Ametit (tieng Anh: amethyst) hay con goi la thach anh tim, ngoc tim hay tu ngoc la mot loai thach anh mau tim, thuong đuoc su dung lam đo trang suc. Ten goi xuat phat tu Hy Lap co đai a- ("khong") va methustos ("say"), nguoi ta tin rang nguoi đeo no se đuoc bao ve khong bi say ruou.


Truyen thuyet Trong tieng Hy Lap tu amethystos (αμεθυστος) co the đuoc dich la "khong bi say". Ametit con đuoc xem la mot loai thuoc co the chong lai su say ruou, đeu nay giai thich tai sao cac coc uong ruou thuong kham ametit vao. Trong Than thoai Hi Lap, Dionysus, vi than cua ruou theo đuoi mot thieu nu co ten la Amethystos nhung nang đa tu choi tinh cam cua ong. Amethystos van xin cac vi than đe giu gin su trong trang,va Artemis xuat hien, bien co thanh mot vien đa mau trang. Tuc gian vi y đinh bao ve su trong trang cua Amethystos, Dionysus đo ruou vao vien đa, lam no đoi thanh vien pha le mau đo tia. Mot phien ban khac cho rang nu than Rhea tang Dionysus vien đa ametit đe giu gin su đung muc cua nguoi uong ruou.


Tinh chat hoa hoc Ametit la loai thach anh mau tim anh hong nhat đen tia sam, co cong thuc hoa hoc la SiO2. Ametit co the the hien mot hoac ca hai mau thu cap la đo hoac xanh lam.
Trong the ky 20, mau cua ametit đuoc coi la do su co mat cua mangan. Tuy nhien, do mau cua no co the bi thay đoi hoan toan tham chi mat mau khi nung. Vi vay, nguoi ta nghi rang no co nguon goc tu cac chat huu co. Thyocyanat sat III đuoc cho la co mat trong ametit va luu huynh cung đuoc tim thay trong khoang vat nay.
Cac cong trinh gan đay cho thay mau cua ametit la do co lan tap chat sat III. Cac nghien cuu sau hon cho thay su tuong tac phuc tap cua sat va nhom se tao nen mau.
Khi nung nong ametit thuong chuyen thanh mau vang, va hau het citrine, cairngorm cua nganh kim hoan đa quy đuoc coi đon gian chi la "ametit đuoc gia nhiet". Thach anh ametit co xu huong bi mat mau khi bi lo ra mat đat.
Ametit tong hop rat giong voi ametit chat luong cao. Cac đac điem hoa hoc va vat ly đeu rat giong voi ametit tu nhien nen rat kho phan biet mot cach chinh xac tru khi dung nhung thu nghiem đa quy hoc cao cap ton kem. Thu nghiem dua tren quy luat sinh đoi ten "Brazil law twinning" (mot dang cua thach anh sinh đoi, khi đo cau truc thach anh phai va trai đuoc lien ket tao thanh mot tinh the duy nhat đuoc su dung đe xac đinh ametit tong hop se de dang hon. Tuy nhien ve mac ly thuyet, nguoi ta co the tao ra vat lieu tong hop nay nhung kho ma tao ra đuoc voi so luong lon đe cung cap cho thi truong.


Cau tao Ametit đuoc cau tao boi su chong xep so le bat quy tac cua thach anh phai (thach anh anpha) va trai (thach anh beta), nen cau truc nay co the chiu đuoc luc co hoc.
Do co đo cung la 7 theo thang đo cung Mohs, ametit thich hop lam đo trang suc.


Lich su Ametit đuoc nguoi Ai Cap co đai dung lam đa quy va khac kham. Nguoi Hy Lap tin rang ametit co the chong lai su say xin, trong khi linh chau Au thoi trung co đeo ametit đe đuoc bao ve khi ra chien truong. Cac chuoi ametit đuoc tim thay trong cac ham mo kieu Anglo-Saxon tai Anh.
Hoc đa lon co ametit tinh ket tinh gam Santa Cruz phia nam Brasil đuoc trung bay tai trien lam nam 1902 o Dusseldorf, Đuc.


Thuat ngu khac Trong giao dich đa quy nguoi ta su dung mot so thuat ngu đe mo ta mau cua ametit nhu: "Hoa hong Phap" (Rose de France) thuong dung cho loai co mau hong phot xanh nhat (mau hoa oai huong hoac hoa tu đinh huong). Mau sang trong nhat la mau tim đam voi anh đo đuoc goi la "Siberian". Ngoai Siberi, cac loai đa quy co mau nay thuong gap o Uruguay va Zambia.


Phan bo Ametit đuoc san xuat rat nhieu o bang Minas Gerais, Brasil, noi đay co rat nhieu tinh hoc lon nam trong đa nui lua. No cung đuoc tim thay trong cac mo o Han Quoc. Mo ametit lo thien lon nhat the gioi la Maissau, bang Lower Austria, Uc. Mot so loai ma nao cua Brasil va Uruguay chua nhieu tinh the ametit ben trong. Ametit hat nho co o Nga, đac biet gan lang Murzinka cach Ekaterinburg khoang 120 km, o đay xuat hien tinh đam trong hoc đa granit. Mot vai noi o An Đo cung co ametit. Zambia la mot trong nhung nha san xuat ametit lon nhat the gioi voi san luong hang nam đat 1.000 tan.
O Hoa Ky nguoi ta cung tim thay mot vai noi xuat hien ametit nhung cac loai nay khong đu đe lam đo trang suc. Trong so nay can phai ke đen la nui Amethyst, tieu bang Texas; Vuon quoc gia Yellowstone; quan Delaware, Pennsylvania; quan Haywood, Bac Carolina; Deer Hill va Stow, Maine. Chung cung đuoc tim thay o vung ho Superior. Ametit tuong đoi pho bien o Ontario va Nova Scotia, nhung rat hiem gap o nhung noi khac tai Canada.


Gia tri Mot so loai đa quy hiem gap co gia đuoc nhieu nguoi biet đen nhu kim cuong, xa-phia, hong ngoc va ngoc luc bao, trong khi đo ametit bi mat đi gia tri vi no đuoc tim thay rong rai o nhieu noi nhu o Brasil. Ametit gia tri nhat (goi la "Deep Russian") thi rat hiem va gia tri cua no phu thuoc vao nhu cau cua nguoi suu tam nhung no van đuoc xep sau xa-phia va hong ngoc hang nhat (xa phia Padparadscha hoac hong ngoc "pigeon's blood").
Ametit la bieu trung cho thang 2, la mot trong cac loai đa tuong trung cho cac thang trong nam (birthstone). No cung la bieu tuong thu 12 Song Ngu, thu 1 Bach Duong, thu 11 Bao Binh va thu 9 Nhan Ma. Nhung nguoi sinh sau ngay 18 thang 2 đeo ametit tuong trung cho ngay sinh cua va tuong mao cua ho. No la bieu tuong cua su thong thai, niem đam me va hanh đong ve ton giao, tam hon. Cac thanh vien co chuc vu cua Nha tho Cong giao o Roma theo truyen thong đeo cac chiec nhan co cac hat ametit lon.


Chu dan Xem them Danh sach khoang vat


Tham khao "Amethyst". part of a poster by the Juneau – John Rishel Mineral Information Center. Alaska office of the United States Bureau of Land Management. Ban goc luu tru ngay 14 thang 3 nam 2007. Truy cap ngay 11 thang 9 nam 2006.
Ure, Andrew (1827). A Dictionary of Chemistry. Printed for Thomas Tegg, (et al.). tr. 141. Truy cap ngay 11 thang 9 nam 2006. Ametit la loai đa trang suc co mau tim, va sang ruc ro, cung gan bang ruby/saphia chi khac nhau ve mau sac đuoc goi la ametit ong anh rat hiem gap trong tu nhien. Khi lac chung se thay lap lanh mau đo tia hoac mau hong; va cang quy hon khi chung co mau xanh bien. Cac loai ametit nay đeu co cung hinh dang, đo cung, ty trong va cac tinh chat đinh luong khac cung giong nhu cac loai ruby hay saphia chat luong tot, va chung đeu xuat hien cung mot cho đac biet o cac vung nhu Ba Tu, Arabia, Armenia va Tay An Đo. Cac loai ametit phuong Tay chi đon thuan la mau thach anh hoac tinh the

AMETHYST, the purple variety of quartz Luu tru ngay 11 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine
Amethyst
The amethyst Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine