Kiribati (phien am: Ki-ri-bat, /ˈkiɾibas/), ten chinh thuc la Cong hoa Kiribati (tieng Gilbert: Ribaberiki Kiribati),, la mot quoc đao co khi hau nhiet đoi nam o vung trung tam Thai Binh Duong. Nuoc nay co tong cong 32 đao san ho vong  va mot đao san ho cao, trai tren mot dien tich khoang 3,5 trieu kilomet vuong, rai rac quanh đuong xich đao, va giap voi Đuong đoi ngay Quoc te ve phia đong.
Cai ten Kiribati la phat am đia phuong cua tu "Gilberts", xuat phat tu đao chinh cua nuoc nay la Quan đao Gilbert. Kiribati gianh đuoc đoc lap tu Anh Quoc vao nam 1979. Nuoc nay la mot thanh vien thuoc Khoi Thinh vuong chung Anh, Quy Tien te Quoc te va Ngan hang The gioi, va tro thanh thanh vien đay đu cua Lien hiep Quoc vao nam 1999.


Nguon goc ten goi Kiribati đuoc đat ten la Quan đao Gilbert sau khi thuyen truong nguoi Anh Thomas Gilbert, phat hien ra quan đao vao nam 1788. Cai ten hien tai, Kiribati, la mot phien ban cua chu "Gilberts", xuat phat tu cac ten cu "Quan đao Gilbert" do nguoi chau Au đat. Mac du ten cua Quan đao Gilbert theo tieng Gilbert ban đia chinh thuc la Tungaru, chinh phu moi đa chon cai ten "Kiribati", la su dien đat theo tieng Gilbert cua quan đao "Gilbert", bao gom luon ca cac quan đao khac thuoc nuoc nay von chua bao gio đuoc coi la mot phan cua quan đao Gilbert.


Lich su = Thuo ban đau =
Vung đat hien nay đuoc goi voi cai ten Kiribati, truoc kia la noi sinh song cua nguoi Micronesia noi cung tieng Ocean vao khoang thoi gian giua nam 3000 truoc cong nguyen va 1300 sau cong nguyen. Khu vuc nay khong bi co lap ve mat đia ly; nhung cu dan ngoai bang đen tu Tonga, Samoa, va Fiji sau đo đa đen va du nhap cac khia canh van hoa Polynesia va Melanesia. Cac cuoc hon phoi giua nhung chung toc khac nhau đa lam lu mo nhung khac biet ve van hoa va đat đuoc mot muc đo đong nhat quan trong o noi nay.


= Thoi ky thuoc đia =
Quan đao đuoc cac tau Anh va Hoa Ky phat hien lan đau tien vao cuoi the ky XVIII va đau the ky XIX. Chuoi đao chinh đuoc đat ten Quan đao Gilbert vao nam 1820 boi mot Đo đoc nguoi Nga, Adam von Krusenstern, va thuyen truong nguoi Phap Louis Duperrey, theo ten mot thuyen truong nguoi Anh la Thomas Gilbert, nguoi von truoc đo đa bang qua quan đao vao nam 1788 khi đang đi tu Uc sang Trung Quoc.

Tu đau the ky XIX, cac tau đanh ca voi, thuong mai va ke buon no le phuong Tay đa ghe tham hon đao mang theo ca cac can benh la va sung ong. Nhung nguoi đinh cu nguoi Anh đat chan len đao lan đau tien vao nam 1837. Nam 1892 quan đao Gilbert đong y tro thanh xu bao ho cua Anh Quoc cung voi Quan đao Ellice gan đo. Nhung khu vuc nay đuoc quan ly boi Cao uy Tay Thai Binh Duong đat tru so chinh tai Fiji. Cung voi nhau cac lanh tho nay tro thanh Thuoc đia truc thuoc Anh (crown colony) cua Quan đao Gilbert va Ellice vao nam 1916. Kiritimati (Đao Christmas) tro thanh mot phan cua thuoc đia 1919 va Quan đao Phoenix đuoc them vao nam 1937.
Đao san ho Tarawa va cac đao khac cua nhom đao Gilbert bi chiem đong boi quan Nhat trong suot The chien II. Tarawa la mot trong nhung khu vuc dien ra cac tran đanh đam mau nhat cua trong lich su Thuy quan Luc chien Hoa Ky. Thuy quan Luc chien Hoa Ky đo bo len Tawara vao thang 11 nam 1943; theo sau đo Tran Tarawa dien ra tai thu đo cu cua Kiribati la Betio tren đao san ho Tarawa.
Mot so quan đao cua Kiribati, đac biet la cac đao xa nhu Quan đao Line, truoc đay đuoc Hoa Ky va Anh Quoc dung lam noi thu nghiem vu khi hat nhan bao gom ca bom khinh khi vao cuoi thap nien 1950 va đau thap nien 1960.


= Đoc lap toi hien tai =
Quan đao Gilbert va Ellice gianh đuoc quyen tu tri vao nam 1971, va tach ra vao nam 1975 roi đuoc trao quyen tu quan boi Anh Quoc. Nam 1978, Quan đao Ellice tro thanh quoc gia đoc lap la Tuvalu. Trong khi Quan đao Gilbert đuoc đoc lap cung voi Kiribati vao ngay 12 thang 7 nam 1979. Mac du cai ten theo tieng Gilbert ban đia cua Quan đao Gilbert chinh thuc la "Tungaru", nha nuoc moi van chon ten "Kiribati", la su dien ta theo tieng Gilbert cua tu "Gilbert", đuoc mang nghia bao ham ca cac lanh tho cuu thuoc đia la Banaba, Quan đao Line,va Quan đao Phoenix, von chua bao gio đuoc coi la mot phan cua chuoi đao Gilbert. Theo Hiep uoc Tarawa, đuoc ky ket mot thoi gian ngan sau khi đoc lap va thong qua vao nam 1983, Hoa Ky huy bo tat ca cac tuyen bo chu quyen đoi voi cac đao rai rac khong co nguoi o thuoc Quan đao Phoenix Islands va Quan đao Line la mot phan lanh tho cua Kiribati.
Qua tai dan so đa đang la mot van đe cap thiet o Kiribati. Nam 1988, nuoc nay cong bo rang 4.700 cu dan cua nhom đao chinh se phai tai đinh cu tren cac đao it dan hon. Chinh tri gia Teburoro Tito đuoc bau lam tong thong nam 1994. Theo sau đo la đao luat nam 1995 quyet đinh di chuyen đuong đoi ngay quoc te xa ve phia đong đe nhom Quan đao Line su dung cung thoi gian voi phan con lai cua đat nuoc. Đao luat nay đa hien thuc loi hua cua Tong thong Tito trong chien dich tranh cu, du đinh se cho phep moi cong viec cua quoc gia se đuc thuc hien trong cung thoi điem. Viec nay cung tao đieu kien cho Kiribati tro thanh quoc gia đau tien chung kien buoi binh minh đau tien cua thien nien ky thuc ba, mot su kien quan trong cho nganh du lich nuoc nay. Tito tai đac cu vao nam 1998. Kiribati co đuoc tu cach thanh vien Lien Hop Quoc nam 1999.
Nam 2002 Kiribati thong qua mot đao luat gay tranh cai cho phep chinh phu đong cua bao chi. Đao luat nay đuoc thuc hien sau khi to bao khong đieu hanh boi chinh phu đau tien cua Kiribati đuoc thanh lap. Tong thong Tito tai đac cu vao nam 2003, nhung sau đo đa buoc phai roi khoi chuc vu vao thang 3 nam 2003 thong qua mot cuoc bo phieu bat tin nhiem va thay the boi Hoi đong Nha nuoc. Chinh khach Anote Tong thuoc đao đoi lap Boutokaan Te Koaua đuoc bau đe thay the Tito vao thang 7 nam 2003. Ong nay tai đac cu vao nam 2007.
Mua he nam 2008, nha chuc trach Kiribati đa yeu cau Australia va New Zealand chap nhan cac cu dan Kiribati nhu la nhung nguoi ti nan thuong tru. Kiribati đuoc xem la quoc gia đau tien ma tat ca lanh tho đat lien se bien mat do van đe bien đoi khi hau toan cau. Thang 6, 2008, tong thong Kiribati Anote Tong đa noi rang đat nuoc đa cham đen "điem khong the quay nguoc lai"; ong con phat bieu: "Đe len ke hoach cho mot ngay ma ban khong con mot đat nuoc that su đau đon nhung toi nghi chung ta nen phai lam đieu đo."


Chinh tri Hien phap Kiribati đuoc cong bo vao ngay 12 thang 7 nam 1979, cung cap nhung nen tang cho cac cuoc bau cu tu do va cong bang. Nhanh hanh phap bao gom mot tong thong (te Beretitenti), mot pho tong thong va mot noi cac (tong thong la truong noi cac đong thoi la thanh vien quoc hoi). Theo hien phap, tong thong đuoc chi đinh tu cac nha lap phap đuoc bau va tai nhiem trong mot nhiem ky toi đa 4 nam. Noi cac bao gom tong thoong, pho tong thong va 10 bo truong (đuoc bo nhiem boi tong thong) đeu la Dan bieu Ha vien.
Nhanh lap phap theo the che đon vien la Maneaba Ni Maungatabu (Vien Dan bieu). Vien co cac thanh vien đuoc bau, bao gom ca đai dien uy tri theo hien phap tu nguoi Banaban o Fiji, ngoai ra con co mot vien chuong ly, nguoi co nhiem vu la mot thanh vien ex-officio. Cac nha lap phap tai nhiem theo mot nhiem ky 4 nam.
Nhung quy đinh trong hien phap ve viec thuc thi luat phap o Kiribati tuong tu voi cac cuu thuoc đia cua Anh, theo đo toa an đoc lap truoc su can thiep cua chinh phu. Nhanh toa an bao gom Toa an Toi cao (o Betio) va Toa Thuong tham. Tham phan do Tong thong chi đinh.
Chinh quyen đia phuong la cac hoi đong đao voi cac thanh vien đuoc bau. Cac cong viec cua đia phuong đuoc giai quyet o cac cuoc hop thi tran tuong tu nhu o thoi ky thuoc đia. Cac Hoi đong đao co quyen tu quyet thu chi va đoc lap khoi su kiem soat cua chinh phu trung uong.
Kiribati co cac đang chinh tri chinh thuc nhung to chuc thi khong quy cu. Cac nhom chinh tri đoi lap co xu huong thong nhat quan điem ve mot van đe đac biet. Ngay chi con co cac đang đuoc cong nhan la Đang Boutokaan te Koaua, Đang Maneaban te Mauri, Đang Maurin Kiribati va Đang Tabomoa. Quyen pho thong đau phieu la vao tuoi 18.
Theo đinh nghia cua chinh phu, Kiribati co luc luong canh sat, co chuc nang thuc thi phap luat va cac nhiem vu ban quan su, va cac đon canh sat nho tren tat ca cac đao nhung khong co luc luong quan su. Canh sat đuoc trang bi tau tuan tra. Su tro giup ve an ninh co the đuoc ho tro tu Australia va New Zealand neu can thiet.


Cac nhom đao Kiribati chinh thuc đuoc chia thanh cac đia hat ke tu khi quoc gia nay đuoc đoc lap. Nuoc nay hien đuoc chia thanh ba nhom đao khong co chuc nang quan ly hanh chinh, bao gom mot nhom đao hop nhat tu Quan đao Line va Quan đao Phoenix (thu phu đat tai London, Christmas). Moi đao co nguoi sinh song co mot hoi đong rieng (ba hoi đong o Tarawa: Betio, Nam-Tarawa, Bac-Tarawa; hai hoi đong o Tabiteuea).
Ba đia hat ban đau la:

Banaba
Trung tam Gilberts
Quan đao Line
Quan đao Bac Gilberts
Quan đao Nam Gilberts
Đao san ho Tarawa
Cac nhom đao bao gom:

Quan đao Gilbert
Quan đao Phoenix, hien tai la khu du tru bien lon nhat tren the gioi.
Quan đao Line
Bon trong cac đia hat đau tien (bao gom Tarawa) nam trong Quan đao Gilbert, noi sinh song cua phan lon dan so nuoc nay. Nam đao thuoc Quan đao Line la khong co nguoi sinh song bao gom (Đao Malden, Đao Starbuck, Đao Caroline, Đao Vostok va Đao Flint). Phan lon Quan đao Phoenix khong co nguoi sinh song ngoai tru Đao Kanton. Đao Banaba hien co so cu dan it oi sinh song rai rac. Luon co mot đai dien khong qua bau cu cua đao nay tai đao Rabi o Fiji. Moi mot đao trong so 21 hon đao co nguoi sinh song co mot hoi đong đia phuong co nhiem vu giai quyet cac cong viec hang ngay. Đao san ho Tarawa co ba hoi đong: Hoi đong Thi tran Betio, Hoi đong Thanh pho Te Inainano (cho phan con lai cua Nam Tarawa) va Hoi đong Eutan Tarawa (cho Bac Tarawa).


Quan he đoi ngoai Kiribati đuoc chap nhan lam thanh vien thu 186 cua Lien Hop Quoc vao thang 9 nam 1999.


= Quan he trong khu vuc =
Cong hoa Kiribati va Viet Nam thiet lap quan he ngoai giao vao ngay 15 thang 9 nam 2014
Kiribati duy tri cac moi quan he gan gui voi phan lon cac quoc gia va đac biet la cac quoc gia lang gieng o Thai Binh Duong, Nhat Ban, Australia va New Zealand, von la nhung nha vien tro chinh cua nuoc nay. Đai Loan va Nhat Ban cung mua quyen đanh ca co thoi han tai cac vung bien cua Kiribati.
Vao thang 11 nam 1999 Co quan Phat trien Khong gian Quoc gia Nhat đa thong bao ke hoach thue đat tren đao Christmas cua Kiritimati trong vong 20, nham muc đich xay dung mot san bay vu tru. Theo đo, phia Nhat se tra US$840.000 moi nam va chiu moi chi phi cho su pha huy moi truong va đuong sa. Ngoai ra mot tram tiep song cung se hoat đong tai Kiritimati va mot san bay bi bo hoang tren đao se đuoc dung lam đuong bang cho cac chuyen tro ve cua tau con thoi co ten HOPE-X. Tuy nhien chuong trinh HOPE-X, cuoi cung lai bi huy bo vao nam 2003.


= Moi quan he voi Hoa Ky =

Đoan Hoa Binh Hoa Ky, mot trong Cac co quan đoc lap cua chinh phu lien bang Hoa Ky, thong bao ke hoach rut khoi Kiribati vao thang 11 nam 2008 sau 35 nam phuc vu tai quoc gia nay. Michael Koffman, Giam đoc cua Đoan Hoa Binh My tai Kiribati, trich dan ly do chinh khien ho roi đi la dich vu hang khong noi đia nuoc nay that thuong va thuong xuyen bi huy.


= Kiribati va van đe Thay đoi Khi hau =
La mot trong nhung quoc gia de bi anh huong nang ne do van đe thay đoi khi hau toan cau, Kiribati đa tham gia tich cuc trong cac no luc ngoai giao quoc te lien quan đen van đe thay đoi khi hau, quan trong nhat la cac hoi nghi cua UNFCCC. Kiribati la mot thanh vien cua Lien Minh cac Quoc gia Tieu Hai Đao (AOSIS), mot to chuc lien chinh phu cua cac quoc đao nho co bo bien thap. Đuoc thanh lap vao nam 1990, muc tieu chinh cua lien minh la neu cao tieng noi cua Cac quoc đao nho đang phat trien (SIDS) đen van đe am len toan cau. Ngay tu khi thanh lap AOSIS đa co nhieu hoat đong tich cuc, nhu trong viec đua ra ban so khao trong đam phan ky ket Nghi đinh thu Kyoto vao đau nam 1994.
Nam 2009, Tong thong Tong tham du Climate Vulnerable Forum (V11) tai Maldives, cung voi 10 quoc gia khac de bi anh huong tu bien đoi khi hau, va ky ket tuyen bo đao Bandos vao ngay 10 thang 11 nam 2009, cam ket đua ra su lanh đao đung huong va bat đau thuc hien nen kinh te xanh bang cac giam luong khi thai. Thang 11 nam 2010, Kiribati se la noi dien ra Hoi nghi bien đoi khi hau Tarawa (TCCC), nham muc đich ho tro sang kien cua Tong thong Kiribati to chuc mot dien đan tham khao y kien giua cac quoc gia de bi anh huong cua van đe bien đoi khi hau voi cac đoi tac cua ho trong tam nhin tao ra mot moi truong thuan loi cho đam phan đa phuong duoi su bao tro cua UNFCCC. Hoi nghi nay la su kien theo sau Dien đan Bien đoi Khi hau. Dua tren cac kinh nghiem tu COP, TCCC du kien se đe cu mot ke hoach hanh đong co nhieu su tham khao đong gop y kien, boi cac đoi tac quan trong giua cac quoc gia phat trien va đang phat trien. Hoi nghi nay se la cuoc van đong chinh va su kien xay dung chinh trong moi quan he giua cac đoi tac trong moi quan he toan cau va khu vuc Thai Binh Duong ve van đe thay đoi khi hau. Ngoai ra, muc tieu cua hoi nghi se la mot phan trong tien trinh thuong thao trong khu vuc va toan cau dien ra trong nam 2010. Muc tieu cuoi cung cua hoi nghi la giam so luong va đo khac biet trong quan điem giua cac ben trong tien trinh COP, tim ra cac yeu to tuong đong giua cac ben tham gia va do đo ho tro Kiribati va cac ben tham gia vao COP16 dien ra o Cancun, Mexico, tu 29 thang 11 đen 10 thang 12 nam 2010.


Đia ly Kiribati co khoang 32 đao san ho vong va mot đao biet lap (Banaba), trai dai o ca hai ban cau đong va tay. Cac nhom đao gom:

Đao Banaba: mot đao biet lap nam giua Nauru va quan đao Gilbert
Quan đao Gilbert: 16 đao san ho vong nam cach Fiji khoang 930 dam (1.500 km) ve huong bac
Quan đao Phoenix: 8 đao san ho vong va mot đao san ho cach quan đao Gilbert khoang 1.100 dam (1.800 km) ve huong đong nam
Quan đao Line: 8 đao san ho vong va mot rang đa ngam, cach quan đao Gilbert khoang 2.050 dam (3.300 km) ve phia đong

Banaba (hay Đao Đai Duong) la mot đao tao boi san ho co nguon tai nguyen phosphate phong phu, nhung hau nhu đa bi khai thac truoc khi đuoc đoc lap. Phan lanh tho con lai cua Kiribati bao gom chu yeu la cac đao cat va đa ngam nho hay cac đao san ho chi nam tren mat nuoc bien vai met.
Lop đat trong o Kiribati mong va chua nhieu calci gay nhieu tro ngai cho hoat đong nong nghiep. Đao Kiritimati (Đao Giang sinh) thuoc Quan đao Line la đao san ho vong lon nhat the gioi. Do su kien đinh lai Đuong đoi ngay quoc te vao nam 1995, Kiribati hien tai la quoc gia nam ve xa phia cuc đong nhat cua the gioi, va la quoc gia đau tien buoc vao nam 2000 tai Đao Caroline, von khong phai ngau nhien đa đuoc đoi ten thanh Đao Thien nien ky.
Theo Chuong trinh Moi truong Khu vuc Nam Thai Binh Duong, hai đao nho khong nguoi o cua Kiribati la Tebua Tarawa va Abanuea, đa bien mat duoi lan nuoc vao nam 1999. Hon đao Tepuka Savilivili (Tuvalu; khong phai la ten theo tieng Gilbert) đa khong con cay dua nao sinh song do su nhiem man cua nuoc bien. Uy ban Lien chinh phu ve Thay đoi Khi hau cua Lien Hop Quoc du đoan muc nuoc bien se dang len khoang nua met (20 in) vao nam 2100 do van đe am len toan cau va đay la viec khong the tranh khoi. Do đo, gan nhu trong vong mot the ky nhung vung đat trong trot đuoc cua nuoc nay se tro thanh nan nhan cua nan xam nhap man va phan lon se bi nhan chim duoi muc nuoc bien.
Tuy nhien, muc nuoc bien dang len khong co nghia la Kiribati se bien mat. Paul Kench tai Vien Đai hoc Auckland o New Zealand va Arthur Webb tai Uy ban Ung dung khoa hoc Đia chat o Fiji cong bo mot nghien cuu vao nam 2010 ve su đap ung voi su dang nuoc bien cua cac đao san ho o trung tam Thai Binh Duong. Kiribati đuoc đe cap đen trong nghien cuu, Webb va Kench phat hien ra rang ba hon đao co dan cu sinh song chu yeu cua Kiribati la Betio, Bairiki va Nanikai - co dien tich tang 30 phan tram (36 hecta), 16,3 phan tram (5,8 hecta) va 12,5 phan tram (0,8 hecta), respectively.
Kiribati la quoc gia duy nhat tren the gioi nam o ca hai ben kinh tuyen 180 cua Trai Đat.


Kinh te Kiribati la mot trong nhung quoc gia ngheo nhat the gioi. Nuoc nay chi co mot vai nguon tai nguyen tu nhien. Trong khi đo, nguon tai nguyen phosphat tren đao Banaba lai bi khai thac can kiet truoc khi nuoc nay đuoc đoc lap. Cui dua kho va ca hien tai la hai mat hang san xuat va xuat khau chinh. Du lich đong gop hon mot phan nam Tong san pham noi đia cua đat nuoc. Kiribati đuoc xem la mot trong cac quoc gia kem phat trien nhat tren the gioi.
Vien tro nuoc ngoai, chu yeu đen tu Australia, New Zealand va Nhat Ban, la mot nguon ho tro quan trong, khong thay đoi trong nhung nam gan đay, chiem khoang tu 25% đen 50% GDP. Nong nghiep chiem 12,4% GDP va su dung 71% luc luong lao đong; cong nghiep 0,9% GDP va su dung 1,9% luc luong lao đong; thuong mai 18,5% GDP va su dung 4,1% of luc luong lao đong; thuong nghiep 5,7% GDP va su dung 1,4% luc luong lao đong; va cong nghiep dich vu 5,7% GDP va su dung 1,4% luc luong lao đong. Cac đoi tac thuong mai chinh la Australia, Hoa Ky, Phap, Nhat Ban, Hong Kong va Đuc.
Nam 1956 Kiribati thanh lap quy quan ly tai san đe lam co so du tru tai san quoc gia thu đuoc tu nguon khai thac phosphat. Nam 2008, Quy Du tru Can bang Thu nhap đa đat luong tai san len đen 400 trieu dollar.


= Can can thanh toan =
Trong khi cac mat hang xuat khau cua Kiribati lai bi han che them vao nhu cau to lon cua viec nhap khau khien tham thut ngan sach lon cua nuoc nay trong can can thanh toan thuong mai hang hoa. Tuy nhien, nuoc nay co vai nguon thu nhap tu ben ngoai khac nhu phi cap giay phep đanh ca, thu nhap tu đau tu, kieu hoi va vien tro nuoc ngoai. Nhung nguon nay thuong lon hon luong tham thut thuong mai. Ket quan la can can thanh toan cua Kiribati luon thang du trong phan lon khoang thoi gian thap ky vua qua. Cac du tru tai chinh quoc te con khoang 300 trieu dollar Hoa Ky ke tu nam 2001.


Nhan khau Nguoi ban đia o Kiribati đuoc goi la I-Kiribati. Tu Kiribati la phat am đia phuong cua tu Gilbert va ten goc cua thuoc đia Anh la Quan đao Gilbert. Phat am cua cu dan ban đia cua ten nay đuoc chap thuan khi nuoc nay gianh đuoc đoc lap vao nam 1979.
Ve mat dan toc hoc I-Kiribati la nhung nguoi Micronesia. Bang chung khao co hoc gan đay chi ra rang nhung nguoi Austronesian ban đau đa đinh cu tren cac hon đao hang ngan nam truoc đay. Vao khoang the ky XIV, nhung nguoi Fijia va Tonga chiem lay cac hon đao thuoc Kiribati va do đo lam phuc tap hon nguon goc sac toc tai đay; nhung nguoi co nguon goc Polynesian đa phan hoa thanh nhieu kieu hanh khac nhau. Ket hon giua nhung nhom sac toc trong qua khu đa dan đen su đong nhat trong trang phuc va van hoa cua cac cu dan.
Nguoi ban đia Kiribati noi mot ngon ngu chau Đai Duong đuoc goi la "tieng Gilbert". Mac du tieng Anh la ngon ngu chinh thuc, nhung no khong đuoc su dung pho bien ben ngoai thu đo Tarawa. Nhieu kha nang la tieng Anh đuoc su dung tron lan voi tieng Gilbert. Cac the he nguoi I-Kiribati lon tuoi co xu huong su dung cac phien ban phuc tap cua ngon ngu pha tron nay.
Kito giao la ton giao chinh o nuoc nay, von đa đuoc gioi thieu boi cac nha truyen giao vao the ky XIX. Phan lon dan so la theo Cong giao La Ma, mac du mot phan khong nho la theo Hoi chung tu tri Tin lanh. Nhieu giao phai Tin lanh khac, bao gom Thuyet Phuc Am cung hien dien o Kiribati. Ton giao Baha'i Faith cung ton tai o Kiribati, cung voi Nhan chung Jehovah va Giao hoi cua Chua Giesu Kito cua cac vi thanh ngay cuoi (Giao hoi Mac Mon), co khoang 11.511 tin đo vao cuoi nam 2005.


Phat trien con nguoi Phan lon nguoi dan Kiribati song trong cac ngoi lang voi dan so dao đong trong khoang tu 50 đen 3.000 tren cac đao xa. Nha cua ho chu yeu lam bang cac vat lieu lay tu cay dua va dua dai. Nan han han thuong xuyen can tro viec thiep lap nen nong nghiep quy mo lon, do phan lon cu dan chuyen sang muu sinh nho vao bien ca. Phan lon ho đanh ca nho cac phuong tien tho so la thuyen cheo. Cac đon đien san xuat com dua đong vai tro la nguon cong viec thu hai. Trong nhung nam gan đay, mot so luong lon cu dan đa chuyen đen song trong cac khu vuc đo thi cua thu đol Tarawa.


= Y te =

Dan so Kiribati co ky vong tuoi tho la 60 nam (57 cho nam, va 63 cho nu), ti le tu vong tre so sinh la 54 moi 1.000 ca sinh. Benh lao đang hien dien tai Kiribati. Chi tieu chinh phu danh cho y te la 268 dollar My moi nguoi vao nam 2006. Trong khoang thoi gian 1990-2007, so bac si la 23 moi 100.000 nguoi. Ke tu khi co su giup đo cua cac bac si Cuba, ti le tu vong so sinh đa giam đang ke.


Giao duc Giao duc tieu hoc la bat buoc va mien phi trong vong sau nam đau tien, va hien tai đuoc keo dai len chin nam. Cac truong nha tho đang dan dan đuoc sap nhap vao he thong truong tieu hoc cua chinh phu. Cac bac giao duc cao hon đang đuoc mo rong; cac sinh vien co the tim kiem su đao tao ky thuat, su pham hay hang hai tu cac quoc gia khac. Đa so quyet đinh đi đen Fiji, va thuong phan đau đe đuoc hoan tat đao tao y khoa đe đuoc gui đi hoc o Cuba.


Giao thong Bat đau tu thang 1 nam 2009, Kiribati co hai hang hang khong noi đia: Air Kiribati va Coral Sun Airways. Ca hai hang đe đat tru so tai San bay Quoc te Bonriki o Tarawa va chi thuc hien cac chuyen bay đen cac noi doc Quan đao Gilbert.
Ca hai Quan đao Phoenix va Line đeu khong co cac chuyen bay chuyen cho noi đia. Hang chuyen cho quoc gia Air Pacific cua Fiji thuc hien cac chuyen bay quoc te đen Kiribati tu san bay chinh cua Fiji la san bay quoc te Nadi. Hang hanh khong quoc gia Our Airline cua Nauru, cung thuc hien cac chuyen bay chuyen tiep hang tuan đen Kiribati tu san bay quoc te Nadi, cung nhu san bay quoc te Nauru, noi Honiara, thu đo Quan đao Solomon, va xa hon đen Brisbane, Australia.


Van hoa = Am nhac =
Am nhac dan gian Kiribati phan lon dua tren chanting hay cac the loai xuong am khac, kem theo đong tac co the. Cac su kien bien dien cong cong o Kiribati ngay nay thuong la cac vu đieu ngoi, kem theo guitar. Tuy nhien, trong cac buoi bien dien trang trong đung co ten Te Kaimatoa hay khieu vu hong Te Buki, mot hop go đuoc su dung lam nhac cu go. Cai hop nay đuoc thiet ke đe cho am thanh vang khi trong đieu vu nhung nguoi ngoi xung quanh hop. Cac bai hat truyen thong thuong la ve đe tai tinh yeu, nhung cung the la ve canh tranh, ton giao, tre em, long yeu nuoc, chien tranh va cuoi hoi. Khieu vu gay, kem theo cac cau truyen nua lich su va huyen thoai chi đuoc bieu dien trong cac le hoi chinh.


= Khieu vu =

Su đoc đao cua khieu vu Kiribati khi so sanh voi cac the loai khac tren cac đao Thai Binh Duong la no nhan manh len canh tay dang rong cua vu cong va su di chuyen bat ngo cua đau giong nhu cu đong cua chim muong. Chim Frigate tren la co cua Kiribati co lien quan đen kieu khieu vu giong chim cua Kiribati. Phan lon cac đieu mua la trong tu the đung hay ngoi voi cu đong gioi han va chao đao. Cuoi trong khi khieu vu đuoc xem la tho tuc trong ngon ngu khieu vu cua Kiribati. Đieu nay la do nguon goc cua đieu vu khong đuoc chi la mot hinh thuc giai tri ma la mot hinh thuc ke chuyen va hien thi mot trong nhung ve đep, ky nang va đo ben cua cac vu cong.


= Cac khia canh khac =
Edward Carlyon Eliot, Uy vien Cu dan Quan đao Gilbert & Ellice (hien tai Kiribati & Tuvalu) trong thoi ky thuoc đia, tu nam 1913 đen 1920 đa mieu ta thoi ky nay o Kiribati trong cuon sach "Broken Atoms" (tap hoi ky tu truyen) Pub. G. Bles, London, 1938.
Sir Arthur Grimble viet ve khoang thoi gian lam viec cua ong o thuoc đia Anh o Kiribati (sau la Quan đao Gilbert) tu nam 1914 đen 1932 trong hai cuon sach A Pattern of Islands (1952) va Return to the Islands (1957). Ong cung nghien cuu ve van hoa nguoi Gilbert.
Tap hoi ky gan đay cua J. Maarten Troost ve kinh nghiem trene Đao san ho Tarawa đuoc ghi lai trong cuon sach The Sex Lives of Cannibals (2004).


Chu thich Lien ket ngoai Kiribati National Tourism Office
Parliament of Kiribati Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Kiribati National Climate Change Portal Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine
Chief of State and Cabinet Members Luu tru ngay 6 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine
Thong tin chung
Muc “Kiribati” tren trang cua CIA World Factbook.
Kiribati Luu tru ngay 7 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine from UCB Libraries GovPubs
Kiribati tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Kiribati

Phoenix Islands Protected Area Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2019 tai Wayback Machine
Paradise Lost? (A recent PBS/NOW program on global warming)