"Mua xuan nho Bac" la mot bai tho cua nu sinh vien Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi Pham Thi Xuan Khai, đuoc đang lan đau tren bao Tien Phong ngay 25 thang 3 nam 1986 va đang lai lan hai vao ngay 28 thang 3 nam 2006. Bai tho ra đoi voi boi canh sap dien ra Đai hoi Đang Cong san Viet Nam VI va kinh te Viet Nam đang kiet que trong thoi bao cap.
Thoi điem đo, tac gia bai tho đuoc đong đao đoc gia trong nuoc ung ho, trong khi mot so chinh khach va hoc gia bao thu cao buoc toi danh phan đong. Nu sinh vien đuoc Le Đuc Tho, Pham Van Đong, Vo Nguyen Giap đong vien giup đo trong thoi gian kho khan tai Ha Noi khi đo va gop phan thuc đay quoc gia nay huong đen Đoi Moi. Cung thoi gian huong ung bai tho "Mua xuan nho Bac" khi đo, mot nguoi đan ong tai Ha Tuyen bi giam giu oan sai 49 ngay voi cao buoc "chong pha che đo" do sang tac bai tho "Gui em" phan anh tieu cuc cua co quan.


Hoan canh ra đoi Thang 7 nam 1959, Pham Thi Xuan Khai cung gia đinh đi tham ong noi o trai an duong II tai Sam Son (Thanh Hoa), Chu tich Ho Chi Minh thoi điem đo đen tham cac cu cao nien mien Nam đang an duong tai đay. Ho Chi Minh co ghe tham gia đinh Xuan Khai, khi nhin thay mam rau song thi noi "rau song chau rua co sach khong? Neu khong rua sach se co giun va de bi đau bung", be em trai Xuan Khai roi noi tiep "chau phai hoc gioi va ngoan nhe". Nam 1963, Pham Thi Xuan Khai tu Hai Phong ve Ha Noi, sau đuoc Ho Chi Minh tiep đon trong Phu Chu tich cung voi khu Đoan Ba Đinh. Pham Thi Xuan Khai sinh nam 1947 tai huyen Hoai Nhon thuoc tinh Binh Đinh, đuoc tap ket ra mien Bac luc tam tuoi va sau nay hoc Truong Trung hoc co so Chu Van An, tham gia chien truong B tu nam 1974, quay lai hoc Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi vao nam 1986. Pham Chan Hung — bo Xuan Khai va đuong giu chuc Vu pho Vu Mien Nam tai Ban To chuc Trung uong Đang Cong san Viet Nam — đa tra lai nha cong vu tai Ha Noi va tro ve Binh Đinh an huong tuoi gia. Pham Chan Thien — em trai Pham Thi Xuan Khai va la bo đoi — tu chien tai chien truong mien Nam trong Chien tranh Viet Nam. Pham Chan Hoang — em trai Pham Thi Xuan Khai va cong tac tai Bo Cong an — tu nan khi tinh nguyen vao chien truong Tay Ninh đe bao ve Trung uong Cuc mien Nam. Nam 1978, Đang Bich Ha — vo Đai tuong Vo Nguyen Giap— vao Nghia Binh nghien cuu lich su van hoa Sa Huynh, Pham Thi Xuan Khai (khi đo la bien tap vien cua So Van hoa Thong tin Nghia Binh) đa ho tro Đang Bich Ha.
Vo Nguyen Giap vao nam 2006 nhan xet thap nien 1980 tai Viet Nam khi đo "la thoi ky cua tu tuong bao thu, ta khuynh, thoi ky ngan song cam cho. Tu tuong đoi moi ra đoi thuc su kho khan. Đau tranh cho cai moi ra đoi luon gian nan", đong thoi đanh gia cao vai tro cua co Tong Bi thu Truong Chinh trong qua trinh hinh thanh tu tuong Đoi Moi. Thap nien 1980, kinh te quoc gia tuot doc, nguoi dan đoi an; bua com van đon san–khoai–bo bo–mi hot, nhieu gia đinh chay an tung bua. Nha tho Nguyen Duy khi đo nuoi lon tren tang ba va cay đang viet "nang con lon len ngang tam thoi đai". Nong dan mua mang that bat va khong đu nop thue, cong chuc nha nuoc song canh bao cap ngat ngheo; trong khi mot so cong chuc lai vu loi khien nhan tam ly tan. Giai đoan nay nhieu nguoi Viet cho rang chien thang Hoa Ky thi lam đuoc moi thu, nhieu chinh sach duy y chi khien kinh te quoc gia tuot doc, tu cach đao đuc va loi song cua mot so cong chuc vu loi khien nguoi dan giam long tin voi Đang Cong san Viet Nam.


Sang tac Đem mung bon Tet Binh Dan, Pham Thi Xuan Khai nghe Đai Tieng noi Viet Nam phat thanh bai hat Đuong chung ta đi. Ngay lap tuc, nu sinh vien sang tac bai tho vao luc hai gio sang sau khi đoc bai tho "Le song" cua Le Đuc Tho va bai tho "Đoc tho anh" cua Ho Thien Ngon. Tac gia sau nay khang đinh "khong nham hoa theo" bai tho cua Le Đuc Tho va muon bay to "nhung suy nghi khat vong" cua the he tre Viet Nam. Pham Thi Xuan Khai cho biet cac cau tho nhieu lan nhac đen tu "Bac" do "co nhung ky niem sau sac ve nhung lan đuoc gap Bac Ho". Tac gia cho biet chu đinh chon thoi điem phat hanh bai tho, tinh toan can nhac ky cach ghi đia chi tac gia, gia đinh van chua biet nu sinh vien la tac gia sau khi bai tho đa phat hanh đuoc vai tuan. Nu sinh vien khi đo đat nhieu hy vong vao Đai hoi Đang Cong san Viet Nam VI sap dien ra, đong thoi lo lang ve tinh hinh kinh te quoc gia truot doc, hy vong ve su Đoi Moi toan dien.


Phat hanh Pham Thi Xuan Khai gui bai tho toi Truong Ban To chuc Trung uong Đang Cong san Viet Nam Le Đuc Tho vi nghi rang "khong co Tong Bien tap nao vao thoi điem đo đon phuong dam duyet đang bai tho". Tac gia sau nay giai thich viec gui tho đen Le Đuc Tho vi cho rang cac van đe tieu cuc xay ra do viec su dung nguoi chua hop ly, trong khi chinh khach nay đang phu trach to chuc nhan su cua Đang Cong san Viet Nam. Le Đuc Tho khi đo chi thi "noi voi bao Tien Phong tham đinh ky ve tac gia va đong co sang tac. Neu co ay la nguoi tot thi đang bai tho", thu ky Luu Van Loi cung cho rang "bai tho la tieng noi cua thanh nien co tu duy đoi moi voi dung cam noi thang". Ngay 11 thang 3 nam 1986, nhan dip ky niem 55 nam thanh lap Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh va huong toi Đai hoi Đang Cong san Viet Nam VI, Bi thu thu nhat Trung uong Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh Vu Mao nhan đuoc thu cua Luu Van Loi—thu ky duoi quyen Le Đuc Tho—đe nghi đang bai tho "Mua Xuan nho Bac" cua nu sinh vien nam hai khoa Van thuoc Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi Pham Thi Xuan Khai. Tong Bien tap bao Tien Phong Đinh Van Nam cu nha bao Le Van Ba ve truong tim hieu nhan than va noi chuyen truc tiep voi nu sinh vien, Le Van Ba cam thay rat tin tuong tac gia bai tho. Theo đieu tra, nu sinh vien lon len trong mot gia đinh co truyen thong quan nhan, tung xung phong đen chien truong B trong thoi ky Chien tranh Viet Nam khoang muoi nam. Trong thoi điem đieu tra, hieu truong Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi khen bai tho, trong khi Bi thu Đang uy Khoa Ngu van truong nay cho rang bai tho co nhung cau de gay kich đong. Đinh Van Nam phan cong cac nha bao trong toa soan tim hieu du luan, Le Van Ba tim hieu tac gia tai Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi, Truong ban Van hoa van nghe Đang Trung tiep nhan y kien ban đoc, Duong Xuan Nam đi hop giao ban thuong ky giua Ban Chap hanh Trung uong Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh voi Ban Tuyen giao Trung uong Đang Cong san Viet Nam.

Truong ban Bien tap bao Tien Phong Le Van Ba cho biet bai tho đang tren bao đa bi luoc bo nam cau voi su thong nhat cua tac gia va thu ky Luu Van Loi. Ngay 25 thang 3 nam 1986 (sau Tet Binh Dan), bai tho đuoc in tren bao Tien Phong trong so bao đac biet ky niem ngay thanh lap Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh. Pham Thi Xuan Khai bat ngo khi bai tho đuoc đang trong boi canh "bao thu tri tre can tro su đi len cua đat nuoc". Xuan Khai boc bach "neu tinh huong xau nhat xay ra la bi bat giam thi toi se kien tri cho đoi, lam sang to chan ly le phai. Toi tin vao nhan dan, vao Đang va tin vao chinh minh". Bai tho "Mua xuan nho Bac" đuoc bao Tien Phong đang lai vao ngay 28 thang 3 nam 2006, phan đau thu ghi đe tang Le Đuc Tho (tac gia bai tho "Le song") va Ho Thien Ngon (tac gia bai tho “Đoc tho anh”). Ngay 17 thang 6 nam 2006 tai Ha Noi, tai gian trung bay Nhin lai van nghe thoi bao cap cua trien lam "Cuoc song Ha Noi thoi bao cap", cac hien vat lien quan đen bai tho "Mua xuan nho Bac" đuoc gioi thieu voi cong chung. Nam 2020, cuu Tong Bien tap bao Tien phong Duong Xuan Nam noi rang "nhung cau tho nhu vay đuoc đang tren bao vao thoi điem nam 1986 giong nhu mot qua bom phat no."


Đon nhan = Gia đinh nha tho =
Nguoi than trong gia đinh khi đo trach moc "đi hoc thi lo hoc, tho van lam gi chi to sinh chuyen". Sau nay, Nguyen Pham Thien Thu — con gai thu hai cua Pham Thi Xuan Khai — gui thu đien tu tu Đuc viet rang "nhieu khi con tu hoi neu con o vi tri ma thi co lam đuoc nhu ma khong? Con khong biet bao gio moi co đuoc ban linh nhu ma".


= Xa hoi =
Đoan Minh Tuan — mot nguoi ban bao — cho biet ngay 25 thang 3 nam 1986, đoc gia tranh nhau mua bao Tien Phong bat chap gia tang tu 4 đong len đen tan 120 đong, muc đich chi đe đoc đuoc bai tho "Mua xuan nho Bac". Nhieu nguoi tai Viet Nam san sang dung vai thang luong đe mua đuoc to bao đang bai tho, nguoi dan Hai Duong va Hai Phong cung voi nhung vung lan can co phong trao chep tay bai tho. Ngoai su ung ho tu đong đao đoc gia ve tinh than dung cam cua bao Tien Phong va tac gia, su phan đoi gian du o mot so noi va tu mot so nguoi voi nhung cao buoc ve "boi xau che đo". Khong it nguoi đa đen Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi đe xin ly lich Pham Thi Xuan Khai. Mot so nhom nguoi khac nhau đen ru Pham Thi Xuan Khai vuot bien voi ly le "tranh tai hoa bi tru dap đoi voi tac gia" nhung nu sinh vien tu choi. Thanh đoan Ha Noi chi thi đoan thanh nien Nha may det 8-3 xoa bai tho viet tren bang đen, mot thong bao ngan cam cac noi to chuc hoi thao.
Tu ngay 26 thang 3 đen ngay 20 thang 4 nam 1986 (26 ngay sau khi bai tho phat hanh), 100 trong tong so 116 thu va tho viet tay ung ho (chiem 88%), ba thu to cao them tieu cuc tai đia phuong, 8 thu muon đieu chinh hoac chua đong tinh, chi co 8 y kien cao buoc bai tho co y đo xau (chiem 6%). Do may photocopy con hiem va may đanh chu rat pho bien, bao Tien Phong ban chay hang tro thanh hien tuong hiem trong gioi bao chi Viet Nam khi đo, nhieu nguoi đoc chap nhan mua lai bai bao voi gia cao hoac chep tay hoc thuoc. Cac cong chuc đuong nhiem, can bo nghi huu, cong nhan xi nghiep, bo đoi, sinh vien, hoc sinh pho thong đeu quan tam đen bai tho. Sau khi bai tho đuoc đang bao, nhieu nguoi tu nong thon va mien nui cung nhu vung mo đa đen ky tuc xa Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi tham Pham Thi Xuan Khai, tham chi co nguoi vua gap mat đa khoc, hau het ho chia se viec bi tru dap hoac ngao ngan thuc trang xa hoi. Mot lan nu sinh vien nhap benh vien E do om, đuoc nguyen Chinh uy Trung đoan tang thiet giap Quan khu 5 nhan ra, bac si khoa Nghe nghiep – Benh vien E cham soc tan tinh, nhieu nguoi đoc đen tham oa khoc khi gap mat. Mot so cong chuc cap cao huu tri noi rang "noi buc xuc thuc trang đao đuc can bo lanh đao luc ay, tac gia bai tho phai keu toi vong linh Bac Ho đe Lam anh mat troi xua tan het may – Tru thoi đoi lam dan oan trach, nay van đang la chuyen thoi su nong trong boi canh quoc nan tham nhung". Ngay 3 thang 4 nam 2006, tien si kiem pho Vu truong Ngan hang Nha nuoc Viet Nam Nguyen Đat Lai đa gui mot bai tho co tua đe "Tam su tuoi thanh xuan" tren bao Tien Phong đe tri an đen Pham Thi Xuan Khai.


= Truyen thong =
Tien Phong nhan xet "bai tho ham chua nhieu noi dung gai goc trong thoi ky đat nuoc buoc vao giai đoan tien Đoi Moi, đuoc vi nhu qua bom no giua long Ha Noi va xung chan cua no lan toa khap ca nuoc". Mot nguoi đoc gui đen bao Tuoi Tre bai tho "Mua xuan nho Bac" cua Pham Thi Xuan Khai, Tuoi Tre binh luan "hom nay co them ban tre nhu Xuan Khai day dut vi minh chua lam đuoc nhung đieu hang uoc mo. Cai day dut ay đang quy biet bao. Mua xuan van luon la mua cua mo uoc va tuoi tre la tuoi đe thuc hien mo uoc". Cac to bao cua Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam đa mo muc phe binh va tu phe binh trong noi bo Đang Cong san Viet Nam va co quan hanh chinh nha nuoc. Nguyen Khac Phe tren Tien Phong cho rang bai tho neu nhung tieu cuc ai cung thay va lap tuc đuoc hang ngan đoc gia huong ung la vi "nguoi dan chua y thuc đuoc quyen dan chu, quyen tu do ngon luan đa đuoc Hien phap quy đinh, hoac vi so hai mot the luc nao đo nen khong dam bay to chinh kien, hoac cung co the nguoi dan đa neu y kien nhung cac toa bao so mang va nen khong dam đang."
Ha Nguyen tren bao Đau tu boc bach "khi đa co Nguyen Van Linh, co "Mua Xuan nho Bac" thi khong khi Đoi Moi đa hung huc lam roi. Đau đau nguoi ta cung noi ve chuyen noi thang, noi that. Đen noi, lu tre chung toi, nao đa biet gi, vay ma cung truyen tay nhau nhung to bao đa mem oat, xin mau vi qua cu đe đoc bai tho cua Pham Thi Xuan Khai." Nguyen Si Đai tren bao Nhan Dan mieu ta bai tho "nhu mot vu no, cham ngoi cho nhung vu no khac, pha tan su im lang vi rut re, so hai va be tac ve tu tuong luc đo". Cung tren bao Nhan Dan, Huu Tho nhan xet "đo la su kien bao chi kha noi bat vao luc đo vi no phan anh đung hien thuc, bat đung mach suy nghi cua nhieu nguoi trong đo co toi, nhung trong xa hoi lai co nhung y kien khac nhau". Nguyen Khac Phe tren tap san Đai hoc Hue cho rang bai tho phan anh thuc trang "tri tre cua co che cung nhung te nan trai han voi tu tuong đao đuc Ho Chi Minh đa gay buc xuc cho toan dan; noi cach khac, Đoi Moi la su đoi hoi khan thiet cua thuc te cuoc song, chu khong phai la su bat man hay thoi xoi moc cua nha van, nha bao hay cua Tong bien tap nao, cang khong phai la do ke đich xui giuc noi xau che đo". Van Lam tren bao Đak Lak ngoi ca bai tho la "bong hoa no trai mua", "thay loi hang trieu nguoi luc bay gio" noi len nhung cai sai va xoi mon niem tin ve thuc trang khung hoang kinh te xa hoi đe lanh đao Đang Cong san Viet Nam khac phuc trong Đai hoi Đang Cong san Viet Nam lan thu VI.


= Chinh khach =
Bi thu Thanh uy Thanh pho Ho Chi Minh Nguyen Van Linh va Chu tich Uy ban nhan dan Thanh pho Ho Chi Minh Vo Van Kiet ra Ha Noi cong tac va tim mua bao Tien Phong đe đoc bai tho. Pham Thi Xuan Khai tang mot to bao khi Đai tuong Vo Nguyen Giap hoi xin, mot nguoi ban cua co nu sinh ngo y xin mot to bao đe tang cho mot Vien si khoa hoc nguoi Nga [đang cong tac tai Viet Nam] hung thu tim hieu. Truong Ban To chuc Trung uong Đang Cong san Viet Nam Le Đuc Tho nhieu lan lam viec voi Pham Thi Xuan Khai va Tong Bien tap bao Tien Phong Đinh Van Nam, Luu Van Loi — thu ky duoi quyen Le Đuc Tho — cung thuong xuyen gap mat va truyen đat lai y kien chi thi. Sau khi nhan đuoc tren 3.000 la thu do nguoi đoc gui đen, Pham Thi Xuan Khai gui nhung buc thu đo đen Trung uong đe nam bat cong luan va chuan bi cho Đai hoi Đang Cong san Viet Nam VI. Mot so Bi thu Tinh uy goi cong đien đen Van phong Trung uong Đang Cong san Viet Nam voi thai đo gay gat khi cho rang bao Tien Phong đang bai tho nay se "de gay kich đong". Le Đuc Tho khuyen Pham Thi Xuan Khai rang "chau ra truong đung ve Nghia Binh voi, đe tinh hinh lang xuong đa". Mot so Uy vien Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam thoi điem đo noi gian, trong khi cung co khong it chinh khach len tieng ung ho. Mot vi tuong truc thuoc Cong an nhan dan Viet Nam tiet lo cho Le Van Ba biet rang co đe nghi bat giu tac gia bai tho va nhom nha bao cua Tien Phong.

Nhieu giao su, tien si nghien cuu ve chinh tri–triet hoc cung voi cong chuc cao cap o mot so co quan Trung uong va Ha Noi đen phong ky tuc xa the hien quan điem khong tan thanh hoac phan đoi gay gat noi dung bai tho. Tai phong ky tuc xa, nhieu cao buoc phan đong, chong Đang Cong san Viet Nam, chong chu nghia xa hoi, cau ket lat đo; tham chi co nguoi đoi treo co tac gia. Mot lanh đao tinh Nghia Binh tai cuoc hop o Van phong Uy ban nhan dan tinh đap ban quat "Ai nuoi no đi hoc? Đi hoc đe lam gi? Đi hoc nhu the chi uong com cua nhan dan". Mot chinh khach Thuong vu Thanh uy Thanh pho Ho Chi Minh goi đien chuc mung Nghia Binh khi co "nguoi con dung cam", mot nguoi o tinh nay đap lai "đay la chuyen cua ca nhan co ay". Nguoc lai, cac cong chuc huu tri va đuong chuc tai tinh Nghia Binh ung ho, tu hao. Mot chinh khach tu Nghia Binh ra Ha Noi cong tac, khi gap Xuan Khai thi noi "nguoi ta đang don tiec cho chi o que đay". Ngay 16 thang 7 nam 1986 tai tu gia so 30 Hoang Dieu thuoc thanh pho Ha Noi, Vo Nguyen Giap khi đo khuyen bao "du trong hoan canh nao, kho khan đen may chau cung can hoc cho tot nhe. Kho khan thi nho thay ban giup đo, noi voi cac bac giup đo, giu suc khoe, giu tinh than tot. Khong nen lo lang qua va nhat đinh khong đuoc bo hoc giua chung; Di bat bien, ung van bien chau a". Thu tuong Pham Van Đong gui tin nhan "Trung uong thau roi va đang sua" đen Pham Thi Xuan Khai thong qua tro ly. Xuan Khai hoi đap lai bang mot buc thu dai, Pham Van Đong gui mot buc thu phuc đap.
Sau nay, cuu Thu tuong Pham Van Đong gap lai Pham Thi Xuan Khai va noi "Bai tho chau viet rat hay. Chau thay khong, nhu vay la co Đoi Moi roi, nhu vay la Trung uong thau roi, sua roi. Bay gio chau con viet đuoc bai nao nua khong?". Tiep đon Pham Thi Xuan Khai vao ngay 7 thang 6 nam 2006, cuu Tong Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam Le Kha Phieu noi "Bai tho noi thang, noi that nhu the chac luc bao đang chi phai chiu nhieu suc ep, phai thua thiet nhieu, nhung viec nay bao đang nhung chac cung chua het? Đang phai sua, phai co co che, co bien phap đe sua chua đe thuc su la đao đuc, la van minh nhu Bac Ho mong muon. Bac To [co Thu tuong Pham Van Đong] đa noi voi chi rang Trung uong đa thau va Trung uong se sua. Nhung bay gio viec nay van con phai sua, boi vi nhieu nguoi tre tuoi, đuoc đao tao nhung nhieu khi van chua đuoc tuyen dung, chua tao đieu kien đe ho phat huy sang tao, xay dung cuoc song cho ban than va cong hien cho đat nuoc".


Tac đong = Bao Tien Phong =
So bao vua phat hanh, toa soan co chuong đien thoai reo lien hoi, thu nguoi đoc lien tuc gui ve, nhieu nguoi truc tiep đen toa soan hoi ve tac gia bai tho. Truoc nhu cau tim hieu ve tac gia, Truong Ban To chuc Trung uong Đang Cong san Viet Nam Le Đuc Tho ton trong quyen bien tap cua bao Tien Phong. Ban Tuyen giao Trung uong Đang Cong san Viet Nam hai lan phai nguoi xuong yeu cau Tien Phong cung cap nam cau tho đa cat bo, nhung Le Van Ba tu choi cung cap. Uoc tinh khoang 10.000 thu tu đoc gia gui đen toa soan. Tong Bien tap Đinh Van Nam phai viet ban kiem điem vao ngay 28 thang 3. Ngay 30 thang 3 cung nam, sau khi co nhung y kien trai chieu, Le Đuc Tho va thu ky Luu Van Loi đa danh mot buoi sang đe trao đoi voi Tong Bien tap Đinh Van Nam va nha bao Le Van Ba, Le Van Tho ket luan "đe them mot thoi gian nua, neu co gi khong tot thi rut kinh nghiem. Bai tho tot thi to bao co cong!". Nguoi đoc gui 12.000 thu đen toa soan chi trong tam ngay, bao Tien Phong thanh lap "Ban Nhung viec can lam ngay" đe tim hieu cac su viec tieu cuc theo phan anh trong cac thu.
Đe dung hoa bot cang thang, ban bien tap bao Tien Phong đa phai đi xin loi đe phan ung cua mot so Bi thu Tinh uy diu xuong. Viet Nam thoi điem khi đo chua buoc vao Đoi Moi, tu tuong chong tieu cuc truc dien cua bao đa gay soc va gay tranh luan du doi trong thoi gian dai. Bao Tien Phong bi gay kho khan, nhung van tiep tuc xuat ban cac bai viet chong tieu cuc nhu "Lang tranh hay kien quyet đau tranh", "Te cua quyen va thai đo cua tuoi tre", "Mot vu ky luat vi pham đao ly, phap luat". Bao Tien Phong đa tao chuyen muc "Neu toi la lanh đao" vao thoi điem đo, nham thuc đay dan chu hoa xa hoi va đong gop y kien nguoi dan đen chinh phu Viet Nam. Cuu Tong Bien tap bao Tien Phong Duong Xuan Nam cho biet tam anh chup chung cua ban than, Pham Thi Xuan Khai, Le Van Ba, Đinh Van Nam vao nam 1990 co ten la "nhung nguoi song sot boi dam song". Sau 20 nam, truoc khi Đai hoi Đang Cong san Viet Nam X dien ra, bao Tien Phong đa đang tai mot loat phong su dai sau ky ve bai tho “Mua xuan nho Bac”. Ngay 15 thang 4 nam 2006, bao Tien Phong va nha xuat ban Thong Tan xuat ban sach Bai tho gay chan đong du luan & đem truoc đoi moi, noi dung sach tong hop lai cac phong su viet ve bai tho "Mua xuan nho Bac" tren bao Tien Phong. Ngay 16 thang 11 nam 2023, nhan dip ky niem 70 nam ngay thanh lap, bao Tien Phong ca ngoi bai tho "nhin truc dien vao su that voi nhung khat khao thay đoi".


= Gia đinh nha tho =
Nu sinh Pham Thi Xuan Khai tot nghiep đai hoc vao nam 1989 va tiep tuc song "du muc" [o nho nha ban be, nay nha nguoi nay, mai nguoi khac] tai Ha Noi gan muoi nam, sau đo nhap ho khau ve Binh Đinh vao nam 1998. Pham Thi Xuan Khai tu vi the đuoc đe cu đi hoc nhung sau đo khong con lai gi, luc nay Đoi Moi thanh cong va cac chinh khach đia phuong bao thu thoi đo đa nghi huu. Chong Xuan Khai cong tac trong nganh thuy loi o tinh Binh Đinh va hien tai vo chong cham soc ba con, Pham Chan Hung—bo Pham Thi Xuan Khai—suc khoe xuong doc sau khi vo mat. Nguyen Pham Thien Thu—con gai thu hai cua Pham Thi Xuan Khai—hoc tai Truong Trung hoc pho thong chuyen Le Hong Phong, Thanh pho Ho Chi Minh, sau đo tot nghiep thac si kinh te tai Đuc. Nguyen Pham Kien Trung—con trai ca cua Pham Thi Xuan Khai—tot nghiep đai hoc va lam viec tai Đoan Luat su tinh Binh Đinh. Nguyen Pham Viet Nga—con gai ut—hoc Đai hoc Tong hop Huu nghi cac Dan toc Nga (Российский университет дружбы народов) tai Nga. Nam 2005, Pham Thi Xuan Khai ke lai cau chuyen lien quan đen bai tho "Mua xuan nho Bac" cho cac con, tac gia boc bach "thoi điem ay khong phai ai cung dam lam, cap lanh đao khong phai ai cung san sang đong tinh ung ho cho viec noi thang, noi that nhu bay gio". Tac gia sau nay boc bach "tuy sinh ra o mien Nam nhung nhung ngay thang bao cap toi cung co đieu kien song tai Ha Noi. Cuoc song kho cuc ay la giai đoan ma chung ta phai chap nhan. Khi đoi moi dan đen, ai cung nhan ra rang tuy đo la su dai dot nhung no cung giup ta co nhung bai hoc sau sac, giup con nguoi co nghi luc va y chi vuon len".
Ngay 18 thang 3 nam 2006, bao Tien Phong (pho Tong Bien tap Le Xuan Son, pho Truong ban Cuoi tuan Huu Viet, phong vien anh Hong Vinh) to chuc gap mat giua Pham Thi Xuan Khai va Vo Nguyen Giap tai tu gia so 30 đuong Hoang Dieu o Ha Noi. Theo loi tac gia, con trai Nguyen Pham Kien Trung nam 2002 ung cu Đai bieu Quoc hoi Viet Nam bi mot so chinh khach cong kich noi "đung co bo phieu cho cai cau nay, con cua phan đong đay" va bi that cu. Vo Nguyen Giap tiep loi "co nhung luc thiet thoi, tham chi bi đoi xu bat cong, chen ep nhung cac chau neu co roi vao hoan canh đo hay vung tam, ben chi, hay la chinh minh boi o đoi khong biet the nao la đuoc, the nao la mat ca". Nam 2007, tac gia va nha xuat ban Thong tan hop tac phat hanh sach Mua xuan nho Bac - Tu su cua tac gia ke ve boi canh ra đoi bai tho, tam tu the he thanh nien trong giai đoan thap nien 1980. Theo phong van tren Tien Phong nam 2021, quyen su dung đat cua gia đinh tac gia bi thu hoi, đong thoi tac gia khong đuoc tiep can bao hiem xa hoi va bao hiem y te.


= Gia đinh tai Ha Tuyen =
Tam đac khi đoc bai tho "Mua xuan nho Bac" tren bao Tien Phong ngay 25 thang 3 nam 1986, Nguyen Manh Dung tai tinh Tuyen Quang (Ha Tuyen truoc đay) sang tac bai tho "Gui em" mieu ta chuyen tieu cuc tai co quan. Bai tho "Gui em" ban đau o dang van van, sau đuoc mot so nguoi ban hieu đinh them, nguoi dan tai tinh Ha Tuyen thuoc long bai tho. Mot thoi gian ngan sau đo, an ninh đen đieu tra tai co quan tac gia, Pho phong Tien te va luu thong ngan hang Le Minh Hung khi đo hung khoi đoc bon cau tho cuoi. Chieu ngay 29 thang 4, cong an bat ong tai nha voi cao buoc "lam tho chong pha che đo", nguoi vo khi đo đong vien "Anh vao đo cu noi su that. Minh khong co toi thi khong viec gi phai so ca." Ong sang tac bai tho "Cam xuc trong tu" trong khoang 49 ngay tai trai giam, roi quyet đinh khong đong cham toi tho sau khi đuoc tha. Khu tap the khi đo bat binh, nhieu nguoi cho rang bai tho "Gui em" phan anh hien thuc giong voi "Mua xuan nho Bac" va khong phai "chong pha". Tinh Ha Tuyen to chuc Đai hoi Van hoc nghe thuat vao giua nam 1986, nha van Nguyen Ngoc la khach moi va đuoc moi đoc bai tho "Gui em" roi nhan xet "[bai tho] rat binh thuong va khong he co mau sac chinh tri nao trong đo ca."
Ong đuoc mien truy to sau đo va bi xu phat ha mot bac luong. Giam đoc co quan yeu cau thua nhan "viet bai tho nay [Gui em] voi muc đich lam phan", ong thang thung tu choi va khang đinh "chi noi nhung đieu toi trong thay tu thuc te". Ong bi ep chuyen cong tac đen hop tac xa mua ban cua thi xa, sau đo thang chuc cua hang truong. Ong nghi huu mat suc do hau chan tam ly vao nam 1992, sau đo bi tai bien mach mau nao va mat nam 1997, ong trang troi "ke tham o, co toi se bi trung tri chu khong the nhon nho mai đuoc". Muoi sau nam sau ke tu khi bai tho "Gui em" ra đoi, giam đoc bi nhac trong bai tho linh an 16 nam tu voi toi danh tham o, nhung nguoi biet chuyen noi "đo la cai gia phai tra voi ke đa gay ra song gio". Con gai lon cua ong lam tai Chi cuc Thue thi xa Tuyen Quang tu nam 1996, con gai thu hai tot nghiep tai chuc Truong Đai hoc Kinh te Quoc dan, con trai ut lam tai Vi Xuyen thuoc Ha Giang, nguoi vo lam o co quan cu va cap tren la nu đong nghiep cu cua chong. Pho giam đoc Ngan hang Nong nghiep va Phat trien Nong thon Viet Nam Tuyen Quang Pham Ngoc Tuan phan tran "đo la noi đau, uat uc cua mot nguoi co tam hon trong sang". Le Minh Hung—lam tai Kho bac Nha nuoc Tuyen Quang hien tai— tiep loi "đay la viec can lam ngay va lam nhanh boi vi đay la luc đat nuoc ta đang nhin lai thanh tuu cua 20 nam đoi moi". Nguyen The Ho—tung lam tai So Giao thong Van tai Tuyen Quang—cho rang đieu nay "khong chi an ui nguoi đa khuat ma giup ich cho chinh nguoi đang song".


Thu muc Pham Thi Xuan, Khai (2007). “Mua xuan nho Bac – Tu su cua tac gia. Viet Nam: Nha xuat ban Thong tan.
Le Van, Ba (2007). “Phia sau nghe bao, nha bao. Viet Nam: Nha xuat ban Phu nu.


Chu thich