Bac Phi la khu vuc cuc Bac cua luc đia chau Phi, ngan cach voi khu vuc chau Phi ha Sahara boi sa mac Sahara. Ve mat đia ly, đinh nghia cua Lien Hop Quoc ve Bac Phi bao gom 7 quoc gia: Tunisia, Algerie, Ai Cap, Libya, Maroc, Sudan, Tay Sahara. Trong khi đo, Lien minh Chau Phi xac đinh Mauritanie thuoc Bac Phi con Sudan thi khong.
Nhung vung đat thuoc chu quyen Tay Ban Nha (plazas de soberania) nam o phia nam Đia Trung Hai va đuoc bao boc boi Maroc tren đat lien. Quan đao Canary thuoc Tay Ban Nha va quan đao Madeira thuoc Bo Đao Nha nam o phia bac Đai Tay Duong va tay bac cua luc đia chau Phi đoi khi cung đuoc tinh la thuoc vung nay. Ve mat đia ly, Mauritanie va Acores đoi khi cung đuoc tinh la thuoc Bac Phi.
Khu vuc Maghreb bao gom Tay Sahara, Maroc, Algerie va Libya. Bac Phi thuong đuoc tinh trong nhung đinh nghia pho thong la cung thuoc Trung Đong, vi 2 vung Bac Phi va Trung Đong tao nen the gioi A Rap. Ngoai ra, ban đao Sinai thuoc Ai Cap nam o chau A, khien Ai Cap tro thanh 1 quoc gia lien chau luc. Khu vuc tranh chap Tay Sahara hien thuoc quyen kiem soat ve hanh chinh cua Maroc; nhung to chuc ly khai Polisario Front cung tuyen bo chu quyen o khu vuc nay va đau tranh đe tach vung Tay Sahara khoi Maroc.


Đia hinh Day nui Atlas, keo dai tu Maroc sang bac Algerie va Tunisia, la mot phan cua he thong nui chay doc theo khu vuc Nam Au. Cac đinh nui ha dan đo cao o phia nam va phia đong, tro thanh vung binh nguyen truoc khi gap sa mac Sahara, che phu hon 90% dien tich khu vuc. Cat cua sa mac Sahara phu len 1 binh nguyen đa hoa cuong co co tuoi đoi hon 4 ty nam


Con nguoi Cu dan song o Bac Phi thuong đuoc chia theo cac khu vuc  ly: vung Maghreb, vung thung lung song Nile va vung Sahara. Toan bo vung tay bac Phi đuoc cho la do nguoi Berber sinh song ke tu khi co su thanh van, trong khi vung đong cua Bac Phi la noi sinh song cua nguoi Ai Cap, nguoi Abyssin (hay nguoi Ethiopia) va nguoi Nubia (to tien cua nguoi Sudan). Sau khi bi nguoi A Rap Ton giao chinh phuc vao the ky VII, vung nay trai qua mot qua trinh A Rap hoa va Hoi giao hoa co anh huong lon đen nen van hoa cua vung.


Van hoa Cu dan o vung Maghreb va Sahara noi nhieu tho ngu thuoc tieng Berber va tieng A Rap khac nhau, va gan nhu toan bo theo Hoi giao. Nhom ngon ngu Berber va nhom ngon ngu A Rap co quan he xa voi nhau, đeu la nhung thanh vien cua he ngon ngu A Au. Cac tho ngu o Sahara it thay đoi hon so voi nhung thanh pho ven bo bien. Sau nhieu nam, nguoi Berber chiu anh huong boi cac nen van hoa khac ma ho co lien he: Nubia, Hy Lap, Phoenicia, Ai Cap, Ethiopia, La Ma, Vanda, A Rap va sau nay la chau Au.
Nen van hoa cua vung Maghreb va Sahara do đo la su ket hop giua van hoa Berber ban xu, van hoa A Rap va nhung yeu to cua cac nen van hoa chau Au, chau A va chau Phi lan can. O Sahara, su khac biet giua nhung cu dan song o oc đao va dan du muc Bedoin va Tuareg la mot trong nhung điem nhan quan trong cua van hoa vung.
Nhung chung nguoi phuc tap o Sahara thuong đuoc phan chia theo chung toc va ngon ngu. O vung Maghreb, noi nguoi A Rap va nguoi Berber song tron lan voi nhau, su phan chia nay co the khong đuoc ro rang. Mot so nguoi Bac Phi noi tieng Berber co the đuoc xac đinh la nguoi A rap tuy thuoc vao hoan canh xa hoi va chinh tri, mac du mot so lon nguoi Berber van giu nguyen nhung net van hoa đien hinh cua ho trong the ky XX.
Nhung nguoi song o vung tay bac chau Phi noi tieng A Rap, du co nguon goc the nao, thuong gan voi van hoa A Rap va chia se cai nhin chung voi the gioi A Rap. Tuy nhien, đieu nay van khong ngan ho giu nguyen long tu hao voi phan nguyen goc Berber trong di san cua minh. Trong khi đo, nhung nha hoat đong van hoa va chinh tri cua Berber, van xem nhung nguoi song o tay bac chau Phi ve nguyen tac la nguoi Berber, du cho ho noi tieng Berber hay tieng A Rap.
Thung lung song Nile o phia bac Sudan la noi ra đoi cua nhung nen van minh co đai nhu Ai Cap va Kush. Nguoi Ai Cap qua nhieu the ky đa chuyen đoi ngon ngu cua ho tu tieng Ai Cap sang tieng Ai Cap A Rap hien đai (ca hai đeu thuoc he ngon ngu A Au), trong khi van duy tri nhung ban sac van hoa lich su von đa tach biet ho han voi cac nhom cu dan khac trong vung.
Hau het cu dan Ai Cap la nhung nguoi Hoi giao Sunni va co mot thieu so kha quan trong nguoi Thien chua giao Ai Cap co moi quan he lich su sau sac voi Chinh thong giao Ethiopia. O vung Nubia, keo dai tu Ai Cap sang Sudan, phan lon dan so noi tieng Nubia co, nhung cung theo đao Hoi. Phan phia bac Sudan chu yeu gom cu dan Hoi giao A Rap, nhung xa hon ve phia nam thung lung song Nile, khu vuc van hoa phi Hoi giao cua cu dan Nilotic va Nubia bat đau. Sudan la đat nuoc lon nhat va đa van hoa nhat trong tat ca cac quoc gia Bac Phi.
Bac Phi truoc đay co mot so luong dan Do Thai kha lon, rat nhieu nguoi trong so đo di cu sang Phap hoac Israel khi cac quoc gia Bac Phi gianh đuoc đoc lap. Mot so nho hon di cu sang Canada. Truoc khi nha nuoc Israel hien đai đuoc thanh lap, co khoang 600.000-700.000 nguoi Do Thai o Bac Phi, bao gom nguoi Sfardim (nhung cu dan di cu tu Phap, Tay Ban Nha va Bo Đao Nha tu thoi Phuc hung) cung nhu nguoi Do Thai Mizrahim ban xu. Ngay nay, chi con khong toi 15.000 nguoi Do Thai trong vung, hau het song o Maroc va Tunisia.


Lich su = Thoi co đai va La Ma =
Nhung quoc gia đang chu y nhat trong thoi co đai o phia tay Bac Phi la Carthage va Numidia. Nguoi Carthage co nguon goc la nguoi Phoenicia, trong khi cac huyen thoai La Ma cho rang nguon goc cua nguoi Carthage la nu hoang Dido, 1 cong chua nguoi Phoenicia đuoc 1 lanh chua o Bac Phi trao cho vung đat dua tren viec co co the phu mot tam da bo rong bao xa. Dido đa tim đuoc cach keo that mong tam da bo ra đe co đuoc mot vung đat rong lon. Truyen thuyet cung ke rang co đa bi hoang tu thanh Trojan la Aeneas tu choi. Su kien nay đuoc tin la nguon goc lich su cua moi thu giua Carthage va La Ma, khi sau đo Aeneas thanh lap mot đat nuoc moi tai La Ma.
Carthage la 1 cuong quoc ve thuong mai va co luc luong hai quan hung manh, nhung tren đat lien, ho phai dua vao nhung linh đanh thue. Nguoi Carthage đa phat trien đe che o Tay Ban Nha va Sicilia. Viec xam chiem Sicilia đa dan đen cuoc Chien tranh Punic lan thu nhat voi Đe che La Ma. Hon 100 nam, vung đat cua Carthage bi La Ma chinh phuc, dan đen viec vung Bac Phi thuoc Carthage tro thanh thuoc đia cua La Ma o chau Phi vao nam 146 TCN. Đieu nay dan đen cang thang va sau đo la xung đot giua Numidia va La Ma.
Cuoc Chien tranh Numudia đa bat đau su nghiep cua Marius va Sulla va gay ra mot ganh nang len nen cong hoa cua La Ma khi Marius yeu cau phai co 1 luc luong quan đoi chuyen nghiep, đieu đi nguoc lai voi cac gia tri La Ma truoc đo, đe co the đanh bai thu linh quan su đoi đich đay tai nang Jugurtha. Bac Phi tiep tuc la mot phan cua đe che La Ma va san sinh ra nhung cong dan noi tieng nhu Augustus xu Hippo, cho đen khi đe che La Ma yeu đi vao đau the ky V cho phep cac bo toc man ro Germanic Vandal bang qua eo bien Gibraltar va xam chiem vung Bac Phi.
Viec đe mat Bac Phi la mot that bai nang ne, mot cot moc quan trong dan đen su sup đo cua Đe che Tay La Ma vi chau Phi la 1 thuoc đia quan trong giup La Ma duy tri su thinh vuong va giau co đe nuoi quan đoi. Nhiem vu tai chiem Bac Phi tro nen trong yeu voi Đe che Tay La Ma, nhung luc nay, La Ma đa qua met moi voi nhung cuoc tan cong cua cac chung toc ro va moi đe doa tu phia nguoi Hung. Nam 468, co gang cuoi cung cua La Ma, voi su giup đo cua Đe quoc Đong La Ma, đe tai chiem lai Bac Phi bi đay lui. Hoang đe cuoi cung cua La Ma bi nguoi Ostrogoth lat đo vao nam 475. Con đuong thuong mai giua chau Au va Bac Phi bi cat đut cho đen khi nhung nguoi Hoi giao đen vung nay.


= Thoi A Rap đen nay =
Cuoc chinh phuc cua nguoi Hoi giao A Rap lan đen Bac Phi vao nam 640. Nam 670, hau het Bac Phi đeu nam duoi su cai tri cua nguoi Hoi giao. Nguoi Berber ban xu cung lap nen nhung chinh the cua minh o nhung noi nhu Fes, Maroc va Sijilimasa. Trong the ky XI, 1 phong trao cai cach bao gom nhung thanh vien tu goi la Almoravid tien hanh mot cuoc thanh chien chong lai nhung vuong quoc phia nam o Savanna. Phong trao nay thong nhat xung quanh niem tin vao đao hoi va tien dan xuong vung ha Sahara.
Sau thoi Trung co, khu vuc nay nam duoi su kiem soat cua Đe quoc Ottoman, tru Maroc. Sau the ky XIX, vung Bac Phi tro thanh thuoc đia cua Phap, Anh, Tay Ban Nha va Y. Trong Chien tranh the gioi thu hai 1939-1945 khu vuc nay nam trong vung Chien dich Bac Phi. Trong nhung thap nien 1950 va thap nien 1960, tat ca vung Bac Phi lan luot gianh đuoc đoc lap. Hien van con tranh chap o vung Tay Sahara giua Maroc va phong trao Polisario Front đuoc Algerie ung ho.


Đat va bien Nhung thung lung cach biet trong day nui Atlas, thung lung va đong bang song Nile cung nhu vung bo bien Đia Trung Hai va nhung manh đat trong trot mau mo. Nhieu loai cay trong khac nhau nhu cac loai ngu coc, gao va cay bong cung nhu cac cay lay go nhu cay tuyet tung. Nhung loai cay trong đien hinh cua vung Đia Trung Hai nhu cay olive, cha la va cac loai cam quyt cung rat phat trien trong vung. Thung lung song Nile het suc mau mo va hau het cu dan Ai Cap song doc theo dong song.
O nhung vung khac, cong tac thuy loi la het suc quan trong đe trong trot o nhung vung ven sa mac. Rat nhieu bo lac du muc Bac Phi, chang han nhu nguoi Bedoin, van tiep tuc cuoc song du muc truyen thong doc theo vung ven sa mac cung nhung bay cuu, de va lac đa tu noi nay đen noi khac, bang qua nhung bien gioi giua cac quoc gia đe tim kiem nhung bai chan moi.


Giao thong va cong nghiep Nen kinh te cua Algerie va Lybia đa thay đoi ke tu khi dau va khi đot tu nhien đuoc tim thay o sa mac. Nganh xuat khau lon nhat cua Maroc la phosphat va cac san pham nong nghiep, va o Ai Cap va Tunisia, du lich la mot trong nhung nganh kinh te quan trong nhat. Ai Cap co nhieu khu cong nghiep lon, nhap khau ky thuat tu nuoc ngoai đe phat trien cac nganh cong nghiep đien tu va che tao, đong thoi noi tieng la mot nha xuat khau bong vai chat luong cao.
Nhung gieng dau nam rai rac o cac vung sa mac thuoc Libya va Algerie. Dau mo cua Libya đac biet co gia vi co ham luong luu huynh thap, đong nghia voi viec gay ra it o nhiem hon so voi cac loai dau mo thuong.


Tham khao Lien ket ngoai Bac Phi Luu tru ngay 13 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine