Benh phong, lai goi them benh ma phong, benh hui, phong cui, benh Hansen, la mot thu benh truyen nhiem man tinh do vi khuan Mycobacterium leprae gay ra, chu yeu bien hoa benh li o da thit va he thong than kinh ngoai bien. Bieu hien lam sang la ton thuong da thit tinh te liet, than kinh so sai va to len, nguoi nghiem trong tham chi tan phe cac đau thuong chi va ha chi.


Nguyen nhan phat sinh benh tat Vi khuan gay phat benh la loai vi khuan Mycobacterium leprae (giang nghia: te khuan hinh dang que phan nhanh benh ma phong). Khuan Mycobacterium leprae sau khi trich xuat va phan li (in vitro), ngay lap tuc mat đi luc sinh soi nay no cua no vao thoi điem mua ha anh sang Mat Troi chieu xa tu 2 đen 3 gio đong ho, hoac xu li mot gio đong ho o nhiet đo 
  
    
      
        
          60
          
            ∘
          
        
        C
      
    
    {\displaystyle 60^{\circ }C}
  
 hoac dung tia tu ngoai chieu xa 2 gio đong ho, co the mat đi hoat luc cua no. Thong thuong ung dung cac cach xu li nhu nau soi, boc hoi ap suat cao, tia tu ngoai chieu xa, v.v lien giet chet chung ngay.
Benh nhan ma phong la tuc chu thien nhien cua loai vi khuan Mycobacterium leprae. Te khuan Mycobacterium leprae phan bo tuong đoi rong khap o ben trong than the benh nhan, thay chu yeu o ben trong mot it te bao nao đo co he thong noi bi hinh dang luoi nhu da thit (da mat ngoai va da dinh thit o mat trong), mang nhay, he thong than kinh ngoai bien, hach bach huyet, la lach va gan, v.v O da thit chu yeu phan bo o cac noi nhu đuoi mut than kinh, đai thuc bao, co tron phang, khu vuc toc long, vach mach mau, v.v O mang nhay la thuong hay thay nhat. Ngoai ra cac noi nhu tuy xuong, cao hoan, tuyen thuong than, phan nao truoc mat, v.v cung la mot phan vi tri ma khuan Mycobacterium leprae de dang xam lan va ton tai, trong dich mau chung quanh va co van ngang cung co the phat hien so luong it vi khuan Mycobacterium leprae. Vi khuan Mycobacterium leprae chu yeu thong qua da thit lo loet va mang nhay ma bai tiet ra ngoai co the, mat khac o trong sua, nuoc mat, tinh dich va chat ri o am đao, cung co vi khuan Mycobacterium leprae, nhung ma luong vi khuan rat it.
Nguon goc truyen nhiem cua benh ma phong la benh nhan benh ma phong chua trai qua chua tri, trong đo da thit va mang nhay cua nhieu nguoi benh tat kieu vi khuan co chua so luong nhieu vi khuan Mycobacterium leprae, la nguon truyen nhiem trong yeu nhat. Phuong thuc truyen nhiem chu yeu la truyen nhiem do tiep xuc truc tiep, sau no la truyen nhiem do tiep xuc gian tiep.


= Truyen nhiem do tiep xuc truc tiep =
Thong qua su tiep xuc thuong ton da thit va mang nhay co chua vi khuan Mycobacterium leprae va da thit hoac mang nhay cua nguoi khoe manh co thuong ton ma gay ra, muc đo mat thiet cua tiep xuc co quan he voi phat benh truyen nhiem, đay la phuong thuc chu yeu ma truyen thong cho biet la benh ma phong lan truyen rong khap. Truoc mat la bot bay trong khong khi va giot treo lo lung ma nguoi mang vi khuan ho va hat hoi thong qua mang nhay o đuong ho hap tren cua nguoi khoe manh ma tien vao than the nguoi, la đuong loi chu yeu ma te khuan Mycobacterium leprae lan truyen rong khap.


= Truyen nhiem do tiep xuc gian tiep =
Loai phuong thuc nay la nguoi khoe manh va nguoi benh ma phong tinh truyen nhiem trai qua moi gioi lay truyen nhat đinh cho nen bi truyen nhiem. Thi du tiep xuc ao quan, đem chan, khan tay, đo an, v.v ma nguoi benh truyen nhiem dung qua. Tinh kha nang cua truyen nhiem do tiep xuc gian tiep la rat it.
Can phai chi ra rang, suc đe khang cua co the tin chac la nhan to phat sinh tac dung chu đao trong qua trinh truyen nhiem. Sau khi te khuan Mycobacterium leprae tien vao co the co phai la qua trinh va bieu hien phat benh va sau phat benh hay khong, chu yeu lay quyet đinh o suc đe khang cua nguoi bi truyen nhiem, cung chinh la trang thai mien dich cua co the. May nam gan đay khong it nguoi cho biet la, benh ma phong cung đong dang voi rat nhieu benh truyen nhiem khac, co ton tai truyen nhiem a lam sang, tuyet đai đa so nguoi tiep xuc sau khi bi nhiem đa thiet lap kha nang mien dich đac tinh đoi voi te khuan Mycobacterium leprae, cham dut lay nhiem bang phuong thuc truyen nhiem a lam sang.


Tri lieu Can chua benh vao thoi ki đau, đung luc, đu luong, đu han va co quy tac, co the khien cho su khoe manh phuc hoi kha nhanh, giam bot tan phe di hinh va tai phat xuat hien. Đe cho giam bot san sinh tinh khang thuoc, bay gio chu truong lieu phap hop nhat nhieu tang thuoc (MDT), tuc la duoc pham hoa hoc khang benh ma phong ket hop tri lieu.

Duoc pham hoa hoc
Dapsone (DDS) la duoc pham hoa hoc chon lua đau tien. Tac dung phu co thieu mau, viem da do thuoc, giam thieu te bao hat va lam can tro chuc nang gan va than, v.v May nam gan đay, boi vi xuat hien bien goc vi khuan Mycobacterium leprae chiu đung thuoc dapsone, phan nhieu chu truong chon dung lieu phap ket hop.
Clofazimine (B633) khong nhung khong che đuoc vi khuan Mycobacterium leprae lai con chong lai benh ma phong loai II. Uong lau dai co the xuat hien hoa đo da thit va sam dan sac to.
Rifampicin (RFP) co tac dung sat diet mau le đoi voi vi khuan Mycobacterium leprae.
Lieu phap mien dich
Lieu phap mien dich đac biet đang nghien cuu vac-xin song BCG lam chet them vi khuan Mycobacterium leprae tien hanh đong thoi voi hoa hoc tri lieu ket hop. Mat khac, nhu nhan to chuyen di, levamisole, v.v co the đuoc coi la tri lieu phu tro.

Tri lieu phan ung phong
Xem xet chon dung cac loai thuoc nhu thalidomide, kich to corticosteroid, clofazimine, loi cong đang, đong kin tinh mach va thuoc khang histamin.

Xu li benh bien chung
Nguoi lo loet ung nhot đay ban chan, chu y tay sach cuc bo, phong ngua va ngan cam bi nhiem khuan, nghi ngoi thich hop, luc tuyet đoi phai can thi phai mo tach nhot hoac cay da. Nguoi di hinh, tang cuong tap luyen, vat li tri lieu, cham cuu, luc tuyet đoi phai can thi lam phau thuat chinh hinh.


Mo ta Da thit nguoi mac benh thuong phat nhot, lo loet. Khi nang hon vet thuong lom vao da thit. Long may rung, mat lo ra, thanh quan bi lo nen giong noi khan. Nguoi benh cung khong con cam giac nong, lanh va đau.
Tinh trang mat cam giac xuat hien o mot vai bo phan tren co the do day than kinh bi nhiem trung. Sau đo cac bap thit tieu đi, gan cot co lam hai ban tay co quap. O muc đo nang mong tay mong chan rung dan.


Goc đo xa hoi va su lay nhiem Truoc kia, benh phong la benh nan y, khong the chua đuoc nen nguoi ta rat khiep so no. Trong xa hoi, nguoi bi nhiem benh thuong chiu thanh kien, chiu su hat hui, xa lanh tham chi bi nguoc đai (troi song, chon song, bo vao rung cho thu du an thit).
Thuc ra benh chi lay khi tiep xuc lau dai voi cac the phong nang (phong ho) nhu phong ac tinh, phong đang tien trien, chay nuoc mui nhieu va co ton thuong lo loet o da, o ban tay, ban chan. Cac the phong nhe khac nhu phong bat đinh, phong cu it co kha nang lay hon nhieu.
Co che lay nhiem cua benh phong van chua đuoc hieu biet thau đao, nhung nguoi ta cho rang benh lay qua cac dich nhay (nuoc mui...) cua nguoi benh, nhung đoi hoi phai co tiep xuc gan va keo dai. Tuy nhien, neu nguoi benh đa bat đau đieu tri thi kha nang truyen benh cua ho giam toi 99%. Đong thoi, khoang 95% dan so co mien nhiem tu nhien voi benh nay. Theo thong tin moi nhat cua To chuc Y te The gioi, hien nay ngay cang co su ung ho quan điem cho rang benh phong co the lay qua đuong ho hap, đong thoi cung khong the loai tru hoan toan kha nang lay truyen qua con trung.
Ty le lay giua vo chong chi la 2-3%. Benh khong di truyen va co the chua khoi.
Hien co nhieu loai thuoc đieu tri rat co hieu qua. Trong đo khi dung thuoc Rifampicine sau 5 ngay se han che kha nang lay lan cua vi khuan toi 99,9%.


Tai Viet Nam Trong qua khu, rat nhieu nguoi Viet Nam đa bi cuop đi sinh mang tu can benh nay. Trong so đo, co nha tho noi tieng Han Mac Tu.
Viet Nam co cac trai phong o Quynh Lap (Nghe An), Van Mon, Soc Son (Ha Noi), Phu Binh, Son La, Quy Hoa, Ben San, Đac Nong, Chu Prong, Đuc Co - thuoc tinh Gia Lai (cho nay thuc chat khong phai la mot trai phong chinh thuc (đuoc to chuc qui cu, cu the va co kem theo benh vien, tram xa, nhan vien y te). Đay la mot lang, nam o trong rung, co cu dan la nhung benh nhan phong song voi nhau. Hien nay co vai tu si Cong giao đang cung ho chien đau voi benh phong o đay).
Hien nay o Viet Nam, con so benh nhan phong cui tiem tang co tu 120.000 đen 150.000, 23.371
đa đuoc chua lanh, 18.000 con bieu hien di chung, ty le mac phai 0,1/10.000 (1/100.000 dan), tong
so lang phong đem đuoc la 13.

(1): lau đoi nhat ca nuoc va đong nhat mien bac Viet Nam.
(2): do linh muc Paul Maheu sang lap (Ngay 3 thang 3 nam 1930, mot buoi dien thuyet
đuoc BS Lemoine va cha Maheu to chuc o Sai Gon, do cac Giam muc đia phan Saigon
(Dumortier), Quy Nhon (Tardieu), Gouin (Lao) va Blois (Tham Duong) bao tro ngo hau van đong đong gop tai chanh cho cong trinh xay dung trai phong Quy Hoa cho 
hon 1500 benh nhan.
(3): do linh muc (sau la giam muc) Jean Cassaigne (1895-1973), Hoi Thua Sai sang lap.
(4): do Giao hoi Tin Lanh va manh thuong quan Na Uy sang lap.


Chu thich Tham khao Du lieu lien quan toi Phong cui tai Wikispecies
"A Saigon dans les annees 30, un journal militant:<<La Lutte>> (1933-1937): Daniel Hemery [1]
"Prevention et traitement de la lepre en Indochine": Exposition coloniale internationale. Paris 1931, par les Drs Gaide, medecin-general, inspecteur general des Services sanitaires et medicaux en Indochine et Bodet, medecin lieutenant-colonel, adjoint a l'Inspecteur general. Ed. IDEO (Imprimeries d'Extreme-Orient), in-8o, 47 pp, Hanoi, 1930 [o Đong duong vao nam 1900, co tu 12.000 đen 15.000 benh nhan phong tren tong dan so 13 trieu, uoc tinh rieng o VN la tren duoi 10.000, chia ra, Bac ky (5000), Trung ky (2000), Nam ky (5000)  ].
"Etude sur la Lepre dans la peninsule Indochinoise et dans le Yunnan" Edouard Jeanselme Ed G.Carre et C.Naud, 1900 (Nam 1898, Edouard Jeanselme đuoc chinh phu Phap phai qua Đong Duong, Mien Đien, Indonesia, Xiem va Trung Quoc đe nghien cuu va khao sat tho nhuong cua benh phong cui trong 18 thang).
"La Lepre" Edouard Jeanselme, 700 pages, Paris, 1934.
"La protection de la maternite et de l'enfance dans les colonies: la Lepre" Chronique documentaire 80 II, Chap.IV, BIU Sante, Drs Grosfilez et Lefevre, 1938 [nam 1938, theo tu lieu nay, so benh nhan phong cui o VN la 8.104, gom, Bac ky (2.772), Nam ky (4.132), nghia la, Nam ky chiem xap xi 55%, Bac ky chiem 35%, Trung ky 10%], con so thuc te le ra phai cao hon nhieu, do chua tinh so benh tiem tang lan tron tang vot tu khi co quyet đinh xay dung trai phong, theo chinh sach ban xu cua tan Toan quyen Đong Duong Albert Sarrault (1911-1914) roi (1916-1919), vi so bi đay ai vao đo va mac cam bi phan biet, ky thi).


Chu thich Tham khao Phong cui tren DMOZ