Nghi vien, hay nghi hoi, la mot loai hinh thai cua co quan lap phap, do so luong đai bieu nhat đinh trong nhan dan bau ra ma hop thanh nham nam giu quyen lap phap; cac vi đai bieu nay goi la nghi si, co the thong qua bau cu truc tiep hoac bau cu gian tiep ma san sinh, cung co the la do nha nuoc uy nhiem. Nghi vien thuong dung đe chi va goi co quan lap phap cua nuoc dan chu, boi vi phan lon noi dung cong viec tien hanh cua no đen tu y muon cua nguoi dan, do đo cung đuoc goi la "co quan dan y"; tuy nhien, nghi vien cap bac nha nuoc, đuoc goi la nghi vien nha nuoc, goi tinh luoc la "quoc hoi". Nghi vien cua nuoc dan chu hien đai thong thuong đeu lay quoc hoi Anh Quoc co lich su lau dai nhat coi la khuon mau, Vuong quoc Lien hop Anh va Bac Ireland la mot nuoc co the che quan chu lap hien va che đo dan chu nghi vien đau tien, thi hanh che đo luong vien.
Nghi vien bat nguon tu Anh Quoc, la tu hoi nghi thu bac mang tinh chat phong kien ma dien bien toi nay. Nam 1266, quy toc Montfort lay danh nghia nhiep chinh đe trieu tap mo hoi nghi do quy toc, tang lu, ki si va cu dan thanh pho tham gia. Ve sau đuoc biet la điem mo đau cua nghi vien Anh Quoc, nam 1688 sau Cach mang Quang Vinh, nghi vien thong qua "Du luat Quyen loi" va "Luat ke thua ngoi vua" lan luot vao nam 1689 va 1701, cap cho nghi vien cac phuong dien quyen luc nhu che đinh luat phap, quyet đinh du toan tai chinh cong, quyet đinh ke thua ngoi vua va giam sat viec quan li hanh chinh, tu đo nghi vien bien thanh la co quan lap phap toi cao.
Mac du nghi vien pho bien bi coi la mot cai vong cua he thong cac nuoc dan chu, nhung mot bo phan cac nuoc phi dan chu cung co nghi vien "buc binh phong". The gioi ngay nay, nghi vien đang tiep nhan su giam sat va ap luc đen tu cong chung ma truoc gio chua tung co, đong vai tro ngay cang trong yeu o trong đoi song chinh tri cua đat nuoc. Ben trong quoc hoi thong thuong chia lam đang cam quyen va đang đoi lap, o trong tinh hinh binh thuong, đang cam quyen ho tro va ung ho chinh phu trung uong thuc thi viec chinh tri, tat ca chinh sach ma chinh phu trung uong đe xuat, thong thuong đua ra phat ngon bien luan co loi va bo phieu tan thanh đoi voi chinh phu trung uong, mong moi thong qua thuan loi tat ca du luat va du thao nghi quyet, nhung ma đang đoi lap thi trai lai, tham chi lam ra phan khang bang moi hinh thuc; do đo bat luan đang cam quyen hay đang đoi lap so nghi si o trong nghi vien vo cung trong yeu. Nguoi đung đau cua quoc hoi goi la "nghi truong", bac duoi co "pho nghi truong, bac duoi nua van con co "chu tich uy ban" cua moi cong viec, cac quan chuc nhu "nghi truong", "pho nghi truong" va "chu tich uy ban"  đeu la do nghi si đe cu lan nhau hoac thang chuc noi bo; chi co "tong thu ki" la quan chuc do chinh phu uy nhiem, vi vay tong thu ki khong co quyen phat ngon, bo phieu hoac phan xu quyet đinh, chi co quyen loi phe duyet van kien. Quy mo kien truc cua cao oc quoc hoi, thong thuong đai bieu quyen uy va ton nghiem cua nghi vien, tuong trung chu quyen thuoc ve nhan dan va nghi vien toi thuong.
Mat khac, so nghi si thong thuong co đinh nhung cung co the bien đong, đe tranh khoi chi tra gia thanh nghi si qua lon vao luc co qua nhieu nghi si, song luc qua it se anh huong chat luong tham tra du luat, chinh sach nha nuoc de bi quan lai thao tung.


Lich su “Nghi vien” bat nguon tu chu Latinh, y nghia ban đau la bien luan theo cach đam thoai, xuat hien đau tien bang mot loai hinh thuc cac đai bieu cung nhau hoi hop, trai qua dien bien va phat trien trong khoang thoi gian dai, cuoi cung coi la hinh thuc co ban cua dan chu xac lap pho bien o rat nhieu nuoc.
Nhin tu nguon coi lich su, co ghi chep rang rat nhieu bo lac nguyen thuy hoac du muc co cac thu linh hoac tu truong hoi hop cung nhau, đe thuong thao quan he cho đen tat ca van đe cua bo lac hoac nhom bo lac, thi du đai hoi Kurultai cua nguoi Mong Co.
O mot so thanh bang Hi Lap (thi du Athens) va nuoc Cong hoa La Ma cung ton tai co cau tuong tu nghi vien (vien nguyen lao). Sau khi tieu diet đe quoc La Ma, rat nhieu khu vuc o chau Au đa bao luu nghi vien quy toc va nghi vien đia phuong do nghi vien tu truong keo dai va dien bien toi nay. O trong mot so thanh thi cua chau Au đa hinh thanh nghi vien thanh pho do giai cap trung luu nhu thanh vien cong đoan cung voi thuong nhan, luat su va giao su hop thanh. Nhung nghi vien nay xet ve nguon goc, quyen loi va nghia vu cua thanh vien nghi vien co khac biet rat lon voi nghi vien ngay nay, nhung xet ve nguon coi lich su, co the đuoc xem la tien than cua nghi vien ngay nay.
Nam 1258, quan đoi cua Simon de Montfort, ba tuoc Leicester đoi thu 6 - em re cua quoc vuong Anh Henry III, xong vao cung đien, buoc Henry III đong y trieu tap mo hoi nghi ki ket "Đieu uoc Oxford" nham han che vuong quyen. Can cu "Đieu uoc Oxford", quyen luc nha nuoc đuoc nam giu boi mot uy ban gom 15 nguoi do quy toc kiem soat, do đo đa tien cu ten goi moi - Parliament. Chu nay xuat phat tu chu Phap parlement, nghia la "thuong nghi", ve sau trong tieng Anh bieu thi nghi vien.
Nam 1265, Anh trieu tap mo hoi nghi lan thu nhat. Nam 1266, Ba tuoc Montfort lay danh nghia nhiep chinh đe trieu tap mo hoi nghi do quy toc, tang lu, ki si va cu dan thanh pho tham gia, ve sau đuoc biet la điem mo đau cua nghi vien Anh Quoc, thong qua "Du luat Quyen loi" va "Luat ke thua ngoi vua" lan luot vao nam 1689 va 1701, cap cho nghi vien cac phuong dien quyen luc nhu che đinh luat phap, quyet đinh du toan tai chinh cong, quyet đinh ke thua ngoi vua va giam sat viec quan li hanh chinh, tu đo nghi vien bien thanh co quan lap phap toi cao.
Nghi vien đuoc coi la co quan lap phap, thong thuong co san quyen luc chinh tri co so nhat đinh, nhung ma quyen luc cua mot so nghi vien kha it, thi du nghi vien chau Au vao thoi ki đau ve co ban khong co bat ki quyen luc chinh tri gi.


Hinh thuc to chuc Nghi vien cua cac nuoc tren the gioi pho bien chon dung hinh thuc to chuc che đo nhat vien hoac che đo luong vien. Che đo nhat vien chi che đo ma nghi vien chi xep đat mot vien (đe thuong luong) va do no su dung va thuc thi toan bo chuc quyen cua nghi vien. Che đo luong vien chi che đo ma nghi vien xep đat hai vien va do hai vien su dung va thuc thi chuc quyen cua nghi vien.
Ten goi luong vien moi nuoc co khac nhau va rieng biet, thi du Anh Quoc la Vien Quy toc (cap thuong) va Vien Thu dan (cap ha), cac nuoc nhu Hoa Ky va Nhat Ban goi la Thuong vien (Tham Nghi vien) va Vien Dan bieu (Chung Nghi vien), Phap goi la Thuong vien va Quoc hoi, Ha Lan goi la Vien thu nhat (cap thuong) va Vien thu hai (cap ha), Thuy Si goi la Hoi đong Cac bang (cap thuong) va Hoi đong Quoc gia (cap ha), Đuc goi la Quoc hoi Lien bang (cap ha) va Hoi đong Lien bang (cap thuong), Nga goi la Hoi đong Lien bang  va Duma Quoc gia. Pho thong ma noi, cac nuoc ma chu nghia tu ban phat trien kha som phan nhieu chon dung che đo luong vien, ke tu sau Đai chien the gioi lan thu hai cac nuoc chau A va chau Phi moi đoc lap phan nhieu chon dung che đo nhat vien, nuoc co the che lien bang chon dung che đo luong vien.
Che đo luong vien bat nguon vao the ki XIV o Vuong quoc Anh luc vua Edward III con o ngoi vua, nam giu trieu chinh, trong nghi vien bao gom đai bieu bon phia quy toc, tang lu, ki si va cu dan thanh pho, boi vi chenh lech loi ich va đia vi, đai quy toc va đai tang lu ket hop cung nhau, ki si, binh dan va tieu quy toc, tang lu cap duoi cung ket hop cung nhau. Đai bieu cua hai bo phan nay tach ra tap hop, lien dan dan hinh thanh che đo luong vien. Thuong vien goi la Vien Quy toc, ha vien goi la Vien Thu dan. Montesquieu cho biet viec chon dung che đo luong vien co the phat huy tac dung rang buoc lan nhau, ngan cam hanh đong nong noi, khong can than o nghi vien. Rousseau thi cho biet quyen lap phap chi co the do nghi vien đon nhat đai bieu nhan dan su dung va thuc thi, khong thich hop chon dung che đo luong vien. Luc Hoa Ky che đinh hien phap vao nam 1787, cac nha lap hien đa so tan thuong hoc thuyet phan quyen, rang buoc va can bang cua Montesquieu, nhung ma luc đo lien bang vua moi thanh lap cung can phai quan tam đay đu loi ich cua moi bang, do đo đa kien lap quoc hoi theo che đo luong vien. Luc Phap che đinh hien phap quyen đau tien vao nam 1791, đa kien lap nghi vien theo che đo nhat vien can cu vao hoc thuyet cua Rousseau. Mac du hien phap đa khoi phuc che đo nhat vien mot lan vao nam 1848, nhung sau chinh bien cua Napoleon III vao thang 12 nam 1851 lai đoi thanh che đo luong vien, su dung va thuc thi tu luc đo cho đen nay. Tu the ki XIX đen đau the ki XX, nghi vien cac nuoc tren the gioi chon dung che đo luong vien chiem tuyet đai đa so. Bat đau giua the ki XX, cac nuoc đoc lap moi noi o vung đat khu vuc chau A va chau Phi, phan nhieu chon dung che đo nhat vien.
Nghi vien do nhieu nghi si hop thanh. Nghi si đuoc bau thong qua tuyen cu, nhat la nghi si Ha vien cua cac nuoc co che đo luong vien. Nghi si Thuong vien co the đuoc bau nho tuyen cu hoac đuoc bo nhiem hoac nho than phan đac thu ma co tu cach nghi si. Nhiem ki cua nghi si thuong dai hon nhiem ki Ha vien.
Nghi vien co nghi truong, đam nhiem chu tich nghi vien, chu tri ki hop nghi vien, nam giu chuong trinh nghi su, quan li va giam sat cong viec hanh chinh cua nghi vien, đai bieu nghi vien đoi ngoai. Ha nghi vien co cac loai uy ban thuong truc coi la co quan mang tinh ho tro, hiep tro nghi vien tham tra du thao nghi quyet co lien quan. Nghi vien cua che đo luong vien lai con co uy ban toan vien va uy ban hiep thuong luong vien. Nghi vien hien đai co đang đoan nghi vien đe cac chinh đang tang cuong kiem soat va anh huong đoi voi nghi vien.


Quyen luc chu yeu Chuc quyen cua nghi vien do hien phap quy đinh, chu yeu co:

Quyen lap phap: la quyen luc đuoc su dung va thi hanh đe che đinh, sua đoi va bai bo phap luat chieu theo trinh tu va phap luat quy đinh.
Quyen tai chinh cong: la thong qua viec xem xet thao luan du luat tai chinh cong, thuc thi giam sat đoi voi viec thu chi tai chinh cong cua chinh phu.
Quyen giam sat hanh chinh: la quyen luc giam sat cac loai hoat đong cong vu cua co quan hanh chinh ngoai tru quyen giam sat tai chinh cong. Viec van dung cu the cua cac đieu khoan chuc quyen đo co khac biet đang ke voi cac nuoc tu ban chu nghia, chu yeu chon dung cac hinh thuc nhu luan toi, chat van va bo phieu bat tin nhiem.


Phan gioi chuc quyen O trong nghi vien che đo luong vien, viec phan chia ranh gioi chuc quyen cua luong vien moi nuoc co khac nhau va rieng biet, đuoc chia lam 3 thu loai hinh:

Ha vien chiem uu the ro rang. Vi nhu ha vien Anh Quoc co đuoc quyen thao luan đau tien đoi voi du luat tai chinh cong; thuong vien chi co quyen tri hoan thong qua trong khoang thoi gian mot thang đoi voi du luat tai chinh cong ma ha vien thong qua;  thong thuong du luat cong đuoc ha vien thong qua tren ba lan lien tiep, thuong vien du cho phan đoi cung coi nhu thong qua.
Hai vien co ban co quyen ngang nhau, thuong vien hoi chiem uu the. Vi nhu quyen lap phap ma Luong vien Hoa Ky co đuoc la hoan toan binh đang; ha vien co quyen thao luan đau tien đoi voi du luat tai chinh cong, thuong vien co quyen đong y đoi voi viec tong thong ki ket đieu uoc va ra lenh bo nhiem quan chuc, nhung ma thuong vien van co quyen tu chinh đoi voi du luat tai chinh cong, hai loai quyen đong y nay la quyen luc co suc anh huong kha lon.
Hai vien co ban co quyen ngang nhau, ha vien hoi chiem uu the. Vi nhu tat ca du luat cua Phap mac du do hai vien xem xet thao luan, nhung luc hai vien phat sinh chia re va lai uy ban lien hop luong vien khong co kha nang đat toi thoa hiep, neu chinh phu yeu cau thuc hien lai thao luan thi nghi hoi quoc dan (tuc ha vien) co the thong qua du luat theo phieu đa so, khong can lay đuoc su đong y cua thuong vien.


Nghi vien Anh Quoc Anh Quoc tien phong sang lap phuong thuc san xuat chu nghia tu ban, va lai tien phong sang lap mot bo che đo chu nghia lap hien tuong thich voi no, đay chinh la che đo dan chu nghi vien lay nghi vien lam bo phan thuc chat. Nghi vien Anh Quoc đuoc coi la "me cua nghi vien", neu lay "nghi vien mo pham" đuoc trieu tap vao nam 1295 lam điem mo đau, nhu vay, thuc tien nghi vien Anh Quoc lien tuc khong ngung cho đen nay đa hon 725 nam. Chi xet đung chieu dai lich su cua nghi vien Anh Quoc, van khong co nghi vien nuoc nao tren the gioi đuoi theo kip.
Cai cho đang gia cua lich su nghi vien Anh Quoc khong nhung co o chieu dai thoi gian cua no lai con o chieu sau va đo phuc tap cua mau thuan ma no trai qua, o su phong phu kinh nghiem va bai hoc ma no tich luy, o su mo mang tri thuc ma thuc tien nghi vien nay chua đung hon 725 nam.
Giong voi đa so cac nuoc, Anh Quoc đa tung co thoi ki xa hoi phong kien kha dai va che đo quan chu phong kien theo cung voi no. Tuy nhien điem khac nhau voi so đong chinh la, van đat duoi che đo quan chu phong kien, nghi vien Anh Quoc ngoan cuong khai pha, roi lai lien tuc kien nhan troi buoc vuong quyen mot cach cham rai, khong voi va, cho đen khi đem vuong quyen kien quyet đat duoi khong che cua nghi vien. Cac quan chu Anh Quoc thoi ki phong kien co khong it khuynh huong chuyen che, co cai la quan chu chuyen che hoan toan đay đu, "khong đoi troi chung" voi quyen luc cua nghi vien. Vi nguyen do đo, nghi vien Anh Quoc muon troi buoc quyen luc quan chu o thoi đai ma toan the gioi chi biet co quyen luc quan chu ma khong biet ro quyen luc nghi vien, thi khong the khong dung cac loai phuong thuc khac nhau o khap noi đe đau tranh voi quyen luc quan chu. Cac nghi si neu ra y kien hoac yeu cau tay sach oan khuat huong ve quoc vuong; vien co yeu cau thu thue cua quoc vuong va trieu chinh chi điem, đe phe phan, cong kich be toi pham toi va quan chu bai hoai. Khi cuoc đau tranh hoa binh cua nghi vien khong the ngan cam hanh vi chuyen che cua quoc vuong, nghi vien chi huy đai quan, nhat quyet chien đau mot mat mot con voi quan đoi quan chu. Nghi vien tham chi co mot lan bai bo che đo quan chu   va kien lap nuoc cong hoa. Trai qua cuoc đo suc chung 500 nam voi vo so lan, nghi vien cuoi cung chien thang che đo quan chu, bo buoc quyen luc quan chu va lam mat that quyen, đem quan chu cai tao thanh bieu tuong đat nuoc ma khong co nang luc hanh vi tu chu, khien cho no tro thanh nghi vien toi thuong đe lam dich vu cong. Nghi vien Anh Quoc chien thang che đo quan chu phong kien đa đua ra cung cap kinh nghiem phong phu cho cuoc cach mang tuong tu o cac nuoc khac, trong đo cai đuoc coi trong va tiep nhan nhat chinh la: van dung quyen tai chinh cong cua nghi vien đa kich vuong quyen, dung chien tranh đanh bai vuong quyen, dung ki thuat "gac len tren khong" - lam mat thuc quyen, đe cai tao vuong quyen.
Anh Quoc tu thoi ki xa hoi phong kien đa hinh thanh mot che đo tuyen cu nghi si, lai mot mach dung theo cho đen truoc the ki XIX. Che đo tuyen cu nghi si duoi che đo quan chu phong kien thuan loi cho quoc vuong trieu tap nghi vien, co loi cho quan lai phong kien thao tung tuyen cu. Duoi che đo dan chu nghi vien, nghi vien can thiet xay dung nen mong xa hoi cua rieng minh. Bat đau tu nam 1832, nghi vien Anh Quoc lien tuc tim toi, kien lap che đo tuyen cu nghi si loai moi. Đoi voi yeu cau tai san va gioi tinh cua cu tri tung buoc bai bo, yeu cau đo tuoi đuoc ha thap, lay phan chia hanh chinh lam can cu va xac đinh vung tuyen cu, rut nho đo chenh lech dan so giua cac vung tuyen cu. Ket qua, đoi ngu cu tri tu 18 tro len bat đau noi len. Mot mat khac, tai san va gioi tinh đoi voi tu cach ung vien nghi si cung loai bo tuong ung, yeu cau đo tuoi đuoc ha thap. Do đo, Vien binh dan đa mo rong cua lon huong ve nguoi dan co chi huong. Chinh đang bien thanh nguoi to chuc cua cuoc tranh cu, no che đinh cuong linh, đe xuat ung vien, lo lieu kinh phi tranh cu, co đong cu tri. Cuoc tuyen cu tro thanh su chon lua va trao quyen do cu tri lam ra vay quanh chinh sach va ung vien cua chinh đang. Nha nuoc cap cho quy pham đoi voi hanh vi cua cu tri, ung vien va chinh đang o trong cuoc bau cu, va lai lam trong tai đoi voi cuoc tranh chap bau cu. Mot vung tuyen cu bau chon mot nghi si, ung vien đuoc phieu đa so gian đon trung cu. Nghi vien Anh Quoc lam truoc tuyet đai đa so nghi vien nuoc khac va tim toi kien lap nen che đo tuyen cu nghi si loai moi, nhieu điem trong yeu trong đo đuoc nghi vien cac nuoc lan luot dung trich dan.


Tham khao Lien ket ngoai The International Association of Business and Parliament (IABP) Scottish Scheme
 "Parliament" . Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). 1911.
United Kingdom Parliament
Tim hieu ve Nghi vien cac nuoc Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine tren trang Đai bieu Nhan dan Quoc hoi VN