Nha tu Victoria (tieng Trung: 域多利監獄), hay Victoria Gaol, la nha tu đau tien va lau nhat cho đen nay tai Hong Kong. Cong trinh nam canh con đuong Old Bailey o khu Trung Hoan tren đao Hong Kong, giap voi Tram canh sat Trung khu va Toa an trung uong, la tam điem cua he thong chap phap Hong Kong truoc đay. Tu nam 1995, khu nha tu Victoria đuoc liet ke la di tich phap đinh cua Hong Kong.


Lich su Trong nhung nam đau, Hong Kong tro thanh điem nong cua cuop bien, ke trom, buon ban ma tuy va buon lau, va cung la noi an nau cua nhung ke chay tron trieu đinh nha Thanh. Hong Kong luc đo khong co trat tu cong cong. Sau khi chi huy quan đoi Anh la William Caine tro thanh Chanh an đau tien tai đay vao ngay 30 thang 4 nam 1841, ong đa cho dung mot khu đe giam cam nhung ten toi pham bi bat o goc đuong Bailey va Stanton. Khi ty le toi pham tang vot, khu vuc khong đu con đu cac phong giam nen Caine đa chi đinh đia điem tren mot con doc o con đuong Old Bailey (hien đoi dien voi nha tu Victoria). No đuoc hoan thanh vao ngay 9 thang 8 cung nam va đuoc đat ten la Victoria Gaol. Victoria Gaol đuoc cho la mot trong nhung toa nha đau tien đuoc nguoi Anh dung len o Hong Kong ke tu giua the ki XIX, la nha tu chinh va duy nhat cua Hong Kong cho đen nam 1937. Mat chinh cua nha tu van đuoc giu theo kien truc Victoria, đuoc xay dung chu yeu bang đa granit va gach.
Trong suot cuoc noi day Thai Binh Thien Quoc, mot luong lon nguoi ti nan va binh linh Thai Binh Thien Quoc đa đen Hong Kong. Su bung no dan so đa đay ty le toi pham tang len, voi so luong ke trom bi bat giu va cuop bien tang len tung ngay. Do đo, cac nha tu o đay dan tro nen qua tai. Đe giai quyet tinh hinh, Chinh phu Hong Kong bat đau mo rong cac cong trinh nha tu o phia đong đuong Old Bailey (nay la nha tu Victoria), va đuoc hoan thanh vao nam 1858. Nhung nha tu Victoria Gaol van bi qua tai voi so luong tu nhan lien tuc tang, va chinh quyen đa cho xay dung mot nha tu moi tren đao Stonecutter ngay ngoai khoi vao nam 1863, cho đen khi du an bi huy bo vao nam 1866. Nam 1879, nha tu khong con đuoc quan ly boi luc luong canh sat. Nam 1899, Phap lenh Nha tu đuoc sua đoi va nam sau nha tu Victoria Gaol đuoc đoi ten thanh "Victoria Prison", đe tuong nho Victoria cua Anh cua Vuong quoc Anh.
Nha tu danh cho phu nu Le Chi Giac (Lai Chi Kok) đuoc mo cua vao thang 4 nam 1932, lam giam bot ap luc cho nha tu Victoria. Sau khi hoan thanh nha tu Hong Kong tai Stanley (sau nay goi la nha tu Stanley), nha tu Victoria đa bi đong cua mot thoi gian. Tuy nhien, nha tu Stanley đa nhanh chong tro nen qua tai va vao nam 1939, nha tu Victoria đa mo cua tro lai đe giam giu cac tu nhan đang cho xet xu. Trong The chien II, nha tu Victoria đa bi quan đoi Nhat chiem va su dung đe bat giam binh linh quan đoi Anh va nhan vien cua cac luc luong luat đinh goc chau Au. Hau het cac co so cua nha tu đa bi pha huy boi hoa hoan trong chien tranh, va viec cai tao lon phai đuoc thuc hien sau chien tranh. Vao thang 6 nam 1946, nha tu Victoria đuoc đoi ten thanh "Victoria Remand Prison". Nam 1966, no đuoc đoi ten thanh "Victoria Reception Centre" (Trung tam tiep nhan Victoria), noi chua cac ca nhan đang cho tuyen an, khang cao hoac nguoi chua bi ket an. Mot so tu nhan đang thu an ngan hon cung bi giam o đay. Sau nam 1975, Hong Kong chung kien so luong lon nguoi ti nan đen tu Viet Nam. Nam 1977, Trung tam tiep nhan Le Chi Giac đa đuoc hoan thanh đe thay the cac chuc nang cua Trung tam tiep nhan Victoria. Con Trung tam tiep nhan Victoria đa đuoc thay đoi đe chua cac tu nhan đang cho hoi huong hoac truc xuat, va lai đuoc đoi ten thanh Victoria Prison.
Vao ngay 8 thang 9 nam 1995, nha tu Victoria cung voi Tram canh sat Trung khu va Toa an trung uong lien ke, đuoc liet ke la di tich phap đinh cua Hong Kong. Nam 1997 đanh dau viec thanh lap Đac khu hanh chinh Hong Kong thuoc Trung Quoc, đong thoi cung ket thuc van đe ve nguoi di cu Viet Nam tai đay. Đe đoi pho voi so luong tu nhan nu ngay cang tang o Hong Kong, cac phan cua cong trinh đa đuoc chuyen đoi đe chua tu nhan nu truong thanh ke tu thang 1 nam 2001.
Con vao ngay 23 thang 12 nam 2005, quyet đinh cuoi cung đa đuoc đua ra đe đong cua nha tu Victoria voi nhom tu nhan cuoi cung đuoc phong thich, cham dut vai tro cua nha tu nhu mot co so hinh su sau 165 nam phuc vu tai Hong Kong. Nha tu Victoria chinh thuc ngung hoat đong vao ngay 12 thang 3 nam 2006 va lan đau tien nha tu đuoc mo cua cho cong chung vao thang 3 nam 2006.


Cuoc song trong tu Mac du nha tu Victoria nam gan khu dan cu, nhung cac tu nhan trong nha tu bi cach ly voi the gioi ben ngoai. Sau đo, cac han che ve cac chuyen tham đuoc noi long va cac tu nhan co the gap ban be va nguoi than cua ho hai lan moi thang trong 30 phut moi lan; cac ca nhan bi giam giu cho hoi huong đuoc phep tham 15 phut moi ngay.
Theo ho so cua Cuc Dich vu Cai huan vao nam 1843, Victoria Gaol (luc đo nam o phia tay đuong Old Bailey) đa giam giu 482 tu nhan, trong đo 90% la nguoi Trung Quoc va nhung nguoi nuoc ngoai con lai chu yeu la nguoi An Đo, mot so nguoi Bo Đao Nha va nguoi Anh va nhung nguoi co quoc tich My. Vao thoi điem đo, nguoi Trung Quoc va nguoi nuoc ngoai bi bo tu rieng trong cac phong giam khac nhau. Phong giam nguoi nuoc ngoai lon gap 4 đen 5 lan so voi phong cua nguoi Hoa. Nguoi Trung Quoc bi buoc phai nhoi nhet vao phong co đieu kien ve sinh kem.


= Bua an hang ngay =
Ngay truoc, cac tu nhan chi đuoc cho an 2 bua moi ngay gom bon con ca muoi nho voi com moi bua, va se co rau sau 10 ngay. Con thit đuoc cung cap moi nam mot lan. Sau đo, chat luong cua cac bua an đuoc cai thien va 4 bua an đuoc cung cap gom co bua sang, bua trua, bua toi va ca bua an nhe vao đem khuya khoang 9 gio toi. Bon lua chon loai thuc pham khac nhau co san moi bua an, bao gom Trung Quoc, An Đo, phuong Tay va an chay, nhung nguoi bi benh hoac co niem tin ton giao khac se đuoc đoi đai đac biet.
Đoi voi tu nhan, cuoc song trong tu chu yeu bao gom cong viec. Ho roi phong giam luc 7 gio sang, an sang tai cang tin, sau đo bat đau mot ngay lam viec. Sau khi an mot bua trua đon gian luc 12 gio, cac tu nhan lai lam viec vao luc 2 gio chieu cho đen 5 gio chieu. Sau bua toi va nghi ngoi, cac tu nhan đuoc tro ve phong giam luc 7 gio toi. Trong moi phong co hai thung nhua: mot mau đo va mot mau vang, đuoc su dung cho muc đich rua va ve sinh. Ke tu khi nha tu ngung hoat đong, cac thung đo đa đuoc go bo va chi con lai nhung chiec giuong tang.


= Cac loai cong viec =
Neu mot tu nhan co suc khoe tot, ben nha tu se phan cong cong viec theo trinh đo hoc van va chuyen mon cua nguoi tu đo. Đieu nay bao gom sua chua, bao tri cac thiet bi, đo dung, lau don, nau an, giat ui, may, đong sach, va lam bien bao đuong, hop thu va thung rac. Ke tu nam 1953, tien luong đuoc su dung thay cho viec phong thich, đe cac tu nhan co đong luc lam viec. Muc luong đuoc huong khac nhau theo ki nang, nhiem vu, kinh nghiem can thiet trong cong viec.
Đuong Pottinger, nam ngay ben ngoai đon canh sat trung tam, đuoc lot bang nhung phien đa. Co tin đon rang cong viec đuoc thuc hien boi cac tu nhan ngay xua. Mot so toa nha trong nha tu đuoc xay dung bang tay boi cac tu nhan. Ngoai ra, nguoi tu cung đuoc yeu cau lam sach phong giam va nha ve sinh cua ho duoi su giam sat cua quan nguc, va chan va ga trai giuong cua ho phai đuoc thuc hien theo cac yeu cau nghiem ngat.


Hinh phat Đoi voi nhung nguoi khong tuan theo cac quy đinh cua nha tu, phia nha tu se đua ra cac hinh phat duoi nhieu hinh thuc khac nhau. Nam 1852, mot coi xay guong đa đuoc lap đat trong nha tu. Nguoi tu bi phat phai tiep tuc van hanh guong quay cho đen khi kiet suc. Trong chuyen tham quan nha tu Victoria Gaol nam 1876, Quach Tung Hi (郭嵩熹) đa đe cap: "Co mot chiec tay quay bang sat trong phong giam đuoc van hanh bang tay. Tu nhan đuoc yeu cau quay no 14.000 lan moi ngay. Nhung nguoi khong hoan thanh muc tieu se đuoc cung cap it đo an hon". No co mot cong tac đieu chinh giup tang them trong luong va cho phep cac tu nhan tieu ton nhieu nang luong hon đe xoay.
Nam 1876, nha tu đua ra mot hinh thuc trung phat khac la han che đo an hay "thuc thuy phan" (食水飯). Cac tu nhan Trung Quoc pham toi chi đuoc mot bat com voi mot ly nuoc cho moi bua an, 3 lan mot ngay; Cac tu nhan chau Au hoac An Đo thi đuoc an banh mi hoac pita, va cung đuoc an voi nuoc. Nhung hinh thuc trung phat nay đa bi huy bo vao nam 1981. Nguoi pham toi cung bi buoc phai lao đong chan tay vao ban ngay va khong đuoc giai tri bat ky hinh thuc nao.
Trong qua khu, hinh phat the xac đa đuoc cho phep trong nha tu. Hinh thuc trung phat đang so nay chi đuoc bo vao thang 11 nam 1990.


Tu nhan noi tieng Ho Chi Minh: nguoi sang lap va lanh đao Đang Cong san Viet Nam va Viet Nam Dan chu Cong hoa. Nam 1930, ong thanh lap Đang Cong san Viet Nam tai Hong Kong, trong thang 6 nam 1931, Ho Chi Minh, luc đo co ten Tong Van So, bi bat boi chinh quyen Hong Kong va bi giam o đay suot gan hai nam, trong vu an Tong Van So đen thang 1 nam 1933.
Đoi Vong Thu: nha tho hien đai Trung Quoc, bien tap vien cua Tinh đao Nhat bao (Sing Tao Daily), đa bi nguoi Nhat bat vao nam 1942 va bi giam tai nha tu Victoria trong khoang 7 tuan. Trong thoi gian nay, ong đa nhieu lan bi đanh đap va tra tan. Sau khi ra tu, ong đa viet mot so tac pham nhu "Nguc trung đe bich" va "Nga dung tan ton đich thu chuong".


Tham khao Lien ket ngoai Antiquities and Monuments Office Luu tru ngay 31 thang 10 nam 2019 tai Wayback Machine
Stanley Prison - Hong Kong Correctional Services
Hong Kong Disciplined Services Collectibles