Thoi mien cao toc hay thoi mien tren đuong la trang thai thay đoi cua y thuc (altered mental state, ASC), trong đo nguoi lai o to co the di chuyen mot quang đuong dai, phan ung voi cac su kien ben ngoai mot cach an toan va chinh xac nhung khong nho minh đa lam nhu vay mot cach co y thuc. O trang thai nay, tam tri co y thuc cua nguoi lai xe hoan toan tap trung vao noi khac, trong khi duong nhu van đang xu ly thong tin can thiet đe lai xe an toan. Thoi mien cao toc la bieu hien tam than cua qua trinh tu đong hoa.


Lich su thuat ngu Khai niem nay lan đau tien đuoc mo ta trong mot bai bao nam 1921 đe cap đen hien tuong "thoi mien tren đuong" (road hypnotism): lai xe trong trang thai tua nhu nhap đinh trong khi nhin cham cham vao mot điem co đinh. Mot nghien cuu nam 1929, Ngu voi đoi mat mo (Sleeping with the Eyes Open) cua Walter Miles, cung đe cap đen chu đe nay, cho thay rang nguoi lai xe co the ngu khi mat van mo va tiep tuc lai. Vao thap nien 1950, hien tuong nay đa đuoc su dung đe ly giai nhung vu tai nan o to khong giai thich đuoc. Thuat ngu "thoi mien cao toc" lan đau đuoc đe cap boi giao su Griffith Wynne Williams vao nam 1963.


Khai niem Thoi mien xa lo la mot trang thai hay xuat hien trong luc lai xe, đac biet la khi canh vat đon đieu hoac nhung con đuong thuong xuyen lap đi lap lai va quen thuoc (chang han nhu canh đuong ham hoac đuong cao toc). Cac bieu hien cu the cua thoi mien cao toc la mat tri nho thoang qua, thoi mien, ao giac, giam canh giac, khong tap trung va o trong trang thai lai xe bat tinh. Trong truong hop nay, mac du nguoi lai xe van co the duy tri trang thai lai xe binh thuong, toc đo phan ung se cham hon đang ke. Đac biet la trong cac đuong ham va đuong cao toc, nhung noi co canh vat đon đieu vua lam thoi mien cao toc, vua la đia điem ma o to thuong di chuyen voi toc đo cao. Khi tai nan xay ra thi thuong nghiem trong.


= Phan biet voi cac khai niem khac =
Thoi mien cao toc la mot trang thai co xu huong xuat hien trong mot moi truong đon đieu hoac quen thuoc va de xay ra, tang cuong, duy tri, chuyen giao va bien mat thuong xuyen trong mot khoang thoi gian, thoi mien cao toc ve co ban khac voi viec met moi lai xe va mat tap trung khi lai xe: 

Met moi lai xe đuoc đinh nghia la trang thai chuyen tiep tu tinh tao sang ngu, trong đo su tinh tao, chuc nang the chat va tinh than cua nguoi lai xe giam do cac yeu to moi truong ben ngoai va cac yeu to sinh ly. Co the xay ra cac trieu chung cam giac hoac the chat lien quan đen giac ngu, chang han nhu chop mat thuong xuyen, ngap va tu the đau bat thuong.
Mat tap trung khi lai xe la trang thai nguoi lai xe chuyen su chu y cua minh tu nhiem vu chinh la lai xe sang cac nhiem vu phu khong lien quan đen lai xe, gom mat tap trung thi giac, mat tap trung nhan thuc, mat tap trung thinh giac va mat tap trung van đong. Ca hai hanh vi lai xe bat thuong noi tren đeu co nhung điem tuong đong voi trang thai thoi mien cao toc, nhung chung khac nhau ve co che ben trong va bieu hien ra ben ngoai.


= So sanh cac khai niem =
So voi met moi lai xe, thoi mien cao toc it nghiem trong hon va xay ra nhieu lan trong mot khoang thoi gian. Khi nguoi lai xe o trong trang thai thoi mien cao toc, ho thuong khong nhan thay rang minh đang o trang thai thoi mien cao toc mot cach chu quan, tuc la đang trong trang thai lai xe vo thuc. Khi nguoi lai xe het thoi mien cao toc, ho chuyen sang trang thai tinh tao đang ke. Mac du nguoi lai xe co the khong nho nhung gi đa xay ra voi ho khi thoi mien cao toc, nhung ho co mot ky uc ro rang ve viec gan đay đa trai qua trang thai "choang vang". Met moi lai xe thuong khien tai xe cam thay met moi chu quan. Mot khi xuat hien, met moi se o trang thai dai dang, va nguoi lai xe can co bien phap thich hop đe khac phuc no truoc khi "sup đo" vi met.
So voi viec mat tap trung khi lai xe, thoi mien cao toc tuong tu nhu mat tap trung nhan thuc, trong đo su chu y cua nguoi lai xe khong tap trung vao nhiem vu chinh la lai xe. Điem khac biet la khi nguoi lai xe bi thoi mien cao toc, nguoi đo van đang thuc hien nhiem vu chinh la lai xe. Con trong trang thai mat tap trung nhan thuc, nguoi lai xe đang thuc hien cac hanh đong phu tuong ung khong lien quan gi đen viec lai xe.


Yeu to anh huong Tinh trang thoi mien cao toc bi anh huong boi chinh nhiem vu lai xe va moi truong đuong đi (qua đon đieu, quen thuoc, nhat nheo va lap đi lap lai), vi vay đay la mot hien tuong đot ngot xay ra trong mot khoang thoi gian. Tuy nhien, nghien cuu hien nay chua the xac đinh chinh xac ve trang thai thoi mien cao toc va thieu khung ly thuyet co gia tri va cac giai phap ky thuat ap dung tu goc đo he thong con nguoi - phuong tien - moi truong.


Phong tranh Đe tranh hien tuong nhu bi thoi mien nay, hau het cac cao toc đuoc thiet ke han che toi đa cac đuong thang dai. Tai Viet Nam, Tieu chuan quoc gia TCVN 5729/2012 ve đuong cao toc quy đinh khong nen thiet ke cac đoan tuyen thang tren đuong cao toc dai qua 4 km va thay cac đoan thang qua dai bang cac đuong vong co goc chuyen huong nho voi ban kinh lon (5-15 m) đe chong đon đieu va loa mat do pha đen ve ban đem. 
Tai Queensland, Uc, sau quyet đinh do bo cac tram dung chan cho tai xe chay đuong dai do cac vi pham quy đinh an toan va suc khoe, chinh phu Queensland đa lap đat cac bien bao đo vui nham giup tai xe chu y đuong đi, thao luan cung nguoi tren xe va cho bien bao tiep theo mo goi y va đap an, giam thieu kha nang chan nan va ngu gat.


Xem them Tri nho co bap
Giac ngu ngan
Lai xe thieu ngu
Dong chay (tam ly hoc)


Tham khao