Cong hoa Gabon (tieng Viet: Cong hoa Ga-bong; tieng Phap: "Republique Gabonaise") la mot quoc gia o Trung Chau Phi. Quoc gia nay giap vinh Guinea ve phia tay, Guinea Xich Đao ve phia tay bac va Cameroon ve phia bac, con Cong hoa Congo bao quanh phia đong va nam. Thu đo va thanh pho lon nhat la Libreville. Ke tu khi Phap trao tra đoc lap ngay 17 thang 8 nam 1960, nuoc nay đa trai qua ba đoi tong thong. Vi thua dan nhung nhieu tai nguyen thien nhien va đuoc ngoai quoc đau tu doi dao Gabon la mot trong nhung nuoc giau co trong khu vuc voi chi so phat trien con nguoi cao nhat o Ha Sahara chau Phi.


Lich su Nguoi Pygmy đuoc xem la nhung nguoi đau tien đinh cu o vung đat ma ngay nay thuoc Gabon vao khoang nam 7.000 TCN tro ve sau. Sau đo, cac nhom sac toc su dung ngon ngu Bantu tu Nam va Đong Phi đen cu ngu.
Hien nay, co nhieu nhom sac toc song tai Gabon, trong đo nguoi Fang chiem khoang 25% dan so.
Nhung nguoi chau Au đau tien đen vung nay vao the ky XV. Nam 1472, cac nha hang hai Bo Đao Nha đen vung cua song Como va đat ten la "Rio de Gabao", nghia la song Gabon, ve sau đuoc dung đat ten nuoc. Nguoi Ha Lan đen đay nam 1593 va nguoi Phap nam 1630. Trong the ky XVII va đau the ky XVIII, nguoi chau Au đa bien noi đay thanh trung tam buon ban no le, nga voi va go mun. Nam 1815, Hoi nghi Vien bai bo che đo no le, nhung Phap van con mot so quyen loi khi đuoc chi đinh đe mot so tau thuyen o lai đe loai tru cac cuoc buon ban no le bat hop phap.
Nam 1849, thanh pho Libreville đuoc thanh lap voi nhung nguoi no le giai phong đen đinh cu tai đo. Nam 1886, Gabon tro thanh thuoc đia cua Phap va la mot trong bon vung lanh tho chau Phi Xich đao thuoc Phap (1910).
Ngay 25 thang 6 nam 1940, phat xit Đuc chiem đong nuoc Phap va thiet lap chinh phu Vichy tai que nha. Chinh phu Phap tu do đa keu goi cac thuoc đia hai ngoai o chau Phi theo minh, trong đo co Gabon. Tuy nhien, phan lon nhan dan Phap tai đay phan đoi loi keu goi nay, dan đen tran đanh tai vung đat nay. Nguoi Phap tu do đa chiem lai noi nay vao ngay 12 thang 11 nam 1940, giup cung co lai thuoc đia hai ngoai cua minh.
Gabon gianh đoc lap nam 1960. Leon M'Ba đuoc bau lam Tong thong nam 1961. Tu nam 1967, Omar Bongo tro thanh nha lanh đao moi cua đat nuoc. Nam 1968, Bongo cho giai tan Đang Khoi Dan chu Gabon va lap nen mot Đang duy nhat la Đang Dan chu Gabon (PDG). Ong lien tiep đuoc bau lam Tong thong vao nam 1975, va tai đac cu vao cac nam 1979 va 1986.
Nam 1990, cac bien phap khac kho đa gay nen tinh hinh xa hoi bat on. Bongo keu goi su giup đo cua quan đoi Phap va thong qua the che đa đang. Tuy nhien, đieu nay cung khong the ngan can Bongo gianh thang loi trong cac cuoc bau cu Tong thong nam 1993 va nam 1998.
Tong thong Bongo tien hanh cac bien phap khac kho moi va tiep nhan su giup đo cua Quy Tien te Quoc te nam 2000.
Ngay 6 thang 6 nam 2009, tong thong Bongo tu tran sau khi nam quyen đat nuoc 42 nam, thay the ong tam thoi la Rose Francine Rogombe, chu tich ha vien Gabon. Sau đo, vao cuoc bau cu vao thang 8 nam 2009, con trai cua co Tong thong Bongo đa đac cu va tro thanh Tong thong hien nay cua Gabon.


Chinh tri Gabon theo chinh the cong hoa tong thong.
Hien phap đuoc ban hanh ngay 14 thang 3 nam 1991, sua đoi nam 1995.
Đung đau Nha nuoc la Tong thong. Đung đau Chinh phu la Thu tuong. Tong thong đuoc bau theo pho thong đau phieu, nhiem ki 7 nam; Thu tuong do Tong thong bo nhiem. Tong thong co the bo nhiem, mien nhiem Thu tuong, noi cac, va cac tham phan cua Toa an toi cao. Tong thong cung co quyen han manh me khac, chang han nhu quyen giai tan Quoc hoi, tuyen bo tinh trang khan cap, va tien hanh trung cau dan y.
Đat nuoc co mot co quan lap phap la quoc hoi luong vien voi Thuong vien va Ha vien. Quoc hoi co 120 đai bieu đuoc dan bau ra voi nhiem ky 5 nam. Thuong vien gom 102 thanh vien đuoc bau boi cac Hoi đong thanh pho va cac hoi đong khu vuc va phuc vu trong 6 nam.
Co quan tu phap la Toa an Toi cao; Toa an Hien phap; Toa Thuong tham; Toa an an ninh quoc gia; Toa an hat.


Quan he ngoai giao Gabon thuc hien chinh sach đoi ngoai đa dang, uu tien quan he moi mat voi Phap, tranh thu von, đau tu, vien tro ky thuat cua cac nuoc co tiem nang (My, Tay Au, Nhat, Trung Quoc, Han Quoc, Brasil...). Gabon hoat đong tich cuc trong To chuc Thong nhat chau Phi, nham duy tri tinh đoan ket chau Phi, giai quyet cac van đe khu vuc, đau tranh cho nen đoc lap kinh te cua chau luc, thuc đay hop tac Nam-Nam, vi su nghiep cong nghiep hoa cua chau Phi. Gabon la thanh vien cong đong cac nuoc co su dung tieng Phap.
Thang 1 nam 2010, Gabon tro thanh thanh vien khong thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc cho giai đoan 2010-2011.


Hanh chinh Gabon đuoc chia thanh 9 tinh, cac tinh đuoc chia thanh 37 huyen.
Cac tinh:

Estuaire
Haut-Ogooue
Moyen-Ogooue
Ngounie
Nyanga
Ogooue-Ivindo
Ogooue-Lolo
Ogooue-Maritime
Woleu-Ntem


Đia ly Quoc gia o Tay Phi, ben bo Đai Tay Duong, Bac giap Guinea Xich Đao va Cameroon, Đong va Nam giap Cong hoa Congo. Lanh tho gom vung đong bang ven bien, phan noi đia la cac vung ban binh nguyen va cac day nui đa (nui Cristal, nui Chaillu) bao quanh vung luu vuc song Ogooue.


Kinh te Gabon la quoc gia co GDP đau nguoi cao gap 4 lan so voi cac nuoc chau Phi trong vung can Sahara. Tuy nhien, phan lon dan cu van con ngheo đoi do bat binh đang trong muc thu nhap. Ngoai viec khai thac rung, nguon tai nguyen thien nhien quan trong, dau mo, khi đot, mang gan, uranium la cac san pham xuat khau chinh. Nganh dau mo hien nay chiem 50% GDP. Gabon van phai tiep tuc đuong đau voi su dao đong gia ca cua mot so mat hang xuat khau: dau mo, go, mangan, uranium.
Du la nuoc giau tai nguyen nhung kinh te van bap benh do chinh sach quan ly tai chinh long leo. Nam 1997, to chuc Quy Tien te Quoc te đua ra nhung chi trich chinh phu Gabon ve khoan chi tieu qua muc cac danh muc ngoai ngan sach, cac khoan vay muon qua lon, lo la cac ke hoach cai cach hanh chinh va tu nhan hoa. Nam 1999, kinh te Gabon đat đuoc mot so ket qua kha quan nho gia dau lua tang.
Chinh sach cua Gabon la tap trung uu tien phat trien kinh te, trao đoi thuong mai, tranh thu toi đa nguon đau tu, vien tro, ky thuat tu nuoc ngoai, thi hanh chinh sach kinh te mo, tu do hoa theo huong kinh te thi truong nham phat trien nhanh đat nuoc va chuan bi buoc phat trien nhay vot vao nam 2000. Gabon đang noi len o chau Phi noi chung va o Tay Phi noi rieng ve khac phuc khung khoang va xay dung kinh te đat GDP cao.
Truoc đay, nen kinh te Gabon phu thuoc chu yeu vao xuat khau cao su va magie, nhung tu khi phat hien ra cac mo dau tu nhung nam 70, thi dau mo lai tro thanh nguon thu chinh va chiem toi 50% tong san pham quoc noi cua nuoc nay. Nen kinh te Gabon cung khong on đinh do bien đong cua gia dau, cao su va magnesi. Mac du co nguon tai nguyen phong phu nhung nhung yeu kem trong quan ly tai chinh đa khien cho nen kinh te đat nuoc kho khan. Vao thoi điem thang 1 nam 1994, đong tien nuoc nay bi pha gia 50% va lam phat len 35%. Quy Tien te Quoc te đua ra mot ke hoach ung ho mot nam vao thoi gian tu 1994-1995, mot chuong trinh cai thien nang luc tai chinh 3 nam voi muc lai suat thap bat đau vao cuoi nam 1995 va mot khoan vien tro tin dung tri gia 119 trieu USD vao thang 10 nam 2000. Phap đa cung cap them mot khoan vien tro tai chinh vao thang 1 nam 1997 sau khi Gabon hoan thanh đuoc cac muc tieu đe ra cho nua nam 1996 cua Quy tien te quoc te. Gia dau tang 1999 – 2000 đa giup kinh te Gabon tang truong. Thang 12 nam 2000, Gabon đa ky mot Hiep đinh moi voi cau lac bo Paris nham thay đoi lai ke hoach tra no chinh thuc cua minh. Sau đo, thang 12 nam 2001, mot Hiep đinh tai tra no song phuong voi My đa đuoc ky ket. Gabon đa ky thoa thuan voi IMF đe nhan đuoc mot su ho tro 14 thang. Sau đo thang 5 nam 2004, nhan đuoc su đong y gian no voi CLB Paris nam sau đo.
Nong nghiep thu hut toi 60% lao đong nhung chi đong gop khoang 4,5% GDP va chi bao đam 15% nhu cau trong nuoc. Cac nong san chinh cua Gabon la ca cao, ca phe, đuong, dau co, cao su, gia suc, okoume, ca.
Cong nghiep chi thu hut 15% lao đong nhung đong gop toi 62,7% GDP. Tai nguyen co dau lua (tru luong 120 trieu tan), mang gan (235 trieu tan), uranium (5 trieu tan), sat (gan 1 ty tan), go (rung chiem 85% lanh tho. Viec tim ra dau lua đa tao ra buoc nhay vot ve kinh te cua Gabon (cac Cong ty dau lua lon Total, Mobil, Shell, Agip đeu co mat o Gabon). Gabon co nganh cong nghiep khai thac, hoa dau, đien luc tuong đoi phat trien. San luong dau mo hien nay cua Gabon la 241.700 thung/ngay đung o vi tri 41 the gioi.
Ve ngoai thuong, nam 2010, Gabon xuat khau 6,803 ty USD. Cac mat hang xuat khau chinh cua nuoc nay la dau tho (70%), cao su, magie, va uranium. Cac đoi tac xuat khau chinh cua Gabon la My, Trung Quoc va Phap.
Nam 2010, kim ngach nhap khau vao Gabon đat 2,433 ty USD trong co cac mat hang chu yeu la trang thiet bi may moc, thuc pham, vat lieu xay dung. Nhung nuoc ma Gabon nhap khau hang hoa lon la: Phap, My va Anh.


Xa hoi = Nhan khau =

Gabon co dan so uoc tinh khoang 2,1 trieu nguoi nam 2018. Cac yeu to lich su va moi truong đa lam cho dan so cua Gabon giam tu nam 1900 va nam 1940. Đay cung la quoc gia co mat đo dan so thap nhat o chau Phi, va Chi so phat trien con nguoi cao nhat o khu vuc Chau Phi ha Sahara.


= Đo thi =


= Dan toc va ngon ngu =
Hau nhu tat ca nguoi dan Gabon co nguon goc Bantu, mac du Gabon co it nhat bon muoi dan toc voi cac ngon ngu va cac nen van hoa khac nhau. Nguoi Fang noi chung đuoc cho la nhom sac toc lon nhat lon nhat, mac du du lieu đieu tra dan so gan đay cho thay nguoi Nzebi đang chiem uu the. Nhung toc nguoi khac bao gom Myene, Kota, Shira, Punu, va Kande.
Hau het cac dan toc phan bo rong khap ca nuoc, dan đen viec thuong xuyen lien lac va tuong tac giua cac nhom dan toc. Hon phoi giua cac nhom dan toc la kha pho bien, giup giam cang thang sac toc. Tieng Phap, ngon ngu thuoc đia truoc đay cua Gabon, la ngon ngu thong nhat giua cac dan toc. Hien taih cung co hon 10.000 nguoi Phap song o Gabon. Nguoi ta uoc tinh rang 80% dan so cua đat nuoc co the noi tieng Phap, va 30% nguoi dan Libreville noi thu ban ngu cua ho. Tren toan quoc, co 32% dan so noi ngon ngu Fang nhu la tieng me đe.


= Ton giao =

Ton giao chinh o Gabon bao gom Kito giao (Cong giao Roma va Tin Lanh), Bwiti, Hoi giao, va ton giao duy linh ban đia. Khoang 73% dan so, thuc hanh it nhat mot so yeu to ton giao ket hop giua Kito giao va Bwiti, 12% dan so thuc hanh Hoi giao (trong đo co 80 đen 90% la nguoi nuoc ngoai), 10% thuc hanh niem tin ton giao ban đia truyen thong, va 5% khong thuc hanh ton giao hay la nguoi vo than.


= Giao duc =

Giao duc la mot trong nhung uu tien hang đau cua Chinh phu. Giao duc bat buoc đoi voi tre em trong 10 nam va mien phi tu bac tieu hoc đen sau đai hoc (chi phi giao duc - đao tao đuoc trich tu nguon thu nhap dau mo). He thong giao duc cua Gabon co quan he chat che voi he thong giao duc cua Phap. Giao vien đuoc đao tao tai Phap. Chuong trinh tieu hoc gom 6 nam, trung hoc 7 nam.


= Y te =

Phan lon co so y te o Gabon do nha nuoc quan li, song co mot so co so tu nhan, noi tieng nhat la benh vien đuoc khanh thanh nam 1913 tai Lambarene boi Albert Schweitzer. Ha tang y te cua Gabon đuoc coi la tot nhat tai Tay Phi. Khoang nam 1985, Gabon co 28 benh vien, 87 trung tam y te, 312 benh xa va tram phat thuoc. Đen nam 2004, co 29 bac si tren 100,000 nguoi. Xap xi 90% nguoi dan Gabon tiep can đuoc cac dich vu y te.


Van hoa = Am nhac =


= Truyen thong =


= Am thuc =


Xem them ISO 3166-2:GA


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc
Muc “Gabon” tren trang cua CIA World Factbook.
Gabon tren DMOZ
Gabon from the BBC News
 Wikimedia Atlas cua Gabon
Key Development Forecasts for Gabon from International Futures
2009 report (PDF) from Direction generale de la statistique et des etudes economiques