William McKinley, Jr. (29 thang 1 nam 1843 - 14 thang 9 nam 1901) la Tong thong thu 25 cua Hoa Ky tai nhiem tu nam 1897 cho đen khi ong bi am sat vao nam 1901. Trong nhiem ky cua minh, Tong thong McKinley đa dan dat nuoc My gianh thang loi trong Chien tranh Tay Ban Nha-Hoa Ky, tang muc thue quan bao ho đe khuyen khich nen cong nghiep Hoa Ky, va mo rong chinh sach tien te bang cach giu he thong kim ban vi thay vi su dung bac tu do.
McKinley la quan nhan cuoi cung cua cuoc Noi chien Hoa Ky đuoc bau lam Tong thong. Ngoai ra, ong cung la vi Tong thong duy nhat tham gia cuoc Noi chien voi tu cach mot Binh nhi, cap bac thap nhat, cua luc luong Lien bang mien Bac. Tuy nhien, ong đa đuoc phong ham Thieu ta khi chien tranh ket thuc. Sau cuoc Noi chien, ong hanh nghe luat o thanh pho Canton, Ohio va ket hon voi Ida Saxton. Nam 1876, ong đuoc bau lam dan bieu o Ha vien Hoa Ky va tro thanh mot chuyen gia cua Đang Cong hoa trong van đe muc thue bao ho, đieu ma ong tin rang se mang đen su thinh vuong cho đat nuoc. Do Đao luat Thue McKinley ban hanh nam 1890 cua ong đa gay nen nhieu cuoc tranh cai, cong voi viec Đang Dan chu đuoc quyen phan chia lai cac quan Quoc hoi tai Ohio đe phuc vu loi ich cua ho (tieng Anh: gerrymandering), McKinley, mot thanh vien Đang Cong hoa, đa phai roi Ha vien sau cuoc bau cu dan bieu nam 1890. Ong đuoc bau lam Thong đoc Ohio vao nam 1891 va tai đac cu nam 1893. Trong thoi gian nay, cac chinh sach cua ong ban hanh đeu bao đam can bang quyen loi cho ca doanh nghiep va nguoi lao đong. Voi su giup đo cua co van than can Mark Hanna, ong đa đuoc Đang Cong hoa đe cu tro thanh ung vien Tong thong trong cuoc bau cu nam 1896 - thoi ky Hoa Ky đang phai trai qua mot cuoc suy thoai kinh te nghiem trong. Ong đa đanh bai đoi thu đen tu Đang Dan chu la William Jennings Bryan sau khi thi hanh chien dich truoc san nha (tieng Anh: front porch campaign) - McKinley se phat bieu truoc nhung nguoi ung ho ong ngay tai nha hoac mot đia điem nao đo gan nha. Tai nhung buoi phat bieu nay, McKinley đa neu ro quan điem cua minh la ung ho su dung đong đo la vang nhu mot đong tien manh (tru khi bi thay đoi boi quoc te) va hua rang tang thue se giup hoi phuc su thinh vuong cua đat nuoc.
Chinh quyen Tong thong McKinley đa mang đen mot su phat trien nhanh chong va manh me ve mat kinh te. McKinley ung ho Đao luat Thue Dingley ban hanh nam 1897 nham bao ve cac doanh nghiep san xuat va cong nhan nha may khoi cac đoi thu tu nuoc ngoai. Đong thoi, nam 1900, ong đa bao đam viec Đao luat Ban vi vang đuoc thong qua. McKinley đa hi vong rang ong co the thuyet phuc đuoc Tay Ban Nha co the trao quyen đoc lap cho Cuba mot cach hoa binh. Tuy nhien, khi cuoc đam phan that bai, ong la nguoi đa dan nuoc My đen cuoc chien tranh Tay Ban Nha-Hoa Ky nam 1898. Duoi su lanh đao cua McKinley, nuoc My đa gianh đuoc chien thang nhanh chong. Sau đo, theo nhu mot phan cua Hiep đinh Paris nam 1898, Tay Ban Nha phai giao cho Hoa Ky cac thuoc đia cua minh o hai ngoai nhu Puerto Rico, Guam, va Phillippines. Đong thoi, Cuba cung đuoc trao quyen đoc lap, nhung thoi gian đo, phai o duoi su quan ly cua Quan đoi Hoa Ky. Cung trong nam 1898, Cong hoa Hawaii sap nhap va tro thanh mot phan cua lanh tho Hoa Ky.
Cac nha su hoc đanh gia rang chien thang cua McKinley trong cuoc bau cu nam 1896 la mot cuoc bau cu tai to chuc (tieng Anh: realigning election) đa đanh dau su ket thuc cua giai đoan ba cua he thong đang phai chinh tri thoi ky hau Noi chien bang cach mo loi cho Đang Cong hoa chiem uu the o giai đoan bon cua he thong đang phai chinh tri va dan đen Thoi ky tien bo. McKinley đanh bai Bryan mot lan nua trong cuoc bau cu nam 1900 do tap trung vao cac van đe nhu chu nghia đe quoc, bao ho mau dich, va he thong bac tu do. Cac di san thoi Tong thong cua McKinley bat ngo bi cat đut khi vao nam 1901, ong bi am sat boi Leon Czolgosz - mot F2 (the he thu hai) trong gia đinh nguoi My goc Ba Lan va theo chu nghia vo chinh phu. McKinley qua đoi 8 ngay sau su kien am sat, va Pho Tong thong luc bay gio la Theodore Roosevelt đa len ke nhiem vi tri cua McKinley. Voi vai tro la mot nha cai cach cua chu nghia can thiep (tieng Anh: interventionism) va la mot nguoi đung ve phia cac doanh nghiep, chinh quyen cua McKinley đuoc cac nha su hoc đanh gia tren muc trung binh trong bang xep hang cac Tong thong. Tuy nhien, ve sau, chinh quyen Roosevelt đa lam lu mo cac nhan thuc tich cuc cua nguoi dan My ve McKinkey.


Thoi tho au va gia đinh William McKinley Jr. sinh ngay 29 thang 1 nam 1843 tai Niles, Ohio, la con thu bay trong so chin nguoi con cua William McKinley Sr. va Nancy (nhu danh Allison) McKinley. Gia đinh McKinley co nguon goc Anh va Scotland-Ailen va đa đinh cu o phia tay Pennsylvania vao the ky 18. To tien nhap cu cua ho la David McKinley, sinh ra o Dervock, County Antrim, thuoc Bac Ireland ngay nay. William McKinley Sr. sinh ra o Pennsylvania, tai Pine Township, Mercer County.
Gia đinh chuyen đen Ohio khi McKinley cap cao con la mot cau be, đinh cu o New Lisbon (nay la Lisbon). Anh ay gap Nancy Allison o đo va sau đo ho ket hon. Gia đinh Allison chu yeu la nguoi goc Anh va la mot trong nhung nguoi đinh cu som nhat o Pennsylvania. Nghe buon ban cua gia đinh hai ben la lam đo sat. Cap cao cua McKinley đa đieu hanh foundries khap Ohio, o New Lisbon, Niles, Ba Lan va cuoi cung la Canton. Gia đinh McKinley, giong nhu nhieu gia đinh tu Western Reserve cua Ohio, chim đam trong Whiggish va tinh cam nguoi theo chu nghia bai no, tinh cam sau nay dua tren niem tin trung thanh cua gia đinh Nguoi theo chu nghia bai no.


Su nghiep chinh tri = Ha vien Hoa Ky =
Vao khoang thap nien 1880, nguoi đan ong que Ohio nay đuoc biet đen khap toan quoc voi tu cach la nha lanh đao Đang Cong hoa. Cac chinh sach noi troi cua ong la coi viec đanh thue cao vao hang nhap khau nhu la mot phuong cham cho su thinh vuong, đien hinh la bang thue McKinley ra đoi nam 1890.


Chinh tri gia noi len (1877–1895) = Nguoi phat ngon bao ve =

McKinley đam nhan ghe quoc hoi vao thang 10 nam 1877, khi Tong thong Hayes trieu tap Quoc hoi vao phien hop đac biet. Voi viec đang Cong hoa chiem thieu so, McKinley đuoc giao nhung nhiem vu uy ban khong quan trong ma ong đam nhan mot cach tan tam. Tinh ban cua McKinley voi Hayes khong mang lai loi ich gi cho McKinley tren Capitol Hill, vi tong thong khong đuoc nhieu nha lanh đao o đo đanh gia cao. Nghi si tre đa đoan tuyet voi Hayes ve van đe tien te, nhung đieu đo khong anh huong đen tinh ban cua ho. Hoa Ky thuc te đa đuoc đat tren ban vi vang boi Đao luat tien xu nam 1873; Khi gia bac giam đang ke, nhieu nguoi đa tim cach bien bac tro thanh vat lieu đau thau hop phap, ngang bang voi vang. Dien bien nhu vay se gay ra lam phat, nhung nhung nguoi ung ho lap luan rang loi ich kinh te cua cung tien tang len se xung đang voi lam phat; nhung nguoi phan đoi canh bao rang "bac mien phi" se khong mang lai nhung loi ich đa hua va se gay hai cho Hoa Ky trong thuong mai quoc te. McKinley đa bo phieu cho Đao luat Bland–Allison nam 1878, bat buoc chinh phu phai mua so luong lon bac đe kiem tien, đong thoi cung tham gia vao đa so trong moi vien đe bac bo quyen phu quyet cua Hayes đoi voi đao luat. Khi lam nhu vay, McKinley đa bo phieu chong lai quan điem cua lanh đao đang Cong hoa tai Ha vien, James Garfield, mot nguoi Ohio va la ban cua ong ta.
Ngay tu nhiem ky đau tien tai Quoc hoi, McKinley đa la nguoi ung ho manh me cac muc thue bao ho. Muc đich chinh cua viec ap thue nhu vay khong phai la tang doanh thu ma la đe cho phep nganh san xuat cua My phat trien bang cach tao cho nuoc nay loi the ve gia o thi truong noi đia so voi cac đoi thu canh tranh nuoc ngoai. Nguoi viet tieu su McKinley Margaret Leech luu y rang Canton đa tro nen thinh vuong nhu mot trung tam san xuat thiet bi nong nghiep nho bao ho, va đieu nay co the đa giup hinh thanh quan điem chinh tri cua ong. McKinley đa gioi thieu va ung ho cac du luat tang muc thue bao ho, đong thoi phan đoi nhung du luat ha thap chung hoac ap đat thue chi đe tang doanh thu. Garfield đuoc bau lam chu tich tong thong vao nam 1880 đa tao ra mot cho trong trong Uy ban Phuong tien va Cach thuc Ha vien; McKinley đa đuoc chon đe đien vao vi tri đo, gianh đuoc mot vi tri trong uy ban quyen luc nhat chi sau hai nhiem ky.
McKinley ngay cang tro thanh mot nhan vat quan trong trong nen chinh tri quoc gia. Nam 1880, ong phuc vu mot nhiem ky ngan voi tu cach la đai dien cua Ohio trong Uy ban Quoc gia Đang Cong hoa. Nam 1884, ong đuoc bau lam đai bieu cho đai hoi Đang Cong hoa nam đo, noi ong giu chuc chu tich Uy ban ve cac Nghi quyet va gianh đuoc nhieu loi khen ngoi vi cach xu ly đai hoi khi đuoc moi lam chu toa. Đen nam 1886, McKinley, Thuong nghi si John Sherman va Thong đoc Joseph B. Foraker đuoc coi la lanh đao cua đang Cong hoa o Ohio. Sherman, nguoi đa giup thanh lap Đang Cong hoa, ba lan tranh cu đe đuoc Đang Cong hoa đe cu lam tong thong vao nhung nam 1880, moi lan đeu that bai, trong khi Foraker bat đau thang tien nhanh chong trong chinh truong Ohio vao đau nhung nam thap ky. Hanna, sau khi tham gia cac van đe cong cong voi tu cach la nha quan ly chinh tri va nguoi đong gop hao phong, đa ung ho tham vong cua Sherman, cung nhu cua Foraker. Moi quan he sau nay tan vo tai Đai hoi toan quoc Đang Cong hoa nam 1888, noi McKinley, Foraker va Hanna đeu la đai bieu ung ho Sherman. Tin chac rang Sherman khong the gianh chien thang, Foraker đa ung ho Maine Thuong nghi si James G. Blaine, ung cu vien tong thong nam 1884 cua Đang Cong hoa khong thanh cong. Khi Blaine noi rang anh ta khong phai la ung cu vien, Foraker quay lai voi Sherman, nhung đe cu thuoc ve cuu thuong nghi si Indiana Benjamin Harrison, nguoi đuoc bau lam tong thong. Trong noi cay đang keo theo quy uoc, Hanna đa bo roi Foraker. Trong suot quang đoi con lai cua McKinley, Đang Cong hoa Ohio bi chia thanh hai phe, mot phe theo McKinley, Sherman va Hanna, con phe kia theo Foraker. Hanna bat đau nguong mo McKinley va tro thanh ban, đong thoi la co van than can cua anh ta. Mac du Hanna van hoat đong tich cuc trong kinh doanh va thuc đay cac thanh vien Đang Cong hoa khac, nhung trong nhung nam sau 1888, ong đa danh ngay cang nhieu thoi gian đe thuc đay su nghiep chinh tri cua McKinley.


= Bau cu Tong thong Hoa Ky nam 1896 =
Voi tu cach la ung cu vien đang Cong hoa trong cuoc bau cu tong thong nam 1896, ong nam giu tieu chuan vang va đe xuat Thuyet đa nguyen giua cac nhom sac toc. Chien dich tranh cu cua McKinley, thiet ke boi Mark Hanna, gioi thieu nhung ki thuat quang ba co đong moi trong tranh cu đong thoi đa tao nen cuoc cach mang hoa cho cac loai hinh quang cao co đong tranh cu, chien dich nay đa đanh bai chien dich cua đoi thu cua ong la William Jennings Bryan. McKinley đa lanh đao đat nuoc tro lai thoi ky thinh vuong sau cuoc suy thoai kinh te nam 1893 va ong tai đac cu sau mot cuoc bau cu quyet liet nua voi Bryan nam 1900, lan nay la tap trung vao chinh sach đoi ngoai.Trong nhieu thang ong đa phan đoi yeu cau cua cong đong cho cuoc chien, mot cuoc chien bat nguon tu cac thong tin ve su tan bao cua Tay Ban Nha tai Cuba, nhung chinh quyen cua McKinley đa khong the ep Tay Ban Nha đong y thuc hien cai to ngay lap tuc. Sau đo ong xam chiem Philippines, Puerto Rico, Guam va Hawaii đong thoi thiet lap nen mot che đo bao ho voi Cuba.
McKinley đa gianh đuoc chien thang trong đai cu tri đoan bang cach thang hau het mien Đong va Đong Bac, trong khi Bryan đa the hien tot o mien Nam, mien Tay va vung nong thon Trung Tay. So luong rat lon nguoi My goc Đuc đa ung ho McKinley, nguoi đa gianh đuoc đa so phieu trong tang lop trung luu, cong nhan nha may lanh nghe, cong nhan đuong sat va nong dan giau co.


Tong thong (1897–1901) = Nham chuc va bo nhiem =

McKinley tuyen the nham chuc tong thong vao ngay 4 thang 3 nam 1897, truoc su chung kien ​​cua vo va me ong. Tan tong thong co bai dien van nham chuc dai dong; ong keu goi cai cach thue quan va tuyen bo rang van đe tien te se phai cho luat thue quan. Ong canh bao chong lai su can thiep cua nuoc ngoai, "Chung toi khong muon chien tranh xam luoc. Chung toi phai tranh su cam do xam luoc lanh tho."
Viec bo nhiem Noi cac gay tranh cai nhat cua McKinley la viec bo nhiem John Sherman lam Bo truong Ngoai giao. Sherman co danh tieng xuat sac nhung tuoi gia khien kha nang cua ong nhanh chong suy giam. McKinley can bo nhiem Hanna vao Thuong vien nen Thuong nghi si Sherman đa đuoc chuyen len.  Kha nang tri tue cua Sherman đa suy tan ngay ca vao nam 1896; đieu nay đa đuoc noi đen rong rai trong gioi chinh tri, nhung McKinley khong tin vao nhung tin đon. Tuy nhien, McKinley đa cu anh ho cua minh, William McKinley Osborne, đi an toi voi nguoi đan ong 73 tuoi- thuong nghi si cu; ong bao cao lai rang Sherman co ve minh man hon bao gio het. McKinley đa viet sau khi cuoc hen đuoc cong bo, "nhung cau chuyen lien quan đen Thuong nghi si Sherman 'suy thoai tinh than' la khong co co so ... Khi toi gap anh ay lan cuoi, toi tin chac rang suc khoe hoan hao cua anh ay, ca ve the chat lan tinh than, cung nhu trien vong cuoc song rat tot."
Ha Nghi si tu bang Maine Nelson Dingley Jr. la su lua chon cua McKinley cho vi tri Bo truong Tai chinh; ong đa tu choi no, muon tiep tuc lam chu tich Uy ban Cach thuc va Phuong tien. Charles Dawes, nguoi tung la trung uy cua Hanna o Chicago trong chien dich tranh cu, đa đuoc can nhac cho vi tri Kho bac nhung theo mot so tai khoan, Dawes cho rang minh con qua tre. Dawes cuoi cung đa tro thanh Nguoi kiem soat tien te; ong ghi lai trong nhat ky đa xuat ban cua minh rang ong đa manh me thuc giuc McKinley bo nhiem ung cu vien thanh cong, Lyman J. Gage, chu tich cua Ngan hang quoc gia đau tien Chicago va mot Đang vien Đang Dan chu lam thu ky. Bo Hai quan đa đuoc trao cho cuu Dan bieu Massachusetts John Davis Long, mot nguoi ban cu o Ha vien, vao ngay 30 thang 1 nam 1897. Mac du ban đau McKinley co y cho phep Long chon tro ly cua rieng minh, nhung Tong thong đac cu đa phai chiu ap luc đang ke. bo nhiem Theodore Roosevelt, nguoi đung đau Uy ban Canh sat Thanh pho New York va la mot nha su hoc hai quan đa xuat ban. McKinley to ra mien cuong, noi voi mot nguoi ung ho Roosevelt, "Toi muon hoa binh va toi đuoc biet rang nguoi ban Theodore cua ban luon gay go voi moi nguoi."
Ngoai Sherman, McKinley con thuc hien mot so bo nhiem thieu sang suot khac trong Noi cac, McKinley đa thuc hien mot so bo nhiem thieu khon ngoan vao nam 1897, đac biet la Russell Alger tai Bo Chien tranh va John Sherman tai Bo Ngoai giao". Nhung hon het la vi tri Bo truong Chien tranh, thuoc ve Russell A. Alger, cuu tuong quan va thong đoc Michigan. Đu nang luc trong thoi binh, Alger to ra kem coi khi xung đot voi Tay Ban Nha bat đau. Khi Bo Chien tranh vuong vao vu be boi, Alger tu chuc theo yeu cau cua McKinley vao giua nam 1899. Pho Tong thong Hobart, voi tu cach la theo thong le vao thoi điem đo, khong đuoc moi tham du cac cuoc hop Noi cac. Tuy nhien, ong đa chung to la mot co van co gia tri cho ca McKinley va cac thanh vien Noi cac cua ong. Pho Tong thong giau co thue mot noi o gan Nha Trang; hai gia đinh đen tham nhau khong theo nghi thuc, va vo cua Pho Tong thong, Jennie Tuttle Hobart, đoi khi đuoc thay the lam ba chu cua Executive Mansion khi Ida McKinley khong khoe. Đoi voi hau het cua chinh quyen McKinley, George B. Cortelyou tung la thu ky rieng cua ong. Cortelyou, nguoi tung giu ba chuc vu trong Noi cac duoi thoi Theodore Roosevelt, đa tro thanh su ket hop giua thu ky bao chi va Chanh van phong cho McKinley.


= Khung hoang Cuba va chien tranh voi Tay Ban Nha =
 

Trong nhieu thap ky, quan noi day o Cuba đa tien hanh mot chien dich khong lien tuc đe gianh tu do khoi ach thong tri cua thuc dan Tay Ban Nha. Đen nam 1895, cuoc xung đot đa mo rong thanh chien tranh gianh đoc lap cho Cuba. Khi chien tranh nhan chim hon đao, su tra thu cua Tay Ban Nha chong lai quan noi day ngay cang khac nghiet hon. Du luan My ung ho quan noi day, va McKinley chia se su phan no cua ho đoi voi cac chinh sach cua Tay Ban Nha. Tuy nhien, trong khi du luan keu goi chien tranh đe giai phong Cuba, McKinley lai ung ho cach tiep can hoa binh, hy vong rang thong qua đam phan, Tay Ban Nha co the bi thuyet phuc đe trao tra đoc lap cho Cuba, hoac it nhat la cho phep nguoi Cuba co mot so quyen tu tri o mot muc đo nao đo. Hoa Ky va Tay Ban Nha bat đau đam phan ve chu đe nay vao nam 1897, nhung no đa tro thanh ro rang rang Tay Ban Nha se khong bao gio thua nhan nen đoc lap cua Cuba, trong khi quan noi day (va nhung nguoi My ung ho ho) se khong bao gio chap nhan bat cu đieu gi it hon.
Vao thang 1 nam 1898, Tay Ban Nha hua se nhuong bo mot so quan noi day, nhung khi lanh su Fitzhugh Lee nguoi My bao cao ve bao loan o Havana, McKinley đong y gui thiet giap ham USS Maine Vao ngay 15 thang 2, tau Maine phat no va chim khien 266 nguoi thiet mang. Su chu y cua du luan tap trung vao cuoc khung hoang va su đong thuan la bat ke ai đat bom, Tay Ban Nha đeu đa thua kiem soat Cuba. McKinley nhan manh rang toa đieu tra truoc tien phai xac đinh xem vu no co phai la vo tinh hay khong. Cac cuoc đam phan voi Tay Ban Nha van tiep tuc khi toa an xem xet bang chung, nhung tren Ngay 20 thang 3, toa an ra phan quyet rang Maine đa bi no tung boi min duoi nuoc. As Ap luc chien tranh ngay cang gia tang tai Quoc hoi, McKinley tiep tuc đam phan đe gianh đoc lap cho Cuba. Tay Ban Nha tu choi đe xuat cua McKinley, va vao ngay 11 thang 4, McKinley chuyen van đe nay len Quoc hoi. Ong khong yeu cau chien tranh, nhung Quoc hoi đa đua ra quyet đinh va tuyen chien vao ngay 20 thang 4, voi viec bo sung Tu chinh an Teller, tu choi moi y đinh sap nhap Cuba. Nick Kapur noi rang hanh đong cua McKinley dua tren cac gia tri cua chu nghia trong tai, chu nghia hoa binh, chu nghia nhan đao va su tu kiem che nam tinh chu khong phai dua tren ap luc ben ngoai.
Viec mo rong đien bao va su phat trien cua đien thoai đa mang lai cho McKinley quyen kiem soat tot hon trong viec quan ly chien tranh hang ngay so voi cac tong thong truoc đo đa đuoc huong, va ong đa su dung cac cong nghe moi đe chi đao cac hoat đong di chuyen cua quan đoi va hai quan trong chung muc ma ong ay muon. co the. McKinley nhan thay Alger khong đu kha nang lam Bo truong Chien tranh va khong hoa hop voi tuong chi huy cua Quan đoi, Nelson A. Miles. Bo qua ho, truoc tien anh ta tim kiem loi khuyen chien luoc tu nguoi tien nhiem cua Miles, Tuong John Schofield, va sau đo tu Tuong phu ta Henry Clarke Corbin . Chien tranh đa dan đen su thay đoi trong noi cac cua McKinley, khi tong thong chap nhan đon tu chuc Ngoai truong cua Sherman. William R. Day đong y lam thu ky cho đen khi chien tranh ket thuc.
Trong vong hai tuan, hai quan đa co chien thang đau tien khi Commodore George Dewey tieu diet ham đoi Tay Ban Nha tai Tran chien Vinh Manila o Philippines. Chien thang ap đao cua Dewey đa mo rong pham vi cuoc chien tu trung tam o Caribe sang cuoc chien se quyet đinh so phan cua tat ca cac thuoc đia o Thai Binh Duong cua Tay Ban Nha. The thang tiep theo, McKinley tang so luong quan đuoc gui đen Philippines va trao cho chi huy luc luong, Thieu tuong Wesley Merritt, quyen thiet lap he thong phap luat va tang thue—nhung đieu can thiet cho mot thoi gian chiem đong lau dai. Vao thoi điem quan đoi đen Philippines vao cuoi thang 6 nam 1898, McKinley đa quyet đinh rang Tay Ban Nha se phai đau hang quan đao toi Hoa Ky. Ong tuyen bo coi mo voi moi quan điem ve chu đe nay; tuy nhien, ong tin rang khi chien tranh tiep dien, cong chung se yeu cau giu lai cac hon đao nhu mot phan thuong cua chien tranh.
Trong khi đo, tai chien truong Caribe, mot luc luong lon gom quan chinh quy va tinh nguyen vien đa tap trung gan Tampa, Florida đe tan cong Cuba. Sau thoi gian tri hoan keo dai, quan đoi, do Thieu tuong William Rufus Shafter chi huy, đo bo vao ngay 22 thang 6 gan Santiago de Cuba. Quan đoi cua Shafter giao chien voi quan Tay Ban Nha vao ngay 2 thang 7 tai Tran chien o đoi San Juan. Trong mot tran chien cang thang keo dai ca ngay, quan My đa gianh chien thang, mac du ca hai ben đeu chiu thuong vong nang ne. Ngay hom sau, hai đoi Caribe cua Tay Ban Nha, von đang tru an tai cang Santiago, đa tien ra bien khoi va bi Hai đoi Bac Đai Tay Duong tieu diet trong tran hai chien lon nhat the gioi chien tranh. Shafter đa bao vay thanh pho Santiago, thanh pho nay đa đau hang vao ngay 17 thang 7, đat Cuba duoi su kiem soat thuc te cua My. McKinley va Miles cung ra lenh xam luoc Puerto Rico, gap rat it su khang cu khi đo bo vao thang 7. Khoang cach tu Tay Ban Nha va su tan pha cua Hai quan Tay Ban Nha khien viec tiep te khong the thuc hien đuoc va chinh phu Tay Ban Nha bat đau tim cach cham dut chien tranh.


= Hoa binh va gianh lanh tho =

Noi cac cua McKinley đong y voi ong rang Tay Ban Nha phai roi Cuba va Puerto Rico, nhung ho khong đong y voi Philippines, voi mot so muon sap nhap toan bo quan đao va mot so chi muon giu lai mot can cu hai quan trong khu vuc. Mac du tinh cam cua cong chung duong nhu ung ho viec sap nhap Philippines, mot so nha lanh đao chinh tri noi tieng—bao gom Đang Dan chu Bryan, va Cleveland, va Lien đoan Chong Đe quoc My moi thanh lap—đa bay to su phan đoi cua ho.
McKinley đe xuat mo cac cuoc đam phan voi Tay Ban Nha tren co so giai phong Cuba va sap nhap Puerto Rico, voi tinh trang cuoi cung cua Philippines se đuoc thao luan them. Ong tham chi con kien quyet ung ho yeu cau đo khi tinh hinh quan su o Cuba bat đau xau đi khi quan đoi My bi sot vang da. Tay Ban Nha cuoi cung đa đong y ngung ban theo cac đieu khoan đo vao ngay 12 thang 8 va Cac cuoc đam phan hiep uoc bat đau o Paris vao thang 9 nam 1898. Cac cuoc đam phan tiep tuc cho đen ngay 18 thang 12, khi Hiep uoc Paris đuoc ky ket. Hoa Ky mua lai Puerto Rico va Philippines cung nhu đao Guam, va Tay Ban Nha tu bo cac yeu sach cua minh đoi voi Cuba; đoi lai, Hoa Ky đong y tra cho Tay Ban Nha 20 million (tuong đuong voi $704 million in 2022). McKinley gap kho khan trong viec thuyet phuc Thuong vien phe chuan hiep uoc voi 2/3 so phieu can thiet, nhung hoat đong van đong hanh lang cua ong va cua Pho Tong thong Hobart, cuoi cung đa thanh cong, khi Thuong vien bo phieu ung ho vao ngay 6 thang 2 nam 1899, tu 57 đen 27.


 Hawaii  Trong chien tranh, McKinley cung theo đuoi viec sap nhap Cong hoa Hawaii. Nen cong hoa moi, bi chi phoi boi loi ich kinh doanh, đa lat đo Nu hoang vao nam 1893 khi ba tu choi vai tro han che cua minh. Co mot nguoi My manh me ung ho viec sap nhap va nhu cau ve cac can cu o Thai Binh Duong trong thoi chien tro nen ro rang sau Tran Manila. McKinley len nam quyen voi tu cach la nguoi ung ho viec sap nhap va van đong Quoc hoi hanh đong, canh bao rang khong lam gi se dan đen mot cuoc phan cach mang theo chu nghia bao hoang hoac mot cuoc tiep quan cua Nhat Ban. Thay truoc kho khan trong viec thuyet phuc 2/3 Thuong vien thong qua mot hiep uoc sap nhap, McKinley thay vao đo đa ung ho no luc cua Đai dien Đang Dan chu Francis G. Newlands cua Nevada nham đat đuoc ket qua bang nghi quyet chung cua ca hai vien cua Quoc hoi. Ket qua la Nghi quyet Newlands đa thong qua ca hai vien voi ty le chenh lech lon va McKinley đa ky no thanh luat vao ngay 8 thang 7 nam 1898. Nguoi viet tieu su McKinley H. Wayne Morgan luu y, "McKinley la tinh than dan dat đang sau sap nhap Hawaii, the hien ... su kien quyet trong viec theo đuoi no"; tong thong noi voi Cortelyou, "Chung toi can Hawaii nhieu va nhieu hon chung toi đa lam voi California. Đo la van menh hien nhien."


Vu am sat = Vu am sat =

Mac du McKinley rat thich gap go cong chung, nhung Cortelyou lo ngai ve an ninh cua anh ta vi nhung vu am sat gan đay cua nhung ke vo chinh phu o chau Au, chang han nhu vu am sat Vua Umberto I cua Y vao nam truoc. Ong đa hai lan co gang loai bo buoi đon tiep cong chung khoi chuyen tham du kien ​​cua tong thong toi trien lam. McKinley tu choi, va Cortelyou đa sap xep đe đam bao an ninh bo sung cho chuyen đi. Vao ngay 5 thang 9, McKinley đa phat bieu tai khu hoi cho truoc đam đong 50.000 nguoi. Trong bai phat bieu cuoi cung cua minh, McKinley keu goi cac hiep uoc co đi co lai voi cac quoc gia khac đe đam bao cho cac nha san xuat My tiep can thi truong nuoc ngoai. Ong du đinh bai phat bieu nay se la bai phat bieu quan trong cho ke hoach cua minh cho nhiem ky thu hai.
Mot nguoi đan ong trong đam đong ten Leon Czolgosz hy vong co the am sat McKinley. Sau khi nghe bai phat bieu cua nguoi theo chu nghia vo chinh phu Emma Goldman o Cleveland, Czolgosz đa quyet đinh thuc hien hanh đong ma ong tin rang se thuc đay chinh nghia. Anh ta đa co gang đen gan buc tong thong, nhung khong no sung, khong chac chan co ban trung muc tieu hay khong. Sau khi khong đen đu gan vao ngay 5 thang 9, Czolgosz đa đoi cho đen khi ngay hom sau tai Temple of Music trong khuon vien trien lam, noi tong thong se gap go cong chung. Czolgosz giau sung trong mot chiec khan tay va khi đen đau hang, đa ban McKinley hai phat vao bung o cu ly gan.
Ngay 6 thang 9, Leon Czolgosz tien vao đen Am nhac va ban Tong thong bang mot khau sung luc giau trong mieng vai. McKinley keu goi cac tro ly cua minh bao tin mot cach nhe nhang cho Ida va ngan chan đam đong đang tan cong Czolgosz, mot yeu cau co the đa cuu song ke am sat cua ong. McKinley đa đuoc đua đen tram so cuu, noi bac si khong the xac đinh đuoc vien đan thu hai. Mac du mot may X-quang nguyen thuy đang đuoc trung bay tai khu vuc trien lam nhung no đa khong đuoc su dung. McKinley đuoc đua đen nha cua John G. Milburn, chu tich cua Pan-American Exposition Company.


= Qua đoi =
Nhung ngay sau vu no sung, McKinley co ve đa kha hon va cac bac si đua ra nhung thong tin ngay cang lac quan. Cac thanh vien Noi cac, nhung nguoi đa voi va đen Buffalo khi biet tin, đa giai tan va Pho Tong thong Roosevelt khoi hanh trong mot chuyen cam trai đen Adirondack. Tuy nhien, đen ngay 13 thang 9, tinh trang cua McKinley tro nen toi te hon, Roosevelt lai voi va quay tro lai Buffalo.
Luc 2 gio 15 sang ngay 14 thang 9 nam 1901, McKinley qua đoi, huong duong 58 tuoi. Theodore Roosevelt voi va quay tro lai Buffalo va tuyen the nham chuc tong thong. Czolgosz, bi đua ra xet xu vi toi giet nguoi chin ngay sau cai chet cua McKinley, bi ket toi va linh an tu hinh vao ngay 26 thang 9 va bi xu tu bang ghe đien vao ngay 29 thang 10 nam 1901.


Tang le, tuong niem va di san = Noi tang le va an nghi =
Theo Gould, "Đat nuoc đa trai qua mot lan song đau buon thuc su truoc tin McKinley qua đoi." Thi truong chung khoan, đoi mat voi tinh trang bat on đot ngot, đa phai hung chiu mot đot sut giam manh gan nhu khong đuoc chu y trong su than khoc. Ca nuoc tap trung su chu y vao chiec quan tai đau tien nam o Phong phia Đong cua Dinh thu Đieu hanh va sau đo đuoc đat o bang tai Đien Capitol truoc khi đuoc van chuyen đen Canton bang tau hoa.  Khoang 100.000 nguoi đi ngang qua quan tai mo o Capitol Rotunda, nhieu nguoi đa phai cho đoi hang gio duoi troi mua. Tai Canton, mot so luong tuong đuong cung lam đieu tuong tu tai Toa an Quan Stark vao ngay 18 thang 9. Ngay hom sau, le tang đuoc to chuc tai Nha tho Giam ly Đau tien. Tiep theo, quan tai đuoc niem phong va đua đen nha McKinley, noi nguoi than bay to long kinh trong cuoi cung. Sau đo, no đuoc van chuyen đen ham tiep nhan tai West Lawn Cemetery o Canton đe cho đoi viec xay dung đai tuong niem McKinley đa đuoc len ke hoach.
Nguoi ta ky vong rong rai rang Ida McKinley se khong song đuoc lau voi chong minh; mot nguoi ban cua gia đinh đa noi, khi William McKinley hap hoi, rang ho nen chuan bi cho mot đam tang kep. Tuy nhien, đieu nay đa khong xay ra va cuu đe nhat phu nhan đa đi cung chong đen du đam tang xe lua. Leech luu y "cuoc hanh trinh vong quanh la mot thu thach tan khoc đoi voi nguoi phu nu co ro trong khoang tau tang le, cau nguyen rang Chua se đua co ay đi cung Tinh yeu than yeu nhat cua minh." Co ay đa nghi qua yeu đe tham du cac buoi le o Washington hoac Canton, mac du co đa lang nghe buoi le danh cho chong tai cua nha co tren pho North Market. Ba o lai Canton cho đen cuoi đoi, lap mot ngoi đen trong nha va thuong xuyen đen tham kho tiep nhan, cho đen khi qua đoi o tuoi 59 vao ngay 26 thang 5 nam 1907. Ba qua đoi chi vai thang truoc khi hoan thanh tuong đai bang đa cam thach lon cho chong ba o Canton, đuoc Tong thong Roosevelt khanh thanh vao ngay 30 thang 9 nam 1907. William va Ida McKinley đuoc an tang o đo cung cac con gai cua ho tren đinh mot suon đoi nhin ra thanh pho Canton.


Tuong niem Nui Denali o Alaska tung đuoc đat ten theo Tong thong McKinley tu 1917 đen 2015.


Xem them Đo la tuong niem noi sinh McKinley


Tham khao Lien ket ngoai Extensive essay on William McKinley and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs  Luu tru ngay 14 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Cac tac pham cua William McKinley tai Du an Gutenberg
Audio clips of McKinley's speeches Luu tru ngay 27 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
First Inaugural Address Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Second Inaugural Address Luu tru ngay 10 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
IPL POTUS -- William McKinley
Biography of William McKinley Luu tru ngay 5 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Presidential Biography by Stanley L. Klos
Encyclopedia Americana: William McKinley Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2003 tai Wayback Machine
William McKinley Presidential Library and Memorial
First State of the Union Address Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Second State of the Union Address Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Third State of the Union Address Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Fourth State of the Union Address Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
White House biography Luu tru ngay 4 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
The Assassination of President William McKinley, 1901 - an account of the killing.
Assassination Site Luu tru ngay 27 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Library of Congress films of McKinley Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine