Valentina Vladimirovna Tereshkova (sinh ngay 6 thang 3 nam 1937) la mot ky su nguoi Nga, nghi si Duma Quoc gia va cuu phi hanh gia Lien Xo. Ba la nguoi phu nu đau tien bay vao khong gian thong qua su menh Vostok 6 vao ngay 16 thang 6 nam 1963. Tong cong, Tereshkova đa bay quanh quy đao Trai Đat 48 lan trong gan ba ngay tren vu tru. Ba cung la nguoi phu nu đau tien thuc hien mot su menh khong gian đon le va la phi hanh gia thuoc chuong trinh Vostok duy nhat con song. O đo tuoi 26 vao thoi điem tien hanh nhiem vu, Tereshkova la nguoi phu nu tre nhat tung bay vao khong gian theo đinh nghia quoc te ve đo cao 100 km, cung nhu la nguoi phu nu tre nhat bay len quy đao Trai Đat.
Truoc khi đuoc chon vao chuong trinh khong gian Lien Xo, Tereshkova lam cong nhan cho nha may det may va la mot nguoi choi nhay du nghiep du. Ba gia nhap Khong quan voi tu cach la thanh vien cua Đoan Phi hanh gia va đuoc bo nhiem lam si quan sau khi hoan thanh khoa đao tao. Du nhom nha du hanh vu tru nu đau tien đa bi giai the vao nam 1969, Tereshkova van o lai chuong trinh khong gian, đam nhan viec huong dan cho cac phi hanh gia. Ve sau, nu ky su tot nghiep Hoc vien Ky thuat Khong quan Zhukovsky va co lan thu hai đu đieu kien bay vao vu tru, nhung ba đa khong tien hanh them su menh nao nua. Ba nghi huu o Khong quan vao nam 1997 voi cap bac thieu tuong.
Tereshkova la mot nhan vat noi bat cua Đang Cong san Lien Xo, tung nam giu nhieu chuc vu chinh tri khac nhau bao gom ca thanh vien Đoan Chu tich Xo viet Toi cao tu nam 1974 đen nam 1989. Sau khi Lien Xo giai the, ba van hoat đong chinh tri tich cuc nhung đa co hai lan that bai trong cuoc bau cu vao Duma Quoc gia cac nam 1995 va 2003. Tereshkova sau đo trung cu quoc hoi khu vuc Duma tinh Yaroslavl vao nam 2008. Nam 2011, ba đuoc bau vao Duma Quoc gia voi tu cach la đang vien Đang Nuoc Nga Thong nhat cam quyen va tai đac cu vao cac nam 2016 va 2021.
Tereshkova co cap bac cong vu cap lien bang la Uy vien Hoi đong Nha nuoc Đuong nhiem hang 1 cua Lien bang Nga. Nam 2022, nu chinh tri gia bo phieu ung ho viec Nga xam luoc Ukraina, dan đen nhieu lenh trung phat quoc te chong lai ba.


Đau đoi Valentina Vladimirovna Tereshkova chao đoi ngay 6 thang 3 nam 1937 tai Bolshoye Maslennikovo, mot ngoi lang nam ben song Volga cach Moskva 270 kilomet (170 mi) ve phia đong bac va la mot phan cua tinh Yaroslavl  o mien trung nuoc Nga. Tereshkova co phu huynh đeu la dan nhap cu tu Belarus. Cha cua ba, ong Vladimir Tereshkov, tung lam nguoi lai may cay va phuc vu voi vai tro trung si chi huy xe tang trong Luc quan Xo Viet. Vladimir đa hy sinh trong Chien tranh Lien Xo – Phan Lan khi Tereshkova chi moi hai tuoi. Ong cung me cua ba la Elena Fyodorovna Tereshkova co voi nhau ba nguoi con. Sau khi chong minh qua đoi, Elena cung gia đinh chuyen đen Yaroslavl đe tim kiem co hoi viec lam tot hon va đuoc nhan vao lam o nha may soi Krasny Perekop.
Tereshkova bat đau nhap hoc tu nam 8 tuoi va tot nghiep 8 nam sau đo. Ban đau, ba lam viec tai mot nha may san xuat lop xe, sau đo chuyen sang nha may det, nhung van tiep tuc viec đen sach bang cach tham gia cac khoa hoc qua thu va lay tam bang tot nghiep Truong Ky thuat Cong nghiep Nhe vao nam 1960. Tereshkova cung bat đau quan tam đen mon nhay du tu khi con nho va tung đuoc đao tao nhay du tai cau lac bo bay (aeroclub) o đia phuong. Trong thoi gian lam cong nhan det, ba đa giau gia đinh đe tham gia huan luyen tro thanh van đong vien nhay du thi đau. Tereshkova con tham gia Komsomol (Đoan Thanh nien Cong san) đia phuong tai Yaroslavl, tung giu chuc bi thu cua to chuc nay vao cac nam 1960 va 1961. Nam 1962, ba tro thanh đang vien Đang Cong san Lien Xo.


Chuong trinh khong gian Lien Xo = Tuyen chon va huan luyen =

Truoc khi gia nhap chuong trinh, Tereshkova khong he bay to chut hung thu nao voi viec bay vao khong gian. Thay vao đo, kinh nghiem nhay du đa gop phan giup ba đuoc chon lam phi hanh gia. Sau chuyen bay nam 1961 cua Yuri Alekseyevich Gagarin, nguoi chi huy viec huan luyen phi hanh gia la Nikolai Petrovich Kamanin biet đuoc tren phuong tien truyen thong My rang nuoc nay đang đao tao cac nu phi cong cho su menh khong gian. Trong nhat ky cua minh, ong viet: "Chung ta khong the đe phu nu đau tien bay vao vu tru la nguoi My. Đay se la mot su xuc pham đen long yeu nuoc cua phu nu Lien Xo". Mot quyet đinh phe chuan đa đuoc đua ra đe đua nam nu phi hanh gia vao nhom tiep theo, voi qua trinh đao tao se bat đau vao nam 1963. Nham tang kha nang hoan thanh muc tieu, cac phi hanh gia nu đa tien hanh đao tao truoc phi hanh gia nam. Quy đinh yeu cau nha du hanh vu tru tiem nang phai la nguoi nhay du duoi 30 tuoi, cao duoi 170 cm (5 ft 7 in), nang khong qua 70 kg (154 lb). Đen thang 1 nam 1962, Hoi Tinh nguyen Hop tac voi Luc quan, Khong quan va Hai quan (DOSAAF) đa chon ra 400 ung vien đe xem xet. Sau vong sang loc ban đau, 58 ung vien đap ung đuoc yeu cau, va Kamanin tiep tuc giam xuong con 23 ung vien. Vao ngay 16 thang 2 nam 1962, cung voi bon ung cu vien khac, Tereshkova đuoc chon vao đoan phi hanh gia nu.
Do khong co kinh nghiem quan su truoc đo, ho đeu bat đau voi cap bac binh nhi trong Khong quan Lien Xo. Chuong trinh đao tao bao gom cac bai kiem tra co lap, kiem tra tren may ly tam, kiem tra trong buong nhiet, kiem tra trong buong giam ap va đao tao phi cong tren may bay phan luc chien đau MiG-15UTI. Tereshkova đa trai qua khoa đao tao thu hoi duoi nuoc tren bien, trong đo co mot so xuong may đuoc su dung đe khuay đong nuoc nham mo phong cac đieu kien khac nghiet cua du hanh vu tru. Thoi gian nay, ba cung bat đau nhap hoc tai Hoc vien Ky thuat Khong quan Zhukovsky va tot nghiep vai nam sau chuyen bay. Nhom phi hanh gia nu đa trai qua nhieu thang huan luyen co ban, va sau khi hoan thanh khoa đao tao roi vuot qua ky thi, Kamanin đe nghi ho tro thanh si quan Khong quan chinh thuc. Dua tren loi khuyen tu cac phi hanh gia nam, ho đa chon chap nhan loi đe nghi cua Kamanin vi no se khien chuong trinh kho loai bo ho hon sau chuyen bay đau tien. Ca nam nguoi phu nu đeu tro thanh thieu uy Khong quan vao thang 12 nam 1962. Tatyana Dmitryevna Kuznetsova khong đu đieu kien tham gia chuyen bay đau tien do bi benh, va Zhanna Dmitriyevna Yorkina co thanh tich yeu kem trong qua trinh huan luyen. Do vay, chi con lai Tereshkova, Irina Solovyova va Valentina Leonidovna Ponomaryova la nhung ung cu vien hang đau.
Ban đau, mot ho so nhiem vu chung đa đuoc phat trien, bao gom viec đua hai phu nu vao khong gian tren cac chuyen bay Vostok đon le vao nhung ngay lien tuc trong thang 3 hoac thang 4 nam 1963. Theo ke hoach, Tereshkova se la nguoi đau tien bay len tren tau Vostok 5, trong khi Ponomaryova se theo sau ba vao quy đao tren tau Vostok 6. Tuy nhien, ke hoach bay nay đa đuoc thay đoi vao thang 3 nam 1963. Vostok 5 gio đay se cho theo mot phi hanh gia nam, Valery Fyodorovich Bykovsky, bay cung mot phu nu tren tau Vostok 6, ca hai đeu đuoc phong vao thang 6 nam 1963. Trong cuoc hop ngay 21 thang 5, Uy ban Vu tru Nha nuoc đa đe cu Tereshkova lam phi cong lai tau Vostok 6. Kamanin goi ba la "Gagarin mac vay". Thu tuong Lien Xo Nikita Sergeyevich Khrushchyov hai long voi tiem nang tuyen truyen cua đe xuat nay, do ba von la con gai cua mot cong nhan nong trai tap the đa hy sinh trong Chien tranh Mua đong; ong xac nhan viec lua chon ba. Solovyova đam nhan vi tri la nguoi du bi thu nhat. Tereshkova đuoc thang ham trung uy truoc chuyen bay va len chuc đai uy khi đang trong thoi gian thuc hien su menh.


= Vostok 6 =

Sau khi Vostok 5 phong thanh cong vao ngay 14 thang 6, Tereshkova bat đau chuan bi nhung buoc cuoi cung cho chuyen bay cua minh. Vao buoi sang ngay 16 thang 6 nam 1963, Tereshkova cung voi nguoi du phong Solovyova mac vao bo đo phi hanh gia va đuoc đua toi be phong bang xe buyt. Tiep noi truyen thong do Gagarin khoi xuong, Tereshkova cung đi tieu vao lop xe buyt va tro thanh nguoi phu nu đau tien lam đieu nay. Sau khi hoan tat kiem tra lien lac va he thong ho tro su song, con tau Vostok đuoc đong kin. Qua hai tieng đem nguoc, Vostok 6 phong len mot cach hoan hao, giup Tereshkova tro thanh nguoi phu nu đau tien đi vao khong gian; ba van la nguoi phu nu duy nhat va, o đo tuoi 26, cung la tre nhat bay vao vu tru mot minh. Tin hieu goi cua ba trong chuyen bay nay la Chaika (tieng Nga: Чайка, n.đ. 'Mong bien'); đe ky niem, cai ten nay ve sau đa đuoc đat cho mot tieu hanh tinh (1671 Chaika). Sau khi phong, ba lien lac qua radio:

Toi đay, Mong bien đay! Moi thu đeu on. Toi đang thay đuong chan troi; no co mau xanh da troi voi mot dai mau toi. Trai Đat that đep lam sao ... moi thu đeu rat suon se.

Vostok 6 la chuyen bay cuoi cung cua Vostok va đuoc phong hai ngay sau Vostok 5, chuyen bay đa đua Bykovsky vao su menh keo dai nam ngay. Hai con tau danh ba ngay tren cac mat phang quy đao cach nhau 30°, va trong quy đao đau tien cua Tereshkova, chung tien lai gan nhau trong pham vi 5 km (3,1 mi). Mac du hai phi hanh gia co the giao tiep bang radio, nhung khong ai chac lieu ho co nhin thay nhau hay khong. Cac camera đat ben trong ca hai tau vu tru đa truyen ve hinh anh truc tiep đuoc phat tren đai truyen hinh cua nha nuoc Lien Xo. Tereshkova cung duy tri nhat ky chuyen bay va chup anh đuong chan troi, ve sau đuoc su dung đe xac đinh cac lop aerosol trong khi quyen.
Chi trong chuyen bay đon nay, ba đa tich luy đuoc thoi gian bay dai hon tat ca cac phi hanh gia My truoc thoi điem đo cong lai. Nhiem vu cua ba la tiep tuc cac nghien cuu y khoa ve con nguoi trong chuyen bay khong gian va cung cap du lieu so sanh ve tac đong cua du hanh vu tru đoi voi phu nu. Mac du Tereshkova luon bi buon non va kho chiu ve the chat trong suot chuyen bay, ba van co the hoan thanh 48 vong quanh Trai Đat va o trong khong gian 2 ngay, 22 gio va 50 phut.
Nhu đa len ke hoach trong tat ca cac nhiem vu Vostok, Tereshkova phong ra khoi khoang tau trong qua trinh đi xuong o đo cao khoang bon dam so voi Trai Đat va ha canh bang du cach Karagandy, Kazakhstan 620 km (385 mi) ve phia đong bac luc 8:20 sang UTC ngay 19 thang 6. Bykovsky ha canh sau ba ba gio.
Tereshkova sau đo tiet lo rang minh đa gap kho khan trong viec đieu khien du do gio giat du doi. Tuy ba ha canh an toan nhung lai bi bam tim o mui. Mot so dan lang đia phuong o vung Altai đa giup nu phi hanh gia thu gom cac thiet bi va trao đoi thuc pham voi ba.


Sau chuyen bay Vostok 6 Theo to Pravda cua Nga, mot trieu bong hoa đa đuoc mang đen đe an mung thanh cong cua hai chuyen bay va chao đon cac phi hanh gia tai Moskva. Ngay 22 thang 6 nam 1963, Khrushchyov chao đon Bykovsky trong bo quan phuc, sau đo ong om va hon Tereshkova đang mac tren minh trang phuc thuong dan. Truoc hang ngan nguoi tham du, Thu tuong tuyen bo ca hai phi hanh gia đeu đuoc trao tang danh hieu Anh hung Lien Xo. Ca ba sau đo co bai phat bieu tren Lang Lenin o Quang truong Đo; Tereshkova noi, "cha toi hy sinh khi bao ve đat nuoc va me toi đa tu tay nuoi day ca ba đua con cua minh. Chung ta đeu biet su đau kho cua cuoc chien đo. Chung ta khong can chien tranh", am chi đen ngay ky niem Đuc xam luoc Nga bat đau đung 22 nam ve truoc. Mot thoi gian sau nhiem vu, co nguoi cho rang nu phi hanh gia đa đuoc hoi ve viec Lien Xo nen cam on ba nhu the nao vi phuc vu đat nuoc; Tereshkova yeu cau chinh phu tim kiem va cong bo đia điem noi cha minh hy sinh trong khi lam nhiem vu. Mong muon cua ba đa đuoc thuc hien va nguoi ta cho dung len mot tuong đai tai Lemetti, Karelia – nay thuoc phia bien gioi cua Nga. Chieu toi ngay 22 thang 6, Đien Kremli to chuc mot buoi le tiep nhan, trong đo ca Bykovsky va Tereshkova đeu đuoc trao tang Huan chuong Lenin.

Chua đay mot tuan sau khi tro ve tu khong gian, Moskva đa đang cai Đai hoi Phu nu Quoc te vao ngay 24 thang 6, noi Tereshkova va Bykovsky đuoc chao mung boi khoang 2.000 phu nu đen tu 119 quoc gia. Trong so tat ca cac phi hanh gia nguoi Nga, Tereshkova la nguoi nhan đuoc nhieu yeu cau đen tham cac quoc gia nuoc ngoai nhat. Chuyen đi cua ba noi rieng can su chap thuan truoc tu Bo Ngoai giao, Bo Quoc phong va KGB, cuoi cung đuoc Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo, co quan chinh tri cao nhat cua nuoc nay, cho phep.
Tat ca cac phi hanh gia Vostok đeu cong du khap noi, nhung Tereshkova la nguoi đi nhieu nhat; ba đa thuc hien 42 chuyen ra nuoc ngoai tu nam 1963 đen nam 1970. Ngay 1 thang 10 nam 1963, Tereshkova đen Havana, Cuba va gap Fidel Castro. Ba đi tham quan ngay thoi điem đat nuoc nay đang phai đoi mat voi hau qua cua con bao nhiet đoi Flora. Thang sau, ba lam nguoi trao tang chiec cup bac, voi ben nhan thuong la đoi Lien Xo đa gianh huy chuong vang o ca nam hang muc thuyen tai Giai vo đich cheo thuyen nu chau Au nam 1963 to chuc tai Khimki, gan Moskva. Đen thang 2 nam 1964, Tereshkova đa mang thai khi đen tham Nu hoang Elizabeth II cua Vuong quoc Anh, von cung đang mang thai vao thoi điem đo. Ngoai tru mot vai thang nghi ngoi trong nam ay, Tereshkova lien tuc ban ron voi chuyen đi vong quanh the gioi, va lai tiep tuc thuc hien cac nghia vu cong chung chi hai thang sau khi sinh con gai.
Sau chuyen bay vao khong gian, Tereshkova đa tro thanh hinh mau quoc gia va quoc te. Ba nhan đuoc "đien tin va thu chuc mung... tu khap noi tren the gioi". Nhung buc đien tin nay the hien tac đong cua Tereshkova đoi voi cac quoc gia khac ngoai Lien Xo. Phu nu đac biet phan khich ve chuyen bay cua ba. Vi du, o New Delhi, Tereshkova la mot "hinh mau nu quyen đem đen thong điep hy vong cho phu nu An Đo 'bi no le'".
Tereshkova la mot đai bieu noi tieng cua Lien Xo o nuoc ngoai. Ba tro thanh thanh vien Hoi đong Hoa binh The gioi nam 1966 va la thanh vien cua Xo viet Yaroslavl nam 1967. Ba cung la đai dien cua Lien Xo tham du Hoi nghi Lien hop quoc ve Nam Phu nu Quoc te tai Thanh pho Mexico nam 1975. Ba tung dan đau đoan đai bieu Lien Xo toi Hoi nghi The gioi ve Phu nu o Copenhagen va bay to su "quan tam đen chu nghia quoc te vo san cung nhu vai tro cua phu nu trong viec đam bao nen hoa binh the gioi". Tereshkova cung đuoc chon vao mot so vi tri chinh tri, bao gom thanh vien Xo viet Toi cao Lien Xo (1966–1974), thanh vien Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo (1969–1991), va thanh vien Đoan Chu tich Xo viet Toi cao Lien Xo (1974–1989). Ba con nam giu chuc pho chu tich Lien đoan Phu nu Dan chu Quoc te va chu tich Hoi Huu nghi Lien Xo – Algerie.
Mac du rat mong muon đuoc tiep tuc theo đuoi su nghiep phi hanh gia va ky su, nhung cap tren lai co ke hoach khac cho ba trong linh vuc chinh tri. Sau cai chet cua Gagarin, chuong trinh khong gian Lien Xo khong muon mao hiem mat đi mot nguoi anh hung nua. Trai voi mong muon cua minh, Tereshkova đa đuoc bo nhiem lam lanh đao Uy ban Phu nu Lien Xo vao nam 1968. Vai thang sau khi ba tot nghiep loai xuat sac tai Hoc vien Ky thuat Khong quan Zhukovsky vao thang 10 nam 1969, đoi nu phi hanh gia bi giai tan va khong co nguoi phu nu nao bay vao vu tru nua cho đen Svetlana Yevgenyevna Savitskaya vao nam 1982, sau 19 nam gian đoan.

Đen nam 1976, Tereshkova đa la đai ta trong Khong quan Lien Xo. Thang 4 nam 1977, ba lay bang tien si ve ky thuat hang khong vu tru va trai qua cac buoi kiem tra y te đe đu đieu kien tham gia chuyen bay khong gian khi cuoc tuyen chon nhom nu phi hanh gia moi đuoc cong bo vao nam 1978. Mac du khong bay vao vu tru nua, ba van lam nguoi huong dan tai Trung tam huan luyen phi hanh gia Yuri Gagarin.


Su nghiep chinh tri sau nay Tereshkova van tiep tuc hoat đong chinh tri ngay ca khi Lien Xo sup đo, song đa that bai trong cuoc bau cu vao Duma Quoc gia nam 1995. Cung trong nam đo, Tereshkova đuoc thang ham thieu tuong danh du. Ngay 28 thang 4 nam 1997, ba roi Khong quan Nga vi đa đen thoi điem nghi huu bat buoc o tuoi 60. Nam 2003, Tereshkova lai ra tranh cu mot ghe trong Duma Quoc gia. Nam 2007, ba đuoc moi đen dinh Thu tuong Vladimir Vladimirovich Putin o Novo-Ogaryovo đe ky niem sinh nhat lan thu 70 cua minh. Tai đo, nu chinh tri gia cho biet ba muon bay đen Sao Hoa, ngay ca khi đo co la chuyen đi mot chieu. Sau đo vao nam 2008, ba đuoc bau vao quoc hoi khu vuc cua minh la Duma tinh Yaroslavl.
Ngay 4 thang 12 nam 2011, Tereshkova đac cu Duma Quoc gia, ha vien cua co quan lap phap Nga, voi tu cach la đai bieu cua tinh Yaroslavl va thanh vien Đang Nuoc Nga Thong nhat. Tai Duma Quoc gia khoa VI, cung voi Yelena Borisovna Mizulina, Irina Anatolyevna Yarovaya va Andrei Vladimirovich Skoch, ba la thanh vien cua uy ban lien phai bao ve cac gia tri Kito giao. Voi vai tro nay, nu chinh tri gia ung ho viec đua ra cac sua đoi nham vao phan mo đau cua Hien phap, trong đo bo sung rang "Chinh thong giao la nen tang cua ban sac dan toc va van hoa Nga". Nhung cach nhin nay trai nguoc voi quan điem vo than ma Tereshkova tung ung ho trong thoi ky Xo viet, von phu hop voi đuong loi chinh thuc cua Đang Cong san vao thoi điem đo, chang han nhu goi ton giao la "mot tai hoa lon".
Ngay 18 thang 9 nam 2016, Tereshkova tai đac cu vao Duma Quoc gia khoa VII. Ba giu chuc pho chu tich Uy ban ve Cau truc Lien bang va Chinh quyen Đia phuong.
Trong qua trinh soan thao sua đoi Hien phap Nga nam 2020, ba đa đe xuat do bo gioi han nhiem ky cua Tong thong Putin.
Đap tra lai viec Nga xam luoc Ukraina, ngay 30 thang 9 nam 2022, Co quan Kiem soat Tai san Nuoc ngoai thuoc Bo Ngan kho Hoa Ky đa them Tereshkova vao Danh sach Cong dan bi Chi đinh Đac biet va Phap nhan bi Phong toa, dan đen viec đong bang tai san cua nu chinh tri gia va cam nhung phap nhan My giao dich voi ba. Thang 12 nam 2022, Lien minh chau Au (EU) cung ap đat lenh trung phat đoi voi nhieu nhan vat truyen thong va chinh tri gia nguoi Nga, trong đo co Tereshkova, bao gom viec đong bang tai san va cam ho nhap canh vao cac quoc gia thanh vien EU.


Đoi tu Ngay 3 thang 11 nam 1963, Valentina ket hon voi phi hanh gia Andriyan Grigoryevich Nikolayev tai Moskva, voi Khrushchyov chu tri tiec cuoi cung su gop mat cua cac nha lanh đao hang đau chinh phu va chuong trinh khong gian. Cuoc hon nhan đuoc cac co quan vu tru Lien Xo khuyen khich nhu mot "thong điep co tich gui đen đat nuoc". Tuong Kamanin, nguoi đung đau chuong trinh khong gian, mo ta hon le nay "co the huu ich cho chinh tri va khoa hoc". Ngay 8 thang 6 nam 1964, gan mot nam sau chuyen bay vao vu tru, ba ha sinh con gai Elena Andrianovna Nikolaeva-Tereshkova, nguoi đau tien co ca cha lan me đeu đa du hanh vao khong gian.
Nhung nam ve sau, cap đoi ngay cang xa cach va tham chi tu choi đung canh nhau khi chup anh. Tereshkova noi voi nguoi viet tieu su Antonella Kerr rang cuoc hon nhan đa ket thuc vao nam 1977; ba ly hon Nikolayev nam 1982 va đi buoc tiep voi Yuli Georgiyevich Shaposhnikov, mot bac si phau thuat ma ba đa gap trong qua trinh kham suc khoe đe đu đieu kien tro thanh phi hanh gia. Ho o ben nhau cho đen khi Shaposhnikov qua đoi vao nam 1999.


Giai thuong va danh hieu = Nga =


= Lien Xo =
Thac si The thao Danh du Lien Xo (thang 6 nam 1963)
Anh hung Lien Xo (1963)
Huan chuong Lenin (1963, 1981)
Huan chuong Cach mang Thang Muoi (1971)
Huan chuong Co đo Lao đong (1987)
Huan chuong Huu nghi Nhan dan
Phi cong-Phi hanh gia Lien Xo (1963)


= Cac danh hieu khac =


Di san Nam 1963, Quang truong Novopromyshna o Tver đuoc đoi ten thanh Quang truong Tereshkova.
Nam 1967, Gregory Postnikov đa tao ra mot tac pham đieu khac ve Tereshkova đat tai Con đuong Phi hanh gia (Аллея Космонавтов) o Moskva. Mot tuong đai cung đuoc xay dung o huyen Baevsky thuoc vung Altai, Siberia, gan noi ba ha canh o toa đo 53°B 80°Đ. Thang 8 nam 1970, Tereshkova la mot trong nhung nguoi đau tien đuoc đat ten cho ho thien thach tren Mat Trang khi van con song. Ho Tereshkova nay nam o nua khong nhin thay cua Mat Trang.
Khong ai trong so bon nguoi con lai trong nhom ban đau cua Tereshkova đuoc bay, va vao thang 10 nam 1969, nhom phi hanh gia nu tien phong bi giai the. Mac du đa xuat hien ke hoach cho cac chuyen bay tiep theo co phu nu, nhung phai mat 19 nam sau moi co nguoi phu nu thu hai, Svetlana Yevgenyevna Savitskaya, bay vao vu tru.
Nam 1997, nhom nhac pop đien tu Komputer đat tai London đa phat hanh mot bai hat co tua đe "Valentina", ke lai it nhieu ve su nghiep cua ba voi tu cach la mot nha du hanh vu tru. Bai hat đuoc phat hanh duoi dang đia đon va xuat hien trong album The World of Tomorrow. Album nam 2000 Vostok 6 cua Kurt Swinghammer cung la mot album chu đe ve Tereshkova. Album nam 2015 The Race for Space cua Public Service Broadcasting co mot bai hat mang ten "Valentina", voi su gop mat cua nhom nhac Smoke Fairies. Cung trong nam đo, Findlay Napier cho ra mat album VIP: Very Interesting Persons bao gom mot bai hat "Valentina", do Napier va Boo Hewerdine sang tac đe vinh danh ba. Nam 2015, Meat Bingo Productions phat hanh mot bo phim ngan mang ten Valentina's Dream. Phim co su tham gia cua Rebecca Front trong vai Tereshkova va đuoc dua tren cuoc phong van voi cuu phi hanh gia nay, trong đo ba bay to mong muon du hanh toi Sao Hoa.
Bao tang Vu tru (Музей Космос) mo cua vao ngay 25 thang 1 nam 1975 gan Yaroslavl. Trong so cac hien vat trung bay co mot ban sao ngoi nha thoi tho au cua Tereshkova. Ten cua ba cung đuoc đat cho nhieu cong trinh, nhu thu vien thanh pho vao nam 2013, ngoi truong ba theo hoc khi con nho, hay mot cung thien van khanh thanh nam 2011 o Yaroslavl. Hiep hoi Phu nu Quoc te cua Nam đa vinh danh ba la "nguoi phu nu cua the ky 20" (greatest woman achiever of the 20th century). Tereshkova la nguoi cam đuoc trong le ruoc đuoc The van hoi Mua he 2008 tai Sankt-Peterburg va The van hoi Mua đong 2014 tai Sochi.
Cac con pho o Ukraina mang ten Tereshkova đa bi đoi ten do ba ung ho cac hanh đong quan su cua Nga chong lai Ukraina va theo luat phi cong san nam 2015 cua nuoc nay. Mot đe xuat cung đuoc đua ra vao nam 2015 ve viec di chuyen tuong đai Tereshkova o Lviv, Ukraina đen bao tang khung bo (музей террора). Nhu mot phan cua no luc phi cong san hoa, tuong đai cac nha lanh đao cong san đeu bi do bo khoi noi cong cong va đua vao bao tang. Thang 1 nam 2021, 24 con đuong o Ukraina van đuoc đat theo ten Tereshkova; bao gom mot con pho o Busk, nam cung tinh voi Lviv. Tinh đen nam 2023, nhung con đuong nay đa co ten moi va khong con bat ky cong trinh nao đuoc đat theo Tereshkova o Ukraina nua. Tuong đai Tereshkova o Lviv cung bi thao do vao thang 11 nam 2023 va chuyen đen Bao tang Che đo toan tri (Музей тоталітарних режимів).


Ghi chu Tham khao = Trich dan =


= Nguon =


Đoc them Abramov, Anatoly Petrovich (2022). Toi nhin lai va khong thay hoi han (bang tieng Nga). New Format. ISBN 978-5-00202-034-8.
Eidelman, Tamara (thang 5–6 nam 2003). "The Extraordinary Destiny of an 'Ordinary' Woman". Russian Life (bang tieng Anh). Quyen 46 so 3. tr. 19.
Eidelman, Tamara (thang 5–6 nam 2008). "The First Woman in Space". Russian Life (bang tieng Anh). Quyen 51 so 3. tr. 19–21.
Gauthier, Daniel (thang 7–8 nam 1991). "Valentina Vladimirovna Tereshkova". Ad Astra (bang tieng Anh). Quyen 3 so 6. tr. 29.
Griswold, Robert (mua he 2012). "'Russian Blonde in Space': Soviet Women in the American Imagination, 1950–1965". Journal of Social History (bang tieng Anh). 45 (4): 881–907. doi:10.1093/jsh/shr147. S2CID 143881424.
Lopota, C. A., bien tap (2014). "S. P. Korolev". Encyclopedia of Life and Creativity (bang tieng Anh). RSC Energia. S. P. Korolev978-5-906674-04-3.
Lothian, Antonella (1993). Valentina: The First Woman in Space (bang tieng Anh). The Pentland Press. ISBN 978-1-85821-064-3.
O'Neil, Bill (ngay 14 thang 8 nam 1993). "Whatever Became of Valentina Tereshkova?". New Scientist (bang tieng Anh). Quyen 139 so 1886. tr. 21.
Ostashev, A. I. (2010). Sergey Pavlovich Korolyov: Thien tai the ky 20 (bang tieng Nga). M. of Public Educational Institution of Higher Professional Training MGUL. ISBN 978-5-8135-0510-2.
Sharpe, Mitchell R. (1975). "It Is I, Sea Gull": Valentina Tereshkova, First Woman in Space (bang tieng Anh). Crowell. ISBN 978-0-690-00646-9.
Vselennoi, Bereg (2014). Ben bo vu tru (bang tieng Nga). Kiev: Phoenix. ISBN 978-966-136-169-9.
Woodmansee, Laira (mua he 2005). "Two Who Dared". Ad Astra (bang tieng Anh). Quyen 17 so 2. tr. 48.


Lien ket ngoai Tieu su cua Tereshkova tren Astronautix
"'Thu nghiem cong nghe vu tru va ten lua – cong viec cua đoi toi' Su kien va su that" – Arkady Ilyich Ostashev, Korolyov, 2001.
"Nguoi phu nu đau tien trong khong gian" tai History.com