Quyt (danh phap hai phan: Citrus reticulata) la loai thuc vat cho ra qua co mui nho. Đuoc xem la mot loai cam chanh rieng biet, qua thuong đuoc an truc tiep hoac tron mon xa lach trai cay. Quyt lai la mot nhom trai cay co mui mau cam bao gom cac giong lai cua quyt voi mot so nhanh buoi.
Quyt nho va det, khong giong nhu qua cam thong thuong hinh cau (la loai qua lai giua quyt va buoi). Huong vi đuoc xem la ngot ngao va đam đa hon so voi cam thuong. Qua quyt chin tu ran chac đen hoi mem, nang so voi kich thuoc qua va vo san sui. Vo mong, roi,  co it noi bi trang, nen thuong de boc va tach thanh tung mui. Qua lai thuong co nhung đac điem nay o muc đo thap hon. quyt mem va de bi hu do lanh. Cay co the đuoc trong o vung nhiet đoi va can nhiet đoi.  
Theo cac nghien cuu di truyen, quyt la mot trong nhung loai cam chanh nguyen thuy; thong qua nhan giong hoac lai tao tu nhien, cay la to tien cua nhieu giong cay co mui lai ghep. Cung voi thanh yen va buoi, quyt la to tien cua cac giong cay lai quan trong nhat ve mat thuong mai (chang han nhu cam chua va ngot, buoi chum cung nhieu loai chanh va chanh vang). Quyt cung đa đuoc lai voi cac loai cam quyt khac, chang han nhu chanh sa mac va kim quat. Mac du quyt to tien co vi đang, nhung hau het cac giong quyt thuong mai đeu co nguon goc khi lai tao voi buoi, cho qua ngot. 


Danh phap Citrus reticulata la danh phap goc tieng Latin, trong đo reticulata co nghia la "giong nhu luoi". 


Thuc vat hoc Quyt la mot loai cay co kich thuoc vua phai, cao khoang 7,6 met (25 ft). Than cay va canh chinh co gai. La sang bong, mau xanh luc va kha nho. Cuong la ngan, gan nhu khong canh hoac hoi co canh. Hoa moc đon đoc hay thanh cum nho o ke la. Quyt thuong co kha nang tu sinh san (chi can mot con ong di chuyen mang phan hoa trong cung mot bong hoa) hoac tao qua khong hat (khong can thu phan va do đo khong co hat, chang han nhu giong cam satsuma). Mot cay quyt truong thanh co the cho nang suat len 79 kilogam (174 lb) tren qua.


Qua Qua quyt nho 40–80 mm (1,6–3,1 in). Vo cam, vang cam hoac đo cam. Vo mong va de bong ra. De boc vo la mot loi the quan trong cua quyt so voi cac loai trai cay co mui khac. Cung giong nhu cac loai qua cam chanh khac, qua quyt de dang tach ra thanh cac mui rieng le. Qua co the khong hat hoac chua it hat. Qua co vi ngot, co the an ca qua hoac ep lay nuoc.


San xuat Vao nam 2020, san luong quyt tren the gioi (tong hop ca quyt lai, clementine va satsuma theo bao cao cua FAOSTAT) la 38,6 trieu tan, dan đau la Trung Quoc voi 60% tong san luong toan cau. Tay Ban Nha đa san xuat hon hai trieu tan vao nam 2020, trong khi cac nha san xuat quan trong khac voi khoang mot trieu tan moi nuoc la Tho Nhi Ky, Ai Cap va Maroc.


Su dung = Tuoi =
Quyt thuong đuoc boc vo va an tuoi hoac dung trong mon xa lat, mon trang mieng va mon chinh. Nuoc ep quyt tuoi va nuoc ep co đac đong lanh thuong co san o Hoa Ky. So luong hat trong moi mui (la noan) bien đoi đa dang.


= Vo =
Vo đuoc dung tuoi, nguyen qua hoac che bien, hoac say kho duoi dang tran bi. Co the dung nhu mot loai gia vi đe nau an, lam banh, đo uong hoac keo. Tinh dau tu vo tuoi co the đuoc su dung lam huong lieu cho keo, trong gelatin, kem lanh, keo cao su va đo nuong. Cung dung nhu mot huong lieu nau ruou mui. Trong am thuc Trung Quoc, vo quyt, đuoc goi la tran bi, đuoc dung đe tao huong vi cho cac mon an ngot va nuoc sot.


= Đong hop =
Quyt tach mui đong hop đuoc boc vo đe loai bo xo trang truoc khi đong hop; neu khong, khi an co vi đang. Cac mui đuoc boc vo bang quy trinh hoa hoc. Đau tien, cac mui đuoc ngam trong nuoc nong đe lam mem vo; sau đo ngam trong dung dich kiem, dung dich nay se tieu hoa vo qua giua va mang. Cuoi cung, cac mui quyt đuoc rua sach nhieu lan trong nuoc thuong. Sau khi so che đung cach, quyt se trai qua qua trinh xu ly nhiet đe loai bo vi khuan co the gay hu hong. Quyt sau đo đuoc đong goi trong hop kin kin khi. Axit ascoricic cung co the đuoc them vao. 


= Y hoc co truyen =
Trong y hoc co truyen Trung Quoc, vo kho cua qua đuoc dung đe đieu hoa khi va tang cuong tieu hoa.


Dinh duong Mot qua quyt chua 85% nuoc, 13% carbohydrate va mot luong chat beo va protein khong đang ke (bang). Trong so cac vi chat dinh duong, chi co vitamin C la co ham luong đang ke (32% Gia tri hang ngay) trong khau phan tham chieu 100 gam, con tat ca cac chat dinh duong khac đeu co ham luong thap.


Y nghia van hoa O Canada va Hoa Ky, chung thuong đuoc mua trong hop 5 hoac 10 pound, đuoc goi rieng trong giay mem mau xanh luc va đuoc goi vao nhung chiec tat Giang sinh. Phong tuc nay co tu nhung nam 1880 khi nhung nguoi Nhat nhap cu o Canada va Hoa Ky bat đau nhan nhung qua quyt Nhat tu gia đinh ho o que nha đe lam qua tang cho Nam moi. Truyen thong lan truyen trong cong đong ngoai nguoi goc Nhat va ve phia đong tren khap đat nuoc: vao moi vu thu hoach thang 11, "Nhung qua cam nhanh chong đuoc boc do va van chuyen ve mien đong bang đuong sat. 'Orange Trains' - đoan tau voi toa xe son mau cam - canh bao moi nguoi tren đuong đi rang nhung trai cam hap dan tu Nhat Ban đa quay tro lai vao dip le. Đoi voi nhieu nguoi, su xuat hien cua quyt Nhat bao hieu mua le hoi bat đau."  Truyen thong Nhat Ban nay ket hop voi truyen thong chau Au lien quan đen hanh đong tha tat Giang sinh. Thanh Nicholas đuoc cho la đa bo nhung đong tien vang vao tat cua ba co gai ngheo đe ho co đu tien đi lay chong. Đoi khi cau chuyen đuoc ke voi qua bong vang thay cho tui vang va qua cam tro thanh bieu tuong thay the cho nhung qua bong vang nay va đuoc đat trong tat vo Giang sinh o Canada cung voi nhung đong xu so co la boc trong giay vang.
Satsuma cung đuoc trong o Hoa Ky tu đau nhung nam 1900. Tuy nhien, Nhat Ban van la nha cung cap chinh. Hoat đong nhap khau cam satsuma cua Hoa Ky đa bi đinh chi do chien su voi Nhat Ban trong The chien II. Mac du chung la mot trong nhung hang hoa đau tien cua Nhat Ban đuoc phep xuat khau sau khi chien tranh ket thuc, nhung su thu đich con sot lai đa dan đen viec đoi ten so cam nay thanh cam "mandarin" thay vi cam "Nhat Ban".
Lo quyt đau tien đuoc giao tu Nhat Ban tai cang Vancouver, British Columbia (Canada) đuoc chao đon bang mot le hoi ket hop giua ong gia Noel va cac vu cong Nhat Ban  —nhung co gai tre mac trang phuc truyen thong kimono.
Trong lich su, trai cay Giang sinh đuoc ban o Bac My chu yeu la Dancy, nhung bay gio chung thuong la qua lai.


= Van hoc =
Trong van hoc Canada, đac biet la trong cuon tieu thuyet cua Gabrielle Roy ve Montreal, The Tin Flute, mot qua quyt đuoc xem la mot thu xa xi đoi voi đua con trai sap chet cua gia đinh Lacasse ngheo, ma cuon tieu thuyet theu det nen xung quanh đo.  Quyt đuoc nhac đen trong cuon tieu thuyet nam 1942 cua Sinclair Ross, As for Me and My House, va truyen ngan nam 1939 cua ong, Cornet at Night.


Di truyen va nguon goc Quyt la mot trong nhung đon vi phan loai to tien thuan chung rieng cua thuc vat cho qua co mui. Loai đa phat trien o cac vung bao gom Nam Trung Quoc, Nhat Ban o Đong A va Viet Nam o Đong Nam A. Quyt duong nhu đa đuoc thuan hoa it nhat hai lan, o phia bac va phia nam day nui Ngu Linh, co nguon goc tu cac phan loai hoang da rieng biet. Quyt hoang da van sinh song o đay, bao gom ca quyt Đao Huyen (đoi khi đuoc đat ten loai la Citrus daoxianensis) cung nhu mot so thanh vien nhom theo truyen thong đuoc goi la 'quyt hoang Mang Son', mot nhom chung cho loai qua giong quyt dai cua khu vuc Mang Son bao gom ca quyt thuc su (quyt dai Mang Son, phan loai phia nam) va cam rung Mang Son khac biet ve mat di truyen va chi co quan he ho hang xa. Quyt hoang da đuoc tim thay khong co DNA cua buoi (C. maxima) pha tron gen nhu trong quyt noi đia. Tuy nhien, chung duong nhu co mot luong nho (~1,8%) pha tron gen tu loai cam Nghi Xuong, loai moc hoang trong cung khu vuc.
Day nui Ngu Linh cung la que huong cua cac cum di truyen phia bac va phia nam cua quyt noi đia co ham luong đuong trong qua tuong tu so voi ho hang hoang da cua chung nhung ham luong axit xitric thap hon đang ke (o mot so noi gan 90 lan). Cac cum the hien mo hinh pha tron gen buoi khac nhau, co lich su quan the đuoc suy luan khac nhau va co quan he ho hang gan nhat voi loai quyt dai khac biet, cho thay hai qua trinh thuan hoa đoc lap o phia bac va phia nam. Tat ca cac giong thuan hoa đuoc thu nghiem đeu thuoc ve mot trong hai cum di truyen nay, voi cac giong cay nhu quyt mat Nam Phong, Kishu va Satsuma co nguon goc tu su kien thuan hoa phia bac cho qua to hon, đo hon, trong khi Quyt la lieu, Dancy, Sunki, Cleopatra, Cam sanh, Ponkan va nhung loai khac co nguon goc tu cum phia nam nho hon, co qua mau vang hon.
He thong phan loai Tanaka chia quyt noi đia va cac loai trai cay tuong tu thanh nhieu loai, đat ten rieng cho cac giong nhu quyt la lieu (C. deliciosa), satsuma (C. unshiu), quyt lai (C. tangerina). Theo he thong Swingle, tat ca đuoc coi la bien the cua mot loai duy nhat, Citrus reticulata .  Hodgson đat đai dien cho chung nhu mot so nhom nho: quyt thuong (C. reticulata), satsuma, cam sanh (C. nobilis), cam Đia Trung Hai (la lieu), qua nho (C. indica, C. tachibana va C. reshni) va quyt lai. Trong phan loai loai dua tren he gen cua Ollitrault va cong su, chi quyt thuan chung moi thuoc C. reticulata, trong khi loai pha gen buoi tim đuoc trong phan lon qua quyt se khien chung đuoc xep vao bien the cua C. aurantium.
Phan tich di truyen phu hop voi quyt luc đia đai dien cho mot loai duy nhat, voi phan lon su bien đoi trong quyt la do lai tao. Mot loai rieng biet, Citrus ryukyuensis tach ra tu cac loai tren đat lien tu 2 đen 3 trieu nam truoc khi bi cat đut do muc nuoc bien dang cao tim đuoc đang phat trien tren đao Okinawa, su lai tao tu nhien va nong nghiep cua loai voi cac loai quyt tren đat lien đa tao ra mot so cac giong quyt đao đoc đao cua Nhat Ban va Đai Loan, chang han nhu quyt Tachibana, truoc đay đuoc phan loai la mot phan loai cua quyt thuan chung, truoc khi cay bo me đuoc xac đinh, va Shekwisha. Mot so it giong trong đuoc phat hien la thuan chung trong phan tich gen nguyen thuy, bao gom quyt Ton Chu Sa  va quyt mat Nam Phong,  nhung Wang đa phat hien ra chung khong chi co su pha tron gen ro ret cua cam Nghi Xuong co trong tat ca cac cuoc kiem nghiem quyt ma con la DNA buoi rieng biet co trong quyt thuan hoa. Sau qua trinh lai tao ban đau, cac phep lai tu nhien hoac qua trong trot cua cac giong lai quyt-buoi ban đau voi goc quyt đa tao ra loai quyt thuong cung đong gop gen han che tu loai buoi,  khac nhau giua cac giong thuan hoa phia bac va phia nam.  Mot nhom giong cay trong 'co tinh axit' bao gom quyt Sunki va Cleopatra truoc đay cung đuoc cho la thuan chung nhung do đuoc phat hien co chua vung nho DNA cua buoi pha tron gen nen qua chua khi an, nhung đuoc su dung rong rai lam goc ghep va đuoc trong đe lay nuoc ep.   Mot nhom quyt khac, bao gom mot so giong quyt lai, satsuma va cam sanh, cho thay su đong gop gen lon hon cua buoi va xuat phat tu cac giong buoi han che đuoc lai lan nua voi cam ngot hoac buoi thuong. Tuong tu nhu the trong mot so truong hop, tao ra cac giong co nang suat tu trung binh đen cao theo muc đo lai ghep cua buoi.  Do đo, quyt lai lien tuc tang ty le đong gop gen cua buoi cung voi quyt clementine, cam chua ngot va buoi chum.  Quyt va giong lai cua chung đuoc ban duoi nhieu ten khac nhau.


Giong cay bien the = Quyt tu nhien (Citrus reticulata) =
Quyt rung Mang Son (chi mot so, so khac la cam rung Mang Son khac biet ve mat di truyen)
Quyt Đao Huyen 
Suanpangan 


= Quyt thuan hoa va giong lai =
(Danh phap loai đat theo he thong Tanaka. Phan tich bo gen gan đay se xep tat ca chung vao Citrus reticulata, ngoai tru cac giong lai C. ryukyuensis )

Ton Chu Sa  
Quyt mat Nam Phong - mot trong nhung giong đuoc trong rong rai nhat cua Trung Quoc.
Quyt Cleopatra,  quyt co tinh axit chua mot luong rat nho gen buoi . 
Sunki,  quyt co tinh axit chua mot luong rat nho gen buoi. 
Quyt lai (Citrus tangerina)  la mot nhom giong quyt đuoc lai tao rieng biet. Nhung loai quyt đuoc ban o My thuong la giong Dancy, Sunburst hoac Murcott (Honey). Mot so giong lai quyt × buoi chum đuoc ban hop phap duoi dang quyt lai o Hoa Ky. 
Đia Trung Hai/La lieu/Thorny ( Citrus × deliciosa ), mot loai quyt voi mot luong nho gen buoi. 
Dalanghita (Citrus reticulata) la mot loai quyt nho đac huu đuoc trong rong rai o Philippines. Con đuoc goi bang cac ten đia phuong khac, naranghita va sintones . 
Huanglingmiao (Citrus reticulata), giong lai quyt-buoi.  
Kishu mikan (Citrus reticulata), hay đon gian la Kishu, ho hang vo tinh gan cua Huanglingmiao, ca hai co chung nguon goc truoc khi tach ra khi chung đuoc nhan giong 
Kunenbo (Citrus nobilis) mot nhom khong đong nhat bao gom it nhat bon giong lai quyt-buoi rieng biet. 
Cam sanh (con goi la 'vua Xiem', Citrus nobilis) thuoc nhom Kunenbo co ham luong gen buoi cao, đoi khi đuoc phan loai la quyt cam.  
Kinnow (xem hinh anh), mot giong lai Cam sanh × Quyt la lieu.
Satsuma ( Citrus unshiu ), mot giong lai quyt × buoi voi nhieu gen buoi hon so voi hau het cac loai quyt. Cay bat nguon tu su lai tao giua Huanglingmiao/Kishu va Kunenbo khong phai la cam sanh, ban than la cay lai buoi × Huanglingmiao/Kishu.  Qua bien the khong hat, trong đo co hon 200 giong cay trong, bao gom migana On Chau, Owari [sic] va mikan [sic] ; nguon cua hau het cac loai quyt đong hop va pho bien nhu mot loai trai cay tuoi do de tieu thu
Owari, tuong tu Satsuma [sic] noi tieng chin vao cuoi thu
Komikan, nhom Kishu mikan đa dang
Ponkan ( Citrus reticulata ), giong lai quyt-buoi 
Quyt Dancy (Citrus tangerina) la giong lai, con lai cua giong quyt Ponkan voi mot giong quyt lai chua xac đinh khac. Cho đen nhung nam 1970, hau het quyt đuoc trong va an o Hoa Ky la quyt Dancy. Qua đuoc goi la "quyt Giang sinh"  va quyt day keo 
Iyokan (Citrus iyo), lai giua quyt Dancy va mot loai quyt khac cua Nhat Ban, kaikoukan. 
Quyt Bang Mot, loai quyt pho bien o Thai Lan.
Shekwasha ( Citrus depressa ), mot nhom cam quyt vo tinh phat sinh tu nhieu cay lai tu nhien đoc lap cua C. ryukyuensis voi ho hang Ton Chu Sa, mot loai quyt rat chua đuoc trong đe lay nuoc chua.
Tachibana, cung la mot cum cac dong vo tinh tuong tu, xuat phat tu cac con lai tu nhien giua cac ca the C. ryukyuensis khac nhau va mot dong C. reticulata vo tinh voi su đong gop cua ca phan loai phia bac va phia nam. 


= Lai giong quyt =

Tangelo, mot thuat ngu chung cho quyt hien đai (quyt lai) × buoi va quyt × buoi chum lai
Quyt buoi hay 'buoi chum cocktail', la giong lai giua quyt hon hop Dancy/King va buoi.  Thuat ngu nay đoi khi cung đuoc su dung mot cach chung chung, giong nhu mot tangelo, cho cac giong lai quyt × buoi gan đay.
Cam đang (Citrus x aurantium) co nguon goc tu su lai tao truc tiep giua quyt thuan va buoi
Chanh vang (Citrus x limon), mot giong lai cam đang x thanh yen.
Chanh (Citrus x latifolia), lai chanh vang × chanh ta
Cam Bergamot (Citrus x bergamia), lai nguoc chanh vang × cam đang
Limetta (Citrus limetta) , mot loai cam đang khac biet lai voi thanh yen.
Cam ngot thuong (Citrus x sinensis) co nguon goc tu cay lai giua bo me quyt va buoi khong thuan chung 
Quyt cam la giong lai giua quyt va cam ngot thuong;  lop vo day cua chung rat de boc, cui mau cam sang co vi chua ngot va đay đu huong vi. Mot so giong lai nhu vay thuong đuoc goi la quyt thuong hoac quyt lai.
Clementine (Citrus × clementina), mot giong lai tu phat giua quyt la lieu va cam ngot. đoi khi đuoc goi la "Cam ta on" hoac "cam Giang sinh", vi mua ra qua la mua đong; mot dang quyt thuong mai quan trong, đa thay the mikan o nhieu thi truong.
Clemenules hoac Nules, mot giong Clementine đuoc đat ten theo thi tran Valencian noi cay đuoc nhan giong lan đau tien vao nam 1953; đay la giong Clementine pho bien nhat đuoc trong o Tay Ban Nha. 
Fairchild la con lai cua Clementine va Orlando tangelo
Murcott, mot giong lai quyt × cam ngot, mot cay bo me la cam sanh. 
Tango la mot lua chon chieu xa giua mua thu hoach khong hat đoc quyen cua Murcott đuoc phat trien boi Chuong trinh nhan giong cay co mui cua Đai hoc California. 
Kiyomi (Citrus unshiu × sinensis) la giong lai satsuma/cam ngot tu Nhat Ban
Dekopon, giong lai giua Kiyomi va ponkan, đuoc ban tren thi truong Hoa Ky voi ten Sumo Citrus(R)
Buoi chum (Citrus x paradisi), ket qua lai giua cam ngot voi buoi
Chanh vang Meyer (Citrus x meyer), lai giua quyt × buoi lai va thanh yen.
Chanh ngot Palestine (Citrus x limettioides ), mot giong lai rieng biet (quyt × buoi) × thanh yen
Chanh kien (Citrus x limonia), lai giua quyt thuan chung va thanh yen.
Chanh vang san (Citrus x jambhiri), lai giua quyt thuan chung va thanh yen, phan biet voi chanh kien.
Chanh vang Volkamer ( Citrus volkameriana), lai giua quyt thuan chung va thanh yen, khac biet voi rangpur va chanh vang san.
Jabara (Citrus jabara ), mot giong quyt Kunenbo × yuzu. 
Vai giong thuoc nhom Citrofortunella lai kim quat, bao gom quat, cam chi quat, quyt quat va chanh quat vang.


= Ngoai loai quyt =
Cam rung Mang Son, tu lau đuoc cho la quyt, la mot loai rieng biet.


Tham khao Lien ket ngoai