Ozon (O3) la mot phan tu chat vo co voi cong thuc hoa hoc O3. No la mot chat khi mau xanh lam nhat, co mui hang đac trung. No la mot dang thu hinh cua oxy kem ben hon nhieu so voi dang nguyen tu O2, bi pha vo trong bau khi quyen thap hon thanh O2 (đioxy). Ozon đuoc hinh thanh tu đioxy do tac đong cua tia cuc tim (UV) va phong đien trong bau khi quyen Trai Đat. No hien dien voi nong đo rat thap trong suot tang sau, voi nong đo cao nhat o tang ozon cua tang binh luu, noi hap thu hau het buc xa cuc tim (UV) cua Mat Troi.
Mui cua ozon goi nho đen clo va nhieu nguoi co the phat hien đuoc ozon o nong đo nho nhat la 0,1 ppm trong khong khi. Cau truc O3 cua ozon đuoc xac đinh vao nam 1865. Phan tu nay sau đo đa đuoc chung minh la co cau truc uon cong va thuan tu yeu. O đieu kien tieu chuan, ozon la mot chat khi mau xanh lam nhat, ngung tu o nhiet đo lanh thanh chat long mau xanh lam đam va cuoi cung la chat ran mau tim đen. Tinh khong on đinh cua ozon đoi voi đioxy pho bien hon la ca khi đac va ozon long co the bi phan huy bung no o nhiet đo cao hoac nong len nhanh đen điem soi. Do đo no chi đuoc su dung cho muc đich thuong mai voi nong đo thap.
Ozon la mot chat oxy hoa manh (hon nhieu so voi oxy) va co nhieu ung dung trong cong nghiep va tieu dung lien quan đen qua trinh oxy hoa. Tuy nhien, cung mot tiem nang oxy hoa cao nay lai gay ra ozon pha huy cac mo niem mac va ho hap o đong vat va ca cac mo o thuc vat, tren nong đo khoang 0,1 ppm. Trong khi đieu nay lam cho ozon tro thanh mot chat gay o nhiem va nguy hiem ho hap manh gan mat đat, nong đo cao hon trong tang ozon (tu 2 đen 8 ppm) la co loi, ngan chan tia cuc tim co hai đen be mat Trai đat.
Mot so thiet bi đien co the san sinh ra ozon ma con nguoi co the ngui thay de dang. Đieu nay đac biet đung voi cac thiet bi su dung đien cao ap, nhu ti vi va may photocopy. Cac đong co đien su dung choi quet cung co the san sinh ozon do su đanh lua lap lai ben trong khoi. Cac đong co lon, vi du nhung chiec đuoc su dung cho may nang hay may bom thuy luc, san sinh nhieu ozon hon cac đong co nho.
Mat đo tap trung cao nhat cua ozon trong khi quyen nam o tang binh luu, khoang tu giua 10 va 17 km đen 50 km tinh tu mat đat, trong khu vuc đuoc biet đen nhu la tang ozon. Tai đay, no loc phan lon cac tia cuc tim tu Mat Troi, la tia co the gay hai cho phan lon cac loai hinh sinh vat tren Trai Đat. Phuong phap tieu chuan đe đo luong ozon trong khi quyen la su dung đon vi Dobson (DU). ozon su dung trong cong nghiep đuoc đo bang ppm (vi du cac gioi han phoi nang cua OSHA), va phan tram theo khoi luong hay trong luong.


Danh phap Ten goi binh thuong ozone la ten IUPAC đuoc su dung pho bien va ua thich nhat. Cac ten co he thong 2λ 4-trioxidiene va catena-baxygen, ten IUPAC hop le, đuoc xay dung theo danh phap nhom the va phu gia tuong ung. Ten ozone bat nguon tu ozein (οζειν), đong tu tieng Hy Lap chi mui, dung đe chi mui đac biet cua ozon.
Trong cac boi canh thich hop, ozon co the đuoc xem nhu trioxidan voi hai nguyen tu hydro bi loai bo, va nhu vay, trioxidanylidene co the đuoc su dung nhu mot ten co he thong, theo danh phap thay the. Theo mac đinh, nhung cai ten nay khong lien quan đen tinh xuyen tam cua phan tu ozon. Trong mot ngu canh cu the hon, đieu nay cung co the đat ten cho trang thai co ban đon khong cuc đoan, trong khi trang thai luong cuc đuoc đat ten la trioxidanediyl.
Trioxidanediyl (hoac ozonide) đuoc su dung mot cach khong he thong đe chi nhom the (-OOO-). Can can than đe tranh nham lan ten cua nhom voi ten theo ngu canh cu the cua ozon đa neu o tren.


Lich su Vao nam 1785, nha hoa hoc nguoi Ha Lan Martinus van Marum đang tien hanh cac thi nghiem lien quan đen tia lua đien tren mat nuoc thi ong nhan thay mot mui bat thuong, ma ong cho la do phan ung đien, khong nhan ra rang ong thuc su đa tao ra ozon.
Nua the ky sau, Christian Friedrich Schonbein nhan thay mui hang tuong tu va nhan ra đo la mui thuong xuat hien sau mot tia chop. Nam 1839, ong đa thanh cong trong viec co lap hoa chat dang khi va đat ten no la "ozon", tu tieng Hy Lap ozein (οζειν) nghia la "ngui". Vi ly do nay, Schonbein thuong đuoc ghi nhan la nguoi đa phat hien ra ozon. Cong thuc cua ozon, O3, khong đuoc xac đinh cho đen nam 1865 boi Jacques-Louis Soret  va đuoc Schonbein xac nhan vao nam 1867.
Trong phan lon nua sau cua the ky 19 va đen ca the ky 20, ozon đuoc cac nha tu nhien hoc va nhung nguoi tim kiem suc khoe coi la mot thanh phan lanh manh cua moi truong. Beaumont, California lay khau hieu chinh thuc cua minh la "Beaumont: Zone of Ozone", đuoc minh chung tren buu thiep va giay tieu đe cua Phong Thuong mai. Cac nha tu nhien hoc lam viec ngoai troi thuong coi đo cao cao hon co loi vi ham luong ozon cua chung. Nha tu nhien hoc Henry Henshaw, lam viec tai Hawaii, viet: "Co mot bau khi quyen kha khac biet [o đo cao hon] voi luong ozon đu đe duy tri nang luong can thiet [đe hoat đong]. Khong khi ven bien đuoc coi la tot cho suc khoe vi ham luong ozon đuoc cho la cua no; nhung mui gay ra niem tin nay thuc chat la mui cua cac chat chuyen hoa tu rong bien đuoc halogen hoa.
Phan lon su hap dan cua ozon duong nhu đen tu mui "tuoi" cua no, goi len cac moi lien he voi đac tinh lam sach. Tuy nhien, cac nha khoa hoc đa ghi nhan tac hai cua no. Nam 1873 James Dewar va John Grey McKendrick đa ghi lai rang ech tro nen cham chap, chim tho hon hen va mau cua tho cho thay luong oxy giam sau khi tiep xuc voi "khong khi bi ozon hoa". Ban than Schonbein đa bao cao rang nhung con đau tuc nguc, kich ung mang nhay va kho tho xay ra do hit phai khi ozon va cac đong vat co vu nho bi chet. Nam 1911, Leonard Hill va Martin Flack đa tuyen bo trong Ky yeu cua Hiep hoi Hoang gia B rang tac dung co loi cho suc khoe cua ozon, " ma chi bang cach lap đi lap lai, đa tro thanh mot phan cua niem tin cua cong chung; va cho đen nay bang chung sinh ly chinh xac ung ho tac dung tot cua no van con gan nhu hoan toan chi la tuong tuong. Kien thuc duy nhat đuoc xac minh ro rang ve tac dung sinh ly cua ozon, cho đen nay, la no gay kich ung va phu phoi, va tu vong neu hit phai o nong đo tuong đoi manh bat cu luc nao. "  Trong Chien tranh the gioi thu nhat, ozon đa đuoc thu nghiem tai Benh vien Quan đoi Queen Alexandra o London nhu mot chat khu trung co the dung cho vet thuong. Khi ozon đuoc su dung truc tiep len vet thuong trong 15 phut. Đieu nay dan đen thiet hai cho ca te bao vi khuan va mo nguoi. Cac ky thuat ve sinh khac, chang han nhu tuoi ozon cung voi  thuoc sat trung, đuoc cho la thich hop hon.


Ozon tang binh luu Ozon đuoc biet đen do kha nang hap thu buc xa UV-B. Ozon đuoc tao thanh mot cach tu nhien trong tang ozon. Su suy giam ozon va lo thung ozon dien ra boi chlorofluorocarbon (CFC) va cac chat gay o nhiem khac trong bau khi quyen.
Ozon trong bau khi quyen Trai Đat noi chung đuoc tao thanh boi tia cuc tim, no pha vo cac phan tu O2, tao thanh oxy nguyen tu. Oxy nguyen tu sau đo ket hop voi phan tu oxy chua bi pha vo đe tao thanh O3. Trong mot so truong hop oxy nguyen tu ket hop voi N2 đe tao thanh cac oxide nito; sau đo no lai bi pha vo boi anh sang nhin thay đe tai tao ozon.
Khi tia cuc tim chieu vao ozon, no chia ozon thanh phan tu O2 va nguyen tu cua oxy nguyen tu, qua trinh lien tuc nay đuoc goi la chu trinh ozon-oxy. Chu trinh nay co the bi pha vo boi su co mat cua cac nguyen tu clo, flo hay brom trong khi quyen; cac nguyen to nay tim thay trong nhung hop chat ben vung, đac biet la cloroflorocacbon (CFC) la chat co the thay o tang binh luu va đuoc giai phong duoi tac đong cua tia cuc tim.
Chu trinh nito oxide đe tao thanh ozon cung co the bi pha vo do su co mat cua hoi nuoc trong khi quyen vi no lam bien đoi cac oxide nito thanh cac dang ben vung hon.


Su dung trong cong nghiep Ozon đuoc su dung đe tay trang đo vat va tieu diet vi khuan. Rat nhieu he thong nuoc sinh hoat cong cong su dung ozon đe khu vi khuan thay vi su dung clo. Ozon khong tao thanh cac hop chat huu co chua clo, nhung chung cung khong ton tai trong nuoc sau khi xu ly, vi the mot so he thong cho them mot chut ozon vao đe ngan can su phat trien cua vi khuan trong đuong ong.
Trong cong nghiep ozon đuoc su dung đe:

Khu trung nuoc uong truoc khi đong chai,
Khu cac chat gay o nhiem co trong nuoc bang phuong phap hoa hoc (sat, asen, hydro sulfide, nitrit, va cac chat huu co phuc tap lien ket voi nhau tao ra "mau" cua nuoc,
Ho tro trong qua trinh ket tu (la qua trinh ket tu cua cac phan tu, đuoc su dung trong qua trinh loc đe loai bo sat va asen),
Lam sach va tay trang vai (viec su dung đe tay trang đuoc cap bang sang che),
Ho tro trong gia cong chat deo (plastic) đe cho phep muc ket dinh,
Đanh gia tuoi tho cua mau cao su đe xac đinh chu ky tuoi tho cua ca lo cao su.


Su dung trong y te Ozon, cung voi cac ion hypoclorit, đuoc san xuat tu nhien boi cac te bao mau trang (bach cau) cung nhu re cua cay cuc van tho nhu la phuong phap đe tieu diet cac vat the la. Khi ozon phan ra no tao thanh cac goc tu do cua oxy, la nhung chat co hoat tinh cao va gay nguy hiem hay tieu diet phan lon cac phan tu huu co.
Ozon đuoc su dung trong mot so truong hop trong y te. No co the đuoc su dung đe anh huong toi can bang chong oxy hoa-ho tro oxy hoa cua co the, khi đo thong thuong co the se phan ung voi su hien dien cua no bang cach san sinh ra cac enzym chong oxy hoa.
Lieu phap ozon đuoc su dung trong y hoc thu nghiem, viec nay đang gay ra nhieu nghi van do no chua đuoc nghien cuu va kiem nghiem mot cach khoa hoc va can than. Lieu phap nay la nguy hiem boi vi ozon la mot chat an mon rat manh.
Tai My, lieu phap ozon la bat hop phap, vi FDA van chua cho phep thu nghiem no tren nguoi. It nhat đa co mot nguoi chet vi su dung no tai My. Cac may "lam sach khong khi" đe san xuat "oxy hoat hoa", tuc ozon, van đuoc bay ban tren thi truong My.
Ozon đuoc tim thay đe chuyen đoi cholesteron trong mau thanh cuc (lam cung va hep cac đong mach). San pham cholesteron nay cung gay ra benh Alzheimer.
Ozon đuoc nghien cuu rat nhieu va no bi coi la chat gay ung thu cho mot so đong vat (so khac thi khong), cung nhu la tac nhan gay đot bien o mot so vi khuan.


Ghi chu Chu thich Xem them Suy giam ozon, con đuoc goi la "lo thung ozon"
Tiem nang suy giam tang ozon
Lop ozon
Ozon tang đoi luu


Lien ket ngoai NASA's Earth Observatory article on Ozone Luu tru ngay 2 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine