Jericho tieng A Rap: اريحا Ariha [ʔæˈriːħɑː] ); tieng Hebrew: יריחו Yəriho [jeʁiˈħo]  la mot thanh pho nam gan Song Jordan o Bo Tay thuoc cac vung lanh tho Palestine. Đay la thu phu cua tinh Jericho va co so dan tren 20.000 nguoi.
Nam o đo sau duoi muc nuoc bien tren con đuong đong-tay dai 16 kilomet (10 mi) o phia bac Bien Chet, Jericho la đia điem thap nhat the gioi co nguoi cu ngu thuong xuyen . Jericho cung đuoc coi la thanh pho co nguoi cu ngu lien tuc lau đoi nhat the gioi.
Đuoc Cuu Uoc mo ta la "Thanh pho cac cay co dau", co nhieu suoi nuoc doi dao o trong va xung quanh nen Jericho đa tro thanh noi hap dan cho con nguoi cu tru tu hang ngan nam truoc. Trong truyen thuyet nguoi Kito giao tien khoi goc Do Thai, đay la noi tro ve cua nguoi Israelites (nguoi Do Thai co) sau khi bi lam no le o Ai Cap, do Joshua, nguoi ke vi cua Moses dan dat. Cac nha khao co đa khai quat nhieu di tich cua hon 20 khu đinh cu lien tiep tai Jericho, noi đau tien trong so đo co tu 11.000 nam truoc đay (9.000 nam truoc Cong Nguyen), gan nhu tu đau cua the Holocen thuoc thoi tien su cua Trai Đat.


Ngu nguyen Ten tieng A Rap cua Jericho, Ariha, co nghia la "thom ngat" va phai sinh tu chu "Reah" trong tieng Canaan co cung mot nghia. Ten cua Jericho trong tieng Hebrew hien đai, Yəriho, cung đuoc cho la phai sinh tu chu goc đo, mac du mot thuyet khac cho rang no phai sinh tu chu co nghia la "Mat Trang "(Yareah) trong tieng Canaan, ke tu khi thanh pho la mot trung tam đau tien tho phuong than Mat Trang.


Lich su = Thoi co =


 Cac nguoi san bat-hai luom Natuf khoang 10.000 nam truoc Cong nguyen  Jericho la mot trong cac thanh pho co nguoi cu ngu lien tuc lau đoi nhat the gioi, voi bang chung ve noi đinh cu tu 9.000 nam truoc Cong Nguyen. Trong thoi ky Younger Dryas thoi ky lanh va han han, thi viec cu tru thuong xuyen o bat ky mot đia điem nao la khong the đuoc. Tuy nhien, mua xuan o noi se tro thanh Jericho la manh đat cam trai đuoc ua thich cho cac nhom nguoi san bat va hai luom thoi van minh Natuf, nhung nguoi đa đe lai cac dung cu luoi liem microlith (vi tinh) rai rac phia sau ho. Khoang nam 9.600, tinh trang han han va lanh cua thoi ky Younger Dryas đa ket thuc, khien cho nhom Natuf co the keo dai thoi gian luu tru, cuoi cung dan đen viec cu tru quanh nam va đinh cu lau dai.


 Thoi đo đa moi truoc đo gom A, khoang 9.600 nam truoc Cong nguyen  Khu đinh cu lau dai đau tien đuoc xay dung gan suoi nuoc Ein as-Sultan giua khoang nam10.000 va 9.000 truoc Cong nguyen. Khi the gioi am len, mot nen van hoa moi dua tren nong nghiep va viec cu ngu o mot cho co đinh (khong di chuyen) xuat hien, ma cac nha khao co goi la "Thoi đo đa moi truoc đo gom A " (Pre-Pottery Neolithic A, viet tat la PPNA). Cac lang PPNA co đac tinh la gom cac nha o vong tron, chon cat nguoi chet duoi san nha, song bang viec san bat thu hoang, trong ngu coc hoang dai hoac đa đuoc thuan hoa, va khong dung đo sanh su. Tai Jericho, cac nha o vong tron đuoc xay bang gach lam bang đat set tron voi rom phoi kho duoi anh nang mat troi, đuoc xay dinh voi nhau bang vua bun. Moi nha đo đuoc khoang 5 met đuong kinh, va mai tret bang bun. Cac bep lua đuoc đat ben trong va ben ngoai ngoi nha. 
Khoang nam 9.400 truoc Cong nguyen, Jericho đa co hon 70 nha o vong tron, voi hon 1.000 cu dan. Khia canh noi bat nhat cua thi tran ban đau nay la mot buc tuong bang đa khoi lon cao tren 3,6 met, rong 1,8 met o duoi chan. Ben trong buc tuong nay la mot toa thap cao tren 3,6 met, co mot cau thang ben trong voi 22 bac đa. Buc tuong va cay thap nay la chua tung co trong lich su nhan loai va can phai co mot tram nguoi lam viec hon 100 ngay moi co the xay dung xong. Buc tuong va cay thap nay duong nhu đuoc xay đe phong chong nuoc va bun tu song Jordan gan đo tran vao.


 Viec đen cu ngu sau nay  Sau vai the ky, Jericho bi bo roi cho cuoc đinh cu thu hai đuoc thiet lap trong khoang nam 6.800 TCN, co le boi mot dan toc xam luoc đa thu hut cac cu dan goc vao nen van hoa vuot troi cua ho. Cac đo tao tac tu thoi ky nay gom co 10 so nguoi đap thach cao va son ve nham khoi phuc cac net đac biet cua tung ca nhan. Nhung đo tao tac nay tieu bieu cho mau chan dung đau tien trong lich su nghe thuat, va đuoc cho rang chung đuoc giu lai trong nha cua nguoi dan trong khi cac thi hai đuoc chon cat. Tiep theo đo la mot loat cac khu đinh cu tu nam 4.500 truoc Cong nguyen tro đi, khu lon nhat đuoc xay dung nam 2.600 truoc Cong nguyen.
Bang chung khao co cho thay rang trong nua cuoi cua Thoi đai đo đong giua (khoang 1.700 nam truoc Cong nghuyen) thanh pho kha thinh vuong, cac tuong thanh đuoc cung co va mo rong. Theo phuong phap xac đinh nien đai bang cacbon thi thanh pho Canaan (thanh pho Jericho đot IV) đa bi pha huy trong khoang thoi gian tu nam 1617 toi nam 1530 TCN, nhung đuoc tinh tron la khoang nam 1550 TCN. Thanh pho đa bi bo hoang cho toi khi no đuoc xay dung lai trong the ky thu 9 TCN.
Trong the ky thu 8 truoc Cong nguyen Đe quoc Tan Assyria xam lang tu phia bac, tiep theo la Đe quoc Babylon, va Jericho bi giam dan so tu nam 586 toi 538 TCN, thoi ky ma nguoi Do Thai bi luu đay toi Babylon. Cyrus Đai đe, vua Ba Tu, xay dung lai thanh pho nay o phia đong nam cach 1 dam vi tri thanh pho lich su cu o đoi va đua nguoi Do Thai luu vong tro ve sau khi chinh phuc Babylon nam 539 TCN.


= Thoi co đai co đien =

Jericho đa tu cho la mot trung tam hanh chinh duoi thoi đe quoc Ba Tu cai tri bien thanh tai san tu cua Alexandros Đai đe tu nam 336 toi nam 323 TCN sau khi ong ta chinh phuc vung nay. Trong giua the ky thu 2 TCN, Jericho duoi che đo cai tri cua van minh Hy Lap, va tuong Bacchides nguoi Syria đa xay nhieu phao đai đe cung co viec phong thu khu vuc chung quanh Jericho chong lai su xam luoc cua quan Macabees (1 Macc 9:50). Mot trong cac phao đai nay, xay o loi vao thung lung Wadi Qelt, sau đo đa đuoc Herod Đai đe cung co lai va đat ten la Kypros theo ten me ong.
Ban đau Herod thue Jericho tu Cleopatra sau khi Marcus Antonius tang thanh pho nay cho nang nhu mot mon qua. Sau khi ho cung tu tu nam 30 TCN thi Augustus nam quyen kiem soat Đe quoc La Ma va trao cho Herod quyen tu do kiem soat Jericho. Che đo cai tri cua Herod giam sat viec xay dung mot nha hat kiem truong đua ngua (Tel es-Samrat) đe cho cac khach cua ong giai tri, va cac cau cong dan nuoc moi đe tuoi cho khu vuc ben duoi cac khoi đa cung xay mot dinh thu mua đong o Tulul al-Alaiq.
Vu sat hai bi tham Aristobulus III trong mot ho boi o Jericho – do su gia nguoi Do Thai-La Ma Josephus thuat lai – đa xay ra trong mot bua tiec do me vo nguoi Hasmoneus cua Herod to chuc. Sau khi xay dung cac dinh thu thi thanh pho nay khong chi la mot trung tam nong nghiep va mot nga tu đuong, ma con la noi nghi mua đong cho tang lop quy toc cua Jerusalem.
Herod đuoc con trai la Archelus ke vi, ong nay đa xay dung mot lang ke ben mang ten minh la Archelais, cho cac cong nhan nong truong trong cha la (Khirbet al-Beiyudat) cua ong cu ngu. Jericho o the ky thu nhat đuoc mo ta trong sach Đia ly cua Strabo nhu sau:

Jericho la mot đong bang bao quanh boi mot vung mien nui, theo cach doc thoai thoai ve phia minh nhu mot rap hat. Duoi đay la Phoenicon, cung đuoc tron lan voi tat ca cac loai cay trong va cac cay đay trai, mac du no gom chu yeu la cac cay co. Chieu dai cua no bang 100 san van đong va đuoc tuoi nuoc khap noi bang cac dong suoi. O đay cung la cung đien va Cong vien Balsam"

Mot nghia trang gom cac ngoi mo đuc trong đa thoi Herod va Hasmoneus nam o phan thap nhat cua cac vach đa giua Nuseib al-Aweishireh va Jebel Quruntul tai Jericho đa co tu nam 100 TCN toi nam 68 sau CN.
Cac Phuc am Kito giao ke rang chua Giesu đi qua Jericho va chua lanh mot hoac hai nguoi an xin bi mu va lam cho mot nguoi truong ban thu thue đia phuong ten la Zacchaeus (Da-Keu) an nan sam hoi cac viec lam khong trung thuc cua minh. Con đuong giua Jerusalem va Jericho la khung canh cho Du ngon Nguoi Samaria nhan lanh
Sau khi Jerusalem bi roi vao tay đoi quan cua Vespasianus nam 70 sau CN, thi Jericho suy tan nhanh, va nam 100 sau CN no chi con la mot thi tran nho co quan La Ma đon tru. Mot phao đai đuoc xay o đay nam 130 đa đong vai tro đan ap cuoc noi day Bar Kochba nam 133. Cac tuong thuat ve Jericho cua cac nguoi hanh huong Kito giao đuoc đua ra nam 333. Ngay sau đo dien tich xay dung cua thi tran bi bo hoang va mot Jericho thoi Byzantine, "Ericha", đuoc xay dung cach đo mot dam (1 + 1 ⁄ 2 km) ve phia đong, chung quanh đo thanh pho hien đai đuoc đat o giua. Kito giao bat re o thanh pho nay trong thoi Byzantine va khu vuc nay co đong dan cu. Mot so tu vien va nha tho đuoc xay dung, trong đo co tu vien thanh George cua Koziba xay nam 340 va mot nha tho mai vom cung hien cho thanh Eliseus. Cung co it nhat 2 giao đuong Do Thai giao đuoc xay dung trong the ky thu 6 sau CN. Cac tu vien bi bo hoang sau cuoc xam chiem cua nguoi Ba Tu nam 614.


= Thoi caliphate A Rap =

Jericho, bay gio la "Ariha", thuoc ve huyen Jund Filastin. Su gia Hoi giao A Rap Musa b. 'Uqba (d. 141 / 758) ghi rang khalip 'Umar đa đay ai nhung nguoi Do Thai va Kito giao o Khaybar vao Jericho (va Tayma).
Nam 659 tinh nay duoi quyen kiem soat cua Mu'awiya, nguoi sang lap trieu đai Umayyads. Nam đo, mot tran đong đat đa xay ra o Jericho va pha huy hau het thanh pho. Mot thap ky sau, nguoi hanh huong Arculf toi tham Jericho va thay thanh pho la mot đong đo nat, moi cu dan "Canaanite khon kho" cua thanh pho nay phan tan trong cac khu nha o chuot quanh bo Bien Chet.
Vi khalip thu 10 cua trieu đai nay, Hisham ibn Abd al-Malik, đa xay mot khu dinh thu lien hop goi la dinh thu cua Hisham khoang 1 dam o phia bac Tell as-Sultan trong nam 743, va 2 đen tho Hoi giao, mot san trong, cac san kham, cung nhung thu khac ma ngay nay van con co the nhin thay tai cho, mac du no đa bi pha huy tung phan trong tran đong đat nam 747.
Su thong tri cua trieu đai Umayyad cham dut vao nam 750 va tiep theo la su cai tri cua cac caliphates A Rap cua vuong trieu Abbasid va Fatimid. Nen nong nghiep đuoc dan thuy phat trien duoi su cai tri cua nguoi Hoi giao, đa tai xac nhan danh tieng cua Jericho nhu mot "Thanh pho cay Co" phi nhieu. Al-Maqdisi, nha đia ly A Rap, đa viet trong nam 985 rang: "nuoc cua Jericho đuoc coi la nhieu nhat va tot nhat trong toan vung nguoi Hoi giao. Co rat nhieu chuoi cung nhu cha la va hoa thi co mui thom phuc". Jericho cung đuoc ong ta coi la mot trong cac thanh pho chinh cua Jund Filastin.
Thanh pho nay hung thinh cho toi nam 1071 khi co cuoc xam lang cua Seljuk Turks, tiep theo la cac bien đong cua nhung cuoc Thap tu chinh. Nam 1179, nhung nguoi Thap tu chinh xay dung lai tu vien thanh George cua Koziba, o vi tri nguyen thuy cua no cach trung tam thanh pho 6 dam. Ho cung xay 2 nha tho khac va 1 tu vien hien dang cho thanh Gioan Tay gia, va đua viec san xuat cay mia vao thanh pho nay. Nam 1187, quan Thap tu chinh bi luc luong Ayyubid cua Saladin đanh đuoi sau chien thang cua ho o Tran Hattin, va thanh pho bi dan dan suy tan.
Nam 1226, nha đia ly A Rap Yaqut al-Hamawi noi ve Jericho: "Co nhieu cay co cung nhu cay mia va cay chuoi. Đuong mia tot nhat cua xu Ghaur đuoc lam o đay". Trong the ky 14, Abu al-Fida viet la co cac mo sulfur o Jericho, "noi duy nhat o Palestine".


= Thoi Ottoman (1517–1918) =
Trong nhung nam sau cua che đo cai tri Ottoman, Jericho la thanh phan cua waqf va imerat cua Jerusalem. Cac dan lang che bien cham nhu mot trong nhung nguon thu loi nhuan, su dung mot cai vac đac biet dung cho muc đich nay đuoc chinh quyen Ottoman tai Jerusalem cho muon. Trong phan lon thoi ky đe quoc Ottoman cai tri, Jericho chi la mot lang nho cua nong dan, de bi nhung nguoi Bedouin (du muc) tan cong. Trong the ky 19, cac hoc gia chau Au, cac nha khao co va cac nha truyen giao thuong toi tham Jericho. Cuoc khai quat đau tien o Tell as-Sultan đuoc thuc hien nam 1867, va cac tu vien thanh George cua Koziba đuoc xay dung lai va hoan thanh nam 1901 cung nhu tu vien thanh Gioan Tay gia hoan thanh nam 1904.


= The ky thu 20 =
Sau khi đe quoc Ottoman sup đo khi cham dut Chien tranh the gioi thu nhat, Jericho duoi Quyen uy tri cua Anh. Nguoi Anh đa xay cac phao đai o Jericho trong thoi Chien tranh the gioi thu hai voi su giup đo cua cong ty Solel Boneh cua Do Thai, va cac cau đuoc gan chat no đe phong su xam lang co the co cua luc luong đong minh Đuc.
Jericho bi vuong quoc Jordan chiem trong cuoc chien tranh A Rap-Israel 1948. Hoi nghi Jericho, do vua Abdullah to chuc voi su tham du cua hon 2.000 đai bieu Palestine nam 1948 tuyen bo "Hoang thuong Abdullah la vua toan coi Palestine" va keu goi "su hop nhat Palestine va nuoc Transjordan nhu mot buoc tien toi su thong nhat toan coi A Rap". Giua thap nien 1950, Jordan chinh thuc sap nhap cac cu dan o Bo Tay va Jericho thanh cong dan Jordan.
Jericho bi Israel chiem trong cuoc chien tranh Sau ngay nam 1967 cung voi phan con lai cua Bo Tay. Jericho la mot trong cac thanh pho đau tien đuoc trao cho Chinh quyen Palestine kiem soat nam 1994, phu hop voi thoa hiep Oslo. Nam 1994, Israel va chinh quyen Palestine ky mot thoa hiep chung chung đat nen tang cho nhung quan he kinh te giua Israel, Jericho va cac thanh pho khac duoi che đo tu tri cua Palestine.


= The ky thu 21 =
Nam 2001, trong thoi Second Intifada, Jericho bi Israel chiem lai. Ngay 14.3.2006, Cac luc luong Phong ve Israel phat đong "Cuoc hanh quan Bringing Home the Goods", trong đo ho bat giu 6 tu nhan trong mot nha tu o Jericho sau 10 gio vay ham. Nguyen nhan cuoc vay ham cua Israel la đe bat giu Ahmad Sa'adat, tong thu ky cua Mat tran Dan toc giai phong Palestine va 5 tu nhan khac vi viec am sat bo truong du lich Israel Rehavam Zeevi. Co it nhat 2 nguoi bi giet va 35 nguoi bi thuong trong vu va cham nay. Cuoc vay ham nay đa gay ra phan ung du doi cua cac thanh vien va nhung nguoi ung ho Mat tran Dan toc giai phong Palestine cung nhu cac phan tu khac cua To chuc Giai phong Palestine; ket qua la cac du kich Palestine đa tan cong bat coc cac cong dan Anh va chau Au o Bo Tay va Dai Gaza.
Sau khi luc luong Hamas tan cong mot khu lan can Dai Gaza chu yeu do thi toc Hilles lien ket voi Fatah cu ngu, đe tra đua cuoc tan cong cua thi toc nay vao luc luong Hamas giet chet 6 thanh vien cua ho, thi thi toc Hilles đa chuyen ve đinh cu o Jericho ngay 4.8.2008.


Đia ly Jericho nam o vi tri 258 met (846 ft) thap hon muc nuoc bien trong mot oc đao o Wadi Qelt trong thung lung Jordan. Suoi nuoc Ein es-Sultan gan đo cung cap 1.000 gallons nuoc moi phut (3.8 m³/min), tuoi đuoc khoang 2.500 mau Anh (10 km2) thong qua nhieu kenh đao va chay vao song Jordan cach đo 6 dam (10 km). Luong nuoc mua hang nam la 6,4 inch (160 mm), phan lon tap trung trong khoang tu thang 11 toi thang 2. Nhiet đo trung binh la 59 °F (15 °C) trong thang Gieng va 88 °F (31 °C) trong thang 8. Nhieu nang, đat nhieu phu sa, va luong nuoc suoi doi dao khien cho Jericho luon luon la noi đinh cu hap dan.


Khao co Cac khai quat khao co đau tien o đay do Charles Warren thuc hien nam 1868. Ernst Sellin va Carl Watzinger khai quat Tell es-Sultan va Tulul Abu el-'Alayiq tu nam 1907–1909 va nam 1911, con John Garstang khai quat tu nam 1930 toi 1936. Cac cuoc đieu tra rong rai su dung cac ky thuat hien đai hon đuoc Kathleen Kenyon thuc hien tu nam 1952 toi 1958. Lorenzo Nigro va Nicolo Marchetti đa lam mot cuoc khai quat gioi han nam 1997.


= Tell es-Sultan =
Noi đinh cu som nhat nam o Tell es-Sultan (hay đoi Sultan) ngay nay, cach thanh pho hien tai vai km. Trong tieng A Rap va tieng Hebrew, tell co nghia la "go đong" – cac lop lien tiep nha o đuoc dung len tren go đong qua thoi gian, la thong thuong cho cac noi đinh cu co o vung Trung Đong va Anatolia. Jericho la noi kieu mau cho Thoi đo đa moi truoc đo gom A va B.


= Thoi đai đo đa =
Thoi Epipaleolithic (giua thoi ky đo đa cu va thoi ky đo đa moi)— Viec xay dung tai đia điem nay xuat hien truoc khi phat minh ra nong nghiep, voi viec xay dung cac co cau van hoa Natuf bat đau som hon nam 9.000 truoc CN, ngay luc bat đau the Holocen trong lich su đia chat.
Noi đinh cu nay rong 40.000 met vuong, bao quanh bang mot buc tuong đa tu Thoi đo đa moi truoc đo gom A (8350–7370 truoc CN), voi mot cay thap bang đa o giua mot buc tuong. Cho đen nay đay la buc tuong co xua nhat tung đuoc phat hien, do đo cho thay mot so loai to chuc xa hoi. Đo thi nay co cac nha tron bang gach lam bang bun tron rom ra phoi nang, nhung khong co quy hoach đuong pho. Can tinh cua cu dan va so luong (cu dan) (mot so nguon noi co 2.000–3.000 cu dan) cua Jericho trong Thoi đo đa moi truoc đo gom A van con đang tranh cai, mac du đa biet la ho đa thuan hoa đuoc lua mach cung, lua mach va đau hat cung san bat cac thu hoang.
Trong Thoi đo đa moi truoc đo gom B (7220 toi 5850 nam truoc CN), cac cay thuan hoa o đay đuoc mo rong. Co the ho đa thuan hoa cuu. Ro rang viec tho cung co lien quan đen viec bao quan hop so cua con nguoi, voi cac net tren khuon mat tai tao tu thach cao va trong mot so truong hop co đat vo so vao hoc mat.
Sau giai đoan đinh cu o Thoi đo đa moi truoc đo gom A, co viec gian đoan đinh cu trong nhieu the ky, sau đo viec đinh cu trong Thoi đo đa moi truoc đo gom B đuoc thanh lap tren be mat đa xoi mon cua tell (go đong). Kien truc bao gom cac nha thang lam bang gach bun tren nen đa. Cac gach bun co dang o banh mi voi ngon tay cai in sau đe giup cho viec ket dinh giua 2 vien gach đuoc de dang. Khong mot nha nao đuoc khai quat con nguyen ven. Thong thuong, nhieu phong tum lai xung quanh mot san o giua. Co mot phong lon (6,5 m × 4 m (21,33 ft × 13,12 ft) va 7 m × 3 m (22,97 ft × 9,84 ft)) ben trong chia thanh cac ngan nho, phan nho con lai, co le đuoc su dung đe chua đo. Cac phong đeu co san terrazzo mau đo hoac hong lam bang voi. Mot so vet in cua chieu tham lam bang lau say hoac cay bac đuoc bao ton.Cac san co nen bang đat set.
Kathleen Kenyon giai thich rang mot nha nhu mot noi thieng lieng. No co mot hoc trong tuong. Mot cot bi sut me bang đa nui lua đuoc tim thay o gan đo co the vua hop khit voi hoc tuong nay.
Nguoi chet đuoc chon duoi san nha hoac trong đong gach vun o cac nha bo hoang. Co nhieu cho mai tang tap the. Khong phai tat ca nhung bo xuong hoan toan an khop voi nhau, đieu đo co the chi cho thay co mot thoi gian phoi bay truoc khi chon cat. Mot noi chua so nguoi co 7 so. Cac ham bi thao ra va mat đuoc phu bang thach cao; cac đong tien bang oc đuoc gan vao hoc mat. Tong cong co 10 so đuoc tim thay. Cung tim thay cac so đap khuon o Tell Ramad va Beisamoun.
Cac vat tim thay khac gom đa lua, chang han cac đau mui ten, cac luoi liem co rang nho, cac dao khac (tro), cac cai nao, vai tranchet axe (mot loai riu bang đa), obsidian tu nguon khong ro. Cung co cac coi xay quay tay bang đa, cac hammerstones. Cac vat đuoc phat hien khac gom cac bat, đia đeo bang đa voi mem, cac ong quan soi lam bang đa, cac tuong bang thach cao co dang nguoi đuoc cach đieu hoa, phan lon bang kich thuoc nguoi that, cac tuong nho bang đat set hinh nguoi bien thanh con vat cung cac vo va hat malachite.
Trong cuoi thien nien ky thu 4 truoc CN, Jericho bi chiem đong trong thoi ky đo đa moi 2 va đac điem chung cua cac di vat o noi đay lien ket no ve mat van hoa voi cac noi thuoc thoi ky đo đa moi 2 o Syria va cac nhom mien Trung Euphrates. Lien ket nay đuoc hinh thanh boi su hien dien cua cac nha lam bang gach bun thang va cac san nha thach cao la đac trung cua thoi đai nay.


= Thoi đai đo đong =
Trong thoi đai đo đong giua, Jericho la mot thanh pho nho noi bat cua vung Canaan, đat toi muc đo thoi đai đo đong lon nhat trong giai đoan tu nam 1700 đen 1550 truoc Cong nguyen. Duong nhu no đa phan anh qua trinh đo thi hoa lon hon trong khu vuc tai thoi điem đo, va co lien quan đen su gia tang cua Maryannu, mot giai cap quy toc su dung xe ngua lien quan đen su noi len cua nha nuoc Mitanni o phia bac. Kathleen Kenyon cho rang "...Co the thoi đai đo đong giua la thoi ky thinh vuong nhat trong toan bo lich su cua Kna'an.... Cac viec phong thu... thuoc vao mot thoi đai kha cao trong thoi ky đo" va co "mot lop đa xay ben ngoai lon... mot phan cua mot he thong phong thu phuc tap" (pp. 213–218). Thoi đai đo đong oJericho roi vao the ky thu 16 TCN o cuoi thoi đai đo đong giua, cac di vat tu tang pha huy cua thanh pho ky IV đuoc đinh tuoi bang cac-bon co nien đai tu nam 1617-1530 TCN. Đang ke viec đinh tuoi bang cac-bon khoang nam 1573 TCN đa xac nhan tinh chinh xac cua viec đinh tuoi phan tang bang cac-bon khoang nam 1550 Kenyon.


= Cac giao đuong Do Thai giao =
Giao đuong Do Thai giao Jericho trong cung đien mua đong hoang gia Maccabe co tu nam 70-50 truoc CN. Mot giao đuong o Jericho tu cuoi the ky thu 6 hoac đau the ky thu 7 sau CN đuoc phat hien nam 1936 va đuoc đat ten la Shalom Al Israel ("binh an cho Israel"), theo phuong cham chinh bang tieng Hebrew o san ghep kham cua no. No đuoc Israel kiem soat sau cuoc Chien tranh 6 ngay, nhung sau khi trao quyen kiem soat Jericho cho Chinh quyen Palestine theo Thoa uoc Oslo, thi no tro thanh nguon cua su xung đot. Vao đem 12.10.2000, giao đuong nay đa bi nhung nguoi Palestine pha hoai bang viec đot cac sach thanh va cac thanh tich cung pha hong san ghep kham.
Giao đuong Na'aran, mot kien truc khac tu thoi Byzantine, đuoc phat hien o ngoai o phia bac Jericho nam 1918. No it noi tieng hon giao đuong Shalom Al Israel, nhung co mot san ghep kham lon hon va o trong tinh trang tuong tu.


Dan so Dan so đa thay đoi nhieu tuy thuoc vao nhom sac toc troi hon va che đo cai tri trong vung tu tren 3.000 nam qua. Trong cuoc đieu tra đat đai va dan so cua Sami Hadawi nam 1945, Jericho co 3.010 cu dan, trong đo 94% (2.840 nguoi) la nguoi A Rap, 6% (170 nguoi) la nguoi Do Thai.
Trong cuoc đieu tra dan so đau tien do Phong thong ke trung uong Palestine thuc hien nam 1997, dan so cua Jericho co 14.674 nguoi, trong đo nhung nguoi di cu Palestine chiem ty le 43.6% tuc 6.393 nguoi. Tinh theo gioi tinh thi thanh pho co 51% nguoi nam va 49% nguoi nu. Dan so Jericho con rat tre, khoang gan mot nua (49.2%) cu dan duoi 20 tuoi. So nguoi tu 20 toi 44 chiem 36,2%, con 10,7% tu 45 toi 64 tuoi, va 3,6% tren 64 tuoi.
Can cu tren cac du đoan cua Phong thong ke trung uong Palestine, Jericho hien nay co so dan Palestine A Rap tren 20.000 nguoi. Thi truong hien tai la Hassan Saleh, mot cuu luat su.


Cham soc suc khoe Thang 4 nam 2010, Co quan Phat trien quoc te cua Hoa Ky (USAID) đa tai tro khoan tien 2,5 trieu dollar My cho du an lam moi lai hoan toan Benh vien cua chinh phu o Jericho.


= Cac thanh pho ket nghia =
 Campinas o Brasil
 Pisa o Y (tu 2000)
 Lyon o Phap
 Calipatria, California o Hoa Ky
 Iasi o Romania
 Lærdal o Na Uy(tu 1998)


Tham khao va chu thich = Cac sach =


Lien ket ngoai Jericho (Ariha) - History Luu tru ngay 10 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine Studium Biblicum Franciscum - Jerusalem.
Telepherique & Sultan Tourist Center
Jericho Municipality Official Website
Jericho Municipality Official Website Historical site Luu tru ngay 17 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Resources on Biblical Archaeology Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2005 tai Wayback Machine
Jericho: Tel es-Sultan Luu tru ngay 13 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
The walls of Jericho fell in 1550 BCE