Makaiko Kheti (Canh tac ngo) la mot cuon sach do Krishna Lal Adhikari viet nam 1920. Adhikari co cam hung viet cuon sach nay sau khi đoc mot cuon sach An Đo mot nguoi ban cho muon. Đuoc su cho phep cua Uy ban Xuat ban Ngon ngu Nepal, cuon sach đuoc xuat ban vao thang 7 nam 1920 voi 1000 an ban đuoc in. Nhung nguoi giem pha cao buoc cuon sach co chua noi dung cong kich đoi voi trieu đai Rana (cai tri Vuong quoc Nepal tu nam 1846). Adhikari bi ket an 9 nam tu giam va chet trong tu.


Boi canh Duoi thoi đai cua Rana o Nepal, bat cu thu gi đuoc xuat ban đeu phai co su cho phep cua chinh phu. Theo Bo luat Quoc gia cua Nepal (1854) do Thu tuong Jung Bahadur Rana thong qua, cuon sach phai đuoc chuyen toi Uy ban Xuat ban Ngon ngu Nepal (Samiti) va se đuoc xem xet cap phep xuat ban neu phu hop. Bat cu ai bi bat qua tang xuat ban hoac in mot tai lieu ma khong đuoc phep se bi phat 50 rupee Nepal; neu tac pham co bat cu đieu gi bi coi la xuc pham đen trieu đai Rana, tat ca cac ban sao se bi Samiti thu giu va thuong bi tieu huy.
Tac gia Krishna Lal Adhikari đa nhan đuoc su cap phep tu Samiti truoc khi cuon sach đuoc phat hanh. Krishna Lal Adhikari đang lam viec cho chinh phu Rana; nguoi ta cho rang anh đa hoi Kaiser Shumsher Jang Bahadur Rana, con trai cua Chandra Shumsher, nguoi đa cho phep xuat ban cuon sach. Nguoi ban cua anh đa tang anh mot cuon sach cua An Đo ve trong ngo; cuon sach nay đa truyen cam hung cho Adhikari viet mot cuon sach ve nong nghiep. Nguoi ta cung khong ro cuon sach nay đuoc viet ra voi muc đich huong dan nong nghiep hay cham biem chinh tri.


Noi dung Trong cuon sach, Adhikari đa trinh bay chi tiet cach tang nang suat va bao ve cay trong khoi moi mot. Tuy nhien, trong khi giai quyet van đe trong ngo, cuon sach chua nhieu moi lien he long ngu. Vao thoi điem đo, trieu đai Rana đa cai tri Vuong quoc Nepal tu nam 1846. Cuon sach bao gom nhieu an du am chi đen cac Rana. Mot so bao gom: "con trung đau đo va con trung đau đen", "cho trong va ngoai nuoc", "ma quy xam nhap tu nam 1846", va "Chandrodaya khong tot bang sua me cho con".


Xuat ban Makaiko Kheti, sau nay đuoc goi la Krishi Shikshvali, Prathambhag, Makai Ko Kheti, đuoc phat hanh vao thang 7 nam 1920. Mot nghin an ban đa đuoc in. Cuon sach tro nen pho bien khap Vuong quoc Nepal sau khi phat hanh.
Hai chuyen vien - Ramhari Adhikari va Bhojraj Kafle - đa bao cao voi thu tuong Chandra Shumsher Jang Bahadur Rana ve cuon sach, đong thoi chi trich tac gia vi nhung bieu hien gian doi phan quoc. Chandra cho rang Krishna Lal Adhikari đa cong kich minh vi cuon sach co "phan tich so sanh ve tien ich cua mot con cho cua mot giong cho Anh va mot con cho ban đia". Phan tich nay che nhao chinh quyen Rana khi noi rang cho ban đia thi chien đau đe bao ve cho canh đong ngo, con cho Anh trong thi đep nhung vo dung. Chandra Shumsher la mot nguoi than Anh. "Nhung con con trung đen va đo" xuc pham Chandra Shumsher Jang Bahadur Rana va Bhim Shamsher Jang Bahadur Rana vi ho lan luot mac topis mau đo va đen.

Vao ngay 2 thang 8 nam 1920, Adhikari bi ket an chin nam tu; ban an se đuoc giam xuong sau nam neu anh ta giao nop tat ca 1.000 an ban sach cho chinh phu. Adhikari đa co gang tra lai tat ca cac ban sao nhung mot ban đa bi mat tich va khong the đuoc tim thay. Ca 999 cuon sach đa bi dot. Hien khong con cuon nao ton tai.
Khong co tai lieu toa an nao cho thay Adhikari đa tu bao chua nhu the nao hoac lieu anh ta co thua nhan đa pham toi phan quoc hay khong. Hai chuyen vien đuoc tang khan choang danh du va 1000 rupee Nepal. Nhung nguoi ban cua Adhikari cung bi trung phat nhu đong pham va bi tuoc cac chuc vu trong chinh phu. Somenath Sigdel bi phat 50 rupee Nepal vi tham gia sua đoi cac an du trong cuon sach. Ngay 9 thang 12 nam 1923, Adhikari chet trong tu vi benh lao. Su kien bat giu va cai chet cua Adhikari sau nay đuoc goi la "Makai Parva" (Su kien Bap ngo).
Tac gia Ganesh Bhandari viet rang Bhojraj Kafle, mot nguoi cung đang lam viec cho chinh quyen Rana, co the la tac gia that su cua cuon sach. Kafle co the đa đo loi cho Adhikari ngay khi tranh cai no ra. Sau cuoc tranh cai, tat ca cac tac gia đeu so hai tu "ngo", va su viec lam nhut chi nhung tac gia co y đinh viet tieu cuc ve Ranas. Nam 1920, cuon sach đuoc tai ban ma khong co đe cap đen trieu đai Rana voi mot tieu đe moi, Krishi Shikshvali.


Chuyen the va di san Makai Ko Arkai Kheti (Mot canh tac ngo khac) la mot vo hai kich dark dua theo "Makai Parva". Vo kich đuoc thiet ke va đao dien boi Bimal Subedi va do Sanjeev Uprety viet. Vo kich đuoc trinh dien lan đau nam 2015 o Kathmandu. Vo kich mo ra voi mot nha van viet mot cuon sach mang ten Makai Ko Arkai Kheti va đat cau hoi lieu mot tac gia co the bi bo tu vi tac pham cua minh, va lieu anh ta co the chinh sua tac pham đa xuat ban cua minh hay khong?
Vo kich đa nhan đuoc nhung loi phe binh tich cuc. Timothy Aryal cua The Kathmandu Post goi đay la tac pham san khau "hap dan va chan thuc". Sharada Adhikari, viet cho bao The Himalayan Times, đa chi trich cac dien vien vi quen loi thoai nhung khen ngoi nam dien vien chinh vi đa đong tron vai mot tac gia mac benh tam than.
AD Ramadi đa xuat ban mot cuon sach đe nguoi dan Nepal biet ve su kien nay. Cuon sach nay tuong tu nhu Makaiko Kheti nhung khong chua cac an du cua ban goc. Makaiko Kheti đuoc coi la mot trong nhung phan ung đau tien chong lai su chuyen quyen. Giao su Mahendra Lawoti goi cuon sach la "nhung cuoc noi loan khong đinh huong theo đang phai".
KP Sharma Oli, Thu tuong Nepal, đa cong nhan Krishna Lal Adhikari la mot trong nhung nguoi tu vi đao đa giup cham dut chinh quyen đoc tai. Tap chi Nepal SpotlightNepal đanh gia Makaiko Kheti van luon đuoc nho toi nhu mot cuon sach bao truoc nhung thay đoi chinh tri-xa hoi.


Tham khao