Buon non (tieng Latin nausea, tu tieng Hy Lap ναυσια - nausia, "ναυτια" - nautia, say tau xe", "cam thay bi benh va buon non") la trang thai kho chiu cua da day thuong đi kem voi non mua.
Buon non la mot trieu chung khong đac hieu, tuc la co nhieu nguyen nhan gay ra. Mot so nguyen nhan pho bien cua buon non la say tau xe, chong mat, đau nua đau, choang ngat, viem loet da day ta trang (viem da day) hoac ngo đoc thuc pham. Buon non la mot tac dung phu cua nhieu loai thuoc bao gom thuoc hoa tri ung thu, hoac do om nghen trong ky som cua thai ky. Buon non cung co the đuoc gay ra boi su lo lang, cam giac kinh tom hay tram cam.
Thuoc dung đe phong ngua va đieu tri buon non đuoc goi la thuoc chong non. Cac thuoc chong non thuong đuoc dung la promethazine, metoclopramide va ondansetron. Tu buon non trong tieng Hy Lap la tu ναυς - naus, "con tau"; ναυσια: "say song".


Nguyen nhan Co nhieu nguyen nhan gay buon non. Nam 2009 co to chuc y hoc đa liet ke 700 ly do.
Trong đo nhiem khuan đuong tieu hoa (37%) va ngo đoc thuc pham la hai nguyen nhan pho bien nhat. Tuy nhien, chi co 25% nhung nguoi bi buon non đen bac si gia đinh cua ho đe tham kham. Buon non pho bien nhat o đo tuoi tu 15 đen 24 va it hon o lua tuoi khac.
Ngoai ra, tac dung phu cua thuoc (3%) va mang thai cung la nhung nguyen nhan thuong gap. Khoang 10% nguyen nhan buon non van chua đuoc biet ro.


= Ngo đoc thuc pham =
Ngo đoc thuc pham lam khoi phat đot ngot chung buon non va oi mua trong 1-6 gio đau sau khi an phai thuc pham bi o nhiem va thuong keo dai tu 1 đen 2 ngay. Nguyen nhan la su ton tai đoc to đuoc san xuat boi vi khuan co trong thuc pham, nhat la thuc pham ban.


= Thuoc =
Nhieu loai thuoc co the gay buon non. Nhu thuoc đieu tri ung thu hay cac nhom thuoc dung trong phac đo hoa tri va thuoc gay me pho quat.


= Mang thai =
Buon non trong mang thai con goi la chung "om nghen", pho bien nhat la o ky đau mang thai, nhung đoi khi co the tiep tuc vao tam ca nguyet thu hai va thu ba. O tam ca nguyet đau tien khoang 80% phu nu co dau hieu buon non. Vi vay mang thai đuoc coi la mot nguyen nhan gay ra buon non o bat ky phu nu nao trong đo tuoi sinh đe. Thong thuong chi bieu hien nhe va tu khoi, tuy nhien voi truong hop nghiem trong đuoc goi la chung non nghen co the đuoc yeu cau đieu tri.


= Mat can bang =
Mot so tinh trang co lien quan đen su mat can bang cua co the nhu say tau xe va chong mat, co the dan đen buon non va oi mua.


= Cang thang va tram cam =
Buon non co the đuoc gay ra boi cang thang va tram cam.


= Nghiem trong =
Trong khi hau het nguyen nhan gay buon non khong phai la nghiem trong, tuy vay co mot so nguyen nhan la nghiem trong. Bao gom tang ap luc noi so thu phat trong chan thuong đau hay xuat huyet, đot quy, nhiem toan tang ceton đai đuong, u nao, phau thuat, đau tim, viem tuy, tac ruot non, viem mang nao, viem ruot thua, viem tui mat, suy thuong than cap tinh, soi ong mat chu (tu soi mat), viem gan. Cung nhu dau hieu cua nhiem đoc cacbon monoxit va mot so tinh trang khac.


= Say ruou =
Bai chi tiet: say ruou


Đieu tri Mat nuoc do non mua đuoc bu nuoc bang dung dich đien giai. Truong hop khong hieu qua bu dich truyen tinh mach co the đuoc yeu cau. Cham soc y te đuoc khuyen khich neu: benh nhan mat nuoc nhieu hay co cac trieu chung nhieu hon 2 ngay nhu sot, đau da day, non nhieu hon hai lan trong mot ngay hoac khong đi tieu trong hon 8 gio.


= Thuoc =
Nhieu loai thuoc co san đe đieu tri con buon non. Lua chon thuoc chong non đe đieu tri co the dua tren cac nguyen nhan gay buon non cho nguoi benh. Đoi voi nhung nguoi say tau xe va chong mat, thuoc khang histamin va thuoc khang cholinergic nhu meclizine va scopalamine đac biet hieu qua. Buon non va oi mua lien quan đen chung đau nua đau đap ung tot voi đoi khang dopamin nhu metoclopramid, prochlorperazine, va chlorpromazine. Trong truong hop viem da day ta trang, thuoc đoi khang serotonin nhu ondansetron đuoc dung đe ngan chan buon non va oi mua, cung nhu giam nhu cau hoi suc dich IV. Su dung ket hop giua thuoc pyridoxine va doxylamine la đieu tri bac đau tien cho buon non va oi mua lien quan đen mang thai. Dimenhydrinate dung hieu qua trong buon non va non sau phau thuat. Cac yeu to khac co the anh huong đen viec lua chon thuoc chong non bao gom mong muon cua benh nhan, nhung tac dung phu, va chi phi.


= Lieu phap thay the =
O mot so benh nhan nhat đinh, can sa co the co hieu qua trong viec giam buon non va oi sau hoa tri. Mot so nghien cuu đa chung minh tac dung đieu tri cua can sa cho buon non va non trong giai đoan tien trien cua benh nhu ung thu va AIDS.
O benh vien, dung gel boi tai cho đe chong buon non khong đuoc chi đinh vi chua co nghien cuu đay đu. Gel boi co chua lorazepam, diphenhydramine, va haloperidol đoi khi đuoc su dung cho buon non nhung khong hieu tuong đuong bang phuong phap đieu tri thong thuong.
Gung cung đa đuoc chung minh la co hieu qua tiem nang trong đieu tri mot so dang buon non.
Mot so bang chung cho thay cham cuu cung gop phan ho tro chong lai buon non.


Tien luong Hau het buon non va non ngan han noi chung la khong gay hai, tuy nhien đoi luc lai gap mot tinh trang nghiem trong hon. Viec non mua keo dai co the dan đen mat nuoc va /hoac mat can bang chat đien giai. Neu khong đieu tri đe lap đi lap lai, đac trung cua chung benh loan an uong, co the gay ra axit da day, lau dan gay men rang dan đen pha huy rang. 


Tham khao