Vu tru quan sat đuoc (hay con goi la vu tru kha kien) đoi voi con nguoi o Trai Đat la mot vung khong gian cua vu tru tap hop moi vat chat, su vat, hien tuong ma con nguoi voi cac phuong tien thien van co the quan sat đuoc trong thoi điem hien tai.
Cac nghien cuu khoa hoc hien đai the ky 20 va đau the ky 21 đua đen nhieu kha nang rang phan quan sat đuoc cua vu tru la co gioi han. Vat the xa nhat ma con nguoi đa quan sat đuoc tinh đen 29/9/2022 co le la thien ha JADES-GS-z13-0, voi dich chuyen đo z đuoc ghi nhan la z = 13,2, tuong ung voi thoi gian anh sang di chuyen trong 13,6 ti nam, hay o khoang cach đong chuyen đong roi xa chung ta khoang 33,6 ty nam anh sang tinh ca su gian no cua vu tru. Mot bai bao vao thang 4 nam 2023 goi y rang JADES-GS-z13-0 tren thuc te khong phai la mot thien ha ma la mot ngoi sao toi co khoi luong gap khoang 1 trieu lan khoi luong Mat Troi. Them 1 ung cu vien cho vat the xa nhat vu tru la thien ha F200DB-045. Đuoc phat hien trong du lieu tu quan sat phat hanh som (ERO) thu đuoc bang Camera hong ngoai gan cua Kinh vien vong Khong gian James Webb vao thang 7/2022, F200DB-045 la mot thien ha co đo dich chuyen đo cao, voi đo dich chuyen đo uoc tinh xap xi z = 20,4, tuong ung voi 168 trieu nam sau Big Bang, voi thoi gian anh sang di chuyen trong 13,7 ti nam, hay o khoang cach đong chuyen đong roi xa chung ta khoang 36,1 ty nam anh sang tinh ca su gian no cua vu tru. Neu đuoc xac nhan, no se la mot trong nhung thien ha đuoc biet đen som nhat va xa nhat đuoc quan sat thay. Tuy nhien, gia tri dich chuyen đo cua thien ha đuoc trinh bay theo quy trinh trong mot nghien cuu co the khac voi cac gia tri đuoc trinh bay trong cac nghien cuu khac su dung cac quy trinh khac.


Lich su nghien cuu Cung voi lich su quan sat the gioi noi chung va lich su quan sat thien van noi rieng, quan niem cua con nguoi ve vu tru ngay cang mo rong. Khoi đau bang cac quan sat ve cac hien tuong thoi tiet, su moc va lan cua Mat Troi, nguoi Babylon cach đay 4000 nam đa tinh ra nhat thuc, nguyet thuc va xay dung am lich. Thuyet đia tam cua Claudius Ptolemaeus (90-168) hinh dung vu tru la mot qua cau voi Trai Đat o tam, mat Troi, cac hanh tinh va cac thien the khac quay xung quanh.
Thuyet nhat tam đuoc phat trien boi Nicolaus Copernicus (1473-1543), Galileo Galilei (1564-1642) va Johannes Kepler (1571-1630) thay the cho thuyet đia tam voi gia thiet chinh rang Mat Troi o giua, Trai Đat va cac hanh tinh quay xung quanh đa mo ra mot buoc tien moi trong nhan thuc vu tru.


Hinh anh Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Đai thien ha tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Calculating the total mass of ordinary matter in the universe, what you always wanted to know
"Millennium Simulation" of structure forming – Max Planck Institute of Astrophysics, Garching, Germany
Visualisations of large-scale structure: animated spins of groups, clusters, filaments and voids Luu tru ngay 1 thang 9 nam 2014 tai Wayback Machine – identified in SDSS data by MSPM (Sydney Institute for Astronomy)
ha.html NASA Astronomy Picture of the Day: The Sloan Great Wall: Largest Known Structure? (ngay 7 thang 11 nam 2007)
Cosmology FAQ
Forming Galaxies Captured In The Young Universe By Hubble, VLT & Spitzer
NASA featured Images and Galleries
Star Survey reaches 70 sextillion
Animation of the cosmic light horizon
Inflation and the Cosmic Microwave Background by Charles Lineweaver
Logarithmic Maps of the Universe
List of publications of the 2dF Galaxy Redshift Survey
The Universe Within 14 Billion Light Years – NASA Atlas of the Universe – Note, this map only gives a rough cosmographical estimate of the expected distribution of superclusters within the observable universe; very little actual mapping has been done beyond a distance of one billion light-years.
Video: "The Known Universe", from the American Museum of Natural History
NASA/IPAC Extragalactic Database
Cosmography of the Local Universe at irfu.cea.fr (17:35) (arXiv)
Size and age of the Universe – at Astronoo