Tay Du Ky (gian the: 西游记; phon the: 西遊記; binh am: Xi You Ji; Wade–Giles: Hsi Yu Chi), la mot trong nhung tac pham kinh đien trong van hoc Trung Hoa. Đuoc xuat ban voi tac gia giau ten trong nhung nam 1590 va khong co bang chung truc tiep con ton tai đe biet tac gia cua no, nhung tac pham nay thuong đuoc cho la cua tac gia Ngo Thua An. Tieu thuyet thuat lai chuyen đi đen An Đo cua nha su Huyen Trang (Đuong Tam Tang) đi lay kinh.


Noi dung Trong tieu thuyet, Tran Huyen Trang (陳玄奘) đuoc Quan Am Bo Tat bao đen Tay Truc (An Đo) thinh kinh Phat giao mang ve Trung Quoc. Theo ong la 4 đe tu - mot khi đa ten Ton Ngo Khong (孫悟空), mot yeu quai nua nguoi nua lon ten Tru Ngo Nang (豬悟能) va mot thuy quai ten Sa Ngo Tinh (沙悟淨) - ho đeu đong y giup ong thinh kinh đe chuoc toi. Con ngua Huyen Trang cuoi cung la mot hoang tu cua Long Vuong (Bach Long Ma).
Nhung chuong đau thuat lai nhung ki cong cua Ton Ngo Khong, tu khi ra đoi tu mot hon đa o bien Hoa Đong, xung vuong o Hoa Qua Son, tim su hoc đao, đai nao thien cung, sau đo bi Phat To Nhu Lai bat nhot trong Ngu Hanh Son 500 nam. Truyen ke lai Huyen Trang tro thanh mot nha su ra sao va đuoc hoang đe nha Đuong gui đi thinh kinh.
Phan tiep cua cau chuyen ke ve cac hiem nguy ma thay tro Đuong Tam Tang phai đoi mat, gom yeu quai (bao gom ca đo đe cua cac vi Tien, Phat lan tu tu ma thanh), tai nan do sai lam (VD: uong nham nuoc song Mau tu),... Mot so nam yeu quai muon an thit Huyen Trang đe truong sinh, mot so nu yeu quai muon cam do ho bang cach bien thanh nhung my nhan. Ton Ngo Khong phai su dung phep thuat va quan he cua minh voi the gioi yeu quai va Tien, Phat đe đanh bai cac ke thu nhieu manh khoe, nhu Nguu Ma Vuong hay Thiet Phien Cong chua,...
Cuoi cung khi đa đen cua Phat, thay tro ho lai phai đoi Bat vang cua Hoang đe Đuong Thai Tong tang đe nhan đuoc kinh that. Khi qua song Thong Thien, Tam Tang gap lai Lao Rua nam xua cho ong qua song. Khi đang cho Tam Tang qua giua song, Lao Rua hoi Tam Tang rang ong co hoi Phat To giup lao rang bao gio lao tu đac chinh qua khong, vi Tam Tang quen hoi nen Lao Rua bat binh tu chim xuong khien ca bon thay tro lan kinh van đeu xuong song. Kinh van bi uot, sau khi phoi kho mot so bi rach. Vi the ma kinh ve đen Trung tho khong đuoc toan ven.


= Muc luc =
Hoi thu nhat: Goc thieng ap u nguon rong chay - Tam tinh sua sang đao lon sinh.
Hoi thu hai: Thau le Bo Đe la dieu ly - Bo ma ve goc ay nguyen than.
Hoi thu ba: Bon bien nghin non đeu so phuc - Muoi loai am ti thay xoa ten.
Hoi thu tu: Quan phong Bat Ma long đau thoa - Ten goi Te Thien da chang yen.
Hoi thu nam: Loan vuon đao Đai Thanh trom thuoc tien - Ve thien cung cac than bat yeu quai.
Hoi thu sau: Quan Am du hoi hoi nguyen nhan - Tieu Thanh tro tai bat Đai Thanh.
Hoi thu bay: Đai Thanh tron khoi lo bat quai - Hau vuong giam duoi nui Ngu hanh.
Hoi thu tam: Phat To tao kinh truyen cuc lac - Quan Am vang menh đen Trang An.
Hoi thu chin: Tran Quang Nhi nham chuc gap nan - Su Giang Luu phuc thu bao on.
Hoi thu muoi: Lao Long vuong vung ke pham phep troi - Nguy Thua tuong gui thu nho am su.
Hoi thu muoi mot: Choi am phu Thai Tong ve tran - Dang qua bi Luu Toan gap vo.
Hoi thu muoi hai: Vua Đuong long thanh mo đai hoi - Quan Am hien thanh hoa Kim Thien.
Hoi thu muoi ba: Sa hang cop Kim Tinh cuu thoat - Nui Song Xoa Ba Kham moi su.
Hoi thu muoi bon: Long vuon theo đuong chinh - Sau giac mat tam hoi.
Hoi thu muoi lam: Nui Xa Ban cac than ngam giup - Khe Ung Sau long ma thang cuong.
Hoi thu muoi sau: Vien Quan Am, cac su lua bao boi - Nui Hac Phong, yeu quai lay trom ca sa.
Hoi thu muoi bay: Ton Hanh Gia đai nao nui Hac Phong - Quan The Am thu phuc yeu tinh gau.
Hoi thu muoi tam: Chua Quan Am, Đuong Tang thoat nan - Thon Cao Lao, Đai Thanh tru ma.
Hoi thu muoi chin: Đong Van San, Ngo Khong thu Bat Gioi - Nui Phu Đo, Tam Tang nhan Tam kinh.
Hoi thu hai muoi: Nui Hoang Phong, Đuong Tang gap nan - Giua rung tham, Bat Gioi lap cong
Hoi thu hai muoi mot: Ho phap dung nha luu Đai Thanh - Tu Di Linh Cat bat yeu ma.
Hoi thu hai muoi hai: Bat Gioi đai chien song Luu Sa - Moc Soa vang lenh bat Ngo Tinh.
Hoi thu hai muoi ba: Tam Tang khong quen goc - Bon Thanh thu long thien.
Hoi thu hai muoi tu: Nui Van Tho, Đai tien luu ban cu - Quan Ngu Trang, Hanh Gia trom nhan sam.
Hoi thu hai muoi lam: Tran Nguyen đai tien đuoi bat nguoi lay kinh - Ton Hanh Gia đai nao Ngu Trang quan.
Hoi thu hai muoi sau: Khap ba đao, Ngo Khong tim thuoc - Nuoc Cam Lo, Bo Tat chua cay.
Hoi thu hai muoi bay: Thay ma ba luot treu Tam Tang - Đuong Tang gian đuoi My Hau Vuong.
Hoi thu hai muoi tam: Nui Hoa Qua lu yeu tu nghia - Rung Hac Tung Tam Tang gap ma.
Hoi thu hai muoi chin: Thoat nan Giang Luu sang nuoc khac - Đoi on Bat Gioi chuyen non ngan.
Hoi thu ba muoi: Ta ma pham chinh đao - Tieu Long nho Ngo Khong.
Hoi thu ba muoi mot: Tru Bat Gioi lay nghia khich Hau Vuong - Ton Ngo Khong dung muu hang yeu quai.
Hoi thu ba muoi hai: Nui Binh Đinh, Cong tao truyen tin - Đong Lien Hoa, Bat Gioi gap tai.
Hoi thu ba muoi ba: Ngoai đao me chan tinh - Nguyen than giup ban tam.
Hoi thu ba muoi tu: Ma vuong gioi meo khon Hau Vuong - Đai Thanh kheo lua thay bao boi.
Hoi thu ba muoi lam: Ngoai đao ra oai lua tinh thang - Ngo Khong đuoc bau thang yeu ma.
Hoi thu ba muoi sau: Ngo Khong xu đung muon duyen phuc - Đao ta pha bo thay trang soi.
Hoi thu ba muoi bay: Đem khuya vua quy cau Tam Tang - Hoa phep Ngo Khong dat tre tho.
Hoi thu ba muoi tam: Tre tho hoi me ta hay chinh - Kim Moc tham do ro thuc hu.
Hoi thu ba muoi chin: Mot hat linh đon xin thuong gioi - Ba nam vua cu lai hoi sinh.
Hoi thu bon muoi: Tre tho bon cot long thien roi - Vuon cap đao ve Moc mau tro
Hoi thu bon muoi mot: Hanh Gia gap lua thua - Bat Gioi bi ma bat.
Hoi thu bon muoi hai: Đai Thanh an can cau Bo Tat - Quan Am tu thien troi Hong Hai.
Hoi thu bon muoi ba: Ma song Hac Thuy bat Tam Tang - Rong bien Tay Duong tom Đa Long.
Hoi thu bon muoi bon: Than thong van phep đun xe nang - Tam chinh tru yeu vuot cong cao.
Hoi thu bon muoi lam: Quan Tam Thanh, Đai Thanh luu danh - Nuoc Xa Tri, Hau Vuong hoa phep.
Hoi thu bon muoi sau: Ngoai đao cay tai lua chinh phap - Ngo Khong hien thanh diet ta ma.
Hoi thu bon muoi bay: Thanh Tang đem vuong song Thong Thien - Hanh Gia thuong tinh cuu con tre.
Hoi thu bon muoi tam: Ma noi gio han sa tuyet lon - Su mong bai Phat giam bang day.
Hoi thu bon muoi chin: Tam Tang gap nan chim đay song - Quan Am tru tai hien lang ca.
Hoi thu nam muoi: Tinh loan, tinh theo vi ai duc - Than mo, tam đong gap yeu ma.
Hoi thu nam muoi mot: Nghin muu Đai Thanh thanh vo dung - Nuoc lua khong cong kho diet ma.
Hoi thu nam muoi hai: Ngo Khong đai nao đong Kim Đau - Nhu Lai ngam mach cho ong chu.
Hoi thu nam muoi ba: Uong nuoc song, Tam Tang mang nghen quy - Đi lay nuoc, Sa Tang giai thai ma.
Hoi thu nam muoi tu: Tam Tang sang Tay qua nuoc gai - Ngo Khong lap meo thoat trang hoa.
Hoi thu nam muoi lam: Dam ta bon cot Đuong Tam Tang - Đung đan tu tri chang hoai than.
Hoi thu nam muoi sau: Đien long tru giac co - Me đao đuoi Ngo Khong.
Hoi thu nam muoi bay: Nui Lac Gia, Hanh Gia that ke kho - Đong Thuy Liem, Hau Vuong gia đoc van.
Hoi thu nam muoi tam: Nhi tam lam loan can khon rong - Mot the kho tu tich diet chan.
Hoi thu nam muoi chin: Tam Tang gap Hoa Diem Son nghen loi - Hanh Gia lan đau muon quat Ba Tieu.
Hoi thu sau muoi: Ma vuong ngung đanh đi du tiec ruou - Hanh Gia hai lan muon quat Ba Tieu.
Hoi thu sau muoi mot: Bat Gioi giup suc đanh bai yeu quai - Hanh Gia lan ba muon quat Ba Tieu.
Hoi thu sau muoi hai: Tam bui rua tam len quet thap - Bat ma ve chu ay tu than.
Hoi thu sau muoi ba: Hai su diet quai nao long cung - Cac thanh tru ta thu bao boi.
Hoi thu sau muoi tu: Nui Kinh Cat, Ngo Nang gang suc - Am Moc Tien, Tam Tang lam tho.
Hoi thu sau muoi lam: Yeu ma bay đat Loi Am gia - Thay tro đeu gap ach nan to.
Hoi thu sau muoi sau: Cac than gap đoc thu - Di Lac troi yeu ma.
Hoi thu sau muoi bay: Cuu xom Đa La thien tinh vung - Thoat đuong o ue đao tam trong.
Hoi thu sau muoi tam: Nuoc Chu Tu, Đuong Tang ban đoi truoc - Chua quoc vuong, Hanh Gia đong thay lang.
Hoi thu sau muoi chin: Hanh Gia nua đem đieu thuoc te - Quan vuong tren tiec ke yeu ma.
Hoi thu bay muoi: Yeu ma rung vong tung khoi lua - Hanh Gia trom nhac tinh meo lua.
Hoi thu bay muoi mot: Hanh Gia gia danh hang quai sau - Quan Am hien tuong phuc Ma vuong.
Hoi thu bay muoi hai: Đong Ban Ty bay tinh me goc - Suoi Trac Cau Bat Gioi quen hinh.
Hoi thu bay muoi ba: Han cu boi tinh, gay nen đau đoc moi - Đuong Tang gap nan, Ty Lam pha hao quang.
Hoi thu bay muoi tu: Truong Canh truyen bao ma hung du - Hanh Gia ra tay tro phep tai.
Hoi thu bay muoi lam: Hanh Gia khoan thung binh am duong - Ma chua theo ve chan đai đao.
Hoi thu bay muoi sau: Hanh Gia tha ve, ma theo tinh cu - Ngo Nang cung đanh, quai van tam xua.
Hoi thu bay muoi bay: Yeu ma lua ban tinh - Nhat the bai chan nhu.
Hoi thu bay muoi tam: Nuoc Ty Khuu thuong tre, khien am than - Đien Kim Loan biet ma, ban đao đuc.
Hoi thu bay muoi chin: Tim hang bat quai gap Tho Tinh, Ra đien day vua mung nhan tre.
Hoi thu tam muoi: Gai đep them lay chong, mung đuoc sanh đoi - Ngo Khong bao ve thay, biet ngay yeu quai.
Hoi thu tam muoi mot: Chua Tran Hai, Ngo Khong biet quai - Rung Hac Tung, đo đe tim thay.
Hoi thu tam muoi hai: Gai đep tim cach lay chong - Su phu ben long giu đao.
Hoi thu tam muoi ba: Ngo Khong biet ro đau đuoi - Gai đep lai ve ban tinh.
Hoi thu tam muoi tu: Kho diet nha su tron giac ngo - Phep vuong thanh đao the theo troi.
Hoi thu tam muoi lam: Hanh Gia đo ky lua Bat Gioi - Ma vuong bay meo bat Đuong Tang.
Hoi thu tam muoi sau: Bat Gioi giup oai tru quai vat - Ngo Khong tro phep diet yeu ta.
Hoi thu tam muoi bay: Quan Phuong Tien khinh troi bi han - Ton Đai Thanh khuyen thien lam mua.
Hoi thu tam muoi tam: Thien đen Ngoc Hoa thi vo nghe - Ba tro xin phep nhan mon đo.
Hoi thu tam muoi chin: Quai Hoang Su hong mat hoi đinh ba - Ba đo đe đai nao nui Đau Bao.
Hoi thu chin muoi: Quai Su Tu bat thay tro Tam Tang - Tien Thien Ton thu yeu quai chin đau.
Hoi thu chin muoi mot: Phu Kim Binh đem nguyen tieu xem hoi - Đong Huyen Anh Đuong Tam Tang khai cung.
Hoi thu chin muoi hai: Ba su đai chien nui Thanh Long - Bon sao vay bat quai te giac.
Hoi thu chin muoi ba: Vuon Cap Co hoi co ban nguon - Nuoc Thien Truc chau vua đuoc vo.
Hoi thu chin muoi tu: Bon su du tiec vuon thuong uyen - Mot quai mo mang tinh ai vui.
Hoi thu chin muoi lam: Gia hop chan hinh bat tho ngoc - Chan am ve chinh gap nguon thieng.
Hoi thu chin muoi sau: Khau vien ngoai mung đai cao tang - Đuong truong lao khong mang phu quy.
Hoi thu chin muoi bay: Vang mang tra gay thanh tai hoa - Thanh hien hon cuu thoat cao tang.
Hoi thu chin muoi tam: Vuon ngua thuc thuan nay thoat xac - Cong qua vien man gap Nhu Lai.
Hoi thu chin muoi chin: Tam muoi mot nan yeu ma het - Ven tron cong qua đao ve nguon.
Hoi thu mot tram: Ve thang phuong Đong - Nam Thanh thanh Phat.


Vi tri, tac gia Mot so hoc gia cho rang tieu thuyet cham biem su suy yeu cua chinh quyen phong kien Trung Hoa thoi đo. No la tac pham van hoc voi chat luong đat toi đinh cao, đung trong 4 tac pham vi đai nhat trong van hoc co đien Trung Hoa (cung voi Hong Lau Mong cua Tao Tuyet Can, Thuy hu cua Thi Nai Am va Tam quoc dien nghia cua La Quan Trung).
Tuy nhien, nhieu nha binh luan khac cho rang hinh anh ket hop cua thay tro Tam Tang lai an giau mot khai niem sau sac hon nhieu, đo la ve "tam" (ban chat con nguoi). Tu Đuong Tam Tang đen con ngua đeu bieu trung cho mot đac tinh thuong thay cua "tam", 5 thay tro chinh la 5 yeu to cau thanh ban chat con nguoi:

Bach Long Ma: Ngua tuong trung cho xac than. Ngua than la xac than cuong kien. Con nguoi đi tim Chan ly, tim Đao, can co xac than vung vang, khoe manh. Khong co ngua tot thi Đuong tang khong toi đuoc Loi Am. Nguoi ma the xac benh hoan, tinh than uon hen thi khong the chien đau đe đat toi Chan ly, đat Đao. Bach Long Ma la mot nguoi quan tu, khoi ngo tuan tu song vi qua me tuu sac nen khi bi nguoi tinh phan boi đa nong noi đap nat bau vat ma Ngoc Hoang Thuong đe ban cho, chi tiet nay tuong trung cho nhung hanh vi sai lam ma con nguoi gay ra va tra gia thong qua xac than cua minh.
Sa Tang: la tinh can cu, nhan nai. Sa Tang phai nhoc nhan ganh hanh ly la le ay. Te Thien may ban gian Thay, may phen đao nhiem quay ve Thuy Liem đong que xua; Bat Gioi đa tram lan ngan luot đoi chia cua, roi manh ai đuong nay. Chi rieng co Sa Tang suot cuoc hanh trinh van mot long mot da quay hanh trang tien toi. Khong mot loi thoai lui, khong mot long bien đoi. Sa Tang la hinh anh cua tinh tien, tri thu, tam bat thoai chuyen. Du kho khan đen đau, đa quyet roi thi cu đi toi. Khi gioi cua Sa tang vi the la bao truong co đau dep va ben nhon, đe ma de dang ghim chat vao muc tieu. Chi đa đinh roi thi khong bien đoi, long đa quyet roi thi chang chuyen lay. Phap danh cua Sa Tang vi the la Ngo Tinh: tinh đe ma khac che cai đong, cai chua thanh tinh; tinh đe ma kham nhan, chiu đung.
Tru Bat Gioi: la tinh tham va duc, nhung tam tinh ban nang. Tham an, tham ngu, tham cua, tham sac va tham ninh not cho đuoc loi ve minh. Khi gioi cua ho Tru vi the phai bat buoc la đinh ba, la cao co, đe ma vo vao cho nhieu, cho vua long tham duc. Bat Gioi la su tap hop nhung ban nang rat vat duc va tam thuong noi con nguoi. Vi the, ma phap danh cua Bat Gioi la Ngo Nang.
Ton Ngo Khong: tuong trung cho tri tue, ly tri. Ly tri phai dan dat, phai soi đuong cho hanh đong. The nen, trong phim luon luon la Te Thien đi truoc, dan đau may thay tro. Ly tri ua noi loan, ngang tang phach loi, chang chiu thua kem ai. Cho nen Te thien coi minh to ngang voi Troi (Te Thien: bang Troi), va muon len troi xuong bien, quay pha moi noi, khong chut đan đo ngan ngai. Đoi voi Troi van tu xung "Lao Ton" la tinh kieu cang. Truoc mat Troi van nghenh ngang khong chiu quy, an noi bat ke ton ti le phep. Đo la tuong trung cho đau oc duy ly cua nhung nguoi muon chong lai trat tu xa hoi. Ly tri co nhung "thuoc tinh" nhu the nen can phai đuoc uon nan luon luon cho hop voi ky cuong, khuon phep. Te Thien boi vay ma phai đoi vong kim co. Khi ve toi chua Loi Am, thanh Phat roi, khong can coi, vong kim co tu luc nao đa bien mat. Cai tri con nguoi khi đa thuan duong thi khong can ky luat no van van đong đung. Giong nhu tre con moi tap viet phai co giay ke hang, khi lon len viet gioi roi, giay chang vach hang ke o van de dang viet ngay ngan.
Đuong Tang: tuong trung cho nhung tinh cam con nguoi: long tu bi, nhan hau, bao dung, co quyet tam tu hanh vuot qua muon van cam do. Nhung giau tinh cam thi cung đi lien voi su u me, nhu nhuoc, ba phai. Mot tram lan Te Thien can: "Yeu ma đay, cho co cuu". Va đu mot tram lan Đuong tang cu cuu, đe roi mac nan vuong tai. Đo la vi su nhan thuc cua cam tinh khong biet nghe theo tieng goi sang suot cua ly tri. Đuong Tang cu lap đi lap lai nhung sai lam cua minh va khong co sai lam nao giong sai lam nao. Con nguoi cung the, cu đi tu sai lam nay đen sai lam khac ma thoi, neu khong nghe theo ly tri ma chi biet chieu theo tam ly, tinh cam nhat thoi.
Ngoai ra co nhung chi tiet mang an y sau xa, neu khong am hieu ki thi de gay hieu nham. Vi du, chi tiet A Nan va Ca Diep đoi Đuong tang phai dang bat vang moi truyen kinh thu. Đoc lo mo, nhieu nguoi hieu tho thien rang A Nan va Ca Diep đoi hoi lo. Thuc ra, lam gi co chuyen voi vinh cua đut lot o cua Phat. Trong muoi đai đe tu cua Phat, Ca Diep đung hang ba, A Nan đung thu muoi, đeu đac qua A-la-han, dut bo het cac lau hoac (nhat thiet lau tan), ho khong con vuong luy vao nhung cua cai chau bau tren the gian. Chiec binh bat bang vang nguyen la cua vua Đuong tang cho Đuong Tang. Vi the, trong tinh huong nay, no la tuong trung cho cua cai va danh vong o the gian. Đe lanh kinh bau cua Phat, dang nap binh bat la ngu y: muon tho lanh đao giai thoat cua Phat, con nguoi phai chiu lia bo danh vong va cua cai the tuc. Hanh đong đoi bat cua Đuong Tang o đay la an du, co tinh bieu tuong ve Phat phap.
Cung nen chu y đen loi noi cua A Nan va Ca Diep: "Hai vi ton gia cuoi noi: Ha Ha! Tay trang trao kinh truyen đoi, nguoi sau đen chet đoi mat." Đao phap cao tham thi khong the truyen thu de dang (đao phap bat khinh truyen), cho nen ke hoc đao, muon thu phap thi phai biet đanh đoi. Dang bat vang chinh la mang y nghia đanh đoi. Neu de dang truyen đao phap cho nguoi khong xung đang, khong muon tu bo danh loi the tuc, chang nhung ke ay khong the hoang duong đuoc chinh phap ma con khien cho đao phap suy tan, be tac. Nhu the, đoi sau se khong con huong đuoc phap thuc nua, nghia la tam linh con nguoi se "đoi". Y nghia sau xa trong cau noi cua A Nan - Ca Diep la nhu vay.
Ngoai ra con mot y nghia khi phai đe lai bat vang (Bat Chanh Đao) luc đa toi đuoc canh gioi Chan Nhu, gap đuoc Phat Nhu Lai, đo la: cai bat vang tuong trung cho su khat thuc, truyen Phap, hoa Duyen... nay phai bo lai vi cong qua đa vien man, vuot qua đuoc cac kiep nan. Tuc la đa tu đac Đao, tu hanh chung qua vi Phat. Bat vang tuong trung cho cong cu giup hanh gia vuot qua bien kho, chuong ngai, khi đa toi đuoc ben Giac thi cung khong con can thiet nua.


Nhan vat = Chinh dien =

Ton Ngo Khong, mot con khi đa thanh tinh co phep thuat ma biet quy y cua Phat, ngay nay đa tro thanh mot trong nhung nhan vat đuoc yeu men nhat trong van hoc Trung Hoa. Đay la mot nhan vat quen thuoc đoi voi nhieu nguoi o chau A, va đuoc so sanh voi chuot Mickey o phuong Tay. Co nhieu gia thiet cho rang nhan vat Ton Ngo Khong bat nguon tu truyen thuyet cua Hanuman, mot anh hung khi An Đo tu thien su thi Ramayana. Cac nha khao co Trung Quoc đa phat hien ra mot nguon goc khac cua Ton Ngo Khong tu nhung buc bich hoa co nien đai hon 1.000 nam, tim thay trong Đong Thien Phat, cach huyen Tay An, tinh Cam Tuc khoang 90 km. Cac buc hinh co canh mot vi hoa thuong va "Hau hinh nhan" (nguoi hinh khi) đang trang nghiem chap tay hanh le, huong mat ve phia Phat Ba Quan Am tren đai Kim Cuong bao thach. Theo giao su Ha Van Kiet, truong nhom nghien cuu, Ton Ngo Khong thuc chat la mot nguoi đan ong co that, ten la Thach Ban Đa, que tai thanh Tien Duong, nguoi dan toc Ho. Ong co ngoai hinh xau xi, tho kech, ky quai, nen co biet danh la "Hau hinh nhan". Tuy nhien, nguoi dan trong vung ai cung yeu quy Thach Ban Đa, boi ong tinh tinh thuc tha, thong minh nhanh nhen, vo nghe cao cuong, thuong hay cuu mang dan lanh, diet tru thu du. Vao nam 629, khi Đuong Tang dung chan tai vung Tien Duong, biet tin Huyen Trang đang giang kinh, nguoi đan ong xau xi nay lien tim toi nghe, roi bi cam hoa, tham dan tu tuong nha Phat. Ong mot nguoi mot ngua, tu nguyen thap tung Đuong Tang toi Tay Thien, cung su phu vuot moi gian nan, hiem tro tren đuong lay kinh.
Đuong Tam Tang, ho Tran ten Huyen Trang, luc nho ten Giang Luu, kiep truoc la Kim Thien Tu, đe tu cua Phat To Nhu Lai, do ngu gat trong gio giang kinh va vo tinh đa đo mot hat gao nen bi phat đay xuong tran gian tu 10 kiep va phai trai qua 81 kiep nan moi đuoc tro lai Linh Son.
Tru Bat Gioi, con đuoc goi la Tru Ngo Nang do Quan The Am Bo Tat đat cho, nghia la: "con lon (tai sinh) nhan ra, ngo ra kha nang cua minh" đe am chi viec Bat Gioi luon tu đanh gia minh qua cao ma quen mat minh mang mot hinh hai kinh khung.
Sa Tang, con đuoc Bo Tat đat cho cai ten Sa Ngo Tinh, co nghia la giac ngo đuoc tam thanh tinh trong đao Phat. Co tai lieu phien am ten nay la Sa Ngo Tinh, nhung so voi chu Han trong nguyen ban (沙悟淨) thi chu 淨 chi co mot am đoc la "tinh", nhu trong "thanh tinh" (清淨). Ten nay luon đuoc Đuong Tang goi. Con danh tu Sa Tang la do Ton Ngo Khong đat khi ong chiu pho gia Đuong Tang, vi thay cach chao cua Sa Tang giong hoa thuong. Ngo Khong va Bat Gioi luon goi Sa Tang la "Sa su đe" hoac "tam su đe" mac du neu tinh đung thi Ngo Tinh la đe tu thu tu cua Đuong tang.
Bach Long Ma (chu Han: 白龍馬) hay Tieu Bach Long la con cua Tay Hai Long Vuong (em Đong Hai Long Vuong) la đo đe thu hai cua Đuong Tang đi Tay Thien thinh kinh. Đuoc Đuong Tang thu phuc ngay sau khi thu phuc Ngo Khong nhung ca ba đo đe khac cua Đuong Tang đeu goi Bat Gioi la "nhi su huynh/đe" va goi Sa Tang la "tam su đe".

Thai Thuong Lao Quan
Ngoc Hoang Thuong đe
Tay Vuong Mau
Xich Cuoc Tien
Thai Bach Kim Tinh
Na Tra Tam Thai Tu
Thac Thap Thien Vuong Ly Tinh
Bat Tien
Hang Nga
Tho Đia
Phat to Nhu Lai
Phat A Di Đa
Phat Di-lac
Quan The Am Bo Tat
Đia Tang Bo Tat
Đai The Chi Bo Tat
Van Thu Bo Tat
Pho Hien Bo Tat
Cac vi La Han


= Phan dien =
Duoi đay la mot so yeu quai tieu bieu trong Tay Du Ky:

Bach Cot Tinh - la mot bo xuong tu luyen thanh tinh, 3 lan lua Đuong Tang nhung đeu that bai. Bi Ton Ngo Khong đanh chet sau lan thu 3
Nguu Ma Vuong - Binh Thien Đai Thanh, la huynh đe ket nghia cua Ton Ngo Khong, ban the la mot con trau thanh tinh. Suc manh ngang voi Ton Ngo Khong.
Hong Hai Nhi - Thanh Anh Đai Vuong, la con trai cua Nguu Ma Vuong va Thiet Phien Cong Chua, co tai phun lua Tam Muoi Chan Hoa, đa tung thieu Ton Ngo Khong trong thuong, va sau đo bi Quan Am Bo Tat thu phuc lam Thien Tai Đong Tu.
Kim Quan Tram Mat - co 7 vi su muoi o đong Ban To, la yeu quai ret nhieu mat. O Hoang Hoa Quan, dung tra tao đo đe đau đoc Đuong Tang.
Con su tu cua Van Thu Bo Tat (Su Vuong) va Con voi cua Pho Hien Bo Tat (Tuong Vuong) len xuong tran gian ket huynh đe voi Đai bang Kim Si Đieu o Su Đa Linh (500 nam truoc co ket giao voi Te Thien, xung la Su Đa Vuong).
Cuu Đau Trung - mot loai trung 9 đau, co canh, la pho ma đam Bich Ba, chong cua Van Thanh Cong Chua, sai hai con ngu yeu la Bon Ba Nhi Ba va Ba Ba Nhi Bon an trom ngoc Xa Loi đe lam le vat.
Hoang Bao Quai - la Khue Moc Lang trong Nhi Thap Bat Tu, xuong tran xung vuong đong Ba Tuyet, nuoc Bao Tuong, bat coc cong chua Bach Hoa Tu lam vo.
Hoang Mi Lao Phat - nguyen la tieu đong long may vang giu chiec chup vang cua Phat Di Lac. Lap chua Loi Am gia đe lua Đuong tang vao chua bai lay thi bat giu.
Kim Giac va Ngan Giac - la 2 Đong tu cua Thai Thuong Lao Quan, trom cac bao boi Hong Ho Lo, Tinh Binh, Day Thung Vang, That Tinh Kiem, quat Ba Tieu xuong xung vuong tai nui Binh Đinh, đong Lien Hoa.
Hoang Phong Quai - la con chuot co phep Tam Muoi Chan Phong, tung an trom dau luu ly cua Phat To, đa lam Ton Ngo Khong bi hong mat, sau bi Linh Cat Bo Tat thu phuc.
Thiet Phien Cong Chua - la vo chinh cua Nguu Ma Vuong va la me ruot cua Hong Hai Nhi.


Bao boi = Phi Long Truong =
La mot trong 2 bao boi Phat To Nhu Lai trao lai cho Linh Cat Bo Tat, mon nay dung đe tri Hoang Phong Quai.


= Đinh Phong Đon =
La mot trong 2 bao boi Phat To Nhu Lai trao lai cho Linh Cat Bo Tat, mon nay dung đe tro giup Ton Ngo Khong khong bi thoi bay boi Quat Ba Tieu.


= Quat ba tieu =
La quat gio tien cua Thiet Phien cong chua con goi la Ba La Sat. Thai Thuong Lao Quan cung co mot cai la quat lua. Quat Ba Tieu sanh tai nui Con Luan, tu thuo khai thien lap đia. Quat co the quat mot cai thi lua tat, quat hai cai thi sanh gio, quat ba cai thi mua xuong. Khi quat nham con nguoi bay toi nam muoi bon ngan dam moi ngung. Co the bien to thu nho. Ton Ngo Khong đa dung Đinh Phong Đon do Linh Cat Bo Tat ban cho đe khac che Quat Ba Tieu.


= Kim Cang Trat =
Kim Cang Trat con co ten Kim Cang sao. Kim Cang Trat la mot chiec vong ho than cua Thai Thuong Lao Quan. Co chuc nang khong ki ngu hanh, co the thau moi bao vat. Khi Ton Ngo Khong đang đanh voi Nhi Lang than Duong Tien, Thai Thuong Lao Quan đa nem Kim Cang Trat trung đau cua Ngo Khong lam cho con Khi te nhao chet giac nen moi bi bat. Con Thanh nguu cua Thai Thuong Lao Quan đa đanh cap Kim Cang Trat xuong tran hoa lam yeu tinh Đoc Giac Ti. No đa dung chiec vong nay đe thau gay Nhu Y cua Ngo Khong, vu khi cua thien binh thien tuong, lua cua Hoa Đuc tinh quan, nuoc cua Thuy Đuc tinh quan, hot kim đon sa cua Phat. Tuy than thong la vay nhung Kim Cang Trat ki quat Ba Tieu. Thai Thuong Lao Quan đa dung quat Ba Tieu đe thau lai Kim Cang Trat.


= Ho lo Tu Kim & Binh Ngoc Tinh =
Ho lo Tu Kim & Binh Ngoc Tinh la hai mon bao boi đuoc Thai Thuong Lao Quan lay o nui Con Lon. Hai mon bao boi nay co the hut va đung ca van nguoi. Cac mon nay đuoc dung đe đung tien đon va đung nuoc. Ngan Giac Đai Vuong va Kim Giac Đai Vuong đa lay trom no xuong tran lam yeu quai.


= Day thung Hoang Kim, Thap That Bao lung linh =
Day thung Hoang Kim la that lung cua Thai Thuong Lao Quan, co the tu đong that lai nhung muon thao ra phai co than chu, do đo khi Ngan Giac Đai Vuong va Kim Giac Đai Vuong đem no xuong tran gian đa co loi ich khi bat Ton Ngo Khong.


= Chup vang =
Chup Vang la bao boi cua Phat Di Lac, no bi đe tu cua ngai la Hoang Mi mang xuong tran gian lam bao vat, no co the nhot nguoi va lam tan chay trong vai canh gio. Ton Ngo Khong đa rat kho khan đe thoat khoi cai chup nay.


= Tui Nhan Chung =
Tui Nhan Chung cung la mot bao vat cua Phat Di Lac, bi đe tu cua ngai la Hoang Mi mang xuong tran gian lam bao vat, no co the hut rat nhieu nguoi. Nhi Thap Bat Tu đa tung bi bat.


Cac kiep nan Duoi đay la danh sach 81 kiep nan trong Tay Du Ky:

Nan thu nhat: Kim Thien bi biem.
Nan thu hai: Đe ra hut chet.
Nan thu ba: Đay thang quang song.
Nan thu tu: Tim me bao oan.
Nan thu nam: Ra thanh gap ho.
Nan thu sau: Truot nga xuong ho.
Nan thu bay: Tai nui Song Xoa.
Nan thu tam: Tren nui Luong Gioi.
Nan thu chin: Đoi ngua khe sau.
Nan thu muoi: Đem bi lua thieu.
Nan thu muoi mot: Mat ao ca sa.
Nan thu muoi hai: Thu hang Bat Gioi.
Nan thu muoi ba: Gap quai Hoang Phong.
Nan thu muoi bon: Thinh moi Linh Cat.
Nan thu muoi lam: Luu Sa kho vuot.
Nan thu muoi sau: Thu phuc Sa Tang.
Nan thu muoi bay: Bon thanh hoa phep.
Nan thu muoi tam: Trong quan Ngu Trang.
Nan thu muoi chin: Nhan sam kho song.
Nan thu hai muoi: Ngo Khong bi đuoi.
Nan thu hai muoi mot: Lac rung Hac Tung.
Nan thu hai muoi hai: Mang thu nuoc Bao Tuong.
Nan thu hai muoi ba: Hoa ho đien Kim Loan.
Nan thu hai muoi tu: Gap ma nui Binh Đinh.
Nan thu hai muoi nham: Bi treo đong Lien Hoa.
Nan thu hai muoi sau: Cuu vua nuoc O Ke.
Nan thu hai muoi bay: Bi ma hoa than.
Nan thu hai muoi tam: Nui Hieu Son gap quai.
Nan thu hai muoi chin: Gio cuon thanh tang.
Nan thu ba muoi: Hanh Gia bi hai.
Nan thu ba muoi mot: Moi thanh hang yeu.
Nan thu ba muoi hai: Chim song Hac Thuy.
Nan thu ba muoi ba: Van chuyen nuoc Xa Tri.
Nan thu ba muoi tu: Đanh cuoc thua đuoc.
Nan thu ba muoi nham: Nen đao benh tang.
Nan thu ba muoi sau: Đuong gap song lon.
Nan thu ba muoi bay: Chim xuong thien ha.
Nan thu ba muoi tam: Long ca hien than.
Nan thu ba muoi chin: Gap quai nui Kim Đau.
Nan thu bon muoi: Thien than kho thang.
Nan thu bon muoi mot: Hoi Phat ngon nguon.
Nan thu bon muoi hai: Uong nuoc ngo đoc.
Nan thu bon muoi ba: Nuoc Tay Luong giu cuoi.
Nan thu bon muoi tu: Đong Ty Ba gap tai.
Nan thu bon muoi nham: Ngo Khong bi đuoi lan hai.
Nan thu bon muoi sau: Hai khi kho phan xu.
Nan thu bon muoi bay: Hoa Diem Son chan loi.
Nan thu bon muoi tam: Muon quat Ba Tieu.
Nan thu bon muoi chin: Bat troi ma vuong.
Nan thu nam muoi: Trai thanh quet thap.
Nan thu nam muoi mot: Lay bau cuu su.
Nan thu nam muoi hai: Ngam tho rung Kinh Cuc.
Nan thu nam muoi ba: Gap nan Tieu Loi Am.
Nan thu nam muoi tu: Thien than bi khon.
Nan thu nam muoi nham: Nghen loi hem Hy Thi.
Nan thu nam muoi sau: Chua benh vua nuoc Chu Tu.
Nan thu nam muoi bay: Cuu chua gay com.
Nan thu nam muoi tam: Bat yeu cuu hoang hau.
Nan thu nam muoi chin: Bay tinh me muoi.
Nan thu sau muoi: Than Đa Muc bi thuong.
Nan thu sau muoi mot: Nghen loi nui Su Đa.
Nan thu sau muoi hai: Quai chia ba sac.
Nan thu sau muoi ba: Trong thanh gap nan.
Nan thu sau muoi tu: Moi Phat hang ma.
Nan thu sau muoi nham: Cuu tre con nuoc Ty Khuu.
Nan thu sau muoi sau: Phan ro thuc gia.
Nan thu sau muoi bay: Cuu quai rung Hac Tung.
Nan thu sau muoi tam: Buong su mac benh.
Nan thu sau muoi chin: Khon đon o đong Vo Đe.
Nan thu bay muoi: Bi nan o nuoc Diet Phap.
Nan thu bay muoi mot: Gap ma nui An Vu.
Nan thu bay muoi hai: Quan Phuong Tien cau mua.
Nan thu bay muoi ba: Mat trom binh khi.
Nan thu bay muoi tu: Đai hoi đinh ba.
Nan thu bay muoi nham: Gap nan nui Truc Tiet.
Nan thu bay muoi sau: Chiu kho nui Huyen Anh.
Nan thu bay muoi bay: Đuoi bat te giac.
Nan thu bay muoi tam: Nuoc Thien Truc ken re.
Nan thu bay muoi chin: Bi giam o phu Đong Đai.
Nan thu tam muoi: Thoat thai ben Lang Van.
Nan thu tam muoi mot: Gap nan noi Thong Thien ha.


Khai niem chu yeu "Nhat tam đong the" (Mot long, cung minh) - Chuyen Tay Du Ky, chuong 32 (第032回) co viet: "Thoai thuyet Đuong tang phuc đac lieu ton hanh gia, su đo mon nhat tam đong the, cong nghe Tay phuong = Chuyen noi ve thay tu Đuong tim đuoc nguoi đi cung voi Ton Ngo Khong, va nhung hoc tro đi đen Tay phuong chung, nhat tam đong the (话说唐僧复得了孙行者、师徒们一心同体)".


Ban dich tieng Viet O Viet Nam đa co nhieu nguoi dich Tay du ky ra tieng Viet. Hai ban dich thanh cong nhat la:

Ban dich cua Thuy Đinh do Chu Thien hieu đinh, Nha xuat ban Pho thong Ha Noi, 1960; Nha xuat ban Van hoc tai ban nam 1997.
Ban dich cua Nhu Son, Mai Xuan Hai, Phuong Oanh, do Luong Duy Thu gioi thieu, chia thanh 10 tap, Nha xuat ban Van hoc in tu nam 1982 đen 1988. Nam 2007 đuoc tai ban thanh 2 tap, kem theo 204 hinh minh hoa theo ban tieng Trung. Nam 2015 đuoc Đong A phat hanh thanh 3 tap.


Tac pham chuyen the Tham khao Xem them Tay du ky (phim truyen hinh 1986)


Lien ket ngoai Tay du ky tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Xiyouji, novel by Wu Cheng'en tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Journey to the West
西遊記 by Cheng'en Wu - Free Ebook from the Gutenberg Project (Traditional Chinese)
Journey to the West from Xahlee (Simplified Chinese)
Story of Sun Wukong and the beginning of Journey to the West Luu tru ngay 10 thang 1 nam 2020 tai Wayback Machine with manhua
200 images of Journey to the West by Chen Huiguan, with a summary of each chapter Luu tru ngay 27 thang 12 nam 2019 tai Wayback Machine