Đong vat, đuoc phan loai la gioi Đong vat (Animalia, đong nghia: Metazoa) trong he thong phan loai 5 gioi. Co the cua chung lon len khi phat trien. Hau het đong vat co kha nang di chuyen mot cach tu nhien va đoc lap.
Hau het cac nganh đong vat đuoc biet đen nhieu nhat đa xuat hien hoa thach vao thoi ky Bung no ky Cambri, khoang 542 trieu nam truoc. Đong vat đuoc chia thanh nhieu nhom nho, mot vai trong so đo la đong vat co xuong song (chim, đong vat co vu, luong cu, bo sat, ca); đong vat than mem (trai, hau, bach tuoc, muc, va oc sen); đong vat Chan khop (cuon chieu, ret, con trung, nhen, bo cap, tom hum, tom); giun đot (giun đat, đia); bot bien va sua.


Tu nguyen Tu "animal" xuat phat tu tieng Latin animalis, co nghia la "co tho". Trong su dung ngon ngu giao tiep hang ngay, tu "đong vat" thuong bi su dung duong vat đe phoi giong - tu "đong vat" đo dung đe chi tat ca cac thanh vien cua gioi Animalia tru con nguoi. Theo nghia sinh hoc , "đong vat" dung đe chi tat ca cac thanh vien cua gioi Animalia, bao gom ca con nguoi.


Đac điem Đong vat co vai đac điem rieng tach chung ra khoi cac sinh vat song khac. Đong vat la sinh vat nhan chuan va đa bao, giup phan biet chung voi vi khuan va hau het sinh vat đon bao. Đong vat song di duong, tieu hoa thuc an trong co the, giup phan biet chung voi thuc vat va tao. Chung cung khac biet voi thuc vat o cho thieu thanh te bao cung (thanh cellulose). Tat ca đong vat co the di chuyen, it nhat la trong mot giai đoan song. O hau het đong vat, phoi trai qua giai đoan phoi nang (blastula), mot giai đoan rieng biet đac trung o đong vat.


= Cau truc =
Tru vai ngoai le, nhu la bot bien (nganh Porifera) va Placozoa, đong vat co co the đuoc chia thanh cac mo. Chung co co bap, dung đe thuc hien va kiem soat van đong, cac mo than kinh, dung đe gui va xu ly tin hieu. Thong thuong, co the co mot he tieu hoa, voi mot mieng (nhu thuy tuc) hay ca mieng va hau mon (nhu ca). Tat ca đong vat co te bao nhan chuan.


= Sinh san va phat trien =

Gan nhu tat ca đong vat trai qua mot so hinh thuc sinh san huu tinh. Chung co nhung te bao nho co chuc nang sinh san, di chuyen đuoc nhu tinh trung hay lon hon, khong di chuyen đuoc nhu trung. Tinh trung va trung se ket hop đe tao thanh hop tu, hop tu phat trien đe tao thanh ca the moi.
Nhieu loai đong vat cung co kha nang sinh san vo tinh. Viec nay co the xay ra thong qua trinh san, trung đuoc tao ra ma khong can giao phoi, phan choi, hay phan manh.
Hop tu ban đau phat trien thanh mot khoi te bao hinh cau rong, đuoc goi la phoi nang, sau se đuoc sap xep lai. O bot bien, au trung phoi nang boi đen mot vi tri moi va phat trien thanh mot con bot bien moi. Trong cac nhom khac, phoi nang trai qua nhung sap xep phuc tap hon.


Nguon goc va hoa thach Loai đong vat đau tien thuong đuoc coi la tien hoa tu mot loai trung roi co te bao nhan chuan. Ho hang gan gui nhat đuoc biet đen cua chung la Choanoflagellatea. Nghien cuu phan tu đat đong vat trong mot sieu nhom đuoc goi la Opisthokonta (sinh vat long roi sau), cung voi choanoflagellate, nam va mot so sinh vat nguyen sinh ky sinh nho. Ten nay đen tu vi tri cua roi trong te bao co the chuyen đong, nhu tinh trung o hau het đong vat, trong khi cac sinh vat nhan chuan khac co long roi truoc.
Nhung hoa thach đau tien đuoc cho co the la đong vat xuat hien o thanh he Trezona, tay Central Flinders, Nam Uc. Nhung hoa thach nay đuoc xem la loai bot bien đau tien. Chung đuoc tim thay trong lop đa 665 trieu nam tuoi.
Hoa thach tiep theo co the la đong vat co nhat đuoc tim thay vao thoi ky Tien Cambri, khoang 610 trieu nam truoc. Hoa thach nay kho ma lien quan đen cac hoa thach sau no. Tuy nhien, hoa thach nay co the đai dien cho đong vat tien than cua đong vat ngay nay, nhung chung cung co the la mot nhom tach biet hoac tham chi khong phai đong vat thuc su.


Lich su phan loai Aristotle chia sinh vat song ra lam đong vat va thuc vat, Carolus Linnaeus (Carl von Linne) cung lam theo cach nay trong lan phan loai thu bac đau tien. Ke tu đo cac nha sinh hoc đa bat đau nhan manh moi quan he tien hoa, vi du sinh vat đon bao ban đau đuoc xem la đong vat boi kha nang di chuyen cua chung, nhung nay đuoc tach rieng.
Trong so đo ban đau cua Linnaeus, đong vat la mot trong ba gioi, phan chia thanh cac lop Vermes, Insecta, Pisces, Amphibia, Aves, va Mammalia. Ke tu đo, bon lop cuoi đuoc gop thanh mot nganh duy nhat, Chordata, trong khi hai lop con lai bi tach ra.


Đa dang sinh hoc Xem them Đong vat hoc
Ca
Con trung
Bo sat
Chim
Nhanh (phan loai hoc)
Phan loai gioi Đong vat
Suc sinh


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Animals tai Wikimedia Commons
Đong vat tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Animal tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Metazoa tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Animalia (TSN 202423) tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Đong vat tai Encyclopedia of Life
Nhung nha vo đich trong the gioi đong vat Thu ba, 4/7/2006 | 10:59 GMT+7