Taksin Đai đe (tieng Thai: สมเด็จพระเจาตากสินมหาราช, RTGS: Somdet Phra Chao Taksin Maha Rat, ) hay Quoc vuong Thonburi (tieng Thai: สมเด็จพระเจากรงธนบรี, RTGS: Somdet Phra Chao Krung Thon Buri, tieng Trung gian the: 郑 昭; tieng Trung phon the: 鄭 昭; binh am: Zheng Zhao; tieng Trieu Chau: Den Chao; tieng Viet: Trinh Quoc Anh - 鄭國英) (17 thang 4 nam 1734 – 7 thang 4 nam 1782) la quoc vuong duy nhat cua Vuong quoc Thonburi. Ong tung la mot quy toc o Vuong quoc Ayutthaya va sau đo la mot nha lanh đao lon trong cuoc giai phong Xiem khoi su chiem đong cua Mien Đien sau khi Ayutthaya that thu lan thu nhi vao nam 1767, va sau đo thong nhat Xiem tu cac quan phiet. Do Ayutthaya hau nhu bi tan pha hoan toan, ong cho thiet lap Thonburi lam tan đo. Trong thoi gian tri vi cua ong, xay ra cac su kien noi bat nhu cac cuoc chien tranh, chien đau đay lui cac cuoc xam chiem moi cua Mien Đien va chinh phuc Vuong quoc Lan Na o phia bac, cac tieu quoc Lao, va uy hiep mot Cao Mien đa bi suy yeu. Ong bi chien huu lau nam la Buddha Yodfa Chulaloke hanh quyet, nguoi nay lap nen Vuong trieu Chakri cai tri Thai Lan cho đen nay.
Mac du chien tranh dien ra trong hau het thoi gian su nghiep cua Taksin, song ong danh su quan tam lon đen chinh tri, cai quan, kinh te, va phuc loi cua quoc gia. Ong xuc tien mau dich va duy tri quan he voi ngoai quoc nhu Đai Thanh, Anh, va Ha Lan. Ong cho xay dung đuong giao thong va đao kenh. Ben canh viec khoi phuc va cai tao chua, ong con no luc phuc hung van hoc, va cac loai hinh nghe thuat khac nhu kich, hoi hoa, kien truc, va thu cong nghiep. Ong cung ban hanh cac quy đinh ve viec thu thap va cai bien cac van ban khac nhau nham xuc tien giao duc va nghien cuu ton giao. Nham cong nhan cong lao cua ong voi nguoi Thai, sau nay ong đuoc truy phong tuoc Maharaj (Đai Đe).


Truoc khi đang co = Thoi thieu nien va giao duc =
Taksin sinh ngay 17 thang 4 nam 1734 (22 thang 3 nam 2277 Phat lich) tai Ayutthaya. Cha cua ong la Yong Saetae (tieng Thai: หยง แซแต; tieng Trung: 鄭鏞; Han-Viet: Trinh Dung; tieng Viet: Trinh Yen, chu Han: 鄭偃), la mot quan vien thu thue, co goc Trieu Chau tu huyen Trung Hai, tinh Quang Đong, Trung Quoc. Me cua ong la Nok-iang (tieng Thai: นกเอียง), ba la mot nguoi Thai (va sau đuoc phong tuoc Somdet Krom Phra Phithak Thephamat).
Do an tuong truoc ong, Chao Phraya Chakri (Mhud), nguoi đuong giu chuc Samuhanayok (สมหนายก te tuong) trong trieu đai cua vua Boromakot, nhan nuoi ong va ban cho ong ten Thai la Sin (สิน) nghia la tien bac hoac cua cai. Do co ten la Sin, ong đuoc su Viet goi theo tieng Hoa la Trinh Tan (鄭新), Trinh Quoc Anh (鄭國英) va Trinh Sinh (鄭生), con su Trung Quoc goi la Trinh Tin (鄭信) va Trinh Chieu (鄭昭).
Khi len 7 tuoi, Sin đuoc giao cho mot nha su ten la Thongdee đe bat đau tiep nhan giao duc trong chua Wat Kosawat (วัดโกษาวาส), sau nay la Wat Choeng Tha (วัดเชิงทา). Sau bay nam, cha nuoi gui ong đi lam cong viec cua mot tieu đong vuong that. Ong đa hoc thong thao cac ngoai ngu nhu tieng Man Nam, tieng Viet va mot so ngon ngu o An Đo.
Khi Sin cung ban cua minh la Thong-Duang con la cac chu tieu, hai cau be ke rang ho gap mot ong thay boi nguoi Hoa va nguoi nay noi rang ban tay cua ca hai cau be co đuong chi tay may man va se đeu lam vua. Khong ai cho rang đieu nay la nghiem tuc, song ca hai ve sau đeu lam vua va Thong-Duang, tuc Rama I, tro thanh nguoi ke nhiem cua Taksin.


= Su nghiep ban đau =
Sau ba nam lam su, Sin tham gia phung su cho Quoc vuong Ekatat va la pho thong đoc thu nhat roi thong đoc cua tinh Tak, do vay ma ong đuoc goi la Phraya Tak, tuc thong đoc tinh Tak. Tinh nay gap nguy hiem tu Mien Đien vi giap bien gioi. Cung do danh xung Phraya Tak nay ma cac sach su Viet Nam con goi Taksin la Phi Nha Tan (丕雅新, "Phraya Sin").
Nam 1764, quan Mien tan cong khu vuc mien nam cua Xiem. Duoi quyen Muang Maha Noratha, quan Mien thang loi va tien đen Phetchaburi, va tai đay phai đoi dien voi cac binh si Xiem duoi quyen hai tuong quan la Kosadhibodhi va Phraya Tak (tuc Taksin). Quan đoi Xiem đanh lui quan Mien ve đeo Singkhorn.

Nam 1765, khi quan Mien tan cong Ayutthaya, Phraya Tak tham gia phong thu kinh thanh, nho vay ma đuoc ban tuoc "Phraya Vajiraprakarn" cua tinh Kamphaeng Phet. Tuy nhien, ong khong co co hoi đen cai tri tinh Kamphaeng Phet do chien tranh lai no ra. Ong lap tuc đuoc trieu hoi đe bao ve kinh thanh. Trong hon mot nam, cac binh si Xiem va Mien giao tranh ac liet trong cuoc bao vay Ayutthaya. Trong thoi gian nay, Phraya Vajiraprakarn trai qua nhieu that bai khien ong nghi ngo ve gia tri cac no luc cua ban than.


= Khang cu va đoc lap =
Ngay 3 thang 1 nam, 1766, truoc khi Ayutthaya that thu, ong cung 500 tuy tung pha vong vay cua quan Mien đe đen tinh Rayong, o bo đong cua vinh Thai Lan. Hanh đong nay chua tung đuoc giai thich thoa đang, do vuong cung va quy toc Ayutthaya nam tren mot đao; cach Taksin va tuy tung pha vay van con la đieu bi an.
Ngay 7 thang 4 nam 1767, Ayutthaya hoan toan that thu truoc quan Mien. Sau khi kinh đo that thu va quoc vuong tu tran, Xiem bi phan thanh sau phan, trong đo Sin kiem soat vung duyen hai phia đong. Cung voi Tong-Duang luc nay co ten moi la Chao Phraya Chakri, ong cuoi cung tien hanh đay lui nguoi Mien, đanh bai cac đoi thu va tai thong nhat quoc gia. Sin luc nay đuoc goi la Hoang tu Tak.
Thong đoc Chantaburi tu choi thuong luong huu nghi, do vay ong cung tuy tung đot kich va chiem đuoc thi tran vao ngay 15 thang 6 nam 1767, chi hai thang sau khi Ayutthaya that thu. Quan đoi cua ong nhanh chong gia tang so luong voi nhung nam gioi tai Chantaburi va Trat, la hai tinh khong bi cuop pha va bi suy giam dan so do quan Mien, mot cach tu nhien tao thanh co so thich hop cho ong đe tien hanh chuan bi giai phong to quoc.

Sau khi cuop pha hoan toan Ayutthaya, nguoi Mien duong nhu khong the hien su quan tam nghiem tuc trong viec chiem giu thu đo cua Xiem, do ho chi đe lai mot so it binh si duoi quyen Tuong Suki đe kiem soat thanh pho nay đa tan vo. Ho chuyen su chu y cua minh ve phia Bac, noi Mien Đien chiu su đe doa tu viec Đai Thanh xam chiem. Ngay 6 thang 11 nam 1767, khi lam chu đuoc 5.000 binh si va toan bo đeu co si khi cao, Taksin chi huy quan đoi đi thuyen nguoc song Chao Phraya va chiem Thonburi o đoi dien Bangkok hien nay, hanh quyet thong đoc nguoi Thai do Mien Đien phong la Thong-in. Sau chien thang nhanh chong nay, ong tao bao tan cong đai doanh cua quan Mien tai Phosamton gan Ayutthya. Quan Mien bi đanh bai, va Taksin khai hoan Ayutthaya, bay thang sau khi thanh pho that thu.


= Lap đo =
Taksin thuc hien nhung buoc quan trong nham the hien ong la mot nguoi ke nhiem xung đang cua vuong vi. Ong đuoc thuat la đa đoi đai thich hop voi du đang cua vuong toc cu, sap xep đai hoa tang thi the cua Quoc vuong Ekatat, va giai quyet van đe đinh đo. Co the Taksin nhan thay rang Ayutthaya bi tan pha nghiem trong nen viec khoi phuc no ve tinh trang cu chac chac se qua suc đoi voi nguon luc cua ong. Nguoi Mien qua quen thuoc voi cac tuyen đuong đe tien đen Ayutthaya, va trong truong hop nguoi Mien lai tien cong, thi binh si cua ong se khong the đu suc bao ve thanh pho. Do vay, ong lap đo tai Thonburi, la noi gan bien hon Ayutthaya. Ngoai viec se kho xam nhap Thon Buri bang đuong bo, su lua chon nay cung se ngan chan viec thu thap vu khi va thiet bi quan su cua bat cu ai co tham vong bien ban than thanh mot vuong đoc lap o xa ve thuong du song Chao Phraya. Do Thonburi la mot đo thi nho, quan san co cua Vuong Tak, ca bo binh va thuy binh, co the tham gia xay dung cong su, va neu ong nhan thay rang khong the giu no truoc mot cuoc tan cong cua ke thu, ong co the đua quan len tau va tien hanh triet thoai đen Chantaburi.
Nhung thang loi truoc cac đoi thu quyen luc la nho nang luc chien đau nhu mot chien binh cua Taksin. Ong thuong o tien tuyen trong khi đau voi ke đich, nho vay truyen si khi cho binh si đe ho bat chap nguy hiem. Trong so nhung quan chuc gan van menh voi ong co hai ca nhan ma sau nay đong vai tro đac biet quan trong trong lich su Thai Lan, ho la hai nguoi con cua mot quan chuc mang tuoc Pra Acksonsuntornsmiantra (พระอักษรสนทรเสมียนตรา), nguoi anh la Tongduang (ทองดวง) va sau thanh lap vuong trieu Chakri, nguoi em la Boonma (บญมา) nam giu vi tri quyen luc so hai.
Truoc khi Ayutthaya that thu, Tongduang đuoc phong tuoc Luang Yokkrabat, giu chuc giam sat vuong that, thong đoc tinh Ratchaburi, con Boonma co hieu la Nai Sudchinda. Luang Yokkrabat (Tongduang) khong co mat luc kinh thanh Ayutthaya that thu, con Nai Sudchinda (Boonma) thi đa đao thoat khoi kinh thanh. Tuy nhien, khi Taksin tap hop luc luong tai Chantaburi, Nai Sudchinda đem nhung tuy tung cua minh gia nhap, giup tang cuong luc luong cua Taksin, va đuoc thang lam Pra Mahamontri (พระมหามนตรี). Ngay sau khi đang co, Taksin đam bao phung su cua Luang Yokkrabut theo khuyen nghi cua Pra Mahamontri va thang nguoi nay la Pra Rajwarin (พระราชวรินทร์). Sau đo, do co cong lao nen Pra Rajwarin đuoc lap lam Chao Phraya Chakri, hang te tuong, va Pra Mahamontri đuoc lap lam Chao Phraya Surasih.


Tri vi = Tuc vi =

Ngay 28 thang 12 nam 1767, ong len ngoi quoc vuong cua Xiem tai cung đien Wang Derm tai tan đo Thonburi. Ong lay danh xung chinh thuc la Boromraja IV va "Phra Sri Sanphet", song đuoc biet trong su Thai la Quoc vuong Taksin, mot su ket hop giua danh xung pho bien cua ong la Phya Tak, va nguyen danh cua ong la Sin, hoac la Quoc vuong cua Thonburi, do ong la quan chu duy nhat cua kinh đo nay. Khi lam le đang co, ong 34 tuoi. Quoc vuong chon khong tro ve Ayutthaya ma lap đo tai Thonburi, von chi cach bien 20 km nen phu hop hon voi thuong nghiep hang hai, song khong khong co thoi gian đe kien thiet no thanh mot đai thanh thi, do hoan toan ban ron voi viec tran ap cac đoi thu ben trong va ben ngoai, cung nhu khuech truong lanh tho trong suot trieu đai cua minh.


= Nam quoc gia rieng biet =
Sau khi Ayutthaya that thu, Xiem bi tan vo do thieu quyen luc trung uong. Ngoai Quoc vuong Taksin, con co Vuong tu Teppipit (con cua Quoc vuong Boromakot) that bai trong mot hanh đong nghi binh chong nguoi Mien vao nam 1766 va tu lap la quan chu tai Phimai, nam quyen thong tri cac tinh mien đong gom ca Nakhon Ratchasima hay Khorat. Thong đoc Phitsanulok co ten đau la Ruang (เรือง) thi tu tuyen bo đoc lap, lanh tho nam duoi quyen kiem soat cua nguoi nay trai rong đen tinh Nakhon Sawan. Phia bac cua Phitsanulok la thi tran Sawangburi (goi la Fang trong tinh Uttaradit), tai đay mot hoa thuong ten la Ruan xung vuong, bo nhiem cac hoa thuong khac lam nhung chi huy quan su. Tai cac tinh mien nam tu Chumphon tro xuong, mot Pra Palad giu chuc quyen thong đoc cua Nakhon Si Thammarat tu tuyen bo đoc lap va xung vuong.
Sau khi thiet lap vung chac can cu quyen luc cua minh tai Thonburi, Quoc vuong Taksin bat đau tien hanh "tai thong nhat" vuong quoc, tieu diet cac đich thu đia phuong. Sau khi bi Thong đoc Phitsanulok tam thoi đay lui, ong tap trung vao đanh bai nguoi yeu nhat truoc. Vuong Teppipit tai Phimai bi dep yen va hanh hinh vao nam 1768. Vuong cua Nakhon Si Thammarat bi mot nguoi trung thanh voi Taksin la Thong đoc Pattani bat giu, Taksin khong nhung tha ma con cho nhan vat nay cu tru tai Thonburi.


= Chien tranh =
Quoc vuong Hsinbyushin cua Mien chua tung tu bo ke hoach nham buoc Xiem phai khuat phuc, va ngay khi biet tin ve viec lap Thonburi lam thu đo cua Taksin, vi quan chu cua Mien Đien lenh cho Thong đoc Tavoy đi chinh phuc Taksin vao nam 1767. Quan Mien tien đen huyen Bangkung thuoc tinh Samut Songkram o phia tay tan đo, song bi Taksin đanh tan. Tuy nhien, khi quan Thanh xam nhap, Hsinbyushin quyet đinh trieu hoi phan lon binh si nham khang Thanh.
Sau khi dan xep hoa binh voi quan Thanh, quan chu Mien Đien phai mot quan đoi nho khac gom 5.000 binh si đi tan cong Xiem vao nam 1774. Tuy nhien, ho bi nguoi Xiem bao vay hoan toan tai Bangkeo thuoc tinh Ratchaburi, va cuoi cung do bi đoi nen phai đau hang Taksin. Taksin co the tan sat ho, song thuc te ong đe ho song nham đe cao chi khi cua nguoi Thai. Quan tiep vien cua Mien Đien cam trai tai tinh Kanchanaburi sau đo thu quan. Quoc vuong Hsinbyushin van co gang chinh phuc Xiem, va trong thang 10 nam 1775, cuoc xam chiem lon nhat cua Mien Đien trong thoi ky Thonburi bat đau duoi quyen Maha Thiha Thura, trong su Thai đuoc goi la "Azaewunky". Nhan vat nay the hien ban than la mot tuong quan hang đau trong khi giao tranh voi quan Thanh va trong mot cuoc noi day gan đo cua nguoi Pegu (Mon).

Sau khi vuot qua bien gioi Xiem tai đeo Melamao, quan Mien hanh quan huong ve Phitsanulok, tren đuong đi ho chiem Phichai va Sukhothai. Quan Mien sau đo bao vay Phitsanulok đang do hai tuong quan anh em la Chao Phraya Chakri va Chao Phya Surasih bao ve, va do quan Xiem khang cu ngoan cuong, quan Mien bi can ben ngoai thanh luy trong khoang 4 thang. Hay tin ve cuoc đot kich thanh cong cua Chao Phraya Chakri khien cho quan Mien phai rut vao trai, Azaewunky sap xep tiep xuc voi tuong quan nay, Azaewunky ca ngoi chien thuat cua Chakri va khuyen Chakri lo cho ban than, tien đoan Chakri nhat đinh se lam quoc vuong. Bat ky nghi ngo gi ve viec Azaewunky am muu gay chia re giua Taksin va Chao Phraya Chakri nen đuoc bo qua, do hai nguoi cong tac chat che trong cac hanh đong quan su sau đo.
Bat chap no luc cua Taksin nham tan cong quan Mien tu phia hau, Chao Phraya Chakri va Chao Phraya Surasih khong the giu thanh Phitsanulok lau hon do thieu luong thuc du tru. Sau khi tap hop hau het dan cu, ho đot vay thanh cong va lap Phetchabun lam tri so. Azaewunky dan quan vao thanh bo hoang va cuoi thang 3 nam 1776, song som cung phai đoi mat voi tinh hinh thieu hut luong thuc. Đuong thoi, Quoc vuong moi cua Mien Đien la Singu Min lenh cho Azaewunky rut khoi lanh tho Xiem, do vay quan cua Azaewunky doi đi, song tan quan Mien tiep tuc chien tranh cho đen khi ho bi đay lui khoi Xiem vao thang 9 nam đo.
Theo y kien cua Quoc vuong Taksin, mot khi Chiang Mai van do nguoi Mien cai tri thi phia bac cua Xiem se luon bi nguoi Mien xam nhap. Đieu kien tien quyet nham duy tri hoa binh trong khu vuc la phai truc xuat hoan toan nguoi Mien khoi Chiang Mai. Nam 1771, Thong đoc cua Mien cua Chiang Mai đem quan ve phia nam va bao vay Phichai, song bi đay lui. Taksin sau đo cho do xet thuc luc nguoi Mien, va quan đoi cua ong khong chuan bi mot cuoc tan cong truc dien vao thanh Chiang Mai. Sau khi gap phai khang cu ngoan cuong cua quan Mien, Taksin rut lui, co le do tin vao mot loi tien tri co rang can hai lan no luc đe chiem Chiang Mai.
That bai cua quan Mien trong viec chiem Phichai mo đau cho cuoc vien chinh lan thu nhi cua Taksin nham vao Chaing Mai. Khi mot đao quan Xiem duoi quyen chi huy cua Chao Phraya Chakri va Chao Phraya Surasih đen Lampang, hai quan vien hang đau Phraya Chaban va Phraya Kawila đa đao ngu tu quan Mien đe gia nhap bao vay Chaing Mai, khong lau sau Quoc vuong Taksin đen noi. Thang 1 nam 1775, thanh Chiang Mai that thu truoc quan Xiem, song thong đoc va chi huy cua Mien Đien cung gia đinh chay thoat. Truoc khi doi ve Thonburi, Taksin phong chuc tuoc cho nhung nguoi co cong, Phraya Chaban đuoc nham chuc Thong đoc Chaing Mai va tuoc Phraya Wichienprakarn, con Phraya Kawila va Phraya Waiwongsa lan luot cai quan Lampang va Lamphun.
Chao Phraya Chakri đuoc lenh o lai them nham giup ho binh đinh mien bac, von gom ca cac quoc gia Lao. Tuy nhien, Quoc vuong Mien Đien nhin nhan su ton tai cua quoc gia Lao la Vuong quoc Luang Phrabang va Vientiane tao thanh co so đe duy tri quyen luc cua Mien Đien o xa ve phia đong, nen can phai đoat lai Chiang Mai, va mot đao quan Mien gom 6.000 binh si đuoc phai đi voi nhiem vu nay vao nam 1776. Quan Mien tien vao thanh, song bi mot đao quan Xiem cuu vien duoi quyen Chao Phraya Surasih đuoi đi. Chaing Mai chiu ton that nghiem trong do cac chien dich, dan so trong thanh giam manh va bi ban cung hoa, va trong truong hop Mien Đien lai tien cong, thanh se khong the tu thu. Do nhung nguyen nhan nay, Quoc vuong Taksin bo thanh va cac dan cu con lai trong thanh đuoc chuyen đen Lampang. Chiang Mai do đo tro thanh mot thanh hoang va duy tri tinh trang nay trong 15 nam. Trong vai nam sau đo, Taksin no luc gianh quyen kiem soat đoi voi Chiang Mai, va đat Campuchia lam chu hau cua Xiem tu nam 1779 sau cac chien dich quan su lien tiep.


= Khuech truong ra ngoai quoc =


 Cao Mien  Nam 1769, Cao Mien lai chim trong hon loan do tranh đoat vuong vi giua anh em vuong that, nguoi anh la Quoc vuong Ramraja (Non, su Viet chep la Nac Non), va nguoi em la Ton (su Viet chep la Nac Ton). Ton đuoc quan chua Nguyen Đai Viet vien tro va gianh thang loi, xung la Quoc vuong Narairaja, con Non cau vien Xiem. Cuoc đau tranh nay tao co hoi cho Taksin khoi phuc quyen ba chu cua Xiem đoi voi Cao Mien nhu thoi Ayutthaya. Mot đao quan đuoc phai đi đe ho tro cuu vuong Ramraja gianh lai quyen luc, song khong thanh cong.


 Lao  Nam 1777, quan chu cua Vuong quoc Champasak, đuong thoi la mot quoc gia đoc lap giap voi bien gioi phia đong cua Xiem, ung ho Thong đoc Nangrong noi loan chong Taksin. Mot đao quan Xiem duoi quyen Chao Phraya Chakri đuoc lenh đi dep loan, bat va hanh hinh phan tac. Đen khi nhan đuoc quan tiep vien duoi quyen Chao Phraya Surasih, Chao Phraya Chakri tien ve Champasak, quan chu Champasak la Chao O cung te tuong bi bat giu va bi chat đau. Champasak đuoc hop nhat vao Xiem, va Quoc vuong Taksin rat hai long voi su chi đao chien dich cua Chao Phraya Chakri, va thang cho vi tuong nay tuoc Somdej Chao Phraya Mahakasatsuek Piluekmahima Tuknakara Ra-adet (สมเด็จเจาพระยามหากษัตริย์ศึก พิลึกมหึมาทกนคราระอาเดช) - tuoc quy toc cao nhat ma mot nguoi khong thuoc huyet thong vuong that co the đat đen.
Truoc đo, tai Vuong quoc Vientiane, mot đai than la Pra Woh noi loan chong lai quan chu va chay sang lanh tho Champasak, tai đay ong ta lap can cu tai Donmotdang gan thanh pho Ubon hien nay. Ong ta quy phuc chinh thuc voi Xiem, song sau khi quan Xiem rut đi thi ong ta bi quan Vientiane tan cong va tieu diet. Hanh đong nay ngay lap tuc bi Taksin nhin nhan la mot su si nhuc lon đoi voi ong, va theo lenh cua ong, Somdej Chao Phya Mahakasatsuek xam chiem Vientiane voi mot đao quan 2 van vao nam 1778. Quan chu cua Vuong quoc Luang Prabang o trong tinh trang thu đich voi quan chu cua Vientiane, quan chu nuoc nay quy phuc Xiem đe đoi lay an toan cho ban than, đua quan cua minh hoi quan voi Somdej Chao Phya Mahakasatsuek đe bao vay thanh Vientiane. Sau mot cuoc bao vay Vientiane keo dai khoang bon thang, nguoi Xiem chiem đuoc thanh pho va đem tuong Phat luc bao va Phra Bang đen Thonburi. Quoc vuong Vientiane chay thoat va song luu vong, hai vuong quoc Luang Prabang va Vientiane tro thanh nuoc phu thuoc cua Xiem.


 Đang Trong va Cao Mien  Nam 1770, Quoc vuong Taksin phat đong chien tranh chong chua Nguyen nham tranh đoat quyen kiem soat Cao Mien. Sau mot so that bai ban đau, lien quan Xiem-Mien đanh bai quan Nguyen vao nam 1771 va 1772. Nhung that bai nay khien kich đong mot cuoc noi loan (khoi nghia Tay Son) ma sau đo đa hat chua Nguyen khoi quyen luc. Nam 1773, chua Nguyen lam hoa voi Taksin, trao lai mot so lanh tho ma ho kiem soat tai Cao Mien.
Tuy nhien, nam 1771, du đuoc quan Xiem đoat lai vuong vi Cao Mien cho minh song Narairaja rut đen phia đong quoc gia. Cuoi cung, Ramraja va Narairaja tien đen mot thoa hiep, theo đo nguoi anh se lam đe nhat vuong va nguoi em se lam đe nhi vuong hay Maha Uparayoj, va hoang tu ten Tam la Maha Uparat cho đe nhat va đe nhi vuong, thoa hiep nay khong lam thoa man cac ben. Tam bi am sat, trong khi đe nhi vuong đot ngot tu tran.
Cho rang Quoc vuong Ramraja phai chiu trach nhiem ve nhung viec nay, nhieu quan chuc cao cap duoi quyen lanh đao cua Vuong tu Talaha (Mu) noi loan, bat va nem Ramraja xuong song vao nam 1780. Talaha đua Ang Eng moi bon tuoi lam quoc vuong, con ban than thi lam nhiep chinh, song ong ra nghieng qua nhieu ve phia chua Nguyen, do đo xung đot voi chinh sach cua Taksin la ung ho mot nhan vat than Xiem tren vuong vi Cao Mien.
Taksin do đo quyet đinh tien hanh xam chiem Cao Mien, mot đao quan Xiem gom 2 van binh si duoi quyen Somdej Chao Phraya Mahakasatsuek tien vao Cao Mien, va trong truong hop chinh phuc thanh cong se đua con cua Taksin la Vuong tu Intarapitak lam vuong cua Cao Mien. Voi vien tro tu chua Nguyen, vuong tu Talana chuan bi khang cu quan Xiem tai Phnom Penh, song truoc khi bat đau giao tranh thi cac roi loan nghiem trong no ra tai Xiem khien cho Somdej Chao Phraya Mahakasatsuek (tuc Chakri) quyet đinh voi vang tro ve Thonburi, sau khi trao quyen chi huy đao quan cho em trai la Chao Phraya Surasih.


= Kinh te, van hoa va ton giao =
Sau khi Taksin lap Thonburi lam kinh đo, nhan dan song trong tinh canh ban cung, luong thuc va trang phuc khan hiem. Quoc vuong nhan thuc đuoc tinh canh cua cac than dan, do đo nham hop phap hoa yeu sach cua ban than đoi voi vuong quoc, ong nhan đinh viec giai quyet cac van đe kinh te la uu tien chinh. Ong tra gia cao mua gao bang tien cua minh đe khien cac thuong nhan ngoai quoc đem đen đu luong can thiet co ban nham đap ung nhu cau cua nhan dan. Sau đo, ong phan phoi gao va y phuc cho toan bo cac than dan thieu an cua minh. Nhung nguoi luu tan tro ve que huong cua ho, trang thai binh thuong đuoc phuc hoi. Kinh te quoc gia dan đuoc khoi phuc. Quoc vuong Taksin phai ba đoan su than đen Đai Thanh vao nam 1767, đuong thoi hoang đe la Can Long. Đen nam 1772, Đai Thanh cong nhan Taksin la quan chu hop phap cua Xiem.
Van ban tu nam 1777 viet rang: "Nhung hang hoa quan trong tu Xiem la ho phach, vang, đa mau, quang vang tot, bot vang, đa ban quy, va chi cung." Đuong thoi, Quoc vuong tich cuc khuyen khich nguoi Hoa đen đinh cu tai Xiem, phan lon la nguoi Trieu Chau, mot phan la nham hoi sinh nen kinh te đang đinh tre va tang cuong luc luong lao đong đia phuong trong thoi điem đo. Ong hau nhu phai đau tranh lien tuc trong hau het thoi gian cai tri nham duy tri đoc lap cho quoc gia. Do anh huong kinh te cua cong đong nguoi Hoa di cu tang len theo thoi gian, nhieu quy toc bat đau quay sang chong lai ong vi viec lien minh voi cac thuong nhan nguoi Hoa. Theo mot hoc gia, phe phan đoi chu yeu do cac thanh vien gia toc Bunnag lanh đao, đay la mot gia toc thuong nhan-quy toc co nguon goc Ba Tu, ke tap giu chuc bo truong cang va tai chinh cua Ayutthaya, hay con goi la Phra Klang
Cac thuyen buom cua Xiem đen thuoc đia Surat cua Bo Đao Nha tai Goa, An Đo, tuy nhien quan he ngoai giao chinh thuc chua đuoc thiet lap. Nam 1776, thuyen truong Anh Quoc Francis Light gui 1.400 sung kip cung cac hang hoa khac lam tang pham cho Quoc vuong Taksin. Sau đo, Thonburi đat mua mot so sung tu Anh. Cac thu tu vuong that đuoc giao đoi va đen nam 1777, thi Pho vuong Madras la George Stratton, gui mot kiem vang đuoc trang hoang bang đa quy cho Taksin. Nam 1770, nhung nguoi ban đia tai Terengganu va Jakarta tang cho Thaksin 2.200 sung san. Đuong thoi, Ha Lan kiem soat đao Java.
Đong thoi, Taksin can du sau vao viec khoi phuc phap luat va trat tu trong vuong quoc va thi hanh mot chuong trinh phuc loi cong cong cho nhan dan. Nhung lam dung trong khi thuc hanh Phat giao, va trong cac hoat đong cong cong, đuoc cai bien thich hop, va thuc pham cung y phuc cung nhu cac nhu yeu pham khac trong sinh hoat đuoc phan phoi nhanh chong cho nhung nguoi co nhu cau, đem lai cho ong su ton trong va tinh cam cua nhan dan.
Taksin cung quan tam đen cac linh vuc nghe thuat khac, trong đo co vu đao va kich. Co bang chung rang khi ong tran ap phe cua Chao Nakhon Si Thammarat vao nam 1769, ong đem ve cac nu vu cong cua Chao Nakhon. Cung voi cac vu cong ma ong thu thap tu nhung noi khac, ho đuoc đao tao va lap thanh mot đoan kich vuong that tai Thonburi theo mo hinh Ayutthaya. Quoc vuong viet bon hoi tu Ramakian cho đoan kich vuong that nham dien tap va bieu dien.
Khi ong tien ve phia bac đe tran ap phai Phra Fang, ong thay rang cac nha su o mien bac khong nghiem va vo ky luat. Ong moi nhung chuc sac tu kinh thanh đen dat cho nhung nha su nay va đua ho tro lai phu hop voi cac giao ly chinh cua Phat giao.

Viec quan ly Tang đoan trong thoi ky Thonburi theo sau mo hinh đuoc thiet lap tu thoi Ayutthaya, va ong cho phep nhung nha truyen giao nguoi Phap đuoc vao Xiem, va gio ho xay dung mot nha tho vao nam 1780.


= Nhung nam cuoi =
Ve nguyen nhan Taksin bi giet va cuop ngoi co nhieu y kien.


 Thai Lan  Cac su gia Thai chi ra su lam quyen trong thu thue, va quoc vuong bat đau tro thanh mot nguoi cuong tin ton giao. Nam 1781, Taksin bieu thi nhung dau hieu bat an ve tinh than, ong tin rang ban than sau nay se thanh Phat, hy vong đoi mau mau cua minh tu đo thanh trang. Khi ong bat đau thuc hanh thien, ong tham chi con giang đao cho cac nha su. Nghiem trong hon, ong kich đong chia re Phat giao Xiem bang cach yeu cau cac nha su phai cong nhan ong la mot sotapanna (tu đa hoan) Nhung nha su tu choi khong cui đau truoc Taksin va tho Taksin nhu than se bi giang than phan, va hang tram nguoi tu choi tho ong đa bi đanh đap va bi ket an lao đong kho sai.
Cang thang kinh te do chien tranh la nghiem trong, do nan đoi lan rong, nan cuop boc va toi pham tro nen pho bien. Nhung quan vien tham o đuoc tuong thuat la co nhieu, ban than Taksin cho hanh quyet mot so quan vien đo, bat man trong gioi quan lai co the thay đuoc.


 Phuong Tay  Mot so su gia cho rang cau chuyen ve viec ong bi "đien" co the đuoc dung len lam co đe lat đo ong. Tuy nhien, nhung buc thu cua mot nha truyen giao nguoi Phap o Thonburi vao đuong thoi ho tro cho tuong thuat ve nhung hanh vi di thuong cua Taksin, theo đo "Ong (Taksin) gianh toan thoi gian vao cau nguyen, an chay, va thien, nham su dung cac cach thuc nay đe co the bay trong khong trung." Tiep đen, cac nha truyen giao mo ta rang trong mot so nam ong rat buc tuc truoc cac than dan va nguoi ngoai quoc cu tru hoac đen giao dich tai Xiem, rang ong mat tri va tan nhan hon truoc, bo tu va tra khao ngay ca the thiep va vuong tu cung cac quan lai cap cao, muon ho nhan toi ma ho khong pham phai.


 Đai Nam  Con theo Đai Nam Thuc Luc cua nha Nguyen thi: luc xay ra loan Oan San (Phraya San), hai anh em Chat Tri (Chakri) đang chien đau o Cao Mien. Khi hay tin Trinh Quoc Anh (Taksin) bat giam vo con cua hai anh em, ho đa giang hoa voi tuong Nguyen Huu Thuy cua chua Nguyen. Nguoi anh Chat Tri giao mot it binh linh lai cho em trai So Si (Surasih), con minh thi dan đai quan ve kinh thanh, ngam sai thu hai sat hai Trinh Quoc Anh roi vu toi cho Oan San. Cuoi cung, Chat Tri giet luon Oan San va tu lap lam vua.


 Cai chet  Mot cuoc đao chinh nham loai bo Taksin khoi vuong vi do vay đa dien ra. Khi đo co vi tuong o thanh Co Lac lam phan, Taksin lenh cho tuong Phraya San đi dep loan. Nhung Phraya San lai la anh trai cua vi tuong lam loan, hai anh em moi hop nhau tro lai kinh thanh đao chinh. Quan trong thanh mo cong cho Phraya San vao, Taksin bo tron vao chua nhung bi bat giam lai. Phraya San sai nguoi bao cho Chakri biet.
Khi chinh bien no ra, Tuong quan Chao Phraya Chakri đang chien đau tai Cao Mien, song nhanh chong tro ve kinh thanh sau khi hay tin. Khi đen kinh thanh, Tuong quan dap tat chinh bien bang cac vu bat giu, đieu tra va trung phat, thai binh đuoc khoi phuc tai kinh thanh.
Theo bien nien su vuong that Thai, Tuong quan Chao Phraya Chakri quyet đinh xu tu Taksin, ghi rang khi đuoc đua đen điem hanh quyet, Taksin đoi tiep kien Tuong quan Chao Phraya Chakri song Tuong quan bac bo. Taksin bi chat đau truoc phao đai Wichai Prasit vao ngay 10 thang 4 nam 1782, va thi the cua ong đuoc an tang tai Wat Bang Yi Ruea Tai. Tuong quan Chao Phraya Chakri sau đo gianh quyen kiem soat thu đo va xung vuong, thiet lap vuong trieu Chakri.
Mot ghi chep khac thi viet rang Tuong Chao Phraya Chakri lenh hanh quyet Taksin theo cach thuc truyen thong cua Xiem tai Wat Chaeng: bang cach bi đua vao trong mot tui bang nhung va bi đanh đen chet bang mot gay go đan huong.
Co mot ghi chep viet rang Taksin đuoc bi mat đua đen mot cung đien nham tai vung nui xa xoi cua Nakhon Si Thammarat va ong song tai đay cho đen nam 1825, va mot nguoi the than ong bi đanh đen chet. Tro cua Taksin va vo đuoc đat tai Wat Intharam (nam tai Thonburi), chung đuoc đat trong hai thap hinh nu sen đung truoc đai sanh cu.
Quan điem trai chieu ve cac su kien la Tuong quan Chakri thuc su muon lam quoc vuong va đa cao buoc Taksin la nguoi Hoa, nham hop phap hoa quan chu moi la Phraya Chakri hay Rama I. Theo su gia Nidhi Eoseewong, Taksin co the đuoc nhin nhan la nguoi khoi thuy, nha lanh đao voi phong cach moi, thuc đay 'phi tap trung hoa' vuong quoc va mot the he quy toc moi co nguon goc tu cac thuong nhan nguoi Hoa, la nhung nguoi tro giup chinh cho ong trong chien tranh. Tren mot khia canh khac, Phraya Chakri va nhung nguoi ung ho ong ta thuoc the he 'cu' gom cac quy toc Ayutthaya, bat man truoc nhung thay đoi.


Di san Mot so su gia cap tien nhan đinh Taksin khac biet voi nhung quan chu cua Ayutthaya, ve nguon goc, chinh sach, va phong cach lanh đao cua ong, chung đai dien cho mot tang lop moi. Trong thoi ky Bangkok, truoc Cach mang Xiem 1932 thi Taksin khong đuoc ton trong cao đo nhu nhung quoc vuong Xiem khac do cac vua nha Chakri van lo ngai tinh hop phap chinh tri cua ho. Sau nam 1932, khi che đo quan chu chuyen che nhuong cho cho thoi ky dan chu, Taksin đuoc ton trong hon truoc, tro thanh mot trong nhung anh hung dan toc. Đieu nay la do cac nha lanh đao đuong thoi nhu Plaek Pibulsonggram muon ton vinh va quang cao nhung cau chuyen ve cac nhan vat lich su nhat đinh trong qua khu nham ho tro cho chinh sach cua ho ve chu nghia dan toc, banh truong, va ai quoc.
Tuong Quoc vuong Taksin đuoc khanh thanh giua Wongwian Yai tai Thonburi, tai giao lo giua cac đuong Prajadhipok/Inthara Phithak/Lat Ya/Somdet Phra Chao Taksin. Quoc vuong đuoc mieu ta tay phai cam mot thanh kiem. Le khanh thanh tuong đuoc to chuc vao ngay 17 thang 4 nam 1954, va le bay to ton kinh cua vuong that đuoc to chuc vao ngay 28 thang 12 hang nam. Đuong kim quoc vuong chinh thuc đen đe bay to long kinh trong truoc tuong Taksin.
Nam 1981, Noi cac Thai thong qua mot nghi quyet truy tang Taksin tuoc hieu danh du Đai Vuong. Voi muc đich ton vinh nhung quan chu Thai Lan trong lich su tung đuoc ton la "Đai vuong", Ngan hang Thai Lan ban hanh loat tien thu 12 mang ten loat Đai Vuong, trong ba menh gia: 10, 20 va 100 Baht. Tuong Taksin Đai Vuong tai cong vien tieu khien Tungnachaey tai Chanthaburi xuat hien tren giay bac 20-Baht phat hanh ngay 28 thang 12 nam 1981. Ngay ong đang co, 28 thang 12, la ngay chinh thuc đe bay to su kinh trong voi Taksin, song khong phai ngay nghi cong cong.

Mot lang mo gom y phuc cua Quoc vuong Taksin va mot mieu tho gia toc đuoc thanh lap tai huyen Trung Hai, Quang Đong vao nam 1921. Nguoi ta cho rang mot hau due cua Taksin Đai Vuong đa gui y phuc cua ong đen chon tai đay nham phu hop voi phong tuc Trung Hoa, đieu nay ho tro tuyen bo rang đay la que huong cua cha Taksin.


Gia đinh Quoc vuong Taksin co 21 con trai va chin con gai ten la:


Chu thich