Phan loai hinh thai cua thien ha la mot he thong đuoc su dung boi cac nha thien van hoc đe chia cac thien ha thanh cac nhom dua tren ve be ngoai nhin thay đuoc cua chung. Co mot vai cach đuoc su dung đe phan loai thien ha theo hinh thai, nhung cach noi tieng nhat la chuoi Hubble do Edwin Hubble nghi ra va sau đo đuoc mo rong boi Gerard de Vaucouleurs va Allan Sandage.


Chuoi Hubble Chuoi Hubble la bang phan loai thien ha đuoc nghien cuu va phat trien boi Edwin Hubble vao nam 1926. No cung đuoc goi la bieu đo "am thoa" dua tren hinh dang cua đo thi bieu dien. Hubble chia thien ha thanh ba loai chinh:

Thien ha elip: co phan bo anh sang  min va đeu nhau, va co hinh dang elip trong cac buc anh. Chung đuoc ky hieu bang chu cai "E" (Elip), theo sau boi so nguyen n  bieu thi muc đo elip cua no tren bau troi. Loai thien ha nay co tam loai, đuoc ky hieu tu E0 đen E7, tu hinh khoi cau E0, det dan tu E1 đen E7, co dang nhu hai đia tron up vao nhau. Ve mat ky thuat, moi con so gap muoi lan đo elip. Chang han thien ha E7 co đo elip la 0,7.
Thien ha xoan oc: bao gom mot đia det, voi cac ngoi sao tao thanh mot cau truc xoan oc (thuong co hai tay), va mot vung tap trung sao o giua tuong tu nhu mot thien ha elip. Chung đuoc đat ky hieu la "S" (Spiral - xoan oc), gom ba dang Sa, Sb va Sc tuy theo đo mo rong cua nhanh. Sa: nhanh tron, chat khit, anh sang tap trung phan lon o đia trung tam. Sb: nhanh xoan nhin ro net hon so voi Sa. Sc: nhanh long hon rat nhieu so voi Sb.
Khoang mot nua tat ca thien ha xoan oc cung đuoc quan sat thay la co cau truc dang thanh, keo dai ra tu cho phinh. Nhung thien ha xoan oc dang thanh nay đuoc đat ky hieu la "SB". Nhom nay bat đau voi cac thien ha SB0 va tiep tuc tu "a" đen "c". SBa: phan trung tam rat sang, cac nhanh xoan chat. SBb: nhanh xoan nhin đuoc ro hon va long hon. SBc: nhanh toa rong, phan trung tam toi mo.

Thien ha hinh hat đau (ky hieu S0) cung bao gom mot cho phinh o giua sang đuoc bao quanh boi mot cau truc dang đia mo rong, nhung khong giong nhu thien ha xoan oc, phan đia cua thien ha hinh hat đau khong co cau truc xoan oc ro ret va khong đang tich cuc hinh thanh cac ngoi sao voi bat cu so luong đang ke nao. Chu cai S la viet tat cua "xoan oc" (spiral), "0" co nghia la khong co nhanh xoan.

Đa co hang trieu thien ha đuoc quan sat va chup anh thi phan lon la loai thien ha xoan oc. Dai Ngan Ha cua chung ta cung thuoc loai nay va co dang SBb. Viec xep loai a, b hoac c cho nhom thien ha S hay SB đeu can cu vao mat đo sao tap trung o phan nhan va đo rong hep cac nhanh cua thien ha. Cac nhanh cua thien ha xoan oc thuong co ca cac ngoi sao va cac khi, bui vu tru.
Trai nguoc voi quan niem thong thuong, bieu đo Hubble khong lien quan gi đen su phat trien cua thien ha. Vi du nhu, thien ha S0 khong chia ra lam hai nhom, mot nhom bien đoi thanh xoan oc thong thuong va mot nhom thanh xoan oc gay khuc. Cung tuong tu nhu vay, thien ha xoan oc hay xoan oc gay khuc khong the phat trien thanh cac thien ha elip. Tuy nhien, co rat nhieu ly do đuoc đua ra cho rang thien ha elip co tuoi tho lau đoi hon thien ha xoan oc. Chang han, thien ha E thuong co mau đo hon thien ha S, đieu đo chung to chung gom phan lon cac ngoi sao gia hon, thuong la co tuoi tren duoi 10 ty nam. Thuc te la trong qua trinh hinh thanh sao, thien ha S thuong co mau xanh hon va sang hon.


Tham khao Lien ket ngoai Galaxies and the Universe - an introduction to galaxy classification (Tieng Anh)
Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas, T.H. Jarrett (Tieng Anh)
The Spitzer Infrared Nearby Galaxies Survey (SINGS) Hubble Tuning-Fork Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine, SINGS Luu tru ngay 15 thang 2 nam 2003 tai Wayback Machine Spitzer Space Telescope Legacy Science Project (Tieng Anh)