Nha banh mi gung la mot dang banh keo đuoc tao tac co hinh dang giong nhu mot toa nha; lam tu bot banh quy, đuoc cat va nuong tao nen nhieu phan thich hop nhu buc tuong va mai nha. Nguyen lieu thuong dung la banh quy gung gion lam tu banh mi gung - hat gung. Mot kieu lam mo hinh khac voi banh mi gung su dung bot luoc co the đuoc uon nan nhu đat set đe tao thanh tuong nho an đuoc hoac mon đo trang tri khac. Nhung ngoi nha nay, đuoc bao phu bang nhieu loai keo va men kem lanh, la đo trang tri Giang sinh pho bien.


Lich su Tai lieu ghi chep ve banh mat ong co the truy nguon tu thoi La Ma co đai. Gioi su hoc ve thuc an thong nhat rang gung dung lam gia vi cho mon an va đo uong tu thoi co đai. Nguoi ta tin rang banh mi gung lan đau tien đuoc nuong o chau Au vao cuoi the ky 11, khi binh si thap tu chinh tro ve mang theo phong tuc an banh mi cay tu Trung Đong. Gung khong chi ngon ma con co đac tinh giup bao quan banh mi. Theo truyen thuyet cua Phap, banh mi gung đuoc  Gregory cua Nicopolis (Gregory Makar), mot thay tu Armenia, sau nay la vi thanh, mang đen chau Au vao nam 992. Ong song bay nam o Bondaroy, Phap, gan thi tran Pithiviers, noi ong day nau banh mi gung cho cac linh muc va nhung tin đo Kito huu khac. Ong mat nam 999. Mot truyen thuyet Kito giao đau thoi trung co ke chi tiet ve loi tuong thuat cua Phuc am Matthew ve su ra đoi cua Chua Gie-su. Theo truyen thuyet, đuoc chung thuc trong mot tai lieu Hy Lap tu the ky thu 8, co nguon goc Ailen va đuoc dich sang tieng Latinh voi tieu đe Collectanea et Flores, ngoai vang, nhu huong va mot duoc, đuoc ba "nha thong thai tu phuong đong" (phap su), gung la mon qua cua mot nha thong thai (phap su), nguoi đa khong the hoan thanh cuoc hanh trinh đen Bethlehem. Khi ong đang o lai nhung ngay cuoi cung cua minh tai mot thanh pho o Syria, phap su đa tang chiec ruong chua re gung cua minh cho Giao si Do Thai, nguoi đa an can cham soc ong trong luc benh tat. Giao si nay noi voi ong ve nhung loi tien tri cua vi Vua vi đai se đen voi nguoi Do Thai, mot trong so đo la Ngai se sinh ra tai Bethlehem, noi theo tieng Do Thai co nghia la "Nha Banh mi". Giao si đa quen voi viec cac hoc tro tre tuoi cua minh lam nhung ngoi nha bang banh mi đe an theo thoi gian nham nuoi duong niem hy vong ve Đang Messiah cua ho. Phap su đe xuat them gung xay vao banh mi đe co mui thom va huong vi hap dan. Banh mi gung, nhu chung ta biet ngay nay, co nguon goc tu truyen thong am thuc chau Au thoi Trung Co. Banh mi gung cung đuoc cac tu si o Franconia, Đuc tao hinh thanh nhieu dang khac nhau vao the ky 13. Tho lam banh Lebkuchen đuoc ghi nhan som nhat vao nam 1296 o Ulm va nam 1395 o Nurnberg, Đuc . Nurnberg đuoc cong nhan la "Thu đo banh mi gung cua the gioi" khi vao nhung nam 1600, phuong hoi bat đau tuyen dung nhung tho lam banh bac thay va nhung tho lanh nghe đe che tao cac tac pham nghe thuat phuc tap tu banh mi gung. Tho lam banh thoi Trung co đa su dung nhung tam van cham khac đe tao nen thiet ke tinh xao. Trong suot the ky 13, phong tuc nay lan rong khap chau Au. No đuoc đua đen Thuy Đien vao the ky 13 theo chan nguoi nhap cu Đuc; co tai lieu tham khao tu Tu vien Vadstena cua cac nu tu Thuy Đien nuong banh mi gung đe giam chung kho tieu vao nam 1444. Chat tao ngot truyen thong la mat ong, đuoc mot hoi quan su dung o Nurnberg. Gia vi đuoc su dung la gung, que, đinh huong, nhuc đau khau va thao qua. Tuong nho bang banh mi gung co tu the ky 15 va viec nan banh quy thanh tuong đa đuoc xuat hien vao the ky 16. Tai lieu đau tien ghi chep ve nhung chiec banh quy gung hinh nguoi la cua trieu đinh Elizabeth I cua Anh: ba dung tuong banh mi gung giong het đe moi mot so vi khach quan trong cua minh.


Lich su hinh thanh banh mi gung Tho lam banh mi gung đuoc tap hop lai thanh nhung phuong hoi tho lam banh chuyen nghiep. O nhieu nuoc chau Au, tho lam banh mi gung la mot thanh phan khac biet cua hoi nguoi lam banh. Nuong banh mi gung đa phat trien thanh mot nghe đuoc thua nhan. Vao the ky 17, chi nhung tho lam banh chuyen nghiep moi đuoc phep nuong banh mi gung, ngoai tru vao dip le Giang sinh va Phuc sinh, khi bat ky ai cung đuoc phep nuong banh.
O chau Au, banh mi gung đuoc ban trong cac cua hang đac biet va tai cac cho theo mua ban đo ngot. Banh co hinh dang trai tim, ngoi sao, binh linh, tre so sinh, nguoi cuoi ngua, ken, kiem, sung luc hoac đong vat. Banh mi gung đac biet đuoc ban ben ngoai nha tho vao Chu nhat. Phu đieu banh theo ton giao đuoc mua danh cho cac su kien ton giao cu the, chang han Giang sinh va Phuc sinh. Banh mi gung trang tri lam qua tang cho nguoi lon va tre em, hoac đuoc tang nhu mot bieu tuong tinh yeu, con đuoc mua đac biet cho đam cuoi, noi banh mi gung đuoc phan phat cho khach moi du cuoi. Mot buc phu đieu banh mi gung cua vi thanh bao tro thuong đuoc tang nhu mot mon qua vao ngay ten cua mot nguoi, ngay cua vi thanh gan lien voi ten cua nguoi đo. Đo la phong tuc nuong banh quy va ve hinh lam đo trang tri cua so. Nhung chiec banh mi gung phuc tap nhat cung đuoc trang tri bang hoa van kem lanh, thuong co mau sac va cung đuoc ma bang vang la. Ngoai ra, mon nay con đuoc đeo nhu mot la bua ho menh trong tran chien hoac đe bao ve khoi nhung linh hon xau xa.
Banh mi gung la mot hinh thuc nghe thuat pho bien quan trong o chau Au; cac trung tam cham khac khuon banh mi gung chinh bao gom Lyon, Nurnberg, Pest, Praha, Pardubice, Pulsnitz, Ulm va Torun. Khuon banh mi gung thuong hien thi nhung đieu thuc te, vi du mieu ta nha cam quyen moi va nguoi phoi ngau voi ho. Cac bo suu tap khuon đang chu y đuoc trung bay tai Bao tang Dan toc hoc o Torun, Ba Lan va Bao tang Banh mi o Ulm, Đuc. Trong nhung thang mua đong, banh mi gung thoi Trung co, thuong đuoc nhung vao ruou vang hoac đo uong co con khac, cung đuoc tieu thu. O My, cac cong đong noi tieng Đuc o Pennsylvania va Maryland tiep tuc truyen thong nay cho đen đau the ky 20. Truyen thong ton tai o Bac My thuoc đia, noi banh ngot đuoc nuong nhu banh quy gung gion va đuoc ua chuong lam đo trang tri cay thong Giang sinh.
Truyen thong lam nha banh mi gung đuoc trang tri bat đau o Đuc vao đau nhung nam 1800. Theo mot so nha nghien cuu, nhung ngoi nha banh mi gung đau tien la ket qua cua cau chuyen co tich noi tieng cua anh em nha Grimm "Hansel va Gretel". Trong chuyen, hai đua tre bi bo roi trong rung đa tim ra mot ngoi nha an đuoc lam bang banh mi voi đuong ngot trang tri. Sau khi cuon sach nay đuoc xuat ban, tho lam banh tai Đuc bat đau nuong thanh ngoi nha co tich đuoc trang tri bang lebkuchen (banh mi gung). Nhung thu nay tro nen pho bien trong le Giang sinh, mot truyen thong đa đen My tu nguoi Đuc nhap cu Pennsylvanian. Theo cac nha su hoc thuc pham khac, anh em nha Grimm đang noi ve mot thu đa ton tai.


Thoi hien đai Trong thoi hien đai, truyen thong van tiep tuc o mot so noi tai chau Au. O Đuc, cac cho Giang sinh ban banh mi gung đuoc trang tri truoc le Giang sinh. (Lebkuchenhaus hoac Pfefferkuchenhaus la cac thuat ngu tieng Đuc cho mot ngoi nha banh mi gung.) Lam nha banh mi gung la mot truyen thong Giang sinh o nhieu gia đinh. Chung thuong đuoc lam truoc Giang sinh bang cach dung nuong bot banh mi gung ket hop voi đuong tan chay. 'Ngoi' tren mai nha co the bao gom kem phu hoac keo. San nha thuong đuoc trang tri bang kem bang đe tuong trung cho tuyet.
Mot ngoi nha banh mi gung khong nhat thiet phai la mot ngoi nha thuc te, mac du no mang dang nha o pho bien nhat. No co the la bat cu thu gi tu lau đai đen cabin nho hoac mot dang cong trinh khac, chang han nhu nha tho, bao tang nghe thuat, hoac san van đong the thao, va cac mat hang khac, chang han nhu o to, banh mi gung hinh nam hoac nu, co the đuoc lam bang bot banh mi gung.
Trong hau het cac truong hop, men kem lanh hoang gia đuoc su dung nhu mot chat ket dinh đe co đinh cac bo phan chinh cua ngoi nha, vi co tac dung nhanh chong va tao nen lien ket vung chan khi đinh hinh.
O Thuy Đien, nha banh mi gung đuoc chuan bi vao Ngay Thanh Lucy. Ke tu nam 1991, nguoi dan Bergen, Na Uy, đa xay dung ca thanh pho voi nha banh mi gung moi nam truoc le Giang sinh. Đuoc đat ten la Pepperkakebyen (tieng Na Uy co nghia la "lang banh mi gung"), no đuoc xem la thanh pho banh lon nhat the gioi. Moi tre em duoi 12 tuoi co the tu xay nha mien phi voi su giup đo cua cha me. Nam 2009, thanh pho banh mi gung đa bi pha huy do mot hanh đong pha hoai. Mot nhom cac chuyen gia thiet ke, xay dung va kinh doanh toa nha o Washington, DC, cung cong tac voi chu đe "Thi tran gung" hang nam.
O San Francisco, cac khach san  Fairmont va St. Francis trung bay nhung ngoi nha banh mi gung canh tranh trong mua Giang sinh.


Ky luc Guinness the gioi Ngay 30 thang 11 nam 2013, mot cau lac bo o Bryan, Texas, Hoa Ky, đa pha ky luc Guinness the gioi đuoc thiet lap vao nam truoc đo cho ngoi nha banh mi gung lon nhat, la ngoi nha voi buc tuong an đuoc va rong đen 2.520 foot vuong (234 m2) đe ho tro mot trung tam chan thuong cua benh vien. Ngoi nha co the tich ben trong la 1.110,1 m³ (39.201,8 ft³), dai 18,28 m (60 ft), 12,8 rong m (42 ft) va cao 3,07 m (10,1 ft) tai điem cao nhat cua no. Ngoi nha co gia tri nhiet luong uoc tinh vuot qua 35,8 trieu va nguyen lieu bao gom 2.925 pound (1.327 kg) đuong nau, 1.800 pound (820 kg) bo, 7.200 qua trung va 7.200 pound (3.300 kg) bot mi đa dung.
Jon Lovitch, bep truong đieu hanh tai khach san Marriott Marquis o New York, đa pha ky luc ngoi lang banh mi gung lon nhat voi 135 khu dan cu va 22 toa nha thuong mai, cap treo va mot đoan tau cung lam bang banh mi gung. No đuoc trung bay tai Hoi truong Khoa hoc New York. Mot ung cu vien khac đen tu Bergen, Na Uy đa tao nen mot thi tran banh mi gung co ten la Pepperkakebyen. 


Hinh anh Xem them Nguoi banh mi gung
Lebkuchen
Aachener Printen


Tham khao Đoc them Weaver, William Woys - The Christmas Cook, Three Centre of American Yuletide Sweets.
Sach day nau an moi cua Eliza Leslie Miss Leslie - Phien ban co đien goc Sach day nau an moi cua Miss Leslie, truc tuyen


Lien ket ngoai Banh mi gung tai Open Directory Project
Facebook Fan Page