Canh đong Phlegraei (tieng Y: Campi Flegrei; tieng Anh: Phlegraean Fields, nghia la "canh đong Hoa Diem/canh đong bung chay", bat nguon tu tieng Hy Lap φλεγω phlego, "đot chay") la mot sieu nui lua co xua nam o phia tay thanh pho Napoli, mien nam nuoc Y. No đa đuoc cong nhan la vuon đia phuong vao nam 2003. Khu vuc hom chao khong lo nay bao gom 24 mieng nui lua va ket cau nui lua lon va nho; phan lon trong so chung nam duoi mat nuoc. Hoat đong thuy nhiet co the đuoc quan sat tai Lucrino, Agnano va thi tran Pozzuoli. Ngoai ra con co cac bieu hien giai phong khi gas trong mieng nui lua Solfatara, ngoi nha than thoai cua vi than lua La Ma, Vulcan. Khu vuc nay đuoc giam sat boi Đai quan sat Vesuvius.
Khu vuc nay cung co hien tuong đia chan, the hien ro nhat o Macellum Pozzuoli (bi xac đinh nham la đen Serapis): cac dai lo khoan do đong vat than mem bien đe lai tren cac cot đa cam thach cho thay muc đo cua khu vuc nay so voi muc nuoc bien đa thay đoi.


Cac giai đoan đia chat Ba giai đoan hoac thoi ky đia chat đuoc nhan biet va phan biet.

Thoi ky Phlegraei đau tien: Nguoi ta cho rang vu phun trao cua nui lua Đai Hoa Diem xay ra cach đay khoang 39.280 ± 110 nam (uoc tinh cu hon ~ 37.000 nam), phun trao khoang 200 km3 (48 mi khoi) luong magma (500 km3 (120 mi khoi) khoi lon) đe tao ra vu phun trao Campania Ignimbrite. Chi so No Nui lua (VEI) cua no la 7. Ngay xay ra vu phun trao Campania Ignimbrite (CI) khoang 37.000 nam truoc co su trung hop ngau nhien cua tham hoa nui lua nay va cung thoi voi nhung thay đoi sinh van o thoi ky Pleistocen muon trong va ngoai khu vuc Đia Trung Hai. Nhung su thay đoi tren bao gom su chuyen tiep van hoa tu thoi đai đo đa cu trung sang thoi đo đa muon va su thay the cac quan the nguoi Neanderthal bang nguoi Homo sapiens hien đai ve mat giai phau, mot chu đe cua cuoc tranh luan keo dai. Khong it hon 150 km³ cua magma đa đuoc san sinh ra trong vu phun trao CI nay, dau vet cua chung co the đuoc phat hien trong cac loi bang o đao Greenland. Do su gian đoan lon trong cac trinh tu khao co đuoc quan sat thay trong hoac sau vu phun trao nay, lam day len gia thuyet ve mot su can thiep đang ke vao cac tien trinh loai nguoi o Đia Trung Hai Chau Au. Co the nhung vu phun trao nay đa khien nguoi Neanderthal tuyet chung va don đuong cho loai nguoi hien đai phat trien manh o chau Au va chau A. Khu vuc nay đuoc đac trung boi cac bo đa pipernoid tro tai đoi Camaldoli, nhu trong suon nui phia bac va phia tay cua nui Cumae; cac san pham sau hon co the đuoc tim thay la nhung san pham o Monte di Procida, co the nhan ra trong cac vach đa ven bien cua no.
Thoi ky Phlegraei thu hai, tu 35.000-10.500 nam truoc. No đuoc đac trung boi đa tro Napoli mau vang la tan tich cua mot ngon nui lua duoi nuoc khong lo, voi đuong kinh k. 15 kilomet (9,3 mi); Pozzuoli la trung tam cua nui lua nay. Khoang 12.000 nam truoc, vu phun trao lon cuoi cung đa xay ra, hinh thanh mot mieng nui lua nho hon ben trong mieng nui lua chinh, voi trung tam cua no la thi tran Pozzuoli ngay nay.
Thoi ky Phlegraei thu ba, cach đay tu 8.000-500 nam. Đac trung boi đa tro pozzolana mau trang, vat lieu hinh thanh phan lon cac nui lua trong canh đong Phlegraei. Noi rong ra, co the đa co mot hoat đong ban đau o phia tay nam trong vung Bacoli va Baiae (10.000–8.000 nam truoc); mot hoat đong trung ky trong vung tap trung quanh Pozzuoli, nui Spaccata va Agnano (8.000–3.900 nam truoc); va mot hoat đong gan đay hon ve phia tay, noi đa hinh thanh Ho Averno va Monte Nuovo (Nui Moi) (cach đay 3.800–500 nam).
Tram tich nui lua bieu thi su phun trao đa đuoc xac đinh nien đai vao cac nam 315.000, 205.000, 157.000 va 18.000 nam truoc.


= Lich su gan đay =

Long hom chao, hien tai co ban nam o đo cao ngang mat đat, co the đuoc tham quan bang bo hanh. No chua nhieu khoi, tu đo co the nhin thay hoi nuoc boc ra, va hon 150 vung (o lan đem cuoi cung) bun soi. Mot so non nui lua va mieng nui lua phu nam trong hom chao, mot trong so chung nay đuoc lap đay boi ho Averno.
Nam 1538, mot vu phun trao keo dai 8 ngay trong khu vuc đa tu hoi đu vat chat đe tao ra mot ngon đoi moi, Monte Nuovo. No đa cao them khoang 2 m (7 ft) tu ke tu nam 1970.
Hien tai, khu vuc canh đong Phlegraei bao gom cac phuong Agnano va Fuorigrotta cua Napoli, khu vuc Pozzuoli, Bacoli, Monte di Procida, Quarto, quan đao Phlegraei (nhu Ischia, Procida va Vivara).
Mot bai bao tren tap chi nam 2009 noi rang hoat đong phun khi tren be mat cua trung tam hom chao gan Pozzuoli co the bao truoc mot su kien phun trao trong vong nhieu thap ky toi. Vao nam 2012, Chuong trinh Khoan Khoa hoc Luc đia Quoc te đa len ke hoach khoan 3,5 kilomet (11.000 ft) duoi long đat tinh tu be mat gan Pompeii, đe theo doi buong magma nong chay khong lo ben duoi va đua ra canh bao som ve bat ky vu phun trao nao. Cac nha khoa hoc đia phuong lo ngai rang viec khoan nhu vay co the gay ra mot vu phun trao hoac đong đat. Nam 2010, hoi đong thanh pho Napoli đa tam dung du an khoan. Cac nha khoa hoc cua chuong trinh cho biet du an khoan nay khong khac gi cac hoat đong khoan cong nghiep trong khu vuc. Thi truong moi đuoc bau sau đo đa cho phep du an đuoc tiep tuc. Mot bai bao cua Reuters nhan manh rang khu vuc nay co the thuc tinh mot "sieu nui lua" voi hiem hoa giet chet hang trieu nguoi.
Mot nghien cuu tu Vien quoc gia Đia chat va Nui lua cho thay tinh trang bat on cua nui lua o hom chao Phlegraei tu thang 1 nam 2012 đen thang 6 nam 2013 đuoc đac trung boi su nang mat đat nhanh chong khoang 11 cm (4 in), voi toc đo cao nhat khoang 3 cm (1 in) moi thang trong thang 12 nam 2012. No cho biet them rang tu nam 1985 đen nam 2011, đong luc cua viec nang mat đat chu yeu lien quan đen he thong thuy nhiet cua hom chao, va moi quan he nay đa bi pha vo vao nam 2012. Co che thuc đay cua luc nang mat đat đa thay đoi thanh su dich chuyen theo chu ky cua magma trong mot be chua magma hinh be 3.000 m (9.843 ft) chieu sau, 500 m (1.640 ft) ve phia nam tu cang Pozzuoli.
Vao thang 12 nam 2016, hoat đong đia chat đa tro nen cao đen muc nguoi ta lo so mot vu phun trao sap xay ra. Vao thang 5 nam 2017, mot nghien cuu moi cua UCL va Đai quan sat Vesuvius va đuoc cong bo tren tap chi Nature Communications đa tiet lo rang mot vu phun trao co the xay ra gan hon nhung gi đa nghi truoc đay. Nghien cuu cho thay tinh trang bat on đia ly ke tu nhung nam 1950 co tac đong tich luy, gay ra su tich tu nang luong trong lop vo va khien nui lua de xay ra phun trao hon.
Vao ngay 21 thang 8 nam 2017, mot tran đong đat manh 4 đo Richter đa xay ra o ria phia tay cua khu vuc canh đong Phlegraei. Hai nguoi thiet mang va nhieu nguoi khac bi thuong o Casamicciola tren bo bien phia bac cua đao Ischia, nam o phia nam tam chan.

Mot bao cao tinh trang thang 2 nam 2020 chi ra rang hoat đong be mat xung quanh Pozzuoli tiep tuc o muc on đinh voi muc trung binh toi đa la 0,7 cm moi thang ke tu thang 7 nam 2017. Luong khi thai va nhiet đo cac lo nut phun hoi khong thay đoi đang ke.
Vao Chu nhat ngay 26 thang 4 nam 2020, mot đam đong đat vua phai đa tan cong vao khu vuc hom chao Phlegraei, bao gom khoang 34 tran đong đat tu 0 đen 3,1 đo richter voi đam rung đong tap trung xung quanh thanh pho cang Pozzuoli. Tran đong đat manh nhat trong chuoi lien hoan nay la 3,1 đo richter, la tran đong đat manh nhat trong hom chao tinh tu bat on va tang nhanh cuoi cung vao nam 1982-1984. Tuy nhien, khong co lo phun khi moi nao đuoc bao cao.
Trong ban tin hang tuan ke tu ngay 6 thang 4, INGV bao cao rang may đo đo nghieng RITE GPS co toc đo nang trung binh la 13mm moi thang +/- 2mm. Tran đong đat manh nhat ke tu ngay 29 thang 3 la tran đong đat 2,2 va tram RITE GPS đa đo đuoc muc tang 72,5 CM ke tu thang 1 nam 2011.[1]


Ruou vang Ruou vang Y, ca đo va trang, voi ten goi Campi Flegrei chinh goc xuat phat tu khu vuc nay. Nho danh cho san xuat ruou phai đuoc thu hoach voi nang suat toi đa la 12 tan/ha đoi voi giong nho đo va 13 tan/ha đoi voi giong nho trang. Ruou vang thanh pham can đuoc len men đen đo con toi thieu la 11,5% đoi voi vang đo va 10,5% đoi voi vang trang. Trong khi hau het cac loai ruou vang Campi Flegrei la hon hop, cac loai ruou vang khac nhau co the đuoc lam tu cac giong rieng le, mien la loai đuoc su dung bao gom it nhat 90% hon hop va ruou đuoc len men thanh it nhat 12% ruou đoi voi ruou đo va 11% đoi voi ruou trang.
Vang đo Campi Flegrei la su pha tron cua 50–70% Piedirosso, 10–30% Aglianico va/hoac Sciascinoso va len đen 10% cac giong nho đia phuong khac (ca đo va trang). Ruou trang bao gom 50–70% Falanghina, 10–30% Biancolella va/hoac Coda di Volpe, voi 30% la cac giong nho trang đia phuong khac.


Tam quan trong van hoa Canh đong Hoa Diem Phlegraei co tam quan trong ve chien luoc va van hoa.

Khu vuc nay đuoc biet đen voi nguoi Hy Lap co đai, co thuoc đia gan đo tai Cumae, noi đong quan cua Sibyl Cumae.
Bai bien Miliscola, o Bacoli, la tru so cua hoc vien quan su La Ma.
Ho Averno đuoc cho la loi vao the gioi am phu, va đuoc mieu ta nhu vay trong Aeneid cua Vergilius. Trong cuoc noi chien giua Augustus va Antonius, Agrippa đa co gang bien ho thanh mot cang quan su, Portus Julius.
Baiae, bay gio nam duoi nuoc, la mot khu nghi mat ven bien thoi thuong va la đia điem cua cac biet thu mua he cua Julius Caesar, Nero va Hadrianus (đa qua đoi o đo).
O Pozzuoli co cong trinh Đau truong vong cung, la đau truong vong cung lon thu ba cua Y sau Đau truong La Ma va Đau truong Capua.
Via Appia đi qua huyen Quarto, hoan toan đuoc xay dung tren mot mieng nui lua đa tat.
Hang Cho, mot điem thu hut khach du lich noi tieng trong thoi can hien đai, nam o phia đong cua canh đong Hoa Diem.
Ngon nui tre nhat chau Au, Monte Nuovo, toa lac o đay. Mot oc đao WWF nam ben canh mieng nui lua Astroni khong lo.
Cac ngoi mo cua Agrippina Truong lao va Scipio Africanus đeu o đay.
Tai Baiae, huyen Bacoli, khu phuc hop suoi nuoc nong co xua nhat đuoc xay dung cho nhung nguoi La Ma giau co nhat. No bao gom mai vom co đai lon nhat tren the gioi truoc khi xay dung Pantheon tai thanh Roma.
Nha van va ky gia truyen hinh thien van Patrick Moore tung trich dan khu canh đong nay nhu mot vi du ve ly do tai sao cac ho va cham tren Mat trang phai co nguon goc tu nui lua, đieu nay đuoc cho la đa tung xay ra cho đen nhung nam 1960.
Co mot gia thuyet cho rang vu sieu phun nao Campanian Ignimbrite xung quanh khoang 39.280 ± 110 nam truoc đay đa gop phan vao su diet vong cua nguoi Neanderthal, dua tren bang chung tu hang đong Mezmaiskaya trong day nui Caucasus o mien nam nuoc Nga.


Xem them Danh sach nui lua o Y
Phlegra (than thoai)
Quan đao Phlegraei: trong cung khu vuc đia chat
Phun trao Campanian Ignimbrite


Chu thich Đoc them Volcanism in the Campania Plain: Vesuvius, Campi Flegrei and Ignimbrites. Elsevier. 2006. ISBN 978-0-08-048166-1.


Lien ket ngoai Chuyen tham quan Canh đong Phlegraei (i Campi Flegrei)
Canh đong Phlegraei
Du ngoan Nui lua đen Campi Flegrei
Gioi thieu lich su va đia chat ve khu vuc Naples
Chu ky co đai cua nui lua Campi Flegrei duong nhu ket thuc trong đot phun trao lon