Xuc xac hay con goi la xi ngau la mot khoi nho, co dang mot khoi đa dien loi, thuong đuoc lam bang nhua hoac go (đoi khi la kim loai hoac vat lieu khac) đuoc đanh dau cham tron hoac ghi so voi so luong nhat đinh cho cac mat. Xuc xac dung nhu mot hinh thuc tao so ngau nhien trong mot so tro choi.

Loai xuc xac pho bien nhat la xuc xac 6 mat hinh lap phuong, voi moi mat co ghi so hoac đanh dau cham tron tu 1 đen 6. Tren xuc xac nay, hai mat đoi dien nhau luon co tong (gia tri) bang 7.


Nguon goc ten goi Ten goi xuc xac dung o mien Bac Viet Nam. Tu "xuc xac" đuoc cho la bat nguon tu tu "luc lac" mo phong hanh đong va am thanh gieo xuc xac khi choi tro choi nay.
O mien Nam Viet Nam, ten goi xi ngau đuoc dung pho bien hon trong ngon ngu hang ngay. Tu "xi ngau" đuoc bat nguon tu thanh ngu tieng Trieu Chau "xap xi xap ngau" co nghia la "thap tu thap ngu" (muoi bon muoi lam) co nghia la khong ro rang, khong chac chan. Đieu nay mo phong tinh ngau nhien cua tro choi. Mot so nguon nham lan đay la cach phat am Quang Đong nhung đieu nay khong chinh xac. 


Tinh chat So mat cua xuc xac phu thuoc vao so canh cua mot mat xuc xac: Neu xuc xac đuoc tao boi cac mat la cac đa giac co 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
  
 canh thi so mat cua xuc xac la

  
    
      
        F
        =
        n
        +
        (
        n
        −
        2
        )
        (
        
          
            n
            2
          
        
        −
        1
        )
      
    
    {\displaystyle F=n+(n-2)({\frac {n}{2}}-1)}
  

Tu tinh chat cua xuc xac de dang nhan thay xuc xac chi đuoc tao boi cac mat la cac đa giac co so chan canh, do 
  
    
      
        F
      
    
    {\displaystyle F}
  
 va 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
  
 la cac so tu nhien nen 
  
    
      
        (
        n
        −
        2
        )
        (
        
          
            n
            2
          
        
        −
        1
        )
      
    
    {\displaystyle (n-2)({\frac {n}{2}}-1)}
  
 la so tu nhien ma 
  
    
      
        n
        −
        2
      
    
    {\displaystyle n-2}
  
 la so tu nhien nen 
  
    
      
        
          
            n
            2
          
        
        −
        1
      
    
    {\displaystyle {\frac {n}{2}}-1}
  
 la so tu nhien tuc la 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
  
 chan.
So canh cua mot mat xuc xac nho luon nho hon 7 (Chung minh: Neu 
  
    
      
        n
        >
        7
      
    
    {\displaystyle n>7}
  
, theo tinh chat 2 co 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
  
 ≥ 
  
    
      
        8
      
    
    {\displaystyle 8}
  
. Xet đa giac bang 8 co moi goc cua đa giac đeu bang 135°. Mo xuc xac ra, luon luon co nhieu hon 1 điem thuoc mot đinh cua mot đa giac la điem chung cua 3 đa giac (3 mat). Tong cac goc cua 3 mat o điem chung la 
  
    
      
        135
      
    
    {\displaystyle 135}
  
 × 
  
    
      
        3
        >
        360
      
    
    {\displaystyle 3>360}
  
 đo nen so canh cua mot mat xuc xac 
  
    
      
        n
        <
        7
      
    
    {\displaystyle n<7}
  
 tuc la 
  
    
      
        n
        =
        4
      
    
    {\displaystyle n=4}
  
 hoac 
  
    
      
        n
        =
        6
      
    
    {\displaystyle n=6}
  
).


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Xuc xac tai Wikimedia Commons