Sikh giao (tieng Anh: Sikhism ; tieng Punjabi: ਸਿੱਖੀ, Sikkhi), con đuoc goi la Tich-khac giao, Sich giao, đao Sikh hay đao Sich, la mot ton giao An Đo do Guru Nanak sang lap vao the ky 15 tai vung Punjab, truyen day nhung giao ly cua Guru Nanak  (nguoi lap đao va cung la guru đau tien) va 10 vi guru khac truyen lai (nguoi cuoi cung thanh thanh trong Guru Granth Sahib).
Nhung khai thi cua Guru Nanak va cac Guru tiep theo (cung voi nhung Thanh Hindu hien đai va cac vi Thanh Hoi giao khac), đuoc Guru viet thanh nhung cau tho trong kinh thanh cua đao Sikh, Guru Granth Sahib. Cac tin đo cua đao Sikh (goi la nguoi Sikh) coi Guru Granth Sahib la loi truc tiep cua Thuong đe: thuc vay, trong rat nhieu cac cau tho, Guru Nanak đa tuyen bo tuong tu nhu vay (Khi Ngoi Loi tu Chua toi toi, Oh Lalo, vi vay toi đa thuat lai loi nay, Guru Nanak, trang 722 cua Guru Granth Sahib). Khong giong nhu kinh thanh cua cac ton giao lon khac tren the gioi, noi chung la đuoc cac tin đo cua ton giao bien soan ra chu khong phai boi cac vi tien tri; cac cau trong Guru Granth Sahib đuoc viet theo the tho bat chuoc cac raga co đien khac nhau, đuoc Sikh Guru tu minh sang tac, mot khia canh ma đa đuoc cac nha su hoc va hoc gia nhan manh trong khi thao luan ve tinh xac thuc cua nhung loi giang cua cac tien tri khac nhau cua the gioi ma chung ta đa biet ngay nay.
Trong so nhung tru cot chinh cua đao Sikh đuoc cac Guru đao Sikh thanh lap la viec thuc hanh Naam Jaap (chiem nghiem & Thien đinh ve nhung loi noi cua Guru Granth Sahib nhu la mot phuong tien thiet yeu đe khai thac tinh ton giao va hop nhat voi Đang sang tao); Đuc tin va su tho phuong cua Đang Toan Nang Thuong đe (la nguoi toi cao, o moi noi, manh me va trung thuc tuyet đoi, vo sac (Nirankar), khong so hai (Nirvair), khong thu han (Nirbhau), duy nhat, tu ton tai, khong the hieu tron ven, va la Đang Tao Hoa cua tat ca moi thu (Karta Purakh), va Satnam, su that vinh cuu tuyet đoi); Binh đang cho tat ca moi nguoi khong phan biet giai cap, tin nguong, mau da, gioi tinh cua ho; Tham gia vao cac Hoat đong tu thien phuc vu nhan loai (Sewa) va cau nguyen hang ngay cho su thinh vuong cua tat ca chung sinh (Sarbat da bhala); va Song mot đoi song chan that va trung thuc.
Theo cac tac pham cua SGPC (co quan quan ly chinh cua noi tho phuong đao Sikh) pho bien, sau đay la cac thuoc tinh nguyen tac cua đao Sikh:

Mot ton giao thuc te va đon gian, o cho no khong thuc đay mot cong thuc nhat đinh cua niem tin, va khong tin vao loi noi đon thuan. Hon nua, nguoi theo đao Sikh tin rang ton giao khong đanh đong voi viec đi hanh huong mieu, mo, hoac song mot đoi song khac kho cua nhung hanh gia kho hanh. Thay vao đo, no ham y song cuoc song hang ngay cua ban, trong khi tap trung vao viec xay dung ca tinh cua ban, vi hoa hop thien tinh la khong the voi mot noi tam khong trong sang.
Mot ton giao pho quat, tin tuong vao su binh đang cua tat ca chung sinh, khong phan biet đang cap, tin nguong, gioi tinh, quoc tich va ton giao cua ho. Trong kinh thanh cua đao Sikh, Guru Granth Sahib, Guru đa đua vao ca nhung cau tho thieng lieng cua nguoi Hindu va Hoi giao đe thiet lap mot vi du đien hinh. Guru Nanak cung bat đau truyen thong Langar, mot nha bep cong đong o tat ca nhung thanh đuong cua đao Sikh-Gurudwaras, trong đo tat ca moi nguoi, du cao hay thap, giau hay ngheo, ngoi lai voi nhau ma khong co bat ky su phan biet nao. Guru Nanak cung nhan manh va đac biet khang đinh su binh đang cua phu nu (Tai sao goi đan ba la xau xa, khi nha vua cung đuoc sinh ra tu ho? Neu khong co nguoi phu nu, thi se khong co ai ca, Guru Nanak noi o trang 473 trong Guru Granth Sahib).
Tu bo tat ca cac nghi thuc, hinh thuc: Theo đao Sikh, nghi le nhu nhung cuoc hanh huong, nhin an nhin uong, v.v..., khong co tinh tam linh. Guru Nanak noi, noi toi hanh huong la Loi, chiem nghiem va kien thuc thieng lieng trong toi. Sam hoi, an chay, kho hanh, bo thi tat ca đeu kem hon so voi su that; hanh đong đung la vuot troi so voi tat ca.
Mot ton giao dua vao niem tin va su lac quan: đao Sikh tin vao Karma, va cung tin rang an sung (Nadar) cua Guru hay Thien Chua co the xoa karma xau trong qua khu va tao đieu kien tro ve voi Đang sang tao. Mot nguoi Sikh luon luon phan đau đe đuoc o trang thai Charhdi Kala (mot trang thai tinh than lac quan va vui ve, khong so hai, ghen ghet hay han thu), ma chi co the đat đuoc voi mot niem tin tuyet đoi vao ten cua Thien Chua. Nhu mot phan cua loi cau nguyen hang ngay, nguoi Sikh cau nguyen cho su thinh vuong cua toan nhan loai.
Mot ton giao dan chu: Guru thu muoi, Guru Gobind Singh đa trao tham quyen cua ton giao Sikh cho nguoi Panth (nguoi Sikh). Bat ky quyet đinh Sangat (hoi thanh) đua ra đeu đuoc coi toi cao trong đao Sikh.
Sikh giao la ton giao lon thu nam tren the gioi, voi khoang 30 trieu tin đo.


Nguon goc ten goi Trong tieng Punjab, "Sikh" co nghia la "hoc tro", hoac "mon đe", con nhung nguoi Sikh la "hoc tro cua cac Guru". Đao Sikh khong co cac giao chuc, nhung trong cac gurdwara (đen tho cua đao Sikh) thuong co nhung nguoi co kha nang đoc đuoc Sach kinh, goi la Granthi, đung ra trong coi viec đao. Tuy nhien, ho khong phai la chuc sac ton giao.


Lich su hinh thanh va phat trien Duoi Vuong quoc Hoi giao Delhi (1206-1526), An Đo thuong xuyen bi phan liet ve lanh tho va chinh tri boi cac thu linh Hoi giao chia nhau cam quyen o cac đia phuong va nhieu lan bi quan Mong Co tan cong xam luoc, nhat la o vung Tay Bac rong lon. Ben canh đo, nguoi Hoi giao cai tri lai thuc hien chinh sach phan biet ton giao. Ho danh nhieu uu ai, quyen loi ve chinh tri, kinh te cho tin đo Hoi giao cung tuc la han che quyen loi cua cac ton giao khac, trong đo co đong đao tin đo An giao. Cung voi nhung ly do khac ve kinh te, xa hoi đa dan đen phong trao đau tranh cua cac giao phai o An Đo. Nhung nha tu tuong cua cac phong trao nay đeu phu nhan su phan chia đang cap, đoi binh đang cua moi nguoi truoc than linh va chu truong khong phan biet biet đia vi xa hoi va ton giao, tin nguong. Trong boi canh lich su đo, Guru Nanak đa sang lap ra đao Sikh vao đau the ky 16 tai bang Punjab thuoc mien Bac An Đo cung chung song hoa binh voi cac ton giao khac đa co o An Đo nhu An Đo giao, Jaina giao (Ky Na giao), Phat giao, Hoi giao, Thien Chua giao, Do Thai giao. Đao Sikh đuoc xem nhu mot ton giao cai cach, ra đoi tren co so tiep nhan tu tuong, giao luat, le nghi cua cac ton giao đa co o An Đo nhu An Đo giao, Hoi giao, Phat giao.
Guru Nanak sinh nam 1469 trong mot gia đinh thuoc đang cap thu hai, Ksatriya (bao gom vua chua, quy toc, tuong linh) thuoc bo toc Bedi tai lang Talwandi gan Lahore. Tu nho, ong đuoc giao duc la mot nguoi theo An giao. Tuy nhien, do anh huong tu nguoi cha, nguoi đa tung lam viec cho ong chu lang la nguoi Hoi giao (Muslim), Nanak som tiep nhan va tinh thong ca An giao (Hindu) lan Hoi giao (Muslim). Luc nho, ong la mot đua tre rat thong minh, sung đao va đay trien vong, co the tranh luan cung voi cac đao su cua cac giao phai nham giai đap moi thac mac ve tin nguong ton giao noi chung. O tuoi 16, Nanak tro thanh mot quan chuc chinh phu va đuoc lam quen voi the gioi Hoi giao rong lon, gap go nhieu nhan vat uyen bac va huyen hoc nhung van khong co đuoc cau tra loi thich đang cho van đe tin nguong, vi the ong van tiep tuc theo đuoi tim kiem đao ly rieng cho chinh minh. Nam 19 tuoi, mac du đa tan tam voi đoi song cau nguyen va thien đinh, nhung ong van cuoi vo va co đuoc hai nguoi con trai. Sau khi lap gia đinh, ong đa chuyen đen Sutanpur song cung voi nguoi anh re mot thoi gian. Tai đay, ong va mot nhom nguoi nua, đa cung nhau tu hop vao moi buoi sang va buoi chieu đe đoc kinh cau nguyen va thien đinh, dan dan so nguoi đi theo nay cang đong tao thanh mot cong đong lon đe roi chinh thuc tro thanh mot cong đong Sikh giao, co he thong to chuc đuoc cong nhan vao nam 1521. Chinh o tai Sutalpur, Guru Nanak đa trai qua su "thuc nghiem tam linh", chung đat đuoc mot vai su huyen bi, va mot trong nhung chung nghiem đo đa đuoc Guru Nanak lay lam nguyen tac chi đao cho đao Sikh, khi đo ong noi: "Khong co Hindu cung khong co Islam, vi the toi se theo con đuong cua ai? Toi se theo con đuong cua Thien Chua, Chua troi khong phai Hindu giao cung chang phai Islam giao, va con đuong toi theo la con đuong cua Chua".
Cho rang minh la nguoi đuoc Chua Troi chon mac khai đe cuu giup nhan loai, Nanak đa tu quan va tro thanh nha truyen giao đi thuyet giang khap An Đo, Hy Ma Lap Son (Himalaya), Tay Tang (Tibet), Ceylon (Sri Lanka) cho tan đen thanh đia Hoi giao Mecca tai A Rap Xe Ut. Ong đa tham vieng nhieu trung tam cua Hoi giao, An giao va Phat giao, thuyet giang ve mot ton giao khong chuong hinh thuc, va cho rang "gia tri cua con nguoi quan trong hon đia vi hoac giai cap, hay noi đung ra la tinh than (tam linh) ben trong quan trong hon nghi thuc ben ngoai". Trong tu tuong giao huan cua Nanak, ong luon khuyen con nguoi hay "tim chan ly o chinh ben trong ban than minh", (ben trong cai tam đa đuoc đong nhat voi Thien Chua, Chan Su (Sat Guru). Đay la tu tuong cot loi cua đao Sikh, la trang thai ton giao tai tam cua con nguoi.
Ton chi cua đao Sikh la ‘Nhat than giao’ chi tho duy nhat mot vi than la Chua Troi – nguoi đa tao ra vu tru va con nguoi, va la đang toi cao trong tat ca cac ton giao. Cho tho tu cua đao Sikh goi la Gurdwara, theo tieng Punjab nghia la ‘Nha cua Đuc Chua Troi’ cung la ‘cong vao Guru’. Sach kinh thuong cau nguyen cua đao Sikh goi la Adi Granth, con goi la Guru Granth Sahib; chu viet trong kinh goi la Gurmukhi; va loi cua kinh goi la Gurbani. Đao Sikh khong co cac chuc sac nhung lai co nhung con nguoi voi cac trach nhiem khac nhau goi la Granthi va Giani. Gianthi la nhung nguoi trong coi viec đao trong cac đen tho Gurdwara, co bon phan đoc kinh Guru Granth Sahib va huong dan cac buoi cau kinh hang ngay. Trong khi đo, Giani la hoc gia va la nguoi rat thong thao ngon ngu va van hoc Punjab. Ho co trach nhiem giang giai cho cac tin đo hieu đuoc noi dung va y nghia trong sach kinh, tuy nhien, tat ca ho khong phai la chuc sac ton giao. Nghi thuc cau nguyen trong cong đong nhung nguoi theo đao Sikh la ngay hai lan (sang va toi), chu yeu bao gom su thien đinh va nhung bai hat ca tung cua cac Gurus. Trong đo, Sodar va Arati đuoc tung vao buoi chieu va Japti thi đuoc tung vao buoi sang som duoi su huong dan cua cac Granthi.
Trong thoi gian tri vi (1556-1605) cua Akbar Đai đe giau long khoan dung ton giao, đao Sikh nhan đuoc su khich le đang ke vi tu tuong ton giao cua nha vua tuong đong voi tu tuong Sikh giao nham thuc hien su hoa đong ton giao hay đoan ket ton giao. Nhieu cong trinh kien truc, nghe thuat van hoa cua Sikh giao đa đuoc xay dung. Guru Ram Das (1534 – 1581) tan dung so đat ma hoang đe Akbar ban tang, đa xay thanh mot ho nuoc hinh vuong rong lon goi la "Amristar" (Ho ruou tien hay la ho mat hoa); chinh giua mat ho co mot ngoi đen đuoc lam bang vang do chinh con trai cua Guru Ram Das, Guru Arjan xay dung. Va the roi mot đo thi lon, ten goi Punjab đuoc hinh thanh, noi đay đuoc coi la thanh đia cua Sikh giao. Ben canh đo, Guru Arjan cung đuoc biet đen la nha bien soan bo thanh kinh đau tien ‘Adi Granth’ va đa thiet lap mot he thong thu nhap thue tu nhung tin đo Sikh giao cho nhung cong viec tu thien. Đao Sikh thoi bay gio ngay cang co nhieu uu the mai cho đen đoi Guru Teg Bahadur (1621-1675), nguoi đa bi hoang đe Aurangzeb hanh hinh ma khong ro ly do. Hanh đong nay đa lam cho nhung nguoi theo đao Sikh tu mot đao gia cai cach von binh lang tro thanh mot giao phai kieu hung gom nhung con nguoi san sang quyet chien, "tu vi đao" (đay la mot đac điem cua ton giao noi chung ma S. Freud, V.I. Lenin... đa chi ra) duoi su lanh đao cua Guru Govind Singh, nguoi luon san sang đau tranh đe bao ve đao giao (con trai cua Guru Teg Bahadur).
Guru Govind Singh tuan thu voi nhung gi Guru Nanak đa day. Ngoai ra, ong con cung co giao đo cua minh bang cach lap ra kieu rua toi khai tam bang thanh kiem va đat ra mot so quy le phu hop cho mot đao quan. Ong chiu trach nhiem day do va hun đuc long dung cam chien đau cho tin đo đao Sikh, nham bao đam tinh song con cho đao giao nay. Ong keu goi nhung nguoi Sikh cung chi huong la Khalsa (tieng A Rap la Khalas, nghia la tinh khiet, thuan tuy) va chi dan ho gan them thanh to Singh (co nghia la su tu) vao cuoi ho ten nham đe nhan manh ban tinh quan đoi trong ho. Cac Khalsa phai tuan theo gioi luat rieng vi du nhu khong đuoc hut thuoc la, ngoai tinh va an thit cac con vat đuoc đem hien te.
Du chi la mot nhom thieu so nhung Khalsa co tam anh huong sau rong đen toan bo cong đong Sikh giao. Nguoi Sikh thuong mang tren minh 5 dau hieu aston giao đe chung to su trung thanh voi giao ly cua đao Sikh. Ca nam dau hieu đeu đuoc bat đau bang chu cai K nen đuoc goi la ngu Ks – (1) kesh (khong cat toc va rau), (2) kanga (luoc go), (3) kachs (quan mac trong), (4) kara (vong kim loai), va (5) kirpan (cay kiem nho). Bieu tuong cua Sikh giao la la co hinh tam giac mau vang cam, gom co 3 bieu vat phoi hop voi nhau: (1) Khanda – con dao gam hai luoi tuong trung cho su tu do va cong ly, (2) Chakar – hinh tron, cho thay su can bang giua 2 luoi guom, the hien tinh đon nhat, chi co mot than va (3) kirpans – gom hai luoi guom cong, mot đai dien cho ton giao, la quyen nang cua Chua (Chan Su), va cai kia đai dien cho the su cung la nang luc cua Chua, nguoi thong lanh tin đo đao Sikh. Va Ek Onkar la thanh ngu cua đao Sikh co nghia la "Duy nhat mot Chua" đuoc viet bang tieng Punjab xuat hien o ben ngoai cua cac ngoi đen Sikh giao.
Đao Sikh la mot ton giao cai cach, ra đoi tren co so tiep nhan giao ly, giao luat... cua cac ton giao o An Đo nhu An giao, Hoi giao..., nen tu tuong cua no co nhieu điem tuong đong voi cac ton giao ke tren nhung van co cai rieng, cai đa tao nen ban sac khong the tron lan cua đao Sikh voi cac ton giao khac.


Cac tu tuong co ban cua Sikh giao Adi Granth (First Book) va Dasam Granth (Book of Tenth King) la thanh kinh cua nhung nguoi theo đao Sikh. Adi Granth do Guru thu nam Arjan bien soan dua tren nhung tai lieu đa đuoc cha cua ong bien soan va suu tap. Adi Granth đuoc viet bang chu Gurmukhi (chu nay co nhung net gan giong voi mau tu cua tieng Phan va chia lam 6 phan: (1) Japji: gom co nhung bai kinh cua Guru Nanak, đuoc dung trong le cau nguyen sang sau khi tam. (2) So Daru: nhung bai kinh đuoc dung trong le cau nguyen buoi chieu. (3) So Purkhu. (4) Sohila: la bai kinh cau nguyen truoc khi ngu. (5) Rag: phan nay co ca thay 31 phan đoan tao thanh phan chinh yeu cua quyen kinh. (6) Bhog: co 13 chuong đuoc tung vao nhung buoi le khac nhau. Rieng Dasam Granth la tap sach bo sung cho bon kinh Adi Granth do Guru thu muoi cung la vi Guru cuoi cung Govind Singh bien soan. No đuoc viet bang tieng Hindi, gioi thieu nhung luat le quy đinh do chinh Guru Govind Singh đat ra.
Adi Granth cung goi la "Granth Sahib," hoac "Darbar Sahib," la quyen kinh chinh yeu đuoc hau het moi nguoi ton kinh luon đuoc giu gin tran trong trong đen tho lon Amristar. Adi Granth trinh bay nhung giao đieu ma Guru Nanak va 9 vi Guru The to khac truyen lai, mo đau bang Mool mantar la nhung loi ma Guru Nanak dung đe mo ta ve Chua troi, va cung la khai niem co ban cua đao Sikh ve Chua troi noi chung. Noi dung chu yeu the hien su thong nhat cua Chua troi, ma cot loi cua Chua troi la su that (SAT NAAM), va la cai noi tai cua moi bieu hien sang tao. Đao Sikh, do đo, la mot đon than giao, nghia la chi tin va ton tho duy nhat mot vi than đo la Chua troi (IKONKAAR). Chua troi tao ra vu tru, su ton tai cua vu tru phu thuoc vao y chi cua Chua troi (KARTA PURKH). Chua troi vuot ra ngoai pham vi sinh, tu (AJOONI), khong co hinh thu, khong co gioi tinh, chua bao gio va se khong bao gio mang hinh dang con nguoi tren Trai Đat. Chua troi khong co long han thu (NIR VAIR) hay so hai (NIR BHAU) ma luon tran ngap su yeu thuong. Nguoi đa, đang va se ton tai mai mai. Chua troi đen voi nhan loai tren toan the gian thong qua loi noi đuoc phat ra boi cac Guru đuoc the hien duoi hinh thuc cac shabads. Va Chua luon ngu o trong long cua moi chung ta, moi mot nguoi nam hay nu đeu phai tim Chua trong chinh ban than minh.
Tu tuong nay đua Đao Sikh đen mot trang thai goi la ton giao tai tam cua cac ca nhan nhu đa đe cap o tren. Tu tuong nay tuong đong tu tuong "long tin noi chinh minh" cua Martin Luther, nguoi đa sang lap ra đao Tin Lanh (Protestantisme).
La mot cong đong lon đa cai cach trong An Đo giao, giao ly cua đao Sikh it nhieu co nhung điem gan giong voi tu tuong An giao, chang han nhu nhung khai niem ve luan hoi (samsara) va nghiep bao (karma). Đao Sikh cho rang, muc đich trong cuoc song cua con nguoi la thoat ly sinh, tu va hop nhat voi Chua troi, va theo ho, muc đich nay co the đat đuoc bang cach nghe theo loi day cua bac đao su (Sat Guru – True guru), suy ngam ve thanh ly va lam tat ca cac cong viec thien va phuc vu moi nguoi. Đoi voi cac tin đo đao Sikh, thien đuong chinh la the gioi nay! Thien nghiep co nghia la su tai sinh lam lai than con nguoi; con tai sinh lam suc sanh thi giong nhu o trong đia nguc, đo la ket qua do ac nghiep ma ra.
Tuy nhien, trung thanh voi ton chi, chi tin va ton tho duy nhat mot vi than, tin đo đao Sikh cam khong đuoc ton tho nhieu than, khong sung bai, khong hanh huong đen cac đien tho lon cua Hindu va thuc hanh cac nghi le mu quang. Ho khong chap nhan phuong thuc song thu đong, thoat tuc, tro thanh tu si hoac chon loi song an dat đe tron tranh đoi song thuc tai. Trong tu duy cua nhung nguoi theo đao Sikh, viec giai thoat hay khong đuoc giai thoat trong cuoc đoi nay la do minh. Ho cho rang, moi mot con nguoi can phai tu than ngay trong cuoc song hien tai, va vuot len nhung vat va kho khan trong cuoc song hang ngay bang cach khac phuc nam tat xau luon tiem tang trong chinh moi con nguoi; đo la dam duc, san han, tham lam, co chap (chap thu) va tu kieu (nga man).
Trong đao Sikh, nguoi phu nu rat đuoc coi trong, va quan niem cua ho ve nguoi phu nu co phan nao đong tinh voi quan niem đa the cua Hoi giao "Chung ta đuoc sinh ra tu nguoi phu nu, Nguoi phu nu đa mang thai chung ta, chung ta đinh hon va ket hon voi phu nu. Chung ta lam ban voi nguoi phu nu, va nho nguoi phu nu noi giong moi đuoc noi doi. Khi mot nguoi phu nu chet, chung ta lai ket hon voi nguoi khac, chung ta rang buoc voi the gioi qua nguoi phu nu. Vay tai sao chung ta lai noi đieu khong tot ve nguoi phu nu, nhung nguoi đa sinh ra cac vi Vua chua? Nguoi phu nu do chinh nguoi phu nu sinh ra, chang co mot ai đuoc sinh ra ma khong co nguoi phu nu. Duy nhat Chua troi la khong phai do nguoi phu nu sinh ra" (Guru Nanak, Var Asa). Đao Sikh nhan manh su binh đang ve xa hoi va gioi tinh, cho rang nam va nu đeu đuoc coi trong nhu nhau, phan đoi tuc giet be gai so sinh hoac tuc thieu song nguoi vo cung voi nguoi chong đa chet, trai lai cho phep nguoi goa phu tai hon. Cac tin đo đao Sikh tin rang, muon đat toi cuoc song tot đep thi can phai luon giu đuc tin trong trai tim, khoi oc, phai lam viec cham chi va trung thuc, phai co long hao tam bo thi cho tat ca moi nguoi. Song biet chia se voi moi nguoi cung la mot trach nhiem xa hoi ma nhung nguoi theo đao Sikh can phai biet, moi mot ca nhan can nen giup đo nhung nguoi co nhu cau thong qua cong viec tu thien.


Nhan đinh Su khung hoang ve chinh tri, bat binh đang ve ton giao, phan biet nang ne ve đang cap trong xa hoi,... vao giai đoan cuoi Vuong trieu Hoi giao Đeli la nhung tien đe co ban dan đen su ra đoi cua đao Sikh vao đau the ky 16 o An Đo. Đieu nay chung ta thay co su tuong đong trong su ra đoi cua Kito giao, cua đao Tin Lanh va mot so ton giao khac.
Tu tuong cung nhu cach hanh đao cua đao Sikh co nguon goc tu cac ton giao o An Đo luc bay gio ma ro nhat la An Đo giao va Hoi giao nhung lai mang tinh nhan van hon, gan gui hon voi con nguoi, đe cao "gia tri cua con nguoi quan trong hon đia vi hoac giai cap" hay "tim chan ly o chinh ben trong ban than minh"; cung nhu cach to chuc ton giao va hanh đao đon gian hon, cho phep tin đo de thuc hien. Đay chinh la điem cai cach cua Sikh giao nham đap ung nhu cau tam linh cua nguoi An luc bay gio.
Von la mot ton giao hoa binh, chong lai su bat binh đang ve ton giao va đang cap o An Đo nhung tu sau su kien Guru Teg Bahadur bi hoang đe Aurangzeb hanh hinh (1675), đao Sikh đa đi đen cho tao ra mot đang cap lanh đao than quyen va quan su, mot kieu giao đoan chien đau gom nhung phan tu "tinh khiet va thuan nhat" tuc cac Khalsa đe cuoi cung thuyet giao ve thanh chien va lap ra mot kieu rua toi khai tam bang thanh kiem (chiu anh huong cua Hoi giao).
Đao Sikh hien la mot trong nhung ton giao co anh huong rat lon đen đoi song va tu tuong cua nguoi dan An Đo, voi khoang hon 23 trieu tin đo, trong đo 90% song o tieu bang Punjab va khoang hon 1 trieu tin đo song o Anh va cac thuoc đia cu cua Anh. Mac du dan so theo Sikh giao khong bang dan so theo An Đo giao nhung ho la mot cong đong gan bo va thinh vuong voi su lien ket van hoa, ton giao manh me, co khuynh huong vuon toi mot nha nuoc Sikh đoc lap tu chu nhung van dung hoa, voi mot ban sac rieng biet cua đao Sikh.


Muoi vi guru Co mot luu y nho can nen biet trong quyen ke vi Gurus cua đao Sikh la tu sang to Nanak đen Guru thu tu Ram Das thi viec ke thua la dua tren pham chat va nang luc cua chinh vi Guru tuong lai. Tuy nhien, tu Guru thu nam Arjan đen vi guru cuoi cung Govind Singh thi quyen ke vi đon thuan la cha truyen con noi. Đieu nay dan đen ly do tai sao mot so Guru truyen tiep đa tiep nhan nhieu ly thuyet co ve nhu khac xa voi y tuong nguyen ban cua Guru Nanak. Mac du vay, tat ca cac vi Gurus đa cung co va phat trien đao Sikh ngay mot lon manh.


Tham khao Đoc them Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), Sikh Twareekh, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2008.
Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2012), Sikh History (in 10 volumes), publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2010–12.
Duggal, Kartar Singh (1988), Philosophy and Faith of Sikhism, Himalayan Institute Press, ISBN 978-0-89389-109-1
Kaur, Surjit, Amongst the Sikhs: Reaching for the Stars, New Delhi, Roli Books, 2003 ISBN 81-7436-267-3
Khalsa, Guru Fatha Singh, Five Paragons of Peace: Magic and Magnificence in the Guru's Way, Toronto, Monkey Minds Press, 2010, ISBN 0-9682658-2-0, gurufathasingh.com Luu tru ngay 11 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Khalsa, Shanti Kaur, The History of Sikh Dharma of the Western Hemisphere, Sikh Dharma, Espanola, NM, 1995 ISBN 0-9639847-4-8
Singh, Khushwant (2006), The Illustrated History of the Sikhs, Oxford University Press, India, ISBN 978-0-19-567747-8
Singh, Patwant (1999), The Sikhs, Random House, India, ISBN 978-0-385-50206-1
Takhar, Opinderjit Kaur, Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs, Ashgate Publishing Company, Burlington, VT, 2005 ISBN 0-7546-5202-5
Teece, Geoff (2004), Sikhism: Religion in focus, Black Rabbit Books, ISBN 978-1-58340-469-0
Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1997), The Sikh Reference Book, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 1997.
Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2005), Dictionary of Sikh Philosophy, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2005.
Chopra, R. M. (2001), Glory of Sikhism, publisher Sanbun, New Delhi, ISBN 978-3-473-47119-5
Chopra, R. M. (2014). "The Philosophical and Religious Thought of Sikhism", publisher Sparrow Publication, Kolkata, ISBN 978-81-89140-99-1.
Chopra, R. M., (2015),"A Study of Religions", publisher Anuradha Prakashan, New Delhi, ISBN 978-93-82339-94-6.


Lien ket ngoai www.sikhs.org first online Sikhism portal, set-up in the mid-1990s
sikhphilosophy.net Informative resource on Sikhism
The second scripture of Sikhism: Sri Dasam Granth Sahib Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine
Sikhism Resource
srigranth.org
About Sikhism Luu tru ngay 6 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine
sikh-heritage.co.uk
All-About-Sikhs.com
Guru Granth Sahib search engine with additional scriptural resources
Guide to the Sikh religion Luu tru ngay 29 thang 7 nam 2016 tai Wayback Machine
tat ca ve đao Sikh