Ca thai duong hay ca mola (Mola mola; danh phap cu la Tetraodon mola) la mot loai ca thuoc ho Ca mat trang trong bo Ca noc. Đay la mot loai ca bien co lon co mau sac sac so va than ngan song ngoai đai duong, thuong lan xuong duoi vung nuoc sau, noi nhiet đo rat thap. Ca thai duong song o tang mat, tu suoi nao va mat am hon so voi nhiet đo nuoc bien noi chung song. Theo tieng Phap, tieng Tay Ban Nha, tieng Bo Đao Nha, tieng Y, tieng Ha Lan, tieng Nga... thi loai ca nay co ten la "ca mat trang", trong khi ten tieng Anh cua chung la "ocean sunfish" nghia la "ca thai duong". Chung đuoc đat ten la ca thai duong boi nguoi ta tin chung tam nang tren mat bien vi thuong thay chung boi i ach sat mat nuoc.


Đac điem sinh hoc Đac điem chung cua ca la ca co hinh thu ky di, chung co than hinh bau duc tron, phan bo chu yeu o vung nhiet đoi, ca da tron minh det, đuoi ngan, đau tron, mat lon, mieng nho, mieng kha nho so voi kich thuoc toan than, hai vay ngan. Hau het thoi gian ca thai duong đe cho ca khoi than minh đo so troi tu do theo cac dong nuoc. Nhung con truong thanh thich troi nghieng mot ben.


= Hinh dang co the =
Ca thai duong co than hinh bau duc tron, rat dep ben, chieu dai cua than co the đat toi tu 3,5- 5,5m, nang 1400 kg đen 1700 kg (Andriaxep, 1954), tuy vay trong xa thi thay than hinh ngan, trong gan giong voi hinh trai xoan hay hinh tron, nhin tu xa trong giong cai đau to. Du than hinh to lon nhung voi cau truc co the cut ngun nen ca thai duong boi yeu ot.
Vay lung va vay hau mon ngan nhung rat cao, nam gan cuoi than minh va gan nhu đoi xung nhau. (phia tren va phia duoi). Vay nguc (uc) nho, hinh tron, vay đuoi thap nhung dai, bao quanh ca phia sau than, trong nhu mot dai hep, it co tac dung boi loi. Mep ngoai cua vay chi hoi luon song. Da ca tho, mong, khong phu vay va khong co đuong ben nhung nham va dai, ben tren than minh co mau xam hay nau, ben duoi co mau nhat hon.
Ca thai duong khong co mot cai đau thuc su. Mat ca va khe mang nho, đac biet la mieng ca rat nho. Tuy to lon nhung mieng chung lai rat nho, moi ham co hai rang dinh nhau lam thanh mot cai mo. Voi cai mieng đac biet nhu vay nen chung khong the nuot moi to ma chi chuyen an giap xac nho va cac phieu sinh vat khac. Thuc an chu yeu cua ca la cac loai rong, thuy mau, đong vat giap xac phu du, au trung ca chinh..v.v.
Du than hinh to lon nhung voi cau truc co the cut ngun nen ca thai duong boi yeu ot; hau het thoi gian, chung chi đe cho ca khoi than minh đo so troi tu do theo cac dong nuoc. Nhung con truong thanh thich troi nghieng mot ben. Nhieu khi cac dong hai luu đua chung tu vung nhiet đoi sang han vung on đoi. Chung đuoc đat ten la "ca mat troi/ca thai duong" boi nguoi ta tin rang chung "tam nang" tren mat bien vi thuong thay chung hay boi i ach sat mat nuoc.


= Cau truc đac biet =
Do ca thai duong o vung nuoc sau nen nhiet đo thap o đay co the anh huong đen cac chuc nang than kinh va thi giac cua ca, vi vay mot so nhom ca đa tien hoa mot cach đoc lap voi kha nang tu suoi am mat va nao đe han che tac đong ke tren, mot so nghien cuu chi ra rang, cac mo co nam phia sau mat ca thai duong thuong co nhiet đo cao hon 2,1 đo C so voi cac mo co thong thuong – nhung mot so truong hop len đen 6 đo C, đieu đo cho thay ca thai duong đa tien hoa mot so chuc nang cho phep tao ra nhiet va ngan no that thoat ra moi truong nuoc lanh xung quanh. Chuc nang đac biet nay đuoc cac nha khoa hoc goi la "noi nhiet hop so" (cranial endothermy).
Goc cua cap co hoanh cua ca đuoc cho la noi phat ra nhiet. Co nay la co lon nhat, nam ke ben nao va day than kinh thi giac va cach nao mot lop xuong mong. Goc co hoanh co mau đo bam va la noi xay ra nhieu phan ung tong hop citrat, lam phat sinh nhiet luong, hon so voi tat ca cac loai co ngoai khac. Cac co cua ca đuoc boc bang mot lop mo mong đe cach nhiet voi nuoc lanh trong khe mang, va mot mang luoi đong tinh mach ben trong tao ra mot "bo truyen - dan nhiet" ma moi nguoi cho rang no giup ca thai duong duy tri nhiet đo cao o hop so.


Sinh san Ca thai duong la mot trong nhung loai ca đe nhieu trung nhat trong cac loai ca o đai duong,Du ca thai duong chi mang thai trong 3 tuan, nhung co the đe moi lan khoang 300 trieu trung. Trung cua loai ca nay troi lo lung theo cac dong hai luu. Luc con nho cung boi binh thuong nhu nhung loai ca khac, cho đen khi truong thanh chung moi bat đau luoi bieng chi thich troi nghieng theo cac dong hai luu.


Phan bo Loai nay co phan bo rong tren toan the gioi, trong vung nhiet đoi va cac vung bien am, nhung ca thai duong phan bo chu yeu o cac vung bien nhiet đoi. Ve mua nong co the đen vung on đoi, tham chi đen ca han đoi ca phia bac va phia Nam xich đao. Nhung ngay co thoi tiet tot va it song gio chung thuong noi len đe ho mot phan than va vay lung khoi mat nuoc đe bat đong vat phu du. Khi co mua to, gio lon hoac luc đuoi moi, chung lat ngang than trong nuoc dung vay lung va vay hau mon boi rat nhanh.
Hau het cuoc đoi ca thai duong song cach xa đat lien, ca thai duong khi con nho cung boi binh thuong nhu nhung loai ca khac, mai cho đen khi truong thanh, chung chi thich troi nghieng theo cac dong hai luu. Nhung con nho thi tu hop lai thanh đan, nhung khi đa to lon, chung chi thich song mot minh, troi phieu du đi khap cac đai duong.
Ca thai duong hiem khi xuat hien o vung bien Viet Nam tuy thinh thoang co mat o vinh Bac Bo vung Bach Long Vi. Ngu dan o Nghe An cung tung bat đuoc, co con nang 120 kg va dai hon 1,5 met. Ca thai duong lon nhat ghi nhan bat đuoc cho đen nay len đen 400 kg. Thang Nam 2018 ngu dan Hue bat đuoc mot con dai 1 met, nang 32 kg cach bo bien 40 hai ly.
Viet Nam liet danh ca thai duong la loai ca quy hiem, co ten trong sach đo va la loai can đuoc bao ve cap thiet; luat cam hoan toan cac hoat đong đanh bat, khai thac duoi moi hinh thuc.


Gia tri su dung Ca thai duong thuoc vao loai ca noi đai duong, phan bo rong. Trong vung bien Viet Nam moi đay đa phat hien vai lan o Vinh Bac bo. vao nam 2012 ngu dan xa Quynh Lap va xa Quynh Long huyen Quynh Luu, Nghe An, đa đanh bat đuoc mot con ca co hinh dang la. Mot so y kien khang đinh đo la ca thai duong, hien con ca thai duong nay đa đuoc đua ve Bao tang Thien nhien Viet Nam phuc vu cho cong tac nghien cuu. 
Loai nay co than hinh lon nen co y nghia kinh te de bi phat hien va bi san bat. Do hinh dang đoc đao va it gap nen ca thai duong cung la hien vat quy va hap dan trong cac bao tang đong vat bien. Trong vung bien Viet Nam moi chi phat hien mot lan, chua ro so luong ngoai tu nhien. Muc đe doa: Bac R.


Hinh anh Tham khao Journal of Experimental Biology, so 212 (2009), trang 461-470


Chu thich Tham khao Du lieu lien quan toi Mola mola tai Wikispecies
Ca mat trang