Anne Neville (11 thang 6, 1456 đen 16 thang 3, 1485) la Vuong hau cua Vuong quoc Anh voi tu cach la vo cua Richard III cua Anh, nguoi đa phe truat nguoi chau Edward V cua Anh đe tu lap lam vua. Truoc đo, theo su sap đat cua cha minh Warwick, Ke Buon Vua, Anne đa ket hon voi Edward xu Westminster, Than vuong xu Wales, vi vay ba con la Vuong phi xu Wales, tro thanh Vuong phi xu Wales thu hai trong lich su sau Joan xu Kent.
Xuat than tu dong ho Neville cung voi vi the la con gai cua 「The Kingmaker」, Anne Neville co vai tro mau chot trong thoi ki Chien tranh Hoa Hong. Khi Warwick phat long voi Edward IV cua Anh viec nha vua cuoi Elizabeth Woodville, Warwick đa ga Anne cho Edward cua Westminster, con trai cua Henry VI cua Anh va Marguerite xu Anjou, Vuong hau Anh, dan đen giai đoan tiep theo cua cuoc noi chien.
Khi Edward cua Westminster chet, ba tai hon voi Richard, Cong tuoc xu Gloucester, em trai cua Edward IV va George, Cong tuoc Clarence, nguoi đa ket hon voi chi ba la Isabel. Sau khi Edward IV chet, Cong tuoc Richard cuop quyen lam nhiep chinh cho vi vua tre tuoi, va sau đo ong đa tuyen bo hon nhan giua Edward IV va Elizabeth Woodville la khong hop le, dan đen xoa bo tu cach ket vi cua Edward V. Bang cach nay, Richard tro thanh Vua Richard III cua Anh, va Anne tro thanh Vuong hau. Ba qua đoi khoang 5 thang truoc khi Richard III bi giet trong Tran Bosworth. Ngay trong ngay ba mat, xuat hien hien tuong nhat thuc, nhu mot điem bao truoc cho cai chet cua chong ba.


Than the Anne Neville sinh ra trong Lau đai Warwick, la con gai thu hai cua Richard Neville, Ba tuoc thu 16 xu Warwick va Anne Beauchamp, Nu ba tuoc xu thu 16 Warwick. Gia toc ma Anne đuoc sinh ra, chinh la đai gia toc nha Neville, mot trong 2 the luc lon nhat phuong Bac nuoc Anh khi ay ben canh nha Percy. Ong noi cua ba, Richard Neville, Ba tuoc thu 5 xu Salisbury la anh trai cua Cecily Neville, Cong tuoc phu nhan xu York, vo cua Richard Plantagenet, Cong tuoc thu 3 xu York, nguoi la me cua Edward IV cua Anh, George Plantagenet, Cong tuoc thu nhat xu Clarence va Richard III cua Anh. Cha ba, Richard Neville, khi ay la mot trong nhung quy toc giau co va co the luc nhat nuoc Anh, la đong minh đang ke cua nha York trong Chien tranh Hoa Hong. Do đo, Anne Neville va chong tuong lai Quoc vuong Richard III co quan he ho hang kha gan gui, khong chi la ve ho hang ma con la ve van đe lien minh chinh tri khach quan.
Me cua Anne la ba Anne Beauchamp, con gai ut cua Richard Beauchamp, Ba tuoc thu 13 xu Warwick. Ba Beauchamp thua ke tuoc vi "Ba tuoc xu Warwick" sau cai chet lan luot cua cha minh, em trai Henry Beauchamp cung nguoi chau Anne de Beauchamp. Richard Neville, sau khi cuoi Beauchamp nghiem nhien ke thua tuoc vi Ba tuoc Warwick cung voi vo, đay la do luat thua ke tai san cua vo minh đuoc goi la 「Jure uxoris」, va hai vo chong cung la "Ba tuoc thu 16 va Nu Ba tuoc thu 16 cua Warwick", ma ba Beauchamp khong phai chi la "Ba Ba tuoc" hay "Ba tuoc phu nhan" nhu thong thuong, the hien ro su so huu gia tai va san se tuoc vi cho chong cua ba Beauchamp.
Phan lon thoi nien thieu cua minh, Anne Neville sinh song tai Lau đai Middleham o thung lung Wensleydale, mot trong nhung tai san thua ke cua cha ba. Tai đay, ba cung nguoi chi gai, Isabel Neville, gap go hai nguoi con trai thu cua Cong tuoc Richard Plantagenet xu York; chinh la George va Richard.


Cac cuoc hon nhan = Voi Edward xu Wales =

Gia toc Neville ve co ban chi theo ung ho phe chien thang, cha cua Anne - Ba tuoc Warwick - cung ong noi - Ba tuoc Salisbury - ve co ban ban đau phuc vu Quoc vuong Henry VI cua nha Lancaster. Va khi Edmund Beaufort, Cong tuoc thu 2 xu Somerset gianh quyen luc dua vao su sung ai tu Henry VI cung Vuong hau Marguerite xu Anjou, Vuong hau Anh, Ba tuoc Warwick đanh phai lien minh voi Richard xu York, Cong tuoc thu 3 xu York, va ong ta chong đo lien minh York ke tu ay. Ve sau lien minh nay con gia tang them ca Ba tuoc Salisbury, cha cua Warwick, vi mau thuan quyen loi voi nha Percy. Va ngay khi phe nha York đang thang the thi bat ngo that bai tai Tran Wakefield. Ngay 30 thang 12 nam 1460, Cong tuoc York bi xu tu, va Ba tuoc Salisbury cung bi xet toi xu tu ngay hom sau. Voi su giup đo cua Ba tuoc Warwick, con trai lon nhat cua Cong tuoc la Edward xu March len ngoi Quoc vuong nuoc Anh, tuc Edward IV cua Anh.
Sau su len ngoi cua Edward IV vao nam 1461, Ba tuoc Warwick thua huong ca gia tai cua cha minh, nang tong tri gia thu nhap cua ong la £7.000 hang nam. Voi tri gia bang Anh khi ay, chi vai chuc đa la mot con so lon hon gia tri gia bang Anh hien tai, cho nen voi con so 7.000 nay đa khien Ba tuoc Warwick tro thanh nguoi đan ong giau co nhat nuoc Anh, chi thua moi Quoc vuong. Luc nay Anne Neville chi moi 5 tuoi, đot nhien tro thanh mot nguoi con gai cua nguoi đan ong giau co nhat Vuong quoc, nhung ba con qua nho đe hieu biet hoan canh cua minh. Trong thoi gian noi chien, ba o ben canh me minh. Vao thang 7 nam 1469, mot cuoc dan xep hon nhan dien ra khi chi gai cua Anne la Isabel cuoi George, Cong tuoc xu Clarence - em trai cua Quoc vuong.
Đen thang 7 nam 1470, cha ba la Ba tuoc Warwick đoi phe khi mau thuan voi Edward IV, khi nha vua uu ai dong ho ngoai thich cua nguoi vo moi Elizabeth Woodville. Von di tu truoc, viec Quoc vuong Edward IV cuoi Elizabeth đa khien cha ba đoi voi nha vua co phan bat man, vi Ba tuoc Warwick đa sap xep cho Edward cuoi Bona xu Savoy, chi vo cua Louis XI cua Phap.
Day len su kien Noi day o Lincolnshire nam 1470, Ba tuoc Warwick đa rat co gang đua con re la George, Cong tuoc Clarence len ngoi thay the Edward IV, nhung bi phan đoi boi Hoi đong Nghi vien nuoc Anh. Đau nam 1470, Warwick tao mot cuoc noi day hong lat đo Edward nhung thua cuoc, va buoc phai ne sang Phap. Tai đay, Warwick phai chuyen qua lien minh voi nguoi đung đau nha Lancaster khi ay, Marguerite d'Anjou, Vuong hau Anh, vo cua Henry VI đang bi giam cam. Đe thuc hien đuoc su lien minh, Warwick hua hon Anne voi Edward cua Westminster, Than vuong xu Wales, nguoi ke vi nha Lancaster. Hai nguoi ket hon ngay cuoi nam ay tai Nha tho lon Angers. Viec lien tuc đoi phe nay khien Ba tuoc Warwick đuoc lich su goi bang danh xung "The Kingmaker", va Anne trong lich su cung đuoc goi thanh The Kingmaker's daughter.
Co đuoc lien minh voi nha Lancaster, Ba tuoc Warwick tro lai Anh va đua Quoc vuong Henry VI tro lai ngai vang vao thang 10 nam 1470, nhung đen thang 3 nam 1471 thi Edward IV tro lai London, nhanh chong đanh thang nhieu tran va bat đuoc Henry VI. Trong Tran Barnet, Ba tuoc Warwick bi giet vao ngay 14 thang 4 nam ay. Sau Tran Tewkesbury, nha York thang hoan toan truoc nha Lancaster, Quoc vuong Henry VI bi giam trong Thap Luan Đon va chet khong lau sau đo. Co nhieu cao buoc chinh em trai cua nha vua la Richard, Cong tuoc xu Gloucester đa theo lenh anh trai Edward IV ra tay giet Henry. Vuong hau Marguerite d'Anjou, Vuong hau Anh tro lai nuoc Anh cung Vuong cong Edward va Anne vao thang 4 voi nhieu top vien binh. Trong Tran Tewkesbury, Quoc vuong Edward IV đa đanh tan tac đoi quan nay, Vuong cong Edwward bi giet con Anne Neville sau đo bi bat giam. Tiep theo đo, Anne Neville bi đua đen Coventry va cuoi cung la nha cua George, Cong tuoc xu Clarence duoi su giam ho cua anh re va chi ruot cua ba. Me ba, Anne Beauchamp, đa lanh đen Tu vien Beaulieu, ve sau ba lai muon hoi ngo cung cac con gai nhung đeu bi tu choi.


= Voi Richard xu Glouchester =

Goa phu Anne Neville, nguoi tung la Vuong phi xu Wales đen nay tro thanh đoi tuong tranh chap giua anh re, Cong tuoc Clarence voi Cong tuoc Gloucester, nguoi rat muon cuoi Anne lam vo. Khi ay, Anne va Isabel thua huong toan bo gia san khong lo cua cha me, trong khi George muon chiem toan bo so cua cai ay, nen đa tu minh đung ra thanh "Nguoi giam ho" cua Anne. Muc đich cua Cong tuoc Clarence la nham kiem soat ba, khong cho ba ket hon vi khi đo ba se co đay đu tu cach đoi phan thua ke cua minh.
Nhieu tai lieu sau đo chi ra rang, Cong tuoc Clarence sau đo giau Anne trong mot tang bep, khien Cong tuoc Gloucester khong the tim ra ba o đau. Sau đo, Cong tuoc Gloucester đa tim đuoc ba va đua ba đen tuyen the tai Nha tho Thanh Martin le Grand. Đe co the chinh thuc cuoi Anne, Cong tuoc Gloucester đa quyet đinh tu bo toan bo quyen thua ke cua Warwick, bao gom tuoc vi Ba tuoc Warwick va Ba tuoc Salisbury, cung voi chuc vi Đai vien thi tran nuoc Anh. Hon le cua Anne va Richard khong ro rang, du co vai thuyet chi ra la vao mua xuan nam 1472 trong mot thanh đuong nho tai Cung đien Westminster. Hai vo chong ba chuyen đen vung gan Lau đai Middleham, Yorkshire, sau khi Richard đuoc ban chuc vi Thong đoc mien Bac. Thong qua cuoc ket hon nay, Anne tro thanh Ba Cong tuoc xu Glocester. Con trai duy nhat cua hai nguoi, Edward đuoc sinh ra vao khoang nam 1473, hoac nam 1476. Phu nhan Anne Beauchamp, sau thanh cong cua con re Cong tuoc Gloucester thuyet phuc Edwrad IV, đa đuoc tha tu do va ve song cung ba trong Middleham.
Nam 1478, Anne thua huong tuoc hieu "Lanh chua Glamorgan", mot chuc vi cao quy va đay ap cua cai do cha ba truyen lai cho nguoi chi, Isabel Neville. Do phu nu khong the nhan tuoc vi mot cach đoc lap, ngay lap tuc tuoc vi nay do chong cua Isabel la Cong tuoc Clarence nam giu. Thang 2 nam ay, Cong tuoc Clarence chet, tuoc vi nay chuyen cho chong cua Anne la Cong tuoc Gloucester, ve sau lai chuyen cho Henry VII cua Anh.


Vuong hau nuoc Anh Ngay 9 thang 4 nam 1483, Edward IV qua đoi va Cong tuoc Richard xu Gloucester tro thanh Bao Ho cong cho nguoi chau 12 tuoi, Edward V cua Anh. Nhung ngay 25 thang 6 nam ay, Edward va cac chi em gai đeu bi xem la con bat hop phap sau tuyen bo cua Richard va ong tro thanh Quoc vuong nuoc Anh, tuc Richard III cua Anh. Anne tro thanh Vuong hau vao ngay 6 thang 7 nam ay cung voi chong, ca hai đuoc trao vuong mien boi Giam muc Thomas Bourchier. Hau het cac quy toc Anh đeu tham du buoi le đang ngai cung luc nay. Khi la Vuong hau, Anne Neville khong co hoat đong chinh tri gi nhieu, ba cung me chong la Ba Cong tuoc xu York chuyen tam ve ton giao - cong viec chuan muc cua phu nu khi ay - nhu ban luan ve cac sach cua Thanh Mechtilde thanh Hackeborn.
Con trai cua Richard va Anne, Edward cua Middleham sau đo đuoc phong lam Than vuong xu Wales vao ngay 8 thang 9 cung trong nam ay, khi đoan dieu hanh cua Quoc vuong va Vuong hau dien ra trong nhieu ngay khap lanh tho nuoc Anh. Tuy nhien, vao thang 8 nam 1484, Edward cua Middleham đot ngot qua đoi tai Sheriff Hutton, khi cha me cua Vuong cong đang tren đuong tu Nottingham đen đo đe tham ong. Tin nay đa lam đau long hai vo chong nha vua, đac biet la Vuong hau Anne, khi ba nga benh ngay sau đo. Sau cai chet cua con trai, Anne mien cuong chap nhan Edward Plantagenet, Ba tuoc thu 17 xu Warwick, con trai cua Cong tuoc George xu Clarence va chi gai Isabel Neville, lam nguoi thua ke cua Richard III.
Nam 1485, vao ngay 16 thang 3, Vuong hau Anne Neville đot ngot qua đoi khi chi 28 tuoi, ba đuoc suy đoan la do benh lao. Ngay trong ngay ba mat, xuat hien hien tuong nhat thuc, nhu mot điem bao truoc cho cai chet cua chong ba. Ba đuoc chon o Tu vien Westminster, trong mot ngoi mo khong đuoc đanh dau tai ben phai Be tho lon.
Quoc vuong Richard III rat đau buon vi cai chet cua ba, song co tin đon rang chinh ong đa am hai ba đe co the cuoi Elizabeth xu York, con gai cua Edward IV. Ngay lap tuc, Richard đua Elizabeth ve quan Hutton va cong khai bac bo tin đon vao ngay 30 thang 3 nam ay va trong cuoc hop ban voi cac Lanh chua cung chu hau, ong đa bay to su bac bo nay bang giong noi ro rang ranh mach. Cung trong tai lieu cua Bo Đao Nha, phat hien đac su cua Richard III tung đen va ban ve mot cuoc hon nhan đoi giua ong va Joanna, Nu Than vuong cua Bo Đao Nha - chi gai Quoc vuong John II cua Bo Đao Nha; song song đo la cua Elizabeth (xu York) voi Cong tuoc Manuel (Manuel I cua Bo Đao Nha).


Van hoa đai chung Anne Neville đuoc mo ta trong vo Richard III, viet boi William Shakespeare. Ngoai ra, mot so phim cung co ba vai chinh, nhu:

Richard III (1955), dien boi Claire Bloom.
Richard III (1995), dien boi Kristin Scott Thomas.
Looking for Richard, dien boi Winona Ryder.
The White Queen, dien boi Faye Marsay.
The Hollow Crown: The Wars of the Roses, dien boi Phoebe Fox.


= Tieu thuyet =
Anne Neville đuoc mo ta trong rat nhieu tieu thuyet, ba la vai chinh trong cac sach:

Gladys Malvern, The Queen's Lady (1963), historical fiction for teen readers
Jan Westcott, Set Her On A Throne (1972)
Frances Irwin, The White Pawn (1972)
Frances Irwin, The White Queen (1974), sequel to The White Pawn
Evelyn Hood, The Kingmaker's Daughter (1974)
Hilda Brookman Stainer, The Kingmaker's Daughter (1978)
Lesley J. Nickell, The White Queen (1978), reprinted in 2014 as "The White Queen of Middleham"
Maureen Peters, Beggar Maid, Queen (1980)
Philippa Wiat, The Kingmaker's Daughter (1989)
Jean Plaidy, The Reluctant Queen: The Story of Anne of York (1990)
Eleanor Mennim, Anne Neville, Queen of England (1999), a fictional biography
Anne O'Brien, The Virgin Widow (2010)
Philippa Gregory, The Kingmaker's Daughter (2012)
Julie May Ruddock, A Daughter of Warwick (2012)
Paula Simonds Zabka, Anne of Warwick The Last Plantagenet Queen (2012)
Liz Orwin, The Maid's Tale: Anne (2016)
Hoac la mot nhan vat thu chinh, trong cac tac pham:

Olive Eckerson, The Golden Yoke (Coward-McCann, 1961)
Margaret Davidson, My Lords Richard (1979)
Rhoda Edwards, Fortune's Wheel (1978) and The Broken Sword (also titled "Some Touch of Pity", 1977)
Anne Powers, The Four Queens (1977) (also known as The Royal Consorts (1978) or Queen's Ransom (1986))
Sharon Kay Penman, The Sunne in Splendour (1982)
Paula Simonds Zabka, Desire the Kingdom (2002)
Sandra Worth's The Rose of York trilogy - Love and War (2003), Crown of Destiny (2006), and Fall From Grace (2007)
Sylvia Charlewwod, King Richard III & Anne Neville: their love story (2015)


Chu thich Tham khao Hicks, Michael (ngay 26 thang 8 nam 2011). Anne Neville: Queen to Richard III. History Press. ISBN 978-0-7524-6887-7.
Licence, Amy (ngay 15 thang 4 nam 2013). Anne Neville: Richard III's Tragic Queen. Amberley Publishing Limited. ISBN 978-1-4456-1177-8.
Pollard, A.J. (1988). The Wars of the Roses. Basingstoke: Macmillan Education. ISBN 0-333-40603-6.
Pollard, A.J. (1990). North-Eastern England during the Wars of the Rosxes. Oxford: Clarendon. ISBN 0-19-820087-0.
Pollard, A.J. (2004). "Neville, Richard, sixteenth earl of Warwick". Oxford Dictionary of National Biography (online). doi:10.1093/ref:odnb/19955. Ban goc luu tru ngay 7 thang 2 nam 2019. Truy cap ngay 3 thang 9 nam 2020.{{Chu thich web}}:  Quan ly CS1: bot: trang thai URL ban đau khong ro (lien ket)
Pollard, A.J. (2007). Warwick the Kingmaker: Politics, Power and Fame. London: Hambledon (xuat ban ngay 1 thang 10 nam 2007). ISBN 978-1-84725-182-4.