Khoi nghia Khan Vang, tuc loan Hoang Can, loan Huynh Can hay loan Khan Vang (Trung van gian the: 黄巾之乱, Trung van phon the: 黃巾之亂, binh am: Huang Jin zhi luan, am Han-Viet: Hoang Can chi loan), la mot cuoc khoi nghia nong dan chong lai nha Han vao nam 184. Cuoc khoi nghia co ten nay la do cac lanh tu va binh linh khoi nghia đeo khan vang tren đau. Cuoc khoi nghia nay co lien he voi phai đao Lao bi mat va la mot trong nhung moc quan trong trong lich su đao Lao.


Nguyen nhan bung no Cuoi thoi Đong Han, trieu chinh muc nat, ngoai thich va hoan quan thay nhau hoanh hanh. Khap noi đeu co tham quan o lai, them vao đo thien tai lut loi, han han trieu mien. Han Linh Đe buong long ky cuong, khong dung nguoi tai. Nghe theo loi khuyen cua cac hoan quan Truong Nhuong va Trieu Trung, Linh Đe tang thue khoa them 10 đong tren moi mau ruong khien nhan dan phai đong gop them nang ne, nham co them tien xay cat cung đien.
Hoang toc va quan lai an choi xa xi. Han Linh Đe an tieu hoang phi, cho ap dung chinh sach mua ban quan chuc: chuc Tam cong ban 10 trieu, tuoc hau ban 5 trieu. Nhung nguoi sau khi bo nhieu tien ra mua chuc tuoc lai cang vo vet cua dan lam giau.
Trong hoan canh đo, nhan dan bi boc lot nang ne vi suu cao thue nang, khong đuoc song yen on tu gan 100 nam đa vung day phan khang theo su keu goi cua anh em Truong Giac.


Thu linh va đe tu Cam đau khoi nghia Khan Vang la Truong Giac va 2 nguoi em la Truong Bao va Truong Luong. Ve thu tu cua Truong Bao va Truong Luong, cac sach su ghi khac nhau: Hau Han thu va Tu tri thong giam đeu ghi Truong Bao la anh hai, Truong Luong la em thu ba; con Cuu chau xuan thu va Hau Han ky lai ghi Truong Luong la anh hai, Truong Bao la em thu ba.
Ba anh em ho Truong dung phuong thuc ma thuat hoac thuat thoi mien, ve bua niem chu chua benh cuu nguoi, lay đuoc long tin cua nhieu nguoi trong thien ha. Truong Giac hanh nghe chua benh sau hon 10 nam, nhan danh dung Đao giao tap hop đuoc rat nhieu tin đo. Cach dung ly thuyet cua Lao Tu tap hop quan chung cua Truong Giac bi su sach chinh thong thoi phong kien goi la "gia thac đai đao, me hoac tieu dan". Ton giao ma Truong Giac ton tho con đuoc goi bang nhung ten khac nhu đao Thien su, đao Thai binh.
Truoc tinh hinh nha Han ngay cang suy yeu va muc nat va mat long tin cua nhan dan cuc kho, anh em Truong Giac quyet đinh phat đong quan chung noi day nham lat đo chinh quyen Đong Han.
Anh huong cua anh em Truong Giac ngay cang rong. Cac đe tu cua ho co khap noi. Ong ket nap đuoc 36 van giao chung, cu 1 van nguoi thi lap thanh 1 "phuong", moi phuong đat ra 1 đai soai. Ba muoi sau phuong đo đuoc phan bo o 8 trong tong so 12 chau lon cua lanh tho nha Đong Han la Thanh, U, Tu, Ky, Kinh, Duong, Duyen, Du.


Truong Giac khoi su, nha Han lo đoi pho Đe chuan bi khoi su chong nha Đong Han, Truong Giac sai nguoi lien ket voi hai vien Trung thuong thi trong cung Han Linh Đe la Phong Tu va Tu Phung. Hai nguoi nay xin lam noi ung cho Truong Giac.
Truong Giac du đinh khoi binh đong loat tren ca tam chau vao ngay 5 thang 3 am lich nam 184. Tat ca cac giao chung đeu chit khan vang tren đau lam hieu, vi vay luc luong nay đuoc goi la quan Khan Vang. Đe tang cuong tuyen truyen lam giam uy tin cua nha Han, tang uy the cho minh, Truong Giac sai nguoi phao tin trong dan gian: "Thuong thien di tu, hoang thien đuong lap. Tue tai Giap Ti, Thien ha đai cat" (tieng Trung: 蒼天已死，黃天當立，歲在甲子，天下大吉; nghia đen 'Troi xanh đa het', 'Troi vang nen dung. Đung nam Giap Ti (184)', 'Thien ha đai cat') (ung voi mau vang cua minh).
Nhung khi Truong Giac chua kip khoi su thi mot đe tu la Đuong Chu phan lai ong, bi mat to giac voi trieu đinh nha Han. Nhan viec nay Lang trung Truong Cau dang thu len Han Linh Đe ke toi "thap thuong thi" do Truong Nhuong đung đau, cho rang so di nhan dan theo Truong Giac chong trieu đinh vi thap thuong thi va nhung nguoi nha lam quan lai cac chau quan boc lot dan chung qua nang, do đo nen bat chem het thi se yen thien ha. Nhung vua Han nhan đuoc ban tau cua Truong Cau lai mang cho Truong Nhuong xem. Truong Nhuong cung thap thuong thi voi ta toi va xin cong hien gia tai phuc vu cho viec đanh dep. Han Linh Đe ben xa mien cho Truong Nhuong va cac hoan quan, roi goi Truong Cau vao mang.
Truong Cau lai dang to tau nua voi noi dung tuong tu. Truong Nhuong va cac hoan quan ben giu to tau lai khong đua len trinh vua nua. Han Linh Đe nghe theo Truong Nhuong, ben sai đinh uy truy tim nhung nguoi đong đang tham gia đao Thai Binh voi Truong Giac. Quan Ngu su chieu y Truong Nhuong ben sai nguoi vu cao Truong Cau hoc đao Thai Binh, vi vay Linh Đe ha lenh bat Truong Cau giam vao nguc. Khong lau sau Truong Cau bi buc tu trong nguc.
Nho su to cao cua Đuong Chu, ngoai thich - Đai tuong quan Ha Tien sai quan bat nguoi phu trach cac đe tu cua Truong Giac tai Lac Duong la Ma Nguyen Nghia mang xe xac. Hoan quan Phong Tu va Tu Phung cung lap tuc bi bat bo nguc. Đong thoi, hon 1000 đe tu cua Truong Giac o kinh thanh bi bat giam va giet chet.
Biet viec bi lo, Truong Giac phai khoi su gap gap ngay trong thang 2 nam đo.


Dien bien = Su lan rong cua Khan Vang =
Ngay noi day, Truong Giac tu xung la Thien cong tuong quan, Truong Bao tu xung la Đia cong tuong quan, Truong Luong tu xung la Nhan cong tuong quan. Trong quan may co mau vang lam hieu.
Quan Khan Vang đong loat noi len tan cong vao cac thon trang, gap nha mon la đot pha. Cac đau muc tai cac đia phuong chia nhau tan cong cac noi duoi quyen cac tuong: Truong Man Thanh, Truong Nguu Giac, Ly Đai Muc, Truong Truong Bat, Đao Binh Han, Loi Cong, Bach Tuoc, Ba Tai. Cac quan lai đia phuong cua nha Han hau nhu khong dam chong cu. Chi trong khong đay 10 ngay, nguoi trong thien ha huong ung rat nhieu, kinh đo Lac Duong chan đong.
Truoc tinh hinh nguy cap, Ta trung lang tuong Hoang Phu Tung kien nghi Han Linh Đe bo lenh cam va xa toi cho cac luc luong quan chung bi xem la "be đang" trong xa hoi đe giam su bat binh cua ho; đong thoi thuong tien cho tuong si đe khuyen khich ho ra tran lap cong. Đai than La Cuong cung co kien nghi tuong tu. Cac kien nghi nay cua đuoc Linh Đe chap thuan.
Han Linh Đe theo đe nghi cua Đai tuong quan Ha Tien, phai 3 tuong la Bac trung lang tuong Lu Thuc, Ta trung lang tuong Hoang Phu Tung va Huu trung lang tuong Chu Tuan ra mat tran đanh dep. Lu Thuc đuoc cu len Ky chau, Hoang Phu Tung va Chu Tuan đuoc cu đi Du chau.


= Mat tran phia nam =
Hoang Phu Tung va Chu Tuan đieu đong tap hop ki binh 5 hieu va chieu mo them binh si, tong cong đuoc 40 van nguoi. Hai tuong chia nhau suat linh mot canh quan ra đanh quan Khan Vang o Dinh Xuyen.
Hoang Phu Tung va Chu Tuan bi tuong Khan Vang la Ba Tai đanh bai tran đau, ben lui ve giu Truong Xa. Quan Khan Vang keo toi bao vay. Quan Khan Vang phan đong la nong dan moi vao quan, chua quen chien đau chuyen nghiep, chi tac chien ban ngay toi đem thi ngu. Mot nhuoc điem nua cua quan Khan Vang la chu tuong Ba Tai khong biet tim cho đong quan hop ly, lai chon noi đong co kho đong đon trai.
Vi vay Hoang Phu Tung quyet đinh đanh tap kich vao ban đem khi quan Khan Vang đang nghi ngoi khong kip tro tay. Nhan gio đem đo co gio, Hoang Phu Tung dung hoa cong đanh vao doanh trai đich, đong co kho chay du doi, quan Khan Vang bi pha tan, thiet hai hang van nguoi.
Ba Tai mang tan quan bo chay toi Duong Hoac. Hoang Phu Tung va Chu Tuan thua thang mang quan đuoi theo. Hoang Phu Tung tiep tuc đanh thang quan Khan Vang tai Nhu Nam, nuoc Tran, truy kich Ba Tai. Sau đo Hoang Phu Tung đanh tuong Khan Vang khac la Banh Thoat, lien tuc thang loi, đoat lai đuoc 3 quan.
Thang 8 nam đo, Hoang Phu Tung đung đo tuong Khan Vang la Boc Di o Thuong Đinh. Ong pha tan quan Boc Di, giet hon 7000 nguoi.


= Mat tran phia bac =
O mat tran phia bac vung Ky chau, Truong Giac chiem giu Quang Tong, khong che trung tam Ha Bac. Tuong Lu Thuc mang quan toi giao chien. Du quan it hon nhung Lu Thuc van bao vay đuoc Quang Tong. Hai ben giang co nhieu ngay chua phan thang bai.
Han Linh Đe sai hoan quan Ta Phong đi thi sat Lu Thuc. Ta Phong đoi Lu Thuc hoi lo, Lu Thuc khong chiu đap ung. Vi vay Ta Phong ve vu cao voi Han Linh Đe rang le ra quan Han co the diet đuoc Truong Giac nhung Lu Thuc khong het suc đanh tran nen chien su keo dai.
Han Linh Đe nghe theo Ta Phong, ben sai su đen Quang Tong cach chuc, bat giam Lu Thuc, cu Đong trung lang tuong Đong Trac ra thay. Tuy nhien Đong Trac cung khong thang đuoc Truong Giac, bi Truong Giac đanh bai. Han Linh Đe ben lenh phai Hoang Phu Tung len mat tran phia bac.

Tam quoc dien nghia ke rang khi Đong Trac bi đanh bai đa đuoc ba anh em Luu Bi, Quan Vu, Truong Phi cuu thoat.
Giua luc chien su chua phan thang bai thi Truong Giac lam benh qua đoi. Truong Luong len thong linh quan si.
Hoang Phu Tung giu vung tran the, khong ra mat đoi đich voi Truong Luong. Cho khi quan Khan Vang loi long, Hoang Phu Tung moi bat ngo tap kich Truong Luong luc rang sang khien quan đich khong kip tro tay. Ket qua tran Quang Tong, Truong Luong cung quan Khan Vang bi giet 7 van nguoi, ngoai ra co hon 5 van quan Khan Vang nhay xuong song chet đuoi. Hon 3 van xe quan nhu cua quan Khan Vang bi quan Han thieu huy. Quan chu luc Khan Vang tan vo. Hoang Phu Tung tim đen mo Truong Giac, sai quan bam xac, chat đau mang ve Lac Duong dang Han Linh Đe.
Cac thu linh Khan Vang chi con lai Truong Bao. Thang 11 nam 184, Truong Bao chay ve Ha Khuc Duong. Hoang Phu Tung mang quan đuoi theo, lenh cho Thai thu Cu Loc la Phung Duc cung hop luc truy kich. Hai canh quan phoi hop đai pha quan Khan Vang o Khuc Duong. Truong Bao bi quan Han bat va mang chem. So quan Khan Vang bi giet tai Ha Khuc Duong len toi hang chuc van nguoi, đuoc chon chung o phia nam thanh Ha Khuc Duong thanh ngoi mo rat lon (kinh quan).
Ca ba anh em Truong Giac đeu chet, luc luong Khan Vang khoi su ban đau bi dep. Tuy nhien, cac thu ha cua Truong Giac van tiep tuc chong lai nha Han trong nhieu nam sau.


Tan du = Uyen Thanh =
Luc luong tan du cua Khan Vang con kha manh. Truong Man Thanh khoi binh tai Nam Duong, tu xung la Than thuong su, co vai van quan, đanh pha quan giet chet Thai thu Chu Cong, chiem linh Uyen Thanh. Thai thu moi quan Nam Duong la Tan Hiet mang quan toi giao phong chem chet Truong Man Thanh.
Thu ha cua Man Thanh la Trieu Hoang đuoc ton lam tuong, tap hop đuoc vai van quan. Cac tuong nha Han la Chu Tuan cung Thu su Kinh chau la Tu Cu va Thai thu Nam Duong la Tan Hiet hop binh đuoc 18.000 nguoi cung tan cong Trieu Hoang. Ba tuong vay đanh tu thang 6 đen thang 8 nam 185, cuoi cung Chu Tuan cong pha đuoc Uyen Thanh, giet chet Trieu Hoang.
Quan Khan Vang lai ton Han Trung lam tuong, tai chiem Uyen Thanh. Quan Han it hon, Chu Tuan ben cho mo vong vay, cam doanh trai va dung nui đat đoi dien voi thanh. Ong cho quan lam nghi binh gia cach muon đanh mat nam, quan Khan Vang don quan ra ung chien. Chu Tuan tu minh linh 5000 tinh binh tan cong phia đong bac. Quan Han hang hai treo len mat thanh đanh vao trong. Han Trung voi bo chay vao trong Tieu thanh co thu, sau đo lieu the khong chong đuoc ben sai nguoi ra cau xin đau hang.
Cac tuong đinh cho Han Trung đau hang. Chu Tuan khong nghe, cho rang lam nhu vay la dung tung cho ke lam loan khien loan lac khong dut va thuc quan cong pha nhung lien tiep may thang khong ha đuoc. Sau khi suy nghi, Chu Tuan hieu ra rang Han Trung bi don đuong cung nen lieu chet khang cu; vi vay ong du đinh coi bo vong vay cho Han Trung chay ra roi se truy kich.
Han Trung thay vong vay đuoc mo, ben mang quan ra ngoai. Chu Tuan thua co tan cong, đai pha quan Khan Vang, truy kich hon 10 dam, giet hon 1 van nguoi. Han Trung khong chong cu đuoc đanh phai đau hang, bi Tan Hiet giet chet.
Nhung nguoi con lai cua Khan Vang lai tap hop ton Ton Ha lam chu, lai chiem đong Uyen Thanh. Chu Tuan tan cong lan thu 3, ha đuoc thanh. Ton Ha bo chay, Chu Tuan lai truy kich giet hon 1 van nguoi nua. Quan Khan Vang tan vo chay tu tan.


= Ich chau =
Sang nam 186, quan Khan Vang van khong cham dut hoat đong, nong dan tai cac vung bi boc lot nang ne van noi len theo cac tuong Khan Vang chong trieu đinh, tap hop tung nhom nho thi 6000-7000 nguoi, nhieu thi 2-3 van nguoi.
Tai Ich chau, Thu su Khuoc Kiem ap dung chinh sach thue khoa ha khac khien nguoi dan bat man, tan du quan Khan Vang đanh pha nhieu noi. Tuong Khan Vang la Ma Tuong, Trieu Chi lay thanh Mien Truc lam can cu, thu phuc đuoc kha nhieu dan chung, dan dan co 1 van nguoi. Quan Khan Vang giet chet tuong nha Han la Ly Thang va đanh pha Lac huyen. Sau đo thu su Khuoc Kiem ra giao chien cung bi tu tran. Quan Khan Vang đanh pha cac quan Quang Han, Kien Vi.
Luu Yen đuoc bo nhiem lam Ich chau muc, đen nhiem so ben thuc hien chinh sach khoan dung, vo ve dan chung va tranh thu su ung ho cua cac quy toc đia phuong.
Nghe quan Kien Vi cap bao, Luu Yen sai Tung su Ich chau la Gia Long ra khang cu, ngan chan đuoc Ma Tuong lan ra xung quanh. Sau đo Luu Yen tu minh dan quan chu luc ra tran, giet chet Ma Tuong, lay lai thanh Mien Truc, dep yen đuoc quan Khan Vang o Ich chau.


= Hac Son – Thanh chau =
Sau khi Truong Nguu Giac tu tran, thu ha la Chu Phi Yen ke tuc lam đau muc, đoi ho ten la Truong Yen, tu tap hop đuoc vai chuc van quan. Quan Truong Yen la manh nhat trong cac luc luong tan du Khan Vang. Truong Yen chiem cu Hac Son, co hang chuc van nguoi đi theo, nha Han khong the che ngu đuoc.
Nam 191, canh quan Khan Vang o Thanh chau co 30 van nguoi tien vao quan Bot Hai, đinh lien hop voi quan cua Truong Yen o Hac Son. Su quan o Binh Nguyen la Cong Ton Toan mang 2 van quan đon đanh o Đong Quang. Quan Khan Vang bi thua lon, thiet hai 3 van nguoi, phai bo lai xe co va luong thuc tron sang song. Cong Ton Toan nhan luc quan Khan Vang sang nua chung ben thuc quan truy sat, dim chet vai van quan Khan Vang nua. Co 7 van quan đau hang Cong Ton Toan.
Cung nam, nhan luc quan Hac Son khong lien ket đuoc voi quan Thanh chau, quan phiet Tao Thao mang quan đanh nhau voi quan Khan Vang tai Hac Son. Quan khoi nghia tuy đong nhung o hop, bi Tao Thao dung ke đanh bai.
Du bai tran song luc luong Khan Vang con manh. Quan Khan Vang chiem linh Đong quan. Nam 192, quan khoi nghia to chuc phan cong. Tao Thao dung so quan nho co thu o phia đong Vu Duong, tu minh mang quan chu luc tap kich can cu Đong quan cua đich, chiem đuoc thanh.
Khong lau sau, canh quan Khan Vang tu Thanh chau lai manh, to chuc tan cong Duyen Chau, giet chet thu su Luu Đai. Theo loi đe nghi cua Bao Tin, Tao Thao mang quan đen cuu Duyen chau. Ong cung quan Khan Vang quyet chien tai Tho Duong. Bao Tin giao chien bi tu tran. Tao Thao mang 1000 quan tap kich doanh trai đich nhung quan Khan Vang đa đe phong khien ong suyt bi bat song.
Thay khong the dung chien thuat đanh nhanh, Tao Thao đoi huong, đanh chac tung phan. Ong ap dung chien thuat tieu hao tung buoc, quan Khan Vang phai lui dan. Sau cung, Tao Thao don quan Khan Vang vao Te Bac va bao vay. Khi đo phia sau lung quan Khan Vang la Thanh chau va Ky chau do Vien Thieu chiem giu. Sau mot thoi gian, quan Khan Vang bi tuyet luong, khong con đuong chay nen phai đau hang. Tao Thao thu hang 30 van nguoi, tu đo tro thanh luc luong hung hau. Viec thu phuc chu khong tan sat quan Khan Vang cua Tao Thao khien ong đuoc đanh gia cao hon Hoang Phu Tung trong viec dep yen luc luong nay.
Thang 3 nam 193, quan Khan Vang o Hac Son do Truong Yen va Can Đoc cam đau lien ket voi binh chung noi day o Nguy quan (Ky chau) cung đanh chiem Nghiep Thanh, giet chet Thai thu. Vung đat thuoc quyen su quan Vien Thieu quan ly. Thang 6 nam đo, Vien Thieu ra quan đanh vao khe Thuong Nhan, nui Cu Trang, Trieu Ca. Sau 5 ngay giao chien, Can Đoc va hon 1 van thu ha bi quan Vien Thieu giet chet.
Vien Thieu men theo nui tien quan, lan luot đanh pha cac canh quan cua Truong Bat, Luu Thach, Thanh Nguu Giac, Hoang Long, Quach Đai Hien, Ly Đai Muc, Vu Đe Can. Hang van quan Khan Vang bi giet, cac doanh trai bi Vien Thieu san bang.
Luc đo La Bo đang nuong nho Vien Thieu, đuoc sai mang quan sang Thuong Son giao tranh voi Truong Yen. La Bo cuoi ngua Xich tho, moi ngay cung vai chuc thu ha xong thang vao trai đich ba bon lan. Sau hon 20 ngay, quan Truong Yen thua tan tac. Truong Yen rut ve co thu, sau đo nan long, cuoi cung nhan su chieu an cua trieu đinh, đuoc phong lam Binh nam trung lang tuong, coi viec quan o Ha Bac.
Ve sau Truong Yen lai cat quan chong trieu đinh. Trieu đinh bo nhiem Chu Tuan lam Thai thu Ha Noi, mang quan đanh bai đuoc Truong Yen.
Truong Yen van khong hoan toan chiu than phuc, sau nay lai chiem cu Hac Son, thanh the co hang chuc van quan. Nam 199, su quan Cong Ton Toan giao tranh voi Vien Thieu bi vay tai Dich Kinh, ben sai em la Cong Ton Tuc sang Hac Son cau cuu Truong Yen. Truong Yen nhan loi, dan 10 van quan chia lam 3 đuong đi cuu Cong Ton Toan. Quan cuu vien sap đen, hen Cong Ton Toan đen gio đot lua lam hieu se cung giap cong trong ngoai. Nhung thu bi Vien Thieu bat đuoc. Thieu ben đot lua lua Cong Ton Toan ra quan roi phuc binh đanh giet. Cong Ton Toan that bai tu sat. Truong Yen thay vay lui binh.
Sau tran Quan Đo (200), the luc quan phiet Tao Thao ngay cang hung manh, Vien Thieu suy yeu đi nhieu. Vien Thieu chet (202), cac con la Vien Đam va Vien Thuong tranh quyen. Nam 204, khi Tao Thao mang quan đanh cac con Vien Thieu la Vien Đam va Vien Thuong, Truong Yen o Hac Son sai su đen lien lac voi Tao Thao to y quy phuc, đuoc phong lam Binh bac tuong quan.
Mua he nam 205, the luc anh em ho Vien ngay cang suy kiet, Truong Yen chinh thuc đau hang Tao Thao, đuoc phong lam An Quoc đinh hau. Hoat đong cua quan Khan Vang tu khi Truong Giac phat đong chi trong vai thang, nhung nhung nguoi đi sau duy tri them hon 20 nam nua.


Hau qua Tuy khoi nghia Khan Vang that bai trong viec lat đo nha Han, nhung đa phat đong cuoc chien tranh voi quy mo kha rong tren lanh tho Trung Quoc đuong thoi, khien nha Han ngay cang suy sup. Cac tuong linh quan phiet nhan co hoi suy vi cua nha Han bat đau ly khai va xay dung luc luong rieng vi muc đich ca nhan, gay thanh cuoc chien quan phiet keo dai cho toi khi nha Han sup đo hon 30 nam sau (220).
Tren toan bo chien truong dep Khan Vang trong nam 184, Hoang Phu Tung đong vai tro lon nhat, tren ca mat tran phia bac va phia nam. Trong khi cac tuong Lu Thuc khong thang tran, Đong Trac bai tran thi nhung thang loi quyet đinh cua quan Han đeu gan voi ten tuoi Hoang Phu Tung.
Tuy nhien, Han Linh Đe chi tin yeu cac hoan quan, khong coi Hoang Phu Tung la co cong đau trong viec dep Khan Vang, ma lai ghi cong đau cho Truong Nhuong, nguoi khong co cong ngoai mat tran.
Hoang Phu Tung đuoc thang lam Ta quan Ky tuong quan, Chau muc Ky chau, tuoc Hoe Ly hau, thuc ap 8000 ho. Chu Tuan đuoc phong lam Tran tac trung lang tuong; sau khi dep đuoc tan du Khan Vang đuoc thang lam Huu xa ky tuong quan, tang ap len 5000 ho, cai phong lam Tien Đuong hau.
Ngoai cac tuong ky cuu cua trieu đinh, trong viec đanh dep anh em Truong Giac co su tham gia cua nhung tuong linh tre tuoi moi xuat hien. Tuy ho chua đong vai tro chu chot trong cuoc chien nay nhung bat đau buoc vao chinh truong va ve sau tro thanh nhung nguoi co vai tro quan trong tren chinh truong cuoi Đong Han đau Tam Quoc nhu Tao Thao, Luu Bi va Ton Kien. Nhung nam sau, cac the luc quan phiet ngoai Tao Thao con co Vien Thieu, Cong Ton Toan phai đoi pho vat va nhieu nam voi tan du Khan Vang.


Nguyen nhan that bai Luc luong Khan Vang đong đao va manh me, trai rong tren lanh tho Trung Quoc. Tuy nhien, trong khong đay 1 nam, anh em Truong Giac nhanh chong bi đanh bai.
Cac su gia ly giai nguyen nhan that bai cua anh em Truong Giac nhu sau: nguoi cam đau cuoc khoi nghia thieu kien thuc hoc van, khong hieu hoan canh khach quan hien tai, khong co y niem ve xa hoi va ly tuong ve chinh quyen sap toi ma minh se thay the chinh quyen hien tai ra sao, lai khong tap hop hoac đao tao đuoc luc luong nhan tai lam chinh tri va quan su cho minh.
Anh em Truong Giac đuoc so sanh giong nhu nhieu thu linh khoi nghia nong dan Trung Quoc sau nay nhu Hoang Sao va Ly Tu Thanh: chi vi vo cung bat man truoc che đo đuong thoi ma nhat thoi kich đong, "cach mang đe cach mang", huy diet hien tai nhung sau đo khong ro xay dung gi cho tuong lai. Ngay tu đau ho đa nham mat hanh đong mot cach mu quang nen khong tranh khoi that bai.
Viec xung lam Cha cua Troi, cua Đat va cua Nguoi cua anh em ho Truong bi cac su gia xem la vua hai huoc va the hien su nong can, au tri trong tu duy cua ho. Cac luc luong Khan Vang sau nay tai Thanh chau, Hac Son du đong nhung khong đuoc to chuc tot nen khong đu manh va khong co y tuong gi moi hon anh em Truong Giac đe thang cac the luc su quan trong cuoc hon chien đuong thoi.


Nhan vat tham chien trong yeu Trong Tam quoc dien nghia Cuoc khoi nghia cua anh em Truong Giac đuoc mo ta trong hoi 1 va hoi 2 tieu thuyet Tam Quoc dien nghia. Trong qua trinh dep cuoc noi day nay, tac gia La Quan Trung lan luot gioi thieu cac nhan vat chinh cua tac pham nhu Luu Bi, Quan Vu, Truong Phi, Tao Thao, Ton Kien voi muc đich neu bat tai nang cua nhung nguoi đanh dep.
Do đung tren quan điem lay nha Han lam chinh thong, tac gia coi luc luong anh em Truong Giac la cuong khau, dung phep yeu thuat khi lam tran.
Ve tan du cua Khan Vang, La Quan Trung chi đe cap sau toi luc luong Uyen Thanh (co su tham gia đanh dep cua anh em Luu Bi), con luc luong tai Hac Son va Thanh chau đuoc noi toi kha mo nhat.


Xem them Han Linh Đe
Hoang Phu Tung
Chu Tuan
Đong Trac
Truong Giac
Truong Yen


Tham khao Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien.
Vuong Xuan Du (1996), Truyen cac hoan quan Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich