Hoa đo hay so đo hoa (tieng Anh: floral diagram) đuoc đinh nghia la hinh chieu cua hoa vuong goc voi truc cua no. Hoa đo la so đo mat cat cua mot hoa, thuong la hoa nu, đai dien đo hoa cua cau truc hoa bang cac bieu tuong tuong ung. No trinh bay mot cach tuong đoi so luong cac co quan cua hoa, hinh dang, su sap xep va hop nhat cua chung. Hoa đo rat huu ich đe nhan dang hoa hoac tim hieu đuoc su tien hoa cua thuc vat hat kin. Khai niem nay đuoc gioi thieu vao cuoi the ky 19 va thuong đuoc quy cho A.W. Eichler la tac gia.
Cung voi hoa thuc, hoa đo đuoc dung đe nghien cuu hinh thai cua cua loai hoa đang đuoc minh hoa.


Lich su Vao the ky 19, co hai phuong phap mo ta hoa đuoc gioi thieu đong thoi: hoa thuc (mo ta hoa bang ki hieu, chu cai va so) va hoa đo (mo ta hoa bang hinh anh). Hoa đo đuoc cho la đe xuat boi A.W. Eichler, trong tac pham noi tieng cua ong Bluthendiagramme (1875, 1878). Tac pham nay đen nay van la mot nguon thong tin co gia tri ve hinh thai hoa. Eichler đa truyen cam hung cho the he cac nha khoa hoc sau nay, bao gom ca John Henry Schaffner. Hoa đo đuoc su dung trong nhieu tac pham, vi du nhu Types of Floral Mechanism cua Church (1908). Chung cung đuoc su dung trong cac sach giao khoa khac nhau, vi du nhu Organogenesis of Flowers cua Sattler (1973), Botanische Bestimmungsubungen cua Stutzel (2006) hoac Plant Systematics cua Simpson (2010). Tac pham Floral Diagrams (2010) cua Ronse De Craene su dung cach tiep can cua Eichler bang cach su dung he thong APG II đuong đai.


Đac điem co ban va y nghia Hoa đo thuong hien thi so cac thanh phan cua hoa, kich thuoc, hinh dang, vi tri tuong đoi va su lien he cua chung voi cac thanh phan khac trong hoa. Cac co quan khac nhau đuoc the hien bang cac bieu tuong khac nhau tuong ung, co the đong nhat cho mot loai co quan, hoac co the khac nhau đe phan anh hinh thai cu the. Mot so bieu tuong tren hoa đo khong đai dien cho cau truc vat ly, nhung mang thong tin bo sung (vi du nhu huong mat phang đoi xung).
Hoa đo co the mo ta qua trinh phat trien cua hoa, hoac co the hien thi cac moi quan he tien hoa. Chung cung đuoc dung đe cho thay khai quat cau truc hoa đien hinh cua mot đon vi phan loai hoac bieu dien (mot phan) cum hoa.
Ngoai ra hoa đo con dung đe nhan dang hoa hoac so sanh giua cac loai thuc vat hat kin. Cac nha co sinh vat hoc co the tan dung cac so đo đe tai tao hoa hoa thach. Hoa đo cung co gia tri mo pham.
Khong co quy đinh chuan chung ve cach ve hoa đo, no phu thuoc vao tac gia. Neu đuoc bieu dien tot, mot luong thong tin đang ke co the thu đuoc tu hoa đo.


Su đinh huong Hoa đo thuong đuoc the hien voi la bac ben duoi va truc phia tren hoa, doc theo đuong đoi xung. Truc hoa tuong ung voi vi tri cua than chinh so voi hoa. Khi hoa tan cung cua cum hoa huu han đuoc mo ta, truc khong co mat va do đo khong đuoc hien thi. Neu la bac con co mat trong cum hoa, thuong đuoc ve tren hoa đo.
Cac thanh phan cua hoa (đai, trang, nhi, nhuy) thuong sap xep thanh vong va co su xen ke giua cac vong (mot so vong hoac toan bo hoa, khong tinh la bac hoac vong đai phu) đe thuan tien khi hoa no. Hoa đo cung phai the hien đuoc tinh chat nay, vi du tinh xen ke trong hoa đo cua loai Campanula medium: vong đai goi la "xen ke" voi la bac, con vong trang tiep theo goi la "đoi dien" voi la bac, sau đo la vong nhi lai "xen ke" voi la bac/vong trang. Xem xet su xen ke tren hoa đo co the giup chung ta nhan ra (o mot so hoa) co vong nao tieu giam hay khong, vi du o hoa Dam but co 1 vong nhi tieu giam.


Bieu tuong trong hoa đo Khong chi thong tin co trong cac hoa đo, ma ca su xuat hien cua cac bieu tuong mang thong tin thuong khac nhau giua cac tac gia. Xem xet nhieu tac pham moi ket hop mot cai nhin tong quan ve cac bieu tuong đuoc su dung.


= La bac, la bac con va truc hoa =
La bac va la bac con thuong đuoc hien thi voi hinh vong cung. Trong Floral Diagrams cua Ronse De Craene, chung luon co mot mau đen va mot hinh tam giac nho o phia ben ngoai (đai dien cho gan la) đe phan biet chung voi đai va trang hoa. Trong Bluthendiagramme cua Eichler, hinh dang cua chung thay đoi giua cac so đo. 

Truc hoa đuoc hien thi duoi dang vong tron mau đen trong Floral Diagrams. Khi mo ta cum hoa, vi tri than chinh cua cum đuoc minh hoa bang mot vong tron gach cheo. Mo ta cua Eichler ve truc hoa xen ke giua cac so đo. 


= Bao hoa =
Phan bao hoa gom đai hoa va trang hoa, cung co the khong phan hoa, đuoc hien thi bang hinh vong cung. Chung co the đuoc ki hieu tuy loai. Trong Bluthendiagramme, canh đai thuong co mau trang voi net đen, la đai đuoc no va la trang co mau đen. Ronse De Craene ngu y rang đoi khi khong the phan loai cac co quan, tac gia the hien bo phan nao mau xanh la cay co ki hieu mau đen va cac bo phan co sac to co ki hieu la mau trang. Tien khai hoa phai đuoc hien thi chinh xac trong hoa đo. 


= Bo nhi =
Nhi hoa đuoc the hien bang mot mat cat ngang qua bao phan. Trong truong hop co nhieu nhi hoa trong hoa, chung co the đuoc đon gian hoa va ve thanh hinh tron. Nhi lep co mot vong tron nho mau đen ben trong hoac đuoc to mau đen trong Floral Diagrams, Eichler cung lap đay chung bang mau đen. Huong mo cua bao phan cung đuoc the hien bang huong cua bieu tuong. 


= Bo nhuy =
Nhuy hoa đuoc hien thi duoi dang mat cat cua bau nguy. Vi tri bau nhuy so voi đe hoa đuoc lam noi bat boi cac hinh tam giac nho trong Floral Diagrams, tuy nhien ki hieu vi tri bau nhuy thuong khong the hien tren hoa đo ma đuoc bo sung bang hoa thuc. Ronse De Craene the hien noan bang hinh mau trang, ket hop hinh thai noan va cho thay cach đinh noan. Vach bau nhuy va trung tru thuong đuoc ki hieu bang cach gach cheo hoac to đen.


= Khac =
Su ket hop co the đuoc hien thi trong hoa đo bang cac đuong lien net noi giua cac co quan. Bao hoa tieu giam hoac la bac/la bac con tieu giam co the the hien thi bang bieu tuong co net đut. Su van nguoc (thuong la 180°) cua hoa khi no so voi nu hoa co the đuoc minh hoa bang mot mui ten cong. Co the the hien huong cua mat phang đoi xung bang mot mui ten lon đut net keo dai xuyen qua hoa đo (xem hoa đo cua Aesculus hippocastanum ben tren). Cac bo phan hoa co the đuoc kem theo so đe hien thi tien khai hoa (trinh tu khoi tao) cua chung.
Cac thanh phan bi tieu giam hoac lep co the đuoc bieu dien bang chu (X) hoac bang mot ngoi sao (✶) tren hoa đo. Neu hoa bi tieu giam ca mot vong thi bieu dien vong đo bang cac đuong đut net.


Hoa đo va hoa thuc Moi khai niem trong hai khai niem nay co cac uu điem rieng trong viec the hien mot so thong tin. Hoa thuc the hien bao quat hinh dang hoa, so luong, vi tri cac thanh phan hoa va su ket hop cua chung, vi tri cua bau nhuy so voi đai hoa, nhung khong cho biet tien khai hoa, moi quan he giua cac co quan hoa hay cach đinh noan, vi vay đuoc bo sung bang hoa đo. Prenner va cong su xem chung la phuong phap bo sung cho nhau va noi rang chung tao ra mot bong hoa "nhan dang đuoc" khi su dung cung nhau. Ronse De Craene cung chap thuan viec su dung ket hop ca hai đe mo ta hoa.


Vi du Xem them Hoa thuc


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Floral diagram generator Website thiet ke hoa đo (tieng Anh)