Le Phuc sinh thuong đuoc xem la mot trong nhung ngay le quan trong nhat trong nam cua nguoi theo Kito giao. Thuong dien ra vao thang 3 hoac thang 4 moi nam đe tuong niem su kien chet va Phuc sinh cua Gie-su tu coi chet sau khi bi đong đinh tren thap tu gia, đuoc nguoi Kito huu tin la đa xay ra vao khoang nam 30 đen nam 33. Phuc Sinh cung đuoc dung đe chi mot mua trong nam phung vu Cong giao goi la Mua Phuc Sinh, keo dai đung 50 ngay, tu Chua Nhat Phuc Sinh đen Le Hien Xuong.
Le Phuc sinh dua nhieu vao nguon goc le Vuot qua cua Do Thai giao. Nguoi Kito huu tin rang cai chet va Su phuc sinh cua Chua Giesu đa hoan thanh nhung gi ma bien co Xuat Hanh đa tien bao: giai phong con nguoi khoi toi loi va đua ho vao cuoc song tren Thien Đang ma Nguoi đa trao ban.
Viec mung Chua Giesu song lai van đuoc cu hanh vao moi ngay Chu Nhat. Tan Uoc khong co đoan nao noi ve le Phuc sinh cua Kito giao nhung co noi ve su Phuc Sinh cua Chua Giesu. Đieu nay chi xuat hien vao the ky thu II. Cac Giao hoi Đong phuong thuoc mien Tieu A nhu Ephesus (Ephexo), Smyrne... (tu chuyen mon Latinh goi nhom nay la Quartodecimans = thu 14) theo sat voi truyen thong Do Thai giao, va ho mung le Phuc sinh theo ngay 14 thang Nisan, cho du ngay nay roi vao mot ngay trong tuan chu khong bat buoc phai la ngay Chu nhat. Ho tuong niem ngay Chua Giesu chiu chet.
Nguoc lai Giao hoi Tay phuong tai Roma, Palestine, Ai Cap, Hy Lap va xu Gaule (Phap) lai mung Le Phuc sinh vao ngay Chu nhat vi tin rang Chua Giesu song lai ngay Chu nhat. Ngay Chu nhat nay co the roi vao ngay 14 Nisan cua Do Thai, hay la Chu nhat ke tiep neu nhu ngay 14 Nisan khong la mot ngay Chu nhat. Mot tuan le truoc le Phuc Sinh, đuoc goi la Tuan Thanh, tinh tu ngay Chua nhat Le La (hay Chua nhat Thuong Kho) cho đen het ngay Thu bay Tuan Thanh (hay Canh thuc Vuot Qua). Le Phuc Sinh ngay thu hai cung la ngay le tai nhieu quoc gia Au My.


Boi canh Chua Giesu cung cac mon đo len thanh Jerusalem vao dip Le Vuot Qua (Passover), ong vao Đen tho Jerusalem va đuoc nguoi dan đon tiep bang la cay lot đuong va vay mung (nay goi la Chua nhat Le La). Vao ngay thu nam (nay la ngay Thu nam Tuan Thanh), Chua Giesu thuc hien nghi thuc rua chan cac mon đo va dung bua an cuoi cung (buaTiec Ly) voi cac tong đo. Buoi toi hom đo, Chua Giesu bi bat giu theo lenh cua Toa Cong luan (Sanhedrin) boi vien Thuong te Joseph Caiaphas. Trong bong đem cua khu vuon Getsemani o ngoai o Jerusalem, linh La Ma nhan dien Chua Giesu nho cai hon cua Judas Iscariot, mot tong đo đa phan ong đe nhan đuoc tien thuong.
Toa cong luan cao buoc Chua Giesu toi pham thuong va giao ong cho cac quan chuc Đe quoc La Ma đe xin an tu hinh, khong phai vi toi pham thuong nhung vi cao buoc xui giuc noi loan. Duoi ap luc cua gioi lanh đao ton giao Do Thai, Tong đoc Pontius Pilate (Philato) mien cuong ra lenh đong đinh Chua Giesu vao ngay thu sau (nay la le Thu Sau Tuan Thanh). Theo cac sach Phuc Am, mot tam bang co hang chu viet tat INRI (cua cau: "Giesu nguoi Nazareth, vua dan Do Thai") đuoc treo tren thap tu gia theo lenh cua Pilate (Philato). Chua Giesu bi buoc phai tu vac thap tu gia len đoi Golgotha, noi Nguoi bi đong đinh va chet. Ngay nay, đia điem bi đong đinh va noi an tang đuoc cho la nam trong Nha tho Mo Thanh o Gierusalem.
Cac Kito huu tin rang Chua Giesu song lai vao ngay chu nhat, ba ngay sau khi chet tren thap tu gia. Cac phu nu, trong so đo co ba Maria Magdalena đen tham mo nhung chi thay ngoi mo trong rong. Su kien nay đuoc đe cap đen theo thuat ngu Kito giao la Su phuc sinh cua Chua Giesu, đuoc cu hanh hang nam vao ngay Le Phuc Sinh. 
Cac sach Phuc Am va Cong vu tong đo đeu ghi nhan rang Chua Giesu đa gap lai cac mon đe tai cac noi khac nhau trong suot bon muoi ngay sau khi song lai, va sau đo ve troi (nay la Le Thang Thien). Ngay thu 50 ke tu sau su kien Phuc sinh, Chua Thanh Than hien xuong voi cac tong đo va loan bao tin mung, theo Tan Uoc, ngay nay cung đuoc xem la ngay khai sinh ra Giao hoi.


Ngay cua Le Phuc Sinh Trong Kito giao Tay phuong, ngay Le Phuc Sinh luon luon roi vao mot Chu nhat giua 22 thang 3 va 25 thang 4. Ngay ke tiep, Thu hai, đuoc cong nhan la ngay nghi Le chinh thuc cua hau het cac quoc gia co truyen thong Kito giao, nhung khong đuoc quy đinh tai Hoa Ky, ngoai tru truoc kia o mot so tieu bang, tat ca đa đuoc bai bo tu thap nien 1980.
Le Phuc Sinh va cac ngay nghi lien he toi no la nhung ngay le di đong, tuc chung khong roi vao mot ngay co đinh trong lich Gregory hay lich Julius (la nhung lich dua theo su van hanh cua mat troi va mua). Thay vao đo no dua tren lich Mat Trang tuong tu – nhung khong giong het – lich Do Thai. Ngay chinh xac cua le Phuc Sinh thuong van con la đe tai tranh luan.
Vao Cong đong Nicaea thu nhat nam 325, Le Phuc Sinh đuoc quyet đinh to chuc vao cung mot chu nhat tren toan giao hoi, nhung co le chua co phuong phap nao đuoc chi đinh boi Cong đong (khong may la hien khong tim thay nguyen van cac quyet đinh cua Cong đong). Thay vao đo, viec chon ngay duong nhu tham khao tu giao hoi o Alexandria, mot thanh pho noi danh ve su thong thai vao luc đo. Thanh pho nay to chuc Le Phuc Sinh vao chu nhat đau tien sau ngay thu 14 đau tien cua thang am lich xay ra vao hoac sau 21 thang 3. Trong suot thoi Trung Co, cach tinh nay đuoc dien đat ngan gon la Le Phuc Sinh xay ra vao chu nhat đau tien sau ngay trang tron đau tien vao hoac sau ngay xuan phan. Giao hoi Cong giao Roma dung cach rieng đe tinh ngay Phuc Sinh cho đen the ki 6, sau đo co le ho chuyen sang phuong phap Alexandria khi đoi sang lich Julius boi Dionysius Exiguus (khong co bang chung ro rang ve viec nay cho đen the ki 9). Hau het giao hoi tren cac đao Anh dung phuong phap Roma cuoi the ki 3 cho đen khi ho ap dung cach tinh Alexandria vao Cong đong Whitby nam 664. Cac giao hoi tren luc đia chau Au o phia tay dung cach tinh Roma đen cuoi the ki 8 trong trieu đai Charlemagne, va cuoi cung ho cung chuyen sang dung phuong phap Alexandria. Vi cac giao hoi Tay phuong hien nay dung lich Gregory đe tinh ngay, con cac giao hoi Chinh thong Đong phuong dung lich Julius, nen ngay Le Phuc Sinh cua ho thuong khong trung nhau.
Tai hoi nghi thuong đinh o Aleppo, Syria nam 1997, Hoi đong cac giao hoi the gioi đe nghi cai cach phuong phap tinh ngay Le Phuc Sinh dua tren cac tinh toan theo quan sat thien van truc tiep; đieu nay giup loai bo khac biet giua cac giao hoi Tay phuong va Đong phuong. Cai cach nay đuoc đe nghi ap dung tu nam 2001, nhung cuoi cung no khong đuoc cac thanh vien su dung.


Vi tri trong nam phung vu Viec mung Chua Giesu song lai van đuoc cu hanh vao moi ngay Chu Nhat. Tan Uoc co noi ve su phuc sinh cua Chua Giesu nhung khong co đoan nao noi ve ky niem ngay Le Phuc sinh cua Kito giao. Đieu nay chi xuat hien vao the ky thu hai. Cac Giao hoi Đong phuong thuoc mien Tieu A nhu Ephesus (Ephexo), Smyrne... (tu chuyen mon Latinh goi nhom nay la Quartodecimans = thu 14) theo sat voi truyen thong Do Thai giao, va ho mung Le Phuc sinh vao ngay tiep theo ngay Sa-bat va ngay 15 thang Nisan - Le Banh Khong Men, tuc ngay Chu nhat sau ngay 15 thang Nisan. Ho mung ngay Chua song lai theo cach ma Chua va cac Tong đo đa lam guong. Giao hoi Tay phuong khong giu theo cach truyen thong ma đa bien đoi cach thuc do đa anh huong boi cac di giao La Ma.
Nguoc lai Giao hoi Tay phuong tai Roma, o Palestine, Ai Cap, Hy Lap va xu Gaule (Phap) lai mung Le Phuc sinh vao ngay Chu nhat vi tin rang Nguoi song lai ngay Chu nhat. Ngay Chu nhat nay co the roi vao ngay 14 Nisan cua Do thai, hay la Chu nhat ke tiep neu nhu ngay 14 Nisan khong la mot ngay Chu nhat.
Cuoc tranh cai ve viec mung Le Phuc sinh chung giam viec cu hanh phung vu đa dang tai cac vung khac nhau va neu len su hieu biet khac biet ve Le Phuc sinh. Khi mung Le Phuc sinh vao ngay 14 Nisan, cac giao hoi Đong phuong cung mung Chua Giesu chet va song lai, nhung ho đanh dau trong tam vao cai chet cua ong, trong khi đo ben Tay Phuong nhan manh vao su song lai cua ong.
Cuoc tranh luan suyt gay ra đo vo giua hai ben. Vao nam 192, Giao hoang Victor I quyet đinh ra va tuyet thong cac Giao hoi mien Tieu A. Thanh Irene can thiep on hoa va giao hoang nay đa rut lai va tuyet thong.
Tai Cong đong Nicea nam 325 do hoang đe Constantin trieu tap, cac Giao hoi Kito giao đong y tach biet le Vuot qua Do Thai giao va Le Phuc sinh Kito giao. Cac nghi phu chap thuan mung le Phuc sinh vao ngay Chua nhat tiep theo tuan trang tron (14 Nisan) sau ngay xuan phan.


= Kito giao Tay phuong =

Trong Kito giao Tay phuong, le Phuc Sinh đanh dau viec ket thuc 40 ngay chay tinh – giai đoan an kieng va sam hoi đe chuan bi cho le Phuc Sinh bat đau vao Thu tu Le Tro va cham dut vao khuya Thu bay Tuan Thanh.
Tuan truoc ngay Phuc Sinh la tuan rat đac biet trong truyen thong Kito giao goi la Tuan Thanh: Chu Nhat truoc đo la Chua nhat Le La, va ba ngay cuoi cung truoc ngay Phuc Sinh goi la Tam Nhat Thanh, bao gom: Thu nam Tuan Thanh (Thu nam Rua Chan), Thu sau Tuan Thanh (Thu sau Tot Lanh) va Thu bay Tuan Thanh (Thu bay Yen Tinh). Chua nhat Le La, Thu nam Tuan Thanh va Thu sau Tuan Thanh tap chu va viec tuong nho đen cac su kien Chua Giesu vao thanh Jerusalem, bua Tiec Ly va Chua Giesu bi đong đinh tren thap tu gia. Thu sau Tuan Thanh, Thu bay Tuan Thanh va Chua nhat Phuc Sinh đoi khi đuoc goi la Tam Nhat Phuc Sinh (hay Tam Nhat Vuot Qua). O mot so nuoc, le Phuc Sinh keo dai 2 ngay, voi ngay thu hai goi la "Thu hai Phuc Sinh". Nhieu giao hoi bat đau le Phuc Sinh vao cuoi buoi toi ngay Thu bay Tuan Thanh voi le Vong Phuc Sinh hay Canh thuc Vuot Qua.
Mua Phuc Sinh bat đau tu Chua Nhat Phuc Sinh va keo dai đen le Hien xuong vao 50 ngay sau đo. Trong Kito giao Tay phuong, ngay le Phuc Sinh tat ca roi vao mot Chu nhat giua 22 thang 3 va 25 thang 4. Ngay ke tiep, Le Phuc Sinh ngay thu hai, đuoc cong nhan la ngay nghi le chinh thuc cua hau het cac quoc gia co truyen thong Kito giao, nhung khong đuoc quy đinh tai Hoa Ky, ngoai tru truoc kia o mot so tieu bang, tat ca đa đuoc bai bo tu nhung nam 1980. Le Phuc Sinh va cac ngay nghi lien he toi no la nhung ngay le di đong, tuc la chung khong roi vao mot ngay co đinh trong lich Gregorian hay lich Julian (la nhung lich dua theo su van hanh cua mat troi va mua). Thay vao đo no dua tren lich Mat Trang tuong tu — nhung khong giong het — lich Do Thai. Ngay chinh xac cua le Phuc Sinh thuong van con la đe tai tranh luan.Vao Cong đong Nicaea thu nhat nam 325, le Phuc Sinh đuoc quyet đinh to chuc vao cung mot Chu nhat tren toan giao hoi, nhung co le chua co phuong phap nao đuoc chi đinh boi Cong đong (khong may la hien khong tim thay nguyen van cac quyet đinh cua Cong đong). Thay vao đo, viec chon ngay duong nhu tham khao tu giao hoi o Alexandria, mot thanh pho noi danh ve su thong thai vao luc đo. Thanh pho nay to chuc le Phuc Sinh vao Chu nhat đau tien sau ngay thu 14 đau tien cua thang am lich xay ra vao hoac sau 21 thang 3. Trong suot thoi Trung Co, cach tinh nay đuoc dien đat ngan gon la Le Phuc Sinh xay ra vao Chu nhat đau tien sau ngay trang tron đau tien vao hoac sau ngay xuan phan. Giao hoi Cong giao Rome dung cach rieng đe tinh ngay Phuc Sinh cho đen the ki 6, sau đo co le ho chuyen sang phuong phap Alexandria khi đoi sang lich Julius boi Dionysius Exiguus (khong co bang chung ro rang ve viec nay cho đen the ki 9). Hau het giao hoi tren cac đao Anh dung phuong phap Rome cuoi the ki 3 cho đen khi ho ap dung cach tinh Alexandria vao Cong đong Whitby nam 664. Cac giao hoi tren luc đia chau Au o phia Tay dung cach tinh Roma đen cuoi the ki 8 trong trieu đai Charlemagne, va cuoi cung ho cung chuyen sang dung phuong phap Alexandria. Vi cac giao hoi Tay phuong hien nay dung lich Gregory đe tinh ngay, con cac giao hoi Chinh thong Đong phuong dung lich Julius, nen ngay le Phuc Sinh cua ho thuong khong trung nhau.
Tai hoi nghi thuong đinh o Aleppo, Syria nam 1997, Hoi đong cac giao hoi the gioi đe nghi cai cach phuong phap tinh ngay le Phuc Sinh dua tren cac tinh toan theo quan sat thien van truc tiep; đieu nay giup loai bo khac biet giua cac giao hoi Tay phuong va Đong phuong. Cai cach nay đuoc đe nghi ap dung tu nam 2001, nhung cuoi cung no khong đuoc cac thanh vien su dung.Ngoai nhung truyen thong ton giao co lien quan đen hoat đong ky niem su phuc sinh cua chua Jesus, nguoi theo Kito giao con co truyen thong trao nhau nhung qua trung Phuc sinh, thuong đuoc lam tu chocolate. Trung la bieu tuong tu xua ve su sinh san. Co mot truyen thong la vao buoi sang le Hien xuong (mot phan cua le Phuc sinh), nguoi ta thuc day som đe ngam mat troi len va dung bua trua đac biet, nhu to chuc mot chuyen da ngoai cho ca gia đinh.


= Kito giao Đong phuong =

Trong Kito giao Đong phuong, su chuan bi bat đau voi mua Đai Chay. Theo sau chu nhat thu nam cua mua Đai Chay la Tuan La, ket thuc vao Thu Bay Lazarus. Thu Bay Lazarus chinh thuc be mac mua Đai Chay, mac du viec an kieng van tiep tuc cho tuan ke tiep đo. Sau Thu Bay Lazarus đen Chua Nhat La, Tuan Thanh va cuoi cung la le Phuc Sinh hay le Vuot Qua (Pascha, Πασχα), va viec an kieng cham dut ngay sau Phung Vu Thanh (Divine Liturgy). Le Phuc Sinh theo ngay sau Tuan Sang (Bright Week), khong an kieng trong tuan nay ke ca thu tu va thu sau.
Phung Vu Thanh Vuot Qua noi chung dien ra vao khoang nua đem, vao sang som cua ngay Vuot Qua. Viec đat Phung Vu Thanh Vuot Qua vao nua đem bao đam rang khong co Phung Vu Thanh khac vao buoi sang, khien le nay tro thanh "Le cua moi le" trong nam phung vu.


Phong tuc va le nghi Mot tuan le truoc le Phuc Sinh, đuoc goi la Tuan Thanh, tinh tu ngay Chua nhat Le La (hay Chua nhat Thuong Kho) cho đen het ngay Thu bay Tuan Thanh (hay Canh thuc Vuot Qua). Trong tuan nay, cac giao hoi Kito giao tuong nho Cuoc thuong kho cua Giesu Kito, cu hanh nhung mau nhiem ma Chua Giesu đa hoan tat vao nhung ngay cuoi cung o tran gian. Đoi voi Kito huu, moi cu hanh phung vu trong tuan nay đeu noi len thai đo đau buon, nhung voi tam tinh biet on vi Chua đa thuong tro nen con nguoi đe chiu đau kho va chiu chet cho nhan loai toi loi.
Tai nhieu quoc gia Tay Phuong, Le Phuc Sinh bao gom chu nhat va thu hai la ngay nghi le chinh thuc. Tai chau Au, nhu tai Đuc, them ngay thu Sau Tuan Thanh cung la ngay nghi le chinh thuc, vao ngay nay, nhung noi vui choi, rap hat, tiem buon đeu đong cua đe tuong niem Cuoc thuong kho cua Giesu.
Nhieu Kito huu hanh huong đen Via Dolorosa tai Thanh co Jerusalem đe tham lai con đuong kho nan ma Giesu đa vac thanh gia đen đoi So.
Tai Viet Nam, o cac giao xu co đong giao dan la nguoi goc mien Bac thuong co cac nghi thuc ngam nguyen 15 su thuong kho cua Chua. Ngoai ra, nhieu giao xu con dien nguyen lai cuoc kho nan cua Chua. Vao ngay Thu Sau Tuan Thanh con co nghi thuc hon chan Chua.
Vao Chua Nhat Phuc sinh, cac giao hoang thuong chuc phep lanh Urbi et Orbi tu ban-cong chinh cua vuong cung thanh đuong Thanh Phero.


= Trung Phuc Sinh va tho =

Theo mot phong tuc co tu nhung nguoi Ai Cap, Ba Tu (Perse) vao ngay Xuan phan (21/03), bat đau mot nam moi, ban be thuong trao đoi cho nhau cac qua trung co to điem mau sac, vi coi đo nhu la đieu tot lanh, vi tu trung xuat hien len su song.
Trung Phuc Sinh (nhu la Pysanky) chao mung cac ngay le Phuc Sinh thuong đuoc trang tri đac biet. Phong tuc co cua qua trung Phuc Sinh co the đa bat đau trong cong đong Kito huu tai vung Luong Ha (Iraq, đong Syria, đong nam Tho Nhi Ky, va tay nam Iran), trung đuoc nhuom đo đe tuong niem mau cua Chua Kito đa đo ra luc bi đong đinh. Trong cac truyen thong sau đo, trung cung la mot bieu tuong cua ngoi mo trong. Tai Bulgaria, Hy Lap, Nga, Serbia va Thuy Đien, trung luoc đuoc son mau đo nhu mot bieu tuong cua cuoc song moi đa đuoc ban tang boi su hy sinh cua Chua Kito. Truyen thong lau đoi nhat la su dung trung ga nhuom, nhung hien đai thuong la đuoc thay the bang trung lam tu so co la hoac trung nhua plastic chua đay keo.

Nhieu nguoi My đa theo truyen thong va to mau len trung luoc chin va tang nhung gio keo. Cac Tho Phuc Sinh la mot huyen thoai pho bien cua mot nhan vat tang qua Phuc Sinh, tuong tu nhu Santa Claus (ong gia No-en) trong van hoa My. Vao ngay Thu Hai Phuc Sinh, Tong thong Hoa Ky thuong to chuc mot cuoc choi đua lan trung Phuc sinh (Easter Egg Roll, thuong la dung gay hay la muong dai chuyen trung, phong tuc nay đa co tren 400 nam) hang nam tren bai co Nha Trang cho tre nho.


Van hoa = Am nhac =
Chua nay đa phuc sinh
Easter (Bai hat cua Asian Kung-Fu Generation)
Easter (Bai hat cua Marillion)
Hoan ca phuc sinh
Nay chi Maria Madalena


= Phim =
Easter
My Friends Tigger & Pooh: Easter Rabbit


= Kich =
Vo kich noi "Easter" cua nha viet kich, tieu thuyet gia, nha tho, nha tieu luan, hoa si nguoi Thuy Đien August Strindberg


Xem them Su kien đong đinh Giesu
Su phuc sinh cua Giesu
Cuoc thuong kho cua Giesu
Le Giang sinh
Halloween


Tham khao Tu lieu lien quan toi Easter tai Wikimedia Commons