Nguyen Xuan Khoat (11 thang 2 nam 1910 – 7 thang 5 nam 1993) la mot nhac si va la Chu tich đau tien cua Hoi Nhac si Viet Nam. Ong khong chi đuoc xem la Nguoi anh ca, la Canh chim đau đan cua nen tan nhac Viet Nam, ma con la nguoi co cong đau khoi lai gia tri nghe thuat cua ca tru – mot trong nhung di san phi vat the cua Viet Nam.


Cuoc đoi Nguyen Xuan Khoat sinh ngay 11 thang 2 nam 1910, trong mot gia đinh Cong giao tai pho Nha Tho o Ha Noi. 


= Truoc Cach mang thang Tam =
Nam 1927, ong cung voi vai nguoi ban nhu Nguyen Huu Hieu, Nguyen Van Giep bat đau theo hoc contrebasse tai Conservatoire Francais d'Extreme-Orient (Nhac vien Vien Đong), mot nhac vien do nguoi Phap lap ra tai Ha Noi. Nhung chi sau 3 nam, Phap cho đong cua hoc vien nay vi cho rang "nguoi Viet Nam" khong co kha nang am nhac. Nguyen Xuan Khoat cung cac ban buoc phai choi nhac o cac hop đem đe kiem song. Ong co the choi thanh thao violin, piano va nhat la contrebass. Nam 1936, ong tham gia ban kich Tinh Hoa do nha tho Đoan Phu Tu thanh lap. Đay la ban kich ton tai lau nhat tai thoi điem bay gio, bieu dien đen tan Hue, Đa Nang va Hoi An.
Nguyen Xuan Khoat đa tu hoc cheo, ca tru va pho nhung bai ca dao quen thuoc cua am nhac dan gian Viet Nam nhu "Thang Bom", "Con voi", "Con co may đi an đem". Sang tac moi đau tay cua ong la bai "Binh minh" (pho tho cua The Lu) đuoc in ngay 31 thang 7 nam 1938 tren to "Ngay Nay" so 121. Bai hat su dung chat lieu ngu cung cua phuong Đong voi he ky am cua phuong Tay. Đay đuoc xem la mot trong nhung cot moc mo đau nen Tan nhac Viet Nam. Nam 1942, ong tham gia nhom Xuan Thu nha tap cung voi nha tho Đoan Phu Tu, Nguyen Luong Ngoc, hoa si Nguyen Đo Cung, nha tho Nguyen Xuan Sanh. Khong chi pho nhac bai tho "Mau thoi gian" cua Đoan Phu Tu, "Xay mo" cua Nguyen Xuan Sanh, ong con ket hop voi The Lu lam ra ca kich "Tram Huong Đinh". Tu phan loi cua The Lu, Nguyen Xuan Khoat đa viet ca khuc "Chao nguoi chim bong" cho ca kich nay.


= Sau Cach mang thang Tam =

Đau nam 1945, khi nan đoi dan lan đen Ha Noi, ong cung The Lu va mot so nhac si khac nhu Đoan Phu Tu, Bui Cong Ky, Van Chung to chuc Đoan ca vu nhac Anh Vu, bieu dien xuyen Viet, huong ung phong trao Cach mang Thang Tam o mien Trung voi nhac pham "Uat han". Đay la mot trong nhung nhac pham gay tieng vang lon trong thoi ky cach mang o Viet Nam đang len cao trao. Nguyen Xuan Khoat tung tu hat va đem phong cam bai hat nay tren san khau rap hat Phan Luong. Sau khi tro ve Ha Noi, ong đa đang bai viet "Nguyen vong am nhac" tren tap chi Tien Phong cua Hoi Van hoa cuu quoc va tham gia hoat đong cho Hoi Khuyen nhac cua Luu Quang Duyet. Ong cung la thanh vien chinh trong ban nhac cua Quan Nghe si o Ha Noi.
Sau khi nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa ra đoi, nhac si Luu Huu Phuoc đuoc bo nhiem la Truong phong Thieu nhi (thuoc nha The duc, Bo Thanh nien). Đau nam 1946, Tong bo Viet Minh du đinh thanh lap Trung uong Nhac vien nhung bat thanh vi su tro lai cua quan đoi Phap. Sau khi Toan quoc khang chien bung no vao ngay 19 thang 12, Nguyen Xuan Khoat gia nhap Đoan kich Thang Tam cua Bo Noi vu. Truoc đo, Luu Huu Phuoc đa ban voi Nguyen Xuan Khoat cung mot vai nhac si khac ve viec thanh lap đoan nghe thuat đau tien cua Viet Nam. Đen đau nam 1947, đoan "Nhac kich thieu nhi khang chien" ra đoi. Đoan nhac kich chu yeu bieu dien nhung ca khuc von co đuoc bien đao Tong Ngoc Hap san khau hoa thanh đieu nhay. Dan nhac cua đoan do Nguyen Xuan Khoat chi huy chi gom 1 trong, vai cay đan mandolin, alto, bang cam va sao.
Cung nhu nhieu co quan chinh phu khac, Nguyen Xuan Khoat cung gia đinh va ban be trong đoan kich roi Ha Noi đe đen can cu đia Viet Bac. Ong vuot song Hong, qua Viet Tri đen vung trung du phia cuc Tay Phu Tho. Đoan nhac kich cua ong cung bieu dien khap an toan khu Viet Bac (Cao – Bac – Lang, Ha – Tuyen – Thai). Trong hanh trinh di tan nay, ong đuoc chung kien va nghe ke ve nhung đot tan cong cua quan đoi Phap. Bi anh huong boi su oan than cua nguoi dan, tinh canh nhung nha tho bi tan pha, ong đa bat đau sang tac bai "Tieng chuong nha tho" ngay khi đen ben Viet Tri. Sau khoang 1 tuan thi bai hat mang am huong thanh ca nay hoan thanh va đuoc in tren giay do tai co quan Đoan Van nghe khang chien, hoa si To Ngoc Van la nguoi trinh bay bia. Pho giao su, nha nghien cuu Tu Ngoc nhan đinh, nhac pham nay đuoc xem la mau hinh đau tien cua the loai ca khuc hop xuong thoi ky 1945 – 1954 cua am nhac Viet Nam.
Sau khi hoan thanh "Tieng chuong nha tho", Nguyen Xuan Khoat đa roi Đoan Van nghe khang chien va nhap ngu. Trong nhung nam thang đi hanh quan, ong đa cho ra đoi nhieu tac pham nhu "Đoan quan cuu thuong", "Chieu Viet Bac" va đac biet la "Hat mung chien thang". Nam 1952, chi mot thoi gian ngan sau khi nhap ngu, ong cung cac nhac si, nghe si nhu To Vu, Le Yen, The Lu xay dung Đoan Van cong Nhan dan Trung uong. Sau khi thanh lap, Đoan Van cong do ong lam truong đoan, The Lu va Luu Huu Phuoc lam pho đoan. Đen nam 1954, ong lai đuoc đieu ve Ban Nhac vu – tien than cua Hoi Nhac si Viet Nam – cung voi To Vu, Đang Đinh Hung, Van Chung, Nguyen Đinh Phuc va Le Yen.


= Sau chien dich Đien Bien Phu =
Thang 5 nam 1954, Chien dich Đien Bien Phu ket thuc, mien Bac Viet Nam tai lap hoa binh, ong đa sang tac ban hanh khuc hop xuong "Ta đa lon" su dung mot đoan kha dai trong bai tho dai "Ta đi toi" cua To Huu. Đay đuoc xem la ban hanh khuc ra đoi som nhat trong giai đoan nay. Sau khi quan đoi Viet Nam tiep quan Thu đo Ha Noi, Nguyen Xuan Khoat la mot trong nhung lanh đao cua Ban Nhac vu thuoc Hoi Van nghe Viet Nam đa cung cac co quan quan dan chinh vao Ha Noi truoc đe chuan bi cho viec tiep quan va lanh đao cac ban nganh lien quan. Đau nam 1955, Chu tich Ho Chi Minh va chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa ve Ha Noi. Rat nhieu nhac pham ve viec tiep quan Ha Noi đa ra đoi trong thoi gian nay, trong đo co "Thu đo than men" cua Nguyen Xuan Khoat. Nam 1957, Hoi Nhac si Viet Nam chinh thuc đuoc thanh lap boi 5 nhac si bao gom Đo Nhuan, Luu Huu Phuoc, Van Cao, Nguyen Van Ty va Nguyen Xuan Khoat, ong cung tro thanh Chu tich đau tien cua hoi.
Nha nghien cuu Nguyen Thuy Kha đa tung nhan xet "Nguyen Xuan Khoat đa tao dung đuoc mot đoi ngu am nhac hung hau nhu mot binh chung đac biet voi suc cong pha cua am thanh con lon hon bom đan, tao nen buc tranh am nhac thoi chong My hoanh trang nhat, rock nhat tu trong ban the am thanh...", chinh la noi ve vai tro cua Nguyen Xuan Khoat trong nhung nam đam nhan vai tro Chu tich Hoi Nhac si Viet Nam. Trong nhung nam nay, ong đa cho ra đoi nhieu nhac pham nhu nhac canh "Vuot Song Cai", nhac cho vo kich "Lu Ba", nhac cho phim "Tro lai Đien Bien", "Đoi ban". Nam 1965, ong sang tac bai hat "Thanh nien lam theo loi Bac", cung ten voi nhac pham noi tieng cua nhac si Hoang Ha đa ra đoi truoc đo 12 nam. Bai hat đuoc sang tac trong nhung nam Chien tranh Viet Nam dien ra khoc liet, thanh nien mien Bac Viet Nam tu nguyen nhap ngu vao chien đau o chien truong mien Nam. Nam 1970, bai tho "Bai ca dang Đang" cua nha tho Nguyen Ho dai 814 cau đuoc in tren Bao Nhan Dan va Bao Quan đoi nhan dan đa nhan đuoc nhieu loi khen tu đoc gia. Nguyen Xuan Khoat đa trich mot nhieu cau trong bai tho nay đe pho thanh bai hat "Tu khi co Đang". Bai hat đa đuoc đang tren Bao Nhan Dan va tuyen chon in trong tap bai hat "Chao mung Đang Lao đong Viet Nam" do Nha xuat ban Van hoa an hanh nam 1970. Khong chi sang tac nhung ca khuc voi nhung đe tai quen thuoc, ong con co nhung ca khuc danh cho thieu nhi nhu "Lua thu", "Ong giang ong giang", "Bai ca chu S".
Ben canh nhung nhac pham co loi ca, Nguyen Xuan Khoat con sang tac nhieu ban hoa tau, noi bat nhat la hai to khuc "Ong Giong" va "Son Tinh Thuy Tinh" viet cho dan nhac cu dan toc von la nhac cho hai bo phim hoat hoa. To khuc "Ong Giong" đuoc rut ra tu nhac phim hoat hinh bup be "Chuyen Ong Giong" – bo phim đa đoat giai Bo cau Vang tai Lien hoan phim quoc te Leipzig nam 1970 – va tro thanh ban hoa tau đoc lap gom 6 chuong cho Dan nhac Dan toc tong hop. Trong viet nhac phim, ong đa cho đan bau – mot nhac cu truyen thong cua Viet Nam – va cello – mot nhac cu cua phuong Tay – thay phien nhau phu hoa cho loi ru cua me Giong. Con trong phim "Son Tinh Thuy Tinh", ben canh cac nhac cu phuong Tay nhu vi cam, cello, ken fagotte, ong chu yeu su dung đan bau va cac bo go Viet Nam nhu trong đe cua cheo, trong con, trong cai, senh tien, thanh la. Ngoai ra, ong con sang tac nhung nhac pham danh rieng cho cac nhac cu go, bo go nhu to khuc bon mua "Xuan – Ha – Thu – Đong" va to khuc tu binh "Truc – Cuc – Tung – Mai". Đac biet, trong ban hoa tau "Mua he" ("Ha" trong to khuc bon mua) ong đa su dung mot nhac cu dan gian co truyen cua mien Trung chinh la senh sua. Nhung tac pham nay cua ong đa đuoc dan nhac go Phu Đong trinh dien o nhieu noi trong va ngoai nuoc, rat đuoc khan gia hoan nghenh.


= Viet Nam tai lap hoa binh =
Ong song cung vo tai khu tap the Nguyen Cong Tru (Pho Hue, Hai Ba Trung, Ha Noi). Du đa cao tuoi, nhung ong van tiep tuc sang tac nhieu ca khuc moi, đac biet la cho cac phong trao sang tac o Ha Noi. Nam 1979, chien tranh bien gioi Viet–Trung no ra. Mot đot bieu dien ca nhac đac biet đa đuoc to chuc tai Nha hat Lon Ha Noi đe phan đoi cuoc xung đot vu trang nay. Đe huong ung buoi bieu dien, Nguyen Xuan Khoat đa sang tac bai "Gio đay la gio sinh tu" trong 1 đem. Nam 1988, ong tiep tuc sang tac bai "Chung toi quet" noi ve đe tai sach đep đuong pho, sach đep tu tuong con nguoi đe huong ung phong trao sang tac đe tai nep song cua thanh pho.
Ngoai viec sang tac, ong con co nhieu bai tieu luan, bai viet đang tren cac bao va tap chi voi nhung chuyen khao ve ca tru tuong, cheo truyen thong. Nhung nam cuoi đoi, ong van tiep tuc giu gin va truyen lai đam me voi ban sac dan toc, nghe thuat co truyen cho cac the he ke can thong qua cac cuoc noi chuyen, bai viet, tac pham, tuyen tap ca khuc, sach chuyen khao hay album tac gia. Ong đuoc xem la mot trong nhung nguoi đat nen mong cho viec nghien cuu am nhac cheo, ca tru va am nhac dan toc co truyen Viet Nam.


Cuoi đoi va vinh danh Voi nhung đong gop cua ong cho nen Tan nhac Viet Nam, ong đuoc xem la "anh ca" cua am nhac Viet Nam hien đai, nhieu nguoi con than mat goi ong la "Cu ca Khoat". Ong qua đoi vao ngay 7 thang 5 nam 1993, an tang tai Nghia trang Mai Dich, Ha Noi. Nam 1996, ong đuoc truy tang Giai thuong Ho Chi Minh ve van hoc nghe thuat ngay trong đot trao thuong đau tien voi 5 tac pham bao gom: "Tieng chuong nha tho", "Ta đa lon", "Thanh nien lam theo loi Bac", "Ong Giong" va "Son Tinh Thuy Tinh". Ngay 11 thang 1 nam 2011, le ky niem 100 nam ngay sinh cua ong đa đuoc to chuc tai tru so Hoi Nhac si Viet Nam. Le ky niem co su tham gia cua nha tho Huu Thinh – Chu tich Uy ban Lien hiep cac Hoi Van hoc nghe thuat Viet Nam, cung nhieu nghe si nhu Nghe si nhan dan Quang Tho, Nghe si uu tu Duong Minh Đuc, Quoc Hung. Hien nay, ten cua ong đuoc đat cho mot tuyen pho o quan Bac Tu Liem, thanh pho Ha Noi, noi tu cuoi pho Đo Nhuan đen đuong truc khu đo thi Tay Ho Tay. Nam 2021, đao dien Nguyen Trung Thanh bat đau thuc hien bo phim A đao, mot du an phim tai lieu ve nghe thuat bao tro cua Vien Van hoa nghe thuat quoc gia Viet Nam. Nguyen Xuan Khoat la mot trong nhung nhan vat xuat hien trong bo phim.


Mot so tac pham = Thanh nhac =


= Khi nhac =


Đanh gia Nha nghien cuu am nhac Nguyen Thuy Kha:

Nha nghien cuu am nhac co truyen, Giao su Tran Van Khe:

Nha soan nhac Jason Gibbs, nguoi đuoc xem la co nhung khao cuu va tu lieu đay đu nhat ve nhac Viet Nam tu thoi tien chien cho toi nay:


Khen thuong Huan chuong Đoc lap hang Nhat.
Giai thuong Ho Chi Minh ve Van hoc nghe thuat (1996)


Ghi chu Tham khao Nguon