o phuong Tay), đac biet la tren he may cam tay Nintendo DS sau su thanh cong cua cac tua game thuoc dung Ace Attorney cua Capcom (bat đau tren Game Boy vao nam 2001), dong Hotel Dusk cua Cing (tu nam 2006), va dong Professor Layton cua Level-5 (tu nam 2007). Su thanh cong cua cac tro choi nay đa giup hoi sinh ADV game ben ngoai Nhat Ban. GameSpot ghi nhan rang Phoenix Wright: Ace Attorney đa đac biet mang lai suc song moi cho the loai ADV. Sau su thanh cong cua dong Ace Attorney it lau, dong Professor Layton cua Level-5 vao nam 2007 tham chi con gay chu y manh hon o nuoc ngoai. Ca hai tac pham nay đa tro thanh nhung AVD game ban chay nhat, voi Ace Attorney ban đuoc hon 3,9 trieu ban tren toan cau va Professor Layton ban đuoc hon 9,5 trieu ban tren toan cau.
Tuy nhien đen tan nam 2007, toan bo visual novel chu yeu đuoc san xuat tai Nhat Ban. Chi co mot so it truong hop đuoc cap phep tai Hoa Ky va cac nuoc khac; đa so chung la eroge, voi dong AnimePlay (đa ngung thuc hien) cua Hirameki la ngoai le đang chu y. Ngoai cac ban dich chinh thuc đuoc thuong mai hoa, co mot moi truong dich thuat soi đong do nguoi ham mo nuoc ngoai tu thuc hien, ho đa dich cac visual novel mien phi cua chinh quoc (nhu Narcissu va True Remembrance), cung nhu nhieu tac pham thuong mai tai Nhat Ban (nhu Umineko no Naku Koro ni va Policenauts) sang tieng Anh. Cung ton tai cac ban dich khong chinh thuc sang cac ngon ngu khac nhu tieng Phap, Nga, Trung, Viet, v.v... Su thanh cong vang doi cua cac tac pham chinh thuc hay khong chinh thuc đeu giup visual novel ngay cang đuoc ban đia hoa va phat hanh chinh thuc nhieu hon o nuoc ngoai, vi du nhu Ever 17: The Out of Infinity cua KID, dong Another Code cua Cing, Lux-Pain cua Marvelous Entertainment, 999: Nine Hours, Nine Persons, Nine Doors cua Chunsoft va Ghost Trick: Phantom Detective cua Capcom.
Nhung thang đau nam 2009, mot tua game khieu dam cua Illusion Soft co ten RapeLay đa đuoc ban cong khai tren website mua ban truc tuyen Amazon.com (mon hang đa bi go bo ngay sau đo) va tao nen lan song phan no cua gioi chuc phuong Tay do cac hanh vi cuong hiep ro ret trong game. To chuc nhan quyen Equality Now đa gui đon kien truc tiep cho Illusion Soft va Thu tuong Nhat Ban luc bay gio la Aso Taro voi cao buoc đat nuoc nay đa vi pham Cong uoc loai bo moi hinh thuc phan biet đoi xu voi phu nu ban hanh nam 1981. Nakaoka Makoto, phat ngon vien cua Illusion Soft đa nhan manh rang tro choi nay cua ho chi cho phep ban tai thi truong Nhat Ban, va ho khong chiu trach nhiem khi no đuoc mang trai phep ra khoi nuoc. Mac du RapeLay khong phai la visual novel, no đa tao nen su lo ngai đoi voi tat ca cac tac pham danh cho nguoi tren 18 tuoi xuat phat tu Nhat Ban, đong thoi lam day len nhung chi trich ve van đe ti le toi pham tinh duc tang do su dung nhung loai hinh van hoa pham đoi truy nhu tren, bao gom ca anime va manga co noi dung nhay cam. Đap lai su phan đoi tu phuong Tay, mot chinh tri gia Nhat Ban thuoc đang Komeito đa đua ra nhung so lieu thong ke cho thay đat nuoc nay co ti le toi pham tinh duc thuoc vao hang thap nhat trong nhung nuoc phat trien, va phu nhan suc tac đong cua thi truong game nguoi lon. Sau đo, tuy vu kien nay khong đuoc gioi chuc Nhat Ban quan tam, đai dien cua hon 100 cong ty thuoc nganh cong nghiep bishojo game ma đung đau la To chuc Đao đuc Phan mem may tinh (EOCS) đa to chuc mot cuoc hop khan cap vao thang 6 nam 2009 va tu ban hanh quyet đinh cam san xuat, mua ban nhung tro choi chi chu trong vao viec cuong hiep hay cac hanh vi bao hanh xa hoi tuong tu, ke ca voi visual novel.
Sau su kien tren, mot so cong ty visual novel Nhat Ban bat man voi thai đo va su chi trich tu the gioi phuong Tay đoi voi cac san pham cua chung nganh cong nghiep, trong khi chung khong đuoc phep ban ra nuoc ngoai. Cac cong ty nay đa chan truy cap IP tu nuoc ngoai vao nhung website chinh thuc cua ho va the hien thai đo thu đich đoi voi nhung ca nhan, to chuc ben ngoai Nhat Ban đang dich trai phep cac tac pham, tieu bieu nhat la minori qua viec su dung nhieu cach cam mot nhom dich tac pham ef - a fairy tale of the two. cua ho. MangaGamer sau đo đa đung ra hoa giai mau thuan giua minori va nhom dich tren, đong thoi đuoc phep phat hanh chinh thuc Ef tai Bac My. Su thanh lap MangaGamer va JAST đa giup cac visual novel xuat hien chinh thuc tai thi truong phuong Tay thuong xuyen hon. Nhieu phan cua Higurashi no Naku Koro ni đa đuoc thuc hien boi MangaGamer va đuoc chuyen sang choi tren cac san pham man hinh cam ung cua Apple. Ban dich nay (cung nhu ban dich Umineko no Naku Koro ni) đuoc tac gia Ryukishi07 cho phep chinh thuc ngay tu đau.
Tai Viet Nam, vao đau thang 9 nam 2012, mot loat cac bai bao tu website cua Hiep hoi cac truong Đai hoc, Cao đang ngoai cong lap, do khac biet van hoa giua hai quoc gia, đa phe phan manh me sex game va visual novel đuoc chia se qua internet o Viet Nam. Nhung bai đau tien cua loat bai chi phan anh nhung hau qua xau do sex game gay ra, tuy nhien nhieu bai viet sau đo đa tap trung vao visual novel khi cho rang tac hai cua visual novel la vo cung lon va xep "tuyet đai đa so" cac tac pham nay la "sex game" voi noi dung ham hiep, bao hanh va loan luan; cac bai bao cung dung tu ngu xuc pham nguoi choi visual novel. Đieu nay đa tao nen lan song phan đoi manh liet trong cong đong nguoi ham mo visual novel o Viet Nam qua cac dien đan va website lon.


Xem them Bishojo game
Tro choi phieu luu đo hoa
Otome game
Game chay chu


Chu thich Lien ket ngoai Visual Novel Database - Trang tong hop co so du lieu cho visual novel (bang tieng Anh)
Visual Novels tren DMOZ