Moken (con goi la Mawken hay Morgan, tieng Myanmar: ဆလုံ လူမျိုး, tieng Thai Lan: ชาวเล chao le, nghia la "nguoi bien") la mot dan toc it nguoi song o vung quan đao Mergui, mot nhom gom khoang 800 hon đao o bien Andaman phia tay eo đat Kra, thuoc chu quyen cua Myanmar va Thai Lan. Ho đang song theo loi song san bat hai luom nua du cu tren bien, đuoc cac van lieu phuong tay xep vao nhom "Sea Gypsy", tuc "Digan bien" đe chi loi song "du cu tren bien" cua ho.
Nguoi Moken co dan so nam 2019 la 6.700 nguoi theo Joshua Project , nam 2013 vao khoang 2.000 đen 3.000 nguoi. Ho noi tieng Moken, đuoc xep o nhom ngon ngu Sunda–Sulawesi? thuoc ngu toc Malay-Polynesia trong ngu he Nam Đao.
Cac no luc cua ca Myanmar va Thai Lan đe thuan hoa nguoi Moken vao van hoa quoc gia thu đuoc rat it thanh cong. Tuy nhien nguoi Moken đang đoi mat voi mot tuong lai khong chac chan khi dan so cua ho suy giam, va nguon loi bien đang bi can kiet vi đanh bat ca thuong mai gay ra. Loi song du muc cua ho dan đen tinh trang phap ly chua ro rang, nhieu nguoi khong biet chu va khong co giay to tuy than, khien ho bi đat ra ben le xa hoi theo cac luat so huu va luat cu tru hien đai, cac chuong trinh bao ton va phat trien hang hai, va chinh sach that chat bien gioi.


Ten goi Ten tu goi cua ho la "Moken". Đo la ten đuoc su dung boi tat ca cac bo lac noi tieng Austronesia song o bo bien va cac hon đao o bien Andaman o bo bien phia tay Thai Lan la cac tinh Satun, Trang, Krabi, Phuket, Phang Nga va Ranong, đen quan đao Mergui cua Myanmar. Nhom nay bao gom nhung nguoi Moken that su, nguoi Moklen (Moklem), Orang Sireh (hay nguoi Betel-leaf), va Orang Lanta. Nguoi Orang Lanta la mot nhom lai tao, hinh thanh khi nguoi Malay đinh cu tren cac đao Lanta, noi ma nguoi proto-Malay Orang Sireh đa tung sinh song.
Nguoi Myanmar goi nguoi Moken la "selung", "salone", hay "chalome". Nguoi Thai Lan goi ho la "chao le" ("nguoi bien") hoac "chao nam" ("nguoi o nuoc"), la thuat ngu long leo goi bao gom ca nguoi Urak Lawoi va tham chi la Orang Laut. Tai Thai Lan nguoi Moken đa đinh cu đuoc goi la "Thai mai" ("nguoi Thai moi").
Nguoi Moken con đuoc ghep chung vao nhom "Sea Gypsy" (tuc nguoi Digan bien), thuat ngu chi mot so dan toc o Đong Nam A song du cu tren bien. Urak Lawoi đoi khi đuoc xep loai voi nguoi Moken, tuy nhien thuc te ho khac nhau ve ngon ngu va dan toc hoc, va co lien quan chat che hon đen nguoi Ma Lai.
Nguoi Moken co nguon goc tu vung quan đao Malay. Trong ba the ky qua nhung bien đong chinh tri o đo dan đen nhung nhom nguoi di cu ve phia bac, đen ca vinh Thai Lan va bien Andaman.


Loi song Nguoi Moken su dung cac cong cu đon gian nhu luoi va giao đe tim kiem thuc pham tu bien. Nhung gi du thua thi đuoc lam kho tren thuyen cua ho, sau đo đuoc dung đe đoi hang tai cac cho đia phuong. Trong mua mua, ho lam them thuyen trong khi tru trong cac ham tam thoi tren đat lien. Do co nhieu thoi gian danh cho lan bien, tre em Moken co kha nang nhin duoi nuoc tot hon.
Mot so nguoi Moken Myanmar van con la nhung nguoi du muc lang thang tren bien trong nhung chiec thuyen bang go thu cong nho goi la "kabang", phuc vu moi sinh hoat cua ca gia đinh. Tuy nhien phan lon cuoc song truyen thong cua ho, đuoc xay dung tren tien đe cua khong gian mo, đang bi đe doa .
Ngoai tho cung to tien, nguoi Moken khong co ton giao.


Kiem soat nha nuoc Chinh phu Myanmar va Thai Lan đa co nhung no luc nham thuan hoa nguoi Moken vao van hoa cua đat nuoc, nhung nhung no luc nay thu đuoc rat it thanh cong. Nguoi Moken Thai Lan đa đuoc đinh cu on đinh tai cac ngoi lang nam tren quan đao Surin (thuoc Vuon Quoc gia Mu Ko Surin), o tinh Phuket, tren bo bien tay bac đao Phuket, va tren cac đao Phi Phi gan đo cua tinh Krabi.
Bien Andaman ngoai khoi vung Tanintharyi (Tenasserim) đa đuoc cac cong ty đa quoc gia ke ca Unocal, Petronas,... quan tam ky luong tu nhung nam 1990. Cac bao cao tu cuoi nhung nam 1990 đa noi ve viec che đo quan su Myanmar buoc di doi nhung nguoi du cu bien đen cac đia điem o đat lien, va co tuyen bo rang hau het vung Salone đa đuoc di doi vao nam 1997.
O Thai Lan nguoi Moken đa la muc tieu tranh chap so huu đat đai. Mac du cu dan bien song o cac tinh duyen hai Andaman cua Thai Lan trong nhieu the ky, nhung ho đa bo qua lich su đe đang ky quyen so huu chinh thuc đat đai do su thieu hieu biet ve quy trinh phap ly cua ho .


Song than o An Đo Duong nam 2004 Nam 2005 trong thoi gian phuc hoi sau tran đong đat va song than An Đo Duong nam 2004 thi nguoi Moken đa nhan đuoc nhieu su chu y cua gioi truyen thong. Do song gan lien voi đai duong, nguoi Moken o mot so khu vuc đao nhan biet song than xay ra vao ngay 26/12/2004 va đa tu bao ve nen it thiet hai. Tuy nhien tai cac thon ven bien cua tinh Phang Nga, nhu Tap Tawan, nguoi Moken cung bi thiet hai nghiem trong ve nha o va tau đanh ca chung voi cac cong đong khac.


Tham khao Xem them Nguoi Sama-Bajau
Nguoi du muc bien


Lien ket ngoai "The Sea Gypsies" (CBS-TV; 60 Minutes; 2005).
Salons: Sea Gypsies @ Enchanting Myanmar  Luu tru ngay 6 thang 1 nam 2011 tai Wayback Machine
Moken: Sea Gypsies @ National Geographic Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine (Subscription Required)
Moken: Sea Gypsies @ National Geographic Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine (Tsunami Extra)
Phuket Magazine: The Moken – Traditional Sea Gypsies Luu tru ngay 22 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine
ProjectMaje.org – Burma "Sea Gypsies" Compendium
Moken language and verbs Luu tru ngay 17 thang 8 nam 2018 tai Wayback Machine
Ethnologue report for Moken
The Sea Gypsies of Surin Island – Expeditions, Research in Applied Anthropology
"The Sea Gypsies of Surin Island" by Antonio Graceffo Luu tru ngay 3 thang 10 nam 2013 tai Wayback Machine
Tourist view on the Moken in Burma/Myanmar Luu tru ngay 10 thang 10 nam 2018 tai Wayback Machine
Ten most frequently asked questions about the Moken
images of Moken children underwater
Moken-Video-NAG Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2011 tai Wayback Machine
A reading list of books on the Moken and the Mergui Archipelago
Moken music, Archive.org