Đien (gian the: 滇; phon the: 滇國; binh am: Dian guo) la mot nha nuoc đuoc nguoi Đien lap ra. Ho la nhung nguoi song quanh ho Đien Tri o khu vuc mien bac Van Nam, Trung Quoc tu khoang giua thoi ky Chien Quoc cho toi tan thoi ky Đong Han. Nguoi Đien toc chon cat nhung nguoi đa chet trong cac ham mo thang đung. Tieng noi cua nguoi Đien co le co lien quan toi cac ngon ngu cua ngu toc Tang-Mien .
Nguoi Đien lan đau tien đuoc đe cap toi trong bo Su ky cua Tu Ma Thien; mot so nguon tai lieu cua Trung Quoc coi vien tuong ben nuoc So la Trang Kieu (莊蹻) la nguoi lap ra vuong quoc Đien. Vuong quoc Đien bi nha Han chinh phuc va sap nhap duoi thoi Han Vu Đe vao nam 109 TCN đe lap ra Ich Chau, nhung van ban cho cac vi vua cua nuoc Đien an goi la "Đien vuong chi an" đe cai quan ca nhung cai vung đat noi luc nay. Trong giai đoan nay, nguoi Han di cu toi nhieu hon. Ho dan dan chia tach, đong hoa nguoi Đien va can cu theo Hoang y luc trong Đien quoc su thi Đien quoc bi diet vong hoan toan vao nam 115.
Can cu vao cac ghi chep su sach cung cac phat hien khao co, Đien quoc trong lich su Van Nam uoc ton tai khoang 500 nam, xuat hien trong thoi ky Chien Quoc va tieu vong trong thoi ky đau Đong Han. Thong qua cac khai quat va phat hien khao co tren 50 nam, tai khu vuc mien trung va đong bac tinh Van Nam, nguoi ta đa phat hien tren 40 di chi van hoa Đien đe boc lo ra cai đia ly lanh tho cua vuong quoc co đai nay. Phia đong no trai dai toi Luc Luong, Lo Tay; phia tay toi An Ninh, Dich Mon; phia bac toi Chieu Thong, Hoi Trach; phia nam toi Nguyen Giang, Tan Binh, Ca Cuu va nhu the theo chieu bac-nam dai khoang 400–500 km, theo chieu đong-tay rong khoang tren 200 km.


Thanh lap Theo Su ky, quyen 116, Tay Nam Di liet truyen thi Trang Kieu, co thoi tung la tuong nuoc So, vao khoang nam 279 TCN đuoc So Khoanh Tuong Vuong (298 TCN-263 TCN) giao nhiem vu tan cong khu vuc ngay nay la Van Nam. Trong khi ong hoan thanh nhiem vu chinh phuc cac bo lac ban xu thi nuoc So lai that bai trong cuoc chien voi nuoc Tan va nam 277 TCN thi quan Kiem Trung bi Tan chiem, lam cho đuong tro ve nuoc So cua Trang Kieu bi cat đut. Ong tu xung lam vua nuoc Đien voi tuoc hieu la Trang vuong.


Cac ngoi mo hoang toc Nguoi Đien chon cat cac vi vua cua ho tai Thach Trai Son (đuoc phat hien nam 1954). Cac ngoi mo nay đuoc nhan dang nho chu khac Đien vuong chi an. Dong chu khac nay đuoc viet bang kieu trien thu tren chiec an vang do hoang đe nha Han ban cho. Tu Ma Thien cung ghi chep rang nguoi Đien la mot trong hai nhom đia phuong nhan đuoc an vang nha Han, nhom con lai la Da Lang.


Nghe thuat đo đong Đo đong o đay la cac san pham che tao tu đong thiec. Nguoi Đien la nhung tho che tac đo kim loai co hinh dang phuc tap, tinh xao, ho đuc ca đo đong lan đo sat. Cac đo vat đuc bang đong cua nguoi Đien su dung ca phuong phap khuon manh lan phuong phap khuon sap đa mat. Cac ngoi mo cua tang lop quy toc nguoi Đien chua mot luong lon cac đo vat bang đong, mac du cac ngoi mo co nien đai muon hon cung chua ca cac đo vat đuc bang sat cua nguoi ban xu.
Cac trong đong lon đuoc nguoi Đien su dung đe lien lac trong chien tran; cac ngoi mo cua tang lop quy toc nguoi Đien co cac trong đong lon chua vo so. Phan tren cua trong bi cat bo va thay the bang mot nap đuc tu đong thiec.


= Anh huong cua nguoi Scythia? =
Iaroslav Lebedynsky va Victor Mair cho rang mot so nguoi Scythia co the đa di cu toi khu vuc Van Nam o mien nam Trung Quoc sau khi ho bi nguoi Nguyet Chi xua đuoi ra khoi lanh tho cua minh trong the ky 2 TCN. Cac đo vat nghe thuat tien su cua nen van minh Đien thu đuoc tu cac đot khai quat tai Van Nam cung cho thay cac canh san ban cua nhung nguoi Caucasoid cuoi ngua thay tren quan ao cua nguoi Trung A. Cac canh mo ta tren cac trong đong nay đoi khi the hien nhung nguoi cuoi ngua đang đi san. Cac canh đong vat nhu ho, bao tan cong bo cung goi cho nguoi ta nho toi nghe thuat Scythia ke ca ve chu đe lan phoi canh.


Khac hoa xa hoi Đien Cac nap đong đuoc che phu bang cac hinh nguoi va cac cau truc nho, mo ta cac canh khac nhau tu cuoc song cua nguoi Đien. Cac nap đong nay minh hoa nguoi Đien đang tham gia vao cac hoat đong thuong ngay nhu san ban, cay hai va det may. Cac canh khac mo ta nhung cong viec luc roi rai cua nguoi Đien, nhu choi trau, nhay mua va choi đan. Trong cac canh nay nguoi Đien mac ao chen va quan dai, toc bui. Cac nap đong nay chung thuc cho mo ta cua Tu Ma Thien ve kieu toc cua nguoi Đien.
Nhieu canh mo ta nguoi Đien trong chien tranh, thuong la cuoi ngua. Chung cu khao co hoc chi ra rang ngua đa đuoc nguoi Đien thuan hoa tu som nhat la khoang the ky 6 TCN. Cac nap đong nay cung mo ta canh nguoi Đien chat đau ke thu cua minh (nhung nguoi đe toc đuoi sam dai).


Cac phe tich duoi nuoc Cac nha khao co Trung Quoc gan đay đa phat hien cac dau tich con lai cua mot thanh pho tai Đien quoc bi chim duoi ho Phu Tien; mot so nha khao co cho rang cac phe tich nay la nhung gi sot lai cua kinh đo cua Đien quoc. Ho cho rang mot tran đong đat cung nhu lu lut sau đo đa giet chet cu dan va pha huy hoan toan thanh pho nay vao nam 110.


Cac co vat khac Tai Dabona, mot di chi gan lien voi van hoa Đien, cac nha khao co đa phat hien mot ngoi mo co quan tai kep va lon. Quan tai ngoai lam bang go con quan tai trong lam bang đong thiec. Quan tai trong co hinh dang giong ngoi nha va can nang tren 157 kg.
Bao tang tinh Van Nam hien nay luu giu nhieu co vat cua nen van hoa Đien.


Danh sach cac vi vua Đien quoc Danh sach duoi đay lay theo Đien quoc su, nhung do thieu tai lieu, van tu nen đai bo phan mo cua cac vua Đien khong the xac nhan đuoc ten tuoi cung nhu thoi ky tri vi.

Trang Kieu (278 TCN-256 TCN)
Chu mo M33 (256 TCN-224 TCN)
Chu mo M12 (224 TCN-178 TCN)
Chu mo M3 (178 TCN-?)
Chu mo M13 (?-?)
Chu mo M71 (？- 123 TCN)
Thuong Khuong (chu mo M6) (123 TCN-85 TCN)


Ghi chu Tham khao Allard Francis, 1999, The archaeology of Dian: trends and tradition. Antiquity 73(279): 77-79.
Higham Charles, The Bronze Age of Southeast Asia, ISBN 0-521-56505-7
Sagart Laurent, Roger Blench va Alicia Sanchez-Mazas (chu bien), The Peopling of East Asia ISBN 0-415-32242-1
Stark Miriam T. (chu bien), Archaeology of Asia, ISBN 1-4051-0213-6
Yang Bin, 2004, Horses, silver, and cowries: Yunnan in global perspective. Journal of World History 15(3): 281-322.
"Les Saces", Iaroslav Lebedynsky, Editions Errances, ISBN 2877723372 (tieng Phap)
"The Tarim Mummies", Mallory va Mair, Thames va Hudson, ISBN 0500051011


Lien ket ngoai Quoc an cua Đien quoc Luu tru ngay 4 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine
Cac phe tich cua mot đe quoc đa mat đuoc phat hien duoi đay ho Trung Quoc Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Hinh anh đo đong cua nguoi Đien