Tran mau mang phoi la su tich tu mau trong khoang mang phoi. Trieu chung co nang cua tran mau mang phoi gom đau nguc va kho tho, trong khi trieu chung thuc the (trieu chung tim đuoc khi tham kham lam sang) la ri rao phe nang giam o ben bi anh huong kem nhip tim nhanh. Tran mau mang phoi thuong do chan thuong, nhung cung co the tu phat do ung thu xam lan khoang mang phoi, do roi loan đong mau, do lac noi mac tu cung, phoi hop voi benh canh tran mau-tran khi mang phoi.
Trong benh canh cua tran mau mang phoi, bac sy thuong chi đinh can lam sang chup X-quang nguc đe chan đoan, nhung mot so phuong tien chan đoan hinh anh khac sieu am, chup CT hoac MRI cung co the phat hien benh. Mau co the phan biet voi cac loai dich khac trong khoang mang phoi bang cach choc do mang phoi, chan đoan xac đinh khi hematocrit > 50% so voi mau cua nguoi đo. Đieu tri tran mau mang phoi bang cach dan luu mang phoi. Co the phai tien hanh phau thuat neu mau van tiep tuc chay. Tien luong benh thuong tot. Cac bien chung cua tran mau mang phoi gom tran mu mang phoi va xo hoa mang phoi.


Đai cuong Phoi đuoc bao boc boi hai lop mo goi la mang phoi. Khoang khong gian giua hai lop nay, đuoc goi la khoang mang phoi. O hau het nhung nguoi khoe manh, hai lop nay ap sat vao nhau, o giua mot luong nho dich mang phoi. Trong mot so trang thai benh nhat đinh, khoang mang phoi chua nhieu dich hon so voi binh thuong. Su tich tu dich trong khoang mang phoi đuoc goi la tran dich mang phoi.


Trieu chung co nang va trieu chung thuc the Trieu chung co nang va trieu chung thuc the gom lo lang, tho nhanh, bon chon, soc, da xanh, niem mac nhot, da lanh. Khi go vao vung phoi co tran mau mang phoi se nghe thay tieng đuc, nghe ri rao phe nang giam. Tran mau co the ket hop voi tran khi mang phoi, gay xep phoi. Tran mau nang đuoc đinh nghia la ban đau co tren 1,5 lit mau khi đat dan luu hoac toc đo chay mau lon hon 0,2 lit/gio, co the dan đen soc do hai nguyen nhan: chay mau o at do soc giam the tich va ap luc tinh mach do mau bi giu lai, lam giam luu luong tuan hoan.


Nguyen nhan Tran mau mang phan loai thanh ba loai lon theo nguyen nhan theo thu tu tan suat gap phai: do chan thuong, do thay thuoc hoac khong do chan thuong. Ca ba loai đeu co the anh huong đen cac đong mach chinh va dan đen tu vong do mat mau.


= Tran mau mang phoi do chan thuong =
Tran mau mang phoi thuong đuoc gay ra boi chan thuong thang hoac xuyen thau o nguc. Trong cac truong hop chan thuong muc đo nang, tran mau mang phoi thuong xay ra khi gay xuong suon lam ton thuong cac mach mau gian suon (con goi la mach mau lien suon) hoac mach mau trong nhu mo phoi. Trong benh canh chan thuong xuyen thau, tran mau mang phoi xay ra do mot loat chan thuong anh huong truc tiep đen cac mach mau o thanh nguc, nhu mo phoi hoac tim. Neu cac mach mau lon nhu đong mach chu bi ton thuong, luong mau mat đi co the rat lon. Chan thuong nguc muc đo nhe co the gay tran mau mang phoi khi kha nang đong mau giam do benh nhan dung thuoc chong đong hoac khi co roi loan chay mau nhu benh hemophilia.


= Tran mau mang phoi do thay thuoc =
Tran mau mang phoi do thay thuoc la mot bien chung cua phau thuat tim va phoi, vi du: vo đong mach phoi do đat catheter (ong thong y te), phau thuat mo long nguc, choc do mang phoi. Nguyen nhan pho bien nhat la đat catheter tinh mach duoi đon va dan luu mang phoi, voi ty le xay ra khoang 1%. Đoi khi catheter Swan-Ganz gay vo đong mach phoi va gay tran mau mang phoi. Tran mau mang phoi do thay thuoc cung co the do cac thu thuat khac nhu sinh thiet mang phoi, phoi hoac sinh thiet xuyen phe quan, trong qua trinh hoi suc tim phoi, thu thuat Nuss, hoac noi soi đieu tri gian tinh mach thuc quan. Tran mau mang phoi gay thieu mau pho bien hon o nhung nguoi bi benh than man tinh trong phong hoi suc tich cuc.


= Tran mau mang phoi khong do chan thuong =
Tran mau mang phoi khong do chan thuong co the xay ra mot cach tu phat nhung it thuong xuyen. Tran mau mang phoi khong do chan thuong thuong xay ra nhu mot bien chung cua mot so dang ung thu neu khoi u xam lan khoang mang phoi. Cac loai ung thu gay ra tran mau mang phoi bao gom sacroma mach (u mach mau ac tinh), u te bao Schwann, u trung bieu mo, u tuyen uc, u te bao mam va ung thu phoi. Tran mau mang phoi đang ke co the xay ra do vo cac mach nho tu phat khi kha nang đong mau cua mau giam do dung thuoc chong đong mau. Trong cac truong hop gay ra boi lieu phap chong đong mau, nguy co tran mau mang phoi cao trong giai đoan 4-7 ngay sau khi bat đau đieu tri bang thuoc chong đong mau. Trong truong hop đieu tri thuyen tac phoi co bien chung tran mau mang phoi, tran mau mang phoi thuong o phia ben cua vi tri thuyen tac ban đau. Nhung ca benh co su tich tu bat thuong cua khong khi trong khoang mang phoi (tran khi mang phoi) co the chay mau vao khoang, xay ra trong khoang 5% cac truong hop tran khi mang phoi tu phat, đac biet la khi vo ken khi. Su ket hop giua khong khi va mau trong khoang mang phoi đuoc goi la tran khi-tran mau mang phoi. Su phat trien cua xuong trong qua trinh tao u xuong lanh tinh co the tao ra cac canh sac nhon lam ton thuong đong mach lan can gay tran mau mang phoi. Ba me trong giai đoan hau san cung co the bi tran mau mang phoi khong do chan thuong do su thay đoi ap luc long nguc trong qua trinh chuyen da.


 Mach mau  Cac nguyen nhan mach mau cua tran mau mang phoi bao gom vo đong mach chu xuong, trong truong hop nay ban đau no lien quan đen vung mang phoi trai va trung that do vung lan can gan voi khoang mang phoi. Hiem khi vo đong mach chu nguc gay tran mau mang phoi, nhung chay mau thuong xay ra trong khoang mang ngoai tim. Rach mach mau tu phat co nhieu kha nang xay ra hon o nhung nguoi co cac roi loan lam thanh mach yeu, chang han nhu mot so dang cua hoi chung Ehlers-Danlos, cac roi loan dan đen di dang mach mau trong hoi chung Rendu-Osler-Weber hoac trong cac roi loan chay mau kho cam nhu nhu hemophilia va benh giam huyet khoi Glanzmann. Cac nguyen nhan hiem gap khac cua tran mau mang phoi: u soi than kinh loai 1 va roi loan tao mau ngoai tuy.


 Tran mau mang phoi theo chu ky kinh nguyet  Lac noi mac tu cung hiem khi gay tran mau mang phoi. Mo noi mac tu cung lac len tren be mat mang phoi co the bi chay mau do phan ung voi nhung thay đoi noi tiet to cua chu ky kinh nguyet, gay ra hien tuong tran mau mang phoi theo chu ky kinh nguyet do lac noi mac tu cung o nguc. Co the đi kem voi tran khi mang phoi, ho ra mau va not mo phoi đon đoc do lac noi mac tu cung. Tran mau mang nao chiem 14% cac truong hop hoi chung lac noi mac tu cung o nguc trong khi tran khi mang phoi chiem 73%, ho ra mau chiem 7% va not mo đon đoc o phoi chiem 6%.


Co che Khi tran mau mang phoi, mau se tran ngap vao trong khoang mang phoi. Mat mau tuan hoan gay nen mot so bieu hien cua mat the tich tuan hoan. Thu nhat, khi mau tich tu trong khoang mang phoi, mau bat đau can tro chuyen đong binh thuong cua phoi, can tro mot hoac ca hai phoi gian no hoan toan va do đo can tro su van chuyen binh thuong cua oxy va carbon dioxide đen va đi tu mau. Thu hai, mau bi that thoat vao khoang mang phoi se khong the luu thong đuoc nua. Tran mau mang phoi co the dan đen mat mau mot cach đang ke - moi ben phoi co the chua hon 1500 ml mau, chiem hon 25% tong luong mau trung binh cua mot nguoi truong thanh. Co the se co đap ung đe đoi pho voi tinh trang mat mau, co gang bu đap lai su giam the tich tuan hoan bang cach duy tri huyet ap: tim phai bom manh hon va nhanh hon, co that cac mach mau nho o tay va chan. Cac co che bu tru nay co the đuoc nhan biet bang cach đo nhip tim nghi ngoi (nhip nhanh) va so vao ban tay, ban chan (lanh đau chi).
Neu mau trong khoang mang phoi khong đuoc loai bo thi cuoi cung mau se đong lai. Cuc mau đong co xu huong gay dinh la thanh va la tang lai voi nhau, hinh thanh seo trong mang phoi, neu dinh nhieu se dan đen tinh trang đuoc goi la xo hoa mang phoi (fibrothorax). Sau khi mat mau, mot luong mau nho trong khoang mang phoi co the kich thich mang phoi, lam cho dich tham them vao khoang mang phoi, dan đen tran dich mang phoi co mau. Hon nua, khi cac enzym trong dich mang phoi bat đau pha vo cuc mau đong, nong đo protein trong dich mang phoi tang len. Ket qua la ap suat tham thau cua khoang mang phoi tang len, lam cho dich tu cac mo xung quanh tu cac mo xung quanh tham thau vao khoang mang phoi.


Chan đoan Tran mau mang phoi thuong đuoc phat hien bang cach chup X-quang nguc, mac du co the chan đoan bang sieu am trong truong hop khan cap. Nghi ngo tran mau o tat ca cac ca benh co chan thuong nguc. Tuy nhien, tia X đon thuan co the bo sot tran mau mang phoi nho trong khi cac phuong thuc hinh anh khac nhu chup cat lop vi tinh (chup CT) hoac chup cong huong tu (chup MRI) nhay hon. Trong truong hop nghi ngo ban chat cua dich trong khoang, thu thuat choc do long nguc co the hut mot luong chat long va đem đi phan tich. Kham lam sang luon la buoc quan trong đe nghi ngo va chi đinh xet nghiem. Nghe tim mach đa đuoc bao cao la co đo chinh xac gan 100% trong chan đoan tran mau mang phoi.


= X-quang nguc =

Chup X-quang nguc la ky thuat pho bien nhat đuoc su dung đe chan đoan tran mau mang phoi. Ly tuong nhat la nen chup X-quang nguc thang, nhung neu benh nhan khong the đung len đe chup X-quang nguc thang thi co the chup X-quang nam. Tren phim chup X-quang nguc thang, tran mau mang phoi the hien bang hinh anh mo goc suon hoanh hoac mo mot phan hoac toan bo mot ben cua long nguc. Tren phim nam ngua, mau co xu huong tu thanh lop trong khoang mang phoi, phia phoi bi tran mau co hinh anh hoi mo hon so voi phia ben kia. Tran mau mang phoi nho co the bi bo sot tren phim chup X-quang phoi vi neu tran mau chi vai tram ml thi se bi co hoanh va tang o bung se che khuat tren phim nguc thang. Chup X-quang cot song tham chi con kem nhay hon va co the bo sot ton thuong neu luong tran mau khong qua 1 lit mau.


= Cac phuong phap chan đoan hinh anh khac =
Sieu am đuoc su dung đe phat hien tran mau mang phoi va cac tran dich mang phoi khac. Ky thuat nay đuoc su dung đac biet trong cac co so cham soc tich cuc va co so đieu tri chan thuong vi sieu am cung cap ket qua nhanh chong, đang tin cay tai giuong benh. Sieu am nhay hon chup X quang nguc trong viec phat hien tran mau mang phoi. Tuy vay, sieu am gap kho khan đoi voi benh nhan beo phi hoac tran khi duoi da. Khi co so y te khong co may chup cat lop vi tinh (CT scanner) hoac benh nhan khong the di chuyen đen noi chup, sieu am se đuoc chi đinh.
Chup cat lop vi tinh (CLVT hay CT scanner) rat huu ich đe chan đoan tran mau mang phoi vi co the phat hien luong chat long nho hon nhieu so voi chup X-quang nguc đon thuan. Tuy nhien, CT scanner it đuoc su dung nhu mot phuong tien chan đoan hinh anh chinh trong benh canh chan thuong, vi no yeu cau van chuyen benh nhan đang bi benh nang, toc đo chup cham hon X-quang va benh nhan phai nam ngua.

Chup cong huong tu hat nhan (MRI) giup phan biet giua tran mau mang phoi va cac dang tran dich mang phoi khac, va co the cho biet tinh trang tran mau mang phoi đa ton tai trong bao lau. Mau tuoi la hinh anh chat long giam tin hieu tren T1 nhung tang tin hieu tren T2, trong khi mau ton tai mot vai gio cho hinh anh chat long giam tin hieu tren ca T1 va T2. MRI khong đuoc su dung thuong xuyen trong benh anh chan thuong do thoi gian chuan bi va thuc hien chup MRI mat thoi gian va neu benh nhan cu đong thi chat luong hinh anh kem.


= Choc do mang phoi =

Mac du chan đoan hinh anh cho phep quan sat đuoc chat long co trong khoang mang phoi, nhung co the khong ro chat long nay co ban chat la gi. Đua kim vao khoang mang phoi trong thu thuat choc do mang phoi, cho dich chay ra va đua đi lam xet nghiem se xac đinh đuoc ban chat cua chat long. Trong benh canh tran mau mang phoi can đanh gia chi so hematocrit (la phan tram the tich cua cac te bao hong cau trong mau). Tran mau mang phoi đuoc đinh nghia la co chi so hematocrit it nhat bang 50%, mac du trong benh tran mau mang phoi man tinh, hematocrit dao đong tu 25 đen 50% phu thuoc vao luong dich tiet them cua mang phoi. Dich mang phoi co the lam loang mau mang phoi trong vong 3-4 ngay. Cac te bao hong cau trong tran dich mang phoi se bi pha vo. Khi hematocrit > 5%, khong the phan biet đau la dich mang phoi, đau la mau chi bang nhin mau sac. Vi ly do nay, ngay ca khi gia tri hematocrit duoi 50%, van co the tien hanh cac tham kham sau hon đe tim xem co nguon chay mau hay khong. Hematocrit co the đuoc tinh gan đung bang cach chia so luong hong cau cua dich mang phoi cho 100.000. Choc do mang phoi la xet nghiem thuong đuoc su dung nhat đe chan đoan chung tran mau mang phoi o đong vat. Tran mau mang phoi cung co the la mot bien chung hiem gap cua choc do mang phoi neu choc qua đong mach gian suon.


Đieu tri Đieu tri tran mau mang phoi phu thuoc phan lon vao muc đo chay mau. Tran mau it thi de đieu tri, nhung tran mau nhieu yeu cau hoi suc bu dich đe thay the luong mau đa mat, dan luu mau trong khoang mang phoi bang cach su dung mot thu thuat đuoc goi la dan luu mang phoi va co the se can phau thuat long nguc hoac phau thuat noi soi long nguc co ho tro video (VATS) đe ngan chay mau them. Đoi khi, nut đong mach qua catheter (transcatheter arterial embolization, TAE) đuoc chi đinh đe cam mau. Mot so đieu tri bo sung gom thuoc khang sinh đe giam nguy co nhiem trung va lieu phap tieu soi huyet đe pha vo cuc mau đong trong khoang mang phoi.


= Dan luu mang phoi =

Đat ong dan luu trong thu thuat dan luu mang phoi co the hut mau trong long nguc ra ngoai. Thu thuat nay đuoc chi đinh cho hau het cac nguyen nhan gay tran mau mang phoi, nhung can tranh thuc hien khi benh nhan bi vo đong mach chu ma can xu tri bang phau thuat ngay lap tuc. Ong dan luu mang phoi thuong đuoc đat giua cac xuong suon o khoang lien suon (KLS) VI hoac KLS VII o đuong giua nach. Can chu y khong đe dan luu bi tac do cuc mau đong vi su tac nghen nay se ngan can qua trinh dan luu khoang mang phoi. Đong mau xay ra khi kich hoat dong thac đong mau do mau thoat ra khoi mach mau, tiep xuc voi be mat mang phoi, nhu mo phoi hoac thanh nguc bi thuong, hoac tiep xuc voi dan luu. Dan luu khong hut đuoc het mau co the dan đen tinh trang u mau mang phoi, lam tang nguy co nhiem trung trong khoang mang phoi (tran mu mang phoi) hoac hinh thanh mo seo (xo hoa mang phoi). Nen su dung ong dan luu co đuong kinh 24–36 F, vi co tac dung lam giam nguy co tac do cuc mau đong. Thao tac go, so nan ong dan luu thuong đuoc thuc hien đe phong tac nghen, nhung khong co bang chung thuyet phuc nao chung minh rang thao tac nay cai thien kha nang dan luu cua ong. Nen rut ong ngay khi dan luu ngung chay dich, vi đat ong keo dai se lam tang nguy co tran mu mang phoi.


= Phau thuat =
Khoang 10–20% truong hop mac benh mau kho đong do chan thuong can xu tri bang phau thuat. Tran mau mang phoi nhieu, hoac tran mau mang phoi ma mau chay lien tuc khi dan luu thi co the can phau thuat. Co the thuc hien phau thuat mo long nguc hoac su dung phuong phap phau thuat noi soi long nguc co video ho tro (Video-assisted thoracoscopic surgery, VATS). Mac du khong co nguong gioi han đuoc chap nhan rong rai cho the tich mau mat truoc khi chi đinh phau thuat, nhung thuong bac sy se chi đinh phau thuat khi:

Dan luu thay luong mau thoat ra tren 1500 mL,
Toc đo chay mau tren 500mL trong gio đau tien va tren 200 mL/gio trong nhung gio tiep theo,
Huyet đong khong on đinh, hoac can truyen mau nhieu lan.
Phuong phap VATS it xam lan hon va re hon phau thuat mo long nguc, va co the giam thoi gian nam vien, nhung uu tien phau thuat mo long nguc khi benh nhan co soc giam the tich đe theo doi chay mau. Thoi gian ly tuong đe phau thuat nen đuoc thuc hien trong vong 72 gio ke tu khi bi thuong vi cang cham tre thi cang lam tang nguy co bien chung. Trong tran mau mang phoi co cuc mau đong, VATS la thu thuat ua thich đe loai bo cuc mau đong va đuoc chi đinh neu tran mau mang phoi lap đay tu 1/3 tro len dung tich mot ben khoang mang phoi. Thoi gian ly tuong đe loai bo cuc mau đong bang VATS la 48–96 gio, nhung van co the co gang thuc hien sau 9 ngay ke tu khi chan thuong.


= Phuong phap khac =
Phuong phap choc hut long nguc khong con đuoc su dung trong đieu tri tran mau mang phoi, mac du van co the đuoc su dung đe đieu tri tran mau luong nho. Trong tran mau mang phoi theo chu ky kinh nguyet, chay mau thuong tu gioi han va nhe. Hau het nhung nguoi co tinh trang nay đeu on đinh va co the đuoc đieu tri bang lieu phap hormone nhung chi chua đuoc mot phan. Phau thuat cat bo mo noi mac tu cung can thiet trong cac truong hop hay tai phat. Tuy nhien, benh nay co ty le tai phat cao. Can hoi suc bang dich truyen tinh mach hoac bang cac che pham mau. Trong nhung truong hop toi cap, co the truyen dich truoc khi nhap vien. Can xu tri nhung bat thuong ve đong mau chang han do benh nhan dung thuoc chong đong mau. Chi đinh khang sinh du phong trong 24 gio trong truong hop chan thuong. Cuc mau đong van co the ton tai trong khoang mang phoi mac du đa dan luu mang phoi. Đay la yeu to nguy co gay nen cac bien chung nhu xo hoa mang phoi hoac tran mu mang phoi. Can loai bo nhung cuc mau đong con sot lai, tot nhat la su dung phuong phap phau thuat noi soi long nguc co video ho tro (VATS). Neu khong co VATS, mot giai phap thay the la lieu phap tieu soi huyet nhu bom streptokinase hoac urokinase truc tiep vao khoang mang phoi tu bay đen muoi ngay sau chan thuong. Lieu phap tieu soi huyet co nhuoc điem la chi phi cao, thoi gian nam vien keo dai. Cuc mau đong con sot lai khong tieu bien khi đap ung voi thuoc tieu soi huyet can phau thuat cat bo.


Tien luong Tien luong tran mau mang phoi phu thuoc vao luong mau, phuong phap đieu tri va nguyen nhan ban đau. Tran mau mang phoi nho co the it gay ra van đe. Trong nhung truong hop tran mau mang phoi nghiem trong khong đuoc đieu tri co the gay tu vong nhanh chong do mat mau khong kiem soat. Neu khong đuoc đieu tri, su tich tu cua mau co the gay tang ap luc len trung that va khi quan, han che chuc nang đo đay tim. Tuy nhien, neu đuoc đieu tri, tien luong sau chan thuong tran mau mang phoi thuong thuan loi. Ngoai ra tien luong con phu thuoc vao cac chan thuong phoi hop khac, tuoi cua nguoi benh va nhu cau tho may. Tran mau mang phoi gay ra boi cac tinh trang lanh tinh nhu lac noi mac tu cung khi đieu tri thuong co tien luong tot, trong khi nhung benh do u soi than kinh tip 1 co ty le tu vong la 36% va nhung truong hop do vo đong mach chu thuong co tien luong tu vong. Vet thuong xuyen thau hiem gap hon nhung co ty le tu vong cao hon nhieu, thuong 90% case tu vong truoc khi nan nhan chuyen đen benh vien. Vet thuong do sung ban (hoa khi) co lien quan đen ty le tu vong cao hon so voi vet thuong do dao đam (bach khi). Trong cac truong hop vet thuong xuyen thau lien quan đen tim, tien luong song sot it hon 1%.


= Bien chung =
Mau neu khong đuoc dan luu het khoi khoang mang phoi thi co the gay nen bien chung. Mau sot lai trong khoang mang phoi lam tang nguy co nhiem trung va đuoc goi la tran mu mang phoi, xay ra trong 3-4% cac truong hop chan thuong, va 27-33% truong hop khong hut het mau trong tran mau mang phoi. Nhiem trung xay ra voi ty le cao hon o nhung nguoi bi soc, co khoang mang phoi bi nhiem ban khi chan thuong, ro phe quan-mang phoi keo dai va dap phoi. Giu ong dan luu vo trung va giu mang phoi gan nhau đe ngan chat long hoac mau tich tu lam giam nguy co nhiem trung. Mau bi giu lai co the gay kich ung mang phoi, hinh thanh mo seo (ket dinh). Neu mo seo nay lon dan len, no se bao boc phoi, han che chuyen đong cua thanh nguc, gay nen xo hoa mang phoi. It hon 1% cac truong hop co bien chung xo hoa mang phoi, thuong gap bien chung nhien trung hon. Sau khi rut ong nguc, tren 10% truong hop tran mau mang phoi hau het tu gioi han lai ton thuong va khong đe lai bien chung lau dai. Trong nhung truong hop nhu vay, phau thuat noi soi long nguc giup loai tru kha nang nhiem trung. Cac bien chung tiem an khac gom xep phoi, nhiem trung phoi, tran khi mang phoi, nhiem trung huyet, suy ho hap, huyet ap tut, nhip tim nhanh, viem phoi, dinh va suy giam chuc nang phoi.


Dich te hoc Chan thuong long nguc dan đen khoang 16.000 đen 30.000 ca tu vong moi nam. O My hang nam co khoang 300.000 truong hop tran mau mang phoi. Đa chan thuong (chan thuong nhieu co quan khac nhau tren co the) lien quan đen chan thuong nguc trong 60% truong hop va thuong dan đen tran mau mang phoi. Trong mot nghien cuu, 37% so nguoi nhap vien vi chan thuong nguc kem chan thuong so nao. Tran mau mang phoi thuong xay ra do xuong suon gay di lech.


Chu thich