Chan khong (tieng Anh: vacuum), trong ly thuyet co đien la khong gian khong chua vat chat. Tu "vacuum" xuat phat tu mot tu Latin vacuus co nghia la "trong" hoac la "khoang trong". Nhu vay chan khong co the tich khac khong va khoi luong (va do đo nang luong) bang khong. Do khong co vat chat ben trong, chan khong la noi khong co ap suat.
Mot so ly thuyet luong tu cho biet khai niem chan khong theo nghia co đien khong ton tai, do vi pham nguyen ly bat đinh. Chan khong, theo cac ly thuyet nay, luon co su dao đong khoi luong (va do đo nang luong) nho. Đieu nay nghia la, o mot thoi điem nao đo, luon co the xuat hien mot cach ngau nhien cac hat co nang luong duong va mot thoi điem khac hat nay bien mat. Cac hat ngau nhien xuat hien trong chan khong tao ra mot ap suat goi la ap suat luong tu chan khong. Cac thi nghiem đo đac ap suat nay se giup khang đinh đo chinh xac cua cac ly thuyet luong tu ve chan khong.
Trong thuc te, khong co noi nao trong vu tru quan sat đuoc ton tai chan khong hoan hao nhu ly thuyet. Cac thi nghiem va cac ung dung thuc te co the tao ra cac khong gian chua it vat chat va co ap suat thap. Nhung khong gian nay cung hay đuoc goi la "chan khong" trong ky thuat, nhu khi noi ve may bom chan khong, tuy theo quy uoc ve gioi han ap suat thap. Nhu vay, chan khong đuoc hieu la khoang khong-thoi gian cu the co mat đo vat chat thap va/hoac rat thap. Luu y, khai niem thap va rat thap o đay đuoc hieu mot cach tuong đoi...
Trang thai chan khong, do đo, hieu la trang thai co ap suat nho hon ap suat khi quyen trung binh chuan, va đuoc chia thanh:

Chan khong thap (p>100Pa)
Chan khong trung binh (100Pa>p>0.1Pa)
Chan khong cao (0.1Pa>p>10−5Pa)
Chan khong sieu cao (p<10−5Pa)
Noi chung, noi co đieu kien gan voi chan khong nhat la khoang khong giua cac thien the, hoac khoang khong o ngoai ria vu tru (cach trung tam Vu No Lon hon 15 ty nam anh sang).
Hat photon cua anh sang va buc xa đien tu đuoc cho la di chuyen trong chan khong, đung hon la trong khong gian khong co vat chat nao ngoai hat nay, voi toc đo khong đoi va khong phu thuoc vao he quy chieu, thuong đuoc goi la toc đo anh sang.


Lich su Hon 25 the ki qua, chan khong đa đuoc con nguoi gan cho nhieu khai niem khac nhau.
Theo quan niem cua cac nha khoa hoc thoi co đai o the ki XV, ma tieu bieu la Democritos- cha đe cua thuyet nguyen tu, cho rang chan khong la khong gian khong chua vat chat, trong rong, hoan toan khong co gi. Qua đo, co nghia la voi the tich khac khong, nhung khoi luong bang khong dan đen nang luong bang khong thi ap suat bang khong. Mot the ki sau, Aristote lai phu nhan chan khong va ca ngoi thien nhien. Thien nhien co mat o khap moi noi, cho rang khong gian chua đay "ete vu tru"-chat "tinh tuy tuyet voi", no co mat o moi noi, moi chon. Vay, chan khong khong the ton tai, vi neu co thi chuyen đong cua mot vat se phai "tuc thoi" hay "bat tan". Nhung tu duy y niem co tinh triet hoc ve chan khong. "trong rong", "hu vo" thong tri tu duy cua the gioi A Rap, La Ma, Hy Lap đo chi bi đanh đo khi co su ra đoi khoa hoc thuc nghiem cua Galileo (1564-1642), Pascal (1623-1662), Torricelli (1608-1647) o the ki XVII. Du ban chat cua chan khong chua đuoc sang to nhung ke tu đo, chan khong moi đi dan vao hien thuc cuoc song.
Nhung đen nam 1654, sau thi nghiem cua Qua cau Magdeburg do Otto von Guericke tien hanh tai bang Magdeburg, nuoc Đuc, que huong ong, chan khong moi thuc su đuoc hieu đung va bat đau phuc vu san xuat. Co the noi, ong la nguoi đat nen tang, la cha đe cua chan khong. Noi ve thi nghiem Qua cau Magdeburg. Moi hoc sinh đeu đuoc hoc o trung hoc, trong thi nghiem nay, co 16 con ngua - moi ben tam con keo mot ban cau kim loai đa mai nhan, ap sat vao nhau va đuoc rut het khong khi ben trong bang chiec may hut chan khong cung do Otto che tao vao nam 1650. Qua thi nghiem nay, con nguoi moi thay đuoc suc ep to lon cua khi quyen len mat đat nhu the nao.
Ngay nay, ly thuyet luong tu đa khang đinh rang: Do su đung đan cua nguyen ly bat đinh ma luon co su dao đong khoi luong va nang luong (du rat nho) trong long chan khong. Nghia la, nhung hat mang nang luong van ton tai trong chan khong. Chung tao ra ap suat trong long chan khong, goi la ap suat luong tu chan khong.
Va, thuc te đa chung minh khong ton tai moi truong chan khong hoan hao nhu ly thuyet. Chan khong đuoc tao ra thuc te co it vat chat, ap suat thap, đuoc goi la chan khong ki thuat.


Đien tu hoc Trong đien tu hoc co đien, chan khong cua moi truong tu do, hay moi truong tu do hay chan khong hoan hao, la mot moi truong tham chieu chuan cho cac hieu ung đien tu. Mot vai tac gia xem moi truong tham chieu nay la chan khong co đien, mot thuat ngu co khuynh huong đe phan biet voi chan khong QED hay chan khong QCD, noi ma su dao đong chan khong co the tao ra mat đo hat ao tuc thoi va hang so đien moi va đo tham tuong đoi khong giong nhau.
Trong ly thuyet đien tu hoc co đien, moi truong tu do co cac tinh chat sau:

Buc xa đien tu truyen qua ma khong bi can tro voi van toc bang van toc anh sang, 299.792,458 m/s theo đon vi SI.
Cac nguyen tac chong chat đien tu hoan toan chinh xac.
Đien moi va tham đien chinh la hang so đien moi ε0]] va hang so tu μ0]], lan luot (theo đon vi SI), hay chinh xac la 1 (theo đon vi Gauss).
Tro khang (η) bang tro khang cua moi truong chan khong Z0 ≈ 376.73 Ω.
Chan khong cua đien tu hoc co đien co the đuoc xem xet la moi truong đien tu ly tuong voi quan he trong he SI duoc bieu dien:

  
    
      
        
          D
        
        (
        
          r
        
        ,
         
        t
        )
        =
        
          ε
          
            0
          
        
        
          E
        
        (
        
          r
        
        ,
         
        t
        )
        
      
    
    {\displaystyle {\boldsymbol {D}}({\boldsymbol {r}},\ t)=\varepsilon _{0}{\boldsymbol {E}}({\boldsymbol {r}},\ t)\,}
  

  
    
      
        
          H
        
        (
        
          r
        
        ,
         
        t
        )
        =
        
          
            1
            
              μ
              
                0
              
            
          
        
        
          B
        
        (
        
          r
        
        ,
         
        t
        )
        
      
    
    {\displaystyle {\boldsymbol {H}}({\boldsymbol {r}},\ t)={\frac {1}{\mu _{0}}}{\boldsymbol {B}}({\boldsymbol {r}},\ t)\,}
  

moi tuong quan giua truong D va E, va truong tu H-field H thanh truong tu B-field B. Voi r la vi tri trong khong gian va t la thoi gian.


Tham khao Lien ket ngoai Chan khong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Chan khong tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)