John Winston Ono Lennon (ten khai sinh: John Winston Lennon; 9 thang 10 nam 1940 – 8 thang 12 nam 1980) la nam ca si, nhac si, nhac cong va nha hoat đong hoa binh nguoi Anh, noi tieng toan cau voi tu cach nguoi sang lap, đong sang tac, ca si va nghe si guitar cua ban nhac The Beatles. Tac pham cua Lennon đuoc đac trung boi tinh noi loan va su cham biem đay sac sao trong am nhac, van chuong, tranh ve, phim anh va trong ca nhung buoi phong van. Ong cung voi Paul McCartney tao nen bo đoi viet nhac thanh cong nhat trong lich su.
Sinh ra o Liverpool, Lennon lon len trong giai đoan hung thinh cua lan song skiffle. Nam 1956, ong thanh lap ban nhac The Quarrymen, sau đo đoi ten thanh The Beatles vao nam 1960. Đoi khi đuoc goi la "Beatle thong minh", ong ban đau la truong nhom, nhung vai tro nay dan dan đuoc nhuong lai cho McCartney. Thong qua viec viet nhac cho The Beatles, Lennon đa tiep nhan rat nhieu am huong khac nhau, sang tac va đong sang tac cac bai hat noi tieng mang phong cach rock va pop trong nhung nam đau su nghiep cua ban nhac. Sau nay khi cac sang tac ngay mot noi tieng, Lennon bo sung them vao cac chat lieu mang tinh thu nghiem. Lennon nhanh chong tham gia sang tac nhung san pham van hoa khac bang viec tham gia nhieu phim, bao gom How I Won the War, cung nhu chap but hai cuon sach In His Own Write va A Spaniard in the Works, ca hai đeu la tuyen tap nhung bai viet vo nghia va cac buc ve đon gian. Ke tu "All You Need Is Love", cac bai hat cua ong đa đuoc su dung lam thanh ca cho phong trao phan chien va van hoa phan khang nhung nam 1960. Nam 1969, ong thanh lap Plastic Ono Band cung voi nguoi vo thu hai cua minh la nghe si đa phuong tien Ono Yoko, to chuc cuoc bieu tinh phan chien keo dai hai tuan mang ten Bed-ins for Peace va roi The Beatles đe dan than vao su nghiep solo.
Lennon va Ono đa hop tac trong rat nhieu tac pham, bao gom mot bo ba album avant-garde, gop mat trong mot so bo phim khac nhau, album solo đau tay cua ong John Lennon/Plastic Ono Band va nhung đia đon top 10 tren toan the gioi nhu "Give Peace a Chance", "Instant Karma!", "Imagine" va "Happy Xmas (War Is Over)". Sau khi chuyen toi sinh song o New York vao nam 1971, nhung chi trich nham vao Chien tranh Viet Nam cua ong đa dan đen viec chinh quyen Nixon co gang truc xuat ong trong suot ba nam tiep theo. Lennon va Ono ly than tu nam 1973 đen nam 1975, trong khoang thoi gian đo ong san xuat album Pussy Cats cua Harry Nilsson. Ong cung co nhung lan hop tac đung đau bang xep hang voi Elton John ("Whatever Gets You thru the Night") va David Bowie ("Fame"). Sau 5 nam gian đoan, Lennon tro lai hoat đong am nhac vao nam 1980 voi su hop tac cung Ono trong album Double Fantasy. Ong bi ban chet boi mot nguoi ham mo Beatles, Mark David Chapman, chi ba tuan sau khi phat hanh album.
Lennon đa co 25 đia đon quan quan tren bang xep hang Billboard Hot 100. Double Fantasy, album ban chay nhat cua ong, đa gianh đuoc giai Grammy cho Album cua nam vao nam 1981. Nam 1982, Lennon đuoc trao giai Brit vi nhung đong gop xuat sac cho am nhac. Nam 2002, Lennon đung o vi tri thu tam trong cuoc binh chon 100 nguoi Anh vi đai nhat cua BBC. Rolling Stone xep ong la ca si vi đai thu nam va nghe si vi đai thu 38 cua moi thoi đai. Ong đuoc vinh danh tai Đai sanh Danh vong Nhac si vao nam 1997 va hai lan đuoc ton vinh tai Đai sanh Danh vong Rock and Roll voi tu cach la thanh vien The Beatles vao nam 1988 va nghe si solo vao nam 1994.


Cuoc đoi va su nghiep = 1940–57: Nhung nam đau đoi =

John Lennon sinh ngay 9 thang 10 nam 1940 o Benh vien phu san thanh pho Liverpool. Ong la con trai cua ba Julia (nhu danh Stanley) va ong Alfred Lennon – mot linh hai quan đa khong co mat o nha khi con trai ra đoi. Cai ten John Winston Lennon đuoc lay theo ten ong noi, John Jack Lennon, song đuoc sua theo ten cua Winston Churchill. Du khong thuong xuyen o nha, Alfred van thuong xuyen gui sec ve đia chi 9 Newcastle Road, noi 2 me con song, song dung lai sau khi ong đot ngot bien mat vao thang 2 nam 1944. Sau khi tron đuoc ve nha 6 thang sau, ong đe nghi đuoc gia đinh cuu mang, song Julia – luc đo đang co bau voi nguoi đan ong khac – đa thang thung tu choi. Sau khi chi gai Mimi Smith 2 lan gui đon kien nghi toi Trung tam ho tro xa hoi thanh pho, Julia buoc phai chuyen quyen cham soc John cho co. Thang 7 nam 1946, Alfred toi tham con trai va mang cau toi Blackpool nham bi mat đua cau nhap cu New Zealand cung minh. Julia cung tinh nhan cua minh luc đo la "Bobby" Dickins đa theo doi 2 bo con va sau khi phai thua nhan, Alfred quyet tam buoc cau con trai 5 tuoi phai đi theo minh. John 2 lan chon bo, song khi thay me đi khoi, cau đa oa khoc va chay theo. Phai mat tan 20 nam sau, 2 cha con Lennon moi co the lien lac lai voi nhau.
Hau het tuoi tho va thieu nien John song cung gia đinh Mimi va George Smith – nhung nguoi khong the co con – o đia chi Mendips, 251 Menlove Avenue, Woolton. Nguoi di đa cung cap rat nhieu mau chuyen cho cau, con nguoi bac trai đa tang cau mot chiec harmonica va thuong xuyen huong dan cau choi tro giai o chu. Julia van thuong toi Mendips, song toi khi cau 11 tuoi, ho thuong gap nhau o so 1 Blomfield Road, Liverpool – noi cau đuoc nghe me choi nhung ca khuc cua Elvis Presley, đuoc me tang cho chiec banjo va đuoc huong dan choi "Ain't That a Shame" cua Fats Domino.
Toi thang 9 nam 1980, Lennon moi noi ve gia đinh va ban chat noi loan cua minh:

"Mot phan trong toi muon đuoc chap nhan boi moi thanh phan cua xa hoi chu khong phai tro thanh mot nha tho/nhac si mat tri to mom. Toi khong the tro thanh mot ga khong đung voi con nguoi toi... Toi la mot đua nhoc ma moi cha me nao khac – ke ca bo cua Paul – se phai noi "Tranh xa no ra..." Ho đeu biet rang toi chi la mot đua gay phien phuc, mot đua khong lanh tinh va co the gay anh huong xau toi lu tre nhu toi von vay. Toi von lam moi thu đe đap pha nha cua lu ban... Mot phan vi ghen ti ma toi khong co cai goi la nha... nhung toi đa tung co... Co nam phu nu la gia đinh cua toi. Nam nguoi phu nu manh me, thong minh va xinh đep. Nam chi em. Mot nguoi trong so đo la me toi... [Ba] khong the chap nhan cuoc song. Ba la nguoi tre nhat va co mot nguoi chong phai đi bien, va cuoc chien bat đau va ba khong the mot minh cham soc toi đuoc. Va toi đa phai song voi nguoi chi cua ba. Tat ca nhung nguoi phu nu đo that tuyet voi... Ho chinh la nhung bai hoc ve phu nu đau tien cua toi... Vay nen toi muon tiem nhiem vai đieu vao đau oc may cau nhoc khac. Toi noi voi chung "Cha me khong phai la cac vi thanh boi vi toi von đau đuoc song voi ho!""
John van thuong qua tham anh ho cua minh Stanley Parkes o Fleetwood. Hon John 7 tuoi, Stanley thuong dan cau đi choi va xem phim. Trong nhung dip nghi le, Parkes thuong toi gap Lennon cung Leila Harvey, mot nguoi anh ho nua, đe dan tat ca toi Blackpool xem ca nhac. Ho co le đa toi Blackpool Tower Circus va xem nhung nghe si nhu Dickie Valentine, Arthur Askey, Max Bygraves va Joe Loss ma trong so đo, Parkes nho rang Lennon đac biet thich George Formby. Sau khi gia đinh Parkes chuyen toi Scotland, 3 anh em thuong xuyen gap nhau hon. Parkes nho lai "John, cau em ho Leila va toi choi voi nhau rat than. Tu Edinburgh chung toi thuong lai xe toi tan Durness, suot quang thoi gian tu khi John 9 toi tan luc cau ay 16 tuoi." Ngay 5 thang 6 nam 1955, George Smith qua đoi o tuoi 52, luc đo John 14 tuoi.
Lennon đuoc vao đao Anh giao va theo hoc o truong tieu hoc Dovedale. Tu thang 9 nam 1952 toi nam 1957, cau vuot qua ky thi 11-plus va đuoc nhan vao hoc tai truong trung hoc Quarry Bank o Liverpool, Cay viet Harvey mieu ta John luc đo nhu "Mot chang trai yeu đoi, hai huoc, de dai va đay suc song". Cau thuong ve truyen tranh va thinh thoang đuoc đang tren to bao cua truong The Daily Howl, nhung ke ca khi Lennon đa the hien ro thien huong nghe thuat, nha truong van to thai đo khong hai long "Hoc tro nay chac chan theo con đuong sa nga... vo vong... chi gioi lam ga he trong lop... lam mat thoi gian cua cac tro khac."
Me cua John tang cau chiec guitar đau tien vao nam 1956, mot chiec Gallotone Champion acoustic ma ba cho con trai "vay" voi nam bang va 10 shilling voi đieu kien la chiec guitar nay se o nha ba, chu khong phai nha Mimi, vi ba biet chi gai minh khong co hung thu voi am nhac. Vi Mimi khong bao gio tin rang John co the noi tieng bang con đuong am nhac, ba muon cau be Lennon se phat chan voi no khi noi rang "Cay guitar thi rat tot, nhung ma John, chau khong bao gio co the kiem tien đuoc voi no." Ngay 15 thang 7 nam 1958, khi Lennon 17 tuoi, me cau sau khi toi tham gia đinh Smith đa bi mot chiec xe tai đam va qua đoi.
John khong qua đuoc ky thi GCE O-level, song van đuoc nhan vao Truong Nghe thuat thanh pho Liverpool khi bac va nguoi đo đau cua cau co đung ra nho va. O đay, cau bat đau mac nhung trang phuc Teddy Boy va nhan nhung loi phan nan đau tien ve gay roi va pha tro trong lop. Hau qua la cau bi đuoi khoi lop hoi hoa, roi sau đo la lop ve nghe thuat hoa hinh va cuoi cung bi yeu cau đuoi hoc ve hanh vi cua minh khi cau ngoi len đui nguoi mau khoa than trong gio ky hoa. Cau truot trong ky thi cuoi nam du co đuoc su giup đo rat tan tinh cua nguoi ban cung lop va nguoi vo tuong lai cua minh, Cynthia Powell, va bi "tong ra khoi truong truoc khi nam hoc ket thuc".


= 1957–70: Tu The Quarrymen toi The Beatles =


 1957–66: Thanh lap, nhung nam luu dien va noi tieng toan cau  The Beatles đuoc phat trien tu ban nhac cua Lennon, The Quarrymen. Đuoc đat ten theo truong Quarry Bank, ban nhac đuoc thanh lap vao thang 9 nam 1956, khi cau moi 15 tuoi va la mot nhom choi nhac skiffle. Toi mua he nam 1957, The Quarrymen đa choi mot "so lon bai hat" pha tron nua skiffle nua rock and roll. Lennon lan đau gap Paul McCartney trong buoi trinh dien thu hai cua nhom, ngay 6 thang 7 tai Nha tho St. Peter o Woolton. Sau đo, McCartney xin gia nhap nhom.
McCartney noi rang Mimi "rat ngo ngang vi John lai co cau ban lop duoi", va thuong nhiet tinh moi khi cau qua choi voi Lennon. Theo nguoi anh Mike, bo cua McCartney thi khong hai long, cho rang John chi khien cho con trai ong "gap rac roi", cho du sau đo ong cung tao đieu kien cho nhom tap luyen tai phong cua McCartney o đia chi 20 Forthlin Road. Trong khoang thoi gian đo, cau nhoc 18 tuoi Lennon đa viet ca khuc "Hello Little Girl" – ca khuc 9 nam sau tro thanh ban hit top 10 tai Anh đuoc hat boi The Fourmost.
George Harrison muon vao nhom trong vai tro tay guitar chinh choi lead. Vi Lennon cho rang Harrison (luc đo moi 14 tuoi) con qua tre đe choi voi ban nhac, vay nen McCartney bo tri đe Lennon lan thu 2 xem truc tiep Harrison choi bai "Raunchy" tren tang noc cua chiec xe bus cua thanh pho. Stuart Sutcliffe, ban cung truong nghe thuat voi John, gia nhap nhom sau đo trong vai tro bass. Đau nhung nam 60, 4 nguoi đoi ten nhom thanh "The Beatles". Toi thang 8, ho đuoc moi luu dien 48 đem o Hamburg, Đuc. Ho can mot tay trong, va Pete Best đuoc moi vao nhom. Lennon luc đo đa 19, va nguoi bac gai Mimi – von đang phat hoang khi nghe cau noi ve chuyen đi – đa yeu cau cau tiep tuc chuong trinh hoc nghe thuat o truong. Sau tour dien đau tien đo, The Beatles tiep tuc quay lai đo lan thu 2 vao thang 4 nam 1961, roi lan thu 3 vao thang 4 nam 1962. Cung nhu cac thanh vien khac, Lennon đuoc tiep xuc voi preludin cung nhieu loai chat kich thich khac, trong đo co ca amphetamin, xuyen suot nhung buoi dien dai thau đem.
Brian Epstein, quan ly cua The Beatles tu nam 1962, la mot doanh nhan khong co anh huong gi ve mat chuyen mon cua nhom, song lai la mot nguoi chu trong toi trang phuc va thai đo cua ho tren san khau. Lennon ban đau khong thich nhung yeu cau cua Epstein ve viec bat buoc nhom phai the hien mot thai đo chuyen nghiep, song ve sau cung nhuong bo: "Toi co the đeo ca chiec mui he neu đuoc tra tien." McCartney đuoc chuyen sang choi bass sau khi Sutcliffe quyet đinh o lai Hamburg, con Ringo Starr thay the Best choi trong, hoan thien đoi hinh bo tu huyen thoai cho tan toi khi ban nhac tan ra vao nam 1970. Đia đon đau tay cua nhom, "Love Me Do", đuoc phat hanh vao thang 10 nam 1962 va đat vi tri so 17 tai UK Singles Chart. Ho tien hanh thu am album đau tay ngay sau đo, Please Please Me, trong vong 10 gio lien tuc cua ngay 11 thang 2 nam 1963 khi ma Lennon bi cam lanh, gay anh huong nang ne toi phan hat trong ca khuc "Twist and Shout". Lennon-McCartney đa cung viet 8 trong tong so 14 ca khuc trong album đo. Ngoai vai ngoai le, trong đo co ca khuc tieu đe, Lennon luon đem tinh yeu tuoi tre vao trong phan loi cua album: "Chung toi đon gian chi viet... may ca khuc pop ma khong nghi toi bat ke đieu gi khac ngoai tao nen giai đieu. Va phan loi hau het chang lien quan." Trong bai phong van vao nam 1987, McCartney tiet lo rang cac Beatle khac đeu than tuong John: "Anh ay voi chung toi nhu Elvis vay... Chung toi đeu nghe theo John. Anh ay lon tuoi nhat va anh ay co tu chat thu linh, anh ay di dom nhat va cung la nguoi thong minh nhat."

The Beatles co đuoc nhung thanh cong o Anh ngay đau nam 1963. Lennon van đi tour khi con trai đau long, Julian, ra đoi vao thang 4. Trong buoi trinh dien tai Royal Variety Show trong đo co su co mat cua Nu hoang va cac thanh vien hoang gia khac, Lennon đa noi: "Voi nhung ca khuc tiep theo, chung toi co mot thinh cau. Voi nhung nguoi mua ve re, mong quy vi cu vo tay... con nhung nguoi con lai hay lac đo trang suc cua minh." Đung 1 nam sau hien tuong Beatlemania o Anh, chuyen đi toi My lich su cua ban nhac vao thang 2 nam 1964 cung voi su xuat hien trong chuong trinh truc tiep The Ed Sullivan Show đa đua ho noi tieng toan cau. Trong suot 2 nam đi tour, đong phim va viet nhac, Lennon đa tranh thu viet 2 cuon tu truyen, In His Own Write va A Spaniard in the Works. The Beatles nhan đuoc su thua nhan tu nuoc Anh khi ho đuoc trao tuoc hieu Thanh vien cua Hoang gia Anh (MBE) trong ngay ky niem sinh nhat Nu hoang vao nam 1965.
John som nhan ra rang nguoi ham mo toi xem hoa nhac cua The Beatles thuc te gan nhu khong nghe đuoc gi giua nhung tieng la het, va vi the tinh am nhac cua buoi dien bi anh huong nhieu. Ong som viet ra đieu đo vao nam 1965 qua ca khuc "Help!": "I meant it... It was me singing 'help'". Ong tang can (sau nay ong goi đo la thoi ky Elvis map) va cho rang cung khong can thiet phai thay đoi. Thang 1 nam sau, ban nhac phat hien ra chat LSD khi mot vi nha si – chu tri bua toi co gia đinh Lennon va Harrison – moi ho dung cafe pha chat kich thich nay. Khi ho ra ve, vi nha si noi rang ho co le đa bi ngam thuoc va khong nen đi vi nhung tac dung phu cua no. Sau đo, trong thang may cua 1 hop đem, ho đa tuong rang đang co chay "Chung toi đa het ru len... qua nong va qua kich đong." Toi thang 3, trong buoi phong van tai Evening Standard cung nha bao Maureen Cleave, Lennon nhan manh "Thien Chua giao roi se bien mat. No se bi pha huy hoac lu mo... Gio chung toi con noi tieng hon ca Chua Jesus – toi con khong ro rang cai gi se bien mat truoc, giua rock 'n' roll va Thien Chua giao." Cau noi nay khong gay nhieu chu y o Anh song lai tao ra 1 lan song phan đoi du doi o My khi mot tap chi đang lai no khoang 5 thang sau. Nhung hanh đong phan đoi – bao gom viec đot cac san pham cua The Beatles, nhung cuoc tuyen truyen cua Ku Klux Klan va ca nhung loi ham doa nham vao Lennon – đa mot phan dan toi quyet đinh dung luu dien cua ban nhac.


 1967–70: Thoi ky phong thu va tan ra  Khong con thay hai long sau buoi trinh dien truc tiep cuoi cung vao ngay 29 thang 8 nam 1966, Lennon cam thay lac loi va bat đau boc lo nhung bieu hien muon roi khoi ban nhac. Ke tu lan đau tiep xuc voi LSD vao thang 1, ong ngay mot lam dung ma tuy va thuong xuyen chiu nhung tac dung phu cua no suot ca nam. Theo cay viet su Ian MacDonald, Lennon dung chat kich thich nham giup ong "thay minh khong ton tai". Nam 1967 cung la nam phat hanh bai hat "Strawberry Fields Forever" ma theo tap chi Time la mot "sang tao đang kinh ngac", cung voi đo la album huyen thoai Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, đanh dau buoc ngoat trong phan ca tu cua Lennon khi no đoi lap hoan toan voi thoi ky Lennon-McCartney truoc đo.
Toi thang 8 cung nam, sau khi đuoc nghe gioi thieu ve thien su Maharishi Mahesh Yogi, ban nhac danh ca cuoi tuan đe lang nghe nhung loi giang đau tien cua ong ve Thien sieu viet tai Bangor, xu Wales. Cung luc đo, ho nghe tin du ve cai chet cua quan ly Brian Epstein. "Chung toi biet moi kho khan sap bat đau", sau nay Lennon noi, "Toi chang he co mot chut kha nang gi khac ngoai viec choi nhac, va toi đa rat so." Ho cung nhau sau đo toi khu ashram cua Maharishi đe tiep tuc luyen thien, noi ma ho đa viet phan lon nhung ca khuc sau nay nam trong 2 album The Beatles va Abbey Road.
Bo phim phan chien va cham biem How I Won the War – bo phim duy nhat khong cua The Beatles ma Lennon thu vai tu đau toi cuoi – đuoc trinh chieu vao thang 10 nam 1967. McCartney tro thanh nguoi phu trach du an đau tien cua ban nhac thoi hau-Epstein khi tu viet, đao dien va san xuat bo phim Magical Mystery Tour, đuoc phat hanh vao thang 12 cung nam. Trong khi bo phim nay bi coi la that bai thuc su đau tien cua ho, thi ban soundtrack cua no voi phan đong gop cua Lennon trong ca khuc lay cam hung tu Lewis Carroll – "I Am the Walrus" – lai co đuoc thanh cong vang doi. Voi su ra đi cua Epstein, cac thanh vien cua ban nhac buoc phai tu xoay xo cac du an kinh doanh; toi thang 2 nam 1968, ho thanh lap nen Apple Corps, mot cong ty hoat đong đa phuong tien bao gom Apple Records va nhieu cong ty con khac. Lennon đa mieu ta cong ty nhu mot no luc vuot bac "mot thu tu do nghe thuat trong cau truc kinh doanh", song viec ong lam dung ma tuy cung voi moi quan he than thiet voi Ono Yoko, kem voi đo la ke hoach ket hon cua McCartney, đa khien cong ty roi vao canh thieu nguoi quan ly chuyen nghiep. Lennon co gui loi toi Richard Beeching, song ong tu choi va đe nghi ong nen chu tam vao viec thu am. Lennon sau đo chuyen sang Allen Klein, nguoi tung lam quan ly cho The Stones va nhieu nghe si khac trong thoi ky British Invasion. Klein đuoc Lennon, Harrison va Starr ung ho tro thanh quan ly cua Apple, song McCartney thi chua bao gio ky vao ban hop đong đo.

Cuoi nam 1968, Lennon tham gia vao du an phim The Rolling Stones Rock and Roll Circus (khong đuoc phat hanh cho toi tan nam 1996) trong vai mot thanh vien cua The Dirty Mac. Sieu ban nhac đo bao gom Lennon, Eric Clapton, Keith Richards, Mitch Mitchell va ca Ono hat nen trong bo phim. Ngay 20 thang 3 nam 1969, Lennon va Ono to chuc đam cuoi, va ngay sau đo cho trung bay 14 ban in đa ghi lai tuan trang mat cua ho duoi ten "Bag One", trong đo co tam ban đuoc coi la khong đung đan va hau het trong so đo đa bi cam va bi tich thu. Cong viec cua Lennon con tiep tuc voi The Beatles suot nhung nam 1968-1969, song ong va Ono cung kip cho phat hanh chuoi 3 album mang phong cach the nghiem: Unfinished Music No.1: Two Virgins (đuoc nho toi chu yeu vi phan bia chu khong phai vi phan am nhac), Unfinished Music No.2: Life with the Lions va Wedding Album. Nam 1969, ho thanh lap nen Plastic Ono Band va phat hanh Live Peace in Toronto 1969. Nham phan đoi viec Anh can thiep vao "van đe Nigeria-Biafra" (cu the la Noi chien Nigeria), su ung ho My trong Chien tranh Viet Nam va (co the bon cot) ngan viec "Cold Turkey" truot dai tren cac bang xep hang, Lennon gui tra lai huan chuong MBE cho Nu hoang Anh cho du no khong co y nghia gi voi tuoc hieu MBE cua ong. Tu nam 1969 đen nam 1970, Lennon cho phat hanh đia đon "Give Peace a Chance" (ca khuc tro thanh giai đieu chinh cua phong trao chong chien tranh Viet Nam), "Cold Turkey" (ca khuc ghi lai nhung trai nghiem cua ong voi nhung con say heroin) va "Instant Karma!".
John chinh thuc roi ban nhac vao thang 9 nam 1969 va thoa thuan se khong đang tai len phuong tien thong tin đai chung nham giup ban nhac co them thuan loi trong viec ky vai hop đong. Song ong thuc su tuc gian khi thay McCartney ngay sau đo cho phat hanh album solo đau tay vao thang 4 nam 1970. Ong phan ung "Lay Chua! Ga ta đinh vo het tat ca vao minh!" Sau nay ong viet "Toi lap ra ban nhac. Toi giai tan no. Đau co gi la?" Khi đuoc phong van tren tap chi Rolling Stone, Lennon the hien ro su cam han toi McCartney: "Toi se la mot ga toi neu lam nhung đieu nhu Paul đa lam: tat ca cung chi đe ban đia." Ong cung noi rang đa nhan thay nhieu su thu han nham vao Ono cung nhu ong, va cai cach ma ong, Harrison va Starr "phat chan vi bi coi la nhung ke lam nen cho Paul... Sau khi Brian Epstein qua đoi, chung toi sup đo. Paul đa nam lay luc đo va tu cho minh quyen lanh đao chung toi. Nhung tai sao chung toi lai can ke lanh đao khi thuc te van luan quan trong mot vong tron?"


= 1970–80: Su nghiep solo =


 1970–72: Nhung thanh cong đau tien va hoat đong xa hoi  Nam 1970, Lennon va Ono bat đau đieu tri tam ly tai phong kham cua bac si Arthur Janov o Los Angeles, California. Voi muc đich giai toa nhung noi đau ma Lennon phai trai qua khi con nho, Janov tien hanh đieu tri 2 ngay ruoi moi tuan va keo dai suot 4 thang; ong muon đieu tri cho ca hai lau hon, song đoi vo chong sau đo phai quay tro lai London. Album solo đau tay cua John, John Lennon/Plastic Ono Band (1970), nhan đuoc nhieu phan hoi tich cuc. Cay viet Greil Marcus đanh gia "Lennon hat voi giong cua "Chua" va co le la album muot ma nhat cua nhac rock." Album bao gom ca khuc "Mother" ma Lennon viet ve cam giac bi hat hui khi con nho, va bai hat mang phong cach Dylan "Working Class Hero" – mot bai hat mang chut đa kich vao tang lop tu san, trong đo phan loi co cau "you're still fucking peasants" gay soc cho kha nhieu thinh gia. Cung nam, nhung nhan xet giau tinh chinh tri cua Tariq Ali khi ong phong van Lennon đa gay cam hung cho Lennon viet nen "Power to the People". Sau nay, Lennon cung đong tinh voi Ali trong viec bao ve tap chi Oz truoc nhung cao buoc khieu dam. Ong phe phan hanh đong đo nhu "thu phat-xit ghe tom", roi cung Ono (duoi ten Elastic Oz Band) cho phat hanh đia đon "God Save Us/Do the Oz" truoc khi tham gia ung ho to bao.
Album tiep theo cua Lennon, Imagine (1971), lai nhan đuoc kha nhieu su than trong. Rolling Stone nhan xet "no mang nhung thu chinh yeu nhat cua thu am nhac hay" song cung canh bao rang "thai đo cua no neu khong phai la thieu nang thi cung la vo hon". Ca khuc nhan đe cua album sau nay tro thanh thanh ca cua moi phong trao phan chien, trong khi "How Do You Sleep?" la cau tra loi truc tiep toi McCartney va album Ram ma Lennon cam thay (va sau nay McCartney cung đa khang đinh) đo la loi cong kich toi minh va Ono. Tuy nhien Lennon cung lam diu đi nhung cang thang vao giua nhung nam 70 khi noi rang ong viet "How Do You Sleep?" cho ban than minh. Song toi nam 1980, ong boc bach: "Toi đa danh het nhung tuc gian vao Paul... khong xau xa thi cung đay thu han. Toi nhet đay tuc gian voi Paul va The Beatles vao ca khuc "How Do You Sleep?". Nhung y nghi đo van luon luan quan trong đau toi..."

Lennon va Ono chuyen toi New York vao thang 8 nam 1971, va toi thang 12 ho phat hanh ca khuc "Happy Xmas (War Is Over)". Nam tiep theo chung kien viec chinh phu Nixon bat đau thu ma đuoc goi la "đong thai chien luoc" nham chong lai phong trao phan chien va phong trao phan đoi Nixon cua Lennon, dan toi quang thoi gian dai 4 nam yeu cau truc xuat đoi voi ong. Nam 1972, vo chong Lennon buoc phai nho toi anh huong hau bau cu o tieu bang New York cua nha hoat đong hoa binh Jerry Rubin sau khi ung cu vien tong thong McGovern that cu truoc Nixon. Bi vuong vao mot cuoc chien phap ly lau dai voi co quan luu tru, Lennon lien tuc bi tu choi quyen đuoc cap the cu tru (sau nay toi tan nam 1976 moi đuoc giai quyet). That vong, Lennon lai su dung ma tuy va quan he tinh duc voi mot nguoi ham mo nu, khien Ono gap nhieu van đe moi. Bai hat "Death of Samantha" cua ba đuoc bat nguon tu su kien tren.
Some Time in New York City đuoc thu cung Ono voi phan choi lot cua ban nhac Elephant's Memory va đuoc phat hanh vao thang 6 nam 1972. Bao gom nhung ca khuc noi ve quyen loi cua phu nu, quan he sac toc, vai tro cua nuoc Anh o Bac Ireland va cac van đe ve viec cap the xanh cua Lennon, album bi đanh gia rat thap ve chuyen mon va bi gioi chuyen mon coi la "khong the nghe noi". "Woman Is the Nigger of the World" đuoc chon lam đia đon cho album, sau đo đuoc chieu tren truyen hinh vao ngay 11 thang 5 trong chuong trinh The Dick Cavett Show. Rat nhieu đai phat thanh tu choi phat ca khuc nay vi su dung tu "nigger". Lennon va Ono sau đo to chuc 2 buoi hoa nhac tu thien cung ban nhac Elephant's Memory o New York nham quyen gop tien cho cac benh nhan o Truong tam than giao duong Willowbrook. Buoi dien đuoc to chuc tai Madison Square Garden vao ngay 30 thang 8 nam 1972 chinh la buoi trinh dien truc tiep chinh thuc cuoi cung cua ho.


 1973–75: "Tuan le lac loi"  Trong khi Lennon tien hanh thu am album Mind Games (1973), anh va Ono quyet đinh chia tay. 18 tuan le đo đuoc anh goi la "lost weekend" ma ong danh thoi gian cua minh o Los Angeles va New York ben canh May Pang. Mind Games, đuoc ghi cho "Plastic U.F.Ono Band", đuoc phat hanh vao thang 11 nam 1973. Lennon cung tham gia đong gop ca khuc "I'm the Greatest" cho album Ringo (1973) cua Starr (voi ban nhap đuoc thu trong qua trinh thuc hien Ringo, Lennon đa đinh đe danh ca khuc nay cho tuyen tap John Lennon Anthology sau nay cua minh).
Đau nam 1974, Lennon bat đau nghien ruou va nhung tro lo khi say cua ong cung Harry Nilsson đa tro thanh chu đe đam tieu tren cac đau bao. Đa co 2 vu đinh đam dien ra o hop đem The Troubadour o Los Angeles vao thang 3: mot vu la khi Lennon giu trong tay mot chiec "khan kinh nguyet" va hanh hung mot nu nhan vien; mot vu khac dien ra vao 3 thang sau khi ong va Nilsson cung bi tong co khoi đay sau khi gay han voi ban nhac Smothers Brothers. Lennon sau đo quyet đinh tham gia san xuat album Pussy Cats cua Nilsson, con Pang thi thue mot can nha ben bo bien gan Los Angeles cho ca hai nghe si, nhung chi sau mot thang ke tu ngay bat đau, qua trinh thu am roi vao đinh tre va Lennon cung Pang quay lai New York đe hoan thien album. Toi thang 4, ong san xuat ca khuc "Too Many Cooks (Spoil the Soup)" cua Mick Jagger ma chi đuoc phat hanh 30 nam sau theo nhung đieu khoan cua hop đong. Sau nay Pang cung đa mang ban thu đo bo sung vao trong tuyen tap The Very Best of Mick Jagger (2007).
Quay tro lai New York, Lennon tien hanh thuc hien album Walls and Bridges. Đia đon "Whatever Gets You Thru the Night" voi su tham gia cua Elton John choi piano va hat nen tro thanh đia đon quan quan duy nhat trong su nghiep solo cua ong. Đia đon thu 2, "#9 Dream", cung đuoc phat hanh cung nam. Album Goodnight Vienna (1974) cua Starr tiep tuc nhan đuoc su ho tro tu Lennon khi ong sang tac ca khuc nhan đe va choi piano. Ngay 28 thang 10, ong gay bat ngo khi xuat hien trong buoi dien nhan dip Le Ta on cua Elton John tai Madison Square Garden nham thuc hien loi hua tham gia buoi dien mot khi "Whatever Gets You Thru the Night" – ca khuc thuong mai ma Lennon luon nghi ngo – đat vi tri quan quan. Lennon trinh dien them 2 ca khuc "Lucy in the Sky with Diamonds" va "I Saw Her Standing There" ma ong gioi thieu la "ca khuc viet boi nguoi vo chua cuoi truoc kia cua toi, Paul".
Lennon đong sang tac ca khuc "Fame" – đia đon quan quan tai My đau tien cua David Bowie – va đong gop phan choi guitar va hat nen trong buoi thu thang 1 nam 1975. Cung thang đo, Elton John cung đung đau bang xep hang voi ban hat lai cua "Lucy in the Sky with Diamonds", voi Lennon guitar va hat nen (ten cua Lennon o bia đia đon đuoc ghi "Dr. Winston O'Boogie"). Sau đo, Lennon va Ono tai hop, va ong phat hanh album Rock 'n' Roll (1975) – mot album toan cac ban hat lai – vao thang 2. "Stand by Me", mot ban hit o Anh va My, tro thanh đia đon cuoi cung cua ong cho toi tan 5 nam sau. Ong xuat hien tren san khau lan cuoi trong chuong trinh đac biet cua đai ATV, A Salute to Lew Grade, quay ngay 18 thang 4 va đuoc chieu vao thang 6. Choi guitar acoustic voi dan nhac nho 8 nguoi, Lennon đa trinh bay 2 ca khuc tu Rock 'n' Roll ("Stand By Me" – khong đuoc quay lai – va "Slippin' and Slidin'") cung voi "Imagine". Ban nhac đo co ten Etc. va đuoc Lennon yeu cau đeo mat na vi ong cho rang Grade la mot ke gia doi.


 1975–80: Nhung nam an dat  Sau khi con trai Sean ra đoi vao ngay 9 thang 10 nam 1975, John tu nhan minh la nguoi đan ong cua gia đinh, bat đau 5 nam roi xa đoi song am nhac đe danh su quan tam cho gia đinh. Chi 1 thang sau, ong hoan thanh rang buoc trong hop đong voi EMI/Capitol khi cho phat hanh them album Shaved Fish – ban tuyen tap tu cac album truoc đo. Ong danh het cong suc cho Sean, thuc day vao luc 6 gio sang đe chuan bi đo an va choi voi con. Lennon sang tac ca khuc "Cookin' (In the Kitchen of Love)" cho album Ringo's Rotogravure (1976) cua Starr, thu am vao thang 6 va đay cung la buoi thu cuoi cung cua ong cho toi tan nam 1980. Tai Tokyo nam 1977, ong tuyen bo ve viec tam ngung choi nhac cua minh "chung toi đa quyet đinh, cung khong han la mot quyet đinh tot, o ben cau nhoc chung nao co the cho toi khi chung toi co thoi gian đe hai long chinh minh voi nhung su viec khac ngoai gia đinh." Trong quang thoi gian nay, Lennon sang tac vo so tranh ve, viet ban nhap mot cuon sach tron lan nhung yeu to cua tu truyen va thu ma ong goi la "nhung đieu nham nhi". Tat ca nhung sang tac nay đeu đuoc cong bo sau cai chet cua ong.
Lennon cham dut thoi ky an dat vao thang 10 nam 1980 voi đia đon "(Just Like) Starting Over", va ngay thang sau phat hanh album Double Fantasy bao gom nhung ca khuc sang tac trong ky nghi o Bermuda tren chiec du thuyen ca nhan vao thang 6 cung nam khi ong cam nhan thay su on đinh trong cuoc song gia đinh. Nhieu san pham nho khac bat đau đuoc chuan bi cho album tiep theo Milk and Honey (sau nay đuoc phat hanh vao nam 1984). Đuoc phat hanh duoi ten "John Lennon va Ono Yoko", Double Fantasy khong co đuoc nhieu phan hoi tich cuc, nhu to Melody Maker nhan xet "mot su ngheo nan co huu... mot con ngap dai đang kinh ngac."


= Bi am sat =

Khoang 10:50 toi (EST) ngay 8 thang 12 nam 1980, Lennon cung Ono tro ve can ho cua minh o Manhattan, The Dakota sau mot buoi thu am. Mark David Chapman đung ngay tai cua vao va ban Lennon hai phat vao lung va hai phat vao vai o cu ly gan. Lennon đuoc chuyen ngay đen phong cap cuu cua benh vien Roosevelt nhung ong đuoc cho la đa qua đoi khi toi noi vao luc 11:07 toi (EST). Chieu cung ngay, Lennon con ky tang cho Chapman o phan bia album Double Fantasy.
Ono tuyen bo vao som ngay hom sau "John se khong đuoc chon cat" va ket thuc bang "John luon yeu va cau nguyen cho nhan loai. Xin hay cau nguyen cho anh ay." Lennon đuoc hoa tang tai nghia trang Ferncliff o Hartsdale, New York. Ono rai tro cua ong o Central Park, noi sau nay lap nen khu tuong niem Strawberry Fields. Chapman bi ket toi giet nguoi cap đo 2 va bi tuyen an tu tu 20 nam toi chung than.


Cac moi quan he ca nhan = Cynthia Lennon =

Lennon va Cynthia Powell gap nhau vao nam 1957 tai Truong Nghe thuat thanh pho Liverpool. Cho du kha so hai ve tinh khi va ve ngoai cua John, ba lai nghe nhieu ve viec ong than tuong dien vien Brigitte Bardot, vay nen ba nhuom toc minh sang mau vang. Khi Lennon moi Cynthia đi choi, ba noi ba đa đinh hon va khien ong het am len "Toi đau co hoi cau hon co đau?" Ba thuong đi cung ong va The Quarrymen, cung nhu đi choi cung ban gai McCartney moi dip ghe tham Paul. Lennon, von la mot nguoi de ghen ti, đa nhieu lan khien Powell khiep so vi tinh nong gian va nhung hanh đong bao luc cua minh. Sau nay, ong co noi rang cho toi truoc khi gap Ono, ong chua bao gio tu hoi tinh thuong cua minh voi phu nu. Ca khuc cua The Beatles, "Getting Better", la cau chuyen cua chinh ong "Toi van ap đat tinh hoang da cua minh len nguoi phu nu cua toi, va rong ra, voi moi phu nu. Toi la ke gay su. Khi toi khong the giai bay, toi lien đanh moi nguoi. Toi đa tung đanh nhau voi đan ong va đanh đap ca phu nu. Đo la ly do vi sao toi muon luon huong ve hoa binh."
Sau khi nghe tin Cynthia mang bau vao thang 7 nam 1962, John noi "Chi co mot đieu co the lam voi Cynthia. Toi phai cuoi co ay." 2 nguoi cung đang ky ket hon tai Phong đang ky Mount Pleasant o Liverpool. Đam cuoi cua ho dien ra khi Beatlemania bat đau vuon ra khap nuoc Anh. Lennon van đi dien ca buoi toi hom đo, va gan nhu van đi dien moi ngay ke tu ngay cuoi. Epstein lo so rang nhieu nguoi ham mo se cam thay tiec nuoi khi biet rang mot Beatle đa ket hon nen yeu cau Lennon giu bi mat su kien nay. Julian chao đoi ngay 8 thang 4 nam 1963; ngay hom đo Lennon van đang đi dien va chi đuoc nhin thay mat con trai 3 ngay sau.
Cynthia som nhan thay cuoc song gia đinh ngay mot bi anh huong boi LSD, dan toi viec John cung dan it quan tam toi ba hon. Khi ban nhac đi tau toi thanh pho Bangor, xu Wales vao nam 1967 đe nghe gioi thieu ve thien sieu viet boi Maharishi Yogi, mot canh sat đa khong nhan ra ba va khong cho ba đi cung nhom. Sau nay, Cynthia noi su viec tren la đinh điem cho quyet đinh ly hon cua minh. Sau mot lan tro ve nha o Kenwood, St. George's Hill va bat gap John voi Ono Yoko, ba roi đi va toi o voi ban. Alexis Mardas tuyen bo rang hom đo đa qua đem voi ba, va chi vai tuan sau ong thong bao rang Lennon đang chuan bi thu tuc ly hon va nuoi Julian voi ly do Cynthia ngoai tinh. Sau vai buoi thao luan, cuoc ly di đuoc dien ra đong thuan voi ly do nguoc lai khi Lennon nhan minh ngoai tinh. Thu tuc ly hon dien ra tai toa, Lennon phai boi thuong Cynthia 100.000£ va mat quyen nuoi Julian.


= Brian Epstein =

The Beatles trinh dien tai Cavern Club o Liverpool vao nam 1962 va ho đuoc gioi thieu voi Brian Epstein sau buoi dien. Epstein la mot nguoi đong tinh. Theo cay viet su Philip Norman, mot trong nhung ly do chinh khien anh muon quan ly ban nhac la vi anh bi Lennon cuon hut. Ngay sau khi Julian ra đoi, Lennon co mot ky nghi voi Epstein o Tay Ban Nha, va đieu nay lam day len nhung nghi ngo ve moi quan he giua 2 nguoi. Sau nay đuoc hoi, Lennon tra loi: "A chuyen đi đo gan giong nhu kieu chuyen tinh vay, nhung khong hoan toan vay. No chua bao gio nhu the. Nhung no la mot moi quan he kha khang khit. Đo la nhung kinh nghiem đau tien cua toi voi mot nguoi ma toi biet ro la đong tinh. Anh ta ngoi trong quan ca phe o Torremolinos, ngam nhin tat ca cac cau trai roi choc lai thot len: "Cau co thich ga kia khong? Cau co thich ga nay khong?" Toi thay rat thoai mai voi nhung kinh nghiem đo va tu coi minh nhu mot nguoi ghi chep vay. Toi thuc su đa trai nghiem no." Sau khi tro ve tu Tay Ban Nha, tai bua tiec sinh nhat 21 tuoi cua McCartney vao thang 6 nam 1973, Lennon đa tan cong MC cua Cavern Club, Bob Wooler, vi anh ta đa hoi "Tuan trang mat cua cau the nao, John?" Vi MC, von noi tieng voi so thich choi chu va nhan xet tham thuy cua minh, that ra chi muon đua. Thuc te vao luc đo, đam cuoi cua Lennon đa qua đuoc 10 thang, con tuan trang mat cua ho đa bi hoan lai va se dien ra vao hai thang sau. Lennon, khi đo đang co chut hoi men, giai thich kha ngan gon: "Ga ta dam coi toi la mot ten queer, vay nen toi phai đanh han cho gay het xuong suon."
Lennon thuong hay che gieu Epstein ve gioi tinh cung nhu nguon goc Do Thai cua anh ta. Khi Epstein tham khao y kien Lennon ve nhan đe cuon tu truyen, ong đa đe xuat Queer Jew. Khi biet rang cuon sach đuoc mang ten A Cellarful of Noise, Lennon cham biem "Cai ten A Cellarful of Boys hay hon." Ong tung hoi mot nguoi đa qua đem voi Epstein "Anh co lam tien anh ta khong? Neu khong thi chung to anh la ke noi doi duy nhat o Luan Đon nay." Trong qua trinh thu am ca khuc "Baby, You're a Rich Man", ong tung hat che phan loi thanh "Baby, you're a rich fag Jew".


= Julian Lennon =

Con trai đau long cua John voi Cynthia, Julian, ra đoi đung luc con sot The Beatles đang len đinh điem voi Beatlemania o Anh. Lennon van đang đi dien khi con trai minh chao đoi vao ngay 8 thang 4 nam 1963. Su ra đoi cua Julian, cung nhu đam cuoi voi Cynthia, đeu đuoc yeu cau giu bi mat boi vi Epstein cho rang The Beatles se mat đi su quan tam tu cong chung. Julian nho lai quang thoi gian 4 nam sau đo khi con la mot đua tre o Weybridge "Toi tro ve nha tu truong va mang ve mot trong nhung buc tranh ma toi ve. Đo la mot bau troi đay sao voi mot co be toc vang ma toi choi o truong. Va bo toi hoi "Cai gi vay?" Toi tra loi "Đo la Lucy giua bau troi đay kim cuong!"" Lennon đa lay cau đo ma sang tac nen ca khuc "Lucy in the Sky with Diamonds" cho The Beatles, va cho du sau nay ca khuc bi quy ket cho viec am chi chat LSD, John van nhan manh "Đay khong phai la ma tuy." McCartney cung bao ve y kien cua Lennon khi noi rang Julian chi vo tinh tao ra nhan đe đo. Thuc te, Julian khong that su gan gui voi cha trong khi lai kha than thiet voi McCartney. Trong mot lan toi tham Cynthia va Julian khi Lennon chuan bi thu tuc ly hon, McCartney đa sang tac nen ca khuc "Hey Jules" tang cau be. Đo chinh la nen tang cua ca khuc noi tieng sau đo cua ban nhac, "Hey Jude". Lennon noi "Đo la bai hat hay nhat cua cau ay. No đuoc viet đe danh tang con trai Julian cua toi... va anh ay đa đoi ten thanh "Hey Jude". Toi von tuong anh ay viet ve toi va Ono song anh ay đa phu nhan đieu đo."
Moi quan he voi cha cua Julian cang tro nen it than thiet ke tu khi John chuyen toi song o New York cung Ono Yoko vao nam 1971. 2 cha con chi gap lai nhau vao nam 1973. Nho su giup đo cua Pang, anh (cung me) đuoc thu xep gap go John tai Los Angeles, roi sau đo ho cung đi choi Disneyland. Julian ke tu đo tham cha thuong xuyen hon, con John cung cho anh choi trong trong mot ca khuc cua album Walls and Bridges. John cung mua cho con trai cay guitar Gibson Les Paul va nhieu nhac cu khac, cung voi đo la ung ho anh quan tam toi am nhac bang viec huong dan nhung hop am va ky thuat guitar co ban. Julian sau nay nho lai anh va cha "đa co nhung khoanh khac tot đep hon" khi anh o New York: "Chung toi đa co nhieu luc vui, cuoi rat nhieu va nhin chung la đa chia se voi nhau nhieu giay phut vui ve."
Trong bai phong van ngan voi David Sheff tren tap chi Playboy ngay truoc khi qua đoi, Lennon noi: "Sean la mot cau be co tham vong, va đo chinh la điem khac biet. Toi van luon yeu Julian khong khac gi luc nho. No van la con trai toi, cho du no đuoc sinh ra tu chai ruou whiskey hay la vi nguoi ta quen khong mang theo can sa vao ngay đo. No o đay, no thuoc ve toi, va luon luon la the." Ong cung khang đinh rang minh luon muon gay dung lai moi quan he tot đep voi cau con trai 17 tuoi va tu tin du đoan "Moi quan he giua toi va Julian la cua tuong lai." Tuy nhien, Julian chi nhan đuoc mot phan rat nho tu di chuc cua John sau cai chet cua ong.


= Ono Yoko =

Co 2 cau chuyen khac nhau ve viec Lennon gap Ono. Theo cau chuyen thu nhat ke boi nhung nguoi nha Lennon, Lennon toi xem Indica Gallery o Luan Đon, noi ma Ono đang chuan bi cho buoi trien lam nghe thuat cua minh, va ca hai đeu đuoc chu phong trien lam, John Dunbar, gioi thieu. Lennon bi tac pham "Hammer a Nail" cua Ono gay an tuong: nguoi xem se đong hang tram chiec đinh len mot tam bang go va đo tro thanh mot tac pham nghe thuat. Khi trien lam con chua bat đau, Lennon đa yeu cau mot chiec bua nham đong đinh len chiec bang trong tron va Ono đa chay đen ngan ong lai. Dubar ngac nhien hoi ba: "Co khong biet đo la ai sao? Đo la mot trieu phu. Co the anh ta se mua no!" Ono coi nhu minh chua tung nghe toi The Beatles va yeu cau Lennon tra ba 5 shilling, Lennon tra loi: "Toi se tra co 5 shilling tuong tuong cho mot chiec bua tuong tuong!" Cau chuyen thu hai la cua McCartney, rang vao cuoi nam 1965, Ono toi Luan Đon đe suu tam phan viet nhac cho cuon sach Notations ma John Cage đang thuc hien, nhung McCartney lai khong muon đua cho ba bat cu phan chep tay nao cua anh ve cuon sach đo, vay nen Lennon buoc phai lam. Khi đuoc đe nghi, Lennon đa đua cho Ono phan loi goc viet tay cua bai hat "The Word".
Ono bat đau thuong xuyen goi đien toi nha Lennon, va moi khi Cynthia hoi, ong chi tra loi rang thuc ra Ono đang can tien "cho may thu avant-garde bo đi". Thang 5 nam 1968, khi Cynthia đi nghi mat o Hy Lap, Lennon đa moi Ono toi nha choi. Ho đa danh ca toi đe thu am album Two Virgins ma Lennon sau nay noi ca hai "đa lam tinh toi tan sang". Khi Cynthia ve nha va thay Ono đang mac chiec vay ngu cua minh va ngoi uong tra voi Lennon, ong chi noi "Oh, chao!" Ono co bau vao nam 1968 va bi say thai đua con trai, du đinh đat ten la John Ono Lennon II, vao ngay 21 thang 10 cung nam, chi vai tuan sau nhung tuyen bo chinh thuc ve vu ly di cua Lennon.
Trong khoang thoi gian 2 nam cuoi cung voi The Beatles, Lennon va Ono bat đau tham gia vao phong trao phan đoi chien tranh Viet Nam. Ho lam đam cuoi tai khach san The Rock Hotel o Gibraltar ngay 20 thang 3 nam 1969, trai qua tuan trang mat tai Amsterdam Hilton Hotel o Amsterdam, va bat đau cuoc van đong Bed-In noi tieng. Ho đa đinh to chuc mot cuoc van đong Bed-In nua o My, song vi bi tu choi nhap canh, nen 2 nguoi đanh o lai Queen Elizabeth Hotel tai Montreal, noi ho thu am ca khuc noi tieng "Give Peace a Chance".

Lennon va Ono cung thuong hop tac voi nhau trong nghe thuat, chang han nhu voi khai niem "bagism" đuoc ho lan đau nhac toi trong buoi hop bao o thanh pho Vien, Ao. Lennon tung mieu ta thoi ky nay qua ca khuc cua The Beatles, "The Ballad of John and Yoko". Lennon lam thu tuc đoi ten khai sinh vao ngay 22 thang 4 nam 1969 voi viec them tu Ono lam ten đem cua minh. Mot le an mung nho đuoc to chuc o tang ap mai cua toa nha Apple Corps, noi chi 3 thang sau The Beatles trinh dien lan cuoi tren tang gac mai. Đoi vo chong don toi o Tittenhurst Park, Sunninghill o Berkshire. Sau khi Ono bi thuong vi tai nan giao thong, Lennon đa thiet ke mot chiec giuong lon đat giua phong thu trong qua trinh ong thuc hien album cuoi cung cua The Beatles, Abbey Road. Nham tranh nhung thi phi ve viec ban nhac tan ra, Ono đe xuat ca hai chuyen toi song vinh vien o New York, va ngay 31 thang 8 nam 1971 la lan cuoi cung Lennon đat chan len nuoc Anh.
Tai My, ban đau 2 nguoi song tai St. Regis Hotel o 5th Avenue, East 55th Street. Sau đo John va Ono don toi o 105 Bank Street, Greenwich Village vao ngay 16 thang 10 nam 1971. Sau mot lan bi trom vieng tham, ho quyet đinh chon mot chung cu an toan hon la toa nha The Dakota o đia chi 1 West 72nd Street vao thang 5 nam 1973.


= May Pang =

ABKCO Industries, đuoc thanh lap vao nam 1968 boi Allen Klein duoi vai tro la cong ty me cua ABKCO Records, đa tuyen May Pang lam le tan vao nam 1969. Cung voi nhung ke hoach voi ABKCO, Lennon va Ono lan đau gap Pang vao nam 1970 va co tro thanh tro ly rieng cua đoi vo chong. 3 nam sau, quan he giua Lennon va Ono co truc trac, va Ono đe nghi Pang thiet lap moi quan he voi Lennon "Anh ay thich co nhieu lam." Pang, 22 tuoi, kinh ngac truoc đe nghi cua Ono, đong y tro thanh ban gai cua Lennon. 2 nguoi sau đo don toi California, bat đau 18 thang ma sau nay Lennon goi la "lost weekend". Khi o Los Angeles, Pang đa thuc giuc John xay dung lai moi quan he voi con trai Julian ma ong đa khong gap lai tu 2 nam truoc. Lennon cung bat đau hoa giai voi Starr, McCartney, Mal Evans, va Harry Nilsson. Trong mot lan uong voi Nilsson, vi hieu nham vai loi Pang noi, Lennon đa xong toi đinh bop co ba, song Nilsson đa kip thoi can ngan.
Sau khi chuyen toi New York, ho đa thiet ke mot can ho co phong rieng cho Julian toi o. Lennon, von cho toi luc đo van bi uc che vi Ono trong van đe nay, bat đau thiet lap lai lien lac voi nguoi than va ban be khac. Toi thang 12, ong va Pang đa quyet đinh mua mot can ho va tu choi cac cuoc goi tu Ono. Thang 1 nam 1975, ong đong y gap Ono khi ba noi ba tim ra phuong phap cai nghien. Tuy nhien sau đo, ong lai khong ve nha cung nhu khong goi cho Pang. Khi Pang goi đien vao sang hom sau, Ono noi Lennon cua ba khong the nghe đien do qua met sau buoi đieu tri bang phuong phap gay me. 2 ngay sau, Lennon xuat hien tro lai o phong kham rang voi bo dang ngo ngan va boi roi toi muc Pang tham chi cho rang ong đa bi tay nao. Ong tuyen bo thoi ky ly than cua ong voi Ono đa cham dut, va Ono đa cho phep ong tiep tuc gap ba duoi danh nghia tinh nhan.


= Sean Lennon =

Khi Lennon va Ono tai hop, ba lai co bau 1 lan nua, nhung vi đa chiu nhieu đau đon sau 3 lan say thai truoc đo, co yeu cau đuoc pha thai. Ba chap nhan giu thai lai voi đieu kien Lennon se phai tro thanh nguoi đan ong cua gia đinh, va ong đa đong y. Sean ra đoi ngay 9 thang 10 nam 1975, đung ngay sinh nhat thu 35 cua John, sau mot ca mo lay thai. Lennon lien tuyen bo tam ngung su nghiep cua minh trong vong 5 nam. Ong thue mot nhiep anh chup lai Sean moi ngay cho toi khi cau be 1 tuoi, va ve rat nhieu buc tranh ve cau, sau nay đuoc gioi thieu trong cuon sach tuyen tap Real Love: The Drawings for Sean. Lennon tu hao noi "No khong đuoc sinh ra tu bung toi, nhung on Chua, toi đa tao nen no, va vi toi luon ben no moi luc an, moi luc ngu va ca nhung luc no boi nhu ca vay."


= Moi quan he voi cac Beatle khac =

Trong khi moi quan he voi Starr thuc te van luon mang nhieu tinh huu hao ke tu sau khi ban nhac tan ra, moi quan he cua Lennon voi McCartney va Harrison lai rat bien đong. Ban đau, ong kha than thiet voi Harrison, nhung co 2 buoc ngoat xay ra khi ong chuyen toi My song. Khi Harrison toi New York tham gia vao tour quang ba album Dark Horse vao nam 1974, Lennon đa đong y len san khau, song cuoi cung lai khong the xuat hien vi Lennon tu choi ky thoa thuan xoa bo hoan toan kha nang cong tac hop phap giua cac Beatle (thuc te Lennon ky cac giay to khi đang đi nghi cung Pang va Julian o Florida). Harrison đa khien Lennon noi gian vao nam 1980 khi ong cong bo cuon hoi ky ma Lennon chi gop mat mot phan rat nho trong đo. Lennon noi voi Playboy: "Đieu đo lam ton thuong toi. Voi su thieu sot ro rang nay... anh huong cua toi toi cuoc đoi cau ay la vo cung chac chan. Cau ta nho toi tung ga choi saxophone va guitar ma minh đa gap suot ngan ay nam. Vay ma toi khong xuat hien trong cuon sach đo."
Nhung nhung đoi đau cang thang nhat cua Lennon la voi McCartney. Ngoai viec tan cong truc tiep bang ca khuc "How Do You Sleep?", Lennon cung len tieng đa kich qua cac trang bao trong suot ba nam ke tu khi ban nhac tan ra. Sau đo ca hai dan tai lap lai moi quan he nhu truoc, va toi nam 1974, ho tro lai phan nao voi nhau đe phat trien cac du an am nhac. Lennon noi rang trong lan cuoi cung McCartney toi tham ong vao thang 4 nam 1976, ho cung ngoi xem chuong trinh Saturday Night Live ma nha san xuat Lorne Michaels đa đat cuoc toi 3.000$ cho viec moi đuoc The Beatles tai hop trong chuong trinh. Ca hai đa cung thoa thuan toi truong quay đe gay chut hai huoc va chia đoi so tien tren, song cuoi cung hai nguoi phai bo cuoc vi qua met. Lennon đa goi gon tinh cam cua minh danh cho McCartney qua buoi phong van ba ngay truoc khi ong bi am sat: "Trong suot su nghiep cua toi, toi chi muon chon... 2 nguoi đe lam viec cung: Paul McCartney va Ono Yoko. Đo la mot lua chon khong he toi chut nao!"
Cung voi y thuc tach biet voi McCartney, Lennon con luon giu cho minh thai đo canh tranh va luon đe y toi am nhac cua McCartney. Trong quang thoi gian 5 nam tam chia tay voi am nhac, ong cam thay kha hai long khi thay McCartney chi san xuat ra nhung san pham rat tam thuong. Khi McCartney cho phat hanh ca khuc "Coming Up" vao nam 1980, nam ma Lennon quay tro lai phong thu, ong lien lo ro ve chu y. "No se khien toi tro thanh ke noi doi!", Lennon buoc phai than van khi giai đieu cua bai hat van luon luan quan trong đau ong. Khi đuoc hoi rang lieu ban nhac thuc te luc đo la nhung ke thu khong đoi troi chung hay la nhung nguoi ban tot, ong tra loi rang khong la gi ca vi ong đa khong gap lai ho tu lau roi. Tuy nhien, ong cung noi: "Toi van yeu tat ca bon ho. The Beatles đa ket thuc, song John, Paul, George va Ringo thi van con đo."


Hoat đong chinh tri Lennon va Ono danh het ky trang mat cua minh cho chien dich "Bed-In for Peace" o Amsterdam Hilton Hotel; toi thang 3 nam 1969, su kien bat đau gay đuoc su chu y tu cac phuong tien truyen thong. 3 thang sau, chien dich Bed-In lan thu 2 đuoc to chuc tai Queen Elizabeth Hotel o Montreal va tai đay, Lennon viet nen ca khuc "Give Peace a Chance". Đuoc phat hanh duoi dang đia đon, ca khuc nay nhanh chong tro thanh thanh ca cho phong trao phan đoi chien tranh Viet Nam cua nhung nguoi tuan hanh tai Washington D.C ngay 15 thang 11. Toi thang 12, ho cung tra tien đe dan khau hieu "War Is Over! If You Want It" tren cac bang hieu o 10 thanh pho lon tren the gioi (bang tieng đia phuong).
Cuoi nam, đoi vo chong ung ho nhung no luc cua gia đinh James Hanratty, bi ket toi giet nguoi vao nam 1962, nham chung minh minh vo toi. Nhung nguoi ket toi Hanratty bi Lennon len an "nhu nhung ke mang sung toi Nam Phi đe giet nhung nguoi da mau tren pho... Nhung ke nhu vay thi ho co quyen, va ho co the lam moi thu, đo qua la nhung thu rac ruoi cua xa hoi tu ban." Tai Anh, Lennon va Ono đa đi co đong khau hieu "Britain Murdered Hanratty", cung voi đo la đe xuat "Silent Protest For James Hanratty", roi san xuat mot bo phim tai lieu dai 40 phut cho chien dich. Sau khi bi goi len toa phuc tham mot nam sau đo, ban an danh cho Hanratty van đuoc giu nguyen sau khi nhung xet nghiem DNA/DNA cho ket qua tuong đong. Gia đinh Hanratty van tiep tuc lam đon phuc tham vao nam 2010.
Lennon va Ono cung ung ho cac cong nhan cua hang UCS o vung đo thi Glasgow – Clydeside – vao nam 1971 voi viec gui cho ho mot bo hoa hong lon cung to sec tri gia 5.000£. Sau khi chuyen toi New York vao thang 8 cung nam, ho ket ban voi 2 trong so cac thanh vien cua nhom Chicago Seven va 2 nha hoat đong hoa binh tu Youth International Party la Abbie Hoffman va Jerry Rubin. Mot nha hoat đong hoa binh tre tuoi khac, John Sinclair, nha tho va đong sang lap White Panther Party, thi bi ket toi tu 10 nam do ban 2 tep can sa truoc khi co luat cho phep tang tru ma tuy. Thang 12 nam 1971 tai Ann Arbor, Michigan, 15.000 nguoi đa xuong đuong bieu tinh ung ho ong trong phong trao "John Sinclair Freedom Rally", trong đo co buoi hoa nhac co su tham gia cua Lennon, Stevie Wonder, Bob Seger, Bobby Seale cua Black Panther Party va nhieu nghe si khac nua. Lennon va Ono, hat cung voi David Peel va Rubin, đa trinh dien 4 ca khuc acoustic trich tu album Some Time in New York City trong đo co ca bai "John Sinclair" ma phan loi cua no đuoc viet nham keu goi tra tu do cho Sinclair. Sau đot bieu tinh, Thuong vien bang Michigan thong qua viec giam che tai voi hanh vi tang tru can sa, va 4 ngay sau đo, Sinclair đuoc tha sau buoi chat van tai toa phuc tham. Buoi trinh dien đo cung đuoc thu lai va 2 trong so 4 ca khuc sau nay đuoc nam trong album John Lennon Anthology (1998).
Vi su kien Bloody Sunday o Bac Ireland vao nam 1972 ma trong đo 14 dan thuong đa bi sat hai boi luc luong quan đoi Anh, Lennon đa dut khoat lua chon giua quan đoi va luc luong IRA (von khong lien đoi toi su kien tren) đe ong ung ho. Lennon cung Ono sau đo đa viet 2 ca khuc trong album Some Time in New York City la "Luck of the Irish" va "Sunday Bloody Sunday" nham phan đoi su can thiep cua quan đoi Anh vao cac van đe o Ireland. Nam 2000, David Shayler, mot cuu nhan vien tung phuc vu cho MI5 đa tiet lo rang Lennon đa len lut cap tien cho IRA cho du Ono tung tu choi đieu đo đoi lan. Cay viet su Bill Harry cho rang sau su kien Bloody Sunday, Lennon va Ono đa tai tro tai chinh cho viec san xuat bo phim The Irish Tapes – bo phim tai lieu viet ve nhung nguoi Cong hoa o Ireland.
FBI tung to cao (va sau nay đuoc Tariq Ali khang đinh vao nam 2006) rang Lennon co lien quan toi to chuc Cong san IMG, mot nhom hoat đong theo chu nghia Trotsky o Anh tu nam 1968. Tuy nhien, FBI cho rang Lennon cung tu kiem che minh truoc nhung mong muon khoi nghia ke tu khi ong "thuong xuyen chim đam trong cac con me".
Nam 1973, Lennon co viet mot bai tho 5 cau co nhan đe "Why Make it Sad to be Gay?" cho cuon The Gay Liberation Book cua Len Richmond.
Hoat đong chinh tri cuoi cung ma Lennon muon tham gia chinh la viec ung ho nhom tieu so cong nhan ve sinh o San Francisco vao ngay 5 thang 12 nam 1980. Ong va Ono đa du đinh tham gia cuoc bieu tinh cua ho vao ngay 14 thang 12.


= Yeu cau truc xuat =
Voi viec sang tac 2 bai hat "Give Peace a Chance" va "Happy Xmas (War Is Over)" đeu gan lien voi phong trao phan đoi chien tranh Viet Nam, chinh quyen cua tong thong Richard Nixon, nhan luc hay tin Lennon to chuc hoa nhac tai San Diego cung luc voi Đai hoi toan quoc cua Đang Cong hoa, đa yeu cau truc xuat ong. Nixon cho rang anh huong cua Lennon toi cac van đe phan chien co the khien ong that cu, va Thuong nghi si Strom Thurmond đa goi y vao thang 2 nam 1972 rang "viec truc xuat se la mot đong thai phan cong chien luoc" nham vao Lennon. Chi mot thang sau, Cuc Quan ly Nhap cu cua My (INS) bat đau thuc hien yeu cau nay, cho rang viec Lennon bi buoc toi tang tru can sa o London vao nam 1968 la hanh vi khong the chap nhan cho viec nhap cu tai My. Lennon phai mat toi 3 nam ruoi nham bien ho chong lai yeu cau truc xuat nay, va toi ngay 8 thang 10 nam 1975, toa phuc tham tuyen bo: "... toa an khong the chap nhan viec truc xuat co chon loc ma chi dua vao vai ly do chinh tri". Trong luc cuoc chien phap ly van tiep tuc, Lennon buoc phai đi tim su ung ho va xuat hien tren truyen hinh. Ong va Ono cung to chuc chuong trinh Mike Douglas Show vao thang 2 nam 1972, trong đo co su tham gia cua cac khach moi nhu Jerry Rubin hay Bobby Seale. Vao nam 1972, Bob Dylan đa viet mot buc thu gui toi INS nham bao ve Lennon:

"John va Ono đa mang toi tieng hat va đinh hinh tinh nghe thuat cua quoc gia. Ho truyen cam hung, thuc đay, kich thich va cung chinh vi the, giup moi nguoi nhin thay thu anh sang tinh khiet va cung nho đo, cham dut thu huong vi ngheo nan cua viec thuong mai hoa tam thuong von đuoc truyen tai boi cac Nghe si qua su tan tung cua truyen thong. Hay ung ho John va Yoko. Hay đe ho song tai đay va hit tho bau khong khi chung. Đat nuoc nay đu cho cho hai nguoi va ca nhung can phong đep. Hay cho John va Yoko o lai đay!"
Vao ngay 23 thang 3 nam 1973, Lennon đuoc nhan giay yeu cau roi khoi nuoc My trong vong 60 ngay. Ono thi van đuoc đam bao quyen cu tru. Đe phan ung, Lennon va Ono to chuc buoi hop bao vao ngay 1 thang 4 tai van phong cua New York City Bar Association va tuyen bo thanh lap quoc gia co ten Nutopia voi quoc hieu "khong lanh tho, khong bien gioi, khong ho chieu, chi co nguoi dan". Cung tung co cua Nutopia (voi hinh 2 chiec khan tay), ho yeu cau quyen ti nan chinh tri tai My. Buoi hop bao đo đuoc quay lai va sau nay đuoc cho vao trong cuon phim tai lieu The U.S. vs. John Lennon (2006). Ca khuc "Nutopian International Anthem" trong album Mind Games (1973) cua Lennon đa danh han 3 giay mac niem cho van đe nay. Khong lau sau buoi hop bao, scandal chinh tri cua Nixon bi đua ra anh sang voi vu nghe len đinh đam Watergate o Washington D.C. Chi 14 thang sau, vi Tong thong My nay buoc phai tuyen bo tu chuc. Nguoi ke nhiem ong, pho Tong thong Gerald Ford, khong quan tam nhieu toi viec chong lai Lennon, va cuoi cung lenh truc xuat đuoc do bo vao nam 1975. Mot nam sau, tat ca nhung van đe cuoi cung ve nhap cu cua Lennon đa đuoc giai quyet va ong sau đo đuoc nhan "the xanh" chung nhan viec cu tru hop phap tai đay. Khi Jimmy Carter nham chuc Tong thong vao thang 1 nam 1977, tham chi đoi vo chong con đuoc ong moi toi gap go.


= Kiem soat tu FBI va nhung tai lieu mat =
Sau cai chet cua Lennon, cay viet su Jon Wiener thu thap đuoc nhieu tai lieu thong qua FOIA, xem xet lai cac giay to cua FBI tu thoi ky yeu cau truc xuat. FBI thua nhan ho giu 281 trang ho so ve Lennon, song tu choi cong bo chi tiet vi cho rang đo la bi mat quoc gia. Nam 1983, Wiener tien hanh kien FBI voi su giup đo tu co quan ACLU o mien Nam California. Qua trinh to tung keo dai suot 14 nam cho toi khi FBI buoc phai cong bo nhung trang ho so mat. ACLU, voi Wiener lam đai dien, đa thang kien tai toa So tham lien bang vao nam 1991. Bo Tu phap sau đo lien đe đon phuc tham len Toi cao Phap vien Hoa Ky vao thang 4 nam 1992, song toa an tu choi xem xet vu viec. Nam 1997, đao luat moi cua Tong thong Bill Clinton đa quy đinh rang cac tai lieu nay chi co the bi tu choi cong bo neu viec cong bo chung dan toi nhung "thiet hai co the nhin thay truoc đuoc", va cung vin theo ly do nay ma Bo Tu phap chi cho cong bo 10 trong so cac tai lieu tranh cai đo. Wiener cuoi cung cung cho phat hanh khoi cong viec suot 14 nam cua minh vao thang 1 nam 2000. Gimme Some Truth: The John Lennon FBI Files bao gom cac tai lieu sao chep va "cac ban bao cao tu nhung nguon tin cay ghi lai chi tiet hoat đong tung ngay cua nha hoat đong phan chien, cac ban cao trang tu Nha Trang, nhung ghi chep tu cac buoi len song truyen hinh cua Lennon va ca giay trieu tap viec Lennon tung bi canh sat đia phuong bat vi tang tru ma tuy". Cau chuyen nay sau đo cung đuoc đua vao cuon tai lieu The U.S. vs. John Lennon. Muoi tap tai lieu lien quan toi Lennon ma FBI cho cong bo bao gom nhung đoi đau giua co quan nay va nha hoat đong hoa binh vao nam 1971 đuoc xep vao danh muc "bi mat thong tin quoc gia tu mot chinh phu nuoc ngoai voi su tin cay đam bao", cuoi cung đuoc đua ra cong chung vao thang 12 nam 2006; va cac tai lieu đo khong co mot dong nao đuoc chinh phu Anh ghi lai, rang Lennon la mot toi pham đac biet. Mot ban sao cua cac tai lieu đo chi la mot buc thu đuoc viet boi mot vai nhan vat canh ta o Anh mong muon Lennon co the đau tu tai chinh cho mot thu vien va phong đoc sach canh ta.


Van hoc va nghe thuat Cay viet su Bill Harry tung viet rang Lennon bat đau viec viet va ve tranh ngay tu khi con nho qua loi đong vien cua nguoi bac. Cau nhoc Lennon khi đo suu tam nhung mau chuyen, tho, truyen tranh va ca tranh cham biem roi luu lai trong mot cuon ma sau nay cau goi la Daily Howl khi con o truong Quarry Bank High School. Cac ban ve thuong la ve nguoi tan tat, cung voi loi viet cham biem, va xuyen suot cuon sach la mot cach choi chu vo cung phong phu. Theo nguoi ban cung lop, Bill Turner, Lennon viet Daily Howl đe choi cung voi nguoi ban than va thanh vien sau nay cua The Quarrymen, Pete Shotton – nguoi ma ong luon gioi thieu nhung tac pham cua minh truoc tien. Turner noi Lennon "bi am anh boi Wigan Pier va đieu đo luon lon dan". Trong cuon truyen A Carrot in a Potato Mine cua Lennon co cau "the mine was at the end of Wigan Pier." Turner cung chi ra su lien ket giua ben xe bus voi cau hoi thuong truc "tai sao?" o mot trong nhung buc ve cua Lennon ma o phia tren la mot chiec pancake đang bay, con o duoi la "mot nguoi đan ong mu đeo kinh đen đuoc dat đi boi mot con cho mu cung đeo kinh đen".
Moi quan tam ve choi chu va nhung cau chuyen vo nghia cua Lennon đa thu hut đuoc nhieu cong chung hon khi ong buoc sang tuoi 24. Harry noi rang cuon In His Own Write (1964) đuoc Lennon cho phat hanh sau khi "Co vai nha bao chan đuong The Beatles, tien lai va toi quyet đinh noi chuyen voi ho. Ho noi "Hay thu viet thu gi đo!" va the la cuon đau tien ra đoi." Cung giong voi Daily Howl, cuon sach nay la mot tuyen tap cac mau truyen ngan, tho, tro choi va tranh ve. Mot cau chuyen trong đo co ten "Good Dog Nigel" ke ve "mot chu cho vui ve, đi tieu vao chan cot đen đien, sua vang va ngoe nguay đuoi cho toi khi no chot nghe rang minh se bi giet vao đung luc 3 gio". To The Times Literary Supplement đanh gia nhung bai tho va truyen "rat đang chu y... va hai huoc... tinh vo nghia trong đo, tu ngu va hinh anh lam noi bat lan nhau thanh mot chuoi tuong tuong thuan khiet". Book Week cho rang "Đo đon thuan la kieu viet truyen vo nghia, song no lai buoc ta phai xem xet lai the loai van chuong nay đe hieu cach lam the nao Lennon đa thanh cong voi no. Trong khi mot vai kieu choi chu đong am ma anh su dung rat re tien thi so lon khac lai hau het đa nghia va tham chi ca đa chieu." Lennon khong chi ngac nhien voi nhung phan ung tich cuc minh nhan đuoc ma con yeu cau nguoi đoc "can nghiem tuc đoc cuon sach nay hon chinh ban than toi. No chi khien toi cam thay buon cuoi ma thoi."
Cung voi A Spaniard in the Works (1965), In His Own Write tro thanh noi dung chinh cho vo kich co ten The John Lennon Play: In His Own Write cua 2 tac gia Victor Spinetti va Adrienne Kennedy. Theo thoa thuan giua Lennon, Spinetti va giam đoc Nha hat kich Hoang gia – Laurence Olivier, vo kich se đuoc trinh dien tai The Old Vic vao nam 1968. Ca Lennon lan Ono đeu toi xem buoi dien mo man, va đo la lan thu 2 ho cung nhau xuat hien truoc cong chung ke tu khi cong khai hen ho. Sau cai chet cua Lennon, nhieu tac pham khac đa đuoc phat hanh, nhu Skywriting by Word of Mouth (1986), Ai: Japan Through John Lennon's Eyes: A Personal Sketchbook (1992) voi nhung minh hoa cua Lennon ve cach đinh nghia cac ky tu Nhat Ban, va Real Love: The Drawings for Sean (1999). Tuyen tap The Beatles Anthology (2000) cung gioi thieu mot so ban viet tay va ve cua ong.


Am nhac = Nhac cu =

Cach Lennon choi chiec organ-hoi trong chuyen đi tham nguoi ho hang o Scotland đa gay an tuong manh voi nguoi lai xe bus. Nguoi tai xe nay lien gioi thieu cho cau ve chiec harmonica, von đuoc bay ban trong mot cua hang nam ngay ben ben xe bus, neu cau co the qua Edinburgh vao ngay hom sau. Nhac cu chuyen nghiep đau tien nay đa nhanh chong thay the chiec "đo choi" cu cua cau. Lennon tiep tuc choi harmonica, đac biet trong thoi ky luu dien o Hamburg cua The Beatles, roi sau nay tro thanh thuong hieu đac trung cua nhom qua moi ban thu. Me cua Lennon la nguoi chi dan cau choi đan banjo, roi sau đo tang cau mot chiec guitar acoustic. Toi nam 16 tuoi, cau đa co the choi guitar nen cho The Quarrymen. Khi su nghiep tien trien, Lennon bat đau choi nhieu guitar đien, co the ke toi Rickenbacker 325, Epiphone Casino hay Gibson J-160E, va khi bat đau su nghiep solo voi chiec Gibson Les Paul Junior. Đoi luc ong cung choi chiec bass 6-day Fender Bass VI (nhu trong "Back in the U.S.S.R."), cung voi đo la choi bass trong mot vai ca khuc cua Beatles nhu "The Long and Winding Road" hay "Helter Skelter" khi ma McCartney đang phai choi nhac cu khac. Mot nhac cu quan trong khac cua Lennon la piano, nhu cach ong the hien trong "Imagine" – bai hat đuoc coi la san pham solo xuat sac nhat cua ong. Song chinh viec anh cung McCartney tu choi su dung piano vao nam 1963 đa giup The Beatles co đuoc đia đon quan quan đau tien tai My, "I Want to Hold Your Hand". Nam 1964, Lennon la mot trong nhung nguoi Anh đau tien đuoc tiep xuc voi cay đai duong cam Mellotron, cho du no chi thuc su đuoc thu am lan đau tien qua ca khuc "Strawberry Fields Forever" cua nhom vao nam 1967.


= Giong hat =
Khi The Beatles tien hanh thu am ca khuc "Twist and Shout" – bai hat cuoi cung trong buoi thu rong ra 10 tieng lien tuc cho album đau tay cua nhom vao nam 1963, Please Please Me – giong cua Lennon, von truoc đo đa bi anh huong boi viec cam lanh, bat đau bi bien chat. Ong noi: "Toi khong noi ra noi mot tu nao. Toi chi co gao len." Theo cay viet su Barry Miles, "Lennon đon gian đa pha hong giong minh vi tinh yeu rock 'n' roll." Nha san xuat cua nhom, George Martin, nho lai viec Lennon "bam sinh ghet chat giong cua minh toi muc toi khong the nao hieu noi. Cau ta luon het len voi toi: "Ong hay lam gi đo voi no đi!... hay them thu gi vao no. Hay lam cho no khac biet!"" Vi vay Martin luon bi bat buoc su dung ky thuat ghi đe cung nhieu ky thuat khac nua. Nha phe binh Robert Christgau cho rang giong cua Lennon la "thu giong trinh dien tuyet voi nhat... ke ca khi gao thet lan than tho, đeu hoa hop voi cac thiet bi đien... bang cach tao tieng vang, loc am hay ghi đe."
Khi bat đau su nghiep solo, chat giong cua Lennon đa mang tinh bieu cam ro rang hon han. Cay viet su Chris Gregory noi rang Lennon "e de boc lo su bat can cua minh trong nhieu ban ballad moc mac mang tinh "thu toi" đe dan dan thuc hien qua trinh "đieu tri cong đong" ma sau nay đa giup anh len đinh voi bai hat "Cold Turkey" va quan bai tay John Lennon/Plastic Ono Band." David Stuart Ryan nhan xet rang giong cua Lennon to ra vo cung đa dang, tu "rat de vo, giau cam xuc tham chi ca ngay tho" cho toi kieu cach va "trau chuot". Wiener thi noi đieu nguoc lai, cho rang chat giong cua ong "ban đau rat cuon hut, song ve sau lai khien nguoi ta đau long vi that vong". Nha nghien cuu am nhac Ben Urish viet rang ca khuc "This Boy" cua The Beatles đuoc trinh dien trong The Ed Sullivan Show tren song phat thanh chi vai ngay sau vu am sat Lennon "Co le rang giong ca cua Lennon đa len toi đinh cao... No khien ta đau long biet may moi khi anh ay gao len nhung tieng kho đau va cam xuc. Nhung đo chi la nhung cam nhan cua rieng toi khi nghe giong ca nay. Va toi luon luon co nhung cam giac ay."


Di san va ton vinh Theo 2 nha nghien cuu am nhac Schinder va Schwartz – nhung nguoi viet ve nhung chuyen bien cua am nhac quan chung trong nhung nam 50 va 60 cua the ky 20, nhung anh huong cua The Beatles la khong the ke xiet: ho đa lam "song lai am thanh, phong cach va ca thai đo ve the loai am nhac quan chung va hon het mo tung canh cua rock 'n' roll cua lan song am nhac tu nuoc Anh", va ban nhac "đa danh toan bo nua sau cua thap ky 60 đe đua nhac rock toi tan cung gioi han cua no". Liam Gallagher – thu linh cua Oasis, mot trong nhung nhom nhac thua nhan anh huong sau sac tu The Beatles – đa tung goi Lennon la mot nguoi hung; va đe tuong nho, ong đa đat ten con trai đau long cua minh la Lennon Gallagher. Trong thang Tho quoc gia tai Anh vao nam 1999, qua buoi tham do phan ca tu đuoc yeu thich nhat, đai BBC đa chon "Imagine" la ca khuc thang cuoc.
Trong bai bao nam 2006 tren to The Guardian, Jon Wiener viet: "Voi nhung nguoi tre tuoi, viec Lennon dam thach thuc [Tong thong My] Nixon vao nam 1972 that su qua kinh hai. Thai đo đo đa đe doa truc tiep toi cuoc đoi, su nghiep cua anh ay, va đo cung la đieu khien nguoi ta van nguong mo anh cho toi tan ngay nay." Theo 2 nha nghien cu Urish va Bielen, anh huong lon nhat cua Lennon la "tinh tu hoa... trong cac ca khuc cua anh ay [khi ma chung] luon noi toi va huong đen than phan con nguoi."
Lennon van luon đuoc ton vinh o khap noi tren the gioi va la chu đe cua rat nhieu buoi tuong niem. Nam 2002, san bay quoc te thanh pho Liverpool đuoc đoi ten thanh San bay John Lennon Liverpool. Nam 2010, nhan ky niem 70 ngay sinh cua ong, Đai ky niem hoa binh John Lennon đa đuoc Cynthia va Julian Lennon khanh thanh o Chavasse Park, Liverpool. Buc tuong đieu khac nay co ten "Peace & Harmony" phong theo bieu tuong hoa binh cung voi đo la loi tua "Peace on Earth for the Conservation of Life · In Honour of John Lennon 1940–1980".


= Danh hieu =
Bo đoi Lennon–McCartney đuoc coi la bo đoi sang tac thanh cong va co anh huong nhat the ky 20. Trong vai tro sang tac va đong sang tac, Lennon so huu tong cong 25 đia đon quan quan tai My. Cac album solo cua ong ban đuoc khoang 14 trieu ban. Double Fantasy, album đuoc phat hanh chi 3 tuan truoc cai chet cua ong, la album solo cua rieng ong, va la album hau-Beatles thanh cong nhat voi 3 trieu đia đuoc ban tai My, cung voi đo la gianh Giai Grammy cho Album cua nam vao nam 1981. Ngay nam sau, giai thuong Cong hien cua Brit Awards cung đuoc danh cho Lennon.
Lennon co ten o vi tri so 8 trong danh sach "100 nguoi Anh vi đai nhat" do đai BBC to chuc binh chon vao nam 2002. Trong khoang nhung nam 2003-2008, tap chi Rolling Stone thuc hien rat nhieu bai đanh gia ve am nhac va đong gop cua Lennon, va cuoi cung xep ong o vi tri so 5 trong danh sach "100 ca si vi đai nhat" va vi tri so 38 trong danh sach "100 nghe si vi đai nhat". Cac album solo cua ong la John Lennon/Plastic Ono Band va Imagine lan luot co đuoc cac vi tri so 22 va 76 trong danh sach "500 album vi đai nhat" cung cua tap chi nay. Ong cung tung đuoc phong tuoc hieu Thanh vien Hoang gia Anh (MBE) cung voi The Beatles vao nam 1965, nhung đa tra lai huan chuong nay vao nam 1969 nham phan đoi "viec can du cua Anh vao van đe Nigeria-Biafra, su ung ho Hoa Ky trong cuoc chien o Viet Nam va ngan viec "Cold Turkey" truot dai tren cac bang xep hang am nhac". Lennon đuoc vinh danh tai Đai sanh Danh vong nhac si vao nam 1987 va tai Đai sanh Danh vong Rock and Roll vao nam 1994.


Danh sach đia nhac = Solo =
John Lennon/Plastic Ono Band (Apple, 1970)
Imagine (Apple, 1971)
Mind Games (Apple, 1973)
Walls and Bridges (Apple, 1974)
Rock 'n' Roll (Apple, 1975)


= Voi Ono Yoko =
Unfinished Music No. 1: Two Virgins (Apple, 1968)
Unfinished Music No. 2: Life with the Lions (Zapple, 1969)
Wedding Album (Apple, 1969)
Yoko Ono/Plastic Ono Band (Apple, 1970)
Some Time in New York City (Apple, 1972)
Double Fantasy (Geffen, 1980)
Di cao
Milk and Honey (Polydor, 1984)


Tu truyen/hoi ky In His Own Write (1964)
A Spaniard in the Works (1965)
Skywriting by Word of Mouth (1986)


Tham khao Ghi chu


Thu muc Tai lieu khac


Lien ket ngoai John Lennon tai Đai sanh Danh vong Rock and Roll
John Lennon tren MusicBrainz
John Lennon tren IMDb 
John Lennon, tai lieu cua BBC
John Lennon, tai lieu cua NPR
John Lennon cua EMI Group Limited
Unveiling of 'Peace & Harmony', European Peace Monument – Dedicated to John Lennon