Mat Troi hay Thai Duong (chu Han: 太陽), hay Nhat (chu Han: 日), la ngoi sao o trung tam He Mat Troi, chiem khoang 99,8% khoi luong cua He Mat Troi. Trai Đat va cac thien the khac nhu cac hanh tinh, tieu hanh tinh, thien thach, sao choi, va bui quay quanh Mat Troi. Khoang cach trung binh giua Mat Troi va Trai Đat xap xi 149,6 trieu kilomet (1 Đon vi thien van AU) nen anh sang Mat Troi can 8 phut 20 giay moi đen đuoc Trai Đat. Trong mot nam, khoang cach nay thay đoi tu 147,1 trieu kilomet (0,9833 AU) o điem can nhat (khoang ngay 3 thang 1), toi xa nhat la 152,1 trieu kilomet (1,017 AU) o điem vien nhat (khoang ngay 4 thang 7). Nang luong Mat Troi o dang anh sang ho tro cho hau het su song tren Trai Đat thong qua qua trinh quang hop, va đieu khien khi hau cung nhu thoi tiet tren Trai Đat. Thanh phan cua Mat Troi gom hydro (khoang 74% khoi luong, hay 92% the tich), heli (khoang 24% khoi luong, 7% the tich), va mot luong nho cac nguyen to khac, gom sat, nickel, oxy, silic, luu huynh, magie, carbon, neon, calci, va crom. 
Mat Troi co hang quang pho G2V. G2 co nghia no co nhiet đo be mat xap xi 5.778 K (5.505 °C) khien no co mau trang, va thuong co mau vang khi nhin tu be mat Trai Đat boi su tan xa khi quyen. Chinh su tan xa nay cua anh sang o gioi han cuoi mau xanh cua quang pho khien bau troi co mau xanh. Quang pho Mat Troi co chua cac vach ion hoa va kim loai trung tinh cung nhu cac đuong hydro rat yeu. V (so 5 La Ma) trong lop quang pho the hien rang Mat Troi, nhu hau het cac ngoi sao khac, la mot ngoi sao thuoc day chinh. Đieu nay co nghia no tao ra nang luong bang tong hop hat nhan cua hat nhan hydro thanh heli. Co hon 100 trieu ngoi sao lop G2 trong Ngan Ha cua chung ta. Tung bi coi la mot ngoi sao nho va kha tam thuong nhung thuc te theo hieu biet hien tai, Mat Troi sang hon 85% cac ngoi sao trong Ngan Ha voi đa so la cac sao lun đo.
Nhat hoa cua Mat Troi lien tuc mo rong trong khong gian va tao ra gio Mat Troi la cac dong hat co van toc gap 5 lan am thanh - mo rong nhat man (Heliopause) toi khoang cach xap xi 100 AU. Bong bong trong moi truong lien sao đuoc hinh thanh boi gio mat troi, nhat quyen (heliosphere) la cau truc lien tuc lon nhat trong He Mat Troi.
Mat Troi hien đang đi xuyen qua đam may Lien sao Đia phuong (Local Interstellar Cloud) trong vung Bong Đia phuong (Local Bubble) mat đo thap cua khi khuech tan nhiet đo cao, o vanh trong cua Nhanh Lap Ho cua Ngan Ha, giua Nhanh Anh Tien va Nhanh Cung Thu cua Ngan Ha. Trong 50 he sao gan nhat ben trong 17 nam anh sang tu Trai Đat, Mat Troi xep hang 4 ve khoi luong nhu mot ngoi sao cap bon (M = +4,83), du co mot so gia tri cap hoi khac biet đa đuoc đua ra, vi du 4,85 va 4,81. Mat Troi quay quanh trung tam cua Ngan Ha o khoang cach xap xi 24.000–26.000 nam anh sang tu trung tam Ngan Ha, noi chung di chuyen theo huong chom sao Thien Nga va hoan thanh mot vong trong khoang 225–250 trieu nam (mot nam ngan ha). Toc đo tren quy đao cua no đuoc cho khoang 250 ± 20, km/s nhung mot uoc tinh moi đua ra con so 251 km/s.
Boi Ngan Ha cua chung ta đang di chuyen so voi Man buc xa vi song vu tru (CMB) theo huong chom sao Truong Xa voi toc đo 550 km/s, nen toc đo chuyen đong cua no so voi CMB la khoang 370 km/s theo huong chom sao Cu Tuoc hay Su Tu.


Đac điem Mat Troi la mot ngoi sao thuoc day chinh mau vang chiem khoang 99,8% tong khoi luong He Mat Troi. No la mot hinh cau gan hoan hao, chi hoi det khoang chin phan trieu, co nghia đuong kinh cuc cua no khac biet so voi đuong kinh xich đao chi 10 km (6 dam), boi Mat Troi ton tai o dang trang thai plasma va khong ran chac do đo toc đo quay (van toc goc) tai xich đao nhanh hon o hai cuc. Đieu nay đuoc goi la chuyen đong khong đong toc. Chu ky cua chuyen đong thuc nay xap xi 25,6 ngay o xich đao va 33,5 ngay o cuc. Tuy nhien, vi điem quan sat thuan loi luon thay đoi khi Trai Đat quay quanh Mat Troi nen chuyen đong bieu kien cua ngoi sao nay tai xich đao la khoang 28 ngay. Hieu ung ly tam cua chuyen đong cham nay yeu hon 18 trieu lan so voi luc hap dan tai xich đao Mat Troi. Hieu ung thuy trieu cua cac hanh tinh tham chi con yeu hon, va khong anh huong lon toi hinh dang Mat Troi.
Mat Troi la mot sao nhom I, nhom sao co nhieu nguyen to nang. Su hinh thanh Mat Troi co the đa đuoc bat đau tu cac song xung kich tu mot hay nhieu sieu tan tinh ben canh. Ly thuyet nay đuoc đua ra do su phong phu cua nguyen to nang trong He Mat Troi, nhu vang va uranium, khi so sanh voi nhung sao co it nguyen to nay thi goi la Sao nhom II (it nguyen to nang). Cac nguyen to nay theo kha nang co the nhat đa đuoc tao ra boi cac phan ung hat nhan thu nang luong trong mot qua trinh hinh thanh sao sieu moi, hay boi su bien đoi thong qua hap thu neutron ben trong mot ngoi sao lon the he hai.
Cau truc cua Mat Troi khong co ranh gioi cu the nhu nhung hanh tinh đa: o phan phia ngoai cua no, mat đo cac khi giam gan nhu theo ham mu theo khoang cach tu tam. Tuy nhien, cau truc ben trong cua no đuoc xac đinh ro rang, nhu đuoc mieu ta ben duoi. Ban kinh Mat Troi đuoc đo tu tam toi canh ngoai quang quyen. Đay đon gian la lop ma ben tren no cac khi qua lanh hay qua mong đe buc xa mot luong anh sang đang ke, va vi the la be mat de quan sat nhat bang mat thuong.
Phia trong Mat Troi khong the đuoc quan sat truc tiep va chinh Mat Troi la vat chan buc xa đien tu. Tuy nhien, tuong tu nhu trong đia chat hoc su dung song do cac tran đong đat tao ra đe xac đinh cau truc ben trong cua Trai Đat, nganh nhat chan hoc (helioseismology) su dung cac song ngoai am (infrasound) đi xuyen qua phan trong Mat Troi đe đo va hinh dung cau truc ben trong cua ngoi sao. Mo hinh may tinh ve Mat Troi cung su dung mot cong cu ly thuyet đe xac đinh cac lop ben trong cua no.


= Loi mat troi =

Loi cua Mat Troi đuoc coi la chiem khoang 0,2 toi 0,25 ban kinh Mat Troi. No co mat đo len toi 150g/cm³ (150 lan mat đo nuoc tren Trai Đat) va co nhiet đo gan 13.600.000 đo K (so voi nhiet đo be mat Mat Troi khoang 5.800 K). Nhung phan tich gan đay cua phi vu SOHO cho thay toc đo tu quay cua loi cao hon vung buc xa. Trong hau het vong đoi cua Mat Troi, nang luong đuoc tao ra boi phan ung tong hop hat nhan thong qua mot loat buoc đuoc goi la day p–p (proton–proton) (xem hinh ben phai) đe bien hydro thanh heli. Chua toi 2% heli đuoc tao ra trong Mat Troi co tu chu trinh CNO (Cacbon-Nito-Oxy). Loi la vung duy nhat trong Mat Troi tao ra mot luong đang ke nhiet thong qua phan ung tong hop: phan con lai cua ngoi sao đuoc đot nong boi nang luong truyen ra ngoai tu loi. Tat ca nang luong đuoc tao ra tu phan ung tong hop hat nhan trong loi phai đi qua nhieu lop đe toi quang quyen truoc khi đi vao khong gian duoi dang anh sang Mat Troi hay đong nang cua cac hat.
Toc đo phan ung tong hop hat nhan phu thuoc nhieu vao mat đo va nhiet đo, vi toc đo phan ung tong hop hat nhan dien ra o loi trong trang thai can bang tu đieu chinh: neu toc đo phan ung hoi lon hon se khien loi nong len nhieu va hoi mo rong chong lai trong luong cua cac lop ben ngoai, lam giam toc đo phan ung va đieu chinh su nhieu loan; va neu toc đo hoi nho hon se khien loi lanh đi va hoi co lai, lam tang toc đo phan ung va mot lan nua lai đua no ve muc cu. Cac photon (tia gamma) nhieu nang luong phat ra trong cac phan ung tong hop hat nhan bi hap thu trong mot plasma mat troi chi vai millimet, va sau đo tai phat xa theo huong ngau nhien (va o muc nang luong kha thap)—vi the can mot thoi gian dai cac buc xa moi len toi be mat Mat Troi. Nhung uoc tinh ve "thoi gian di chuyen cua photon" trong khoang tu 10.000 toi 170.000 nam.
Sau chuyen du hanh cuoi cung qua lop đoi luu ben ngoai đe toi "be mat" trong suot cua quang quyen, cac photon thoat ra nhu anh sang kha kien. Moi tia gamma trong loi Mat Troi đuoc chuyen thanh hang trieu photon anh sang nhin thay đuoc truoc khi đi vao khong gian. Cac neutrino cung đuoc phat sinh tu cac phan ung tong hop hat nhan trong loi, nhung khong giong nhu photon, chung hiem khi tuong tac voi vat chat, vi the hau nhu toan bo chung thoat khoi Mat Troi ngay lap tuc. Trong nhieu nam nhung đo đac ve so luong neutrino do Mat Troi tao ra cho ket qua thap hon cac du đoan ly thuyet khoang 3 lan. Su khong nhat quan nay gan đay đa đuoc giai quyet thong qua su kham pha cac hieu ung dao đong neutrino. Vi tren thuc te Mat Troi toa ra so luong neutrino nhu cac ly thuyet du đoan, nhung cac may do tim neutrino đe lot mat 2/3 trong so chung boi vi cac neutrino đa thay đoi huong.


= Vung buc xa =

Trong vung tu 0,25 toi khoang 0,7 ban kinh Mat Troi, vat lieu Mat Troi đu nong va đac đu đe buc xa nhiet chuyen đuoc nhiet đo tu trong loi ra ngoai. Trong vung nay khong co đoi luu nhiet; tuy cac vat lieu lanh đi khi đo cao tang len (tu 7.000.000 °C toi khoang 2.000.000 °C) lam gradient nhiet đo nay nho hon gia tri ty le khoang đoan nhiet (adiabatic lapse rate) va vi the khong the gay ra su đoi luu. Nhiet đuoc truyen boi su buc xa—ion cua hydro va heli phat ra cac photon, no chi di chuyen mot khoang cach ngan truoc khi bi tai hap thu boi cac ion khac. Cac photon thuc te bat len rat nhieu lan xuyen qua vat chat đac nay toi muc mot photon rieng le mat khoang mot trieu nam đe toi đuoc lop be mat, va vi the, nang luong chuyen ra ngoai rat cham. Mat đo giam sut hang tram lan (tu 20 g/cm³ xuong chi 0,2 g/cm³) tu đay len đinh vung buc xa.
Giua vung buc xa va vung đoi luu la mot lop chuyen tiep đuoc goi la tachocline. Đay la vung noi co su thay đoi manh giua chuyen đong xoay đong toc cua vung buc xa va chuyen đong chenh lech cua vung đoi luu dan toi mot su truot manh—mot đieu kien noi cac lop ngang giap nhau truot tren nhau. Cac dang chuyen đong giong chat long trong vung đoi luu ben tren, dan bien mat tu đinh cua lop nay xuong đay cua no, phu hop voi cac đac điem yen tinh cua vung buc xa tren đay. Hien tai, co gia thuyet cho rang mot nguon phat đien tu ben trong lop nay tao ra tu truong cua Mat Troi.


= Vung đoi luu =

Trong lop ngoai cua Mat Troi, tu be mat no xuong xap xi 200.000 km (hay 70% ban kinh Mat Troi), plasma Mat Troi khong đu đac hay đu nong đe chuyen nang luong nhiet tu ben trong ra ngoai bang buc xa. Vi the, đoi luu nhiet dien ra khi cac cot nhiet mang vat lieu nong ra be mat (quyen sang) cua Mat Troi. Khi vat lieu lanh đi o be mat, no đi xuong duoi đay vung đoi luu, đe nhan them nhiet tu đinh vung buc xa. O be mat nhin thay đuoc cua Mat Troi, nhiet đo đa giam xuong 5.700 K va mat đo chi con 0,2 g/m³ (khoang 1/10.000 mat đo khong khi o muc nuoc bien).
Cac cot nhiet trong vung đoi luu tao nen mot dau vet tren Mat Troi, duoi hinh thuc hat mat troi (solar granulation) va sieu hot. Su hon loan đoi luu cua bo phan phia ngoai nay cua phan ben trong long Mat Troi hinh thanh mot may phat đien "ty le nho" xuat hien tao ra tu truong bac va nam cuc tren toan bo be mat Mat Troi. Cac cot nhiet cua Mat Troi la cac pin Benard va vi the thuong co hinh lang tru nam canh.


= Quang quyen =

Be mat nhin thay đuoc cua Mat Troi hay quang quyen la lop ma o ben duoi no, Mat Troi tro nen mo đuc voi anh sang nhin thay đuoc. Tren quang quyen anh sang kha kien cua Mat Troi tu do đi vao khong gian, va nang luong cua no thoat hoan toan khoi Mat Troi. Su thay đoi trong đo mo đuc xay ra vi su giam so luong ion H−, ma chung de dang hap thu anh sang. Trai lai, anh sang kha kien ma chung ta nhin thay đuoc tao ra khi cac electron phan ung voi cac nguyen tu hydro đe tao ra cac ion H−.
Quang quyen thuc te day tu hang chuc toi hang tram kilomet, mo hon chut it so voi khong khi tren Trai Đat. Boi vi phan phia tren cua quang quyen lanh hon phan phia duoi, hinh anh Mat Troi hien len sang hon o trung tam so voi o canh hay ria cua đia Mat Troi, trong mot hien tuong đuoc goi la ria toi (limb darkening). Anh sang Mat Troi co pho gan giong voi quang pho vat đen cho thay mot nhiet đo khoang 6.000 K (cac vung sau co nhiet đo toi 6.400 K trong khi nhung vung nong hon la 4.400 K), rai rac voi cac vach hap thu nguyen tu tu cac lop loang tren quang quyen. Quang quyen co mat đo hat ~1023/m³ (khoang 1% mat đo hat cua khi quyen Trai Đat o muc nuoc bien).
Nhung nghien cuu ban đau ve pho quang hoc cua quang quyen, mot so vach hap thu đuoc tim ra khong tuong ung voi bat ky mot nguyen to hoa hoc nao tung biet tren Trai Đat khi ay. Nam 1868, Norman Lockyer đua ra gia thuyet rang cac vach hap thu đo la boi mot nguyen to moi ma ong goi la "heli", theo ten than Mat Troi Hy Lap Helios. Mai 25 nam sau, heli moi đuoc phan lap tren Trai Đat.


= Khi quyen =

Cac phan ben tren quang quyen cua Mat Troi đuoc goi chung la khi quyen Mat Troi. Chung co the đuoc quan sat bang kinh vien vong tren toan bo day pho đien tu, tu song radio qua anh sang nhin thay đuoc toi tia gamma, va gom nam vung chinh: nhiet đo toi thieu, sac quyen, vung chuyen tiep, vanh nhat hoa, va nhat quyen. 
Nhat quyen, co the đuoc coi la khi quyen lien tuc phia ngoai cua Mat Troi, mo rong ra ben ngoai vuot qua ca quy đao Sao Diem Vuong toi nhat man (heliopause), noi no hinh thanh mot bien gioi đuong chan đong ro ret voi khong gian lien sao. Sac quyen, vung chuyen tiep va vanh nhat hoa nong hon nhieu so voi be mat Mat Troi. Ly do giai thich viec nay van chua ro rang, bang chung cho thay rang cac song Alfven co the co đu nang luong đe lam nong vanh nhat hoa.


 Han quyen  Lop lanh nhat cua Mat Troi la vung nhiet đo toi thieu nam cach khoang 500 km ben tren quanq quyen, voi nhiet đo co 4.100 K. Phan nay cua Mat Troi đu lanh đe ton tai cac phan tu nhu carbon monoxit va nuoc, co the đuoc phat hien boi quang pho hap thu cua chung.


 Sac quyen (chromosphere)  Ben tren lop nhiet đo toi thieu la mot lop day khoang 2.000 km, chu yeu la quang pho cua cac vach hap thu va phat xa. No đuoc goi la sac quyen bat nguon tu tu chroma cua Hy Lap, co nghia mau sac, boi sac quyen nhin thay đuoc nhu mot anh sang co mau o đau va cuoi cua cac lan nhat thuc toan phan. Nhiet đo cua sac quyen tang dan cung voi đo cao, len khoang 20.000 K o gan đinh. O phan phia tren cua sac quyen heli bi ion hoa mot phan.


 Vung chuyen tiep  Ben tren sac quyen co mot vung chuyen tiep mong (khoang 200  km ) trong đo nhiet đo tang nhanh tu khoang 20.000 K o thuong tang sac quyen len toi nhiet đo gan mot trieu K tai mien. Nhiet đo gia tang de dang boi su ion hoa toan bo heli trong vung chuyen tiep, lam giam manh su buc xa lam nguoi cua plasma. Vung chuyen tiep khong xay ra o mot đo cao đuoc xac đinh chinh xac. Thuc vay, no hinh thanh mot kieu quang voi cac đac tinh kieu sac quyen nhu gai va soi, va luon chuyen đong hon loan. Vung chuyen tiep khong de đuoc quan sat thay tu be mat Trai Đat, ma thuc te chi co the đuoc quan sat thay tu vu tru bang cac dung cu nhay cam voi thanh phan tu ngoai cua quang pho.


 Vanh nhat hoa  Vanh nhat hoa keo dai ra lop khi quyen ben ngoai cua Mat Troi, no co the tich lon hon ca Mat Troi. Vanh nhat hoa lien tuc mo rong vao vu tru hinh thanh nen gio Mat Troi, lap đay toan bo He Mat Troi. Vanh nhat hoa ha, rat gan be mat Mat Troi, co mat đo phan tu khoang 1015–1016/m³. Nhiet đo trung binh cua vanh nhat hoa va gio Mat Troi khoang 1–2 trieu kelvin, tuy nhien, trong nhung vung nong nhat no khoang 8–20 trieu kelvin. Tuy chua ton tai 1 ly thuyet đay đu đe tinh nhiet đo vanh nhat hoa, it nhat mot so luong nhiet cua no đuoc biet co tu su tai lien thong tu truong.


 Nhat quyen  Nhat quyen la khoang trong xung quanh Mat Troi, đuoc lap đay bang gio plasma Mat Troi va keo dai xap xi khoang 20 lan ban kinh Mat Troi (0,1 AU) ra cac mep phia ngoai cua He Mat Troi. Bien gioi phia trong cua no đuoc xac đinh la lop ma tai đo luong gio Mat Troi tro thanh sieu Alfven — co nghia la noi toc đo luong gio mat troi tro nen nhanh hon toc đo cua song Alfven. Su nhieu loan va cac luc đong luc hoc ben ngoai bien gioi nay khong the anh huong toi hinh dang cua quang Mat Troi ben trong, boi thong tin chi co the di chuyen voi toc đo cua cac song Alfven. Gio Mat Troi đi ra ben ngoai lien tuc xuyen qua nhat quyen, hinh thanh nen truong đien tu Mat Troi trong hinh dang xoan oc Parker, cho toi khi no va cham voi nhat man voi khoang cach hon 50 AU tu Mat Troi. Thang 12 nam 2004, tau vu tru Voyager 1 đa vuot qua mot dai chan đuoc cho la mot phan cua nhat man. Ca hai tau Voyager đeu ghi nhan muc đo hat nang luong cao khi chung tiep can bien gioi.


= Tu truong =

Mat Troi la mot sao co hoat đong cua tu truong. No co tu truong bien đoi manh me hang nam va đoi huong sau moi 11 nam. Tu truong cua Mat Troi tang len gay ra mot so hieu ung goi chung la hoat đong cua Mat Troi bao gom vet đen tren be mat cua Mat Troi, vet sang Mat Troi, va cac buc xa trong gio Mat Troi, chung mang vat chat vao trong he Mat Troi. Cac anh huong cua hoat đong buc xa nay len Trai Đat nhu cuc quang o cac vi đo trung binh đen cao, va su gian đoan viec truyen song radio va đien nang. Hoat đong cua Mat Troi đuoc cho la co vai tro quan rat lon trong su hinh thanh va tien hoa cua he Mat Troi va lam thay đoi cau truc tang đien ly cua Trai Đat.
Tat ca vat chat trong Mat Troi đeu o the khi va plasma do co nhiet đo cao. Đieu nay co the lam cho van toc quay o vung xich đao (khoang 25 ngay) nhanh hon o cac vung co vi đo cao hon (khoang 35 ngay o gan cac cuc). Van toc quay khac nhau o cac vi đo cua Mat Troi tao ra cac đuong suc tu xoan vao nhau theo thoi gian, tao ra cac vong hoa tu tuong phun ra tu be mat cua Mat Troi va tao ra cac vet đen Mat Troi va cac tai lua Mat Troi (xem su noi lai tu truong). Su xoan vao nhau nay lam tang qua trinh phat sinh tu truong cua Mat Troi va gay ra su đao tu cua Mat Troi theo chu ky 11 nam.
Tu truong cua Mat Troi mo rong ra ngoai ranh gioi cua no. Plasma trong gio Mat Troi bi tu hoa mang tu truong cua Mat Troi vao khong gian tao ra tu truong giua cac hanh tinh. Vi plasma chi co the chuyen đong tren cac đuong suc tu, tu truong giua cac hanh tinh đuoc mo rong xuyen tam tu Mat Troi ra ngoai khong gian. Do truong tu o tren va duoi xich đao khac nhau ve cuc huong vao va huong ra khoi Mat Troi, nen ton tai mot lop dong đien mong tren mat phang xich đao đuoc goi la dai dong đien nhat quyen (heliospheric current sheet). O khoang cach lon, su quay cua Mat Troi xoan tu truong va dai dong nay thanh cau truc giong xoan oc Archimedes goi la xoan oc Parker. Tu truong giua cac hanh tinh manh hon tu truong o hai cuc cua Mat Troi. Tu truong o hai cuc cua Mat Troi 50–400 μT (trong Quang quyen) giam theo ham mu bac ba cua khoang cach va đat 0,1 nT o Trai Đat. Tuy nhien, theo cac tham do tu tau khong gian cho thay tu truong giua cac hanh tinh o vi tri cua Trai Đat cao hon khoang 100 lan so voi con so tren, vao khoang 5 nT.


Thanh phan hoa hoc Mat Troi đuoc cau tao chu yeu boi cac nguyen to hydro va heli, cac nguyen to nay chiem tuong ung 74,9% va 23,8% khoi luong cua Mat Troi trong quang quyen. Cac nguyen to nang hon đuoc goi la kim loai trong thien van hoc, chiem it hon 2% khoi luong Mat Troi. Trong đo pho bien nhat la oxy (chiem gan 1% khoi luong Mat Troi), cacbon (0,3%), neon (0,2%), va sat (0,2%).
Thanh phan hoa hoc cua Mat Troi thua huong cac nguyen to tu vat chat giua cac sao khi no hinh thanh: hydro va heli trong Mat Troi đuoc tao ra tu tong hop hat nhan Big Bang. Cac kim loai nay đuoc tao ra boi tong hop hat nhan sao khi ket thuc qua trinh tien hoa sao va tra cac vat lieu cua chung ve khoang khong giua cac sao truoc khi Mat Troi hinh thanh. Thanh phan hoa hoc cua quang quyen thuong đuoc xem la đai dien cho cac thanh phan cua he Mat Troi nguyen thuy. Tuy nhien, khi Mat Troi hinh thanh, heli va cac nguyen to nang tich tu trong quang quyen. Do đo, quang quyen ngay nay chua it heli va chi co khoang 84% cac nguyen to nang so voi sao to tien; sao to tien co 71,1% hydro, 27,4% heli, va 1,5% kim loai.
Ben trong Mat Troi, cac phan ung tong hop hat nhan lam bien đoi thanh phan cua no do hydro bien thanh heli trong phan ung nhiet hach, vi vay phan trong cung nhat cua Mat Troi hien tai chi co khoang 60% heli, con ham luong kim loai pho bien thi khong đoi. Do phan ben trong Mat Troi co hoat đong phong xa, chu khong phai đoi luu (xem cau truc o tren), nen khong co san pham tong hop hat nhan nao tu loi đi vao quang quyen.
Cac nguyen to nang pho bien trong Mat Troi mo ta ben tren đuoc đo đac đong thoi bang quang pho trong quang quyen va bang cac vat chat trong thien thach khong bi nung chay. Cac thien thach nay đuoc cho la co chua thanh phan cua ngoi sao tien Mat Troi va khong bi anh huong boi su tich tu cac nguyen to nang. Đo la hai cach đo đac đuoc nhieu nguoi đong y nhat.


= Cac nguyen to nhom sat bi ion hoa =
Trong thap nien 1970, nhieu nghien cuu tap trung vao su phong phu cua cac nguyen to nhom sat trong Mat Troi. Mac du cac nghien cuu nay mang lai nhieu y nghia, nhung viec xac đinh su phong phu cua cac nguyen to nhom sat (nhu coban va mangan) van con la kho khan vao thoi điem đo do cac cau truc sieu min cua chung.
Mot bo hoan chinh ve đo manh dao đong đau tien cua cac nguyen to nhom sat bi ion hoa rieng le đuoc thuc hien thanh cong vao thap nien 1960, va đuoc nang cap vao nam 1976. Nam 1978, su phong phu ve cac nguyen to thuoc nhom sat bi ion hoa đa đuoc nhan dang.


= Quan he su phan tang khoi luong giua hanh tinh va Mat Troi =
Nhieu tac gia khac nhau đe cap đen su ton tai cua moi quan he phan tang khoi luong giua cac thanh phan đong vi cua Mat Troi va khi tro tren cac hanh tinh, vi du nhu su tuong quan giua thanh phan đong vi cua hanh tinh va Mat Troi la Ne va Xe. Tuy nhien, nguoi ta tin rang toan bo Mat Troi co cung thanh phan nhu nhau trong khi bau khi quyen cua Mat Troi van trai rong va it nhat la đen nam 1983. Nam 1983, nguoi ta cho rang co su phan tang tren Mat Troi, chinh vi vay đa tao ra moi quan he phan tang giua cac thanh phan đong vi cua hanh tinh va gio Mat Troi la cac khi hiem.


Cac chu ky tren Mat Troi = Cac vet đen Mat Troi =

Khi quan sat Mat Troi bang cac bo loc thich hop, cac đac điem de nhan ra ngay đo la cac vet đen Mat Troi, chung la cac khu vuc be mat đuoc xac đinh ro rang boi vi chung toi hon cac khu vuc xung quanh do nhiet đo cua chung thap hon. Cac vet đen nay la nhung vung co hoat đong tu truong manh, o đay su đoi luu đuoc đieu khien boi cac truong tu manh, nham giai phong nang luong tu ben trong Mat Troi len be mat cua no. Truong tu lam nong phan loi, tao thanh cac vung hoat đong đay chinh la nguon gay ra vet loa Mat Troi (solar flare) va phong thich vat chat vanh nhat hoa (CME). Cac vet đen lon nhat co the vuon xa hang chuc ngan km.
So luong cac vet đen co the thay đuoc tren Mat Troi thi khong co đinh, nhung chung thay đoi theo chu ky 11 nam hay con goi la chu ky Mat Troi. Trong đieu kien binh thuong, chi co vai vet đen co the quan sat đuoc, va hiem khi quan sat đuoc het tat ca. Mot so xuat hien o cac vi đo lon hon. Khi dien ra chu ky Mat Troi, so luong cac vet đen tang va chung di chuyen gan hon ve phia xich đao cua Mat Troi, hien tuong nay đuoc mieu ta trong quy luat Sporer. Cac vet đen luon ton tai thanh cap co cuc tu đoi nhau. Cuc tu cua vet đen xen ke moi chu ky Mat Troi, vi the no se la cuc bac tu trong mot chu ky va se la cuc nam trong chu ky tiep theo.

Chu ky Mat Troi co anh huong lon đen thoi tiet khong gian, va cung nhu khi hau tren Trai Đat do đo sang co moi quan he truc tiep voi hoat đong tu truong. Cuc tieu hoat đong cua Mat Troi co xu huong tuong quan voi nhiet đo lanh hon, va lau hon so voi cac chu ky mat troi trung binh co xu huong tuong quan đen nhiet đo nong hon. Trong the ky XVII, chu ky mat troi duong nhu đa ngung hoan toan trong vai thap ky; co rat it vet đen đuoc quan sat trong giai đoan nay. Cung trong giai đoan nay, hay con goi la cuc tieu Maunder hay thoi ky bang ha nho, chau Au đa trai qua thoi ky nhiet đo rat lanh. Hoat đong cuc tieu vao thoi ky truoc đay đuoc phat hien thong qua viec phan tich vong sinh truong cua cay đa sinh song vao thoi gian nhiet đo toan cau thap hon nhiet đo trung binh.


= Chu ky dai =
Mot gia thuyet gan đay neu rang tu truong khong on đinh trong loi cua Mat Troi tao ra su dao đong voi chu ky 41.000 hoac 100.000 nam. Đieu nay co the cung cap cac du kien đe giai thich ve thoi ky bang ha hon la chu ky Milankovitch.


Vi tri va chuyen đong trong dai Ngan Ha Su chuyen đong cua Mat Troi lien quan đen khoi tam cua He Mat Troi tro nen phuc tap do cac nhieu loan tu cac hanh tinh. Cu moi vai tram nam chuyen đong nay lai thay đoi giua cung huong va nguoc huong voi cac thien the khac.
Mat Troi nam gan ria trong cua Nhanh Lap Ho cua Ngan Ha, trong Đam may lien sao Đia phuong hoac Vanh đai Gould, voi khoang cach gia thuyet 7,5–8,5 kpc (25.000–28.000 nam anh sang) tinh tu trung tam Ngan Ha,
nam ben trong Bong bong đia phuong, mot khong gian khi nong loang, co the đuoc tao ra tu phan con sot lai cua sieu tan tinh, Geminga, mot nguon phat xa tia gamma sang choi. Khoang cach giua nhanh đia phuong va nhanh gan đo la nhanh Anh Tien vao khoang 6.500 nam anh sang.
Điem apec cua đuong đi cua Mat Troi la huong ma mat troi đi qua khong gian cua thien ha. Huong chung cua chuyen đong cua Mat Troi thang ve sao Vega gan chom sao Vu Tien, voi goc gan 60 đo khoi (sky degree) so voi huong cua tam Ngan Ha. Neu mot nguoi nao đo quan sat Mat Troi tu Alpha Centauri, he sao gan nhat, Mat Troi se xuat hien trong chom sao Thien Hau.
Quy đao cua Mat Troi xung quanh Ngan Ha đuoc cho la dang elip co mot chut nhieu do cac nhanh xoan oc va su phan bo khoi luong khong đong nhat cua thien ha. Them vao đo, Mat Troi dao đong len va xuong so voi mat phang thien ha khoang 2,7 lan trong mot quy đao. Đeu nay tuong tu voi mot dao đong đieu hoa đon gian khong co luc keo nao. Đa tung co tranh luan rang su chuyen đong cua Mat Troi xuyen qua cac nhanh xoan oc mat đo cao hon đoi khi bang voi cac su kien tuyet chung lon tren Trai Đat, co le la do lam tang cac su kien va cham (impact event). He Mat Troi mat khoang 225–250 trieu nam đe hoan thien mot vong quy đao cua no trong Ngan Ha (hay mot nam ngan ha), vi vay, tong so vong quay cua Mat Troi quanh Ngan Ha la khoang 20–25 trong cuoc đoi đa qua cua no. Van toc quy đao cua He Mat Troi so voi tam cua Ngan Ha vao khoang 251 km/s. Voi van toc nay, mat khoang 1.400 nam đe He Mat Troi đi đuoc mot khoang cach cua 1 nam anh sang, hay 8 ngay đe đi đuoc 1 AU.


Cac van đe ve cac hoc thuyet = Neutrino Mat Troi =
Trong mot vai nam so luong neutrino electron Mat Troi đuoc phat hien tren Trai Đat tu 1⁄3 đen 1⁄2 so voi so luong du đoan bang Mo hinh chuan cua Mat Troi. Ket qua bat thuong nay đuoc đat ten la van đe neutrino Mat Troi. Cac gia thuyet đua ra đe giai quyet van đe nay hoac la su giam nhiet đo ben trong Mat Troi lam cho dong neutrino thap hon, hoac la khang đinh rang cac neutrino electron co the dao đong lien quan đen cac neutrino tau va neutrino muon, ma hai loai nay khong the nhan biet đuoc khi chung chuyen đong giua Mat Troi va Trai Đat. Mot vai quan sat ve neutrino đa bat đau thuc hien trong thap nien 1980 đe đo dong neutrino Mat Troi voi đo chinh xac co the, bao gom Đai quan sat Neutrino Sudbury va Kamiokande. Cac ket qua cho thay cac neutrino co khoi luong tinh rat nho va thuc te la co su dao đong. Ngoai ra, vao nam 2001 du an Đai quan sat Neutrino Sudbury đa co the nhan dang ba loai neutrino mot cach truc tiep, va thay rang toc đo phat xa tong so cac neutrino cua Mat Troi phu hop voi Mo hinh chuan Mat Troi, mac du no phu thuoc vao nang luong neutrino lam cho co 1/3 neutrino đuoc phat hien tren Trai Đat la loai neutrino electron. Ty le nay phu hop voi du đoan theo hieu ung Mikheyev-Smirnov-Wolfenstein (hay con goi la hieu ung vat chat). Hieu ung nay mieu ta su dao đong cua vat chat, va no đuoc xem la mot loi giai cho van đe nay.


= Nhiet đo vanh nhat hoa =

Nhiet đo be mat Mat Troi (quang quyen) vao khoang 6.000 K. Ben tren no la vanh nhat hoa, nhiet đo len đen 1 - 2 trieu K. Nhiet đo cua vanh nhat hoa cao cho thay rang no đa bi nung nong boi mot co che nao đo khac voi su đoi luu nhiet truc tiep tu quang quyen.
Nguoi ta cho rang nang luong can thiet đe lam nong vanh nhat hoa đuoc cung cap boi su chuyen đong hon loan trong đoi đoi luu nam duoi quang quyen, va co hai co che chinh đa đuoc đe xuat đe giai thich ve nhiet đo cao cua vanh nhat hoa. 

Thu nhat la nung nong bang song, cac song tu thuy đong hoac trong luc đuoc tao ra boi su roi trong đoi đoi luu. Cac song nay chuyen đong huong len va bi tan xa vao vanh nhat hoa, tich tu nang luong cua chung trong lop khong khi xung quanh o dang nhiet.
Thu hai la nung nong boi tu truong, theo đo nang luong tu đuoc hinh thanh mot cach lien tuc boi su chuyen đong cua quang quyen va đuoc giai phong thong qua tai lien ket tu truong o dang cac vet sang Mat Troi lon va vo so cac dang tuong tu voi kich thuoc nho hon.
Hien tai, chua co cau tra loi ro rang rang co phai cac song anh huong đen co che nung nong nay hay khong. Tat ca cac song tru song Alfven đa đuoc phat hien la tan xa hoac phan xa truoc khi chung cham đen vanh nhat hoa. Them vao đo, cac song Alfven khong de dang tan xa vao vanh nhat hoa. Cac nghien cuu hien tai tap trung theo huong co che nung nong boi cac vet sang mat troi.


= Sao tre =

Cac mo hinh ly thuyet ve su phat trien cua Mat Troi cho rang cach đay khoang 3,8 đen 2,5 ti nam, vao lien đai Thai Co, Mat Troi chi sang bang khoang 75% so voi hien nay. Nhu mot ngoi sao yeu no khong the duy tri luong nuoc on đinh tren be Mat Trai Đat, va su song đa co the khong phat trien. Tuy nhien, cac chung cu đia chat chung minh rang Trai Đat đa trai qua o che đo nhiet đo tuong đoi on đinh trong suot thoi ky lich su cua no, va rang Trai Đat tre vao thoi điem nao đo trong qua khu đa am hon hien nay. Cac cuoc tranh luan giua cac nha khoa hoc rang khi quyen cua Trai Đat tre chua nhieu khi nha kinh (nhu carbon dioxide, metan va amonia) hon hien tai, cac khi nay giu nhiet đu đe lam can bang nhiet đo Trai Đat tu mot luong nho nang luong mat troi đi đen Trai Đat.


= Cac di thuong hien tai =
Mat Troi hien tai đang the hien nhung bat thuong theo nhieu cach. 

No đang trong giai đoan giua cua thoi ky it vet đen mat troi bat thuong, thoi ky nay keo dai hon va ty le cac ngay khong co vet đen cao hon binh thuong; tu thang 5 nam 2008, cac du đoan ve su tang cuong hoat đong cua vet đen sap xay ra đa bi phu nhan.
Co the đo đac đuoc đo mo; luong phat xa giam 0,02% o cac buoc song kha kien va 6% o cac buoc song EUV so voi cac muc o thoi ky toi thieu vet đen gan nhat.
Qua hai thap ky gan đay, van toc gio mat troi giam 3%, nhiet đo giam 13%, va mat đo giam 20%.
Cuong đo tu truong mat troi giam phan nua so voi thoi ky thap nhat cach đay 22 nam. Toan bo nhat quyen lap đay trong he Mat Troi đa bi co lai, lam tang đo buc xa vu tru len khi quyen Trai Đat.


Tham hiem Mat Troi = Nhung hieu biet truoc đay =

Hieu biet co ban nhat cua nhan loai ve Mat Troi đo la mot đia sang trong bau troi, khi no xuat hien thi goi la ban ngay, con khi no bien mat la ban đem. Trong cac nen van hoa co đai va tien su, Mat Troi đuoc xem la than Mat Troi hay cac hien tuong sieu nhien khac. Tho cung Mat Troi la tam điem cua cac nen van minh nhu Inca o Nam My va Aztec thuoc Mexico ngay nay. Mot so tuong đai co đuoc xay dung voi y tuong ket hop voi cac hien tuong lien quan đen Mat Troi; vi du, cac cu thach đanh dau mot cach chinh xac đong chi hoac ha chi (cac cu thach noi tieng phan bo o Nabta Playa, Ai Cap, Mnajdra, Malta va o Stonehenge, Anh). Vao thoi ky La Ma, ngay sinh cua Mat Troi la ngay nghi đe ki niem Sol Invictus chi sau đong chi ma ngay nay goi la Christmas. Dua theo cac sao co đinh, Mat Troi xuat hien tu Trai Đat xoay mot lan mat mot nam theo mat phang hoang đao xuyen qua muoi hai chom sao, va vi the cac nha thien van hoc Hy Lap cho rang no la mot trong 7 hanh tinh (Hy Lap planetes nghia la "đi lang thang"), sau đo no đuoc đat ten cho 7 ngay trong tuan trong mot so ngon ngu.


= Su hieu biet cung voi tien bo khoa hoc =


 Truoc Cong nguyen  Vao đau thien nien ky 1 TCN, cac nha thien van hoc Babylon đa quan sat thay rang su chuyen đong cua Mat Troi theo đuong hoang đao la khong đong nhat, mac du ho khong biet tai sao nhu the; voi kien thuc ngay nay thi đo la do Trai Đat chuyen đong theo quy đao elip quanh Mat Troi, khi đo Trai Đat se chuyen đong nhanh hon khi no o gan Mat Troi tai điem can nhat va cham hon khi no o xa điem vien nhat.

Mot trong nhung nguoi tien phong neu ra loi giai thich khoa hoc ve Mat Troi la nha triet hoc Hy Lap Anaxagoras (500-428 TCN). Ong cho rang Mat Troi la qua cau lua kim loai khong lo, tham chi lon hon Peloponnesus, va khong phai la xe ngua chariot cua than Mat Troi Helios. Khi giang ve van đe di giao nay, ong đa bi bo tu boi nha cam quyen va bi tuyen an tu hinh, mac du sau đo ong đuoc phong thich boi su can thiep cua Pericles. Sau đo hai the ky, vao the ky III TCN nha toan hoc, thi si, thien van hoc Hy Lap Eratosthenes đa uoc tinh khoang cach giua Trai Đat va Mat Troi vao khoang "400 van va 80.0000 thuoc đo tam xa (stadia)", viec giai nghia van chua ro rang, no am chi hoac 4.080.000 stadia (755.000 km) hoac 804.000.000 stadia (148 đen 153 trieu km); con so sau la chinh xac voi sai so vai phan tram.


 Cong nguyen  Vao the ky I, nha toan hoc, thien van hoc xu Alexandria Ptolemy đa uoc tinh khoang cach nay gap 1.210 lan ban kinh Trai Đat. Vao the ky VIII, nha toan hoc, thien van hoc nguoi Ba Tu Yaqub ibn Tariq đa uoc tinh khoang cach giua Trai Đat va Mat Troi gap 8.000 lan ban kinh Trai Đat, mot con so lon nhat ve đon vi thien van cho đen thoi điem đo.
Nhung đong gop cho thien van hoc cua nguoi A rap nhu Albatenius phat hien rang huong đo lech tam cua Mat Troi đang thay đoi, va Ibn Yunus quan sat hon 10.000 vi tri cua Mat Troi trong nhieu nam bang thiet bi đo đo cao thien the. Su chuyen đong cua Sao Kim đuoc Avicenna quan sat đau tien vao nam 1032 va ong ket luan rang Sao Kim nam gan Trai Đat hon Mat Troi, con quan sat đau tien ve su chuyen đong cua Sao Thuy do Ibn Bajjah thuc hien vao the ky XII. Nha vat ly A rap, Alhazen, đa nghien cuu cac đac điem cua anh sang Mat Troi bang cac thi nghiem voi camera trong buong toi obscura, đuoc mieu ta trong quyen Sach quang hoc (1021), va đa minh hoa rang Mat Troi la nguon cung cap anh sang cho Mat Trang. Đe tao nen cong trinh cua ong vao the ky XIII, Qutb al-Din al-Shirazi va Theodoric cua Freiberg đa đua ra cac giai thich chinh xac ve hien tuong cau vong, con Kamal al-Din al-Farisi đa xac nhan thong qua cac thi nghiem bang camera obscura rang mau sac cua hien tuong cau vong la su phan tan cua anh sang Mat Troi. Trong the ky XIII, nha thien van hoc đao Hoi Maghribi đa uoc tinh đuong kinh Mat Troi khoang 255 lan đuong kinh Trai Đat, con so nay lon gap đoi con so hien tai đuoc chap nhan.


 Thuyet nhat tam  Gia thuyet rang Mat Troi la trung tam cua quy đao chuyen đong cua cac hanh tinh đuoc Aristarchus cua Samos (310-230 TCN) đua ra vao the ky III TCN, va sau đo Seleukos cua Seleucia cung theo thuyet nay (xem thuyet Nhat tam). Quan điem triet hoc quan trong nay đa đuoc phat trien thanh mo hinh toan hoc du đoan mot cach hoan chinh ve he nhat tam vao the ky XVI boi Nicolaus Copernicus. Vao đau the ky XVII, viec phat minh ra kinh vien vong đa cho phep cac quan sat chi tiet hon ve vet đen Mat Troi do Thomas Harriot, Galileo Galilei va cac nha thien van khac thuc hien. Galileo đa thuc hien mot so quan sat vet đen Mat Troi bang kinh vien vong va thua nhan rang chung nam tren be mat cua Mat Troi hon la cac vat the nho chuyen đong qua khoang khong giua Trai Đat va Mat Troi. Cac vet đen Mat Troi cung đuoc cac nha thien van Trung Quoc quan sat vao thoi nha Han (206 TCN - 220 CN), ho đa duy tri ghi chep cac quan sat nay trong vai the ky. Averroes cung đua ra mot mieu ta ve cac vet đen Mat Troi trong the ky XII.
Nam 1672 Giovanni Cassini va Jean Richer xac đinh đuoc khoang cach đen Sao Hoa va đa tinh đuoc khoang cach đen Mat Troi. Isaac Newton quan sat anh sang Mat Troi bang lang kinh, va thay no đuoc tao thanh tu nhieu mau sac, trong khi đo vao nam 1800 William Herschel phat hien ra buc xa hong ngoai nam gan anh sang đo trong quang pho cua Mat Troi. Thap nien 1800 phat trien manh cac kinh quang pho nghien cuu ve Mat Troi, va Joseph von Fraunhofer đa thuc hien cac quan sat đau tien ve cac vach hap thu quang pho, vach manh nhat van thuong đuoc goi theo ten cua ong la vach Fraunhofer. Khi mo rong dai quang pho cua sanh sang tu Mat Troi thi co mot so mau bi mat đuoc phat hien.


 Thien van hoc hien đai  Vao nhung nam đau tien cua ky nguyen khoa hoc hien đai, nguon nang luong Mat Troi van la van đe con nhieu bi an. Lord Kelvin đa đe nghi rang Mat Troi la mot vat the long đang lanh đi mot cach tu tu vi vay no đang phat ra nhiet du tru ben trong long no. Sau đo, Kelvin va Hermann von Helmholtz đua ra co che Kelvin-Helmholtz đe giai thich luong nang luong toa ra nay. Tuy nhien, ket qua tinh tuoi Mat Troi chi co 20 trieu nam, mot con so rat nho so voi cac tinh toan ma cac dau hieu đia chat luc đo đua ra la it nhat 300 trieu nam. Nam 1890 Joseph Lockyer, nguoi đa phat hien ra heli trong quang pho cua Mat Troi, đa đua ra gia thuyet thien thach ve su hinh thanh va tien hoa cua Mat Troi.
Mai cho đen nam 1904 thi van đe nay moi đuoc giai quyet. Ernest Rutherford cho rang luong buc xa Mat Troi co the đa đuoc duy tri boi mot nguon nhiet ben trong no, va đo la hoat đong phan ra phong xa. Tuy nhien, Albert Einstein la nguoi đa đua ra moi quan he giua nguon nang luong phat ra tu Mat Troi voi phuong trinh can bang khoi luong-nang luong E = mc2.
Nam 1920, Sir Arthur Eddington đe xuat rang ap suat va nhiet đong trong loi cua Mat Troi co the phat sinh mot phan ung hop hach hat nhan theo đo cac hat nhan hydro (proton) hop lai tao ra hat nhan heli, qua trinh nay sinh ra nang luong đong thoi se lam giam dan khoi luong. Luong hdro chiem uu the trong Mat Troi đuoc Cecilia Payne xac nhan vao nam 1925. Quan điem ly thuyet ve tong hop hat nhan đuoc cac nha vat ly thien van Subrahmanyan Chandrasekhar va Hans Bethe phat trien vao thap nien 1930. Hans Bethe đa tinh toan chi tiet hai phan ung sinh nang luong chinh tren Mat Troi.
Sau cung, mot bai bao co anh huong lon cua Margaret Burbidge đuoc xuat ban nam 1957 voi tua la "Su tong hop cac nguyen to cua cac Sao" ("Synthesis of the Elements in Stars"). Bai bao đa minh hoa mot cach thuyet phuc rang hau het cac nguyen to trong vu tru đa va đang đuoc tong hop bang cac phan ung hat nhan ben trong cac ngoi sao, giong nhu Mat Troi.


= Cac nhiem vu kham pha khong gian =

Cac ve tinh đau tien đuoc thiet ke đe giam sat Mat Troi la Pioneer 5, 6, 7, 8 va 9 cua NASA, đuoc phong len trong khoang 1959 - 1968. Cac ve tinh mang may do nay quay quanh Mat Troi voi khoang cach tuong tu nhu ve tinh bay quanh Trai Đat, va thuc hien cac đo đac chi tiet đau tien ve gio Mat Troi va truong tu Mat Troi. Pioneer 9 van hanh trong thoi gian tuong đoi dai va truyen du lieu ve đen nam 1987.
Trong thap nien 1970, hai phi thuyen Helios va Skylab cung voi kinh thien van Apollo cung cap cho cac nha khoa hoc nhung du lieu moi ve gio Mat Troi va vanh nhat hoa. Hai bo phan tham do Helios 1 and 2 ket hop giua Hoa Ky va Đuc cung nghien cuu gio Mat Troi bay trong quy đao cua Sao Thuy o điem can nhat. Tram khong gian Skylab đuoc NASA phong nam 1973 gom cac mo-đun quan sat Mat Troi goi la Apollo Telescope Mount, mo-đun nay đuoc van hanh boi cac nha du hanh vu tru đinh cu tren đo. Skylab đa thuc hien cac quan sat thoi gian đau tien ve cac cung Mat Troi chuyen đong qua va su phat xa tia tu ngoai tu vanh nhat hoa. Cac phat hien bao gom cac giam sat đau tien ve su phat xa vat chat vanh nhat hoa, con goi la "coronal transients", va cac ho nhat hoa, ngay nay cho thay rang no lien quan đen gio Mat Troi.
Nam 1980, phi vu Solar Maximum Mission đuoc phong boi NASA. Phi thuyen nay đuoc thiet ke đe giam sat cac tia gamma, tia X va UV tu cac vet loa Mat Troi trong suot thoi gian hoat đong cua Mat Troi manh va đo sang Mat Troi. Tuy nhien, chi mot vai thang sau khi phong, mot su co ve đien lam cho đau do chuyen sang che đo du phong, va phai mat 3 thang hoat đong o che đo nay. Nam 1984 nhiem vu Space Shuttle Challenger STS-41 đa khoi phuc ve tinh va sua he thong đien truoc khi đua no tro vao quy đao. Solar Maximum Mission đa cung cap hang ngan tam anh ve vanh nhat hoa truoc khi tro ve khi quyen Trai Đat thang 6 nam 1989.
Mot trong nhung chuong trinh mang nhiem vu quan trong la phong "Đai quan sat Mat Troi va nhat quyen" (SOHO-Solar and Heliospheric Observatory) vao ngay 2 thang 12 nam 1995 do Co quan Vu tru chau Au (ESA) va Cuc Quan tri Hang khong va Khong gian Quoc gia Hoa Ky (NASA) hop tac. Soho nam tai mot điem kha đac biet trong khong gian, điem Lagrange L1. Điem Lagrange la điem nam giua Trai Đat va mat troi, cach Trai Đat chung 1,6 trieu km, noi co điem trong luc can bang giua cac hanh tinh.
Su giau co cua cac nguyen to trong quang quyen đuoc biet rat ro tu cac nghien cuu quang pho thien van, nhung thanh phan ben trong Mat Troi thi đuoc biet it hon. Tau Genesis, đuoc thiet ke đe lay mau gio Mat Troi, cho phep cac nha thien van co the truc tiep đo đac thanh phan vat chat cua Mat Troi. No tro lai Trai Đat nam 2004 va le ra se đuoc phan tich, nhung no đa bi hu hai nang khi ha canh do du khong mo khi đi vao bau khi quyen cua Trai Đat.


Mat Troi la nguon nang luong khong lo Anh sang noi rieng, hay buc xa đien tu noi chung, tu be mat cua Mat Troi đuoc xem la nguon nang luong chinh cho Trai Đat. Hang so nang luong Mat Troi đuoc tinh bang cong suat cua luong buc xa truc tiep chieu tren mot đon vi dien tich be mat Trai Đat; no bang khoang 1370 Watt tren mot met vuong. Anh sang Mat Troi bi hap thu mot phan tren bau khi quyen Trai Đat, nen mot phan nho hon toi đuoc be mat Trai Đat, gan 1.000 Watt/m² nang luong Mat Troi toi Trai Đat trong đieu kien troi quang đang khi Mat Troi o gan thien đinh. Nang luong nay co the dung vao cac qua trinh tu nhien hay nhan tao. Qua trinh quang hop trong cay su dung anh sang mat troi va chuyen đoi CO2 thanh oxy va hop chat huu co, trong khi nguon nhiet truc tiep la lam nong cac binh đun nuoc dung nang luong Mat Troi, hay chuyen thanh đien nang bang cac pin nang luong Mat Troi. Nang luong du tru trong dau mo va cac nguon nhien lieu hoa thach khac đuoc gia đinh co nguon goc chinh la tu nguon nang luong cua Mat Troi đuoc chuyen đoi tu xa xua trong qua trinh quang hop va phan ung hoa sinh cua sinh vat co.


Mat Troi va tac hai đen mat Mat Troi rat sang, va nhin truc tiep vao Mat Troi rat co hai cho mat, nhung khong nghiem trong khi mat mo binh thuong hoac khong mo rong. Nhin truc tiep vao Mat Troi vao luc trua nang se lam cho cac sac to quang hinh trong con nguoi bi mat mau tam thoi, co the tao ra hien tuong đom đom mat va mu tam thoi. Nhin thang vao Mat Troi bang mat tran se nhan khoang 4 miliwatt anh sang vao con nguoi va lam nong len đu đe co the gay tac hai do mat khong phan ung kip truoc đo sang. Nhin thoang qua Mat Troi co the gay cam giac kho chiu nhung khong gay hai nhieu.

Nhin Mat Troi thong qua cac thau kinh nhu ong nhom rat co hai neu khong co man chan hap thu lam mo tia sang. Cac mang lam mo co ban tai cac cua hang cung cap san pham han va may chup anh. Su dung đo loc thich hop rat quan trong nhu lam giam đo sang va can cac tia hong ngoai va cuc tim co the lam hai cho mat o cac cap đo sang cao. Nhin thang vao thau kinh đe nhin Mat Troi co the nhan khoang 2 watt nang luong truc tiep vao mat, gap 500 lan hon so voi nhin bang mat thuong. Chi thoang nhin qua thau kinh ma khong co đau loc co the gay ra mu vinh vien.
Trong hien tuong nhat thuc, đieu kien nguy hiem co the xay ra đoi voi mat boi phan ung cua mat voi anh sang. Đong tu đuoc đieu khien bang tong anh sang cua moi truong, khong bang anh sang cua vat sang nhat trong moi truong. Trong hien tuong nhat thuc, phan lon anh sang bi can lai bang Mat Trang, nhung phan anh sang khong bi che khuat co luong anh sang bang mot ngay binh thuong. Trong anh sang mo, đong tu co hien tuong gian no tu 2 mm đen 6 mm, tang đien tich tiep nhan anh sang gap 10 lan. Cac phan tu tren con nguoi nhan truc tiep tu anh sang Mat Troi vi the gap 10 lan binh thuong, hay luc khong nhat thuc. Nhin truc tiep nhat thuc bang mat thuong co the gay ra su huy hoai tung phan tren vong mac, gay ra hien tuong mu tung đom tren mat. Đieu nay đac biet anh huong voi tre em va nhung nguoi khong co kinh nghiem.
Trong luc Mat Troi moc hay lan, anh sang bi hap thu mot phan do khoang đuong xa toi tang khi quyen Trai Đat, ngoai ra anh sang con bi lam mo do bui trong khong khi, suong mu va đo am trong khong khi gop mot phan trong su hap thu nay nen khong lam cho mat kho chiu.


Vong đoi cua Mat Troi Mat Troi đuoc hinh thanh cach đay khoang 4,57 ti nam khi đam may phan tu hydro tich tu dan lai. Tuoi cua Mat Troi đuoc xac đinh theo 2 cach: tuoi cua cac sao o day chinh ma hien tai Mat Troi đang thuoc ve nhom nay, đuoc xac đinh thong qua cac mo hinh may tinh cua su kien tien hoa sao va nien đai hoc phong xa hat nhan vao khoang 4,57 ti nam. Trong khi phuong phap đinh tuoi bang đong vi phong xa cua cac vat lieu co nhat tu he Mat Troi vao khoang 4,567 ti nam.
Mat Troi hien đa ton tai nua vong đoi cua no theo tien hoa cua cac sao day chinh, trong khi cac phan ung tong hop hat nhan trong loi cua no chuyen hydro thanh heli. Moi giay co hon 4 trieu tan vat chat trong loi cua Mat Troi đuoc chuyen thanh nang luong, tao ra neutrino va cac dang buc xa nang luong Mat Troi. Voi toc đo nay cho đen nay, Mat Troi đa chuyen đoi khoang 100 lan khoi luong vat chat Trai Đat thanh nang luong. Mat Troi se mat tong cong khoang 10 ty nam đe ket thuc su ton tai cua no truoc khi tro thanh sao lun trang.
Ket qua cua su tang cuong nguyen tu heli mot cach tu tu trong loi cua Mat Troi, đo sang cua ngoi sao nay đang tu tu tang len. Đo sang cua Mat Troi se tang 10% trong 1,1 ty nam toi, 40% sau 3,5 ty nam.
Mat Troi khong co khoi luong đu lon đe ket thuc vong đoi bang mot vu no tung nhu sieu tan tinh. Nguoc lai, trong vong 4-5 ty nam toi no se đi toi trang thai sao khong lo đo cua minh, dien ra khi nguon hydro trong loi can kiet. Sau đo no bat đau phun trao heli va nhiet đo phan loi se tang len đen 10 trieu K va se tao ra carbon đe tro thanh gan nhu la sao khong lo. Cac phan ung nhiet hach se su dung heli lam nguyen lieu tong hop nen cac nguyen to nang hon heli, lam cho lop ngoai cung cua Mat Troi se gian no, đat đen vi tri ben ngoai quy đao Trai Đat hien tai, 1 AU (1,5×1011 m), gap 250 lan ban kinh hien tai cua Mat Troi. Tuy nhien, theo thoi gian, khi đat toi gan mot sao khong lo đo, Mat Troi se mat đi khoang 30% khoi luong hien tai do gio Sao, vi the cac quy đao cua cac hanh tinh se dan chuyen đong ra xa. Neu nhu the se lam quy đao Trai Đat dich ra xa hon ve phia ben ngoai, ngan khong cho no bi nhan chim, nhung cac nghien cuu moi cho thay rang Trai Đat se bi Mat Troi "nuot chung" do cac tuong tac thuy trieu.
Tham chi neu Trai Đat thoat khoi anh huong cua Mat Troi, tat ca nuoc se bi boc hoi va hau het khi trong khi quyen se thoat vao khong gian. Trong truong hop Mat Troi con nam trong day chinh, no se toa sang hon mot cach dan dan (khoang 10% moi mot ti nam), va nhiet đo be mat cua no se tang mot cach cham chap. Mat Troi tung la mot ngoi sao mo nhat trong qua khu cua no, đo cung la ly do co the hop ly đe giai thich su song tren Trai Đat chi ton tai khoang 1 ti nam tren đat lien. Nhiet đo Mat Troi gia tang đa dien ra trong khoang 1 ti nam, be mat Trai Đat se tro nen rat nong đe nuoc co the ton tai o dang long va ket thuc tat ca su song Trai Đat.
Sau giai đoan đo khong lo, cac xung nhiet khong lo se lam cho Mat Troi phun ra cac lop ben ngoai cua no đe tao ra tinh van. Mat Troi sau đo se tro thanh sao lun trang, nguoi dan đi vinh vien. Kich ban tien hoa sao nay la rat đien hinh đoi voi nhung sao co khoi luong thap đen trung binh.


= Thoi gian bieu tien hoa sao cua Mat Troi va he Mat Troi =

Lay moc điem khoi đau hinh thanh he Mat Troi khi su nen ep trong luc cua tinh van mat troi tang len cach đay 5 ti nam.

Tien Mat Troi: keo dai tu hang ti nam đen 50 trieu nam truoc khi hinh thanh he Mat Troi. Cac đam may tich tu lai trong vung ban kinh 20 parsec.
Hinh thanh Mat Troi:
0 - 0,1x106 nam: Loat buc xa sieu tan tinh lan can kich hoat tao ra cac vung đam đac vat chat trong đam may phan tu
0,1x106 - 50x106 nam: Mat Troi luc nay co dang khoi thuy sao T-Tauri
0,1x106 - 10x106 nam: Hinh thanh cac dang đia tien hanh tinh cua cac hanh tinh vong ngoai, la su tu tu tap lai cua vat chat phia diem ngoai tinh van Mat Troi. Mat Troi đac lai va nong len, gio Mat Troi thoi dat cac luong khi lien hanh tinh.
10x106 - 100x106 trieu nam: Hinh thanh cac hanh tinh kieu đat đa vong trong. Xuat hien cac va cham lon. Nuoc hinh thanh tren Trai Đat
Tien trinh chinh: Mat Troi bat đau on đinh
200x106 nam: Đa co xua nhat tren Trai Đat (đa quan sat thay) hinh thanh.
500 - 600x106 nam: Cong huong hap dan do Sao Moc va Sao Tho đa keo Sao Hai Vuong ve phia đia Kuiper. Mot loat cac vu va cham giua cac thien the đa xay ra thoi ky nay
800x106 nam: Mam mong su song xuat hien tren Trai Đat.
4,7 ti nam: La giai đoan on đinh hien tai, voi su tang cuong đo sang va nhiet đo cua Mat Troi khoang 10% moi ti nam.
6 ti nam: Bien be mat Mat Troi co the mo rong vuot qua quy đao Trai Đat toi quy đao Sao Hoa.
7 ti nam: Thien ha Andromeda tien dan ve Ngan Ha va xuat hien kha nang du nho co the se hut he Mat Troi truoc khi hai thien ha hoa nhap.
Hau tien trinh chinh, tu nam 10 ti - 12 ti: Giai đoan sao khong lo đo theo tien trinh Hertzsprung-Russell.
10 - 12 ti nam: Mat Troi bat đau buoc vao qua trinh đot chay hydro o lop ngoai loi. Ke tu thoi điem nay, no đa khong con thuoc nhom cac ngoi sao thuoc day chinh nua. Mat Troi dan bien thanh mot sao khong lo đo theo he thong tien trinh Hertzsprung-Russell va toa sang hon gap nhieu lan (đo sang co the gap toi 2700 lan hien tai), lon hon nhieu (ban kinh tang len gap 250 lan) va nguoi đi (con khoang 2726,85 K). Voi kich thuoc cuc ki lon, Mat Troi se nuot tron Sao Thuy, Sao Kim va Trai Đat.
Toi giai đoan nay, sau khi đa su dung het hydro, Mat Troi phai đot tiep heli đe duy tri su ton tai. No dan dan tro thanh mot sao khong lo mac du đa mat đi 30% khoi luong so voi thoi ki cuc thinh. Tiep theo đo, Mat Troi đi đen giai đoan bung no, phun ra xung quanh mot luong lon vat chat duoi dang ion hoa va plasma. Loi cua no se tro thanh mot sao lun trang
Tan du: Giai đoan sao lun trang
Ngoai 20 ti nam: Sao lun trang can kiet dan nang luong, nguoi đi va tro thanh sao lun đen
Ngoai 100 nghin ti nam: Mat Troi ha nhiet đo xuong chi con vai đo K. Toan bo he Mat Troi tham gia vao khoi vat chat toi cua vu tru


Trong van hoa Trong mot so ngon ngu đong A, Mat Troi đuoc viet la 日 (tieng Trung, phien am pinyin ri hoac tieng Nhat nichi) hay 太阳 (gian the)/太陽 (phon the) (pinyin tai yang hay tieng Nhat taiyo). Trong tieng Viet, phien am Han Viet cua chu nay la nhat va thai duong. Mat Trang va Mat Troi con lien quan đen am duong, voi Mat Trang tuong trung cho am va Mat Troi tuong trung cho duong voi y nghia trai nguoc nhau. Mat Troi đai dien cho luc luong diet tru ma quy. Cac ma ca rong hau het đeu bi so anh sang Mat Troi.
Cung giong nhu cac hien tuong tu nhien khac, Mat Troi la đoi tuong đuoc đe cap nhieu trong cac nen van hoa trong suot lich su nhan loai va cung la tu goc xuat xu cua tu sunday (chu nhat). Than Mat Troi đuoc đe cap, tho phung trong nhieu nen van hoa: Nguoi E Đe goi la than Yang Hrue, nguoi M'Nong goi la than Yang Nar, Yang TNghe, Yang Mat, nguoi Gia Rai: than Yang Dai. Than thoai Hy Lap co than Apollo, Helios; Than thoai La Ma co than Sol
Than Ra trong ton giao Ai Cap co đai cung la than Mat Troi, đuoc xem la vua cua cac vi than. Trong van hoa Aztec, Tonatiuh la mot vi than mat troi hung du va hieu chien.
Trong phim Luu lac đia cau nam 2019, Mat Troi bien thanh mot ngoi sao khong lo đo, hien tuong nay co kha nang tieu huy hoan toan nhung hanh tinh xung quanh no


Xem them Ghi chu Tham khao = Danh muc tai lieu =
Phillips, Kenneth J. H. (1995), Guide to the Sun, Nha in Đai hoc Cambridge, ISBN 9780521397889
Zirker, Jack B. (2002). Journey from the Center of the Sun. Nha in Đai hoc Princeton. ISBN 9780691057811.


Lien ket ngoai = Tieng Anh =
Mat Troi tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Current SOHO snapshots: The Very Latest SOHO Images
NASA Eclipse Web Site 2013
Eric Weisstein's World of Astronomy - Sun
National Solar Observatory Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2014 tai Wayback Machine
Ep. 30: The Sun, Spots and All
Looking Into the Sun – slideshow by Life magazine
The Sun - Photos - The Big Picture - Boston.com
Satellite observations of solar luminosity Luu tru ngay 11 thang 6 nam 2017 tai Wayback Machine
Sun|Trek, an educational website about the Sun
The Institute for Solar Physics
An animated explanation of the structure of the Sun Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine (University of Glamorgan)
The Future of our sun
[https://web.archive.org/web/20111223015757/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2010/12mar_conveyorbelt/ Luu tru ngay 23 thang 12 nam 2011 tai Wayback Machine Solar Conveyor Belt Speeds Up] – NASA – images, link to report on Science
Solar physics


= Tieng Viet =
Mat Troi tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Mat Troi cung quay quanh chinh no KH & ĐS (Theo Le Monde), VnExpress cap nhat 3/4/2003
10 phat hien vu tru quan trong nhat 2010 L.V. VietNamNet 12/12/2010 10:00 GMT+7