Thanh Co Loa la kinh đo cua nha nuoc Au Lac duoi thoi An Duong Vuong vao khoang the ky thu 3 truoc Cong nguyen va cua nha nuoc phong kien Van Lang the ky 10 tai vung đat xa Co Loa, huyen Đong Anh, Ha Noi.


Boi canh đia ly Vao thoi Au Lac, Co Loa nam vao vi tri đinh cua tam giac chau tho song Hong va la noi giao luu quan trong cua đuong thuy va đuong bo. Tu đay co the kiem soat đuoc ca vung đong bang lan vung son đia. Co Loa la mot khu đat đoi cao rao nam o ta ngan song Hong. Nhu vay, ve phuong dien giao thong đuong thuy, Co Loa co mot vi tri vo cung thuan loi hon bat ky o đau tai đong bang Bac Bo vao thoi ay. Đo la vi tri noi lien mang luoi đuong thuy cua song Hong cung voi mang luoi đuong thuy cua song Thai Binh. Hai mang luoi đuong thuy nay chi phoi toan bo he thong đuong thuy tai Bac bo Viet Nam. Qua con song Hoang, thuyen be co the toa đi khap noi, neu nguoc len song Hong la co the tham nhap vao vung Bac hay Tay Bac cua Bac Bo, neu xuoi song Hong, thuyen co the ra đen bien ca, con neu muon đen vung phia Đong Bac bo thi dung song Cau đe tham nhap vao he thong song Thai Binh đen tan song Thuong va song Luc Nam.
Đia điem Co Loa chinh la Phong Khe, luc đo la mot vung đong bang tru phu co xom lang, dan chung đong đuc, song bang nghe lam ruong, đanh ca va thu cong nghiep. Viec doi đo tu Phong Chau ve đay, đanh dau mot buoc ngoat phat trien cua dan cu Viet co, giai đoan nguoi Viet chuyen trung tam quyen luc tu vung Trung du ban son đia ve đinh cu tai vung đong bang. Viec đinh cu tai đong bang chung to mot buoc tien lon trong cac lanh vuc xa hoi, kinh te trong giao tiep, trao đoi con nguoi de dang đi lai bang đuong bo hay bang đuong thuy; trong nong nghiep co buoc tien đang ke ve ky thuat trong lua nuoc, muc đo dan cu cung đong đuc hon.
Trung tam quyen luc cua cac cu dan Viet o đong bang song Hong cung the hien su phat trien ve chieu rong cua Van hoa Đong Son.
Thanh Co Loa đuoc xay bang đat do thoi ay o Au Lac chua co gach nung. Khu vuc Co Loa đuoc coi la mot nen đat yeu nen viec xay dung thanh Co Loa co the kho khan va thanh bi đo nhieu lan la de hieu. Khi xe doc thanh đe nghien cuu, cac nha khao co hoc phat hien ky thuat gia co thanh cua Thuc Phan: chan thanh đuoc chen mot lop tang đa. Hon nho co đuong kinh 15 cm, hon lon co đuong kinh 60 cm. Xung quanh Co Loa, mot mang luoi thuy van day đac đa đuoc tao ra thanh mot vung khep kin, thuan loi cho viec xay dung can cu thuy binh hung manh. Thuo ay, song Thiep – Ngu Huyen Khe - Hoang Giang thong voi song Cau o Tho Ha, Qua Cam (Ha Bac) thong voi song Hong o Vinh Thanh (Đong Anh). Ngay sau khi xay thanh, Thuc Phan An Duong Vuong đa chieu tap nhung tho moc gioi, su dung go o đia phuong đong thuyen chien. Nhan dan cung đuoc đieu toi khai pha rung đa (Gia Lam), rung Mo (Mai Lam), rung dau da (Du Lam)... thanh ruong. Nhung hiep tho chuyen ren vu khi cung xuat hien, che tao con, kiem, giao, mac va no lien chau, moi phat ban nhieu mui ten. Co nhieu bang chung khao co ve su ton tai cua hang chuc van mui ten đong, co the dung no lien chau o đay. Xem them Truyen thuyet Co Loa.


Cau truc Thanh Co Loa Thanh Co Loa đuoc cac nha khao co hoc đanh gia la "toa thanh co nhat, quy mo lon vao bac nhat, cau truc cung thuoc loai đoc đao nhat trong lich su xay dung thanh luy cua nguoi Viet co".
Khi xay thanh, nguoi Viet co đa biet loi dung toi đa va kheo leo cac đia hinh tu nhien. Ho tan dung chieu cao cua cac đoi, go, đap them đat cho cao hon đe xay nen hai buc tuong thanh phia ngoai, vi the hai buc tuong thanh nay co đuong net uon luon theo đia hinh chu khong bang theo đuong thang nhu buc tuong thanh trung tam. Nguoi xua lai xay thanh ben canh con song Hoang đe dung song nay vua lam hao bao ve thanh vua la nguon cung cap nuoc cho toan bo he thong hao vua la đuong thuy quan trong. Đam Ca rong lon nam o phia Đong cung đuoc tan dung bien thanh ben cang lam noi tu hop cho đen ca hang tram thuyen be.
Chat lieu chu yeu dung đe xay đa va gom vo. Đa đuoc dung đe ke cho chan thanh đuoc vung chac. Cac đoan thanh ven song, ven đam đuoc ke nhieu đa hon cac đoan khac. Đa ke la loai đa tang lon va đa cuoi đuoc cho toi tu cac mien khac. Xen giua đam đat đa la nhung lop gom đuoc rai day mong khac nhau, nhieu nhat la o chan thanh va ria thanh đe chong sut lo. Cac cuoc khai quat khao co hoc đa tim thay mot so luong gom khong lo gom ngoi ong, ngoi ban, đau ngoi, đinh ngoi. Ngoi co nhieu loai voi đo nung khac nhau. Co cai đuoc nung o nhiet đo thap, co cai đuoc nung rat cao gan nhu sanh. Ngoi đuoc trang tri nhieu loai hoa van o mot mat hay hai mat.
Thanh Co Loa theo tuong truyen gom 9 vong xoay tron oc, nhung can cu tren dau tich hien con, cac nha khoa hoc nhan thay thanh co 3 vong, trong đo vong thanh noi rat co the đuoc lam ve sau, duoi thoi nha nuoc Van Lang. Chu vi vong ngoai 8 km, vong giua 6,5 km, vong trong 1,6 km, dien tich trung tam len toi 2 km². Thanh đuoc xay theo phuong phap đao đat đen đau, khoet hao đen đo, thanh đap đen đau, luy xay đen đo. Mat ngoai luy doc thang đung, mat trong thoai đe đanh vao thi kho, trong đanh ra thi de. Luy cao trung binh tu 4–5 m, co cho cao đen 8–12 m. Chan luy rong 20–30 m, mat luy rong 6–12 m. Khoi luong đat đao đap uoc tinh 2,2 trieu met khoi.

Thanh noi hinh chu nhat, cao trung binh 5 m so voi mat đat, mat thanh rong tu 6–12 m, chan rong tu 20–30 m, chu vi 1.650 m va co mot cua nhin vao toa kien truc Ngu trieu di quy.
Thanh trung la mot vong thanh khong co khuon hinh can xung, dai 6.500 m, noi cao nhat la 10 m, mat thanh rong trung binh 10 m, co bon cua o cac huong đong, bac, tay bac va tay nam, trong đo cua đong an thong voi song Hong.
Thanh ngoai cung khong co hinh dang ro rang, dai hon 8.000m, cao trung binh 3–4 m (co cho toi hon 8 m).


Gia tri cua thanh Co Loa Trong cau truc chung cua thanh Co Loa con co mot yeu to khac lam phong phu them tong the kien truc nay. Đo la nhung go đat dai hoac tron đuoc đap rai rac giua cac vong thanh hoac nam ngoai thanh ngoai. Khong biet đuoc co bao nhieu u, luy nhu the, nhung mot so đuoc dan chung goi la Đong Dan, Đong Chuong, Đong Ban... Cac luy nay đuoc dung lam cong su, co nhiem vu cua nhung phao đai tien ve, phoi hop voi thanh, hao trong viec bao ve va chien đau. Đay cung la mot điem đac biet cua thanh Co Loa. Co Loa cung đuoc biet đen la mot trong nhung đo thi đau tien trong lich su nuoc ta.
Ve mat quan su, thanh Co Loa the hien su sang tao đoc đao cua nguoi Viet co trong cong cuoc giu nuoc va chong ngoai xam. Voi cac buc thanh kien co, voi hao sau rong cung cac u, luy, Co Loa la mot can cu phong thu vung chac đe bao ve nha vua, trieu đinh va kinh đo. Đong thoi la mot can cu ket hop hai hoa thuy binh cung bo binh. Nho ba vong hao thong nhau de dang, thuy binh co the phoi hop cung bo binh đe van đong tren bo cung nhu tren nuoc khi tac chien.
Ve mat xa hoi, voi su phan bo tung khu cu tru cho vua, quan, binh linh, thanh Co Loa la mot chung cu ve su phan hoa cua xa hoi thoi ay. Thoi ky nay, vua quan khong nhung đa tach khoi dan chung ma con phai đuoc bao ve chat che, song gan nhu co lap han voi cuoc song binh thuong. Xa hoi đa co giai cap ro rang va xa hoi co su phan hoa giau ngheo ro rang hon thoi Vua Hung.
Ve mat van hoa, la mot toa thanh co nhat con đe lai dau tich, Co Loa tro thanh mot di san van hoa, mot bang chung ve su sang tao, ve trinh đo ky thuat cung nhu van hoa cua nguoi Viet co. Đa ke chan thanh, gom rai ria thanh, hao nuoc quanh co, u luy phuc tap, hoa hoi chac chan va nhat la đia hinh hiem tro ngoan ngoeo, tat ca nhung đieu nay lam chung cho nghe thuat va van hoa thoi An Duong Vuong. Hang nam, vao ngay 6 thang gieng am lich, cu dan Co Loa to chuc mot le trang trong đe tuong nho đen nhung nguoi xua đa co cong xay thanh, va nhat la đe ghi on An Duong Vuong.
Hien nay Co Loa la mot trong 21 Khu du lich Quoc gia cua Viet Nam, va vao ngay 27/9/2012 Di tich lich su kien truc nghe thuat va khao co Co Loa đuoc Thu tuong Chinh phu quyet đinh xep hang di tich quoc gia đac biet.


Di vat khao co Tren đia phan thanh, cac nha khao co đa tung khai quat đuoc nhieu mo co, hang van mui ten đong ba canh, khuon đuc mui ten, riu luoi xeo bang đong, trong đong va tham chi ca ngoi ong.


Tham khao Xem them Lien ket ngoai Thanh Co Loa co may vong?
Kien truc thanh Co Loa Luu tru ngay 27 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Đoi net ve Ha Noi Luu tru ngay 9 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
Phat hien moi ve mui ten đong o thanh Co Loa
Co Loa - Toa thanh co co mot khong hai