Bong ma trong nha hat (tieng Anh: The Phantom of the Opera) la mot vo nhac kich do Andrew Lloyd Webber soan nhac, Charles Hart viet loi, Lloyd Webber va Richard Stilgoe đong viet kich ban. Dua tren cuon tieu thuyet Bong ma trong nha hat cua nha van Phap Gaston Leroux, noi dung cua vo nhac kich ke ve chuyen tinh tay ba giua Phantom (bong ma trong nha hat), Christine Daae (co gai nguoi Thuy Đien) va Raoul (mot chang trai quy toc). Phantom co mot giong hat tuyet voi va truyen day cho Christine, co ca si tre chuyen dien vai phu. Cau chuyen tro nen kich tinh khi Phantom ngay mot yeu Christine va muon chiem đoat co.
Bong ma trong nha hat cong dien lan đau tien vao nam 1986 tai nha hat Her Majesty's Theatre cua he thong West End, Luan Đon va gianh giai Laurence Olivier cho Nhac kich hay nhat cua nam đo. Hai nam sau (1988) vo kich ra mat khan gia Broadway o New York va thu ve 8 giai Tony, đac biet la hang muc Nhac kich hay nhat va Nam dien vien chinh xuat sac nhat cho Michael Crawford. Vo kich can moc 10.000 buoi dien vao ngay 11 thang 2 nam 2012, giu ky luc la vo nhac kich đuoc cong dien lien tuc lau đoi nhat cua Broadway, đong thoi la vo nhac kich đuoc trinh dien nhieu thu hai o Luan Đon chi sau Nhung nguoi khon kho.
Đuoc uoc tinh đa đat doanh thu 6 ti đo la My tren toan the gioi va 1 ti đo la My chi rieng tai cum nha hat Broadway, Bong ma trong nha hat la su kien giai tri thanh cong nhat ve mat thuong mai cho đen khi bi Vua su tu soan ngoi vao nam 2014. Tinh toi nam 2011, đa co hon 130 trieu nguoi o 145 thanh pho tren 27 quoc gia khac nhau đa xem vo nhac kich nay.


Ra đoi Nam 1984, Andrew Lloyd Webber lien he voi nha san xuat Cameron Mackintosh đe đe xuat mot vo nhac kich, chu đe tinh yeu lang man, lay cam hung tu tieu thuyet Le Fantome de l'Opera cua Gaston Leroux. Ho xem qua hai phien ban chuyen the đien anh la The Phantom of the Opera (1925) cua đao dien Rupert Julian va Phantom of the Opera (1943) cua đao dien Arthur Lubin đe tham khao nhung ban khoan chua biet chuyen the phim đien anh thanh kich sao cho hieu qua. Mot thoi gian sau, trong mot cua hieu sach cu o New York, Lloyd Webber tinh co bat gap an ban goc cua cuon tieu thuyet ma tu lau đa khong con đuoc luu hanh rong rai tren thi truong. Chinh an ban nay đa cho ong cam hung đe phat trien vo nhac kich.


San xuat = West End, Luan Đon =
Bong ma trong nha hat bat đau cong dien o nha hat Her Majesty's thuoc cum rap West End, Luan Đon vao ngay 9 thang 10 nam 1986 va gianh 2 giai Olivier cho Nhac kich moi hay nhat va Nam dien vien xuat sac nhat the loai Nhac kich. Trong đoi ngu san xuat, bien đao mua la Gillian Lynne, Maria Bjornson thiet ke san khau, Andrew Bridge chiu trach nhiem ve anh sang. Dan dien vien chinh gom co Michael Crawford vai Phantom, Sarah Brightman vai Christine, Steve Barton vai Raoul. Voi hon 13.600 buoi dien, Phantom la vo nhac kich đuoc cong dien lau đoi thu hai trong lich su nhac kich cua West End, chi đung sau Nhung nguoi khon kho (Nhung nguoi khon kho co hon 13.900 buoi dien).
Ngay 1 va 2 thang 10 nam 2011, nha hat Royal Albert Hall to chuc buoi dien ky niem 25 nam ngay ra mat vo nhac kich voi su co mat cua Andrew Lloyd Webber. Cameron Mackintosh la nha san xuat cho đot dien nay, Laurence Connor lam đao dien, Gillian Lynne bien đao mua, Matt Kinley thiet ke san khau, Maria Bjornson thiet ke phuc trang, Patrick Woodroffe thiet ke anh sang, Mick Potter thiet ke am thanh. Voi su gop mat cua dan dien vien Ramin Karimloo vai Phantom, Sierra Boggess vai Christine, Hadley Fraser vai Raoul, Wynne Evans vai Piangi, Wendy Ferguson vai Carlotta.
Tinh đen  thang 7 nam 2020, vo kich van đang đuoc cong dien o nha hat Her Majesty's, Luan Đon voi Josh Piterman vai Phantom, Kelly Mathieson vai Christine va Danny Whitehead vai Raoul. 


= Broadway, New York =
Bong ma trong nha hat chinh thuc cong dien o nha hat Majestic cua he thong Broadway tu ngay 26 thang 1 nam 1988 voi dan dien vien chinh đen tu West End (bo ba Crawford, Brightman, va Barton). Đot dien nay nhan đuoc nhieu phan hoi tich cuc tu ca gioi chuyen mon lan khan gia đai chung va đa can moc 10.000 buoi dien vao ngay 11 thang 2 nam 2012. Tinh toi thang 3 nam 2020 voi tong cong hon 13.000 buoi dien, đay la vo nhac kich đuoc cong dien lien tuc lau nhat Broadway. Tinh đen  thang 7 nam 2020, vo kich van đang đuoc cong dien o nha hat Majestic voi dan dien vien tre gom Ben Crawford vai Phantom, Meghan Picerno vai Christine va John Riddle vai Raoul.


Noi dung = Mo man =
Nam 1905 o Paris, nha hat Opera Populaire to chuc mot buoi đau gia voi nhung hien vat con sot lai sau khi thoi ky hoang kim đa qua đi. Tham du phien đau gia co Tu tuoc Raoul de Chagny (luc nay đa ngoai 60), vua mua mot hop nhac hinh con khi. Mon đau gia tiep theo la mot chum đen. Theo loi chu toa am chi thi trong qua khu no lien quan đen "mot su kien bi an ve mot bong ma trong nha hat ma khong ai co the giai thich đuoc". Anh sang cua chum đen đua nguoi xem nguoc dong qua khu ve luc cau chuyen that su bat đau ("Overture").


= Man I =
Nam 1881, dan dien vien cua nha hat Opera Populaire đang dien tap vo Hannibal tren san khau thi giam đoc đen tham, tien the thong bao la nha hat vua đuoc sang nhuong cho hai ong chu moi ten la Firmin va Andre ("Hannibal Rehearsal"). Carlotta – nu chinh giong soprano, hat mot ban aria cho hai vi giam đoc moi nay thuong thuc thi phong man o phia sau bong dung đo sup xuong. Firmin va Andre tran an moi nguoi nhung Carlotta noi đoa len vi nhung tai nan nay đa dien ra suot ba nam qua ma khong ai tim cach giai quyet. Carlotta bo đi va huy luon vai dien. Firmin va Andre hot hoang khong biet phai lam sao thi Madame Giry, ba chu bien đao ballet, gioi thieu Christine Daae va thuyet phuc hai nguoi quan ly cho Christine thu giong. Sau vai cau đau, san khau chuyen qua phan canh buoi cong dien đau tien cua vo Hannibal ma Christine đuoc đong vai chinh. Nha tai tro moi cua nha hat – Tu tuoc Raoul de Chagny, cung đen xem va nhan ra Christine chinh la nguoi ban thuo be cua minh ("Think of Me").
Sau buoi dien, Christine tho lo voi Meg (mot vu cong ballet, ban than nhat cua co đong thoi cung la con gai cua Madame Giry) rang thay day nhac cua minh la mot "thien than am nhac" bi an vo hinh ma co chua gap bao gio ("Angel of Music"). Raoul đen tham Christine. Hai nguoi hoi tuong lai nhung cau chuyen luc be ve "thien than am nhac" ma cha Christine tung ke cho hai nguoi nghe ("Little Lotte"). Raoul khang khang moi Christine đi an toi nhung co khong muon vi khong dam lam phat y thien than am nhac ("The Mirror / Angel of Music (Reprise)"). Raoul ra ngoai đe chuan bi xe thi trong phong, mot nguoi đan ong đeo mat na mo mo ao ao hien len trong guong. Anh tu nhan minh chinh la su gia am nhac roi dan co xuong noi anh o – tang ham cua nha hat ("The Phantom of the Opera"). Đen noi, Phantom hat cho Christine nghe va tiet lo rang chi co co "moi co the chap canh cho am nhac cua anh bay cao" ("The Music of the Night").
Phantom đang soan nhac thi Christine tinh giac ("I Remember"). Khong nen noi to mo, Christine đi luon sau lung Phantom va go mat na cua anh ra. Hoa ra đang sau lop mat na la mot khuon mat bien dang khung khiep. Phantom mang nhiec co tham te, roi bay to rang anh cung muon đuoc song nhu mot nguoi binh thuong, thich cai đep va muon đuoc yeu thuong ("Stranger Than You Dreamt It").
O trong nha hat, truong bo phan dan dung san khau Joseph Buquet va đam con gai trong vu đoan ballet đua voi nhau ve giai thoai "bong ma nha hat"("Magical Lasso"). Trong van phong, Andre va Firmin nhan đuoc rat nhieu thu tu Phantom. Raoul vao gap hai ong quan ly, chat van vi sao anh lai nhan đuoc mot la thu bao la anh đung gap Christine nua. Đung luc nay thi Carlotta va Piangi cung xong vao hoi cho ra le vi co vua nhan đuoc mot la thu viet rang "thoi cua co o nha hat Opera Populaire đa đen han". Hai nguoi quan ly tran an Carlotta thi Madame Giry cung vao van phong đe giao buc thu moi nhat tu Phantom voi noi dung nhu sau: Christine chu khong phai Carlotta phai đuoc đong vai chinh trong vo opera moi Il Muto (n.đ. 'Nguoi cam') va phai đe trong hop ngoi so 5, neu khong nghe loi thi nha hat se chiu hau qua khung khiep ("Notes"). Nhung Firmin va Andre khang khang Carlotta se đong vai chinh con Christine se đong vai cau giup viec khong co thoai ("Prima Donna").
Buoi cong dien đau tien cua Il Muto đang tien trien tot đep thi giong noi cuong no cua Phantom vang len. Đot nhien Carlotta mat giong khong the hat đuoc nua. It lau sau, xac cua Joseph Buquet tu tren cao roi xuong va treo lung lang chinh giua san khau. Thay the, khan gia hoang so nen thao chay khoi nha hat ("Poor Fool, He Makes Me Laugh"). Trong khung canh hon loan đo, Christine dat Raoul chay len mai nha. Co ke anh nghe moi thu ve lan gap go voi Phantom nhung Raoul van ban tin ban nghi ("Why Have You Brought Me Here? / Raoul, I've Been There"). Tuy vay Raoul hua la se luon o ben canh yeu thuong va bao ve co. Christine cung đap tra lai tinh cam cua anh ("All I Ask of You"), khong ngo đuoc la Phantom đung o đang xa nghe đuoc het ("All I Ask of You (Reprise)").


= Man II =
Sau thang sau, nha hat Opera to chuc vu hoi hoa trang. Hai ong giam đoc rat hoan hi vi 3 thang qua khong thay Phantom quay pha. Giua buoi vu hoi, Phantom xuat hien va thong bao vua hoan tat mot vo opera ten la "Don Juan Triumphant" (tam dich "Thang loi cua Don Juan"), ra yeu sach rang Christine phai dien vai chinh, neu khong ca nha hat se phai chiu hau qua ("Masquerade/Why So Silent").
Sau buoi vu hoi, Raoul chat van Madame Giry đe khai thac thong tin ve Phantom. Madame Giry mien cuong khai Phantom that ra la mot thien tai am nhac, ki su, ao thuat gia nhung sinh ra voi mot khuon mat di dang nen bi xa hoi xa lanh. Raoul thuyet phuc Christine dien vai chinh trong vo Don Juan Triumphant đe anh bay binh bo tran đe phuc kich Phantom ("Notes / Twisted Every Way"). Mot ngay no, Christine đi tham mo cha ("Wishing You Were Somehow Here Again") thi Phantom xuat hien hong bat coc Christine. Ngay khi Christine sap đau hang truoc giong hat cua Phantom thi Raoul xuat hien khien Christine bung tinh ("Bravo Monsieur").
Tai buoi cong dien đau tien, ban giam đoc bo tri canh sat canh gac chat che nha hat. Trong luc song ca, Christine chot nhan ra ban dien cua minh khong phai la Piangi ma chinh la Phantom ("Don Juan Triumphant / The Point of No Return"). Ngay giua san khau, Phantom bay to tinh cam cua minh voi Christine roi xo vao ngon tay co mot chiec nhan. Đot nhien Christine lot mat na ong ra. Phantom đien tiet va dung vu luc đua co xuong ham. Luc nay o hau truong cung phat hien ra xac cua Piangi đa bi that co chet. Khan đai nao loan con cac nhan vien hau đai ha quyet tam truy lung Phantom cho bang đuoc. Madame Giry dan đuong cho Raoul xuong ham cua Phantom đe cuu Christine ("Down Once More / Track Down This Murderer").
O duoi tham cung cua minh, Phantom bat Christine phai thay ra ao cuoi. Raoul đen noi va cau xin Phantom hay thuong tinh va tha Christine đi. Nhung Phantom van lai vi bao nam qua moi nguoi chi ghe tom va ghet bo ong, ong chua bao gio biet đen tinh thuong la gi. Ong that co Raoul bang Punjab lasso va đoi Christine phai lam vo minh thi moi tha chet cho Raoul ("The Point of No Return Reprise"). Christine noi voi Phantom rang ong khong co đoc mot minh va cho ong mot nu hon. Phantom tha ca hai đi, bat hai nguoi the khong đuoc ke chuyen nay cho ai biet. Mot lat sau, Christine quay lai đe tra cho ong nhan đinh hon. Phantom thu nhan rang ong yeu co. Christine lang thinh roi khoi ham, tren mat gian giua nuoc mat. Nghe thay tieng moi nguoi ngay cang tien gan xuong ham, Phantom voi va ngoi len ghe va phu tam ao chung len. Meg la nguoi toi noi đau tien. Co lat tam ao qua mot ben nhung chi thay chiec mat na con Phantom đa bien mat tu luc nao ("Finale").


Bai nhac Prologue
Overture – dan nhac


Dan nhac Phien ban hoa nhac goc đuoc soan boi David Cullen va Lloyd Webber.
Vo nhac kich nay co vai phien ban hoa nhac khac nhau qua cac lan cong dien nhu sau:

Hoa nhac voi 27 nhac cu (đot dien đau tien o Luan Đon)
Hoa nhac voi 29 nhac cu (đot dien 1988 o Broadway)
Hoa nhac voi 27 nhac cu (cho đot dien hien tai o Broadway)
Hoa nhac voi 14 nhac cu (cho cac tour luu dien)
Hoa nhac voi 45 nhac cu (cho buoi dien ky niem 25 nam o Royal Albert Hall)
Dan nhac gom 27 nhac cu o đot dien đau tien o Luan Đon


Phan vai Danh sach dan dien vien cua cac đot dien noi bat nhat.


San xuat quoc te Bong ma trong nha hat đa đuoc dich ra thanh nhieu thu tieng va đuoc cong dien o hon 28 quoc gia khac nhau nhu Uc, Ba Lan, Canada, Ha Lan, Malta, Na Uy, New Zealand, Nga, Trung Quoc, Đuc, Nhat Ban, Phan Lan, Serbia, Singapore, Han Quoc, Thai Lan.

Tour luu dien quoc te (2004): Đuoc san xuat boi RUG Asia Pacific, xuat phat tu Uc va đi qua cac thanh pho lon cua chau A, chau Uc va Nam Phi.
Tour luu dien quoc te (2019): Xuat phat tu Manila vao ngay 20 thang 2 nam 2019 va ket thuc vao ngay 6 thang 4 nam 2019.
Ba Lan: Phien ban Ba Lan bat đau cong dien o nha hat Roma, Warszawa tu thang 3 nam 2008 đen thang 6 nam 2010.
Đuc: Phien ban Đuc hoa đuoc biet đen duoi cai ten Das Phantom der Oper (de) va đuoc cong dien o nha hat Stage Neue Flora Theater, Hamburg tu nam 1990 đen 2001, sau đo la o nha hat Palladium, Stuttgart tu nam 2002 đen 2004, va o nha hat Colosseum Theater, Essen tu 2005 đen 2007. Tu 17 thang 11 nam 2015 đen nay, Phantom van đang đuoc cong dien o nha hat Metronom Theater, Oberhausen.
Nhat: Phien ban tieng Nhat đa cong dien o thanh pho Tokyo tu nam 1988 đen nay
Trung Quoc: Phantom đa co 97 buoi dien đa o Nha hat lon Thuong Hai. Sau đo tour luu dien quoc te 2004 cung đen dien o Quang truong Van hoa Thuong Hai tu ngay 3 thang 12 nam 2013 đen ngay 26 thang 1 nam 2014 va o Nha hat Opera Quang Chau tu 26 thang 9 đen 10 thang 10 nam 2015.


Đanh gia chuyen mon Sau khi ra mat, vo nhac kich nhan đuoc đa so la đanh gia tich cuc tu gioi chuyen mon. Nha phe binh Frank Rich đen tu bao The New York Times đanh gia đay "la mot thang loi ve nghe thuat dung kich vi đa vuot ra khoi cac khuon kho truyen thong cua nhac kich va la mot thanh tuu thuong mai lon nhat tu truoc đen gio [...] Suc manh đong đeu trong cac giong hat va dan nhac đa tao nen tang cho am nhac cua Lloyd Webber gay an tuong voi khan gia." Trong bai phe binh viet cho bao New York Daily News, Howard Kissel khen vo kich "la mot san pham giai tri tuyet voi, va la vo nhac kich đa mat an tuong nhat đen tu Anh quoc", đong thoi cung khen phan trinh dien cua Michael Crawford la "đay noi luc". Mang thiet ke san khau va phuc trang cua Maria Bjornson cung nhan đuoc phan hoi tich cuc vi "đa bay to mot su ton kinh ngoan muc, di dom voi nha hat kich thoi the ky 19".
Luoc dich tu bai tren bao Variety do Richard Hummler chap but: "Crawford đa khac hoa thanh cong hinh anh mot thien tai tam than. Phan canh cao trao voi Brightman khi ong tho lo tinh cam cua minh thuc su cam đong va đa cham đen khan gia."


Giai thuong Phan tiep theo Phan tiep noi cua Bong ma trong nha hat la vo nhac kich Love Never Dies. Andrew Lloyd Webber, Ben Elton, Frederick Forsyth va Glenn Slater đong viet kich ban va lay cam hung tu tieu thuyet The Phantom of Manhattan nam 1999 cua nha van Forsyth. Lay boi canh nam 1907 (10 nam sau su kien "bong ma trong nha hat"), Christine nhan đuoc loi moi đen Phantasma bieu dien tu mot ong bau bi an. Phantasma la mot trung tam giai tri moi o đao Coney, Brooklyn, Thanh pho New York. Co đong y va con đuoc chong Raoul va cau con trai Gustave thap tung. Ca gia đinh khan goi đi Brooklyn ma khong ngo toi nhung bi an đang cho đon ho o truoc mat.


Xem them Bong ma trong nha hat (tieu thuyet)
Bong ma trong nha hat (phim chuyen the 2004)


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc
Bong ma trong nha hat tren trang web cua Broadway
Bong ma trong nha hat tren trang cua West End
Bong ma trong nha hat tren trang Internet Broadway Database
Guide to The Phantom of the Opera
Annual Phantom Masquerade Ball Luu tru ngay 11 thang 11 nam 2012 tai Wayback Machine
Bai tren wikipedia tieng Anh