Mustapha Adib Abdul Wahed hay Moustapha, Mustafa (tieng A Rap: مصطفى اديب عبد الواحد, sinh ngay 30 thang 8 nam 1972), la chinh tri gia, luat gia, nha ngoai giao, nghien cuu, giao duc nguoi Liban. Ong tung đuoc chi đinh lam Thu tuong Liban trong mot thoi gian ngan trong nam 2020. Ong nguyen la Đai su Liban tai Đuc giai đoan 2013 đen 2020. Ngay 31 thang 8 nam 2020, Mustapha Adib đuoc bo nhiem lam Thu tuong chi đinh cua Liban, thay the Hassan Diab.  Ngay  26 thang 9 nam 2020, ong tuyen bo tu chuc vi khong thanh lap đuoc chinh phu.
Mustapha Adib noi tieng voi cac nghien cuu hoc thuat va chuyen mon trong linh vuc An ninh quoc gia, con nguoi va Nha nuoc, Luat bau cu va giam sat cua Nghi vien Liban đoi voi linh vuc an ninh. Ong co hoc ham Giao su, hoc vi Tien si Phap luat va Khoa hoc chinh tri. Ong cung la mot nguoi yeu lich su, van hoa đat nuoc, co moi quan he tot đep voi Tay Au.


Tieu su va đoi tu Mustapha Adib sinh ngay 30 thang 8 nam 1972 o thanh pho Tripoli, tinh Bac, mien Bac Liban. Ong la nguoi Hoi giao Sunni. Thoi tre, ong theo hoc pho thong tai đia phuong, lon len bat đau du hoc. Ong toi thanh pho Montpellier mien Nam cua Herault, Occitanie, Phap theo hoc Đai hoc Montpellier va tot nghiep Tien si Phap luat va Khoa hoc chinh tri.

Trong cuoc song đoi tu, Mustapha Adib yeu thich van hoa dan toc, la Giam đoc Trung tam van hoa Azm, thanh vien Hoi đong quan tri Hiep hoi Azm & Saade. Ong cung la nha tu thien, nha giao duc, suc khoe ho tro xa hoi nhung nguoi kho khan o Liban. Vao cuoi nam 2019, tai Du an ky niem van hoa Titanic (The Titanic Cultural Commemorative), Mustapha Adib voi cuong vi Đai su Liban tai Đuc đa quyen gop hai buc hoa pham ve hanh khach nguoi Liban tren tau Titanic. Ong đa phat bieu ve viec tuong nho su kien nay:"Toi thich cach tiep can cua du an boi vi, thong thuong khi mot tham kich nhu vay xay ra, va co rat nhieu thuong vong, chung toi co xu huong chi xem cac con so. Du an nay la mot cach đe nho rang đang sau nhung con so đo, co nhung ca nhan thuc te, voi nhung cau chuyen va con đuong cuoc song cua rieng ho.Nhu đa biet, Lebanon nam o nga tu giua Đong va Tay, giua chau Au voi the gioi Hoi giao A Rap. Do đo, ghi chep ve giao luu van hoa cua no co tu thoi ky co đai. Nguoi Lebanon cung la nhung nha đi bien va đong tau noi tieng – nhat la vao thoi Phoenicia. Do đo, nguoi Lebanon cam nhan đuoc ket noi voi phan con lai cua the gioi va luon di cu, hoa nhap rat de dang o cac nuoc so tai cua ho".Ve cuoc song gia đinh, ong lay vo la ba Flavia d’Amato, nguoi Phap, hai vo chong co nam nguoi con.


Su nghiep = Giao duc va nghien cuu =
Nam 2000, sau khi hoan tot qua trinh hoc tap, Mustapha Adib bat đau su nghiep, tro thanh giang vien day truong Chien tranh Beirut (Beirut War College) o thu đo que nha Beirut. Sau đo, ong tham gia he thong giao duc đai hoc, day hoc o nhieu truong khac nhau cua Liban va Phap. Cac chuyen nganh giang day cua ong gom Luat quoc te, Luat hien phap, Quan he quoc te, Đia chinh tri, thong thao tieng A Rap, tieng Anh, tieng Phap. Ong đuoc bo nhiem lam Giao su toan thoi gian tai Đai hoc Liban (LU).
Nam 2004, Mustapha Adib tro thanh Chu tich Vien Nghien cuu Chien luoc Trung Đong (Center for Middle-Eastern Strategic Studies – CESMO) va tu đo bat đau tien hanh nhieu nghien cuu ket hop voi Lien Hop Quoc, Trung tam Kiem soat Dan su cac Luc luong vu trang (Geneva DCAF), Chuong trinh Phat trien Lien Hop Quoc (UNDP) cung nhieu truong đai hoc quoc te khac. Ong tham gia soan thao va la tac gia cua nhung tac pham nhu Middle-East and Western Asia, chuong muc trong World Report on the State of Decentralization and Local Democracy, hop tac voi Đai hoc Paris. Ben canh đo, ong cung la Chu tich Hiep hoi Luat quoc te Liban (Lebanese Association for International Law – ALDI), Hiep hoi Khoa hoc chinh tri Liban (Lebanese Political Science Association); thanh vien cua Hiep hoi cuu sinh vien Đai hoc Phap (Association of French University Graduates), Hiep hoi Khoa hoc chinh tri A Rap (Arab Political Science Association), Hiep hoi Luat hien phap quoc te (International Constitutional Law Association), Hiep đoan Dan su hoa binh (Observatory for Permanent Civil Peace).


= Chinh tri =
Cung voi su nghiep giang day, giao duc, Mustapha Adib đong thoi hoat đong linh vuc chinh tri. Tu nam 2000 – 2004, ong la tro ly va co van cho chinh tri gia, ty phu Najib Mikati – hai nguoi đeu cung que huong Tripoli, tinh Bac; cong viec trao đoi, phu ta cuu Tong thong Emile Lahoud (1998  – 2007), đam thoai va hoat đong voi cac đang phai lon tai Liban. Thoi điem nay, Najib Mikati la nghi vien đai dien cho Tripoli cua Nghi vien Liban va đuoc bo nhiem lam Thu tuong Liban thay the cho Rafiq Hariri sau vu am sat 2005. Nam 2005, 2006, ong đai dien cho Thu tuong Najib Mikati tham gia Uy ban Phu trach sua đoi Luat bau cu moi cho đat nuoc. Ban đau, Najib Mikati đam nhiem vi tri Thu tuong trong tinh huong đac biet trong thang 3 đen thang 7 nam 2005, đen nam 2011, tai đac cu giai đoan 2011 – thang 2 nam 2014. Khi nham chuc lan thu hai, Thu tuong Najib Mikati đa bo nhiem Mustapha Adib lam Chanh van phong Noi cac Liban. Ngay 18 thang 7 nam 2013, ong chuyen chuc vu, đuoc bo nhiem lam Đai su Liban tai Đuc. Ong trai qua bay nam o vi tri nay, phu trach đai dien cho Liban đam phan, phoi hop voi Đuc va đuoc đanh gia co tu tuong gan voi phong cach cac nuoc the gioi Tay Au, trong đo co Phap.


= Thu tuong chi đinh cua Liban =

Thap nien 2010, Liban đoi mat voi nhieu van đe kho khan, truoc het la cuoc khung hoang kinh te va xung đot đoi noi, đoi ngoai. Tinh hinh hanh phap cua Liban giai đoan nay khong đat đuoc su thong nhat, co toi bon vi Thu tuong trong 10 nam gom Saad Hariri (2009 – 2011, 2016 –  2020), Najib Mikati (2011 – 2014), Tammam Salam (2014 – 2016), Hassan Diab (2020). Ngay 4 thang 8 nam 2020, Vu no tai Beirut 2020 dien ra tai cang cua thanh pho Beirut, khien it nhat 190 nguoi chet, 6.500 nguoi bi thuong, tong thiet hai tu 10 – 15 ty USD, va uoc tinh gan 300.000 nguoi mat nha cua, tao ra chan đong lon toi toan the đat nuoc Liban. Ngay 10 thang 8 nam 2020, Thu tuong Hassan Diab tu chuc boi thiet hai nghiem trong cua vu no trong tinh the phuc tap.
Thoi điem nay, Phong trao Tuong lai va mot nhom cuu Thu tuong Liban đa ung ho va đe cu Mustapha Adib vao vi tri Thu tuong ngay 30 thang 8; cuu Thu tuong Najib Mikati la chinh tri gia đau tien kien nghi ong. Sau đo, Phong trao Tu do yeu nuoc keu goi ung ho ong, tai thiet noi cac moi. Ong cung la ung cu vien duy nhat đuoc đe cu vao vi tri nay tinh đen ngay 30 thang 8 nam 2020 va viec đe cu ong đuoc cho la đa đuoc ung ho boi Tong thong Phap Emmanuel Macron, nguoi đen Liban đe đam phan hoa binh va thao luan ve cai cach chinh tri o Liban.
Vao ngay 31 thang 8 nam 2020, Tong thong Liban Michel Aoun bo nhiem Mustapha Adib, Đai su Liban tai Đuc giu vi tri tan Thu tuong thu 27 cua Liban, mot ngay truoc thoi han ngay 1 thang 9 nam 2020 do Tong thong Phap – quoc gia co anh huong lon toi lich su va chinh tri Liban đat ra, nguoi đa yeu cau thay đoi chinh tri huong toi đat nuoc khong co tham nhung. Ong đa nhan đuoc su ung ho tu 90 trong so 120 vao ngay 31 thang 8 nam 2020.

Phat bieu tai cuoc hop bao o dinh Tong thong khi đuoc chi đinh, Mustapha Adib noi:"Đay khong phai la thoi điem danh cho nhung loi noi, loi hua hay uoc vong. Đay la thoi điem cua hanh đong. Đa đen luc chung ta ket hop no luc va chung tay đe khoi phuc cho nguoi dan Liban".Ong cam ket nhanh chong khoi đong mot chinh phu voi cac chinh sach cai cach kinh te va tai chinh can thiet.
Sau khi đuoc chi đinh, Mustapha Adib bat đau cong tac lanh đao hanh chinh, thanh lap Noi cac Chinh phu Liban. Tuy nhien, Noi cac cua ong khong the thanh lap vi mau thuan tai Liban va anh huong nuoc ngoai, đac biet la Phap. Ngay 26 thang 9 nam 2020, chi 27 ngay sau khi đuoc chi đinh bo nhiem, Mustapha Adib đa tu chuc Thu tuong Liban vi khong the thanh lap Noi cac moi.


Đia chinh tri Liban Mustapha Adib đoi mat voi đia chinh tri phuc tap cua Liban thoi điem 2020 đay kho khan. Ong đuoc bo nhiem len lam Thu tuong chi vai gio truoc khi Tong thong Phap Emmanuel Macron chuan bi ha canh xuong san bay Beirut cho chuyen tham chinh thuc thu hai cua ong toi Liban, ke tu vu no đau thang 8. Co nghien cuu cho rang viec bo nhiem ong chiu tac đong tu Macron.
Liban gan đay đang chim trong mot cuoc khung hoang kinh te tram trong, voi gia ca cua cac mat hang thiet yeu đeu tang cao trong khi gia tri đong tien giam manh. Đoi song xa hoi, chinh tri tai đay lien tuc bat on, do bi tan pha nang ne boi cuoc noi chien keo dai 15 nam va bi keo vao cac cuoc xung đot lon nho tai khu vuc. Gan 50% nguoi dan tai Liban phai song duoi muc ngheo đoi va khong co kha nang tiep can nhung nhu yeu pham co ban, nan that nghiep dien ra tran lan trong đai dich Covid-19. Trong boi canh kho khan chat chong kho khan, vu no tai Beirut khien nguoi dan cang them mat long tin vao bo may chinh phu, hang tram nghin nguoi đo xuong đuong bieu tinh, cao buoc cac lanh đao khong đu kha nang đe vuc day tinh hinh đat nuoc.
Khoang 48 gio sau vu no tai Beirut, Tong thong Macron đa đen tham mot so khu vuc bi anh huong nang ne nhat cua thu đo. Tai đay, ong bay to su chia se voi nhung mat mat ma nguoi dan phai chiu đung va keu goi cac nha lanh đao Liban khan truong ban hanh cac cai cach nham đam bao vien tro. Chinh phu Phap cung lien tuc gay ap luc buoc Liban phai uu tien cac thay đoi chinh tri đe giai cuu đat nuoc.
Trong tinh hinh đia chinh tri phuc tap hien tai cua Liban, Thu tuong Mustapha Adib, nhan vat noi tieng cua Liban trong su nghiep o ca chinh tri, khoa hoc, van hoa va giao duc đuoc ky vong lanh đao Liban vuot qua kho khan, buoc vao tinh hinh moi.
Ngay sau khi đuoc bo nhiem lam thu tuong Mustapha Adib đa đam luan, trao đoi cung Tong thong Michel Aoun, Chu tich Nghi vien Nabih Berri đe len ke hoach đoi pho tinh the cua Liban, toi khu vuc vu kho khan cua Beirut đe khao sat, đanh gia, đong thoi to chuc gap go cung Tong giao si Hoi giao Liban Sheikh Abdul Latif Derian – ton giao chu chot cua đat nuoc đe tang cuong su thong nhat cung vuot qua kho khan.


Xem them Rafiq Hariri
Vu no tai Beirut 2020


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao nguon truc tuyen =


Lien ket ngoai Chinh phu Liban. Luu tru ngay 6 thang 8 nam 2020 tai Wayback Machine