Trong co hoc thien the, tien đong can điem la su tien đong (su quay rat cham) cua đuong thang noi hai cung điem (đuong can vien hay cung tuyen) cua quy đao cua mot thien the. Cac cung điem (apsis) la hai điem tren quy đao gan nhat (can điem) va xa nhat (vien điem) so voi thien the trung tam. Tien đong can điem la đao ham bac nhat theo thoi gian cua acgumen cua can điem, mot trong sau tham so quy đao chinh cua mot quy đao. Tien đong can điem đuoc coi la theo chieu duong neu truc can vien cua thien the quay cung chieu voi chuyen đong quy đao. Chu ky cung điem la khoang thoi gian can thiet đe mot quy đao tien đong 360°.


Lich su Nha thien van Hy Lap co đai Hipparchus đa chu y toi tien đong can điem cua quy đao Mat Trang; va no đa đuoc tinh chinh trong co may Antikythera (co nien đai khoang 80 TCN) voi gia tri rat chinh xac la 8,88 nam moi chu ky, chinh xac toi trong khoang 0,34% so voi cac phep đo hien đai. Su tien đong can điem cua quy đao quanh Mat Troi cua Trai Đat đuoc phat hien vao the ky thu 11 boi al-Zarqali.  Tien đong can điem cua Mat Trang khong đuoc giai thich trong Almagest cua Claudius Ptolemy, va nhom cac tien đong nay, ket qua cua rat nhieu anh huong khac nhau, van con kho giai thich đuoc cho đen the ky thu 20 khi truong hop cuoi cung, tien đong cua quy đao Sao Thuy đuoc mo hinh hoa chinh xac.


Tinh toan Nhieu nhan to khac nhau co the dan toi tien đong cua can điem, chang han hap dan tuong đoi rong, cac momen tu cuc sao, bien dang thuy trieu tuong ho cua sao-hanh tinh, va anh huong nhieu loan tu cac hanh tinh khac.
Đoi voi Sao Thuy, toc đo tien đong điem can nhat do cac hieu ung tuong đoi rong la 43″ (giay cung) moi the ky. Trong khi đo tien đong do nhieu loan hap dan tu cac hanh tinh khac trong he Mat Troi la 532″ moi the ky, con đo cau det cua Mat Troi (momen tu cuc) gay ra đong gop rat nho 0,025″ moi the ky.
Theo co hoc co đien, neu cac ngoi sao va hanh tinh đeu đuoc coi la cac khoi hoan toan hinh cau thi chung se tuan theo quy luat khoang cach binh phuong nghich đao 1/r2 đon gian, lien he luc theo khoang cach va do đo se thuc hien quy đao elip kin theo đinh ly Bertrand. Cac hieu ung do khoi luong khong phai la hinh cau đuoc gay ra boi tac đong cua the ben ngoai: the ly tam cua cac thien the quay gay ra su det giua cac cuc va luc hap dan cua mot khoi luong gan đo se nang phinh thuy trieu. Bien dang phinh do su quay va cac phinh thuy trieu tong cong tao ra cac truong tu cuc hap dan (1/r3), dan đen tien đong cua quy đao.
Đoi voi tien đong can điem cua cac thien the Sao Moc rat nong va co lap, thanh phan phinh thuy trieu cua hanh tinh chiem phan lon nhat va hon mot bac đo lon so voi anh huong cua hieu ung tuong đoi rong va momen tu cuc sao. Ket qua xap xi cua đo phinh thuy trieu rat huu ich đe tim hieu cau truc ben trong cua cac hanh tinh nhu vay. Voi cac hanh tinh co chu ky quy đao ngan nhat, cau truc trong cua hanh tinh gay ra tien đong khoang vai đo moi nam, chang han len toi 19,9° moi nam đoi voi WASP-12b.


= Thuyet tuong đoi rong =
Su tien đong can điem cua hanh tinh Sao Thuy đa đuoc chu y boi nha thien van Urbain Le Verrier nguoi Phap vao khoang giua the ky 19 va co the đuoc giai thich boi thuyet tuong đoi rong cua Einstein.
Einstein đa chung to rang đoi voi mot hanh tinh, voi ban truc lon cua quy đao elip la a, đo lech tam quy đao e, va chu ky quy đao T, tien đong can điem do cac hieu ung tuong đoi trong mot chu ky quay bang đon vi radians la

  
    
      
        ε
        =
        24
        
          π
          
            3
          
        
        
          
            
              a
              
                2
              
            
            
              
                T
                
                  2
                
              
              
                c
                
                  2
                
              
              
                (
                
                  1
                  −
                  
                    e
                    
                      2
                    
                  
                
                )
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \varepsilon =24\pi ^{3}{\frac {a^{2}}{T^{2}c^{2}\left(1-e^{2}\right)}}}
  

trong đo c la toc đo anh sang trong chan khong. Trong truong hop cua Sao Thuy, ban truc lon la khoang 579×1010 m, đo lech tam cua quy đao nay la 0,206 va chu ky quay quanh Mat Troi la 87,97 ngay hay 76×106 s. Tu nhung gia tri tren va toc đo anh sang (bang ~3×108 m/s), co the tinh đuoc tien đong can điem trong mot chu ky quy đao la ε =  5028×10−7 radian (288×10−5 đo hay 0,104″). Trong thoi gian 100 nam, Sao Thuy hoan thanh xap xi 415 vong quay quanh Mat Troi, va do đo trong thoi gian ay, tien đong cua điem can nhat do hieu ung tuong đoi la xap xi 43″, khop gan đung voi nhung gia tri quan trac đuoc ma truoc đo chua đuoc giai thich.


Anh huong khi hau dai han Do tien đong can điem cua Trai Đat, acgumen cua điem can nhat tang nhung rat cham; phai mat 112000 nam đe quy đao elip hoan thanh mot vong quay tien đong so voi cac sao co đinh. Truc cuc cua Trai Đat, keo theo đo la cac điem chi va điem phan, cung tien đong voi chu ky khoang 26000 nam so voi cac sao co đinh. Hai dang 'tien đong' nay ket hop sao cho sau khoang tu 20800 toi 29000 nam (trung binh 23000 nam) quy đao elip se quay mot vong tuong đoi voi điem xuan phan, tuc la đe điem can nhat quay tro lai ngay thang truoc đo (neu cho mot lich ghi chep cac mua mot cach hoan hao).
Tac đong tuong ho nay cua cac chu ky can điem va chu ky chi tuyen co anh huong quan trong toi cac bien đoi khi hau dai han tren Trai Đat, đuoc goi la cac chu ky Milankovitch. Mot chu ky tuong tu cung đa đuoc biet đen tren Sao Hoa.
Tien đong can điem co anh huong đen đo dai va thoi gian cua cac mua, va tac đong nay cang ro ret neu đo lech tam quy đao cang lon, tuc la cac khoang cach can nhat va vien nhat cang chenh lech. Do đinh huong quy đao Trai Đat thay đoi, thoi điem bat đau cua cac mua se som hon moi nam tuy rat cham. Boi chuyen đong khong đeu tren quy đao cua Trai Đat, mot mua se dai hon neu no xay ra tai phia xa cua quy đao, va nguoc lai. Ngoai ra, neu điem can nhat xay ra trong mua ha đoi voi mot ban cau cua Trai Đat, đo nghieng truc va đo lech tam quy đao co tac đong tong hop toi su tang luong buc xa Mat Troi vao mua ha cua ban cau đo.


Xem them Tien đong truc quay
Tien đong điem nut
Hypotrochoid
Chu ky Milankovitch
Rosetta (quy đao)
Spirograph


Tham khao