Bien Đong la ten rieng ma Viet Nam dung đe goi vung bien co ten quoc te la South China Sea (tieng Anh, co the hieu la "Bien Hoa Nam", tuong tu "East China Sea" cho Bien Hoa Đong) hay Mer de Chine meridionale (tieng Phap), la mot bien ria luc đia va la mot phan cua Thai Binh Duong, trai rong tu Singapore toi eo bien Đai Loan va bao phu mot dien tich khoang 3.447.000 km². Vinh Bac Bo va vinh Thai Lan thuoc Bien Đong. Đay la bien lon thu tu the gioi sau bien Philippines, bien San Ho va bien A Rap. Vung bien nay va cac quan đao cua no la đoi tuong tranh chap va xung đot giua mot vai quoc gia trong vung.


Ten goi = Cach goi theo Viet Nam =
Tai Viet Nam, ten goi Bien Đong la ten goi truyen thong, truoc kia con goi la be Đong hay Đong Hai theo tu Han Viet, co nghia la vung bien nam o phia đong Viet Nam. Lich trieu hien chuong loai chi cua Phan Huy Chu, muc Du đia chi chep: Xet trong sach vo đa ghi chep, đat nuoc ta phia đong đen bien, phia tay giap Van Nam,... Trong Hoang Viet đia du chi, Phan Huy Chu viet: 其地西接哀牢,東臨大海,南夾廣南,北連乂安。/ Ky đia tay tiep Ai Lao, đong lam đai hai, nam giap Quang Nam, bac lien Nghe An. / Đat [Đang Trong phia tay tiep giap Ai Lao, phia đong [la] bien lon, đoan phia nam la Quang Nam, phia bac noi lien voi Nghe An. Trong Binh Ngo đai cao, Bien Đong đuoc nhac đen voi ten goi la Đong Hai (東 海). Nguyen Trai viet: 

Su gia Tran Trong Kim (1919) tung chep lai loi Ba Trieu rang: 

Thoi Nha Nguyen, nguoi Viet cung van goi Bien Đong la be Nam nhung bang chu Nom, voi nghia la be (bien) nuoc Nam, khac biet voi Nam Hai bang chu Han theo cach viet van tu chu Han (goi theo nguoi Trung Hoa). Trong cuon Đai Nam Quoc su Dien ca (1870), viet bang chu Nom voi the tho luc bat, đoan An Duong Vuong mat nuoc Au Lac vao tay Trieu Đa co viet nhu sau (o đay Be Nam va Nam Hai tuong đuong ve van luat va dau thanh, nhung Be Nam đuoc dung ma khong phai la Nam Hai): 

Ngoai ra thi ten theo am Han Viet tuong ung la Đong Duong cung đuoc su dung. Theo mot so tai lieu hang hai, ban đo cu vung bien nay con đuoc goi la Đong Duong Đai Hai (東洋大海). No cung dan đen ten tieng Viet cho Ban đao Đong Duong, trong khi quoc te goi ban đao nay la "Ban đao Trung-An".


= Cach goi theo Tay phuong =

Ten goi pho bien nhat cua bien nay trong hau het cac ngon ngu thuong la bien Nam Trung Hoa (South China Sea), hay bien Hoa Nam, mang y nghia la vung bien nam o phia nam cua đai luc đia Trung Quoc. Do tai Trung Quoc "Bien Đong" (Đong hai) đuoc dung đe chi bien Hoa Đong nen can chu y phan biet đe tranh lan lon hai khai niem "Bien Đong" khac nhau nay.

Ten goi quoc te cua Bien Đong ra đoi tu nhieu the ky truoc, la bien Nam Trung Hoa (South China Sea) hay goi tat la bien Hoa Nam vi thoi bay gio Trung Quoc la nuoc rong lon nhat, phat trien nhat trong khu vuc va co giao thuong voi phuong Tay qua con đuong to lua. Ten goi nhieu bien, đai duong von can cu vao vi tri cua chung so voi cac vung đat gan đo cho de tra cuu, khong co y noi ve chu quyen, can tranh nham lan. Co the ke ra cac thi du la An Đo Duong, la đai duong o phia nam An Đo, giap nhieu nuoc o chau A va chau Phi, khong phai la cua rieng nuoc An Đo; hay bien Nhat Ban, đuoc bao quanh boi Nga, Bac Trieu Tien, Han Quoc va Nhat Ban.


= Cach goi theo Trung Quoc =
Trai dai hang nghin nam Bac thuoc - Viet Nam bi Trung Quoc xam chiem, hau het ban đo Trung Hoa ve ve Viet Nam tu the ky XV hoac truoc nua cho toi đau the ky XX đeu ghi bien ca phia đong Viet Nam la Giao Chi duong, nghia la bien Giao Chi.
Thoi Han va Nam Bac trieu, nguoi Trung Quoc goi bien nay la "Truong Hai" (Han van phon the: 漲海, Han van gian the: 涨海), "Phi Hai" (Han van: 沸海), tu thoi Đuong dan dan đoi sang goi la "Nam Hai" (南海). Hien tai "Nam Hai" la ten goi quan phuong cua bien nay o Trung Quoc. Tu thoi can đai, do ten goi cua bien nay trong nhieu ngon ngu mang y nghia la bien nam o phia nam Trung Quoc nen khi dich sang Trung van đa lam phat sinh them ten goi "Nam Trung Quoc Hai" (gian the: 南中国海, phon the: 南中國海) va "Trung Quoc Nam Hai" (phon the: 中國南海, gian the: 中国南海).
That Chau Duong la vung Bien Đong nam giua đao Hai Nam va quan đao Hoang Sa ngay nay, o phia đong nam đao Hai Nam. Nam Duong la ten nguoi Trung Quoc the ky 19 goi phan lon Bien Đong, tru vinh Giao Chi (tuc vinh Tonkin hay vinh Bac Bo).


= Cach goi theo Philippines =
Philippines goi la bien Luzon (theo ten hon đao lon Luzon cua Philippines) hoac bien Tay Philippines (West Philippines Sea).


= Cach goi theo khu vuc Đong Nam A =
Trong boi canh tranh chap cang thang ve phan chia chu quyen vung bien, đa co quan điem cua mot so hoc gia – su gia đe xuat đoi ten bien thanh "bien Đong Nam A" ("Southeast Asia Sea") hay bien Đong Nam chau A (South East Asia Sea) - la mot ten goi trung lap. Ten goi nay bat nguon tu viec khu vuc kinh te Đong Nam A đang la thi truong nang đong đang đa phat trien; cac nuoc khu vuc Đong Nam A bao boc hau nhu toan bo chu vi cua "Bien Đong" voi tong chieu dai bo bien vao khoang 130.000 km trong khi đuong bo bien cua cac tinh duyen hai phia nam Trung Quoc chi vao khoang 2.800 km.


Đia ly = Gioi han =
To chuc Thuy van hoc Quoc te đe ra gioi han cua Bien Đong nhu sau:

O phia nam: gioi han phia đong va phia nam cua eo bien Singapore va eo bien Malacca, phia tay đen Tanjong Kedabu (1°06′B 102°58′Đ), trai xuong bo bien phia đong đao Sumatra toi mui Lucipara (3°14′N 106°05′Đ) roi đen Tanjong Nanka - cuc tay cua đao Banka - bang qua đao nay đen Tanjong Berikat (2°34′N 106°51′Đ) roi đen Tanjong Djemang (2°36′N 107°37′Đ) tren đao Billiton, sau đo men theo bo bien phia bac đao nay đen Tanjong Boeroeng Mandi (2°46′N 108°16′Đ) roi tu đo đen Tanjong Sambar (3°00′N 110°19′Đ) - cuc tay nam cua đao Borneo.
O phia đong: xuat phat tu Tanjong Sambar, đi qua bo phia tay đao Borneo đen điem phia bac Tanjong Sampanmangio, roi theo mot đuong thang đen cac điem phia tay cua đao Balabac va cum ran đa Secam, huong đen điem phia tay cua đao Bancalan va đen mui Buliluyan (điem tay nam cua đao Palawan), bang qua đao nay đen điem phia bac mui Cabuli, roi tu đay đen điem tay bac cua đao Lubang va đen mui Fuego (14°08'B) thuoc đao Luzon, bang qua đao nay đen mui Engano (tuc điem đong bac cua đao Luzon), roi sau đo đi doc theo mot đuong thang noi mui nay voi điem phia đong cua đao Balintang (20°B) va điem phia đong cua đao Y'Ami (21°05'B), roi tu đay huong đen Garan Bi (mui phia nam cua đao Đai Loan (Formosa), bang qua đao nay đen điem đong bac cua Santyo (25°B).
O phia bac: tu Fuki Kaku - điem phia bac cua đao Đai Loan - đen đao Nguu Son, roi sau đo đen điem phia nam cua đao Binh Đam (25°25'B) roi huong ve phia tay doc theo vi tuyen 25°24'B toi bo bien Phuc Kien.
O phia tay: đat lien chau A, gioi han phia nam cua vinh Thai Lan va bo bien phia đong ban đao Ma Lai.

Bien nam tren mot them luc đia ngam; trong nhung ky bang ha gan đay nuoc bien đa ha thap xuong hang tram met, va Borneo tung la mot phan cua luc đia chau A.
Cac nuoc va lanh tho co bien gioi voi vung bien nay (theo chieu kim đong ho tu phia bac) gom: đai luc Trung Quoc, Ma Cao, Hong Kong, Đai Loan, Philippines, Malaysia, Brunei, Indonesia, Singapore, Thai Lan, Campuchia va Viet Nam.
Nhieu con song lon chay vao Bien Đong gom cac song Chau Giang, Man Giang, song Cuu Long (Phuc Kien), song Hong, song Me Kong, song Rajang, song Pahang va song Pasig.


= Đia danh trong Bien Đong =

Vinh Bac Bo la phan Bien Đong giua mien Bac Viet Nam voi Đao Hai Nam mien Nam Trung Quoc. Bo phia tay la bo bien Viet Nam tu Thanh Hoa đen Mong Cai. Phia bac tu Mong Cai tro sang phia đong la 2 tinh Quang Tay, Quang Đong cua Trung Quoc voi ban đao Loi Chau. Bo đong la đao Hai Nam cua Trung Quoc. Trong vinh co hang nghin đao nho, voi cac đao trong vinh Ha Long đuoc UNESCO xep loai la di san thien nhien the gioi. Đao Bach Long Vi thuoc Viet Nam o giua vinh, co dien tich khoang 2,5 km².
Hai quan đao Hoang Sa va Truong Sa o giua Bien Đong đa đuoc nhieu chinh quyen Viet Nam lien tuc thuc hien chu quyen tu nhieu the ky qua. Quan đao Hoang Sa do Trung Quoc dung vu luc chiem giu mot phan tu nam 1956 va chiem giu hoan toan tu nam 1974. Tranh chap chu quyen, mot phan hay toan bo, cung đa dien ra tai quan đao Truong Sa giua Viet Nam, Trung Quoc, Philippines, Malaysia, Brunei va Đai Loan.
Nhung ly do chinh đe cac nuoc tranh chap chu quyen hai quan đao tren la:

Dien tich lanh hai voi đac quyen kinh te va viec trien khai quoc phong.
Bien Đong nam tren mot trong nhung đuong giao thong hang hai lon tren the gioi, co nguon thuy san va tiem nang dau khi.
Hien nay su tranh chap đang đuoc cac ben thuong luong đam phan vi su hoa binh va on đinh trong khu vuc đe phat trien kinh te.


= Cac đao va đa ngam =

Phia đong bac Bien Đong co quan đao Đong Sa (Pratas Islands) hien do Đai Loan quan ly nhung Trung Quoc cung tuyen bo chu quyen.
Phia tay bac Bien Đong cach đao Ly Son, Quang Ngai, Viet Nam khoang 200 km, cach đao Hai Nam, Trung Quoc 235 km co quan đao Hoang Sa voi 18 đao, con cat va 22 đa, bai (theo giao su Son Hong Đuc, thi co đen 230 đao, con, đa, bai). Phu Lam la đao lon nhat. Đo cao tuyet đoi lon nhat la 14 m, đo đuoc tai mot điem tren đao Đa. Quan đao nay hien đang nam duoi su kiem soat cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa (Trung Quoc) nhung Viet Nam va Đai Loan cung tuyen bo chu quyen.
Phia đong quan đao Hoang Sa co cac bai va nui ngam nhu bai ngam Macclesfield, nui ngam Stewart, bai ngam/can Truro va bai can Scarborough.

Bai can Scarborough: nam ve phia đong cua bai Macclesfield, gan bo bien Philippines. Đay la mot bai san ho sau khoang 15 m.
Bai ngam Truro: nam ve phia đong bai can Scarborough, sau 18,2 m.
Nui ngam Stewart: sau toi thieu 447 m, nam rat gan đao Luzon cua Philippines.
Ben trong vung bien, co hon 200 đao va bai đa ngam đa đuoc đat ten, đa so chung thuoc quan đao Truong Sa. Quan đao Truong Sa trai dai tren mot vung rong 810 km, dai 900 km voi khoang 175 thuc the đia ly đa đuoc xac đinh; hon đao lon nhat la đao Ba Binh voi chi hon 1,36 km chieu dai va điem cao nhat la 3,8 met.
Co mot nui ngam rong 100 km đuoc goi la bai Co Rong (ten tieng Anh: Reed Bank), nam o đong bac quan đao Truong Sa, cach biet khoi đao Palawan cua Philippines boi mang bien Palawan. Hien bai Co Rong nam sau 20 m duoi muc nuoc bien, song truoc kia no tung la mot vung đat noi truoc khi bi nuoc bien nhan chim vao cuoi thoi bang ha.


Đia chat Bien Đong đuoc hinh thanh tu the Oligocen muon đen the Miocen som (32-17 trieu nam truoc) bang co che tach gian đay đai duong, tiep tuc phat trien nhu mot bien ria trong suot đai Kainozoi (đai Tan Sinh) muon. Hien co nhieu quan điem khac nhau ve co che thanh tao Bien Đong.


Tai nguyen thien nhien Đay la mot vung bien co y nghia đia ly chinh tri vo cung quan trong. No la đuong hang hai đong đuc thu hai tren the gioi, trong khi neu tinh theo tong luong hang hoa thuong mai chuyen qua hang nam, hon 50% đi qua eo bien Malacca, eo bien Sunda va eo bien Lombok. Hon 1,6 trieu m³ (10 trieu thung) dau tho đuoc chuyen qua eo bien Malacca hang ngay, noi thuong xay ra cac vu hai tac, nhung hien đa giam nhieu so voi giua the ky XX.
Vung nay đa đuoc xac đinh co tru luong dau mo khoang 1,2 km³ (7,7 ty thung), voi uoc tinh tong khoi luong la 4.5 km³ (28 ty thung). Tru luong khi tu nhien đuoc uoc tinh khoang 7.500 km³.
Theo nhung nghien cuu do So moi truong va cac nguon loi tu nhien Philippines, vung bien nay chiem mot phan ba toan bo đa dang sinh hoc bien the gioi, vi vay no la vung rat quan trong đoi voi he sinh thai.


Tranh chap bien Co rat nhieu tranh cai ve lanh hai tren vung Bien Đong va cac nguon tai nguyen cua no. Boi Luat bien nam 1982 cua Lien Hop Quoc cho phep cac nuoc co vung đac quyen kinh te (EEZ) mo rong 200 hai ly (370,6 km) tu lanh hai cua ho, tat ca cac nuoc quanh vung bien co the đua ra tuyen bo chu quyen voi nhung phan rong lon cua no. Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa tuyen bo chu quyen hau nhu toan bo vung bien. Nhung bao cao gan đay cho thay Trung Quoc đang phat trien mot nhom tau san bay đe bao ve nhung đuong van chuyen nhien lieu o Bien Đong. Nhung vung co nguy co tranh chap gom:

Indonesia va Trung Quoc ve vung bien phia đong bac quan đao Natuna.
Philippines va Trung Quoc ve nhung khu khai thac khi gas Malampaya va Camago; ve bai cat ngam Scarborough.
Viet Nam va Trung Quoc ve vung bien phia tay Quan đao Truong Sa. Mot so hay toan bo quan đao Truong Sa đang bi tranh chap boi Viet Nam, Trung Quoc, Đai Loan, Philippines va mot so nuoc khac.
Quan đao Hoang Sa đang bi tranh chap boi Viet Nam va Trung Quoc; Trung Quoc quan ly mot phan quan đao tu nam 1956 va toan bo quan đao tu nam 1974 đen nay.
Malaysia, Campuchia, Thai Lan va Viet Nam ve nhung vung o Vinh Thai Lan.
Singapore va Malaysia doc theo Eo bien Johor va Eo bien Singapore.
Ca Trung Quoc va Viet Nam đeu theo đuoi cac tuyen bo chu quyen mot cach manh me. Cac nuoc tranh chap thuong xuyen thong bao ve cac vu va cham giua cac tau hai quan.
Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A (ASEAN) noi chung va Trung Quoc noi rieng luon muon đam bao rang nhung tranh chap ben trong Bien Đong se khong leo thang tro thanh xung đot quan su. Vi vay, cac co cau phat trien chung (Joint Development Authorities) đa đuoc lap ra tai cac vung tranh chap chong lan đe cung phat trien vung va phan chia quyen loi cong bang tuy nhien khong giai quyet van đe chu quyen cua vung đo. Đieu nay đa tro thanh su thuc, đac biet la o Vinh Thai Lan. Tuy nhien, gan đay Trung Quoc đa tuyen bo se khong ngai dung vu luc đe chiem đoat quan đao Truong Sa.
Trung Quoc tang cuong cai tao cac đao va bai đa tu nhien, xay dung cac khu quan su. Đac biet la viec xay dung cac đuong bang, cang tang cuong them muu đo chiem tron Bien Đong, thuc hien yeu sach "đuong 10 đoan" (von khong đuoc quoc gia hay to chuc nao cong nhan). Nhung tuyen bo lanh tho chong lan o Pulau Pedra Branca hay Pulau Batu Putih cua ca Singapore va Malaysia đa đuoc đua ra Toa an Cong ly Quoc te. Toa an phan quyet theo chieu huong co loi cho Singapore.


Xem them Vinh Bac Bo
Vinh Thai Lan


= Chu thich =


Đoc them Li, Tana (2024). A Maritime Vietnam: From Earliest Times to the Nineteenth Century. Cambridge University Press. ISBN 9781009237628.


Lien ket ngoai South China Sea Virtual Library
Weekly Piracy Report Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine