Su kien đong đinh Giesu (con goi la cuoc đong đinh cua Giesu, cuoc kho hinh cua Giesu, su đong đinh Giesu tren thap tu gia) la su kien hanh hinh Giesu xay ra tai Judea vao the ky thu nhat, co le vao khoang nam 30–33, đuoc ghi lai trong bon sach phuc am, va đuoc ghi nhan trong cac nguon tai lieu co đai khac. Cac tai lieu ngoai Kito giao xac đinh đay la mot su kien lich su, cho du giua cac nha su hoc khong co su đong thuan ve chi tiet cu the nhung gi đa thuc su dien ra.
Theo trinh thuat trong cac sach Phuc am, Giesu bi bat giu, xet xu, ket an, đanh đon va cuoi cung bi đong đinh tren cay thap tu. Su thuong kho va su chet cua Giesu la yeu to co ban trong than hoc Kito giao, lien quan mat thiet toi giao ly ve cuu roi va chuoc toi, nhu la đieu kien can thiet đe con nguoi đuoc tha thu toi loi va giang hoa voi Thien Chua. Theo Tan Uoc, đen ngay thu ba sau bien co nay, Giesu song lai va hien ra voi cac mon đe nhieu lan va đen ngay thu 40, ong ve troi.


Tong quan Sau khi du bua Tiec Ly voi muoi hai su đo, Gie-su bi bat tai vuon Gethsemane, chiu xet xu truoc Toa Cong luan, Tong đoc La Ma Phongxio Philato, va vua Herod Antipas, roi bi đua đi đong đinh tren cay thap tu. Sau khi bi đanh bang roi, Gie-su bi quan linh đem ra che gieu, goi ong la "Vua dan Do Thai", phai mac ao đieu va đoi mu gai tren đau, bi đanh va nho vao nguoi, roi giai đi qua thanh Jerusalem đen cho đong đinh.

Khi đen đoi Golgotha, Gie-su bi lot ao quan roi bi đong đinh hai tay vao thanh ngang cua thap tu gia, bi treo o đo trong ba tieng đong ho, giua hai ten cuop. Quan linh gan tren đau cay thap tu mot tam bien ghi bang ba ngon ngu, "Gie-su xu Nazareth, Vua dan Do Thai". Ho chia nhau ao quan, va boc tham đe đuoc chiec ao dai khong co đuong may cua Giesu, ho cho ong ruou nho pha voi giam, cuoi cung dung giao đam vao hong Gie-su đe biet chac chan rang Giesu đa chet. Kinh Thanh cung ghi lai bay cau noi cua Giesu khi bi treo tren cay thap tu, cung nhu cac su kien sieu nhien xay ra vao thoi điem ay. Joseph nguoi Arimathea đen gap Pilate xin xac Gie-su, ha thi the ong xuong khoi cay thap tu, "boc trong tam vai liem trang, đat trong mot cai huyet moi ma nguoi đa khien đuc cho minh trong đa." Luc ay, Nicodemus cung đen đe phu giup nguoi.


Cac ky thuat Su kien Giesu bi đong đinh tren thap tu gia cung đuoc chep trong lich su Đe quoc La Ma. Cac sach phuc am đa ky thuat chi tiet ve su kien nay. Cac phat hien cua nganh khao co cung đua ra nhung chi tiet đong nhat voi nhung ghi chep trong Kinh Thanh ve quy trinh hanh quyet theo cach đong đinh cua nguoi La Ma.


= Cac sach Phuc am =

Ca bon sach phuc am đeu thuat lai cac chi tiet ban đau ve su chet cua Gie-xu: Matthew 27, Mark 15, Lu-ca 23, va Giang 18. Trong cac thu tin cua Tan Uoc cung co cac ghi chep lien quan đen su kien nay.
Theo bon sach phuc am, Gie-su bi đem đen mot noi goi la "Đoi So" bi đong đinh voi hai ten cuop o hai ben, voi cao trang tu nhan minh la "Vua dan Do Thai" (Pilate cho treo tren đau cay thap tu mot tam bang co ghi noi dung tuong tu), linh La Ma chia nhau ao xong cua ngai ngay truoc khi ngai guc đau trut hoi tho cuoi cung. Joseph nguoi Arimathea đen gap Pilate xin xac Giesu, roi an tang ngai trong mot ngoi mo moi.
Ba sach phuc am cung cung cap them cac chi tiet khac nhu Simon nguoi Cyrene đa vac cay thap tu, đam đong xum lai che gieu Giesu, ca ten cuop bi đong đinh cung phi bang ngai, tuy nhien, mot trong hai ten cuop xung nhan toi loi va cau xin ong tha thu. Troi toi sam tu gio thu sau đen gio thu chin, va buc man trong đen tho xe đoi tu tren xuong duoi. Cac sach phuc am nay cung ghi lai loi cua cac nhan chung, trong đo co loi chuc tung Thien Chua cua quan co quan đoi La Ma, nhung nguoi đan ba đung nhin tu xa, hai nguoi trong so ho co mat trong luc mai tang ngai.
Lu-ca la tac gia phuc am duy nhat bo qua chi tiet nguoi ta đat giam pha voi ruou nho tren đau gay đua cho Giesu khi ong bi treo tren cay thap tu. Chi co Maco va Gioan thuat lai viec Joseph ha xac ngai xuong tu thap tu gia. Trong khi đo, chi co Matthew ghi lai con đong đat, cac thanh song lai, va linh La Ma đuoc sai đen gac mo Giesu. Macco la tac gia phuc am duy nhat ghi chinh xac thoi điem đong đinh (gio thu chin, tuc la 3 gio chieu theo gio Viet Nam) va loi chung cua quan quan co. Trong khi đo, chi co the tim thay trong Phuc am Lu-ca loi Giesu noi voi cac phu nu đang than khoc, loi mot ten cuop quo trach ten cuop kia, phan ung cua đam đong đi xem "đam nguc ma tro ve", cung chi tiet cac phu nu chuan bi thuoc thom đe đen tham mo ngai. Chi co Gioan ghi lai chi tiet đanh gay chan cua cac tu toi, nhung khi "quan linh đen noi Giesu, thay Ngai đa chet roi, thi khong đanh gay ong chan Ngai; nhung co mot ten linh lay giao đam ngang suon Ngai, tuc thi mau va nuoc chay ra" (đe ung nghiem loi tien tri trong Cuu Uoc), cung nhu chi tiet Nicodemus đen tro giup Josep trong viec an tang.


= Cac Ky thuat khac =
Boi vi đong đinh tren thap tu gia la hinh phat trong the ky thu nhat danh cho nhung nguoi Do Thai bi xem la chong lai Đe quoc La Ma, nen khong co nhieu su gia the tuc ghi lai su kien nay. Su gia La Ma Tacitus, trong quyen Annals (nam 55), nhac đen su kien "Christus....chiu an tu hinh trong thoi tri vi cua Tiberius boi mot trong cac quan tong đoc..."

Su gia nguoi Do Thai the ky thu nhat Josephus viet:
Vao luc nay, Giesu, mot nguoi khon ngoan, neu goi nhu the la hop phap; vi nguoi lam nhung đieu ky dieu, day do nguoi ta biet cach tiep nhan chan ly cach vui thoa. Nguoi thu hut ca nguoi Do Thai lan dan ngoai bang. Nguoi la đang Co Đoc. Khi Pilate, do yeu cau cua cac truong lao cua chung ta, đa đong đinh nguoi tren thap tu gia, nhung ke yeu nguoi tu ban đau khong chiu lia bo nguoi; vi đen ngay thu ba nguoi song lai va hien ra cung ho; nhu cac tien tri thanh đa bao truoc nhieu đieu la lung lien quan đen nguoi. Va cong đong nguoi Co Đoc, mang danh nguoi, van ton tai cho đen ngay nay. – Josephus, Antiquities of the Jews - XVIII, 3:8-10 
Kinh Talmud Babylon cua nguoi Do Thai co nhac đen su kien đong đinh (treo tren cay go,):
Ngay trong ngay truoc Le Vuot Qua, Yeshu bi treo tren cay go. Suot bon muoi ngay truoc cuoc hanh hinh, mot nguoi tien bao đen than khoc, "Nguoi sap bi nem đa boi vi nguoi đa đuoi quy va xui giuc dan Israel boi đao. Bat cu ai muon noi đieu gi đe benh vuc nguoi, hay tien len ma nai xin cho nguoi." Song khong ai benh vuc nguoi, nguoi bi treo trong ngay truoc Le Vuot Qua! – Sanhedrin 43a Luu tru ngay 27 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine
Du thi thoang van co nhung tra van lieu Yeshu co phai la Gie-su khong, nhieu su gia tin rang ky thuat tren chac chan la noi ve Giesu.


Đia điem va thoi điem Giesu bi đong đinh Đia điem va thoi điem chinh xac Giesu bi đong đinh la chu đe cua nhieu cuoc nghien cuu cung nhu nhung su suy đoan. Mac du van chua co su đong thuan giua cac hoc gia ton giao va cac nha khoa hoc ve đia điem va thoi điem chinh xac, trong nhung nam gan đay nguoi ta khoi su ung dung cach đong bo cac phuong phap đoc lap đe kiem chung va dien dich. Lay thi du, cac hoc gia Kinh Thanh xac đinh nam Giesu bi đong đinh bang cach dua tren phuong phap suy luan tuong đong voi phuong phap ma Isaac Newton kham pha qua quan sat quy đao Mat Trang, hien nay van thuong đuoc nhung nha thien van hoc su dung.


= Đia điem =
Đia điem Giesu bi đong đinh van con la mot su suy đoan. Cac ky thuat trong Kinh Thanh cho biet đia điem nay nam ben ngoai tuong thanh Jerusalem, nguoi đi đuong co the đen gan, va co the quan sat đuoc tu xa. Eusebius xac đinh vi tri cua no la phia bac Nui Zion.
Đoi So la đia danh bat nguon tu tieng Latin (calvaria) do Jerome dich tu tieng Aram Gulgalta, noi Giesu bi đong đinh. Do van ban khong giai thich y nghia cua tu nay, đa co mot so gia thuyet đuoc đua ra: Mot gia thuyet cho rang tai đay vuong vai so cua nhung nguoi bi hanh quyet vo thua nhan nen co ten Đoi So. Mot gia thuyet khac tin rang no mang ten mot nghia trang ke can. Con theo gia thuyet thu ba, ten đuoc đat theo hinh thu ngon đoi troc trong giong cai so.
Hien co hai đia điem đuoc xem la noi Giesu bi đong đinh: Vi tri truyen thong nam trong Nha tho Mo co thuoc khu Co Đoc giao cua khu pho co Jerusalem, co tu the ky thu tu. Đia điem thu hai, thuong đuoc goi la Đoi So cua Gordon, nam o phia bac cua khu pho co gan Ngoi mo trong Vuon (Garden Tomb), phat trien tu the ky 19 boi cac tin huu Mormon.


= Thoi điem =
Mac du van chua co su đong thuan toi hau ve ngay hoac nam Giesu bi đong đinh, nhieu hoc gia đong y voi nhau rang su kien nay xay ra duoi thoi Tong đoc Pontius Pilate (tu nam 26 CN– 36 CN), nham ngay Thu Sau gan Le Vuot Qua (ngay 15 thang Nisan theo lich Do Thai). (Cung co nhung y kien khac cho rang co the nham Thu Nam hoac ngay ca Thu Tu). Ghi chep trong Phuc am Giang cho thay trong luc xet xu Giesu, cac nha lanh đao Do Thai chua du bua an cua Le Vuot Qua, Giang cung ghi lai thoi điem ngay truoc khi ngai bi ket an truoc toa Pilate, "Va, bay gio la ngay sam sua Le Vuot Qua, đo chung gio thu sau." Nhu vay, su kien nay co the xay ra vao ngay 14 thang Nisan, ngay luat phap quy đinh dang chien con lam te le 
tu 3 gio đen 5 gio chieu, roi an truoc nua đem ngay 14 thang Nisan, đieu nay phu hop voi nghi thuc Cuu Uoc. Giesu vao thanh Jerusalem voi tu cach la "Chien con cua Thien Chua" vao ngay 10 thang Nisan, bi đong đinh va chet vao luc 3 gio chieu ngay 14 thang Nisan, đung vao luc thay Thuong te dang te le chien con, roi phuc sinh vao sang som ngay 16 Nisan, ngay le dang hoa qua đau mua theo le luat Moses, trong y nghia ngai la "trai đau mua" cua su phuc sinh cho moi ke tin ngai.

Bien nien su trong Phuc am Gioan bi xem nhu la khong đong bo voi cac ky thuat trong cac sach phuc am đong quan cung nhu truyen thong tin rang Tiec Ly la bua an cua Le Vuot Qua, vi đat thoi điem đong đinh cua Giesu vao ngay 15 thang Nisan. Tuy nhien, van nan nay co the giai quyet de dang khi biet rang co su khac biet neu tinh theo lich cua nguoi Do Thai ke tu sau cuoc luu đay. Co le Giesu va cac mon đo đa du le Vuot Qua vao sang som Thu Nam, trong khi theo co le, nguoi Do Thai giu le nay bat đau tu chieu toi cung ngay. Cung co the Giesu đa chon du bua an Le Vuot Qua cung cac mon đe som hon mot ngay.
Isaac Newton la mot trong nhung khoa hoc gia đau tien tim cach uoc tinh ngay Giesu bi đong đinh bang cach tinh toan đo ro tuong đoi cua trang khuyet giua lich Do Thai va lich Julian. Theo Newton, đo la vao Thu Sau, ngay 23 thang 4 nam 34. Tuy nhien, cung su dung cung mot cach tinh, nha thien van hoc Bradley Schaefer đi đen ket luan ngay ay nham vao Thu Sau, ngay 3 thang 4 nam 33. Nam 2003, hai nha thien van hoc Liviu Mircea va Tiberieu Oproiu su dung mot chuong trinh đien toan đe uoc tinh ngay Giesu chet nham Thu Sau, ngay 3 thang 4 nam 33, va phuc sinh vao Chua nhat, ngay 5 thang 4, phu hop voi uoc tinh cua Schaefer nhung khac biet đoi chut voi Newton. Nam 1991, viet tren tap chi cua Hoi Thien van hoc Hoang gia, John Pratt lap luan rang cach tinh cua Newton la đung mac du co vai sai sot nho o phan cuoi. Pratt tin rang nam 33 la thoi điem chinh xac.


Con đuong kho nan Ca ba sach phuc am Ma-thi-o, Mac va Lu-ca đong quan đeu nhac đen Simon nguoi Cyrene đa vac cay thap tu cua Giesu, con Giang chep "Giesu vac thap tu gia minh". Tuy nhien, o đay John dung tu "bastazo" voi ham y mieu ta mot su chiu đung. Trong khi đo, Mattheu va Maco su dung tu "airo" nghia la nang, nhac, đay len, va Luca dung tu "phero" nghia la mang, vac.
Phuc am Lu-ca cung ghi lai nhung loi Giesu noi voi cac phu nu va đam đong đang than khoc, "Hoi con gai Jerusalem đung khoc vi ta, nhung hay khoc vi chinh minh cac nguoi va vi con cai cac nguoi! Vi nay, ngay hau đen, nguoi ta se noi rang: Phuoc cho đan ba son se, phuoc cho da khong sinh no va vu khong cho con bu! Bay gio nguoi ta se noi voi nui rang: Hay đo xuong tren chung ta! voi go rang: Hay che lap chung ta! Vi neu nguoi ta lam nhung su ay cho cay xanh, thi cay kho se ra sao?"
Theo truyen thuyet, con đuong kho nan cua Giesu (tieng Latin Via Dolorosa) la mot con đuong trong khu pho co cua thanh Jerusalem, đuoc đanh dau boi 14 chang cua Đang Thanh Gia. Nam chang cuoi nam ben trong Nha tho Mo Thanh.


Đong đinh Thap tu gia co nhieu hinh dang khac nhau: dang chu t thuong, T hoa, chu X, chu I hoa (thap tu đon), chu t lon nguoc,... Va chung co nhung tac đong khac nhau dan đen cai chet cho nan nhan. Tan uoc khi ke ve cuoc kho nan khong đe cap đen hinh dang cay thap tu dung đe đong đinh Giesu. Tuy nhien, ca bon sach Phuc am đeu cho biet quan linh co đong mot tam bang ghi "Đay la vua dan Do Thai" o phia tren đau ngai, nen co le Giesu bi đong đinh tren thap tu hinh chu t. Mat khac, ngay tu thoi so khai truyen thong đa cho rang ngai bi đong đinh tren thap tu dang †.
Cac tac pham nghe thuat thuong mieu ta Giesu bi đong đinh vao giua long ban tay, nhung đieu đo thieu kha thi trong thuc te, vi long ban tay khong co khop noi đe giu nen co the de bi xe rach duoi suc nang cua co the. Vay nen kha nang Giesu bi đong đinh vao co tay, ngay sat khop ban tay se kha thi hon, va cung phu hop hon voi nhung nghien cuu lich su. Đinh se đuoc đong vao điem sat khop co tay, lot giua khe xuong co tay nen se đu chac đe giu co the ma khong can cot day vao co tay.
Linh đong đinh phai la nguoi chuyen nghiep, co suc khoe va ky nang, đe đong mot cay đinh dai 18 cm xuyen qua co tay cam chat vao thanh go day 15 cm ma khong lam gay toac phan xuong co tay va khi đong đinh vao ban tay van tuong tu khong lam gay toac phan xuong ban tay.
Đe đong đuoc tay con lai sau khi đa đong mot ben tay roi, nhung nguoi linh phai cot day vao co tay, giang manh đe keo gian phan canh tay va vai ra, viec nay thuong dan đen khop vai cua tu toi bi trat, thoat khop. Khi mot ben vai bi roi khop ra, canh tay đo se tro nen vo dung, mat kha nang nang đo co the. Đieu nay tac đong lon dan đen cai chet cua Giesu tren thap tu gia.
Phan ban chan cung đuoc đong vao tru go. Co hai cach đong: thu nhat la chong hai ban chan len nhau va dung mot cay đinh dai đong xuyen qua gam vao tru go. Cach nay kho đong vi phai giu hai ban chan co đinh. Thuong thi nguoi đong đinh se dung cach thu hai, đo la đong xuyen mot ban chan truoc, sau đo sap xep hai ban chan chong len nhau len thanh go va tiep tuc đong xuyen ban chan kia đieu kien đong theo cach 2 can phai su dung hai cay đinh tro len. Khi đong đinh vao ban chan phai la mot nguoi khoe manh phai đong mot cay đinh dai 18 cm vao mot cai thanh go day 15 cm ma khong lam gay toac phan xuong co chan


Bay loi sau cung cua Giesu Cac sach phuc am ghi lai bay cau noi cua Giesu khi bi treo tren thap tu gia:

Lay Cha, xin tha cho ho vi ho khong biet viec ho lam. - Luca 23: 34
Toi bao that voi anh, hom nay, anh se đuoc o voi toi tren Thien đang. - Luca 23: 43
Thua ba, đay la con cua ba!. Roi Nguoi noi voi mon đe ay: Đay la me cua anh! Tu gio đo, mon đe nay đem ba ve nha minh. - Gioan 19: 26-27
Khoang ba gio chieu, Đuc Giesu keu lon tieng: E-li, E-li, la-ma-xa-bac-ta-ni?, nghia la: Lay Chua! Lay Thien Chua cua con! Sao Ngai bo roi con?" - Mattheu 27: 46; Macco 15: 34
Ta khat - Gioan 19: 28
The la đa hoan tat - Gioan 19: 30
Lay Cha, con xin pho thac linh hon con trong tay Cha! - Luca 23: 46
Tat ca đeu la nhung cau noi ngan. Bi ngat tho do kiet suc va thuong tich, Giesu bi treo tren cay thap tu phai gang suc lay hoi moi co the thot ra vai loi trong đau đon.


Cac hien tuong = Khap xu đeu toi tam =
Theo ky thuat cua Kinh Thanh, khi Jesus bi treo tren cay thap tu "khap xu đeu toi tam" trong 3 tieng, tu gio thu 6 đen gio thu 9 (giua trua đen xe chieu). Ca nha hung bien nguoi La Ma Julius Africanus va nha than hoc Co Đoc Origen đeu nhac đen su kien su gia nguoi Hi Lap Phlegon viet rang "lien quan đen hien tuong che khuat thien the (eclipse) trong thoi Tiberius Caesar, khi Jesus bi đong đinh, va nhung tran đong đat lon xay ra vao thoi điem ay." Julius cung trich dan cac tac pham cua Thallus khi ong bac bo kha nang xay ra nhat thuc: "Hien tuong troi toi sam nay, trong quyen thu ba thuoc bo Su ky cua ong, Thallus goi la nhat thuc, nhung theo toi đieu nay khong hop ly. Boi vi nguoi Hebrew ky niem le vuot qua vao ngay thu 14 theo mua trang, va ngay thuong kho cua Cuu Chua chung ta roi vao ngay truoc le vuot qua; hien tuong nhat thuc chi xay ra khi Mat Trang che khuat mat troi." Xet theo khia canh khoa hoc, nhat thuc xay ra vao ngay trang tron la đieu bat kha. Nihau Diogenes đuoc thuat lai đa đua ra nhan xet, "Hoac la Đang Toi cao đau đon vao thoi điem ay, hoac Ngai đong cam voi ai đo đang ganh chiu noi thong kho ay." Nha bien giao Co Đoc Tertullian viet, "Cung vao gio đo, anh sang ban ngay bi rut lai khi mat troi o đinh điem choi loa cua no. Bat cu ai chua tung biet đieu nay ve Chua Co Đoc đa đuoc tien bao chac se nghi rang đo la nhat thuc. Nhung đoi voi cac ban, thoi trieu cho the gioi nay van con đuoc luu giu trong tam tri minh."


= Man đen tho xe đoi, đat rung đong, va cac thanh song lai =
Cac sach phuc am đong quan chep rang, man trong đen tho bi xe đoi tu tren xuong duoi. Theo Josephus, buc man trong đen tho do Herod xay dung o Jerusalem cao gan 18 m (60 feet) va day 100 mm (4 inches). Theo luan giai cua tac gia sach Hebrew, buc man nay la bieu tuong cho su phan cach giua Thien Chua va loai nguoi, chi co thay Te le ca thuong pham moi đuoc phep vao đay moi nam mot lan buoc vao su hien dien cua Thien Chua đe lam le chuoc toi cho dan Israel. Cac nha luan giai Kinh Thanh đeu đong y voi nhau rang su kien buc man trong đen tho bi xe đoi la bieu trung cho phuong thuc tiep can moi, qua cai chet cua Jesus, con nguoi co the đen gan Thien Chua.
Cac sach phuc am đong quan chep rang quan quan co quan đoi La Ma đang canh giu Jesus, chung kien nhung đieu nay, thi kinh hai ma noi, "Nguoi nay that la Con Thien Chua!" va "Nguoi nay qua that la nguoi cong chinh!"
Theo ghi nhan cua Matthew, đa xay ra nhung tran đong đat, đa lon vo, mo ma mo ra, nhieu thi the cua cac thanh đo đa qua đoi đuoc song lai (Sau khi Jesus phuc sinh, ho ra khoi mo ma ma vao thanh thanh, hien ra cho nhieu nguoi thay).


Khia canh y hoc Co mot so gia thuyet su dung kien thuc y hoc the ky 20 giai thich nhung dien bien trong su chet cua Giesu hinh thanh boi cac nha y hoc, su gia va ngay ca cac nha than bi. Hau het cac gia thuyet đuoc trinh bay boi cac chuyen gia y khoa (tu phap y đen nhan khoa) đi đen ket luan rang truoc khi chet tren cay thap tu Giesu phai chiu đung nhung con đau khung khiep. Nam 2006, John Scotson điem hon 40 an pham noi ve nguyen nhan gay ra cai chet cua Giesu cung nhu xem xet cac gia thuyet tu su vo tim đen tac mach phoi (pulmonary embolism).
Đen đau nam 1847, dua vao Phuc am Giang19: 34, bac si William Stroud đua ra gia thuyet cho rang vo tim la nguyen nhan dan đen cai chet cua Giesu. Đa co nhung thi nghiem thuc hien tren cac tinh nguyen vien khoe manh, va nhieu bac si đong y rang bi đong đinh tren thap tu gia co the khien nan nhan bi ngat tho. Anh huong phu cua tinh trang ngat tho la nguoi bi đong đinh dan dan thay kho tho. Đieu nay co the giai thich tai sao nhung loi noi sau cung cua Giesu tren cay thap tu đeu la nhung cau noi ngan.
Gia thuyet đot quy do tim mach la cach giai thich đang chiem uu the, cho rang Giesu chet vi đot quy. Theo gia thuyet nay, do bi roi vot, đanh đap, va bi treo tren thap tu gia, Giesu bi suy kiet, mat nuoc, va chan thuong nang khien mot so trieu chung xay ra cung mot luc: mat nuoc, chan thuong toan than va cac sang chan (do bi đanh đap truoc đo), kho tho, kiet suc, tat ca cac yeu to nay đa khien Ngai bi đot quy.
Viet tren Tap chi Hiep hoi Y hoc My, bac si William Edwards va cac đong su ung ho gia thuyet cho rang Giesu chet vi đot quy tim mach va ngat tho. Ho tin rang nuoc chay ra tu hong cua ngai khi bi đam nhu đuoc thuat lai trong Phuc am Gioan 19: 34 la dich mang ngoai tim (pericardial fluid).
Trong tac pham The Crucifixion of Jesus (Su đong đinh Giesu), nha benh ly hoc phap y Frederick Zugibe cung cap mot so gia thuyet giai thich chi tiet su đong đinh, su đau đon va cai chet cua Giesu. Zugibe đa thuc hien cac thi nghiem voi nhung nguoi tinh nguyen co can nang khac nhau bi treo trong nhung tu the khac nhau; ong cho đo luc keo tren moi canh tay khi chan o cac vi tri khac nhau. Trong moi truong hop cac thi nghiem chi ra rang luc keo ma đoi tay phai chiu tuong ung voi su đau đon tac đong tren than the nan nhan la rat lon.
Pierre Barbet, duoc si va la nha van khoa hoc vien tuong, trien khai mot so gia thuyet mieu ta chi tiet cai chet cua Giesu. Theo Barbet, do bi kiet suc vi ngat tho, Giesu buoc phai buong long co đe co the thot ra nhung loi sau cung, boi vi nan nhan phai chiu luc tren đoi ban chan bi đong đinh hau co the ruon nguoi len đe co đu hoi tho ma phat am.


Y nghia than hoc Trong than hoc, viec Giesu chet tren thap tu gia nghia la ong đa ganh chiu toi loi cho loai nguoi. Tin ly Heidelberd tin rang y nghia đac biet cua su chet cua Giesu, bi đong đinh tren thap tu gia chu khong phai boi phuong cach nao khac, la đe nguoi tin nhan ngai "đuoc bao chung rang ong đa ganh chiu su rua sa cua chinh toi, boi vi nguoi bi đong đinh tren cay go la ke bi Thien Chua rua sa. (Q&A 39).
Tuong tu, Ga-la-ti 3: 13 trich dan Phuc truyen Luat le ky 21: 23 khang đinh rang "Chua Nhan loai đa chuoc chung ta khoi su rua sa cua luat phap, boi Ngai đa vi chung ta ma tro nen su rua sa – vi co loi chep: Đang rua thay la ke bi treo tren cay go."


= Su Đen toi thay =

Đoi voi phan lon tin huu Co Đoc, su kien Giesu tu hien minh đen toi cho nhan loai đuoc xem la mot su tuan phuc tuyet đoi, la sinh te cua tinh yeu thuong đep long Thien Chua. Cac giao hoi thuoc cong đong Co Đoc giao xem su đen toi thay la y nghia co ban cua cai chet cua Giesu tren thap tu gia mac du van ton tai mot so di biet.
Cong giao Roma chap nhan giao thuyet đen toi theo luan giai cua Anselm, theo đo, su thong kho cua Giesu cung ung cong đuc đen bu toi loi. Su đen toi ay, theo Aquinas, la lon hon su pham toi cua toan the nhan loai; tu đo ong xay dung khai niem cong đuc thang du ma giao hoi la noi ton tru chung. Giao dan cung can phai thuc thi Acts of Reparation to Jesus Christ, theo tong huan Miserentissimus Redemptor cua Giao hoang Pius XI, la "mot cach boi thuong cho nguoi bi hai" lien quan đen su kho nan cua Giesu. Giao hoang Gioan Phaolo II goi đo la "no luc khong ngung đe đung ben canh nhung thap tu gia vo han tren đo Con Thien Chua tiep tuc chiu đong đinh."
Theo quan điem Christus Victor, pho bien rong rai trong Chinh Thong giao Đong phuong, Thien Chua sai Giesu đen đe đanh bai Satan va su chet. Giesu đa đanh bai Satan va su chet đe phuc sinh vinh hien. Vi vay, loai nguoi khong con bi o duoi ach cua toi loi, nhung đuoc giai phong đe tro nen con dan Thien Chua boi đuc tin chap nhan Chua.

Su đen toi, theo quan điem than hoc Khang Cach, nghia la Chua Co Đoc, boi su chet hien te cua ngai, đa nhan su trung phat the cho toi nhan hau co the thoa man đuc cong chinh cua Thien Chua, nho đo con nguoi đuoc tha thu toi loi. Khi nhan lay hinh phat thay cho toi nhan, Giesu đa thoa man đuc cong chinh cua Thien Chua đe chuoc toi cho nhung ai tiep nhan va hiep mot voi ngai boi đuc tin.
Theo Luther, su đen toi thay cua Chua Nhan loai la su tuan phuc đoi voi luat phap cua Thien Chua: la đang Than Nhan hoan toan vo toi, Giesu đa lam tron luat phap suot trong nhung ngay song tren đat, va qua su chet tren cay thap tu, ngai đa ganh chiu su trung phat đoi đoi cua loai nguoi vi ho đa pham toi.
Calvin day rang theo su phan xet cua Thien Chua moi nguoi đeu pham toi va đang bi an phat hu mat đoi đoi. Song, Con Thien Chua đa tro thanh nguoi va thay the con nguoi ganh chiu con thinh no khung khiep cua Thien Chua thanh khiet va cong chinh đoi voi toi nhan. Ngai "đen toi thay cho nhung ke pham luat, ganh chiu an phat danh cho ho."


Xem them Nu hon cua Giuđa
Viec an tang Giesu
Su Phuc sinh cua Chua Gie-xu
Le Phuc Sinh
Đang Thanh Gia


Chu thich Đoc them Cousar, Charles B. (1990). A Theology of the Cross: The Death of Jesus in the Pauline Letters. Fortress Press. ISBN 0800615581.
Dennis, John (2006). "Jesus' Death in John's Gospel: A Survey of Research from Bultmann to the Present with Special Reference to the Johannine Hyper-Texts". Currents in Biblical Research. Quyen 4 so 3. tr. 331–363. doi:10.1177/1476993X06064628.
Green, Joel B. (1988). The Death of Jesus: Tradition and Interpretation in the Passion Narrative. Mohr Siebeck. ISBN 3161453492.
Humphreys, Colin J. (1983). "Dating the Crucifixion". Nature. Quyen 306. tr. 743–746. doi:10.1038/306743a0. {{Chu thich tap chi}}: Đa bo qua tham so khong ro |co-authors= (tro giup)
Rosenblatt, Samuel (1956). "The Crucifixion of Jesus from the Standpoint of Pharisaic Law". Journal of Biblical Literature. Quyen 75 so 4. tr. 315–321. doi:10.2307/3261265.
Sloyan, Gerard S. (1995). The Crucifixion of Jesus. Fortress Press. ISBN 0800628861.
Schwertley, Brian (2006). "The Crucifixion of Jesus Christ". Reformed Online Library. Westminster Presbyterian Church of Waupaca County. Ban goc luu tru ngay 23 thang 9 nam 2007. Truy cap ngay 6 thang 2 nam 2009.
Terasaka, David (1996). "Medical Aspects of the Crucifixion of Jesus Christ". The Blue Letter Bible.


Lien ket ngoai Jewish Encyclopedia: Crucifixion: Date of Jesus' Crucifixion
Jewish Encyclopedia: Jesus of Nazareth: The Crucifixion
Was Jesus crucified on Wednesday or Friday?