Yen (Nhat: 円 (えん) (vien), Hepburn: en, bieu tuong: ¥; ISO 4217: JPY; cung đuoc viet tat la JP¥)  la tien te chinh thuc cua Nhat Ban. Đay la loai tien đuoc giao dich nhieu thu ba tren thi truong ngoai hoi sau đong đo la My va đong euro. No cung đuoc su dung rong rai nhu mot loai tien te du tru sau đong đo la My, đong euro va bang Anh.
Khai niem đong Yen la mot thanh phan cua chuong trinh hien đai hoa cua chinh phu Minh Tri đoi voi nen kinh te Nhat Ban, trong đo quy đinh viec thanh lap đong tien thong nhat trong ca nuoc, đuoc mo phong theo he thong tien te thap phan chau Au. Truoc khi co Minh Tri duy tan, nhung khu vuc cat cu phong kien cua Nhat Ban đeu phat hanh tien rieng cua ho, hansatsu (藩札 phien trat), voi mot loat cac menh gia khong tuong thich. Đao luat tien te moi nam 1871 đa loai bo nhung loai tien nay va thiet lap đong yen, đuoc đinh nghia la 1,5 g (0,048 ounce troy) vang, hoac 24,26 g (0,780 ounce troy) bac, la đon vi tien te thap phan moi. Cac cuu khu vuc cat cu đa tro thanh cac tinh va cac kho san xuat tien đa tro thanh cac ngan hang tu nhan cap tinh, ban đau van giu quyen in tien. Đe cham dut tinh trang nay, Ngan hang Nhat Ban đuoc thanh lap vao nam 1882 va đoc quyen kiem soat nguon cung tien.
Sau khi mat gia bac nam 1873, đong yen mat gia so voi đo la My va đo la Canada (vi hai quoc gia nay tuan thu tieu chuan vang), va đen nam 1897, đong Yen chi co gia tri khoang 0,5 đo la My. Vao nam đo, Nhat Ban đa ap dung tieu chuan trao đoi vang va do đo đong bang gia tri cua đong Yen o muc 0,5 đo la. Ty gia nay van duy tri cho đen khi Nhat Ban roi khoi tieu chuan vang vao thang 12 nam 1931, sau đo đong Yen giam xuong 0,30 đo la vao thang 7 nam 1932 va xuong con 0,20 đo la vao nam 1933. No van on đinh o muc khoang 0,30 đo la cho đen khi bat đau Chien tranh Thai Binh Duong vao ngay 7 thang 12 nam 1941, luc đo no đa giam xuong con 0,23 đo la.
Sau The chien II, đong Yen mat phan lon gia tri no co truoc chien tranh. Đe on đinh nen kinh te Nhat Ban, ty gia hoi đoai cua đong Yen đa đuoc co đinh o muc ¥360 an 1 đo la My nhu mot phan cua he thong Bretton Woods. Khi he thong nay bi bo roi vao nam 1971, đong Yen đa bi đinh gia thap va đuoc phep tha noi. Đong Yen đa tang gia len muc cao nhat ¥ 271 moi đo la My vao nam 1973, sau đo trai qua thoi ky mat gia va đanh gia cao do cuoc khung hoang dau mo nam 1973, đat gia tri ¥ 227 moi đo la My vao nam 1980.
Tu nam 1973, chinh phu Nhat Ban đa duy tri chinh sach can thiep tien te va đong Yen do đo theo che đo " tha noi co kiem soat". Chinh phu Nhat Ban tap trung vao mot thi truong xuat khau canh tranh, va co gang đam bao ty gia hoi đoai thap cho đong Yen thong qua thang du thuong mai. Hiep đinh Plaza nam 1985 tam thoi thay đoi tinh trang nay: ty gia hoi đoai giam tu muc trung binh ¥239/1 đo la My nam 1985 xuong con ¥128 vao nam 1988 va dan đen ty le cao nhat la ¥80 so voi đo la My nam 1995, lam tang gia tri mot cach hieu qua GDP cua Nhat Ban tinh theo đong đo la My cao ngang voi GDP cua Hoa Ky. Tuy nhien, ke tu thoi điem đo, gia đong Yen the gioi đa giam đang ke. Ngan hang Nhat Ban duy tri chinh sach lai suat tu 0 đen gan 0 va chinh phu Nhat Ban truoc đay đa co chinh sach chong lam phat nghiem ngat.


Tu nguyen Xuat phat Yen tu chu 圓 (vien) nghia đen la "tron" (nhu trong tu "vien đa", "vien bi"), von muon cach đoc ngu am tu đong nhan dan te cua Trung Quoc, tuong tu nhu đong won cua Bac Trieu Tien va đong won cua Han Quoc. Ban đau, nguoi Trung Quoc đa buon bac voi so luong lon goi la "te" (trong tu "Tien te") va khi đong xu bac cua Tay Ban Nha va Mexico đen nuoc nay, nguoi Trung Quoc goi chung la "vong bac" (銀圓) vi hinh dang tron cua chung. Tien xu va ten nay sau đo cung xuat hien o Nhat Ban. Ca hai ky tu đeu co cach phat am giong nhau trong tieng Quan thoai, nhung khong phai trong tieng Nhat. Nam 1695, mot so đong xu Nhat Ban đuoc phat hanh co be mat co ky tu nguyen (元), nhung đay la cach viet tat cua nien hieu Nguyen Loc (元禄). Nhat Ban tiep tuc su dung cung mot tu cu, ma đuoc viet dang shinjitai dang 円  khi cai cach chu viet vao cuoi The chien II.
Chinh ta va phat am "yen" la tieu chuan trong tieng Anh vi khi Nhat Ban lan đau tien gap phai nguoi chau Au vao khoang the ky 16, Nhat Ban /e/ え) va /we/ (ゑ) ca hai đeu đuoc phat am la [je] va cac nha truyen giao Bo Đao Nha đa đanh van la "ye".  Vao giua the ky 18, /e/ va /we/ đuoc phat am la [e] nhu trong tieng Nhat hien đai, mac du mot so vung van giu cach phat am [je]. Walter Henry Medhurst, nguoi khong đen Nhat Ban hay gap bat ky nguoi Nhat nao, đa tham khao chu yeu tu đien Nhat-Ha Lan, đanh van mot so tu "e" la "ye" trong An English and Japanese, and Japanese and English Vocabulary cua ong(1830). Vao đau thoi đai Meiji, James Curtis Hepburn, nguoi theo sau Medhurst, đa đanh van tat ca cac chu "e" la "ye" trong tu đien tieng Nhat va tieng Anh (1867); trong tieng Nhat, e va i phat am hoi giong tieng Nga. Đo la tu đien Nhat-Anh / Anh-Nhat quy mo đay đu đau tien, co anh huong manh me đen nguoi phuong Tay o Nhat Ban va co le đa goi ra cach đanh van "yen". Hepburn đa sua đoi hau het cac "ye" thanh "e" trong phien ban thu 3 (1886)  đe phan anh cach phat am đuong đai, ngoai tru "yen". Đieu nay co le đa đuoc co đinh va van duy tri nhu vay ke tu đo.


Lich su = Gioi thieu =

Vao the ky 19, đong đo la bac Tay Ban Nha pho bien khap Đong Nam A, bo bien Trung Quoc va Nhat Ban. Nhung đong tien nay đa đuoc gioi thieu qua Manila trong khoang thoi gian hai tram nam muoi nam, đen tren cac tau tu Acapulco o Mexico. Nhung chiec tau nay đuoc goi la thuyen buom Manila. Cho đen the ky 19, nhung đong đo la bac nay la đo la Tay Ban Nha thuc su đuoc đuc o the gioi moi, chu yeu la tai Thanh pho Mexico. Nhung tu nhung nam 1840, chung ngay cang đuoc thay the bang đo la bac cua cac nuoc cong hoa My Latinh moi. Vao nua cuoi the ky 19, mot so đong tien đia phuong trong khu vuc đa đuoc tao ra giong voi đong peso cua Mexico. Đau tien trong so nhung đong xu bac đia phuong nay la đong đo la bac Hong Kong đuoc đuc o Hong Kong trong khoang thoi gian tu nam 1866 đen 1869. Nguoi Trung Quoc cham chap chap nhan đong tien la va ua thich đong đo la Mexico quen thuoc, va vi vay chinh phu Hong Kong đa ngung đuc nhung đong tien nay va ban may moc đuc tien cho Nhat Ban.
Nguoi Nhat sau đo đa quyet đinh nhap khau y tuong dung đong tien đo la bac duoi ten 'yen', nghia la ''mot vat the tron''. Đong Yen đuoc chinh phu Meiji chinh thuc thong qua trong mot đao luat đuoc ky ngay 27 thang 6 nam 1871. Đong tien moi dan dan đuoc gioi thieu bat đau tu thang 7 nam đo. Đong Yen ve co ban la mot đon vi đo la, giong nhu tat ca cac đo la, co nguon goc tu peso Tay Ban Nha, va cho đen nam 1873, tat ca cac đo la tren the gioi đeu co gia tri tuong đuong. Đong Yen thay the tien đuc Tokugawa, mot he thong tien te phuc tap cua thoi ky Edo dua tren Mon. Đao luat tien moi nam 1871, quy đinh viec ap dung he thong thap phan yen (1 圓), sen (1/100, 錢), va rin (1/1000, 厘), voi cac đong tien tron va đuoc san xuat bang may moc phuong Tay. Đong Yen đuoc đinh nghia hop phap la 0,78 troy ounce (24,26 g) bac nguyen chat, hoac 1,5   gram vang nguyen chat (theo khuyen nghi cua Đai hoi cac nha kinh te chau Au tai Paris nam 1867; đong xu 5 Yen tuong đuong voi đong xu 5 peso fuerte cua Argentina ), do đo đua no thanh mot Tieu chuan luong kim loai.

Sau khi mat gia bac nam 1873, đong Yen mat gia so voi đo la My va đo la Canada (vi hai quoc gia nay tuan thu tieu chuan vang), va đen nam 1897, đong Yen chi co gia tri khoang 0,5 đo la My. Vao nam đo, Nhat Ban đa ap dung tieu chuan trao đoi vang va do đo đong bang gia tri cua đong Yen o muc 0,5 đo la. Ty gia nay van duy tri cho đen khi Nhat Ban roi khoi tieu chuan vang vao thang 12 nam 1931, sau đo đong Yen giam xuong 0,30 đo la vao thang 7 nam 1932 va xuong con 0,20 đo la vao nam 1933. No van on đinh o muc khoang 0,30 đo la cho đen khi bat đau Chien tranh Thai Binh Duong vao ngay 7 thang 12 nam 1941, luc đo no đa giam xuong con 0,23 đo la.
Sen va rin cuoi cung đa đuoc đua ra khoi luu thong vao cuoi nam 1953.


= Neo gia tri đong yen voi đo la My =
Khong co ty gia hoi đoai thuc su ton tai cho đong Yen tu ngay 7 thang 12 nam 1941 toi ngay 25 thang 4 nam 1949; lam phat thoi chien đa lam giam đong Yen xuong mot phan gia tri truoc chien tranh. Sau mot thoi gian bat on, vao ngay 25 thang 4 nam 1949, chinh phu chiem đong cua Hoa Ky đa co đinh gia tri cua đong Yen o muc ¥360 an 1 đo la My thong qua ke hoach cua Hoa Ky, mot phan cua He thong Bretton Woods, đe on đinh gia o kinh te Nhat Ban. Ty gia hoi đoai đo đuoc duy tri cho đen nam 1971, khi Hoa Ky tu bo tieu chuan vang, von la yeu to chinh cua He thong Bretton Woods, va ap dung phu phi 10% đoi voi hang nhap khau, tao ra su thay đoi chuyen đong dan đen Ty gia hoi đoai tha noi nam 1973.


= Yen bi đinh gia thap =
Đen nam 1971, đong Yen đa bi đinh gia thap. Xuat khau cua Nhat Ban co gia tri qua it tren thi truong quoc te, va nhap khau tu nuoc ngoai đa khien Nhat Ban ton kem qua nhieu. Su mat gia nay đuoc phan anh trong so du tai khoan vang lai, von đa tang tu tham hut đau nhung nam 1960, đen muc thang du lon sau đo la 5,8 ty USD vao nam 1971. Niem tin rang đong Yen, va mot so loai tien te chinh khac, bi đanh gia thap đa thuc đay hanh đong cua Hoa Ky vao nam 1971.


= Yen va tha noi cac tien te chinh =
Sau cac bien phap cua Hoa Ky đe pha gia đong đo la vao mua he nam 1971, chinh phu Nhat Ban đa đong y voi ty gia hoi đoai co đinh moi nhu mot phan cua Thoa thuan Smithsonian, đuoc ky vao cuoi nam. Thoa thuan nay đat ty gia hoi đoai o muc ¥ 308 moi đo la My. Tuy nhien, ty le co đinh moi cua Thoa thuan Smithsonian rat kho duy tri khi đoi mat voi ap luc cung va cau tren thi truong ngoai hoi. Đau nam 1973, ty gia đa bi huy bo va cac quoc gia lon tren the gioi cho phep tien te cua ho tha noi.


= Chinh phu Nhat Ban can thiep vao thi truong tien te =
Vao nhung nam 1970, chinh phu va doanh nhan Nhat Ban đa rat lo ngai rang su gia tang gia tri cua đong Yen se lam ton hai đen tang truong xuat khau bang cach lam cho cac san pham cua Nhat Ban kem canh tranh hon va se lam hong co so cong nghiep. Do đo, chinh phu tiep tuc can thiep manh vao tiep thi ngoai hoi (mua hoac ban đo la), ngay ca sau quyet đinh nam 1973 cho phep đong yen tha noi.
Mac du co su can thiep, ap luc thi truong khien đong Yen tiep tuc tang gia, tam thoi đat đinh o muc trung binh ¥ 271 moi đo la My vao nam 1973,  truoc khi tac đong cua cuoc khung hoang dau mo nam 1973 đuoc thi truong cam nhan. Chi phi dau nhap khau tang len khien đong Yen mat gia toi muc ¥ 290 moi đo la My đen ¥300 moi đo la My tu nam 1974 đen 1976.  Su xuat hien tro lai cua thang du thuong mai đa đay đong Yen tro lai voi gia  ¥ 211 vao nam 1978. Su tang cuong tien te nay mot lan nua đa bi đao nguoc boi cu soc dau thu hai vao nam 1979, voi đong Yen giam xuong con ¥ 227 moi đo la My vao nam 1980. 


= Yen đau nhung nam 1980 =
Trong nua đau thap nien 1980, đong Yen khong tang gia tri mac du thang du tai khoan hien tai đa quay tro lai va tang nhanh. Tu ¥ 221 moi đo la My nam 1981, gia tri trung binh cua đong Yen thuc su giam xuong con ¥239 moi đo la My nam 1985. Su gia tang thang du tai khoan hien tai tao ra nhu cau ve đong Yen manh hon tren thi truong ngoai hoi, nhung nhu cau ve đong Yen nay lien quan đen thuong mai đa đuoc bu đap boi cac yeu to khac. Mot su khac biet lon ve lai suat, voi lai suat cua Hoa Ky cao hon nhieu so voi Nhat Ban, va viec tiep tuc bai bo quy đinh ve dong von quoc te, dan đen mot dong von lon tu Nhat Ban. Dong von nay lam tang nguon cung đong Yen tren thi truong ngoai hoi, vi cac nha đau tu Nhat Ban đa đoi đong Yen cua ho sang cac loai tien te khac (chu yeu la đo la) đe đau tu ra nuoc ngoai. Đieu nay khien đong Yen yeu so voi đong đo la va thuc đay su gia tang nhanh chong trong thang du thuong mai cua Nhat Ban dien ra vao nhung nam 1980.


= Tac đong cua Hiep đinh Plaza =

Nam 1985, mot su thay đoi manh me bat đau. Cac quan chuc tai chinh tu cac quoc gia lon đa ky mot thoa thuan (Hiep đinh Plaza) khang đinh rang đong đo la đa đuoc đinh gia qua cao (va do đo, đong Yen bi đinh gia thap). Thoa thuan nay, va thay đoi ap luc cung va cau tren thi truong, dan đen su gia tang nhanh chong gia tri cua đong Yen. Tu muc trung binh ¥ 239 tren 1 đo la My nam 1985, đong Yen đa tang len muc cao nhat la ¥128 vao nam 1988, gan nhu tang gap đoi gia tri cua no so voi đong đo la. Sau khi giam đi phan nao vao nam 1989 va 1990, no đa đat muc cao moi ¥123 an 1 đo la My vao thang 12 nam 1992. Vao thang 4 nam 1995, đong Yen đat muc cao nhat duoi 80 Yen moi đo la, tam thoi khien nen kinh te Nhat Ban ngang bang quy mo cua My.


= Nhung nam sau bong bong =
Đong Yen đa giam gia trong bong bong gia tai san cua Nhat Ban va tiep tuc duy tri nhu vay sau đo, đat muc thap ¥134 1 đo la My vao thang 2/2002. Chinh sach lai suat bang 0 cua Ngan hang Nhat Ban đa khong khuyen khich đau tu bang đong Yen, voi thuong mai cua cac nha đau tu vay Yen va đau tu vao cac loai tien te thanh toan tot hon (do đo tiep tuc đay đong Yen xuong) uoc tinh len toi 1 nghin ty đo la. Vao thang 2 nam 2007, The Economist uoc tinh rang đong Yen bi đinh gia thap hon 15% so voi đong đo la, va bi đinh gia thap 40% so voi đong euro.
Sau cuoc khung hoang kinh te toan cau nam 2008

Tuy nhien, xu huong nay đa đao nguoc sau cuoc khung hoang kinh te toan cau nam 2008. Cac loai tien te chinh khac, ngoai tru đong Franc Thuy Si, đa giam so voi đong yen.
Vao ngay 4 thang 4 nam 2013, Ngan hang Nhat Ban tuyen bo rang ho se mo rong Chuong trinh mua tai san cua minh them 1,4 nghin ty đo la trong hai nam. Ngan hang Nhat Ban hy vong se đua Nhat Ban tu giam phat sang lam phat, huong toi lam phat 2%. So luong mua lon đen muc du kien se tang gap đoi luong cung tien. Nhung đong thai nay đa lam day len moi lo ngai rang chinh quyen o Nhat Ban đang co tinh pha gia đong Yen đe thuc đay xuat khau. Tuy nhien, linh vuc thuong mai tai Nhat Ban lo ngai rang su mat gia se kich hoat tang gia nhap khau, đac biet la nang luong va nguyen lieu tho.


Tien xu Tien xu cua Yen Nhat đuoc đua vao su dung nam 1870. Co cac đong bang bac 5 cent, 10 cent , 20 cent va 50 cent va 1 Yen, va đong bang vang 2 Yen , 5 Yen , 10 Yen va 20 Yen. Đong vang 1 Yen đuoc đua vao su dung nam 1871, theo sau la đong bang đong 1 rin, ½, 1 va 2 sen nam 1873.
Đong Cupronickel 5 sen đuoc đua vao su dung nam 1889. Nam 1897, đong bang bac 1 Yen bi huy bo va cac kich thuoc cua đong bang vang giam xuong 50%, voi cac xu 5, 10 va 20 Yen đuoc ban hanh. Nam 1920, xu cupro-nickel 10 cent đuoc đua vao su dung.
Viec san xuat tien xu bang bac bi dung nam 1938, sau đo nhieu loai kim loai pho bien đuoc dung đe san xuat cac xu 1 cent , 5 cent va 10 cent trong the chien thu 2. Cac đong set 5 va 10 đuoc san xuat nam 1945 nhung khong đuoc đua vao luu hanh.
Sau chien tranh, đong thau 50 cent , 1 Yen va 5 Yen đuoc đua vao su dung trong cac nam 1946-1948. Nam 1949, đong 5 Yen nhu hien nay đuoc đua vao su dung theo sau la đong bang đong 10 Yen (loai van con đang luu hanh) nam 1951.
Cac tien xu co menh gia nho hon 1 Yen khong con gia tri tu 31 thang 12 nam 1953, ke tu khi Small Currency Disposition and Fractional Rounding in Payments Act (小額通貨の整理及ひ支払金の端数計算に関する法律, Shogaku tsuka no seiri oyobi shiharaikin no hasukeisan ni kan suru horitsu) co hieu luc.
Nam 1955 loai tien nhom 1 Yen nhu hien nay đuoc đua vao su dung cung voi đong nickel 50 Yen khong lo. Nam 1957, đong bac 100 Yen đuoc đua vao su dung. Cac loai đong xu nay đuoc thay the bang tien hien tai nam 1967, loai cupro-nickel, cung voi đong 50 Yen co lo. Nam 1982, đong 500 Yen đau tien đuoc đua vao su dung.


Tien giay = Tien giay Series E =
Cac tien giay Series E đuoc phat hanh vao nam 2004 voi cac to co gia tri ¥1000, ¥5000 va ¥10,000.


= Tien giay Series F =
Vao ngay 9 thang 4 nam 2019, Bo truong Tai chinh Aso Taro đa cong bo cac thiet ke moi cho cac ghi chu ¥ 1000, ¥ 5000 va ¥ 10.000, đe su dung bat đau vao nam 2024.


Lich su ty gia Bang ben duoi the hien gia tri trung binh hang thang cua Đo la My/Yen (Yen/USD) luc 17:00 JST.


Chu thich Tham khao