Hien te la viec dang hien đo an thuc uong, le vat hoac sinh menh cua loai vat hoac con nguoi cho mot muc đich cao hon, đac biet la dang cung cho cac than linh, nhu mot hanh đong cua su sung mo hoac tho cung, te le. Trong khi hien te thuong ngu y giet mot con vat mang tinh nghi le (sat te), viec hien tang (Latin oblatio) co the đuoc su dung cho su hien te khong gay đo mau bang thuc an hay cac san vat. Đoi voi viec hien tang chat long (đo uong) bang cach rot, thuat ngu libation đuoc su dung chi ve viec nay. Cac hoc gia nhu Rene Girard đa đua ra gia thuyet rang viec lay nguoi khac ra lam con de te than co the giai thich cho nguon goc cua viec hien te.


Hien te đong vat Hien te đong vat la nghi thuc giet đong vat nhu mot phan cua ton giao. No đuoc thuc hanh boi cac tin đo cua nhieu ton giao nhu mot phuong tien đe xoa diu mot vi than hoac cac vi than, hoac thay đoi qua trinh tu nhien. No cung phuc vu mot chuc nang xa hoi hoac kinh te trong cac nen van hoa noi ma cac phan an đuoc cua đong vat bi hien te đuoc phan phoi cho nhung nguoi tham du le hien te đe an. Su hien te đong vat đa xuat hien o hau het cac nen van hoa, tu nguoi Do Thai đen nguoi Hy Lap va La Ma (đac biet la nghi le thanh tay Lustratio), nguoi Ai Cap (vi du trong giao phai Apis) va tu nguoi Aztec đen Yoruba. Ton giao cua nguoi Ai Cap co đai chi cho phep hien te cuu, bo đuc, be đuc va ngong; cam hien te cac đong vat khac.
Viec hien te đong vat van con đuoc thuc hien boi nhung nguoi theo Santeria va cac dong doi khac cua Orisa nhu mot phuong tien đe chua benh va cam ta Orisa (cac vi than). Tuy nhien, o Santeria, nhung le vat nhu vay chiem mot phan cuc ky nho trong so nhung hoat đong đuoc goi la ebos - bao gom le vat, cau nguyen va hanh đong. Kito huu tai mot so ngoi lang o Hy Lap cung hien te đong vat cho cac vi thanh Chinh thong trong mot thuc hanh đuoc goi la kourbania. Viec thuc hanh nay, trong khi bi len an cong khai, thuong đuoc dung thu .


Hien te nguoi Hien te nguoi đuoc thuc hien boi nhieu nen van hoa co đai. Nguoi bi hien te se bi giet mot cach nghi thuc theo cach đuoc cho la lam hai long hoac xoa diu mot vi than hoac linh hon. Mot so dip đe hien te nguoi đuoc tim thay o nhieu nen van hoa tren nhieu luc đia bao gom:

Hien te nguoi cung luc voi viec khai truong cua mot ngoi đen hoac cay cau moi.
Hien te nguoi tai thoi điem cai chet cua mot vi vua, thuong te hoac lanh đao vi đai; su hy sinh đuoc cho la đe phuc vu hoac đong hanh voi nha lanh đao qua co o kiep sau.
Hien te nguoi trong thoi điem thien tai. Han han, đong đat, nui lua phun trao, v.v... đuoc xem la dau hieu cua su tuc gian hoac bat man cua cac vi than, va su hien te đuoc cho la đe giam bot su tuc gian cua than linh.
Hien te nguoi đuoc thuc hien trong nhieu nen van minh Tien Colombo vung Trung My. Nguoi Aztec đac biet đuoc biet đen voi viec thuc hanh viec hien te nguoi, mac du hau het cac uoc tinh pho bien la uoc tinh qua muc, va viec hien te nguoi đa đuoc thuc hien tren quy mo lon hon nhieu o Trung Quoc co đai.  Uoc tinh hien tai ve viec hien te nguoi cua nguoi Aztec la tu vai nghin đen hai muoi nghin nguoi moi nam . Mot so trong nhung viec hien te nguoi nay la đe giup mat troi moc, mot so đe cau mua, va mot so đe đanh dau mo rong cua ngoi đen lon tai Tenochtitlan (thu đo cua ho). Ngoai ra con co viec hien te nhung nguoi Conquistador bi bat trong cac cuoc chien tranh xam luoc Mexico cua Tay Ban Nha.
Co bang chung cho thay cac nen van hoa Minoan thoi tien Hy Lap thuc hanh viec hien te nguoi. Cac xac chet đa đuoc tim thay tai mot so đia điem trong toa thanh Knossos o đao Crete. Ngoi nha phia bac tai Knossos chua xuong cua nhung đua tre duong nhu đa bi chat nho. Truyen thuyet ve Theseus va Minotaur (lay boi canh trong me cung o Knossos) cho thay viec hien te nguoi thoi đo. Than thoai Hy Lap đa ke rang Athens đa gui bay chang trai tre va bay phu nu tre đen đao Hy Lap đe hien te cho Minotaur. Đieu nay gan lien voi cac bang chung khao co hoc cho thay hau het cac nguoi hien te la thanh nien hoac tre em. Nhung thuong gia Phoenicia cua Carthage đuoc cho la thuc hanh hien te tre em, va mac du quy mo cua hien te co the đa đuoc cac tac gia co đai thoi phong vi ly do chinh tri hoac ton giao, co bang chung khao co hoc ve so luong lon bo xuong cua tre em đuoc chon cat cung voi cac đong vat hien te. Plutarch (khoang nam 46 -120 AD) đe cap đen viec hien te nay, cung nhu Tertullian, Orosius, Diodorus Siculus va Philo. Ho mo ta nhung đua tre bi nuong chin đen chet trong khi van con y thuc ve mot buc tuong bang đong nong bong. O Scandinavia, ton giao Scandinavia cu co ke viec hien te nguoi, vi ca nguoi Bac Au va nha su hoc Đuc đeu co ke lai, vi du Đen tho tai Uppsala va Blot.
Viec hien te nguoi khong con đuoc chinh thuc thuc hien o bat ky quoc gia nao, va bat ky truong hop nao hien te xay ra đeu đuoc coi la giet nguoi.


Theo ton giao = Kito giao =

Trong Kito giao Ba Ngoi, Thien Chua đa nhap the thanh Chua Giesu, hy sinh con trai minh đe thuc hien su hoa giai cua Thien Chua va nhan loai, von đa tach minh khoi Thien Chua thong qua toi loi (xem khai niem toi loi nguyen thuy). Theo mot quan điem noi bat trong than hoc phuong Tay tu đau thien nien ky thu 2, cong ly cua Thien Chua đoi hoi su chuoc toi cua loai nguoi neu con nguoi đuoc phuc hoi vi tri ban đau cua ho va đuoc cuu khoi su nguyen rua. Tuy nhien, Thien Chua biet rang con nguoi bi gioi han khong the chuoc toi, vi su xuc pham cua con nguoi đoi voi Thien Chua la vo han, nen Thien Chua đa lap giao uoc voi Abraham, ma ong đa hoan thanh khi gui Con duy nhat cua minh tro thanh nguoi hien te cho giao uoc bi pha vo.  Trong than hoc Kito giao, su hy sinh nay đa thay the cho viec hien te đong vat khong đay đu cua Giao uoc cu; Chua Kito "Chien Thien Chua" đa thay the su hy sinh cuu cua Korban Todah co đai (Nghi thuc Le Ta on), nguoi đung đau trong đo la Le Vuot qua trong luat Moi-se.

Trong Giao hoi Cong giao La Ma, cac Giao hoi Chinh thong Đong phuong, cac Giao hoi Luther va cac Giao hoi Giam ly, Tiec Thanh hoac Thanh le, cung nhu Phung vu Than thanh cua cac Giao hoi Cong giao Đong phuong va Giao hoi Chinh thong Đong phuong, đuoc xem nhu mot su hien te. Trong so nhung nguoi theo Anh giao, nhung loi cua phung vu noi ro rang Tiec Thanh la mot su hy sinh đe ngoi khen va ta on va la mot su dang hien vat chat cho Thien Chua ket hop voi Chua Kito bang cach su dung nhung loi nhu vay, nhu "voi nhung mon qua thanh nay ma chung ta hien đang dang len Chua" (1789 BCP) hoac "tang ban tu nhung mon qua ma ban đa tang chung toi, chung toi tang ban nhung mon qua nay" (Cau nguyen D BCP 1976) nhu đuoc chung minh ro rang trong Sach Cau nguyen chung đuoc sua đoi tu nam 1789, trong đo than hoc ve Bi tich Thanh The đuoc chuyen đen gan hon voi quan điem Cong giao. Tuong tu nhu vay, Giao hoi Giam ly Lien hiep trong phung vu Thanh The co dong chu "Chung ta hay dang minh va qua tang cho Thien Chua" (A Service of Word and Table I)). Giao hoi Giam ly Lien hiep chinh thuc day rang "Ruoc le la mot dang hien te" tai hien, thay vi lap lai su hy sinh cua Chua Kito tren Thap gia; Co tiep tuc tuyen bo rang: We also present ourselves as sacrifice in union with Christ (Romans 12:1; 1 Peter 2:5) to be used by God in the work of redemption, reconciliation, and justice. In the Great Thanksgiving, the church prays: “We offer ourselves in praise and thanksgiving as a holy and living sacrifice, in union with Christ’s offering for us...” (UMH; page 10).


Tham khao