Ngo Khong (tieng Trung: 悟空; binh am: Wukong; Wade–Giles: Wu2-k'ung1; 731 – 812), ho Xa, ten Phung Trieu (奉朝), phap danh ban đau Phap Gioi (法界), la mot cao tang thoi nha Đuong trong lich su Trung Quoc.


Than the Xa Phung Trieu la nguoi huyen Van Duong, phu Kinh Trieu, lan can kinh đo Truong An. Ong la hau due cua Hoang toc Thac Bat nha Bac Nguy thoi Nam Bac trieu.


Đen An Đo Nam 750, su gia Vuong quoc Kapisi đen Truong An yeu cau ket minh voi nha Đuong. Nam 751, Đuong Huyen Tong phai Truong Thao Quang dan đau su đoan gom 40 nguoi đi su Tay Vuc, trong đo co Xa Phung Trieu.
Su đoan đi theo con đuong cu cua Cao Tien Chi. Tuyen đuong đuoc xay dung tu nam 747, bat đau tu Kashgar (Khach Thap), bang qua day nui Pamir (Thong Linh), lan luot qua cac tram Shighnan, Wakhan (Humi), Yasin (Juwei), Helan, Lansuo, Gilgit (Yehe), Uddiyana (O Truong; nam trong thung lung Swat), va hai tram cuoi o song An.
Ngay 15 thang 3 nam 753, su đoan đen đuoc Gandhara, thu phu phia đong cua Kapisi. Khi toi noi, Xa Phung Trieu bi om nang va khong the tro ve Trung Hoa cung su đoan. Theo mot so nguon, khi bi benh, ong cau nguyen rang neu khoi se xuat gia lam hoa thuong.


Xuat gia Nam 757, o tuoi 27, Xa Phung Trieu xuat gia o Kapisi, phap hieu Dharmadhatu (達摩馱都; Đat Ma Đa Đo) hay Phap Gioi trong tieng Han. Phap Gioi o lai Gandhara trong 4 nam. 2 nam tiep theo, Phap Gioi đen vuong quoc Kasmira. Ong song tiem tu, nghien cuu Phat hoc va thuc hanh luat tang o mot tu vien nam o lang Uskar (Huskapura), o phia tay Kashmir, gan con đuong noi toi Gandhara. Tai đay, ong đuoc dan dat boi ba vi đai su theo truong phai Mulasarvastivada. Tu vien đo co the do vua Lalitaditya Muktapida cua Đe che Karkota xay dung.
Tu nam 764, Phap Gioi bat đau cuoc hanh huong đi xuong phia nam (Trung An), nham muc đich cau hoc va nghien cuu tieng Phan. Ong lan luot đi qua Kapilavastu, Varanasi, Vaisali, Devavatara (Kapitha), Sravasti, Kusinagara. Phap Gioi dung chan 3 nam o mot tu vien thuoc Nalanda. Sau đo, ong tro ve Gandhara, đi qua nhieu tu vien khac nhau o thanh pho va vieng tham nhung chon linh thieng cua Phat giao.


Tro ve que huong Sau nhieu nam luu lac, Phap Gioi cam thay nho que huong, ban be than thich, tao thanh chap niem. Phap Gioi xin su phu Xa Ly Viet Ma (舍利越魔) đe ban than ve nuoc. Su phu ban đau khong đong y, nhung sau cung van chap thuan. Truoc khi đi, Phap Gioi đuoc đua tang ba bo kinh Phat (viet bang tieng Phan) va mot hat xa loi (rang Phat).
Phap Gioi lua chon đi theo tuyen đuong Hanh lang Wakhan ngay nay, đau tien đi qua Tokharistan (tuc Bactria) đe tro ve Kashgar (thuoc So Lac), qua Khotan (Vu Đien). Ong o lai Vu Đien sau thang roi tiep tuc hanh trinh đen Kucha (Quy Tu), thu phu cua An Tay tu tran. O Kucha, Phap Gioi nhan loi thinh cau cua cac nha su chua Lien Hoa (莲花寺), o lai mot nam đe giang phap, dich cuon Thap luc kinh (十力经). Sau mot nam, Phap Gioi lai xuat phat đen Karashahr (Yen Ky), roi tu đay mat ba thang đe đen Đinh Chau (Bechbaliq), thu phu cua Bac Đinh đo ho phu. O đay, ong đuoc Bac Đinh Tiet đo su, Ngu su đai phu Duong Tap Co (杨袭古) tran trong tiep đai. Tap Co cung la mot tin đo sung kinh đao Phat, nen đa moi Phap gioi cung cao tang Tay Vuc Thi La Đat Ma va cac chan tu chua Long Hung cung nhau dich cac quyen kinh Thap đia kinh, Hoi huong luan kinh (回向轮经). Hoat đong dich thuat keo dai hon muoi nam, đen 13 thang 9 nam 789 moi hoan thanh.
Nam 789, vi nho que huong nen ngay sau khi hoan thanh dich kinh, Phap Gioi voi va len đuong, cung quan vien nha Đuong la Đoan Tu Minh, Nguu Han, Trinh Ngac bang qua long chao Tarim theo con đuong Hoi Hot đe đen kinh đo Truong An. Vi thien vu Hoi Hot khong tin đao Phat, nen ban goc cua cac bo kinh đuoc luu giu o chua Hung Long. Phap Gioi chi mang xa loi cung ban dich đi theo.
Thang 2 nam 790, Phap Gioi tro ve Truong An sau 40 nam xa cach. Nho hoan quan Đau Van Trang tau xin, ong đuoc vua Đuong Đuc Tong trieu kien, dang len xa loi cung kinh Phat. Đuc Tong cho Phap Gioi vao o chua Chuong Kinh (trong kinh đo Truong An) va ban cho ong phap hieu Ngo Khong. Luc nay khi đa ngoai 60 tuoi, thien su Ngo Khong moi co co hoi tro ve tham nha, nhung luc nay cha me, con chau, than nhan cua ong đeu khong con mot ai con song.
Ngay 23 thang 1 nam 812, thien su Ngo Khong vien tich o chua Ho Phap (Truong An), tang o đinh nui Tha Nga, cho xay chua Chan Tich ky niem. Đuong Đuc Tong sau khi bang ha đat Sung Lang o nui nay. Nam 800, cao tang Vien Chieu phung sac bien soan Trinh Nguyen Thich giao luc (贞元释教录) thu thap toan bo 10 quyen kinh ma Ngo Khong dich. Tang Vien Chieu lai soan Ngo Khong nhap Truc ky, ghi chep ti mi hanh trinh đem kinh đien tro ve nuoc cua ong. Nam 860, Đuong Y Tong cho sua lai chua Chan Tich, cho dung thap Ngo Khong thien su trong chua. Thap cao 13,3 met, duoi chan co phien đa khac lai cuoc đoi thien su Ngo Khong, đuoc tinh Thiem Tay xep vao di tich can đuoc bao ho.


Nhan xet Xuat than tu mot nguoi linh nen nhieu kha nang thien su Ngo Khong von khong đuoc hoc hanh đay đu. Tuy nhien, nho y chi va nghi luc, ong đa vuot qua moi gian kho, đong gop nhat đinh cho qua trinh giao luu van hoa cua Trung Quoc voi cac quoc gia ben ngoai. Tieu su cua ong du do nguoi khac bien soan lai, nhung cung la mot tu lieu quy cho viec nghien cuu ve tinh hinh chinh tri Trung A va con đuong to lua vao the ky 8.
Thien su Ngo Khong đuoc xem la mot trong nhung nguyen hinh cua nhan vat Ton Ngo Khong trong tieu thuyet Tay du ky.


Xem them Huyen Trang
Ton Ngo Khong
Thach Ban Đa
Chu Si Hanh
Tham Sa than


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai 大唐贞元新译十地等经记（全文） Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
孙悟空原型或为印度神猴 胡适与鲁迅曾为此争执