Dong Chien si Toan quyen Malta (ten đay đu la Dong Chien si Toan quyen Cuu te Thanh Gioan cua Jerusalem, Rhodes va Malta, tieng Y: Sovrano Militare Ordine Ospedaliero di San Giovanni di Gerusalemme di Rodi e di Malta, cung đuoc goi tat la Dong Hiep si Malta) la mot dong tu Cong giao Roma đuoc to chuc nhu mot luc luong quan su. Ho la cac hiep si chau Au lau đoi nhat tren the gioi va đuoc đanh gia la luc luong hao hiep va thuong vo.
Dong Hiep si Malta đuong đai la ke thua cua Dong Thanh Gioan Jerusalem tu thoi trung co, (con goi la Hiep si Cuu te - Fraternitas Hospitalaria) khoi đau la benh vien đuoc thanh lap o Jerusalem vao nam 1080 nham cham soc nhung nguoi hanh huong ngheo va benh tat đen Đat Thanh. Sau khi chinh phuc đuoc Jerusalem hoi nam 1099 trong cuoc Thap tu chinh thu nhat, ho đa tro thanh mot dong tu quan su co đieu le rieng voi nhiem vu cham soc va bao ve Đat Thanh. Ke tu sau khi cac vung lanh tho o Đat Thanh roi vao tay nguoi Hoi giao thi dong nay rut quan ve hoat đong o đao Rhodes (1310-1523), va sau đo la đao Malta (1530-1798) đe tuyen bo chu quyen. Nam 1798, Napoleon Bonaparte chiem đuoc Malta thi dong nay rut ve Roma nhung van duy tri tinh đoc lap chu quyen đoi voi moi nha nuoc the tuc.
Hien tai, tru so cua dong đat tai Roma va đuoc coi la mot thuc the co chu quyen theo luat phap quoc te. Du khong thuc su co mot vung lanh tho xac đinh nhung ho đuoc cap tu cach quan sat vien thuong truc tai Lien Hop Quoc. đuoc phat hanh tem buu chinh, co ho chieu đi quoc te, co quoc ky va quoc huy nhu mot nha nuoc. Dong Hiep si Malta chon Đuc Me Maria, voi danh hieu "Đuc Me Nui Philermos" lam thanh quan thay va cau bau cua minh.
Dong hien co khoang 13.000 thanh vien, 80.000 tinh nguyen vien thuong truc va 20.000 nhan vien y te (bao gom bac si, y ta, tro ta) hien dien tai hon 120 quoc gia Muc đich hoat đong cua ho la giup đo tre em, nguoi gia, nguoi khuyet tat, nguoi vo gia cu, nguoi bi benh hiem ngheo va benh phong o tat ca cac noi tren the gioi, khong phan biet chung toc hay ton giao. O mot so quoc gia nhu Phap, Đuc va Ireland, dong la to chuc đao tao quan trong ve so cuu va cap cuu y te. Thong qua to chuc thanh vien la Malteser International, Dong Hiep si Malta cung tham gia cuu tro cac nan nhan cua thien tai, dich benh va cac cuoc xung đot vu trang.


Lich su Khoi su tu nam 1048 tu cac nha buon tu quoc gia co Amlfi đuoc chinh quyen tai Ai Cap cho phep xay nha tho, tu vien va benh vien tai Jerusalem, voi muc đich cham lo cho khach hanh huong đen tu moi chung toc khong phan biet ton giao. Dong Thanh Gioan tai Gierusalem tro thanh mot cong đoan đan tu đieu hanh va mo cac benh vien cho khach hanh huong tai Đat Thanh, tro thanh đoc lap va duoi su đieu khien cua vi sang lap la Chan Phuoc Gerard. Giao hoang Pascale II chuan y trong mot sac Lenh ky ngay 15 thang 11 nam 1113. Luc đo tat ca cac thanh vien la tu si voi ba loi khan: vang loi, khiet tinh va kho ngheo. Ve sau vi đe bao ve cho khach hanh huong, dong đa bien thanh luc luong bao ve va tham chien trong nhung cuoc Thap Tu Chinh, tu đo bien thanh Đoan Hiep Si. Cac hiep si dong nay đa đeo mot bieu tuong la cay Thanh Gia tam canh tuong trung cho tam moi phuc that va huy hieu ay van con su dung cho đen ngay nay.


= Rhodes =
Nam 1291, khi luc luong tran thu Thanh Đia cuoi cung cua dong bi quan Hoi giao đanh bai, ho đa quyet đinh rut quan ve đao Sip vao nam sau đo roi đi chuyen đen voi vi thu linh Fra Fouques de Villare tai đao Rhodes. Tai đay, cac hiep si đa to chuc thanh luc luong hai quan va xay dung mot thanh tri kien co ben bo bien phia đong Đia Trung Hai đe bao ve Kito huu truoc cac cuoc tan cong cua cac tau chien tu bien vao. Luc luong nay khong chiu su chi huy cua bat ky quoc gia nao trong vung, ho chi phuc tung lenh cua Giao hoang. Ho đa đanh nhieu tran ac liet va noi danh nhat trong thoi ky bat bo va tu đao, vi du nhu Thap tu chinh tai Syria va tai Ai Cap.
Đen đau the ky 14, tat ca cac hiep si cua dong tu khap chau Au đa quy tu ve Rhodes đe lap thanh nhom theo ngon ngu cua ho. Ban đau chi co bay nhom ngon ngu la Provence, Aubengne, Phap, Y, Aragon, Anh (gom ca Scotland va Ireland), Đuc. Đen nam 1492, nhom Aragon chia lam hai nhom la Castille va Bo Đao Nha. Moi nhom đeu co vi thu linh rieng nhung tat ca đeu duoi quyen thu linh cua Đai thong linh tuoc hieu la Thai tu thanh Rhodes. Ho đuoc Giao hoang cap quy che to chuc quan luc, đuoc đuc tien va ngoai giao voi cac quoc gia khac. 


= Malta =
Nam 1523, đoan hiep si that thu truoc luc luong Sultan sau sau thang giao chien ac liet va phai roi đao Rhodes. Ho bi phan tan vi khong co đat dung vo, mai cho toi nam 1530, khi Đai thong linh Fra Philippe de Villiers de I'Isle Adam chiem đuoc đao Malta thi ho moi đuoc quy tu lai. Cuoc Cai cach Khang Cach xay ra lam phan re thanh Giao hoi Cong giao va Tin Lanh khien cho dong bi giai the tai nhung quoc gia ung ho cai cach nhu Anh, Scotland. Con tai Ha Lan, Đuc va Thuy Đien, dong phai bien đoi thanh chi dong trung lap trong bat ky cuoc chien tranh nao giua cac quoc gia Kito giao.
Nam 1565, Đai thong linh Fra 'Jean de la Vallette (thu đo cua Valletta cua Malta ngay nay đuoc đat theo ten ong) chi huy cac hiep si bao ve hon đao nay truoc cuoc vay ham cua quan Ottoman trong suot hon ba thang. Trong tran Lepanto nam 1571, đoan hiep si Malta đa gop quan vao lien minh hung manh nhat o Đia Trung Hai duoi su chi huy cua Don Juan nuoc Ao đe đanh bai hoan toan luc luong hai quan Ottoman.


= Luu vong =
Sau hai the ky thanh lap, vao nam 1798, Napoleon Bonaparte chiem đuoc hon đao Malta trong chien luoc tien toi Ai Cap. Mac du Hiep uoc Amiens 1802 co đieu khoan cho Anh so tan Malta đe khoi phuc dong Hiep si Malta, chu quyen đao nay thuoc ve cac cuong quoc chau Au nhung Bonaparte khong thuc hien. Anh tuyen chien voi Phap vao ngay 18 thang 5. Vi luat cua cac hiep si la khong đuoc dung vu khi đe sat hai Kito huu nen ho buoc phai roi Malta.


= Roma =
Sau khi tam thoi rut ve Messina, Catania va Ferra, nam 1834, đoan Hiep si ve đong quan vinh vien tai Roma tren đoi Aventine. Ke tu đo, to chuc nay gan nhu khong con co cac hoat đong quan su ma chuyen tam hoat đong bac ai, tu thien. Đoan đa hoat đong manh me hon trong The chien thu I va II duoi quyen thu linh cua Fra Ludovico Chigi Alban dela Rovere va duoi thoi cua Fra Angelo de Mojana di Cologna (1962-1988)


Vi the tren quoc te Boi lich su đoc đao va tinh trang kha đac biet, vi the cua Dong Hiep si Malta đang la chu đe tranh luan tren truong quoc te. Ho tu nhan la mot "đoi tuong co chu quyen theo luat phap quoc te". Khong giong nhu Toa Thanh co chu quyen đoi voi thanh Vatican đe phan biet lanh tho cua ho voi Y, Dong Hiep si Malta đa khong con lanh tho nao ke tu khi ho mat đao Malta hoi nam 1798, ngoai tru hai co so vat chat hien nay la: tru so chinh tai Roma la Palazzo Malta (noi cu tru cua Đai thong linh) cung Villa del Priorato di Malta tren đoi Aventine (co quan chinh phu); va Lau đai Saint Angelo tren đao Malta. Nhung noi nay co toa đai su quan cua Toa Thanh va nuoc Y đuoc cap đac quyen ngoai giao. Lien Hop Quoc khong coi Dong Hiep si Malta nhu la mot "nha nuoc phi thanh vien" hoac "to chuc lien chinh phu" nhung coi ho la mot trong kieu đon vi khac đuoc nhan tu cach lam quan sat vien. Tuy nhien, Lien minh Vien thong Quoc te đa khong cap cho ho ma nhan dang vo tuyen va đuoi ten mien rieng.
Hien nay, Dong Hiep si Malta co quan he ngoai giao voi 104 quoc gia va quan he chinh thuc voi sau quoc gia va Lien minh chau Au. Ngoai ra, ho con co quan he voi Uy ban Hoi Chu thap đo Quoc te va mot so to chuc quoc te khac. Vi the quoc te nay đa mang lai cho ho su thuan loi trong viec thuc hien cac hoat đong nhan đao. Chu quyen cua ho cung đuoc the hien trong viec ho phat hanh ho chieu, bien so xe, tem buu chinh, va tien xu rieng.


Thanh vien Cap 1: gom cac Hiep si Cong ly la cac tu si voi 3 loi khan: Vang loi, Khiet tinh va Kho ngheo. Cac tu si nay khong buoc phai song trong Cong đoan cua dong.
Cap 2: gom nhung nguoi nam nu khan hua vang loi va cam ket song theo nguyen tac cua nguoi Kito huu va song theo nhung nguyen tac đuoc linh hung boi dong. Cap nay chia lam 3 hang:
Hiep si Danh Du tan hien song vang loi
Hiep si An Sung tan hien song vang loi
Hiep si An Giao Huan tan hien song vang loi
Cap 3: gom nhung giao dan khong buoc phai khan nhung loi khan tu tri hay tuan giu nhung loi hua, nhung buoc phai song theo nguyen tac giang day cua Giao hoi Cong giao va cua dong, mot lan nua cap nay lai chia lam sau loai: Hiep Si Danh Du va Tan Hien, Cac Tuyen Uy, Hiep Si An Sung va Tan Hien, Tuyen uy Giang Day, Hiep Si An Giao Huan, Nhung nguoi nam nu song Tan Hien.


Vu cang thang 2016 Ngay 22 thang 12 nam 2016, Giao hoang Phanxico đa thiet lap mot uy ban đac biet đe đieu tra nhung bat hoa trong Dong Malta sau khi vi Hiep si Toi cao ra quyet đinh sa thai Chuong an đuong nhiem la Albrecht von Boeselager. Ong nay bi cach chuc vi lien quan đen mot chuong trinh phan phoi bao cao su ma Giao hoi von co quan điem khong khuyen khich su dung nham muc đich tranh thai. Tuy nhien sau đo, Dong Malta thong cao noi rang viec lat đo Albrecht von Boeselager la mot "hanh đong hanh chinh noi bo thuoc chu quyen nha nuoc cua Dong Hiep Si Malta va do đo hoan toan thuoc pham vi tham quyen cua Dong" va rang du bay to long trung thanh voi giao hoang nhung phia Dong Malta van bac bo kha nang Vatican can thiep vao "chu quyen nha nuoc" cua Dong nay.


Chu thich Tham khao Thu Lanh Đoan Hiep Si Malta, Cu Fra Andrew Bertie đa tu tran tai Roma - VietCatholic