Đieu uoc Nerchinsk nam 1689 (tieng Nga: Нерчинский договор) hay đieu uoc Ni Bo So (tieng Trung: 尼布楚條約; binh am: Nibuchu Tiaoyue, am Han Viet: Ni Bo So đieu uoc) la thoa thuan đau tien giua Nga va Trung Quoc. Nguoi Nga đa "tu bo" khu vuc tu phia bac song Amur (Hac Long Giang) cho đen day nui Stanovoy (Ngoai Hung An Linh) va giu khu vuc giua song Argun (Ngach Nhi Co Nap ha) va ho Baikal (Han Hai/Bac Hai). Bien gioi giua hai đe quoc nam doc theo song Argun va day nui Stanovoy cho đen vu thon tinh Amur vao nam 1860.
Đieu uoc đuoc ky ket tai Nerchinsk vao ngay 7 thang 9 nam 1689 (27 thang 8 theo lich Julius, ngay 24 thang 7 nam Khang Hy 28). Nhung nguoi ky ten la Sach Ngach Đo thay mat cho Hoang đe Khang Hy va Fedor Golovin thay mat cho Sa hoang Pyotr I va Ivan V.
Phien ban dung đe can cu la phien ban tieng Latinh, voi ban dich sang tieng Nga va tieng Man, nhung cac phien ban khac nhau đang ke. Đieu uoc khong co phien ban tieng Han song cac dau moc bien gioi đuoc ghi bang tieng Han cung voi tieng Man, tieng Nga va tieng Latinh.
Sau đo, vao nam 1727, Đieu uoc Kiakhta đa co đinh bien gioi hien nay cua Mong Co o phia tay song Argun va mo cua cho cac đoan lu hanh thuong mai. Nam 1858, theo Đieu uoc Aigun, Nga đa sap nhap vung đat o phia bac Hac Long Giang va đen nam 1860, theo (Đieu uoc Bac Kinh, Nga lai sap nhap vung đat ven bien o phia đong O To Ly Giang (Ussuri) cho đen Vladivostok. Bien gioi Trung-Nga ngay nay chay doc theo cac song Argun, Amur va Ussuri.


Lich su Tu khoang nam 1640, nguoi Nga xam nhap vao luu vuc Hac Long Giang tu phia bac, vung đat nay đuoc nguoi Man tuyen bo chu quyen, tuy nhien nguoi Man luc nay đang bat đau cuoc chinh phuc Trung Quoc. Nam 1685, hau het nguoi Nga bi đuoi ra khoi khu vuc. Nguoi Man vao thap nien 1680 đa hoan thanh cong cuoc chinh phuc Trung Quoc va loai bo trieu Nam Minh o phia nam. Nha Thanh cua nguoi Man nay đa kiem soat mot cach vung chac đoi voi phuong Nam, va đe tam hon đen cuoc lan chiem cua Nga tai Man Chau, la đat to cua trieu đai.
Sau chien thang đau tien cua ho tai Nha Khac Tat (Albazin) vao nam 1685, nguoi Man đa gui hai la thu cho Sa hoang bang tieng Latinh đe nghi hoa binh va yeu cau nhung ke cuop nguoi Nga roi khoi Hac Long Giang. Trieu đinh Nga biet rang ho khong the bao ve đuoc khu vuc Hac Long Giang trong khi quan tam nhieu hon toi cac su kien o phia tay cua đe quoc, ho đa cu Fyodor Golovin đen phia đong voi vi the la đai dien toan quyen. Golovin roi Moskva vao thang 1 nam 1686 voi 500 streltsy (đon vi ve binh) va đen Selenginsk gan ho Baikal vao thang 10 nam 1687, tu đay ong ta cu nguoi đua thu đi đen trao cho trieu đinh nha Thanh. Hai ben đong y cuoc gap se đuoc tien hanh tai Selenginsk vao nam 1688. Vao thoi điem nay nguoi Oirat (Ve Lap Đac, nguoi Mong Co Tay) duoi quyen Cat Nhi Đan đa tan cong nguoi Khalka (Khach Nhi Khach, nguoi Mong Co Đong) tai khu vuc nam giua Selenginsk va Bac Kinh va cac cuoc đam phan bi tri hoan. Đe tranh giao tranh, Golovin di chuyen ve phia đong đe đen Nerchinsk noi hai ben đong y se tien hanh đam phan hoa binh. 3.000 đen 15.000 linh nguoi Man duoi quyen Sach Ngach Đo roi Bac Kinh vao thang 6 nam 1689 va đen noi vao thang 7. Đam phan đuoc tien hanh tu ngay 22 thang 8 đen ngay 6 thang 9.
Ngon ngu đuoc su dung la tieng Latinh, dich gia phia Nga la mot nguoi Ba Lan ten la Andrei Bielobocki va ben phia Trung Quoc la cac linh muc Dong Ten Jean-Francois Gerbillon va Thomas Pereira. Đe tranh cac van đe ve thu bac, cac leu đuoc dung canh nhau đe khong ben nao bi xem la khach. Gerbillon va Pereira nhan xet rang khong co quan lai đi cung, do hanh trinh đuoc tien hanh tren lung ngua va chi co vai si đai phu nguoi Han nam vung ky nang nay. Tuy nhien, cuoc tiep xuc nay can rat it cac quan nguoi Han, cung nhu khong co nhu cau ve mot ban dich ngay lap tuc bang tieng Han. Ngon ngu cua trieu đinh nha Thanh luc bay gio van la tieng Man, va tieng Man van la ngon ngu trieu đinh "chinh thuc" vao the ky 18. Đang ke hon, nguoi Nga chap thuan mot đieu uoc đuoc noi long so voi thoi trieu Minh, trieu đinh nay co tu tuong cung ran trong ngoai giao, bat buoc cac ben phi Han phai chap thuan cac cum tu mo ta nguoi ngoai quoc co đia vi thap kem hon hay la chu hau. De thay rang nhung tu nhu vay vang mat trong đieu uoc Nerchinsk, cung voi su vang mat cua tieng Han va nguoi Han, đa cho thay rang viec Hoang đe Khang Hi su dung tieng Man (va Latinh) la mot đieu đa đuoc can nhac đe giup đoi pho voi cac quan nguoi Han bao thu. Đay la mot chien thuat đuoc hoang đe nha Thanh su dung thuong xuyen đoi voi nhung van đe đac biet nhay cam hoac bi mat.
Nguoi Man muon loai bo nguoi Nga khoi Hac Long Giang. Ho quan tam đen Hac Long Giang do no la bien gioi phia bac cua vung đat goc cua nguoi Man. Ho co the bo qua khu vuc phia tay song Argun do no nam duoi su kiem soat cua nguoi Oirat. Hoang đe Khang Hy cung muon giai quyet voi Nga đe ranh tay đoi pho voi Han quoc Chuan Cat Nhi cua nguoi Mong Co tai Trung A, thuoc phia tay bac cua Đai Thanh. Nguoi Man cung muon co mot bien gioi đuoc hoach đich đe tranh viec dan du muc va nhung ke ngoai vong phap luat chay tron qua bien gioi.
Nguoi Nga, biet rang ho khong the bao ve Hac Long Giang va quan tam nhieu hon đen viec thiet lap thuong mai, đieu ma bi Hoang đe Khang Hy đe doa ngan chan cho đen khi tranh chap bien gioi đuoc giai quyet. Golovin chap nhan mat vung luu vuc Hac Long Giang đe đoi lay Ngoai Baikal va viec trieu Thanh mo cua thi truong Trung Hoa cho cac thuong nhan Nga. Nguoi Nga cung luu tam đen suc manh quan su cua Man Thanh, đa đuoc chung minh hai lan vao cac nam 1685 va 1686, voi hai lan tran qua tien đon cua Nga tai Albazin.


Bien gioi Bien gioi đuoc thoa thuan la se nam o song Argun o phia bac đen noi no hop luu voi song Shilka, tren Shilka đen 'song Gorbitsa', tren Gorbitsa đen đau nguon cua no, sau đo doc theo đuong phan nuoc đong-tay qua day nui Stanovoy va xuong song Uda đen bien Okhotsk.
Bien gioi o phia tay song Argun khong đuoc xac đinh, vao thoi điem đo, khu vuc nay do nguoi Oirat kiem soat. Khong ben nao co kien thuc that su chinh xac ve dong chay cua song Uda. Gorbitsa kho co the tim thay tren ban đo hien đai. Ravenstein viet vao nam 1861, cho rang co hai con song Gorbitsa. Ong nghi rang Gorbitsa ha la song Almazar hien nay, song nay chay vao Amur khoang 25 dam ve phia ha nguon tu điem hop luu Argun-Shilka va Gorbitsa thuong nay la Chernaya, song nay chay vao Shilka khoang 100 dam ve phia thuong nguon tu điem hop luu. Ong cho rang Almazar gan nhu chac chan la Gorbitsa trong đieu uoc. Ong sau đo lap lai nhieu lan mot cau chuyen đe gay tac đong rang vao khoang nam 1710 mot khu vuc Tungus bi bo hoang o ben phia Nga cua bien gioi. Ong tranh viec bi gui tra lai bang cach tuyen bo Gorbitza thuong la bien gioi thuc su. Nguoi Trung Quoc hai long voi đieu nay va di chuyen moc đa ranh gioi.


Xem them Quan he Nga-Trung


Chu thich Tham khao March, G. Patrick (1996), Eastern Destiny: Russia in Asia and the North Pacific, ISBN 0-275-95566-4
Vincent Chen. Sino Russian Relations in the Seventeenth Century. (The Hague: Martinus Nijhoff, 1966).
V. S. Frank. "The Territorial Terms of the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk, 1689". The Pacific Historical Review (August 1947): 265-170.
Mark Mancall. Russia and China. (Cambridge: Harvard University Press, 1971).
Perdue, Peter C. China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press, 2005.
Sebes, Joseph, and Thomas Pereira. The Jesuits and the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk (1689): The Diary of Thomas Pereira. Bibliotheca Instituti Historici S.I.; V. 18. Rome: Institutum Historicum S.I., 1962.
Ravenstein, Ernest George, 'The Russians on the Amur', 1861 (sic)


Lien ket ngoai The Russian-Chinese Border: Today’s Reality Luu tru ngay 7 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine