Ai Cap (tieng A Rap: مصر Misr, tieng A Rap Ai Cap: مصر Masr, tieng Copt: Ⲭⲏⲙⲓ Khemi), quoc hieu la Cong hoa A Rap Ai Cap, la mot quoc gia lien luc đia co phan lon lanh tho tai Bac Phi, cung voi ban đao Sinai thuoc Tay A. Ai Cap giap Đia Trung Hai, co bien gioi voi Dai Gaza va Israel ve phia đong bac, giap vinh Aqaba ve phia đong, bien Đo ve phia đong va nam, Sudan ve phia nam, va Libya ve phia tay. Ngoai ra, Ai Cap co bien gioi hang hai voi Jordan va A Rap Xe Ut qua vinh Aqaba va bien Đo.
Trong so cac quoc gia hien tai, Ai Cap co lich su vao hang lau đoi nhat, la mot trong cac quoc gia đau tien tren the gioi vao thien nien ky 10 TCN va đa trai qua mot so buoc phat trien som nhat ve chu viet, nong nghiep, đo thi hoa, ton giao co to chuc va chinh phu trung uong. Di san van hoa phong phu cua Ai Cap la bo phan cua ban sac dan toc, tung phai chiu anh huong ma đoi khi la đong hoa tu ben ngoai nhu Hy Lap, Ba Tu, La Ma, A Rap, Ottoman, va chau Au nhu Anh, Phap. Ai Cap tung la mot trong cac trung tam ban đau cua Kito giao, song trai qua Hoi giao hoa trong the ky 7 va tu đo duy tri la mot quoc gia Hoi giao, song Kito giao van chiem mot phan đang ke o quoc gia nay.
Ai Cap co tren 100 trieu dan, la quoc gia đong dan nhat tai Bac Phi va the gioi A Rap, la quoc gia đong dan thu ba tai chau Phi va thu 14 tren the gioi. Đai đa so cu dan song gan bo song Nin, trong mot khu vuc co dien tich khoang 40.000 km², la noi duy nhat co đat canh tac. Cac khu vuc rong lon thuoc sa mac Sahara chiem hau het lanh tho Ai Cap, song co cu dan thua thot. Khoang mot nua cu dan Ai Cap song tai khu vuc thanh thi, cac trung tam dan cu đong đuc la vung đo thi Cairo, Alexandria va cac thanh pho lon khac tai đong bang chau tho song Nin.

Ai Cap hien đai đuoc nhan đinh la mot cuong quoc khu vuc va cuong quoc bac trung, co anh huong đang ke ve van hoa, chinh tri va quan su tai Bac Phi, Trung Đong va the gioi Hoi giao. Kinh te Ai Cap nam vao hang lon nhat va đa dang nhat tai Trung Đong, va theo du kien se nam trong so cac nen kinh te lon nhat the gioi trong the ky XXI. Ai Cap la mot thanh vien cua Lien Hop Quoc, Phong trao khong lien ket, Lien đoan A Rap, Lien minh chau Phi, va To chuc Hop tac Hoi giao.


Ten goi Ten goi cua Ai Cap trong tieng Viet bat nguon tu tieng Trung. Trong tieng Anh, quoc gia nay đuoc goi "Egypt", bat nguon tu ten tieng Hy Lap co đai "Aigyptos" (IPA: [ˈe.ʝip.tos]). Bang tieng Trung, ten "Aigyptos" cua tieng Hy Lap đuoc phien am thanh "Ai ji", va viet bang chu Han la "埃及". Trong cac tai lieu Kinh thanh bang tieng Viet thi Ai Cap đuoc phien am la E-dip-to (phien am thang tu phat am tieng Hy Lap).

Misr la quoc hieu chinh thuc theo tieng A Rap cua Ai Cap hien đai, no co goc ngon ngu Semit, cung goc truc tiep voi tieng Hebrew מצרים (Mitzrayim), co nghia la "hai đoan thang" va cung co the co nghia la "mot đat nuoc" hay "mot quoc gia".
Ten co cua nuoc nay la kemet, hay "mien đat đen," xuat phat tu lop đat phu sa lang đong mau mo mau đen do nhung tran lut cua song Nin đem đen, khac biet so voi 'mien đat đo' (deshret) cua sa mac. O giai đoan sau, cai ten nay tro thanh keme trong tieng Copt. Ten Egypt theo tieng Anh bat nguon tu tu Aegyptus trong tieng Latin va xuat phat tu Αιγυπτος (Aiguptos) trong tieng Hy Lap co. Tu nay co the lai co nguon goc tu cau hwt-k3-pth ("Hwt ka Ptah") trong tieng Ai Cap co co nghia la "ngoi nha Ka cua Ptah," ten cua mot ngoi đen thanh Ptah tai Memphis (Ai Cap).


Lich su Ton tai bang chung ve thuat khac đa doc theo them song Nin va tai cac oc đao sa mac. Trong thien nien ky 10 TCN, nen van hoa san ban-hai luom va đanh ca bi thay the bang nen van hoa xay hat luong thuc. Bien đoi khi hau hoac chan tha qua đo vao khoang nam 8.000 TCN bat đau lam kho han đat đong co chan nuoi cua Ai Cap, hinh thanh sa mac Sahara. Cac bo lac ban đau nay di cu đen gan song Nin, tai đo ho phat trien mot nen kinh te nong nghiep đinh cu va xa hoi tap trung hon.
Đen khoang nam 6000 TCN, mot nen van hoa đo đa moi ben re tai thung lung song Nin. Trong thoi ky đo đa moi, mot so nen van hoa tien trieu đai phat trien đoc lap tai Thuong va Ha Ai Cap. Van hoa Badari va ke thua no la van hoa Naqada thuong đuoc cho la cac tien than cua Ai Cap thoi cac vuong trieu. Di chi Ha Ai Cap co nien đai som nhat đuoc biet đen la Merimda, co nien đai truoc van hoa Badari khoang bay tram nam. Cac cong đong Ha Ai Cap đuong thoi cung ton tai voi cac đoi tac o phia nam trong hon hai nghin nam, duy tri khac biet ve van hoa song van thuong xuyen giao luu thong qua mau dich. Bang chung co nien đai som nhat đuoc biet đen ve cac ban khac tuong hinh Ai Cap xuat hien tren cac binh gom Naqada III thuoc giai đoan tien trieu đai, co nien đai khoang 3200 TCN.

Mot vuong quoc thong nhat đuoc Quoc vuong Menes thanh lap vao khoang nam 3150 TCN, khoi đau cho mot loat trieu đai cai tri Ai Cap trong ba thien nien ky sau đo. Van hoa Ai Cap phon thinh trong giai đoan keo dai nay va duy tri đac trung Ai Cap trong ton giao, nghe thuat, ngon ngu va phong tuc. Sau hai trieu đai đau tien cua Ai Cap thong nhat la giai đoan Co vuong quoc khoang 2700–2200 TCN, trong giai đoan nay co nhieu kim tu thap đuoc xay dung, đang chu y nhat la cac kim tu thap Giza.
Giai đoan Chuyen tiep lan thu nhat la mot thoi gian chan đong chinh tri trong khoang 150 nam. Tuy nhien, viec cac tran lut cua song Nin manh hon va chinh phu on đinh hoa giup đem lai phon thinh moi cho quoc gia trong giai đoan Trung vuong quoc tu khoang 2040 TCN, đat đen đinh cao duoi thoi tri vi cua Pharaon Amenemhat III. Mot giai đoan bat hoa thu nhi bao hieu xuat hien trieu đai goc ngoai quoc đau tien cua Ai Cap, đo la nguoi Hyksos goc Tay A. Nhung ke xam luoc Hyksos chiem phan lon Ha Ai Cap vao khoang 1650 TCN va đinh đo tai Avaris. Mot đoi quan Thuong Ai Cap duoi quyen Ahmose I đay lui nguoi Hyksos, va lap ra vuong trieu thu muoi tam va doi đo tu Memphis đen Thebes.
Giai đoan Tan vuong quoc khoang 1550–1070 TCN bat đau tu vuong trieu thu muoi tam, trong giai đoan nay Ai Cap vuon len thanh mot cuong quoc quoc te, banh truong đen cuc đo thanh mot đe quoc co lanh tho xa ve phia nam đen Tombos tai Nubia, va bao gom bo phan cua Levant tai phia đong. Giai đoan nay co mot so vi Pharaon noi tieng nhu Hatshepsut, Thutmose III, Akhenaten cung vo la Nefertiti, Tutankhamun va Ramesses II. Bieu hien đuoc chung thuc lich su đau tien ve thuyet đoc than la tu giai đoan nay, voi cai cach Aten. Tiep xuc thuong xuyen voi cac quoc gia khac giup đua cac tu tuong moi đen Ai Cap. Sau đo, Ai Cap lan luot bi nguoi Libya, nguoi Nubia, va nguoi Assyria xam chiem va chinh phuc, song nguoi Ai Cap ban đia cuoi cung đay lui đuoc ho va gianh lai quyen kiem soat quoc gia.
Nam 525 TCN, quan Achaemenes Ba Tu duoi quyen Quoc vuong Cambyses II bat đau tien hanh chinh phuc Ai Cap, cuoi cung bat đuoc Pharaon Psamtik III. Cambyses II lay tuoc hieu la pharaoh, song cai tri Ai Cap tu que huong minh tai Ba Tu, cho mot satrap (thong đoc) quan ly Ai Cap. Giai đoan vuong trieu thu 27 keo dai tu nam 525 TCN đen nam 402 TCN do Ba Tu cai tri hoan toan. Mot vai cuoc khoi nghia thanh cong tam thoi chong Ba Tu dien ra trong the ky V TCN, song chua tung lat đo lau dai nguoi Ba Tu. Vuong trieu thu 30 la vuong trieu ban đia cuoi cung trong ky nguyen pharaon. Ho that thu truoc nguoi Ba Tu vao nam 343 TCN sau khi Nectanebo II chien bai. Tuy nhien vuong trieu thu 31 khong keo dai do nguoi Ba Tu bi Alexandros Đai đe lat đo vai thap nien sau đo. Mot tuong quan nguoi Hy Lap Macedonia cua Alexandros la Ptolemaios I Soter lap ra vuong trieu Ptolemaios.


= Ai Cap Ptolemaios va La Ma =

Vuong quoc Ptolemaios la mot nha nuoc Hy Lap hoa hung manh, keo dai đen mien nam Syria ngay nay tai phia đong, đen Cyrene tai phia tay, va phia nam đen bien gioi voi Nubia. Alexandria tro thanh thanh pho thu đo va mot trung tam cua van hoa va mau dich Hy Lap. Đe đuoc dan chung Ai Cap ban đia cong nhan, cac quan chu goc Hy Lap nhin nhan ban than la nguoi ke thua cua cac pharaon. Cac quan chu Ptolemaios cuoi cung tuan theo truyen thong Ai Cap, phac hoa ban than tren cac cong trinh ky niem cong cong theo phong cach va trang phuc Ai Cap, va tham gia sinh hoat ton giao Ai Cap.
Vi quan chu cuoi cung cua dong Ptolemaios la Cleopatra VII, ba tu tu cung tinh nhan cua minh la Mark Antony sau khi Octavianus chiem đuoc Alexandria va đoi quan đanh thue cua ba chay tron. Vuong trieu Ptolemaios phai đoi dien voi cac cuoc khoi nghia cua nguoi Ai Cap ban đia, nguyen nhan thuong la vi chinh the nay khong đuoc long dan va tham du nhieu cuoc chien ben ngoai lan ben trong khien quoc luc suy thoai, ket qua bi La Ma sap nhap. Tuy the, van hoa Hy Lap hoa tiep tuc thinh vuong tai Ai Cap ngay ca sau khi nguoi Hoi giao chinh phuc noi đay.
Thanh su Mark đua Kito giao đen Ai Cap vao the ky I. Thoi gian cai tri cua Diocletianus (tu 284 đen 305) đanh dau chuyen tiep tu thoi ky La Ma sang Đong La Ma (Byzantine) tai Ai Cap, khi mot luong lon nguoi Kito giao Ai Cap bi nguoc đai. Tan Uoc đuoc dich sang tieng Ai Cap. Sau Cong đong Chalcedon vao nam 451, mot giao hoi Copt Ai Cap rieng biet đuoc thanh lap vung chac.


= Trung đai =
Đong La Ma gianh lai quyen kiem soat Ai Cap sau mot cuoc xam chiem ngan ngui cua Sassanid Ba Tu vao đau the ky 7, nguoi Ba Tu đat Ai Cap lam mot tinh đuoc 10 nam (619–629). Đen nam 639–42, Ai Cap bi nguoi A Rap Hoi giao xam chiem va chinh phuc. Khi nguoi A Rap đanh bai quan đoi cua Đong La Ma tai Ai Cap, ho mang theo Hoi giao Sunni đen đay. Vao luc ban đau trong giai đoan nay, nguoi Ai Cap bat đau hoa tron đuc tin moi voi cac niem tin va hanh le ban đia, dan đen nhieu trat tu Sufi phat trien cho đen nay. Nhung le nghi nay truoc đo đa ton tai qua thoi ky Kito giao Copt.
Cac đe quoc Hoi giao bo nhiem nhung nguoi Hoi giao cai tri Ai Cap trong sau tram nam sau đo, Cairo tung la thu đo cua Đe quoc Hoi giao Fatima. Đen khi Vuong trieu Ayyub cua nguoi Kurd ket thuc, mot tang lop quan su nguoi Turk-Circassia goi la Mamluk nam quyen kiem soat Ai Cap vao khoang nam 1250. Đen cuoi the ky XIII, Ai Cap co lien he voi khu vuc bien Đo, An Đo, Ma Lai va Đong An. Cai chet Đen vao giua the ky XIV khien cho khoang 40% dan so Ai Cap thiet mang.


= Thoi ky Ottoman (1517–1867) =
Nguoi Tho Ottoman chinh phuc Ai Cap vao nam 1517, lanh tho nay sau đo tro thanh mot tinh cua Đe quoc Ottoman. Quan su hoa mang tinh phong thu đa tan pha cac the che xa hoi dan su va kinh te cua Ai Cap. He thong kinh te suy yeu ket hop voi tac đong cua dich benh khien Ai Cap de bi ngoai bang xam chiem. Cac thuong nhan Bo Đao Nha tiep quan nganh mau dich. Tu nam 1687 đen nam 1731, Ai Cap trai qua sau nan đoi. Nan đoi nam 1784 khien cho khoang mot phan sau dan so thiet mang.
Ai Cap luon la mot tinh kho quan ly đoi voi Ottoman, mot phan la do tang lop Mamluk duy tri đuoc quyen luc va anh huong. Ai Cap duy tri la bo phan ban tu tri duoi quyen tang lop Mamluk cho đen khi quan Phap cua Napoleon Bonaparte tien hanh xam chiem vao nam 1798. Sau khi nguoi Phap bi nguoi Anh đanh bai, khoang trong quyen luc xuat hien tai Ai Cap, va mot cuoc đau tranh quyen luc ba ben bung phat giua nguoi Tho Ottoman, nguoi Mamluk Ai Cap, va cac thuong gia Albania phuc vu cho Ottoman.

Đen nam 1805, mot chi huy quan su nguoi Albania cua quan đoi Ottoman tai Ai Cap la Muhammad Ali Pasha đoat đuoc quyen luc. Ong mang tuoc hieu pho vuong cua Ai Cap, song chi le thuoc Ottoman tren danh nghia. Muhammad Ali tan sat tang lop Mamluk va lap ra mot trieu đai cai tri Ai Cap cho đen cach mang nam 1952.
Muhammad Ali sap nhap mien bac Sudan (1820–1824), Syria (1833), va bo phan cua ban đao A Rap va Tieu A; tuy nhien đen nam 1841 cac cuong quoc chau Au vi lo so ong se lat đo chinh Đe quoc Ottoman nen buoc ong trao tra hau het lanh tho chinh phuc đuoc cho Ottoman. Tham vong quan su cua ong đoi hoi ong phai hien đai hoa quoc gia: Ong cho kien thiet cong nghiep, mot he thong kenh tuoi tieu va giao thong, cai cach dich vu cong. Ong dung nen mot nha nuoc quan su voi khoang bon phan tram dan chung phuc vu quan đoi, khien Ai Cap co mot vi the manh me trong Ottoman.
Ke vi Muhammad Ali lan luot la Ibrahim (thang 9 nam 1848), roi đen chau noi Abbas I (thang 11 nam 1848), roi đen Said (nam 1854), va Isma'il (nam 1863) la nguoi khuyen khich khoa hoc va nong nghiep cung nhu cam che đo no le tai Ai Cap.


= Chau Au xam pham =
Ai Cap duoi thoi Vuong trieu Muhammad Ali tren danh nghia la mot tinh cua Ottoman, roi vi the cua mot nha nuoc chu hau tu tri tu nam 1867 đen nam 1914. Ai Cap hop tac voi Phap xay dung Kenh đao Suez, cong trinh hoan thanh vao nam 1869. Viec xay dung cong trinh nay dan đen khoan no khong lo tu cac ngan hang chau Au, va khien quan chung bat man do đat ra suu thue nang ne. Nam 1875, Ismail buoc phai ban co phan cua Ai Cap trong kenh đao cho chinh phu Anh. Trong vong ba nam, đieu nay dan đen cac nguoi quan ly kenh đao nguoi Anh va Phap co vi tri trong noi cac Ai Cap, va nam đuoc thuc quyen trong chinh phu do sau lung ho co quyen luc tai chinh cua nhung nguoi giu trai phieu. Cac yeu to khac nhu dich benh, lu lut, va chien tranh khien kinh te suy sup va cang lam tang đo phu thuoc cua Ai Cap vao no nuoc ngoai.

Dan chung đia phuong bat man voi Ismail va voi viec chau Au xam pham, ket qua la hinh thanh cac to chuc dan toc chu nghia đau tien vao nam 1879, trong đo Ahmad Urabi la mot nhan vat noi bat. Lo ngai cho quyen kiem soat cua minh, Anh va Phap can thiep quan su, oanh tac Alexandria va đanh tan quan đoi Ai Cap trong tran Tel El Kebir nam 1882. Ho đua con trai cua Ismail la Tewfik lam bu nhin cua mot lanh tho do Anh bao ho tren thuc te.
Ai Cap duy tri la bo phan tren phap ly cua Ottoman cho đen nam 1914, khi noi đay tro thanh mot lanh tho thuoc Anh nham phan ung truoc quyet đinh cua Thanh nien Tho tai Ottoman ve viec tham gia Chien tranh the gioi thu nhat ben phai Lien minh Trung tam. Tuoc hieu cua nguyen thu quoc gia tu khedive tro thanh sultan nham cu tuyet vet tich ba chu cua sultan Ottoman. Abbas II bi phe truat, thay the la nguoi chu Hussein Kamel.
Sau The Chien, Saad Zaghlul va Đang Wafd lanh đao phong trao dan toc chu nghia Ai Cap gianh đa so ghe trong co quan lap phap đia phuong. Nguoi Anh cho luu đay Zaghlul va cac cong su sang Malta vao thang 3 nam 1919, khien bung phat cuoc khoi nghia hien đai đau tien tai Ai Cap. Cuoc khoi nghia khien chinh phu Anh phai đon phuong ban bo tuyen ngon đoc lap Ai Cap vao ngay 22 thang 2 nam 1922.
Chinh phu moi soan thao va thi hanh mot hien phap vao nam 1923 tren co so he thong nghi vien. Saad Zaghlul đuoc bau lam thu tuong cua Ai Cap vao nam 1924. Đen nam 1936, Hiep đinh Anh-Ai Cap đuoc ky ket. Ai Cap lien tuc bat on do tan du anh huong cua Anh va quoc vuong gia tang can thiep chinh tri, dan đen giai tan nghi vien trong mot cuoc đao chinh quan su mang ten Cach mang 1952. Quoc vuong Farouk buoc phai thoai vi đe cho con la Fuad đang co. Anh hien dien quan su tai Ai Cap cho đen nam 1954.


= Cong hoa (1953–nay) =

Sau Cach mang 1952, quyen cai tri Ai Cap sang tay the luc quan su. Đen ngay 18 thang 6 nam 1953, nuoc Cong hoa Ai Cap đuoc tuyen bo thanh lap, Tuong quan Muhammad Naguib la tong thong đau tien. Naguib bi Gamal Abdel Nasser buoc phai tu chuc vao nam 1954, Nasser la mot nhan vat theo chu nghia lien A Rap va la nguoi gay dung thuc te phong trao 1952. Nasser tro thanh tong thong vao thang 6 nam 1956. Sau khi quan Anh hoan thanh rut lui khoi Khu vuc Kenh đao Suez, Nasser cho quoc huu hoa kenh đao nay vao ngay 26 thang 7 nam 1956, thuc đay Khung hoang Kenh đao Suez. Nam 1958, Ai Cap va Syria hinh thanh Cong hoa A Rap Thong nhat, lien minh nay ket thuc vao nam 1961 khi Syria ly khai. Trong hau het thoi gian ton tai, Cong hoa A Rap Thong nhat con tham gia mot bang lien long leo voi Bac Yemen trong Hop chung quoc A Rap. Nam 1959, Chinh phu Toan Palestine tren Dai Gaza, mot nha nuoc le thuoc Ai Cap, đuoc sap nhap vao Cong hoa A Rap Thong nhat voi ly do lien minh A Rap.
Trong Chien tranh Sau ngay nam 1967, Israel tan cong Ai Cap, chiem đong ban đao Sinai va Dai Gaza ma Ai Cap chiem giu tu nam 1948. Trong chien tranh nam 1967, luat tinh trang khan cap đuoc ban hanh va co hieu luc cho đen nam 2012, ngoai tru 18 thang vao nam 1980/81.
Trong thoi ky Nasser nam quyen dien ra cai cach va phan phoi ruong đat, phat trien manh me trong giao duc đai hoc, va chinh phu ung ho cac nganh cong nghiep quoc gia. Trong thap nien 1960, kinh te Ai Cap đi tu cham chap đen bo vuc sup đo, xa hoi tro nen it tu do hon, va uy tin cua Nasser suy giam đang ke.
Nam 1970, Tong thong Nasser tu tran va nguoi ke nhiem la Anwar Sadat, ong chuyen Ai Cap tu than Lien Xo sang than Hoa Ky. Ong phat đong chinh sach cai cach kinh te Infitah, trong khi kiem che the luc phan đoi tu ton giao va the tuc. Nam 1973, Ai Cap va Syria phat đong Chien tranh Thang 10, bat ngo tan cong Israel nham gianh lai ban đao Sinai. Sau đo, Ai Cap lay lai Sinai đe đoi lay hoa binh voi Israel vao nam 1979. Su kien gay tranh luan rat lon trong the gioi A Rap, khien Ai Cap bi truc xuat khoi Lien đoan A Rap. Nam 1975, Sadat thay đoi cac chinh sach kinh te cua Nasser va tim cach giam cac quy đinh cua chinh phu va khuyen khich đau tu nuoc ngoai thong qua chuong trinh Infitah. Chinh sach nay co cac khich le nhu giam thue va thue quan nhap khau, giup thu hut mot so nha đau tu song chu yeu tap trung vao cac linh vuc it mao hiem va sinh loi nhu du lich va xay dung, khien nganh cong nghiep non tre cua Ai Cap bi bo roi. Sadat bi mot phan tu Hoi giao cuc đoan am sat vao nam 1981.
Hosni Mubarak len nam quyen sau mot cuoc trung cau dan y, trong đo ong la ung cu vien duy nhat. Hosni Mubarak tai khang đinh quan he voi Israel song xoa diu cang thang voi cac lang gieng A Rap. Ve đoi noi, Mubarak đoi dien voi cac van đe nghiem trong. Mac du san luong nong nghiep va cong nghiep gia tang, song kinh te khong giu đuoc nhip đo phat trien do bung no dan so, trong khi ngheo đoi va that nghiep khien cac gia đinh nong thon đo xo len cac thanh thi nhu Cairo. Trong thoi ky Mubarak cai tri, chinh truong Ai Cap do Đang Dan chu Quoc gia chi phoi. Phap luat han che quyen tu do lap hoi va bieu đat khi ap đat cac quy đinh moi va hinh phat khac nghiet. Do đo, đen cuoi thap nien 1990, chinh tri nghi vien gan nhu khong con y nghia va lo trinh thay the đe bieu đat chinh tri cung bi tuoc đi. Trong cac thap nien 1980, 1990 va 2000, co nhieu vu tan cong khung bo tai Ai Cap va co tinh chat nghiem trong, bat đau nham đen muc tieu la Kito giao Copt, du khach ngoai quoc va quan chuc chinh phu.

Đen nam 2005, Mubarak tuyen bo cai cach luat bau cu tong thong, mo đuong cho bau cu nhieu ung cu vien lan đau tien ke tu nam 1952. Tuy nhien, luat moi ap đat han che đoi voi ung cu vien, khien Mubarak de dang tai đac cu. Thay đoi hien phap nam 2007 cam chi cac chinh đang su dung ton giao lam co so cho hoat đong chinh tri, cho phep tong thong quyen giai tan quoc hoi va ket thuc giam sat bau cu cua tu phap.
Ngay 25 thang 1 nam 2011, bieu tinh đai quy mo bat đau nham chong lai chinh phu cua Mubarak. Đen ngay 11 thang 2 nam 2011, Mubarak tu chuc vao roi Cairo. Quan đoi Ai Cap nam quyen quan ly quoc gia. Sau mot cuoc trung cau dan y ve hien phap, Ai Cap to chuc bau cu nghi vien. Mohamed Morsi tro thanh tong thong dan cu vao ngay 24 thang 6 nam 2012. Hien phap moi đuoc phe chuan trong mot cuoc trung cau y dan vao thang 12 nam 2012. Ngay 3 thang 7 nam 2013, sau mot lan song bat man cua quan chung voi tinh chuyen quyen qua đo cua chinh phu Anh em Hoi giao duoi quyen Morsi, quan đoi phe truat Tong thong Morsi thong qua đao chinh va lap chinh phu lam thoi.
Chinh phu lam thoi Ai Cap do quan đoi hau thuan sau đo đan ap Anh em Hoi giao va cac ung ho vien cua ho, sat hai hang tram nguoi bieu tinh đuong pho vao thang 8 nam 2013. Ngay 18 thang 1 nam 2014, chinh phu lam thoi thiet lap hien phap moi sau mot cuoc trung cau dan y Ngay 26 thang 3 nam 2014, nguoi lanh đao Cac luc luong vu trang Ai Cap la Abdel Fattah el-Sisi tu chuc trong quan đoi va tuyen bo tranh cu tong thong. Abdel Fattah el-Sisi chien thang voi cach biet lon, va tuyen the nham chuc tong thong vao ngay 8 thang 6 nam 2014. Anh em Hoi giao va mot so nhom hoat đong tu do va the tuc tay chay bo phieu.
El-Sisi tai đac cu vao nam 2018, khong vap phai su phan đoi nghiem trong nao. Nam 2019, mot loat sua đoi hien phap đa đuoc quoc hoi thong qua, nang cao hon nua quyen luc cua Tong thong va quan đoi, tang nhiem ky tong thong tu 4 nam len 6 nam va cho phep El-Sisi tranh cu hai nhiem ky khac. Cac đe xuat đa đuoc thong qua trong mot cuoc trung cau dan y.
Tranh chap giua Ai Cap va Ethiopia ve Đap Đai Phuc hung Ethiopia leo thang vao nam 2020. Ai Cap coi con đap la mot moi đe doa hien huu, lo ngai rang con đap se lam giam luong nuoc ma no nhan đuoc tu song Nile.


Đia ly Ai Cap co bien gioi voi Li bi o phia tay, Sudan o phia nam, voi Israel o đong bac. Vai tro đia chinh tri quan trong cua Ai Cap xuat phat tu vi tri chien luoc cua Ai Cap: la mot quoc gia lien luc đia o ca chau A va chau Phi, ho so huu mot cau noi luc đia (Eo đat Suez) giua Chau Phi va Chau A, va mot cau noi đuong thuy (Kenh Suez) noi giua Bien Đia Trung Hai va An Đo Duong thong qua Bien Đo.
Cac thanh pho va thi tran gom Alexandria, mot trong nhung thanh pho co vi đai nhat, Aswan, Asyut, Cairo, thu đo Ai Cap hien đai, El-Mahalla El-Kubra, Giza, noi co Kim tu thap Khufu, Hurghada, Luxor, Kom Ombo, Port Safaga, Port Said, Sharm el Sheikh, Shubra-El-Khema, Suez,noi co Kenh Suez, Zagazig, va Al-Minya.
Cac sa mac: Ai Cap chiem mot phan Sa mac Sahara va Sa mac Libya. Cac sa mac nay đuoc coi la "vung đat đo" trong thoi Ai Cap co đai, va no bao ve Vuong quoc cua cac Pharaohs tranh khoi cac moi đe doa tu phia tay.
Oc đao gom: Oc đao Bahariya, Oc đao Dakhleh, Oc đao Farafra, Oc đao Kharga, Oc đao Siwa. Mot oc đao la mot vung đat xanh tuoi va mau mo o giua sa mac.
Nam 2017, theo thoa thuan đieu chinh bien gioi tren bien đuoc Ai Cap va A Rap Saudi ky ket hoi thang 4 nam 2016 nhan chuyen tham Cairo cua Quoc vuong Salman cua A Rap Xe Ut. Chinh quyen Cairo nhat tri chuyen giao chu quyen hai đao Tiran va Sanafir tren bien Đo cho A Rap Xe Ut du nguoi dan khong đong tinh. Ai Cap khang đinh hai hon đao Tiran va Sanafir thuoc chu quyen cua A Rap Xe Ut va do Ai Cap kiem soat khi truoc đo A Rap Xe Ut đa đe nghi Ai Cap bao ve nhung đao nay trong nhung nam 1950.


Chinh tri Ai Cap la mot nuoc cong hoa ban tong thong che tren danh nghia, nhung tren thuc te tong thong la nguoi nam giu toan quyen trong mot nha nuoc chuyen che. Tong thong la nguyen thu quoc gia va tong tu lenh Luc luong Vu trang Ai Cap. Abdel Fattah el-Sisi la tong thong đuong nhiem, nham chuc vao thang 6 nam 2014 sau khi tien hanh đao chinh lat đo nguoi tien nhiem Mohamed Morsi vao nam 2013.
Cuoi thang 2 nam 2005, Mubarak thong bao tren mot chuong trinh truyen hinh rang ong đa ra lenh cai to luat bau cu tong thong cua đat nuoc, don đuong cho nhung cuoc bau cu đa ung cu vien trong tuong lai. Lan đau tien ke tu phong trao nam 1952, dan chung Ai Cap co co hoi thuc su đe bau ra mot nha lanh đao tu mot danh sach ung cu vien. Tong thong noi rang y đinh nay cua ong xuat phat tu "nhan thuc đay đu cua toi ve su can thiet phai cung co nhung no luc đe tang cuong hon nua tu do va dan chu." Tuy nhien, luat moi đat ra nhung han che khac nghiet đoi voi nguoi muon ra tranh cu, va đa đuoc toan tinh truoc nham ngan chan cac ung cu vien đa rat noi tieng nhu Ayman Nour khong the ra tranh cu chong lai Mubarak, va don đuong đe ong de dang đuoc tai tranh cu.
Nhung lo ngai mot lan nua lai day len sau cuoc bau cu nam 2005 ve su can thiep cua chinh phu vao qua trinh bau cu thong qua viec gian lan va lua gat. Hon nua, bao luc do nhung nguoi ung ho Mubarak tien hanh chong lai nhung nguoi đoi lap va su tan bao cua canh sat đa xay ra trong qua trinh bau cu. Đieu nay đat ra nghi van ve cam ket ma chinh phu đa loan bao ve mot qua trinh dan chu.
Vi vay, đa so nguoi dan Ai Cap van con hoai nghi ve qua trinh dan chu hoa va vai tro cua cac cuoc bau cu. Mot ty le rat nho nhung nguoi đu tu cach bau cu tren thuc te đa bi gat ra khoi danh sach cuoc bau cu nam 2005. Tuy nhien, bao chi đa cho thay ho ngay cang tu do hon trong viec chi trich tong thong, va nhung ket qua cua cuoc bau cu nghi vien gan đay cho thay nhung đang Hoi giao nhu đang hien bi cam Anh Em Hoi giao đa thang nhieu ghe, viec nay chung to mot su thay đoi that su đang dien ra.


= Quan he ngoai giao =

Tru so thuong truc cua Lien đoan A rap đong tai Cairo. Tong thu ky Lien đoan tu lau theo truyen thong đeu la nguoi Ai Cap. Cuu Bo truong ngoai giao Ai Cap Amr Moussa hien la Tong thu ky Lien đoan A rap. Lien đoan A rap đa roi khoi Ai Cap sang Siry trong mot giai đoan ngan nam 1978 đe phan đoi hiep uoc hoa binh cua Ai Cap voi Israel nhung đa quay tro lai nam 1989.
Hoa Ky la mot đoi tac quan trong cua Ai Cap, cung cap 1,3 ty đo la My vien tro quan su moi nam cho Ai Cap tinh đen nam 2015. Nam 1989, Ai Cap đuoc Hoa Ky cong nhan la mot đong minh khong thuoc NATO. Sau cuoc đao chinh nam 2013, quan he giua Hoa Ky va Ai Cap xau đi sau khi chinh quyen bat đau đan ap Anh em Hoi giao va chinh quyen Obama đinh chi tap tran chung. Quan he tro nen tot lai duoi thoi Donald Trump; nam 2017, Tong thong Ai Cap Abdel Fattah el-Sisi tham Hoa Ky, chuyen tham đau tien cua mot tong thong Ai Cap trong tam nam.
Ai Cap la nuoc A rap đau tien thiet lap quan he ngoai giao voi Israel, sau khi ky ket Hiep uoc hoa binh Ai Cap-Israel theo Thoa thuan trai David. Ai Cap co anh huong lon đoi voi cac quoc gia A rap, va tu lau đa đong mot vai tro quan trong lam nguoi hoa giai cac tranh chap giua cac nuoc A Rap, va tranh chap Israel-Palestine. Đa so cac quoc gia A rap van tin tuong Ai Cap trong vai tro nay, du anh huong cua no thuong bi han che.
Mot tranh chap lanh tho voi Sudan ve vung đuoc goi la Tam giac Hala'ib, khien quan he ngoai giao giua hai nuoc van con nhieu tro ngai.


= Quan đoi =

Luc luong Vu trang Ai Cap la luc luong vu trang chinh quy cua Ai Cap, gom cac quan chung Luc quan, Hai quan, Khong quan va Luc luong Phong khong duoi su quan ly cua tong tham muu truong. Tong hanh dinh cua Luc luong Vu trang AI Cap la Trung tam chi huy chien luoc nha nuoc, thuong đuoc goi la Lau Tam Goc, tai Thu đo hanh chinh moi. Luc luong Vu trang chu yeu phu trach cac nhiem vu quoc phong nhung cung co vai tro đoi noi trong viec ho tro canh sat bao ve co so ha tang quan trong trong truong hop khan cap va chong khung bo. Ngoai ra, Luc luong Vu trang tham gia vao cac phai bo gin giu hoa binh o nuoc ngoai va cac hoat đong tap tran đa quoc gia.
Nghia vu quan su la bat buoc đoi voi đan ong trong đo tuoi 18–30. Thoi han thuc hien nghia vu quan su la tu 14 đen 36 thang tuy theo trinh đo hoc van. Nguoi hoan thanh nghia vu quan su đuoc đang ky vao ngach du bi trong thoi han chin nam. Đan ong đu 16 tuoi tro len va phu nu đu 17 tuoi tro len co the tinh nguyen nhap ngu.


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Ai Cap đuoc chia thanh 27 tinh. Moi tinh đuoc chia thanh cac vung, moi vung đuoc chia thanh cac thi tran, lang. Tinh ly cua moi tinh đoi khi co cung ten voi tinh.


Kinh te Nen kinh te cua Ai Cap la nen kinh te lon thu hai tai chau Phi va co GDP lon thu 42 tren the gioi tinh đen nam 2025. Ai Cap la mot nen kinh te đang noi len va tham gia vao cac to chuc quoc te nhu Lien minh chau Phi, Lien đoan A Rap, BRICS va Khu vuc tu do thuong mai chau Phi. Tu đau thap nien 2000, Ai Cap đa tien hanh cai cach tai chinh, tien te, tu nhan hoa va khuyen khich đau tu nuoc ngoai, gop phan lam on đinh kinh te vi mo va giam ty le that nghiep, đoi ngheo.
Đap Aswan đuoc hoan thanh nam 1971 va Ho Nasser đuoc hinh thanh tu đo đa thay đoi vi tri cua dong song Nile lau đoi đoi voi nong nghiep va sinh thai Ai Cap. Voi mot dan so tang truong nhanh chong (đong nhat the gioi A rap), han che ve đat canh tac, va su phu thuoc vao song Nile khien cac nguon tai nguyen va kinh te nuoc nay phai chiu nhieu suc ep lon.
Chinh phu đa gang suc đay manh phat trien kinh te trong thien nien ky moi thong qua cai cach kinh te va đau tu o at vao vien thong va ha tang co so, đa so nguon tai chinh co đuoc tu vien tro nuoc ngoai cua Hoa Ky (tu 1979, khoang $2.2 ty moi nam). Ai Cap la nuoc nhan vien tro lon thu ba cua Hoa Ky tu sau chien tranh Iraq. Cac đieu kien kinh te đang bat đau đuoc cai thien nhieu sau mot giai đoan tri tre nho viec tu do hoa cac chinh sach kinh te cua chinh phu, cung nhu tang nguon thu tu du lich va su bung no cua thi truong chung khoan. Trong ban bao cao hang nam cua minh, IMF đa xep hang Ai Cap la mot trong nhung nuoc dan đau the gioi ve thuc hien cai cach kinh te.


= Du lich =

Du lich la mot trong nhung nganh quan trong nhat trong nen kinh te Ai Cap. Nam 2024, so luong du khach tai Ai Cap đat muc ky luc 15,7 trieu nguoi, vuot muc 14,9 trieu du khach vao nam 2023, va nganh du lich đong gop tong cong 14,1 ty đo la My vao nen kinh te.


Nhan khau Ai Cap la quoc gia đong dan nhat trong the gioi A Rap va quoc gia đong dan thu ba tai chau Phi voi dan so khoang 95 trieu nguoi tinh đen  nam 2017. Dan so cua Ai Cap tang truong nhanh chong tu nam 1970 đen nam 2010 nho tien bo y hoc va tang nang suat nong nghiep do Cach mang xanh. Khi Napoleon Bonaparte xam luoc Ai Cap vao nam 1798, dan so cua Ai Cap uoc tinh la 3 trieu nguoi. Hau het dan so tap trung tai hai bo song Nin, mot khu vuc voi dien tich khoang 40.000 kilomet vuong (15.000 dam vuong Anh) va la noi duy nhat co đat canh tac. Sa mac Sahara chiem phan lon dien tich cua Ai Cap va co it dan cu. 43% dan so sinh song tai cac khu vuc thanh thi, chu yeu tai vung đo thi Cairo, Alexandria va nhung thanh pho lon khac o chau tho song Nin.
Tu thoi co đai, đac biet truoc khi Thuong va Ha Ai Cap thong nhat, nhung anh huong tu Bac Phi va Đia Trung Hai đa tro thanh thong tri o phia bac, trong khi nguoi Ai Cap o phia Nam van giu quan he voi nguoi Nubians va Ethiopians. Du co nhung khac biet đo, nguoi Ai Cap hien đai đang ngay cang co quan he gan gui hon voi nhau va đeu la con chau cua xa hoi Ai Cap co, luon gan voi nong nghiep va đong đuc so voi cac vung xung quanh.


= Ngon ngu =
Tieng A Rap chuan la ngon ngu chinh thuc cua Ai Cap.


= Dan toc =
99,7% dan so cua Ai Cap la nguoi Ai Cap. Cac nhom dan toc thieu so o Ai Cap gom mot luong nho bo toc A rap Bedouin song o phia đong va phia tay sa mac va Ban đao Sinai, nguoi Siwis o Oc đao Siwa noi ngon ngu Berber va cac cong đong Nubian co tu tap doc theo song Nile vung cuc nam Ai Cap. Ai Cap cung co khoang 90.000 nguoi ti nan, đa so la 70.000 nguoi ti nan Palestine va 20.000 nguoi ti nan Sudan. Mot cong đong Do Thai tung rat manh me đa hoan toan bien mat, hien chi con mot so luong nho o lai Ai Cap va nhung nguoi chi toi đo vao cac dip le hoi ton giao. Nhieu đia điem khao co hoc va lich su quan trong cua Do Thai hien van con tai đo.


= Ton giao =

Hoi giao la quoc giao cua Ai Cap. Ai Cap co dan so Hoi giao lon nhat trong the gioi A Rap va dan so Hoi giao lon thu sau tren the gioi, chiem 5% tong dan so Hoi giao toan cau. Ai Cap cung co dan so Kito giao lon nhat tai Trung Đong va Bac Phi. Khong co so lieu chinh thuc ve thanh phan ton giao cua Ai Cap vi ton giao la mot van đe nhay cam chinh tri xa hoi tai Ai Cap. Uoc tinh 85–90% dan so theo Hoi giao, 10–15% theo Giao hoi Chinh thong giao Copt va 1% theo nhung he phai Kito giao khac; nhung nguon khac uoc tinh 15–20% dan so theo Kito giao.
Khong co so lieu chinh xac ve ty le nguoi vo than va theo thuyet bat kha tri tai Ai Cap vi viec cong khai đieu nay đong nghia voi viec bi trung phat. Nam 2000, mot nha van Ai Cap vo than cong khai, keu goi thanh lap mot hiep hoi nhung nguoi vo than o Ai Cap, bi ket toi lang ma Hoi giao va nhung ngon su cua Hoi giao trong bon cuon sach cua ong.
Truong phai Hanafi cua Hoi giao Sunni đuoc nha nuoc to chuc rong rai thong qua Bo Tai san ton giao. Bo Tai san ton giao kiem soat moi thanh đuong va quan ly moi tu si Hoi giao. Cac Imam đuoc đao tao trong nhung truong huong nghiep Imam va tai Đai hoc Al Azhar. Uy ban nay ung ho Hoi giao Sunni va co nhiem vu đua ra nhung loi phan quyet fatwa ve cac van đe. Ai Cap co hai the che ton giao chinh. Đai hoc Al Azhar la the che Hoi giao co nhat va la vien nghien cuu cap cao nhat, đuoc thanh lap vao khoang nam 970). Ai Cap cung co nhieu di san Kito giao voi su hien dien cua Giao hoi Chinh thong giao Copt do Thuong phu thanh Alexandria lanh đao, voi khoang tu 12 toi 20 trieu tin đo tren khap the gioi (Mot trong nhung Nha tho Chinh thong giao Copt la Nha tho Thanh Takla Haimanot tai Alexandria).
Baha'i giao o Ai Cap voi so nguoi theo khoang vai tram nghin, nhung cac the che va hoat đong cong đong cua ho bi cam ngat; ho cung khong đuoc phep co chung minh thu. Thang 4 nam 2006, mot toa an đa cong nhan Baha'i giao nhung chinh phu đa quyet đinh tai tham lai truong hop đo. Mot thanh vien nghi vien, Gamal Akl cua to chuc Anh em Hoi giao, đa noi Baha'is la nhung nguoi vo đao va phai bi giet tren manh đat ma ho đa quyet đinh thay đoi ton giao cua minh.


= Giao duc =

Nam 2022, ty le nguoi biet chu cua Ai Cap đat 74,5%, tang tu 71,1% vao nam 2017, trong đo ty le nguoi biet chu trong đo tuoi 15-24 đat 92,2%.


= Y te =

Nam 2024, tuoi tho trung binh cua Ai Cap la 75 tuoi, 73,8 tuoi đoi voi nam va 76,2 tuoi đoi voi nu. Ty le tu vong tre so sinh đa giam manh tu 101–132/1.000 tre đe song vao thap nien in 1970s 1980s xuong 16–18/1.000 tre đe song vao nam 2024.

Nam 2008, To chuc Y te The gioi uoc tinh 91,1% phu nu Ai Cap tu 15 đen 49 tuoi đa bi cat am vat. Nam 2014, ty le phu nu cat am vat trong đo tuoi 1–14 giam xuong 10,4% tai cac khu vuc thanh thi va 15,9% tai cac vung nong thon so voi 87,2% phu nu trong đo tuoi 15–49 nho cac bien phap chinh phu, luat moi, cac chien dich van đong truyen truyen va tang cuong thi hanh phap luat. Tu nam 2016, nguoi thuc hien cat am vat co the bi phat tu đen 15 nam va nguoi giam ho cho phep cat am vat co the bi phat tu đen 3 nam.


Van hoa Thu đo Cairo cua Ai Cap la thanh pho lon nhat chau Phi va tu nhieu the ky đa la mot trung tam hoc thuat, van hoa va thuong mai. Vien han lam ngon ngu A rap cua Ai Cap chiu trach nhiem chinh ly tieng A Rap tren khap the gioi.
Ai Cap co mot nen cong nghiep truyen thong va nghe thuat phat trien tu cuoi the ky 19, hien nay co hon 30 kenh truyen hinh ve tinh va 100 phim truyen san xuat hang nam. Tren thuc te Cairo tu lau đa đuoc goi la "Hollywood cua phuong Đong." Đe phat trien hon nua nganh truyen thong cua minh, đac biet voi su canh tranh manh me tu Cac quoc gia A rap Vung Vinh va Liban, mot thanh pho đien anh lon đa đuoc xay dung. Ai Cap la nuoc A rap duy nhat co nha hat opera.
Mot so nguoi Ai Cap noi tieng:

Saad Zaghlul (lanh đao cuoc cach mang hien đai Ai Cap đau tien)
Gamal Abdel Nasser (cuu tong thong)
Anwar Sadat (cuu tong thong va la nguoi đoat giai Nobel Hoa binh)
Boutros Boutros-Ghali (cuu tong thu ky Lien hiep quoc)
Naguib Mahfouz (tac gia đoat giai Nobel)
Umm Kulthum (ca si)
Omar Sharif (dien vien)
Ahmed Zewail (nha hoa hoc đoat giai Nobel)
Mohamed ElBaradei (Lanh đao Co quan nang luong nguyen tu quoc te; đoat giai Nobel hoa binh nam 2005)
Mohamed Salah (cau thu bong đa)
Đe biet them nhung nguoi khac, xem Danh sach nguoi Ai Cap


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai = Chinh phu =
Egyptian Government Services Portal Luu tru ngay 20 thang 3 nam 2006 tai Wayback Machine
Egypt State Information Services
Egypt Information Portal - available in Arabic and English


= Tin tuc =

Al-Ahram Weekly
AllAfrica – Egypt news
Egypt Today magazine
Business Today Egypt magazine


= Khai quat =

Webcams in Egypt Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Egypt's location on a 3D globe (Java) Luu tru ngay 29 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
BBC News Country Profile - Egypt
CIA World Factbook - Egypt Luu tru ngay 17 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
US State Department - Egypt includes Background Notes, Country Study and major reports
Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Egypt Luu tru ngay 15 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Human Rights Watch -Egypt
Open Directory Project - Egypt Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine directory category
Joinafrica.com - Egypt Luu tru ngay 16 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine


= Giao duc =
Xem: Danh sach cac truong đai hoc tai Ai Cap

Study Destinations in Egypt Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Supreme Council of Universities Luu tru ngay 17 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine


= Du lich =

Xem: Danh sach cac vien bao tang tai Ai Cap

Tour Egypt (Association of Egyptian Travel Businesses)
Egypt Hotel & Travel Guide
Journey through Eternal Egypt
Images from Egypt Luu tru ngay 20 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine


= Khac =
CAIRO - 1001 Years of Islamic Art and Architecture (Video series in four parts) Luu tru ngay 7 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Egypt Maps - Perry-Castaneda Map Collection
Egypt Photo Galleries Pictures from a visit in thang 12 nam 2004
Egypt through the ages..
Ancient Egyptian History - A comprehensive & consise educational website focusing on the basic and the advanced in all aspects of Ancient Egypt
Egyptian Mythology Luu tru ngay 19 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Khnumhotep & Niankhkhnum
Egyptian law Luu tru ngay 25 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine from Jurispedia
Photographs of Egypt Pictures from a visit in May/thang 6 nam 2005
Images of Egypt on Odd-stuff! Luu tru ngay 7 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine