Chand Baori (tieng Hindu: चाँद बावडी, dich tieng Viet: gieng Mat Trang hoac gieng Bac) la mot gieng bac thang co o lang Abhaneri, huyen Dausa, bang Rajasthan, Cong hoa An Đo.
Gieng Mat Trang co lich su xay dung hon 1200 nam (khoang tu the ky VIII), co xua nhat cua Rajasthan, la mot trong nhung gieng bac thang co xua nhat cua An Đo va con co the đuoc coi la mot trong nhung gieng bac thang lon nhat va sau nhat the gioi; mot đia điem thu hut du khach tham quan, du lich o mien Tay tieu luc đia.


Lich su Tu thoi An Đo co đai, kien truc gieng nuoc long đat xuat hien va đuoc xay dung o nhieu vung lang mac thuong han han nham muc đich giu nuoc cho nguoi dan. Gieng Mat Trang co vi tri đia ly nam o phia Bac lanh tho Trieu đai Rashtrakuta (the ky VI – the ky X). Dua tren nhung điem tuong đong ve phong cach cham khac voi cac ngoi đen bac thang cua Paranagar va Mandore, Chand Baori đuoc đanh gia xuat hien tu nien đai the ky VIII – IX, trong thoi Rashtrakuta.
Chand Baori đuoc cho la đat ten theo ten cua mot nguoi cai tri đia phuong ten la Raja Chanda. Tuy nhien, khong co bang chung lich su nao đuoc tim thay ve viec xay dung kien truc, thoi điem chinh thuc hinh thanh Chand Baori cung nhu Đen Harshat Mata lien ke – gieng Mat Trang đuoc xay dung truoc ngoi đen. Chand Baori la mot trong so it kien truc tich hop phong cach hai thoi ky va la kien truc nuoc co đien cua An Đo đuoc xay dung trong mot khung canh duy nhat, theo nha nghien cuu Morna Livingston trong Steps to Water: The Ancient Stepwells of India.

Trong thoi ky co đien nhat cua gieng bac thang co nien đai tu the ky thu VIII tro đi, mot toa nha cung đien tren cao đa đuoc xay dung o đia điem nay. Toa cung đien nhin tu mai vom đuoc xep ket hop theo hinh dang su dung boi nhung nguoi cai tri Chauhan va nhung mai vom co hinh chop đuoc su dung boi nguoi Mughals. Hien khach du lich khong the vao cac khu nay. Nhung tang tren voi mai vom co cot xung quanh đuoc xay dung vao khoang the ky XVIII trong thoi đai Mughal. Nha Mughals cung bo sung them cac phong trung bay nghe thuat va mot buc tuong chan xung quanh gieng co. Ngay nay, van con lai cac tac pham đieu khac va cham khac cu, đuoc cho la nam trong đen tho hoac trong cac phong khac nhau. Đen Harshat Mata gan đo la mot đia điem hanh huong va tao thanh mot quan the cung voi gieng co. Nhieu kien truc trong so nay, bao gom ca Chand Baori, phuc vu nhieu muc đich khac nhau, trong so đo co viec lay nuoc ngot va cac hoat đong ton giao hoac nghi le. Hinh thuc kien truc gieng ngam đoc đao nay van khong thay đoi tu the ky thu VII trong di tich hien co.
Thoi ky hien đai ngay nay, nhung phien đa khai quat đuoc cua ngoi đen hien đuoc Cuc Khao sat Khao co hoc An Đo luu giu trong cac vom gieng. Chand Baori đong vai tro quan trong trong dong hoat đong kien truc chinh o mien Tay An Đo.


Tong quan Chand Baori la mot gieng sau bon mat voi mot ngoi đen lon o mat sau. Cac khia canh kien truc co ban cua gieng co đo so bao gom mot hanh lang dai cac bac dan đen tang nam hoac tang sau duoi mat đat, co the nhin thay tai khu vuc nay.
Chand Baori bao gom 3.500 bac thang hep tren 13 tang. No keo dai xuong duoi, khien gieng Mat Trang sau khoang 30 m (100 ft) vao long đat, tro thanh mot trong nhung gieng bac thang sau nhat va lon nhat o An Đo.
Bang Rajasthan la mot đia phuong cuc ky kho can, đieu nay la nguyen nhan anh huong khoi kien truc đia phuong. Thiet ke va cau truc cuoi cung cua Chand Baori nham tiet kiem nuoc nhieu nhat co the. An Đo co đai đa đe cap đen viec xay dung gieng, kenh đao, be chua va đap cung nhu van hanh va bao tri hieu qua cua chung. Đia điem nay ket hop nhieu hoat đong cho phep de dang tiep can nguon nuoc đia phuong.
O duoi đay gieng, khong khi van mat hon 5 – 6 đo so voi be mat, va Chand Baori đuoc su dung lam noi tu hop cong đong cua nguoi dan đia phuong trong thoi ky nang nong gay gat. Mot ben cua gieng co mot gian hang haveli va phong nghi ngoi cho cac hoang gia.


Trong truyen thong Chand Baori đa đuoc su dung lam đia điem quay cho mot so bo phim nhu Bhoomi, The Fall, Bhool Bhulaiyaa, Paheli. Vao nam 2012, gieng Mat Trang la mot đia điem quay cua bo phim The Dark Knight Rises voi Christian Bale trong vai Batman, voi cac canh quay phan đoan nha tu cua Batman.


Hinh anh Xem them Gieng bac thang


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


= Thu muc =
Voudouris Konstantinos; Kaiafa Asimina; Xia Yun Zheng; Kumar Rohitashw; Zanier Katharina; Kolokytha Elpida; Angelakis Andreas (thang 03 nam 2017). A Brief History of Water Wells Focusing on Balkan, Indian and Chinese Civilization (1 ed.). Aristotle University of Thessaloniki, Cesme-Izmir, Turkey: IWA 2nd Regional Symposium on Water, Wastewater and Environment.
Dan Cruickshank (2019). Manmade Wonders of the World. Nha xuat ban DK (ban tieng Anh). ISBN 1465482520, ISBN 978-1465482525.
Dylan Thuras, Rosemary Mosco, Joy Ang thiet ke (2018). Atlas Obscura: An Explorer's Guide to the World's Hidden Wonders. New York, Hoa Ky: Nha xuat ban Workman (ban tieng Anh). ISBN 1523503548, ISBN 9781523503544.


Lien ket ngoai Gieng Mat Trang An Đo.
Manmade Wonders of the World, Chand Baori.