Alexandre Gustave Eiffel (15 thang 12 nam 1832 – 27 thang 12 nam 1923; phat am tieng Phap: [efɛl], tieng Anh: /ˈaɪfəl/) la mot ky su, nha thau, mot nha chuyen mon ve cac ket cau kim loai nguoi Phap va la mot nha khi tuong hoc. Ong noi tieng vi đa thiet ke Thap Eiffel, xay dung nam 1887–1889 cho Trien lam The gioi nam 1889 tai Paris, Phap, va cot cho Tuong than Tu do, o Cang New York, Hoa Ky


Tuoi tre Alexandre Gustave Eiffel sinh tai Dijon, Cote-d'Or, Phap. Cai ten Eiffel đuoc cha ong lay tu đau the ky 19 theo noi sinh cua ong tai vung Eifel Đuc (o Marmagen), boi nguoi Phap khong the đanh van đuoc ho cua ong, Bonickhausen. Thoi tuoi tre, hai luong anh huong manh nhat toi Eiffel đeu la nhung nha hoa hoc thanh cong, hai nguoi chu Jean-Baptiste Mollerat va Michel Perret. Ca hai đeu bo rat nhieu thoi gian choi voi Eiffel, nhoi nhet vao đau ong moi thu tu cac kien thuc hoa hoc toi khai mo toi ton giao va triet hoc. O truong hoc, Eiffel rat thong minh, nhung khong cham chi lam. Khi theo hoc trung hoc tai Lycee Royal, Eiffel thay chan ngan va cam thay rang cac buoi hoc la mot su phi pham thoi gian. Mai toi hai nam hoc cuoi cung Eiffel moi tim đuoc niem cam hung cua minh, khong phai trong ky thuat, ma la trong lich su va van hoc. Cac thoi quen hoc tap cua Eiffel dan cai thien va ong tot nghiep voi bang cap ca ve khoa hoc va nhan van. Eiffel đang ky theo hoc tai mot truong cao đang o Sainte Barbe College tai Paris, đe chuan bi cho cac ky thi đau vao kho khan tai Ecole Polytechnique. Ecole Polytechnique tung, va van la, ngoi truong noi tieng ve ky thuat o Phap. Cuoi cung, Eiffel khong đuoc nhan vao Ecole Polytechnique, nhung thay vao đo ong theo hoc tai Ecole Centrale des Arts et Manufactures o Paris noi ong hoc hoa hoc, nhan đuoc bang cap tuong đuong Thac si Khoa hoc nam 1855. Ecole Centrale la mot truong tu tu do hien noi tieng la mot trong cac truong ky thuat hang đau chau Au. Cong viec kinh doanh than cua me ong mang lai nguon thu nhap du dat cho gia đinh va tao đieu kien cho Gustave co đuoc nen giao duc đai hoc. Nam 1855 cung la nam Paris đung ra to chuc Hoi cho The gioi đau tien. Sau khi tot nghiep, nguoi chu cua Eiffel đe nghi ong lam viec tai mot xuong dam o Dijon, Phap. Tuy nhien, mot cuoc tranh cai gia đinh đa khong chap nhan co hoi đo, va Eiffel nhanh chong thanh nhan vien moi tai mot cong ty thiet ke cau đuong sat.
Charles Nepveu trao cho Eiffel cong viec đau tien voi tu cach mot trong nhieu quan ly du an cua mot cau đuong sat nam o Bordeaux, Phap. Trong qua trinh xay dung, cac ky su lon tuoi o du an dan thoi viec, va Eiffel cuoi cung đam nhiem ca du an. Neveu theo doi cong viec cua Eiffel tai hien truong va tiep tuc đat Eiffel vao cac cong viec khac lien quan toi quan ly du an cac cau va ket cau đuong sat. Trong nhung du an nay, Eiffel đuoc biet cac ky su khac thoi ay, va ong đuoc ghi nho voi cong viec cua minh va đuoc moi lam viec tai cac du an khac. Nepveu co anh huong manh toi Eiffel giup ong tro nen thanh cong hon voi nhung du an trong tuong lai.


Su nghiep Eiffel et Cie., cong ty tu van va xay dung cua Eiffel, voi su ho tro cua ky su nguoi Bi Teophile Seyrig, đa tham gia vao goi thau quoc te xay dung mot cay cau đuong sat dai 160m qua song Douro, giua Oporto va Vila Nova de Gaia, Bo Đao Nha. Đe xuat cua ong gianh chien thang boi no đep, co cau truc trong sang, gia thanh thap nhat, va no tich hop viec su dung phuong phap cac luc, khi ay la mot ky thuat moi trong thiet ke cau truc do Maxwell phat trien nam 1864. Ponte Maria Pia la mot vong cung khop đoi đo mot đuong sat đon qua cac cot tang cuong cho toan bo cay cau. Viec xay dung đuoc tien hanh nhanh chong va cay cau hoan thanh trong chua toi hai nam (5 thang 1 nam 1876 toi mung 4 thang 11 nam 1877). No đuoc Vua D. Luis va Nu hoang D. Maria Pia khai truong, va cay cau đuoc đat theo ten nu hoang. Cay cau đuoc su dung cho toi tan nam 1991 (114 nam), khi no đuoc thay the boi Cau S. John, đuoc thiet ke boi ky su Edgar Cardoso. Eiffel đa xay dung mot so cau đuong sat thep đuc tai Massif Central, nhu cac cau can tai Rouzat va Bouble. Chung van đuoc dung cho cac chuyen tau đia phuong va đuoc xay dung cuoi nhung nam 1860.

Gustave Eiffel cung thiet ke La Ruche tai Paris, Phap. Cong trinh nay, giong nhu Thap Eiffel, tro thanh mot đia điem thang canh cua thanh pho. Đay la mot ket cau tron ba tang trong giong nhu mot to ong lon va đuoc tao ra nhu mot ket cau tam thoi su dung nhu mot nha vom ruou tai Đai Trien lam nam 1900. La Ruche trong tieng Phap co nghia "to ong". Ong cung xay dung cau can Garabit, mot cau đuong sat gan Ruynes en Margeride tai Cantal departement. O chau My, Eiffel thiet ke ga đuong sat trung tam tai Santiago de Chile (1897) va Mona Island Light nam gan Puerto Rico. Cay đen bien đuoc xay dung khoang nam 1900 boi Hoa Ky nuoc đa chiem đuoc hon đao sau khi cham dut Chien tranh Tay Ban Nha-My. No ngung hoat đong nam 1976.
Nam 1887, Eiffel tham gia vao no luc cua Phap xay dung mot Kenh Panama. Cong ty Kenh Panama Phap, duoi su lanh đao cua Ferdinand de Lesseps, đa tim cach xay dung mot con kenh ngang muc nuoc bien, nhung cuoi cung nhan ra rang đieu nay la khong the thuc hien. Mot con kenh nang, voi cac cong đa đuoc lua chon lam thiet ke moi, va Eiffel đuoc giao viec thiet ke va xay dung cac cong. Tuy nhien, toan bo du an kenh gap van đe quan ly kem nghiem trong, va cuoi cung sup đo voi thiet hai to lon. Danh tieng cua Eiffel bi anh huong nghiem trong khi ong bi dinh liu vao cac scandal tai chinh lien quan toi de Lesseps va cac doanh nghiep ho tro du an. Chinh Eiffel khong lien quan toi cac van đe tai chinh, va sau nay phan quyet co toi voi ong đa đuoc đao nguoc. Tuy nhien, cong viec cua ong khong bao gio đuoc thuc hien, boi no luc xay dung kenh sau nay cua nguoi My su dung cac thiet ke cong moi (xem Lich su Kenh Panama).
Sau khi nghi huu ong nghien cuu va phat trien nhung y tuong moi thong qua viec su dung thuc te Thap Eiffel. Thap cho phep ong thuc hien nhung tien bo trong khi đong hoc, khi tuong hoc, va truyen phat radio. Ong đa xay dung mot đuong ham gio tai đay thap đe nghien cuu khi đong hoc, đat cac thiet bi khi tuong o nhieu vi tri tren thap, va đe nghi quan đoi lap đat thiet bi radio tren đinh thap. Trong nhung nam tiep theo thap tiep tuc đuoc su dung cho truyen phat radio va cuoi cung đuoc dung đe phat song vo tuyen.
Eiffel mat nay 27 thang 12 nam 1923 trong ngoi nha cua ong tai Rue Rabelais o Paris, Phap. Ong đuoc chon cat tai Cimetiere de Levallois-Perret.
Gustave Eiffel cung đa tung toi nhieu noi nhu Tay Ban Nha, Bo Đao Nha, Philippines, van van, thiet ke cac toa nha va cac cau truc khac trong nhung chuyen tham cua minh. Ong tro nen rat noi tieng tren the gioi ve ngon thap chung ta đeu biet ngay nay voi cai ten Thap Eiffel (đa đe cap o tren).


Dau an Cuoc Cach mang Cong nghiep đong mot vai tro quan trong trong cuoc đoi cua Gustave Eiffel. Moi nguoi đi vong quanh the gioi, cac ky thuat va vat lieu moi xuat hien, va cac quoc gia tien len cong nghiep hoa. Đa so cac cong viec cua Eiffel bi anh huong boi mot trong nhung đieu kien do cuoc Cach mang Cong nghiep tao ra.
Đieu kien anh huong manh nhat toi cong viec cua Eiffel la giao thong. Moi nguoi tren khap the gioi co nhu cau đi lai an toan qua cac con song va can toi nhung cay cau. Viec xay dung nhung cay cau đo đa khien Eiffel co đuoc danh tieng la mot ky su, cho phep ong theo đuoi nhung du an lon hon va kho khan hon sau nay. Nhung cay cau ong thiet ke đuoc xay dung tren khap the gioi. Nhung cay cau cho phep viec đi lai va thuong mai dien ra de dang va nhanh chong hon tai nhung đia điem chung đuoc xay dung. Nhieu cay cau cua Eiffel khong đoi hoi phai co tho tay nghe cao đe lap rap, khien chung tro thanh mot lua chon rat kinh te.
Thap Eiffel co mot dau an lon tai Phap. Thap la điem nhan cua Trien lam The gioi (1889) va thu hut hang trieu nguoi toi Paris. Gan hai trieu nguoi toi tham Thap Eiffel chi rieng trong nam 1889. Thap nhanh chong tro thanh mot điem thu hut khach du lich va mang lai nhung khoan tien lon cho nen kinh te Phap. Ban đau bi coi la mot thu gay chuong mat (thuc te no đuoc thiet ke đe co the đuoc thao do de dang sau cuoc Trien lam), thap nhanh chong tro thanh mot bieu tuong quoc gia cua Phap va mang lai cam giac tu hao cho nguoi dan song tai đo. Nam 1910 Gustave Eiffel đa co mot ket luan phi thuong trong xac đinh đo khang gio cua mot đia phang; Gustave đa dung Thap Eiffel lam noi thi nghiem.
Tuong than Tu do la mot mon qua cua Phap cho My. Thiet ke cua Eiffel cho cau truc ben trong tuong cho phep no co the đuoc thuc hien trong thuc te. Tuong the hien tinh huu nghi va su ton trong giua Phap va My. Tuong than Tu do nhanh chong tro thanh mot bieu tuong quoc gia ve tu do tai Hoa Ky va cung khien nhung cong dan nuoc nay tu hao. Buc tuong tro thanh mot điem thu hut du khach noi tieng va khien nhieu nguoi toi New York, lam phat trien manh nen kinh te. Nhieu nguoi My song tai Phap rat hai long ve mon qua danh cho nuoc minh va đe đap le, đa che tao mot buc tuong đong ty le ¼ o phia cuoi dong Ile aux Cygnes, 1.4 km phia tay nam Thap Eiffel.
Voi tat ca nhung co hoi do cuoc Cach mang Cong nghiep mang lai, no cung đua toi nhieu thach thuc. Boi Eiffel co co hoi lam viec tai nhieu du an o nhung đia điem khac nhau, cac ky su khac cung co co hoi tuong tu. Tinh canh tranh cho cac du an rat cao va danh tieng cua ky su đong mot vai tro quan trong trong viec thang thau du an. Qua thuc mot thach thuc khac trong su nghiep cua Eiffel la đua ra cac vat lieu xay dung moi. Boi cac vat lieu xay dung moi chua tung đuoc chung minh trong cac du an, cac ky su thuong phai đoi mat voi nguy co khi su dung chung. Nhieu cay cau Eiffel đa xay dung đuoc lam bang thep la vat lieu ma ong đa giup tro thanh tien phong. Voi su phat trien cua The gioi Cong nghiep thoi ky ay. Mot so phat trien cua ong gom: thiet ke mot he thong nen thuy luc cho phep cac cong nhan đat mong cau sau hon duoi nuoc, tao ra cac dan vi keo va ket cau khung khoe nhung co trong luong nhe "kieu thanh dam" co kha nang chong gio manh, su dung thep ren cho xay dung cau boi đo deo cua no co the chong lai gio manh, uon cong cac đau cot đe tao ra cac đay on đinh hon, va phat trien "lao" la mot cach de dang hon đe di chuyen cac thanh phan ket cau toi vi tri. Su kheo leo va tai nang noi bat cua Eiffel cho phep ong thiet ke va xay dung mot so cau truc noi tieng nhat the gioi.


= Cac cong trinh va Cau truc =

Thap Eiffel
Estacion Central (ga đuong sat chinh), Santiago, Chile
Budapest Nyugati Palyaudvar (ga đuong sat phia Tay), Budapest, Hungary
Konak Pier, Izmir, Tho Nhi Ky
Đai thien van Nice
Palacio de Hierro, Orizaba Veracruz, Mexico
Paradis Latin, Paris
Nha tho San Sebastian, Manila, Philippines
Tuong than Tu do
Cho, Dijon, Phap
Nha tho Santa Barbara, Santa Rosalia, Mexico


= Cau =

Birsbrucke, Munchenstein, Thuy Si sup đo ngay 14 thang 6 nam 1891 lam hon 70 nguoi thiet mang. Xem Tham hoa đuong sat Munchenstein.
Cau qua the Schelde tai Temse, Bi
Cau Abu El-Ela tai Cairo, Ai Cap
Cau can Garabit
Cau song Garonne gan Bordeaux la du an đau tien cua Eiffel o tuoi 25.
Cau Maria Pia (Cau can Porto)
Cau Đuong sat gan Constitucion, Chile
Cau can Souleuvre
Cau Eiffel tai Ben du thuyen o Viana do Castelo la mot du an cua Gustav Eiffel tu nam 1878.
Cau Eiffel tai Zrenjanin bi thao do trong thap nien 1960 va hien đang đuoc xay dung lai.
Cau Đuong sat qua song Coura tai Caminha, Bo Đao Nha.
Cau đuong (D50) qua Song Lay tai Lavaud o Vendee, Phap
Cau Ghenh va Cau Rach Cat, Đong Nai, Viet Nam.
Cau Troitsky (Chua ba ngoi) tai St. Petersburg, Nga
Cau Quezon tai quan Quiapo, Manila, Philippines


= Cac cong trinh khac =
Nha may chung cat ruou Combier, Saumur (Loire Valley), Phap
Cau can qua song Sioule (1867)
Cau can tai Neuvial (1867)
Notre Dame des Champs, Paris (1868)
Cau đu đua tai Dieppe (1870)
Nha may khi tai La Paz, Bolivia
Ga tau La Paz, La Paz, Bolivia (hien la Ben xe buyt La Paz)
Nha tho tai Tacna, Peru (1875)
Nha tho tai Arica, Chile
Hai đang Ruhnu tren đao Ruhnu, Estonia (1877)
Khach san Traian, tai Iasi, Romania (1884)

Cau Bolivar, tai Arequipa, Peru
Nha hat Fenix, tai Arequipa, Peru
Cho San Camilo, tai Arequipa, Peru
Nha tho tai Santa Rosalia, Baja California Sur, Mexico
Cau qua Tisza gan Szeged, Hungary
Farol de Sao Thome tai Campos, Brasil
Khung suon Ga tau phia Tay tai Budapest, Hungary
Cau lon qua Begej tai Zrenjanin, Serbia, xay nam 1904, bi thao do va thay the bang cau be tong nam 1969
Hai đang Đao Mona tai Đao Mona, Puerto Rico
Plaza del Mercado (cho san pham đia phuong) tai Mayaguez, Puerto Rico
Cau tai Trujillo Alto (van con nhung khong con đuoc su dung), Puerto Rico
Puente Quezon (Cau Quezon) qua Song Pasig, Manila, Philippines
Nha Thep tai Maputo, Mozambique
Cau Ajfel tren Skenderija Sarajevo, Bosnia va Herzegovina
Dome (Salon Royale) cua Hotel Negresco, Nice, Phap
Pabellon de la Rosa Piriapolis, Uruguay
Mercado Municipal, Manaus, Brasil
Aerodynamique EIFFEL (ham gio), Paris (Auteuil), Phap
La Cristalera, old portuary storage, El Puerto de Santa Maria, Tay Ban Nha


= Khong đuoc chung minh =
(Cau qua Song Cuyuni, phia nam Venezuela)
Cau can Santa Efigenia, Sao Paulo, Brasil (1913)
Santa Justa Lift (Carmo Lift), tai Lisbon, Bo Đao Nha (1901)
Đap tren Kenh Đai Backa, Becej, Vojvodina, Serbia (1900)
Cau can Malleco, Chile (1890)
Palacio de Ferro, Angola (1890)
Lau đai Villersexel, nam o Villersexel Phap, (khoang nam 1871)
Toa nha Buu đien Trung tam, Thanh pho Ho Chi Minh, Viet Nam


= Cac du an chua đuoc thuc hien =
Cau Chua Ba ngoi, Saint Petersburg—Eiffel đa tham gia đau thau, nhung du an cua ong khong đuoc thuc hien.


Tham khao Lien quan Gustave Eiffel: The Man Behind the Masterpiece Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine
Gustave Eiffel
Official website of the Association of the descendants of Gustave Eiffel
Gustave Alexandre Eiffel tai trang Structurae
Einsturz der Birsbrucke bei Munchenstein (Basel)
Aerodynamique EIFFEL (map location)