kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
The Beach Boys la ban nhac rock nguoi My thanh lap nam 1961 tai Hawthorne, California. Ban nhac đuoc thanh lap boi 3 anh em nha Wilson (Carl, Brian va Dennis), nguoi anh ho Mike Love va nguoi ban than voi ho, Al Jardine. Brian Wilson la thu linh, sang tac, hoa am va san xuat cho ca ban nhac ngay tu nhung album va đia đon đau tien. Ban đau, The Beach Boys đuoc quan ly boi Murry, cha cua gia đinh Wilson.
Sau khi ky hop đong thu am voi Capitol Records vao giua nam 1962, cac chang trai nha Wilson đa viet toi hon 20 ca khuc hit, trong đo co "Surfin' Safari", "Surfin' USA", "Surfer Girl", "Little Deuce Coupe", "Be True to Your School", "In My Room", "Fun, Fun, Fun", "I Get Around", "Dance Dance Dance", "Help Me Rhonda" va "California Girls". Cac ca khuc bien ban nhac tro thanh hien tuong luc bay gio va giup ho nhanh chong noi tieng. Vuot qua bien gioi California, ho nhanh chong chiem đuoc cam tinh cua ca nuoc My bang cac tour dien. Toi giua nhung nam 60, The Beach Boys đuoc đinh hinh duoi đinh huong hoan toan cua Brian Wilson. Nam 1966, Brian thuc hien album huyen thoai Pet Sounds (đung thu 2 trong danh sach "500 album vi đai nhat" cua tap chi Rolling Stone), cung voi đo la sang tac noi tieng "Good Vibrations" (đung thu 6 trong danh sach "500 bai hat vi đai nhat" cung cua tap chi tren) đua ban nhac vao hang ngu nhung nghe si xuat sac nhat cua lich su am nhac.
The Beach Boys thuong đuoc goi la "ban nhac cua nuoc My". Allmusic goi The Beach Boys la "Ban nhac rock hoan thien nhat, ban nhac đau tien cua nuoc My, va cung la ban nhac xuat sac nhat." To Rolling Stone xep The Beach Boys o vi tri 12 trong danh sach "100 Nghe si vi đai nhat" vao nam 2004, vi tri cao nhat cho mot ban nhac rock tu My. Theo mot so lieu khong chinh thuc, ban nhac đa ban đuoc hon 100 trieu đia ke tu nam 1961. Brian Wilson, Carl Wilson, Dennis Wilson, Mike Love, va Al Jardine đeu đuoc vinh danh o Đai sanh Danh vong Rock and Roll vao nam 1988.


Tham khao
500 album vi đai nhat (tieng Anh: The 500 Greatest Albums of All Time) la mot danh sach tap hop 500 album đuoc tap chi Rolling Stone đanh gia la vi đai nhat moi thoi đai. Danh sach nay đuoc đua ra trong an pham đac biet cua Rolling Stone phat hanh thang 11 nam 2003. Danh sach nay la ket qua tu cuoc bau chon cua 273 nghe si nhac rock, nha phe binh am nhac va cac nhan vat quan trong trong nganh cong nghiep am nhac, moi nguoi trong so ho đuoc đe cu 50 album. Cac album co mat trong danh sach thuoc nhieu the loai nhac khac nhau, tu pop, rock, ska, soul đen blues, folk, jazz, hip hop va album đa the loai. Viec thong ke phieu tu 1.600 album ung cu đuoc tien hanh boi cong ty kiem toan Ernst & Young.
Danh sach phan lon tap trung cho cac album phat hanh o thap nien 1960 va 1970 va gan nhu toan bo album trong danh sach la san pham cua cong nghiep am nhac Anh va My, chi co 2 album co nguon goc tu cac quoc gia khong noi tieng Anh, đo la album Trans-Europe Express cua nhom nhac Đuc Kraftwerk (đung thu 253) va album Buena Vista Social Club cua Cuba (đung thu 260).
Nam 2012, tap chi Rolling Stone co cho ra mat mot an ban moi cua ban danh sach, trong đo co them mot so album xuat sac cua thap nien 2000.


100 album đung đau So album theo thap nien Nghe si co nhieu album Tham khao Lien ket ngoai Danh sach cu theLuu tru ngay 22 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine tren trang web cua Rolling Stone
Yang Kyoungjong (3 thang 3 nam 1920 – 7 thang 4 nam 1992) la mot nguoi linh nguoi Trieu Tien tham gia The chien thu hai trong tong cong ba luc luong quan đoi: Luc quan Đe quoc Nhat Ban, Hong quan Lien Xo va sau cung la Luc quan Đuc Quoc xa (Wehrmacht).


Tieu su Nam 1938, o tuoi 18, Yang bi quan đich bat vao Đao quan Quan Đong thuoc Luc quan Đe quoc Nhat Ban o Man Chau đe tham gia vao cuoc chien tranh voi Lien Xo. Trong Tran Khalkhin Gol tai Khalkhin Gol, Mong Co, ong bi Hong quan Lien Xo bat lam tu binh va đua đen trai lao đong tap trung.
Do thieu hut nhan luc cho cuoc chien voi Đuc Quoc xa nam 1942, Hong quan Lien Xo đa đua ong va hang ngan tu binh chien tranh khac đen mat tran Xo-Đuc. Nam 1943, trong tran chien tai Kharkov, Ukraina, ong bi linh Đuc bat song.
Lan thu hai bi bat lam tu binh, Yang tiep tuc đuoc Luc quan Đuc Quoc xa su dung đe chien đau. Lan nay ong đuoc đua sang Phap, thuoc "Tieu đoan Phia Đong" (tieu đoan gom cac tu binh Lien Xo), Su đoan Bo binh 79 (709. Infanterie-Division), đong tai ban đao Cotentin, Normandy, gan bai bien Utah. Sau khi quan Đong Minh đo bo len Normandy trong Ngay-D, Yang đa bi linh du My bat giu vao thang 6 nam 1944. Linh My ban đau tuong ong la nguoi Nhat mac quan phuc Đuc va đa đua ong đen trai tu binh o Anh. Vao thoi điem nay, Trung uy Robert Brewer cua Trung đoan Bo binh 506, Su đoan Du 101 bao cao đa bat song đuoc bon nguoi chau A mac quan phuc Đuc tai bai bien Utah nhung khong ai co kha nang noi chuyen voi ho.
Yang di cu đen Nga va sau đo la Hoa Ky, noi ong đa tro thanh cong dan Hoa Ky va song quang đoi con lai tai Illinois cho đen nam 1992. Theo tai lieu cua Zaloga, ong đa khong bi truc xuat ve Lien Xo trong giai đoan 1945-1946 nhu hau het cac tu binh chien tranh con lai cua Tieu đoan Phia Đong.


Tranh cai ve tinh xac thuc Dua vao cau chuyen cua Yang Kyongjong, vao nam 2005, SBS đa cho phat song mot chuong trinh đac biet "Nguoi Trieu Tien o Normandy" (노르망디의 코리안). Chuong trinh nay đa tim kiem cac so lieu, ghi chep ve so tu binh Trieu Tien bi bat sau tran Khalkhin Gol, nhung nguoi chau A đa tham gia Chien tranh Xo-Đuc thuoc Tieu đoan Phia Đong va bang chung ve cau chuyen cua Yang Kyongjong đa khong đuoc tim thay. Ngoai ra, do Yang Kyongjong tung la tu binh cua Lien Xo nhung sau đo lai gia nhap quan đoi Đuc se đuoc xem la phan boi, va theo mot hiep uoc bi mat giua Anh-Hoa Ky-Lien Xo, nhung tu binh cua Tieu đoan Phia Đong se bi truc xuat tro lai Lien Xo va song quang đoi con lai trong cac trai lao đong tap trung. Do đo cau chuyen cua Yang theo chuong trinh cua SBS la khong co that.


Anh huong van hoa đai chung Mac du con tranh cai ve tinh xac thuc cua cau chuyen, "Nguoi Trieu Tien o Normandy" la chu đe cho nhieu tac pham tieu thuyet. Bo phim My Way do Kang Je-gyu lam đao dien va co su tham gia cua Jang Dong-gun lay cam hung dua tren cau chuyen cua Yang Kyongjong.


Chu thich
Ngua (Equus ferus caballus) la mot loai đong vat co vu trong ho Equidae, bo Perissodactyla (bo mong guoc). Loai nay đuoc Linnaeus mo ta nam 1758., va la mot trong so 8 phan loai con sinh ton cho toi ngay nay cua ho Equidae. Ngua đa trai qua qua trinh tien hoa tu 45 đen 55 trieu nam đe tu mot dang sinh vat nho voi chan nhieu ngon tro thanh dang đong vat lon voi chan mot ngon nhu ngay nay.


Nuoi duong Con nguoi bat đau thuan duong ngua vao khoang 4000 – 4500 TCN, va nguoi ta tin rang ngua đa đuoc nuoi pho bien o chau Au vao khoang 3000 TCN – 2000 TCN. Ngua chien đuoc su dung rong rai trong chien tranh, nhat la chien tranh thoi co.


Tuoi đoi Tuy thuoc vao giong, su quan ly va moi truong, thuc an, nuoc uong v.v ngay nay ngua co tuoi tho khoang 25 đen 30 nam. Con ngua song tho nhat co the kiem chung la "Old Billy", mot con ngua song trong the ky 19 voi tuoi tho la 62 nam. Hien nay, Sugar Puff, con ngua đuoc liet ke trong Sach Ky luc Guinness nhu la con ngua pony gia nhat con song tren the gioi, đa chet ngay 25 thang 5 nam 2007 o đo tuoi 56.


Sinh san Ngua cai mang thai keo dai khoang 335-340 ngay. Ngua thuong sinh mot. Ngua con co kha nang đung va chay mot thoi gian ngan sau sinh. Ngua bon tuoi đuoc coi la ngua truong thanh, mac du chung tiep tuc phat trien binh thuong cho đen khi sau tuoi, thoi gian hoan thanh su phat trien cua ngua cung phu thuoc vao kich co cua ngua, giong, gioi tinh va chat luong cham soc.


Giong ngua Ngua giong nho (Mirature Horses) la loai ngua nho nhat the gioi, chi cao tu 35 cm đen 47 cm. Loai ngua nay chi song tap trung o vung nui Nam Carolina (My). Tuoi tho trung binh cua mot chu ngua nay tu 40 đen 50 nam, trong khi đo, ngua binh thuong co tuoi tho chi tu 20 đen 30 nam.


Xem them Giai phau ngua
Su tien hoa cua ngua
Mau long ngua
Nuoi ngua
Cuoi ngua
Đua ngua
Ngua trong chien tranh
Ngua trong van hoa
Hinh tuong con ngua trong nghe thuat


Chu thich = Tai lieu =


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Horses tai Wikimedia Commons
Waffen-SS (tieng Đuc cho "Luc luong vu trang SS") la nhanh chien đau cua luc luong SS. Waffen-SS đuoc thanh lap o Đuc vao nam 1939 khi SS bi chia lai thanh hai đon vi va ten goi Waffen-SS chi tro nen chinh thuc vao ngay 2 thang 3 nam 1940.. Du đuoc lanh đao boi Thong che SS Heinrich Himmler tren danh nghia, Waffen-SS đa chien đau trong suot The chien thu hai duoi su chi huy cua Wehrmacht (quan đoi Đuc). Theo chieu bien chuyen cua cuoc chien, Waffen đa dan phat trien thanh 39 su đoan phuc vu nhu the mot luc luong tinh nhue tac chien cung voi Wehrmacht.
Tai toa an Nurnberg sau chien tranh, Waffen-SS bi ket toi co dinh liu ve chinh tri voi Đang Quoc Xa trong viec thuc hien toi ac chien tranh, trong đo co viec tan sat nguoi Do Thai hoac cac hanh vi tan sat o cac vung chiem đong. Cung vi the ma nhung cuu binh Waffen-SS bi tuoc mat nhung quyen loi ma nhung cuu binh khac tung phuc vu trong Heer (Luc quan), Luftwaffe (Khong quan) hay Kriegsmarine (Hai quan) đuoc huong. Nhung si quan Waffen-SS bi quan Đong minh giam giu rieng biet va phai chiu su trung phat gay gat cua Lien Xo.


Luoc su = Nguon goc hinh thanh =

Nguon goc cua Waffen-SS co the bat đau tu viec tuyen chon mot nhom gom 120 thanh vien SS vao ngay 17 thang 3 nam 1933 boi Sepp Dietrich đe thanh lap mot đon vi quan su rieng biet voi ten goi "Sonderkommando" Berlin. Đon vi nay đuoc huan luyen quan su co ban tu Trung đoan Bo binh so 9 Pho va đuoc Canh sat bang Pho tai tro kinh phi. Đen thang 11 nam 1933, quy mo đon vi nay đa mo rong đen 800 thanh vien, va tai mot buoi le ky niem tai Munich đe ky niem lan thu 10 cua Đao chinh quan bia, đon vi đa the trung thanh voi Adolf Hitler. Loi the cua đon vi la "The trung thanh voi ca nhan Nguoi" va "Tuan loi đen chet". Đon vi đuoc trao danh hieu Leibstandarte Adolf Hitler ('LAH, Trung đoan ve si Adolf Hitler). Vao ngay 13 thang 4 nam 1934, theo lenh cua Himmler, đon vi đuoc mang danh xung Leibstandarte SS Adolf Hitler (LSSAH). LSSAH đa nhanh chong the hien long trung thanh cua minh voi Hitler vao nam 1934 trong Đem cua nhung con dao dai khi la to chuc chinh truc tiep thuc hien cac vu thanh trung cac lanh đao cua Sturmabteilung (SA).


Xem them Danh sach cac đon vi Waffen-SS
Quan ham luc luong Waffen-SS


Chu thich Tham khao
Thuan hoa la cach thuc ma nho đo mot so luong đong vat hoac thuc vat qua su chon loc nhan tao, tro thanh luong thuc du tru va chiu su đieu khien cua con nguoi. Thuc vat đuoc thuan hoa chu yeu đe phuc vu nhu cau tham my trong va xung quanh nha thuong đuoc goi la cay canh, trong khi nhung loai đuoc loai nguoi thuan hoa đe san xuat thuc pham voi quy mo lon thuong đuoc goi la cay trong.
Nhung giong-loai thuan hoa (Domesticated species) đa đuoc lam quen thich ung voi con nguoi qua nhieu the he, nham phuc vu mot muc đich nao đo cua con nguoi. Viec thuan hoa cac loai đong thuc vat hoang da cua con nguoi đa co tu rat lau tren Trai Đat va co mot tac đong quan trong đen moi truong, ca huong tich cuc lan tieu cuc.


Tong quan Hien đang ton tai cuoc tranh luan trong cong đong khoa hoc nham giai thich qua trinh thuan hoa dien ra nhu the nao. Mot so nha nghien cuu cung cap bang chung cho rang chon loc tu nhien, noi đot bien ngoai tam kiem soat cua con nguoi khien mot so ca the cua mot loai tuong thich hon hay đong hanh voi cuoc song cua con nguoi. Nhung nguoi khac chi ra rang viec lua chon giong co kiem soat co vai tro lon trong viec thay đoi loai ket hop voi thuan hoa. Cac loai nay khong loai tru lan nhau va co kha nang la chon loc tu nhien va chon loc nhan tao đeu đong mot vai tro trong qua trinh thuan hoa trong suot lich su. Du bang cach nao, mot qua trinh thuan hoa đeu ket hop nhieu yeu to. Viec thuan hoa lua mi la mot vi du ve đieu nay. Lua mi hoang tu gieo hat roi xuong mat đat khi đa chin, nhung lua mi đa thuan hoa van con hat tren than khi chin. Co bang chung rang su thay đoi quan trong nay la mot ket qua cua đot bien ngau nhien. Hat cua cay lua mi voi đot bien nay chi đuoc thu hoach va tro thanh hat giong cho vu tiep theo. Lua mi nay đem lai nhieu huu ich hon cho nong dan va tro thanh co so cho cac chung khac nhau cua lua mi thuan hoa.


Xap xi thoi gian va đia điem thuan hoa Bang chung khao co gan đay o Sip cho thay viec thuan hoa loai meo co le tu 9500 TCN.


Tham khao Lien ket ngoai Discussion of animal domestication
Guns, Germs and Steel cua Jared Diamond (ISBN 0-393-03891-2)
News story Luu tru ngay 24 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Belyaev experiment Luu tru ngay 28 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
Use of Domestic Animals in Zoo Education
The Initial Domestication of Cucurbita pepo in the Americas 10,000 Years Ago
Cattle domestication diagram Luu tru ngay 19 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Major topic "domestication": free full-text articles (more than 100 plus reviews) tai National Library of Medicine
Why don't we ride zebras? Luu tru ngay 13 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Ma So (馬楚), ten chinh thuc la So (楚), la mot vuong quoc o phia nam Trung Quoc trong thoi Ngu đai Thap quoc (907-960). Ten nuoc nay đuoc goi dua theo ho Ma cua cac quan chu nuoc nay đe phan biet voi cac nuoc So khac trong lich su. Nuoc nay ton tai tu nam 907 đen nam 951.


Thanh lap Ma An đuoc nha Đuong phong lam Tiet đo su Ho Nam nam 896 sau cuoc chien chong lai Duong Hanh Mat - thu linh Hoai Nam. Sau khi nha Đuong mat (907), ong tu xung So Vuong.
Nam 927, Ma An đuoc nha Hau Đuong phong So Vu Muc Vuong.
Nuoc So đuong thoi chi xung vuong va ve mat danh nghia van than phuc Ngu Đai o Trung Nguyen nen thuong dung nien hieu cua cac vua Ngu đai ma khong đat nien hieu rieng nhu vua mot so nuoc nhu Ngo, Thuc hay Nam Han.


Pham vi lanh tho Kinh đo Ma So đong tai Truong Sa (Đam Chau 潭州). Lanh tho Ho Nam va đong bac Quang Tay ngay nay trong thoi nay thuoc So.
Nuoc Ma So đuong thoi phia đong giap voi Ngo roi sau nay la Nam Đuong, phia nam giap voi Nam Han, phia bac giap voi Nam Binh.


Kinh te Thoi Ngu Đai, Ma So la quoc gia tuong đoi hoa binh va thinh vuong, xuat khau ngua, lua va che. Lua thuong đuoc dung nhu tien, nhat la khi tien đuc khong đuoc chap nhan trong cac cong đong ben ngoai chap nhan. Thue đanh vao nong dan va thuong nhan tuong đoi thap.


Bi thon tinh Sau cai chet cua Ma An, viec tranh chap quyen luc trong noi toc ho Ma dan toi su sup đo cua So. Nuoc Nam Đuong thua thang sau khi diet đuoc nuoc Man đa mang quan sang chinh phuc Ma So nam 951. Gia toc ho Ma bi bat đua ve Kinh đo Nam Đuong Kim Lang.


Cac vua Chu thich Tham khao Mote F.W. (1999). Imperial China (900-1800). Nha in Đai hoc Harvard. tr. 15. ISBN 0-674-01212-7.
"Chu 楚". The Ten Kingdoms. Truy cap 12-4. {{Chu thich web}}: Kiem tra gia tri ngay thang trong: |access-date= (tro giup); Đa bo qua tham so khong ro |accessyear= (goi y |access-date=) (tro giup)
Billboard la mot tap chi va trang web cua Hoa Ky chuyen san xuat tin tuc, video, y kien, đanh gia, su kien va phong cach lien quan đen nganh cong nghiep am nhac. No đuoc biet đen voi cac bang xep hang am nhac, bao gom Billboard Hot 100, Billboard 200 va Billboard Global 200, theo doi cac bai hat va album pho bien nhat o cac the loai khac nhau. No cung to chuc cac su kien, so huu mot cong ty xuat ban va đieu hanh mot so chuong trinh truyen hinh.
Billboard đuoc thanh lap vao nam 1894 boi William Donaldson va James Hennegan nhu mot an pham thuong mai cho cac ap phich quang cao. Donaldson sau đo đa mua lai quyen loi cua Hennegan vao nam 1900 voi gia 500 USD. Trong nhung nam đau cua the ky 20, no đa bao phu nganh cong nghiep giai tri, chang han nhu rap xiec, hoi cho va cac buoi bieu dien nghe thuat, đong thoi cung tao ra mot dich vu thu cho nhung nguoi giai tri đi du lich. Billboard bat đau tap trung nhieu hon vao nganh cong nghiep am nhac khi may hat tu đong, may hat đia va radio tro nen pho bien. Nhieu chu đe ma no đe cap đa đuoc xuat ban thanh cac tap chi khac nhau, bao gom ca Amusement Business vao nam 1961 đe đua tin ve giai tri ngoai troi, đe no co the tap trung vao am nhac. Sau khi Donaldson qua đoi vao nam 1925, Billboard đa đuoc truyen lai cho cac con cua ong va cac con cua Hennegan, cho đen khi no đuoc ban cho cac nha đau tu tu nhan vao nam 1985, va tu đo thuoc so huu cua nhieu ben khac nhau. No thuoc so huu cua Billboard-Hollywood Reporter Media Group, mot bo phan cua MRC Media & Info.


Đoc them Durkee, Rob. American Top 40: The Countdown of the Century. Schriner Books, New York City, 1999.
Battistini, Pete, American Top 40 with Casey Kasem The 1970s. Authorhouse.com, 31 thang 1 nam 2005. ISBN 1-4184-1070-5.


Tham khao Lien ket ngoai Trang web chinh thuc
Xem cac nghia khac ve Viet Bac tai bai Viet Bac (đinh huong)
Viet Bac la mot vung phia Bac Ha Noi thoi khang chien chong Phap (1945-1954) bao trum nhieu tinh o Bac Bo. Ngay nay no thuong đuoc hieu la khu vuc gom 6 tinh Cao Bang, Bac Kan, Lang Son, Ha Giang, Tuyen Quang, Thai Nguyen hay con đuoc goi tat la Cao - Bac - Lang - Ha - Tuyen - Thai.
Viet Bac chinh la Thu đo khang chien, boi đay la noi tru đong cua đau nao Đang Cong san Viet Nam thoi truoc khi khoi nghia nam 1945, va la noi tru đong cua đau nao chinh phu Viet Minh trong thoi ky khang chien chong Phap (1945 - 1954). No cung đuoc goi la Thu đo gio ngan, ten goi nay đuoc bat nguon tu bai tho "Sang thang nam" cua nha tho To Huu.


Hinh thanh Khang chien Lien khu va Quan khu Lien khu Viet Bac la mot cap hanh chinh (co Uy ban khang chien hanh chinh Lien khu) va quan su (Bo Tu lenh Lien khu), đuoc thanh lap theo Sac lenh so 127-SL cua Chu tich Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa ngay 4-11-1949, tren co so hop nhat Lien khu 1 va Lien khu 10.
Lien khu Viet Bac gom 17 tinh: Cao Bang, Bac Kan, Lang Son, Thai Nguyen, Ha Giang, Tuyen Quang, Lao Cai, Yen Bai, Son La, Lai Chau, Bac Giang, Bac Ninh, Phuc Yen, Vinh Yen, Phu Tho, Quang Yen, Hai Ninh, Đac khu Hong Gai va huyen Mai Đa cua tinh Hoa Binh. Trung tam cua vung la Tuyen Quang.
Tu nam 1949 đen nam 1954, Thieu tuong Chu Van Tan lam Khu truong, Bi thu khu uy Lien khu Viet Bac, Chanh an Toa an Quan su, Chu tich Uy ban khang chien hanh chinh Lien khu Viet Bac. Tu nam 1954 đen cuoi nam 1956, ong lam Tu lenh kiem Chinh uy, Bi thu Quan khu uy Lien khu Viet Bac.
Khi vung tay bac moi đuoc giai phong, khu tay bac đuoc thanh lap theo Sac lenh so 134-SL cua Chu tich Chinh phu ngay 28-1-1953, gom 4 tinh Lai Chau, Lao Cai, Yen Bai va Son La, tach khoi Lien khu Viet Bac.
Voi viec thanh lap Khu tu tri Viet Bac ngay 1-7-1956, Lien khu Viet Bac cham dut su ton tai voi tu cach la mot đon vi hanh chinh. Tuy nhien, ve mat quan su, đen thang 6-1957, Lien khu Viet Bac moi đuoc thay the bang Quan khu Viet Bac.


Khu tu tri Khu tu tri Viet Bac ban đau co 5 tinh: Cao Bang, Bac Kan, Lang Son, Tuyen Quang, Thai Nguyen, sau them tinh Ha Giang. Khu tu tri Viet Bac cung voi khu tu tri Tay Bac la hai khu vuc co nhieu dan toc thieu so sinh song, voi nhung chinh sach đoi xu va uu tien phat trien rieng cho vung nay.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai 'Thu đo gio ngan' o đau?,bao Tien phong
Jeanne Louise Calment (phat am tieng Phap: [ʒan lwiz kalmɑ]; 21 thang 2 nam 1875 – 4 thang 8 nam 1997) la mot phu nu Phap đuoc cong nhan la nguoi co tuoi tho đuoc chung thuc cao nhat trong lich su, huong tho 122 nam, 164 ngay. Ba đa song o Arles, Phap ca đoi va song tho hon ca con gai va chau trai cua minh vai thap ky. Calment tro nen noi tieng đac biet tu khi ba 113 tuoi, khi đo co nhieu nha bao đa đen Arles nhan le ki niem 100 nam chuyen tham cua Vincent van Gogh.
Calment tro thanh nguoi sinh vao thap nien 1870 con song cuoi cung đuoc ghi nhan khi ba Tane Ikai nguoi Nhat (sinh 1879) mat ngay 12 thang 7 nam 1995, va do đo, ba la nguoi song tho hon bat cu nguoi cung thoi nao khac cho đen luc ba qua đoi hon hai nam sau đo.


Tuoi tre Calment sinh ra tai Arles, Bouches-du-Rhone, Provence-Alpes-Cote d'Azur ngay 21 thang 2 nam 1875. Cha ba, Nicolas Calment (28 thang 1, 1838 – 22 thang 1 nam 1931), la mot tho đong tau, va me cua ba, Marguerite Gilles (20 thang 2 nam 1838 – 18 thang 9 nam 1924), xuat than tu mot gia đinh chu coi xay gio. Mot so nguoi than cua ba cung song rat tho mac du khong ai song co đinh mot noi lau nhu Jeanne: anh trai Francois cua ba song tho 97 tuoi, cha cua ba mat truoc sinh nhat thu 93 sau ngay, con me cua ba huong tho 86 nam.
Theo loi Calment, ba đa gap Vincent van Gogh luc 13 tuoi, khi ong đi vao xuong cua cha ba nam 1888. Ba thay van Gogh la nguoi "lem luoc", an mac toi tan va hay cau co."


Đoi tu Nam 1896, o tuoi 21, ba cuoi nguoi anh ho Fernand Nicolas Calment la mot chu cua hang giau co. Ong noi hai nguoi la anh em ruot va ba noi cua ho cung la chi em ruot. Tien bac cua chong giup cho Calment khong bao gio phai lao đong; ba co mot cuoc song nhan ha, theo đuoi nhung so thich nhu la quan vot, đap xe, boi loi, truot patin, piano va opera. Fernand mat nam 1942 o tuoi 73 sau khi an bua trang mieng voi qua anh đao nau chin.
Ho co mot nguoi con duy nhat.
Nam 1965, đa 90 tuoi ma khong co nguoi thua ke, Calment đa ky thoa thuan ban can ho cu cua minh cho luat su Andre-Francois Raffray, đay la mot hop đong tron đoi. Raffray, khi đo 47 tuoi, đong y tra cho Calment 2.500 francs hang thang cho đen khi ba qua đoi. Tong cong Raffray đa tra cho Calment so tien tuong đuong voi hon 180.000$, hon gap đoi gia tri can ho. Sau khi Raffray mat vi ung thu nam 1995 khi 77 tuoi, vo cua ong van tiep tuc tra tien so tien đo đen tan khi Calment qua đoi. Trong suot nhung nam đo, Calment thuong noi voi ho rang ba "đa canh tranh voi Methuselah".


Xem them Phim Vincent va Toi  (1990), bo phim khien ba tro thanh dien vien nhieu tuoi nhat.


Tham khao Tu lieu lien quan toi Jeanne Calment tai Wikimedia Commons
Vac-xin bai liet đuoc su dung tren khap the gioi đe chong benh bai liet chia lam hai loai. Loai đau tien do Jonas Salk phat trien va đuoc thu nghiem lan đau tien vao nam 1952. Ngay 12 thang 4 nam 1955, vac-xin loai đau tien gom mot lieu tiem virus bi lam yeu polio đuoc cong bo tren toan the gioi. Albert Sabin la nguoi đa phat trien loai vac-xin thu hai theo dang thuoc chung ngua đe uong voi ten goi vac-xin Sabin, su dung thanh phan la virus polio bi lam suy yeu. Viec thu nghiem vac-xin Sabin bat đau tu nam 1957 va đuoc cap phep vao nam 1962. Vi tu lau khong co vat trung gian truyen benh cho virus polio, virus polio khong co noi sinh song o đong vat khong thuoc bo linh truong trong tu nhien va su ton tai cua virus polio trong moi truong xuat hien biet lap trong mot thoi gian dai. Do đo, đe ngan viec truyen vi virut tu nguoi sang nguoi, tiem phong la buoc quan trong trong viec xoa benh bai liet toan cau. Hai loai vac-xin tren đa gop phan loai bo benh bai liet o hau het cac nuoc tren the gioi đong thoi gop phan lam giam ty le nhiem benh tren toan the gioi, voi uoc tinh vao nam 1988 la 350.000 ca nhung đen nam 2007 giam xuong chi con 1.652 ca..


Tham khao
Bac si  y khoa con goi la Thay thuoc la nguoi duy tri, phuc hoi suc khoe con nguoi bang cach nghien cuu, chan đoan va chua tri benh tat va thuong tat dua tren kien thuc ve co the con nguoi.
Thay thuoc co the la bac si đa khoa hay bac si chuyen khoa, bac si Tay y hay thay thuoc Đong y (dung thuoc Nam, thuoc Bac). O nhieu quoc gia, sinh vien nganh y truoc khi tot nghiep tro thanh thay thuoc phai đoc loi the Hippocrates.
Chu tich Ho Chi Minh can dan "Luong y nhu tu mau" y noi thay thuoc phai la nguoi co y đuc cham soc cho nguoi benh giong nhu me hien.  Ngay 27 thang 2 la Ngay Thay thuoc Viet Nam. Thay thuoc con goi la thay lang, nhung thay thuoc gioi đuoc ton xung la than y, nguoc lai nhung thay thuoc dom bi goi la lang bam.


Xem them Bac si đa khoa
Duoc si
Nha si
Y ta
Đieu duong vien


Tham khao