Trong đong Đong Son hay trong đong Heger loai I la mot loai trong đong tieu bieu cho Van hoa Đong Son (the ky 7 TCN - the ky 6 CN) cua nguoi Viet co. Nhung chiec trong nay voi quy mo đo so, hinh dang can đoi, hai hoa đa the hien mot trinh đo rat cao ve ky nang va nghe thuat, đac biet la nhung hoa van phong phu đuoc khac hoa, mieu ta chan that đoi song sinh hoat cua con nguoi thoi ky dung nuoc ma nguoi ta van cho la chim trong đam may mu cua truyen thuyet Viet Nam. Vien Bao tang Lich su Viet Nam đa luu giu mot so lon trong đong Đong Son. Cho đen nay, theo cac so lieu đa tao thanh bo suu tap trong đong lon nhat the gioi. Ngoi sao nhieu canh o giua mat trong tuong trung cho than Mat Troi vi nguoi dan Van Lang quan niem ve mot vi than co lien quan đen Mat Troi.

Trong le mai tang cac quan lang Muong va cac ngay hoi he cua nguoi Muong tinh Hoa Binh.
Trong cuoc te "than sam" cua nguoi Le o đao Hai Nam, Trung Quoc.
Theo bai dan ca H'Mong, Viet Nam "Hong thuy hoanh luu" thi trong đong đa cuu song to tien nguoi H'Mong trong thoi ky co nan lut lon.
Trong đuoc dien tau voi dan nhac trong vuong trieu phong kien thoi nha Hau Le, đuoc ghi o trong sach "Cuong muc".
Trong đong đa đuoc su dung trong quan đoi thoi nha Tran theo mot bai tho cua Tran Phu, su than nha Nguyen tai nuoc Đai Viet thuo ay.
Trong bien thanh vat chon theo nguoi chet nhu o khu mo tang Đong Son, tinh Thanh Hoa.
Trong dung đe bao hieu ra tran.
Nhin chung chuc nang chu yeu cua trong đong van la chuc nang cua mot nhac khi. Đanh vao vanh 1-3 đuoc not Si giang; o vanh 4-5 đuoc not Mi va Fa; o vanh 7 cung đuoc not Si giang. Tu vanh 9 tro ra lai tro lai not Mi (theo ket qua ghi am cua Cao Xuan Hao)
Trong Đong con tuong trung cho quyen luc cua cac vi thu linh ngay xua. Cac vi vua thuong cho cac tu truong nguoi dan toc nhung chiec trong đong. Đieu đo the hien uy quyen cua nha nuoc đoi voi cac vung tu tri, tu do tuong đoi. Theo Hau Han thu (後漢書 - mot cuon chinh su cua Trung Quoc), Ma Vien, tuong nha Han đa dap tat cuoc noi day cua Hai Ba Trung vao khoang nam 40-43, đa thu va nau chay trong đong cua cac thu linh đia phuong. Đieu đo cung cho thay y nghia chinh tri cua trong đong Đong Son nhung ngay nay.


Ten goi theo phan loai Trong nam 1902, nha nghien cuu nguoi Ao Franz Heger đa xuat ban tap sach "Nhung trong kim khi o Đong Nam A" đa chu truong chia trong đong thanh bon loai chinh, goi tat la HI, HII, HIII va HIV, theo thu tu tu co nhat đen gan đay nhat. (Xem bai chinh He thong phan loai trong). Trong đong Đong Son cua Viet Nam đuoc xep vao loai HI.


Đac điem cua trong đong Đong Son Bao quanh ngoi sao co hinh nguoi, vat, đong vat va hoa van hinh hoc. Hoa van hinh hoc thuong thay la: đuong cham nho, vanh chi tron, vong tron cham giua tiep tuyen, vong tron đong tam cham giua co tiep tuyen, hoa van hinh chu 
  
    
      
        
          ∫
          
            
          
          
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \int _{\,}^{\,}}
  
 gay khuc,cac rang cua va vach ngan song song, va cac chu cua nguoi Viet co, hinh anh ve con nguoi nhu trai gai gia gao, mua hat, cac chien binh tren thuyen va ca nhung hoat đong hang ngay cua nhan dan thoi đo.
Than trong thuong co hinh thuyen, hinh vu si, hinh mot so con chim,thu thong thuong thi chi co hoa van hinh hoc.
Quai trong thuong lam theo hinh day thung ben.


Phan loai trong Trong đong Đong Son đuoc phan loai theo su phan bo cua nhung hinh khac va hoa van tren trong:


= Nhom A =


 Tieu nhom A1  Gom 6 trong: Ngoc Lu , Hoang Ha, Song Đa, Khai Hoa, Ban Thom va Quang Xuong.

Đac điem:
Hinh khac phong phu, gom hinh nguoi va đong vat, trong đo hinh nguoi đong vai tro chu đao
Tang trong khac 6 chiec thuyen va o giua than trong co hinh vo si đung trong cac o chu nhat.
Hoa van:
Hoa tiet long cong xen giua cac canh sao, hoa van hinh chu 
  
    
      
        
          ∫
          
            
          
          
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \int _{\,}^{\,}}
  
 gay khuc va co hoa van rang cua


 Tieu nhom A2  Gom 8 trong: Mieu Mon, Vu Bi, Đoi Ro, Lang Vac I, Lang Vac II, Pha Long, Phu Xuyen va Quang Tri.

Đac điem:
Giong tieu nhom A1 la tang trong cung co canh đua thuyen, nhung so luong thuyen thay đoi,tren mat trong khong co canh sinh hoat nhu o nhom A1. Ngoai ra co them nhung đong vat ky di nhu con vat đau chim, co 4 chan va đuoi dai nhu đuoi cao hoac la hinh con vat 4 chan, co bom, đuoi cuon, mom ha. Thay vao hinh vu si la hinh con bo hay hinh con chim.
Hoa van:
Hoa van chu đao la hoa tiet tam giac long nhau xen giua cac canh sao va hoa van rang cua.


= Nhom B =
Nhom nay chiem so luong nhieu nhat, gom 26 trong: Duy Tien, Yen Tap, Ngoc Lu II, Phu Duy, Nui Goi, Viet Khe, Lang Vac III, Lang Vac IV, Đinh Cong I, Đinh Cong II, Đinh Cong III, Cuu Cao, Mat Son, Thiet Cuong, Phuong Tu, Pac Ta, Giai Tat, Binh Phu, Ha Noi, Hoang Vinh, Vinh Ninh, Đong Son I, Đong Son II, Đong Son III, Đong Son IV, Đao Thinh, Phu Khanh
Đac điem:

Hinh ngoi sao tren mat trong phan nhieu la 12 canh, ngoai ra co mot so trong la hinh sao 8 canh va 10 canh.
Vanh chim tren mat trong thuong khac bon con, mot vai trong la sau con.
Hoa tiet long cong đa co bien the, hinh tam giac phu vach cheo, hinh chu gay khuc va vach ngan song song.


= Nhom C =
Gom 11 trong: Huu Chung, Đong Hieu, Đa But, Phu Phuong I, Phu Phuong II, Nong Cong, Thon Bui, Cho Bo, Đac Glao, Thon Mong, Hang Bun.
Đac điem:

Tren mat trong xuat hien 4 khoi tuong coc va vanh hoa van hinh chim cach đieu bao quanh ngoi sao. Ngoi sao phan nhieu co 12 canh, vanh chim co tu 4 đen 10 con. Tren mat trong co 6 dang van chu yeu sau: hinh tam giac long nhau, vong tron đong tam cham giua va co tiep tuyen, vach ngan song song, chu M long nhau, đuong gap khuc lien tiep tao thanh nhung o hinh tram va hoa van co hinh tram.
Ngoai ra con co nhieu trong minh khi co kich thuoc nho, tren trong lai co rat it hoa van trang tri nen khong đuoc đua vao he thong phan loai tren.
Thang 8 nam 2004, Bao tang Lich su Viet Nam đa to chuc ky niem 80 nam van hoa Đong Son xuat lo voi nhieu hoat đong trung bay hien vat, trong đo co viec trung bay cac loai trong đong Đong Son.


Danh sach trong đong Đong Son Xem bai chinh Danh sach mot so trong đong Đong Son noi tieng


Van hoa, xa hoi Lac Viet theo hinh thuc trong = Kinh te va van hoa vat chat =
Trong đong Đong Son la san pham cua nen van minh nong nghiep phat trien. Viec phat hien ra nhung luoi cay đong va nhung hinh bo đuoc khac tren than trong chung to thoi ky nay đa biet su dung suc keo đong vat vao canh tac nong nghiep. Ngoai ra, cac nghe đanh ca, san ban, chan nuoi gia suc va san xuat thu cong cung phat trien trong thoi ky nay.
Phan lon nhung noi phat hien co trong phan bo doc theo trien nhung con song lon o đong bang Bac Bo va Bac Trung Bo. Trong co the đa đuoc phan phoi bang đuong thuy.
Ngoai ra, trong xa hoi Lac Viet co ton tai su bat binh đang ve tai san. Đieu nay đuoc phan anh ro rang trong su phan bo nhung hien vat tuy tang o cac ngoi mo nguoi giau va nguoi ngheo thuoc thoi đai đo đong.


= Quan niem ton giao =
Viec gan hinh ngoi sao o trung tam mat trong la bieu tuong cua tuc tho than Mat Troi.
Nhung nguoi hoa trang long chim tren trong đong the hien vat to cua cu dan bay gio la loai chim.
Tu nhung canh linh hoat tren trong đong, nhieu nha nghien cuu đa cho rang đo la "le khanh thanh trong đong", "le chieu hon", "đam tang" hoac "le cau mua"...


= Nghe thuat =


 Trang phuc  Quan ao đuoc ta tren trong co cac loai nhu: ao hai vat ngan, ao hai vat dai, vay, kho...Ho đoi nhieu loai mu, tet cac kieu toc khac nhau.


 Kien truc  Dua theo nhung hinh khac tren trong đong cho thay co hai loai hinh kien truc la nha san mai cong va nha san mai tron. Nha co 2 cot chong o phia đau nha, hai đau va o giua co ke thang đe len san. Nha mai tron thuong co mot nguoi (hoac khong co nguoi) đung giua cua, hai ben cua co chan phen. Nha mai tron co the lien quan đen tin nguong va tam goi la "nha tho". Con nhung ngoi nha co mai cong nhu hinh thuyen lai co nhieu nguoi co the lien he rang đo la "nha o". Hai goc mai co nhung đuong hoi hoa van trang tri. Co the noi nha san la loai hinh kien truc chu yeu cua nguoi Lac Viet.


 Tuong trang tri  Co tuong hinh cho tren mat trong nho Đong Son, tuong coc tren mat cac trong nhom C. Hinh tuong con rat so luoc nhung neu so sanh voi thoi đai hau ky đo đa moi co nghe thuat van chi la dang hoa van minh hoa, thi chung ta moi thay buoc tien bo ve mat nghe thuat cung nhu ve ky thuat đieu khac o thoi đai đo đong.


 Vu nghe  Tren trong đong, nhung nguoi mua thuong đuoc phuc trang bang nhung bo quan ao nhu: mu long chim cao hoac mat na, tay đoi khi cam vu khi. Moi top nguoi mua thuong co tu 3,4 hoac 6 đen 7 nguoi. Trong top nay co nguoi thoi tu va, con nhung nguoi con lai bieu dien theo mot đong tac thong nhat, chuyen đong tu trai sang phai, nguoi sau noi tiep nguoi truoc mot quang đeu đan, tat ca dieu hanh vong quanh ngoi sao (mat troi).


 Am nhac  Theo hinh khac tren trong đong cho thay co hai loai nhac khi đuoc su dung bay gio la trong. Co hai cach su dung trong:

Trong mot nguoi bieu dien nhu hinh nguoi cam trong trong nha hay tren thuyen đe giu nhip.
Trong dien tau trong mot dan trong. Nguoi đanh trong ngoi hoac đung tren san, cam gay dai đanh theo chieu đung. Trong đuoc đat tren nhung chiec gia sat đat. Kieu đanh nay van đuoc nhin thay hien nay o nhung ngay hoi cua đong bao Muong o cac tinh Hoa Binh.


 Nghe thuat tao hinh  Nghe thuat trong đong kha đoc đao, đac trung boi ky thuat khac cham tren khuon tao ra nhung hinh anh khac chim chu yeu tren mat trong, con tren than trong thi la hinh khac hoi noi. Nghe nhan đa xay dung hinh anh trong nhung bo cuc tron tren mat trong va o chu nhat tren than trong, ben trong loai bo cuc nay thi hinh anh đuoc sap xep rat can đoi. Hinh anh con nguoi luon đuoc dien ta theo tu the đong: mua, gia gao, đanh trong, boi chai...Ve mat bo cuc, tat ca nguoi, đong vat đeu dieu hanh quanh ngoi sao giua mat trong. Đac biet, phan tao hinh o đay hoi giong kieu tao hinh Ai Cap. Vi du: top nguoi mua tren mat trong co nguc huong thang ve phia khan gia, chan va đau theo loi nhin nghieng. Con trong hinh chim bay thi than canh va đuoi đuoc ta theo hinh nhin tu tren xuong, con đau thi theo loi nhin nghieng.


= Nhung kien thuc khoa hoc =
Ky thuat đuc: Trong đong la mot hien vat kha lon. Chiec trong co lon co đuong kinh mat trong xap xi 90 cm, chieu cao tren duoi 60 cm, nang gan 100 kg, hinh the phuc tap: tang trong phan tren phinh ra hinh non cut, giua that lai hinh tru tron, phan chan loe ra hinh pheu. Đe đuc mot vat nhu vay khong he đon gian. Nhung nghien cuu đa chi ra rang trong đuoc đuc bang khuon hai manh, ria mat trong con đe lai nhung dau vet cach đeu, đo la dau vet con ke đe can đeu chieu day thanh trong tren khuon đuc. Đe đuc thanh cong nhu vay thi nguoi nghe nhan phai đat đuoc hang loat cac yeu cau ve ky thuat nhu phai co mot nhiet đo cao đe nung chay hop kim đong, phai tim đuoc vat lieu chiu lua đe lam khuon đuc, phai nam vung đuoc tinh nang hoa ly cua moi kim loai trong hop kim đong, đac biet la phai co ky thuat đuc voi tay nghe thanh thao. Quan sat he thong hoa van day đac va tinh xao tren trong Ngoc Lu 1 va trong Hoang Ha co the ket luan đuoc xa hoi Lac Viet co nhung nguoi tho đuc lanh nghe.
So luong nhung canh sao, đong vat, nhung hinh thuyen trong vanh hau het đeu la so chan. Đieu nay chung to nguoi Lac Viet đa rat chu y đen viec tinh đem. Trong so nhung so luong canh sao noi bat len la con so 12 (chiem 46,1% tong so). So nay lien quan đen so luong thang trong mot nam.
Cac nhom thuyen khac tren trong the hien su phat trien ve ky thuat quan su cua thoi nay. Trong so 436 nguoi đuoc khac tren cac trong co 175 nguoi cam vu khi (40,1%). Cac loai vu khi gom: giao, riu, cung, dao gam va moc.


= Trong đong Đong Son voi xa hoi Vua Hung Vuong =
Nhung trong đong Đong Son đau tien đa xuat hien vao nhung the ky 6 TCN va the ky 7 TCN tren đia ban mien Bac Viet Nam ngay nay, thuoc thoi ky Hung Vuong. Nhung lich su ve thoi đai cac vua Hung con đang đuoc gioi su hoc tranh luan chua nga ngu vi chua tim đuoc "dau an" cua vua Hung. Nhung hinh khac tren trong đong Đong Son gio đay co the noi len phan nao xa hoi thoi bay gio.
Theo "truyen thuyet tram trung" va "Đe đat đe nuoc", 50 nguoi con ve đong bang tro thanh to tien nguoi Viet, 47 nguoi di cu len mien nui tro thanh to tien cac dan toc mien nui, con lai 3 nguoi tu nhung trung no đau tien ten la Ta Can, Ta Kai va co nang Kit, ba nguoi song chung voi nhau... Ve sau Ta Can len lam vua va đa tung lay Ba Chu Ba Chuong lam vo sinh ra 18 nguoi con: 9 trai va 9 gai. Ho tro thanh lang va chia nhau đi coi cac ban muong. Con so 18 kha quan trong trong lich su dung nuoc va giu nuoc nguoi Lac Viet, giong nhu so 60 cua nguoi Babylon o Luong Ha hay so 20 cua nguoi Maya co.
Nghien cuu so luong chim tren cac vanh chim bay (chim vat to cua nguoi Lac Viet) chung ta nhan thay phan lon moi vanh đeu co 18 chim. Đieu đac biet la tren mat trong đong Song Đa, nguoi nghe nhan do luc đau so y đa chia nham thanh 17 cung bang nhau, khi khac đen hinh chim thu 16 thi chi con mot đoan, do đo đa phai co khac hai con chim vao vanh cuoi nay cho đu so luong la 18 con. Co the nghi rang con so 18 đoi Hung Vuong la 18 dong ho đau tien, ket hop voi nhau trong lien minh bo lac Van Lang.


Xem them Hong Bang
Trong đong


Ghi chu Tham khao Nhung trong đong Đong Son đa phat hien o Viet Nam. Vien bao tang lich su Viet Nam, 1975.


Lien ket ngoai Gioi thieu ve trong đong Đong Son tai The Metropolitan Museum of Art, New York