Khoang vat hoac khoang chat, chat khoang la cac hop chat tu nhien đuoc hinh thanh trong qua trinh đia chat. Thuat ngu "khoang vat" bao ham ca thanh phan hoa hoc cua vat lieu lan cau truc khoang vat. Cac khoang vat co thanh phan hoa hoc thay đoi tu dang cac nguyen to hoa hoc tinh khiet va cac muoi đon gian toi cac dang phuc tap nhu cac silicat voi hang nghin dang đa biet. Cong viec nghien cuu khoang vat đuoc goi la khoang vat hoc.
Co hon 5.300 loai khoang vat đuoc biet đen; hon 5.070 trong so nay đa đuoc su chap thuan cua Hiep hoi Khoang vat hoc quoc te(IMA). Nhom khoang vat silicat chiem hon 90% vo Trai Đat. Su đa dang va phong phu cua cac loai khoang vat đuoc đieu khien boi thanh phan hoa hoc cua Trai Đat. Silic va oxy chiem khoang 75% vo Trai Đat, ma chung chu yeu nam trong cac cau truc cua cac khoang vat silicat. Cac loai khoang vat đuoc phan biet boi nhieu tinh chat vat ly va hoa hoc. Su khac biet ve thanh phan va cau truc tinh the se tao ra cac loai khoang vat khac nhau, va cac tinh chat nay đen luot no lai bi anh huong boi moi truong đia chat ma khoang vat đo đuoc thanh tao. Nhung thay đoi ve nhiet đo, ap suat, va thanh phan cua khoi đa co the la nguyen nhan lam thay đoi đac điem khoang vat hoc cua no. Tuy nhien, mot loai đa co the duy tri thanh phan cua no, nhung su thay đoi ve lau dai ve nhiet đo va ap suat thi tinh chat khoang vat hoc cua no cung co the thay đoi theo.


Đinh nghia va phan loai Đe đuoc phan loai nhu la khoang vat "that su", mot vat chat can phai ton tai o dang ran va co cau truc ket tinh. No cung can phai la vat chat co trong tu nhien, thuan nhat va co thanh phan hoa hoc xac đinh truoc. Cac đinh nghia truyen thong nhu Khoang vat la chat khoang vo co, ton tai o dang ran o nhiet đo thuong va la thanh phan cau tao nen cac loai đa trong lop vo Trai Đat đa loai bo cac vat lieu co nguon goc huu co. Tuy nhien, Hiep hoi Khoang vat Quoc te vao nam 1995 đa chap nhan mot đinh nghia moi: 

a mineral is an element or chemical compound that is normally crystalline and that has been formed as a result of geological processes
Tam dich:

Mot khoang vat la mot nguyen to hay mot hop chat hoa hoc thong thuong ket tinh va đuoc tao ra nhu la ket qua cua cac qua trinh đia chat .
Cac phan loai moi cung bao gom ca lop huu co – vi du nhu trong cac he thong phan loai Dana va Strunz phien ban moi.
Thanh phan hoa hoc co the thay đoi giua cac thanh vien đau-cuoi cua he khoang vat. Vi du, cac felspat nhom plagiocla bao gom mot chuoi lien tuc tu dang giau natri la albit (NaAlSi3O8) toi dang giau calci la anorthit (CaAl2Si2O8) voi 4 thanh phan trung gian đa đuoc cong nhan giua chung. Cac vat lieu tuong tu nhu khoang vat nhung khong phu hop chat che voi đinh nghia ve khoang vat thi đoi khi hay đuoc goi chung la cac a khoang vat (mineraloid). Cac vat chat nguon goc tu nhien khac la cac chat phi khoang vat. Cac khoang vat cong nghiep la thuat ngu thi truong đe chi cac loai vat lieu đa khai thac đuoc va co gia tri thuong mai (xem phan Khoang vat va đa duoi đay).


Cau truc tinh the Cau truc tinh the la su sap xep trong khong gian hinh hoc co trat tu cua cac nguyen tu trong cau truc noi tai cua khoang vat. Hien nay ton tai 14 sap xep o mang tinh the co ban cua cac nguyen tu trong khong gian ba chieu va chung đuoc goi chung la 14 "o mang Bravais". Moi mot o mang tinh the nay lai co the đuoc phan loai vao mot trong sau he tinh the, va tat ca cac cau truc tinh the hien nay đuoc cong nhan đeu phu hop voi mot o mang Bravais/mot he tinh the. Cau truc tinh the nay dua tren su sap xep thong thuong cua nguyen tu hay ion ben trong va no thuong đuoc bieu dien theo dang hinh hoc ma tinh the co. Tham chi ngay ca khi cac hat khoang vat la qua nho đe co the nhin hay co hinh dang bat thuong thi cau truc tinh the co ban cua no van luon luon co tinh chu ky va co the xac đinh đuoc nho nhieu xa tia X.
Thanh phan hoa hoc va cau truc tinh the hop lai voi nhau đe xac đinh khoang vat. Tren thuc te, hai hay nhieu khoang vat co the co cung mot thanh phan hoa hoc, nhung khac nhau ve cau truc ket tinh (chung đuoc goi la cac chat đa hinh). Vi du, pyrit va marcasit đeu co thanh phan hoa hoc la sulfide sat, nhung su sap xep cac nguyen tu ben trong cua chung la khac nhau. Tuong tu, mot vai khoang vat lai co cac thanh phan hoa hoc khac nhau, nhung co cung mot cau truc tinh the: vi du, halit (hinh thanh tu natri va chlor), galen (hinh thanh tu chi va luu huynh) cung pericla (hinh thanh tu magie va oxy) đeu co cung cau truc tinh the dang lap phuong.
Cau truc tinh the co anh huong lon toi cac tinh chat vat ly cua khoang vat. Vi du, mac du kim cuong va than chi (graphit) đeu co cung thanh phan (ca hai đeu la carbon tinh khiet) nhung graphit thi rat mem con kim cuong thi lai la ran nhat trong so cac khoang vat đa biet. So di co đieu nay la do cac nguyen tu carbon trong than chi đuoc sap xep thanh cac tam co the de dang truot tren nhau trong khi cac nguyen tu carbon trong kim cuong lai tao ra mot luoi ba chieu cai chat vao nhau.
Hien nay, nguoi ta đa biet tren 4.000 khoang vat, theo nhu Hiep hoi Khoang vat Quoc te - to chuc chiu trach nhiem phe chuan viec đat ten cho cac loai khoang vat moi đuoc tim thay trong tu nhien. Trong so nay, khoang 150 khoang vat co the đuoc coi la "pho bien", 50 la "thinh thoang" con so con lai la "hiem" hay "cuc hiem".


Nguon goc Theo đieu kien sinh thanh khoang vat đuoc chia ra thanh 2 nhom lon:

Nhom khoang vat noi sinh, đuoc hinh thanh trong cac đieu kien lien quan đen cac qua trinh xay ra trong lop vo Trai Đat va trong phan tren cua quyen manti (con goi la lop phu) (tuc la thach quyen) nhu do chiu su tac đong cua macma hay do bien chat
Nhom khoang vat ngoai sinh, thanh tao o phan tren cua vo Trai Đat va o tren mat đat lien quan đen cac qua trinh ngoai sinh -nhu tac dung phong hoa va tich đong tu dung dich nuoc


Phan biet khoang vat voi đa Mot khoang vat la chat ran ket tinh nguon goc tu nhien voi thanh phan hoa hoc xac đinh, trong khi đa la to hop cua mot hay nhieu khoang vat. Trong đa co the co ca cac phan con lai cua cac chat huu co cung nhu cac dang đa khoang vat. Mot so loai đa chu yeu bao gom chi mot loai khoang vat. Vi du, đa voi la mot dang đa tram tich bao gom gan nhu toan bo la khoang vat calcit. Cac loai đa khac co the bao gom nhieu khoang vat va cac loai khoang vat cu the trong mot loai đa nao đo co the khac nhau rat nhieu. Mot so khoang vat, nhu thach anh, mica hay felspat la pho bien, trong khi cac khoang vat khac co khi chi tim thay o mot vai khu vuc nhat đinh. Phan lon cac loai đa cua lop vo Trai Đat đuoc tao ra tu thach anh, felspat, mica, clorit, cao lanh, calcit, epidot, olivin, ogit, hocblen, magnetit, hematit, limonit va mot vai khoang vat khac. Tren mot nua cac loai khoang vat đa biet la hiem đen muc chung chi co the tim thay o dang mot nhum mau vat, va nhieu trong so đo chi đuoc biet toi tu 1 hay 2 hat nho.
Cac loai khoang vat va đa co gia tri thuong mai đuoc goi chung la cac khoang san. Cac loai đa ma tu đo cac khoang vat đuoc khai thac cho muc đich kinh te đuoc coi la cac loai quang, trong khi cac loai đa va khoang vat con lai sau khi đa tach roi khoang vat mong muon rieng ra tu quang, đuoc goi la đa thai va quang đuoi.


= Cac khoang vat tao đa =
Yeu to xac đinh chu yeu trong su hinh thanh cac khoang vat trong khoi đa la thanh phan hoa hoc cua khoi đa đo, đoi voi mot khoang vat cu the nao đo thi no chi co the hinh thanh khi cac nguyen to can thiet phai co mat trong đa. Calcit la pho bien nhat trong cac loai đa voi, do chung chu yeu bao gom carbonat calci; thach anh trong cac loai sa thach va trong mot so loai đa phun xuat voi ty le phan tram lon la silica (dioxide silic).
Cac yeu to khac cung co tam quan trong tuong đuong trong viec quyet đinh cac khoang vat tao đa đuoc hinh thanh ngay tu đau mot cach tu nhien hay do phat sinh thu cap la (i) cach thuc đa đuoc hinh thanh tu trong dung dich, nuoc hay đa goc va (ii) cac giai đoan ma đa đa trai qua đe co đuoc cac ket cau nhu hien tai cua minh. Hai khoi đa co the co thanh phan hoa hoc kha tuong đong nhung lai đuoc cau thanh tu cac ket hop khac han nhau cua cac khoang vat. Xu huong chung cho cac hop chat nay đuoc hinh thanh la su on đinh theo cac đieu kien ma khoi đa đuoc sinh ra. Granit đuoc hinh thanh do su đong đac cua macma nong chay o nhiet đo cao va ap suat lon va cac khoang vat thanh phan cua no cung đuoc hinh thanh trong cac đieu kien nhu vay. Khi bi su am uot, acid carbonic va cac tac nhan can khong khi khac tac đong o đieu kien nhiet đo binh thuong tren be mat Trai Đat, mot so khoang vat nguyen thuy nay, nhu thach anh hay mica trang (muscovit) khong bi bien đoi; trong khi cac khoang vat khac bi "phong hoa" hay phan ra va bi thay the bang cac to hop moi. Felspat chuyen hoa thanh cao lanh, muscovit va thach anh, va neu mica đen (biotit) cung co mat thi no sinh ra ca clorit, apidot, rutil va cac khoang vat hay cac hop chat khac. Cac thay đoi nay con kem theo su phan huy va đa chuyen thanh dang khoi đat roi rac, mem xop co the đuoc coi nhu la đat hay cat. Cac vat lieu đuoc hinh thanh nhu vay co the bi rua troi va tram lang hinh thanh nen sa thach hay đa mat. Cau truc cua đa nguyen thuy bi thay the bang cau truc moi; thanh phan khoang vat cung bien đoi ro net; nhung thanh phan hoa hoc cua ca khoi co the khong co khac biet lon. Đa tram tich co the mot lan nua lai trai qua nhung lan bien thai khac. Neu đa phun xuat tham nhap vao thi no lai co the tai ket tinh hoac neu bi đe nen duoi ap suat cao cung nhiet va chuyen đong, chang han nhu co mat trong kien tao cac nep oan cac day nui, thi no co the chuyen hoa thanh gonai mac du khong khac biet gi nhieu trong thanh phan khoang vat nhung co khac biet đang ke ve cau truc voi granit la trang thai ban đau cua no.


Tinh chat vat ly Cac đac điem vat ly cua khoang vat bao gom: cau tao tinh the, kich thuoc va đo hat cua tinh the, song tinh, cat khai, anh, mau ben ngoai cua khoang vat (mau gia sac), va mau cua bot khoang vat khi mai ra (mau thuc cua khoang vat), đo cung va trong luong rieng v.v.
Phan loai cac khoang vat co the la rat đon gian ma cung co the la rat kho. Mot khoang vat co the đuoc nhan biet bang mot vai tinh chat vat ly, mot vai tinh chat đo cung đu đe nhan biet mot cach tong the ma khong gay hieu nham. Trong cac truong hop khac, cac khoang vat chi co the đuoc phan loai khi thuc hien cac phan tich hoa hoc phuc tap hay nhieu xa tia X; tuy nhien, cac phuong phap nay la ton kem va mat nhieu thoi gian.
Cac tinh chat vat ly co ban hay đuoc su dung la:


= Cau truc tinh the =
Cau truc va hanh vi tinh the (Tinh he): Mot khoang vat co the the hien hanh vi hay dang tinh the ro net hay co the la dang khoi lon, bot hay khoi đac voi cac tinh the chi nhin thay đuoc o dang vi the.
Cac tinh the đuoc xep vao 7 nhom chinh dua tren chieu dai cua 3 truc tinh the hoc, va cac goc giua cac truc nay. Bang ben duoi the hien tom tat cac thong tin, trong d0o1 a, b, va c la cac truc, va α, β, γ lan luot la cac goc đoi dien truc tinh the hoc (vi du α la goc đoi dien truc a, tuc la goc tao thanh boi truc b va c):


= Đo cung =

Đo cung vat ly cua khoang vat thong thuong đuoc đo theo thang đo cung Mohs.


= Mau sac va mau vet vach =

Mau sac chi ra bieu hien ve mau cua khoang vat trong anh sang phan xa hay truyen qua (đoi voi cac khoang vat trong mo hay trong suot), nghia la nhung gi nguoi ta nhin thay bang mat tran. Mau gay ra boi buc xa đien tu tuong tac voi cac electron (tru truong hop day toc bong đen, khong đuoc su dung trong khoang vat). Co hai nhom rong cac nguyen to đuoc xac đinh la tao ra mau cua khoang vat. Cac nguyen to Idiochromat la can thiet trong thanh phan khoang vat; chung gop phan tao mau cua khoang vat la dau hieu chan đoan. Vi du ve cac khoang vat nay gom malachit (luc) va azurit (lam). Nguoc lai, cac nguyen to allochromat trong khoang vat o dang vet hay tap chat, vi du nhu cac bien the cua corundum la ruby (đo) va sapphire (tat ca cac mau con lai). 
Mau cua nhom mau gia sat tao ra boi su giao thoa cua song anh sang nhu opan, labradorit, ammolit va bornit.
Mau vet vach la mau cua bot khoang vat đe lai sau khi co xat no vao be mat đo su khong trang men hay mang cac soc. Luu y rang no khong phai luon luon giong nhu mau cua khoang vat nguyen ban.


= Cac tinh chat khac =
Anh la cach ma be mat khoang vat tuong tac voi anh sang va co the nam trong khoang tu mo xin toi trong nhu thuy tinh.
He so phan xa cao nhu kim loai: galena va pyrit
Đo phan xa gan nhu kim loai: magnetit
Anh phi kim:
Anh Adamantin – lap lanh, anh cua kim cuong, cerussit va anglesit
Anh thuy tinh vo –anh cua thuy tinh vo: thach anh
Anh Tran chau – anh nhu ngoc trai: tan va apophyllit
Anh ho phach – anh cua nhua cay: sphalerit va luu huynh
Anh Lua - mem. muot cua cac vat lieu co soi: thach cao va chrysotil, Selenide
Anh mo xin/đat -cac khoang vat ket tinh min: cac dang quang mau nau than cua hematit
Cat khai mieu ta cach thuc ma mot khoang vat co the bi tach ra doc theo cac mat phang khac nhau theo cau truc tinh the cua rieng no. Tinh boc tach đuoc nhin thay nhu la cac đuong thang song song nho doc theo khoang vat.
Mat gay mieu ta khoang vat bi gay nhu the nao khi cac khe nut phat sinh nguoc voi cac mat cat khai tu nhien cua khoang vat.
Mat gay concoit la mat gay cong va tron nhan voi cac gon đong tam, nhu cac mat gay o thuy tinh.
Hackley la mat gay lom chom voi cac ria sac, nhon.
Soi
Di thuong
Ty trong rieng (the trong) noi ve ty le giua khoi luong cua khoi khoang vat voi mot khoi luong tuong đuong ve the tich cua nuoc. Trong khi phan lon khoang vat, bao gom ca nhung khoang vat tao đa pho bien nhat, co ty trong rieng trong khoang 2,5 – 3,5, thi mot so it khoang vat co the la nhe hon hay nang hon. vi du mot vai khoang vat lop sulfide co ty trong rieng lon hon cua cac khoang vat tao đa pho bien.
Cac tinh chat khac: Huynh quang (tuong tac voi tia cuc tim), tu tinh, tinh phong xa, đo bam dinh (tuong tac voi cac thay đoi co hoc trong thay đoi hinh dang), tinh ap đien v.v.


Thanh phan hoa hoc Cac khoang vat co the phan loai theo thanh phan hoa hoc. Chung hay đuoc phan loai theo nhom anion.
Theo thanh phan hoa hoc, cac khoang vat ton tai duoi cac dang sau:

Cac nguyen to
Cac sulfide
Cac oxide va hydroxide
Cac halide
Cac nitrat, carbonat va borat
Cac sulfat, chromat, molybdat va tungstat
Cac phosphat, arsenat va vanadat
Cac silicat
Cac tieu muc duoi đay liet ke khoang vat theo trat tu gan đung ve su pho bien cua chung trong lop vo Trai Đat theo cac lop khoang vat. Danh sach nay lay tu he thong phan loai Dana


= Lop silicat =

Nhom khoang vat lon nhat la nhom silicat (phan lon cac loai đa chua tren 95% la cac silicat), voi thanh phan chu yeu la silic va oxy, cung cac cation nhu nhom, magie, sat, va calci. Mot so loai silicat hinh thanh đa quan trong nhu cac loai fenspat, thach anh, olivin, pyroxen, amphibol, garnet va mica.


= Lop carbonat =
Cac khoang vat carbonat bao gom cac khoang vat chua anion (CO3)2- va bao gom calcit cung aragonit (ca hai đeu la carbonat calci), dolomit (carbonat magnesi/calci) hay siderit (carbonat sat). Cac carbonat la cac tram tich pho bien trong cac moi truong đai duong khi vo hay mai cua cac sinh vat đa chet bi tich luy va tram lang xuong đay bien. Cac carbonat cung đuoc tim thay trong cac moi truong boc hoi (vi du Great Salt Lake (Ho Muoi Lon), Utah) va cung co trong cac khu vuc karst (hang đong đa voi), tai đo su hoa tan va tram lang cua cac carbonat dan toi su hinh thanh cac hang đong, thach nhu va mang đa. Lop carbonat cung bao gom ca cac khoang vat nitrat va borat.


= Lop sulfat =
Cac khoang vat sulfat chua cac anion sulfat, SO42-. Cac sulfat noi chung tao thanh trong cac moi truong boc hoi trong đo nuoc chua nhieu muoi cham boc hoi, cho phep su hinh thanh cua ca cac sulfat lan cac halide trong mat phan gioi nuoc-tram tich. Cac sulfat cung co mat trong cac he thong mach nhiet dich nhu la cac khoang vat thu sinh đi kem theo cac khoang vat quang sulfide. Mot nguon pho bien khac la cac san pham oxy hoa thu cap cua cac khoang vat sulfide ban đau. Cac sulfat pho bien nhat co anhydride (thach cao khan) (sulfat calci), celestin (sulfat stronti), barit (sulfat bari) va thach cao (sulfat calci ngam nuoc). Lop sulfat cung bao gom ca cac khoang vat goc chromat, molybdat, selenat, sulfit, telurat va tungstat.


= Lop halide =

Cac khoang vat halide la nhom cac khoang vat tao ra cac loai muoi tu nhien va bao gom fluorit (calci fluoride), halit (natri chloride), sylvit (kali chloride) va sal amonia (chloride amoni). Cac halide, tuong tu nhu cac sulfat, đuoc tim thay chu yeu tai cac moi truong boc hoi nhu cac đay ho nuoc man đa kho hay cac bien kin nhu bien Chet va Great Salt Lake. Lop halide bao gom cac khoang vat fluoride, chloride, iođua.


= Lop oxide =
Cac khoang vat oxide la cuc ky quan trong trong khai thac mo do chung tao thanh nhieu loai quang ma tu đo cac kim loai co gia tri co the đuoc tach ra. Chung cung chua đung cac ghi chep tot nhat ve cac thay đoi trong tu truong Trai Đat. Chung co mat chu yeu trong cac tram tich gan voi be mat Trai Đat, cac san pham oxy hoa cua cac khoang vat khac trong khu vuc phong hoa gan be mat (thuoc pham vi đoi oxy hoa) va nhu la cac khoang vat kem theo trong cac loai đa phun xuat cua lop vo va lop manti (phu). Cac khoang vat oxide pho bien bao gom hematit (oxide sat III), magnetit (oxide sat tu), chromit (oxide chromi sat), spinen (oxide nhom magnesi –thanh phan pho bien cua lop phu), ilmenit (oxide titani sat), rutil (dioxide titan), va bang (nuoc đong bang). Lop oxide bao gom cac khoang vat oxide va hydroxide.


= Lop sulfide =
Nhieu khoang vat sulfide co tam quan trong kinh te nhu la cac quang kim loai. Cac sulfide pho bien la pyrit (sulfide sat), chancopyrit (sulfide sat đong), pentlandit (sulfide sat niken) va galena (sulfide chi). Lop sulfide bao gom ca cac khoang vat selenide, teluriderua, asenua, antimonua, bismuthhinua va cac muoi sulfo (bao gom luu huynh va anion khac nhu asen).


= Lop phosphat =
Nhom khoang vat phosphat tren thuc te bao gom bat ky khoang vat nao voi đon vi tu dien AO4, trong đo A co the la phosphor, antimon, asen hay vanadi. Khoang vat lop phosphat pho bien nhat co le la apatit, la mot chat khoang quan trong ve mat sinh hoc, đuoc tim thay trong rang va xuong cua nhieu đong vat. Lop phosphat bao gom cac khoang vat phosphat, asenat, vanadat va antimonat.


= Lop nguyen to =

Nhom khoang vat nguyen to bao gom cac kim loai (vang, bac, đong), a kim va phi kim (antimon, bismuth, than chi, luu huynh). Nhom nay cung bao gom cac hop kim tu nhien, nhu electrum (hop kim tu nhien cua vang va bac); cac phosphide, silicua, nitride va carbide (thong thuong chi tim thay trong tu nhien trong mot vai van thach hiem). Carbon tu nhien co hai dang thu hinh la than chi va kim cuong; kim cuong đuoc hinh thanh trong đieu kien nhiet đo rat cao nen co cau truc cung hon than chi (va cung nhat trong cac loai khoang vat tu nhien).


= Lop huu co =
Lop khoang vat huu co bao gom cac chat phat sinh tu sinh vat, trong đo cac qua trinh đia chat la mot phan cua nguon goc hay xuat xu cua cac hop chat đang hien huu . Cac khoang vat cua lop huu co bao gom hang loat cac loai oxalat, mellitat, citrat, xyanat, axetat, format, hyđrocarbon va cac loai linh tinh khac. Vi du ve khoang vat lop huu co la whewellit, moolooit, mellit, fichtelit, carpathit, evenkit va abelsonit.


Xem them Danh sach khoang vat
Khoang san đat gia tri cong nghiep
Nuoc khoang, nuoc co chua cac khoang chat hay cac chat hoa tan khac lam thay đoi mui vi cua no va co gia tri tri lieu.
Vi chat dinh duong
Len khoang vat
Khai thac mo
Mo đa


Chu thich Tham khao Busbey, A.B.; Coenraads, R.E.; Roots, D.; Willis, P. (2007). Rocks and Fossils. San Francisco: Fog City Press. ISBN 978-1-74089-632-0.
Chesterman, C.W.; Lowe, K.E. (2008). Field guide to North American rocks and minerals. Toronto: Random House of Canada. ISBN 0-394-50269-8.
Dyar, M.D.; Gunter, M.E. (2008). Mineralogy and Optical Mineralogy. Chantilly, Virginia: Mineralogical Society of America. ISBN 978-0-939950-81-2.


Lien ket ngoai Minerals.net Luu tru ngay 13 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
mindat.org Co so du lieu cua Mindat Luu tru ngay 29 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
Webmineral.com
Ban đo khoang vat voi cac tinh chat va anh Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2018 tai Wayback Machine