Đong ho cat la mot dang đong ho, dung cu đo thoi gian gom hai binh thuy tinh đuoc noi voi nhau bang mot eo hep, đe cat min chay tu binh nay sang binh kia qua eo noi, voi mot toc đo nhat đinh. Khi cat tu binh nay đa chay het vao binh kia, đong ho cat đuoc doc nguoc lai đe cat chay theo chieu nguoc lai. Cac yeu to anh huong đen thoi gian cat chay la dung luong cat, kich co va goc cua binh, đo rong co eo va chat luong cat. Hien thoi, đong ho cat chu yeu mang tinh trang tri chu khong con may ung dung.


Lich su = Co đai =
Nguon goc cua đong ho cat khong ro rang. Vat tien nhiem cua no la clepsydra hay đong ho nuoc, co the đa đuoc phat minh o An Đo co đai. Theo Hoc vien Hoa Ky New York, đong ho cat đuoc phat minh o Alexandria nam 150 TCN. Theo Tap chi Hiep hoi Khao co hoc Anh Quoc' đong ho cat đuoc su dung truoc thoi thanh Jerome (335 SCN), va su dien ta ve đong ho cat lan đau tien la tren mot cai quach co nien đai tu nam 350 SCN, dien ta đam cuoi cua Peleus va Thetis, đuoc phat hien tai Rome vao the ky thu 18, va đuoc nghien cuu boi Winckelmann trong the ky thu 19, nguoi đa nhan manh ve chiec đong ho cat tren tay Morpheus.


= Xuat hien lai trong So ky Trung Co =

Khong co ghi chep nao ve đong ho cat ton tai o chau Au truoc So ky Trung Co, vi du nhu phat minh cua Hy Lap co đai; bang chung đau tien xuat hien tu the ky 8 TCN, sang tai boi mot tu si Nguoi Frank ten la Luitprand o nha tho lon Chartres, Phap.  Nhung mai cho toi the ky 14 đong ho cat moi đuoc nhin thay pho bien, bang chung chac chan som nhat đuoc mo ta trong Bieu tuong cua chinh phu tot boi Ambrogio Lorenzetti nam 1338.
Viec su dung đong ho cat o bien đuoc thay tu the ky 14. Bang chung ghi chep chu yeu la tu nhat ky cua tau chau Au. Trong cung khoang thoi gian nay no cung xuat hien o cac ghi chep va danh sach cua cac cua hang tau thuy. Bang chung som nhat co the noi mot cach chac chan la mot chiec đong cat đe su dung o bien co nien đai tu nam 1345, trong bien lai cua Thomas de Stetesham, thu ky tau La George cua vua, duoi thoi vua Edward III cua Anh; sau khi đuoc dich lai tu tieng Latinh nam 1345, bien lai co noi dung:

"Cung cac tai khoan Thomas đa tra o Lescluse, taj Flanders, cho 12 đong ho cat (" pro xii. orlogiis vitreis "), gia moi cai la 4½', trong bang Anh la 9s. Cho bon chiec đong ho cat cung loai (" de eadem secta "), mua o đay, gia moi cai la 5', trong bang Anh la 3s. 4d."
Đong ho cat đi bien tung rat pho bien tren tau, vi no tung la cong cu đo thoi gian đang tin cay nhat khi đi bien. Khong giong nhu thuyen buom, chuyen đong cua tau khong anh huong đen đong ho cat. Viec đong ho cat su dung chat lieu hat thay vi dung dich giup đo thoi gian chinh xac hon, vi đong ho nuoc co xu huong đong cung khi thay đoi nhiet đo.  Nhung nguoi đi bien phat hien ra rang đong ho cat co the giup ho xac đinh kinh đo, khoang cach ve phia đong hoac tay tu mot điem nhat đinh, voi đo chinh xac hop ly.
Đong ho cat cung pho bien o đat lien. Vi viec su dung đong ho co hoc đe đo thoi gian cua mot buoi le nha tho tro nen pho bien hon, tao ra thoi quen "đe y đen thoi gian", nhu cau ve thiet bi đo thoi gian tang len. Đong ho cat cung tuong đoi re, vi no khong đoi hoi cong nghe hiem đe che tao va cac nguyen lieu khong kho kiem, va khi viec san xuat loai thiet bi nay tro nen pho bien hon, viec su dung no tro nen thuc te hon.
Đong ho cat tung pho bien o cac nha tho, nha dan va noi lam viec đe đo thoi gian buoi giang đao, thoi gian nau nuong, va thoi gian nghi cua cong nhan. Vi no đuoc su dung đe lam nhieu viec hang ngay, mau đong ho cat dan nho lai. Mau đong ho cat nho tro nen rat thuc te va pho bien vi mo lam viec đo thoi gian thuan tien hon..
Sau nam 1500, đong ho cat khong con pho bien nhu no đa tung. Đieu nay xay ra do su phat trien cua đong ho co hoc, vi no chinh xac hon, nho hon va re hon, xem gio de hon. Tuy nhien đong ho cat khong bien mat hoan toan. Mac du chung tro nen tuong đoi it huu ich hon vi cong nghe đong ho phat trien, đong ho cat van đuoc ua thich nho thiet ke cua no. Đong ho cat co nhat đuoc biet đen con ton tai đuoc đat o bao tang Anh tai London.
Mai đen the ky 18 John Harrison va con trai James moi sang che ra đong ho đai duong, no cai thien đang ke đo on đinh cua đong ho cat o bien. Tu logic ve thiet ke cua đong ho cat, ho đa tao ra đong ho đai duong nam 1761 ma co the đo chinh xac chuyen đi tu Anh đen Jamaica trong vong nam giay.


Thiet ke Co it tai lieu ghi chep giai thich tai sao đong ho cat co hinh dang nhu vay. Phan ong kinh đuoc su dung co thiet ke va kieu dang thay đoi theo thoi gian. Trong khi thiet ke chinh luon co hinh dang ampun, cac ong khong phai luon luon đuoc gan voi nhau. Nhung chiec đong ho cat đau tien co dang hai ong roi voi mot day boc điem ket hop cua chung ma sau đo đuoc phu bang sap đe giu cac bo phan voi nhau va giup cat chay o giua. Mai cho toi nam 1760 hai phan ong moi đuoc gan vao nhau đe quan ly đo am va ap suat cua ong ma co the anh huong đen dong chay.


Vat lieu Trong khi mot so loai đong ho cat co thuc su su dung cat lam hon hop hat đe đo thoi gian, mot so loai khac khong su dung mot chut cat nao. Vat lieu chinh đe su dung trong hau het đong ho cat la mot hon hop "bot đa cam thach, oxit thiec/chi, va vo trung nghien nat đot chay". Theo thoi gian, cac ket cau chat lieu hat khac nhau đa đuoc su dung đe kiem tra xem loai nao tao ra dong chay lien tuc nhat trong đong ho cat. Sau đo nguoi ta tim ra rang đe đat đuoc dong chay hoan hao nhat can co ti le hat va chieu rong co đong ho cat la 1/12 hoac lon hon nhung khong lon hon 1/2 chieu rong co đong ho cat.


Ung dung thuc te Đong ho cat la mot cach đo thoi gian tu xua co the tin cay va chinh xac. Toc đo dong chay khong phu thuoc vao đo sau cua ong chua phia tren, ma dung cu nay khong đong bang trong thoi tiet lanh. Tu the ky 15 tro đi, đong ho cat đuoc ung dung bang nhieu cach o bien, nha tho, cong nghiep va nau nuong.
Trong hanh trinh cua Ferdinand Magellan vong quanh the gioi, co 18 đong ho cat tu Barcelona trong kho tau, sau khi chuyen đi đuoc uy quyen boi hoang đe Charles V. Mot nguoi phuc vu tren tau co nhiem vu lat đong ho cat đe cung cap thoi gian cho nhat ky tau. Giua trua la moc thoi gian tham khao cho viec đieu huong, no khong phu thuoc vao phan kinh, vi mat troi đang o thien đinh. Mot so đong ho cat đuoc co đinh vao khung chung, moi cai co thoi gian hoat đong khac nhau,  vi du nhu dang đong ho cat bon-kieu cua Y co tu the ky 17, trong bo suu tap cua bao tang Khoa hoc, o South Kensington, London, no co the đo cac quang thoi gian 1/4, 1/2, 3/4 va 1 gio (va no con đuoc su dung trong nha tho, đe linh muc đo thoi gian bai giang đao).


= Ung dung thuc te hien đai =

Trong khi chung khong con đuoc su dung rong rai đe đo thoi gian, mot so to chuc van duy tri chung.  Ca hai toa nha Quoc hoi Uc su dung ba đong ho cat đe đo mot so thu nhat đinh, nhu la phan phe bieu quyet.
Đong ho cat van đuoc su dung rong rai trong cac nha bep đe lam đo tinh gio trung; đe nau trung, đong ho tinh gio ba phut la đien hinh, sau đo cai ten "đo tinh gio trung" đuoc su dung cho đong ho cat ba-phut. Đo tinh gio trung đuoc ban rong rai o cac hang đo luu niem. Đong ho cat đoi khi cung đuoc su dung trong cac tro choi nhu Pictionary va Boggle đe gioi han thoi gian mot vong choi.


Su dung lam bieu tuong Đong ho cat đoi khi đuoc gan them canh voi y nghia an du, no thuong đuoc mo ta la su ton tai cua con nguoi đang mat đi, va "luong cat trong đong ho cat" se chay het voi cuoc đoi moi nguoi. Do đo no tung đuoc su dung o co cuop bien, đe tao noi so hai cho nan nhan cua cuop bien. O Anh, đong ho cat đoi khi đuoc đat trong quan tai va trong nhieu the ky no cung đuoc khac vao bia mo. Đong ho cat cung đuoc su dung trong gia kim thuat lam mot bieu tuong cua gio.


Mo tip đong ho cat Vi tinh đoi xung cua no, nhung dau hieu đo hoa giong hinh đong ho cat co the thay o ca nhung nen nghe thuat cua cac van hoa khong bao gio co đong ho cat. Cap tam giac đat doc noi nhau tai đinh pho bien o nghe thuat cua tho dan chau My; ca o Bac My, noi no co the dien ta chim set hoac (o dang dai hon) mot manh da đau cua đoi phuong, va o Nam My, noi nguoi ta tin la no dien ta nguoi rung Chuncho.  Trong det may cua nguoi Zulu hinh đong ho cat la bieu tuong cua mot nguoi đan ong đa ket hon, trai nguoc voi cap tam giac noi voi nhau o đe la bieu tuong cua phu nu đa ket hon. Vi du thoi đai đo đa moi co the thay o tranh hang đong cua Tay Ban Nha. Nhung nha quan sat đa đat ten  "mo tip dong ho cat" cho nhung hinh dang co su đoi xung phuc tap hon, nhu la nhung hoa tiet vong tron va dau nhan lap lai tu Quan đao Solomon. Ca thanh vien cua Du an Tic Toc, tu phim truyen hinh Đuong ham thoi gian va Challengers of the Unknown su dung bieu tuong đong ho cat đe dien ta dich chuyen thoi gian hoac thoi gian troi qua.


Tham khao Tu lieu lien quan toi Hourglasses tai Wikimedia Commons