Le Thi Luu (chu Han: 黎氏榴, 19 thang 1 nam 1911 – 6 thang 6 nam 1988) la mot hoa si chuyen ve tranh lua va tranh son dau nguoi Viet Nam. Ba đuoc xem la nu hoa si đau tien cua nen my thuat hien đai Viet Nam, nam trong bo tu danh hoa Viet tai Phap Pho – Thu – Luu – Đam.
Sinh ra trong mot gia đinh theo Tay hoc, ngay tu cap so hoc, Le Thi Luu đa hinh thanh niem yeu thich voi hoi hoa va quyet đinh thi vao Truong Cao đang My thuat Đong Duong. Sau khi đo đau truong khoa 3 nam 1927, ba som đuoc biet đen thong qua hai buc son dau ve 1929 Thieu nhi trong vuon chuoi va Chan dung Ong Hai, đuoc trung bay trong trien lam chung đau tien cua truong. Cac sang tac chu yeu cua Le Thi Luu giai đoan nay la tranh son dau, so truong chan dung. Sau khi tro thanh nu sinh đau tien tot nghiep truong, hang thu khoa, ba nhanh chong co đuoc su cong nhan tu gioi bao chi, đac biet la nhom Tu Luc van đoan. Le Thi Luu tung nhan bo nhiem lam giao su tai nhieu truong hoc khac nhau tren khap ca nuoc. Voi tu cach la huong đao sinh, ba cung sang lap nen to chuc "Bay soi con Trung Rong". Nam 1940, nu hoa si cung chong la Ngo The Tan sang Phap.
Danh phan lon cuoc đoi song tai Phap, Le Thi Luu đa gap nhieu tro ngai trong cuoc song gia đinh va co luc phai tam ngung ve tranh suot nhieu nam, tu thap nien 1930 đen thap nien 1950, ngoai tru mot so buc đuoc thuc hien vao nhung dip đac biet khac nhau. Khoang thoi gian nay, ba tich cuc tham gia phong trao chong Phap trong thoi điem hoat đong cach mang dien ra soi đong. Khi tro lai hoi hoa, Le Thi Luu chuyen tam theo đuoi dong tranh lua va kien tri voi truong phai co đien, cho ra đoi nhieu tac pham gay đuoc su chu y tu cac trien lam, cua hang tranh ben Phap: thoi điem đau sang tac, ba buc tranh lua nho cua Luu giup đem ve cho nu hoa si giai nhat trong so cac tranh va ba đuoc cong nhan la thanh vien thuc thu cua Hoi lien hiep phu nu hoi hoa va đieu khac Phap. Trong nhung nam cuoi đoi, Le Thi Luu đa hoan thien nhieu tac pham thanh cong đe lai dau an trong su nghiep cua minh. Hoa pham cuoi cung ma ba xong truoc khi mat la buc Tam đai đong đuong.
Xuyen suot su nghiep sang tac, uoc tinh so luong tranh Le Thi Luu ve chi dao đong khoang 250 đen 500 buc. Tuy nhien cac tac pham cua ba, đac biet la tranh lua, đa nhan ve đanh gia cao tu nhung nha phe binh chuyen mon va đuoc đem đi ban đau gia tai Christie's, Sotheby's... thu ve so tien ky luc. Vao nam 2018, nha phe binh Thuy Khue va chong ba la Le Tat Luyen – ho hang cua nu hoa si – đa quyet đinh trao tang Bao tang Thanh pho Ho Chi Minh nhieu tranh ve, thu tu, tho Le Thi Luu; đong thoi xuat ban cuon sach Le Thi Luu, an tuong hoang hon, trong đo tong hop lai chi tiet cuoc đoi nu danh hoa cung cuoc song cua nhung hoa si nguoi Viet tai Phap tung tot nghiep truong My thuat Đong Duong.


Thoi nien thieu Le Thi Luu sinh ngay 19 thang 1 nam 1911, que tai lang Tho Khoi, xa Cu Khoi, huyen Gia Lam, Phu Thuan An, tinh Bac Ninh. Đay la noi sinh, cung la que noi va que ngoai cua ba. Cha me Le Thi Luu đeu đong danh ten Que: cha ba la Le Van Que con me ba la Le Thi Que. Tu nho đen nam 14 tuoi, ba đa theo cha, mot cong chuc toa su, đen nhieu tinh thanh khac nhau gom Bac Ninh, Nam Đinh, Thai Binh, Hai Phong va Ha Noi. Tuy la mot trong nhung nguoi theo Tay hoc đoi đau, nhung ong Que van bat cac con minh phai đe toc dai, nhuom rang đen, van quan tham cho đen khi lay chong. Ba la chi ca trong so bon chi em Le Thi Luu, Le Thi Can, Le Thi Chuong va Le Thi Đao, đat theo ten cua cac loai thao moc: Luu, Can (cay bau), Chuong (cay long nao), Đao. Ba cung co em ho la giao su Nguyen Đang Thuc, nha van Mai Thao va nha phe binh Nguyen Đang Manh.
Vao nam 1925, ba đa đau bang So hoc yeu luoc, tuy nhien thay vi nhap hoc truong Nu sinh Đong Khanh (tien than truong Trung Vuong) nhu hai nguoi em khac, Le Thi Luu lai thi vao truong Cao đang My thuat Đong Duong nam 1926. Theo nhung ban viet tay cua Luu, khi đo co hai su viec dan đen quyet đinh nay: su kien thu nhat la trong mot lan Le Thi Luu xep lai sach cho thay giao, ba bi an tuong voi buc hinh ve mot co gai Lao vua to, vua đep. Thay sau đo giai thich voi ba rang đay la hinh "phong to" tu sach ra. Khi Luu hoi thay minh lieu co the hoc đuoc mon nay, ong đa gioi thieu mot Truong Bach nghe day ve va o đo co ong nghe si ten Thuc nan gioi. Viec thu hai la khi tham nguoi ban co cha la chu mot rap hat, Le Thi Luu bi thuyet phuc truoc loi ve cham pha lam phong cho rap cua mot nguoi tho, bang viec to len nhung net son nguech ngoac tren tam vai cang phang ma khi nhin gan khong nhan ra gi ca nhung phai trong tu xa moi thay đep.
Chuan bi truoc khi thi, Luu mua duy nhat cuon ve luat vien can roi tu hoc, đong thoi nho mot anh nguoi nha ten Pheo lam mau đe thuc hanh. Sau khi thi xong, ba đau thu 13 va ghi ten lop du bi vi truong chi lay 10 nguoi. Tuy vay, chi mot nam sau vao 1927, Le Thi Luu đa đo nhat đau vao sinh vien khoa III truong My thuat Đong Duong – cung voi Tran Quang Tran đo nhi va Nguyen Gia Tri – khi moi 16 tuoi. Buoc vao truong luc đo, ba đa gap tro luc tu phia phu huynh, xa hoi va ban hoc: la mot trong so it cac hoa si nu cua truong, khi moi vao thuc tap tai truong ba phai thuyet phuc gia đinh cho đi hoc lop ve tranh khoa than nam voi nguoi mau that; cac hoc sinh nam cung ghen ghet voi thanh tich hoc tap cua ban đen muc co nguoi đa rach cheo nach hoac boi xoa ca tranh ba ve. Bat chap nhung đieu nay, suot quang thoi gian 5 nam theo hoc bat cu mon nao Le Thi Luu đeu troi hon cac ban đong khoa. Ba cung ket ban voi đan anh trong truong, la cac hoc sinh uu tu nhat, gom ba hoa si Mai Trung Thu, Le Pho va Vu Cao Đam, ben canh đo la hieu truong truong Tardieu. Nam 1932, Le Thi Luu tro thanh nu hoa si đau tien tot nghiep truong My thuat, hang thu khoa.


Su nghiep = 1927–1940: Khoi đau hoi hoa va sang Phap =

Nam 1929, khi Le Thi Luu con đang hoc tai Cao đang My thuat Đong Duong, nha truong đa len ke hoach to chuc mot cuoc trien lam chung đau tien, trung bay bai tap cua cac sinh vien sang tac thoi gian nghi he va đuoc yeu cau phai trinh cong viec voi giao vien khi tuu truong. Du vay toi tan ngay khai giang, Luu moi chi hoan thien xong mot buc son dau mang ten Thieu nhi trong vuon chuoi. Mot gio truoc khi ra ga ve truong, ba o nha đa kip nho ong bac minh lam mau chan dung roi đem tranh thanh pham con uot mau son len xe, đat ten la Chan dung Ong Hai. Bat ngo khi nop bai xong, đen hom trien lam vao ngay 15 thang 11 cung nam, chi sau vai phut thuyet trinh ve hai tac pham lien co hai nguoi mua cac tranh nay voi gia tong la 400 đong – gap nhieu lan tien thue tro cua ba von ven 3 đong. Hai buc hoa nay đa nhan ve su khen ngoi tu thay giao ba Joseph Inguimberty va hieu truong Victor Tardieu; Chan dung Ong Hai con vo tinh đuoc thay Inguimberty xep ngang hang tranh bac đan anh cua ba thoi điem đo la hoa si To Ngoc Van. Trong mot bai bao tieng Phap tua đe "Une nouvelle ecole de peinture et de sculture: "L'Ecole annamite"" (dich: "Mot truong phai hoi hoa va đieu khac moi: truong phai Annam") in tren bao L'Avenir du Tonkin, nu ky gia Yvonne Schultz co nhan xet ve hai hoa pham nhu sau:

Sau cung, la buc hoanh hoan toan đang chu y cua co Le Thi Luu, nam thu ba, ve tre em chung quanh cay chuoi. Toi cho rang đo la buc tranh duy nhat cho ta thay mot đua nho bung bu đay com. Va đang yeu thay nguoi ve đua be lai la mot thieu nu! Ta thay trong buc tranh nay mot cam xuc rat em diu cua tuoi tho. Buc hoa thu nhi ve chan dung Ong Bac, but phap ngang tang lam lien tuong toi Reynolds.
Nam 1931, ba cung cac hoa si khac trong truong, dan đau la Le Pho, tham du Trien lam Thuoc đia to chuc tai Paris. Cac tac pham cua nu hoa si đa thanh cong gay an tuong voi nhung nha phe binh nghe thuat nguoi Phap. Nam 1932, sau khi ra truong, ten tuoi Le Thi Luu noi danh khap ba ky, đuoc nhieu to bao trong nuoc nhac đen nhu la nu sinh đau tien tot nghiep thu khoa khoa III Cao đang My thuat. Tai nang cua ba luc nay cung som đuoc nhom Tu Luc van đoan phat hien va cong nhan. Trong bai "Truong My thuat Đong Phap" do Nguyen Tuong Tam (but danh Nhat Linh) viet, ong đa coi Le Thi Luu la mot trong ba hoa si tai nang nhat ve son dau cua truong My thuat Đong Duong, cung voi Le Pho va Nam Son. Tai mot bai bao khac tren to Phong Hoa so 18, ma theo suy đoan thi tac gia la nha van Thach Lam – nguoi phu trach thuong xuyen muc phe binh nghe thuat cua to Phong Hoa va Ngay Nay – nguoi viet cung đe cap đen Le Thi Luu ben canh hai hoa si tot nghiep khoa I truong Le Pho va Mai Trung Thu:

Ong Le Pho, co Le Thi Luu, ong Mai Trung Thu cung nhieu hoa si khac đeu la nguoi co tai, moi nguoi mot ve rieng [...] Co mot đieu đang ghi la co Le Thi Luu khong ngan ngai la quan van, yem mang, chen chan thich canh voi bon hoa si đan ong, ma cai hay cai kheo cua co lai hon nguoi, that la ve vang cho phu nu nuoc nha.

Nam 1933, tai mot Trien lam Thuoc đia o Paris, Le Thi Luu đa gioi thieu cac buc tranh lua va son dau ve canh Đe Thien Đe Thich cung nguoi an may, cung nhu mot buc khac mang ten Nguoi va vat. Nhung hoa pham nay truoc đo tung đuoc trung bay tai Trien lam Phu nu tan van 1932. Tu nam 1933 đen 1935, theo quy che đuong thoi, ba đuoc bo nhiem lam giao su lan luot o cac truong Trung hoc Bao ho (sau la truong Buoi), truong Nu sinh Đong Khanh va truong tu thuc Hong Bang Ha Noi. Voi tu cach la huong đao sinh, Luu cung tham du Trai hop ban Huong đao toan quoc tai San van đong Mayer, Sai Gon. Ba đa ket hop su dung nam thu ngu coc đe tao thanh chan dung ong Robert Baden-Powell, đong thoi tham gia thiet ke mau huy hieu "Huong đao Viet Nam" voi bieu trung cach đieu tu hoa sen va đuoc dung lam mot trong nhung huy hieu chinh thuc cua to chuc cung ten. Nam 1933 hoac 1934, ba cung nu giao su trung hoc Chenevier lap nen to chuc "Bay soi con Trung Rong", truyen đat cho nhung thanh thieu nien tham gia co tu tuong tien bo, thich nghi voi moi hoan canh cua đoi song.
Giai đoan 1935–1936, Le Thi Luu chuyen vao Nam, day cho truong Nu sinh Ao tim Sai Gon (nay la Truong Trung hoc pho thong Nguyen Thi Minh Khai) va truong My nghe va Trang tri Gia Đinh. Ngoai cong viec chinh, ba con cong tac voi cac an pham cua Tu Luc van đoan nhu Ngay Nay, Phu nu tan van, Đan ba Moi, dung but hieu Van Đo duoi ky hoa hay hinh hoa; va lam tho, du rat it, bang but danh Thach An do mot nha su đat cho. Nhung nam 1937 hoac 1938–1939, nu hoa si tro ra Ha Noi day truong Trung hoc Bao ho va Đang Ten. Nam 1939, cung voi To Ngoc Van, Le Thi Luu tham gia vao "Nhom kich The Lu" voi vai tro trang tri cac vo dien gay đuoc tieng vang cho cong chung. Thoi gian nay, ba nguoi ban cua ba la Mai Thu, Le Pho va Cao Đam đeu đa qua đinh cu tai Phap, trong boi canh gioi hoa si luc bay gio muon toi Phap đe tiep xuc truong phai Paris. Luu cung khong nam ngoai le. Đen thang 3 nam 1940, ba cung chong la ong Ngo The Tan xuat ngoai sang Phap tu Sai Gon bang đuong thuy. Chong ba khi đo la cong chuc chinh quyen nhan thuyen chuyen qua Phap đe lam viec cho Ban ky thuat Canh nong Nhiet đoi, thay cho nhung đong nghiep Phap nhap ngu tham gia chien tranh.


= 1940–1960: Tham gia hoat đong cach mang va tro lai voi hoi hoa =
Sau khi tau cap ben Marseille, Phap thang 4 nam 1940, vao thang 6 cung nam, Le Thi Luu va chong di chuyen len Paris. Tuy nhien khi toi noi lai đung luc thanh pho đang bi Đuc nem bom. Hai nguoi len ke hoach đi tham xuong ve o Paris cua ba nguoi ban hoa si Vu Cao Đam, Le Pho va Mai Trung Thu nhung vua đen đa biet tin ca ba phai đi nhap ngu. Sau mot thoi gian ve Nantes roi quay lai Paris trong đieu kien thieu thon va kho khan, đen thang 6 nam 1941, khi nay Luu đa sinh con, ca gia đinh ba xuong Marseille đe đon tau ve nuoc nhung khong may het tau do trong tinh trang thoi chien. Vi vay, ba cung chong di chuyen ve Nice o chung voi Le Pho, luc đo đa giai ngu, roi tru khu tro Pension des Etats Unis do Cao Van Bon quan ly mot nam tron, truoc khi ong Tan nham chuc lam giam đoc Vuon Thu Nghiem Thuc Vat Kindia (Jardin d'Essai de Kindia), thi tran Kindia nuoc Guinee chau Phi. Trong suot thoi gian tu khi sang Phap đen tai Guinee, ba gan nhu khong đong đen hoi hoa vi ban cham con va thieu thon dung cu, nhung co ve muoi hinh co gai đong trinh ban xu do toa su Phap đat đe trang tri phong khach o Kindia. Nu hoa si cung nhieu lan đuoc giam đoc truong thu cong nghe tai thi tran moi lam giao su nhung đeu bi ba tu choi. Vao nam 1943, Le Thi Luu đa cho ra đoi buc Chan dung nguoi Guinee, ve bang but chi tren giay kraft dung đe goi hang.

Nam 1945, chien tranh ket thuc, Le Thi Luu tro ve Paris va o tam xuong ve voi Mai Thu mot thoi gian. Nam 1947, ba don sang so 41 pho rue Blomet quan 15 va la hang xom cua Le Pho; đay la nha giao su Tran Huu Tuoc khi ve nuoc sang ten lai. Trong khi nghi mat cung chong vao mua he 1946 o Chedde, tinh Haute–Savoie, ba đa biet đuoc tinh hinh que nha khi cac phong trao cach mang chong thuc dan gianh đoc lap tro nen soi đong va len tan Paris, noi đang dien ra Hoi nghi Fontainebleau, đe truc tiep lay tin cung nhu gap nguoi quen trong phai đoan Viet Nam do Pham Van Đong dan dat. Qua su kien tren, vo chong ba Luu chon theo huong ung ho phong trao: ong Tan nghi lam cong chuc cho chinh quyen Phap va sau đo cung vo lap mot hieu buon nho đe sinh song.
Sau khi on đinh muu sinh, ba tich cuc tham gia vao phong trao chong thuc dan khi lien he đai dien chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa Tran Ngoc Danh, hay cac đai dien Hoi nguoi Viet tai Phap nhu Pham Huy Thong, Nguyen Khac Vien. Ngo The Tan lam Pho Chu tich Hoi nguoi Viet song tai Phap con Le Thi Luu giu chuc thu quy Hoi Lien hiep Tri thuc (thuoc Hoi nguoi Viet). Trong thoi gian tren, ba đa gui cac tranh ve cua minh cho phai đoan Quoc hoi Viet Nam, theo loi hieu trieu tu Uy ban to chuc Trien lam đe dung nen trien lam tranh đau tien cua Viet Nam Dan chu Cong hoa vao nam 1946, cung nhu thiet ke mau tem cho chinh phu Viet Nam lam thoi. Ba đa tham du cac buoi hop Phong trao Hoa binh The gioi to chuc ngay tren đat Phap va ngoai quoc, bat chap viec nam trong "so đen" cua chinh quyen so tai va luon luon bi truy van boi canh sat, mat vu, v.v.. Toi nam 1960, khi thay chinh phu mien Bac Viet Nam chuan bi tien cong vao mien Nam bang vu trang, ba Luu cung ong Tan quyet đinh tach khoi hoat đong cua cac nhom hoi nay.

Nam 1953, gia đinh ba don ve o so 10 ngo Josephine, thi xa Gentilly, ngoai o phia Nam Paris. Tu nam 1954, sau Hiep đinh Geneve, Le Thi Luu bat đau tro lai voi hoi hoa. Thoi điem nay, nho su tiep đon tan tinh cua Ngo The Tan – khi đo van đang la Pho Chu tich Hoi nguoi Viet o Phap – voi phai đoan Thuong mai mien Bac Viet Nam, ong đa đuoc đe bat len lam cho Bo Ngoai thuong va đen nam 1956 thi nhan cong tac ve Viet Nam. Sau khi chong đi lam xa, Le Thi Luu quyet tam bo han viec buon ban, hoat đong hoi hoa tich cuc.
Đe lam quen voi moi truong my thuat, ngay ngay ba đeu tham quan bao tang, phong trien lam cong đong, ca nhan va cac cua hieu ban tranh trong thanh pho. Luu cung thuong lui đen phong ve La Chaumiere đe ky hoa nguoi mau khoa than bang but chi tren giay va theo hoc tai Ecole du Louvre, nhung sau may thang thi bo do vi nhan thay chuong trinh hoc khong giup ich gi cho ban than. Trong quang thoi gian tren, tuy co quyet tam hoc hoi, Le Thi Luu lai tro nen do du truoc vo so cac truong phai va khuynh huong moi ra đoi nhung xa voi voi loi ve cung quan niem cua ba. Sau khi suy nghi ki, ba quyet đinh đi theo con đuong sang tao dua tren nhung quan niem hoi hoa do chinh ba đat ra va hoan toan theo đuoi nghe thuat tranh lua.
Khoi đau cho viec tro lai lam hoa si, nam 1957, Le Thi Luu thuong xuyen đem tranh đen phong trung bay Chapelin canh Đien Elysee. Nam 1959, ba buc lua nho ba sang tac cung đuoc trung bay o trung tam phong trien lam hang nam Hoi lien hiep phu nu hoi hoa va đieu khac (Union des femmes peintres et sculpteurs). Chi ngay trong buoi khai mac, co hai nguoi My đa mua hai buc tranh cua ba, tranh con lai thi do ba chu phong tranh Chapelin nhan. Ca ba tac pham tren sau đo đem ve cho Le Thi Luu giai nhat trong cac tranh va ba đuoc phong lam thanh vien thuc thu (Societaire) cua hoi, đong nghia voi viec tranh cua ba khi trung bay se khong bao gio can phai qua su giam sat.


= 1960–1988: Thoi ky tranh lua "toan bich", nhung tac pham cuoi cung =
Sau mot thoi gian the nghiem va theo đuoi nghe thuat tranh lua, tu nam 1960, Le Thi Luu đa kien toan phong cach tranh lua cua rieng minh va cho ra đoi nhieu tac pham đuoc đanh gia la "toan bich". Trong giai đoan nay, buc ve thanh cong nhat cua Le Thi Luu la Me điu con, ve k. 1970-1975, tung đuoc in thanh nhieu phien ban cho co quan tu thien ban lay tien.
Nam 1962, Le Thi Luu tro thanh giao su hoi hoa truong Lycee Corot; mot nam sau đo vao 1963 ba tiep tuc lam giao su tai hai truong Lycee Rodin Paris va Lycee d’Orsay vung ngoai o Paris. Ngay 4 thang 12 nam 1963, Le Thi Luu đa tham gia vao buoi trien lam tranh voi nhung hoa si khac o trung tam Foyer des Artistes tren đai lo Montparnasse. Đen nam 1971, sau khi cung chong nghi huu, gia đinh ba chuyen ve song tai biet thu An Trang, đuong Renaude, lang Speracedes, mien Nam nuoc Phap vung Đia Trung Hai.
Trong nhung nam cuoi đoi, ba đa hoan thanh nhieu tac pham lon va ghi dau an trong su nghiep cua minh. Buc Kim Kieu gap go la tac pham ma ba ve trong thoi gian lau nhat, bat đau tu nam 1975 nhung sang đen thap nien 1980 chua xong, thinh thoang chinh sua lai nhung van chua ung y. Hoa pham cung chu đe Kieu gay đan ty ba ma nu hoa si sang tac vao k. 1987, cung đuoc coi la noi troi giai đoan nay. Tac pham cuoi cung cua Le Thi Luu truoc khi qua đoi la buc Tam đai đong đuong, hoan thanh nam 1988.


Truong phai, sang tac Trong su nghiep sang tac hoi hoa, Le Thi Luu tung đi theo nhieu truong phai khac nhau. Truoc va sau khi đo vao truong, ba la hoa si theo đuoi chu nghia hien thuc; khi hoc tai truong My thuat Đong Duong, ba đuoc day ve theo truong phai co đien va đay la truong phai xuat hien xuyen suot trong cac tac pham cua ba. Luu cung theo đuoi chu nghia bieu hien, co the thay ro qua nhung hoa pham ba sang tac thoi gian song tai Phap. O linh vuc tranh son dau, ba so huu loi ve tu nhien, phi truong phai. O linh vuc tranh lua, thoi ky đau, but phap va đe tai cua Le Thi Luu đi theo huong giong tranh co xua nhung mau sac tuoi hon. Đen ve sau thi ba hoi huom theo phong cach cua Amedeo Modigliani, đien hinh nhu buc Ba me con goa phu do ba ve nam 1954. Nu hoa si co mot thoi gian dai chiu anh huong theo truong phai an tuong o tranh lua, noi bat trong đo la cac danh hoa Pierre-Auguste Renoir, Pierre Bonnard, v.v.. Tuy nhien, bo cuc, đe tai va mau sac trong tranh cua Le Thi Luu lai co su rieng biet, mang tinh than phuong Đong, Viet Nam.
Ba đa đuoc truyen day kien thuc va ky thuat hoi hoa phuong Tay tu truong hoc. Trong nhung tac pham cua minh, Le Thi Luu it chu y thien ve cai đep thuan tuy va tinh truyen thong, giong nhu ba nguoi ban Pho – Đam – Thu, ma thay vao đo tap trung khai thac tam ly cua tung buc hoa. Tranh cua ba luon huong toi ve đep hoan thien va ly tuong. Khac voi giai đoan đau khi cac buc tranh cua ba co loi dien ta hinh the nhan vat vung chac, gia dan, trong nhung tac pham ve sau nu hoa si lai khong qua chu trong vao hinh khoi. Đoi voi mau sac cho tranh, ba thuong ap dung bang mau tuoi sang, anh sang em diu voi cac tong mau cua xanh lam, xanh luc, hong. Tung mang mau tranh xep chong lan len nhau, gop phan "tao nen chieu sau" cho tac pham. Nhung cam xuc cua nu hoa si gui gam vao đuong net va mau sac trong tranh đuoc nhan xet la "mem mai", "diu dang".


= Sang tac tranh lua =
Ban đau luc đang hoc o truong My thuat, Le Thi Luu hoc ve tranh lua theo phong cach co truyen Trung Quoc, tuy nhien cach ve nay co nhuoc điem bi gioi han trong su đon sac vi lua rat mong, su phan bo mau sac kho khan nen tranh cua cac hoa si tranh lua thuong co tung mang đong mau hoac vai mang mau to đam nhat khac nhau. Đen sau nay, hoa si Vu Cao Đam moi tro thanh nguoi tien phong trong viec tim ra mot cach ve moi cho tranh lua co the khac phuc nhung khuyet điem cu cua loi ve theo Trung Quoc: thay vi cang lua ve mau nuoc roi boi len bia cung thi ong boi lua len truoc khi ve; đieu nay se giup hoa si co the ve tren lua va dung nhieu mau.
Sau khi tro lai hoi hoa va chuyen tam theo đuoi tranh lua, Le Thi Luu cung lam theo ky thuat nay cua Cao Đam. The nhung, cac hoa pham ba ve lai hoan toan khac voi cac hoa si tranh lua khi đo nhu Vu Cao Đam, Nguyen Phan Chanh: tranh lua cua Luu thien ve cach tiep can phuong Tay, giau mau sac va nhieu lop lua đap day; ba tim toi đe ket hop giua nghe thuat ve lua voi ky thuat an tuong nham tao ra mot phong cach ve tranh lua moi cua rieng minh: vua co net mem mai, lai tu nhien đam tinh nu. Cung vi cach ve nay ma mau tranh cua ba co nguoi nham sang mau phan.
Thong thuong, qua trinh sang tac cho mot buc tranh lua cua Le Thi Luu bat đau tu khau chon kho lua, roi sau đo sap but, phac truoc đe tai se ve bang fusain tren giay. Nhieu tranh lua cua ba đuoc ve tren khung nho. Sau khi phac hoa hoan chinh thi nu hoa si tiep tuc phac mau. Ba phac đeu cac mau len tranh đe xem can đoi giua cac mang, ke đen thi đi vao chi tiet la ve lai len mat truoc cua tranh. O khau chuan bi, ngoai cong cu ve, ba cung sap san mau va chon bang nhac đe nghe, roi gio may trang sach my thuat hoa minh vao hoi hoa; khi ve, ba say sua đen muc "quen đoi va quen ca khat". Trong nhung net ve đau, Le Thi Luu thuong khong hai long va cu ve roi lai xoa. Co nhieu buc ba ve đi ve lai ca nhieu nam troi moi xong.
Thoi gian ba danh cho moi buc lua la khong xac đinh, dua theo nguon cam hung nu hoa si. Mot buc thuong se hoan thanh trong vai ngay, nhung co buc ba lai ve giua chung roi đe do, vai nam sau ve not. Tac pham ve nhanh nhat cua Le Thi Luu đuoc cho la buc lua Em be mo coi, ma ba hoan thanh chi trong mot buoi chieu.


Tac pham Đa so cac tac pham cua Le Thi Luu la tranh lua, chi co so it tranh son dau. Hien nay, khong the tinh đuoc het so luong hoa pham ma Le Thi Luu hoan thanh boi khi con song, ba khong co thoi quen ghi va chup lai tranh. Hau het tranh do ba ve đeu nhanh chong co nguoi đen mua sau khi lam xong. Tuy đa sang tac kha kha tranh, nhung Le Thi Luu lai chua tung to chuc mot trien lam ca nhan nao cho rieng minh, du co nhieu hieu tranh tu Y, Thuy Si, Syria, My (Findlay Galleries),... moi do ba khong đu suc khoe đe đap ung. Nu hoa si khong ve nhieu. So tac pham cua Le Thi Luu đuoc uoc tinh roi vao khoang 250 đen 300 buc. Cung theo ong Ngo The Tan khi con o Viet Nam, Le Thi Luu chi ve chua đen tram buc, con sau khi sang Phap thi khong qua 400 buc (o Guinee khoang muoi buc). Do phan lon tranh cua ba đuoc ve khi ba song tai Phap nen nhieu buc đen nay đa bi that lac tai cac kho luu giu o Phap. So it khac la thuoc ve bo suu tap tu nhan va bao tang. Tren nhung tranh cua ba, thuong in an trien đo bang chu Han hoac chu ky viet lien ten nham đanh dau ban quyen tac pham.


= Đe tai =
Đe tai chu yeu trong cac buc tranh cua Le Thi Luu đa đuoc viet gon lai trong ba chu "thieu": thieu phu, thieu nu va thieu nhi. Trong đo:

Thieu phu: la nguoi co nhiem vu duy tri noi giong, đua nhung the he sau noi tiep truyen thong cung cac tien bo ve mat nhan ban. La thanh vien quan ly gia đinh ca vat chat lan tinh than.
Thieu nu: la nhung nguoi phu nu tre, mang trong minh uoc mo trien vong ve ngay mai, du bi thiet ke cuoc đoi bang yeu thuong va hanh phuc.
Thieu nhi: la lop mam non tran tre nhua song, co nhiem vu noi doi tong đuong, la soi day rang buoc tinh vo chong, nghia cha me, đem lai anh sang va suoi am gia đinh nhung luc tan canh lanh gia.
Ben canh đe tai tren, Le Thi Luu cung ve ve chu đe ba the he trong gia đinh, nhu buc Tam đai đong đuong. Luu it ve tinh vat ma thay vao đo co nhieu buc ba ve nhung thanh vien cau thanh mot gia đinh. Trong cac buc chan dung thieu phu, thieu nu, nu hoa si thuong khac hoa theo khuon thuoc co đien luc bay gio: mat trai xoan, can đoi, hai hoa. Ke ca đoi voi tranh khoa than, ba cung ve kin đao, khac voi cach ve lo lieu trong tranh thieu nu cua hoa si tan co đien Jean-Auguste-Dominique Ingres. Le Thi Luu hau nhu khong ve tranh qua nguoi mau, va cac bo mat trong tranh đeu do hoa si tuong tuong ra. Điem rieng biet voi hoa si đan anh Le Pho, Cao Đam, Mai Thu la Le Thi Luu khong ve tranh theo mot loat đe tai gan ke ma tung tac pham đon le.
Nhung nam con song tai Viet Nam, Le Thi Luu la mot hoa si luon huong đe tai cua minh ve tang lop nhung nguoi dan lao đong, ngheo kho, voi cac buc ve khac hoa dang voc co the cua đan ong va phu nu, net mat nhung nguoi thon que, cua nhung nguoi song đau đuong xo cho. Theo ba, "Cai đep that la cai đep o nhung nguoi phu nu lao đong, binh dan o thong que, no đep tu trong tinh than ra ngoai guong mat. Ca đoi lam lu, đau tat mat toi nhung ho van đep tu nhien, cho cai đep gia tao co ra gi, la gi ma hoa cho uong cong". Khi đinh cu sang Phap, ngoi co cua ba van huong ve nhung hinh anh, ky uc que huong, con nguoi nhung mang net binh yen va em a hon.


= Chat lieu =
Trong nhung nam đau vao truong cho đen 1940, Le Thi Luu chu yeu ap dung chat lieu son dau trong moi sang tac, tieu bieu la hai buc Chan dung Ong Hai va Thieu nhi trong vuon chuoi, va it ve tren nen lua, hay hiem hon la mau phan, mau nuoc. Ba cung ve tranh bang chi đen va chi son, nhu buc Chan dung nguoi Guinee. Co thoi gian, ba tung hoc cach ve son mai, trong đo đe lai buc Scene de village vietnamien au crepuscule (tam dich: Canh lang que Viet Nam luc chang vang), nhung lai bi di ung khi su dung. Sau nay, ben canh mau nuoc, ba đa xu ly chat lieu tong hop tren tranh lua o cac hoa pham cua minh.


= Cac tac pham chinh =


 Tranh son dau   = Chan dung  =
Ba đa khoi đau su nghiep hoi hoa tu nhung buc tranh son dau, trong đo so truong la ve chan dung. Du vay, đen nay tranh cua Le Thi Luu truoc 1940 đeu kho tim lai, duy chi co buc Thieu nu Bac Ky la bai tap o truong ma thay Tardieu ra cho hoc tro ve, đuoc ba hoan thanh vao k. 1926. Mot ong giam đoc hang det tham Hang Kenh o Hai Phong đa mua lai tranh, va đen sau nay trung hop vao đung ngay nu hoa si mat, nguoi khach hang tren đien thoai đe tra lai cho chu. Nam 1934, trong thoi gian lam giao su o Sai Gon, ba cung ve mot buc chan dung bang son dau cho phu nhan Thong su Bac Ky Rene Robin; ve sau đay la buc tranh son dau đau tien cua mot hoa si nguoi Viet đuoc trung bay tren truong quoc te.
Khi đinh cu o Phap, Le Thi Luu đa sang tac cac tranh chan dung bang son dau mang phong cach, ca tinh đoc đao. He nam 1961, ba ve hai buc Ba cu Pyrenees va Ong cu Pyrenees, đuoc xem la moc đanh dau cho su hinh thanh phong cach rieng cua ba ket hop voi hoi hoa bieu hien. Cung nhan mot dip khac, nu hoa si tiep tuc hoan thien tac pham mang ten Phan no, ve mot thanh nien Phap toc hung, rau quai non; la chan dung nguoi ban cua cau con trai Ngo Manh Đuc. Thoi gian nay, Le Thi Luu cho ra đoi bo ba buc chan dung ve cha minh, ve sau nam trong so nhung tranh chan dung thanh cong nhat, mang ten Cha toi, trong đo mieu ta lai tam trang u sau va nuoi tiec cua cha sau khi quyet đinh sang Phap đe song cung nguoi con gai đau long.


 = Phong canh  =
Le Thi Luu rat hiem khi ve tranh phong canh, trong đo chu yeu cac buc phong canh la bang son dau. Tai Phap, ba thuong ve phong canh khi đi nghi he. Trong cac hoa pham nay, ngoai the hien tinh than hoi hoa phuong Tay, Le Thi Luu cung đem cam xuc cung tinh than "Viet hoa" cua minh vao tranh: nhu o buc Ben Honfleur, ba đa dung gam mau xam nhat "em diu va buon buon" đe mieu ta khung canh cua mot ben cang sau chien tranh; hay buc Son thuy dien ta canh thien nhien mien Auvergne, Phap, ba lai dung mau tro trong khi vao mua he khu vuc nay thuong xanh muot, khi hau mat va nhieu anh sang, vi tac pham "đa tham noi buon cua ba, đa nhuom tam su cua ba [...] đa đuoc Viet hoa trong long tac pham".


 Tranh lua  Khoi đau theo dong tranh lua, Le Thi Luu đa co nhung no luc nham thay đoi but phap đe khac biet voi loi ve Trung Quoc co xua. Đieu nay co the thay ro qua hai buc tranh ve lan luot vao nam 1946 va 1954 Chi day em viet chu nho va Nhi Kieu, đac biet la buc Nhi Kieu khi đanh dau thanh cong cua ba trong viec giao hoa ky thuat tranh lua va tranh mau nuoc cung nhu chuyen minh sang truong phai an tuong, du truong phai hau an tuong đa thay the cho truong phai an tuong va khong con xuat hien nhieu trong cac tac pham hoi hoa đuong đai.
Thoi ky sang tac đinh cao, Le Thi Luu cho ra đoi nhieu tac pham hoi hoa "toan bich", cu the nhu Thieu nu va cay đan thap luc (ve 1970), Nua chung xuan (ve k. 1960–1962), Son nu (k. 1980), Son nu điu em (k. 1970–1975),... Vao khoang nam 1980, ba đa ve buc chan dung tren nen lua mang ten Anh Tran ben suoi, ve nu đieu khac Anh Tran noi tieng voi tai sac bay gio.
Ve tranh khoa than, Le Thi Luu chi ve mot buc tranh va chan dung, trong đo co Thieu nu tam ho sen ra đoi k. 1970–1971, cho thay nguoi phu nu ban khoa than đang ngoi tren cau ao sen.


Benh tat va qua đoi Ngay tu thuo nho, Le Thi Luu đa bi kem suc khoe đen muc gia đinh đinh đem cho, nhung may man ba đuoc mot ong lang tu Quang Yen đen chua khoi bang ngoai khoa. Nhung nam 1936–1938, khi con đang o Sai Gon, Le Thi Luu tung mac phai benh lao va phai tro ra Ha Noi chua tri, co luc tuong nhu đa chet. Tham chi, co bao con đang bai ve cai chet cua ba tren ca trang nhat va mot vai to bao khac ma khi đo chinh ba đoc đua tin: "Hoi oi, co Le Thi Luu đa chet roi". Vao nam 1978, Le Thi Luu nga cau thang, cot song bi chun. Tu nam 1979, ba mac benh roi loan nhip tim va thinh thoang len con đau nang. Trong thoi gian nay mat ba cung dan kem va khong con lai xe đuoc nua. Tuy vay đen 1986, khi nay Le Thi Luu đa 75 tuoi, ba van tiep tuc ve tranh bat chap suc khoe tro nen suy nhuoc.
Vao ngay 30 thang 5 nam 1988, ba nhap vien o Antibes đe bac si kiem tra lai benh tim. Du đuoc kiem tra xong va du kien se ra vien ngay 5 thang 6 cung nam, nhung đot ngot vao toi mung 4 thang 6, Le Thi Luu bi xuat huyet nao va đen ngay 6 thang 6 nam 1988 thi mat. Trong nhung ngay cuoi cung, ba đa co co hoi tro chuyen voi vo chong nha phe binh Thuy Khue – Le Tat Luyen, va chinh Thuy Khue cung la nguoi cung ong Tan mac quan ao cho co hoa si sau khi qua đoi.


Gia đinh Ngay 16 thang 10 nam 1934, Le Thi Luu ket hon voi Ngo The Tan, mot ky su canh nong cung que Bac Ninh. Truoc đo, hai nguoi gap go khi ong con đuong la đoan truong huong đao sinh Hung Vuong. Tran Duy Hung, sau nay lam chu tich Uy ban Hanh chinh thanh pho Ha Noi, chinh la nguoi chap noi moi luong duyen giua hai nguoi. Khi đinh cu sang Phap, ba sinh con trai đau long va duy nhat ten Ngo Manh Đuc vao ngay 1 thang 1 nam 1941 tai Benh vien Saint Antoine Paris, quan 12; sau nay ong cung tro thanh mot ky su nhu bo.
Theo nha phe binh Thuy Khue, su "đan ap" tu gia đinh nha chong chinh la yeu to ngan can su nghiep sang tac cua Le Thi Luu, ma theo đo ba cho rang đay la mot "thuong tich sau xa đen cuoi đoi [...] khong bao gio tha thu". Ngay tu truoc khi ket hon nu hoa si đa phai chiu ap luc tu phia nha chong tuong lai, khong cho phep ba tham du trien lam tranh nam 1933. Khong chiu đuoc cach ung xu cua me chong va em chong, Le Thi Luu cung chong xin chuyen vao Nam sinh song. Trong thoi gian tri benh o Ha Noi nam 1938-1939, vi cham co con, ba tung bi ep cuoi vo be cho chong. Sau khi lap gia đinh sang Phap, Le Thi Luu gan nhu ngung sang tac giai đoan tu 1933 toi 1956, song phu thuoc vao chong va chiu nhung loi binh pham "chua cay" cua chong, cung la mot hoa si nghiep du, ve hoi hoa. Cho đen 1956, tuc sau khi ong Tan chuyen cong tac hai nam ve Viet Nam, ba moi co co hoi đi hoc lai nghe ve. Roi sau khi tim ra cach ve moi tren lua va ban đuoc tranh, ba moi đuoc chong "cho phep" hanh nghe hoa si.
Tuy vay, trong bai phong van duy nhat cua Le Thi Luu tren tap chi Mai so 35 do Mong Trung thuc hien va đang ngay 6 thang 12 nam 1962, nu hoa si tiet lo ly do ba ngung ve trong thoi gian dai la vi benh tat, đi kem su tu ti vi thoi gian dai khong hoc nghe ve va phai đen sau nay, nho su khuyen khich cua cac ban hoa si thi ba moi tro lai voi hoi hoa. Ngo The Tan lai cho biet rang: "chung toi đa chung song [...] hon nua the ky, trong su ton trong lan nhau. Co the noi toi la nguoi đa khuyen khich Le Thi Luu trong nhung thoi gian kem tin tuong ve nghe thuat, tai nang cua minh". Cung theo loi ke cua nha nghien cuu Quang Viet trong mot dip gap mat ong Tan, ong la nguoi rat tran trong cac tac pham cua vo va con tung du đinh in tranh Luu ve thanh sach ban nhung do đieu kien tai chinh nen đieu nay van chua lam đuoc.
Sau nam 1975, Le Thi Luu co dip ve Viet Nam tham cac chi em o Ha Noi, nhung that vong truoc tinh canh xa hoi luc đo. Khi tro lai Phap, ba đuoc cho la đa ke lai moi chuyen voi mot nguoi ban than, the roi nguoi nay bao voi gioi than can chinh quyen Viet Nam, dan đen viec ba bi coi la mot phan tu "phan đong" va khong the tro ve Viet Nam đuoc nua.


Di san = Ghi nhan, đanh gia =

Le Thi Luu đuoc xem la nu hoa si hien đai đau tien cua my thuat Viet Nam. Cung voi Mai Trung Thu, Le Pho va Vu Cao Đam, Luu cung nam trong bo tu hoa si Viet tai Phap gom Pho – Thu – Luu – Đam. Ba va ba nguoi ban nay đuoc coi la "nhan chung cua ngoi truong đay suc manh va đay chuyen bien". Rieng Le Thi Luu đuoc cong nhan "vua la đai dien cho phu nu, vua la đai dien tieu bieu cho ca nen hoi hoa hien đai Viet Nam" va la "minh chung cho su ra đoi cua chu nghia hien đai trong hoi hoa Viet". Theo tuan bao La Gazette Drouot, ngoai la mot nha nu quyen, Le Thi Luu con la nhan vat quan trong trong lich su cua nghe si Truong My thuat Đong Duong, "đe lai cho hau the mot minh chung ve con mat tinh tuong va đac biet triu men".
Theo đanh gia tu cac nha phe binh chuyen mon, Le Thi Luu la hoa si hiem hoi cua nuoc nha khi "lot ta đuoc hai sac thai đoi lap trong tranh, vua co su nhe nhang, mem mai, lai vua du doi, bao liet". Cac buc son dau cua nu hoa si tung đuoc hieu truong Tardieu so sanh la giong voi Paul Cezanne. Trong cuon sach Hoi hoa Viet Nam – Mot dien mao khac xuat ban nam 2015, nha nghien cuu van hoa Phan Cam Thuong ghi nhan Le Thi Luu va ba nguoi ban hoa si cua ba đa hinh thanh nen truong phai hoi hoa Phap–Viet o Paris; nhan xet tranh nu danh hoa co chat luong ky thuat tot, mang tinh phan anh xa hoi đuong thoi va "ve binh di ma van phuc tap đa chieu". Net ve cua ba cung đuoc đanh gia la "ket hop giua su hoa hop nhung khong kem phan sac sao [...] Than phan con nguoi toat len trong tac pham rat ro net". Le Thi Luu đuoc goi ten nhu "mot nghe si đa dien hap dan", voi ky thuat trong tranh giup "đua chung ta vao mot the gioi ly tuong nhuom mau sang trong, thanh binh va mem mai".
Cung voi ba hoa si con lai, tac gia Nguyen Hong Ly cua tap chi Nguoi dan đau đa danh loi đanh gia cao phong cach hoi hoa Le Thi Luu khi the hien dang hinh phu nu Viet Nam "hien ra trong nhung khoanh khac lo đang, co chut u uan, cung co chut diu dang, e ap [...] voi thu anh sang mon man thuan khiet, khong mang sac thai kich tinh nhu trong hoi hoa co đien". Nguoi viet cho rang cac tranh cua Le Thi Luu chua va giu nguyen "nhung net đoc đao khong the tron lan" vi su nhat quan trong tu duy tham my, tinh nguyen ban tac pham va viec tranh cua ca bo tu hoa si đeu luon "mang phong vi cua mot mien đat xa xoi [...] vo van dat dao luyen nho ve manh đat que huong, giao thoa cung my cam tinh te cua su tai hoa xuat chung". Trong khi đo, cay but Tran Thi Anh Ngoc cua tap chi My Thuat bay to an tuong voi su ti mi trong but phap Le Thi Luu, cung voi kha nang phoi mau va anh sang "tai tinh", đa bien nhung buc ve lua cua ba "khong chi la nhung tac pham nghe thuat đon thuan ma con chua đung nhung cau chuyen van hoa, phan anh gia tri truyen thong va quan điem tham my cua nguoi Viet [...] tao nen nhung tac pham song đong va đay tinh te".


= Gia tri tac pham =
Tranh cua Le Thi Luu đa đuoc cac bao tang lan nha suu tap tranh tren the gioi quan tam, luon co mat trong nhieu cuoc trien lam, ban đau gia... va đuoc mua voi gia rat cao.
Vao nhung nam 1970, buc Co gai ben bo suoi ba ve 1973 đuoc mot thuong nhan mua truc tiep va luu tru tai bo suu tap tu nhan, sau nay đem đi ban đau gia vao nam 2019 tai Phap voi gia 57.000 EUR (60.549 USD theo ty gia 2022). Tu nam 1987, tuc truoc khi ba qua đoi mot nam, co mot nha moi gioi nghe thuat o Anh đa tim gap Le Thi Luu đe chon mua hoa pham cho bao tang tai Luan Đon; mot buc tranh cua nu hoa si sau đo đuoc tra 40 ngan bang Anh.
Sau khi qua đoi, tranh cua ba thuong xuyen co mat trong cac phien đau gia nha Christie's, Sotheby’s,... va gia ngay cang tang theo thoi gian. Trong phien "Modern and Contemporary Southeast Asian Art" cua Sotheby’s Hong Kong, dien ra vao ngay 1 thang 4 nam 2018, buc Tre em nghich hoa cua Le Thi Luu đa đuoc ban voi so tien 207.821 USD. Nam 2019, 11 tac pham cua ba gop mat trong buoi ban "20th Century & Contemporary Art" cua Christie's Hong Kong, ben canh Le Pho, Mai Trung Thu va Vu Cao Đam, voi gia dao đong tu 56.250 – 2,5 trieu HKD (k. 7.225 – 321.135 USD theo ty gia 2022). Đen nam 2021, buc Ba me con tren co cua Le Thi Luu đa đuoc ban đau gia 6,83 trieu HKD (878.000 USD theo ty gia 2021) trong mot phien ban khac cua Sotheby's. Ngay 21 thang 4 nam 2022, tac pham Me va con đa đuoc ban đau gia thanh cong 573.925 USD – muc gia cao nhat trong phien đau gia truc tuyen cua Sotheby’s mang ten "Indochine" gom 49 tranh hien đai, cung mot so tap chi cu cua cac hoa si va giao vien tai Truong Cao đang My thuat Đong Duong. Hom 30 thang 3 nam 2025, hoa pham Vo đe, ve 1961, tiep tuc đau gia thanh cong voi so tien 2,92 trieu HKD (k. 376.390 USD theo ty gia 2025), trong phien chao ban "Modern & Contemporary Day Auction" cua Sotheby's.
Vao nam 2012, bao tang Cernuschi tai Paris đa to chuc mot buoi trien lam keo dai tu ngay 21 thang 9 nam 2013 đen 27 thang 1 nam 2013, chu đe "Du fleuve Rouge au Mekong, visions du Vietnam" (tam dich: "Tu song Hong đen song Mekong, tam nhin Viet Nam"). Trien lam gioi thieu tac pham tranh tu nhieu hoa si noi tieng nguoi Viet, trong đo co nhung hoa pham gia tri cua Le Thi Luu. Cac buc hoa ba ve cung xuat hien trong mot cuoc trung bay to chuc tai De Sarthe Gallery Hong Kong vao thang 7 nam 2017, đi cung voi loat tac pham chinh cua hoa si nguoi My goc Viet Richard Streitmatter-Tran.


= Tim kiem va trung bay tai Viet Nam =

Trong khoang thoi gian viet bai tieu luan "Le Thi Luu, an tuong hoang hon" nam 1988, nha phe binh Thuy Khue đa nay sinh y đinh đua nhung tac pham hoi hoa cua Le Thi Luu ve Viet Nam. Nhung khi ay, ba cho rang tat ca đeu đa hoan toan that lac va cac bao tang khap Viet Nam cung khong co lay mot buc tranh nao cua nu hoa si.
Nam 1990, Thuy Khue đam nhan phu trach chuong trinh Van hoc Nghe thuat cua Đai phat thanh quoc te Phap (RFI). Trong no luc nham đua tac pham cua nhung hoa si noi tieng nguoi Viet tai Phap hoi huong, Thuy Khue đa thuc hien mot so buoi phong van voi cac hoa si tren RFI, trong đo co Ngo The Tan va vo chong Le Pho. Ngay 9 thang 6 nam 1991, nhan ky niem ba nam ngay mat Le Thi Luu, Thuy Khue đang cuoc phong van voi ong Ngo The Tan ve cuoc đoi vo minh va ve ba nguoi ban than Mai Trung Thu, Le Pho, Vu Cao Đam. Tai buoi tro chuyen, ong Tan up mo y đinh đua tranh cua Le Thi Luu ve nuoc, nhung chi khi "nuoc ta dan chu hoa va bao tang co y yeu cau thi ngay đo se tinh sau". Ly do cho viec nay, theo ong la vi tac pham do Le Thi Luu ve nam 1975 Phu nu gat lua tung đuoc tang cho Hoi My thuat Viet Nam cung nam, trong chuyen tham cua ba ve que nha, nhung sau mot thoi gian thi mat tich. Tuy vay chi ba nam sau vao ngay 8 thang 5 nam 1994, ong Ngo The Tan đa trao cho vo chong Thuy Khue bo suu tap gom 18 buc tranh cung hai ban sao chup tac pham va dan Thuy Khue chi đua nhung tranh nay ve khi co su bao đam rang chung se khong bien mat, hoac bi sao chep hay ban ra nuoc ngoai.
Ben canh bo suu tap tren, vo chong Thuy Khue con co mot bo suu tap rieng khac gom 9 hoa pham, trong đo 8 buc la Le Thi Luu ve va buc con lai cua ong Tan; cac buc tranh trong ca hai bo suu tap đeu đuoc sang tac giai đoan 1940–1988. Thuy Khue cung ngo loi thuyet phuc hoa si Le Pho trong bai phong van vao nam 1993 va đuoc ong cho biet rang sau khi hoa si mat thi se nho nguoi nha "bieu", "tang" khoang 20 đen 30 tac pham cho mot bao tang o Ha Noi. Sau đo, du trong hai cuoc phong van phat tren đai RFI ngay 12 thang 6 nam 1994, ca Le Pho va ong Ngo The Tan đa xac nhan lai mot lan nua ve y đinh tang tranh cua Le Pho, Le Thi Luu va Vu Cao Đam cho cac bao tang tai Viet Nam, tuy nhien đen luc nay van chua co hoi đap tu phia Bo Van hoa Viet Nam.
Vao nam 2013, nha suu tap Nguyen Ba Lan đa to chuc trien lam tranh Ve nguon, lan đau trung bay tac pham cua Le Thi Luu va nhieu hoa si khac toi cong chung Viet Nam tai Bao tang Đa Nang. Đen nam 2015, nha suu tam tranh Nguyen Minh to chuc mot buoi trien lam o Bao tang My thuat Viet Nam mang ten Hoi hoa Viet Nam – Mot dien mao khac, co tranh cua Le Thi Luu. Đay la nhung hoa pham đuoc ong mua lai tu cac nha đau gia nuoc ngoai. Thang 7 nam 2022, hang ban đau gia Sotheby's đa to chuc mot buoi trien lam tranh phi thuong mai đau tien cua minh tai Viet Nam mang ten Hon xua ben la, dien ra tu ngay 11 thang 7 đen 14 thang 7 tai khach san Park Hyatt Saigon. Su kien trung bay 56 buc tranh ve cua bo tu Pho – Thu – Luu – Đam, đuoc xem la mot trong nhung trien lam tranh Đong Duong lon nhat tai Viet Nam ca ve gia tri lan so luong.


 Bo suu tap cua Bao tang My thuat Thanh pho Ho Chi Minh  24 nam sau cuoc phong van voi Le Pho va Ngo The Tan nam 1994, trong mot chuyen ve Viet Nam thang 11 va thang 12 nam 2017, nhan thay tinh hinh xa hoi đa thay đoi cung voi đo la van đe ve bao quan di tich lich su va my thuat co buoc tien trien lon, vo chong Thuy Khue va Le Tat Luyen quyet đinh trao tang Bao tang My thuat Thanh pho Ho Chi Minh hai bo suu tap tranh ve cua Le Thi Luu. Bo suu tap gom cua Ngo The Tan va cua Thuy Khue – Le Tat Luyen, trao lan luot vao hai đot: 6 thang 6 nam 2018 (bo suu tap cua Ngo The Tan, nhan dip 30 nam ngay mat Le Thi Luu) va 19 thang 10 nam 2018 (bo suu tap cua vo chong Thuy Khue). Tat ca 29 buc tranh cung cac bai tho, but tich, hinh anh Le Thi Luu va tai lieu ve cuoc đoi ba voi nhung nguoi ban hoa si, sau đo đa đuoc trung bay trong trien lam Le Thi Luu – An tuong hoang hon, to chuc tai bao tang nhan ngay Di san van hoa Viet Nam (23 thang 11).
Trien lam An tuong hoang hon dien ra trong vong mot thang va sau đo cac buc tranh se tiep tuc trung bay o mot khu vuc rieng tu 4-5 nam. Ong Trinh Xuan Yen, pho giam đoc cua Bao tang My thuat Thanh pho, cho biet cac hoa pham khi đuoc trao đeu o tinh trang bao quan rat tot. The nhung, nhung tac pham nay tinh đen thoi điem dien ra trien lam van chua đuoc mua bao hiem đe tranh truong hop nhu tranh se bi sao chep, đanh cap, v.v.. Cung dip nay, Thuy Khue cho an hanh cuon sach lay tu tieu đe bai viet nam 1988 cua ba, tap hop lai nhung buoi phong van, bai viet ve Le Thi Luu va cac hoc sinh cung truong; tranh, anh, tho ma chinh nu hoa si cung chong la ong Ngo The Tan cung cap, thay vi viet lai so thong tin trong nhung tu lieu đe tranh tinh trang sai lech va mau thuan giua cac nguon. Bao tang My thuat Ho Chi Minh đong thoi thuc hien bo phim Thong điep tu nhung buc tranh – mo ta lai qua trinh tiep nhan tranh va nhung phan tich ve cac sang tac cua Le Thi Luu giai đoan cuoi.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon Lien ket ngoai Le Thi Luu, an tuong hoang hon – Thuy Khue
Nu hoa si đau tien cua nen mi thuat hien đai Viet Nam - Viet Nam đa sac. Đai Truyen hinh Viet Nam. ngay 6 thang 7 nam 2022. Ban goc luu tru ngay 19 thang 12 nam 2022. Truy cap ngay 19 thang 12 nam 2022.{{Chu thich video}}:  Quan ly CS1: bot: trang thai URL ban đau khong ro (lien ket)