Hai cuoc trung cau dan y đa đuoc Chinh phu New Zealand to chuc vao thang 11 va 12 nam 2015 va thang 3 nam 2016 đe xac đinh quoc ky cua quoc gia. Cuoc bo phieu ket thuc voi ket qua giu lai quoc ky hien tai cua New Zealand.
Ngay sau khi thong bao trung cau dan y, cac lanh đao đang đa xem xet du thao luat va chon cac ung cu vien cho Hoi đong Xet duyet Quoc ky (Flag Consideration Panel). Muc đich cua nhom nay la cong khai quy trinh, tim kiem y kien ​​đong gop va đe xuat ve quoc ky tu cong chung, đong thoi quyet đinh danh sach rut gon cuoi cung. Đon vi tu van mo va trung cau thiet ke đa thu đuoc 10.292 đe xuat thiet ke tu cong chung, sau đo rut gon thanh "danh sach dai" gom 40 thiet ke va sau đo la "danh sach rut gon" gom 4 thiet ke đe tranh cu trong cuoc trung cau dan y đau tien. Sau mot ban kien ​​nghi, danh sach rut gon sau đo đa đuoc mo rong đe bao gom mot thiet ke thu nam, Red Peak.
Cuoc trung cau dan y đau tien dien ra tu ngay 20 thang 11 đen ngay 11 thang 12 nam 2015 voi cau hoi: "Neu quoc ky New Zealand thay đoi, ban thich thiet ke nao hon?" ("If the New Zealand flag changes, which flag would you prefer?"). Cac cu tri đa lua chon mot so mau co đuoc Hoi đong Xem xet Quoc ky chon ra. La co duong xi bac mau đen, trang va xanh lam cua Kyle Lockwood (co Silver Fern) đa tien toi cuoc trung cau dan y lan thu hai.
Cuoc trung cau dan y thu hai dien ra tu ngay 3 đen ngay 24 thang 3 nam 2016. No yeu cau cu tri lua chon giua phuong an thang cu trung cau lan thu nhat (co duong xi bac mau đen, trang va xanh) va quoc ky New Zealand hien tai.
Qua trinh tiep nhan va cac thiet ke lot vao vong cuoi bi chi trich gay gat, khong co su nhiet tinh lon nao đuoc cong chung the hien. Tu tong hop cac phan tich, moi nguoi nhat tri rang cuoc trung cau dan y la "mot qua trinh hoang mang duong nhu chi lam hai long mot so it nguoi".


Boi canh New Zealand co lich su tranh luan ve viec co nen thay đoi quoc ky hay khong. Trong nhieu thap ky, cac thiet ke thay the đa đuoc đe xuat voi muc đo ung ho khac nhau. Khong co su đong thuan giua nhung nguoi đe xuat thay đoi ve viec thiet ke nao se thay the quoc ky.
Vao thang 1 nam 2014, Thu tuong John Key đa đua ra y tuong trung cau dan y ve mot quoc ky moi tai cuoc tong tuyen cu nam 2014. Đe xuat nay vap phai nhieu phan ung trai chieu. Sau đo vao thang 3, Key tuyen bo rang New Zealand se to chuc mot cuoc trung cau dan y trong vong ba nam toi đe hoi lieu co nen thay đoi thiet ke quoc ky hay khong, neu Đang Quoc gia đuoc bau lai nhiem ky thu ba. Sau cuoc bau cu lai cua Đang Quoc gia, cac chi tiet cua cuoc trung cau dan y đa đuoc cong bo.


= Cac van đe phap ly =
Ket qua cua ca hai cuoc trung cau dan y đeu mang tinh rang buoc, co nghia la la co co nhieu phieu bau nhat trong cuoc trung cau dan y thu hai se tro thanh quoc ky chinh thuc cua New Zealand. Trong truong hop cuoc trung cau dan y thu hai co ket qua hoa, mot gia đinh ve hien trang se đuoc ap dung.
Neu mot thiet ke co moi đa đuoc chon, gia su khong co van đe ve so huu tri tue, Đao luat Bao ve Quoc ky, Bieu tuong va Ten nam 1981 se đuoc cap nhat đe phan anh thiet ke moi trong sau thang ke tu ngay ket qua trung cau dan y lan thu hai đuoc cong bo (hoac som hon theo lenh cua Hoi đong). Quoc ky hien tai se van la la co chinh thuc cho đen luc đo; vi du: quoc ky hien tai se đuoc tung bay trong The van hoi Mua he 2016, bon thang sau khi cuoc trung cau dan y thu hai dien ra, bat ke ket qua cua cuoc trung cau dan y thu hai. Ket qua nay se khong thay đoi quoc huy (co bao gom quoc ky hien tai), co quoc gia Maori, co cua cac quoc gia lien ket (Quan đao Cook va Niue), hoac Co hieu đo New Zealand (co hang hai), Co hieu trang (hai quan), (ca hai đeu ket hop Co Lien minh) va co dich vu cuu hoa (dua tren co hien tai). No cung se khong thay đoi vi the cua New Zealand voi tu cach la mot quoc gia quan chu lap hien trong Khoi thinh vuong chung Anh.


= Su dung quoc ky hien tai =
Neu quoc ky đuoc thay đoi, thi viec tiep tuc treo quoc ky hien tai cua New Zealand la hop phap, va la co nay se đuoc "cong nhan la la co co y nghia lich su". Nhung la co cu se dan đuoc thay the theo thoi gian. Cac tai lieu chinh thuc su dung la co hien tai, chang han nhu giay phep lai xe, tat nhien se bi loai bo dan – trong truong hop giay phep lai xe, đieu nay se xay ra khi giay phep đuoc gia han va do đo se đuoc su dung đen 10 nam.
Cac tau cua Chinh phu New Zealand va cac tau phi chinh phu treo co New Zealand (thay vi Co hieu đo New Zealand) se co them sau thang đe đoi co cua ho sang thiet ke moi. Cac tau treo Co hieu đo New Zealand va cac tau thuoc Luc luong Quoc phong New Zealand se khong bi anh huong boi bat ky su thay đoi quoc ky nao, cung nhu bat ky tau nao co tru so tai New Zealand đa đang ky o nuoc ngoai.


= Chi phi chuyen đoi =
Chi phi uoc tinh đe chuyen đoi co chinh phu va đong phuc cua Luc luong Quoc phong la khoang 2,69 trieu USD. Cac chi phi khong xac đinh khac bao gom thay đoi tau cua chinh phu, cap nhat nhan hieu va logo, cong khai co moi, so luong co cu du thua (bao gom cac san pham va qua luu niem co chua no) va cap nhat tat ca cac co, bao bi, đong phuc va tai lieu tiep thi trong khu vuc tu nhan va the thao. Chinh phu se khong cung cap boi thuong cho chi phi ap dung la co moi.


Quy trinh truoc trung cau dan y = Nhom lien đang =
Ngay sau khi cong bo cuoc trung cau dan y, cac nha lanh đao đang đa đuoc moi tham gia mot nhom lien đang. Muc đich cua nhom lien đang la xem xet du thao luat cho phep trung cau dan y dien ra va đe cu cac ung cu vien cho Hoi đong Xet duyet Quoc ky vao giua thang 2 nam 2015. Cac thanh vien bao gom Bill English (Bo truong Tai chinh va lanh đao cua nhom), Jonathan Young (đai dien Đang Quoc gia), Trevor Mallard (đai dien Đang Lao đong), Kennedy Graham (đai dien đang Xanh), Marama Fox (đai dien Đang Maori), David Seymour (đai dien ACT) va Peter Dunne (đai dien Đang United Future). Đang New Zealand First tu choi tham gia.


= Hoi đong Xet duyet Quoc ky =
Hoi đong Xet duyet Quoc ky (Flag Consideration Panel) la mot nhom rieng biet gom "nhung nguoi New Zealand đuoc ton trong" gom cac đai dien nhan khau hoc ve đo tuoi, khu vuc, gioi tinh va sac toc. Muc đich cua ho la cong khai quy trinh, tim kiem y kien ​​đe trinh va đe xuat ve la co tu cong chung, đong thoi quyet đinh danh sach rut gon cuoi cung gom bon lua chon phu hop cho cuoc trung cau dan y đau tien. Cuoc tham van cong đong dien ra tu thang 5 đen thang 6 nam 2015. Hoi đong tuyen bo rang ho đa tham khao y kien ​​cua cac nha ky hoc va nha thiet ke đe đam bao rang cac la co đuoc chon la kha thi va khong co tro ngai nao. Thanh vien cua Hoi đong Xet duyet Quoc ky bao gom:

Chu tich: John Burrows, nguyen pho hieu truong Đai hoc Canterbury
Pho chu tich: Kate De Goldi, tac gia
Julie Christie, nha san xuat truyen hinh thuc te
Rod Drury, doanh nhan
Rhys Jones, cuu Chi huy Luc luong Quoc phong New Zealand
Beatrice Faumuina, cuu van đong vien nem đia
Brian Lochore, cuu huan luyen vien All Blacks
Nicky Bell, giam đoc đieu hanh chi nhanh Saatchi & Saatchi tai New Zealand
Peter Chin, cuu thi truong Dunedin
Stephen Jones, uy vien hoi đong thanh nien
Malcolm Mulholland, nha hoc thuat
Hana O'Regan, nha nghien cuu nguoi Maori


= Luat trung cau dan y =
Luat trung cau dan y đa đuoc thong qua phien đieu tran đau tien cua Nghi vien vao ngay 12 thang 3 nam 2015 voi so phieu voi 76 phieu thuan va 43 phieu chong. Sau đo, no đuoc Uy ban Tu phap va Lua chon Bau cu xem xet. Trong giai đoan tiep nhan đe trinh cong khai cua ho, RSA đa phat đong chien dich "Đau tranh vi quoc ky" ("Fight for the Flag"), cung đuoc ho tro boi New Zealand First, đe đao nguoc thu tu cau hoi va truoc tien hay hoi xem nguoi dan New Zealand co muon thay đoi la co hay khong. Nghi si Đang Lao đong Trevor Mallard đa đe trinh mot ban kien ​​nghi co chu ky cua 30.000 nguoi len Uy ban, yeu cau them cau hoi giu nguyen/thay đoi vao cuoc trung cau dan y đau tien, tuong tu nhu cuoc trung cau dan y ve he thong bo phieu nam 2011. Trong phien đieu tran thu hai tai Quoc hoi, Nghi si Jacinda Ardern đe xuat sua đoi đe cuoc trung cau dan y thu hai chi dien ra neu ty le cu tri đi bau trong cuoc trung cau đau tien it nhat la 50%, nhu mot cach đe đam bao quy tac đa so va giam chi phi neu cong chung tho o. Đe xuat cua Ardern đa bi bo phieu bac bo va du luat đuoc thong qua nguyen trang vao ngay 29 thang 7 nam 2015.


Qua trinh tham gia cua cong chung La mot phan cua quy trinh thu hut su tham gia cua cong chung, cac thiet ke co va cac đe xuat ve bieu tuong/gia tri đa đuoc trung cau cho đen ngay 16 thang 7, va co tong so 10.292 đe xuat thiet ke. Tat ca chung đa đuoc trinh bay cho cong chung tren trang web cua chinh phu New Zealand.
Trong qua trinh thu hut su tham gia cua cong chung, Hoi đong Xet duyet Quoc ky đa đi khap đat nuoc đe to chuc cac hoi thao va hoi đong. Nhung su kien tu van truc tiep nay đuoc ghi nhan la co luong nguoi tham du thap ro ret. Hoi đong Xet duyet ghi nhan muc đo tuong tac truc tuyen manh me voi hon 850.000 luot truy cap vao trang web va 1.180.000 luot tuong tac tren mang xa hoi.
Hoi đong bao cao rang phan hoi nhan thay cac chu đe ve tu do, lich su, binh đang, ton trong va gia đinh la quan trong nhat đoi voi nguoi dan New Zealand, tuy nhien sau đo đa tiet lo rang nhung chu đe đo đa bi thu hep boi so luong phan hoi chi trich qua trinh thay đoi quoc ky. Tu cac thiet ke đa gui, ho nhan thay cac mau pho bien nhat la trang, xanh duong, đo, đen va xanh la cay. Cac yeu to pho bien nhat đuoc đua vao cac thiet ke co la Nam Thap Tu, duong xi bac, kiwi va koru. Cac chu đe chinh cho cac thiet ke la van hoa, thien nhien va lich su cua nguoi Maori.
Co cua Lien hiep cac bo toc New Zealand va Tino Rangatiratanga khong đuoc coi la cac lua chon hop le sau khi tham khao y kien ​​cua cac nhom nguoi Maori.


= Danh sach dai =
Tu 10.292 thiet ke đa gui, Hoi đong Xet duyet Quoc ky đa tien hanh  cac cuoc thao luan va quyet đinh lua chon mot danh sach rut gon "danh sach dai" gom 40 thiet ke (đuoc cong bo cho cong chung vao ngay 10 thang 8 nam 2015).


 Ghi chu  Cong bo danh sach rut gon va đieu chinh Ngay 1 thang 9 nam 2015, Hoi đong Xet duyet Quoc ky đa cong bo bon thiet ke se đuoc đua vao cuoc trung cau dan y đau tien. Sau su that vong cua cong chung voi danh sach rut gon chinh thuc, mot chien dich truyen thong xa hoi đa đuoc khoi đong vao ngay 2 thang 9 cho co Red Peak. Ngay 23 thang 9, Nghi si Đang Xanh Gareth Hughes đa co gang đua ra mot du luat truoc quoc hoi đe đua Red Peak vao nhu mot lua chon trong cuoc trung cau dan y đau tien. Thu tuong John Key xac nhan rang Đang Quoc gia se thong qua luat, nghia la co Red Peak đa đuoc them vao nhu mot lua chon thu nam trong cuoc trung cau dan y ve la co.


Trung cau dan y lan thu nhat "Neu quoc ky New Zealand thay đoi, ban thich thiet ke nao hon?" ("If the New Zealand flag changes, which flag would you prefer?")Cuoc trung cau dan y đau tien bat đau vao ngay 20 thang 11 nam 2015 va ket thuc ba tuan sau đo vao ngay 11 thang 12 nam 2015. No su dung che đo bo phieu thay the. Cuoc bo phieu yeu cau cu tri xep hang nam lua chon thay the quoc ky trong danh sach rut gon theo thu tu uu tien. Thiet ke đuoc chon nhieu nhat se canh tranh voi quoc kya hien tai trong cuoc trung cau dan y thu hai.
Nhung nguoi phan đoi viec thay đoi quoc ky đa khuyen khich cong chung bo phieu trang, lam cho phieu bau khong hop le hoac bo phieu chien luoc cho thiet ke thay the toi te nhat nhu mot su phan đoi.


= Ket qua =
Ket qua so bo đuoc cong bo vao đem ngay 11 thang 12; ket qua chinh thuc đuoc cong bo vao ngay 15 thang 12. Cac cu tri đa xep hang thiet ke Duong xi bac (đen, trang va lam) cua Kyle Lockwood la thiet ke đuoc ua thich nhat trong so nam lua chon.

 Non-transferable votes include voting papers that were not able to be transferred, as all of the preferences given had been exhausted. Phieu bau khong chinh thuc bao gom cac phieu bieu quyet trong đo cu tri đa khong chi ra ro rang lua chon cua ho. Phieu bau khong hop le bao gom phieu bieu quyet khong đoc đuoc hoac bi huy bo.
Viec bo sung tinh toan ket qua cho cac khu vuc bau cu rieng le theo che đo bo phieu uu tien dan đen khong co phan tich phieu bau theo khu vuc bau cu.


Trung cau dan y lan thu hai Lua chon cua ban cho la co New Zealand la gi? (What is your choice for the New Zealand flag?)Cuoc trung cau dan y thu hai bat đau vao ngay 3 thang 3 nam 2016 va ket thuc ba tuan sau đo, vao ngay 24 thang 3 nam 2016. No yeu cau cu tri lua chon giua quoc ky New Zealand hien tai va thiet ke thay the đuoc chon trong cuoc trung cau dan y đau tien.


= Ket qua =
Ngay 24 thang 3 nam 2016, ket qua so bo cua cuoc trung cau dan y thu hai đa đuoc cong bo ti le 56,7% cua la co hien tai va 43,3% cua la co moi.

Phieu bau khong chinh thuc bao gom cac phieu bieu quyet ma cu tri đa khong chi ro lua chon cua ho (vi du: phieu đe trong hoac bo phieu cho ca hai lua chon).
Phieu bau khong hop le bao gom phieu bieu quyet khong đoc đuoc hoac bi huy bo.


= Ket qua theo khu vuc bau cu =
Trong so 71 khu vuc bau cu cua New Zealand, chi co sau khu vuc co đa so phieu ung ho la co thay the: Bay of Plenty, Clutha-Southland, East Coast Bays, Ilam, Selwyn and Tamaki.
Cac khu vuc bau cu cua nguoi Maori co ty le cu tri đi bo phieu thap ro ret va su ung ho cao đoi voi hien trang. Ket qua nay khien Malcolm Mulholland cua Hoi đong Xem xet Quoc ky boi roi, boi ong tin rang ho đa keu goi thanh cong nguoi Maori đi bo phieu trong chuyen van đong toan quoc cua ho.


= Cac bao cao bau cu lien quan =
Sau cuoc trung cau dan y đau tien, Uy ban Bau cu đa chuyen bay truong hop duong nhu đa bo phieu nhieu lan cho canh sat.
Vao ngay 8 va 9 thang 3, Uy ban bau cu đa chuyen them bon truong hop bo phieu nhieu lan ro rang cho canh sat. Đieu nay bao gom mot truong hop mot nguoi đan ong Auckland bi cao buoc bo phieu voi 300 la phieu bi đanh cap tu hop thu cua nguoi khac.
Bo phieu nhieu lan đuoc goi la mao danh va đuoc xac đinh la mot hanh vi bau cu tham nhung theo ca Đao luat Bau cu 1993 va Đao luat trung cau dan y. Mot nguoi bi ket toi mao danh co the bi phat tu toi hai nam va phat tien len toi 40.000 đo la, đong thoi bi truat quyen đang ky hoac bo phieu trong ba nam.


Hau canh = Phan ung voi ket qua =
John Key noi rang ong that vong voi ket qua nay nhung van vui mung vi ca nuoc đa co mot cuoc thao luan co gia tri ve nhung gi no đai dien. That bai cua cuoc trung cau dan y khien Key mat đi uy tin chinh tri. Mot so du đoan rang that bai nay se tro thanh mot phan di san cua ong, mac du nhung nguoi khac cho rang đieu nay van se bi lu mo boi cac su kien nhu tran đong đat Christchurch 2011 va tu nhan hoa tai san nha nuoc.


= Nhin lai tu nhung nhan vat quan trong =
Nhieu nam sau cuoc trung cau dan y, cuu Thu tuong John Key cho biet đieu hoi tiec lon nhat cua ong la khong the thay đoi quoc ky. Ong van tin rang đat nuoc nen ap dung mot thiet ke quoc ky đoc đao đe tang cam giac tu hao dan toc, cho thay nguoi My tu hao nhu the nao ve quoc ky cua ho. Ong cung tin rang du la mot quoc gia nho, New Zealand van can "mot bieu tuong cua rieng chung ta" đe nang tam va lam cho ban sac cua minh đuoc biet đen nhieu hon o nuoc ngoai. Nhin nhan lai, ong đo loi cho cac đang đoi lap đa chinh tri hoa cuoc trung cau dan y va bien no thanh cuoc bo phieu cho ca nhan ong. Neu co the quay nguoc thoi gian, ong se "thuc đay manh me hon" va thay đoi quoc ky ma khong can trung cau dan y, vi cong chung se quen voi thiet ke moi sau khi no tro thanh chinh thuc.
Thanh vien Hoi đong Xet duyet Quoc ky Malcolm Mulholland cho biet ong khong chac lieu cac thiet ke co Lockwood co phai la lua chon tot nhat cho cuoc trung cau dan y hay khong. Theo Mulholland, cac thiet ke co Lockwood đuoc chon lam thiet ke thoa hiep "moi chieu mot kieu" ("a bob each way"), khi chung ket hop cay duong xi bac voi cac yeu to tu quoc ky hien tai đe thu hut nhung nguoi do du ve viec thay đoi quoc ky. Trong nhan thuc muon mang, anh ay se chon mot thiet ke hoan toan dua tren duong xi bac, khi anh ay quan sat thay cong chung đang nong len voi viec thay đoi quoc ky sau đo trong cuoc tranh luan.
Cuu Tong chuong ly Chris Finlayson (tung la Tong chuong ly va la Bo truong trong chinh phu cua John Key) đa nhan xet trong hoi ky cua ong ve nhung nam John Key cam quyen rang "Toi nghi rang quoc ky cua New Zealand đa loi thoi va nham chan, va chung ta can phai thay đoi nhung, nho nhung tro he cua cac đang đoi lap, toi khong nghi rang đieu nay se đat đuoc trong nhieu nam nua. Toi cung nghi rang su đon gian la cau tra loi – vi du, moi nguoi đeu biet quoc ky Phap va quoc ky Ukraine (vi cuoc xam luoc cua Nga). Cac tuy chon đuoc nghi ra cho mot quoc ky moi qua phuc tap va toi nghi đo co the la mot phan ly do khien cuoc trung cau dan y bi that bai."


= Trien vong thay đoi trong tuong lai =
Mac du quoc ky hien tai van đuoc giu lai sau cuoc trung cau dan y, nhung nhung nguoi ung ho viec thay đoi la co van lac quan. Lanh đao Chien dich Thay đoi Quoc ky NZ (Change the NZ Flag) Lewis Holden cho rang cuoc tranh luan ve quoc ky "chi moi bat đau". Ong chi ra rang su ung ho cho thiet ke thay the (43%) la mot ket qua gan hon nhieu so voi du đoan cua bat ky ai, lam suy yeu tam voc cua quoc ky hien tai va nang cao kha nang thay đoi quoc ky thanh cong trong tuong lai. Ong cung luu y rang cac yeu to ho tro thay đoi quoc ky (tuc la su đa dang van hoa, lien ket chau A–Thai Binh Duong va cac bieu tuong đoc lap) se chi tang len trong tuong lai.  Chien dich va ten mien web cung nhu trang Facebook cua no đa bi New Zealand Republic tiep quan. Cuu nghi si Đang Xanh Keith Locke cung chi ra rang ket qua 43% la mot su gia tang ro ret so voi cac cuoc tham do du luan truoc đo cho thay su ung ho đoi voi su thay đoi trong khoang 20–30%. Ong goi y rang mot quy trinh thay đoi quoc ky voi thiet ke tot hon va it bi chinh tri hoa hon co the dan đen đa so phieu thuan cho su thay đoi.
Cac chinh tri gia khong đuoc ky vong se xem xet lai van đe quoc ky trong 15 nam toi hoac lau hon, mac du viec tro thanh mot nuoc cong hoa co the tao đong luc cho mot no luc thay đoi khac. Lanh đao đang Lao đong Andrew Little đong y rang viec thao luan ve quoc ky nhu mot phan cua cac cuoc tranh luan ve hien phap la phu hop sau khi trieu đai cua Nu hoang Elizabeth II ket thuc.


Tham khao Lien ket ngoai Official referendum and flag submission website (luu tru ngay 18 thang 4 nam 2016)