Chu nghia đe quoc Trung Hoa (gian the: 中华帝国主义, phon the: 中華帝國主義, binh am: Zhonghua diguo zhuyi, tieng Anh: Chinese imperialism) la khai niem chinh tri dung đe mo ta va chi trich chinh sach, hoat đong banh truong va ba quyen cua nen chinh tri Trung Quoc trong lich su. Chu nghia đe quoc cua Trung Quoc the hien tren nhieu phuong dien khac nhau va dien ra xuyen suot lich su. Chu nghia đe quoc đo mang đac điem rat rieng biet, khong the hieu đuoc chu nghia đe quoc Trung Hoa theo cach đinh nghia ve chu nghia đe quoc thong thuong cua cac nuoc tu ban phuong Tay hay truong phai Marxist. Chu nghia đe quoc Trung Hoa la mot truong hop đac biet cua phuong Đong. Mo rong kien tri qua hang ngan nam theo cach "tam an dau", tro thanh ban chat nen chinh tri; nhan manh yeu to van hoa nhu noi luc hon bat ky dan toc nao khac, mang quan niem bat ky dan toc nao chap nhan van hoa Han thi đuoc goi la nguoi Han; lanh tho mo rong tren luc đia mot cach tiep giap chu khong roi rac nhu cac đe quoc hang hai Chau Au; đong thoi vua chiem huu mot cach truc tiep qua sap nhap vua anh huong mot cach gian tiep qua he thong chu hau.
Thuat ngu nay xuat phat tu ben ngoai Trung Quoc, thong thuong đuoc su dung boi truyen thong cua nhieu nuoc đuoc xem la thu đich voi Trung Quoc. Nhin nhan va đanh gia ve chu nghia đe quoc Trung Quoc thuong gay ra cac tranh cai. Co so đanh gia đac điem chu nghia đe quoc Trung Hoa truoc het la thong qua phan tich cac chinh sach đoi ngoai cua Trung Quoc theo cac thoi ky lich su. Đong thoi, phan tich qua trinh mo rong lanh tho khong ngung trong suot 5.000 nam lich su cua nuoc nay, ban đau tu mot vung lanh tho nho cua luu vuc Hoang Ha đe tao nen đat nuoc co lanh tho rong lon nhu ngay nay.


Thuat ngu Ve thuat ngu "chu nghia đe quoc" hay "đe quoc" cua Trung Hoa, chua tung co co so ly luan hay su ton tai chinh thuc cua cac thuat ngu nay chi it cho đen nha Thanh. Trong viec đat quoc hieu cua cac trieu đai thong nhat cung khong su dung cac tu ngu nay, co the xem xet đon thuan la Đai Tan (大秦), Đai Han (大漢),...cho thay trong hang ngan nam, khong ton tai cac ly luan hay danh hieu ve đe quoc Trung Hoa, ma chi ton tai su thuc hanh hanh vi đe quoc. Đen thoi nha Thanh, mot vien quan la Tang Tho (曾受), nguoi đuoc lenh nghien cuu Hien phap Đe quoc Nhat Ban (大日本帝国憲法) đa đe cap trong cac ghi chep cua ong mot so luan y noi ve "đe quoc" va "chu nghia đe quoc": "Đe theo đuoi chu nghia đe quoc, phai lay su giau co va van hoa lam tien phong va lay chien tranh lam hau thuan. Đay la luat chung cua cac quoc gia tren the gioi ngay nay. Neu đat đuoc se thinh vuong bang khong se diet vong. Mot chinh phu hop le nen tang cuong kha nang canh tranh cua nguoi dan, đe giup đat nuoc co the tro thanh đe quoc." Trieu đai đuoc goi la đe quoc đau tien cua Trung Quoc la nha Thanh, thuat ngu "Đe quoc Đai Thanh" lan đau tien xuat hien trong Hiep uoc Shimonoseki ky voi Nhat Ban sau that bai cua Chien tranh Thanh – Nhat (1895).
Nam 1953, Tap chi Hiep hoi Luat su Hoa Ky (sau nay la Tap chi ABA), so 10, đang vao thang 10 nam 1953 đa đang noi dung su dung "Chinese imperialism" (Chu nghia đe quoc Trung Hoa): "Chinh chu nghia đe quoc Trung Hoa co đai, đoc tai, man ro, vo than đa lam cho quyen ngoai tri tro nen can thiet đe bao ve tinh mang va tai san cua cac nha truyen giao va thuong nhan nuoc ngoai o Trung Quoc".
Truyen thong Đai Loan su dung thuat ngu chu nghia banh truong Trung Quoc.
Trong cac tai lieu cua Viet Nam cac khai niem đuoc su dung pho bien la "chu nghia banh truong Trung Quoc", "chu nghia banh truong Đai Han", "chu nghia banh truong Bac Kinh".


Khai quat lich su Ke tu khi lap ra Nha Chu đen truoc Nha Tan, lanh tho Trung Hoa dan mo rong: nuoc Yen mo rong ve phia bac, nuoc Tan mo rong ve phia tay, nuoc So đa mo rong lanh tho ve phia nam khi tung buoc xam chiem cac vung Bach Viet. Trieu đai Nha Tan đa thong nhat Trung Quoc tu viec đanh tan va hop nhat 6 quoc gia khac cua thoi Chien Quoc cung nhu cac lanh tho sinh song boi nhung dan toc khong noi tieng Trung nhu cac bo toc Bach Viet (ngoai tru nguoi Au Viet va Lac Viet),... Tu vung thung lung song Hoang Ha, nen van minh Trung Hoa đa lan ra khap cac huong.  Trong lich su Trung Quoc, lanh tho cua quoc gia nay mo rong hay thu hep la phu thuoc suc manh cua trieu đai đuong thoi. Đinh cao la thoi Nha Đuong, khi lanh tho Trung Quoc phia Nam keo toi noi ngay nay la mien Bac Viet Nam, phia Bac toi mien Bac Trieu Tien, phia Tay lan toi vung Trung A; va Nha Thanh khi lanh tho trai dai toi tan Trung A, Tay Tang va toi tan đao Sakhalin o đong bac.
Phan chia, thong nhat, mo rong la cac chu ky lap đi lap lai trong lich su Trung Quoc. Trong đo, mo rong la mot đac điem cua đe quoc. Viec banh truong tham chi van tien hanh boi cac nuoc phan liet, khong nhat thiet la trieu đai thong nhat.


Nen tang Nhung nen tang cua tu tuong đe quoc Đai Han co tu rat xa xua, bao gom nhieu quan niem. Truoc het la quan niem Trung Quoc la trung tam, ban than tu "Trung Quoc" đa cho thay su tu cao cua nguoi Han rang xu so ho la trung tam cua the gioi loai nguoi. Trong khi Trung Quoc la trung tam la su đinh vi cua nha nuoc Trung Quoc giua the gioi, thi tu tuong Thien menh đinh vi cho quyen luc cua hoang đe Trung Quoc nhu vi tri cao nhat cua nha nuoc. Hoang đe đuoc goi la thien tu, the hien quan niem than thanh ve nguon goc cao quy, la con cua Troi, thay mat Troi nam lay vai tro thieng lieng tri vi thien ha, moi nguoi va moi vung đat đeu phai quy phuc. Cac nha cam quyen Trung Quoc tu thoi co đai đa tu cho minh co su menh khai hoa cac dan toc thap kem hon nhung đong thoi ton tai su khinh miet voi ho, the hien qua tu tuong Tu di va Hoa Di phan biet. Chinh nhung tu tuong nen tang đa co tu thoi co đai nay đa chi phoi quan niem va đieu chinh hanh vi cua cac trieu đai Trung Quoc xuyen suot lich su. Goc re cua nhung quan niem co ban đo dan đen tinh cam khinh thuong cac dan toc xung quanh, tu cho minh quyen thong tri va cac dan toc xung quanh phai phuc tung. Vi vay thuong dan đen hanh đong bao luc la cac cuoc chinh phuc va sap nhap lanh tho xung quanh.
Ve mat tinh cam dan toc, khai niem "chu nghia dan toc Đai Han", "chu nghia Đai Han", hay "Tu tuong Đai Han" the hien dan toc chu nghia cuc đoan va tu cao cua nguoi Trung Quoc. Đay la mot trong nhung đac điem lon cua chu nghia đe quoc Trung Quoc, "chu nghia dan toc Đai Han" đuoc xem la cot loi cua chu nghia banh truong va ba quyen Trung Quoc. Trong khi banh truong thuong dung mo ta va chi trich hanh vi cu the cua viec xam chiem lanh tho, chu nghia Đai Han la tinh cam dan toc đe hun đuc cho hanh đong đo.


Đac điem = Xam chiem lanh tho =

Tam điem cua viec banh truong la mo rong lanh tho cua cac trieu đai. Voi đac điem la mot nen van minh lua nuoc, hau het dan so song đinh cu, đoi song chu yeu la canh tac lua nuoc, đat đai la rat quan trong đoi voi nen kinh te-xa hoi Trung Quoc qua hang ngan nam. Thuoc đo quyen luc cua che đo phong kien la tuoc vi va đat đai. Đat đai cang rong lon nghia la tuoc vi cang cao cang the hien quyen luc lon. Đat đai rong lon đong nghia so huu luong nong dan đong đao, gop phan vao uy the va suc manh ve nhan luc va cua cai cua mot lanh chua. Hoang đe Trung Quoc so huu đat đai, phong cap cho hoang toc va cac gia đinh tuong linh than thuoc. Khi dan so Trung Quoc gia tang ho di cu boi nhu cau đat nong nghiep. Đat đai gan lien voi so huu dan cu, gan lien voi cua cai va kha nang quyen luc vi vay luon la muc đich tranh gianh, chiem đoat cua cac vua Trung Quoc. Khi chinh quyen thong nhat hinh thanh, viec banh truong lanh tho se đuoc đay sang cac nuoc lang gieng. Sau cac cuoc chinh phat, Trung Quoc đat ra hanh chinh cac tinh thanh nhung nuoc vua chiem đuoc.
Trung Quoc chua bao gio ngung viec xam chiem trong 3.000 nam qua, tinh tu đau nha Chu, ho đa mo rong khong ngung ra khoi vung Hoang Ha ban đau. Đen thoi Han, chu quyen Trung Quoc trung uong đa chiem đen mien bac Viet Nam o phia nam sau khi tieu diet quoc gia cat cu Nam Viet (nam 111 TCN). Ca mot vung rong lon, chu yeu la đong bang luu vuc song Hoang Ha, đong bang luu vuc song Truong Giang, va khu vuc Hoa Nam la on đinh trong hau het thoi gian. Đo la vung trung tam chinh yeu cua van minh Trung Hoa, hay con goi la Trung Quoc ban tho, rong khoang 4.000.000 km². Trong cac giai đoan sau đo, Trung Quoc chiem them cac vung xa hon, đen nay lanh tho rong 9.600.000 km². Ho đa tich hop them 5 khu vuc lon:

Van Nam: rong khoang 394.000 km², vung nay von la nuoc Đai Ly (937 - 1253) cua nguoi Bach, bi Mong Co tieu diet va tich hop vao Trung Quoc duoi thoi Nha Nguyen, đen thoi Nha Minh, nam 1382, quan Minh xam luoc va giu chu quyen toi nay.
Tan Cuong: rong khoang 1,6 trieu km², bi chinh phat va đua vao chu quyen Trung Quoc vao the ky VII, duoi thoi Nha Đuong, Nha Tong va Nha Minh tam thoi mat chu quyen nhung Nha Nguyen va Nha Thanh đa tai lap su kiem soat. Trong đo, Nha Thanh tai chiem nam 1759, đen 1884 thi hop nhat tat ca cac lanh tho roi rac cua toan vung Tan Cuong.
Tay Tang: rong khoang 1,2 trieu km², bi Mong Co chinh phuc va nam duoi quyen luc Nha Nguyen, gian đoan đoc lap vao Nha Minh nhung bi tai chiem boi Man Thanh duoi thoi vua Can Long. Tuyen bo đoc lap duoi thoi Trung Hoa Dan Quoc nhung Cong hoa Nhan Dan Trung Hoa đa cho quan tai chiem vao nam 1959.
Noi Mong Co: la mot vung rong lon, khoang 1,2 trieu km², nam ben ngoai Van Ly Truong Thanh, đen thoi Minh ho chi ap đat đuoc he thong trieu cong nhung tu đau Nha Thanh, thap nien 20 the ky XVII, cho đen nay vung nay nam trong su quan ly chat che hon cua cac chinh quyen Trung Quoc.
Noi Man Chau: la mot phan cua trieu đai Man Thanh, sau khi Nha Thanh sup đo khu vuc nay tam thoi trong vong tranh chap giua Nga va Nhat, nguoi Nhat đa lap nha nuoc Man Chau Quoc tim cach phan tach ra khoi Trung Quoc nhung that bai trong chien tranh khien chinh quyen Man Chau Quoc bi giai the va khu vuc nay bi chiem lai duoi chinh quyen Trung Hoa Dan Quoc.


= Đong hoa cac dan toc =

Ve đong hoa cac dan toc, chu nghia đe quoc Trung Quoc đuoc mo ta bang khai niem cu the la Han hoa. Yeu to đac sac cua Van hoa Han cung voi su tien bo cua no trong tuong quan so sanh voi cac nen van hoa xung quanh la uu the cua nen Van minh Trung Hoa khi ho mo rong ra ben ngoai. Đong hoa van hoa theo nhieu cach bao gom cuong ep la tac nhan quan trong xuyen suot lich su tao nen loi the cho đe quoc Trung Hoa, mo rong gan lien voi đong hoa, mo đen đau thi đong hoa đen đo. Chung la chat keo gan chat tung mang chinh phat vao he thong Trung Quoc. Nho vao Han hoa, Đe quoc Trung Hoa đuoc gan ket, it kha nang tan vo.
Hieu qua noi bat nhat la viec trai qua gan mot the ky duoi ach Mong Co, va gan ba the ky duoi ach Man Chau, Trung Quoc cua Han toc van phuc hoi chu quyen. Ho đong hoa chinh dan toc đa chinh phat ho va chiem dung, so huu đat đai cung nhu cac dan toc đo trong đuong bien gioi Trung Quoc cho đen ngay nay.
Qua trinh Han hoa dien ra chat che voi viec huy hoai va xoa dau vet cac nen van hoa ban đia, chi co van hoa Han la duy nhat va se lap vao thay the. Cac dan toc phai chap nhan Han hoa hoac bi tieu diet.
Lan song di cu cua nguoi Han dien ra thuong xuyen va song song voi tien trinh banh truong, đong hoa. Đieu nay đa bat đau tu luc mo rong o vung Hoang Ha.
Nam 1931, nhung nha cach mang cong san Trung Quoc đa hua voi cac quoc gia trong cung bien gioi quyen tu quyet va tach hoan toan khoi Trung Quoc, đong thoi cam ket ton trong cac phong tuc va ton giao hien co cua cac dan toc đo. Nhung ve sau, chinh quyen Trung Quoc đa bat tay vao no luc Han hoa đe đua cac lanh tho phu thuoc truoc đay quay tro lai Trung Quoc cua ho.
Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ngay nay la mot quoc gia cong san. 1958-1959, ho đa van dung chu nghia Marx-Lenin đe bo sung va ho tro cho chinh sach cua ho, ho khang đinh nhu cau "nang cao tu duy va nhan thuc ve chu nghia Marx-Lenin va hoan toan vuot qua cac tu tuong dan toc chu nghia đia phuong."


= Ba quyen nuoc lon =

Ve khia canh ba quyen, chu nghia đe quoc Trung Quoc đuoc mo ta bang khai niem cu the la "chu nghia ba quyen Trung Quoc", "Tu tuong Đai Trung Hoa", hay chi đon gian la tu tuong nuoc lon cua Trung Quoc. Khi viec banh truong đe chiem va xac lap tinh thanh khong the hay chua the, cac trieu đai Trung Quoc duy tri mot he thong quyen luc long leo vay xung quanh minh. Khac voi viec lanh tho Trung Quoc nam truc tiep duoi quyen luc Hoang đe Trung Quoc, co mot lop quoc gia xung quanh thuoc muc quyen luc yeu hon, khong truc tiep nhung van nam trong he thong cua Thien trieu Trung Hoa. Cac nuoc ngoai bien Trung Hoa phai the hien su than phuc cua minh. Nhung nuoc nay đuoc goi la nuoc chu hau, hay nuoc nhanh (chi luu).

Nhan sac phong: Cac vua chu hau xung quanh phai gui thai tu (nguoi se thua ke ngai vang) đen hoang cung cua hoang đe Trung Hoa lam con tin. O đo ho đuoc cac nho su Trung Hoa day do. Khi nao quoc vuong nuoc chu hau mat, vi thai tu se đuoc phep tro ve đe len ngai vang. Đay la cach ho tao nen cac nha cam quyen trung thanh. Mot so nuoc chu hau khac thi phai đua thai tu cua minh đen chau hoang đe Trung Hoa đe nhan sac phong tuoc vi, roi moi quay ve. Thuong la tuoc "Vuong", trong mot so truong hop ho bi đinh toi, ho chi nhan đuoc tuoc "Cong". Mot vi du la cac vi vua Nha Mac trong lich su Viet Nam.
Trieu cong: theo le vai nam mot lan, cac nuoc chu hau phai co 1 chuyen trieu cong đen trieu đinh Trung Quoc. Hang cong pham thuong la vang, bac, lua la, ngoc trai,...tho thu cong, tham chi my nu đe dang len hoang đe Trung Hoa, the hien su than phuc cua minh. Moi nuoc chu hau đeu co han đinh va quy cach trieu cong khong giong nhau. Va đieu nay cung thay đoi qua cac thoi ky cua cac trieu đai Trung Quoc khac nhau.
Bat cu trieu đinh cua quoc gia chau A nao tu choi cac đieu nay, đong nghia bat kinh voi hoang đe Trung Hoa. Bien phap trung phat thuong la chien tranh. Theo Tap chi Quan đoi nhan dan (Viet Nam) vao nam 1981, chu nghia ba quyen va chu nghia banh truong Trung Quoc la hai khai niem gan chat voi nhau va đuoc the hien tren ca hai mat đoi noi va đoi ngoai.
Hoat đong trieu cong va nhan sac phong cua cac nuoc nho đen Trung Hoa đuoc nha nghien cuu Luu Minh Phuc goi la "He thong phong cong Đong A".


Chu nghia đe quoc moi = Quan niem lanh tho lich su =
Trung Quoc ngay nay, bao gom ca Cong hoa Nhan dan Trung Hoa lan Trung Hoa Dan quoc o Đai Loan duy tri đe quoc Trung Hoa cu bang viec tuyen bo chu quyen cac lanh tho lich su. Nganh su hoc đuoc nghien cuu va dung lam co so ly luan cho cac đoi hoi lanh tho. Quan điem lanh tho lich su tu thoi co đai cua Trung Quoc thuong đuoc Đang cong san Trung Quoc tuyen bo, nhung quan điem nay tham chi đa co tu xa xua. Nhu mot vi du, chinh quyen nha Tuy đa tan cong Goguryeo ba lan nham thu hoi lanh tho đong bac theo quan điem cua ho, von đa mat chu quyen khi nha Han sup đo. Nha Đuong noi tiep nha Tuy tan cong Goguryeo them hai lan nua va hoan thanh viec lay cac vung đat nay. Đieu đo cho thay, cac nha cam quyen Trung Quoc van se co gang lay lai lanh tho đuoc xem la đa mat cua ho du mat bao nhieu thoi gian đi chang nua.
Ngoai Mong thuoc chu quyen Trung Quoc nhung đa [tung] bi Nga chiem, von di đay la lanh tho cua Trung Quoc. Trung Quoc nhieu lan co gang xam nhap vao cac quoc gia bien gioi tren day Himalaya la Nepal, Bhutan va vung Sikkim, tuyen bo rang đay la nhung quoc gia phu thuoc vao Trung Quoc đa bi bon đe quoc chia cat Trung Quoc vao đau the ky 20 cuop khoi tay Trung Quoc.
Theo nha nghien cuu Trinh Kham Nhan, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ngay nay van đang co gang đe theo đuoi con đuong "Đe che Trung Hoa", co gang thiet lap Pax Sinica cua minh o chau A va tham chi ca the gioi.


= Yeu sach lanh tho lich su =

Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ke tu khi quan ly Hoa luc vao nam 1949 đa bat đau yeu sach chu quyen voi nhieu vung lanh tho. Cac vung nay ho khong kiem soat tren thuc te va nam doc đuong bien gioi voi cac nuoc lang gieng chau A. Voi ly giai đo la cac lanh tho lich su đa tung nam trong lanh tho cua cac trieu đai truoc đo. Ben canh yeu sach chu quyen lanh tho la yeu sach chu quyen lanh hai, chinh phu Trung Quoc đa đua ra khai niem Đuong luoi bo đe xac đinh so huu lich su hau het bien Đong. Ve sau, đua ra Yeu sach Tu Sa nhu mot sach luoc moi trong tranh chap bien Đong.
Cac yeu sach nay đa tro thanh hanh đong xam lan thuc te chu khong con la cac tuyen bo. Vao nam 1962, Trung Quoc gay ra cuoc chien tranh voi An Đo, chiem Aksai Chin. Trong cac nam 1974 va 1988 đa dung vu luc quan su đe chiem va cung co cac vi tri tren bien Đong. Cho đen nay van tiep tuc cang thang va gay tranh chap voi cac nuoc lang gieng ca tren đat lien lan tren bien.


Cac quan điem phan đoi Chinh phu, gioi hoc gia va truyen thong Trung Quoc phan đoi cac mo ta Trung Quoc nhu mot nuoc đe quoc cung voi tat ca nhung khai niem lien quan. Ho cho rang đo la san pham cua su thu đich chong pha Trung Quoc tu ben ngoai nham lam suy yeu Trung Quoc. Chu nghia đe quoc Trung Quoc la vo ly va Trung Quoc la nuoc yeu chuong hoa binh.


= Vi the can bang chinh tri =
Cac luan điem đuoc đua ra mot mat nham phu nhan, mot mat nham dien giai su can thiet va ban chat cua anh huong chinh tri trong lich su Chau A tu Trung Quoc. Truoc het, ve vai tro cua Trung Quoc trong lich su chau A la giu gin trat tu, khien cac quoc gia lang gieng khong xam luoc, khong chien tranh lan nhau. Vi vay, he thong quyen luc Trung Quoc o vi tri trung tam la can thiet. Nho đo, Chau A đat đuoc hoa binh, on đinh, thinh vuong. Khi trat tu khong the giu đuoc, hoa binh bi pha vo khi mot nuoc chu hau chau A tan cong mot nuoc chu hau khac thi Trung Quoc se gay ap luc hoac su dung vu luc đe ngan chan chien tranh, bao ve chu hau trung thanh. Nhu mot minh chung, tu the ky X, khi Đai Viet va Champa lan đau chien tranh cho đen nam 1471, khi Champa bi tieu diet, cac trieu đinh Trung Quoc đa nhieu lan can thiep đe bao ve Champa truoc cac cuoc tan cong cua Đai Viet. Mot truong hop khac la viec Nha Minh đua gan 150.000 luot quan đen Trieu Tien đe chong lai cuoc xam luoc cua quan Nhat trong cuoi the ky XVI, đieu nay la bao ve chu hau. Vao cuoi the ky XIX, đap ung loi cau cuu cua Tu Đuc, gan 40.000 quan Man Thanh sang Viet Nam đe chong lai quan Phap, mot hanh đong bao ve chu hau cua Trung Quoc. Vai tro đo cung the hien o viec bao ve cac nuoc chu hau truoc the luc phuong Tay, bang chung la sau khi Nha Thanh bi đanh bai trong Chien tranh Nha phien vao nam 1840, tung buoc cac nuoc chau A khac bi xam chiem. Bat đau thoi ky thong tri cua chu nghia thuc dan Chau Au o phuong Đong.
Trung Quoc khong chi bao ve đong minh cua minh ma con phai tu ve. Trong lich su, Trung Quoc thuong xuyen phai chiu đung su tan cong cua quan du muc tu phia tay va phia bac, cac toc nguoi du muc Hung No, Khiet Đan, Mong Co, Nu Chan,...nhieu lan ho tan pha tham chi chiem lay Trung Quoc, su mo rong cua Trung Quoc ra ben ngoai la tu nhu cau tu ve. Đieu nay lien quan đen su ton vong cua dan toc Trung Quoc ma kinh nghiem lich su đa chi ro. Cuoc tan cong Viet Nam trong nam 1979 la cuoc tan cong tu ve quy mo gan nhat, chinh phu Trung Quoc goi la Chien tranh đanh tra tu ve truoc Viet Nam (对越自卫还击战 Đoi Viet tu ve hoan kich chien) đap tra cao buoc "xam luoc", "banh truong" tu Viet Nam, Trung Quoc khang đinh ho khong xam luoc ma tu ve. Đong thoi, Trung Quoc con ngan chan Viet Nam xam luoc Đong Nam A, bao ve đong minh Campuchia va cac nuoc Đong Nam A khoi nguy co xam luoc.


= Nham lan ve he thong trieu cong =
He thong trieu cong khong chi mang hang cong pham tu chu hau đen trieu đinh Trung Quoc, ma hoang đe Trung Quoc con chieu đai va qua cap cho cac su than cac nuoc khi ho tro ve. Vi vay, đoi luc trieu đinh Trung Quoc chiu ton kem hon. Hoat đong trieu cong chi la cach ma cac nuoc phuong Đong lan phuong Tay muon tiep can, xam nhap vao thi truong Trung Quoc đe mua ban. Cong nap đen hoang đe Trung Quoc la thinh nguyen đuoc buon ban. Cac trieu đai Trung Quoc mo rong thuong mai, xay dung mang luoi buon ban, thuc đay thinh vuong, đac biet la su menh hang hai cua Trinh Hoa trong thoi nha Minh. Chu tich cua Saudi Aramco, la mot thanh vien cua hoang gia A Rap, đa tung ca ngoi Trinh Hoa va nha hang hai A Rap Batuta la "nguoi tien phong cho hoa binh, thuong mai va hop tac quoc te".


= Han hoa la su tiep bien hoa binh =
Han hoa la su tiep bien van hoa tu nguyen cua cac nuoc chau A xung quanh Trung Hoa. Ve đieu nay, gioi hoc gia Trung Quoc phu nhan su ton tai cua cac nha nuoc ban đia đa bi hoac đa tung bi Trung Quoc chiem va sap nhap. Khong co nha nuoc ban đia va khong co nen tang van hoa ban đia nao noi bat xung quanh Trung Hoa, va van minh Trung Hoa đa giup khai hoa cac vung xung quanh, thuc đay tien bo xa hoi. Khai niem nha nuoc ban đia la mo ho va van hoa ban đia la thieu noi bat. Vi vay Han hoa la đieu tot đep va đa đuoc tiep nhan tu nguyen ma khong he thong qua bao luc.


= Nan nhan cua chu nghia đe quoc =
Trung Quoc khong phai la mot nuoc đe quoc, ma nguoc lai đa tung la nan nhan cua chu nghia đe quoc. Tu chien tranh Nha Phien đen het chien tranh the gioi thu hai (hoac nam 1949), dan toc Trung Quoc bi buc hai boi chu nghia đe quoc phuong Tay va Nhat Ban. Đo la The ky tui nhuc ma dan toc Trung Quoc đa phai chiu đung. Chinh quyen nha Thanh đa bi buc ep ky ket hang loat đieu uoc bat binh đang, mat lanh tho, bi cuop boc tai san, phai tra cac khoan yeu cau boi thuong chien phi sau cac cuoc chien voi cac cuong quoc chau Au. Tu nam 1937 đen nam 1945, suot 8 nam tien hanh chien tranh xam luoc Trung Hoa dan quoc cua đe quoc Nhat đa khien hang trieu nguoi Trung Quoc thiet mang.
Cac van đe lich su lien tuc đuoc nhac lai boi chinh phu Trung Quoc tren cac phuong tien truyen thong. Trong cac tranh chap va cac cang thang chinh tri, chinh quyen Trung Quoc thang than nhac lai viec Trung Quoc đa tung bi cac nuoc phuong Tay xam luoc va no dich.


= Chong chu nghia đe quoc va ho tro phong trao giai phong dan toc =
Đang Cong san Trung Quoc thanh lap vao nam 1921, tu đo phong trao cach mang vo san bat đau lan rong va phat trien o Trung Quoc. He tu tuong cua ho chiu anh huong boi cac ly thuyet cua Lenin, trong đo chong đe quoc kich liet. Tu "đe quoc" la mot khai niem bi xem la "ban thiu". Khi Trung Quoc đoi mat voi cuoc xam luoc cua Đe quoc Nhat Ban, tu tuong chong đe quoc tro nen lan at hon nua.
Sau khi chien tranh the gioi II ket thuc, quan Nhat Ban chiem đong bi giai giap, Cong san Trung Quoc tien hanh chien tranh chong lai Trung Hoa Quoc Dan đang. Thang 9 nam 1949, cach mang dan toc dan chu cua Đang Cong san Trung Quoc thang loi. Ngay 1 thang 10 nam 1949, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap. Chinh phu moi sau đo đa ho tro cho phong trao giai phong dan toc tren toan the gioi, nham chong lai chu nghia thuc dan phuong Tay. Trung Quoc đa vien tro cho Viet Minh trong cuoc khang chien chong Phap, va vien tro cho Algerie gianh đoc lap. Cung nhieu cuoc chien tranh giai phong dan toc cua cac nuoc thuoc đia xay ra tren khap cac chau luc.
Von la mot nuoc lon va la nuoc đong dan nhat the gioi, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ra đoi la su kien lich su đa đuoc đanh gia la "lam thay đoi co ban tuong quan luc luong toan cau co loi cho xu the cach mang xa hoi chu nghia va phong trao giai phong dan toc tren toan the gioi". Đay đuoc xem la vai tro "cach mang toan cau" cua Quoc te cong san. Trung Quoc la quoc gia chiu đung ap buc boi chu nghia đe quoc nen lap truong giup đo cac dan toc the hien su cam thong cho so phan tuong đong cua đat nuoc. Su tham gia cua Trung Quoc trong vai tro ho tro cac nuoc chong quyen luc cua phuong Tay đe thoat so phan thuoc đia đuoc ung ho manh me.


= Xu the tat yeu lich su =
Cac hoc gia khac ngoai Trung Quoc cung neu ra cac quan điem trung lap, mac du khong phai tat ca đe cap đen Trung Quoc, nhung chung co tinh chat tuong tu trong viec ly giai hanh vi chinh tri cua Trung Quoc, neu khong noi la bien minh cho ho.
Quan niem ve xu huong ba quyen nuoc lon khong phai la truong hop rieng biet cua Trung Quoc, hau het cac nuoc lon trong lich su đeu co xu huong nay. Xu huong ba quyen nuoc lon the hien ro nhat trong giai đoan hien nay khi Trung Quoc đang troi day manh me, đieu nay tuong tu truong hop cua nuoc Đuc vao cuoi the ky XIX,...Cac ly thuyet trong linh vuc quan he quoc te nhu Ly thuyet chuyen giao quyen luc đeu giai thich cho cac truong hop nay.

Thong qua nhieu bien the khac nhau cua ly thuyet chuyen giao quyen luc, xung đot de dang xay ra nhat khi mot cuong quoc đang len, bat man voi tinh trang hien hanh, tiep can gan hon ve mat quyen luc voi cuong quoc thong tri trong mot khu vuc hay trong toan bo he thong quoc te, va san sang su dung vu luc đe đinh hinh lai cac quy chuan hay the che trong he thong đo.

Thuc te la cac bo toc, dan toc va cac quoc gia đa tao nen nhung quan điem cho mot nen tang chinh tri co ban, giup giai thich tai sao đe quoc khong the bi gioi han o mot đia điem hay thoi đai cu the ma đa xuat hien va tai lap qua hang ngan nam, va tren tat ca cac chau luc.

Nha ly luan chinh tri Niccolo Machiavelli va Hans Morgenthau cung đua ra quan điem quyen luc la mot muc tieu co huu cua nhan loai va cua nha nuoc, theo đuoi xay dung quoc gia thanh cuong quoc la muc tieu co huu cua cac quoc gia trong lich su. Tang truong kinh te, tang truong quan su, lan truyen van hoa,... tat ca đeu co the đuoc coi la lam viec huong toi muc tieu cuoi cung cua quyen luc quoc te.
Nhieu nuoc trong lich su thuong tien hanh xam lan nuoc khac nhu cach đay cac mau thuan noi bo ra ben ngoai. Trung Quoc khong phai la ngoai le.


= Chinh sach thu đich cua phuong Tay =

Truoc su lon manh khong ngung cua Trung Quoc, Hoa Ky đa nhieu lan đe cap "moi đe doa Trung Quoc". Theo mot so hoc gia, phuong Tay duy tri rat nhieu loi hanh xu cho thay tieu chuan kep cua ho voi Trung Quoc.


= Đanh gia tich cuc tu cac nuoc ung ho =
Mot so khac, bao gom cac chinh khach tham chi thang than bay to su ung ho đoi voi Trung Quoc, ho co chieu huong nguoc lai voi phuong Tay, nhu mot so chinh khach My Latin.


= Ho tro phat trien =
Trung Quoc tu đanh gia rang ho đang phat trien, va cung dan dat cac quoc gia ngheo kho lam giau, thay vi cuop boc va giet choc nhu chu nghia đe quoc kieu cu cua phuong Tay. Đieu Trung Quoc mang đen la hop tac, xay dung, huu nghi va phat trien.


= Y kien khac =
Mot so y kien khong bac bo chu nghia đe quoc cua Trung Quoc, nhung mo ta tinh chat lanh tinh hon phuong Tay. Theo Loi Qua (雷戈): "...trat tu the gioi lay chu nghia đe quoc Trung Quoc lam truc. Khac voi phong cach chinh tri cung ran va hanh vi gia tri "ba quyen" ma chu nghia đe quoc phuong Tay the hien, chu nghia đe quoc Trung Quoc ua thich phong cach chinh tri mem mong va hanh vi gia tri "đao lam vua" cua giao duc le nghi va nhac".


Xem them Chu nghia đe quoc
Đe quoc Nhat Ban
Chu nghia đe quoc My
Chu nghia đe quoc Nga
Mot vanh đai, Mot con đuong
Chu nghia xet lai Trung Hoa


Ghi chu Chu thich Tham khao = Sach tieng Viet =


= Sach tieng Trung =


= Sach tieng Anh =


= Tap chi tieng Viet =


= Tap chi tieng Anh =


Lien ket ngoai Chinese Imperialism - A New Force in Africa