Hoang Phu Tung (chu Han: 皇甫嵩; ? - 195) la danh tuong cuoi thoi Đong Han trong lich su Trung Quoc. Ong tham gia dep cuoc khoi nghia Khan Vang cuoi the ky 2.


Than the Hoang Phu Tung tu la Nghia Chan, nguoi Trieu Na, An Đinh. Ong sinh ra trong gia đinh vo tuong.
To 4 đoi cua ong la Hoang Phu Lang va nguoi em la Hoang Phu Khuy đeu lam Lieu đo tuong quan nha Han. Ong noi Hoang Phu Tung la Hoang Phu Ky lam toi chuc Đo uy Phu Phong, cha ong la Hoang Phu Tiet lam toi chuc Thai thu Nhan Mon.


Thoi Han Linh Đe Thoi tre, ong co tai van kiem vo, gioi Kinh Thi, Kinh Thu, thao ca cuoi ngua ban cung. Hoang Phu Tung đuoc cu lam hieu liem, mau tai. Thai uy Tran Phon, Đai tuong quan Đau Vu nghe tieng ong đeu moi ong lam quan, nhung ong khong nhan loi.
Sau đo Han Linh Đe moi ong lam chuc Lang trung, sau chuyen lam Huyen lenh Ba Lang va huyen Lam Phan; roi đuoc đieu lam Nghi lang, Thai thu Bac Đia.


= Dep Khan Vang =
Thang 3 nam 184, ba anh em Truong Giac, Truong Bao, Truong Luong cam đau cuoc khoi nghia Khan Vang, thu ha co hang chuc van nguoi. Nhieu chau quan nha Han bi đanh chiem. Truoc tinh hinh nguy cap, Hoang Phu Tung kien nghi Han Linh Đe bo lenh cam va xa toi cho cac luc luong quan chung bi xem la "be đang" trong xa hoi đe giam su bat binh cua ho; đong thoi thuong tien cho tuong si đe khuyen khich ho ra tran lap cong. Kien nghi cua ong đuoc Linh Đe chap thuan. Linh Đe thang ong lam Trung lang tuong, cung Chu Tuan va Lu Thuc đi đanh dep.
Hoang Phu Tung va Chu Tuan đieu đong tap hop ki binh 5 hieu gom co: Hieu uy Đon ki, Viet ki, Bo binh, Truong thuy, Ta thanh la quan tuc ve trong Bac quan la quan thuong truc chu luc cua trung uong. Mat khac, ong chieu mo them binh si, tong cong đuoc 40 van nguoi.
Hoang Phu Tung va Chu Tuan moi nguoi chia nhau suat linh mot canh quan ra đanh quan Khan Vang o Dinh Xuyen, bi tuong Khan Vang la Ba Tai đanh bai. Ong lui ve giu Truong Xa. Quan Khan Vang keo toi bao vay. Nhieu tuong si duoi quyen lo lang, ong lua cach tran an ho rang quan Khan Vang co sai lam, co the đanh đuoc.
Hoang Phu Tung biet nhuoc điem quan Khan Vang phan đong la nong dan moi vao quan, chua quen chien đau chuyen nghiep, chi tac chien ban ngay toi đem thi ngu. Mot nhuoc điem nua cua quan Khan Vang đuoc Hoang Phu Tung chu trong khai thac la chu tuong Ba Tai khong biet tim cho đong quan hop ly, lai chon noi đong co kho đong đon trai. Vi vay ong quyet đinh đanh tap kich vao ban đem khi quan Khan Vang đang nghi ngoi khong kip tro tay. Nhan đem đo co gio, Hoang Phu Tung dung hoa cong đanh vao doanh trai đich, đong co kho chay du doi, quan Khan Vang bi pha tan, thiet hai hang van nguoi. Nho lap cong tran nay, ong đuoc phong lam Đo huong hau.
Ba Tai mang tan quan bo chay toi Duong Hoac. Hoang Phu Tung va Chu Tuan thua thang mang quan đuoi theo. Hoang Phu Tung tiep tuc đanh thang quan Khan Vang tai Nhu Nam, nuoc Tran, truy kich Ba Tai. Sau đo ong đanh tuong Khan Vang khac la Banh Thoat, lien tuc thang loi, đoat lai đuoc 3 quan.
Thang 8 nam đo, Hoang Phu Tung đung đo tuong Khan Vang la Boc Di o Thuong Đinh. Ong pha tan quan Boc Di, giet hon 7000 nguoi.
O mat tran phia bac, Truong Giac chiem giu Quang Tong, đanh bai tuong nha Han la Đong Trac. Han Linh Đe phai Hoang Phu Tung toi thay Đong Trac. Luc ong toi noi thi Truong Giac đa lam benh mat, em la Truong Luong len cam quan.
Hoang Phu Tung giu vung tran the, cho khi quan Truong Luong loi long moi bat ngo tap kich quan Khan Vang luc rang sang khien quan đich khong kip tro tay, giet 7 van quan đich; co hon 5 van quan Khan Vang nhay xuong song chet đuoi. Ong thieu huy hon 3 van xe quan nhu cua quan Khan Vang. Quan chu luc Khan Vang tan vo. Hoang Phu Tung tim đen mo Truong Giac, sai quan bam xac, chat đau mang ve Lac Duong dang len Han Linh Đe.
Thang 11 nam 184, mot nguoi em khac cua Truong Giac la Truong Bao chay ve Ha Khuc Duong. Hoang Phu Tung mang quan đuoi theo, lenh cho Thai thu Cu Loc la Phung Duc cung hop luc truy kich. Ong đai pha quan Khan Vang o Khuc Duong, bat đuoc Truong Bao mang chem. So quan Khan Vang bi giet hang chuc van nguoi, đuoc chon chung o phia nam thanh Ha Khuc Duong thanh ngoi mo rat lon (kinh quan).
Ca ba anh em Truong Giac đeu chet, luc luong Khan Vang bi dep. Nho co cong, Hoang Phu Tung đuoc thang lam Ta quan Ky tuong quan, Chau muc Ky chau, tuoc Hoe Ly hau, thuc ap 8000 ho.


= Thang tram trong hoan lo =
Linh chuc o Ky chau, Hoang Phu Tung tau len Han Linh Đe xin mien 1 nam thue cho dan Ky chau đe nuoi duong nguoi ngheo đoi. Linh Đe đong y. Vi viec nay, ong đuoc nhan dan trong vung ca ngoi:

Thien ha loan to chu, cho trong khong
Me khong giu đuoc con chu, vo mat chong
May co Hoang Phu Tung chu, đuoc an cu
Do co cong tran ap Khan Vang, uy danh cua Hoang Phu Tung rat cao. Luc đo trieu đinh nha Han ngay cang đo nat. Diem Trung nguoi Han Duong khuyen ong nen nam co hoi đo tu lap lam hoang đe nhung ong khong nghe theo.
Cuoi nam 184, o Hoang Trung, Bac Cung Ba Ngoc va Tien Linh Khuong khoi binh chong nha Han, ton Bien Chuong va Han Toai lam tuong. Quan Han Toai, Bien Chuong đanh giet Hieu uy ho Khuong la Linh Chuy va Thai thu Kim Thanh la Tran Y.
Nam 185, Bien Chuong va Han Toai mang quan Tay chau uy hiep khu vuc Tam Phu gan Truong An. Hoang Phu Tung đuoc lenh tu Ky chau ve, cung Đong Trac đi dep loan. Hoang Phu Tung đang đanh nhau voi quan Han Toai chua phan thang bai, hoan quan Truong Nhuong (mot trong Thap thuong thi) đi thi sat, đoi Hoang Phu Tung hoi lo 50 trieu quan tien. Hoang Phu Tung khong cho. Truong Nhuong ben ve vu cao voi Linh Đe rang Phu Tung đanh Khan Vang khong he co cong lao, lai lang phi tien cong quy. Han Linh Đe tin loi hoan quan, ben ha lenh thu hoi an Ta xa ky tuong quan cua ong, tuoc het thuc ap 8000 ho, đoi phong lam Đo huong hau. Luc luong cua Bien Chuong, Han Toai vi vay cat cu o Tay chau khong bi dep. Con Đong Trac lai đuoc phong lam Pha lo tuong quan.


= Giai vay Tran Thuong =
Nam 188, Han Toai va Ma Đang sai Vuong Quoc keo quan đen bao vay Tran Thuong. Tinh hinh nguy cap, Han Linh Đe lai voi va trong dung Hoang Phu Tung, phong ong lam Ta tuong quan, cung Tien tuong quan Đong Trac mang rat nhieu binh ma toi giai vay. Đong Trac chu truong ra quan đanh đich mau nhung Hoang Phu Tung khong theo, cho rang thanh Tran Thuong ben chac, chi can co thu cho thoi co. Vuong Quoc đanh hon 80 ngay khong ha đuoc, cuoi cung phai giai vay rut lui vao đau nam 189.
Hoang Phu Tung mang quan truy kich, Đong Trac can ngan cho rang quan đich đong khong nen đuoi. Hoang Phu Tung qua quyet quan Tay chau chi mai rut lui khong phong bi nen khong đang so, ben tu minh đi đau, sai Đong Trac đi đoan hau. Ket qua Hoang Phu Tung lien tiep thang loi, đai pha quan Vuong Quoc, giet hon 1 van nguoi. Đong Trac xau ho va tiec nuoi co hoi lap cong nen trong long thu han ong.


Thoi Han Hien Đe Đau nam 189, Han Linh Đe benh nang. Ngoai thich Ha Tien giu chuc Đai tuong quan đieu hanh trieu chinh. Ha Tien muon lay long Đong Trac ben phong Trac lam Chau muc Trinh chau va lenh giao quan đoi cho Hoang Phu Tung. Tuy nhien Đong Trac khong nghe lenh, mang theo quan đoi đen Tinh chau.
Chau Hoang Phu Tung la Hoang Phu Le đe nghi ong ra quan đanh Đong Trac vi dam chong lenh trieu đinh. Ong cho rang nen tau truoc xin lenh. Ha Tien ben sai su trach mang Đong Trac, vi vay Trac cang thu han ong.
Thang 4 nam 189, Han Linh Đe qua đoi, Han Thieu Đe len thay. Đong Trac đuoc Ha Tien moi vao kinh đo Lac Duong tru hoan quan, nhan Tien đa bi giet ben khong che trieu đinh, phe Thieu Đe, lap Han Hien Đe.
Hoang Phu Tung bat binh voi Đong Trac, phan đoi hanh đong chuyen quyen. Đong Trac trieu tap Hoang Phu Tung, sai ong lam hieu uy cong thanh va tim co hoi giet ong. Ong sap đi nhan chuc, Truong su Luong Dien khuyen ong nen phoi hop voi Vien Thieu khoi binh đanh Đong Trac, nhung ong khong nghe theo.
Khi ong đen nhan chuc, vien quan chu quan theo lenh Trac, tau len trieu đinh vu toi cho ong, đe nghi mang xet xu, khep ong vao toi chet. Con trai ong la Hoang Phu Kien Tho co quan he voi Đong Trac, tu Truong An chay ve Lac Duong nho cay Trac, xin tha cho ong. Giua luc tiec lon, nhieu nguoi cung noi ho cho Hoang Phu Tung. Đong Trac bang long sai tha Hoang Phu Tung, bo nhiem lam Thi lang. Sau đo ong đuoc thang lam Ngu su trung thua.
Nam 191, Đong Trac bi cac chu hau do Vien Thieu cam đau đanh bai, mang vua Hien Đe bo Lac Duong ve Truong An.
Nam 192, Đong Trac bi Vuong Doan va La Bo giet chet. Vuong Doan tau voi Han Hien Đe phong ong lam Chinh tay tuong quan, phai ong mang quan đen noi o cua Đong Trac tai My O, tich bien toan bo tai san va giet ca ho Đong Trac, trong đo co me va em Đong Trac la Đong Man.
Bo tuong cua Đong Trac la Ly Thoi, Quach Di mang quan bao thu, đanh vao Truong An giet Vuong Doan, đuoi La Bo, tro thanh quyen than moi nam vua Hien Đe. Hoang Phu Tung khong bi Ly va Quach tra thu, đuoc đoi phong lam Xa ky tuong quan, roi sau đo thay Ma Nhat Đe lam Thai uy. Hien Đe trong tinh the bi Ly Thoi chen ep đa dua vao ong cung cac lao than nhu Trieu Khiem, Duong Buu, Ma Nhat Đe, Trieu Trung, Chu Tuan kiem che mot phan uy the cua Ly va Quach. Trong thoi gian tai chuc, ong lam viec can trong, ton trong ke si nen đuoc moi nguoi khen ngoi.
Đuoc may thang sau, vi co hien tuong thien van co sao bang, trieu đinh cho la điem khong hay nen cach chuc Hoang Phu Tung. Sau đo, ong lai đuoc goi ra lam Quang loc đai phu va Thai thuong.
Nam 195, giua luc xung đot Ly Thoi, Quach Di bung no khien trieu chinh nha Han nghieng nga, Hoang Phu Tung lam benh qua đoi. Ong đuoc truy tang lam Phieu ky tuong quan.


Nhan đinh Trong cuoc chien dep Khan Vang, hau het cac chien thang cua quan trieu đinh ngoai mat tran la do cong lao cua Hoang Phu Tung. Do co cong dep Khan Vang, Hoang Phu Tung đuoc xem la vi danh tuong cuoi cung cua nha Đong Han. Nhung vien tuong cuoi thoi Đong Han sau Hoang Phu Tung cung co nhung nguoi noi danh nhu Vien Thieu, Ton Kien, Cong Ton Toan, La Bo, Tao Thao… nhung đeu tro thanh quan phiet cat cu hoac kien lap trieu đai moi. Con Hoang Phu Tung trong nhung nam cuoi su nghiep song trong loan lac nhung van tan tam vi nuoc, khong co muu đo rieng.
Hoang Phu Tung tinh tinh nhan ai can than, lam viec tan tuy. Trong thoi gian đuong chuc, ong đa tau trinh, khuyen can hoac co cong giup vao viec co ich tong cong hon 500 lan.
Trong luc cam quan, ong yeu thuong si tot nen đuoc long moi nguoi. Ong thuong an com sau quan si. Neu thu ha nhan hoi lo, ong khong trach mang ma con ban them cua cai khien ho xau ho hoi han, co nguoi tu sat. Nhieu nguoi ca ngoi tai đuc cua ong va quy phuc ong.


Trong Tam Quoc dien nghia Hoang Phu Tung đuoc tieu thuyet nay cua La Quan Trung đe cap chu yeu tai hoi 1 va hoi 2 trong qua trinh đanh dep quan Khan Vang. Ong đong vai tro chu đao trong viec cam quan va đa tiep xuc voi cac nhan vat chinh cua tac pham nhu Luu Bi, Tao Thao.
Lan cuoi Hoang Phu Tung xuat hien tai hoi 9 khi thanh trung gia quyen Đong Trac.


Xem them Khoi nghia Khan Vang
Han Hien Đe
Chu Tuan
Truong Nhuong
Đong Trac
Vuong Doan
Ly Thoi


Tham khao Chu Thieu Hau (2003), Tong tap luoc truyen cac Te tuong trong lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong, (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Lao đong.


Chu thich