Thomas Midgley, Jr. (18 thang 5 nam 1889 – 2 thang 11 nam 1944) la mot ky su co khi va hoa hoc nguoi My. Ong đong vai tro quan trong trong viec phat trien xang pha chi (tetraethyl chi) va mot so hop chat chlorofluorocarbon (CFC) đau tien, hay con goi theo ten thuong hieu freon o Hoa Ky; ca hai san pham nay sau đo đeu bi cam su dung do tac đong tieu cuc cua chung đen suc khoe con nguoi va moi truong. Ong đa đuoc nhan hon 100 bang sang che trong suot su nghiep cua minh.
Midgley bi mac benh bai liet vao nam 1940 va bi tan tat sau đo. Vao nam 1944, ong bi tim thay trong tu the siet co bang mot thiet bi ma ong sang che nham muc đich ra khoi giuong ma khong can tro giup. Nguoi ta thuong loan tin rang ong đa vo tinh bi giet boi chinh phat minh cua minh, nhung canh sat đieu tra đa cac đinh cai chet cua ong la do tu tu.
Mac du tac hai cua CFC chua đuoc biet đen cho đen nhieu thap ky sau khi Midgley qua đoi, nhung nhung nguoi tham gia phat trien xang pha chi đa biet truoc rang tetraethyl chi la chat cuc ky đoc hai. Trong so đo bao gom Midgley, nguoi cong khai khang đinh rang viec su dung xang pha chi trong đong co đot trong khong gay ra bat ky anh huong nao đoi voi suc khoe.


Thieu thoi Thomas Midgley sinh ra tai Beaver Falls, Pennsylvania, vao ngay 18 thang 5 nam 1889; voi cha me lan luot la Hattie Louise (1865 – 1950) va Thomas Midgley, Sr. (1840 – 1934). Ong lon len o Columbus, Ohio va vao nam 1911, ong tot nghiep bang ky su co khi tai Đai hoc Cornell.
Ngay tu nho, so thich cua Midgley la tim ra nhung ung dung huu ich cho cac hop chat đa biet. Khi con hoc trung hoc pho thong, ong đa nhai vo cay du tron đe lam cho qua bong chay co quy đao cong hon khi nem, mot phuong phap ma sau nay cac cau thu chuyen nghiep se hoc theo. Ve sau trong cuoc đoi, ong noi tieng la luon mang theo mot ban sao cua bang tuan hoan, mot cong cu co vai tro lon trong viec kham pha ra mot chat ma se đanh dau phat minh đot pha cua ong.


Su nghiep = Xang pha chi =

Nam 1916, Midgley bat đau lam viec tai General Motors. Vao thang 12 nam 1921, khi lam viec duoi su chi đao cua Charles Kettering tai Phong thi nghiem Dayton, mot cong ty con cua General Motors, ong phat hien ra rang viec them tetraethyl chi (TEL) vao xang co the ngan ngua hien tuong kich no trong đong co đot trong. Cong ty đat ten cho chat nay la "Ethyl" va tranh đe cap đen chi trong moi bao cao va quang cao. Cac cong ty dau mo va nha san xuat o to (đac biet la General Motors, cong ty so huu bang sang che do Kettering va Midgley cung nop) đa quang ba phu gia TEL nhu mot giai phap thay the co gia thanh thap hon so voi ethanol hoac nhien lieu pha anol, boi truoc đay nhung cong ty nay khong thu đuoc nhieu loi nhuan tu xang pha ethanol. Vao thang 12 nam 1922, Hiep hoi Hoa hoc Hoa Ky đa trao tang Huy chuong Nichols nam 1923 cho Midgley vi "viec su dung cac hop chat chong kich no trong nhien lieu đong co". Đay la giai thuong đau tien trong so nhieu giai thuong lon ma ong gianh đuoc trong su nghiep cua minh.
Nam 1923, Midgley đa đi nghi dai ngay o Miami nham phuc hoi qua trinh ngo đoc chi. Ong noi rang: "toi thay phoi cua toi đa bi anh huong va toi can phai tam gac lai moi cong viec va hit tho that nhieu khong khi trong lanh." Nam đo, General Motors đa thanh lap Cong ty Hoa chat General Motors (General Motors Chemical Company - GMCC) đe giam sat viec san xuat TEL cua cong ty DuPont. Kettering đuoc bau lam chu tich con Midgley lam pho chu tich. Tuy nhien, sau 2 ca tu vong va mot so truong hop ngo đoc chi tai nha may nguyen mau TEL o Dayton, Ohio, cac nhan vien tai Dayton đuoc cho la đa "suy sup đen muc đinh tu bo toan bo chuong trinh tetraethyl" vao nam 1924. Trong suot nam tiep theo, 8 nguoi nua đa tu vong tai nha may cua DuPont o Deepwater, New Jersey. Nam 1924, khong hai long voi toc đo san xuat TEL cua DuPont bang "quy trinh bromide", cong ty General Motors va Standard Oil cua New Jersey (nay goi la ExxonMobil) đa thanh lap tap đoan Ethyl Gasoline (tam dich: xang Ethyl) đe san xuat va quang ba TEL. Tap đoan Ethyl đa xay dung mot nha may hoa chat moi su dung quy trinh ethyl chloride nhiet đo cao tai Nha may loc dau Bayway o New Jersey. Tuy nhien, chi trong vong hai thang hoat đong đau tien, nha may moi nay đa phai hung chiu them nhieu truong hop ngo đoc chi, ao giac, khung đien va 5 ca tu vong.
Nhung rui ro lien quan đen ngo đoc chi đa đuoc biet đen it nhat la tu the ky II TCN, trong khi nhung no luc han che su dung chi đa ton tai tu it nhat the ky XVI. Ban than Midgley tung bi ngo đoc chi va đa đuoc canh bao ve nguy co ngo đoc chi tu TEL tu nam 1922. Ong hieu ro moi nguy hiem cua chi, va đa đieu tra xem lieu nhung rui ro trong ca san xuat va su dung co the đuoc quan ly hay khong. Thu nghiem dung ong xa đuoc Midgley su dung đe chung minh cho y tuong rang 1 phan tetraethyl chi tren 1300 phan xang la nguong su dung an toan. Sau lan đau cac cong nhan bi phoi nhiem, cac bien phap kiem soat đa đuoc xay dung đe đam bao an toan cho quy trinh. Viec su dung xang pha chi tang manh. Tac đong lau dai cua chi đoi voi moi truong đa bi xem nhe mot cach nghiem trong.
Vao ngay 30 thang 10 nam 1924, Midgley đa tham gia mot cuoc hop bao đe chung minh tinh an toan cua TEL; o đo, ong đo TEL len tay, đat mot chai hoa chat duoi mui va ngui hoi cua no trong 60 giay, tuyen bo rang ong co the lam đieu nay moi ngay ma khong gap phai bat ky van đe gi. Tuy nhien, Tieu bang New Jersey đa ra lenh đong cua nha may Bayway chi vai ngay sau đo va Jersey Standard bi cam san xuat TEL neu chua đuoc tieu bang cho phep. Hoat đong san xuat đuoc khoi đong lai vao nam 1926 sau khi co su can thiep cua chinh quyen lien bang. Nhien lieu co chi so octan cao, đuoc tao ra tu chi, co vai tro quan trong đoi voi quan đoi.  Midgley sau đo đa bi mien nhiem khoi vi tri pho chu tich cua GMCC vao thang 4 nam 1925, đuoc cho la vi thieu kinh nghiem trong cac van đe ve to chuc, nhung ong van la nhan vien cua General Motors.


= Freon =
Vao cuoi thap nien 1920, he thong đieu hoa khong khi va lam lanh su dung amonia (NH3), chloromethan (CH3Cl), propan, methyl format (C2H4O2) va luu huynh dioxide (SO2) đe lam chat lam lanh. Mac du co hieu qua, nhung cac hop chat tren lai đoc hai, de chay hoac de no. Bo phan Frigidaire cua General Motors, vao thoi điem đo la nha san xuat dan đau ve cac thiet bi nhu tren, đa tim kiem mot giai phap thay the khong đoc hai va kho chay cho cac chat lam lanh nay.
Midgley, lam viec cung voi Albert Leon Henne, tap trung su chu y cua minh vao cac hop chat haloalkan (bao gom cac chuoi carbon va halogen), von la cac chat rat de bay hoi (đieu kien bat buoc cho mot chat lam lanh) va la cac chat tro. Ho quyet đinh ket hop fluor voi mot hydrocarbon. Ho bac bo nhan đinh rang cac chat nhu nay la chat đoc hai, tin rang su on đinh cua lien ket carbon-fluor đu khoe đe ngan chan viec san sinh hydro fluoride va bi phan huy thanh cac san pham phu khac. Ho quyet đinh tong hop hop chat chlorofluorocarbon (CFC) đau tien: dichloridifluorimethan, va ho đat ten no la "Freon".  Ngay nay, chat nay con đuoc goi bang ten pho bien la "Freon 12", hoac "R12".
Freon va cac chat CFC khac nhanh chong thay the phan lon cac chat lam lanh truoc đay, nhung cac hop chat nay cung co mot so ung dung khac. Mot vi du đang chu y la viec su dung chung nhu mot chat đay trong cac san pham dang xit va binh xit hen suyen. Nho cong trinh nay ma Midley đa nhan đuoc Huy chuong Perkin vao nam 1937, trao tang boi Hiep hoi Cong nghiep Hoa chat cua Anh Quoc. Vao nam 1941, Midgley nhan đuoc Huy chuong Priestley, giai thuong cao nhat cua Hiep hoi Hoa hoc Hoa Ky. Ong con nhan đuoc Giai Willard Gibbs vao nam 1942. Ong cung co hai bang danh du va đuoc bau vao Vien Han lam Khoa hoc Quoc gia Hoa Ky. Vao nam 1944, ong đuoc bau lam chu tich Hiep hoi Hoa hoc Hoa Ky.


Qua đoi Vao nam 1940, Midgley, 51 tuoi, mac benh bai liet dan đen viec bi tan tat. Ong đa tao ra mot he thong day thung va rong roc phuc tap đe co the nhac minh ra khoi giuong. Vao ngay 2 thang 11 nam 1944, o tuoi 55, ong bi phat hien la đa tu vong tai nha rieng o Worthington, Ohio: ong bi giet boi chinh thiet bi cua minh sau khi ong vuong vao no va bi siet co toi chet. Canh sat đieu tra xac đinh rang nguyen nhan cai chet cua ong la tu tu. Ong đe lai nguoi vo cua ong: Carrie M. Reynolds tu Delaware, Ohio, nguoi ma ong đa ket hon vao ngay 3 thang 8 nam 1911.


Di san Di san cua Midgley gan lien voi tac đong tieu cuc cua xang pha chi va freon đoi voi moi truong. Nha su hoc moi truong John Robert McNeill nhan xet rang Midgley "co tac đong tieu cuc đen bau khi quyen hon bat ky sinh vat nao khac trong lich su Trai Đat", con Bill Bryson noi rang Midgley co mot "ban nang gan nhu ghe ron cho mot su viec đang tiec". Fred Pearce, viet cho New Scientist, dung cau "tham hoa moi truong do mot nguoi gay ra" nham mieu ta Midgley.
Viec su dung xang pha chi do ong phat minh đa thai ra mot luong lon chi vao khi quyen Trai Đat tren toan the gioi. Nong đo chi trong khi quyen cao co lien quan đen cac van đe suc khoe nghiem trong lau dai tu thoi tho au, bao gom suy giam than kinh, va voi muc đo bao luc va toi pham gia tang o Hoa Ky va tren toan the gioi. Tap chi Time đa cho xang pha chi va CFC vao danh sach "50 phat minh toi te nhat".
Midgley qua đoi ba thap ky truoc khi tac đong suy giam ozon va khi nha kinh cua CFC trong khi quyen đuoc biet đen va pho bien rong rai. Vao nam 1987, Nghi đinh thu Montreal đa giup loai bo dan viec su dung cac khi CFC nhu freon.
Tac hai cua xang pha chi va cac chat chlorofluorocarbon đa đuoc dung lam bai hoc cho nhung đieu đa biet nhung chua hieu va nhung đieu chua biet va chua hieu. Khi xang pha chi đuoc phat minh, nguoi ta đa biet truoc rang chi co tac hai co hai đen suc khoe con nguoi voi so luong lon va xang pha chi se thai ra mot luong nho chi vao bau khong khi, nhung nguoi ta chua hieu rang lieu luong nho chi đo co gay ra tac đong xau hay khong. Tuy nhien, su ton tai cua tang ozon va kha nang gay hai cua cac chlorofluorocarbon thi chua đuoc hieu va biet truoc trong thoi điem đo.
Nam 2024, Terence Winter - bien kich cua bo phim nam 2013 The Wolf of Wall Street - đa thong bao rang ong se đong sang tac mot bo phim ve Midgley voi tua đe "Midge."


Ghi chu Tham khao Đoc them Tim Harford (ngay 11 thang 11 nam 2022). "Cautionary Tales – The inventor who almost ended the world" (Podcast).
The Brilliant Inventor Who Made Two of History’s Biggest Mistakes. Stephen Johnson, New York Times Magazine,  March 15, 2023.
Midgley–Man of Marvels, (trang 1/2),  (trang 2/2). Charles F. Kettering, The American Weekly, Hearst Corporation, March 25, 1945.


Lien ket ngoai Midgley, T. (1942). "A Critical Examination of Some Concepts in Rubber Chemistry". Science. 96 (2485): 143–6. Bibcode:1942Sci....96..143M. doi:10.1126/science.96.2485.143. PMID 17833986.
Biographical Memoir by Charles F. Kettering tai Wayback Machine (luu tru ngay 15 thang 10 nam 2012)
Giunta, Carmen J. (2006). "Thomas Midgley Jr. and the Invention of Chlorofluorocarbon Refrigerants" (PDF). Bulletin for the History of Chemistry. 31 (2): 66–74. Ban goc (PDF) luu tru ngay 23 thang 4 nam 2016. Truy cap ngay 12 thang 6 nam 2012.
The Man Who Accidentally Killed The Most People In History (video boi nha sang tao noi dung Derek Muller ve Thomas Midgley Jr., thang 4 nam 2022)