Khau Dieu Tan (tieng Trung: 邱妙津; binh am: Qiu Miaojin) la mot tieu thuyet gia nguoi Đai Loan va la nha van đong tinh nu noi tieng nhat Đai Loan. Chi đuoc biet đen nhieu nhat qua tac pham Nhat ky Ca sau xuat ban nam 1994. Su nghiep cua chi, mac du ngan ngui, nhung rat co dau an va trung hop voi su xuat hien cua mot so cuoc tranh luan then chot giup đinh hinh cac phong trao bao ve quyen LGBTQ manh me cua Đai Loan ngay nay.


Tieu su Khau Dieu Tan sinh ngay 29 thang 5 nam 1969 tai thanh pho Chuong Hoa, phia tay đao Đai Loan. Khau Dieu Tan lon len theo hoc tai truong Trung hoc pho thong Đe nhat Nu sinh Đai Bac, sau đo la tot nghiep nganh Tam ly hoc tai Đai hoc Quoc lap Đai Loan vao nam 1991. Chi tung lam cong viec tham van va sau đo lam phong vien cho tuan bao The Journalist. Nam 1994, chi chuyen đen Paris sinh song đe tiep tuc hoc len nganh Tam ly hoc lam sang va Nu luan tai Đai hoc Paris VIII, hoc tap voi nha triet hoc Helene Cixous.
Khi o Paris, chi đao dien mot bo phim dai ba muoi phut ten Ghost Carnival, va khong lau sau đo tu van o tuoi hai muoi sau. Đa phan nhung tin đon noi rang chi tu đam minh bang mot con dao bep.


Sang tac Loi viet cua Khau Dieu Tan co anh huong tu cau truc phi tran thuat cua dong phim avant-garde va phim the nghiem cung nhu chu nghia hien đai trong van hoc chau Au va Nhat Ban. Tieu thuyet cua chi su dung thu phap ekphrasis (nghe thuat mieu ta tac pham hinh anh bang loi) va chua đung nhung goc may đien anh nhu mot kieu đoi thoai voi đien anh nghe thuat chau Au, trong đo co am chi toi cac đao dien nhu Andrei Tarkovsky, Theo Angelopoulos, Derek Jarman, va Jean-Luc Godard. Trong thoi gian o Paris, chi đa đao dien bo phim ngan Ghost Carnival. Cac tac pham cua chi voi tu cach nha lam phim hien đang nam trong bo suu tap thuoc Bao tang Nghe thuat Hien đai, New York.
Nhat ky Ca sau la tac pham van hoc noi tieng nhat cua Khau Dieu Tan. Qua tieu thuyet nay chi đuoc truy tang giai thuong China Times Literature Award nam 1995. Biet danh cua nhan vat chinh, La Tu (lazi), đuoc dung lam thuat ngu long cho "nguoi đong tinh nu" trong van hoa Đai Loan. Nhat ky Ca sau xuat ban nam 1994, giua luc truyen thong Đai Loan đang đien cuong xoay quanh van đe đong tinh nu. Vao nam 1993, phong vien cua mot đai truyen hinh đa tra tron vao quay len mot quan bar đong tinh nu roi phat tan tren truyen hinh, khien nhieu nan nhan bi gia đinh va xa hoi phat hien, mot trong nhung nan nhan o đo đa tu sat vi ap luc xa hoi khi co bi "cong khai" bat đac di. Ben canh đo con co su kien thang 7 nam 1994 khi hai nu sinh tu sat bang khi than trong nha ve sinh khach san, truyen thong cho rang bi kich xay ra vi hai nu sinh nay la đong tinh nu. Co tin đon rang hai co gai tu sat la cap đoi đong tinh hoc cung truong trung hoc uu tu ma Khau Dieu Tan tung theo hoc. The nen, Nhat ky Ca sau xuat hien vao thoi điem đay thu thach đoi voi cong đong nguoi đong tinh Đai Loan, va theo loi cua nha van nguoi Đai Loan Hong Ling: "Vao mua he oi buc nam 1994, cuoi cung cung đa xuat hien, mot con ca sau ma khong the ngo lo su ton tai cua no tren nen van hoc am đam va can coi cua Đai Loan. Voi tac pham nay, tieng noi cua nhung nguoi đong tinh nu Đai Loan đa thuc su the hien đuoc suc manh, ca trong chinh cuon tieu thuyet lan trong tiep nhan cua đoc gia đoi voi no." Cung voi tac pham cuoi cung cua Khau Dieu Tan truoc khi qua đoi, Di thu tu Montmartre, Nhat ky Ca sau đa đuoc nhieu nguoi mo ta la "mot tac pham kinh đien sung bai".
Di thu tu Montmartre la mot cuon tieu thuyet the thu tin (epistolary novel) bao gom 20 la thu co the đoc theo bat ky thu tu nao dua tren khai niem ve tinh bat đinh (indeterminacy) trong am nhac. Nhan vat Zoe voi hai muoi la thu đuoc gui cho Nhu, nguoi tinh o Đai Bac, va Vinh, mot nguoi ban tam giao o Tokyo, kem theo nhung mieu ta ve cuoc song thuong nhat o Paris, ve truong lop, đien anh, nhung du đinh cho tuong lai, tran tro suy nghi ve su ton tai hay ban chat gioi tinh. Tac pham đuoc cho la viet trong khoang tu ngay 27 thang 4 nam 1995 đen ngay 17 thang 6 nam 1995, khoang mot tuan truoc khi tac gia tu sat, nhung buc thu bat đau bang loi đe tang: "Danh cho chu tho con đa chet va ban than toi, se som chet."
Nam 2007, mot bo nhat ky cua Khau Dieu Tan gom hai tap đa đuoc xuat ban di cao.


Di san Khau Dieu Tan đuoc cong nhan la quoc bao van chuong va la bieu tuong cho van hoa phan khang, đong thoi con đuoc mo ta nhu mot "tu đao" cua phong trao đau tranh cho quyen loi cua cong đong LGBT o Đai Loan. Nhung tac pham cua chi đuoc dung trong giang day trong nhieu truong trung hoc va đai hoc o quoc gia nay va nhung tac pham ay con tro thanh "hinh mau van chuong cho nhieu nha van khao khat".
Cuon sach Xoa Đi Noi Buon (遣悲懷) cua Lac Di Quan đuoc viet đe tuong nho Khau Dieu Tan. Nha van Đai Loan Li Kotomi chia se rang Nhat ky Ca sau la nguon cam hung sau đam cho cuon tieu thuyet Solo Dance nam 2017 cua co. Ocean Vuong chon trich mot cau trong Di thu tu Montmartre lam đe tu cho cuon tieu thuyet Mot thoang ta ruc ro o nhan gian.
Nha nghien cuu Fran Martin, chuyen nghien cuu ve ly thuyet Queer trong Han hoc, đa viet rang:

Khau Dieu Tan la tac gia đong tinh nu noi tieng nhat Đai Loan. [...] Tieu thuyet cua co đoi khi bi cao buoc la 'tieu cuc' qua muc ve nhung gi nguoi đong tinh nu tung trai; tuy nhien, đia vi cua co voi tu cach la mot nguoi đong tinh nu cong khai va la mot tri thuc cua cong chung cung nhu su trung thuc va manh liet ve cam xuc trong sang tac cua co khien co tro thanh mot nhan vat co y nghia lau dai đoi voi đoc gia đong tinh nu cua Trung Quoc o khap moi noi.
Nam 2017, cuoc đoi va su nghiep cua chi đuoc lam thanh mot bo phim tai lieu do Đai Truyen hinh Hong Kong san xuat va đuoc Evans Chan lam đao dien.


Danh muc tac pham = Tieu thuyet =
鱷魚手記  – 1994
Notes Of A Crocodile, ban dich tieng Anh cua Bonnie Huie, New York Review Books Classics, 2017
Nhat ky Ca sau, ban dich tieng Viet cua To Hinh, Nha xuat ban Phu nu, 2022
蒙馬特遺書 – 1996 (Di thu tu Montmartre)
Last Words from Montmartre,  ban dich tieng Anh cua Ari Larissa Heinrich, New York Review Books Classics, 2014


= Truyen ngan =
鬼的狂歡 – 1991 (Le hoi ma)
寂寞的群眾 – 1995 (Đam đong co đon)
Platonic Hair (柏拉图之发)– 1990, ban dich tieng Anh cua Fran Martin trong cuon Angelwings: Contemporary Queer Fiction from Taiwan, University of Hawai'i Press, 2003
Cage (囚徒) – 1988, ban dich tieng Anh cua Shengchi Hsu, Strangers Press, 2024


= Xuat ban di cao =
邱妙津日記 – 2007 (Nhat ky Khau Dieu Tan, 2 quyen), xuat ban di cao cua nha xuat ban INK印刻


Xem them Ly thuyet queer
Hau cau truc nu quyen luan
Ecriture feminine
Lala
Hon nhan cung gioi o Đai Loan


Ghi chu Chu thich Đoc them ĐI TIM NHUNG CON CA SAU O XIMENDING: KHAT VONG TINH NU VA VAN HOA ĐONG CHI ĐAI LOAN TRONG THAP NIEN 1990, cua Ly Ai My
Mot đoan trich trong Nhat ky Ca sau Luu tru ngay 16 thang 11 nam 2023 tai Wayback Machine
"A Crocodile in Paris," by Ankita Chakraborty https://longreads.com/2018/06/07/a-crocodile-in-paris-the-queer-classics-of-qiu-miaojin/
"Afterword," by Ari Larissa Heinrich, in Last Words from Montmartre, by Qiu Miaojin, translated by Ari Larissa Heinrich. New York:  New York Review Books, 2014. ISBN 978-1-59017-725-9
"Begin Anywhere: Transgender and Transgenre Desire in Qiu Miaojin's Last Words from Montmartre," by Ari Larissa Heinrich, in Transgender China: Histories and Cultures, ed. Howard Chiang. New York: Palgrave MacMillan, 2012. ISBN 978-0-230-34062-6, WorldCat
"Stigmatic Bodies: The Corporeal Qiu Miaojin," in Embodied Modernities: Corporeality, Representation, and Chinese Cultures eds. Fran Martin and Larissa Heinrich. Honolulu: University of Hawai'i Press, 2006. ISBN 978-0-8248-2963-6
Martin, Fran. "Situating Sexualities: Queer Representation in Taiwanese Fiction, Film, and Public Culture," Hong Kong: Hong Kong University Press, 2003. ISBN 978-962-209-619-6
Sang, Tze-Lan D. The Emerging Lesbian: Female Same-Sex Desire in Modern China, Chicago: University of Chicago Press, 2003. ISBN 0-226-73478-1


Lien ket ngoai Excerpt from Last Words from Montmartre in Words Without Borders
Excerpt from Last Words from Montmartre in Lonely Girl Phenomenology (magazine)
Excerpt from Last Words from Montmartre in Guernica (magazine)
Podcast reading and interview with the translator of Last Words from Montmartre
"The Kids Are Too Straight: Translating Qiu Miaojin's Notes of a Crocodile" in Kyoto Journal
First excerpt from Notes of a Crocodile in The Brooklyn Rail
Second excerpt from Notes of a Crocodile in The Margins, published by Asian American Writers' Workshop
Third excerpt from Notes of a Crocodile in Words Without Borders
"In Praise of the Fuck-Up: On Translating Qiu Miaojin" at PEN.org