Benjamin Franklin (17 thang 1 nam 1706 - 17 thang 4 nam 1790) la mot thanh vien trong nhom lap quoc cua Hoa Ky. Ong cung la mot chinh tri gia, nha khoa hoc, nha van, tho in, triet gia, nha phat minh, nha hoat đong xa hoi, nha ngoai giao hang đau. Trong linh vuc khoa hoc, ong la guong mat tieu bieu trong lich su vat ly vi nhung kham pha cua ong va nhung ly thuyet ve đien, vi du nhu cac kham pha ve hien tuong sam, set. Voi vai tro mot chinh tri gia va mot nha hoat đong xa hoi, ong đa đua ra y tuong ve mot nuoc My va voi vai tro mot nha ngoai giao trong thoi ky Cach mang My, ong đa thuyet phuc nuoc Phap giup đo đe nuoc My co the gianh đuoc đoc lap.
Franklin noi tieng ve su ham hieu biet cua ong, ve cac tac pham cua ong (co tinh pho bien, tinh chinh tri va khoa hoc) va tinh đa dang cua cac linh vuc ma ong quan tam. La mot nha lanh đao cua Thoi đai Khai sang, ong đa co đuoc su cong nhan, ung ho cua ca cac nha khoa hoc va gioi tri thuc khap chau Au. Ong đa thanh cong trong viec bao đam ve su tro giup tai chinh cung nhu quan su cua Phap, la mot đong gop to lon cho su thang loi cua cach mang chong thuc dan Anh. Ong cung la nguoi đa phat minh ra cot chong set. Ong la nguoi som đe xuong ve su thong nhat cua cac thuoc đia. Cac nha su gia goi ong la "Nguoi My đau tien".
Sinh ra o Boston, Massachusetts, Franklin đa hoc nghe in tu anh trai cua ong va tro thanh mot chu bien tap bao, mot tho in va mot thuong gia rat giau co o Philadelphia. Ong đa co nhieu nam song o Anh va xuat ban an pham noi tieng Poor Richard's Almanac (Alamac cua Richard ngheo) va an pham Pennsylvania Gazette (cong bao Pennsylvania). Ong đa thanh lap ca thu vien cong va so cuu hoa đau tien tai My cung nhu Junto, mot cau lac bo thao luan chinh tri. Trong giai đoan nay ong đa viet bai ung ho tien giay, chong cac chinh sach cua nhung nguoi theo chu nghia trong thuong, nhu Luat sat nam 1750, va cung phac thao Ke hoach Albany cua Lien minh nam 1754, sau nay se tao ra mot co so lap phap cho thuoc đia; the hien su nhan thuc tu rat som cua ong ve viec cac thuoc đia ton tai tu nhien voi tu cach mot đon vi chinh tri.
Franklin đa tro thanh mot anh hung dan toc tai My khi ong dan đau no luc đoi Nghi vien Vuong quoc Anh huy bo mot Đao luat tem thu gay mat long dan. Voi tu cach mot nha ngoai giao, ong đuoc nhieu nguoi Phap kinh trong voi tu cach mot vi bo truong My tai Paris, mot nhan vat quan trong trong viec phat trien moi quan he than thien Phap-My. Tu nam 1775 toi nam 1776, Franklin la Tong giam đoc Buu đien thuoc Đai hoi Thuoc đia va tu nam 1785 toi nam 1788 la Chu tich Hoi đong Hanh phap Toi cao Pennsylvania. Toi cuoi đoi, ong tro nen mot trong nhung nhan vat co anh huong nhat ung ho chu nghia bai no.
Franklin rat quan tam toi khoa hoc va ky thuat, ong đa thuc hien nhung thi nghiem va co nhieu phat minh noi tieng (ngoai cot thu loi), đo la: bep lo Franklin, ong thong tieu, chan nhai, harmonica, va kinh hai trong. Ong cung đong vai tro quan trong trong viec thanh lap Đai hoc Pennsylvania va Truong Franklin va Marshall. Ong đa đuoc bau lam chu tich đau tien cua Hoi Triet hoc My, hoi hoc thuat đau tien tai Hoa Ky, nam 1769. Franklin noi thanh thao nam thu tieng. Ong đuoc cong nhan la mot nguoi đa tai.


To tien Cha Franklin, Josiah Franklin, sinh tai Ecton, Northamptonshire, Anh Quoc ngay 23 thang 12 nam 1657, con trai cua Thomas Franklin, mot tho ren va nong dan, va Jane White. Me ong, Abiah Folger, sinh tai Nantucket, Massachusetts, ngay 15 thang 8 nam 1667, con cua Peter Folger, mot chu coi xay va giao vien truong lang cung vo la Mary Morrill, tung la mot nguoi hau hop đong. Mot nhanh cua dong ho Folgers, J. A. Folger, nguoi sang lap Folgers Coffee o the ky 19.
Khoang nam 1677, Josiah lay Anne Child tai Ecton, va trong vai nam sau đo sinh ba nguoi con. Nhung nguoi anh em nua dong mau đo cua Benjamin Franklin gom Elizabeth (2 thang 3 nam 1678), Samuel (16 thang 5 nam 1681), va Hannah (25 thang 5 nam 1683).
O mot thoi điem nao đo nua cuoi nam 1683, nha Franklin roi Anh toi Boston, Massachusetts. Ho sinh them nhieu nguoi con nua tai Boston, gom Josiah Jr. (23 thang 8 nam 1685), Ann (5 thang 1 nam 1687), Joseph (5 thang 2 nam 1688), va Joseph (30 thang 6 nam 1689) (nguoi con đau tien ten Joseph chet ngay sau khi sinh).
Vo cua Josiah, Anne, mat tai Boston ngay 9 thang 7 nam 1689. ong cuoi Abiah Folger ngay 25 thang 11 nam 1689 tai Old South Church o Boston va đuoc Samuel Willard lam le.
Josiah va Abiah co 10 nguoi con: John (7 thang 12 nam 1690), Peter (22 thang 12 nam 1692), Mary (26 thang 9 nam 1694), James (4 thang 2 nam 1697), Sarah (9 thang 7 nam 1699), Ebenezer (20 thang 9 nam 1701), Thomas (7 thang 12 nam 1703), Benjamin (17 thang 1 nam 1706), Lydia (8 thang 8 nam 1708), va Jane (27 thang 3 nam 1712).


Thoi tho au o Boston Benjamin Franklin đuoc sinh ra tai đuong Milk Street, Boston, Massachusetts vao ngay 17 thang 1 nam 1706  va đuoc rua toi tai hoi quan Old South Meeting House. Franklin la mot trong 17 nguoi con cua ong Josiah Franklin va la mot trong so 10 nguoi con do nguoi vo hai, ba Abiah Foulger sinh ra. Ba Abiah la con gai cua ong Peter Foulger va ba Mary Morrill. Trong so cac anh chi em cua Benjamin co anh trai James va em gai Jane.
Ong Josiah muon Ben vao truong cua cac giao si nhung chi co đu tien đe cho con đi hoc trong hai nam. Ben theo hoc truong Boston Latin School nhung khong tot nghiep; tuy vay van tiep tuc viec hoc bang viec say me đoc sach. Mac du "cha me đa coi nha tho nhu mot cong viec" cho Franklin, viec đi hoc cham dut tu khi len 10. Ben lam viec cho cha minh mot thoi gian, đen nam 12 tuoi, bat đau đi theo hoc viec voi anh trai James, mot tho in, nguoi day Ben nghe kinh doanh in an. Khi Ben 15 tuoi, James thanh lap The New-England Courant, đay la to bao đoc lap thuc su đau tien o cac thuoc đia.


Philadelphia O tuoi 17, Franklin bo đi toi Philadelphia, Pennsylvania, tim kiem mot khoi đau moi tai mot thanh pho moi. Khi moi đen ong lam viec cho nhieu tiem in quanh thi tran. Tuy nhien, ong khong hai long voi nhung vien canh truoc mat. Sau vai thang, tuy đang lam viec trong mot nha in, Franklin bi vi Thong đoc Pennsylvania Ngai William Keith thuyet phuc đe toi Luan Đon, be ngoai la đe mua so thiet bi can thiet cho viec thanh lap mot to bao moi tai Philadelphia. Phat hien nhung loi hua hen cua Keith ve viec ho tro to bao la doi tra, Franklin đa lam viec nhu mot tho sap chu trong mot tiem in tai noi ngay nay la Nha tho Thanh Bartholomew-the-Great tai Smithfield trong khu London. Sau đo, ong quay tro lai Philadelphia nam 1726 voi su giup đo cua mot nha buon ten la Thomas Denham, ong đa cho Franklin mot chan ke toan, va giu tiem cua ong.
Nam 1727, Benjamin Franklin, o tuoi 21, lap ra Junto, mot nhom "nhung tho thu cong va nha buon tu nguyen va khao khat hy vong tu cai thien minh bang cach cai thien cong đong." Junto la mot nhom thao luan nhung van đe cua thoi ay; cuoi cung no dan toi su ra đoi cua nhieu to chuc khac tai Philadelphia.
Đoc sach la mot hoat đong thuong xuyen cua Junto, nhung sach thoi ay rat hiem va đat. Cac thanh vien đa lap ra mot thu vien, va ban đau ho mang sach cua minh toi gop. Cach nay khong hieu qua, tuy nhien Franklin tiep tuc voi y tuong mot thu vien ma đoc gia se phai tra tien khi muon sach, va cac thanh vien se gop tien cua minh vao đe mua sach. Y tuong nay dan toi su ra đoi cua Cong ty Thu vien (Library Company), va hien chuong cua Library Company of Philadelphia đuoc Franklin soan thao nam 1731.
Ban đau, nhung cuon sach đuoc giu tai nha nhung nguoi thu thu, nhung vao nam 1739 bo sach đuoc chuyen toi tang hai toa nha State House cua Pennsylvania, va hien đuoc goi la Independence Hall. Nam 1791, mot toa nha moi đuoc xay rieng cho thu vien. Library Company phat trien manh me khong gap phai bat ky su canh tranh nao va so huu nhieu bo sach vo gia nhu bo sach cua James Logan va nguoi anh/em cua ong la William. Library Company trong the ky hai muoi la mot thu vien nghien cuu va tham khao vi đai boi no co toi 500.000 cuon sach hiem, sach mong, giay kho rong, hon 160.000 van ban chep tay va 75.000 hinh hoa.
Khi Denham chet, Franklin quay tro ve voi cong viec truoc kia cua minh. Toi nam 1730, Franklin đa thanh lap mot nha in cua rieng minh va đa tro thanh mot chu bao cua to "The Pennsylvania Gazette". To Gazette mang lai cho Franklin mot dien đan đe keu goi nguoi dan thuc hien nhieu cuoc cai cach va sang kien tai đia phuong thong qua nhung bai viet va nhan đinh. Cung voi thoi gian, su binh luan cua ong, cung voi hinh anh mot nha cong nghiep va tri thuc tre tuoi, khien ong co đuoc su ton trong lon cua moi nguoi; tham chi sau khi Franklin đa co đuoc danh tieng voi tu cach mot nha khoa hoc, mot quan chuc nha nuoc, ong thuong ky ten duoi nhung buc thu mot cach khiem ton 'B. Franklin, Chu nha in'.
Franklin đe xuong ke hoach xay dung tru so Hoi Tam Điem nam 1731 va đa tro thanh mot nhan vat quan trong cua hoi (Grand Master) nam 1734, bao hieu su thang tien nhanh chong ve danh vong cua ong tai Pennsylvania. Cung nam ay, ong sua chua va xuat ban cuon sach đau tien cua Hoi tam điem tai My, mot cuon tai ban cua cuon To chuc cua Hoi tam điem cua James Anderson. Trong suot cuoc đoi minh Franklin luon la mot thanh vien cua hoi.


= Ket hon =
Nam 1724, khi đang hoc viec tai nha cua Read, Franklin đa yeu Deborah Read truoc khi toi London theo yeu cau cua Thong đoc Keith. Thoi gian đo, me cua Read khong muon con minh hua hon voi mot chang trai muoi bay tuoi đang tren đuong toi London. Chong ba moi qua đoi va Ba Read khuoc tu loi cau hon cua Franklin.
Khi Franklin đang o London, Deborah đa lay mot nguoi ten la John Rodgers. Đay la mot quyet đinh sai lam. Rodgers ngay sau đo tron no va chay toi Barbados, đe Deborah lai. Vi khong ai biet than the sau đo cua Rodgers, va luat phap cam song hon, Deborah khong đuoc chinh thuc tai hon.
Franklin cung co van đe cua rieng minh. Nam 1730, ong cong nhan mot đua con trai ngoai gia thu ten la William, ong nay sau nay se la vi thong đoc bao hoang cuoi cung cua New Jersey. Tuy khong ai biet danh tinh cua me William, co le trach nhiem nuoi duong mot đua tre la mot ly do khien Franklin quyet đinh ve o chung voi Deborah Read. William đuoc Franklin nuoi duong trong nha minh va cuoi cung đa bat đong y kien voi bo ve cach xu ly cac thuoc đia voi Vuong that Anh. Tuy nhien, ong khong su dung uy tin cua cha đe ho hao cho lap truong cua minh.
Franklin đa to chuc cuoi thuc te (khong hon le) voi Deborah Read ngay 1 thang 9 nam 1730. Benjamin va Deborah Franklin co hai nguoi con (ngoai William). Con ca la Francis Folger Franklin, sinh thang 10 nam 1732; cau be chet vi benh đau mua nam 1736, khi moi 4 tuoi. Sarah Franklin, ten thuong goi la Sally, sinh nam 1743. Ba cuoi Richard Bache, co bay nguoi con, va la nguoi cham soc Franklin khi ong gia ca.
Deborah so bien đong nghia voi viec ba khong bao gio đi cung Franklin tren bat ky chuyen đi nao toi chau Au, du ong đa nhieu lan yeu cau.


= Thanh cong voi vai tro tac gia =
Nam 1733, Franklin bat đau xuat ban cuon sach noi tieng Poor Richard's Almanac (voi ca nhung bai viet cua rieng ong va vay muon), cuon sach nay đa mang lai rat nhieu danh tieng cho ong. Nhung cau cham ngon trong cuon sach đo nhu "A penny saved is twopence dear" (thuong bi trich dan sai thanh "Mot penny tiet kiem đuoc la mot penny kiem đuoc"), "Nhung vi khach va ca đeu boc mui sau ba ngay" van con la nhung cau thuong gap trong hien tai. Su hieu biet ve xa hoi dan gian co nghia con nguoi co kha nang bien đoi trong bat ky mot hoan canh hien tai, va nhung đoc gia cua Franklin luon co đuoc đieu đo. Ong đa ban khoang muoi nghin cuon sach moi nam.
Nam 1758, nam ong ngung viet cho cuon Almanac, ong xuat ban cuon Father Abraham's Sermon. Cuon tu truyen cua Franklin, đuoc xuat ban sau khi ong chet, đa tro thanh mot cuon sach kinh đien cua the loai nay.


Nhung phat minh va nghien cuu khoa hoc = Đien hoc =
Franklin la mot nha phat minh phi thuong. Trong so nhung phat minh cua ong co cot thu loi, đan armonica, bep lo Franklin, kinh hai trong, va ong thong tieu mem. Franklin khong bao gio xin ban quyen cho phat minh cua minh; trong tu truyen ong đa viet, "Vi chung ta đang huong thu nhieu su tan tien co đuoc tu phat minh cua nhung nguoi khac, chung ta can phai sung suong khi co co hoi phuc vu nhung nguoi khac bang nhung phat minh cua minh; va chung ta phai lam đieu đo mot cach thoai mai va hao phong."
Nam 1743, Franklin lap ra Hoi Triet hoc My đe lam noi thao luan cac kham pha cho nhung nha khoa hoc. ong bat đau tien hanh nghien cuu ve đien, va cong viec nay cung voi nhung cong trinh khoa hoc khac cua ong, se tiep tuc theo ong ca cuoc đoi, giua nhung khoang thoi gian danh cho chinh tri va kiem tien.
Nam 1748, ong thoi nghe in va chuyen sang nganh kinh doanh khac. Ong lien ket voi vi đoc cong cua minh la, David Hall, nguoi đa chia nua so loi tuc tu gian hang voi Franklin trong 18 nam. Cong viec kinh doanh nhieu loi nhuan nay giup ong co thoi gian cho nghien cuu, va trong vai nam ong đa co nhieu phat minh mang lai danh tieng cung nhu hoc vi tren khap chau Au, va đac biet la tai Phap.
Trong so đo co nghien cuu cua ong ve đien. Franklin cho rang đien phat ra tu "thuy tinh" va "nhua cay" khong phai la nhung kieu "chat luu đien" (nhu đien đuoc goi thoi ay) khac nhau, ma cung la mot chat luu đien duoi nhung ap luc khac nhau. Ong la nguoi đau tien đat ten cho chung la duong va am, va ong cung la nguoi đau tien kham pha ra nguyen ly bao toan đien tich.
Nam 1750, ong xuat ban mot bai viet đe xuat mot cuoc thi nghiem đe chung minh rang set la đien bang cach tha mot chiec dieu trong con bao co ve se tro thanh mot con bao set. Ngay 10 thang 5 nam 1752, Thomas-Francois Dalibard nuoc Phap đa tien hanh thi nghiem cua Franklin (su dung mot cot thu loi thep cao 40 foot thay cho chiec dieu) va đa thu đuoc nhung tia lua đien tu mot đam may. Ngay 15 thang 6, Franklin tien hanh cuoc thi nghiem voi dieu noi tieng cua minh tai Philadelphia va cung thu đuoc nhung tia lua đien tu mot đam may (khong he biet rang Dalibard cung đa lam đieu đo, tu 36 ngay truoc). Thi nghiem cua Franklin khong đuoc viet ra cho toi khi cuon Lich su va Tinh trang Hien tai cua Đien cua Joseph Priestley đuoc xuat ban nam 1767; bang chung cho thay Franklin đa chuan bi cach dien (khong phai cham truc tiep vao đuong dan, boi ong co the gap nguy hiem vi đien giat khi set đanh). (Nhung nguoi khac, nhu Giao su Georg Wilhelm Richmann tai St. Petersburg, Nga, đa bi giat chet vai thang sau cuoc thi nghiem cua Franklin.) Trong giay to ghi chep cua minh, Franklin chi ra rang ong nhan thuc đuoc nhung nguy hiem va đa su dung nhung cach khac đe chung minh rang set la đien, nhu đuoc the hien trong viec ong dung tiep đat. Neu Franklin thuc su co tien hanh thi nghiem nay, ong cung khong lam no theo cach thuong đuoc mieu ta, tha dieu va cho bi giat khi set đanh, (boi đieu đo co the gay nhieu xuc cam nhung se dan toi tu vong Luu tru ngay 9 thang 2 nam 2010 tai Wayback Machine). Thay vao đo ong dung dieu đe co đuoc đien the tu mot đam may bao, viec nay đong nghia voi set la đien.
Ngay 19 thang 10 trong mot buc thu gui toi Anh đe huong dan thuc hien lai thi nghiem đo, Franklin đa viet:

"Khi mua đa lam uot soi day dieu toi muc no co the dan đien tu do, ban se thay no phat ra thanh tia lua đien tu chiec chia khoa khi đe khuyu tay gan lai, va neu chiec khoa đo la mot lo nho, hay mot binh Leiden, no co the tich đien: va tia lua đien thu đuoc co the đot chay ruou manh, va tat ca trai nghiem ve đien khac [co the] đuoc thuc hien  nho su tro giup cua qua cau thuy tinh cao su hoac ong; va do đo hoan toan chung minh đuoc đien va set co tinh chat giong nhau."

Nhung cuoc thi nghiem đien cua Franklin đa đua toi phat minh ra cot thu loi. Ong đa luu y rang cot thu loi nen co đau nhon chu khong phai đau tron đe co the thu đien mot cach yen lang, va thu đuoc o khoang cach xa hon. Ong phong đoan rang phat minh nay se đuoc dung đe bao ve cac toa nha khoi set, bang cach lap cac "cot thu loi thep thang đung, nhon nhu mot cay kim va đuoc son phu tranh gi, va co mot he thong day dan ben ngoai toa nha noi chan nhung cot thu loi đo dan xuong đat;...Nhung cot thu loi se co the dan đien mot cach em ai tu đam may xuong đat truoc khi no đu lon đe thanh set đanh, va nho the se cuu chung ta khoi su nguy hiem bat ngo va kinh khung đo!" Sau mot loat nhung thi nghiem tai chinh nha cua Franklin, cac cot thu loi đa đuoc lap đat tren Han lam vien Philadelphia (sau nay la Đai hoc Pennsylvania) va Toa Thi chinh Pennsylvania (sau nay la Independence Hall) nam 1752.
Đe ghi nhan nhung nghien cuu trong linh vuc đien cua ong, Franklin đa nhan đuoc Huy chuong Copley cua Royal Society nam 1753, va vao nam 1756 ong tro thanh mot trong so it nguoi My o the ky muoi tam đuoc bau lam Fellow of the Society. Đon vi cgs cua electric charge đa đuoc đat theo ten ong: mot franklin (Fr) tuong đuong mot statcoulomb.


= Khi tuong hoc =
Ngay 21 thang 10 nam 1743, mot con bao tran vao tu huong tay nam khien Franklin mat mot co hoi quan sat nguyet thuc. Franklin nhan thay gio uu the thuc te toi tu phia đong bac, trai nguoc voi đieu ong tung nghi. Trao đoi thu tu voi anh/em trai minh, Franklin biet rang con bao đo đa khong tran vao Boston cho toi sau thoi điem nguyet thuc, du tren thuc te Boston o phia đong bac Philadelphia. Ong suy luan rang nhung con bao khong phai luan luon đi theo huong gio chu đao, mot quan niem co anh huong rat lon trong khi tuong hoc.


= Nguyen ly lam lanh =
Franklin cung đa nhan thay nguyen ly lam lanh khi quan sat trong mot ngay troi rat nong, ong thay lanh hon khi mac mot chiec ao uot trong gio nhe so voi khi mac chiec ao kho. Đe hieu hien tuong nay ro hon, Franklin tiep tuc tien hanh thi nghiem. Trong mot ngay am ap tai Cambridge, Anh, nam 1758, Franklin va mot nguoi ban la nha khoa hoc John Hadley thi nghiem lien tuc lam am binh chua thuy ngan cua nhiet ke bang ether va dung ong thoi đe lam bay hoi ether. Voi moi lan bay hoi, nhiet ke lai chi muc nhiet đo thap hon, cuoi cung xuong muc 7 °F (-14 °C). Mot nhiet ke khac the hien nhiet đo phong la 65 °F (18 °C). Trong buc thu "Lam lanh bang Bay hoi" cua minh, Franklin đa luu y rang "ta co the thay kha nang mot nguoi bi lanh đen chet trong mot ngay mua he am ap". Moi nam nganh cong nghiep thuc pham bao quan lanh trao mot Giai thuong Franklin Award đe ghi nho nguoi đa quan sat thay hien tuong nay.


Nhung thu nghiem am nhac Franklin đuoc biet đa tung choi violin, đan hac, va guitar. Ong cung sang tac nhac, đang chu y nhat la mot ban tu tau day theo phong cach tien co đien, va đa phat minh ra mot phien ban cai tien hon cua glass harmonica, trong đo moi kinh đuoc che tao đe quay tren chinh no, va tay cua nguoi choi đe yen, chu khong phai di chuyen, phien ban nay nhanh chong đuoc chap nhan tai chau Au.


Đoi song cong khai Nam 1736, Franklin lap ra Union Fire Company, cong ty cuu hoa tu nguyen đau tien tai My. Cung nam ay ong in mot đong tien moi cho New Jersey dua tren cac ky thuat tan tien chong lam gia ma ong đa phat minh ra.
Khi đa truong thanh, Franklin bat đau quan tam nhieu hon toi nhung hoat đong cong cong. Nam 1743, ong trinh bay mot ke hoach xay dung Vien han lam va cao đang Philadelphia. Ong đa đuoc chi đinh lam chu tich vien nay ngay 13 thang 11 nam 1749, va truong mo cua ngay 13 thang 8 nam 1751. Tai le trao bang đau tien cua truong ngay 17 thang 5 nam 1757, bay nguoi đa tot nghiep; sau la Cu nhan van chuong va mot la Thac si van chuong. Sau nay truong đa sap nhap voi Đai hoc Bang Pennsylvania đe tro thanh Đai hoc Pennsylvania.
Nam 1753, ca Đai hoc Harvard va Đai hoc Yale đeu trao bang danh du cho ong.
Nam 1751, Franklin va Tien si Thomas Bond đuoc uy ban lap phap Pennsylvania giao trach nhiem thanh lap mot benh vien. Benh vien Pennsylvania la benh vien đau tien tai noi sau nay se tro thanh Hop chung quoc Hoa Ky.

Franklin bat đau tham gia vao cong viec chinh tri Philadelphia va thang tien nhanh chong. Thang 10 nam 1748 ong đuoc chon lam mot uy vien hoi đong, thang 6 nam 1749 ong tro thanh mot thanh vien Tham phan hoa giai cua Philadelphia, va nam 1751 ong đuoc bau vao Quoc hoi Pennsylvania. Ngay 10 thang 8 nam 1753, Franklin đuoc chi đinh lam Pho giam đoc buu đien Bac My. Cong viec noi tieng nhat cua ong khi hoat đong chinh tri trong nuoc la cai cach he thong buu đien, nhung danh tieng cua ong chu yeu co đuoc nho nhung hoat đong ngoai giao do ong đam nhiem ve quan he giua cac thuoc đia va Vuong quoc Anh, va sau nay voi Phap.
Nam 1754, ong lanh đao phai đoan Pennsylvania tai Đai hoi Albany. Cuoc gap go nay cua cac thuoc đia đa đuoc Ban thuong mai tai Anh trieu tap nham cai thien cac quan he voi nguoi Indian va tu ve chong lai Phap. Franklin đa đe xuat mot ke hoach Lien minh cac thuoc đia. Tuy ke hoach khong đuoc thong qua, nhieu y tuong trong đo đa xuat hien trong Cac đieu khoan Lien bang va Hien phap.
Nam 1757, ong đuoc Quoc hoi Pennsylvania phai toi Anh voi tu cach phai vien thuoc đia phan đoi anh huong chinh tri cua gia đinh Penn, nhung nguoi đuoc huong quyen uu tien tai thuoc đia. Ong đa o Anh trong nam nam, chien đau đoi cham dut đac quyen cua gia đinh Penn đoi voi co quan lap phap do dan bau, va đac quyen đuoc mien thue tren đat đai cua ho. Vi thieu nhung đong minh co anh huong trong Whitehall, su mang nay đa khong thanh cong. Nam 1759, Đai hoc St Andrews trao ong bang Tien si danh du nganh Luat. Nam 1762, Đai hoc Oxford trao cho Franklin bang tien si danh du ve nhung thanh tuu khoa hoc cua ong va tu đo ong đuoc goi la "Tien si Franklin." Ong cung tim cach xin đuoc mot đia vi cho nguoi con ngoai gia thu cua minh, William Franklin, la Thong đoc Thuoc đia New Jersey.
Trong thoi gian o London, Franklin bat đau tham gia cac hoat đong chinh tri cap tien. Ong la mot thanh vien cua Club of Honest Whigs, cung voi nhung nha tu tuong nhu Richard Price.
Nam 1756, Franklin tro thanh mot thanh vien Hoi Khuyen khich Nghe thuat, Che tao & Cong nghe (hien la Hiep hoi Nghe thuat Vuong that (RSA), đuoc thanh lap nam 1754), nhung cuoc hop đau tien cua hoi dien ra tai cac quan ca phen thuoc quan Covent Garden o London, gan noi Franklin cu tru tai Craven Street (mot trong nhung noi duy nhat ong tung cu ngu con lai va đuoc mo cua cho cong chung voi ten goi bao tang Nha Benjamin Franklin ngay 17 thang 1 nam 2006). Sau khi quay tro ve My, Franklin tro thanh mot thanh vien tu xa cua hoi va van giu lien lac mat thiet voi Hoi. Hoi Nghe thuat Vuong that đa đua ra Huy chuong Benjamin Franklin nam 1956 đe tuong nho ngay sinh nhat lan thu 250 cua ong va 200 nam ngay thanh lap hoi.
Trong thoi gian song tai Craven Street o London trong giai đoan 1757 va 1775, Franklin đa co moi quan he ban be than mat voi ba chu nha cua minh la Margaret Stevenson cung cac ban be va nguoi than cua ba, đac biet la co con gai Mary, nguoi thuong đuoc goi la Polly.
Nam 1759, ong cung con trai toi tham Edinburgh, va ong đa goi nhung ngay thang tai đo la "nhung ngay hanh phuc nhieu nhat đoi toi."
Ong cung tham gia Hoi Mat trang (Lunar Society) co nhieu anh huong tai Birmingham, ong thuong trao đoi voi hoi nay va thinh thoang lui toi tru so hoi tai West Midlands moi khi toi tham Birmingham.


= Cuoc Cach mang My =
Nam 1763, ngay sau khi Franklin quay tro ve Pennsylvania, bien gioi phia tay cua tieu bang xay ra mot cuoc chien tranh ac liet đuoc goi la cuoc Noi loan Pontiac. Paxton Boys, mot nhom nhung nguoi đinh cu tin rang chinh phu Pennsylvania khong lam đu đe bao ve ho khoi nhung cuoc cuop boc cua nguoi da đo, đa giet hai mot nhom nguoi da đo hoa binh va sau đo tien vao Philadephia. Franklin đa giup to chuc mot luc luong du kich đia phuong nham bao ve thu phu thanh pho khoi đam nguoi đo, va sau đo gap go voi cac lanh đao Paxton va thuyet phuc ho giai tan. Franklin đa nghiem khac len an thanh kien chung toc cua nhom Paxton Boys. "Neu mot nguoi da đo lam toi bi thuong," ong hoi, "thi sau đo toi se phai gay ra vet thuong nhu vat cho tat ca nguoi da đo chang?"
Nhieu nguoi ung ho nhom Paxton Boys la nhung nguoi Scotland, Ireland thuoc Giao hoi Truong lao va Nha tho Cai cach Đuc hay Hoc thuyet Lutho thuoc vung nong thon phia tay Pennsylvania, dan toi nhung loi cao buoc cho rang Franklin muon tao anh huong co loi cho gioi thuong luu đo thi Quaker phia đong. Vi nhung loi buoc toi đo, va vi nhung cuoc tan cong khac vao nhan cach cua ong, Franklin đa mat ghe trong Quoc hoi o cuoc bau cu nam 1764. Tuy nhien, that bai nay đa trao cho ong co hoi quay tro lai London, noi ong lay lai danh tieng la mot nguoi ung ho triet đe nuoc My.
Nam 1764, Franklin đuoc phai toi Anh voi tu cach phai vien thuoc đia, lan nay theo kien nghi cua Vua George III nham thanh lap uy ban kiem soat trung uong Anh tai Pennsylvania, rieng biet voi "nhung nguoi uu tien" thua ke. Trong lan nay ong cung tro thanh mot phai vien thuoc đia cho Georgia, New Jersey va Massachusetts. Tai London, ong kich liet phan đoi Luat Tem, du nhung loi cao buoc tu nhieu phai tai My cho rang ong đa tham gia vao viec đua ra đao luat đo. Su phan đoi Luat Tem cua ong, va sau nay la voi ca Luat Townshend nam 1767, dan toi su ket thuc giac mo tro thanh mot vien chuc trong Chinh phu Anh va su lien minh cua ong voi nhung phe phai ung ho su đoc lap cua thuoc đia. No cung dan toi mot su chia re khong the han gan giua ong voi nguoi con trai William, nguoi van trung thanh voi Đe quoc Anh.

Thang 9 nam 1767, Franklin toi tham Paris voi mot nguoi ban đong hanh đang ngac nhien la John Pringle. Tin tuc ve cac kham pha ve đien cua ong đa đuoc biet đen nhieu tai Phap. Su noi tieng cua ong khien ong co co hoi tiep xuc voi nhieu nha khoa hoc va chinh tri danh tieng, va ca Vua Louis XV.
Khi roi London nam 1768, ong đa phat trien mot ban ky tu ngu am kieu Mot he thong cho mot Bang chu cai moi va mot cach đanh van moi. Bang chu cai moi nay loai bo sau chu ma Franklin coi la thua (c, j, q, w, x va y), va them vao sau chu cai moi ghi am ma ong cam thay la thieu; tuy nhien, bang chu cai moi nay khong bao gio đuoc ua chuong va cuoi cung khong con đuoc quan tam nua.
Nam 1771, Franklin đi lai lien tuc quanh hon Đao Anh, o cung Joseph Priestley va David Hume cung nhieu nguoi khac. Tai Dublin, Franklin đuoc moi toi tham gia cung cac thanh vien cua Nghi vien Ireland chu khong phai toi cac phong trung bay. Ong la nguoi My đau tien đuoc trao danh du nay. Khi đang o Ireland ong đa kinh ngac khi chung kien muc đo ngheo kho tai đo. Ireland la mot đoi tuong cua nhung quy đinh va luat phap thuong mai cua Anh, gay anh huong toi nen kinh te Ireland, va Franklin so rang My cung se phai chiu so phan tuong tu neu su khai thac thuoc đia cua Anh tiep tuc dien ra.
Nam 1773, Franklin xuat ban hai ban tieu luan trao phung ung ho nha nuoc My noi tieng nhat cua minh: Nhung quy tac theo đo mot đe che vi đai se tro thanh mot đe che nho nhoi, va Mot chi du cua Vua Pho. ong cung xuat ban mot cuon Abridgment of the Book of Common Prayer, nac danh cung Francis Dashwood. Trong so nhung điem khac thuong cua cuon sach nay co đe nghi giam thoi gian tang le xuong con sau phut, "đe giu suc khoe va cuoc song cua nhung nguoi song".


= Nhung buc thu cua Hutchinson =
Franklin đa nhan đuoc mot so la thu rieng tu vi thong đoc Massachusetts Thomas Hutchinson va pho thong đoc Andrew Oliver chung minh rang ho đang thuc đay London xoa bo quyen luc cua nguoi Boston. Franklin đa gui chung ve My khi nhung cang thang leo thang. Khi ay Franklin tro thanh mot nguoi gay ra nhieu van đe nguy hiem trong con mat nguoi Anh. Nhung hy vong ve mot giai phap hoa binh cham dut va ong tro thanh đoi tuong cua mot su nhao bang va lam nhuc co he thong cua Hoi đong Co mat. Ong roi London thang 3 nam 1775.


= Tham gia soan thao Tuyen bo đoc lap =

Khi Franklin toi Philadelphia ngay 5 thang 5, cuoc Cach mang My đa bat đau voi su giao tranh tai Lexington va Concord. Du kich New England đa chan đuoc luc luong chinh cua quan đoi Anh tai Boston. Chien tranh Cach mang đa no ra. Quoc hoi Pennsylvania đon phuong chon Franklin lam đai bieu cua ho tai Đai hoi Thuoc đia lan Hai. Nam 1776, ong la mot thanh vien cua Uy ban Nam Nguoi soan thao Tuyen ngon Đoc lap va đua ra nhieu sua đoi nho cho ban thao cua Thomas Jefferson.
Tai buoi ky ket, ong đuoc cho la đa noi: "Tat ca chung ta phai đoan ket cung nhau, hoac chac chan chung ta se bi treo co rieng le."


= Đai su tai Phap (1776-1785) =
Thang 12 nam 1776, ong đuoc phai toi Phap voi tu cach cong su cua Hoa Ky. Ong đa song tai mot ngoi nha o vung ngoai o Paris tai Passy, do Jacques-Donatien Le Ray de Chaumont nguoi muon giup đo Hop chung Quoc trao tang. Franklin o lai Phap cho toi tan nam 1785, va tro nen noi tieng trong xa hoi Phap toi muc đoi voi mot gia đinh thuong luu Phap viec treo mot buc chan dung ong trong phong khach đa tro thanh mot. Ong co phong cach lich lam tan tinh voi cac quy ba đung kieu Phap (nhung khong he co quan he thuc te.) Ong đa đieu hanh nhung cong viec cua đat nuoc minh voi nha nuoc Phap voi thanh cong my man, gom ca viec kiem đuoc mot lien minh quan su toi quan trong voi nuoc nay va đam phan thanh cong Hiep uoc Paris (1783). Khi ong quay tro lai que huong nam 1785, ong tro thanh nguoi co anh huong thu hai, chi sau George Washington voi tu cach la chien si gianh đoc lap cua My. Le Ray đa vinh danh ong bang mot buc chan dung theo yeu cau do hoa si Joseph Duplessis ve va hien no đuoc treo tai Phong tranh Chan dung Quoc gia cua Vien Smithsonian o Washington, DC.
Sau khi tu Phap ve, Franklin tro thanh nguoi ung ho bai no, tra tu do cho ca hai nguoi no le cua minh. Cuoi cung ong tro thanh chu tich Hoi cuu te cho Nguoi da đen đuoc tra Tu do đa bi giu trai phep truoc đo trong canh no le.
Nam 1787, ong la mot đai bieu trong Hoi nghi Hien phap tai Philadelphia. Ong đong vai tro danh su nhung it khi tham gia vao tranh luan. Ong la Nguoi cha nuoc My duy nhat ky ten vao tat ca bon tai lieu chinh ve viec thanh lap Hop chung quoc Hoa Ky: Tuyen ngon Đoc lap, Hiep uoc Paris, Hiep uoc Lien minh voi Phap, va Hien phap My.
Nam 1787, mot nhom cac vi bo truong co anh huong tai Lancaster, Pennsylvania, đe xuat thanh lap mot truong cao đang moi mang ten Franklin đe vinh danh ong. Franklin đa tang £200 cho viec phat trien truong Cao đang Franklin; hien truong co ten la Cao đang Franklin va Marshall College.
Trong giai đoan 1771 - 1788, ong hoan thanh cuon tu truyen cua minh. Mac du no đuoc con trai ong xem lan đau tien, nhung sau đo đa đuoc sua chua lai theo yeu cau cua mot nguoi ban ong.
Trong nhung nam cuoi đoi, khi Đai hoi bi buoc phai giai quyet nhung van đe ve no le, Franklin đa viet nhieu bai luan co suc thuyet phuc đoc gia ve tam quan trong cua viec bai bo che đo no le va su hoi nhap cua nguoi Phi vao xa hoi My. Nhung bai viet đo gom:

Mot bai tran tinh toi cong chung tu Hoi ung ho xoa bo che đo no le Pennsylvania, (1789)
Ke hoach cai thien đieu kien song cua nguoi da đen tu do (1789), va
Sidi Mehemet Ibrahim ve Buon ban No le (1790).
Nam 1790, nhung thanh vien hoi Quaker tu New York va Pennsylvania đe trinh yeu cau xoa bo che đo no le cua ho. Ly le phan đoi che đo no le cua ho đuoc Hoi nhung nguoi ung ho xoa bo che đo no le Pennsylvania va chu tich cua no la Benjamin Franklin tan thanh.


= Chu tich Pennsylvania =
Trong mot cuoc bo phieu đac biet đuoc to chuc ngay 18 thang 11 nam 1785 Franklin đuoc nhat tri bau lam Chu tich thu sau cua Hoi đong Hanh phap Toi cao Pennsylvania, thay the John Dickinson. Chuc vu Chu tich Pennsylvania tuong đuong voi chuc Thong đoc ngay nay. Ta khong biet ro tai sao Dickinson lai can bi thay the khi chua toi hai tuan nua la mot cuoc bau cu thong thuong se dien ra. Franklin đa giu chuc vu nay trong hon ba nam, dai hon bat ky mot Chu tich Hoi đong nao khac, va lam ba nhiem ky đay đu theo muc quy đinh toi đa cua Hien phap. Ngay sau cuoc bau cu đau tien, ong đa tai cu mot nhiem ky nua ngay 29 thang 10 nam 1785, va mot lan nua vao mua he nam 1786 va vao ngay 31 thang 10 nam 1787. Ve mat chinh thuc, nhiem ky cua ong ket thuc ngay 5 thang 11 nam 1788, nhung co mot so cau hoi lien quan toi su ket thuc thuc te hoat đong cua ong, cho rang mot Franklin gia ca khong the tham gia tich cuc vao hoat đong đieu hanh hang ngay cua Hoi đong cho toi tan cuoi nhiem ky.


Đuc hanh, ton giao va cac đuc tin ca nhan Giong nhu nhieu nguoi ung ho chu nghia cong hoa, Franklin nhan manh rang nen cong hoa moi chi co the ton tai neu nguoi dan đao đuc theo nghia phai chu trong toi trach nhiem cong dan va tu choi tham nhung. Thuc vay trong ca cuoc đoi, ong luon suy xet ve vai tro cong dan va đao đuc ca nhan, nhu đuoc the hien trong nhung cau cach ngon o cuon Poor Richard's.
Du cha me Franklin đa muon ong lam viec trong nha tho, Franklin đa tro nen mat long tin vao ton giao co to chuc sau khi kham pha than luan. "Toi nhanh chong tro thanh mot nguoi hoan toan theo than luan." Ong tien toi tan cong cac nguyen tac Thien chua giao ve tu do nguyen vong va đao đuc trong mot cuon sach nho nam 1725, Mot ban luan ve Tu do va Su can thiet, Su khoai lac va Noi đau. Ong kien đinh tan cong cac giao đieu ton giao, cho rang đao đuc phu thuoc nhieu hon o đuc hanh va cac hanh đong nhan tu chu khong phai o su tuan thu chat che cac giao đieu chinh thong ton giao: "Toi cho rang cac quan điem phai đuoc xem xet theo nhung anh huong va hieu qua cua chung; va neu mot nguoi khong co khuynh huong nao khien anh ta tro nen giam đuc hanh hay tang trach nhiem cong dan, thi co the ket luan rang anh ta khong co đieu gi nguy hiem va đo la truong hop toi muon minh đuoc gan vao."
Nam 1790, chi khoang mot thang truoc khi qua đoi, Franklin đa viet buc thu sau cho Ezra Stiles, hieu truong truong Yale, nguoi đa hoi ong ve cac quan điem ton giao cua minh...:

“ Ve Giesu xu Nazareth, y kien cua toi ve nguoi ong nguong mo nhat, toi nghi He thong Đao đuc va Ton giao cua ong ta, nhu ong ta đe lai cho chung ta hien nay, la he thong tot nhat the gioi tung biet hay co ve đa biet; nhung toi hieu ro no đa phai chiu nhieu su thay đoi sai lac, va toi co, cung voi đa so nhung nguoi di giao tai Anh quoc, mot so Nghi ngo ve than phan than thanh cua ong ta; du đo la mot van đe toi khong dam vo đoan, chua bao gio nghien cuu, va toi nghi khong can thiet phai ban tam toi viec đo o thoi điem hien tai, khi toi cho đoi mot Co hoi hieu biet Su that voi it Co gang hon...." ”
Nhu moi tri thuc Thoi đai Khai sang, Franklin chia tach giua đuc hanh, đao đuc va niem tin khoi ton giao co to chuc, du ong cam thay rang neu ton giao noi chung suy tan đi, đao đuc, đuc hanh va xa hoi noi chung cung se suy tan. Vi the ong đa viet cho Thomas Paine, "Neu con nguoi khong con quan tam toi ton giao, ho se tro thanh cai gi neu khong co no." Theo David Morgan, Franklin la mot nguoi đe xuong moi ton giao. Ong đa cau nguyen cho "Chua quyen nang" va coi Chua la "VO HAN." John Adams luu y rang Franklin la mot tam guong phan chieu hinh anh moi nguoi nhin thay trong ton giao cua minh: "Co đoc giao cho ong hau nhu la mot tin đo Co đoc. Nha tho Anh tuyen bo ong la tin đo cua ho. Giao hoi truong lao cho ong cung co mot nua niem tin cua minh, va nhung nguoi ban cho rang ong la mot nguoi theo phai Quaker." Du Benjamin Franklin co la tin đo cua ai chang nua, Morgan ket luan, "ong la mot nha vo đich thuc su cua ton giao loai nguoi." Ben Frankin đuoc cho la "tinh than cua Thoi đai khai sang".
Walter Isaacson cho rang Franklin đa cam thay khong thoai mai voi mot kieu khong đe cao cua Than luan va quay sang voi quan niem cua rieng minh ve Đang sang tao. Franklin đa phac hoa quan niem cua ong ve Than thanh nam 1728, trong cuon "Nhung bai viet ve Niem tin va Hoat đong cua Ton giao" . Tu đo, Isaacson so sanh quan niem cua Franklin ve than thanh voi nhung quan niem đo cua nhung nguoi theo Than luan nghiem ngat va Tin đo Thien chua giao. Isaacson ket luan rang khong giong đa so nguoi theo than luan thuan tuy khac, Franklin tin rang mot niem tin vao Chua se truyen cho nhung hoat đong thuong ngay cua chung ta, nhung cai đo, nhu nhung nguoi theo than luan khac, niem tin cua ong khong co giao đieu be phai. Isaacson cung cho rang quan niem cua Franklin rang Chua đa tao ra cac loai va can thiep vao nhung su kien tren the gioi— mot điem dan toi viec mot so nha binh luan, noi tieng nhat la A. Owen Aldridge, coi Franklin la tin đo theo nhieu cach cua đa than giao, voi mot nhom cac vi than thap hon giam sat cac vuong quoc va cac hanh tinh.
Ngay 4 thang 7 nam 1776, Đai hoi chi đinh mot hoi đong gom ca Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, va John Adams đe thiet ke Con dau Hoa Ky. Skousen đa tom tat qua trinh uy ban nay thiet ke va phe chuan ban thiet ke đau tien cua con dau (nhung cuoi cung khong đuoc phe chuan). Moi thanh vien hoi đong đe xuat mot thiet ke rieng: đe nghi cua Franklin la thiet ke voi khau hieu: "Su khang cu voi Bao chua la Su tuan phuc tung voi Chua". Thiet ke nay the hien mot canh tu cuon sach Exodus, cung voi Moses, nhung nguoi dan Israel, cot lua, va George III đuoc the hien nhu mot Pharaong .
Tai Hoi nghi Hien phap nam 1787, khi hoi nghi duong nhu sap đi toi mot tham hoa vi nhung cuoc tranh luan, Franklin gia ca đa ke ve long tin cua ong ve mot vi than phu trach rieng ve cong viec cua con nguoi bang cach đoi hoi moi nguoi bat đau moi ngay bang nhung loi cau nguyen. Franklin ke lai nhung ngay Chien tranh Cach mang, khi cac lanh đao My cung nhau cau nguyen hang ngay, tim kiem su "huong dan than thanh" tu vi "Cha cua anh sang." Sau đo ong hoi, "Va co phai hien nay chung ta đa quen nguoi ban quyen nang đo? Hay chung ta tuong rang minh đa khong can su tro giup cua ong nua?".
Du Franklin co the cuoi cung đa ung ho mot nhom Giao hoi Truong lao rieng biet tai Philadelphia, khong bao gio co ve ong đa chinh thuc gia nhap bat ky mot phai Thien chua giao hay mot ton giao nao khac.
Theo van bia Franklin viet cho minh khi moi 20 tuoi, ro rang ong tin o mot su hoi sinh vat chat cua than the o mot khoang thoi gian nao đo sau cai chet. Du viec niem tin đo co theo ong ca đoi khay khong van la đieu chua đuoc biet


= Muoi ba đuc hanh =
Franklin đa hoan thien nhan cach bang mot ke hoach gom muoi ba đuc hanh, ma ong đa khoi đau theo đuoi tu tuoi 20 (nam 1726) va van tiep tuc theo đuoi toi tan cuoi cuoc đoi. Trong tu truyen cua minh (xem phan tham khao duoi đay) ong đa liet ke muoi ba đuc hanh:

"Chung muc. An khong toi chan; uong khong qua nhieu."
"Yen lang. Chi noi nhung đieu mang lai loi ich cho ban va nguoi khac; tranh nhung cuoc ca ke mat thi gio."
"Trat tu. Hay đe moi thu cua ban đeu co vi tri cua chung; hay đe moi phan cong viec cua ban đeu đuoc thu xep mot khoang thoi gian."
"Kien đinh. Quyet tam lam đieu ban phai lam; lam bang đuoc đieu ban quyet tam."
"Tiet kiem. Khong chi gi ngoai nhung thu tot cho ban va nguoi khac; vi du, khong nen lang phi thu gi."
"Sieng nang. Khong nen bo phi thoi gian; luon su dung chung mot cach hieu qua; bo moi hanh đong khong can thiet."
"Chan that. Khong nen lua doi; hay suy nghi mot cach ngay thang va thanh that, va, neu ban noi, hay noi đieu ban biet."
"Cong bang chinh truc. Khong lam hai nguoi khac, giup đo nguoi khac la bon phan cua ban than."
"Đieu đo. Tranh nhung su thai qua; co chiu đung toi muc ban cho la đu."
"Sach se. Khong nen đe su khong sach se hien dien tren than the, quan ao hay noi o cua ban."
"Yen binh. Khong nen quan tam toi nhung đieu vat vanh, hay nhung rui ro thong thuong hoac khong tranh đuoc."
"Trinh tiet. Đieu tiet sinh duc, đung đe lam ton hai than the cua minh hoac an ninh hay danh du cua nguoi khac."
"Khiem ton. Hoc theo Giesu va Sokrates."


Qua đoi va sau đo Benjamin Franklin mat ngay 17 thang 4 nam 1790, o tuoi 84. Khoang 20.000 nguoi đa tham du le tang ong. Ong đuoc chon cat tai Nghia trang Nha tho Chua cuu the tai Philadelphia, Pennsylvania. Nghia trang Nha tho Chua cuu the cung la noi chon cat Benjamin Rush. Mot trong nhung ngoi nha ong tung song tai Pho Craven Street truoc kia đuoc treo mot tam bien xanh va tu đo đa đuoc mo cua cho cong chung voi ten goi Nha Benjamin Franklin House. Nam 1728, khi con la mot chang trai tre, Franklin đa viet nhung dong ong muon đuoc ghi len mo chi sau nay: "Than xac cua B. Franklin Tho in; Nhu Trang bia mot cuon Sach cu, No chua ben trong nhung trang đa rach, Va mat đi mot so Chu cung nhu Ve hao nhoang, Nam đay, lam Moi cho Giun de. Nhung Tac pham se khong mat đi tat ca: Vi no se, nhu ong tin tuong, se xuat hien mot lan nua, trong mot Tai ban moi va hoan hao hon, đuoc Sua chua va Thay đoi boi Tac gia. Ong sinh ngay 17 thang 1 nam 1706. Mat 17." Tuy nhien, ngoi mo thuc cua Franklin, nhu ong đa mieu ta trong ban di chuc cuoi cung cua minh, chi đon gian co chu "Benjamin va Deborah Franklin."
Trong cuon sach Cuoc đoi Benjamin Franklin do chinh ong viet, mot đoan (ro rang khong phai cua ong viet) co đe cap toi cai chet cua ong: "...khi su đau đon va kho tho hoan toan roi khoi ong, va gia đinh ong đang tu doi lua minh voi nhung hy vong ong se hoi sinh, khi mot ung nhot, đa hinh thanh tu truoc trong phoi ong, bong vo ra, lam tran lan mau mu, ma ong tiep tuc non ra khi con suc khoe đe lam đieu đo; nhung, boi no đa khong the, co quan ho hap dan bi bop nghet; mot su hon me tiep dien, va vao ngay 17 thang 4 nam 1790, luc 11 gio đem, ong lang le ra đi, đong lai mot cuoc đoi dai va huu ich tam muoi tu nam va ba thang"
Khi mat, Franklin đa đe lai cho moi thanh pho Boston va Philadelphia £1.000 (khoang $4.400 o thoi điem đo), uy thac trong 200 nam. Khoan uy thac nay bat đau nam 1785 khi mot nha toan hoc nguoi Phap ten la Charles-Joseph Mathon de la Cour viet mot bai cham biem cuon Poor Richard's Almanack (Almanack cua Richard Ngheo) cua Franklin, goi la Fortunate Richard (Richard Giau). Trong đo ong che nhao tinh than khong dung thu cua chu nghia lac quan My the hien o Franklin. Nguoi Phap nay đa viet mot bai ve Fortunate Richard đe lai mot khoan tien theo di chuc, khoan tien nay se chi đuoc su dung sau khi no đa đuoc gui tiet kiem trong 500 nam. Franklin, nguoi khi ay đa 79 tuoi, viet thu lai cho nguoi Phap, cam on ong ta ve mot y tuong hay va thong bao voi ong rang minh đa quyet đinh đe lai 1.000 pounds uy thac cho moi thanh pho que huong ong la Boston va thanh pho ong đa coi la que huong minh Philadelphia, voi đieu kien no phai đuoc đat trong mot quy đe lay loi tuc trong 200 nam. Toi nam 1990, khoan tien cua Franklin tai Philadelphia đa len hon $2.000.000 tu khi ong mat. Trong khoang thoi gian uy thac 200 nam, Philadelphia đa dung no cho nhieu chuong trinh cho vay voi nguoi dan đia phuong. Tu nam 1940 toi nam 1990, so tien nay chu yeu đuoc dung cho nhung khoan vay the chap. Khi het thoi gian uy nhiem, Philadelphia đa quyet đinh đau tu khoan tien nay cho cac sinh vien đai hoc. Khoan tien cua Franklin tai Boston đa len toi $5.000.000 cung trong thoi gian đao, va cuoi cung đa đuoc dung đe thanh lap mot truong thuong mai, cung voi thoi gian, đa tro thanh Vien Franklin Boston.
Di san bat hu cua Benjamin Franklin khien hinh anh ong xuat hien o nhieu noi. Chan dung Franklin xuat hien tren đong 100 dollar My (vi the, đong tien $100 thinh thoang đuoc goi theo ten long la "Benjamins" hay "Franklins.") Tu 1948 toi 1964, chan chung Franklin cung đuoc in tren đong nua dollar. Trong qua khu, ong cung tung xuat hien tren to $50, cung nhu nhieu phien ban to $100 giai đoan 1914 va 1918, va nhieu to $100 tu nam 1928 toi nay. Franklin cung xuat hien tren Savings bond to $1.000 Series EE. Nhu mot hanh đong đe to long ton kinh Franklin, thanh pho Philadelphia co khoang 5.000 buc chan dung ong, mot nua trong so chung đuoc đat trong truong Đai hoc Pennsylvania. Ngoai ra, Đai lo Ben Franklin tai Philadelphia (mot đuong pho chinh) va Cau Ben Franklin (cau lon đau tien noi Philadelphia voi New Jersey) cung đuoc đat theo ten ong.
Nam 1976, nhu mot phan trong chien dich ky niem hai tram nam thanh lap Hoa Ky, Nghi vien đa quyet đinh dung mot buc tuong bang đa mable cao 20-foot (6 m) tai Vien Franklin o Philadelphia lam Đai tuong niem Quoc gia Benjamin Franklin. Nhieu đo vat ca nhan cua Franklin cung đuoc trung bay tai đay. Đay la mot trong so it nhung khu tuong niem quoc gia đat trong mot khu đat thuoc so huu ca nhan.
Nam 1998, nhung nguoi cong nhan tu sua ngoi nha cua Franklin tai London (Benjamin Franklin House) đa đao đuoc nhung bo xuong cua sau tre em va bon nguoi lon giau ben duoi. The Times đa đua tin ngay 11 thang 2 nam 1998:
Nhung uoc tinh ban đau cho thay nhung bo xuong co tuoi khoang 200 nam va đa đuoc chon o thoi gian Franklin song trong ngoi nha nay, tu 1757 toi 1762 va tu 1764 toi 1775. Đa so nhung bo xuong đeu co dau hieu cat roi, bang cua hay dao. Mot chiec đau lau đa bi đuc nhieu lo. Paul Knapman, Nhan vien đieu tra Westminster, đa noi ngay hom qua: "Toi khong the hoan toan bo qua kha nang ve mot toi ac. Van con co mot kha nang toi se mo mot cuoc đieu tra."
Friends of Benjamin Franklin House (to chuc chiu trach nhiem phuc hoi ngoi nha cua Franklin tai 36 Craven Street o London) luu y rang duong nhu nhung bo xuong đo đa đuoc William Hewson, nguoi tung song tai ngoi nha nay trong 2 nam va đa xay dung mot truong giai phau nho phia sau ngoi nha, chon o đo. Ho luu y rang tuy Franklin co the biet đieu Hewson đang lam, co le ong đa khong tham du vao bat ky cuoc mo xe nao boi ong la mot nha vat ly chu khong phai la bac si.


Xem them Nhung đong gop vao hoc thuyet tu do
Chu nghia tu do
Danh sach nhung đia điem đuoc đat theo ten Benjamin Franklin
Les Neuf Sœurs
Phat kien xa hoi
Hieu ung Ben Franklin


Tham khao = Tieu su =
Carl Becker, "Franklin" Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine. Short scholarly biography written in 1931, with links to sources.
H. W. Brands. The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (2000) full-length biography
Walter Isaacson. Benjamin Franklin: An American Life (2003). full-length biography.
Mark Skousen. The Compleated Autobiography by Benjamin Franklin (2005) told in Franklins own words.
Ralph L. Ketcham, Benjamin Franklin (1966), Short biography.
Edmund S. Morgan. Benjamin Franklin (2003). Short introduction by leading scholar
Carl Van Doren. Benjamin Franklin (1938; reprinted 1991). full-length biography.
Gordon Wood, The Americanization of Benjamin Franklin (2005). Interpretive essay by leading scholar


= Nghien cuu khoa hoc =
Douglas Anderson. The Radical Enlightenments of Benjamin Franklin (1997). BF in terms of intellectual history
Isaac Asimov. The Kite That Won The Revolution Luu tru ngay 15 thang 12 nam 2018 tai Wayback Machine, a biography for children that focuses on Franklin's scientific and diplomatic contributions.
M. H. Buxbaum., ed. Critical Essays on Benjamin Franklin (1987).
I. Bernard Cohen. Benjamin Franklin's Science (1990). One of several books by Cohen on Franklin's science.
Paul W. Conner. Poor Richard's Politicks (1965). Analyzes BF's ideas in terms of the Enlightenment
Dray, Philip. Stealing God's Thunder: Benjamin Franklin's Lightning Rod and the Invention of America. Random House, 2005. 279 pp.
"Franklin as Printer and Publisher" in The Century (thang 4 nam 1899) v. 57 pp. 803–18. By Paul Leicester Ford.
"Franklin as Scientist" in The Century (Sept 1899) v.57 pp. 750–63. By Paul Leicester Ford.
"Franklin as Politician and Diplomatist" in The Century (Oct 1899) v. 57 pp. 881–899. By Paul Leicester Ford.
Gleason, Philip. "Trouble in the Colonial Melting Pot." Journal of American Ethnic History 2000 20(1): 3-17. ISSN 0278-5927 Fulltext online in Ingenta and Ebsco. Considers the political consequences of the remarks in a 1751 pamphlet by Franklin on demographic growth and its implications for the colonies. He called the Pennsylvania Germans "Palatine Boors" who could never acquire the "Complexion" of the English settlers and to "Blacks and Tawneys" as weakening the social structure of the colonies. Although Franklin apparently reconsidered shortly thereafter, and the phrases were omitted from all later printings of the pamphlet, his views may have played a role in his political defeat in 1764.
Lawrence, D. H. Studies in Classic American Literature" (1923) scathing ridicule of Franklin's religious ideas by famous British author online version Luu tru ngay 21 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Olson, Lester C. Benjamin Franklin's Vision of American Community: A Study in Rhetorical Iconology. U. of South Carolina Press, 2004. 323 pp.
Skousen, W. Cleon. The Five Thousand Year Leap (1981). Brief summary on 28 ideas implemented into the U.S. Constitution by the American Founding Fathers.
Schiff, Stacy. A Great Improvisation: Franklin, France, and the Birth of America (2005) (UK title Dr Franklin Goes to France)
Schiffer, Michael Brian. Draw the Lightning Down: Benjamin Franklin and Electrical Technology in the Age of Enlightenment. U. of California Press, 2003. 383 pp.
Sethi, Arjun The Morality of Values (2006). Online Version Luu tru ngay 16 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine
Stuart Sherman "Franklin"  1918 article on Franklin's writings.
Michael Sletcher, 'Domesticity: The Human Side of Benjamin Franklin', Magazine of History, XXI (2006).
Waldstreicher, David. Runaway America: Benjamin Franklin, Slavery, and the American Revolution. Hill and Wang, 2004. 315 pp.
Walters, Kerry S. Benjamin Franklin and His Gods. U. of Illinois Press, 1999. 213 pp. Takes position midway between D. H. Lawrence's brutal 1930 denunciation of Franklin's religion as nothing more than a bourgeois commercialism tricked out in shallow utilitarian moralisms and Owen Aldridge's sympathetic 1967 treatment of the dynamism and protean character of Franklin's "polytheistic" religion.


= Cac nguon chinh =
Silence Dogood, The Busy-Body, & Early Writings (J.A. Leo Lemay, ed.) (Library of America, 1987 one-volume, 2005 two-volume) ISBN 978-1-931082-22-8
Autobiography, Poor Richard, & Later Writings (J.A. Leo Lemay, ed.) (Library of America, 1987 one-volume, 2005 two-volume) ISBN 978-1-883011-53-6
Benjamin Franklin Reader edited by Walter Isaacson (2003)
Houston, Alan, ed. Franklin: The Autobiography and other Writings on Politics, Economics, and Virtue. Cambridge U. Press, 2004. 371 pp.
Ketcham, Ralph, ed. The Political Thought of Benjamin Franklin. (1965, reprinted 2003). 459 pp.
[11] Luu tru ngay 14 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine Leonard Labaree, et al., eds., The Papers of Benjamin Franklin, 37 vols. to date (1959-2006), definitive edition, through 1783. This massive collection of BF's writings, and letters to him, is available in large academic libraries. It is most useful for detailed research on specific topics. The complete text of all the documents are online and searchable Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2010 tai Wayback Machine; The Index is also online Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2010 tai Wayback Machine.
"The Way to Wealth." Applewood Books; thang 11 nam 1986. ISBN 0-918222-88-5
"The Autobiography of Benjamin Franklin." Dover Pubns; 7 thang 6 nam 1996. ISBN 0-486-29073-5
"Poor Richard's Almanack." Peter Pauper Press; thang 11 nam 1983. ISBN 0-88088-918-7
Poor Richard Improved by Benjamin Franklin (1751)
"Writings." ISBN 0-940450-29-1
"On Marriage."
"Satires and Bagatelles."
"A Dissertation on Liberty and Necessity, Pleasure and Pain."
"Fart Proudly: Writings of Benjamin Franklin You Never Read in School." Carl Japikse, Ed. Frog Ltd.; Reprint ed. May, 2003. ISBN 1-58394-079-0
"Heroes of America Benjamin Franklin"


Chu thich Đoc them Franklin, Benjamin (2018). Tu truyen Benjamin Franklin (tu 1706 đen 1757). Nguyen Thuy Khanh Chuong bien dich. NXB Lao Đong.


Lien ket ngoai = Tieu su va Chi dan =
Special Report: Citizen Ben's Greatest Virtues Luu tru ngay 4 thang 7 nam 2003 tai Wayback Machine Time Magazine
Finding Franklin: A Resource Guide Library of Congress
Guide to Benjamin Franklin Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine By a history professor at the University of Illinois.
Benjamin Franklin: An extraordinary life Luu tru ngay 24 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine PBS
Benjamin Franklin: First American Diplomat US State Department
The Electric Benjamin Franklin ushistory.org
Benjamin Franklin (1706-1790) The Literary Encyclopedia (subscription required to read full text).
Ben Franklin: Resources on the web clusty.com
Benjamin Franklin: A Documentary History Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine by J. A. Leo Lemay
Benjamin Franklin 1706-1790 Luu tru ngay 29 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine Text of biography by Rev. Charles A. Goodrich, 1856
Benjamin Franklin: America's Gift to the World  Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine book of the teachings of Ben Franklin
Benjamin Franklin: The Musician and Inventor Luu tru ngay 30 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine Cecilia Brauer


= Nhung bai viet cua Benjamin Franklin tren mang =
Yale editon of complete works Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2010 tai Wayback Machine
Cac tac pham cua Benjamin Franklin tai Du an Gutenberg
"Dialogue Between Franklin and the Gout" Creative Commons audio recording.
Letter IV: Farther Experiments Luu tru ngay 23 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine pdf Luu tru ngay 30 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine and Letter XI: Observations in electricity Luu tru ngay 23 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine pdf Luu tru ngay 30 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine
A Comprehensive Collection of Franklin’s Electrical Works: The Electrical Writings of Benjamin Franklin Luu tru ngay 23 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine Collected by Robert A. Morse (2004)
Franklin's 13 Virtues Extract of Franklin's autobiography, compiled by Paul Ford.
The Constitutions of the Free-Masons (1734). An Online Electronic Edition. [pdf only] Edited and published by Franklin.
Poor Richard's Almanac' Luu tru ngay 13 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine Compilations/extracts by poorrichardsalmanac.info
Franklin's Last Will & Testament Luu tru ngay 21 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine Transcription.
Articles of Belief and Acts of Religion Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine


 Tu truyen Benjamin Franklin  The Autobiography of Benjamin Franklin Single page version. ushistory.org
The Autobiography of Benjamin Franklin Project Gutenberg


= Franklin trong nghe thuat =
Benjamin Franklin 300 (1706 - 2006) Luu tru ngay 20 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine Official web site of the Benjamin Franklin Tercentenary.
Portrait of Benjamin Franklin (PD) Luu tru ngay 14 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine (large version Luu tru ngay 11 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine) From Dr. William J. Ball
The American Philosophical Society: Bradford Collection Luu tru ngay 26 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine Collection of Franklin's correspondence with Polly Stevenson Hewson.
The Benjamin Franklin House Franklin's only surviving residence.
Ben Franklin Birthplace A historic site, link provides location and map.
Friends of Franklin Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine Membership society.


= Franklin va y hoc =
Franklin's impact on medicine - talk by medical historian, Dr Jim Leavesley celebrating the 300th anniversary of Franklin's birth on Okham's Razor ABC Radio National - thang 12 nam 2006


= IMDB =
Animated Hero Classics: Benjamin Franklin (1993) tren Internet Movie Database

Ban mau:Benjamin Franklin