Dong ho Nguyen Huy o Truong Luu la mot dong ho co truyen thong van hien lau đoi o Viet Nam, đinh cu tu the ky 15 o lang Truong Luu thuoc tong Lai Thach, huyen La Son, phu Đuc Quang, xu Nghe An (nay la xa Truong Loc, huyen Can Loc, tinh Ha Tinh). Dong ho nay đa đe lai nhieu di san cho đoi sau, 2 trong so đo đuoc cong nhan la di san the gioi.


Lich su = Khoi thuy =
To tien cua dong ho Nguyen Huy o Truong Luu la Nguyen Uyen Hau, tung nham chuc Ngu kinh bac si đam nhiem viec day hoc o Quoc Tu Giam duoi thoi Le Thanh Tong. Vao giua the ky 15 duoi trieu Le, ong đen mien La Giang, La Thach, Ha Tinh va lap nen lang Trang Luu ma ve sau thuong đuoc goi la lang Truong Luu. Sau khi qua đoi, ong đuoc ban thuy Du Khanh. Hau due đoi thu 7 cua Nguyen Uyen Hau la Nguyen Cong Ban đuoc xem la nguoi khai mo cho dong ho cung nhu dong van Nguyen Huy Truong Luu. Ong song vao khoang giua the ky 17, đau the ky 18, la tac gia cua nhieu tac pham van hoc, tho van. Hien nay, tac pham cua ong chi con 1 bai đuoc luu giu, la bai ong viet cam ta trieu đinh khi tri si ve que.
Nhieu đoi con chau cua dong ho nay đeu đi theo con đuong hoc hanh, khoa cu. Đen đoi thu 9 la Nguyen Huy Tuu thi lich su dong ho đuoc xem la buoc sang trang moi, cung tu đay ma chu "Huy" đuoc lay lam ten đem va chinh thuc khoi đau dong ho Nguyen Huy o Truong Luu. Theo nha su hoc Le Van Lan, Nguyen Huy Tuu la chau noi cua Nguyen Cong Ban va la con trai cua Nguyen Cong Phat. Voi tai van chuong xuat sac cua minh, Nguyen Huy Tuu đa lam nen danh tieng cua dong van Nguyen Huy Truong Luu, tro thanh nguoi dan đuong cho van hoa lang Truong Luu. Khong chi xuat sac trong su nghiep van hoc, Nguyen Huy Tuu con tung đo ky thi Huong lam đen chuc Tham chinh Thai Nguyen, ham Cong bo Thuong thu, va đuoc phong tuoc vi Khiet Nha hau.


= Thoi ky phat trien đinh cao =
Nguyen Huy Tuu co hai nguoi con trai đeu đo tien si va ra lam quan cho trieu đinh la Nguyen Huy Quynh va Nguyen Huy Oanh. Trong khoa thi nam 1748 duoi trieu Le Hien Tong, Nguyen Huy Oanh đo Tham hoa va lan luot trai qua nhieu chuc vu trong trieu đinh. Đen nam 1765, ong đuoc phong lam Đong cac Đai hoc si, lam Chanh su sang nha Thanh. Ve sau, ong dan đuoc thang đen chuc Lai bo Ta thi lang, đuoc phong tuoc Thac Linh ba. Sau khi Nguyen Huy Oanh đen tuoi ve huu, ong tiep tuc đuoc trieu đinh phuc dung va thang đen chuc Đo ngu su. Khong chi la nha Nho, Nguyen Huy Oanh con noi tieng voi vai tro nha tho va la mot nha sang tac lon vao the ky 18. Sau khi ve huu, ong ve que va mo truong đe day hoc. Theo Tien si Le Hien Chuong thuoc khoa Lich su, Truong Đai hoc Su pham Ha Noi, Nguyen Huy Oanh đuoc xem la hinh tuong đien hinh cua mot nha Nho chinh thong toan tai, mot nguoi thay mau muc cho đoi sau. Phuc Giang thu vien do ong thanh lap khong chi tro thanh thu vien noi tieng ma con tro thanh mot đien hinh ve giao duc tu thuc Viet Nam thoi bay gio.
Nam 1772, em trai Nguyen Huy Oanh la Nguyen Huy Quynh cung thi đo tien si, lam quan đen Đoc thi đao Thuan Quang va Han lam vien Thi giang. Con trai truong cua Nguyen Huy Oanh la Nguyen Huy Tu tung lam đen chuc Tran thu Hung Hoa roi Đoc đong Son Tay duoi trieu Le, đuoc phong tuoc Uan Đinh hau. Khi đang lam quan nha Le thi me ong qua đoi, ong phai ve que chiu tang nhung roi khong tiep tuc quay lai quan truong ma o lai que nha giup cha ong quan ly Phuc Giang thu vien. Hai cha con ong đong vai tro quan trong trong viec viet chu đe khac ban in sach. Sau khi nha Tay Son thanh lap, Nguyen Huy Tu đuoc vua Quang Trung trieu đen Phu Xuan nham chuc Huu thi lang nhung khong đuoc bao lau thi mat. Ong chinh la tac gia cua truyen tho Hoa tien ky. Nguyen Huy Tu co hai nguoi vo lan luot la Nguyen Thi Banh va Nguyen Thi Đai, đeu la con gai cua Tham tung Nguyen Khan, chau gai goi nha tho Nguyen Du la chu. Mot trong so nhung nguoi con trai cua ong la Nguyen Huy Ho cung tro thanh mot tac gia noi bat khi cho ra đoi tac pham su thi Mai đinh mong ky.
Dong ho Nguyen Huy ke tu đoi Nguyen Huy Oanh thi đuoc liet vao mot trong nhung dong ho lon cua vung đat Nghe Tinh. Cac the he sau tiep tuc đe lai dau an trong lich su van hoc Viet Nam khi lap ra Hong Son van phai.


Di san Đe phuc vu cho viec day hoc tai Phuc Giang thu vien, hai cha con Nguyen Huy Oanh va Nguyen Huy Tu đa viet va cho ra đoi nhieu ban khac in "sach giao khoa" ma ve sau thuong đuoc biet đen voi ten goi "Moc ban Truong Luu" hay "Moc ban Phuc Giang". Bo moc ban nay gom 383 ban đuoc khac chu Han nguoc đe in thanh 3 tap sach giao khoa kinh đien cua Nho giao gom 11 quyen va 1 quyen sach quy che truong hoc: "Tinh ly toan yeu đai toan", "Ngu kinh toan yeu đai toan" va "Thu vien quy le". Đay đuoc xem la khoi moc ban duy nhat va co nhat ve giao duc cua mot dong ho đuoc luu tru tai Viet Nam. Thang 5 nam 2016, Moc ban Truong Luu đuoc Uy ban Chuong trinh ky uc The gioi khu vuc chau A – Thai Binh Duong (MOWCAP) cong nhan la di san tu lieu ky uc the gioi.
Tron 2 nam sau, mot di san khac cua dong ho Nguyen Huy la "Hoang Hoa su trinh đo" tiep tuc đuoc UNESCO cong nhan la di san tu lieu ky uc the gioi. Đay la mot cuon sach co đuoc sao chep vao nam 1887 tu ban goc cua Nguyen Huy Oanh đuoc bien soan tu nhung nam 1765–1767 duoi trieu vua Le Hien Tong. Ban chep tay duy nhat nay đuoc luu giu tai tu gia cua con chau dong ho Nguyen Huy. Tac pham nay la mot tap ban đo ghi chep nhieu hinh anh, thong tin phong phu ve hanh trinh đi su cua cac su than Đai Viet đuoc tong hop tu ghi chep cua nhung the he truoc va kinh nghiem cua ban than Nguyen Huy Oanh trong chuyen đi su nha Thanh do ong lam Chanh su.
La mot trong cac dong ho co truyen thong lau đoi, dong ho Nguyen Huy đa đe lai tu lieu, van ban hanh chinh, hay cac sac phong tu nhieu trieu đai. Đen nay, co tat ca 14 ban sac phong cho cac ca nhan va Phuc Giang thu vien bao gom: 2 ban cho Nguyen Cong Ban, 1 ban cho Nguyen Huy Tuu, 4 ban cho Nguyen Huy Oanh, 5 ban cho Nguyen Huy Ho va 2 ban cho Thu vien Phuc Giang. Giao su, Vien si Nguyen Huy My đa chu tri suu tam va xay dung bo Van ban Han Nom lang Truong Luu bao gom cac 48 van ban tu lieu viet bang chu Han va chu Nom cua 3 dong ho Nguyen Huy, Tran Van va Hoang tai lang Truong Luu. Nam 2023, bo van ban nay đa đuoc Uy ban Chuong trinh ky uc The gioi khu vuc chau A – Thai Binh Duong (MOWCAP) cong nhan la di san tu lieu ky uc the gioi.
Ben canh cac di san đuoc the gioi cong nhan, mot so di tich khac cua dong ho Nguyen Huy cung đuoc cong nhan la di tich lich su cap tinh va cap quoc gia. Co 5 di tich đuoc cong nhan la di san cap tinh bao gom đen tho Nguyen Uyen Hau, mo Nguyen Cong Ba, mo Nguyen Huy Tuu, mo Nguyen Huy Quynh va đen tho Nguyen Huy Vinh. 4 di tich đuoc cong nhan la di tich lich su cap quoc gia la đen tho cua Nguyen Huy Oanh, Nguyen Huy Cu, Nguyen Huy Tu va Nguyen Huy Ho.


Ca nhan noi bat = Thoi phong kien =


= Thoi hien đai =


Chu thich = Tham khao =


= Thu muc =