Nguyen Phuc Khoat (chu Han: 阮福濶), hay Nguyen The Tong, huy la Hieu (chu Han: 曉), con goi la Chua Vo, hieu Vu vuong hay Vo vuong (1714–1765) la vi chua Nguyen thu 8 cua chinh quyen Đang Trong trong lich su Viet Nam, o ngoi tu nam 1738 đen nam 1765.


Than the Nguyen Phuc Khoat sinh nam Giap Ngo (1714) đoi vua Le Du Tong. Ong la nguoi goc Gia Mieu (huyen Tong Son, Thanh Hoa), va la con trai truong cua chua Nguyen Phuc Chu va me la Thuc phi Truong Thi Thu.
Luc đau, Nguyen Phuc Khoat đuoc phong la Chuong dinh Tien Thuy, tuoc Hieu Chinh hau, lam phu đe o Co Tien Duc tai lang Duong Xuan (Thua Thien Hue).


Su nghiep = Ve đoi noi =
Nam Mau Ngo (1738), Nguyen Phuc Khoat noi ngoi khi 24 tuoi, đuoc quan trieu ton la Thai bao Hieu Quan cong, lay hieu la Tu Te đao nhan (vi ong chuong đao Phat).
Sau đo, Chua Vo cho khoi cong xay phu moi, o ben ta phu cu, va cho kien thiet Đo thanh Phu Xuan. Nam Ky Mui (1739), cong cuoc hoan tat, trieu than ton chua la Thai pho Quoc cong.
Cung trong nam nay, vua Chan Lap la Nac Bon mang quan sang xam pham Ha Tien. Mac Thien Tu cung vo la Nguyen Thi Hieu Tuc đanh đuoi đuoc. Nghe tau, Chua Vo đac cach phong Mac Thien Tu lam đo đoc va vo ong lam phu nhan.
Nam Canh Than (1740), Chua Vo quy đinh lai phep thi. Ngay 12 thang 4 nam Giap Ty (1744), quan than dan bieu ton Chua Vo len ngoi vuong.
Ke tu đo, co nhieu cai cach đuoc ban hanh, nhu: phu đoi thanh đien, nhung gi trinh len vua goi la tau, Than quan goi la Vu lam quan, Van chuc đoi la Han lam vien. Ve hanh chinh thi chia lam 6 bo: Lai, Ho, Le, Binh, Hinh va Cong. Pham van thu van dung nien hieu vua Le nhung đoi voi cac thuoc quoc thi xung la Thien vuong. Y phuc tu quan đen dan cung thay đoi. 


= Ve đoi ngoai =


 Ngoai giao voi vua Le, chua Trinh, va Thanh trieu  Ve mat ngoai giao, Vo Vuong ap dung mot sach luoc khon kheo, mem deo. Đoi voi Đang Ngoai, ong luon luon chu đao đap le, va giu trung lap trong cac cuoc tranh chap, khong theo phe nao, phe pho Le hay phe theo Trinh. Nam 1760, tuy nhan thu cau cuu cua Le Duy Mat thuc đay ong diet Trinh pho Le, Vo Vuong nhat đinh khong day binh khi. Va đe on đinh tinh giao hao voi trieu Thanh, ong cong nap đieu đan. Nam 1747, co mot nguoi Tau (ten Ly Van Quang) muu giet cai ba Nguyen Cu Can va xung vuong o Đong Pho (Gia Đinh). Tuy han bi bat song cung thu ha, Vo Vuong khong nhung tha chet cho han (toi tu hinh) ma con tra ve Trung Quoc (cung voi mot si quan hai quan ten Ly Hue Đich, tu tinh Triet Giang, bi đam tau troi giat vao bo, nam 1756).


 Chinh phat Chan Lap lan 1 (1753-1756)  Theo Đai Nam Thuc Luc, vi viec trieu Chan Lap thuong xuyen hiep đap va quay nhieu nguoi Con Man đinh cu tai Chan Lap, nen phia Đang Trong đa ban bac va quyet đinh chinh phat nuoc Chan Lap. Nam 1753, trieu đinh Đang Trong sai su đua thu sang Xiem, mot nuoc lon thoi bay gio đang tranh gianh anh huong voi Đang Trong tai Chan Lap, ve viec chinh phat Chan Lap voi ly do Chan Lap la mot nuoc phien than ma lai gay han noi bien gioi voi xu Đang Trong va yeu cau nguoi Xiem tuong tro trieu Viet bat giu va giao lai quoc vuong Nac Nguyen neu Nac Nguyen thua tran va tron sang Xiem.
Mua đong nam Quy Dau (1753), chua Vo sai Cai đoi Thien Chinh 善政 (khuyet ho) lam thong suat, Ky luc Nguyen Cu Trinh lam tham muu, đieu khien tuong si nam dinh Binh Khang, Binh Thuan, Tran Bien, Phien Tran, Long Ho đi đanh Nac Nguyen. Quan tien đen Nguu Chu 牛渚 (Ben Nghe), lap dinh trai, ken si tot, tru bi them nhieu, đe lam ke khai thac.
Mua ha nam Giap Tuat (1754), quan quan Viet chia hai đuong tu Gia Đinh theo huong Tay đanh Chan Lap. Đai binh cua Thien Chinh tien theo đuong My Tho. Ky binh cua Nguyen Cu Trinh tien theo đuong Bat Đong, gap rut đen bien gioi, theo đuong Tan Le Bac ra Song Cai cung hoi voi đai quan voi cua Thien Chinh o đon Lo Yem (Lvea Aem លវាឯម). Bon phu Chan Lap la Loi Lat 雷巤, Tam Bon,, Cau Nam va Nam Vang đeu hang. Nac Nguyen bo chay đen Tam Phong Thu. Nguyen Cu Trinh ben sai quan chieu du nhung nguoi Con Man đe lam thanh the tien quan, nhung gap mua lut phai đong quan lai.
Mua xuan nam At Hoi (1755), thong suat Thien Chinh rut ve đon My Tho truoc, lenh cho nguoi Con Man roi bo Ca Kham, doi ve đon Đong Xa tai Binh Thanh. Nhung khi đen Vo Ta An, đoan nguoi Con Man lien bi hon mot van binh cua Chan Lap tap kich, quan Con Man suc yeu the co, lien đem het xe chat thanh luy va mot long chong giu, mat khac cho quan đi cap bao.
Thien Chinh vi song sau đam lay ngan tro nen khong the ung cuu, Nguyen Cu Trinh tuc thi dan 5 đoi tuy quan đen ung cuu, quan Chan Lap phai rut lui.
Nguyen Cu Trinh đon hon 5.000 trai gai dan Con Man ve tru duoi chan nui Ba Đinh (Ba Đen) roi hach tau Thien Chinh ve toi lam hong quan co, rut quan thieu ky luat, bo roi nguoi moi quy phu, khong cuu vien, đe quan giac bat đi.
Tau đuoc dang len, trieu đinh cho tra xet roi giang Thien Chinh xuong lam Cai đoi, thu quyen Thong suat, ra lenh cho Cai đoi Truong Phuc Du lam Thong suat, dung nguoi Con Man dan đuong đe tien đanh Cau Nam va Nam Vang va giet đuoc mot so Oc nha. Nac Nguyen chay đen Ha Tien nuong tua đo đoc Ha Tien la Mac Thien Tu.
Nam 1756, Nac Nguyen nho Mac Thien Tu lam trung gian, đo loi viec sat hai nguoi Con Man do tuong Chieu Chuy Ech gay ra, xin hien đat hai phu la Tam Bon va Loi Lat đe ta toi, đong thoi xin cong nap le vat con thieu ba nam truoc đo đe chuoc toi.
Chua Vo luc ay khong nhan loi xin , nhung Nguyen Cu Trinh đa dang so tau ke "tam an dau", khuyen Chua nhan hai phu moi va cho nguoi Con Man đuoc đinh cu tai khu vuc bien gioi Viet - Chan Lap đe ngan chan viec Chan Lap tai dien gay han noi bien gioi. Trich loi so:

Chua Vo thuan voi loi tau nay, thau nhan hai phu moi, cho Nac Nguyen lai lam quoc vuong Chan Lap, va cho nhom nguoi Con Man đuoc đinh cu tai khu vuc Tay Ninh, duoi chan nui Ba Đen. Mot nhom nguoi Con Man đa đuoc trieu Viet di doi đen An Giang đe bo tri phong thu bien gioi Viet - Chan Lap noi thuong nguon song Hau. Dan dan, nhom nay tro thanh nhom xom Cha Chau Giang thuoc Chau Đoc tinh An Giang ngay nay.


 Chinh phat Chan Lap lan 2 (1757)  Nam 1757, Nac Nguyen mat, nguoi chu ho la cuu vuong Thommo Reachea IV (Nac Nhuan) ve nuoc noi ngoi. Nhung Chua Nguyen Phuc Khoat o Đang Trong khong cong nhan vua moi ma buoc phai hien hai phu Preah Trapeang (Tra Vang) cung Basac (Ba Thac) moi chuan cho lap ngoi. Vi viec ki keo tranh chap nay ma khien cho quan linh dau dai may nam ma cuoi cung cung khong co ghi chep gi ve viec chinh quyen chua Vo thiet lap bo may cai tri đoi voi Tra Vang, Ba Thac
Giua luc đo trieu đinh Cao Mien phat sinh noi loan. Nhi vuong Cao Mien, em trai cua Nac Nguyen la Ang Hing (Nac Hinh) đem quan tan cong Tam vuong Ang Ton (Nac Ton), chau noi cua quoc vuong. Nac Ton bo chay đen Ha Tien nuong nho Mac Thien Tu. Mac Thien Tu đung ra sap xep, xin chua Nguyen cho Nac Ton lam vua Chan Lap. Chua Nguyen thuan va sai Mac Thien Tu cung tuong si nam dinh ho tong đua Nac Ton ve nuoc. Quan đoi cua ho Mac va quan chua Nguyen giup Nac Ton đanh ve trong nuoc. Quan Mac tien vao thanh U Đong, Nac Hinh thua tran bo chay đen đat Tam Phong Xoai, sau đo bi tuong Oc nha Uong bat đem ve kinh su hanh quyet. It lau sau vua Nac Nhuan bang ha, Nac Ton (Vuong thai ton) đuoc len ke vi. Đe ta on, Nac Ton dang Tam Phong Long cho chua Nguyen. Chua Vo lay xu Sa Đec đat thanh đao Đong Khau, xu Cu Lao Gieng o Tien Giang đat lam đao Tan Chau, xu Chau Đoc o Hau Giang lam đao Chau Đoc, roi lay binh dinh Long Ho đen gin giu noi đia đau trong yeu ay.
Theo Đai Nam thuc luc: Nac Ton ben dang đat Tam Phong Long 尋楓龍 [Kompong Luong]. Phuoc Du va Cu Trinh tau xin doi dinh Long Ho đen xu Tam Bao 尋袍處 (nay la thon Long Ho, tuc la tinh ly Vinh Long). Lai đat đao Đong Khau 東口道 o xu Sa Đec 沙的, đao Tan Chau 新洲道 o Tien Giang, đao Chau Đoc 朱篤道 o Hau Giang, lay quan dinh Long Ho đe tran ap. Bay gio Nac Ton lai cat nam phu Huong Uc 香澳 [Kompong Som], Can Vot 芹渤 [Kampot], Chan Sam 真森 [Chal Chun], Sai Mat 柴末, Linh Quynh 靈瓊 đe ta on Mac Thien Tu, Thien Tu hien cho trieu đinh. Chua cho le nam phu ay vao quan hat Ha Tien, Thien Tu lai xin đat Gia Khe 架溪 [Rach Gia] lam đao Kien Giang, Ca Mau 哥毛 lam đao Long Xuyen, đeu đat quan lai, chieu dan cu, lap thon ap, lam cho đia gioi Ha Tien ngay cang them rong.
Rieng ho Mac, Nac Ton tang rieng nam phu la Huong Uc, Can Bot, Truc Sam, Sai Mat va Linh Quynh đe đen on giup đo. Mac Thien Tu đem đat ay dang cho Chua Nguyen. Chua Nguyen cho sap nhap vao Ha Tien tran, giao cho ho Mac cai quan. Mac Thien Tu chia đat đo thanh hai đao: xu Rach Gia la Kien Giang đao, xu Ca Mau la Long Xuyen đao, đat quan cai tri, chieu lap dan ap., tu đo lanh tho Ha Tien tran đuoc mo rong đang ke..
Nam Đinh Suu (1757), theo đe nghi cua ky luc dinh Long Ho la Nguyen Cu Trinh va thong suat Truong Phuoc Du, Chua Vo thuan cho doi tri so dinh Long Ho va chau Đinh Vien tu Cai Be (Tien Giang) ve xu Tam Bao thuoc đia phan Long Ho thon (tuc vung cho Vinh Long ngay nay). Cu Tong Phuoc Hiep lam luu thu, đong thoi con cho lap ba đao đe ho tro viec coi giu đo la: Đong Khau (o phia Nam Sa Đec), Tan Chau (o đau Cu lao Gieng, khong phai tai thi tran Tan Chau ngay nay) va Chau Đoc.


Chinh su suy thoai nhung nam cuoi đoi Trong nhung nam cuoi đoi, Chua Vo tro nen tu đac. Ong say me tuu sac, khong con thiet tha viec nuoc nua. Theo thong tin tren trang Nguyen Phuoc toc, thi: 

Trong nhung nam ve sau, mai song trong canh thanh binh, xa hoa, ngai [Vo vuong] đam ra say me tuu sac, khong thiet tha viec nuoc, xa roi nhiem vu cua bac đe vuong. Them vao đo, đe de dang trong viec tiem quyen, Truong Phuc Loan [cau ruot cua Vo vuong] đa khuyen du ngai đi vao con đuong nu sac. Mot cung phi rat đuoc ngai sung ai la Cong nu Nguyen Phuc Ngoc Cau, con cua Dan quoc cong Nguyen Phuc Đien (chu ruot cua Vo vuong). Đay chinh la mam mong gay canh suy tan cua trieu đai sau nay..
Chinh su ho Nguyen cuoi thoi Nguyen Phuc Khoat đa gay nhung anh huong tieu cuc cho dan chung. He thong thue khoa phuc tap, cong kenh, nang ne, quan cap duoi lam thu đe tham nhung khien dan phai nop nhieu hon quy đinh. Thue tho san co toi hang ngan thu, tinh ca nhung san vat nho nhat. Nam 1741, Phuc Khoat ra lenh truy thu thue cua ca nhung nguoi bo tron. Toi nam 1765 lai co lenh truy thu thue con thieu cua 10 nam truoc.
Chua Vo con uy thac cho Truong Phuoc Loan nam quyen, dan Đang Trong cang bi boc lot nang ne hon. Loan noi tieng la tham lam, vo vet cua cong, mua quyt cua cac thuong nhan nuoc ngoai. Co đot sau tran lut, nha Loan bay vang ra phoi "sang choe" ca san. That bai truoc nhung cuoc đung đo voi Xiem La cong voi suu thue nang ne, cung tinh trang tham nhung tai đia phuong khien cho chinh quyen chua Nguyen cang cang suy yeu đi.
Cac quan lai cap duoi cung hoc theo thoi xa xi đo, nan tham o, hoi lo cung vi the ma ngay cang nghiem trong. Le Quy Đon trong Phu Bien tap luc co nhan xet ve thoi ky nay cua chua Nguyen Đang Trong la: "... tu quan to đen quan nho, nha cua cham tro, tuong xay bang gach đa, truong voc man the, đo dung toan bang đong, bang su, ban ghe bang go đan, go trac, am chen bang su, yen ngua – day cuong đeu nam vang, nam bac, quan ao la luoc, nem hoa, chieu may, lay phu quy phong luu đe khoe khoang lan nhau... Ho coi vang bac nhu cat, thoc gao nhu bun, hoang phi vo cung..."
Ngay 7 thang 7, nam 1765, Chua Vo Nguyen Phuc Khoat qua đoi, tho 51 tuoi. Ong đuoc tang tai Truong Thai lang o lang La Khe (Huong Tra, Thua Thien). Đen đoi Gia Long, Chua Vo đuoc tho tai Thai To Mieu (tuc Thai Mieu trong Hoang thanh Hue), an thu tu ben ta.
Nguyen Phuc Thuan, con trai thu 16 cua Chua Vo len ngoi, dang thuy hieu cho cha la: Tri Hieu Vu Vuong. Nam Binh Dan (1806), Vua Gia Long truy ton la: Tri Hieu Vo Hoang Đe, mieu hieu la The Tong.


Gia quyen = Phi tan =
Chua Vu Nguyen Phuc Khoat co nhieu cung phi tan ngu, nhung chi ro ten cua mot so vi.


= Hau due =
Chua Nguyen Phuc Khoat co 18 cong tu va 12 cong nu, nhieu nguoi trong so ho khong ro me la ai.


Nhan xet Trong Tu đien nhan vat lich su Viet Nam co đoan: 

Nguyen Phuc Khoat thong minh, cuong nghi, ca quyet, viec gi đinh lam thi nhat quyet lam cho bang đuoc, nen đoi khi tan nhan...
Ong đuoc nhieu nhan tai phu ta, noi bat nhat la tuong Nguyen Cu Trinh, nho đo ma viec noi tri va ngoai giao đeu tot đep.


Xem them Nam tien
Chua Nguyen
Long Ho (dinh)
Đang Trong
Ao dai


Chu thich nguon Chu giai Nguon tham khao Quoc su quan trieu Nguyen, Quoc trieu su toat yeu. Nha xuat ban Van Hoc, 2002.
Quoc su quan trieu Nguyen, Đai Nam thuc luc (tap 01). Ban dich cua Trung tam khoa hoc xa hoi va nhan van quoc gia, Vien su hoc Quoc su quan trieu Nguyen, To Phien dich Vien Su hoc phien dich. Nha xuat ban Giao Duc xuat ban nam 2002.
Quoc su quan trieu Nguyen, Đai Nam liet truyen. Ban dich tap 01, Tien bien. Đo Mong Khuong dich, nha xuat ban Thuan Hoa xuat ban nam 2006.
Nguyen Q. Thang- Nguyen Ba The, Tu đien nhan vat lich su Viet Nam. Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, Ha Noi, 1992.
Nhom Nhan Van Tre, Hoi đap lich su Viet Nam (tap 3). Nha xuat ban Tre, 2007.
Vien su hoc (2007). Phu bien tap luc. Nha xuat ban Van hoa thong tin. {{Chu thich sach}}: Đa đinh ro hon mot tham so trong |author= va |last= (tro giup)
Trang Gia pha Nguyen Phuoc toc [2] Luu tru ngay 11 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine
Tran Trong Kim (1971), Viet Nam su luoc, quyen 2, Bo giao duc - Trung tam hoc lieu
Truong Minh Đat (2008), Nghien cuu Ha Tien, Nha xuat ban Tre
Adhemard Leclere (1914), Histoire du Cambodge depuis le 1er siecle de notre ere, d'apres les inscriptions lapidaires: les annales chinoises et annamites et les documents europeens des six derniers siecles