Pakistan (tieng Urdu: پاکستان, phien am: "Pa-ki-xtan"), ten chinh thuc la Cong hoa Hoi giao Pakistan, la mot quoc gia o Nam A. Pakistan co bo bien dai 1,046 km (650 mi) doc theo Bien A Rap va Vinh Oman o phia nam; phia tay giap Afghanistan va Iran; phia đong giap An Đo; cuc đong bac giap Trung Quoc. Tajikistan cung nam rat gan voi Pakistan nhung bi ngan cach boi Hanh lang Wakhan hep. Vi the, nuoc nay nam tren nga tu đuong giua Nam A, Trung A va Trung Đong.
Vung tao thanh nuoc Pakistan hien đai tung la trung tam cua nen Van minh luu vuc song An co đai va sau nay la noi linh hoi cac nen van hoa Ve Đa, Ba Tu, An-Hy Lap, Turk-Mong Co va Hoi giao. Vung nay đa chung kien nhung cuoc xam luoc va/hay đinh cu cua nguoi An-Aryan, Ba Tu, Hy Lap, A Rap, Tho, Mong Co, Sikh va Anh.
Ngoai Phong trao đoc lap An Đo yeu cau mot nuoc An Đo đoc lap, Phong trao Pakistan (duoi su lanh đao cua Muhammad Ali Jinnah thuoc Lien đoan Hoi giao), cung tim kiem mot nen đoc lap cho An Đo, tim kiem mot nha nuoc đoc lap cho đa so dan cu Hoi giao o cac vung phia đong va phia tay cua An Đo thuoc Anh. Nguoi Anh đa trao đoc lap va cung thanh lap mot nha nuoc đa so Hoi giao Pakistan gom cac tinh Sindh, Tinh bien gioi Tay Bac, Tay Punjab, Balochistan va Đong Bengal. Voi viec thong qua hien phap nam 1956, Pakistan tro thanh mot nuoc Cong hoa Hoi giao. Nam 1971, mot cuoc noi chien bung phat o Đong Pakistan dan toi viec thanh lap Bangladesh.
Lich su Pakistan co đac điem boi nhung giai đoan cai tri quan su va bat on chinh tri. Pakistan la mot quoc gia đang phat trien phai đoi mat voi cac van đe ty le đoi ngheo va mu chu cao. Nuoc nay la nuoc đong dan thu sau tren the gioi va co cong đong dan so Hoi giao đung hang thu hai the gioi sau Indonesia. Pakistan co so dan theo dong Hoi giao Shia đung thu hai the gioi.. Đay la quoc gia hat nhan co đa so dan la tin đo Hoi giao duy nhat tren the gioi. Pakistan la mot thanh vien cua Khoi thinh vuong chung, cac nen kinh te Next Eleven va D8.


Ten goi Cai ten Pakistan (phat am tieng Hindustan: [paːkɪsˈtaːn] ) co nghia la "vung đat thuan khiet" trong tieng Urdu va tieng Ba Tu (Farsi). No đuoc Choudhary Rahmat Ali goi la Pakstan vao nam 1934 trong cuon sach mong Bay gio hay Khong bao gio cua ong. Cai ten la mot tu ket hop đai dien cho "ba muoi trieu nguoi Hoi giao PAKISTAN, đang song o cac Khu vuc phia Bac cua British Raj — Punjab, Afghania (bay gio đuoc goi la Tinh bien gioi Tay Bac), Kashmir, Sindh, va Balochistan."
Trong tieng Viet con goi quoc gia nay vao the ky XX la Hoi Quoc hay Đai Hoi (co nghia la Quoc gia Hoi giao hay Cong hoa Hoi giao) voi Đong Hoi va Tay Hoi


Lich su Luu vuc song An, bao gom mot phan lon lanh tho Pakistan, tung la đia điem cua nhieu nen van hoa co gom ca van hoa Mehrgarh thoi ky đo đa moi va Van minh Chau tho song An thoi ky đo đong (2500 truoc Cong Nguyen – 1500 truoc Cong Nguyen) tai (Harappa thuoc quan Sahiwal) va Mohenjo-Daro.
Cac lan song nguoi chinh phuc va di cu tu phia tay - gom ca nguoi Harappan, An-Aryan, Ba Tu, Hy Lap, Saka, Parthia, Kushan, Hephthalite, Afghan, A Rap, Turk va Mughal - đa toi đinh cu trong vung trong nhieu the ky, anh huong toi nguoi dan đia phuong va bi hap thu vao ben trong ho. Cac đe che co o phia đong – nhu Đe che Nanda, Maurya, Sunga, Gupta, va Pala – đa cai tri nhung lanh tho nay o nhung khoang thoi gian khac nhau tu Patliputra.
Tuy nhien, o giai đoan trung co, khi cac tinh phia đong cua Punjab va Sindh dan lien ket voi nen van minh An Đo-Hoi giao, cac khu vuc phia tay ve van hoa tro thanh đong minh cua nen van minh Iran cua Afghanistan va Iran. Vung nay la nga tu cua cac con đuong thuong mai lich su, gom ca Con đuong to lua, va nhu mot cang vao cho con đuong thuong mai ven bien giua Luong Ha va keo dai toi La Ma o phia tay va Malabar va toi tan Trung Quoc o phia đong.
Pakistan ngay nay tung la trung tam cua nen Van minh Chau tho song An; đa sup đo hoi giua thien nien ky thu hai truoc Cong nguyen va tiep đo la Van minh Ve Đa, cung mo rong hau het cac đong bang An-Hang. Cac đe che va vuong quoc co đai noi tiep nhau cai tri vung nay: đe che Ba Tu Achaemenid khoang nam 543 truoc Cong nguyen, đe che Hy Lap do Alexander Đai đe thanh lap nam 326 truoc Cong nguyen va đe che Maurya sau đo.

Vuong quoc An-Hy Lap do Demetrius cua Bactria thanh lap gom ca Gandhara va Punjab tu nam 184 truoc Cong nguyen, va đat toi tam voc lon nhat duoi thoi Menander, thanh lap nen giai đoan Hy Lap-Phat giao voi nhung tien bo trong thuong mai va van hoa. Thanh pho Taxila (Takshashila) tro thanh mot trung tam hoc thuat chinh o nhung thoi co đai – tan tich cua thanh pho, nam o phia tay Islamabad, la mot trong nhung đia điem khao co chinh cua đat nuoc. Trieu đai Rai (khoang 489–632) cua Sindh, o thoi cuc thinh, đa cai tri vung nay va cac lanh tho xung quanh.
Nam 712 sau Cong Nguyen, vi tuong A Rap Muhammad bin Qasim đa chinh phuc Sindh va Multan o Punjab phia nam. Bien nien su chinh thuc cua chinh phu Pakistan noi rang "su thanh lap cua no đa đuoc sap đat" nhu mot ket qua cua cuoc chinh phuc nay. Thang loi nay cua nguoi A Rap va Hoi giao se lap ra mot giai đoan cua nhieu đe che Hoi giao noi tiep nhau o Nam A, gom ca Đe che Ghaznavid, Vuong quoc Ghorid, Vuong quoc Hoi giao Delhi va Đe che Mughal. Trong giai đoan nay, cac nha truyen giao Sufi đong mot vai tro then chot trong viec cai đao đa so tin đo Phat giao va dan cu Hindo trong vung sang Hoi giao. 

Su suy tan lan lan cua Đe che Mughal đau the ky XVIII mang lai co hoi cho nhung nguoi Afghan, Baloch va Sikh nam quyen anh huong tren nhung khu vuc rong lon cho toi khi Cong ty Đong An Anh gianh đuoc uy the o Nam A. Cuoc Noi day An Đo nam 1857, cung đuoc goi la Binh bien An Đo, la cuoc đau tranh vu trang lon cuoi cung chong lai Raj Anh, va no lap ra nhung nen tang cho cuoc đau tranh phi vu trang duoi su lanh đao cua Đang Quoc đai An Đo trong the ky XIX. Trong thap nien 1920 va 1930, mot phong trao duoi su lanh đao cua Mahatma Gandhi, the hien cam ket ahimsa, hay bat bao đong, hang trieu nguoi phan khang đa tham gia vao cac chien dich bat tuan dan su rong lon.
Lien đoan Hoi giao Toan An gianh đuoc su ung ho cua dan chung cuoi thap nien 1930 giua nhung lo ngai ve su lo đang va khong chu tam cua tin đo Hoi giao voi chinh tri. Ngay 29 thang 12 nam 1930, bai dien van cua Allama Iqbal đa keu goi cho mot "nha nuoc tu tri o tay bac An Đo cho cac tin đo Hoi giao An Đo, ben trong co cau chinh tri cua An Đo." Muhammad Ali Jinnah tan thanh Ly thuyet Hai Nha nuoc va lanh đao Lien đoan Hoi giao thong qua Nghi quyet Lahore nam 1940, thuong đuoc goi la Nghi quyet Pakistan. Đau nam 1947, Anh thong bao quyet đinh cham dut cai tri An Đo. Thang 6 nam 1947, cac lanh đao quoc gia cua An Đo thuoc Anh - gom ca Nehru va Abul Kalam Azad thay mat cho Đang Quoc đai, Jinnah đai dien cho Lien đoan Hoi giao va Master Tara Singh đai dien cho nguoi Sikhs - đong y cac đieu khoan đuoc đe xuat cua viec chuyen giao quyen luc va đoc lap.
Nha nuoc Pakistan hien đai đuoc thanh lap ngay 14 thang 8 nam 1947 (27 Ramadan 1366 theo Lich Hoi giao), cat ra hai khu vuc đa so Hoi giao o phia đong va phia tay bac cua An Đo thuoc Anh va gom cac tinh Balochistan, Đong Bengal, Tinh bien gioi Tay Bac, Tay Punjab va Sindh. Su tranh cai, sai thoi điem,  phan chia cac tinh Punjab va Bengal đa gay ra cac vu bao đong cong đong tren khap An Đo va Pakistan – hang trieu nguoi Hoi giao đa doi sang Pakistan va hang trieu nguoi Hindus va nguoi Sikhs đa phai sang An Đo. Nhung cuoc tranh cai gia tang ve nhieu vuong quoc hoang than gom ca Jammu va Kashmir đa so Hoi giao, noi nha cai tri nguoi Hindu đa nhuong no cho An Đo sau mot cuoc xam luoc cua cac chien binh bo toc Pashtun, dan toi cuoc Chien tranh Kashmir lan thu nhat nam 1948.

Tu nam 1947 đen nam 1956, Pakistan la mot lanh tho tu tri ben trong Khoi thinh vuong chung. No tro thanh mot nha nuoc Cong hoa nam 1956, nhung quyen cai tri dan su đa bi ngung lai sau mot cuoc đao chinh cua Tuong Ayub Khan, nguoi nam chuc tong thong trong giai đoan 1958–69, mot giai đoan bat on ben trong va mot cuoc chien tranh thu hai voi An Đo nam 1965. Nguoi ke nhiem ong, Yahya Khan (1969–71) phai giai đuong đau voi mot tran bao co suc tan pha manh — lam 500.000 nguoi chet o Đong Pakistan— va cung phai đoi mat voi mot cuoc noi chien nam 1971. Nhung su bat binh ve kinh te va bat đong ve chinh tri o Đong Pakistan dan toi mot tinh trang cang thang chinh tri va bao luc va su đan ap quan su leo thang tro thanh mot cuoc noi chien. Sau chin thang chien tranh du kich giua Quan đoi Pakistan va quan du kich Belgan Mukti Bahini đuoc An Đo ung ho, sau nay su can thiep cua An Đo leo thang thanh cuoc Chien tranh An Đo-Pakistani nam 1971, va cuoi cung la su ly khai cua Đong Pakistan tro thanh nha nuoc Bangladesh đoc lap.
Quyen cai tri dan su o Pakistan đuoc tai lap tu nam 1972 toi nam 1977 duoi thoi Zulfikar Ali Bhutto, cho toi khi ong bi ha be va bi ket an tu hinh nam 1979 boi Tuong Zia-ul-Haq, nguoi tro thanh tong thong quan su thu ba cua đat nuoc. Zia đua ra bo luat hinh su Hoi giao Sharia, tang cuong anh huong cua ton giao trong đoi song dan su va quan su. Khi Tong thong Zia chet trong mot tai nan may bay nam 1988, Benazir Bhutto, con gai cua Zulfikar Ali Bhutto, đuoc bau lam nu Thu tuong đau tien cua Pakistan. Trong thap ky tiep theo ba phai đau tranh cho quyen luc voi Nawaz Sharif khi tinh hinh chinh tri va kinh te trong nuoc ngay cang xau đi. Pakistan tham gia vao cuoc Chien tranh Vung Vinh nam 1991 va gui 5,000 quan nhu mot phan cua lien quan duoi su lanh đao cua My, đe bao ve A Rap Xe Ut.
Nhung cang thang quan su trong cuoc xung đot Kargil voi An Đo đuoc tiep noi bang mot cuoc đao chinh quan su Pakistan nam 1999 trong đo tuong Pervez Musharraf đa nam quyen hanh phap tuyet đoi. Nam 2001, Musharraf tro thanh Tong thong sau vu tu chuc gay tranh cai cua Rafiq Tarar. Sau cuoc bau cu nghi vien nam 2002, Musharraf chuyen giao quyen hanh phap cho Thu tuong moi đuoc bau la Zafarullah Khan Jamali, ong đuoc Shaukat Aziz ke vi sau cuoc bau cu thu tuong nam 2004. Ngay 15 thang 11 nam 2007, Quoc hoi hoan thanh nhiem ky va cuoc bau cu moi đuoc keu goi. Cac lanh đao chinh tri luu vong Benazir Bhutto va Nawaz Sharif đuoc cho phep quay tro lai Pakistan. Tuy nhien, vu am sat Benazir Bhutto trong chien dich tranh cu thang 12 đa dan toi su tri hoan bau cu va nhung cuoc noi loan khap đat nuoc. Đang Nhan dan Pakistan (PPP) cua ba Butto gianh nhieu ghe nhat trong cuoc bau cu đuoc to chuc thang 2 nam 2008 va mot thanh vien cua đang nay Yousaf Raza Gillani đa tuyen the nham chuc Thu tuong. Ngay 18 thang 8 nam 2008, Pervez Musharaff tu chuc tong thong khi phai đoi mat voi cuoc luan toi. Hien tai, (o thoi điem cuoi nam 2009), hon 3 trieu nguoi Pakistan đa phai doi bo nha cua vi cuoc xung đot đang dien ra o Tay Bac Pakistan giua chinh phu va cac chien binh Taliban.


Đia ly Pakistan co dien tich 881,640 km² (340,403 dam vuong), xap xi bang dien tich cua Phap va Anh. Cac vung phia đong nuoc nay nam tren đia kien tao An Đo va cac vung tay va bac tren cao nguyen Iran va luc đia A Au. Ngoai 1,046-kilomet (650 dam) bo Bien A Rap, cac bien gioi tren bo cua Pakistan co tong chieu dai 6,774 kilomet—2,430 kilomet (1,509 dam) voi Afghanistan o phia tay bac, 523 kilomet (325 dam) voi Trung Quoc o phia đong bac, 2,912 kilomet (1,809 dam) voi An Đo o phia đong va 909 kilomet (565 dam) voi Iran o phia tay nam.
Cac cao nguyen phia bac va phia tay Pakistan gom cac day nui Karakoram va Pamir cao ngat, gom ca mot so nhung đinh cao nhat the gioi, nhu K2 (28,250 ft; 8,611 m) va Nanga Parbat (26,660 ft; 8,126 m). Cao nguyen Balochistan nam o phia tay, va sa mac Thar va mot su mo rong cua cac đong bang boi đap, Punjab va Sind, nam o phia đong. Song Indus dai 1,609 km (1,000 dam) va cac phu luu cua no chay xuyen qua đat nuoc tu vung Kashmir vao Bien A Rap.


= Khi hau =

Pakistan co bon mua: mot mua đong lanh va kho tu thang 12 đen thang 2; mot mua xuan nong va kho tu thang 3 đen thang 5; mua he nhieu mua, hay giai đoan gio mua tay nam, tu thang 6 đen thang 9; va giai đoan gio mua rut đi tu thang 10 đen thang 11. Su bat đau va qua trinh cua cac mua nay hoi khac biet tuy theo đia điem. Luong mua co the khac biet rat nhieu tuy theo nam, va nhung mo hinh ke lut va han han ke tiep nhau cung khong hiem thay.


= He đong thuc vat =

Con vat quoc gia Pakistan la Markhor va loai chim quoc gia la Chukar, cung đuoc goi la Chakhoor trong tieng Urdu. Su đa dang trong phong canh va khi hau o Pakistan cho phep nhieu loai đong vat va chim hoang da phat trien. Cac khu rung tu tung bach nui cao va cac loai cay can nui cao nhu van sam, thong va thong tuyet o cac vung nui phia bac toi cac loai cay rung la nhu Shisham kieu dau tam o day Sulaiman o phia nam. Cac vung đoi phia tay co cay bach xu va cay thanh lieu cung nhu cac loai co la rong va cay bui. Duc theo bo bien phia nam la cac rung xoai chiem hau het cac vung đat am bo bien.
O phia nam, co ca sau sinh song tai cac vung nuoc toi tai cua song Indus trong khi tren cac bo song, co cac loai lon loi, huou, nhim, va cac loai gap nham nho sinh song. Tai cac vung đat cay bui cat o trung Pakistan co cho soi, linh cau, meo rung, bao con tren troi co cac loai chim ung, dieu hau va đai bang. O cac sa mac phia tay nam co cac loai bao Cheetah chau A sinh song. O nhung vung nui phia bac co nhieu loai thu quy đang gap nguy hiem gom cuu Marco Polo, cuu Urial, de Markhor va Ibex, gau đen va gau xam Himalaya, va loai bao tuyet quy hiem. Trong thang 8 nam 2006, Pakistan đa tang mot con bao tuyet mo coi ten la Leo cho My. Cac giong loai quy hiem khac la ca heo mu song Indus khoang 1,100 đuoc cho la con đang ton tai, đuoc bao ve tai Khu du tru ca heo song Indus o Sindh. Trong nhung nam gan đay so luong cac loai thu hoang da bi giet đe lay long va da khien nuoc nay phai ra mot luat moi cam san ban cac loai thu hoang va chim va thanh lap nhiem khu vuc du tru bao ve cac loai sinh vat nay. So luong tho san đa giam đang ke sau đo.


Chinh phu va chinh tri Hien phap Pakistan hien hanh đuoc ban hanh vao nam 1973 va la luat co ban cua Pakistan. Pakistan la mot nuoc cong hoa đai nghi lien bang voi Hoi giao la quoc giao.
Nghi vien luong vien gom Thuong vien 100 thanh vien va mot Quoc hoi voi 342 thanh vien. Tong thong la nguyen thu quoc gia va Tong tu lenh cac luc luong vu trang va đuoc bau boi mot ban bau cu. Thu tuong thuong la lanh đao đang lon nhat trong Quoc hoi. Moi tinh co mot he thong chinh phu tuong tu voi mot nghi vien Tinh đuoc bau truc tiep trong đo lanh đao đang hay lien minh lon nhat tro thanh thu hien. Cac thong đoc tinh do Tong thong chi đinh.


= Ngoai giao =
Pakistan la mot thanh vien cua Lien Hop Quoc va To chuc Hop tac Hoi giao, to chuc ma Pakistan đa su dung nhu mot dien đan cho Khai sang Đieu đo, mot ke hoach khuyen khich mot su phuc hung va khai sang trong the gioi Hoi giao. Pakistan cung la mot thanh vien cua Hiep hoi Nam A vi su hop tac khu vuc va To chuc Hop tac Kinh te (ECO). Trong qua khu, Pakistan co nhung quan he pha tron voi Hoa Ky; đau thap nien 1950, Pakistan la "đong minh than can nhat tai chau A" cua Hoa Ky va la mot thanh vien cua ca To chuc Hiep uoc Trung tam (CENTO) va To chuc Hiep uoc Đong Nam A (SEATO).
Trong Chien tranh Lien Xo–Afghanistan, Pakistan la mot đong minh chinh cua Hoa Ky. Nhung cac quan he đa xau đi trong thap nien 1990, khi nhung lenh cam van đuoc Hoa Ky ap đat vi Pakistan tu choi tu bo cac hoat đong hat nhan cua minh. Tuy nhien, Cuoc chien chong Khung bo cua Hoa Ky, mot hau qua cua nhung vu tan cong ngay 11 thang 9 nam 2001 tai My, đa dan toi mot su cai thien trong quan he Hoa Ky–Pakistan, đac biet sau khi Pakistan cham dut su ho tro cua ho cho che đo Taliban tai Kabul. Thai đo hop tac cua Pakistan đuoc minh chung bang su gia tang vien tro quan su lon cua My, cung cap cho Pakistan nhieu hon $4 ty trong ba nam sau cac vu tan cong ngay 9/11 so voi truoc đo. Mat khac, Pakistan hien đang co ganh nang 3 trieu nguoi phai doi bo nha cua boi cuoc chien tranh đang dien ra o Afghanistan. Tu nam 2004, Pakistan đa đuoc Hoa Ky goi la mot phan cua Đai Trung Đong.


= Phan cap hanh chinh =

Pakistan la mot lien bang gom bon tinh va mot lanh tho thu đo. Chinh quyen lien bang tren thuc te thuc hien quyen tai phan voi cac phan phia tay cua vung tranh chap Kashmir, đuoc to chuc thanh hai thuc the chinh tri rieng biet (Azad Kashmir va Gilgit-Baltistan).
Khu vuc Bo lac truc thuoc Lien bang (FATA) đuoc thanh lap vao nam 1947, va đuoc sap nhap vao tinh Khyber Pakhtunkhwa ke tu ngay 31 thang 5 nam 2018

Tang thu ba cua chinh phu gom 26 khu vuc hanh chinh voi hai tang nua (cac quan va cac tehsil) đuoc quan ly truc tiep tu cap tinh. Cac khu vuc hanh chinh đa bi xoa bo nam 2001 va mot he thong chinh phu đia phuong ba tang moi bat đau co hieu luc gom cac quan, tehsil va cac hoi đong lien minh voi mot co cau theo bau cu o moi tang. Hien co 107 quan trong lanh tho Pakistan, moi quan co nhieu tehsil va cac hoi đong lien minh. Cac khu vuc bo toc gom bay co quan bo toc va sau vung bien gioi nho hon đuoc tach khoi cac quan lan can trong khi Azad Kashmir gom bay quan va Cac vung phia Bac gom sau quan.


= Quan đoi =

Luc luong Vu trang Pakistan la mot luc luong hoan toan tu nguyen va lon thu sau tren the gioi. Ba nhanh chinh la Luc quan, Hai quan va Khong quan, đuoc ho tro boi mot so luc luong ban vu trang thuc hien cac vai tro an ninh noi đia va tuan tra bien gioi. Bo tu lenh Quoc gia chiu trach nhiem huan luyen su dung va kiem soat phat trien moi luc luong va to chuc hat nhan chien luoc.
Quan đoi Pakistan lan đau tham chien trong cuoc Chien tranh Kashmir lan thu nhat, gianh đuoc quyen kiem soat vung hien la Azad Kashmir. Nam 1961, quan đoi đa đay lui mot cuoc tien cong bat ngo cua Afghanistan vao bien gioi phia tay Pakistan. Pakistan va An Đo mot lan nua tham chien nam 1965 va nam 1971. Nam 1973, quan đoi đa tieu diet mot cuoc noi day quoc gia Baloch. Trong cuoc chien tranh Xo viet-Afghanistan, Pakistan đa ban ha nhieu may bay cua luc luong Afghanistan ung ho Lien Xo va cung cap ho tro bi mat cho luc luong mujahideen Afghanistan thong qua co quan Inter-Services Intelligence. Nam 1999, Pakistan tham gia vao cuoc xung đot Kargil voi An Đo. Hien tai, quan đoi nuoc nay đang tham gia vao mot cuoc xung đot vu trang voi cac chien binh Hoi giao cuc đoan o phia tay bac đat nuoc.
Cac luc luong vu trang Pakistan đa tham gia vao cac no luc gin giu hoa binh cua Lien hiep quoc, voi hon 10,000 quan đuoc trien khai nam 2007, va hien la nuoc đong gop lon nhat. Trong qua khu, binh si Pakistan đa tinh nguyen phuc vu cung voi cac luc luong A Rap trong cac cuoc xung đot voi Israel. Pakistan cung cap mot đoi quan cho lien minh đuoc Lien hiep quoc ung ho trong cuoc Chien tranh Vung Vinh lan thu nhat.
Quan đoi Pakistan su dung nhieu loai vu khi gom ca vu khi hat nhan, cac he thong ten lua đan đao di đong, cac he thong thong tin laser, xe boc thep va xe tang, may bay phan luc chien đau/nem bom đa nhiem.
Đau the ky XXI, Pakistan bi cao buoc đa nhan hang ty dollar đe chien đau chong chu nghia khung bo, trong khi cung luc đo lai cung cap noi tru an an toan cho mot so nhung ke cuc đoan Hoi giao nguy hiem nhat, gom ca lanh đao al-Qa'ida Osama bin Laden va lanh đao Taliban Afghanistan Mullah Omar .
Quan đoi Pakistan đa đong mot vai tro anh huong tren truong chinh tri trong suot lich su Pakistan, voi cac vi tong thong quan su cam quyen tu 1958–71, 1977–88 va tu 1999–2008. Đang Nhan dan Pakistan canh ta, duoi su lanh đao cua Zulfikar Ali Bhutto, đa gianh đuoc su ung ho sau khi Bangladesh ly khai nhung đa bi lat đo sau nhung cuoc bao đong nam 1977. Duoi su cai tri quan su cua Muhammad Zia-ul-Haq, trong thap nien 1980, Phong trao Muttahida Qaumi (MQM) chong phong kien, ung ho Muhajir khoi đau nhu mot đang cua tang lop dan cu đo thi di giao va co giao duc cao nguoi Sindh va đac biet o Karachi. Mot cuoc noi day o Balochistan đa bi thong đoc Rahimuddin đan ap bang quan su. Thap nien 1990 co đac điem la cac lien minh chinh tri duoi su lanh đao cua Đang Nhan dan Pakistan va mot Lien đoan Hoi giao đoi moi.


Kinh te Nen kinh te Pakistan co GDP suc mua tuong đuong lon thu 24 va GDP danh nghia lon thu 43 tren the gioi. Trong lich su, Pakistan la mot phan cua khu vuc giau co nhat tren the gioi vao thien nien ky đau tien, nhung bat đau khong theo kip Trung Quoc va Tay Au tu the ky 18. Pakistan la mot nuoc đang phat trien va thuoc nhom quoc gia Next Eleven, co tiem nang tro thanh mot trong nhung nen kinh te lon nhat tren the gioi vao the ky 21, cung voi cac quoc gia BRIC.Uoc tinh so no nuoc ngoai nam 2005 o muc gan US$40 ty. Tuy nhien, no đa giam bot trong nhung nam gan đay voi su ho tro tu Quy Tien te Quoc te va khoan xoa no đang ke tu Hoa Ky. Tong San pham Quoc noi cua Pakistan, tinh theo suc mua tuong đuong, uoc tinh o muc US$5,403 ty trong khi thu nhap tren đau nguoi đung o muc $1,428. Ty le ngheo kho o Pakistan uoc tinh trong khoang 23% đen 28%.
Tang truong GDP ben vung trong gia đoan giua nhung nam 2000 voi ty le 7%; tuy nhien, no đa giam bot trong cuoc khung hoang kinh te nam 2008 xuong muc 4.7%. Mot ty le lam phat cao 24.4% va muc du tru thap, cung cac yeu to kinh te khac, tiep tuc la tro ngai cho viec duy tri mot toc đo phat trien kinh te cao. GDP cua Pakistan o muc US$167 ty, khien nuoc nay tro thanh nen kinh te đung hang 48 tren the gioi hay hang 27 khi tinh theo suc mua tuong đuong đa đuoc đieu chinh ty gia. Hien nay, Pakistan đuoc coi la nen kinh te đung thu hai o Nam A (sau An Đo). Tinh đen nam 2016, GDP cua Pakistan đat 271.050 USD, đung thu 43 the gioi va đung thu 16 chau A.
Co cau kinh te Pakistan đa thay đoi tu chu yeu dua vao nong nghiep sang mot ket cau dua manh vao dich vu. Nong nghiep hien nay chi chiem khoang 20% GDP, trong khi linh vuc dich vu chiem 53% GDP. Cac khoan đau tu nuoc ngoai lon đa đuoc rot vao nhieu linh vuc gom ca vien thong, bat đong san va nang luong. Cac nganh cong nghiep quan trong khac gom đo trang suc va det may (chiem gan 60% xuat khau), che bien thuc pham, san xuat hoa chat, va cac nganh cong nghiep sat va thep. Xuat khau cua Pakistan nam 2008 đat gia tri $20.62 ty (USD). Pakistan la mot nuoc phat trien nhanh.
Tuy nhien, cuoc khung hoang kinh te nam 2008 đa khien Pakistan phai tim kiem hon $100 ty đe tranh tinh trang pha san co the xay ra. Khoan tien nay khong bao gio đuoc trao cho Pakistan va vi the ho phai phu thuoc vao mot chinh sach thue khoa nang ne hon, do IMF hau thuan. Mot nam sau Ngan hang Phat trien chau A thong bao cuoc khung hoang kinh te cua Pakistan đa giam nhe trong nam 2009 . Hon nua, ho du đoan rang trong nam 2010 kinh te Pakistan se tang truong it nhat 4% va co the tang truong hon nua voi su phuc hoi kinh te manh me cua the gioi.


= Du lich =

Du khong co hinh anh tot va thuong bi cuong đieu o phuong Tay, va tung bi tap chi "The Economist" coi la mot trong nhung đia điem nguy hiem nhat the gioi, du lich van la mot nganh cong nghiep đang tren đa phat trien tai Pakistan nho su đa dang van hoa, con nguoi va phong canh. Su đa dang trong thu hut du lich tu nhung tan tich cua nhung nen van hoa co nhu Mohenjo-daro, Harappa va Taxila, cho toi nhung đia điem nghi duong o Himalaya, thu hut nhung nguoi say me phong canh hoang da va cac mon the thao mua đong. Pakistan cung co nhieu đinh nui co đo cao tren 7.000 met (22.970 ft), thu hut nhung nha tham hiem va nguoi leo nui tu khap noi tren the gioi, đac biet la K2. Tu thang 4 đen thang 9, khach du lich trong nuoc va quoc te toi tham cac vung nay khien du lich tro thanh mot nguon thu nhap cho nguoi dan đia phuong. Đa so khach du lich toi tu cac nuoc chau A.
Tai Balochistan co nhieu hang đong cho nhung khach du lich va nguoi tham hiem hang đong, đac biet la Hang Juniper Shaft, hang Murghagull Gharra, hang Mughall saa, va nhung hang tu nhien đep đe. Pakistan la mot quoc gia thanh vien Lien minh Hang đong hoc Quoc te (UIS).
Nhung vung phia bac Pakistan la noi co nhieu phao đai, thap va cac kien truc lich su, gom ca cac thung lung Hunza va Chitral, thung lung la noi sinh song cua Kalash, mot cong đong theo thuyet vat linh nho thoi tien Hoi giao. Punjab cung la mot đia điem dien ra tran đanh cua Alexandre tren song Jhelum. Thanh pho Lahore lich su đuoc coi la trung tam van hoa cua Pakistan va co nhieu cong trinh kien truc Mughal nhu Badshahi Masjid, Vuon Shalimar, Lang mo Jahangir va Phao đai Lahore. Hiep hoi Phat trien Du lich Pakistan (PTDC) cung giup quang ba du lich trong nuoc. Tuy nhien, du lich van bi han che boi su thieu hut co so ha tang thich hop va tinh hinh an ninh đang kem đi trong nuoc. Cac hoat chien su gan đay cua Pakistan tai cac đia điem du lich, gom ca Swat va NWFP, đa anh huong lon toi nganh cong nghiep du lich. Nhung kho khan khac cung đuoc quy cho mang luoi du lich con han che, khung quan ly du lich kem, chinh phu it uu tien cho nganh du lich, tinh hieu qua thap trong quang ba du lich va mot nhan thuc thien can ve du lich. Hon nua Pakistan tung tiep đon hon 500,000 du khach truoc cuoc giam phat kinh te toan cau .


Nhan khau Dan so cua Pakistan la 241.499.431 nguoi theo ket qua đieu tra dan so nam 2023. So lieu nay bao gom dan so cua bon tinh cua Pakistan va Lanh tho Thu đo Islamabad. So lieu đieu tra dan so cua Azad Kashmir va Gilgit-Baltistan chua đuoc cong bo. Pakistan la quoc gia đong dan thu nam tren the gioi.
Khoang 20% dan so song duoi nguong ngheo kho quoc te o muc US$1.25 mot ngay. Viec du đoan dan so cho Pakistan kha kho khan boi nhung khac biet trong đo chinh xac cua moi cuoc đieu tra dan so va nhung mau thuan giua nhieu cuoc đieu tra lien quan toi ty le sinh, nhung co le ty le tang dan so đa len toi đinh trong thap nien 1980 va tu đo đa giam đang ke.

Đa so dan cu mien nam Pakistan song doc theo Song Indus. Theo muc đo dan so, Karachi la thanh pho lon nhat Pakistan. O nua phia bac, hau het dan so song trong mot vanh đai đuoc tao thanh boi cac thanh pho Lahore, Faisalabad, Rawalpindi, Islamabad, Gujranwala, Sialkot, Gujrat, Jhelum, Sargodha va Sheikhupura. Trong qua khu, dan so nuoc nay tung co ty le tang kha lon, tuy nhien đa giam vi ty le sinh giam. Nhung thay đoi xa hoi lon đa dan toi su đo thi hoa nhanh chong va su xuat hien cua cac sieu thanh pho. Trong thoi ky 1990–2003, Pakistan duy tri đuoc vi the lich su nhu la quoc gia đo thi hoa nhat o Nam A, voi dan cu thanh thi chiem 36% dan so.
Pakistan co mot xa hoi đa van hoa va đa sac toc va la noi tiep đon mot trong nhung cong đong nguoi ti nan lon nhat the gioi cung nhu mot dan so tre. Xap xi 1.7 trieu nguoi ti nan Afghanistan đang o Pakistan. Gan mot nua so nguoi nay thuc te ra đoi va lon len o Pakistan trong 30 nam qua, vi the ho chua tung nhin thay Afghanistan. Ho khong đuoc tinh đen trong cac cuoc đieu tra dan so quoc gia, tham chi voi ca nguoi ra đoi tai Pakistan, boi ho van bi coi la cac cong dan Afghanistan. Khoang 8 trieu nguoi Muhajir khi ay chiem mot phan tu dan so đat nuoc toi tu An Đo sau khi nuoc nay đoc lap nam 1947. Nguoi Muhajir noi tieng Urdu chiem gan mot nua trong so 17 trieu dan Karachi, nguoi Punjab va Pashtun cung la nhung cong đong đang ke trong thanh pho nay.
Ban mau:Danh sach thanh pho Pakistan theo dan so


= Ngon ngu =

Pakistan la mot quoc gia đa ngon ngu voi uoc tinh tu 75 đen 85 ngon ngu đuoc su dung. Tieng Urdu va tieng Anh la ngon ngu chinh thuc cua Pakistan. Tieng Urdu la lingua franca cua Pakistan, đuoc hon 75% dan so su dung.


= Dan toc =
Theo ket qua đieu tra dan so nam 2023, cac nhom dan toc ngon ngu cua Pakistan bao gom nguoi Punjab (36.98%), nguoi Pashtun (18,15%), nguoi Sindh (14,31%), nguoi Saraiki (12%), nguoi su dung tieng Urdu (9,25%), nguoi Baloch (3,38%), nguoi Hindkowan/nguoi Hazarewal (2,32%) va nguoi Brahui (1,16%). Nhung dan toc thieu so khac bao gom nguoi Kashmir, nguoi Pahari, nguoi Chitrali, cac dan toc o Gilgit-Baltistan, nguoi Kohistani, nguoi Torwali, nguoi Meo, nguoi Hazara, nguoi Kalash va cac dan toc o Siddi.


= Ton giao =

Hoi giao la quoc giao cua Pakistan. Hien phap Pakistan đam bao quyen tu do ton giao. 96,35% dan so theo Hoi giao, 2,17% theo An Đo giao va 1,37% theo Kito giao. Cac ton giao thieu so bao gom Sikh giao, Phat giao, Ky Na giao, Hoa giao (nguoi Parsi) va ton giao vat linh cua nguoi Kalash. In 2012, 2% dan so tu nhan la vo than.


= Y te =
Tuoi tho khi sinh la 63 voi nu va 62 voi nam nam 2006. Tuoi tho khoe manh khi sinh la 54 cho nam va 52 cho nu nam 2003. Expenditure on health was at 2% of the GDP in 2006. Ty le tu duoi 5 tuoi o muc 97 tren 1,000 ca sinh song nam 2006.


= Giao duc =

Giao duc tai Pakistan đuoc chia thanh nam cap: tieu hoc (lop mot toi lop nam); trung hoc (lop sau đen lop tam); cao (lop chin va muoi va đuoc cap Bang cap hai); trung gian (lop muoi mot va muoi hai, đuoc cap Chung nhan giao duc cap hai hang cao); va cac chuong trinh đai hoc voi cac bang cap tot nghiep va sau đai hoc.
Pakistan cung co mot he thong giao duc cap hai song song tai cac truong tu, dua tren bo chuong trinh va do Cambridge International Examinations quan ly, thay cho cac ky thi cua chinh phu. Mot so hoc sinh lua chon thuc hien cac ky kiem tra O level va A level qua Hoi đong Anh.
Hien co 730 truong ky thuat va day nghe o Pakistan. Nhung yeu cau toi thieu đe vao truong day nghe cua nam la hoan thanh lop 8. Cac chuong trinh noi chung keo dai hai hay ba nam. Cac yeu cau toi thieu đe vao cac truong day nghe cua nu la hoan thanh lop 5.
Tat ca cac co so giao duc han lam thuoc trach nhiem cua cac chinh quyen tinh. Chinh phu Lien bang chu yeu ho tro phat trien chuong trinh giang day, cap bang cong nhan va mot so tro giup tai chinh cho nghien cuu.
Giao duc tieng Anh trung hoc đuoc mo rong, dua tren co so cac giai đoan, voi moi truong hoc tren ca nuoc. Thong qua nhieu cuoc cai cach giao duc, toi nam 2015, bo giao duc du kien đat muc đang ky theo hoc 100% voi cac tre em trong đo tuoi, va ty le biet chu đat 86% o nguoi tren 10 tuoi.
Pakistan cung co cac madrassah cung cap giao duc mien phi va cung cung cap cac chuong trinh hoc cung noi o mien phi cho cac hoc sinh thuoc tang lop ngheo nhat xa hoi. Sau nhung chi trich ve viec nhung ke khung bo su dung nhung truong nay cho muc đich tuyen mo chien binh, nhung no luc đa đuoc đua ra nham quan ly cac truong đo.


Van hoa Xa hoi Pakistan phan lon theo che đo thu bac, voi su ton trong lon danh cho cac gia tri truyen thong Hoi giao, du cac gia đinh thanh thi đa phat trien thanh mot he thong gia đinh hat nhan boi nhung đe nen kinh te xa hoi đa bi ap đat boi he thong gia đinh chung truyen thong. Nhung thap ky gan đay đa chung kien su xuat hien cua mot tang lop trung luu tai cac thanh pho nhu Karachi, Lahore, Rawalpindi, Hyderabad, Faisalabad, Multan va Peshawar nhung nguoi muon theo mot khuynh huong on hoa hon, lap truong bi cac khu vuc phia tay bac giap gioi voi Afghanistan chu yeu van rat bao thu va van tuan theo cac truyen thong bo toc tu hang the ky phan đoi. Su gia tang toan cau hoa khien nuoc nay đuoc xep hang 46 theo Chi so Toan cau hoa A.T. Kearney/FP.
Su đa dang cua am nhac Pakistan tu cac loai am nhac dan gian cua cac tinh toi cac the loai am nhac truyen thong nhu Qawwali va Ghazal Gayaki toi cac hinh thuc am nhac hien đai dua tren am nhac truyen thong va phuong tay, nhu su đong bo hoa Qawwali va am nhac phuong tay boi nha soan nhac noi tieng the gioi Nusrat Fateh Ali Khan. Ngoai ra Pakistan cung la que huong cua nhieu ca si nhac dan gian noi tieng nhu Alam Lohar, nguoi cung noi tieng o Punjab An Đo. Tuy nhien, đa so nguoi dan Pakistan nghe am nhac An Đo do Bollywood san xuat va cua nganh cong nghiep đien anh An Đo. Su xuat hien cua nhung nguoi ti nan Afghanistan o cac tinh phia tay đa nhen lai am nhac Pashto va Ba Tu va bien Peshawar thanh mot cong chinh cho cac nhac si Afghanistan va la mot trung tam phan phoi cua am nhac Afghanistan ra nuoc ngoai.
Tap đoan Truyen hinh Pakistan (PTV) va Tap đoan Truyen phat Pakistan thuoc so huu nha nuoc la cac co quan truyen thong co vai tro chi phoi, nhung hien co nhieu kenh truyen hinh tu nhan. Đai đa so nguoi dan Pakistan đuoc tiep can nhieu kenh truyen hinh va cac bo phim My, chau Au va chau A thong qua cac mang luoi truyen hinh tu nhan, truyen hinh cap, va truyen hinh ve tinh. Cung co mot nganh cong nghiep phim ban xu nho tai Lahore va Peshawar (thuong đuoc goi la Lollywood). Va tuy cac bo phim Bollywood đa bi cam trinh chieu tai cac rap chieu phim cong cong tu nam 1965 chung van pho bien trong van hoa đai chung.
Kien truc cua cac khu vuc hien tao thanh Pakistan co the chia thanh bon giai đoan rieng biet —tien Hoi giao, Hoi giao, thuoc đia va hau thuoc đia. Voi su bat đau cua van minh Indus khoang giua thien nien ky thu ba truoc Cong Nguyen, mot nen van hoa thanh thi tien tien đa phat trien lan đau tien trong vung, voi nhung co so kien truc lon, mot so cong trinh van con ton tai đen ngay nay. Mohenjo Daro, Harappa va Kot Diji thuoc cac khu đinh cu thoi ky tien Hoi giao. Su troi day cua Phat giao va anh huong Ba Tu va Hy Lap đa dan toi su phat trien cua phong cach Hy Lap-Phat giao, bat đau tu the ky thu nhat cua Cong Nguyen. Đinh cao cua thoi ky nay dien ra cung phong cach Gandhara. Mot vi du ve kien truc Phat giao la cac tan tich cua tu vien Phat giao Takht-i-Bahi o tinh Bien gioi Tay Bac.
Su xuat hien cua Đao Hoi o Pakistan hien nay co nghia la mot su cham dut đot ngot cua kien truc Phat giao. Tuy nhien, mot su chuyen tiep nhe nhang sang kien truc Hoi giao khong tranh anh đa dien ra. Cong trinh quan trong nhat trong mot so it cong trinh đa hoan toan đuoc kham pha thuoc phong cach Ba Tu la lang mo cua Shah Rukn-i-Alam o Multan. Trong thoi ky Mughal cac yeu to thiet ke cua kien truc Hoi giao-Ba Tu đa bi pha tron voi cac hinh thuc thuong it nghiem tuc cua nghe thuat Hindustani. Lahore, noi o khong thuong xuyen cua cac vi vua cai tri Mughal, co nhieu cong trinh quan trong tu thoi đe che, trong so đo co thanh đuong Hoi giao Badshahi, Phao đai Lahore voi Cong Alamgiri noi tieng, thanh đuong Hoi giao Wazir Khan nhieu mau sac, mang nang anh huong Ba Tu cung nhu nhieu thanh đuong va lang mo khac.

Tuong tu Thanh đuong Shahjahan o Thatta cua nguoi Sindh tu thoi Mughal. Trong thoi ky thuoc đia Anh, cac cong trinh chu yeu mang tinh chat chuc nang thuoc phong cach An-Au đa phat trien tu mot tap hop cac yeu to chau Au va An Đo-Hoi giao. Ban sac quoc gia hau thuoc đia đuoc the hien trong nhung cong trinh hien đai nhu Thanh đuong Faisal, Minar-e-Pakistan va Mazar-e-Quaid.
Van hoc Pakistan gom van hoc cua cac ngon ngu đa tung ton tai o quoc gia nay, gom Urdu, Sindh, Punjab, Pushto, Baloch cung nhu tieng Anh trong cac thoi ky gan đay va trong qua khu gom ca van hoc Ba Tu. Truoc the ky XIX, van hoc chu yeu gom yeu to tho tru tinh va ton giao, than bi va đai chung. Trong thoi ky thuoc đia cac nhan vat van hoc ban xu, duoi anh huong cua van hoc phuong Tay thuoc chu nghia hien thuc, đa ngay cang tiep can voi cac chu đe va cac hinh thuc dien ta khac nhau. Ngay nay, truyen ngan đuoc dan chung rat ua chuong.
Nha tho quoc gia Pakistan, Allama Muhammad Iqbal, đa đe xuat viec tao lap mot que huong rieng biet cho nhung nguoi Hoi giao An Đo. Tuy nhien, Iqbal cung đa viet Tarana-e-Hind noi nen niem tin vao mot nuoc An Đo thong nhat va hung manh. Cuon sach The Reconstruction of Religious Thought in Islam (Tai thiet Tu tuong Ton giao trong Đao Hoi) cua ong la mot tac pham lon cua triet hoc Hoi giao hien đai. Nhan vat noi tieng nhat cua van hoc Urdu đuong đai o Pakistan la Faiz Ahmed Faiz. Tho Sufi Shah Abdul Latif, Bulleh Shah va Khawaja Farid cung rat pho bien o Pakistan. Mirza Kalich Beg đa đuoc goi la nguoi cha cua van xuoi tieng Sindh hien đai.


= The thao =

Mon the thao chinh thuc va quoc gia cua Pakistan la khuc con cau tren co, du cricket đuoc ua chuong hon. Đoi tuyen cricket quoc gia đa mot lan gianh Cricket World Cup (nam 1992), va mot lan ve nhi (nam 1999), va nuoc nay hai lan đong đang cai to chuc (nam 1987 va 1996). Pakistan ve nhi trong giai ICC World Twenty20 2007 đau tien đuoc to chuc o Nam Phi va la nha vo đich ICC World Twenty20 2009 đuoc to chuc o Anh. Squash la mot mon the thao noi bat khac cua nguoi Pakistan, voi cac van đong vien đang cap the gioi nhu Jahangir Khan va Jansher Khan nhieu lan gianh giai World Open trong su nghiep cua ho.
O muc đo quoc te, Pakistan đa nhieu lan tham gia Olympics mua he mon hockey tren co, quyen Anh, đien kinh, boi loi, va ban sung. Pakistan đa gianh đuoc tong so 10 chiec huy chuong (3 vang, 3 bac va 4 đong) trong khi tai Commonwealth Games va Asian Games ho co 61 va 182 huy chuong. Hockey la mon the thao Pakistan co đuoc nhieu thanh cong nhat tai cac ky Olympic, voi ba huy chuong vang nam (1960, 1968, va 1984). Pakistan cung co ky luc bon lan gianh Hockey World Cup (1971, 1978, 1982, 1994). Motorsport Association cua Pakistan la mot thanh vien cua Federation Internationale de l'Automobile. Trong cac mon the thao tham hiem hang đong Pakistan la mot quoc gia thanh vien cua UIS (Lien đoan Hang đong hoc Quoc te) Freedom Rally la mot cuoc đua off-road đuoc to chuc hang nam dien ra trong cac dip ky niem Đoc lap. Pakistan cung đa lan đau tien đuoc tham gia Golf World Cup nam 2009.


Xem them Ghi chu Tham khao Đoc them Cohen, Stephen P. The Idea of Pakistan. The Brookings Institution. November 2004. ISBN 0-8157-1502-1.
Banuazizi, Ali and Weiner, Myron. The State, Religion, and Ethnic Politics: Afghanistan, Iran, and Pakistan. Syracuse University Press. August 1988. ISBN 0-8156-2448-4.
Halliday, Fred. State and Ideology in the Middle East and Pakistan. Monthly Review Pr. February 1998. ISBN 0-85345-734-4.
Hammond Incorporated. Hammond Greater Middle East Region: Including Afghanistan, Pakistan, Libya, and Turkey. American Map Corporation. August 2002. ISBN 0-8437-1827-7.
Hilton, Isabel. Letter from Pakistan: The Pashtun Code. The New Yorker. ngay 3 thang 12 nam 2001.ISABEL HILTON (ngay 3 thang 12 nam 2001). "THE PASHTUN CODE". Luu tru ban goc ngay 27 thang 2 nam 2007. Truy cap ngay 9 thang 12 nam 2009.
Insight Guides, Halliday, Tony and Ikram, Tahir. Insight Guide Pakistan. Apa Productions. January 1998. ISBN 0-88729-736-6.
Malik, Hafeez. Pakistan: Founders' Aspirations and Today's Realities. Oxford University Press, USA. May 2001. ISBN 0-19-579333-1.
Malik, Iftikhar H. Religious Minorities in Pakistan. Minority Rights Group International. September 2002. ISBN 1-897693-69-9.[4]
Malik, Iftikhar H. Culture and customs of Pakistan. Greenwood Press. December 2005. ISBN 0-313-33126-X.
Najim, Adil. Pakistan and Democracy. The News International Pakistan. ngay 6 thang 5 nam 2004."Pakistan and Democracy". Ban goc luu tru ngay 28 thang 6 nam 2006. Truy cap ngay 14 thang 8 nam 2008.
Rooney, John. Shadows in the dark: A history of Christianity in Pakistan up to the 10th century. Christian Study Centre. January 1984. OCLC 12177250
Rahman, Tariq.1996. Language and Politics in Pakistan Karachi: Oxford University Press. Reprinted several times, latest repr. 2006.
Rahman, Tariq.2002. Language, Ideology and Power: Language-learning Among the Muslims of Pakistan and North India Karachi: OUP.
Rahman, Tariq.2004. Denizens of Alien Worlds: A Study of Education, Inequality and Polarization in Pakistan Karachi: OUP, 2006 repr.
Sharif, Shuja. Musharraf's Administration And Pakistan's Economy. Contemporary Review. ngay 31 thang 3 nam 2005. 129–134.
Wolpert, Stanley. Jinnah of Pakistan. Oxford University Press, USA. May 1984. ISBN 0-19-503412-0.
Zakaria, Rafiq. The Man Who Divided India: An Insight into Jinnah's Leadership and its Aftermath. Popular Prakashan. 2001. ISBN 81-7154-892-X.
Statehood in South Asia Luu tru ngay 29 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine.
Strategic Insights, Volume III, Issue 10 (October 2004) Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine.


Lien ket ngoai Government of Pakistan
Pakistan Board of Investment
The President of Pakistan Luu tru ngay 5 thang 7 nam 2008 tai Wayback Machine
The Ministry of Information and Broadcasting Luu tru ngay 20 thang 7 nam 2005 tai Wayback Machine
Chief of State and Cabinet Members Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine
Muc “Pakistan” tren trang cua CIA World Factbook.
Pakistan Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine at UCB Libraries GovPubs
Pakistan tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Pakistan
Pakistan,  mot wiki ngoai
Pakistaniaat: A Journal of Pakistan Studies