Xuan Than quan (chu Han: 春申君; ? - 238 TCN), ten that Hoang Yet (黄歇), la mot trong Chien Quoc tu cong tu noi tieng thoi Chien Quoc, la mot khanh đai phu va la Lenh doan o nuoc So trong lich su Trung Quoc, ong phu ta thoi So Khao Liet vuong.
Trong 4 vi cong tu, ong la nguoi duy nhat khong phai dong doi quy toc chu hau. Tuy nhien, Hoang Yet cung la dong doi the gia tai nuoc So.


Cuu Thai tu Hoang Yet bat đau xuat hien tren chinh truong nam 263 TCN. Ong phung menh So Khoanh Tuong vuong đi su nuoc Tan. Luc đo, vua So đang om nang, Thai tu Hung Nguyen lam con tin o nuoc Tan chua đuoc ve. Truoc đo, So Hoai vuong đa đen hoi voi nuoc Tan cung tung bi nuoc Tan bat giu, sau nay phai chet o nuoc ngoai. Vi vay, neu Thai tu Hung Hoan xin Tan Chieu Tuong vuong cho ve se bi bat giu đe khong che nuoc So.
Hoang Yet nghi cach cuu Thai tu ve nuoc. Ong bay ke cho Thai tu hoa trang lam nguoi đanh xe cua minh, con nguoi đanh xe ngoi vao trong gia lam Hoang Yet. Ban than Hoang Yet o lai thay the Thai tu. Thai tu Hung Hoan cung nguoi đanh xe lang lang gia lam su gia nuoc So tro ve nuoc, len tron thoat ra khoi cua Ham Coc ve nuoc So.
Ba thang sau, So Khoanh Tuong vuong chet, Hung Hoan len noi ngoi, tuc la So Khao Liet vuong. Tan Chieu Tuong vuong biet la chu y vu bo tron cua Thai tu do Hoang Yet sap đat nen đinh bat ong tu sat. Tuy nhien, thua tuong nuoc Tan la Pham Thu khuyen vua Tan tha ong ve đe nuoc So mang on nuoc Tan, do đo nuoc So se khong chong Tan manh.
Tan Chieu Tuong vuong nghe theo, ben tha Hoang Yet tro ve nuoc.


Hop tung voi chu hau So Khao Liet vuong on ong cuu mang, ben phong ong lam Thua tuong nuoc So, hieu la Xuan Than quan. Moi viec lon trong nuoc đeu do ong đam nhiem. Hoang Yet nam quyen lon o So ben huong ung viec lien minh voi chu hau chong Tan.
Nam 258 TCN, nuoc Trieu sau tham bai o tran Truong Binh lai bi nuoc Tan vay buc, ben cau cuu So va Nguy. So Khao Liet vuong sai ong cam quan cuu Trieu. Tuy nhien, Hoang Yet khong dam đoi đich voi quan Tan, ong chi cho quan đong tu xa pho truong thanh the. Nuoc Trieu sau đo phai nho Tin Lang quan Nguy Vo Ky lay trom binh phu cua vua Nguy moi nam đuoc quan đoi va đanh lui quan Tan, cuu đuoc nuoc Trieu.
Nam 247 TCN, nuoc Nguy bi Tan vay, Nguy An Ly vuong lai cau cuu So. Hoang Yet lai cam quan đi cuu Nguy nhung cung khong giao chien voi quan Tan. Đen khi Tin Lang Quan o Trieu tro ve Nguy cam quan moi đanh lui đuoc quan Tan, giai cuu nuoc Nguy.
Nam sau, ong tham gia hop tung do Tin Lang Quan đung đau chong Tan, tuy nhien cuoc ra quan cua cac nuoc So, Nguy, Trieu khong thu đuoc ket qua ma nhanh chong tan ra do thuc luc cua cac chu hau so voi nuoc Tan rat chenh lech; mot so nuoc chu hau, trong đo co nuoc So, khong dam đoi đich voi quan Tan ma rut lui truoc nen cac đao quan kia bi co lap.
Nam 241 TCN, tuong Bang Noan nuoc Trieu lai khoi xuong viec hop tung, ton So Khao Liet vuong lam "Tung uoc truong". Hoang Yet lai cam quan đi đanh Tan. Lien quan 5 nuoc So, Han, Trieu, Nguy, Yen đanh đen cua Ham Coc, toi thanh Diem Thi thi bi quan Tan đanh bai, phai rut ve.


Xay dung quoc gia Xuan Than quan hoc theo Manh Thuong quan, Binh Nguyen quan va Tin Lang quan, cung nuoi mon khach trong nha. Ong cung co hang ngan mon khach, tro thanh noi tieng trong chu hau. Du khong phai dong doi quy toc nhung ong cung đuoc xep cung cac cong tu nuoc Te, Trieu, Nguy goi la Chien Quoc tu cong tu.
The luc nuoc Tan cang lon manh, nuoc So va cac chu hau lien ke nhu Han, Trieu, Nguy bi uy hiep nang ne. Hoang Yet nghe theo kien nghi cua mon khach la Chu Anh, khuyen vua So doi đo ve Tho Xuan đe tranh xa nuoc Tan. Đong thoi, ong tra lai đat phong cua minh o Hoai Bac cho vua So đe lam binh phong cho kinh đo moi Tho Xuan. So Khao Liet vuong ben đoi Hoai Bac thanh quan huyen truc thuoc, lay vung Giang Đong, gom mot dai To Chau phong cho Hoang Yet.
Ong sua sang lai cung đien cua Ngo vuong Phu Sai truoc đay đe lam dinh thu. Sau đo ong đao song Tung Giang. Ha luu song Tung Giang luc đo co ten moi la Hoang Yet pho (ben Hoang Yet). Sau nay ba chu Hoang Yet pho dan dan bien thanh Hoang Pho Giang (song Hoang Pho).
Nam 256 TCN, Xuan Than quan mang quan đi tieu diet nuoc Lo, mo mang đat nuoc So ve phia bac, chiem phia nam Son Đong, giap ranh voi nuoc Te. Ong cho thuoc ha la Tuan Huong (tuc Tuan Tu) lam huyen lenh Lan Lang – trong vung moi chiem cua nuoc Lo.
Duoi su đieu hanh cua Hoang Yet, nuoc So tro nen giau manh.


Muu lam La Bat Vi So Khao Liet vuong cao tuoi ma khong co con noi nghiep. Hoang Yet co nguoi thiep la Ly thi đa co mang, ben muu tinh nhu La Bat Vi nuoc Tan, mang Ly thi dang cho vua So đe hy vong ve sau con minh se lam So vuong. Ly thi sinh đuoc con trai la Cong tu Han, đuoc So Khao Liet vuong lap lam Thai tu.
Anh Ly thi la Ly Vien (李園), von la thu ha duoi quyen Hoang Yet, nho em gai la vo vua, cung đuoc lot vao giu quyen cung cam. Nam 238 TCN, So Khao Liet vuong chet, Xuan Than quan toan vao cung lap con minh len ngoi, mon khach Chu Anh (朱英) khuyen ong nen phong bi vi Chu Anh ngo vuc Ly Vien muon phan ong. Tuy nhien Hoang Yet khong nghe loi Chu Anh, tu minh vao cung. Chu Anh thay ong khong nghe loi minh ben bo tron.
Ly Vien phuc binh trong cung, đoi Hoang Yet đi vao ben giet chet ong. Hoang Yet lam thua tuong 25 nam, khong ro bao nhieu tuoi. Thai tu Han con ong moi len 7 tuoi đuoc lap len ngoi, tuc la So U vuong. Khoang 15 nam sau, nuoc So bi nuoc Tan tieu diet.


Xem them Chien Quoc tu cong tu
Manh Thuong Quan
Binh Nguyen Quan
Tin Lang Quan
Tuan Tu
Song Hoang Pho


Tham khao Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang.


Phu chu Chu thich