Cau Truong Tien hay cau Trang Tien  la chiec cau dai 402,60 m, gom 6 nhip dam thep hinh vanh luoc, khau đo moi nhip 67 m. Kho cau 6 m , đuoc thiet ke theo kien truc Gothic, bac qua song Huong, thuoc đoan Quoc lo 1 cu cho đen khi cau Phu Xuan thay the vai tro. Đau cau phia bac thuoc phuong Đong Ba, quan Phu Xuan; đau cau phia nam thuoc phuong Phu Hoi, quan Thuan Hoa, thanh pho Hue, Viet Nam. 


Lich su va ten goi Can cu bai tho "Thuan Hoa thanh tuc su" cua nha tho Thai Thuan , thi si Quach Tan đa cho rang duoi thoi vua Le Thanh Tong, song Huong đa co cau. Chiec cau đo, đuoc lam bang song may bo chat lai voi nhau va noi lien nhau, nen co ten la cau May. Vi cau co hinh cai mong up len song, nen con co ten la cau Mong . Trai bao nam thang, khong biet khi nao, cau Mong đuoc lam lai bang go, mat cau lat bang van go lim.
Nguyen cay cau bang sat nay do Hang Schneider et Cie et Letellier thiet ke, khoi cong vao thang 5 nam 1899 va khanh thanh vao ngay 18 thang 12 nam 1900. Co ban cau co 6 vay (bien am cua vi, la bien am i-ay/ay nhu banh chi-banh giay), moi vay dai 66,66 met. Mat cau rong 4.5 m va co hai le đuong hai ben, moi ben rong 0,75m. Chi phi hoan thanh la 732.456 Francs
Tran lut nam Thin (11/9/1904) đa cuon troi 4 vay xuong song.
Hang Dayde et Pille (hang thiet ke cau Long Bien) đuoc giao cho viec sua chua hai vai cau con lai va lam 4 vai cau moi khac theo kieu cu.
Nam 1907, khi vua Thanh Thai bi thuc dan Phap đay sang đao Reunion, thi chinh quyen thuc dan Phap cho đoi ten la cau Clemenceau, theo ten cua Georges Clemenceau, mot Thu tuong Phap thoi The chien thu nhat
Trong nhung nam 1905-1915, mat cau đuoc phu lop be tong cot sat. Cau bi xuong cap do gi set va luu luong qua lai ngay cang nhieu nen chinh  phu thoi đo đa thuong luong voi Hang Eiffel (ten luc đo la Cong ty Xay dung Levallois Perret - La Societe Constructions Levallois-Perret) tim phuong phap tu bo cay cau nay. Theo đo, cac nha chuyen mon đa quyet đinh: thay the nhung khung dam sat bi hu hong, mat cau đuc xi mang cot sat, long đuong rong hon, hai le đuong cho nguoi đi bo rong 1,95, lam ra phia ngoai va moi cho tru cau phai noi rong hon đe lam cho tranh. Toan bo cau đuoc son phu nhieu lop đe tranh gi set. Chi phi nang cap lan nay la 435.000 $.
Ngay 20 thang 6 nam 1937, Hang Eiffel - luc đo mang ten moi la Anciens Etablissements Eiffel - duoi su chi huy cua giam đoc - ky su Martin Andre  đa tien hanh thi cong mo rong cau. Vao thang 11/1939, sau 29 thang thi cong, cau Trang Tien hoan thanh.
Nam 1945 chinh phu Tran Trong Kim đoi ten la cau Nguyen Hoang. 
Nam 1946, trong chien tranh Viet - Phap, cau bi Viet Minh đat min, giat sap hai nhip phia ta ngan. Hai nam sau cau đuoc tu sua tam đe qua lai. Nam 1953, cau đuoc sua chua hoan chinh nhu cu.
Trong Su kien Tet Mau Than, tru 3 va nhip 4 bi pha huy , khi quan Mat tran Giai phong mien Nam cho giat sap đe cat đuong phan cong cua quan đoi Viet Nam Cong hoa. Sau đo, mot chiec cau phao đuoc dung tam len ben canh đe noi đoi bo; roi cau đuoc tu sua tam thoi.
Toi nam 1991 cau đuoc trung tu. O lan trung tu nay do Cong ty Cau 1 Thang Long đam nhiem, keo dai trong 5 nam (1991-1995), co nhieu thay đoi quan trong, đo la viec do bo cac ban cong o hanh lang hai ben tai vi tri cac tru cau, long cau (ca đuong chinh va phu) bi hep lai do phai nep them hai ong lan can, mau son ghi xam thay cho mau nguyen ban tu xua cua cau la mau nhu bac...
Tu Festival Hue nam 2002, cau Trang Tien đuoc lap đat mot he thong chieu sang đoi mau hien đai...


Trong Van hoc Nghe thuat Mac du trai nhieu ten goi, nhung tu rat lau, cai ten cau Truong Tien (vi chiec cau nam gan mot cong truong đuc tien, goi tat la Truong Tien cua nha Nguyen va pho Truong Tien do vua Thanh Thai lap nam 1899) van đuoc nguoi dan quen goi va đa đi vao nhieu bo mon nghe thuat...

 
Ten Cau Mong đa xuat hien trong tho Thai Thuan:

Thuan Hoa thanh tuc su
(Quach Tan dich)
Ghe thuyen đua
Cau Mong giang song cua nuoc chua.
May lan bong non troi rong mo,
Gio don tieng song bien xa đua.
Cho chieu tap nap than la lua,
Net but boi hoi nhip truc to.
Ca nu quan bao dong huyet han,
Đich đai troi khuc lac mai xua.
Sau Cau Mong, la cau Truong Tien. Va cong trinh nay đa nhanh chong tro thanh mot thang canh noi tieng, va la đe tai cua nhieu bo mon nghe thuat. Trich gioi thieu:

Cau Truong Tien trong nhung cau ca:

Cau Truong Tien sau vai muoi hai nhip
Em theo khong kip
Toi lam anh oi!
Bay lau mang tieng chiu loi
Anh co xa em đi nua
Cung tai ong Troi nen xa .

Nam 1905, chiec cau đuoc phap mua

Cho Đong Ba đem ra ngoai giai
Cau Truong Tien đuc lai xi-mon
Oi nguoi lo hoi chong con
Ve đay ga nghia vuong tron nuoc non...
Nam 1946, trong chien tranh Phap - Viet, cau bi đat min giat sap. Sau đo, lai co cau:

Cau Truong Tien bay nhieu nien (nam) qua lai,
Ke tu đoi Thanh Thai nay.
Chanh long biet hoi ai đay,
Viec chi nen noi đang tay dut cau?

Va co ai đo đa đap lai rang:

Chi quyet thang nuoc Nen cau nay phai pha,
Qua song con nhieu nga
Đung buon ba em oi.
Nuoc non khoi phuc đuoc roi,
Cau nay bac lai, khong may hoi đo em...
Trong thoi gian Nguyen Binh luu lac đen Hue, cau Truong Tien cung đa xuat hien trong tho ong:

Cau cong nhu chiec luoc nga
Song dai mai toc cung nga buong ho

Đoi bo đoi canh tay vua an
Cung nga up mat lam tho that tinh...
...Bong bong sau nhip cau cao
Tho o bong mat noi nao cung xanh...
(trich trong Vai net Hue, 1941)
Sau su kien Tet Mau Than, cau Truong Tien bi bom đan gay hu hai nang. Qua xuc cam, nhac si Tram Tu Thieng viet bai hat Chuyen mot chiec cau đa gay đe noi len su viec nay, co nhung cau:

...Cau than ai đem nay gay mot nhip roi
Non la sau khoc đieu Nam Ai tiec thuong loi van dai
Vi sao khong thuong men nhau con gay kho đau lam lo nhip cau...
Ngoai ra, cau Truong Tien cung đa đuoc in trong bo tem thu cua Viet Nam.


Sau vay, muoi hai nhip Theo Đai Tu đien tieng Viet, cai goi la vay cau (hay vi cau), "la ket cau noi hai nhip giua hai mo cau va tua len cac mo đo", con nhip cau cung theo tu đien nay la "khoang cach giua hai tru cau va mo cau lien nhau". Theo đo, TS. Tran Đuc Anh Son cho rang cau Truong Tien thuc su la "muoi hai vay, sau nhip" chu khong phai la "sau vay, muoi hai nhip". Ca dao co cau:

Cho Đong Ba đem ra goc thanh,
Cau Truong Tien sau nhip ben đo Ghenh bac ngang.
Hay:

Cau Truong Tien sau nhip bac qua,
Ta Thanh Long, huu Bach Ho đoi khuc au ca thai binh.
Song đoi khi, đe thuan tai, đe co van, co đieu, mot vai tac gia dan gian đa đoi tu "muoi hai vay, sau nhip" sang "sau vai muoi hai nhip", nhu o cau:

Cau Truong Tien sau vay muoi hai nhip
Anh theo khong kip
Toi lam em oi!....


Xem them Cho Đong Ba


Chu thich Lien ket ngoai Cau Trang Tien tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Truong Tien: Thang tram cua mot cay cau lich su Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2009 tai Wayback Machine
Đieu tra: Chung quanh viec mo rong cau Truong Tien - Trang An bao, So 433, 4 Thang Bay 1939.
Hinh anh cau Truong Tien khoang nhung nam 1920-1929