Son mong la mot loai my pham dung đe to thoa len mong tay hoac mong chan nguoi đe trang tri va bao ve cac tam mong. Cong thuc đa đuoc sua đoi nhieu lan đe tang cuong hieu ung trang tri va han che nut hoac bong troc. Son mong bao gom mot hon hop polyme huu co cung vai thanh phan khac tao nen mau sac va ket cau đoc đao. Son mong tay co đu mau sac va đong mot vai tro quan trong trong nghe thuat mong tay hoac mong chan.
Trong tieng Anh, son mong đuoc goi la nail polish, nail varnish hoac nail enamel.


Lich su Son mong co nguon goc tu Trung Quoc tu khoang 3000 nam truoc Cong nguyen; nguoi ta dung cac mau anh kim đe phan biet giua tang lop cai tri va dan thuong. Vao thoi nha Chu (khoang nam 600 TCN), hoang gia chuong mau vang va bac nhung sau đa chuyen sang yeu thich mau đo va đen roi son nhung mau nay len mong đe khang đinh đia vi cua minh. Vao thoi nha Minh, son mong thuong che tao tu hon hop gom sap ong, long trang trung, gelatin, thuoc nhuom thuc vat va gom arabic.
O Ai Cap, tang lop ha luu thuong dung mau nhat, trong khi tang lop thuong luu thuong son mong mau nau đo, bang henna. Cac xac uop cung đa tim thay co mong son mau, đuoc cac nha khao co cho la do son mong bang henna hoac do qua trinh uop xac.
Son mong tro thanh mot vat pham thong dung trong phai nu vao cuoi the ky 18, song phai qua the ky 20 thi cac co so lam mong moi tro nen pho bien. Nhung nam 1930 đanh dau lan đau tien son mong mau đen tro thanh xu huong; va canh quan thien nhien cung bat đau đuoc dung lam hinh anh đe son len mong tay cac phu nu o Anh.
Son mong tay ngay nay la mot bien the đong thoi la mot phien ban tinh che tu son xe hoi. No la chat son chuyen dung danh rieng cho mong va linh đong – nghia la se khong nut ne hay troc vay khi mong chuyen đong.


Thanh phan Son mong bao gom hop chat polyme tao mang đuoc hoa tan trong dung moi huu co de bay hoi. Đac thu la dung dich cua nitrocellulose trong butyl acetate hoac ethyl acetate pho bien. Cong thuc co ban nay đuoc mo rong bao gom cac chat:

Chat hoa deo đe tao mang khong de vo. Dibutylphthalate va camphor la nhung chat hoa deo đien hinh.
Thuoc nhuom va chat mau. Cac hop chat đai dien bao gom xanh oxit crom, crom hydroxide, sat ferrocyanide, oxit stannic, titan dioxide, oxit sat, carmine, ultramarine va mangan tim.
Chat mau trang đuc. Mau sac lap lanh / lung linh co the đuoc tao ra bang mica, bismuth oxychloride, ngoc trai tu nhien va bot nhom.
Chat ket dinh polyme đam bao rang nitrocellulose bam dinh tren be mat mong. Mot sua đoi bo tro la tosylamide-formaldehyde nhua.
Cac chat đong đac đuoc them vao đe duy tri đo lap lanh o dang huyen phu khi đong chai. Mot chat đong đac đien hinh la stearalkonium hectorit. Chat đong đac the hien tinh hao nuoc, dung dich cua chung nhot khi o yen nhung chay tu do khi bi tac đong. Tinh hai mat nay thuan tien cho viec de dang ap dung hon hop moi lac đe tao mang nhanh chong đong cung.
Chat on đinh tia cuc tim chong lai su thay đoi mau sac khi lop son kho tiep xuc voi anh sang mat troi. Mot chat on đinh đien hinh la benzophenone-1.


Cac loai = Son lot =
Son lot thuong trong suot, mau trang đuc hoac hong, đuoc su dung truoc lop son mau. Muc đich la giup mong chac khoe, phuc hoi đo am cho mong va giup son bam chat vao mong. Đong thoi cung ngan ngua ham mau va keo dai tuoi tho mong tay. Mot so son lot đuoc ban tren thi truong duoi dang "chat đon ranh", va co the tao ra be mat nhan, lam giam cac đuong ranh co the xuat hien tren mong chua đuoc đanh bong. Mot so son lot, đuoc goi la "son lot co the boc ra đuoc", cho phep nguoi dung go lop son mong tay cua ho ma khong can đen chat tay.


= Son phu =
Son phu co chat son trong suot va đuoc su dung sau lop son mau. No tao thanh mot lop rao cung cho mong đe ngan ngua sut me, tray xuoc va bong troc. Tren thi truong co nhieu loai son phu đuoc quang cao la "nhanh kho". Son phu cung co the giup lop son ben duoi kho nhanh chong. No mang lai cho lop son bong trong hoan thien hon va ua nhin hon va co the giup giu lop son lau hon.


= Gel =
Son gel la mot loai son mong lau troi đuoc tao thanh tu mot loai polyme methacrylate. Son gel se đuoc son len mong nhu binh thuong nhung se khong kho ma phai đuoc lam kho duoi đen cuc tim hoac đen LED. Son mong thong thuong thuong keo dai tu hai đen bay ngay ma khong bi me, con son gel co the keo dai đen hai tuan. Son gel thuong kho tay hon son mong thong thuong, va thuong đuoc tay đi bang cach ngam mong trong nuoc tay đe son mem ra roi moi lau đi đuoc.


= Son li =
Son li cung giong nhu son mong thong thuong, nhung se cho ra lop ket thuc li, đuc mau. Loai nay cung giong son lot thong thuong voi nhieu mau sac khac nhau. Son li cung ton tai duoi dang son phu. Son phu li huu ich nhat đe son len bat ky mau son nen kho nao, tao cho mong co dien mao khac han. Son phu li se lam mo đi đo bong cua lop son nen thong thuong. Son li đa tro nen rat pho bien trong nhung nam qua, đac biet vi no co the đuoc dung trong ung dung nghe thuat lam mong, noi ma thiet ke co the tao ra tren mong bang cach su dung đo tuong phan cua ca be mat bong va li.
Ngoai ra, son mong cung co cac loai anh kim (metallic), nhu (shimmer), kim tuyen (glitter), holographic, foil, neon, pearl, tu tinh (magnetic).


Trong thoi trang Theo truyen thong, son mong khoi đau voi cac mau trong suot, trang, đo, hong, tim va đen. Son mong co the đa dang voi nhieu mau sac va sac thai khac nhau. Ngoai mau đac, son mong con phat trien mot loat cac thiet ke khac, chang han nhu vet nut, lap lanh, vay, lom đom, anh kim va ba chieu. Đom kim cuong hoac nghe thuat trang tri khac cung thuong đuoc ap dung cho son mong. Mot so loai son đuoc quang cao co the kich thich mong phat trien, giup mong khoe, ngan mong bi gay, nut hoac tach ra, va tham chi ngan chan viec can mong tay.


= Mong tay kieu Phap =
Mong tay kieu Phap la mot kieu ve mong voi lop son duong mau hong nude nhat con đau mong đuoc son mau trang. Mong tay kieu Phap do Jeff Pink tao ra tu nhung nam 1970 tai Hoa Ky nham đap ung nhu cau ve mot kieu ve mong vua nhanh va hop voi nhieu bo trang phuc đien anh cho cac nu dien vien Hollywood. Tu đo, son mong kieu Phap ra đoi va gan lien voi gioi Hollywood.
Voi kieu lam mong tay hien đai cua Phap, xu huong son cac mau khac nhau cho đau mong thay vi mau trang. Đinh mong kieu Phap co the đuoc lam bang mieng dan va khuon to ve. No van thuong đuoc lam bang tay thong qua cach ve voi son bong hoac gel, hoac đieu khac bang acrylic.


= Truyen thong xa hoi =

Phuong tien truyen thong xa hoi đa lam nay sinh van hoa nghe thuat lam mong cho phep nguoi dung chia se hinh anh ve nghe thuat lam mong cua ho. Women's Wear Daily bao cao doanh so ban son mong đat ky luc 768 trieu đo la My tai Hoa Ky vao nam 2012, tang 32% so voi nam 2011. Mot so chat son moi va cac san pham lien quan đa xuat hien tren thi truong vao thap ky thu hai cua the ky XXI nhu mot phan cua su bung no nghe thuat lam mong, chang han mieng dan mong (lam bang son mong hoac nhua), khuon to ve, son mong co tinh nam cham, chi ve mong tay, son phu lap lanh va sequin, mong trung ca (hat sieu nho), son mong tren thi truong danh cho nam, son mong thom va son mong đoi mau (mot so đoi mau khi tiep xuc voi anh nang va pham vi thay đoi mau sac theo phan ung đe suoi am). 


= The gioi phuong tay =

Son mong o the gioi phuong Tay đuoc phu nu thuong xuyen su dung hon, tuy thuoc vao phong tuc đao đuc tung thoi ky. Trong van hoa thoi ky Victoria, phu nu thuong bi cho la tho tuc khi trang điem hoac son mau mong. Vi ve ngoai tu nhien đuoc xem la trong sang va thuan khiet. Tuy nhien, vao nhung nam 1920, phu nu bat đau su dung mau sac trong đo trang điem va san pham lam mong moi.
Nam gioi thuong it son mong hon va viec nay con co the bi xem la vi pham chuan muc gioi tinh truyen thong. Tuy nhien, cung co nhung nguoi son mau trong suot đe bao ve mong khong bi gay hoac tao đo bong đep, hoac son mau len mong tay – mong chan. Tren thi truong Hoa Ky cung đa bat đau xuat hien cac loai son mong tay danh rieng cho nam gioi.


Tay son mong Tay son mong la mot dung moi huu co co the bao gom dau, huong lieu va chat mau. Cac goi tay son mong co the bao gom cac mieng ni rieng le ngam trong nuoc tay, mot lo dung dich tay dung voi qua bong gon hoac mieng bong hoac mot hop chua đay bot đe nguoi dung nhet ngon tay vao va van cho đen khi lop son bong ra. Lua chon mot loai chat tay do so thich cua nguoi dung xac đinh, va thuong dua theo gia ca hoac chat luong chat tay.
Đa so nuoc tay son mong thuong mai chua dung moi huu co de bay hoi nhu ethyl acetate (cung la mot dung moi trong hon hop son mong) hoac axeton. Axeton cung co the tay mong tay gia lam bang acrylic hoac gel đuoc lam kho.
Acetonitrile đuoc su dung nhu chat tay son mong, nhung no đoc hai hon cac lua chon noi tren. No đa bi cam o Khu vuc Kinh te Chau Au khi su dung trong my pham ke tu ngay 17 thang 3 nam 2000.


Quan ngai ve suc khoe Cac nguy co suc khoe lien quan đen son mong van con nhieu tranh cai. Theo Bo Y te va Dich vu Nhan sinh Hoa Ky, "Luong hoa chat đuoc su dung trong nghien cuu tren đong vat co le cao hon vai tram lan so voi nhung gi ban se tiep xuc khi su dung son mong moi tuan hoac lau hon. Vi vay, co hoi đe bat ky chat phthalate rieng le nao gay ra tac hai nhu vay [o nguoi] la rat nho." Cac tho lam mong chuyen nghiep phai đoi mat voi nguy co suc khoe nghiem trong hon, nhung nguoi lam mong tay tren may tram, đuoc goi la ban lam mong, tren đo ban tay cua khach hang nam - ngay ben duoi khong gian tho cua tho ve mong. Nam 2009, Susan Reutman, mot nha dich te hoc thuoc Bo phan Nghien cuu Ung dung va Cong nghe cua Vien An toan Lao đong va Suc khoe Quoc gia Hoa Ky, đa cong bo mot no luc lien bang nham đanh gia hieu qua cua ban lam mong co lo thong hoi (VNT) trong viec loai bo hoa chat son mong tiem an va bui tu khu vuc lam viec cua tho lam mong. Cac he thong thong hoi nay co kha nang giup cong nhan giam tiep xuc voi hoa chat it nhat 50%. Nhieu tho lam mong thuong đeo khau trang đe che mieng va mui khoi hit phai bui hoac hoa chat tu san pham lam mong.
Theo Reutman, ngay cang nhieu tai lieu khoa hoc cho rang mot so dung moi huu co hit vao va hap thu co trong tiem lam mong nhu glycol ete va carbon disulfide co the co tac đong xau đen suc khoe sinh san. Nhung tac đong nay co the bao gom di tat bam sinh, nhe can, say thai va sinh non.
Cong thuc son mong co the bao gom cac thanh phan đoc hai hoac anh huong đen nhieu van đe suc khoe khac. Mot nhom thanh phan gay tranh cai la phthalate, đuoc coi la chat gay roi loan noi tiet va co lien quan đen cac van đe trong he thong noi tiet va tang nguy co mac benh tieu đuong. Nha san xuat đa bi cac nhom tieu dung gay ap luc đe giam hoac loai bo thanh phan co kha nang đoc hai. Vao thang 9 nam 2006, mot so cong ty đa đong y loai bo dan chat phthalates dibutyl. Tuy nhien, khong co tieu chuan an toan cho nguoi tieu dung chung cho son mong, va trong khi formaldehyde đa bi loai bo khoi mot so nhan hieu son mong, thi nhung nhan hieu khac van su dung chung.


= Quy đinh va cac moi quan tam ve moi truong =
Thanh pho San Francisco cua Hoa Ky đa ban hanh sac lenh thanh pho, cong khai danh tinh cac co so su dung son mong khong chua "bo ba đoc hai" la dibutyl phthalate, toluene va formaldehyde.
Son mong đuoc mot so co quan quan ly nhu So Cong chinh Los Angeles xem la chat thai nguy hai. Nhieu quoc gia co nhung han che nghiem ngat trong viec gui son mong qua đuong buu đien. "Bo ba đoc hai" hien đang bi loai bo dan, nhung van co nhung thanh phan cua son mong co the gay lo ngai ve moi truong. Ro ri tu chai vao đat co the gay o nhiem nuoc ngam.


Tham khao Đoc them Charles Panati, Extraordinary Origins of Everyday Things, Harper & Row, 1987


Lien ket ngoai Nail salons: How to be safe at work – Oregon OSHA Luu tru ngay 22 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine
U.S. Environmental Protection Agency – Nail Salons Project