Nha Ho (chu Nom: 茹胡, chu Han: 胡朝, Han Viet: Ho trieu) la mot trieu đai quan chu trong lich su Viet Nam, bat đau khi Ho Quy Ly len ngoi nam 1400 sau khi gianh đuoc quyen luc tu tay nha Tran va cham dut khi Ho Han Thuong bi quan Minh bat vao nam 1407 – tong cong la 7 nam. Quoc hieu Đai Viet khi nay đa đuoc đoi thanh Đai Ngu (chu Han: 大虞 – An vui lon) nam 1400.


Thanh lap Nha Ho do Ho Quy Ly, mot đai quy toc va đai than nha Tran thanh lap. Tu nam 1371, Ho Quy Ly, khi đo mang ho Le, đuoc tham gia trieu chinh nha Tran, đuoc vua Tran Du Tong cho lam Truong cuc Chi hau. Sau, vua Tran Nghe Tong đua ong len lam Khu mat đai su, lai ga em gai la cong chua Huy Ninh.
Sau bien co Duong Nhat Le, cai chet cua Tran Due Tong va su cuop pha cua Chiem Thanh, nha Tran ngay cang suy sup. Thoi hau ky nha Tran, moi viec chinh su do Thuong hoang Tran Nghe Tong quyet đinh. Tran Nghe Tong lai rat trong dung Ho Quy Ly nen khi ve gia thuong uy thac moi viec cho Quy Ly quyet đinh. Dan dan binh quyen cua Quy Ly ngay mot lon, Nghe Tong tuoi cao suc yeu cung khong kim che noi.
Nam 1394 Tran Nghe Tong mat, Ho Quy Ly đuoc phong lam Phu chinh Thai su nhiep chinh, tuoc Trung tuyen Ve quoc Đai vuong, nam tron quyen hanh trong nuoc.

Sau khi vua Tran doi đo tu Thang Long vao Thanh Hoa va giet hang loat quan than trung thanh voi nha Tran, thang 2 nam Canh Thin 1400, Ho Quy Ly truat ngoi cua chau ngoai la Tran Thieu Đe, tu len lam vua lay quoc hieu la Đai Ngu, lap nen nha Ho.


Kinh te - xa hoi Tien giay đuoc phat hanh lan đau tien nam 1396 duoi thoi vua Tran Thuan Tong, tuy nhien nguoi quyet đinh khi đo co le la Ho Quy Ly. Sau nay, trong thoi đai cua minh, nha Ho đa co mot so cai cach ve hanh chinh, kinh te, xa hoi nhu: lam so ho tich, han che gia no, lap kho du tru thoc gao, đinh lai quan che va hinh luat, thue va to ruong, di dan khan hoang, lap co quan cham soc y te v.v... Tuy nhien, cac cai cach cua nha Ho hau nhu khong gianh đuoc thanh cong, va nhung thu đoan ma Ho Quy Ly đa lam đe len ngoi khien dan chung xa lanh nha Ho.


= Hanh chinh =
Duoi trieu Ho Han Thuong, nam 1401 đa cho lam so ho tich trong ca nuoc, lap phep han che gia no. Nam 1403, di dan khong co ruong đen Thang Hoa (vung đat moi thu đuoc sau khi Chiem Thanh dang nop nam 1402, gom 4 chau Thang, Hoa, Tu, Nghia tuc la đat cac huyen Thang Binh, Tam Ky, Que Son, Duy Xuyen thuoc tinh Quang Nam ngay nay, huyen Binh Son, Son Tinh, Tu Nghia, Mo Đuc, Đuc Pho thuoc tinh Quang Ngai ngay nay). Cung nam đat Quang te (co quan coi ve mat y te).


= Luat phap =
Ban hanh cuoi nam 1401, nhu thoi nha Tran.


= Kinh te =

Viec đoi tien đuoc Ho Quy Ly khoi xuong thuc hien tu truoc khi nha Ho đuoc chinh thuc thanh lap (1400). Nam 1396, thang 4, Ho Quy Ly khi đo nam toan quyen đieu hanh nha Tran bat đau phat tien giay Thong bao hoi sao. Cu mot quan tien đong đoi lay mot quan 2 tien giay. Cam tuyet tien đong, khong đuoc chua len, tieu vung, tat ca thu het ve kho Ngao Tri o kinh thanh va tri so cac xu. Ke nao vi pham cung bi tri toi chet nhu lam tien gia. 

The thuc tien giay: to 10 đong ve rong, to 30 đong ve song, to mot tien ve may, to 2 tien ve rua, to 3 tien ve lan, to 5 tien ve phuong, to mot quan ve rong. Ke lam tien gia bi toi chet, ruong đat, tai san tich thu.

Tuy nhien, viec dung tien giay khong đuoc su ung ho cua dan chung va nha Ho đa that bai trong cuoc cai cach tien te nay. Thuc ra, đen nam 1403, tuc la sau bay nam ban hanh, tien giay van khong đuoc ua dung, va do nha nuoc cam tien đong, nhan dan buoc phai trao đoi theo hinh thuc hang đoi hang. Nha nuoc đa phai đinh gia tien giay cho trao đoi, lap đieu luat đinh toi khong tieu tien giay.
Ly do quan trong nhat la tien Thong bao hoi sao cua nha Ho rat de lam gia (thoi đo chua co cac cong nghe chong lam tien gia phuc tap nhu ngay nay). Ngoai ra, muc in tien thoi đo cung khong ben, chi can dinh mua, dinh nuoc la nhoe khong tieu đuoc nua, nguoi chu coi nhu mat tai san (tien đong thi khong so uot nhu vay). Nhu vay viec dung tien giay thoi đo đa đi nguoc nguyen tac phat hanh tien te, đo la phai co đu co so đe nhan dan tin tuong vao gia tri giao dich cua đong tien. Mot luong lon tien gia đuoc tung ra tat yeu dan toi viec tien giay bi mat gia, tuc la lam phat. Ngoai ra, neu trieu đinh lam dung viec in tien giay đe bu đap thieu hut ngan kho thi lam phat cang nghiem trong.
Mot so hoc gia đuong đai ca ngoi cai cach cua Ho Quy Ly ve phat hanh tien giay la "đi truoc thoi đai", nhung thuc ra chinh sach phat hanh tien giay đa đuoc nha Tong (Trung Quoc) ap dung tu 3 the ky truoc đo, nen cung khong the coi đay la "phat minh" cua Ho Quy Ly. Van đe la nha Tong đa nhan ra nhung nhuoc điem cua tien giay vao thoi ky đo (de lam gia, nguoi dan khong tin tuong) nen khong ap dung voi quy mo lon, phan lon tien te cua nha Tong van la tien đong. Sau nay nha Nguyen ke tiep nha Tong, thoi Nguyen Vu Tong (cai tri 1307-1311) do bi thieu hut ngan kho nen đa ha lenh in rat nhieu tien giay, ket qua la tien giay bi mat gia tri nghiem trong, đoi song nhan dan xao tron. Ho Quy Ly cung giai quyet van đe ngan kho theo cach lam cua Nguyen Vu Tong, va ket qua la cung that bai giong het nhu vay.
Cung co quan điem cho rang viec Ho Quy Ly phat hanh tien giay, cam tieu tien đong khong chi vi van đe ngan kho, ma con đe thu ve tien đong nham lay nguyen lieu đuc vu khi (sung than cong thoi đo đuc bang đong). Đay la mot sang kien xuat phat tu nhu cau phuc vu chien tranh chu khong phai nhu cau phat trien kinh te hang hoa. Mot so hoc gia đuong đai cho rang chinh sach phat hanh tien giay nham phat trien trao đoi thuong mai, nhung thuc ra ho đa nham lan lon ve muc đich thuc cua Ho Quy Ly.
Theo Phan Huy Chu binh trong sach Lich trieu hien chuong loai chi:

Tien giay chang qua chi la manh giay vuong, phi ton chi đang 5, 3 đong tien ma đoi lay vat đang 5, 6 tram đong cua nguoi ta, co nhien khong phai la cai đao đung muc. Va lai, nguoi co tien giay cat giu cung de rach nat, ma ke lam gia mao sinh ra khong cung, thuc khong phai la cach binh on vat gia ma luu thong cua cai vay. Quy Ly khong xet ky đen cai goc loi hai, chi ham chuong hu danh sang che, đe cho tien cua hang hoa thuong van luu thong tuc la sinh ra u đong, khien dan nghe thay đa so, them moi xon xao, the co phai che đo binh tri đau!
Nam 1400, đanh thue thuyen buon, đinh 3 muc thuong, trung, ha. Muc thuong đanh thue moi thuyen 5 quan, muc trung 4 quan, muc ha 3 quan. Nam 1402 đinh lai cac le thue va to ruong. Truoc đay, moi mau thu 3 thang thoc, nay thu 5 thang. Bai dau, truoc thu moi mau 9 quan hoac 7 quan tien, nay thu hang thuong đang moi mau 5 quan tien giay, hang trung đang moi mau 4 quan tien giay, hang ha đang 3 quan tien giay. Tien nop hang nam cua đinh nam truoc thu 3 quan, nay chieu theo so ruong, nguoi nao chi co 5 sao ruong thi thu 5 tien giay; tu 6 sao đen mot mau thi thu mot quan; 1,1 mau đen 2 mau thu 2 quan; tu 2,1 mau đen 2,5 mau thu 2 quan 6 tien; tu 2,6 mau tro len thu 3 quan. Đinh nam khong co ruong hay tre mo coi, đan ba goa thi dau co ruong cung khong thu.
Nhu vay, co the thay viec đanh thue cua nha Ho co su phan biet, phan loai ro rang hon so voi truoc đay.
Nam 1401, lap kho thuong binh du tru thoc đe on đinh kinh te.
Nam 1403, ban hanh can, thuoc, thung, đau, đinh gia tien giay, cho dan mua ban voi nhau.


= Ngoai giao =
Xem them: Chien tranh Viet-Chiem 1400-1407
Quan he cua nha Ho voi nha Minh o Trung Quoc va Chiem Thanh luc bay gio kha phuc tap. Nha Minh sau khi thong nhat Trung Quoc nam 1368 bat đau co y đinh nhom ngo xuong phuong nam. Tren mat tran nay, nha Ho đa phai nhun nhuong het muc, tham chi nam 1405 đa phai cat 59 thon o Loc Chau (tinh Lang Son ngay nay) đe mong tranh đuoc hoa binh đao nhung cuoi cung cung khong tranh khoi hoa xam lang cua nha Minh nam 1406.
Đoi voi Chiem Thanh, quan he van la giua nuoc lon (Đai Ngu) va nuoc nho (Chiem Thanh). Trong suot thoi ky đau (1400-1403) nha Ho lien tuc đem quan tan cong Chiem Thanh va đa chiem đuoc mot phan lanh tho tu Chiem Thanh. Sau khi chiem đuoc lanh tho tu Chiem Thanh,nha Ho lap ra xu Thang Hoa (Quang Nam va Quang Ngai ngay nay). Luc nay lanh tho nuoc ta đa toi tan Quang Ngai.


= Viec thi cu =

Tu cuoi thoi Tran (1396), Ho Quy Ly đa thay đoi che đo thi cu, bo cach thi am ta co van chuyen sang tu truong van the.
Nam 1404, Ho Han Thuong đinh the thuc thi chon nhan tai: Cu thang 8 nam truoc thi Huong, ai đo thi đuoc mien tuyen bo; lai thang 8 nam sau thi Hoi, ai đo thi thi bo thai hoc sinh. Roi nam sau nua lai bat đau thi huong nhu hai nam truoc. Phep thi phong theo loi van tu ba truong cua nha Nguyen nhung chia lam 4 ky, lai co ky thi viet chu va thi toan, thanh ra 5 ky. Quan nhan, nguoi lam tro, ke pham toi đeu khong đuoc du thi. 
Thang 8 nam 1400, Ho Quy Ly mo khoa thi Thai hoc sinh. Lay đo Luu Thuc Kiem, Nguyen Trai, Ly Tu Tan, Vu Mong Nguyen, Hoang Hien, Nguyen Thanh, Nguyen Nhu Minh (Nguyen Quang Minh) v.v gom 20 nguoi. Thang 8 nam 1405, Ho Han Thuong sai bo Le thi chon nhan tai, đo đuoc 170 nguoi. Lay Ho Ngan, Le Cung Than sung lam Thai hoc sinh ly hanh; Cu Xuong Trieu va 5 nguoi khac sung lam Tu Thien đuong hoc sinh.


= Ton giao =
Nha Ho khong ton sung đao Phat nhu truoc ma ton trong Nho giao hon. Nam 1396, theo loi Ho Quy Ly, vua Tran Thuan Tong đa xuong chieu sa thai cac tang đao chua đen 50 tuoi tro xuong, bat phai hoan tuc. Lai thi nhung nguoi thong hieu kinh giao, ai đo thi cho lam Đuong đau thu (Tang đuong đau muc), tri cung, tri quan, tri tu, con lai thi cho lam ke hau cua nguoi tu hanh.


= Xay thanh luy quan su =

Truoc hoa xam lang cua nha Minh, nha Ho đa phai lo cung co quan su.
Nam 1397, Quy Ly buc vua Tran doi đo vao Thanh Hoa, đat Thang Long (hay Đai La Thanh) thanh Đong Đo, goi thanh moi xay o nui An Ton thuoc Thanh Hoa la Tay Đo. Thanh Tay Đo tro thanh kinh đo cua nha Ho
Thanh nha Ho xay dung o vi tri đac biet hiem yeu, nam giua hai con song lon la song Ma va song Buoi, vay quanh la he thong nui non hiem tro: Đon Son, Yen Ton, Hac Khuyen, Xuan Đai, Trac Phong, Tien Si, Kim Ngo, Nguu Ngoa, Voi. Co le Ho Quy Ly cung nhan ra rang long dan - nhat la o Thang Long, khong ung ho viec Ho Quy Ly cuop ngoi nha Tran nen đa lui ve Tay Đo. Ngoai ra, viec doi đo con nam trong chien luoc phong thu đoi voi nha Minh.
Nam 1404, Ho Han Thuong cho đong thuyen đinh sat, co hieu la Trung tau tai luong, Co lau thuyen tai luong, noi la cho luong, nhung tren co đuong đi lai đe tien chien đau, duoi thi hai nguoi cheo mot mai cheo. Nam 1405, Ho Han Thuong lenh cho nhung noi đau nguon o cac tran nop go lam coc. Chau Vu Ninh thi cho lay go o me o lang Co Phap đua đen cho quan đong coc o cac cua bien va nhung noi xung yeu tren song Cai (song Hong) đe phong giac phuong Bac. Thang 6, đat bon kho quan khi. Khong ke la quan hay dan, he kheo nghe đeu sung vao lam viec.
Thang 7, Ho Quy Ly va Ho Han Thuong đi tuan tra xem xet nui song va cac cua bien, o kinh lo, đe kiem tra xem xet the hiem yeu cua cac noi, thang 9 to chuc lai quan đoi. Đinh quan Nam ban va Bac ban chia thanh 12 ve; quan Đien hau đong va tay chia thanh 8 ve; moi ve 18 đoi, moi đoi 18 nguoi; đai quan thi 30 đoi, trung quan thi 20 đoi, moi doanh la 15 đoi, moi đoan la 10 đoi; cam ve đo thi 5 đoi. Đai tuong quan thong linh ca.
Nha Ho sai Hoang Hoi Khanh đoc suat dan phu đap thanh Đa Bang (huyen Ba Vi, tinh Ha Tay ngay nay), sai quan ve Đong Đo đong coc chan cua song Bach Hac (nga ba song Hong chay qua thanh pho Viet Tri ngay nay) đe chong thuy quan giac tu Tuyen Quang xuong.
Thang 7 nam 1406, Ho Han Thuong ra lenh cho cac lo đong coc go o bo phia nam song Cai, tu thanh Đa Bang đen Lo Giang va tu Lang Chau đen Tru Giang đe lam ke phong thu.
Trong cac thanh luy, Thanh nha Ho la lon nhat, co chu vi tren 3,5 km, rong khoang 150 hecta đuoc xay dung chi von ven trong vong 3 thang, tien đo nhanh nhu vay thi co the thay đuoc su kho nhoc, vat va cua binh linh, nguoi dan bi đieu đi lam phu xay dung thanh. Nha Ho đa khong quan tam đen viec khoan thu suc dan, lien tuc bat binh linh, phu phen xay dung thanh luy, bat ke đoi song nguoi dan luc ay vo cung khon kho. Cau chuyen ve nang Binh Khuong co chong la dan phu bi chet khi xay dung Thanh nha Ho, nang đa đap đau chet theo va đuoc dan chung lap đen tho, phan nao cho thay su oan han cua nguoi dan đoi voi cac cong trinh xay dung cua nha Ho. Du Ho Quy Ly chon Thanh Hoa lam kinh đo, nhung khap tinh Thanh Hoa lai khong he co mot am, mieu nao tho Ho Quy Ly, trong khi co hon 70 đen tho Tran Khat Chan (vi tuong bi Ho Quy Ly giet). Ngay chan thanh nha Ho, nguoi dan dung ngoi đen tho nguoi đoc cong bi Ho Quy Ly chem đau vi đe cham tien đo xay thanh. Đieu đo cho thay nhan dan thoi đo oan ghet Ho Quy Ly đen the nao.
Nha Ho đa huy đong kiet que kha nang nhan dan đe co thanh luy vung chac chong quan Minh. Nhung ket cuc sau đo nguoc lai han, nha Ho that bai nhanh chong truoc quan Minh. Rot cuc thi thanh cao hao sau cung khong the cuu van đuoc mot trieu đai đa mat long dan.


Cuoc xam lang cua nha Minh = Bai tran truoc ke đich =

Trong khi đo, thang 4 nam 1406, nha Minh sai Han Quan va Hoang Trung đem 10 van quan o Quang Tay sang, muon co đua con chau nha Tran la Tran Thiem Binh ve lam vua. Qua mot so tran giao tranh nho, quan Ho thang tran, quan Minh phai giao nop Thiem Binh moi đuoc rut lui.
Thang 9 nam ay, nha Minh sai Truong Phu, Tran Huc, đem 40 van quan đanh vao cua ai Pha Luy (cua khau Huu Nghi ngay nay), Moc Thanh, Ly Ban cung đem 40 van quan đanh vao cua ai Phu Lenh (gan thi xa Ha Giang ngay nay), hai đao quan tong cong la 80 van
Thang 10, quan Minh hoi o song Bach Hac, bay doanh trai bo bac song Cai, đen tan Tru Giang. Ngay 2 thang 12, nguoi Minh chiem đuoc Viet Tri, bo song Moc Hoan va cho đong coc o song Bach Hac. Tuong chi huy quan Ta Thanh Duc la Ho Xa khong giu noi, phai doi hang tran sang phia nam song Cai.
Đem mung 7, nguoi Minh cho khieng thuyen ra bo phia bac bai song Thien Mac. Tuong quan Tran Đinh đanh bai quan Minh. Đem ngay mung 9, quan Minh đanh up quan ho Ho o bai Moc Hoan. Tuong chi huy quan Nguyen Cong Khoi, khong phong bi, thuyen bi chay gan het, toan quan bi tieu diet. Thuy quan o phia tren va phia duoi khong ai đen cuu, chi tu xa xin Ho Nguyen Trung xem ai co the thay giu cho đo. Quan Minh lien vuot song lam cau phao đe sang.
Sang ngay 12, Truong Phu cung Hoang Trung, Thai Phuc tien cong phia tay bac thanh Đa Bang. Moc Thanh cung Tran Tuan tien cong phia đong nam thanh. Nguyen Tong Đo, chi huy quan Thien Truong đao thanh cho voi ra. Nguoi Minh dung hoa tien ban voi. Voi lui lai, nguoi Minh theo voi đanh vao. Thanh bi ha. Quan o doc song tan vo, lui giu Hoang Giang. Nguoi Minh vao Đong Đo.

Theo Minh su: quan Minh dung hoa khi cong kich manh me đe ho tro cho binh linh treo len chiem mat thanh, quan Minh thua the o at keo vao thanh. Tuong nha Ho trong thanh dung voi chien phan kich, nhung quan Minh tung ky binh ung chien, ngua cua quan Minh đeu co trum da ho, voi trong thay tuong ho that, hoang so thao lui, quan nha Ho tan vo, thanh bi chiem.
Nam 1407, ngay 20 thang 2, Ho Nguyen Trung tien quan đen song Lo, quan Minh giu hai ben bo song đanh kep lai, quan Ho that bai, lui giu Muon Khau (cua song Hong o Giao Thuy, Nam Đinh ngay nay). Ho Quy Ly va Ho Han Thuong đeu tro ve Thanh Hoa. Ho Đo, Ho Xa bo Binh Than qua Thai Binh, Đai Toan đen Muon Khau, hop suc đap luy, đuc hoa khi, đong thuyen chien đe chong lai. Quan Minh đoi luy voi quan Ho, ngay đem đanh nhau, vi nang mua, dich benh, bun lay am uot kho o, ben doi đen đong o Ham Tu, lap doanh trai phong bi nghiem ngat. Ho Nguyen Trung va Ho Đo cung doi quan đen Hoang Giang, lai đon Ho Quy Ly, Ho Han Thuong tu Thanh Hoa toi.
Ngay 13 thang 3, Ho Nguyen Trung cung Ho Đo, Đo Man tien quan đen cua Ham Tu đanh quan Minh song that bai. Ho Quy Ly va Ho Han Thuong dan cac tuong va quan lai vuot bien tro ve Thanh Hoa. Ho Đo, Ho Xa chay ve vung Tong Van Xuan, cua song Hoa Thai Binh. Ngay 23 thang 4, quan Minh đanh vao Loi Giang, quan Ho khong đanh ma tan. Ngay 29, quan Minh đanh vao cua bien Đien Canh, thuy quan nha Ho tu tan vo.
Ngay 5 thang 5, quan Minh đanh vao cua bien Ky La (huyen Ky Anh, tinh Ha Tinh ngay nay). Ngay 11, quan Minh đanh vao Vinh Ninh. Quan Minh bat đuoc Ho Quy Ly o bai Chi Chi; Ho Nguyen Trung o cua bien Ky La. Ngay 12, bat đuoc Ho Han Thuong va thai tu Nhue o nui Cao Vong (Ky Anh, Ha Tinh). Nha Ho sup đo.
Truong Phu, Moc Thanh sai Lieu Thang, Lo Lan, Truong Thang, Du Nhuong, Luong Đinh, Than Chi bat giai Ho Quy Ly va cac con chau cung cac tuong Ho Đo, Nguyen Ngan Quang, Le Canh Ky; Đoan Bong, Tran Thang Mong, Pham Luc Tai cung an tin đen Kim Lang. Thang 8, Truong Phu va Moc Thanh đem quan ve, luu lai Lu Nghi, Hoang Phuc tran giu.
Biet tin nha Ho sup đo, nong dan đa noi day khoi nghia, cu the:

Tran Nguyet Ho
Tran Ngoi
Pham Chan
Pham Tat Đai
Pham Ngoc
Tran Quy Khoang
Le Nga
Tran Nguyen Thoi
Tran Nguyen Khang


Nhan đinh Cong cuoc cai cach cua nha Ho thuc hien chi đuoc trong thoi gian qua ngan ngui. Cung nhu nhieu cuoc cai cach khac trong lich su, cuoc cai cach cua Ho Quy Ly vap phai su phan đoi trong nuoc, nhung khong phai vi vay ma nhin nhan cuoc cai cach hoan toan tieu cuc. Nhu truong hop "Bien phap Thuong Uong" đoi Chien quoc o nuoc Tan trong lich su Trung Quoc, thoi ky đau cung gay soc manh trong xa hoi nuoc Tan, nhung sau đo van đuoc duy tri va nho vay ma nuoc Tan tro thanh mot nuoc hung manh, tao tien đe cho su thong nhat toan quoc. Su phan ung cua dan chung nuoc Tan cung lang dan theo thoi gian. Van đe cua cuoc cai cach nha Ho la no chua đu thoi gian đe phat huy tac dung. Mat khac, cac nha nghien cuu hien đai cho rang cac chinh sach cai cach đo chu yeu phuc vu cho loi ich chien tranh; hon the nua cuoc cai cach đuoc thuc hien don dap trong thoi gian ngan nhung khong thich hop voi boi canh xa hoi: dung chu Nom đe đe cao y thuc dan toc nhung gioi sy phu đa quen dung chu Han, dung tien giay tuy tiet kiem nhung de bi lam gia, de hu hong nen bi dan chung phan đoi, han đien va han no lam giam loi ich cua đia chu, quy toc cu... Cuoc cai cach gay xao tron lon trong tam ly moi nguoi va su bat binh, chia re sau sac trong xa hoi. Su bat binh con chua kip lang xuong thi đa co the luc ngoai quoc xen vao cung tieng ho hao "lat đo" khien so đong nguoi trong nuoc Đai Ngu đong tinh.
Vao giai đoan cuoi cua nha Tran, the nuoc đa suy, nhan dan đoi kho, nhung nha Ho lai khong “khoan thu suc dan” ma con tien hanh chien tranh voi Chiem Thanh va doi đo ve Thanh Hoa, bat dan chung lao dich đe xay xay thanh tri kien co, khien cho dan chung cang them lam than, oan ghet nha Ho. Mac du co quan đoi manh, thanh cao, hao sau nhung cuoc khang chien chong Minh cua Ho Quy Ly chi keo dai đuoc hon 6 thang. Ta tuong quoc Ho Nguyen Trung (con trai ca cua Ho Quy Ly) cung nhan ra đieu nay khi noi rang: “Than khong so đanh, chi so long dan khong theo ma thoi”
Viec doi đo tu Thang Long, noi trung tam đo hoi, quy tu nhan tam trong nuoc, vao Thanh Hoa cung cho thay mot phan bieu hien cua viec nha Ho mat long dan o vung can ban Bac Bo. Khi khong co đuoc su ung ho rong rai cua quan chung trong nuoc, nha Ho gap vo van kho khan khi phai chong ngoai xam va đa that bai nhanh chong, khong the duy tri đuoc cuoc khang chien truong ky ma nha Ly, nha Tran tung lam chong phuong Bac.
Truoc nguy co can thiep dung chieu bai "phu Tran diet Ho" cua nha Minh, nha Ho khong kip thoi co nhung đieu chinh can thiet đe quy tu long nguoi va co bien phap ngoai giao mem deo hon đe duy tri hoa binh can thiet. Trai lai nha Ho chu truong dung bien phap cung ran đe đoi pho voi ke đich manh hon nhieu trong khi minh chua đu thuc luc va "chan đung" trong nuoc, va hon nua kha nang quan su cua cac nha cam quyen trieu Ho lai khong co gi noi bat.
Con mot nguyen nhan khac dan đen that bai cua nha Ho. Đoi voi van đe Chiem Thanh, nha Ho đa mac sai lam. Truoc đay khi gap giac Nguyen-Mong, nha Tran chu truong lien minh voi Chiem Thanh, 2 ben gac lai mau thuan đe cung chong giac manh; vua Đai Hanh nha Tien Le rat gioi ve quan su nhung cung chi phat binh đanh Chiem sau khi đa lam nha Tong thua toi ta phai chun tay o phia bac. Nha Ho thi nguoc lai, vua lap nuoc đa lien tiep đanh Chiem, tuy đat đai co đuoc mo nhung suc luc hao mon, cho đat moi chua đung vung chan đuoc đe lam noi dung than khi bi phuong bac ep xuong, nuoc Chiem khi đo đa thanh ke thu khong the xin nho cay.
Nhu vay nha Ho chang nhung tu co lap minh trong chinh sach đoi noi ma trong chinh sach đoi ngoai cung tu co lap not. Trong khong đuoc long dan, ngoai khong co lien minh, ke đich manh hon gap boi, nha Ho that bai la tat yeu. That bai cua nha Ho la bai hoc sau sac trong viec giu nuoc ma nha Hau Le (tam lap Tran Cao) va nha Mac (đau hang nha Minh tren danh nghia) sau nay đa rut ra kinh nghiem đe khong mac phai sai lam tuong tu, gay ra canh "nuoc mat nha tan".
Sau 500 nam gianh đuoc quyen tu chu, Viet Nam lai mat ve tay Trung Quoc. Sau Khuc Thua My, toi đau the ky 15, nguoi cai tri Viet Nam lai bi bat lam tu binh. Cha con Ho Quy Ly chi co phong thai cua nhung ong vua van tri, nhung ong quan mu cao ao dai ma khong phai la nhung chien tuong khi co chien su, do đo đeu chiu troi ve Bac ma khong dam chon lay cai chet oanh liet khi đai cuoc khong the cuu van. Viec mat nuoc cua nha Ho đe lai hau qua ton that khong nho cho nuoc Đai Viet, nhat la ve van hoa.


Cac vua nha Ho The pha nha Ho Xem them Nha Tran
Nha Hau Tran
Ho Quy Ly
Ho Han Thuong
Đai Ngu
Quan đoi nha Ho
Hoang Hoi Khanh
Chien tranh Viet-Chiem 1400-1407
Chien tranh Đai Ngu - Minh


Chu thich Tham khao Đai Viet su ky toan thu Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine - Ban đien tu
Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2005 tai Wayback Machine - Ban đien tu
Van Tao (2006), Muoi cuoc cai cach, đoi moi trong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Đai hoc su pham
Vien su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Hall, Kenneth R., ed. (2008). Secondary Cities and Urban Networking in the Indian Ocean Realm, C. 1400–1800. Volume 1 of Comparative urban studies. Lexington Books. ISBN 0739128353. Retrieved 7 August 2013.
Taylor, K. W. (2013). A History of the Vietnamese (illustrated ed.). Cambridge University Press. ISBN 0521875862. Retrieved 7 August 2013.
Viet Nam Toan Thu, by Pham Van Son
Viet Nam Su Luoc, by Tran Trong Kim
Chan, Hok-lam (1990). "The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsuan-te reigns, 1399-1435". The Cambridge History of China. Quyen 7: The Ming Dynasty, 1368–1644 (Part 1). Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
Dardess, John W. (2012). Ming China, 1368-1644: A concise history of a resilient empire. Lanham: Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-4422-0491-1.
Dreyer, Edward L. (1982). Early Ming China: A political history, 1355-1435. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1105-4.
Shiro, Momoki (2004). "Great Viet". Southeast Asia. Santa Barbara, CA: ABC Clio. ISBN 9781576077702.
Tsai, Shih-shan Henry (2001). Perpetual happiness: The Ming emperor Yongle. Seattle, WA: University of Washington Press. ISBN 0-295-98109-1.