Perestroika (tieng Nga: перестройка, IPA: [pʲɪrʲɪˈstrojkə] ) la ten goi chung cua cac cai cach va he tu tuong moi cua ban lanh đao Đang Cong san Lien Xo, đuoc dung đe chi nhung thay đoi trong co cau kinh te va chinh tri Lien Xo do Mikhail Gorbachev, Tong bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo, khoi xuong vao nam 1985-1991. Perestroika bat đau vao nam 1987, khi Hoi nghi toan the thang Gieng Trung uong Đang Cong san Lien Xo (Hoi nghi Trung uong 3 khoa XXVII) cong bo perestroika la tien trinh moi cua nha nuoc.
Muc đich cac cuoc cai cach đuoc tuyen bo la dan chu hoa toan dien he thong kinh te va chinh tri xa hoi đuoc thiet lap o Lien Xo. Cac ke hoach cai cach kinh te đa đuoc phat trien tu nam 1983-1984 duoi thoi Yuri Andropov, Tong bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo.
Su can thiet phai cai thien he thong kinh te hien co - đuoc goi la Uskoreniye (tang toc) - lan đau tien đuoc Mikhail Gorbachev tuyen bo tai Hoi nghi toan the Trung uong Đang Cong san Lien Xo vao ngay 23 thang 4 nam 1985 (Hoi nghi Trung uong 12 khoa XXVI). Tuy nhien, nhung bien phap nay chi lien quan đen nen kinh te, chu yeu mang ban chat hanh chinh va khong anh huong đen ban chat cua "chu nghia xa hoi phat trien". Cai cach triet đe toan bo he thong, bao gom ca nhung thay đoi ve chinh tri, bat đau sau Hoi nghi Trung uong 3 khoa XXVII vao ngay 27 thang 1 nam 1987. Perestroika đuoc chi đinh nhu mot nhiem vu va can thiet "vuot qua thoi ky tri tre va đoi moi moi mat đoi song trong nuoc".
Cac nha khoa hoc xa hoi loi lac đa đong mot vai tro quan trong trong viec phat trien cac y tuong perestroika: Alexander Yakovlev (IMEMO), Stanislav Shatalin (CEMI), Tatyana Zaslavskaya (VTsIOM), Yevgeny Maksimovich Primakov (IMEMO), Leonid Abalkin (Vien Kinh te, Vien Han lam Khoa hoc Lien Xo).
Cac đanh gia ve ket qua cua perestroika khac nhau trong xa hoi. Cac muc tieu cai cach chi đat đuoc mot phan: dan chu hoa xa hoi, che đo glasnost ra đoi, bai bo kiem duyet, va đat đuoc su hoa hoan trong quan he voi phuong Tay. Cung luc đo, nen kinh te cua Lien Xo đang suy thoai, va theo quan điem chinh tri, ket qua cua perestroika la xung đot sac toc, đau tranh vu trang gianh quyen luc va su sup đo Lien bang Xo viet.


Thuat ngu Vao ngay 15-17 thang 5 nam 1985, Mikhail Gorbachev, Tong bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo, đa đen tham Leningrad, tai cuoc gap voi cac lanh đao Thanh uy Leningrad, ong lan đau tien đe cap đen su can thiet phai tai cau truc đoi song chinh tri va xa hoi:

Ro rang, thua cac đong chi, tat ca chung ta can phai cai to lai. Tat ca chung ta.

Tu nay đuoc gioi truyen thong san đon va tro thanh khau hieu ky nguyen moi bat đau o Lien Xo.
Vao ngay 8 thang 4 nam 1986, trong chuyen tham đen Togliatti, Mikhail Gorbachev lan đau tien su dung tu "perestroika" đe chi nhung thay đoi ve chinh tri va kinh te.
Nha su hoc Viktor Danilov luu y rang "theo ngon ngu thoi đo, khai niem nay khong co nghia la mot su thay đoi co ban trong cac hinh thai kinh te - xa hoi va đuoc rut gon trong viec cai to lai mot so chuc nang va quan he kinh te".


Giai đoan Perestroika = Giai đoan đau (3/1985-1/1987) =
Ngay 11 thang 3 nam 1985, Mikhail Gorbachev len nam quyen tai Lien Xo, va ngay 23 thang 4, tai Hoi nghi toan the Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo, ong tuyen bo su can thiet phai cai cach he thong voi khau hieu "đay nhanh phat trien kinh te xa hoi đat nuoc", nghia la, đay nhanh tien đo theo con đuong xa hoi chu nghia tren co so su dung co hieu qua cac tien bo khoa hoc va cong nghe, kich hoat nhan to con nguoi va thay đoi quy trinh lap ke hoach. Nhiem vu chinh la tang cuong nen kinh te va đay nhanh tien bo khoa hoc va cong nghe. No van chua đe cap đen chu nghia glasnost, dan chu hoa, thi truong xa hoi chu nghia va nhung thu khac ma sau nay đa tro nen vung chac trong thoi đai Gorbachev. Vao thang 5, bai phat bieu cua Gorbachev o Leningrad đuoc phat song rong rai đa khuay đong cu dan cua đat nuoc, va chinh voi bai phat bieu nay, ho bat đau lien tuong đen perestroika, mac du thuat ngu "perestroika" nhu mot khau hieu khong đuoc su dung trong thoi ky nay va khong co y nghia tu tuong; mot so khuyet điem he thong kinh te - xa hoi Xo Viet hien co đa đuoc nhan ra va no luc sua chua chung bang mot so chien dich hanh chinh lon: tang toc phat trien kinh te, tu đong hoa va tin hoc hoa, chien dich chong ruou bia, "cuoc chien chong thu nhap khong chinh thuc", su ra đoi cua Uy ban Nghiem thu Nha nuoc ve kiem soat khu vuc san xuat, tuan hanh ve cuoc chien chong tham nhung.
Khong co buoc đi triet đe nao đuoc thuc hien trong thoi ky nay, be ngoai hau nhu moi thu van nhu cu. Đong thoi vao nam 1985-1986, phan lon cac can bo cu cua bo may Brezhnev đa đuoc thay the bang mot đoi ngu quan ly moi. Sau đo, Alexander Yakovlev, Yegor Ligachev, Nikolay Ryzhkov, Boris Yeltsin, Anatoly Lukyanov va nhung nguoi tham gia tich cuc khac cac su kien trong tuong lai đuoc gioi thieu vao ban lanh đao đat nuoc. Nikolai Ryzhkov nho lai (tren bao "Novy Vzglyad", 1992):"Vao thang 11 nam 82, kha bat ngo, toi đuoc bau lam Bi thu Trung uong (Đang Cong san Lien Xo), va Andropov đua toi vao nhom chuan bi cai cach. Gorbachev va Dolgikh cung la mot phan cua nhom đo... Chung toi bat đau đoi pho voi nen kinh te, va voi viec đo bat đau perestroika vao nam 1985, thuc te su dung ket qua cua nhung gi đa đuoc thuc hien vao nam 1983 va 1984. Neu chung toi khong lam đieu đo, no se tham chi con toi te hon".
Đuoc to chuc vao thang 2 - thang 3 nam 1986, Đai hoi Đang Cong san Lien Xo lan thu XXVII đa thay đoi đieu le Đang: đuong loi "cai tao chu nghia xa hoi" (chu khong phai "xay dung chu nghia cong san" nhu truoc đay) đuoc tuyen bo; no đuoc cho la vao nam 2000 đe tang gap đoi tiem nang kinh te Lien Xo va cung cap cho moi gia đinh mot can ho rieng biet (chuong trinh "Nha o 2000").
Chinh sach đoi ngoai Lien Xo trong giai đoan 1985-86 tiep tuc kha cung ran, bat chap su tan bang nhe trong quan he voi Hoa Ky va phuong Tay xuat hien ngay sau khi Gorbachev len nam quyen. Mot su thay đoi đang ke tren truong quoc te chi xay ra vao mua thu nam 1987, khi Lien Xo đong y nhuong bo nghiem tuc trong qua trinh chuan bi hiep đinh INF.


= Giai đoan hai (1/1987-6/1989) =
Cuoi nam 1986 va đau nam 1987, nhom cua Gorbachev đi đen ket luan rang cac bien phap hanh chinh khong the thay đoi tinh hinh đat nuoc va no luc cai cach he thong theo tinh than chu nghia xa hoi dan chu. Hai đon giang vao nen kinh te Lien Xo vao nam 1986 đa gop phan vao đong thai nay: gia dau lao doc va tham hoa Chernobyl.
Giai đoan moi bat đau voi Hoi nghi toan the thang Gieng (1987) Trung uong Đang Cong san Lien Xo, đua ra nhiem vu tai co cau triet đe co che quan ly kinh te, va đuoc đac trung boi su khoi đau cua nhung cai cach quy mo lon trong tat ca cac linh vuc đoi song xa hoi Lien Xo (mac du mot so bien phap bat đau đuoc ap dung vao cuoi nam 1986, chang han nhu Luat "Ve hoat đong kinh doanh ca nhan"):

Chinh sach glasnost đuoc cong bo trong đoi song xa hoi: noi long kiem duyet tren cac phuong tien truyen thong đai chung, do bo cac han che thao luan ve cac chu đe bi cam truoc đay (chu yeu la su đan ap cua che đo Stalin, tinh duc noi chung va mai dam noi rieng, nghien ma tuy, bao luc gia đinh, tre vi thanh nien pham toi,v.v).
Hoat đong kinh doanh tu nhan duoi hinh thuc hop tac xa đuoc hop phap hoa trong nen kinh te (mac du chua goi ra tu "tu doanh" va "tai san tu nhan", nhung hop tac xa đuoc gioi thieu nhu mot yeu to thi truong trong mo hinh xa hoi chu nghia hien co), bat đau lien doanh voi cac cong ty nuoc ngoai đuoc lap ra mot cach chu đong.
Trong chinh tri quoc te, hoc thuyet chinh tro thanh đuong loi "Tu duy moi": tu bo cach tiep can giai cap trong ngoai giao va cai thien quan he voi phuong Tay.
Ngay trong giai đoan thu hai cua perestroika, hoat đong chong Lien Xo bat đau đuoc tang cuong.
Cac khau hieu đa đuoc neu ra ve su can thiet phai loai bo chu nghia xa hoi "bien dang", ve viec quay tro lai voi "cac chuan muc chu nghia Lenin", "ly tuong Thang Muoi" va "chu nghia xa hoi voi mot bo mat con nguoi" thong qua dan chu hoa moi mat cua xa hoi va cai cach the che chinh tri. Trong thoi ky nay, hau nhu tat ca cac tac pham bi cam truoc đay cua Grossman, Platonov, Zamyatin, Mikhail Bulgakov, Pasternak đeu đuoc xuat ban; Cac tieu thuyet moi "Noi đat hop so" ("Плаха") cua Chyngyz Aitmatov, "Nhung đua tre Arbat" (Дети Арбата) cua Anatoly Rybakov, "Trang phuc trang" (Белые одежды) cua Vladimir Dudintsev, tuyen tap truyen "Tren hien vang" (На золотом крыльце сидели) cua Tatyana Tolstaya.... Van đe ve su đan ap cua che đo Stalin va viec phuc hoi cac nan nhan bi đan ap xuat hien. Vao thang 9 nam 1987, mot uy ban đuoc thanh lap boi Bo Chinh tri Trung uong Đang COng san Lien Xo ve su phuc hoi, do Alexander Yakovlev đung đau. Viec mo cua lai Tu vien Optina va Tu vien Tolga vao cuoi nam 1987 va le ky niem tuong đoi cong khai ky niem 1000 nam Co đoc giao Chinh thong vao nam 1988 đuoc coi la dau hieu cua su thay đoi chinh sach cua nha nuoc đoi voi giao hoi.
Mot phan dan so (chu yeu la thanh nien va gioi tri thuc tu do - nhung nguoi "sau muoi" đa chung kien qua trinh tu do hoa thoi Khrushchev truoc đay) bi thu hut boi su thoai mai truoc nhung thay đoi bat đau sau hai thap ky tri tre va tu do chua tung co theo cac tieu chuan truoc đo. Su tho o cua xa hoi vao đau nhung nam 1980 đuoc thay the bang niem tin vao mot tuong lai tuoi sang hon.
Đong thoi, ke tu nam 1988, tinh trang bat on chung trong nuoc bat đau gia tang dan: tinh hinh kinh te tro nen toi te, su ly khai xuat hien o cac vung ngoai vi quoc gia, va cac cuoc xung đot giua cac sac toc đau tien no ra (Karabakh).


= Giai đoan ba (6/1989-9/1991) =
Giai đoan cuoi, trong giai đoan nay, tinh hinh đat nuoc mat on đinh ro ret. Sau Đai hoi Đai bieu Nhan dan lan thu nhat, Đang Cong san bat đau đoi đau voi cac nhom chinh tri moi xuat hien do qua trinh dan chu hoa xa hoi. Ban đau do chinh quyen cap tren khoi xuong, nhung thay đoi trong nua cuoi nam 1989 nam ngoai tam kiem soat cua chinh quyen. Kho khan kinh te leo thang thanh mot cuoc khung hoang toan dien: tang truong kinh te cham lai manh me vao nam 1989, đuoc thay the bang su suy giam vao nam 1990, va vao cuoi nam 1991, Lien Xo tren bo vuc suy sup ve kinh te. Mot su sup đo tham khoc ve muc song xay ra: tinh trang ngheo đoi va that nghiep hang loat đa tro thanh hien thuc cua xa hoi Lien Xo vao đau nhung nam 1990. Tinh trang thieu hang kinh nien len đen đinh điem: cac ke hang trong rong tro thanh bieu tuong nhung nam 1980-1990, va vao nam 1991, chau Au bat đau tich cuc giup đo Lien Xo trong viec cung cap vien tro nhan đao. Su thoai mai trong xa hoi bi thay the thanh su that vong, khong chac chan ve tuong lai, va nhung cam tinh chong cong hang loat. Di cu ra nuoc ngoai gia tang. Tu nam 1990, tu tuong chinh khong con la "cai tao chu nghia xa hoi", ma la xay dung nen dan chu va nen kinh te thi truong kieu tu ban chu nghia.
Trong nam 1987-1991, he thong kinh te-xa hoi Lien Xo bat đau tiep thu cac đac điem chu nghia tu ban: tai san tu nhan đuoc hop phap hoa, thi truong chung khoan va ngoai hoi đuoc hinh thanh, hop tac, lien doanh va ITA (thu nhap lao đong ca nhan) bat đau hinh thanh doanh nghiep kieu phuong Tay. "Tu duy moi", cai cach nua voi va chinh sach tang toc (1985-1987) tren truong quoc te bi giam xuong thanh nhung nhuong bo đon phuong voi phuong Tay, ket qua la Lien Xo mat nhieu vi tri va thuc su khong con la mot sieu cuong nhu cach đay vai nam kiem soat mot nua the gioi. Tai Nga Xo ke tu thang 6 nam 1988, sau Hoi nghi Đai bieu Toan quoc lan thu XIX Đang Cong san Lien Xo va cac nuoc cong hoa khac thuoc Lien bang, luc luong ly khai len nam quyen - mot cuoc "dieu hanh chu quyen" bat đau - cac nuoc cong hoa tuyen bo nen đoc lap. Giua nhung nam 80 va đau nhung nam 90 đuoc đanh dau bang nhung cuoc đoi đau đam mau: Thang 12 nam 1986 - Alma-Ata (Kazakhstan); Thang 12 nam 1987 - thang 2 nam 1988 - Karabakh (Armenia va Azerbaijan); Thang 4 nam 1989 - Tbilisi (Gruzia); Thang 1 nam 1990 - Baku (Azerbaijan); Thang 1 nam 1991 - Riga (Latvia), Vilnius (Lithuania).
Trong cuoc trung cau dan y toan lien bang đuoc to chuc vao ngay 17 thang 3 nam 1991, khoang 77% đa bo phieu cho viec duy tri su thong nhat cua Lien Xo, 9 trong so 15 nuoc cong hoa đa tham gia vao cuoc trung cau nay, vao thang 4 - đao luat moi cua Hiep uoc Lien bang đa bi hoan lai cho đen ngay 20 thang 8. Mot ngay truoc khi ky đao luat, quan đoi đa đuoc đua đen Moskva - cuoc đao chinh 3 ngay bat đau vao thang 8 nam 1991, sau đo khong con co hoi đe cuu Lien Xo. Ngay 1 thang 12 nam 1991, Ukraine tuyen bo đoc lap. Vao ngay 7-8 thang 12, cac nha lanh đao cua Nga Xo, Ukraine Xo va Belarus Xo đa ky Hiep đinh Belovezha ve viec thanh lap SNG, co hieu luc sau cac cuoc đam phan Alma-Ata (21/12/1991) va bao gom tat ca 11 nuoc cong hoa thuoc Lien Xo cu. Ket qua cua su phat trien nay la viec giai tan quyen luc cua Đang Cong san Lien Xo, cuoc khung hoang thang 8 nam 1991 va su sup đo cua Lien Xo vao thang 8 - thang 12 nam 1991.


= Hau Perestroika (9-12/1991) =
Khoang thoi gian tu khi Uy ban Nha nuoc ve tinh trang khan cap that bai đen khi chinh thuc hop phap hoa ve su sup đo Lien Xo thuong khong đuoc coi la perestroika; no la mot kieu "khong co thoi gian" khi mot mat nha nuoc thong nhat van chinh thuc tiep tuc ton tai, mat khac, lich su Lien Xo đa ket thuc va viec Lien Xo bi giai the cuoi cung chi con la van đe thoi gian. Trong thoi ky nay, he thong cong san va toan bo he thong quyen luc nha nuoc o Lien Xo đang bi giai tan. Đen cuoi nam 1991, nen kinh te Lien Xo thuc su sup đo. Cac nuoc cong hoa Baltic ly khai khoi Lien Xo, trong khi cac nuoc cong hoa khac cung tien toi đoc lap. Hoat đong Đang Cong san Lien Xo lan đau tien bi đinh chi, va sau đo bi cam. Thay vi cac co quan chinh thuc, cac co cau vi hien thay the (Hoi đong Nha nuoc, Chinh phu Silayev, IEC) đuoc tao ra. Toan bo quyen luc thuc su đuoc chuyen tu Lien bang sang cap cong hoa. Cong viec ve Hiep uoc Lien bang moi van tiep tuc cho đen thang 11, nhung cang ve sau, mong muon cua gioi tinh hoa cong hoa, nhung nguoi đa bat đau tan huong quyen luc thuc su, cang tro nen ro rang hon. Vao ngay 8 thang 12, tai dinh thu Viskuli o Belovezhskaya Pushcha, cac nha lanh đao cua Nga, Ukraine va Belarus tuyen bo rang Lien Xo khong con ton tai. Chinh phu trung uong, do Gorbachev lanh đao bi te liet va khong con co the phan đoi nhung hanh đong nay. Vao ngay 25 thang 12 nam 1991, Mikhail Gorbachev tu chuc Tong thong Lien bang Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet, va vao ngay 26 thang 12 nam 1991, Lien Xo khong con ton tai.


Qua trinh = 1985-1989 =


 Boi canh  Su khoi đau nhung cai cach quy mo lon o Lien Xo thuong gan lien vao nam 1985, khi Đang, va tren thuc te la Nha nuoc, do Mikhail Gorbachev đung đau. Trong khi đo, mot so tac gia goi Yuri Andropov la "cha đe cua perestroika", nhung nguoi khac phan biet "thoi ky phoi thai" perestroika (1983-1985), khong phai khong co ly do, tin rang vao nua đau nhung nam 1980, Lien Xo đang dan buoc vao giai đoan cai cach. Yuri Andropov đa bat đau qua trinh chuyen đoi sau khi ong len nam quyen. Đau nam 1983, Andropov chi thi cho mot nhom quan chuc cap cao Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo, bao gom Mikhail Gorbachev va Nikolai Ryzhkov, đe chuan bi cac đe xuat ve nguyen tac cai cach kinh te. Trong so cac van đe đang đuoc xem xet, theo Nikolai Ryzhkov, la cac van đe ve tu tai chinh va đoc lap cua cac doanh nghiep, nhuong quyen va hop tac xa, lien doanh va cong ty co phan. Nam 1983, mot cuoc thu nghiem kinh te quy mo lon bat đau. Vi muc đich nay, mot so nganh cong nghiep va doanh nghiep lon o mot so nuoc cong hoa thuoc Lien Xo đa đuoc phan bo. Đua ra su phu thuoc tien luong vao loi nhuan va doanh nghiep co the tu đinh gia va phat trien cac mau san pham. Đo la mot phien ban mo rong viec tu hach toan. Nam 1984, Hoi nghi toan the Trung uong Đang ve chinh sach khoa hoc va cong nghe đuoc to chuc, đanh dau su chuyen đoi tu chinh sach sau rong sang chinh sach chuyen sau. Khi Andropov qua đoi va viec Chernenko len nam quyen đa đong bang cac ke hoach cai cach hien co. Thay vi hoi nghi toan the danh cho viec gioi thieu thiet bi moi va cai thien quan he san xuat va khoa hoc, hoi nghi toan the ve khai hoang đa đuoc to chuc. Mac du vay, sau khi Andropov qua đoi, Konstantin Chernenko đa tuyen bo ve đuong loi "tang toc phat trien nen kinh te quoc dan", nham "tai co cau he thong quan ly kinh te" can đuoc thuc hien boi nhung can bo hieu "nhung yeu cau moi cua cuoc song". Nam 1984, theo lenh cua Chernenko, cong viec đuoc thuc hien nham chuan bi mot chuong trinh cai cach kinh te toan dien voi trong tam la cac cuoc thao luan kinh te trong 5 nam cuoi cung cua chu nghia Stalin va tong ket cuon sach "Cac van đe kinh te chu nghia xa hoi o Lien Xo" (1952) cua Stalin len cac cuoc thao luan đo. Va vao thang 3 nam 1985 Mikhail Gorbachev khang đinh cam ket cua minh đoi voi đuong loi chien luoc nay: "Đay la con đuong đay nhanh su phat trien kinh te - xa hoi đat nuoc, cai thien moi mat cua xa hoi".
Len nam quyen vao ngay 11 thang 3 nam 1985, Gorbachev đa cong bo nhung nguyen ly co ban trong đuong loi cua minh tai Hoi nghi toan the Ban chap hanh Trung uong thang 4 nam 1985: "Nho su hoat đong tich cuc cua đang tu nam 1983, đa co the phat trien cong viec cua nhieu bo phan trong nen kinh te quoc dan va phan nao cai thien đuoc tinh hinh". Va xa hon nua: "Chung ta can nhung chuyen dich mang tinh cach mang - su chuyen đoi ve co ban cac he thong cong nghe moi, sang cong nghe the he moi nhat, mang lai hieu qua cao nhat".
Tai Hoi nghi toan the thang 4 nam 1985, nhung nguoi ung ho Gorbachev đa tro thanh thanh vien chinh thuc trong Bo Chinh tri: Bi thu Trung uong Đang Yegor Ligachev va Nikolay Ryzhkov, Chu tich KGB Viktor Chebrikov; uy vien du khuyet Bo Chinh tri - Nguyen soai Bo truong Bo Quoc phong Lien Xo Sergey Sokolov. "Gorbachev đa so" đang hinh thanh trong Bo Chinh tri.
Nam 1985-1986, cac uy vien va uy vien du khuyet Bo Chinh tri va Ban Bi thu Trung uong Đang Cong san Lien Xo đa bi "thanh trung": Vao thang 7 nam 1985, Bi thu Trung uong Đang phu trach Cong nghiep-Quan su Grigory Romanov, đoi thu chinh Gorbachev trong cuoc "chay đua" lay chuc vu Tong bi thu, đa bi loai khoi Bo Chinh tri; vao thang 10 nam 1985, Chu tich Hoi đong Bo truong Lien Xo Nikolai Tikhonov, đa tu chuc, mien nhiem khoi Bo Chinh tri; vao thang 2 nam 1986, Bi thu thu nhat Thanh uy Moskva Viktor Grishin, bi mien nhiem khoi Bo Chinh tri, chuc vu nay sau đo do Boris Yeltsin đam nhiem; Thang 3 nam 1986, Pho Chu tich thu nhat Đoan Chu tich Xo Viet Toi cao Lien Xo, Vasily Kuznetsov (chuc vu do mot uy vien du khuyet Bo Chinh tri tu nam 1964) thay the boi Pyotr Demichev, va Bi thu Trung uong Đang Boris Ponomarev (vi tri cua ong do Đai su Lien Xo tai Hoa Ky, Anatoly Dobrynin đam nhan), lan luot 85 tuoi va 81 tuoi vao thoi điem nghi huu. Konstantin Rusakov cung bi loai khoi Ban Bi thu Trung uong Đang (Vadim Medvedev đam nhan) va Ivan Kapitonov cung bi loai khoi Ban Bi thu Trung uong Đang nhan nhiem vu lam Chu tich Uy ban Kiem toan Trung uong Đang. Nhu vay, Gorbachev đa đoi moi Bo Chinh tri toi 2/3. Trong Bo Chinh tri đuoc bau vao nam 1981, ngoai Gorbachev, con lai Andrey Gromyko, cung nhu cac nha lanh đao cong hoa Dinmukhamed Kunaev va Volodymyr Shcherbytsky. Ban Bi thu Trung uong Đang đa đuoc đoi moi mot cach toan dien, va Alexander Yakovlev nam trong so cac Bi thu moi. Trong nam 1987, cac lanh đao đang cong hoa Dinmukhamed Kunayev va Heydar Aliyev đa bi mien nhiem khoi Bo Chinh tri.
Trong giai đoan 1985-1986, 60% bi thu tinh uy va 40% uy vien Trung uong Đang Cong san Lien Xo bi thay the.


 Chinh tri trong Lien Xo  Tai Hoi nghi toan the Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo ngay 23 thang 4 nam 1985, Gorbachev cong bo ke hoach cai cach sau rong nham đoi moi toan dien xa hoi, nen tang đuoc goi la "tang toc phat trien kinh te xa hoi cua đat nuoc".
Tai mot cuoc hop Bo Chinh tri vao thang 4 nam 1986, Gorbachev lan đau tien tuyen bo su can thiet mot Hoi nghi toan the ve cac van đe nhan su. Chi tai cuoc hop toan the nay, moi co the đua ra quyet đinh thay đoi chinh sach nhan su. Thang 6 nam 1986, tai cuoc hop voi Ban Bi thu Trung uong Đang va cac Truong ban Ban chap hanh Trung uong Đang, Gorbachev noi: "Neu khong co mot 'cuoc cach mang nho' trong đang, thi se chang co buoc tien gi, boi vi quyen luc thuc su nam o cac co quan đang. Nhan dan se khong keo quanh co ho bo may khong co tac dung gi cho perestroika".
Tai Đai hoi Đang Cong san Lien Xo lan thu XXVII (thang 2 đen thang 3 nam 1986), Gorbachev tuyen bo: "Van đe co ban đoi voi chung ta la su mo rong chu nghia glasnost. Đo la mot van đe chinh tri. Khong co glasnost thi khong co va khong the co dan chu, suc sang tao chinh tri cua quan chung, su tham gia cua ho vao chinh quyen". Cac phuong tien truyen thong bat đau co đuoc nhieu quyen tu do hon trong viec mo ta cac van đe hien co. Tong bien tap cua mot so to bao va tap chi đa đuoc thay the ma sau đo hoat đong đoi lap nhat ("The gioi Moi", "Tin tuc Moskva", "Luan điem va Su that"). Vao nam 2011, Tatyana Moskvina (trong bai đanh gia ve cuon sach ""Nhin" - Nhip đieu Perestroika") đa su dung thuat ngu "nha bao perestroika" ("kieu phong vien truyen hinh trung thuc, co tinh than cong dan giong perestroika đa đuoc lai tao ra ngoai tu nhien")
Tu cuoi nam 1986, nhung tac pham van hoc bi cam truoc đay bat đau đuoc xuat ban, va nhung bo phim nam tren ke bat đau đuoc trinh chieu (tac pham đau tien trong so nay la bo phim "Sam hoi" (Покаяние) cua Tengiz Abuladze).
Vao thang 5 nam 1986, Đai hoi lan thu V Hiep hoi Đien anh Lien Xo khai mac, bat ngo bau lai toan bo Ban lanh đao Hiep hoi. Kich ban nay sau đo cung dan đen nhung thay đoi trong cac hiep hoi sang tao khac.
Chinh sach do Đai hoi Đang XXVII khoi xuong lan đau tien đuoc goi la "perestroika" vao thang 6 nam 1986. Gio đay, no khong chi bao gom viec "tang toc" phat trien kinh te đat nuoc đuoc tuyen bo ban đau, ma con bao gom ca nhung cai cach kinh te, chinh tri va xa hoi sau sac hon. Thuat ngu moi phan anh ban chat sau sac va toan dien nhung thay đoi bat đau.
Vao ngay 4 thang 9 nam 1986, Tong cuc Bao ve bi mat nha nuoc tren bao chi Lien Xo (Glavlitom) ban hanh Lenh so 29c, trong đo cac kiem duyet vien đuoc chi thi tap trung vao cac van đe lien quan đen bao ve bi mat nha nuoc va quan su tren bao chi, va chi thong bao cho cac co quan đang ve nhung vi pham đang ke trong linh vuc tu tuong.
Vao ngay 25 thang 9 nam 1986, Trung uong Đang Cong san Lien Xo ban hanh lenh ngung gay nhieu cac chuong trinh phat thanh mot so đai phat thanh nuoc ngoai (Đai tieng noi Hoa Ky, BBC) va tang cuong gay nhieu cac đai phat thanh khac (Đai Tu do va Deutsche Welle). Vao ngay 23 thang 5 nam 1987, Đai phat thanh Lien Xo cuoi cung đa ngung gay nhieu cac chuong trinh cua "Đai tieng noi Hoa Ky" va mot so đai phat thanh phuong Tay khac. Viec gay nhieu cac đai phat thanh nuoc ngoai tai Lien Xo đa bi dung hoan toan vao ngay 30 thang 11 nam 1988.
Nam 1987, Uy ban lien bo, do Glavlitom Lien Xo đung đau, bat đau cong viec ra soat cac an pham đe chuyen chung tu cac bo phan luu tru đac biet sang bo suu tap "mo".
Mac du co nhung buoc đi rieng le đa neu, nhung đoi song nhung nam 1985-1986 khong co thay đoi gi nghiem trong. Hoi nghi toan the Trung uong Đang ve Cac van đe Nhan su trong Đang, đuoc to chuc vao thang 1 nam 1987, đuoc coi la điem khoi đau nhung cai cach chu yeu thuc su. Qua trinh chuan bi bat đau vao mua thu nam 1986. Sau nhieu tranh luan va thong nhat, van ban cuoi cung trong bao cao cua Gorbachev truoc Hoi nghi toan the bao gom mot tuyen bo ve su can thiet cuoc bau cu trong toan đang tu nhieu ung vien (thong le la chap thuan ung vien đuoc đe xuat tu cap tren). Ngoai ra, nguoi ta noi rang nhung nguoi hoat đong trong đang phai bao cao mot cach co he thong ve cong viec cua ho cho nhung nguoi đa bau ra ho.
Vao ngay 27 thang 1 nam 1987, Hoi nghi toan the đuoc chuan bi tu lau đa khai mac (Hoi nghi Trung uong 3 khoa XXVII). Gorbachev đa thuc hien mot bao cao "Ve Perestroika va Chinh sach Nhan su cua Đang". No đuoc xac đinh theo cac huong sau:

Buoc đau chuyen đoi Đang Cong san Lien Xo tu co cau nha nuoc thanh mot chinh đang thuc su ("Chung ta phai kien quyet bo nhung chuc nang quan ly khong phu hop voi cac co quan đang");
Đe bat nhung nguoi khong đang phai vao cac vi tri lanh đao;
Mo rong "dan chu trong noi bo đang";
Thay đoi chuc nang va vai tro cua cac Xo viet, tro thanh "co quan quyen luc thuc su tren lanh tho cua minh";
To chuc bau cu cho Lien Xo tren co so nhieu lua chon (cac cuoc bau cu tu nam 1918 bo phieu cho mot ung vien duy nhat cho moi ghe).
Cac cuoc bau cu nhieu ung vien vao cac Xo viet đia phuong đa đuoc to chuc vao mua he nam 1987 tai nhieu khu vuc bau cu, lan đau tien trong lich su cua Lien Xo.
Trong bai phat bieu cua Gorbachev tai hoi nghi toan the thang Gieng, glasnost cung đuoc danh nhieu khong gian. Đong thoi, ong noi rang "đa đen luc bat đau phat trien cac hanh đong phap ly đe đam bao tinh "cong khai"". Ong noi:"Chung ta khong nen co nhung vung bi kin đe chi trich. Nhan dan can tat ca su that... Chung ta can nhieu anh sang hon bao gio het, đe đang va nhan dan biet tat ca moi thu, đe chung ta khong co goc toi nao ma nam moc co the sinh soi tro lai".
Vao ngay 23 thang 1 nam 1988, to "Pravda" đang mot bai bao cua V. Ovcharenko voi tua đe "Ran ho mang tren vang", trong đo trinh bay cac tai lieu cua nhom đieu tra tu nam 1983 đa đieu tra cai goi la vu an bong o Uzbekistan. Đo khong phai la ve nhung nguoi trong bong đon thuan, ma la ve nhung nguoi lanh đao cao cap trong ban lanh đao đang va nha nuoc cua nuoc cong hoa. Bai bao tren Pravda la mot tin hieu cho cac to bao Lien Xo khac. Thuc te khong co mot to bao nao, ke ca o trung uong hay đia phuong, khong vach tran đuoc su tha hoa va tham nhung cac cap lanh đao đang o đia phuong.
Thang 12 nam 1986, Andrey Sakharov va vo Yelena Bonner đuoc tra tu do o Gorky. Vao thang 2 nam 1987, 140 nguoi bat đong chinh kien đuoc an xa. Ngay lap tuc tham gia vao cac to chuc xa hoi. Phong trao bat đong chinh kien rai rac, thua thot, cham dut su ton tai vao nam 1983, đa hoi sinh duoi khau hieu phong trao dan chu. Hang chuc to chuc khong chinh thuc, dan dan đuoc chinh tri hoa, linh hoat ve thu bac đa xuat hien (noi tieng nhat la "Lien minh Dan chu", đuoc thanh lap vao thang 5 nam 1988, to chuc hai cuoc mit tinh chong cong o Moskva vao thang 8 va thang 9 nam 1988), nhung to bao va tap chi đoc lap đau tien ra đoi.
Nam 1987-1988, cac tac pham truoc đay khong đuoc xuat ban hoac bi cam o Lien Xo nhu "Nhung đua tre Arbat" cua Anatoly Rybakov, "Cuoc đoi va so phan" cua Vasily Grossman, "Requiem" cua Anna Akhmatova, "Sophia Petrovna" cua Lydia Chukovskaya, "Bac si Zhivago" cua Boris Pasternak, "Trai tim cua mot chu cho" cua Mikhail Bulgakov, "Chevengur" va "Kotlovan" cua Andrei Platonov.
Nam 1987, cac hiep hoi truyen hinh ngoai nha nuoc đau tien đuoc thanh lap, chang han nhu NIKA-TV (Kenh thong tin truyen hinh đoc lap) va ATV (Hiep hoi cac tac gia truyen hinh). Trai nguoc voi chuong trinh ban chinh thuc kho khan "Vremya", cac ban tin hang đem cua TSN đa xuat hien. Cac nha lanh đao trong linh vuc nay la cac chuong trinh danh cho gioi tre "Tang muoi hai" va chuong trinh "Vzglyad" cua Đai truyen hinh Leningrad.
Nam 1987, bo phim "Assa" cua Sergei Solovyov co mot bai hat ban nhac rock Kino, "Chung toi muon thay đoi!", dua tren loi bai hat cua Viktor Tsoi, đa tro thanh mot loai quoc ca khong chinh thuc cua gioi tre trong thoi ky perestroika. Phim tai lieu "Co de dang đe đuoc tre?" cua đao dien Juris Podnieks ke ve thanh nien Lien Xo thoi bay gio gay đuoc tieng vang lon trong xa hoi, đuoc trinh chieu lan đau tien vao thang 1/1987.
Su kien quan trong nhat nam 1988 la Hoi nghi Đai bieu Toan quoc lan thu XIX Đang Cong san Lien Xo, đuoc to chuc vao thang 6-7. Lan đau tien ke tu nhung nam 1920, cac đai bieu thuc su bay to y kien rieng minh, đoi khi tu cho phep minh chi trich hanh đong ban lanh đao đang, va đieu nay đa đuoc phat tren truyen hinh. Hoi nghi do Gorbachev khoi xuong đa quyet đinh cai to he thong chinh tri. Ve nguyen tac, no đa đuoc quyet đinh to chuc cac cuoc bau cu nhieu ung vien cho cac đai bieu Xo viet o tat ca cac cap. Moi nguoi đeu co the đuoc đe cu lam ung vien.
Nhung đong thoi, cac bien phap đa đuoc vach ra đe duy tri vai tro Đang Cong san Lien Xo trong Lien Xo. Truoc đay, co quan lap phap cao nhat la Xo Viet Toi cao Lien Xo, do nguoi dan bau ra o cac tinh va lanh tho quoc gia. Bay gio Xo Viet Toi cao đa đuoc bau boi Đai hoi Đai bieu Nhan dan, 2/3 trong đo, do nguoi dan bau chon, 750 nguoi con lai se đuoc bau boi "cac to chuc cong", trong đo Đang Cong san Lien Xo co so đai bieu lon nhat trong nhom nay. Cai cach nay đuoc chinh thuc hoa bang luat vao cuoi nam 1988.
Hoi nghi Đang uy cung quyet đinh hop nhat cac chuc danh nguoi đung đau cap uy voi chu tich Xo viet cap tuong ung. Vi nguoi đung đau do nguoi dan bau nen su đoi moi nay đuoc cho la se đua nhung nguoi nang no va thuc tien, co kha nang giai quyet cac van đe đia phuong chu khong chi tham gia vao tu tuong, vao cac vi tri lanh đao trong đang.


 Chu nghia dan toc va ly khai   = Xung đot o Alma-Ate  =

Vao thang 12 nam 1986, sau khi Dinmukhamed Kunaev tu chuc Bi thu thu nhat Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Kazakhstan va bo nhiem Gennady Kolbin, mot nguoi Nga, đam nhan chuc vu, đa xay ra bao loan o Alma-Ata. Cac cuoc bieu tinh thanh nien Kazakhstan phan đoi Kolbin (vi ong khong lien quan gi đen Kazakhstan) đa bi chinh quyen đan ap. Cac su kien thang 12 o Alma-Ata, con đuoc goi la Jeltoqsan (tieng Kazakh: Zheltoksan koterlisi - "Cac su kien thang 12") - cac bai phat bieu gioi tre Kazakhstan dien ra vao ngay 17-18 thang 12 nam 1986 tai Alma-Ata, la thu đo cua Kazakhstan Xo vao thoi điem đo, va dien ra duoi hinh thuc cac cuoc bieu tinh quan chung va cac cuoc noi day quan chung chong lai chinh phu Cong san. Theo thong tin chinh thuc, tinh hinh bat on bat đau do quyet đinh Tong bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo Mikhail Gorbachev loai bo Bi thu thu nhat Đang Cong san Kazakhstan Dinmukhamed Kunaev va thay the ong bang Gennady Kolbin, nguoi truoc đo chua tung hoat đong o Kazakhstan, bi thu thu nhat tinh uy Ulyanovsk. Nhung nguoi tham gia cuoc bieu tinh on hoa yeu cau mot đai dien dan ban đia đuoc bo nhiem vao vi tri cua nguoi đung đau nuoc cong hoa. Cac cuoc bao loan sau đo cua thanh nien Kazakhstan đa dien ra o cac thanh pho va vung khac tai Kazakhstan.
Cac su kien thang 12 o Kazakhstan đa tro thanh mot trong nhung cuoc tap hop quan chung đau tien chong lai quyen luc trung uong tai Lien Xo, sau đo cac su kien tuong tu cung xay ra o cac nuoc cong hoa quoc gia khac cua Lien Xo. Nguyen nhan co ban cua cuoc xung đot la su kho khan kinh te ngay cang tang cua he thong Lien Xo trong boi canh cac xu huong phat trien khac nhau giua cac nhom dan toc, trong đo hai nhom dan toc chinh cua Kazakhstan Xo la nguoi Nga va nguoi Kazakhstan, dan đen su gia tang cang thang xa hoi va loi ich sac toc. Ty le sinh nguoi Kazakhstan, đac biet la o cac vung nong thon phia nam đat nuoc, tiep tuc duy tri o muc rat cao, trong khi ty le tu vong o tre so sinh giam đang ke. Đong thoi, chinh sach Nga hoa tiep tuc o cac thanh pho lon, bao gom ca Almaty, noi co đa so nguoi Nga, bat chap chinh sach Korenizatsiya ("ban đia hoa") đa đuoc cong bo. Ca nguoi Kazakhstan va nguoi Nga đeu đuoc bo nhiem vao cac vi tri hanh chinh cap cap. Su gia tang tu nhien cao cua nguoi Kazakhstan dan đen nguoi dan ban đia di cu đen cac thanh pho noi co nhieu canh tranh hon ve nha o va viec lam. Nhung nguoi Kazakhstan dan toc thieu so o cac vung nong thon gap kho khan hon trong viec tim viec lam do kien ​​thuc tieng Nga cua ho kem. Ngoai cac pham chat ca nhan, kien ​​thuc ve tieng Nga la mot yeu cau bat buoc. Đong thoi, đoi voi viec bo nhiem mot nguoi dan toc Nga vao cong viec quan ly o Kazakhstan, kien ​​thuc ve tieng Kazakhstan la khong bat buoc, ngay ca khi đuoc bo nhiem o mot khu vuc co phan lon dan so la nguoi Kazakhstan. Dan chung ngay cang bat man.


 = Azerbaijan va Armenia  =

Vao thang 8 nam 1987, nhung nguoi Armenia song tai tinh tu tri Nagorno-Karabakh (NKAO) tai Azerbaijan Xo, chiem đa so dan so trong tinh tu tri nay, đa gui mot ban kien ​​nghi co chu ky cua hang chuc nghin nguoi toi Moskva đe chuyen tinh tu tri cho Armenia Xo. Vao thang 10 nam 1987, cac cuoc bieu tinh đa đuoc to chuc o Yerevan chong lai viec đan ap nguoi Armenia tai lang Chardakhlu, phia bac Nagorno-Karabakh, tai đay Bi thu thu nhat Huyen uy Shamkir Đang Cong san Azerbaijan M. Asadov xung đot voi dan lang lien quan đen cac cuoc bieu tinh chong lai viec thay the giam đoc nong truong quoc doanh bang nguoi Armenia thanh nguoi Azerbaijan. Abel Aganbegyan, co van Mikhail Gorbachev, ung ho y tuong giao lai Nagorno-Karabakh cho Armenia. Vao mua đong nam 1987 - 1988, nhung nguoi ti nan Azerbaijan tu cac vung Kapan va Meghri Armenia Xo bat đau đen Azerbaijan. Theo Quy Gorbachev, nhung nhom nguoi ti nan đau tien bat đau đen vao ngay 25 thang 1.
Vao ngay 13 thang 2 nam 1988, cuoc bieu tinh đau tien dien ra o Stepanakert, noi cac yeu cau sat nhap NKAO toi Armenia đuoc đua ra. Hoi đong quan tri đuoc thanh lap tai NKAO, bao gom nhung nguoi đung đau cac doanh nghiep lon cua tinh va cac nha hoat đong ca nhan, đa quyet đinh to chuc cac phien hop Xo viet thanh pho va quan, sau đo trieu tap mot phien hop Xo viet Đai bieu Nhan dan tinh. Vao ngay 20 thang 2, phien hop bat thuong Đai bieu Nhan dan NKAO đa thao luan voi Xo viet Toi cao Armenia Xo, Azerbaijan Xo va Lien Xo voi yeu cau xem xet va quyet đinh mot cach tich cuc van đe chuyen NKAO tu Azerbaijan sang Armenia. Vao ngay 21 thang 2, Bo Chinh tri Đang Cong san Lien Xo thong qua mot nghi quyet, theo đo yeu cau sat nhap Nagorno-Karabakh vao Armenia Xo nguon goc do cac hanh đong chu nghia dan toc va cuc đoan, đi nguoc lai voi loi ich cua Azerbaijan Xo va Armenia Xo. Nghi quyet chi gioi han o nhung loi keu goi chung nham binh thuong hoa tinh hinh va xay dung, thuc hien cac bien phap nham phat trien hon nua kinh te - xa hoi, van hoa tinh tu tri.
Vao ngay 22 thang 2, gan khu đinh cu Askeran cua nguoi Armenia, mot cuoc đung đo bang sung đa xay ra giua cac nhom nguoi Azerbaijan tu thanh pho Aghdam, đen Stepanakert "đe lap lai trat tu", va nguoi dan đia phuong. Hai nguoi Azerbaijan đa thiet mang. Trong khi đo, mot cuoc bieu tinh dien ra o Yerevan. So luong nguoi bieu tinh đa len đen 45-50 nghin vao cuoi ngay. Trong chuong trinh "Vremya" đung cham đen quyet đinh cua Xo viet NKAO, goi no đuoc lay cam hung tu "nhung ke cuc đoan va co tu tuong dan toc chu nghia". Phan ung nay cua bao chi trung uong chi lam tang them su phan no cong chung Armenia. Vao ngay 26 thang 2, mot cuoc bieu tinh đuoc to chuc tai Yerevan voi su tham du cua gan 1 trieu nguoi. Cung ngay, cac cuoc bieu tinh đau tien bat đau o Sumgait.
Vao toi ngay 27 thang 2, trong mot cuoc phong van tren truyen hinh cua Pho Tong Cong to Lien Xo Alexander Katusev, lan đau tien thong tin hai nguoi Azerbaijan đa thiet mang trong mot cuoc đung đo gan Asgaran vao ngay 22 thang 2 chinh thuc đuoc cong bo. Bao cao nay la mot trong nhung ly do kich đong cuoc tan cong cua nguoi Armenia o Sumgayit vao ngay 27-29 thang 2, tro thanh vu bung no bao luc sac toc hang loat đau tien trong lich su Lien Xo hien đai. Theo du lieu chinh thuc cua Vien Tong cong to Lien Xo, 26 nguoi Armenia va 6 nguoi Azerbaijan đa thiet mang trong cac su kien đo ("Izvestia", 03/03/1988). Hang tram nguoi bi thuong, nhieu nguoi bi đanh đap, tra tan va nguoc đai, hang nghin nguoi tro thanh nguoi ti nan. Nguyen nhan va hoan canh cac vu an khong đuoc đieu tra kip thoi va nhung ke khieu khich cung nhu nhung ke tham gia truc tiep gay ra toi ac khong đuoc xac đinh va trung phat, đieu nay đa dan đen xung đot leo thang.
Cac nghi quyet cua Đoan Chu tich Xo Viet Toi cao Lien Xo, Hoi đong Bo truong Lien Xo va Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo đuoc thong qua vao thang 3 nam 1988 ve cuoc xung đot giua cac sac toc o NKAO đa khong dan đen tinh hinh on đinh, vi cac đai dien cap tien nhat cua ca hai ben xung đot đeu tu choi bat ky đe xuat thoa hiep nao. Hau het cac thanh vien Xo viet Đai bieu Nhan dan tinh va Tinh uy ung ho yeu cau chuyen NKAO tu Azerbaijan sang Armenia, đa đuoc chinh thuc hoa trong cac quyet đinh lien quan tai cac phien hop Xo viet tinh va Hoi nghi toan the Tinh uy, đung đau la bi thu thu nhat tinh uy Genrikh Poghosyan. O NKAO (đac biet la o Stepanakert), mot cuoc tuyen truyen lon ve tu tuong cua nguoi dan đang dien ra - cac cuoc tuan hanh đong đuc hang ngay, cac cuoc bieu tinh, cac cuoc đinh cong cua cac doanh nghiep, to chuc va co so giao duc trong tinh voi yeu cau ly khai khoi Azerbaijan.
Mot to chuc khong chinh thuc, Uy ban "Krunk", đa đuoc thanh lap, do Arkady Manucharov, giam đoc to hop vat lieu xay dung Stepanakert đung đau. Cac muc tieu đuoc tuyen bo la nghien cuu lich su tinh, moi quan he voi Armenia va phuc hoi cac di tich co. Tren thuc te, uy ban đam nhan cac chuc nang cua mot co quan to chuc cac cuoc bieu tinh quan chung. Uy ban đa bi giai the theo sac lenh cua Xo Viet Toi cao Azerbaijan, nhung no van tiep tuc cac hoat đong cua minh. O Armenia, phong trao ung ho nguoi Armenia tai NKAO ngay cang mo rong. Uy ban "Karabakh" đuoc thanh lap o Yerevan, voi cac nha lanh đao keu goi gay ap luc lon hon đoi voi cac co quan chinh phu trong viec ban giao NKAO cho Armenia. Đong thoi o Azerbaijan lien tuc co nhung loi keu goi "thiet lap trat tu mang tinh quyet đinh" o NKAO. Cang thang cong khai va thu han quoc gia giua dan so Azerbaijan va Armenia đang gia tang tung ngay. Vao mua he va mua thu, bao luc o NKAO tro nen thuong xuyen hon, va dong nguoi ti nan lan nhau gia tang.
Đai dien cac co quan trung uong Lien Xo va cac co quan nha nuoc Lien Xo đuoc cu toi NKAO. Mot so van đe đa đuoc xac đinh, đa tich tu trong pham vi quoc gia trong nhieu nam, tro nen cong khai. Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo va Hoi đong Bo truong Lien Xo khan truong thong qua Nghi quyet "Ve cac bien phap đay nhanh phat trien kinh te va xa hoi tinh tu tri Nagorno-Karabakh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Azerbaijan giai đoan 1988-1995". Ngay 14 thang 6 Xo Viet Toi cao Armenia đong y sat nhap tinh tu tri Nagorno-Karabakh vao Armenia Xo. Xo viet toi cao Azerbaijan quyet đinh vao ngay 17 thang 6 rang Nagorno-Karabakh van la mot phan cua nuoc cong hoa: "Đe đap lai loi keu goi cua Xo viet toi cao Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Armenia, Xo viet toi cao Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Azerbaijan, dua tren loi ich viec bao ton cau truc quoc gia-lanh tho hien co cua đat nuoc, đuoc ghi trong Hien phap Lien Xo, đuoc huong dan boi cac nguyen tac chu nghia quoc te, loi ich cac dan toc Azerbaijan va Armenia, cac quoc gia va dan toc khac cua nuoc cong hoa, coi viec chuyen NKAO tu Azerbaijan Xo thanh Armenia Xo la khong the". Vao thang 7 o Armenia đa dien ra cac cuoc đinh cong keo dai nhieu ngay cua cac tap the doanh nghiep, to chuc, co so giao duc va cac cuoc mit tinh quan chung. Cuoc đung đo giua nhung nguoi bieu tinh va binh linh Lien Xo tai san bay Zvartnots tai Yerevan, đa dan đen mot nguoi bieu tinh đa bi giet. Thuong phu Toi cao Vazgen I keu goi tren truyen hinh quoc gia ve su khon ngoan, binh tinh, tinh than trach nhiem cua nguoi dan Armenia va đe cham dut cuoc đinh cong. Keu goi khong đuoc đap ung. Cac doanh nghiep va to chuc tai Stepanakert dung hoat đong trong vai thang; Cac cuoc tuan hanh tren đuong pho thanh pho va cac cuoc mit tinh đong đao đuoc to chuc hang ngay, va tinh hinh ngay cang tro nen cang thang. Theo cac phong vien cua "Izvestia", su ung ho manh me đang đen tu Armenia: hang tram nguoi đang roi đi Yerevan va đen Stepanakert moi ngay (mot cau hang khong giua hai thanh pho đa đuoc thiet lap cho muc đich nay, voi toi đa 4-8 chuyen bay moi ngay).
Tinh đen giua thang 7, khoang 20,000 nguoi (hon 4,000 gia đinh) đa roi Armenia đen Azerbaijan. Trong khi đo, Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Azerbaijan co gang binh thuong hoa tinh hinh o nhung noi cu tru tap trung cua nguoi Azerbaijan o Armenia. Nhung nguoi ti nan tu Azerbaijan tiep tuc đen Armenia Xo. Theo chinh quyen đia phuong, tinh đen ngay 13 thang 7, 7,265 nguoi (1,598 gia đinh) tu Baku, Sumgait, Mingechaur, Gazakh, Shamkir va cac thanh pho khac cua Azerbaijan đa đen Armenia.
Vao ngay 18 thang 7, mot cuoc hop Đoan Chu tich Xo viet toi cao Lien Xo đa đuoc to chuc, đoan xem xet cac quyet đinh cua Xo viet toi cao Armenia Xo va Azerbaijan Xo ve Nagorno-Karabakh va thong qua Nghi quyet ve van đe nay. Nghi đinh nay luu y rang sau khi xem xet yeu cau cua Xo viet toi cao Armenia Xo ngay 15 thang 6 nam 1988 ve viec chuyen giao tinh tu tri Nagorno-Karabakh cho Armenia Xo (tren co so yeu cau cua Xo viet Đai bieu Nhan dan NKAO) va quyet đinh cua Xo viet toi cao Azerbaijan Xo ngay 17 thang 6 nam 1988 Đoan Chu tich Xo viet toi cao coi viec thay đoi bien gioi va su phan chia lanh tho quoc gia cua Azerbaijan Xo va Armenia Xo đuoc thanh lap tren co so hien phap la khong the chap nhan đuoc. Vao thang 9, tinh trang khan cap va gioi nghiem đa đuoc ap dung tai tinh tu tri Nagorno-Karabakh va quan Aghdam cua Azerbaijan Xo. Trong cung thang, nguoi Azerbaijan bi truc xuat khoi Stepanakert va nguoi Armenia khoi Shusha. Tai Armenia, Đoan Chu tich Xo Viet toi cao Armenia Xo đa quyet đinh giai the Uy ban "Karabakh". Tuy nhien, nhung no luc cac co quan đang va chinh phu nham tran an nguoi dan đa khong co tac dung. O Yerevan va mot so thanh pho khac cua Armenia, cac cuoc keu goi đinh cong, mit tinh va tuyet thuc van tiep tuc. Vao ngay 22 thang 9, mot so doanh nghiep va giao thong đo thi cua Yerevan, Leninakan, Abovyan, Charentsavan, cung nhu quan Echmiadzin đa phai ngung hoat đong. Tai Yerevan, cac đon vi quan đoi đa tham gia đam bao trat tu tren đuong pho cung voi canh sat.
Tu thang 11 đen thang 12 nam 1988, cac cuoc hon chien hang loat kem theo bao luc va giet hai dan thuong dien ra tai ca Azerbaijan va Armenia. Theo cac du lieu khac nhau, cac cuoc tan cong dan đen cai chet cua tu 20 đen 30 nguoi Azerbaijan tren lanh tho Armenia. Theo so lieu do phia Armenia cung cap, trong ba nam (tu 1988 đen 1990), 26 nguoi Azerbaijan đa bi giet do cac hanh vi pham toi lien quan đen sac toc. Tu ngay 27 thang 11 đen ngay 3 thang 12 nam 1988, 23 nguoi Azerbaijan đa chet, mot nguoi chet vao nam 1989 va hai nguoi chet vao nam 1990. Đong thoi, 17 nguoi Armenia đa bi giet trong cac cuoc đung đo voi nguoi Azerbaijan o Armenia. O Azerbaijan, cac cuoc tan cong lon cua nguoi Armenia đa dien ra o Baku, Kirovabad, Shamakhy, Shamkir, Mingachevir va Nakhchivan. Tinh trang khan cap đuoc ap dung tai mot so thanh pho cua Azerbaijan va Armenia. Vao thoi điem nay co dong nguoi ti nan lon nhat - hang tram nghin nguoi tu ca hai phia.
Vao mua đong nam 1988-1989, viec truc xuat dan so cac lang Armenia o vung nong thon Azerbaijan Xo - bao gom ca phan phia bac Nagorno-Karabakh (khong bao gom trong NKAO) - cac phan đoi nui va đoi nui cua Khanlar, Dashkesan, Shamkir va cac vung Kedabek, cung nhu thanh pho Kirovabad (Ganja) dien ra. Sau khi hoan thanh cac su kien nay, dan so Armenia cua Azerbaijan Xo tap trung o NKAO, quan Shaumyan, bon ngoi lang thuoc quan Khanlar (Chaikend, Martunashen, Azad va Kamo) va o Baku (noi no giam tu khoang 215 nghin nguoi xuong con 50 nguoi nghin nguoi trong nam).


 = Baltics  =
Phong trao quoc gia o Baltics bat đau voi cac bai phat bieu ve moi truong. Vi du, tai Latvia Xo, cac hoat đong Cau lac bo Bao ve Moi truong đa thanh cong trong viec ngan chan viec xay dung mot con đap vao nam 1986 va tau đien ngam Riga vao nam 1988. Nam 1989, so thanh vien Cau lac bo len đen 35,000 nguoi va no đa to chuc cac cuoc bieu tinh chong lai su o nhiem cua bien Baltic.
Tai Estonia Xo, vao ngay 23 thang 8 nam 1987, khoang hai nghin nguoi ung ho nen đoc lap Estonia đa tap trung tai Cong vien Hirve tai Tallinn đe ky niem ve viec ky ket Hiep uoc Molotov-Ribbentrop. Cung ngay, cac cuoc mit tinh tuong tu cung đuoc to chuc o Riga (khoang 7,000 nguoi tham gia) va Vilnius (tu 500 đen 1,000 nguoi).
Vao ngay 26 thang 9 nam 1987, đe xuat ve quyen tu chu kinh te Estonia trong Lien Xo đuoc đang tren "Edasi" ("Tien len"), to bao cua Uy ban Thanh pho Tartu Đang Cong san Estonia, đa nhan đuoc su ung ho đang ke trong xa hoi. Mot chuong trinh tuong ung đa đuoc phat trien, đuoc goi la "Estonia Đoc lap ve Kinh te" ("Isemajandav Eesti", viet tat la IME (CHUDO)).
Vao ngay 13 thang 4 nam 1988, trong mot chuong trinh tro chuyen tren truyen hinh, Edgar Savisaar đe xuat thanh lap Mat tran Binh dan (Rahvarinne), mot phong trao xa hoi va chinh tri se thuc đay cac muc tieu perestroika cua Gorbachev. Mat tran Binh dan nhu vay đa đuoc lap ra.
Vao ngay 3 thang 6 nam 1988, "Phong trao Litva vi Perestroika", đuoc goi la Sajudis, đuoc thanh lap trong Litva Xo.
Vao ngay 10 đen ngay 14 thang 6 nam 1988, hon mot tram nghin nguoi đa tham du Le hoi ca hat tai Tallinn. Su kien thang 6-9/1988 đa đi vao lich su voi ten goi "Cach mang ca hat".
Vao ngay 17 thang 6 nam 1988, phai đoan Đang Cong san Estonia đa đua ra đe xuat giao nhieu quyen luc hon trong tat ca cac linh vuc đoi song cong cong, chinh tri va kinh te cho cac co quan quyen luc cong hoa tai Hoi nghi Đai bieu Toan quoc lan thu XIX Đang Cong san Lien Xo.
Vao ngay 11 thang 9 nam 1988, su kien am nhac-chinh tri "Bai hat Estonian" đuoc to chuc tai Khu lien hoan ca hat o Tallinn, noi tap trung khoang 300,000 nguoi Estonia, tuc la khoang 1/3 tong dan so Estonia. Trong su kien nay, loi keu goi đoc lap Estonia đa đuoc len tieng cong khai.
Vao ngay 8-9 thang 10 nam 1988, Mat tran Binh dan cung đuoc thanh lap tai Latvia Xo va vao mua xuan nam 1989, đa co 230,000 nguoi la thanh vien cua to chuc.
Vao ngay 16 thang 11 nam 1988, Xo viet toi cao Estonia Xo thong qua Tuyen bo ve chu quyen nha nuoc Estonia Xo, tuyen bo tinh toi cao luat phap Estonia đoi voi luat Lien Xo.


 Kinh te  Vao giua nhung nam 1980, tat ca cac van đe nen kinh te ke hoach ton tai o Lien Xo đa tro nen toi te hon. Tinh trang thieu hut hang tieu dung hien co, bao gom ca thuc pham, đa tang manh. Nguon thu tu xuat khau dau giam đang ke (thu nop ngan sach tu xuat khau dau giam 30% trong cac nam 1985-1986) dan đen thieu hut ngoai te cho hang nhap khau, ke ca hang tieu dung. Theo mot so tac gia, tinh trang ton đong cua Lien Xo trong viec phat trien cac nganh su dung nhieu khoa hoc cua nen kinh te ngay cang gia tang. Do đo, Alexander Narignani đa viet vao nam 1985: "Tinh hinh cong nghe may tinh cua Lien Xo co ve tham khoc... Khoang cach ngan cach chung ta voi trinh đo the gioi ngay cang tang nhanh hon... Chung ta đa tien gan đen điem ma bay gio khong chi chung ta se khong co the sao chep cac nguyen mau cua phuong Tay, ma tham chi se khong the theo kip trinh đo phat trien cua the gioi".
Tai Hoi nghi Trung uong 12 khoa XXVI Đang Cong san Lien Xo, lan đau tien cac van đe kinh te va xa hoi o Lien Xo đa đuoc cong khai. Hoi nghi Trung uong nhan manh đen viec tai trang bi ky thuat va hien đai hoa san xuat, tang toc phat trien, truoc het, chu yeu la ky thuat co khi lam co so cho viec trang bi lai toan bo nen kinh te quoc dan (con đuoc goi la "tang toc").
Ngoai ra, trong giai đoan đau cua perestroika, mot so quyet đinh thieu can nhac đa đuoc đua ra. Vao thang 5 nam 1985, Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien XO đa ban hanh mot nghi quyet "Ve cac bien phap đe khac phuc tinh trang say ruou va nghien ruou". Quyet đinh nay nham giai quyet cac van đe kinh te va xa hoi, truoc het la ky luat lao đong va đuoc cho la thuc đay su phat trien nang suat va chat luong lao đong. Viec san xuat ruou vodka va đo uong co con khac đa giam 10% moi nam. Đen nam 1988, viec san xuat ruou trai cay va ruou qua mong đa bi ngung san xuat. Nhung bien phap nay đa lam giam ty le tu vong tam thoi trong Lien Xo nhung hieu qua kinh te cua chung la tieu cuc va the hien o viec that thu ngan sach hon 20 ty đo, viec chuyen sang cac loai san pham khan hiem von co tren thi truong truoc đay đuoc tu do cung cap (nuoc trai cay, ngu coc, caramen, v.v.), khien tinh trang khan hiem cang tang manh, tinh trang nau ruou lau tai nha va ty le tu vong do ngo đoc ruou gia va ruou lau gia tang.

Đau nam 1986, Đai hoi lan thu XXVII Đang Cong san Lien Xo đuoc to chuc, đa thong qua mot so chuong trinh kinh te va xa hoi, đua ra mot chinh sach co cau va đau tu moi. Đac biet, viec thuc hien cac chuong trinh dai han nhu "Nha o 2000" va nhung chuong trinh khac.
Ngay 19 thang 11 nam 1986, Luat Lien Xo "Ve hoat đong kinh doanh ca nhan" đuoc thong qua.
Nam 1987, mot cuoc cai cach kinh te đuoc thuc hien tai Lien Xo, đa giang mot đon quyet đinh vao nen kinh te ke hoach.
Ngay 13 thang 1 nam 1987, Hoi đong Bo truong Lien Xo thong qua Nghi đinh so 48, cho phep thanh lap doanh nghiep lien doanh voi su tham gia cac to chuc va cong ty Lien Xo tu cac nuoc tu ban va quoc gia đang phat trien.
Ngay 11 thang 6 nam 1987, Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo va Hoi đong Bo truong Lien Xo đa thong qua Nghi đinh so 665 "Ve viec Chuyen cac Doanh nghiep va To chuc thuoc cac nganh Kinh te Quoc dan sang Tu hoach toan va tu chu tai chinh".
Vao ngay 30 thang 6 nam 1987, Luat "Doanh nghiep Nha nuoc" Lien Xo đuoc thong qua, trong đo phan chia lai quyen han giua cac bo va doanh nghiep theo huong co loi cho cac doanh nghiep. Cac san pham đuoc san xuat sau khi hoan thanh đon đat hang nha nuoc co the đuoc nha san xuat ban voi gia mien phi. So luong cac bo, ban nganh đuoc giam bot, thuc hien tu chu trong tat ca cac linh vuc trong nen kinh te quoc dan. Tuy nhien, viec trao cho tap the lao đong trong doanh nghiep nha nuoc quyen lua chon giam đoc va cho doanh nghiep quyen đieu tiet tien luong dan đen viec giam đoc doanh nghiep phu thuoc vao quyet đinh vao tap the lao đong va viec tang luong khong đuoc đam bao boi su hien dien mot luong hang hoa thich hop tren thi truong tieu thu.
Vao thang 2 nam 1987, Hoi đong Bo truong Lien Xo đa ban hanh nghi đinh "Ve viec thanh lap cac Hop tac xa san xuat hang tieu dung", va vao ngay 26 thang 5 nam 1988, Luat Lien Xo "Ve hop tac trong Lien Xo" đa đuoc thong qua, cho phep cac hop tac xa tham gia vao bat ky hoat đong nao khong bi phap luat cam, bao gom ca thuong mai.
Tuy nhien, hy vong rang cac hop tac xa se nhanh chong loai bo tinh trang thieu hang va nang cao chat luong dich vu la chua chinh xac. Hau het cac hop tac xa tham gia vao hoat đong đau co hoac hoat đong tai chinh hoan toan đe kiem tien.
Ket qua la, đieu nay dan đen, trong khi duy tri gia nha nuoc, đuoc an đinh ve mat hanh chinh đoi voi hau het cac hang hoa thap hon nhieu so voi muc tieu chuan, thong qua nhieu co che cho phep "rut tien" [mot cach pho bien đe "rut tien" bat hop phap la thuc hien mot giao dich hu cau (khong co hieu luc hoac tuong tuong), chu the la nghia vu cua nha thau trong viec thuc hien cong viec, cung cap dich vu hoac cung cap cac mat hang ton kho cho khach hang ma thuc te khong đuoc thuc hien] tu doanh nghiep, tham chi dan đen tham hut con lon hon va su xuat hien mot tang lop moi "nguoi hop tac", nhung nguoi ma thu nhap ve nguyen tac khong bi chi phoi boi bat ky quy tac nao.
Mot trong nhung ket qua tich cuc trong viec chuyen đoi kinh te la cham dut su suy giam toc đo tang truong san xuat quoc gia va nang suat lao đong vao giua nhung nam 1980. Đieu nay chu yeu đuoc quyet đinh boi su tang truong đau tu, tuy nhien, đi kem voi su gia tang tham hut ngan sach, la 17-18 ty rup vao nam 1985 va gan gap ba vao nam 1986. Tham hut mot phan la do thu nhap ngoai hoi giam, chien tranh Afghanistan đang dien ra, tai nan Chernobyl va ton that tu chien dich chong ruou bia, nhung nguyen nhan chinh dan đen giam thu ngan sach la ty le loi nhuan tu cac doanh nghiep va to chuc đuoc trich nop cho nha nuoc giam dan (con so tuong ung giam tu 56% nam 1985 xuong 36% nam 1989-1990)
Tham chi, nhung cai cach triet đe hon đa đuoc len ke hoach thuc hien trong giai đoan sau Hoi nghi Toan quoc Đang lan thu 19, vao nam 1988.
Ngay 2 thang 12 nam 1988, Hoi đong Bo truong Lien Xo đa thong qua Nghi đinh so 1405 "Ve viec phat trien hon nua hoat đong kinh te đoi ngoai cac doanh nghiep nha nuoc, hop tac xa va cac doanh nghiep cong, hiep hoi va to chuc khac". Quy đinh rang cac doanh nghiep, hiep hoi, hop tac xa san xuat va cac to chuc khac co the xuat khau san pham cua ho (cong trinh, dich vu) va ho co quyen chi tieu theo quyet đinh tu tap the lao đong cac quy co san bang đong rup chuyen đoi va tien te quoc gia cua cac nuoc thanh vien Hoi đong Tuong tro Kinh te (CMEA) toan bo va toi đa 10% (toi đa 15% đoi voi doanh nghiep , cac hiep hoi va to chuc tu khu vuc kinh te Vien Đong) quy bang cac loai tien te khac, ke ca tien te tu do chuyen đoi, đe mua hang tieu dung.
Ngay 18 thang 5 nam 1989, Hoi đong Bo truong Lien Xo thong qua Nghi đinh so 412 "Ve viec phat trien cac hoat đong kinh te cua cac to chuc Lien Xo o nuoc ngoai". Ket qua la, đoc quyen nha nuoc ve ngoai thuong hau nhu bi xoa bo, va cac doanh nghiep xuat khau nhan đuoc mot luong lon tien tu khoi luong hang hoa, trong khi gia ca van đuoc đieu tiet, cang lam tang tham hut hang hoa.


 Đoi ngoai  Khi Gorbachev len nam quyen, ong đa đat ra mot lo trinh đe cai thien quan he voi Hoa Ky. Mot trong nhung ly do la mong muon giam chi tieu quan su khung lo (25% ngan sach nha nuoc cua Lien Xo). Mot chinh sach "Tu duy moi" trong cac van đe quoc te đuoc tuyen bo.

Đong thoi, trong hai nam đau cam quyen cua Gorbachev, chinh sach đoi ngoai Lien Xo van kha cung nhac. Cuoc gap đau tien cua Gorbachev voi Tong thong Hoa Ky Ronald Reagan tai Geneva vao mua thu nam 1985 ket thuc voi mot tuyen bo long trong co chut mang tinh rang buoc ve viec khong the chap nhan chien tranh hat nhan. Ngay 15 thang 1 nam 1986, "Tuyen bo Chinh phu Lien Xo" đuoc xuat ban, trong đo co chuong trinh giai tru hat nhan vao nam 2000. Lien Xo keu goi cac nuoc hang đau tren the gioi tham gia lenh cam thu hat nhan ma Lien Xo đa thuc hien quan sat tu mua he nam 1985, va giam dan cac loai vu khi hat nhan.
Mot so đieu chinh đa đuoc thuc hien đoi voi chinh sach cua Lien Xo o Afghanistan, noi Lien Xo thay the quyen lanh đao đat nuoc vao thang 5 nam 1986. Tong bi thu Đang Dan chu Nhan dan Afghanistan moi, Mohammad Najibullah tuyen bo chinh sach hoa giai dan toc, thong qua hien phap moi, đuoc Gorbachev chap nhan. Theo đo Najibullah đuoc bau la Tong thong Afghanistan nam 1987. Lien Xo tim cach cung co vi tri cua ban lanh đao moi đe bat đau viec rut quan cua Lien Xo khoi Afghanistan.
Vao thang 10 nam 1986, cac nha lanh đao Lien Xo va Hoa Ky gap nhau tai Reykjavik, đanh dau su khoi đau mot chinh sach đoi ngoai moi đoi voi Lien Xo: Lien Xo lan đau tien bay to su san sang nhuong bo nghiem tuc đoi voi cac đoi thu cua minh. Mac du Gorbachev van co chap ve cac đieu khoan trong hiep uoc va cuoc hop cuoi cung khong đi đen ket qua gi, nhung cac sang kien ​​cua Lien Xo đa gay đuoc tieng vang lon tren truong quoc te. Cuoc hop Reykjavik quyet đinh phan lon cac su kien tiep theo.
Nam 1987, cac nuoc thuoc Hiep uoc Warsaw đa xay dung mot hoc thuyet quan su moi, thuan tuy mang tinh phong thu, cung cap viec đon phuong cat giam vu khi trang bi đen gioi han "đu hop ly". Su phan khang đoi voi đuong loi moi trong chinh sach đoi ngoai tu mot so đai dien lanh đao quan đoi đa bi ngan chan boi mot cuoc thanh trung trong quan đoi sau khi may bay cua mot cong dan Cong hoa Lien bang Đuc Mathias Rust ha canh khong bi ngan can đa đap xuong Quang truong Đo vao ngay 28 thang 5 nam 1987. Đai tuong Luc quan Dmitry Yazov tro thanh Bo truong Quoc phong moi vao ngay 30 thang 5 nam 1987, thay the Sergey Sokolov.
Nhung y tuong co ban cua chinh sach đoi ngoai moi đuoc Gorbachev đua ra trong cuon sach "Perestroika va tu duy moi cho đat nuoc va the gioi cua chung ta", xuat ban nam 1987. Theo Gorbachev, tat ca nhung khac biet ve y thuc he va kinh te giua cac he thong the gioi trong chu nghia xa hoi va chu nghia tu ban nen gat sang mot ben truoc nhu cau bao ve cac gia tri nhan van bao trum. Trong qua trinh nay, cac nuoc đi đau phai hy sinh loi ich cua minh đe co loi cho cac nuoc nho hon, cac muc tieu chung la hoa binh va ben vung, boi vi can co thien chi chung đe ton tai trong thoi đai hat nhan.
Ngoai ban than Gorbachev va Bo truong Bo Ngoai giao Eduard Shevardnadze, Alexander Yakovlev đa đong mot vai tro lon trong viec phat trien va thuc hien khai niem "tu duy moi", tu thang 9 nam 1988 la Chu tich Uy ban Chinh sach Quoc te Trung uong Đang Cong san Lien Xo, đa đong mot vai tro quan trong trong viec phat trien va thuc hien khai niem "tu duy moi".
Tu nam 1987, cuong đo đoi đau giua Hoa Ky va Lien Xo bat đau giam manh, va trong 2-3 nam tiep theo, su đoi đau hoan toan bien mat. Tuy nhien, su suy yeu trong cuoc đoi đau đa đat đuoc phan lon la do su nhuong bo tu gioi lanh đao Lien Xo. Mikhail Gorbachev va quan chuc Lien Xo đa co nhung nhuong bo đang ke trong khi ky ket Hiep uoc Luc luong hat nhan tam trung (ky ngay 8 thang 12 nam 1987 tai cuoc hop giua Ronald Reagan va Mikhail Gorbachev o Washington). Quan đoi Lien Xo rut khoi Afghanistan vao thang 2 nam 1989 Chien tranh Lanh ket thuc.


= 1989-1991 =


 Đoi noi  Nam 1989, cuoc bau cu Đai bieu Nhan dan Lien Xo đuoc to chuc - cuoc bau cu đau tien cua co quan quyen luc toi cao Lien Xo, trong đo cu tri đuoc lua chon giua mot so ung cu vien. Viec thao luan ve cac chuong trinh bau cu (bao gom ca cac cuoc tranh luan tren TV) la mot buoc đot pha thuc su đoi voi tu do ngon luan va đau tranh chinh tri thuc su. Vao thoi điem nay, mot nhom tranh cu quyen lanh đao chinh tri, cai goi la "ung ho perestroika", đang hinh thanh. Ho chu truong giai tan Đang Cong san Lien Xo đoc quyen ve quyen luc, kinh te thi truong, va mo rong nen đoc lap cua cac nuoc cong hoa. Trong so đo noi tieng nhat la Gavriil Popov, Yury Afanasyev, Anatoly Sobchak, Galina Starovoitova, Ilya Zaslavskiy, va Yuri Chernichenko.
Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo lan thu nhat khai mac ngay 25 thang 5 nam 1989. Ngay ngay đau tien, Đai hoi đa bau Gorbachev lam Chu tich Xo viet Toi cao Lien Xo. Hau het tat ca cac phien hop cua Đai hoi đeu đuoc truyen hinh truc tiep tren truyen hinh va nhieu cong dan Lien Xo đa theo doi chung rat sat sao.
Vao ngay cuoi cung cua Đai hoi, thuoc mot nhom thieu so tuong đoi, cac đai bieu co tu tuong cap tien đa thanh lap Nhom Đai bieu Nhan dan Lien bang (cac đong chu tich cua nhom: Andrey Sakharov, Boris Yeltsin, Yury Afanasyev, Gavriil Popov, Viktor Palm). Ho ung ho viec tang toc hon nua cac chuyen đoi chinh tri va kinh te o Lien Xo, tham chi cai cach triet đe hon xa hoi Lien Xo, va trong moi quan he voi cac đoi thu cua ho - nhung đai bieu đa bo phieu theo đuong loi cua Trung uong Đang Cong san Lien Xo, đa su dung cum tu on đinh "đa so ngoan ngoan-hieu chien".
Vao mua he nam 1989, cuoc đinh cong quan trong đau tien cua tho mo o Lien Xo bat đau tai thanh pho Mezhdurechensk.
Ngay 12-24 thang 12 nam 1989, Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo lan thu II đuoc to chuc. Tai đo, phe thieu so cuc đoan, do Boris Yeltsin lanh đao sau cai chet cua Sakharov, đa yeu cau bai bo Đieu 6 cua Hien phap Lien Xo (trong đo tuyen bo rang "Đang Cong san Lien Xo la luc luong huong dan va chi đao" trong nha nuoc). Đoi lai, đa so bao thu chi ra cac qua trinh gay mat on đinh, tan ra o Lien Xo va do đo, yeu cau tang cuong quyen luc trung uong (nhom Soyuz).
Vao thang 2 nam 1990, cac cuoc mit tinh lon đa đuoc to chuc tai Moskva, yeu cau bai bo Đieu 6 trong Hien phap Lien Xo. Trong nhung hoan canh nhu vay, Gorbachev, trong khoang thoi gian giua Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo lan thu 2 va thu 3, đa đong y huy bo Đieu 6 cua Hien phap, đong thoi đua ra van đe can co them quyen han cho quyen hanh phap.
Vao ngay 14 thang 3 nam 1990, Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien XO lan thu III đa bai bo Đieu 6, thong qua cac sua đoi đoi voi Hien phap Lien Xo, cho phep che đo đa đang, gioi thieu the che Tong thong o Lien Xo va bau Mikhail Gorbachev lam Tong thong Lien Xo (ngoai le, Tong thong đau tien cua Lien Xo đuoc bau boi Đai hoi Đai bieu Nhan dan, khong phai boi nhan dan Lien Xo).
Vao thang 3 nam 1990, cac cuoc bau cu đuoc to chuc cho cac Đai bieu Nhan dan cua cac nuoc cong hoa Lien bang (cac cuoc bau cu Xo viet toi cao cua cac nuoc cong hoa vung Baltic đa đuoc to chuc truoc đo, vao thang 2 nam 1990) va cac Đai bieu Nhan dan Xo viet đia phuong.
Trong Nga Xo, khong giong nhu cac nuoc cong hoa khac, đuoc tao ra mot he thong hai cap gom cac co quan lap phap, tuong tu nhu he thong ton tai o cap Lien bang: cac đai bieu nhan dan tai Đai hoi đa bau ra Xo viet Toi cao la co quan thuong truc (voi cac nuoc Cong hoa khac, co quan lap phap toi cao chi la Xo viet Toi cao). Trong cac cuoc bau cu Đai bieu Nhan dan Nga Xo đa đat đuoc thanh cong đang ke boi nhung nguoi ung ho cac cai cach cap tien, đoan ket trong khoi "Nuoc Nga Dan chu". So luong đai bieu, nhung nguoi tai Đai hoi Đai bieu Nhan dan Nga Xo trong cac nam 1990-91 đa bo phieu cho nhung cai cach triet đe trong khong it hon 2/3 truong hop, len toi 44% (trong mot so cuoc bo phieu quan trong - hon mot nua), va ty le nhung nguoi cong san bao thu la 39-40%.
Vao ngay 16 thang 5 nam 1990, Đai hoi Đai bieu Nhan dan lan thu I Nga Xo khai mac. Ngay 29 thang 5, sau ba lan bo phieu, Đai hoi đa bau Boris Yeltsin lam Chu tich Xo viet Toi cao Nga Xo (Boris Yeltsin đuoc 535 phieu, Aleksandr Vlasov- 467 phieu).
Vao ngay 12 thang 6 nam 1990, voi 907 phieu "Thuan", chi voi 13 phieu "Chong", Đai hoi Đai bieu Nhan dan lan thu nhat Nga Xo đa thong qua "Tuyen bo ve chu quyen nha nuoc Nga Xo". Tuyen bo rang "đe đam bao cac bao đam chinh tri, kinh te va phap ly ve chu quyen Nga Xo, nhung đieu sau đay đuoc thiet lap: Nga Xo se co toan quyen giai quyet tat ca cac van đe nha nuoc va đoi song xa hoi, ngoai tru nhung van đe ma Nga Xo tu nguyen chuyen giao cho co quan tai phan cua Lien Xo; Hien phap Nga Xo va Luat Nga Xo se la toi cao trong lanh tho Nga Xo; Cac hanh đong Lien Xo xung đot voi cac quyen chu quyen cua Nga Xo se bi Cong hoa đinh chi tren lanh tho Nga Xo". Đay la su khoi đau cua "cuoc chien phap luat" giua Nga Xo va Trung uong Lien bang.
Vao ngay 12 thang 6 nam 1990, Luat Lien Xo ve bao chi va cac phuong tien thong tin đai chung khac đuoc thong qua. No cam kiem duyet va đam bao quyen tu do cho cac phuong tien truyen thong.
Qua trinh "chu quyen Nga" dan đen viec thong qua "Nghi đinh ve chu quyen kinh te Nga" vao ngay 1 thang 11 nam 1990.
Voi viec thong qua Luat Lien Xo ngay 09/10/1990 so 1708-1 "Ve cac To chuc xa hoi", co the chinh thuc đang ky cac đang phai chinh tri, trong so đo đau tien la Đang Dan chu Nga, Đang Dan chu Xa hoi Nga va Đang Tu do Nhan dan, đuoc đang ky boi Bo Tu phap Nga Xo vao ngay 14 thang 3 nam 1991. Trong thoi gian đang đuoc xem xet, su thanh lap cac đang phai khac nhau đa dien ra. Hau het cac đang đeu hoat đong tren lanh tho mot nuoc cong hoa lien bang, đieu nay đa cung co chu nghia ly khai cac nuoc cong hoa lien bang, bao gom ca Nga Xo. Hau het cac đang moi thanh lap đeu đoi lap voi Đang Cong san Lien Xo.
Đang Cong san Lien Xo đa trai qua mot cuoc khung hoang nghiem trong trong giai đoan nay. No co nhung đuong huong chinh tri khac nhau. Đai hoi lan thu XXVIII Đang Cong san Lien Xo (thang 7 nam 1990) dan đen su rut lui khoi đang cua nhung thanh vien cap tien nhat, do Boris Yeltsin lanh đao. So luong đang vien vao nam 1990 giam tu 20 xuong con 15 trieu nguoi, do Đang Cong san cac nuoc cong hoa Baltic tuyen bo đoc lap.
Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo lan thu IV, đuoc to chuc vao thang 12 nam 1990, đa cong bo mot cuoc trung cau dan y ve viec bao ton Lien bang Xo viet la "mot lien bang đoi moi cua cac nuoc cong hoa co chu quyen binh đang". Đe đat đuoc muc đich nay, luat ve bo phieu quoc gia (trung cau dan y) Lien Xo đa đuoc thong qua. Đai hoi đa thong qua cac sua đoi hien phap trao cho Gorbachev quyen bo sung. Thuc te đa co su đieu phoi lai Chu tich Hoi đong Bo truong, nay đuoc đoi thanh Noi cac Bo truong, Valentin Pavlov tro thanh Thu tuong. Chuc vu Pho Tong thong đuoc thanh lap, Đai hoi bau Gennady Yanayev lam Pho Tong thong. Boris Karlovich Pugo tro thanh Bo truong Bo Noi vu thay the Vadim Bakatin, Eduard Shevardnadze đuoc Aleksandr Bessmertnykh thay the lam Bo truong Bo Ngoai giao.
Vao thang 3 nam 1991, mot cuoc trung cau dan y đa đuoc to chuc, trong đo hon 76% nhung nguoi đa tham gia cuoc trung cau (bao gom hon 70% Nga va Ukraina Xo) đa bo phieu cho viec "bao ton Lien Xo nhu mot lien bang moi cua cac nuoc cong hoa co chu quyen binh đang".
Tai sau nuoc cong hoa lien bang (Litva, Estonia, Latvia, Gruzia, Moldova, Armenia), truoc đay đa tuyen bo đoc lap hoac chuyen sang đoc lap, mot cuoc trung cau dan y tat ca cac lien bang đa khong thuc su đuoc to chuc (chinh quyen cac nuoc cong hoa nay chua thanh lap Uy ban Bau cu Trung uong, khong co cuoc bo phieu chung cua toan dan) ngoai tru mot so vung lanh tho (Abkhazia, Nam Ossetia, Transnistria), nhung vao nhung thoi điem khac, cac cuoc trung cau dan y ve đoc lap đa đuoc to chuc.
Tren co so cua khai niem trung cau dan y, co tinh đen ket qua cua no, no đuoc cho la đa ket thuc qua trinh đam phan đe thanh lap mot lien bang moi - Lien bang cac quoc gia co chu quyen (USSG) voi tu cach la mot lien bang mem vao ngay 20 thang 8 nam 1991.
Đap lai, mot so nhan vat nha nuoc va đang đa co gang chiem đoat quyen luc, con đuoc goi la "cuoc đao chinh thang Tam". Ngay 19 thang 8 nam 1991, mot nhom chinh tri gia Lien Xo tuyen bo thanh lap Uy ban Nha nuoc ve Tinh trang Khan cap (GKChP). Ho yeu cau tong thong, nguoi đang đi nghi o Crimea, ban hanh tinh trang khan cap trong nuoc hoac tam thoi chuyen giao quyen luc cho Pho Tong thong Gennady Yanayev. Chinh quyen hai nuoc cong hoa thuoc Lien bang - Azerbaijan Xo va Byelorussia Xo- ung ho GKChP, chinh quyen cac nuoc cong hoa khac - Nga Xo, Ukraine Xo, Kazakh Xo, Kyrgyz Xo, Moldavia Xo, Armenia Xo, Latvia Xo, Litva Xo, Estonia Xo - bac bo cac hanh đong cua GKChP (chinh quyen Gruzia Xo bat ngo co quan điem trung lap).
Sau khi tuyen bo thanh lap GKChP va co lap Gorbachev o Crimea, Yeltsin đa lanh đao phe đoi lap chong GKChP va bien toa nha Duma Nga thanh trung tam khang chien. Ngay trong ngay đau tien cua cuoc đao chinh, Yeltsin, phat bieu tu mot chiec xe tang truoc Nha Trang, goi cac hanh đong cua GKChP la mot cuoc đao chinh, sau đo ban hanh mot loat sac lenh khong cong nhan cac hanh đong cua GKChP. Vao ngay 23 thang 8, Yeltsin ky sac lenh đinh chi cac hoat đong cua Đang Cong san Nga Xo, va vao ngay 6 thang 11, mot sac lenh cham dut hoat đong cua Đang Cong san Lien Xo. Vao ngay 24 thang 8, Mikhail Gorbachev tu chuc Tong bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo va giai the Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo va chinh phu Lien Xo.
Su that bai va tu giai the cua GKChP thuc su dan đen su sup đo chinh phu trung uong Lien Xo, trung uong quyen luc do Tong thong Gorbachev đai dien bat đau nhanh chong mat quyen luc, co su đieu phoi lai cac co cau quyen luc vao tay cac nha lanh đao cong hoa va gia tang su sup đo cua Lien bang. Trong vong mot thang sau cuoc đao chinh, chinh quyen hau het cac nuoc cong hoa thuoc Lien Xo lan luot tuyen bo đoc lap. Mot so quoc gia trong so đo đa to chuc cac cuoc trung cau dan y ve tinh đoc lap đe hop phap hoa cac quyet đinh nay.
Ngay 2-5 thang 9 nam 1991, Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo (bat thuong) lan thu V đuoc to chuc. Theo cac tai lieu đuoc thong qua tai Đai hoi, Hien phap Lien Xo đa bi đinh chi. Đai hoi quyet đinh giai tan Đai hoi đai bieu nhan dan Lien Xo va Xo viet toi cao Lien Xo. Ban than Xo Viet Toi cao Lien Xo đa đuoc to chuc lai, va thay vi la co quan lap phap cao nhat, no tro thanh mot co quan tu van vo đinh hinh voi thanh phan va chuc nang khong ro rang. Thay vi chinh phu Lien Xo, mot co quan lam thoi đuoc thanh lap, Uy ban Kinh te Lien Cong hoa, trong đo cac nuoc cong hoa đuoc đai dien tren co so binh đang.
Ngay lap tuc, vao thang 9 nam 1991, cac nuoc phuong Tay o at cong nhan nen đoc lap cua cac nuoc cong hoa vung Baltic (ma ho đa tuyen bo đoc lap vao đau nam 1990).
Ngay 2 thang 10 nam 1991, tai san bay Yubileyniy (Baikonur), mot cuoc hop cac nha lanh đao cua 12 nuoc cong hoa thuoc Lien Xo (cac nha lanh đao Latvia, Litva va Estonia khong co mat) đa đuoc to chuc.
Vao ngay 18 thang 10 nam 1991, Hiep uoc ve Cong đong Kinh te đuoc ky ket tai Đien Kremlin, phan mo đau Hiep uoc bat đau bang dong chu: "Cac quoc gia đoc lap va đang la chu the cua Lien bang Cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet, bat ke tinh trang hien tai cua ho nhu the nao...", co nghia la thuc te cong nhan nen đoc lap cho cac nuoc cong hoa truoc đo đa tuyen bo ly khai khoi Lien bang. Hiep uoc đuoc ky ket boi cac nha lanh đao cua tam nuoc cong hoa, bao gom ca nhung nuoc đa tuyen bo ly khai khoi Lien Xo (Belarus Xo, SSR Kazakhstan Xo, Nga Xo, Turkmen Xo, Armenia Xo, Kyrgyzstan Xo, Tajikistan Xo va Uzbekistan Xo), cung nhu boi Mikhail Gorbachev la Tong thong Lien Xo. Cac ben tham gia hiep uoc cong nhan quyen tu do roi khoi cong đong, tai san tu nhan, doanh nghiep tu do va canh tranh. Hiep uoc cho phep gioi thieu tien te quoc gia va phan chia kho du tru vang cua Lien Xo, kim cuong va quy ngoai hoi.
Ngay 22 thang 10 nam 1991, Hoi đong Nha nuoc Lien Xo ra sac lenh ve viec bai bo KGB Lien Xo. Tren co so đo, no đuoc lenh thanh lap Cuc Tinh bao Trung uong Lien Xo (tinh bao đoi ngoai, tren co so Tong cuc I), Co quan An ninh Lien Cong hoa (an ninh noi bo) va Uy ban Bao ve Bien gioi Nha nuoc. KGB cac nuoc cong hoa thuoc Lien bang đuoc chuyen giao "cho co quan tai phan đoc lap cua cac quoc gia co chu quyen". Cuoi cung, nganh an ninh toan lien bang đa bi bai bo vao ngay 3 thang 12 nam 1991.
Vao ngay 6 thang 11 nam 1991, Tong thong Nga Boris Yeltsin đa ky sac lenh giai the Đang Cong san Lien Xo va to chuc cong hoa cua no, Đang Cong san Nga Xo, khoi lanh tho Nga Xo (mot nam sau đo la Toa an Hien phap Lien bang Nga đa tuyen bo hien phap cam cac co cau quan ly Đang Cong san Lien Xo va Lien bang Xo viet, nhung khong đoi voi cac to chuc chinh tren lanh tho cua Đang "trong truong hop cac to chuc đo van giu nguyen tinh chat cong khai va khong thay the cac co cau nha nuoc" va neu co cau to chuc đuoc thuc hien phu hop voi cac yeu cau cua luat phap Nga). Cung ngay, cac thu tuong Moldova va Ukraine, Valeriu Muravschi va Vitold Fokin đa ky Hiep uoc Cong đong Kinh te tai Moskva.
Ngay 14 thang 11 nam 1991, Hoi đong Nha nuoc thong qua nghi quyet giai tan tat ca cac bo va cac co quan trung uong quan ly nha nuoc Lien Xo ke tu ngay 1 thang 12 nam 1991.
Vao ngay 14 thang 11 nam 1991, bay trong so muoi hai nuoc cong hoa (Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Nga, Tajikistan, Turkmenistan va Uzbekistan) quyet đinh ky ket hiep uoc thanh lap Lien minh cac Quoc gia co chu quyen (USS) nhu mot lien minh, voi Minsk la thu đo cua lien minh. Viec ky ket đuoc len ke hoach vao ngay 9 thang 12 nam 1991.
Ngay 15 thang 11 nam 1991 Bo Kinh te va Tai chinh Nga Xo đa phan cong lai tat ca cac co cau, bo phan va to chuc cua Bo Tai chinh Lien Xo cu. Đong thoi, viec tai tro cho cac bo va ban nganh Lien Xo, ngoai tru nhung bo đa đuoc trao mot so chuc nang quan ly cua Lien bang Nga, đa bi dung lai.
Vao ngay 27 thang 11 nam 1991, sac lenh tong thong ve viec to chuc lai cac co quan chinh phu trung uong Nga Xo đuoc cong bo, theo đo hon 70 bo va ban nganh lien hiep đa đuoc chuyen giao cho quyen tai phan cua Nga.
Cuoc trung cau dan y o Ukraine, đuoc to chuc vao ngay 1 thang 12 nam 1991, noi nhung nguoi ung ho đoc lap gianh đuoc ngay ca o mot khu vuc truyen thong than Nga nhu Crimea, đa khien (theo mot so chinh tri gia, bao gom ca Boris Yeltsin), bao ton Lien Xo duoi moi hinh thuc chac chan la khong the.
Vao ngay 8 thang 12 nam 1991, nguoi đung đau ba trong so bon nuoc cong hoa sang lap Lien Xo, gom Belarus, Nga va Ukraine, tap trung tai Belovezhskaya Pushcha (lang Viskuly, Belarus), tuyen bo rang Lien Xo khong con ton tai, tuyen bo viec hinh thanh Lien bang cac quoc gia co chu quyen la khong the va ky mot thoa thuan ve viec hinh thanh Cong đong cac Quoc gia Đoc lap (SNG). Viec ky ket cac thoa thuan đa gay ra phan ung tieu cuc tu Gorbachev, nhung sau cuoc đam phan thang 8, ong đa khong con quyen luc thuc su nao nua. Theo Boris Yeltsin, Hiep đinh Belovezhskoye khong giai the Lien Xo, ma chi thua nhan su tan ra thuc su cua no vao thoi điem đo.
Vao ngay 12 thang 12 nam 1991, Xo Viet Toi cao Nga Xo đa phe chuan Hiep đinh Belovezhskaya. Đai hoi Nga đa phe chuan van kien voi đa so phieu: "ung ho" - 188 phieu, "chong" - 6 phieu, "trang" - 7. Đong thoi, Xo Viet Toi cao Nga Xo đa bac bo Hiep uoc ve su hinh thanh Lien Xo vao ngay 30 thang 12 nam 1922, va thong qua mot sac lenh trieu hoi cac đai bieu Nga tu Xo viet toi cao Lien Xo.
Ngay 19 thang 12 nam 1991 theo Nghi đinh Tong thong Nga Xo, Uy ban Kinh te Lien Cong hoa Lien Xo tren lanh tho cua Nga đa bi cham dut. Bo may, cac phong ban va cac co cau khac cua Uy ban Kinh te Lien Cong hoa tren lanh tho Nga Xo đa đuoc chuyen giao cho tham quyen cua chinh phu Nga Xo. Tong thong Nga Xo Boris Yeltsin đa ky cac sac lenh Chinh phu Nga ve viec cham dut hoat đong cua Co quan An ninh Lien bang va Bo Noi vu Lien Xo tren lanh tho Lien bang Nga.
Ngay 19 thang 12, Tong thong Yeltsin quyet đinh cham dut hoat đong Bo Ngoai giao Lien Xo; ngay hom sau, Ngan hang Nha nuoc Lien Xo bi bai bo, nay la Ngan hang Trung uong Nga.
Vao ngay 21 thang 12 nam 1991, thoa thuan Belovezhskiy ve viec thanh lap SNG đuoc Armenia, Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Tajikistan, Turkmenistan va Uzbekistan tham gia. Cac nuoc cong hoa nay cung voi Belarus, Nga va Ukraine đa ky tai Alma-Ata tuyen bo ve cac muc tieu va nguyen tac cua SNG va nghi đinh thu ve thoa thuan thanh lap SNG (cac nuoc cong hoa Baltic va Gruzia cung khong tham gia vao SNG). Nhung nguoi đung đau muoi mot nuoc cong hoa lien bang cu đa tuyen bo cham dut Lien bang Cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet. Cac nha lanh đao cac nuoc cong hoa thanh lap SNG đa thong bao cho Gorbachev ve viec cham dut the che Tong thong Lien Xo va bay to long biet on đoi voi Gorbachev "vi nhung đong gop tich cuc cua ong".
Vao ngay 25 thang 12 nam 1991, Tong thong Mikhail Gorbachev tu chuc va su thay đoi mang tinh bieu tuong quoc ky Lien Xo sang co tam tai cua Nga xay ra tai Đien Kremlin. Vao ngay 26 thang 12 nam 1991, Xo Viet Toi cao Lien Xo thong qua tuyen bo ve viec xoa bo Lien Xo va tu giai the.


 Kinh te  Nam 1987, Lien Xo thuc hien mot cuoc cai cach kinh te, giang mot đon quyet đinh vao nen kinh te ke hoach. Noi chung, cai cach bao gom: mo rong tinh đoc lap cac doanh nghiep theo nguyen tac tu trang trai va tu hoat đong; tung buoc phuc hoi khu vuc kinh te tu nhan (o giai đoan đau - thong qua hoat đong cua cac hop tac xa trong linh vuc dich vu va san xuat hang tieu dung); tu bo đoc quyen ngoai thuong; hoi nhap sau hon vao thi truong the gioi; giam so luong bo, ban nganh; cong nhan su binh đang o nong thon đoi voi nam hinh thuc quan ly chinh (cung voi cac nong truong quoc doanh va  nong truong quoc doanh lien hop nong nghiep, hop tac xa cho thue va trang trai, v.v.); đong cua cac doanh nghiep lam an thua lo; su thanh lap cac ngan hang thuong mai.
Van kien quan trong cuoc cai cach sau đo la "Luat Doanh nghiep Nha nuoc", quy đinh mo rong đang ke quyen cac doanh nghiep. Đac biet, ho đuoc phep tien hanh cac hoat đong kinh te đoc lap sau khi thuc hien menh lenh bat buoc cua nha nuoc.
Luat hop tac nam 1989 đanh dau su khoi đau cua viec hop phap hoa cac xuong ngam va tu nhan hoa tai san nha nuoc.
Đen nam 1989, ro rang la no luc cai cach nen kinh te trong he thong xa hoi chu nghia đa that bai. Viec đua mot so yeu to thi truong vao nen kinh te ke hoach hoa nha nuoc (hoach toan chi phi doanh nghiep nha nuoc, doanh nghiep tu nhan nho) khong mang lai ket qua kha quan. Lien Xo ngay cang lun sau vao vuc tham cua tinh trang thieu hang hoa trien mien va khung hoang kinh te toan dien. Vao mua thu nam 1989, lan đau tien ke tu sau Chien tranh Ve quoc vi đai, phieu giam gia đuong đuoc gioi thieu tai Moskva. Ty le san pham bi loi tang len đang ke, cac tai nan va tham hoa cong nghiep tro nen thuong xuyen hon. Ngan sach nha nuoc nam 1989 bi tham hut lan đau tien trong mot thoi gian dai.
Ve van đe nay, gioi lanh đao Lien Xo bat đau xem xet nghiem tuc kha nang chuyen đoi sang nen kinh te thi truong chinh thuc, von gan đay đa bi bac bo vo đieu kien vi trai voi cac nguyen tac co ban xa hoi chu nghia. Sau Đai hoi Đai bieu Nhan dan lan thu nhat, Chinh phu Lien Xo moi do Nikolay Ryzhkov đuoc thanh lap. Bao gom 8 vien si va thanh vien tuong ung trong Vien Han lam Khoa hoc Lien Xo, khoang 20 tien si va pho giao su khoa hoc. Chinh phu moi ban đau tap trung vao viec thuc hien cac cai cach kinh te triet đe va cac phuong phap quan ly khac nhau. Lien quan đen đieu nay, co cau Chinh phu đa thay đoi đang ke va so luong cac bo nganh đa giam đang ke: tu 52 xuong 32, tuc la gan 40%.
Vao thang 5 nam 1990, Nikolay Ryzhkov đa bao cao ve chuong trinh kinh te cua Chinh phu tai cuoc hop Xo viet Toi cao Lien Xo. Ryzhkov đa vach ra khai niem do "uy ban Abalkin" phat trien ve qua trinh chuyen đoi sang nen kinh te thi truong co đieu tiet. Thiet lap mot cuoc cai cach gia ca. Bai phat bieu nay đa dan đen tinh trang khan cap trong thuong mai o Moskva: trong khi Ryzhkov đang phat bieu tai Đien Kremlin, moi thu trong thanh pho đa đuoc ban het: nguon cung mot thang dau thuc vat va bo, bot banh kep trong ba thang, ngu coc ban đuoc gap 7-8 lan thong thuong, thay vi 100 tan muoi ban đuoc 200 tan.
Đa co mot lan song bieu tinh tren khap Lien Xo đoi khong đuoc tang gia. Mikhail Gorbachev, nguoi đa nhieu lan hua rang gia ca o Lien Xo se van o muc cu, đa tach minh ra khoi chuong trinh cua chinh phu. Xo Viet Toi cao Lien Xo đa hoan viec thuc hien cai cach, đe nghi rang chinh phu phai đieu chinh lai khai niem cua minh.
Vao thang 6 nam 1990, Xo viet Toi cao Lien Xo đa thong qua nghi quyet "Ve khai niem chuyen đoi sang nen kinh te thi truong" va vao thang 10 nam 1990, chinh phu đa thong qua "Huong dan co ban đe on đinh nen kinh te quoc dan va chuyen đoi sang nen kinh te thi truong". Cac tai lieu đuoc cung cap đe dan dan phi đoc quyen hoa, phan quyen va phi quoc gia hoa tai san, thanh lap cac cong ty co phan va ngan hang, phat trien tinh than kinh doanh tu nhan. Thang 12 nam 1990, chinh phu Nikolay Ryzhkov bi bai nhiem. Hoi đong Bo truong Lien Xo đuoc chuyen thanh Noi cac Bo truong Lien Xo, đung đau la Thu tuong Valentin Pavlov.
Nhung cac hoat đong Noi cac Bo truong nam 1991 đa giam xuong muc gia tang gap hai lan ke tu ngay 2 thang 4 nam 1991 (mac du vay, van đuoc quy đinh), cung nhu viec đoi tien giay 50 va 100 rup lay tien giay moi (cai cach tien te Pavlov). Viec trao đoi chi đuoc thuc hien trong 3 ngay, vao ngay 23-25 thang 1 nam 1991, voi nhung han che nghiem trong. Nguyen nhan la do cac nha kinh doanh mo am đuoc cho la đa tich luy mot luong lon tien giay lon.
Nen kinh te Lien Xo nam 1991 lam vao khung hoang sau sac, the hien o cho san xuat giam 11%, tham hut ngan sach 20-30%, no nuoc ngoai khong lo 103,9 ty đo la. Khong chi thuc an, ma ca xa phong va diem cung đuoc phan phat bang the suat an, va the thuong khong đuoc tich tru. O Moskva đa xuat hien "the Muscovite", ho chi đon gian la khong ban bat cu thu gi cho nhung nguoi khong phai la cu dan trong cac cua hang. He thong cong hoa va khu vuc, "tien" cong hoa va đia phuong xuat hien.


 Chu nghia dan toc va chu nghia ly khai   = Azerbaijan va Armenia  =

Vao ngay 27 thang 5 nam 1990, mot cuoc đung đo vu trang giua cac "đon vi tu ve" Armenia va quan noi vu đa dien ra, ket qua la hai binh si va 14 dan quan đa thiet mang.


 = Gruzia  =


 = Trung A  =


 = Moldova va Transnistria  =


 = Baltic  =


 Đoi ngoai  Chinh quyen Xo Viet đa khong ngan can đuoc su sup đo cac che đo Cong san o Trung va Đong Au vao nua cuoi nam 1989; đac biet, ho đa khong ngan can viec thong nhat nuoc Đuc. Cac đe xuat cu ve viec giai the đong thoi Hiep uoc Warsaw va NATO đa bi lang quen; Sau cac cuoc đam phan ngan, Gorbachev va Eduard Shevardnadze đong y đua toan bo nuoc Đuc thong nhat vao NATO.
Ngay 21 thang 11 nam 1990 tai Paris, "Hien chuong cho mot chau Au moi" đa đuoc ky ket, tuyen bo ket thuc ao cuoc đoi đau keo dai nua the ky giua hai he thong va bat đau mot ky nguyen moi dan chu, hoa binh va thong nhat. Vao mua xuan nam 1991, Hiep uoc Warsaw va Hoi đong Tuong tro Kinh te bi giai the. Quan đoi Lien Xo đuoc rut khoi Ba Lan, Tiep Khac va Hungary, va viec rut quan khoi Đuc bat đau.


Su kien va hau qua = Nhung thay đoi trong Đang Cong san Lien Xo =
Tiep tuc phuc hoi cac nan nhan cua chu nghia Stalin.
Ngay 14 thang 3 nam 1990: luat "Ve viec thanh lap chuc vu Tong thong Lien Xo va đua ra cac sua đoi va bo sung đoi voi Hien phap cua Lien Xo" - su mat đoc quyen ve quyen luc chinh tri cua Đang Cong san Lien Xo.
Ngay 6 thang 11 nam 1991: Bi cam o Nga.


= Cac quyen tu do dan chu =
Mot phan tu do ngon luan, glasnost, bai bo kiem duyet, loai bo cac kho luu tru đac biet.
Đa nguyen y kien.
Đa nguyen bau cu va bai bo he thong đoc đang.
Tao đieu kien thuan loi cho viec xuat nhap canh vao/ra nuoc ngoai (bao gom ca di cu) va tiep xuc voi nguoi nuoc ngoai.
Cho phep doanh nghiep tu nhan (hop tac xa dich chuyen) va so huu tu nhan.
Thang 5 nam 1989 - Gorbachev ban hanh mot sac lenh, theo đo sinh vien khong con đuoc nhap ngu, sinh vien đa nhap ngu đuoc tro lai cac truong đai hoc.
Thoai mai trong viec luu hanh hop phap sung đan.
Bai bo truy cuu trach nhiem hinh su đoi voi toi danh sodomy (quan he đong gioi nam).


= Thay đoi trong nen kinh te va đoi song Lien Xo =
Chien dich chong ruou o Lien Xo nam 1985-1987.
Mo rong cac hop tac xa va sau đo la su ra đoi cac doanh nghiep tu do.
Cac cuoc đinh cong tho mo Lien Xo nam 1989.
Cai cach tien te o Lien Xo nam 1991 (Cai cach Pavlov).
Ban sach hang khoi cua hang va sau đo la sieu lam phat.
Giam du tru vang Lien Xo xuong gap muoi lan.
Suy giam tang truong kinh te tu +2,3% nam 1985 (so lieu thong ke chinh thuc Lien Xo) xuong muc suy thoai -11% nam 1991.
Pha gia đong tien quoc gia tu 0,64 (so lieu thong ke chinh thuc Lien Xo, ty gia hoi đoai thuc co the đa thay đoi đang ke) rup tren mot đo la My đen 90 rup tren mot đo la My
Tang no nuoc ngoai it nhat ba lan.


= Chinh sach van hoa =
Do bo lenh cam đoi voi cong viec sang tao cua nguoi di cu Nga (trong ba đot đau tien)
Tra lai quyen cong dan cho nhung nguoi bi cuong buc tuoc quyen cong dan Lien Xo (chu yeu la tu lan song di cu thu ba)
Tang cuong loai bo kiem duyet khoi van hoa phuong Tay.
Loai bo han che tu nhac Rock cua Nga.


= Thay đoi quoc te =
Rut ten lua tam trung va tam ngan khoi chau Au
Giam vu khi hat nhan
Ket thuc Chien tranh Afghanistan bang cach rut quan cua Lien Xo (ngay 15 thang 2 nam 1989)
Khoi phuc quan he ngoai giao voi Albania (30/7/1990) va Israel (3/1/1991)
Thong nhat nuoc Đuc va viec rut quan sau đo
Su tan ra phe Xa hoi chu nghia va Hiep uoc Warsaw (theo Nghi đinh thu ve viec cham dut hoan toan Hiep uoc, ngay 1 thang 7 nam 1991)
Lien Xo tan ra


= Xung đot quoc gia, chien tranh va bao loan =
Cac su kien thang 12 nam 1986 (Kazakhstan)
Cac su kien trong Novy Uzen (1989)
Xung đot Karabakh
Pogrom Sumgayit
Pogrom Armenia o Baku (1990)
Thang Gieng đen
Xung đot Gruzia-Abkhaz
Bao loan Sukhumi (1989)
Xung đot Nam Ossetia
Tuan hanh đen Tskhinvali (1989)
Su kien Tbilisi (1989)
Bao loan hang loat o Dushanbe (1990)
Chien tranh Chechnya lan thu nhat
Xung đot Transnistrian
Dubossary trong cuoc xung đot Transnistrian (1990-1992)
Tuan hanh đen Gagauzia
Xung đot Ossetian-Ingush
Tai Uzbekistan (Pogrom Fergana: xung đot voi nguoi Tho Nhi Ky Meskhetian)
Tai Kyrgyzstan (xung đot Osh, Thung lung Ferghana)
Cac su kien tai Vilnius (1991)
Cac su kien tai Riga (1991)


= Tham hoa =
So luong va quy mo cac tham hoa nhan tao đa xay ra trong mot thoi gian ngan thuc su rat lon. Ngoai ra, ke tu đau Perestroika, tham hoa tu nhien va nhan tao o Lien Xo khong con đuoc bung bit va bat đau nhan đuoc su phan đoi kich liet tu cong chung, mac du đoi khi co su cham tre nghiem trong do cac co cau đang co gang che giau thong tin:

Ngay 10 thang 7 nam 1985  - Tu-154 Aeroflot (chuyen bay Tashkent-Karshi-Orenburg-Leningrad), khi đi vao mot mom đuoi, đa bi roi gan thanh pho Uchkuduk (Uzbekistan) lam 200 nguoi chet. Đay la vu tai nan hang khong lon nhat ve so luong nan nhan xay ra tren lanh tho Lien Xo.
Ngay 26 thang 4 nam 1986  - Tai nan Chernobyl - tham hoa  nhan tao lon nhat o Lien Xo.
Ngay 31 thang 8 nam 1986 - tau hoi nuoc " Đo đoc Nakhimov" bi chim, 423 nguoi chet - vu đam tau ​​lon nhat trong lich su hau chien cua Lien Xo
Ngay 3 thang 10 nam 1986 - tau ngam hat nhan "K-219" bi chim, 4 nguoi chet
Ngay 4 thang 6 nam 1988  - vu no tai ga đuong sat Arzamas-1, 91 nguoi chet
Ngay 16 thang 8 nam 1988  - vu tai nan tau Aurora, 31 nguoi chet
Ngay 4 thang 10 nam 1988  - no tai nha ga Sverdlovsk-Sortirovochny, 4 nguoi chet
Ngay 7 thang 12 nam 1988 - đong đat o Spitak, 25 nghin nguoi chet
Ngay 7 thang 4 nam 1989 - tau ngam hat nhan "Komsomolets" bi chim, 45 nguoi chet
Ngay 4 thang 6 (3 thang 6 theo gio Moscow ) 1989 - tai nan đuong sat gan Ufa, 575 nguoi chet.


= Khung bo =
Ngay 20 thang 9 nam 1986 - vu bat may bay Tu-134 tai san bay Ufa.
Ngay 8 thang 3 nam 1988 - gia đinh Ovechkin cuop chiec may bay Tu-154 đang bay Irkutsk - Kurgan - Leningrad.
Ngay 1 thang 12 nam 1988 - cuop mot chiec xe buyt cho tre em o Ordzhonikidze.


Cac phuong phap tiep can đanh gia va phuong phap luan đe phan tich Perestroika Ly thuyet cua Mac ve su hinh thanh kinh te - xa hoi, nhu đuoc giai thich o Lien Xo, xuat phat tu su ton tai mot so đo phat trien chung cua tat ca cac quoc gia va cac dan toc, co nghia la su thay the lien tiep nhau tu cac cong xa nguyen thuy, no le, phong kien, tu ban chu nghia va cong san chu nghia. Đong thoi, moi hinh thai tiep theo đuoc tuyen bo la cao cap hon hinh thai truoc đo.
Cac su kien dien ra o Lien Xo sau nam 1985 đa dan đen thuc te la nhieu nguoi trong so nhung nguoi tuan theo cach tiep can hinh thuc, đa tu bo no va chuyen sang tim kiem cac cach tiep can ly thuyet khac cho qua trinh lich su. Mot so nguoi van trung thanh voi cach tiep can nay cua chu nghia Mac (mot so đai dien phe cong san va chu nghia dan toc, chang han nhu Sergey Kara-Murza) đa đanh gia nhung thay đoi lich su xay ra la "khong tu nhien" va su dung cac giai thich đuoc xay dung đe chung minh su "nhan tao" ban chat su sup đo chu nghia xa hoi o Lien Xo. Nhin thay nguyen nhan nam trong am muu tu Hoa Ky va cac "tac nhan gay anh huong" tu Hoa Ky trong chinh Lien Xo. Ly thuyet nay khong bao ham tat ca cac mau thuan xa hoi, do đo vi pham nguyen tac duy vat bien chung va co the bi xep vao loai thuyet am muu vi khong co kha nang nhan ra nguyen nhan thuc su va co ban cac su kien.
Theo nhieu đai dien tu tuong Macxit phuong Tay, cach thuc thuc hien chuyen đoi tu tu ban chu nghia sang xa hoi chu nghia đuoc thuc hien o Nga vao đau the ky 20 khong phu hop voi loi day cua Marx va hoan toan mau thuan voi ong. Mot vi du noi bat ve cach giai thich nhu vay co the đuoc tim thay trong cac tac pham nha xa hoi chu nghia nguoi My Michael Harrington. Ong viet rang Marx xem qua trinh chuyen đoi tu hinh thanh tu ban chu nghia sang hinh thanh chu nghia xa hoi chi co the thuc hien đuoc khi tat ca cac đieu kien tien quyet ve vat chat va tinh than cho đieu nay đa chin muoi. Nhung Cach mang Thang Muoi nam 1917 o Nga đa vi pham mot cach tho bao đinh đe co ban nay cua chu nghia Mac, va ket qua that đang buon: "xa hoi hoa ngheo đoi chi co the khang đinh mot hinh thuc ngheo đoi moi". Thay vi khac phuc su trung thu nguoi lao đong đoi voi cac phuong tien tai san, quyen luc chinh tri, va cac gia tri tinh than, che đo chien thang o Nga đa ap đat nhung hinh thuc trung thu moi, va vi vay Harrington đa đinh nghia no la "chu nghia xa hoi phan chu nghia". Tu nhung đanh gia nay, ket luan rang su sup đo chu nghia xa hoi o Lien Xo la he qua no luc "đot chay" cac giai đoan lich su trong qua trinh chuyen đoi tu chu nghia tu ban len chu nghia xa hoi, va cac nuoc hau Xo viet phai trai qua nhung giai đoan "truong thanh" len chu nghia xa hoi ma nhung nguoi Bolshevik đa co gang bo qua.
Hon nua, mot nha ly thuyet Mac xit loi lac nhu Karl Kautsky đa viet ngay tu nam 1918 ve cuoc cach mang o Nga:

Noi mot cach chinh xac, muc tieu cuoi cung cua chung ta khong phai la chu nghia xa hoi, ma la tieu diet moi hinh thuc boc lot, ap buc, bat ke giai cap, gioi tinh, chung toc... Trong cuoc đau tranh nay, chung ta lam cho phuong thuc san xuat xa hoi chu nghia tro thanh muc tieu cua chung ta vi trong đieu kien kinh te ky thuat hien nay no la phuong tien tot nhat đe đat đuoc muc tieu cua chung ta. Neu chung ta bi chung minh la sai va neu viec giai phong giai cap vo san va nhan loai noi chung đat đuoc mot cach nhanh chong va hieu qua hon tren co so so huu tu nhan ve tu lieu san xuat, nhu Prudhon đa nghi, thi chung ta se tu bo chu nghia xa hoi ma khong he loai bo muc tieu cuoi cung cua chung ta. Hon nua, chung toi se phai lam đieu đo vi loi ich cua no. Dan chu va chu nghia xa hoi khong khac nhau o cho cai truoc la phuong tien va cai sau la cuu canh; ca hai đeu co nghia la cung mot muc đich.

Cac nha tu tuong cua Đang Cong nhan Xa hoi Chu nghia Anh theo chu nghia Tan Trotsky, đa đinh nghia trat tu xa hoi o Lien Xo la chu nghia tu ban nha nuoc, tuyen bo vao đau nhung nam 1990 rang "su chuyen đoi tu chu nghia tu ban nha nuoc sang chu nghia tu ban quoc te khong phai la mot buoc lui cung khong phai la mot buoc tien; no la mot buoc phu. Su thay đoi chi đon thuan la su chuyen đoi tu hinh thuc boc lot nay sang hinh thuc boc lot khac đoi voi toan bo giai cap cong nhan". Mot so hoc gia Nga cung mo ta he thong Xo Viet la chu nghia tu ban nha nuoc.
Nhung nguoi ung ho ly thuyet hien đai hoa chi ra rang cac nha lanh đao Lien Xo đa vo tinh cong nhan nen van minh phuong Tay la nen van minh phuong Tay tien tien nhat, it nhat la ve mat cong nghe va kinh te, va do đo Lien Xo đa co gang sao chep cac mo hinh to chuc va cong nghe phuong Tay. Nhung trong thoi ky perestroika, ro rang la cac kha nang đe Lien Xo cai cach va đam bao su phat trien tien bo tren co so xa hoi chu nghia đa can kiet, va do đo, can phai vay muon cac co che tu ban chu nghia cung nhu co cau dan chu cua nha nuoc.


Cac phien ban ve đong co nhung nguoi khoi xuong Perestroika Mot so nha nghien cuu cho rang perestroika la mot cach đe gioi thuong luu Xo Viet (nomenklatura) chiem đoat tai san, von quan tam đen viec "tu nhan hoa" khoi tai san khong lo nha nuoc vao nam 1991 hon la bao ton no.
Co y kien cho rang ngay ca trong thoi Khrushchev, mot so thanh phan uu tu cua đang đa bat đau thay đoi he thong Xo Viet đe chuyen minh tu nhung nguoi quan ly thanh chu so huu tai san nha nuoc.
Đe ho tro đieu nay, cac so lieu thong ke sau đay đuoc trich dan:

Cung co gia thuyet cho rang perestroika la mot "cuoc noi day" tu nhung đang vien 40 tuoi, nhung nguoi đa chan ngay su thong tri tu "nhung ong gia". Ly thuyet nay đuoc chung minh trong cuon sach cua nha xa hoi hoc Mikhail Anipkin, "Cong nhan cua Đang". Su dung vi du ve tieu su đang cua cha minh, Alexander Anipkin (Bi thu thu nhat Tinh uy Volgograd Đang Cong san Lien Xo, Đai bieu nhan dan Nga Xo nam 1990-1993), tac gia phat trien y tuong ve mot cuoc khung hoang the he trong Đang Cong san Lien Xo, bat đau xuat hien trong giua nhung nam 1970, the hien o cho khong co su luan chuyen tu nhien giua cac the he trong cac co cau đieu hanh trong đang, bat đau tu tinh uy. Cuoc khung hoang the he nay, theo Mikhail Anipkin, la mot trong nhung nguyen nhan sau xa tu perestroika.


Truyen hinh Vao ngay 3 thang 8 nam 1987, chuong trinh truyen hinh thong tin va phan tich o Lien Xo, "đen roi perestroika" (Прожектор перестройки) đuoc phat song. Cac tap keo dai 10-15 phut đuoc phat song sau chuong trinh Vremya (thoi su) cua Đai Truyen hinh Trung uong Lien Xo. Chuong trinh đuoc tao ra nham muc đich lam noi bat va phe binh nhung cai cach đang đuoc thuc hien trong nuoc.
Tap cuoi đuoc phat song ngay 16 thang 6 nam 1989.


Mot so cot moc quan trong = 1985 =
Đoi voi nguoi dan Lien bang Xo Viet, "perestroika" bat đau bang bai phat bieu tai Leningrad cua Gorbachev đuoc phat song rong rai tren toan quoc vao thang 5 nam 1985; chinh bai phat bieu nay co the đuoc coi la su khoi đau cua perestroika.
Ngay 7 thang 5 nam 1985 - Nghi đinh Hoi đong Bo truong Lien Xo "Ve cac bien phap chong say ruou va nghien ruou, xoa bo tinh trang nghien ruou".


= 1986 =
Ngay 26 thang 4 nam 1986 - Tai nan tai Nha may Đien hat nhan Chernobyl.
Ngay 23 thang 5 nam 1986 - Nghi đinh Hoi đong Bo truong Lien Xo "Ve cac bien phap tang cuong đau tranh chong thu nhap bat hop phap".
Thang 9 nam 1986 - Tong thong Argentina tham Lien Xo lan đau tien.
Ngay 19 thang 11 nam 1986 - Xo Viet Toi cao Lien Xo thong qua Luat Lien Xo "hoat đong kinh doanh ca nhan".
Ngay 17-18 thang 12 nam 1986 - su kien o Alma-Ata.


= 1987 =
Ngay 6 thang 5 nam 1987 - Cuoc bieu tinh trai phep đau tien tu mot to chuc phi chinh phu va phi cong san - Hoi "Ky uc" Moskva.
Ngay 25 thang 6 nam 1987 - Hoi nghi toan the Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo đa xem xet van đe "Ve nhiem vu cua đang đoi voi viec co cau lai co ban quan ly kinh te."
Ngay 30 thang 6 nam 1987
Luat Lien Xo "Ve doanh nghiep nha nuoc (lien hiep)" đa đuoc thong qua.
"Luat ve thu tuc khieu nai len toa an đoi voi nhung viec lam trai phap luat cac quan chuc xam pham quyen cong dan" đa đuoc thong qua.
Thang 8 nam 1987 - Lan đau tien cho phep đang ky bao va tap chi khong gioi han.
Thang 12 nam 1987 - theo quyet đinh cua Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo va Hoi đong Bo truong Lien Xo, Trung tam Nghien cuu Y kien ​​Cong chung Toan Lien bang (VTsIOM) đuoc thanh lap.


= 1988 =
Ngay 13 thang 3 nam 1988 - bai bao Nina Andreyeva tren "Nuoc Nga Xo Viet" - "Toi khong the tu bo cac nguyen tac" (Не могу поступаться принципами)
Thang 3 nam 1988 - Tong thong Uruguay tham Lien Xo lan đau tien.
Ngay 26 thang 5 nam 1988 - Luat " Ve hop tac Lien Xo " đuoc thong qua.
Ngay 5-18 thang 6 nam 1988 - Le ky niem toan lien bang viec Chinh thong giao Nga thanh lap 1000 nam.
Ngay 28/6/1988 - 1/7/1988 - Hoi nghi toan the lan thu XIX Đang Cong san Lien Xo thong qua nghi quyet "Ve mot so bien phap cap bach thuc hien đoi moi he thong chinh tri đat nuoc", "Ve viec thuc hien cac quyet đinh Đai hoi XXVII Đang Cong san Lien Xo va cac nhiem vu lam sau sac them perestroika", "Ve dan chu hoa xa hoi Xo Viet va cai cach he thong chinh tri", "Ve chong quan lieu", "Ve quan he dan toc", "Ve cong khai", "Ve cai cach luat phap".
Ngay 28 thang 7 nam 1988  - Nghi đinh Đoan Chu tich Cac Luc luong Vu trang Lien Xo "Ve thu tuc to chuc va to chuc cac cuoc mit tinh, hoi hop, dieu hanh va bieu tinh tren đuong pho o Lien Xo" va "Ve nhiem vu va quyen quan noi vu Bo Noi vu Lien Xo trong bao ve trat tu cong cong. "
Ngay 24 thang 8 nam 1988 - tai Chimkent (Kazakhstan Xo) ngan hang hop tac đau tien o Lien Xo ("Soyuz-bank") đuoc đang ky, so von đuoc phep len toi 1 trieu rup.
Ngay 5 thang 9 nam 1988 - Phien toa xet xu Yuri Churbanov va nhung nguoi khac bat đau (5 thang 9 - 30 thang 12).
Ngay 30 thang 9 nam 1988 - Tai Hoi nghi toan the Ban chap hanh Trung uong Đang Đang Cong san Lien Xo, cuoc "thanh trung" Bo Chinh tri lon nhat ke tu thoi Stalin dien ra.
Thang 10 nam 1988 - Tong thong Brazil tham Lien Xo lan đau tien.


= 1989 =
Thang 1 nam 1989 - Viec đe cu tu do đau tien cua cac ung cu vien đai bieu nhan dan Lien Xo bat đau.
Ngay 15 thang 2 nam 1989 - viec rut quan Lien Xo khoi Afghanistan hoan tat.
Ngay 30 thang 3 nam 1989 - lan đau tien mot van đong vien khuc con cau Lien Xo (Sergei Pryakhin) chinh thuc tham gia mot tran đau Lien đoan khuc con cau quoc gia.
Ngay 9 thang 4 nam 1989 - su kien o Tbilisi.
15/5/1989  - 18/5/1989 - Chuyen tham nguoi đung đau Lien Xo va Đang Cong san Lien Xo Gorbachev toi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Su khoi đau qua trinh binh thuong hoa quan he Xo-Trung.
Ngay 18 thang 5 nam 1989 - Xo viet Toi cao Litva Xo thong qua tuyen bo ve chu quyen nha nuoc.
25/5/1989 - 9/6/1989 - Đai hoi đai bieu Nhan dan Lien Xo lan thu nhat.
Ngay 29 thang 7 nam 1989 - Hoi đong toi cao cua Latvia SSR thong qua tuyen bo ve chu quyen cua nha nuoc.
Ngay 13 thang 11 nam 1989 - Xo Viet Toi cao Estonia Xo tuyen bo viec sap nhap nuoc cong hoa vao Lien Xo nam 1940 la bat hop phap.

1989 - Cac truong đai hoc va hoc vien Lien Xo bat đau đao tao cac chuyen gia trong chuyen nganh "xa hoi hoc".


= 1990 =
Thang 1 nam 1990 - Bao loan nguoi Armenia o Baku; Viec quan đoi Lien Xo tien vao thanh pho Baku đe tran ap phe đoi lap chinh tri, dan toi mot tram cu dan thanh pho, hau het la nguoi Azerbaijan, thiet mang.
Ngay 9 thang 1 nam 1990 - Bo Ngoai giao Tiep Khac yeu cau quan đoi Lien Xo phai rut khoi đat nuoc vao cuoi nam 1990.
Ngay 18 thang 1 nam 1990 - Bo Ngoai giao Hungary yeu cau rut quan đoi Lien Xo khoi đat nuoc vao cuoi nam 1990.
Ngay 24 thang 2 nam 1990 - Phong trao Sajudis gianh chien thang trong cuoc bau cu tu do đau tien o Litvia.
Ngay 26 thang 2 nam 1990 - Bat đau qua trinh rut quan cua Lien Xo khoi Tiep Khac.
Ngay 2 thang 3 nam 1990 - Ket qua cuoc đam phan Xo-Mong, mot quyet đinh đuoc đua ra la rut quan đoi Lien Xo khoi Mong Co cho đen nam 1992.
Ngay 4 thang 3 nam 1990 - Theo ket qua cuoc bau cu vao Xo Viet Toi cao Nga Xpp, khoi bau cu "Nuoc Nga Dan chu" đa nhan đuoc khoang 20% ​​so phieu bau.
Ngay 6 thang 3 nam 1990  - Luat Tai san Lien Xo đuoc thong qua.
Mua xuan 1990 - Estonia, Litva va Latvia, đon phuong tuyen bo đoc lap va tuyen bo ly khai khoi Lien Xo. Qua trinh tan ra nha nuoc thanh cac nuoc cong hoa đoc lap bat đau.
Ngay 18 thang 3 nam 1990 - Lien bang vi Đuc gianh chien thang trong cuoc bau cu tu do đau tien o Cong hoa Dan chu Đuc.
Ngay 25 thang 3 nam 1990 - Cuoc bau cu tu do đau tien o Hungary, ket qua Dien đan Dan chu Hungary gianh chien thang.
Ngay 19 thang 4 nam 1990 - Ket qua cac cuoc đam phan giua chinh phu Sandinista Nicaragua va Contras, mot thoa thuan đa đuoc ky ket ve mot lenh ngung ban ngay lap tuc.
Ngay 5 thang 5 nam 1990 - Cuoc hop đau tien Bo truong Ngoai giao Anh, Lien Xo, My, Phap, Cong hoa Dan chu Đuc va Cong hoa Lien bang Đuc ve van đe thong nhat nuoc Đuc.
Ngay 28 thang 5 nam 1990 - Yeltsin đuoc bau lam Chu tich Xo Viet Toi cao Nga Xo.
Ngay 1 thang 6 nam 1990 - Lien Xo va Hoa Ky ky mot thoa thuan ve tieu huy va cam san xuat vu khi hoa hoc va chuan bi mot cong uoc đa phuong ve cam vu khi hoa hoc.
Ngay 4/6/1990 - Cuoc gap đau tien giua Tong thong Lien Xo Mikhail Gorbachev va Tong thong Han Quoc Ro Dae Woo, đanh dau su khoi đau qua trinh binh thuong hoa quan he giua Lien Xo va Han Quoc.
Ngay 9 thang 6 nam 1990 - Dien đan Dan su Sec gianh chien thang trong cuoc bau cu tu do đau tien o Tiep Khac.
Ngay 12 thang 6 nam 1990 - Đai hoi Đai bieu Nhan dan thong qua "Tuyen bo ve Chu quyen Nha nuoc Nga".
Ngay 1 thang 8 nam 1990 - "Luat Bao chi o Lien Xo" đuoc thong qua. Cac tac gia: M. A. Fedotov , Yu M. Baturin va V. L. Entin .
Ngay 13 thang 8 nam 1990 - Gorbachev ky sac lenh tong thong "Ve viec khoi phuc cac quyen cho tat ca cac nan nhan tu cac cuoc đan ap chinh tri trong nhung nam 20-50". Bang sac lenh nay, cac hanh vi đan ap vi ly do chinh tri, xa hoi, quoc gia, ton giao va cac ly do khac đa bi tuyen bo la bat hop phap, va tat ca cac quyen cua cong dan chiu su đan ap nay đa đuoc khoi phuc.
Ngay 16 thang 8 nam 1990 - Gorbachev ky "Sac lenh Tong thong ve viec tra lai quyen cong dan Lien Xo cho nhung nguoi bi tuoc quyen".
Ngay 1 thang 10 nam 1990 - Thong qua Luat Lien Xo "Ve quyen tu do tin nguong va cac to chuc ton giao".
Ngay 3 thang 10 nam 1990 - Thong nhat nuoc Đuc .
Ngay 19 thang 11 nam 1990 - Hiep uoc ve cac luc luong vu trang thong thuong o chau Au đuoc ky ket tai Paris .
Ngay 21 thang 11 nam 1990 - Hien chuong Paris đuoc ky ket tai Paris .


= 1991 =
Ngay 9 thang 2 nam 1991 - Tai mot cuoc trung cau dan y o Litva ve van đe đoc lap nha nuoc, trong so 84,5% cong dan co quyen bau cu, 90,5% bo phieu cho đoc lap, 6,5% phan đoi.
Ngay 3 thang 3 nam 1991 - Tai cuoc trung cau dan y o Estonia va Latvia ve van đe đoc lap nha nuoc, o Estonia, trong so 82,68% cong dan co quyen bau cu, 77,83% bo phieu cho đoc lap, o Latvia, trong so 87,57% cong dan nguoi co quyen bau cu, đa bo phieu cho đoc lap 73,8%.
Ngay 17 thang 3 nam 1991 - Mot cuoc trung cau dan y toan lien bang ve so phan Lien Xo đuoc to chuc  O Nga, 77% nhung nguoi tham gia bo phieu ung ho viec bao ton nha nuoc lien bang, 26,4% phan đoi.
Ngay 9 thang 4 nam 1991 - Xo viet Toi cao Gruzia thong qua Đao luat ve khoi phuc nen đoc lap nha nuoc.
Ngay 28 thang 5 nam 1991 - Viec rut quan cua Lien Xo khoi Tiep Khac hoan tat .
Ngay 28 thang 5 nam 1991 - Tai Ethiopia, quan đoi Mat tran Dan chu Cach mang Nhan dan Ethiopia chiem Addis Ababa.
Ngay 31 thang 5 nam 1991 - Tai Lisbon, Tong thong Angola Santos va thu linh phien quan UNITA Savimbi đa ky mot thoa thuan hoa binh.
Ngay 12 thang 6 nam 1991 - Bau cu tong thong Nga Xo, Yeltsin đuoc bau lam tong thong. Ong đa gianh chien thang trong vong đau tien voi 57,3% phieu bau.
Ngay 16 thang 6 nam 1991  - Viec rut quan Lien Xo khoi Hungary hoan tat.
25 thang 6 nam 1991 - 3 thang 7 nam 1991 - Cac cuoc đung đo vu trang dien ra tai Nam Tu giua quan đoi Lien bang Nam Tu va luc luong bao ve lanh tho Slovenia.
Ngay 27 thang 6 nam 1991 - Đai dien 9 quoc gia thanh vien Hoi đong Tuong tro Kinh te đa ky mot thoa thuan tai Budapest ve viec giai the to chuc nay.
Ngay 1 thang 7 nam 1991 - Tai cuoc hop Uy ban Co van Chinh tri To chuc Hiep uoc Warsaw o Praha, 6 quoc gia thanh vien đa quyet đinh giai the to chuc nay.
Ngay 31 thang 7 nam 1991 - Tai Moskva, trong chuyen tham Tong thong Hoa Ky George Bush, Hiep uoc Xo-My ve Cat giam va Han che Vu khi Tan cong Chien luoc  (START-1) đa đuoc ky ket.
Ngay 19 thang 8 nam 1991 - ngay 21 thang 8 nam 1991 - Đao chinh thang 8.
Ngay 20 thang 8 nam 1991 - Quoc hoi Estonia ban hanh Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 21 thang 8 nam 1991 - Quoc hoi Latvia tuyen bo ban hanh Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 24 thang 8 nam 1991 - Xo viet Toi cao Ukraine thong qua Tuyen ngon Đoc lap, tuy thuoc vao su xac nhan trong mot cuoc trung cau dan y vao ngay 1 thang 12 nam 1991.
Ngay 25 thang 8 nam 1991 - Xo viet Toi cao Belarus thong qua Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 27 thang 8 nam 1991 - Quoc hoi Moldova thong qua Tuyen ngon Đoc lap .
Ngay 30 thang 8 nam 1991 - Hoi đong toi cao cua Azerbaijan thong qua quyet đinh khoi phuc nen đoc lap cua bang tren co so Đao luat nam 1918.
Ngay 31 thang 8 nam 1991 - Xo viet Toi cao Kyrgyzstan thong qua Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 31 thang 8 nam 1991 - Xo viet Toi cao Uzbekistan thong qua Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 6 thang 9 nam 1991 - Hoi đong Nha nuoc Lien Xo cong nhan nen đoc lap cua Litva, Latvia va Estonia.
Ngay 8 thang 9 nam 1991 - Tai Cong hoa Macedonia thuoc Nam Tu, đa so bo phieu ung ho nen đoc lap trong mot cuoc trung cau dan y.
Ngay 9 thang 9 nam 1991 - Xo viet Toi cao Tajikistan thong qua Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 10 thang 9 nam 1991 - Litva, Latvia va Estonia đuoc gia nhap To chuc An ninh va Hop tac chau Au.
Ngay 17 thang 9 nam 1991 - Litva, Latvia, Estonia, Trieu Tien, Han Quoc, Micronesia va quan đao Marshall tro thanh thanh vien Lien Hiep Quoc.
Ngay 25 thang 9 nam 1991 - Xo viet Toi cao Armenia thong qua Tuyen ngon Đoc lap .
Ngay 27 thang 9 nam 1991 - Tong thong Hoa Ky George W. Bush tuyen bo đon phuong loai bo ten lua hat nhan chien thuat tren mat đat va loai bo ten lua hanh trinh hat nhan khoi tau chien va tau ngam, loai bo cac may bay nem bom chien luoc khoi nhiem vu chien đau thuong truc.
Ngay 6 thang 10 nam 1991 - Tong thong Lien Xo Gorbachev tuyen bo loai bo vu khi hat nhan tam ngan Lien Xo va loai bo tat ca cac loai vu khi hat nhan chien thuat khoi tau chien, tau ngam va hang khong hai quan tren bo.
Ngay 8 thang 10 nam 1991 - Quoc hoi Croatia va Slovenia tuyen bo đoc lap.
Ngay 18 thang 10 nam 1991  - Xo viet Toi cao Azerbaijan thong qua Đao luat Hien phap ve nen đoc lap nha nuoc Cong hoa Azerbaijan.
Ngay 23 thang 10 nam 1991 - Cac thoa thuan ve mot giai phap chinh tri toan dien va cham dut noi chien đuoc ky ket tai mot hoi nghi hoa binh ve Campuchia o Paris.
Ngay 27 thang 10 nam 1991 - Xo viet Toi cao Turkmenistan thong qua đao luat ve nen đoc lap nuoc cong hoa.
Ngay 1 thang 12 nam 1991 - Mot cuoc trung cau dan y ve đoc lap đuoc to chuc tai Ukraine. Trong so 84,2% nhung nguoi đu tu cach bo phieu cho su đoc lap, 90,32% đa bo phieu. Leonid Kravchuk đuoc bau lam Tong thong đat nuoc.
Ngay 6 thang 12 nam 1991 - Xo Viet Toi cao Ukraine bac bo hiep uoc lien minh ngay 30 thang 12 nam 1922 va quyet đinh khong coi Ukraine la mot bo phan hop thanh Lien Xo.
Ngay 8 thang 12 nam 1991 - Cuoc hop tai Belarus cac nha lanh đao Nga, Ukraine va Belarus. Viec ky ket hiep đinh Belovezhskaya va thanh lap Cong đong cac Quoc gia Đoc lap (SNG).
Ngay 16 thang 12 nam 1991 - Xo viet Toi cao Kazakhstan thong qua luat ve nen đoc lap nha nuoc cua Cong hoa Kazakhstan.
Ngay 21 thang 12 nam 1991 - Tai cuoc hop o Almaty, cac nguyen thu quoc gia Azerbaijan, Armenia, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Nga, Tajikistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Ukraine đa xac nhan su hinh thanh SNG.
Ngay 25 thang 12 nam 1991 - Gorbachev tu chuc Tong thong Lien Xo.
Ngay 29 thang 12 nam 1991 - Trong cuoc trung cau dan y ve nen đoc lap Uzbekistan, hon 98% cu tri đa bo phieu cho nen đoc lap.
Ngay 30 thang 12 nam 1991 - cuoc hop đau tien 11 nguyen thu quoc gia - cac thanh vien SNG tai Minsk.


Tham khao