Mo hinh đan nhan bay la thuat ngu chi mot đac trung phat trien cong nghiep thuong thay o cac nuoc Đong A. Ve mat tu nguyen, Akamatsu Kaname (赤松要) - mot hoc gia kinh te nguoi Nhat - la nguoi đa đua ra ten goi 雁行形態 (romaji: ganko keitai, phien am Han-Viet: nhan hanh hinh thai) tu thap nien 1930 va lam cho no pho bien tu thap nien 1960. Thuat ngu nay sau đo đuoc cac nha kinh te nguoi Viet Nam dich truc tiep tu tieng Nhat sang tieng Viet thanh "mo hinh đan nhan bay" hoac dich qua tieng Anh (flying-geese pattern, flying-geese paradigm, flying wild geese pattern) sang tieng Viet thanh "mo hinh đan seu bay", "mo hinh đan ngong bay", v.v... mac du ve ngon ngu cung nhu noi ham cua thuat ngu thi 形態 trong tieng Nhat hay pattern hoac paradigm trong tieng Anh khong phai la mo hinh. Trong bai nay, cach goi "mo hinh đan nhan bay" đuoc su dung vi no đa thanh thoi quen o Viet Nam.
Mo hinh đan nhan bay, theo y tuong cua Akamatsu va nhung nha kinh te Nhat Ban khac co cong pho bien no la Kojima Kiyoshi va Okita Saburo gom co ba phien ban. Phien ban đau tien ap dung cho truong hop mot nuoc va mot san pham. Phien ban thu hai ap dung cho truong hop mot nuoc va nhieu san pham. Phien ban thu ba ap dung cho nhieu nuoc.


Phien ban mot nuoc - mot san pham Akamatsu quan sat su phat trien cua nganh san xuat soi bong o Nhat Ban tu nua cuoi the ky 19 đen thap nien 1930 va phat hien thay mot hien tuong la đau tien Nhat Ban phai nhap khau soi bong, sau đo san xuat soi bong trong nuoc phat trien, va tiep theo đo la nhap khau soi bong giam va xuat khau soi bong bat đau gia tang, đe roi cuoi cung xuat khau lan san xuat soi bong trong nuoc đeu suy thoai. Neu bieu dien nhap khau, san xuat va xuat khau soi bong cua Nhat Ban tren mot truc toa đo voi truc hoanh la thoi gian va truc tung la san luong se thay 3 đuong cong hinh chu V nguoc. Akamatsu tuong tuong nhung đuong cong đo giong nhu mot đan nhan đang bay voi con nhan đau đan o điem đoi chieu cua chu V nguoc va cac con nhan khac bay phia sau o hai phia. Tu đo, ong đua ra y tuong rang su phat trien cua mot nganh cong nghiep nao đo o mot nuoc nhat đinh co the xay ra theo hinh đan nhan bay nay. Nhung nuoc đang phat trien co the cong nghiep hoa theo đuong loi bat đau tu phat trien nhung nganh so khai ma luc đau co the phai tich luy tu ban bang kinh doanh nhap khau roi tien toi tu san xuat va sau đo xuat khau.
Akamatsu khong giai thich tai sao lai co hinh nay. Kojima dua tren ly luan Heckscher-Ohlin đe giai thich rang sau mot thoi gian phai phat trien bang kinh doanh nhap khau, nganh cong nghiep đuoc mo ta đa tich luy đu von đe tien hanh tu san xuat va dua vao ly luan Ricardo đe giai thich rang sau khi hoc tap, đuc ket kinh nghiem qua qua trinh tu san xuat nganh đa phat trien đen muc xuat khau đuoc.


Phien ban mot nuoc - nhieu san pham Akamatsu phat trien y tuong cua minh cho truong hop mot nuoc nhieu san pham va phat bieu rang nhung nuoc đang phat trien co the phat trien nhung nganh so khai truoc roi toi nhung nganh phuc tap, tu phat trien hang tieu dung khong lau ben truoc roi sang hang tieu dung lau ben va tiep theo la tu lieu san xuat. Khai quat hoa, cac nha kinh te ung ho mo hinh cua Akamatsu giai thich rang cac nuoc đang phat trien se phat trien nhung nganh ha nguon truoc roi moi toi nhung nganh thuong nguon, vi du phat trien nganh may roi moi phat trien nganh det, phat trien nganh đong o to khach hay đong tau roi moi phat trien nganh luyen kim. Logic nay đuoc cho la hop ly vi su phat trien cua cac nganh ha nguon se tao ra thi truong cho phat trien cac nganh thuong nguon. Va moi nganh co the phat trien theo huong tu nhap khau toi tu san xuat va tien toi xuat khau. Cu nhu vay, khi san xuat trong nuoc cua nganh nay bat đau đi vao thoai trao thi đa co san xuat trong nuoc cua nganh kia thay the lam nganh san xuat chu đao; khi xuat khau cua nganh nay thoai trao thi đa co xuat khau cua nganh kia thay the lam mat hang xuat khau chu đao.
Khi dien ta bang so đo giong nhu voi phien ban mot nuoc - mot san pham, se co mot tap hop cac đuong hinh chu V nguoc. Pha đi xuong cua đuong nay co the trong cung khoang thoi gian voi pha đi len cua đuong khac. Tuy moi đuong co hinh đan nhan bay, song kho co the noi tap hop cac đuong tren phan bo theo hinh đan nhan bay. Du vay, phien ban thu hai nay van đuoc goi la mo hinh đan nhan bay do no đuoc phat trien tu phien ban thu nhat.


Phien ban nhieu nuoc Phien ban nhieu nuoc dung đe mieu ta su bat kip cua cac nuoc o khu vuc Đong A voi nhung nuoc phat trien truoc cung trong khu vuc tai mot nganh cong nghiep cu the hoac mot nhom nganh hang. Akamatsu cung chinh la nguoi đua ra phien ban nay sau khi quan sat su phat trien cua cac nuoc Đong A.
Akamatsu hinh dung rang khi nganh cong nghiep nay cua Nhat Ban đang o pha gia tang xuat khau thi cac nuoc Han Quoc, Đai Loan, Hong Kong, Singapore nhap khau san pham cong nghiep đo. Cung voi thoi gian, xuat khau cua nganh nay o Nhat đat toi đinh cao va bat đau giam xuat khau cung la luc cac nuoc kia đay manh tu san xuat thay the nhap khau. Khi cac nuoc kia đay manh xuat khau thi cung la luc nganh cong nghiep nay o Nhat khong con loi the canh tranh va bat đau ket thuc xuat khau. Nhung Nhat Ban lai co nganh cong nghiep khac thay the lam nganh xuat khau chu đao. Cu nhu vay tu nganh nay sang nganh khac (det toi đong tau va o to khach, toi hang đien tu va o to cao cap), tu Nhat Ban sang cac nuoc NICs roi sang cac nuoc khac. Mot so hoc gia kinh te con dung phien ban nay đe mieu ta su phan cong lao đong quoc te trong khu vuc Đong A. Tai mot thoi điem nhat đinh, Nhat Ban san xuat va xuat khau nhung san pham tien tien nhat, cac nuoc NICs san xuat va xuat khau cac san pham trung binh, con cac nuoc đi sau san xuat va xuat khau cac san pham đon gian hon.
Phien ban nay cung đuoc goi la mo hinh đan nhan bay do no đuoc phat trien tu hai phien ban goc o tren va theo hinh dung cua Akamatsu va khong it nha kinh te khac thi Đong A la mot đan nhan voi Nhat Ban la con nhan đau đan, cac nuoc NICs o hang thu hai, cac nuoc ASEAN phat trien hon o hang thu ba, cac nuoc khac nhu Trung Quoc, An Đo, Viet Nam o hang sau. Cu the đan nhan đi tu nganh nay sang nganh khac. Tuy nhien phien ban nay kho co the dien ta bang so đo sao cho co hinh đan nhan bay.


Tham khao Akamatsu, Kaname (1962), "Historical pattern of economic growth in developing countries," The Developing Economies, No. 1, pages 3–25.
Kojima, Kiyoshi (2000), "The "flying geese" model of Asian economic development: orgin, theoretical extensions, and regional policy implication," Journal of Asian Economics, No. 11, pages 375-401.
Kumagai, Satoru (2008), "A journey through the secret history of the flying geese model," IDE Discussion Paper 2008 Series, No. 158.


Xem them Cong nghiep hoa
Chinh sach cong nghiep
Cong nghiep hoa thay the nhap khau
Cong nghiep hoa theo huong xuat khau