Shuttle-Mir (n.đ.Tau con thoi – Tram vu tru Hoa Binh) la chuong trinh khong gian bao gom 11 su menh hop tac giua Nga va Hoa Ky voi cac hoat đong nhu tau con thoi My ghe tham Tram vu tru Hoa Binh cua Nga, phi hanh gia Nga bay tren tau con thoi My, va mot phi hanh gia My bay tren tau Soyuz đe tham gia vao cac chuyen tham hiem dai ngay tren Tram Hoa Binh.
Du an, đoi luc con goi la "Phase One", đuoc trien khai nham muc đich cho phep Hoa Ky hoc hoi kinh nghiem cua Nga ve cac chuyen bay khong gian dai han, đong thoi thuc đay tinh than hop tac giua hai nuoc cung nhu co quan vu tru moi ben la NASA cua My va Roskosmos cua Nga. Shuttle-Mir đa giup vach ra phuong huong cho cac chuong trinh hop tac khong gian tiep theo; cu the la Phase Two cua du an chung: xay dung Tram vu tru Quoc te (ISS). Chuong trinh Shuttle-Mir đuoc khoi đong vao nam 1993, voi su menh đau tien bat đau mot nam sau đo. Du an van tiep tuc cho đen khi hoan thanh theo ke hoach vao nam 1998. Muoi mot su menh tau con thoi, mot chuyen bay chung tren Soyuz va luy tich gan 1.000 ngay trong khong gian cua cac phi hanh gia My đa dien ra trong suot bay chuyen tham hiem thoi gian dai. Ngoai viec phong tau con thoi toi Hoa Binh, Hoa Ky con tai tro va trang bi dung cu khoa hoc đay đu cho mo-đun Spektr (phong nam 1995) va mo-đun Priroda (phong nam 1996), bien chung thanh cac mo-đun de facto cua Hoa Ky trong suot nhung nam ton tai chuong trinh Shuttle-Mir.
Trong quang thoi gian 4 nam dien ra chuong trinh, hai quoc gia đa đat đuoc nhieu thanh tuu trong linh vuc du hanh khong gian, bao gom viec đua phi hanh gia nguoi My đau tien phong cung tau vu tru Soyuz, phi thuyen lon nhat tung đuoc che tao vao thoi điem đo, va chuyen đi bo ngoai khong gian đau tien cua Hoa Ky su dung bo đo du hanh Orlan cua Nga.
Co nhieu moi lo ngai đa anh huong đen Shuttle-Mir, đac biet la su an toan cua Tram Hoa Binh sau mot vu hoa hoan va va cham, cac van đe tai chinh đoi voi chuong trinh khong gian đang thieu hut ngan sach cua Nga, va noi lo lang tu cac phi hanh gia ve thai đo cua nhung nguoi quan ly chuong trinh. Tuy nhien, cac hoat đong phoi hop đa giup gat hai mot luong lon chuyen mon va ky thuat phuc vu xay tram vu tru, cung nhu đem lai su hieu biet ve cach thuc hop tac trong mot nhiem vu khong gian chung, cho phep viec xay dung ISS dien ra mot cach suon se.


Boi canh Nguon goc cua chuong trinh co the truy nguoc ve Du an thu nghiem Apollo-Soyuz nam 1975. Du an nay đa dan đen mot su menh chung giua hai sieu cuong trong thoi ky detente cua Chien tranh Lanh, đanh dau lan ghep noi đau tien giua cac tau vu tru Apollo cua Hoa Ky va Soyuz cua Lien Xo. Tiep đo la nhung cuoc đam phan giua NASA va Interkosmos trong thap nien 1970 ve chuong trinh "Shuttle-Salyut" nham thuc hien cac su menh phong tau con thoi đen Tram vu tru Salyut. Nhieu cuoc thao luan sau đo vao nhung nam 1980 tham chi con xem xet kha nang đua tau con thoi Lien Xo tuong lai thuoc chuong trinh Buran đen tram vu tru tuong lai cua Hoa Ky. Tuy nhien, y tuong "Shuttle-Salyut" nay chua bao gio tro thanh hien thuc trong thoi gian ton tai chuong trinh Interkosmos cua Lien Xo.
Moi thu đa thay đoi sau khi Lien Xo tan ra: Chien tranh Lanh va Cuoc chay đua vao khong gian ket thuc dan đen viec cat giam tai tro cho tram vu tru mo-đun cua Hoa Ky (ban đau co ten la Freedom), von đa đuoc len ke hoach tu đau nhung nam 1980. Nhung kho khan tuong tu ve ngan sach cung đang xay ra o nhieu quoc gia khac voi du an tram khong gian, khien quan chuc chinh phu My phai tien hanh đam phan voi cac đoi tac o chau Au, Nga, Nhat Ban va Canada vao đau thap nien 1990 đe trien khai mot du an tram vu tru hop tac đa quoc gia. O Lien bang Nga, quoc gia ke thua phan lon Lien Xo va chuong trinh khong gian cua nuoc nay, tinh hinh xau đi trong thoi ky khung hoang kinh te hau Xo Viet đa dan đen cac van đe tai chinh ngay cang gia tang đoi voi chuong trinh tram vu tru. Viec xay dung Mir-2 đe thay the cho Tram Hoa Binh cu ky đa tro thanh ao vong du cho khoi co so cua no la DOS-8 vua đuoc che tao. Nhung buoc phat trien nay dan đen viec tap hop cac đoi thu cu lai voi nhau bang chuong trinh Shuttle-Mir, mo đuong cho Tram vu tru Quoc te, mot du an chung tap hop nhieu đoi tac tren the gioi.

Thang 6 nam 1992, Tong thong My George H. W. Bush va Tong thong Nga Boris Yeltsin đa đong y cung chung suc kham pha khong gian bang viec ky Thoa thuan giua Hop Chung quoc Hoa Ky va Lien bang Nga ve hop tac tham do va su dung khoang khong vu tru vi muc đich hoa binh. Thoa thuan nay keu goi thiet lap mot du an khong gian chung ngan han, trong đo mot phi hanh gia nguoi My se len Tram vu tru Hoa Binh cua Nga, va hai phi hanh gia nguoi Nga se len tau con thoi cua My.
Thang 9 nam 1993, Pho Tong thong My Al Gore Jr. va Thu tuong Nga Viktor Chernomyrdin đa cong bo ke hoach xay dung mot tram vu tru moi ma sau nay tro thanh Tram vu tru Quoc te. Nham chuan bi cho chuong trinh nay, ho con đong thuan rang Hoa Ky se tham gia sau vao du an Tram Hoa Binh trong nhung nam toi duoi ten ma Phase One (voi viec xay dung ISS la Phase Two).
Chuyen bay tau con thoi đau tien đen Hoa Binh chi đon thuan la mot su menh dang gap go mang ten STS-63, nhung tiep theo đo, tu STS-71 đen STS-91 la chin nhiem vu ghep noi Shuttle-Mir. Tau con thoi đam nhiem viec luan chuyen phi hanh đoan va cung cap hang tiep te, trong đo o mot nhiem vu la STS-74, no đa mang theo mot cap mang quang đien va mo-đun ghep noi toi Tram Hoa Binh. Nhieu thi nghiem khoa hoc khac nhau cung đa đuoc tien hanh, ca tren cac chuyen bay tau con thoi lan thoi gian dai o tram vu tru. Du an cung chung kien phi vu phong cua hai mo-đun moi la Spektr va Priroda toi Hoa Binh, noi chung se đuoc cac phi hanh gia My su dung lam cho o va phong thi nghiem đe tien hanh phan lon hoat đong khoa hoc cua ho tren tram. Nhung su menh nay đa giup NASA lan Roskosmos hoc đuoc rat nhieu đieu ve cach thuc lam viec hieu qua nhat trong khong gian voi cac đoi tac quoc te, cung nhu phuong phap nham giam thieu rui ro lien quan đen viec lap rap mot tram vu tru lon tren quy đao, nhu se phai lam voi ISS.
Du an nay cung đong vai tro la mot muu ke chinh tri cua chinh phu My nham cung cap mot kenh ngoai giao đe NASA tham gia tai tro cho chuong trinh khong gian đang thieu kinh phi cua Nga. Đieu nay lai cho phep chinh phu Nga moi thanh lap tiep tuc hoat đong cua Tram Hoa Binh, ben canh toan bo chuong trinh khong gian cua Nga, đam bao su than thien cua chinh phu Nga đoi voi Hoa Ky.


= Cac chuyen bay Increment =

Ngoai phi vu tau con thoi đen tram vu tru, Phase One con bao gom bay "Increment", hay nhung chuyen bay dai ngay tren Hoa Binh cua cac phi hanh gia nguoi My. Bay nha du hanh vu tru tham gia Increment la Norman Thagard, Shannon Lucid, John Blaha, Jerry Linenger, Michael Foale, David Wolf va Andrew Thomas lan luot đuoc đua toi Star City, Nga đe tham gia khoa đao tao cac khia canh khac nhau ve hoat đong cua Hoa Binh va tau vu tru Soyuz, phuong tien đuoc su dung đe van chuyen đen va đi tu tram. Phi hanh gia con đuoc thuc hanh nhung chuyen đi bo trong khong gian ben ngoai Hoa Binh cung nhu hoc tieng Nga, ngon ngu se đuoc su dung trong suot su menh cua ho đe noi chuyen voi cac phi hanh gia Nga tren tram va Trung tam Kiem soat Su menh o tinh Moskva la TsUP.
Trong nhung chuyen tham hiem tren Hoa Binh, cac phi hanh gia đa thuc hien nhieu thi nghiem khac nhau, bao gom su phat trien cua cay trong va tinh the, đong thoi chup hang tram buc anh ve Trai Đat. Ho cung ho tro bao tri va sua chua tram sau nhieu su co khac nhau nhu hoa hoan, va cham, mat đien, quay khong kiem soat va ro ri đoc hai. Tong cong, cac phi hanh gia nguoi My đa danh gan mot nghin ngay tren Hoa Binh, cho phep NASA tim hieu rat nhieu đieu ve cac chuyen bay vu tru dai han, đac biet la trong linh vuc tam ly phi hanh gia va cach sap xep lich trinh thi nghiem tot nhat cho cac phi hanh đoan tren tram vu tru.


= Tram vu tru Hoa Binh =

Tram Hoa Binh đuoc xay dung tu nam 1986 đen nam 1996, va la tram vu tru mo-đun đau tien tren the gioi. Đay la tram nghien cuu dai han co nguoi o thuong xuyen đau tien trong khong gian, va truoc đo đa giu ky luc ve su hien dien lien tuc lau nhat cua con nguoi trong vu tru, chi con 8 ngay la đu 10 nam. Muc đich cua Hoa Binh la cung cap mot phong thi nghiem khoa hoc lon co the o đuoc trong khong gian, va thong qua mot so su hop tac bao gom Interkosmos va Shuttle-Mir, tram đa mo rong cua tren pham vi quoc te cho cac phi hanh gia cua nhieu nuoc khac nhau. Tram ton tai cho đen ngay 23 thang 3 nam 2001, tai thoi điem đo no đa bi pha huy mot cach co chu y va vo tung trong qua trinh tai tham nhap khi quyen.
Hoa Binh đuoc dua tren loat Tram vu tru Salyut ma Lien Xo tung phong truoc đay (bay Tram vu tru Salyut đa đuoc phong tu nam 1971), chu yeu nhan tiep te tu tau vu tru Soyuz va tau van tai Tien bo cua phi hanh đoan Nga. Tau con thoi Buran đuoc len ke hoach ​​se đen tham Hoa Binh, nhung chuong trinh cua no đa bi huy bo sau chuyen bay vu tru khong nguoi lai đau tien. Cac tau con thoi Hoa Ky đen tham tram đa su dung docking collar Androgynous Peripheral Attach System von đuoc thiet ke cho Buran, gan tren mot gia đo ma muc đich ban đau la đe su dung voi Tram vu tru Freedom cua Hoa Ky.
Voi viec tau con thoi cap ben Hoa Binh, su mo rong tam thoi cac khu vuc sinh hoat va lam viec đa tao thanh khu phuc hop tau vu tru lon nhat the gioi vao thoi điem đo, voi tong khoi luong 250 tan (250 tan Anh; 280 tan My).


= Tau con thoi =

Tau con thoi la mot he thong tau vu tru bay quanh quy đao Trai Đat tam thap co the tai su dung mot phan, đuoc van hanh tu nam 1981 đen nam 2011 boi Co quan Hang khong va Vu tru Hoa Ky (NASA) nhu mot phan cua du an tau con thoi. Ten chuong trinh chinh thuc cua no la He thong Van tai Vu tru (STS), bat nguon tu ke hoach nam 1969 ve mot he thong tau vu tru co the tai su dung, trong đo no la hang muc duy nhat đuoc tai tro đe phat trien. Ngoai nguyen mau bi huy bo, nam he thong tau con thoi hoan chinh đa đuoc che tao va su dung trong tong so 135 phi vu tu nam 1981 đen nam 2011, voi đia điem phong la Trung tam vu tru Kennedy (KSC) o Florida. Tong thoi gian thuc hien nhiem vu cua đoi tau con thoi la 1322 ngay, 19 gio, 21 phut va 23 giay.
Tau con thoi co the mang tai trong lon đen cac quy đao khac nhau, va trong cac chuong trinh Shuttle-Mir va ISS, no đa cung cap su luan chuyen phi hanh đoan cung nhu mang theo nhieu hang tiep te, mo-đun va thiet bi khac nhau đen cac tram. Moi tau con thoi đuoc thiet ke voi tuoi tho du kien ​​la 100 lan phong hoac 10 nam hoat đong.
Chin nhiem vu ghep noi đa đuoc gui toi Hoa Binh tu nam 1995 đen nam 1997 trong Phase One: Tau con thoi Atlantis đa cap ben Hoa Binh bay lan, voi Discovery va Endeavour moi tau thuc hien mot nhiem vu ghep noi voi Hoa Binh. Vi tau con thoi Columbia la chiec lau đoi nhat va nang nhat trong ham đoi, no khong phu hop đe hoat đong hieu qua o đo nghieng 51,6 đo cua Hoa Binh (va sau nay la cua ISS). Do đo, Columbia đa khong đuoc trang bi them chot gio ben ngoai cung nhu Orbital Docking System (tam dich: He thong Ghep noi Quy đao) can thiet, va chua bao gio bay toi mot tram vu tru nao.


Dong thoi gian = Bat đau mot su hop tac moi (1994) =
Phase One cua chuong trinh Shuttle-Mir bat đau vao ngay 3 thang 2 nam 1994 voi phi vu phong tau con thoi Discovery trong su menh thu 18 cua no la STS-60. Nhiem vu keo dai 8 ngay nay vua la phi vu tau con thoi đau tien trong nam đo, vua la chuyen bay đau tien cua mot nha du hanh vu tru nguoi Nga, Sergey Krikalyov, tren tau con thoi cua My. Ngoai ra, su menh nay cung đanh dau buoc khoi đau su tang cuong hop tac trong linh vuc khong gian giua hai quoc gia sau 37 nam ke tu khi Cuoc đua vao vu tru bat đau. La mot phan cua thoa thuan quoc te ve chuyen bay đua con nguoi vao khong gian, STS-60 la phi vu thu hai cua mo-đun đieu ap Spacehab va đanh dau trong tai thu mot tram thuoc chuong trinh "Getaway Special" bay vao vu tru. Trong tai chinh cua nhiem vu la Wake Shield Facility (hay WSF), mot thiet bi nham tao ra mang ban dan moi cho cac bo phan đien tu tien tien. WSF đa đuoc gan o cuoi canh tay robot cua Discovery trong suot chuyen bay. Trong thoi gian dien ra su menh, phi hanh đoan Discovery cung đa tien hanh nhieu thi nghiem khac nhau tren mo-đun Spacehab trong khoang tai trong cua tau quy đao, va tham gia ket noi video am thanh hai chieu downlink truc tiep giua ho va ba nha du hanh vu tru nguoi Nga tren Tram Hoa Binh, Valery Polyakov, Viktor Afanasyev va Yury Usachov (đang thuc hien cac chuyen bay tham hiem LD-4 va EO-15 tren tram).


= Nguoi My đat chan len Tram Hoa Binh (1995) =
Phi vu phong tau con thoi Discovery vao ngay 3 thang 2 đa mo đau cho nam 1995. Su menh STS-63 nay cua Discovery la phi vu tau con thoi thu hai trong chuong trinh, đong thoi la chuyen bay đau tien cua tau con thoi voi mot nu phi cong (mang ten Eileen Collins). Đuoc xem la su menh "can Hoa Binh", chuyen bay keo dai 8 ngay nay đa chung kien ​​cuoc hen đau tien cua tau con thoi voi Hoa Binh khi nha du hanh vu tru nguoi Nga Vladimir Titov va phan con lai cua phi hanh đoan Discovery tiep can tram trong pham vi 11 m. Sau cuoc gap go, Collins đa thuc hien mot chuyen bay vong quanh tram. Su menh nay đong vai tro nhu mot buoi dien tap truoc cho nhiem vu cap ben đau tien trong chuong trinh la STS-71, đong thoi cung tien hanh thu nghiem cac ky thuat va thiet bi se đuoc su dung trong nhung nhiem vu ghep noi tiep theo.
Nam tuan sau chuyen bay cua Discovery, phi vu phong Soyuz TM-21 vao ngay 14 thang 3 đa đua đoan tham hiem EO-18 toi Hoa Binh. Phi hanh đoan bao gom cac nha du hanh vu tru nguoi Nga Vladimir Dezhurov va Gennady Strekalov, cung voi phi hanh gia NASA Norman Thagard, nguoi My đau tien bay vao vu tru tren tau Soyuz. Trong chuyen tham hiem keo dai 115 ngay cua ho, mo-đun khoa hoc Spektr (đong vai tro la khong gian sinh song va lam viec cho cac phi hanh gia My) đa đuoc phong tren mot ten lua Proton va cap ben Hoa Binh. Spektr mang theo hon 1.500 pound (680 kg) thiet bi nghien cuu tu My va cac quoc gia khac. Thanh vien cua đoan tham hiem đa quay tro lai Trai Đat tren tau con thoi Atlantis sau lan ghep noi đau tien voi tram vu tru trong su menh STS-71.

Đuoc phong tu KSC vao ngay 27 thang 6, muc tieu chinh cua STS-71 la trieu tap tau con thoi Atlantis đen điem hen va thuc hien lan ghep noi đau tien giua tau con thoi cua My voi Tram Hoa Binh. Ngay 29 thang 6, Atlantis ghep noi thanh cong voi Hoa Binh, tro thanh tau vu tru đau tien cua My cap ben voi mot tau vu tru Nga ke tu Du an thu nghiem Apollo-Soyuz nam 1975. Atlantis đa đua đen cac phi hanh gia Anatoly Solovyev va Nikolai Budarin đe lap nen phi hanh đoan tham hiem EO-19, đong thoi đua ve phi hanh gia nguoi My Norman Thagard cung nhu cac phi hanh gia nguoi Nga thuoc đoan tham hiem EO-18 la Vladimir Dezhurov va Gennady Strekalov. Atlantis cung thuc hien cac cuoc đieu tra chung My-Nga ve khoa hoc đoi song tren quy đao trong mo-đun Spacelab va thuc hien tiep te hau can cho tram.
Chuyen bay tau con thoi cuoi cung cua nam 1995 la STS-74, đuoc bat đau bang phi vu phong tau Atlantis vao ngay 12 thang 11 va sau đo van chuyen Docking Module do Nga che tao đen Hoa Binh, cung voi mot cap mang quang đien moi va cac nang cap phan cung khac cho tram. Docking Module đuoc thiet ke đe mang lai nhieu khoang trong hon cho tau con thoi nham ngan chan moi va cham voi cac mang quang đien cua Hoa Binh trong qua trinh ghep noi, mot su co tung xay ra va đa đuoc khac phuc trong su menh STS-71 bang cach di doi mo-đun Kristall đen vi tri khac tren tram. Mo-đun nay đuoc gan vao cong ghep noi cua Kristall, giup phi hanh gia khong can phai tiep tuc thuc hien quy trinh nay trong cac nhiem vu tiep theo. Trong suot chuyen bay, gan 1.000 pound (450 kg) nuoc đa đuoc đua đen Hoa Binh va cac mau thi nghiem bao gom mau, nuoc tieu, nuoc bot đa đuoc chuyen sang Atlantis đe mang ve Trai Đat.


= Mo-đun Priroda (1996) =
Su hien dien lien tuc cua Hoa Ky tren Hoa Binh bat đau tu nam 1996 voi phi vu phong tau Atlantis vao ngay 22 thang 3 trong su menh STS-76, khi phi hanh gia Shannon Lucid cua chuyen Increment thu hai đuoc đua len tram. STS-76 la nhiem vu ghep noi thu ba toi Hoa Binh, su menh nay cung the hien kha nang hau can thong qua viec trien khai mo-đun Spacehab va đat cac kien hang thi nghiem len mo-đun ghep noi cua Hoa Binh, đanh dau chuyen đi bo ngoai khong gian đau tien dien ra xung quanh cac phuong tien đa cap ben. Nhung chuyen đi bo ngoai khong gian đuoc thuc hien tu cabin phi hanh đoan cua Atlantis đa mang lai nhieu kinh nghiem quy bau đoi voi cac phi hanh gia đe chuan bi cho nhung su menh ghep noi sau nay tren Tram vu tru Quoc te.
Lucid đa tro thanh nguoi phu nu My đau tien sinh song tren tram, va sau khi gia han Increment them sau tuan do nhung van đe voi cac tang đay tang cuong nhien lieu ran cua tau con thoi, su menh keo dai 188 ngay cua ba đa lap ky luc chuyen bay đon vao vu tru cua Hoa Ky. Trong thoi gian Lucid o tren Hoa Binh, mo-đun Priroda chua khoang 2.200 pound (1.000 kg) phan cung khoa hoc cua Hoa Ky đa ghep noi voi tram. Lucid su dung ca Priroda va Spektr đe thuc hien 28 thi nghiem khoa hoc khac nhau cung nhu lam noi sinh song.

Thoi gian luu tru cua ba tren Hoa Binh ket thuc voi chuyen bay cua Atlantis, đuoc phong vao ngay 16 thang 9  trong su menh STS-79. Đay la nhiem vu tau con thoi đau tien mang theo mo-đun kep Spacehab. Hon 4.000 pound (1.800 kg) hang tiep te đa đuoc chuyen đen Hoa Binh, bao gom ca nuoc do pin nhien lieu cua Atlantis tao ra, ngoai ra con co nhung thi nghiem bao gom nghien cuu ve chat sieu dan, phat trien sun va cac nghien cuu sinh hoc khac. Khoang 2.000 pound (910 kg) mau thu nghiem va thiet bi cung đa đuoc chuyen tro lai tu Hoa Binh ve Atlantis, đanh dau tong luong chuyen giao lon nhat tu ​​truoc đen nay.
Lan cap ben thu tu nay cung chung kien ​​​​John Blaha chuyen đen Hoa Binh đe đam nhan vi tri phi hanh gia Increment thuong tru. Viec ong o lai tram đa giup cai thien hoat đong o mot so linh vuc, bao gom thu tuc chuyen giao cho tau con thoi đa cap ben, thu tuc "ban giao" cho phi hanh đoan My dai han, va cac lien lac radio nghiep du.
Hai chuyen đi bo ngoai khong gian đa đuoc tien hanh trong thoi gian Blaha o tren tram. Muc tieu cua ho la nham loai bo cac đau noi đien luc khoi mang quang đien 12 nam tuoi tren khoi co so va ket noi lai day cap voi cac mang quang đien moi co hieu suat cao hon. Tong cong, ong đa danh bon thang cung phi hanh đoan Mir-22 tien hanh nghien cuu khoa hoc vat lieu, co hoc chat luu va khoa hoc đoi song truoc khi quay tro lai Trai Đat vao nam tiep theo tren tau Atlantis trong su menh STS-81.


= Hoa hoan va va cham (1997) =

Nam 1997, su menh STS-81 đuoc trien khai đa thay the phi hanh gia Increment John Blaha sau 118 ngay o tren Hoa Binh bang Jerry Linenger. Trong lan cap ben tau con thoi thu nam nay, phi hanh đoan Atlantis đa chuyen hang tiep te đen tram va đua ve Trai Đat nhung cay đau tien hoan thanh vong đoi trong khong gian; chung đeu đen tu mot vu lua mi do Shannon Lucid gieo trong. Trong nam ngay hoat đong phoi hop, cac phi hanh đoan đa chuyen gan 6.000 pound (2.700 kg) hau can đen Hoa Binh va mang 2.400 pound (1.100 kg) nguyen lieu tro lai Atlantis (nhieu nguyen lieu đuoc chuyen giao nhat giua hai tau vu tru tinh đen thoi điem đo).
Phi hanh đoan STS-81 cung thu nghiem Treadmill with Vibration Isolation Stabilization (tam dich: May chay bo voi He thong Cach ly va On đinh Rung đong, viet tat la TVIS) cua tau con thoi, đuoc thiet ke đe su dung tren mo-đun Zvezda cua Tram vu tru Quoc te. Cac đong co đay phan luc vernier nho cua tau con thoi đa đuoc khai hoa trong cac hoat đong phoi hop đe thu thap du lieu ky thuat nham đieu chinh lai quy đao cho ISS. Sau khi ngat ghep noi, Atlantis thuc hien mot chuyen bay vong quanh Hoa Binh, đe lai Linenger o tren tram.
Trong thoi gian thuc hien Increment, Linenger tro thanh nguoi My đau tien đi bo trong khong gian tu mot tram vu tru nuoc ngoai va la nguoi đau tien thu nghiem bo đo du hanh Orlan-M cung voi nha du hanh vu tru nguoi Nga Vasily Tsibliyev. Ca ba thanh vien cua đoan tham hiem EO-23 đa thuc hien mot chuyen "bay vong quanh" tren tau vu tru Soyuz: đau tien ho ngat ghep noi khoi mot cong cua tram, sau đo bay đen va ghep noi lai khoang tau o mot đia điem khac theo cach thu cong. Chuyen bay nay giup Linenger tro thanh nguoi My đau tien roi tram vu tru tren hai phi thuyen khac nhau (tau con thoi va Soyuz).

Linenger cung voi nhung đong đoi nguoi Nga Vasily Tsibliyev va Aleksandr Lazutkin đa gap phai mot so kho khan trong su menh, bao gom vu hoa hoan nghiem trong nhat tren phi thuyen quay quanh quy đao (do thiet bi tao oxy du phong gay ra), hong hoc cua nhieu he thong tren tau, suyt va cham voi tau cho hang tiep te Tien bo trong qua trinh thu nghiem he thong ghep noi thu cong đuong dai, va tinh trang mat toan bo nguon đien cua tram. Su co mat đien con gay mat kiem soat đinh huong, dan đen tinh trang "nhao lon" khong kiem soat trong khong gian.
Phi hanh gia NASA tiep theo o lai Hoa Binh la Michael Foale. Foale va chuyen gia su menh nguoi Nga Yelena Kondakova len Tram Hoa Binh bang tau Atlantis trong su menh STS-84. Phi hanh đoan STS-84 đa di chuyen 249 vat pham giua hai phi thuyen cung voi nuoc, mau thi nghiem, hang tiep te va phan cung. Mot trong nhung mon đo đau tien đuoc chuyen đen Hoa Binh la thiet bi tao oxy Elektron. Atlantis đa bi dung ba lan khi đang lui lai trong qua trinh ngat ghep noi vao ngay 21 thang 5, muc đich la đe thu thap du lieu tu mot thiet bi cam bien cua chau Au đuoc thiet ke cho cuoc hen trong tuong lai giua Tau van tai tu hanh (ATV) cua ESA voi Tram vu tru Quoc te.

Chuyen bay Increment cua Foale van dien ra kha binh thuong cho đen ngay 25 thang 6, khi mot tau tiep te va cham voi cac mang quang đien tren mo-đun Spektr trong cuoc thu nghiem thu hai cua he thong ghep noi thu cong TORU tren tau Tien bo. Lop vo ben ngoai cua mo-đun bi va đap va choc thung khien Tram Hoa Binh mat ap suat. Đay la lan giam ap suat tren quy đao đau tien trong lich su cac chuyen bay vu tru. Phi hanh đoan đa nhanh chong cat day cap dan đen mo-đun va đong cua sap cua Spektr đe tranh viec phai roi tram tren "xuong cuu sinh" Soyuz. Nhung no luc cua ho đa giup on đinh ap suat khong khi tren tram, trong khi ap suat o Spektr, noi chua nhieu thi nghiem va đo dung ca nhan cua Foale, bi giam xuong muc chan khong. May man la thuc pham, nuoc uong va vat dung quan trong đa đuoc cat tru an toan trong cac mo-đun khac. Ngoai ra, no luc cuu vot va lap lai ke hoach cua Foale cung nhu cong đong khoa hoc đa giup giam thieu viec mat mat du lieu va kha nang thuc hien nghien cuu cua tram vu tru.
Trong no luc khoi phuc mot so he thong va nguon đien bi mat sau khi co lap Spektr cung nhu co gang xac đinh vi tri ro ri, chi huy moi cua Hoa Binh Anatoly Solovyev va ky su bay Pavel Vinogradov đa cung thuc hien mot hoat đong truc vot. Ho buoc vao mo-đun rong trong mot chuyen đi bo ngoai khong gian đuoc goi la "IVA", kiem tra tinh trang phan cung va chay day cap qua mot cua sap đac biet tu cac he thong cua Spektr đen phan con lai cua tram. Sau nhung cuoc khao sat đau tien nay, Foale va Solovyev đa tien hanh chuyen EVA keo dai 6 gio tren be mat Spektr đe kiem tra hong hoc cua mo-đun.
Qua nhung su co tren, Quoc hoi Hoa Ky va NASA đa can nhac viec tu bo du an do lo ngai cho su an toan cua cac phi hanh gia, nhung Truong quan ly NASA Daniel Goldin van quyet đinh tiep tuc chuong trinh. Chuyen bay tiep theo đen Hoa Binh, voi ten goi STS-86, đa đua phi hanh gia Increment David Wolf len tram vu tru.

STS-86 la su menh ghep noi Shuttle-Mir thu bay cua du an, va cung la lan ghep noi cuoi cung cua tau con thoi voi Hoa Binh trong nam 1997. Khi đang bay tren Atlantis, cac phi hanh gia Titov va Parazynski đa tien hanh hoat đong chung ben ngoai tau vu tru đau tien giua My va Nga trong mot su menh tau con thoi, va hoat đong đau tien ma mot nguoi Nga mac bo đo du hanh cua My. Trong chuyen đi bo ngoai khong gian keo dai 5 gio, bo đoi nay đa gan mot Solar Array Cap nang 121 pound (55 kg) vao Docking Module đe cac thanh vien phi hanh đoan khac co the bit ​​kin cho ro ri tren than mo-đun Spektr trong tuong lai. Nhiem vu đa đua Foale tro lai Trai Đat cung voi cac mau vat, phan cung va may tao oxy Elektron cu, đong thoi tha Wolf xuong tram đe san sang cho chuyen bay Increment keo dai 128 ngay cua ong. Theo ke hoach ban đau, Wolf se la phi hanh gia nguoi My cuoi cung tren Tram Hoa Binh, nhung sau đo ong lai đuoc chon đe đam nhiem chuyen bay Increment tiep theo thay cho phi hanh gia Wendy Lawrence. Lawrence đuoc coi la khong đu đieu kien đe bay do su thay đoi trong cac yeu cau cua Nga sau vu va cham voi tau van tai Tien bo. Nhung quy đinh moi yeu cau tat ca thanh vien phi hanh đoan cua Hoa Binh phai đuoc đao tao va san sang cho cac chuyen đi bo ngoai khong gian, nhung bo đo du hanh vu tru cua Nga đa khong đuoc chuan bi kip thoi cho Lawrence truoc thoi gian phong.


= Phase One ket thuc (1998) =
Nam cuoi cung cua Phase One bat đau voi phi vu phong tau con thoi Endeavour trong nhiem vu STS-89. Su menh nay đa đua nha du hanh vu tru nguoi Nga Salizhan Sharipov len Hoa Binh va thay the David Wolf bang Andy Thomas sau chuyen bay keo dai 119 ngay cua ong.
Trong chuyen Increment cuoi cung cua chuong trinh, Thomas đa thuc hien 27 nghien cuu khoa hoc ve cac linh vuc cong nghe tien tien, khoa hoc Trai Đat, khoa hoc đoi song con nguoi, nghien cuu vi trong luc, va giam thieu rui ro cho ISS. Thoi gian ong luu lai tren Hoa Binh đuoc coi la suon se nhat trong toan bo chuong trinh Phase One, noi bat voi "Letters from the Outpost" (tam dich la "Nhung buc thu tu Tien đon") do Thomas viet moi tuan cho nguoi than va ban be o Trai Đat. Lan Increment nay cung đa vuot qua hai cot moc quan trong ve thoi luong cua chuyen bay vu tru đoi voi phi hanh gia My – mot la 815 ngay lien tiep trong khong gian ke tu khi Shannon Lucid đuoc phong len trong su menh STS-76 vao thang 3 nam 1996, va hai la 907 ngay luu lai tren Hoa Binh ke tu chuyen đi cua Norman Thagard toi tram vu tru nay vao thang 3 nam 1995.

Thomas đuoc đua tro lai Trai Đat trong nhiem vu Shuttle-Mir cuoi cung la STS-91. Su menh nay đa khep lai Phase One, voi viec cac phi hanh đoan EO-25 va STS-91 van chuyen nuoc đen Hoa Binh va trao đoi gan 4.700 pound (2.100 kg) hang hoa thi nghiem cung nhu đo tiep te giua hai tau vu tru. Nhung thi nghiem dai han cua My tren Tram Hoa Binh cung đuoc chuyen sang Discovery. Cac cua sap đong lai đe thao do luc 9:07 EDT ngay 8 thang 6, va tau vu tru đa tach ra luc 12:01 EDT chieu hom đo.


= Phase Two va Phase Three: ISS (1998–nay) =

Chuong trinh Phase One ket thuc voi cu ha canh cua tau con thoi Discovery vao ngay 12 thang 6 nam 1998. Cac ky thuat va thiet bi đuoc phat trien trong chuong trinh đa ho tro hoan thien Phase Two, hay qua trinh lap rap ban đau cua Tram vu tru Quoc te (ISS). Viec mo-đun phong thi nghiem Destiny cap ben vao nam 2001 đa đanh dau su ket thuc cua Phase Two va bat đau chuyen sang Phase Three, giai đoan trang bi cuoi cung cho tram. Chuong trinh nay cung đa đuoc hoan thanh vao nam 2012.
Nam 2015, viec cau hinh lai phan đoan cua Hoa Ky đa hoan tat, cho phep cac cong ghep noi cua no co the tiep nhan nhung phuong tien thuong mai co nguoi lai do NASA tai tro, du kien ​​se bat đau ghe tham ISS vao nam 2018.
Tinh đen thang 6 nam 2015, the tich đuoc đieu ap cua ISS la 915 met khoi (32.300 ft khoi), tong chieu dai cac mo-đun đieu ap la 51 met (167 ft), cong voi mot cau truc gian lon trai dai 109 met (358 ft) khien tram nay tro thanh tau vu tru lon nhat tu ​​​​truoc đen nay tung đuoc lap rap. ISS khi hoan thanh bao gom nam phong thi nghiem va co the ho tro sau thanh vien phi hanh đoan. Voi hon 332 met khoi (11.700 ft khoi) the tich co the o đuoc va khoi luong 400.000 kilogam (880.000 lb), Tram vu tru Quoc te hoan chinh co đo lon gan gap đoi tong kich thuoc khi tau con thoi ghep noi voi Hoa Binh.
Phase Two va Phase Three đuoc tien hanh nham muc đich tiep tuc su hop tac quoc te trong nghien cuu khoa hoc ve khong gian va khong trong luc, đac biet la ve cac chuyen bay vu tru thoi gian dai. Mua xuan nam 2015, Roskosmos, NASA va Co quan Vu tru Canada (CSA) đa đong y gia han su menh cua ISS tu nam 2020 len nam 2024.
Nam 2018, thoi han cua nhiem vu đuoc keo dai đen nam 2030. Ket qua cua nghien cuu nay se cung cap thong tin đang ke cho nhung chuyen tham hiem dai ngay toi Mat Trang va cac chuyen bay toi Sao Hoa.
Sau khi Hoa Binh roi khoi quy đao mot cach co chu y vao ngay 23 thang 3 nam 2001, ISS đa tro thanh tram khong gian duy nhat con hoat đong tren quy đao Trai Đat. No van giu đuoc vi the đoc nhat đo cho đen phi vu phong phong thi nghiem vu tru Thien Cung 1 cua Trung Quoc vao ngay 29 thang 9 nam 2011.
Di san cua Hoa Binh van con o đay, tren ISS. Du an nay đa tap hop nam co quan vu tru lai voi nhau vi muc đich kham pha va cho phep cac co quan vu tru đo chuan bi cho buoc nhay vot tiep theo vao khong gian, toi Mat Trang, Sao Hoa va hon the nua.


= Danh sach đay đu cac su menh Shuttle-Mir =
Nhung dong in đam la ten cua cac phi hanh gia tham gia chuyen bay Increment.


Tranh cai = Su an toan va thanh qua khoa hoc =
Nhung chi trich đoi voi chuong trinh chu yeu lien quan đen tinh an toan cua Tram Hoa Binh cu ky, đac biet la sau vu hoa hoan va va cham voi tau tiep te Tien bo vao nam 1997.
Theo nhieu nguon tin, đam chay xay ra la do su co cua may tao oxy nhien lieu ran (SFOG) du phong. Thoi gian chay nam trong khoang tu 90 giay đen 14 phut, va đa tao ra mot luong lon khoi đoc tran ngap khap tram trong 45 phut. Vi su an toan, phi hanh đoan buoc phai đeo mat na phong đoc, nhung mot so chiec đuoc đeo luc đau đa bi hong. Binh chua chay gan tren tuong cua cac mo-đun thi khong the di chuyen đuoc. Vu hoa hoan xay ra trong qua trinh luan chuyen phi hanh đoan, do vay đa co đen sau nguoi tren tram thay vi chi ba nguoi nhu thuong le. Loi đi dan đen mot trong nhung xuong cuu sinh Soyuz đang cap ben con bi chan lai, khien mot nua phi hanh đoan co nguy co khong the chay thoat. Mot su co tuong tu cung đa xay ra trong chuyen tham hiem tren Hoa Binh truoc đo, mac du luc ay SFOG chi bi chay trong vai giay.
Cac vu va cham va suyt va cham đa đat ra nhieu hon nua nhung van đe ve su an toan. Ca hai đeu xay ra do loi cua cung mot thiet bi la he thong ghep noi thu cong TORU, von đang đuoc thu nghiem vao thoi điem đo. Nhung cuoc kiem tra đuoc thuc hien nham đanh gia hieu suat cua viec ghep noi đuong dai, giup nguoi Nga voi ngan sach thieu thon co the loai bo he thong ghep noi tu đong đat tien Kurs khoi cac tau Tien bo.
Sau vu va cham, NASA va Co quan Vu tru Nga đa thuc giuc nhieu hoi đong an toan xac đinh nguyen nhan vu tai nan. Khi cuoc đieu tra tien trien, ket qua cua hai co quan khong gian bat đau đi theo nhung huong khac nhau. Ket luan cua NASA xac đinh nguyen nhan la do he thong ghep noi TORU vi no yeu cau phi hanh gia phu trach cap ben Tien bo ma khong co su tro giup cua bat ky loai phep đo tu xa hoac huong dan nao. Tuy nhien, ket qua cua Co quan Vu tru Nga đo loi vu tai nan la do phi hanh đoan, đong thoi cao buoc phi hanh gia cua ho đa tinh sai khoang cach giua tau Tien bo va tram vu tru. Ket luan nay tu Roskosmos vap phai chi trich nang ne, ngay ca boi chinh phi hanh gia cua ho la Tsibliyev, nguoi bi ho đo loi. Trong cuoc hop bao đau tien sau khi tro ve Trai Đat, nha du hanh vu tru đa bay to su tuc gian va khong đong tinh bang cach tuyen bo: "O Nga co mot truyen thong lau đoi la tim kiem vat te than".
Cac vu tai nan cung lam tang them su chi trich ngay cang lon ve đo tin cay cua tram khong gian lau nam nay. Phi hanh gia Blaine Hammond tuyen bo rang nhung lo ngai ve an toan cua ong đoi voi Hoa Binh đa bi cac quan chuc NASA phot lo, va ho so ve nhung cuoc hop an toan "đa bien mat khoi mot can ham bi khoa". Tram Hoa Binh ban đau đuoc thiet ke đe hoat đong trong 5 nam, nhung cuoi cung đa bay đuoc gap ba lan khoang thoi gian đo. Trong Phase One cung nhu cac giai đoan ve sau, tram xuat hien nhieu dau hieu cu ky – may tinh lien tuc gap su co, mat đien, nhao lon khong kiem soat trong khong gian va đuong ong ro ri la nhung moi lo ngai thuong truc đoi voi cac phi hanh đoan. Nhieu su co xay ra trong he thong tao oxy Elektron cua Hoa Binh cung la mot moi lo ngai. Nhung su co nay khien cac phi hanh đoan ngay cang phu thuoc vao he thong SFOG đa gay ra vu chay nam 1997. Cac he thong SFOG tiep tuc la mot rac roi tren ISS.
Mot van đe gay tranh cai khac la thanh qua khoa hoc thu đuoc thuc te tu chuong trinh, nhat la sau ton that cua mo-đun Spektr. Cac phi hanh gia, cac nha quan ly va gioi bao chi đeu phan nan rang loi ich cua chuong trinh nay đa bi đe bep boi nhung rui ro lien quan, đac biet khi xet đen thuc te la hau het cac thi nghiem khoa hoc cua Hoa Ky đeu đuoc chua trong mo-đun đa bi thung ay. Do đo, mot luong lon nghien cuu cua My khong the tiep can đuoc, lam giam kha nang thuc hien khoa hoc. Cac van đe ve tinh an toan khien NASA phai xem xet lai tuong lai cua chuong trinh vao nhieu thoi điem. Co quan nay cuoi cung van quyet đinh tiep tuc du an va đa bi nhieu phuong tien bao chi chi trich ve lua chon đo.


= Quan điem =
Quan điem cua chuong trinh khong gian Nga va NASA đoi voi Phase One cung đong thoi la moi lo ngai cho cac phi hanh gia co lien quan. Do nhung van đe tai chinh cua Nga, nhieu nhan vien tai TsUP cam thay rang phan cung su menh va viec tiep tuc thuc hien nhiem vu cua Hoa Binh con quan trong hon mang song cua cac phi hanh gia tren tram. Do đo, chuong trinh nay đuoc van hanh rat khac so voi cac chuong trinh cua My: phi hanh gia đuoc len ke hoach chi tiet cho cac ngay cua ho đen tung phut, nhung hanh đong (chang han nhu ghep noi) von đuoc thuc hien thu cong boi cac phi cong tau con thoi đeu đuoc tien hanh tu đong, va phi hanh gia se bi tru luong neu ho mac bat ky sai sot nao trong chuyen bay. Nguoi My đa hoc đuoc tren Skylab va cac nhiem vu khong gian truoc đo rang muc đo kiem soat nay khong hieu qua va tu đo se khien cac ke hoach su menh tro nen kem nhat quan hon. Tuy nhien, phia Nga van khong thay đoi, va nhieu nguoi nhan thay đieu nay đa lam mat đi đang ke thoi gian lam viec.
Sau hai vu tai nan vao nam 1997, phi hanh gia Jerry Linenger cam nhan chinh quyen Nga đa co gang che đay đe ha thap tam quan trong cua su co vi lo so nguoi My se rut khoi moi quan he đoi tac. Phan lon "su che đay" chinh la an tuong be ngoai rang cac phi hanh gia My thuc te khong phai "đoi tac" tren tram ma thay vao đo chi la "khach moi". Nhan vien NASA đa khong hay biet gi ve vu chay va vu va cham trong vai gio đong ho, va ho nhan thuc rang ban than khong đuoc tham gia vao qua trinh đua ra quyet đinh. NASA bat đau can du nhieu hon sau khi nhung nguoi đieu khien su menh cua Nga co y đinh đo loi hoan toan cho Vasily Tsibliyev ve vu tai nan. Chi sau khi co ap luc đang ke tu co quan My, thai đo nay moi đuoc thay đoi.
Vao nhieu thoi điem khac nhau trong chuong trinh, cac nha quan ly va nhan su cua NASA cam thay ho đang bi han che ve tai nguyen cung nhu nhan luc, đac biet la khi Phase Two đuoc chuan bi va co mot giai đoan kho khan trong viec xac đinh tuong lai voi co quan quan ly NASA. Mot khia canh cu the gay nen su luc đuc chinh la viec phan cong phi hanh đoan đi lam nhiem vu. Nhieu phi hanh gia cho rang phuong phap tuyen chon đa ngan can nhung nguoi co ky nang hang đau đam nhiem vai tro phu hop nhat voi ho.


= Tai chinh =
Ke tu khi Lien Xo tan ra vai nam truoc đo, nen kinh te Nga dan suy sup dan đen ngan sach danh cho tham hiem khong gian giam khoang 80%. Truoc va sau Phase One, phan lon nguon tai chinh khong gian cua Nga đen tu nhung chuyen bay cua cac phi hanh gia chau Au va nhieu quoc gia khac, trong đo mot đai truyen hinh Nhat Ban đa tra 9,5 trieu đo la đe đua phong vien cua ho la Akiyama Toyohiro len Tram Hoa Binh. Khi bat đau Phase One, cac phi hanh gia thuong xuyen nhan thay thoi luong nhiem vu cua ho đuoc keo dai ra nham tiet kiem tien mua be phong, sau chuyen bay moi nam cua tau Tien bo đa bi giam xuong con ba chuyen, va co mot kha nang de nhan thay la Hoa Binh đuoc ban voi gia khoang 500 trieu đo la My.
Nhung nguoi chi trich cho rang hop đong tri gia 325 trieu đo la My ma NASA ky voi Nga la đieu duy nhat giup chuong trinh khong gian cua nuoc nay ton tai, va chi co tau con thoi moi giu đuoc Tram Hoa Binh o tren quy đao. NASA cung phai tra nhung khoan phi khong lo cho sach huong dan đao tao va thiet bi đuoc su dung trong qua trinh huan luyen phi hanh gia tai Star City. Van đe nay sinh khi chuong trinh Nightline cua đai ABC tiet lo rang co mot kha nang ro rang la chinh quyen Nga đa bien thu so tien cua My đe xay dung mot day nha moi danh cho phi hanh gia o Moskva, hoac neu khong thi cac du an xay dung tren đa đuoc tai tro boi xa hoi đen Nga. Truong quan ly NASA Goldin đuoc moi tham gia chuong trinh Nightline đe bao chua cho cac ngoi nha, nhung ong đa tu choi đua ra binh luan. Mot trich dan tu Van phong đoi ngoai cua NASA noi rang "Nhung gi Nga lam bang tien cua ho la viec cua ho".


Xem them Danh sach tau vu tru nang nhat
Skylab 4


Ghi chu Tham khao Bai viet nay ket hop tai lieu thuoc pham vi cong cong tu website hay thu muc thuoc NASA.


Lien ket ngoai History of Shuttle-Mir – Lich su chuong trinh Shuttle-Mir tu NASA (bang tieng Anh).
Shuttle-Mir's Lessons for the International Space Station James Oberg, Contributing Editor, SPECTRUM magazine June 1998, pp. 28–37 Luu tru ngay 29 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine – Nhung bai hoc tu chuong trinh Shuttle-Mir danh cho Tram vu tru Quoc te (bang tieng Anh).