Nha tho chinh toa Đuc Ba Sai Gon (hay Vuong cung thanh đuong chinh toa Đuc Me Vo nhiem Nguyen toi, tieng Anh: Immaculate Conception Cathedral Basilica, tieng Phap: Cathedrale Notre-Dame de Saigon), thuong đuoc goi tat la Nha tho Đuc Ba, la nha tho chinh toa cua Tong giao phan Sai Gon.
Nha tho khong chi la bieu tuong cua Cong giao o Viet Nam, ma con la mot trong nhung cong trinh kien truc đoc đao cua Thanh pho Ho Chi Minh va điem đen noi tieng voi du khach. Ten goi ban đau cua nha tho la Nha tho Sai Gon (tieng Phap: l'eglise de Saigon), ten goi Nha tho Đuc Ba bat đau đuoc su dung tu nam 1959 bang viec đat Tuong Đuc Ba Hoa Binh truoc khuon vien.
Nha tho la noi tan phong nhieu giam muc, đon tiep cac đai dien Toa thanh Roma, nham chuc cua cac Tong giam muc va cung la noi thu phong cua hang ngan linh muc.


Lich su = Nha tho đau tien =
Ngay sau khi chiem Sai Gon, thuc dan Phap đa cho lap ngoi nha tho dung cho cu hanh Thanh le cho nguoi theo đao Cong giao. Ngoi nha tho đau tien đuoc lap o đuong So 5 (nay la đuong Ngo Đuc Ke). Giam muc Lefevre quyet đinh xay dung mot nha tho. Vi nha tho đau tien đo qua nho nen vao nam 1863, Đo đoc Victor Auguste Duperre đa quyet đinh cho khoi cong xay dung o noi khac mot nha tho khac bang go ben bo "Kinh Lon" (con goi la kinh Charner, thoi Viet Nam Cong hoa la vi tri tru so Toa Tap tung, tuong ung voi vi tri toa nha Sun Wah ngay nay). Co đao Lefebvre to chuc le đat vien đa đau tien xay dung nha tho vao ngay 28 thang 3 nam 1863. Nha tho đuoc dung bang go, hoan thanh vao nam 1865, ban đau goi la Nha tho Saigon. Ve sau, do nha tho go nay bi hu hai nhieu vi cac con trung gay hai nhu moi va mot go, cac buoi le đuoc to chuc trong phong khanh tiet cua Dinh Thong Đoc cu, ve sau cai thanh truong hoc Lasan Taberd, cho đen khi nha tho lon xay xong.


= Nha tho thu hai =
Thang 8 nam 1876, Thong đoc Nam ky Duperre đa to chuc mot ky thi ve đo an thiet ke nha tho moi. Vuot qua 17 đo an thiet ke khac, đo an cua kien truc su J. Bourard voi kien truc Romanesque cai bien pha tron net kien truc Gothic đa đuoc chon. Ban đau, đia điem xay cat đuoc đe nghi o 3 noi:

Tren nen Truong Thi cu (nay la goc đuong Le Duan va Hai Ba Trung, tuc vi tri toa Lanh su Phap).
O khu Kinh Lon (tai vi tri nha tho cu, nay thuoc đuong Nguyen Hue).
Vi tri hien nay.
Sau cung vi tri hien nay đa đuoc chon. Sau khi đe an thiet ke đuoc chon, Đo đoc Duperre cho đau thau viec xay dung nha tho va cung chinh kien truc su nay la nguoi trung thau va truc tiep giam sat cong trinh. Moi vat lieu tu xi mang, sat thep đen oc vit đeu mang tu Phap sang. Đac biet, mat ngoai cua cong trinh xay bang loai gach đat lam tai Toulouse (Phap), đe tran, khong to trat, khong bam bui reu ma đen nay van con mau sac hong tuoi.

Ngay 7 thang 10 nam 1877, Giam muc Isidore Colombert đat vien đa đau tien truoc mat Pho soai Nam Ky va đong đu nhan vat cap cao thoi ay. Nha tho đuoc xay dung trong 3 nam. Le Phuc Sinh, ngay 11 thang 4 nam 1880, nghi thuc cung hien va khanh thanh do co đao Colombert to chuc trong the voi su co mat cua Thong đoc Nam Ky Charles Le Myre de Vilers. Hien nay, tren be phia tren, ben trong cua ra vao nha tho, co chiec bang cam thach gan trong hanh lang (transept) ghi ngay khoi cong, ngay khanh thanh va ten vi cong trinh su. Tat ca moi chi phi xay dung, trang tri noi that đeu do Soai phu Nam Ky đai tho, voi so tien 2.500.000 franc Phap theo ty gia thoi bay gio. Ban đau, nha tho co ten goi la "Nha tho Nha nuoc" vi no do nha nuoc Phap bo tien xay dung va quan ly. Nam 1895, nha tho xay them 2 thap chuong, moi thap cao 57,6 m va co 6 chuong đong lon. Tren moi đinh thap co đinh mot cay Thanh Gia cao 3,50 m, ngang 2 m, nang 600 kg. Tong the chieu cao tu mat đat len đinh Thanh gia la 60,50 m.
Giua vuon hoa truoc nha tho, nam 1903, nguoi Phap cho dung tuong đong Pigneau de Behaine (con goi la Giam muc Ba Đa Loc hoac Giam muc Adran vi vi nay lam Giam muc Hieu toa Adran) nam tay dan Nguyen Phuc Canh (con vua Gia Long). Tuong đai nay bao gom mot be bang đa hoa cuong đo hinh tru tron va ben tren la buc tuong tac hinh Giam muc Adran voi pham phuc Giam muc, tay trai dan hoang tu Canh. Tuong lam bang đong, đuoc đuc tai Phap, gioi binh dan thoi đo thuong goi la tuong "hai hinh" đe phan biet voi tuong "mot hinh", la buc tuong cua Đo đoc Hai quan Phap Genouilly o phia cong truong Me Linh (nay la cuoi đuong Hai Ba Trung, gan bo song Sai Gon). Nam 1945, tuong nay bi Chinh phu Đe quoc Viet Nam cua Thu tuong Tran Trong Kim pha bo, nhung cai be đai bang đa hoa cuong đo thi van con ton tai o đo ma khong co bat cu mot buc tuong nao đat len tren.


= Nha tho mang danh hieu Đuc Ba =

Nam 1958, Linh muc Giuse Pham Van Thien, cai quan Giao xu Sai Gon thoi ay, đa đat tac mot Tuong Đuc Ba Hoa Binh bang loai đa cam thach trang Carrara cua Y. Tuong đuoc tac tai Pietrasanta cach Roma khoang 500 km. Khi tuong hoan tat thi đuoc đua xuong tau Oyanox vao ngay 8 thang 1 nam 1959 tu hai cang Genes cho tuong qua Viet Nam va toi Sai Gon ngay 15 thang 2 nam 1959. Sau đo, cong ty Societe d'Entreprises đa dung tuong Đuc Me len be đa von con đe trong ke tu nam 1945 truoc nha tho. Tu tay linh muc viet cau kinh cau nguyen "Xin Đuc Me cho Viet Nam đuoc hoa binh" roi đoc truoc đong đao quan khach co mat hom ay. Ngay hom sau, Hong y Krikor Bedros XV Aghagianian tu Roma qua Sai Gon đe chu toa le be mac Đai hoi Thanh Mau Toan Quoc, đa lam phep buc tuong nay vao buoi chieu ngay 17 thang 2 nam 1959. Tu su kien nay ma tu đo nha tho co ten goi la Nha tho Chinh Toa Đuc Ba Sai Gon. Ngay 5 thang 12 nam 1959, Toa Thanh đa cho phep lam le "xuc dau", ton phong Nha tho chinh toa Sai Gon len hang tieu Vuong cung thanh đuong (basilique). Tu đo, ten goi chinh thuc cua thanh đuong la Vuong cung thanh đuong Đuc Ba Sai Gon. Nam 1960, Toa Thanh thanh lap hang giao pham Viet Nam voi ba toa Tong Giam muc tai Ha Noi, Hue va Sai Gon. Nha tho tro thanh nha tho chinh toa cua vi tong giam muc Sai Gon cho đen ngay nay.
Nha tho la noi tan phong cac giam muc: Jean Cassaigne (ten Viet: Gioan Sanh) ngay 24 thang 6 nam 1941, Phaolo Nguyen Van Binh va Simon Hoa Nguyen Van Hien ngay 30 thang 11 nam 1955, Philipphe Nguyen Kim Đien, Micae Nguyen Khac Ngu, Anton Nguyen Van Thien, Giuse Tran Van Thien ngay 22 thang 1 nam 1961, Phaolo Huynh Đong Cac, Đa Minh Nguyen Van Lang, Nicola Huynh Van Nghi ngay 11 thang 8 nam 1974, Louis Pham Van Nam ngay 2 thang 2 nam 1978, Giuse Vu Duy Thong ngay 17 thang 8 nam 2001.


Nhung net đac sac = Vat lieu =

Trong qua trinh xay dung, toan bo vat lieu xay dung tu xi mang, sat thep đen oc vit đeu mang tu Phap sang. Ngoai cua cong trinh xay bang loai gach đat lam tai Marseille đe tran, khong to trat, khong bam bui reu, đen nay van con mau sac hong tuoi. Mot so ngoi vo trong nha tho co in hang chu Guichard Carvin, Marseille St Andre France (co le la noi san xuat loai ngoi nay), manh ngoi khac lai co hang chu Wang-Tai Saigon, co the đay la manh ngoi đuoc san xuat sau tai Sai Gon dung đe thay the nhung manh ngoi vo trong thoi gian Chien tranh the gioi thu hai do nhung cuoc khong kich cua quan Đong Minh. Toan bo thanh đuong co 56 o cua kinh mau do hang Lorin cua tinh Chartres (Phap) san xuat.


= Thiet ke =
Mong cua thanh đuong đuoc thiet ke đac biet, chiu đuoc tai trong gap 10 lan toan bo kien truc ngoi nha tho nam ben tren. Va mot đieu rat đac biet la nha tho khong co vong rao hoac bo tuong bao quanh nhu cac nha tho quanh vung Sai Gon - Gia Đinh luc ay va bay gio.

Noi that thanh đuong đuoc thiet ke thanh mot long chinh, hai long phu tiep đen la hai day nha nguyen. Toan bo chieu dai thanh đuong la 93 m. Chieu ngang noi rong nhat la 35 m. Chieu cao cua vom mai thanh đuong la 21 m. Suc chua cua thanh đuong co the đat toi 1.200 nguoi.
Noi that thanh đuong co hai hang cot chinh hinh chu nhat, moi ben sau chiec tuong trung cho 12 vi thanh tong đo. Ban tho noi Cung Thanh lam bang đa cam thach nguyen khoi co hinh sau vi thien than khac thang vao khoi đa đo lay mat ban tho, be chia lam ba o, moi o la mot tac pham đieu khac dien ta thanh tich. Ngay sau hang cot chinh la mot hanh lang va ke đo la nhieu nha nguyen nho voi nhung ban tho ve cac thanh (hon 20 ban tho) cung cac be tho 14 chang Đang Thanh Gia lam bang đa trang kha tinh xao, đuoc bo tri nhu sau (nhin tu cong truoc vao nha tho):

Tren tuong đuoc trang tri noi bat 56 cua kinh mo ta cac nhan vat hoac su kien trong Thanh Kinh, 31 hinh bong hong tron, 25 cua so mat bo bang kinh nhieu mau ghep lai voi nhung hinh anh rat đep. Tat ca cac đuong net, go chi, hoa van đeu tuan thu theo hinh thuc Roman va Gotich, ton nghiem va trang nha. Tuy nhien, trong so 56 cua kinh nay hien chi con bon cua la nguyen ven nhu xua, con cac cua kinh mau khac đeu đa đuoc lam lai vao khoang nhung nam 1949 đe thay the cac cua kinh mau nguyen thuy cua nha tho đa bi be gan het trong the chien thu 2.

Con tren tran tuong cua cua vao ben phai co nhung hang chu bang chu Han: Thien Chua Thanh Đuong Đai Đuc (Nha tho Thien Chua đay an đuc), Thanh Mau Dich Hao Nguyen (Đuc Me vo nhiem nguyen toi), va hang chu noi toi nam khanh thanh nha tho 1880. Noi that thanh đuong ban đem đuoc chieu sang bang đien (khong dung đen cay) ngay tu khi khanh thanh. Vao ban ngay, voi thiet ke phoi sang tuyet hao, hai hoa voi noi that tao nen trong noi that thanh đuong mot anh sang em diu, tao ra mot cam giac an lanh va thanh thien.
Ngay phia tren cao phia cua chinh la "gac đan" voi cay đan organ ong, mot trong hai cay đan co nhat Viet Nam hien nay. Đan nay đuoc cac chuyen gia nuoc ngoai lam bang tay, thiet ke rieng, đe khi đan am thanh đu cho ca nha tho nghe, khong nho ma cung khong on. Phan than đan cao khoang 3 m, ngang 4 m, dai khoang 2 m, chua nhung ong hoi bang nhom đuong kinh khoang mot inch. Phan đieu khien đan nam rieng noi voi than đan bang nhung truc, co nhung phim đan nhu đan organ binh thuong va nhung phim to đat duoi san nha (dai chung 3 m, ngang khoang 1 m) đe nguoi đieu khien đan đap len khi dung not tram. Đan con co nhung thanh go lon đe đap vao phan duoi cac ong hoi phat ra am thanh. Hien nay, cay đan nay đa hoan toan hong do bi moi an phan go ban phim đieu khien bang tay.


= Thap chuong =

Ban đau, hai thap chuong cao 36,6 m, khong co mai va chi co đoc mot chiec cau thang hep chung 40 cm be ngang. Noi that gac chuong rat toi va san đuoc lot so sai bang nhung mieng go nho cach khoang, nhin xuong thay sau hut. Vao nam 1895, thanh đuong xay them hai mai chop đe che gac chuong cao 21 m, theo thiet ke cua kien truc su Gardes, tong cong thap chuong cao 57 m. Co tat ca sau chuong gom sau am, treo tren hai thap chuong. Bo chuong nay đuoc che tao tai Phap va mang qua Sai Gon nam 1879. Tu ngoai nhin vao, tren thap ben phai treo 4 qua chuong (sol, đo, re, mi); thap ben trai treo 2 chuong (la, si). Tren mat moi qua chuong đeu co cac hoa tiet rat tinh xao. Tong trong luong bo chuong la 27.055 kg tuc khoang 27 tan, neu tinh luon he thong đoi trong (1.840 kg) đuoc gan tren moi qua chuong thi tong trong luong cua bo chuong se la 28.895 kg.

Cac chuong đeu đuoc đieu khien bang đien tu ben duoi. Rieng ba chiec chuong lon truoc khi đanh đeu đuoc khoi đong bang cach đap (vi qua nang) cho lac truoc khi bat cong tac đien. Vao ngay thuong, thanh đuong chi cho đo mot chuong mi vao luc 5 gio sang va đo chuong re vao luc 16g15. Vao ngay le va chu nhat, nha tho thuong cho đo ba chuong theo hop am Mi, Re va Đo (đung ra la hop am ba chuong Mi, Đo va Sol, nhung vi chuong Sol qua nang nen thay the bang chuong Re). Vao đem vong Le Giang Sinh thi moi đo ca sau chuong. Tieng chuong ngan xa toi 10 km theo đuong chim bay.
Bo may đong ho truoc vom mai cach mat đat chung 15 m, giua hai thap chuong đuoc che tao tai Thuy Si nam 1887, hieu R.A, cao khoang 2,5 m, dai khoang 3 m va ngang đo hon 1 m, nang hon 1 tan, đat nam tren be gach. Du tho so, cu ky nhung hoat đong kha chinh xac. Đe đieu chinh đong ho, phia sau may co mot chiec đong ho to co đong ho dung trong gia đinh. Chi can theo doi chiec đong ho con nay, co the biet đong ho lon chay cham, nhanh, đung hay sai gio. Moi tuan phai len giay đong ho mot lan va chiec can đe len giay đong ho giong nhu tay quay may xe. Đong ho con co he thong bao gio bang bua đanh vo cac chuong cua nha tho, tuy nhien đa khong con hoat đong do day cot qua cu.


= Cong vien =

Mat truoc thanh đuong la mot cong vien (Cong truong Cong xa Paris) voi bon con đuong giao nhau tao thanh hinh thanh gia, gan đo la Buu đien Sai Gon. Trung tam cua cong vien la buc tuong Đuc Me Hoa binh (hay Nu vuong Hoa binh). Tuong do nha đieu khac G. Ciocchetti thuc hien nam 1959. Ten cua tac gia đuoc ghi o tren ta ao duoi chan, phia ben trai cua buc tuong. Buc tuong cao 4,6 m, nang 8 tan, bang đa cam thach trang cua Y, đuoc tac voi chu đich đe nhin tu xa nen khong đanh bong, vi vay ma toan than tuong, ke ca vung mat van con nhung vet đieu khac tho. Tuong Đuc Me trong tu the đung thang, tay cam trai đia cau, tren trai đia cau co đinh cay thanh gia, mat Đuc Me đam chieu nhin len troi nhu đang cau nguyen cho Viet Nam va cho the gioi đuoc hoa binh. Chan Đuc Me đap đau con ran (ma hien nay, đau con ran đa bi vo mat ham tren). Tren be đa, phia truoc buc tuong, nguoi ta co gan mot tam bang đong voi hang chu Latinh:

Phia duoi be đa, nguoi ta đa khoet mot cai hoc cho giap voi chan tuong Đuc Me, trong đo co mot chiec hop bang bac, chua nhung loi kinh cau nguyen cho hoa binh cua Viet Nam va the gioi. Nhung loi cau nguyen đo đuoc viet len tren nhung la mong bang nhung chat lieu khac nhau nhu bang vang, bac, thiec, nhom, giay, da va đong, đuoc goi toi tu nhieu mien cua Viet Nam, ke ca tu mot so vung ngoai mien Bac.


= Carillon =
Cuoi nam 2022, mot dan carillon 25 chuong đa đuoc nhap ve va lap đat trong khuon vien phia truoc Nha tho. Cac chuong đuoc treo trong mot ket cau go linh sam đuoc che tao tai Đuc, voi nhung đac tinh phu hop voi đien kien khi hau va muc đich su dung tai Sai Gon. Nghi thuc lam phep dan carillon do TGM Giuse Nguyen Nang chu su đa dien ra vao sang ngay 23 thang 12 nam 2022. Ten cua bon vi tong giam muc cua Tong giao phan ke tu 1960 đuoc đuc noi tren bon chuong cua carillon.


Cac cuoc tu bo Tu khi xay dung toi nay, nha tho nay đa trai qua ba cuoc trung tu. Lan trung tu đau tien la viec xay dung them phan mai kem cho hai thap chuong cua nha tho vao nam 1895. Lan thu hai vao nam 1903, mat tien nha tho đuoc ton tao, xay them vuon hoa va tuong đai Ba Đa Loc. Lan thu ba la lan dung tuong Đuc Ba Hoa Binh vao nam 1959.
Đen nam 2015, Toa Tong giam muc Thanh pho Ho Chi Minh đa quyet đinh thuc hien cuoc đai tu Nha tho chinh toa Đuc Ba Sai Gon, khoi cong chinh thuc ngay 29 thang 6 nam 2017 (dip Le kinh Thanh Phero va Phaolo Tong đo), va se keo dai trong nhieu nam, du kien ban đau la đen cuoi nam 2019 hoac giua nam 2020 se hoan thanh,  nhung du kien moi nhat la se cho đen nam 2027, voi kinh phi đuoc uoc tinh 200 ti đong (thoi điem thang 4 nam 2018).
Nhan dip Giang sinh 2018, linh muc Ho Van Xuan, Tong đai dien Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh đe nghi Chu tich Uy ban nhan dan thanh pho Nguyen Thanh Phong. Ong Phong đong tinh va huong dan Toa tong giam muc lien he So Xay dung đe giai trinh va bo sung thoi gian trung tu cong trinh theo quy đinh.


Danh sach cha so va cha pho Ho đao Chanh Toa Sai Gon Cha so:

Lm. Oscar d'Amplemann de Noioberne (Co Thien) - 1863-1871
Lm. Henri de Kerlan (Co Lanh) - 1871-1877
Lm. Henri Louis Le Mee (Co Chinh Le) - 1877-1898
Lm. Charles Boutier (Co Thiet) - 1900-1906
Lm. Eugene Soullard (Co Chinh Sang) - 1906-1948
Lm. Robert Seminel (Co Chinh Nen) - 1948-1955
Lm. Gioan Baotixita Ho Van Vui - 1955-1957
Lm. Giuse Pham Van Thien - 1957-1960
Lm. Phaolo Nguyen Huynh Đieu - 1960-1987
Lm. Gioan Baotixita Huynh Cong Minh - 1987-2016
Lm. Inhaxio Ho Van Xuan - 2016-nay
Cha pho:

Lm. Francois Tam Assou (Đam A To) - 1882-1898
Lm. Maurice Bach Van Le - 1936-1940
Lm. Ernest Tricoire (Co Khoa) - 1937-1945
Lm. Gioakim Nguyen Ba Luat - 1938-1943
Lm. Phaolo Nguyen Minh Tri - 1939-1945
Lm. Gioan Baotixita Ho Van Vui - 1945-1955
Lm. Paul Bardet - 1948-1955
Lm. Phanxico Xavie Phan Van Tham - 1949-1966
Lm. Phaolo Vo Van Chanh - 1952-1954
Lm. Phanxico Xavie Nguyen Huu Tan - 1955-1961
Lm. Đominico Vo Van Tan - 1955-1957
Lm. Phero Nguyen Van Chon - 1958-1991
Lm. Phaolo Nguyen Van Thong - 1962-1991
Lm. Martino Le Ngoc Khanh - 1968-2003
Lm. Phero Nguyen Van Kham - 1987-1998
Lm. Phero Tran Van Thanh - 2000-2003
Lm. Giuse Vuong Si Tuan - 2003-2016
Lm. Phero Đo Duy Khanh - 2003-nay
Lm. Phero Kieu Cong Tung - 2009-2010
Lm. Giuse Đo Quoc Huy - 2016-2017
Lm. Giuse La Cong Thuong - 2017-nay
Lm. Phero Pham Duy Khoa - 2024-nay


Hinh anh Chu thich Xem them Tuong Đuc Me Hoa Binh


Lien ket ngoai Hinh anh
Mo hinh 3D [1]