Cuoc di cu nam 1954 (tieng Anh: Operation Passage to Freedom, Chien dich Con đuong đen Tu do) la mot cuoc di cu cua gan mot trieu nguoi Viet tu mien Bac Viet Nam (vung tap ket quan su do Viet Nam Dan chu Cong hoa kiem soat) đen mien Nam Viet Nam (vung tap ket quan su do Lien hiep Phap quan ly) trong nhung nam 1954–1955. Gan 310.000 nguoi đuoc đua đen mien Nam boi Hai quan Hoa Ky, va 500.000 dan đuoc đua boi quan đoi Phap va Quoc gia Viet Nam Sau khi chien dich Đien Bien Phu đai thang quan Phap, Hiep đinh Geneve đuoc ky ket nham khoi phuc lai hoa binh o Đong Duong. Hiep đinh neu rang song Ben Hai, vi tuyen 17 Bac đuoc dung lam gioi tuyen quan su tam thoi, chia Viet Nam thanh hai vung tap ket quan su: quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa tap trung tai mien Bac, con quan đoi khoi Lien hiep Phap tap trung tai mien Nam, cac luc luong chinh tri đuoc o nguyen tai cho. Tap ket dan su đuoc dien ra theo nguyen tac tu nguyen. Su phan chia ban đau chi la tam thoi va du đinh se co mot cuoc tong tuyen cu vao nam 1956 nham thong nhat hai mien duoi mot chinh phu.
Khoang 700.000 đen mot trieu nguoi tu mien Bac di cu vao Nam (tinh đen thang 10/1955 thi co 885.480 nguoi di cu vao Nam, trong so đo 676.348 (chiem 76,3%) la nguoi Cong giao), con tinh đen đau nam 1956 thi co 927.000 nguoi di cu vao Nam, trong đo co 794.000 giao dan, chiem 85,6%). Trong khi đo, co khoang 45.000 - 85.000 dan thuong va 100.000 binh si chinh quy cua Viet Minh tap ket ra mien Bac.


Boi canh Sau tran Đien Bien Phu, Hiep đinh Geneve đuoc ky ket giua Viet Nam Dan chu Cong hoa va Phap, tam thoi chia đoi Viet Nam thanh hai vung tap trung quan su tai vi tuyen 17. He thong bo may dan su va luc luong quan su cua chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa đuoc tap trung o mien Bac va he thong bo may dan su va luc luong quan su cua chinh quyen Lien hiep Phap đuoc tap trung o mien Nam, cho ngay tong tuyen cu tu do du kien se xay ra vao ngay 20 thang 7 nam 1956. Đieu 14 phan (d) cua Hiep đinh cho phep nguoi dan o moi phia di cu đen phia kia va yeu cau phia quan ly tao đieu kien cho ho di cu trong vong 300 ngay sau thoa hiep đinh chien (Đieu 2), tuc cham dut vao ngay 19 thang 5 nam 1955. Dan Ha Noi co 80 ngay, Hai Duong co 100 ngay, con Hai Phong, điem cuoi cung tap trung đe di cu co 300 ngay.
Đieu 14d cua Hiep đinh đinh chi chien su quy đinh: "Trong thoi gian tu khi Hiep đinh co hieu luc đen ngay hoan thanh viec chuyen quan neu co nhung thuong dan o mot khu kiem soat cua ben nay muon sang o vung giao cho ben kia thi nha chuc trach cua khu tren phai cho phep va giup đo su di chuyen đo."
Đe giam sat thuc thi hiep đinh, Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien đuoc thanh lap theo đieu 34 cua hiep đinh voi đai dien cua ba nuoc An Đo, Ba Lan, va Canada.


Di cu vao Nam = Nguyen nhan =


 Hoat đong tam ly chien cua CIA  Nhieu nguoi cho rang nhung nguoi Cong giao Viet Nam đa bi chinh quyen Phap, My va than My cuong buc hay "du do di cu". Theo cac tai lieu cua My, trong thoi gian nay Edward Lansdale, chuyen gia tinh bao My hoat đong tai mien Bac Viet Nam, co nhiem vu lam suy yeu Viet Nam Dan chu Cong hoa bang moi cach co the. Lansdale va nhom cua ong đa thuc hien mot chien dich tuyen truyen mieu ta rang cac đieu kien sap toi duoi chinh quyen Viet Minh se ac nghiet het muc co the. Nhung mot nghien cuu cho thay hau nhu khong ai trong so nhung nguoi đuoc phong van tung thay truyen đon hay tai lieu nao keu goi di cu vao Nam. Ho ra đi vi tac đong cua cha xu, nhung cau chuyen truyen mieng, hoac vi ly do ca nhan chu khong phai vi chiu tac đong cua cac truyen đon tuyen truyen chong Cong.
Tu lau nguoi ta đa biet rang Lansdale va cap duoi cua minh la Lucien Conein tien hanh mot chien dich chien tranh tam ly nham khuyen khich cu dan mien Bac – đac biet la dan Cong giao – chuyen đen mien Nam. Truyen đon đuoc tha tu may bay, cac nha "chiem tinh" đuoc yeu cau soan lich du bao "so phan tham khoc cho gioi lanh đao Cong san va đoi ngu duoi quyen", đong thoi nhung tin đon đang so ve ke hoach cua Viet Minh đuoc lan truyen. Theo nhieu nguoi, nhung ap phich va khau hieu ma nhom cua Lansdale đat ra – "Chua đa vao mien Nam" va "Đuc Me đong trinh đa roi mien Bac" – co anh huong quyet đinh đen tu duy cua nhung thuong dan Cong giao Viet Nam.
Edward Lansdale đa mo ta chien dich tuyen truyen thanh cong cua minh nhu sau:

Neu nhung nam 1949-1953, cac linh muc đa bien Giao dan hien lanh thanh nhung binh linh cuong nhiet nho khau hieu "Tieu diet Cong san", thi ho cung chang kho khan gi trong viec tao ra cuoc "Xuat hanh vi đai" vao nhung nam 1954-1955. Hien nhien la nguoi nong dan Viet Nam song gan bo voi ruong đat cua to tien, voi mai nha, voi manh vuon, voi nha tho va lang xom hon nong dan o cac nuoc khac nhieu. Nhung ho lai dam tu bo tat ca moi su đe bao ve đuc tin, nhat la khi cac cha xu cua ho lai bao đam voi ho rang tai Mien Nam co mot vi thu tuong Cong giao (Ngo Đinh Diem) đang cho đon ho va se cap cho ho nhung vung đat phi nhieu đe lam an. Va khoi dan chung mot khi đa buoc chan ra đi, thi khong gi co the ngan can ho lai.


 Ly do chinh tri va kinh te  Theo tuan bao Time, nhung nguoi di cu vao mien Nam, đac biet nhung nguoi Cong giao Viet Nam, cho rang ho đa bi đan ap ton giao duoi chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Nhieu nguoi that su ra đi vi ly do kinh te va chinh tri: ho la nhung nguoi lam viec cho Phap, hay gioi tu san khong co cam tinh voi chinh phu Viet Minh. Ho ra đi vi so bi Viet Minh tra thu. Viec Ngo Đinh Diem, mot nguoi Cong giao, tro thanh Thu tuong Quoc gia Viet Nam roi Tong thong Viet Nam Cong hoa cung thuc đay nguoi Cong giao di cu vao Nam voi hy vong ho se đuoc mot nguoi đong đao bao ve. Mot so nguoi di cu vi so nan đoi se xay ra tai mien Bac nhu nam 1945 va hy vong khi vao Nam ho se co cuoc song sung tuc hon. Tren thuc te, su lo so cua ho đa bi thoi phong khi khong co mot nan đoi hay đot tra thu nao o mien Bac. Mot so nguoi khac co ho hang tai mien Nam.


 Ly do ton giao  Nhieu nguoi Bac di cu lo so rang kha nang thuc hanh tin nguong cua ho co the bi han che duoi chinh quyen Viet Minh. Ngoai ra, noi so nay con đuoc cung co boi nhung trai nghiem truoc đo cua nhieu cong đong Thien chua giao mien Bac khi nhieu lan trong lich su, nha Nguyen đa cong khai chong lai cac hoat đong cua Thien chua giao. Ben canh đo, giua Viet Minh va Giao hoi Thien chua giao co mau thuan vi Giao hoi ung ho quan Phap. Tren thuc te, sau nam 1954, khong he co đan ap Thien chua giao o mien Bac nhu ho lo so.


 Su tac đong cua gioi tu si Thien chua giao  Trong nhieu cong đong Thien chua giao thoi Phap thuoc, cac linh muc giu vai tro lanh đao ve dan su va tinh than. Tai nhieu vung nong thon, tin đo Thien chua giao rat nghe loi gioi tu si. Cac linh muc thuong su dung cac buoi le đe keu goi di cu vao Nam. Nhieu linh muc đa su dung cac lap luan đe thuyet phuc cac tin đo, nhung cung co nhieu linh muc cung đa tao ra noi so hai ve mot vien canh khong tuoi sang duoi thoi Viet Minh lanh đao. Mot so linh muc doa tin đo cua minh rang neu khong đi thi ho se phai hung chiu bom My đanh pha mien Bac. Tham chi, co nguoi tuyen bo: "Chua đa vao Nam" đe loi keo nguoi dan theo minh. Mot so nguoi chi tuyen bo: "Ngay mai cha va mot so nguoi se vao Nam" hoac "Cha se đi Nam" đoi voi nhung tin đo đang luong lu. Đay la ly do khien nhieu nguoi đuoc hoi tra loi la ho tu nguyen vao Nam. Co mot điem can chu y la ty le tu si di cu lon hon ty le tin đo di cu. Cac tin đo thuong đi theo cac linh muc va o lai noi ma linh muc ket thuc chuyen hanh trinh. Nhung tin đo ngheo thuong de bi tac đong hon do ho khong co tai san o mien Bac, nhung nguoi co tai san ho thuong khong muon mat tai san do ra đi va do ho co tri thuc cao hon nhung nguoi ngheo nen thoi gian can nhac lau hon va nhieu nguoi co suy nghi ly tinh nen su tac đong cua gioi tu si toi ho la it hon.


= Phan ung cua Viet Nam Dan chu Cong hoa =
Viet Nam Dan chu Cong hoa chi thuc hien hoat đong kien tri giai thich, thuyet phuc nguoi dan nen o lai que huong. Luc luong Cong an đa ket hop voi can bo chinh tri cap xa pho bien cho đong bao cong giao ve chinh sach tu do tin nguong, chinh sach vung moi giai phong cua Đang Lao đong Viet Nam va Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa ket hop vach tran luan đieu cua ke đich vu cao nhung nguoi cong san cam đao, vach ro am muu tham đoc cua đoi phuong, tien hanh to chuc mit tinh chong My- Diem...Ngoai ra, phia Viet Nam Dan chu Cong hoa tich cuc giup đo nhung gia đinh giao dan đang gap kho khan nhu: Tu sua lai nha cua, on đinh đoi song, phat trien san xuat...


= Tien trinh =

Nguoi Cong giao tai mien Bac bat đau di cu ve cac thanh pho lon nhu Ha Noi, Hai Phong truoc khi Hiep đinh Geneve đuoc cong bo, khi quan đoi Phap rut khoi cac giao xu Bui Chu, Phat Diem đe cung co hanh lang Ha Noi - Hai Phong sau that bai tai Đien Bien Phu. Khi Hiep đinh Geneve đuoc cong bo, nhieu nguoi dan mien Bac bat đau di cu vao Nam.
Co nhung cao buoc rang nhung to bich chuong va to buom do Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien in va trao cho hai ben pho bien cho dan chung biet ve quyen tu do di tan thi khong đuoc chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa phan phat. Uy hoi Quoc te Kiem soat Đinh chien đa mo cuoc đieu tra đon khieu nai cua Viet Nam Dan chu Cong hoa ve hanh đong cuong bach di cu. Trong so 25.000 nguoi Uy hoi tiep xuc, khong co ai nhan la ho bi "cuong bach di cu" hay muon tro ve Bac ca.
Ngoai nhung nguoi di cu vao Nam đa phan la nguoi Cong giao vi nhieu ly do khac nhau (khoang 800 ngan tren tong so 1 trieu nguoi di cu tu Bac vao Nam la nguoi Cong giao), so con lai la nhung nguoi thuoc khuynh huong chinh tri chong Cong san, nhung nguoi co lien he voi chinh quyen Phap hay chinh phu quoc gia, thanh phan tu san thanh thi va nhung gia đinh nong thon lo ngai vi chinh sach moi cua Viet Minh. Them vao đo la nhung nguoi thuoc dan toc thieu so đa tung theo quan đoi Phap chong Viet Minh. Trong đo co khoang 45.000 nguoi Nung vung Mong Cai va 2.000 nguoi Thai va Meo tu Son La va Đien Bien.
Ngay 9 thang 8 nam 1954, chinh phu Quoc gia Viet Nam cua tan Thu tuong Ngo Đinh Diem lap Phu Tong uy Di cu Ty nan o cap mot bo trong noi cac voi ba nha đai dien, mot o mien Bac, mot o mien Trung va mot o mien Nam đe xuc tien đinh cu. Them vao đo la Uy ban Ho tro Đinh cu, mot to chuc cuu tro tu nhan giup suc.
Đoi voi sinh vien đai hoc, Bo Tu lenh Phap danh 12 chuyen bay trong hai ngay 12 va 13 Thang Tam đua khoang 1200 sinh vien mien Bac vao Nam. Uoc tinh chi khoang 1/3 o lai con 2/3 chon di cu.
Vi khong co đu phuong tien cho nhung nguoi di cu vao Nam nen chinh quyen Phap va Bao Đai phai keu goi cac nuoc khac giup chuyen cho va đinh cu. Cac chinh phu Anh, Ba Lan, Tay Đuc, Nam Han, Hoa Ky, Nhat, Philippines, New Zealand, Trung Hoa Dan Quoc, Uc va Y huong ung cung cac to chuc UNICEF, Hong Thap Tu, Catholic Relief Services (CRS), Church World Services (CWS), Mennonite Central Committee (MCC), International Rescue Committee (IRC), CARE va Thanh thuong Hoi Quoc te.
Ngay 4 thang 8 nam 1954 cau hang khong noi phi truong Tan Son Nhat, Sai Gon trong Nam voi cac san bay Gia Lam, Bach Mai, Ha Noi va Cat Bi, Hai Phong ngoai Bac đuoc thiet lap. No luc đo đuoc coi la cau khong van dai nhat the gioi luc bay gio (khoang 1.200 km đuong chim bay). San bay Tan Son Nhat tro nen đong nghet; tinh trung binh moi 6 phut la mot may bay ha canh va moi ngay co tu 2000 đen 4200 nguoi di cu toi. Tong ket la 4280 luot ha canh, đua vao 213.635 nguoi.
Ngoai ra, mot hinh anh quen thuoc voi nguoi dan ty nan la "tau ha mom" (tieng Anh: Landing Ship, Tank - viet tat la LST) đon nguoi o tren bo roi chuyen ra tau lon neo ngoai hai phan mien Bac. Cac tau thuy vua ha xuong, hang tram nguoi đa gianh len. Cac tau cua Viet Nam, Phap, Anh, Hoa Ky, Trung Hoa, Ba Lan... giup đuoc 555.037 nguoi "vo Nam". "Nam" đuoc hieu la ca dai duyen hai mien Nam Viet Nam, tu Đa Nang toi Vung Tau. Vi so nguoi di cu qua đong, Cao uy Phap đa xin gia han them ba thang va phia Ha Noi đa thoa thuan nen ngay cuoi cung thay vi la ngay 19 thang 5 đuoc đoi thanh ngay 19 thang 8. Trong thoi gian gia han, them 3.945 nguoi đa vuot tuyen vao Nam. Chuyen tau thuy cuoi cung cua cuoc di cu cap ben Sai Gon vao ngay 16 thang 8.
Them vao đo, con toi 102.861 nguoi tu tim đuong bo hoac ghe thuyen va phuong tien rieng.
Đen thang 10/1955, theo so lieu cua Viet Nam Cong hoa co 676.348 tin đo Cong giao (76,3% tong so nguoi mien Bac di cu), 209.132 tin đo Phat giao (23,5%) va 1.041 tin đo Tin Lanh (0,2%) di cu vao Nam. Tinh đen giua nam 1954 va 1956, tren 1 trieu nguoi đa di cu tu Bac vao Nam, trong đo co khoang 800.000 nguoi Cong giao, tuc khoang 2/3 so nguoi Cong giao o mien Bac đa bo vao Nam.
Đe thuc hien di cu, Chinh phu My cho nhieu may bay va 41 tau chien cua Ham đoi 7 cho nguoi di cu vao Nam va cung cap 55,785 trieu đo la cho viec tai đinh cu ho.


= Đinh cu =
Viec tai đinh cu cho nhung nguoi tu Bac vao đa tro thanh yeu cau cap bach voi chinh quyen Ngo Đinh Diem. Vao thoi điem đat chan đen mien Nam, vi the cua nhung nguoi mien Bac di cu tai noi o moi đuoc quyet đinh boi moi quan he cua ho voi chinh quyen Ngo Đinh Diem. Su xuat hien qua nhieu cua nhung nguoi Thien chua giao trong luc luong quan đoi va dan su cua chinh quyen Diem luon la mot trong nhung chu đe trong cac cuoc tranh luan ve vai tro cua nguoi mien Bac di cu nam 1954. Su hien dien qua muc cua nhung nguoi Thien chua giao nay anh huong sau sac len tien trinh chinh tri cua Viet Nam Cong hoa ca trong va sau thoi ky Ngo Đinh Diem.
Nhiem vu hoa nhap nguoi Bac di cu vao mien Nam buoi so khai khong đon thuan la trach nhiem cua chinh quyen Ngo Đinh Diem. Đa so nguoi di cu la nguoi Thien chua giao nen Giao hoi Thien chua giao o mien Nam cung phai đoi pho voi nhung thach thuc gan lien voi viec đong hoa mot đoan nguoi Cong giao nhap cu co quy mo con lon hon ca ban than giao hoi mien Nam. Theo thong ke cua Hoa Ky, vao nam 1954 ca Viet Nam co hon 1,9 trieu tin đo Thien chua giao, trong đo hon 1,4 trieu nguoi o mien Bac va gan 900.000 nguoi đa vao Nam trong khi co 140.000 nguoi Thien chua giao o mien Nam ung ho Viet Minh lai di cu ra Bac. Giao hoi mien Nam con gap kho khan khi van hoa cua cac tin đo hai mien rat khac nhau. Thai đo lo so bi nhung nguoi phi Thien chua giao đe doa va biet lap ton giao cua nhung nguoi mien Bac lon hon nhung nguoi mien Nam do Phap đa co tinh tao ra mau thuan ton giao o mien Bac nhieu hon o mien Nam va cung do nha Nguyen khong ung ho Thien chua giao. Ngoai nhung kho khan thi Giao hoi co mot thuan loi la tat ca tin đo đeu theo mot he thong giao đieu va nghi le.


 Giai đoan tam cu  So nguoi di cu tam tru o nhieu trai tam cu trong vung Sai Gon. Ke hoach đinh cu tinh tung nhom 1000 đen 3000 nguoi đe đua ve que. Dan mien bien lam nghe ca thi chuyen ra vung duyen hai. Chinh phu Hoa Ky trich mot so tien vien tro qua co quan USOM mua nong cu, trau bo va mot so vat lieu xay cat đe giup nguoi di cu, tap trung o vung Cai San. Trong hai nam ngan sach la 93 trieu Đo la My voi 77.000 ha khai pha đuoc chuyen cho 100.000 dan di cu đen canh tac. Tinh đen giua nam 1957 thi đa lap nen 319 lang di cu lam noi đinh cu cho khoang 450.000 nguoi. So con lai hoa minh vao Đo thanh Sai Gon.
Viec chi co 300 ngay đe di cu trong khi so luong nguoi di cu rat lon khien chinh quyen Ngo Đinh Diem phai xay 42 trung tam tam cu. Cac tram nay su dung cac cong trinh cong cong co san nhu trai linh Phap, nha tho, mot so truong dong. Hang ngan nguoi đa o trong cac leu tam o san bay Tan Son Nhat va truong đua Phu Tho.


 Giai đoan chuyen sang cac vung đinh cu lau dai  Nhung nguoi di cu se đuoc chuyen toi cac vung ven Sai Gon đe tien hanh tai đinh cu, chi mot so it tu lua chon điem đen, đa phan đi theo gioi tang lu hoac do chinh quyen Ngo Đinh Diem sap xep. Ngay tu thang 8 nam 1954, chinh quyen Diem đa trao cho giam muc Phero Maria Pham Ngoc Chi mot khu đat 25.000 ha đe cho giao xu Bui Chu tai đinh cu o Xuan Loc va Bien Hoa. Voi su ho tro cua Hoa Ky, Diem đa xay 40 lang moi voi 2.500 dan/lang. Đoi voi giao xu Phat Diem, chinh quyen Sai Gon va giam muc Tađeo Le Huu Tu chu truong đua ho toi Gia Kiem, toi thang 4/1954, so dan o đay đa la gan 500.000 nguoi. Toi thang 12/1955, chinh quyen Sai Gon đa thiet lap đuoc 257 khu tai đinh cu. Viec thiet lap cac khu tai đinh cu la đe tranh mau thuan ve van hoa va mau thuan kinh te giua nguoi di cu va nguoi ban đia, đong thoi cung giam ap luc gia tang dan so len he thong dich vu san co tu truoc.


 Giai đoan cung co cac khu tai đinh cu thanh tien đon chong Cong  Đoi voi cac khu tai đinh cu, chinh quyen Sai Gon đat ra nhung muc tieu ve kinh te, chinh tri va an ninh nhat đinh. Ngo Đinh Diem su dung luc luong nguoi di cu đe xay dung tiem luc kinh te o nhung noi ho đat chan đen. Ngo Đinh Diem muon đay la nhung vung đat trung thanh voi minh va san sang chong Cong san nhat. Nhung khu tai đinh cu thuong đuoc bo tri o nhung vi tri chien luoc, cua ngo vao cac đo thi lon. Đac biet, đe giu Tay Nguyen, Ngo Đinh Diem đa to chuc rat nhieu khu tai đinh cu o gan Buon Me Thuot, Pleiku va Đa Lat. Nhieu tin đo di dan đa mien cuong thuc hien ke hoach cua Diem do ho nhan thay noi o moi đieu kien khong bang cac đo thi, ho phai truc tiep đoi mat voi luc luong cua cac giao phai nhu Cao Đai, Hoa Hao, tham chi la ca Viet Minh (Hiep đinh cho phep tap hop chinh tri tai cho). Tai khu vuc Đong bang Song Cuu Long, noi ma Viet Minh rat manh, chinh quyen Diem cung to chuc tai đinh cu tai đay. Ngo Đinh Diem muon tao ra cac vanh đai thep đe bao ve Sai Gon. Đay chinh la buoc mo đau cho cac ap chien luoc voi cac đon bot xung quanh lang.


= Đac điem cua nhung nguoi mien Bac di cu =
Thu nhat, ho kha thu đong trong qua trinh di cu va quyet đinh so phan cua ho. Mot so nguoi cho rang nhung nguoi Thien chua giao di cu la do bi du do đe tro thanh buc tuong chan thuc su nham bao ve cho che đo Sai Gon truoc nhung moi đe doa ben trong lan ben ngoai. Lich su Giao hoi Thien chua giao Viet Nam thuong bo qua nhung mau thuan noi bo giua nhung nguoi Thien chua tu Bac vao voi nhung nguoi Thien chua tai mien Nam cung nhu nhung su kien sau khi hop nhat cong đong nguoi Thien chua mien Bac di cu va nguoi Thien chua mien Nam. Đong thoi nhieu nguoi đa di cu vi nghe theo loi va lam theo hanh đong cua cac linh muc va gioi tang lu.
Thu hai, 75% so luong nguoi di cu Thien chua giao đen tu hai giao phan la Bui Chu (Nam Đinh) va Phat Diem (Ninh Binh). So luong nay mot phan do hai giam muc Tađeo Le Huu Tu va Phero Maria Pham Ngoc Chi, ke tu cuoi thap nien 1940 đa tro thanh ke thu khong đoi troi chung cua Viet Minh. Cac giam muc nay co đoi quan ban vu trang cua rieng minh va luon chien đau ben canh nguoi Phap đe chong Viet Minh.
Thu ba, hoat đong di cu cua cong đong Thien chua giao bat đau tu truoc khi Hiep đinh Geneve đuoc ky. Voi thang loi cua Viet Minh, ho lo so bi tra thu mac du sau đo lich su cho thay la khong co bat ky cuoc tra thu nao. Ben canh đo, sau that bai o Đien Bien Phu, Phap cung muon di chuyen luc luong cua minh tu cac giao khu Phat Diem va Bui Chu nham cung co hanh lang kiem soat quan trong cua Phap tu Ha Noi đen Hai Phong. Cac giam muc Tađeo Le Huu Tu va Phero Maria Pham Ngoc Chi cung đa ra đi cung luc luong ban vu trang va nhung tin đo cua minh.
Thu tu, theo tai lieu cua Viet Nam Cong hoa, ty le nguoi Bac di cu la nguoi Thien chua giao chiem 76,3%. Theo so lieu cua Hoa Ky, chi co 30% nguoi Thien chua giao o Ha Noi di cu vao Nam mac du đieu kien di chuyen ho thuan loi hon nhieu nhung nguoi o Bui Chu va Phat Diem. Nhieu nguoi cho rang, đieu nay la do nhung nguoi Thien chua giao o Ha Noi va Hai Phong theo dan toc chu nghia, ho vui mung truoc su that bai cua nguoi Phap. Đong thoi nhung nguoi nay co tri thuc hon nen cac giam muc cung kho thuyet phuc ho hon nhung nguoi o nong thon.


Tap ket ra Bac Su lieu cua Viet Nam Dan chu Cong hoa ghi nhan co 182.046 nguoi di cu ra Bac bang phuong tien rieng, bang rung Truong Son, hoac đi tren cac tau cua Ba Lan, Phap va Lien Xo. Đa so nhung nguoi tap ket ra Bac la nhung can bo, quan đoi khang chien cua Viet Minh va gia đinh cua ho, hoac cu dan co cam tinh voi Viet Minh. Rat nhieu van nghe si, thanh vien Viet Minh hoac Đang vien Đang Lao đong Viet Nam cung đi theo tap ket.
Co 5 đai đoan 324, 325, 305, 330, 338 cung mot so đon vi khac tap ket ra Bac. Rat nhieu nguoi sau nay tro thanh anh hung trong chien tran, hoac nhung vi tuong, ky su, bac si, nha khoa hoc noi tieng. Đa phan o lai mien Bac nhu nguoi dan, hoac cong tac theo chinh phu yeu cau; mot phan quan so cung con em cua ho tro ve mien Nam chien đau va la bo phan cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam. Sau 1975, phan lon hoc sinh mien Nam tro ve que huong. Rat nhieu nguoi đa tro thanh can bo cap cao cua Đang, cac đoan the, trung uong, tuong linh, giao su, nha giao nhan dan, nghe si nhan dan, anh hung luc luong vu trang nhan dan...
Phu Tong uy Di cu Ty nan cua Quoc gia Viet Nam ghi nhan co 4.358 nguoi đi qua nga chinh phu. Ho la nhung nguoi vi voi va đa bo vao Nam nay đoi y muon tro lai ra Bac hay nhung nguoi tin theo van đong cua Viet Nam Dan chu Cong hoa tim đuong ra Bac. So nguoi nay đuoc van chuyen bang đuong thuy va hang khong cua Phap.


Trong van hoc va am nhac Bai tho Nhat đinh thang (nam 1955) cua nha tho Tran Dan co viet ve cuoc di cu nay cung voi su đau đon khi đat nuoc bi chia cat Bac Nam va loi keu goi đung len đoi hoa binh va thong nhat.
Cau ho ben bo Hien Luong la ca khuc cach mang đuoc nhac si Hoang Hiep sang tac vao nam 1956 (va đat loi cung Đang Giao) trong hoan canh rat đac biet. Đay la bai hat ca ngoi que huong đat nuoc Viet Nam va the hien đuoc phan nao tinh yeu que huong đat nuoc cua nhung nguoi con xa que trong hoan canh đat nuoc bi chia cat.
Nam 1955, nhac si Pham Duy pho nhac bai tho Thuyen vien xu cua Huyen Chi va sau nay la bai 1954 - 1975 noi len tam trang cua nhung nguoi di cu.
Trong mien Nam, nhung ban nhac Chuyen đo vi tuyen, Nang đep Mien Nam, Nhac rung khuya va Đoan nguoi lu thu cua nhac si Lam Phuong, Ghe ben Sai Gon cua Van Phung, Hinh anh que xua cua Hoang Trong cung noi ve cuoc di cu nay.


Xem them Hiep đinh Geneve
Thuyen nhan
Chuong trinh Ra đi co Trat tu


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Operation Passage to Freedom tai Wikimedia Commons