Cac vi quan chu Trung Hoa đa cai tri tren manh đat Trung Nguyen tu hon bon nghin nam. Tam Hoang (三皇) la ba vi vua đau tien cua nuoc nay. Ngu Đe (五帝) la nam vi vua noi tiep theo Tam Hoang, co cong khai hoa dan toc Trung Hoa, đua dan toc nay thoat khoi tinh trang so khai. Trong thoi ky nay, nguoi Trung Quoc đa biet che ra lua đe nau chin thuc an, biet cat nha, lam quan ao, trong ngu coc, chai luoi, thuc hien le nghi, va bat đau tao ra chu viet. Theo truyen thuyet, ba vi vua nay đuoc cho la than tien hoac ban than, nhung nguoi đa su dung cac phep mau đe giup dan. Do pham chat cao quy nen ho song lau va thoi ky cai tri cua ho hoa binh thinh vuong.
Thoi nha Ha bat đau cho tuc le cha truyen con noi, theo su sach, con trai vua Ha Vu, Ha Khai (啟), đa chung minh đuoc kha nang cua minh, đuoc nhieu nguoi ung ho hon Ba Ich va tro thanh nguoi thua ke ngoi bau cua cha, đanh dau su khoi đau cua mot trieu đai moi la nha Ha (夏), trieu đai đau tien cua Trung Quoc. No đa tro thanh mot hinh mau cai tri dua tren thua ke o Trung Quoc. Tu thoi nha Ha cho đen giai đoan đau nha Thuong, nha vua khi con song thi đuoc goi la Hau, sau khi mat thi goi la Đe. Đen cuoi đoi nha Thuong va tu đoi nha Chu, tuoc vi đe chi vua la Vuong, ke ca khi con song va khi đa qua đoi, nha vua đuoc goi la Thien tu (con troi).
Nam 221 truoc Cong Nguyen, Tan Vuong thong nhat cac nuoc nho, cac dan toc khac nhau tren mot vung rong lon tao ra tien đe đe tao thanh nuoc Trung Quoc sau nay. Vua Tan la Doanh Chinh von đang xung Vuong khong muon dung lai danh xung Vuong nhu vua nha Chu, ma sau nay se đuoc dung lam tuoc phong tang cho cac cong than cua minh (tuoc Vuong). Đe chung to đang cap cao hon cua vua nha Tan moi so voi vua nha Chu cu, phan ro ton ti tren duoi voi cac vua cai tri cac tieu quoc cu đa bi tieu diet, to ro than quyen phong kien chinh danh voi dan cac nuoc đa bi chiem đoat, tieu diet, Tan Vuong đa ghep chu Hoang la danh xung cua 3 vi vua thoi Tam Hoang va chu Đe la danh xung cua 5 vi vua thoi Ngu Đe thoi thuong co thanh tuoc vi Hoang đe, va tro thanh vi Hoang đe đau tien trong lich su nuoc Tan, tuc la Tan Thuy Hoang. Tu đo cac vi vua phong kien tap quyen chinh thong o Trung Quoc cung dung danh vi nay, va tuoc Vuong tro thanh bac thu hai. Hoang đe tu xung la "tram" cung nhu nhung nguoi đuoc phong tuoc Vuong xung la "co".
Ngoi vi cua vua phong kien xua o Trung Quoc tuc Hoang đe theo che đo tong phap tuc "cha truyen con noi". Khi Trung Quoc bi chia cat, cac vua đeu tu xung la Hoang đe. Hoang đe chinh thuc cuoi cung o Trung Quoc la Pho Nghi, thoai vi nam 1911 du Vien The Khai sau đo cung xung lam Hoang đe nhung khong chinh thuc.
Tuoc vi hoang đe con dung đe ton phong cho nhung bac to tien cua hoang đe, du cac vi đo chua bao gio lam vua. Nhu khi Ly Uyen lap ra nha Đuong, đa phong cho Lao tu (ten la Ly Đam - nha Đuong lay lam thuy to) lam hoang đe, va cac the he ben tren lam hoang đe het. Khi vua noi ngoi khong phai con vua truoc, thuong cung ton phong cha đe cua minh lam hoang đe. Co truong hop nhu thai tu Ly Hoang con cua Đuong Cao Tong va Vo Tac Thien, bi me phe vi roi buc tu, Đuong Cao Tong cung thuong con ma phong hieu la hoang đe; hoac Nhiep chinh vuong Đa Nhi Con cua nha Thanh cung đuoc phong hoang đe khi chet, du chi la chu cua vua.


Tam Hoang Ngu Đe Danh sach vua va hoang đe Trung Hoa = Nha Ha 夏 =


= Nha Thuong 商 =


= Nha Chu 周 =


= Nha Tan 秦 =

Vao nam thu 51 thoi Tan Chieu Tuong Vuong (秦昭襄王), nuoc Tan tieu diet nha Chu. Do vay, du sau nuoc Chien quoc khac van đang ton tai voi tu cach cac che đo đoc lap, cac nha chep su van thuong su dung nam tiep sau (nam thu 52 cua Chieu Tuong Vuong nha Tan) lam nam chinh thuc tiep noi nha Chu.
Tan Thuy Hoang la vi vua Trung Quoc đau tien tuyen bo minh lam "Hoang đe", sau khi thong nhat Trung Quoc nam 221 TCN. Vi the nam đo thuong đuoc tinh lam nam bat đau "nha Tan".


= Nha Han 漢 =


 Nha Tan   Huyen Han   Xich Mi Han  = Tam Quoc 三国 =

Thoi ky Tam Quoc (phon the: 三國, gian the: 三国, Pinyin: Sanguo) la mot thoi ky trong lich su Trung Quoc. Mot cach chinh xac theo khoa hoc thi no bat đau vao nam 220 khi nha Nguy đuoc thanh lap va ket thuc nam 280 khi Đong Ngo sup đo va nha Tay Tan thong nhat Trung Hoa. Tuy nhien, nhieu nha su hoc Trung Quoc cung nhu nhieu nguoi dan khac cho rang thoi ky nay bat đau nam 190 khi lien minh chong Đong Trac đuoc thanh lap cuoi thoi nha Han.
Mac du tuong đoi ngan, thoi ky lich su nay đa đuoc tieu thuyet hoa trong van hoc va rat noi tieng o Trung Quoc, Nhat Ban, Trieu Tien va cac nuoc Đong Nam A. No đuoc chuyen the thanh cac vo kich, tieu thuyet, truyen dan gian, truyen da su cung nhu trong phim anh, phim truyen hinh nhieu tap va tro choi đien tu. Noi bat nhat trong so đo la tac pham Tam Quoc dien nghia cua La Quan Trung, mot tac pham hu cau dua phan lon theo lich su. Ghi chep lich su chinh thuc cua thoi ky nay la Tam Quoc Chi cua Tran Tho, voi su hieu đinh cua Bui Tung Chi sau nay.
Thoi ky Tam quoc nay cung la mot trong nhung thoi ky đam mau nhat trong lich su Trung Quoc. Đieu tra dan so cuoi thoi ky nha Đong Han cho con so la khoang 56 trieu nguoi, trong khi đo đieu tra dan so trong thoi ky đau nha Tay Tan (sau khi Tan thong nhat Trung Quoc) chi con khoang 26 trieu nguoi. Cho du con so thong ke co the co sai so lon nhung hoan toan đu co so đe noi rang phan lon dan so đa chet vi cac cuoc chien tranh lien mien trong thoi ky nay.


= Nha Tan =


= Ngu Ho thap luc quoc =


= Nam Bac trieu =

Nam Bac trieu (tieng Trung: 南北朝; binh am: Nanbeichao, 420-589) la mot giai đoan trong lich su Trung Quoc, bat đau tu nam 420 khi Luu Du soan Đong Tan ma lap nen Luu Tong, keo dai đen nam 589 khi Tuy diet Tran. Ve trinh tu, thoi ky Nam Bac trieu noi tiep thoi ky Đong Tan-Ngu Ho thap luc quoc, sau no la trieu Tuy. Do hai the luc bac-nam đoi lap trong mot thoi gian dai, do vay goi la Nam Bac trieu. Nam trieu (420-589) bao gom bon trieu đai: Luu Tong, Nam Te, Luong, Tran; Bac trieu (439-589) bao gom nam trieu đai: Bac Nguy, Đong Nguy, Tay Nguy, Bac Te, Bac Chu.


 Bac trieu   Nam trieu  = Nha Tuy =


= Nha Đuong =


 Nha Đuong truoc thoi Vo Chu   Nha Vo Chu   Tiep tuc nha Đuong  = Ngu Đai Thap Quoc =


 Ngu Đai   Thap Quoc  = Nha Lieu =


= Tay Ha =


= Nha Kim =


= Nha Tong =


= Nha Nguyen =


= Nha Minh =

O đay khong tinh Vuong quoc Đong Ninh (1661-1683) trung thanh voi nha Minh o Đai Loan


= Nha Thanh =

Ngay 29 thang 12 nam 1911, tai Nam Kinh, Ton Trung Son đuoc cu lam Đai tong thong Lam thoi cua chinh quyen Trung Hoa Dan Quoc, nhung đen ngay 12 thang 2 nam 1912, Pho Nghi moi chinh thuc thoai vi tai Bac Kinh.


Cac lien ket danh sach khac Danh sach vua than thoai Trung Quoc
Tam Hoang Ngu Đe
Danh sach quan chu nha Ha
Danh sach quan chu nha Thuong
Danh sach quan chu nha Chu
Danh sach vua chu hau thoi Chu
Danh sach vua nha Tan
Danh sach vua nha Han | Danh sach Thien vu Hung Ngo
Danh sach chu hau vuong Tay Han | Danh sach phien vuong Đong Han
Danh sach vua thoi Tam Quoc
Danh sach vua nha Tan
Danh sach phien vuong nha Tan
Danh sach vua Ngu Ho thap luc quoc
Danh sach vua Nam-Bac trieu | Danh sach thu linh Tho Coc Hon | Danh sach Kha han Nhu Nhien
Danh sach phien vuong thoi Nam Bac trieu
Danh sach vua nha Tuy | Danh sach Kha han Đong Đot Quyet | Danh sach Kha han Tay Đot Quyet
Danh sach phien vuong nha Tuy
Danh sach vua nha Đuong | Danh sach quoc vuong Tho Phon | Danh sach Kha han Hoi Hot | Danh sach quoc vuong Bot Hai
Danh sach vua Ngu Đai Thap Quoc | Danh sach vua Nam Chieu | Danh sach quan chu Đai Ly
Danh sach phien vuong thoi Ngu Đai Thap Quoc
Danh sach vua nha Tong | Danh sach vua nha Lieu | Danh sach vua nha Kim | Danh sach vua nha Tay Ha | Danh sach vua Hac Han
Danh sach vua nha Nguyen
Danh sach vua cac han quoc Mong Co | Danh sach phien vuong nha Nguyen
Danh sach vua nha Minh | Danh sach thu linh Ngoa Lat
Danh sach phien vuong nha Minh
Danh sach vua nha Thanh
Danh sach phien vuong nha Thanh
Danh sach vua chinh quyen đia phuong Trung Quoc
Danh sach chinh quyen đia phuong Cong hoa Trung Quoc
Danh sach che đo Trung Quoc trong the ky 20


Xem them Danh sach vua đuoc truy ton Trung Quoc
Hoang đe Trung Quoc


Tham khao = Ghi chu =


= Trich dan =


Lien ket ngoai China Luu tru ngay 29 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine Online Encyclopedia