Nhiem trung đot pha hay nhiem đot pha (tieng Anh: Breakthrough infection) la truong hop mot nguoi đuoc tiem đay đu vac-xin ngan ngua mot benh nhung bi mac lai chinh benh đo. Đe hieu đon gian, nhiem trung đot pha xay ra khi vac-xin that bai trong viec tao ra kha nang mien dich chong lai mam benh von la muc tieu cua vac-xin. Nhiem trung đot phat đa đuoc xac đinh o nhung nguoi đuoc tiem chung ngua chong lai nhieu loai benh khac nhau nhu quai bi, thuy đau va cum. Đac tinh cua nhiem trung đot pha phu thuoc vao virus. Thong thuong, nguoi đuoc tiem chung phong ngua khi mac benh se co trieu chung nhe va thoi gian ngan hon so voi truong hop chua/khong tiem vac-xin ma bi lay nhiem.
Nhiem trung đot pha co nguyen nhan do quan ly hoac bao quan vac-xin khong đung cach, do virus đot bien va do su xuat hien cua cac khang the chan (blocking antibody). Vi nhung ly do đo, vac-xin hiem khi đat hieu qua 100%. Vi du, vac-xin cum thong thuong cung cap kha nang mien dich đoi voi benh cum o 40-60% nguoi đuoc tiem. Vac-xin soi khong co kha nang cung cap kha nang mien dich cho 2% tre em đuoc tiem chung. Tuy nhien, mien dich cong đong co the ngan chan nhung nguoi đa đuoc tiem phong nhung van bi mac benh do nhiem trung đot pha. Theo đo, mien dich bay đan (hay mien dich cong đong) lam giam so luong cac ca lay nhiem đot pha trong mot quan the.


Mot so benh = Thuy đau =
Vac-xin thuy đau đat hieu qua  85% trong viec ngan ngua thuy đau. Tuy nhien, 75% so nguoi đuoc chan đoan mac benh thuy đau đot pha co cac trieu chung nhe hon so voi nhung nguoi khong đuoc tiem chung. Nhung nguoi mac benh thuy đau nhe nay co sot nhe, so ton thuong tren da it hon 50 va phat ban dat san. Nguoc lai, nhung nguoi chua đuoc chung ngua thuong bi sot, so ton thuong tren da tu 200 đen 500, cac vung dat tien trien thanh san va co the co ton thuong mun nuoc. Ngoai ra, nhiem trung o nhung nguoi chua đuoc tiem chung co xu huong ton tai trong thoi gian dai hon so voi nhung nguoi đa bi nhiem benh.
Phan lon cac truong hop bi nhiem thuy đau do nhiem trung đot pha đuoc cho la do nguoi ta khong hap thu đuoc vac-xin thuy đau. Đe ngan ngua nhiem trung đot pha, can tiem lieu vac-xin thuy đau thu hai o tre em, khoang cach giua hai lan tiem it hon mot nam.


= Quai bi =
Vac-xin quai bi la mot thanh phan cua vac-xin soi, quai bi va rubella (MMR). Cu the, vac-xin quai bi co hieu qua 88% trong viec ngan ngua benh quai bi. Nhung nguoi mac benh quai bi đot pha co it bien chung nghiem trong do nhiem trung hon so voi nhung nguoi khong đuoc tiem phong. Nhung bien chung khi mac quai bi: viem mang nao vo khuan va viem nao.
Nguyen nhan cua benh quai do nhiem trung đot pha hien van chua đuoc nghien cuu ro rang. Co the giai thich  cho phan lon cac truong hop nhiem trung đot pha la do su tien hoa cua virus (hien tuong troi khang nguyen hay lech khang nguyen, tieng Anh: antigenic drift). Cac gia thuyet khac cho rang cac te bao lympho T nho đong vai tro trong su phat trien cua nhiem trung đot pha.


= Viem gan B =
Nhiem trung đot pha cua benh viem gan B chu yeu la do cac đot bien cua virus viem gan B (HBV) khien cac khang the đuoc tao ra tu vac-xin HBV khong nhan biet đuoc protein be mat HBV. Nhung virus co nhung đot bien nhu vay đuoc goi la "đot bien thoat vac-xin" (đot bien lan tranh). Nhiem trung đot pha cung co the do tiem chung cham tre, uc che mien dich va tai luong virus cua nguoi me. Mot nguoi bi nhiem HBV do nhiem trung đot pha nhung khong co trieu chung.


= COVID-19 =
Thang 4 nam 2021, cac nha khoa hoc bao cao rang trong mot nhom nghien cuu thuan tap gom 417 nguoi đuoc tiem vac-xin, hai phu nu đa bi nhiem trung đot pha cho đen thoi điem cong bo va xac đinh đuoc cac đot bien virus trong cac bien the. Vao thang 4 nam 2021, CDC Hoa Ky bao cao rang tai nuoc nay đa co 5.814 ca nhiem SARS-CoV 2 do nhiem trung đot pha va 74 ca tu vong. Khi đo tai Hoa Ky 75 trieu nguoi đa đuoc tiem vac-xin COVID-19 đay đu.


Tinh chat = Nguyen nhan sinh hoc =


 Tuoi tac  Khi mot nguoi gia đi, he mien dich cua co nhieu thay đoi, trong mot qua trinh đuoc goi la lao hoa mien dich (immunosenescence). Đang chu y trong so nhung thay đoi nay la su giam san xuat cac te bao T non (naive) va te bao B non. So luong te bao lympho non (te bao T va B) giam la do cac telomere trong te bao goc tao mau (HSC), thoai hoa theo thoi gian, lam han che tang so luong te bao goc tao mau va han che su san xuat nguyen bao lympho. Theo thoi gian, te bao goc tao mau co xu huong uu tien san xuat cac te bao tien than dong tuy hon nguyen bao lympho. Te bao lympho truong thanh cung khong the tang sinh vo han. Ngoai ra, viec giam so luong te bao lympho non va han che kha nang tang sinh te bao lympho truong thanh gop phan han che so luong va su đa dang cua cac te bao lympho đe đap ung voi cac mam benh co trong vac-xin.
That vay, cac loai vac-xin nhu vac-xin cum, DPT va vac-xin phe cau khuan it hieu qua hon o nguoi lon tren 65 tuoi. Tuy nhien, CDC khuyen cao nguoi cao tuoi nen tiem vac-xin cum vi nhiem cum đac biet nguy hiem trong nhom tuoi nay va vac-xin cho phep nguoi tren 65 tuoi tao mien dich nhat đinh đoi voi virus cum.


 Su can thiep cua khang the  Trong mien dich thu đong, su hien dien cua cac khang the me o tre so sinh lam han che hieu qua cua vac-xin bat hoat, song giam đoc luc va tieu đon vi. Cac khang the cua me co the lien ket voi cac epitope tren cac protein do virus tao ra trong qua trinh tiem chung. Viec nhan biet cac protein cua virus boi cac khang the cua me se vo hieu hoa virus. Hon nua, cac khang the cua me hoat đong troi hon thu the te bao B tren te bao B cua tre so sinh đe lien ket voi khang nguyen. Do đo, he mien dich tre so sinh khong đuoc kich hoat cao va tre tao ra it khang the hon. Ngay ca khi te bao B lien ket voi mam benh, phan ung mien dich van thuong xuyen bi kim ham. Neu cac thu the cua te bao B lien ket voi khang nguyen va thu the FC đong thoi lien ket voi khang the me, thi cac thu the FC se gui tin hieu đen cac thu the cua te bao B đe uc che su phan bao. Boi vi he mien dich tre so sinh khong đuoc kich thich va su phan chia te bao B bi uc che nen co the san xuat te bao B voi so luong it. Muc đo te bao B nho khong đu đe đam bao tre so sinh co kha nang chong lai mam benh suot đoi.
O hau het tre so sinh, cac khang the cua me bien mat sau 12–15 thang sau khi sinh, vi vay cac vac-xin đuoc tiem ngoai thoi gian nay khong bi anh huong boi su can thiep cua khang the cua me.


 Tuoi tho cua te bao B nho  Khi mot nguoi đuoc tiem vac-xin, he thong mien dich kich hoat va cac te bao B nho se "ghi nho" phan ung khang the cu the. Cac te bao nay van luu thong trong dong mau cho đen khi mam benh đuoc loai bo. Do cac telomere trong gen bi thoai hoa sau moi lan phan chia te bao, te bao lympho (trong đo co te bao B nho) khong con kha nang tang sinh vo han. Thong thuong, cac te bao song trong nhieu thap ky, nhung su khac biet ve tuoi tho giua cac te bao tuy thuoc vao loai vac-xin ma chung đuoc kich hoat va lieu luong vac-xin. Ly do cho su khac biet ve tuoi tho cua cac te bao B nho hien van chua đuoc biet ro. Tuy nhien, nguoi ta cho rang su khac biet ve tuoi tho cua te bao B nho la do toc đo mam benh lay nhiem vao co the va so luong va loai te bao lien quan đen phan ung mien dich đoi voi mam benh trong vac-xin.


 Su tien hoa cua virus  Khi mot nguoi đuoc tiem vac-xin, he mien dich cua ho phat trien cac khang the nhan biet cac phan đoan cu the (epitope) cua virus hoac cac protein tren virus. Tuy nhien, theo thoi gian, virus tich luy cac đot bien di truyen co the anh huong đen cau truc ba chieu cua protein virus. Neu nhung đot bien nay xay ra o nhung vi tri đuoc nhan biet boi khang the, thi nhung đot bien nay se can tro khang the, khong cho khang the lien ket, gay uc che phan ung mien dich. Hien tuong nay đuoc goi la hien tuong "troi khang nguyen". Su lay nhiem đot pha cua viem gan B va quai bi mot phan la do troi khang nguyen.


= Cac nguyen nhan khac =


 Chat luong va quan ly vac-xin  Vac-xin khong cung cap mien dich neu vac-xin kem chat luong. Vac-xin mat hieu luc neu no đuoc bao quan o nhiet đo khong đat chuan hoac het han. Tuong tu, lieu luong vac-xin thich hop la đieu can thiet đe đam bao kha nang mien dich. Lieu luong vac-xin phu thuoc vao cac yeu to bao gom tuoi va can nang cua benh nhan. Neu khong tinh đen nhung yeu to nay co the dan đen viec benh nhan tiem chung khong đung lieu luong. Nhung benh nhan nhan lieu vac-xin thap hon khuyen cao khong co đap ung mien dich đay đu voi vac-xin đe đam bao kha nang mien dich.
Đe vac-xin co hieu qua, mot nguoi phai đap ung voi cac mam benh trong vac-xin thong qua mien dich thu đuoc va phan ung đo phai đuoc luu tru trong tri nho mien dich cua co the. Mot nguoi co the vo hieu hoa va loai bo mam benh thong qua phan ung mien dich dich the ma khong can kich hoat phan ung mien dich thich ung. Vac-xin co chung mam benh yeu hon hoac it hon (trong truong hop vac-xin kem chat luong khi đuoc su dung) chu yeu co the gay ra phan ung dich the. Do đo, khong đam bao kha nang mien dich trong tuong lai.


Tham khao Lien ket ngoai COVID-19 Vaccine Breakthrough Case Investigation and Reporting, CDC Hoa Ky
COVID-19 Vaccine Breakthrough Infections Reported to CDC — United States, January 1–ngay 30 thang 4 nam 2021, CDC Hoa Ky