William Wyler (01/07/1902 – 27/07/1981) la mot đao dien tien phong ve phim anh, nha san xuat va bien kich nguoi My goc Alsace (thuoc Phap). Ong la mot trong nhung bieu tuong cua nen cong nghiep phim Hollywood.
Cac tac pham noi tieng cua ong gom Ben-Hur (1959), The Best Years of Our Lives (1946), va Mrs. Miniver (1942) đa mang đen cho ong giai Đao dien xuat sac nhat va Phim xuat sac nhat, Giai thuong đien anh Oscar. Nam 1936, ong gianh đuoc đe cu Oscar đau tien trong vai tro đao dien phim Dodsworth (phim co Walter Huston va Mary Astor thu vai chinh), đanh dau 20 nam cong hien khong ngung cua ong cho nen đien anh.
Nha su hoc đien anh Ian Freer goi Wyler la tin đo cua chu nghia hoan hao, nguoi luon khao khat luu giu va mai giua moi sac thai. Viec ong đua dong van hoc co đien vao cac rap chieu phim lon va đat đuoc nhung thanh cong vang doi đa đua ong tro thanh mot trong nhung nha lam phim Hollywood giau co nhat trong nhung nam 30 va 40.
Cac phim noi tieng khac cua ong gom co Funny Girl (1968), How to Steal a Million (1966), The Big Country (1958), Roman Holiday (1953), The Heiress (1949), The Letter (1940), The Westerner (1940), Đoi gio hu (1939), Jezebel (1938), Dodsworth (1936), A House Divided (1931), va Hell's Heroes (1930).


Thoi nien thieu William Wyler đuoc sinh ra trong mot gia đinh Do Thai, bo la nguoi Thuy Si va me la nguoi Đuc, o vung Mulhouse, Alsace, Phap (ve sau thuoc Đe che Đuc). Me ong la chau cua Carl Laemmle, nguoi sang lap Universal Pictures. Cha ong, Leopold, khoi nghiep la mot nha buon, sau nay la mot doanh nhan thanh đat ve kinh doanh quan ao nam gioi.
Trong suot thoi tho au, Wyler thuong xuyen phai chuyen truong do bi đuoi hoc vi hanh kiem. Me ong thuong đua ong va anh trai Robert toi cac buoi hoa nhac, opera, rap hat va rap chieu phim. Gia đinh ong va ban be hay to chuc nhung buoi dien nho khong chuyen tai nha đe giai tri.
Sau khi nhan ra rang William khong hung thu voi viec kinh doanh gia đinh, va trai qua nhung nam kho khan ve tai chinh sau Chien tranh the gioi thu nhat, me ong, ba Melanie, lien lac voi nguoi ho hang xa đe tim kiem mot co hoi lam viec cho ong. Laemmle hang nam thuong đen chau Au đe tim nhung chang trai tre đay hua hen đen My lam viec cho ong ta.
Vao nam 1921, Wyler tinh co đi tren cung mot con tau toi New York voi mot chang trai tre nguoi Sec la Paul Kohner. Sau mot thoi gian nghi ngoi ngan ngui tren chuyen tau hang nhat đo, ho ngo ngang khi biet minh phai tra tien cho chuyen đi bang viec lam phuc vu tren tau voi muc luong $25/tuan đe đen Universal Pictures o New York. Sau khi lam viec vai nam o New York va phuc vu o Luc luong Canh sat Quoc gia New York trong mot nam, Wyler quyet đinh rang ong muon đen Hollywood va tro thanh mot đao dien.


Su nghiep đien anh Vao khoang nam 1923, sau khi đang ky quoc tich My, Wyler đen Los Angeles va bat đau lam viec cho Universal Studios voi cong viec lau san va khuan vac. Co hoi đa đen khi ong đuoc thue lam tro ly bien tap thu 2. Trang thai lam viec cua ong rat that thuong nen Irving Thalberg đat cho ong biet danh "Worthless Willy". Sau vai lan nhu vay (co lan bi đuoi viec), Wyler bat đau mong muon tro thanh mot đao dien. Ong bat đau voi vai tro tro ly đao dien thu 3 va vao nam 1925, ong tro thanh đao dien tre tuoi nhat, thuc đay danh tieng cua Universal trong long gioi khan gia phuong Tay. Nam 1928, ong tro thanh cong dan hop phap cua Hop chung quoc Hoa Ky. Ong đao dien bo phim đau tien khong mang phong cach phuong Tay cua minh la Anybody Here Seen Kelly? (bo phim đuoc cho la đa bi mat tich) vao nam 1928. Tiep đo la nhung bo phim cam cua ong nhu: The Shakedown va The Love Trap.
Wyler som chung to đuoc tai nang cua minh va đau nhung nam 30 cua the ky 20, ong đa tro thanh mot trong nhung tai san lon nhat cua Universal, đao dien nhung bo phim nhu The Love Trap, Hell's Heroes, Tom Brown of Culver, va The Good Fairy. Ong noi tieng boi su tan bao cua minh va rat co duyen voi giai thuong. Ong con nhan đuoc nhieu nhung loi khen tu phia cac dien vien. Sau khi roi Universal, ong bat đau mot su hop tac lau dai voi Samuel Goldwyn - nha san xuat cung lam viec voi ong đe cho ra đoi nhung bo phim kinh đien nhu Dodsworth (1936), These Three (1936), Dead End (1937), Đoi gio hu (1939), The Westerner (1940), The Little Foxes (1941) va The Best Years of Our Lives (1946).
Laurence Olivier, nguoi đa gianh đuoc đe cu Oscar đau tien trong đoi cho vai dien trong bo phim Đoi gio hu cua đao dien William Wyler, cho biet rang Wyler la nguoi đa day anh cach dien, cho du hai nguoi thuong xuyen co nhung bat đong trong suot qua trinh lam phim. Olivier giu ky luc cho hau het cac đe cu trong hang muc Nam dien vien xuat sac nhat. Bette Davis nhan đuoc ba đe cu Oscar cho vai dien trong phim cua đao dien Wyler, va gianh cho minh giai Oscar lan thu hai trong bo phim san xuat nam 1938 cua Wyler la Jezebel. Charlton Heston đa gianh đuoc đe cu duy nhat va giai Oscar o hang muc Nam dien vien xuat sac nhat cho bo phim Ben-Hur (1959) cua Wyler. Barbra Streisand đong gianh giai Oscar tai hang muc Nu dien vien xuat sac nhat nam 1968 cho vai dien đau tay cua co la nghe si Fanny Brice trong bo phim Funny Girl. Audrey Hepburn đa gianh đuoc giai Oscar cho vai dien đau tien cua co trong phim Roman Holiday. Tong cong, đa co tat ca 13 dien vien đa gianh đuoc cac giai Oscar tu nhung bo phim đuoc đao dien boi William Wyler.
Vao nam 1941, Wyler đa đao dien mot trong nhung bo phim rat quan trong thoi bay gio nham thuc tinh xa hoi My đang cham cham trong viec nhan thuc moi đe doa tu chau Au va ung ho Anh chong lai Đuc Quoc xa, đo la bo phim Mrs. Miniver (1942), mot cau chuyen ve mot gia đinh trung luu Anh đang xoay xo voi cuoc song duoi thoi chien. Mrs. Miniver đa mang lai cho Wyler giai thuong Oscar lan đau tien trong đoi, giai Đao dien xuat sac nhat, cung voi 5 giai Oscar khac.
Vi Wyler la mot nguoi đi theo chu nghia hoan hao va cau toan nen ong co mot biet danh la "Wyler 90-lan". Trong mot canh quay cua bo phim Jezebel, Wyler yeu cau Henry Fonda thuc hien đen 40 lan, loi huong dan cua ong chi la "Lai!" sau moi lan quay hong. Khi Fonda yeu cau mot su huong dan ti mi hon, Wyler tra loi, "No rat te". Tuong tu nhu vay, khi Charlton Heston hoi đao dien ve nhung thieu sot cua minh trong vai dien trong bo phim Ben-Hur, Wyler bac bo quan ngai cua minh voi mot đon gian "Hay lam tot hon".


Chien tranh the gioi lan thu 2 Giua nam 1942 va 1945, Wyler đam nhan mot vi tri quan trong trong Luc luong Khong quan Hoa Ky va đao dien hai bo phim tai lieu la The Memphis Belle: A Story of a Flying Fortress (1944) va Thunderbolt (1947) - bo phim do Wyler đong đao dien voi Lester Koenig va John Sturges, la mot cau chuyen cua phi đoi may bay chien đau-nem mom P-47 o Đia Trung Hai. Wyler đa rat mao hiem khi quay bo phim The Memphis Belle, bay tren lanh tho cua đich trong cac vu nem bom thuc te vao nam 1943; vao mot chuyen bay, Wyler đa bi bat tinh do thieu khi oxy. Đong nghiep cua Wyler, nha quay phim Harold J. Tannenbaum đa bi ban va thiet mang trong qua trinh lam phim, con Wyler thi bi mat thinh giac do am thanh lon cua đong co may bay.
Wyler đa đao dien mot bo phim ghi lai tam trang cua ca đat nuoc ngay sau chien tranh. The Best Years of Our Lives (1946) la cau chuyen cua 3 cuu chien binh tro ve nha va hoa nhap voi cuoc song thuong nhat. Đay la mot bo phim ca nhan cua Wyler, ghi lai tu nhung kinh nghiem cua ong khi song xa gia đinh trong 3 nam. The Best Years of Our Lives đa gianh đuoc giai Oscar cho Đao dien xuat sac nhat (lan thu hai cua ong) va phim xuat sac nhat.


Thoi hau chien Suot giai đoan hau chien ngay sau đo, Wyler đao dien rat nhieu bo phim nhan đuoc su đanh gia cao va co tam anh huong lon, The Heiress đa mang lai cho Olivia de Havilland giai Oscar lan thu hai; Roman Holiday (1953) đa gioi thieu thanh cong Audrey Hepburn toi cong chung My, đong thoi mang lai đe cu va giai thuong Oscar đau tien cho su nghiep cua nu dien vien nay; Friendly Persuasion (1956) đa đuoc trao giai Palme d'Or (Golden Palm) trong Lien hoan phim Cannes; va Ben-Hur (1959) đa gianh đuoc 11 giai Oscar, ky luc nay đen gio chi đuoc lap lai hai lan voi cac bo phim Titanic (1997) va Chua te cua nhung chiec nhan 3: Su tro ve cua nha vua (2003). Wyler đa gianh cho minh giai thuong Oscar lan thu 3 trong hang muc Đao dien xuat sac nhat cho bo phim Ben-Hur.
Nhung bo phim cua Wyler đa mang lai cho cac nghe si tham gia trong phim nhieu giai thuong hon bat ky đao dien nao trong lich su Hollywood. Ong đa đat đuoc tong cong 12 đe cu Oscar cho hang muc Đao dien xuat sac nhat, đong thoi hang loat cong su va dien vien cua ong cung gianh đuoc cac giai Oscar va cac đe cu. Vao nam 1965, Wyler đa gianh giai thuong Irving Thalberg cho thanh tuu su nghiep. 11 nam sau, ong nhan đuoc giai Thanh tuu cuoc đoi cua Vien Đien anh Hoa Ky. Ngoai giai cho phim xuat sac nhat va Đao dien xuat sac nhat, 13 bo phim cua Wyler đa nhan đuoc cac đe cu Oscar cho phim xuat sac nhat.
Phong cach nghe thuat cua Wyler (theo nhung binh luan nghiep du) noi tieng la kho hieu. Ong khong xay dung he thong nhan vat co đinh nhu cac đao dien khac. Ong đao dien rat nhieu phim o moi the loai. Cach ong đieu chinh anh sang, đo xa cua may quay va su nghiem tuc trong cong viec cho thay su lien mach trong the gioi quan cua ong.
Nhung hinh anh ve con nguoi cua Wyler đa đuoc kheo leo đua vao cac bo phim The Children's Hour, The Collector, Funny Girl (bo phim đa mang lai cho Barbra Streisand giai Oscar cho Nu dien vien xuat sac nhat), va bo phim cuoi cung cua ong The Liberation of L.B. Jones. Mac du, ong con rat nhieu du đinh o phia truoc nhung tinh trang suc khoe đa khien ong phai tu bo nhung bo phim va gianh nhieu thoi gian hon cho gia đinh.
Vao ngay 24 thang 7, nam 1981, Wyler thuc hien mot cuoc phong van voi con gai minh - nha san xuat Catherine Wyler cho bo phim tai lieu ve cuoc đoi va su nghiep cua ong ''Directed by William Wyler''. Chi vai ngay sau đo, Wyler qua đoi vi mot con đau tim. Nhung loi cuoi cung cua Wyler ve đien anh tap trung vao du đinh cua ong la "Tiep theo se la... "Going Home" ". Wyler hien yen nghi o Cong vien nghia trang tuong niem Forest Lawn o Glendale, California.
Wyler tung co mot cuoc hon nhan ngan ngui voi Margaret Sullavan (25/11/1934 - 13/03/1936), sau đo ket hon voi Margaret Tallichet vao ngay 23, thang 10 nam 1938. Ho co voi nhau 5 nguoi con Catherine, Judith, William Jr., Melanie va David va song cung nhau cho đen khi ong qua đoi.


Giai thuong Wyler la đao dien co nhieu đe cu nhat trong lich su giai Oscar voi tong cong 12 đe cu. Ben canh đo, Wyler rat loi lac khi gianh đuoc 3 giai Oscar cho Đao dien xuat sac nhat cho 3 bo phim Ben-Hur, The Best Years of Our Lives, va Mrs. Miniver. Ong va đao dien Frank Capra, chi xep sau đao dien John Ford - nguoi đa gianh đuoc 4 giai Oscar cho hang muc nay.
William Wyler nhan giai Thanh tuu Cuoc song AFI lan thu 4 vao nam 1976.


Tham khao