Vien Đai hoc Yale (tieng Anh: Yale University), con goi la Đai hoc Yale, la vien đai hoc tu thuc o New Haven, Connecticut. Thanh lap nam 1701 o Khu đinh cu Connecticut, Yale la mot trong nhung vien đai hoc lau đoi nhat o Hoa Ky, chi sau Truong Đai hoc Harvard (1636; sau nay la Vien Đai hoc Harvard) va Đai hoc William & Mary (1693).
Đuoc ket hop thanh "Collegiate School", hoc vien nay truy nguyen nguon goc cua minh đen the ky 17 khi gioi lanh đao giao hoi tim cach thanh lap mot truong đai hoc nham đao tao muc su va chinh tri gia cho khu đinh cu. Nam 1718, truong đoi ten thanh "Yale College" nham vinh danh Elihu Yale, Thong đoc Cong ty Đong An Anh Quoc. Nam 1861, Truong Cao hoc Nghe thuat va Khoa hoc la hoc vien đau tien o Hoa Ky cap bang Tien si (PhD.). Đai hoc Yale la thanh vien sang lap cua Hiep hoi cac Vien Đai hoc My vao nam 1900. Tu đau thap nien 1930, Yale College đuoc cai to thong qua viec thanh lap cac co so đai hoc (residential college): hien co 12 co so, du đinh se thanh lap them hai co so nua. Yale su dung hon 1 100 nhan su đe giang day va tu van cho khoang 5 300 sinh vien chuong trinh cu nhan, va 6 100 sinh vien cao hoc.
Tai san cua vien đai hoc bao gom 19,4 ti USD tien hien tang, đung thu hai trong so cac hoc vien nhan tien hien tang nhieu nhat. Co 12, 5 trieu đau sach đuoc phan phoi cho hon hai muoi thu vien cua vien đai hoc. Trong so nhung quan quan giai Nobel, 51 nguoi co quan he voi Yale nhu la sinh vien, giao su, hay nhan vien. Nhung nhan vat noi tieng xuat than tu Yale co 5 tong thong Hoa Ky, 19 tham phan Toi cao Phap vien Hoa Ky, va vai nguyen thu quoc gia nuoc ngoai. Truong Luat danh gia cua Yale la truong tuyen sinh gat gao nhat nuoc My.
Đoi the thao Yale Bulldogs thi đau lien truong trong Bang I Ivy League thuoc Hiep hoi The thao Đai hoc Quoc gia (NCAA). Yale va Harvard la hai đoi thu canh tranh khoc liet, voi nhung đinh cao truyen thong la The Game (tran đau bong bau duc hang nam giua hai vien đai hoc), va Harvard-Yale Regretta (cuoc đua thuyen hang nam cung giua hai truong). Mau sac chinh thuc cua vien đai hoc va cac đoi the thao la mau Lam Yale.


Lich su = Khoi thuy =

Khoi đau voi "Đao luat Thanh lap mot Truong Đai hoc" đuoc Tong Toa Khu Đinh cu Connecticut thong qua ngay 9 thang 10 nam 1701 trong no luc thiet lap mot đinh che đao tao muc su va gioi lanh đao the tuc cho Connecticut. Ngay sau đo, mot nhom gom muoi muc su thuoc giao hoi Tu tri Giao đoan: Samuel Andrew, Thomas Buckingham, Israel Chauncy, Samuel Mather, James Noyes, James Pierpont, Abraham Pierson, Noadiah Russell, Joseph Webb va Timothy Woodbridge, tat ca đeu la cuu sinh vien Đai hoc Harvard gap nhau tai phong lam viec cua Muc su Samuel Russell o Brandford, Connecticut, ho gom gop sach đe thanh lap thu vien đau tien cua truong. Nhom nguoi nay, voi truong nhom la James Pierpont, đuoc goi la "Nhung Nha Sang lap".
Voi ten goi "Collegiate School", hoc vien khai giang lan đau tai nha rieng cua vien truong Abraham Pierson, o Killingworth, nay la Clinton, Connecticut, sau doi đen Saybrook, roi Wethersfield. Nam 1718, truong đuoc toa lac tai New Haven, Connecticut.
Cung luc xay ra su ran nut giua vien truong thu sau cua Harvard, Increase Mather, voi cac muc su trong truong ve the che cua giao hoi, Mather quay sang ung ho va van đong cho Collegiate School, hi vong rang truong se duy tri tinh than chinh thong cua Thanh giao, đieu ma Harvard khong con theo đuoi.
Nam 1718, Cotton Mather yeu cau mot doanh nhan thanh đat o xu Wales ten Elihu Yale tro giup tai chinh đe xay dung mot toa nha moi cho truong. Nho su thuyet phuc cua Jeremiah Dummer, Yale, gay dung mot tai san trong khi song o An Đo nhu la đai dien cho Cong ty Đong An, hien tang chin kien hang, đem đi ban đuoc 560 bang Anh, mot so tien đang gia thoi bay gio. Yale cung tang 417 cuon sach va mot buc chan dung cua Vua George I. Cotton Mather đe nghi đoi ten truong thanh "Yale College" đe bay to long biet on đoi voi nha tai tro, va cung đe gia tang co hoi co them nhung đong gop moi. Khi tin tuc ve viec đoi ten truong đen nha cua Elihu Yale o Wrexham, Wales, ong đang o An Đo, va khong bao gio tro ve.


= Đao tao =

Yale chiu anh huong sau đam tu nhung phong trao tri thuc trong thoi ky Đai Tinh thuc va Khai sang – do su quan tam ve ton giao va khoa hoc cua cac vien truong nhu Thomas Clap va Ezra Stiles. Ca hai đa hoat đong hieu qua trong no luc phat trien chuong trinh đao tao co tinh khoa hoc cao trong khi phai đoi pho voi tinh trang chien tranh, su bat on trong sinh vien, su khong tuong thich trong cac giao trinh, nhu cau cap bach tim kiem su tro giup tai chinh, va tranh đau voi vien lap phap Connecticut.
Sinh vien than hoc, nhat la vung New England, xem tieng Hebrew, cung voi tieng Hi Lap va tieng Latin, la ngon ngu co đien, rat can thiet cho viec nghien cuu Cuu Uoc trong nguyen ban. Muc su Ezra Stiles, vien truong tu nam 1778 đen 1795, xem ngon ngu Hebrew la phuong tien thiet yeu trong nghien cuu nhung ban co van cua Kinh Thanh trong nguyen ngu, yeu cau tat ca sinh vien nam thu nhat đeu phai hoc tieng Hebrew (khac voi Havard, o đay chi co nhung lop lon moi hoc ngon ngu nay). Ong cung la nguoi cho ghi dong chu Hebrew אורים ותמים (Urim va Thummim) tren huy hieu cua Yale.
Thach thuc lon nhat đoi voi Stiles xay đen vao thang 7 nam 1779 khi luc luong Anh chiem đong New Haven va đe doa san bang truong đai hoc. Song, mot cuu sinh vien Yale, Edmund Fanning, tuy vien cua tu lenh quan chiem đong can thiep đung luc va ngoi truong đuoc bao toan. Ve sau Fanning đuoc nha truong trao bang tien si danh du nam 1803.


= Sinh vien =
La truong đai hoc duy nhat cua Connecticut thoi ay, Yale la noi hoc tap cua cac con trai cua gioi uu tu. Nhung vi pham se bi trung phat gom co: choi bai, đen quan ruou, pha hoai tai san nha truong, va bat tuan gioi chuc truong hoc. Luc ay, Harvard đa noi bat voi tinh on đinh va su chung chac cua ban giang huan trong khi Yale đuoc xem la tre trung nhung đay nhiet huyet.

Su quan tam đac biet đen cac mon hoc co đien đa san sinh mot so cac hoi đoan sinh vien voi so hoi vien han che. Ho thiet lap cac dien đan ve hoc thuat hien đai, van chuong, va chinh tri. Cac hoi đoan đau tien gom co: Crotonia thanh lap nam 1738, Loinonia (1753), va Brothers in Unity (1768).


= The ky 19 =
Ban tuong trinh nam 1828 cua Yale len tieng bao ve cac giao trinh tieng Latin va tieng Hi Lap truoc chi trich cua nhung nguoi muon co them cac giang khoa ve ngon ngu hien đai, toan hoc, va khoa hoc. Khac voi nen giao duc đai hoc tai Au chau, khong co giao trinh quoc gia cho cac đai hoc tai Hoa Ky. Vi phai canh tranh đe thu hut sinh vien va cac nguon ho tro tai chinh, gioi lanh đao đai hoc phai luon thich ung voi nhung đoi hoi cao ve đoi moi. Cung luc, ho cung nhan ra rang mot so luong đang ke cac sinh vien va sinh vien tiem nang can co mot nen tang truyen thong. Ban tuong trinh cua Yale cho biet khong the huy bo nhung mon hoc co đien, nhung phai tiep tuc thu nghiem nhung giao trinh moi, ket qua thuong la hai loai giao trinh cung song hanh.


= The thao =
Vi anh hung trong chien tranh Cach mang Nathan Hale la hinh mau cua ly tuong Yale (Hale tot nghiep nam 1773) vao đau the ky 19: mot hoc gia đay nam tinh xuat than tu gioi thuong luu, xuat sac trong hoc thuat va the thao, suc soi long yeu nuoc đen noi luon hoi tiec vi minh chi co mot cuoc đoi đe cong hien cho đat nuoc. Ngay cang co nhieu sinh vien xem cac ngoi sao the thao la nhung vi anh hung, nhat la khi chien thang trong cac cuoc thi đau tro thanh muc tieu cua toan the sinh vien, nhung cuu sinh vien, cung nhu nhung đoi the thao.
Cung voi Harvard va Princeton, sinh vien Đai hoc Yale bac bo chu truong "nghiep du" trong the thao cua gioi thuong luu Anh, va bat tay xay dung nhung loai hinh the thao thuan My nhu bong bau duc.
Trong hai nam 1909 va 1910, mon bong bau duc đoi dien voi mot cuoc khung hoang bat nguon tu su that bai cua nhung cai cach trong nhung nam 1905 va 1906 nham giai quyet van nan chan thuong. Cac vien truong cua Harvard, Yale, va Princeton phat trien mot đe an cai cach the thao va tim cach chan truoc cac thay đoi triet đe bi ap đat boi chinh quyen. Vien truong Arthur Hadley cua Yale, A. Lawrence Lowell cua Harvard, va Woodrow Wilson cua Princeton cung lam viec đe phat trien nhung thay đoi chung muc nham giam thieu chan thuong. Nhung no luc cua ho bi gioi han co cuoc noi loan chong lai ban quy tac va su thanh lap Hiep hoi The thao Lien vien. Ba vien đai hoc hoat đong rieng le va đa giam thieu chan thuong.


= Mo rong =

Yale mo rong dan dan, nam 1810 thanh lap truong Y, nam 1822 truong Than hoc, nam 1843 truong Luat, nam 1847 truong Cao hoc Nghe thuat va Khoa hoc, cung trong nam 1847 la truong Khoa hoc Sheffield, roi truong Hoi hoa đuoc thanh lap nam 1869. Nam 1887, khi truong tiep tuc phat trien duoi su lanh đao cua Timothy Dwight V, Yale College đuoc đoi thanh Đai hoc Yale. Vien đai hoc ve sau mo them truong Am nhac (nam 1894), truong Lam nghiep & Moi truong (Gifford Pinchot thanh lap nam 1901), truong Y te Cong cong (nam 1915), truong Đieu duong (1923), truong Kich nghe (1955), chuong trinh Physician Associate (1973), va truong Quan ly (1976).


= The ky 21 =
Nam 2007, Vien truong Rick Levin vach ra nhung uu tien cua Yale: "Thu nhat, trong so nhung vien đai hoc nghien cuu tot nhat quoc gia, Yale đau tu đac biet cho giao duc cap cu nhan. Thu hai, trong nhung chuong trinh cu nhan va cao hoc, cung nhu tai Yale College, chung ta chu trong đen viec đao tao nhung nha lanh đao." 
Nhat bao Boston Globe viet, "neu co mot truong hoc nao chuyen chu đao tao nhung nha lanh đao hang đau cho đat nuoc trong suot ba thap nien qua, thi đo la Yale."  Cac cuu sinh vien Yale co ten trong cac lien danh cua hai đang Dan chu va Cong hoa trong cac cuoc đua vao Toa Bach Oc tu nam 1972 đen 2004. Nhung Tong thong Hoa Ky ke tu luc ket thuc Chien tranh Viet Nam tung hoc o Yale gom co: Gerald Ford, George H.W. Bush, Bill Clinton, va George W. Bush. Cac ung cu vien tong thong va pho tong thong trong giai đoan nay la John Kerry (2004), Joseph Lieberman (Pho Tong thong, 2000), va Sargent Shriver (Pho Tong thong, 1972). Nhung cuu sinh vien khac cua Yale tung ra tranh cu tong thong co Hillary Rodham Clinton (2008), Howard Dean (2004), Gary Hart (1984 va 1988), Paul Tsongas (1992), Pat Robertson (1988) va Jerry Brown (1976, 1980, 1992).
Nguoi ta co giai thich tai sao Yale co nhieu đai dien trong cac cuoc tuyen cu quoc gia ke tu luc ket thuc Chien tranh Viet Nam. Nhung nguon khac nhau nhan thay rang sinh hoat tich cuc tai đai hoc ke tu thap nien 1960, va anh huong tri thuc cua Muc su William Sloan Coffin tren nhieu sinh vien ve sau tham gia vao cac chuc vu dan cu la mot trong nhung nguyen nhan. Con Vien truong Yale Richard Levin tin rang đo la do, ke tu nhiem ky cua cac vien truong Alfred Grisworld va Kingman Brewster, Yale xem viec tao dung "mot phong thi nghiem cho nhung nha lanh đao trong tuong lai" la mot uu tien. Richard H. Brodhead, tung la khoa truong Yale College nay la vien truong Đai hoc Duke, giai thich: "Chung toi quan tam đac biet đen viec đinh huong cho cong đong khi thuc hien viec tuyen sinh, cung do truyen thong manh me ve tinh than tinh nguyen tai Yale."  Nha su hoc Gaddis Smith, tung hoc va giang day tai Yale, cho rang "nhung đac điem cua cac hoat đong co to chuc: tai Yale trong the ky 20 đa khien John Kerry lanh đao Đang Cap tien cua Lien minh Chinh tri Yale, George Pataki lanh đao Đang Bao thu, va Joseph Lieberman quan ly to Yale Daily News. Camille Paglia vin vao lich su thiet lap mang luoi va tinh than thuong đang: "Can phai xet đen mang luoi than huu va cac hoi đoan đuoc thanh lap trong truong."  CNN cho rang George W. Bush huong loi tu chinh sach uu đai trong tuyen sinh boi vi ong la "con trai va chau cua nhung cuu sinh vien," va vi la "thanh vien cua mot gia đinh co nhieu the luc chinh tri."  Elisabeth Bumiller cua to New York Times, va James Fallows cua nguyet san The Atlantic Monthly tin rang van hoa cong đong va tinh than tuong tro giua sinh vien, ban giang huan, va ban lanh đao đa kim che ich loi ca nhan va cung co tinh than phuc vu nguoi khac.

Trong ky tranh cu tong thong nam 1988, George H. W. Bush (Yale '48) che gieu Michael Dukakis ve "lap truong ngoai giao san sinh tai cua hang ban le trong khu hoc xa Harvard." Khi bi tra van ve su khac biet giua moi quan he cua Dukakis voi Harvard va xuat than tu Yale cua ong, Bush noi, "khong giong Harvard, thanh danh cua Yale qua lon đen noi khong can co mot bieu tuong, trong truong hop cua Yale, toi nghi, khong co bieu tuong nao ca", ong cung them rang Yale khong chia se voi Harvard nhung tieng tam ve "chu nghia tu do va tinh than thuong đang". Howard Dean, ung vien tranh su đe cu cua Đang Dan chu nam 2004, tuyen bo, "Trong mot so khia canh, toi khac voi ba ung cu vien nam 2004 cung xuat than tu Yale. Yale đa thay đoi nhieu tinh tu lop '68 va lop '71. Lop cua toi la lop đau tien nhan nu sinh vien, cung la lop đau tien co nhung no luc đang ke đe tuyen sinh vien nguoi My goc Phi. Đo la thoi điem rat đac biet, trong thoi gian ay đa dien ra su thay đoi cua ca mot the he." 
Nam 2009, cuu Thu tuong Anh Tony Blair chon Yale la mot đia điem – hai đia điem con lai la Đai hoc Durham o Anh, va Đai hoc Teknologi Mara – cho Sang kien Niem tin va Toan cau hoa Hoa Ky cua To chuc Niem tin Tony Blair. Tu nam 2009, cuu Tong thong Mexico Ernesto Zedillo la giam đoc Trung tam Yale ve Nghien cuu Toan cau hoa, va đam trach viec giang day mot khoa chuyen đe cho chuong trinh cu nhan "Tranh luan Toan cau hoa".
Vao thang 8 nam 2013, Đai hoc Yale ky ket thoa thuan hop tac voi Đai hoc Quoc gia Singapore đe thanh lap Đai hoc Yale-NUS nhu mot no lop chung đe kien tao mot ngoi truong theo mo hinh giao duc khai phong đau tien tai Chau A ket hop truyen thong van hoa A-Au.


Hanh chinh Ban Quan tri Đai hoc Yale voi 19 thanh vien gom co: Vien truong, Thong đoc va Pho Thong đoc Tieu bang Connecticut, cung 10 uy vien, va 6 cuu sinh vien cua truong.
Richard C. Levin, Vien truong Đai hoc Yale tu nam 1993 đen 2013, la nguoi đung đau mot truong đai hoc đuoc tra luong cao nhat tai Hoa Ky, nam 2008, thu nhap cua ong la 1, 5 trieu đo-la.
Thang 12 nam 2012, sau khi Levin ve nghi huu, Peter Salovey, Pho Vien truong cua Yale tu nam 2008, đuoc chon thay the Levin trong cuong vi Vien truong. Salovey nham chuc ngay 1 thang 7 nam 2013.
Tu vi tri pho vien truong Đai hoc Yale, vai bac nu luu đa đuoc đe bat vao chuc vu vien truong cua nhung đai hoc danh gia. Nam 1977, Hanna Holborn Gray đuoc bo nhiem quyen Vien truong Yale tu vi tri pho vien truong, sau đo ba tro thanh Vien truong Đai hoc Chicago, la nguoi phu nu đau tien đam trach chuc vu lanh đao mot vien đai hoc quan trong. Nam 1994, Pho Vien truong Yale Judith Rodin tro thanh nu vien truong đau tien cua mot hoc vien thuoc Ivy League, Đai hoc Pennsylvania. Nam 2002, Pho Vien truong Yale Alison Richard đuoc chon vao vi tri Pho Vien truong Đai hoc Cambridge. Tuong tu, Pho Vien truong Susan Hockfield tro thanh Vien truong Hoc vien Cong nghe Massachusetts trong nam 2004, va Phu ta Pho Vien truong Kim Bottomly đuoc bo nhiem vao chuc vu Vien truong Đai hoc Wellesley vao nam 2007.
Ben nam gioi thi vao nam 2008, Pho Vien truong Andrew Hamilton đam nhan vi tri Pho Vien truong Đai hoc Oxford. Truoc đo, nam 2004, Pho Khoa truong Yale College Richard H. Brodhead đuoc chon lam Vien truong Đai hoc Duke.


Khuon vien đai hoc Khuon vien trung tam cua Yale toa lac ngay khu trung tam New Haven, bao trum mot khu đat rong 260 mau Anh (1,1 km2). Ngoai ra con co san golf Yale va khu bao ton thien nhien voi dien tich tong cong la 500 mau Anh (2,0 km2) thuoc vung thon da cua Connecticut va Đao Horse.
Yale noi tieng voi khuon vien đai hoc đuoc xay dung theo kien truc Gothic đai hoc (Collegiate Gothic), cung nhu nhung toa nha đuoc xem nhu hinh mau trong kien truc: Phong Trien lam Nghe thuat va Trung tam Nghe thuat Anh cua Louis Kahn, san truot bang Ingalls, Ezra Stile College, va Morse College cua Eero Saarinen, cung nhu Toa nha Nghe thuat & Kien truc cua Paul Rudolph. Yale so huu va phuc dung nhieu toa nha noi tieng xay dung tu the ky 19 tren Đai lo Hillhouse, đuoc Charles Dickens goi la con pho đep nhat nuoc My khi ong đen tham Hoa Ky trong thap nien 1840.
Nhieu toa nha cua Yale đuoc thiet ke theo kien truc Gothic đai hoc tu nam 1917 đen 1931, phan lon đuoc cung cap tai chinh boi Edward S. Harkness. Tren tuong cua cac toa nha la nhung tac pham đieu khac bang đa khac hoa chan dung nhung nhan vat đai hoc đuong thoi nhu tac gia, van đong vien, mot nhan vat cong chung đang uong tra, va sinh vien ngu gat khi đang đoc sach. Tuong tu, nhung tac pham trang tri cham noi cua toa nha mieu ta nhung canh sinh hoat thoi ay nhu canh sat ruot đuoi ke trom hoac bat giu gai buong huong (tren vach Truong Luat), canh mot sinh vien đang thu gian voi mot coc bia hoac mot đieu thuoc la. Kien truc su James Gamble Rogers ung dung ky xao gia co bang cach cho đo acid len tuong, đap vo co tinh toan nhung cua so kinh co chua chi, roi chinh sua chung theo phong cach Trung Co, thiet ke nhung be tuong co đieu khac trang tri roi đe trong đe tao cam giac theo thoi gian chung đa bi hu hong hoac mat cap. Trong thuc te, nhung toa nay trong rat giong cac kien truc thoi Trung Co, mac du chung đuoc xay dung tren nen mong bang đa khoi va co khung thep, nhung vat lieu pho bien trong nam 1930. Mot ngoai le la Toa thap Harkness, cao 216 foot (66 m), ban đau la mot kien truc voi vat lieu xay dung chinh la đa, đen nam 1964 no đuoc gia co tro thanh Thap chuong Tuong niem Yale.
Toa nha co nhat cua khuon vien đai hoc Yale la Sanh Connecticut (xay dung nam 1750) theo kien truc Georgian. Cac toa nha kien truc Georgian đuoc xay dung tu nam 1929 đen 1933 gom co Truong Timothy Dwight, Truong Pierson, va Truong Davenport.
Thu vien Ban thao va Sach hiem Beinecke do Gordon Bunshaft thiet ke la mot trong nhung toa nha lon nhat the gioi danh rieng cho viec bao ton sach va ban thao hiem, toa lac gan trung tam vien đai hoc o Hewitt Quadrangle, đuoc biet đen nhieu hon voi ten "Quang truong Beinecke".


= An ninh =
Ngoai Phong Canh sat Đai hoc Yale, thanh lap nam 1894, con co cac dich vu an ninh khac nhu đien thoai xanh, ho tong, va xe buyt con thoi.
Trong nhung thap nien 1970 va 1980, ngheo kho va toi pham bao luc noi len o New Haven anh huong đen no luc tuyen sinh cua Yale. Tu nam 1990 đen 2006, muc toi pham xuong con mot nua nho chien luoc canh sat cong đong cua Canh sat New Haven va khuon vien đai hoc Yale tro thanh đia điem an toan nhat trong Ivy League.
Trong quang thoi gian tu nam 2002 đen 2004, co 14 bao cao ve toi pham bao luc tai Yale (giet nguoi, tan cong nghiem trong, va tan cong tinh duc), trong khi tai Harvard con so nay la 83, Princeton la 24, va Stanford la 54.


Hoc thuat = Tuyen sinh =
Trong ky tuyen sinh cho khoa se tot nghiep vao nam 2016, Yale se nhan 1 975 sinh vien trong tong so thi sinh ky luc 28 975, đat muc thap nhat cho mot ky tuyen sinh 6, 8%. Hon 50% sinh vien Đai hoc Yale đuoc ho tro tai chinh, hau het la nhung khoan tro cap (grant) va hoc bong. Tri gia trung binh mot hoc bong o Yale la 35 400 USD mot nam.
Mot nua so sinh vien he cu nhan tai Yale la nu, hon 30% thuoc cac chung toc thieu so, va 8% la sinh vien quoc te. Trong tong so sinh vien, 55% tung hoc truong cong, va 45% tot nghiep tu cac truong tu thuc, ton giao hoac quoc te.


= Nhung bo suu tap =

Thu vien Đai hoc Yale, voi hon 12 trieu đau sach, la thu vien đai hoc lon thu hai tai Hoa Ky. Co so chinh, Thu vien Tuong niem Sterling, chua hon 4 trieu đau sach.
Co nhieu sach hiem đuoc tim thay trong cac bo suu tap cua Yale. Thu vien Sach hiem Beinecke co mot bo suu tap lon sach va ban thao hiem. Thu vien Y khoa Harvey Cushing/Johnh Hay Whitney co nhung van ban y khoa co tinh lich su, bao gom nhung quyen sach hiem cung nhu cac thiet bi y te co tinh lich su. Thu vien Lewis Walpole chua bo suu tap lon nhat ve cac tac pham van hoc Anh. Cau lac bo Elizabeth, ve mat ky thuat la mot to chuc tu nhan, cung cap cho nhung nha nghien cuu o Yale nhung trang roi cung nhu cac an ban đau tien thoi ky Elizabeth.
Nhung bo suu tam bao tang cua Yale co gia tri quoc te. Phong Trien lam Nghe thuat Đai hoc Yale la bao tang vien nghe thuat đau tien trong he thong bao tang vien thuoc cac vien đai hoc, chua hon 180 000 tac pham, trong đo co nhung tac pham cua cac danh hoa xua va nhung bo suu tap quan trong thuoc nghe thuat hien đai. Trung tam Nghe thuat Anh cua Yale la bo suu tap nghe thuat Anh lon nhat ben ngoai nuoc Anh, khoi đau voi su hien tang cua Paul Mellon. 
Bao tang Lich su Thien nhien Peabody co nhung bo suu tap ve nhan hoc, khao co hoc, va moi truong thien nhien. 


= Xep hang =

Nam 2012, to U.S. News & World Report xep Yale đung hang ba trong so cac vien đai hoc o Hoa Ky; trong 15 nam qua, Yale luon o vi tri nay, đung sau hoac đong hang voi Princeton hay Harvard. Nam 2011, Yale đung thu tu trong bang xep hang QS World University Rankings, va thu 10 trong nam 2010 theo Times Higher Education World University Rankings. (Nam 2010 Times Higher Education World University Rankings va QS World University Rankings tach ra.) Yale o trong nam hang đau tu bon nam qua. Nam 2010, Academic Ranking of World Universities cua Đai hoc Jiao Tong Thuong Hai chon Yale vao vi tri thu 11, ARWU cung xep Yale thu 25 ve Khoa hoc Tu nhien va Toan hoc, tu 76 đen 100 trong ve Ky thuat va Khoa hoc Đien toan, hang 9 ve Đoi song va Nong nghiep, 21 ve Y khoa Lam sang va Duoc, va hang 8 ve Khoa hoc Xa hoi.


Giang day, nghien cuu, va truyen thong tri thuc Yale College la nguon cung cap nghien cuu sinh tien si lon thu 10 cho Hoa Ky, va la nguon lon nhat cua Ivy League.
Ban Ngu van Anh va Van hoc So sanh tham du vao Phong trao New Criticism. Nhung ten tuoi cua phong trao nay nhu Robert Penn Warren, W. K. Wimsatt, va Cleanth Brooks đeu thuoc ban giang huan cua Yale. Ban Su cua Yale xuat phat tu nhung trao luu tri thuc quan trong. Nhung nha su hoc nhu C. Vann Woodward va David Brion Davis đeu co cong trong viec xay dung nguon su gia mien Nam tu nhung thap nien 1960 va 1970. Truong Am nhac Yale giup thuc đay su phat trien mon ly thuyet am nhac trong ha ban the ky 20. Tap chi Ly thuyet Am nhac đuoc thanh lap nam 1957; Allen Forte va David Lewin la nhung giao su va hoc gia co nhieu anh huong.


Nep song Đai hoc Yale la mot đai hoc nghien cuu quy mo trung binh, hau het sinh vien thuoc cac truong cao hoc hoac chuyen nganh. Sinh vien he cu nhan, thuoc Yale College, đen tu nhieu thanh phan chung toc, quoc tich, va giai tang khac nhau. Trong tong so sinh vien nam thu nhat nien khoa 2010 – 2011, 10% khong phai cong dan Hoa Ky, va 54% tot nghiep trung hoc cong lap.
Yale co quan điem coi mo đoi voi cong đong đong tinh nam. Do nhung hoat đong tich cuc cua cong đong đong tinh luyen ai vao cuoi thap nien 1980, Yale bi gan cho biet danh "Gay Ivy".


= Cac Truong, Khoa =
Yale co mot mang luoi gom 12 truong đai hoc. Moi truong co hieu truong va ban giang huan rieng. Moi truong cung co cac cong trinh kien truc đac thu, san truong, phong hop, phong hoc, va phong an; ngoai ra con co nha nguyen, thu vien, san bong squash, ban bi-a, quan ca-phe... Moi truong thuoc Đai hoc Yale tu to chuc cac khoa chuyen đe, cac su kien xa hoi, hau het đeu mo cua cho sinh vien đen tu cac truong khoa khac.
Ten cac truong khoa đuoc đat theo cac nhan vat hoac cac đia danh quan trong trong lich su Đai hoc Yale.


= Danh sach cac Truong Khoa =
Duoi đay la cac Truong Khoa thuoc Đai hoc Yale.

Berkeley College, vinh danh Giam muc Anh giao George Berkeley (1685–1753), nha tai tro cho Yale tu luc ban đau.
Branford College, theo đia danh Branford, Connecticut, noi Yale toa lac trong mot thoi gian ngan.
Calhoun College, vinh danh John C. Calhoun, Nghi si Quoc hoi, Pho Tong thong Hoa Ky.
Davenport College, vinh danh Muc su John Davenport, nguoi thanh lap New Haven. Truong thuong đuoc goi tat la "D'port".
Ezra Stiles College, vinh danh Muc su Ezra Stiles, mot vien truong cua Yale. Truong thuong đuoc goi la Generally "Stiles".
Jonathan Edwards College, vinh danh nha than hoc, cuu sinh vien Yale, va nguoi đong sang lap Đai hoc Princeton Jonathan Edwards. Thuong goi tat la "J.E." Đay la truong lau đoi nhat trong he thong truong khoa cua Yale.
Morse College, vinh danh Samuel F. B. Morse, nha sang che Ma Morse va đien bao.
Pierson College, vinh danh vien truong đau tien cua Yale, Abraham Pierson. Co mot buc tuong cua Abraham Pierson tai Old Campus.
Saybrook College, theo ten Old Saybrook, Connecticut, noi Yale đuoc thanh lap.
Silliman College, vinh danh nha khoa hoc, giao su tai Yale Benjamin Silliman. Mot nua co so cua Silliman College truoc đay thuoc Truong Khoa hoc Sheffei, truong nay cung thuoc Yale.
Timothy Dwight College, vinh danh hai vien truong cung ten, Timothy Dwight IV va Timothy Dwight V. Thuong goi tat la "T.D."
Trumbull College, vinh danh Jonathan Trumbull, Thong đoc đau tien cua Connecticut.


= Cac to chuc sinh vien =
Đai hoc Yale co nhung loai tap san, tap chi, va nhat bao cua sinh vien, trong đo co Yale Daily News, xuat ban tu nam 1878, tuan san Yale Herald tu nam 1986, va The Yale Record tu nam 1872, đay la tap chi hai lau đoi nhat o My. Dwight Hall, mot to chuc cong đong đoc lap, bat vu loi voi hon 2 000 sinh vien hoat đong trong hon 70 dich vu cong đong tai New Haven. Hoi đong Yale College đieu hanh nhung đon vi quan ly cac dich vu va sinh hoat sinh vien. Hoi Kich nghe Yale va Bulldog Production cung ung cho cac cong đong kich nghe va đien anh. 
Lien minh Chinh tri Yale co su tu van cua nhung chinh tri gia la cuu sinh vien nhu John Kerry va George Pataki.
Cung co cac hoi ai huu danh cho nam hoac nu sinh vien. Trong so 18 nhom a cappella cua Yale, noi tieng nhat la The Whiffenpoofs.
Cac hoi kin cua Yale co Skull and Bones, Scroll and Key, Wolf's Head, Book and Snake, Elihu, Berzelius, St. Elmo, Manuscript, va Mace and Chain.
Cau lac bo Elizabeth thu hut cac sinh vien đai hoc, sinh vien cao hoc, ban giang huan va nhan vien nha truong quan tam đen van hoc va nghe thuat.


= The thao =

Yale ho tro cho 35 đoi the thao thi đau cho cac giai Ivy League, The thao Đai hoc mien Đong, va Hoi Thuyen buom Lien đai hoc. Cac đoi the thao cua Yale cung tranh tai trong Bang I Hiep hoi The thao Đai hoc Quoc gia (NCAA). Giong cac thanh vien khac thuoc Ivy League, Yale khong cung cap hoc bong the thao.
Cac co so the thao cua Yale gom co Yale Bowl (san van đong "bowl" tu nhien đau tien cua quoc gia, va la hinh mau cho nhung san van đong nhu Los Angeles Memorial Coliseum, va Rose Bowl), toa lac trong khu phuc hop the thao Walter Campt, va Payne Whitney Gymnasium, phuc hop the thao trong nha lon thu hai tren the gioi. Ngay 21 thang 9 nam 2000 khanh thanh co so đua thuyen thu tu cua Yale trong 157 nam tranh tai mon đua thuyen đai hoc. Nha đua thuyen Richard Gilder vinh danh van đong vien Olympic mon đua thuyen nam 79 Virginia Gilder va cha cua co Richard Gilder, Olympic '54, nguoi đa tang 4 trieu USD trong tong so 7, 5 trieu USD danh cho đe an. Yale cung quan ly Gales Ferry, đia điem huan luyen cho Đoi đua thuyen Yale-Havard.
Đoi đua thuyen cua Yale la đoi the thao đai hoc đau tien o My gianh huy chuong vang Olympic 1924 va 1956 cho giai đua thuyen tam nguoi. Cau lac bo thuyen buom Yale Corinthian, thanh lap nam 1881, la cau lac bo thuyen buom đai hoc lau đoi nhat tren the gioi.
Nam 1896, đoi Yale va đoi Johns Hopkins thi đau tran hockey tren bang đau tien o Hoa Ky.


Nguoi noi tieng = Nha tai tro =
Yale đuoc nhieu nguoi ho tro tai chinh. Trong so nhung nha tai tro lon đuoc tuong niem tai đai hoc co: Elihu Yale; Jeremiah Dummer; gia đinh Harness (Edward, Anna, va William); gia đinh Beinecke (Edwin, Frederick, va Walter); John William Sterling; Payne Whitney; Josephs E. Sheffiled, Paul Mellon, Charles B. G. Murphy, va William K. Lanman. Cuu sinh vien Yale nien khoa 1954, duoi su huong dan cua Richard Gilder, quyen tang 70 trieu USD nhan le ky niem 50 nam hop mat.


= Cuu sinh vien va ban giang huan =

Nhieu cuu sinh vien Yale noi tieng trong cac linh vuc khac nhau. Trong so ho co cac Tong thong Hoa Ky William Howard Taft, Gerald Ford, George H.W. Bush, Bill Clinton va George W. Bush; Thu tuong Y Mario Monti; cac tham phan Toi cao Phap vien Hoa Ky Sonia Sotomayor, Samuel Alito va Clarence Thomas; cac ngoai truong Hoa Ky Hillary Rodham Clinton, Cyrus Vance, va Dean Acheson; ung cu vien tong thong Đang Dan chu John Kerry; cac tac gia Sinclair Lewis, Stephen Vincent Benet, va Tom Wolfe; nha soan tu đien Noah Webster; nhung nha sang che Samuel F.B. Morse va Eli Whitney; nha ai quoc va la điep bao đau tien Nathan Hale; nha than hoc Jonathan Edwards; cac dien vien va đao dien đuoc trao giai Oscar Paul Newman, Vincent Price, Meryl Streep, Jodie Foster, Frances McDormand, Angela Bassett, Elia Kazan, George Roy Hill, Oliver Stone, va Michael Cimino; Vien truong Đai hoc Rose Bruford ve San khau va Trinh dien o Luan Đon Michael Early; "Ong to mon bong bau duc My" Walter Camp; nhung nha soan nhac Charles Ives, va Cole Porter; nha sang lap Đoan Hoa binh Sargent Shriver; nha tam ly hoc tre em Benjamin Spock; nha đieu khac Richard Serra; nha phe binh đien anh Gene Siskel; nha binh luan tren truyen hinh Dick Cavett, va Anderson Cooper; chuyen gia William F. Buckley, Jr., va Fareed Zakaria; đong sang lap tap chi Time va la nguoi sang lap phuong phap bao chi hien đai Briton Hadden, cung đong sang lap con lai Henry Luce; Tong thong Mexico Ernesto Zedillo; Tong thong Đuc Karl Carstens; Tong thong Philippines Jose Paccino Laurel; quan quan giai Nobel Kinh te va tac gia Paul Krugman, Robert Shiller; nha phat minh cyclotron va la nguoi đoat giai Nobel Vat ly Ernest Lawrence; giam đoc Đe an Gene con nguoi Francis S. Collins; nha kinh te hoc Irving Fishcher, nha toan hoc va hoa hoc Josiah Willard Gibbs; Morgan Stanley nguoi sang lap Harold Stanley; CEO Boeing James McNerney; nguoi sang lap FedEx Frederick W. Smith; Thu tuong Tho Nhi Ky Tansu Ciller; chu tich Time Warner Jeffrey Bewkes; cac kien truc su Eero Saarinen, va Norman Foster.


Yale trong van hoc va van hoa pho thong Đai hoc Yale, mot trong nhung vien đai hoc lau đoi nhat o Hoa Ky, đuoc nhac đen nhu la mot đinh che san sinh nhieu nguoi thuoc thanh phan uu tu cua xa hoi. Khung canh nha truong, cuu sinh vien, sinh vien đang theo hoc la nhung nhan to xuat hien trong cac tac pham van chuong va trong van hoa pho thong o Hoa Ky. Lay thi du, cuon tieu thuyet "Stover at Yale" cua Owen Johnson, dan dat nguoi đoc doi theo nhung dien bien nghe nghiep trong đai hoc cua Dink Stover va Frank Merriwell, la hinh mau cho nhung tieu thuyet the thao tuoi thieu nien sau nay, choi bong bau duc, bong chay, đua thuyen, va đien kinh tai Yale, đong thoi giai quyet nhung an khuat va sua chua nhung sai lam. Đai hoc Yale cung đuoc nhac đen trong cuon tieu thuyet "The Great Gatsby" cua F. Scott Fitzgerald. Nick Carraway va Tom Buchanan đeu tot nghiep tu Yale. Nick viet mot loat bai xa luan cho to Yale News trong khi Tom la "mot trong nhung hau ve gioi nhat tung choi bong bau duc tai New Haven."


Tham khao Đoc them = Hoi kin =
Robbins, Alexandra, Secrets of the Tomb: Skull and Bones, the Ivy League, and the Hidden Paths of Power, Little Brown & Co., 2002; ISBN 0-316-73561-2 (paper edition).
Millegan, Kris (ed.), Fleshing Out Skull & Bones, TrineDay, 2003. ISBN 0-9752906-0-6 (paper edition).


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Yale University tai Wikimedia Commons
Official website
Campus map from Yale University website