Tripura la mot bang nam tai Đong Bac An Đo. Đay la bang nho thu ba toan quoc voi dien tich 10.491 km2 (4.051 dam vuong Anh) va co bien gioi quoc te voi Bangladesh (giap cac phan khu Sylhet va Chittagong) o phia bac, phia nam, va phia tay, va co bien gioi quoc noi voi hai bang Assam va Mizoram o phia đong. Theo đieu tra nam 2011, bang co 3.671.032 cu dan, trong đo cac cong đong ban đia chiem khoang 30%. Nguoi Bengal chiem đa so trong dan cu, con nguoi Tripura noi tieng Kokborok la nhom chiem đa so trong cac bo lac. Tripura cung voi quoc gia Bangladesh va bang Tay Bengal tao thanh khu vuc dan toc-ngon ngu Bengal.
Trong nhieu the ky, khu vuc nay la Tripura nam duoi quyen cai tri cua trieu đai Tripura. Tripura tro thanh mot phien vuong quoc trong thoi gian nguoi Anh đo ho An Đo, roi gia nhap nuoc An Đo đoc lap vao nam 1949. Ke tu đo, xung đot sac toc giua nguoi ban đia va nguoi Bengal dan đen cang thang va bao đong rai rac, song viec thanh lap cac đon vi hanh chinh bo lac tu tri va ap dung cac chien luoc khac đa giup đem hoa binh đen bang.
Tripura co vi tri đia ly bat loi ben trong An Đo, chi co mot xa lo lon la Quoc lo 44 ket noi bang voi phan con lai cua quoc gia. Nam day nui la Boromura, Atharamura, Longtharai, Shakhan va Jampui chay tu bac đen nam Tripura, xen lan la cac thung lung. Thu phu Agartala nam tren mot binh nguyen o phia tay. Tripura co khi hau xa van nhiet đoi, nhan đuoc luong mua lon theo mua tu gio mua tay nam. Cac khu rung bao phu tren mot nua dien tich cua bang. Tripura co so luong loai linh truong cao nhat trong so cac bang tai An Đo.
Do bi co lap ve vi tri đia ly, Tripura gap tro ngai trong phat trien kinh te, bi ngheo kho va that nghiep đe doa. Co so ha tang tai Tripura co han che. Hau het cu dan trong bang tham gia vao linh vuc nong nghiep va cac hoat đong co lien quan, song linh vuc dich vu đong gop lon nhat vao tong san pham quoc noi cua bang. Cac yeu to van hoa An Đo chu đao, đac biet la tu van hoa Bengal, cung ton tai voi cac tap tuc truyen thong cua cac dan toc ban đia, nhu cac vu đao khac nhau đuoc trinh dien trong cac le hoi; viec su dung cac nhac cu va trang phuc đia phuong; va tho phung cac tho than.


Ten goi Trong tieng Phan, ten goi Tripura co nghia la "ba thanh pho". Ten tieng Phan co lien he voi Tripura Sundari, la than chu tri cua đen Tripura Sundari tai Udaipur, va đen la mot trong 51 Shakti Peetha (cac trung tam hanh huong cua giao phai Shakti); va đen bao quan truyen thuyet Tripur tung cai tri khu vuc. Tripur la hau due thu 39 cua Druhyu, Druhyu thuoc dong doi cua Yayati- mot quoc vuong cua trieu đai Lunar.
Tuy nhien, co cac y kien nghi ngo ve nguon goc ten goi Tripura, đe cao kha nang dang tieng Phan chi la do mot tu nguyen dan gian cua mot ten tieng Tang-Mien (Kokborok). Cac bien the cua ten goi gom co Twipra, Tuipura va Tippera. Mot tu nguyen tieng Kokborok bat nguon tu tui (nuoc) va pra (gan) đuoc đe xuat; bien gioi cua Tripura mo rong đen vinh Bengal khi cac quoc vuong cua no nam quyen cai tri tu vung đoi Garo thuoc Meghalaya đen Arakan thuoc Myanmar ngay nay; do đo ten goi co the phan anh su lan can voi bien.


Lich su Khong co bang chung ve cac khu đinh cu ha ky va trung ky đo đa cu tai Tripura, song phat hien đuoc cac cong cu thuong ky đo đa moi lam tu go nay đa hoa thach tai cac thung lung Haora va Khowai. Su thi Mahabharata; ban van ton giao co Purana; va cac chieu thu cua Ashoka đeu đe cap đen Tripura. Mot ten goi co cua Tripura la Kirat Desh ("vung đat cua Kirat"), co le am chi đen cac vuong quoc Kirata hay thuat ngu Kirata tong quat hon. Tuy nhien, khong ro lieu pham vi Tripura hien nay co ranh gioi tuong ung voi Kirat Desh hay khong. Khu vuc nam duoi quyen cai tri cua Vuong quoc Twipra trong hang the ky, song khong co tu lieu ve nien đai. Rajmala la mot bien nien su ve cac quoc vuong Tripura, no đuoc viet lan đau vao the ky XV, cung cap mot danh sach gom 179 quoc vuong tu thoi co cho đen Krishna Kishore Manikya (1830–1850), song tinh kha tin cua Rajmala bi nghi ngo.

Bien gioi cua vuong quoc thay đoi theo thoi gian, tai cac thoi điem khac nhau, bien gioi mo rong ve phia nam đen cac khu rung Sundarban ben vinh Bengal; ve phia đong đen Myanmar; va ve phia bac đen bien gioi cua Vuong quoc Kamarupa tai Assam. Tu the ky XIII tro đi, nguoi Hoi giao tung vai lan tien hanh xam chiem khu vuc, cuc điem la Đe quoc Mogul thong tri cac đong bang cua vuong quoc vao nam 1733, song quyen luc cua ho chua tung mo rong đen cac vung đoi. Nguoi Mogul co uy the trong viec bo nhiem cac quoc vuong cua Tripura. Tripura tro thanh mot phien vuong quoc trong giai đoan Anh Quoc cai tri An Đo. Cac quoc vuong cua Tripura co mot bat đong san tai An Đo thuoc Anh, đuoc goi la huyen Tippera hay Chakla Roshnabad (nay la huyen Comilla cua Bangladesh), cung voi mot khu vuc đoc lap goi la Đoi Tippera ma nay la Tripura. Udaipur nam tai nam bo cua Tripura va đong vai tro la kinh đo cua vuong quoc cho đen khi Quoc vuong Krishna Manikya doi đo đen Agartala Co trong the ky XVIII. Kinh đo đuoc doi đen thanh pho moi Agartala trong the ky XIX. Quoc vuong Bir Chandra Manikya (1862–1896) tai cau truc chinh quyen theo mo hinh cua An Đo thuoc Anh, va ban hanh cac cai cach bao gom viec thanh lap Hoi đong thanh pho Agartala.
Sau khi An Đo đoc lap vao nam 1947, huyen Tippera tro thanh mot bo phan cua Đong Pakistan, con Đoi Tippera van nam duoi quyen cua hoi đong nhiep chinh cho đen nam 1949. Nhiep chinh cua Tripura la Vuong hau Kanchanprabha Devi ky vao Hiep đinh Hop nhat Tripura vao ngay 9 thang 9 nam 1949, theo đo Tripura tro thanh mot bo phan cua An Đo. Tripura gia nhap Lien bang An Đo vao ngay 15 thang 10 nam 1949 voi đia vi mot bang loai "C", tro thanh mot Lanh tho lien bang khong co co quan lap phap vao thang 11 nam 1956 va noi cac tuyen cu nham chuc vao thang 7 nam 1963. Viec An Đo bi phan chia sau khi đoc lap gay nen cac tro ngai lon ve kinh te va co so ha tang đoi voi Tripura, giao thong đuong bo giua Tripura va cac thanh thi lon cua An Đo phai đi theo đuong vong. Truoc khi phan chia, khoang cach đuong bo giua Kolkata va Agartala la duoi 350 km (220 mi), song tang len 1.700 km (1.100 mi) sau khi phan chia do phai tranh Đong Pakistan. Co lap ve đia chinh tri cua Tripura cang tang them do khong co giao thong đuong sat.
Mot so noi tai Tripura tung bi Quan đoi Pakistan phao kich trong Chien tranh An Đo-Pakistan 1971. Sau chien tranh, chinh phu An Đo tai to chuc khu vuc Đong Bac nham bao đam kiem soat hieu qua bien gioi quoc te; trong đo ba bang moi đuoc hinh thanh vao ngay 21 thang 1 nam 1972: Meghalaya, Manipur va Tripura. Ke tu khi An Đo bi phan chia, nguoi Bengal theo An Đo giao di cu đen Tripura trong than phan nguoi ti nan tu Đong Pakistan; so nguoi Bengal đen đinh cu tang len trong thoi gian dien ra Chien tranh giai phong Bangladesh vao nam 1971. Truoc khi An Đo đoc lap, hau het cu dan trong bang la nguoi ban đia; song ho hien la thieu so. Xung đot sac toc giua cac bo lac va cong đong nguoi Bengal nhap cu chiem đa so dan đen cac hanh đong bao luc rai rac, va mot cuoc noi day keo dai hang thap nien. Tinh trang nay dan ha nhiet sau khi thanh lap mot hoi đong khu vuc tu tri bo lac va tien hanh cac chien dich binh loan chien luoc,


Đia ly va khi hau Tripura la mot bang noi luc tai Đong Bac An Đo voi dien tich 10.491,69 km2 (4.050,86 dam vuong Anh), la bang nho thu ba tai An Đo, đung tren Goa va Sikkim. Tripura trai dai tu 22°56'B đen 24°32'B, va tu 91°09'Đ đen 92°20'Đ. Khoang cach toi đa cua bang la 184 km (114 mi) tu bac đen nam, va 113 km (70 mi) tu đong sang tay. Tripura giap voi quoc gia Bangladesh o phia tay, bac va nam; giap voi bang Assam o phia đong bac; va giap voi bang Mizoram o phia đong. Co the tiep can voi Tripura thong qua cac quoc lo đi qua huyen Karimganj cua Assam va huyen Mamit cua Mizoram.
Đia van hoc cua Tripura mang đac trung voi cac day đoi, thung lung va đong bang. Bang co nam day nep loi gom cac đoi chay tu bac xuong nam, tu Boromura o phia tay, qua Atharamura, Longtharai va Shakhan, đen vung Đoi Jampui o phia đong. Cac nep lom xen giua la cac thung lung Agartala–Udaipur, Khowai–Teliamura, Kamalpur–Ambasa, Kailasahar–Manu va Dharmanagar–Kanchanpur. Tren cao đo 939 m (3.081 ft), Betling Shib tren day Jampui la điem cao nhat trong bang. Cac go nho biet lap nam rai rac khap bang đuoc goi la tillas, cac thung lung phu sa mau mo song hep chu yeu nam o phia tay va chung đuoc goi la lungas. Mot so song khoi nguon tu cac đoi cua Tripura va chay sang Bangladesh. Khowai, Dhalai, Manu, Juri va Longai chay huong ve phia bac; Gumti chay ve phia tay; va Muhuri cung Feni chay ve phia tay nam.
Du lieu thach đia tang do Cuc Nghien cuu đia chat An Đo phat hanh xac đinh nien đai cua cac đa nam giua the Tiem Tan (34-23 trieu nam truoc), va the Toan Tan (bat đau tu 12.000 nam truoc) theo nien đai đia chat. Cac đoi co đat laterit đo co đac tinh xop. Đat phu sa phu tren cac bai boi va thung lung hep, hau het đat nong nghiep nam tren cac bai boi va thung lung o phia tay va nam. Theo Cuc Tieu chuan An Đo, theo thang đo tu I đen V theo thu tu tang dan ve tinh nhay cam voi đia chan, Tripura thuoc khu đia chan V.
Tripura co khi hau xa van nhiet đoi, đuoc xac đinh la Aw theo phan loai khi hau Koppen. Đia hinh nhap nho dan đen nhung bien thien đia phuong, đac biet la tren cac day đoi. Bon mua chinh trong nam la mua đong tu thang 12 đen thang 2; mua truoc gio mua hay mua he keo dai tu thang 3 đen thang 4, mua gio mua keo dai tu thang 5 đen thang 9; va mua sau gio mua keo dai tu thang 10 đen thang 11. Trong mua gio mua, gio mua tay nam đua đen cac con mua lon, gay lu lut thuong xuyen. Luong mua trung binh nam tu nam 1995 đen nam 2006 dao đong tu 1.979,6 đen 2.745,9 mm (77,94 đen 108,11 in). Trong mua đong, nhiet đo dao đong tu 13 đen 27 °C (55 đen 81 °F), con nhiet đo vao mua he dao đong tu 24 va 36 °C (75 va 97 °F). Theo tuong trinh cua Chuong trinh phat trien Lien Hop Quoc (UNDP), Tripura nam tren đoi "co nguy co chiu thiet hai rat cao" do gio loc.


Đong thuc vat Tripura nam trong vung sinh thai Indomalaya giong nhu hau het nhung noi khac tren tieu luc đia An Đo. Theo phan loai đia ly sinh hoc cua An Đo, bang thuoc ve vung đia ly sinh hoc "Đong-Bac". Tinh đen nam 2011, rung bao phu 57,73% dien tich cua bang. Tripura co ba loai he sinh thai khac biet: nui, rung va nuoc ngot. Cac loai thuoc chi dau, mit, Amoora, com, tram va voi chiem uu the trong cac khu rung thuong xanh tren cac suon đoi va bai đat cat ven song. Đa so cac loai thuc vat xuat hien trong hai loai rung rung la am: rung hon tap rung la va loai rung ma Sala (Shorea robusta) chiem uu the. Cac rung tre va may nam rai rac voi cac loai thuc vat rung la va thuong xanh la điem đac biet cua he thuc vat trong bang. Tripura cung co cac thao nguyen va đam lay, đac biet la tai cac đong bang. Cac loai thuc vat than thao, cay bui, va thuc vat thuoc chi ban xe, loc vung, tu vi va ma rang moc sum se trong cac đam lay cua Tripura. Cac loai cay bui va than co gom co Schumannianthus dichotoma (shitalpati), Phragmites va Saccharum.
Theo mot nghien cuu vao nam 1989–90, Tripura co 90 loai thu tren can thuoc 65 chi va 10 bo, bao gom cac loai nhu voi (Elephas maximus), gau (Melursus ursinus), cay muc (Arctictis binturong), soi đo (Cuon alpinus), đon (Artherurus assamensis), mang (Muntiacus muntjak), nai (Cervus unicolor), lon rung (Sus scrofa), bo tot (Bos gaurus), bao hoa mai (Panthera pardus), bao gam (Neofelis nebulosa), va nhieu loai nho thuoc ho Meo va loai thuoc bo Linh truong. Trong so 15 loai linh truong sinh song trong moi truong tu do tai An Đo, co bay loai đuoc phat hien tai Tripura; đay la con so cao nhat trong cac bang cua An Đo. Trau rung (Bubalus arnee) hien đa tuyet chung tai bang. Co gan 300 loai chim tai bang.
Tipura co cac khu bao ton loai hoang da Sipahijola, Gumti, Rowa va Trishna. co cac vuon quoc gia Bao gam va Rajbari. Tong cong, cac khu bao ton nay bao phu mot dien tich 566,93 km2 (218,89 dam vuong Anh). Gumti cung la mot vung chim quan trong. Vao mua đong, co hang nghin ca the chim nuoc tu tap tai cac ho Gumti va Rudrasagar.


Hanh chinh Tripura trai qua thay đoi lon ve phan chia hanh chinh vao thang 1 nam 2012. Truoc đo, bang co bon huyen la Dhalai (thu phu la Ambassa), Bac Tripura (thu phu la Kailashahar), Nam Tripura (thu phu la Udaipur), va Tay Tripura (thu phu la Agartala). Bon huyen moi đuoc tach ra tu cac huyen nay vao thang 1 nam 2012 la Khowai, Unakoti, Sipahijala va Gomati. Huyen truong la nguoi quan ly moi huyen, ho thuong đuoc Cuc Hanh chinh An Đo bo nhiem. Cac đon vi hanh chinh truc thuoc moi huyen do pho phan khu truong quan ly, moi pho phan khu lai đuoc chia tiep thanh cac block. Cac block gom co cac Panchayat (hoi đong lang) va chinh quyen đo thi. Tinh đen nam 2012, bang co tam huyen, 23 pho phan khu va 45 block. Agartala la thu phu cua Tripura, va cung la thanh pho đong dan nhat trong bang. Cac đo thi khac co 10.000 cu dan hoac nhieu hon (đieu tra nam 2001) la Badharghat, Dharmanagar, Jogendranagar, Kailashahar, Pratapgarh, Udaipur, Amarpur, Belonia, Gandhigram, Indranagar, Kumarghat, Ranirbazar, Sonamura, va Teliamura.


Chinh phu va chinh tri Giong voi cac bang khac tai An Đo, Tripura co mot he thong nghi vien theo hinh thuc dan chu đai nghi. Cac cu dan trong bang đuoc trao quyen tuyen cu pho thong. Chinh phu Tripura gom ba nhanh: hanh phap, lap phap va tu phap. Hoi đong lap phap Tripura gom co cac thanh vien đuoc bau va cac can su đac thu do cac thanh vien bau nen. Chu tich hoi đong la nguoi chu tri cac cuoc hop cua hoi đong lap phap, neu chu tich vang mat thi pho chu tich la nguoi thay the. Hoi đong lap phap Tripura la đon vien voi 60 thanh vien. Cac thanh vien đuoc bau cho mot nhiem ky 5 nam, tru truong hop Hoi đong bi giai tan truoc khi ket thuc nhiem ky. He thong tu phap gom co Toa cap cao Tripura va mot he thong cac toa cap thap. Quyen hanh phap đuoc trao cho Hoi đong bo truong, voi nguoi đung đau la Thu tich bo truong (Chief Minister). Thong đoc la nguoi đung đau bang tren danh nghia, nguoi nay do Tong thong An Đo bo nhiem. Lanh đao cua đang hoac lien minh đang phai chiem đa so trong Hoi đong lap phap se đuoc Toan quyen bo nhiem lam Thu tich bo truong. Cac thanh vien trong Hoi đong bo truong do Toan quyen bo nhiem theo co van cua Thu tich bo truong. Hoi đong bo truong phai tuong trinh truoc Hoi đong lap phap.

Tripura gui hai đai dien đen Lok Sabha (ha nghi vien An Đo) va mot đai dien đen Rajya Sabha (thuong nghi vien An Đo). Cac Panchayat (chinh quyen tu tri đia phuong) đuoc bau trong cac cuoc tuyen cu hoi đong đia phuong va hien dien tai nhieu lang tu tri. Tripura cung co mot hoi đong tu tri bo lac đoc nhat đo la Hoi đong khu vuc tu tri cac khu vuc bo lac Tripura (TTAADC). Hoi đong nay chiu trach nhiem đoi voi mot so khia canh trong quan tri đia phuong tai hang tram lang co ty le lon "cac bo lac đuoc liet ke".
Cac chinh đang lon tai Tripura la Mat tran Canh Ta va Đang Quoc Đai, Đang Quoc Đai cam quyen tai Tripura cho đen nam 1977. Mat tran Canh Ta gianh đuoc quyen luc tu nam 1978 đen nam 1988, va tu nam 1993 tro đi. Trong giai đoan 1988–1993, Đang Quoc Đai va Hiep hoi Thanh nien bo lac Tripura tao thanh mot lien minh cam quyen. Trong cuoc tuyen cu đuoc to chuc vao thang 2 nam 2013, Mat tran Canh Ta gianh đuoc 50 trong so 60 ghe tai Hoi đong lap phap, 49 ghe trong đo thuoc ve Đang Cong san An Đo (Marxist) (CPM). Trong nam 2013, Tripura la bang duy nhat tai An Đo co mot đang cong san cam quyen. Truoc đo, hai bang Tay Bengal va Kerala cung tung co cac chinh phu cong san đuoc bau len theo cach thuc dan chu.
Chu nghia cong san tai Tripura khoi đau tu thoi ky tien đoc lap, lay cam hung tu cac hoat đong đau tranh đoi tu do tai Bengal, va len đen cuc đo khi co cac chinh đang đia phuong mang khuynh huong cong san. Phong trao cong san loi dung su bat man cua cac bo lac đoi voi nguoi thong tri chu đao. va đuoc biet đen vi cac lien ket voi viec tim kiem ban sac đia phuong hoac sac toc. Ke tu thap nien 1990, dien ra mot cuoc noi day lien tuc cua nguoi Tripura nham đoi đat, voi su tham gia cua cac to chuc quan su nhu Mat tran Giai phong Dan toc Tripura va Luc luong Ho Toan Tripura (ATTF); cac su kien khung bo co lien quan đen ATTF đuoc ghi nhan la co 389 nan nhan tu nam 1993 đen nam 2000.


Kinh te Tong san pham noi đia bang cua Tripura nam 2010–11 la 129,47 ty rupee theo gia co đinh (2004–05), tang truong 5,71% so voi nam truoc. Trong cung thoi ky, GDP cua An Đo tang truong 8,55%. Nam 2009-2010, thu nhap binh quan đau nguoi hang nam theo gia hien tai cua Tripura la 38.493 rupee, trong khi thu nhap binh quan đau nguoi toan quoc la 44.345 rupee. Nam 2009, khu vuc thu ba cua nen kinh te (dich vu) co đong gop lon nhat vao tong san pham noi đia cua bang, voi 53,98% so voi đong gop 23,07% cua khu vuc so khai (nong lam nghiep, khai mo) va đong gop 22,95% cua khu vuc thu hai (cong nghiep va che tao). Theo Đieu tra Kinh te nam 2005, sau nong nghiep, so lao đong lon nhat la trong linh vuc ban le (28,21% tong so lao đong phi nong nghiep), tiep đen la nganh che tao (18,60%), hanh chinh cong (14,54%), va giao duc (14,40%).
Tripura la mot bang nong nghiep, voi tren mot nua dan so phu thuoc vao nong nghiep va cac hoat đong co lien quan. Tuy nhien, do đia hinh nhieu đoi va co đo che phu rung lon, chi co 27% đat co the canh tac. Lua la cay trong chinh trong bang, chiem khoang 91% dien tich gieo trong. Theo cuc Kinh te va Thong ke cua Chinh phu Tripura, trong nam 2009–10, khoai tay, mia, but giam, cac loai đau va đay la nhung cay trong chinh khac tai bang. Mit va dua đung đau trong so cac san pham tu vuon. Theo truyen thong, hau het cu dan ban đia su dung phuong phap trong trot jhum (mot kieu chat va đot). So nguoi dua vao jhum suy giam theo thoi gian.

Ngu nghiep Tripura đat đuoc nhung tien bo đang ke. Đen cuoi nam 2009-2010, bang san xuat thang du 104,3 trieu ca giong. Cao su va tra la cac cay trong kinh te quan trong tai bang, Tripura xep thu nhi sau Kerala ve san luong cao su tu nhien tai An Đo. Thu cong nghiep Tripura đuoc biet đen, đac biet la vai bong det thu cong, đo khac go, va cac san pham tu tre. Cay go chat luong cao gom sala, dau, tech va loi tho, chung co nhieu trong cac khu rung tai Tripura.
Khu vuc cong nghiep cua Tripura van het suc kem phat trien; hai nganh đuoc to chuc duy nhat la gach va tra. Tripura co tru luong đang ke ve khi đot tu nhien, song ngheo cac loai khoang san khac nhu khoang vat set, cat thuy tinh, than nau, va đa voi. Theo uoc tinh cua Tong cong ty Dau va Khi thien nhien (ONGC) cua An Đo, Tripura co tru luong 400 ty m³ khi đot thien nhien, trong đo co the khai thac 16 ty m³. ONGC san xuat 480 trieu m³ khi đot thien nhien tai Tripura vao nam 2006–07. Nganh cong nghiep du lich Tripura đang phat trien, thu nhap tu linh vuc du lich vuot 10 trieu rupee lan đau tien vao nam 2009–10, va vuot 15 trieu rupee vao nam 2010–11. Mac du Bangladesh nam trong tinh trang tham hut mau dich voi An Đo, song xuat khau cua nuoc nay sang Tripura nhieu hon đang ke so voi nhap khau tu bang; mot tuong thuat tren bao The Hindu uoc tinh Bangladesh xuat khau hang hoa tri gia 3,5 ty rupee sang Tripura vao nam 2012, song nhap khau "so luong rat it". Ben canh mau dich quoc te hop phap, hoat đong bien mau phi chinh thuc va phi phap dien ra tran lan.


Co so ha tang = Giao thong =

Quoc lo 44 (NH-44) la tuyen đuong bo lon duy nhat ket noi Tripura voi phan con lai cua An Đo. Quoc lo bat đau tu Sabroom tai nam bo Tripura, chay huong ve phia bac đen thu phu Agartala, roi chuyen sang huong đong roi đong bac va đi sang bang Assam. Quoc lo 44 đuoc nguoi đia phuong goi la "đuong Assam", va thuong đuoc goi la đuong sinh menh cua Tripura. Tuy nhien, tuyen đuong nay chi co mot lan va co chat luong kem, thuong xay ra lo đat, mua va cac su co khac tren đuong khien Tripura bi co lap voi cac bang khac. Quoc lo 44A (NH 44A) noi đo thi Manu tai huyen Nam Tripura voi Aizawl thuoc Mizoram. Tong cong ty giao thong đuong bo Tripura la co quan chinh phu lam nhiem vu giam sat giao thong cong cong bang đuong bo. Tripura la mot bang noi luc nhieu đoi, dua chu yeu vao loai hinh giao thong đuong bo. Tong chieu dai cac tuyen đuong bo trong bang la 16.931 km (10.520 mi), trong đo theo so lieu nam 2009–10 thi cac quoc lo dai tong cong 448 km (278 mi) va cac bang lo dai tong cong 689 km (428 mi). Dan cu tai cac khu vuc nong thon thuong xuyen su dung phuong thuc van chuyen bang đuong thuy.
San bay Agartala nam cach thu phu Agartala 12,5 km ve phia tay bac, va la san bay ban ron thu nhi tai Đong Bac An Đo, sau Guwahati. Cang hang khong nay co cac chuyen bay thang ket noi đen Kolkata, Imphal, Delhi, Silchar, Aizwal, Guwahati, Bangalore, Chennai, Ahmedabad va Mumbai. Cac hang hang khong hoat đong tai cang hang khong la Air India, Jet Airways, Indigo Airlines va Spicejet. Dich vu truc thang hanh khach kha dung giua thu phu va cac đo thi lon (Kailashahar, Dharmanagar) cung nhu đen cac khu vuc heo lanh hon nhu Kanchanpur va Gandacherra.
Tripura khong co loai hinh giao thong đuong sat cho đen nam 2008–09, khi đo mot tuyen đuong sat giua thu phu Agartala va ga đau moi Lumding tai Assam đuoc hoan thanh. Đay la tuyen đuong sat co đuong ray kho met, noi voi đuong ray kho An Đo tai Lumding. Cac ga chinh tren tuyen đuong sat nay la tai Agartala, Dharmanagar, va Kumarghat. Tinh đen nam 2009–10, tong chieu dai đuong ray đuong sat trong bang la 153 km (95 mi). Viec keo dai tuyen đuong sat tu Agartala ve đo thi Sabroom o cuc nam cung đuoc tien hanh.
Tripura co tuyen bien gioi quoc te dai 856 km (532 mi) voi Bangladesh, chiem 84% chu vi cua bang. Mot so đia điem doc theo bien gioi đong vai tro la cac tram mau dich song phuong giua An Đo va Bangladesh, nhu Akhaura gan Agartala, Raghna, Srimantpur, Belonia, Khowai va Kailasahar. Co dich vu xe khach giua Agartala va thu đo Dhaka cua Bangladesh. Nam 2013, hai quoc gia ky ket mot hiep đinh ve viec thiet lap mot tuyen đuong sat dai 15 km (9,3 mi) ket noi giua Agartala va ga đau moi Akhaura cua Bangladesh. Cong dan hai quoc gia can phai co thi thuc đe nhap canh quoc gia khac mot cach hop phap; song di chuyen va buon lau phi phap qua bien gioi dien ra pho bien.


= Truyen thong va thong tin =
Tinh đen nam 2012, co 56 nhat bao va tuan bao phat hanh tai Tripura. Hau het cac bao phat hanh bang tieng Bengal, ngoai tru mot nhat bao viet bang tieng Kokborok (Hachukni Kok), mot tuan bao viet bang tieng Manipur (Marup), hai nhat bao tieng Anh va ba tuan bao song ngu. Cac nhat bao tru danh la Daily Desher Katha, Ajkal Tripura, Dainik Sambad, va Syandan Patrika. Mot nghien cuu cua Vien An Đo ve truyen thong đai chung (IIMC) vao nam 2009 cho thay co 93% so phieu lay mau tai Tripura đanh gia truyen hinh la rat huu hieu đoi voi thong tin va giao duc đai chung. Theo nghien cuu, 67% so phieu lay mau tra loi co nghe phat thanh va 80–90% tra loi co đoc bao. Hau het cac cong ty truyen thong lon cua An Đo hien dien tai Tripura, chang han nhu Airtel, Aircel, Vodafone, Reliance, Tata Indicom, Idea va BSNL. Ket noi di đong vuot troi so voi ket noi co đinh, tinh đen nam 2011, cong ty quoc doanh BSNL co 57.897 thue bao co đinh va 325.279 thue bao di đong GSM. Tinh đen nam 2011, co 84 tong đai đien thoai (danh cho đien thoai co đinh) va 716 buu cuc tai Tripura.


= Đien nang va thuy loi =
Tinh đen nam 2013, Tripura co ba nha may phat đien thuoc so huu cua Tap đoan đien nang bang Tripura, đo la cac nha may nhiet đien su dung khi thien nhien tai Rokhia va Baramura, va nha may thuy đien tren song Gumti. Tong cong suat cua ba nha may đien nay la 100–105 MW. Cong ty Đien luc Đong Bac Bo (NEEPCO) đieu hanh nha may đien tuoc bin khi Agartala co cong suat 84 MW nam gan Agartala. Trong nhung thoi điem nhu cau đien nang đat cuc đo, bang phai vay 50–60 MW đien nang tu luoi đien Đong Bac cua mang luoi truyen tai quoc gia. Mot nha may nhiet đien do Tap đoan dau va khi thien nhien đieu hanh đuoc khanh thanh vao thang 6 nam 2013 tai Palatala, co cong suat du kien đat tren 700 MW. Tinh đen thang 3 nam 2014, mot nha may nhiet đien khac đang cho đuoc van hanh tai Monarchak.
Tinh đen nam 2011, 255.241 hecta (985 dam vuong Anh) đat tai Tripura co the canh tac, trong đo cac du an tuoi tieu co kha nang bao phu 108.646 hecta (419 dam vuong Anh). Tuy nhien, chi co 74.796 hecta (289 dam vuong Anh) la đuoc tuoi. Tripura thieu cac du an tuoi tieu lon; phai dua va cac du an quy mo trung binh lay nuoc tu cac song Gumti, Khowai va Manu, va cac du an quy mo nho do hoi đong cap lang quan ly, cac du an nay su dung cac gieng ong, bom tay, be va nang thuy loi.


= Giao duc =

Cac truong hoc tai Tripura do chinh phu bang va cac to chuc tu nhan đieu hanh, trong đo co cac to chuc ton giao. Ngon ngu giang day chinh trong cac truong hoc la tieng Anh hoac tieng Bengal, song tieng Kokborok va cac ngon ngu đia phuong khac cung đuoc su dung. Cac truong hoc la thanh vien cua Hoi đong Khao thi chung chi truong hoc An Đo (CISCE), Uy ban Trung uong ve giao duc trung hoc (CBSE), Vien quoc gia ve giao duc mo (NIOS) hay Uy ban Tripura ve giao duc trung hoc. Theo ke hoach 10+2+3, sau khi tot nghiep trung hoc, hoc sinh thuong theo hoc hai nam cao đang hoac trong mot truong trung hoc cao cap la thanh vien cua Uy ban Tripura ve giao duc trung hoc hoac cac uy ban trung uong khac. Hoc sinh lua chon mot trong ba ban: khai phong, thuong mai hay khoa hoc. Giong nhu phan con lai cua An Đo, sau khi vuot qua ky khao thi trung hoc cao cap (ky thi lop 12), hoc sinh co the ghi danh vao cac chuong trinh đao tao tong quat hoac chuyen nghiep.
Theo Binh luan kinh te Tripura 2010–11, Tripura co tong cong 4.455 truong hoc, trong đo co 2.298 truong tieu hoc. Tong so hoc sinh ghi danh trong cac truong hoc tai bang la 767.672. Tripura co mot Đai hoc trung tam (Đai hoc Tripura) va mot đai hoc tu thuc (mot phan hieu cua Hoc vien phan tich vien tai chinh đac hua An Đo). Bang co 15 truong tong quat, hai truong ky thuat (truong ky thuat Tripura va truong quoc gia ve ky thuat, Agartala), hai truong y (truong y chinh phu Agartala va truong y Tripura), ba truong bach khoa, mot truong luat, mot truong nhac, va mot truong nghe thuat.


= Y te =

Tripura co mot he thong y te pho thong do Bo Y te va Phuc loi gia đinh cua Chinh phu Tripura van hanh. Co so ha tang cham soc y te đuoc chia thanh ba bac: mang luoi cham soc y te so cap, mot he thong cham soc trung cap gom cac benh vien huyen va pho phan khu, va cac benh vien cap ba cung cap dich vu cham soc chuyen khoa va sieu chuyen khoa. Tinh đen nam 2010–11, Tripura co 17 benh vien, 11 benh vien nong thon va trung tam y te cong đong, 79 trung tam y te so cap, 635 phan trung tam/tram phat thuoc, 7 ngan hang mau va 7 trung tam kho mau. Cac phuong phap y khoa vi luong đong can va Ayurveda cung pho bien tai bang. Đieu tra y te gia đinh quoc gia – 3 tien hanh vao nam 2005–06 cho thay rang 20% cu dan tai Tripura khong thuong xuyen su dung cac phuong tien y te cua chinh phu, va ua thich khu vuc y te tu nhan hon. Ty le nay thap hon so voi muc trung binh toan quoc, theo đo 65,6% dan so An Đo khong dua vao cac phuong tien y te cua chinh phu. Giong nhu phan con lai cua An Đo, cu dan Tripura cung cho rang chat luong cham soc yeu kem la nguyen nhan pho bien nhat khien ho khong dua vao dich vu y te cong. Cac ly do khac bao gom khoang cach xa xoi voi dich vu y te cong, thoi gian cho đoi lau, va thoi gian hoat đong bat tien Tinh đen nam 2010, thanh tich cua Tripura tren cac chi so lon ve cham soc y te cong cong, nhu ty suat tu vong, ty suat tu vong tre so sinh va tong ty suat sinh la tot hon so voi trung binh toan quoc.


Nhan khau Tripura la bang đong dan thu nhi tai Đong Bac An Đo, đung sau Assam. Theo ket qua tam thoi cua cuoc đieu tra nhan khau nam 2011 tai An Đo, Tripura co dan so 3.671.032, voi 1.871.867 nam va 1.799.165 nu. Ty suat gioi tinh trong bang la 961 nu tren mot nghin nam, cao hon muc trung binh toan quoc la 940. Mat đo dan so la 350 nguoi/km². Ty le biet chu tai Tripura vao nam 2011 la 87,75%, cao hon muc trung binh toan quoc la 74,04%. Đen nam 2013, chinh quyen bang tuyen bo ty le biet chu đa len đen 94,65%, chiem vi tri hang đau toan quoc.
Nam 1875, thanh vien cac bo lac chiem 63,77% dan so trong khu vuc, đieu nay cho thay dan so phi ban đia khi đo co su hien dien đang ke, chu yeu la nguoi Bengal. Cac quoc vuong cua phien vuong quoc Tripura khuyen khich nguoi Bengal di cu đen, va nguoi Bengal tham gia vao cac cong viec hanh chinh va tien hanh canh tac hien đai nang suat cao hon, trong khi nguoi ban đia canh tac theo kieu jhum (đot nuong ray). So nguoi Bengal di cu tang len đang ke sau khi An Đo phan chia, khien cac bo lac tro thanh thieu so.

Trong đieu tra nhan khau nam 2001 tai An Đo, nguoi Bengal chiem 69% dan so Tripura, trong khi nguoi ban đia chiem 31%. "Cac bo lac đuoc liet ke" gom cac nhom dan toc chiu thiet thoi trong lich su đuoc cong nhan theo hien phap An Đo, trong đo Tripura co 19 dan toc va nhieu phan nhom, voi su đa dang ve ngon ngu va van hoa. Nam 2001, nhom "bo lac đuoc liet ke" lon nhat la nguoi Tripura noi tieng Kokborok, ho co dan so la 543.848 va chiem 17,0% dan so toan bang, chiem 54,7% dan so "cac bo lac đuoc liet ke". Cac nhom lon khac theo thu tu dan so giam dan la Reang, Jamatia, Chakma, Halam, Mog, Munda, Kuki va Garo. Tieng Bengal la ngon ngu đuoc noi pho bien nhat trong bang do nguoi Bengal co so luong lon. Kokborok la mot ngon ngu chiem uu the trong cac bo lac. Mot so ngon ngu khac nhu tieng Hindi, Mog, Oriya, Bishnupriya Manipur, Manipur, Halam, Garo va Chakma thuoc cac ngu he An-Au va Han-Tang đuoc noi tai bang.

Tripura xep thu 18 ve chi so phat trien con nguoi (HDI) trong so cac bang va lanh tho lien bang tai An Đo, theo uoc tinh nam 2006 cua Bo Phat trien Phu nu va Thieu nhi; HDI cua Tripura la 0,663, trong khi muc trung binh toan quoc la 0,605. Theo đieu tra nhan khau nam 2001, An Đo giao la ton giao đa so trong bang, đuoc 85,8% dan so trong bang tin theo. Nguoi Hoi giao chiem 7,9% dan so, nguoi Co Đoc giao chiem 3,2%, va nguoi Phat giao chiem 3,1%. Ty le nguoi Hoi giao tai Tripura dan suy giam ke tu nam 1971 do nhung tin đo An Đo giao nhap cu tu Bangladesh, trong khi tin đo Hoi giao trong bang di cu đen quoc gia nay voi quy mo lon. Đa so cac bo lac trong bang theo An Đo giao va tien hanh cac nghi thuc ton giao An Đo giao. Ho tin tuong va su ton tai cua Thuong đe trong toan bo cac yeu to tu nhien do ho tin theo thuyet vat linh. Nguoi Mog va nguoi Chakma la cac cong đong theo Phat giao tai Tripura. Nhung tin đo Co Đoc giao trong bang chu yeu la thanh vien cua cac bo lac Lushai, Kuki va Garo.


Van hoa Cac nhom dan toc-ngon ngu đa dang tai Tripura tao ra mot van hoa hon hop. Nguoi Bengal la cong đong dan toc-ngon ngu lon nhat trong bang, van hoa Bengal do vay la van hoa phi ban đia chinh tai Tripura. Tren thuc te, co nhieu gia đinh sinh song trong đo thi thuoc tang lop tinh hoa trong cac bo lac đa va đang tich cuc tiep nhan van hoa va ngon ngu Bengal. Cac quoc vuong Tripura xua kia la nhung nha bao tro lon đoi voi van hoa Bengal, đac biet la van hoc; Tieng Bengal khi đo la ngon ngu cua trieu đinh. Cac yeu to cua van hoa Bengal nhu van hoc, am nhac, am thuc tro nen pho bien, đac biet la tai cac khu vuc đo thi cua bang.

Tripura noi tieng voi cac đo thu cong lam bang tre va may. Tre, go va may đuoc su dung đe tao ra mot loat gia cu, dung cu, quat cam tay, che pham mo phong, chieu, ro, tuong than va vat lieu trang tri noi that. Am nhac va vu đao la cac loai hinh khong the thieu trong van hoa Tripura. Mot so nhac cu đia phuong la sarinda, chongpreng (cac loai đan), va sumui (mot loai sao). Moi cong đong ban đia lai so huu rieng von tiet muc ca khuc va vu đao bieu dien trong cac hon le, cac cong viec ton giao, va cac le hoi khac. Nguoi Tripura va nguoi Jamatia bieu dien vu đieu Goria trong dip Goria Puja. Cac vu đieu khac cua nguoi Tripura la Jhum, Lebang, Mamita, hay Mosak sulmani. Cong đong Reang đuoc chu y voi vu đieu Hojagiri, vu đieu nay do cac thieu nu bieu dien voi cac đong tac giu thang bang đo vat. Vu đieu Bizhu đuoc nguoi Chakma bieu dien vao le hoi Bizhu (ngay cuoi cua thang Chaitra theo lich Hindu). Cac vu đieu khac bao gom Wangala cua nguoi Garo, Hai-hak cua nhanh Halam cua nguoi Kuki, va Sangrai va Owa cua nguoi Mog. Ben canh đo, am nhac va vu đao co đien An Đo, Rabindra Sangeet cua Rabindranath Tagore cung đuoc bieu dien. Sachin Dev Burman la mot thanh vien vuong that Tripura, ong la mot nha soan nhac bac thay trong the loai am nhac đai chung filmi.
Cac tin đo An Đo giao tin rang Tripureshwari la nu than bao ho cua Tripura va mot dien mao cua Shakti. Cac le hoi quan trong trong bang la Durga Puja, Kali Puja, Ashokastami va tho phung cac than Chaturdasha. Mot so le hoi tieu bieu cho viec dung hop cac truyen thong đia phuong cac nhau, nhu Ganga Puja, Garia Puja, Kharchi Puja va Ker Puja. Unakoti, Pilak va Devtamura la cac di chi lich su, noi tieng voi cac bo suu tap lon ve tac pham khac đa. Nhung tac pham đieu khac nay la bang chung cho su hien dien cua tin đo Phat giao va giai cap Ba-la-mon trong nhieu the ky, va đai dien cho mot su dung hop nghe thuat hiem hoi cua cac ton giao co to chuc truyen thong va anh huong bo lac.
Bong đa va cricket la hai mon the thao pho bien nhat tai Tripura. Thu phu Agartala co giai vo đich cac cau lac bo bong đa rieng, đuoc to chuc thuong nien voi the thuc loai truc tiep. Tripura tham gia giai cricket quoc noi cua An Đo la Ranji Trophy voi tu cach đoi cua mot bang mien Đong. Tripura tham gia đeu đan Đai hoi the thao quoc gia An Đo va Đai hoi the thao Đong Bac Bo (An Đo).


Tham khao Đoc them (tieng Anh)

Gan-Chaudhuri, Jagadis (ngay 1 thang 1 nam 1985). An anthology of Tripura. Inter-India Publications. OCLC 568730389.
Roychoudhury, Nalini Ranjan (1977). Tripura through the ages: a short history of Tripura from the earliest times to 1947 A.D. Bureau of Research & Publications on Tripura. OCLC 4497205.
Bhattacharjee, Pravas Ranjan (1993). Economic transition in Tripura. Vikas Pub. House. ISBN 978-0-7069-7171-2.
Palit, Projit Kumar (ngay 1 thang 1 nam 2004). History of religion in Tripura. Kaveri Books. ISBN 978-81-7479-064-4.
DebBarma, Chandramani (2006). Glory of Tripura civilisation: history of Tripura with Kok Borok names of the kings. Parul Prakashani. OCLC 68193115.


Lien ket ngoai Website chinh thuc
Trang web tin tuc
Tripura tren DMOZ