So-co-la hay con đuoc viet la socola (tu tieng Phap: chocolat; goc tieng Nahuatl:shakin my booty
, "thuc uong ca cao") la mot loai thuc an (con nguyen hay đa che bien) đuoc lam tu qua cua cay ca cao. So-co-la la nguyen lieu co ban trong rat nhieu nhung loai keo, keo so-co-la, kem lanh, banh quy, banh ngot... Huong vi so-co-la la mot trong so nhung huong vi đuoc yeu thich nhat tren the gioi.


Nguon goc So-co-la đuoc lam tu nhung hat cua cay cacao đuoc say kho va nghien nho. Nguon goc cua cay cacao la tu Mexico, nhung hat cay cacao co mui vi hoi đang. Ket qua cua qua trinh đo đuoc biet đen voi ten goi la "so-co-la".
San pham tu hat cacao đuoc biet đen voi nhung ten goi khac nhau tai nhung vung khac nhau tren Trai Đat. Đoi voi nhung nha cong nghiep o Bac My phan loai cac san pham cua cacao nhu sau:

Bot cacao la phan nhan đac cua hat đuoc nghien min, ep bo.
Bo cacao la phan chat beo ben trong hat đuoc ep tu bot cua hat
So-co-la la hon hop giua hai thanh phan tren cung đuong, sua

So-co-la la hon hop giua bot cacao va bo cacao, đuoc cho them đuong, sua, va nhung chat khac vao, cuoi cung đuoc đong thanh dang nhung thanh. So-co-la con co the đuoc che thanh thuc uong (đuoc goi la cacao hay so-co-la nong). Thuc uong nhu the đau tien đuoc nguoi Aztec va nguoi Maya phat minh ra đau tien roi đuoc lan truyen rong rai khap chau Au.
So-co-la con đuoc đong thanh nhung dang hinh thu khac nhau, tu nguoi, thu vat, đo vat đe chao mung nhung su kien khac nhau nhu hinh con tho hay trung cho ngay le Phuc Sinh, hinh ong gia Noel cho ngay le Giang Sinh va hinh trai tim cho ngay Valentine.


Cac loai so-co-la = Phan loai =

So-co-la la mot trong nhung loai nguyen lieu pho bien va co o nhieu dang khac nhau. Su khac nhau ve dang va mui vi la do su pha tron cac thanh phan khac nhau hay cung co the do nhiet đo va thoi gian nuong hat ca-cao.

So-co-la đang, hay bot so-co-la: la loai so-co-la nguyen chat, đam mui va co vi đang tu nhien cua cay ca cao. Sau khi đuoc tron voi đuong, no la nguyen lieu cua nhung san pham banh co chua so-co-la khac nhu banh ngot, banh quy...
So-co-la đen la so-co-la khong pha lan sua. Đoi khi no con đuoc goi la "so-co-la nguyen chat". Chinh phu Hoa Ky quy đinh phai co it nhat 15% chat so-co-la đac, con o chau Au thi quy đinh la 35%
So-co-la sua la so-co-la đuoc pha lan voi bot sua hay sua đac nham tao vi ngot. Chinh phu My quy đinh it nhat phai co it nhat 10% chat so-co-la đac, con EU thi quy đinh la 25%
So-co-la ngot vua thuong đuoc dung trong nau an. No chinh la so-co-la đen voi ham luong đuong rat cao ben trong
So-co-la ngot đang la mot loai so-co-la chua đuong, nhieu bo ca-cao hon, ngoai ra con chua them lecithin va vani. Rat nhieu hang san xuat thuong ghi tren bao bi ham luong ca-cao chua ben trong. Co mot quy luat nhu sau: cang nhieu ca-cao thi so-co-la se cang đang.
Couverture la mot loai so-co-la chua nhieu bo ca-cao hon. Nhung loai nay co chua rat nhieu ca-cao (hon 70%) va co ham luong chat beo cao (30-40%)
So-co-la trang la bo ca-cao đuoc pha che ma khong co ca-cao đac
Bot ca-cao la loai ca-cao đac gan nhu nguyen chat ma khong co bo ca-cao. Bot ca-cao co mau nhat, co tinh axit va mui so-co-la rat manh. Nguoi ta thuong dung bot ca-cao khi lam banh cung voi bot no. Do bot no la mot loai base (base) nen chung se giup cho banh co đo xop. Bot ca-cao co the đuoc che tao theo hai truong phai: tu nhien hay theo kieu Ha Lan. Bot ca-cao kieu Ha Lan thuong đuoc xu ly voi kiem truoc khi thanh pham nen nguoi ta thuong dung no đe lam nhung thuc uong mac du qua trinh xu ly đo phan nao đa pha hong huong vi cua so-co-la.
Hon hop la mot tu chuyen mon đuoc dung đe chi hon hop ca-cao voi chat beo thuc vat thay cho bo ca-cao. Loai nay thuong đuoc dung đe bao phu nhung thanh keo so-co-la thanh pham, nhung o Hoa Ky, no cung đuoc dung đe lam nhung thanh keo so-co-la.
Nhung huong vi khac nhau nhu bac ha, cam, dau, thuong đuoc them vao keo. Ngoai ra, nhung thanh phan phu thuong thay nhu đau phong, đieu, trai cay, caramel...


= Đinh nghia =

Neu noi theo mot cach chat che, so-co-la la nhung san pham chua 99% chat ca-cao đac va/hoac bo ca-cao. Boi vi chung đuoc dung rat nhieu trong nhung loai thuc an khac nhau, su giam gia thanh cua so-co-la se anh huong rat nhieu đen nen cong nghiep. Vi the, nguoi ta thuong them vao nhung gia vi, thanh phan khac nhau co tac dung thay the ca-cao, hay thay the ca-cao đac va bo ca-cao bang nhung nguyen lieu khac re tien hon. Vi vay, co nhung bat đong ngay trong cac nuoc EU ve van đe đinh nghia so-co-la.

Mot so nguoi muon ap dung đinh nghia tren mot cach chat che cho tat ca cac loai so-co-la. Khi đo, so-co-la thanh pham co dang nhu nhung manh bo thuc vat co mui, mau nau đam. O mot so quoc gia yeu cau phai chua tren 50-70% so-co-la đac, khong co chat phu gia khac. Tuy nhien, so-co-la nhu tren rat kho tim va co gia rat cao.
Mot so khac thi tin rang so-co-la chi mui đac trung cua so-co-la, đuoc chiet xuat tu bo ca-cao hay ca-cao đac ma thoi, va ngay ca nhung hop chat tao mui so-co-la nhan tao. Nhung loai thuc an mang mui so-co-la thuong co tu so-co-la đi kem (nhu banh so-co-la, kem so-co-la, sua so-co-la...)
Nhung tap đoan cong nghiep hien nay co xu huong thay the luong bo ca-cao trong keo so-co-la bang cach su dung polyglycerol polyricinoleate (PGPR), von la mot chat dan xuat tu dau boi tron nham gia lap cam giac o mieng khi tiep xuc voi chat beo.


San xuat Gan 2/3 san luong cacao tren toan the gioi đuoc san xuat o Tay Phi, voi khoang 43% tu Cote d'Ivoire, o đay lao đong tre em đuoc su dung rat nhieu vao viec thu hoach san pham. Theo To chuc Ca cao the gioi, khoang 50 trieu nguoi tren khap the gioi song nho vao cac hoat đong lien quan đen ca cao.


Đoi voi suc khoe So-co-la co nhung tac đong tich cuc va tieu cuc đen suc khoe. So-co-la trang khi an thuong cho cam giac sang khoai, so-co-la đen co the co tac đong tich cuc đen he tuan hoan. Cac tac đong co the co khac đang trong giai đoan nghien cuu co ban nhu chong ung thu, kich thich nao, tri benh ho va chong tieu chay.
So-co-la hap thu chi tu moi truong trong qua trinh san xuat va co anh huong nho đen ngo đoc chi trong mot so loai san pham cua no. Ham luong chi trung binh trong banh ca cao la rat thap (≤ 0.5 ng/g), la mot trong nhung chi so thap nhat cua thuc pham tu thien nhien đuoc bao cao.


Ghi chu Đoc them Tu lieu lien quan toi Chocolate tai Wikimedia Commons
Coe, Sophie D. (2000). The True History of Chocolate. Michael D. Coe. Thames & Hudson.
Almond, Steve (2004). Candyfreak: A Journey Through the Chocolate Underbelly of America. Algonquin Books. ISBN 1-565-12421-9.
Doutre-Roussel, Chloe (2005). The Chocolate Connoisseur. Piatkus. ISBN 1-585-42488-9.
Lebovitz, David (2004). The Great Book of Chocolate. Ten Speed Press. ISBN 1-580-08495-8.
McNeil, Cameron (2006). Chocolate in Mesoamerica: A Cultural History of Cacao. University of Florida Press. ISBN 0-813-02953-8.
Off, Carol (2006). Bitter Chocolate: Investigating the Dark Side of the World's Most Seductive Sweet. Random House. ISBN 1-595-58330-0.
Wolfe, David (2005). Naked Chocolate. Shazzie. Rawcreation. ISBN 1-556-43731-5. {{Chu thich sach}}: Lien ket ngoai trong |title= (tro giup)