Su kien 11 thang 9, con đuoc goi la vu khung bo ngay 11 thang 9, cuoc tan cong ngay 11 thang 9 hay đon gian la 11/9 (tieng Anh: September 11 attacks; o Hoa Ky thuong đuoc goi la 9/11), la mot loat bon cuoc tan cong khung bo co su tham gia cua nhom khung bo Hoi giao Al-Qaeda nham chong lai Hoa Ky dien ra vao sang Thu Ba, ngay 11 thang 9 nam 2001.
Vao sang thu Ba ngay 11 thang 9 nam 2001, bon may bay thuong mai tu Đong Bac Hoa Ky đuoc len ke hoach ha canh xuong California. Khi nhung chiec may bay nay đang trong lo trinh bay, chung đa bi cuop boi 19 ten khung bo al-Qaeda. Hai trong so đo, chuyen bay 11 cua American Airlines va chuyen bay 175 cua United Airlines, lan luot đam vao toa thap Bac va Nam cua khu phuc hop Trung tam Thuong mai The gioi o Ha Manhattan. Trong vong 1 gio 42 ​phut, ca hai toa thap 110 tang đeu bi sup đo. Su sup đo cua Trung tam Thuong mai The gioi đa mo đau cho su sup đo cua cau truc cac toa Trung tam Thuong mai The gioi khac bao gom Trung tam Thuong mai The gioi so 7 va lam hu hai đang ke nhung toa nha xung quanh. Chuyen bay thu ba, chuyen bay 77 cua American Airlines, khoi hanh tu San bay Quoc te Dulles đa bi cuop khi bay qua Ohio. Luc 9:37 sang, chuyen bay 77 đa đam vao phia tay Lau Nam Goc (tru so cua quan đoi My) o quan Arlington, Virginia, lam sup đo mot phan. Chuyen bay thu tu va cung la cuoi cung, chuyen bay 93 cua United Airlines, ban đau bay ve huong Washington, D.C., nhung đa bi roi xuong mot canh đong o Xa Stonycreek, Pennsylvania, gan Shanksville, luc 10:03 sang, sau cuoc giang co giua hanh khach va khong tac. Cac nha đieu tra xac đinh rang muc tieu cua chuyen bay 93 la Đien Capitol hoac Nha Trang.
Ngay sau khi cac cuoc tan cong xay ra, moi moi nghi ngo nhanh chong đo don ve phia Al-Qaeda. Hoa Ky chinh thuc đap tra bang viec phat đong Cuoc chien chong khung bo va đua quan vao Afghanistan nham ha be Taliban, von khong tuan theo yeu cau cua My ve viec truc xuat Al-Qaeda ra khoi Afghanistan va dan đo thu linh Osama bin Laden. Nhieu quoc gia đa tang cuong ban hanh cac phap lenh chong khung bo, mo rong quyen han cua nhung co quan thuc thi phap luat va co quan tinh bao đe ngan chan cac cuoc tan cong khung bo. Mac du ban đau bin Laden phu nhan bat ky su lien quan nao, nhung vao nam 2004, ong chinh thuc thua nhan trach nhiem ve cac vu tan cong. Al-Qaeda va bin Laden cho rang su ung ho cua Hoa Ky đoi voi Israel, su hien dien cua quan đoi Hoa Ky o A Rap Xe-ut va cac bien phap trung phat nham vao Iraq la nguyen do chinh. Sau khi song an dat trong gan mot thap ky, bin Laden bi am sat trong mot cuoc đot kich cua quan đoi My o Pakistan vao nam 2011.
Viec Trung tam Thuong mai The gioi va co so ha tang lan can bi pha huy đa lam ton that nghiem trong đen nen kinh te cua thanh pho New York va gay ra mot cuoc suy thoai kinh te toan cau. Khong phan dan su cua Hoa Ky va Canada đa phai đong cua cho đen ngay 13 thang 9, trong khi phien giao dich tren Pho Wall bi ngung tre cho đen ngay 17 thang 9. Nhieu noi đong cua, so tan va do bo dien ra sau đo nham bay to su thuong tiec hoac lo ngai ve cac cuoc tan cong tiep theo. Viec don dep khu vuc Trung tam Thuong mai The gioi đuoc hoan thanh vao thang 5 nam 2002 va Lau Nam Goc đa đuoc sua chua lai trong vong mot nam. Cac cuoc tan cong đa khien 2.977 nguoi thiet mang, hon 25.000 nguoi bi thuong va hau qua suc khoe keo dai, cung voi thiet hai ve co so ha tang va tai san it nhat 10 ty USD. Đay van la vu tan cong khung bo đam mau nhat trong lich su nhan loai va la vu viec gay chet choc nhat đoi voi linh cuu hoa va nhan vien thuc thi phap luat trong lich su Hoa Ky, voi 340 va 72 nguoi thiet mang. Viec xay dung Trung tam Thuong mai The gioi so Mot bat đau vao thang 11 nam 2006 va toa nha mo cua vao thang 11 nam 2014. Nhieu đai tuong niem đa đuoc xay dung, bao gom Đai tuong niem & Bao tang Quoc gia ngay 11 thang 9 o Thanh pho New York, Đai tuong niem Lau Nam Goc o Quan Arlington, Virginia va Đai tuong niem Quoc gia Chuyen bay 93 tai hien truong vu tai nan o Pennsylvania.


Boi canh = Al Qaeda =

Nguon goc cua Al-Qaeda co the đuoc bat nguon tu nam 1979 khi Lien Xo xam chiem Afghanistan. Osama bin Laden đa toi Afghanistan va lanh đao cac nhom vu trang nguoi A Rap mujahideen đe chong lai chinh quyen cong san Afghanistan va Lien Xo. Duoi su huong dan cua Ayman al-Zawahiri, bin Laden tro nen cap tien hon. Nam 1996, bin Laden đa đua ra fatwa đau tien cua minh, keu goi linh My rut khoi A Rap Saudi.
Trong mot fatwa thu hai vao nam 1998, bin Laden đa bay to su phan đoi cua y ve chinh sach đoi ngoai cua My đoi voi Israel, cung nhu su hien dien lien tuc cua quan đoi My o A Rap Xe Ut sau Chien tranh vung Vinh. Bin Laden đa su dung cac kinh sach cua Hoi giao đe khuyen khich nguoi Hoi giao tan cong My cho đen khi nhung bat binh đa neu đuoc đao nguoc. Cac hoc gia phap ly Hoi giao "trong suot lich su Hoi giao, co su đong y nhat tri rang thanh chien la nghia vu ca nhan neu ke thu rap tam pha huy cac quoc gia Hoi giao", theo bin Laden.


 Osama bin Laden  Bin Laden đa dan dung cac cuoc tan cong va ban đau phu nhan su lien quan nhung sau đo đa rut lai nhung tuyen bo khong lien quan cua minh. Al Jazeera đa phat đi mot tuyen bo cua bin Laden vao ngay 16 thang 9 nam 2001, noi rang: "Toi nhan manh rang toi đa khong thuc hien hanh đong nay, ma duong nhu no đuoc cac ca nhan voi đong luc rieng cua ho thuc hien."  Vao thang 11 nam 2001, cac luc luong Hoa Ky đa phuc hoi mot cuon bang video tu mot ngoi nha bi pha huy o Jalalabad, Afghanistan. Trong video, bin Laden đuoc nhin thay đang noi chuyen voi Khaled al-Harbi va thua nhan su biet truoc ve cac cuoc tan cong. Vao ngay 27 thang 12 nam 2001, mot video bin Laden thu hai đa đuoc phat hanh. Trong video, bin Laden noi:

Ro rang la phuong Tay noi chung va nuoc My noi rieng co mot su cam ghet khong the ta đoi voi Hoi giao.... Đo la su thu han cua thap tu quan. Chu nghia khung bo chong lai My xung đang đuoc ca ngoi vi đo la mot phan ung đoi voi su bat cong, nham muc đich buoc My ngung ho tro cho Israel, giet chet nhan dan ta... Chung toi noi rang su ket thuc cua Hoa Ky sap xay ra, cho du Bin Laden hay nhung nguoi theo ong con song hay đa chet, vi su thuc tinh cua umma (quoc gia) Hoi giao đa xay ra

nhung ong ta đa khong thua nhan trach nhiem cho cac cuoc tan cong. Loi noi đe cap nhieu lan đen Hoa Ky đac biet nham muc tieu đen nguoi Hoi giao.


 Khalid Sheikh Mohammed  Nha bao Yosri Fouda cua kenh truyen hinh A Rap Al Jazeera đua tin rang vao thang 4 nam 2002, Khalid Sheikh Mohammed thua nhan co lien quan đen cac vu tan cong, cung voi Ramzi bin al-Shibh. Bao cao cua Uy ban 9/11 xac đinh rang su thu đich đoi voi Hoa Ky ma Mohammed, kien truc su chinh cua vu tan cong 11/9, xuat phat tu "su bat đong bao luc voi chinh sach đoi ngoai cua My ung ho Israel". Mohammed cung la mot co van va tai chinh cua vu đanh bom Trung tam Thuong mai The gioi nam 1993 va la chu cua Ramzi Yousef, ke đanh bom chinh trong vu tan cong đo.
Mohammed bi bat vao ngay 1 thang 3 nam 2003, tai Rawalpindi, Pakistan, boi cac quan chuc an ninh Pakistan lam viec voi CIA. Sau đo Mohammed bi giam giu tai nhieu nha tu bi mat cua CIA va Vinh Guantanamo, noi anh ta bi tham van va tra tan bang cac phuong phap bao gom ca tran nuoc. Trong cac phien đieu tran cua Hoa Ky tai Vinh Guantanamo vao thang 3 nam 2007, Mohammed mot lan nua thu nhan trach nhiem cua minh đoi voi cac cuoc tan cong, noi rang minh "chiu trach nhiem cho chien dich 9/11 tu A đen Z" va tuyen bo cua anh ta khong phai do su cuong buc.
Mot la thu đuoc cac luat su cua Khaleds Sheikh Mohammed đua ra tai Toa an quan Hoa Ky, Manhattan vao ngay 26 thang 7 nam 2019, chi ra rang thu pham bi cao buoc quan tam đen viec lam chung chong lai vai tro cua A Rap Saudi trong vu tan cong 9/11 va giup đo cac nan nhan va gia đinh cua nan nhan ngay 9/11. Tuy nhien, theo nhu buc thu, thoa thuan cua Mohammed cung giong nhu noi la trong thoi gian hien tai, khong co gi chac chan. James Kreindler, mot trong nhung luat su cua nguyen đon cung đua ra cau hoi ve su huu ich cua Mohammed.


Tan cong Sang som ngay 11 thang 9 nam 2001, 19 khong tac cuop quyen kiem soat bon chiec may bay dan dung thuong mai (hai chiec Boeing 757 va hai chiec Boeing 767) tren đuong toi California (ba chiec toi LAX tai Los Angeles, va mot chiec toi SFO tai San Francisco) sau khi cat canh tu San bay quoc te Logan tai Boston (Massachusetts); San bay quoc te Newark Liberty tai Newark, New Jersey va San bay quoc te Washington Dulles tai cac quan Loudoun va Fairfax o Virginia. Cac khong tac chon cac may bay lon co đuong bay dai vi chung se đuoc nap đay nhien lieu.
Bon chuyen bay bao gom:

Chuyen bay 11 cua American Airlines: mot chiec may bay Boeing 767, roi San bay Logan vao luc 7:59 sang tren đuong toi Los Angeles voi 11 thanh vien phi hanh đoan va 76 hanh khach, chua bao gom 5 khong tac. Cac khong tac lai chiec may bay đam vao toa Thap Bac cua Trung tam Thuong mai The gioi tai Thanh pho New York luc 8:46 sang.
Chuyen bay 175 cua United Airlines: mot chiec may bay Boeing 767, roi San bay Logan vao luc 8:14 sang tren đuong toi Los Angeles voi 9 thanh vien phi hanh đoan va 51 hanh khach, chua bao gom 5 khong tac. Cac khong tac lai chiec may bay đam vao toa Thap Nam cua Trung tam Thuong mai The gioi tai Thanh pho New York luc 9:03 sang.
Chuyen bay 77 cua American Airlines: mot chiec may bay Boeing 757, roi San bay quoc te Washington Dulles vao luc 8:20 sang tren đuong toi Los Angeles voi 6 thanh vien phi hanh đoan va 53 hanh khach, chua bao gom 5 khong tac. Cac khong tac lai chiec may bay đam vao Lau Nam Goc tai Quan Arlington, Virginia, luc 9:37 sang.
Chuyen bay 93 cua United Airlines: mot chiec may bay Boeing 757, roi San bay quoc te Newark vao luc 8:42 sang tren đuong toi San Francisco, voi 7 thanh vien phi hanh đoan va 33 hanh khach, chua bao gom 4 khong tac. Sau khi cac hanh khach co gang khong che cac khong tac, chiec may bay đam vao mot canh đong tai Xa Stonycreek gan Shanksville, Pennsylvania, luc 10:03 sang.
Truyen thong đua tin trong suot va sau vu tan cong, bat đau khong lau sau vu đam may bay đau tien vao Trung tam Thuong mai The gioi. 


= Dien bien =

Vao luc 8:46 sang, nam khong tac lai Chuyen bay 11 cua American Airlines đam vao tang 93 đen 99 tai mat phia bac cua toa Thap Bac Trung tam Thuong mai The gioi (1 WTC), vao luc 9:03 sang, nam khong tac khac lai Chuyen bay 175 cua United Airlines đam vao tang 77 đen 85 tai mat phia nam cua toa Thap Nam (2 WTC). Nam khong tac lai Chuyen bay 77 cua American Airlines đam vao Lau Nam Goc vao luc 9:37 sang. Mot chuyen bay thu tu, Chuyen bay 93 cua United Airlines, bi kiem soat boi bon khong tac, bi đam xuong gan Shanksville, Pennsylvania, đong nam Pittsburgh, vao luc 10:03 sang, sau khi cac hanh khach chong lai cac khong tac. Muc tieu cua Chuyen bay 93 đuoc tin co the la Đien Capitol hoac Nha Trang. Du lieu thu am buong lai cua Chuyen bay 93 tiet lo rang phi hanh đoan va hanh khach đa co đoat lai quyen kiem soat may bay tu cac khong tac sau khi biet đuoc qua đien thoai rang cac Chuyen bay 11, 77, va 175 đa đam vao cac toa nha sang hom đo. Sau khi nhan thay cac hanh khach co kha nang chiem đoat lai chiec may bay, cac khong tac đa lon vong may bay va co tinh đam no.
Mot so hanh khach va thanh vien phi hanh đoan goi đien tu may bay bang dich vu đien thoai trong cabin cung cap cac chi tiet: mot vai khong tac đa len may bay tren moi chuyen bay; ho su dung hoa chat xit mace, hoi cay, hay binh xit cay đe vuot qua cac tiep vien; va mot so nguoi tren may bay đa bi đam. Cac bao cao cho thay cac khong tac đa đam va giet chet cac phi cong, tiep vien, cung voi mot hoac mot vai hanh khach. Theo bao cao cuoi cung cua Uy ban 9/11, cac khong tac truoc đo đa mua cac cong cu bang tay đa chuc nang va cac loai dao tien ich loai Leatherman voi luoi dao khoa, luc đo khong bi cam mang len may bay, nhung sau đo đuoc tim thay trong so đo dung cua cac khong tac bi bo lai. Mot tiep vien tren Chuyen bay 11, mot hanh khach tren Chuyen bay 175, va cac hanh khach tren Chuyen bay 93 noi rang cac khong tac co bom, nhung mot trong so hanh khach noi rang anh ta nghi nhung qua bom la gia. FBI khong tim thay dau vet cua cac chat no tai khu vuc tai nan, va Uy ban 9/11 ket luan rang nhung qua bom co the la gia.
Ba toa nha cua Trung tam Thuong mai The gioi sup đo do đam chay đa lam ket cau bi yeu đi. Toa Thap Nam sup đo luc 9:59 sang sau khi boc chay trong vong 56 phut gay ra boi vu va cham voi Chuyen bay 175 cua United Airlines va nhien lieu cua chiec may bay phat no. Toa Thap Bac sup đo luc 10:28 sang sau khi boc chay trong vong 102 phut. Khi Thap Bac sup đo, cac manh vun đa roi xuong toa nha Trung tam Thuong mai The gioi so 7 gan đo (7 WTC), lam hu hai no va gay chay. Cac đam chay nay dien ra nhieu gio, lam ton hai toi cau truc nguyen ven cua toa nha, va 7 WTC sup đo luc 5:21 chieu. Mat phia tay cua Lau Nam Goc phai chiu thiet hai đang ke.
Vao luc 9:42 sang, Co quan Hang khong Lien bang (FAA) ra lenh cam tat ca may bay dan dung tai Hoa Ky luc đia, va cac may bay dan dung đa cat canh đuoc yeu cau ha canh ngay lap tuc. Tat ca cac chuyen bay dan dung quoc te hoac phai quay lai hoac phai đoi huong sang cac san bay tai Canada hoac Mexico, va bi cam ha canh xuong lanh tho Hoa Ky trong ba ngay. Vu tan cong gay ra su lung tung lon giua cac hang tin tuc va cac đai kiem soat khong luu. Trong so cac bao cao tin tuc chua đuoc xac nhan va thuong mau thuan đuoc đua trong suot ca ngay, pho bien nhat la tin mot chiec xe chua bom đa đuoc kich no tai tru so Bo Ngoai giao Hoa Ky o Washington, D.C. Mot chiec may bay khac—Chuyen bay 1989 cua Delta Air Lines—bi nghi ngo đa bi khong tac, nhung chiec may bay đa phan hoi lai đai kiem soat khong luu va ha canh an toan tai Cleveland, Ohio.
Trong mot buoi phong van thang 4 nam 2002, Khalid Sheikh Mohammed va Ramzi bin al-Shibh, nhung nguoi đuoc tin la đa to chuc vu tan cong, noi rang muc tieu ban đau cua Chuyen bay 93 la Đien Capitol Hoa Ky, chu khong phai Nha Trang. Trong qua trinh len ke hoach vu tan cong, Mohamed Atta, khong tac va la nguoi lai cua Chuyen bay 11, nghi rang Nha Trang co le la mot muc tieu qua kho khan va đa tham khao y kien tu Hani Hanjour (nguoi đa cuop va lai Chuyen bay 77). Mohammed noi al-Qaeda ban đau đinh nham vao cac co so hat nhan hon la Trung tam Thuong mai The gioi va Lau Nam Goc, nhung đa quyet đinh khong chon no, do lo so rang moi chuyen co the "vuot tam kiem soat". Cac quyet đinh cuoi cung ve muc tieu, theo Mohammed, đuoc giao trong tay nhung nguoi lai may bay.


= Thuong vong =

Vu tan cong khien cho 2.996 nguoi thiet mang va hon 6.000 nguoi khac bi thuong.

Con so thiet mang bao gom 265 nguoi tren bon chiec may bay (khong con ai tren nhung chiec may bay nay song sot), 2.606 nguoi trong Trung tam Thuong mai The gioi va khu vuc xung quanh, va 125 nguoi tai Lau Nam Goc. Gan nhu tat ca nhung nguoi thiet mang la dan thuong ngoai tru 343 linh cuu hoa, 72 si quan hanh phap, 55 si quan quan su, va 19 ten khung bo cung đa thiet mang trong vu tan cong. Sau New York, New Jersey la tieu bang mat nhieu cong dan nhat, trong đo thanh pho Hoboken co nhieu cong dan thiet mang nhat trong vu tan cong. Hon 90 quoc gia co cong dan bi thiet mang trong vu tan cong 11 thang 9. Vu tan cong 11 thang 9 nam 2001 đa tro thanh vu tan cong khung bo toi te nhat lich su the gioi noi chung va tan khoc nhat lich su Hoa Ky noi rieng (truoc đo la vu đanh bom thanh pho Oklahoma nam 1995). Đay cung la vu tan cong tu nuoc ngoai chet nguoi nhat tren lanh tho Hoa Ky ke tu vu tan cong vao Tran Chau Cang ngay 7 thang 12 nam 1941.
Tai Quan Arlington, Virginia, 125 nhan vien Lau Nam Goc mat mang khi Chuyen bay 77 đam vao mat phia tay cua toa nha. Trong đo, 70 nguoi la dan thuong va 55 nguoi la si quan quan su, nhieu nguoi trong so lam viec cho Quan đoi Hoa Ky hoac Hai quan Hoa Ky. Quan đoi My đa mat 47 nhan vien dan su, 6 nhan vien thau dan su, va 22 binh linh, trong khi Hai quan mat 6 nhan vien dan su, 3 nhan vien thau dan su va 33 thuy thu. Bay nhan vien dan su cua Co quan Tinh bao Quoc phong (DIA) cung nam trong so nguoi thiet mang trong vu tan cong, cung voi mot nhan vien thau cua Van phong Bo truong Bo Quoc phong (OSD). Trung tuong Timothy Maude, mot Pho Chanh van phong Quan đoi, la si quan quan đoi co cap bac cao nhat thiet mang tai Lau Nam Goc.

Tai Thanh pho New York, hon 90% nhan vien va du khach thiet mang trong hai toa thap đang lam viec va tham quan tai cac tang bi va cham hoac cao hon. Tai Toa thap Bac, 1.355 nguoi đang o phia tren hoac ngay vung va cham hoac la đa chet do ngat khoi, hoac đa nga hay nhay khoi toa nha đe tranh khoi va lua, hoac đa chet khi toa nha đo sap. Su va cham manh cua Chuyen bay 11 đa lam hu hong tat ca ba cau thang bo, khien bat cu ai o phia tren vung va cham khong the thoat ra. 107 nguoi phia duoi đo cung đa thiet mang.
Tai Toa thap Nam, mot cau thang bo, Cau thang A, con su dung đuoc sau khi Chuyen bay 175 đam vao, giup 14 nguoi tai tang va cham (gom ca mot nguoi đan ong đa chung kien chiec may bay bay toi cho ong) va bon nguoi nua phia tren thoat ra ngoai. Cac nhan vien đieu phoi tong đai 911 cua Thanh pho New York nhan đuoc cac cuoc goi cua nhung nguoi ben trong toa thap đa khong nam bat đuoc chinh xac thong tin tinh hinh đang dien ra, nen ho đa khuyen nhung nguoi goi đien khong nen tu thoat ra khoi toa thap. Trong tong cong 630 nguoi thiet mang trong hai toa thap, gan mot nua la tu Toa thap Bac. So thuong vong tai Toa thap Nam đuoc giam đi đang ke do truoc đo nhieu nguoi đa so tan khi Toa thap Bac bi va cham.

It nhat 200 nguoi đa thiet mang do nhay hoac roi xuong khoi toa thap (mot vi du noi bat la buc anh The Falling Man), roi xuong đuong pho va noc cac toa nha lan can hang chuc toi hang tram met ben duoi. Mot so nguoi o phia tren vung va cham đa len toi đuoc noc đe xin cuu tro qua truc thang, nhung cua đe len noc đa bi khoa. Khong he co mot ke hoach giai cuu truc thang nao đuoc đe ra, va cac truc thang cung khong the tiep can toa nha do thieu dung cu tren noc, khoi day đac va nhiet đo cao do lua.
Tong cong 411 nhan vien cuu ho đa thiet mang khi co gang giai cuu nguoi mac ket va dap lua. So Cuu hoa Thanh pho New York (FDNY) đa mat 343 linh cuu hoa, bao gom mot tuyen uy va hai nhan vien y te. So Canh sat Thanh pho New York (NYPD) cung mat 23 si quan. So Canh sat Quan ly Cang (PAPD) mat 37 si quan. Tam ky thuat vien y te khan cap (EMT) va nhan vien y te tu cac đon vi dich vu y te khan cap tu nhan cung đa thiet mang.
Cantor Fitzgerald L.P., mot ngan hang đau tu co tru so lam viec tren cac tang 101–105 cua Toa thap Bac, đa mat 658 nhan vien, nhieu hon đang ke so voi bat ky cong ty nao khac. Marsh Inc., nam ngay duoi Cantor Fitzgerald tren cac tang 93–100, mat 358 nhan vien, va 175 nhan vien cua Aon Corporation cung đa thiet mang. Vien Tieu chuan va Ky thuat quoc gia (NIST) uoc tinh khoang 17.400 dan thuong đang o trong khu phuc hop Trung tam Thuong mai The gioi vao thoi điem tan cong. So luong đem đuoc tu cua xoay cua Quan ly Cang cho thay 14.154 nguoi đang o trong Toa Thap Đoi cho toi 8:45 sang. Hau het nhung nguoi phia ben duoi vung va cham đa roi khoi toa nha an toan.

Vai tuan sau vu tan cong, con so thiet mang đuoc uoc tinh se vuot qua 6.000, nhieu hon gap đoi so luong nguoi chet đuoc xac nhan sau đo. Thanh pho chi nhan dang đuoc thi the cua khoang 1.600 nan nhan Trung tam Thuong mai The gioi. Van phong phap y đa thu thap đuoc "khoang 10.000 mau xuong va cac phan mo chua the xac nhan la phu hop voi danh sach tu vong". Cac mau xuong van con đuoc tim thay sau đo vao nam 2006 khi cac cong nhan đang chuan bi pha huy Toa nha Deutsche Bank bi hu hai. Vao nam 2010, mot nhom cac nha nhan chung hoc va nha khao co hoc đa tim kiem cac thi the va vat dung ca nhan tai Bai thai Fresh Kills, noi ma them 72 phan thi the nua đuoc khoi phuc, đua tong so thi the đuoc tim thay len 1.845. Qua trinh giam đinh DNA van đuoc tiep tuc đe nhan dang them cac nan nhan. Cac thi the đang đuoc luu tru tai Cong vien Tuong niem, ben ngoai van phong Phap y Thanh pho New York. Cac thi the đuoc du kien se đuoc di chuyen vao nam 2013 toi mot kho chua đang sau mot buc tuong tai bao tang 11/9. Vao thang 7 nam 2011, mot nhom cac nha khoa hoc tai Van phong Truong Phap y van đang co gang nhan dang cac thi the, hi vong rang cac cong nghe cai tien se giup ho nhan dang cac nan nhan khac. Vao ngay 20 thang 3 nam 2015, nan nhan thu 1.640 đuoc nhan dang. Hien van con 1.113 nan nhan khac chua đuoc nhan dang.


= Thiet hai =

Cung voi hai Toa Thap Đoi 110 tang, nhieu toa nha khac tai khu vuc Trung tam Thuong mai The gioi cung bi pha huy hoac hu hai nang, bao gom cac toa nha WTC tu so 3 toi 7 va Nha tho Hy Lap Chinh thong St. Nicholas. Toa thap Bac, Toa thap Nam Khach san Marriott (3 WTC), va 7 WTC bi pha huy hoan toan. Nha Hai quan Hoa Ky (Trung tam Thuong mai The gioi so 6), Trung tam Thuong mai The gioi so 4, Trung tam Thuong mai The gioi so 5, cung voi hai cau đi bo noi cac toa nha bi hu hai nang ne. Toa nha Deutsche Bank o so 130 Pho Liberty bi hu hai mot phan va bi cho thao do vai nam sau đo, bat đau tu nam 2007. Hai toa nha cua Trung tam Tai chinh The gioi cung bi hu hai.
Toa nha Deutsche Bank tren Pho Liberty phia đoi dien khu phuc hop Trung tam Thuong mai The gioi sau đo đuoc coi la khu vuc khong the sinh song do khi đoc ben trong toa nha, va đa đuoc thao do. Hoi truong Fiterman cua truong Cao đang Cong đong Quan Manhattan tai so 30 Pho West Broadway cung bi phong toa do hu hai sau vu tan cong, va hien đang đuoc xay lai. Cac toa nha xung quanh khac (bao gom 90 West Street va Toa nha Verizon) cung bi hu hai lon nhung đa đuoc sua chua. Cac toa nha Trung tam Tai chinh The gioi, One Liberty Plaza, Millenium Hilton, va 90 Church Street chiu hu hai khong lon va cung đa đuoc sua chua. Cac thiet bi lien lac tren Toa thap Bac cung bi pha huy, nhung cac đai truyen thong đa nhanh chong chuyen tin hieu sang cac tuyen khac va phat song tro lai.
Lau Nam Goc bi thiet hai nang ne do va cham voi Chuyen bay 77 cua American Airlines va đam chay sau đo, khien mot đoan cua toa nha sup đo. Khi đam vao Lau Nam Goc, canh cua may bay đa lam đo nhieu cot đen va đong co phai cua no đa đam vao mot may phat đien truoc khi đam vao canh tay cua toa nha. Phan tren cua than may bay đa bi nghien nat khi va cham, trong khi phan giua va đuoi tiep tuc di chuyen them vai phan giay nua. Manh vo tu phan đuoi đa tham nhap sau nhat vao toa nha, xuyen qua 310 foot (94 m) cua ba trong so nam vong cua toa nha.


= No luc cuu ho =

So Cuu hoa Thanh pho New York đa huy đong 200 đon vi (hon mot nua tong so) toi Trung tam Thuong mai The gioi. Ho đuoc tro giup them boi nhieu linh cuu hoa khac khong co nhiem vu va cac ky thuat vien y te khan cap. So Canh sat Thanh pho New York đa cu Đon vi Dich vu Khan cap va cac si quan canh sat khac, cung voi đon vi hang khong cua So. Khi toi hien truong, FDNY, NYPD, va PAPD đa khong phoi hop ma thuc hien nhieu đot tim kiem nguoi dan đay cham chap. Khi tinh hinh tro nen xau đi, đon vi hang khong cua NYPD đa truyen cac thong tin cho cac chi huy canh sat, nhung nguoi đa ra lenh cac si quan so tan khoi hai toa nha; hau het cac si quan NYPD đa roi khoi hai toa nha an toan truoc khi sap. Voi nhieu lenh khac nhau đuoc đua ra cung voi lien lac radio khong tuong thich giua cac co quan, cac canh bao đa khong toi đuoc cac chi huy FDNY.
Sau khi toa thap thu nhat sup đo, cac chi huy FDNY đa ra lenh so tan; tuy nhien, do kho khan ve ky thuat voi he thong tiep song radio đa bi hu hai, nhieu linh cuu hoa khong the nghe thay lenh so tan. Cac đieu phoi vien 9-1-1 nhan đuoc thong tin tu nguoi goi đa khong the đua đuoc chung toi nhung nguoi chi huy tai hien truong. Sau vu tan cong vai gio, mot chien dich tim kiem va giai cuu lon đuoc bat đau. Sau vai thang lam viec lien tuc, khu vuc Trung tam Thuong mai The gioi đuoc don sach vao cuoi thang 5 nam 2002.


Tac đong Chinh phu Hoa Ky qui trach nhiem cho to chuc khung bo al-Qaeda ve vu tan cong 11/9. To chuc nay tung nhan đa tan cong cac muc tieu quan su va dan chinh cua Hoa Ky tai chau Phi va Trung Đong. Osama bin Laden, bac bo moi dinh liu cung khong nhan minh đa biet truoc cuoc tan cong. Truoc đo, bin Laden đa tuyen bo thanh chien chong lai Hoa Ky. Sau tham hoa nay, chinh phu Hoa Ky cong bo Al-Qaeda va bin Laden la thu pham chinh.

Thang 11 nam 2001, luc luong Hoa Ky cho phuc hoi mot bang video tim thay trong mot can nha bi pha huy tai Jalalabad, Afghanistan, cuon bang cho thay Osama bin Laden đang noi chuyen voi Khaled al-Harbi. Trong cuon bang, bin Laden thua nhan đa lap ke hoach cho cuoc tan cong. Trong the gioi Hoi giao, nguoi ta to ve hoai nghi ve tinh xac thuc cua cuon bang nay: "Phong vien tai Trung Đong cua đai BBC, Frank Gardner, noi rang tren đuong pho trong the gioi A Rap, nhieu nguoi tin rang đay chi la mot thu thuat tuyen truyen cua chinh phu My". Cuon bang đuoc phat song tren nhieu mang tin tuc khac nhau trong thang 12 nam 2001.
Ngay 16 thang 9 nam 2001, Osama bin Laden đap tra bang cach đoc mot ban tuyen bo, "Toi nhan manh rang toi khong tien hanh đieu nay, no đuoc thuc hien boi cac ca nhan voi muc tieu rieng cua ho". Ban tuyen bo đuoc phat song tren kenh ve tinh Al Jazeera cua Qatar, cung đuoc phat song tren mang luoi tin tuc cua Hoa Ky va the gioi. Phan ung thu hai cua bin Laden xuat hien vao ngay 28 thang 11 tren Daily Ummat, mot to nhat bao cua Pakistan, "Toi đa noi rang toi khong dinh liu đen cac cuoc tan cong 11 thang 9 tai My. La mot nguoi Hoi giao, toi co lam het suc minh đe khoi phai noi doi. Toi khong biet gi ve vu tan cong, cung khong he xem viec tan sat phu nu va tre em vo toi, cung nhung nhan mang khac la mot hanh đong thich đang. Hoi giao nghiem cam viec gay ton hai cho phu nu, tre em vo toi va nhung nguoi khac. Mot hanh vi nhu the bi cam đoan ngay ca khi đang o trong thoi chien".
Tuy nhien, khong lau sau cuoc bau cu tong thong Hoa Ky nam 2004, trong mot thong bao ghi am san, bin Laden cong khai thua nhan su dinh liu cua Al-Qaeda vao vu tan cong, va nhan co quan he truc tiep voi vu tan cong. Ong ta noi rang cuoc tan cong đuoc thuc hien boi vi "chung toi la mot dan toc tu do khong chiu chap nhan bat cong, va chung toi muon gianh lai tu do cho dan toc chung toi".
Ngay 27 thang 9 nam 2001, FBI thong bao hinh anh cua 19 khong tac, cung cac thong tin lien quan đen quoc tich va bi danh cua nhieu nghi can. Muoi lam khong tac đen tu A Rap Xe Ut, hai tu Cac Tieu Vuong quoc A Rap Thong nhat, mot tu Ai Cap, va mot tu Liban. Khac voi nhan than thuong thay cua nhung ke đanh bom cam tu, ho đeu la nhung nguoi truong thanh va co hoc thuc.
Theo ket luan cua Uy ban 9/11 trong ban tuong trinh ngay 22 thang 6 nam 2004, cuoc tan cong đuoc lap ke hoach va tien hanh boi cac đac vu cua al-Qaeda. Uy ban cho rang al-Qaeda chi mot khoan tien tu 400.000 USD – 500.000 USD đe lap ke hoach va tien hanh vu tan cong, nhung nguon goc so tien tren van chua đuoc xac minh.


Nguyen nhan Theo nguon tin chinh thuc tu chinh phu Hoa Ky, vu tan cong 11 thang 9 la phu hop voi nhung gi Al-Qaeda tu nhan la su mang cua minh. Al-Qaeda bi nghi ngo dinh liu vao nhung vu đanh bom cac su quan My tai Kenya va Tanzania, to chuc nay cung nhan trach nhiem vu tan cong khu truc ham USS Cole cua Hai quan Hoa Ky tai Yemen nam 2000.
Theo Hoa Ky, su kien 11/9 la mot phan trong ke hoach "giet nguoi My o tat ca nhung noi nao tren the gioi co the" ma bin Laden đua ra. Chien dich khung bo nay loi dung niem tin ton giao va khoi phat tu mot giao lenh (fatwa) ban hanh nam 1998 boi bin Laden, Ayman al-Zawahiri, Abu-Yasir Rifa'i Ahmad Taha, Shaykh Mir Hamzah, va Fazlur Rahman. Giao lenh nay mo đau voi phan trich dan kinh Koran, "hay giet nhung ke ngoai giao bat cu noi nao nguoi tim thay chung", va đi đen ket luan "nghia vu cua moi nguoi Hoi giao" la "giet nguoi My o khap moi noi.". Ho cao buoc Hoa Ky:

Boc lot nguon tai nguyen vung ban đao A Rap.
Lung đoan nen chinh tri cua cac quoc gia trong vung.
Ung ho nhung che đo va cac vuong trieu boc lot nguoi dan trong khu vuc Trung Đong, tuc la ap buc nhan dan.
Đat cac can cu quan su tai ban đao A Rap, tuc la xam pham đat thanh cua nguoi Hoi giao, nham muc tieu đe doa cac nuoc Hoi giao lang gieng.
Am muu tao moi bat hoa giua cac quoc gia Hoi giao đe lam suy yeu suc manh chinh tri cua khoi nay.
Ung ho Israel va no luc huong su quan tam cua quoc te khoi viec chiem đong Palestine.
Cuoc chien Vung Vinh, ke đo la lenh cam van va cac vu oanh tac Iraq thuc hien boi Hoa Ky, gan đay đuoc trich dan nhu la chung co cho nhung cao buoc cua ban giao lenh. Nguoc lai voi thai đo bat đong cua nhung nguoi Hoi giao on hoa, giao lenh nay su dung cac van ban Hoi giao nham bien minh cho nhung hanh đong bao luc chong lai quan đoi va cong dan My cho đen khi tinh hinh đuoc thay đoi: tuyen bo rang "toan the chuc sac suot trong dong lich su Hoi giao hoan toan đong y rang thanh chien (jihad) la bon phan cua moi ca nhan khi ke thu tim cach huy diet cac quoc gia Hoi giao".
Nhung thong bao cua Al-Qaeda ghi nhan đuoc tu sau 11 thang 9 ho tro cho su suy đoan nay. Trong mot bang video nam 2004, bin Laden ro rang la thua nhan trach nhiem trong vu tan cong va noi rang nhung hanh đong nay la đe "phuc hoi su tu do cho dan toc chung ta", đe "trung phat ke xam luoc" va đe pha hoai nen kinh te nuoc My. bin Laden tuyen bo rang muc tieu keo dai cua cuoc thanh chien la "lam chay mau nuoc My đen khi nuoc nay kiet suc".
Ca Hoa Ky va Al-Qaeda đeu co trinh bay cuoc tranh chap nay la cuoc chien giua Thien va Ac.
Ban bao cao cua Uy ban 9/11 khang đinh rang thai đo thu nghich cua Khalid Shaikh Mohamed, nguoi đuoc xem la "kien truc su truong" cua vu tan cong 9/11, xuat phat tu "su bat đong du doi voi chinh sach ngoai giao cua Hoa Ky ung ho Israel". Đong co tuong tu cung đuoc quy cho ten khong tac lai may bay đam vao toa thap đoi WTC: Mohamed Atta đuoc mieu ta boi Ralph Bodenstein – nguoi tung du hanh, lam viec va noi chuyen voi anh ta – nhu la "hoan toan tin rang Hoa Ky muon bao ve Israel".
Tuy nhien, giao lenh nam 1998 cua bin Laden đuoc ban hanh vao thoi điem ra đoi thoa hiep Oslo ve Israel va Palestine, khi cac ben tin rang cuoc tranh chap đang đen luc cham dut bang cac thoa hiep.
Nguoc lai, chinh phu Bush cho rang Al-Qaeda bi thuc đay boi long cam thu tinh than tu do va dan chu the hien boi nuoc My, trong khi nhung nha phan tich đoc lap cho rang đong co chinh cua Al-Qaeda la khuyen khich tinh than đoan ket Hoi giao bang cach tap chu vao mot ke thu chung, nhu the ve lau ve dai giup don đuong cho su hinh thanh mot trat tu the gioi moi theo cung cach Hoi giao qua khich.


Hau qua Vu tan cong 11/9 đa ngay lap tuc gay ra nhung phan ung khac nhau, bao gom nhung phan ung trong nuoc, cac toi pham thu ghet, nhung phan ung cua nguoi Hoi giao truoc su kien, nhung phan ung cua cong đong quoc te voi vu viec, va cac phan ung cua quan đoi. Mot chuong trinh boi thuong lon đa nhanh chong đuoc bat đau boi Quoc hoi sau vu viec đe boi thuong cho cac nan nhan va gia đinh cua ho trong vu tan cong.


= Phan ung truc tiep =

Vao luc 8:32 sang, FAA đuoc thong bao Chuyen bay 11 đa bi khong tac va đa chuyen thong tin cho Bo Chi huy Phong khong Bac My (NORAD). NORAD đa đieu hai chiec F-15s tu Khu can cu Phong khong Otis tai Massachusetts va ca hai xuat phat luc 8:53 sang. Do lien lac tu FAA bi cham va khong chac chan, NORAD chi chu y toi Chuyen bay 11 trong vong 9 phut, va khong biet them thong tin gi ve cac chuyen bay khac truoc khi chung va cham. Toi khi ca hai toa thap đa bi đam thi moi co them chien si tu Khu can cu Khong quan Langley tai Virginia vao luc 9:30 sang. Vao luc 10:20 sang, Pho Tong thong Dick Cheney ra lenh ban ha bat cu may bay dan dung nao co kha nang đuoc xac đinh la bi khong tac. Tuy nhien, nhung menh lenh nay đa khong toi kip cac chien si đang lam nhiem vu. Mot so chien si len đuong xuat phat ma khong đuoc trang bi đan duoc, biet rang đe ngan khong tac tan cong muc tieu đa đinh san, cac phi cong co the se phai can thiep va đam may bay cua minh vao cac may bay bi khong tac, va co the se phai thoat ra nhung giay cuoi cung.
Lan đau tien trong lich su Hoa Ky, Ke hoach Kiem soat An ninh Khong phan va Khong luu (SCATANA) đuoc kich hoat, khien hang chuc nghin hanh khach bi ket lai san bay tren khap the gioi. FAA đa đong cua khong phan My voi tat ca cac chuyen bay quoc te, khien khoang nam tram chuyen bay phai quay lai hoac chuyen huong sang cac quoc gia khac. Canada đa tiep nhan 226 chuyen bay chuyen huong va phai bat đau Chien dich Ruy bang Vang đe giai quyet so luong lon may bay va hanh khach bi ket lai tai đay.
Vu tan cong 11/9 ngay lap tuc tac đong len nguoi dan My. Cac si quan canh sat va cuu ho khap đat nuoc cho du đang trong ngay nghi, đa toi Thanh pho New York đe giup nhan dang cac thi the tu trong đong đo nat cua Toa Thap Đoi. Cac hoat đong hien mau khap nuoc My cung tro nen soi đong trong tuan sau vu tan cong.
Hon 3.000 tre em co cha hoac me thiet mang trong vu tan cong. Cac nghien cuu sau đo đa ghi lai đuoc phan ung cua nhung đua tre ve nhung mat mat va noi lo mat mang song, moi truong cham soc sau vu tan cong va anh huong len nhung nguoi cham soc con song sot.


= Phan ung trong nuoc =

Sau vu tan cong, ty le ung ho Tong thong Bush tang vot len 90%. Vao ngay 20 thang 9 nam 2001, ong phat bieu truoc toan the nguoi dan va Quoc hoi ve su kien ngay 11 thang 9 va nhung no luc giai cuu va tai thiet trong chin ngay sau đo, va noi ve nhung du đinh cua ong đe phan ung lai truoc vu tan cong. Vai tro to lon cua Thi truong Thanh pho New York Rudy Giuliani đa giup ong đuoc khen ngoi khong chi o New York ma tren toan quoc.
Nhieu quy ung ho đuoc lap nen nhanh chong đe ho tro cac nan nhan, voi nhiem vu chinh nham ho tro ve mat tai chinh cho nhung nguoi song sot sau vu tan cong va cac gia đinh nan nhan. Cho đen han chot ngay 11 thang 9 nam 2003, 2.833 đon xin boi thuong tu cac gia đinh nan nhan đa đuoc gui đi.
Cac phuong an khan cap đe duy tri hoat đong cua chinh phu va so tan cac lanh đao cap cao đuoc trien khai ngay sau vu tan cong. Tuy nhien, Quoc hoi van chua đuoc thong bao ve tinh trang tiep tuc hoat đong cua chinh phu cho toi thang 2 nam 2002.
Trong mot no luc tai co cau chinh phu Hoa Ky lon nhat trong lich su đuong thoi, Hoa Ky thuc thi Đao luat An ninh Noi đia vao nam 2002, thanh lap nen Bo An ninh Noi đia. Quoc hoi cung thong qua Đao luat USA PATRIOT, cho rang no se giup phat hien va truy to cac hanh vi khung bo va toi pham khac. Cac nhom tu do dan su đa chi trich Đao luat PATRIOT, cho rang no cho phep co quan hanh phap xam pham vao su rieng tu cua cong dan va loai bo đi quyen quan ly ve mat phap ly cac co quan hanh phap va tinh bao trong nuoc. Trong mot no luc nham chong lai cac hanh đong khung bo trong tuong lai, Co quan An ninh Quoc gia (NSA) đuoc trao them quyen han. NSA đa bat đau giam sat khong can cho phep cac phuong tien vien thong, viec lam đoi khi bi chi trich vi cho phep co quan nay "nghe len đien thoai va lien lac thu đien tu giua Hoa Ky va nhung nguoi o hai ngoai ma khong co su đong y". Phan hoi truoc nhung yeu cau boi nhieu co quan tinh bao, Toa an Giam sat Tinh bao Nuoc ngoai Hoa Ky đa cho phep chinh phu Hoa Ky đuoc mo rong quyen han trong viec tim kiem, thu thap va chia se thong tin tu cong dan Hoa Ky cung nhu nhung nguoi nuoc ngoai tren toan the gioi.


 Toi pham thu ghet  Mot thoi gian ngan sau vu tan cong, Tong thong Bush đa co buoi xuat hien cong chung tai Trung tam Hoi giao lon nhat Washington va thua nhan "su cong hien cuc ky gia tri" ma hang trieu nguoi Hoi giao My đa lam cho đat nuoc va keu goi ho nen đuoc "đoi xu voi su ton trong".
Tuy nhien, hang loat vu viec quay roi va toi pham thu ghet chong lai nguoi Hoi giao va Nam A đa đuoc bao cao trong nhung ngay sau vu tan cong. Nhung nguoi Sikh cung bi nham vao vi nam gioi theo đao Sikh thuong đeo khan turban, loai khan thuong bi cho la co lien quan toi nguoi Hoi giao. Nguoi ta đa bao cao ve nhung vu tan cong tai cac nha tho cung voi nhung đia điem ton giao khac (bao gom mot vu đanh bom tai mot ngoi đen Hindu), va nhung vu tan cong nguoi, trong đo co mot vu sat hai: Balbir Singh Sodhi, mot nguoi Sikh bi nham la theo đao Hoi, bi ban chet vao ngay 15 thang 9 nam 2001 o Mesa, Arizona.
Theo mot nghien cuu hoc thuat, nhung nguoi đuoc coi la tu Trung Đong co kha nang tro thanh nan nhan cua nhung vu toi pham thu ghet chong lai nguoi theo đao Hoi trong thoi gian nay. Nghien cuu cung cho thay su gia tang tuong tu cac toi pham thu ghet chong lai nhung nguoi đuoc coi la nguoi Hoi giao, A Rap va nhung nguoi khac bi cho la co nguon goc Trung Đong. Mot bao cao cua mot nhom van đong nhung nguoi My goc Nam A co ten la South Asian Americans Leading Together, đa ghi lai nhung bai viet truyen thong ve 645 vu viec tan cong thu ghet nhung nguoi My goc Nam A hoac Trung Đong tu ngay 11 toi 17 thang 9. Nhieu loai toi pham nhu pha hoai, co y đot nha, tan cong, xa sung, hanh hung va đe doa o nhieu noi đa đuoc ghi lai.


 Phan ung cua nguoi Hoi giao My  Cac to chuc Hoi giao tai My đa nhanh chong len an vu tan cong va keu goi "nguoi My Hoi giao bang kha nang va nguon luc cua minh giup lam diu đi noi đau cua nhung nguoi va gia đinh bi anh huong". Cac to chuc nay bao gom Cong đong Hoi giao Bac My (Islamic Society of North America), Lien minh Hoi giao My (American Muslim Alliance), Hoi đong Hoi giao My (American Muslim Council), Hoi đong Quan he My-Hoi giao (Council on American-Islamic Relations), Nhom Hoi giao Bac My (Islamic Circle of North America) va Hiep hoi Hoc gia Shari'a Bac My (Shari'a Scholars Association of North America). Cung voi viec quyen gop tien, nhieu to chuc Hoi giao con tham gia hien mau, tro giup ve y te, thuc an va cho o cho cac nan nhan.


= Phan ung quoc te =

Vu tan cong đa bi len an manh me boi gioi truyen thong va cac chinh phu tren toan cau. Hau het cac quoc gia khap the gioi đa bay to su đong cam va mong muon ho tro cho nuoc My, ke ca nhung nuoc co quan he thu đich voi My vao thoi điem đo nhu Cuba, Iran, Libya va Bac Trieu Tien.. Cac nuoc Albania, Ireland, Israel, Canada, Croatia, Han Quoc va Cong hoa Sec đa tuyen bo quoc tang mot ngay.
Cac hoat đong tuong niem đa dien ra o rat nhieu nuoc tren the gioi, ke ca cac hoat đong co to chuc lan cac hoat đong tu phat. O Thuy Đien, Na Uy va Phan Lan, nhung chiec xe đien va xe buyt đi tren đuong đa tam dung lai đe bay to long thuong tiec, va o Nga, cac đai truyen hinh va đai phat thanh đa gianh mot phut im lang đe tuong nho nhung nguoi chet vo toi. O Hungary, linh cuu hoa buoc nhung chiec ruy bang đen vao xe cuu hoa cua ho đe tuong niem cac nan nhan trong vu khung bo. O Azerbaijan, Nhat Ban, Greenland, Bulgaria va Tajikistan, moi nguoi tap trung đong đao tai cac quang truong, cung nhau thap nen cau nguyen va thi tham nhung loi chuc tot đep. Tren đuong pho thu đo Pretoria cua Nam Phi, nhung đua tre ngoi tren vai cua cha me chung, tren tay vay nhung la co My. Hang ngan nguoi dan o Indonesia tap trung tren mot bai bien đe cau nguyen cho nhung nguoi xau so. O Moscow, đa ghi lai hinh anh nhung nguoi phu nu Nga khong biet noi tieng Anh va chua tung đen My đang khoc nuc no truoc mot khu vuc tuong niem tam bo tren via he danh cho cac nan nhan cua vu tan cong. Tai Bac Kinh, hang chuc ngan nguoi đa đen tham Đai su quan Hoa Ky, đe lai hoa, thiep, vong hoa tang le va nhung la thu viet tay chia buon. O Bi, moi nguoi nam tay nhau, tao thanh mot hang dai nguoi truoc Trung tam Thuong mai The gioi Brussels, cung voi đo la hang tram ngan nguoi o Canada, Albania va Sierra Leone đa dieu hanh tren đuong pho nham the hien su đoan ket voi nguoi dan My .
O Phap, tieng chuong huyen thoai cua nha tho Đuc Ba vang vong khap thu đo Paris đe tuong nho tat ca nhung nguoi đa thiet mang trong vu khung bo. To bao Phap Le Monde xuat ban mot bai viet đang len trang nhat voi tua đe: "ngay hom nay, tat ca chung ta đeu la nguoi My" .
Ca the gioi cung huong ve nuoc My: nguoi Cuba cung cap vat tu y te, nguoi Kyrgyzstan, Turkmenistan, Uzbekistan va Kazakhstan cung cap ho tro hang khong, nguoi Israel va Kuwait xep hang tham gia hien mau, cung voi đo la hang chuc nha lanh đao the gioi khac tuyen bo sat canh voi nuoc My trong cuoc chien chong khung bo . Giao hoang John Paul II đoc mot bai dien van tai Quang truong Thanh Peter, trong đo ong goi vu khung bo la "mot cuoc tan cong kinh hoang chong lai nen hoa binh" va "mot cuoc tan cong khung khiep chong lai pham gia con nguoi": "Toi cau xin Chua ban cho nguoi dan My suc manh va long can đam ma ho can vao thoi khac đau buon va đay thu thach nay" .
Cac nha lanh đao o hau het cac quoc gia Trung Đong va tham chi ca chinh quyen Taliban o Afghanistan cung đa len an vu tan cong. Rieng Iraq la mot ngoai le, voi mot tuyen bo chinh thuc cua nha lanh đao Saddam Hussein rang: "nhung ga cao boi My đang hung chiu hau qua toi ac cua ho chong lai nhan loai".. Tuy vay, vai thang sau đo, Saddam Hussein cung đa gui email cho mot cong dan My đe gui loi chia buon ca nhan ve vu tan cong ngay 11 thang 9 . Chinh phu A Rap Xe Ut đa chinh thuc phan đoi vu tan cong, mac du mot so nguoi o đay ung ho đong co cua bin Laden. Mac du Tong thong Chinh quyen Palestine (PA) Yasser Arafat cung đa len tieng phan đoi, nguoi ta đa bao cao ve mot so buoi an mung tai Bo Tay, Dai Gaza va Đong Jerusalem—cac phong vien đa quay lai đuoc canh 3.000 nguoi Palestine đang nhay mua tren đuong pho va phan phat keo o Nablus bat chap cac canh bao cua PA rang ho khong the đam bao su an toan cua cac nha bao tac nghiep tai đay. Cac su kien tuong tu cung dien ra tai Amman, Jordan, noi co nhieu nguoi goc Palestine. Giong nhu tai Hoa Ky, vu tan cong đa lam gia tang cang thang giua cac nuoc Hoi giao va cac nuoc khac.
Nghi quyet 1368 cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc đa len an vu tan cong, va bay to su san sang chuan bi cac buoc can thiet nham đap tra va đau tranh voi moi loai hinh khung bo theo nhu Hien chuong cua ho. Nhieu nuoc đa đua ra cac luat chong khung bo va đong bang cac tai khoan ngan hang nghi la co dinh liu toi al-Qaeda. Cac co quan hanh phap va tinh bao o mot so nuoc đa bat giu cac ten khung bo bi tinh nghi.
Thu tuong Anh Tony Blair cho biet nuoc Anh "sat canh" cung voi Hoa Ky. Mot vai ngay sau đo, Blair đa bay toi Washington đe khang đinh su đoan ket cua Anh voi Hoa Ky. Trong mot bai phat bieu truoc Quoc hoi chin ngay sau vu tan cong, khi đo Blair đa toi du voi tu cach khach moi, Tong thong Bush tuyen bo "Nuoc My khong co nguoi ban nao đich thuc hon Anh." Sau đo, Thu tuong Blair đa bat đau hai thang ngoai giao keu goi quoc te hanh đong quan su; ong đa to chuc 54 cuoc hop voi cac nha lanh đao the gioi va đa di chuyen hon 60.000 km.

Hang chuc ngan nguoi đa tim cach thoat khoi Afghanistan sau vu tan cong do lo so bi Hoa Ky đap tra. Pakistan, đa la noi o cua nhieu nguoi Afghanistan ty nan tu cac cuoc xung đot truoc đo, đa phai đong cua bien gioi voi Afghanistan vao ngay 17 thang 9 nam 2001. Khoang mot thang sau vu tan cong, Hoa Ky dan đau mot lien minh quan su quoc te nham lat đo luc luong Taliban khoi Afghanistan do đa che giau cho al-Qaeda. Mac du chinh quyen Pakistan ban đau khong tham gia vao khoi lien minh voi Hoa Ky chong lai Taliban, ho van cho phep đo bo vao cac can cu quan su cua ho, va đa bat giu va ban giao cho Hoa Ky hon 600 nguoi bi tinh nghi la thanh vien cua al-Qaeda.
Hoa Ky đa dung len trai giam Vinh Guantanamo nham giu nhung tu binh đuoc xac đinh la "binh si đich bat hop phap". Tinh hop phap cua nhung trai giam nay đa bi Lien minh chau Au va cac to chuc nhan quyen đat dau hoi.
Vao ngay 25 thang 9 nam 2001, Tong thong thu nam cua Iran, Mohammad Khatami trong cuoc gap voi Ngoai truong Anh Jack Straw đa noi: "Iran hoan toan hieu đuoc cam giac cua nguoi My ve cac cuoc tan cong khung bo tai New York va Washington vao ngay 11 thang 9." Ong noi rang mac du chinh quyen My du đa khong co quan tam toi cac chien dich khung bo tai Iran (tu nam 1979), nguoi Iran van co cam nhan khac va đa bay to su đong cam voi cac gia đinh nan nhan o My trong tham kich tai hai thanh pho nay. Ong cung noi rang "Cac quoc gia khong nen bi trung phat, ma la nhung ke khung bo."  Theo trang web cua Radio Farda, khi tin tuc ve vu tan cong đuoc phat đi, mot so cong dan Iran đa tu tap truoc cua Đai su quan Thuy Sy tai Tehran, la co quan đai dien cho quyen loi cua Hoa Ky tai Iran, đe bay to su cam thong va mot so nguoi con thap nhung ngon nen đe to long tiec thuong. Bai viet nay tren trang web cua Radio Farda cung cho biet vao nam 2011, vao ngay ky niem vu tan cong, Bo Ngoai giao Hoa Ky đa đang tai mot bai viet tren trang blog cua Bo, cam on su cam thong cua nguoi dan Iran va noi rang ho se khong bao gio quen long tot cua nguoi Iran trong nhung ngay kho khan ay. Sau vu tan cong, ca Tong thong va Lanh tu Toi cao cua Iran đa len an vu tan cong nay. BBC va tap chi Time đa xuat ban cac tin bai ve nhung buoi thap nen tuong niem cho cac nan nhan vu tan cong boi nhung nguoi dan Iran tren trang web cua ho. Theo Politico Magazine, sau vu tan cong, Sayyed Ali Khamenei, Lanh tu Toi cao Iran, đa tam thoi "ngung cau khau hieu 'Cai chet cho nuoc My' o nhung buoi cau nguyen Thu Sau".


Trung tam Thuong mai The gioi sup đo Co nhieu y kien xung quanh su sup đo cua toa thap đoi, nhung cuoc tranh luan soi noi ban ve nguyen nhan cua su sup đo thu hut nhieu ky su ve cau truc, kien truc su va cac co quan huu quan thuoc chinh phu lien bang. Thiet ke cua toa thap đoi chua đung nhieu phat kien moi khac voi cac toa nha choc troi đuoc xay dung truoc đo. Mac du luc va cham khi may bay phan luc đam vao va cac đam chay bung phat sau đo la chua tung xay ra trong lich su tham hoa nganh xay dung, mot so ky su tin quyet rang nhung toa nha choc troi đuoc xay dung theo thiet ke truyen thong (nhu Empire State Building o thanh pho New York va toa thap đoi Petronas cua Malaysia) se chiu đung tot hon trong mot tinh huong nhu the, co le van co the ton tai. Neu lap luan tren la đung, thi cac toa nha choc troi khac co cung mot kieu thiet ke voi toa thap đoi WTC (nhu Thap Sears va Trung tam John Hancock o Chicago) đang bi nguy co sup đo hoan toan tu nhien hoac vi mot vai đam chay nho nho nhu Trung tam thuong mai the gioi so 7 cao 186 met (610 feet) sup đo vao 5 gio 20 chieu ngay 11 thang 9 nam 2001 trong khong đay 7 giay va đuoc nguoi dan chuong trinh cua kenh CBS Dan Rather nhan xet trong chuong trinh truyen hinh truc tiep la lan thu 3 ngay hom nay, cac vu sup đo nay (bao gom 3 vu ngay hom đo, WTC1 va WTC2 vao buoi sang va WTC7 vao buoi chieu) trong rat giong nhung vu no co kiem soat đuoc thay nhieu tren truyen hinh khi nguoi ta kich no nhung khoi thuoc no đuoc đat chinh xac tu truoc đe lam sap chung.
Mot cuoc đieu tra cap lien bang ve an toan phong chay va ky thuat xay dung đuoc tien hanh boi Hoc vien Đinh chuan va Ky thuat Quoc gia thuoc Bo Thuong mai Hoa Ky, hoan tat ngay 6 thang 4 nam 2005, thanh tra ve cong trinh xay dung, vat lieu va cac đieu kien ky thuat đa gop phan gay ra tham hoa WTC. Cuoc thanh tra đuoc tien hanh nham phuc vu cac muc tieu sau:

Cai thien phuong phap thiet ke, xay dung, bao duong va su dung cac toa nha.
Cai thien dung cu va phuong phap huong dan danh cho cac vien chuc thuoc cac nganh chuc nang ve an toan va cong nghiep.
Chinh sua va xay dung bo luat, đinh chuan va thuc hanh phong chay chua chay.
Cai thien An toan cong cong.
Ban tuong trinh ket luan rang kha nang chiu lua cua cau truc thep toa thap đoi đa mat tac dung ngay khi may bay va cham toa nha, neu đieu nay khong xay ra chac chan toa nha van con tru đuoc. Hon nua, ban tuong trinh cung khang đinh cau thang cua toa nha đa khong đuoc gia co đung muc hau co the cung ung loi thoat cho nhung nguoi o ben tren điem va cham.


Chien tranh chong Khung bo Nhieu nguoi My cho rang vu tan cong khung bo 11/9 "đa vinh vien lam thay đoi the gioi": Nuoc My đang bi đat trong nguy co bi tan cong khung bo ma truoc đay đat nuoc nay chua tung bi. Hoa Ky tuyen chien chong khung bo voi muc tieu đem Osama bin Laden ra truoc cong ly va ngan chan su xuat hien cua nhung mang luoi khung bo khac. Cac muc tieu nay se đuoc thuc hien bang nhung phuong tien nhu cam van kinh te va quan su đoi voi cac quoc gia đuoc xem la dung duong thanh phan khung bo, cung luc gia tang cac bien phap giam sat toan cau va chia se thong tin tinh bao. Lien minh quan su do Hoa Ky dan đau tien hanh tan cong Taliban tai Afghanistan. Cung voi Hoa Ky, cac quoc gia khac đang phai đoi pho voi cac hoat đong khung bo nhu Philippines va Indonesia cung gia tang su chuan bi ve mat quan su. Tong thong Bush cung nhan đuoc su ung ho lon cua nhieu quoc gia tren the gioi, ke ca Nga (cung bi khung bo boi cac nhom Hoi giao cuc đoan) va Trung Quoc, trong viec hop tac chong khung bo toan cau.
Nhieu nuoc khac, trong đo co Anh, Đuc, Phap, Trung Quoc, Nga, Indonesia, Pakistan, Jordan, Mauritius, Uganda va Zimbabwe thong qua luat "chong khung bo" va cho đong bang cac tai khoan ngan hang cua cac doanh nghiep hoac ca nhan bi tinh nghi co lien quan đen al-Qaeda. Cac co quan tinh bao va thi hanh phap luat tai mot so quoc gia nhu Y, Malaysia, Indonesia va Philippines bat giu nhieu nghi can khung bo voi muc đich đap tan nhung nhom vu trang tren toan the gioi. Chien dich nay day len nhieu tranh cai khi nhung nguoi chi trich nhu Uy ban Bill of Rights Defense cho rang nhung han che truyen thong tren cac hoat đong theo doi cua lien bang nay đa bi bai bo boi Đao luat PATRIOT; cac to chuc quyen tu do cong dan nhu American Civil Liberties Union (ACLU) va Liberty cho rang mot so quyen con nguoi đang bi nguy co huy bo. Hoa Ky cho thiet lap mot trai giam tai vinh Guantanamo, Cuba đe cam giu nhung "binh si thu đich bat hop phap". Tinh hop phap cua cac trai giam nay hien đang bi tra van boi mot so quoc gia thanh vien cua Lien minh chau Au, To chuc cac quoc gia chau My va To chuc An xa Quoc te.

Ben trong nuoc My, Tong thong Bush tien hanh mot đot tai cau truc co cau chinh phu lon nhat trong lich su đuong đai cua đat nuoc nay voi quyet đinh thanh lap Bo An ninh Noi đia. Quoc hoi thong qua đao luat USA PATRIOT (Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism – Thong nhat va Cung co nuoc My bang cach Cung ung nhung Phuong tien Thich ung Can co đe Ngan chan Khung bo), giai thich rang đao luat nay se giup do tim va truy to nhung phan tu khung bo va toi pham khac trong tuong lai.
Cac nhom bao ve quyen tu do cua cong dan phe phan đao luat PATRIOT, noi rang đao luat nay cho phep cac co quan thi hanh phap luat xam pham su rieng tu cua cong dan va han che quyen giam sat tu phap tren cac co quan thi hanh phap luat va tren cong tac thu thap tin tinh bao. Chinh phu Bush vien dan bien co 11/9 nhu la ly do đe tien hanh mot chien dich bi mat cua Co quan An ninh Quoc gia nham "theo doi cac lien lac bang đien thoai va thu đien tu giua Hoa Ky va nuoc ngoai ma khong can su cho phep cua toa an".
Bien co 9/11 đa đem lai nhieu ung ho trong du luan nguoi My cho chinh sach cung ran cua Tong thong Bush. Sau ngay vu khung bo xay ra, su ung ho cua dan chung My va uy tin cua Tong thong Bush, đang tu o muc trung binh tren 50% dan chung My ung ho, bong vot len o muc cao tren 90%, đay la muc uy tin cao nhat trong lich su cua dan chung My danh cho mot vi tong thong. Tuy nhien, chi so uy tin nay đa giam đang ke, khi thu-chi ngan sach bi tham hut nghiem trong va quan đoi My sa lay va that bai trong viec binh đinh tai Iraq, đen nam 2005, muc ung ho cua dan chung danh cho TT Bush co luc xuong con 34%. Chinh sach cung ran cua My, mac du vi loi ich chung la chong khung bo nhung đa tao hinh anh xau va đa gay mau thuan voi đong minh. Lan đau tien, cac đong minh then chot cua My trong khoi NATO mau thuan voi My rat gay gat va tim cach tao 1 the đoi trong khac trong khu vuc. Hoa Ky nhan thuc ro đieu nay va đa bat đau co nhung đieu chinh trong cac chinh sach ngoai giao.


Tai thiet Ngay sau khi xay ra vu tan cong, Thi truong New York, Rudy Giuliani, tuyen bo, "Chung ta se xay dung lai. Tu bien co nay chung ta se tro nen manh me hon bao gio het, manh me hon ve chinh tri, manh me hon ve kinh te. Đuong chan troi se đuoc han gan lai." Đen thang 5 nam 2002, đong đo nat đuoc don sach, tuy van co nhung loi chi trich rang no luc khong tuong xung voi ngan quy khong lo danh cho cong tac nay.
Khu vuc bi hu hai cua Lau Nam Goc đa đuoc tai thiet chi mot nam sau khi bi tan cong.
Ngay tai đia điem cua nhung toa nha đo nat, nguoi ta xay dung nhung kien truc moi. Tai đia điem truoc la toa nha so 7 cua WTC nay la toa cao oc van phong hoan tat vao ngay 23 thang 5 nam 2006. One World Trade Center (1 WTC) đuoc xay dung co đo cao 1,776 ft (541 m) tuong ung voi nam nuoc My gianh đoc lap (nam 1776), tro thanh toa nha cao nhat Tay Ban Cau, va la cao oc cao thu ba tren the gioi. Đen thang 11 nam 2014, cong trinh nay chinh thuc đi vao hoat đong. Toa nha Four World Trade Center (4 WTC) đa đuoc khai truong vao ngay 13 thang 11 nam 2013, con Three World Trade Center (3 WTC) đuoc khanh thanh vao ngay 11 thang 6 nam 2018.


Tuong niem Trong nhung ngay sau khi xay ra vu tan cong, nhieu buoi tuong niem va canh thuc đuoc to chuc tren khap the gioi. Con ngay tai Binh đia, anh cua cac nan nhan xuat hien khap moi cho. Mot nguoi co mat o đo thuat lai rang "khong co cach nao tranh khoi nhung khuon mat cua cac nan nhan vo toi. Anh cua ho hien dien khap moi noi, tai tram đien thoai, đinh vao tru đen đuong, tren tuong tram xe đien ngam. Moi thu o đay khien toi lien tuong đen mot đam tang vi đai, moi nguoi buon ba va lang le, nhung rat than ai voi nhau. Truoc đo, New York cho toi cam giac lanh leo, nhung bay gio moi nguoi tim đen giup đo lan nhau."

Tai Lau Nam Goc, khu tuong niem đuoc khanh thanh ngay 11 thang 9 nam 2008, voi mot cong vien thoang đang co 184 chiec ghe dai huong ve Lau Nam Goc. Sau khi đuoc sua chua trong nam 2001-2002, nguoi ta xay dung mot nha nguyen va mot tuong đai ngay tai đia điem chuyen bay 77 đam xuong toa nha.
Thiet ke cho Đai tuong niem Quoc gia Chuyen bay 93 đuoc goi la Crescent of Embrace gay ra tranh cai vi thiet ke mot hinh trang luoi liem (crescent) lon mau đo huong đen Mecca. Do ap luc cua cong chung, nguoi ta cho biet đai tuong niem nay se đuoc thiet ke lai đe tranh su nham lan voi bieu trung cua Hoi giao.
Ban thiet ke cua Michael Arad cho đai tuong niem Reflecting Absence đuoc tuyen chon vao thang 8 nam 2006 qua mot cuoc thi, voi hai ho phan chieu đat tai chan cua hai toa thap, bao quanh boi ten cua cac nan nhan ghi chim duoi đat.
Ben canh viec xay dung cac đai tuong niem, mot so nguoi than va ban be cua nhung nan nhan vu tan cong ngay 11 thang 9 thanh lap quy tuong niem, quy hoc bong va cac chuong trinh tu thien nham ton vinh nhung nguoi than yeu đa mat.
Hien truong, noi truoc kia toa lac Thap đoi tai New York nay đuoc goi la Ground Zero (Khu vuc so khong), noi đay đa tien hanh xay cat toa nha One World Trade Center cao 541 m va 3 toa nha choc troi đuoc xay tren mot hinh ban nguyet xung quanh khu tuong niem cac nan nhan trong vu khung bo, cong trinh hoan thanh vao nam 2014.


Trong van hoa đai chung Vo kich "The Guys" cua Anne Nelson huong vao hoi uc va cam xuc cua mot nguoi song sot, mot si quan thuoc luc luong cuu hoa, mot nha van đa tim đen đe giup anh viet nhung bai đieu van danh cho cac đong đoi đa thiet mang trong tham hoa. Vo kich đuoc cong dien lan đau vao ngay 4 thang 12 nam 2001.
Extremely Loud and Incredibly Close, tieu thuyet cua Jonathan Safran Foer xuat ban nam 2005, la mot trong nhung tac pham đau tien viet ve vu khung bo. Cuon sach đuoc dan dat theo loi ke cua mot cau be chin tuoi, Oskar Schell, cha cua cau đang o tren tang cao cua Trung tam Thuong mai The gioi khi hai chiec may bay phan luc đam vao toa thap đoi. Đe kim che noi buon khon nguoi va đe nen nhung tuong tuong kinh hoang ve tham hoa ma cha cau phai ganh chiu, Oskar dan minh vao mot cuoc phieu luu trong tam tri đe truy tim ra đieu ma cau hy vong la su bi mat cua cha cau. Trong cuoc phieu luu cua tri tuong tuong nay Oskar vuot qua nhung noi so hai vo can cu va an ui nhieu linh hon đau thuong.
Tac pham đien anh cua Oliver Stone, Trung tam Thuong mai The gioi, la cau chuyen ke ve hai nhan vien thuoc Co quan quan ly cang bien, John McLoughlin (Nicolas Cage) va Will Jimeno (Michael Pena), la nhung nguoi tham gia vao cong tac cuu ho sau cung con song sot va đuoc toan cuu ho đem ra khoi khu binh đia (ground zero). Cuon phim đuoc trinh bay nhu la mot cau chuyen cam đong ve nhung cu dan binh thuong cua thanh pho New York tim cach giup đo lan nhau ngay giua mot con tham hoa khung khiep. Cuon phim đuoc bat đau trinh chieu tren toan quoc (Hoa Ky) ngay 9 thang 8 nam 2006.


Xem them Boi canh lich su Su kien 11 thang 9
Vu đanh bom Trung tam Thuong Mai The Gioi nam 1993 - Vu tan cong Trung tam Thuong Mai The Gioi đau tien
Chuyen bay 103 cua Pan Am - Vu khung bo chet choc nhat nuoc Anh, so nguoi thiet mang đa phan la nguoi My
Chuyen bay 8969 cua Air France
Chuyen bay 93 cua United Airlines
Chuyen bay 182 cua Air India
Todd Beamer
Khung bo
Thap Tu do
Tran Tran Chau Cang
Uy ban Quoc gia ve vu Khung bo tai Hoa Ky (Uy ban 11/9)
Thomas Kean, chu tich cua Uy ban 11/9
Đai ky niem Trung tam Thuong mai Quoc te
Trung tam Thuong mai Quoc te so 7
Ban bao cao cua Uy ban 11/9
Cac gia thuyet ve am muu 11 thang 9
Phong trao đoi su that ve vu 11 thang 9
Vu đanh bom Luan Đon ngay 7 thang 7 nam 2005


Ghi chu Chu thich = Tham khao =
Wayne Barrett and Dan Collins, Grand Illusion: The Untold Story of Rudy Giuliani and 9/11. New York, Harper Collins, (2006). ISBN 0-06-053660-8
National Commission on Terrorist Attacks, The 9/11 Commission Report: Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States, W.W. Norton and Company, (2004), ISBN 0-393-32671-3


 Phuong tien  Đoc them Lien ket ngoai National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States official commission website
National September 11th Memorial and Museum – List of victims
ngay 11 thang 9 nam 2001, Documentary Project from the U.S. Library of Congress, Memory.loc.gov
ngay 11 thang 9 nam 2001, Web Archive from the U.S. Library of Congress, Minerva
The September 11th Sourcebooks from The National Security Archive
September 11 Digital Archive: Saving the Histories of ngay 11 thang 9 nam 2001, from the Center for History and New Media and the American Social History Project/Center for Media and Learning
DoD: Khalid Sheikh Mohammed Verbatim Transcript of Combatant Status Review Tribunal Hearing for ISN 10024, From WikiSource
Đa phuong tien

Understanding 9/11 – A Television News Archive at Internet Archive
CNN.com – Video archive, including the first and second planes
Remembering 9/11 Luu tru ngay 28 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine – National Geographic Society
Time.com – 'Shattered: a remarkable collection of photographs', James Nachtwey
ngay 11 thang 9 nam 2001, Screenshot Archive Luu tru ngay 16 thang 9 nam 2001 tai Wayback Machine – Database of 230 screenshots from news sites around the world
Archive of newspaper front page images for 2001-09-11 at the Newseum