Vom muoi la mot loai cau truc vom hinh thanh khi mot tang khoang chat evaporit (hau het la muoi, hoac halit) đuoc tim thay o đo sau xam nhap theo chieu doc vao cac đia tang đa xung quanh, tao thanh cau tao điapia. No quan trong trong đia chat dau khi vi cau truc muoi khong tham va co the tao thanh bay dau.


Su hinh thanh Su hinh thanh cua vom muoi bat đau tu su lang đong cua muoi o mot luu vuc bien bi gioi han. Boi vi dong nuoc bien giau muoi chay vao luu vuc khong can bang voi dong chay ra, hau tat ca luong nuoc mat đi tu luu vuc la do su bay hoi, dan đen su ket tua va lang đong cua muoi evaporit. Ty le tram tich cua muoi lon hon nhieu toc đo tram tich cua cac manh vun, nhung no đuoc cong nhan la mot su kien boc hoi rieng biet đu hiem đe tao ra so luong lon muoi can thiet đe hinh thanh mot tang đu day đe tao ra điapia muoi. Đieu nay chi ra rang khoang thoi gian lu lut theo đot va boc hoi cua luu vuc song đa xay ra, nhu co the thay tu vi du cua cuoc khung hoang muoi Đia Trung Hai Messinian. Ngay nay, evaporit lang đong co the đuoc nhin thay tich tu o cac luu vuc ma chi co gioi han tiep can nhung khong hoan toan kho; chung cung cap mot chat tuong tu voi mot so tram tich đuoc ghi nhan trong cac ghi chep đia chat, chang han nhu luu vuc Garabogazkol o Turkmenistan.
Theo thoi gian, lop muoi đuoc bao phu boi tram tich lang đong, bi chon vui duoi duoi cac tang ngay cang lon hon. Lop tram tich nam phu se trai qua su nen chat, lam khoi luong rieng tang len va do đo lam giam suc noi. Khong giong nhu cac hat vun, ap luc co anh huong nho hon đang ke đoi voi khoi luong rieng cua muoi do cau truc tinh the cua no va đieu nay cuoi cung dan đen viec no ngay cang tro nen noi hon so voi cac lop tram tich o tren no. Tinh deo cua muoi ban đau cho phep no bien dang deo va chay sang hai ben, tach lop tram tich nam tren va lop tram tich nam duoi. Vi muoi co suc noi lon hon so voi lop tram tich o tren - va neu mot su kien đut gay quan trong xay ra anh huong đen be mat duoi cua muoi - muoi co the bat đau chay theo chieu doc, tao thanh goi muoi. Su phat trien theo chieu doc cua goi muoi tao ra ap luc len be mat phia tren, gay ra keo gian vao đut gay.
Cac luc co the đieu khien cac dong chay cua muoi khoi luong tai khac biet giua lop muoi va lop tram tich nam tren co su tuong phan khoi luong rieng. Cac luc chong lai dong chay nay la khoi luong cua khoi đa o tren va suc chong lai đut gay cua khoi đa. Đe thich ung voi su tuong phan khoi luong rieng giua lop đa tram tich phu va lop muoi, bat đau điapia hoat đong, chieu cao cua điapia phai lon hon hai phan ba đen ba phan tu đo day cua lop đa phu. Neu điapia hep đo cao cua no phai cao hon.
Cuoi cung, trai qua hang trieu nam, muoi se xuyen qua va pha vo lop tram tich nam phia tren, đau tien la voi hinh vom va sau đo tro thanh hinh nam - thanh điapia muoi hoan chinh va co the noi len tren be mat. O mat cat ngang, nhung vom lon co the dai 1 đen 10 km, va sau đen 6,5 km.


Cau truc Cac cau truc đien hinh cua điapia đang hoat đong la đia hao cong o trung tam đuoc cung co o vung suon boi cac vanh xoay huong len tren va ra ngoai. Đut gay nghich co the chia cat vanh khoi lop phu. Đut gay thuan tao ra the đia hao cong di chuyen xuong duoi. Đut gay moi hinh thanh huong ra ngoai khi vom tro nen cang thang hon. Nhung cau truc nay xay ra ben duoi be mat va khong nhat thiet phai gan lien voi mai vom o be mat. Su noi len cua vom se khong xay ra tru khi vom rat rong hoac cao so voi đo day cua lop đa phu.


Phat hien vom muoi tu du lieu đia chan Neu vom muoi khong xuyen thung be mat mot cach manh me chung co the đuoc tim thay nam ben duoi be mat bang nhieu cach khac nhau. Vom muoi cung co the đuoc minh giai tu đia chan phan xa noi co đo tuong phan khoi luong rieng hoan toan giua muoi va tram tich xung quanh chi ra cau truc muoi. Vom muoi cung co the đuoc lien ket voi suoi luu huynh va cac lo thong khi tu nhien.


Vi du Nhung vom muoi đau tien đuoc phat hien vao nam 1890 khi mot gieng dau tham do đa đuoc khoan vao đoi Spindletop gan Beaumont TX.
Su xuat hien chinh cua vom muoi đuoc tim thay doc theo duyen hai Vinh Mexico cua Hoa Ky o  Texas va Louisiana. Mot vi du ve mot hon đao đuoc hinh thanh boi mot vom muoi la đao Avery o Louisiana. Đo cao cua đai duong hien nay khien no khong con đuoc bao quanh boi bien nhung no đuoc bao quanh boi con song nhanh. Tren bo bien va duoi đay bien vung Vinh Mexico co hon 500 vom muoi.
Mot vi du khac ve vom muoi noi len la tai Onion Creek, gan Moab, Utah, Hoa Ky. Hai buc anh duoi đay cho thay mot cau truc muoi co nien đai tu ky Creta đa nho len nhu mot suon nui qua vai tram met đa, chu yeu la đa cat ket. Khi cau truc muoi nho len, tang đa phia tren hinh thanh nep loi ma bi gay va xoi mon đe lo ra cau truc muoi.

Thuat ngu "vom muoi" cung đoi khi đuoc su dung khong chinh xac đe chi cac ham chua hinh vom su dung đe chua muoi lam tan tuyet.


Su dung thuong mai Loai đa muoi đuoc tim thay o vom muoi chu yeu la khong tham nuoc. Khi muoi di chuyen len phia be mat, no co the xam nhap va/ hoac uon cong tang đa xuat hien xung quanh no. Khi cac tang đa nay bi tham nhap, chung thuong bi cong nhe len tren tai cac điem tiep xuc voi mai vom, va co the hinh thanh nhung tui chua dau mo va khi tu nhien co the thu thap giua cac tang đa khong tham nuoc va muoi. Tang đa ngay phia tren vom ma khong bi tham nhap đuoc đay len tren, tao ra be chua dang vom phia tren phan muoi noi dau khi cung co the tap trung lai. Nhung be chua dau nay co the đuoc khai thac, vi du la nguon dau mo san xuat doc theo bo bien cua Vinh Mexico.
Lop đa phu phia tren vom muoi đoi khi la noi lang đong cua luu huynh tu nhien.
Cac ung dung khac bao gom luu tru dau mo, khi thien nhien, khi hydro, hoac tham khi la chat thai nguy hiem trong hang đong lon đuoc hinh thanh qua trinh khai thac, cung nhu khai quat chinh vom muoi su dung lam nhieu thu tu muoi an đen muoi phu đuong chong tron truot tren đuong bi bang phu.


Xem them Bien dang deo (vat ly)
Kien tao muoi
Strategic Petroleum Reserve
Luu tru hydro duoi long đat
Cau truc bay


Tham khao