Đong vat Chan khop hay Đong vat Chan đot la nhung đong vat khong co xuong song, co mot bo xuong ngoai (bo xuong vinh vien), mot co the chia đot va nhung đot phu, thuoc Nganh Chan khop (Arthropoda) (tu tieng Hy Lap αρθρον arthron, "khop", va ποδος podos "chan", nghia la "chan khop"). Nganh nay gom 4 phan nganh (Hexapoda, Chelicerata, Myriapoda va Crustacea) chia thanh 15 lop, va co hon 1 trieu loai đuoc mo ta, khien chung chiem tren 80% tat ca cac đong vat đuoc tim thay, va la mot trong hai nhom đong vat thuc su sinh song đuoc o moi truong kho – nhom khac la đong vat co mang oi. Chung co kich thuoc tu rat nho nhu sinh vat phu du cho đen chieu dai vai met.


Mieu ta = Đa dang =
Uoc tinh co khoang 1.170.000 loai đong vat chan khop đa đuoc mieu ta, va chung chiem hon 80% tat ca cac loai đong vat con song đa đuoc biet đen. Mot nghien cuu khac uoc tinh rang co khoang tu 5 đen 10 trieu loai con ton tai, bao gom đa mieu ta va chua mieu ta. Uoc tinh tong so loai con song la cuc ky kho khan do no thuong phu thuoc vao mot loai cac gia thiet đe mo rong quy mo tinh toan o tung khu vuc đac biet nhan len cho toan the gioi. Mot nghien cuu nam 1992 uoc tinh co 500.000 loai đong vat va thuc vat o Costa Rica, trong đo co 365.000 loai la đong vat chan khop. 5 bo đong vat co đo đa dang lon nhat đeu thuoc nganh nay, theo thu tu tu cao xuong thap (chi tinh cac loai đa đuoc mo ta va nghien cuu khoa hoc) bao gom bo Canh cung (gan 400000 loai) bo Canh vay (gan 180000 loai) bo Canh mang (xap xi 150000 loai) bo Hai canh (125000 loai đuoc mo ta), bo Canh nua (95000 loai đuoc đat danh phap); bo lon nhat la bo Canh cung tham chi con đa dang hon gioi Thuc vat vi gioi thuc vat moi chi ghi nhan 350000 đen 380000 loai trong khi bo Canh cung 400000 loai!
Chung la cac sinh vat quan trong trong cac he sinh thai bien, nuoc ngot, đat lien va trong khong khi, va la mot trong hai nhom đong vat chinh đa thich nghi trong cac moi truong kho; nhom con lai la amniote, la nhung loai con song la bo sat, chim va thu. Mot phan nhom đong vat chan khop la con trung, đay la nhom co nhieu loai nhat trong tat ca cac he sinh thai tren can va nuoc ngot. Loai con trung nhe nhat co khoi luong nho hon 25 microgram, trong khi loai nang nhat hon 70 gram. Mot so loai giap xac thi co kich thuoc lon hon nhieu; nhu chan cua cac loai cua nhen Nhat Ban co the dai đen 4 met.


Tien hoa = Di chi hoa thach =

Nguoi ta cho rang cac đong vat Ediacaran Parvancorina va Spriggina cach đay khoang 555 trieu nam la cac đong vat chan khop. Cac đong vat chan khop nho co vo song nhu đong vat hai manh vo đa đuoc tim thay trong cac lop hoa thach đau ky Cambri tu 542 đen 540 trieu nam o Trung Quoc. Cac hoa thach bo ba thuy tuoi Cambri som nhat la 530 trieu nam, nhung lop nay đa tung khac đa dang va phan bo toan cau. Cac cuoc kiem tra lai cac hoa thach trong đa phien set Burgess thap nien 1970 co tuoi 505 trieu nam đa xac đinh co mot so loai đong vat chan đot, mot so loai trong co khong the xep vao bat ky nhom nao đa tung đuoc nhan dang, va do đo đa no ra cac cuoc tranh luan ve su bung no ky Cambri. Hoa thach cua Marrella trong đa phien set Burgess Shale đa cung cap bang chung ro rang som nhat ve su lot xac.
Cac hoa thach giap xac som nhat co tuoi khoang 514 trieu nam trong ky Cambri, va tom hoa thach co tuoi khoang 500 trieu nam. Hoa thach giap xac thuong đuoc tim thay tu ky Ordovic tro ve sau. Chung hau het song hoan toan trong nuoc, co the do chung chua bao gio phat trien cac he bai tiet đe bao ton nuoc.


Phan loai Nganh Arthropoda đuoc phan thanh 5 phan nganh, mot trong so đo (Trilobitomorpha) đa bi tuyet chung:

Trilobitomorpha (Bo ba thuy) la mot nhom đong vat bien co so loai rat lon truoc đay đa bien mat trong su kien tuyet chung Permi-Trias, mac du chung suy giam truoc khi bi tieu diet, giam xuong con mot bo trong su kien tuyet chung ky Devon.
Chelicerata (Chan Kim) bao gom nhen, ran, bo cap va cac ho hang cua chung. Chung co đac trung boi su hien dien cua chelicerae, nam chi ben tren hoac truoc mieng.
Myriapoda (Nhieu chan) bao gom cuon chieu, ret, va cac ho hang cua chung va co nhieu khop, moi khop co mot hoac hai cap chan.
Hexapoda (Sau chan) bao gom cac loai con trung va co 3 bo nho bao gom cac loai giong nhu con trung voi sau chan o nguc. Chung đoi khi đuoc gop voi myriapod, tao thanh nhom Uniramia, tuy nhien cac bang chung gene cho thay chung co quan he gan gui voi lop Sau chan va Giap xac.
Crustacea (Giap xac) la nhom đong vat song duoi nuoc nguyen thuy va đac trung boi biramous phu. Chung bao gom tom hum, cua, tom nuoc ngot, tom va mot so loai khac.
Ben canh cac nhom chinh nay, cung con mot so nhom hoa thach, hau het tu đau ky Cambri, chung rat kho phan loai, hoac vao nhom thieu quan he ro rang voi cac nhom chinh hoac co quan he ro rang voi nhieu nhom chinh. Marrella la nhom đau tien đuoc nhan dang co su khac biet ro rang voi cac nhom noi tieng.
Phat sinh loai cua cac nhom đong vat chan khop con ton tai la mot linh vuc đang đuoc quan tam va co nhieu tranh cai. Cac nghien cuu gan đay nhat co khuynh huong rang giap xac la can nganh voi cac nhom sau chan khac đuoc long trong no. Myriapoda đuoc nhom cung voi Chelicerata trong mot so nghien cuu gan đay (tao thanh Myriochelata), va voi Pancrustacea trong cac nghien cuu khac (tao thanh Mandibulata). Viec xep cac bo ba thuy tuyet chung cung la chu đe tranh cai.
Vi ma quoc te ve danh muc đong vat hoc cong nhan khong co su uu tien tren cap ho, mot so cap phan loai cao hon co the đuoc xem xet theo nhieu ten goi khac nhau.


Xem them Phan loai gioi Đong vat


Chu thich Lien ket ngoai Du lieu lien quan toi Arthropoda tai Wikispecies
 Tu lieu lien quan toi Arthropoda tai Wikimedia Commons
Venomous Arthropods Luu tru ngay 31 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine chapter in United States Environmental Protection Agency va University of Florida/Institute of Food and Agricultural Sciences National Public Health Pesticide Applicator Training Manual
Arthropods - Arthropoda Luu tru ngay 21 thang 8 nam 2017 tai Wayback Machine Insect Life Forms