Guitar (phien am: ghita, tieng Phap: guitare; tieng Anh: guitar), con đuoc biet đen duoi ten goi Tay ban cam (西班琴), Cat tha (吉他) von xuat xu la mot nhac cu co cach đay hon 500 nam (loai guitar co), sau nay nguoi Tay Ban Nha moi cai tien no thanh đan guitar ngay nay. Đan guitar truoc kia chi von ven co 1 day, ngay nay co 6 day, tuy nhien van ton tai nhung loai đan guitar co 4, 7, 8, 10 va 12 day. No la mot loai nhac cu co phim va day, co ung dung rong rai trong cac loai nhac, co the đem cho hat, hoa tau hoac đoc tau.
Guitar la mot loai nhac cu co day, theo truyen thong đuoc lam tu go va dung day bang ruot đong vat, ni long hoac day thep va phan biet voi cac nhac cu co day khac bang cach lam va cach chinh am. Cay đan guitar hien đai đuoc ke thua tu cac loai đan gittern, vihuela, guitar bon thoi Phuc hung, va guitar 5 thoi baroque, tat ca đeu gop phan vao su phat trien cua nhac cu sau day hien đai nay.
Co ba loai chinh cua guitar acoustic hien đai: guitar co đien (day ni long), guitar acoustic day thep, va guitar archtop, ma đoi khi đuoc goi la "guitar jazz". Cac giai đieu cua mot cay guitar acoustic đuoc tao ra boi su rung đong cua day, khuech đai boi hop đan rong cua đan guitar, hoat đong nhu mot buong cong huong. Cay guitar co đien thuong đuoc choi nhu mot nhac cu đoc tau bang cach su dung ky thuat ngon tay toan dien, trong đo moi day đuoc tach rieng bang ngon tay cua nguoi choi, trai nguoc voi đanh hop am. Thuat ngu "tia ngon tay" cung co the am chi đen mot truyen thong nhac dan gian, nhac blues, bluegrass va nhac đong que o Hoa Ky. Guitar bass acoustic la mot nhac cu co đo cao not tram thap, duoi mot quang tam so voi mot cay đan guitar thong thuong.


Guitar dung vi keo Bowed guitar (guitar dung cay vi) la mot phuong phap choi guitar, acoustic hoac đien, trong đo guitarist su dung mot cay vi (cung vi cua violin hay cello), chu khong phai dung mong gay pho bien hon, đe lam rung cac day cua nhac cu, tuong tu nhu choi violin. Khong giong nhu cac nhac cu dung vi keo truyen thong nhu violin, guitar thuong co ban kinh cau tuong đoi bang phang va cac day co vi tri gan nhau, gay kho khan cho viec ghi cac not rieng le tren day giua. Ky thuat nay thuong đuoc lien ket voi Trang Jimmy cua Led Zeppelin va Yardbirds, cung nhu Jonsi cua Sigur Ros. Eddie Phillips thuoc nhom Sang tao Anh, la mot trong nhung nghe si guitar rock đau tien su dung cay cung trong bai hat "Making Time" nam 1966 cua ho.


Lich su Đan guitar co mot lich su phat trien lau dai, co le khoi đau tu chiec day cung cua nhung nguoi tho san co. Tieng bat cua day cung khi mui ten đuoc phong đi đa goi y cho nguoi xua sang tao ra đan lia, đan hac va đan lutz. Nhung chiec đan nay đuoc lam tu go, mai rua va gan đong vat. O Hy Lap, the ky 7, nguoi ta thay xuat hien pho bien đan lia va đan cithara (mot loai đan lon cong kenh, bat chuoc co cau cua đan lia voi mat go to ban).
Tu "guitar" bat nguon tu chu cithara. Cay đan guitar đau tien co le xuat hien o Ai Cap va Babylon tu 1000 nam truoc Cong nguyen. Trai qua nhieu bien đoi, no đuoc nhung đao quan xam luoc mang đen chau Au khoang the ky thu 8 va phat trien ruc ro vao the ky 14, đac biet tai Tay Ban Nha. Nguoi ta khong biet tu guitarra xuat hien o Tay Ban Nha tu khi nao. Tuy nhien, trong suot the ky 14, co hai loai nhac cu mang ten guittara la đan guittara Latina va guittara Morisca đa chiem ngoi vi đoc ton o xu so bo tot.
Cung voi nhung nhac cu bieu dien luu đong khac, cay đan rebec (đan violon 3 day thoi co) co bau tron đa theo chan cac đao quan xam luoc toi Tay Ban Nha, tro thanh mot nhac cu pho bien, lam nen mot lan gio moi cho cuoc song cua nhung nguoi dan noi đay. Rat nhieu nhac si đa sang tac Van ban lien ket dua tren thanh am cua đan Rebec. Tham chi Giao hoi Tay Ban Nha đa phai ra lenh cam cac nha tho đuoc choi loai nhac cu nay vi tinh chat phong khoang xo bo cua no.
Nhac cu bo day co nhat đuoc tim thay tai khu vuc Alaja Huyuk (thuoc ban đao Anatoli) co nien đai 1400 nam truoc Cong nguyen. Nguoi ta con tim thay mot buc tuong đa co o Hy Lap minh hoa mot phu nu đang om đan. Điem đac biet la tu the cua nang trung khop voi tu the choi đan cua cac nghe si guitar ngay nay.
Vao the ky thu 15 vihuela la nhac cu đau tien mang đay đu nhung đac trung cua cay đan guitar. Nhung ban nhac viet cho nhac cu nay con luu giu đuoc cho thay su hoan thien đang kinh ngac. Nhung cay đan đau tien tai Y mang lai nhung cai tien đang ke, lam nen đac trung cua cay guitar ngay nay. Đan co mot lo thoat am duy nhat, mot can đan va cac khoa. Day đan thuong gom 4 day đoi (nhu đan mandoline) va mot day đon. Hop đan co hinh so 8 va dai hon so voi cay đan guitar hien đai.
Tuy nhien, phai đoi đen the ky 19, duoi ban tay tai hoa cua nghe nhan bac thay Antonio de Torres Jurado (1817-1892) cay đan guitar moi tim đuoc su hoan hao cua minh: đon gian va thanh thoat. Đau tien phai ke đen ti le can xung. Trong thung đan, de Torres đa thay cho 4 hoac 5 thanh ngang truyen thong bang mot he thong 7 thanh go hinh de quat. Chung đuoc phan chia ty le mot cach chuan xac đen muc sau nay khong ai co the vuot qua va nho đo nhung cay đan cua de Torres luon co am thanh muot ma, truyen cam va suc ngan vang rat em, rat sau. De Torres cung la nguoi tim ra đo dai chuan muc cua day đan la 65 cm. Co the noi cho đen nay, kho ai co the vuot qua su mau muc ve thanh am va hinh dang cua cay đan cua de Torres.
Mot trong nhung giai đoan phat trien tot bac cua cay đan sau day la thoi vua Ludwig XIV. Nguoi ta co the thuong thuc tieng đan tu trong cung đinh giau sang toi nhung goc cho nho cua nhung nguoi binh dan. Ai ai cung say me guitar cho du ho o giai tang nao cua xa hoi. Tuy nhien, chinh vi y nghi ky quai cua tang lop quy toc rang ho đang cung thuong thuc am nhac voi gioi binh dan ma cay đan guitar đa co mot thoi gian dai khong he xuat hien o noi cung đinh.
Du the, cay đan guitar van am tham phat trien. Voi cam hung nghe thuat tu cuoc song binh dan, hoa si Michelangelo Merisi da Caravaggio đa sang lap ra mot truong phai nghe thuat pha tron giua tinh vat va phon thuc ma tam điem cua no la tieng đan guitar phong khoang va nhung buoc nhay vui nhon ben ban tiec cua nhung co nang hau gai va nhung anh chang nong phu hon hau. Co the noi đay cung la tien đe dan hinh thanh nen dong nhac flamenco vo cung quyen ru, đac trung Tay Ban Nha.
Nhung ten tuoi nhu Ferdinando Carulli (1770-1841), Fernando Sor (1778-1839), Mauro Giuliani (1781-1829), Matteo Carcassi (1792-1853) va đac biet la Francisco Tarrega (1852-1909) đa gop phan đua tieng đan guitar tro lai đoi song am nhac han lam. Nhung ban nhac kinh đien khong chi mo pham ma con tran đay tinh bieu cam va su tinh te. Voi mong muon cay guitar co mot vi tri trong dan nhac giao huong, Tarrega đa khong ngung phat trien ky thuat choi nhac guitar, chuyen soan cac tac pham cua Frederic Chopin, Robert Schumann, Johann Sebastian Bach cho guitar. Sau nay, tiep noi con đuong cua Francisco Tarrega, Andres Segovia (1893-1987) cung voi cay luc huyen cam lan luot chinh phuc tat ca cac phong hoa nhac.
Ben canh su phat trien cua dong nhac han lam, cay guitar cua Torres cung re nhanh sang dong am nhac binh dan ma đang ke nhat phai noi đen flamenco. Ket hop giua tieng guitar chau chuot, nhip đieu nhanh, nhung buoc nhay, tieng vo tay hay la dam got cua cac vu cong, flamenco thuc su mang đen cho nguoi thuong thuc su tuoi đep cua tam hon Tay Ban Nha. Biet bao the he nghe si flamenco đa noi tiep nhau giu gin va mo rong dong nhac nay. Tuy nhien, ho ke nghiep nhau chu yeu bang cach hoc truyen khau nen ten tuoi va am nhac cua ho cung chi đuoc "truyen khau" trong dan gian. Ramon Montoya (1880-1942) la nguoi duy nhat đa đua đuoc flamenco toi cac phong hoa nhac. Lam đuoc đieu nay la do ong đa ket hop mot cach hai hoa su thuan khiet cua flamenco va tinh ky thuat cua guitar co đien.
Sang đau the ky 20, cay guitar sau day đa co su phat trien manh me trong moi tang lop xa hoi. Cung voi nhung bien chuyen moi trong đoi song nghe thuat, kinh te, xa hoi, chinh tri, tieng đan guitar đa re sang cac nhanh moi nhu nhac rock, nhac jazz va tro thanh nhac cu pho thong nhat trong đoi song am nhac hien đai.


Cau tao Bo phan quan trong nhat cua đan la day đan va thung đan. Thung co tac dung cong huong va khuech đai am thanh. Khi ta gay day đan tuc la lam cho day đan rung đong, thung đan se cong huong voi tan so rung đong cua day đan, lam cho lop khong khi xung quanh mat thung đan dao đong voi cung tan so va tai ta nghe đuoc am thanh. Tuy theo tan so dao đong cua day đan ma tai ta nghe đuoc cac am thanh tram bong khac nhau.


= Phan co ban =


Phan loai Theo dong phat trien cua thoi gian, cung voi nhung bien đoi tat yeu cua xa hoi, tu tuong, y thuc cua con nguoi ma cay đan guitar cung co nhung cai bien đang ke.
Xet theo dong nhac, guitar đuoc phan chia thanh 2 dong chinh thong: guitar co đien va guitar nhac nhe. Guitar co đien thuong la đan go, co 6 day, đoi khi đuoc thiet ke thanh 12 day. Trong nhac nhe, co nhieu the loai phong phu hon nen nguoi ta cung đong thoi chia guitar thanh cac dong nhu guitar flamenco, jazz hay rock.
Xet ve cau tao, đan guitar đuoc chia thanh guitar đien, guitar Hawaii, guitar phim lom, guitar đem (bass), guitar hai can, guitar 4 day, 7 day, 12 day. Nhung thong thuong guitar đuoc chia lam 2 nhom lon: guitar thung (acoustic guitar) va guitar đien (electric guitar).


= Guitar thung =

Guitar thung đa tham nhap vao rat nhieu the loai am nhac khac nhau. Ben canh vai tro la nhung nha solo tuyet voi, acoustic cung đa hoa nhap rat hai hoa voi cac dung cu am nhac khac.
Guitar thung ve co ban la nhac cu khong dung đien, khoi luong nhe, thuong đuoc lam chu yeu tu go, de mang theo khi di chuyen. Day đan đuoc lam chu yeu tu day sat hoac day nilon. Trai voi Guitar đien, cay đan guitar thung khong su dung mot thiet bi tang am nao gan vao cay đan, trai lai no su dung mot mieng go tang am gan vao phia truoc than đan. Vi vay, so voi cac nhac cu khac trong mot dan nhac giao huong, am thanh cua cay guitar thung thuong nho hon va vi vay khi guitar đuoc choi chung trong cac dan nhac, no thuong đuoc gan them cac bo phan cam ung tu dung đe khuech đai am thanh (goi la pick-up). Cac guitar thung hien nay su dung rat nhieu loai pick-up khac nhau đe cac nhac cong co the de dang đieu chinh am luong cua guitar.
Đan guitar thung co kha nang trinh dien o nhieu the loai nhac khac nhau tu nhac co đien, nhac đong que, nhac jazz cho đen flamenco voi tinh bieu cam tuyet voi.
Guitar thung thuong co:

phim đan hep hon guitar co đien
thung đan hoi mong hon co đien, phia tren thuong co mot mieng hinh khuyet đe trang tri va tranh lam xuoc thung đan khi đanh mieng gay
Mot so cay, o mat ben tren cua thung đan con co cho đe moc day thiet ke san đe moc day đeo vao đung đanh
Ta co the chia guitar thung ra thanh nhieu nhom lon: guitar co đien va guitar flamenco; guitar day thep voi phan đau phang (con goi la guitar dan gian - folk guitar); guitar 12 day; guitar đau vom. Guitar thung con bao ham mot so loai guitar khong gan cac bo phan tang am va dung trong mot so truong hop nhu loai guitar thung đe đanh đem trong cac ban nhac, chung co cung tong voi loai guitar đien cung dung đe đanh đem.
Mot so bien the cua guitar thung:

Phien ban đau tien cua guitar thung la cay đan guitar co đien (classical guitar)
Đan day kim loai: đuoc tao vao khoang the ki 19. So voi day đan cua guitar co đien, điem khac biet lon nhat la no đuoc cang day kim loai va đoi khi thung đan to hon. Cung voi guitar đien (electric guitar), no đa tro thanh mot nhac cu cot loi trong nhac pop.
Guitar cong huong (resonator guitar): co than đan thuong đuoc lam tu kim loai. Cach lam nay giup nang cao am thanh đe choi trong dan nhac giao huong va thinh phong. No ra đoi o vung trung tam phia Bac Mi vao khoang thap nien 1920 va thap nien 1930.
Đan 12 day: co so day đan la 12, gap đoi mot cay đan binh thuong. Cu moi cap 2 day se the hien mot cao đo. Voi cay đan nay mot nghe si co the the hien nhu 2 nguoi đang cung choi. Do tinh chat 2 day/1 cao đo, tinh cong huong la rat cao nen co anh huong rat ro rang va tich cuc toi nguoi nghe.
Guitar Torres: đuoc coi la bac tien boi trong dong guitar thung hien đai. No co than đan to hon mot chut va rat giong cay đan guitar co đien.
Ngoai ra, o Viet Nam thi quen choi đan thung. Đan thung thi cung tuong tu nhu đan co đien, co cai than rong va co lo am thanh. Day thi thuong la sat bao đong, day cung hon loai nylon, va day đan đuoc giu tren minh đan bang sau cai chot nhua hoac kim loai, chu khong cot lai nhu đan nylon.


 Ba-roc/Phuc Hung  Tien than cua guitar hien đai. So voi guitar co đien, no nho va thanh tu hon, va am thanh phat ra cung nho hon. No co day đat thanh cap nhu guitar 12 day, nhung chi co 3-4 cap, khac voi guitar 12 day co 6 cap ung voi đu 12 day. Guitar Ba-roc đuoc dung đe đanh đem cung nhu đanh đon, va thuong đuoc thay trong cac buoi bieu dien am nhac vao thoi ky som cua lich su am nhac (500-1760 CN) (Instruccion de Musica sobre la Guitarra Espanola cua Gaspar Sanz xuat ban vao nam 1674 bao gom rat nhieu bai guitar đanh đon trong thoi ky đo). Trong khi guitar Ba-roc co than đang phang thi guitar Phuc Hung đuoc trang tri rat cau ky voi nhung lop go va nga voi trang tri tren khap than va co đan, va mot paper-cutout inverted "banh cuoi" phia trong lo than đan.


 Co đien  Nhac cu nay đuoc che tao tu mot ban thiet ke vao khoang 150 nam truoc đay. No la loai đan guitar thung co 6 day (thuong lam bang nilon), am thanh phat ra nghe em diu. Nhac cu nay co the đuoc dung trong rat nhieu loai the loai nhac khac nhau: tu nhac Tay Ban Nha, folk, jazz cho toi nhac đoc tau va hoa tau va thuong đuoc choi khi nhac cong ngoi tai mot vi tri co đinh.
Guitar co đien thuoc bo day, am vuc rong khoang 3 quang tam, đuoc che tao tu nhieu loai go khac nhau, co chieu dai xap xi 1 m. Nhac cu nay phat trien tu thoi Trung co. Thoi ky đau, no xuat hien o Tay Ban Nha va Y, giai đoan ay no co hinh dang nho gon hon loai Guitar co đien ngay nay.
Hien nay, cac loai guitar co đien su dung trong dan nhac giao huong Niibori Guitar đuoc phan loai nhu sau:

Guitar sopranino hay guitar piccolo, voi quang tam va quang nam cao hon binh thuong mot chut.
Guitar soprano, voi quang tam cao hon binh thuong.
Guitar alto, voi quang nam cao hon binh thuong.
Guitar chinh (guitar co đien nguyen mau).
Guitar đem Niibori, voi quang bon thap hon binh thuong. Niibori thuong chi đon gian goi đo la "guitar đem", mac du guitar đem cua Niibori khac voi cac loai guitar đem thong thuong.
Đai ho cam, voi quang tam thap hon binh thuong.


 Loai 12 day  La loai đan guitar co 12 day, nhieu gap đoi so luong day cua loai guitar thung chuan muc. Noi cach khac, no la loai guitar co 6 cap day dua theo loai guitar thong thuong: cap day so 1 la not Mi; cap so 2 la not Si; cap so 3 la not Sol; cap so 4 la not Re; cap so 5 la not La va cap so 6 la not Mi (thap hon not Mi cua cap day so 1 đung 2 quang tam).
Guitar 12 day thuoc bo day, am vuc khoang 3 quang tam, đuoc che tao tu go, kim loai va plastic. Đau the ky 19, nguoi ta đa gan them volume đe nhac cu nay tang them cuong đo am thanh. Trong ban nhac, nhiem vu cua guitar 12 day la đem hop am giu nhip. No phat ra am thanh kha "choi tai" nhu the co 2 cay guitar cung đuoc su dung mot luc.


 Torres  Nhac cu nay la ke tien nhiem cua loai guitar thung hien đai. No co nhung thiet bi tang am nam trong khuon đuc hinh nan quat o canh duoi cua mat than đan. Nhung thiet bi nay giup am thanh phat ra lon hon.
Guitar Torres thuoc bo day, am vuc rong 3,5 quang tam, tong chieu dai 81 cm. Than đan bang go voi 6 day ruot meo (gut). Truoc nam 1852, nghe nhan Tay Ban Nha Antonio de Torres Jurrado đa che tao ra nhac cu nay, do đo no đuoc đat ten la Torres guitar, mot loai nhac cu đa tro thanh chuan muc cho loai classical guitar hien đai. Guitar Torres lon hon nhung loai guitar truoc đay, đac biet la o phan than đan. Ve sau, nguoi ta đa tai cau truc phan ben trong than đan đe am thanh vang lon hon nua.


 Hawaii  Guitar Hawaii (tieng Viet: Ha Uy cam, đan Ha Uy Di) co 6 day nhung khong co phim. Nguoi choi dung mot thanh (khoi) kim loai (bang đong, thep khong ri...) o tay trai chan tren can đan đe tao nen cac phim. Đo dai ngan cua đoan day đan bi chan se tao ra cac not. Guitar Hawaii choi rat nhieu boi am, co rat nhieu boi am vi đo dai day đan co the thay đoi đuoc, va cac boi am ay du duong hon tieng guitar thong thuong.
Tay phai đe gay co 1 bo bon mong (tuong tu mong cua nguoi choi đan tranh) lap vao 4 ngon: cai, tro, giua, nhan.
Day cua guitar Hawaii la day tron, khong co vo boc ca sau day. 6 day nay cung khong đuoc len theo cac not mi, la, re, sol, si, mi nhu đan guitar Tay Ban Nha.
Nguoi choi khi dien tau thi đat đan tren đui, Gan giong tu the cua nhung nguoi choi đan tranh hoac đan tam thap luc.
Tai nuoc Viet Nam, vao giai đoan truoc 1954 co nhieu nhac si choi đan Ha Uy cam nhu Đoan Chuan, Hoang Giac, Nguyen Thien To, Nguyen Van Khanh, Xuan Loi, Lan Đai, Nguyen Van Đong,...


 Thep peđan  Đay cung la mot loai voi guitar Hawaii. Nhac cu nay khong co than đan, nhung lai co 2 can đan (moi can 10 day) đuoc đong khung tren mot ban phim. Guitar thep peđan la loai đan co nhieu ban đap đe chinh đo cao cua cac day. Đe tao ra nhung not rieng le va cac hop am, nguoi ta khay day va dung mot thanh thep hoac mot ong luot nhe doc theo chieu dai cua day.
Guitar thep peđan co am vuc rong 6 quang tam, than đan va chan thang đung bang go hoac kim loai. Nhac cu nay cao 23 cm, dai tu 71 đen 91 cm. Vao khoang nam 1830, nguoi ta mang loai đan nay tu Mexico đen Hawaii, the roi nhac cu nay phat trien manh va tro thanh vat đac trung cua cu dan đao Hawaii tu thap nien 1940. Joseph Kekuku (nghe si Hawaii) la nguoi đau tien đa dung mot vat gi đo luot doc theo chieu dai cua day trong luc khay đan đe tao ra am thanh "nhao". Sau đo, nguoi ta moi su dung mot thanh thep hoac mot ong đe thay the dung cu nay.
Mot trong nhung ky thuat pho bien khi choi Guitar thep peđan la su dung cac ban đap va đon bay đau goi đe thay đoi đo cao thap, tao ra nhung am thanh luyen lay.


 Đien đau vom  La loai đan guitar đau vom truyen thong đa đuoc cai tien vao cuoi thap nien 1930. Guitar đien đau vom thuoc bo day, co am vuc rong tren 3 quang tam, than đan lam bang go voi 6 day đan kim loai. Nhac cu nay rat thong dung đoi voi nhung nhac si choi nhac Jazz. Trong thap nien 1940, guitar đien đau vom đuoc cai tien kha nhieu, ket hop them mot cutaway, nhung bo cam ung am thanh va mot cong tac chon đo rung am thanh (selector switch). Loai đan nay phat ra tieng em diu va am. Neu gan them nhung thiet bi đien tu khac, nguoi ta co the choi nhung not rieng le hay tao thanh giai đieu hoac đoc tau.
Guitar đien đau vom la nhac cu goi y cho su phat trien loai guitar đien tu co than đan ran đac ngay nay.


 Phim lom  Luc huyen cam hay guitar Viet Nam, guitar phim lom, guitar vong co hoac guitar cai luong la cay đan đuoc cai bien tu đan guitar (guitare espagnole moderne) do cac nghe si cai luong Viet Nam sang tao ra. Tu cay đan guitar 6 day ban đau, nguoi ta khoet cac phim lom xuong chung 1 cm, hinh ban nguyet nham tao ra am thanh khac biet, tao đo ngan rung đac trung cua ca vong co. Khi dung choi nhac co, guitar phim lom khong dung day 6. Day đan đuoc len theo am giai ngu cung (pentatonic). Guitar phim lom đuoc chu yeu choi trong dan nhac cua cai luong, đon ca tai tu Nam Bo.


= Guitar đien =

Guitar đien, ve cau tao co ban, van giong guitar co đien. Gom 3 phan chinh: đau (machine head), can (neck) va than (body). Điem khac biet chu yeu cua guitar đien nam o phan than đan. Guitar đien co than đan đac va phang. Vi khong co than đan rong, guitar đien đuoc khuech am bang nhung bo phan cam ung tu (pick-up) noi voi cac cuon cam ung quan quanh cac loi (bobbin) đat chim trong than đan. Moi cay guitar đien co the co tu 1 đen 3 pick-up. Tren than đan con co 2 num đieu chinh am luong va am sac (tone) va lo đe cam day dan (jack) đen ampli. So voi đan go, day đan đien co khuynh huong mong va deo hon.
Ngoai ra, can cua guitar đien thuong co 22-24 co the len đen 28 ngan, khuynh huong thuong nho dan tu đau đan đen than đan. Guitar đien thuoc bo day, am vuc thap hon hoac bang 4 quang tam. No la san pham tong hop tu go, kim loai va plastic. Chieu dai cua đan tu 97 cm đen 102 cm. O My, nguoi ta đa nhieu lan thu nghiem nhac cu nay tu thap nien 1920 đen thap nien 1930. Ban đau, no la mot guitar thung gan bo khuech am o than đan. Đen đau thap nien 1950, Paul Bigsby va sau đo la Leo Fender đa cai tien thanh đan guitar ran đac voi hinh dang nhu ngay nay ta thuong thay.
Guitar đien thuong đuoc dien tau chu yeu theo phong cach nhac nhe. Tuy vao tung the loai, tung dong nhac ma guitar đien đuoc che tao theo nhung net rieng biet mot cach phu hop nhat. Voi nguoi choi jazz, blues, cay guitar co 3 pick-ups đon (single-coiled pick-ups) tao ra am sac lanh va "leng keng" rat đuoc ua chuong. Con voi nhung nguoi choi nhac rock, cay guitar co 2 pick-ups kep (humbuckle tone) tao nen am sac tram am, day dan co tinh kim loai đac trung luon la lua chon so 1.


= Les Paul =
Nhac cu nay xuat hien vao nam 1952. Nguoi ta đa lay ten cua Les Paul, mot nhac cong guitar cuoi thap nien 1940 va đau thap nien 1950, đe đat ten cho loai đan nay. Nhung mau thiet ke đau tien cua nhac cu nay do hang Gibson san xuat vao đau thap nien 1950. Tuy nhien, trong thoi ky ay, nhac cu nay chua đuoc pho bien rong rai nen it nguoi mua, vi the hang Gibson tam ngung san xuat vao nam 1960. Đen giua thap nien 1960, nho su chuyen đong manh cua dong nhac pop rock nen nhac cu nay đuoc phuc hoi va tro nen chuan muc cho toi ngay nay.
Guitar đien Les Paul thuoc bo day, am vuc rong tren 5 quang tam, lam tu go va co 6 day đan bang kim loai. Nhac cu nay dai tu 97 đen 102 cm.


= Cong huong =
Guitar cong huong (resonator, resophobic hay dobro) la loai đan guitar thung co nhung đia nhom hinh non gan ben trong than đan đe khuech đai am thanh. Nhac cu nay phat ra am thanh đu lon đe nghe trong nhung buoi hoa nhac truc tiep ma khong can may khuech am (ampli). Guitar cong huong va nhung loai đan co gan thiet bi khuech am khac nhu Dobros va Naitionals xuat hien lan đau tien trong thap nien 1930. Nguoi ta su dung cac nhac cu nay trong nhung ban nhac khieu vu, nhac Jazz va Blue. Loai đan nay thuoc bo day, am vuc rong 3 quang tam. Than đan lam bang go, plastic hoac kim loai. Chieu dai cua nhac cu nay tu 1,02 đen 1,07 m.


= Guitar tram (bass guitar) =

Guitar tram co nguon goc tu cay đan Đai ho cam, chiu trach nhiem be tram, noi ket giua trong va guitar lai voi nhau tao nen mot hoa am hoan chinh. Dua tren hinh mau cua cay Guitar đien, nguoi ta bat đau tao ra cay Guitar bass gom 4 day (E, A, D, G) bang kim loai, can đan đuoc chia thanh cac ngan (tu 22-24 ngan) voi thung đan đac va bo phan khuech am. Đen nam 1967 thi cay Guitar đem 5 day va 6 day cung ra đoi va, cho đen nay, đa co loai Guitar bass 7 day. Tuy nhien ve cau tao thi hau nhu khong co gi thay đoi nua. Bass đien cung su dung nhung đo nghe giong nhu Guitar đien.
Bass co am vuc thap hon guitar đien. Nhac cu nay co hai vai tro quan trong trong dan nhac: phat ra nhung not tram đe ho tro giai đieu chinh, va cung voi trong, no giu nhip đe giup nhung nhac cu khac choi đung nhip đieu chung cua ban nhac. Guitar bass thuoc bo day, am vuc rong 3 quang tam. Nhac cu nay co chieu dai 1,1 m, đuoc che tao bang vat lieu tong hop nhu go, kim loai va plastic.
Guitar bass do Leo Fender thiet ke lan đau vao nam 1951. Nguoi ta co the tao ra nhung am thanh khac nhau cho tung not tren nhac cu nay bang cach su dung he thong khuech am (ampli), fuzz box, he thong gay tieng vong (echo) va nhieu loai thiet bi nho khac. Ngay nay, cay Guitar bass 4 day xuat hien pho bien o cac dong nhac jazz, blues, rock va ban co đien.


= Bass khong phim =
Guitar đem khong phim (fretless bass guitar) xuat hien tu thap nien 1970, đuoc su dung rong rai nhu loai đan đai ho cam truyen thong. Nhac cu nay cho phep ban luot nhe qua cac not đe thay đoi đo cao thap cua am thanh. Guitar đem khong ngan phim phat ra am thanh phong phu, rat thong dung voi nhung nhac cong choi the loai jazz va rock fusion.
Đay la nhac cu thuoc bo day, am vuc khoang 3 quang tam, đuoc che tao tu go, kim loai va plastic. Chieu dai cua no tu 1,1 đen 1,2 m.
Ve co ban, Guitar đem Streinberger đuoc thiet ke khac biet so voi bat ky loai guitar nao. Than đan thuong đuoc lam bang plastic day, ran chan hon go cua loai đan bass truyen thong. No phat ra am thanh tho cung, ro rang. Than đan rong va nho, chua nhung thiet bi đien tu ma ampli va bo khuech am cho phep tao ra nhieu loai am thanh khac nhau.
Guitar đem Streinberger thuoc bo day, am vuc khoang 3 quang tam. Đe che tao nhac cu nay, nguoi ta su dung nhua aboxit gia co voi carbon va soi thuy ngan (mot loai than chi). Đay la nhung chat lieu moi nhat ma Ned Steinberger dung đe che tao nhac cu nay vao đau thap nien 1980. Theo cac chuyen gia, loai than chi đe lam đan nay đac gap 2 lan va cung hon 10 lan so voi go va lai ben va nhe hon thep.


Cac nghe si Ferdinando Carulli
Fernando Sor
Mauro Giuliani
Matteo Carcassi
Francisco Tarrega
Ramon Montoya
Andres Segovia
Miguel Llobet
Eddie van Der Meer


Cac nghe nhan Antonio de Torres
Manuel Ramirez
Herman Hause
Jose Luis Romanillos
Werner Schar


O Viet Nam = Hinh thanh =
Đan guitar xuat hien o Viet Nam tu bao gio la mot cau tra loi kho. Gia thuyet hien nay đuoc nhieu nguoi đong y la đan guitar đa theo chan cac co đao Tay Ban Nha du nhap vao Viet Nam tu đau the ky 19. Nhung phai đen nam 1920 moi bat đau xuat hien nhung nguoi Viet Nam choi guitar.
Nhung nguoi choi guitar đau tien o Viet Nam chinh la cac nghe si cai luong. Voi oc sang tao cua minh, ho đa tao ra cay guitar cai luong. Đay la dong guitar rat pho bien trong nhac tai tu Nam Bo truoc 1945 voi nhung ten tuoi nhu Tu Choi, Ba Keo, Bay Cay, Chin Hoa, Phung Ha, Nam Phi, Van Vi... Guitar phim lom la guitar du nhap tu nuoc ngoai đuoc khoet lom phim đan va len day theo am giai ngu cung (pentatonic) "Liu, Xe, Liu Ho, Liu" đe đan cac bai ban cai luong.
Vao thap nien 1930, tan nhac Viet Nam phat trien cung voi so luong nguoi choi guitar theo loi moi tang len. Ben canh nhung nguoi dien tau nguoi nuoc ngoai đa xuat hien nhung ten tuoi Viet Nam nhu Phan Van Truong, Canh Than, Đo Chi Khang, Thien To, Duong Thieu Tuoc. Tuy nhien, ho đeu tu hoc la chinh chu khong đuoc đao tao mot cach bai ban. Đieu nay đa lam anh huong khong nho toi su phat trien cua guitar, cac hinh thuc bieu dien va dien tau đeu mang tinh tu phat. Pho bien nhat la dang ban nhac gom 4 nhac cu: guitar Hawaii, guitar 6 day, Đai ho cam va guitar 4 day Hawaii (ukulele), choi hoa tau trong cac phong tra hoac quan bar. Cac hinh thuc khac nhu song tau hay đoc tau mai toi thap nien 1940 ve sau nay moi phat trien voi cac ten tuoi noi danh nhu Ta Tan, Pham Ngu...
Nam 1932, xuat hien cay đan guitar đau tien do nguoi Viet Nam lam la cay đan do cu Xuan Lan, nguoi lang Đao Xa (Ha Noi) che tac. Thoi ky nay cung xuat hien nhieu cua hieu lam đan nhu Nhac Son, Kim Thanh, Ta Tan.


= Phat trien =
Giua thap nien 1940, cay guitar đa gianh đuoc vi the quan trong trong gioi mo đieu cua Viet Nam. Voi tinh chat de choi, de hoc, gon nhe, guitar đa tro thanh ban đuong than thiet cua cac nhac si khang chien, gioi hoc sinh sinh vien va nhieu nguoi yeu nhac.
Nhieu tac gia đong thoi la nguoi đem guitar rat gioi đa xuat hien nhu Nguyen Xuan Khoat, Đo Nhuan, Pham Duy, Van Ky, Hoang Van, Trong Bang, Van Chung, To Vu, Nguyen Van Ty...


 Truoc 1975  Tuy nhien, vi yeu to chien tranh, đat nuoc bi chia cat, ma nghe thuat guitar cung vi the tro nen thang tram. Dan dan co su phan hoa ro ret tai hai vung Nam - Bac cua đat nuoc. Tai moi noi, guitar co nhung đac thu nhat đinh.
Tai mien Bac, cung voi su ra đoi cua bo mon guitar trong khoa giang day đau tien cua truong Am nhac Viet Nam (1956) do Ta Tan lam chu nhiem đa đanh dau buoc đi quan trong cho thay guitar đuoc chinh thuc chap nhan mot cach rong rai.
Nhac pham va sach giao khoa co gia tri đuoc bien soan cho guitar đuoc xuat ban mot cach rong rai. Cac nhac pham cua thoi ky nay hau het la đuoc chuyen soan (arrangement) tu cac ca khuc Viet Nam hay bien tau (variation) tren cac lan đieu dan ca. Hau het cac trung tam nghe thuat quan chung, chang han nhu nha van hoa đeu co cac lop day đan guitar. Nguon tiep xuc chu yeu cua cac nghe si guitar mien Bac la thong qua su vien tro cac bang nhac nuoc ngoai cua Lien Xo va cac nuoc Đong Au. Buoi trinh dien guitar đoc tau đau tien ra mat cong chung tai Ha Noi nam 1973 đa đuoc hoan nghenh nhiet liet.
Su mo rong phat trien cua guitar dan dan đa tao nen lop nghe si tre moi ben canh nhung đan anh đi truoc nhu Ta Tan, Van Vuong, Hai Thoai, Đo Truong Giang, Vu Bao Lam, Quang Khoi, Pham Van Phuc, Nguyen Van Ti, Nguyen Quang Ton,...
Song, do hoan canh chien tranh, thieu bai ban va đieu kien to chuc, thieu ca su lien he voi nen nghe thuat guitar the gioi, va thieu ca nghe si guitar bac thay đuoc đao tao chinh quy nen nghe thuat guitar o mien Bac luc đo phat trien cham va khong đeu.
O mien Nam, su phat trien cua guitar co phan thuan loi hon. Đan guitar đuoc đua vao chuong trinh giang day cua truong Quoc gia Am nhac Hue va truong Quoc gia Am nhac Sai Gon tu 1956. Them vao đo, gioi mo đieu o Sai Gon đuoc tiep xuc nhieu hon voi guitar co đien the gioi thong qua nhung buoi trinh dien cua cac bac thay nhu Siegfried Behrend, Julian Bream, Alice Artzt,... Guitar tu cho pho bien o phong tra, dan dan đa đi vao đoi song thuong nhat. Co rat nhieu dong guitar cung song song ton tai va ho tro cho nhau rat tot nhu guitar co đien, guitar flamenco, guitar jazz. Mot vai ten tuoi trong thoi ky nay phai ke đen Đo Đinh Phuong, Truong Hue Man, Vo Ta Han, Hoang Buu, Tran Van Phu hay Hoang Liem, Van Tro...


 Sau 1975  Đat nuoc thong nhat, nghe si guitar o hai mien co dip gap nhau, trao đoi kinh nghiem, bai ban va ky thuat. Tu đo tao co so cho nen nghe thuat guitar non tre cua Viet Nam co dip phat trien len mot trinh đo moi. Guitar van luon co cho trong long cong chung yeu nhac. Rat nhieu cuoc thi co quy mo đa đuoc to chuc. Cung voi su phat trien cua khoa hoc cong nghe, mang Internet, su giao luu cua nhung nguoi yeu guitar đa khong bi gioi han trong mot vung cu the ma co the thuong xuyen tim hieu trao đoi hoc hoi voi ben ngoai.
Chinh tu nhung cuoc bieu dien kha đeu đan trong thap nien 1980 tai thinh phong nho cua Nha van hoa quan Phu Nhuan ma cong chung yeu nhac co đien Sai Gon đa biet đen mot loat ten tuoi moi cua lang guitar nhu Pham Quang Huy, Chau Đang Khoa, Nguyen Thai Cuong, Huynh Huu Đoan, Duong Kim Dung,... co ca nhung nghe si nu tai nang nhu Ngo Thi Minh, Nguyen Thi Phi Loan...
Thap nien 1980 cung co the noi la giai đoan chin mui ve tai nang va đinh cao ve nghe thuat cua Phung Tuan Vu mot trong nhung nghe si guitar hang đau Viet Nam va la nguoi gop phan đao tao hang loat ten tuoi moi cua guitar Viet Nam sau nay. Trong khi đo, o Ha Noi cung xuat hien nhung tai nang moi đay trien vong nhu Đang Ngoc Long, Phan Đinh Tan, Pham Van Phuong, Nguyen Lan Anh... Trong so nhung cai ten vua ke, Đang Ngoc Long, đuoc tu nghiep o Đong Đuc, Phan Đinh Tan - tot nghiep tai Nhac vien Tchaikovsky (Kiev) - la nhung nghe si guitar (guitarists) đau tien cua Viet Nam đuoc theo hoc tai cac quoc gia co nen nghe thuat guitar phat trien. Nam 1992, sau khi tot nghiep xuat sac (Bang đo) tai Nhac vien Tchaikovsky (Kiev), Phan Đinh Tan đuoc Bo Giao duc va Đao tao, Bo Van hoa-Thong tin va Đai su quan Viet Nam tai Ukraina cho phep tiep tuc hoc nghien cuu sinh (1993-1997) va nghien cuu sinh cao cap (1997-1999), bao ve thanh cong Tien si nam 1997 va Tien si khoa hoc (Doctor of Science) nam 1999 chuyen nganh Ly luan va Lich su Van hoa. Phan Đinh Tan la tac gia cua nhieu cong trinh va khoang tren 30 bai bao chuyen đe. Trong đo nhieu cong trinh đuoc đua vao giang day va lam tai lieu tham khao tai cac quoc gia su dung tieng Nga (Van đe Đong-Tay va van hoa nghe thuat Đong Nam A; Tu đien Guitar; Van đe Đong-Tay: Tich phan va hoi tu nghe thuat...). Sau khi ve nuoc, tu nam 2001-2003, tham gia giang day tai Đai hoc quoc gia TP Ho Chi Minh (Đai hoc KHXHNV), Phan Đinh Tan đa tiep tuc nghien cuu cac cong trinh thuoc linh vuc van hoa hoc (Tu đien Van hoa hoc; Tim hieu gia tri cac ly thuyet van hoa hoc; Đia van hoa va buc tranh đia van hoa the gioi; Van hoa hoc nghe thuat...).


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai