Đao xoi, con đuoc goi la khai quat, la qua trinh su dung mot so dung cu nhu mong vuot, tay, dung cu thu cong hoac thiet bi nang đe loai bo vat the khoi be mat ran, thuong la đat, cat hoac đa tren be mat Trai Đat. Đao xoi thuc su la ket hop cua hai qua trinh, qua trinh đau tien la pha vo hoac cat roi be mat, qua trinh thu hai la loai bo va di doi vat the tim đuoc o đo. Trong tinh trang đao xoi đon gian, hanh đong nay co the đuoc thuc hien chi bang mot chuyen đong, voi viec su dung dung cu đao xoi đe pha vo be mat va ngay lap tuc nem vat the ra khoi ho hoac cau truc khac đang đuoc đao xoi.
Nhieu loai đong vat khac nhau thuong tham gia vao hoat đong đao boi, nhu mot phan cua hanh vi đao hang hoac tim kiem thuc an hoac nuoc duoi be mat đat. Trong lich su, con nguoi đa tham gia đao xoi vi ca hai ly do nay va vi nhieu ly do phu, chang han nhu khi hoat đong nong nghiep va lam vuon, tim kiem khoang san, kim loai va vat lieu tho khac nhu trong qua trinh khai thac mo va khai thac đa, chuan bi xay dung, xay dung cong su va thuy loi, đong thoi khai quat khao co, tim kiem hoa thach va đa trong co sinh vat hoc va đia chat cung nhu chon cat nguoi chet.


Su đao xoi cua con nguoi = Ly do =

Co rat nhieu ly do đe con nguoi đao ho, ranh va cac cau truc be mat khac. Tu lau, nguoi ta đa quan sat rang con nguoi duong nhu luon co mong muon ban nang la đao xoi thanh ho tren mat đat, bieu hien tu thoi tho au.
Giong nhu cac loai đong vat khac, con nguoi đao đat đe tim thuc an va nuoc uong. Gieng nuoc lot go đuoc biet đen tu thoi ky đau cua nen van hoa gom tuyen tinh thoi ky đo đa moi, vi du nhu o Kuckhoven (mot trung tam ngoai o cua Erkelenz), nien đai 5090 TCN va Eythra, nien đai 5200 TCN o Schletz (mot trung tam ngoai o cua Asparn an der Zaya) o Ao. Con nguoi la loai đong vat duy nhat co tap tuc chon cat nguoi chet . Viec chon cat co chu y, đac biet la voi đo an tang, co the la mot trong nhung hinh thuc thuc hanh ton giao đuoc phat hien som nhat vi, nhu Philip Lieberman goi y, đo co the bieu thi "moi quan tam đen nguoi chet vuot qua cuoc song hang ngay". Bang chung rang nguoi Neanderthal la loai nguoi đau tien thuc hien hanh vi mai tang va co y chon nguoi chet trong nhung ngoi mo nong cung voi cac cong cu bang đa va xuong đong vat. Cac đia điem đien hinh bao gom Shanidar o Iraq, Hang Kebara o Israel va Krapina o Croatia. Tuy nhien, mot so hoc gia cho rang nhung thi the nay co the đa đuoc chon cat vi nhung ly do the tuc. Đang chu y, chon cat nguoi chet ngan ngua cac benh lien quan đen su hien dien cua xac chet, đong thoi ngan chan thu hut đong vat an xac thoi va nhung loai san moi khac.
Chon cat loai nguoi som nhat, khong the tranh cai, đuoc phat hien cho đen nay co nien đai 100.000 nam. Nhung bo xuong nguoi đuoc nhuom bang đat son đo đuoc phat hien trong hang Skhul o Qafzeh, Israel. Nhieu loai đo an tang tim đuoc tai khu vuc nay, bao gom ca ham duoi cua mot con lon rung trong vong tay cua mot trong so bo hai cot.
Khi cong nghe cua con nguoi tien bo, viec đao boi bat đau đuoc su dung cho nong nghiep, khai thac mo va lam đat, đong thoi cac ky thuat va cong nghe moi đuoc phat trien đe phu hop voi nhung muc đich nay.


 Ho tam  Trong xay dung va ky thuat dan dung, ho tam, con đuoc goi la hop cat, la khu vuc ma vat the (thuong la đat, soi hoac cat) đuoc đao len đe su dung o vi tri khac. Cac ho tam co the tim đuoc gan nhieu du an xay dung lon. Vi du, đat co the đuoc đao xoi đe lap ke cho đuong cao toc, đat set co the đuoc đao xoi đe lam gach, soi đe lam be tong, v.v...
Trong mot so truong hop, cac ho tam co the chua đay nuoc ngam, hinh thanh cac khu giai tri hoac moi truong song hoang da ben vung (mot vi du nhu vay la Merton Borrow Pit, gan Oxford o mien trung nuoc Anh, đuoc khai quat đe cung cap vat lieu cho đuong cao toc M40 gan đo). Trong cac truong hop khac, ho tam co the đuoc su dung đe chon lap va xu ly chat thai.
Mot bien the khu vuc cua đieu nay đuoc goi la "ho go" (barrow pit) o mien Tay Hoa Ky (đac biet la day nui Rocky). Chu nghia đia phuong—đoi khi đuoc phat am la "borrer pit"—mo ta con muong doc theo đuong lo. Nhung con muong nay đuoc đao đe san lap mat bang va lot đuong va sau đo cung cap he thong thoat nuoc cho đuong.
Ho khai quat (hay ho soi ngap nuoc) la mot ho nhan tao, thuong co nguon goc tu viec đao soi hoac cat lam vat lieu xay dung hoac trong mot so loai hinh khai thac be mat khac. Trong nhieu truong hop, ho khai quat đuoc tao canh quan theo yeu cau cai tao đat theo quy đinh cua phap luat. Do qua trinh khai quat đa cham toi điem duoi muc nuoc ngam nen cac ho đuoc hinh thanh mot cach tu nhien. It thuong xuyen hon, cac ho khai quat đuoc co tinh tao ra, đac biet la khu giai tri.
O Đuc va Ao, cac ho hau nhu luon đuoc su dung đe đanh bat ca, vi nghe ca đuoc tao ra theo luat đoi voi moi vung nuoc be mat. Tai mot so ho khai quat, cac bai bien đuoc bo sung đe boi loi hoac đe choi the thao duoi nuoc, đac biet la cheo thuyen, truot nuoc hoac luot van buom. Đe ho tro nhung muc đich su dung nay, cac bai đau xe lon, khu thay đo va khu an uong cung đuoc thiet lap. Trong mot so truong hop, ho khai quat đong vai tro la khu bao ton thien nhien, nhu truong hop cac ho trong Khu bao ton thien nhien Attenborough .


= Phuong phap đao xoi =

Mac du con nguoi co kha nang đao cat va đat bang tay khong, nhung đao đat thuong de dang thuc hien hon bang cac cong cu. Cong cu co ban nhat đe đao la xeng. Vao thoi đo đa moi va truoc đo, xuong vai (xuong ba vai) cua đong vat lon thuong đuoc su dung nhu mot chiec xeng tho so. O thoi hien đai, xeng thuong đuoc lam bang kim loai, co tay cam bang go. Boi vi đao la mot qua trinh cat, đac biet la noi đat đao co chua re cay, nen viec đao xoi đuoc ho tro bang xeng đuoc mai sac.
Trong lich su, xuc thu cong (thuong ket hop voi nhat) la phuong tien đao xoi chinh trong xay dung, khai thac mo va khai thac đa, va cac du an đao xoi su dung so luong lon nguoi. Sau Cach mang Cong nghiep, co gioi hoa thong qua xeng hoi nuoc va sau nay la cac thiet bi thuy luc (may xuc nhu may xuc lat va may xuc) dan dan thay the hau het viec xuc đat thu cong. Tuy nhien, cac chu nha rieng le van thuong tim ly do đe đao xoi thu cong trong cac du an quy mo nho hon xung quanh nha. Cac phuong phap đao xoi khac nhau cung co the dan đen đo sau va luc đao xoi khac nhau, co kha nang gay nguy hiem hoac hu hong đuong ong va he thong day đien duoi mat đat. Tai Hoa Ky va Canada, chu nha va nha thau phai thong bao cho co quan tien ich truoc khi đao xoi đe đam bao chung khong tac đong cac tien ich va co so ha tang bi chon vui.


= Tuong thich đat =
Kha nang đao xoi cua vat the đat (đa va regolith) la thuoc đo vat the đuoc đao xoi bang cac thiet bi thuong nhu may ui cung may xoi, may xuc lat, may cap va cac thiet bi phan loai khac. Nhung vat the khong the đao đuoc bang thiet bi thuong đuoc cho la khong the tach roi. Nhung vat the nhu vay thuong đoi hoi phai no min truoc hoac su dung bua hoac đuc đe tao đieu kien khi đao xoi. Kha nang đao xoi hoac tach roi cua vat the đat thuong đuoc đanh gia boi nha đia vat ly, nha đia chat ky thuat hoac ky su đia ky thuat.
Kha nang tach roi cua vat the đat (đa) la thuoc đo kha nang đao xoi cua no bang thiet bi thuong. Mot vat the co the đuoc phan loai la co the tach roi đuoc, co the tach roi mot phan hoac khong the tach roi. Kha nang tach roi cua vat the thuong đuoc đanh gia boi mot ky su đia chat cong trinh va/hoac đia vat ly su dung thiet bi khuc xa đia chan (xem khuc xa). Nghien cuu ve kha nang tach roi co the lien quan đen viec thuc hien cac đuong khuc xa đia chan, khoan lo khoan bang gian khoan đap khi, đao ranh thu nghiem bang may ui cung may xoi hoac may xuc lat va bang ban đo đia chat.


Sap ham Sap ham la hien tuong khoi đat o thanh ranh ham bi bong ra va dich chuyen vao trong ho, gay nguy hiem cho nguoi o ben trong. Sap ham đuoc xem la rui ro lon nhat khi lam viec trong ranh ham. Sap ham co the đuoc gay ra do ket hop cua ap luc len đat, rung đong tu thiet bi va tai trong qua muc. Mot so ky thuat đuoc su dung đe giam thieu kha nang xay ra sap ham, bao gom lam doc, chong đo va che chan.


Phan loai đao xoi Khai quat khao co
Đao bai
Đao hang
Cao ngheu
Ky thuat đao đoi, lam vuon
Đao nhua cao su
Đao bi mat
Đao gieng


Tham khao Lien ket ngoai Ban mau:Đia ky thuat