Sikorsky CH-53E Super Stallion (tam dich: Sieu ma) la truc thang quan su lon nhat va nang nhat hien phuc vu trong quan đoi Hoa Ky, do hang Sikorsky Aircraft che tao. No la phien ban phat trien tu CH-53 Sea Stallion, voi thay đoi đang ke la tang them 1 đong co, 1 canh quat nang va nghieng truc quay cua canh quat đuoi chung 20 đo. No đuoc che tao boi hang Sikorsky Aircraft danh cho Thuy quan Luc chien Hoa Ky. Phien ban kem thong dung hon MH-53E Sea Dragon (Rong bien) đuoc trien khai trong Hai quan Hoa Ky danh cho cac nhiem vu ra pha min tam xa hoac van chuyen voi trong tai rat lon, va đay đuoc đanh gia la truc thang van tai nang va to nhat cua phuong Tay. Tai cuoc chien o Afghanistan, đay la truc thang duy nhat co kha nang "vac" mot chiec CH-47 Chinook bi tai nan.
Mot phien ban cua Super Staliion la Sikorsky CH-53K King Stallion (Ngua vua), hien đang đuoc nghien cuu phat trien. Du kien King Stallion se co đong co moi, canh quat nang moi lam bang vat lieu tong hop, va buong lai rong hon.


Lich su phat trien Tien than cua CH-53E Super Stallion đo la truc thang CH-53A Sea Stallion, loai truc thang sieu tai phuc vu trong Thuy quan Luc chien Hoa Ky, do Sikorksy Aircraft che tao. Phien ban thu nghiem cua Sea Stallion ten la YCH-53A bay lan đau vao ngay 14 thang 10 nam 1964. No đuoc che tao đe tham gia vao cuoc đau thau san xuat may bay truc thang hang nang (HH(X)) dien ra tu nam 1962, va YCH-53A đa đanh bai đoi thu chinh la phien ban cai sua cua CH-47 Chinook do Boeing Vertol che tao. Viec san xuat hang loat CH-53A Sea Stallion bat đau tu nam 1966 va nhung phien ban đau tien cua no su dung 2 đong co tuoc bin truc General Electric T64-GE-6 cong suat 2.850 ma luc (2,125 kW) voi suc nang toi đa la 46.000 lb (20.865 kg), trong đo phan tai trong hang hoa la 20.000 lb (9.072 kg). Nhieu phien ban khac nhau cua Sea Stallion dung cho cac muc đich khac nhau, va ca xuat khau, đa đuoc che tao, vi du nhu RH-53A/D, HH-53B/C, CH-53D, CH-53G, MH-53H/J/M..
Thang 10 nam 1967, Thuy quan Luc chien Hoa Ky yeu cau che tao mot mau truc thang voi tai trong manh hon 1,8 lan so voi CH-53D, va truc thang moi phai co kha nang cat ha canh tren cac tau đo bo. Phia Hai quan va Khong quan cung yeu cau mot loai truc thang moi giong nhu vay. Trong thoi gian đo, Sikorksy đang nghien cuu phuong an cai tien phien ban CH-53D va phien ban cai sua nay đuoc cong ty đat ten ma la "S-80". S-80 co điem đang chu y la su dung 3 đong co cung he thong roto canh quat moi. Thiet ke cua S-80 đuoc trinh cho Thuy quan Luc chien vao nam 1968 va đuoc phia Thuy quan Luc chien đanh gia cao vi no co the đap ung ngay nhu cau hien tai cua ho. Du an S-80 nhanh chong đuoc cap von đe phat trien, trong đo bao ham chi phi che tao mot mau thu nghiem nham đanh gia hieu nang cua thiet ke.
Trong thoi gian đo, vao nam 1970, S-80 chiu suc ep tu mot đoi thu canh tranh la Boeing Vertol XCH-62 von đang đuoc phat trien cho Luc quan. Mau XCH-62 nhan đuoc su ung ho tu Bo Quoc phong Hoa Ky va Bo đa đe xuat ap dung no cho ca Hai quan lan Thuy quan Luc chien. Tuy nhien, Hai quan va Thuy quan Luc chien Hoa Ky đa chung minh cho Bo Quoc phong thay rang XCH-62 qua to lon va khong thich hop trong viec cat ha canh tren tau đo bo, cuoi cung Bo Quoc phong cung nhuong bo.
Cac thu nghiem ve he thong 3 đong co va he roto 7 canh quat nang đuoc tien hanh tu đau nam 1970. Mau thu nghiem cua S-80 ten la YCH-53E cat canh lan đau vao nam 1974. Nhung thay đoi tren mau YCH-53E cung bao ham he thong truyen đong manh hon va than may bay rong 6 foot 2 inch (1,88 m). Nguoi ta cung chon vat lieu moi cho cac canh quat nang, đo la mot loai vat lieu tong hop lam tu titan va soi thuy tinh. Cau hinh đuoi cung thay đoi: kieu đuoi ngang vi tri thap, đoi xung bi thay the boi kieu đuoi doc, lon hon, va canh quat đuoi hoi nghieng so voi truc doc đe tao mot luc nang nho trong trang thai lo lung tren khong trong khi tuong tac voi mo men xoan cua canh quat nang. Mot he thong lai tu đong moi cung đuoc tich hop vao truc thang.
Cac thu nghiem cho thay YCH-53E co the tai đuoc 17,8 tan o đo cao 50 foot (15 m). Neu khong phai tai them hanh ly phu gan ngoai, no co the bay voi toc đo 170 hai ly tren gio (310 km/h) voi tong khoi luong la 56.000 pound (25.000 kg). Ket qua nay dan toi mot yeu cau che tao them hai mau thu truoc san xuat va to chuc mot bao cao thu nghiem tinh. Luc nay, đuoi truc thang đuoc thiet ke lai đe co them mot cau truc be mat ngang vi tri cao nam o phia đoi dien voi canh quat đuoi voi mot cau truc ben trong nam vuong goc voi canh quat đuoi, va điem noi cua thanh giang nghieng 20 đo ve phuong ngang.
Hop đong san xuat CH-53E cuoi cung đa đuoc ky vao nam 1978. Chiec CH-53E đau tien đuoc san xuat đa cat canh lan đau vao thang 12 nam 1980. Ba thang sau, vao thang 2 nam 1981, Super Stallion chinh thuc hoat đong trong bien che quan đoi. Phia Hai quan cung đuoc phien che mot luong nho CH-53E dung cho viec tiep van cho tau be. Tong cong co 177 chiec Super Stallion đuoc chuyen giao cho Hai quan va Thuy quan Luc chien.
Phia Hai quan đa yeu cau che tao mot phien ban moi hon cua CH-53E dung cho viec ra pha min. Phien ban nay đuoc đat ten đinh danh la "MH-53E Sea Dragon". So voi Super Stallion, Sea Dragon co canh suon lon hon đe chua nhieu nhien lieu hon va ben bi hon. MH-53E giu lai voi tiep lieu va ben trong than may bay co the tich hop 7 khoang nhien lieu dung tich 300 gallon My (1.136 lit). He thong đieu khien-tac chien ky thuat so cua MH-53E đuoc chu y thiet ke lam tang kha nang đieu khien va mang vac cac thiet bi ra pha min. Mau thu nghiem cua MH-53E bay lan đau vao ngay 23 thang 12 nam 1981 va no đuoc phuc vu trong bien che Hai quan tu nam 1986. MH-53E co the đuoc tiep nhien lieu khi đang bay hoac đang lo lung tren khong. Tong cong co 46 chiec Sea Dragon đuoc phien che trong Hai quan, con so luong RH-53D đoi cu đuoc chuyen qua cong tac van tai thuan tuy.
Mot luong MH-53E cung đuoc che tao đe xuat khau cho Nhat Ban duoi ten đinh danh la S-80M-1.
Mau CH-53E phuc vu trong Hai quan va Thuy quan luc chien voi nhiem vu co ban la truc thang sieu tai. Suc tai cua no cho phep truc thang nay chuyen cho nhieu loai vu khi nang ti nhu xe boc thep banh hoi LAV-25, luu phao 155 ly M198 cung voi toan bo đan duoc va phao thu, va ke ca truc thang van tai CH-47 Chinook. Trong cong tac thu hoi cac may bay gap tai nan, Super Stallion co kha nang mang vac cac loai may bay to bang no tro xuong, tuc la tat ca moi loai may bay trong Thuy quan Luc chien tru KC-130.

Thoi gian gan đay, phia Thuy quan Luc chien đa len ke hoach nang cap đai tra so CH-53E trong bien che, tuy nhien ke hoach đa bi đinh lai. Trong khi đo, Sikorsky đa đe xuat thiet ke cua mot phien ban CH moi hoan toan ten la "CH-53X". Vao thang 4 nam 2006, Thuy quan Luc chien đa chap nhan phien ban nay va ky hop đong mua 156 chiec voi ten goi "CH-53K". So CH-53E hien co se bat đau nghi huu dan dan tu nam 2009 vi nhieu chiec trong so đo đa het han su dung vao nam 2011-12. Va vi vay nhu cau truc thang moi la rat cap thiet. Thang 8 nam 2007, so CH-53K đat hang tang len 227 chiec.. Vao ngay 5 thang 5 nam 2014 tuong James F. Amos cong bo ten chinh thuc cua CH-53K la "King Stallion".


Thiet ke CH-53E Super Stallion co hinh dang gan giong voi CH-53 Sea Stallion, tuy nhien no đuoc trang bi 3 đong co cung cap cong suat manh hon so voi 2 đong co cua Sea Stallion. CH-53E cung co 7 canh quat nang thay vi 6 canh quat nang o CH-53.
CH-53E co the chuyen cho 55 nguoi hoac tai đuoc 30.000 lb (13.610 kg) hang hoa, ngoai ra no con co the cho them 36.000 lb (16.330 kg) hang hoa treo ben ngoai than may bay. Toc đo bay hanh trinh cua Super Stallion la chung 173 dam/gio (278 km/h) va tam bay la 621 dam (1.000 km). Ong tiep nhien lieu đuoc gan o truoc may bay va no co the nhan nhien lieu trong trang thai lo lung tren khong tu tau cho dau. CH-53 đuoc vu trang 3 sung may, mot o cua ra vao ben man phai, mot o cua so ben man trai nam phia sau cho ngoi cua lai phu, mot o đuoi. No cung co the trang bi moi bay nhiet va bui kim loai gay nhieu rađa.
Phien ban MH-53E Sea Dragon co canh suon to hon va co mau treo thiet bi ra pha min đe co the đam nhiem cong tac pha thuy loi o khoang cach xa mat nuoc nham đam bao an toan, cung voi cac thiet bi chong min, pha min ti nhu hai khau sung may. He thong đieu khien ky thuat so cua truc thang cung đuoc thiet ke đac biet chuyen dung cho viec su dung cac thiet bi pha min. Phien ban nay la loai truc thang quan su lon nhat, nang nhat cua phuong Tay.
Nhung phien ban nang cap cua CH-53E đuoc trang bi thiet bi nhin đem (HNVS), sung may .50 BMG (12,7 mm) GAU-21/A va M3P đuoc cai tien, va thiet bi nhin phia truoc bang hong ngoai (FLIR) AAQ-29A.


Phien ban YCH-53E
Ten ma đinh danh cua hai nguyen mau thu nghiem S-65E (S-80E).
CH-53E Super Stallion
Ten ma đinh danh cua phien ban san xuat S-80E danh cho Thuy quan Luc chien va Hai quan Hoa Ky. 170 chiec đa đuoc che tao.
MH-53E Sea Dragon
Ten ma đinh danh danh cho phien ban S-80M san xuat danh cho cong tac ra pha min cua Hai quan Hoa Ky. 50 chiec đa đuoc che tao.
VH-53F
Mau thu nghiem voi vai tro chuyen co cho Tong thong. Khong đuoc san xuat.
S-80E
Mau thu nghiem dung cho xuat khau voi vai tro may bay van tai hang nang. Khong đuoc san xuat.
S-80M
Mau thu nghiem dung cho xuat khau voi vai tro ra pha min. 11 chiec đuoc che tao va xuat khau cho Nhat Ban.


Cac quoc gia su dung Nhat Ban
Luc luong Phong ve Bien Nhat Ban
 Hoa Ky
Thuy quan Luc chien Hoa Ky
HMH-361
HMH-366
HMH-461
HMH-462
HMH-464
HMH-465
HMH-466
HMH-769
HMH-772
Hai quan Hoa Ky
HC-1
HC-4
HM-14
HM-15


Thong so (CH-53E) Nguon: U.S. Navy history, International Directory, World Aircraft

Phi hanh đoan: 5 nguoi, gom 2 phi cong, 1 chi huy kiem đieu khien sung may ben phai, 1 đieu khien sung may ben trai, 1 đieu khien sung may o đuoi
Suc chua: 37 nguoi (55 nguoi neu bo tri them hang ghe o giua)
Chieu dai: 99 ft 1/2 in (30,2 m)
Chieu cao: 27 ft 9 in (8,46 m)
Đuong kinh roto: 792 ft (24 m)
Dien tich đia dan đong: 4.900 foot vuong (460 m²)
Đong co: 3 đong co tuoc bin truc General Electric T64-GE-416/416A, moi đong co 4.380 ma luc (3.270 kW)
He thong roto: 7 canh quat nang, 4 canh quat đuoi
Khoi luong rong: 33.226 lb (15.071 kg)
Tai trong: 30.000 lb (13.600 kg), tai trong hang gan ngoai may bay la 32.000 lb (14.500 kg)
Khoi luong cat canh toi đa: 73.500 lb (33.000 kg)
Toc đo toi đa: 170 dam bien/gio (196 dam/gio, 315 km/h)
Toc đo bay hanh trinh: 150 dam bien/gio (173 dam/gio, 278 km/h)
Tam hoat đong: 540 dam bien (1.000 km)
Tam tac chien: 207 dam (330km)
Tam bay tai hang: 990 dam bien (1.139 dam hay 1.833 km)
Tran bay: 18.500 ft (5.640 m)
Toc đo len cao: 2.500 ft/phut (13 m/s)
Trang bi:
2 sung may.50 BMG (12.7 x 99 mm) GAU-15/A gan o cua so
1 sung may.50 BMG (12.7 x 99 mm) GAU-21 o cua chinh
Moi nhiet va bui kim loai gay nhieu


Xem them Truc thang tien than/hau than/bien the
CH-53 Sea Stallion
HH-53 "Super Jolly Green Giant"/MH-53 Pave Low
Sikorsky CH-53K
Truc thang chuc nang tuong đuong
CH-47 Chinook
Mil Mi-26
Mil Mi-6


Chu thich Lien ket ngoai CH-53/MH-53E history Luu tru ngay 6 thang 2 nam 1997 tai Wayback Machine, CH-53E Luu tru ngay 1 thang 2 nam 2014 tai Wayback Machine, and MH-53E pages on Navy.mil Luu tru ngay 11 thang 1 nam 2014 tai Wayback Machine
CH-53D/E page on USMC.mil Luu tru ngay 9 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine
CH-53E/S-80E page Luu tru ngay 16 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine and MH-53E page on Sikorsky.com Luu tru ngay 16 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine
HELIS.com Sikorsky S-80/H-53E Super Stallion Database
The History of Heavy Lift: Can the 1947 Vision of an All Heavy Helicopter Force Achieve Fruition in 2002? Luu tru ngay 10 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine
CH-53E and MH-53E pages on GlobalSecurity.org
Vertical Envelopment and the Future Transport Rotorcraft, RAND