Tang truong kinh te la su gia tang cua tong san pham quoc noi (GDP) hoac tong san luong quoc dan (GNP) hoac quy mo san luong quoc gia tinh binh quan tren đau nguoi (PCI) trong mot thoi gian nhat đinh.
Su tang truong kinh te phu thuoc vao 2 qua trinh: su tich luy tai san (nhu von, lao đong va đat đai) va đau tu nhung tai san nay co nang suat hon. Tiet kiem va đau tu la trong tam, nhung đau tu phai hieu qua thi moi đay manh tang truong. Chinh sach chinh phu, the che, su on đinh chinh tri va kinh te, đac điem đia ly, nguon tai nguyen thien nhien, va trinh đo y te va giao duc, tat ca đeu đong vai tro nhat đinh anh huong đen tang truong kinh te.


Tang truong va phat trien Quy mo cua mot nen kinh te the hien bang tong san pham quoc noi (GDP) hoac tong san pham quoc dan (GNP), hoac tong san pham binh quan đau nguoi hoac thu nhap binh quan đau nguoi (Per Capita Income, PCI).
Tong san pham quoc noi (Gross Domestic Products, GDP) hay tong san pham trong nuoc la gia tri tinh bang tien cua tat ca san pham va dich vu cuoi cung đuoc san xuat, tao ra trong pham vi mot nen kinh te trong mot thoi gian nhat đinh (thuong la mot nam tai chinh).
Tong san pham quoc dan (Gross National Products, GNP) la gia tri tinh bang tien cua tat ca san pham va dich vu cuoi cung đuoc tao ra boi cong dan mot nuoc trong mot thoi gian nhat đinh (thuong la mot nam). Tong san pham quoc dan bang tong san pham quoc noi cong voi thu nhap rong.
Tong san pham binh quan đau nguoi la tong san pham quoc noi chia cho dan so. Tong thu nhap binh quan đau nguoi la tong san pham quoc gia chia cho dan so.
Tang truong kinh te la su gia tang cua GDP hoac GNP hoac thu nhap binh quan đau nguoi trong mot thoi gian nhat đinh. Tang truong kinh te the hien su thay đoi ve luong cua nen kinh te. Tuy vay o mot so quoc gia, muc đo bat binh đang kinh te tuong đoi cao nen mac du thu nhap binh quan đau nguoi cao nhung nhieu nguoi dan van song trong tinh trang ngheo kho.
Phat trien kinh te mang noi ham rong hon tang truong kinh te. No bao gom tang truong kinh te cung voi nhung thay đoi ve chat cua nen kinh te (nhu phuc loi xa hoi, tuoi tho, v.v.) va nhung thay đoi ve co cau kinh te (giam ty trong cua khu vuc so khai, tang ty trong cua khu vuc che tao va dich vu). Phat trien kinh te la mot qua trinh hoan thien ve moi mat cua nen kinh te bao gom kinh te, xa hoi, moi truong, the che trong mot thoi gian nhat đinh nham đam bao rang GDP cao hon đong nghia voi muc đo hanh phuc hon.


Đo luong tang truong kinh te Đe đo luong tang truong kinh te co the dung muc tang truong tuyet đoi, toc đo tang truong kinh te hoac toc đo tang truong binh quan hang nam trong mot giai đoan.
Muc tang truong tuyet đoi la muc chenh lech quy mo kinh te giua hai ky can so sanh.
Toc đo tang truong kinh te đuoc tinh bang cach lay chenh lech giua quy mo kinh te ky hien tai so voi quy mo kinh te ky truoc chia cho quy mo kinh te ky truoc. Toc đo tang truong kinh te đuoc the hien bang đon vi %.
Bieu dien bang toan hoc, se co cong thuc:

y = dY/Y × 100(%),
trong đo Y la quy mo cua nen kinh te, va y la toc đo tang truong. Neu quy mo kinh te đuoc đo bang GDP (hay GNP) danh nghia, thi se co toc đo tang truong GDP (hoac GNP) danh nghia. Con neu quy mo kinh te đuoc đo bang GDP (hay GNP) thuc te, thi se co toc đo tang truong GDP (hay GNP) thuc te. Thong thuong, tang truong kinh te dung chi tieu thuc te hon la cac chi tieu danh nghia.


Ly thuyet tang truong kinh te Đe giai thich nguon goc cua tang truong kinh te cac nha kinh te hoc dung cac mo hinh kinh te.

Mo hinh David Ricardo (1772-1823) voi luan điem co ban la đat đai san xuat nong nghiep (R, Resources) la nguon goc cua tang truong kinh te. Nhung đat san xuat lai co gioi han do đo nguoi san xuat phai mo rong dien tich tren đat xau hon đe san xuat, loi nhuan cua chu đat thu đuoc ngay cang giam dan đen chi phi san xuat luong thuc, thuc pham cao, gia ban hang hoa nong pham tang, tien luong danh nghia tang va loi nhuan cua nha tu ban cong nghiep giam. Ma loi nhuan la nguon tich luy đe mo rong đau tu dan đen tang truong. Nhu vay, do gioi han đat nong nghiep dan đen xu huong giam loi nhuan cua ca nguoi san xuat nong nghiep va cong nghiep va anh huong đen tang truong kinh te. Nhung thuc te muc tang truong ngay cang tang cho thay mo hinh nay khong giai thich đuoc nguon goc cua tang truong.
Mo hinh hai khu vuc tang truong kinh te dua vao su tang truong hai khu vuc nong nghiep va cong nghiep trong đo chu trong yeu to chinh la lao đong (L labor), yeu to tang nang suat do đau tu va khoa hoc ky thuat tac đong len hai khu vuc kinh te. Tieu bieu cho mo hinh hai khu vuc la mo hinh Lewis, Tan co đien va Harry T. Oshima.
 Mo hinh Harrod-Domar  nguon goc tang truong kinh te la do luong von (yeu to K, capital) đua vao san xuat tang len.
 Mo hinh Robert Solow (1956) voi luan điem co ban la viec tang von san xuat chi anh huong đen tang truong kinh te trong ngan han ma khong anh huong trong dai han, tang truong se đat trang thai dung. Mot nen kinh te co muc tiet kiem cao hon se co muc san luong cao hon khong anh huong đen tang truong kinh te trong dai han (tang truong kinh te bang khong (0)).
 Mo hinh Kaldor tang truong kinh te phu thuoc phat trien ky thuat hoac trinh đo cong nghe.
 Mo hinh Sung Sang Parknguon goc tang truong la tang cuong von đau tu quoc gia cho đau tu con nguoi.
 Mo hinh Tan co đien nguon goc cua tang truong tuy thuoc vao cach thuc ket hop hai yeu to đau vao von(K) va lao đong (L).
Truoc Keynes, kinh te hoc co đien va tan co đien khong phan biet ranh mach tang truong kinh te voi phat trien kinh te. Hon nua, ngoai tru Schumpeter, cac truong phai tren đeu khong coi trong vai tro cua tien bo ky thuat đoi voi tang truong kinh te.
Ly thuyet tang truong kinh te cua kinh te hoc vi mo Keynes tieu bieu la mo hinh Harrod-Domar. Mo hinh nay dua tren hai gia thiet can ban: (1) gia ca cung nhac, va (2) nen kinh te khong nhat thiet o tinh trang toan dung lao đong. Nguon goc tang truong kinh te la do luong von (yeu to K, capital) đua vao san xuat tang len. Tu đo, ho suy luan ra đuoc rang mot khi nen kinh te đang o trang thai tang truong can bang ma chuyen sang trang thai tang truong khong can bang thi se cang ngay cang khong can bang (mat on đinh kinh te).
Trong khi đo, ly thuyet tang truong tan co đien xay dung mo hinh cua minh dua tren he gia thiet ma hai gia thiet can ban la: (1) gia ca linh hoat, va (2) nen kinh te o trang thai toan dung lao đong. Mo hinh tang truong kinh te cua ho cho thay, khi nen kinh te đang o trang thai tang truong can bang ma chuyen sang trang thai tang truong khong can bang thi đo chi la nhat thoi, va no se mau chong tro ve trang thai can bang.


Cac nhan to cua tang truong doanh thu Sau khi nghien cuu ve tang truong kinh te cua cac nuoc phat trien lan cac nuoc đang phat trien, nhung nha kinh te hoc đa phat hien ra rang đong luc cua phat trien kinh te phai đuoc đi cung tren bon banh xe, hay bon nhan to cua tang truong kinh te la nguon nhan luc, nguon tai nguyen, tu ban va cong nghe. Bon nhan to nay khac nhau o moi quoc gia va cach phoi hop giua chung cung khac nhau đua đen ket qua tuong ung.

Nguon nhan luc: chat luong đau vao cua lao đong tuc la ky nang, kien thuc va ky luat cua đoi ngu lao đong la yeu to quan trong nhat cua tang truong kinh te. Hau het cac yeu to khac nhu tu ban, nguyen vat lieu, cong nghe đeu co the mua hoac vay muon đuoc nhung nguon nhan luc thi kho co the lam đieu tuong tu. Cac yeu to nhu may moc thiet bi, nguyen vat lieu hay cong nghe san xuat chi co the phat huy đuoc toi đa hieu qua boi đoi ngu lao đong co trinh đo van hoa, co suc khoe va ky luat lao đong tot. Thuc te nghien cuu cac nen kinh te bi tan pha sau Chien tranh the gioi lan thu II cho thay mac du hau het tu ban bi pha huy nhung nhung nuoc co nguon nhan luc chat luong cao van co the phuc hoi va phat trien kinh te mot cach ngoan muc. Mot vi du la nuoc Đuc, "mot luong lon tu ban cua nuoc Đuc bi tan pha trong Đai chien the gioi lan thu hai, tuy nhien von nhan luc cua luc luong lao đong nuoc Đuc van ton tai. Voi nhung ky nang nay, nuoc Đuc đa phuc hoi nhanh chong sau nam 1945. Neu khong co so von nhan luc nay thi se khong bao gio co su than ky cua nuoc Đuc thoi hau chien."
Nguon tai nguyen thien nhien: la mot trong nhung yeu to san xuat co đien, nhung tai nguyen quan trong nhat la đat đai, khoang san, đac biet la dau mo, rung va nguon nuoc. Tai nguyen thien nhien co vai tro quan trong đe phat trien kinh te, co nhung nuoc đuoc thien nhien uu đai mot tru luong dau mo lon co the đat đuoc muc thu nhap cao gan nhu hoan toan dua vao đo nhu A rap Xe ut. Tuy nhien, cac nuoc san xuat dau mo la ngoai le chu khong phai quy luat, viec so huu nguon tai nguyen thien nhien phong phu khong quyet đinh mot quoc gia co thu nhap cao. Nhat Ban la mot nuoc gan nhu khong co tai nguyen thien nhien nhung nho tap trung san xuat cac san pham co ham luong lao đong, tu ban, cong nghe cao nen van co nen kinh te đung thu hai tren the gioi ve quy mo.
Tich luy tu ban: la mot trong nhung nhan to san xuat, tuy theo muc đo tu ban ma nguoi lao đong đuoc su dung nhung may moc, thiet bi...nhieu hay it (ty le tu ban tren moi lao đong) va tao ra san luong cao hay thap. Đe co đuoc tu ban, phai thuc hien đau tu nghia la hy sinh tieu dung cho tuong lai. Đieu nay đac biet quan trong trong su phat trien dai han, nhung quoc gia co ty le đau tu tinh tren GDP cao thuong co đuoc su tang truong cao va ben vung. Tuy nhien, tu ban khong chi la may moc, thiet bi do tu nhan dau tu cho san xuat no con la tu ban co đinh xa hoi, nhung thu tao tien đe cho san xuat va thuong mai phat trien. Tu ban co đinh xa hoi thuong la nhung du an quy mo lon, gan nhu khong the chia nho đuoc va nhieu khi co loi suat tang dan theo quy mo nen phai do chinh phu thuc hien. Vi du: ha tang cua san xuat (đuong giao thong, mang luoi đien quoc gia...), suc khoe cong đong, thuy loi....
Cong nghe: trong suot lich su loai nguoi, tang truong kinh te ro rang khong phai la su sao chep gian đon, la viec đon thuan chi tang them lao đong va tu ban, nguoc lai, no la qua trinh khong ngung thay đoi cong nghe san xuat. Cong nghe san xuat cho phep cung mot luong lao đong va tu ban co the tao ra san luong cao hon, nghia la qua trinh san xuat co hieu qua hon. Cong nghe phat trien ngay cang nhanh chong va ngay nay cong nghe thong tin, cong nghe sinh hoc, cong nghe vat lieu moi... co nhung buoc tien nhu vu bao gop phan gia tang hieu qua cua san xuat. Tuy nhien, thay đoi cong nghe khong chi thuan tuy la viec tim toi, nghien cuu; cong nghe co phat trien va ung dung mot cach nhanh chong đuoc la nho "phan thuong cho su đoi moi" - su duy tri co che cho phep nhung sang che, phat minh đuoc bao ve va đuoc tra tien mot cach xung đang.


Hach toan tang truong kinh te Han che cua cac chi tieu tang truong kinh te Cac chi tieu đo luong muc tang truong kinh te đuoc su dung lam thuoc đo trinh đo phat trien nen kinh te mot cach cu the, de hieu va no tro thanh muc tieu phan đau cua mot chinh phu vi no la tieu chi đe nguoi dan đanh gia hieu qua đieu hanh đat nuoc cua chinh phu.
Nhung tang truong kinh te khong phan anh đuoc chinh xac phuc loi cua cac nhom dan cu khac nhau trong xa hoi, chenh lech giau ngheo co the tang len, chenh lech giua nong thon va thanh thi co the tang cao va bat binh đang xa hoi cung co the tang. Tang truong co the cao nhung chat luong cuoc song co the khong tang, moi truong co the bi huy hoai, tai nguyen bi khai thac qua muc, can kiet, nguon luc co the su dung khong hieu qua, lang phi.


Xem them Tong san pham quoc noi
Tong thu nhap quoc dan
Mo hinh tang truong Solow Handiven
Phat trien kinh te


Tham khao Samuelson Paul A., Nordhalls William D, Kinh te hoc, Nha xuat ban Tai chinh (2007).
Begg David, Fischer Stanley, Dornbusch Rudiger, Kinh te hoc, Nha xuat ban Thong ke (2007).


Chu thich