O đia cung, hay con goi la o cung (tieng Anh: Hard Disk Drive, viet tat: HDD) la thiet bi dung đe luu tru du lieu tren be mat cac tam đia hinh tron phu vat lieu tu tinh.
O đia cung la loai bo nho "khong thay đoi" (non-volatile), co nghia la chung khong bi mat du lieu khi ngung cung cap nguon đien cho chung.
O đia cung la mot thiet bi rat quan trong trong he thong boi chung chua du lieu thanh qua cua mot qua trinh lam viec cua nhung nguoi su dung may tinh. Nhung su hu hong cua cac thiet bi khac trong he thong may tinh co the sua chua hoac thay the đuoc, nhung du lieu bi mat do yeu to hu hong phan cung cua o đia cung thuong rat kho lay lai đuoc.
O đia cung la mot khoi duy nhat, cac đia cung đuoc lap rap co đinh trong o ngay tu khi san xuat nen khong the thay the đuoc cac "đia cung" nhu voi cach hieu nhu đoi voi o đia mem hoac o đia quang.

 
Xem cac nghia co ten o đia tai bai đinh huong O đia


Tong quan O đia cung (hay con goi la O cung) thuong đuoc biet đen nhu la mot bo phan cua may tinh voi viec luu tru du lieu cho du chung xuat hien muon hon so voi nhung chiec may tinh đau tien.
Voi su phat trien nhanh chong cua cong nghe, o đia cung co kich thuoc ngay cang nho đi, trong khi dung luong thi ngay cang tang len.  Trong qua khu, nhung thiet ke đau tien cua o đia cung chi danh cho may tinh, nhung ngay nay, o đia cung con đuoc su dung trong cac thiet bi đien tu khac nhu may nghe nhac ki thuat so, may anh so, đien thoai di đong thong minh (SmartPhone), may quay phim ki thuat so, thiet bi ky thuat so ho tro ca nhan.v.v... 
Khong chi tuan theo cac thiet ke ban đau, o đia cung đa co nhung buoc tien cong nghe nham giup luu tru va truy xuat du lieu nhanh hon, vi du: su xuat hien cua cac o đia cung lai giup cho he đieu hanh hoat đong toi uu hon, giam thoi gian khoi đong cua he thong, tiet kiem nang luong; su thay đoi phuong thuc ghi du lieu tren cac đia tu lam cho dung luong moi o đia cung tang len đang ke.


Lich su phat trien = Nam 1955 =
O cung đau tien tren the gioi co la IBM 350 Disk File đuoc che tao boi Reynold Johnson ra mat nam 1955 cung may tinh IBM 305. O cung nay co toi 50 tam đia kich thuoc 24" voi tong dung luong la 5 trieu ky tu. Mot đau tu đuoc dung đe truy nhap tat ca cac tam đia khien cho toc đo truy nhap trung binh kha thap.


= Nam 1961 =
Thiet bi luu tru du lieu IBM 1301 ra mat nam 1961 bat đau su dung moi đau tu cho mot mat đia.
O đia đau tien co bo phan luu tru thao lap đuoc la o IBM 1311. O nay su dung đia IBM 1316 co dung luong 2 trieu ky tu.


= Nam 1973 =
IBM gioi thieu he thong đia 3340 "Winchester", o đia đau tien su dung ki thuat lap rap đong hop (sealed head/disk assembly - HDA). Ki su truong du an/chu nhiem du an Kenneth Haughton đat ten theo "sung truong Winchester" 30-30 sau khi mot thanh vien trong nhom goi no la "30-30" vi cac truc quay 30 MB cua o đia cung. Hau het cac o đia hien đai ngay nay đeu su dung cong nghe nay, va cai ten "Winchester" tro nen pho bien khi noi ve o đia cung va dan bien mat trong thap nien 1990.
Trong mot thoi gian dai, o đia cung co kich thuoc lon va cong kenh, thich hop voi mot moi truong đuoc bao ve cua mot trung tam du lieu hoac mot van phong lon hon la trong moi truong cong nghiep khac nghiet (vi su mong manh), hay van phong nho hoac nha rieng (vi kich co qua kho va luong đien nang tieu thu). Truoc thap nien 1980, hau het o đia cung co cac tam đia co 8" (20 cm) hoac 14'' (35 cm), can mot gia thiet bi cung nhu dien tich san đang ke (tieu bieu la cac o đia cung lon co đia thao lap đuoc, thuong đuoc goi la "may giat"), va trong nhieu truong hop can toi đien cao ap hoac tham chi đien ba pha cho nhung mo to lon chung dung. Vi ly do đo, cac o đia cung khong đuoc dung pho bien trong may vi tinh đen tan nam 1980, khi Seagate Technology cho ra đoi o đia ST-506 - o đia 5,25" đau tien co dung luong 5 MB. Co mot thuc te la trong cau hinh xuat xuong, may IBM PC (IBM 5150) khong đuoc trang bi o đia cung.


= Thap nien 1990 =
Đa so cac o đia cung cho may vi tinh đau thap ky 1980 khong ban truc tiep cho nguoi dung cuoi boi nha san xuat ma boi cac OEM nhu mot phan cua thiet bi lon hon (nhu Corvus Disk System va Apple ProFile). Chiec IBM PC/XT đuoc ban ra đa co mot o đia cung lap trong nhung xu huong tu cai đat nang cap bat đau xuat hien. Cac cong ty che tao o đia cung bat đau tiep thi voi nguoi dung cuoi ben canh OEM va đen giua thap nien 1990, o đia cung bat đau xuat hien trong cac cua hang ban le.
O đia lap trong ngay cang đuoc su dung nhieu trong PC trong khi cac o đia lap ngoai tiep tuc pho bien tren may Macintosh cua hang Apple va cac nen tang khac. Moi may Mac san xuat giua giua cac nam 1986 va 1998 đeu co mot cong SCSI phia sau khien cho viec lap đat them phan cung moi tro nen de dang; tuong tu nhu vay, "toaster" (may nuong banh) Mac khong co cho cho o đia cung (hay trong Mac Plus khong co cho lap o đia cung), cac đoi tiep theo cung vay the nen o SCSI lap ngoai la co the hieu đuoc. Cac o đia SCSI lap ngoai cung pho bien trong cac may vi tinh co nhu loat Apple II va Commodore 64, va cung đuoc su dung rong rai trong may chu cho đen tan ngay nay. Su xuat hien vao cuoi thap nien 1990 cua cac chuan giao tiep ngoai nhu USB va FireWire khien cho o đia cung lap ngoai tro nen pho bien hon trong nguoi dung thong thuong đac biet đoi voi nhung ai can di chuyen mot khoi luong lon du lieu giua hai đia điem. Vi the, phan lon cac o đia cung san xuat ra đeu co tro thanh loi cua cac vo lap ngoai.


= Ngay nay =
Dung luong o đia cung tang truong theo ham mu voi thoi gian. Đoi voi nhung may PC the he đau, o đia dung luong 20 MB đuoc coi la lon. Cuoi thap nien 1990 đa co nhung o đia cung voi dung luong tren 1 GB. Vao thoi điem đau nam 2005, o đia cung co dung luong khiem ton nhat cho may tinh đe ban con đuoc san xuat co dung luong len toi 40 GB con o đia lap trong co dung luong lon nhat len toi 500 GB, va nhung o đia lap ngoai đat xap xi 1 TB. Cung voi lich su phat trien cua PC, cac ho o đia cung lon la MFM, RLL, ESDI, SCSI, IDE va EIDE, va moi nhat la SATA. O đia MFM đoi hoi mach đieu khien phai tuong thich voi phan đien tren o đia cung hay noi cach khac la o đia va mach đieu khien phai tuong thich. RLL (Run Length Limited) la mot phuong phap ma hoa bit tren cac tam đia giup lam tang mat đo bit. Phan lon cac o đia RLL can phai tuong thich voi bo đieu khien no lam viec voi. ESDI la mot giao dien đuoc phat trien boi Maxtor lam tang toc trao đoi thong tin giua PC va đia cung. SCSI (ten cu la SASI danh cho Shugart (sic) Associates), viet tat cho Small Computer System Interface, la đoi thu canh tranh ban đau cua ESDI. Khi gia linh kien đien tu giam (do nhu cau tang len) cac chi tiet đien tu truoc kia đat tren cac đieu khien đa đuoc đat len tren chinh o đia cung. Cai tien nay đuoc goi la o đia cung tich hop linh kien đien tu (Integrated Drive Electronics hay IDE). Cac nha san xuat IDE mong muon toc đo cua IDE tiep can toi toc đo cua SCSI. Cac o đia IDE cham hon do khong co bo nho đem lon nhu cac o đia SCSI va khong co kha nang ghi truc tiep len RAM. Cac cong ty che tao IDE đa co gang khac phuc khoang cach toc đo nay bang phuong phap đanh đia chi logic khoi (Logical Block Addressing - LBA). Cac o đia nay đuoc goi la EIDE. Cung luc voi su ra đoi cua EIDE, cac nha san xuat SCSI đa tiep tuc cai tien toc đo SCSI. Nhung cai tien đo đong thoi khien cho gia thanh cua giao tiep SCSI cao them. Đe co the vua nang cao hieu suat cua EIDE vua khong lam tang chi phi cho cac linh kien đien tu khong co cach nao khac la phai thay giao dien kieu "song song" bang kieu "noi tiep", va ket qua la su ra đoi cua giao dien SATA. Tuy nhien, hieu suat lam viec cua cac o đia cung SATA the he đau va cac o đia PATA khong co su khac biet đang ke.


Cau tao O đia cung gom cac thanh phan, bo phan co the liet ke co ban va giai thich so bo nhu sau:
Cum đia: Bao gom toan bo cac đia, truc quay va đong co.

Đia tu.
Truc quay: truyen chuyen đong cua đia tu.
Đong co: Đuoc gan đong truc voi truc quay va cac đia.
Cum đau đoc

Đau đoc (head): Đau đoc/ghi du lieu
Can di chuyen đau đoc (head arm hoac actuator arm)
Cum mach đien

Mach đieu khien: co nhiem vu đieu khien đong co đong truc, đieu khien su di chuyen cua can di chuyen đau đoc đe đam bao đen đung vi tri tren be mat đia.
Mach xu ly du lieu: dung đe xu ly nhung du lieu đoc/ghi cua o đia cung.
Bo nho đem (cache hoac buffer): la noi tam luu du lieu trong qua trinh đoc/ghi du lieu. Du lieu tren bo nho đem se mat đi khi o đia cung ngung đuoc cap đien.
Đau cam nguon cung cap đien cho o đia cung.
Đau ket noi giao tiep voi may tinh.
Cac cau đau thiet đat (tam dich tu jumper) thiet đat che đo lam viec cua o đia cung: Lua chon che đo lam viec cua o đia cung (SATA 150 hoac SATA 300) hay thu tu tren cac kenh tren giao tiep IDE (master hay slave hoac tu lua chon), lua chon cac thong so lam viec khac...
Vo đia cung:

Vo o đia cung gom cac phan: Phan đe chua cac linh kien gan tren no, phan nap đay lai đe bao ve cac linh kien ben trong.
Vo o đia cung co chuc nang chinh nham đinh vi cac linh kien va đam bao đo kin khit đe khong cho phep bui đuoc lot vao ben trong cua o đia cung.
Ngoai ra, vo đia cung con co tac dung chiu đung su va cham (o muc đo thap) đe bao ve o đia cung.
Do đau tu chuyen đong rat sat mat đia nen neu co bui lot vao trong o đia cung cung co the lam xuoc be mat, mat lop tu va hu hong tung phan (xuat hien cac khoi hu hong (bad block))... Thanh phan ben trong cua o đia cung la khong khi co đo sach cao, đe đam bao ap suat can bang giua moi truong ben trong va ben ngoai, tren vo bao ve co cac he lo thoang đam bao can bui va can bang ap suat.


= Đia tu =
Đia tu (platter): Đia thuong cau tao bang nhom hoac thuy tinh, tren be mat đuoc phu mot lop vat lieu tu tinh la noi chua du lieu. Tuy theo hang san xuat ma cac đia nay đuoc su dung mot hoac ca hai mat tren va duoi. So luong đia co the nhieu hon mot, phu thuoc vao dung luong va cong nghe cua moi hang san xuat khac nhau.
Moi đia tu co the su dung hai mat, đia cung co the co nhieu đia tu, chung gan song song, quay đong truc, cung toc đo voi nhau khi hoat đong.


 Track  Tren mot mat lam viec cua đia tu chia ra nhieu vong tron đong tam thanh cac track. 
Track co the đuoc hieu đon gian giong cac ranh ghi du lieu giong nhu cac đia nhua (ghi am nhac truoc đay) nhung su cach biet cua cac ranh ghi nay khong co cac go phan biet va chung la cac vong tron đong tam chu khong noi tiep nhau thanh dang xoan tron oc nhu đia nhua. Track tren o đia cung khong co đinh tu khi san xuat, chung co the thay đoi vi tri khi đinh dang cap thap o đia (low format).

Khi mot o đia cung đa hoat đong qua nhieu nam lien tuc, khi ket qua kiem tra bang cac phan mem cho thay xuat hien nhieu khoi hu hong (bad block) thi co nghia la phan co cua no đa ro rao va lam viec khong chinh xac nhu khi moi san xuat, luc nay thich hop nhat la format cap thap cho no đe tuong thich hon voi che đo lam viec cua phan co


 Sector  Tren track chia thanh nhung phan nho bang cac đoan huong tam thanh cac sector.
Cac sector la phan nho cuoi cung đuoc chia ra đe chua du lieu. Theo chuan thong thuong thi mot sector chua dung luong 512 byte.
So sector tren cac track la khac nhau tu phan ria đia vao đen vung tam đia, cac o đia cung đeu chia ra hon 10 vung ma trong moi vung co so sector/track bang nhau.
Bang sau cho thay cac khu vuc voi cac thong so khac nhau va su anh huong cua chung đen toc đo truyen du lieu cua o cung Cac khu vuc ghi du lieu cua o đia cung Hitachi Travelstar 7K60 2,5".


 Cylinder  Tap hop cac track cung ban kinh (cung so hieu tren) o cac mat đia khac nhau thanh cac cylinder. Noi mot cach chinh xac hon thi: khi đau đoc/ghi đau tien lam viec tai mot track nao thi tap hop toan bo cac track tren cac be mat đia con lai ma cac đau đoc con lai đang lam viec tai đo goi la cylinder (cach giai thich nay chinh xac hon boi co the xay ra truong hop cac đau đoc khac nhau co khoang cach đen tam quay cua đia khac nhau do qua trinh che tao).
Tren mot o đia cung co nhieu cylinder boi co nhieu track tren moi mat đia tu.


= Truc quay =
Truc quay la truc đe gan cac đia tu len no, chung đuoc noi truc tiep voi đong co quay đia cung. Truc quay co nhiem vu truyen chuyen đong quay tu đong co đen cac đia tu.
Truc quay thuong che tao bang cac vat lieu nhe (nhu hop kim nhom) va đuoc che tao tuyet đoi chinh xac đe đam bao trong tam cua chung khong đuoc sai lech - boi chi mot su sai lech nho co the gay nen su rung lac cua toan bo đia cung khi lam viec o toc đo cao, dan đen qua trinh đoc/ghi khong chinh xac.


= Đau đoc/ghi =
Đau đoc đon gian đuoc cau tao gom loi ferit (truoc đay la loi sat) va cuon day (giong nhu nam cham đien). Gan đay cac cong nghe moi hon giup cho o đia cung hoat đong voi mat đo xit chat hon nhu: chuyen cac hat tu sap xep theo phuong vuong goc voi be mat đia nen cac đau đoc đuoc thiet ke nho gon va phat trien theo cac ung dung cong nghe moi.
Đau đoc trong đia cung co cong dung đoc du lieu duoi dang tu hoa tren be mat đia tu hoac tu hoa len cac mat đia khi ghi du lieu.
So đau đoc ghi luon bang so mat hoat đong đuoc cua cac đia cung, co nghia chung nho hon hoac bang hai lan so đia (nho hon trong truong hop vi du hai đia nhung chi su dung 3 mat).


= Can di chuyen đau đoc/ghi =
Can di chuyen đau đoc/ghi la cac thiet bi ma đau đoc/ghi gan vao no. Can co nhiem vu di chuyen theo phuong song song voi cac đia tu o mot khoang cach nhat đinh, dich chuyen va đinh vi chinh xac đau đoc tai cac vi tri tu mep đia đen vung phia trong cua đia (phia truc quay).
Cac can di chuyen đau đoc đuoc di chuyen đong thoi voi nhau do chung đuoc gan chung tren mot truc quay (đong truc), co nghia rang khi viec đoc/ghi du lieu tren be mat (tren va duoi neu la loai hai mat) o mot vi tri nao thi chung cung hoat đong cung vi tri tuong ung o cac be mat đia con lai.
Su di chuyen can co the thuc hien theo hai phuong thuc:

Su dung đong co buoc đe truyen chuyen đong.
Su dung cuon cam đe di chuyen can bang luc tu.


Nguyen ly hoat đong = Giao tiep voi may tinh =
Toan bo co che đoc/ghi du lieu chi đuoc thuc hien khi may tinh (hoac cac thiet bi su dung o đia cung) co yeu cau truy xuat du lieu hoac can ghi du lieu vao o đia cung. Viec thuc hien giao tiep voi may tinh do bo mach cua o đia cung đam nhiem.
Ta biet rang may tinh lam viec khac nhau theo tung phien lam viec, tung nhiem vu ma khong theo mot kich ban nao, do đo qua trinh đoc va ghi du lieu luon luon xay ra, do đo cac tap tin luon bi thay đoi, xao tron vi tri. Tu đo du lieu tren be mat đia cung khong đuoc chua mot cach lien tuc ma chung nam rai rac khap noi tren be mat vat ly. Mot mat khac may tinh co the xu ly đa nhiem (thuc hien nhieu nhiem vu trong cung mot thoi điem) nen can phai truy cap đen cac tap tin khac nhau o cac thu muc khac nhau.
Nhu vay co che đoc va ghi du lieu o o đia cung khong đon thuan thuc hien tu theo tuan tu ma chung co the truy cap va ghi du lieu ngau nhien tai bat ky điem nao tren be mat đia tu, đo la đac điem khac biet noi bat cua o đia cung so voi cac hinh thuc luu tru truy cap tuan tu (nhu bang tu).
Thong qua giao tiep voi may tinh, khi giai quyet mot tac vu, CPU se đoi hoi du lieu (no se hoi tuan tu cac bo nho khac truoc khi đen đia cung ma thu tu thuong la cache L1-> cache L2 ->RAM) va đia cung can truy cap đen cac du lieu chua tren no. Khong đon thuan nhu vay CPU co the đoi hoi nhieu hon mot tap tin du lieu tai mot thoi điem, khi đo se xay ra cac truong hop:

O đia cung chi đap ung mot yeu cau truy cap du lieu trong mot thoi điem, cac yeu cau đuoc đap ung tuan tu.
O đia cung đong thoi đap ung cac yeu cau cung cap du lieu theo phuong thuc rieng cua no.
Truoc đay đa so cac o đia cung đeu thuc hien theo phuong thuc 1, co nghia la chung chi truy cap tung tap tin cho CPU. Ngay nay cac o đia cung đa đuoc tich hop cac bo nho đem (cache) cung cac cong nghe rieng cua chung (TCQ, NCQ) giup toi uu cho hanh đong truy cap du lieu tren be mat đia nen o đia cung se thuc hien theo phuong thuc thu 2 nham tang toc đo chung cho toan he thong.


= Đoc va ghi du lieu tren be mat đia =
Su hoat đong cua đia cung can thuc hien đong thoi hai chuyen đong: Chuyen đong quay cua cac đia va chuyen đong cua cac đau đoc.
Su quay cua cac đia tu đuoc thuc hien nho cac đong co gan cung truc (voi toc đo rat lon: tu 3600 rpm cho đen 15.000 rpm) chung thuong đuoc quay on đinh tai mot toc đo nhat đinh theo moi loai o đia cung. 
Khi đia cung quay đeu, can di chuyen đau đoc se di chuyen đen cac vi tri tren cac be mat chua phu vat lieu tu theo phuong ban kinh cua đia. Chuyen đong nay ket hop voi chuyen đong quay cua đia co the lam đau đoc/ghi toi bat ky vi tri nao tren be mat đia. 
Tai cac vi tri can đoc ghi, đau đoc/ghi co cac bo cam bien voi đien truong đe đoc du lieu (va tuong ung: phat ra mot đien truong đe xoay huong cac hat tu khi ghi du lieu). 
Du lieu đuoc ghi/đoc đong thoi tren moi đia. Viec thuc hien phan bo du lieu tren cac đia đuoc thuc hien nho cac mach đieu khien tren bo mach cua o đia cung.


Cac cong nghe su dung o đia cung = S.M.A.R.T =
S.M.A.R.T (Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology) la cong nghe tu đong giam sat, chan đoan va bao cao cac hu hong co the xuat hien cua o đia cung đe thong qua BIOS, cac phan mem thong bao cho nguoi su dung biet truoc su hu hong đe co cac hanh đong chuan bi đoi pho (nhu sao chep du lieu du phong hoac co cac ke hoach thay the o đia cung moi).
Trong thoi gian gan đay S.M.A.R.T đuoc coi la mot tieu chuan quan trong trong o đia cung.
S.M.A.R.T chi thuc su giam sat nhung su thay đoi, anh huong cua phan cung đen qua trinh loi xay ra cua o đia cung (ma theo hang Seagate thi su hu hong trong đia cung chiem toi 60% xuat phat tu cac van đe lien quan đen co khi): Chung co the bao gom nhung su hu hong theo thoi gian cua phan cung: đau đoc/ghi (mat ket noi, khoang cach lam viec voi be mat đia thay đoi), đong co (xuong cap, ro rao), bo mach cua o đia (hu hong linh kien hoac lam viec sai).

S.M.A.R.T khong nen đuoc hieu la tu "smart" boi chung khong lam cai thien đen toc đo lam viec va truyen du lieu cua o đia cung. Nguoi su dung co the bat (enable) hoac tat (disable) chuc nang nay trong BIOS (tuy nhien khong phai BIOS cua hang nao cung ho tro viec can thiep nay).


= O cung lai =
O cung lai (hybrid hard disk drive) la cac o đia cung thong thuong đuoc gan them cac phan bo nho flash tren bo mach cua o đia cung. Cum bo nho nay hoat đong khac voi co che lam viec cua bo nho đem (cache) cua o đia cung: Du lieu chua tren chung khong bi mat đi khi mat đien.
Trong qua trinh lam viec cua o cung lai, vai tro cua phan bo nho flash nhu sau:

Luu tru trung gian du lieu truoc khi ghi vao đia cung, chi khi may tinh đa đua cac du lieu đen mot muc nhat đinh (tuy tung loai o cung lai) thi o đia cung moi tien hanh ghi du lieu vao cac đia tu, đieu nay giup su van hanh cua o đia cung toi hieu qua va tiet kiem đien nang hon nho viec khong phai thuong xuyen hoat đong.
Giup tang toc đo giao tiep voi may tinh: Viec đoc du lieu tu bo nho flash nhanh hon so voi viec đoc du lieu tai cac đia tu.
Giup he đieu hanh khoi đong nhanh hon nho viec luu cac tap tin khoi đong cua he thong len vung bo nho flash.
Ket hop voi bo nho đem cua o đia cung tao thanh mot he thong hoat đong hieu qua.
Nhung o cung lai đuoc san xuat hien nay thuong su dung bo nho flash voi dung luong khiem ton o 256 MB boi chiu ap luc cua van đe gia thanh san xuat. Do su dung dung luong nho nhu vay nen chua cai thien nhieu đen viec giam thoi gian khoi đong he đieu hanh, dan đen nhieu nguoi su dung chua cam thay hai long voi chung. Tuy nhien nguoi su dung thuong kho nhan ra su hieu qua cua chung khi thuc hien cac tac vu thong thuong hoac viec tiet kiem nang luong cua chung.
Hien tai (2007) o cung lai co gia thanh kha đat (khoang 300 USD cho dung luong 32 GB) nen chung moi đuoc su dung trong mot so loai may tinh xach tay cao cap. Trong tuong lai, cac o cung lai co the tich hop đen vai GB dung luong bo nho flash se khien su so sanh giua chung voi cac o cung truyen thong se tro len khac biet hon.


Thong so va đac tinh = Dung luong =
Dung luong o đia cung (Disk capacity) la mot thong so thuong đuoc nguoi su dung nghi đen đau tien, la co so cho viec so sanh, đau tu va nang cap. Nguoi su dung luon mong muon so huu cac o đia cung co dung luong lon nhat co the theo tam chi phi cua ho ma co the khong tinh đen cac thong so khac.
Dung luong o đia cung đuoc tinh bang: (so byte/sector) × (so sector/track) × (so cylinder) × (so đau đoc/ghi).
Dung luong cua o đia cung tinh theo cac đon vi dung luong co ban thong thuong: byte, kB MB, GB, TB.  
Theo thoi quen trong tung thoi ky ma nguoi ta co the su dung đon vi nao, trong thoi điem nam 2007 nguoi nguoi ta thuong su dung GB. Ngay nay dung luong o đia cung đa đat tam đon vi TB nen rat co the trong tuong lai – theo thoi quen, nguoi ta se tinh theo TB.  

Đa so cac hang san xuat đeu tinh dung luong theo cach co loi (theo cach tinh 1 GB = 1000 MB ma thuc ra phai la 1 GB = 1024 MB) nen dung luong ma he đieu hanh (hoac cac phan mem kiem tra) nhan ra cua o đia cung thuong thap hon so voi dung luong ghi tren nhan đia (vi du o đia cung 40 GB thuong chi đat khoang 37-38 GB).


= Toc đo quay cua o đia cung =
Toc đo quay cua đia cung thuong đuoc ky hieu bang rpm (viet tat cua tu tieng Anh: revolutions per minute) so vong quay trong mot phut. 
Toc đo quay cang cao thi o cang lam viec nhanh do chung thuc hien đoc/ghi nhanh hon, thoi gian tim kiem thap.
Cac toc đo quay thong dung thuong la:

3.600 rpm: Toc đo cua cac o đia cung đia the he truoc.
4.200 rpm: Thuong su dung voi cac may tinh xach tay muc gia trung binh va thap trong thoi điem 2007.
5.400 rpm: Thong dung voi cac o đia cung 3,5" san xuat cach đay 2-3 nam; voi cac o đia cung 2,5" cho cac may tinh xach tay hien nay đa chuyen sang toc đo 5.400 rpm đe đap ung nhu cau đoc/ghi du lieu nhanh hon.
7.200 rpm: Thong dung voi cac o đia cung san xuat trong thoi gian hien tai (2007)
10.000 rpm, 15.000 rpm: Thuong su dung cho cac o đia cung trong cac may tinh ca nhan cao cap, may tram va cac may chu co su dung giao tiep SCSI


= Cac thong so ve thoi gian trong o đia cung =


 Thoi gian tim kiem trung binh  Thoi gian tim kiem trung binh (Average Seek Time) la khoang thoi gian trung binh (theo mili giay: ms) ma đau đoc co the di chuyen tu mot cylinder nay đen mot cylinder khac ngau nhien (o vi tri xa chung). Thoi gian tim kiem trung binh đuoc cung cap boi nha san xuat khi ho tien hanh hang loat cac viec thu viec đoc/ghi o cac vi tri khac nhau roi chia cho so lan thuc hien đe co ket qua thong so cuoi cung. 
Thong so nay cang thap cang tot.
Thoi gian tim kiem trung binh khong kiem tra bang cac phan mem boi cac phan mem khong can thiep đuoc sau đen cac hoat đong cua o đia cung. 


 Thoi gian truy cap ngau nhien  Thoi gian truy cap ngau nhien (Random Access Time): La khoang thoi gian trung binh đe đia cung tim kiem mot du lieu ngau nhien. Tinh bang mili giay (ms). Đay la tham so quan trong do chung anh huong đen hieu nang lam viec cua he thong, do đo nguoi su dung nen quan tam đen chung khi lua chon giua cac o đia cung. Thong so nay cang thap cang tot.
Tham so: Cac o đia cung san xuat gan đay (2007) co thoi gian truy cap ngau nhien trong khoang: 5 đen 15 ms.


 Thoi gian lam viec tin cay  Thoi gian lam viec tin cay MTBF: (Mean Time Between Failures) đuoc tinh theo gio (hay co the hieu mot cach đon thuan la tuoi tho cua o đia cung). Đay la khoang thoi gian ma nha san xuat du tinh o đia cung hoat đong on đinh ma sau thoi gian nay o đia cung co the se xuat hien loi (va khong đam bao tin cay).
Mot so nha san xuat cong bo o đia cung cua ho hoat đong voi toc đo 10.000 rpm voi tham so: MTBF len toi 1 trieu gio, hoac voi o đia cung hoat đong o toc đo 15.000 rpm co gia tri MTBF đen 1,4 trieu gio thi nhung thong so nay chi la ket qua cua cac tinh toan tren ly thuyet. Hay hinh dung so nam ma no hoat đong tin cay (khi chia thong so MTBF cho (24 gio/ngay × 365 ngay/nam) se thay rang no co the dai hon lich su cua bat ky hang san xuat o đia cung nao, do đo nguoi su dung co the khong can quan tam đen thong so nay.


= Bo nho đem =
Bo nho đem (cache hoac buffer) trong o đia cung cung giong nhu RAM cua may tinh, chung co nhiem vu luu tam du lieu trong qua trinh lam viec cua o đia cung.
Đo lon cua bo nho đem co anh huong đang ke toi hieu suat hoat đong cua o đia cung boi viec đoc/ghi khong xay ra tuc thoi (do phu thuoc vao su di chuyen cua đau đoc/ghi, du lieu đuoc truyen toi hoac đi) se đuoc đat tam trong bo nho đem. 
Đon vi thuong tinh bang KB hoac MB. 
Trong thoi điem nam 2007, dung luong bo nho đem thuong la 2 hoac 8 MB cho cac loai o đia cung dung luong đen khoang 160 GB, voi cac o đia cung dung luong lon hon chung thuong su dung bo nho đem đen 16 MB hoac cao hon. Bo nho đem cang lon thi cang tot, nhung hieu nang chung cua o đia cung se chung lai o mot gia tri bo nho đem nhat đinh ma tu đo bo nho đem co the tang len nhung hieu nang khong tang đang ke.

He đieu hanh cung co the lay mot phan bo nho cua he thong (RAM) đe tao ra mot bo nho đem luu tru du lieu đuoc lay tu o đia cung nham toi uu viec xu ly đoi voi cac du lieu thuong xuyen phai truy cap, đay chi la mot cach dung rieng cua he đieu hanh ma chung khong anh huong đen cach hoat đong hoac hieu suat von co cua moi loai o đia cung. Co rat nhieu phan mem cho phep tinh chinh cac thong so nay cua he đieu hanh tuy thuoc vao su du thua RAM tren he thong.


= Chuan giao tiep =

Co nhieu chuan giao tiep khac nhau giua o đia cung voi he thong phan cung, su đa dang nay mot phan xuat phat tu yeu cau toc đo đoc/ghi du lieu khac nhau giua cac he thong may tinh, phan con lai cac o giao tiep nhanh co gia thanh cao hon nhieu so voi cac chuan thong dung.
Truoc đay, cac chuan ATA va SATA the he đau tien đuoc su dung pho bien trong may tinh ca nhan thong thuong trong khi chuan SCSI va Fibre Channel co toc đo cao hon đuoc su dung chu yeu nhieu trong may chu va may tram. Gan đay, cac chuan SATA the he tiep theo voi toc đo giao tiep cao hon đang đuoc su dung rong rai trong cac may tinh ca nhan su dung cac the he chipset moi.
Bang duoi đay so sanh cac chuan ATA thuong su dung nhieu voi o đia cung trong thoi gian gan đay.


= Toc đo truyen du lieu =
Toc đo cua cac chuan giao tiep khong co nghia la o đia cung co the đap ung đung theo toc đo cua no, đa phan toc đo truyen du lieu tren cac chuan giao tiep thap hon so voi thiet ke cua no boi chung gap cac rao can trong van đe cong nghe che tao.
Cac thong so sau anh huong đen toc đo truyen du lieu cua o đia cung:

Toc đo quay cua đia tu.
So luong đia tu trong o đia cung: boi cang nhieu đia tu thi so luong đau đoc cang lon, kha nang đoc/ghi cua đong thoi cua cac đau tu tai cac mat đia cang nhieu thi luong du lieu đoc/ghi cang lon hon.
Cong nghe che tao: Mat đo sit chat cua cac track va cong nghe ghi du lieu tren be mat đia (phuong tu song song hoac vuong goc voi be mat đia): dan đen toc đo đoc/ghi cao hon.
Dung luong bo nho đem: Anh huong đen toc đo truyen du lieu tuc thoi trong mot thoi điem.
Bang so sanh toc đo giua cac vung o cac o cung khac nhau duoi đay se giup chung ta nhan ra mot so yeu to anh huong đen toc đo truyen du lieu cua o đia cung.

Nhu vay ta thay rang toc đo truyen du lieu thuc su o muc trung binh 42,27 MBps o o đia co giao tiep Ultra-ATA/100 (voi toc đo thiet ke truyen du lieu 100 MBps) chi gan bang 1/2 so voi toc đo giao tiep.


= Kich thuoc =
Kich thuoc cua o đia cung đuoc chuan hoa tai mot so kich thuoc đe đam bao thay the lap rap vua voi cac may tinh. Kich thuoc o đia cung thuong đuoc tinh theo inch (")  
Kich thuoc vo ngoai cac loai o đia cung: 


= Su su dung đien nang =
Đa so cac o đia cung cua may tinh ca nhan su dung hai loai đien ap nguon: 5 Vdc va 12 Vdc (DC hoac dc: Loai đien ap mot chieu). Cac o đia cung cho may tinh xach tay co the su dung chi mot loai đien ap nguon 5 Vdc. Cac o đia cung gan trong cac thiet bi so cam tay khac co the su dung cac nguon co muc đien ap thap hon voi cong suat thap.
Đien nang cung cap cho cac o đia cung phan lon phuc vu cho đong co quay cac o đia, phan con lai nho hon cung cap cho bo mach cua o đia cung. Tuy tung loai đong co ma chung su dung đien ap 12V hoac 5 Vdc hon (thong qua đinh muc tieu thu dong đien cua no tai cac muc đien ap nay). Tren moi o đia cung đeu ghi ro cac thong so ve dong đien tieu thu cua moi loai đien ap su dung đe đam bao cho nguoi su dung tinh toan cong suat chung.
O đia cung thuong tieu thu đien nang lon nhat tai thoi điem khoi đong cua he thong (hoac thoi điem đia cung bat đau hoat đong tro lai sau khi tam nghi đe tiet kiem đien nang) boi su khoi đong cua đong co đong truc quay cac đia tu, cung giong nhu đong co đien thong thuong, dong đien tieu thu đinh cuc đai cua giai đoan nay co the gap 3 lan cong suat tieu thu binh thuong.
O cung thong thuong lay đien truc tiep tu nguon may tinh, voi cac o đia cung ngoai co the su dung cac bo cung cap đien rieng kem theo hoac chung co the dung nguon đien cung cap qua cac cong giao tiep USB.


= Cac thong so khac =
Cac thong so duoi đay nhung nguoi su dung thuong it chu y boi chung thuong khong anh huong nhieu đen hieu suat lam viec cua o cung. Cac thong so nay khong nen lay lam chi tieu so sanh giua cac o đia cung trong su lua chon trong su su dung thong thuong.


 Đo on  Đo on cua o đia cung la thong so đuoc tinh bang dB, chung đuoc đo khi o đia cung đang lam viec binh thuong.
O đia cung voi cac đac trung hoat đong la cac chuyen đong co khi cua cac đia tu va can di chuyen đau đoc, do đo chung khong tranh khoi phat tieng on. Do o đia cung thuong co đo on thap hon nhieu so voi bat ky mot quat lam mat he thong nao đang lam viec nen nguoi su dung co the khong can quan tam đen thong so nay.

Nhung tieng "lac tac" nho phat ra trong qua trinh lam viec cua o cung mot cach khong đeu đan đuoc sinh ra boi can đo đau đoc/ghi di chuyen va dung đot ngot tai cac vi tri can đinh vi đe lam viec. Am thanh nay co the giup nguoi su dung biet đuoc trang thai lam viec cua o đia cung ma khong can quan sat đen trang thai HDD.


 Chu trinh di chuyen  Chu trinh di chuyen cua can đoc/ghi (Load/Unload cycle) đuoc tinh bang so lan chung khoi đong tu vi tri an toan đen vung lam viec cua be mat đia cung va nguoc lai. Thong so nay chi mot so huu han nhung lan di chuyen ma co the sau so lan đo o đia cung co the gap loi hoac hu hong. 

Sau moi phien lam viec (tat may), cac đau tu đuoc di chuyen đen mot vi tri an toan nam ngoai cac đia tu nham tranh su va cham co the gay xuoc be mat lop tu tinh, mot so o đia co thiet ke can di chuyen đau đoc tu đong di chuyen ve vi tri an toan sau khi ngung cap đien đot ngot. Nhieu nguoi su dung nang đong co thoi quen ngat đien trong mot phien lam viec tren nen DOS (boi khong co su tat may chinh thong) roi thao o đia cung cho cac cong viec khac, qua trinh di chuyen co the gay va cham va lam xuat hien cac khoi hu hong (bad block). 
Chu trinh di chuyen la mot thong so lon hon so lan khoi đong may tinh (hoac cac thiet bi su dung o đia cung) boi trong mot phien lam viec, o đia cung co the đuoc chuyen sang che đo tam nghi (stand by) đe tiet kiem đien nang nhieu lan.


 Chiu đung soc  Chiu đung soc (Shock - half sine wave): Soc (hinh thuc rung đong theo nua chu ky song, thuong đuoc hieu la viec dao đong tu mot vi tri can bang đen mot gia tri cuc đai, sau đo lai tro lai vi tri ban đau) noi đen kha nang chiu đung soc cua o đia cung khi lam viec.
Voi cac o cung cho may tinh xach tay hoac cac thiet bi ky thuat so ho tro ca nhan hay cac o đia cung ngoai thi thong so nay cang cao cang tot, voi cac o đia cung gan cho may tinh ca nhan đe ban thi thong so nay it đuoc coi trong khi so sanh lua chon giua cac loai o cung boi chung đa đuoc gan co đinh nen hiem khi xay ra soc.


 Nhiet đo va su thich nghi  Tat ca cac thiet bi dua tren hoat đong co khi đeu co the bi thay đoi thong so neu nhiet đo cua chung tang len đen mot muc gioi han nao đo (su gian no theo nhiet đo luon la mot đac tinh cua kim loai), do đo cung nhu nhieu thiet bi khac, nhiet đo la mot yeu to anh huong đen qua trinh lam viec cua o đia cung nhat la ben trong no cac chuyen đong co khi can tuyet đoi chinh xac. 
Nhiet đo lam viec cua o đia cung thuong la tu 0 cho đen 40 đo C, đieu nay thuong phu hop voi nhieu moi truong khac nhau, tuy nhien khong chi co vay: đo am la yeu to lien quan va ket hop voi moi truong tao thanh mot su pha hoai o đia cung. 
O cung thuong co cac lo (chua bo loc khong khi) đe can bang ap suat voi ben ngoai, do đo neu nhu khong khi trong moi truong chua nhieu hoi nuoc, su ngung tu hoi nuoc thanh cac giot hoac đong bang o đau đo ben trong o đia cung co the lam hu hong o neu ta hinh dung đuoc toc đo quay cua no lon the nao va khoang cach giua đau tu voi be mat lam viec cua đia tu nho đen đau.
Chinh vi vay truoc khi đua mot o đia cung vao lam viec lan đau tien (thao bo vo nhua boc kin no khi san xuat) trong thiet bi hoac o đia cung đa su dung đuoc đua đen tu mot moi truong khac đen mot noi lam viec moi (co nhiet đo moi truong cao hon), nen đat no vao khoang chua trong mot so thoi gian nhat đinh truoc khi ket noi cac day cap nguon va cap du lieu đe chung lam viec. 
Thoi gian thich nghi đu lon đe đe đam bao cho:

Cac giot nuoc bi bay hoi hoac cac cum bang tuyet bien thanh hoi nuoc va can bang voi moi truong ben ngoai.
Đam bao su đong đeu ve moi truong ben trong va ben ngoai cua o đia cung, tranh su bien đoi (do nhiet đo thay đoi đot ngot) voi cac thiet bi co khi ben trong khi nhiet đo cua o đia cung tang len sau mot thoi gian hoat đong.
Thoi gian thich nghi can thiet: xem bang.

Tuong tu viec đua mot may tinh xach tay tu ngoai troi o xu lanh vao trong phong lam viec am ap cung nen đe thoi gian cho nhu vay boi trong may tinh xach tay cung co cac o đia cung - tru truong hop khi o ngoai troi (xu lanh) may đang hoat đong (đam bao no khong bi đong bang tuyet ben trong o đia cung).
Voi nhiet đo theo bang ta co the thay rang khi hau o Viet Nam hoac cac nuoc gan xich đao khac co nhiet đo trung binh cao co le it can co thoi gian thich ung truoc khi đua o đia cung vao su dung (tru nhung vung co the co nhiet đo thap va xuat hien tuyet nhu Sa Pa o Viet Nam)
Voi su lam mat o đia cung, xem them phan thong tin them cua bai. 


 Cac so thong so ve san pham  Phan duoi đay giai thich mot so thong so khac cua cac o đia cung.

Model: Ky hieu ve kieu san pham cua o đia cung, model co the đuoc su dung chung cho mot lo san pham cung loai co cac đac tinh va thong so giong nhu nhau. Thong thuong moi hang co mot cach ky hieu rieng ve thong so model đe co the giai thich so qua ve mot so thong so tren o đia cung đo.
Serial number: Ma so san pham, moi o đia cung co mot so hieu nay rieng. Thong so nay thuong chua đung thong tin đa đuoc quy uoc rieng cua hang san xuat ve thoi gian san xuat hoac đon thuan chi la thu tu san pham khi đuoc san xuat.
Firmware revision: Thong so ve phien ban firmware đang su dung hien thoi cua o đia cung. Thong so nay co the thay đoi neu nguoi su dung nang cap cac phien ban firmware cua o đia cung (nhung viec nang cap nay thuong rat hiem khi xay ra).
Mot so hang san xuat phan mem co the su dung cac thong so tren cua o đia cung đe nhan dang tinh trang ban quyen cua phan mem tren duy nhat mot may tinh, tuy nhien cach nay khong đuoc ap dung rong rai do viec đang ky phuc tap, khong thuan tien cho qua trinh nang cap o đia cung cua nguoi su dung.


Thiet đat cac che đo hoat đong cua đia cung = Thiet đat phan cung thong qua cau đau =
Cau đau (tam dich tu jumper) la mot bo phan nho tren o đia cung, chung co tac dung thiet đat che đo lam viec cua cac o đia cung.


 Thiet đat kenh  Lua chon cac kenh tren cable IDE: Cac o đia cung theo chuan giao tiep ATA thuong su dung hai kenh (tren cung mot cap truyen du lieu), chung co the đuoc đat la kenh chinh (Master) hoac kenh phu (Slave). Viec thiet lap chi đon gian can cam cac cau đau vao đung vi tri cua chung tren cac chan cam. Ve vi tri, chung luon đuoc huong dan tren phan nhan hoac viet tat canh cau đau nhu sau: MA (hoac chi M): Master, SL (hoac chi S): Slave; CS (hoac chi C): Cable select (tu đong lua chon theo cap truyen du lieu).

Đe giup o đia cung hoat đong tot hon, nen chon cac o đia cung chua cac phan vung co cai he đieu hanh lam kenh chinh, cac o đia cung vat ly co tinh dung phu, dung cho luu tru hoac cac tap tin khong đuoc truy cap thuong xuyen nen đat tai o phu (slave).


 Thiet đat chuan giao tiep  Mot so o đia cung su dung giao tiep SATA the he thu 2 (300 MBps) co the hoat đong phu hop hon voi bo mach chu chi ho tro giao tiep SATA the he đau tien (150 MBps) bang cach đoi cac cau đau thiet đat. Huong dan ve cach đoi co the đuoc ghi tren nhan đia hoac chi co the tim thay trong cac phan huong dan tai website cua hang san xuat.


= Thiet đat phan mem =
Thiet đat phan mem o đay la cac cai đat, phan hoach tren cac o đia cung giup cho o đia cung lam viec. Trong pham vi bai viet ve O đia cung, cac muc duoi đay đuoc trinh bay tom luoc.


 Phan vung (Partition)  Phan vung (partition): la tap hop cac vung ghi nho du lieu tren cac cylinder gan nhau voi dung luong theo thiet đat cua nguoi su dung đe su dung cho cac muc đich su dung khac nhau.
Su phan chia phan vung giup cho o đia cung co the đinh dang cac loai tap tin khac nhau đe co the cai đat nhieu he đieu hanh đong thoi tren cung mot o đia cung. Vi du trong mot o đia cung co the thiet lap mot phan vung co đinh dang FAT/FAT32 cho he đieu hanh Windows 9X/Me va mot vai phan vung NTFS cho he đieu hanh Windows NT/2000/XP/Vista voi loi the ve bao mat trong đinh dang loai nay (mac du cac he đieu hanh nay co the su dung cac đinh dang cu hon).
Phan chia phan vung khong phai la đieu bat buoc đoi voi cac o đia cung đe no lam viec (mot vai hang san xuat may tinh ca nhan nguyen chiec chi thiet đat mot phan vung duy nhat khi cai san cac he đieu hanh vao may tinh khi ban ra), chung chi giup cho nguoi su dung co the cai đat đong thoi nhieu he đieu hanh tren cung mot may tinh hoac giup viec quan ly cac noi dung, luu tru, phan loai du lieu đuoc thuan tien va toi uu hon, tranh su phan manh cua cac tap tin.
Nhung loi khuyen duoi đay giup su dung o đia cung mot cach toi uu hon:

Phan vung chua he đieu hanh chinh: Thuong nen thiet lap phan vung chua he đieu hanh tai cac vung chua phia ngoai ria cua đia tu (outer zone) boi vung nay co toc đo đoc/ghi cao hon, dan đen su khoi đong he đieu hanh va cac phan mem khoi đong va lam viec đuoc nhanh hon. Phan vung nay thuong đuoc gan ten la C .
Phan vung chua he đieu hanh khong nen chua cac du lieu quan trong boi chung de bi virus tan cong (hon cac phan vung khac), viec sua chua khac phuc su co neu khong than trong co the lam mat toan bo du lieu tai phan vung nay.
Phan vung chua du lieu thuong xuyen truy cap hoac thay đoi: Nhung tap tin đa phuong tien (multimedia) neu thuong xuyen đuoc truy cap hoac cac du lieu lam viec khac nen đat tai phan vung thu hai ngay sau phan vung chua he đieu hanh. Sau khi quy hoach, nen thuong xuyen thuc thi tac vu chong phan manh tap tin tren phan vung nay.
Phan vung chua du lieu it truy cap hoac it bi sua đoi: Nen đat rieng mot phan vung chua cac du lieu it truy cap hoac bi thay đoi nhu cac bo cai đat phan mem. Phan vung nay nen đat sau cung, tuong ung voi vi tri cua no o gan khu vuc tam cua đia (inner zone).
Co nhieu phan mem co the su dung đe quy hoach cac phan vung đia cung: fdisk trong DOS, Disk Management cua Windows (2000, XP) va mot so phan mem cua cac hang khac, nhung co the chung chi đon thuan la tao ra cac phan vung, xoa cac phan vung ma khong thay đoi kich thuoc phan vung đang ton tai, chung thuong lam mat du lieu tren phan vung thao tac. Partition Magic (hien tai cua hang Symantec) thuong đuoc nhieu nguoi su dung boi tinh nang manh me, giao dien than thien (su dung chuot, giong cac phan mem trong moi truong 32 bit) va đac biet la khong lam mat du lieu khi thao tac voi cac phan vung


 Đinh dang cua phan vung  Lua chon đinh dang cac phan vung la hanh đong tiep sau khi quy hoach phan vung o đia cung.
Tuy thuoc vao cac he đieu hanh su dung ma can lua chon cac kieu đinh dang su dung tren o đia cung. Mot so đinh dang su dung trong cac he đieu hanh ho Windows co the la:

FAT (File Allocation Table): Chuan ho tro DOS va cac he đieu hanh ho Windows 9X/Me (va cac he đieu hanh sau). Phan vung FAT ho tro đo dai ten 11 ky tu (8 ky tu ten va 3 ky tu mo rong) trong DOS hoac 255 ky tu trong cac he đieu hanh 32 bit nhu Windows 9X/Me. FAT co the su dung 12 hoac 16 bit, dung luong toi đa mot phan vung FAT chi đen 2 GB du lieu.
FAT32 (File Allocation Table, 32-bit): Tuong tu nhu FAT, nhung no đuoc ho tro bat đau tu he đieu hanh Windows 95 OSR2 va toan bo cac he đieu hanh sau nay. Dung luong toi đa cua mot phan vung FAT32 co the len toi 2 TB (2.048 GB).
NTFS (Windows New Tech File System): Đuoc ho tro bat đau tu cac he đieu hanh ho NT/2000/XP/Vista. Mot phan vung NTFS co the co dung luong toi đa đen 16 exabytes.
exFAT (extended File Allocation Table): đuoc thiet ke đac biet cho cac o flash USB.
Khong chi co the, cac he đieu hanh ho Linux su dung cac loai đinh dang tap tin rieng.


 Format  Format la su đinh dang cac vung ghi du lieu cua o đia cung. Tuy theo tung yeu cau ma co the thuc hien su đinh dang nay o cac the loai cap thap hay su đinh dang thong thuong.


 = Format cap thap  =
Format cap thap (low-level format) la su đinh dang lai cac track, sector, cylinder (bao gom ca cac ‘khu vuc" đa trinh bay trong phan sector). Format cap thap thuong đuoc cac hang san xuat thuc hien lan đau tien truoc khi xuat xuong cac o đia cung. Nguoi su dung chi nen dung cac phan mem cua chinh hang san xuat đe format cap thap (cung co cac phan mem cua hang khac nhung co the cac phan mem nay khong nhan biet đung cac thong so cua o đia cung khi tien hanh đinh dang lai).
Khi cac o cung đa lam viec nhieu nam lien tuc hoac co cac khoi hu hong xuat hien nhieu, đieu nay co hai kha nang: su lao hoa tong the hoac su ro rao cua cac phan co khi ben trong o đia cung. Ca hai truong hop nay đeu dan đen mot su khong đang tin cay khi luu tru du lieu quan trong tren no, do đo viec đinh dang cap thap co the keo dai them mot chut thoi gian lam viec cua o đia cung đe luu cac du lieu khong may quan trong. Format cap thap giup cho su đoc/ghi tren cac track đang bi lech lac tro thanh phu hop hon khi cac track đo đuoc đinh dang lai (co the hieu đon gian rang neu đau đoc/ghi bat đau lam viec dich ve mot bien phia nao đo cua track thi sau khi format cap thap cac đau đoc/ghi se lam viec tai tam cua cac track moi). 
Khong nen lam dung format cap thap neu nhu o đia cung cua ban đang hoat đong binh thuong boi su đinh dang lai nay co the mang lai su rui ro: Su thao tac sai cua nguoi dung, cac van đe xu ly trong bo mach cua o đia cung. Neu nhu mot o đia cung xuat hien mot vai khoi hu hong thi nguoi su dung nen dung cac phan mem che giau no boi đo khong chac đa do su hoat đong ro rao cua phan cung.

Mot nguoi viet bai nay đa su dung mot o đia cung tu nhung nam 1995 cho đen nay nhung chua thay co hien tuong ro rao co khi nhu nhac đen trong bai.


 = Format thong thuong  =
Đinh dang muc cao (high-level format) la cac hinh thuc format thong thuong ma đa phan nguoi su dung đa tung thuc hien (chung chi đuoc goi ten nhu vay đe phan biet voi format cap thap) boi cac lenh san co trong cac he đieu hanh (DOS hoac Windows), hinh thuc format nay co the co hai dang:

Format nhanh (quick): Đon thuan la xoa vi tri luu tru cac ky tu đau tien đe he đieu hanh hoac cac phan mem co the ghi đe du lieu moi len cac du lieu cu. Neu muon format nhanh: su dung tham so " /q" voi lenh trong DOS hoac chon "quick format" trong hop lua chon cua lenh o he đieu hanh Windows.
Format thong thuong. Xoa bo cac du lieu cu va đong thoi kiem tra phat hien khoi hu hong (bad block), đanh dau chung đe chung khong con đuoc vo tinh su dung đen trong cac phien lam viec sap toi (neu khong co su đanh dau nay, he đieu hanh se ghi du lieu vao khoi hu hong ma no khong bao loi - tuy nhien khi đoc lai du lieu đa ghi đo moi la van đe nghiem trong).Đoi voi bo nho Flash thi cung khong nen format nhieu de lam hong o đia.


 = Tham so khi format  =
O dang format cap thap, cac thong so thiet đat phan nhieu do phan mem cua hang san xuat xac nhan khi ban nhap vao cac thong so nhin thay đuoc tren o đia cung (Model, serial number...) nen cac thong so nay can tuyet đoi chinh xac nham tranh su that bai khi tien hanh.
O dang format thong thuong, neu la hinh thuc format nhanh (quick) thi cac thong so đuoc giu nguyen nhu lan format gan nhat, con lai co mot thong so ma nguoi tien hanh format can can nhac lua chon la kich thuoc đon vi (nho nhat) cua đinh dang la cluster (trong Windows XP muc Allocation unit size trong hop thoai lua chon format).
Kich thuoc cluster co the lua chon bat đau tu 512 byte boi khong the nho hon kich thuoc chua du lieu cua mot sector (voi kich thuoc mot sector thong dung nhat la 512 byte). Cac kich thuoc con lai co the la: 1024, 2048, 4096 voi quy đinh gioi han cua tung loai đinh dang (FAT/FAT32 hay NTFS).
Su lua chon quan trong nhat la phan vung can đinh dang su dung chu yeu đe chua cac tap tin co kich thuoc nhu the nao. Đe hieu hon ve lua chon, xin xem mot vi du sau: Neu luu mot tap tin text chi co dung luong 1 byte (ban hay thu tao mot tap tin text va đanh 1 ky tu vao đo) thi tren o đia cung se phai dung đen it nhat 512 byte đe chua tap tin nay voi viec lua chon kich thuoc đon vi la 512 byte, con neu lua chon cluster bang 4096 byte thi kich thuoc lang phi se la 4096 - 1 = 4095 byte.
Neu nhu lua chon kich thuoc cluster co kich thuoc kha nho thi cac bang FAT hoac cac tap tin MFT (Master File Table) trong đinh dang NTFS lai tro len lon hon.
Nhu vay ta nhan thay: Neu o đia cung su dung cho cac tap tin do cac phan mem van phong thuong ngay (Winword, bang tinh excel...), nen chon kich thuoc nho: 1024 hoac 2048 byte. Neu chua cac tap tin la dang cac bo cai đat phan mem hoac cac tap tin video, nen chon kich thuoc nay lon hon. Đac biet o cac o cung nho danh cho thiet bi di đong thi su lua chon thuong la 512 byte (đay cung thuong la lua chon khi format cac loai the nho).

Windows co the cho ban biet mot tap tin kich thuoc thuc (size) cua no va kich thuoc chua tren đia (size on disk) cua no bang cach bam chuot phai va chon Properties. Đieu nay giup ban co the nhan ra su lang phi đa neu
Phan mem Partition Magic cua Symantec co the so sanh viec lua chon kich thuoc cac cluster tren mot phan vung ton tai du lieu.


Ung dung O đia cung đuoc su dung chu yeu tren cac may tinh nhu: may tinh ca nhan, may tinh xach tay, may chu, may tram…
Voi cac thiet bi luu tru du lieu chuyen dung nhu: cac thiet bi sao luu du lieu tu đong hoac cac thiet bi sao luu du lieu dung cho van phong/ca nhan ban tren thi truong hien nay đeu su dung cac o đia cung. Khi o đia cung co dung luong ngay cang lon, chi phi tinh theo moi GB du lieu re đi khien chung hoan toan co the thay the cac he thong sao luu du lieu du phong truoc đay nhu: bang tu (ma uu điem noi bat cua chung la chi phi cho moi GB thap).
Ngay nay, mot so hang san xuat o đia cung đa co the che tao cac đia cung rat nho. Cac o đia cung nho nay co the đuoc su dung thiet bi ky thuat so ho tro ca nhan, thiet bi cam tay, đien thoai di đong, may anh so, may nghe nhac ca nhan, tai nghe khong day, may quay phim ky thuat so (thay cho bang tu va đia quang voi uu the ve toc đo ghi va su soan thao hieu ung tuc thoi)...
Nhung thiet bi gia dung moi xuat hien đap ung nhu cau cua con nguoi cung đuoc su dung cac o đia cung nhu: Thiet bi ghi lai cac chuong trinh ti vi cho phep nguoi su dung khong bo sot mot kenh yeu thich nao boi chung ghi lai mot kenh thu hai trong khi nguoi su dung xem kenh thu nhat, hoac đat lich trinh ghi lai khi vang nha.


Mot so thong tin va ghi chu trong bai Nhieu nguoi su dung thuong goi o C, o D…nhung thuc chat chung chi la cac phan vung (partition) trong o đia cung đe tien cho viec phan chia khu vuc luu tru du lieu theo cac muc đich rieng. Cach hieu nay nhieu khi đuoc su dung o cac bai viet chinh thong, tuy nhien o cac bai viet can than, nguoi truyen đat thuong su dung tu "o vat ly" đe noi đen toan bo khoi o đia cung, nham tranh su hieu nham đen cac "o luan ly".
Mot so nguoi su dung đa lam mat o đia cung bang cach gan cac quat lam mat thoi truc tiep vao bo mach cua chung (thoi tu duoi len, co mot so noi lai ban san cac vi lam mat kieu nay), đieu nay hoan toan khong can thiet boi bo mach cua o đia thuong khong tieu thu cong suat qua lon khien cac linh kien cua chung nong len va bo mach đuoc lam mat khong the hap thu nhiet tu cac đia tu, đong co cua o đia cung. Mat khac đieu nay con lam cho bo mach chua nhieu bui sau mot thoi gian lam viec, chung co the tro thanh moi truong dan đien neu thoi tiet tro nen am thap. Cach tot đe tan nhiet o đia cung la thoi khong khi vao chung tu phia tren hoac phia ngang. Mot so vo may tinh đa thiet ke quat lam mat thoi song song voi o đia cung lay gio tu phia mat truoc cua thung may.
Trong qua trinh lam viec, he đieu hanh hoac cac phan mem kiem tra đia cung, neu chung đoc va ghi du lieu tai mot vi tri nao đo khong thanh cong trong vai lan, chung se đanh dau "khoi hu hong" vao đo nham tranh su ghi du lieu tiep theo vao vi tri nay. Nhieu truong hop boi mot ly do khac ma he đieu hanh co the đanh dau sai.


Cac hang san xuat Co rat nhieu hang, cong ty san xuat o đia cung, co the ke đen mot so thuong hieu nhu sau (sap xep ngau nhien khong theo quy luat):
IBM, Seagate, Hitachi, Western Digital.


Xem them O đia mem
O USB
O SSD


Tham khao Cau truc may tinh va thiet bi ngoai vi. Nguyen Nam Trung. Nha xuat ban Khoa hoc Ky thuat 2000
Upgrading and Repairing Pcs, 17th Edition. Scott Mueller (tieng Anh).


Tham khao Lien ket ngoai Video minh hoa ve cong nghe ghi du lieu tren o đia cung (phuong ghi: vuong goc vs song song)

Ban mau:Bo nho may tinh
Ban mau:Bo nho
Ban mau:Phuong tien luu tru tu tinh
Ban mau:O đia quang

Ban mau:RAID