Quan phiet Luong chau la luc luong quan phiet cat cu cuoi thoi Đong Han trong lich su Trung Quoc. Đay la mot trong nhung luc luong ly khai nha Đong Han som nhat, mo ra cuc dien cat cu cua cac quan phiet sau nay.


Nhan su Luc luong nong cot tham gia quan phiet Luong chau la nguoi Khuong va ca nguoi Han ban đia o Luong chau o phia tay bo coi nha Đong Han đuong thoi. Khoi su la Ly Van Hau Vuong Quoc, Tong Kien va Bac Cung Ba Ngoc, nhung thong linh chu chot trong thoi gian dai sau nay la Han Toai va cha con Ma Đang, Ma Sieu.


Noi day Cac su gia cho rang ly do nguoi Luong chau noi day chong trieu đinh nha Han vi chinh sach đoi đai voi ho khong thoa đang cua ca cac quan lon trung uong o Lac Duong lan cac quan nho đia phuong Luong chau, dan toi su bat man cua ho. Thu su Luong chau la Canh Bi dung thuoc ha la nhung ke gian ta gay oan han cho nguoi Đe va nguoi Khuong.
Vi vay, mua đong nam 184 (thoi điem khoi nghia Khan Vang bi dep), nguoi Khuong o quan Bac Đia va nguoi Han o hai huyen Bao Han, Ha Quan thuoc vung Tay Luong cung nhau suy ton Bac Cung Ba Ngoc va Ly Van Hau – tuong nguoi Ho o huyen Quy Hoa quan Hoang Trung lam thu linh noi day, lay co diet tru cac quan lai ha hiep minh.
Luc luong quan Luong chau lon manh nhanh chong, loi keo su tham gia cua cac tuong linh nha Han tai đia phuong. Đuoc it lau, quan Luong chau to chuc lai luc luong. Bac Cung Ba Ngoc va Tien Linh Khuong ton Han Toai va Bien Chuong lam thu linh chi huy toan quan.
Su gia La Tu Mien dan tu sach Đien luoc va Hien Đe xuan thu khang đinh Han Toai bi buc lam phan. Ong von co ten la Han Uoc, la Tong su o Luong chau, con Bien Chuong von ten la Bien Doan, lam An lenh o Luong chau. Nhung nguoi khoi nghia o Luong chau đau tien la Vuong Quoc va Tong Kien tra hang Luong chau va xin gap ong cung Bien Doan. Han Uoc va Bien Doan khong gap. Thai thu Kim Thanh la Tran Y khuyen 2 nguoi đi gap quan khoi nghia moi quy phuc. Khi 2 nguoi đen noi, bi ho bat giu lam con tin roi tiep tuc lam phan. Quan Kim Thanh loan lac. Vuong Quoc đanh giet Tran Y roi tha Han Uoc va Bien Doan. Nhung luc đo quan Lung Tay lai phat ra ban Ai tang lo bo, quy ket toi lam giac cho 2 nguoi va treo thuong chuc Thien ho hau cho ai bat đuoc 2 nguoi. Vi the, Han Uoc phai đoi ten thanh Toai, con Bien Doan đoi ten thanh Chuong va buoc phai đung ve phe ly khai chong trieu đinh. Theo sach Đien luoc, ong bi cac tuong Tong Duong buc bach cung lam phan trieu đinh "bat đac di tro binh lam loan"


Mo rong the luc phia tay Quan Han Toai, Bien Chuong manh me, tien đanh cac quan huyen cua nha Han, giet Hieu uy ho Khuong la Linh Chuy va Thai thu Kim Thanh la Tran Y.
Nam 185, Bien Chuong va Han Toai mang quan Tay chau uy hiep khu vuc Tam Phu gan Truong An. Han Linh Đe voi trieu tap Hoang Phu Tung tu Ky chau ve, cung Đong Trac đi dep loan. Hoang Phu Tung đang đanh nhau voi quan Han Toai chua phan thang bai thi bi hoan quan Truong Nhuong (mot trong Thap thuong thi) giem pha nen bi cach chuc. Luc luong cua Bien Chuong, Han Toai vi vay cat cu o Tay chau khong bi dep.
Nha Han lien bo nhiem Truong On lam tuong, lai cung Đong Trac va Ton Kien đi đanh Luong chau. Mua đong nam 185, hai ben giao chien, quan Truong On thang mot tran nho, khien Bien Chuong va Han Toai phai lui ve huyen Du Trung.
Truong On sai Chu Than va Ton Kien mang 3 van quan đi truy kich. Chu Than mang quan tan cong thanh Du Trung, Han Toai va Bien Chuong co suc phong thu. Ton Kien khuyen Chu Than dung ky binh cat đut đuong van luong cua Han Toai va Bien Chuong, nhung Chu Than khong nghe loi Ton Kien, chi doc suc đanh thanh. Nguoc lai, Han Toai va Bien Chuong lai đieu quan len ra ngoai đanh chan, cat đut đuong van luong cua Chu Than. Quan Chu Than roi loan, Han Toai va Bien Chuong thua co phan cong đanh cho Chu Than đai bai phai rut chay, bo lai rat nhieu xe co va khi gioi.
Sau thang loi Du Trung, luc luong Tay Luong cang lon manh, đong đen hang chuc van nguoi.
Nam 186, cac thu linh Tay Luong phat sinh mau thuan đanh lan nhau. Han Toai giet chet Bac Cung Ba Ngoc, Ly Van Hau va Bien Chuong, mot minh cam quan. Theo Đien luoc. Bien Chuong bi benh mat đot ngot.


Tan cong Truong An Nam 186, Han Toai mang vai chuc van quan đanh quan Lung Tay, thu hang thai thu Ly Tuong Nhu roi cung nhau đanh giet Thu su Luong chau la Canh Bi. Vien tu ma von duoi quyen Canh Bi la Ma Đang – nguoi đau quan giup Canh Bi tu khi Han Toai khoi binh va cung đa ly khai noi day vi mau thuan voi cac đong lieu - đau hang Han Toai. Tu đo hai nguoi cong tac voi nhau cat cu o Luong chau.
Co Ma Đang tham gia, luc luong Han Toai cang manh. Nam 188, Han Toai cung Ma Đang mang quan bao vay Tran Thuong. Han Linh Đe sai Hoang Phu Tung va Đong Trac huy đong rat nhieu quan đen moi giai vay đuoc. Ma Đang va Han Toai rut quan ve.
Nam 189, Han Linh Đe chet, Han Thieu Đe len thay. Thai thu Ha Đong la Đong Trac đuoc Ha Tien trieu vao Lac Duong dep hoan quan, nhan Ha Tien chet đa tro thanh nguoi thao tung nha Han.
Ma Đang va Han Toai o Luong chau bat binh voi Đong Trac ben khoi binh chong lai. Luu Yen lam Chau muc Ich chau o Tay Xuyen co y đinh ly khai trieu đinh, ben huong ung voi Ma Đang. Luu Yen nhan đo ngam sai nguoi vao Truong An sai con la Luu Đang va Luu Pham lam noi ung. Viec bi lo, Đong Trac ben giet chet Luu Đang va Luu Pham roi mang quan ra đoi đich, đanh tan lien quan Ich – Luong cua Ma Đang va Luu Yen.
Sau that bai đo, Luu Yen co thu o Tay Xuyen, Ma Đang theo loi du cua Đong Trac, quy phuc nha Han, nhan loi cung đanh cac chu hau Son Đong. Đong Trac bi cac chu hau do Vien Thieu cam đau đanh toi Lac Duong, thua chay ve Truong An. Nam 192, Ma Đang cung Han Toai mang quan vao Truong An theo ho Đong, thi Đong Trac đa bi La Bo giet chet. Bo tuong cua Trac la Ly Thoi đanh đuoi La Bo, chiem Truong An, giu Han Hien Đe, phong cho Ma Đang lam Chinh tay tuong quan sai giu huyen Mi, Han Toai lam Tran tay tuong quan sai giu Kim Thanh.
Cuoi nam 193, Ma Đang va Han Toai mang quan tan cong kinh thanh Truong An. Quan Ma – Han tien đen quan Truong Binh cach Truong An 50 dam. Ly Thoi sai Quach Di va Phan Tru ra cu đich, sau đo lai đieu chau la Ly Loi ra giup suc.
Ket qua quan Quach Di va Phan Tru đanh lui đuoc Ma Đang va Han Toai. Ma va Han phai triet thoai ve Tay Luong. Tren đuong truy kich, Phan Tru đuoi kip Han Toai nhung khong bat giu ma lai bat chuyen roi tha đi. Vi viec nay lo ra voi Ly Thoi, Ly Thoi ben giet chet Phan Tru.


Xung đot noi bo Khi cat cu o Luong Chau, Ma Đang va Han Toai ban đau rat than thiet, sau lai cho bo khuc tham nhap đat cua nhau, đoi thanh thu đich. Ma Đang đanh Han Toai, Han Toai bo chay, sau đo lai hop binh quay lai đanh Ma Đang, giet vo con Ma Đang, lien quan khong hoa giai noi.
Ly Thoi va Quach Di that bai, Tao Thao nam đuoc Han Hien Đe đua ve Hua Xuong. Tao Thao sai Tu Le hieu uy Chung Do va Luong chau muc Vi Đoan đen hoa giai hai ben, Chung Do viet thu cho Ma Đang va Han Toai, trinh bay loi hai, khuyen nen quy phuc trieu đinh. Ma Đang va Han Toai nghe theo va do co moi nguoi khuyen can, ca hai nguoi lai giang hoa nhu cu.


Truoc su chieu du cua Tao Thao Nam 208, Tao Thao sap đanh Kinh Chau, nhung ngai Ma Đang va Han Toai chia nhau chiem mien Quan Trung, lai sai Truong Ky đi du, bat phai bo thuoc ha ma than phuc. Ma Đang đa hua theo nhung lai do du. Truong Ky so Ma Đang gay bien, ben sai cac huyen sam đu luong thuc, đem hai nghin thach luong ra ngoai thanh trao cho quan, lam nhu sap đieu quan đanh Luong chau. Ma Đang bat đac di phai ve Hua Xuong, Tao Thao cho Đang lam Ve uy, lai phong cho con thu cua Ma Đang (em Ma Sieu) la Ma Huu lam Phung xa Đo uy, em trai Huu la Ma Thiet lam Ky Đo uy, doi ca gia thuoc khoi xu ay đen o Nghiep Thanh, chi con minh Ma Sieu o lai Luong chau nam thuoc ha Ma Đang.
Tao Thao thua tran Xich Bich tro ve bac. Nam 209, Han Toai sai Diem Hanh đen cho Tao Thao. Tao Thao hau đai Diem Hanh, cho lam Thai thu Kien Vi, lai theo thinh cau cua Hanh cho cha Hanh vao lam Tuc ve. Diem Hanh tro ve gap Han Toai truyen lenh cua Tao Thao goi Han Toai vao kinh. Đong thoi, Diem Hanh cung khuyen Han Toai nen gui con tin cho Tao Thao đe bay to long trung thanh voi trieu đinh. Han Toai khong phan đoi nhung cung khong lam theo, muon tiep tuc xem xet tinh the moi quyet đinh. Ong cu mot nguoi con đi cung cha Diem Hanh vao kinh voi Tao Thao.


Han Toai, Ma Sieu chong Tao Thao Nam 211, Truong Manh noi len chong Han Toai. Ong mang quan đi dep. Cung luc, Tao Thao phai Tu Le hieu uy Chung Do va Chinh tay Ho quan Ha Hau Uyen khoi binh đi đanh Truong Lo o Đong Xuyen. Cac tuong o Tay Luong, trong đo co Ma Sieu va Han Toai, thay Tao Thao khong đanh ho o cho gan ma đanh Truong Lo o xa, nghi ngo rang Tao Thao se đanh minh. Ma Sieu đen noi voi Han Toai:

"Luc truoc Chung Tu Le (tuc Chung Do) dung Sieu đe bat Tuong quan, nguoi mien Quan Đong khong tin la đung nhu vay. Nay Sieu mat cha, xem Tuong quan nhu cha. Tuong quan cung đa mat con, xem Sieu nhu con"
Ma Sieu cung cac tuong Tay Luong ton Han Toai lam đo đoc va khoi binh chong Tao Thao. Diem Hanh đa nhan chuc cua Tao Thao, can Han Toai khong nen chong Tao, nhung ong khong theo. Han Toai va Ma Sieu mang quan chiem cu Đong Quan. Tao Thao khoi binh đi đanh.
Khi chien su đang ac liet, Tao Thao thay khong the dung suc đanh bai Han Toai va Ma Sieu, ben dung ke ly gian. Biet Han Toai va Ma Sieu thuong chia quan lam 2 canh, ho Tao đich than ra đoi tran voi Han Toai ma tranh gap Ma Sieu. Nhan luc ra truoc tran, Tao Thao tim cach bat chuyen, noi voi nhau kha than mat. Vi vay Ma Sieu bat đau nghi ngo Han Toai.
Sau đo Tao Thao lai viet thu gui Han Toai, co y gui nham ban nhap, co gach xoa sua chua nhung cho quan trong. Ma Sieu thay Han Toai co thu, đen đoi xem. Thay thu bi gach xoa, Ma Sieu cang nghi ngo la do Han Toai tu gach đi.
Biet noi bo quan Tay Luong đa nghi ngo nhau, Tao Thao ra quan tien đanh. Do san moi nghi ngo voi Han Toai nen lien quan khong the hiep đong tac chien co hieu qua. Quan Tay Luong dao đong, bi Tao Thao đanh cho đai bai. Han Toai bo chay ve Kim Thanh, Ma Sieu thua chay sang bo lac cua nguoi Nhung. Tao Thao đe Ha Hau Uyen o lai tran giu mat tay, con minh tro ve Nghiep Thanh.


No luc đon le cua Han Toai va Ma Sieu = Han Toai =
Han Toai thua chay theo đuong Hoa Am, ve đen Hoang Trung thi thu ha tan ra, nhieu nguoi bo đi. Trong cac tuong than can chi con Thanh Cong Anh va Diem Hanh đi theo.
Tao Thao biet Diem Hanh đa nhan chuc theo minh đe chong Han Toai, nen chi ha lenh giet con chau Han Toai o kinh đo ma khong giet cha Diem Hanh va viet mat thu nhac Hanh chong Han Toai. Han Toai muon lay long Diem Hanh that chat quan he, lien ga con gai ut cho ho Diem. Diem Hanh bat đac di phai lay. Ong sai Diem Hanh mang quan ra tran giu quan Tay Binh.
Tao Thao nghe tin Diem Hanh lay con gai Han Toai, bat đau co y nghi ngo Hanh. Đe minh chung long trung thanh, Diem Hanh nhan mot buoi đem mang quan ban bo tap kich Han Toai. Nhung Han Toai van đu suc chong tra, đanh bai Diem Hanh. Hanh bo chay đen hang Ha Hau Uyen.
Han Toai than tho voi Thanh Cong Anh ve thuc luc đa suy roi to y đinh vao đat Thuc theo hang Luu Bi. Thanh Cong Anh khuyen Han Toai nen nghi ngoi o Khuong Trung đe đoi quan Tao rut đi, sau đo keu goi nguoi Đich, vo ve nguoi Khuong, Ho đe tiep tuc cat cu
Han Toai khong the han gan lien minh voi Ma Sieu (đa theo hang Luu Bi), nghe theo ke ay cua Thanh Cong Anh. Ong lien minh voi vua nguoi toc Chi (Đe) la Đau Mau tiep tuc khang cu Tao Thao. Bay gio trai gai đi theo con may nghin nguoi. Han Toai von co an voi nguoi Khuong, nguoi Khuong ben giup đo ong.
Ha Hau Uyen tro ve, sai Diem Hanh o lai phia sau đe phong Han Toai.


= Ma Sieu =

Ma Sieu phai chay tron đen nho va cac toc nguoi Nhung, Tao Thao nhan danh Han Hien Đe xuong chieu tru di tam toc, bat giet het gia toc cua Ma Sieu o Hua Xuong mang giet, trong đo co Ma Đang.
Ma Sieu xay dung luc luong cho ngay bao thu. Ma Sieu von co uy tin đoi voi cac dan toc thieu so o vung nay nen khi hieu trieu luc luong va phat đong chien tranh, vung Lung Thuong đeu huong ung.
Nam 212, quan Ma Sieu tan cong vao cac vung đat thuoc quyen kiem soat cua Tao Thao, chiem cu đuoc Ky thanh, giet chet Luong Chau thu su la Vi Khang, chieu hang het quan luc va quan lai o đay.
Ma Sieu tu xung la Chinh Tay tuong quan, tu linh chuc Tinh Chau muc, đoc xuat viec quan o Luong chau. Duoi truong cua Ma Sieu con co Ma Đai va Bang Đuc, Bang Đuc đuoc giao phu trach viec phong thu Ky Thanh.
Nhung hang tuong nhu Khuong Tu, Luong Khoan, Trieu Cu va Duong Phu, khong mot long theo ve voi Ma Sieu, cau ket voi nhau lap ke hoach chong lai ong.
Duong Phu va Luong Tu khoi binh đanh chiem Lo Thanh, mot đia điem quan trong canh Ky thanh. Đe tai chiem lai Lo Thanh, Ma Sieu buoc phai huy đong toan bo luc luong cua minh keo quan đen tien đanh Lo Thanh. Ma Sieu tin tuong giao Ky thanh cho Luong Khoan, Trieu Cu canh giu. Tuy nhien, khi toan quan cua Ma Sieu roi khoi Ky Thanh, Luong Khoan, Trieu Cu lap tuc chong lai, kiem soat Ky Thanh. Luc nay Ma Sieu đang tien đanh Lo Thanh va Lo Thanh duoi su chi huy cua Duong Phu va Luong Tu phong thu vung vang.
Khong cong ha đuoc Lo Thanh, Ma Sieu phai dan binh ma quay ve Ky Thanh. Luong Khoan, Trieu Cu đa kiem soat đuoc Ky Thanh va ra lenh đong chat cua thanh, khong cho Ma Sieu vao. Ma Sieu lam vao tinh the tien thoai luong nan đanh phai chay vao Han Trung nuong nho Truong Lo.
Truong Lo thu nhan Ma Sieu, bo nhiem ong lam Đo giang Te tuu. Khong nhung vay, Truong Lo co y muon ga con gai cua ong cho Ma Sieu. Nhung vi co nguoi giem pha, Truong Lo thoi y đinh ga con gai. Ma Sieu may lan đen gap Truong Lo xin binh, muon ve Bac lay lai Luong chau. Truong Lo cho đi nhung Ma Sieu chua thuc hien đuoc y đinh. Khi ay tuong cua Lo la Duong Bach muon hai Ma Sieu, ong ben chay vao voi ro Đe o Vu Đo, roi bo sang đat Thuc theo Luu Bi nam 214, giup Luu Bi đanh chiem Thanh Đo cua Luu Chuong.


Ket cuc Thang 3 nam 215, Tao Thao xuat phat qua Tran Thuong đi đanh Truong Lo o Han Ninh (Han Trung). Nhung ho Tao khong tien ngay ve phia nam ma truoc het ra khoi Tan Quan phia tay đe tru not Han Toai. Thang 5, quan Tao đanh tan quan nguoi Đe cua Đau Mau o Ha Tri, Han Toai bo chay tu Kim Thanh toi Tay Binh.
Han Toai ben tu may van quan nguoi Khuong, Ho đen đanh Diem Hanh. Diem Hanh biet minh the yeu khong the chong lai, chuan bi bo chay. Nhung luc đo trong quan Han Toai co bien. Ong bi thu ha giet chet, mang đau nop cho Tao Thao.
Thu ha cua ong la Thanh Cong Anh đen hang Tao Thao. Tao Thao khoi binh sang Han Ninh, nhanh chong đanh bai va thu hang Truong Lo.
Luc luong quan phiet Luong chau hinh thanh tu nam 184 toi nam 215 hoan toan tan ra va bi tieu diet sau cai chet cua Han Toai. Ma Sieu mot long phuc vu Luu Bi cung nhu chinh quyen Thuc Han toi khi qua đoi, khong con y đinh tu lap va khoi phuc luc luong Luong chau nua. Trong cac the luc quan phiet bi tieu diet truoc khi thoi Tam Quoc chinh thuc hinh thanh, quan phiet Luong chau ton tai trong 31 nam, la luc luong quan phiet ton tai lau nhat.
Nam 221, Luu Bi len ngoi hoang đe, đoi thang Ma Sieu lam Phieu ky tuong quan, linh chuc Luong chau muc, nhung tren thuc te chuc Luong chau muc cua Ma Sieu chi la hinh thuc vi Luong chau van đang thuoc quyen kiem soat cua Tao Nguy.


Trong Tam Quoc dien nghia Trong tieu thuyet Tam Quoc dien nghia cua La Quan Trung, thoi ky noi day ban đau cua quan phiet Luong chau khong đuoc nhac đen. Ho chi xuat hien tu hoi 10 khi Han Toai cung Ma Đang khoi binh đanh vao Truong An chong lai Ly Thoi, Quach Di đang nam vua Hien Đe, ho đuoc nhac đen nhu nhung vien tuong can vuong trung thanh voi nha Han đe chong quyen than Ly Thoi.
Ve đoan ket cua Han Toai trong cuoc chien chong Tao Thao o hoi 58, Tam Quoc dien nghia chep: Han Toai bi Ma Sieu nghi ngo thong đong voi Tao Thao, chem đut mot canh tay, thanh nguoi tan phe. Khi Tao Thao đanh bai Sieu nam 211, Han Toai đau hang. Sau đo La Quan Trung khong nhac toi Han Toai.


Xem them Ma Đang
Tao Thao
Ma Sieu
Han Toai
Truong Ky


Tham khao Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Lao đong.
Dich Trung Thien (2010), Pham Tam Quoc, tap 2, Nha xuat ban Cong an nhan dan.
Tran Van Đuc (2008), Khong Minh Gia Cat Luong đai truyen, Nha xuat ban Van hoc
Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Tran Tho (2016), Tam Quoc chi, tap 1, NXB Van hoc
La Tu Mien (2023), Tam Quoc su thoai, NXB Hoi nha van


Chu thich