Esilda Villa (18 thang 12 nam 1909 - 11 thang 5 nam 1947) la nguoi phu nu đau tien tro thanh luat su o Bolivia va đong vai tro noi bat trong phong trao phu nu vao đau the ky XX o nuoc ba. Sau khi vuot qua ky thi nam 1928, ba đa bi tu choi cap giay phep hanh nghe luat vi phu nu khong co quyen cong dan vao thoi điem đo vi khong the hoan thanh nghia vu quan su bat buoc. Ap luc quoc te đa khien ba nhan đuoc giay phep vao nam 1929. Muoi nam sau khi ba vuot qua ky thi đe tro thanh luat su xet xu, Toa an Toi cao lai tu choi cap giay phep voi ly do phu nu khong co kha nang hanh nghe luat. Ba đa kiem đuoc giay phep thanh cong trong vong mot thang va lam luat su cho đen khi chet som trong mot tai nan giao thong.


Đau đoi Esilda Villa Laguna Michel đuoc sinh ra vao ngay 18 thang 12 nam 1909 tai Sucre, Bolivia, cha la Liz Michel va me la Eduardo Villa Laguna. Nam bon tuoi, ba vao truong tieu hoc o thanh pho Potosi. Vi thanh tich xuat sac, ba bo qua nam cuoi tieu hoc va nam 12 tuoi, chuyen đen Oruro, đang ky vao truong cap hai Liceo "Pantaleon Dalence" de Senoritas. Mac du ba muon hoc luat, nhung o Oruro khong co truong luat nao chap nhan phu nu, vi vay, cung voi nhung sinh vien tot nghiep khac thuoc the he cua ba, ho đa thanh lap Facultad Libre de Derecho (Khoa Tu do ve cac Quyen). Sau khi hoc đuoc hai nam, vao ngay 2 thang 6 nam 1928, ba xuat hien truoc Toa thuong tham cua Quan Oruro, đe tham du ky thi Procuradora de Causas.  Truoc đay chua tung co phu nu nop đon, toa an đa kiem tra Villa va xac nhan rang ba đap ung cac yeu cau.
Khi Toa Thuong Tham sau đo đe đon toi Van phong Cong to vien cua Chinh phu xac nhan ba nhu mot procuradora, ho so đa bi tu choi tren co so vi la mot nguoi phu nu, ba khong phai la mot cong dan va khong the đuoc cap phep ma chua hoan thanh nghia vu quan su bat buoc cua minh. Trong Nghi quyet cua Bo truong ngay 10 thang 10 nam 1928, ho đa tu choi cap cho Villa giay phep. Hanh đong cua Bo đa bat đau mot chien dich dai cua Villa vi su tien bo cua quyen phu nu o Bolivia. Ba đa đua ra nhieu kien nghi truoc khi Thuong vien Bolivia tranh luan khong chi vi quyen chinh tri cua phu nu, ma ca quyen dan su cua ho đe tham gia vao cac nganh nghe. Đong thoi, ba xuat hien tai doanh trai quan đoi va yeu cau đuoc ghi danh nhu mot linh tron. Khi chi huy tu choi, ba yeu cau ong ta cung cap cho ba giay chung nhan khuyet tat, cho phep đan ong lam viec ma khong hoan thanh nghia vu quan su. Tran chien cua ba xuat hien tren cac to bao lon tren khap Nam My o Argentina, Chile, Cuba va Peru, trong nhung to bao đo ba thuong bi che gieu vi hanh vi nam tinh cua minh giong nhu tieu pham hai. Mot phien ban cua El Mercurio Chile đa suy đoan lieu ba co rau hay khong. Su quan tam quoc te, trong đo co mot ban kien nghi ung ho ba gui toi To chuc cac quoc gia chau My cua Uy ban cua phu nu lien My, đa gay ap luc buoc Van phong Cong to vien đao nguoc quyet đinh cua ho va cap ba danh hieu procuradora ngay 2 thang 3 nam 1929.


Nghe nghiep Tin tuc ve viec Villa tro thanh nu luat su đau tien cua Bolivia đuoc đang tren cac tap chi nu quyen va Bulletin of Pan American Union. Trong muoi nam tiep theo, ba lam viec voi cac luat su va tu nhan trong Nha tu Cong cong. Trong Chien tranh Chaco (1932-1935), ba đuoc đao tao nhu mot y ta va ra chien truong cham soc cho nhung nguoi bi thuong. Vao ngay 2 thang 1 nam 1938, Villa tro lai Toa an Toi cao o Oruro đe yeu cau kiem tra tu cach nhu mot luat su xet xu (abogado). Mot lan nua, ba đa qua kiem tra, nhung khi ba nop đon xin giay phep moi thi đuoc thong bao rang theo Đieu 15 cua Luat To chuc tu phap xac nhan boi Toa an Toi cao Bolivia, phu nu cung nhu nhung nguoi đa bi điec hoac khong the noi đa bi cam tro thanh luat su xet xu. Mot lan nua, ba đa chien đau voi phan quyet va cuoi cung đa đuoc trao giay phep vao ngay 22 thang 1 nam 1938.
Villa đa tham gia vao viec thanh lap nhanh nhi đong va thanh lap phong so cuu tai Benh vien cong Escuela "Maria Quiroz". Ba van đong nha o cho con cua cac tu nhan khong co nguoi than cham soc va soan thao y kien phap ly ve quyen cua tre em. Nam 1936, tai Đai hoi nu quyen đau tien cua Bolivia đuoc to chuc tai Namababamba, ba đa đua ra hai bai bao, mot trong đo chu truong đieu tra quan he cha con đe xac nhan ho tro cho tre em cua cha ho va mot chu truong luat phap nen bao ve tre em. Ba ung ho su bao ve hop phap nhung ba me đon than cho phep ho lam nguoi giam ho con cai cua ho, ho tro nuoi con cua nhung nguoi cha vang mat, va tiep can voi giao duc va cham soc suc khoe. Vao thang 7 nam 1946, khi cuoc đao chinh lat đo tong thong cua Gualberto Villarroel, Villa đa nghe mot thong bao tren đai phat thanh keu goi ho tro y te cho nhung nguoi bi thuong trong cuoc noi loan. Ba đa to chuc tiep te va vien tro y te đe chuyen đen nguoi dan o La Paz qua he thong đuong sat Bolivia.


Cai chet va di san Villa qua đoi vao ngay 11 thang 5 nam 1947 trong mot tai nan xe hoi, khi ba tro ve tu buoi khanh thanh mot đai tuong niem cac nan nhan đa chet trong cuoc noi day ngay 20 thang 11 nam 1944 o Oruro, le truy đieu ba đuoc to chuc tai Nha tho La Paz.


Ghi chu Tham khao = Trich dan =


= Tham khao =