Đang Lan (鄧麟) hay Đang Mau Lan (鄧茂麟), tuc goi cau Troi, la em ruot Tuyen phi Đang Thi Hue, la Quan ma cua chua Trinh Sam. Ong noi tieng la nguoi can ro va dam dat trong lich su phong kien Viet Nam.


Tieu truyen Đang Lan, cung nhu chi ong la Đang Thi Hue, cac su sach con luu lai đeu khong ghi cha me ho la ai, chi cho biet rang Thi Hue sinh ra trong nha ngheo kho o lang Phu Đong, huyen Gia Lam, tinh Bac Ninh (nay thuoc Ha Noi), khi lon len la mot co gai hai che (nen sau ve voi chua Trinh Sam con đuoc tuc goi la "Ba Chua Che"), nho đo ma hieu phan nao canh song cua ong.
Va theo su sach, thi sau khi chua Trinh Sam dep yen cac cuoc khoi nghia lon, bon phuong yen on, kho đun đay đu, dan dan sinh bung kieu cang, xa xi, phi tan thi nu ken vao rat nhieu, mac y vui choi thoa thich.
Mot hom, Tiep du Tran Thi Vinh sai nu ty Đang Thi Hue (vua đuoc tuyen vao cung) bung mot khay hoa đen truoc mat chua. Thay Thi Hue rat xinh đep, chua Trinh đem long sung ai. Va tu khi ba đuoc phong lam Tuyen phi, co quyen hanh lon, thi em ba la Đang Lan cung co cho dua đe long hanh...
Trong sach Tang thuong ngau luc, Kinh Phu (tuc Nguyen An) ke:

Quan ma Đang Lan la em ba Đang Tuyen phi cua chua Tinh Vuong (Trinh Sam), thuong hay ngong can pham phep. Y cuong gian mot nguoi đan ba khong đuoc ben cat vu nguoi ta. Nguoi chong kien đen quan, y bi bat giam o nguc Ngu su đai roi vi co Phi xin cho ma đuoc tha. Tinh vuong đem nang Quan chua thu hai ga cho Lan, cac đo trang liem va cua hoi mon, so voi cac trieu truoc nhieu gap muoi lan. Phu đe dung o phia Tay nam kinh thanh Thang Long, đo an thuc dung đang hoang nhu mot vi vuong gia. Lan cang lam nhieu su can ro, nuoi trong nha hon tram gia đong, thuong cho đoi mu đeo guom, ra ngoai cho pho đi nhung nhang, uong ruou say đanh nguoi bi thuong, quan Kinh doan khong kiem che noi. Moi khi Lan đi ra, đem theo đen hang may chuc con cho san, con nao cung đeo nhac vang, khoac ao theu, het truoc ho sau, lap ca đuong loi. Mot lan nhan con tuc gian, Lan giet chet noi giam la Su tho hau, roi cam thanh guom o truoc cua đe khong ai dam vao bat...
Sach Hoang Le nhat thong chi, hoi thu nhat, cung mo ta tuong tu:

Đang Mau Lan nay von la mot ten hung bao, tu khi Thi Hue đuoc chua yeu dau Lan lai cang y vao the chi đe lam nhung viec can ro. Het thay ao quan, xe kieu cua y, nhat nhat đeu rap kieu theo đung nhu cua vua chua. Thuong ngay, Lan van đem theo vai chuc ten tay sai, cam guom vac giao đi nghenh ngang khap kinh ap. He gap xe kieu, bat ky la cua đam quan quan nao, Lan cung đeu ca khia đanh nhau lam cho ho nhuc nha, roi lay the lam thich thu. Gap đan ba con gai giua đuong, he nguoi nao trong vua mat, tuc thi Lan sai tay chan quay man truong ngay tai cho, roi loi nguoi ay vao hiep lien. Ai khong chiu, Lan xeo luon đau vu. Chong hoac cha ke bi nan, neu dam he rang keu ca, lap tuc Lan sai quan van gay rang, hoac cung co nguoi bi đanh đen chet. Nguoi thien ha so Lan hon so beo soi.
Tac gia sach tren con ke, mot hom Đang Thi Hue hoi con gai yeu cua chua la Ngoc Lan cho em trai minh.

Cong chua nay ten chu la Ngoc Thuyen, la co con gai yeu quy nhat cua chua Trinh Sam. Nguyen chinh phi Hoang Thi Ngoc Khoan sinh đuoc hai nang cong chua. Co lon la cong chua Ngoc Anh, ten chu la Ngoc Loan, đa ga cho Đuong trung hau Bui The Toai, con trai ca cua Đoan quan cong Bui The Đat lam tran thu Nghe An truoc kia. Con Ngoc Lan la co thu hai, chua co chong, đuoc chua rat yeu chieu. Ngoc Lan voc nguoi yeu đuoi, tu nho van o trong cung Thuy Tinh, kieng nang, kieng gio. Noi Ngoc Lan o, chua bat thi ty phai noi nang se sang đe cho nang khoi giat minh. Khi Ngoc Lan đa lon, moi lan vao tham chua, chua đeu cho phep cung ngoi voi minh nhu luc con be. Pham nhung đieu Ngoc Lan cau xin chua, khong co loi nao la khong đat. Cac quan vao hang cong than, quy toc, nhieu nguoi đa toi cau hon, nhung chua chua hua ga cho ai. Đa co lan chua ha chieu chi cho cac quan van vo, cung con chau cac dong ho cong than vao phu đe cho cong chua tu ken chon. Chua bao cong chua he chon đuoc ai vua y thi chua se ga cho nguoi đo. Nhung Ngoc Lan van chua ken đuoc ai vua long.
Trinh Sam khong bang long, nhung vi ne Tuyen phi phai nghe theo. The roi, cuoc hon nhan đuoc tien hanh, nhung chua lay co rang cong nu chua tung len đau len soi, đe khong cho phep Đang Lan hop can (theo le xua, đem tan hon vo chong uong chung mot chen ruou, goi la hop can). Roi chua sai quan mo  bao cung nhieu thi nu đi theo đe ho ve cong chua. Tiep đo, chua lai phai them ca vien noi sai la Su trung hau đen lam giam che, khong cho Lan xam pham toi cong chua. Đang Mau Lan tuy đa lay đuoc cong chua Ngoc Lan, nhung cu moi lan vao voi cong chua thi lai bi Su Trung ngan can vi vay Lan het suc tuc gian va nay sinh long cam thu .
Bi ngan can Lan tuot guom chem Su Trung va sai đong chat cua dinh, ra lenh trong ngoai khong ai đuoc ra vao, đinh ngam thu tieu cai thay Su Trung. Cong nu Ngoc Lan nghe chuyen, lap tuc bao mot thi nu chui qua mot lo ho nho chay ve phu chua bao tin. Chua ca gian, sai vien quan hau đoc thuc mot toan linh đen bat Lan. Lan cam guom lam lam, đung truoc cua doa giet. Nghe tin du, chua phai sai Quan Huy (Hoang Đinh Bao) đem quan vay bat Lan, giai ve phu, giao cho trieu đinh xu toi. Cac quan đeu noi toi giet su gia đang beu đau.
Đang Thi Hue nghe tin, khoc loc xin chet thay em. Chua bat đac di phai tha cho Lan toi chet va giam xuong thanh toi đi đay o chau xa.
Sach Tang thuong ngau luc ke tiep: 

Đinh than hop ban mai...sau cung xin Phi (Đang Thi Hue) đay Lan ra o An Quang. Lan xep don nha cua, mac ao tu đi ra khoi kinh, nha chuc su sam san xe thuyen o ben song Nhi Ha, y đem theo nang hau vo le rat nhieu, tieng đan sao veo von khong dut. Ra đen noi, quan đia phuong phai lam nha cua cho y o.
Thang 9 nam Nham Dan (1782), chua Trinh Sam qua đoi, con cua Tuyen phi la Trinh Can len ngoi chua, nhung chi o ngoi đuoc mot thang thi bi binh linh Tam phu phe truat, đap pha nha cua, giet Quan Huy cung than thuoc phe canh. Ho đon Trinh Tong len ngoi chua va tu đo, nhom linh tren (su cu goi ho la Kieu binh) ngay cang can ro, khong ai tri noi. Phe canh Đang Thi Hue bi truy lung, tra thu va ba bi truat xuong thu nhan.
Mac du sach Tang thuong ngau luc chi chep: Ve sau, Tuyen Phi va Cung Quoc cong (Trinh Can) bi phe. Đang Lan bi bat bo nguc roi nhin an ma chet. Nhung can cu vao đoan su vua dan, thi rat co the Đang Lan mat o khoang nam 1782.


Trong van hoc nghe thuat Nha van Nguyen Huy Tuong đa boi đap Đang Mau Lan trong lich su thanh mot Đang Mau Lan trong tieu thuyet Đem hoi Long Tri. O đo, theo GS. Ha Minh Đuc, nhan vat Mau Lan đa đuoc "khai thac ti mi hon, sinh đong hon. Han nhu mot con thu du khat moi, ham hiep, pha phach, giet choc, coi thuong ky cuong xa hoi, cha đap len đao ly, song da man, tan bao va dam loan...". Khac voi lich su, Mau Lan khong chet trong nguc that ma chet duoi luoi guom cua Nguyen Mai, mot vo tuong tre đay nghia khi. Tuy nhan vat nay khong co that, nhung cung theo GS. Đuc, đo chinh la tac gia "muon bieu lo thai đo bat binh cua nguoi viet truoc nhung the luc tan bao trong lich su cung nhu trong cuoc song", muon "tim đen mot ban tay dung cam, the hien tinh than cong ly phu hop voi y dan: cai Ac phai bi đen toi!"
Tieu thuyet Đem hoi Long Tri đa đuoc chuyen the thanh phim nhua. Phim do Hang phim truyen Viet Nam san xuat, Hai Ninh lam đao dien voi su gop mat cua cac dien vien gioi nghe, nhu: The Anh, Le Van, Thu Ha...
Va theo đanh gia cua nhieu đao dien thi "khong mot dien vien nao the hien tot vai Đang Lan nhu Hoang Thang. Con khan gia thi noi rang "cu nhin thay anh la ho khiep so, khong biet cau Troi con đinh gio tro gi nua...".
Ngoai ra hien nay, tu "cau Gioi" đoi khi van đuoc dung đe chi nhung "cau am" hong hach, ngang nguoc, coi thuong phap luat.


Ghi chu