Tran Vukovar la mot cuoc vay ham keo dai 87 ngay tu thang 8 đen thang 11 nam 1991 o thanh pho Vukovar, mien đong Croatia, ap đat boi Quan đoi nhan dan Nam Tu (JNA) va ho tro boi cac luc luong ban quan su khac nhau tu Serbia. Truoc chien tranh, thanh pho kieu Baroque nay la mot cong đong đa sac toc thinh vuong, la noi tu hoi cua nguoi Croat, nguoi Serb va nhieu nhom sac toc khac. Khi Nam Tu bat đau tan ra, ca tong thong Serbia Slobodan Milosevic va tong thong Croatia Franjo Tuđman bat đau theo đuoi nhung chinh sach chu nghia dan toc. Nam 1990, cang thang leo thang đa thanh mot cuoc noi day co vu trang cua nguoi Serb o Croatia, đuoc ho tro boi chinh phu Serbia va cac nhom ban quan su, gianh quyen kiem soat cac khu vuc co đong dan cu nguoi Serb o Croatia. JNA cung bat đau can thiep ung ho cuoc noi day, va xung đot no ra o vung Slavonia phia đong Croatia tu thang 5 nam 1991. Vao thang 8, JNA phat đong mot cuoc tan cong toan dien nham vao lanh tho do Croatia nam giu o phia đong Slavonia, bao gom thanh pho Vukovar.
O Vukovar, chong lai 36.000 binh si JNA va luc luong ban quan su nguoi Serb đuoc trang bi ao giap va phao hang nang, la khoang 1.800 Ve binh Quoc gia Croatia (ZNG) đuoc trang bi vu khi hang nhe va cac tinh nguyen vien dan su. Trong tran chien, đan phao va ten lua đuoc na vao thanh pho voi tan suat len toi 12.000 qua mot ngay. Vao thoi điem đo, đay la tran chien khoc liet va keo dai nhat o chau Au ke tu nam 1945, va Vukovar la thanh pho lon đau tien cua chau Au bi pha huy hoan toan ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai. Khi Vukovar that thu vao ngay 18 thang 11 nam 1991, hang tram binh linh va dan thuong bi luc luong nguoi Serb tan sat va it nhat 20.000 cu dan bi cuong buc di cu. Nhin chung, khoang 3.000 nguoi đa thiet mang trong tran chien. Hau het nhung nguoi khong thuoc sac dan Serb đa bi thanh loc va Vukovar đuoc sap nhap vao Cong hoa Serbia Krajina. Mot so quan chuc quan su va chinh tri nguoi Serb, bao gom Milosevic, sau đo bi truy to va mot so truong hop trong so đo bi bo tu vi toi ac chien tranh trong va sau tran chien.
Tran chien cung lam kiet que luc luong JNA va cho thay mot buoc ngoat trong Chien tranh gianh đoc lap Croatia. Mot lenh ngung ban đuoc tuyen bo sau đo vai tuan. Vukovar van nam trong tay nguoi Serb cho đen nam 1998, khi thanh pho đuoc tai sap nhap vao Croatia mot cach hoa binh voi viec ky ket Thoa thuan Erdut. Vukovar đa đuoc tai thiet thoi hau chien nhung moi chi co it hon mot nua dan so so voi luc truoc chien tranh va nhieu toa nha van con dau vet do chien tranh đe lai. Hai cong đong dan toc chinh noi đay van bi chia re sau sac va thanh pho khong the lay lai đuoc su thinh vuong truoc đay.


Boi canh Vukovar la mot trung tam quan trong tai khu vuc bien gioi phia đong cua Croatia, nam o đong Slavonia tren bo tay song Danube. Khu vuc nay co cong đong dan cu đa dang gom nguoi Croat, nguoi Serb, nguoi Hungary, nguoi Slovak, nguoi Rusyn va nhieu dan toc khac. Ho đa cung nhau chung song hoa thuan hang the ky truoc Chien tranh gianh đoc lap Croatia. Đay cung la mot trong nhung khu vuc giau co nhat cua Nam Tu truoc khi xay ra xung đot. Su thinh vuong cua Vukovar đuoc phan anh qua mot trong nhung quan the kien truc Baroque đep nhat o Croatia.
Khu vuc nay trai qua nhung bien đoi lon ve nhan khau hoc sau Chien tranh the gioi thu hai, khi nhung cu dan goc Đuc bi truc xuat va nguoi dan tu khap noi tren đat nuoc Nam Tu toi đay đinh cu. Nam 1991, cuoc đieu tra dan so cuoi cung truoc khi Nam Tu tan ra ghi nhan vung đo thi Vukovar, bao gom thanh pho Vukovar va khu vuc xung quanh, co 84.189 cu dan, trong đo 43,8% la nguoi Croat, 37,5% la nguoi Serb, con lai la cac nhom dan toc khac. Rieng dan so cua Vukovar thi gom 47% nguoi Croat va 32,3% nguoi Serb.
Tu nam 1945, Nam Tu đuoc quan ly nhu mot nha nuoc Lien bang Xa hoi Chu nghia, voi sau nuoc cong hoa thanh vien - Slovenia, Croatia, Bosna va Hercegovina, Serbia, Montenegro va Macedonia. Bien gioi hien tai giua Serbia va Croatia đuoc phan đinh vao nam 1945 boi Uy ban Chinh phu Lien bang Nam Tu. Uy ban nay chuyen cac khu vuc co đa so nguoi Serb cho Cong hoa Xa hoi chu nghia Serbia va nhung khu vuc co đa so nguoi Croat cho Cong hoa Xa hoi chu nghia Croatia. Tuy nhien, mot bo phan khong nho nguoi Serb van nam trong bien gioi Croatia.
Sau cai chet cua nha lanh đao Nam Tu Josip Broz Tito vao nam 1980, chu nghia dan toc von bi đan ap tu lau nay nhu đuoc hoi sinh va cac nuoc thanh vien bat đau khang đinh quyen luc manh me hon khi chinh phu lien bang bat đau suy yeu. Slovenia va Croatia tien toi dan chu đa đang va cai cach kinh te, nhung tong thong Serbia Slobodan Milosevic phan đoi cai cach va tim cach tang tam anh huong cua chinh phu Nam Tu. Nam 1990, Slovenia va Croatia to chuc bau cu cham dut che đo cong san va đua cac Đang ung ho đoc lap len nam quyen. O Croatia, Lien minh Dan chu Croatia (HDZ) len nam quyen, voi Franjo Tuđman lam tong thong.
Chuong trinh nghi su cua Tuđman đa bi phan đoi boi nhieu nguoi thieu so Serb o Croatia, nhung nguoi ma ong luon cong khai đoi khang. Đang Dan chu nguoi Serb (SDS) o Croatia, đuoc Milosevic ung ho phia sau, to cao HDZ tai sinh phong trao dan toc-phat xit Ustase, mot phong trao đa tan sat hang tram nghin nguoi Serb trong Chien tranh the gioi thu hai. Tu giua nam 1990, SDS to chuc mot cuoc noi day co vu trang o cac khu vuc co đong nguoi Serb sinh song o Croatia va thanh lap Oblast tu tri dan toc Serbia o Krajina, voi su ho tro bi mat cua chinh phu Serbia va cac nhom ban quan su nguoi Serb. Chinh phu Croatia nhanh chong mat quyen kiem soat cac khu vuc rong lon. Vao thang 2 nam 1991, nguoi Serb o Krajina ly khai khoi Croatia va tuyen bo y đinh thong nhat voi Serbia. Cac cong đong nguoi Serb khac o Croatia cung tuyen bo đoc lap va thanh lap luc luong dan quan cua rieng minh.


Truoc cuoc chien Xung đot giua nguoi Serb va nguoi Croat lan sang mien đong Slavonia vao đau nam 1991. Vao ngay 1 thang 4, dan lang nguoi Serb xung quanh Vukovar va cac thanh pho khac o đong Slavonia bat đau dung rao chan tren cac con đuong chinh. Đai bang Trang, mot luc luong ban quan su nguoi Serb do Vojislav Seselj đung đau, di chuyen đen đong quan o lang nguoi Serb Borovo Selo o ngay phia bac Vukovar. Vao giua thang 4 nam 1991, cac vi tri cua luc luong nguoi Serb bi tan cong boi sung khong giat di đong. Co nhung cao buoc rang Gojko Susak, luc đo la Thu truong Bo Quoc phong Croatia, ra lenh cuoc tan cong. Khong co thuong vong, nhung su kien đa lam tram trong them cang thang sac toc trong khu vuc. Vao ngay 2 thang 5, luc luong ban quan su nguoi Serb phuc kich hai xe buyt cua canh sat Croatia tai trung tam Borovo Selo, khien 12 canh sat thiet mang va 22 nguoi khac bi thuong. Mot nguoi Serb cung thiet mang trong su kien. Tran Borovo Selo la su kien bao luc toi te nhat giua nguoi Serb va nguoi Croat ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai, khien nhieu nguoi Croat phan no va dan đen bung phat bao luc sac toc tren khap Slavonia.

Ngay sau đo, cac đon vi truc thuoc Quan đoi Nhan dan Nam Tu (JNA) đuoc đieu đong đen Borovo Selo. Su can thiep cua quan đoi đuoc cac nha lanh đao đia phuong Croatia hoan nghenh, nhung Thu truong Bo Noi vu Croatia, Milan Brezak, cao buoc JNA ngan can canh sat Croatia đoi pho voi luc luong ban quan su. Cac tran đau sung no ra khap noi giua cac nhom dan quan đoi đich. Tai Vukovar, nguoi Croat quay roi cac cu dan Serb, đoi khi rat bao luc. Canh sat Croatia cuong che đai phat thanh đia phuong, Radio Vukovar, cac nhan vien nguoi Serb cua đai bi sa thai va thay the bang nguoi Croat. Cac luc luong dan quan Serb đa phong toa mot cach co he thong cac tuyen đuong van chuyen o khu vuc nong thon voi đa so nguoi Serb o xung quanh Vukovar, va trong nhieu ngay chi co the tiep can Vukovar bang mot con đuong đat chay qua cac ngoi lang co nguoi Croat sinh song. Bau khong khi o Vukovar đuoc mo ta la chet choc.
Vao ngay 19 thang 5 nam 1991, chinh phu Croatia to chuc mot cuoc trung cau dan y đoc lap tren toan quoc. O Vukovar, cung nhu nhieu noi khac o Croatia, nhung nguoi theo chu nghia dan toc Serb cung ran keu goi nguoi Serb tay chay cuoc trung cau dan y, trong khi nhung nguoi on hoa ung ho viec su dung cuoc trung cau đe phan đoi đoc lap. Nhieu nguoi Serb đia phuong đa bo phieu. Cuoc trung cau dan y đuoc thong qua voi 94% so phieu ung ho tren toan quoc.
Bao luc trong va xung quanh Vukovar co chieu huong gia tang sau cuoc trung cau dan y. Cac cuoc tan cong bang sung va bom lien tiep đuoc bao cao trong thanh pho va cac khu vuc xung quanh. Cac cuoc phao kich le te vao thanh pho bat đau tu thang 6, va gia tang cuong đo trong suot mua he. Borovo Naselje, vung ngoai o phia bac Vukovar do Croatia nam giu, hung chiu mot tran phao kich đang ke vao ngay 4 thang 7. Luc luong ban quan su nguoi Serb bat đau truc xuat hang nghin nguoi khong thuoc sac toc Serb ra khoi nha tren khap thanh pho. Đap lai đieu nay, luc luong ban quan đoi nguoi Croat, do Tomislav Mercep chi huy, tan cong nguoi Serb trong va xung quanh Vukovar. Khoang tu 30 đen 86 nguoi Serb đa mat tich hoac bi giet, va hang ngan nguoi khac phai roi bo nha cua. Mot đai dien cua chinh phu Croatia tai Vukovar noi voi chinh quyen Zagreb rang "thanh pho lai la nan nhan cua khung bo, cac cuoc xung đot vu trang va cac vu xa sung khieu khich voi nhung hau qua kho luong. Chinh sach đuoc theo đuoi cho đen nay đa tao ra mot bau khong khi kinh hoang trong cong đong nguoi Croat va nguoi Serb." Cac tay sung cua ca hai ben đot va cuop pha hang tram ngoi nha va trang trai trong khu vuc.
Cuoc xung đot đa lam mo ranh gioi sac toc. Nhieu nguoi Serb song o Vukovar qua nhieu the he - đuoc goi la starosedioci hay "nhung nguoi đinh cu cu" - khong bi anh huong boi nhung tuyen truyen chinh tri tu Beograd hay Knin va van tiep tuc chung song hoa binh voi cac hang xom nguoi Croat. Nguoc lai, nhung dosljaci, hay "nguoi moi đen", co gia đinh di cu tu mien nam Serbia va Montenegro đe thay the nhung nguoi goc Đuc bi truc xuat sau 1945, moi la nhung nguoi huong ung nhieu nhat nhung loi keu goi chu nghia dan toc. Nha bao Paolo Rumiz mo ta cach chinh quyen Serbia co gang thu phuc đong bao đe van đong long yeu nuoc, va khi khong thanh cong voi đieu đo, ho giet nhung nguoi dan ay, cuop tai san, hang hoa hay xua đuoi ho đi cho khac. Nhung nguoi đinh cu cu se khong đe minh bi kich đong chong lai cac quoc gia khac. Khi nguoi Croat chay tron khoi cac cuoc giao tranh, ho thuong giao chia khoa nha cho nhung nguoi hang xom Serb, nhung nguoi ma ho tin tuong, thay vi cho canh sat Croatia. Nha khoa hoc chinh tri Sabrina P. Ramet luu y rang điem noi bat cua cuoc chien o đong Slavonia la "viec huy đong nhung nguoi khong hoa nhap vao đoi song đo thi đa van hoa chong lai chu nghia đa van hoa đo thi." Cuu thi truong Beograd Bogdan Bogdanovic mo ta cuoc tan cong vao Vukovar la mot hanh đong, cuoc tan cong co chu y vao chu nghia đo thi.


Cac luc luong đoi lap Đen cuoi thang 7 nam 1991, luc luong phong thu tu phat cua nguoi Croat o Vukovar gan nhu bi bao vay boi dan quan nguoi Serb o cac khu vuc lan can. Luc luong ban quan su, binh linh JNA va Luc luong Phong thu Lanh tho (TO) co mat tai cac khu vuc co đong nguoi Serb sinh song. Co mot doanh trai nho cua JNA o quan Sajmiste cua Vukovar bi bao quanh boi lanh tho do Croatia kiem soat. Mac du hai ben thuong đuoc goi la "nguoi Croat" va "nguoi Serb" hoac "nguoi Nam Tu", nguoi Serb va nguoi Croat cung nhu nhieu nhom dan toc khac tren khap Nam Tu tham chien cho ca hai phe. Chi huy thu nhat cua luc luong tan cong la nguoi Macedonia. Nguoi Serb va cac sac toc khac chiem mot phan đang ke cua luc luong Croatia.


= Luc luong Croatia =
Luc luong Croatia tai Vukovar bao gom 1.800 nguoi đuoc tap hop tu cac đon vi cua Ve binh Quoc gia Croatia moi đuoc thanh lap, bao gom 400 thanh vien cua Lu đoan Can ve 3 va Lu đoan Can ve 1. Tieu đoan 4 cua Lu đoan can ve 3 đong quan trong thanh pho ngay tu đau, trong khi cac thanh vien Lu đoan can ve 1 rut lui tu noi khac o phia tay Syrmia toi đay. Ngoai ra con co 300 si quan canh sat va 1.100 tinh nguyen vien dan su tu Vukovar va cac khu vuc lan can. Ban đau, phan lon luc luong đuoc to chuc mot cach tu phat. Vao cuoi thang 9 nam 1991, luc luong đuoc chinh thuc to chuc lai thanh Lu đoan Vukovar 204, con đuoc goi la Lu đoan 124.
Co cac tinh nguyen vien đen tu cac vung khac cua Croatia, bao gom 58 thanh vien nhom ban quan su cuc huu Luc luong Phong ve Croatia (HOS), hau thuan boi Đang Quyen loi Croatia (HSP) theo chu nghia dan toc cuc đoan cua Dobroslav Paraga. Luc luong phong thu thanh pho la mot bo phan tieu bieu cua cua xa hoi Vukovar. Co toi mot phan ba khong phai la nguoi Croat, bao gom nguoi Serb, nguoi Rusyn, nguoi Hungary va cac sac toc khac. Khoang 100 nguoi trong so đo la nguoi Serb. "Chung toi hoan toan tin tuong vao ho", mot cuu binh Croatia noi. "Ho đa sat canh cung chung toi bao ve Vukovar."
Luc luong Croatia tai Vukovar đuoc chi huy boi Mile Dedakovic, mot cuu si quan JNA gia nhap ZNG va tinh nguyen phu trach cong tac phong thu cua noi đay. Trong tran chien, ong su dung bi danh Jastreb. Gojko Susak, Bo truong Bo Quoc phong Croatia, vien dan Dedakovic nhu mot minh chung nguoi Serb cung tham gia bao ve Vukovar. Tuyen bo nay sau đo đa đuoc cac nguon đoc lap in lai, nhung la sai su that. Pho tu lenh Branko Borkovic, mot cuu si quan JNA khac cung tinh nguyen phuc vu o Vukovar. Hai nguoi thiet lap mot co cau chi huy thong nhat, to chuc luc luong phong thu thanh mot lu đoan duy nhat va trien khai mot he thong phong thu tong hop. Mot vanh đai phong thu gom sau khu vuc đuoc thanh lap, moi khu vuc đuoc giao cho mot đon vi trong Lu đoan 204. Ho cung su dung mot mang luoi ham, kenh, muong va hao đe di chuyen xung quanh cac khu vuc khi can thiet.
O giai đoan đau, luc luong o Vukovar đuoc trang bi tuong đoi kem, nhieu nguoi chi đuoc trang bi sung san va ho chu yeu dua vao vu khi bo binh hang nhe, nhung co thu đuoc mot it phao, sung phong khong va tu che tao min no. Ho cung thu đuoc vai tram vu khi chong tang nhu sung phong ten lua M79 va M80, nhung thieu đan duoc trong suot tran chien. Viec chiem đuoc doanh trai cua JNA đa phan nao cai thien tinh hinh. Nguoi ta uoc tinh rang chien truong Vukovar su dung khoang 55-60% tong so đan duoc san co cua luc luong Croatia.


= Luc luong Nam Tu va Serbia =

Luc luong tan cong bao gom cac si quan JNA tu khap Nam Tu, cac thanh vien cua TO, Chetnik (luc luong ban quan su nguoi Serb dan toc chu nghia), dan quan Serb đia phuong cung nhu cac đon vi cua Hai quan Nam Tu va Khong quan Nam Tu. Vao luc cao điem, luc luong Nam Tu va nguoi Serb o vung lan can Vukovar len toi khoang 36.000 nguoi. Ho đuoc trang bi phao hang nang, ten lua, xe tang va đuoc ho tro boi may bay va tau hai quan tren song Danube.
Mac du quan đoi Nam Tu tham gia chinh, chinh phu Serbia cung co truc tiep tham gia tran chien. Co quan canh sat mat cua Serbia, SDB, tham gia vao mot so hoat đong quan su, va mot so si quan cua co quan nay chi huy cac đon vi TO cua Serbia chien đau tai Vukovar. Bo Noi vu Serbia cung chi đao cac hoat đong cua luc luong ban quan su, va chiu trach nhiem trang bi khi tai cho luc luong nay. Slobodan Milosevic sau đo đa bi buoc toi lien quan truc tiep toi tran chien. Theo Veselin Sljivancanin, nguoi sau đo bi ket an vi toi ac chien tranh tai Vukovar, lenh ban pha Vukovar đen "tu Dedinje" - khu pho thuong luu o Beograd, noi Milosevic sinh song.

Ban đau, JNA van coi minh la luc luong bao ve nha nuoc Lien bang cong san Nam Tu, chu khong phai la mot cong cu cua chu nghia dan toc nguoi Serb. Nguoi đung đau JNA, Veljko Kadijevic, Bo truong Quoc phong Nam Tu la mot nguoi cong san tan tuy, ban đau tim cach giu cac thanh vien Nam Tu lai voi nhau va tuyen bo trung lap trong cuoc xung đot giua nguoi Serb va nguoi Croat. Ban lanh đao JNA nham đen viec chia đoi Croatia bang cach chiem giu cac vung noi đia co đong nguoi Serb sinh song, gan nhu toan bo vung Dalmatia va phan lon mien trung va mien đong Croatia. Muc đich la buoc gioi lanh đao chinh tri Croatia đau hang va đam phan lai tu cach thanh vien cua Nam Tu. Ban lanh đao JNA khong bi chi phoi boi nguoi Serb, va nhung muc tieu ban đau nay phan anh trien vong cua Nam Tu ve su lanh đao đa sac toc. Kadijevic la nguoi nua Croat va nua Serb, con pho tu lenh la nguoi Slovene, chi huy luc luong JNA trong giai đoan đau cua tran chien la nguoi Macedonia, va nguoi đung đau Luc luong Khong quan Nam Tu, đa lien tuc nem bom Vukovar trong tran chien, la mot nguoi Croat.
That bai trong cuoc Chien tranh 10 ngay voi Slovenia khien JNA khong the hoan thanh muc tieu ban đau la giu cho Nam Tu nguyen ven. Nhieu thanh vien nguoi Serb trong quan đoi khong con muon chien đau vi mot Nam Tu đa sac toc. Nguoi Serb ngay cang chiem đa so trong JNA khi nhung binh si khong phai nguoi Serb đao ngu hoac tu choi nhap ngu. Mot so chi huy JNA cong khai ung ho luc luong noi day nguoi Serb o Croatia va cung cap vu khi cho ho. Mac du Kadijevic va cac chi huy cap cao khac cua JNA ban đau lap luan rang "JNA phai bao ve tat ca cac quoc gia cua Nam Tu",  cuoi cung ho nhan ra rang khong co co hoi đat đuoc muc tieu ban đau, va ung ho phe nguoi Serb.
Tuyen truyen cua Nam Tu va Serb mieu ta nhung nguoi ly khai nguoi Croat la ke diet chung Ustase, la nhung ke đa chiem lanh tho Nam Tu mot cach bat hop phap va đang đe doa thuong dan nguoi Serb tuong tu nhu cac pogrom chong nguoi Serb trong Chien tranh the gioi thu hai. Kadijevic sau đo bien minh cho cuoc tan cong nham vao Vukovar voi ly do đay la mot phan cua "xuong song cua quan đoi Croatia" va phai đuoc "giai phong". To Narodna Armija cua JNA tuyen bo sau tran chien rang Vukovar "đa chuan bi trong nhieu thap ky đe ho tro quan Đuc xam nhap song Danube." Seselj tuyen bo: "Tat ca chung ta la mot quan đoi. Cuoc chien nay la mot thu thach lon đoi voi nguoi Serb. Nhung nguoi vuot qua bai kiem tra se tro thanh nguoi chien thang. Nhung nguoi đao ngu khong the khong bi trung phat. Khong mot Ustasa nao co the roi Vukovar song sot."


Dien bien = Giai đoan I, thang 8 đen thang 9 nam 1991 =

Tran Vukovar dien ra trong hai giai đoan keo dai khoang 90 ngay: tu thang 8 đen thang 9 nam 1991, truoc khi thanh pho bi bao vay hoan toan, va tu đau thang 10 đen giua thang 11, khi Vukovar bi JNA bao vay va cuoi cung la bi JNA chiem đong. Bat đau tu thang 6, Vukovar va cac khu vuc lan can phai hung chiu tran phao va sung coi gan nhu hang ngay. Vao thang 7, JNA va TO bat đau trien khai luc luong tren khap mien đong Slavonia, bao quanh Vukovar tu ba phia. Giao tranh ac liet bat đau vao cuoi thang Tam. Vao ngay 23 thang 8, Borovo Naselje hung chiu hang loat đan phao tu phia JNA va cac luc luong Croatia đa ban ha hai may bay chien đau G-2 Galeb bang ten lua phong khong phong vac vai. Ngay hom sau, JNA, Khong quan Nam Tu va Hai quan Nam Tu tien hanh mot cuoc tan cong lon su dung may bay, tau hai quan tren song Danube, xe tang va phao binh. Cuoc tan cong, đuoc thuc hien tu ca hai ben bien gioi, gay ra thiet hai lon va dan đen nhieu thuong vong cho dan thuong.
Vao ngay 14 thang 9, chinh phu Croatia ra lenh tan cong tat ca cac đon vi đon tru va kho vu khi cua JNA tren toan quoc, goi la Tran chien doanh trai. Doanh trai JNA o Vukovar nam trong so nhung noi bi tan cong vao ngay hom đo, du JNA đa co gang phong ve. Đe tra đua, luc luong ban quan su nguoi Serb tan cong cac khu vuc o phia tay nam Vukovar tu huong Negoslavci, buoc khoang 2.000 nguoi phai so tan. Đa co bao cao ve cac vu giet nguoi hang loat va mot so luong dan thuong thiet mang. Cac luc luong Croatia ben ngoai vanh đai Vukovar nhan đuoc mot luong lon vu khi va đan duoc tu cac kho chua o noi khac, giup ho giu vung phong tuyen.
JNA đap tra bang cach phat đong mot loat cac cuoc tan cong lon o đong Slavonia, tu đo du đinh tien ve phia tay qua Vinkovci va Osijek đen Zagreb. JNA khong bo qua Vukovar vi ban lanh đao JNA muon giai phong cac doanh trai bi bao vay va loai bo moi đe doa co the xay ra đoi voi cac tuyen tiep te. Du Vukovar khong phai trong tam chinh cua chien dich, nhung nhu Tran Stalingrad, mot cuoc giao tranh ban đau khong quan trong đa tro thanh mot bieu tuong chinh tri quan trong cho ca hai ben.
Vao ngay 19 thang 9, mot luc luong JNA bao gom it nhat 100 xe tang T-55 va M-84 cung voi cac tau san bay boc thep va phao hang nang roi Beograd, bat đau xam nhap vao Croatia gan thi tran nguoi Serb la Sid vao ngay 20 thang 9. Luc luong phong thu Croatia lap tuc phai quay tro lai Vukovar. Lu đoan co gioi can ve so 1 cua JNA nhanh chong tiep can doanh trai Vukovar, pha bo vong vay cua Croatia va tien đen bao vay Vukovar. Đen ngay 30 thang 9, noi đay gan nhu bi bao vay hoan toan. Tat ca cac con đuong vao va ra đeu bi phong toa, va con đuong duy nhat vao la đi xuyen qua mot canh đong ngo hiem tro.
JNA lien tuc tien hanh cac cuoc tan cong vao Vukovar nhung khong đat đuoc tien trien nao. Luc luong chien đau boc thep cua JNA, đuoc thiet ke đe chien đau o đat trong, hau nhu khong the đi vao nhung con pho hep cua Vukovar. Su ho tro tu bo binh chinh quy con thieu, trong khi đo, luc luong TO thi khong đuoc huan luyen bai ban, thieu nhue khi va khong đu kha nang thay the. Luc luong JNA duong nhu thieu kinh nghiem tien hanh chien tranh đo thi, cac si quan ra quyet đinh va phan ung cham chap.
Luc luong Croatia chong lai cac cuoc tan cong cua JNA bang cach no min cac con đuong, cu cac đoi co đong đuoc trang bi vu khi chong tang, trien khai nhieu tay sung ban tia va chong tra JNA tu cac vi tri kien co. JNA ban đau dua vao viec tap trung hang loat xe boc thep tien doc theo đuong pho theo sau la mot vai đai đoi bo binh. Croatia đap tra bang cach khai hoa vu khi chong tang o cu ly rat gan - chi khoang 20 met (66 ft) - đe vo hieu hoa xe dan đau va xe phia sau, khien cho nhung nguoi con lai mac ket o giua, vo hieu hoa mot cach co he thong luc luong JNA. Croatia co gang tranh pha huy hoan toan bo xe boc thep cua JNA, vi chung co the chua nguon tiep te quan trong. Nguoi Croat su dung chien luoc "phong thu chu đong", thuc hien cac cuoc tan cong đanh va roi chay khien cho JNA choang vang. Min cung lam can tro buoc tien cua JNA. Cac chien thuat khac cung đuoc su dung đe lam giam nhue khi quan JNA, chang han nhu ban ten lua thoi tiet va đat min ben duoi xe tang JNA vao ban đem, khien chung phat no khi khoi đong vao buoi sang. JNA co thuong vong rat lon. Tren mot con đuong, đuoc menh danh la "nghia đia xe tang", khoang mot tram xe boc thep cua JNA bi pha huy, 15 trong so đo gay ra boi Marko Babic. Thuong vong cao đa anh huong đen tinh than cua ca bo chi huy.
JNA bat đau phong phao va ten lua vao thanh pho. Toi cuoi tran chien, hon 700.000 qua đan phao va cac ten lua cac loai đa đuoc ban vao Vukovar voi tan suat len toi 12.000 qua mot ngay. Nguoi ta uoc tinh rang Vukovar cung nhu cac khu vuc xung quanh đa bi ban pha boi hon 2,5 trieu qua đan phao tren 20 milimet (0,79 in). Cuoc ban pha nay đuoc cho la du doi hon ca o Stalingrad. Hang nghin nguoi dan Vukovar tru an trong cac ham tranh bom đuoc xay dung trong Chien tranh Lanh.


 Nhung điem yeu cua JNA va ap dung cac chien thuat moi  Viec JNA thieu su ho tro cua bo binh la do muc tuyen quan thap trong nhung thang truoc đo. Nhieu linh du bi - đen tu tat ca cac nuoc thanh vien, bao gom ca Croatia - tu choi nhap ngu, va nhieu binh si đang phuc vu đa đao ngu thay vi chien đau. Serbia khong chinh thuc co chien tranh va khong co cuoc tong đong vien nao. Uoc tinh co khoang 150.000 nguoi Serb xuat ngoai đe tron nghia vu quan su, va nhieu nguoi khac đa đao ngu hoac lan tron. Chi co 13 phan tram linh nghia vu đuoc bao cao lam nhiem vu. 40.000 nguoi khac to chuc noi day tren khap Serbia; to bao Vreme binh luan vao thang 7 nam 1991 rang quan đoi luc đo hoan toan tan ra.
Nhue khi tren chien truong kem. Cac chi huy cua JNA đa phai no sung đe thuc đay nguoi cua ho chien đau. Khi chi huy cua mot đon vi JNA tai Vukovar hoi ai san sang chien đau, mot nua so nguoi muon ve nha. Mot linh nghia vu, khong the quyet đinh chon đi ve hay o lai chien đau tu ban minh tai cho. Mot si quan JNA tung phuc vu tai Vukovar sau đo đa mo ta cach quan cua ong nhieu lan tu choi tuan theo menh lenh, "bo phuong tien chien đau, vut bo vu khi, tu tap tren mot bai đat bang phang, ngoi va hat Give Peace a Chance cua John Lennon." Vao cuoi thang 10, toan bo mot tieu đoan bo binh tu Novi Sad đa tu bo tan cong vao Borovo Naselje va bo chay. Mot nhom linh du bi khac vut bo vu khi va đi bo tro lai Serbia qua mot cay cau gan đo. Mot linh lai xe tang, Vladimir Zivkovic, lai xe tang tu tien tuyen tai Vukovar đen quoc hoi Nam Tu o Beograd, đo tren bac them truoc toa nha. Zivkovic bi bat va bi nha chuc trach tuyen bo la mat tri. Cach nha chuc trach đoi xu voi Zivkovic khien cac đong chi cua Zivkovic phan no, phan đoi bang cach chiem lay mot đai phat thanh đia phuong bang sung va tuyen bo rang "chung toi khong phai la nhung ke phan boi, nhung chung toi khong muon tro thanh nhung ke xam luoc."
Vao cuoi thang 9, Zivota Panic đuoc giao phu trach chien dich tan cong Vukovar. Ong thanh lap tru so moi, cac co che chi huy va kiem soat moi đe giai quyet tinh trang vo to chuc đa can tro buoc tien cua JNA. Panic chia luc luong JNA thanh cac Khu vuc Trach nhiem (AORs) phia Bac va phia Nam. AOR phia bac đuoc giao cho Mladen Bratic, trong khi Mile Mrksic đuoc giao phu trach phia nam. Linh moi nhap ngu va cac nhom tinh nguyen ban quan su tu Serbia cung bo sung vao luc luong, đuoc trang bi vu khi tot va co nhue khi nhung thuong vo ky luat va tan bao. Ho đuoc thanh lap thanh cac đon vi co đai đoi va tieu đoan đe thay the cho nhung nguoi đao ngu. Trong mot video quay sau mot tran chien, chi huy quan đoan Novi Sad đa ca ngoi Luc luong Ve binh Tinh nguyen Serb ("Nhung chu ho") cua Zeljko Raznatovic, đuoc goi la "Arkan":

Cong lao lon nhat thuoc ve cac tinh nguyen vien Arkan! Mac du mot so nguoi cao buoc toi co hanh đong thong đong voi luc luong ban quan su, nhung o đay ho khong phai la luc luong ban quan su! Ho la nhung nguoi đan ong tu nguyen chien đau vi To quoc. Chung toi bao vay mot ngoi lang, anh ta lao vao va giet bat cu ai khong chiu đau hang. Hay tien len!

Panic đa ket hop luc luong ban quan su nhue khi cao voi cac đon vi cong binh đuoc huan luyen đe ra pha bom min va tieu diet cac vi tri phong thu, ho tro boi thiet giap hang nang va phao binh. Luc luong ban quan su dan đau mot cuoc tan cong moi vao ngay 30 thang 9. Cuoc tan cong thanh cong trong viec cat đut tuyen đuong tiep van cua Croatia toi Vukovar sau khi Marinci, mot ngoi lang tren tuyen đuong ra ngoai thanh pho, bi chiem vao ngay 1 thang 10. Ngay sau đo, chi huy Lu đoan Croatia 204, Mile Dedakovic, xuat phat voi mot đoi ho tong nho, vuot qua phong tuyen cua Serbia đe đen Vinkovci đang do Croatia nam giu. Pho cap cua Dedakovic, Branko Borkovic, nhan quyen chi huy he thong phong thu cua Vukovar. Anton Tus, chi huy luc luong Croatia ben ngoai vanh đai Vukovar, giao Dedakovic phu trach mot chien dich đot pha đe giai vay thanh pho va mo cuoc phan cong vao ngay 13 thang 10. Khoang 800 binh si va 10 xe tang tham gia vao cuoc tan cong, bat đau vao sang som voi su chuan bi cua phao binh. Luc luong canh sat đac nhiem tien vao Marinci truoc buoi trua, nhung phai rut lui vi khong con đu suc đe giu vi tri. Xe tang va bo binh Croatia gap phai su khang cu nang ne tu JNA va bi chan lai o Nustar do hoa luc phao binh. Lu đoan thiet giap so 252 JNA gay ton that nang ne cho luc luong Croatia va vao khoang 13:00 Bo Tong tham muu HV đa chi thi dung cuoc tan cong. Mot đoan xe nhan đao cua Hoi Chu thap đo đa đuoc đua đen Vukovar.


= Giai đoan II, thang 10 đen thang 11 nam 1991 =

Trong giai đoan cuoi cua tran chien, nhung cu dan con lai cua Vukovar, bao gom vai nghin nguoi Serb, tru an trong cac can ham tru bom cong cong, moi noi co toi 700 nguoi. Mot uy ban xu ly khung hoang đuoc thanh lap, hoat đong tu mot boongke hat nhan ben duoi benh vien thanh pho. Uy ban nam quyen quan ly thanh pho va to chuc cung cap thuc pham, nuoc va vat tu y te, giu cho so luong dan thuong tren đuong pho o muc toi thieu va đam bao rang moi noi tru an đuoc canh gac cung nhu co it nhat mot bac si va y ta chi đinh.
Benh vien Vukovar phai xu ly hang tram ca chan thuong. Trong nua cuoi thang 9, so nguoi bi thuong đat 16 đen 80 nguoi moi ngay, 3/4 trong so đo la dan thuong. Mac du đuoc đanh dau bang bieu tuong Chu Thap Đo, benh vien bi trung hon 800 qua đan phao trong tran chien. Phan lon toa nha đa bi pha huy, cac nhan vien va benh nhan phai di doi đen cac hanh lang dich vu ngam. Đon vi cham soc đac biet đuoc chuyen vao ham tru bom hat nhan cua toa nha. Ngay 4 thang 10, Khong quan Nam Tu tan cong benh vien, pha huy toa nha đieu hanh. Mot qua bom roi xuyen qua nhieu tang, tit ngoi va roi trung chan mot nguoi đan ong đang chan thuong, nhung khong lam anh ta nang them.
Cac luc luong Croatia dung mot so may bay phan luc Antonov An-2 đe tiep te cho Vukovar. Ben canh đo, cac may bay cung tha bom tu che bang can đung nhien lieu va lo hoi chua đay thuoc no va kim loai. Cac phi hanh đoan su dung GPS đe xac đinh vi tri muc tieu, sau đo đay bom qua cua hong may bay.
Cong đong chau Au co gang cung cap vien tro nhan đao cho 12.000 dan thuong bi mac ket trong vong vay, nhung chi co mot đoan xe cuu tro vuot qua đuoc. Vao ngay 12 thang 10, nguoi Croat đinh chi cac hanh đong quan su đe cho phep đoan xe đi qua, nhung JNA đa su dung loi dung đieu nay đe đat đuoc them cac loi ich quan su. Khi đoan xe khoi hanh, JNA tri hoan hai ngay va su dung thoi gian nay đe đat min, đua quan tiep vien va cung co quyen kiem soat tren tuyen đuong ra khoi Vukovar. Khi đen noi, đoan xe chuyen vat tu y te đen benh vien Vukovar va so tan 114 thuong dan bi thuong.
Vao ngay 16 thang 10, JNA tien hanh mot cuoc tan cong lon vao Borovo Naselje, đat đuoc mot so buoc tien, nhung roi lai roi vao be tac khi đoi mat voi su khang cu quyet tam cua Croatia. Vao ngay 30 thang 10, JNA phat đong mot cuoc tan cong phoi hop tong luc, đi đau la luc luong ban quan su, theo sau la luc luong bo binh va cong binh mot cach co he thong vuot qua phong tuyen cua Croatia. Luc luong cua JNA, đuoc chia thanh cac khu vuc hoat đong phia bac va phia nam, tan cong đong thoi vao nhieu điem va đay lui quan Croatia. JNA cung ap dung cac chien thuat moi, chang han nhu ban truc tiep vao cac ngoi nha va sau đo đieu khien xe tang qua đo, su dung hoi cay va bom khoi đe tieu diet nhung nguoi ben trong. Cac toa nha cung bi đanh chiem bang cach su dung sung chong tang va phong khong.
Vao ngay 2 thang 11, JNA tien đen vung ngoai o chien luoc Luzac, nam giua Borovo Naselje va Vukovar, cat đut mot trong hai con đuong noi trung tam thanh pho voi vung ngoai o phia bac. Trong khi đo, ZNG (đa đuoc đoi ten thanh Quan đoi Croatia) co gang chiem lai lang Marinci va Ceric đe mo lai tuyen đuong tiep te toi Vukovar, tan cong don dap cac tuyen đuong JNA đi toi Vukovar va tien hanh mot cuoc tan cong bang xe tang vao cac tuyen cua JNA. Vao ngay 4 thang 11, Mladen Bratic cua JNA đa thiet mang khi xe tang cua ong bi trung đan phao. Loi the ve phao va ten lua giup JNA ngan chan buoc tien va gay thuong vong nang ne cho Croatia.


 Vukovar sup đo  JNA tien hanh mot cuoc tan cong đo bo qua song Danube o phia bac Luzac vao ngay 3 thang 11 đe hoi quan voi "Nhung chu ho" Arkan. Cuoc tan cong nay đa chia đoi vanh đai phong thu cua Croatia, chia cat nhom quan chinh o trung tam voi mot nhom nho hon o Borovo Naselje. Nhom tac chien phia Nam JNA bat đau tan cong trung tam thanh pho, chia cat nhom linh Croatia con lai. Vao ngay 5 thang 11, cac luc luong Croatia phao kich vao 1 thi tran nguoi Serb, Sid, giet chet 3 thuong dan va lam bi thuong nhieu nguoi nguoi khac. JNA va luc luong ban quan su chiem đuoc mot đinh đoi quan trong, Milova Brda, vao ngay 9 thang 11, cho ho co mot cai nhin toan canh ve thanh pho. Cuoc tan cong đuoc dan đau boi luc luong ban quan su, voi JNA va may bay chien đau TO đong vai tro ho tro, đac biet la trong cac hoat đong ra pha bom min va ho tro phao binh tam gan. Lang Bogdanovci do Croatia nam giu, nam ngay phia tay Vukovar, that thu vao ngay 10 thang 11. Toi 87 dan thuong thiet mang sau khi bi bat.
Vao ngay 13 thang 11, JNA cat đut lien ket cuoi cung giua Borovo Naselje va Vukovar. Luc luong Croatia ben ngoai vanh đai Vukovar co gang pha vo vong vay bang cach tan cong tu Nustar, nhung bi JNA đay lui mot lan nua. Luc nay, nguoi Croat đa can kiet đan duoc va kiet suc vi chien đau suot ngay đem ma khong co bat ky trien vong nao. Luc luong nguoi Croat bi giam con ba nhom rieng biet. Khong the tranh khoi that bai, hang tram binh linh va dan thuong nguoi Croat co gang đot pha ra ngoai trong nhieu ngay, khi JNA tien hanh cuoc tan cong cuoi cung. Phan lon nguoi o Borovo Naselje đa khong the lam nhu vay va thiet mang.
Vao ngay 18 thang 11, nhung nguoi linh Croatia cuoi cung o trung tam Vukovar đau hang. Đen ngay 18 thang 11, nhieu cu dan Vukovar song trong đieu kien toi tan va gan nhu chet đoi. Mot phu nu noi voi Đac phai vien Lien Hop Quoc Cyrus Vance rang hai thang truoc đo co đa o trong ham tru bom cung voi 5 đua con cua minh ma khong co nha ve sinh hay nuoc giat. Ho song bang hai lat banh mi va mot mieng pate moi ngay. Mot nguoi linh Croatia mo ta đieu kien vao giai đoan đinh điem giao tranh:

Đen đau thang 10, khong con thuoc la. Moi nguoi đang hut la nho hoac tra. Khong con men no lam banh mi. Con trai toi đang phai an đo hop cung voi toi va vo toi, vay ma luong thuc an đong hop cung sap het. Cac cuoc phao kich keo dai 24 gio mot ngay, va khi ngung ban con toi te hon. Khi moi nguoi ra khoi ham tru an đen gieng nuoc trong thoi gian ngung ban, nhung tay sung ban tia đa ban ho. Khong the giu tre em o trong trong hai thang, va khi chung chay ra ngoai, khi co anh nang mat troi vao buoi sang, cac tay sung cung ban vao chung.

Khi tran chien ket thuc, muc tan pha khien nhieu nguoi khong roi khoi noi tru an trong nhieu tuan bi soc. Sinisa Glavasevic, phong vien Đai phat thanh Croatia va la nguoi goc Vukovar, o lai thanh pho trong suot tran chien, mo ta canh nhung nguoi song sot đi ra khoi ham:

Khunh canh Vukovar vao gio thu 22 cua ngay thu 87 [cua cuoc bao vay] se o lai mai mai trong ky uc cua nhung nguoi chung kien. Canh tuong hoang tan la vo tan, mui khet, duoi chan la tan tich cua mai ngoi cu, vat lieu xay dung, kinh, đong đo nat, va mot su im lang đen ron nguoi... Chung toi hy vong rang noi thong kho cua Vukovar đa qua.

Mac du chien su đa ket thuc o trung tam Vukovar vao ngay 18 thang 11, cac cuoc giao tranh le te van tiep dien trong vai ngay o nhung noi khac trong thanh pho. Mot so binh si Croatia tiep tuc khang cu cho đen ngay 20 thang 11 va mot so khac tron thoat khoi Borovo Naselje vao cuoi ngay 23 thang 11. Mot so nha bao nuoc ngoai va nha theo doi quoc te đa vao Vukovar ngay sau khi Croatia đau hang va ghi lai nhung gi ho nhin thay. Blaine Harden cua to The Washington Post đa viet:

Duong nhu khong mot mai nha, canh cua hay buc tuong nao trong toan bo Vukovar khong co nhung ho lom chom hoac nhung lo hong do manh bom, đan, bom hoac đan phao đe lai - tat ca đeu xay ra do trong no luc keo dai ba thang cua quan noi day nguoi Serb va Quan đoi Nam Tu do nguoi Serb lanh đao gianh giat thanh pho tu luc luong phong thu Croatia. Khong mot toa nha nao co the o đuoc, hoac tham chi co the sua chua đuoc. Gan nhu moi cay coi đeu bi hoa luc chat thanh tung manh nho.

Chuck Sudetic cua The New York Times đua tin:

Chi co nhung nguoi linh nguoi Serb, nhung con cho đi lac va mot vai nha bao đi bo tren nhung con đuong đay khoi, toan gach vun giua đong đo nat cua cac toa nha chung cu, cua hang va khach san o trung tam Vukovar. Khong mot trong nhung toa nha chung toi khao sat trong ngay hom nay la co the o đuoc. Trong mot cong vien, lua đan đa xen nhung tan cay day lam đoi giong nhu nhung ngon co bi cat boi mot chiec may cat. Ben kia đuong, mai vom cua mot nha tho Co đoc chinh thong đa đo xuong thanh đuong. Vu khi tu đong ban ra vai phut mot lan khi nhung nguoi linh Serbia rinh mo, mot so trong so đo say ruou, nham vao min đat, chim bo cau va cua so con sot lai sau cuoc giao tranh.

Laura Silber va Allan Little cua BBC mo ta "xac nguoi va đong vat vut bua bai tren đuong pho. Nhung bo khung khung khiep cua cac toa nha van đang chay, chi chua đay mot inch vuong la khong bi thiet hai. Cac linh tinh nguyen nguoi Serb, voi đoi mat hoang da, chay am am tren đuong pho, tui đay đo đac cuop pha." JNA an mung chien thang, nhu Marc Champion The Independent mo ta:

Cac thuong ta chi huy "Chien dich Vukovar" đa chieu đai hon 100 nha bao ben trong đong đo nat cua Khach san Dunav tai mot le ky niem chien thang cua ga tho lam mu khung. Ho phat nhung tam buu thiep anh cua Vukovar truoc đay lam ky vat va phuc vu đo uong tren khan trai ban ho bot trang, khi gio va mua thoi qua cua so vo... Ben trong khach san Dunav la mot the gioi Alice o xu so than tien, noi Thuong ta [Miodrag] Gvero thong bao rang cac lo hong tren cac buc tuong la do luc luong Croatia gay ra. Ho đa đat nhung que thuoc no vao nen gach đe lam cho đoi quan trong xau đi, ong noi.


Thuong vong Khoang 3.000 nguoi đa thiet mang trong tran chien. Croatia bi thuong vong nang ne ve quan su va dan su. Ban đau, phia Croatia bao cao co 1.798 nguoi thiet mang trong cuoc bao vay, ca binh linh va dan thuong. Tuong Croatia Anton Tus sau đo tuyen bo rang khoang 1.100 binh si Croatia đa thiet mang, va 2.600 binh linh va dan thuong đuoc liet ke la mat tich. Theo Tus, 1.000 binh si Croatia khac thiet mang khi tiep can Vinkovci va Osijek. Ong luu y rang cuoc giao tranh dien ra du doi đen muc ton that o mien đong Slavonia tu thang 9 đen thang 11 nam 1991 chiem mot nua tong so thuong vong trong chien tranh cua Croatia tu nam đo. Theo so lieu do Bo Quoc phong Croatia cong bo nam 2006, 879 binh si Croatia thiet mang va 770 nguoi bi thuong o Vukovar. Co quan Tinh bao Trung uong Hoa Ky (CIA) uoc tinh thuong vong cua Croatia vao khoang 4.000–5.000 nguoi chet tren toan mien đong Slavonia. Lu đoan 204 Vukovar đa hy sinh hon 60% trong tran chien. CIA bao cao rang 1.131 thuong dan thiet mang trong suot cuoc giao tranh. Trong so nhung nguoi thiet mang co 86 tre em. Theo cac quan chuc Croatia, o mien đong Slavonia, 2.000 nguoi Croatia đa thiet mang, 800 nguoi mat tich, 3.000 nguoi bi bat lam tu binh va 42.852 nguoi ti nan vao cuoi nam 1991.
Mac du thiet hai cua JNA la vo cung to lon, nhung con so chinh xac van chua ro rang vi thieu du lieu chinh thuc. JNA chinh thuc cong bo 1.279 nguoi đa thiet mang trong toan bo cuoc chien o Croatia. Norman Cigar cho rang con so thuc te co the lon hon đang ke vi thuong vong đuoc bao duoi thuc te trong chien tranh. Theo Tus, rieng quan đoan Novi Sad cua JNA đa mat 1.300 binh si trong chien dich o mien đong Slavonia, tu đieu nay, ong uoc tinh rang khoang 6.000 đen 8.000 binh linh va tinh nguyen vien đa chet o mien đong Slavonia, voi ton that 600 xe boc thep va vu khi hang nang, cung nhu hon 20 may bay.
Cac nguon tin Serbia khong đong y voi đanh gia nay. Milisav Sekulic noi rang tran chien dan đen cai chet cua 1.180 binh si JNA va TO. Andrija Biorcevic, cuu tu lenh quan đoan Novi Sad, nhan xet rang "[khong] hon 1.500 nguoi bi giet ben phia chung toi."  Đieu nay đa đuoc lap lai boi Zivota Panic, nguoi co chung mot con so tuong tu. Nam 1997, nha bao Miroslav Lazanski, nguoi co quan he mat thiet voi quan đoi Serbia, đa viet tren to Vecernje novosti rang ve phia JNA, TO va cac đon vi tinh nguyen, chinh xac 1.103 nguoi đa thiet mang. Ong cung trich dan thiet hai 110 xe boc thep va hai may bay chien đau bi ban roi, cong voi mot chiec khac bi pha huy do loi ky thuat. Vao thoi điem đo, đanh gia cua Lazanski đa đuoc chung thuc boi ba vi tuong JNA nghi huu. Theo cac nguon tin nguoi Serb o Croatia, 350 nguoi Serb o Vukovar đa thiet mang trong tran chien, trong đo co 203 TO va 147 dan thuong.


Toi ac chien tranh Ngay sau tran chien, nhieu binh linh va dan thuong Croatia bi hanh quyet khi bi bat. Cac nha bao tai hien truong đa chung kien mot su vu nhu vay tren tuyen pho chinh cua Vukovar. Ho cung cho biet đa nhin thay đuong pho rai rac cac thi the trong trang phuc dan su. Cac phong vien đai truyen hinh BBC ghi lai canh linh ban quan su nguoi Serb ho vang: "Slobodane, Slobodane, salji nam salate, bice mesa, bice mesa, klacemo Hrvate!" ("Slobodan [Milosevic], Slobodan, hay gui cho chung toi it salad, [vi] se co thit, se co thit, chung toi se giet mo nguoi Croat"). Sau đo, mot nha bao nguoi Serb tham gia vao luc luong du bi cua JNA o Vukovar đa đua tin:

Sau khi Vukovar that thu, nguoi dan xep hang dai đi bo đen khu vuc giam giu. Trong luc ho đi, linh ban quan su đia phuong nguoi Serb ngau nhien keo nguoi ra khoi hang, tuyen bo rang ho phai bi hanh quyet vi la "toi pham chien tranh". Hau het nhung nguoi nay la nguoi Croat trai qua thoi gian giao tranh trong cac ham tru an, đac biet la trong benh vien Vukovar. Viec chon ai bi hanh quyet cung đuoc thuc hien khi nhung nguoi nay đang roi khoi noi tru an. Ho bi keo ra khoi hang duoi su giam sat, va voi su cho phep ro rang, cua Thieu ta Veselin Sljivancanin, si quan JNA phu trach an ninh sau khi Vukovar that thu.

Khoang 400 nguoi tu benh vien Vukovar - nhung benh nhan, nhan vien y te, cac nhan vat chinh tri đia phuong va nhung nguoi khac đa lanh nan o đo ma khong phai nguoi Serb - bi JNA bat. Mac du mot so sau đo đa đuoc tha, khoang 200 nguoi đuoc đua đen trai Ovcara gan đo va bi hanh quyet trong vu tham sat Vukovar. It nhat 50 nguoi khac đa đuoc đua đi noi khac va khong bao gio đuoc nhin thay nua. Hang nghin nguoi khac đuoc chuyen đen cac trai tu do luc luong noi day kiem soat o Serbia va Croatia. Sau đo la nhung vu giet nguoi hang loat. Tai Dalj, phia bac Vukovar, noi co nhieu cu dan truoc đay bi tham sat, nhieu tu nhan tu Vukovar phai chiu nhung cuoc tham van, đanh đap va tra tan khac nghiet, va it nhat 35 nguoi thiet mang. JNA giam giu 2.000 nguoi tai co so cong nghiep Velepromet o Vukovar, 800 trong so đo bi JNA phan loai la tu nhan chien tranh. Nhieu nguoi bi tham van da man, mot so bi cac thanh vien TO va luc luong ban quan su giet chet tai cho, trong khi mot so khac bi đua đen Ovcara, noi ho cung thiet mang trong mot vu tham sat. Cac tu nhan con lai đuoc chuyen đen mot trai tu do JNA đieu hanh o Sremska Mitrovica. Khi đen noi, ho bi lot tran, bi đanh đap va tra khao, va buoc phai ngu trong nhieu tuan tren san go tran. Hau het đuoc tha vao thang 1 nam 1992 theo mot thoa thuan do phai vien Lien Hop Quoc Cyrus Vance lam trung gian. Nhung nguoi khac bi giu lam tu nhan cho đen giua nam 1992. Nhung nguoi Serb chien đau ben phia Croatia bi coi la ke phan boi va bi đoi xu đac biet khac nghiet, chiu đung nhung tran đon da man.
Nhung nguoi bi bat giu khong bi nghi ngo co lien quan đen cac hoat đong quan su đuoc so tan khoi Vukovar đen cac đia điem khac o Serbia va Croatia. Cu dan khong thuoc sac toc Serb bi thanh loc mot cach co he thong, va it nhat 20.000 cu dan cua Vukovar buoc phai roi đi, trong tong so hang chuc nghin nguoi bi truc xuat khoi mien đong Slavonia. Khoang 2.600 nguoi mat tich do hau qua tran chien. Tinh đen thang 11 nam 2017, chua ro tung tich cua hon 440 nguoi trong so nay. Cung co nhung vu cuong hiep trong chien tranh, khien hai nguoi linh sau đo bi ket an.
Luc luong nguoi Serb đa chon ra mot so ca nhan noi bat. Trong so đo co bac si Vesna Bosanac, giam đoc benh vien thanh pho, nguoi đuoc coi la nu anh hung o Croatia nhung lai bi truyen thong Serbia coi la ac quy. Co va chong bi đua đen nha tu Sremska Mitrovica, noi co bi nhot trong phong đon voi hon 60 phu nu khac trong vai tuan. Chong co bi đanh đap lien tuc. Sau khi co khang cao tu Uy ban Chu thap đo quoc te, ho cuoi cung đa đuoc tha trong mot cuoc trao đoi tu nhan. Nha bao Sinisa Glavasevic thi bi đua đen Ovcara, bi đanh đap da man va bi xu ban cung voi cac nan nhan khac trong mot vu tham sat.
Vukovar bi cuop pha mot cach co he thong sau khi bi chiem. Mot binh si JNA tung chien đau tai Vukovar noi voi to bao Serbia Dnevni Telegraf rang "linh ban quan su Chetnik hanh xu nhu nhung ten cuop chuyen nghiep, ho biet phai tim kiem nhung gi trong nhung ngoi nha ma ho cuop đuoc." JNA cung tham gia vao cuoc cuop boc; mot quan chuc trong Bo Quoc phong Serbia đa nhan xet: "Hay ke cho toi nghe ve mot nguoi linh du bi, đac biet neu anh ta la mot si quan, nguoi đa danh hon mot thang o mat tran va khong mang ve mot chiec xe tot voi moi thu co the vua vao ben trong." Hon 8.000 tac pham nghe thuat đa bi cuop pha, bao gom ca bao tang thanh pho, lau đai Eltz, noi bi nem bom va pha huy trong cuoc vay ham. Serbia tra lai 2.000 tac pham nghe thuat bi cuop vao thang 12 nam 2001.


= Cao buoc va xet xu =

Ba si quan JNA - Mile Mrksic, Veselin Sljivancanin va Miroslav Radic - nhung nguoi bi Toa an Hinh su Quoc te ve Nam Tu cu (ICTY) truy to ve nhieu toi ac chong lai loai nguoi va vi pham luat chien tranh, đa đau hang hoac bi bat vao nam 2002 va 2003. Ngay 27 thang 9 nam 2007, Mrksic bi ket an 20 nam tu ve toi giet nguoi va tra tan, Sljivancanin bi ket an 5 nam tu ve toi tra tan va Radic đuoc trang an. Ban an cua Sljivancanin đuoc tang len 17 nam sau khi bi khang cao. Ban an đuoc giam xuong muoi nam sau khi khang cao lan thu hai va Sljivancanin đuoc tra tu do som vao thang 7 nam 2011. Slavko Dokmanovic, thi truong nguoi Serb cua Vukovar, cung bi truy to va bat giu vi vai tro trong vu tham sat, nhung đa tu sat vao thang 6 nam 1998, ngay truoc khi phan quyet đuoc thong qua.
Thu linh luc luong ban quan su nguoi Serb Vojislav Seselj bi truy to ve toi ac chien tranh, bao gom nhieu toi giet nguoi, trong đo co vu tham sat o benh vien Vukovar ma luc luong "Đai bang Trang" cua ong ta đuoc cho la co lien quan. Vao thang 3 nam 2016, Seselj đuoc tuyen trang an ve tat ca cac toi danh khang cao. Vao ngay 11 thang 4 nam 2018, Phong khang cao cua Co che theo doi Toa an Hinh su Quoc te đa ket an ong ve toi ac chong lai loai nguoi toi 10 nam tu cho mot bai phat bieu vao thang 5 nam 1992, trong đo keu goi truc xuat nguoi Croat khoi Vojvodina. Ong đuoc tha bong ve nhung toi ac chien tranh va toi ac chong lai loai nguoi ma ong đuoc cho la vi pham, ke ca o Vukovar.
Ban cao trang Slobodan Milosevic cua ICTY mo ta cuoc tan cong tong the cua JNA va Serb o Croatia - bao gom ca giao tranh o đong Slavonia - nhu mot "to chuc toi pham chung" đe loai bo nhung nguoi khong thuoc sac toc Serb khoi cac khu vuc sinh song cua nguoi Serb o Croatia. Milosevic bi cao buoc nhieu toi ac chong lai loai nguoi, vi pham luat chien tranh va vi pham cac Cong uoc Geneve ve chien tranh va hau qua. Ong qua đoi vao thang 3 nam 2006, truoc khi qua trinh xet xu co the hoan tat. Nha lanh đao nguoi Serb o Croatia, Goran Hadzic đa bi truy to vi "tan pha vo co nha cua, cac cong trinh ton giao va van hoa" va tan pha khong can thiet tren khap mien đong Slavonia va truc xuat dan cu khong phai nguoi Serb cua Vukovar. Hadzic bi bat vao thang 7 nam 2011, sau bay nam tron chay va khong nhan 14 toi danh chien tranh va toi ac chong lai loai nguoi. Ong qua đoi vao thang 7 nam 2016, truoc khi qua trinh xet xu hoan tat.
Vao thang 12 nam 2005, mot toa an Serbia ket an 14 cuu quan nhan vi lien quan đen vu tham sat tai benh vien. Nam 2011, mot toa an Serbia khac truy to hon 40 nguoi Croat vi cac cao buoc toi ac chien tranh o Vukovar. Mot ban cao trang truoc đo chong lai mot binh si nguoi Croat đa bi huy bo vi nhung bat thuong trong cuoc đieu tra. Croatia cung truy to mot so nguoi Serb vi toi ac chien tranh o Vukovar, bao gom cuu tuong JNA Veljko Kadijevic va Blagoje Adzic. Adzic chet vi nguyen nhan tu nhien o Belgrade vao thang 3 nam 2012 va chua tung bi xet xu. Kadijevic chay tron khoi Nam Tu sau cuoc lat đo cua Milosevic va xin ti nan o Nga. Ong đuoc nhap quoc tich Nga vao nam 2008 va qua đoi tai Moskva vao thang 11 nam 2014. Nam 1999, Croatia kien Nam Tu truoc Toa an Cong ly Quoc te (ICJ), cho rang toi ac diet chung đa đuoc thuc hien o Vukovar. Sau khi Serbia va Montenegro giai the vao nam 2006, ban an nay đuoc chuyen cho Serbia. Vao thang 2 nam 2015, ICJ ra phan quyet rang tran chien va vu tham sat sau đo khong cau thanh toi diet chung, nhung khang đinh rang JNA va quan đoi Serb đa thuc hien nhung toi ac nghiem trong.


Khia canh chinh tri = Tuyen truyen =
Cac phuong tien truyen thong Serbia va Croatia đa tien hanh mot cuoc chien tuyen truyen ve dien bien cua tran chien va ly do đang sau. Bo may tuyen truyen cua ca hai ben thuc đay tinh cam dan toc cuc đoan va boi nho ben kia ma khong he khach quan hay tu phe binh. Cac phuong tien truyen thong Croatia mo ta cac luc luong Serbia la "nhung ke khung bo nguoi Serb" va mot "đoi quan chiem đong cua Cong san Serb" voi muc tieu pha nat giac mo ngan nam ve mot Croatia đoc lap. Tuyen truyen đat đen cuong đo cao nhat sau khi Vukovar that thu. To Novi list to cao nguoi Serb la "ke an thit nguoi" va "nhung ke cuc đoan tan bao". Cac phuong tien truyen thong Serbia mo ta luc luong JNA va Serbia la "nhung nguoi giai phong" va "bao ve" nguoi dan Serbia, va cac luc luong Croatia la "đam Ustashoid", "ao đen", "dan quan" va "nhung con quai vat say ruou va nem đa". Đa co nhung đinh kien ve chung toc va gioi tinh, bao gom tuyen bo rang cac chien binh Croatia "mac vay phu nu đe tron khoi thi tran" va tuyen dung "nhung nguoi đan ong da đen".
Tinh trang cua nan nhan cung la muc tieu trung tam cho bo may tuyen truyen cua ca hai ben, va tran chien đuoc su dung đe ho tro cho nhung tuyen bo ve toi ac. Mot so nan nhan co the hoan đoi đuoc, noi cach khac cac nan nhan chien tranh khong ro danh tinh đuoc gioi truyen thong Croatia xac đinh la nguoi Croat, trong khi đuoc cac phuong tien truyen thong Serbia nhan la nguoi Serb. Theo to Republika, đai TV Novi Sad đuoc lenh xac đinh bat ky thi the nao ma cac phong vien quay đuoc la "xac nguoi Serb". Sau tran chien, truyen hinh Beograd chieu hinh anh hang tram xac chet xep hang dai ben ngoai benh vien cua Vukovar va tuyen bo rang ho la nhung nguoi Serb đa bi "tham sat" boi nguoi Croat. Theo To chuc Theo doi Nhan quyen, cac thi the nay thuoc ve nhung nguoi chet vi vet thuong tai benh vien ma nhan vien khong the chon cat do ban pha du doi va buoc phai đe ho nam ngoai troi. Truyen hinh Serbia tiep tuc phat cac tuyen bo ve "nhung nguoi Serbia bi tham sat o Vukovar" trong mot thoi gian sau khi noi đay that thu.
Viec tuyen truyen lay nan nhan lam trung tam nhu vay đa co tac dung thuc đay manh me. Mot tinh nguyen vien nguoi Serb noi rang anh ta chua bao gio nhin thay thanh pho truoc chien tranh, nhung đa đen chien đau vi "nguoi Croat co mot mang luoi ham mo duoi thanh pho noi ho giet va tra tan tre em chi vi ho la nguoi Serb." Ngay ca Reuters đa đua tin sai rang 41 tre em bi tham sat o Vukovar boi binh linh nguoi Croat. Mac du đuoc đinh chinh mot ngay sau đo, đieu nay đa đuoc cac phuong tien truyen thong Serbia su dung đe bien minh cho hanh đong quan su o Croatia. Nhieu nguoi trong so nhung nguoi chien đau tai Vukovar tin rang ho đang tham gia vao mot cuoc đau tranh đe giai phong noi đay khoi mot ke chiem đong thu đich.


= Phan ung quoc te =
Cong đong quoc te đa co nhung no luc đe cham dut giao tranh nhung khong thanh. Ca hai ben đeu vi pham lenh ngung ban, thuong la trong vong vai gio. Nhung loi keu goi cua mot so thanh vien Cong đong Chau Au yeu cau Lien minh Tay Au can thiep quan su đa bi Chinh phu Anh Quoc phu quyet. Thay vao đo, mot Hoi nghi Nam Tu đuoc thanh lap duoi su chu tri cua Nam tuoc Carrington, voi muc đich tim cach cham dut xung đot. Lien Hop Quoc ap đat lenh cam van vu khi đoi voi tat ca cac nuoc cong hoa Nam Tu vao thang 9 nam 1991 theo Nghi quyet 713 cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, nhung đieu nay khong hieu qua, mot phan do JNA khong co nhu cau nhap khau vu khi. Cac cuong quoc chau Au tu bo no luc nham giu cho Nam Tu thong nhat va đong y cong nhan nen đoc lap cua Croatia va Slovenia vao ngay 15 thang 1 nam 1992.
Cac nha quan sat quoc te đa co gang khong thanh ngan chan cac vu vi pham nhan quyen dien ra sau tran chien. Chuyen tham cua đac phai vien Lien Hop Quoc Marrack Goulding va Cyrus Vance bi can tro mot cach co he thong boi luc luong JNA. Yeu cau cua Vance muon đen tham benh vien, noi ma benh nhan bi loi ra tham sat, đa bi mot trong nhung kien truc su chinh cua vu tham sat, Veselin Sljivancanin tu choi. Ong cung đa chan cac đai dien cua Hoi Chu thap đo trong mot cuoc đoi đau gian du đuoc camera truyen hinh ghi lai: "Đay la đat nuoc cua toi, chung toi đa chinh phuc noi đay. Đay la Nam Tu, va toi chi huy o đay!"
Khong co su hien dien cua phuong tien truyen thong quoc te nao o Vukovar, cung nhu o cac cuoc vay ham Dubrovnik va cuoc vay ham Sarajevo sau đo. Tuong đoi it canh giao tranh o Vukovar đuoc phat song cho khan gia nuoc ngoai. Nha bao nguoi Anh Misha Glenny binh luan rang JNA, chinh phu nguoi Serb o Croatia va nhieu nguoi Serb binh thuong thuong thu đich voi gioi truyen thong nuoc ngoai, trong khi nguoi Croat coi mo va than thien hon.


= Phan ung cua Croatia =
Cac phuong tien truyen thong Croatia đua tin chi tiet ve tran chien, lien tuc phat cac chuong trinh phat song ve thanh pho tu nha bao Sinisa Glavasevic. Phan lon cac tac pham nghe thuat thoi chien pho bien tap trung vao chu đe "VukoWAR". Chinh phu Croatia bat đau đan ap cac chuong trinh phat song cua Glavasevic khi ro rang rang that bai la khong the tranh khoi, bat chap cac khau hieu "Vukovar se khong guc nga" va "Vukovar khong đuoc that thu." Hai trong so cac to nhat bao chinh, Vecernji list va Novi list, đa khong đua tin ve viec Vukovar that thu va, vao ngay 20 thang 11, hai ngay sau khi that thu, đa lap lai dong chinh thuc rang cuoc chien van đang tiep tuc. Tin tuc ve su đau hang cua Croatia đa bi bac bo nhu mot tuyen truyen cua Serbia. Nhieu nguoi Croat đa som thay cac chuong trinh phat song ve tinh cua phuong Tay ve cac binh si JNA va linh ban quan nguoi Serb tu do đi bo qua thanh pho va giam giu cu dan trong thanh. Khi khong the choi cai đuoc nua, hai to bao cho rang tran thua la su the hien ban linh va su phan khang cua nguoi Croat, đong thoi đo loi cho cong đong quoc te vi đa khong can thiep đe giup đo Croatia.
Chinh phu Croatia bi chi trich vi cach tiep can tran chien. Nhung cuu binh phong thu thanh pho con song sot va cac chinh tri gia canh huu cao buoc chinh phu phan boi va co tinh hy sinh Vukovar đe đam bao su cong nhan cua quoc te Croatia. Loi giai thich duy nhat ma nhieu nguoi san sang chap nhan la thanh pho đa bi tu bo nhu mot phan cua ke hoach. Cac chi huy luc luong Croatia o Vukovar, Mile Dedakovic va Branko Borkovic, đeu song sot sau tran chien va len tieng cong khai phan đoi hanh đong cua chinh phu. Trong mot no luc ro rang đe bit mieng ho, ca hai nguoi đa bi canh sat quan su Croatia tam giu. Chinh phu Croatia cung ngan chan to Slobodni tjednik đang ban ghi lai cuoc đien đam tu Vukovar, trong đo Dedakovic cau xin Tuđman ho tro quan su. Nhung tiet lo đa gay ra su phan no cua cong chung va cung co nhan thuc rang luc luong phong thu thanh pho đa bi phan boi.
Ve mat quan su, ket qua tai Vukovar khong phai la mot tham hoa đoi voi no luc chien tranh tong the cua Croatia. Tran chien đa khien JNA kiet que va khong the tien sau hon. Vukovar gan nhu khong the bao ve đuoc, gan nhu bi bao vay hoan toan boi lanh tho nguoi Serb va nam gan Beograd hon la Zagreb. Mac du that bai gay ton hai đen tinh than cua Croatia, nhung trong boi canh chien luoc, thiet hai va su cham tre gay ra cho JNA đa bu đap cho viec mat thanh pho.
Sau tran chien, Vukovar tro thanh bieu tuong cua su khang cu va thong kho cua nguoi Croat. Nhung nguoi song sot, cuu binh va nha bao đa viet rat nhieu hoi ky, bai hat va loi chung ve tran Vukovar cung nhu tinh bieu tuong cua tran chien, goi đay la "hien tuong", "niem tu hao", "đia nguc" va "hiep si Croatia". Cac nha van yeu cau "nguyen tac Vukovar", "tinh than cua Vukovar" va "đao đuc Vukovar", nhung pham chat cua nhung nguoi bao ve va nguoi dan thanh pho the hien. Nhung cuu binh đuoc trao tang huan chuong mang ten Vukovar. Nam 1994, khi đoi tien te, Croatia đua hinh anh Lau đai Eltz bi pha huy o Vukovar va chim bo cau Vucedol - mot đo tao tac tu nen van hoa Thoi đai đo đa moi đuoc phat hien gan Vukovar - len tren to tien moi. Hinh anh nhan manh ban chat Croatia cua Vukovar, vao thoi điem đo đang nam duoi su kiem soat cua nguoi Serb. Nam 1993 va 1994, co mot cuoc tranh luan quoc gia ve viec lam the nao đe xay dung lai Vukovar sau khi tai nhap vao Croatia, va mot so nguoi Croat đe nghi rang thanh pho nen đuoc bao ton nhu mot di tich.
Đang HDZ cam quyen su dung van hoa đai chung lien quan đen Vukovar mot cach rong rai đe tuyen truyen trong nhung nam truoc khi khu vuc nay tai nhap vao Croatia. Nam 1997, Tong thong Tuđman to chuc chuyen cong du đong Slavonia, kem theo mot chien dich am nhac mang ten Sve hrvatske pobjede za Vukovar ("Chien thang cua nguoi Croatia vi Vukovar"). Chien dich đuoc ky niem bang viec phat hanh bo am nhac yeu nuoc tu Hang đia Croatia. Khi Vukovar đuoc trao tra cho Croatia vao nam 1998, su phuc hoi cua thanh pho đuoc ca ngoi la hoan thanh cua mot cuoc đau tranh lau dai cho tu do va ban sac dan toc Croatia. Tuđman đa am chi đen nhung tinh cam nhu vay khi co bai phat bieu tai Vukovar đe đanh dau su tai nhap vao Croatia:

Chuyen đi đen Vukovar - bieu tuong su đau kho, su phan khang va khat vong tu do cua nguoi Croat, mong muon cua nguoi Croat tro lai bien gioi phia đong tren song Danube, noi bai quoc ca Croatia vang len - la dau hieu cho thay chung ta thuc su quyet tam đat đuoc hoa binh va hoa giai.


= Phan ung cua Serbia =

Du tran chien duoi danh nghia bao ve va thong nhat Serbia, cac phan ung cua nguoi Serb bi chia re sau sac. JNA, co quan truyen thong Serbia do nha nuoc kiem soat va nhung nguoi theo chu nghia dan toc cuc đoan o Serbia ca ngoi đay nhu mot chien thang. JNA tham chi con dung mot khai hoan mon o Beograd đe nhung nguoi linh cua ho hanh quan tro ve, va cac si quan đuoc chuc mung vi đa chiem đuoc "phao đai Ustasa cung ran va ac liet nhat". To Politika ngay 20 thang 11 đang tren trang nhat thong bao: "Vukovar cuoi cung cung đuoc tu do". 
Nha đia ly nguoi Serb Jovan Ilic đa đat ra tam nhin cho tuong lai cua khu vuc, du đoan noi đay se đuoc sap nhap vao Serbia va nguoi Croat bi truc xuat se đuoc thay the bang nhung nguoi Serb tu nhung noi khac o Croatia. Viec ve lai bien gioi Serbia se đoan ket tat ca nguoi Serb lai trong mot quoc gia duy nhat va se giam su phan đoi cua nguoi Croat voi chu nghia dan toc Serbia, cai ma Ilic goi la "roi loan tam linh dan toc". Do đo, Ilic lap luan, "cac bien gioi moi chu yeu nen la mot lieu phap đieu tri cac chung roi loan tam than dan toc, chu yeu trong cong đong nguoi Croat." Cac nha van theo chu nghia dan toc khac cua Serbia thua nhan lich su cho thay đong Slavonia la noi sinh song cua nguoi Croat trong nhieu the ky, nhung cao buoc hanh vi cai đao sang Cong giao, Cong giao Đong phuong va Croatia hoa cung nhu su diet chung cua nhom nguoi Croat trong khu vuc. Hau het cac nhung nguoi theo chu nghia phuc hoi lanh tho tap trung vao su gan gui cua khu vuc voi Serbia va luong dan so Serb đang ke o noi đay.
Nguoi Serb o Croatia cung co cai nhin tich cuc ve ket qua tran chien. Giua nam 1991 va 1995, trong khi Vukovar nam duoi su kiem soat cua Cong hoa Serbia Krajina (RSK), su sup đo cua thanh pho chinh thuc đuoc ky niem la "Ngay Giai phong". Tran chien đuoc mieu ta nhu mot cuoc đau tranh thanh cong cua nhung nguoi Serb đia phuong đe bao ve tinh mang va tai san cua ho khoi su xam luoc cua nha nuoc Croatia. Hang nghin nguoi Serb o Vukovar, cung voi hang xom nguoi Croat, tru an trong cac ham tranh bom trong ba thang, gio đay bi boi nho la podrumasi, "nhung nguoi tu tang ham". Nhung dan thuong nguoi Serb thiet mang bi tu choi cong nhan, va nhung nguoi duy nhat đuoc chon cat trong nghia trang tuong niem nguoi Serb tai Vukovar la nhung nguoi Serb đia phuong đa chien đau voi JNA.
Nguoc lai, nhieu nguoi o Serbia phan đoi manh me tran chien va cuoc chien o Croatia noi chung, va phan đoi nhung no luc nham loi keo ho vao cuoc xung đot. Nhieu phong trao phan chien no ra o Serbia khi Nam Tu bat đau tan ra. O Beograd, cac cuoc bieu tinh phan chien quy mo lon đuoc to chuc. Nhung nguoi bieu tinh yeu cau to chuc mot cuoc trung cau dan y ve viec tuyen chien chinh thuc, cung nhu cham dut viec quan dich bat buoc. Khi JNA co gang tuyen nhung nguoi linh du bi, cha me va nguoi than đa tap trung xung quanh doanh trai đe ngan can con cai ho tham gia vao chien dich. Su phan khang nhap ngu đa tro nen pho bien tren khap Serbia, tu nhung hanh đong ca nhan cho đen nhung hanh đong tap the cua hang tram linh du bi cung mot luc. Mot so chinh tri gia đoi lap đa len an cuoc chien. Desimir Tosic cua Đang Dan chu Serbia cao buoc Milosevic "loi dung xung đot đe bam lay quyen luc", va Vuk Draskovic, thu linh cua Phong trao Duy tan Serbia, keu goi binh linh JNA "cam sung va bo chay". Sau khi Vukovar sup đo, ong len an nhung gi đa đuoc thuc hien nhan danh Nam Tu, viet tren nhat bao Borba:

Toi khong the hoan nghenh chien thang Vukovar, mot chien thang đuoc ca tung qua nhieu trong cac tuyen truyen chien tranh cua Serbia. Toi khong the, vi toi se khong xuc pham đen cac nan nhan, hang nghin nguoi chet, cung nhu noi đau va bat hanh cua tat ca nhung nguoi con song sot o Vukovar... [Vukovar] la Hiroshima cua nhung Croatia va Serbia đien ro... Tat ca moi nguoi, nguoi Serb nhung đac biet la nguoi Croat, đa phai trai qua nhung ngay đau kho va that bai nhat.

Vao cuoi thang 12 nam 1991, chi hon mot thang sau khi chien thang Vukovar, cac cuoc tham do du luan cho thay 64% muon ket thuc chien tranh ngay lap tuc va chi 27% san sang tiep tuc. Milosevic va cac nha lanh đao cap cao khac cua Serbia quyet đinh khong tiep tuc chien đau, vi cho rang viec huy đong them linh nghia vu chien đau o Croatia la khong the ve mat chinh tri. Ti le linh JNA đao ngu ngay cang gia tang trong khi Quan đoi Croatia đuoc trang bi ngay cang tot, khien viec tan cong ngay cang tro nen kho khan. Vao cuoi nam 1991, gioi lanh đao chinh tri va quan su Serbia ket luan rang viec tiep tuc chien tranh se la phan tac dung. Xung đot am i o Bosnia cung yeu cau su dung nguon luc o Croatia trong tuong lai.
Mac du Vukovar đuoc mieu ta nhu mot chien thang, tran chien đa anh huong sau sac đen đac trung va su lanh đao cua JNA. Cac nha lanh đao quan đoi nhan ra rang ho đanh gia qua cao kha nang theo đuoi cac hoat đong tan cong muc tieu đo thi đuoc phong thu nghiem ngat, chang han nhu điem chien luoc Gospic o mien trung Croatia, noi đuoc JNA đanh gia la co kha nang tro thanh "Vukovar thu hai". Qua trinh Serbia hoa cua quan đoi cung đuoc đay nhanh, va vao cuoi nam 1991, uoc tinh co 90% la nguoi Serb. Ban sac Nam Tu, than cong san truoc đay cua JNA đa bi loai bo, va cac si quan moi gio đay đuoc khuyen "yeu đon vi, quan đoi va que huong cua ho, tren het. - Serbia va Montenegro”. Su that bai cua JNA cho phep chinh phu Serbia that chat quyen kiem soat quan đoi, luc luong lanh đao JNA bi thanh trung va thay the bang nhung nguoi theo chu nghia dan toc ung ho Milosevic. Sau tran chien, Veljko Kadijevic, chi huy cua JNA, bi buoc phai nghi huu vi "ly do suc khoe", va vao đau nam 1992, 38 tuong khac va cac si quan khac bi buoc phai nghi huu, trong đo mot so bi đua ra xet xu vi toi bat tai va phan quoc.
Nhieu binh si JNA tham gia tran chien đa noi day vi nhung gi ho thay va ho phan ung voi cap tren ve hanh vi cua luc luong ban quan su. Milorad Vucic sau đo nhan xet rang "ho chi đon gian la khong muon chet vi nhung đieu nhu vay". Nhung hanh đong tan bao ma ho chung kien đa khien mot so nguoi phai trai qua cam giac ton thuong va toi loi. Mot cuu binh JNA noi voi mot nha bao tu to Asharq Al-Awsat:

'Toi đa o trong quan đoi va toi đa lam nhiem vu cua minh. Vukovar la mot cuoc tan sat hon la mot tran chien. Nhieu phu nu va tre em bi giet. Rat nhieu.' Toi hoi anh ta: 'Anh co tham gia vao vu giet nguoi khong?' Anh ay tra loi: 'Toi đa đao ngu.' Toi hoi anh ta: 'Nhung anh đa giet ai chua?' Anh ta tra loi: 'Toi đa đao ngu sau đo... Viec tan sat Vukovar tiep tuc am anh toi. Moi đem, toi đeu tuong tuong rang chien tranh ap đen nha toi va nhung đua con cua toi đang bi tan sat.'


= Phan ung tu cac nuoc thanh vien Nam Tu khac =
Tai Bosnia va Herzegovina, tong thong Alija Izetbegovic đua ra loi keu goi tren truyen hinh khuyen cac cong dan tu choi nhap ngu voi ly do "đay khong phai la cuoc chien cua chung ta". Ong goi đo la "quyen va nghia vu" cua ho đe chong lai nhung "hanh đong xau xa" đang đuoc thuc hien o Croatia va noi: "Hay đe nhung ai muon no lam. Chung ta khong muon cuoc chien nay". Khi quan đoi JNA di chuyen qua Visegrad thuoc đong bac Bosnia, nguoi Croat va nguoi Hoi giao Bosnia tai đia phuong đa thiet lap cac rao chan va cac chot sung may. Ho chan đung 60 xe tang JNA nhung đa bi giai tan vao ngay hom sau. Hon 1.000 nguoi phai chay khoi khu vuc nay. Hanh đong nay, gan bay thang truoc khi bat đau Chien tranh Bosnia, đa gay ra thuong vong đau tien trong Chien tranh Nam Tu o Bosnia.
Quoc hoi Macedonia thong qua tuyen bo đoc lap khoi Nam Tu vao thang 1 nam 1991, nhung khong co hieu luc cho đen khi mot cuoc trung cau dan y vao thang 9 nam 1991. Mot nhom cac si quan JNA Macedonia đa bi mat tim cach ngan can viec đua cac binh si tu Macedonia đen Croatia, va cac đoan xe cho cha me cua cac binh si, đuoc tai tro boi chinh phu Macedonia, đa đen Montenegro tim con cai cua ho va đua ve nha. Trong khi đo, nguoi Macedonia tiep tuc bi goi nhap ngu vao JNA va phuc vu trong cuoc chien o Croatia. Chi huy luc luong JNA trong giai đoan đau cua tran chien, Aleksandar Spirkovski, la mot nguoi Macedonia. Van đe dan toc cua ong co le la mot yeu to quan trong khien ong ibj thay the bang Zivota Panic, mot nguoi Serb. Nam 2005, Tong tham muu truong quan đoi Macedonia, Miroslav Stojanovski, tro thanh tam điem cua tranh cai quoc te sau khi bi cao buoc rang ong co lien quan đen cac toi ac chien tranh co the xay ra sau tran chien.


Thoi ky chiem đong, phuc hoi va tai thiet Vukovar chiu thiet hai tham khoc trong tran chien. Cac quan chuc Croatia uoc tinh rang 90% nha cua đa bi hu hai hoac pha huy, chiem tong cong 15.000 đon vi nha o. Cac nha chuc trach uoc tinh chi phi tai thiet la 2,5 ty đo la My. Thanh pho hau nhu khong hoi phuc chut nao trong bay nam nam duoi su kiem soat cua nguoi Serb. Marcus Tanner cua to The Independent mo ta Vukovar sau tran chien la:

mot khung canh im lang, ma quai, gom hang dam đuong gach, o to ri set, mai nha xap xe, cot đien bao va dam go nhu tho ra tu đong đo nat. Gio rit qua nhung nha kho hoang vang ven song. Vao mua xuan toi, co va cay non se lai moc len va nhung con chim lam to trong tren đong đo nat nay, va hy vong tai thiet lai se ket thuc.

Khi Michael Ignatieff đen tham Vukovar vao nam 1992, ong thay nhung nguoi dan song trong ngheo kho:

Cai goi la luat phap va trat tu đuoc quan ly boi cac lanh chua. Co it xang nen... moi nguoi đi bo. Nhung phu nu nong dan gia kiem nhien lieu trong rung, vi khong co dau suoi. Thuc pham khan hiem, vi nhung nguoi đan ong qua ban ron chien đau bao ve đong ruong. Trong đong hoang tan truoc nhung can ho cao tang bi nem bom, nhung nguoi song sot dung cuoc đao boi đat. Tat ca đeu trang bi vu khi.

Dan so Vukovar tang len khoang 20.000 nguoi khi nhung nguoi Serb ti nan tu cac vung khac cua Croatia va Bosnia đuoc chinh quyen RSK di doi toi đay. Ban đau ho song trong tinh canh khong nuoc khong đien, trong nhung toa nha hu hong đuoc va tam bang nhung tam nhua va van go. Nguoi dan nhat nhanh đong đo nat đe tim nhung manh kinh co the dinh lai voi nhau đe lam cua so. Nguon thu nhap chinh la truc loi chien tranh va buon lau, mac du mot so co the tim đuoc viec lam trong nganh cong nghiep dau mo đang hoi sinh o mien đong Slavonia. Viec tai thiet đa bi tri hoan nhieu do cac lenh trung phat kinh te va thieu vien tro quoc te.

Sau khi Thoa thuan Erdut đuoc ky ket vao nam 1995, Chinh quyen chuyen tiep cua Lien Hop Quoc o Đong Slavonia, Baranja va Tay Sirmium (UNTAES) đa đuoc thanh lap, tao đieu kien cho nguoi ti nan hoi huong va chuan bi tai nhap vao Croatia. Luc luong gin giu hoa binh cua LHQ đa đam bao an ninh trat tu trong giai đoan chuyen tiep tu nam 1996 đen nam 1998. Chi đen nam 1999, nguoi Croat moi bat đau quay tro lai Vukovar voi so luong đang ke, va nhieu cu dan truoc chien tranh đa khong bao gio quay tro lai. Đen thang 3 nam 2001, nguoi ta đuoc ghi nhan la co 31.670 cu dan o Vukovar - it hon mot nua so voi truoc chien tranh - trong đo 18.199 (57,46%) la nguoi Croat va 10.412 (32,88%) la nguoi Serb. Cong đong đa sac toc noi đay đa khong the phuc hoi tro lai: nguoi Croat va nguoi Serb gio đay song nhung đoi song xa hoi rieng biet. Cac cong trinh cong cong nhu cua hang, quan ca phe, nha hang, cau lac bo the thao, truong hoc, cac to chuc phi chinh phu va đai phat thanh đuoc tai thiet lap tren cac ranh gioi rieng biet, voi cac tien ich rieng biet cho tung cong đong.
Mac du chinh phu Croatia đa tai tro cho cac no luc tai thiet trong va xung quanh Vukovar, trung tam thanh pho co đong dan cu nguoi Serb van la hoang tan cho đen nam 2003. Nguoi Croat va Serb đeu tin rang chinh phu đa co tinh bo qua viec nay đe trung phat cong đong nguoi Serb. To chuc Theo doi Nhan quyen luu y rang, trong so 4.000 ngoi nha đa đuoc xay dung lai, khong co ngoi nha nao la noi o cua nguoi Serb. Ty le that nghiep cao do cac nganh cong nghiep chinh bi pha huy, va nhieu nguoi dan khong the ban nha cua ho. Hau het cac ngoi nha va cac di tich đa đuoc khoi phuc vao nam 2011.


Ky niem va tuong niem Nhung tan tich do chien tranh đe lai van con hien huu o Vukovar. Nhieu toa nha van con nguyen dau vet cua bom đan. Benh vien thanh pho gioi thieu mot cuoc trien lam va tai hien cac đieu kien toa nha thoi chien. Tai Ovcara, đia điem xay ra vu tham sat đuoc đanh dau bang mot ngoi mo tap the va trien lam ve toi ac chien tranh. Huong dan vien đia phuong, nhieu nguoi trong so đo đa song qua tran chien, cung cap cho khach du lich co hoi đen tham nhung đia điem nay bang xe đap va đi bo. Thap nuoc Vukovar tu lau đa đuoc bao ton nguyen trang nhu mot đai tuong niem chien tranh. Vao nam 2016, mot chien dich đuoc phat đong đe khoi phuc lai thap nuoc ve trang thai truoc chien tranh. Thap nuoc moi xay dung lai mo cua cho cong chung tu thang 10 nam 2020.
Thang 11 hang nam, chinh quyen cua Vukovar danh bon ngay tuong nho ngay thanh pho roi vao tay nguoi Serb, voi su kien tieu bieu la la "Le ruoc Ky uc" đuoc to chuc vao ngay 18 thang 11. Đieu nay tuong trung cho viec nguoi Croat bi cuong buc di cu va quang đuong đi bo nam km (3,1 dam) tu benh vien thanh pho đen Nghia trang Tuong niem Nan nhan Chien tranh To quoc Croatia. Buoi le co su tham gia cua hang chuc nghin nguoi tu khap noi tren dai đat Croatia. Nguoi Serb đia phuong tranh tham gia vao cac le ky niem cua Croatia, thuong thich roi khoi thanh pho hoac o trong nha vao ngay 18 thang 11. Cho đen nam 2003, ho đa to chuc mot le tuong niem rieng biet, nhe nhang tai nghia trang quan đoi Serbia vao ngay 17 thang 11. Tu 2003, nhung le ky niem nhu vay đuoc to chuc vao ngay 18 thang 11. Thuat ngu "Ngay giai phong" tu thoi RSK đa bi loai bo, nhung nguoi Serb cung tranh su dung thuat ngu cua Croatia ma thay vao đo goi no đon gian la "ngay 18 thang 11". Lam the nao đe tuong nho nhung nguoi Serb hi sinh đa đat ra nhung kho khan đac biet. Nhung nguoi Serb đia phuong chet khi chien đau cung voi JNA đa đuoc chinh quyen nguoi Serb o Croatia chon cat tren khu đat tung co nha cua nguoi Croat. Nhung tam bia mo ban đau đuoc đat tren đinh voi mot tac pham đieu khac goi nho đen chiec mu quan đoi Serbia hinh chu V, hay con goi la sajkaca o duoi. Sau khi Vukovar tai nhap vao Croatia, cac bia mo tren lien tuc bi pha hoai. Cong đong nguoi Serb đa thay the chung bang nhung bia mo trung lap hon ma khong mang ham y quan su cong khai. Nguoi Serb o Vukovar cho biet ho cam thay bi gat bo va bi tach biet, bi loai khoi nhung noi gan lien voi tinh cam dan toc chu nghia Croatia, chang han nhu cac tuong đai chien tranh. Nha xa hoi hoc nguoi Croat Kruno Kardov đua ra vi du ve mot đai tuong niem noi bat, mot cay thanh gia lon lam tu đa trang, noi dong song Vuka chay vao song Danube. Theo Kardov, nguoi Serb hiem khi đen đo va ho cam thay cang thang neu đen đo. Mot cau be nguoi Serb noi ve viec cau ay muon biet nhung gi đuoc viet tren đai ky niem nhung qua so hai. Mot hom cau be lay het can đam, chay đen tuong đai, đoc dong chu va lap tuc chay ve “noi an toan”. Nhu Kardov đa noi, Vukovar van bi chia cat boi mot "đuong ranh gioi vo hinh... trong nhan thuc cua cac thanh vien cua mot nhom cu the." 

Tran chien đuoc tuong nho rong rai o Croatia. Hau het moi thi tran đeu co đuong pho đuoc đat ten Vukovar. Nam 2009, tau dan đau trong so 2 tau ten lua lop Helsinki moi đuoc ha thuy cua Hai quan Croatia đuoc đat ten Vukovar. Quoc hoi Croatia đa tuyen bo ngay 18 thang 11 la "Ngay tuong nho su hy sinh cua Vukovar nam 1991", ngay ma "tat ca nhung nguoi tham gia bao ve thanh pho Vukovar - bieu tuong cua tu do Croatia - đuoc ton vinh mot cach xung đang voi long ton trong."
La mot bieu tuong cua ban sac dan toc Croatia, Vukovar đa tro thanh mot noi hanh huong cho nguoi dan tu khap noi tren đat nuoc Croatia, tim ve đay đe nhu song lai nhung khoanh khac ay, cam nhan nhung noi đau kho ma nhung nguoi đi truoc phai chiu đung trong cuoc chien gianh đoc lap cua đat nuoc. Mot so nguoi tu tap truoc thanh gia tuong niem vao đem giao thua đe cau nguyen khi nam moi ket thuc, mac du đieu nay đa thu hut su chi trich tu nhung nguoi Croat đia phuong vi khong cho phep ho "vui mung du chi mot đem", nhu mot nguoi đa noi. Noi đay đa tro thanh, theo loi cua Kardov, "hien than cua ban sac Croatia thuan tuy" va la tran chien, huyen thoai nen tang cua nha nuoc Croatia. Đieu nay đa khien no tro thanh mot "đia điem tuong tuong", mot noi chua đung tinh cam va bieu tuong quoc gia cua Croatia. Kardov ket luan rang nguoi ta con hoai nghi lieu Vukovar lai co the mot lan nua tro thanh mot noi danh cho tat ca nguoi dan noi đay hay khong.
Vao thang 11 nam 2010, Boris Tadic tro thanh Tong thong đau tien cua Serbia cong du đen Vukovar, khi ong đen tham đia điem tham sat o Ovcara va bay to "su xin loi va hoi tiec".


Van hoa đai chung Tran chien đa đuoc mo ta trong cac bo phim o Serbia nhu: Dezerter (1992), Kazi zasto me ostavi (1993) va Vukovar, jedna prica (1994). O Croatia cung co cac bo phim nhu Vukovar se vraca kuci (1994) va Zapamtite Vukovar (2008), cung nhu co mot bo phim Phap voi ten goi Harrison's Flowers (2000). Mot bo phim tai lieu cua Serbia nam 2006 ve tran chien, Vukovar – Final Cut, đa gianh đuoc Giai thuong Nhan quyen tai Lien hoan phim Sarajevo nam 2006. Tran chien cung la noi dung chinh cua cuon tieu thuyet nam 1995  U potpalublju  cua nha van nguoi Serb Vladimir Arsenijevic.


Chu giai Trich dan Tham khao Sach

Bao chi

Khac


Lien ket ngoai Vukovar – Final Cut – Thong bao cua nha san xuat ve bo phim tai lieu nam 2006
Hinh anh tu Vukovar sau khi that thu chup boi Ron Haviv.