Quo Vadis: Tieu thuyet ve thoi Nero (tieng Ba Lan: Quo vadis. Powiesc z czasow Nerona) con đuoc goi tat voi ten Quo Vadis la mot tieu thuyet lich su đuoc sang tac boi van hao Henryk Sienkiewicz, nguoi Ba Lan. Quo Vadis trong tieng Latinh co nghia la "Ngai đi đau?". Cau hoi nay lien he quan đen mot truyen thuyet Kito giao: Đang khi Phero chay tron đe tranh khoi viec bi ket an đong đinh o Roma, Phero đa gap Chua Giesu, ong hoi Chua: "Quo vadis, Domine?" ("Lay Chua, Ngai đang đi đau?"), Chua Giesu tra loi: "Eo Romam crucifigi iterum" ("Ta vao thanh Roma đe chiu đong đinh mot lan nua") - ngu y nhac nho Phero phai can đam tiep tuc su vu cua minh. Cuoi cung, ong đa quay tro thanh Roma đe chiu ket an.


Boi canh sang tac Nam 1912, trong buc thu viet cho nha khao co va cung la nha phe binh van hoc Phap Boyer d'Agen, Henryk Sienkiewicz cho biet nguon cam hung đe ong viet tac pham nay bat đau vao nam 1893 khi ong co dip tham nha tho Quo Vadis (Chiesa del Domine Quo Vadis) tai Roma. Ngoi nha tho nay đuoc dung nen tai noi Phero gap Gie-su khi ong chay tron. Theo truyen thuyet cua Hoi Thanh, khi con bach hai Kito giao tai Rome dang cao, Phe-ro đinh bo chay khoi thanh pho. Khi ong vua ra khoi thanh, ong gap Gie-su đi vao. Phero dung cau hoi, ma ong tung hoi Chua trong Phuc Am Giang 13:36, đe hoi: "Lay Chua! Ngai đi đau?" Gie-su tra loi: "Vi nguoi bo dan ta nen ta vao Rome đe bi đong đinh lan thu hai." Nghe cau noi đo, Phero tinh ngo, quay lai Rome va cung chiu tu vi đao voi nhung tin huu tai đo.


Noi dung Quo Vadis thuat lai chuyen tinh giua mot thieu nu Co-đoc, ten la Lygia (hoac Ligia trong tieng Ba Lan), va Marcus Vinicius, mot quy toc La ma. Chuyen xay ra tai thanh Roma duoi thoi hoang đe Nero khoang nam 64.


Gia tri Truoc khi viet tieu thuyet nay, Sienkiewicz đa nghien cuu rat ky ve Đe quoc La ma voi muc đich trich dan cac du kien lich su đuoc chinh xac. Do đo, co mot so nhan vat lich su xuat hien trong tac pham. Nhin chung, tac pham truyen tai mot thong điep manh me ung ho Co-đoc giao. Ngoai ra, tac pham cung gian tiep giai thich ve nguon goc sau xa cua Co-đoc giao tai Ba Lan. Lygia, nhan vat nu trong cau chuyen, la cong chua cua bo toc Lygia, tien than cua nguoi Ba Lan hien nay.
Tac pham đuoc viet vao mua xuan nam 1895 tai Warsaw va hoan tat ngay 18/02/1896 tai Nice. Vao nam 1895, tac pham đuoc in tung phan tren ba nhat bao Ba Lan tai cac thanh pho Warsaw, Poznan va Krakow. Vai thang sau khi tac pham hoan thanh, nam 1896 nha xuat ban Genethner & Wolff in thanh sach (3 tap). Hien nay, Quo Vadis đa đuoc dich ra hon 50 ngon ngu. Cuon tieu thuyet nay đa giup Sienkiewicz đoat giai Nobel Van hoc vao nam 1905.
Nhieu phim đa đuoc dung dua tren Quo Vadis. Phim noi tieng nhat la phim do Hollywood san xuat Quo Vadis vao nam 1951. Đay cung la phim an khach nhat tai Hoa Ky vao nam đo.


Nhung nhan vat trong Quo Vadis Marcus Vinicius la mot nhan vat lich su. Ong la mot si quan cao cap va la mot quy toc La Ma, vua tro lai Rome. Khi ve đen noi, Marcus gap va yeu Ligia. Ong hoi y kien cua nguoi cau cua minh la Petronius lam the nao đe so huu nang.
Calina la mot nhan vat hu cau. Đay la ten that cua thieu nu nay nhung moi nguoi goi nang la Lygia. Lygia con gai cua mot vua Lygians đa bang ha. Lygians la mot bo toc da man, do đo thieu nu nay đuoc biet duoi ten co gai Lygia. Ligia hien đang bi giu lam con tin boi Quoc hoi va dan chung Rome. Co bi quen lang nhieu nam boi dan toc minh. La mot nguoi đep tuyet voi, co cung la mot Co-đoc nhan - mot đieu ma Marcus khong biet.
Gaius Petronius la mot nhan vat lich su. Ong đuoc biet đen voi danh hieu la "nguoi đieu tiet lich lam", von la cuu thong đoc cua Bythinia. Petronius la thanh vien cua trieu đinh Nero. Ong dung su khon ngoan cua minh vua ninh bo vua cham choc Nero. Petronius đuoc nguoi La Ma thich vi nhung quan điem phong khoang. Voi mot chut lam bieng va vo đao đuc, ong co gang giup nguoi chau cua minh, nhung am muu xao quyet cua ong đa bi nhung nguoi ban Co-đoc cua Lygia ngan tro.
Eunice la mot nhan vat hu cau. Eunice la mot no le trong nha Petronius. Eunice la mot phu nu Hy Lap xinh đep, nang yeu ong chu minh, ma ong khong he biet.
Chilon Chilonides la mot nhan vat hu cau. Chilon la mot ke bip bom va la mot tham tu tu. Ong đuoc Marcus muon đi tim Lygia. Trong nhieu bo phim, nhan vat nay bi loai bo, ngoai tru loat phim nhieu tap do Ba Lan san xuat vao nam 2001. Tuy nhien trong tieu thuyet, Chilon đong mot vai tro quan trong. Mot ke phan boi đoi va ket cuoc cua han la nguon cam hung tu Thanh Dismas.
Nero la mot nhan vat lich su. Nero đuoc minh hoa nhu la mot hoang đe bat tai, nho mon va tan ac, bi thao tung boi quan than. Ong thich nghe loi cua nhung ke tang boc va doi gat.
Tigellinus la mot nhan vat lich su. Tigellinus la thu linh quyen uy cua Đoi Ngu Lam Praetorian. Ong la đoi thu cua Petronius trong viec gianh an hue cua Nero va la nguoi xui giuc Nero lam nhieu đieu gian ac.
Poppaea Sabina la mot nhan vat lich su, la vo cua Nero. Ba vo cung ghen ghet Lygia.
Claudia Acte la mot nhan vat lich su. Ba la mot no le va tung la nguoi tinh cua Nero. Nero đa chan va quen lang Claudia, nhung ba van con yeu ong. Ba nghien cuu niem tin Co-đoc, nhung nghi minh khong xung đang đe theo đao.
Aulus Plautius la mot nhan vat lich su. Ong la mot đai tuong La Ma đang kinh đa ve huu. Aulus đa lanh đao cuoc chinh phuc Anh Quoc. Aulus duong nhu khong biet - hay khong muon biet - rang Pomponia, vo cua ong, va Lygia, con gai nuoi, la nhung nguoi theo Co-đoc giao.
Pomponia Graecina la mot nhan vat lich su, đa theo Co-đoc giao. Ba rat đuoc kinh trong. Aulus va Pomponia la cha me nuoi cua Lygia nhung ho khong biet lam the nao đe hop thuc hoa viec nay. Theo luat La Ma, Lygia van la con tin cua nuoc La Ma, tuc thuoc ve hoang đe, nen cap vo chong gia nay chi co trach nhiem cham nom ma thoi.
Ursus la nhan nhan vat hu cau, la nguoi bao ve Lygia. La nguoi cung bo toc voi Lygia, Ursus tung phuc vu nguoi me qua co cua Lygia. Ursus rat trung thanh voi cong chua cua minh. La mot tin huu Co-đoc, Ursus co gang vang giu nhung loi day do trong niem tin Co-đoc mac cho kich thuoc to lon, suc manh va đau oc thieu van minh cua minh. Ong đuoc minh hoa nhu la mot nha quy toc cua nhung nguoi thieu van minh.
Thanh Phero la mot nhan vat lich su. Ong đuoc mo ta la mot cu gia met moi voi trach nhiem phai rao truyen su điep ve Đang Cuu The. Phero kinh ngac ve quyen luc cua La Ma va su tan ac cua hoang đe Nero, nguoi ma ong goi la Con Thu. Đoi khi Phero hoang mang khong biet minh co the tiep tuc gieo va bao ve 'hat giong tot' cua niem tin Kito hay khong.
Thanh Phao-lo la mot nhan vat lich su. Ong la nguoi nhan trach nhiem chinh minh cai đao Marcus.
Crispus la nhan vat hu cau. Ong coi Kito huu la nhung nguoi gan nhu cuong tin.
Galba la nhan vat lich su va la vi hoang đe ke nhiem Nero.
Epaphroditus la nhan vat lich su va la mot can than đa giup Nero tu sat.


Du kien lich su Sienkiewicz lien he mot so su kien lich su va mang vao tieu thuyet cua ong, tuy nhien su chinh xac cua mot vai su kien trong so nhung su kien đo can phai đuoc xem xet. 

Vao nam 57, Pomponia bi buoc toi thuc hanh nhung "me tin ngoai quoc," tu ngu thuong đuoc hieu la theo Co-đoc giao. Tuy nhien, đen luc đo Co-đoc giao van chua hinh thanh ro rang. Theo truyen thong co xua cua La Ma, Pomponia bi xu tai toa an gia đinh boi chinh nguoi chong cua minh la Aulus, (vi gia truong), nhung sau đo đuoc tha bong. Dau vay, nhung dong chu khac tren ham mo cua Thanh Callistus tai Rome am chi rang nhung thanh vien cua gia đinh Graecina that su la nhung tin huu Co-đoc.
Loi đon rang Vespasian ngu guc trong luc bai hat cua Nero đuoc ky thuat boi Suetonius chep trong Lives of the Twelve Caesars.
Cai chet cua Claudia Augusta, đua con duy nhat cua Nero, vao nam 63.
Nhung Tran Đai Hoa Hoan tai Rome dien ra vao nam 64, ma tieu thuyet cho rang đuoc gay nen boi nhung sac luat cua Nero. Chua co bang chung ro rang nao ung ho quan điem nay, va cung nen noi rang hoa hoan rat pho bien tai Rome vao thoi đo.
Viec tu tu cua Petronius hoan toan dua vao ghi chu cua Pliny the Elder.


Nhung tuong tu voi vo kich cua Barrett Nam 1896, luc Quo Vadis đuoc in thanh sach, cung la nam ma nha quan ly kich si Wilson Barrett san xuat vo kich Dau Thap Tu rat thanh cong tren san khau. Mac dau Barrett khong bao gio nhin nhan nhung vai du kien trong vo kich rat giong nhung tinh tiet tuong tu trong Quo Vadis. Trong ca hai, mot quan nhan La Ma ten la Marcus yeu mot thieu nu Co-đoc va mong muon so huu co. Trong tieu thuyet ten thieu nu la Ligia nhung trong vo kich la Mercia. Nero, Tigellinus va Poppea la nhung nhan vat chinh ca trong vo kich va tieu thuyet, va trong ca hai, Poppea say me theo đuoi Marcus. Tuy nhien, Petronius, khong xuat hien trong Dau Thap Tu, va ket cuoc trong vo kich khac hon đoan ket cua Quo Vadis.


Chu thich Lien ket ngoai Quo Vadis tai Du an Gutenberg, translated by Jeremiah Curtin
Quo Vadis at Google Books, translated by Dr. S. Abinion and M. De Lipman