Mary Victoria Hamilton, con đuoc goi la Mary Victoria Douglas-Hamilton (tieng Anh: Mary Victoria Hamilton; tieng Đuc: Maria Victoria Hamilton; tieng Hungary: Maria Viktoria Hamilton; tieng Phap: Marie Victoire Hamilton; 11 thang 12 nam 1850 – 14 thang 5 nam 1922), la mot nu quy toc nguoi Scotland va tung la Than vuong the tu phi xu Monaco thong qua cuoc hon nhan voi Albert I xu Monaco.


Than the va cuoc song ben gia đinh Mary Victoria Hamilton sinh ngay 11 thang 12 nam 1850 tai Cung đien Hamilton, la nguoi con ut va la con gai duy nhat cua William Hamilton, Cong tuoc thu 11 xu Hamilton va Marie Amelie xu Baden. Mary Victoria co mot nguoi anh trai chet yeu va hai nguoi anh khac la William Hamilton, Cong tuoc thu 12 xu Hamilton va Charles Hamilton, Ba tuoc thu 7 xu Selkirk. Mary Victoria đuoc đo đau boi Nu vuong Victoria cua Anh.
Thong qua me, Mary Victoria Hamilton co quan he ho hang voi nhieu gia đinh Vuong that chau Au. Trong so đo gom co nguoi anh ho la Carol I cua Romania, chi ho la Stephanie xu Hohenzollern-Sigmaringen, Vuong hau Bo Đao Nha (Carol I va Stephanie la con cua nguoi bac gai la Josephine xu Baden) va Carola cua Wasa, Vuong hau Sachsen (con gai cua nguoi bac lon la Luise Amelie xu Baden). Ben canh đo, William la chau co ngoai cua Napoleon Bonaparte, mot nguoi ho hang xa cua Hoang đe Phap Napoleon III va đuoc coi la thanh vien mo rong cua Hoang that Phap.
Mary Victoria đuoc mo ta la mot nguoi phu nu xinh đep, voi đoi mat xanh lam trong treo va mai toc vang ong đuoc buong xoa thanh nhung lon toc xoan va co guong mat sang sua. La mot quy co nuong tre nang đong, Mary Victoria yeu thich ngua, quan ao va khieu vu, mang long nguong mo danh cho nguoi anh trai đoc than la William Hamilton, Cong tuoc thu 12 xu Hamilton. Ve phan William, ngai Cong tuoc chieu chuong va bao boc va đua em gai đen nhung ngoi nha đep nhat Paris. William cung so huu mot truong đua ngua danh tieng va hai anh em thuong đuoc nhin thay o đuong đua, trong đo Mary Victoria đuoc bao chi mo ta la mac nhung bo trang phuc sanh đieu.


Tru phi Monaco = Su lua chon thay the =

O Monaco, Vuong toc Grimaldi, đac biet la Marie Caroline Gibert de Lametz, Thai phi Monaco rat mong muon chau trai minh la Than vuong tu Albert đuoc ket hon voi mot thanh vien thuoc Vuong that Anh, cu the la voi Mary Adelaide xu Cambridge. Tuy nhien, Victoria cua Anh lai khong the chap nhan đuoc viec mot thanh vien trong Vuong that ket hon voi mot gia toc lam giau bang viec co bac. Mat khac, thong qua Hiep uoc Torino nam 1860 giua Napoleon III cua Phap va Vittorio Emanuele II cua Sardegna (sau la Quoc vuong Y), Ba quoc Nice đa tro thanh mot phan cua nuoc Phap. Nice lai rat gan Monaco, mot Than vuong quoc nho be. Hoang đe Napoleon III mong muon that chat moi quan he voi Vuong toc Grimaldi đang cai tri Monaco đe Phap va Monaco tro thanh đong minh ve mat chinh tri. Tuy nhien, Napoleon III lai khong co nhieu ho hang nu trong Hoang toc Bonaparte, giong nhu tinh canh cua nguoi bac Napoleon Bonaparte nam xua. Vi the, Hoang đe Phap đa tim đen nhanh Beauharnais-Hamilton, tuc con gai cua nguoi em ho Marie Amelie xu Baden la Mary Victoria va đe xuat nguoi chau ho nhu mot su lua chon thay the cho nha Grimaldi. Tuy khong the ket hon voi mot Vuong nu Anh, nhung Mary Victoria Hamilton, du chi la quy toc Scotland, nhung lai co lien he đen Hoang that Phap. Do đo, neu Albert ket hon voi Mary thi nha Grimaldi se co lien he, du la rat xa, voi Hoang that Phap, mot đe xuat ma Thai phi Caroline kho ma choi tu. Nha Hamilton tuy coi thuong nha Grimaldi, nhung nhan ra viec ga Mary Victoria cho nha Grimaldi se nang cao đia vi cua cua Mary thi đa đong y.

Ve phan Albert, Than vuong the tu lai khong thuc su chac chan rang ban than muon ket hon voi Cong nuong Mary Victoria. Ban than Mary Victoria cung khong he hung thu voi moi lien minh nay. Neu ca hai co the gap nhau, thi it nhat đoi ben cung co the chac chan ve ngoai hinh cua đoi phuong. Truoc su bat ngo tu ba noi va bat man cua Hoang đe, Albert đa mua mot chiec du thuyen nho ten la Isabelle va khoi hanh đi xuoi theo bo bien chau Phi trong ba thang. Thang 7 nam 1869, Albert tro ve. Vai ngay sau đo, Albert đa co mat o Paris va mot thoa thuan hon nhan đa đuoc ky ket cung khoan hoi mon tri gia 800.000 đong franc. Cong tuoc xu Hamilton cung đa thuyet phuc em gai đong y voi moi hon su nay.


= Ket hon =
Ngay 21 thang 9 nam 1869, tai Chateau de Marchais, Mary Victoria Hamilton ket hon voi Albert xu Monaco, con trai duy nhat cua Charles III xu Monaco va Antoinette de Merode. Trong le cuoi, Mary Victoria đa thay trang phuc ba lan. That vong vi Hoang đe va Hoang hau Phap khong co mat tai le cuoi, Mary Victoria quyet đinh rang "tha chet con hon bo lo" su kien xa hoi lon cua mua la Giai đua Mua thu Paris đuoc to chuc sau ngay sau le cuoi, dan đen tuan trang mat bi hoan lai. Va trong khi Mary toa sang khi tham du giai đua hay cac buoi gala trong nhung bo trang phuc long lay va lam loa mat đam đong voi nhung mon trang suc moi mua, Albert chi khao khat đuoc đi bien. Sau cung, đoi tan hon khoi hanh đen Baden-Baden đe tan huong tuan trang mat, voi su đong hanh cua Thai Cong tuoc phu nhan xu Hamilton, me cua Mary Victoria. Cuoi thang 10, hai vo chong va Thai Cong tuoc phu nhan xu Hamilton đa đen Baden-Baden. Vao thang 11, Mary Victoria hoai thai. Vi the ca ba nguoi quyet đinh se ve Monaco đe ngai Tru phi Monaco duong thai.
Khi đen Monaco, hai vo chong va Marie Amelie xu Baden đuoc chao đon nong nhiet. The nhung, Mary Victoria phai đoi mat voi su u am o cung đien. Cha chong cua Mary, Than vuong Charles III bi mu va co tinh khi nong nay, va trieu đinh Monaco đang trong ky đe tang. Chong cua Florestine xu Monaco, Cong tuoc phu nhan xu Urach (co chong cua Mary Victoria) đa qua đoi. Vi the, ba Thai Cong tuoc xu Urach mac nhung trang phuc mau đen va quanh quan ca Cung đien. Khong chi the, ba noi chong cua Mary la Thai phi Caroline con co tranh cai gay gat voi con gai Florestine ve viec ai la nguoi co tieng noi cuoi cung trong cung đien.


= Đoi song hon nhan =

Chua đay mot nam sau khi ket hon, moi quan he vo chong giua Mary Victoria va Albert ngay cang xau hon. Thang 1 nam 1870, mau thuan giua vo chong The tu Monaco len đen đinh điem, khi Thai Cong tuoc phu nhan xu Hamilton chuan bi tro ve Baden-Baden va Mary quyet đinh đi cung me. Hai vo chong it khi o rieng voi nhau, Albert khong hai long voi su hien dien thuong xuyen cua me vo, khong qua đau buon khi vo roi đi va tu choi đi cung vo. Tru phi Monaco cung khong thich Monaco cung nhu la cuoc song xa hoi vung Đia Trung Hai.
Ngay 5 thang 2 nam 1870, khi ngai Tru phi cung me đang o Nice, Thai phi Caroline đa viet thu gui chau dau rang:

Đap lai la thu cua ba noi chong, Mary Victoria đa hoi đap lai rang:

Ngoai ra, Mary Victoria cung đe lai loi nhan rang ban than se cung me ve Baden-Baden đe chuan bi cho viec sinh no. Thay vi đi theo vo va no luc hoa giai voi Mary Victoria, Albert lai đen Paris đe gap vo chong Hoang đe Phap. Vo chong Hoang đe rat soc truoc hanh đong cua ngai Tru phi nhung khong the lam gi khac. Trong la thu gui cha, Albert đa viet rang: "Chung con nen co gang gap nhau, Mary va con, chi rieng hai đua chung con,... nhung đo la mot chuyen kho khan" ngu y rang me vo cua Albert khong đe hai vo chong đuoc rieng tu.


= Tieu hon =
Ngay 12 thang 7 nam 1870, Mary Victoria ha sinh mot nguoi con trai tai Baden-Baden. Đua tre đuoc đat ten la Louis Honore Charles Antoine. Albert khong đen gap con trai va Mary Victoria cung con trai song o Baden-Baden, tach biet voi Albert. Mac du Thai phi Caroline van giu lien lac voi Mary Victoria va cap nhat cho Albert ve tinh hinh cua con trai, nhung cho đen nam 1875, Albert khong lien lac gi voi vo. Trong khoang thoi gian đo, Mary Victoria đa yeu say đam Ba tuoc nguoi Hungary la Festetics Taszilo xu Tolna, tham chi con co tin đon Mary Victoria đa tan tinh ngai Ba tuoc khi con đang trong tuan trang mat voi Albert. Khong chi tu choi gap Albert, Mary Victoria con viet thu yeu cau chong nop đon len Toa Thanh đe xin tieu hon. Du soc boi yeu cau cua vo, Albert van nho cay cha đap ung mong muon cua Mary Victoria. Vi Mary va Albert đa co con, nen du kha thi, qua trinh tieu hon se rat kho khan. Xet đen vi tri nguoi thua ke va viec giao duc con trai Louis, Albert khang khang rang con trai phai đuoc giao duc o Phap va nghi le o Monaco. Ngoai ra, Albert kien quyet muon giu lai khoan hoi mon va Mary qua quyet muon giu lai trang suc va qua tang ma minh đa nhan đuoc. Toan bo qua trinh nay mat bon nam troi đe hoan tat, nha Grimaldi phai chiu mat mot khoan lon tien hoi mon, cung nhu la nha Grimaldi va Hamilton cung khong bao gio noi chuyen voi nhau nua.
Ngay 3 thang 1 nam 1880, cuoc hon nhan giua Mary va Albert bi vo hieu boi Giao trieu Roma va đuoc cham dut theo luat dan su vao ngay 28 thang 7 nam 1880 theo lenh cua Charles III. Trong suot thoi gian ket hon, Mary Victoria va Albert chi co mot nguoi con trai duy nhat la Louis, sau nay la Than vuong xu Monaco voi tri hieu Louis II. Thong qua Louis II, Mary Victoria la to mau cua Than vuong xu Monaco đuong nhiem la Albert II.


Tai hon va cuoc song o Hungary Ngay 2 thang 6 nam 1880, Mary Victoria Hamilton tai hon voi Ba tuoc Festetics Taszilo xu Tolna. Ngai Ba tuoc la mot quy ong đien trai, gioi the thao va cuoi ngua gioi. Hai vo chong co bon nguoi con:

Maria Matild Georgina (1881–1953), ket hon voi Karl Emil xu Furstenberg.
Gyorgy Taszilo Jozsef (1882–1941), ket hon voi Marie Franziska von Haugwitz.
Alexandra Olga Eugenia (1884–1963), ket hon lan thu nhat voi Karl von Windisch-Graetz; ket hon lan thu hai voi Erwin xu Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfurst.
Karola Friderika Maria (1888–1951), ket hon voi Oskar Gautsch von Frankenthurn.

Trong suot 40 nam chung song voi Ba tuoc, sau nay la Than vuong Festetics Taszilo xu Tolna (21 thang 6 nam 1911, Festetics Taszilo đuoc Hoang đe Franz Joseph I cua Ao phong thanh than vuong), Mary Victoria va chong co mot cuoc song hon nhan hanh phuc o Budapest, o bo Ho Balaton. Sau khi tai hon, Mary Victoria cung chu yeu song o phan lanh đia cua chong o Hungary. Mary thuong chieu đai anh trai la Cong tuoc xu Hamilton va nguoi ban than cua William la Than vuong xu Wales. Khi me con song, moi nam mot lan, Mary Victoria se đen Baden-Baden đe tham me. Mary noi tieng Đuc va tieng Phap nhu nguoi ban đia nhung lai noi tieng Anh hoi pha lan giong ngoai quoc.


Qua đoi Mary Victoria Hamilton qua đoi vao ngay 14 thang 5 nam 1922 o Budapest, Hungary, tho 71 tuoi. Festetics Taszilo song lau hon vo 11 nam.


Tuoc hieu va kinh xung 11 thang 12 nam 1850 – 21 thang 9 nam 1869: Lady Mary Victoria Hamilton (Cong nuong Mary Victoria Hamilton)
21 thang 9 nam 1869 – 3 thang 1 nam 1880: Her Serene Highness The Hereditary Princess of Monaco (Đuc Đien ha Cao trong Than vuong the tu phi xu Monaco)
3 thang 1 nam 1880 – 2 thang 6 nam 1880: Lady Mary Victoria Hamilton (Cong nuong Mary Victoria Hamilton)
2 thang 6 nam 1880 – 21 thang 6 nam 1911: Countess Mary Victoria Festetics de Tolna (Ba tuoc phu nhan Mary Victoria Festetics de Tolna)
21 thang 6 nam 1911 – 14 thang 5 nam 1922: Her Serene Highness Princess Mary Victoria Festetics de Tolna (Đuc Đien ha Cao trong Than vuong phi Mary Victoria Festetics de Tolna)


To tien Ghi chu Tham khao Nguon tai lieu Davis, Edward Hilary (ngay 15 thang 9 nam 2022). The British Bonapartes: Napoleon's Family in Britain (bang tieng Anh). Pen and Sword History. ISBN 978-1-3990-8855-8.
Edwards, Anne (ngay 1 thang 9 nam 2017). The Grimaldis of Monaco: Centuries of Scandal, Years of Grace (bang tieng Anh). Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-4930-2922-8.
Realm, Lady's (1904). Lady's Realm: An Illustrated Monthly Magazine (bang tieng Anh). Hutchinson and Company.
Gotha (1908). Almanach de Gotha: annuaire genealogique, diplomatique et statistique (bang tieng Phap). J. Perthes. tr. 334.
Hattemer, Thomas (ngay 28 thang 6 nam 2021). Jack the Ripper - Codes lead to Germany (bang tieng Anh). BoD – Books on Demand. ISBN 978-3-7543-3623-6.