Cricket (cung goi: bong gay, ban cau, moc cau, tuong cau) la mot mon the thao dung gay đanh bong khong va cham, pho bien tai nhieu quoc gia trong cong đong Thinh vuong chung Anh, choi giua hai đoi, moi đoi 11 đau thu, tren san co hinh tron. Muc đich cua tran đau la hai đoi thay phien nhau, mot đoi nem bong va đoi kia đanh bong. Sau khi tat ca cac đau thu cua đoi đanh bong bi loai, đoi nay se đoi sang nem bong, va đoi ben kia se vao san đanh bong.
Khi bat đau vao tran, hai cau thu đanh bong đung o hai đau san pitch. Moi đau đeu co wicket gom ba tru mon cam vao đat, co hai thoi go bail nam tren. Cau thu nem bong đoi phuong goi la bowler cung đong đoi đung quanh la fielder. Cau thu nem bong co nem tu đau san pitch sang đau ben kia, muc đich la cho bong doi len tu mat đat va lam đo ba coc wicket đau ben kia. Cau thu đanh bong phai rang đanh bat bong ra, bao ve wicket phia ben minh. Trong khi bong bi đanh xa, hai cau thu cam gay phai chay qua lai giua hai đau san pitch. Moi đot chay tinh la mot run. Nhung cau thu đoi nem phai bat đuoc bong tra ve san pitch. Hai cau thu đanh bong tiep tuc đanh va chay lay điem run cho toi khi mot trong hai bi loai.
Cac hinh thuc thi đau cricket co the keo dai tu 3 gio nhu Twenty20 voi moi đoi đanh bong trong mot luot duy nhat 20 over, cho đen 5 ngay voi tran test truyen thong. Trang phuc cricket truyen thong la toan mau trang, nhung trong cac tran gioi han over, cac cau thu mang sac ao cau lac  bo.


Luat choi Luat choi mon cricket đuoc Cau lac bo Cricket Marylebone (Marylebone Cricket Club - MCC) đat ra va đieu chinh. Them vao đo, Hoi đong Cricket quoc te (International Cricket Council - ICC) cung phat trien cac tieu chuan cho tran đau test quoc te keo dai mot ngay.
Bo luat bao gom loi tua, phan mo đau, 42 quy tac va bon phu luc. Loi tua mo ta lich su ngan gon ve luat choi va MCC. Phan mo đau moi đuoc đua vao gan đay, bao gom cac tieu chuan đao đuc trong mon cricket. Bo luat choi đau tien cua MCC ra đoi ngay 30 thang 5 nam 1788, tu đo đa đuoc thay đoi luat moi vao cac nam 1835, 1947, 1980, 2000, 2017. Giua cac bo luat thay đoi co nhung phien ban đieu chinh nho khac. Phien ban moi nhat la an ban thu hai cua bo luat 2017 ap dung tu ngay 1 thang 4 nam 2019.


= Cau thu va Trong tai =

Ba luat đau tien noi ve nhung thanh phan tham gia tran cricket: cau thu (player), trong tai (umpire) va nguoi tinh điem (scorer).
Luat 1: Cau thu. Mot đoi cricket co 11 cau thu, bao gom ca đoi truong. Hai đoi co the thoa thuan ve so nguoi choi it hoac nhieu hon, nhung khong đuoc qua 11 cau thu tren san cho moi ben.
Luat 2: Trong tai. Moi tran đau chi đinh hai trong tai co nhiem vu giam sat viec tuan thu luat choi, đua ra quyet đinh can thiet cung nhu thong bao toi nguoi tinh điem. Luat khong yeu cau trong tai thu ba nhung trong cac tran đinh cao co trong tai phu o ngoai san đe tro giup trong tai chinh tuy thuoc vao tran đau hoac giai đau.
Luat 3: Nguoi tinh điem. Co hai nguoi tinh điem trong tran đau, tuan theo tin hieu thong bao tu trong tai va ghi chep lai điem trong qua trinh dien ra tran đau.


= San va cong cu thi đau =
Nhom luat tiep theo mo ta yeu cau co ban ve trang thiet bi va san bai thi đau.

Luat 4: Bong (ball). Trai bong cricket đuoc lam tu go xop va boc da. Chu vi trai bong quy đinh 8,81 đen 9 inch hoac 22,4 đen 22,9 cm. Khoi luong nang it nhat 5,5 va khong qua 5,75 ounce tuc la tu 155,9 đen 163 gam. Mot trai bong đuoc dung trong mot luot choi (inning). Ngoai le la khi bong bay mat hoac khong đam bao ky thuat thi đuoc thay the. Ngoai ra, đoi bat bong co the yeu cau đoi bong sau so lan over nhat đinh (80 trong cac tran test va 34 trong cac tran quoc te keo dai mot ngay).
Luat 5: Gay (bat). Gay khong đuoc dai qua 38 inch (97 cm) va rong 4,25 inch (10,8 cm). Phan phien gay (blade) phai lam bang go.

Luat 6: San (pitch). San co hinh chu nhat dai 22 thuoc Anh (khoang 20 met) va rong 10 bo Anh (khoang 3 met) voi co đuoc xen rat ngan. Truoc tran đau san bai đuoc cham soc chuan bi đac biet, con trong tran đau chi co trong tai giam sat đieu kien san bai. Trong tai quyet đinh xem san co phu hop đe thi đau hay khong. Neu thay khong phu hop, sau khi ca hai đoi truong chap thuan, trong tai co the chon mot san khac.

Luat 7: Crease. Đuong crease gioi han bang đuong ke trang tren san. Bowling crease dai 8 feet 8 inch (2,64 met) đanh dau phia đau san. Popping crease o phia truoc va song song voi bowling crease o khoang cach 4 feet (1,2 met). Popping crease dai toi thieu 6 feet (1,83 met) nhung khong gioi han toi đa, luon dai hon bowling crease. Return crease vuong goc voi bowling crease va popping crease, đuoc ke toi thieu 8 feet (2,44 met) tu popping crease khong gioi han đo dai, đai dien cho hanh lang di chuyen cua cau thu nem bong bowler.
Luat 8: Wicket. Wicket gom ba coc tru mon stump cao 28 inch (71 cm). Cac coc cam o giua bowling crease voi đo rong 9 inch (22,86 cm). Tren cac coc co hai thanh bang go roi goi la bail. Trong mot so truong hop, nhu khi co gio, trong tai co the quyet đinh bo thanh ngang đi.
Luat 9: Chuan bi va bao tri khu vuc thi đau. Khi giao bong, bong hau nhu luon luon nay bat tren mat san nen huong nay bong do đieu kien lop co tren san. Do đo, cac quy trinh lan, cat co va cac quy trinh chuan bi va bao duong san co khac phai đuoc tuan theo yeu cau nhat đinh.
Luat 10: Che phu san pitch. Cac tam che đac biet đat len san đe tranh bi mua hoac suong lam hu hai. Cach thuc che phu phai đuoc hai đoi truong đong y truoc. Viec che phu mat san co anh huong đang ke truc tiep đen đo nay cua bong tren mat san. Khu vuc phia truoc san pitch la noi cau thu nem bong chay phai đuoc giu kho rao đe tranh chan thuong, nen neu can cung co the đuoc che phu.


= Cau truc tran đau =
Cac luat tiep theo xac đinh yeu cau đoi voi dien bien tran đau.
Luat 11: Khoang nghi (interval). Trong tran đau quy đinh mot so khoang nghi voi đo dai khac nhau. Cac tran đau dai ngay thi co khoang nghi khi mot ngay ket thuc cho đen khi tiep tuc thi đau vao ngay hom sau. Giua cac luot co nghi 10 phut. Co nghi an trua, gio nghi tra va uong nuoc. Lich trinh khoang nghi phai đuoc thong nhat truoc tran đau. Trong mot so tinh huong, khoang nghi đuoc phep thay đoi thoi gian thi đau.
Luat 12: Bat đau va dung choi. Tin hieu đe tiep tuc tran đau sau gio nghi la khi trong tai ho Play (choi). Tran đau dung lai khi trong tai ra lenh Time (đen gio). Gio choi cuoi phai co toi thieu 20 over. Neu it hon, trong tai se keo dai thoi gian thi đau đe đap ung cho đu.
Luat 13: Luot (inning). Truoc khi vao tran, hai đoi thong nhat ve so luot cung nhu gioi han ve thoi gian moi luot hay so over moi luot. Trong thuc te, moi giai đau se quy đinh cu the ve van đe nay. Neu khong co yeu cau nao phat sinh, cac đoi se lan luot đanh bong. Mot luot choi đuoc coi la hoan thanh khi tat ca cac tay đanh bong (batsman) phia đoi đanh bong bi loai, đoi truong tuyen bo ket thuc hoac huy luot, hay khi luot het gio hoac het so over. Truoc tran đau, hai ben boc tham, đoi truong thang tham se chon giao hay đanh bong truoc.
Luat 14: Luot tiep (follow-on). Luat nay ap dung cho cac tran đau hai luot. Voi tran 5 ngay, neu đoi đanh bong truoc va dan tu 200 run (lan chay) đuoc phep buoc đoi phuong đanh bong ngay sau luot đau tien. Nhu vay, cau truc luot đanh bong binh thuong la 1-2-1-2 thi neu su dung luot tiep se la 1-2-2-1. Tuong tu, voi tran đau 3 hoac 4 ngay, so run can thiet đe yeu cau luot tiep la 150; voi 2 ngay la 100 run, voi 1 ngay la 75 run.
Luat 15: Tuyen bo va tu choi (Declaration and Forfeiture). Ap dung cho cac tran đau hai luot. Neu bong chet (dead ball), đoi truong ben đanh bong co the tuyen bo mot luot choi đa hoan thanh (declaration) neu tin rang đoi minh đa đu điem đe chien thang. Đoi truong cung co quyen tu choi (forfeiture) luot choi truoc khi bat đau, nhung luot nay se đuoc ghi nhan la hoan thanh.
Luat 26: Tap luyen tren san (Practice on the field). Cac cau thu khong đuoc su dung san pitch đe tap luyen vao nhung ngay dien ra tran đau, chi đuoc dung san ngoai (outfield) vao cac khoang nghi. Cau thu vi pham luat nay co the bi loai khoi cuoc choi theo đieu luat 41. Đuoc phep chay thu (Trial run-up) truoc khi giao bong tru khi trong tai co y kien đieu nay lam lang phi thoi gian thi đau (Time  wasting  by  the  fielding  side).


= Điem va ket qua =
Mot nhom luat khac dung đe tinh điem va tieu chi xac đinh ben chien thang. Điem moi đoi thuong đuoc trinh bay duoi dang m/n, trong đo m la so run ghi đuoc va n la so lan wicket bi đo (cung co the ghi n/m hoac m-n). Vi du: neu mot đoi ghi đuoc 100 run va bi mat 1 wicket, điem hien thi la 100/1 (1/100 hoac 100-1) Luu y đoi co nhieu run hon se chien thang. So wicket bi mat khong tinh khi xet thang thua.

Luat 18: Tinh điem run (Scoring runs). Mot run đuoc tinh khi cau thu đanh bong chay thanh cong tu đau nay sang đau kia cua san pitch. Nhu vay neu ca hai cau thu đanh bong đeu thanh cong thi se ghi đuoc hai điem. Run đuoc coi la hoan thanh neu cau thu đanh bong  chay tu đuong popping crease ben đoi minh đen đuong popping crease cua đoi phuong va dung gay hoac bat cu phan nao tren co the cham đat phia sau. Vi tri bat đau cua hai nguoi đanh bong la hai đau san. Cau thu đanh bong co the tu choi chay voi nguy co lam đo wicket (xem Luat 28). No luc chay bat thanh đuoc goi la short run (tam dich: chay ngan), co y short run co the bi phat. Co the nhan đuoc them điem cong khi đoi phuong pham luat, bong ra bien (xem Luat 19) hoac bong chet (xem Luat 20).

Luat 19: Bien (Boundaries). Trong tai va đoi truong xac đinh bien truoc tran đau. Thuong thi bien đuoc đanh dau doc het chieu dai san. Neu bong cham hoac ra ngoai bien, đoi đanh bong đuoc 4 điem. Neu bong đen bien ma chua cham đat, đoi đo đuoc 6 run.
Luat 20: Bong chet (Dead ball). Tinh huong bong chet xay ra khi cau thu nem bong chay ma khong the co bat ky hanh đong nao ngan chan đuoc. Khi đo, cau thu đanh bong thi khong the ghi điem cung nhu khong the bi loai ra. Co mot so nguyen nhan dan đen bong chet, pho bien nhat la do cau thu đanh bong cham bien.
Luat 21: Khong bong (No ball). Tuyen bo No ball đuoc trong tai đua ra neu cau thu nem bong tu vi tri bi cam, neu duoi thang khuyu tay khi nem, neu nem nguy hiem; neu sau khi nem, bong cham san hai lan tro len hoac lan doc theo san pitch, cung nhu cac cau thu tren ngoai o vao vi tri cam. No ball cong cho ben đanh bong them 1 run. Trong đa so truong hop, cau thu đanh bong khong bi loai khi No ball.
Luat 22: Bong xa (Wide ball). Trong tai se tuyen bo Wide neu cho rang cau thu đanh bong khong the đanh đuoc do nem bong khong chinh xac. Wide ball thuong đuoc ap dung trong tinh huong ma bong nem qua đau cau thu đanh bong. Trong truong hop Wide ball, đoi đanh bong đuoc nhan mot run nhung khong đuoc tinh vao over.
Luat 23: Bye va leg bye. Neu khong o trong trang thai No ball va Wide ball, bong bay qua cau thu đanh bong, thi điem ghi đuoc tinh la bye. Con trong hop bong khong cham vao gay ma cham vao nguoi cua cau thu đanh bong thi goi la leg bye. Leg bye khong đuoc tinh neu cau thu đanh bong khong co gang đanh hoac co tinh ne bong. Điem bye đuoc tinh cho ca đoi nhung khong ghi nhan cho cau thu đanh bong.


= Cau thu ben nem bong =

Luat 27: Thu mon Wicket (The wicket-keeper). Cau thu đac biet ben nem bong, đung phia sau wicket cua cau thu đanh bong. Đay la cau thu duy nhat trong đoi đuoc đeo gang tay va bao ve chan.
Luat 28: Cau thu nhat bong (The fielder). Fielder chi bat ky cau thu nao co mat tren san o ben nem bong. Muc tieu cua fielder la can tro cau thu đanh bong cua đoi phuong ghi run va loai het đuoc 10 cau thu đanh bong cua đoi phuong. Fielder đuoc phep cham bong bang bat ky phan nao tren co the minh. Nhung neu co tinh dung cac vat dung khac (nhu mu) se khien bong chet, va ben đanh bong đuoc 5 run.


= Loai cau thu đanh bong =
Luat 29: Wicket bi đo (The wicket is down). Neu bong nem pha đo wicket hay do chinh cau thu đanh bong lam đo, cau thu đanh bong se bi loai. Wicket bi coi la bi pha đo khi co it nhat mot thanh ngang bail roi xuong.
Luat 30: Cau thu đanh bong loai khoi vi tri (The batsman is out of his/her ground). Cau thu đanh bong đuoc coi la van trong vi tri neu bat ky phan co the hay gay van o phia sau đuong popping crease. Hoac noi cach khac, cau thu đanh bong bi loai khi đoi phuong pha đo wicket. Neu tai thoi điem wicket bi đo, hai cau thu đanh bong đeu o ngoai vung đung thi cau thu nao gan wicket hon se bi loai.

Luat 31: Khang nghi (Appeal). Neu cho rang cau thu đanh bong đa bi loai khoi tran đau, cac cau thu ngoai san co the goi trong tai How's That? (Sao roi?) cho đen truoc luot tiep theo. Trong tai xem xet khang nghi va quyet đinh lieu cau thu đanh bong co thuc su roi vi tri hay khong. Hay noi cach khac, cac cau thu ngoai san co nghia vu thong bao cho trong tai ve tat ca truong hop cau thu đanh bong loai khoi tran đau, ke ca khi hoan toan ro rang. Tat nhien, trong nhung truong hop qua ro rang nay, cau thu đanh bong thuong tu đong roi vi tri ma khong can đoi thu tuc chinh thuc.
Luat 32: Bowled. Bowled xay ra khi nem bong pha đo wicket. Cho đen khi wicket đo, bong khong đuoc cham vao bat ky trong tai hay nguoi choi nao khac ngoai cau thu đanh bong. Bong đuoc cham vao gay, gang hay bat ky cho nao tren nguoi cau thu đanh bong.
Luat 33: Bat bong (Caught). Caught la tinh huong cau thu ben nem bong bat đuoc bong do cau thu đanh bong đanh bat ra nhung chua cham đat. Cau thu bat bong phai o trong san, nghia la khong co bo phan nao cua co the cham đat ben ngoai san. Truoc khi bat bong, bong khong đuoc cham vao bat ky vat nao ben ngoai san thi đau.
Luat 34: Đanh bong hai lan (Hit the ball twice). Neu đanh bong hai lan khong nham muc đich bao ve wicket cung nhu đoi thu chua đong y, cau thu đanh bong se bi loai.
Luat 35: Đanh wicket (Hit wicket). Neu bong bat đau đuoc nem hop le, cau thu đanh bong cham đo hoac dung gay lam đo wicket thi cau thu đo bi loai (out Hit wicket).
Luat 36: Chan chan bong (Leg before wicket - lbw). Khi xac đinh bong co the lam đo wicket neu khong bi đap vao cau thu đanh bong, cau thu đanh bong bi loai theo loi lbw. Quyet đinh trong tai đua ra dua tren mot so đieu kien quy đinh trong luat nay.
Luat 37: Can tro ben nem bong (Obstructing the field). Cau thu đanh bong se bi loai neu co tinh dung loi noi hay hanh đong can thiep vao qua trinh choi bong cua đoi phuong.
Luat 38: Run out. Neu chay ra ngoai gioi han hay wicket bi đoi phuong lam đo, cau thu đanh bong bi loai theo Run out. Nguyen tac nay ap dung ngay ca trong tinh huong khong bong no ball.
Luat 39: Stumped. Cau thu đanh bong bi loai (out Stumped) neu cau thu tran giu wicket lam đo wicket trong khi cau thu đanh bong o ngoai san va khong bi chan thuong. Nguyen tac nay khong ap dung cho tinh huong khong bong no ball.
Luat 40: Het gio (Timed out). Cau thu đanh bong moi phai vao thay the nguoi tien nhiem trong vong ba phut sau khi bi loai, neu khong cau thu moi nay cung se bi loai voi thong bao Timed out. Trong khoang thoi gian ba phut đo, cau thu đanh bong phai san sang trong vi tri.


= Fair play va cac ung xu tren san =
Luat 41 va 42 đe cap đen nhung yeu to choi khong đep va giai quyet cac hanh xu khi thi đau. Neu đoi nem bong choi khong đep, cau thu đanh bong nhan đuoc 5 điem. Neu cau thu ngoai san đanh lac huong cau thu đanh bong khi chuan bi hoac trong khi nem bong, trong tai se tuyen bo bong chet dead ball. Neu lap lai loi nay trong cung mot luot, ben đanh bong nhan them 5 điem cho moi lan đo. Neu đoi truong ben nem bong tri hoan thoi gian, đe đong đoi cau gio, đe over dien ra qua cham khong chinh đang, trong tai se canh cao đoi truong (bong chet neu can). Tiep tuc cau gio se cho đoi phuong huong 5 điem. Cau thu đanh bong cau gio cung bi tuong tu, neu tiep dien se cho đoi nem bong 5 điem. Cac cau thu ngoai san pha hoai san pitch tu lan thu hai tro đi cung cho ben đanh bong 5 điem moi lan. Lan thu hai va nhung lan sau đo do mot cau thu ngoai san lam hong san se mang lai cho đoi đanh bong 5 điem. Nguoc lai, hinh phat tuong tu danh cho cau thu đanh bong co tinh lam hong san. Neu cau thu nem bong khong the hien co gang lam đo wicket, ben đanh bong nhan 5 run.


Lich su Chac chan rang nguoi Anh đa choi cricket tu the ky 16. Đong thoi, mot so su gia cho rang mot trong nhung hinh thuc cricket som nhat la tro choi "creag" ma vi vua Anh tuong lai Edward II tham gia nam 1301. Tu nguyen "cricket" cung la van đe gay tranh cai. Trong cac tai lieu som nhat co đe cap đen cricket, mon nay đuoc goi la "creckett". Mot gia thuyet cho rang tu nay co the đuoc vay muon tu tieng Ha Lan trung co vi giao thuong giua Anh va Vlaanderen rat phat trien trong thoi Trung co. Trong tieng Ha Lan trung co, krick(-e) co nghia la "gay". Theo mot phien ban khac, tu nay xuat phat tu tieng Anh co cricc hoac cryce, co nghia la "nang" hoac "gay". Trong tieng Phap co, tu criquet co the mang nghia "cai chuy" hoac "cay gay". Tu đien Samuel Johnson chi ra rang "cricket" xuat phat tu cryce trong  tieng Saxon co nghia la "cay gay". Mot gia thuyet khac nhac đen tu krickstoel trong tieng Ha Lan trung co chi ve chiec ghe thap, dai dung đe cau nguyen. Hinh dang chiec ghe nay co net tuong đong voi wicket trong nhung ngay đau cua mon cricket. Chuyen gia ngon ngu chau Au Heiner Gillmeister cho rang tu "cricket" xuat phat tu tieng Ha Lan trung co met de krikketsen (bang gay đuoi theo) von đuoc dung cho mon khuc con cau thoi đo. Gillmeister tin rang khong chi cai ten, ma ban than tro choi cung co nguon goc Flemish.

Bang chung đau tien co đe cap đen tro choi cricket co tu nam 1598, chep rang tu giua the ky, tro choi "craquette" đa dien ra tren cac mat san o Guildford. Bang co nay do nhan vien đieu tra 59 tuoi John Derrick trung ra truoc toa an, ong noi nua the ky truoc đo khi con la hoc sinh tai Truong cong Guildford, ong va ban đong trang lua đa "choi cricket va cac tro khac". Cricket đuoc cho rang luc đau chi la tro choi con nit, nguoi lon lan đau tien choi mon nay la vao nam 1610. Chang bao lau, cricket bat đau đuoc choi tai cac lang o Anh. Nam 1624, cau thu Jasper Winall đa tu vong vi bi bong đap vao đau trong tran đau giua hai đoi vung Sussex.
Nhieu tai lieu cho thay cricket phat trien o vung đong nam nuoc Anh vao the ky 17. Cuoi the ky 17, cac tran cricket đa tro thanh nhung su kien co to chuc. Nguoi ham mo tien hanh ca cuoc, du đoan ket qua tran đau. Nhung van đong vien cricket chuyen nghiep đau tien co the đa xuat hien ngay sau khi nha Stuart đuoc khoi phuc vao nam 1660. Lan đau tien bao chi đe cap đen mot tran đau cricket la tren to Foreign Post so ngay 7 thang 7 nam 1697, tran đau dien ra o Sussex voi 11 cau thu moi đoi.

Đen the ky 18, cricket co su phat trien vuot bac va tro thanh mon the thao quoc gia o Anh. Cricket tro nen pho bien la do su phat trien cua he thong ca cuoc thuc đay, tu đo dan đen viec thanh lap cac cau lac bo chuyen nghiep chinh thuc đuoc nhung quy ong giau co bao tro. Đau the ky 18, tro choi nay rat pho bien o Luan Đon, cac tran đau tren san Artillery Ground thu hut đong khan gia đen xem. Bien the cricket voi wicket đon tro nen rat pho bien. Vai tro cau thu nem bong giong nhu ngay nay đuoc hinh thanh khoang nam 1760, khi trong hau het cac truong hop, giao bong nay len tu mat san thay vi lan bong tren san. Cach choi moi nay dan đen thay đoi hinh dang gay đanh bong. Gay thang giup đanh bong tro lai theo quy đao phuc tap hon truoc đo von co hinh dang gay khuc con cau. Thap nien 1750, cau lac bo Hembledon đuoc thanh lap va la to chuc dan dat trong the gioi cricket trong 20 nam. Nam 1787, khai truong cau lac bo Marylebone va san Dorset Fields, nhanh chong tro thanh trung tam mon cricket. Marylebone la noi quan ly luat choi va đa xuat ban mot bo luat moi vao cuoi the ky.
Nua đau the ky 19, cach nem bong truyen thong underarm bowling (duoi tay), khi tay cau thu nem bong ha xuong duoi eo, đa đuoc thay the bang roundarm bowling (vong tay).
Nam 1839, cau lac bo cricket hat Sussex đuoc thanh lap, đat nen mong cho thi đau tranh tai cap hat. Nam 1890, Giai vo đich cricket Hat (County Championship) bat đau đuoc khoi tranh. Cung luc ay, đe che mo rong giup pho bien cricket toi An Đo, Bac My, Caribe, Nam Phi va Australasia. Nam 1844, dien ra tran đau quoc te giua đoi tuyen quoc gia Hoa Ky va Canada. Tuy nhien, chua đoi nao đu tu cach nen tran nay khong đuoc coi la test cricket đau tien.

Nam 1859, Đoi tuyen cricket Anh bat đau chuyen luu dien quoc te đau tien toi Bac My.  Đoi tuyen cricket quoc gia Uc lan đau tien thi đau o nuoc ngoai gom cac cau thu tho dan chau Uc. Nam 1868, đoi Uc thi đau voi cac đoi o hat Anh. Đoi Anh đen Uc lan đau tien vao nam 1861. Mua giai 1876-77, hai đoi đa choi tran test cricket đau tien tren the gioi tai san Melbourne Cricket Ground.
Mot trong nhung van đong vien cricket noi tieng nhat la William Gilbert Grace thi đau tu nam 1865 đen nam 1908. Theo mot so chuyen gia, Grace la mot trong nhung nha cach mang cua tro choi. Trong suot su nghiep thi đau, Grace đa ghi đuoc 54.896 run, 126 lan ghi mot tram điem va 2.876 lan đanh đo wicket. Nam 1882, Anh va Uc bat đau thi đau loat giai thuong nien The Ashes (tro bui), la mot trong nhung giai đau cricket noi tieng nhat cho đen ngay nay. Đoi test thu ba la Nam Phi tranh tai voi Anh vao mua giai 1888-89. Cuoi the ky 19, đau the ky 20 đuoc coi la thoi hoang kim cua cricket.
Giai đoan giua hai cuoc chien tranh đanh dau bang su thong tri tuyet đoi cua cau thu đanh bong xuat sac nhat moi thoi đai nguoi Uc Don Bradman. Trung binh moi tran, Bradman ghi 95,14 điem, con o cac tran test len toi 99,94. Trong nua đau the ky 20, cac đoi Tay An, An Đo va New Zealand đa tham du cac tran đau test. Sau The chien thu hai, Pakistan, Sri Lanka va Bangladesh tham gia thi đau cap cao. Tu nam 1970 đen 1992, Nam Phi khong đuoc tham gia thi đau đinh cao boi chinh sach phan biet chung toc.
Nam 1963, cricket buoc vao ky nguyen moi. Cac đoi o cap hat tai Anh bat đau ap dung he thong gioi han so over đe cac tran đau dien ra trong ngay. Thoi gian mot tran giam giup thuc hien đuoc nhieu tran đau hon. Tran thi đau quoc te đau tien ap dung gioi han so over dien ra vao nam 1971. Hoi đong Cricket quoc te ICC đanh gia cao the thuc moi va khoi xuong Giai vo đich cricket the gioi mot ngay, to chuc lan đau nam 1975. Sang the ky 21, he thong gioi han over moi Twenty20 ra đoi va nhanh chong tro nen pho bien.


The thuc thi đau Co hai the thuc chinh đuoc chap nhan rong rai: cricket hang nhat (first-class cricket) gioi han thoi gian tran đau đe moi đoi co hai luot đanh bong, cricket gioi han over (limited-overs cricket) gioi han so over va moi ben co mot luot đanh bong. Cac tran hang nhat dien ra trong ba hoac nam ngay, truoc đay cung ghi nhan co tran "ket thuc mo". Nhung tran cricket trong ngay (one day cricket) thuong dien ra khoang 6 tieng. Cac tran gioi han over (thuong la 20 hoac 50 over) co the phai choi hon mot ngay. Hoac cac tran đau gioi han over se choi hon 6 tieng trong ngay. Ngoai bo mon truyen thong con co cricket trong nha va cricket trong vuon.
Wicket đon (single cricket) la mot trong nhung the thuc thanh cong nhat lich su cricket. Pho bien vao the ky 18-19, the thuc nay cho phep mot đen sau van đong vien moi đoi, nhung chi co duy nhat mot cau thu đanh bong trong trong toan bo cac luot đau.


= Test cricket =

Test cricket la hinh thuc cao nhat cua cricket hang nhat, chi co thanh vien chinh thuc ICC moi đuoc tham gia. Lich su test cricket khoi đau tu hai tran đau giua đoi tuyen quoc gia Uc va Anh vao mua giai 1876—77. Sau đo co them 8 đoi nua gianh đuoc co hoi tham gia cac tran test: Nam Phi (1889), Tay An (1928), New Zealand (1929), An Đo (1932), Pakistan (1952), Sri Lanka (1982), Zimbabwe (1992), Bangladesh (2000). Trong nhung nam 2006-2011, Zimbabwe khong tham gia tran test. Nam 1961, Nam Phi roi khoi ICC va khong tham gia test cricket cho đen hon 30 nam sau moi quay lai. Cac cau thu xu Wales co truyen thong choi cho đoi tuyen quoc gia Anh. Đoi Tay An la tap hop cac van đong vien đen tu mot so quoc gia Trung va Nam My, bao gom Barbados, Guyana, Jamaica, Trinidad va Tobago. Mot so cau thu đai dien cho Quan đao Windward va Leeward.
Tran test thuong nam trong loat ba đen nam tran giua hai đoi. Vuot qua thoi gian quy đinh se dan đen ket qua hoa. Do đo, cac đoi đang thua điem thuong chon chien thuat phong thu keo dai thoi gian hon va tranh đuoc that bai.
Giai đac biet co the đuoc trao cho đoi thang mot loat cac tran test. Tu nam 1882, tranh cup The Ashes chiem đa so trong cac tran test giua Anh va Uc. Ngoai ra, Uc con tranh Cup Frank Worrell voi Tay An va Cup Border–Gavaskar voi An Đo. Cup Wisden đuoc trao cho đoi thang trong cham tran Anh voi Tay An, nhung tu nam 2020 đoi ten thanh Cup Richards-Botham.


= Cricket gioi han over =

Hinh thuc gioi han over đuoc gioi thieu o Anh mua giai nam 1963. The thuc nay lan đau tien đuoc su dung trong giai đau đuoc to chuc giua nhung đoi manh nhat thuoc cac hat nuoc Anh. Thu nghiem thanh cong va hinh thuc tuong tu đuoc ap dung vao giai vo đich quoc gia nam 1969. Theo thoi gian, the thuc bat đau đuoc ap dung tai cac quoc gia khac. Nam 1971 dien ra tran đau quoc te gioi han over đau tien. Nam 1975, Giai vo đich cricket the gioi to chuc theo đinh dang nay. Hinh thuc moi dan đuoc bo sung them cac đac điem khac: trang phuc thi đau hai đoi khac nhau, dung bong mau trang va san van đong đuoc chieu sang nhan tao.
Mot hinh thuc gioi han over chinh la ODI (One Day International - Tran đau quoc te mot ngay). Do ODI khong co hoa nen de xac đinh đoi thang hon, tuy viec nay co the khong đuoc quyet đinh ngay lap tuc ma can hop ban sau đo hay khi điem run bang nhau. Trong tran ODI, moi đoi chi đanh bong trong mot luot voi so over gioi han (thuong la 50).
Nam 2003, tai Anh xuat hien mot hinh thuc tuong đoi moi la Twenty20. Luat choi Twenty20 quy đinh mot tran đau choi trong ba gio hoac khong qua lau hon. Đinh dang nay von ban đau đuoc thiet ke nham giup nguoi ham mo đen xem thi đau vao it gio thu gian. Nho thanh cong ve mat thuong mai nen Twenty20 som đuoc ap dung tai cac quoc gia khac. Giai vo đich the gioi Cricket Twenty20 đau tien đuoc to chuc nam 2007, An Đo gianh chuc vo đich. Giai vo đich the gioi đa gop phan tao ra cac giai vo đich quoc gia theo the thuc nay. Mot trong nhung giai đau Twenty20 thanh cong nhat la o An Đo, cac cau lac bo ky hop đong voi nhung van đong vien manh nhat tu cac quoc gia khac. Nam 2009, cac cau lac bo manh nhat cua Uc, Anh, Tay An, An Đo, New Zealand, Pakistan, Sri Lanka va Nam Phi tham gia Champions League (Twenty20) thuong nien nhung do it khan gia va khong thu hut đuoc truyen thong, giai dung lai o nam 2014.


= Giai vo đich quoc gia =
Khi noi đen cricket hang nhat con co the hieu la nhung tran đau giua cac đoi manh nhat o giai vo đich quoc gia tai mot so nuoc. Giai hang nhat đau tien chinh la Giai vo đich Hat County Championship o Anh, nam 2021 co 24 đoi tham gia chia lam 4 bang. Nam 1890, chinh thuc trao danh hieu vo đich Anh nhung truoc đo đa nhac đen cac đoi vo đich roi. Nam 1892 khoi tranh giai vo đich quoc gia Uc Sheffield Shield. Cac giai khac co lich su kha lau đoi nhu Ranji Trophy cua An Đo, Plunket Shield cua New Zealand, Currie Cup cua Nam Phi va Shell Shield cua Caribbe.
Giai vo đich quoc gia đau tien to chuc theo hinh thuc gioi han over la Gillette Cup o Anh nam 1963. Cac giai vo đich quoc gia dan to chuc theo Twenty20.


The gioi cricket Hoi đong Cricket quoc te (International Cricket Council) chiu trach nhiem ve quy đinh toan cau cua mon cricket va to chuc cac giai thi đau quoc te lon nhat bao gom ca Giai vo đich cricket the gioi. Tru so chinh đat tai Dubai. Hoi đong chi đinh trong tai cho tat ca cac tran đau test, ODI va Twenty20. Hoi đong thanh lap nam 1909 voi sang lap vien la Anh, Uc va Nam Phi. ICC ban đau co ten la Hoi nghi Cricket Đe quoc (Imperial Cricket Conference), nam 1965 đoi "đe quoc" thanh "quoc te" (International Cricket Conference) cho đen nam 1989 thi mang ten nhu hien tai.
ICC hien co 106 thanh vien: 12 thanh vien chinh thuc, 94 thanh vien lien ket. Thuong thi moi thanh vien la lien đoan quoc gia quyet đinh ve giai đau noi đia, thanh lap đoi tuyen quoc gia va to chuc du đau. Trong so nay co hai thanh vien la Anh va Tay An khong đai dien cho mot quoc gia rieng biet. Đoi tuyen Anh đai dien cho Hoi đong Cricket Anh va xu Wales, con Tay An đai dien cho 4 lien đoan quoc gia va 2 lien đoan khu vuc.
Cac thanh vien hop lai trong nhung lien đoan khu vuc la: Chau A, Chau Au, Chau Phi, Chau My va Đong A-Thai Binh Duong.


= Thanh vien chinh thuc =
Vi cac thanh vien chinh thuc cua ICC đuoc thi đau cac tran test, nen cung nghiem nhien đu đieu kien tham gia ODI va Twenty20.


Cricket nu Tran đau cricket nu đuoc ghi nhan lan tien tren to The Reading Mercury ngay 26 thang 7 nam 1745, dien ra "giua muoi mot co gai tu Bramley va muoi mot co gai tu Hambledon, mac đo trang" Co y kien cho rang cau lac bo cricket nu đau tien la White Heather thanh lap tai Yorkshire nam 1887 nhung phat hien gan đay cho thay co the la Farnham Female Cricket Club thanh lap nam 1864. Nam 1890, Original English Lady Cricketers thuc hien du đau tai cac thanh pho o Anh.
Thang 2 nam 1958, Hoi đong Cricket nu quoc te (International Women's Cricket Council - IWCC) đuoc thanh lap tren co so tiep quan trach nhiem quoc te cua Hiep hoi cricket nu (Women's Cricket Association - WCA) cua Anh. Nam 2005, IWCC sap nhap vao ICC.
Tran test đau tien giua cac đoi tuyen quoc gia nu dien ra vao nam 1934, Anh thang Uc. Nam sau, đoi nu New Zealand đuoc tu cach tham gia test. Sau đo, so đoi nu tham gia test tang len muoi. Nam 1973, Giai vo đich cricket the gioi nu bat đau theo luat ODI. Đuong kim vo đich 2017 hien la đoi tuyen Anh voi tong cong 4 lan gianh ngoi vi cao nhat, nhieu nhat la đoi tuyen Uc voi 6 chuc vo đich, 1 lan con lai thuoc ve New Zealand khi la đoi chu nha nam 2000. Hinh thuc Twenty20 đuoc su dung tu nam 2004. Nam 2009 dien ra Giai vo đich cricket the gioi Twenty20 nu đau tien.


Xem them Giai vo đich cricket the gioi


Ghi chu Tham khao Thu muc Altham, Harry Surtees; Swanton, Ernest William (1962), A History of Cricket [Lich su cricket] (bang tieng Anh), quyen 1, London: George Allen & Unwin
Birley, Derek (1999), A Social History of English Cricket [Lich su xa hoi mon cricket cua Anh] (bang tieng Anh), London: Aurum, ISBN 9781854106223
Bowen, Roland (1970), Cricket: A History of its Growth and Development [Cricket: Lich su hinh thanh va phat trien] (bang tieng Anh), Eyre & Spottiswoode, ISBN 9780413278609
Browning, Mark (1999), A complete history of World Cup Cricket: 1975-1999 [Lich su hoan chinh Cup Cricket The gioi: 1975-1999] (bang tieng Anh), Kangaroo Press, ISBN 0-7318-0833-9
Eastaway, Rob (2005), What Is a Googly?: The Mysteries of Cricket Explained [Bong doi nguoc la gi? Giai thich bi an cricket] (bang tieng Anh), Pavilion Books, ISBN 9781861056290
Flint, Rachael Heyhoe; Rheinberg, Netta (1976), Fair Play: The Story of Women's Cricket [Choi đep: Cau chuyen cricket nu] (bang tieng Anh), Angus and Robertson, ISBN 9780207956980
McCann, Timothy J. (2004), Sussex Cricket in the Eighteenth Century [Cricket vung Sussex the ky 18] (bang tieng Anh), Sussex Record Society
Purvis, June (1989), Hard Lessons: The Lives and Education of Working-Class Women in Nineteenth-Century England [Bai kho: Cuoc song va giao duc cua phu nu tang lop lao đong o Anh the ky 19], University of Minnesota Press, ISBN 9780816618279
Terry, David (2000), "The seventeenth game of cricket: A reconstruction of the game" [Cricket the ky 17: Tai cau truc tro choi] (PDF), The Sports Historian (bang tieng Anh), quyen 20, The British Society of Sports History
Threlfall-Sykes, Judy (thang 10 nam 2015), A History of English Women's Cricket, 1880-1939 [Lich su Cricket nu o Anh, 1880-1939] (PDF) (bang tieng Anh), truy cap ngay 25 thang 9 nam 2021
Marylebone Cricket Club, The Laws of the Cricket Code (2nd Edition - 2019) [Luat Cricket 2017 (an ban 2 - 2019)] (PDF) (bang tieng Anh), luu tru (PDF) ban goc ngay 31 thang 8 nam 2019, truy cap ngay 29 thang 4 nam 2021
Underdown, David (2000), Start of Play: Cricket and Culture in Eighteenth Century England [Khoi đau cuoc choi: Cricket va van hoa nuoc Anh the ky 18] (bang tieng Anh), Allen Lane, ISBN 0-7139-9330-8
Webber, Roy (1960), The Phoenix History of Cricket [Lich su cricket cua nha Phoenix] (bang tieng Anh), Phoenix House


Lien ket ngoai Cricket World Cup (tieng Anh)