Phap luat la mot tap hop cac quy tac đuoc tao ra va co the thi hanh boi cac co so xa hoi hoac chinh phu đe đieu chinh hanh vi, voi đinh nghia chinh xac cua no la van đe tranh cai keo dai. Đieu nay đa đuoc mo ta theo nhieu cach khac nhau, nhu mot khoa hoc va la nghe thuat cong ly. Cac luat do nha nuoc thi hanh co the đuoc tao ra boi mot nhom nghi vien hoac boi mot nha lap phap đon le, dan đen cac đao luat; boi chinh phu thong qua cac sac lenh va quy đinh; hoac đuoc thanh lap boi cac quan toa thong qua tien le, thuong o cac khu vuc tuan theo luat thong thuong. Ca nhan co the tao ra cac hop đong co hieu luc phap ly, bao gom cac thoa thuan trong tai ap dung cac cach giai quyet tranh chap thay the so voi kien tung tai toa phuc tham chuan. Viec tao ra cac luat phap co the bi anh huong boi mot hien phap, viet hoac ngam, va cac quyen đuoc ma hoa trong đo. Luat phap tao hinh chinh tri, kinh te, lich su va xa hoi theo nhieu cach khac nhau va cung đong vai tro la nguoi trung gian trong quan he giua con nguoi.
Cac he thong phap ly khac nhau giua cac khu vuc phap ly, voi su khac biet cua chung đuoc phan tich trong luat so sanh. Trong cac khu vuc tuan theo luat dan su, mot nghi vien hoac co quan trung uong khac sac lenh hoa va cung co luat phap. Trong cac he thong luat thong thuong, cac quan toa co the tao ra phap luat vu an co lien ket phap ly thong qua tien le, mac du đoi khi đieu nay co the bi mot toa an cao hon hoac nghi vien lat đo. Trong lich su, luat phap ton giao đa anh huong đen cac van đe the tuc  va, vao the ky 21, van con đuoc su dung trong mot so cong đong ton giao. Luat Sharia dua tren cac nguyen tac Islam đuoc su dung lam he thong phap ly chinh trong mot so quoc gia, bao gom Iran va A Rap Xe Ut.
Pham vi cua luat phap co the đuoc chia thanh hai linh vuc. Luat cong lien quan đen chinh phu va xa hoi, bao gom luat hien phap, luat hanh chinh va luat hinh su. Luat tu đe cap đen cac tranh chap phap ly giua cac ca nhan va/hoac to chuc trong cac linh vuc nhu hop đong, tai san, luat tra tan va luat thuong mai. Su phan biet nay manh me hon o cac quoc gia ap dung luat dan su, đac biet la nhung nuoc co he thong rieng cua toa an hanh chinh; nguoc lai, su phan biet luat cong - luat tu khong ro rang nhu vay trong cac quoc gia ap dung luat thong thuong.
Luat phap cung cap mot nguon đe nghien cuu hoc thuat ve lich su phap ly, triet hoc, phan tich kinh te va xa hoi hoc. Luat phap cung đat ra nhung van đe quan trong va phuc tap lien quan đen binh đang, cong bang va cong ly.


Triet hoc ve phap luat Triet hoc ve phap luat thuong đuoc goi la hoc thuyet phap ly. Hoc thuyet phap ly chuan muc hoi "phap luat nen la gi?", trong khi hoc thuyet phap ly phan tich hoi "phap luat la gi?"


= Hoc thuyet phap ly phan tich =

Đa co nhieu no luc đe tao ra "mot đinh nghia phap luat đuoc chap nhan mot cach toan dien". Nam 1972, Baron Hampstead đe xuat rang khong the tao ra mot đinh nghia nhu vay. McCoubrey va White cho rang cau hoi "phap luat la gi?" khong co cau tra loi đon gian. Glanville Williams cho rang y nghia cua tu "phap luat" phu thuoc vao ngu canh ma tu đo đuoc su dung. Ong cho rang, vi du, "phap luat tap quan som" va "phap luat đo thi" la nhung ngu canh ma tu "phap luat" co hai y nghia khac nhau va khong the hoa giai đuoc. Thurman Arnold noi rang ro rang la khong the đinh ro tu "phap luat" va cung ro rang la viec co gang đinh ro tu đo khong bao gio nen bi bo qua. Co the co quan điem rang khong can phai đinh ro tu "phap luat" (vi du, "hay quen đi nhung khai quat va xem xet cac vu an").
Mot đinh nghia la phap luat la mot he thong cac quy tac va huong dan đuoc thuc thi thong qua cac to chuc xa hoi đe đieu chinh hanh vi. Trong The Concept of Law, H. L. A. Hart đa lap loi cho rang phap luat la mot "he thong cac quy tac"; John Austin cho rang phap luat la "menh lenh cua mot chu quyen, đuoc đam bao bang moi đe doa ve mot hinh phat"; Ronald Dworkin mo ta phap luat nhu mot "khai niem giai thich" đe đat đuoc cong ly trong tac pham cua ong co tua đe Law's Empire; va Joseph Raz cho rang phap luat la mot "quyen luc" đe đieu đinh loi ich cua moi nguoi. Oliver Wendell Holmes đinh nghia phap luat la "nhung loi tien đoan ve nhung gi toa an se thuc su lam, va khong he kieu hanh hon." Trong Treatise on Law, Thomas Aquinas cho rang phap luat la mot su sap xep hop ly cua moi thu, lien quan đen loi ich chung, đuoc ban hanh boi nguoi đuoc giao trong trach quan ly cong đong. Đinh nghia nay co ca yeu to positivist va naturalist.


= Moi lien he voi đao đuc va cong ly =

Cac đinh nghia ve phap luat thuong đat ra cau hoi ve muc đo phap luat ket hop voi đao đuc. John Austin cho rang theo phuong dien cuu ich, phap luat la "cac menh lenh, đuoc đam bao bang moi đe doa ve cac bien phap xu phat, tu mot chu quyen, ma moi nguoi co thoi quen tuan thu". Nguoc lai, nhung nguoi theo chu nghia phap luat tu nhien, nhu Jean-Jacques Rousseau, cho rang phap luat phan anh co ban cac quy luat đao đuc va khong thay đoi cua tu nhien. Khai niem "phap luat tu nhien" xuat hien trong triet hoc Hy Lap co đai đong thoi va lien quan đen khai niem cong ly, va tro lai dong chinh cua Van hoa phuong Tay thong qua cac tac pham cua Thomas Aquinas, đac biet la Treatise on Law cua ong.
Hugo Grotius, nguoi sang lap ra he thong phap luat tu nhien hoan toan dua tren ly tri, cho rang phap luat xuat phat tu ca mot ban nang xa hoi - nhu Aristotle đa chi ra - va ly tri. Immanuel Kant tin rang mot lenh menh đao đuc yeu cau cac luat "đuoc chon nhu the chung nen giu nhu la cac luat le tu nhien chung". Jeremy Bentham va hoc tro cua minh Austin, theo sau David Hume, tin rang đieu nay lam lan lon van đe "is" va "ought to be". Bentham va Austin đa đau tranh cho chu nghia phap quyen cua phap luat; rang phap luat thuc su hoan toan tach roi khoi "đao đuc". Kant cung bi Friedrich Nietzsche, nguoi tu choi nguyen tac binh đang, chi trich va tin rang phap luat phat sinh tu will to power, va khong the đuoc gan mac la "moral" hay "immoral".
Vao nam 1934, triet gia nguoi Ao Hans Kelsen tiep tuc truyen thong chu nghia thuc te trong cuon sach Pure Theory of Law cua ong. Kelsen tin rang mac du phap luat tach roi khoi đao đuc, no đuoc trang bi "tinh normative", co nghia la chung ta nen tuan theo no. Trong khi cac luat la cac phat bieu tich cuc "is" (vi du: tien phat cho viec lui xe tren đuong cao toc la €500); phap luat cho chung ta biet chung ta "nen" lam gi. Do đo, moi he thong phap luat co the đuoc gia thuyet co mot quy tac co ban (Grundnorm) huong dan chung ta phai tuan theo. Đoi thu lon cua Kelsen, Carl Schmitt, đa tu choi ca chu nghia thuc te va y tuong ve rule of law vi ong khong chap nhan su uu tien cua cac nguyen tac chuan hoa truu tuong so voi cac vi tri va quyet đinh chinh tri cu the. Do đo, Schmitt ung ho mot hoc thuyet phap ly ve ngoai le (state of emergency), phu nhan rang cac quy tac phap ly co the bao quat tat ca trai nghiem chinh tri.
Sau đo trong the ky 20, H. L. A. Hart đa cong kich Austin vi su đon gian hoa cua ong va Kelsen vi nhung gia tuong cua ong trong The Concept of Law. Hart lap luan rang phap luat la mot he thong quy tac, chia thanh hai loai la chinh (quy tac hanh vi) va phu (quy tac danh cho cac quan chuc đe thuc thi quy tac chinh). Cac quy tac phu đuoc chia thanh quy tac phan xu (đe giai quyet tranh chap phap ly), quy tac thay đoi (cho phep cac luat đuoc thay đoi) va quy tac nhan biet (cho phep cac luat đuoc xac đinh la hop le). Hai hoc tro cua Hart tiep tuc cuoc tranh luan: Trong cuon sach Law's Empire cua minh, Ronald Dworkin đa tan cong Hart va cac chu nghia thuc te vi su tu choi cua ho trong viec coi phap luat nhu mot van đe đao đuc. Dworkin lap luan rang phap luat la mot khai niem "interpretive" yeu cau cac quan toa tim ra giai phap phu hop va cong bang nhat cho mot tranh chap phap ly, dua tren truyen thong hien phap cua ho. Joseph Raz, nguoc lai, bao ve quan điem chu nghia thuc te va chi trich phuong phap "soft social thesis" cua Hart trong The Authority of Law. Raz lap luan rang phap luat la quyen han, co the xac đinh hoan toan thong qua cac nguon xa hoi ma khong can tham khao toi suy luan đao đuc. Theo quan điem cua ong, bat ky phan loai quy tac nao ngoai vai tro cua ho nhu nhung cong cu co quyen han trong viec hoa giai đeu tot nhat nen đe cho sociology, thay vi hoc thuyet phap ly.


Lich su Lich su phap luat chat che lien ket voi su phat trien cua nen van minh. Phap luat Ai Cap co đai, co nguon goc tu khoang 3000 TCN, dua tren khai niem Ma'at va đuoc đac trung boi truyen thong, hung bien, binh đang xa hoi va cong bang. Vao the ky 22 TCN, vi vua Sumer co đai Ur-Nammu đa sang tao ra đoan luat đau tien, bao gom cac tuyen bo hoc đao ("neu... thi..."). Xung quanh nam 1760 TCN, Vua Hammurabi tiep tuc phat trien Phap luat Babylon, bang cach lap thanh đoan va khac tren đa. Hammurabi đat nhieu ban sao cua đoan luat cua minh tren khap vuong quoc Babylon duoi dang cac bia đa (stelae), đe cong chung nhin thay; đieu nay đa tro thanh Bo luat Hammurabi. Ban sao hoan chinh nhat cua cac bia đa nay đa đuoc phat hien vao the ky 19 boi cac nha Assyriologists Anh, va tu đo đa đuoc đoc chinh ta va dich sang nhieu ngon ngu khac nhau, bao gom tieng Anh, tieng Y, tieng Đuc va tieng Phap.
Kinh Thanh Cu co nguon goc tu khoang 1280 TCN va mang hinh thuc cac menh lenh đao đuc nhu loi khuyen cho mot xa hoi tot đep. Thanh bang Hy Lap co đai, thanh Athens tu khoang the ky 8 TCN la xa hoi đau tien dua tren su bao gom rong rai cua cong dan, loai tru phu nu va nguoi bi no le. Tuy nhien, Athens khong co khoa hoc phap ly hoac mot tu đon đe chi "phap luat", thay vao đo dua vao su phan biet ba chieu giua phap thien ("themis"), sac lenh nhan loai ("nomos") va phong tuc ("dike"). Tuy nhien, Phap luat Hy Lap co đai co nhung đoi moi hien phap quan trong trong qua trinh phat trien cua dan chu Athens.
Phap luat La Ma đa bi anh huong nang ne boi triet hoc Hy Lap, nhung cac quy tac chi tiet cua no đa đuoc cac chuyen gia phap ly phat trien va rat phuc tap. Trong nhieu the ky giua su noi len va suy tan cua Đe quoc La Ma, phap luat đa đuoc đieu chinh đe ung pho voi cac tinh hinh xa hoi thay đoi va đa trai qua quy hoach chinh duoi trieu đai cua Theodosius II va Justinian I. Mac du cac bo luat đa bi thay the boi phong tuc va luat phap truoc khi thoi ky Trung co so khai, phap luat La Ma đa đuoc kham pha lai vao the ky 11 khi cac hoc gia phap ly thoi Trung co bat đau nghien cuu cac bo luat La Ma va thich ung cac khai niem cua chung voi luat hoc Giao hoi, tu đo tao ra jus commune. Cac nguyen tac phap ly Latin (đuoc goi la brocards) đa đuoc bien soan đe huong dan. O Anh thoi Trung co, cac toa an hoang gia đa phat trien mot tap hop cac tien le sau nay đa tro thanh phap luat thong thuong. Mot Luat Thuong mai trai rong khap chau Au đuoc hinh thanh đe cac thuong nhan co the giao dich voi cac tieu chuan thuc hanh chung thay vi voi cac khia canh phap luat đia phuong đa dang. Luat Thuong mai, tien than cua phap luat thuong mai hien đai, nhan manh su tu do hop đong va tinh chat co the chuyen nhuong cua tai san. Khi chu nghia dan toc phat trien vao the ky 18 va 19, Luat Thuong mai đa đuoc tich hop vao phap luat đia phuong cua cac quoc gia duoi cac bo luat dan su moi. Nhung bo luat Phap luat Napoleon va Đuc đa tro thanh nhung tac đong lon nhat. Khac voi phap luat thong thuong Anh, gom nhung cuon sach ve luat su lon, cac bo luat nho gon de dang xuat khau va de dang ap dung cho cac tham phan. Tuy nhien, hien nay co dau hieu cho thay phap luat dan su va thong thuong đang hoi tu. Luat Lien minh chau Au đuoc ma hoa trong cac hiep đinh, nhung phat trien thong qua tien le de facto đuoc đe ra boi Toa an Cong ly Chau Au.

Đao luat co xua cua An Đo va Trung Quoc đai dien cho hai truyen thong phap luat rieng biet va lich su hinh thanh cac truong phai ly thuyet va thuc hanh phap ly đoc lap. Arthashastra, co the đa đuoc bien soan vao khoang 100 sau Cong nguyen (mac du no chua cac tu lieu co hon), va Manusmriti (khoang 100-300 sau Cong nguyen) la nhung tac pham nen tang o An Đo, va bao gom cac van ban đuoc coi la nguon huong dan phap ly co uy tin. Triet ly trung tam cua Manu la su khoan dung va đa nguyen, va đa đuoc trich dan khap Đong Nam A. Trong thoi ky Xam luoc Hoi giao o luc đia An Đo, sharia đa đuoc thiet lap boi cac trieu đai va đe che Hoi giao, đac biet la Mughal, Fatawa-e-Alamgiri, do Hoang đe Aurangzeb va cac hoc gia Hoi giao bien soan. O An Đo, truyen thong phap luat Hindu cung voi phap luat Hoi giao đa bi thay the bang phap luat chung khi An Đo tro thanh mot phan cua Đe quoc Anh. Malaysia, Brunei, Singapore va Hong Kong cung đa ap dung he thong phap luat chung. Truyen thong phap luat Đong A phan anh mot su pha tron đoc đao giua cac yeu to the tuc va ton giao. Nhat Ban la quoc gia đau tien bat đau hien đai hoa he thong phap luat theo huong phuong Tay, thong qua viec nhap khau mot phan cua luat dan su Phap, nhung chu yeu la Đieu le dan su cua Đuc. Đieu nay mot phan phan anh tinh trang cua Đuc la mot nuoc cuong quoc noi len vao cuoi the ky 19.
Tuong tu, phap luat truyen thong Trung Quoc đa chuyen dan huong phuong Tay vao nhung nam cuoi cua Nha Thanh thong qua sau bo luat tu nhan dua chu yeu vao mo hinh luat dan su cua Đuc. Ngay nay, phap luat Đai Loan giu su tuong đong gan nhat voi cac bo codifications tu thoi ky đo, do su chia cat giua phe quoc gia cua Chiang Kai-shek, nhung nguoi chay toi Đai Loan, va phe cong san cua Mao Zedong, nguoi chiem đuoc quyen kiem soat luc đia vao nam 1949. Co so ha tang phap ly hien tai o Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa bi anh huong nang ne boi Lien bang Xo viet Phap luat xa hoi chu nghia, ma uu tien chu yeu la phap luat hanh chinh tren su hy sinh quyen loi cua phap luat tu nhan. Do qua trinh cong nghiep hoa nhanh chong, ngay nay Trung Quoc đang trai qua qua trinh cai cach, it nhat la trong linh vuc kinh te, neu khong phai la quyen loi xa hoi va chinh tri. Luat hop đong moi vao nam 1999 đa đai dien cho mot buoc đi xa khoi su thong tri cua phap luat hanh chinh. Hon nua, sau nhung cuoc đam phan keo dai muoi lam nam, vao nam 2001 Trung Quoc gia nhap To chuc Thuong mai The gioi (WTO).


He thong phap luat Noi chung, he thong phap luat co the đuoc chia thanh hai loai la he thong phap luat dan su va he thong phap luat chung. Cac nha hoc hien đai cho rang su quan trong cua su phan biet nay đa dan giam đi. Su chuyen giao phap luat phong phu, thuong thay trong phap luat hien đai, dan đen su chia se nhieu đac điem truyen thong đuoc coi la đac trung cua he thong phap luat chung hoac he thong phap luat dan su. Loai he thong phap luat thu ba la he thong phap luat ton giao, dua tren cac kinh đien. He thong cu the ma mot quoc gia đuoc cai tri thuong đuoc xac đinh boi lich su cua no, moi quan he voi cac quoc gia khac hoac viec tuan thu cac tieu chuan quoc te. Cac nguon ma cac quoc gia ap dung nhu la cac quyen uy tin co đinh la cac đac điem đinh nghia cua bat ky he thong phap luat nao. 


= He thong phap luat dan su =

He thong phap luat dan su đuoc su dung tai hau het cac quoc gia tren the gioi ngay nay. Trong he thong phap luat dan su, cac nguon đuoc cong nhan la uy tin chu yeu la phap lenh - đac biet la viec đe xuat ma luat trong hien phap hoac cac nghi quyet do chinh phu thong qua - va phong tuc. Cac ma luat đa ton tai tu hang thien nien ky, voi mot vi du som la Codex Hammurabi cua Babylon. Cac he thong phap luat dan su hien đai hau het xuat phat tu cac ma luat đuoc ban hanh boi Hoang đe Byzantine Justinian I vao the ky 6, đuoc phat hien lai vao the ky 11 o Y. Phap luat La Ma vao thoi ky Cong hoa La Ma va Đe quoc La Ma co tinh thu tuc cao va thieu mot tang lop phap ly chuyen nghiep. Thay vao đo, mot quan chuc khong chuyen nghiep, iudex, đuoc chon đe phan xu. Cac quyet đinh khong đuoc cong bo theo bat ky cach thuc he thong nao, vi vay bat ky truong hop phap lenh nao phat trien đeu bi che giau va hau nhu khong đuoc cong nhan. Moi truong hop đuoc quyet đinh tu đau dua tren luat phap cua Nha nuoc, đieu nay phan anh su (ly thuyet) khong quan trong cua cac quyet đinh cua cac tham phan đoi voi cac truong hop trong he thong phap luat dan su ngay nay. Tu nam 529 đen 534, Hoang đe Byzantine Justinian I đa ma hoa va tong hop phap luat La Ma cho đen thoi điem đo, đe lai chi mot phan hai muoi trong so luong van ban phap ly tu truoc đo. Đieu nay tro thanh thu đuoc goi la Corpus Juris Civilis. Nhu mot nha su hoc phap ly đa viet, "Justinian co y nhin lai thoi ky hoang kim cua phap luat La Ma va nham khoi phuc lai đinh cao ma no đa đat đuoc ba the ky truoc đo." Ma luat cua Justinian van con hieu luc o Đong cho đen khi Đe quoc Byzantine sup đo. Trong khi đo, Tay Au đa dua vao su ket hop giua Theodosian Code va luat tap quan cua cac dan toc German cho đen khi Ma luat cua Justinian đuoc phat hien lai vao the ky 11, va cac hoc gia tai Đai hoc Bologna đa su dung no đe giai thich phap luat cua ho. Ma luat dan su dua chu yeu tren phap luat La Ma, kem theo mot so anh huong tu cac luat ton giao nhu phap luat giao hoi, tiep tuc lan rong khap chau Au cho đen thoi ky Anh sang. Sau đo, vao the ky 19, ca Phap voi Code Civil va Đuc voi Burgerliches Gesetzbuch đa hien đai hoa ma luat cua ho. Ca hai ma luat nay đa tac đong manh me khong chi đen cac he thong phap luat cua cac quoc gia o chau Au luc đia, ma con đen truyen thong phap luat cua Nhat Ban va Han Quoc. Ngay nay, cac quoc gia co he thong phap luat dan su bao gom tu Nga va Tho Nhi Ky đen hau het Trung va Chau My Latinh.


 Luat vo chinh phu  Chu nghia vo chinh phu đa đuoc thuc hanh trong xa hoi o phan lon the gioi. Cac cong đong vo chinh phu co quy mo lon, tu Syria đen Hoa Ky, ton tai va đa dang tu hang tram đen hang trieu nguoi. Chu nghia vo chinh phu bao gom mot loat cac triet ly chinh tri xa hoi, voi cac xu huong va cach thuc hien khac nhau.
Luat vo chinh phu chu yeu giai quyet viec lam the nao chu nghia vo chinh phu đuoc thuc thi trong xa hoi, voi khung vien dua tren cac to chuc phi tap trung va su giup đo lan nhau, voi su đai dien thong qua hinh thuc dan chu truc tiep. Luat phap dua tren nhu cau cua chung. Mot phan lon cac triet ly vo chinh phu nhu chu nghia anarcho-to chuc va chu nghia anarcho-cong san chu yeu tap trung vao cac lien minh cong nhan phi tap trung, cac hop tac va cac hiep hoi lam nen tang chinh cua xa hoi.


 Luat xa hoi chu nghia  Luat xa hoi chu nghia la he thong phap luat trong cac quoc gia nha nuoc cong san nhu Lien Xo cu va Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Y kien hoc thuat chia re ve viec lieu no co phai la mot he thong rieng biet so voi phap luat dan su, voi cac sai lech lon dua tren Chu nghia Mac-Le-nin, chang han nhu viec lam luat su cap duoi phuc tung đang cam quyen cua chinh quyen đieu hanh.


= Luat thong thuong va luat tu phap =

Trong he thong phap luat thong thuong, cac quyet đinh cua toa an đuoc cong nhan ro rang la "luat" tuong đuong voi cac phap lenh lap phap va cac quy đinh chinh quy cua chinh quyen đieu hanh. "Nguyen tac tien le", hay stare decisis (tieng Latinh co nghia la "tuan theo quyet đinh") co nghia la cac quyet đinh cua toa an cao hon rang buoc toa an cap thap hon đe đam bao cac truong hop tuong tu đat đen ket qua tuong tu. Nguoc lai, trong he thong phap luat dan su, cac phap lenh lap phap thuong chi tiet hon va cac quyet đinh toa an ngan gon hon va it chi tiet hon, vi tham quyen chi viet đe quyet đinh mot truong hop đon le, thay vi đua ra ly do huong dan cac toa an trong tuong lai.
Luat thong thuong bat nguon tu Anh va đa đuoc thua ke boi hau het cac quoc gia tung lien ket voi Đe che Anh (ngoai tru Malta, Scotland, tieu bang Louisiana cua Hoa Ky, va tinh Quebec cua Canada). Trong thoi Trung co o Anh, trong giai đoan xam luoc Norman, luat phap thay đoi tu xa nay đen xa khac dua tren cac phong tuc bat đong cua cac bo toc. Khai niem "luat thong thuong" phat trien trong thoi ky cai tri cua Henry II vao cuoi the ky 12, khi ong chi đinh cac tham phan co quyen lap mot he thong phap luat hop nhat va thong nhat danh cho ca nuoc. Buoc tien tiep theo quan trong trong su tien hoa cua luat thong thuong đen khi Vua John bi cac tuong quan bat ep ky vao mot van ban han che quyen luc đe thong qua cac luat. "Hien chuong vi đai" hay Magna Carta nam 1215 cung yeu cau đoan tham phan cua vua to chuc cac phien toa va ra an tai "mot đia điem nhat đinh" thay vi phat hanh cong ly chuyen che o nhung đia điem khong the đoan truoc tren khap đat nuoc. Mot nhom tham phan tap trung va chuyen nghiep đa co vai tro quyet đinh chinh trong viec lap phap theo he thong nay va so voi cac đoi tac chau Au, toa an Anh tro nen rat tap trung. Vi du, vao nam 1297, trong khi toa an cao nhat o Phap co 51 tham phan, Toa an Anh ve Cac vu Dan su co nam tham phan. Bo may tu phap manh me va gan ket nay đa tao ra mot quy trinh he thong hoa đe phat trien luat thong thuong.
Khi thoi gian troi qua, nhieu nguoi cam thay rang luat thong thuong đa đuoc he thong hoa qua muc va cung nhac, va ngay cang nhieu cong dan keu goi vua đe phot loi luat thong thuong. Thay mat vua, Thuong tri thu ky bat đau ra cac phan quyet đe thuc hien đieu gi la cong bang trong mot vu kien. Tu thoi Ong Thomas More, luat su đau tien đuoc bo nhiem lam Thuong tri thu ky, mot he thong cong bang đa phat trien song song voi luat thong thuong cung nhac va phat trien rieng Toa an Cong bang. Ban đau, cong bang thuong bi chi trich la khong đeu đan. Theo thoi gian, toa an cong bang đa phat trien nhung nguyen tac vung chac, đac biet duoi trieu đai cua Ba tuoc Eldon. Vao the ky 19 o Anh va nam 1937 tai Hoa Ky, hai he thong nay đa đuoc hop nhat.
Trong qua trinh phat trien luat thong thuong, viec viet sach hoc thuat luon đong mot vai tro quan trong, khong chi đe thu thap nhung nguyen tac toan dien tu cac vu an phan tan, ma con đe thao luan ve nhung thay đoi. William Blackstone, vao khoang nam 1760, la nha hoc gia đau tien thu thap, mieu ta va giang day ve luat thong thuong. Tuy nhien, chi viec mieu ta thoi, nhung nha hoc gia tim kiem cac giai thich va cau truc co ban dan thay đoi cach luat hoat đong thuc te.


= Luat ton giao =

Luat ton giao dua ro rang vao cac quy tac ton giao. Vi du bao gom Halakha cua nguoi Do Thai va Sharia cua nguoi Hoi giao - ca hai đeu dich la "con đuong đe tuan theo". Luat hoc Kito giao cung ton tai trong mot so cong đong nha tho. Thuong thi anh huong cua ton giao đoi voi luat phap la khong the thay đoi, vi loi Chua khong the đuoc sua đoi hoac đuoc lap luat phap phan đoi boi cac tham phan hoac chinh phu. Tuy nhien, hau het cac quoc gia ton giao đeu dua vao viec mo rong nhan ban đe cung cap cho he thong phap luat toan dien va chi tiet hon. Vi du, Quran chua mot so luat phap va no hoat đong nhu mot nguon phap luat tiep theo thong qua su giai thich, Qiyas (luan ly bang gian tiep), Ijma (đong thuan) va tien le. Đieu nay chu yeu nam trong mot bo phap luat va luat hoc đuoc biet đen voi ten goi Sharia va Fiqh. Mot vi du khac la Torah hoac Old Testament, trong Pentateuch hoac Nam Sach Moi-se. No chua ma luat co ban cua nguoi Do Thai, ma mot so cong đong o Israel lua chon su dung. Halakha la mot bo ma luat cua nguoi Do Thai tom tat mot so giai thich cua Talmud.
Mot so quoc gia ap dung luat sharia. Luat Israel cho phep cac ben tranh tung su dung luat ton giao chi khi ho chon. Luat giao hoi chi đuoc su dung boi cac thanh vien cua Giao hoi Cong giao, Giao hoi Chinh thong Đong phuong va Đoan Phuoc giao Ang-li-can.


 Luat giao hoi  Luat giao hoi (tu tieng Hy Lap kanon, mot 'thuoc thang, cong cu đo đac') la mot bo quy che va quy đinh do cac co quan quan ly ton giao (lanh đao Giao hoi) đua ra, đe quan ly to chuc Kito giao hoac nha tho va thanh vien cua no. Đay la luat noi bo quan ly Giao hoi Cong giao (ca Giao hoi Latin va cac Giao hoi Cong giao Đong), Giao hoi Chinh thong Đong phuong va Giao hoi Cong giao Phuong Đong, cung nhu cac nha tho quoc gia rieng le trong Đoan Phuoc giao Ang-li-can. Cach luat giao hoi nay đuoc ban hanh, giai thich va đoi khi đuoc xet xu thay đoi rong rai giua ba đoi tuong Giao hoi nay. Trong ba truyen thong nay, mot luat Giao hoi ban đau la mot quy tac đuoc hoi nghi Giao hoi nhat tri thong qua; nhung quy tac nay tao nen tang cho luat giao hoi.
Giao hoi Cong giao co he thong luat phap duy tri lien tuc lau nhat trong the gioi phuong Tay, tu truoc su hinh thanh cua cac he thong luat dan su va luat thong thuong hien đai o chau Au. Luat Hinh thuc cam xuc nam 1983 quy đinh cho Giao hoi Cong giao La tinh sui juris. Cac Giao hoi Cong giao Đong phuong, phat trien cac ky luat va thuc hanh khac nhau, đuoc quan ly boi Code of Canons of the Eastern Churches. Luat hinh thuc cam xuc Cong giao anh huong đen luat thong thuong trong thoi ky Trung co thong qua viec bao ton cac nguyen tac phap ly trong luat La Ma nhu nguyen tac gia đinh vo toi.


 Luat Sharia  Cho đen the ky 18, Luat Sharia đuoc thuc hanh tren toan the gioi Hoi giao duoi dang phi he thong, va vao the ky 19, ma Mecelle cua Đe quoc Ottoman đa thu lan đau tien ma hoa cac yeu to cua Luat Sharia. Ke tu giua thap ky 1940, đa co nhung no luc tu quoc gia nay đen quoc gia khac đe đua Luat Sharia gan hon voi đieu kien va quan niem hien đai. Trong thoi đai hien đai, cac he thong phap ly cua nhieu quoc gia Hoi giao su dung ca truyen thong luat dan su va luat thong thuong cung nhu Luat Hoi giao va tap quan Hoi giao. Hien phap cua mot so quoc gia Hoi giao nhu Ai Cap va Afghanistan cong nhan Hoi giao la ton giao cua nha nuoc, buoc phap phai tuan thu Luat Sharia. Saudi Arabia cong nhan Quran la hien phap cua nuoc va đuoc cai tri dua tren Luat Hoi giao. Iran cung đa chung kien su tai khang đinh Luat Hoi giao vao he thong phap ly sau nam 1979. Trong vai thap ky gan đay, mot trong nhung đac điem co ban cua phong trao tai khoi nguon Hoi giao đa la cuoc keu goi phuc hoi Luat Sharia, đieu nay đa tao ra mot luong van chuong lon va anh huong đen chinh tri toan cau.


Phuong phap phap ly Co cac phuong phap phap ly phan biet đe suy luan (ap dung phap luat) va phuong phap dien giai (giai thich) phap luat. Cac phuong phap suy luan bao gom "luan dan phap ly", ap dung chu yeu trong he thong phap luat dan su, "phuong phap tuong đong", co mat trong he thong phap luat thong thuong, đac biet o Hoa Ky, va cac ly thuyet luan cu xuat hien trong ca hai he thong. Con cac phuong phap dien giai bao gom cac quy tac (huong dan) khac nhau ve dien giai phap luat nhu huong dan ve dien giai ngon ngu, dien giai muc tieu hoac dien giai he thong cung nhu cac quy tac cu the hon, chang han nhu "quy tac vang" hoac "quy tac treu gheo". Con nhieu lap luan va nguyen tac dien giai khac cung tong hop tao nen kha nang "dien giai luat hinh phap".
Giao su phap ly va cuu Bo truong Tu phap Hoa Ky Edward H. Levi đa luu y rang "mo hinh co ban cua luan điem phap ly la luan điem bang vi du" - tuc la luan điem bang cach so sanh cac ket qua trong cac vu an giai quyet cac cau hoi phap ly tuong tu. Trong mot truong hop cua Toa toi cao Hoa Ky lien quan đen cac no luc ve thu tuc do mot cong ty thu thap no đe tranh sai sot, Tham phan Sotomayor canh bao rang "luan điem phap ly khong phai la mot qua trinh co khi hoac tuyen tinh chat che".
Jurimetrics la su ap dung hinh thuc chinh thong cua cac phuong phap đinh luong, đac biet la ly thuyet xac suat va thong ke, vao cac cau hoi phap ly. Viec su dung cac phuong phap thong ke trong cac vu an va cac bai viet đanh gia phap ly đa tro nen vo cung quan trong trong vai thap ky qua.


Co quan phap ly Cac co quan phap ly chinh o cac nuoc cong nghiep hoa bao gom cac toa an đoc lap, quoc hoi đai dien, co quan hanh phap co trach nhiem, quan đoi va canh sat, to chuc bien che, nganh luat va xa hoi dan su chinh minh. John Locke, trong Two Treatises of Government, va Baron de Montesquieu trong The Spirit of the Laws, đa ung ho su tach biet quyen luc giua cac co quan chinh tri, lap phap va hanh phap. Nguyen tac cua ho la khong co ai đuoc phep chiem đoat tat ca quyen luc cua nha nuoc, trai voi ly thuyet tuyet đoi cua Thomas Hobbes trong cuon sach Leviathan. Hien phap Five Power Constitution cua Sun Yat-sen cho Cong hoa Trung Hoa đa đua su tach biet quyen luc xa hon bang viec tao them hai co quan chinh phu - Control Yuan đe kiem toan va giam sat, va Examination Yuan đe quan ly viec tuyen dung cac quan chuc cong chuc.
Max Weber va nhung nguoi khac đa lam thay đoi suy nghi ve su mo rong cua nha nuoc. Quyen luc quan su, canh sat va quan ly bo may đoi voi cuoc song hang ngay cua cong dan thong thuong đat ra nhung van đe đac biet ve trach nhiem ma nhung nha van truoc đo nhu Locke hoac Montesquieu khong the đoan truoc đuoc. Phong tuc va thuc hanh cua nganh luat su la mot phan quan trong cua viec moi nguoi tiep can cong ly, trong khi xa hoi dan su la thuat ngu dung đe chi cac co quan xa hoi, cong đong va đoi tac tao nen co so chinh tri cho luat phap.


= He thong tu phap =

He thong tu phap la mot nhom cac tham phan trung gian trong cac tranh chap đe xac đinh ket qua. Hau het cac quoc gia đeu co he thong toa an phuc tham, voi mot toa an cao cap la co quan tu phap cuoi cung. O Hoa Ky, co quan nay la Toa an Toi cao cua Hoa Ky; o Uc, Toa an Toi cao cua Uc; o An Đo, Toa an Toi cao An Đo; o Vuong quoc Anh, Toa an Toi cao cua Vuong quoc Anh; o Đuc, Bundesverfassungsgericht; va o Phap, Cour de Cassation. Đoi voi hau het cac quoc gia chau Au, Toa an Cong ly Chau Au tai Luxembourg co the phu đinh luat quoc gia khi luat Lien minh chau Au lien quan. Toa an Nhan quyen Chau Au tai Strasbourg cho phep cong dan cua cac quoc gia thanh vien Hoi đong Chau Au đua ra cac vu kien lien quan đen cac van đe nhan quyen truoc toa an nay.
Mot so quoc gia cho phep co quan tu phap cao nhat cua ho phu đinh cac quy đinh phap ly ma ho xac đinh la vi pham hien phap. Vi du, trong vu Brown v. Board of Education, Toa an Toi cao Hoa Ky đa bai bo nhieu luat tieu bang đa thiet lap cac truong hoc tach biet chung toc, tim thay cac luat nay khong tuong thich voi Đieu bon muoi Hien phap cua Hien phap Hoa Ky.
He thong tu phap ly ly thuyet phai tuan thu hien phap, cung nhu tat ca cac co quan chinh phu khac. O hau het cac quoc gia, cac tham phan chi co the dien giai hien phap va tat ca cac luat phap khac. Nhung o cac quoc gia phap ly thong thuong, noi cac van đe khong phai la van đe hien phap, he thong tu phap cung co the tao ra luat phap duoi nguyen tac tien le. Vuong quoc Anh, Phan Lan va New Zealand khang đinh y tuong chu quyen cua quoc hoi, trong đo toa an khong đuoc bau cu co the khong phu đinh luat đuoc thong qua boi quoc hoi dan chu.
Trong cac quoc gia chu nghia cong san, chang han nhu Trung Quoc, toa an thuong đuoc coi la mot phan cua co quan hanh phap, hoac duoi tham quyen cua quoc hoi; cac co quan va nha lanh đao chinh phu co nhieu hinh thuc anh huong khac nhau len tu phap. O cac quoc gia Hoi giao, cac toa an thuong xem xet xem luat phap cua nha nuoc co tuan thu Sharia khong: Toa an Hien phap Toi cao cua Ai Cap co the vo hieu hoa cac luat nhu vay, va o Iran, Hoi đong Bao ho đam bao tinh tuong thich cua phap luat voi "tieu chuan cua Hoi giao".


= Lap phap =

Vi du noi bat ve cac co quan lap phap la Houses of Parliament tai London, Quoc hoi tai Washington, D.C., Bundestag tai Berlin, Duma tai Moscow, Parlamento Italiano tai Rome va Assemblee nationale tai Paris. Theo nguyen tac cua chinh phu đai dien, nguoi dan bau cu cho cac chinh tri gia đe thuc hien y muon cua ho. Mac du cac quoc gia nhu Israel, Hy Lap, Thuy Đien va Trung Quoc la đon vien, nhung hau het cac quoc gia la song vien, co nghia la ho co hai vien lap phap đuoc bo nhiem rieng biet.
O 'ha vien', cac chinh tri gia đuoc bau đe đai dien cho cac đon vi bau cu nho hon. 'Thuong vien' thuong đuoc bau đe đai dien cho cac bang trong mot he thong lien bang (nhu o Uc, Đuc hoac Hoa Ky) hoac cau hinh bo phieu khac nhau trong mot he thong thong nhat (nhu o Phap). O Vuong quoc Anh, thuong vien đuoc chinh phu bo nhiem lam vien xem xet. Mot trong nhung loi phe binh ve he thong song vien voi hai vien đuoc bau cu la vien tren va vien duoi co the chi đon gian la phan anh lan nhau. Su bien minh truyen thong cua song vien la mot vien tren hoat đong nhu mot vien xem xet. Đieu nay co the giam thieu su chon lua tu do va bat cong trong hanh đong cua chinh phu.
Đe thong qua luat, đa so cac thanh vien cua mot co quan lap phap phai bau chon cho mot du luat (luat đe xuat) o moi vien. Thong thuong se co nhieu lan đoc va cac sua đoi đuoc đe xuat boi cac phe phai chinh tri khac nhau. Neu mot quoc gia co hien phap đuoc co đinh, mot đa so đac biet co the đuoc yeu cau cho cac thay đoi trong hien phap, khien viec thay đoi phap luat tro nen kho khan hon. Mot chinh phu thuong dan dat qua trinh nay, co the đuoc hinh thanh tu cac thanh vien cua Quoc hoi (vi du nhu Anh hoac Đuc). Tuy nhien, trong mot he thong tong thong, chinh phu thuong đuoc hinh thanh boi mot nguoi đung đau va cac quan chuc noi cac do nguoi đo bo nhiem (vi du nhu Hoa Ky hoac Brazil).


= Hanh chinh =

Hanh chinh trong mot he thong phap ly phuc vu nhu trung tam cua quyen luc chinh tri cua Nha nuoc. Trong mot he thong nghi vien, nhu o Anh, Italy, Đuc, An Đo va Nhat Ban, hanh chinh đuoc biet đen nhu la noi cac va bao gom cac thanh vien cua co quan lap phap. Hanh chinh đuoc dan dat boi thu linh chinh phu, noi đat quyen luc duoi su tin tuong cua co quan lap phap. Vi cac cuoc bau cu pho thong bo nhiem cac đang chinh tri đe cai tri, nen lanh đao cua mot đang co the thay đoi giua cac cuoc bau cu.
Thu linh nha nuoc la mot phan rieng biet khoi hanh chinh, va đai dien cho quoc gia mot cach bieu trung qua viec ban hanh luat va hanh đong. Cac vi du bao gom Tong thong Đuc (đuoc bo nhiem boi cac thanh vien cua cac nghi vien lien bang va bang), Nu hoang cua Vuong quoc Anh (mot chuc vu di san), va Tong thong Ao (đuoc bau cu boi cu tri pho thong). Mo hinh quan trong khac la he thong tong thong, đuoc tim thay o Hoa Ky va Brazil. Trong cac he thong tong thong, hanh chinh hoat đong nhu ca thu linh nha nuoc va thu linh chinh phu, va co quyen bo nhiem mot noi cac khong đuoc bau cu. Trong mot he thong tong thong, co quan hanh chinh la đoc lap voi co quan lap phap ma no khong chiu trach nhiem truoc.
Mac du vai tro cua nganh hanh chinh thay đoi tu quoc gia nay sang quoc gia khac, thuong thi no se đe xuat phan lon cac du luat, va đua ra chuong trinh chinh phu. Trong he thong tong thong, hanh chinh thuong co quyen phu quyet du luat. Hau het cac co quan hanh chinh trong ca hai he thong đeu chiu trach nhiem ve Chinh sach đoi ngoai, quan đoi va canh sat, va he thong quan lieu. Bo truong hoac cac quan chuc khac dan dat cac van phong cong cong cua mot quoc gia, chang han nhu bo ngoai giao hoac bo quoc phong. Viec bau cu mot hanh chinh khac do đo co kha nang cach mang hoa toan bo cach tiep can cua mot quoc gia voi chinh phu.


= Quan đoi va canh sat =

Trong khi cac to chuc quan su đa ton tai cung thoi voi chinh phu, y tuong ve mot luc luong canh sat đung đan la mot khai niem tuong đoi hien đai. Vi du, he thong toa an hinh su di đong cua Anh thoi Trung co hay assizes, su dung cac phien toa cong khai va hinh phat tu hinh đe gay ra noi so hai trong cong đong đe duy tri quyen kiem soat. Canh sat hien đai đau tien co le la nhung nguoi o Paris the ky 17, tai trieu đinh cua Louis XIV, mac du Cuc canh sat tien Paris tuyen bo ho la nhung nguoi canh sat mac đong phuc đau tien tren the gioi.
Max Weber noi tieng voi lap luan rang nha nuoc la thuc the kiem soat đoc quyen su dung luc luong hop phap. Quan đoi va canh sat thuc hien viec thi hanh phap luc theo yeu cau cua chinh phu hoac cac toa an. Thuat ngu nha nuoc that bai am chi cac quoc gia khong the trien khai hoac thuc thi cac chinh sach; canh sat va quan đoi cua ho khong con kiem soat an ninh va trat tu va xa hoi chim vao tinh trang vo chinh phu, thieu hut chinh quyen.


= Quan lieu =

Nguyen thuy cua tu quan lieu xuat phat tu tu tieng Phap cho van phong (bureau) va tu tieng Hy Lap co đai cho quyen luc (kratos). Giong nhu quan đoi va canh sat, cac nhan vien va co quan chinh phu cua he thong phap ly thuc hien cac chi thi cua chinh quyen. Mot trong nhung tai lieu tham chieu som nhat đen khai niem nay đuoc đua ra boi Baron de Grimm, mot tac gia nguoi Đuc song o Phap. Nam 1765, ong đa viet:

Thuc chat cua cac luat phap o Phap la quan lieu ma ong Gournay đa tung phan nan rat nhieu; o đay cac van phong, thu ky, bi thu, thanh tra va intendants khong đuoc bo nhiem đe phuc vu loi ich cong chung, that ra loi ich cong chung duong nhu đa đuoc thiet lap đe cac van phong co the ton tai.
Su hoai nghi ve "che đo quan lieu" van con pho bien, va cach hoat đong cua cac cong chuc thuong đuoc đoi lap voi doanh nghiep tu nhan đuoc thuc đay boi loi nhuan. Thuc te, cac cong ty tu nhan, đac biet la nhung cong ty lon, cung co quan lieu. Đat qua mot ben su nhan thuc tieu cuc ve "thu tuc hanh chinh phuc tap", cac dich vu cong nhu giao duc, cham soc suc khoe, canh sat hoac giao thong cong cong đuoc coi la mot chuc nang quan trong cua nha nuoc, lam cho hanh đong quan lieu cong tro thanh trong tam cua quyen luc chinh phu.
Viet vao đau the ky 20, Max Weber tin rang mot đac điem quyet đinh cua mot nha nuoc phat trien đa tro thanh su ho tro quan lieu cua no. Weber viet rang cac đac điem tieu bieu cua quan lieu hien đai la cac quan chuc xac đinh su menh cua no, pham vi cong viec bi rang buoc boi quy tac, va quan ly đuoc cau thanh tu nhung chuyen gia nghe nghiep đieu hanh tu tren xuong, giao tiep qua van ban va rang buoc su tu do hanh đong cua cac cong chuc voi quy tac.


= Nghe luat su =
 Mot he qua cua quyen phap luat la su ton tai cua mot nghe luat su đu đoc lap đe keu goi su uy quyen cua toa an đoc lap; quyen đuoc su ho tro tu mot luat su noi tieng trong mot vu kien tai toa an bat nguon tu he qua nay - o Anh, chuc nang cua luat su hoac nguoi đai dien phap ly đuoc phan biet voi nguoi tu van phap ly. Nhu Toa an Nhan quyen Chau Au đa neu, phap luat nen đuoc tiep can đay đu cho tat ca moi nguoi va moi nguoi nen co the du đoan đuoc phap luat anh huong ho nhu the nao.
Đe duy tri tinh chuyen nghiep, viec hanh nghe luat su thuong đuoc giam sat boi mot co quan quy đinh cua chinh phu hoac đoc lap nhu mot hiep hoi luat su, hoi đong luat su hoac xa hoi luat. Luat su hien đai đat đuoc đia vi chuyen nghiep rieng biet thong qua cac thu tuc phap ly đuoc chi đinh (vi du: vuot qua ky thi đu đieu kien), bat buoc theo luat phap phai co bang cap đac biet (nhu hoc van phap ly nhu Bachelor of Laws, Bachelor of Civil Law, hoac bang Juris Doctor. Co the tiep tuc hoc cao hon nhu Master of Laws, Master of Legal Studies, Bar Professional Training Course hoac Doctor of Laws), va đuoc thanh lap trong van phong thong qua cac hinh thuc chi đinh phap ly (đuoc nhan vao nghe luat su). Co mot so danh hieu ton trong đe chi ra nhung luat su noi bat, nhu Esquire, đe chi ra nhung luat su co đia vi cao hon, va Doctor of law, đe chi mot nguoi đa nhan đuoc bang Tien si triet hoc trong linh vuc Luat va thu tuc phap luat.
Nhieu quoc gia Hoi giao đa phat trien cac quy đinh tuong tu ve giao duc phap luat va nghe luat, nhung mot so van cho phep luat su co đao tao trong phap luat Hoi giao truyen thong đuoc thuc hanh luat truoc toa an ve van đe ca nhan. O Trung Quoc va cac quoc gia đang phat trien khac, khong đu nguoi đuoc đao tao chuyen nghiep đe lam viec trong cac he thong tu phap hien co, va do đo, cac tieu chuan hinh thuc thuong đuoc noi long hon.
Mot khi đa đuoc cong nhan, mot luat su thuong se lam viec trong mot cong ty luat, trong mot chamber nhu mot chuyen gia đoc lap, trong mot vi tri chinh phu hoac trong mot cong ty tu nhan voi vai tro co van noi bo. Ngoai ra, mot luat su cung co the tro thanh mot nha nghien cuu phap ly cung cap nghien cuu phap ly theo yeu cau thong qua mot thu vien, mot dich vu thuong mai hoac cong viec tu do. Nhieu nguoi đuoc đao tao ve phap luat se ap dung ky nang cua ho ngoai linh vuc phap luat hoan toan.
Mot yeu to quan trong trong viec thuc hanh phap luat trong truyen thong phap ly chung la nghien cuu phap ly đe xac đinh trang thai hien tai cua phap luat. Thuong bao gom kham pha bao cao phap ly, tap chi phap ly va luat phap. Thuc hanh luat cung bao gom viec soan thao cac tai lieu nhu đon kien nghi toa an, ban tom tat thuyet phuc, hop đong hoac di chuc va quy tin thac. Ky nang đam phan va giai quyet tranh chap (bao gom ky thuat giai quyet tranh chap thay the) cung quan trong đoi voi thuc hanh phap luat, tuy thuoc vao linh vuc cu the.


= Xa hoi dan su =

Khai niem chu nghia cong hoa co đien ve "xa hoi dan su" đa xuat hien tu thoi Hobbes va Locke. Locke xem xa hoi dan su la nhung nguoi co "mot luat phap va mot toa an chung đe thinh cau, co quyen hanh quyet đinh cac tranh chap giua ho." Nha triet hoc nguoi Đuc Georg Wilhelm Friedrich Hegel phan biet "nha nuoc" va "xa hoi dan su" (burgerliche Gesellschaft) trong tac pham Elements of the Philosophy of Right.
Hegel tin rang xa hoi dan su va Nha nuoc la hai đoi tuong hoan toan đoi lap, trong khuon kho cua ly thuyet phan biet cua ong ve lich su. Cap đoi hien đai Nha nuoc-xa hoi dan su nay đa đuoc tai hien trong cac ly thuyet cua Alexis de Tocqueville va Karl Marx. Trong ly thuyet hau hien đai, xa hoi dan su tro thanh mot nguon goc cua luat phap, bang viec la nen tang tu đo moi nguoi hinh thanh y kien va thuyet phuc cho y kien ma ho cho rang luat phap nen la. Nhu luat su Australia va tac gia Geoffrey Robertson QC đa viet ve luat phap quoc te, "mot trong nhung nguon chinh hien đai cua no đuoc tim thay trong cac phan ung cua nguoi đan ong va phu nu binh thuong, va cac to chuc phi chinh phu ma nhieu nguoi ho tro, đoi voi nhung lam dung quyen con nguoi ma ho thay tren man hinh truyen hinh trong phong khach cua ho."
Tu do ngon luan, tu do tu tap va nhieu quyen ca nhan khac cho phep con nguoi tap hop, thao luan, phe phan va kiem soat chinh phu cua ho, tu đo tao nen co so cho mot dan chu thao luan. Cang co nhieu nguoi tham gia, quan tam va co kha nang thay đoi cach thuc thuc thi quyen luc chinh tri đoi voi cuoc song cua ho, thi luat phap tro nen chap nhan va chinh đang đoi voi nhan dan. Cac co so xa hoi dan su pho bien nhat bao gom thi truong kinh te, cac doanh nghiep huong loi, gia đinh, lien hiep thuong mai, benh vien, truong đai hoc, truong hoc, to chuc tu thien, cac cau lac bo thao luan, to chuc phi chinh phu, cong đong khu vuc, nha tho va cac hiep hoi ton giao. Tuy khong co đinh nghia phap ly ro rang ve xa hoi dan su va cac co so thuoc ve no, nhung hau het cac co quan va to chuc co gang liet ke cac co so nay (nhu Uy ban Kinh te va Xa hoi Chau Au) thuong khong bao gom cac đang chinh tri.


Xem them Tong quan cac chu đe luat phap
Danh sach cac linh vuc luat
Danh sach cac chu đe luat
Danh sach cac thuat ngu luat
Danh sach cac tu luat viet tat
Danh sach cac hang luat
Chanh an
Tham phan
Hoi tham
Luat su
Toa an
Vien kiem sat
Cong to
Luat Hinh Su Gioi thieu Khai Quat
Lech lac


Chu thich Đoc them Blackstone, William, Sir. An analysis of the laws of England: to which is prefixed an introductory discourse on the study of the law. xuat ban lan thu 3. Buffalo, N.Y.: W.S. Hein & Co., 189 trang, 1997. (nguyen ban: Oxford: Clarendon Press, 1758) ISBN 1-57588-413-5
David, Rene, va John E. C. Brierley. Major Legal Systems in the World Today: An Introduction to the Comparative Study of Law. xuat ban lan thu 3. London: Stevens, 1985. ISBN 0-420-47340-8.
Ginsburg, Ruth B. A selective survey of English language studies on Scandinavian law. So. Hackensack, N.J.: F. B. Rothman, 53 trang, 1970. OCLC 86068
Glenn, H. Patrick Legal Traditions of the World: Sustainable Diversity in Law xuat ban lan thu 2, London: Oxford University Press, 432 trang, 2004. ISBN 0-19-926088-5
Iuul, Stig va nhung nguoi khac Scandinavian legal bibliography. Stockholm: Almqvist & Wiksell, 196 trang, 1961. (series: Acta / Instituti Upsaliensis Iurisprudentiae Comparativae; 4) OCLC 2558738
Llewellyn, Karl N. & E. Adamson Hoebel. Cheyenne Way: Conflict & Case Law in Primitive Jurisprudence. special ed. New York City: Legal Classics Library, 374 trang, 1992. ISBN 0-8061-1855-5