Da oanh (ten khoa hoc: Luscinia megarhynchos) la mot loai chim trong Ho Đop ruoi (Muscicapidae) thuoc Bo Se (Passeriformes). Truoc đay da oanh đuoc xep vao ho Hoet (Turdidae), sau đuoc phan vao ho Đop ruoi, va thuoc phan ho Chich choe (Saxicolinae).
Da oanh la mot trong nhung bieu tuong quoc gia cua Iran.


Mo ta Da oanh co kich thuoc lon hon oanh chau Au mot chut, voi chieu dai vao co 15–16,5 cm (5,9–6,5 in). No co mau nau o phan lung va mat tren, ngoai tru cai đuoi co mau hoi đo. Phan bung co mau vang nau sam hay trang. Con trong va con mai co ngoai hinh giong nhau. Cac phan loai L. m. hafizi va L. m. africana song o phia Đong co phan lung nhat hon va chi tiet mau sac manh hon o mat, bao gom phan long tren mat nhat mau hon. Mau cua mot vung long hep xung quanh mat nhat hon so voi long cua đau va lung, tao thanh mot cai "vong" nho mau trang bao xung quanh con mat mau đen. Trung da oanh co mau xanh xam nhu trai oliu voi nhung đom đo. Tieng hot cua da oanh đuoc đanh gia la mot trong nhung am thanh hay nhat trong tu nhien va la nguon cam hung cho bai hat cung ten, chuyen co tich, cung ten cua Andersen, vo nhac kich cung ten, quyen sach cung ten, nhieu bai tho ca, va nhieu tac pham nghe thuat khac.


Phan bo va moi truong song Da oanh la mot loai chim di tru, sinh song tai cac rung mua va bui ram o chau Au va Tay Nam chau A, tuy nhien khong đuoc tim thay trong moi truong tu nhien o chau My. Chung thuong đuoc coi la mot loai chim cua nuoc Anh vi su hien dien voi so luong lon tai quoc gia nay, nhung da oanh van co the đuoc tim thay o Tay-Trung Au, Nam Au, chau Phi va Trung Can Đong. Nhin chung loai chim nay kha "kin ke" va kho tim thay, vi chung thuong tru an sau trong cac bui ram, chung cung song o gan cac nguon nuoc, va san bat sau bo tren mat đat. So voi loai oanh phuong Đong (Luscinia luscinia) co quan he gan gui voi no, thi phan bo cua da oanh nam xich ve phia Nam hon. Chung lam to co hinh chen bang la kho va re cay nam tren hoac nen đat, trong hoac gan cac bui cay day đac. Chung tru đong o chau Phi - mot so ca the đa vuot 3.000 dam (4.800 km) tu Anh sang tan Senegal va Gambia - va tro lai mien Bac vao khoang thang Tu. It nhat o vung Rheinland (Đuc), noi song cua da oanh gan trung voi mot so thong so đia ly, ti nhu:

đo cao khong qua 400 m (1.300 ft) so voi muc nuoc bien
nhiet đo khong khi trung binh trong mua sinh truong tren 14 °C (57 °F)
trong mot nam co hon 20 ngay co nhiet đo vuot qua 25 °C (77 °F)
luong mua duoi 750 mm
chi so kho han duoi 0,35
khong co tan rung kin
Trong thoi gian gan đay, phan bo va quan the da oanh đang co xu huong suy giam nghiem trong, nhu o Anh so luong loai chim nay đa sut 57 phan tram trong giai đoan 1995-2009, va theo mot phat ngon vien cua Hoi Uy thac đieu cam hoc Anh quoc (British Trust for Ornithology) thi tren nuoc Anh chi con khoang 6.000 con chim trong. Nguyen nhan chinh la do moi truong song cua chung cang ngay cang bi thu hep, vi du nhu cac loai mang va hoang đa an mat nhieu cay bui noi chung song, hoac do dien tich rung thu hep boi chinh sach quan ly rung, hoac do mua xuan tro nen lanh va am hon.


Phan loai L. m. megarhynchos Brehm C.L., 1831: Tay va trung chau Au toi trung Tho Nhi Ky va ve phia nam toi Jordani.
L. m. africana (Fischer G. A. & Reichenow, 1884): Đong Tho Nhi Ky, Kavkaz, bac va tay nam Iran.
L. m. hafizi Severtsov, 1873: Đong Iran toi Kazakhstan, tay nam Mong Co va tay bac Trung Quoc.


Tap tinh va sinh thai Da oanh la loai đong vat an tap, chung an con trung, hoa qua, hat cay. Đen luot minh, chim da oanh la mon an khoai khau cua chuot cong, cao, meo, bo sat nhu than lan co lon va ran, cung cac loai chim san moi co lon. Chung đe 5-6 trung moi lua.


= Tieng hot =
Ten goi "da oanh" bat nguon tu viec loai chim nay co tap tinh hot vao ca ban đem lan ban ngay. Viec hot vao ban đem la mot đac điem noi tieng cua da oanh, vi phan lon cac loai chim chi hot vao ban ngay va ngung hot khi troi chuyen toi. Cac quan sat cho thay da oanh that ra khong phai la đong vat an đem vi phan lon cac hoat đong - ke ca hot - đeu dien ra vao ban ngay, tuy nhien viec hot vao ban ngay co chuc nang đanh dau lanh tho cua cac con chim trong, trong khi viec hot vao ban đem co chuc nang thu hut cac chim mai luc nay đang đi loanh quanh lua chon ban tinh - di nhien la theo tieu chuan ai hot hay hon. Giong hot cua da oanh đuoc cho la co am luong lon, đa dang, buon, ngot ngao, co the keo dai đen vai gio, va đac biet chung co nhung giai đieu manh dan toi đinh cao voi am luong rat lon ma loai oanh phuong Đong Luscinia luscinia khong he co. Nhung ca the da oanh song trong moi truong thanh thi co giong hot to hon vi chung can phai lan at tieng on cua thanh pho.
Nhung con chim trong lon tuoi thuong co nhieu co hoi co đuoc ban tinh hon, vi kinh nghiem giup cho chung co the "sang tac" ra nhieu "bai hat" hon so voi cac con con non kinh nghiem, va so luong phien ban tieng hot co the len đen 260 "bai". Ngoai ra, nhung con chim trong lon tuoi con co the hot voi mot giong rung cuc nhanh, đen 100 am rung trong mot giay, hon rat nhieu so voi nhung con chim con non, va đuoc Tap chi Avian Biology đanh gia la nhung chu chim hot nhanh nhat the gioi. Va chinh nhung con chim mai cung co the nhan biet đuoc tuoi cua chim trong thong qua so luong am rung ma chim trong hot đuoc, va chung thuong chon nhung ban tinh lon tuoi vi chim trong lon tuoi se co nhieu kinh nghiem cham con va bao ve lanh tho hon. Hot duong nhu la mot viec lam ton nhieu cong suc vi sau moi đem "ca hat" cat luc, nhung chu chim da oanh đuc đeu bi sut can.
Sau khi lap gia đinh, chuyen hat ho cham dut đe tranh gay chu y khong can thiet đen to, trung va chim non; thay vao đo la nhung tieng keu chip chip bao hieu an toan hoac bien co. Khi gap nguy hiem, da oanh cat tieng keu bao đong nghe gan giong nhu tieng ech.


Da oanh trong van hoa va xa hoi con nguoi Da oanh la bieu tuong quan trong cua thi ca trong nhieu thoi ky khac nhau va mang nhieu y nghia bieu tuong khac nhau. Trong tac pham Odysseia, nha tho Homeros co noi đen chuyen than thoai ve Philomela bi bien thanh chim da oanh). Chuyen than thoai nay chinh la chu đe cua vo bi kich Tereus cua Sophokles, nay chi con sot lai vai phan. Nha tho Ovidius cung co nhac đen cau chuyen nay trong tap tho "Bien hinh" (Metamorphoses). Cau chuyen nay ve sau đuoc cai bien boi cac nha tho nhu Chretien de Troyes, Geoffrey Chaucer, John Gower va George Gascoigne. Tac pham "The Waste Land" cua T.S. Eliot cung viet ve chu đe tuong tu. Vi tinh chat bi kich lien quan đen cau chuyen than thoai nay, tieng hot cua da oanh thuong đuoc xem la bieu tuong cua su ai oan.
Da oanh con la bieu tuong cua thi ca vi su sang tao va thanh thoat, tu nhien cua tieng hot. Aristophanes va Callimachus đeu xem da oanh la bieu hien cua thi ca. Vergilius so sanh loi ai oan cua nha tho Orpheus voi tieng hot cua chim da oanh.
Trong bai Sonnet so 102, Shakespeare so sanh tinh yeu thi ca cua minh voi tieng hot cua da oanh nhu sau:

"Our love was new, and then but in the spring,
When I was wont to greet it with my lays;
As Philomel in summer's front doth sing,
And stops his pipe in growth of riper days:"
Trong thoi ky cua chu nghia lang man, y nghia cua da oanh đuoc thay đoi them mot lan nua, khong chi la bieu tuong cua thi ca đon thuan, ma la hinh anh cua mot nha tho "bac thay cua mot nghe thuat thuong đang co kha nang tao cam hung cho nhung nha tho pham tuc". Đoi voi cac bai tho lang man, da oanh tham chi con đuoc so sanh voi cac nang tho. Coleridge va Wordsworth xem da oanh khong chi la mot vi du cho su sang tao thi ca, ma con la tieng goi cua tu nhien. Tac pham "Ode to a Nightingale" cua John Keats minh hoa mot chu chim da oanh nhu la mot nha tho ly tuong đa sang tac ra nhung tac pham ma Keats hang mong muon minh co the viet đuoc. Voi cam hung tuong tu, Percy Bysshe Shelley đa viet trong tac pham "Bien ho cho thi ca" (A Defense of Poetry) nhu sau:

Ngoai ra, tinh yeu cua chim da oanh danh cho hoa hong đuoc dung rat rong rai, thuong la mang nghia an du, trong van hoc Ba Tu. Iran hien nay đuoc menh danh la "đat nuoc cua hoa hong va chim da oanh".
Da oanh đa xuat hien trong it nhat cac tac pham van hoc, nghe thuat sau:

Chim da oanh (tieng Hy Lap co: Αηδων, Aedon) la mot nhan vat phu trong vo hai kich "Nhung chu chim" (Ornithes) sang tac nam 414 TCN cua Aristophanes.
"Chim cu va chim da oanh" (The Owl and the Nightingale) la mot bai tho viet bang tieng Anh trung ky co nien đai vao khoang the ky 12 hay 13, co noi dung noi ve cuoc tranh luan giua chim cu va chim da oanh.
Bai tho xonet "To the Nightingale" (viet khoang nam 1632–33) cua John Milton so sanh đoi chieu giua hinh tuong da oanh la loai chim danh cho tinh yeu, trong khi chim cu cu bieu hien cho nguoi vo khong chung thuy (cuckoled) voi chong.
Tac pham "The Nightingale: A Conversation Poem" cua Samuel Taylor Coleridge (in nam 1798) tranh luan ve tu tuong truyen thong ve y nghia cua da oanh la noi sau muon.
Ban giao huong so 6 "Nguoi muc đong" cua Ludwig van Beethoven (1808) co đoan su dung sao nham mo phong tieng hot cua da oanh.
Bai "Ode to a Nightingale" (1819) cua John Keats đuoc Edmund Clarence Stedman mieu ta la "gan nhu rat hoan hao"  va Algernon Charles Swinburne mieu ta la mot trong nhung tuyet pham trong moi thoi đai.
Da oanh la mot nhan vat chinh trong truyen co tich cung ten cua Hans Christian Andersen viet nam 1843.
Ban ghi tieng hot cua da oanh đuoc đua vao cuoi phan "I pini del Gianicolo: Lento", phan ba cua ban giao huong viet nam 1924 cua Ottorino Respighi la Pini di Roma.
Igor Fyodorovich Stravinskiy đa viet vo nhac kich Da oanh (1914) mo phong theo truyen co tich cung ten cua Hans Christian Andersen va sau đo viet mot bai tho giao huong "Tieng hot cua chim da oanh" (Le chant du rossignol) nam 1917, su dung phan nhac trong vo kich đo.
Nam 1915, Joseph Lamb viet mot ban nhac mang ten "Ragtime Nightingale" nham mo phong tieng hot cua chim da oanh.
"A Nightingale Sang in Berkeley Square" (1939) la mot trong nhung bai hat noi tieng nhat tai Anh trong the chien thu hai.
Chim da oanh đuoc khac tren hinh mat sap va mat ngua cua đong 1 kuna cua Croatia phat hanh nam 1993.
Nightingale la ten cua mot nu y ta noi tieng Florence Nightingale.


Hinh anh Chu thich Lien ket ngoai Ageing and sexing (PDF; 3,7 MB) Luu tru ngay 17 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine, Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
Tap tin tieng keu cua da oanh (chat luong cao), The Freesound Project (can phai đang ky tai khoan mien phi thi moi tai xuong đuoc)
Tieng keu cua da oanh va sinh thai hoc hanh vi cua chung Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine
Video, hinh anh & am thanh ve da oanh, Internet Bird Collection
Hoa hong & da oanh trong nghe thuat Ba Tu
Royal Society for the Protection of Birds Da oanh Nightingale
Tap tin am thanh tieng keu cua da oanh (chua nen), The Freesound Project (can phai đang ky tai khoan mien phi thi moi tai xuong đuoc)