Ma tuy (hay trong khau ngu thuong đuoc goi la mai thuy, đo, hang trang, chat cam) la ten goi chung chi nhung chat kich thich than kinh co hieu ung gay ngu. Tai đa so cac nuoc, tu nay đa tro nen đong nghia voi cac hop chat opioid, thuong la morphine va heroin, cung nhu dan xuat cua nhieu hop chat đuoc tim thay trong mu thuoc phien tho. Ba loai chinh la morphine, codeine va thebaine (trong khi chinh thebaine chi co tinh chat than kinh rat nhe, no la tien chat quan trong trong phan lon cac chat dan xuat thuoc phien ban tong hop, nhu oxycodone).


Đinh nghia Theo khai niem khoa hoc: Ma tuy la cac chat co nguon goc tu nhien (morphin...); ban tong hop (heroin đuoc ban tong hop tu morphin) hay tong hop (amphetamine) co tac dung len he than kinh trung uong gay cam giac nhu giam đau, hung phan hay cam thay de chiu... ma khi dung nhieu lan thi se phai su dung lai no neu khong se rat kho chiu.
Theo cach hieu thong thuong trong xa hoi Viet Nam hien nay: trong xa hoi, ma tuy thuong đuoc hieu đo la heroin, cocain. Mot nguoi bi nghien ma tuy se bi moi nguoi hieu la nghien heroin hay nguoc lai ma khong co su phan biet ve chat gay nghien ma nguoi đo su dung.
Tuy nhien o Viet Nam khong co mot su nhat quan chung trong viec su dung danh xung nay cho cac chat thuoc loai nay. "Ma tuy" đuoc su dung rong rai nhu mot thuat ngu mang mau sac tieu cuc đe chi tu nhung chat co kha nang gay nghien va tan pha co the nguoi dung cao (heroin, Crystal Meth...) cho đen nhung chat co the dung trong y te voi lieu luong nho (nhu can sa, chat đuoc su dung rong rai o Ha Lan, mot phan Hoa Ky) khien du luan tai Viet Nam thieu khach quan va khoa hoc khi noi đen van đe su dung cac chat nay (nguoi dan thuong chi quan tam đen tac hai trong khi cong dung duoc lieu it đuoc đe y).


Tinh chat Lam thay đoi trang thai, y thuc, tri tue va tam trang cua nguoi su dung khien cho ho co cam giac giam đau, de chiu, lang lang va khong tu chu đuoc hanh vi cua ban than, anh huong xau đen suc khoe nguoi su dung.
Tuy vao loai ma tuy cung nhu so luong va su đieu đo trong viec su dung la nhung tac nhan co the dan đen viec nghien cua nguoi su dung. Thong thuong, so lon chat ma tuy tong hop (nhan tao) co kha nang gay nghien cao đong thoi co suc tan pha co the cua nguoi dung hon chat tinh khiet tu nhien.


Phan loai Dua theo nguon goc san sinh thi cac chat ma tuy gom co:


= Ma tuy tu nhien =
Vi du: thuoc phien.
Đay la cac chat ma tuy co san trong tu nhien, la nhung ancaloit cua mot so loai thuc vat nhu: thuoc phien, Cocain...

Nguon goc:
Tu nhua cay thuoc phien (cay anh tuc, anh tu tuc,...), co trong o 12 tinh mien nui phia Bac Viet Nam
Tu la cay coca, che ra chat cathinone, co nhieu o Nam My


= Ma tuy tong hop =
Ma tuy tong hop la chat co đac tinh tuong tu nhu cac chat gay ao giac đa biet hoac ma tuy nhung co cau truc hoa hoc bi thay đoi đoi chut, chu yeu nham tranh su ket toi lien quan đen cac thanh phan bat hop phap.
Ban đau, ma tuy tong hop đuoc san xuat trong cac phong thi nghiem nham muc đich y te hop phap. Tuy nhien, mot so cac đoi tuong đa chuyen sang huong toi pham, san xuat bat hop phap trong cac phong thi nghiem bi mat.
Ma tuy tong hop co the gay nghien va đe doa nghiem trong đen suc khoe cua con nguoi. Tuy nhien, rat kho đe cac co quan quan ly kiem soat hoac giam sat. Cac nha san xuat thuong sua đoi mot chut cau truc phan tu cua cac chat bat hop phap, lach luat thuoc hien hanh hoac dan nhan “khong dung cho nguoi” đe che giau muc đich that su va tranh su giam sat quy đinh cua FDA đoi voi qua trinh san xuat.
Nhung loai ma tuy tong hop voi vi du đien hinh la Heroin. Chung thuong la nhung hoa chat kha đoc hai nam trong nhom ketamin hay amphetamin,...


Cac loai ma tuy tong hop Dua tren thanh phan hoa hoc, ma tuy tong hop thuong đuoc chia thanh hai loai:

Cannabinoid tong hop: Đien hinh la K2 va Spice. Chung thuoc nhom cac hoa chat bat chuoc tac dung cua THC, thanh phan hoat tinh than kinh chinh trong can sa.
Chat kich thich: Đien hinh nhu Bath Salts. Hau het cac chat kich thich tong hop đeu chua cac hop chat hoa hoc bat chuoc tac dung cua cocaine, LSD va methamphetamine (loai thuoc tuong tu MDMA, hay con co ten goi la thuoc lac).


Tac hai cua ma tuy tong hop Đoi voi cannabinoids tong hop, cac tac đong bao gom kich đong va lo lang nghiem trong, buon non, non, nhip tim nhanh, tang huyet ap, run va co giat, ao giac, gian đong tu, tu sat va nhung suy nghi va / hoac hanh đong co hai khac.
Đoi voi chat kich thich tong hop, cac tac đong bao gom tang nhip tim va huyet ap, đau nguc, hoang tuong tot đo, ao giac, ao tuong va hanh vi bao luc, khien nguoi dung tu gay hai cho ban than hoac nguoi khac.
Đoi voi thuoc lac, cac tac đong bao gom tang than nhiet nghiem trong, mat nuoc, suy giam kha nang hoc tap trong thoi gian dai, buon non, on lanh, đo mo hoi, nghien rang khong tu chu, co cung co, mo mat, cao huyet ap, suy tim va loan nhip tim.


Cannabinoids tong hop đuoc su dung trong y te Duoi đay la cac lop cau truc chua cannabinoid tong hop va danh sach cac loai thuoc trong moi loai cau truc:

Naphthoylindoles: JWH 015, JWH 018, JWH 019, JWH 073, JWH 081, JWH 122, JWH 200, JWH 210, JWH 398, AM 2201 va WIN 55 212.
Naphthylmethylindoles: JWH-175 va JWH-184.
Naphthoylpyrroles: JWH 307.
Naphthylmethylindenes: JWH-176.
Phenylacetylindoles: RCS-8 (SR-18), JWH 250, JWH 203, JWH-251 va JWH-302.
Cyclohexylphenol: CP 47,497 (cannabicyclohexanol va CP 55,940).
Benzoylindoles: AM 694, Pravadoline (WIN 48.098), RCS 4 va AM-679.
[2,3-Dihydro-5-methyl-3- (4-morpholinylmetyl) pyrrolo [1,2,3-de] -1, 4-benzoxazin-6-yl] -1-napthalenylmethanone: WIN 55,212-2.
(6aR, 10aR) -9- (hydroxymetyl) -6, 6-đimetyl-3- (2-metyloctan-2-yl) -6a, 7,10,
10a- tetrahydrobenzo [c] chromen-1-ol: HU-210.
Adamantoylindoles: AM-1248.


Cannabinoids tong hop su dung bat hop phap Mot so dang cannabinoids tong hop đuoc su dung nhu chat gay nghien gom: K2, Smoke, Spice, Chill X, Chronic Spice, Earth Impact, Spice Gold, Galaxy Gold, Spice Silver, Space Truckin, Skunk, Solar Flare, Black Mamba, Moon Rocks, Zohai, Aroma, Mr. Nice Guy, Scope, K3, Sky High, K3 Legal, Red X Dawn, Genie, Spice Smoked Blend, Sence.
Ma tuy tong hop co the gay nghien va đe doa nghiem trong đen suc khoe cua con nguoi.


 Nguon goc  Cac loai ma tuy tong hop tu hoa chat đoc hai thuoc nhom amphetamin, ketamin,methamphetamin...


 Đoc luc  So voi thuoc phien tu nhien, cac chat ma tuy tong hop co tinh đoc hai hon gap 500 lan. Chung co nhung tac đong xau đen tam sinh ly cua nguoi su dung.


 Cac dang  ectasy, ma tuy đa (hay la crystal meth), Morphine.


Nguon goc va su phat trien Ma tuy, ma đai dien đien hinh la thuoc phien, đa xuat hien tu rat lau truoc đay. Hon 8000 nam truoc đay, thuoc phien đa đuoc nguoi Somai o tay A su dung, nguoi ta đa biet đuoc nhung khoai cam va su thoai mai het suc ma thuoc phien mang lai khi dung.
The ky thu 1, Rioskelires đa mieu ta kha ky ve thuoc phien trong cuon sach "Duoc đien luan" cua minh. Tuy nhien o thoi ky nay, nguoi ta moi chi chu trong đen nhung khoai cam, nhung tac dung trong chua benh ma thuoc phien mang lai chu chua chu y toi mat trai cua no, đo la tac dung gay nghien kho cai


Tac hai cua ma tuy = Suc khoe =
Chu y: thong tin sau đay khong nham tong quat hoa toan bo cac loai chat ma tuy ma chi ap dung cho mot so loai nhat đinh.
Đoi voi he ho hap: Cac chat ma tuy kich thich ho hap lam tang tan so tho gay uc che ho hap, nhat la khi dung qua lieu. Nhieu truong hop ngung tho neu khong cap cuu kip thoi se dan đen tu vong, đoi khi ngung tho rat đot ngot.
Chang han mot thanh nien đang cai nghien đot ngot ngung tho tu vong khong ro nguyen nhan, khi giai phau tu thi thi phat hien nan nhan co bao heroin boi mot mang mong roi cay duoi da đe thuoc phong thich tu tu, nhung bao thuoc đot nhien vo va phong thich qua nhieu gay ngo đoc.
Ngoai ra, sau khi dung ma tuy (nhat la cocaine) co the gay phu phoi cap, tran khi mang phoi, tran khi trung that, xuat huyet phe nang, viem tieu phe quan tac nghen, viem phoi, len con hen phe quan...
Theo thong tin tren tap chi Medical Progress thang 1 nam 1999, nhieu cong trinh nghien cuu cua cac tac gia My đa cho thay co moi lien quan giua hut ma tuy (nhat la cocaine) va ung thu phoi.
Đoi voi he tim mach: Cac chat ma tuy se kich thich lam tang nhip tim, anh huong truc tiep len tim, gay co that mach vanh co the tao nen con đau that nguc, nang hon co the gay nhoi mau co tim. Chung cung la nguyen nhan cua cac roi loan nhip đe doa tinh mang nguoi dung ma tuy. Ngoai ra con gay nen tinh trang co mach lam tang huyet ap.
Đoi voi he than kinh: Ngoai tac dung kich thich than kinh giai đoan đau gay hung phan, sang khoai, le thuoc thuoc..., cung co the gay cac tai bien nhu: co giat, xuat huyet duoi nhen, đot quy...
Đoi voi he sinh duc: O nguoi nghien ma tuy, kha nang tinh duc bi suy giam mot cach ro ret, va hau qua nay van ton tai sau khi ngung dung thuoc mot thoi gian kha lau. O nhung nam gioi dung ma tuy trong thoi gian dai se bi chung vu to (gynecomastia) va bat luc. Con o phu nu se bi roi loan chu ky kinh nguyet, rong kinh, tang tiet sua bat thuong va vo sinh.
Ngoai ra, nguoi dung ma tuy con phai chiu nhung tac hai khac nhu: hoai tu te bao gan, ao thinh, ao thi... Su dung ma tuy con co kha nang nhiem HIV/AIDS va kha nang tu vong cao (tu cac benh co hoi).


= Xa hoi =
Ma tuy von la chat đoc "tuyet nhan menh lai ton thuong nguyen khi". So nguoi nghien cang tang thi luong tien bac đe hut chich cang lon, cang co nhieu gia đinh nguoi nghien bi pha san. Kinh te dan sinh cang kho khan, phong tuc cang đoi bai. Ban than con nghien cung tro nen om yeu, suc lao đong ngay cang sut kem, tro thanh ganh nang cho gia đinh va xa hoi. Mot sy phu Trung Quoc the ky 19 nhan xet: "Tren thi quan phu, khoa bang than si; duoi đen cong, thuong, con hat, toi đoi; cho đen phu nu, tang ni, đao si, đeu hut thuoc phien. Mot khi đa nghien, thi mot gio khong bo đuoc, gia đinh trung luu thuong bi pha san; thu khoi thuoc nay quay nhieu tram mach, đua đen benh hoan, lau roi tinh than đai hao, khong the cuu tri."
Đai tuong To Lam, Bo truong Bo Cong an Viet Nam cho biet co hon 50% pham nhan trong cac trai giam la đoi tuong lien quan đen ma tuy. Bo Cong an xac đinh ma tuy la toi pham cua moi toi pham, la nguyen nhan gay ra hau het cac toi pham. Tu nghien ma tuy sinh ra trom cap, cuop tai san, tham chi giet nguoi cuop cua; su dung ma tuy gay ao giac giet ca gia đinh. Con nghien ma tuy khong đieu khien đuoc hanh vi, khong chap hanh phap luat, khong con đao đuc, it nhat cung khong co loi song thong thuong:
Thoi nha Thanh, quan đai than Lam Tac Tu tung dang tau cho vua Đao Quang noi ve tac hai cua ma tuy: "Thuoc phien neu khong cam tuyet, thi nuoc moi ngay mot ngheo, dan moi ngay mot yeu; chi hon chuc nam sau, nuoc ta se khong con quan manh đe ngu đich, khong co bac nen đe lo quan luong". Vua Đao Quang cung tan đong: 

"Vat nay (thuoc phien) neu khong cam tuyet, khien luu hanh trong noi đia, thi khong nhung tan nha, ma con tan ca nuoc."


Nhung khu vuc san xuat ma tuy lon tren the gioi Colombia, Afghanistan, Trung Đong, Trung Quoc va Tam giac Vang.


Kiem soat ma tuy Đau the ky 19, Trung Quoc bi cac nuoc phuong Tay đua thuoc phien vao buon ban, khien so nguoi nghien ngay cang tang. Nam 1848, nha Thanh ra lenh tich thu va thieu huy thuoc phien cua tau buon chau Au, Anh Quoc phat đong cuoc chien tranh nha phien khien đat nuoc Trung Quoc hau nhu bi te liet. Chien tranh Trung - Anh ma lich su goi la Chien tranh thuoc phien bung no va ket qua la trieu Thanh phai nhuong bo, Anh quoc đuoc tiep tuc buon thuoc phien vao Trung Quoc. Sau Cach mang Tan Hoi, chinh phu moi tai Trung Hoa đa cam chi moi hinh thuc su dung va buon ban thuoc phien.
Vao nhung nam 70 cua the ky 20, vung bien gioi phia Bac cua Thai Lan, phia Tay cua Lao va phia Nam cua Myanmar (con đuoc goi la Tam Giac Vang) la noi trong cay anh tuc va can sa lon nhat the gioi va cung la noi buon ban ma tuy lon nhat the gioi. Tuy nhien vao nhung nam 90 cua the ky 20 thi so luong anh tuc lan can sa tai Thai Lan giam, (truoc kia, đay la nuoc san xuat va buon ban ma tuy lon nhat the gioi. Hien nay, no thuoc ve Pakistan.) trong khi đo dien tich cua hai cay ay lai tang vot o Myanmar khien noi đay tro thanh noi san xuat ma tuy lon thu hai the gioi.
Singapore co nhung quy đinh tu hinh rat nghiem khac đoi voi toi pham ma tuy. Cu the: du chi tang tru mot luong ma tuy nho đe su dung cung se bi phat tien toi đa 20.000 USD va phat tu toi đa 10 nam tu giam. Nhung đoi tuong mang theo cac chat sau voi khoi luong tuong ung se bi ket an tu hinh: heroin (tu 15 gr tro len), cocaine (tu 30 gr tro len), morphine (tu 30 gr tro len), hashish (tu 200 gr tro len), methamphetamine (tu 250 gr tro len), can sa (tu 500 gr tro len) va thuoc phien (tu 1.200 gr tro len). Voi nhung quy đinh nghiem khac bac nhat the gioi ve kiem soat ma tuy, nguoi Singapore tu hao voi ti le nghien ma tuy tai nuoc ho thap hon rat nhieu so voi cac quoc gia khac.


Tai Viet Nam So nguoi nghien ma tuy tai Viet Nam co xu huong gia tang nhanh. nam 2009, ca nuoc co tren 146.000 nguoi nghien co ho so quan ly, đen thang 12/2019 ca nuoc co tren 235.000 nguoi nghien co ho so quan ly (tang 60%).Mot trong nhung nguyen nhan can ban cua tinh trang nay la do phap luat qua nuong nhe, cu the Luat Hinh su nam 1999 (sua đoi, bo sung nam 2009) đa bai bo toi danh "su dung trai phep chat ma tuy" ma chi coi nguoi nghien la "benh nhan". Do đo, nguoi nghien khong bi bat đi cai nghien ma van tiep tuc o ngoai xa hoi, ho vua ru re nguoi khac mac nghien theo, vua pham toi gay tac đong xau đen tinh hinh trat tu, an toan, xa hoi.
Nam 2020, Quoc hoi đa thao luan ve Luat Phong chong ma tuy (sua đoi). Nhieu đai bieu cho rang: voi xu huong nguoi nghien gia tang nhanh chong, tinh hinh an ninh xa hoi xau đi do ma tuy thi khong the tiep tuc chinh sach coi nguoi nghien la "benh nhan" đe nuong nhe xu ly nhu nhung nam qua. Đai bieu Pham Thi Thu Trang (Quang Ngai) cho rang: hanh vi su dung ma tuy rat nguy hiem cho xa hoi, nhieu đoi tuong nghien ma tuy đa gay ra nhieu vu an đac biet nghiem trong. Tuy nhien, ho khong bi bat đi cai nghien ma chi bi phat hanh chinh 500 ngan - 1 trieu đong nen chua đu suc ran đe. Đai tuong To Lam, Uy vien Bo Chinh tri, Bo truong Bo Cong an cho biet co hon 50% pham nhan trong cac trai giam la đoi tuong lien quan đen ma tuy. Ong khang đinh can phai xu ly nguoi nghien ma tuy mot cach nghiem khac hon chu khong the tiep tuc chinh sach coi đoi tuong nay la nguoi benh: 

"O nuoc ta, truoc đay chung ta coi nguoi su dung ma tuy la nguoi benh, phai chua benh, khong coi la toi pham. Nhung tren thuc te, nguoi nghien tang len rat nhieu dan đen chung ta tro thanh điem co nhu cau ve su dung ma tuy nen nguon cung se tap trung ve nuoc ta. Chung ta đa chan nhung đuong day hang nghin banh heroin nhung vi trong nuoc co nguon cau nen ma tuy van lot vao. Chinh vi vay, chung ta xu ly nguoi nghien tuc la giai quyet nguon cau. Cac đoi tuong to chuc ma tuy loi keo, cho nguoi khac su dung mien phi dan đen viec ho bi nghien ma tuy. Nhu the rat đang lo. Chinh vi vay, chung toi khang đinh, khong the coi nguoi nghien ma tuy la nguoi benh."
Bo Cong an xac đinh ma tuy la toi pham cua moi toi pham, la nguyen nhan gay ra hau het cac toi pham. Tu nghien ma tuy sinh ra trom cap, cuop tai san, tham chi giet nguoi cuop cua; su dung ma tuy gay ao giac giet ca gia đinh... chung khong đieu khien đuoc hanh vi, khong chap hanh phap luat, khong con đao đuc, it nhat cung khong co loi song thong thuong. Chinh vi vay, phai tinh toan xu ly hanh vi su dung ma tuy
Thuong tuong Le Quy Vuong, Thu truong Bo Cong an cho biet: Truoc đay, gan nhu tinh nao cung co co so cai nghien bat buoc tap trung, nhung nam 2008, khi sua đoi luat đe coi nguoi nghien la "benh nhan" thi mot so co so cai nghien phai chuyen sang muc đich khac. Nhieu gia đinh co con bi nghien ma tuy rat đau kho, khong quan ly đuoc nguoi nghien ma cung khong cho đi cai nghien tap trung đuoc. Ong Vuong neu ra thuc tien rang Trung Quoc thuc hien cai nghien rat chat che, mot đoi tuong nghien ma tuy thi bat buoc phai vao trai cai nghien ba nam, sau khi ra trai neu tai nghien la bi truy to hinh su. Trung Quoc giao cac trai cai nghien tap trung nay cho Bo Cong an đe quan ly an ninh. Thuong tuong Le Quy Vuong cho rang Viet Nam can hoc theo chinh sach co so cai nghien tap trung nghiem tuc nhu vay thi moi giam bot đuoc tinh trang ma tuy đang lan rong.


= Toi pham ma tuy theo phap luat =
Hien nay, cac toi pham ve ma tuy đuoc quy đinh tai Chuong XX Bo luat Hinh su 2015 bao gom cac toi danh:
- Toi trong cay thuoc phien, cay coca, cay can sa hoac cac loai cay khac co chua chat ma tuy
- Toi san xuat trai phep chat ma tuy
- Toi tang tru trai phep chat ma tuy
- Toi van chuyen trai phep chat ma tuy
- Toi mua ban trai phep chat ma tuy
- Toi chiem đoat chat ma tuy
- Toi tang tru, van chuyen, mua ban hoac chiem đoat tien chat dung vao viec san xuat trai phep chat ma tuy
- Toi san xuat, tang tru, van chuyen hoac mua ban phuong tien, dung cu dung vao viec san xuat hoac su dung trai phep chat ma tuy
- Toi to chuc su dung trai phep chat ma tuy
- Toi chua chap viec su dung trai phep chat ma tuy
- Toi cuong buc nguoi khac su dung trai phep chat ma tuy
- Toi loi keo nguoi khac su dung trai phep chat ma tuy
- Toi vi pham quy đinh ve quan ly chat ma tuy, tien chat, thuoc gay nghien, thuoc huong than
Trong cac toi danh ve ma tuy thi cac nhom toi ve san xuat, tang tru, van chuyen, mua ban trai phep chat ma tuy la nhom toi pham pho bien nhat. Hinh phat cao nhat cho cac toi danh nay co the len đen tu hinh.


Xem them Tam giac Vang (Đong Nam A)
Morphine
Luat Phong, chong ma tuy nam 2000 (Viet Nam)


Tham khao Lien ket ngoai Tinh hinh ma tuy tai Viet Nam - do Lien Hiep Quoc bao cao