Lan Tuong Nhu (chu Han: 藺相如, ?-?), thuong phien am la Lan Tuong Nhu, la chinh khach nuoc Trieu thoi Chien Quoc trong lich su Trung Quoc, noi tieng la nguoi gioi ung xu đe giu uy tin cua nuoc Trieu trong chu hau.


Khuyen chu Ban đau, Lan Tuong Nhu co xuat than khong cao. Ong lam mon ha cua nguoi cam đau cac hoan quan nuoc Trieu la Muc Hien.
Muc Hien tung co toi, đinh chay tron sang nuoc Yen. Khi đo Lan Tuong Nhu can lai, can rang:

Ngai lam sao ma biet vua Yen?
Muc Hien đap:

Ta tung theo vua Trieu hop voi vua Yen o bien gioi, vua Yen nam tay ta ma noi: "Xin ket lam ban!" Vi vay ta biet, nen muon tron sang.
Tuong Nhu bao Muc Hien:

Vi nuoc Trieu manh, nuoc Yen yeu, cho nen vua Yen muon ket ban voi ngai. Nay ngai bo Trieu tron sang Yen thi Yen so Trieu, nhat đinh khong dam giu ngai ma se troi ngai nop cho Trieu. Chi bang ngai hay coi tran, phuc ben luoi riu ma xin tha toi, may ra đuoc thoat than!
Muc Hien nghe theo ke ay, đen ta toi Trieu Hue Van vuong, đuoc vua Trieu tha toi.


Cam ngoc quy đi su Tan Đoi vua Hue Van Vuong, nuoc Trieu đuoc vien ngoc bich cua ho Hoa nuoc So la bao vat noi tieng trong chu hau khi đo. Vua Chieu Vuong nuoc Tan nghe tin, sai nguoi đua thu cho vua Trieu, xin đem muoi lam thanh đe đoi lay vien ngoc bich. Vua Trieu cung đai tuong quan Liem Pha va cac vi đai than ban rang: Neu cho Tan ngoc bich thi so khong đuoc thanh cua Tan, chi bi lua, neu khong cho thi lai lo binh Tan đen đanh. Ke chua quyet đinh, tim nguoi co the sang tra loi Tan, tim mai chua đuoc ai.
Khi đo hoan quan Muc Hien ben tien cu Lan Tuong Nhu voi Trieu Hue Van vuong. Vua Trieu lien cho moi ong đen, hoi Lan Tuong Nhu:

Vua Tan đem 15 thanh đoi lay vien ngoc cua qua nhan, nen cho hay khong?
Tuong Nhu noi:

Tan manh, Trieu yeu, khong cho khong đuoc.
Vua Trieu noi:

Ho lay ngoc ta ma khong cho ta thanh thi lam the nao?
Lan Tuong Nhu noi:

Tan đem thanh đoi lay ngoc ma Trieu khong cho, thi đieu trai la o Trieu. Trieu cho ngoc ma Tan chang cho thanh thi đieu trai la o Tan. Xet lai ke đo thi tha cho ngoc đe Tan chiu phan trai.
Vua Trieu hoi:

Ai co the sai đi su?
Lan Tuong Nhu noi:

Neu nha vua thieu nguoi, than xin mang ngoc bich đi su. Thanh co ve tay nuoc Trieu thi ngoc moi o lai đat Tan.Neu thanh khong ve, than xin giu nguyen ven vien ngoc đem ve Trieu.
Trieu Vuong ben sai Tuong Nhu mang ngoc sang huong Tay vao đat Tan.
Vua Tan Chieu Tuong vuong đon tiep Tuong Nhu o Chuong đai. Ong mang ngoc bich dang vua Tan. Vua Tan mung ro, trao cho cac my nhan va cac quan hau xem, cac quan hau đeu ho: Van tue!
Tuong Nhu thay vua Tan khong co y cat thanh cho Trieu, ben tim cach lay lai ngoc quy. Ong tien len noi:

Ngoc bich co vet, toi xin chi cho đai vuong xem.
Vua Tan khong biet la ke, ben trao ngoc bich, Tuong Nhu nhan cam ay ngoc, đung lui tua vao cot, noi gian noi:

Đai vuong muon đuoc ngoc, sai nguoi đem thu đen vua Trieu. Vua Trieu cho moi quan than ban bac, tat ca đeu noi: "nuoc Tan tham, cay minh manh, đem loi noi suong đe cau lay ngoc, chua chac đa tra thanh cho ta". Ho ban khong muon đua ngoc bich cho Tan. Than cho rang: "ke ao vai choi voi nhau con khong doi nhau, huong nua la nuoc lon. Va chang vi mot vien ngoc ma lam nuoc Tan mat vui thi khong nen". Vi vay nen vua Trieu trai gioi nam ngay, sai than mang ngoc bich đi, vai ma đua o giua trieu đinh. Tai sao the? Vi trong cai uy cua nuoc lon đe to long ton kinh vay. Nay than đen đai vuong tiep than o mot noi tam thuong, le tiet rat khinh man. Đuoc ngoc, đai vuong đua cho cac my nhan đe đua bon than. Than xem đai vuong khong co y tra thanh ap cho vua Trieu, cho nen than lay ngoc ve. Neu đai vuong cu muon buc bach than, thi đau than va vien ngoc đeu vo o cai cot nay!
Tuong Nhu cam vien ngoc, nham cai cot, lam nhu muon đap đau va ca ngoc vao cot. Vua Tan so ong đap vo vien ngoc nen voi ngan lai, goi quan đuong su cam đia đo đen, chi cho 15 thanh tu cho nay tro đi đe cat cho nuoc Trieu. Tuong Nhu đoan vua Tan chi lua doi, tuy gia vo cho Trieu thanh, nhung thuc ra thi khong the đuoc thanh, ben bao vua Tan:

Ngoc bich ho Hoa thien ha đeu nhan la cua bau, vua Trieu so khong dam khong dang. Khi đua ngoc, vua Trieu trai gioi nam ngay, nay đai vuong cung nen trai gioi 5 ngay, đat le cuu tan thi than moi dam dang ngoc.
Vua Tan thay khong co cach gi ep đuoc, ben hua voi ong trai gioi 5 ngay, cho Tuong Nhu o lai quan tan khanh Quang Thanh. Ong đoan vua Tan tuy trai gioi, nhung the nao cung boi uoc khong trao thanh, nen sai nguoi hau đi theo đoan su cua minh mac ao ngan, mang vien ngoc đi theo đuong tat, tron ve nop lai ngoc bich cho vua Trieu.
Vua Tan sau khi trai gioi 5 ngay ben đat le cuu tan o trieu đinh đe tiep Lan Tuong Nhu. Tuong Nhu đen, noi voi vua Tan:

Nuoc Tan tu đoi Muc Cong đen nay, hon 20 đoi vua, chua tung co ai giu tron loi hua. Qua thuc, than so bi nha vua lua, lai phu long nuoc Trieu, nen đa sai nguoi cam ngoc len ve đen nuoc Trieu roi. Va lai, Tan manh ma Trieu yeu, đai vuong sai mot nguoi su gia đen Trieu thi Trieu lap tuc đem ngoc sang dang. Nay manh nhu nuoc Tan ma lai cat truoc muoi lam thanh đe cho Trieu thi Trieu đau dam giu ngoc bich đe mac toi voi đai vuong Than biet rang lua doi đai vuong toi đang chet. Than xin vao vac nuoc soi. Xin đai vuong va quan than ban bac ky cho.
Vua Tan va quan than nhin nhau cung ham huc, cac tuong Tan muon giet ong nhung vua Tan ngan lai noi:

Bay gio giet Tuong Nhu cung khong lay đuoc ngoc, ma chi lam tuyet tinh giao hao giua Tan va Trieu. Chi bang nhan viec nay ma hau đai ong ta, cho ong ta ve Trieu. Vua Trieu ha vi mot vien ngoc bich ma lua doi Tan sao?
Do đo, vua Tan van tiep Tuong Nhu o trieu đinh, le xong cho ve. Sau khi Tuong Nhu ve, vua Trieu khen ong la mot quan đai phu gioi, đi su khong khuat nhuc voi chu hau, ben phong ong lam thuong đai phu.
Ket qua sau đo Tan khong đoi thanh cho Trieu ma Trieu cung khong đem ngoc bich cho Tan.


Pho vua Trieu hoi kien voi vua Tan Nuoc Tan buc nuoc Trieu khong dang ngoc, nam 282 TCN vua Tan cu binh đanh Trieu, lay Thach Thanh. Nam sau, Tan lai đanh Trieu, giet hai van nguoi. Vua Tan sai su gia noi voi Trieu Hue Van Vuong muon hop nhau o Dan Tri, ngoai Tay Ha đe giang hoa. Vua Trieu lo lang, đinh khong đi.
Vo tuong Liem Pha cung Lan Tuong Nhu ban rang neu vua Trieu khong đi thi to ra nuoc Trieu yeu va nhat. Vua Trieu ben quyet đinh đi, cho Tuong Nhu đi theo.
Hai ben hoi hop o Dan Tri. Tan Chieu Tuong vuong uong ruou say, noi:

Qua nhan trom nghi Trieu Vuong gioi nhac, xin gay đan sat cho nghe.
Vua Trieu ben cam đan đan sat gay. Ngu su nuoc Tan tien len chep:

Ngay... thang... nam... vua Tan cung vua Trieu hoi hop uong ruou, sai khien vua Trieu gay đan sat!
Vua quan nuoc Tan co y ha thap nuoc Trieu. Tuong Nhu ben nghi ke tra đua. Ong tien len noi:

Vua Trieu trom nghe noi vua Tan gioi ve am nhac nuoc Tan, xin bung cai phau đen vua Tan go đe cung vui voi nhau!
Vua Tan gian khong chiu. Nhung Tuong Nhu cu tien len dang cai vua. Nhan quy xuong moi vua Tan, vua Tan khong chiu go. Tuong Nhu cung coi noi:

O trong nam buoc, than xin đuoc phep lay mau o co lam ban nguoi đai vuong!
Cac ho ve cua vua Tan muon chem Tuong Nhu. Ong tron mat quat khien ta huu đeu dat ra. Vua Tan khong vui, đanh mien cuong go vua mot cai vao phau. Tuong Nhu quay lai goi ngu su nuoc Trieu viet:

Nam... thang.... ngay... vua Tan go phau cho vua Trieu nghe!
Quan than nuoc Tan noi:

Xin đem 15 thanh nuoc Trieu đe chuc tho vua Tan.
Lan Tuong Nhu cung noi:

Xin lay Ham Duong cua Tan cho nuoc Trieu đe chuc tho vua Trieu.
Vua Tan xong tiec ruou, khong tranh hon đuoc voi vua Trieu. Nuoc Trieu cung đat san nhieu quan linh đe đoi Tan nen quan Tan khong dam cu đong.
Khi tan hoi ve nuoc, vua Trieu cho rang Tuong Nhu co cong to, phong lam thuong khanh.


Nhun nhuong voi Liem Pha Lan Tuong Nhu đuoc vua Trieu cat nhac, đia vi cua ong o tren vo tuong Liem Pha. Liem Pha bat man noi:

Ta la tuong nuoc Trieu, pha thanh đanh tran co cong to, trai lai Tuong Nhu chi nho mieng luoi lap cong ma đia vi o tren ta. Hon nua, Tuong Nhu von nguoi thap hen, ta xau ho khong mat mui nao ngoi o duoi ong ta!
Roi Liem Pha reu rao:

Ta gap Tuong Nhu, quyet lam nhuc ong ta.
Tuong Nhu nghe vay, ong tim cach khong chiu hoi hop voi Liem Pha. Moi lan co buoi chau, Tuong Nhu thuong cao benh khong muon tranh ngoi thu voi Liem Pha. Mot hom, Tuong Nhu đi ra trong thay Liem Pha, Tuong Nhu quay xe tranh. Nhung nguoi mon ha ben cung nhau can:

Chung toi so di bo than thich đen tho ngai chi vi men cao nghia cua ngai. Nay ngai va Liem Pha cung ngang hang. Liem Pha reu rao noi xau ma ngai lai so tron tranh ong ta, so set qua đang, nguoi thuong con lay lam xau ho, huong ho la bac tuong quoc, tuong quan! Bon chung toi bat tai, xin tu gia ve.
Tuong Nhu co can lai, noi:

Cac ong xem Liem tuong quan co bang vua Tan khong?
Khong bang.
Oai nhu vua Tan ma Tuong Nhu dam gao thet o giua trieu đinh, lam nhuc ca quan than. Tuong Nhu tuy hen nhat ha so Liem tuong quan sao? Nhung ta nghi rang nuoc Tan so di manh, khong đem binh linh đanh Trieu vi co ta cung Liem tuong quan. Nay hai con ho đanh nhau, the nao cung khong song đuoc ca, cho nen ta phai lam nhu the, vi nghi đen viec cap bach cua nuoc nha truoc ma gac viec thu rieng đo thoi.
Liem Pha nghe loi moi nguoi thuat lai nhu vay, tu biet minh co loi, ben coi tran mang roi nho tan khach đua đen cua nha Lan Tuong Nhu ta toi, noi:

Ke hen mon nay khong biet tuong quan rong luong đen the!
Tu đo hai nguoi cung nhau vui ve lam ban song chet co nhau. Nuoc Trieu co hai tuong van vo pho tro nen đuoc vung manh, khong bi Tan lan chiem, nguoi ta goi giai thoai noi tieng nay la "Tuong tuong hoa".


Tien lieu that bai cua Trieu Quat Nam 269 TCN duoi thoi vua moi la Trieu Hieu Thanh vuong, Lan Tuong Nhu lam tuong, mang quan đi đanh Te, đanh đen Binh ap roi rut lui.
Nam 263 TCN, khi Tan bat đau mang quan đanh Trieu, Su ky ghi "Lan Tuong Nhu bi benh nang". Liem Pha cam quan co thu mai khong chiu đanh quan Tan, vua Trieu sot ruot sai Trieu Quat la con cua danh tuong Trieu Xa đa mat ra thay. Lan Tuong Nhu noi:

Nha vua dung Quat cung chi vi nghe danh ong ta cung nhu gan truc đan ma gay đan thoi. Quat chi biet đoc sach cua cha đe lai, khong biet ung bien.
Vua Trieu khong nghe, ben cho Quat lam tuong. Ket qua toi nam 260 TCN xay ra tran Truong Binh noi tieng, Trieu Quat đai bai bi tu tran, nuoc Trieu bi ton that hon 40 van nguoi đung nhu loi tien lieu cua Lan Tuong Nhu.
Su sach sau đo khong ghi chep ve ong nua, khong ro Lan Tuong Nhu mat khi nao.


Trong giai thoai van hoc Viet Nam Trong giai thoai van hoc Viet Nam co luu truyen cau đoi nhac toi Lan Tuong Nhu. Truyen ke vao thoi Hau Le co mot nguoi hoc tro ten la Hoe, cung ten voi quan chu khao, vi vay khi anh vao thi, nguoi xuong danh goi chech đi la "Hue". Anh hoc tro khong chiu vao, mai toi khi nguoi xuong danh phai goi "Hoe" anh moi chiu vao.
Quan chu khao buc minh, muon tri toi buong binh cua anh hoc tro, lien ra ve đoi, thach anh hoc tro đoi đuoc moi tha toi:

Lan Tuong Nhu, Tu Ma Tuong Nhu, danh tuong nhu thuc bat tuong nhu!
Nghia la:

Lan Tuong Nhu va Tu Ma Tuong Nhu tuy co ten giong nhau nhung thuc chat chang giong nhau
Ve đoi choi chu, lay nghia "tuong nhu" la "nhu nhau" tu ten hai nhan vat trong lich su Trung Quoc, voi nghia bong am chi anh hoc tro tuy giong ten chu khao nhung khong the bang ong ta đuoc.
Anh Hoe ben đoi lai:

Nguy Vo Ky, Truong Ton Vo Ky, bi vo ky nga diec vo ky!
Nghia la:

Nguy Vo Ky va Truong Ton Vo Ky, ong khong kieng ky thi toi cung chang kieng ky!
Ve đoi lai cung choi chu, lay nghia "vo ky" la "khong kieng ky (khong uy ky)" tu ten cua hai nhan vat khac trong lich su Trung Quoc, y noi rang ong tuy ra oai nhung toi đay khong kieng ky gi ca.
Quan chu khao đanh chiu, khong tri toi anh hoc tro.


Chu thich Xem them Nuoc Trieu
Nuoc Tan
Liem Pha


Tham khao Su ky Tu Ma Thien - Liem Pha, Lan Tuong Nhu liet truyen
Giai thoai van hoc Viet Nam, Nha xuat ban Van hoc, 1988