Tieng Y hay tieng Italia (italiano, lingua italiana) la mot ngon ngu thuoc nhom Roman cua he An-Au va đuoc dung boi khoang 70 trieu nguoi, đa so sinh song tai Y. Giong Y tieu chuan hien nay la giong cua vung Toscana, nhat la giong cua nhung nguoi song tai thanh pho Firenze. Tren ban đao Y va cac đao phu can, no đuoc xem nhu đung trung gian giua cac tieng mien nam (thuoc nhanh phia Nam cua nhom Roman) va cac tieng mien bac (thuoc nhom ngon ngu Gaul-Roman, mot phan nhom cua nhom Roman). Trong nhom Roman, tieng Y la ngon ngu gan voi tieng Latinh nhat va tuong tu nhu cac ngon ngu khac trong nhom, tieng Y cung dung nhieu trong am (stress) trong loi phat am.


He thong chu viet Tieng Y su dung bang chu cai Latinh. Trong bang chu cai tieng Y tieu chuan khong co cac ky tu J, K, W, X va Y, tuy nhien chung van xuat hien trong cac tu tieng Y vay muon nhu jeans (quan bo), whisky, taxi hay nhu ten cua cau lac bo bong đa Juventus. Đe thay the cac am tuong ung cua cac ky tu ke tren, co the dung gi thay cho j, c hoac ch thay cho k; u hoac v thay cho w; s, ss, hoac cs thay cho x va i thay cho y (tuy cach phat am tung tu). Đe đanh dau cach phat am va cach đat trong am, tieng Y cung su dung dau sac va dau huyen, vi du dau huyen cho cac chu cai A, I, O va U o cuoi tu co nghia la trong am cua tu đuoc đat vao nguyen am đo (gioventu, tuoi tre).
Chu cai H nam o đau tu đuoc dung đe phan biet ho, hai, ha, hanno (thi hien tai cua đong tu avere, co) voi o, ai, a (cac gioi tu), anno (nam). Chu cai nay cung xuat hien o đau mot so tu ngoai lai nhu hotel (khach san), trong đa so truong hop H đeu la am cam (khong đuoc phat am), vi du hotel đuoc đoc la /oˈtɛl/.


Lich su Su bien hoa tu tieng Latinh sang tieng Y hien đai la mot qua trinh tuong đoi phuc tap vi co rat nhieu ngon ngu đa đuoc dung tai ban đao Y truoc, va trong khi, Đe quoc La Ma hinh thanh. Tuy tieng Latinh co đien đa đuoc dung nhu mot loai tieng chinh thuc, dan tai cac vung khac nhau cua đe quoc nay tiep tuc dung cac thu tieng đia phuong cua ho. Khi can, ho dung mot loai tieng Latinh đa đuoc đon gian hoa rat nhieu trong cac viec giao dich voi nhung nguoi cam quyen: đay la tieng Latinh binh dan (Vulgar Latin). Truoc khi tieng Latinh binh dan co the thong nhat hoan toan nhieu tieng đia phuong trong lanh tho cua Đe quoc La Ma thi đe quoc nay sup đo vao cuoi the ky thu V. Su thong nhat "mot nua" nay đa tao ra mot nhom ngon ngu đuoc dung hien nay tai Tay Au – nhom Roman – ma tieng Y la mot trong so đo. Tieng Y, do đo, chiu anh huong khong chi tu tieng Latinh ma con tu nhieu tieng đia phuong khac nua.
Van kien tieng Y som nhat con ton tai la cac mau đon cua vung Benevento vao giua the ky thu X. Tuy nhien, tat ca phai cong nhan rang tieng Y, nhu chung ta biet hien nay, chi that su ra đoi sau khi Dante Alighieri viet tap tho dai Than khuc (La Divina Commedia) vao the ky XIV.


Phan loai va cac ngon ngu lien he Tieng Y đuoc cac nha ngon ngu hoc xep vao nhanh Y-Dalmatia, mot phan nhanh cua nhanh Y-Tay thuoc nhom Roman cua he An-Au.
Cac tieng gan tieng Y nhat la tieng Napoli, tieng Sicilia va tieng Y-Do Thai. Sau đo la cac ngon ngu tai mien bac cua Y nhu cac tieng Liguri, Lombard, Piemont.... Xa them ti nua la cac tieng Romana, Tay Ban Nha, Bo Đao Nha va Phap.


Phan bo đia ly Tieng Y la ngon ngu chinh thuc tai cac noi sau đay: Y, San Marino, Vatican, Thuy Si va tai vai vung cua Croatia va Slovenia. Cac nuoc co mot so nguoi dung tieng Y đang ke la: Albania, Argentina, Brasil, Canada, Hoa Ky, Luxembourg, Malta, Uc va Venezuela. Ngoai ra mot vai thuoc đia cu cua Y nhu Somalia, Lybia va Eritrea van con mot so nguoi noi tieng Y.


= Cac loai va cac giong tieng Y =
Tieng Y-Do Thai
Mien Bac
Giong Piemontese
Giong Milanese (Milano)
Giong Veneto (Venezia)
Giong Modenese
Vung Toscana
Giong Toscana (Firenze, Pisa, Siena)
Giong đao Corsica
Trung uong
Giong Romanesco (Roma)
Giong Umbro
Giong Marchigiano
Giong Cicolano-Reatino-Aquilano
Mien Nam
Giong Abruzzese
Giong Campano (Napoli)
Giong Lucano
Giong Pugliese (Bari)
Mien cuc Nam
Giong đao Sardinia
Giong Salentino (Lecce)
Giong Calabrese (Calabria)
Giong Siciliano (Palermo)


Ngu phap Vi du Chu thich Tham khao Simone, Raffaele (2010). Enciclopedia dell'italiano. Treccani.
Berloco, Fabrizio (2018). The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. Lengu. ISBN 9788894034813.
Palermo, Massimo (2015). Linguistica italiana. Il Mulino. ISBN 9788815258847.


Lien ket ngoai Hoc tieng Y bang tieng Anh tren BBC
Dizionario d'ortografia e di pronunzia - Tu đien phat am tieng Y