Diep Đuc Huy (tieng Trung: 葉德輝; binh am: Ye Dehui; 1864 – 11 thang 4 nam 1927) tu Hoan Ban (煥彬) hay Ngu Thuy (漁水), hieu Truc Son (直山) la mot nha van va chu but nguoi Trung Quoc hoat đong trong trieu đai nha Thanh va Trung Hoa Dan Quoc. Phan van giua hoc thuat, buon ban va cong vu trong nhung nam đau su nghiep, ong tro thanh mot nha suu tam sach va van hoc hang đau. Trong hoc thuat, Diep Đuc Huy cung Vuong Tien Nhiem cung đuoc xung "Truong Sa Vuong Diep", lai cung Vuong Khai Van đuoc xung "Tuong Đam Vuong Diep". Ong bi chinh phu Cong san tu hinh vi cao buoc phan cach mang.


Đau đoi Diep Đuc Huy sinh nam 1864 tai Truong Sa, Ho Nam, la con trai cua Diep Vu Thon (叶雨村). Vao nhung nam Thai Binh Thien Quoc, Diep Vu Thon doi nha tu huyen Ngo cua Giang To đen Truong Sa cua Ho Nam. Diep Vu Thon khi con o huyen Ngo đa hanh nghe buon ban, la mot ong chu vua trai cay nho. Sau khi chuyen đen Truong Sa, ong tiep tuc kinh doanh muoi va to song, dan tro thanh mot thuong nhan phat đat.
Tu nam 8 tuoi, Diep Đuc Huy bat đau viec hoc voi nhung sach co nhu "Tu thu", "Thuyet van giai tu", "Tu tri thong giam" va "Ghi chep ve ngon hanh cua danh than 5 trieu" cua Chu Hi. Nam 15 tuoi, ong tung theo cha hoc nghe buon ban nhung thoi gian rat ngan, chua đen 3 thang ong đa quay lai viec đoc sach. Đen nam 17 tuoi, ong bat đau theo hoc tai thu vien Nhac Loc. Diep Đuc Huy von khong co ho tich huyen o Ho Nam, nha ho Diep khong chi quyen tien đe lay đuoc ho tich huyen Tuong Đam, ma Diep Vu Thon cung đuoc ban quan ham "Hau tuyen Truc Le chau Tri chau, nhi pham Phong đien". Nam 1885 duoi trieu Quang Tu, Diep Đuc Huy thi đo cu nhan. Đen nam 1892, ong tiep tuc đo hoc vi tien si, đuoc bo nhiem lam chu su tai Bo Lai nhung cam thay khong hai long voi chuc vi nay va roi khoi sau vai thang.


Su nghiep Khi la chu but va nha xuat ban, Diep Đuc Huy đuoc biet đen voi tac pham Song mai canh yem tung thu (雙梅景闇叢書; tam dich Tuyen tap bong cua hai cay mai), suu tam bon tac pham kinh đien y hoc Trung Quoc ve thuc hanh tinh duc đuoc bao ton mot phan trong Ishinpo: To nu kinh; Ngoc phong bi quyet; Ngoc phong chi dao; va Đong tuyen tu. Đuoc xuat ban lan đau vao nam 1907, tuyen tap cua Diep gay "phan no" cong chung Trung Quoc, mac du sau đo no đuoc Joseph Needham mo ta vao nhung nam 1950 la "bo suu tap tinh duc hoc lon nhat Trung Quoc".
Diep Đuc Huy la mot trong nhung nha suu tam sach viet nhieu tac pham va ban thao quy hiem nhieu nhat o Trung Quoc. Nam 1910, ong xuat ban sach huong dan suu tam sach va nam 1915, ong phat hanh danh muc gom 350.000 tap le trong bo suu tap ca nhan cua minh. Ong thinh thoang thu suc o linh vuc van xuoi va tho ca. Sau khi ong qua đoi, mot bo suu tap "cuoi cung" cac tac pham cua Diep Đuc Huy đa đuoc con trai ong cong bo vao nam 1935.


Quan điem Trai nguoc voi nhung nha van cung thoi nhu Khang Huu Vi va Luong Khai Sieu, Diep Đuc Huy kich liet phan đoi chu nghia tri thuc phuong Tay va cho rang su suy tan cua Trung Quoc can đai la do dan chung "sai lech truyen thong". Ong coi Co Đoc giao thap kem hon Nho giao; ong cho la co "rat nhieu đieu phi ly" trong Cuu Uoc va "ton giao cua Chua Gie-su... doa dam khien moi nguoi phai quy phuc." Nam 1900, ong bi bat giu va cam tu mot thoi gian ngan vi tinh nghi co lien quan đen Phong trao Nghia Hoa Đoan chong nguoi nuoc ngoai va chong Co Đoc giao. Cung voi Vuong Tien Nhiem (王先謙), Diep Đuc Huy la mot trong nhung nguoi phan đoi bien phap duy tan, ung ho viec khoi phuc lai che đo quan chu. Thang 8 nam 1915, khi Tru An hoi khoi xuong thao luan thay đoi chinh the quoc gia, Diep Đuc Huy đa tro thanh hoi truong phan hoi moi thanh lap tai Ho Nam, ung ho viec khoi phuc đe che. Ong co 2 tac pham truyen ky, trong tac pham đau tien đuoc đat ten la "Diep He Vien su luoc" (tieng Trung: 葉郋園事略; nghia đen 'Tom tat tieu su Diep He Vien') ong đa noi thang ve chinh tri cua Trung Hoa Dan Quoc va am chi nhieu đieu bat man.


Cai chet Diep Đuc Huy luon kien đinh voi lap truong chong cong. Khi Hiep hoi Nong dan cua Đang Cong san Trung Quoc hop tai Truong Sa vao nam 1927, ong đa soan cau đoi:

cung voi cau viet tren buc hoanh "Ban tiem tap quy" (斌尖卡愧). Đay la mot cau noi theo tieng đia phuong Truong Sa mang nghia khong van khong vo, khong nho khong lon, khong tren khong duoi, khong phai nguoi cung chang phai quy. Cau đoi nay the hien bat binh cua Diep Đuc Huy voi tac phong lam viec giay xeo nhan dan cua hiep hoi, va đuoc xem la su xuc pham am chi nhung nguoi cong san la "suc sinh" va "tap chung".  Đang Cong san Trung Quoc đua ong ra xet xu vao ngay 1 thang 4 nam 1927. Muoi ngay sau, vao ngay 11 thang 4 nam 1927, ong cung mot so nguoi khac đuoc coi la phan cach mang bi hanh hinh. Đay la mot trong nhung su kien gay chan đong toan quoc thoi điem bay gio. Tai phien be mac Hoi nghi toan the lan thu 12 cua Ban Chap hanh Trung uong khoa VIII Đang Cong san Trung Quoc vao thang 10 nam 1968, Mao Trach Đong đa co phat bieu lien quan đen cai chet cua Diep Đuc Huy: "Nguoi giu gin Khong Phu Tu, phan đoi Khang Huu Vi nay, goi la Diep Đuc Huy. Ve sau Co Manh Du tung hoi toi chuyen nay co thuc khong? Toi noi la co chuyen nay, nhung toi khong chac lam, vi luc đay toi khong o Ho Nam. Đoi voi phan tu tri thuc lon nay, von khong nen giet. Luc đo giet Diep Đuc Huy, toi cam thay khong thoa đang".


Chu thich = Trich dan =


= Thu muc =