Hugo Rafael Chavez Frias (phat am tieng Tay Ban Nha: [ˈuɣo rafaˈel ˈtʃaβes ˈfɾi.as]; 28 thang 7 nam 1954 – 5 thang 3 nam 2013) la Tong thong Venezuela tu nam 1999 cho đen khi qua đoi vao nam 2013. Ong tung la lanh đao cua Chinh đang Phong trao Đe ngu Cong hoa tu khi to chuc nay đuoc thanh lap vao nam 1997 cho đen khi no giai the, đong thoi ong tro thanh lanh đao cua Đang Xa hoi Chu nghia Thong nhat Venezuela (PSUV). Tuan theo y thuc he chinh tri chu nghia Bolivar va "chu nghia Xa hoi the ky 21" cua minh, ong tap trung vao viec thuc hien cac cai cach xa hoi chu nghia o trong nuoc, xem chung la mot phan cua mot ke hoach xa hoi đuoc goi la cach mang Bolivar, xay dung mot ban hien phap moi, cac hoi đong Tham du dan chu chu nghia, quoc huu hoa mot so nganh cong nghiep then chot, tang chi tieu cua chinh phu cho linh vuc cham soc suc khoe va giao duc, giam đang ke ty le đoi ngheo theo so lieu cua chinh phu.
Hugo Chavez mo ta chinh sach cua ong la chu nghia phan đe quoc, ong lon tieng chi trich chu nghia tan tu do va chu nghia tu ban tu do kinh doanh. Noi theo mot cach tong quat hon, Hugo Chavez la mot đoi thu noi bat voi chinh sach đoi ngoai cua Hoa Ky. Ong thiet lap lien minh manh me voi cac chinh phu cong san cua Fidel Castro va sau đo la Raul Castro tai Cuba va cac chinh phu xa hoi cua Evo Morales tai Bolivia, Rafael Correa tai Ecuador va Daniel Ortega tai Nicaragua, nhiem ky tong thong cua ong đuoc nhin nhan la mot bo phan cua "trao luu cach ta" xa hoi chu nghia đang co tac đong sau rong đen My La tinh. Ong ung ho hop tac My Latinh va Caribe va xem đay la phuong tien đe thiet lap cac to chuc lien khu vuc nhu Lien minh cac Quoc gia Nam My, Lien minh Bolivar cho chau My, va Ngan hang Phuong Nam, va he thong truyen hinh khu vuc TeleSur.


Cuoc song ban đau = Thoi tho au =
Hugo Chavez sinh vao ngay 28 thang 7 nam 1954 tai nha nguoi ba noi Rosa Inez Chavez, mot ngoi nha ba phong nam o ngoi lang Sabaneta, bang Barinas. Gia đinh Chavez co nguon goc tu tho dan chau My, nguoi Venezuela goc Phi, va nguoi Tay Ban Nha. Phu mau cua ong, Hugo de los Reyes Chavez va Elena Frias de Chavez, la thay co giao thuoc tang lop ha trung luu, song tai ngoi lang nho Los Rastrojos. Hugo Chavez la nguoi con thu hai trong so 7 nguoi con, trong đo nguoi anh ca la Adan Chavez. Hai vo chong song trong canh ngheo kho, vi the ho đa gui Hugo Chavez va Adan Adan Chavez đen o voi ba noi, ve sau Hugo Chavez mo ta ba noi cua ong la "mot con nguoi đuc hanh..." Ba la mot tin huu Cong giao La Ma mo đao, va Hugo Chavez la mot le sinh tai mot nha tho đia phuong. Hugo Chavez mo ta thoi tho au cua ong la "ngheo tung...rat hanh phuc", va đa trai qua "đia vi thap kem, canh ban cung, su đau kho, đoi khi khong co bat ky thu gi đe an", va "su bat cong cua the gioi nay."
Hugo Chavez nhap hoc tai truong tieu hoc Julian Pino, cac so thich cua ong khi đo bao gom ve, bong chay va lich su. Ong đac biet quan tam đen vi tuong lien bang chu nghia Ezequiel Zamora, ki cua ong đa phuc vu trong đoi quan duoi su chi huy cua vi tuong nay. Vao giua thap nien 1960, Hugo Chavez cung cac anh em va ba chuyen đen thanh pho Barinas đe nhung cau be co the theo hoc tai truong trung hoc Daniel O'Leary, truong trung hoc duy nhat tai bang vao thoi điem đo.


= Hoc vien quan su: 1971–1975 =
Nam 17 tuoi, Hugo Chavez đa quyet đinh theo hoc tai Hoc vien Khoa hoc Quan su Venezuela o Caracas. Tai truong, ong la mot thanh vien trong lop hoc đau tien trong Ke hoach Andres Bello, mot chuong trinh giang day đuoc tai co cau. Ke hoach nay do mot nhom cac si quan cap tien, dan toc chu nghia xay dung nen, ho tin rang su thay đoi đo la can thiet cho quan đoi. Chuong trinh giang day moi nay khuyen khich sinh vien khong chi hoc cac thong le va chien thuat quan su ma con hoc cac chu đe khac rong lon hon, va đua cac giao su dan su tu cac truong đai hoc khac đen thuyet giang cho cac hoc vien quan su. Khi song tai Caracas, ong đa chung kien nhieu canh ban cung- đac trung cua tang lop lao đong Venezuela, đoi khi gap phai nhung canh ong đa tung trai qua khi lon len, va ong xac nhan rang su tung trai nay chi khien ong quyet tam hon đe đat đuoc cong bang xa hoi. Ong cung bat đau tham gia vao cac hoat đong đia phuong ben ngoai truong quan su, choi ca bong chay va bong mem cung đoi Criollitos de Venezuela, cung đoi tien vao Giai Vo đich Bong chay Quoc gia Venezuela. Cac so thich khac ma ong thuc hien vao thoi gian đo bao gom lam tho, viet truyen va kich ban san khau, hoi hoa va nghien cuu cuoc đoi va tu tuong chinh tri cua nha cach mang the ky 19 Simon Bolivar. Ong cung tro nen quan tam đen nha cach mang Marxist Che Guevara sau khi đoc đuoc cuon tu truyen Nhat ky cua Che Guevara, song ong cung đoc cac cuon sach ve nhieu nhan vat đa dang khac.
Nam 1974, ong đuoc chon lam mot đai bieu đi du le ky niem 150 nam dien ra tran Ayacucho tai Peru, mot cuoc xung đot ma trong đo trung uy Antonio Jose de Sucre cua Simon Bolivar đa đanh bai quan bao hoang trong chien tranh gianh đoc lap Peru. Tai Peru, Chavez đa nghe đuoc phat bieu cua vi Tong thong canh ta Peru- Tuong Juan Velasco Alvarado (1910–1977), va đuoc truyen cam hung tu y tuong cua Velasco rang quan đoi phai hanh đong vi loi ich cua cac tang lop lao đong khi giai cap thong tri tham nhung, ong "om lay cac quyen sach [Velasco viet], tham chi ghi nho gan nhu hoan toan mot so loi noi." Ong ket ban voi cong tu cua Tong thong Panama Omar Torrijos- mot vi tuong canh ta khac, Hugo Chavez sau đo đen tham Panama va gap Torrijos tai đay, Hugo Chavez thay an tuong voi chuong trinh cai cach ruong đat nham giup ich cho nong dan cua vi Tong thong nay. Chiu anh huong lon tu ca Torrijos va Velasco, ong nhan thay tiem nang ve viec cac tuong linh quan su gianh quyen kiem soat mot chinh phu khi nhung nha cam quyen dan su đuoc nhin nhan la chi quan tam phuc vu loi ich cua cac tang lop tren giau co. Tuy nhien, trai nguoc voi cac tong thong quan su nhu Torrijos va Velasco, Hugo Chavez het suc phe phan Augusto Pinochet, vi tuong canh huu khi đo vua đoat lay quyen kiem soat Chile voi su tro giup cua CIA. Hugo Chavez sau nay thuat lai rang "Voi Torrijos, toi tro thanh mot nguoi theo chu nghia Torrijos. Voi Velasco, toi tro thanh mot nguoi theo chu nghia Velasco. Va voi Pinochet, toi tro thanh mot nguoi theo chu nghia chong Pinochet." Nam 1975, Hugo Chavez tot nghiep hoc vien quan su, đuoc đanh gia la mot trong nhung cu nhan hang đau cua khoa (xep thu 8 tren 75).


= Su nghiep quan su ban đau: 1976–1981 =
Sau khi tot nghiep, Hugo Chavez đuoc phan cong lam mot si quan thong tin tai mot đon vi chong phan loan tai Barinas, song hoat đong noi day Marxist-Leninist đa bi tiet tru khoi bang nay tu truoc đo, đon vi cua Hugo Chavez vi the co nhieu thoi gian ranh roi. Hugo Chavez choi trong mot đoi bong chay đia phuong, viet mot muc cho bao đia phuong, to chuc tro choi bingo va lam nguoi đanh gia tai cac cuoc thi sac đep. O mot thoi điem, ong đa tim thay trong mot chiec o to bo hoang bi ban thung lo cho co cat giau tai lieu Marxist va co ve nhu no thuoc ve quan noi day nhieu nam truoc. Ong đa đi vao đe đoc nhung cuon sach nay, co cuon đe tua cac thuyet gia noi tieng nhu Karl Marx, Vladimir Lenin va Mao Trach Đong, song ong thich nhat la mot tac pham co đau đe Thoi gio cua Ezequiel Zamora , viet ve vi tuong lien bang chu nghia the ky 19 ma ong hang nguong mo khi con la mot đua tre. Nhung quyen sach nay tiep tuc thuyet phuc Hugo Chavez ve su can thiet cua mot chinh phu canh ta tai Venezuela, sau đo ong binh luan rang "Khi toi 21 hay 22, toi đa tu bien minh thanh mot nguoi canh ta."
Nam 1977, đon vi cua Hugo Chavez chuyen đen đong quan tai Anzoategui, o đo ho tham gia chien đau voi Đang Co Đo, mot nhom noi day Marxist-Hoxhaist. Sau khi can thiep đe ngan chan nhung nguoi linh khac đanh đap mot phan tu bi cao buoc la quan noi day, Hugo Chavez bat đau co nhung co nhung ngo vuc ve quan đoi va cac phuong phap ma ho dung trong tra khao. Đong thoi, ong ngay cang chi trich tham nhung trong ca quan đoi va chinh phu dan su, tro nen tin tuong rang mac du su giau co đen tu nguon tai nguyen dau mo cua đat nuoc, song quan chung ngheo kho cua Venezuela đa khong nhan phan cua ho, đieu ma ong cam thay von đa phi dan chu. Do đo, ong bat đau co cam tinh voi Đang Co Đo va đong co cua ho, song khong phai voi phuong phap bao luc cua ho.
Nam 1977, ong thanh lap mot phong trao cach mang ben trong cac luc luong vu trang, voi hy vong rang vao mot ngay nao đo ong co the đem đen mot chinh phu canh ta cho Venezuela: Quan Giai phong Nhan dan Venezuela (Ejercito de Liberacion del Pueblo de Venezuela, hay ELPV), la mot chi bo bi mat mot trong luc luong quan su va gom co ong cung mot so it đong đoi cua ong. Mac du biet rang minh muon mot con đuong trung dung giua cac chinh sach canh huu cua chinh phu va lap truong cuc ta cua Đang Co Đo, song ho đa khong co bat ky ke hoach hanh đong nao trong thoi gian nay. Tuy the, do hy vong co the đat đuoc mot lien minh voi cac nhom canh ta dan su tai Venezuela, Hugo Chavez sau đo đa bi mat gap go nhieu nhan vat Marxist noi bat khac nhau, bao gom Alfredo Maneiro- nguoi sang lap Chinh nghia Cap tien (La Causa Radical) va Douglas Bravo, mac du co rat nhieu khac biet chinh tri giua ho. Vao luc nay, Hugo Chavez ket hon voi mot phu nu thuoc tang lop lao đong ten la Nancy Colmenares, hai nguoi sau đo co ba nguoi con: Rosa Virginia (sinh thang 9 nam 1978), Maria Gabriela (sinh thang 3 nam 1980) va Hugo Rafael (sinh thang 10 nam 1983).


Giai đoan truoc đao chinh Chavez, mot si quan, thanh lap Phong trao Cong hoa thu 5 phai ta sau khi am muu đao chinh cuu tong thong Carlos Andres Perez khong thanh cong nam 1992. Ong đuoc bau lam tong thong nam 1998 vi hua giup đa so ngheo o Venezuela, va đuoc bau lai nam 2000 va 2006. Trong nuoc, ong thanh lap cac Cong tac Bolivar (Mission Bolivar) co muc đich chong lai dich benh, nan mu chu, su kem dinh duong, ngheo kho, va nhung te nan xa hoi khac. Ngoai nuoc, ong chong lai Đong thuan Washington (Washington Consensus) dung mo hinh phat trien kinh te khac, va chu truong ve su hop tac giua cac quoc gia ngheo nhat tren the gioi, nhat la nhung nuoc ngheo o My Latinh.
Cac cai cach cua Chavez gay ra nhieu tranh cai o quoc noi lan quoc ngoai: ke ca cac chi trich lan khen ngoi. Co nguoi Venezuela cho rang ong trao them quyen cho nguoi ngheo va phat trien kinh te, nhung co nguoi cho rang ong chuyen quyen va quan ly kinh te theo mot cach toi te. Mot so chinh phu, nhu la Hoa Ky, nghi Chavez đe doa lam gia dau tang len va lam vung mat on đinh, trong khi mot so nuoc khac, nhu la Brasil, Cuba, va Argentina, hoan nghenh cac thoa thuan tro cap chung. Theo nhung nguoi phan đoi, Hugo Chavez la mot nguoi đoc tai, khong đem xia đen qua trinh dan chu, thau tom quyen luc chinh tri va kinh te vao tay nha nuoc, quan su hoa chinh tri.


Đao chinh nam 2002 Thang 4/2002, Phong Doanh nghiep Fedecamaras cung voi lien đoan lao đong CTV đa keu goi mot cuoc xuong đuong đe phan đoi kha nang đieu hanh kinh te yeu kem cua Hugo Chavez. Lan bieu tinh đo đa dan toi mot cuoc đao chinh lat đo thanh cong Hugo Chavez, đua ong Pedro Carmona len lam nha lanh đao moi cua Venezuela. Đa xay ra no sung vao mot đam đong bieu tinh khien cho cac tuong linh đo loi cho Chavez va yeu cau ong phai tu chuc, du thuc te ai la hung thu cua vu no sung thi đen nay van chua ro. Ngay sau đo, chia re xuat hien trong lien minh tan chinh phu va tuong Efrain Vasques - tu lenh luc quan Venezuela đua Chavez tro lai nam quyen. Mot đong minh lau nam cua ong Chavez, William Farinas, đa goi đien cho nhung nguoi đung đau đao chinh, ca quan su va dan su: "Toi quen ho ca. Khi nghe giong noi cua ho, toi nhan ra ho đang so hai va khong biet phai lam gi. Ho khong co kinh nghiem đieu hanh chinh quyen", ong ke lai. 
Cuoc đao chinh cho thay Hugo Chavez đa đe mat đi nhieu su ung ho cua nguoi dan. Phe đoi lap cao buoc ong đa khong diet tru đuoc tham nhung. Ho cho rang viec ong đua luc luong vu trang vao "tien trinh phat trien tu do" va cho nhung nhan vat quan su quan ly bo may ngan sach cong kenh, ong Chavez đa tao đieu kien cho tham nhung lan rong ngay trong gioi quan su. Cai cach tu phap thi chua đau vao đau. Cac the che moi khong đem lai đieu gi ngoai viec đe ra mot loat chuc sac bat tai do ong chi đinh. Đuong loi kinh te khien cho Venezuela cang phu thuoc hon nhieu vao dau mo va đua toi mot loat chinh sach that lung buoc bung. Gia tri đong tien giam đang ke cung la mot hau qua cua viec nay.
Thang 10/2002, hang trieu nguoi Venezuela thuoc moi tang lop đo xuong dieu hanh tren cac con đuong thu đo Caracas, ho vang khau hieu: "Bieu tinh!", "Khong lui buoc" chong lai Hugo Chavez. Loi hieu trieu cua nhung nguoi bieu tinh ngay lap tuc nhan đuoc su huong ung cua cac to chuc cong đoan va nghiep đoan lon nhat đat nuoc, nhu Lien đoan Cong nhan Venezuela hay Phong Doanh nghiep Fedecamaras. Chinh phu đa trien khai binh si va luc luong an ninh khap Caracas, đe chan nguoi bieu tinh phan đoi tren đai lo 6 lan đuong Libertador.
Tuy nhien, du cac chinh sach cua Chavez lam phat long nhieu nguoi, so nguoi van ung ho ong cung khong phai it. Nhung nguoi ung ho Chavez con to chuc phan đoi tren đuong pho. Luc luong đao chinh cuoi cung đa that bai, khi ho khong gianh đuoc su ung ho cua so đong nguoi dan cung nhu cac nuoc lang gieng. Cac quoc gia My Latinh đeu len an đao chinh. Chi hai ngay sau khi chiem đuoc dinh Tong thong, cac phe phai chong ong Chavez lai phai tron khoi noi nay. Vai gio sau, Chavez đuoc đua bang truc thang quay tro lai lau đai Miraflores. Ca gioi quan su lan ong Hugo Chavez đeu thu đuoc nhung bai hoc quy gia tu chuoi su kien nay. Quan đoi Venezuela nhan ra rang ho đa qua xem nhe su ung ho cua dan chung đoi voi Chavez. Con voi Tong thong Chavez, ngay sau khi tai nam quyen, thay vi tim cach tra thu phe đoi lap, ong len tieng keu goi hoa giai.
Ong Chavez noi rang chinh Fidel Castro cua Cuba la nguoi co van cho ong ve chinh tri khien cho nhung nguoi chi trich ong phai lo ngai. Nhung nguoi nay đa cho rang Chavez đua đat nuoc theo con đuong đoc đang kieu Cuba. Bat chap cac chi trich, ong van vuot qua cuoc bau cu Tong thong nam 2006 va tiep tuc nam quyen them 1 nhiem ky nua.
Ong phan đoi viec phu nu nang nguc  va phan đoi nganh cong nghiep sac đep


Nhung van đe trong nhiem ky thu 2 Ngay 7 thang 1/2009, Ngan hang Trung uong Venezuela cho biet ty le lam phat đa tang 25,1% trong nam 2009. Đay la ty le lam phat cao nhat tai khu vuc chau My. Tuy nhien muc lam phat nay van khong bang muc lam phat 30,9% cua nam 2008. Muc lam phat cua Venezuela cao hon rat nhieu nuoc cung thuong hay bi lam phat rat cao nhu la Argentina. Trong khi cung bi khung hoang kinh te nhu Venezuela nhung ty le lam phat cua Argentina chi tu 7-15% nam 2009.
Nguoi tieu dung Venezuela cho viec đi cho mua sam ngay cang kho khan. Theo ho thi "Co rat it hang hoa giam gia, va đieu nay la khong đu. Du ngan sach cua ban co bao nhieu tien thi moi viec mua sam van kho khan. Toi khong biet lam the nao ma nhung nguoi ngheo co the co đu luong thuc va cung khong biet ho se lam the nao."
Hugo Chavez đem ngay 8/1 đa tuyen bo pha gia đong Bolivar cua Venezuela khien ty gia cua đong noi te giam con mot nua so voi USD. Truoc đay, Hugo Chavez van lien tuc phu nhan chuyen Chinh phu cua ong co the pha gia đong tien. Tuy nhien kinh te Venezuela đa giam 2,9% trong nam 2009 gay ra nhung ap luc ve tai chinh buoc ong phai đi toi quyet đinh pha gia đong tien.
Cac chuong trinh tro cap cua Chavez nhu duy tri gia xang o muc duoi 0,1 USD/gallon (tuong đuong hon 500 VND/lit), đang lam cac nguon tai nguyen cua Venezuela dan can kiet trong khi cac doanh nghiep tu nhan khong dam tang muc đau tu do lo ngai ve nhung vu quoc huu hoa va sung cong thuong hay xay ra bat ngo thoi Chavez khien nen kinh te cang them kho khan giua luc toc đo tang truong tri tre ma ty le lam phat lai cao.

Nam 2010, ti le lam phat len muc đinh điem 27%, nam trong so nhung nuoc co ti le lam phat cao nhat the gioi, mac du Chinh phu Venezuela no luc tro gia cac mat hang luong thuc va xang dau. Hang tin AAP dan nguon thong ke cua chinh phu cho biet lam phat o Venezuela nam 2011 se tang 28-30%. Trong nhung thang đau nam 2011, gia mot phan banh ngo đa tang gap đoi, tu 3,5 len đen 7,5 bolivar (71.000 đong).
Nguoi dan đa to chuc nhung cuoc phan đoi manh me hon. Cung voi nguyen nhan thieu hut đien nuoc, nhung nguoi phan đoi cung noi đen tinh trang mat kiem soat đoi voi toi pham khien cho Venezuela đang co ty le toi pham cao nhat the gioi. Nguoi bieu tinh an ngu trong san van đong khi dien ra mot tran đau bong chay đe keu goi ong Chavez tu chuc. Nguoi bieu tinh đa giuong cao khau hieu đam chat the thao: "Chavez, ong đa bi loai!" 
Bat chap nhung chi trich tren, ong Chavez đa tiep tuc vuot qua cuoc bau cu Tong thong nam 2012 đe đac cu nhiem ky thu 3 lien tiep va se nam quyen toi nam 2019. Ket qua chinh thuc cho thay ong Chavez, đuoc 54,42% so phieu bau, van con đuoc su tin nhiem cua tang lop lao đong va nguoi ngheo o Venezuela, bat chap suc khoe cua ong van đang trong qua trinh hoi phuc tu benh ung thu. Tong thong Chavez đa đo hang ti USD doanh thu tu dau mo vao cac chuong trinh chong đoi ngheo o Venezuela. Ong cung kheo leo tan dung kha nang hung bien đe tao dung mot tinh cam chat che voi quan chung. Đay chinh la nhung ly do giup Chavez tiep tuc cuong vi lanh đao đat nuoc sau ky bau cu kho khan.
Chien thang cua Hugo Chavez đa dap tat co hoi tot nhat trong 14 nam qua cua phe đoi lap nham gianh quyen lanh đao đat nuoc co tru luong dau tho lon nhat Nam My. Ong Hugo Chavez đa cung co them vai tro la mot trong nhung nha lanh đao lau dai va noi bat nhat trong lich su hien đai cua chau My Latin.


Qua đoi Hugo Chavez đuoc chan đoan bi ung thu vao thang 6 nam 2011. Ong đa qua đoi vao ngay 5 thang 3 nam 2013, sau gan hai nam chong choi voi can benh ung thu, huong duong 58 tuoi. Truoc đo, ong đa nhap vien tai Caracas sau hai thang chua benh o Cuba, noi ong thuc hien ca phau thuat thu tu.
Trong thang 12 nam 2012, ong cho biet can phai phau thuat them o Cuba, đong thoi chi đinh ong Nicolas Maduro la nguoi ke nhiem trong truong hop can thiet. Ong Chavez qua đoi chi 5 thang sau khi tai đac cu hoi thang 10 vua qua sau khi đanh bai ung cu vien đoi lap Henrique Capriles va ong đuoc coi la nha lanh đao đung đau phong trao canh ta o My Latinh, nhan đuoc su ung ho lon lao tu nhan dan lao đong. Sau thong bao ve viec Tong thong Hugo Chavez qua đoi, Venezuela đa trien khai quan đoi va canh sat trong boi canh nuoc nay buoc vao giai đoan tien hanh quoc tang.
Tuyen bo 7 ngay quoc tang, Ngoai truong Venezuela Elias Jaua sau đo cho biet "buoi le chinh thuc" se đuoc to chuc vao sang ngay 8 thang 3 nam 2013, tuy nhien đia điem chon cat chua đuoc quyet đinh. Thi hai cua Hugo Chavez se đuoc quan trong 3 ngay tai mot hoc vien quan su ke tu ngay 6 thang 3 nam 2013. 2 nuoc la Bolivia va Cuba cung tuyen bo quoc tang trong ba ngay đe tuong nho tong thong Hugo Chavez. Chinh phu Venezuela cho hay hon 2 trieu nguoi đa vao vieng ong chi trong 2 ngay đau cua tang le va con so nay du kien con tang len. Đoan nguoi xep hang dai toi hon 2 km trong nhieu gio voi mong muon đuoc toi ben linh cuu nha lanh đao qua co. Du rat met moi nhung ho đeu khong co y đinh tu bo, du phai xep hang ca đem đe đuoc vinh biet co tong thong.
Pho tong thong Nicolas Maduro cho hay, thi hai ong Chavez đuoc luu giu vinh vien đe nguoi dan co the tiep tuc đen vieng. Sau ngay 8 thang 3 nam 2013, thi hai ong Chavez se đuoc chuyen toi bao tang quan su Caracas, noi ong Chavez tung la mot si quan quan đoi - bi bat nam 1992 sau khi lanh đao mot cuoc đao chinh bat thanh, von lan đau tien đua ong vao chinh truong. Thi hai ong Chavez đuoc trung bay them it nhat 7 ngay va sau đo se đuoc uop.


Đanh gia Vao thang 5 nam 2006, ong đuoc vao danh sach 100 nguoi co anh huong nhat cua tap chi The Times. Trong danh sach nam 2006 đuoc bien soan boi tap chi New Statesman cua Anh, ong đuoc binh chon đung thu muoi mot trong danh sach "Nhung Anh hung trong thoi đai chung ta".
Nhung nguoi viet tieu su ve ong la Marcano va Tyszka tin rang chi trong vai nam cua nhiem ky tong thong, ong "đa gianh đuoc vi tri cua minh trong lich su nhu la tong thong đuoc yeu thuong va than thien nhat cua nguoi dan Venezuela, tong thong tao nguon cam hung tu long nhiet thanh lon nhat va su anh huong sau sac nhat thoi đai
Hang nghin nguoi dan Venezuela đo ra đuong trong nuoc mat khi Hugo Chavez qua đoi. Nhieu nuoc lang gieng đe tang Chavez, noi rang cai chet cua ong la mat mat cua khu vuc. Ba Maria Alexandra, 46 tuoi, me cua 6 đua con, cho biet truoc thoi ong, ba song rat ngheo kho. "Sau Jesus, co Hugo Chavez", ba noi. "Truoc khi co ong, chung toi chang co gi. Chinh phu khong quan tam đen chung toi... Gio bon tre co moi thu".
Thang cu lan đau nam 1998, Chavez noi tieng boi chinh sach ung ho chu nghia xa hoi va tai phan phoi cua cai trong xa hoi, phe phan nen kinh te tu do kieu moi. Ong đa đua ra nhung chinh sach tich cuc va đat đuoc thanh tuu đang ke. Theo du lieu đuoc to The Guardian cua Anh cong bo, Chavez, trong 10 nam đau cam quyen, đa đua chi so GDP cua Venezuela tang gan gap đoi, giam ty le that nghiep va tu vong o tre so sinh xuong mot nua. So nguoi dan cuc ngheo giam tu 23,4% vao nam 1999 xuong con 8,5% sau mot thap ky. Con so nay đa khien Venezuela tro thanh quoc gia co ty le nguoi ngheo đoi thap thu ba My Latin. Luong tuyen sinh vao cac truong đai hoc tang gap đoi, hang trieu nguoi dan lan đau tien đuoc huong dich vu cham soc suc khoe va so luong nguoi đuoc huong luong huu tang gap 4 lan. Tong san pham quoc noi GDP đau nguoi cua Venezuela nam 2011 đat hon 10.000 USD.
Ky gia Eva Golinger viet tren muc y kien cua CNN nhu sau: "Nha lanh đao tung trai qua mot tuoi tho ngheo kho trong nhung tup leu, phai ban banh keo tren đuong pho đe kiem tien nuoi song ban than va gia đinh, tung mo uoc se co the xay dung đuoc mot quoc gia giau co, tu chu va co vi the tren toan cau. Ong mong muon mang toi cho tat ca moi nguoi co hoi đuoc co mot el buenvivir - cuoc song tot đep, nhu ong van tung noi".
Chavez thiet lap mot he thong y te cap quoc gia, mang lai co hoi cham soc suc khoe cho hang trieu nguoi, trong so đo co nhung nguoi chua tung nhan bat cu dich vu y te nao. Chavez cho thi hanh mot chinh sach quan ly moi, trong đo trao tieng noi cho nhung nguoi tung bi loai khoi chinh truong. Ong lap ra cac hoi đong cap co so va nhung mang luoi đe cham lo cho nhu cau cua nguoi dan tren khap nuoc. Roberto Galindez, mot cuu van đong vien bong ro 32 tuoi, đa chuyen nghe tro thanh ky su đien toan, noi rang tu tuong "cach mang Boliva" cua Chavez se song mai ke ca khi nha lanh đao qua đoi. "Lanh tu ra đi, nhung ly tuong cua ong khong bao gio mat đi".


= Tranh cai va phe phan =
Hugo Chavez đuoc xem la nhan vat gay đay tranh cai tren the gioi. Theo BBC, Chavez đuoc đanh gia la mot con nguoi "tai gioi, hung bien tot, het long vi dan nhung tham quyen luc" theo cach nhin nhan cua ho. Theo bao chi Nam My, Chavez đuoc xem nhu la "nguoi anh em vi đai cua My Latin" va cac quoc gia gom Argentina, Chile, Bolivia, Cuba, Uruguay, Ecuador, Brasil va cac nuoc Trung My cung đa đe tang đe tuong niem Chavez. Cac quoc gia khac co đe tang gom Iran, Viet Nam, Nga, Ukraina, Belarus, Tay Ban Nha, Syria, Trung Quoc, Philippines, Palestine va tham chi la nhung nuoc than My nhu Colombia, Mexico, Bo Đao Nha. Tong thong Nga Vladimir Putin đa goi cai chet cua Chavez la "su ra đi cua mot vi nhan", trong khi cac lanh đao Nam My lien tuc luyen tiec. Đao dien Oliver Stone va dien vien Sean Penn đa goi Chavez la "nguoi ban lon cua hai nguoi".
Su phu thuoc vao nguon thu tu dau mo ngay cang tang va van chua đuoc giai quyet. Chinh sach Chavez đuoc cho la chiu trach nhiem ve su suy giam đang ke ve nang suat va thieu đau tu moi va cai tien ky thuat cua cac cong ty dau khi nha nuoc PDVSA. Ngay ca nhung nguoi ung ho Chavez nhu nha bao va nha kinh te Mark Weisbrot cung cao buoc ong that bai trong chinh sach kinh te va su le thuoc qua lon vao kinh doanh dau.
Theo giao su Kinh te va khoa hoc quan tri kinh doanh o Caracas Michael Penfold-Becerra đa xem cong tac Bolivar (Mission Bolivar), su dung ngan sach tu mot đen hai ty euro cho cac chuong trinh xa hoi lon nhat trong khu vuc, chi co muc đich phan phoi nguon thu tu dau mo đen voi nguoi dan co thu nhap thap nhat, trong y nghia cua su bao cap chinh tri co đien đe "mua phieu bau" va long dan. Mot ket luan tuong tu cung đuoc bao Neue Zurcher Zeitung viet trong cao pho ve Chavez: "Đau tien va truoc het, Chavez đa mo rong he thong chinh tri dua tren cac moi quan he ca nhan hon la gia tri ca nhan, tu tang lop trung luu xuong tang lop duoi thap. Mission cua ong đa bo thi cho phan lon dan so - nhung ngoai ra hau nhu khong con gi nua". Viec dung tien thu nhap tu dau mo đe chi phi qua rong cho cac chinh sach xa hoi, ma thay vi đau tu cho cong nghiep va phat trien ben vung đa lam dau mo chiem toi 95% thu nhap ngoai te cua Venezuela, va khi gia dau mo xuong thap (nhu đau nam 2015) đa đay kinh te Venezuela vao canh khung hoang, chinh phu đang rat kho khan đe duy tri cac chuong trinh xa hoi đay tham vong va viec thieu thon cac mat hang thiet yeu lam nguoi dan bat man.
Phe đoi lap thuong to cao he thong chinh tri "gia đinh tri" duoi thoi Chavez. Cha cua Chavez la thong đoc bang Barinas, va tu nam 2008, anh trai ca cua ong la Adan Chavez la thong đoc o đo. Nguoi anh Argenis ke tu nam 2011 la Thu truong ve Phat trien tai Bo Đien luc. Nguoi anh Jose Anibal la thi truong cua thanh pho Alberto Arvelo Torrealba. Con re ong la Jorge Arriaza la Bo truong Bo Nang luong, Khoa hoc, Cong nghe va Đoi moi. Con gai nho cua ong la Rosaines, 14 tuoi vao thang 1 nam 2012, đa tung đua hinh len Instagram voi mot nam tien dollars trong tay, mac du o Venezuela cam gat gao viec buon ban va giu ngoai te.
Cac to chuc nhan quyen nhu An Xa Quoc te, To chuc Theo doi Nhan quyen thuong len tieng la duoi thoi Hugo Chavez, cac chinh tri gia đoi lap, cac nha bao va nguoi bao ve nhan quyen thuong xuyen bi "quay roi, đe doa, lam so hai va kien cao voi nhung ly do mong manh".
Vao giua thang 5 nam 2015, mot cuon sach moi cua mot nha bao Tay Ban Nha lam sang to hon ve cac lien ket bi cao buoc giua cac quan chuc Venezuela than Chavez va cac tay buon ban ma tuy lon o trong nuoc. Trong cuon "Boomerang Chavez," Emili J. Blasco, phong vien Washington DC cho phuong dien bao chi ABC cua Tay Ban Nha, viet ve viec cao buoc tai tro buon ban ma tuy cua cac quan chuc chinh phu, trong đo Blasco khang đinh bat đau duoi nhiem ky Tong thong cua Hugo Chavez. Nguon tin cua Blasco hau het đuoc ong lay tu cac phong van voi Leamsy Salazar, cuu giam đoc an ninh cho Chu tich Quoc hoi Diosdado Cabello va mot cuu thanh vien cua chi tiet bao mat cua Chavez, nguoi đao ngu khoi quan đoi vao đau nam 2015 va khai bao voi gioi truyen thong My ve cao buoc lien ket buon ban ma tuy cua Cabello. Trong mot vi du trong cuon sach, Salazar mo ta mot canh nam 2007 tai mot trang trai gan bien gioi Venezuela va Colombia, noi Chavez đam phan voi cac lanh đao du kich FARC đoi voi viec giao dich van chyen ma tuy tu ho đe đoi lay vu khi va thiet bi quan su. Salazar noi rang sau cai chet cua Chavez, Cabello tro thanh nguoi to chuc cac hoat đong buon ban ma tuy va toi pham cua chinh phu Venezuela.


Xem them Trung cau dan y hien phap Venezuela, 2009


Chu thich = Thu muc =


 Sach   Bai viet han lam   Bai viet va tuong thuat tin tuc   Phong van   Trang tin đien tu va xuat ban pham đien tu  Lien ket ngoai Trang chu Tong thong Venezuela Luu tru ngay 19 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine (tieng Tay Ban Nha)
Tieu su chinh thuc cua Hugo Chavez Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine (tieng Tay Ban Nha)
Chavez – ngon co canh ta o My Latinh – MangTuyenDung.com.vn
Hugo Chavez en "La Patria Grande de Caracas"