Viet Nam Dan chu Cong hoa (VNDCCH), cung đuoc goi la Bac Viet (tieng Anh: North Vietnam), la mot nha nuoc o Đong Nam A ton tai tu nam 1945 đen nam 1976. La mot thanh vien Khoi phia Đong, Viet Nam Dan chu Cong hoa chien đau chong Quoc gia Viet Nam do Phap hau thuan va Viet Nam Cong hoa. Nam 1976, Viet Nam Dan chu Cong hoa hop nhat voi Cong hoa mien Nam Viet Nam thanh Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam.
Trong Cach mang Thang Tam sau Chien tranh the gioi thu hai, lanh đao Viet Minh Ho Chi Minh tuyen bo đoc lap va thanh lap Viet Nam Dan chu Cong hoa vao ngay 2 thang 9 nam 1945. Chinh phu Viet Minh bat đau cung co chinh quyen bang cach tran ap nhung đang phai khac. Sau khi Phap quay lai Viet Nam, Chien tranh Đong Duong no ra vao thang 12 nam 1946. Viet Minh rut khoi cac khu vuc thanh thi va tien hanh chien tranh du kich tai cac vung nong thon. Sau khi bai tran trong Chien dich Đien Bien Phu, Phap ky Hiep đinh Geneve vao nam 1954, thua nhan nen đoc lap cua Viet Nam. Hiep đinh Geneve tam thoi chia lanh tho Viet Nam lam hai vung tap ket quan su theo vi tuyen 17, phia bac thuoc quan ly hanh chinh cua Viet Nam Dan chu Cong hoa, phia nam thuoc quan ly hanh chinh cua Quoc gia Viet Nam, va quy đinh to chuc tong tuyen cu vao nam 1956 đe thong nhat hai mien. 
Uy ban Quoc te ve Giam sat va Kiem soat đuoc giao nhiem vu giam sat cuoc tong tuyen cu. Tuy nhien, Hoa Ky va Quoc gia Viet Nam khong ky Hiep đinh Geneve. Hoa Ky ngam khuyen khich Quoc gia Viet Nam khong thi hanh tong tuyen cu. Nam 1955, mot cuoc trung cau y dan gian lan phe truat Bao Đai va thanh lap Viet Nam Cong hoa duoi quyen Ngo Đinh Diem. Nam 1956, Ngo Đinh Diem tuyen bo khong thi hanh tong tuyen cu voi ly do khong the đam bao bau cu tu do, cong bang o Viet Nam Dan chu Cong hoa. Viet Nam Dan chu Cong hoa cao buoc Ngo Đinh Diem muon bien mien Nam thanh thuoc đia kieu moi va can cu quan su cua Hoa Ky. Viec tong tuyen cu that bai cham ngoi Chien tranh Viet Nam.
Voi su ho tro cua cac đong minh xa hoi chu nghia bao gom Lien Xo va Trung Quoc, Quan đoi nhan dan Viet Nam va Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam chien đau chong Quan luc Viet Nam Cong hoa. Hoa Ky cung cac đong minh phuong Tay nhu Uc, Han Quoc va Thai Lan can thiep quan su vao Viet Nam nham giup Viet Nam Cong hoa va ngan chu nghia cong san banh truong o Đong Nam A theo thuyet domino. Nam 1969, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam thanh lap Cong hoa mien Nam Viet Nam, đuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa cong nhan la chinh phu hop phap, đai dien cua nhan dan mien Nam. Nam 1973, Hoa Ky ky Hiep đinh Paris voi Viet Nam Dan chu Cong hoa, đong y rut quan khoi Viet Nam. Nam 1975, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam va Quan đoi nhan dan Viet Nam chiem Sai Gon, ket thuc Chien tranh Viet Nam. Ngay 2 thang 7 nam 1976, Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam thong nhat thanh Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam.


Lich su = Thanh lap =

Ngay 28 thang 11 nam 1943, Tong thong Hoa Ky Franklin D. Roosevelt đe xuat giao quoc te quan ly Đong Duong. Lien Xo chap thuan đe xuat nay, nhung sau đo Hoa Ky ung ho Phap khoi phuc cai tri Đong Duong đe loi keo Phap chong Lien Xo. Hoa Ky cung đong y Trung Hoa Dan Quoc vao mien Bac Viet Nam giai giap Quan đoi Đe quoc Nhat Ban.
Sau khi Nhat đao chinh Phap tai Đong Duong, Bao Đai ra Tuyen cao Viet Nam đoc lap vao ngay 11 thang 3 nam 1945, tuyen bo huy bo Hoa uoc Giap Than, khoi phuc chu quyen Viet Nam, thong nhat Bac Ky, Trung Ky va Nam Ky.
Ngay 24 thang 3 nam 1945, Charles de Gaulle tuyen bo khang đinh chu quyen Phap tai Đong Duong, nhung se cho phep Đong Duong thuc thi quy che tu tri voi Hoi đong Lien bang đuoc thanh lap voi khong qua 50% la nguoi ban xu.
Ngay 7 thang 4 nam 1945, Bao Đai ky Đao du so 5 chuan y thanh phan noi cac Tran Trong Kim. Ngay 12 thang 5, Bao Đai giai the Vien Dan bieu Trung Ky. Thang 6 nam 1945, chinh phu Tran Trong Kim đat quoc hieu la Đe quoc Viet Nam.
Trung tuong Nhat Ban Tsuchihashi Yuitsu cho rang Viet Nam chi đuoc đoc lap tren danh nghia va Nhat Ban phai kiem soat chat che chinh phu moi cua Viet Nam. Theo tac gia Daniel Grandcleme, thoat đau Pham Quynh đuoc chi đinh tam quyen nhung vi ong qua than Phap va thay ngay nen đoc lap cua Nhat Ban co nhung gioi han nhu che đo bao ho Phap, vi du nhu khong co tu chu ve ngoai giao, quan đoi, tai chinh, nen Nhat Ban chon nha su hoc Tran Trong Kim, mot nhan vat on hoa, than Nhat, luc đo đang o Singapore. Bao Đai chang co vai tro gi trong quyet đinh cua Nhat Ban.
Trong hoi ky, Tran Trong Kim viet rang Bao Đai giao ong thanh lap chinh phu moi nham "to ra co đu tu cach đe đoc lap" đe cho Nhat Ban cho phep Viet Nam đuoc tu tri trong khuon kho Khoi Thinh vuong chung Đai Đong A. Tran Trong Kim bo nhiem cac thanh vien noi cac ma khong bi Nhat Ban can thiep. Bao Đai hai lan gui đien vao Sai Gon moi Ngo Đinh Diem tham gia chinh phu, nhung ca hai buc đien đeu bi tinh bao Nhat Ban chan vi that ra phuong an sap đat cho hoang than Cuong Đe len ngoi vua va Ngo Đinh Diem giu chuc Thu tuong truoc đo khong lau đa bi gioi lanh đao quan su Nhat huy bo, do khong muon gay nhieu xao tron, đe thay vao bang ke hoach Bao Đai–Tran Trong Kim cung đuoc chuan bi san tu hon mot nam truoc. Co y kien cho rang o Viet Nam, đa so quan chung to ra tho o lanh nhat voi su "đoc lap" duoi che đo quan quan cua quan đoi Nhat.
Ngay 16 thang 8 nam 1945, Tran Trong Kim tuyen bo "bao ve đoc lap". Ngay 18 thang 8, ong du tinh thanh lap mot uy ban giai phong dan toc, bao gom tat ca cac đang phai chinh tri đe lanh đao viec gianh lai đoc lap cho Viet Nam. Theo loi khuyen cua Bo truong Bo Ngoai giao, Bao Đai gui thong điep cho Hoa Ky, Anh, Trung Hoa Dan Quoc va Phap đe nghi cong nhan đoc lap cua Viet Nam. Tuy nhien, ong thuc hien cau tra loi Hoi đong Co mat quyet đinh thoai vi vao ngay đen 24 thang 8 "đe khong phai la mot tro ngai cho su giai phong cua đat nuoc".
Ngay 18 thang 8 nam 1945, Bao Đai tuyen bo Viet Nam đoc lap sau khi Nhat Ban đau hang va gui mot thong điep đen Phap đe nghi cong nhan nen đoc lap cua Viet Nam. Tuy nhien, Charles de Gaulle khong co y đinh đe Viet Nam đoc lap va cung khong chap nhan duy tri ngoi vua cua Bao Đai vi ong đa thoa hiep voi Nhat Ban. De Gaulle du kien se hau thuan cho mot che đo quan chu ma nguoi đung đau la hoang than Vinh San, đuoc xem nhu la mot nguoi "than Gaulle".
Ngay 13 thang 8 nam 1945, Đang Cong san Đong Duong hop tai Tan Trao, Tuyen Quang va thanh lap Uy ban Khoi nghia Toan quoc do Truong Chinh lam chu tich đe chuan bi phat đong khoi nghia vu trang gianh chinh quyen. Đem ngay 13 thang 8, Uy ban Khoi nghia ra Quan lenh so 1, keu goi toan dan khoi nghia gianh chinh quyen.
Ngay 16 thang 8 nam 1945, Viet Minh to chuc Quoc dan Đai hoi Tan Trao, thong qua 10 chinh sach lon cua Viet Minh, Lenh Tong khoi nghia, quyet đinh quoc ky, quoc ca va bau Uy ban Dan toc Giai phong Viet Nam do Ho Chi Minh lam Chu tich.
Tu 14 thang 8 nam 1945, mot so can bo Đang Cong san Đong Duong va Viet Minh du chua nhan đuoc lenh khoi nghia nhung can cu vao tinh hinh hien tai va chi thi "Nhat – Phap ban nhau va hanh đong cua chung ta" quyet đinh phat đong nhan dan khoi nghia tai cac tinh mien Bac, mien Trung nhu Thanh Hoa, Thai Binh, Khanh Hoa, buoc Đe quoc Viet Nam giao chinh quyen cho nhan dan. Cuoc khoi nghia lan rong ra khap ca nuoc.
Ngay 19 thang 8 nam 1945, Viet Minh to chuc cuoc mit tinh tai Quang truong Nha hat Lon Ha Noi. Đai dien Viet Minh tuyen bo phat đong khoi nghia, sau đo tien thang toi Phu Kham sai, co quan đau nao cua Chinh phu Đe quoc Viet Nam tai mien Bac va nhanh chong lam chu toan bo khu vuc. Kham sai Bac Ky Nguyen Xuan Chu bi bat giu va đua ve An toan khu tai Ha Đong.
Trong Cach mang Thang Tam, Đang Cong san Đong Duong (to chuc nong cot cua Viet Minh) đong vai tro chi đao thong nhat, đua ra cac quyet sach to chuc Tong khoi nghia Ha Noi gianh chinh quyen tu Đe quoc Viet Nam va Đe quoc Nhat Ban, du tren thuc te, o mot so tinh thanh chua co hay khoi phuc lai to chuc đang. Tai mien Bac, mot so tinh chua co to chuc đang, nhung Viet Minh hoat đong rat manh. Tai Trung Bo, hoat đong cua Viet Minh va Đang Cong san kha manh, trong khi o Nam Bo, hoat đong cua Viet Minh yeu hon, Đang Cong san chua khoi phuc đay đu sau Nam Ky khoi nghia. Viet Minh thu hut đuoc ca luc luong Thanh nien tien tuyen cua Đe quoc Viet Nam gia nhap Viet Minh. Tai mot so tinh Nam Bo, Thanh nien Tien phong đong vai tro quan trong trong viec gianh chinh quyen.
Ngay 27 thang 8 nam 1945, Uy ban Dan toc Giai phong Viet Nam đuoc cai to thanh Chinh phu Cach mang lam thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa theo đe nghi cua Ho Chi Minh. Nhieu uy vien Viet Minh trong Uy ban Dan toc Giai phong Viet Nam rut khoi Chinh phu đe moi them nhan si ngoai Viet Minh tham gia.
Ngay 30 thang 8 nam 1945, Bao Đai đoc chieu thoai vi truoc cua Ngo Mon va sau đo trao an tin, quoc bao cua hoang trieu cho Tran Huy Lieu. Ngay 2 thang 9 nam 1945, Ho Chi Minh đoc Tuyen ngon đoc lap tai Quang truong Ba Đinh, thanh lap Viet Nam Dan chu Cong hoa duoi su lanh đao cua Viet Minh.


= Nhung nam đau tien =
Ngay 6 thang 1 nam 1946, Viet Nam Dan chu Cong hoa bau Quoc hoi khoa I. Ngay 9 thang 11 nam 1946, Quoc hoi thong qua ban hien phap đau tien cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Trong giai đoan đau, Viet Minh ma Đang Cong san lam nong cot giu vai tro lanh đao. Trong thoi gian ngan, chinh quyen bao gom nhieu to chuc, đang tham gia o cap trung uong va đia phuong nhu Viet Quoc, Viet Cach, Đai Viet, Trotxkit, Cao Đai, Hoa Hao. Sau vai nam hoat đong bi mat, Đang Cong san ra hoat đong ban cong khai trong to chuc Viet Minh va Lien Viet. Tu nam 1951, Đang Cong san hoat đong cong khai, chinh thuc giu vai tro lanh đao Nha nuoc. Sau nam 1954, Đang Dan chu va Đang Xa hoi trong Mat tran To quoc Viet Nam tham gia chinh phu do Đang Lao đong Viet Nam lanh đao.
Ngay 28 thang 2 nam 1946, Phap ky Hiep uoc Hoa - Phap voi Trung Hoa Dan Quoc đe Quoc quan Trung Hoa Dan Quoc rut khoi mien Bac, đoi lai Phap tra lai cac to gioi va nhuong đia cua Phap tai Trung Quoc, nhuong cho Trung Quoc mot so quyen loi tai mien Bac Viet Nam nhu viec khai thac mot đac khu tai cang Hai Phong va mien thue cho hang hoa Trung Quoc van chuyen qua Viet Nam. Tuy nhien, khi quan Phap đo bo vao Hai Phong đa xung đot voi quan đoi Trung Hoa Dan Quoc va luc luong quan su đia phuong cua Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Ban đau, Viet Nam Dan chu Cong hoa phan đoi viec Phap tai lap chu quyen o Đong Duong, nhung sau đo quyet đinh nhuong bo tu chu trong Đong Đuong đe đoi pho voi "bon Tau trang, bon phan đong Viet Nam va bon phat xit Nhat con lai". Ngay 6 thang 3 nam 1946, Viet Nam Dan chu Cong hoa ky Hiep đinh so bo Phap – Viet, cho phep quan đoi Phap thay Quoc quan Trung Hoa Dan Quoc giai giap Quan đoi Đe quoc Nhat Ban tai mien Bac Viet Nam. Phap cam ket se rut quan trong thoi han nam nam, moi nam rut 3.000 quan va cong nhan Viet Nam Dan chu Cong hoa la mot quoc gia tu do thuoc Lien bang Đong Duong va Lien hiep Phap, co chinh phu, nghi vien, quan đoi va tai chinh rieng. Ngay 18 thang 3, Bao Đai theo phai đoan Viet Nam Dan chu Cong hoa đen Trung Khanh đe tai khang đinh tinh huu nghi Viet - Trung va tham do y kien cua Tuong Gioi Thach ve moi quan he hai nuoc. 
Mot so đang trong Chinh phu Lien hiep nhu Viet Quoc va Viet Cach phan đoi Hiep đinh so bo. Mac du Hiep đinh co chu ky cua Vu Hong Khanh nhung đa so lanh đao Viet Quoc rut su ung ho chinh phu Ho Chi Minh va chi trich Viet Minh "than Phap". Mot hoi nghi lien tich đuoc to chuc đe giai quyet cac bat đong dan đen viec thanh lap Hoi Lien hiep Quoc dan Viet Nam.
Ngay 31 thang 5 nam 1946, phai đoan Viet Nam Dan chu Cong hoa do Pham Van Đong lam truong đoan sang Phap tham du Hoi nghi Fontainebleau đe tiep tuc đam phan ve cac đieu khoan đe ra theo Hiep đinh so bo. Ho Chi Minh cung sang Phap tiep xuc voi chinh gioi Phap va cong đong nguoi Viet tai Phap. Noi dung chuong trinh nghi su tap trung vao đia vi cua Viet Nam, quyen loi cua Phap tai Đong Duong va viec thong nhat Viet Nam. Hoi nghi Fontainebleau keo dai hon hai thang tu ngay 6 thang 7 toi ngay 10 thang 9 nam 1946 nhung khong co ket qua vi van đe Nam Ky va đoc lap cua Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Phap bac bo đoc lap ma chi cho phep Viet Nam tu tri thuoc Lien hiep Phap va yeu cau phai tai lap trat tu truoc khi tien hanh trung cau y dan ve viec sap nhap Nam Ky vao Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ngoai ra, Phap đon phuong thanh lap Cong hoa tu tri Nam Ky, tach roi khu vuc nay khoi Bac Ky va Trung Ky. Ngay 27 thang 5, Cao uy Đong Duong Georges Thierry d'Argenlieu thanh lap Xu Thuong Nam Đong Duong, chia cat Viet Nam thanh nhieu manh. Ngay 13 thang 9, phai đoan Viet Nam Dan chu Cong hoa roi khoi hoi nghi sau khi Phap khong chiu xac đinh thoi han tien hanh trung cau y dan o Nam Ky.

Tuy nhien, Ho Chi Minh, Hoang Minh Giam va Duong Bach Mai nan lai Paris đe đam phan rieng voi Bo truong Bo Thuoc đia Phap Marius Moutet. Ngay 11 thang 9, Ho Chi Minh gui cho Moutet mot du thao nghi uoc. Ngay 14 thang 9 nam 1946, Moutet tra loi voi mot du thao nghi uoc khac. Luc nua đem, Ho Chi Minh đen tu dinh cua Moutet đe ky Tam uoc Viet – Phap.
Tam uoc Viet – Phap quy đinh Viet Nam Dan chu Cong hoa va Phap cham dut moi hanh đong xung đot, vu luc, tuyen truyen chong đoi nhau, tha tu chinh tri, đam bao khong truy buc nguoi cua nhau va hop tac đe kieu dan hai ben khong lam hai nhau. Hai ben cung bao đam ve quyen loi cua nhau tai Đong Duong, bao gom quyen tu do cua kieu dan, che đo tai san, hoat đong cua cac truong hoc Phap, đong bac Đong Duong, thue quan va giao thong lien lac cua Lien bang Đong Duong. Mot uy ban tam thoi đuoc thanh lap đe giai quyet van đe ngoai giao cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Viet Nam Dan chu Cong hoa cam ket uu tien dung nguoi Phap lam co van hoac chuyen gia. Mot nhan vat do Viet Nam Dan chu Cong hoa chi đinh va đuoc Phap cong nhan se đuoc uy nhiem cung thuong su đe to chuc viec thi hanh Tam uoc. Hai ben cam ket tiep tuc đam phan cham nhat la thang 1 nam 1947 đe ky ket nhung thoa thuan rieng nham đat mot hiep uoc chung.
Ngoai ra, Ho Chi Minh gui thu cho nhieu chinh phu nuoc ngoai keu goi cong nhan Viet Nam Dan chu Cong hoa nhung khong nhan đuoc hoi am.


= Chien tranh Đong Duong =
Thang 11 nam 1946, xung đot quan su đau tien no ra tai Hai Phong do Phap va Viet Nam Dan chu Cong hoa tranh chap quyen kiem soat tat ca cac van đe lien quan đen xuat nhap khau. Hai ngay sau, Tuong Jean-Etienne Valluy, Tong chi huy quan đoi Phap o Đong Duong, ra lenh cho quan Phap chiem Hai Phong. Ngay 23 thang 11, Đai ta Pierre Louis Debes gui toi hau thu yeu cau nguoi Viet ra khoi khu pho Tau va ha vu khi. Khi khong co phan hoi, Debes ra lenh cho tau chien Phap ban pha Hai phong, giet chet tu 2.000 đen 6.000 nguoi dan. Sau đo, khoang 2.000 linh Phap tran vao thanh pho trong khi phao tiep tuc ban pha vung ngoai o. Quan Phap gap phai hoa luc manh cua luc luong Viet Minh. Ngay 28 thang 11, Viet Minh cuoi cung rut khoi Hai Phong.
Sau Tran Hai Phong, chinh phu bat đau len ke hoach phong thu Ha Noi bat đau đe co thoi gian so tan ve cac vung nui lan can. Mot so it luc luong chinh phu đong tai Bac Bo phu va mot doanh trai gan đo, con phan lon luc luong quan su cua Viet Nam Dan chu Cong hoa trong vung đong tai ngoai o cua Ha Noi. Trong noi thanh co gan 10.000 du kich va tu ve.
Cac co quan nha nuoc bi mat chuyen dan ra cac đia điem đuoc chuan bi truoc o ben ngoai thanh pho. Quan dan Ha Noi bat đau xay dung cac chien luy phong thu tren đuong pho, quan Phap cung cung co cac vi tri phong thu. Ngay 6 thang 12, Ho Chi Minh keu goi Phap rut ve cac vi tri ho đa giu tu truoc ngay 20 thang 11, nhung khong nhan đuoc phan hoi. Tra loi phong van cua nha bao Phap vao ngay 7 thang 12, Ho Chi Minh khang đinh rang Viet Nam Dan chu Cong hoa hy vong tranh đuoc chien tranh, nhung se chien đau neu bi tan cong.
Ngay 12 thang 12 nam 1946, Thu tuong Phap Leon Brum tuyen bo muon giai quyet xung đot o Đong Duong theo huong trao lai đoc lap cho Viet Nam. Ngay 15 thang 12, Ho Chi Minh đua Sainteny mot buc thong điep gui Brum voi cac goi y cu the ve cach giai quyet xung đot. Sainteny đanh đien buc thong điep vao Sai Gon, yeu cau chuyen toi Paris.
Trong khi chinh phu Phap đang do du ve yeu cau cua Cao uy Đong Duong Georges D'Argenlieu ve viec tang quan va lap tuc hanh đong quan su chong lai nguoi Viet, Valluy, nguoi co chung quyet tam voi d'Argenlieu ve viec giu su hien dien cua Phap tai Đong Duong, quyet đinh rang can phai khieu khich Ha Noi nham tao xung đot va đua Paris vao su đa roi. Ngay 16 thang 12, ong lenh cho tuong Morliere pha cac chuong ngai vat ma Viet Minh dung trong thanh pho. Khi buc đien cua Ho Chi Minh gui Brum vao đen Sai Gon, Vallue viet them binh luan cua minh, canh bao rang se nguy hiem neu tri hoan cac hanh đong quan su cho đen nam sau. Mai đen ngay 19 thi buc đien moi đen Paris, khi đo đa qua muon.
Ngay 17 thang 12, quan Phap voi xe tang yem tro vao cac đuong pho Ha Noi đe pha cac cong su ma Viet Minh dung trong nhung ngay truoc đo, gay ra vu tham sat o pho Hang Bun, roi dan quan ra chot giu tu cong thanh Ha Noi đen tan cau Long Bien va bao vay gay suc ep đon Cong an quan 2 cua Ha Noi. Nguoi Viet khong phan ung. Hom sau, Phap ra mot toi hau thu đoi cham dut dung chuong ngai vat tren pho. Chieu hom đo, Phap ra toi hau thu thu hai tuyen bo rang tu ngay 20, quan Phap se tu minh đam nhiem viec tri an o Ha Noi. Đap lai, toi hom đo, cac luc luong Viet Minh bat đau chan moi nga đuong tu ngoai o vao thanh pho. Sang hom sau (ngay 19 thang 12), Phap ra toi hau thu thu ba, đoi chinh phu Viet Nam đinh chi moi hoat đong chuan bi chien tranh, tuoc vu khi cua Tu ve tai Ha Noi, va trao cho quan đoi Phap viec duy tri an ninh trong thanh pho.
Đoi voi nguoi Viet, tinh hinh khong khac voi su kien Hai Phong hoi thang truoc, khi Đai ta Debes cung đa ra cac lenh tuong tu truoc khi ban pha thanh pho. Ngay 18 thang 12, Ho Chi Minh ra lenh chuan bi cho cac cuoc tan cong quan Phap vao hom sau. Đong thoi, so rang buc đien gui Thu tuong Brum co the chua đen noi, ong gui mot buc đien thang toi Paris. Sang 19, đe the hien thien chi va co gang cuu van hoa binh, Ho Chi Minh viet mot buc thu ngan va cu co van ngoai giao Hoang Minh Giam toi gap Sainteny đe đam phan "tim giai phap đe cai thien bau khong khi hien tai". Sau khi đuoc tin Sainteny tu choi gap Hoang Minh Giam, Ho Chi Minh trieu tap Hoi nghi Thuong vu Trung uong Đang mo rong tai lang Van Phuc, Ha Noi, va tuyen bo rang trong tinh hinh hien tai, khong the nhan nhuong them đuoc nua. Hoi nghi duyet lai Loi keu goi toan quoc khang chien ma Ho Chi Minh đa viet, thong qua van kien "Toan dan khang chien" do Tong Bi thu Truong Chinh du thao. Thoi điem bat đau no sung đuoc quyet đinh la 8 gio toi cung ngay. Chien tranh Đong Duong bat đau.


= Hiep đinh Geneve =

Nam 1954, Phap bai tran tai tran Đien Bien Phu trong khi đang đam phan voi Viet Nam Dan chu Cong hoa tai Hoi nghi Geneve.
Lap truong cua Viet Nam Dan chu Cong hoa la Phap phai thua nhan chu quyen va đoc lap cua Viet Nam, Campuchia va Lao va rut quan đoi khoi 3 nuoc nay; tien hanh tong tuyen cu o ba nuoc đe thanh lap cac chinh phu thong nhat; tat ca cac đang phai, to chuc yeu nuoc phai đuoc tu do tham gia cuoc tuyen cu duoi su giam sat cua cac uy ban đia phuong. Neu cac đieu kien tren đuoc chap nhan chinh phu cac nuoc Đong Duong đong y xem xet van đe gia nhap khoi Lien hiep Phap. Viet Nam Dan chu Cong hoa đe nghi tham gia đam phan co đai dien Chinh phu khang chien Lao, Campuchia nhung cac nuoc phuong Tay tu choi.
Theo Hiep đinh Geneve giua đai dien Viet Nam Dan chu Cong hoa va đai dien Lien hiep Phap, quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa va quan đoi Lien hiep Phap phai đinh chi chien su. Viet Nam tam thoi bi chia thanh hai vung tap ket theo vi tuyen 17 Bac trong hai nam. Chinh quyen va quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa tap trung ve mien Bac Viet Nam, chinh quyen va quan đoi khoi Lien hiep Phap tap trung ve mien Nam Viet Nam. Quoc gia Viet Nam khong ky Hiep đinh Geneve voi ly do hiep đinh "gay chia cat Viet Nam" va đay Quoc gia Viet Nam vao the nguy hiem. Hiep đinh Geneve 1954 cung khong nhac đen Quoc gia Viet Nam. Tren thuc te, Quoc gia Viet Nam đuoc coi la khong co đu tham quyen đe ky do van la thanh vien Lien hiep Phap. Do đo, mac du khong ky Hiep đinh Geneve nhung Quoc gia Viet Nam van phai co trach nhiem thi hanh Hiep đinh va cac van ban lien quan do Phap ky hoac khong phan đoi.
Viec tap ket quan đoi hai phia du kien hoan thanh trong thoi han 300 ngay. Cac luc luong Phap phai rut khoi Lao trong 120 ngay, Campuchia trong 90 ngay. Cac đon vi quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa cung rut khoi Lao, Campuchia. Tai Lao, quan đoi khang chien tap ket tai Phongsali va Sam Nua. Cac luc luong khang chien Campuchia phuc vien tai cho. Cac chinh phu Lao va Campuchia bao đam cho moi cong dan huong quyen tu do ghi trong Hien phap. Bau cu tu do đuoc to chuc tai Campuchia va Lao vao nam 1955 va tai Viet Nam theo Tuyen bo cuoi cung cua Hiep đinh la thang 7 nam 1956.
Gan 900.000 nguoi di cu tu mien Bac vao mien Nam, đa so la nguoi Cong giao, voi niem tin "theo Chua vao Nam". Mot so nguoi tin theo loi Phap va Hoa Ky cho rang ho se bi chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa buc hai. Khoang 140 ngan nguoi khac o mien Nam, gom phan lon la luc luong khang chien cua Viet Nam Dan chu Cong hoa tai mien Nam hoac nhung nguoi theo chu nghia cong san, tap ket ra mien Bac theo Hiep đinh Geneve. Theo Ban tuyen bo cuoi cung cua Hoi nghi Geneve, ranh gioi quan su tam thoi o vi tuyen 17 khong phai la bien gioi chinh tri hay lanh tho va se co mot cuoc tong tuyen cu vao nam 1956 đe thong nhat hai mien.
Bao chi chinh thong Viet Nam Dan chu Cong hoa va Hiep đinh Paris 1973 khang đinh rang hiep đinh Geneve 1954 khong chia cat Viet Nam. Trong mot bai chinh luan nham phan đoi viec Hoa Ky đua quan vao Viet Nam, Ho Chi Minh nhac lai rang vi tuyen 17 Bac khong phai gioi tuyen chinh tri hoac lanh tho. Hiep đinh Paris 1973 cung nhac lai điem cot yeu nay o chuong V, đieu 15 điem a: "(a) Gioi tuyen quan su tai vi tuyen 17 chi la tam thoi va khong la mot ranh gioi ve chinh tri hay lanh tho, nhu quy đinh trong đoan 6 cua Tuyen bo cuoi cung cua Hoi nghi Geneve nam 1954".


= Chien tranh Viet Nam =

Sau khi ky Hiep đinh Geneve, Viet Nam Dan chu Cong hoa khang đinh chu quyen tren ca nuoc nhung tuyen bo san sang đam phan voi "cac nha đuong cuc mien Nam" đe tien hanh tong tuyen cu thong nhat đat nuoc. Viet Nam Dan chu Cong hoa len an cuoc trung cau y dan nam 1955 o mien Nam Viet Nam la "phi phap". Nam 1956, voi su hau thuan cua Hoa Ky, Viet Nam Cong hoa tu choi thi hanh tong tuyen cu va bat đau thi hanh chinh sach đan ap chinh tri, ton giao. Sau khi thuong luong bat thanh, Viet Nam Dan chu Cong hoa tien hanh ho tro cac luc luong o mien Nam to chuc đau tranh chinh tri ket hop vu trang chong Viet Nam Cong hoa. Viet Nam Dan chu Cong hoa goi cuoc chien nay la khang chien nham bao ve thanh qua Cach mang Thang Tam, khoi phuc, bao ve quyen tu quyet dan toc va giai phong dan toc khoi ach thong tri cua thuc dan, đe quoc. Viet Nam Dan chu Cong hoa cong nhan Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam va Cong hoa mien Nam Viet Nam la đai dien cua nhan dan mien Nam.
Trong Chien tranh Viet Nam, Viet Nam Dan chu Cong hoa bi Quan đoi Hoa Ky nem bom nham ngan chan su chi vien cho chien truong mien Nam. Theo uoc tinh, Khong quan Hoa Ky nem khoang 3 trieu tan bom xuong Viet Nam Dan chu Cong hoa. Voi su vien tro cua Lien Xo va Trung Quoc, Viet Nam Dan chu Cong hoa ho tro Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam chien đau chong Hoa Ky va Viet Nam Cong hoa tu nam 1959 đen nam 1975.


= Tai thong nhat =

Ngay 30 thang 4 nam 1975, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam va Quan đoi nhan dan Viet Nam chiem Sai Gon trong Chien dich Ho Chi Minh, ket thuc Chien tranh Viet Nam. Cong hoa mien Nam Viet Nam tiep quan chinh quyen Viet Nam Cong hoa. Ngay 2 thang 7 nam 1976, Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam to chuc tong tuyen cu, thong nhat thanh Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam.


Chinh tri = Hien phap =
Hien phap 1946 la ban hien phap đau tien cua Viet Nam Dan chu Cong hoa, nhung khong đuoc thi hanh tren thuc te do Chien tranh Đong Duong. Ngay 31 thang 12 nam 1959, Quoc hoi thong qua Hien phap 1959 theo mo hinh Hien phap Xo viet 1936. Ca hai ban hien phap đeu khong quy đinh mot he thong đon đang, nhung tren thuc te Đang Lao đong Viet Nam lanh đao toan dien Nha nuoc.


= Chinh phu =
Chinh phu la co quan hanh phap cao nhat cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. 


 Chinh phu Cach mang Lam thoi  Sau khi Nhat đau hang Đong minh, Mat tran Viet Minh thu hut nhieu đang phai nhanh chong cuop chinh quyen tu tay Chinh phu Tran Trong Kim va luc luong quan đoi Đe quoc Nhat Ban. Tai mot so khu vuc, khi mat tran Viet Minh cuop chinh quyen thi xay ra xung đot voi cac nhom vu trang cua Đai Viet, Viet Nam Quoc dan Đang do cac ben đeu cung theo đuoi muc tieu buoc Đe quoc Viet Nam ban giao chinh quyen cho minh.
To chuc chinh quyen đau tien la Chinh phu Cach mang Lam thoi, thanh lap ngay 27 thang 8 nam 1945 tren co so Uy ban Dan toc Giai phong Viet Nam do Viet Minh thanh lap trong Cach mang thang Tam. Chinh phu Cach mang Lam thoi tuyen bo "Chinh phu lam thoi khong phai la Chinh phu rieng cua Mat tran Viet Nam đoc lap đong minh (Viet Minh) nhu co nguoi đa lam tuong. Cung khong phai la mot Chinh phu chi bao gom đai bieu cua cac chinh đang. That la mot Chinh phu quoc gia thong nhat, giu trong trach la chi đao cho toan quoc, đoi ngay trieu tap đuoc Quoc hoi đe cu ra mot Chinh phu Dan chu Cong hoa chinh thuc." đong thoi keu goi "Van menh ngan nam cua dan toc đang quyet đinh trong luc nay. Toan the quoc dan hay khep chat hang ngu, đung duoi la quoc ky, lam hau thuan cho Chinh phu lam thoi, đang nam chac tu do đoc lap, cai tao to quoc bay nhieu lau đa bi bon giac nuoc tan pha. Cuoc đau tranh cho đoc lap, tu do, hanh phuc cua dan toc đang tiep tuc. Buoc đuong giai phong dan toc con nhieu chong gai hiem tro. Quoc dan hay san sang nghe hieu lenh cua Chinh phu, hy sinh phan đau bao ve quyen đoc lap hoan toan" . Cuu hoang Bao Đai va Giam muc Le Huu Tu đuoc moi lam Co van Toi cao Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Ngay sau khi thanh lap, Chinh phu Cach mang Lam thoi ban hanh cac sac lenh giai tan mot so đang phai, voi ly do cac đang nay "tu thong voi ngoai quoc", lam "phuong hai đen nen đoc lap Viet Nam va nen kinh te Viet Nam" (nhu Viet Nam Quoc xa, Đai Viet Quoc dan đang) nham kip thoi trung tri "bon phan cach mang", "bao ve" chinh quyen non tre đong thoi "giao duc y thuc ve tinh than canh giac" cho nhan dan. Cung voi đo la giai tan cac nghiep đoan đe kiem soat nen kinh te, thong nhat cac to chuc thanh nien (vao Đoan Thanh nien Cuu quoc Viet Nam). Đong thoi Chinh phu cung ban hanh sac lenh thanh lap Hoi đong nhan dan va Uy ban hanh chinh đia phuong cac cap.
Trong cuoc hop đau tien cua Chinh phu Cach mang Lam thoi (3 thang 9 nam 1945), toan bo cac thanh vien trong chinh phu đa thong nhat cac phuong phap Chu tich Chinh phu Ho Chi Minh đe giai quyet cac van đe cap bach cua nuoc moi, bao gom:

Phat đong tang gia san xuat, mo cac cuoc lac quyen đe chong nan đoi.
Mo phong trao chong nan mu chu.
To chuc cang som cang tot cuoc tong tuyen cu voi che đo pho thong đau phieu, thuc hien cac quyen tu do dan chu cho nhan dan.
Mo phong trao giao duc can, kiem, liem, chinh, bai tru cac te nan do che đo thuc dan đe lai.
Xoa bo cac thu thue vo ly, truoc mat la thue than, thue cho, thue đo; tuyet đoi cam hut thuoc phien.
Tuyen bo tu do tin nguong va luong giao đoan ket.
Nan đoi nam At Dau tai mien Bac Viet Nam tu thang 10 nam 1944 đen thang 5 nam 1945 khien khoang 2.000.000 nguoi chet đoi. Ngay sau khi tuyen bo đoc lap, Chinh phu Cach mang Lam thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa to chuc le phat đong phong trao cuu đoi tai Nha hat Lon Ha Noi. Chinh phu con phai mot uy ban vao Nam bo to chuc van chuyen gao ra Bac. Chinh phu cung keu goi cac hoi buon va nguoi dan tham gia van chuyen luong thuc tu Nam ra Bac. Viec van chuyen gao tu Nam ra Bac chi thuc hien đuoc trong thang 9 nam 1945 voi so luong khong qua 30.000 tan do chien tranh bung no khi Phap đua quan đoi vao Nam Ky. Trong thu gui đong bao ca nuoc đang tren Bao Cuu Quoc ngay 28-9-1945, Ho Chi Minh viet: "Luc chung ta nang bat com ma an, nghi đen ke đoi kho, chung ta khong khoi đong long. Vay toi xin đe nghi voi đong bao ca nuoc, va toi xin thuc hien truoc: Cu 10 ngay nhin an mot bua, moi thang nhin ba bua. Đem gao đo (moi bua mot bo) đe cuu dan ngheo". Chinh phu cung chi ngan sach sua chua cac quang đe bi vo, cung co he thong đe đieu, đap them mot so đe moi. Cho đen đau nam 1946, he thong đe tai mien Bac đa sua xong.
Đe giai quyet tan goc nan đoi, Chinh phu Cach mang Lam thoi Viet Nam Dan chu Cong hoa keu goi nhan dan tang gia san xuat. Chinh phu con van đong tu nhan cho muon cac vuon trong quanh nha đe tang gia san xuat. Moi đia phuong lap ra mot tieu ban đe huy đong nhan luc va to chuc san xuat, luong thuc lam ra đuoc dung đe cuu te. Cuoi nam 1945 đau 1946 khong con kip thoi vu đe trong lua nua, nen chinh phu phat đong danh phan lon đat đai đe tranh thu trong lien tiep hai vu mau (khoai lang, đau, bap...) bu cho phan lua thieu hut. Ket qua san luong mau đa tang gap 4 lan so voi thoi ky truoc nam 1945. Chi trong 5 thang tu thang 11 nam 1945 đen thang 5 nam 1946 đa đat 614.000 tan, tuong đuong 506.000 tan lua, đu đap đuoc so thieu hut cua vu mua nam 1945.
Trong nam 1946, nan đoi co ban đa đuoc giai quyet. Ngay 2 thang 9 nam 1946, Bo truong Bo Noi vu Vo Nguyen Giap tuyen bo: "Cuoc cach mang đa chien thang đuoc nan đoi, that la mot ky cong cua che đo dan chu". Giao su kinh te Đang Phong đanh gia viec giai quyet đuoc nan đoi la ly do giai thich tai sao tuyet đai đa so dan chung đa tin va đi theo Viet Minh.
Theo Quyet nghi cua Chinh phu, ngay 4 thang 9 nam 1945, Bo truong Bo Noi vu Vo Nguyen Giap thay mat Chu tich Chinh phu Lam thoi nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa, ky ban hanh Sac lenh so 4 lap "Quy đoc lap" voi muc đich "đe thu nhan cac mon tien va đo vat cua nhan dan san long quyen giup Chinh phu đe ung ho nen đoc lap cua Quoc gia". Tiep sau đo, cung trong khuon kho Quy Đoc lap, Chinh phu đa đe ra bien phap to chuc "Tuan le Vang" tu ngay 17 đen ngay 24 thang 9 nam 1945. Ho Chi Minh đa gui thu cho đong bao toan quoc nhan dip "Tuan le Vang", neu ro muc đich cua viec lap quy la "thu gop so vang trong nhan dan va nhat la cua cac nha giau co đe dung vao viec can cap va quan trong nhat cua chung ta luc nay la viec quoc phong". Chinh phu đa huy đong đuoc tong cong 20 trieu đong va 370kg vang. Ngan quy quoc gia đa co hang tram trieu đong. Rieng tai Ha Noi, trong "Tuan le Vang" nhan dan đa gop đuoc 2.201 lang vang, 920 ta thoc cung tien bac va cac hien vat khac, tong tri gia len 7 trieu đong Đong Duong. So tien nay đuoc dung đe mua vu khi cua quan đoi Nhat bi quan đoi Trung hoa Dan quoc tich thu va đe hoi lo cho cac tuong linh Trung Hoa đang đong quan tai mien Bac Viet Nam.
Cung cac hinh thuc to chuc "Quy Đoc lap", "Tuan le Vang", chinh quyen cach mang con to chuc nhieu hinh thuc khuyen khich đe nhan dan co đieu kien tham gia đong gop cho tai chinh đat nuoc voi hinh thuc tu nguyen nhu lap "Quy Khang chien", "Quy Binh dan hoc vu", "Quy Giai phong quan", "Ngay Nam Bo"... Su đong gop, ung ho nhiet tinh cua nhan dan đa gop phan giai quyet kho khan ve tai chinh cua Viet Nam Dan chu Cong hoa.


 Chinh phu Lien hiep Lam thoi  Thang 9 nam 1945, 20 van quan Trung Hoa Dan Quoc gom 4 quan đoan do tuong Lu Han lam tong chi huy, theo su phan cong cua phe Đong Minh chia lam hai đuong tien vao mien Bac giai giap quan Nhat đa keo vao đong quan o Ha Noi va hau het cac thanh pho, thi xa tu bien gioi Viet-Trung đen vi tuyen 16. Quan cua Tuong Gioi Thach ngoai nhiem vu giai giap quan Nhat con nham thuc hien y đo tieu diet Đang Cong san Đong Duong, pha tan mat tran Viet Minh, giup cac luc luong đoi lap đanh đo chinh quyen do Viet Minh thanh lap, thiet lap chinh quyen than Tuong.
Cac to chuc Viet Quoc (Vu Hong Khanh, Nguyen Tuong Tam đung đau), Viet Cach (đung đau la Nguyen Hai Than) cung nhanh chong tu Trung Quoc đi cung quan Tuong tro ve Viet Nam. Thanh phan cac đang phai nay trong nuoc khong manh nhu Viet Minh.
Theo Đai tuong Vo Nguyen Giap, muc đich cua Viet Quoc, Viet Cach đe mo đuong, tao dung co so cho Quan đoi Trung Hoa Dan Quoc vao Viet Nam, gay xung đot vu trang voi Quan Giai phong va cuop chinh quyen cac đia phuong. Dua vao quan đoi Tuong, Viet Quoc va Viet Cach đa chiem giu mot so noi o Yen Bai, Vinh Yen, Mong Cai, lien tuc thuc hien cac vu quay nhieu, cuop pha, giet nguoi, rai truyen đon, ra bao Viet Nam, Thiet Thuc, Đong Tam nham vu cao noi xau Viet Minh, chong chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa va đoi gat bo cac bo truong la đang vien cong san ra khoi chinh phu moi thanh lap. Cung theo Đai tuong Vo Nguyen Giap, do song tu lau o nuoc ngoai, lai khong co lien he gi voi phong trao cach mang trong nuoc, nen Viet Quoc, Viet Cach khong nhan đuoc su ung ho cua nguoi dan. Tai nhieu noi co quan Tuong va Viet Quoc, Viet Cach đi qua, cac co quan chinh quyen, đoan the, luc luong vu trang đeu dan ra xung quanh tranh xo xat lon. Nhan dan thuc hien "vuon khong, nha trong". Đieu nay đa khien cho quan Tuong gap nhieu kho khan tren đuong đi, con Viet Quoc, Viet Cach cung that bai trong viec khuech truong thanh the cung nhu muc đich cua minh. Con theo su gia Tran Trong Kim thi Viet Quoc, Viet Cach tuy co the luc nho quan đoi Trung Hoa Dan Quoc ho tro, nhung khong thong nhat va khong co ky luat chat che, tuyen truyen nhieu ma khong lam đuoc viec gi đang ke. Thieu ta tinh bao Co quan Tinh bao chien luoc Hoa Ky Archimedes L.A Patti nhan xet nhung nguoi Quoc gia luu vong chong cong quyet liet, co tham vong nam quyen lanh đao đat nuoc nhung qua kem ve to chuc, thieu su lien ket chinh tri, thieu lanh đao va khong co mot chuong trinh hanh đong ra hon ma chi hy vong tao ra mot nuoc Viet Nam đoc lap voi su giup đo cua Trung Quoc. Sau khi thao luan voi cac lanh đao Viet Cach va Viet Nam Quoc dan Đang, ong nhan thay nhung nguoi nay tuyet nhien khong co y tuong nao ve viec đap ung nhu cau cua nhan dan, khong mot ai co khai niem ve cong viec se lam ma chi cham cham muc tieu "chia se quyen luc voi Viet Minh". Ong ta nhan xet: "Ho (Viet Cach, Viet Nam Quoc dan Đang) la nhung ke lac huong ve chinh tri, co le vi song qua lau o Trung Quoc" .
Tuong Gioi Thach khong co y đinh dinh liu vao cuoc đau tranh gianh đoc lap cua Viet Nam. Ong khong muon lam mat long Phap vi Phap la mot cuong quoc trong khoi Đong Minh. Ong chu truong rut het quan ve nuoc ngay sau khi giai giap Nhat. Nguoc lai tuong Lu Han xem lap truong cua Tuong la thien can vi đi nguoc lai cac nguyen tac cua Hien chuong Đai Tay Duong đa đuoc Trung Hoa Dan Quoc cam ket ung ho. Lu Han chu truong đong quan tai mien Bac Viet Nam lau dai, đat Viet Nam duoi su bao tro cua Trung Hoa Dan Quoc đe Viet Nam co the đoc lap ma khong can đen su ung ho cua Phap. Trong suot thoi gian đong quan tai mien Bac Viet Nam, Lu Han dung moi kha nang cua minh đe lam that bai moi ke hoach cua Phap gianh lai quyen kiem soat mien Bac Viet Nam. Nguoi Phap đuoc đoi xu nhu nhung nguoi ngoai quoc khac, Phap khong đuoc cu đai dien tham gia vao le đau hang cua Nhat voi tu cach mot nuoc trong khoi Đong Minh, cac chi huy Phap tai Ha Noi cung khong đuoc Lu Han cong nhan la đai dien cua chinh phu De Gaulle. Bo phan OSS cua My tai mien Bac Viet Nam (Nhom Con nai) cung tu choi giup cac chi huy Phap thiet lap mot hanh dinh tai Viet Nam. Truoc đo OSS đa đuoc lenh cua Tong thong My Franklin D. Roosevelt khong đe cho Phap tai chiem Đong Duong, khong đuoc cung cap vu khi hay tiep te cho Phap ngoai tru đe thuc hien nhung muc tieu chong Nhat đa đuoc Đong Minh tan thanh.
Viet Nam Quoc dan Đang va Đai Viet Quoc dan Đang ung ho quan điem cua Lu Han ve viec Trung Quoc đong quan lau dai tai Viet Nam đe ho tro cho nen đoc lap cua Viet Nam con Viet Cach lai ung ho quan điem cua Tuong Gioi Thach rut het quan đoi Trung Hoa Dan Quoc ve nuoc sau khi giai giap Nhat đe Nguyen Hai Than lanh đao Viet Nam voi su ho tro cua Trung Hoa Dan Quoc.
Trong hai ngay 18 va 19 thang 9 nam 1945, Viet Minh hop bi mat voi Viet Cach (ngay 18 thang 9) va Viet Quoc (ngay 19 thang 9). Trong hai cuoc hop nay, Nguyen Hai Than đai dien Viet Cach va Nguyen Tuong Tam đai dien Viet Quoc đe nghi Ho Chi Minh đong y hop nhat Viet Minh voi Viet Cach va Viet Quoc. Qua đo, Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa do Viet Minh lanh đao se nhan đuoc su ung ho ve tai chinh va chinh tri cua Trung Hoa Dan Quoc. Đoi voi loi đe nghi nay, trong noi bo Viet Minh co nhieu y kien khac nhau. Vo Nguyen Giap khong đong y vi cho rang nhung đe nghi đo khong co gia tri va khong that tha, chang khac gi thay the chu nghia thuc dan Phap bang ach thong tri cua Trung Quoc nhung Hoang Minh Giam lai nghi rang viec hop nhat Viet Minh voi cac đang phai Quoc gia se lam giam bot su đoi lap va tang cuong the luc cho Viet Minh, lam nguoi Trung Quoc yen long con Phap phai lo ngai, quan trong nhat la Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa trong con mat cua Đong Minh, đac biet la My, la chinh phu that su dan chu. Cuoi cung Viet Minh đa tu choi hop nhat voi Viet Cach va Đai Viet Quoc dan Đang.
Đieu lam Ho Chi Minh lo ngai la trong mot so gioi, đac biet la tang lop trung luu Viet Nam, nguoi ta van xem ong va Viet Minh la cong san vi the ong phai lam moi cach đe thay đoi đieu nay. Thang 11 nam 1945, ong quyet đinh cho Đang Cong san Đong Duong tu giai tan. Ve mat cong khai, đang cua ong khong con hien dien ma chi co mot bo phan hoat đong duoi danh nghia Hoi nghien cuu chu nghia Mac o Đong Duong.
Ngay 19 thang 11 nam 1945, tuong Tieu Van đung ra to chuc mot cuoc hoi nghi hoa giai co Viet Nam Quoc dan Đang, Viet Nam Cach mang Đong minh Hoi va Viet Minh tham gia. Mat tran Viet Minh đong y nhuong bo voi Viet Quoc, Viet Cach. Lanh đao Viet Cach Nguyen Hai Than đuoc bo nhiem vao ghe Pho Chu tich Chinh phu. Đong thoi hai ghe bo truong Bo Y te va Bo Ve sinh, mot ghe thu truong Bo Quoc dan Kinh te đuoc giao cho cac thanh vien cua Viet Quoc, Viet Cach. Tuy nhien chuc trach cac Bo cung thay đoi. Bo truong Quoc phong tro thanh noi lo ve tai chinh ma khong đuoc xem xet danh sach nhan su, quan so, sung đan con cac Bo truong khac cua cac đang phai Quoc gia chang co chuc trach cu the gi, khong bao gio đuoc tham du bat cu buoi hop nao cua noi cac.

Ngay 1 thang 1 nam 1946, Chinh phu Lien hiep Lam thoi đuoc thanh lap thay the Chinh phu Cach mang Lam thoi voi su tham gia cua mot so đang phai đoi lap (Viet Cach, Viet Quoc...) hoat đong o Trung Quoc voi su bao tro cua Trung Hoa Quoc Dan Đang.
Ngay 6 thang 1 nam 1946, Chinh phu Lien hiep Lam thoi do Ho Chi Minh đung đau đa to chuc cuoc Tong tuyen cu tren toan quoc, lan đau tien đa bau ra Quoc hoi va thong qua Hien phap. Nhieu đang phai khong co quyen tham gia Tong tuyen cu đa tim cach pha hoai. Cac đang nay cho la trung cu chi la Viet Minh cong san, chinh quyen trong tay nen Viet Minh muon ai trung cung đuoc. Hai đang đoi lap trong Chinh phu la Viet Nam Quoc dan Đang (Viet Quoc) va Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi (Viet Cach) khong tham gia bau cu du truoc đo Ho Chi Minh đa gui thu cho Nguyen Hai Than (lanh tu Viet Cach) va Vu Hong Khanh (lanh tu Viet Quoc) moi Viet Quoc va Viet Cach tham gia Tong tuyen cu va đe nghi hai ben khong cong kich nhau bang loi noi hoac hanh đong cho đen ngay Quoc hoi khai mac. Co nguon cho la co nhung noi la phieu khong bi mat, cuu Thu tuong Đe quoc Viet Nam Tran Trong Kim cho rang co noi nguoi dan bi cuong bach bau cho Viet Minh. Theo Viet Minh, cuoc bau cu đa dien ra cong bang. Mac du bi nhieu đang phai tuyen truyen van đong dan chung tay chay cuoc bau cu va ngan can viec to chuc bau cu o mot so noi, nhung tai cac đia phuong, o đau cung co nguoi tu ung cu, cac cuoc tiep xuc tranh cu cong khai, tu do dien ra o khap moi noi.
Sau khi ket qua bau cu đuoc cong bo, su that hoan toan khong nhu cac đang phai tuyen truyen. Nhieu đai bieu co uy tin cua cac giai cap, tang lop, ton giao, dan toc đeu trung cu tai Quoc hoi khoa I hau het chua la đang vien.
Sau cuoc bau cu, theo thoa thuan voi Viet Minh, phe đoi lap bao gom mot so to chuc nhu Viet Nam Cach mang Đong minh Hoi va Viet Nam Quoc dan Đang đuoc Trung Hoa Dan quoc ung ho, khong tham gia Tong tuyen cu nhung van đuoc nam 70 ghe Quoc hoi cung nhieu vi tri trong chinh quyen trung uong do chinh sach hoa hop cac đang phai cua Chinh phu. Trong hoi ky Nhung nam thang khong the nao quen, Đai tuong Vo Nguyen Giap nhan đinh cac đang phai nay lo so that bai truoc suc ung ho lon cua cu tri voi Mat tran Viet Minh nen khong tham gia bau cu.
Tai Ky hop thu nhat cua Quoc hoi, theo đe nghi cua Đoan chu tich (Ngo Tu Ha đieu khien, voi Nguyen Đinh Thi lam thu ky), cac ghe Quoc hoi phan chia ta huu, theo đo Viet Quoc, Viet Cach (canh huu) ngoi ben tay phai, va cac đai bieu Viet Minh, Marxist, Xa hoi, Dan chu ngoi ben tay trai, nhung theo y kien cua Ho Chi Minh thi khong nen phan chia nhu vay, the hien mot su đoan ket trong Quoc hoi.


 Chinh phu Lien hiep Khang chien  Sau khi Quoc hoi đuoc bau, ngay 2 thang 3 nam 1946, Chinh phu Lien hiep Khang chien đuoc thanh lap đe thay the Chinh phu Lien hiep Lam thoi. O cac đia phuong, cac cap chinh quyen lien hiep đuoc thanh lap trong nam 1946.
Trong thoi gian hoat đong, Chinh phu đa tiep tuc thuc hien cac bien phap, chinh sach đe giu vung nen đoc lap cua nuoc Viet Nam dan chu non tre. Ve đoi noi đa keu goi cac đang phai đoan ket phung su quoc gia, thuc hien cac chinh sach kinh te, quoc phong, van hoa, giao duc... Ho Chi Minh giao cho Vo Nguyen Giap va Tran Quoc Hoan, sau nay tro thanh Bo truong Cong an, nhiem vu vo hieu hoa cac cuoc bieu tinh do Viet Nam Quoc dan Đang va Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi to chuc nham cham dut hoat đong tuyen truyen cua cac đang nay trong dan chung. Vo Nguyen Giap ke lai: "Chung toi phai trung tri bon pha hoai... Nhung bang moi gia phai tranh khieu khich va đam bao khong xay ra xung đot lon". Vo Nguyen Giap dung luc luong tu ve va cac hoi vien Hoi Cuu Quoc pha cac cuoc bieu tinh nay. Khi co lon xon, linh Trung Quoc ban chi thien, xong vao giai tan đam bieu tinh đe van hoi tri an. Viet Nam Quoc dan Đang hoang hot khi nguoi Trung Hoa khong giup đuoc gi nhieu trong viec chong lai Viet Minh nhu ho mong đoi. Ong Nguyen Duy Thanh, mot nguoi theo chu nghia quoc gia buon rau nho lai: "Khong co Trung Hoa ung ho, nhung đang phai theo chu nghia quoc gia chang the đoi pho đuoc voi nhung nguoi Cong san" 
Ve đoi ngoai đa thuc hien đam phan voi Chinh phu Phap, ky voi đai dien chinh phu Cong hoa Phap J. Sainteny ban Hiep đinh so bo Phap-Viet ngay 6 thang 3 nam 1946 cho phep 15.000 quan Phap ra Bac thay the cho 20 van quan Tuong rut ve nuoc. Sau khi ban Hiep đinh so bo Phap-Viet đuoc ky ngay 6 thang 3 nam 1946, cac đang phai khong cong san va than nuoc ngoai nhu Viet Quoc va Viet Cach đa len tieng phan đoi Chinh phu ky hiep đinh nay voi Phap.
Tu ngay 19 thang 4 đen ngay 11 thang 5 nam 1946 tai Đa Lat, chinh phu to chuc mot hoi nghi du bi, gap go giua 2 phai đoan Viet va Phap chuan bi cho Hoi nghi Fontainebleau chinh thuc vao thang 7 nam 1946.
Ngay 31 thang 5 nam 1946, Ho Chi Minh len đuong sang Phap theo loi moi cua chinh phu nuoc nay. Cung ngay, phai đoan chinh phu do Pham Van Đong dan đau cung khoi hanh. Truoc khi đi, Ho Chi Minh ban giao quyen lanh đao đat nuoc cho Quyen Chu tich Nuoc la cu Huynh Thuc Khang voi loi dan "Di bat bien, ung van bien". Truoc khi len đuong sang Phap, Ho Chi Minh du đoan thoi gian o Phap "...co khi mot thang, co khi hon"  nhung cuoi cung Ho Chi Minh o Phap 4 thang trong luc phai đoan do Pham Van Đong dan đau tham du Hoi nghi Fontainebleau (dien ra tu 6 thang 7 toi 10 thang 9 nam 1946). Hoi nghi Fontainebleau khong đem lai ket qua cu the nao. Sau khi phai đoan cua Viet Nam ve nuoc, tai Phap, ngay 14 thang 9 nam 1946, Ho Chi Minh ky voi đai dien Phap ban Tam uoc Viet - Phap.
Ngay 15 thang 6 nam 1946, nguoi linh cuoi cung cua quan đoi Trung Hoa Dan Quoc roi khoi Viet Nam. Cac thanh vien Viet Nam Quoc dan Đang va Viet Nam Cach Menh Đong minh Hoi mat cho dua hau thuan chinh la quan đoi Tuong Gioi Thach va do bat đong ve viec ky Hiep đinh so bo Phap-Viet ngay 6 thang 3 cung nhu khong muon sap nhap quan đoi vao bien che Ve quoc đoan duoi su chi huy cua Bo Quoc phong do Viet Minh kiem soat do lo so bi khong che roi bi giai tan dan đa lan luot rut khoi chinh phu Lien hiep. Lanh tu đang Viet Cach la Nguyen Hai Than va cac thanh vien Viet Quoc - Viet Cach khac trong chinh phu nhu Nguyen Tuong Tam, Vu Hong Khanh va canh than Tuong do Vu Hong Khanh lanh đao luu vong sang Trung Quoc. Cac đang vien Đai Viet phan lon van o lai Viet Nam cho thoi co. Nguyen Tuong Tam voi tu cach Bo truong Bo Ngoai giao dan đau phai đoan Viet Nam Dan chu Cong hoa tham gia Hoi nghi tru bi tai Đa Lat, nhung do bat đong đa khong tham gia hau het cac phien hop, sau đo cung khong tham gia Hoi nghi Fontainebleau, cuoi cung roi bo chinh phu (tai lieu nha nuoc neu Nguyen Tuong Tam thieu ban linh chinh tri, lap truong bap benh, bien thu cong quy roi đao nhiem sang nuoc ngoai). Viec cac thanh vien chu chot cua Viet Quoc, Viet Cach nhu Nguyen Hai Than, Nguyen Tuong Tam, Vu Hong Khanh roi bo chinh phu, luu vong sang Trung Quoc đa đanh dau cham het cho thoi ky hop tac giua Viet Minh va cac đang phai khong cong san tai mien Bac, trong cong cuoc "khang chien kien quoc" ma Chinh phu Lien hiep Khang chien la bieu tuong.
Su co mat cua quan đoi Tuong Gioi Thach cho toi luc đo đa đam bao su ton tai cua Viet Nam Quoc dan Đang va Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi. Hai đang nay khong co mot chuong trinh gan ket voi nhau đe tranh thu dan chung nhu Viet Minh. Nhung nguoi lanh đao Viet Nam Quoc dan Đang va Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi thi con xa moi co đuoc nhung pham chat co the so sanh voi Ho Chi Minh, Vo Nguyen Giap va nhung nguoi co trach nhiem khac cua Viet Minh. Khi quan đoi Tuong Gioi Thach rut khoi Viet Nam ngay 15 thang 6 nam 1946, hieu theo cach nay hay cach khac, Vo Nguyen Giap quyet đinh Viet Minh phai hoan toan mot minh đieu khien bo may chinh quyen. Vo Nguyen Giap hoi ha hanh đong ngay voi muc tieu rai khap: Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi đuoc Trung Hoa Quoc dan Đang ung ho, Viet Nam Quoc dan Đang (theo Cecil B. Currey to chuc nay muon danh cach mang cua Viet Nam Quoc dan Đang nam 1930 do Nguyen Thai Hoc sang lap con theo David G. Marr thi Đang Cong san Đong Duong đa ra suc tuyen truyen Viet Nam Quoc dan Đang phan boi lai su nghiep cach mang cua Nguyen Thai Hoc nam 1930 nhung đen cuoi nam 1945 nhieu nguoi dan van khong tin vao đieu đo), nhom quoc gia than Nhat Đai Viet, nhung nguoi Trotskyist, nhung nguoi quoc gia chong Phap, nhom Cong giao mang ten "chien si Cong giao". Vo Nguyen Giap đa tung buoc tim cach loai bo dan cac đang phai nay. Ngay 19 thang 6 nam 1946, Bao Cuu Quoc cua Tong bo Viet Minh đang xa luan kich liet chi trich "bon phan đong pha hoai Hiep đinh so bo Phap Viet mung 6 thang 3". Ngay sau đo Vo Nguyen Giap bat đau chien dich truy quet cac đang phai đoi lap bang luc luong cong an va quan đoi do Viet Minh kiem soat voi su giup đo cua nha cam quyen Phap. Ong cung su dung cac binh linh, si quan Nhat Ban tinh nguyen o lai Viet Nam va mot so vu khi do Phap cung cap (o Hon Gai quan Phap cung cap cho Viet Minh nhung khau phao đe diet mot so vi tri do quan Đai Viet chiem giu) trong chien dich nay.
Mot trong nhung su kien noi tieng nhat trong chien dich tran ap cac đang phai đoi lap la vu an pho On Nhu Hau. Sau khi tu Trung Quoc ve Viet Nam, Viet Nam Quoc dan Đang ngoai viec tim cach lat đo Viet Minh đe cung voi cac đang phai Viet Cach, Đai Viet... chiem chinh quyen, Viet Nam Quoc dan Đang va Đai Viet Quoc dan đang nho co vu khi do Trung Hoa Dan Quoc chuyen giao con to chuc cac đoi vu trang mang ten "Than loi đoan", "Thiet huyet đoan", "Hum xam"... Cac đoi vu trang nay đa to chuc nhieu vu cuop co vu trang, bat coc, tong tien, to chuc am sat nhung nguoi theo Viet Minh va ca nhung nguoi trung lap nhu ong Ba Vien (Ba Vien bi Quoc dan Đang nghi ngo la gian điep cua Phap, sau khi gap Ho Chi Minh, Ba Vien quay ve Ha Giang, bat giu va hanh quyet mot so đang vien Viet Nam Quoc dan Đang) roi tuyen truyen đo loi cho Viet Minh đa khong đam bao đuoc an ninh trat tu o Ha noi va mot so đo thi o Bac Bo. Khong nhung the đau thang 6 nam 1946, Viet Nam Quoc dan Đang to chuc cho Nghiem Xuan Chi (đang vien Viet Quoc) am sat mot so lanh đao cua Viet Minh nhu Vo Nguyen Giap, Truong Chinh va ong Bo Xuan Luat, mot nguoi cu cua Viet Cach nay đung ve phe Viet Minh. Truoc nhung hoat đong gay mat trat tu an ninh tai Ha Noi va mot so thanh pho o Bac Bo, So Cong an Bac Bo đa lap chuyen an ma sau nay đuoc lay ten cong khai la Chuyen an so 7 pho On Nhu Hau. Truong Chinh (Tong Bi thu Đang Cong san Đong Duong, khi đo rut vao hoat đong bi mat, chuc danh cong khai la Hoi truong Hoi nghien cuu Chu nghia Mac o Đong Duong) đuoc Nha Cong an Trung uong bao cao phat hien đuoc am muu cua thuc dan Phap cau ket voi Viet Nam Quoc dan Đang đang chuan bi đao chinh Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa, đa chi đao phai tap trung tran ap Viet Nam Quoc dan Đang, nhung phai co đu chung cu.
Sang som ngay 12 thang 7 nam 1946, mot tieu đoi cong an do Le Huu Qua chi huy bao vay kham xet tru so cua Đang Đai Viet tai so 132 Duvigneau, do nghi ngo Đai Viet cau ket voi Phap am muu tien hanh đao chinh lat đo Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa đung vao ngay Quoc khanh Phap (14 thang 7 nam 1946) khien linh canh va cac đang vien Đai Viet khong kip phan ung. Khi thuc hien cuoc bao vay kham xet nay, luc luong cong an chua co chung cu cu the va chua co lenh cua cap tren nhung van tien hanh đe cac thanh vien Đai Viet khong co thoi gian rut vao bi mat va tau tan truyen đon, hieu trieu lat đo chinh quyen. Tai tru so cua Đai Viet, luc luong cong an đa tim thay nhieu truyen đon, hieu trieu chua kip tau tan cung nhieu sung ong, luu đan. Cong an cung đuoc cho la đa phat hien mot ban ke hoach co chu ky cua Truong Tu Anh, theo đo Đai Viet se quang luu đan vao linh Phap goc Phi trong ngay dieu binh cua quan đoi Phap, tiep đo quan đoi Đai Viet hoac quan đoi Phap se bat giu nhung lanh đao Đang Cong san Đong Duong va Viet Nam Dan chu Cong hoa, cuoi cung Truong Tu Anh se cong bo thanh lap chinh phu moi. Le Gian, Giam đoc Nha Cong an Bac bo, đua tai lieu nay cho Quyen Chu tich nuoc Huynh Thuc Khang. Ong nay đoc roi noi "Tieu diet chung! Quet sach toan bo! Lu phan boi! Đo cho ma!". Tuy nhien, tai lieu nay la mot ban du thao do Truong Tu Anh viet tay chi đe su dung trong Đai Viet Quoc dan Đang. Le Gian khong cung cap đuoc bang chung ve su thong đong cua Phap voi Đai Viet Quoc dan Đang trong ke hoach đao chinh ngay 14 thang 7 nam 1946 ngoai viec Sainteny tiep tuc muon to chuc dieu binh vao ngay đo. Le Gian tim Vo Nguyen Giap va đuoc Giap chi thi tan cong tat ca cac van phong cua Viet Quoc o Ha Noi va cac tinh.
Sau đo, luc 7h sang ngay 12 thang 7 nam 1946, Viet Nam Cong an vu thuc hien pha vu an pho On Nhu Hau. Chi đao truc tiep luc luong cong an pha vu an nay la cac ong Le Gian (Giam đoc Nha Cong an Bac Bo), Nguyen Tuan Thuc (Giam đoc Cong an Ha Noi) va Nguyen Tao (Truong nha Điep bao Cong an Trung uong). Luc luong cong an xung phong đa thuc hien kham xet cac tru so Viet Nam Quoc dan Đang (7 can nha) tai Ha Noi, bat tai cho nhieu thanh vien cua Viet Nam Quoc dan Đang cung nhieu tang vat nhu truyen đon, vu khi, dung cu tra tan, đong thoi phat hien nhieu xac chet tai đo,... Hon 100 nguoi bi bat va mot so nguoi bien mat khong dau vet. Trong so cac thanh vien cua Quoc dan Đang bi bat, co mot đai bieu Quoc hoi Viet Nam khoa I la Phan Kich Nam. Theo đieu tra cua Nha cong an, Viet Nam Quoc dan Đang đang chuan bi nhung hanh đong khieu khich rat nghiem trong. Du đinh cac thanh vien cua Viet Nam Quoc dan Đang se phuc san doc đuong quan Phap dieu hanh qua nhan ngay Quoc khanh Phap, ban sung, nem luu đan đe tao ra nhung chuyen rac roi giua Phap va Chinh phu, gay su pha hoai hoa binh roi tung truyen đon ho hao lat đo chinh quyen va sau đo đung ra bat tay voi Phap.
Ngay 16 thang 7, Quyen Chu tich nuoc Huynh Thuc Khang đa co tuyen bo tran an du luan: "Nhung đang vien Viet Nam Quoc dan Đang chan chinh, đuoc bao đam su tu do hoat đong trong vong phap luat... Nhung ke bat coc, tong tien, am sat thi phai đem ra phap luat nghiem tri. Đay khong phai la van đe đang phai. Viec kham xet vua roi la viec phai lam đe bao ve tri an...".
Theo quy đinh cua phap luat thi Pho Chu tich nuoc va Bo truong do Quoc hoi bau, va chi phe truat boi Quoc hoi theo thu tuc quy đinh cua phap luat Trong phien đieu tran truoc Quoc hoi tai Ky hop thu hai lien quan Tam uoc va mot so thanh vien roi Chinh phu, Ho Chi Minh co noi:
Tam uoc nay co anh huong toi cac hiep uoc ky sau khong? Trong xa hoi loai nguoi, co cai gi ma khong anh huong toi cai khac. Tuy vay, nhung su đieu đinh sau đay khong the vi ban tam uoc nay ma bi rang bo. Ban Tam uoc nay tuy theo su thi hanh the nao, se tao đieu kien đay cho nhung cuoc đieu đinh sau mau chong đat ket qua.Ve ong Pho Chu tich Nguyen Hai Than, ong Bo truong Ngoai giao Nguyen Tuong Tam, ong Pho Chu tich Quan uy hoi Vu Hong Khanh, cac ong ay khong co mat o đay. Luc Nha nuoc đuong gap buoc kho khan, quoc dan tin o nguoi nao trao nguoi ay lam cong viec lon ma cac ong ay lai bo đi thi cac ong ay phai hoi luong tam the nao? Nhung nguoi đa bo viec đi kia, ho khong muon ganh vac viec nuoc nha hoac ho cung khong đu nang luc ganh vac, nay chung ta khong co ho o đay chung ta cung cu ganh vac đuoc nhu thuong.
Du vay, mot so thanh vien Viet Quoc, Viet Cach nhu Chu Ba Phuong, Bo Xuan Luat van tiep tuc tham gia Chinh phu, ke ca khi len Viet Bac. Truong Đinh Tri van tiep tuc tham gia chinh phu sau Vu an pho On Nhu Hau. Tai ky hop thu hai Quoc hoi, van co 37 đai bieu Viet Quoc, Viet Cach tham gia (tong so 291 thanh vien tham du trong tong so 444 thanh vien đa mo rong so voi đau nam). Cung Đinh Quy tiep tuc tham gia Ban Thuong truc Quoc hoi.


 Chinh phu Lien hiep Quoc dan  Ngay 3 thang 11 nam 1946 Chinh phu Lien hiep Quoc dan nhieu thanh phan đuoc thanh lap thay cho Chinh phu Lien hiep Khang chien nham đap ung tinh hinh moi. 
Trong thoi gian khang chien, bo may hanh chinh cac cap co nhieu bien đoi. To chuc đon vi hanh chinh Khu va Lien khu. Thanh lap cac Uy ban Khang chien cac cap. Cap Trung uong, thanh lap Bo Tong chi huy Quan đoi Quoc gia (1947), sau đoi la Bo Tong tu lenh (1948) roi Bo Quoc phong Tong tu lenh. Cac co quan tu phap co ban to chuc theo cap xet xu.


 Tu nam 1955  Ban đau, Viet Nam Dan chu Cong hoa la chinh the cua nuoc Viet Nam thong nhat, nhung thuc te sau nam 1954 thi chi quan ly tu Vinh Linh tro ra. Sau nam 1954, nha nuoc bat đau đat ra cac muc tieu cai tao xa hoi chu nghia.


= Quoc hoi =
Quoc hoi khoa I (Quoc hoi lap hien), voi ten goi luc đo la Nghi vien Nhan dan, đuoc bau vao ngay 6 thang 1 nam 1946, voi ty le cu tri đi bo phieu la 89% va co 333 nguoi trung cu.
Ngay 20 thang 9 nam 1945, Uy ban Du thao Hien phap đuoc thanh lap theo Sac lenh so 34-SL gom co 7 thanh vien: Ho Chi Minh, Vinh Thuy (vua Bao Đai), Đang Thai Mai, Vu Trong Khanh, Le Van Hien, Nguyen Luong Bang, Đang Xuan Khu (Truong Chinh).
Ngay 9 thang 11 nam 1946, tai Ky hop thu hai Quoc hoi khoa I thong qua Hien phap Viet Nam Dan chu Cong hoa. Du kien trung cau dan y toan quoc thong qua Hien phap, bau cu Nghi vien Nhan dan theo quy đinh cua Hien phap moi thay cho Quoc hoi lap hien, nhung chien tranh nen khong thuc hien đuoc. Khi đo Quoc hoi chia theo nhom: Mac xit, Xa hoi chu nghia, Dan chu, Viet Minh, Đong minh Hoi va Viet Nam Quoc dan Đang, khong ke cac đai bieu trung lap.
Tiep đo, Du an luat Lao đong đuoc thong qua va ban hanh ngay 8 thang 11 nam 1946. Đay la du luat đau tien đuoc thong qua.
Ngay 31 thang 9 nam 1959, trong ky hop tai Ha Noi, Quoc hoi khoa I thong qua Hien phap moi. Do tinh hinh chien tranh, Hien phap 1946 chua đuoc chinh thuc cong bo va theo mot so nguoi chua tung co hieu luc ve phuong dien phap ly. Quoc hoi Viet Nam khoa I cung đa thong qua Hien phap nam 1959 va xem la ke thua Hien phap nam 1946, la Hien phap cua mot nuoc Viet Nam thong nhat tren co so khang đinh tinh hop hien, hop phap cua Quoc hoi va Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Quoc hoi khoa II đuoc bau nam 1960, cac đai bieu mien Nam đu tu cach đuoc bau trong khoa I đuoc luu nhiem. Quoc hoi khoa III đuoc bau nam 1964, cac đai bieu mien Nam đu tu cach đuoc bau trong khoa I đuoc luu nhiem. Ky hop thu 7 nam 1971 ra nghi quyet mien nhiem cac đai bieu mien Nam, sau khi Đai hoi quoc dan mien Nam bau ra Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam va Hoi đong Co van ben canh Chinh phu. Quoc hoi khoa IV đuoc bau nam 1971. Quoc hoi khoa V đuoc bau nam 1975.


= Tu phap =


 1945–1954  Ngay sau khi thanh lap, Chinh phu Cach mang Lam thoi giai tan mot so đang voi ly do "tu thong voi ngoai quoc", "phuong hai đen nen đoc lap Viet Nam" hoac đe trung tri "bon phan cach mang", cung co chinh quyen moi. Chinh phu cung cho phep Ty Liem phong co the bat nhung nguoi "nguy hiem cho nen Dan chu Cong hoa Viet Nam".
Bo Tu phap Viet Nam đuoc thanh lap ngay 28 thang 8 nam 1945 cung voi Chinh phu Cach mang Lam thoi do luat su Vu Trong Khanh lam bo truong, sau thang 3 nam 1946 thi chuyen giao cho luat su Vu Đinh Hoe. Bo Tu phap giai the vao nam 1960.
Ngay 13 thang 9 nam 1945, Chinh phu thanh lap cac toa an quan su đe "xu tat ca cac nguoi nao vi pham vao mot viec gi co phuong hai đen nen đoc lap cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa". Toa an quan su co quyen tuyen an tich thu tai san, phat tu, phat kho sai hoac phat tu hinh, nhung quan đoi tu xet xu nhung pham nhan la binh si.
Ngay 12 thang 4 nam 1953, Chinh phu thanh lap toa an nhan dan đac biet o nhung noi phat đong quan chung đe đam bao viec thi hanh chinh sach ruong đat, giu gin trat tu xa hoi, cung co chinh quyen nhan dan, thuc đay khang chien đen thang loi. Toa an nhan dan đac biet co nhiem vu trung tri nhung ke phan cach mang, nhung cuong hao gian ac, nhung ke chong lai hoac pha hoai chinh sach ruong đat; xet xu nhung tranh chap ve tai san, ruong đat lien quan đen cac vu an tren; va xet xu nhung tranh cai ve phan đinh thanh phan giai cap.
Tham quyen toa an nhan dan đac biet huyen hoac lien huyen đat duoi su lanh đao cua Uy ban Khang chien Hanh chinh tinh va đi xu luu đong o cac xa co phat đong quan chung. Viec thanh lap Toa an Nhan dan Đac biet o huyen hay lien huyen do Uy ban Khang chien Hanh chinh tinh quyet đinh va Uy ban Khang chien Hanh chinh lien khu duyet y. Toa an Nhan dan Đac biet co Chanh an, 6 đen 10 tham phan, đa so la trung nong va ban co nong, ban co nong nhieu hon trung nong. Chanh an va mot nua so tham phan do Uy ban Khang chien Hanh chinh tinh chon lua va Uy ban Khang chien Hanh chinh lien khu duyet y. Mot nua so tham phan do Nong hoi hoac Hoi nghi đai bieu nong dan o huyen hay lien huyen cu ra. Khi đen xa nao xu thi lay them đai bieu nong dan o xa đo, nhung so đai bieu lay vao khong đuoc qua 1/3 tong so tham phan. Sac lenh so 233/SL ngay 14 thang 6 nam 1955 sua lai quy đinh trong Sac lenh 150/SL: Khi phan toa đen xa nao xu thi lay them 5 đai bieu nong dan cua xa đo. So đai bieu nay do Hoi nghi đai bieu nong dan xa bau ra, va phai la ban co trung nong; so ban co nong phai nhieu hon trung nong. Cac đai bieu nay co quyen han va nhiem vu cua nhung tham phan.
Toa an nay co quyen tuyen: tha bong, canh cao, boi thuong, tich thu tai san, tuoc quyen cong dan, quan che đia phuong, phat tu co thoi han, phat tu chung than, xu tu hinh. Đoi voi viec duyet an, an tu duoi 5 nam do Uy ban Khang chien Hanh chinh tinh duyet va do Chu tich Uy ban Khang chien Hanh chinh tinh ky vao ban an. An tu 5 nam tu tro len chung than va an tu hinh thi do Uy ban Khang chien Hanh chinh lien khu duyet va do Chu tich Uy ban Khang chien Hanh chinh lien khu ky vao ban an. Trong 10 ngay sau khi tuyen an, nguoi bi an co quyen chong an.


 1954–1976  Trong Chien tranh Viet Nam, Quoc hoi khoa I đen khoa V thong qua nhieu đao luat đe xay dung phap che xa hoi chu nghia cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ngoai ra, chu tich nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa cung ban hanh cac sac lenh quy đinh nhung van đe ma Quoc hoi chua ban hanh luat.
Ngay 14 thang 12 nam 1956, chu tich nuoc ra quy đinh ve che đo bao chi. Sac lenh nay quy đinh tat ca cac bao chi đeu đuoc huong quyen tu do ngon luan, khong phai kiem duyet truoc khi in. Mot to bao phai xin phep lam thu tuc khai bao truoc khi xuat ban va chi đuoc hoat đong neu đuoc co quan phu trach ve bao chi cua Chinh phu cap giay phep.
Ngay 20 thang 5 nam 1957, chu tich nuoc ra sac lenh ban hanh Luat quy đinh quyen Lap hoi. Đao luat quy đinh lap hoi phai xin phep va the le lap hoi do Chinh phu quy đinh, đong thoi nhung hoi đa thanh lap truoc ngay ban hanh đao luat va đa hoat đong trong vung tam bi chiem trong thoi ky khang chien đeu phai xin phep lai đe tiep tuc hoat đong.
Nam 1958, Vien Cong to Trung uong, tien than cua Vien kiem sat nhan dan toi cao, đuoc thanh lap voi Vien truong đau tien la Bui Lam. Thang 5 nam 1959, Toa an nhan dan toi cao đuoc thanh lap voi chanh an đau tien la luat su Pham Van Bach.


= Phan cap hanh chinh =

Sau Cach mang thang Tam, đon vi hanh chinh cac cap gom: ky, tinh, huyen, xa. Thanh pho Ha Noi truc thuoc trung uong. Thanh pho Hai Phong, Sai Gon – Cho Lon truc thuoc ky, thanh pho Nam Đinh, Vinh, Ben Thuy, Hue va Đa Nang đeu tam coi la Thi xa.
Thoi ky khang chien, to chuc them cac đon vi hanh chinh cap Khu va Lien khu. Thu đo khang chien đat o Viet Bac.
Trong thanh pho truc thuoc trung uong, thoi ky 1954–1958, co cac cap hanh chinh quan (o ca noi thanh va ngoai thanh), duoi quan co khu pho (o noi thanh) va xa (o ngoai thanh, ngoai ra co pho la cap khong thong dung, nhu pho Gia Lam o Ha Noi). Nam 1958, noi thanh bo quan, thay bang khu pho (goi tat la khu), duoi khu pho la khoi dan pho, ngoai thanh co quan (tu nam 1961 đoi la huyen) va xa. Nam 1974, đoi ten goi khoi dan pho thanh cap tieu khu.
Tu nam 1955, Viet Nam Dan chu Cong hoa đa thiet lap Khu tu tri Thai Meo (sau đoi la Khu tu tri Tay Bac) gom ba tinh Lai Chau, Son La, Nghia Lo, va nam 1956 thiet lap Khu tu tri Viet Bac gom 6 tinh Cao Bang, Lang Son, Thai Nguyen, Bac Can, Ha Giang, Tuyen Quang. Khu tu tri la đon vi hanh chinh đem giua Trung uong va cap tinh. Nam 1975 cap nay bi bai bo.


= Ngoai giao =

Viet Nam Dan chu Cong hoa khong co nhieu quan he ngoai giao voi the gioi tu ban trong hau het lich su ton tai nhung đuoc gan nhu toan bo khoi xa hoi chu nghia cong nhan, vien tro, vi du nhu Lien Xo va nhung quoc gia Khoi phia Đong o Đong Au va Trung A, Trung Quoc, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien va Cuba. Tu nam 1950 đen nam 1957, Viet Nam Dan chu Cong hoa tu choi thiet lap quan he ngoai giao voi Nam Tu, phan anh lap truong cua Lien Xo ve Josip Broz Tito.

Mot so quoc gia khong lien ket cong nhan Viet Nam Dan chu Cong hoa tren thuc te, vi du nhu An Đo. Viet Nam Dan chu Cong hoa co quan he than thiet voi Algerie vi đa bi mat vien tro vu khi cho phong trao đoc lap Algerie trong Chien tranh Algerie. Tai hoi nghi thuong đinh nam 1973 cua Phong trao khong lien ket, Algerie trinh du thao nghi quyet đe nghi cac thanh vien ung ho Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam.

Viet Nam Dan chu Cong hoa ban đau huong toi Hoa Ky do moi quan he đong minh chong Nhat Ban. Thang 1 nam 1946, Ho Chi Minh gui tam buc thu đen Tong thong Harry S. Truman va Ngoai truong James F. Byrnes, nhung khong đuoc hoi am. Thang 7 nam 1946, Chinh phu thanh lap co quan đai dien ngoai giao o nuoc ngoai đau tien tai Thai Lan. Nam 1946, Ho Chi Minh gap lanh đao phong trao phuc quoc Do Thai David Ben-Gurion tai Phap va ngo y san sang thiet lap quan he ngoai giao khi nha nuoc Do Thai đuoc thanh lap. Nam 1947, Viet Nam Dan chu Cong hoa đat co quan lien lac đau tien tai Yangon, Mien Đien. Tu thang 1 nam 1947, Ho Chi Minh bat đau đien đam voi cac lanh đao An Đo.
Tu nam 1950, Viet Nam Dan chu Cong hoa bat đau đuoc cac nuoc thuoc Khoi phia Đong cong nhan, bao gom Trung Quoc, Lien Xo, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, Cong hoa Dan chu Đuc, Tiep Khac, Romania, Ba Lan, Hungary, Bulgaria va Albania. Nam 1954, Mong Co thiet lap quan he ngoai giao voi Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Sau khi tiep quan Ha Noi, Chinh phu cong nhan co quan đai dien ngoai giao cua An Đo tai Ha Noi. Ngay 17 thang 10 nam 1954, Thu tuong An Đo Jawaharlal Nehru tham Viet Nam. Thang 11 nam 1954, Thu tuong Mien Đien U Nu tham Viet Nam. Tuy nhien, quan he ngoai giao voi An Đo, Indonesia va Mien Đien chi o cap lanh su.
Nam 1969, Thuy Đien la quoc gia phuong Tay đau tien thiet lap quan he ngoai giao cap đai su voi Viet Nam Dan chu Cong hoa. Vao thap nien 1970, nhieu quoc gia phuong Tay theo sau Thuy Đien cong nhan Viet Nam Dan chu Cong hoa. Thang 12 nam 1972, tong cong co 49 quoc gia cong nhan Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ngay 12 thang 4 nam 1973, Phap thiet lap quan he ngoai giao voi Viet Nam Dan chu Cong hoa.


= Quan đoi =

Quan đoi nhan dan Viet Nam la luc luong vu trang cua Viet Nam Dan chu Cong hoa, tien than la Quan đoi Quoc gia Viet Nam va Ve quoc đoan do Viet Minh thanh lap.
O mien Nam, Ve quoc đoan co nhieu đon vi cua cac giao phai Cao Đai, Hoa Hao, Binh Xuyen tuy chap hanh nhung chi thi quan su cua cap tren nhung lai tu choi tiep nhan cac chinh uy do cap tren cu xuong. Sau nhung xung đot quan su giua cac đon vi do giao phai chi huy voi nhung đon vi do Viet Minh chi huy, va nhat la sau khi giao chu Huynh Phu So cua Hoa Hao mat tich, phan lon luc luong quan su cua cac giao phai Cao Đai, Hoa Hao, Binh Xuyen ly khai khoi Ve quoc đoan hop tac voi chinh phu Nam Ky tu tri thuoc Phap va sau nay voi Quoc gia Viet Nam.


= Cac to chuc chinh tri =
Tu nam 1945 đen 1950, Viet Nam co nhieu đang, to chuc chinh tri thuoc nhieu khuynh huong chinh tri, y thuc he. Sau khi Quoc gia Viet Nam đuoc thanh lap thi Đang Lao đong Viet Nam cung đuoc thanh lap, hoat đong cong khai. O Viet Nam Dan chu Cong hoa chi con 3 đang: Đang Lao đong, Đang Dan chu va Đang Xa hoi trong Mat tran Lien Viet. Ba đang nay hoat đong cong khai trong vung do Viet Nam Dan chu Cong hoa kiem soat va ung ho Viet Nam Dan chu Cong hoa. Nhung đang, to chuc khac hoat đong cong khai trong vung do Phap va Quoc gia Viet Nam kiem soat va ung ho Quoc gia Viet Nam chong Viet Nam Dan chu Cong hoa.


 Cac đang, to chuc chong Phap  Viet Nam Đoc lap Đong Minh (Viet Minh): la to chuc lon nhat chong Phap, khong co hoc thuyet ro rang, nhung đuoc Hoa Ky đanh gia la to chuc dan toc chu nghia noi bat nhat, chiu su anh huong cua Đang Cong san Đong Duong va chu nghia Marx; Viet Minh hop nhat voi Lien Viet tu thang 3 nam 1949 thanh Mat tran Lien Viet.
Hoi Lien hiep Quoc dan Viet Nam (Lien Viet): la to chuc lien hiep cac to chuc chinh tri va xa hoi voi muc đich đoan ket tat ca cac luc luong va đong bao yeu nuoc Viet Nam khong phan biet đang phai, giai cap, ton giao, xu huong chinh tri, dan toc đe lam cho nuoc Viet Nam đoc lap, thong nhat, dan chu, phu cuong; Lien Viet đuoc lap ra đe keu goi cac to chuc chong Phap ma khong thuoc Viet Minh hoac Đang Cong san Đong Duong; do đo Lien Viet đuoc xem la to chuc lon thu 2 sau Viet Minh; Lien Viet hop nhat voi Viet Minh tu thang 3 nam 1949 thanh Mat tran Lien Viet
Mat tran Lien Viet: mot lien minh chinh tri tai Viet Nam tu nam 1951 đen 1955, đuoc thanh lap tren co so hop nhat tu 2 to chuc Viet Minh va Lien Viet; do Đang Cong san Đong Duong lanh đao
Đang Cong san Đong Duong (sau la Đang Lao đong Viet Nam): tuyen bo giai tan nam 1945 boi ap luc tu Phap, My, va Trung Hoa Dan quoc; hoat đong chinh thuc tro lai tu Đai hoi II voi ten moi la Đang Lao đong Viet Nam; Đang Cong san Đong Duong la luc luong nong cot cua Viet Minh; Theo CIA, Đang Cong san Đong Duong van la nong cot cua Viet Minh voi nam 1931: 1 500 thanh vien, 1946: 50 000 thanh vien, 1950: 400 000 thanh vien.
Đang Dan chu Viet Nam: to chuc cua gioi trung luu, phan lon hoat đong o Bac Bo, ung ho Viet Minh va chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Đang Xa hoi Viet Nam: theo khuynh huong dan chu xa hoi, ung ho Viet Minh va chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Viet Nam Quoc dan Đang (Viet Quoc): co he tu tuong la chu nghia dan toc va chu nghia xa hoi theo hoc thuyet Tam Dan; phan lon thanh vien ung ho Trung Hoa Dan quoc, ve sau theo Phap roi di tan vao mien nam; mot nhom nho tach ra theo khang chien va ung ho Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi (Viet Cach): la mot nhom lien minh nam 1942; phan lon ung ho Trung Hoa Dan quoc roi sau ung ho Phap; mot nhom nho tach ra theo khang chien ung ho Viet Nam Dan chu Cong hoa; sau suy yeu roi tan ra tu cuoi nam 1946 .
Phong trao Đe Tu Quoc te (Trotskyist): chong ca Phap lan Viet Minh; sau bi Viet Minh tieu diet tu thang 10 nam 1945.
Nhom Binh Xuyen chong Phap: luc luong Binh Xuyen cua thu linh Duong Van Duong, em trai Duong Van Ha va Huynh Van Tri chi huy, ve sau sat nhap vao Ve Quoc Đoan cua Viet Minh; mot bo phan li khai ung ho Phap va Bao Đai
Thanh nien Tien phong: to chuc chinh tri - xa hoi hoat đong chu yeu tai Nam Ky trong nam 1945; đuoc xem la to chuc lon manh nhat tai Nam Bo; Thanh nien Tien phong gia nhap Viet Minh sau Cach mang Thang Tam


 Cac đang, to chuc lien minh voi Phap  Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep: la mot lien minh co thien huong ung ho cuu hoang Bao Đai, chu truong thanh lap Quoc gia Viet Nam đe đoan ket ba ky cua Viet Nam, gianh đoc lap cho Viet Nam va thanh lap mot nha nuoc cong hoa dan chu nhung khong tach khoi khoi Lien hiep Phap.
Viet Nam Cach menh Đong minh Hoi: tai thanh lap nam 1946 o Trung Quoc, co khoang 5.000 thanh vien, đinh hoa giai voi Viet Minh nhung khong thanh, ung ho Bao Đai nhung đoi cung ran voi Phap.
Viet Nam Quoc dan Đang (khong ke nhom theo Viet Minh): co khoang 5.000 thanh vien chu yeu o mien Bac, ung ho Bao Đai.
Viet Nam Dan chu Xa hoi Đang: tach ra tu cac nhom Binh Xuyen, Hoa Hao, Cao Đai theo Viet Minh ban đau, o Nam Bo, sau đo thang 11 nam 1947 do tranh chap voi Hoa Hao, khong con hoat đong.
Đoan the Dan chung: chong Viet Minh, thanh lap o Ha Noi, đen 1949 gan nhu tan ra.
Viet Nam Quoc gia Thanh nien Đoan: nhom nho Bac ky.
Đoan the Cao Đai: la to chuc do Pham Cong Tac lanh đao, bi chia re. Vao thang 1 nam 1948, Cao Đai đa ky ket mot hiep uoc hoa binh voi Phat giao Hoa Hao, va cam ket ho tro cho Bao Đai. Pham Cong Tac cong khai đung ve phia chinh phu Bao Đai vao thang 7 nam 1949.
Phat giao Hoa Hao: chong Anh – Phap giai đoan 1945 thoi Huynh Phu So, sau ung ho cho phuc hoi Bao Đai, nhung quan he voi cac phe phai khac va Phap con cang thang.
Tinh đo cu si: chu yeu nguoi goc Hoa.
Viet Nam Lien đoan Cong giao: ban đau ung ho Viet Nam Dan chu Cong hoa, sau đuoc Ngo Đinh Diem đua vao Mat tran Thong nhat Quoc gia Lien hiep ung ho Bao Đai.
Lien khu Binh Xuyen: ban đau hop tac voi Viet Minh, sau mot nhom tach ra hop tac voi Bao Đai, nhung canh giac voi Phap.
Viet Nam Quoc gia Lien hiep: thanh lap thang 12 nam 1947, tai Ha Noi van đong chinh tri ung ho Bao Đai, nhung hoat đong it hieu qua.
Viet Nam Phuc quoc Đong minh Hoi: phuc hoi tu 1947 tu cac phan tu dan toc chu nghia theo guong Nhat Ban, hoat đong it hieu qua. Trong nam 1946 va 1947 Cuong Đe van đong My chong Phap, Ho Chi Minh va Bao Đai hoa giai, nhung Cuong Đe chet 1951, to chuc tan vo.
Đang Dan chu Đong Duong, Đang Dan chu Nam Ky, Mat tran Nhan dan Đong Duong, va Phong trao Nhan dan Nam Ky, ung ho cho giai phap cua Phap, it nhieu ho tro cho Bao Đai.


Kinh te Nen kinh te Viet Nam Dan chu Cong hoa la nen kinh te ke hoach theo khuon mau cua che đo xa hoi chu nghia.
Chu truong cua Đang Lao đong Viet Nam la thuc hien cach mang voi hai muc tieu "đua mien Bac tien len xa hoi chu nghia" va "dung hau phuong mien Bac đau tranh giai phong mien Nam".


= Cai cach ruong đat =

Giua nam 1955 va nam 1956, mot cuoc cai cach ruong đat đuoc tien hanh voi muc đich lay ruong đat cua đia chu, cuong hao chia cho nong dan. Cuoc cai cach đa pham phai nhieu sai lam nhu đau to nham, tran lan, xu toi khong thong qua toa an hoac chi qua "toa an nhan dan". Cac nha lanh đao chinh quyen, trong đo co Ho Chi Minh, đa chinh thuc phai xin loi truoc dan chung ve cac sai lam nay đong thoi cach chuc va xu phat nhieu can bo.
Trong 3.563 xa thuoc 22 tinh va nhung vung ngoai thanh o mien Bac đa thuc hien cai cach ruong đat, cac đoi cai cach ruong đat đa chi ra 47.890 đia chu, chiem 1,87% tong so ho va 2,25% tong so nhan khau o nong thon. Trong so đia chu đo, co 6.220 ho la cuong hao gian ac, chiem 13% tong so ho đia chu. Nghi quyet cua Hoi nghi Trung uong Đang Lao đong Viet Nam lan thu 14 ve tong ket cai cach ruong đat đa neu ro: "Nhung ten đia chu co nhieu toi ac voi nong dan va la phan đong đau so cung mot so to chuc cua chung đa bi quan chung to cao va bi trung tri theo phap luat". So đia chu bi tuyen an tu hinh trong chuong trinh Cai cach ruong đat khong đuoc thong ke chinh xac va gay tranh cai. Cac nha nghien cuu phuong Tay đua ra cac so lieu rat khac nhau va khong thong nhat, theo Gareth Porter: tu 800 đen 2.500 nguoi bi tu hinh; theo Edwin E. Moise (sau mot cong cuoc nghien cuu sau rong hon): vao khoang 5.000; theo giao su su hoc James P. Harrison: vao khoang 1.500 nguoi bi tu hinh cong voi 1.500 bi giam giu. Do tien hanh voi va, nhieu đia chu bi ket an oan sai, nen tu nam 1956, cac chien dich sua sai đuoc tien hanh, cac đia chu bi ket an oan đuoc tra tu do, minh oan, tra lai danh du va đuoc tao đieu kien sinh song. Qua cai cach ruong đat o mien Bac, tren 810.000 hecta ruong đat cua đe quoc va đia chu, ruong đat ton giao, ruong đat cong va nua cong nua tu đa bi tich thu, trung thu, trung mua đe chia cho 2.220.000 ho nong dan lao đong va dan ngheo o nong thon, bao gom tren 9.000.000 nhan khau. Nhu vay la 72,8% so ho o nong thon mien Bac đa đuoc chia ruong đat. Tinh đen thang 4 nam 1953, so ruong đat truc tiep tich thu cua đia chu chia cho nong dan bang 67,67% tong so ruong đat ma đia chu chiem huu nam 1945.
Trong mot thoi gian ngan (đen 1955), cac cong trinh thuy loi bi Phap pha huy đeu dan đuoc khoi phuc, dien tich tuoi len lai 202.374 ha. Nam 1958, san xuat nong nghiep noi chung va thuy loi noi rieng đa vuot muc truoc chien tranh. Nghi quyet 63 cua Bo Chinh tri đua ra muc tieu "thang đuoc han han, ung, bao, xam nhap man va lut lon". Cong trinh đai thuy nong Bac Hung Hai đuoc chon lam đot pha voi nhiem vu tuoi tieu cho 156.000 ha. Ngay 1/10/1958, Thu tuong Pham Van Đong đa khoi cong cong trinh. Trong thoi gian thi cong, Ho Chi Minh đa xuong đong vien va kiem tra 4 lan: "Bay gio chiu kho phan đau trong may thang. Sau nay se huong hanh phuc lau dai hang tram nam".
Trong giai đoan 1955-1959, san luong luong thuc quy thoc tu 3,76 trieu tan nam 1955 tang len 5,19 trieu tan nam 1959. Đau nam 1965 đa xay dung đuoc 3.139 điem co khi nho, 7 tram va 32 đoi may keo, 33 cong trinh thuy loi lon, 1.500 cong trinh vua va nho đuoc khoi phuc va xay dung, bao đam tuoi tieu chu đong cho hon 500.000 ha dien tich trong trot. Nong nghiep mien Bac tu mot nen nong nghiep lac hau, đoc canh, nang suat thap dan dan tro thanh mot nen nong nghiep đuoc co khi hoa. Nam 1965, mien Bac chi co 7 huyen va 640 hop tac xa đat muc san luong 5 tan/ha/nam thi đen nam 1967 tang len 30 huyen va 2.628 hop tac xa đat đen muc san luong tren. Tinh Thai Binh, huyen Thanh Tri (Ha Noi), huyen Đan Phuong (Ha Tay) tro thanh "vung que 5 tan" (đat nang suat 5 tan lua/1 hecta) đau tien trong lich su.


= Cai tao kinh te =

Nam 1958, Ho Chi Minh cong bo: Thoi ky khoi phuc kinh te đa ket thuc va mo đau thoi ky phat trien kinh te mot cach co ke hoach. Thang 11 nam 1958, Đang Lao đong Viet Nam quyet đinh đe ra ke hoach phat trien kinh te, van hoa trong 3 nam (1958–1960) va tien hanh cai tao xa hoi chu nghia (bao gom hop tac hoa nong nghiep va cai tao tu ban tu doanh), ke hoach phat trien va cai tao kinh te, phat trien van hoa cua Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa đuoc Quoc hoi thong qua ngay 14 thang 12 nam 1958. Đen cuoi nam 1960, o mien Bac co 84,8% so ho nong dan đa gia nhap hop tac xa, chiem 76% tong dien tich canh tac, 520 hop tac xa ngu nghiep chiem 77,2% tong so ho đanh ca, co 269 hop tac xa nghe muoi chiem 85% tong so ho lam muoi. O thanh thi, 100% so co so cong nghiep tu ban tu doanh thuoc dien cai tao đa đuoc to chuc thanh xi nghiep cong tu hop doanh, xi nghiep hop tac, 1.553 doanh nhan thanh nguoi lao đong. Co 90% tong so tho thu cong trong dien cai tao đa tham gia cac hop tac xa thu cong nghiep, trong đo hon 70.000 tho thu cong chuyen sang san xuat nong nghiep. Trong linh vuc thuong nghiep, đen 60% tong so nguoi buon ban nho, lam dich vu, kinh doanh nganh an uong thuoc dien cai tao đa tham gia hop tac xa, to mua ban, lam đai ly cho thuong nghiep quoc doanh va tren 10.000 nguoi đa chuyen sang san xuat.


= Ke hoach 5 nam lan thu nhat (1961–1965) =
Buoc vao thuc hien Ke hoach nha nuoc 5 nam lan thu nhat, mien Bac chuyen sang giai đoan lay xay dung chu nghia xa hoi lam trong tam. Nhiem vu co ban cua Ke hoach 5 nam la ra suc phat trien cong nghiep va nong nghiep, tiep tuc cai tao xa hoi chu nghia, cung co va tang cuong thanh phan kinh te quoc doanh, cai thien mot buoc đoi song vat chat va van hoa cua nhan dan lao đong, cung co quoc phong, tang cuong trat tu va an ninh xa hoi.
Nganh cong nghiep đuoc uu tien đau tu xay dung. Voi su giup đo cua Lien Xo, Trung Quoc va cac nuoc xa hoi chu nghia, tu nam 1961 đen nam 1964, von đau tu xay dung co ban danh cho cong nghiep la 48%, trong đo cong nghiep nang chiem gan 80%. Gia tri san luong nganh cong nghiep nang nam 1965 tang ba lan so voi nam 1960.
Trong nhung nam 1961–1965, 100 co so san xuat moi đuoc xay dung hoac mo rong nhu cac nha may: co khi Ha Noi, co khi Tran Hung Đao, xe đap Thong Nhat, đong tau Bach Đang, đien Uong Bi, khu gang thep Thai Nguyen,... Cac khu cong nghiep Viet Tri, Thuong Đinh (Ha Noi), cac nha may đuong Van Điem, Song Lam, su Hai Duong, pin Van Đien, det 8/3, det kim Đong Xuan,... đa san xuat nhieu mat hang phuc vu dan sinh va quoc phong. Cong nghiep quoc doanh chiem ti trong 93% trong tong gia tri san luong cong nghiep toan mien Bac, giu vai tro chu đao trong nen kinh te quoc dan. Cong nghiep nhe cung voi tieu thu cong nghiep đa giai quyet đuoc 80% hang tieu dung thiet yeu cho nhan dan.
Trong nong nghiep, sau khi đua đai bo phan nong dan vao cac hop tac xa, tu nam 1961, cac đia phuong thuc hien chu truong xay dung hop tac xa san xuat nong nghiep bac cao. Nong dan ap dung khoa hoc – ky thuat vao san xuat. He thong thuy nong phat trien, nhieu cong trinh moi đuoc xay dung, tieu bieu nhu cong trinh Bac–Hung–Hai. Nhieu hop tac xa đat va vuot nang suat 5 tan thoc/ha cay trong.
Thuong nghiep quoc doanh đuoc Nha nuoc uu tien phat trien nen đa chiem linh đuoc thi truong, gop phan vao phat trien kinh te, cung co quan he san xuat moi, on đinh va cai thien đoi song nhan dan.
He thong giao thong đuong bo, đuong sat, đuong lien tinh, lien huyen, đuong song, đuong hang khong đuoc cung co. Viec đi lai trong nuoc va giao thong quoc te thuan loi hon truoc.
Su phat trien cua nen kinh te mien Bac đa tao đieu kien đe mien Bac tang cuong chi vien cho tien tuyen mien Nam. Trong 5 nam (1961–1965), mot khoi luong lon vu khi, đan duoc, thuoc men đuoc chuyen vao chien truong. Nhieu can bo, chien si trong linh vuc quan su, chinh tri, van hoa, giao duc, y te đuoc huan luyen va đua vao Nam tham gia chien đau, phuc vu chien đau va xay dung vung giai phong.
Mac du van con nhung kho khan trong nen kinh te nhu san xuat hang hoa phuc vu đoi song nhan dan con thieu, phai nhap khau tu cac nuoc xa hoi chu nghia; cac hop tac xa san xuat nong nghiep cao con chua nhieu, song Ke hoach Nha nuoc 5 nam lan thu nhat (1961–1965) đa lam thay đoi to lon bo mat xa hoi mien Bac.
Ke hoach Nha nuoc 5 nam (1961–1965) đang thuc hien co ket qua thi ngay 7 thang 2 nam 1965, My chinh thuc gay ra cuoc chien tranh pha hoai bang khong quan va hai quan đoi voi mien Bac Viet Nam. Mien Bac phai chuyen huong xay dung va phat trien kinh te cho phu hop voi đieu kien chien tranh.


= 1966–1976 =
Buoc vao giai đoan moi voi tinh huong chien tranh pha hoai mien Bac rat khoc liet bang khong quan cua My qua hai đot (1964–1968 va 1972), Đang va Nha nuoc đa co nhung chu truong kip thoi đe chuyen huong kinh te noi chung va cong nghiep noi rieng: Nghi quyet Hoi nghi Trung uong lan thu 11, Nghi quyet Trung uong 105 (1965) va Chi thi 143 trung uong (1969) ve chuyen huong phat trien cong nghiep đia phuong va tieu thu cong nghiep trong tinh hinh moi co chien tranh; Chi thi so 11 cua phu Thu tuong (9 thang 1 nam 1971) ve on đinh va cai tien cong tac quan ly cong nghiep va xi nghiep cong nghiep quoc doanh (đot thi điem cai tien quan ly cong nghiep buoc I), Chi thi cua Thu tuong Chinh phu ve viec tiep tuc tang cuong cai tien cong tac quan ly cong nghiep thoi ky hoa binh khoi phuc 1973–1975 (đot cai tien quan ly cong nghiep buoc II).
Tinh than va noi dung cua su chuyen huong nay khong chi la đe phu hop voi tinh hinh thoi chien, ma con nham đoi moi co che quan ly la xac đinh đuong loi cong nghiep hoa cho phu hop voi đieu kien qua đo tu san xuat nho len san xuat lon. Chu truong va nhung noi dung chu yeu chuyen huong phat trien cong nghiep trong giai đoan moi la:
Thu nhat, di chuyen nhanh chong cac co so san xuat va kho tang ve noi so tan, bao ve an toan xi nghiep, duy tri san xuat trong moi tinh huong, cai tien cong tac to chuc san xuat cong nghiep phu hop voi tinh hinh co chien tranh, ket hop san xuat va chien đau, đam bao cung cap cac hang hoa tieu dung thiet yeu va duy tri đoi song nhan dan khong bi đao lon trong chien tranh.
Thu hai, khan truong xay dung va phat trien mang luoi cong nghiep đia phuong ve cac vung hau phuong trung du va mien nui, phan bo lai san xuat cong nghiep đe gan voi nguon nguyen lieu va thi truong tieu thu, gan cong nghiep voi nong nghiep va voi cac nganh kinh te quoc dan khac, gan kinh te voi quoc phong.
Thu ba, chan chinh le loi quan ly kinh te, chong can benh hanh chinh tap trung quan lieu, tang cuong tinh tu chu cua co so, giam su can thiep hanh chinh vao kinh doanh.
Cuoi cung, tinh toi yeu cau phat trien lau dai, ngay trong chien tranh van tien hanh nghien cuu đieu tra co ban, tham do va khao sat, lap quy hoach dai han, co ke hoach đao tao đoi ngu đe chuan bi cho xay dung lon khi hoa binh.


= Thue khoa =
Loai thue chinh la thue nong san, đanh truc tiep va tinh theo đau nguoi chu khong phai theo nang suat. Duoi 70 kg nong san/nguoi thi đuoc mien thue. Nha nuoc đanh thue 5% o ngach 70–95 kg/nguoi va tang len thanh 44% o ngach tren 1800 kg/nguoi. Đat moi đua vao canh tac thi đuoc mien 5 nam. Khoanh đat 100 m² vuon cung đuoc mien.
Thue nhap khau tuy thuoc vao mat hang; hang hoa thuoc hang xa xi pham chiu 100% thue. Thue mo thit gia suc la 10%. Ngoai ra co thue cho, thue cau, thue đo, va thue con niem.
Nha nuoc cung huy đong quyen gop cho cac cong trinh va chi phi mot cach tu nguyen.


Giao duc Mot thanh tuu cua Viet Nam Dan chu Cong hoa la xoa mu chu. Nam 1945, 95% dan so Viet Nam mu chu. Ngay 8 thang 9 nam 1945, Chinh phu thanh lap mot Binh dan hoc vu tren ca nuoc, nhung lop hoc binh dan buoi toi cho nong dan, tho thuyen va quy đinh che đo hoc chu quoc ngu bat buoc, mien phi. Đe phuc vu chien dich xoa mu chu, Nha Binh dan hoc vu đuoc thanh lap vao ngay 18 thang 9 nam 1945. Cac lop hoc Binh dan hoc vu đuoc mo o ca ba mien. Tinh đen thang 9 nam 1946, phong trao Binh dan hoc vu to chuc đuoc 75.000 lop hoc voi hon 95.000 giao vien, hon 2.500.000 nguoi đuoc day biet đoc, biet viet.


Xem them Chu tich nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa


Ghi chu Tham khao Thu muc Marr, David G. (2013). Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946). University of California Press. ISBN 9780520954977.
Holcombe, Alec (2020). Mass Mobilization in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1960. University of Hawaiʻi Press. ISBN 9780824884475. JSTOR j.ctv105bb0z.
Asselin, Pierre (2013). Hanoi's Road to the Vietnam War, 1954–1965. University of California Press. ISBN 9780520956551.
Nguyen, Lien-Hang T. (2012). Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam. University of North Carolina Press. ISBN 9780807882696.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Viet Nam Dan chu Cong hoa tai Wikimedia Commons