Min, goi đay đu la min quan dung (military mine) la mot dung cu no, đuoc bo tri tai nhung vi tri co đinh, thuong đuoc kich hoat nho tac đong, truc tiep cung nhu gian tiep cua chinh "nan nhan" muc tieu.


Ten goi Truoc, đay, tieng Viet dung loi (雷) đe chi cac khoi boc pha (爆破) noi chung, nhu đia loi (地雷), thuy loi (水雷), ngu loi (魚雷)... Trong tieng Viet hien đai, min tuong đuong voi Landmine cua tieng Anh, đia loi cua tieng Viet co. Tuc la tu min dung chi vu khi tren can. Vi du, ngu loi truoc đay hieu la min ca, đia loi la min đat, thuy loi la min nuoc, nhung tieng Viet ngay nay khong goi ngu loi thuy loi la min. Tuy vay, duoi đay van đe cap đen thuy loi.


Tong quan Ve quan su, min rat re va hieu qua. Min co nhung kha nang lon truoc khi nhung vu khi khac đat đuoc. Vi du, trong The chien 2, đau chien tranh bo binh hau nhu khong the diet đuoc xe tang bang gi khac ngoai min. Canh bac Chien dich Kursk, Hong Quan lap nhung bai min lon va dung bo binh, phao binh bao ve nhung bai min nay, Đuc khong the vuot qua. Cung chien dich nay, o canh Nam Nikita Khrushchev bo tri min kem thong minh, quan Đuc go mot qua mot phut, dan đen thung phong tuyen. Đen cuoi chien tranh nay, bo binh moi co chut it kha nang ban sung chong tang panzerfaust (RPG). Hay nhu ngay nay, phien quan Iraq che tao rat nhieu loai min, gay thuong vong lon cho My voi vu khi hien đai.
Trong chien tranh Viet Nam va o Campuchia, co nhung min tu tao de lam va nguy hiem. Vi nhu đan coi treo len cay lau say, nguoi đi gat roi no. Du kich Cu Chi co loai min hoan toan tang hinh voi may do đien tu. Min đuc bang khoi thuoc no lon lay tu bom đan chua no. Ngoi kich no min lam bang nhung chat de chay, tren cam cai que, xe co gat đo que kich thuoc chay, thuoc chay kich thuoc no moi lat đo xe tang.


Hau qua cua min Min tuy loi the ve quan su, nhung rat kho thu hoi. Sau chien tranh, đat đai bi xao tron, ban ve nhung bai min that lac hoac chua bao gio co. Viec go min rat ton thoi gian va nhan mang, tien cua. Min con lai sau chien tranh gay nhung tham hoa lon va lau dai. O Viet Nam, Campuchia va nhieu nuoc khac, min o lai trong đat 40-50 nam van hoat đong đuoc.
Quan My truoc đay cai mot luong min khong lo o Mien Trung va Mien Nam. O Truong Son, My dung may bay tha xuong vo cung nhieu min la, loai min rat lau bi hong va khong the do bang may do đien tu, co mau sac lan vao cay coi đat đa. Trong giai quyet cac hau qua chien tranh nay, van đe min luon chiem vi tri hang đau.
O Campuchia, phien quan cung đuoc vien tro mot luong min khong lo, trong đo chu yeu tu Trung Quoc, Anh. Mot so min o đay đuoc thiet ke đe khong the do bang may do đien tu. Phien quan bo tri min het suc bua bai, khong he ghi chep đanh dau, đe lai hau qua tai hai lau dai o mien Tay Campuchia.
Viec tim kiem min chua no luon di kem voi tim kiem cac đau đan chua no. Co nhung bom co rat lon, đang so. Mot hiem hoa nua la lop ma khong gi nhieu vu khi rat đep, nhu đan M79 co the đuoc tre em choi. Long tham kiem thuoc no sat vun thua ban lay tien cung lam tang so tai nan.
Tu nam 1999 đen cuoi nam 2004 đa co 144 quoc gia ky Hiep uoc Quoc te Ottawa yeu cau tay chay su dung min cong binh. 42 quoc gia khong tham gia hiep uoc nay, trong đo co Hoa Ky, Trung Quoc, An Đo, Nga va Viet Nam. Nam 2003 thong ke chinh thuc cho thay hon 8.000 nguoi tren the gioi chet va bi thuong do min, nhung con so thuc te co the len toi khoang 20.000.


Cac quoc gia con co the san xuat min Theo Hiep đinh chong min sat thuong ca nhan Ottawa đa liet ke nhung quoc gia sau đay la đang san xuat min tinh đen thoi điem thang 8 nam 2004. Khong quoc gia nao trong danh sach tham gia Hiep uoc Ottawa [19].

An Đo 
Cuba 
Iraq (nhung chac la đa ngung san xuat sau khi bi My tan cong)
Iran 
Myanmar 
Nepal 
Nga 
Pakistan 
Singapore 
Trieu Tien 
Viet Nam 
Nhung quoc gia ngung san xuat min gan đay:

Ai Cap đa tuyen bo khong chinh thuc đa ngung san xuat min tu nam 1988 
Han Quoc đa tuyen bo khong san xuat min tu 2000.
Hoa Ky khong san xuat min tu 1997, nhung chinh phu đa tuyen bo nam 2004 rang "Hoa Ky se tiep tuc phat trien min sat thuong va chong xe tang khong dai lau." 
Thang 3 nam 2004, mot vien chuc Libya tuyen bo quoc gia nay chua bao gio san xuat min sat thuong, nhung đa cai min trong nhung nam 1970 va 1980 
Serbia va Montenegro nay đa tham gia Hiep đinh chong min sat thuong ca nhan Ottawa 
Tho Nhi Ky nay đa tham gia Hiep uoc Ottawa 
Mot vien chuc tu Trung Quoc đa tuyen bo rang đa ngung san xuat min vi đa co đu du tru.
Mot phai đoan đanh gia Lien Hop Quoc đen Peru đa tuong trinh rang viec san xuat min tai quoc gia nay đa ngung tu thang 1 nam 1999. Peru la mot trong nhung quoc gia ky Hiep uoc đau tien va hiep uoc co hieu luc tu thang 3 nam 1999 [20]


Nhung hiem hoa nhan đao Nhung đau đan no kho nhan biet hoac nhung loai min nho la mot moi nguy hiem rat lon đoi voi tre em. Hang nam co khoang chuc nghin nguoi bi thuong hoac bi giet chet do min.
Theo Bien ban ve min tren đat cua Lien Hop Quoc thi vi tri, khu vuc bi cai min can đuoc ghi lai. He thong tu vo hieu hoa sau mot thoi gian can đi kem. Tren thuc te min đuoc cai khong kiem soat va khong theo ke hoach. Min đuoc rai tren khong phan tan khong đong đeu, mot phan co the nam cach biet o khoang cach rong do cau hinh khong luc hoc (co canh nhu min buom buom) hoac co du nho đuoc gio thoi đi xa. Mot so nhom tranh đau co tinh dung min nham vao thuong dan, voi muc đich triet tieu đinh cu, đong ruong, đon đien khong the su dung hay khung bo dan thuong phia đoi phuong. Đoi, chet va tan tat ca đoi la hau qua cua nhung nguoi vo toi.
Hieu qua cua no tuong tu nhu bom bi la Đan duoc thu cap. Mot phan khong nho cua bom bi bi mat tich va thong thuong phat no voi mot va đong nhe. Min thuong đuoc san xuat voi gia re va rat de voi luong lon. Chinh vi vay voi nhung phe phai thu đich, khong co vu khi toi tan, thuong co nhu cau rat cao. No cung đuoc su dung trong quan đoi cua My, Nga, Trung Quoc, An Đo va Pakistan.


Nhung nuoc bi nhiem min Afghanistan: khoang 10 trieu qua
Ai Cap: hang trieu qua (El Alamein, Sinai)
Angola: So luong min đuoc gai cho toi khi ket thuc cuoc noi chien van khong the kiem ke đuoc.
Bosna va Hercegovina: khoang 1 trieu
Trung Quoc: khong ro
Đuc - Khu vuc noi bien cu: 33.000 chua đuoc tim thay
Eritrea
Hi Lap/Tho Nhi Ky - Khu vuc Bien gioi.
Iraq
Iran
Campuchia: khoang 4 trieu
Kosovo: 1 trieu qua trong đo co 200.000 qua khong ro vi tri
Croatia: khoang 700.000
Libya khong ro luong min đuoc rai tu Chien tranh the gioi thu hai
Mauritanie/Tay Sahara - khu bien gioi.
Mozambique: 800.000 đen 1 trieu qua
Namibia
Somalia
Sri Lanka
Sudan
Viet Nam: hon 3,5 trieu va hang chuc trieu nhung qua bom lac khac.
Cong hoa Sec
Cong hoa Sip: khoang. 17.000


Go min Go/pha min: min se bi pha huy bang cach cho no co kiem soat, ban hoac bang may pha min chuyen nghiep.
Vo hieu hoa min: min se đuoc cai chot an toan đe khong the phat no đuoc. Sau đo no co the đuoc su dung lai hoac bi pha huy.
Ve nguyen tac nguoi ta phan biet go min quan su va go min nhan đao. Go min quan su đe nhanh chong vuot qua khu vuc gai min voi ton that nho. Go min nhan đao thi lai co muc tieu truoc tien la tra lai su an toan cho cuoc song cua thuong dan (nhu tai đinh cu, trong trot, tiep can nguon nuoc v.v.).
Viec go min quan su kho khan nhieu do khong the su dung thiet bi lon manh va yeu cau thoi gian. Trong cac tran đanh, nguoi ta thuong dung boc pha đe kich no min va don dep vat can. Boc pha ong cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam gom nhieu cot dai chua thuoc no, lien tiep đat len va kich no tao thanh mot đuong hao, don dep min va hang rao.
My hien nay dung mot loai ten lua co đau no lom tao ap suat cao tren mat đat, ten lua ban đi tu xe, đieu khien day tam vai chuc met.
Trong thoi binh, co nhieu phuong phap phat hien va thao go, nhung cham va muc đo nguy hiem lon.
Nguoi ta dung cac may do đien tu đe phat hien vo kim loai cua min. Cac radar sau đe phat hien cac điem đac biet trong đat, cac may sieu am nhan ra vat cung trong đat. Phuong phap tien tien la dung X-quang nhan ra khoi thuoc no trong đat, nhung van con rat han che.
Khi thay bom min lon nho, nguoi ta co the go hay tien tien hon dung cac tia nuoc manh kich no pha huy chung. Voi bom min lon, dung hoi nuoc xi chay thuoc no, thao dan ra. Nhin chung rat nguy hiem vi chi tiet cau tao bom min đa cu ri, khong tin cay.


= Ve ten mine (min) trong tieng chau Au. =
Truoc đay min dung đe đao (mine). Luc đo chi co mot thu thuoc no duy nhat la thuoc no đen, tuy khong đuoc dung rong rai do rat đat nhung đong gop vai tro lon trong đao kenh, ham. Cong nghe đao đuong ham chu luc ngay nay van la khoan no. Nhung tai lieu con lai cho thay chau Au dung min trong đao đap tu the ky 15.
Min ban đau chi la goi thuoc no cam day chay cham. Đen cuoi the ky 19 moi xuat hien kip no an toan va cac thuoc no khac ngoai thuoc no đen.


= Min chien tranh =

Cung voi viec đao ham dan su, viec cong thanh ngay xua cung dung min. Nguoi ta đao (mining) mot đuong ham đen chan thanh, chat thuoc no va đot, chien thuat nay bat đau tu co. Nhung lan su dung đuong ham cuoi cung la chien tranh Krym (Nga Tho) va sau đo la Noi chien My. Đen cuoi the ky 19 thanh quach đa lac hau. Cac min dung kip no khong can đot co tac dung manh trong chien tranh tran đia The chien 1. Đen The chien 2 thi min đa đuoc san xuat va su dung so luong lon.
Trong cac xung đot va chien tranh Nga-Tho trong the ky 19, nhieu loai min hinh thanh, đay la noi nguoi ta su dung hieu qua lan đau ngu loi va thuy loi.


Cac loai min = Thuy loi hay min nuoc (sea mine) =
Loai min nay bo tri duoi nuoc, trong tieng Viet goi la thuy loi, loai min nay co kich thuoc rat lon đe tieu diet cac muc tieu duoi nuoc nhu tau, thuyen....


= Đia loi hay min mat đat (land mine) =
Min mat đat pho bien trong The chien 1. Min mat đat đuoc chia thanh hai loai chu yeu: Min chong nguoi, Min chong tang, va Min đac biet.

Min chong nguoi co nhieu manh sat thuong. Truoc đay dung vo gang khi vo no vang nhieu manh. Roi dung bi thep, nhung loai min tien tien dung bi carbic volphram. M18 Claymore co lieu no lom goc rong quet mot vung rong. Viet Nam san xuat min đinh huong co goc hep hon, song no chum, đi xa. Min nhay la moi min vuong no ban len cao tam mot met moi no. Min la My o Truong Son va mot so loai min khac co suc cong pha nho, cut chan nguoi dam phai.
Min chong tang đe tieu diet cac xe tang, xe boc thep, cac phuong tien co đong, co the lat đo xe, vo gam. Min lom đuong kinh lon co tam tap trung song no co the diet xe o chuc met. Min lom nho co the sat thuong nguoi tren xe cung co đo. Min chong tang thuong đe no đut xich, min lon lat đo xe, co nhung min hien đai ban ra đau no lom đap vao giap khoan thung xe.
Min đac biet lam viec rieng, nhu nhung min chi ban len troi phao sang co mau rieng. Nguoi ta cai nhung min nay bo tri mau theo vi tri, đich gay no va ban len chum phao sang, can cu vao chum đo nhanh chong xac đinh vi tri đich hay tren khong.


Kich no min Nhung loai min vu khi thuc te kich no bang nhung đong tac cua nan nhan. Cac min co khi thuong co may kich no, kim hoa đap vao hat no. Con min lon may moc phuc tap điem hoa đien. Thuy loi co loai ngoi đap no, can đap pha binh chua dung dich đien phan, sinh đien, đe thuong rat ben.

Đe no: do trong luong co the cua nan nhan gay ra. Min chong tang can lam luc đe no hang tram kg, nguoi dam len khong no, đo ton kem vi no vo ich.
Vuong no: phat no sau khi day keo bi gian manh, thuong qua min co nhieu day rat nho chang nhu mang nhen, nguoi đi qua vuong phai.
Thao no, luu đan co ngoi no tuc thi đuoc dung, vi du đat duoi qua min đe no, khi nhac qua min tren đi thi luu đan no.
Gat no: đuoc su dung o min chong tang đe tac đong toi chieu rong cua xe. Tu nay xuat hien tu min gat Cu Chi.
Cam bien tu truong: anh huong boi su bien đoi tu truong xung quanh; vi du do kim loai cua xe co hoac do may do min.
Cam bien chan đong: do rung đong xung quanh đuoc truyen trong đat. He thong VP-13 cua Nga la mot vi du, voi he thong cam ung rung đong co the cam nhan đuoc buoc đi cach xa 15 met va ra lenh no cung luc toi 5 qua min. Nhung qua min đo khong gan noi gay đong ma co the cach xa. He thong nay đuoc van hanh bang pin đien va co the tu huy sau khi gay no bang luong thuoc no nho đuoc gan kem theo.
Mot so nguyen tac kich no khac.

Hen gio: se lam min no sau mot khoang thoi gian nao đo. Ngoi hen gio đuoc su dung voi nhieu muc đich: Khu vuc cai min se khong the don trong mot thoi gian; ngoi hen gio se nhu he thong tu huy, nhu vay khu vuc cai min khong can phai mat cong don sau nay. Ngoai ra nhung loai min voi ngoi no khac co the con đuoc cai them ngoai hen gio.
Lam cham. Nhung loai min chien tranh co the co lam cham, vi du min đe no co mot chot chi, sau khi cai 5 phut chot chi moi bi lo xo keo đut, trong thoi gian đo dam len khong nguy hiem.
Kich no đien, nguoi dung min phuc o đau đo điem hoa đien.
Đot no bang day chay cham.


Rai min Thong thuong, nguoi ta cai min bang tay. Chien thuat cai min yeu cau ket hop nhieu loai min. Loai min chu yeu chong muc tieu theo yeu cau va cac loai min khac chong go no.
Vi du ben duoi mot qua min chong tang đat mot qua luu đan gai. Vi du nua la đat mot so min nho đe no quanh mot qua min sat thuong vuong no lon, đich de dam len khi phat hien ra qua min lon va no luc go.
Min la, min buom đuoc may bay My rai rat nhanh tren dien tich rong o Truong Son, ta chi co the nhat khac phuc tren tuyen đuong, con trong rung thi khong xue, con so len đen nhieu chuc trieu hoac tram trieu min la, min buom đa rai.
BM-30 Smerch tam ban 70 km cua Nga đieu khien đien tu chinh xac rai min dien rong nhanh chong, ngay lap tuc chan mot con đuong. So min nay tu huy sau đo tuy yeu cau.
Thuy loi trong Chien tranh Viet Nam đuoc may bay tha xuong bo bien, hoat đong va dung lai theo tin hieu ha am phat tu tau ngam trong Vinh Bac Bo.


= Mot so phan loai min pho bien: =


 Qua cach đat/cai min  Min chon
Min lo thien: đuoc đat tren mat đat, đuoc che so hoac nguy trang. Phan lon loai min nay thuong đuoc rai tu tren cao xuong.
Min phong: co the bang ten lua, phao, truc thang hoac xe đac biet đe cai. Loai min nay se tu đong chinh đung huong thuan loi sau khi cham xuong đat. Loai ngoi cua nhom nay thuoc min chong tang, do ngoi be, ngoi tu truong hoac ngoi rung đong, nhu the khi bi đe len se gay hai đen ca chieu rong cua xe.
Min rai bang may bay: vo nhua, đuoc quan đoi Lien Xo cu rai xuong Afghanistan bang may bay. Nhung qua min đo se no khi nguoi ta cam len tay. Mot so đau đan no đo be ngoai trong giong đo choi tre con.


 Qua ve be ngoai, qua vat lieu...  Min đia - hien van đuoc su dung, thuong dung chong tang.
Min chot
Min dam - Anti-Personenminen bzw. Schutzenminen, kleine Minen gegen Menschen
Min nhua - ngoai ngoi bang kim loai thi tat ca đeu la nhua, do vay viec tim kiem bang may do tim se kho khan (chi co the tim o đo sau khoang 12 cm).
Min buom buom - mot loai tim dam cua Nga đuoc rai tu tren khong. Tre em hay nham tuong no la đo choi.
Submunition - neben Minen als Submunition insbesondere hohe Blindgangeranzahl bei Streubomben.
Min bay - bay no đuoc giau vao nhung đo dung thong thuong hoac vao nha cua. versteckte Sprengfalle, in Alltagsgegenstanden oder Hausern versteckt.
Claymore - Loai min manh cua quan đoi My.
Min đa - loai cu cua Claymore, ben trong co chua đa cung, khi no se ban ra.


 Qua ket qua pha huy  M-Kill hay mobility kill': chong nhung bo phan chuyen đong nhu (truc xe, banh, xich, chan, đui). He thong vu khi thong thuong khong bi huy hoai.
K-Kill hay catastrophic kill: đe pha huy he thong vu khi hoac e-kip lai (to lai).


 Min song  Min song, hay con đuoc goi min bo: khong tham nuoc, co the tha neo thuong co dang thuy đong luc tot va đuoc gai o nhung khu vuc song ho can, đac biet o bo bien voi muc đich chong đo bo bang thuyen phi co hoac tau. Loai min nay đuoc Lien Xo phat trien manh.
Ngoi cua loai min nay phan lon la cam ung tu truong, đien truong va am thanh.


 Thuy loi  Thuy loi la min dung đe chong thuyen va tau ngam. Min đuoc đat o ngoai khoi.


Tham khao Lien ket ngoai Landmines and international humanitarian law Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2010 tai Wayback Machine, ICRC
Detector Spots Buried Mines 1943, Popular Science article on the "Polish" mine detector.
"How Axis Land Mines Work", April 1944 detailed article on types of land mines
E-Mine Electronic Mine Information Network by United Nations Mine Action Services
Detecting Land Mines: New Technology Luu tru ngay 13 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine, by Paul Grad. Published by Asian Surveying and Mapping
Ken Rutherford, "Landmines: A Survivor’s Tale" - Journal of Mine Action