Estonia, quoc hieu la Cong hoa Estonia, la mot quoc gia nam o khu vuc Bac Au. Estonia tiep giap voi Nga ve phia đong, giap voi Latvia ve phia nam, giap voi vinh Phan Lan ve phia bac va giap voi bien Baltic ve phia tay.
Estonia co đia hinh tuong đoi thap. Nuoc nay co rat nhieu song va ho, kem theo đo la mot dien tich rung đang ke. Estonia nam trong khu vuc khi hau on hoa, co tinh chat chuyen tiep tu khi hau hai duong sang khi hau luc đia.
Trong suot lich su cua minh, Estonia đa tung bi nhieu quoc gia lang gieng đo ho, tieu bieu la Thuy Đien va Nga. Ngay 24 thang 2 nam 1918, nen cong hoa đau tien o Estonia đuoc chinh thuc thanh lap tren co so tach ra khoi Đe quoc Nga. Tuy nhien, đen nam 1940, đat nuoc nay cung voi hai quoc gia Baltic con lai la Latvia va Litva đuoc sap nhap vao Lien Xo roi vao Đuc (1941–1944) trong chien dich Barbarossa.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, Estonia đuoc sap nhap vao Lien Xo voi tu cach la mot nuoc cong hoa lien bang nhung mot so nuoc (Hoa Ky cung mot so nuoc chau Au) cho rang trong khoang thoi gian tu nam 1944–1991, Estonia nam duoi su chiem đong cua Lien bang Xo viet. Nam 1991, Lien Xo sup đo dan đen viec Estonia lai tro thanh mot quoc gia đoc lap. Ngay nay, Estonia la mot nuoc cong hoa theo the che dan chu nghi vien. Nuoc nay la thanh vien cua nhieu to chuc quoc te nhu Lien Hop Quoc, Lien minh chau Au, NATO.
Nguoi Estonia co lien he ve mat dan toc voi nguoi Phan Lan. Tieng Estonia la mot trong nhung ngon ngu thuoc nhom ngon ngu Phan Lan-Ugria cua ngu he Ural, co lien he gan voi tieng Phan Lan va tieng Hungary. Đay la mot trong so it nhung ngon ngu chinh thuc cua chau Au khong bat nguon tu ngu he An-Au.


Lich su = Thoi ky co đai =

Con nguoi bat đau đinh cu tai Estonia vao khoang tu 11.000 đen 13.000 nam ve truoc, khi ma bang tan chay vao cuoi Thoi ky Bang ha. Pulli la bo toc đau tien đen đinh cu tai Estonia, tren bo con song Parnu, gan thi tran Sindi, mien nam Estonia. Su dung phuong phap phong xa carbon, cac nha khoa hoc xac đinh rang bo toc Pulli đa đen đinh cu tai Estonia vao khoang 11.000 nam ve truoc, luc bat đau thien nien ki thu 9 truoc Cong nguyen. Bang chung ve nhung cong đong song bang san bat va đanh ca khoang 6500 nam truoc Cong nguyen đa đuoc tim thay o thi tran Kunda, mien bac Estonia. Nhung đo tao tac bang xuong va đa tuong tu nhu o Kunda cung đa đuoc tim thay o nhieu noi nam ngoai lanh tho Estonia nhu Latvia, mien bac Litva va mien nam cua Phan Lan. Nen van hoa Kunda nam trong Thoi ky đo đa giua.
Cuoi Thoi ky đo đong va đau Thoi ky đo sat đa đanh dau nhung thay đoi lon ve van hoa. Su thay đoi cong cu san xuat đa dan toi nhung thay đoi lon ve mat kinh te cua Estonia. Khoang chung tu the ky thu I đen the ky V, nhung khu dan cu nong nghiep đa bat đau mo rong. Dan so cung tang len. Nhung anh huong ve mat van hoa cua Đe che La Ma đa vuon toi Estonia. Tuy nhien trong Thoi ky Đo sat, nhung cuoc chien tranh va xung đot voi cac dan toc Baltic va nguoi Scandinavia đa khien tinh hinh Estonia tro nen bat on.
Vao the ky I, he thong phan chia hanh chinh đa đuoc thanh lap tai Estonia. Hai đon vi phan chia hanh chinh chu yeu la vung (kihelkond) va tinh (maakond). Moi vung bao gom vai ngoi lang va thuong co it nhat mot phao đai. Con moi tinh thi lai gom nhieu vung. Vao the ky XIII, cac vung cua Estonia mo rong va phat trien. Đen thoi ky nay, nguoi Estonia van giu mot ton giao co xua cua rieng ho, goi la Tharapita.


= Thoi ky Trung co =

Tu nam 1228 đen 1560, Estonia tro thanh mot phan cua Lien bang Livonia, mot lien bang long leo giua nguoi Estonia thuoc he ngon ngu Phan Lan va cac dan toc vung Baltic. Trong thoi gian nay, Estonia lien tiep bi nhieu quoc gia lang gieng xam chiem.
Estonia đa giu minh nhu mot vung đat ngoai đao trong thoi gian dai tai chau Au. Tuy nhien đen đau the ky XIII, nguoi Đuc đa xam chiem vung phia nam Estonia ngay nay trong cuoc Thap tu chinh Phuong Bac va tien hanh truyen ba đao Co đoc. Trong cung thoi gian đo, nguoi Đan Mach đa xam chiem va cai tri mien bac Estonia va keo dai cho đen nam 1346. Vao cuoi the ky XIII, thanh pho Reval (ten cu cua Tallinn, thu đo ngay nay cua Estonia) đa tham gia vao Lien minh Hanse, mot lien hiep kinh te vung Baltic. Nam 1343, nguoi dan mien bac Estonia va đao Saaremaa đa noi day chong lai su cai tri cua nguoi Đuc nhung cuoc khoi nghia đa bi dap tat.
Ben canh Đuc va Đan Mach, Estonia con bi xam chiem boi Đe che Nga vao nhung nam 1481 va 1558 nhung nhung no luc nay cua nguoi Nga đeu khong thanh cong.


= Cai cach ton giao =

Cai cach ton giao đuoc bat đau vao nam 1517 đa gay ra mot su thay đoi lon tai khu vuc Baltic. Tai Lien bang Livonia, nhung y tuong cua cuoc Cai cach Khang cach nhanh chong lan rong trong nhung nam 1520. Nhung su thay đoi lon đa dien ra tren cac mat ngon ngu, giao duc, ton giao va chinh tri cua vung đat nay. Tu thoi điem đo, nhung nghi le nha tho phuc tap bang tieng Latin truoc kia đa đuoc thay the bang ngon ngu ban đia cua nguoi dan.
Trong cuoc chien tranh Livonia nam 1561, mien bac Estonia tro thanh mot bo phan cua Thuy Đien trong khi mien nam nhanh chong roi vao tay Lien bang Ba Lan va Lietuva vao thap nien 1580. Cuoi cung vao nam 1625, toan bo lanh tho Estonia đa ve tay Đe che Thuy Đien hung manh. Khu vuc nay đuoc chia lam hai tinh: tinh Estonia o mien bac Estonia ngay nay va tinh Livonia gom mien nam Estonia va mien bac nuoc Latvia ngay nay.
Nam 1631, vua Gustavus Adolphus cua Thuy Đien đa buoc cac quy toc phai trao them quyen loi cho nong dan, du rang che đo nong no van đuoc duy tri. Duoi su cai tri cua Thuy Đien, nam 1632 xuong in va truong đai hoc đau tien đa đuoc thanh lap tai thanh pho Dorpat (ten cu cua thanh pho Tartu ngay nay).


= Thuoc Nga =
Đai chien Bac Au ket thuc đa dan toi viec Thuy Đien đe mat Estonia vao tay Đe quoc Nga (nam 1710 tren thuc te va nam 1721 chinh thuc voi Hiep uoc Nystad). Đai chien Bac Au đa khien rat nhieu nguoi Estonia thiet mang nhung dan so cua nuoc nay đa dan dan phuc hoi lai sau đo. Thoi gian đau, quyen loi cua nhung nguoi nong dan bi han che nhung sau đo, nuoc Nga đa bai bo che đo nong no tai tinh Estonia vao nam 1816 va tinh Livonia vao nam 1819.


= Đoc lap =

Sau khi che đo nong no bi bai bo kem theo đo la co hoi hoc hanh nhieu hon đoi voi nhung cu dan noi tieng Estonia, mot phong trao van đong dan toc cua Estonia đa phat trien manh. Phong trao nay phat trien manh trong linh vuc van hoa voi su hinh thanh cua nen van hoc, am nhac, san khau mang ban sac rieng cua Estonia. Nhung nguoi lanh đao tieu bieu cua cac cuoc van đong la Johann Voldemar Jannsen, Jakob Hurt va Carl Robert Jakobson. Thoi ky nay, van hoc Estonia phat trien đen đinh cao voi su kien bo su thi Kalevipoeg cua nguoi Estonia đuoc xuat ban nam 1862. Le hoi am nhac đau tien cua Estonia đuoc to chuc vao nam 1869.
Truoc chinh sach Nga hoa cua Đe quoc Nga, vao nhung nam 1890 cac nha tri thuc đa keu goi quyen tu tri lon hon cho vung đat nay, cao hon nua la su đoc lap hoan toan cho Estonia. Sau khi nhung nguoi Bolshevik len nam chinh quyen trong cuoc Cach mang Thang Muoi nam 1917, Estonia đa tu tuyen bo đoc lap vao ngay 24 thang 2 nam 1918 . Tiep đo, voi su tro giup cua phuong Tay, Estonia đa chien thang quan đoi Lien Xo trong cuoc chien tranh gianh đoc lap (1918-1920). Ket qua la Hiep đinh Hoa binh Tartu đa đuoc ky ket vao ngay 2 thang 2 nam 1920 voi viec Lien Xo cong nhan nen đoc lap cua nuoc Cong hoa Estonia. Estonia tro thanh mot nuoc cong hoa theo che đo dan chu nghi vien nhung vao nam 1934, quoc hoi Estonia bi giai tan boi su bat man cua nguoi dan do cuoc khung hoang kinh te the gioi xay ra va tac đong đen nen kinh te nuoc nay. Nam 1938, Konstantin Pats len lam tong thong va cuoc bau cu quoc hoi moi lai đuoc to chuc tai Estonia.


= Chien tranh the gioi thu hai =
Hiep uoc Xo-Đuc nam 1939 giua Lien Xo va Đuc phan chia anh huong cua moi ben đoi voi cac nuoc Đong Au va Baltic, theo đo Đuc đong y viec Lien Xo đoi hoi nhung lanh tho ma nuoc Nga đa mat trong cuoc noi chien Nga, bao gom 3 nuoc Baltic, trong đo co Estonia. Trong 2 nam 1939 va 1940, Đuc đa di dan nhung nguoi Đuc o Estonia va Latvia ve nuoc. Ngay 16 thang 6 nam 1940, Estonia cung voi ca Latvia va Litva gia nhap Lien Xo voi su đong thuan cua cac chinh phu cac nuoc nay truoc nguy co bi phat xit đuc xam chiem. Cac luc luong quan đoi cua Estonia đuoc lenh tien hanh giai gioi, khong chong lai Hong quan Lien Xo.

Thang 7 nam 1940, mot cuoc bau cu đuoc to chuc voi ket qua Estonia tro thanh mot nuoc cong hoa xo viet thuoc Lien Xo voi ten goi Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet Estonia. Nhieu quoc gia phuong Tay, trong đo co My, khong cong nhan ket qua cuoc bau cu nay va ho cho rang Lien Xo đa tien hanh nhung cuoc bau cu gian lan Nguoc lai theo quan điem cua Nga, thi vao thoi điem đo, nguoi dan va chinh phu hop phap cua Estonia đa tinh nguyen gia nhap Lien Xo boi nhieu nguoi Estonia von la nguoi goc Nga. Theo quan điem cua nguoi Nga thi dan Estonia va nguoi Nga đa co quan he lau ben, cung thuoc mot đat nuoc la Đe quoc Nga trong hang tram nam. Theo RIA Novosti cua Nga thi truoc nam 1918, vung Baltic đa khong bao gio ton tai cac quoc gia đoc lap: ho đa la mot phan cua đe che Nga tu thap nien 1720 tro đi (tuc la cung luc voi viec Scotland va Anh thong nhat đe hinh thanh Vuong quoc Anh), va truoc đo vung Baltic thuoc ve Thuy Đien va truoc đo nua la cac Hiep si Teutonic. Theo quan điem cua Nga, Bo truong Ngoai giao Nga Sergei Ivanov đa tuyen bo: "Noi rang Lien Xo đa chiem đong cac quoc gia vung Baltic la vo ly va vo nghia. Nguoi ta khong the chiem mot cai gi đo von thuoc ve anh ta.".
Theo nguon tai lieu tu Nga thi đuong thoi, Franklin Roosevelt trong trao đoi voi Joseph Stalin ngay 01/12/1943 đa cong nhan chu quyen cua Lien Xo o vung Baltic: "Tai Hoa Ky đang day len nghi van ve cac nuoc cong hoa Baltic thuoc Lien Xo, va toi tin rang cong luan the gioi cho la cac dan toc cua cac nuoc cong hoa nay co mot tuong lai bap benh. Vi vay, toi hy vong rang Nguyen soai Stalin se đi vao xem xet yeu cau nay. Ca nhan toi khong co nghi ngo rang nguoi dan o cac nuoc nay se bo phieu đe gia nhap Lien Xo cung nhu cung nhau nhu ho đa lam vay trong nhung nam 1940... Thuc te la du luan khong biet ro lich su."
Mac du Hoa Ky va Vuong quoc Anh la cac nuoc đong minh cua Lien Xo chong phat xit Đuc trong The chien II cong nhan chu quyen tai Cong hoa Estonia cua Lien Xo tai Hoi nghi Yalta nam 1945 nhung trong thoi ky Chien tranh Lanh, chinh quyen cua cac nuoc phuong Tay lai tuyen bo khong cong nhan viec nay.
Cac quan điem lich su o Lien Xo mo ta cac su kien trong nam 1939 va 1940 nhu sau: Estonia la mot tinh cu cua Đe quoc Nga. Cong hoa Xo viet Estonia đa đuoc cong bo ngay 29 Thang 11 nam 1918 nhung chinh quyen nay bi quan phan cach mang va Bach Ve tieu diet vao nam 1919. Trong thang 6 nam 1940, Lien Xo đa sap nhap Estonia la do nguoi lao đong lat đo che đo "đoc tai phat xit" trong nuoc Cuoi nam 1989, hai nam truoc su sup đo cua Lien Xo, Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo đa chinh thuc len an noi dung trong Hiep uoc Molotov-Ribbentrop ve viec sap nhap cac nuoc vung Baltic (Estonia, Latvia, Litva) la bat hop phap,. con chinh phu Nga hien nay thi phu nhan hanh đong cua Lien Xo la chiem đong 
Nam 1941, phat xit Đuc tan cong Lien Xo. Đuc Quoc xa nhanh chong sap nhap Estonia vao mot tinh cua Đuc voi ten goi Ostland. Cac trai tap trung đuoc thanh lap tren lanh tho Estonia voi nhung vu giet choc va tham sat đam mau. Nhieu thanh nien Estonia du khong muon tham gia phe phat xit cung bi bat phai tham chien chong lai Lien Xo
Khi Chien tranh the gioi thu hai no ra, 34.000 thanh nien Estonia đa gia nhap Hong quan Lien Xo chien đau chong lai Đuc Quoc xa, va chi 30% ho song sot sau chien tranh.
Khoang 70.000 nguoi Estonia đa tham gia vao cac luc luong vu trang Đuc Quoc xa (bao gom ca Waffen-SS). Su hinh thanh cac đoi quan nguoi Estonia trong luc luong Đuc đuoc cong bo ngay 28/8 nam 1942 va chinh thuc thanh lap vao nam 1942. Hau het trong so ho đa tham gia vao nam 1944, bat chap luc đo ro rang rang Đuc se khong gianh chien thang trong chien tranh Ngay 21/9/1944, Uy ban quoc gia cua Cong hoa Estonia đa co gang đe thiet lap lai nen đoc lap Estonia va yeu cau quan Đuc roi đi va tuyen bo tai lap nen đoc lap cua đat nuoc vao ngay 18 thang 9 nam 1944
Trong Chien dich Baltic (1944), Lien Xo đa đanh tan Cum Tap đoan quan Trung tam va Cum Tap đoan quan phuong Bac cua Đuc. Quan Đuc buoc phai rut chay khoi Estonia va bi don vao Kurland o Latvia, tai noi nay hon 300.000 quan Đuc đa bi cam chan cho đen khi Đuc quoc xa đau hang.


= Thuoc Lien Xo =

Sau khi Estonia đuoc Hong quan Lien Xo giai phong (theo quan điem cua Nga va nguoi Estonia goc Nga) hoac tai chiem đong (theo quan điem cua phuong Tay va nguoi Estonia ban đia), nhieu nguoi Estonia đa roi bo đat nuoc sang ti nan o Thuy Đien va Phan Lan. Duoi su cai tri cua Joseph Stalin, hang ngan nguoi Estonia tung cong tac voi Đuc Quoc xa đa bi đua đi cai tao lao đong tai nhung vung xa xoi heo lanh cua Lien Xo. Su viec nay keo dai đen khi Stalin chet vao nam 1953. Hon mot nua so nguoi Estonia bi luu đay đa chet hoac đinh cu tai noi o moi, so con lai chi đuoc chap nhan tro ve Estonia vao khoang đau thap nien 1960.
Sau khi tai chiem đong Estonia, hon 900.000 ha đat đa đuoc Lien Xo quoc huu hoa va phan lon đat đa đuoc trao cho nguoi đinh cu tu Nga moi di chuyen sang.

Nen kinh te ke hoach đuoc thiet lap tai Estonia. Voi vi tri đia ly chien luoc cua minh cung voi tinh hinh Chien tranh Lanh cang them cang thang, nhieu vung bo bien va quan đao tai Estonia đa bi quan su hoa cao đo va rat it nguoi đuoc phep song tai nhung vung đo. Ben canh đo, hang tram ngan nguoi tu cac vung khac nhau cua Lien Xo đa đen Estonia đinh cu đe tien hanh cac chinh sach cong nghiep hoa đoi voi vung đat nay.
Tu thap nien 1970, Lien Xo bat đau gap nhung kho khan ve kinh te va dan dan roi vao khung hoang chinh tri. Nam 1987-1989, mot cuoc van đong cua nguoi dan Estonia đa no ra yeu cau thanh lap mot chinh quyen tu tri tai nuoc nay va ca su đoc lap ve mat kinh te. Nam 1988, sau cac cuoc cai cach o Lien Xo, nhung nguoi theo chu nghia dan toc hoat đong cong khai. Nam 1989, hon hai trieu nguoi Estonia, Latvia va Litva đa noi nhau thanh mot dai nguoi tu Tallinn đen Vilnius đe the hien tinh đoan ket cua nhan dan ba nuoc Baltic cung mong muon tach khoi Lien Xo.


= Khoi phuc đoc lap =
Ngay 20 thang 8 nam 1991, nhan luc cuoc đao chinh Xo viet dien ra tai Moskva, Estonia tuyen bo đoc lap. Ngay sau đo, Iceland tro thanh nuoc đau tien cong nhan su đoc lap cua Estonia. Ngay 31 thang 8 nam 1994, đon vi quan đoi cuoi cung cua Nga roi khoi Estonia.
Sau khi tro thanh mot quoc gia đoc lap, Estonia đa that chat moi quan he ngoai giao voi cac nuoc phuong Tay. Nam 2004, Estonia gia nhap NATO va Lien minh chau Au. Trong khi đo, moi quan he giua nuoc nay voi Nga lai xau đi nhanh chong va len đen cang thang cuc đo trong vu Estonia di doi tuong đai Chien si đong thiec. Nguoi Estonia goc Nga đa vo cung phan no va coi đay la mot hanh đong lang ma su hy sinh cua hon 5 van chien si Hong quan la nguoi Estonia. Viec Estonia di doi tuong đa gay ra nhung cuoc bieu tinh cua cong đong nguoi goc Nga, khien mot nguoi chet va hang tram nguoi bi bat. Truoc đo, Ngoai truong Nga Sergey Lavrov mo ta quyet đinh khai quat cac ngoi mo va do bo buc tuong Chien si la "ghe tom" Tong thong Nga Putin len an nhung nguoi "đang xam pham cac tuong đai tuong niem anh hung chien tranh, qua đo lang ma chinh dan toc minh va gieo mam thu han va nghi ngo giua cac dan toc va cac nuoc". Ong Putin khong nhac đen quoc gia cu the nao, nhung bai phat bieu la nham nhac đen viec Estonia moi đay di doi tuong đai chien si hong quan o Tallinn..
Nam 2015, Van phong Tong Cong to cua Nga đang tham xet lai tinh hop phap cua viec Hoi đong Nha nuoc Lien bang Xo viet trao nen đoc lap cho Litva, Latvia va Estonia vao thoi điem nam 1991. Đon kien nghi cua hai nha lap phap thuoc đang Nuoc Nga Thong nhat cua Putin gui toi cac cong to vien cho rang viec trao nen đoc lap cho Lithuania, Latvia va Estonia la bat hop phap. Noi voi hang tin Reuters, Bo truong Ngoai giao Estonia Keit Pentus-Rosimannus cho rang "Toan bo van đe la phi ly ve mat luat phap. Đay la mot vi du nua cua tu tuong đe quoc đang troi day ma khong may đang ton tai o Nga."


Chinh tri = Chinh phu =

Estonia la mot nuoc cong hoa đai nghi thuc hien tam quyen phan lap. Nghi vien Estonia la co quan lap phap đon vien, gom 101 nghi si đuoc bau theo he thong đai dien ty le voi nhiem ky 4 nam. Nghi vien thong qua luat, ngan sach nha nuoc, phe chuan Chinh phu va giam sat hoat đong cua Nha nuoc. Ngoai ra, Nghi vien bau chanh an Toa an toi cao, chu tich Ngan hang trung uong Estonia, tong kiem toan, tong thanh tra va tong tu lenh Luc luong Quoc phong theo đe nghi cua tong thong.

Chinh phu Estonia thuc hien quyen hanh phap, đung đau la thu tuong Estonia. Thu tuong đuoc đe cu boi tong thong va đuoc bau tai quoc hoi. Chinh phu co tong cong 12 bo truong. Thu tuong co quyen chi đinh cac bo truong khac phu trach cac bo chuyen trach, ngoai ra con co the chon them toi đa 3 bo truong khong phu trach mot bo nao. Nhu vay, so bo truong toi đa trong chinh phu Estonia la 15 bo truong.Toa an Toi cao Estonia phu trach viec xet xu luat phap voi 19 tham phan toi cao. Chuc tong tham phan toi cao co nhiem ky 9 nam va đuoc đe cu boi tong thong, thong qua boi quoc hoi.
Tong thong Estonia la nguoi đung đau nha nuoc Estonia. Tong thong Estonia co vai tro chu yeu trong cac linh vuc ngoai giao va mang tinh nghi thuc, nhung cung co the dung thong qua mot bo luat. Chuc vu tong thong đuoc bau boi quoc hoi voi đieu kien phai gianh đuoc it nhat 2/3 tong so phieu bau.
Estonia la nuoc đau tien bau cu chinh quyen đia phuong qua internet vao nam 2005  va bau cu quoc hoi qua internet vao nam 2007 . Tuy nhien nguoi dan Estonia van co the bau cu theo cach truyen thong neu ho muon.


= Đoi ngoai =
Sau khi tro thanh mot quoc gia đoc lap, Estonia đa that chat quan he ngoai giao voi cac nuoc phuong Tay. Do co nhung moi quan he ve lich su va van hoa, nguoi Estonia gan gui voi cac nuoc Bac Au nhu Thuy Đien va Phan Lan hon la voi cac nuoc cung nam trong khu vuc Baltic nhu Latvia va Litva. Hien nay quan he kinh te giua Estonia voi cac Bac Au ngay cang đuoc đay manh voi hon 3/4 đau tu nuoc ngoai vao Estonia la đen tu cac nuoc Bac Au.
Sau khi đoc lap khoi nuoc Nga, hien phap cua Estonia nam 1992 quy đinh chi co nguoi đinh cu o Estonia truoc khi Lien Xo xam luoc (1940) moi đuoc coi la nguoi Estonia. Hien co khoang 1/3 dan so Estonia goc Nga di cu sau 1940 trong thoi ky Xo viet khong co quyen cong dan.
Trong khi đo, moi quan he giua Estonia va Nga lai kha lanh nhat, nhieu luc len đen cang thang. Nhung mau thuan chu yeu giua hai nuoc la van đe lanh tho ke tu sau khi Lien Xo tan ra hay nhung quan điem khac nhau giua hai nuoc ve van đe lich su truoc đay. Nguoi Estonia goc Bac Au coi nguoi Nga la mot luc luong chiem đong đat nuoc ho, trong khi nguoi Estonia goc Nga va nguoi Nga lai cho rang ho đa giai phong Estonia thoat khoi chu nghia phat xit. Cang thang len đen đinh điem khi chinh quyen Estonia quyet đinh di doi buc tuong đai chien si Hong quan tai thu đo Tallinn hoi thang 4 nam 2007 vi ly do tuong đai nay "goi nho lai thoi ky đau thuong thoi Lien Xo". Tuy nhien nguoi Estonia goc Nga đa vo cung phan no va coi đay la mot hanh đong thoa ma lich su. Moi quan he giua Estonia voi Nga tro nen cang thang chua tung thay .


= Phan chia hanh chinh =

Estonia đuoc chia thanh 15 hat, đung đau boi mot hat truong do chinh phu bo nhiem voi nhiem ky 5 nam va đai dien cho chinh quyen quoc gia o cap đia phuong. Sau hat, Estonia lai đuoc chia tiep thanh 227 khu tu quan, bao gom cac thanh pho (linn) va thi tran (vald). Duoi đay la danh sach cac hat cua Estonia:

Harju (hat) (Harjumaa)
Hiiu (hat) (Hiiumaa)
Ida-Viru (hat) (Ida-Virumaa)
Jarva (hat) (Jarvamaa)
Jogeva (hat) (Jogevamaa)
Laane (hat) (Laanemaa)
Laan-Viru (hat) (Laane-Virumaa)
Parnu (hat) (Parnumaa)
Polva (hat) (Polvamaa)
Rapla (hat) (Raplamaa)
Saare (hat) (Saaremaa)
Tartu (hat) (Tartumaa)
Valga (hat) (Valgamaa)
Viljandi (hat) (Viljandimaa)
Voru (hat) (Vorumaa)


Đia ly = Đia hinh =

Ve mat đia ly, Estonia la mot trong 3 nuoc vung Baltic cung voi Latvia va Litva, thuoc khu vuc Đong Au. Nhung theo phan loai cua Lien Hop Quoc thi Estonia lai thuoc vao khu vuc Bac Au. Nuoc nay co tong dien tich la 45.226 km², trong đo phan đat la 43.211 km² va phan nuoc la 2.015 km². Đuong bo bien cua Estonia dai tong cong 3.794 km, phia bac giap voi vinh Phan Lan con phia tay giap voi bien Baltic. Tren đat lien, Estonia co đuong bien gioi chung voi hai nuoc Lien bang Nga ve phia đong va Latvia ve phia nam.
Nhin chung, đia hinh cua Estonia kha thap. Đo cao trung binh cua Estonia chi khoang 50 m tren muc nuoc bien. Đoi Suur Munamagi la điem cao nhat tai Estonia nhung cung chi cao co 318 m. Giong voi nuoc lang gieng Phan Lan, Estonia cung co rat nhieu ho. Tren mot dien tich be nho cua nuoc nay co toi 1400 ho nuoc khac nhau, đa phan trong so chung la nhung ho nho nhung cung co nhung ho rat lon nhu ho Peipus, nam giua bien gioi Estonia va Nga. Đa phan nhung ho nay đuoc tao thanh sau khi bang rut đi vao cuoi Thoi ky Bang ha. Estonia cung co rat nhieu song, chu yeu la cac song ngan. Nhung con song dai nhat nuoc nay la Vohandu (162 km), Parnu (144 km) va Poltsamaa (135 km). Ben canh đo Estonia cung co rat nhieu đam lay.
Bo bien Estonia co rat nhieu đao va vinh. Hai đao lon nhat cua Estonia la đao Saaremaa va đao Hiiumaa đuoc tinh la hai trong so 15 tinh cua nuoc nay.
Estonia la mot nuoc kha ngheo ve khoang san. Cac tai nguyen thien nhien chinh cua nuoc nay chu yeu bao gom đa phien dau va đa voi. Ben canh đo, rung on đoi cung che phu mot phan lon dien tich cua Estonia, toi 51%.


= Khi hau =

Estonia thuoc khu vuc on đoi gan len đen han đoi. Vi tri Estonia cung la vung đem, chuyen tiep giua khi hau on đoi hai duong va on đoi luc đia. Estonia (va phan lon cac nuoc Bac Au noi chung) co khi hau đieu hoa boi dong Hai luu Gulf Stream thoi len nen co nhiet đo cao hon so voi nhung nuoc trong khu vuc cung vi đo tren the gioi. Bien Baltic cung tac đong đen khi hau vung ven bien, khac vung nam sau trong noi đia.
Nhiet đo trung binh hang nam cua Estonia la 5 °C. Ve mua đong, thoi tiet kha lanh nhung cung khong đen noi qua gay gat. Nhiet đo trung binh thang 2, thang lanh nhat trong nam la khoang -5,2 °C. Mua he thoi tiet thuong diu mat. Nhiet đo trung binh thang 7, thang nong nhat trong nam la khoang 18 °C .
Do chiu anh huong cua dong hai luu Gulf Stream nuoc am va vi tri gan bien, Estonia co luong mua kha cao. Moi nam thong thuong co tu 160 đen 190 ngay mua. Tuyet thuong roi day nhat tai vung đong nam Estonia, keo dai tu giua thang 12 đen cuoi thang 3. Mua tuyet tan cung la mua lu mua xuan.


Kinh te Estonia la nuoc co nen kinh te thi truong va la mot trong nhung nuoc co muc thu nhap đau nguoi cao hon muc trung binh o Đong Au va vung Baltic. Tinh đen nam 2016, GDP cua Estonia đat 23.476 USD, đung thu 105 the gioi va đung thu 34 chau Au.
Chinh phu tien hanh cac cai cach kinh te thuan loi do đo Estonia la nuoc đau tien trong cac nuoc thuoc Lien Xo cu thoat khoi khung hoang, tu nam 1994 luon co tang truong kinh te. Sau khi gia nhap EU nho thuc hien chinh sach kinh te thi truong tu do, chinh sach tai chinh thich hop, ngan sach can bang va no cong rat thap va đuoc su ho tro cua phuong Tay nen nen kinh te buoc vao giai đoan phat trien nhanh, tang truong GDP trung binh đat tren 8% (2004-2007). Tuy nhien tu giua nam 2008 đen đau 2010, do tac đong khung hoang tai chinh toan cau, GDP nam 2008 giam 3,6%, nam 2009 GDP giam 14,1%, that nghiep tang 13,8%, lam phat 11% (cao nhat trong EU). Nam 2010, kinh te co dau hieu phuc hoi: Theo Ngan hang The gioi, nam 2011 đa co hon 14 nghin cong ty moi đuoc đang ky o Estonia, cao hon 40% so voi cung ky nam 2008. Nganh cong nghiep cong nghe cao gio đay chiem ty trong 15% GDP nuoc nay.
Estonia cung la mot trong nhung nuoc co toc đo đuong truyen bang thong rong nhanh nhat the gioi va giu ky luc the gioi ve so doanh nghiep tren đau nguoi. Toan bo 1,3 trieu cong dan cua quoc gia nay tra tien đo xe qua đien thoai di đong va co cac ho so suc khoe đuoc luu tru bang cong nghe đien toan đam may. 95% dan so nuoc nay thuc hien viec ke khai hoan thue thu nhap hang nam qua mang va viec nay chi mat khoang nam phut. Viec đang ky thanh lap mot doanh nghiep cung chi mat 5 phut thao tac qua dich vu chinh phu đien tu.
GDP tang 1,6% (du kien 2016), ty le that nghiep con cao - 13,5%, ty le lam phat (gia tieu dung) - 2,4%, no cong - 7,7% GDP, no ngoai nuoc - 25,13 ty USD (2009 - 25,56 ty đola). 
Estonia gia nhap To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te (OECD) thang 5 nam 2010, gia nhap khu vuc đong euro tu ngay 1 thang 1 nam 2011.
Estonia co nhung the manh: đien tu - vien thong, chi phi nhan cong re trinh đo chuyen mon cao, chi phi ve nguyen lieu, dich vu vien thong va van tai, chi phi thue van phong, nha xuong thap hon cac nuoc khac trong khu vuc,
Cac nganh cong nghiep chu yeu: may moc, thiet bi đien tu, vien thong, cong nghe thong tin, go, hang det may va dich vu. Tang truong san xuat cong nghiep nam 2010 la 10%.
Cac nganh nong nghiep chu yeu: ngu coc, khoai tay, rau, chan nuoi va san pham sua, ca. GDP theo cau truc nong nghiep: 3.7%, cong nghiep: 30.2% dich vu: 66.1% Luc luong lao đong theo linh vuc nghe nghiep: nong nghiep: 4.2%, cong nghiep: 20.2%, dich vu: 75.6%


= Thuong mai =
Nam 2010, xuat khau đat 10,77 ty USD. Mat hang xuat khau chinh: may moc, thiet bi đien - 21%, go va san pham go - 9%, kim loai - 9%, đo noi that - 7%, xe co va phu tung - 5%, cac san pham thuc pham va đo uong - 4%, det may - 4%, chat deo -3%. Đoi tac xuat khau chinh: Phan Lan -18,57%, Thuy Đien - 12,52%, Latvia - 9,51%, Nga - 9,33%, Đuc - 6,09%, Litva - 4,76%, My - 4,26%. Nhap khau đat 11,520 USD. Mat hang nhap khau chinh: may moc, thiet bi đien - 22%, nhien lieu khoang san - 18%, san pham hoa chat - 3%, thuc pham - 6%, chat deo - 6%, det may - 5%. Đoi tac nhap khau chinh: Phan Lan -14,52%, Litva - 10,84%, Latvia -10,47%, Đuc - 10,33%, Nga - 8,59%, Thuy Đien - 8,34%, Ba Lan - 5,63%.


= Đau tu =
Do chinh sach đau tu coi mo, đoi xu nha đau tu nuoc ngoai nhu trong nuoc nen đa thu hut đuoc kha nhieu von đau tu. Đau tu (tong co đinh): 22,5% GDP (2010). Đau tu truc tiep cua nuoc ngoai: 17,530 ty USD (2010). Đau tu truc tiep ra nuoc ngoai: 7,134 ty USD (2010).


Nhan khau = Đo thi hoa =
Estonia tiep tuc đo thi hoa vao the ky 21, voi ty le đo thi hoa cao o Tallinn, Tartu va nhung thanh pho khac. Tuy nhien, trong thap nien gan đay nhat bat đau hinh thanh cac khu dan cu gan cac trung tam đo thi, cho thay thay đoi ve xu huong đo thi hoa. Hon 70% dan so Estonia song o cac khu vuc thanh thi. Mat đo dan so cua Estonia trung binh la 30.6 nguoi/km vuong, voi mot so khac biet theo khu vuc. Hiiumaa co mat đo dan so thap nhat voi 10.2 nguoi/km vuong, hat Harju co mat đo dan so cao nhat voi 121.3 nguoi/km vuong.


= Ton giao =

Hien phap Estonia bao đam tu do ton giao, tach rieng nha tho va nha nuoc, va cac quyen ca nhan rieng tu cua tin nguong va ton giao. Theo Vien truyen thong Dentsu Inc, Estonia la mot trong nhung nuoc vo than nhat tren the gioi, voi 75,7% dan so tu xung la khong theo ton giao nao. Cac cuoc đieu tra nam 2005 cho thay chi co 16% dan so Estonia tuyen xung niem tin vao mot vi than, niem tin thap nhat cua tat ca cac nuoc đuoc nghien cuu. Cac giao phai ton giao lon nhat trong nuoc la Giao hoi Luther, co 152.000 tin huu chiem 14,8% dan so, chu yeu la nguoi Estonia. Va 143.000 tin huu cua Chinh Thong giao, chu yeu la cong đong thieu so nguoi Nga. Theo đieu tra dan so nam 2000, co khoang 152.000 tin đo thuoc Giao hoi Luther, 143.000 tin đo Chinh thong giao, 5.000 nguoi thuoc Cong giao La Ma, 4,268 nguoi theo Nhan chung Jehovah, [178] va 1.000 tin đo cua đao Taaraism hoac Maausk. Cong đong Do Thai giao co dan so uoc tinh khoang 1.900. Khoang 68.000 nguoi tu coi minh la nguoi vo than. Đat nuoc nay đa Kito hoa boi cac Hiep si Teuton trong the ky XIII. Trong thoi Cai Cach, đao Tin Lanh lan rong, va nha tho Luther đa chinh thuc đuoc thanh lap o Estonia nam 1686. Nhieu nguoi Estonia tuyen xung khong đuoc đac biet theo ton giao nao, boi vi luat ton giao thong qua vao the ky XIX gan lien voi quy luat phong kien ​​Đuc.


Xem them Latvia
Litva


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Thong tin ve Estonia
Thong tin ve Estonia tren BBC
Thong tin lich su, đia ly Estonia
Tim hieu ve Estonia
Du lich Estonia
Thong tin du lich Estonia tren Longly Planet Luu tru ngay 16 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine