Bo Gam nham (Rodentia) (tu tieng Latin: "Rodere" nghia la "gam") la mot Bo đong vat co vu đac trung boi mot cap rang cua lien tuc phat trien o moi ham tren va ham duoi, va can đuoc giu ngan bang cach gam nham. Khoang 40% tat ca cac loai đong vat co vu la loai gam nham (2.277 loai); chung đuoc tim thay voi so luong lon tren tat ca cac chau luc ngoai tru Nam Cuc. Chung la loai đong vat co vu đa dang nhat va song trong nhieu moi truong tren can, bao gom ca moi truong do con nguoi tao ra. Cac loai gam nham pho bien la chuot nhat, chuot cong, soc, soc chuot, chuot tui (khong nham voi kangaroo (Macropus spp.), đoi khi cung đuoc goi la chuot tui), nhim long, hai ly, chuot nhay (gerbil), chuot lang, hamster (chuot đat vang). Đong vat gam nham co cac rang cua sac ma chung dung đe gam nham go, thuc an va can ke thu. Phan lon đong vat gam nham an hat hay thuc vat, mac du mot so co khau phan thuc an bien đoi hon. Mot vai loai la nhung đong vat pha hoai, an va tan pha cac kho du tru luong thuc cua loai nguoi cung nhu la nguon goc lan truyen dich benh.


Kich thuoc va phan bo Ve so luong loai — khong nhat thiet phai tinh theo so luong quan the hay sinh khoi — đong vat gam nham la bo lon nhat cua lop Thu. Nguoi ta uoc tinh co khoang 2.277 loai đong vat gam nham , voi tren 40% cac loai đong vat co vu thuoc ve bo nay. Thanh cong cua chung co le la do kich thuoc nho cua chung, chu ky sinh san ngan, kha nang gam nham va an cac loai thuc pham khac nhau.
Đong vat gam nham đuoc tim thay gan nhu tren moi chau luc (ngoai tru chau Nam Cuc), phan lon cac hon đao, va gan nhu trong moi moi truong sinh song (ngoai tru đai duong). Chung cung la bo đong vat co nhau thai duy nhat, ngoai doi (bo Chiroptera) va hai cau (Pinnipedia), co the toi khu vuc Australia ma khong can su du nhap cua con nguoi.


Đac trung Nhieu loai đong vat gam nham co kich thuoc nho; nhu chuot lun chau Phi voi kich thuoc chi dai 6 cm va can nang chi 7 gam. Trong khi đo, chuot lang nuoc can nang toi 45 kg (100 pound) con loai tuyet chung Phoberomys pattersoni đuoc cho la nang toi 700 kg. Loai tuyet chung Josephoartigasia monesi can nang khoang 1 tan, con nhung ca the lon nhat cua loai nay co the nang tren 2,5 tan.
Đong vat gam nham co 2 rang cua tren moi ham moc ra lien tuc va chung phai đuoc giu ngan bang cach gam nham đe mai mon bot đi; đay chinh la nguon goc ten goi khoa hoc cua bo, tu tieng La tinh rodere nghia la gam nham va dens, dentis nghia la rang. Cac rang nay đuoc dung đe cat go, can vo hoa qua hay phong ngu. Cac rang nay co lop men rang o mat ngoai va lop nga rang tran trui o mat trong, vi the chung tu đuoc lam sac trong qua trinh gam nham. Đong vat gam nham thieu rang nanh, va vi the co khoang trong giua cac rang cua voi cac rang tien ham. Gan nhu tat ca đong vat gam nham đeu co thuc an la thuc vat, cu the la hat, nhung cung co mot so ngoai le nhu an con trung hay ca. Mot so loai soc con an cac loai chim thuoc bo Se nhu chim hong y giao chu va gie cui lam. 

Đong vat gam nham la quan trong trong nhieu he sinh thai do toc đo sinh san nhanh cua chung va co the thuc hien chuc nang nhu la nguon thuc pham cho đong vat an thit, hay nhu co che phat tan hat cung nhu la sinh vat truyen benh. Con nguoi su dung đong vat gam nham nhu la nguon cung cap long thu, vat nuoi canh, sinh vat mo hinh trong cac thu nghiem đong vat, thuc pham va tham chi ca trong do tim min trong đat.
Cac thanh vien cua cac nhom đong vat phi gam nham nhu Chiroptera (doi), Scandentia (chuot chu cay), Insectivora (chuot chui, chuot chu va nhim gai), Lagomorpha (tho, tho tai to va tho đa) hay cac đong vat an thit cua ho Chon nhu chon va chon vizon đoi khi cung bi nham la đong vat gam nham.


Tien hoa Cac mau hoa thach cua cac đong vat co vu tuong tu nhu đong vat gam nham đa xuat hien rat nhanh sau khi khung long bi tuyet chung, khoang 65 trieu nam truoc (Ma), vao khoang the Paleocen. Tuy nhien, mot so du lieu đong ho phan tu lai cho rang cac đong vat gam nham hien đai (cac thanh vien cua bo Rodentia) đa xuat hien vao cuoi ky Phan Trang, mac du cac uoc tinh phan nhanh phan tu khac lai phu hop voi cac mau hoa thach. Vao cuoi the Eocen, cac ho hang cua hai ly, chuot soc, soc va cac nhom khac đa xuat hien trong cac mau hoa thach. Chung khoi đau tu Laurasia, mot luc đia truoc đay la su noi lien cua Bac My, chau Au, chau A. Mot vai loai đa xam chiem chau Phi, tao ra su xuat hien cua nhung loai nhim long (Hystricognathi) som nhat. Tuy nhien, mot so nho cac nha khoa hoc tin rang chung cu tu DNA ti the chi ra rang Hystricognathi co the thuoc ve nhanh tien hoa khac va vi the thuoc ve bo khac. Tu đay nhom Hystricognathi xam chiem Nam My, mot luc đia co lap trong the Oligocen va the Miocen. Vao thoi gian cua the Miocen, chau Phi va cham voi chau A, cho phep cac đong vat gam nham nhu nhim long pho bien sang luc đia A-Au.
Trong the Pliocen, cac mau hoa thach đa xuat hien tai Uc. Mac du thu co tui (Marsupialia) la nhom thu noi bat tai Australia, nhung đong vat gam nham chiem toi gan 25% lop Thu cua chau luc nay. Nhieu loai gam nham thuoc phan ho Murinae nam trong so nhung loai thu cua luc đia nay, voi khoang 50 loai 'đac huu cu' va to loai chuot (Rattus) trong so đo 8 loai la 'đac huu moi' va 2 loai đuoc du nhap tu chau Au. Trong thoi gian đo, Nam My va Bac My noi lien va mot so đong vat gam nham chiem linh cac lanh tho moi; cac loai chuot tran xuong phia nam con cac loai nhim long thi di chuyen len phia bac.

Mot so đong vat gam nham tien su
Castoroides, hai ly khong lo, nang tren 100 kg (220 lb), song trong Pleistocene
Ceratogaulus, đong vat gam nham co sung va đao hang, Miocene muon đen Pleistocene
Spelaeomys, chuot co kich thuoc lon tren đao Flores, tuyet chung nam 1500
Heptaxodontidae, mot nhom đong vat gam nham đa tung sinh ton o Tay An, nang hon 200 kg (440 lb), trong Pleistocene
Ischyromys, đong vat gam nham tuong tu nhu soc nguyen thuy
Leithia, chuot soc khong lo, nang 113 kg (249 lb), trong Pleistocene
Neochoerus pinckneyi, lon nuoc khong lo o Bac My, can nang toi 100 kg (220 lb), trong Pleistocene
Josephoartigasia monesi, đong vat gam nham to lon nhat đa biet, nang 1.500 kg (3.300 lb) song trong Pliocene đen Pleistocene som.
Phoberomys pattersoni, đong vat gam nham to lon thu hai đa biet, duoi 280 kg (620 lb); uoc tinh truoc đay đen 700 kg (1.500 lb), song trong Miocene
Telicomys, đong vat gam nham to lon o Nam My, kich thuoc khoang 70% cua P. pattersoni, song vao Miocene muon đen Pleistocene som


Phan loai = Phan loai tieu chuan =
Đong vat gam nham la mot phan cua cac nhanh: Glires (cung voi tho (Lagomorpha), Euarchontoglires (cung voi tho (Lagomorpha), linh truong (Primates), chuot chu cay, colugo), va Boreoeutheria (cung voi phan lon cac đong vat co nhau thai (Eutheria) khac). Phat sinh loai cua bo Rodentia nhu sau.

Bo Rodentia co the chia ra thanh cac phan bo, can bo, sieu ho va ho. Nhanh nay đa xuat phat tu cac to tien chung trong Paleocene đa đuoc chap nhan rong rai va cac nghien cuu phan tu đa xac nhan đay la nhom đon nganh. Phan loai hien tai chia bo nay thanh 5 phan bo, 33 ho, 481 chi va 2277 loai:
BO RODENTIA (tu tieng Latinh, rodere: gam nham)

Phan bo Anomaluromorpha
Ho Anomaluridae: soc bay đuoi vay
Ho Pedetidae: tho nhay (khieu tho)
Phan bo Castorimorpha
Sieu ho Castoroidea
Ho Castoridae: hai ly
Sieu ho Geomyoidea
Ho Geomyidae: chuot nang (chuot tui ma that su)
Ho Heteromyidae: chuot kangaroo va chuot nhat kangaroo
Phan bo Hystricomorpha
Ho Diatomyidae: chuot nui Lao (vi tri khong chac chan (incertae sedis), co the thuoc phan bo Sciuromorpha)
Can bo Ctenodactylomorphi
Ho Ctenodactylidae: gundi
Can bo Hystricognathi
Ho Bathyergidae: chuot chui chau Phi
Ho Hystricidae: nhim long Cuu the gioi. Khong nham voi nhim gai (ho Erinaceinae).
Ho Petromuridae: chuot đa man (đe tho)
Ho Thryonomyidae: chuot mia
Tieu bo Caviomorpha
Ho Heptaxodontidae †: hutia khong lo
Ho Abrocomidae: chuot sinsin
Ho Capromyidae: hutia
Ho Caviidae: chuot lang va lon nuoc
Ho Chinchillidae: soc sinsin (chuot long to) va viscacha
Ho Ctenomyidae: tuco-tuco
Ho Cuniculidae: paca
Ho Dasyproctidae: agouti va acouchi
Ho Dinomyidae: pacarana
Ho Echimyidae: chuot gai
Ho Erethizontidae: nhim long Tan the gioi. Khong nham voi nhim gai (ho Erinaceinae).
Ho Myocastoridae: nutria
Ho Octodontidae: chuot đa Nam My, degu
Phan bo Myomorpha
Sieu ho Dipodoidea
Ho Dipodidae: chuot nhay (jerboa) va chuot nhat nhay
Sieu ho Muroidea
Ho Calomyscidae: chuot giong nhu chuot đat vang
Ho Cricetidae: hamster (chuot đat vang), chuot nhat va chuot cong, chuot đong Tan the gioi
Ho Muridae: chuot nhat va chuot cong, chuot nhay (gerbil), chuot gai, chuot bom
Ho Nesomyidae: chuot leo, chuot đa, chuot đuoi trang, chuot Malagasy
Ho Platacanthomyidae: chuot soc gai
Ho Spalacidae: dui (truc thu), chuot chui mu (yen thu, khong nham voi chuot chui/yen thuoc ho Talpidae cua bo Chuot chu (Soricomorpha).), chuot lo (phan thu)
Phan bo Sciuromorpha
Ho Aplodontiidae: hai ly nui
Ho Gliridae (hay Myoxidae, Muscardinidae): chuot soc
Ho Sciuridae: soc, ke ca soc chuot, chuot cho thao nguyen, & macmot


= Phan loai kieu khac =
Phan loai tren đay dung hinh dang cua ham duoi (cac nhom Sciurognathi hay Hystricognathi) nhu la đac trung chinh. Đay la cach tiep can đuoc su dung pho bien nhat đe phan chia bo nay thanh cac phan bo. Nhieu nguon dan chieu cu hon nhan manh vai tro cua he xuong go ma-co can (cac phan bo Protrogomorpha, Sciuromorpha, Hystricomorpha, Myomorpha).
Mot vai nghien cuu phat sinh loai o muc phan tu lai su dung trat tu chuoi gen đe xac đinh moi quan he giua cac phan nhom trong đong vat gam nham, nhung cac nghien cuu nay van chua đua ra đuoc he thong phan loai thich hop duy nhat va đuoc ho tro đu manh. Mot vai nhanh đuoc tao ra on đinh la:

Ctenohystrica chua:
Ctenodactylidae (gundi)
Hystricognathi chua:
Hystricidae
Nhanh chua đat ten chua:
Phiomorpha
Caviomorpha
Nhanh chua đat ten chua:
Gliridae
Sciuroidea chua:
Aplodontiidae
Sciuridae
Myodonta chua:
Dipodoidea
Muroidea
Vi tri cua Castoridae, Geomyoidea, Anomaluridae, Pedetidae van con tranh cai.


= Đon hay đa nganh? =
Nam 1991, mot bai bao đang tai tren tap chi Nature đe xuat rang nhom Caviomorpha nen đuoc phan loai lai nhu la mot bo rieng re (tuong tu nhu Lagomorpha), dua tren phan tich cac chuoi amino acid cua chuot lang. Gia thiet nay đuoc trau chuot lai trong bai bao nam 1992, trong đo nguoi ta xac nhan kha nang la Caviomorpha co the đa re nhanh ra tu Myomorpha truoc khi co su phan ky sau nay cua Myomorpha; đieu nay co nghia la Caviomorpha, hay co the la ca Hystricomorpha, nen đuoc tach ra khoi phan loai cua đong vat gam nham thanh bo rieng. Mot thieu so y kien khoa hoc xuat hien trong mot thoi gian ngan cho rang chuot lang, degu, va cac đong vat khac trong nhom Caviomorpha khong la đong vat gam nham, trong khi mot vai bai bao khac lai nghieng ve huong ho tro cho tinh đon nganh cua đong vat gam nham. Cac nghien cuu sau nay, đuoc cong bo ke tu nam 2002, su dung cac mau đon vi phan loai va gen rong hon, đa phuc hoi su đong thuan cua cac nha sinh vat hoc ve thu rang bo Rodentia la đon nganh.


Bao ton Trong khi cac đong vat gam nham khong bi đe doa nghien trong nhu nhung loai thu khac, co khoang 168 loai trong 126 chi đuoc xep vao nhom "đang đuoc quan tam bao ton" theo nghia đuoc chap nhan gioi han trong cong chung. Vi 76% cac chi đong vat gam nham la đon loai, phan lon đa dang phat sinh loai co the bi mat đi so voi so luong tuyet chung nho co the so sanh. Do thieu nhung hieu biet chi tiet ve cac loai co nguy co bi đe doa va su chinh xac cua he thong phan loai hoc, cong viec bao ton phai dua chu yeu tren cac bac phan loai cao hon (nhu cap ho thay vi cap loai) va cac điem nong ve đia ly. Vi du, o Colombia, loai nhim Sphiggurus vestitus đuoc ghi nhan chi dua vao hai tieu ban đia phuong o vung nui vao thap nien 1920, trong khi loai chuot Santamartamys rufodorsalis chi đuoc biet đen o khu vuc bo bien Caribe, vi vay cac loai nay đuoc xep vao nhom de bi ton thuong. IUCN viet rang "chung ta co the ket luan rang nhieu loai gam nham Nam My đang bi đe doa nghien trong do su pha hoai moi truong va san ban qua muc".
Ba loai gam nham gay hai (chuot nau, chuot đen va chuot nha) đa phat tan lan rong theo con nguoi, mot phan tren nhung chuyen tau trong ky nguyen kham pha the gioi, va voi loai thu tu trong Thai Binh Duong la Rattus exulans đa gay hai nghiem trong cac sinh vat đao tren khap the gioi. Vi du nhu khi chuot đen đen đao Lord Howe nam 1918, hon 40% loai chim đat lien cua đao tro nen tuyet chung trong vong 10 nam. Su pha hoai tuong tu đa đuoc chung kien tren đao Midway (1943) va đao Big South Cape (1962). Cac du an bao ton voi su chuan bi can than co the hoan toan tieu diet cac loai gam nham gay hai o cac đao bang cach su dung thuoc chong đong mau tru chuot nhu brodifacoum. Viec nay đa đuoc ap dung thanh cong tren đao Lundy o Lien hiep Anh noi đay đa xoa so khoang 40.000 con chuot tao co hoi cho cac quan the Puffinus puffinus va Hai au co rut Đai Tay Duong phuc hoi tu điem gan nhu tuyet chung.


Chu thich Tham khao Adkins R. M. E. L. Gelke, D. Rowe, va R. L. Honeycutt. 2001. Molecular phylogeny and divergence time estimates for major rodent groups: Evidence from multiple genes. Molecular Biology and Evolution, 18:777-791.
David Lambert va the Diagram Group. The Field Guide to Prehistoric Life. New York: Facts on File Publications, 1985. ISBN 0-8160-1125-7
Jahn G. C. 1998. "When Birds Sing at Midnight" Ban tin 6:10-11. [1] Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine
Leung LKP, Peter G. Cox, Gary C. Jahn va Robert Nugent. 2002. Evaluating rodent management with Cambodian rice farmers. Cambodian Journal of Agriculture quyen 5, cac trang 21-26.
McKenna Malcolm C., va Bell Susan K. 1997. Classification of Mammals Above the Species Level. Nha in Đai hoc Columbia, New York, 631 trang. ISBN 0-231-11013-8
Nowak R. M. 1999. Walker's Mammals of the World, quyen 2. Nha in Đai hoc Johns Hopkins, Luan Đon.
Steppan S. J., R. A. Adkins, va J. Anderson. 2004. Phylogeny and divergence date estimates of rapid radiations in muroid rodents based on multiple nuclear genes. Systematic Biology, 53:533-553.
Vien bao tang co sinh vat hoc Đai hoc California (UCMP). 2007. "Rodentia"


Lien ket Tu lieu lien quan toi Rodentia tai Wikimedia Commons
Website ve đong vat gam nham o chau Phi
Bo Gam nham tai Encyclopedia of Life
Bo Gam nham tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Bo Gam nham tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Bo Gam nham tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Rodent tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)