Heliactin bilophus la mot loai chim trong ho Chim ruoi.
Đay la loai ban đia cua phan lon mien trung Brazil va mot phan cua Bolivia va Suriname. Loai nay ua nhung moi truong song thoang đang nhu xavan, đong co va chung co the sinh song trong moi truong nhan tao nhu vuon. Gan đay, loai nay đa mo rong pham vi phan bo toi mien nam bang Amazonas va Espirito Santo, gan nhu la do nan pha rung gay ra. Chung la loai co kich co nho, co đuoi dai voi mo mau đen va tuong đoi ngan. Chung co su khac nhau ve hinh thai giua hai gioi tinh, voi chim trong co hai chum long mau đo sang, vang va xanh luc o phia tren mat. Chim trong cung co mao mau xanh duong sang va co hong mau đen. Con chim mai thi co co hong mau nau hoac vang da bo. Đay la loai duy nhat trong chi Heliactin.
Heliactin bilophus la loai du muc. Chung dua vao nhieu loai thuc vat co hoa đe lay mat hoa. Neu hinh dang cua hoa khong khop voi mo cua chung, chung co the cuop mat hoa thong qua mot lo nho o goc hoa. Loai chim nay cung an cac loai con trung nho. Chi co chim mai xay to, ap trung va nuoi con. Chim mai se đe trung vao mot cai to hinh coc va ap khoang 13 ngay. Chim con trui long va co mau đen sau khi no va co the bay sau 20 đen 22 ngay. Loai nay đa đuoc bao cao la co tap tinh bao ve lanh tho va chong lai ca chim cung loai va chim khac loai. Loai nay hien đuoc phan loai la loai it quan tam boi Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te va so luong loai cua no đuoc cho la đang gia tang.


Mo ta Heliactin bilophus la loai chim ruoi nho va co đuoi dai. Chung co chieu dai tu 9,5–11 cm (3,7–4,3 in) va nang tu 1,8–2,8 g (0,06–0,10 oz). Long bay cua chung co mau nau đen, mo va chan cua chung co mau đen. Mo cua chung mong, thang, tuong đoi ngan va co chieu dai 1,6 cm (0,63 in). Long đuoi cua chung dai voi bon chiec long đuoi o giua dai hon nhieu so voi nhung chiec ben ngoai. Hai chiec long đuoi o giua co mau vang da bo (buff) o đuc va xanh la cay o cai va nhung chiec long đuoi con lai chu yeu co mau trang.


Phan loai = Tu nguyen =
Chim đuoc đat danh phap la Trochilus bilophus vao nam 1820 boi nha đong vat hoc nguoi Ha Lan Coenraad Jacob Temminck. Ban bao cao vao nam 1820 nay chi bao gom mot hinh anh minh hoa mot ca the đuc đuoc thu thap vao nam 1816 boi nha tu nhien hoc nguoi Đuc Cong tuoc Maximilian xu Wied-Neuwied o Campos Gerais, Brazil. Trong mot ban mo ta ve loai moi vao vai nam sau, Temminck va cong su đa đong thuan rang Wied-Neuwied la nguoi đa kham pha ra loai nay vi ong la mot trong nhung nguoi đau tien mang mau vat đen chau Au. Vao nam 1821, Wied-Neuwied đa xuat ban bai bao cao cua ong ve loai nay va ong đa đat danh phap la T. cornutus, nhung danh phap do Temminck đat la bilophus đuoc uu tien su dung hon do danh phap đo đa đuoc xuat ban mot nam truoc. Vao nam 1831, nha đong vat hoc nguoi Đuc Friedrich Boie đa phan loai loai nay vao chi Heliactin. Cho đen ngay nay, loai nay đa đuoc cong nhan la thanh vien duy nhat trong chi Heliactin. Vao nam 1921, nha tu nhien hoc nguoi Phap Eugene Simon đa nham lan rang ban bao cao cua Temminck đuoc xuat ban vao 1824 thay vi la nam 1820 va vi vay đa uu tien su dung danh phap cua Wied-Neuwied la cornutus. Cho du loi nay đa đuoc chi ra vao nam 1999, mot so nha đieu hoc van cho rang danh phap cua Temminck la bilophus đa tro thanh danh phap bi lang quen (nomen oblitum) va tiep tuc su dung danh phap cua Wied-Neuwied la H. cornutus. Mau vat đuoc minh hoa boi Temminck vao nam 1820 hien đuoc coi la mau đinh danh cua loai va la mot phan cua bo suu tap cua Trung tam Đa dang Sinh hoc Tu nhien o Leiden.
Ten chi Heliactin bat nguon tu hai tu tieng Hy Lap voi "helios" nghia la "mat troi" va "aktin" co nghia la "tia nang", con ten loai bilophus đuoc ghep tu tieng Latinh "bi" mang nghia la "hai" va tu tieng Hy Lap "lophus" mang nghia la "mao". Ten Tieng Anh "Horned sungem" la ten chinh thuc đuoc đat boi Lien minh Đieu hoc Quoc te (IOU).


= Phan loai =
Heliactin bilophus nam trong ho Chim ruoi va la thanh vien cua phan ho Polytminae. Polytminae bao gom 27 loai thuoc 12 chi va đuoc cho la co nguon goc tu khoang 18 trieu nam truoc. Phan tich di truyen cho thay phan ho nay co the đuoc chia thanh ba nhom: Colibri, Heliothryx va Anthracothorax. Nhom Colibri co the đuoc tim thay o vung nui va hai nhom con lai chu yeu đuoc tim thay o vung đat thap nhiet đoi. Heliactin bilophus thuoc nhom Heliothryx cung voi Androdon aequatorialis, Heliothryx auritus va Heliothryx barroti.

So đo nhanh sau đay dua tren thong tin di truyen the hien moi quan he cua loai Heliactin bilophus trong phan ho Polytminae:


Phan bo Heliactin bilophus đuoc phat hien nhieu o mien trung Brazil. Gan đay, chung đa mo rong pham vi song sang phia Nam bang Amazonas va bang Espirito Santo, co the la do kha nang thich nghi voi moi truong nhan tao va nan pha rung gay ra. Ngoai ra, chung con đuoc tim thay o mot so khu vuc nho o mien nam Suriname va bang Amapa va co bao cao ghi nhan su xuat hien cua loai nay ben ngoai pham vi song thong thuong o bang Acre. Tong dien tich sinh song cua chung đuoc uoc tinh la 6.490.000 km2 (2.510.000 dam vuong Anh). Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) coi loai nay la khong pho bien, mac du mot so nguon khac đa mo ta no la "pho bien cuc bo" hoac "pho bien".


Hanh vi = Che đo an uong va kiem an =
Phan lon cac loai chim ruoi la đong vat an mat hoa va la nhung loai thu phan quan trong. Heliactin bilophus lay mat hoa tu nhieu loai hoa khac nhau nhu Palicoure rigida, Bauhinia tenella, Cuphea linarioides, Zeyheria montana va Calliandra sincorana  va chung ua nhung bong hoa nam gan mat đat. Chung cung bat con trung nho khi bay.
Mot so loai chim ruoi se cuop mat hoa neu hinh dang cua hoa khong khop voi mo cua chung bang cach đam xuyen qua phan goc cua trang hoa đe co the tiep can mat hoa ma khong can thu phan. Cac loai chim ruoi cua nhom Colibri va Heliothryx bao gom Heliactin bilophus co phan đau mo chim nghien ve mot ben voi goc lon hon bat ky loai chim ruoi nao khac. Hinh dang cua mo chim đuoc mo ta la giong voi hinh dao gam gan nhu la do su thich nghi voi viec đuc lo tren hoa đe cuop mat hoa. Mot nghien cuu vao nam 2016 đa xac nhan viec cuop mat hoa o loai Heliactin bilophus la đung khi cac ca the đuoc quan sat đa cuop mat hoa tu cay Amphilophium elongatum va mot loai thuoc chi Sinningia. Tuy nhien, ho khong the quan sat đuoc lieu cac lo ho đuoc su dung đe lay mat hoa co phai do loai đo tao ra hoac do mot loai chim ruoi khac hay tham chi la do con trung tao ra hay khong. Viec cuop mat hoa cua loai nay co the la mot chien luoc sinh ton quan trong cua loai nay trong thoi ky thieu thuc an.
Loai Heliactin bilophus co mua sinh san tu thang 6 đen thang 10 nhung trong mot so truong hop thi se sinh san som vao thang 4. Chim me se tu lam to, ap trung va cham soc con non. Chung lam to tu vat lieu mem va mang nhen. To chim co đuong kinh la 2,9 cm (1,1 in) va co chieu cao la 1,95 cm (0,77 in). Trung cua chung mau trang, co hinh elip voi kich thuoc 11 mm × 8 mm (0,43 in × 0,31 in) va co trong luong 0,29 g (0,010 oz). Mot nghien cuu vao nam 2012 đa theo doi mot to chim cua loai nay va phat hien rang to chim đa đuoc tai su dung cho lan sinh san thu hai cua cung mot mua sinh san. Đo dai the he trung binh cua loai nay đuoc uoc tinh la 4,2 nam.


Chu thich Lien ket ngoai Du lieu lien quan toi Heliactin bilophus tai Wikispecies
Photograph of a cup nest with eggs
Photograph of a cup nest with two chicks
Photograph of a female sitting in her nest
Photograph of a female attending her chicks at the nest
Photograph of a female feeding a juvenile