Nguyen Thi Giang (1909–1930), thuong goi la Co Giang, la mot nha cach mang nguoi Viet tham gia chong thuc dan Phap va la vo cua Nguyen Thai Hoc - lanh tu cua Viet Nam Quoc Dan Đang.


Tieu su Nguyen Thi Giang sinh nam 1909 tai thi xa Phu Lang Thuong, tinh Bac Giang. 
Ba la con cua ong Nguyen Van Cao (? - 1925) va ba Nguyen Thi Luu (? - 1936) va la em ruot Nguyen Thi Bac, tuc Co Bac.
Ba la con thu hai trong mot gia đinh gom bay nguoi con ca trai va gai, von que o mot lang det thuoc tinh Ha Đong, vi than phu tham gia phong trao van than nen phai doi len buon ban tai so 2 pho Tho Xuong, thi xa Phu Lang Thuong (nay la thanh pho Bac Giang, tinh Bac Giang).


= Gia nhap đoi ngu chong Phap =
Sau khi hoc xong lop nhat, Co Giang cung chi ruot la Co Bac (Nguyen Thi Bac) đuoc Nguyen Khac Nhu (tuc Xu Nhu) diu dat roi ket nap vao to chuc Viet Nam Dan Quoc.
Ngay 25 thang 12 nam 1927, nhom tri thuc tre trong Nam Đong thu xa đung ra thanh lap Viet Nam Quoc Dan Đang. Sau đo, đang nay sap nhap voi Viet Nam Quoc dan Đang vi ho co cung muc tieu la "đanh đuoi nguoi Phap ra khoi nuoc Nam, gianh nuoc Nam lai cho nguoi Nam".
Nho viec sap nhap nay, Chu tich Viet Nam Quoc Dan Đang la Nguyen Thai Hoc co dip lam quen voi Co Giang. Hop long nhau, vao mot buoi chieu tu Phu Tho ve xuoi, hai nguoi ghe vao Đen Hung, sau khi hoi đam voi cac đong chi cua minh, ca hai vao đen tho To đe cung the hen... Theo mot Uy vien trong Viet Nam Quoc Dan Đang la nha van Nhuong Tong, thi trong buoi ay, Co Giang đa co xin Nguyen Thai Hoc giao cho mot khau sung luc, va hua rang "neu Hoc chang may chet vi nuoc, thi Giang cung xin lay khi gioi nay ma chet theo chong!" Đung trong hang ngu Viet Nam Quoc Dan Đang, Co Giang đuoc cu giu chuc Tong thu ky cua đang. Sau, co cung chi minh la Co Bac đuoc cu phu trach viec truyen truyen, lam binh van va lien lac giua cac co so đang o Bac Giang, Bac Ninh, Phu Tho, Vinh Yen, Yen Bai... Va bat cu o noi đau, hai chi em co đeu hoan thanh nhiem vu mot cach xuat sac.
Vao trung tuan thang 5 nam 1929, Nguyen Thai Hoc trieu tap đai hoi đang toan quoc tai lang Đuc Hiep, phu Thuan Thanh, tinh Bac Ninh, quyet đinh chuan bi tong khoi nghia. Cong viec chuan bi chua hoan tat, thi cuoi nam 1929 tai Bac Giang mot co so che bom bi tai nan phat no, va đau nam 1930 nguoi Phap bat giu đuoc nhieu đang vien va kham pha đuoc rat nhieu co so che tao vu khi. Truoc tinh hinh bat loi, Nguyen Thai Hoc cho trieu tap hoi nghi khan cap, quyet đinh tien hanh khoi nghia tai cac nhieu noi vao đem mong 10, rang ngay 11 thang 2 nam 1930.
Đuoc phan cong, chi em Co Giang phu trach chi bo khu nu van chuyen vu khi tu Phu Tho len Yen Bai bang xe lua. Ho gia lam nguoi buon ban gao, cam, hoa qua... voi nhung gong ganh cong kenh nhung phia duoi la ma tau, luu đan va sung ong...


= Khoi nghia that bai =
Cuoc khoi nghia đa no ra nhieu noi (khi ay Co Giang đuoc phan cong chi huy mat tran tinh Bac Ninh), nhung nhanh chong bi that bai. Boi Thong su Bac Ky đa cho linh đi tran ap quyet liet, sai ca may bay trut bom du doi xuong lang Co Am (Hai Phong) va nhieu lang mac khac.
Lanh tu Nguyen Thai Hoc cung nhieu đong chi nong cot cua ong (trong so đo co ca Co Bac) đeu bi đoi phuong bat đuoc. 
Nghe tin vi hon phu cua minh bi bat (ngay 20 thang 2 nam 1930, Nguyen Thai Hoc bi bat tai ap Co Vit Chi Linh, Hai Duong). Co Giang đa nghi đen ke hoach tao bao la tan cong nha tu Hoa Lo (Ha Noi) đe giai thoat cho Nguyen Thai Hoc va cac nguoi khac.
Ke hoach chua kip thuc hien, thi ngay 16 thang 6 nam 1930, Co Giang nghe tin nha cam quyen Phap đa đua Nguyen Thai Hoc va 12 đong chi cua ong tu Ha Noi len Yen Bai, đe xu chem vao ngay hom sau (17 thang 6).

Tuc thi, Co Giang cai trang, giau khau sung luc trong nguoi roi đi tau hoa len đo. Xem xu xong, co lang le tro ve phong tro viet hai buc thu tuyet menh tren trang giay kho nho, bang but chi xanh. La thu thu nhat co gui cho cha me Nguyen Thai Hoc:"Ngay 17 thang 6 nam 1930
Thua Thay, Me,
Con chet la vi hoan canh đa bo buoc con: khong bao đuoc thu cho nha, rua đuoc nhuc cho nuoc! Sau khi đa đem tam long trinh bach dang cho chong con o đen Hung, gio con tim ve cho que cha, đat to, muon phat sung nay ma ket lieu đoi con!

Đua con dau that hieu kinh lay."Con la thu hai co gui cho nguoi chong noi chin suoi, cung voi mot bai tho luc bat dai 18 cau:"Anh đa la nguoi yeu nuoc!
Khong lam tron đuoc nghia vu cuu nuoc, Anh giu lay tam linh hon cao ca đe ve ma chieu binh, ren linh o duoi suoi vang!
Phai chiu đung nhuc nha, moi co ngay mong đuoc ve vang! Cac ban đong chi phai song lai sau Anh, đe đanh đo cuong quyen, ma cuu lay đong bao đau kho!"
"Than khong giup ich cho đoi!
Thu khong tra đuoc cho nguoi tinh chung!
Dau rang đuong đo tre trung,
Quyet vi dan chung the long hy sinh.
Con đuong tien bo mong menh,
Eo le hoan canh buoc minh biet sao!
Bay gio het kiep tho đao,
Gian nan bo mac đong bao tu đay!
Dau rang chut phan tho ngay,
So đong chi đa co ngay ghi ten!
Chet đi da nhung buon phien,
Nhung ma hoan canh truan chuyen buoc minh!
Quoc ky phap phoi tren thanh,
Tui than khong đuoc chet vinh duoi co.
Cuc long nho buoc sa co!
Chet sau, chet tham, co thua xot xa!
The ru? Đoi the ru ma?
Đoi ma ai biet? Nguoi ma ai hay?"

Nguyen Thai Hoc phu nhan.Viet xong thu, Co Giang ra cho mua may vuong vai trang, that ngang đau đe tang chong, roi đap tau hoa ve Vinh Yen, que Nguyen Thai Hoc, ngay buoi chieu toi hom đo.


= Tu sat =
To mo sang ngay 18 thang 6 nam 1930, co ve lang Tho Tang, tong Luong Đien, phu Vinh Tuong (nay la thi tran Tho Tang, huyen Vinh Tuong, tinh Vinh Phuc) đe lay ta cha me chong (ong Nguyen Van Hach va ba Nguyen Thi Quynh), thao chiec đong ho co khac chu "G" tang cho Nguyen Van Lam, em trai Nguyen Thai Hoc va tu gia moi nguoi. 
Tren đuong đi co ghe quan tra ben goc cay đe đau lang Đong Ve (nay thuoc Xom Moi, xa Tan Tien) giap Quoc lo 2, cach lang Tho Tang uoc chung mot cay so - noi đoi vo chong đa co lan cung ngoi tro chuyen. Sau khi uong bat nuoc tra xanh, tu biet ba chu quan, co đen đung duoi goc cay đe, mat nhin ve huong lang Tho Tang va tu ket lieu đoi minh bang khau sung luc ma Nguyen Thai Hoc tang co o Đen Hung trong ngay đinh uoc. Khi ay co moi 21 tuoi.
Khi ay la buoi chieu ngay 18 thang 6 nam 1930, nham ngay 22 thang 5 nam Canh Ngo. Nghe tin Co Giang tu sat, ly dich lang Đong Ve phi bao len tri phu Vinh Tuong va vien tri phu nay bao len tinh ngay. Ngay hom sau, cac tham tu tay, nam o Ha Noi, đung đau la Cam Riner cung voi cong su Vinh Yen, va tri phu Vinh Tuong ve tan noi đe nhan dang. Biet đung la co, ho lam bien ban, dung thi the len, buoc vao mot tam van va chup anh rat can than. Thi the thieu nu bi lot ra đe kham nghiem, roi đe loa lo hai ba hom moi cho đem chon va đat điem canh đe khong ai đuoc đen thap huong. Tuy nhien, theo Le Minh Quoc, thi "tren mo cua nguoi nu cach mang nay bao gio cung co nhung bong hoa đo tham".


Vinh danh Ten tuoi cua Nguyen Thi Giang đa đuoc ghi trong lich su Viet Nam. Ten cua ba đuoc dung đat ten mot truong Trung hoc pho thong o huyen Vinh Tuong, tinh Vinh Phuc. Ngoai ra ten ba cung đuoc đat cho mot so con đuong o mot so thanh pho va phuong Co Giang o quan 1, Thanh pho Ho Chi Minh.


Chu thich Nguon tham khao Nguyen Q. Thang & Nguyen Ba The, Tu đien nhan vat lich su Viet Nam. Nha xuat ban KHXH, 1992.
Le Minh Quoc, Cac vi nu danh nhan Viet Nam. Nha xuat ban Tre, 2009.
Co Giang: nu danh nhan đat Viet Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine.
Nguyen Thai Hoc (1902-1930), Nhuong Tong Luu tru ngay 22 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Nguyen Thi Giang Luu tru ngay 29 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine