Hoi quan Viet Đong (tieng Trung: 粵東會館), con đuoc goi la Hoi quan Quang Đong, la mot cong trinh kien truc co do nguoi Hoa goc Quang Đong xay dung tai Ha Noi. Đia điem nay hien la mot trung tam trien lam nghe thuat voi ten goi chinh thuc la Trung tam Van hoa Nghe thuat 22 Hang Buom.


Lich su Theo Đai Nam nhat thong chi, Hoi quan Viet Đong đuoc dung vao nam Gia Long thu 2 (1803) tai phuong Ha Khau, huyen Tho Xuong. Khoang thoi gian nay, Thang Long co bon cong đong nguoi Hoa la Quang Đong, Phuc Kien, Trieu Chau va Hai Nam. Nguoi Quang Đong thanh lap cong đong som va manh nhat, chu yeu song tap trung tai pho Đuong nhan, nen pho nay con goi la Quang Đong hay Viet Đong, nay la pho Hang Ngang.
Theo mot tai lieu, Hoi quan Viet Đong Ha Noi ban đau toa lac tai mieu Thien Hau ben bo song Hong o huyen Thanh Tri. Sau do dong chay song thay đoi nen Hoi quan doi ve pho Hang Buom. Đen nam 1928, Hoi quan đuoc trung tu va mang kien truc Trung Hoa voi tuong xam, ngoi xanh. Hoi quan đa tung la noi dung chan cua nha cach mang Trung Quoc Ton Trung Son vao nam 1904. Ton Trung Son vi muon đe lat đo phong kien Man Thanh nen đa tron lenh truy na va gay quy cho cach mang. Ong đa nhieu lan tru ngu tai Hoi quan Viet Đong va tuyen truyen cach mang trong cong đong Hoa kieu tai đay. Hien nay van con tam bang đa ghi lai su kien lich su nay. Hoi quan Viet Đong co chuc nang la mot noi sinh hoat tin nguong va cong đong cua nguoi Hoa Quang Đong, đong thoi la điem giao dich, thoa thuan buon ban va con la noi phan xu tranh chap thuong mai giua cac thuong nhan. Ben canh đo tai Hoi quan truoc đay con co mot truong tu thuc do nguoi Hoa thanh lap. Truoc Chien tranh the gioi thu nhat, cac Hoa kieu Quang Đong đa thue mot giao vien day Tu thu, Ngu kinh cho hoc sinh cua truong. Ve sau truong đuoc mo rong quy mo, tro thanh Truong trung hoc Trung Hoa.
Nam 1945, sau su kien Nhat Ban đau hang Đong minh, Hoa kieu đa to chuc an mung chien thang tai Hoi quan, đen tham du co Ha Ung Kham, Ho Chi Minh, Nguyen Hai Than cung nhieu nhan vat khac. Thang 8 nam 1955, Ban Tru bi Tong hoi lien hiep Hoa kieu Viet Nam va Ban Tru bi Lien hoi nguoi Hoa Ha Noi đuoc thanh lap. Cac tai san cong cua nguoi Hoa tai Ha Noi, bao gom ca Hoi quan Viet Đong, Hoi quan Phuc Kien, truong hoc, benh vien đuoc giao cho Lien hoi nguoi Hoa Ha Noi quan ly va đen nam 1958 thi ban giao cho chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Nam 1978, cung co thong tin cho rang nam 1979, khong gian Hoi quan Viet Đong bi trung dung đe lam truong mau giao, sau đo đa dan bi lang quen trong mot khoang thoi gian dai. Nhung canh cua son son thep vang, đuoc cham tro tinh xao tu Quang Đong đua sang bi phu len mot lop son cong nghiep, gian tho Quan Cong va Thien Hau bi che kin sau mot tam man lon, nhung tam bia chat lieu xi mang gia đa khac chu nguyen ban chua đuoc ly giai đa bi đuc khoet đe lap đat cong tac đien.


= Trung tu =
Ngay 23 thang 10 nam 2018, Bo Van hoa, The thao va Du lich đa co van ban so 4790/BVHTTDL-DSVH gui Uy ban nhan dan thanh pho Ha Noi ve viec tham đinh du an tu bo, ton tao di tich Hoi quan Quang Đong tai so 22 Hang Buom. Theo đo, du an trung tu đuoc Bo nay thoa thuan bao gom cac hang muc: trung tu Tien đuong, phuong đinh, Trung đuong va Hau cung (khu 1); trung tu cung Thien Hau va ton tao phong trung bay, gioi thieu di tich (khu 2); trung tu Nha tuong niem Ton Trung Son, ton tao nha Ban quan ly di tich (khu 3); Phuc dung gieng nuoc va xay dung moi nha ve sinh (khu 4); Tu bo 6 cong phu va ton tao cong, tuong rao mat truoc (pho Hang Buom); cong, tuong rao mat sau (pho Nguyen Sieu), ton tao san, loi đi trong di tich (khu 5) đong thoi lap đat he thong chieu sang, phong chay chua chay tai di tich. 
Nam 2020, Uy ban nhan dan quan Hoan Kiem đa thuc hien xay dung moi Truong Mau giao Tuoi Tho (cach vi tri hoi quan 300 m) đe di doi truong hoc ra khoi khuon vien di tich va bat đau chinh trang, trung tu lai di tich. Cong tac trung tu Hoi quan đuoc hoan thanh vao cuoi nam 2021. Trong qua trinh trung tu, bien phap thi cong đuoc tinh toan ky luong đe khong anh huong đen tinh nguyen goc cua cac chi tiet cong trinh, đac biet la cac buc phu đieu gom. Sau khi hoan thanh, Hoi quan đa đuoc tra ve voi đung kien truc ban đau. Viec ton tao va phuc dung Hoi quan Viet Đong đuoc xem la mot "dau an thanh cong" trong no luc bao ton di tich van hoa va gin giu nhung dau tich lich su co gia tri quan trong tai Ha Noi.


Kien truc Hoi quan Viet Đong toa lac tren mot khuon vien rong 1.800 m² tai đia chi so 22 pho Hang Buom, đuoc đanh gia la mot quan the kien truc đoc đao trong khu pho co Ha Noi. Kien truc tong the cua Hoi quan co hinh chu Khau (口), kieu kien truc đac trung cua cac Hoi quan nguoi Hoa, voi bon day nha va o giua la gieng troi. Tu truoc ra sau, Hoi quan bao gom cac khoi nha lan luot la tien đuong, phuong đinh, trung đuong va hau cung. 
Tien đuong hoi quan gom co 3 gian, voi 2 bo vi ket cau theo kieu chong ruong gia thu va đuoc bao tron đong ben. He thong mai cua tien đuong đuoc lop ngoi ong am duong, đuong diem đuoc trang men thanh luu ly. Noc mai gom 3 tang, đuoc gan cac hoa tiet bang gom su. Tuong va nen cong trinh op đa phien mau xam, chinh giua tuong la mot cua lon bang go lim đe 4 chu: "Dan Quoc hoi quan" con phia tren la buc đai tu bang đa khac dong chu: "Viet Đong hoi quan". Nha phuong đinh co dien tich 334 m², la kieu nha vuong 4 mai. Bo noc va bo dai đuoc trang tri hoa chanh, binh ho lo va hinh la đe cach đieu.
Trung đuong rong 100 m², noi bat voi hai hang cot cung he thong cua vom trang tri hinh tuong doi va chim phuong đang mua. Hai ben ta – huu trung đuong la day hanh lang noi voi hau cung.
Hau cung co kien truc 1 gian, 2 di kieu đau hoi bit đoc voi 2 bo vi keo ket cau kieu gia chieng chong ruong con nhi. Cac gian tho cung đuoc bo tri chay ngang theo long hau cung. Chinh giua la kham tho Quan Cong voi mot pho tuong lon, truoc đo co 2 pho tuong thi gia cung 4 bai vi va 6 long ngai; bai vi đuoc bai tri trong 2 kham go cham tro cau ky. Cung Thien Hau nam sat voi cung Quan Cong, co mat bang kien truc 1 gian, theo kieu tron cot (khong vi keo) va mai đuoc lop ngoi ong. He thong cua buc ban, chan song, cua gio cua cung đuoc trang tri hoa van tinh xao. Ben trong co mot kham tho lon voi tuong Ba Thien Hau ngoi tren ngai cung hai vi than Thien ly nhan va Thuan phong nhi.


= Vat lieu =
Vat lieu xay dung, trang tri trong Hoi quan Viet Đong đuoc đanh gia la rat phong phu. Ngoai vat lieu tai đia phuong đuoc su dung nhu gach, go, voi thi o đay la cong trinh duy nhat trong khu pho co Ha Noi su dung đa hoa cuong lam mot so cot nha, lat nen san va tuong trang tri. Tu nam 1902 đen nam 1948, Hoi quan đuoc xay dung them mot khu nha sau cong vao voi mot so vat lieu nhap tu Phap nhu cot thep chiu luc, he vi keo thep... 
Theo cac ban đo mo phong nhung moc chinh cua Hoi quan Viet Đong, kien truc cong trinh co su thay đoi qua cac thoi ky khac nhau. Tu mot cong trinh theo loi kien truc truyen thong cua Viet Nam, roi đen giai đoan 1920–1930 đuoc trung tu voi toan bo nhung vat lieu đuoc nhap tu Phap ve, ket cau vom cao o giua la ket cau thep nen moi co khong gian lon nhu hien tai. Hoi quan nay khong chi đon thuan la su giao thoa giua hai dong van hoa chau A, ma con la mot su tiep xuc giua ba van hoa Viet – Hoa – Phap. Kien truc cua Hoi quan đuoc đanh gia la noi bat nho cac buc phu đieu khac noi, co su cau ky o tung chi tiet đieu khac. Cac phu đieu nay tai hien cac cau chuyen trong Tam quoc dien nghia va Tay du ky, co net tuong đong lon voi gom Bien Hoa. Tuy nhien theo thoi gian, nhung phu đieu nguoi phia ben ngoai đa hu hong, co buc đa mat het đau nguoi.


= Sau khi trung tu =
Mac du trai qua nhieu lan trung tu, sua chua, nhung cac hang muc goc cau thanh di tich ve co ban van đuoc giu nguyen trang theo kien truc ban đau. Mot so đien tho cu đuoc cai tao thanh khong gian trung bay nghe thuat, la noi đe cac nghe si đuong đai gioi thieu nhung cac pham cua minh. Trong đo, phia sau Hoi quan noi thong ra pho Nguyen Sieu đuoc cai tao thanh mot khong gian mo phuc vu cac hoat đong cong đong. Mai lop cua Hoi quan Viet Đong mac du co su phuc dung, tai tao nhung van giu đuoc phong cach nguoi Quang Đong xua qua mot so chi tiet kien truc.


Di san Hoi quan Viet Đong đuoc xem la mot trong nhung dau an tieu bieu ve khu pho nguoi Hoa tap nap nhat tai Ha Noi xua. Nam 2007, Hoi quan Viet Đong đuoc xep hang Di tich lich su – kien truc nghe thuat cap quoc gia.
Ngay sau khi đuoc trung tu, Hoi quan Viet Đong đa tro thanh trung tam trien lam thu hut gioi tre. Cung boi net giao thoa giua 3 nen van hoa nen noi đay đa thu hut đuoc nhieu nghe si bo tri cac tac pham nghe thuat. Nhung cong trinh co tuoi đoi hon mot the ky nhu Hoi quan Viet Đong đong thoi đa khoi goi nhung hoat đong van hoa, sang tao, thu hut đong đao cong chung tham gia chiem nguong.


Van đe Đau thap nien 2020, khong gian Hoi quan Viet Đong thuong co tan suat day cac chuong trinh nghe thuat. Tuy vay, hau nhu nhung du an đo cac nghe si đeu lam theo tinh than tu nguyen va khong thu lao, day len mot van đe ve viec kinh phi cho cac su kien van hoa tai Viet Nam luon "ngat ngheo". Ngoai ra, mot so khach tham quan to ra buc xuc vi nhieu nguoi đen hoi quan chi đe chup anh. Tham chi mot so thuong hieu thoi trang con chup anh quang cao san pham tai đay, gay kho khan cho khach tham quan.


Hoat đong đang chu y Thang 12 nam 2021, mot tuan le khoi nguon sang tao ket noi nguon luc van hoa Ha Noi đa đuoc dien ra tai Hoi quan Viet Đong.  Tuan le nay bao gom hon 20 su kien, khong gian trien lam va trinh dien tu thiet ke thoi trang, nghe thuat thu phap, ki hoa, am nhac the nghiem, sap đat trinh dien video art, trinh dien nghe thuat san khau truyen thong thu nghiem...
Thang 4 nam 2022, Hoi quan Viet Đong to chuc trung bay tu lieu va hien vat "Ky uc 22 Hang Buom" va "Ky uc song To", gioi thieu ve mot trong nhung con pho tieu bieu nhat cua thanh pho Ha Noi nam ben song, noi chuyen ban nhung vat tu lien quan đen thuyen be.
Cuoi nam 2022, Hoi quan nay gioi thieu hang loat tac pham nghe thuat đuong đai lay cam hung tu chat lieu di san va lich su. Chuoi trung bay gom 8 khong gian nghe thuat lon, co chu đe khac nhau voi su tham gia cua hon 40 nghe si thuoc nhieu linh vuc sang tao. Cung trong thang nay, mot trien lam va game tuong tac Airskylen đa dien ra tai khong gian Hoi quan.


Xem them Hoi quan Phuc Kien (Ha Noi)


Chu thich