kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Đap Irape la đap cao nhat o Brasil, la mot con đap ke tren song Jequitinhonha o bang Minas Gerais. No nam tren ranh gioi cua Berilo va Grao Mogol, cach Virgem da Lapa 26 kilomet (16 mi) ve phia tay. Con đap đuoc xay dung tu nam 2002 đen 2006 voi muc đich thuy đien.


Lich su Nam 1963, song Jequitinhonha đa đuoc nghien cuu ve tiem nang thuy đien va cac nghien cuu đa đuoc xem xet vao nam 1984. Cong ty đien luc Brazil CEMIG đa thang thau xay dung đap Irape vao nam 1998. Viec xay dung tren con đap bat đau vao thang 9 nam 2002 va vao thang 9 nam đo, nha may đien đuoc chinh thuc đoi ten thanh Nha may đien Juscelino Kubitschek, theo ten cuu Tong thong Brazil. Viec re song đa hoan thanh vao thang 4 nam 2003 voi hai  đuong ham co đuong kinh la 14 met (46 ft); chieu dai lan luot la 1.227 met (4.026 ft) va 1.067 met (3.501 ft). Ho chua cua đap bat đau lap đay vao thang 12 nam 2005 va may phat đien đau tien cua nha may đien đa đuoc van hanh vao ngay 20 thang 7 nam 2006. May phat thu hai đuoc đua vao van hanh vao thang 8 va cai thu ba vao thang 10 nam 2006. Vao thoi điem hoan thanh, no la con đap cao nhat o Brazil.


Thiet ke Đap la mot loai đap đa voi chieu cao 208 met (682 ft)  va chieu dai 500 met (1.600 ft). No đuoc xay dung trong mot hem nui doc đung o thuong nguon cua mot khuc quanh tren song. Tong khoi luong ket cau len toi khoang 10.300.000 met khoi (360.000.000 ft khoi). Ho chua do đap tao ra co dien tich be mat la 137 kilomet vuong (53 dam vuong Anh). Đap co 3 đuong ham xa lu dai 634 met (2.080 ft) đe chong tran đap. Moi dong nuoc chuyen tu ho chua sang phia đong cua mot khuc quanh tren song. Hai trong so cac đuong ham đuoc đat cao tren thung lung trong khi mot đuong ham o đo cao trung gian. Moi đuong ham co cong suat xa toi đa 2.000 met khoi tren giay (71.000 cu ft/s), va tong cong suat xa toi đa cua đap tran la 6.000 met khoi tren giay (210.000 cu ft/s).


Nha may đien Juscelino Kubitschek Nha may đien Juscelino Kubitschek nam o chan đap va co ba may phat đien tua-bin Francis co cong suat 120 megawatt (160.000 hp) cho cong suat lap đat la 360 megawatt (480.000 hp). Cac may phat đien đuoc đanh gia hoat đong o muc 130 megawatt (170.000 hp) mac du, cong suat toi đa len t 390 megawatt (520.000 hp).


Xem them Danh sach cac đap cao nhat the gioi
Danh sach cac nha may đien o Brazil


Tham khao
All Nippon Airways (viet tat ANA), ten chinh thuc la Cong ty co phan van tai hang khong Toan Nhat Ban (全日本空輸株式会社 (Toan Nhat Ban Khong Thau Chu Thuc Hoi Xa), Zen-nippon Kuyu Kabushiki-gaisha,  TYO: 9202 , LSE:ANA), trong tieng Nhat con goi tat la Zennikku (全日空 (Toan Nhat Khong), Zennikku), la mot hang hang khong co tru so o Tokyo, Nhat Ban. Đay la hang hang khong quoc te va noi đia lon nhat cua Nhat Ban, vuot tren hang Japan Airlines va la hang hang khong chinh thuc cua Universal Studios Japan. Hang co 49 điem đen o Nhat Ban va 22 tuyen quoc te. ANA tuyen dung 22.170 nguoi vao thang 3 nam 2007.
Trung tam hoat đong chinh cua ANA tap trung tai San bay quoc te Narita nam ngoai Tokyo va Cang hang khong quoc te Kansai o Osaka. Trung tam noi đia chinh cua hang tai San bay quoc te Tokyo, San bay quoc te Osaka, San bay quoc te Chubu (gan Nagoya), va San bay Chitose Moi (gan Sapporo).
Cung voi cac hoat đong chinh cua hang, ANA con kiem soat nhieu hang nho hon khac:

Air Nippon, hang hang khong khu vuc cua ANA
Air Japan, cung cap cac chuyen thue bao cho ANA
Air Next, mot hang hang khong gia re co can cu tai San bay Fukuoka
Air Central, hang hang khong co tru so Q400-based hoat đong chinh tai San bay quoc te Chubu Centrair


Nhan dien thuong hieu = Thuong hieu cu =
Thuong hieu "Mohican" truoc đay cua ANA bao gom phoi mau xanh lam va trang đuoc son thanh cac phan dai tren than may bay, voi bo on đinh doc mau xanh voi bieu tuong ANA truoc đay. Tat ca cac may bay mang logo nay đeu đa dung khai thac hoac son lai. Nam 2010, mot chiec Boeing 767-300 đa đuoc son lai trong mau son nay.


= Thuong hieu hien tai =
Mau xanh lam "Triton" hien tai tren than may bay co mau trang va xam cung voi mot dai mau xanh lam son duoi cua so. Logo ANA va khau hieu cua hang "Inspiration of Japan" (Cam hung Nhat Ban) đuoc son len tren cua so. Bo on đinh doc đuoc son mau xanh lam voi chu ANA đuoc son ngang.


Thoa thuan lien danh Cac loai may bay Tinh đen thang 5/2024, đoi bay ANA (khong bao gom cac cong ty con) bao gom cac loai may bay: Ma hanh khach ANA la 81 cho tat ca cac may bay Boeing ngoai tru Boeing 787. Vi du, mot chiec Boeing 777-200ER đat hang moi boi ANA se co mau so 777-281ER.
Tuoi tho trung binh đoi bay tinh đen thang 7/2022 la 8.7 nam


Tham khao Lien ket ngoai
Mat đo la đai luong the hien luong vat chat tren moi đon vi đo (chieu dai, dien tich hay the tich).
Thong thuong, thuat ngu mat đo dung đe chi luong vat chat tren moi đon vi đo the tich; va thuat ngu mat đo dien tich chi luong vat chat tren moi đon vi đo dien tich, mat đo dai chi luong vat chat tren moi đon vi đo chieu dai.


Trong vat ly = Mat đo khoi luong =

Mat đo khoi luong, con goi la khoi luong rieng, la khoi luong m tren moi đon vi the tich V.
Voi cac vat đong nhat, cong thuc cua mat đo khoi luong la:

  
    
      
        ρ
        =
        
          
            m
            V
          
        
      
    
    {\displaystyle \rho ={\frac {m}{V}}}
  

trong đo:

ρ la mat đo khoi luong cua chat (tinh theo đon vi kg·m-3 trong SI)
m la khoi luong cua chat (tinh theo đon vi kg trong SI)
V la the tich cua chat (tinh theo đon vi m³ trong SI).


= Mat đo hat =
Mat đo hat la so hat (đo trong SI bang mol) tren moi đon vi the tich (đo trong SI bang met khoi).


= Mat đo nang luong =
Mat đo nang luong la nang luong tren moi đon vi the tich.


= Mat đo đien tich =
Mat đo đien tich la đien tich tren moi đon vi the tich. Mat đo đien tich be mat la đien tich tren moi đon vi dien tich be mat. Mat đo dai đien tich la đien tich tren moi đon vi chieu dai.


= Mat đo đien tu =
Mat đo đien tu la thuoc đo cua cac xac suat cua mot electron co mat tai mot đia điem cu the.


= Cac dang mat đo vat ly khac =
Mat đo dien tich hay mat đo be mat, la khoi luong tren mot đon vi dien tich.
Mat đo tuyen tinh, la khoi luong tren mot đon vi chieu dai.
Mat đo khoi (mat đo đong), khoi luong cua cac phan tu chat ran hoac dang bot tren tong the tich ma chung chiem cho.
Mat đo phan tu (mat đo thuc), mat đo cua ban than cac phan tu chat ran hoac dang bot.
Ti trong (ti trong tuong đoi), ti le giua khoi luong rieng cua hai chat.
Mat đo khi, la ti trong ap dung đoi voi cac chat khi.
Mat đo Planck, khoi luong Planck tren chieu dai Planck.
Cuong đo dong đien, ti le cua đien tich tren dien tich.
Mat đo luc, la luc tren mot đon vi the tich.
Mat đo quang, la đo hap thu cua mot nguyen to.


Trong toan hoc Trong cac nganh khoa hoc khac = Mat đo dan so =

Mat đo dan so la dan so tren moi đon vi dien tich đat đai.


Xem them Nong đo
Cuong đo (vat ly)
Pepsi Cool Cans la ten cua 4 vo lon đuoc thiet ke khac nhau trong chien dich quang cao cua PepsiCo nam 1990. Thiet ke nay đuoc biet đen rong rai khi nguoi ta tim thay chu SEX an o trong thiet ke đo.


Lich su PepsiCo phan phoi phien ban gioi han Pepsi Cool Cans tai Hoa Ky vao nam 1990, trong khoang thoi gian tu ngay Tuong niem Chien si tran vong đen ngay Đoc lap Hoa Ky. Chuong trinh khuyen mai nay đanh dau su thay đoi đau tien trong thiet ke vo lon Pepsi ke tu nam 1979. Su kien nay xay ra trong thoi ky "Chien tranh Cola", trung voi thoi điem chien dich MagiCans cua đoi thu Coca-Cola bi huy bo. Pepsi Cool Cans voi bon thiet ke vo lon, đuoc đat ten la Confetti, Sunglasses, Neon va Motifs.  Đot ra mat nham thu hut thi truong voi lua tuoi thanh thieu nien von la mot mot phan trong chien luoc đoi thuong hieu Pepsi, bao gom thay đoi logo. PepsiCo co cac no luc nham đua suy nghi Pepsi la thuc uong danh cho gioi tre, va nguoc lai Coca-Cola danh cho nguoi gia.


Tranh cai chu cai an Sau khi Pepsi Cool Cans đuoc phat hanh, nhieu nguoi dung đe y rang khi đe hai lon Pepsi voi thiet ke Neon xep chong len nhau va hai lon đuoc can chinh theo mot cach nhat đinh se thay tu SEX tren vo lon. Mot so phu huynh co khieu nai voi PepsiCo, nhung mot phat ngon vien cua cong ty đa bac bo đieu nay: "Toi cho la neu quy vi ngam đu lau nhung đam may bay tren bau troi, quy vi se tuong tuong thay nhung hinh anh va dong chu ma nguoi khac khong the thay."  Mot phat ngon vien khac noi rang chu cai an chi la "su trung hop thuan tuy". Tuy nhien cuoi cung, do đon khieu nai kha nhieu khien PepsiCo ngung phan phoi lon, nhung chien dich van đuoc xem la thanh cong vi doanh so ban hang tang 20%.
Neu thuc su khong co chu cai đuoc in mot cach an y tren vo lon thiet ke kieu Neon (nhu PepsiCo khang đinh), thi đay la mot vi du ve ao giac pareidolia (ao giac khuon mat), mot dang ao giac apophenia (hien tuong tam ly thich lien tuong cac hinh anh va suy ra y nghia cua no).


Tham khao
Bai viet nay la mot danh sach ca tu vong do benh truyen nhiem gay ra. Danh sach nay khong bao gom cac benh khong truyen nhiem pho bien nhu benh tim mach va ung thu.
Dich benh đang chu y đau tien trong danh sach nay la benh dich thanh Athens (429–426 TCN) voi con so tu vong tu 75 đen 100 nghin nguoi, cho đen nay van chua ro can benh gay ra hau qua nay. Mot can benh khong ro khac (đuoc cho la đau mua) đa lay lan trong khoang 165–180 (co the đen tan nam 190) tai Đe quoc La Ma va giet khoang 5 đen 10 trieu nguoi. Mot can benh cung đuoc cho la đau mua đa giet it nhat 1 trieu nguoi o chau Au tu nam 250 đen 266. Trong khoang 735–737, đau mua lam giam 1/3 dan so Nhat Ban, tuong đuong voi 2 trieu nhan khau. Tinh rieng tu nam 1877 đen 1977, co khoang 500 trieu ca tu vong do đau mua. Nam 1520, đau mua đa khien 40% dan so Mexico tu vong; quoc gia nay sau đo ghi nhan them 2 dich benh khong ro nguyen nhan lan luot giet chet khoang 80% va 50% dan so toan quoc. Ba dich benh nay cung voi mot so con dich sau đo o Mexico (luc bay gio la mot phan lanh tho cua Tan Tay Ban Nha) ngay nay đuoc goi chung la cocoliztli (trong tieng Nahuatl co nghia la loai gay hai hoac benh dich).
Ba đot bung phat dich hach trong lich su đa đuoc goi la đai dich. Lan thu nhat vao nam 541 đa cham dut cuoc đoi cua 25 đen 100 trieu nguoi, trong đo co 40–50% dan so chau Au. Lan thu hai bat đau voi Cai Chet Đen (1331–1353) giet chet tu 75 đen 200 trieu nguoi, bao gom 10–60% dan so chau Au va sau đo la mot loat cac đot bung phat tu nam 1360 đen 1835, moi đot gay ra cai chet cho hang nghin cho đen ca trieu nguoi. Lan thu ba (1855–1860) lay lan toan cau va khien 10 trieu nguoi o An Đo cung 2 trieu nguoi khac o Trung Quoc qua đoi. Tu nam 1816 đen nam 1975, lien tuc xay ra ba đai dich benh ta o nhieu noi tren khap the gioi. Bon trong so đo đa lay đi sinh mang cua it nhat 100 nghin nguoi, đac biet lan thu ba vuot nguong 1 trieu; đot bung phat thu nam giet chet it nhat 9.400 nguoi va hai đai dich con lai khong ro so ca tu vong. Benh cum cung đa nhieu lan bung phat voi so luong nguoi tu vong đang ke: hon 1 trieu nguoi ra đi vi can benh nay vao nam 1889–1890, đai dich cum Tay Ban Nha 1918 khien 17 đen 100 trieu nguoi qua đoi, lan luot co them 2 va 1 trieu nguoi nua mat vao nam 1957–1958 va 1968–1969, gan đay nhat 151.700 đen 575.400 nguoi đa chet trong đai dich 2009. Benh viem nao đa giet 1,5 trieu nguoi trong khoang 1915–1926. Tu nam 1960 đen nay, hon 32 trieu nguoi tren toan cau đa khong qua khoi benh HIV/AIDS.


The ky 15 tro ve truoc The ky 16 va 17 The ky 18 The ky 19 The ky 20 The ky 21 Tham khao Đoc them Hunter, Philip (2007). "Inevitable or avoidable? Despite the lessons of history, the world is not yet ready to face the next great plague". EMBO Reports. Quyen 8 so 6. tr. 531–534. doi:10.1038/sj.embor.7400987. PMC 2002527. PMID 17545992.
Pacheco, Daniela Alexandra de Meneses Rocha; Rodrigues, Acacio Agostinho Goncalves; Silva, Carmen Maria Lisboa da (thang 10 nam 2016). "Ebola virus – from neglected threat to global emergency state". Revista da Associacao Medica Brasileira. Quyen 62 so 5. tr. 458–467. doi:10.1590/1806-9282.62.05.458. PMID 27656857.
Panipuri () hoac Phuchka () la mot loai đo an nhe co nguon goc tu tieu luc đia An Đo. Đay la mon an đuong pho pho bien nhat An Đo va Bangladesh. Phan lon o mien trung va mien nam An Đo thi nguoi ta van goi la Pani Puri. Nhung o vung đong va tay An Đo thi Pani Puri đuoc goi la Phuchka. O vung phia Bac An Đo, Pani Puri đuoc goi la Golgappa.


Ten Pani puri co nghia đen la "banh mi nuoc". Co rat it thong tin ve nguon goc cua no. Tu Pani puri đuoc ghi lai vao nam 1955, va tu Golgappa đuoc ghi lai vao nam 1951.
Ten cua Panipuri cung thay đoi tuy theo khu vuc. O Haryana, no đuoc goi la paani patashi, o Madhya Pradesh goi la fulki, o Uttar Pradesh goi la pani ke batashe, o Assam goi la phuska/puska, o Gujarat goi la pakodi, o Odisha goi la Gup-chup, no đuoc goi la Phuchka o Bihar, Nepal, Jharkhand, Bengal va Chhattisgarh.
Phuchka (hoac fuska hoac puska) khac voi panipuri ve thanh phan va huong vi. No su dung hon hop đau gram luoc va khoai tay nghien uop gia vi đe lam nhan, đac hon va co vi ngot trong khi nuoc co vi chua va cay.


Mo ta Mon gom 2 phan chinh, la banh va nuoc cham. Banh co hinh dang tron hoac hinh qua bong, rong ruot, gion, đuoc che đay nuoc canh la mot loai hon hop co huong vi (đuoc goi la imli pani), tuong ot me, ot, hon hop gia vi masala chaat, khoai tay, hanh tay hoac đau xanh.
Nguoi An Đo thich an Panipuri thuong vao buoi chieu hoac toi. Nuoc đuoc lam theo hon 20 cach, trong đo pani puri chua, pani puri ngot va pani puri nong đuoc coi la pho bien nhat.
O khu vuc thanh thi, mon an đuoc ban boi nhung nguoi ban hang rong tren nhung chiec xe đay va cac cua hang. Cac hang quan đeu co mon nay. Chung co the đuoc tim thay tren cac tram xe buyt, trong cong vien, tren bai bien, moi noi cong cong khac... Cac quan co ban ghe va mai hien che đe phuc vu. Co he thong cap nuoc đe rua tay.


Anh Xem them Bhelpuri
Chotpoti
Dahi puri
Sev puri


Tham khao Lien ket ngoai HS (ngay 2 thang 2 nam 2006). "Gol Gappa (Pani Puri) or Pani Poori". punjabi-recipes.com (bang tieng Anh). Luu tru ban goc ngay 3 thang 3 nam 2009. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2020.
"THE GREAT INDIAN LIST OF PANI PURI". indorehd.com (bang tieng Anh). Luu tru ban goc ngay 28 thang 9 nam 2020. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2020.
Healthy food care. Golgappa recipe | pani puri | pani puri kaise banate Hain | गोलगपपा पुरी रेसिपी healthyfoodcare.co.in (bang tieng Hindi).ban goc ngay 14 thang 12 nam 2023. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2020.

Nisha Madhulika. "पानी पूरी – गोलगपपे – Pani Puri recipe – Gol Gappa Recipe". nishamadhulika.com (bang tieng Hindi). Luu tru ban goc ngay 30 thang 12 nam 2014. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2020.
Khai Phong (gian the: 开封市; phon the: 開封市; binh am: Kaifeng Shi; Wade–Giles: K'ai-feng) la mot đia cap thi nam o phia đong tinh Ha Nam, Trung Quoc. Thanh pho nay toa lac o bo nam cua song Hoang Ha, giap tinh ly Trinh Chau ve phia tay, Tan Huong ve phia tay bac, Thuong Khau ve phia đong, Chu Khau ve phia đong nam, Hua Xuong ve phia tay nam va tinh Son Đong ve phia đong bac. Khai Phong la mot trong 8 co đo Trung Hoa.
Trong lich su, Khai Phong con nhieu ten khac nhu la 
Đai Luong (大梁),
Bien Luong (汴梁; Wade-Giles: Pien-liang),
Bien Chau (汴州),
Nam Kinh (南京),
Đong Kinh (東京),
Bien Kinh (汴京).
Đay la Vuong đo nuoc Nguy thoi Chien quoc, cung la Đe đo cua nha Bac Tong (4 thang 2 nam 960–9 thang 1 nam 1127) va la kinh đo nha Kim tu nam 1214.


Đia ly tu nhien Khai Phong co toa đo trong khoang 113°52′15″–115°15′42″ kinh đong, 34°11′45″–35°01′20″ vi bac, theo chieu bac–nam rong 92 km, theo chieu đong–tay dai 126 km, tong dien tich 6.240 km², trong đo dien tich đo thi đat 1.816 km². Phia đong cach Hoang Hai khoang 500 km, tiep giap voi Thuong Khau va Ha Trach (tinh Son Đong), phia tay tiep giap va cach trung tam Trinh Chau khoang 72 km, phia nam tiep giap Hua Xuong va Chu Khau, phia bac qua Hoang Ha la Tan Huong va Boc Duong. No nam o trung tam binh nguyen Du Đong, mot phan cua binh nguyen Hoa Bac.
Binh nguyen Du Đong, noi co thanh pho Khai Phong, nam o phia nam va thuoc phan ha du cua Hoang Ha. Nam tren đong bang boi tich thong Holocen he Đe Tu, voi cao đo tu 69 đen 78 m tren mot đia hinh bang phang, voi cac lop đat sau co chat luong tot va ket cau on đinh, phu hop cho gieo trong nhieu loai cay trong khac nhau cung nhu co ty le rung che phu cao.


Khi hau Khai Phong co khi hau can nhiet đoi am uot chiu anh huong cua gio mua (ma Koppen Cwa) giap ranh voi khi hau luc đia am uot, voi bon mua khac biet ro rang. Mua đong kho lanh trong khi mua he nong am; mua xuan am va co mua nhung khong nhieu trong khi thoi tiet mua thu thi mat va kho hon. Giang thuy chu yeu dien ra tu thang 6 toi thang 9 hang nam.


Phan chia hanh chinh Đia cap thi Khai Phong đuoc chia thanh 9 đon vi hanh chinh gom 5 quan va 4 huyen.

Co Lau khu (鼓楼区)
Long Đinh khu (龙亭区)
Tuong Phu khu (祥符区)
Vu Vuong Đai khu (禹王台区)
Thuan Ha Hoi toc khu (顺河回族区)
Uy Thi huyen (尉氏县)
Ky huyen (杞县)
Thong Hua huyen (通许县)
Lan Khao huyen (兰考县)


Tham khao Tu lieu lien quan toi Khai Phong tai Wikimedia Commons
Orkney (tieng Gael Scotland: Arcaibh) la mot quan đao tai mien bac Scotland, cach bo bien Caithness 16 kilomet (10 mi) ve phia bac. Quan đao Orkney bao gom khoang 70 hon đao va co 20 trong so đo la co nguoi o.
Hon đao lon nhat đuoc goi la "Mainland" co dien tich 523,25 kilomet vuong (202,03 dam vuong Anh) va la đao lon thu sau tai Scotland va la đao lon thu muoi tai quan đao Anh. Khu dan cu lon nhat va la trung tam hanh chinh cua đao la Kirkwall.
Cai ten "Orkney" xuat phat tu the ky thu nhat TCN hoac lau hon, va quan đao đa co nguoi đinh cu it nhat la đa 8.500 nam. Nhung nguoi đinh cu đau tien la cac bo lac thoi ky Đo đa giua va Đo đa moi va sau đo la nhung nguoi Pict, Orkney bi Na Uy xam luoc va sap nhap vao nam 875 va co nguoi Norse đen đinh cu. Quan đao sau đo đuoc sap nhap vao Vuong quoc Scotland nam 1472, sau viec tra cua hoi mon khong thanh cho tan nuong cua James III la Margrete cua Đan Mach. Orkney co mot so di tich thoi ky đo đa moi co nhat va đuoc bao toan tot nhat tai chau Au, trong đo "Di chi thoi đo đa moi o Orkney" la mot Di san the gioi cua UNESCO.
Orkney la mot trong 32 khu vuc hoi đong tai Scotland, mot khu vuc bau cu cua Nghi vien Scotland, mot xu đe đinh danh hieu quy toc va mot quan cu. Hoi đong đia phuong đuoc goi la Hoi đong Quan đao Orkney, la mot trong ba hoi đong duy nhat tai Scotland co đa so thanh vien la nhung nguoi đoc lap.
Ben canh đao chinh Mainland, phan lon cac hon đao nam trong hai nhom, Nhom đao Bac va Nhom đao Nam, tat ca đeu nam tren mot nen đia chat Sa thach Đo Cu. Khi hau on hoa va đat đai mau mo, hau het đat đai đuoc su dung cho nong nghiep. Nong nghiep la linh vuc quan trong nhat va cac nguon nang luong gio va nang luong hai duong đang ngay cang tang tinh quan trong. Cu dan đia phuong co mot phuong ngu rieng biet ke thua mot nen van hoa dan gian phong phu. Quan đao kha đa dang ve đong vat bien hoang da va gia cam.


Thu vien anh Tham khao Ghi chu


Đoc them Fresson, Captain E. E. Air Road to the Isles. (2008) Kea Publishing. ISBN 9780951895894
Lo Bao, Phil and Hutchison, Iain (2002) BEAline to the Islands. Kea Publishing. ISBN 9780951895849
Warner, Guy (2005) Orkney by Air. Kea Publishing. ISBN 9780951895870
Batey, C.E. et al (eds.) (1995) The Viking Age in Caithness, Orkney and the North Atlantic. Edinburgh University Press. ISBN 9780748606320


Lien ket ngoai Orkney.com Cong thong tin toan dien ve Orkney
Hoi đong quan đao Orkney
Shetland (tu tieng Scots Shetland: Ȝetland; tieng Gael Scotland: Sealtainn) la mot quan đao tai Scotland nam tai phia bac va đong cua đat lien Anh Quoc. Quan đao nam cach 80 km (50 mi) ve phia đong bac cua Orkney va cach 280 km (170 mi) ve phia đong nam cua Quan đao Faroe va gop phan hinh thanh su phan chia giua Đai Tay Duong o phia tay va Bien Bac o phia đong. Tong dien tich cua quan đao la 1.468 km2 (567 dam vuong Anh) va tong dan so nam 2009 la 22.210 nguoi. va hinh thanh nen khu vuc bau cu Shetland cua Nghi vien Scotland, Shetland cung la mot trong 32 khu vuc hoi đong cua Scotland; trung tam hanh chinh cua quan đao la Lerwick, đay đong thoi cung la thi tran duy nhat cua Shetland.
Hon đao lon nhat đuoc goi la "Mainland", co dien tich 967 km2 (373 dam vuong Anh) va tro thanh đao lon thu ba tai Scotland va đao lon thu nam cua quan đao Anh. Them vao đo la 15 đao co cu dan. Quan đao co khi hau đai duong, đia chat phuc tap, bo bien go ghe va nhieu ngon đoi thap.
Con nguoi đa sinh song tren quan đao tu thoi ky Đo đa giua, va cac tai lieu tham khao bang van ban ve quan đao đa xuat hien tu thoi ky La Ma co đai. Giai đoan Tien ky Trung co, quan đao bi nguoi Norse chi phoi (tuc Na Uy ngay nay) va quan đao đa khong phai la mot phan cua Scotland cho đen the ky 15. Khi Shetland tro thanh mot phan cua Vuong quoc Anh vao nam 1707, thuong mai voi Bac Au giam, mac du ngu nghiep van tiep tuc la mot linh vuc quan trong trong nen kinh te cho đen tan ngay nay. Ngay nay, quan đao la mot phan cua Anh Quoc, viec tim ra dau Bien Bac vao thap nien 1970 đa lang tang đang ke thu nhap, viec lam va dich vu cong cua Shetland.
Cach song cua cu dan đia phuong phan anh su hoa tron di san Na Uy va Scottland bao gom le hoi lua Up Helly Aa, va mot truyen thong am nhac manh me, đac biet la phong cach choi violon truyen thong. Quan đao cung san sinh ra nhieu nha van va nha tho, nhieu nguoi trong so ho su dung phuong ngu Shetland. Co mot vai khu vuc đuoc lap đe bao ve cac loai đong thuc vat đia phuong, nhu nhung điem lam to cua chim bien.


Thu vien anh Tham khao = Tham khao chung =


Lien ket ngoai Shetland tren DMOZ
Shetland Islands Council
ShetlandTourism.com Luu tru ngay 4 thang 9 nam 2013 tai Wayback Machine
Visit.Shetland.org Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine
Shetlopedia.com - The Shetland Encyclopedia that anyone can edit Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine
HIE Area Profile - Shetland Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine (pdf file) from Highlands and Islands Enterprise
Shetlink - Shetland's Online Community
ShetlandDictionary.com - Online Shetland Dictionary
National Library of Scotland: Scottish Screen Archive Luu tru ngay 1 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine (selection of archive films about Shetland)
Undiscovered Scotland - Shetland Islands