Bao cytokine hay tang cytokine mau (tieng Anh: cytokine storm) la mot phan ung sinh ly co o nguoi va đong vat, thong qua he thong mien dich tu nhien, phan tu truyen tin tien viem goi la cytokine đuoc giai phong ra o at. Thong thuong, cytokine la mot phan cua đap ung mien dich cua co the đoi voi cac tac nhan lay nhiem, nhung su phong thich đot ngot voi so luong lon co the gay suy đa tang va gay tu vong.
Mot so can nguyen lay nhiem va khong lay nhiem co the gay bao cytokine, đac biet la cac benh nhiem trung đuong ho hap do virus nhu cum H1N1, cum H5N1, SARS-CoV-1, va SARS-CoV-2 (tac nhan COVID-19), Cum B, Parainfluenza va Ebola. Cac tac nhan gay benh khac bao gom virus Epstein-Barr, virus cytomegalo, lien cau khuan nhom A, va benh khong lay nhiem nhu benh ghep chong chu (GvHD). Virus co the xam nhap vao cac te bao bieu mo phoi va đai thuc bao phe nang đe tao ra acid nucleic cua chinh virus, kich thich cac te bao bi nhiem trung giai phong ra cytokine va chemokine, kich hoat đai thuc bao, te bao tua va nhung te bao khac.
Hoi chung bao cytokine la mot tap hop cac trieu chung benh ly đe gay ra con bao cytokine. Hoi chung bao cytokine bao gom hoi chung thuc bao mau co tinh chat gia đinh (FLH), hoi chung thuc bao mau kem nhiem virus Epstein-Barr (EBV-HLH), hoi chung hoat hoa đai thuc bao kem viem khop tu phat thieu nien the toan than hoac khong phai the toan than, hoi chung hoat hoa đai thuc bao NLRC4, hoi chung giai phong cytokine va nhiem trung huyet.


Bao cytokine so voi hoi chung giai phong cytokine Thuat ngu bao cytokine thuong đuoc su dung mot cach toi nghia thay the cho hoi chung giai phong cytokine (CRS) nhung chinh xac hon la mot hoi chung co the phan biet đuoc va co the cho la giai đoan nghiem trong cua hoi chung giai phong cytokine hoac mot thanh phan cua thuc the benh khac, chang han nhu hoi chung hoat hoa đai thuc bao. Khi xay ra do mot lieu phap, trieu chung cua CRS co the khoi phat cham cho đen vai ngay hoac vai tuan sau khi đieu tri. Ngay lap tuc khoi phat (toi cap) CRS duong nhu la bao cytokine.


Nghien cuu Nicotinamide (mot dang vitamin B3) la chat uc che manh cac cytokine tien viem.
Magnesi lam giam san xuat cytokine gay viem bang cach đieu hoa he mien dich.


Lich su Thuat ngu bao cytokine trong tai lieu y hoc đa xuat ban đuoc nhac đen đau tien co le boi James Ferrara vao nam 1993 trong mot cuoc thao luan ve benh ghep chong chu; mot benh trong đo vai tro cua viec giai phong cytokine qua muc va tu keo dai mai mai. Thuat ngu nay xuat hien tiep theo trong mot cuoc thao luan ve viem tuy vao nam 2002, va vao nam 2003, thuat ngu nay lan đau đuoc su dung đe chi phan ung cua co the voi nhiem trung.
Nguoi ta tin rang con bao cytokine la nguyen nhan gay ra so ca tu vong o thanh nien khoe manh bat tuong xung trong đai dich cum Tay Ban Nha 1918, cuop đi sinh mang uoc tinh khoang 50 trieu nguoi tren toan the gioi. Trong truong hop nay, he mien dich khoe manh co le la cai thieu hon la cai co. Ket qua nghien cuu so bo tu Đai Loan cung chi ra rang bao cytokine la nguyen nhan co the dan đen nhieu truong hop tu vong trong đot dich SARS nam 2003. Nguoi chet do cum gia cam H5N1 cung thuong lien quan đen bao cytokine. Bao cytokine cung co lien quan đen hoi chung phoi do virus hanta.
Nam 2006, mot nghien cuu tai benh vien Northwick Park o Anh cho ket qua la ca 6 tinh nguyen vien đuoc tiem thuoc theralizumab đeu bi om nang, suy đa tang, sot cao va phan ung viem toan than. Parexel, mot cong ty tien hanh thu nghiem cho cac cong ty duoc pham tuyen bo rang theralizumab co the gay ra bao cytokine—phan ung nguy hiem ma nhung tinh nguyen vien nam phai trai qua.


= Lien he voi COVID-19 =
Trong đai dich COVID-19, mot so bac si cho rang nhieu truong hop tu vong chinh do bao cytokine gay ra. Bao cytokine co the gay ra cac trieu chung nghiem trong cua hoi chung suy ho hap cap tinh (ARDS),co ty le tu vong cao o benh nhan COVID-19. SARS-CoV-2 kich hoat he thong mien dich tu nhien dan đen giai phong mot so luong lon cytokin, bao gom IL-6, co the lam tang tinh tham thanh mach, gay ra su chuyen đong cua chat long va te bao mau vao phe nang dan đen kho tho va suy ho hap. Benh tinh ARDS tro nen tram trong hon va ton thuong mo lan rong co lien quan đen ti le tu vong cao hon co the dan đen suy noi tang va/hoac tu vong
Hoi chung suy ho hap cap tinh đuoc chung minh la nguyen nhan gay tu vong o 70% truong hop tu vong do COVID-19. Phan tich nong đo cytokine trong huyet tuong cho thay trong nhung truong hop nhiem SARS-CoV-2 nang, nong đo cua nhieu interleukin va cytokine tang cao, ho tro bang chung cua bao cytokine. Ngoai ra, kham nghiem tu thi benh nhan mac COVID-19 cho thay su tham đong lon cac te bao viem trong cac mo phoi bao gom đai thuc bao va te bao Th17.
Phat hien som bao cytokine o benh nhan COVID-19 rat quan trong đe đam bao ket qua phuc hoi tot nhat, cho phep đieu tri bang nhieu loai thuoc sinh hoc nham vao cytokine đe giam đi đuoc muc đo cua chung. Phan tich tong hop goi y ra cac mo hinh ro rang đe phan biet benh nhan co mac benh nang hay khong. Nhung nhan to du bao co kha nang lam vao tinh trang nghiem trong va tu vong co the bao gom "giam lympho bao, giam tieu cau va nong đo cao cua ferritin, D-dimer, aspartate aminotransferase, lactate dehydrogenase,  protein phan ung C, bach cau hat trung tinh, procalcitonin va creatinin" cung nhu interleukin-6 (IL-6). Ferritin va IL-6 đuoc coi la dau an sinh hoc mien dich kha thi đoi voi cac truong hop COVID-19 nghiem trong va tu vong. Ferritin va protein phan ung C co the la nhung cong cu sang loc kha thi đe chan đoan som hoi chung đap ung viem toan than trong truong hop COVID-19.
Do gia tang nong đo cytokine va interferon o nhung benh nhan bi COVID-19 nang, ca hai đeu đa đuoc đieu tra nghien cuu la muc tieu tiem nang cho lieu phap SARS-CoV-2. Mot thu nghiem đong vat cho thay nhung con chuot mang đap ung cua interferon som manh voi SARS-CoV-2 co kha nang song sot, nhung trong nhung truong hop khac, benh lai tien trien toi he mien dich qua man. Ty le tu vong cao do COVID-19 o nhung nguoi lon tuoi đuoc cho la do tac đong cua tuoi tac len đap ung cua interferon.
Su dung corticosteroid tong hop dexamethasone trong thoi gian ngan, đa đuoc chung minh la lam giam muc đo nghiem trong cua tinh trang viem va ton thuong phoi do bao cytokine gay ra bang cach uc che bao cytokine nghiem trong hoac giai đoan tang viem o benh nhan COVID-19.
Loat thu nghiem lam sang tiep tuc xac đinh nguyen nhan gay ra bao cytokine trong cac truong hop mac COVID-19. Mot trong nhung nguyen nhan nhu vay la do đap ung cua interferon loai I bi tri tre dan đen su tich tu cac đai thuc bao–bach cau đon nhan gay benh. Luong virus trong mau cao cung lam tram trong hon đap ung cua interferon loai I va tien luong xau hon. Benh tieu đuong, tang huyet ap va benh tim mach đeu la nhung yeu to nguy co tao nen bao cytokine o benh nhan COVID-19.


Tham khao