Minh Tu Tong (chu Han: 明思宗; 6 thang 2 nam 1611 - 25 thang 4 nam 1644) tuc Sung Trinh Đe (崇禎帝), la vi hoang đe cuoi cung cua trieu đai nha Minh va cung la vi hoang đe nguoi Han cuoi cung cai tri toan bo Trung Quoc truoc khi trieu đinh roi vao tay nha Thanh cua nguoi Man Chau. Cac su gia Trung Hoa con dung mieu hieu Nghi Tong (毅宗), hoac Uy Tong (威宗) đe goi ong. Ong đuoc nha Nam Minh truy thuy la Thieu Thien Dich Đao Cuong Minh Khac Kiem Quy Van Phan Vo Đon Nhan Mau Hieu Liet Hoang đe (紹天繹道剛明恪儉揆文奮武敦仁懋孝烈皇帝). Nha Thanh tien vao Trung nguyen truy đat mieu hieu cho ong la Hoai Tong Trang Liet Hoang đe, thuy hieu la Kham Thien Thu Đao Man Nghi Đon Kiem Hoang Van Tuong Vu The Nhan Tri Hieu Đoan Hoang đe (欽天守道敏毅敦儉弘文襄武體仁致孝端皇帝).


Thoi tre Chu Do Kiem la con thu nam cua Minh Quang Tong Chu Thuong Lac va la em cung cha khac me cua Minh Hy Tong Chu Do Hieu. Ong sinh ngay 24 thang 12 am lich nam Van Lich thu 38, theo duong lich la đau nam 1611. Me ong la Luu thi khong đuoc vua cha sung ai. Nam 1614 khi ong len 4 tuoi thi me ong qua đoi, ong đuoc giao cho Ly Trang Phi (con đuoc goi la Đong Ly, đe phan biet voi Ly Tuyen Thi cua Hy Tong) day do.
Nam 1622 luc 11 tuoi, Chu Do Kiem đuoc phong lam Tin vuong, o cung Huan Can. Luc nay ong moi biet ngoi mo me minh chon o Son Tay.
Nam 1627, vua anh Minh Hy Tong lam benh nang. Hy Tong chet som lai co rat it con trai nhung cung đeu qua đoi khi con rat nho, vi vay luc lam chung đa di chieu cho Chu Do Kiem len ke vi.
Hai ngay sau khi vua anh qua đoi, Chu Do Kiem len noi ngoi o đien Trung Cuc, tuc la Minh Tu Tong. Ong đoi nien hieu la Sung Trinh.


Đang co đe vi Nha Minh đa sa sut tu thoi ong noi Sung Trinh la Minh Than Tong. Tu thoi Hy Tong, quyen hanh trong trieu đa lot vao tay hoan quan Nguy Trung Hien - đung đau Đong xuong. Trung Hien cau ket voi nhu mau cua Hy Tong la Khach thi lung đoan trieu chinh.
Minh Tu Tong vua len ngoi, trong noi bo the luc Nguy Trung Hien co ran nut. Ngu su Duong Duy Hoan co thu voi Thoi Trinh Tu la nguoi cam đau quan si duoi quyen Trung Hien, ben to cao Trinh Tu. Vua Sung Trinh ben cach chuc Thoi Trinh Tu đuoi ve que.
Tiep sau đo co thu to cao 10 toi trang cua Nguy Trung Hien nhu dam sanh ngang voi hoang đe, muu hai hoang hau va tu luyen quan trong cung… Sung Trinh lap tuc trieu Nguy Trung Hien vao cung. Trung Hien so hai sai ben mang cua quy bieu Tu Ung Nguyen la nguoi tung hau ha Sung Trinh khi lam Tin vuong.
Nho su bien bach cua Ung Nguyen, Sung Trinh giam toi cho Trung Hien, ha lenh đi Phuong Duong trong coi mo to vua nha Minh. Trung Hien len đuong mang theo cac tuy tung. Sung Trinh so Trung Hien mang theo nhieu nguoi se lam loan, ben sai Cam y ve đuoi theo bat lai. Trung Hien đi đen Phu Thanh, đuoc tin bi truy đuoi, biet khong thoat nen that co tu van.
Sau khi Nguy Trung Hien chet, Sung Trinh sai nguoi đen bat Khach thi, bat giet het gia quyen ho Nguy va ho Khach. Nhung nguoi cung canh voi Nguy, Khach cung bi xu toi nhu Nguy Luong Phu, Thoi Trinh Tu, Luu Chi Vien, Nguy Quang Vi, Ly Thuc, Co Binh Nghiem… Nguy Trung Hien đa chet van bi mang phanh thay xe xac vao đau nam 1628.
Đong thoi, Sung Trinh con ha lenh do bo het cac tu đuong do Nguy Trung Hien xay dung o cac đia phuong va khoi phuc lai danh du cho đang Đong Lam đoi đich voi ho Nguy va bi hai truoc đay. Viec thanh trung nhanh chong phe Nguy, Khach cua vua Sung Trinh khien nhieu nguoi kham phuc.


Chinh sach đoi noi Đe khac phuc nhung te nan xay ra tu cac đoi vua truoc, Minh Tu Tong co y đinh thuc hien cai cach, quy hoach nhan su moi, đoc thuc bo may van hanh. Ong cham chu viec trieu chinh, thuc khuya day som, tu minh xem van ban vi so cac quan lai sao nhang khong tau bao het. Tuy nhien, viec thuc thi chinh sach cua Sung Trinh khong mang lai hieu qua.
Đe xay dung đoi ngu nhan su moi, Sung Trinh khong tu minh lua chon bo nhiem đai than, cung khong nghe theo su tien cu cua moi nguoi ma dung cach boc tham: Ong tap hop ba quan vao cung Can Thanh, sai ghi ho ten tung nguoi bo vao trong binh vang, roi vai lay troi xanh phu ho va dung đua gap tham. Ket qua lan đo Tien Long Tich, Ly Tieu, Lai Tong Đao, Duong Canh Thin, Chu Đao Đang, Luu Hong Huan trung tham va đuoc cat nhac.
Tuy nhien, nhung nguoi nay đeu von co quan he rat sau voi canh Nguy Trung Hien truoc đay nen y tuong rat khac voi Minh Tu Tong. Đieu đo khien Tu Tong khong bang long va bai chuc ho, roi bo nhiem nhung nguoi trong đang Đong Lam đoi nghich Đong Xuong nhu Han Khoang, Thanh Co Menh, Chu Dien Nho, Ha Nhu Sung, Tien Tuong Khon... Nhung sang nam 1630 nhung nguoi nay đeu bi bai chuc not vi vu an Vien Sung Hoan.
Tuy vua thanh trung hoan quan Nguy Trung Hien nhung chi 1 nam sau Sung Trinh lai lap tuc trong dung luc luong hoan quan khac trong trieu ma khong co bo tri nhan su xung đang.
Viec su dung hoan quan ngay cang co quy mo lon. Toi thang 4 nam 1631, Sung Trinh khoi phuc lai che đo giam quan do cac thai giam đam nhiem, o bien gioi goi la giam thi, trong cac tran noi đia thi goi la giam quan. Cac thai giam nay co quyen hanh rat lon, đuoc tham gia viec quan va đuoc Sung Trinh su dung lam mat tham trong quan đoi.
Khong chi khong che quan su, hoan quan con đuoc trong dung vao viec kinh te cua đat nuoc. Hoan quan Truong Di Hien đuoc giam sat viec chi thu cua Bo Cong va Bo Ho, co đac quyen ngang voi Tong đoc, đuoc xay rieng nha mon goi la Tong ly Ho Cong, đung tren 2 vi Thuong thu 2 bo nay.
Cac quan lai trong trieu đeu bi hoan quan theo doi do xet. Viec trong dung hoan quan cua Sung Trinh bi mot so đai than nhu Cao Bieu, Nguy Trinh Nhuan, Cao Hoang Đo phan đoi, nhung Sung Trinh khong nghe theo va cach chuc nhung nguoi phan đoi. Đong Xuong lai khoi phuc quyen luc nhu khi Nguy Trung Hien con song. Nam 1640 Sung Trinh nghe theo loi giem cua Đong Xuong giet chet Thuong thu Bo Ho la Ton Cu Tuong.
Nha Minh tu thoi Minh Than Tong đa co nhieu bieu hien suy yeu. Cac quy toc, đai than cung nhau tich tru cua cai lam giau, boc lot dan chung, Sung Trinh khong co bien phap nao cai thien đuoc. Chi dung cua hoang gia moi nam la hon 1 trieu lang bac trang. Thue thu ngay cang cao khien nhan dan co cuc, nhieu noi bi đoi kem, phai tha huong, an thit lan nhau. Quan lai đia phuong khong co cach cuu te lai tang cuong trung thu thue khien dan chung khong chiu noi, nhieu noi noi day chong trieu đinh.
Sung Trinh đung truoc tinh hinh đo khong ra bien phap khac phuc. Truoc nhung đe nghi tiep te cho nhung noi bi đoi, Sung Trinh thang thung tu choi.
Sau đo ong lai ra lenh bo cac dich tram, ma nguoi lam viec o đay von la nhung si tot luong bong thap va nong dan ngheo. Cac tram dich bi giai the khien hang van dich tot khong con đuong song, cung noi day chong trieu đinh khien phong trao nong dan ngay cang manh.
Đe tran ap cac cuoc khoi nghia, Sung Trinh can co tien, do đo lai ra lenh tang them thue. Thang 12 nam 1629, lenh tang them moi mau 3 li, ban đau cong bo chi thuc hien trong 1 nam nhung sau đo lai cho thuc hien dai han, thu đuoc them 2,8 trieu luong. Sang nam 1639 tang thue lan thu 2 thu đuoc 16,7 trieu luong, toi nam 1640 lai tang lan thu 3 thu đuoc 16,9 trieu luong.
Tu khi len ngoi, Minh Tu Tong luon tu nhan minh ngheo nhung trong kho tang rieng (noi noa) cua ong luon chua so luong lon vang bac chau bau. Su tham lam cua Sung Trinh va cac vuong hau đuoc cac su gia đanh gia la "xem tien tai hon mang song".


Noi uu ngoai hoan Khi Sung Trinh tai vi phai đoi pho voi 2 nguy co lon ve quan su: su uy hiep cua chinh quyen Hau Kim cua nguoi Nu Chan noi len tu thoi Minh Than Tong va cac cuoc noi day cua nong dan nhu Bach Thuy, Vuong Nhi, Cao Nghenh Tuong, Ly Tu Thanh, Truong Hien Trung… Nguyen do cac cuoc khoi nghia nong dan vi đoi song kho cuc, mat mua đoi kem.
O phia Tay Bac, Sung Trinh theo đe nghi cua Vuong Tuong Can thuong dung bien phap vo ve, lay cua cai tang cac bo toc nay đe giu yen vung bien gioi.
Đoi voi cac cuoc khoi binh cua nong dan, Sung Trinh theo ke cua Duong Hac, sai đi phat chan luong thuc va phu du. Tai vung Thiem Tay, Duong Hac phu du đuoc Than Nhat Khoi. Nhung cac luc luong noi day sau đo van khong dep yen đuoc hoan toan ma van chong đoi trieu đinh.
Vi vay sang nam 1630 Sung Trinh thay bien phap nay khong hieu qua ben cach chuc Duong Hac, sai Hong Thua Tru lam tong đoc quan su Tam Bien, thong linh cac tuong tai đay. Sau chien thang o Tay Hao, Hong Thua Tru co ban dep yen đuoc vung Thiem Tay.
Đe chong lai quan Hau Kim đang noi len o phia đong bac, Sung Trinh cho trong dung lai Vien Sung Hoan, von la đai tuong bi Hy Tong xu phat. Vien Sung Hoan đuoc phong lam Thuong thu Bo Binh, tong đoc Lieu Đong tran thu Son Hai quan đanh bai nhieu cuoc tan cong cua quan Hau Kim. No Nhi Cap Xich khong the tien vao trung nguyen đuoc, bi trung đan cua Vien Sung Hoan, khong lau sau qua đoi, con la Hoang Thai Cuc len thay, tiep tuc cuoc nam chinh.
Trong luc đo, nhung nguoi cung canh cu cua Nguy Trung Hien vu oan Sung Hoan co y đinh lam phan hang đich khien Sung Trinh nghi ngo.
Nam 1630, Hoang Thai Cuc sau nhieu lan tan cong khong đuoc, phai tranh Vien Sung Hoan, mang 10 van quan khong đi qua Cam chau, Ninh Vien va Son Hai quan ma vong qua đuong Mong Co tien vao Truong Thanh, đanh chiem Tuan Hoa. Vien Sung Hoan nghe tin voi mang quan ve bao ve kinh thanh, kip thoi toi Thong chau truoc quan Hau Kim, đanh lui Hau Kim o Quang Cu Mon.
Hoang Thai Cuc thay Vien Sung Hoan bat ngo xuat hien o Thong chau rat kinh ngac, ben dung ke phan gian, phao tin Sung Hoan tha long khien quan Hau Kim moi tien đuoc toi Bac Kinh va minh đa hen voi Vien Sung Hoan ket lien minh duoi chan thanh. Hoang Thai Cuc co y noi lo viec nay ra ngoai, roi tha cho mot tu binh la hoan quan ho Duong tron thoat ve. Vien hoan quan tro ve lien bao cho Sung Trinh biet. Hoang Thai Cuc con cho viet van ban mat uoc rai ra ngoai thanh Bac Kinh.
Sung Trinh nghe tin cho la that, ben ha lenh cho Cam Y ve bat ngay Vien Sung Hoan giam vao nguc. Sau đo Vien Sung Hoan bi xu lang tri tai cau Cam Thach. Nhung nguoi can ngan đeu bi giang chuc. Cai chet cua Vien Sung Hoan khien cho quan Hau Kim tu luc đo ngay cang chiem the chu đong chien truong.
Nam 1637, Hung Van Xan đuoc phong lam Thuong thu Bo Binh kiem Huu pho đo ngu su, tong đoc Ha Nam, Son Tay, Ho Quang, Tu Xuyen đi tran ap cuoc khoi nghia cua Truong Hien Trung. Hung Van Xan co 10 van quan, khi the manh me, bao vay nhieu lop khien Truong Hien Trung khong chong noi, phai dang thu ve trieu xin đau hang.
Sung Trinh chap nhan cho Truong Hien Trung đau hang. Hien Trung mang vai van hang binh đong o Bach Sa chau, cach Coc Thanh (Ho Bac) 15 dam dung nha lam ruong. Nhieu đai than nghi ngo Hien Trung khong thuc long đau hang, đe nghi nen phan tan quan si cua Hien Trung đi, nhung Sung Trinh khong tan thanh.
Sang nam 1639, Truong Hien Trung lai khoi binh phan lai trieu đinh. Sung Trinh khong nhan loi do minh tha long Hien Trung ma quy loi cho Hung Van Xan tiep nhan cho Hien Trung đau hang, sai bat Van Xan bo nguc roi sau đo tu hinh.
Sau khi Vien Sung Hoan bi giet, quan Hau Kim ngay cang chiem uu the. Nam 1636, Hoang Thai Cuc đoi ten nuoc la Thanh, lien tiep uy hiep bien gioi nha Minh.
Nam 1642, Sung Trinh sai Hong Thua Tru mang 10 van quan ra giup To Đai Tho chong quan Thanh. Hai tuong ngan chan đanh lui đuoc Hoang Thai Cuc. Nhung sau đo Sung Trinh lai nghe theo Phuong Nhuoc Ky cho rang quan Thanh yeu ot phai xuat kich tieu diet, vi vay bat cac tuong phai to chuc tien cong quan Thanh, khong đuoc phong thu. Ket qua quan Minh đai bai, bi tieu diet hoan toan, ca To Đai Tho va Hong Thua Tru đeu bi bat. Sung Trinh ban đau cho rang Hong Thua Tru tu tran vi nuoc nen sai lam nghi le, sau moi biet tin Thua Tru hang Thanh moi huy bo viec nay.
Tu đo nha Minh khong con đu thuc luc chong quan Thanh phia đong bac nua. Hoang Thai Cuc mang quan bao vay Ninh Vien. Lo lang ve tinh hinh đong bac, Minh Tu Tong quyet đinh nghi hoa voi Hoang Thai Cuc. Ong nghe theo Duong Tu Xuong bi mat sai Tran Tan Giap đi thuong luong va lenh cho Tan Giap giu kin noi dung nghi hoa vi so mat uy the cua "thien trieu" đoi voi ngoai toc, khong muon cong khai voi moi nguoi ve viec trieu Minh phai đung ngang hang voi Man Thanh trong hoa đam.
Tran Tan Giap sai Ma Thieu Du sang trai Hoang Thai Cuc thuong luong. Ban bac xong, Ma Thieu Du viet noi dung vao van ban trinh Tran Tan Giap. Tan Giap xem xong đe tren ky. Gia nhan tuong la van ban đe đieu hang ngay ben mang đi sao chep thanh nhieu ban. Chi qua may hom, noi dung nghi hoa đa loan khap kinh thanh, Tran Tan Giap bi chi trich du doi.
Sung Trinh nghe tin ben bat Tran Tan Giap trach cu ve toi dam tu nghi hoa voi Hau Kim. Tan Giap khong nhan toi vi lam theo lenh cua vua. Sung Trinh nhat đinh ha lenh xu tu Tan Giap đe bit đau moi, bat chap nhieu loi can ngan.
Thuong thu Bo Lai la Ta Thang biet chan tuong su viec ben noi cho moi nguoi biet viec nghi hoa do ban y cua Sung Trinh. Sung Trinh vi mat the dien ben cach chuc Ta Thang.


Nuoc mat than vong Trong luc đo tinh hinh trieu Minh ngay cang nghiem trong. Phia đong bac quan Thanh uy hiep nang ne, ben trong quan khoi nghia Ly Tu Thanh va Truong Hien Trung ngay cang lon manh. Ly Tu Thanh neu cao khau hieu "chia ruong đat cho dan cay, mien nop luong thuc", "khong đi phu" khien dan chung nhieu noi huong ung. Nam 1641, Ly Tu Thanh đanh chiem Lac Duong, phat trien luc luong len hang trieu nguoi, con Truong Hien Trung cung đanh chiem Han Duong, Vu Xuong, Nhac chau, Truong Sa, Bao Khanh….
Thang 8 nam 1643, Minh Tu Tong cu Ton Truyen Đinh lam Binh bo Thuong thu mang 10 van quan ra dep quan noi day. Ton Truyen Đinh đanh tu Đong Quan, con Ta Luong Ngoc mang quan Ha Nam, Tu Xuyen cung tien. Ly Tu Thanh tap trung quan tinh nhue o Ho Quang toi Ha Nam, du Ton Truyen Đinh vao sau va đanh cho đai bai. Truyen Đinh hi sinh, nam ay ong 50 tuoi. Nhieu tran đau hang Ly Tu Thanh.
Đau nam 1644, Sam vuong Ly Tu Thanh tu xung la hoang đe, đat ten nuoc la Đai Thuan va chia quan lam 2 đuong tien đanh Bac Kinh. Ly Tu Thanh viet thu cho Sung Trinh, ra toi hau thu toi ngay 15 thang 3 phai đau hang; đong thoi viet thong bao đi cac noi cong bo toi trang cua vua quan nha Minh.
Sung Trinh muon đieu đong Ngo Tam Que ve cuu vien, nhung Tam Que bi mac o bien cuong khong the quay ve, do đo Sung Trinh thoi y đinh trieu hoi Tam Que. Ong sai thai giam toi đon đoc phong thu Son Hai Quan, Đuc chau, To chau, Thien Tan, Lam Thanh…
Nhung tin that tran lien tiep bao ve. Sang thang 3 am lich, Ly Tu Thanh bat song Tan vuong Chu Cau Que, con Tuan phu Sai Mau Đuc tu van; Truong Hien Trung vay ham Trung Khanh, giet Đoan vuong Chu Thuong Hao va Tuan phu Tran Si Ky. Cac tran Ninh Vu, Đai Đong, Bao Đinh, Tuyen Phu đeu that thu. Tuong Đo Huan tu phu Đai Danh ra nghenh đon đau hang Ly Tu Thanh. Minh Tu Tong khong tin, cho rang Đo Huan tu tiet vi nuoc nen phong cho con em Huan lam quan.
Ly Kien Thai nghe tin Tong đoc Đai Danh la Khuong Tuong hang Đai Thuan, ben viet bieu khan cap gui ve trieu, đe nghi Sung Trinh đua thai tu Chu Tu Lang chay xuong phia nam vi the quan Đai Thuan rat manh khong the chong noi. Trong trieu co nhung y kien tan đong, nhung Minh Tu Tong nhat đinh khong nghe theo. Ong hop đai than va noi rang:

Khong nhung tram la hoang đe mat nuoc ma cac khanh đeu la be toi mat nuoc
Minh Tu Tong con ra chieu tu ke toi minh đa mac sai lam đe on đinh long nguoi. Truoc tinh hinh nguy cap, ong đe nghi cac vuong hau đong gop tien bac, luong thao. Nhieu đai than đe nghi ong xuat tien cua trong kho (noi noa) ra đe cuu van tinh hinh, nhung Sung Trinh nhat đinh khong chiu, roi nho le khoc va noi rang kho đa het sach.
Ngay 12 thang 3, quan Đai Thuan tien đanh Nam Binh. Tong binh nha Minh la Ly Luyen tu van. Quan khoi nghia phong hoa đot chay huong đien cua 12 lang nha Minh. Ngay đem đo Ly Tu Thanh vuot song Sa Ha tien thang đen Bac Kinh.
Trong thanh, mot so thai giam bao tin ra ngoai cho quan Đai Thuan biet va hen ngay mo cong thanh. Thai giam Tao Hoa Thuan đuoc sai giu thanh lai cho rang neu Nguy Trung Hien con song co the đa khong xay ra viec nhu vay, Sung Trinh trong luc hoang loan nghe theo, lai sai nguoi thu thap xac Nguy Trung Hien đe chon cat.
Trong kinh thanh nhao nhac, toi ngay 16 Sung Trinh moi biet tin quan đich đa đen. Trua ngay 16, quan Đai Thuan hoan tat viec bao vay thanh va bat đau tan cong. Quan Đai Thuan đanh vao Lu Cau Kieu va Binh Tac Mon, Chuong Nghia Mon. Ba đai doanh đong ben ngoai bao ve cong thanh đeu tan vo, quan trang va kho thuoc sung đeu lot vao tay quan Đai Thuan.
Quan Minh bi thieu an nhieu ngay đa oan gian, nen luc đo nhieu nguoi đao ngu hoac ngoi yen khong chien đau. Hoan quan Đo Huan đa hang Ly Tu Thanh gui thu du hang nhung Sung Trinh khong tiep nhan thu.
Ngay 18 thang 3, quan Đai Thuan đa đen rat gan, cac hoan quan ma ong trong dung lu luot ra hang. Tao Hoa Thuan, Vuong Tuong Nghieu, Vuong Đuc Hoa mang 300 tieu thai giam ra quy phuc Ly Tu Thanh. Thanh ngoai that thu. Mot thai giam khac cung theo lenh Ly Tu Thanh vao thanh đe nghi ong nhuong ngoi, nhung ong khong chap nhan.

Đem 18, Minh Tu Tong viet lenh giao viec đoc quan pho ta thai tu cho Chu Thuan Than, nhung khi goi cac thai giam mang lenh đi thi khong con ai.
Sung Trinh biet co nghiep đa mat, ben goi Chu hoang hau toi bao ba rang "Đai cuc đa hong, nang la mau nghi thien ha, theo ly phai tuan quoc". Chu hoang hau xuc đong tra loi "Thiep hau ha be ha 18 nam, đieu gi cung tuan lenh, nay chet cung thien tu xa tac, co han chi đau!", roi vao noi that treo co tu van. Sau đo ong bao Vien quy phi treo co tu van, nhung soi day đut va Vien phi roi xuong đat. Sung Trinh lien tu tay chem vao vai Vien phi nhung vet thuong chi khien nang ngat đi.
Sau đo ong giao thai tu Chu Tu Lang, Đinh vuong Chu Tu Quynh va Vinh vuong Chu Tu Chieu cho cac ngoai thich ho Đien, ho Chu tron đi va dan phai mai danh an tich, neu co co hoi phai bao thu. Con lai 2 cong chua Truong Binh va Chieu Nhan, Sung Trinh lay tay ao che va vung kiem chem, Truong Binh đa lon, gio tay len đo, bi chem đut canh tay phai lan ra bat tinh. Con cong chua Chieu Nhan it tuoi, bi Sung Trinh chem chet.
Minh Tu Tong cai trang thanh dan thuong, dan theo hon 10 noi giam bo tron. Canh 3 đem đo ra cua Đong Hoa, toi cua Te Bac thi so đen phia nam se bi can lai, ben men theo ngo hep vong ra Tien Mon, khong ra đuoc phai vong qua An Đinh mon. Loanh quanh van khong ra đuoc ben tro ve cung, đich than giong chuong đinh ban bac voi cac quan, nhung khong con ai toi ngoai nguoi thai giam trung thanh Vuong Thua An.
Sang ngay 19 thang 3 (tuc ngay 25 thang 4 duong lich), quan Đai Thuan đuoc cac thai giam mo cong thanh o at tien vao thanh. Sung Trinh ben cung Vuong Thua An bo chay, treo len nui Van Tho (tuc Moi Son, nay la Canh Son), buoc toi duoi mot goc cay hoe o đinh Tho Hoang, tung la noi kiem duyet noi thao cua hoang đe. Ong coi bo hoang bao, gian du viet len vat ao:

Sau đo Minh Tu Tong đi chan đat mac quan ao nhe, xoa toc che mat, đung đoi dien voi Vuong Thua An va treo co tu van. Nam đo ong 33 tuoi, tinh theo tuoi ta la 35 tuoi. Vuong Thua An tan trung treo co tu van theo ong o goc cay canh đo, tren 40 nguoi nua cung tu van theo vua.


An tang Quan dan Bac Kinh nghenh đon vua Đai Thuan Ly Tu Thanh. Ly Tu Thanh tich thu đuoc tu kho rieng (noi noa) cua Sung Trinh, kiem đuoc con 37 trieu lang bac, 1,5 trieu lang vang chu khong phai đa het nhu Sung Trinh tung tuyen bo.
Ly Tu Thanh treo thuong 1 van lang bac cho ai tim đuoc Sung Trinh. Ngay 21 thang 3, nguoi ta phat hien ra vua Sung Trinh chet đa cung tai Moi Son.
Ngay hom sau, quan Đai Thuan mang quan tai, dung thi the Sung Trinh va Chu hoang hau ra ngoai đat o cua Đong Hoa đe beu truoc dan chung. Cac quan lai nha Minh khong ai dam toi nhin, chi co Tuong Thanh ba Ly Quoc Trinh boi bun len mat đen truoc xac Sung Trinh ma khoc. Ly Quoc Trinh bi quan Đai Thuan bat đen nop cho Ly Tu Thanh. Tu Thanh du hang, Quoc Trinh ra 3 đieu kien:

Khong đuoc pha hoai cac lang tam vua nha Minh
Dung nghi le Thien tu mai tang Sung Trinh
Khong lam hai Thai tu va Vinh vuong, Đinh vuong
Ly Tu Thanh chap nhan ca ba đieu kien. Nhung luc đo lang mo Sung Trinh van chua khoi cong, vi vay Ly Tu Thanh quyet đinh mang Sung Trinh va Chu Hoang hau chon vao khu mo cua Đien quy phi, nguoi vo thu cua ong đa qua đoi nam 1642, tang o huyen Xuong Binh.
Sau nay, khi nha Thanh tien vao Trung Nguyen, đe lay long nguoi Han, đa xay dung kien truc tren phan mo Đien quy phi, nang cap len thanh quy mo to lon, đat ten la Tu lang. Ngoai ra, đe bieu duong long trung nghia cua Vuong Thua An (quan thai giam hau can đa tu van cung Sung Trinh), hoang đe Thuan Tri đa cho mai tang ong ngay tai loi vao Tu lang đe ong đuoc mai mai yen nghi ben chu nhan.


Thuy hieu, mieu hieu Ngay 6 thang 5 am lich nam Sung Trinh thu 17 (Thanh Thuan Tri nguyen nien), Due Than vuong Đa Nhi Con lay cuu than nha Minh Ly Minh Due lam Le bo Thi lang, phu trach viec te tang cho Đai hanh Hoang đe, ban đau đat thuy hieu la Kham Thien Thu Đao Man Nghi Đon Kiem Hoang Van Tuong Vu The Nhan Tri Hieu Đoan Hoang đe (欽天守道敏毅敦儉弘文襄武體仁致孝端皇帝), mieu hieu la Hoai Tong (懷宗) .
Hoang Quang Đe nha Nam Minh đat thuy hieu la Thieu Thien Dich Đao Cuong Minh Khac Kiem Quy Van Phan Vu Đon Nhan Mau Hieu Liet Hoang đe (紹天繹道剛明恪儉揆文奮武敦仁懋孝烈皇帝), mieu hieu la Tu Tong (思宗). Thang 2 Hoang Quang nguyen nien, cai mieu hieu thanh Nghi Tong (毅宗) . Đuong vuong Chu Duat Kien noi ngoi, lai cai mieu hieu thanh Uy Tong (威宗).
Nha Thanh đat mieu hieu cho Sung Trinh la Hoai Tong, nhung theo le thi trieu vua sau đoi voi vua trieu truoc khong đat mieu hieu ma chi đat thuy hieu, nen vao thang 11 nam Thuan Tri thu 16 (1659) đa thay noi dung bia cua lang tam, chi đat thuy hieu cho ong la Trang Liet Man Hoang đe (莊烈愍皇帝) , do đo cac sach vo đoi Thanh đeu goi tat la Trang Liet Đe hoac Minh Man Đe.


Gia quyen Cha: Minh Quang Tong.
Me: Hieu Thuan hoang hau Luu thi (孝純皇后劉氏; 1588 - 1615).


= Hau phi =
Hieu Tiet Liet hoang hau Chu thi (孝節烈皇后 周氏; 1610 - 1644), khi nha Minh diet vong tu van tai Khon Ninh cung. Thuan Tri Đe nha Thanh, đat thuy hieu Hieu Kinh Trinh Liet Tu Hue Trang Man Thua Thien Phoi Thanh Đoan Hoang hau (孝敬貞烈慈惠莊敏承天配聖端皇后). Thang 11 nam Thuan Tri thu 16, cai thuy hieu thanh Trang Liet Man Hoang hau (莊烈愍皇后). Nam Minh Hoang Quang Đe đat thuy hieu la Hieu Tiet Trinh Tuc Uyen Cung Trang Nghi Phung Thien Tinh Thanh Liet Hoang hau (孝節貞肅淵恭莊毅奉天靖聖烈皇后).
Cung Thuc Hoang quy phi (恭淑皇貴妃, 1611 - 1642), sung phi cua Sung Trinh đe, ten la Đien Tu Anh (田秀英), cha la Đien Hoang Ngo (田弘遇), me la Ngo thi (吳氏). Mat nam 1642 vi benh, thuy Cung Thuc Đoan Hue Tinh Hoai Hoang quy phi (恭淑端惠靜懷皇貴妃). Ha sinh đuoc 4 hoang tu.
Vien Quy phi (袁貴妃; 1616 - 1654), con gai cua Vien Huu (袁祐), mot sung phi cua Sung Trinh đe. La phi tan duy nhat cua ong con song sau khi nha Minh sup đo, đuoc nha Thanh chu cap sinh hoat phi. Ba sinh đuoc mot hoang nu nhung chet som, khong ro ten.
Vuong Thuan phi (王順妃; ? - 1629), nguyen la Tuyen thi. Co thuyet cho rang ba la sinh mau cua Truong Binh cong chua, vi mat ngay sau khi sinh nen Chu Hoang hau nhan nuoi cong chua.
Tham phi (沈妃) (?-1644) , khong ro ten.
Hai chi em Vuong phi (王妃) (?-1644) 
Luu phi (劉妃) (?-1644) 
Bang phi (方妃) (?-1644)
Vuu phi (尤妃) (?-1644) 
Pham thi , nguyen la Tuyen thi ,đuoc Cung Thuc Hoang Quy phi day đan.
Tiet thi , nguyen la Tuyen thi , đuoc Cung Thuc Hoang Quy phi day đan.
Dang Diem co (養豔姬) , nguyen la nhac nu , Minh trieu diet vong thi xuat gia lam đao co.
Lan Uyen Ngoc (藺婉玉) , chau gai thai giam Lan Khanh (藺卿) , nguyen la nhac nu , Minh trieu diet vong thi xuat gia lam đao co.
Mot so ngu thiep khac khong ro phong hieu


= Con trai =


= Con gai =

Ngoai ra con 3 hoang nu mat som, khong thay ghi chep thong tin gi them.


Nhan đinh Co nhung y kien khac nhau đanh gia ve Minh Tu Tong Chu Do Kiem. Đuong thoi, Minh su la sach do nha Thanh soan cho rang Chu Do Kiem mat nuoc vi khong may man, con ban than ong la vi vua tot, sieng nang can cu lam viec, chon cai chet ve vang
Cat Kiem Hung cho rang Minh Tu Tong la nguoi ngang buong co chap, chi muon lam theo y minh. Mat khac, tuy cho rang Minh Tu Tong noi cau "Tram khong phai la vua mat nuoc" la muon che giau loi lam cua minh, nhung Cat Kiem Hung cung đong tinh voi y kien cho rang ong la vi vua khong gap may, vi nhung yeu to lam day len phong trao nong dan phan khang trieu đinh đa hinh thanh tu nhung đoi vua truoc.
An Tac Chuong nhin nhan Minh Tu Tong chi la vi vua tam thuong, hon quan bat tai, tinh tinh hay thay đoi; tu cao tu đai khong chiu nhin nhan loi lam cua minh, lam mat long tin cua quan dan ca nuoc.
Ho Han Sinh cho rang Sung Trinh gap tinh hinh kho khan đa voi va va non nong muon thay đoi cuc dien, dan toi hang loat quyet sach sai lam, trong đo co van đe nhan su; lai them long da hep hoi, thich xu ninh, đa nghi, ghet loi noi thang… lam cho tham vong tri quoc an dan, chan hung nha Minh cua ong hoan toan sup đo.
Nhan xet chung, Minh Tu Tong la mot ong vua co long chan hung đat nuoc sau nhieu nam trieu chinh roi ren, nhung tiec la su muc nat cua trieu đinh tich luy qua nhieu trieu vua truoc đa tro nen qua nghiem trong. Ban than ong khong đu tai nang đe xoay chuyen tinh the đa qua xau, "muon lam viec thi khi so đa het". Du lam vua cham chi, quan tam đen nhan dan nhung cuoi cung ong lai chiu canh mat nuoc, giong nhu Han Hien Đe, Đuong Chieu Tong, Kim Ai Tong truoc kia.
Toi nghiep thay cho Sung Trinh, du co gang chong đo nhung van khong cuu van đuoc co nghiep nha Minh, lai bi gian than ham hai, trung luong chang con may nguoi, nen lam phai canh nuoc mat nha tan, phai tu van trong uat uc, gian tiep chung kien nha Minh diet vong cung voi minh. Sau khi ong chet, dau Nam Minh co tru đuoc hon 18 nam, van phai tieu vong.


Xem them Nha Minh
Nha Thanh
Ly Tu Thanh
Vien Sung Hoan
Hoang Thai Cuc
Nguy Trung Hien
Tu lang


Tham khao An Tac Chuong (1996), Chuyen nhung ke bao tan trong lich su, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Vuong Thien Huu chu bien (2004), Muoi sau hoang đe trieu Minh, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, tap 3, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Ho Han Sinh (2002), Bi mat lang tam trieu Minh, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, tap 3, Nha xuat ban Đa Nang
Đang Huy Phuc (2001), Cac hoang đe Trung Hoa, Nha xuat ban Ha Noi


Chu thich