Sao Tho (tieng Anh: Saturn), hay Tho Tinh (土星) la hanh tinh thu sau tinh theo khoang cach trung binh tu Mat Troi va la hanh tinh lon thu hai ve đuong kinh cung nhu khoi luong, sau Sao Moc trong he Mat Troi. Ten tieng Anh cua hanh tinh mang ten than Saturn trong than thoai La Ma, ky hieu thien van cua hanh tinh la (♄) the hien cai liem cua than. Sao Tho la hanh tinh khi khong lo voi ban kinh trung binh bang 9 lan cua Trai Đat. Tuy khoi luong cua hanh tinh cao gap 95 lan khoi luong cua Trai Đat nhung voi the tich lon hon 763 lan, khoi luong rieng trung binh cua Sao Tho chi bang mot phan tam so voi cua Trai Đat.
Cau truc ben trong cua Sao Tho co le bao gom mot loi sat, nikel va đa (hop chat silic va oxy), bao quanh boi mot lop day hiđro kim loai, mot lop trung gian giua hiđro long voi heli long va bau khi quyen ben tren cung. Hinh anh hanh tinh co mau sac vang nhat la do su co mat cua cac tinh the amonia trong tang thuong quyen. Dong đien ben trong lop hiđro kim loai la nguyen nhan Sao Tho co mot tu truong hanh tinh voi cuong đo hoi yeu hon so voi tu truong cua Trai Đat va bang mot phan muoi hai so voi cuong đo tu truong cua Sao Moc. Lop khi quyen ben tren cung hanh tinh co nhung mau đong nhat va hien len duong nhu yen a so voi bau khi quyen hon loan cua Sao Moc, mac du no cung co nhung con bao manh. Toc đo gio tren Sao Tho co the đat toi 1.800 km/h, nhanh hon tren Sao Moc, nhung khong nhanh bang toc đo gio tren Sao Hai Vuong.
Sao Tho co mot he thong vanh đai bao gom chin vanh chinh lien tuc va ba cung đut đoan, chung chua chu yeu hat bang voi luong nho bui va đa. Sao Tho co 274 ve tinh tu nhien đa biet; trong đo 63 ve tinh đa đuoc đat ten. So luong ve tinh nay khong bao gom hang tram tieu ve tinh ("moonlet") ben trong vanh đai. Titan la ve tinh lon nhat cua Sao Tho va la ve tinh lon thu hai trong he Mat Troi, no cung lon hon ca Sao Thuy va la ve tinh tu nhien duy nhat trong he Mat Troi co bau khi quyen day đac.


Đac trung Sao Tho đuoc phan loai la hanh tinh khi khong lo boi vi no chua chu yeu khi va khong co mot be mat xac đinh, mac du co the co mot loi cung o trong. Toc đo tu quay nhanh cua hanh tinh khien no co hinh phong cau det; tai xich đao cua Sao Tho phinh ra va hai cuc det đi. Khoang cach giua hai cuc so voi đuong kinh tai xich đao chenh nhau toi 10%— lan luot la 54.364 km va 60.268 km. Sao Moc, Sao Thien Vuong va Sao Hai Vuong cung la nhung hanh tinh khi khong lo nhung chung it det hon. Su ket hop giua toc đo khi phong va toc đo tu quay co nghia lagia toc be mat tac đong doc theo đuong xich đao, nam co 8,96 m/s2, bang 74% gia toc o hai cuc va thap hon so voi cua Trai Đat. Tuy nhien, van toc thoat ly tai xich đao Sao Tho la khoang 36 km/s, cao hon nhieu so voi cua Trai Đat.
Sao Tho la hanh tinh duy nhat trong he Mat Troi co khoi luong rieng trung binh nho hon khoi luong rieng cua nuoc; it hon khoang 30% va do đo, la hanh tinh co khoi luong rieng nho nhat. Mac du loi cua Sao Tho co mat đo lon hon cua nuoc, nhung mat đo/khoi luong rieng trung binh cua no bang 0,69 g/cm³ do bau khi quyen khong lo cua no chiem đa so ve the tich hanh tinh. Sao Moc co khoi luong cao gap 318 lan khoi luong Trai Đat trong khi khoi luong cua Sao Tho chi cao hon 95 lan cua Trai Đat. Cong lai, Sao Moc va Sao Tho chiem 92% tong khoi luong cua cac hanh tinh trong he Mat Troi.


= Cau truc ben trong =

Thanh phan chu yeu cua hanh tinh la hiđro, chung tro thanh chat long khong ly tuong khi mat đo cao tren 0,01 g/cm³. Mat đo nay đat đuoc o ban kinh noi chua 99,9% khoi luong cua Sao Tho. Nhiet đo, ap suat va mat đo ben trong tang dan dan ve phia loi, va tai nhung lop sau hon trong hanh tinh, hiđro chuyen sang pha kim loai.
Nhung mo hinh chuan ve cau truc hanh tinh cho rang ben trong Sao Tho co cau truc tuong tu nhu cua Sao Moc, voi mot loi đa cung bao quanh boi hiđro va heli voi mot luong nho nhung hop chat de bay hoi trong khi quyen. Cac nha khoa hoc nghi rang loi nay co thanh phan tuong tu nhu cua Trai Đat nhung co mat đo lon hon. Bang kiem tra mo men hap dan cua hanh tinh, va ket hop voi mo hinh vat ly ve cau truc ben trong cua hanh tinh, đa cho phep cac nha thien van Didier Saumon va Tristan Guillot đua ra gia tri gioi han cho khoi luong phan loi Sao Tho. Nam 2004, ho tinh ra đuoc khoi luong cua loi bang 9–22 lan khoi luong cua Trai Đat, va đuong kinh bang 25.000 km. Loi nay đuoc bao quanh boi lop hiđro kim loai long day hon, tiep đen la lop long gom heli va phan tu hiđro bao hoa ma dan dan theo đo cao chung chuyen sang pha khi. Lop ngoai cung day khoang 1000 km va chua bau khi quyen Sao Tho.
Phan ben trong cua Sao Tho rat nong, đat toi nhiet đo 11.700 °C tai loi, va hanh tinh buc xa nhiet vao vu tru cao gap 2,5 lan so voi nang luong buc xa no nhan đuoc tu Mat Troi. Đa so luong nang luong phat ra tuan theo co che Kelvin–Helmholtz cua qua trinh hanh tinh tu nen hap dan cham, nhung neu chi co duy nhat qua trinh nay thi khong đu giai thich luong nhiet Sao Tho phat ra. Mot co che phu khac co the đo la Sao Tho sinh ra nhiet thong qua "su mua" cua nhung giot heli xuong sau ben trong hanh tinh. Khi nhung giot nay roi qua lop hiđro mat đo thap hon giot heli, qua trinh nay phat ra nhiet luong do su ma sat giua giot va moi truong va qua trinh nay khien cho tang khi quyen Sao Tho suy giam luong heli theo thoi gian. Nhung giot heli roi xuong sau co the tich tu lai thanh mot lop vo heli bao quanh cau truc ben trong hanh tinh. Giong voi Sao Moc, Sao Thien Vuong va Sao Hai Vuong, cac nha khoa hoc đoan rang tren Sao Tho cung xay ra hien tuong mua kim cuong.


Khi quyen Lop khi quyen ben ngoai cua Sao Tho chua 96,3% phan tu hiđro va 3,25% heli. Ti le heli giam đang ke so voi su co mat cua nguyen to nay trong Mat Troi. Cac nha khoa hoc van chua biet chinh xac luong cac nguyen to nang hon heli trong khi quyen hanh tinh, nhung ho gia su rang ti le nhung nguyen to nay bang voi ty le nguyen thuy cua chung tu luc hinh thanh he Mat Troi. Tong khoi luong cua nhung nguyen to nang nay vao khoang 19–31 lan khoi luong Trai Đat, ma chung tap trung chu yeu tai vung loi Sao Tho.
Dau vet co mat cua cac phan tu amonia, acetylen, etan, propan, photphin va metan đa đuoc phat hien ra trong khi quyen cua Sao Tho. Cac đam may tren cao chua tinh the amonia, trong khi nhung đam may thap hon hoac la chua amonium hydrosulfide (NH4SH) hoac nuoc. Buc xa tu ngoai tu Mat Troi lam cho metan bi quang ly trong tang thuong quyen, dan đen mot chuoi cac phan ung hoa hoc hydrocarbon va cac san pham roi xuong duoi sau boi nhung luong cuon xoay va su khuech tan trong khi quyen. Chu trinh quang hoa nay bi chi phoi boi chu ky mua tren Sao Tho.


= Cac tang may =

Khi quyen Sao Tho hien len voi nhung dai mau sac giong nhu cua Sao Moc, nhung nhung dai mau cua Sao Tho mo hon va rong hon tai xich đao hanh tinh. Cac nha khoa hoc su dung cach goi ten cho nhung dai nay tuong tu nhu đoi voi cua Sao Moc. Nhung dai may mo cua Sao Tho khong đuoc phat hien ra cho đen khi tau Voyager bay qua hanh tinh trong thap nien 1980. Tu đo đen nay, cac nha thien van su dung nhung kinh thien van tren mat đat cung nhu tren quy đao đa quan sat đuoc chi tiet hon hinh anh bau khi quyen hanh tinh nay.
Thanh phan vat chat cua nhung đam may thay đoi theo đo cao cung nhu su tang ap suat. Trong nhung tang may tren cao, voi nhiet đo trong khoang 100–160 K va ap suat trong pham vi 0,5–2 bar, nhung tang may nay chua bang amonia. Nhung đam may bang nuoc bat đau ton tai o đo cao co ap suat khi quyen bang khoang 2,5 bar va xuong sau toi ap suat 9,5 bar, noi nhiet đo trong pham vi 185–270 K. Pha tron trong lop nay đo la dai bang amonium hydrosulfide, nam trong pham vi ap suat 3–6 bar voi nhiet đo trong khoang 290–235 K. Cuoi cung, nhung tang may thap nhat, noi ap suat khi quyen đat 10–20 bar va nhiet đo trong pham vi 270–330 K, la vung chua nhung giot nuoc voi amonia trong dang dung dich long.
Tuy be ngoai khi quyen nhat nheo cua Sao Tho trong yen lang nhung thuc te no co nhung con bao hinh oval ton tai lau va co nhung đac điem khac thuong thay tren Sao Moc. Nam 1990, kinh thien van khong gian Hubble chup đuoc mot đam may trang khong lo gan xich đao cua Sao Tho ma khong xuat hien khi tau Voyager bay qua hanh tinh vao nam 1994, cac nha thien van con phat hien ra mot con bao nho hon khac. Con bao nam 1990 la mot vi du cua Vet Trang Lon, mot hien tuong khi quyen ton tai ngan nhung duy nhat va chi xuat hien mot lan trong moi nam Sao Tho, gan bang 30 nam Trai Đat, trong khoang thoi gian ha chi cua ban cau bac. Nhung Vet Trang Lon truoc đo đa đuoc quan sat vao cac nam 1876, 1903, 1933 va 1960, voi con bao nam 1933 la noi tieng nhat. Neu hien tuong nay co tinh chu ky on đinh, con bao khac se xuat hien vao khoang nam 2020.
Nhung con gio trong khi quyen Sao Tho manh thu hai so voi nhung con gio thoi tren cac hanh tinh trong he Mat Troi. Du lieu tu tau Voyager cho thay van toc lon nhat cua nhung con gio thoi ve huong đong hanh tinh đat toi 500 m/s (1.800 km/h). Trong nhung buc anh thu đuoc tu tau Cassini nam 2007, ban cau bac Sao Tho hien len voi mau xanh lam sang, giong nhu mau cua Sao Thien Vuong. Cac nha khoa hoc cho rang nhung mau nay chu yeu la do hien tuong tan xa Rayleigh. Anh hong ngoai tiet lo ra tai vung cuc nam Sao Tho co mot xoay am vung cuc khi quyen (warm polar vortex), mot hien tuong duy nhat xay ra trong he Mat Troi. Trong khi nhiet đo trung binh trong khi quyen Sao Tho khoang −185 °C, nhiet đo tai xoay khi quyen nay cao đat đen −122 °C, va cac nha khoa hoc tin rang no la điem am nhat tren Sao Tho.


= Cac đam may xep thanh hinh luc giac o cuc bac =

Co mot cau truc trong khi quyen hinh luc giac bao quanh xoay khi quyen gan cuc bac Sao Tho, cau truc nay nam o vi đo khoang 78°B do tau Voyager lan đau tien chup đuoc.
Canh thang cua luc giac vung cuc bac dai xap xi 13.800 km, lon hon ca đuong kinh cua Trai Đat. Toan bo cau truc nay quanh quay cuc bac voi chu ky 10h 39m 24s (bang voi chu ky buc xa vo tuyen cua hanh tinh) va cac nha khoa hoc gia thuyet rang chu ky nay bang voi chu ky tu quay cua phan ben trong Sao Tho. Cau truc khi quyen luc giac khong dich chuyen doc theo kinh đo giong nhu nhung đam may khac trong khi quyen.
Cac nha khoa hoc van chua hieu đuoc tai sao lai hinh thanh cau truc nay. Đa so cac nha thien van nghi rang no hinh thanh tu nhung phan song đung trong khi quyen. Nhung dang hinh đa giac đeu cung đa đuoc quan sat trong cac thi nghiem voi su quay vi sai cua chat long.


= Cuc nam =

Cac buc anh do kinh thien van Hubble chup vung cuc nam cho thay su co mat cua mot dong khi toc đo cao (jet stream), nhung khong hinh thanh nen xoay khi quyen manh hay cau truc luc giac nhu o cuc bac. NASA cong bo vao thang 11 nam 2006 rang tau Cassini đa quan sat thay mot con bao dang "xoay thuan nhiet đoi" gan nhu đung im o cuc nam Sao Tho va xac đinh ra ro rang mot mat bao. Quan sat nay rat noi bat vi đam may voi mat bao khong xuat hien truoc đo tren bat ky hanh tinh nao tru Trai Đat. Vi du, hinh anh tu tau Galileo đa khong quan sat thay mat bao trong Vet Đo Lon cua Sao Moc. Con bao cuc nam nay co kich co tuong đuong voi Trai Đat, va nhung con gio o đay co toc đo len đen 550 km/h.


= Nhung đac điem khac =
Nam 2006, tau khong gian Cassini đa quan sat thay mot dai may voi ten goi "Chuoi Ngoc trai" dai 60.000 km o  bac ban cau. Nhung đac điem nay chinh la nhung vung quang may va cho phep con tau nay co the chup đuoc nhung tang may o sau ben duoi.


Tu quyen Sao Tho co tu truong đon gian hinh dang giong luong cuc tu. Cuong đo cua no tai xich đao bang - 0,21 gauss (21 µT) - xap xi bang mot phan muoi hai cuong đo tu truong bao quanh Sao Moc va hoi yeu hon so voi tu truong cua Trai Đat. Va do vay Sao Tho co tu quyen nho hon nhieu so voi cua Sao Moc. Khi tau Voyager 2 đi vao tu quyen Sao Tho, no đo đuoc ap suat gio Mat Troi cao va tu quyen mo rong ra vung khong gian chi bang 19 lan ban kinh Sao Tho, hay 1,1 trieu km, mac du con tau thu đuoc anh huong cua gio Mat Troi trong vong vai gio, no van con phat hien đuoc gio Mat Troi trong khoang 3 ngay. Đa so cac nha khoa hoc nghi rang, co che phat ra tu truong cua hanh tinh tuong tu nhu cua Sao Moc—boi nhung dong đien trong lop hiđro kim loai-long goi la co che dynamo hiđro kim loai. Tu quyen nay lam lech gio Mat Troi, nhung no khong lon cho nen quy đao cua ve tinh Titan nam o ben ngoai tu quyen nay, dan đen gio Mat Troi tuong tac voi bau khi quyen Titan va xuat hien nhung hat ion hoa ben ngoai khi quyen cua no. Tu quyen cua Sao Tho, giong nhu cua Trai Đat, lam sinh ra hien tuong cuc quang.


Quy đao va su tu quay Khoang cach trung binh giua Sao Tho va Mat Troi la tren 1,4 ty kilomet (9 AU). Voi toc đo quy đao trung binh bang 9,69 km/s, Sao Tho mat 10.759 ngay Trai Đat (hay khoang 29,5 nam), đe đi het mot vong quanh Mat Troi. Quy đao elip cua Sao Tho nghieng khoang 2,48° tuong đoi so voi mat phang quy đao cua Trai Đat. Boi vi đo lech tam quy đao bang 0,056, khoang cach giua Sao Tho va Mat Troi thay đoi xap xi 155 trieu kilomet giua can điem quy đao va vien điem quy đao, tuong ung nhung điem gan nhat va xa nhat cua hanh tinh đen Mat Troi.
Do cac vung trong bau khi quyen Sao Tho tu quay voi toc đo khac nhau theo vi đo do đo cac nha khoa hoc đa phan ra nhieu chu ky quay khac nhau cho nhung vung khac nhau (giong nhu cua Sao Moc): He I co chu ky 10 h 14 min 00 s (844,3°/ngay) đoi voi pham vi Vung xich đao, keo dai tu canh bac cua Vanh đai xich đao Nam toi canh nam cua Vanh đai xich đao Bac. Nhung vung co vi đo khac co gia tri chu ky tu quay 10 h 38 min 25,4 s (810,76°/ngay), tuong ung voi He II. Đoi voi He III, cac nha khoa hoc đo đuoc gia tri vung nay dua tren buc xa radio phat ra tu hanh tinh trong thoi gian tau Voyager bay qua, voi chu ky 10 h 39 min 22,4 s (810,8°/ngay); va co gia tri gan bang đoi voi cua He II, cho nen cac nha khoa hoc thuong coi hai vung nay co toc đo quay bang nhau.
Gia tri chinh xac cho chu ky quay cua phan ben duoi khi quyen van con chua xac đinh đuoc. Trong khi tiep can Sao Tho nam 2004, tau Cassini phat hien thay chu ky quay cua tin hieu vo tuyen tang len đang ke, xap xi bang 10 h 45 m 45 s (± 36 s). Thang 3 nam 2007, cac nha thien van thay rang su bien đoi trong buc xa vo tuyen tu hanh tinh khong phu hop đe su dung lam gia tri toc đo tu quay cua Sao Tho. Su bien đoi nay co the la do hoat đong tu nhung gieng phun phat ra tu ve tinh Enceladus cua Sao Tho. Hoi nuoc phat ra bao quanh Sao Tho tu nhung gieng nay bi ion hoa va tao ra su keo trong tu truong Sao Tho, lam cham su quay tuong đoi cua hanh tinh thong qua tin hieu vo tuyen. Vao thang 9 nam 2007, uoc luong ban đau ve toc đo tu quay hanh tinh dua tren nhieu so lieu quan trac tu cac tau Cassini, Voyager va Pioneer la 10 h 32 m 35 s. Ngay 17 thang 1 nam 2019, nhung nghien cuu dua theo su chuyen đong cua vanh đai đe lien he voi ben trong Sao Tho, cuoi cung cac nha khoa hoc tinh ra chu ky tu quay chinh thuc cua hanh tinh voi con so moi nhat: 10 h 33 m 38 s.


Vanh đai hanh tinh Vanh đai sao Tho la vanh đai mo rong nhat trong 8 hanh tinh thuoc he Mat Troi. Co le đuoc biet đen nhieu nhat voi he thong vanh đai hanh tinh khien no co hinh anh noi bat nhat. Galileo Galilei đuoc cho la nguoi đau tien quan sat thay vanh đai nay nam 1610 nhung khong the nhan ro no. Hon 40 nam sau, Christiaan Huygens la nguoi đau tien mo ta rang vat the nay la vanh đai. Vanh nay mo rong tu 6.630 km đen 120.700 km ben tren xich đao cua Sao Tho, voi đo day trung binh bang 20 met va chua toi 93% bang nuoc, mot it tholin va 7% cacbon vo đinh hinh. Nhung hat trong vanh đai co kich thuoc tu nhung hat bui nho cho toi nhung tang bang lon 10 m. Nhung hanh tinh khi khong lo khac cung co he thong vanh đai, he thong cua Sao Tho la lon nhat va nhin ro nhat. Co hai gia thuyet chinh ve nguon goc cua vanh đai nay. Mot la nhung phan con lai cua mot ve tinh tu nhien cua Sao Tho đa bi pha huy. Gia thuyet thu hai đo la nhung vat lieu con lai tu tinh van luc hinh thanh he Mat Troi con sot lai khi Sao Tho hinh thanh. Mot so bang nuoc trong vanh đai xuat phat tu nhung mach phun cua ve tinh Enceladus. Trong qua khu, cac nha thien van nghi rang nhung vanh đai nay hinh thanh cung voi hanh tinh hang ty nam truoc. Thay vi vay, gan đay nguoi ta đa xac đinh đuoc tuoi cua nhung vanh đai nay chi khoang vai tram trieu nam tuoi.
Xa ben ngoai vanh đai o khoang cach 12 trieu km tinh tu hanh tinh đo la vanh đai Phoebe, nghieng mot goc 27° so voi vanh đai lon, va giong nhu ve tinh Phoebe, vanh đai nay quay nghich hanh tren quy đao. Mot so ve tinh cua Sao Tho, bao gom Pandora va Prometheus, hoat đong nhu nhung ve tinh chan dat đieu khien su phan bo cua cac hat bang nuoc trong vanh đai va tao nen nhung khoang trong giua cac vanh đai. Pan va Atlas gay ra nhung song mat đo tuyen tinh yeu trong vanh đai Sao Tho, cho phep cac nha khoa hoc tinh toan ra đuoc khoi luong cua hai ve tinh nho nay.


Ve tinh tu nhien Tinh đen thang 3 nam 2025, Sao Tho co 274 ve tinh tu nhien, 63 trong so chung đa co ten chinh thuc. Titan (ve tinh đuoc phat hien đau tien cua Sao Tho, nam 1655) la ve tinh lon nhat cua Sao Tho (tham chi no con co kich thuoc to hon hanh tinh nho nhat cua he Mat Troi la Sao Thuy 5,6%), chiem hon 90% tong khoi luong cua moi vat the quay quanh Sao Tho bao gom ca vanh đai; la ve tinh duy nhat trong he Mat Troi co bau khi quyen day tren đo đa phat hien ra ton tai nhung hop chat huu co. No cung la ve tinh duy nhat đuoc biet co nhung ho hydrocarbon. Ve tinh lon thu hai cua Sao Tho, Rhea, co the cung co mot vanh đai mo quay quanh chinh no, cung voi khi quyen mong. Nhieu ve tinh con lai co kich co rat nho: 131 ve tinh co đuong kinh nho hon 50 km. Thong thuong, đa so cac ve tinh cua Sao Tho đuoc đat ten theo cac vi than Titan trong than thoai Hy Lap.
Enceladus cung đuoc cac nha khoa hoc đat ra gia thuyet kha nang co ton tai nhung dang song vi sinh tren ve tinh nay. Manh moi cho đieu nay gom nhung hat giau muoi voi thanh phan giong nhu "trong đai duong" ma nhung hat bang nay bi đay ra tu su boc hoi cua nuoc muoi long phong ra tu nhung mach phun. Nam 2015, thong qua dong hai luu tren Enceladus, tau Cassini đa phat hien thay hau het cac thanh phan đe duy tri cac dang song tren ve tinh nho qua trinh san sinh metan.


Lich su tham hiem Đa co ba giai đoan chinh trong quan sat va tham do Sao Tho. Ky nguyen đau tien đo la quan sat tu thoi co đai (nhu bang mat thuong), truoc khi phat minh ra kinh thien van. Bat đau tu the ky XVII voi su phat trien cua kinh thien van đa thuc đay thien van quan sat tu mat đat. Ky nguyen thu ba đo la nhung chuyen tham do cua tau khong gian, hoac quay tren quy đao hoac bay qua. Trong the ky XXI qua trinh nghien cuu tiep tuc voi nhung quan sat tu Trai Đat (hoac tu cac ve tinh quay quanh quy đao Trai Đat) va tau Cassini quay quanh Sao Tho.


= Quan sat tu thoi co đai =
Sao Tho đa đuoc biet đen tu thoi co đai. Trong thoi ky nay, no la thien the xa nhat trong so nam hanh tinh đa biet trong he Mat Troi (ngoai tru Trai Đat) va cung đuoc gan cho nhieu nhan vat trong than thoai cac nen van minh khac nhau. Cac nha thien van Babylon đa quan sat mot cach co he thong va ghi chep lai chuyen đong cua Sao Tho. Trong than thoai La Ma co đai, than Saturnus, ma hanh tinh co ten, la vi than cua nong nghiep. Nguoi La Ma coi than Saturnus tuong đuong voi vi than cua nguoi Hy Lap Cronus. Nguoi Hy Lap đa goi hanh tinh xa nhat theo Cronus, va nguoi La Ma đa ap dung theo cach đat ten nay. (Thoi hien đai trong tieng Hy Lap, hanh tinh nay van co ten la Cronus (Κρονος: Kronos).)
Ptolemy, mot nha triet hoc Hy Lap song o Alexandria, đa quan sat thoi điem xung đoi cua Sao Tho, va lay co so cho phep xac đinh cac yeu to quy đao cua hanh tinh. Trong chiem tinh hoc cua nguoi Hindu, co chin đoi tuong chiem tinh, goi la Navagraha. Sao Tho, mot trong so chung, đuoc goi la "Shani", nguoi phan quyet cho moi nguoi dua tren nhung hanh đong tot hay xau cua ho trong đoi song. Nen van minh Trung Hoa, Nhat Ban, Trieu Tien va Viet Nam co đai goi hanh tinh nay la Tho Tinh (土星), đat ten dua theo nguyen to tho cua Ngu Hanh.
Nguoi Hebrew co đai goi Sao Tho la 'Shabbathai'. Trong tieng Ottoman Tho Nhi Ky, tieng Urdu va tieng Ma Lai, hanh tinh co ten goi 'Zuhal', viet tu chu A Rap زحل.


= Quan sat o chau Au (the ky XVII–XIX) =

Đe quan sat thay vanh đai Sao Tho tu mat đat can mot kinh thien van co đuong kinh it nhat 15 mm va do đo vanh đai Sao Tho khong đuoc phat hien cho đen khi Galileo lan đau tien nhin thay no vao nam 1610. Ong nghi rang đay la hai ve tinh cua Sao Tho o hai phia hanh tinh. Cho đen khi Christian Huygens su dung mot kinh thien van voi đo phong đai lon hon thi ong đa phat hien ra đay la vanh đai chu khong phai ve tinh nhu Galileo tung nghi. Huygens con phat hien ra ve tinh lon nhat Titan; Giovanni Cassini sau đo phat hien them bon ve tinh nua: Iapetus, Rhea, Tethys va Dione. Nam 1675, Cassini phat hien ra mot khoang trong giua vanh đai va ngay nay cac nha thien van đat ten la Ranh gioi Cassini.
Khong co them phat hien lon nao cho đen nam 1789 khi nha thien van William Herschel phat hien tiep hai ve tinh, Mimas va Enceladus. Ve tinh di hinh Hyperion, co quy đao cong huong voi Titan, đuoc mot đoi cac nha thien van Anh phat hien nam 1848.
Nam 1899, William Henry Pickering phat hien ra ve tinh Phoebe, mot ve tinh di hinh khong quay đong bo voi Sao Tho nhu cac ve tinh lon khac. Phoebe la lop ve tinh đau tien co nhung tinh chat nay đuoc phat hien va no co chu ky quy đao hon mot nam quanh Sao Tho tren quy đao nghich hanh. Trong đau the ky XX, nhung nghien cuu ve Titan dan đen xac nhan ve ton tai mot bau khi quyen day tren ve tinh vao nam 1944—mot đac điem chi co duy nhat tren mot ve tinh trong he Mat Troi.


= Cac tau tham do cua NASA =


 Pioneer 11 bay qua  Pioneer 11 la con tau đau tien bay qua Sao Tho vao thang 9 nam 1979, khi đo no cach hanh tinh 20.000 km tu đinh may khi quyen. Cac buc anh gui ve gom hanh tinh va mot so ve tinh cua no, tuy vay đo phan giai qua thap đe nhin ro cac chi tiet be mat. Con tau cung nghien cuu vanh đai Sao Tho, phat hien ra vanh đai mong F va nhung khoang toi trong vanh lai sang len khi nhin duoi goc pha nghieng lon huong ve Mat Troi, hay nhung khoang trong toi nay chua nhung hat bui nho tan xa anh sang. Them vao đo, Pioneer 11 đa đo đuoc nhiet đo cua Titan va cho thay ve tinh nay qua lanh đe ton tai su song.


 Voyager bay qua  Thang 11 nam 1980, con tau khong gian Voyager 1 đen he thong Sao Tho. No đa gui ve nhung buc anh phan giai cao cua hanh tinh, cac vanh đai va ve tinh cua no. Chi tiet be mat cua nhieu ve tinh đa đuoc quan sat lan đau tien. Voyager 1 cung đa bay qua ve tinh Titan, gui them nhieu du lieu va tang đo hieu biet cua cac nha thien van ve khi quyen ve tinh nay. No chung minh rang khong the quan sat be mat Titan qua buoc song kha kien; do vay cac nha khoa hoc đa khong co mot buc anh nao ve be mat ve tinh nay. Chuyen bay qua co muc đich lam thay đoi quy đao Voyager 1 đe quy đao cua no roi khoi mat phang quy đao cua he Mat Troi.
Khoang mot nam sau, vao thang 8 nam 1981, Voyager 2 tiep tuc bay qua va nghien cuu he thong hanh tinh nay. Them nhieu buc anh chup gan cac ve tinh Sao Tho gui ve Trai Đat, cung nhu them nhung du lieu ve su thay đoi trong khi quyen vanh đai hanh tinh. That khong may, trong giai đoan bay qua, camera đa khong đieu chinh đuoc goc chup trong hai ngay va do vay mot so ke hoach chup anh đa bi huy. Truong hap dan cua Sao Tho đa đuoc loi dung đe đay con tau đen Sao Thien Vuong.
Hai tau cung đa phat hien va xac nhan them vai ve tinh nua bay gan hoac ben trong vanh đai Sao Tho, cung nhu phat hien ra Khoang trong Maxwell (khoang trong nam giua Vanh C va Khoang trong Keeler (mot khoang rong 42 km trong Vanh A).


 Tau Cassini–Huygens  Tu lieu lien quan toi Anh he thong Sao Tho do tau Cassini chup tai Wikimedia Commons

Ngay 1 thang 7 nam 2004, tau khong gian Cassini–Huygens thuc hien cac buoc đieu chinh tham so đuong bay va đi vao quy đao Sao Tho. Truoc khi đi vao quy đao, Cassini đa thuc hien cac nghien cuu ve he thong hanh tinh nay. Thang 6 nam 2004, no đa thuc hien bay qua gan ve tinh Phoebe, gui ve trung tam đieu khien du lieu va hinh anh phan giai cao ve tinh nay.
Cassini đa nhieu lan bay qua ve tinh lon nhat, Titan, thuc hien chup anh ra đa va no đa phat hien ra cac ho hiđro cacbon, voi nhieu đao va nui ton tai tren be mat ve tinh nay. Con tau hoan tat hai lan bay qua Titan truoc khi tha thiet bi tham do Huygens ngay 25 thang 12 nam 2004 xuong. Huygens đa đi vao khi quyen Titan ngay 14 thang 1 nam 2005, gui ve du lieu suot qua trinh roi trong khi quyen cung nhu hinh anh sau khi đap mat đat ve tinh nay. Cassini cung đa thuc hien nhieu lan bay qua nhung ve tinh khac cua Sao Tho.
Tu đau nam 2005, cac nha khoa hoc đa bat đau theo doi hien tuong set trong khi quyen Sao Tho. Nang luong cua nhung tia set nay manh gap gan 1.000 lan so voi tia set tren Trai Đat.
Nam 2006, co quan NASA thong bao tau Cassini đa phat hien ra dau vet cua nuoc long phong ra tu nhung mach nuoc phun tren ve tinh Enceladus. Trong cac buc anh chup đa hien ra nhung tia chua hat bang đang đuoc phun vao quy đao quanh Sao Tho tu nhung mach phun o vung cuc nam ve tinh nay. Theo nha khoa hoc hanh tinh Andrew Ingersoll, Vien Cong nghe California, "Nhung ve tinh khac trong he Mat Troi co nhung đai duong nuoc long bao phu boi lop bang day hang kilomet. Đieu khac biet o đay đo la nuoc long co the o sau 10 m ngay duoi be mat." Thang 5 nam 2011, cac nha khoa hoc NASA tai hoi nghi ve mat trang Enceladus thong bao Enceladus "co the la mot noi song đuoc ben ngoai Trai Đat trong he Mat Troi khi chung ta biet ve no".
Cac buc anh cua tau Cassini cung mang lai nhung kham pha moi khac. No đa kham pha them mot so vanh đai hanh tinh moi, ben ngoai vanh đai sang chinh cung nhu ben trong cac vanh G va E. Nguon goc cua nhung vanh nay la he qua cua vu va cham giua nhung thien thach voi hai ve tinh cua Sao Tho. Thang 6 nam 2006, Cassini phat hien ra nhung ho hiđrocabon gan cuc bac cua Titan, va đuoc xac nhan vao thang 1 nam 2007. Thang 3 nam 2007, them nhung buc anh gan cuc bac Titan tiet lo ra nhung "bien" hydrocarbon, voi cai rong nhat co dien tich bang bien Caspi. Thang 10 nam 2006, con tau phat hien ra mot con bao đuong kinh 8.000 km voi mot mat bao o cuc nam cua Sao Tho.
Tu nam 2004 đen 2009, con tau đa phat hien va xac nhan them 8 ve tinh moi. Nhiem vu co ban cua no ket thuc vao nam 2008 khi hoan thanh 74 vong quy đao quanh Sao Tho. Vao thang 4 nam 2013, Cassini gui ve cac buc anh chup mot con bao tai cuc bac Sao Tho, lon hon con bao đa đuoc tim thay tren Trai Đat 20 lan voi nhung con gio thoi voi toc đo nhanh hon 530 km/h. Ngay 15 thang 9 nam 2017, tau vu tru Cassini-Huygens thuc hien "phan cuoi cung" cua nhiem vu: mot so lan tau vu tru bay qua cac khoang trong giua Sao Tho va vanh đai phia trong cua Sao Tho. Su tham nhap khi quyen cua tau Cassini đa ket thuc nhiem vu cua no.


 Cac chuong trinh trong tuong lai  Co quan Hang khong & Vu tru My va Co quan vu tru chau Au tung hop tac xay dung chuong trinh tham hiem he thong Sao Tho va ve tinh Titan co ten goi Titan Saturn System Mission (TSSM), du kien chi phi 2,5 ty USD khoi hanh nam 2020 (sau du an nghien cuu Sao Moc va ve tinh cua no Europa: EJSM/Laplace), muon quan tinh Trai Đat va suc hut hap dan cua Sao Kim đe đen gan Sao Tho vao khoang nam 2029. TSSM du kien đi vong quanh Sao Tho trong 2 nam, lay mau Titan trong 2 thang va bay vong quanh ve tinh nay trong 20 thang. Nam 2009 co quan ESA đa rut khoi du an nay, hien tai du an TSSM khong đuoc chinh phu My phe duyet ngan sach cho NASA trien khai du an nay, va no moi chi tren khai niem nghien cuu, chua co ngay phong cu the hoac nhung buoc thuc hien che tao tau.


Quan sat Sao Tho la hanh tinh xa nhat trong so nam hanh tinh co the quan sat bang mat thuong, nhung hanh tinh khac bao gom Sao Thuy, Sao Kim, Sao Hoa va Sao Moc (Sao Thien Vuong va 4 Vesta co the nhin bang mat thuong nhung trong troi rat toi va khong co anh sang nhan tao). Vao đem toi troi, Sao Tho hien ra nhu mot điem sang, mau vang voi cap sao bieu kien thuong tu +1 va 0. No mat xap xi 29½ nam đe đi het mot vong đuong Hoang Đao trong nen troi cua cac chom sao Hoang Đao. Đa so nhung nguoi muon quan sat hanh tinh nay phai su dung kinh thien van (hoac ong nhom lon) phong đai it nhat 20 lan moi co the nhin thay đuoc vanh đai cua no.
Trong khi hanh tinh van co the la muc tieu quan sat trong moi thoi điem tren bau troi, co the quan sat tot nhat Sao Tho va cac vanh đai khi no o vi tri xung đoi (khi goc ly giac cua hanh tinh bang 180° va do vay xuat hien o phia đoi dien voi Mat Troi tren bau troi) hoac gan đo. Hang nam Sao Tho xung đoi cu khoang 378 ngay trong mot lan, va hanh tinh nay xuat hien o thoi điem no sang nhat. Ca Sao Tho va Trai Đat đeu quay tren quy đao lech tam quanh Mat Troi (nghia la khoang cach giua chung va Mat Troi dan thay đoi theo thoi gian), do đo khoang cach giua hai hanh tinh cung thay đoi. Vi vay, đo sang cua Sao Tho thay đoi tu đot xung đoi nay sang đot xung đoi tiep theo, va Sao Tho se sang hon khi vanh đai cua hanh tinh nam nghieng đen muc co the quan sat luon vanh đai. Trong giai đoan xung đoi ngay 17 thang 12 nam 2002, Sao Tho hien len voi đo sang lon nhat va huong vanh đai cua no ve phia Trai Đat, cho du Sao Tho gan Trai Đat hon vao cuoi nam 2003.


Trong van hoa Sao Tho trong chiem tinh hoc () la hanh tinh tri vi cac cung Ma Ket va theo truyen thong Bao Binh.
Saturn, the Bringer of Old Age la mot chuong nhac trong tac pham giao huong 7 chuong The Planets cua Gustav Holst.
Ho ten lua Saturn (trong đo co ten lua Saturn V đua tau Apollo 8 lan đau tien bay vong quanh Mat Trang nam 1968) đuoc phat trien boi mot đoi cac ky su nguoi Đuc do Wernher von Braun đung đau, dung đe phong nhung ve tinh nhan tao va tau tai trong lon vao quy đao Trai Đat va xa hon. Ban đau đuoc thiet ke voi muc đich quan su, sau đo chung đuoc su dung lam ten lua phong trong chuong trinh Apollo.
Ten tieng Anh cua ngay Thu Bay, Saturday đuoc đat ten theo hanh tinh, va no co nguon goc tu vi than nong nghiep cua nguoi La Ma co đai, than Saturn (lien he voi than Cronus cua nguoi Hy Lap).
Tau vu tru toi Sao Tho (Spaceship to Saturn), tap 10 trong loat truyen "Chris Godfrey of U.N.E.X.A." cua Hugh Walters.
Thuy thu Sao Tho (Hotaru Tomoe), mot nhan vat trong loat truyen manga Thuy thu Mat Trang va loat Anime, tro choi đien tu an theo. Nhan vat nay la chien binh cua su huy diet va su tai sinh.


Xem them Hanh tinh khi khong lo
Vanh đai Sao Tho
Titan


Đoc them Lovett, L.; Horvath, J.; Cuzzi, J. (2006). Saturn: A New View. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 978-0-8109-3090-2.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Karttunen, H.; Kroger, P. (2007). Fundamental Astronomy. New York: Springer, 5th edition. ISBN 978-3-540-34143-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)


Tham khao Lien ket ngoai = Tieng Anh =
Saturn profile Luu tru ngay 7 thang 11 nam 2015 tai Wayback Machine at NASA's Solar System Exploration site
Saturn Fact Sheet, by NASA
Gazeteer of Planetary Nomenclature – Saturn (USGS) ban luu
Du an Cassini–Huygens Luu tru ngay 28 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine cua NASA ve Sao Tho
Sao Tho tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Research News about Saturn
General information about Saturn
Studies on the Rings of  Saturn - Dien ta ly thuyet cua cac vong Sao Tho Luu tru ngay 11 thang 6 nam 2016 tai Wayback Machine Vladimir V. Tchernyi, Andrew Ju. Pospelov, Serge V. Girich, The Academy For Future Science
Astronomy Cast, Episode 59: Saturn 22/10/2007
Outside In – Space Film – (now "In Saturn’s Rings") movie for Giant Screen & IMAX™ theaters Luu tru ngay 6 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine – film animated from hundreds of thousands of still Cassini photographs
Saturn During Daylight in Brisbane (12 inch telescope) 16/11/2011
Saturn 'Rev 175' Raw Preview 28/11/2012
A Trip Into Space - Saturn From Voyager 2 - Mot cuoc đi khong gian Su ta va cac anh cua Sao Tho


= Tieng Viet =
Sao Tho tai Tu đien bach khoa Viet Nam