James Dalton Trumbo (9 thang 12 nam 1905 – 10 thang 9 nam 1976) la mot nha bien kich va tieu thuyet gia nguoi My, nguoi soan kich ban cho cac bo phim bao gom Roman Holiday, Exodus, Spartacus, va Thirty Seconds Over Tokyo. Mot trong Hollywood Ten, ong đa tu choi lam chung truoc Uy ban Ha vien Kiem tra Hanh đong Bat hop Hoa Ky (House Un-American Activities Committee - HUAC) trong nam 1947 trong cuoc đieu tra cua Uy ban ve anh huong cua chu nghia cong san trong nganh cong nghiep đien anh. Ong sau đo bi đua vao danh sach đen cua nganh cong nghiep nay. Trumbo sau đo tiep tuc lam viec mot cach bi mat, san xuat tac pham duoi ten cua cac tac gia khac. Cac tac pham khong đuoc cong nhan cua ong đoat đuoc hai giai Oscar; mot giai cho Roman Holiday (1953) đuoc trao cho mot nha bien kich mang tinh binh phong, va mot cho The Brave One (1956) đuoc trao cho mot but danh. Su ghi danh cong khai đoi voi viec ong la tac gia cua ca hai bo phim Exodus va Spartacus nam 1960 đa đanh dau su cham dut cua Danh sach đen Hollywood. Nhung thanh tuu truoc đo cua ong cuoi cung cung đuoc ghi danh voi ten cua ong boi Hiep hoi cac nha bien kich (Writers Guild), 60 nam sau khi dien ra.


Đau đoi Trumbo sinh ra o Montrose, Colorado, la con trai cua Maud (nhu danh Tillery) va Orus Bonham Trumbo. Gia đinh ong đa chuyen đen Grand Junction vao nam 1908. Ong tu hao ve to tien nhap cu ben ho noi cua ong, mot nguoi đan ong la tin đo Tin Lanh goc Thuy Si co ten Jacob Trumbo, nguoi đinh cu o thuoc đia Virginia vao nam 1736. Trumbo tot nghiep Truong trung hoc Grand Junction. Khi van con đang hoc trung hoc, ong lam viec cho Walter Walker voi tu cach la mot phong vien moi vao nghe cua Nhat bao Sentinel, Grand Junction, bao gom cac linh vuc ve toa an, truong trung hoc, cac to chuc tang le va cong dan. Ong nhap hoc tai Đai hoc Colorado o Boulder trong hai nam, lam viec nhu la mot phong vien cua Nhat bao may anh Boulder (Boulder Daily Camera) va đong gop cho tap chi hai huoc cua truong, nien giam, va to bao cua truong. Ong cung la thanh vien cua Hoi Sinh vien Quoc te Delta Tau Delta.
Trong chin nam sau khi cha cua ong qua đoi, Trumbo đa lam cong viec goi banh mi vao ca đem tai mot tiem banh o Los Angeles, va nhap hoc vao Đai hoc Nam California. Đong thoi, ong đa viet cac bai phe binh phim, 88 truyen ngan va sau tieu thuyet, tat ca đeu bi tu choi xuat ban.


Su nghiep = Buoi đau su nghiep =
Trumbo bat đau su nghiep viet kich ban chuyen nghiep vao đau thap nien 1930, khi nhieu bai viet va bai bao cua ong đuoc xuat ban trong cac tap chi chinh thong, bao gom Saturday Evening Post, McCall's Magazine, Vanity Fair, va Hollywood Spectator. Nam 1934, Trumbo đuoc thue lam tong bien tap cua Hollywood Spectator. Sau đo ong roi khoi tap chi đe tro thanh mot nguoi soat kich ban trong bo phan cot truyen cua hang Warner Bros..
Cuon tieu thuyet đuoc xuat ban đau tien cua ong la Eclipse (1935), đuoc phat hanh trong thoi ky Đai khung hoang. Viet theo phong cach hien thuc xa hoi, Trumbo đa ve nen nhung nam cua minh tai Grand Junction đe mieu ta mot thi tran va nhung nguoi o đo. Cuon sach đa gay tranh cai o thanh pho que huong ong, noi ma nhieu nguoi đa đe cap đen chan dung hu cau cua ong. Nhung nhieu nam sau khi ong qua đoi, Trumbo đa đuoc vinh danh bang cach đat mot buc tuong cua ong o phia truoc Nha hat Avalon o Main Street, noi ong đuoc mo ta đang viet mot kich ban trong mot cai bon tam.
Trumbo bat đau lam phim trong nam 1937 nhung van tiep tuc cong viec viet van. Tieu thuyet phan chien Johnny Got His Gun đa gianh đuoc mot trong nhung Giai thuong Sach Quoc gia đau tien: giai cho hang muc Sach nguyen ban nhat vao nam 1939. No đa đuoc lay cam hung tu mot bai viet ma Trumbo đa đoc nhieu nam truoc đo, mot ban tuong thuat chuyen tham benh vien boi Hoang tu xu Wales cho mot nguoi linh Canada đa mat tat ca chan tay trong Chien tranh the gioi thu nhat.
Trong nhung nam cuoi thap ky 1930 va đau nhung nam 1940, Trumbo đa tro thanh mot trong nhung nha lam phim đuoc tra luong cao nhat cua Hollywood, voi muc thu nhap khoang $4000 moi tuan khi chuyen nhuong, va kiem đuoc $80.000 trong mot nam. Ong đa lam ra cac bo phim nhu Thirty Seconds Over Tokyo (1944), Our Vines Have Tender Grapes (1945), va Kitty Foyle (1940), ma ong đa đuoc đe cu mot giai Oscar cho kich ban chuyen the xuat sac nhat.


= Bao chua ve chinh tri va lot vao danh sach đen =

Trumbo danh su ung ho cho Đang Cong san o Hoa Ky truoc nhung nam 1940, mac du ong khong tham gia đang nay cho đen nam 1943. Ong la mot nguoi theo chu nghia ly khai. Cuon tieu thuyet The Remarkable Andrew cua ong đa mo ta hon ma cua Tong thong Andrew Jackson xuat hien đe canh bao Hoa Ky khong tham gia vao Chien tranh the gioi thu hai. Trong mot bai đanh gia ve cuon sach, tap chi Time đa khon kheo đua gion, "Nhung quan điem cua Tuong Jackson khong gay ngac nhien cho nhung ai nhan ra rang George Washington va Abraham Lincoln hang hai noi theo đuong loi cua Đang Cong san trong nhung nam gan đay".
Khong lau sau cuoc xam luoc cua Đuc vao Lien Xo nam 1941, Trumbo va nha xuat ban cua ong đa quyet đinh đinh chi viec tai ban Johnny Got His Gun cho toi khi ket thuc chien tranh. Trong chien tranh, Trumbo đa nhan đuoc thu tu cac ca nhan "len an nguoi Do Thai" va su dung Johnny đe ung ho nhung lap luan cua ho ve "mot su hoa binh đuoc đam phan ngay lap tuc" voi Đuc Quoc xa; Trumbo đa bao cao nhung phong vien nay cho FBI. Trumbo đa hoi han ve quyet đinh nay, ma ong goi la "dai dot". Sau khi hai nhan vien cua FBI xuat hien tai nha ong, ong hieu rang "moi quan tam cua ho khong nam trong nhung la thu ma nam o toi".
Trong mot bai bao nam 1946 mang tua đe "Moi đe doa Lien Xo" (The Russian Menace) xuat ban trong tap chi Script Magazine cua Rob Wagner, Trumbo đa viet tu quan điem cua mot cong dan Lien Xo hau Chien tranh the gioi thu hai. Ong lap luan rang nguoi Nga co the so so luong quan đoi Hoa Ky bao vay ho, vao thoi điem ma quan điem đong cam đoi voi cac nuoc cong san đa bi xem xet nghi ngo. Ong đa ket thuc bai bao bang viec phat bieu, "Neu toi la nguoi Nga...Toi se rat lo lang, va toi se kien ​​nghi chinh phu cua toi thuc hien cac bien phap ngay lap tuc chong lai cai duong nhu la mot cu đanh gan nhu chac chan nham vao su ton tai cua toi. Đay la cach no phai xuat hien o Lien Xo ngay nay". Ong lap luan rang Hoa Ky la mot "moi đe doa" voi Lien Xo, chu khong phai la quan điem pho bien cua nguoi My ve Nga nhu mot "moi đe doa đo". Theo tac gia theo chu nghia chong cong san Kenneth Billingsley vao nam 2000, Trumbo đa viet trong The Daily Worker rang anh huong cua cong san o Hollywood đa ngan can nhung bo phim đuoc lam tu nhung cuon sach chong cong san, chang han nhu Darkness at Noon va The Yogi and the Commissar cua Arthur Koestler.
Vao ngay 29 thang 7 nam 1946, William R. Wilkerson, nha xuat ban va la nguoi sang lap cua to The Hollywood Reporter, đa xuat ban mot cot bao "TradeView" mang tua đe "Mot phieu cho Joe Stalin" (A Vote For Joe Stalin). Bai bao nay co liet ke ten cua Trumbo va mot so nguoi khac nhu nhung nguoi theo chu nghia cong san, nhung nguoi đau tien đuoc biet đen voi cai ten "Danh sach đen cua Billy" (Billy's Blacklist). Vao thang 10 nam 1947, dua vao nhung cai ten nay, Uy ban Ha vien Kiem tra Hanh đong Bat hop Hoa Ky (HUAC) đa trieu tap Trumbo va chin nguoi khac lam chung cho vu đieu tra cua ho ve viec cac điep vien va nhung nguoi ung ho cong san đa len lut tuyen truyen trong cac bo phim cua My. Cac nha van đa tu choi cung cap thong tin ve su lien quan cua chinh ho hoac bat ky nguoi nao khac va đa bi ket an vi toi khong tuan lenh Quoc hoi. Ho đa khang an len Toa an Toi cao theo Tu chinh an so mot nhung thua kien. Nam 1950, Trumbo phai phuc vu muoi mot thang trong trai cai tao Lien bang o Ashland, Kentucky. Trong bo phim tai lieu nam 1976 Hollywood On Trial, Trumbo noi rang "Theo nhu toi quan tam, đo la mot ban an hoan toan xung đang. Toi đa khinh miet Quoc hoi đo va đa tung khinh miet vai nguoi ke tu đo. Va tren co so cua viec co toi hoac vo toi, toi đa co the khong bao gio thuc su phan nan qua nhieu. Đieu đo, đieu nay, mot toi pham hoac hanh đong toi loi, la su khieu nai, su khieu nai cua toi."
Trong khi đo, MPAA đa đua ra mot ban tuyen bo rang Trumbo va đong pham cua ong se khong đuoc phep hoat đong trong nganh cong nghiep nay, tru khi ho tu bo chu nghia cong san duoi su tuyen the. Sau khi hoan thanh ban an, Trumbo đa ban trang trai cua minh va di chuyen cung gia đinh toi thanh pho Mexico voi Hugo Butler va vo ong la Jean Rouverol, nhung nguoi cung bi đua vao danh sach đen. Tai Mexico, Trumbo đa viet 30 kich ban voi cac but danh khac nhau, cho cac hang phim B-movie nhu King Brothers Productions. Trong truong hop cua Gun Crazy (1950), đuoc chuyen the tu mot truyen ngan cua MacKinlay Kantor, Kantor đong y la nguoi tien phong cho kich ban phim cua Trumbo. Vai tro cua Trumbo trong kich ban phim khong đuoc tiet lo mai cho đen nam 1992.
Trong thoi ky danh sach đen nay, Trumbo cung đa viet kich ban cho phim The Brave One (1956) cho hang King Brothers; bo phim nay đa nhan đuoc mot giai Oscar cho truyen goc hay nhat đuoc ghi danh cho Robert Rich, mot cai ten đuoc muon tu mot chau trai cua nha san xuat. Trumbo nho lai thu nhap trung binh $1.750 moi bo phim cho 18 kich ban đuoc viet trong vong hai nam va noi, "Khong co gi la qua tot".
Nam 1956, ong xuat ban The Devil in the Book, mot bai phan tich ve viec ket an cua 14 bi cao vi pham đao luat Smith o California. Đao luat đua ra cac hinh phat hinh su cho viec ung ho viec lat đo chinh phu Hoa Ky va yeu cau tat ca nhung nguoi truong thanh khong co tu cach cong dan phai đang ky voi chinh phu.


= Su nghiep sau nay =
Dan dan danh sach đen bi tro nen suy yeu; voi su ho tro cua đao dien Otto Preminger, Trumbo đa đuoc ghi danh cho kich ban cua bo phim nam 1960 Exodus, chuyen the tu cuon tieu thuyet cung ten cua Leon Uris. Khong lau sau đo, nam dien vien Kirk Douglas đa thong bao rang Trumbo đa viet kich ban cho bo phim cua Stanley Kubrick mang ten Spartacus (1960) voi Douglas thu vai chinh. Voi hanh đong nay, Douglas đa giup cham dut quyen luc cua danh sach đen. Trumbo đuoc phuc hoi quyen thanh vien cua Hiep hoi cac nha bien kich Hoa Ky bo Tay (Writers Guild of America, West) va đuoc ghi danh vao tat ca cac kich ban tiep theo. Cuoi cung trong nam 2011, Hiep hoi đa khoi phuc đay đu tu cach bien kich cua ong cho kich ban phim Roman Holiday. Nam 1971, Trumbo đa đao dien bo phim chuyen the tu cuon tieu thuyet cua ong Johnny Got His Gun, trong đo co su gop mat cua Timothy Bottoms, Diane Varsi, Jason Robards va Donald Sutherland. Mot trong nhung bo phim cuoi cung ma Trumbo viet kich ban, Executive Action (1973), đuoc dua tren vu am sat Kennedy. Nam 1975, Vien Han lam Hoa Ky chinh thuc cong nhan Trumbo la nguoi đoat giai Oscar cho The Brave One va tang ong mot buc tuong nho.


Đoi tu Nam 1938, Trumbo ket hon voi Cleo Fincher. Ba sinh tai Fresno vao ngay 17 thang 7 nam 1916, va di chuyen cung voi nguoi me đa ly di, em trai va em gai cua minh toi Los Angeles. Cleo Trumbo qua đoi vi tuoi gia o tuoi 93 vao ngay 9 thang 10 nam 2009 o Los Altos. Vao thoi gian đo, co song voi co con gai nho Mitzi. Gia đinh Trumbo co ba nguoi con: nha lam phim va bien kich Christopher Trumbo, mot chuyen gia am hieu ve danh sach đen Hollywood; Melissa, ten than mat la Mitzi, la mot nhiep anh gia; va Nikola Trumbo, mot nha tri lieu tam ly. Con gai Mitzi cua ong đa hen ho voi nam danh hai Steve Martin khi ca hai đeu o đo tuoi 20, chuyen đuoc ke lai trong cuon sach xuat ban nam 2007 cua Martin, Born Standing Up. Rat nhieu buc anh quang cao thoi ky đau cua Martin đuoc chup boi Trumbo.


Qua đoi va vinh danh Trumbo qua đoi tai Los Angeles vi mot con đau tim o tuoi 70 vao ngay 10 thang 9 nam 1976. Ong đa hien than the cho viec nghien cuu khoa hoc.
Nam 1993, Trumbo đuoc truy tang giai Oscar cho kich ban tac pham Roman Holiday (1953). Phan ghi danh tren man anh va giai thuong truoc đo đuoc trao cho Ian McLellan Hunter, nguoi nhan la mot nguoi tien phong cho Trumbo. Mot buc tuong moi đa đuoc thuc hien cho giai thuong nay vi con trai cua Hunter tu choi gui lai giai ma cha ong đa nhan đuoc.
Nam 2003, Christopher Trumbo đa dung mot vo kich Off-Broadway dua tren nhung la thu cua cha minh co ten goi Trumbo: Red, White and Blacklisted, trong đo co nhieu dien vien đong vai cha cua minh trong thoi gian dien tien cau chuyen, bao gom Nathan Lane, Tim Robbins, Brian Dennehy, Ed Harris, Chris Cooper va Gore Vidal. Ong đa chuyen the no thanh bo phim Trumbo (2007), them vao cac đoan phim tai lieu va cac cuoc phong van moi.
Mot phien ban phim chinh kich ve cuoc đoi cua Trumbo, cung mang ten goi Trumbo, đuoc ra mat vao thang 11 nam 2015. Bo phim co su thu vai cua Bryan Cranston trong vai nha bien kich nay va đuoc đao dien boi Jay Roach. Voi vai dien Trumbo, Cranston đa nhan đuoc đe cu cho Giai Oscar cho nam dien vien chinh xuat sac nhat tai Le trao giai Oscar lan thu 88, nhung đa thua Leonardo DiCaprio trong phim The Revenant.
Bo suu tap phim cua Trumbo đuoc luu tru tai Phong luu tru Vien han lam (Academy Film Archive) va chu yeu bao gom cac tai lieu san xuat 35mm bao quat lien quan đen bo phim phan chien nam 1971 Johnny Got His Gun.


Tac pham Cac tac pham phim chon loc

Tieu thuyet, kich ban va tieu luan

Phi hu cau


Tham khao Đoc them Hanson, Peter (2007). Dalton Trumbo, Hollywood Rebel: A Critical Survey and Filmography. McFarland. ISBN 0-7864-3246-2.
Bogle, Charles (ngay 10 thang 12 nam 2009). "Hollywood on Trial: a timely reminder". World Socialist Web Site.
Ceplair, Larry (2015). Dalton Trumbo, Blacklisted Hollywood Radical. ISBN 978-0-8131-4680-5.


Lien ket ngoai Dalton Trumbo tren IMDb 
Dalton Trumbo tai Thu vien Quoc hoi Hoa Ky — voi 20 ban ghi danh muc
Giay to luu tru cua Dalton Trumbo Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2013 tai archive.today tai Trung tam Nghien cuu Đien anh va San khau Wisconsin.
"Life and Career of Dalton Trumbo", C-SPAN, 9 thang 7 nam 2015