Hang hang khong la mot cong ty van chuyen hanh khach va hang hoa bang may bay. Cac hang hang khong co the hop tac voi nhau đe cung cap cac chuyen bay lien danh, nghia la ho cung cung cap va khai thac cung mot chuyen bay. Hang hang khong đau tien tren the gioi la DELAG cua Đuc, đuoc thanh lap vao ngay 16 thang 11 nam 1909. Bon hang hang khong lau đoi nhat van ton tai cho đen ngay nay la KLM (1919) cua Ha Lan, Avianca (1919) cua Colombia, Qantas (1920) cua Uc va Mexicana de Aviacion (1921) cua Mexico.
Quyen so huu hang hang khong đa trai qua su thay đoi tu chu yeu la so huu ca nhan cho đen thap nien 1930 sang so huu nha nuoc đoi voi cac hang hang khong lon tu thap nien 1940 đen thap nien 1980 va tro lai tu nhan hoa quy mo lon sau giua thap nien 1980. Ke tu nhung nam 1980, đa co xu huong sap nhap cac hang hang khong lon va thanh lap cac lien minh hang khong. Cac lien minh lon nhat la Star Alliance, SkyTeam va Oneworld. Cac lien minh hang khong phoi hop cac chuong trinh dich vu hanh khach cua ho (chang han nhu phong cho va chuong trinh khach hang than thiet), cung cap ve lien tuyen đac biet va thuong tham gia vao viec chia se ma hang khong rong rai (đoi khi la toan he thong).


Lich su = Nhung hang hang khong đau tien =
DELAG, Deutsche Luftschiffahrts-Aktiengesellschaft I la hang hang khong đau tien tren the gioi. No đuoc thanh lap vao ngay 16 thang 11 nam 1909, voi su ho tro cua chinh phu va van hanh cac khinh khi cau đuoc san xuat boi The Zeppelin Corporation. Tru so chinh cua no đat tai Frankfurt.
Hang hang khong co đinh đau tien voi lich trinh bay thuong xuyen đuoc khoi đong vao ngay 1 thang 1 nam 1914. Chuyen bay đuoc đieu khien boi Tony Jannus  va bay tu St. Petersburg, Florida, đen  Tampa, Florida, do St. Petersburg–Tampa Airboat Line van hanh.


= Chau Au =


 Khoi đau  Hang hang khong canh co đinh đau tien o chau Au la Aircraft Transport and Travel, đuoc thanh lap boi George Holt Thomas vao nam 1916; thong qua mot loat cac vu tiep quan va sap nhap, cong ty nay la to tien cua British Airways hien đai. Su dung mot đoi may bay hai tang Airco DH.4A cu cua quan đoi đa đuoc sua đoi đe cho hai hanh khach trong than may bay, hang đa van hanh cac chuyen bay cuu tro giua Folkestone va Ghent, Bi. Vao ngay 15 thang 7 nam 1919, cong ty đa thuc hien mot chuyen bay thu nghiem qua eo bien Manche, mac du chinh phu Anh khong ho tro. Đuoc đieu khien boi Lt. H Shaw tren mot chiec Airco DH.9 giua RAF Hendon va san bay Paris-Le Bourget, chuyen bay mat 2 gio 30 phut voi gia 21 bang moi hanh khach.
Vao ngay 25 thang 8 nam 1919, cong ty đa su dung DH.16s đe tien phong cho mot dich vu thuong xuyen tu Hounslow Heath Aerodrome đen Paris's Le Bourget, dich vu quoc te thuong xuyen đau tien tren the gioi. Hang hang khong nhanh chong co đuoc danh tieng ve đo tin cay, mac du gap phai cac van đe ve thoi tiet xau, va bat đau thu hut su canh tranh cua chau Au. Vao thang 11 nam 1919, hang đa gianh đuoc hop đong gui thu hang khong dan dung đau tien cua Anh. Sau chiec may bay Airco DH.9A cua Khong quan Hoang gia Anh đa đuoc cho cong ty muon đe van hanh dich vu gui thu hang khong giua Hawkinge va Cologne. Nam 1920, chung đuoc tra lai cho Khong quan Hoang gia Anh.
Cac đoi thu canh tranh khac cua Anh cung nhanh chong xuat hien - Handley Page Transport đuoc thanh lap vao nam 1919 va su dung cac may bay nem bom Type O/400 thoi chien đuoc chuyen đoi cua cong ty voi suc chua 12 hanh khach, đe đieu hanh dich vu hanh khach London-Paris.
Hang hang khong Phap đau tien la Societe des lignes Latecoere, sau nay đuoc goi la Aeropostale, bat đau hoat đong đau tien vao cuoi nam 1918 đen Tay Ban Nha. Societe Generale des Transports Aeriens đuoc thanh lap vao cuoi nam 1919 boi anh em nha Farman va chiec may bay Farman F.60 Goliath đa thuc hien cac chuyen bay theo lich trinh tu Toussus-le-Noble đen Kenley, gan Croydon, Anh. Mot hang hang khong Phap ban đau khac la Compagnie des Messageries Aeriennes, đuoc thanh lap vao nam 1919 boi Louis-Charles Breguet, cung cap dich vu thu va van chuyen hang hoa giua San bay Le Bourget, Paris va San bay Lesquin, Lille.

Hang hang khong Đuc đau tien su dung may bay nang hon khong khi la Deutsche Luft-Reederei đuoc thanh lap vao nam 1917 va bat đau hoat đong vao thang 2 nam 1919. Trong nam đau tien hoat đong, D.L.R. đa khai thac cac chuyen bay theo lich trinh thuong xuyen tren cac tuyen đuong co tong chieu dai gan 1000 dam. Đen nam 1921, mang luoi cua D.L.R. đa dai hon 3000 km (1865 dam) va bao gom cac điem đen o Ha Lan, Scandinavia va cac nuoc Baltic. Mot hang hang khong Đuc quan trong khac la Junkers Luftverkehr, bat đau hoat đong vao nam 1921. Đay la mot bo phan cua nha san xuat may bay Junkers, tro thanh mot cong ty rieng biet vao nam 1924. Junkers Luftverkehr đa khai thac cac hang hang khong lien doanh o Ao, Đan Mach, Estonia, Phan Lan, Hungary, Latvia, Na Uy, Ba Lan, Thuy Đien va Thuy Si.
Hang hang khong KLM cua Ha Lan thuc hien chuyen bay đau tien vao nam 1920 va la hang hang khong lien tuc hoat đong lau đoi nhat the gioi. Đuoc thanh lap boi phi cong Albert Plesman, iKLM ngay lap tuc đuoc Nu hoang Wilhelmina ban tang danh hieu "Hoang gia". Chuyen bay đau tien cua KLM la tu San bay Croydon, Luan Đon đen Amsterdam, su dung mot chiec may bay DH-16 thue cua Aircraft Transport and Travel, cho theo hai nha bao nguoi Anh va mot so to bao. Nam 1921, KLM bat đau khai thac cac dich vu theo lich trinh.
O Phan Lan, giay phep thanh lap Aero O/Y (nay la Finnair) đuoc ky ket tai thanh pho Helsinki vao ngay 12 thang 9 nam 1923. Junkers F.13 D-335 tro thanh chiec may bay đau tien cua cong ty, khi Aero nhan ban giao vao ngay 14 thang 3 nam 1924. Chuyen bay đau tien la giua Helsinki va Tallinn, thu đo cua Estonia, va dien ra vao ngay 20 thang 3 nam 1924, mot tuan sau đo.
O Lien Xo, Cuc Quan ly Ham đoi Hang khong Dan dung đuoc thanh lap vao nam 1921. Mot trong nhung hanh đong đau tien cua co quan nay la giup thanh lap Deutsch-Russische Luftverkehrs A.G. (Deruluft), mot lien doanh Đuc-Nga cung cap dich vu van tai hang khong tu Nga đen phuong Tay. Dich vu hang khong noi đia bat đau vao khoang thoi gian đo, khi Dobrolyot bat đau hoat đong vao ngay 15 thang 7 nam 1923 giua Moscow va Nizhni Novgorod. Ke tu nam 1932, tat ca cac hoat đong đa đuoc thuc hien duoi ten Aeroflot.
Cac hang hang khong chau Au ban đau co xu huong uu tien su thoai mai - khoang hanh khach thuong rong rai voi noi that sang trong - hon toc đo va hieu qua. Kha nang đinh vi tuong đoi co ban cua phi cong thoi bay gio cung co nghia la su cham tre do thoi tiet la đieu pho bien.


 Hop ly hoa  Đen đau nhung nam 1920, cac hang hang khong nho gap kho khan trong viec canh tranh, va co mot phong trao huong toi hop ly hoa va cung co hon nua. Nam 1924, Imperial Airways đuoc thanh lap tu viec sap nhap cua Instone Air Line Company, British Marine Air Navigation, Daimler Airway va Handley Page Transport, đe cho phep cac hang hang khong Anh canh tranh voi su canh tranh gay gat tu cac hang hang khong Phap va Đuc, nhung hang đang nhan đuoc tro cap lon tu chinh phu. Hang hang khong nay la tien phong trong khao sat va mo cac tuyen hang khong tren khap the gioi đe phuc vu cac khu vuc xa xoi cua Đe quoc Anh va tang cuong thuong mai va hoi nhap.
Chiec may bay thuong mai moi đau tien đuoc Imperial Airways đat hang la chiec Handley Page W8f City of Washington, đuoc giao vao ngay 3 thang 11 nam 1924. Trong nam hoat đong đau tien, cong ty đa van chuyen 11.395 hanh khach va 212.380 la thu. Vao thang 4 nam 1925, bo phim The Lost World đa tro thanh bo phim đau tien đuoc chieu cho hanh khach tren chuyen bay thuong mai theo lich trinh khi no đuoc chieu tren tuyen đuong London-Paris.
Hai hang hang khong Phap cung sap nhap đe thanh lap Air Union vao ngay 1 thang 1 nam 1923. Sau đo, hang nay sap nhap voi bon hang hang khong Phap khac đe tro thanh Air France, hang hang khong quoc gia cua đat nuoc cho đen ngay nay, vao ngay 17 thang 5 nam 1933.


 Mo rong  Nam 1926, Alan Cobham đa khao sat mot tuyen bay tu Vuong quoc Anh đen Cape Town, Nam Phi, sau đo la mot chuyen bay thu nghiem khac đen Melbourne, Australia. Cac tuyen đuong khac đen An Đo thuoc Anh va Vien Đong cung đuoc ve bieu đo va trinh dien vao thoi điem nay. Cac dich vu thuong xuyen đen Cairo va Basra bat đau vao nam 1927 va đuoc mo rong đen Karachi vao nam 1929. Dich vu London-Australia đuoc khai truong vao nam 1932 voi may bay thuong mai Handley Page HP 42. Cac dich vu tiep theo đuoc mo đen Calcutta, Rangoon, Singapore, Brisbane va Hong Kong, hanh khach khoi hanh tu London vao ngay 14 thang 3 nam 1936 sau khi thanh lap mot chi nhanh tu Penang đen Hong Kong.

 May bay cua Imperial Airways nho, hau het cho đuoc duoi hai muoi hanh khach va danh cho nguoi giau. Chi co khoang 50.000 hanh khach su dung Imperial Airways trong nhung nam 1930. Hau het hanh khach tren cac tuyen đuong lien luc đia hoac tren cac dich vu trong va giua cac thuoc đia cua Anh la nam gioi lam cong tac quan tri, kinh doanh hoac nghien cuu thuoc đia.
Giong nhu Imperial Airways, su phat trien ban đau cua Air France va KLM phu thuoc rat nhieu vao nhu cau phuc vu cac lien ket voi cac thuoc đia xa xoi (Bac Phi va Đong Duong đoi voi Phap va Đong An đoi voi Ha Lan). Phap bat đau mot dich vu thu hang khong đen Morocco vao nam 1919, đuoc mua lai vao nam 1927, đoi ten thanh Aeropostale va đuoc tiem von đe tro thanh mot hang hang khong quoc te lon. Nam 1933, Aeropostale pha san, đuoc quoc huu hoa va sap nhap vao Air France.
Mac du khong co thuoc đia, nhung Đuc cung bat đau mo rong dich vu cua minh ra toan cau. Nam 1931, tau bay Graf Zeppelin bat đau cung cap dich vu hanh khach theo lich trinh thuong xuyen giua Đuc va Nam My, thuong la hai tuan mot lan, va tiep tuc cho đen nam 1937. Nam 1936, tau bay Hindenburg đi vao hoat đong cho khach va đa vuot Đai Tay Duong thanh cong 36 lan truoc khi gap nan tai Lakehurst, New Jersey, vao ngay 6 thang 5 nam 1937. Nam 1938, mot dich vu hang khong hang tuan tu Berlin đen Kabul, Afghanistan, bat đau hoat đong.
Tu thang 2 nam 1934 cho đen khi The chien thu hai bat đau vao nam 1939, Deutsche Lufthansa đa van hanh mot dich vu thu hang khong tu Stuttgart, Đuc qua Tay Ban Nha, Quan đao Canary va Tay Phi đen Natal o Brazil. Đay la lan đau tien mot hang hang khong bay qua đai duong.
Đen cuoi nhung nam 1930, Aeroflot đa tro thanh hang hang khong lon nhat the gioi, voi hon 4.000 phi cong va 60.000 nhan vien phuc vu khac, van hanh khoang 3.000 may bay (75% trong so đo đuoc coi la loi thoi theo tieu chuan cua chinh hang). Trong thoi ky Lien Xo, Aeroflot đong nghia voi hang khong dan dung Nga, vi đay la hang hang khong duy nhat. Aeroflot đa tro thanh hang hang khong đau tien tren the gioi khai thac cac dich vu phan luc thuong xuyen lien tuc vao ngay 15 thang 9 nam 1956 voi chiec Tupolev Tu-104.


 Bai bo quy đinh  Viec bai bo quy đinh đoi voi khong phan Lien minh Chau Au vao đau nhung nam 1990 đa co tac đong đang ke đen co cau cua nganh hang khong o đo. Su chuyen huong sang cac hang hang khong "gia re" tren cac tuyen đuong ngan hon la rat đang ke. Cac hang hang khong nhu EasyJet va Ryanair thuong phat trien voi chi phi cua cac hang hang khong quoc gia truyen thong.
Ngoai ra, cung co xu huong tu nhan hoa cac hang hang khong quoc gia nay, chang han nhu xay ra voi Aer Lingus va British Airways. Cac hang hang khong quoc gia khac, bao gom Alitalia cua Y, đa gap kho khan - đac biet la voi viec gia dau tang nhanh vao đau nam 2008.
Finnair, hang hang khong lon nhat Phan Lan, khong co tai nan chet nguoi hoac tai nan mat than vo may bay ke tu nam 1963 va đuoc cong nhan ve đo an toan.


= Hoa Ky =


 Phat trien ban đau  Tony Jannus đa thuc hien chuyen bay thuong mai theo lich trinh đau tien cua Hoa Ky vao ngay 1 thang 1 nam 1914 cho St. Petersburg-Tampa Airboat Line. Chuyen bay keo dai 23 phut đi qua giua St. Petersburg, Florida va Tampa, Florida, bay cach Vinh Tampa khoang 50 feet (15 m) tren chiec may bay thuy phi co canh kep bang go va vai Benoist XIV cua Jannus. Hanh khach cua ong la cuu thi truong thanh pho St. Petersburg, nguoi đa tra 400 USD cho đac an ngoi tren bang ghe go o buong lai mo. Hang hang khong Airboat hoat đong trong khoang 4 thang, cho hon 1.200 hanh khach voi gia 5 USD moi nguoi. Chalk's International Airlines bat đau hoat đong giua Miami va Bimini o Bahamas vao thang 2 nam 1919. Co tru so chinh tai Ft. Lauderdale, Chalk's tu nhan la hang hang khong lau đoi nhat hoat đong lien tuc o Hoa Ky cho đen khi đong cua vao nam 2008.
Sau The chien thu nhat, Hoa Ky co rat nhieu phi cong. Nhieu nguoi đa quyet đinh su dung may bay du thua sau chien tranh cua ho đe thuc hien cac chien dich bay bieu dien, thuc hien cac đong tac nhao lon đe thu hut đam đong. Nam 1918, Cuc Buu chinh Hoa Ky đa nhan đuoc su ho tro tai chinh cua Quoc hoi đe bat đau thu nghiem dich vu thu hang khong, ban đau su dung may bay Curtiss Jenny đuoc mua boi Quan đoan Khong quan Luc quan Hoa Ky. Cac nha khai thac tu nhan la nhung nguoi đau tien bay thu, nhung do nhieu vu tai nan nen Quan đoi Hoa Ky đuoc giao nhiem vu chuyen phat thu. Trong thoi gian Quan đoi tham gia, ho đa chung to la qua khong đang tin cay va mat đi nhiem vu thu hang khong. Đen giua nhung nam 1920, Cuc Buu chinh đa phat trien mang luoi thu hang khong cua rieng minh, dua tren mot truc xuong song xuyen luc đia giua Thanh pho New York va San Francisco. Đe bo sung cho dich vu nay, ho đa đua ra 12 hop đong cho cac tuyen đuong phu cho nhung nguoi đau thau đoc lap. Mot so hang hang khong chien thang nhung tuyen đuong nay, thong qua thoi gian va su hop nhat, se phat trien thanh Pan Am, Delta Air Lines, Braniff Airways, American Airlines, United Airlines (ban đau la mot bo phan cua Boeing), Trans World Airlines, Northwest Airlines, va Eastern Air Lines.
Dich vu trong nhung nam đau thap nien 1920 khong thuong xuyen: hau het cac hang hang khong thoi bay gio tap trung vao viec van chuyen tui thu. Tuy nhien, vao nam 1925, Ford Motor Company đa mua lai Stout Aircraft Company va bat đau xay dung chiec Ford Trimotor toan kim loai, tro thanh chiec may bay cho khach My đau tien thanh cong. Voi suc chua 12 hanh khach, Trimotor đa bien dich vu hanh khach tro nen co lai. Dich vu hang khong đuoc coi la mot phan bo sung cho dich vu đuong sat trong mang luoi van tai cua My.
Cung luc đo, Juan Trippe bat đau chien dich tao ra mot mang luoi hang khong noi lien My voi the gioi, va ong đa đat đuoc muc tieu nay thong qua hang hang khong Pan Am cua minh, voi đoi tau bay noi lien Los Angeles voi Thuong Hai va Boston voi London. Pan Am va Northwest Airways (bat đau cac chuyen bay đen Canada vao nhung nam 1920) la nhung hang hang khong duy nhat cua My hoat đong quoc te truoc nhung nam 1940.
Voi su ra đoi cua Boeing 247 va Douglas DC-3 vao nhung nam 1930, nganh hang khong My noi chung đa co lai, ngay ca trong thoi ky Đai suy thoai. Xu huong nay tiep tuc cho đen khi The chien thu hai bat đau.


 Tu nam 1945  Giong nhu The chien thu nhat, The chien thu hai đa mang lai suc song moi cho nganh hang khong. Nhieu hang hang khong o cac nuoc Đong minh đa co đuoc nhieu loi nhuan tu cac hop đong thue may bay cho quan đoi va du đoan nhu cau van tai hang khong dan dung se bung no trong tuong lai, đoi voi ca hanh khach va hang hoa. Ho đa rat hao huc đau tu vao cac loai may bay cho khach hang đau moi noi nhu Boeing Stratocruiser, Lockheed Constellation va Douglas DC-6. Hau het nhung chiec may bay moi nay đeu dua tren cac loai may bay nem bom cua My nhu B-29, loai may bay đa đi đau trong nghien cuu cac cong nghe moi nhu tang ap. Hau het đeu mang lai hieu qua cao hon tu ca toc đo đuoc cai thien va tai trong lon hon.
Vao nhung nam 1950, De Havilland Comet, Boeing 707, Douglas DC-8, va Sud Aviation Caravelle đa tro thanh nhung chiec may bay cho khach phan luc đau tien cua phuong Tay, trong khi khoi phia Đong co Tupolev Tu-104 va Tupolev Tu-124 trong đoi bay cua cac hang hang khong nha nuoc nhu CSA cua Tiep Khac, Aeroflot cua Lien Xo va Interflug cua Đong Đuc. Vickers Viscount va Lockheed L-188 Electra đa khai truong van tai turboprop.
Vao ngay 4 thang 10 nam 1958, British Overseas Airways Corporation đa bat đau cac chuyen bay xuyen Đai Tay Duong giua London Heathrow va New York Idlewild voi chiec may bay Comet 4, va Pan Am đa tiep noi vao ngay 26 thang 10 voi chiec Boeing 707 phuc vu giua New York va Paris.
Buoc phat trien lon tiep theo cho cac hang hang khong se đen vao nhung nam 1970, khi Boeing 747, McDonnell Douglas DC-10 va Lockheed L-1011 khai truong dich vu than rong ("jumbo jet"), hien van la tieu chuan trong du lich quoc te. Tupolev Tu-144 va đoi tac phuong Tay cua no, Concorde, đa bien du lich sieu thanh thanh hien thuc. Concorde bat đau bay vao nam 1969 va hoat đong cho đen nam 2003. Nam 1972, Airbus bat đau san xuat dong may bay thuong mai thanh cong nhat chau Au cho đen nay. Hieu qua gia tang cho nhung chiec may bay nay thuong khong phai o toc đo, ma o kha nang cho khach, tai trong va tam bay. Airbus cung co buong lai đien tu hien đai, pho bien tren tat ca cac may bay cua ho đe cho phep phi cong bay nhieu mau may bay voi it huan luyen cheo nhat.


= Chau A =

Mac du Philippine Airlines (PAL) đuoc thanh lap chinh thuc vao ngay 26 thang 2 nam 1941, nhung giay phep hoat đong cua hang hang khong nay bat nguon tu viec hop nhat Cong ty Taxi Hang khong Philippine (PATCO) đuoc thanh lap boi nha tai phiet khai thac Emmanuel N. Bachrach vao ngay 3 thang 12 nam 1930, khien PAL tro thanh hang hang khong theo lich trinh lau đoi nhat cua chau A van con hoat đong. Dich vu hang khong thuong mai bat đau sau đo ba tuan tu Manila đen Baguio, tro thanh tuyen hang khong đau tien cua chau A. Cai chet cua Bachrach vao nam 1937 đa mo đuong cho viec sap nhap cuoi cung voi Philippine Airlines vao thang 3 nam 1941 va bien PAL tro thanh hang hang khong lau đoi nhat chau A. Đay cung la hang hang khong lau đoi nhat chau A van hoat đong duoi ten hien tai cua minh. Co phan đa so cua Bachrach trong PATCO đa đuoc ong trum bia Andres R. Soriano mua lai vao nam 1939 theo loi khuyen cua tuong Douglas MacArthur va sau đo sap nhap voi Philippine Airlines moi thanh lap, voi PAL la phap nhan ton tai. Soriano đa nam quyen kiem soat tai ca hai hang hang khong truoc khi sap nhap. PAL bat đau lai hoat đong vao ngay 15 thang 3 nam 1941, voi mot may bay Beech Model 18 NPC-54 duy nhat, bat đau cac chuyen bay hang ngay giua Manila (tu Nielson Field) va Baguio, sau đo mo rong voi cac may bay lon hon nhu DC-3 va Vickers Viscount.
Cathay Pacific la mot trong nhung hang hang khong đau tien đuoc thanh lap o cac nuoc chau A khac vao nam 1946 cung voi Asiana Airlines, hang nay sau đo tham gia vao nam 1988. Giay phep hoat đong cua hang hang khong đuoc cap boi co quan chinh phu lien bang sau khi xem xet tinh can thiet tai quoc hoi. Hanjin nam giu quyen so huu lon nhat cua Korean Air cung nhu mot so hang hang khong gia re tinh đen hien tai. Korean Air la mot trong bon nha sang lap cua SkyTeam, đuoc thanh lap vao nam 2000. Asiana Airlines gia nhap Star Alliance vao nam 2003. Korean Air va Asiana Airlines la mot trong nhung hang hang khong lon nhat ket hop so dam bay va so luong hanh khach đuoc phuc vu tai thi truong khu vuc cua nganh hang khong chau A.
An Đo cung la mot trong nhung quoc gia đau tien chap nhan hang khong dan dung. Mot trong nhung hang hang khong chau A đau tien la Air India, đuoc thanh lap voi ten goi Tata Airlines vao nam 1932, mot bo phan cua Tata Sons Ltd. (nay la Tata Group). Hang hang khong đuoc thanh lap boi nha cong nghiep hang đau cua An Đo, JRD Tata. Vao ngay 15 thang 10 nam 1932, chinh J. R. D. Tata đa lai mot chiec De Havilland Puss Moth đong co đon cho thu hang khong (thu buu chinh cua Imperial Airways) tu Karachi đen Bombay qua Ahmedabad. Chiec may bay tiep tuc đen Madras qua Bellary do phi cong cua Khong quan Hoang gia Anh Nevill Vintcent lai. Tata Airlines cung la mot trong nhung hang hang khong lon đau tien tren the gioi bat đau hoat đong ma khong co bat ky su ho tro nao tu Chinh phu.
Voi su bung no cua Chien tranh the gioi thu hai, su hien dien cua cac hang hang khong o chau A đa bi đinh tre tuong đoi, voi nhieu hang hang khong quoc gia moi quyen gop may bay cua ho đe ho tro quan su va cac muc đich khac. Sau khi chien tranh ket thuc vao nam 1945, dich vu thuong mai thuong xuyen đuoc khoi phuc o An Đo va Tata Airlines tro thanh mot cong ty đai chung vao ngay 29 thang 7 nam 1946, duoi ten Air India. Sau khi An Đo đoc lap, 49% co phan cua hang hang khong đa đuoc Chinh phu An Đo mua lai. Đoi lai, hang hang khong đuoc cap trang thai hoat đong cac dich vu quoc te tu An Đo voi tu cach la hang hang khong quoc gia đuoc chi đinh duoi ten Air India International.
Vao ngay 31 thang 7 nam 1946, mot chiec may bay DC-4 cua Philippine Airlines (PAL) đa cho 40 binh si My tu San bay Nielson o Makati đen Oakland, California, voi cac điem dung o Guam, Đao Wake, Johnston Atoll va Honolulu, Hawaii, bien PAL tro thanh hang hang khong chau A đau tien vuot qua Thai Binh Duong. Mot dich vu thuong xuyen giua Manila va San Francisco đuoc bat đau vao thang 12. Cung trong nam nay, hang hang khong đuoc chi đinh la hang hang khong quoc gia cua Philippines.
Trong thoi ky phi thuoc đia hoa, cac quoc gia chau A moi thanh lap bat đau chap nhan van tai hang khong. Mot trong nhung hang hang khong chau A đau tien trong thoi ky nay la Cathay Pacific cua Hong Kong (thanh lap vao thang 9 nam 1946), Orient Airways (sau nay la Pakistan International Airlines; thanh lap vao thang 10 nam 1946), Air Ceylon (sau nay la SriLankan Airlines; thanh lap vao nam 1947), Malayan Airways Limited vao nam 1947 (sau nay la Singapore va Malaysia Airlines), El Al o Israel vao nam 1948, Garuda Indonesia vao nam 1949, Japan Airlines vao nam 1951, Thai Airways vao nam 1960 va Korean National Airlines vao nam 1947.
Singapore Airlines đa gianh đuoc nhieu giai thuong chat luong.


= Chau My Latinh va Caribe =

Trong so nhung quoc gia đau tien co cac hang hang khong thuong xuyen o My Latinh va Caribe la Bolivia voi Lloyd Aereo Boliviano, Cuba voi Cubana de Aviacion, Colombia voi Avianca (hang hang khong đau tien đuoc thanh lap o Chau My), Argentina voi Aerolineas Argentinas, Chile voi LAN Chile (nay la LATAM Airlines), Brazil voi Varig, Cong hoa Dominica voi Dominicana de Aviacion, Mexico voi Mexicana de Aviacion, Trinidad va Tobago voi BWIA West Indies Airways (nay la Caribbean Airlines), Venezuela voi Aeropostal, Puerto Rico voi Puertorriquena; va TACA co tru so tai El Salvador va đai dien cho mot so hang hang khong cua Trung My (Costa Rica, Guatemala, Honduras va Nicaragua). Tat ca cac hang hang khong truoc đay đeu bat đau hoat đong thuong xuyen truoc The chien thu hai. Cac hang hang khong thuong mai cua Puerto Rico nhu Prinair, Oceanair, Fina Air va Vieques Air Link ra đoi sau The chien thu hai, cung nhu mot so hang hang khong khac tu cac quoc gia khac nhu Interjet va Volaris cua Mexico, Aserca Airlines cua Venezuela va nhung hang khac.
Thi truong du lich hang khong đa phat trien nhanh chong trong nhung nam gan đay o My Latinh. Mot so uoc tinh cua nganh cho thay vao nam 2011 rang hon 2.000 may bay moi se bat đau hoat đong trong vong 5 nam toi o khu vuc nay.
Cac hang hang khong nay phuc vu cac chuyen bay noi đia trong nuoc cua ho, cung nhu cac chuyen bay ket noi trong noi bo My Latinh va cac chuyen bay quoc te đen Bac My, Chau Au, Uc va Chau A.


Kinh te Nam 2017, cac hang hang khong đa van chuyen 4,1 ty hanh khach tren 41,9 trieu chuyen bay thuong mai theo lich trinh (trung binh 98 hanh khach moi chuyen), voi tong hanh trinh la 7,75 nghin ty km hanh khach (trung binh moi hanh trinh dai 1.890 km) tren 45.091 đuong bay cua cac hang hang khong tren toan the gioi. Nam 2016, van tai hang khong đa tao ra doanh thu 704,4 ty USD, tao viec lam cho 10,2 trieu nguoi, ho tro 65,5 trieu viec lam va 2,7 nghin ty USD hoat đong kinh te: tuong đuong 3,6% GDP toan cau.
Thang 7 nam 2016, tong nang luc van tai hang tuan cua cac hang hang khong la 181,1 ty km cho ngoi co san (+ 6,9% so voi thang 7 nam 2015): 57,6 ty tai Chau A-Thai Binh Duong, 47,7 ty tai Chau Au, 46,2 ty tai Bac My, 12,2 ty tai Trung Đong, 12,0 ty tai My Latinh va 5,4 ty tai Chau Phi.


= Chi phi =

Cac hang hang khong co chi phi co đinh va chi phi hoat đong đang ke đe thiet lap va duy tri cac dich vu hang khong: nhan cong, nhien lieu, may bay, đong co, phu tung va linh kien, dich vu va mang luoi CNTT, thiet bi san bay, dich vu xu ly san bay, hoa hong đat cho, quang cao, phuc vu an uong, đao tao, bao hiem hang khong va cac chi phi khac. Do đo, tat ca ngoai tru mot ty le nho thu nhap tu ban ve đuoc tra cho nhieu nha cung cap ben ngoai hoac trung tam chi phi noi bo.
Hon nua, nganh cong nghiep đuoc cau truc sao cho cac hang hang khong thuong hoat đong nhu nhung nguoi thu thue. Nhien lieu hang khong khong bi đanh thue vi mot loat cac hiep uoc giua cac quoc gia. Gia ve bao gom mot so loai phi, thue va phu phi ngoai tam kiem soat cua cac hang hang khong. Cac hang hang khong cung co trach nhiem thuc thi cac quy đinh cua chinh phu. Neu cac hang hang khong cho hanh khach khong co giay to hop le tren chuyen bay quoc te, ho co trach nhiem đua ho tro lai quoc gia ban đau.
Phan tich giai đoan 1992-1996 cho thay moi thanh phan trong chuoi van tai hang khong đeu co loi nhuan cao hon nhieu so voi cac hang hang khong, nhung hang thu va chuyen tien phi va doanh thu cho ho tu viec ban ve. Trong khi cac hang hang khong noi chung đat đuoc loi nhuan tren von su dung la 6% (thap hon 2-3,5% so voi chi phi von), thi cac san bay đat đuoc 10%, cac cong ty phuc vu an uong đat đuoc 10-13%, cac cong ty xu ly đat đuoc 11-14%, cac cong ty cho thue may bay đat đuoc 15%, cac nha san xuat may bay đat đuoc 16% va cac cong ty phan phoi toan cau đat đuoc hon 30%.
Đa co su canh tranh chi phi lien tuc tu cac hang hang khong gia re. Nhieu cong ty noi guong Southwest Airlines theo nhieu khia canh khac nhau. Ranh gioi giua cac hang hang khong dich vu đay đu va gia re đa tro nen mo nhat - vi du, hau het cac hang hang khong "dich vu đay đu" đeu gioi thieu phi kiem tra hanh ly mac du Southwest khong lam vay.
Nhieu hang hang khong o My va cac noi khac đa gap phai kho khan trong kinh doanh. Cac hang hang khong My đa tuyen bo pha san theo Chuong 11 ke tu nam 1990 bao gom American Airlines, Continental Airlines (hai lan), Delta Air Lines, Northwest Airlines, Pan Am, United Airlines va US Airways (hai lan).
Bao hiem nhien lieu la mot cong cu hop đong đuoc cac cong ty van tai nhu hang hang khong su dung đe giam thieu rui ro truoc bien đong gia nhien lieu va co kha nang tang cao. Mot so hang hang khong gia re nhu Southwest Airlines đa ap dung thuc tien nay. Southwest đuoc ghi nhan la đa duy tri loi nhuan kinh doanh manh me trong khoang thoi gian tu nam 1999 đen đau nhung nam 2000 nho chinh sach bao hiem nhien lieu cua minh. Nhieu hang hang khong khac đang sao chep chinh sach bao hiem cua Southwest đe kiem soat chi phi nhien lieu.
Chi phi van hanh cua cac hang hang khong lon o My chu yeu la chi phi van hanh may bay, bao gom nhien lieu may bay, bao tri may bay, khau hao va phi hanh đoan chiem 44%, chi phi dich vu chiem 29% (cang hang khong 11%, hanh khach 11% va may bay 7%), 14% cho đat cho va ban hang va 13% cho chi phi chung (quan ly 6% va quang cao 2%). Mot chiec Boeing 757-200 cua hang hang khong lon o My trung binh bay 1.252 dam (2.015 km) voi 11,3 gio block moi ngay va chi phi 2.550 USD moi gio block: 923 USD chi phi so huu, 590 USD chi phi bao tri, 548 USD chi phi nhien lieu va 489 USD chi phi phi hanh đoan; hoac 13,34 USD cho 186 cho ngoi moi gio block. Đoi voi mot chiec Boeing 737-500, mot hang hang khong gia re nhu Southwest co chi phi van hanh thap hon o muc 1.526 USD so voi hang hang khong dich vu đay đu nhu United o muc 2.974 USD va nang suat cao hon voi 399.746 ASM moi ngay so voi 264.284, dan đen chi phi đon vi la 0,38 USD/ASM so voi 1,13 USD/ASM.
McKinsey nhan đinh rang "cong nghe moi hon, may bay lon hon va hoat đong ngay cang hieu qua lien tuc lam giam chi phi van hanh hang hang khong", tu gan 40 xu My cho moi ASK vao đau ky nguyen may bay phan luc xuong chi con hon 10 xu ke tu nam 2000. Nhung cai thien đo đa đuoc chuyen cho khach hang do tinh canh tranh cao: gia ve đa giam trong suot lich su cua cac hang hang khong.


= Hang khong lon nhat =
Cac hang hang khong lon nhat the gioi co the đuoc xac đinh theo mot so cach. Tinh đen nam 2019, American Airlines Group la hang lon nhat ve quy mo đoi bay, so luong hanh khach van chuyen va doanh thu hanh khach tinh theo dam. Delta Air Lines la hang lon nhat ve doanh thu, gia tri tai san va von hoa thi truong. Lufthansa Group la hang lon nhat ve so luong nhan vien, FedEx Express la hang lon nhat ve khoi luong hang hoa van chuyen tinh theo tan-km, Turkish Airlines la hang lon nhat ve so luong quoc gia phuc vu va UPS Airlines la hang lon nhat ve so luong điem đen đuoc phuc vu (mac du United Airlines la hang hang khong cho khach lon nhat ve so luong điem đen đuoc phuc vu).


= Ho tro cua nha nuoc =
Ve mat lich su, hoat đong đi lai bang may bay phan lon ton tai nho su ho tro cua nha nuoc, duoi hinh thuc von chu so huu hoac tro cap. Nganh hang khong noi chung đa lo luy ke trong lich su 100 nam cua minh.
Mot lap luan la loi ich ben ngoai tich cuc, chang han nhu tang truong cao hon do di chuyen toan cau, lon hon thiet hai kinh te vi mo va bien minh cho su can thiep cua chinh phu tiep tuc. Muc đo can thiep cua chinh phu vao nganh hang khong cao ve mat lich su co the đuoc coi la mot phan cua su đong thuan chinh tri rong rai hon ve cac hinh thuc van tai chien luoc, chang han nhu đuong cao toc va đuong sat, ca hai đeu nhan đuoc tai tro cong o hau het cac noi tren the gioi. Mac du nhieu quoc gia tiep tuc van hanh cac hang hang khong thuoc so huu nha nuoc hoac ban cong, nhung nhieu hang hang khong lon ngay nay thuoc so huu tu nhan va do đo đuoc quan ly boi cac nguyen tac kinh te vi mo đe toi đa hoa loi nhuan cho co đong.
Vao thang 12 nam 1991, su sup đo cua Pan Am, mot hang hang khong thuong đuoc ghi nhan la đa đinh hinh nganh hang khong quoc te, đa neu bat nhung kho khan ve tai chinh ma cac cong ty hang khong lon phai đoi mat.
Sau khi bai bo quy đinh vao nam 1978, cac hang hang khong My đa khong the tao ra loi nhuan tong hop trong 12 nam trong so 31 nam, bao gom 4 nam trong đo tong lo len toi 10 ty USD, nhung đa hoi phuc voi 8 nam loi nhuan lien tiep ke tu nam 2010, trong đo co 4 nam loi nhuan tren 10 ty USD. Cac hang hang khong đa loai bo cac tuyen bay lo, tranh cac cuoc chien tranh gia ve va gianh thi phan, han che tang truong nang luc, bo sung cac tuyen trung chuyen tai trung tam bang may bay phan luc khu vuc đe tang loi nhuan. Ho thay đoi lich trinh đe tao them ket noi, mua may bay cu, giam tan suat quoc te va tan dung cac quan he đoi tac đe toi uu hoa nang luc va huong loi tu kha nang ket noi o nuoc ngoai.


Moi truong Đong co may bay phat ra o nhiem tieng on, khi thai va cac hat, gop phan lam mo đi toan cau.
Su phat trien cua nganh hang khong trong nhung nam gan đay đa đat ra mot so cau hoi ve sinh thai.
Van tai hang khong noi đia o Trung Quoc tang truong 15,5% moi nam tu nam 2001 đen nam 2006. Ty le đi lai bang may bay tren toan cau tang 3,7% moi nam trong cung thoi gian. Tai Chau Au, luong khi thai nha kinh tu hoat đong hang khong đa tang 87% trong giai đoan tu nam 1990 đen nam 2006. Tuy nhien, can so sanh voi so luong chuyen bay tang len, chi rieng o Vuong quoc Anh, so luong hanh khach tai nha ga đa tang tu 100.000 len 250.000 trong giai đoan tu nam 1990 đen nam 2006. Theo bao cao hang nam cua AEA, co 750 trieu hanh khach đi lai bang cac hang hang khong chau Au, đong thoi chia se 40% gia tri hang hoa vao va ra khoi chau Au. Ngay ca khi khong co ap luc tu "cac nha hoat đong vi moi truong", nham vao gia ve thap hon, noi chung, cac hang hang khong đang lam tat ca nhung gi co the đe giam muc tieu thu nhien lieu (va luong khi thai lien quan). Hon nua, theo mot so bao cao, co the ket luan rang may bay đong co piston cuoi cung cung tiet kiem nhien lieu nhu may bay phan luc trung binh vao nam 2005.
Mac du cac nha san xuat may bay lon tiep tuc cai thien hieu qua, nhu cau đi lai bang hang khong toan cau ngay cang tang đa dan đen viec phat thai khi nha kinh (GHG) ngay cang tang. Hien nay, linh vuc hang khong, bao gom du lich noi đia va quoc te cua Hoa Ky, chiem khoang 1,6% luong khi thai GHG nhan tao toan cau moi nam. Bac My chiem gan 40% luong khi thai GHG tu viec su dung nhien lieu hang khong cua the gioi.
Luong khi thai CO2 tu nhien lieu phan luc đuoc đot chay cho moi hanh khach tren mot chuyen bay hang khong trung binh dai 3.200 km (2.000 dam) la khoang 353 kg (776 pound). Tiem nang mat moi truong song tu nhien lien quan đen nhien lieu phan luc đuoc đot chay cho moi hanh khach tren mot chuyen bay hang khong dai 3.200 km (2.000 dam) đuoc uoc tinh la 250 met vuong (2700 feet vuong).
Trong boi canh bien đoi khi hau va đinh dau mo, đang co cuoc tranh luan ve viec đanh thue đi lai bang may bay va đua hoat đong hang khong vao ke hoach giao dich khi thai, voi muc đich đam bao rang cac chi phi ben ngoai tong the cua hoat đong hang khong đuoc tinh đen.
Nganh hang khong chiem khoang 11% luong khi nha kinh phat thai tu linh vuc van tai cua Hoa Ky. Boeing uoc tinh rang nhien lieu sinh hoc co the giam luong khi nha kinh phat thai lien quan đen chuyen bay tu 60 đen 80%.


Xu huong Ke tu giua thap nien 1980, xu huong so huu hang hang khong đa đuoc tu nhan hoa, tuc la quyen so huu đa dan chuyen tu chinh phu sang cac khu vuc hoac to chuc tu nhan va ca nhan. Đieu nay xay ra khi cac co quan quan ly cho phep quyen tu do hon va so huu phi chinh phu, theo cac buoc thuong cach nhau hang thap ky. Mo hinh nay khong đuoc nhin thay đoi voi tat ca cac hang hang khong o tat ca cac khu vuc. Nhieu hang hang khong lon hoat đong trong khoang thoi gian tu nhung nam 1940 đen nhung nam 1980 thuoc so huu cua chinh phu hoac đuoc chinh phu thanh lap. Tuy nhien, hau het cac hang hang khong tu nhung ngay đau tien cua du lich hang khong vao nhung nam 1920 va 1930 la cac doanh nghiep tu nhan.
Toc đo tang truong cua nganh hang khong khong đong đeu o tat ca cac khu vuc, nhung cac nuoc co nganh hang khong đuoc tu do hoa thuong co nhieu canh tranh hon va gia ve thap hon. My, Uc, Canada, Nhat Ban, Brazil, An Đo la mot so vi du. Nganh hang khong cung đuoc biet đen la mot nganh co tinh chu ky, co nghia la cu vai nam thi loi nhuan se thap va vai nam thi cao. Ngay ca trong nhung nam tot, loi nhuan thuong cung khong cao, chi khoang 2-3%. Khi co lai, cac hang hang khong se thue may bay moi va nang cap dich vu đe đap ung nhu cau cao hon. Ke tu nam 1980, nganh hang khong đa khong thu hoi đuoc chi phi von trong nhung thoi điem tot nhat. Nguoc lai, trong thoi ky kinh te toi te, ton that co the toi te hon đang ke. Warren Buffett tung noi rang "so tien ma tat ca cac cong ty hang khong cua My kiem đuoc ke tu khi hang khong ra đoi la bang khong. Hoan toan bang khong."
Nhu trong nhieu nganh cong nghiep truong thanh khac, hop nhat la mot xu huong. Cac nhom hang khong co the bao gom cac quan he đoi tac song phuong han che, lien minh đa dang lau dai giua cac hang hang khong, thoa thuan von chu so huu, sap nhap hoac thau tom.


Chu thich Đoc them "A history of the world's airlines", R.E.G. Davies, Oxford U.P, 1964
"The airline encyclopedia, 1909–2000." Myron J. Smith, Scarecrow Press, 2002
"Flying Off Course: The Economics of International Airlines," 3rd edition. Rigas Doganis, Routledge, New York, 2002.
"The Airline Business in the 21st Century." Rigas Doganis, Routledge, New York, 2001.