Diethyl ether, hay đon gian la ether, la mot hop chat huu co trong lop ether voi cong thuc (C2H5)2O, đoi khi đuoc viet tat la Et2O. No la mot chat long de chay khong mau, rat de bay hoi. No thuong đuoc su dung lam dung moi trong phong thi nghiem va lam chat kich no cho mot so đong co. Truoc đay diethyl ether đuoc su dung nhu mot loai thuoc gay me toan than, cho đen khi cac loai thuoc khong bat lua đuoc phat trien, chang han nhu halothane. No tung đuoc su dung nhu mot loai ma tuy giai tri.


San xuat Hau het diethyl ether đuoc san xuat nhu mot san pham phu cua qua trinh hydrat hoa pha hoi cua etilen đe tao ra ethanol. Qua trinh nay su dung xuc tac acid phosphoric tren chat mang ran va co the đuoc đieu chinh đe tao ra nhieu ether hon neu co nhu cau. Su mat nuoc pha hoi cua ethanol đoi voi mot so chat xuc tac alumina co the cho nang suat diethyl ether len toi 95%. Diethyl ether cung co the đuoc đieu che ca trong phong thi nghiem va o quy mo cong nghiep bang xuc tac acid. ethanol đuoc tron voi mot acid manh, đien hinh la acid sulfuric, H2SO4. Acid khi phan ly trong dung moi ethanol se proton hoa nguyen tu oxy am đien cua ethanol, bien phan tu nay thanh ion mot đien tich duong:

CH3CH2OH + H2SO4 → CH3CH2OH2+ + HSO4-
Sau đo nguyen tu oxy nucleophilic cua mot ethanol trung hoa khac se the mot phan tu nuoc trong phan tu ethanol đuoc proton hoa:

CH3CH2OH2+ + CH3CH2OH → H2O + (CH3CH2)2OH+
Cuoi cung nuoc hoac ethanol se đong vai tro base Bronsted, lay đi proton gan tren diethyl ether, giai phong ra phan tu diethyl ether trung hoa:
(CH3CH2)2OH+ + ROH → (CH3CH2)2O + ROH2+  (R co the la H hoac CH3CH2)
Phan ung nay phai đuoc thuc hien o nhiet đo thap hon 150 °C đe đam bao rang san pham tach (etilen) khong phai la san pham chinh, vi o nhiet đo cao hon, ethanol se tach nuoc đe tao thanh etilen. Phan ung tao ra diethyl ether la phan ung thuan nghich, do đo cuoi cung se đat toi trang thai can bang giua cac chat phan ung va san pham. Tan dung nguyen ly Le Chatelier, đe co đuoc hieu suat ether tot, no phai đuoc chung cat ra khoi hon hop phan ung truoc khi cong nuoc tro lai thanh ethanol. Mot phan ung khac co the đuoc su dung đe đieu che ether la tong hop ether Williamson, trong đo mot chat kiem (đuoc tao ra bang cach hoa tan mot kim loai kiem trong ruou can dung) the nucleophile vao mot alkyl halide.


Su dung No đac biet quan trong nhu la mot dung moi trong san xuat cac loai nhua cellulose nhu cellulose acetat.


= Nhien lieu =
Diethyl ether co so cetane cao 85-96 va đuoc su dung lam chat long kich no, ket hop voi cac san pham chung cat dau mo cho đong co xang va diesel  vi đo bay hoi cao va điem chop chay thap. Chat kich no ether đuoc ban va su dung o cac nuoc co khi hau lanh, vi no co the giup khoi đong lanh đong co o nhiet đo duoi 0. Vi ly do tuong tu, no cung đuoc su dung nhu mot thanh phan cua hon hop nhien lieu cho đong co mo hinh đanh lua nen đuoc che hoa khi. Theo cach nay, diethyl ether rat giong voi mot trong nhung tien chat cua no, ethanol.


= Su dung phong thi nghiem =
Diethyl ether la mot dung moi khong proton pho bien trong phong thi nghiem. No co đo hoa tan han che trong nuoc (6.05 g / 100 ml o 25 °C) va hoa tan 1,5 g / 100 g (1.0 g / 100 ml) nuoc o 25 °C. Đieu nay, cung voi tinh de bay hoi cua no, lam cho no ly tuong đe su dung lam dung moi khong phan cuc trong chiet xuat chat long-long. Khi đuoc su dung voi dung dich nuoc, lop diethyl ether nam tren cung vi no co mat đo thap hon nuoc. No cung la mot dung moi pho bien cho phan ung Grignard va cac phan ung khac lien quan đen tac nhan co kim. Do ung dung trong san xuat cac chat bat hop phap, no đuoc liet ke trong Bang II theo Cong uoc cua Lien hop quoc ve chong luu thong bat hop phap trong cac loai thuoc gay nghien va cac chat huong than cung nhu cac chat nhu aceton, toluen va acid sulfuric. 


= Su dung lam thuoc me =

Sau khi quan sat cac tac dung sinh ly tuong tu voi diethyl ether ma Humphry Davy đa mo ta cho Oxide nito vao nam 1800, Crawford Long đa su dung diethyl ether lan đau tien vao ngay 30 thang 3 nam 1842, đe phau thuat mot khoi u khoi co benh nhan nam ten la James Venable bang cach dung mot chiec khan co diethyl ether va đon gian la cho benh nhan hit vao. Cac bac si Anh đa nhan thuc đuoc tinh chat gay me cua diethyl ether ngay tu nam 1840, noi no đuoc ke đon rong rai ket hop voi thuoc phien. Diethyl ether thay the phan lon viec su dung chloroform lam thuoc gay me noi chung do chi so đieu tri thuan loi hon diethyl ether, nghia la, su khac biet lon hon giua lieu hieu qua va lieu co kha nang gay đoc.
Diethyl ether lam suy yeu co tim va lam tang bai tiet khi quan. Diethyl ether cung co the đuoc tron voi cac chat gay me khac nhu chloroform đe tao ra hon hop C.E., hoac chloroform va ruou đe tao ra A.C.E. hon hop. Trong the ky 21, ether hiem khi đuoc su dung. Viec su dung diethyl ether de chay đa đuoc thay the bang thuoc gay me fluorohydrocarbon khong chay. Halothane la thuoc gay me đau tien đuoc phat trien va cac thuoc gay me dang hit hien đang đuoc su dung khac, nhu isoflurane, desflurane, va sevoflurane, la cac ether halogen hoa. Diethyl ether đuoc tim thay co tac dung phu khong mong muon, chang han nhu buon non va non sau gay me. Cac tac nhan gay me hien đai lam giam cac tac dung phu nay. Truoc nam 2005, no nam trong Danh sach cac loai thuoc thiet yeu cua To chuc Y te The gioi đe su dung lam thuoc gay me.


= Su dung y te =
Ether đa tung đuoc su dung trong cac cong thuc duoc pham. Mot hon hop cua ruou va ether, mot phan cua diethyl ether va ba phan ethanol, đuoc goi la "Ruou manh ether", Hoffman's Anodyne hoac Hoffman's Drops. Tai Hoa Ky, loai thuoc nay đa đuoc loai bo khoi Duoc đien tai mot so thoi điem truoc thang 6 nam 1917, nhu mot nghien cuu đuoc cong bo boi William Procter, Jr. tren Tap chi Duoc pham Hoa Ky vao đau nam 1852 cho thay co su khac biet ve cong thuc đuoc tim thay giua cac nha san xuat thuong mai, giua duoc đien quoc te va tu cong thuc ban đau cua Hoffman.


Tham khao