Algerie (phat am tieng Phap: [alʒeʀi]; tieng A Rap: الجزاير, phat am tieng A Rap: [ɛlʤɛˈzɛːʔir], tieng Berber (Tamazight): Lzayer [ldzæjər]), quoc hieu la Cong hoa Dan chu Nhan dan Algerie, la mot quoc gia tai Bac Phi, va la quoc gia lon nhat tai chau Phi. Algerie giap voi Tunisia o phia đong bac, Libya o phia đong, Niger o phia đong nam, Mali va Mauritanie o phia tay nam, va Maroc cung nhu mot vai kilomet lanh tho phu thuoc, Tay Sahara, o phia tay. Algerie la mot quoc gia Hoi giao, A Rap va Amazigh (Berber). Algiers la thu đo va la thanh pho lon nhat cua Algerie.


Ten goi Ten goi "Algerie" xuat phat tu ten thanh pho Algiers, va chinh thuc tu al-jaza'ir trong tieng A Rap, co nghia la "nhung hon đao", đe chi bon hon đao nam ngoai khoi thanh pho nay truoc khi chung tro thanh mot phan luc đia nam 1525.
Sach tieng Viet cuoi the ky 19 con goi quoc gia nay bang ten A Loi Tu.


Lich su Algerie tung la noi sinh song cua nguoi Berber (hay Imazighen) tu it nhat nam 10.000 TCN. Tu nam 1000 TCN tro ve sau, nguoi Carthage bat đau tao lap anh huong tai đay, thanh lap nen nhung khu đinh cu doc bo bien. Cac vuong quoc Berber bat đau xuat hien, noi tieng nhat la Numidia, loi dung co hoi sau Cac cuoc chien tranh Punic đe tro thanh đoc lap voi Carthage nhung ngay sau đo lai bi Cong hoa La Ma chiem nam 200 TCN. Khi Đe che Tay La Ma sup đo, nguoi Berber mot lan nua gianh lai đoc lap trong khi nguoi Vandal chiem nhieu vung khac cho toi khi bi cac vi tuong cua Hoang đe Byzantine, Justinian I truc xuat khoi noi nay. Sau đo, Đe che Byzantine tam thoi kiem soat đuoc vung phia đong đat nuoc cho toi khi nguoi A Rap xuat hien vao the ky thu VIII.
Sau mot so thap ky khang chien du doi duoi su lanh đao cua Kusayla va Kahina, nguoi Berbers chap nhan Hoi giao en masse (theo so đong), nhung hau nhu ngay lap tuc truc xuat umayyad Caliphate ra khoi Algerie, thanh lap nen mot nha nuoc Ibadi cua nhung nguoi Rustamid. Sau khi đa cai đao Kutama cua nguoi Kabylie sang đao cua minh nha Fatima Shia lat đo Rustamids, va chinh phuc Ai Cap. Ho đe lai Algerie va Tunisia cho nhung ke chu hau Zirid; sau nay nguoi Zirid noi loan va theo dong Hoi giao Sunni, ho đong hoa voi mot bo lac A Rap đong dan, bo lac Banu Hilal, đe lam yeu bo lac đo, nhung đieu đo bat ngo lai dan toi qua trinh A Rap hoa vung nong thon. Almoravid va Almohad, cac trieu đai cua nguoi Berber tu phia tay do nhung nguoi cai cach ton giao lap nen đa mang lai mot giai đoan kha on đinh va phat trien; tuy nhien voi su sup đo cua Almohads, Algerie tro thanh mot chien truong cho ba quoc gia tiep theo, Zayyanid cua Algerie, Hafsid cua Tunisia, va Marinid cua Maroc. Trong the ky muoi lam va muoi sau, Tay Ban Nha bat đau tan cong chiem giu nhieu thanh pho ven bien, tim cach loi keo su ho tro tu Đe che Ottoman.
Algerie đuoc gop vao trong Đe che Ottoman boi Khair ad-Din va em trai ong la Aruj, nguoi đa lap ra nhung bien gioi hien đai cua Algerie o phia bac va bien bo bien nuoc nay thanh co so cho nhung ten cuop bien; cuop bien phat trien manh nhat tai trong nhung nam 1600. Viec cuop boc cac tau buon Hoa Ky tren Đia Trung Hai dan toi cuoc chien Berber thu nhat va thu hai voi Hoa Ky.


= Thuoc Phap (1830–1962) =

Vien ly do coi thuong Lanh su cua minh, Phap xam chiem Algiers nam 1830; tuy nhien, nhieu cuoc khang chien do cac ca nhan nhu Abdelkader ibn Muhieddine, Ahmed Bey va Fatma N'Soumer tien hanh khien cong cuoc chinh phuc Algerie cua Phap dien ra cham chap, ve mat ky thuat chi hoan thanh vao cuoi nhung nam 1900 khi Tuareg cuoi cung bi chinh phuc.
Tuy nhien, trong luc ay Phap đa bien Algerie thanh mot phan lanh tho cua minh, tinh trang nay chi cham dut voi su sup đo cua nen Đe Tu Cong hoa. Hang chuc nghin nguoi đinh cu tu Phap, Y, Tay Ban Nha va Malta đa toi song tai cac trang trai tren đong bang ven bien Algerie va chiem đa so nhung vung uu the tai cac thanh pho o Algerie, loi dung viec sung cong cac đat do cac cong đong so huu cua Phap, va ung dung cac cong nghe nong nghiep moi đe tang dien tich đat canh tac. Hau due cua nhung nguoi chau Au tai Algerie (đuoc goi la "chan đen" - Pieds-Noirs), cung nhu nhung nguoi goc Algerie theo Do Thai (thuong co nguon goc Sephardic), tro thanh cac cong dan Phap thuc su bat đau tu cuoi the ky XIX; trai lai, đa phan dan Hoi giao Algerie (tham chi ca nhung cuu chien binh trong quan đoi Phap) khong đuoc nhan Phap tich cung nhu quyen bau cu. Ket cau xa hoi Algerie đa bi đay toi muc cang thang tot cung trong giai đoan nay: ty le biet chu giam sut, trong khi viec quoc huu hoa đat đai đa khien nhieu nguoi dan tro thanh vo gia cu. Tuy nhien, dan so van tang đeu đan.
Nam 1954, Mat tran Giai phong Quoc gia (co luc goi la Mat tran giai phong Dan toc Algerie (FLN) bat đau mot cuoc chien tranh gianh đoc lap cho Algerie. Tu nam 1954 đen nam 1962, FLN tien hanh chien tranh chong Phap đe gianh đoc lap, mac du FLN thua tran nhung Tuong De Gaulle luc đo la tong thong Phap đa trao tra đoc lap cho Algeria vi ong khong muon Algeria van thuoc Phap.. Đa phan trong so 1.025.000 nguoi "chan đen", cung nhu 91.000 nguoi "harki" (nguoi Hoi giao Algerie ung ho Phap trong quan đoi Phap), chiem khoang 10% dan so Algerie nam 1962, đa di cu sang Phap trong vai thang giua nam đo.


= Đoc lap (1962–1991) =
Tong thong đau tien cua Algerie, nguoi lanh đao Mat tran Giai phong Quoc gia Ahmed Ben Bella, bi cuu đong minh cu va la bo truong quoc phong Houari Boumedienne lat đo nam 1965. Duoi thoi Ben Bella chinh phu đi theo khuynh huong xa hoi chu nghia va chieu huong nay tiep tuc keo dai toi thoi chinh phu Boumedienne; tuy vay, Boumedienne tiep tuc dua nhieu vao quan đoi, giam bot vai tro cua Đang cam quyen duy nhat chi con mang tinh tuong trung. Nong nghiep đuoc hop tac hoa, va mot phong trao cong nghiep hoa rong rai đuoc trien khai. Cac co so khai thac dau khi đuoc tu nhan hoa giup tang tai san quoc gia, đac biet sau cuoc khung hoang dau mo nam 1973, nhung nen kinh te Algerie dan tro nen phu thuoc vao dau mo, khien no gap kho khan khi gia dau the gioi giam manh trong thap ky 1980. Trong chinh sach đoi ngoai Algerie la mot thanh vien va lanh đao cua phong trao cac quoc gia "khong lien ket". Su tranh gianh Tay Sahara voi Maroc hau nhu đa đua hai nuoc toi bo vuc chien tranh. Bat đong chinh tri it đuoc nhan nhuong va su kiem soat cua nha nuoc đoi voi phuong tien truyen thong cung nhu viec đat cac Đang chinh tri khong phai Phong trao Giai phong Quoc gia ra ngoai vong phap luat đuoc the che hoa theo hien phap ha khac nam 1976. Boumedienne chet nam 1978, nhung thoi cam quyen cua nguoi ke vi, Chadli Bendjedid, cung khong mang lai nhieu cai cach hon. Nha nuoc mang nang tinh quan lieu va tham nhung tran lan.
Hien đai hoa đa mang lai nhung thay đoi lon trong nhan khau Algerie. Cac truyen thong lang xa trai qua nhung thay đoi lon cung voi su tang len cua qua trinh đo thi hoa, cac nganh cong nghiep moi xuat hien, nong nghiep bi thu hep ai tro, va giao duc, von khong phat trien o thoi thuoc đia, đa đuoc mo rong ra khap đat nuoc, nang ty le biet chu tu chua toi 10% thanh hon 60%. Nhung cai thien trong linh vuc cham soc suc khoe gay ra su tang truong rat cao o ty le sinh (7-8 tre tren moi phu nu) gay ra hai hau qua: mot dan so rat tre va su khung hoang cho o. The he moi đau tranh đe lien he voi noi am anh van hoa nhung nam chien tranh va hai phong trao phan khang bat đau phat trien: nhung nguoi canh ta, gom cac phong trao cua nguoi Berber, va nhung nguoi bao ve Hoi giao. Ca hai đeu chong lai su cam quyen đoc Đang nhung cung xung đot voi nhau ca trong cac truong đai hoc va tren đuong pho trong thap ky 1980. Nhung cuoc tuan hanh đong đao cua hai phe trong mua thu nam 1988 buoc Benjedid phai cham dut che đo cam quyen mot Đang va cuoc bau cu tu do đuoc tuyen bo dien ra nam 1991.


= Noi chien (1991–2002) =
Thang 12 nam 1991, Mat tran Bao ve Hoi giao thang loi tai vong mot cuoc bau cu đa Đang đau tien cua nuoc nay. Quan đoi sau đo đa huy bo vong hai, buoc tong thong khi ay la Bendjedid tu chuc va cam Mat tran Bao ve Hoi giao. Nhung cuoc xung đot tiep sau nhan chim Algerie vao vong bao luc voi cuoc Noi chien Algerie. Hon 100.000 nguoi đa thiet mang, thuong la trong nhung cuoc tham sat dan thuong vo co. Cau hoi ve nguoi chiu trach nhiem cho nhung cuoc tham sat đo van gay tranh cai trong nhung nha quan sat trong quoc hoi; nhieu vu bi gan cho cac Nhom vu trang Hoi giao. Sau nam 1998, cuoc chien tranh gan tan lui va toi nam 2002 cac nhom du kich chinh hoac đa bi tieu diet hoac đau hang đua lai co hoi cho mot chuong trinh an xa quoc gia, du nhung cuoc xung đot le te van dien ra o mot so vung. Cac cuoc bau cu đuoc tien hanh lai nam 1995, va vao ngay 27 thang 4 nam 1999, sau thoi ky cam quyen ngan cua mot loat tuong linh quan đoi, Abdelaziz Bouteflika đuoc bau lam tong thong. Van đe ban sac va ngon ngu Berber ngay cang tro nen nghiem trong, đac biet sau cuoc phan khang Kabyle đong đao nam 2001 va cuoc tay chay hau nhu hoan toan cuoc tuyen cu tai Kabylie; chinh phu nhuong bo va coi Tamazight (tieng Berber) la ngon ngu quoc gia su dung trong cac truong hoc.


= Đuong đai =
Truoc boi canh Mua xuan A Rap, chinh phu Algerie tuyen bo bai bo tinh trang khan cap 19 nam cua Algerie vao ngay 24 thang 2 nam 2011 va ban hanh cai cach ve chinh đang, bau cu va quyen đai dien cua phu nu trong chinh tri. Thang 4 nam 2011, Bouteflika cam ket tiep tuc cai cach hien phap, che đo chinh tri.
Ngay 2 thang 4 nam 2019, Bouteflika tu chuc tong thong duoi suc ep bieu tinh tren ca nuoc phan đoi viec ong tranh cu nhiem ky thu nam. Trong cuoc bau cu tong thong nam 2019, Abdelmadjid Tebboune trung cu tong thong tai vong đau mac du đoi mat voi ty le bo phieu trang cao nhat trong lich su bau cu tong thong tu nam 1989. Trong cuoc bau cu tong thong nam 2024, Tebboune tai cu nhiem ky thu hai voi so phieu bau cao ky luc 84,3%, mac du đoi thu cua ong bac bo ket qua la gian lan bau cu.


Đia ly Algerie nam o Bac Phi, Bac giap Đia Trung Hai, Nam giap Niger, Mali, Mauritanie, Đong giap Tunisia va Libya, Tay giap Maroc. Lanh tho đuoc chia thanh ba vung đia ly tu nhien noi tiep nhau tu Bac đen Nam:
Nhung đong bang nho hep ven bien khong lien tuc, xen ke voi vung đoi nui Atlas Tell, thich hop cho viec phat trien lua mi va cac loai cay can nhiet đoi.
Phia nam day Atlas Tell la nhung cao nguyen rong lon rai rac nhung ho man, mot khu vuc thuan loi cho viec chan nuoi cuu, trong o liu.
Vung phia nam la bo phan cua sa mac Sahara chiem 80% dien tich đat nuoc, noi co tiem nang khong lo ve dau mo, khi đot va nhieu khoang san gia tri khac.
Đa phan vung bo bien co nhieu đoi, thinh thoang tham chi la cac day nui, va co it ben cang tot. Vung ngay phia nam bo bien, đuoc goi la Tell, kha mau mo. Xa hon nua ve phia nam la day nui Atlas va sa mac Sahara. Algiers, Oran va Constantine la cac thanh pho lon.


= Khi hau =

Khi hau Algerie kho can va nong, du khi hau vung bo bien kha de chiu, mua đong tai cac vung nui co the rat khac nghiet. Algerie co nhieu gio nong am, mot loai gio nong mang theo bui va cat đac biet thuong xay ra vao mua he.


Chinh tri Algeria đuoc mo ta la mot nha nuoc chuyen che. Cac the che dan cu khong thuc su đieu hanh đat nuoc ma toan bo quyen luc tren thuc te thuoc ve mot tap đoan chinh tri gia, quan nhan goi la "le pouvoir" ("quyen luc"), tham chi la quyen lua chon tong thong.
Tong thong la nguyen thu quoc gia, đuoc bau truc tiep voi nhiem ky nam nam va khong đuoc giu chuc vu qua hai nhiem ky. Cong dan Algeria đu 18 tuoi tro len co quyen bau cu. Tong thong la tong tu lenh Luc luong Vu trang Nhan dan Quoc gia Algerie, chu tich Hoi đong Bo truong va Hoi đong an ninh cap cao. Thu tuong la nguoi đung đau chinh phu do tong thong bo nhiem.
Nghi vien la co quan lap phap luong vien, gom Quoc hoi Nhan dan la ha vien va Hoi đong Dan toc la thuong vien. Quoc hoi Nhan dan gom 462 đai bieu dan cu voi nhiem ky nam nam. Hoi đong Dan toc gom 144 thanh vien voi nhiem ky sau nam, trong đo 96 thanh vien do cac hoi đong đia phuong bau ra va 48 thanh vien do tong thong bo nhiem. Hien phap cam thanh lap chinh đang tren co so ton giao, ngon ngu, chung toc, gioi tinh, nghe nghiep hoac khu vuc hoac van đong tranh cu tren co so nhung linh vuc tren.


= Đang phai chinh tri =
Mat tran giai phong dan toc (FLN-Đang cam quyen), Tap hop quoc gia dan chu (RND), Phong trao xa hoi vi hoa binh (MSP), Tap hop vi van hoa va dan chu (RCD), Phong trao cai cach quoc gia (MRN), Mat tran cac luc luong xa hoi (FFS), Đang lao đong (PT), Mat tran quoc gia Algerie (FNA).
Trong suot thap nien 1960, Algerie đa ung ho nhieu phong trao đoc lap vung Ha Sahara tai chau Phi, nuoc nay la mot lanh đao Phong trao khong lien ket. Trong khi cung co nhieu di san lich su va van hoa chung voi Maroc, hai nuoc lai co quan he thu đich voi nhau ke tu khi Algerie gianh lai đoc lap. Đieu nay xuat phat tu hai nguyen nhan: nhung vung đat tranh chap tai tay Algeria cua Maroc (dan toi Chien tranh Sand nam 1963), va viec Algerie ung ho Polisario, mot nhom vu trang cua nguoi ti nan Sahrawi đang tim cach đoi đoc lap cho vung Tay Sahara thuoc quyen quan ly cua Maroc, ben trong bien gioi nuoc nay tai thanh pho Tindouf. Cang thang giua Algerie va Maroc, cung nhu cac van đe lien quan toi cuoc Noi chien Algerie, đa đat ra nhieu vat can tren con đuong cung co Lien đoan Maghreb A Rap, tren danh nghia đuoc thanh lap nam 1989 nhung it co vai tro thuc tien, voi cac nuoc lang gieng doc bo bien.


= Đoi ngoai =
Algerie la thanh vien cua Lien Hop Quoc (UN), Lien minh chau Phi (AU), Phong trao khong lien ket (NAM), Lien đoan A Rap (ACL), To chuc cac nuoc xuat khau dau mo (OPEC), To chuc cac nuoc A Rap xuat khau dau mo (OAPEC), Khoi Maghreb (UMA)...vv.


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Algerie đuoc chia thanh 58 tinh, cac tinh đuoc chia thanh 553 huyen, cac huyen đuoc chia thanh 1.541 xa. Moi tinh, huyen, xa đuoc đat ten theo thu phu cua đon vi hanh chinh đo, thuong la thanh pho lon nhat.


Kinh te Kinh te Algerie gap nhieu kho khan, dan so tang cao lam cho tinh hinh tro nen tram trong hon. Co cau nong nghiep bi xao tron do chinh sach tap the hoa (1971) va tu nhan hoa (1990). San luong luong thuc khong đap ung đu nhu cau tieu thu trong nuoc, phai nhap khau thuc pham. Viec lua chon phat trien cac nganh cong nghiep nang đa đe lo ra nhung nhuoc điem tai hai: cac san pham cua nganh cong nghiep luyen kim va cong nghiep hoa hoc khong phu hop voi nhu cau noi đia va xuat khau gap nhieu kho khan. Loi nhuan thu đuoc tu xuat khau dau mo va khi đot đa lam giam bot nhung tac đong cua khung hoang.
Linh vuc nang luong hoa thach la xuong song cua nen kinh te, chiem khoang 60% thu ngan sach, 30% GDP, va hon 95% thu nhap xuat khau. Nuoc nay xep hang 14 ve tru luong dau khi, voi 11.8 ty thung tru luong đa đuoc chung minh va uoc tinh so thuc co the vuot muc tren. Co quan Thong tin Nang luong đa thong bao rang nam 2005, Algerie co 160 ty feet khoi (Tcf) tru luong khi tu nhien đa đuoc khao sat, đung hang thu 8 the gioi.
Cac chi so tai chinh va kinh te Algerie đa đuoc cai thien o giua thap nien 1990, mot phan nho chinh sach cai cach đuoc Quy tien te quoc te (IMF) ho tro va viec tai co cau no cua Cau lac bo Paris. Tinh hinh tai chinh Algerie trong nam 2000 va 2001 co buoc cai thien nho gia dau tang va chinh sach thue chat che cua chinh phu, dan toi tang truong manh thang du thuong mai, va đat muc cao ky luc ve du tru ngoai te, giam manh no nuoc ngoai. Nhung no luc tiep theo cua chinh phu nham đa dang hoa nen kinh te bang cach thu hut đau tu trong nuoc va nuoc ngoai ra cac linh vuc khac ngoai dau khi mang lai it thanh cong ve mat giam muc đo that nghiep cao va cai thien tieu chuan song. Nam 2001, chinh phu đa ky ket mot thoa uoc lien hiep voi Lien minh chau Au cho phep ha thap cac muc thue va tang cuong thuong mai giua hai ben. Thang 3 nam 2006, Nga đa đong y xoa 4.74 ty dollar no cua Algerie voi Lien bang Xo viet cu sau chuyen tham vieng cua Tong thong Vladimir Putin toi nuoc nay, lan đau tien cua mot nha lanh đao Nga sau nua the ky. Đoi lai, tong thong Abdelaziz Bouteflika đong y mua so may bay chien đau, cac he thong phong khong va cac loai vu khi khac cua Nga tri gia 7.5 ty dollar, theo cong ty xuat khau vu khi nha nuoc Nga Rosoboronexport.
Nam 2006 Algerie cung đa quyet đinh tra het toan bo so no 8 ty dollar cho Cau lac bo Paris truoc thoi han. Đieu nay giup giam so no cua Algerie xuong con chua toi 5 ty dollar vao cuoi nam 2006. Cau lac bo Paris cho rang đong thai nay phan anh su hoi phuc kinh te Algerie trong nhung nam gan đay. Nho nguon tai nguyen dau mo va khi gas phong phu, ho đuoc loi nho tang gia nang luong.


Nhan khau = Dan so =
Nam 2024, dan so cua Algerie uoc tinh la 47,4 trieu nguoi. 75% đen 85% dan so la nguoi A Rap. Đau the ky 20, dan so cua Algerie uoc tinh la 4 trieu nguoi. Khoang 90% dan so tap trung tai khu vuc ven bien phia bac, trong khi cu dan tai Sa mac Sahara chu yeu tap trung tai cac oc đao. 1,5 trieu nguoi duy tri loi song du muc hoac ban du muc. 28,1% dan so duoi 15 tuoi.
Trong thoi thuoc đia, co mot cong đong chau Au lon (chu yeu la nguoi Phap) "chan đen" tai Algerie, tap trung o ven bien va tao thanh mot cong đong đa so trong nhieu thanh pho. Hau nhu toan bo so nguoi nay đa roi đi ngay sau khi nuoc nay gianh lai đoc lap tu Phap.
Đa phan nguoi dan Algerie la nguoi A Rap theo ngon ngu va đac tinh, va co to tien hoa tron giua Berber-A Rap. Nguoi Berbers đa song o Algerie truoc khi cac bo lac A Rap toi đay trong thoi đao Hoi banh truong anh huong o the ky thu VII. Van đe chung toc va ngon ngu đa tro thanh kha nhay cam sau nhieu nam han che van hoa Berber (hay Imazighen, nhu mot so nguoi muon dung) cua chinh phu. Ngay nay, van đe A Rap-Berber thuong la ve viec tu đong hoa hay đong hoa thong qua ngon ngu va van hoa, chu khong phai la van đe phan biet nguon goc hay chung toc. Khoang chung 20% dan so tu cho minh la nguoi Berber, va chu yeu su dung cac ngon ngu Berber (cung đuoc goi bang thuat ngu Tamazight), va đuoc chia thanh nhieu nhom chung toc, đang chu y gom Kabyle (lon nhat) o vung nui phia bac mien trung, Chaoui o phia đong nui Atlas, Mozabite song tai thung lung M'zab, va Tuareg o cuc nam.


= Ngon ngu =

Ngon ngu lon nhat đong thoi la ngon ngu chinh thuc cua Algerie, tieng A Rap, la tieng me đe o hinh thuc tho ngu ("Darja") cua 80% dan so, va giong nhu toan bo the gioi A Rap, đuoc su dung nhu bien the cua tieng A Rap tieu chuan hien đai tren cac phuong tien truyen thong đai chung va cac dip nghi le chinh thuc. Khoang 20% dan so, tu coi minh la nguoi Berber hay Imazighen, co tieng me đe khong phai A Rap ma la mot kieu tho ngu Tamazight. Tuy nhien, nhieu nguoi Algerie su dung thanh thao ca hai ngon ngu tren. Tieng A Rap la ngon ngu chinh thuc duy nhat cua Algerie, du tieng Tamazight gan đay cung đuoc cong nhan la ngon ngu quoc gia cung voi no. Nghien cuu phong tuc hoc cho thay co 18 ngon ngu tai Algerie, chia thanh hai nhom chinh la tieng A Rap va Tamazight, ngoai ra con co tieng Korandje.
Ve mat chinh tri, van đe ngon ngu kha nhay cam, đac biet đoi voi cong đong thieu so Berber, von đa tro nen yeu the sau khi quoc gia chap nhan A Rap hoa. Chinh sach ngon ngu va su A Rap hoa mot phan la su phan ung truoc su thuc rang 130 nam thuoc đia hoa cua Phap đa đe lai cho đat nuoc ca nen hanh chinh va giao duc bac cao đeu hoan toan bang tieng Phap, cung nhu su thuc đay cua chu nghia quoc gia A Rap do nhieu chinh phu lien tiep tai Algerie tien hanh.
Tieng Phap van la ngon ngu đuoc hoc nhieu nhat trong so cac ngoai ngu, va đuoc su dung rong rai (vuot xa ngoai ngu thu hai la tieng Anh), nhung hiem khi đuoc coi la tieng me đe. Tu khi gianh đoc lap, chinh phu đa theo đuoi mot chinh sach A Rap hoa ngon ngu giao duc va hanh chinh, đa mang lai mot so thanh cong, du nhieu giao trinh đai hoc van đuoc giang day bang tieng Phap.


= Ton giao =
Hoi giao la ton giao chinh cua Algerie, chu yeu la Hoi giao Sunni. Uoc tinh tu 97,9% đen 99% dan so Algerie theo Hoi giao vao nam 2021.
Uoc tinh co khoang 10.000 tin huu Kito giao tai Algerie vao nam 2008. Sau cuoc cach mang dan đen su đoc lap cua Algerie, co tat ca 6500 trong tong so 140.000 nguoi Do Thai cua nuoc nay roi khoi đat nuoc, trong đo khoang 90% chuyen sang Phap va 10% chuyen đen Israel.


= Giao duc =

Giao duc o Algerie la bat buoc va mien phi 9 nam (bat đau tu nam 6 tuoi). Hoc sinh đuoc giang day chu yeu bang tieng A Rap (truoc đay la tieng Phap). Algerie co mot so truong đai hoc o cac thanh pho lon Alger, Oran va Qacentina (Constantine).


Van hoa Van hoc hien đai Algerie, bi phan chia giua A Rap va Phap, bi anh huong manh me boi lich su gan đay cua đat nuoc. Cac nha van noi tieng the ky XX gom Mohammed Dib, Albert Camus va Kateb Yacine, con Assia Djebar la nha van co so luong tac pham đuoc dich kha lon. Nhung nha van noi bat thap nien 1980 gom Rachid Mimouni, sau nay la pho chu tich to chuc An xa Quoc te, va Tahar Djaout, bi mot nhom Hoi giao giet hai nam 1993 vi cac quan điem the tuc cua ong. Ngay tu thoi La Ma, Apuleius, sinh tai Mdaourouch, đa co tu tuong ve mot quoc gia Algerie.

Trong triet hoc va nhan loai hoc, Malek Bennabi va Frantz Fanon đuoc chu y ve cac tu tuong cua ho voi qua trinh giai thuc, trong khi Augustine thanh Hippo sinh tai Tagaste (khoang 60 dam tu thanh pho Annaba hien nay), va Ibn Khaldun, du sinh tai Tunis, đa viet ra Muqaddima khi đang song o Algerie.
Van hoa Algerie đa bi anh huong manh me boi Hoi giao, ton giao chinh cua quoc gia nay. Cac tac pham cua gia đinh Sanusi thoi tien thuoc đia va cua Emir Abdelkader va Sheikh Ben Badis thoi thuoc đia, rat đang chu y.
The loai am nhac Algerie noi tieng nhat tren the gioi la rai, mot loai nhac co khuynh huong pop, dua tren am nhac dan gian, đuoc cac ngoi sao quoc te nhu Khaled va Cheb Mami the hien. Tuy nhien, tai chinh Algerie kieu am nhac co đien hon, bieu dien ro tung chu la chaabi lai pho bien hon, voi cac ngoi sao nhu El Hadj El Anka hay Dahmane El Harrachi, trong khi the loai am nhac co cac giai đieu du duong Kabyle, đuoc Idir, Ait Menguellet, hay Lounes Matoub bieu dien, thu hut đuoc rat đong thinh gia. Ve cac thi hieu am nhac co đien hon, am nhac co đien Andalusia, do nhung nguoi ti nan Morisco tu Al-Andalus đua toi, van đuoc gin giu trong nhieu thi tran co ven bien.
Trong linh vuc hoi hoa, Mohammed Khadda va M'Hamed Issiakhem la hai khuon mat đang chu y trong nhung nam gan đay.


Xem them Khao co hoc Algerie
Vien thong Algerie
Quan he nuoc ngoai Algerie
Danh sach cac chu đe lien quan toi Algerie
Danh sach cac thanh pho tai Algerie
Danh sach nhan vat Algerie
Danh sach cac quoc gia co chu quyen
Quan đoi Algerie
Van tai Algerie
Tran Algiers
Chien tranh gianh đoc lap Algerie (1954-1962)
Noi chien Algerie (1991-2002)
Huong đao sinh Hoi giao Algerie
Algerie tai The van hoi


Tham khao Lien ket ngoai Chinh phu
El Mouradia official presidential site (in French and Arabic)
National People's Assembly official parliamentary site
The Embassy of Algeria in Washington, DC
Tin tuc
Algeria News & Events
Algerian Press Service Luu tru ngay 11 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
allAfrica.com - Algeria news headline links
The North Africa Journal Luu tru ngay 7 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine business news
Tong quan
Muc “Algeria” tren trang cua CIA World Factbook.
Library of Congress - Country Study: Algeria data vao thang 12 nam 1993
OECD DEV/AfDB - Country Study: Algeria
Open Directory Project - Algeria directory category
Algeria: The Psychos Will Inherit the Earth Luu tru ngay 16 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine - an irreverent look at Algeria's military situation
Du lich

Khac
Algeria Watch human rights organization critical of widespread torture practiced by the regime (bang tieng Phap)
Algeria’s past needs opening, not closing Analysis on the public referendum held 29 September 2005 by Veerle Opgenhaffen and Hanny Megally
all City of Algeria Luu tru ngay 25 thang 10 nam 2005 tai Wayback Machine
Algerian-English Online Dictionary Luu tru ngay 20 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine
Di san van hoa
Fabio Maniscalco (ed.), Protection of cultural property in Algerie, monographic series "Mediterraneum. Protection and valorization of cultural heritage", vol 3, Naples 2003, ISBN 88-87835-41-1