Tao Nguy (曹魏) la mot trong 3 quoc gia thoi Tam Quoc trong lich su Trung Hoa, kinh đo o Lac Duong. Tao Nguy do Tao Thao xay dung tien đe nhung con trai Tao Thao la Tao Phi la nguoi thiet lap nen Tao Nguy. Tao Phi la vi hoang đe đau tien cua Tao Nguy. Tao Nguy đa bi Tu Ma Viem xoa so va lap nen nha Tay Tan vao thang 2 duong lich nam 266, sau đo thong nhat Trung Quoc. Nha Nguy keo dai tu 220 đen 266 theo duong lich, chiem cu vung bac Trung Quoc.


Lich su = Thanh lap =
Vao thoi điem nha Han suy yeu, khu vuc Bac Trung Quoc thuoc quyen kiem soat cua Tao Thao. Nuoc Nguy manh nha hinh thanh tu cuoi thoi Đong Han.
Vao nam 213, Tao Thao đuoc Han Hien Đe Luu Hiep phong lam "Nguy Cong" (thuc chat la ep Hien Đe phong) va đuoc trao quyen so huu Nguy quan va 9 quan thuoc Ky chau lam nuoc rieng, đong thu phu o Nghiep Thanh. Nuoc Nguy cua Tao Thao voi tu cach la mot nuoc chu hau nam trong lanh tho nha Han bat đau hinh thanh. Thang 11 nam 213, Tao Thao thiet lap mot bo may trieu đinh nuoc Nguy rieng biet, co Thuong thu lenh, Thi trung va 6 vien khanh. Chung Do đuoc cu lam Tuong quoc.
Nam 216, Tao Thao ep Hien Đe phong lam "Nguy Vuong". Ngay 15 thang 3 nam 220, Tao Thao qua đoi, con truong la Tao Phi ke ngoi "Nguy Vuong". Cung trong nam nay, ngay 11 thang 12, Tao Phi cuop ngoi cua Han Hien Đe va tu xung la Hoang đe, lap nen nuoc Nguy. Gan nhu ngay sau đo, Luu Bi len ngoi Hoang đe lap ra nuoc Thuc Han đe tiep tuc dong doi cua nha Han, va Ton Quyen cho su gia sang xung than voi Tao Phi đe đuoc phong lam Ngo Vuong, sau đo len ngoi Hoang đe cua Đong Ngo vao nam 229.
Tao Nguy it chien tranh voi Đong Ngo nhu voi Thuc Han. Tu khi 3 quoc gia chinh thuc xung hieu, trong vong hon 40 nam, Tao Nguy va Thuc Han đanh nhau 15 lan, 6 lan thoi Gia Cat Luong lam thua tuong o Thuc (Luc xuat Ky Son) va 9 lan khi Khuong Duy cam quyen chi huy quan su tai nuoc nay (Cuu phat trung nguyen).


= Suy vong =
Thuc quyen trong trieu đinh Tao Nguy đa roi vao tay ho Tu Ma sau khi Nguy Minh Đe Tao Due mat (239). Tu Ma Y diet quan phu chinh trong tong that nha Nguy la Tao Sang va nam tron quyen hanh. Sau khi Y chet, con la Tu Ma Su len thay, phe Tao Phuong, lap Tao Mao lam vua (254). Nam 260, em Tu Ma Su la Tu Ma Chieu giet Mao lap Tao Hoan. 
Truong Đe, thua tuong Đong Ngo thoi Tam quoc, đanh gia nha Tao Nguy ben ngoai khong đuoc long dan, ben trong thi ho Tu Ma đa khong che trieu đinh nen bi diet vong la le đuong nhien:

Tao Thao dau cong trum Trung Ha, uy chan tu hai, (nhung) ua chuong quyen thuat, chinh phat khong thoi, dan so oai ma khong nho đuc vay. Phi, Due noi ngoi, con tan nguoc hon, trong xay cung that, ngoai so hung hao, đong tay rong ruoi, khong nam nao yen; ho gay mat long dan, đa lau ngay roi. Cha con Tu Ma Y tu khi nam quyen, nhieu lan lap cong, dep bo ha khac ma ban bo an hue, vi ho muu đo lam chua ma cuu chua can benh ay, long dan theo ve, cung đa lau roi. Boi the Hoai Nam ba lan loan, ma phuc tam khong roi; cai chet cua Tao Mao, tu phuong chang đong... Cai goc re cua ho vung chac roi, gian ke đa lap roi.
Thang chap nam At Dau (thang 2 nam 266), con Tu Ma Chieu la Tu Ma Viem cuop ngoi Hoang đe cua Tao Hoan, lap nen nha Tan. Tao Nguy mat tu đo.


Che đo đon đien Đe giai quyet van đe luong thuc cua quan đoi va dan chung, bo tuong cua Tao Thao la Cuc Đe đe xuat to chuc đon đien va đuoc chap nhan. Tao Thao cu Mao Gioi, Nham Tuan la Đien nong trung lang tuong chu quan ve chan hung nong nghiep. Cuc Đe đuoc cu lam Đon đien Đo uy chu quan viec xay dung đon đien tai khu vuc Hua Xuong. Tat ca cac đia phuong đeu phai đat chuc quan chuyen trach ve đon đien. Đon đien tro thanh quoc sach cua tap đoan ho Tao.
Tai cac vung cu 50 ho nong dan đuoc hop thanh mot đon do Đon đien Tu ma quan ly. Cap tren cua Đon đien Tu ma la cac quan chuc Đien nong tai cac quan, huyen. Moi ho canh tac tu 30 đen 50 mau ruong. Neu dung trau bo cua Nha nuoc thi sau khi thu hoach phai nop 6/10 hoa loi, nong dan thu ve 4/10. Neu dung trau bo rieng thi sau khi thu hoach phai nop 5/10 hoa loi. Đon đien cung cap cho quan Tao hang trieu hoc quan luong, giai quyet đuoc nhu cau luong thuc. Co nam vung Trung Nguyen gap thien tai, Tu Ma Y đa van chuyen tu Quan Trung đen 5 trieu hoc luong tiep te. Cuoi đoi Nguy, đon đien quan su va dan su o hai vung bac va nam song Hoai co dan so len đen 30 van nguoi. So quan luong tich tru đuoc đu cung cap cho cuoc chien cua nha Tay Tan sau nay tieu diet Đong Ngo. Che đo đon đien đa tao co so vung chac cho chinh quyen ho Tao đam bao luong thuc cho chinh quyen Nguy Tan.
Nam 265, Tu Ma Viem len chap chinh đa ra lenh huy bo che đo đon đien cua Tao Nguy. Che đo đon đien cham dut.


Dan so Tong lanh tho cua ba nuoc Nguy, Thuc, Ngo rong hon so voi thoi Đong Han. Ba nuoc khong the thon tinh đuoc nhau nen tinh toi chuyen cung phat trien ra ben ngoai, thu thap cac bo toc lang gieng nho yeu hon va van hoa kem phat trien hon. Nguy thu phuc nguoi Tien Ty, O Hoan; Thuc thu thap nguoi Di o phia nam va nguoi Khuong o Thanh Hai; Ngo thu phuc cac toc Bach Viet o vung nui ba tinh Giang, Chiet, Hoan.
Ve dan so, nha Nguy la manh nhat. Khi nha Nguy mat (265), quoc gia nay co hon 663.423 ho gia đinh va 4.190.891 nguoi trong pham vi bien gioi cua minh. Nha Nguy khi diet Thuc co dan so gap 4 lan Thuc. Tao Nguy chiem hon 58% dan so va khoang 40% dien tich toan Trung Quoc khi đo. Voi nhung nguon luc nay, nha Nguy co the co toi 400.000 quan trong khi nha Thuc va Ngo co the co 100.000 va 230.000 quan tuong ung: khoang 10% dan so.


San xuat nong nghiep Cac cong trinh thuy loi đai quy mo cung đuoc xay dung. Đang Ngai kien nghi xay dung hai con kenh tai Hoai Duong va Bach Xich trong khi tien hanh xay dung đon đien tai Hoai Bac đe dan nuoc song Hoang Ha thong voi song Hoai, song Dinh nang chieu dai so kenh đao tai vung nay len đen hon 300 dam, cung cap đu nuoc tuoi cho hon 2 van khoanh ruong. San luong luong thuc đuoc tang len, nhung đon đien duoi thoi Nguy đeu co san luong cao hon thoi Đong Han rat nhieu. Theo su nhan xet cua nha tu tuong Pho Huyen (217 – 278), thoi Tay Tan, moi mau ruong kho co san luong hon 10 hoc, nhung vung ruong nuoc co san luong may chuc hoc.


The pha cac hoang đe Tao Nguy Cac Hoang đe Tao Nguy Cac nhan vat quan trong Tao Thao
Tu Ma Y
Tao Phi
Tao Nhan
Tao Hong
Tao Chan
Bang Đuc
Đien Vi
Gia Hu
Ha Hau Đon
Ha Hau Uyen
Hua Chu
Ly Đien
Luu Hoa
Man Sung
Nhac Tien
Quach Gia
Tuan Du
Tuan Uc
Trinh Duc
Truong Cap
Truong Lieu
Tu Hoang
Quach Hoai
Tao Due
Tao Phuong
Tao Hoan
Tao Mao
Tao Thuc
Tao Chuong
Tu Ma Chieu
Tu Ma Su
Tu Ma Viem
Vu Cam
Chung Hoi
Đang Ngai


Xem them Tam Quoc
Thuc Han
Đong Ngo
Nha Tan


Chu thich Tham khao Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Hoc vien quan su cap cao (1992), Lich su Trung Quoc tu thuong co đen Ngu đai Thap quoc.