Duong vat nguoi (Tieng Anh: penis), hay trong khau ngu thuong đuoc goi la cu, chim, cau be, cau nho, cua quy, hay goi thong tuc la buoi, cac, la co quan sinh duc ngoai cua nam gioi. Duong vat la co quan sinh san, sinh duc thuc hien chuc nang duy tri noi giong cung nhu chuc nang tieu tien, bao gom nhung phan chinh la goc, than, va bieu mo duong vat (gom da than duong vat va da bao quy đau, la phan co vai tro bao ve đe quy đau cua duong vat khong bi ton thuong). Phan than cua duong vat đuoc tao boi ba ong mo hinh tru: hai ong the hang o tren (corpus spongiosum) va mot ong the xop o duoi (corpus spongiosum) nam giua duoi hai ong kia. Ong dan nuoc tieu cua nam gioi đi qua nhiep ho tuyen (tuyen tien liet), noi co ong dan tinh noi toi, va đi qua duong vat. Ong dan nuoc tieu đi qua ong mo mat duoi (ong the xop) toi cho thoat ra ngoai goi la lo ngoai nieu đao nam o đinh quy đau. No la noi thoat ra cua ca nuoc tieu va tinh dich phong ra.
Duong vat tuong đong voi am vat. Cuong cung la luc duong vat tang kich thuoc, tro nen cung va dung len khi bi kich thich tinh duc, mac du đieu nay cung co the xay ra trong nhung truong hop khong co lien quan toi tinh duc. Mac du co su khac biet giua nhung nghien cuu khoa hoc khac nhau, co su đong thuan rang chieu dai trung binh cua duong vat nguoi khi cuong cung xap xi 12,9–15 cm (5.1–5.9 in) va co 95% nam gioi o đo tuoi truong thanh co chieu dai nay nam trong khoang 10,7–19,1 cm (4.2–7.5 in). Đo tuoi cua đoi tuong hoac kich thuoc khi chua cuong cung đeu khong the noi len thong tin ve chieu dai duong vat khi cuong cung.
Dang thay đoi pho bien nhat o mot co quan sinh duc la cat bao quy đau, cat bo mot phan hoac toan bo phan da bao quy đau vi ly do van hoa, ton giao hoac y khoa. Co su tranh luan xung quanh viec cat da bao quy đau.


Cau tao ben ngoai Duong vat đuoc cau tao giong nhu mot đuong ong hinh tru xop va mem, gan lien voi bung duoi, treo ngay duoi xuong mu (symphysis pubis). Duong vat co phan goc, phan than va phan đau: goc duong vat nam o đay xuong chau va dinh vao xuong mu boi day chang treo duong vat (ligamentum suspensorium penis). Goc cua duong vat co hai phan chinh la tru cua duong vat va hanh cua vat xop. Phan than duong vat giong nhu mot đuong ong va co the cuong cung đuoc. Phan đau la phan đinh chop va hoi lon hon phan than. Phan đau duong vat đuoc goi la quy đau (glans penii), rat nhay cam va cung co the cuong cung đuoc.


= Quy đau va bao quy đau =
Quy đau la mot phan cua đau the xop (corpus spongiosum) đuoc no rong va co hinh non cut. Mat duoi cua qui đau cung nam dua vao phan đinh tron cua 2 the hang (corpora cavernosa penis) cua phan than duong vat. O đinh cua qui đau la mot lo ranh hep goi la lo tieu hay lo nieu đao (orificium urethræ externum), tinh dich cung đuoc phong ra ngoai qua lo nay). Trong khi duong vat cuong, loi thoat cua nuoc tieu bi đong lai va mot chat dich đuoc tiet ra tu 2 tuyen nho đac biet (tuyen hanh - nieu đao) đuoc xoi vao nieu đao đe don sach dau vet nuoc tieu con đong lai truoc khi phong tinh. Vanh no ra ngoai phan đay cua qui đau goi la vanh qui đau (corona glandis), lop vanh ngoai nay phu lay mot đuong ranh tron goi la ranh qui đau (the coronal sulcus), duoi ranh nay la co duong vat.
Nam gioi đo tuoi 20-30 tuoi thuong xuat hien o vung ranh quy đau nhung hat nho li ti đong dang, xep thanh 2 hoac 3 hang chay xung quanh ranh quy đau, khong gay ra trieu chung gi. Chung đuoc goi la chuoi hat ngoc duong vat ("Hirsuties coronae glandis" hay la "Pearly penile papules"). Chung hoan toan vo hai.
Phan đau cua duong vat đuoc bao bang mot nep gap bang da nho va mong, nua niem mac, goi la bao quy đau (prepucium). Bao qui đau co chuc nang bao ve va duy tri đo am cua lop niem mac cua qui đau, thuong thi qui đau đuoc bao boc toan phan hay ban phan boi bao qui đau. Da bao quy đau cung đuoc cho la bao phu lo đo cua tuyen Tyson nam o co quy đau, nhung su ton tai cua tuyen nay o nguoi van đang đuoc tranh cai. Qui đau bi phoi bay hoan toan khi da qui đau bi tuot khoi no khi giao hop do duong vat cuong cung va vuon thang, hay do bi cat bi. Ve sinh hang ngay ben trong lop da qui đau ngan ngua su tich tu bua trang (smegma). Neu mot nguoi đa truong thanh ma bao qui đau khong gian, khong lon ra sau đuoc thi nen đen benh vien cat bao qui đau đe thuan tien cho viec ve sinh va phong ngua ung thu duong vat. Viec hep bao quy đau co the anh huong đen quan he tinh duc nhu gay đau hoac kho khan cho quan he tinh duc.


= Goc =
Goc duong vat va mot phan cua than duong vat đuoc phu mot lop long quan (xuat hien o tuoi day thi) đe giu mui kich thich sinh duc pheromone. Long co the moc dai xuong biu. Long duong vat la phan moc rong ra cua long mu. Co nhieu nguoi moc long ca o bung duoi, xung quanh hau mon hoac lan ca ra hang va đui.


= Biu dai =
Treo phia duoi duong vat la biu dai (Scrotum). Biu dai giong nhu mot cai tui da sam mau (do nhieu sac to da) co nhieu nep nhan đung hai tinh hoan (hon dai) noi tinh dich đuoc sinh ra khi o tuoi day thi. Khi con nho, biu nep sat vao co the, đen tuoi day thi, biu bat đau long dan va triu xuong. No triu xuong nhu vay la vi cac tinh hoan can phai đuoc bao quan o mot nhiet đo thap hon so voi nhiet đo cua co the đe san xuat tinh trung (khoang 33 °C). Sau khi đuoc san xuat, tinh trung đuoc du tru trong mot phan cua tinh hoan goi la mao tinh hoan.


= Nep ham qui đau duong vat hay day thang duong vat =

Nep ham qui đau duong vat (frenulum preputii penis) la mot nep mo rat co gian nam o mat duoi cua qui đau. Nep mo nay noi lop niem mac mat duoi (vernal mucosa) cua đau duong vat voi da qui đau. Khi duong vat cuong cung thi manh da nay cang ra. Chuc nang cua nep ham nay la giup giu da qui đau khoi bi tuot qua xa vi tri cua no va do đo bao đam qui đau đuoc che cho, (da qui đau co the đuoc keo tro lai đe che cho cho qui đau).
Nep ham cua duong vat đoi khi bi cat bo mot phan hay toan phan trong qua trinh cat bo da qui đau (cat bi) (do phong tuc ton giao hay ly do ve sinh).
Nep ham rat nhay cam khi bi kich thich, do đo đong phan quan trong trong viec gay khoai cam cho co quan sinh duc nam. Nep ham co the bi rach khi quan he tinh duc hay thu dam va co the bi chay mau kha nhieu.


= Dau vet đuong ranh giua than duong vat =

O mat duoi cua duong vat, co the nhin thay de dang vet theo cua mot đuong ranh, con goi la đuong đan (perineal raphe), chay dai tu hau mon, qua biu (raphe scroti) va mat duoi than duong vat (raphe penis), đo la ket qua cua su khau va han lai cua khe ranh đay chau trong giai đoan phat trien bao thai cua duong vat va biu.


Cau tao ben trong Duong vat gom ba ong hinh tron nam song song voi nhau, cau tao bang cac mo cuong, trong đo co hai ong the hang (corpora cavernosa) va mot ong the xop (Corpus spongiosum penis) đuoc bao xung quanh boi ba lop: lop can sau (can Buck), lop mo duoi da va lop da.


= The hang (Corpus cavernosum penis) =
The hang la ong co mo cuong gom nhieu khoang trong nhu hang đong, chay doc theo chieu dai va nam phia tren cua duong vat, bao quanh boi nhung lop can trang Buck cach nhau bang mot mang chan (septum penis).
Mo cuong la nhung cho phinh ra cua đong mach xoan, bao boc bang cac soi co tron co gian đuoc. He thong mo cuong va soi co tron nay co gian đe co the bom, chua mau.


= The xop (Corpus spongiosum penis) =
The xop la mot ong khac co chua nieu đao, la mot đuong ong đe cho ca nuoc tieu va tinh dich thoat ra khoi co the, nhung khong bao gio thoat ra cung mot luc. Khi tinh dich đang đuoc phong ra khoi co the thi loi thoat danh cho nuoc tieu bi đong lai, khi nuoc tieu đi ra ngoai thi phan đong se quay lai phia đuong ra cua tinh dich. Phan cuoi ong no ra tao thanh đau duong vat hay quy đau.


= He thong mach mau cua duong vat =


 Đong mach  Đong mach cua duong vat bat nguon tu đong mach bung, co ba 
nhanh:

Đong mach lung nam o tren lung duong vat.
Đong mach cung cap mau cho hai the hang hay đong mach the hang.
Đong mach cung cap mau cho the xop hay đong mach the xop: đong mach
the hang la mot he thong mach mau chang chit, chia ra nhieu nhanh nho, chay doc theo chieu dai duong vat, co hinh xoan nen goi la đong mach xoan. Chinh đong mach nay cung cap mau cho cac hang mach mau.


 Tinh mach  Mau thoat ra tu cac hang mach mau vao cac tinh mach nho roi tu đo đo vao tinh mach lon hon (goi la tinh mach lung) nam sau trong cac the hang. Tu đo mau chay ve qua tinh mach lung nam gan ngoai da va đo vao tinh mach bung.


= He thong than kinh cua duong vat =
Co che cuong đuoc kiem soat bang mot he thong than kinh tu đong. Nhung day than kinh đoi giao cam đi tu xuong thien 2-4 giu nhiem vu chinh. Trong khi đo nhung soi than kinh giao cam đi tu đot song nguc so 1 đen đot that lung so 2 lai kiem soat su phong tinh va lam xiu duong vat.
Nhung soi than kinh đoi giao cam noi voi vung than kinh o the hang chay phia duoi tuyen tien liet va nam o goc duong vat. Cac day than kinh nay rat de bi ton thuong khi giai phau vung chau.
He thong than kinh cam giac va van đong tao thanh mot vong cung đi qua vung trung tam gay cuong o tuy song.
Phan xa cuong duong vat co the truc tiep tu nhung kich thich o duong vat, vi vay đoi voi nhung benh nhan khi bi ton thuong hoac bi cat phan tren cua xuong thien thi se co van đe.
Mot đuong dan truyen than kinh khac tu vo nao xuong duong vat cung anh huong đen chuc nang cuong. Đo la đuong dan cua nhung yeu to gay cuong tam ly, vi du nhu nhung kich thich nhan đuoc tu mat, tai, mui (khi nhin thay hay tuong tuong mot hinh anh kich duc, nghe mot chuyen kich duc, hay mot xuc cam, mot thay đoi ve noi tiet) cung la nguyen nhan gay cuong, lam liet hay roi loan chuc nang cuong duong vat.


= Co che cuong duong vat =

Khi co su kich thich hay ham muon tinh duc tac đong truc tiep hoac gian tiep tren duong vat, đac biet o phan duoi bao quy đau, thi kich thich nay se phat ra mot tin hieu tu nao bo đuoc chuyen đen trung tam gay cuong o tuy song va lam cho no hoat đong. Sau đo tin hieu đuoc goi tiep đen mo cuong nam trong hai the hang qua su dan truyen cua cac soi than kinh the hang. Ket qua la:

Lam gian no cac đong mach the hang, cac đong mach nho, ke ca đong mach xoan, do đo mau se đuoc bom don vao cac hang mach mau.
Cac co tron quan quanh đong mach hang cung nhu quan quanh cac hang mach mau dan ra se tao thanh mot luc hut lam cho mau đen cac hang mach mau nhieu hon. Su dan cua cac co tron nay la mot yeu to chinh trong viec gay cuong hay xiu duong vat.
Su gian no cua cac hang mach mau lam cho mot so luong mau don lai cang ngay cang nhieu hon do đo lam tang ap luc trong cac hang, cac hang nay se phinh ra va ep len cac tinh mach von co thanh mach mau rat mong lam cho no xep xuong, nhu the mau se u lai khong thoat ra tro ve đuoc nen đa gay cuong cung. Đo la co che gay cuong do tinh mach bi chen ep.


= Co che xiu duong vat =
Luong mau bi u lai trong cac hang neu thoat dan ra đuoc se lam duong vat bot cung va xiu xuong. Hien tuong nay la do hoat đong co that cua he than kinh giao cam, he nay đuoc kich thich sau khi con nguoi đat đuoc cuc khoai va xuat tinh.
Tom lai chia khoa cua viec cuong duong vat la su gian no cua cac co tron quan quanh cac mach mau va cac hang mach mau, đuoc đieu khien boi he than kinh đoi giao cam. Trong khi đo duong vat o trang thai binh thuong tuc la khong cuong thi cac co tron nay o trang thai thai co that duoi tac dung cua adrenergic.


= Co che hoa hoc =
Nhung chat trung gian dan dan truyen qua cac soi than kinh đen nay van chua hieu đuoc can ke. Cac nha khoa hoc thi chi hieu la chung bao gom acetylcholine va chat dan truyen than kinh non-adrenergic-non-cholinergic (NANC) (nhu nitric oxide [NO]).
NO la san pham cuoi cung cua kich thich va ham muon tinh duc. No co tac dung dan co, tac dung cua no trong te bao la lam gia tang luong cua GMP vong, duoi tac đong nay cac co tron dan ra va gay nen hien tuong cuong duong vat.
GMP vong bi uc che duoi tac dung cua phosphodiesterase the 5.


Chuc nang Bai tiet
Sinh san
Quan he tinh duc hau mon (khong sinh đe đuoc)
Thu dam


Benh Mot so benh anh huong đen duong vat la:

Viem dinh da quy đau-quy đau
Roi loan cuong duong
Benh lay truyen qua đuong tinh duc
Hoi chung Peyronie
Viem nieu đao
Chung cuong đau
Hep bao quy đau
Tat lo tieu thap
Duong vat cong


Xem them Kich co duong vat
Liem duong vat
Duong vat gia
Bao cao su
Cuong cung
Xuat tinh
Am vat
Am ho
Am đao


Tham khao Lien ket ngoai Duong vat tai Tu đien bach khoa Viet Nam