Lithi hay liti la mot nguyen to hoa hoc trong bang tuan hoan nguyen to co ky hieu Li va so hieu nguyen tu bang 3, nguyen tu khoi bang 7. Lithi la mot kim loai mem co mau trang bac thuoc nhom kim loai kiem. Trong đieu kien tieu chuan, Lithi la kim loai nhe nhat va la nguyen to ran co mat đo thap nhat. Giong nhu tat ca cac kim loai kiem, Lithi la chat phan ung manh va de chay khi tiep xuc voi nuoc nen no đuoc bao quan đac biet trong dau khoang. Lithi co anh kim loai nhung khi tiep xuc voi khong khi am no bi an mon be mat va bi chuyen mau nhanh chong thanh xam bac mo, sau đo la xin đen. Do co kha nang phan ung manh, Lithi khong bao gio co mat o dang nguyen to trong tu nhien, do vay no chi co o dang hop chat o dang lien ket ion. Lithi co mat nhieu trong cac khoang san pegmatit, nhung do tinh de hoa tan o dang ion, no cung co mat trong nuoc bien, va thuong đuoc tach ra tu muoi va đat set. O quy mo thuong mai, lithi đuoc tach ra bang phuong phap đien phan tu hon hop cua lithi chloride va kali chloride.
Hat nhan cua lithi tuong đoi kem on đinh, vi hai đong vi ben cua lithi tu nhien co nang luong lien ket thap nhat tren moi hat nhan cua tat ca cac han nhan ben. Do tinh kem on đinh hat nhan tuong đoi nen lithi it pho bien trong he mat troi so voi 25 trong so 32 nguyen to hoa hoc đung đau mac du hat nhan cua no co khoi luong rat nhe. Cung ly do tuong tu, lithi co moi lien le quan trong voi vat ly hat nhan. Su chuyen hoa hat nhan cua nguyen tu lithi thanh heli nam 1932 la phan ung hat nhan đuoc thuc hien thanh cong đau tien, va lithi-6 deuteride co vai tro la nhien lieu phan hach trong cac vu khi nhiet hach.
Lithi va cac hop chat cua no co nhieu ung dung cong nghiep nhu thuy tinh cach nhiet va gom su, dau nhon lithi, phu gia trong san xuat sat, thep va nhom, pin lithi va pin ion lithi. Cac ung dung nay tieu thu gap 3/4 san luong lithi. Bang chung thuc nghiem co san la đu đe chap nhan lithi la can thiet; mot RDA tam thoi cho mot nguoi truong thanh nang 70 kg trong 1,000 μg/ngay đa đuoc đe nghi.
Lithi dang vet cung co mat trong cac sinh vat. Nguyen to nay khong the hien chuc nang sinh hoc ro rang, vi cac đong va thuc vat song tot ma khong can no. Cac chuc nang khong quan trong cung khong loai tru. Ion lithi Li+ anh huong đen nhieu muoi lithi đa đuoc chung minh la huu ich trong viec on đinh tinh than trong mot so loai thuoc đieu tri roi loan luong cuc, do nhung anh huong than kinh cua ion đen co the con nguoi.


Tinh chat = Vat ly =

Giong nhu cac kim loai kiem khac, lithi co mot electron hoa tri nen no de dang cho đi electron nay đe tao thanh cation. Do đo, đay la mot chat ban dan nhiet va đien tot đong thoi cung la mot chat phan ung manh. Lithi co kha nang phan ung thap hon so voi cac kim loai kiem khac do electron hoa tri gan voi hat nhan (hai electron con lai trong orbitan s cua lithi co muc nang luong thap hon, va do đo no khong tham gia tao cac lien ket hoa hoc).
Kim loai lithi đu mem đe co the cat bang dao. Vet cat tuoi co mau trang bac va đoi thanh xam nhanh do su oxy hoa tao thanh lithi oxide. Lithi la mot trong so cac kim loai co điem nong chay thap nhat (180 °C), nhung no lai la kim loai co điem soi va nong chay cao nhat so voi cac kim loai kiem.
Lithi co ti trong rat thap đat 0,534 g/cm³, tuong đuong voi go thong. No co mat đo thap nhat so voi cac nguyen to o dang ran trong đieu kien nhiet đo phong, nguyen to ran xep sau no (kali co ti trong 0,862 g/cm³) co mat đo lon hon no 60%. Them vao đo, ngoai heli va hydro, no co mat đo nho hon bat ky nguyen to o dang long nao, no chi bang 2/3 so voi nito long (0,808 g/cm³). Lithi co the noi tren cac hydrocarbon nhe va la mot trong 3 kim loai co the noi tren nuoc, hai kim loai con lai la natri va kali.

He so gian no nhiet cua Lithi lon gap đoi so voi nhom va gan 4 lan cua sat. Lithi la mot chat sieu dan o duoi 400 μK trong đieu kien ap suat tieu chuan va o nhiet đo cao hon (tren 9 K) o ap suat rat cao (>20 GPa). O nhiet đo duoi 70 K, lithi, giong nhu natri, trai qua su chuyen pha khong khuech tan. O 4,2 K lithi co cau truc tinh the truc thoi; o nhiet đo cao hon no chuyen sang cau truc lap phuong tam dien va sau đo la lap phuong tam khoi. O nhiet đo heli long (4 K) cau truc thoi la dang thuong gap nhat. Nhieu dang thu hinh cua lithi đa đuoc quan sat o ap suat cao.
Lithi co nhiet dung rieng đat 3,58 kJ/kgK, la gia tri cao nhat trong tat ca cac chat ran. Do vay, kim loai lithi thuong đuoc dung lam chat lam mat trong cac ung dung truyen tai nhiet.


= Hoa hoc va hop chat =
Lithi de phan ung voi nuoc nhung tao nang luong it hon so voi cac kim loai kiem khac. Phan ung tao ra khi hydro va lithi hydroxide trong dung dich. Do phan ung voi nuoc nen lithi thuong đuoc luu tru trong bang cach ngam trong hydrocarbon, thuong la dau. Mac du cac kim loai kiem nang hon co the đuoc tru trong cac chat nang hon, nhu dau khoang, lithi thi khong đu nang đe chim trong cac chat long nhu the. Trong khong khi am, lithi nhanh chong bi xin do tao thanh mot lop lithi hydroxide (LiOH va LiOH·H2O) mau đen phu ben ngoai, lithi nitride (Li3N) va lithi cacbonat (Li2CO3, đay đeu la cac san cua phan ung thu cap giua LiOH va CO2).

Khi đot bang ngon lua, cac hop chat cua lithi tao ra mot mau đo tham, nhung khi chay manh no cho ra mau bac sang. Lithi bat lua va boc chay trong oxy khi tiep xuc voi nuoc hoac hoi nuoc. Lithi la mot chat de chay, va no co the no khi tiep xuc voi khong khi va đac biet la voi nuoc, mac du no it xay ra so voi cac kim loai kiem khac. Phan ung lithi-nuoc o nhiet đo thuong thi nhanh nhung khong manh liet, vi hydro đuoc tao ra se khong tu chay. Giong nhu tat ca kim loai kiem, cac đam chay lithi rat kho dap tat, no can cac bot chua chay phai kho (loai nhom D). Lithi la kim loai duy nhat phan ung voi nito o nhiet đo thuong.
Lithi co quan he cheo voi magie, mot nguyen to co cung ban kinh ion va nguyen tu. Su tuong đong giua hai kim loai nhu tao thanh cac hop chat nitride khi phan ung voi N2, su hinh thanh lithi oxide (Li2O) va peroxide (Li2O2) khi chay trong O2, cac muoi co tinh tan tuong tu, va kha nang kem ben nhiet cua cac hop chat cacbonat va nitride cua chung. Kim loai lithi phan ung voi khi hydro o nhiet đo cao tao ra lithi hydride (LiH).
Cac hop chat hai cau tu khac nhu halide (LiF, LiCl, LiBr, LiI) va sulfide (Li2S), superoxide (LiO2), carbide (Li2C2). Cac hop chat vo co khac cung ton tai khi lithi ket hop voi cac anion đe tao thanh nhieu muoi khac nhau nhu Lithi borat, Lithi amua, Lithi cacbonat, Lithi nitrat, hay bohydride (LiBH4). Lithi nhom hydride (LiAlH4) đuoc su dung pho bien lam chat khu trong phan ung tong hop huu co.
Nhieu chat vo co cua lithi đuoc biet o dang lien ket cong hoa tri giua cac nguyen tu cacbon va lithi tao ra carbanion. Đay la nhung chat base va ai luc hat nhan cacbon manh. Trong nhieu hop chat lithi huu co nay, cac ion lithi co khuynh huong tap hop thanh cac o mang co tinh tu đoi xung cao, đay la truong hop kha pho bien đoi voi cac kim loai kiem. LiHe, la mot chat van der Waals tuong tac yeu, đa đuoc phat hien o nhiet đo rat thap.
Lithi cung đuoc phat hien the hien tu tinh o dang khi trong cac đieu kien nhat đinh.


= Đong vi =
Lithi trong tu nhien la hon hop cua 2 đong vi on đinh 6Li va 7Li voi 7Li la pho bien nhat (92,5% trong tu nhien). Ca hai đong vi tu nhien đeu co nang luong lien ket hat nhan thap tren moi hat nhan so voi cac nguyen to nhe hon va nang hon nam ke no trong bang tuan hoan la heli va berylli, tuc cac nguyen to nhe on đinh, lithi co the sinh nang luong qua phan ung phan hach hat nhan. Hai hat nhan co nang luong lien ket thap hon tren moi hat nhan so voi cac hat nhan on đinh khac la deuterium va heli-3. Do đo, mac du khoi luong nguyen tu nhe, lithi it pho bien trong he mat troi so voi 25 trong 30 nguyen to hoa hoc đau tien. No co 7 đong vi phong xa đa biet voi on đinh nhat la 8Li co chu ky ban ra 838 ms va 9Li co chu ky ban ra 178,3 ms. Cac đong vi con lai co chu ky ban ra duoi 8,6 ms. Đong vi co chu ky ban ra ngan nhat la 4Li, bi phan ra theo buc xa proton va co chu ky ban ra 7,6x10−23 s.
Lithi-7 la mot trong nhung nguyen to nguyen thuy (san xuat trong cac phan ung tong hop hat nhan cua Vu no lon Big Bang). Mot luong nho cua 2 đong vi 6Li va 7Li đuoc tao ra trong cac sao, nhung chung đuoc cho la bi đot nhanh hon toc đo chung đuoc tao ra. Mot luong khac lithi bao gom cac đong vi 6Li and 7Li co the đuoc tao ra tu gio mat troi, cac tia vu tru va vao cac nguyen tu nang hon, va tu thoi ky đau cua he mat troi 7Be va 10Be phan ra phong xa. Trong khi lithi đuoc tao ra trong cac sao qua su tong hop hat nhan sao, sau đo no bi đot chay.7Li cung co the đuoc tao ra trong cac sao cacbon.
Ti le cac đong vi lithi on đinh đang ke trong nhieu qua trinh tu nhien, bao gom su thanh tao cac khoang vat (su ket tua hoa hoc), trao đoi chat, va trao đoi ion. Cac đong vi cua lithi phan chia trong mot loat cac qua trinh tu nhien, bao gom ca viec hinh thanh khoang chat (ket tua hoa hoc), thuy phan, trao đoi ion (Lithi thay the cho for magie va sat trong cac cau truc bat giac cua đat set, trong đo Li-6 la co uu the hon Li-7), trong cac qua trinh sieu loc cung nhu su bien đoi đa. Đong vi 11Li đuoc biet la co tinh chat quang hat nhan. Qua trinh chia tach hat nhan bang laser co the đuoc su dung đe tac cac hat nhan lithi.
San xuat vu khi hat nhan va cac ung dung vat ly hat nhan khac chiem ty le su dung lithi nhan tao chinh, voi đong vi nhe 6Li đuoc luu giu trong cong nghiep va quan su co su thau đoi nho nhung co the đo đac đuoc nhung thay đoi cua ti le 6Li so voi 7Li tham chi trong cac nguon tu nhien nhu song suoi. Đieu nay dan đen mot đieu khong chac chan bat binh thuong trong viec chuan hoa khoi luong hat nhan lithi, vi đai luong nay phu thuoc vao ti le co mat trong tu nhien cua cac đong vi lithi ben, cung do chung la cac nguon khoang san lithi thuong mai.


Su pho bien = Vu tru =
Theo ly thuyet vu tru hien đai, lithi (bao gom ca hai đong vi ben lithi-6 va lithi-7) nam trong 3 nguyen to đuoc tong hop trong vu no Big Bang. Mac du so luong lithi đuoc tao ra trong su tong hop hat nhan Big Bang bi phu thuoc vao so luong cac photon trong baryon, cac gia tri lithi pho bien đuoc chap nhan co the tinh toan đuoc, va co mot "su khac biet lithi vu tru hoc" trong Vu tru: cac sao gia co ve co it lithi hon moi nguoi van nghi, va mot so sao tre hon co nhieu hon nhieu. Su thieu vang lithi trong cac sao gia hon duong nhu đuoc gay ra boi su tron lan lithi vao ben trong sao đo, tai đo no bi phan huy. Hon the nua, lithi đuoc tao ra trong cac sao tre hon. Mac du no chuyen hoa thanh 2 nguyen tu heli do su va cham voi mot proton o nhiet đo tren 2,4 trieu đo C (hau het cac sao de dang co đuoc nhiet đo nay ben trong long cua no), lithi co nhieu hon luong du đoan trong cac sao đuoc hinh thanh sau, con ve nguyen nhan thi chua đuoc hieu ro.

Mac du no la mot trong 3 nguyen to (cung voi heli va hydro) đuoc tong hop tu Big Bang, lithi cung voi berylli va boron co so luong thap hon đang ke so voi cac nguyen to lan can. Đay la ket qua cua nhiet đo thap can thiet đe phan huy lithi, va su thieu vang mot qua trinh pho bien đe tao ra no.
Lithi cung đuoc tim thay trong sao lun nau va co gia tri di thuong trong cac sao cam. Do lithi co mat trong cac sao lun nau co khoi luong nho hon, lanh hon, nhung no bi phan huy o cac sao lun đo nong hon, su co mat cua no trong pho cua cac sao co the đuoc su dung lam thi nghiem lithi đe phan biet cac nhom sao nay, cung nhu cac sao nho hon Mat troi. Mot so ngoi sao mau cam cung co the chua mot nong đo lithi cao. Cac sao mau cam nay đuoc tim thay co ham luong lithi cao hon so voi ham luong binh thuong (chang han nhu Centaurus X-4) quay quanh cac vat the lon (co the la cac sao neutron hoac cac lo đen) toan bo luc hap dan ro rang đa keo lithi nang hon len be mat cua cac sao hydro-heli, lam cho lithi đuoc quan sat co nhieu hon.


= Tren Trai Đat =

Mac du lithi phan bo rong rai tren Trai Đat, no khong xuat hien tu nhien o dang nguyen to do tinh phan ung cao cua no. Tong luong lithi trong nuoc bien la rat lon, uoc tinh khoang 230 ti tan, tuc nong đo on đinh khoang 0,14 đen 0,25 ppm, hay 25 micromol;
ham luong cao hon đat đen 7ppm đuoc tim thay trong cac mach nhiet dich.
Ham luong lithi trong vo Trai Đat uoc tinh dao đong trong khoang 20 đen 70 ppm. Lithi la mot thanh phan phu trong cac đa magma voi ham luong cao nhat trong cac đa granit. Cac đa pegmatit cung co ham luong lithi lon nhat o dang khoang vat, voi spodumene va petalite la cac nguon khai thac lithi thuong mai pho bien. Khoang vat lithi đang ke khac la lepidolit. Mot nguon lithi moi la set hectorit, cac hoat đong khai thac chu yeu thong qua cong ty Western Lithium Corporation o Hoa Ky. Voi ham luong 20 mg lithi/kg trong vo Trai Đat, lithi la nguyen to pho bien thu 25.
Theo cam nang Lithi va Calci tu nhien, "Lithi la mot nguyen to tuong đoi hiem, mac du no đuoc tim thay trong nhieu khoi đa va mot vai vung nuoc man, nhung luon o nong đo rat thap. Co mot so luong kha lon cua ca khoang lithi va mo muoi nhung chi mot it trong so chung thuc su hoac co tiem nang gia tri thuong pham.
Trong nhung noi co tru luong lithi lon nhat la Salar de Uyuni o Bolivia, voi tru luong 5,4 trieu tan. USGS uoc tinh nam 2010, Chile co tru luong lon nhat (7,5 trieu tan) va san luong hang nam cao nhat (8.800 tan). Cac nha cung cap chinh khac nhu Uc, Argentina va Trung Quoc. Tinh đen nam 2015, mot Khao sat đia chat tai cong hoa Sec coi toan bo Day nui Quang tai Cong hoa Sec la khu vuc lithi. Nam mo đa đuoc đang ky, mot mo gan Cinovec đuoc coi la mo kinh te tiem nang voi 160 000 tan lithi.
Thang 6 nam 2010, New York Times đua ra thong bao rang cac nha đia chat Hoa Ky đa tien hanh khao sat vung kho han cua cac ho muoi o mien tay Afghanistan va tin rang co tru luong lithi lon nhat o đay."Cac quan chuc Lau Nam Goc cho rang cac phan tich ban đau cua ho tai mot đia điem o tinh Ghazni cho thay tiem nang tao mo lithi lon co mo o Bolivia, ma mo nay hien co tru luong lithi lon nhat đa đuoc biet đen." Cac uoc tinh nay "chi dua tren du lieu cu, đuoc thu thap chu yeu tu thoi Lien Xo trong khi ho chiem đong Afghanistan giai đoan 1979–1989" va "Stephen Peters, truong du an khoang san Afghanistan cua USGS, cho rang ong ta khong ong biet ve moi lien quan cua USGS đen bat ky cuoc tham do khoang san moi nao tai Afghanistan trong 2 nam qua. 'Chung toi cung khong chac co bat ky phat hien nao moi ve lithi."


= Sinh hoc =
Lithi đuoc tim thay o dang vet trong nhieu nhom thuc vat, thuc vat phu du, va đong vat khong xuong song voi ham luong 69 đen 5.760 ppb. Trong cac đong vat khong xuong song thi ham luong hoi thap hon, va hau nhu tat ca te bao va chat dich cua đong vat co xuong song co mat lithi voi muc dao đong trong khoang 21 đen 763 ppb. Cac sinh vat o bien co khuynh huong tich tu sinh hoc lithi nhieu hon cac sinh vat tren can. Hien con nguoi khong ro lieu lithi co vai tro sinh ly hoc nhu the nao trong cac sinh vat tren, nhung cac nghien cuu ve dinh duong o cac đong vat co vu chi ra rang lithi co vai tro quan trong đoi voi suc khoe cua chung, đieu nay cho thay rang lithi co the đuoc xep vao nhom nguyen to vet thiet yeu voi RDA of 1 mg/ngay. Cac nghien cuu quan sat o Nhat Ban thong bao nam 2011 cho rang lithi tu nhien co trong nuoc uong co the giup keo dai tuoi tho cua con nguoi.


Lich su Petalit (LiAlSi4O10) đuoc mot nha hoa hoc nguoi Brazil Jose Bonifacio de Andrada e Silva phat hien nam 1800 trong mot mo tren đao Uto Thuy Đien. Tuy nhien mai cho đen nam 1817, Johan August Arfwedson, lam viec trong mot phong thi nghiem hoa cua Jons Jakob Berzelius, phat hien su co mat cua mot nguyen to moi trong khi phan tich quang petalit. Nguyen to nay tao thanh cac hop chat tuong tu nhu cac hop chat cua natri va kali, mac du hop chat cacbonat va hydroxide cua no it tan trong nuoc va co tinh base hon. Berzelius đat ten vat lieu kiem nay la "lithion/lithina", tu tieng Hy Lap λιθoς (nghia la đa), đe chi trang thai đuoc phat hien cua no la mot khoang chat ran, trai voi kali đuoc phat hien trong tro cua thuc vat, va natri đuoc biet la mot phan tu nong đo cua no cao trong mau đong vat. Ong đat ten kim loai trong vat lieu nay la "lithium".
Arfwedson sau đo chi ra rang nguyen to cung ten nay co mat trong cac khoang vat nhu spodumene va lepidolit. Nam 1818, Christian Gmelin la nguoi đau tien quan sat cac muoi lithi tao ngon lua đo ruc khi chay. Tuy nhien, ca Arfwedson va Gmelin đa co thu va that bai ve viec co lap nguyen to tinh khiet tu cac muoi cua no. No khong đuoc tach ra mai cho đen nam 1821, khi William Thomas Brande đa tach đuoc lithi kim loai bang phuong phap đien phan lithi hydroxide, mot qua trinh ma truoc kia nha hoa hoc Humphry Davy đa tach cac kim loai kiem natri va kali. Brande cung đa mo ta cac muoi lithi tinh khiet, o dang chloride, va uoc tinh rang lithia (lithi oxide) chua khoang 55% kim loai, uoc tinh khoi luong nguyen tu lithi khoang 9,8 g/mol (gia tri ngay nayy la ~6,94 g/mol). Nam 1855, Mot luong lon hon lithi đuoc tao ra bang phuong phap đien phan lithi chloride do Robert Bunsen va Augustus Matthiessen thuc hien. Viec phat hien ra quy trinh nay đa dan đen viec san xuat lithi thuong mai ke tu nam 1923 do mot cong ty cua Đuc la Metallgesellschaft AG. Cong ty nay đa dung phuong phap đien phan hon hop lithi chloride va kali chloride.
Viec san xuat va su dung lithi đa trai qua nhieu thay đoi manh me ve lich su. Ung dung quan trong đau tien cua lithi la chat boi tron lithi nhiet đo cao cho cac đong co may bay hay cac ung dung tuong tu trong the chien thu 2 va mot thoi gian ngan sau đo. Ung dung nay đuoc ung ho manh me do xa phong goc lithi co điem nong chay cao hon cac xa phong nhom kiem khac, va it bi an mon hon so voi cac xa phong goc calci. Thi truong nho ve cac loai xa phong lithi va dau mo boi tron dua vao lithi đuoc ho tro tu nhieu mo nho chu yeu o Hoa Ky.
Nhu cau lithi tang manh trong suot thoi ky chien tranh lanh do cung cap cho viec san xuat vu khi hat nhan. Ca lithi-6 va lithi-7 đeu tao ra tritium khi chieu cac hat neutron, va do đo no rat huu ich trong viec san xuat tritium, cung nhu o dang nhien lieu nhiet hach ran đuoc dung trong cac bom hydro o dang lithium deuterua. Hoa Ky tro thanh nha san xuat lithi chinhtrong giai đoan cuoi thap nien 1950 va giua thap nien 1980. Vao Cuoi cung cac do du tru lithi chua gan 42.000 tan lithi hydroxide. Lithi trong kho bi lam ngheo lithi-6 khoang 75%, luong nay khong đu đe anh huong đen khoi luong nguyen tu can thiet ve lithi trong cac chat hoa hoc chuan, va tham chi trong luong nguyen tu lithi trong mot so ion "nguon tu nhien" đa bi "nhiem" boi cac muoi lithi tu cac nha may tach đong vi, cac nguon nay cung đuoc tim thay trong nuoc duoi đat.
Lithi đa đuoc su dung đe lam giam nhiet đo nong chay cua thuy tinh va lam tang nhiet đo nong chay cua nhom oxide khi dung cong nghe Hall-Heroult. Hai ung dung nay đuoc su dung chinh tren thi truong mai cho đen giua thap nien 1990. Vao cuoi cuoc chay đua vu trang hat nhan, nhu cau lithi tang va gia ban cua Department of Energy stockpiles tren thi truong giam manh. Nhung vao giua thap nien 1990, nhieu cong ty bat đau tach lithi tu nuoc bien - mot phuong phap đuoc cho la re hon viec khai thac ham lo hoac tham chi la khai thac lo thien. Hau het cac mo bi đong cua hoac chuyen trong tam cua ho cac loai vat lieu khac trong khi đo chi co nguon quang khai thac tu cac mach pegmatit la co the mang lai gia canh tranh.
Su phat trien cua pin lithi lam gia tang nhu cau lithi va tro thanh đoi tuong su dung chinh trong nam 2007. Voi du dao đong nhu cau lithi lam pin trong thap nhien 2000, cac cong ty moi đa mo rong viec khai thac lithi tu nguon nuoc bien đe đap ung nhu cau gia tang nay.


San xuat Tu cuoi Chien tranh the gioi thu hai, san xuat lithi đa tang len đang ke. Kim loai nay đuoc tach ra tu khoang san lien quan đen cac đa macma nhu Lepidolit, spodumen, petalit va amblygonit. Cac muoi lithi đuoc tach ra tu cac suoi nuoc khoang, cac ho nuoc man va cac mo tram tich nguon goc bien. Kim loai đuoc san xuat bang phuong phap đien phan hon hop gom 55% lithi chloride va 45% kali chloride o khoang 450 °C. Nam 1998, kim loai nay co gia khoang 95 USD/kg.
Viec tach lithi (* la đong vi cua lithi, vi du * bang 7 hay 6) bang đien phan đuoc thuc hien nhu sau:
catot: 
  
    
      
        
          
            
              Li
            
          
          
            +
          
        
        
          
            *
          
        
        +
        
          
            
              e
            
          
          
            −
          
        
        →
        
          
            Li*
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mbox{Li}}^{+}{\mbox{*}}+{\mbox{e}}^{-}\to {\mbox{Li*}}}
  

anot: 
  
    
      
        
          
            
              Cl
            
          
          
            −
          
        
        
          
            *
          
        
        →
        
          
            1
            2
          
        
        
          
            
              Cl
            
          
          
            2
          
        
        (
        
          
            khi
          
        
        )
        +
        
          e
          
            −
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mbox{Cl}}^{-}{\mbox{*}}\to {\frac {1}{2}}{\mbox{Cl}}_{2}({\mbox{khi}})+e^{-}}
  


= Du tru =
Tru luong lithi chac chan nam 2008 theo uoc tinh cua USGS khoang 13 trieu tan, nhung cuc ky kho đe uoc tinh tru luong tai nguyen lithi tren toan cau.
Mo Lithi đuoc tim thay o Nam My trong suot day nui Andes. Chile la nha san xuat hang đau, tiep theo la Argentina. Ca hai nuoc thu hoi Lithi tu cac ho nuoc man. O Hoa Ky Lithi đuoc thu hoi cac ho nuoc man o Nevada. Tuy nhien, phan nua tru luong tren the gioi phan bo o Bolivia, mot quoc gia nam o suon phia đong trung tam day Andes.
Nam 2009, Bolivia đa thuong luong voi Nhat Ban, Phap, va Han Quoc đe bat đau khai thac. Theo USGS, sa mac Uyuni cua Bolivia co tru luong 5,4 trieu tan lithi. Mot mo moi đuoc phat hien o đoi nang Rock Springs o Wyoming uoc tinh đat 228.000 tan. Nhung mo cung thanh tao nay đuoc ngoai suy tru luong khoang 18 trieu tan.
Sau du tut giam gia quy mo cong nghiep cua san pham lithi cacbonat sau cuoc khung hoang kinh te lon, nhieu nha cung cap chinh nhu Sociedad Quimica y Minera (SQM) ho đa giam gia ban 20% trong viec khai thac cac nguon tai nguyen lithi trong thoi gian toi va cung đe giu vung thi truong cua ho, gia nam 2012 tang len do nhu cau lithi tang. Bai bao Business Week nam 2012 đa neu ra su đoc quyen ve lithi nhu sau: "SQM, đuoc đieu hanh boi ti phu Julio Ponce, đung vi tri thu hai, sau Rockwood đuoc chong lung boi Henry Kravis thuoc KKR & Co., va FMC co tru so o Philadelphia". Luong tieu thu toan cau co the tang len 300.000 tan vao nam 2020 tu khoang 150.000 tan nam 2012, vi nhu cau san xuat pin lithi đa va đang tang voi ti le 25% moi nam, tang nhanh hon 4-5% trong overall gain in lithium
Mot nguon lithi tiem nang khac la tu cac gieng đia nhiet. Cac dong đia nhiet co the mang cac chat nay len tren be mat; viec thu hoi lithi co the đuoc chung minh trong linh vuc nay. Mot khi lithi đuoc tach ra bang cac ky thuat loc đon gian, chi phi xu ly va moi truong ve co ban la đa bao gom trong viec van hanh cac gieng đia nhiet nay; do đo cac tac đong cua hoat đong nay la tich cuc.
Co nhieu quan điem khac nhau ve san xuat tiem nang tang truong san xuat lithi. Mot nghien cuu nam 2008 đa ket luan rang "viec san xuat lithicacbonat thuc te đat đuoc se đu chi cho mot phan nho nhu cau thi truong PHEV va EV toan cau trong tuong lai", va "nhu cau tu phan khuc thi truong đien tu cam tay se tieu thu hau het tru san pham gia tang trong ke hoach trong thap nien toi", va "viec san xuat hang loat lithi cacbonat khong co ve than thien moi truong, no se gay ra thiet hai khong the khac phuc cac he sinh thai sinh thai can đuoc bao ve va cac đong co đay LiIon la khong phu hop voi cac khai niem ve "Green Car".
Tuy nhien, theo mot nghien cuu đuoc tien hanh nam 2011 tai Phong thi nghiem Lawrence Berkeley, Hoa Ky va Đai hoc California Berkeley, tru luong uoc tinh hien tai ve lithi khong the la mot yeu to han che cho viec san xuat pin quy mo lon cho cac xe chay đien, theo nghien cuu chi ra rang 1 ti pin Li 40 kWh co the đuoc san xuat voi tru luong hien tai. Mot nghien cuu khac đuoc thuc hien nam 2011 boi cac nha nghien cuu tu đai hoc Michigan va Ford Motor cho thay rang co đu tai nguyen lithi đe cung cap cho nhu cau toan cau cho đen nam 2100, bao gom luong lithi can cho cac ung dung tiem nang rong rai cua cac xe lai đien, plug-in hybrid electric va pin xe đien. Nghien cuu đa uoc tinh tru luong lithi toan cau đat khoang 39 trieu tan, va nhu cau cho lithi trong chu ky 90 nam phan tich đat 12-20 trieu tan theo kich ban phat trien kinh te va ty le tai che.
Vao ngay 9 thang 6 nam 2014, an pham Financialist đuooc xuat ban boi Credit Suisse chi ra rang nhu cau lithi đang tang truong voi toc đo 12% moi nam; theo Credit Suisse, toc đo nay vuot qua gia tri tinh toan 25%. Bai bao so sanh tinh trang lithi 2014 voi dau, theo đo "gia dau tang cao đa thuc đau đau tu vao cac cong nghe san xuat cat dau va dau trong vung nuoc sau ton kem"; tuc la gia lithi se tiep tuc tang cho đen khi cac phuong phap san xuat đat tien hon co the lam tang tong san luong đau ra đuoc su chu y cua cac nha đau tu.


= Gia ca =
Sau cuoc khung hoang tai chinh toan cau 2008, nhung nha cung cap lon nhu Sociedad Quimica y Minera (SQM) giam gia Lithi cacbonat đen 20%. Luong tieu tu toan cau co the tang đen 300,000 tan mot nam vao nam 2020 so voi 150,000 tan nam 2012, nham đap ung nhu cau su dung pin lithi tang truong khoang 25% mot nam, nhanh hon muc tang truong chung tu 4-5% trong san xuat lithi.


= Chiet xuat va nuoc bien =
Tinh đen nam 2015 hau het lithi tren the gioi đuoc san xuat tai Nam My, noi cac mo chua lithi đuoc chiet xuat tu be ngam va tap trung bang boc hoi nang luong mat troi. Ki thuat khai thac tieu chuan la lam bay hoi nuoc tu mo, moi lo hang mat tu 18 đen 24 thang. Lithi hien tai van nam trong nuoc bien, nhung nhung cach thuc khai thac thuong mai kha thi van chua đuoc phat trien.


Ung dung Vi nhiet dung rieng lon cua no (lon nhat trong so cac chat ran), lithi đuoc su dung trong cac ung dung truyen nhiet. No cung la vat lieu quan trong trong che tao anot cua pin vi kha nang đien hoa hoc cao cua no. Cac ung dung khac con co:


= Su va thuy tinh =
Lithi oxide đuoc su dung rong rai lam chat tay trong viec xu ly silica, giam điem nong chay va đo nhot cua vat lieu va lam men su trong viec cai thien cac tinh chat vat ly bao gom cac he so gian no nhiet thap. Tren toan cau đay la ung dung đon lon nhat đoi voi hop chat lithi. Lithi cacbonat (Li2CO3) thuong đuoc su dung trong ung dung nay vi no chuyen đoi oxide khi nung nong.


= Đien va đien tu =
Vao cac nam cuoi cua the ky XX, do so huu the đien cao cua no, lithi tro thanh mot thanh phan quan trong trong cac chat đien phan va mot trong cac thanh phan quan trong trong pin. Do co khoi luong nguyen tu thap, lithi co ti le khoi luong tich đien va nang luong cao. Loai pin ion lithi co the tao ra khoang 3 von moi o, so voi 2,1 von đoi voi pin acid chi hay 1,5 von đoi voi pin kem-cacbon. Cac pin ion lithi, co the sac đuoc va co mat đo nang luong cao, khong the nham lan voi pin lithi khong the sac đuoc. Cac loai pin sac khac su dung lithi nhu pin polymer ion lithi, pin lithi sat photphat, va pin day nano.


= Chat boi tron =
Ung dung pho bien thu ba cua lithi la lam cac chat boi tron. Lithi hydroxide la mot chat base manh va khi nung voi mo, no tao ra mot loai xa phong lithi co ten la stearat. Xa phong lithi co kha nang thicken oils, va no đuoc su dung đe san xuat cac chat boi tron nhiet đo cao nhieu muc đich.


= Luyen kim =
Lithi (cung nhu lithi cacbonat) đuoc dung lam phu gia trong hoat đong đuc lien tuc trong xi lam tang tinh linh đong, chiem khoang 5% luong lithi toan cau (2011). Cac hop chat lithi cung đuoc su dung lam phu gia trong cat đuc cho hoat đong đuc sat nham giam veining.
Lithi (o dang lithi fluoride) đuoc su dung lam phu gia trong nau chay nhom (cong nghe Hall–Heroult), lam giam nhiet đo nong chay va lam tang đien tro suat, nguon nay chiem 3% san luong toan cau nam 2011. Cac hop kim cua lithi voi nhom, cadmi, đong va mangan đuoc su dung trong cac bo phan cua may bay (xem them hop kim lithi-nhom). Lithi con co hieu qua trong viec ho tro su hoan hao cua moi han silicon nano trong nhung thanh phan đien tu cho pin đien va cac thiet bi khac.


= Cac ung dung cong nghiep va hoa hoc khac =

Cac hop chat lithi đuoc su dung lam chat tao mau va chat oxy hoa trong phao hoa va phao sang.
Lithi peroxide (Li2O2) trong moi truong am khong chi phan ung voi cacbon dioxide tao thanh lithi cacbonat ma con giai phong oxy. Phan ung dien ra theo phuong trinh:
2 Li2O2 + 2 CO2 → 2 Li2CO3 + O2.
Mot so hop chat aforementioned hay lithi perchlorat, đuoc su dung lam nen oxy đe cung cap oxy cho cac tau ngam. Loai nay co the chua mot luong nho boron, magie, nhom, silicon, titan, mangan, va sat.


 Quang hoc  Lithi fluoride co mot trong nhung chi so khuc xa thap nhat va pham vi truyen dan xa nhat trong tia UV sau cua hau het cac vat lieu thong thuong. Tinh chia bot lithi fluoride đa đuoc su dung cho Lieu luong phat quang (TLD): khi mot mau nhu vay tiep xuc voi buc xa, no tich luy phan thieu tinh the khi nong len, phat ra mot anh sang xanh co cuong đo lon ti le voi đo hap thu, cho phep cach nay đinh luong. Đoi khi lithi fluoride con đuoc su dung trong cac ong tieu cu cua kinh vien vong. Ung dung lithi đuoc su dung trong hon 60% đien thoai di đong.


 Huu co va polyme hoa hoc  Hop chat Organolithium đuoc su dung rong rai trong san xuat polyme hoa hoc. Trong nganh cong nghiep polyme ma nguoi tieu dung chi phoi nhung hop chat nay, hop chat lithi ankyl la chat xuc tac trong trung hop anionic cua nhom chuc Anken. Hop chat Organolithium đuoc chuan bi tu lithi kim loai va alkyl halide.


 Ung dung quan su  Lithi kim loai va hon hop Hydride cua no nhu Li[AlH4] đuoc su dung lam chat phu nang luong cao đe đay ten lua. Li[AlH4] cung co the tu che thanh nhien lieu ran. Mot qua ngu loi MK-50 chua he thong nang luong đay hoa hoc (SCEPS) su dung mot chiec xe tang nho chua khi SF6 rai xuong mot khoi lithi ran. Phan ung sau đo sinh nhiet, tao ra hoi nuoc đe đay ngu loi trong mot chu ki Rankine khep kin. Hydride lithi chua lithi-6 đuoc su dung trong vu khi nhiet hach đe boc thanh loi cua bom hat nhan.


= Hat nhan =

Lithi-6 co gia tri lam nguon nguyen lieu đe san xuat Triti va chat hap thu neutron trong phan ung tong hop hat nhan. Lithi tu nhien chua khoang 7.5% lithi-6, tu đo mot luong lon lithi-6 đuoc san xuat bang phep tach đong vi đe su dung trong vu khi hat nhan. Lithi-7 cung đuoc quan tam đe su dung trong chat long cua lo phan ung hat nhan. Tritium hoa lan voi Hydro nang trong phan ung tong hop hat nhan chi mang tinh tuong đoi đe sinh ra san pham. Mac du cac chi tiet đuoc giu bi mat, Hydro lithi-6 nang duong nhu van co mot vai tro lam vat lieu nhiet hach trong cac vu khi hat nhan hien đai.
Lithi fluoride co tinh hoa hoc on đinh khac thuong va hon hop LiF-BeF2 đat đo nong chay thap. Ngoai ra, 7Li, Be va F la mot trong so it cac nuclid voi nhung mat cat ngang nhiet neutron thap vua đu đe khong đau đoc cac phan ung phan hat nhan ben trong mot lo phan ung phan hat nhan. Lithi cung đuoc su dung lam nguyen lieu cho hat alpha hoac hat nhan heli. Khi 7Li boi cac proton tang toc hinh thanh tu 8Be, no trai qua qua trinh phan hach đe tao nen hai hat alpha. Chien cong nay do Cockroft va Walton phat hien nam 1932, đuoc goi la "tach nguyen tu vao thoi điem đo, đong thoi la phan ung hat nhan đau tien hoan toan do con nguoi thuc hien. Cac lo phan ung su dung pin lithi đe chong lai nhung tac đong an mon tu Acid boric, chat đuoc đua vao nuoc đe hap thu neutron du thua.


= Y hoc =
Cac muoi lithi nhu cacbonat lithi (Li2CO3), citrat lithi va orotat lithi la cac chat on đinh than kinh đuoc su dung đe đieu tri cac roi loan luong cuc, vi khong giong nhu phan lon cac loai thuoc on đinh than kinh khac, chung trung hoa ca hai su cuong va tram cam. Lithi co the đuoc su dung đe tang them hieu qua cua cac thuoc chong tram cam khac. Luong co ich cua lithi trong viec nay thap hon so voi muc co đoc tinh chi mot chut, vi the cac nong đo cua lithi trong mau phai đuoc kiem soat ky trong qua trinh đieu tri. Cac muoi lithi co the cung giup it trong viec chan đoan lien quan nhu roi loan schizoaffective va tram cam co chu ky. Phan tac dung cua muoi nay la ion lithi Li+. Chung co the lam tang nguy co phat trien di tat Ebstein o tre sinh ra tu cac phu nu uong lithi trong ba thang đau cua thai ky. Lithi cung đuoc nghien cuu voi kha nang tri benh đau đau tung chum.


Canh bao Giong nhu cac kim loai kiem khac, lithi trong dang đon chat la mot chat de chay va no khi đe tran ngoai khong khi va đac biet la trong nuoc. Lithi kim loai la mot chat an mon va yeu cau co trang thiet bi bao ho lao đong đac biet đe chong tiep xuc truc tiep voi da. Lithi co the luu giu trong cac hop chat khong co phan ung nhu napta hay hydrocarbon. Cac hop chat lithi khong đong vai tro sinh hoc tu nhien gi va đuoc coi la chat đoc nhe. Khi su dung nhu thuoc, nong đo Li+ trong mau phai đuoc kiem soat chat che.


= Quy đinh =
Mot so đieu luat han che viec ban pin lithi, nguon co san nhat cua lithi danh cho nguoi tieu dung binh thuong. Lithi co the đuoc su dung đe lam giam Pseudoephedrine va Ephedrine đen ma tuy đa trong phuong phap giam Birch, trong đo su dung nhung giai phap cua kim loai kiem hoa tan trong muoi amonia khan. Nhung thieu hut noi bo tu khiem khuyet trong san xuat hoac thiet hai ve vat ly co the dan đen su phat no tu phat.


Tham khao Ghi chu Lien ket ngoai Lithium (Li) (chemical element) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Lithi tai Tu đien bach khoa Viet Nam
USGS: Lithium Statistics and Information Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
WebElements.com – Lithium
EnvironmentalChemistry.com – Lithium
It's Elemental – Lithium
Los Alamos National Laboratory – Lithium Luu tru ngay 23 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine