Giao duc va khoa cu thoi Ho trong lich su Viet Nam phan anh he thong giao duc va che đo khoa cu nuoc Đai Ngu tu nam 1400 đen nam 1407.


He thong giao duc Tu cuoi thoi Tran, khi nam quyen đieu hanh trieu chinh, Ho Quy Ly đa buoc đau đa co nhung tac đong toan dien toi kinh te - xa hoi Đai Viet, trong đo co nen giao duc. Tu nam 1392, Ho Quy Ly đa soan sach Minh đao 14 thien dang len thai thuong hoang Tran Nghe Tong, phe phan mot so danh nho, nghi ngo mot so cho cua sach Luan Ngu cua Khong Tu, phe phan thoi giao đieu cua cac nha Nho nhu Han Du, Chu Đon Di, Trinh Hieu la "trom Nho", "cop nhat van chuong"; đong thoi ong đe nghi khuyen khich thuc hoc, ken nguoi tai nang.
Ho Quy Ly han che Phat giao, Đao giao, đe cao Nho giao, nhung la thu Nho giao thuc dung, chong giao đieu, ket hop voi tinh than Phap gia. Ho Quy Ly la vi vua đau tien pho bien rong rai viec dung chu Nom, đua chu Nom len vi tri quan trong. Đieu đo đuoc xem la bieu hien cua y chi neu cao tinh than dan toc. Ong soan sach Thi nghia (nghia cua Kinh Thi) bang chu quoc am roi sai nguoi day cho hau phi va cung nhan hoc tap. Ong con chep thien Vo dat (Khong nen nhan ha) ra chu quoc am đe day vua Tran Thuan Tong. Nha nghien cuu Tran Ba Nam cho rang viec chu trong chu Nom cua Ho Quy Ly trong he thong giao duc đuong thoi co tac đong đen thanh tuu van hoc chu Nom cua nhung nguoi ke tuc sau đo, trong đo đien hinh la Nguyen Trai.
He thong truong lop tai cac đia phuong đuoc Ho Quy Ly thuc đay mo rong tu cuoi thoi Tran va tiep tuc duy tri sang thoi Ho, theo đo tai cac lo xa nhu Son Nam, Kinh Bac, Hai Đong, moi phu đeu đat mot hoc quan, ban ruong cong cho phu, chau lon 15 mau, vua 12 mau va nho 10 mau đe chi dung day hoc o lo, phai đoc thuc hoc quan day do hoc tro đe cho thanh tai nghe. Moi cuoi nam phai chon nguoi hoc gioi tien vao trieu. He thong truong hoc nay do cac nha nho va thai hoc sinh khong lam quan, ve nha day hoc.
Cung nhu cac trieu đai Ly, Tran truoc đay, nha Ho lay Tu Thu va Ngu Kinh lam co so cho hoc van va khoa cu; đong thoi hoc ve lich su Trung Hoa. Cac hoc tro phai hieu biet ve đe tai tri nuoc, an dan.
Sau khi len noi ngoi cha, Ho Han Thuong đat ra nha nhac, con cac quan van lam Kinh vi lang, con cac quan vo lam Chinh đon lang, hoc tap hai đieu van vo .


Khoa cu = Che đo khoa cu =
Tu nam 1396 duoi thoi Tran Thuan Tong, le thi 4 truong đuoc Ho Quy Ly quy đinh lai so voi quy che truoc đo, bo cach thi am ta co van ma đinh ra tu truong van the gom:

Truong 1: thi kinh nghia
Truong 2: thi tho phu
Truong 3: thi che, chieu, bieu
Truong 4: thi van sach
Đen thang 2 nam 1404, Ho Han Thuong quy đinh cach thuc thi cu nhan gom thi Huong, thi o Bo Le, thi Hoi (đo Thai hoc sinh). Cac đot thi đeu to chuc vao thang 8 hang nam. Ai đo cap nao se đuoc huong che đo uu đai tuy theo, nhu đo thi Huong đuoc mien lao dich, đo o Bo Le thi mien đi linh.
Phep thi cua nha Ho bat chuoc theo loi van the cua nha Nguyen, nhung chia ra lam 4 ky, co them ky thi viet chu va tinh toan, thanh ra 5 ky, nhung moi thuc hien tai ky thi o Bo Le thi xay ra chien tranh nen khong thuc hien đuoc nua. Đay la lan đau tien mon toan đuoc đua vao noi dung thi chinh thuc
Nhung đoi tuong khong đuoc đi thi gom quan nhan, phuong cheo va nguoi co toi.
Tuy coi trong chu Nom nhung Ho Quy Ly moi dung lai o viec dich sach vo chu Han ra chu Nom va viet sach chu Nom, con viec thi cu van thuc hien bang chu Han.


= Cac khoa thi =
Nha Ho chi ton tai 7 nam, trong thoi gian đo đa to chuc 2 ky thi, lay gan 200 nguoi đo, trong đo co 1 trang nguyen.
Thang 8, Canh Thin, nam Thanh Nguyen thu 1 (1400), đoi Ho Quy Ly to chuc ky thi đau tien, lay Luu Thuc Kiem đo trang nguyen, cung 20 nguoi khac đo thai hoc sinh, trong đo co Nguyen Trai, Ly Tu Tan, Vu Mong Nguyen, Hoang Hien, Nguyen Thanh v.v.. Đau đe bai phu la "Linh kim tang" . Luu Thuc Kiem tro thanh trang nguyen duy nhat duoi thoi Ho.
Thang 7 nam 1405, Ho Han Thuong to chuc ky thi o Bo Le, lay 170 nguoi thi đo, gom co Ho Ngan Than, Le Cung Than sung lam thai hoc sinh ly hanh; Cu Xuong Trieu 6 nguoi đuoc sung lam hoc sinh o Tu Thien đuong (Tu Thien đuong nguyen la ten nha hoc cua Thai tu nha Tran).


Y nghia Viec cai cach giao duc la mot phan cua chuong trinh cai cach toan dien ma Ho Quy Ly đe xuong thuc hien Nhung cai cach cua Ho Quy Ly trong thi cu, tuyen chon quan nham xay dung nen giao duc, van hoa mang ban sac dan toc Viet. Nhung đinh huong cua ong ve mot nen giao duc cua đat nuoc la: "to ro giao hoa, giu phong tuc", voi nhung quy đinh cu the nham nang cao dan tri va đao tao nhan tai cho đat nuoc.
Nha Ho ton tai ngan ngui, mot so nhan tai đo đat duoi thoi Ho sau nay phuc vu cho nha Le so nhu Nguyen Trai, Ly Tu Tan, Vu Mong Nguyen, Hoang Hien, Nguyen Thanh.


Xem them Nha Ho
Giao duc khoa cu thoi Tran


Tham khao Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Giao duc
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 4, Nha xuat ban Giao duc
Mai Hong (1989), Cac trang nguyen nuoc ta, Nha xuat ban Giao duc
Phan Ngoc Lien (2006), Giao duc va thi cu Viet Nam, Nha xuat ban Tu đien bach khoa
Truong Huu Quynh, Đinh Xuan Lam, Le Mau Han chu bien (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc


Chu thich