Louis IX, hay Thanh Lu-y (25 thang 4 nam 1215 – 25 thang 8 nam 1270), la vi vua đa tri vi Phap tu nam 1226 toi khi qua đoi. Louis cung la Ba tuoc cua Artois (nhu Louis II) tu nam 1226 đen nam 1237. Sinh ra tai Poissy, gan Paris, ong la mot thanh vien nha Capet va la con trai cua Louis VIII va Blanche cua Castile. Ong la vi vua duy nhat cua nuoc Phap đuoc phong thanh va vi the nen co nhieu đia điem đuoc đat theo ten cua Thanh Louis, tieu bieu la Saint Louis, Missouri o Hoa Ky. Louis IX cung la vi vua thiet lap Phap vien toi cao Paris.
Louis len ngoi vua tai Reims o tuoi 12, sau cai chet cua cha minh Louis VIII, mac du me cua ong Blanche cua Castile cai tri vuong quoc cho đen khi ong đen tuoi truong thanh. Trong thoi gian vua Louis IX truong thanh, ba Blanche đa giup giai quyet nhung cuoc phan đoi cac chu hau noi loan va cham dut cuoc thap tu chinh Albigensian bat đau tu 20 nam truoc đo.
Khi len ngoi vua, đuc Louis IX phai đoi mat voi mot so cuoc noi day tu nhung quy toc manh trong vung, vi du nhu Hugh X tu Lusignan va Peter tu Dreux. Cung luc đo, vua Henry III tu nuoc Anh đang co y đinh lay lai nhung vung đat thuoc đia, nhung sau đo bi thua o tran Taillebourg. Trieu đai cua Louis đa sap nhap đuoc cac vung nhu Normandy, Maine va Provence.

Vua Louis IX la vi vua lap ra va cai cach, phat trien toa an toi cao Phap; ma o đo ong đong vai tro la vi tham phan toi cao ma bat cu ai cung co the khang cao voi nha vua. Nha vua ngan chan chien tranh noi bo lam ton hai đen đat nuoc va ban bo quyen khang an khi co to tung. Đe thuc thi he thong lap phap nay, nha vua thanh lap va trao quyen cho thi truong va chap hanh vien.
Theo nhu loi the nguyen cua nha Vua Louis IX sau khi thoat khoi mot can benh tram trong rang, ong đa đuoc cuu chua tu phep mau cua Chua, nha vua đa tham gia vao cuoc thap tu chinh VII va VIII, sau đo ong chet boi can benh kiet ly trong cuoc thap tu chinh VIII. Noi ngoi ong la vua Phillip III, con trai thu cua minh.


Tuoi tho Louis đuoc sinh ra vao ngay 25 thang 4 nam 1214 tai Poissy, gan Paris, la con trai cua Hoang tu Louis Su tu va cong chua Blanche, va đuoc rua toi trong nha tho La Collegiale Notre-Dame. Ong noi cua ong la vua Philip II cua nuoc Phap; trong khi ong ngoai phia me la Alfonso VIII, vua cua Castile. Nhung vi thay day vua Louis IX đuoc me ong la ba Blanche lua chon, đa day ong hau het nhung gi mot vi vua phai biet gom ky tu Latinh, dien thuyet truoc cong chung, viet, nghe thuat quan su, va chinh phu. [2] Khi nha vua đuoc 9 tuoi, ong noi Philip II qua đoi va cha cua ong la Louis VIII len ngoi. [ 3] Khi vua Louis đuoc muoi hai tuoi,cha ong qua đoi vao ngay 08 thang 11 nam 1226. Ong đa đuoc trao vuong mien vua trong thang tai nha tho Reims. Boi luc đo Louis IX con nho, nen me ong đa giup ong cai tri đat nuoc cho đen khi truong thanh.
Me cua vua đa đao tao ong thanh mot nha quan su đai tai, cung nhu la mot con chien ngoan đao. Ba tung noi:
"Me yeu con, con yeu, nhieu nhu mot nguoi me yeu đua con ngoan cua minh; nhung me tha nhin con chet duoi chan minh, con hon la nhin con pham toi loi"
Chua co thong tin cu the nao vao ngay chinh thuc vua Louis IX cai tri đat nuoc. Nhung nguoi cung thoi cho rang trieu đai cua ong đuoc cai tri boi nha vua va me ong; tuy nhien cac nha su hoc cho rang nha vua bat đau hoan toan cai tri vuong quoc vao nam 1234, va me ong đung vi tri la nguoi co van cho ong. Ba co anh huong rat nhieu toi nha vua toi khi ba qua đoi vao nam 1254.


Thanh hon Vao ngay 27 thang 5 nam 1234, vua Louis IX lam le cuoi voi Marguerite cua Provence (1221- thang 12 nam 1295), ma em gai cua ba la Eleanor sau đo thanh hon voi vua Henry III cua nuoc Anh. Su sung kinh cua hoang hau Marguerite voi đao đa giup ba tro thanh mot ba hoang rat phu hop voi nha vua. Nha vua rat hai long voi hoang hau, thuong đua ba theo moi lan xuat hien truoc cong chung o Paris. Nha vua va hoang hau thuong cuoi ngua, đoc sach va nghe nhac cung nhau. Viec nay khien me ong cam thay khong thoai mai.


Thap tu chinh Khi Louis đuoc 15 tuoi, me ong đat dau cham het cho cuoc chien Albegensian vao nam 1229 sau khi ky mot ban thoa uoc voi Raymond VII of Toulouse nham xoa toi cho đuc cha ve viec lam sai trai. Raymond VII of Toulouse bi cho rang đa giet hai mot thay truyen giao nham cai đao Cathars
Louis tham gia 2 cuoc thap tu chinh, vao nam 1248 (Cuoc thap tu chinh so 07) va nam 1270 (Cuoc thap tu chinh so 08)


= Cuoc thap tu chinh thu VII =
Nam 1248, Louis quyet đinh rang nghia vu cua minh nhu la mot nguoi con cua Giao hoi vuot tren ca ngai vang ong đang nam giu, va ong đe lai vuong quoc cua minh đe dan than vao cuoc phieu luu keo dai sau nam. Ke tu khi đau nao cua Hoi giao chuyen sang Ai Cap, Louis tham chi khong the tien vao Đat Thanh; boi vay bat ky cuoc chien tranh chong lai Hoi giao tai thoi điem nay rat phu hop voi đinh nghia cua mot cuoc thap tu chinh. [12]
Louis va nhung nguoi theo ong đa đen Ai Cap ngay 05 Thang 6 nam 1249 va bat đau cuoc thap tu chinh đau tien cua minh voi viec bat giu nhanh chong cua cac cang Damietta. [12] [13] Cuoc tan cong nay gay ra mot so xao tron trong đe che Hoi giao Ayyubid, đac biet la voi ke cam quyen luc đo la As-Salih Ayyub, đang luc lam chung. Tuy nhien, cuoc hanh quan tu Damietta huong Cairo qua đong bang song Nile dien ra rat cham. Song Nile đang mua dang nuoc va cai nong mua he đa lam cho đoi quan Louis khong the đi nhanh đuoc. [14] Trong thoi gian nay, vua Ayyubid qua đoi, va vo cua vua la Shajar al-Durr phat đong va chiem quyen lanh đao quan đoi Ai Cap Mamluks. Vao ngay 06 thang 4 nam 1250, Louis thua tran tai Al-Mansurah [15] va đa bi bat boi nguoi Ai Cap. Viec phong thich ong cuoi cung đa đuoc đam phan đe đoi lay mot khoan tien chuoc la 400.000 Livres tournois (tai thoi điem đo, quoc kho thu hang nam cua Phap chi khoang 1.250.000 Livres tournois) va rut quyen luc khoi thanh pho Damietta. [16]
Louis IX đa bi bat lam tu binh trong tran Fariskur, trong cuoc thap tu chinh so 07 nay (Gustave Dore).
Sau khi đuoc tha khoi Ai Cap, Louis đa danh 4 nam tai cac vuong quoc Latin cua Acre, Caesarea, va Jaffa, su dung tai san cua minh đe ho tro cac quan thap tu xay dung lai tuyen phong thu cua ho [17] va tien hanh ngoai giao voi cac cuong quoc Hoi giao nhu Syria va Ai Cap. Vao mua xuan nam 1254, ong va quan đoi cua ong tro ve Phap. [12]
Louis đa trao đoi nhieu thu tu va su gia voi Mong Co trong thoi ky nay. Trong cuoc thap tu chinh đau tien cua minh nam 1248, Louis đa đuoc tiep can boi cac su gia cua Eljigidei, chi huy quan đoi Mong Co đong tai Armenia va Ba Tu. [18] Eljigidei cho rang vua Louis nen đong chot o Ai Cap, trong khi Eljigidei tan cong Baghdad, đe ngan chan cac Saracens cua Ai Cap va nhung nguoi Syria tu cac luc luong tham gia. Louis gui Andre de Longjumeau, mot linh muc xu Dominica, nhu mot su gia đen gap đai han Quy Do (r. 1246-1248) o Mong Co. Quy Do chet truoc khi su gia đen, va khong co gi cu the xay ra sau đo. Hoang hau cua Quy Do han luc đo la Oghul Qaimish, lich su tu choi loi đe nghi ngoai giao. [19]
Louis cu phai vien khac đen Mong Co, Phanxico William cua Rubruck, nguoi đa đen tham tan Đai han Mong Kha (1251-1259) o Mong Co. Ong đa danh nhieu nam lam viec tai cac lan trai cua nguoi Mong Co. Nam 1259, Berke, nguoi cai tri cua Golden Horde, mot phan phia tay cua đe quoc Mong Co, yeu cau giao nop Louis. [20] Nguoc lai, Đai han Mong Kha va em trai Hot Tat Liet đa gui mot la thu tim kiem su tro giup quan su tu vua cua nuoc Phap nhung buc thu đa khong đen đuoc noi can đen. [21]


Ton kinh Vao nam 1297, Giao hoang Bonifacius VIII tuyen hien thanh cho Vua Louis IX, đua ong tro thanh quoc vuong Phap đau tien cung nhu duy nhat đuoc tuyen hien thanh. Ong thuong đuoc coi la hinh mau ly tuong cua mot vi quan chu Kito giao.
Dong Nu Tu Bac Ai Thanh Lu-y, thanh lap nam 1803 tai Vannes, Phap, la mot dong tu Cong giao đuoc đat theo ten cua vua Louis XI. Mot dong tu khac, Dong Nu Tu Thanh Lu-y, thi đuoc thanh lap vao nam 1842 tai Juilly, Phap.
Ong đuoc suy ton lam thanh quan thay cua Dong Ba Phan Sinh. Truyen thong cua Dong cho rang Vua Louis XI tung sinh hoat trong Dong. Sau khi đang quang lam Vua nuoc Phap, Nha vua đeu moi hon mot tram nguoi ngheo kho toi dinh thu minh đe dung bua vao cac ngay thuong, va đich than Nha vua muc đo an cho ho. Cac viec bac ai cung viec đao đuc rat sot sang ma Nha vua thuong lam đa lam day len mot đon đoan cho rang Nha vua la thanh vien cua Dong Ba Phan Sinh, mac du khong co bang chung nao cho rang Nha vua tung gia nhap Dong.
Giao hoi Cong giao cung Giao hoi Giam nhiem mung kinh Vua thanh Lu-y hang nam vao ngay 25 thang 8.


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Louis IX de France tai Wikimedia Commons
 Trich dan lien quan toi Louis IX cua Phap tai Wikiquote