Kryptos la quan the đieu khac do nghe si nguoi My Jim Sanborn che tac, toa lac tai khuon vien cua Co quan Tinh bao Trung uong (CIA) o Langley, Virginia. Ke tu khi đuoc khai truong vao ngay 3 thang 11 nam 1990 thi đa co nhieu suy đoan ve y nghia cua bon thong điep đuoc ma hoa an chua ben trong no. Trong so bon thong điep nay thi ba thong điep đau tien đa đuoc giai, con thong điep thu tu thi van la mot trong nhung mat ma chua đuoc giai ma noi tieng nhat tren the gioi. Tac pham đieu khac nay lien tuc loi cuon su quan tam cua cac nha phan tich mat ma, ca nghiep du lan chuyen nghiep, vao viec no luc giai ma đoan thong điep thu tu nay. Nghe si Sanborn cho đen nay đa đua ra bon manh moi cho đoan thong điep đay.


Mieu ta Phan chinh cua quan the đieu khac nay toa lac o goc tay bac cua san Toa nha Tru so Moi (New Headquarters Building), ben ngoai khu nha an cua CIA. Tac pham đieu khac nay bao gom bon tam đong lon cung cac yeu to khac bao gom nuoc, go, thuc vat, đa granite mau đo va xanh la cay, thach anh trang, va go hoa thach. Điem noi bat nhat trong quan the nay la mot buc binh phong lon bang đong hinh chu S dung thang đung trong giong nhu mot cuon giay hoac mot manh giay troi ra tu may in, mot nua cua no co khac van ban đuoc ma hoa, nua con lai thi co khac van ban chia khoa giai ma. Tat ca cac ky tu tren no đeu thuoc 26 chu cai cua bang chu cai Latin cung voi cac dau cham hoi, va đeu đuoc khoet thung tren cac tam đong. Tac pham đieu khac chinh nay co chua bon thong điep bi an rieng biet, ba trong so đo đa đuoc giai ma.
Ngoai phan chinh nay cua quan the thi Jim Sanborn con đat cac tac pham nghe thuat khac tai khuon vien CIA, chang han nhu vai phien đa granite lon voi cac tam đong kep giua o ben ngoai loi vao Toa nha Tru so Moi. Co vai thong điep ma Morse hien dien tren nhung tam đong nay, va mot trong nhung phien đa o đay co khac hinh hoa hong la ban (compass rose) tro vao mot vien đa tu tinh thien nhien (lodestone). Cac yeu to khac trong sap đat cua Sanborn thi gom mot khu vuon canh, mot ao ca voi nhung chiec ghe dai bang go đat đoi nhau, mot cai ho phan chieu, va nhung phien đa khac trong đo co mot phien đa đen hinh tam giac.
Ten goi Kryptos đay xuat phat tu tieng Hy Lap co đai co nghia la "bi an giau", va chu đe cua tac pham đieu khac nay la "Thu thap Tinh bao" ("Intelligence Gathering").
Chi phi cua tac pham đieu khac nay vao nam 1988 la 250.000 đo la My (tuong đuong 501.000 đo la My vao nam 2016).


Thong điep đuoc ma hoa Van ban mat ma o phia ben trai cua buc binh phong đieu khac đay (khi nhin tu giua san trong) tai quan the chinh thi co tong cong 869 ky tu: 865 chu cai cung voi 4 dau hoi.
Tuy nhien, vao thang 4 nam 2006, Sanborn co tung ra thong tin phat bieu rang mot ki tu đa bi luoc bo khoi phia ben trai cua Kryptos "vi ly do tham my, đe giu cho tac pham đieu khac mang tinh can bang ve thi giac".
Ngoai ra trong van ban ro (plaintext) cua ba đoan thong điep đau tien đuoc giai ma thi con co ba tu bi sai chinh ta ma Sanborn đa noi la do co y, va ba chu cai (Y, A va R) o gan phan mo đau cua tam đong phia duoi ben trai thi la nhung ky tu duy nhat đuoc khoet o dang superscript tren tac pham đieu khac nay.
Phia ben phai cua tac pham đieu khac nay thi chua mot bang ma hoa Vigenere co khoa, gom 867 chu cai.
Mot trong cac dong cua bang Vigenere đay co them mot ky tu (L) doi ra o cuoi so voi cac dong khac. Bauer, Link va Molle cho rang đay co the la tham chieu đen mat ma Hill voi vai tro la phuong phap ma hoa cho đoan thu tu cua tac pham đieu khac nay. Tuy nhien, Sanborn đa luoc bo ky tu doi nay trong cac mo hinh Kryptos nho ma ong co ban, cho nen han la khong can phai coi noi co tam quan trong gi.

Sanborn đa lam viec voi mot nhan vien CIA đa nghi huu co ten la Ed Scheidt – Chu tich Van phong Lien lac CIA – đe đua ra cac he thong mat ma hoc đuoc su dung tren tac pham đieu khac nay.
Sanborn co tiet lo rang tac pham đieu khac nay chua mot cau đo long trong mot cau đo, phai giai ma bon đoan thong điep bi ma hoa kia roi thi moi co the giai đuoc cau đo đo.
Sanborn co đua ra nhung thong tin đoi lap nhau ve loi giai cho tac pham đieu khac nay, co lan noi rang ong đa đua loi giai hoan chinh cho giam đoc CIA luc bay gio la William Webster trong buoi le khai truong; nhung sau đo, Sanborn lai noi tiep rang ong khong he đua toan bo loi giai cho Webster. Tuy nhien, Sanborn đa xac nhan rang đoan van ban ro cua thong điep thu hai thi đoc la "Who knows the exact location? Only WW." ("Ai biet vi tri chinh xac? Chi co WW ma thoi.")
Sanborn cung co xac nhan rang nho ong qua đoi truoc khi toan bo tac pham đieu khac nay đuoc giai ma, thi se co nguoi co the xac nhan loi giai. Vao nam 2020, Sanborn co phat bieu rang ong co du đinh đua bi mat loi giai đay len ban đau gia khi ong qua đoi.


Nhung nguoi giai ma thanh cong Nguoi đau tien cong bo cong khai rang ong đa giai đuoc ba đoan đau tien la Jim Gillogly, mot nha khoa hoc may tinh đen tu mien nam California, nguoi đa giai ma nhung đoan van nay bang may tinh va tiet lo loi giai cua minh vao nam 1999.
Sau thong bao cua Gillogly, CIA tiet lo rang nha phan tich David Stein cua ho đa giai đuoc cac đoan tuong tu vao nam 1998 bang cach su dung ky thuat but chi va giay, mac du tai thoi điem cong bo loi giai cua ong, thong tin nay chi đuoc pho bien trong cong đong tinh bao. Khong co thong bao cong khai nao đuoc đua ra cho đen thang 7 nam 1999, mac du vao thang 11 nam 1998, nguoi ta tiet lo rang "mot nha phan tich CIA lam viec trong thoi gian ranh [đa] giai đuoc "phan lon" mat ma".
NSA cung tuyen bo rang mot so nhan vien cua ho đa giai đuoc ba đoan tuong tu, nhung khong tiet lo ten hoac ngay thang cho đen thang 3 nam 2000, khi cac thong tin cho biet rang mot nhom cua NSA do Ken Miller dan đau, cung voi Dennis McDaniels va hai ca nhan giau ten khac, đa giai đuoc cac đoan 1–3 vao cuoi nam 1992.
Vao nam 2013, theo yeu cau cua Elonka Dunin ve Đao luat Tu do Thong tin, NSA đa cong bo cac tai lieu cho thay NSA đa tham gia vao no luc giai cau đo Kryptos vao nam 1992, sau loi thach thuc cua Bill Studeman, luc đo la Pho Giam đoc CIA. Cac tai lieu cho thay vao thang 6 nam 1993, mot nhom nho cac nha phan tich mat ma cua NSA đa thanh cong trong viec giai ma ba đoan đau tien cua tac pham đieu khac.
Nhung no luc tren đe giai ma Kryptos nhan thay rang đoan 2 ket thuc bang WESTIDBYROWS, nhung vao nam 2005, Monet Friedrich, mot nha logic hoc, triet hoc va nha khoa hoc may tinh đen tu Vancouver, British Columbia, Canada, đa xac đinh rang mot van ban thuan tuy khac co the la: WESTXLAYERTWO.
Nam 2006, Sanborn thong bao rang ong đa mac loi trong đoan thu 2 va xac nhan rang đoan van ban cuoi cung la WESTXLAYERTWO, chu khong phai WESTIDBYROWS. Sanborn đa vo tinh bo qua mot chu S trong van ban mat ma. Bang cach xoay tu khoa sang BSCISSAA, van ban se giai ma thanh WESTPLAYERTWO. Y nghia cua đieu nay la WESTXLAYERTWO la van ban thuan tuy ban đau. Co chu y rang WESTIDBYROWS đa đuoc phat hien o giai đoan sau bang cach lan theo manh moi đe lam sai lech chu cai (hoac chu so) X.


Cac loi giai Sau đay la cac loi giai cua đoan 1–3 cua tac pham đieu khac.
Cac loi chinh ta co trong van ban đuoc đe nguyen van.


= Loi giai cua đoan van thu 1 =
Phuong phap: Vigenere
Tu khoa: Kryptos, Palimpsest
BETWEEN SUBTLE SHADING AND THE ABSENCE OF LIGHT LIES THE NUANCE OF IQLUSION
Tam dich:
NOI ĐO, GIUA SU CHE KHUAT MO AO VA SU THIEU VANG ANH SANG (LA) SAC THAI AO ANH
Iqlusion la mot loi chinh ta co chu y cua ao giac (illusion).


= Loi giai cua đoan van thu 2 =
Phuong phap: Vigenere
Tu khoa: Kryptos, Abscissa (hoanh đo)
IT WAS TOTALLY INVISIBLE HOWS THAT POSSIBLE ? THEY USED THE EARTHS MAGNETIC FIELD X THE INFORMATION WAS GATHERED AND TRANSMITTED UNDERGRUUND TO AN UNKNOWN LOCATION X DOES LANGLEY KNOW ABOUT THIS ? THEY SHOULD ITS BURIED OUT THERE SOMEWHERE X WHO KNOWS THE EXACT LOCATION ? ONLY WW THIS WAS HIS LAST MESSAGE X THIRTY EIGHT DEGREES FIFTY SEVEN MINUTES SIX POINT FIVE SECONDS NORTH SEVENTY SEVEN DEGREES EIGHT MINUTES FORTY FOUR SECONDS WEST X LAYER TWO
Tam dich:
HOAN TOAN KHONG THE THAY ĐUOC ĐIEU ĐO CO THE DIEN RA NHU THE NAO ? HO ĐA SU DUNG TU TRUONG TRAI ĐAT X THONG TIN ĐA ĐUOC THU THAP VA ĐUOC TRUYEN BI MAT ĐEN MOT VI TRI CHUA BIET X LIEU LANGLEY CO BIET VE ĐIEU NAY ? HO NEN (BIET) NO ĐUOC CHON NGOAI KIA ĐAU ĐO X AI BIET VI TRI CHINH XAC ? CHI CO WW MA THOI ĐAY LA THONG ĐIEP CUOI CUNG CUA ONG X BA MUOI TAM ĐO NAM MUOI BAY PHUT SAU PHAY NAM GIAY BAC BAY MUOI BAY ĐO TAM PHUT BON MUOI BON GIAY TAY X LOP THU HAI
Vao ngay 19 thang 4 nam 2006, Sanborn lien he voi mot cong đong truc tuyen danh rieng cho cau đo Kryptos đe thong bao voi ho rang loi giai đuoc chap nhan cho đoan 2 la khong chinh xac. Ong noi rang ban than đa mac loi trong tac pham đieu khac khi bo qua mot dau "X" đuoc su dung đe phan tach cac cau, vi ly do tham my va van ban đuoc giai ma ket thuc "...FOUR SECONDS WEST ID BY ROWS" thuc su nen la "...FOUR SECONDS WEST X LAYER TWO".
Cac toa đo neu trong van ban thuan tuy: 38°57′6,5″B 77°8′44″T la mot điem cach tac pham đieu khac khoang 174 feet (53 met) ve phia đong nam.


= Loi giai cua đoan van thu 3 =
Phuong phap: Chuyen vi
SLOWLY DESPARATLY SLOWLY THE REMAINS OF PASSAGE DEBRIS THAT ENCUMBERED THE LOWER PART OF THE DOORWAY WAS REMOVED WITH TREMBLING HANDS I MADE A TINY BREACH IN THE UPPER LEFT HAND CORNER AND THEN WIDENING THE HOLE A LITTLE I INSERTED THE CANDLE AND PEERED IN THE HOT AIR ESCAPING FROM THE CHAMBER CAUSED THE FLAME TO FLICKER BUT PRESENTLY DETAILS OF THE ROOM WITHIN EMERGED FROM THE MIST X CAN YOU SEE ANYTHING Q ?
Tam dich:
CHAM RAI CHAM RAI MOT CACH LIEU LINH NHUNG MANH VO HANH LANG CON LAI NAM NGON NGANG TREN PHAN THAP HON O CUA VOI ĐOI BAN TAY RUN RAY TOI ĐUC MOT LO NHO O GOC TREN BEN TRAI VA SAU ĐO MO RONG LO MOT CHUT TOI CHO CAY NEN VAO VA CHAM CHU NHIN QUA LOP KHONG KHI NONG THOAT KHOI CAN PHONG KHIEN NGON LUA CHAY BAP BUNG NHUNG CHANG MAY CHOC MOI CHI TIET TRONG CAN PHONG HIEN RA SAU MAN SUONG X BAN CO THAY BAT CU ĐIEU GI KHONG Q ?
Đay la trich dan đuoc dien giai tu loi ke cua Howard Carter ve viec khai mo lang mo Tutankhamun vao ngay 26 thang 11 nam 1922, nhu đuoc mo ta trong cuon sach The Tomb of Tutankhamun nam 1923 cua ong. Cau hoi ket đoan đuoc hoi boi Lanh chua Carnarvon, ma Carter (trong cuon sach) đa tra loi mot cau noi tieng la "nhung đieu tuyet voi" ("wonderful things"). Tuy nhien, vao ngay 26 thang 11 nam 1922, trong ghi chu hien truong, cau tra loi cua ong la, "Vang, that tuyet voi" ("Yes, it is wonderful").


Cac manh moi cho đoan van thu 4 Khi nhan xet vao nam 2006 ve loi cua minh trong đoan van thu 2, Sanborn noi rang cau tra loi cho ba đoan đau tien chua manh moi cho đoan thu tu. Vao thang 11 nam 2010, Sanborn đua ra mot manh moi, cong khai noi rang "NYPVTT", chu cai thu 64–⁠69 trong đoan bon, tro thanh "BERLIN" sau khi giai ma.
Sanborn đa cho The New York Times mot manh moi khac vao thang 11 nam 2014: cac chu cai "MZFPK", chu cai thu 70–⁠⁠74 trong đoan bon, tro thanh "CLOCK" ("đong ho") sau khi giai ma. Chu cai thu 74 la K trong ca ban thuan tuy va ban ma, co nghia la mot ky tu co the ma hoa cho chinh no. Đieu nay co nghia la no khong co điem yeu, noi mot ky tu khong bao gio co the đuoc ma hoa nhu chinh no, von đuoc biet la von co trong co may Enigma cua Đuc.
Sanborn noi them rang đe giai đoan thu 4, "Tot hon het ban nen tim hieu ky ve chiec đong ho cu the đo," nhung noi them, "Co mot so chiec đong ho thuc su thu vi o Berlin." Đong ho cu the đuoc đe cap co le la Đong ho Berlin, mac du Đong ho the gioi Alexanderplatz va Đong ho thoi gian troi la nhung ung cu vien khac.
Trong mot bai bao đang ngay 29 thang 1 nam 2020, boi New York Times, Sanborn đa đua ra mot manh moi khac: tai vi tri 26-34, ban ma "QQPRNGKSS" la tu "NORTHEAST" ("phia Đong Bac").
Vao thang 8 nam 2020, Sanborn tiet lo rang bon chu cai o vi tri 22-25, ban ma "FLRV", trong ban thuan tuy la "EAST" ("phia Đong"). Sanborn nhan xet rang ong "đa tung ra bo cuc nay cho mot so nguoi som nhat la vao thang Tu". Nguoi đau tien đuoc biet la đa chia se goi y nay rong rai hon la Sukhwant Singh.


Cac tac pham đieu khac lien quan Kryptos la tac pham đieu khac mat ma đau tien do Sanborn thuc hien.
Sau khi thuc hien Kryptos, ong tiep tuc thuc hien mot so tac pham đieu khac khac voi ma so va cac loai chu viet khac, bao gom mot buc mang ten Antipodes, hien o Bao tang Hirshhorn o Washington, D.C., mot "Phien đa Kryptos khong co tieu đe" ("Untitled Kryptos Piece") đa đuoc ban cho mot nha suu tap tu nhan, va Cyrillic Projector, chua van ban chu Kirin Nga đuoc ma hoa bao gom phan trich xuat tu mot tai lieu tuyet mat cua KGB.
Mat ma o mot mat cua Antipodes lap lai van ban tu Kryptos. Phan lon mat ma o phia ben kia cua Antipodes đuoc sao chep tren Cyrillic Projector. Phan tieng Nga cua mat ma đuoc tim thay tren Cyrillic Projector va Antipodes đa đuoc Frank Corr va Mike Bales giai mot cach đoc lap voi nhau vao nam 2003 voi ban dich tu ban thuan tuy tieng Nga do Elonka Dunin cung cap.
Ex Nexum đuoc lap đat vao nam 1997 tai Little Rock Old US Post Office & Courthouse.
Mot so tac pham đieu khac bo sung cua Sanborn bao gom cac van ban cua nguoi My ban đia: Rippowam đuoc lap đat tai Đai hoc Connecticut, o Stamford vao nam 1999, trong khi Lux đuoc lap đat vao nam 2001 tai mot toa nha Buu đien Hoa Ky cu o Fort Myers, Florida.
Indian Run nam canh Toa an Lien bang Hoa Ky o Beltsville, Maryland, va co mot hinh tru bang đong đuoc đuc noi dung cua Sach Đai luat Iroquois. Tai lieu nay bao gom su đong gop cua cac dan toc ban đia vao he thong luat phap Hoa Ky. Van ban đuoc viet bang tieng Onondaga va đuoc sao chep tu truyen khau co xua cua nam quoc gia Iroquois.
A,A đa đuoc lap đat tai quang truong truoc thu vien moi cua Đai hoc Houston, o Houston, Texas, vao nam 2004, va Radiance đa đuoc lap đat tai Khoa Nang luong, Bo bien va Moi truong, Đai hoc Bang Louisiana, Baton Rouge vao nam 2008.


Trong van hoa đai chung Bia ngoai sach trong phien ban Hoa Ky cua cuon tieu thuyet Mat ma Da Vinci nam 2003 cua Dan Brown co chua hai tham chieu đen Kryptos - mot tren bia sau (toa đo đuoc in mau đo nhat tren nen mau đo đam, theo chieu doc nam ben canh loi gioi thieu sach) la tham chieu đen toa đo đuoc đe cap trong ban thuan tuy cua đoan thu 2 (xem o tren), ngoai tru chu so đo bi lech 1. Khi Brown va nha xuat ban cua ong đuoc hoi ve đieu nay, ca hai đeu tra loi giong nhau: "Su khac biet la co chu y". Cac toa đo la mot phan cua manh moi đau tien cua Da Vinci Code WebQuest thu hai, cau tra loi đau tien la Kryptos. Tham chieu khac đuoc an trong tac pham nghe thuat "giot nuoc mat" mau nau — nhung tu lon nguoc co noi dung "Chi WW moi biet" ("Only WW knows"), la mot tham chieu khac đen thong điep thu hai tren Kryptos.
Kryptos xuat hien trong cuon tieu thuyet Bieu tuong that truyen nam 2009 cua Dan Brown.
Mot phien ban nho cua Kryptos xuat hien trong tap 5 "S.O.S" cua Alias. Trong đo, Marshall Flinkman, trong mot đoan hai huoc, noi rang anh ta đa be khoa ma chi bang viec nhin vao no trong mot chuyen tham quan đen van phong CIA. Giai phap ma ong mo ta nghe giong nhu giai phap cho hai phan đau tien.
Trong tap 2 cua The King of Queens "Meet By-Product", mot buc tranh đong khung cua Kryptos đuoc treo tren tuong canh cua.
Ban nhac progressive metal Between the Buried and Me co đe cap đen Kryptos trong bai hat "Obfuscation" tu album nam 2009, The Great Misdirect.


Xem them A,A
Mat ma Copiale
Lich su mat ma
Ban thao Voynich


Chu thich Tham khao = Sach =
Jonathan Binstock and Jim Sanborn (2003). Atomic Time: Pure Science and Seduction. ISBN 0-88675-072-5. (contains 1–2 pages about Kryptos)
Dunin, Elonka (2006). The Mammoth Book of Secret Codes and Cryptograms. Constable & Robinson. tr. 500. ISBN 0-7867-1726-2.
Dunin, Elonka (2009). "Kryptos: The Unsolved Enigma". Trong Daniel Burstein; Arne de Keijzer (bien tap). Secrets of the Lost Symbol: The Unauthorized Guide to the Mysteries Behind The Da Vinci Code Sequel. Harper Collins. tr. 319–326. ISBN 978-0-06-196495-4.
Dunin, Elonka (2009). "Art, Encryption, and the Preservation of Secrets: An interview with Jim Sanborn". Trong Daniel Burstein; Arne de Keijzer (bien tap). Secrets of the Lost Symbol: The Unauthorized Guide to the Mysteries Behind The Da Vinci Code Sequel. Harper Collins. tr. 294–300. ISBN 978-0-06-196495-4.
Taylor, Greg (2009). "Decoding Kryptos". Trong John Weber (bien tap). Illustrated Guide to the Lost Symbol. Simon & Schuster. ISBN 978-1-4165-2366-6.


= Cac bai bao tren tap chi =
Bauer, Craig; Link, Gregory; Molle, Dante (2016). "James Sanborn's Kryptos and the matrix encryption conjecture". Cryptologia. Quyen 40 so 5. tr. 541–552. doi:10.1080/01611194.2016.1141556.


= Bai viet =
Kryptos 1,735 Alphabetical letters Luu tru ngay 12 thang 11 nam 2020 tai Wayback Machine
"Gillogly Cracks CIA Art", & "The Kryptos Code Unmasked", 1999, New York Times and Cypherpunks archive
"Unlocking the secret of Kryptos", ngay 17 thang 3 nam 2000, Sun Journal
"Solving the Enigma of Kryptos", ngay 26 thang 1 nam 2005, Wired, by Kim Zetter
"Interest grows in solving cryptic CIA puzzle after link to Da Vinci Code", ngay 11 thang 6 nam 2005, The Guardian
"Cracking the Code", ngay 19 thang 6 nam 2005, CNN
Mission Impossible: The Code Even the CIA Can't Crack


Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua Jim Sanborn ve Kryptos cua Jim Sanborn
Trang web Kryptos do Elonka Dunin duy tri (bao gom Cau hoi thuong gap ve Kryptos, ban ghi, hinh anh va lien ket)
Kryptos cac buc anh cua Jim Gillogly
Washington Post: Be khoa ma cua tac pham đieu khac CIA
Co day: Tai lieu tiet lo cach NSA be khoa tac pham đieu khac Kryptos nhieu nam truoc CIA
PBS: Phan đoan (Video) tren Kryptos tu Nova ScienceNow
Trang web Kryptos cua Co quan Quan ly Dich vu Chung
Trang web Ex Nexum cua Co quan Quan ly Dich vu Chung
Trang web Indian Run cua Cuc Quan ly Dich vu Tong hop
Trang web He thong nhi phan cua Co quan Quan ly Dich vu Chung
Trang web cua Co quan Tinh bao Trung uong Kryptos Luu tru ngay 24 thang 1 nam 2019 tai Wayback Machine
Trang web cua Co quan An ninh Quoc gia Kryptos Luu tru ngay 12 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine
Du an Kryptos cua Julie (Jew-Lee) Irena Lann
"Jew-Lee I. Lann | GulfBase". www.gulfbase.org (bang tieng Anh). Truy cap ngay 22 thang 3 nam 2017.
Nicole (Monet) Cac quan sat Kryptos cua Friedrich
Trang Kryptos cua Patrick Foster