Khung hoang ten lua Cuba (tieng Anh: Cuban Missile Crisis hay con đuoc biet voi ten goi Khung hoang thang 10 tai Cuba) la cuoc đoi đau giua Lien Xo – Cuba voi Hoa Ky vao thang 10 nam 1962 trong thoi Chien tranh Lanh. Thang 9 nam 1962, Chinh phu Cuba va Lien Xo bat đau bi mat xay dung cac can cu tren đat Cuba đe khai trien mot so ten lua đan đao hat nhan tam trung co kha nang đanh trung đa so cac muc tieu trenHoa Ky luc đia. Hanh đong nay xay ra sau su kien Hoa Ky trien khai ten lua PGM-17 Thor tren đat Vuong quoc Anh vao nam 1958 va ten lua Jupiter IRBM tren đat Y va Tho Nhi Ky nam 1961; tong cong co hon 100 ten lua do Hoa Ky che tao co kha nang đanh trung Mat-xco-va bang đau đan hat nhan. Ngay 14 thang 10 nam 1962, phi co do tham U-2 cua Hoa Ky chup đuoc nhung bang chung khong anh cho thay cac can cu ten lua cua Lien Xo đang đuoc xay dung tai Cuba.
Cuoc khung hoang nay co cap bac ngang tam voi cuoc phong toa Berlin vi đay la mot trong cac vu đoi đau chinh cua Chien tranh Lanh va thuong đuoc xem la khoanh khac ma Chien tranh lanh tien gan nhat đe bien thanh mot cuoc xung đot hat nhan. Hoa Ky đa xem xet đen viec tan cong Cuba bang khong luc va hai luc va tien hanh "cach ly" Cuba bang quan su. Hoa Ky thong bao rang ho se khong cho phep vu khi tan cong đuoc gui đen Cuba va đoi hoi rang Lien Xo phai thao bo cac can cu ten lua đang đuoc xay hay đa xay dung xong tai Cuba va dep bo het tat ca cac loai vu khi tan cong. Chinh phu cua Tong thong Kennedy hy vong mong manh rang Đien Kremlin se đong y voi nhung đoi hoi cua ho va cho đoi cuoc đoi đau quan su. Ve phia Lien Xo, Nikita Khrushchev viet mot la thu gui cho Kennedy trong đo noi rang viec Kennedy ra lenh phong toa "giao thong trong vung bien va khong phan quoc te la mot hanh đong gay han đua con nguoi vao vuc tham cua mot cuoc chien tranh bang ten lua hat nhan toan cau." Fidel Castro khuyen khich Khrushchev mo mot cuoc tan cong hat nhan đanh truoc phu đau chong Hoa Ky.
Ngoai mat, ca Xo Viet lan Hoa Ky đeu to ra khong nhan nhuong truoc nhung đoi hoi cong khai cua nhau, nhung tai cac cuoc tiep xuc bi mat sau hau truong ho đua ra mot đe nghi giai quyet cuoc khung hoang. Cuoc khung hoang ket thuc vao ngay 28 thang 10 nam 1962 khi Tong thong John F. Kennedy va Tong thu ky Lien Hop Quoc U Thant đat đen mot thoa thuan voi vi lanh đao Lien Xo Nikita Khrushchev trong viec Lien Xo thao bo cac vu khi tan cong va đua chung tro ve nuoc minh duoi giam sat kiem tra cua Lien Hop Quoc đe đoi lay viec Hoa Ky đong y se khong bao gio xam chiem Cuba va thoa thuan ngam la se rut cac ten lua Jupiter hat nhan cua My khoi Tho Nhi Ky, nhung ten lua nay đuoc My lap đat vao nam 1961 tai Y va Tho Nhi Ky. Lien Xo thao bo cac he thong ten lua va cac trang bi ho tro, đua chung xuong tam chiec tau Lien Xo tu ngay 5-9 thang 11. Mot thang sau đo, ngay 5 va 6 thang 12, cac oanh tac co Lien Xo Il-28 đuoc đua xuong ba chiec tau Lien Xo va đua tro ve Lien Xo. Cuoc phong toa chinh thuc ket thuc luc 18h45 gio mien Đong Hoa Ky ngay 20 thang 11 nam 1962. Mot phan trong thoa thuan bi mat la tat ca cac ten lua đan đao PGM-17 Thor va PGM-19 Jupiter đa đuoc khai trien o chau Au phai bi thao do truoc thang 9 nam 1963.
Cuoc khung hoang ten lua Cuba đa khai sinh ra thoa hiep đuong day nong (hotline agreement) va đuong day nong Moscow–Washington, mot đuong day thong tin lien lac truc tiep giua Matxcova va Washington, D.C.


Hanh đong truoc đo cua Hoa Ky Nguoi My lo so truoc su banh truong cua Lien Xo theo chu nghia Stalin nhung đoi voi mot quoc gia chau My Latin cong khai lien minh voi Lien Xo đuoc xem la khong the chap nhan đuoc đoi voi My khi Lien Xo va My tro thanh ke thu tu khi ket thuc Chien tranh the gioi thu hai vao nam 1945. Mot su lien he nhu the cung se thach thuc truc tiep đen Hoc thuyet Monroe, mot chinh sach cua Hoa Ky voi lap truong cho rang cac cuong quoc chau Au khong đuoc can thiep vao cac quoc gia nam trong Tay Ban cau.
Hoa Ky bi mat mat cong khai sau vu nguoi Cuba luu vong tien hanh xam nhap Cuba that bai vao thang 4 nam 1961. Vu xam nhap cua nhung nguoi Cuba luu vong nay đa đuoc Cuc Tinh bao Trung uong Hoa Ky duoi quyen cua Tong thong John F. Kennedy ho tro. Sau vu đo, cuu Tong thong Eisenhower co bao voi Kennedy rang "Su that bai cua Su kien Vinh Con Lon se khuyen khich nguoi Xo Viet lam them cai gi đo ma chac chan ho se khong lam neu nhu vu đo khong xay ra." Cuoc xam nhap Cuba chi đuoc Hoa Ky ho tro nua chung nen đa đe cho nha lanh đao Xo Viet, Nikita Khrushchev va cac co van cua ong tin tuong rang Kennedy la nguoi hay luong lu nhu mot co van Xo Viet co viet rang "qua tre, thong minh, chua chuan bi tot đe tao quyet đinh trong cac tinh huong khung hoang... qua thong minh va qua yeu đuoi." Cac hoat đong bi mat cua Hoa Ky tiep tuc nam 1961 voi Chien dich Mongoose khong thanh cong. Thang 2 nam 1962, Hoa Ky cong khai mo cam van kinh te chong Cuba.
Hoa Ky lai xem xet đen hanh đong bi mat va bat đau cai cac si quan ban quan su cua CIA tu Phan bo Hoat đong Đac biet vao Cuba. Tuong khong quan Curtis LeMay đe trinh mot ke hoach nem bom truoc khi xam nhap len cho Tong thong Kennedy vao thang 9 trong khi đo cac chuyen bay gian điep va su gay han quan su nho cua cac luc luong Hoa Ky tren Can cu Hai quan Vinh Guantanamo la đe tai phan đoi ngoai giao lien tuc cua Cuba chong chinh phu Hoa Ky.
Đau thang 8 nam 1962, Hoa Ky nghi ngo nguoi Xo Viet đang xay dung cac co so ten lua tai Cuba. Trong suot thang đo, cac co quan tinh bao cua ho thu thap thong tin ve viec cac nhan vien quan sat mat đat phat hien ra cac chien đau co MiG-21 va cac oanh tac co hang nhe Il-28 do Nga che tao. Cac phi co do tham U-2 tim thay cac noi đat ten lua đat đoi khong S-75 Dvina (NATO đat ten la SA-2) tai 8 vi tri khac nhau. Ngay 31 thang 8, Thuong nghi si Kenneth B. Keating, co le nhan đuoc thong tin tu nhung nguoi Cuba luu vong o Florida, canh bao trong phong hop Thuong vien Hoa Ky rang Lien Xo co the đang xay dung mot can cu ten lua tai Cuba. Giam đoc CIA John A. McCone tro nen nghi ngo hon vi co nhieu bao cao nhu the. Ngay 10 thang 8, ong viet mot ban ghi nho goi đen Tong thong Kennedy trong đo ong đoan rang nguoi Xo Viet đang chuan bi đua ten lua đan đao vao Cuba.


Can can quyen luc Khi John F. Kennedy tranh cu tong thong vao nam 1960, mot trong nhung van đe then chot tranh cu cua ong la khoang cach ve so luong ten lua đuoc cho la thien lech theo huong nguoi Nga dan đau. Trong thuc te thi Hoa Ky dan đau Lien Xo. Nam 1961, Xo Viet chi co bon ten lua đan đao lien luc đia (ICBM). Đen thang 10 nam 1962, ho co the co chung vai chuc ten lua nhu vay mac du mot so uoc tinh cua gioi tinh bao cho rang con so đo co the len đen 75. Ve phia Hoa Ky, ho co đen 170 ten lua đan đao lien luc đia va nhanh chong che tao them. Hoa Ky cung co 8 tau ngam ten lua đan đao lop George Washington va lop Ethan Allen, moi chiec co kha nang phong 16 ten lua Polaris co tam xa 2.000 cay so (1.400 dam Anh). Khrushchev vo tinh lam gia tang them nhan thuc ve su cach biet so ten lua khi ong lon tieng khoe khoang rang Lien Xo đang che tao ten lua "giong nhu lam xuc xich" nhung so luong va kha nang cua chung thi con xa moi la su that. Tuy nhien, Lien Xo co mot so luong lon ten lua đan đao tam trung, khoang 700. Trong hoi ky cua ong, xuat ban vao nam 1970, Khrushchev viet, "Ngoai viec bao ve Cuba, cac ten lua cua chung ta se can bang cai ma phuong Tay thich goi la "can can quyen luc""


Chien luoc cua Khoi phia Đong Nha lanh đao Xo Viet Nikita Khrushchev vao nam 1962 đa đua ra y tuong đoi pho lai su dan đau ngay cang gia tang cua Hoa Ky trong viec phat trien va trien khai cac ten lua chien luoc bang cach đat cac ten lua hat nhan tam trung cua chinh minh tai Cuba. Phan ung cua Khrushchev mot phan la do viec Hoa Ky đat cac ten lua đan đao tam trung PGM-19 Jupiter tren lanh tho Tho Nhi Ky vao thang 4 nam 1962.
Tu luc moi bat đau, hoat đong cua Xo Viet bao gom hanh đong đanh lua va choi cai tinh vi, đuoc biet tai Nga la Maskirovka. Tat ca cac ke hoach va chuan bi đe chuyen cho va khai trien cac ten lua đuoc tien hanh mot cach toi mat, chi co mot so rat it nguoi đuoc thong bao ve tinh chat that su cua su menh nay. Tham chi cac binh si đuoc giao nhiem vu cung bi đanh lac huong. Ho đuoc cho biet rang ho se phai đi đen mot vung lanh gia va đuoc trang bi voi cac giay truot tuyet, va cac thu trang bi mua đong khac. Mat danh ma Xo Viet đat, Chien dich Anadyr, cung la ten cua mot con song chay vao trong Bien Bering va ten cua thu phu vung Chukotsky, mot can cu oanh tac co o vung vien đong Nga. Tat ca nhung chi tiet nay nham mot muc đich la che giau ke hoach, khong cho ca nguoi trong va ngoai Xo Viet biet.
Đau nam 1962, mot nhom chuyen gia xay dung he thong ten lua va quan su cua Lien Xo thap tung mot phai đoan nong nghiep đen thu đo La Habana. Ho co cuoc hop voi nha lanh đao Cuba, Fidel Castro. Gioi lanh đao Cuba tin tuong manh me rang Hoa Ky se xam chiem Cuba lan nua nen ho hang hai chap thuan y tuong lap đat cac ten lua hat nhan tai Cuba. Cac chuyen gia xay dung he thong ten lua nup duoi bong la "nhung nguoi đieu khien may moc co gioi", "cac chuyen gia thuy loi" va "cac chuyen gia nong nghiep" bat đau đen Cuba vao thang 7. Nguyen soai Sergey Biryuzov, tu lenh cac luc luong ten lua Xo Viet, dan mot nhom chuyen gia thi sat đen Cuba. Ong noi voi Khrushchev rang cac ten lua nay se đuoc che đay va nguy trang ben nhung cay co.
Gioi lanh đao Cuba cang them tuc gian khi Quoc hoi Hoa Ky chap thuan Giai phap Quoc hoi Hoa Ky so 230 vao thang 9, cho phep su dung luc luong quan su tai Cuba neu nhu loi ich cua Hoa Ky bi đe doa. Cung ngay hom đo, Hoa Ky thong bao mot cuoc tap tran quan su trong vung bien Caribe mang ten PHIBRIGLEX-62. Cuba len an cuoc tap tran nay nhu mot su co y khieu khich va la bang chung cho thay Hoa Ky co ke hoach xam chiem Cuba.

Khrushchev va Castro đong y đat cac ten lua hat nhan chien luoc bi mat tren lanh tho Cuba. Giong nhu Castro, Khrushchev cam thay rang viec Hoa Ky xam chiem Cuba la hien nhien, va rang viec mat Cuba se rat tai hai đoi voi phe cong san, đac biet la tai chau My Latin. Ong noi rang ong muon đoi đau voi nguoi My "hon la loi noi...su đap tra hop ly la ten lua." Nguoi Xo Viet tiep tuc duy tri ke hoach mot cach bi mat, viet tay chi tiet ke hoach cua ho. Ke hoach đuoc Rodion Malinovsky chap thuan ngay 4 thang 7 va đuoc Khrushchev chap thuan ngay 7 thang 7.
Dua vao nhan đinh cua ho cho rang Tong thong Hoa Ky Kennedy la mot nguoi thieu tu tin trong suot Su kien Vinh Con Lon nen gioi lanh đao Xo Viet tin rang Kennedy se tranh đoi đau voi Lien Xo va chap nhan cac ten lua nay nhu la mot "su viec đa roi". Ngay 11 thang 9, Lien Xo cong khai đua ra canh cao rang mot cuoc tan cong cua Hoa Ky vao Cuba hay vao bat cu tau Xo Viet nao mang hang tiep te đen hon đao nay se đong nghia voi chien tranh. Nguoi Xo Viet tiep tuc ke hoach bi mat cua minh va nguy tao hanh đong cua ho tai Cuba. Ho lien tiep choi cai rang vu khi đang đuoc đua vao Cuba la loai vu khi co ban chat tan cong. Ngay 7 thang 9, Đai xu Xo Viet Anatoly Dobrynin bao đam voi Đai xu Hoa Ky tai Lien Hop Quoc, Adlai Stevenson rang Lien Xo chi đang cung cap cac loai vu khi phong thu cho Cuba. Ngay 11 thang 9, Hang thong tan Lien Xo TASS thong bao rang Lien Xo khong can thiet hay co y đinh đua ten lua hat nhan tan cong vao Cuba. Ngay 13 thang 10, Dobrynin bi cuu Thu truong Ngoai giao Hoa Ky Chester Bowles chat van rang co phai Lien Xo đang đua vu khi tan cong vao Cuba. Dobrynin choi cai la khong co bat cu ke hoach nao nhu the. Va roi ngay 17 thang 10, mot lan nua nhan vien su quan Lien Xo Georgy Bolshakov mang mot thong điep ca nhan tu Khrushchev đen cho Tong thong Kennedy. Buc thong điep nay bao đam voi tong thong Hoa Ky rang "duoi bat cu tinh hinh nao đi nua thi cung khong co chuyen cac ten lua đia đoi đia se đuoc đua vao Cuba.

Chuyen hang đau tien co cac ten lua R-12 đen vao đem 8 thang 9, theo sau la chuyen hang thu hai vao ngay 16 thang 9. Ten lua R-12 la loai ten lua đan đao tam trung đau tien cua Lien Xo co the su dung đuoc, loai đau tien đuoc san xuat hang loat, va la loai đau tien co trang bi 1 đau đan nhiet hach tam do Lien Xo san xuat. Đay la loai ten lua nhien lieu đay co the cat giu đuoc trong kho, co the di chuyen tren đuong, đuoc phong đi tu mat đat, co mot tang duy nhat va co kha nang mang vu khi hat nhan Lien Xo đang xay 9 vi tri - 6 cho cac ten lua tan trung R-12 (NATO đat ten la SS-4 Sandal) co tam hoat đong huu hieu la 2.000 km va 3 vi tri cho ten lua đan đao R-14 (NATO đat ten la SS-5 Skean) co tam toi đa 4.500 km.


= Lap truong cua Cuba =
Vao ngay thu hai, 7 thang 10, Chu tich Cuba, Osvaldo Dorticos noi truoc Đai hoi đong Lien Hop Quoc nhu sau: "Neu... chung toi bi tan cong, chung toi se tu ve. Toi xin lap lai, chung toi co đu cac phuong tien đe tu ve; chung toi that su co loai vu khi thuong thay cua chung toi, cac loai vu khi ma chung toi đa khong muon co va cung nhu khong muon trien khai."


Ten lua bi phat hien Cac ten lua nay cho phep Lien Xo đat gan nhu toan bo Hoa Ky luc đia vao trong tam muc tieu huu hieu cua minh. Kho vu khi đuoc hoat đinh gom co 40 gian phong ten lua. Dan chung Cuba de dang nhin thay cac ten lua nay đuoc đua đen va khai trien. Co hang tram tin đon lan truyen đen thanh pho Miami cua Hoa Ky. Gioi tinh bao Hoa Ky nhan đuoc vo so bao cao ve cac ten lua nay. Nhieu trong so đo rat la mu mo va tham chi la buon cuoi. Đa so cac bao cao nay bi bo qua vi đuoc cho rang đo chi la nhung ten lua phong thu. Duy nhat co 5 bao cao la lam phien cac nha phan tich. Cac bao cao nay dien ta cac xe tai to lon chay ngang qua cac thi tran cua Cuba vao ban đem mang theo cac vat the hinh tru rat dai va đuoc che phu voi vai leu. Cac xe tai nay khong the re trai phai de dang trong thi tran. Chung phai lui sang trai sang phai, chay toi...moi khi phai re trai hay phai. Cac ten lua phong thu co the re trai phai de dang. Cac bao cao nay khong de dang gi bi bo qua.


= Cac chuyen bay cua phi co U-2 tim thay ten lua =

Mac du ngay cang co bang chung ve mot su gia tang hoat đong quan su tai Cuba nhung khong co chuyen bay nao do tham U-2 nao đuoc tien hanh tren bau troi Cuba tu ngay 5 thang 9 đen ngay 14 thang 10. Van đe đau tien ma khien cho Hoa Ky ngung cac chuyen bay do tham la su viec xay ra vao ngay 30 thang 8 - mot chuyen bay do tham U-2 thuoc Bo tu lenh Khong quan Chien luoc Hoa Ky bay lac vao trong khong phan đao Sakhalin trong vung Vien Đong Nga. Nguoi Xo Viet đua ra phan đoi ve su kien nay va Hoa Ky buoc phai đua ra loi xin loi. Chin ngay sau, mot phi co U-2 cua Đai Loan lam chu bi mat tich tren khong phan phia tay cua Trung Quoc, co le la bi trung mot ten lua SAM. Gioi chuc Hoa Ky lo ngai rang mot trong cac ten lua SAM cua Cuba hay Lien Xo co the se ban ha mot phi co U-2 cua CIA va se tao ra mot su kien quoc te khac. Cuoi thang 9, phi co tham thinh cua Hai quan Hoa Ky chup đuoc hinh anh tau Kasimov cua Lien Xo va hai kien hang lon tren san tau co kich co va hinh thu cua cac oanh tac co hang nhe Il-28.
Ngay 12 thang 10, chinh phu Hoa Ky quyet đinh thuyen chuyen cac su menh do tham bang phi co U-2 sang cho Khong quan Hoa Ky. Trong truong hop, mot phi co U-2 bi ban roi thi chinh phu nghi rang chuyen chuyen bay cua Khong quan Hoa Ky se de dang giai thich hon la cac chuyen bay do CIA thuc hien. Cung co them bang chung cho thay Bo Quoc phong Hoa Ky va Khong quan Hoa Ky van đong hanh lang đe đuoc lanh trach nhiem thuc hien cac chuyen bay do tham tren Cuba. Khi cac su menh do tham đuoc tai cho phep vao ngay 8 thang 10 thi thoi tiet đa khong cho phep cac chuyen bay thuc hien. Lan đau tien Hoa Ky co đuoc bang chung hinh anh ve cac ten lua la vao ngay 14 thang 10 khi phi co U-2, do thieu ta Richard Heyser lai, chup đuoc 928 tam hinh. Nhung tam hinh nay cho thay hinh anh cua mot vi tri xay dung he thong ten lua SS-4 o San Cristobal, tinh Pinar del Rio, nam o phia tay Cuba.


= Tong thong Hoa Ky đuoc thong bao =
Thu tu ngay 17 thang 10, Trung tam Tinh bao Hinh anh Quoc gia cua CIA duyet xem cac tam hinh cua U-2 va nhan dang ra cac vat the ma ho cho rang la nhung ten lua đan đao tam trung. Chieu hom đo, CIA thong bao đen Bo Ngoai giao Hoa Ky va luc 8:30pm gio mien Đong Hoa Ky thi bao cao đen Co van An ninh Quoc gia Hoa Ky, McGeorge Bundy. Co van An ninh Hoa Ky chon giai phap cho đoi đen sang moi thong bao cho tong thong biet. Bo truong Quoc phong Hoa Ky Robert S. McNamara đuoc bao cao van tat luc nua đem. Luc 8:30 a.m. gio mien Đong Hoa Ky sang thu nam, Co van An ninh Bundy hop voi Tong thong Kennedy va cho tong thong xem cac tam hinh va bao cao ngan ngui voi tong thong ve cac phan tich hinh anh cua CIA. Luc 6:30 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, Tong thong Kennedy trieu tap mot cuoc hop gom 9 thanh vien trong Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky cung voi 5 co van then chot khac trong mot nhom ma tong thong chinh thuc đat ten la Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia sau ngay 22 thang 10 bang mot "Ban ghi nho Hanh đong An ninh Quoc gia so 196".


= Phan ung đuoc xem xet =
Hoa Ky khong co du tinh gi luc đo vi gioi tinh bao Hoa Ky luon tin tuong rang Lien Xo se chang bao gio lap đat cac ten lua hat nhan tai Cuba. Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia nhanh chong thao luan 5 phuong sach kha di:

Khong lam gi ca.
Dung ap luc ngoai giao đe buoc Lien Xo thao bo cac ten lua.
Mot cuoc khong kich nham vao cac ten lua.
Mot cuoc xam chiem toan dien bang quan su.
Phong toa vung bien Cuba. Đuoc tai đinh nghia nhu mot cuoc "cach ly" (y nghia giong nhu cach ly benh nhan) co chon lua hon.
Bo Tong tham muu Lien quan Hoa Ky nhat tri đong y rang mot cuoc tan cong xam chiem toan dien la giai phap duy nhat. Ho tin rang Lien Xo se khong tim cach ngan chan Hoa Ky chiem Cuba. Tuy nhien Tong thong Kennedy ngo vuc chuyen nay.

Tong thong Kennedy ket luan rang su viec Cuba se ra hieu cho Lien Xo tai khoi đong "mot ranh gioi ro rang" đe chiem đong Berlin. Kennedy cung tin rang cac đong minh cua Hoa Ky se nghi Hoa Ky nhu "nhung anh cao boi hieu chien hung hang" đa đe mat Berlin vi khong the giai quyet tinh hinh Cuba mot cach hoa binh.

Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia lai hop ban ve anh huong đoi voi can can quyen luc chien luoc, ca ve mat chinh tri va quan su. Bo Tong tham muu Lien quan Hoa Ky tin rang cac ten lua se chuyen đoi can can quan su tram trong, nhung Bo truong Quoc phong Robert McNamara khong đong y nhu vay. Ong tin rang cac ten lua nay se khong co anh huong đen can can chien luoc gi ca. Them bon muoi (ten lua), ong ly luan rang, se lam thay đoi mot it khac biet đoi voi toan bo can can chien luoc. Hoa Ky luc đo đa co khoang chung 5.000 đau đan chien luoc, trong khi Lien Xo chi co khoang 300. Ong ket luan rang viec Lien Xo co 340 đau đan cung se khong lam thay đoi gi nhieu đoi voi can can chien luoc. Nam 1990 ong lap lai rang "đieu đo khong tao ra gi khac biet...Can can quan su van khong thay đoi. Luc đo toi đa khong tin ve đieu đo, va bay gio toi van khong tin đieu đo."
Tuy nhien, Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia đong y rang cac ten lua se anh huong đen can can chinh tri. Thu nhat, Tong thong Kennedy đa hua ro rang voi dan chung My non 1 thang truoc cuoc khung hoang rang "neu Cuba thu đac mot kha nang tien hanh cac hanh đong tan cong chong Hoa Ky...Hoa Ky se hanh đong." Thu hai, uy tin cua Hoa Ky đoi voi cac quoc gia đong minh va đoi voi nhan dan My se bi ton thuong neu Hoa Ky cho phep Lien Xo lo dien sua đoi can can chien thuat bang cach đat cac ten lua tren lanh tho Cuba. Tong thong Kennedy giai thich sau cuoc khung hoang rang "ve mat chinh tri, no đa lam thay đoi can can quyen luc. No co ve la nhu the va cai ve nay gop phan tao ra thuc te."

Thu nam, ngay 18 thang 10, Tong thong Kennedy hop voi Ngoai truong Lien Xo Andrei Gromyko, nguoi tuyen bo rang cac vu khi nay chi la nhung vu khi tu ve. Khong muon lam lo nhung gi ong biet, va khong muon gay hoang mang cho dan chung My, tong thong khong tiet lo rang ong đa biet ve viec Lien Xo cho xay dung cac he thong ten lua tai Cuba.
Thu sau, ngay 19 thang 10, cac chuyen bay thuong xuyen cua phi co do tham U-2 đa trung bay ra bon noi co hoat đong xay dung he thong ten lua. Nhu mot phan cua cuoc phong toa Cuba, Quan đoi Hoa Ky đuoc đat trong tinh trang canh bao cao đo đe thi hanh lenh phong toa va san sang xam chiem Cuba khi co lenh. Su đoan Co gioi so 1 Hoa Ky đuoc đua đen tieu bang Georgia, va nam su đoan luc quan đuoc bao đong chuan bi hanh đong. Bo tu lenh Khong quan Chien luoc (SAC) goi cac oanh tac co hang trung B-47 Stratojet co tam hoat đong ngan hon đen cac phi truong dan su va ra lenh cho cac oanh tac co hang nang B-52 Stratofortress cat canh cho đoi o len cao.


Cac ke hoach hanh quan Hai ke hoach hanh quan đa đuoc xem xet. Ke hoach Hanh quan so 316 co boi canh la mot cuoc xam chiem Cuba toan dien do cac đon vi Luc quan va Thuy quan luc chien Hoa Ky thuc hien voi su ho tro cua Hai quan sau cac vu khong kich cua Khong quan va Hai quan Hoa Ky. Tuy nhien, cac đon vi luc quan tai Hoa Ky gap phai van đe thieu phuong tien tiep van va co gioi trong khi đo Hai quan Hoa Ky khong the cung cap đu phuong tien tan cong đo bo đe đua mot luc luong tam co trung binh cua Luc quan vao lanh tho Cuba. Ke hoach Hanh quan 312, chu yeu la hoat đong cua Khong quan Hoa Ky va luc luong hang khong mau ham cua Hai quan, đuoc lap ke hoach voi đay đu tinh nang linh hoat đe vo hieu hoa tung gian phong ten lua đe cung cap khong yem cho cac luc luong tren mat đat cua Ke hoach Hanh quan 316.


Cach ly Tong thong Kennedy hop voi cac thanh vien trong Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky va cac co van cao cap khac suot ngay chu nhat 21 thang 10 đe xem xet hai giai phap đuoc chon lua con lai: mot la khong kich thang vao cac can cu ten lua tai Cuba hay phong toa bang hai quan chong Cuba. Mot cuoc xam chiem toan dien khong phai la giai phap lua chon đau tien cua chinh phu Hoa Ky, nhung phai lam mot cai gi đo. Bo truong Quoc phong Hoa Ky Robert McNamara ung ho cuoc phong toa bang hai quan nhu la mot hanh đong quan su co gioi han va manh me chung to rang Hoa Ky đang nam quyen kiem soat. Theo luat quoc te, mot cuoc phong toa la mot hanh đong chien tranh nhung chinh phu Kennedy khong nghi rang Lien Xo se bi khieu khich đe tan cong chi vi mot cuoc phong toa.
Đo đoc George Whelan Anderson, Jr., Tham muu truong Hai quan Hoa Ky viet mot bai ly luan giup Tong thong Kennedy phan biet giua mot cuoc cach ly vu khi tan cong va mot cuoc phong toa tat ca moi thu hang hoa. Đo đoc cho biet rang mot cuoc phong toa co đien khong phai la chu y ban đau. Vi no xay ra trong vung bien quoc te nen Tong thong Kennedy xin su chap thuan cua To chuc cac Quoc gia chau My cho hanh đong quan su theo cac đieu khoan phong ve ban cau cua Hiep uoc Rio.

Ngay 19 thang 10, Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky thanh lap cac nhom hanh đong rieng biet đe xem xet cac chon lua phong toa va khong kich, va đen chieu hom đo đa so ung ho Uy ban Hanh chinh Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky chuyen sang lua chon phong toa.

Luc 3:00 p.m. (gio mien Đong Hoa Ky) trua thu hai ngay 22 thang 10, Tong thong Kennedy chinh thuc thanh lap Uy ban Hanh chinh (EXCOMM) bang Ban ghi nho Hanh đong An ninh Quoc gia so 196. Luc 5:00 p.m., tong thong hop voi cac nha lanh đao Quoc hoi Hoa Ky luon len tieng chong đoi mot cuoc phong toa va đoi hoi mot bien phap phan ung manh me hon. Tai Moscow, Đai xu My Kohler thong bao ngan ngui voi Chu tich Lien Xo Khrushchev ve vu phong toa đang cho lenh va bai dien van cua Tong thong Kennedy goi đen quoc dan Hoa Ky. Cac đai xu khap the gioi chuyen thong bao đen cac lanh đao ngoai Khoi phia Đong. Truoc khi đoc dien van, cac phai đoan cua My hop voi Thu tuong Canada John Diefenbaker, Thu tuong Anh Harold MacMillan, Thu tuong Tay Đuc Konrad Adenauer, va Tong thong Phap Charles de Gaulle đe giai trinh ngan gui voi ho cac tin tinh bao cua Hoa Ky va phan ung đa đuoc đe nghi. Tat ca đeu ung ho lap truong cua Hoa Ky.
Chieu toi thu hai ngay 22 thang 10 luc 7:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, Tong thong Kennedy đoc dien van tren truyen hinh đuoc trinh chieu tren toan quoc đe thong bao viec kham pha ra cac ten lua tai Cuba.

Tong thong Kennedy dien ta ke hoach cua chinh phu Hoa Ky nhu sau:

Trong khi bai dien van đuoc đoc thi mot sac lenh đuoc đua đen cac luc luong My khap the gioi, đat ho duoi tinh trang bao đong san sang chien đau cap 3 tren bieu đo bao đong co muc đo toi đa la 5.


= Khung hoang sau =

Ngay thu ba 23 thang 10 luc 11:24 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, mot buc đien tin đuoc George Ball thao, đuoc goi đen Đai su Hoa Ky tai Tho Nhi Ky va Đai su Hoa Ky tai NATO thong bao voi ho rang chinh phu đang xem xet mot loi đe nghi thao bo cai ma Hoa Ky biet ro la nhung ten lua gan nhu phe thai khoi Y va Tho Nhi Ky đe đoi lai viec Lien Xo rut khoi Cuba. Cac gioi chuc Tho Nhi Ky đap rang ho se "buc boi sau sac" ve bat cu su trao đoi nao đoi voi cac ten lua cua Hoa Ky hien dien tren lanh tho cua ho. Hai ngay sau, vao buoi sang thu nam ngay 25 thang 10, nha bao Walter Lippman đe nghi tuong tu tren trang xa luan cua minh. Castro tai xac nhan quyen tu ve cua Cuba va noi rang tat ca cac vu khi nay la vu khi tu ve va se khong cho phep bat cu mot cuoc thanh tra nao.


= Phan ung cua quoc te =
Bai dien van cua Tong thong Kennedy khong may đuoc nguoi ta ua thich tai Vuong quoc Anh. Ngay hom sau, bao chi Anh nhac lai nhung hanh đong sai trai cua CIA truoc đay va ngo vuc rang co su hien huu cac can cu cua Lien Xo tai Cuba. Ho cho rang hanh đong cua Tong thong Kennedy co the la lien quan đen viec tai tranh cu cua ong.
Hai ngay sau khi Kennedy đoc bai dien van, to Nhan dan Nhat bao cua Trung Quoc thong bao rang "650.000.000 nguoi Trung Hoa, nam va nu sat canh cung nhan dan Cuba".
Tai Tay Đuc, bao chi ung ho phan ung cua Hoa Ky. Đay la phan ung trai nguoc cua bao chi Tay Đuc đoi voi nhung hanh đong quy goi yeu đuoi cua My trong vung suot nhung thang truoc đo. Ho cung to ro mot noi lo so rang Lien Xo co the se tra đua tai Berlin. Tai Phap vao ngay 23 thang 10, cuoc khung hoang đa chiem tron trang đau cua tat ca cac nhat bao. Ngay hom sau, mot bai xa luat đang tren to Le Monde to ve nghi ngo ve su xac thuc cua nhung bang chung anh cua CIA. Hai ngay sau đo, sau mot chuyen vieng tham cua mot vien chuc cao cap cua CIA, ho moi chap nhan tinh xac thuc cua nhung tam hinh. Cung tai Phap, so bao ra ngay 29 thang 10 cua to Le Figaro, Raymond Aron viet bai ung ho phan ung cua Hoa Ky.


= Truyen thong Xo Viet =
Vao luc cuoc khung hoang tiep dien khong ngung, vao đem thu tu ngay 24 thang 10, thong tan xa Lien Xo (TASS) phat đi buc đien tin cua nha lanh đao Lien Xo Khrushchev goi Tong thong Hoa Ky Kennedy, trong đo ong Khrushchev canh bao rang "hanh đong an cuop" cua Hoa Ky se dan đen chien tranh. Tuy nhien vao luc 9:24 p.m., theo sau buc đien tin vua ke la mot buc đien tin khac cung tu ong Khrushchev goi đen ong Kennedy ma đuoc nhan vao luc 10:52 p.m. gio mien Đong Hoa Ky trong đo Khrushchev noi rang "Neu ong binh tinh đinh luong tinh hinh đang tien trien va khong pho thac cho cam xuc thi ong se hieu rang Lien Xo se khong the khong bac bo nhung yeu sach đoc đoan cua Hoa Ky." va rang Lien Xo xem cuoc phong toa nhu la mot hanh đong gay han va tau thuyen se đuoc chi thi lam ngo cuoc phong toa nay.


= Hoa Ky nang muc bao đong =

Lien Hop Quoc keu cau mot cuoc hop khan cap Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc vao ngay thu nam 25 thang 10. Bang giong noi lon tieng đoi hoi, Đai su Hoa Ky tai Lien Hop Quoc, Adlai Stevenson, chat van Đai su Lien Xo Valerian Zorin trong cuoc hop khan va yeu cau ong thua nhan ve su ton tai cua nhung ten lua tai Cuba. Đai su Lien Xo Zorin tu choi tra loi. Ngay hom sau luc 10:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, Hoa Ky nang muc bao đong san sang chien đau cua cac luc luong thuoc Bo tu lenh Khong quan Chien luoc Hoa Ky len cap 2 tren 5. Đay la lan duy nhat đuoc xac nhan trong Lich su Hoa Ky, cac oanh tac co B-52 đuoc phan tan đen nhieu vi tri khac nhau va san sang cat canh voi đay đu trang bi trong vong 15 phut khi đuoc lenh. Mot phan tam trong so 1.436 oanh tac co cua Bo tu lenh Khong quan Chien luoc Hoa Ky đuoc canh bao tren khong trung. Khoang 145 ten lua đan đao lien luc đia đuoc canh bao san sang trong khi đo Bo tu lenh Phong khong Hoa Ky (ADC) tai trien khai 161 phi co đanh chan mang vu khi hat nhan đen 16 phi truong khap noi trong vong 9 gio. Mot phan ba trong so phi co đanh chan đuoc đat trong tinh trang san sang chien đau trong vong 15 phut.
"Đen ngay 22 thang 10, Bo tu lenh Khong quan Chien thuat (TAC) co 511 khu truc co cong cac phi co tiep lieu va phi co tham thinh ho tro đuoc khai trien đe đoi pho voi Cuba, đuoc đat trong tinh trang bao đong trong vong 1 gio đong ho. Tuy nhien, Bo tu lenh Khong quan Chien thuat va Cuc Van tai Khong quan Hoa Ky gap nhieu van đe. Viec tap trung cac phi co quan su tai Florida đa lam cang gian cac đon vi ho tro va bo tu lenh; chung ta đoi mat voi su thieu nhan su ve thong tin lien lac, trang bi vu khi va an ninh; su thieu uy quyen ban đau cho phep tich tru đan duoc thong thuong danh cho chien tranh đa buoc Bo tu lenh Khong quan Chien thuat phai cau khan van xin; va viec thieu cac phuong tien khong van đe ho tro mot cuoc tha trang bi lon tu tren khong xuong ma rat can thiet đe tong đong vien 24 phi đoan tru bi." 
Sang thu nam ngay 25 thang 10 luc 1:45 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, Tong thong Kennedy tra loi đien tin cua nha lanh đao Lien Xo Khrushchev rang Hoa Ky buoc phai hanh đong sau khi nhan lien tiep nhung loi bao đam rang khong co ten lua tan cong đang đuoc khai trien tai Cuba, va rang khi nhung loi bao đam nay đuoc chung minh la sai su that thi viec khai trien "can phai co nhung su đap tra ma toi đa thong bao truoc đay... Toi hy vong chinh phu cua ong se co hanh đong can thiet đe lam cho tinh hinh tro ve trang thai ban đau."


= Cach ly bi thach thuc =
Sang thu nam luc 7:15 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, hang khong mau ham chong tau ngam USS Essex va khu truc ham USS Gearing tim cach đon đau chiec Bucharest nhung that bai. Đon gian la vi chiec tau khong co chua bat cu vat lieu quan su nao nen no đuoc cho qua khu vuc bi phong toa. Chieu hom đo luc 5:43 p.m., tu lenh đac trach no luc phong toa ra lenh cho khu truc ham USS Kennedy đon chan va đua nguoi len tau hang Marucla cua Li Bang. Su viec xay ra vao ngay hom sau, va chiec Marucla đuoc cho phep đi qua khu vuc phong toa sau khi hang hoa đuoc kiem tra.
Luc 5:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky toi thu nam, William Clements thong bao rang cac ten lua tai Cuba van con đang đuoc tien hanh trien khai. Bao cao nay sau đo đuoc CIA kiem chung cho thay khong co dau hieu cham tien đo khai trien nao ca. Đe đap lai, Tong thong Kennedy ra Ban ghi nho Hanh đong An ninh so 199, cho phep gan cac vu khi hat nhan vao cac phi co theo su chi đao cua SACEUR (đay la bo phan co nhiem vu tien hanh cac cuoc khong kich truoc tien vao Lien Xo). Suot ngay hom đo, Lien Xo đap ung lai viec phong toa bang cach ra lenh quay đau 14 tau cua ho đuoc tin la co cho cac vu khi tan cong.


= Khung hoang roi vao be tac =
Sang thu sau hom sau ngay 26 thang 10, Tong thong Kennedy thong bao voi Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky rang ong tin rang chi co mot cuoc xam chiem moi co the thao bo cac ten lua khoi Cuba. Tuy nhien, ong đuoc thuyet phuc cho đoi them thoi gian va tiep tuc bang ca ap luc ngoai giao va quan su. Ong đong y va ra lenh thuc hien cac chuyen bay o đo thap tren Cuba tang tu 2 chuyen moi ngay len đen mot chuyen trong moi hai tieng đong ho. Ong cung ra lenh mot chuong trinh khoi su đe xay dung mot chinh phu dan su moi tai Cuba neu nhu mot cuoc xam chiem đuoc xuc tien.
Vao thoi điem nay, be ngoai co ve cuoc khung hoang đang bi be tac. Lien Xo khong co dau hieu gi cho thay rang ho se lui buoc ma con phat bieu nhieu lan theo huong đoi nguoc. Hoa Ky khong co ly do gi tin tuong co su nhuong buoc cua Lien Xo va chuan bi trong giai đoan đau cho mot cuoc xam chiem song song voi mot cuoc tan cong bang hat nhan vao Lien Xo trong truong hop Lien Xo phan ung bang quan su ma đuoc tin la se xay ra.


Cac cuoc thao luan bi mat Luc 13:00., gio mien Đong Hoa Ky, thu sau ngay 26 thang 10, thong tin vien tin tuc John A. Scali cua đai truyen hinh ABC dung com trua voi Aleksandr Fomin (la bi danh cua Alexander Feklisov, mot truong toan KGB tai Washington D.C.) theo loi moi cua Fomin. Fomin nhan đinh "Chien tranh duong nhu sap bung no" va yeu cau thong tin vien Scali dung moi lien he quen biet đe noi chuyen voi "nhung nguoi ban cao cap" cua ong o Bo Ngoai giao Hoa Ky đe xem Hoa Ky co thich thu đen giai phap ngoai giao hay khong. Formin đe nghi ngon tu giao dich se gom co mot su bao đam cua Lien Xo ve viec thao bo cac vu khi duoi su giam sat cua Lien Hop Quoc va rang Fidel Castro se cong bo rang ong se khong chap thuan nhung loai vu khi nhu the trong tuong lai, tat ca đe đanh đoi loi tuyen bo cong khai cua Hoa Ky rang Hoa Ky se khong bao gio xam chiem Cuba. Hoa Ky phan ung bang cach yeu cau chinh phu Brasil chuyen thong điep đen Castro rang Hoa Ky se "khong the nao xam chiem" Cuba neu cac ten lua đuoc dep bo.
Chieu thu sau ngay 26 thang 10 luc 6:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, Bo Ngoai giao Hoa Ky bat đau nhan đuoc mot thong điep co le la đuoc chinh nha lanh đao Lien Xo Khrushchev viet. Luc đo la 2:00 a.m. ngay thu bay o Moscow. La thu dai nay phai mat vai phut moi đen đuoc va phai mat them mot khoan thoi gian đe phien dich va ghi chep lai.
Robert Kennedy dien ta buc thu nay la "rat dai va đay cam xuc". Nha lanh đao Lien Xo Khrushchev nhac lai cac y co ban ma đa đuoc đe cap voi thong tin vien John Scali truoc đo trong ngay la "Toi đe nghi: Ve phan chung toi, chung toi se tuyen bo cac tau cua chung toi đang huong ve Cuba khong co mang bat cu loai vu khi nao. Ngai se tuyen bo rang Hoa Ky se khong xam chiem Cuba bang luc luong cua minh va se khong ho tro bat cu luc luong nao khac ma co y đinh xam nhap Cuba. Khi đo su hien dien can thiet cua cac chuyen vien quan su cua chung toi tai Cuba se bien mat". Luc 6:45 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, tin tuc ve loi đe nghi cua Fomin voi thong tin vien Scali cuoi cung đuoc loan bao va đuoc nguoi ta dien giai đo nhu la mot su chuan bi đe la thu cua nha lanh đao Lien Xo Khrushchev goi đen. Luc đo la thu đuoc xem la chinh thuc va xac thuc mac du sau nay nguoi ta biet đuoc rang Fomin duong nhu đua ra loi đe nghi rieng cua minh ma khong co su hau thuan chinh thuc nao. Lenh nghien cuu them ve la thu đuoc đua ra va su viec nay tiep tuc cho đen toi.


= Cuoc khung hoang tiep dien =

Ve phan Fidel Castro, ong tin rang mot cuoc xam chiem đang sap dien ra khong lau, va ong thao mot la thu goi đen nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev trong đo Fidel Castro co le yeu cau Lien Xo tien hanh mot cuoc đanh phu đau chong Hoa Ky. Ong cung ra lenh tat ca cac loai vu khi phong khong ban vao bat cu phi co nao cua Hoa Ky, ma truoc đay chi đuoc lenh ban vao nhung nhom tu hai hay nhieu phi co. Luc 6:00 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, thu bay ngay 27 thang 10, CIA goi mot ban ghi nho bao cao rang ba trong so bon đia điem ten lua tai San Cristobal va hai tai Sagua la Grande co ve la đa đuoc đua vao hoat đong hoan toan.
Luc 9:00 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, sang thu bay ngay 27 thang 10, Đai phai thanh Moscow bat đau truyen đi mot thong điep cua nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev. Trai nguoc voi la thu cua đem truoc, thong điep nay đe nghi mot cuoc trao đoi moi me rang cac ten lua tai Cuba se đuoc thao bo đe đoi lay viec Hoa Ky thao bo cac ten lua Jupiter khoi Y va Tho Nhi Ky. Luc 10:00 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, uy ban hanh phap hop đe thao luan tinh hinh va đi đen ket luan rang su thay đoi trong thong điep co le la do tranh cai noi bo giua nha lanh đao Khrushchev va cac vien chuc khac trong đang tai Đien Kremlin. Bo truong Quoc phong Hoa Ky, McNamara, ghi nhan rang mot chiec tau khac la Grozny đang o cach xa khoang 600 dam Anh (970 km) va no phai bi chan lai. Ong cung ghi nhan rang Hoa Ky chua cho Lien Xo biet ve vong vay phong toa va vi the ong đe nghi chuyen thong tin nay cho Lien Xo qua Tong thu ky Lien Hop Quoc U Thant.

Trong luc cuoc hop tiep dien, luc 11:03 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, mot thong điep moi tu nha lanh đao Khrushchev bat đau đuoc goi đen. Mot phan thong điep noi nhu sau,

Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky tiep tuc hop het ngay hom đo.
Suot cuoc khung hoang, Tho Nhi Ky lien tiep noi rang ho se cam thay buc tuc neu nhu cac ten lua Jupiter bi thao bo. Thu tuong Y Fanfani, đong thoi cung la Ngoai truong Y tam thoi, ra lenh cho phep rut bo cac ten lua đang khai trien tai Apulia nhu mot con bai mat ca. Ong goi thong điep đen mot trong nhung nguoi ban đang tin can nhat cua ong la Ettore Bernabei, tong giam đoc đai truyen hinh RAI-TV, đe chuyen loi đen Arthur M. Schlesinger, Jr.. Ettore Bernabei luc đo đang o New York tham du hoi nghi quoc te ve truyen hinh ve tinh. Nguoi Xo Viet khong biet chuyen Hoa Ky xem cac ten lua Jupiter đa loi thoi va đang đuoc cac ten lua đan đao hat nhan Polaris đat tren tau ngam thay the.

Sang ngay 27 thang 10, chiec phi co do tham U-2F (chiec U-2A thu ba cua CIA, đuoc cai tien cho tiep nhien lieu tren khong) do thieu ta Khong quan Hoa Ky, Rudolf Anderson lai, cat canh tu vi tri hoat đong tien phuong cua no o McCoy AFB, tieu bang Florida, vao khoang 12:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, chiec phi co nay bi mot ten lua đat đoi khong S-75 Dvina (NATO đat ten cho loai ten lua nay la SA-2 Guideline) tu Cuba ban trung. Chiec phi co roi va thieu ta Anderson thiet mang. Cang thang tai cac cuoc thao luan giua Lien Xo va Hoa Ky len cao, va chi thoi gian lau sau đo nguoi ta moi biet rang quyet đinh khai hoa cac ten lua đuoc thuc hien boi mot vi tu lenh Xo Viet tai Cuba hanh đong theo tham quyen rieng cua chinh minh. Cuoi ngay hom đo, vao khoang 3:41 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, mot so phi co RF-8A Crusader cua Hai quan Hoa Ky thuc hien nhung chuyen bay that thap đe chup hinh do tham bi ban. Mot chiec bi mot đan phao 37 mm ban trung nhung van bay tro ve can cu an toan.
Luc 4:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, Tong thong Kennedy trieu tap nhung thanh vien trong Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky vao Nha Trang va ra lenh rang mot thong điep phai đuoc goi ngay lap tuc đen Tong thu ky Lien Hop Quoc U Thant, yeu cau Lien Xo "đinh chi" trien khai cac ten lua trong khi cac cuoc thao luan đang tien hanh. Trong cuoc hop, Tong tham muu truong Lien quan Hoa Ky Maxwell Taylor đua tin rang chiec phi co U-2 đa bi ban roi. Tong thong Kennedy đa tuyen bo truoc đay rang ong se ra lenh tan cong vao nhung vi tri nhu the neu phi co Hoa Ky bi ban tu nhung noi đo nhung ong quyet đinh khong hanh đong tru khi mot vu tan cong khac đuoc thuc hien. Trong mot cuoc phong van 40 nam sau đo, cuu Bo truong Quoc phong McNamara noi:


= Thao thu tra loi =
Cac phai vien cua ca Tong thong Kennedy va nha lanh đao Nikita Khrushchev đong y hop tai nha hang Trung Hoa Yenching Palace nam trong khu cu dan Cong vien Cleveland thuoc thu đo Washington D.C. vao buoi chieu thu bay ngay 27 thang 10. Tong thong Kennedy đe nghi rang ho nen lay loi đe nghi cua nha lanh đao Khrushchev đe trao đoi loai bo cac ten lua. Đa so cac thanh vien cua Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky khong biet gi ve viec Bo truong Tu phap Robert Kennedy đa co cuoc hop voi Đai xu Lien Xo tai thu đo Washington nham muc đich kham pha xem co phai nhung chu y thuong luong cua Lien Xo la xac thuc hay khong. Ve tong the, Uy ban Hanh phap chong đoi loi đe nghi vi no se lam suy giam quyen luc cua NATO va chinh phu Tho Nhi Ky lien tuc noi rang ho chong đoi bat cu mot vu trao đoi nao nhu the.
Khi cuoc hop tiep dien, mot ke hoach moi lo dien va Tong thong Kennedy tu tu bi thuyet phuc. Ke hoach moi yeu goi tong thong lam ngo thong điep moi nhat va thay vao đo xem xet lai loi đe nghi truoc đo cua nha lanh đao Khrushchev. Ban đau Tong thong Kennedy do du vi cam thay rang nha lanh đao Khrushchev se khong chap nhan cuoc mac ca đo nua vi loi đe nghi moi đa đuoc đua ra nhung Đai su Hoa Ky tai Lien Xo, Llewellyn Thompson cho rang du the nao đi nua thi ong co le se chap nhan ke hoach moi nay. Co van kiem luat su đac biet Nha Trang Ted Sorensen va Robert Kennedy roi phong hop va quay tro lai 45 phut sau đo voi 1 la thu thao theo quyet đinh moi nay. Tong thong Hoa Ky sua đoi chut it, nho nguoi đanh may va gui no đi.
Sau cuoc hop cua Uy ban Hanh phap, mot cuoc hop nho hon tiep tuc tai Van phong Bau duc. Nhom thanh vien cuoc hop cho rang la thu nen đuoc nhan manh bang mot thong điep mieng goi đen Đai xu Lien Xo Dobrynin, noi rang neu cac ten lua khong bi thao bo thi hanh đong quan su se đuoc dung đen đe loai bo chung. Bo truong Ngoai giao Dean Rusk them vao mot đieu nua la khong co ngon tu nao trong cuoc mac ca se nhac đen Tho Nhi Ky ma chi nen hieu rang cac ten lua se đuoc thao bo "mot cach tu nguyen" ngay khi ket cuc. Tong thong Hoa Ky đong y, va thong điep đuoc goi đi.

Theo yeu cau cua Juan Brito, Fomin va Scali lai gap nhau. Scali hoi tai sao co đen hai la thu cua nha lanh đao Khrushchev goi đen co noi dung rat khac nhau va Fomin tuyen bo rang vi co "su truc trac ve thong tin lien lac". Scali đap lai rang loi tuyen bo nay khong đang tin tuong va lon tieng noi rang ong nghi đay la mot "vu doi tra hai mang xau xa". Ong tiep tuc bang mot tuyen bo rang cuoc xam chien Cuba chi con cach xa vai tieng đong ho. Vao thoi điem nay Fomin phat bieu rang thu phuc đap đoi voi thong điep cua Hoa Ky tu nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev se som đuoc goi đen, va ong hoi thuc Scali bao cho Bo Ngoai giao Hoa Ky rang Lien Xo khong co co tinh doi tra. Scali noi rang ong khong nghi la co nguoi con muon tin tuong Fomin nua nhung ong đong y chuyen đat thong điep nay. Ngay lap tuc Scali đanh may mot ban ghi nho goi cho Uy ban Hanh phap Hoi đong An ninh Quoc gia Hoa Ky.
Ben trong noi bo chinh phu Hoa Ky, ho hieu ro rang viec lam ngo loi đe nghi thu hai va quay tro lai ban ve loi đe nghi thu nhat đa khien cho nha lanh đao Lien Xo gap van đe rac roi. Nhung su chuan bi ve mac quan su tiep dien, va tat ca cac nhan su Khong quan hien dich cua Hoa Ky đuoc lenh co mat tai can cu cua ho đe cho đoi lenh hanh đong. Bo truong Tu phap Hoa Ky Robert Kennedy sau đo co nhac lai tam trang vao luc đo "Chung toi đa khong bo qua tat ca hy vong nhung nhung gi hy vong lai tuy thuoc vao su thay đoi lap truong cua Khrushchev trong khoang thoi gian vai tieng đong ho ke tiep. Đay la mot hy vong, cho khong phai la mot su mong đoi. Su mong đoi la mot cuoc đoi đau quan su vao ngay thu ba, va co the la vao ngay mai..."
Luc 8:05 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, la thu đuoc thao hoi sang som đuoc goi đi. Thong điep viet nhu sau "Khi ngai đoc la thu goi cho ngai, cac đieu then chot trong loi đe nghi cua ngai—ma duong nhu ve tong quan co the chap nhan đuoc theo nhu toi hieu — la nhu sau: 1) Ngai se đong y thao bo nhung he thong vu khi nay khoi Cuba duoi su giam sat thich hop cua Lien Hop Quoc; va đam trach voi muc an toan thich đang trong viec ngung đua them nhung he thong vu khi nhu the vao Cuba. 2) Ve phan chung toi, chung toi se - ngay sau khi co dan xep đay đu qua Lien Hop Quoc, đong y bao đam tien hanh va tiep tuc nhung đieu rang buoc nhu sau (a) lap tuc bai bo cac bien phap cach ly ma hien nay đang đuoc ap dung (b) đua ra loi bao đam khong xam chiem Cuba". La thu cung đuoc cong bo truc tiep đen bao chi đe bao đam rang no khong bi "tri hoan".
Voi viec buc nay đuoc goi đi, mot su mac ca đang nam tren ban thuong thuyet. Tuy nhien, nhu Robert Kennedy ghi nhan, co rat it trong mong la no se đuoc chap nhan. Luc 9:00 p.m. gio mien Đong Hoa Ky, Uy ban Hanh phap lai hop ban đe xem xet cac hanh đong cho ngay hom sau. Cac ke hoach đa đuoc phac thao cho cac cuoc khong kich nham vao cac đia điem co ten lua cung nhu cac muc tieu kinh te khac, đac biet la kho chua dau lua. Bo truong Quoc phong McNamara cho biet rang ho phai "chuan bi hai chuyen: mot chinh phu moi cho Cuba vi chung toi se can co mot chinh phu; va thu hai la nhung ke hoach đap tra lai Lien Xo tai chau Au vi chac chan rang Lien Xo se lam cai gi đo o đo".
Luc 12:12 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, thu bay ngay 27 thang 10, Hoa Ky thong bao voi cac đong minh NATO cua minh rang "tinh hinh cang tro nen ngan ngui hon... Hoa Ky co the thay can thiet trong mot khoang thoi gian ngan vi loi ich cua minh va loi ich cua cac quoc gia ban trong Tay Ban cau đe tien hanh bat cu hanh đong quan su nao co the đuoc xem la can thiet". Moi quan tam them gia tang khi vao luc 6 a.m., CIA bao cao rang tat ca cac ten lua tai Cuba đa san sang hoat đong.
Sau đo trong ngay, cai ma Nha Trang sau nay goi ten "Ngay thu bay đen", Hai quan Hoa Ky tha mot loat nhieu "bom chong tau ngam loai dien tap" (kho nho co bang luu đan) tren mot chiec tau ngam Lien Xo (B-59) o khu vuc phong toa ma khong biet rang chiec tau ngam nay co trang bi thuy loi mang đau đan hat nhan va đuoc lenh su dung vu khi nay neu chiec tau ngam bi "đanh thung" vi bom chong tau ngam hay đan phao tren mat nuoc. Cung ngay, mot chiec phi co do tham U-2 bay lac vao lanh tho duyen hai vien đong cua Lien Xo trong vong 90 phut.
Lien Xo đua ngay cac chien đau co MIG tu Đao Wrangel len đon chan va đe đoi pho, Hoa Ky ra lenh cho cac chien đau co F-102 co trang bi ten lua hat nhan khong đoi khong cat canh tren Bien Bering.


Khung hoang ket thuc Sau nhieu ban cai giua Lien Xo va Noi cac cua Tong thong Kennedy, Tong thong Kennedy bi mat đong y loai bo tat ca cac ten lua đat tai Y va Tho Nhi Ky (cac ten lua tai Tho Nhi Ky nam tren bien gioi voi Lien Xo) đe đoi lai viec nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, thao bo tat ca cac ten lua tai Cuba.
Luc 9:00 a.m. gio mien Đong Hoa Ky, thu hai ngay 29 thang 10, mot thong điep moi cua nha lanh đao Khrushchev đuoc phat tren Đai phat thanh Moscow. Nha lanh đao Khrushchev phat bieu rang "chinh phu Lien Xo, ngoai nhung chi thi đuoc đua ra truoc đay ve viec ngung tien hanh xay dung cac vi tri danh cho vu khi, đa đua ra mot lenh moi la thao bo cac vu khi ma ngai cho la "vu khi tan cong" cung voi thung chua chung va đua chung tro ve Lien Xo."
Ngay lap tuc Tong thong Kennedy đap lai bang mot loi tuyen bo, goi la thu cua nha lanh đao Lien Xo la "mot su đong gop co tinh xay dung va quan trong đoi voi hoa binh". Ong tiep tuc bang mot la thu chinh thuc: "Toi xem la thu cua toi gui cho ngai vao ngay 27 thang 10 va viec ngai phuc đap hom nay nhu la nhung cam ket chac chan tu ca hai phia chinh phu cua chung ta ma hien đang đuoc tien hanh mot cach nhanh chong... Hoa Ky se đua ra mot tuyen bo trong khuon kho cua Hoi đong Bao an lien quan đen van đe Cuba nhu sau: no se tuyen bo rang Hoa Ky se ton trong su ven toan lanh tho, chu quyen cua Cuba, rang Hoa Ky se cam ket khong can thiep vao cong viec noi bo, khong xam nhap va khong cho phep su dung lanh tho cua minh lam noi xuat phat tien hanh xam chiem Cuba, va se ngan chan nhung ai co ke hoach tien hanh mot cuoc xam chiem chong Cuba, ca tu lanh tho Hoa Ky hay tu lanh tho cua cac quoc gia lan bang khac cua Cuba."
Hoa Ky van tiep tuc cong viec cach ly phong toa Cuba. Trong nhung ngay tiep theo sau đo, cac chuyen bay do tham đa cho thay rang Lien Xo đang dan co tien trien trong viec thao bo cac he thong ten lua. 42 ten lua va trang bi ho tro cua chung đuoc đua len 8 chiec tau Lien Xo. Nhung chiec tau nay roi Cuba tu 5-9 thang 11. Hoa Ky tien hanh quan sat kiem chung lan cuoi cung khi moi chiec tau đi qua vung cach ly. Co them nhieu no luc ngoai giao khac đuoc thuc hien đe yeu cau Lien Xo đua cac oanh tac co Lien Xo IL-28 ve nuoc. Sau cung cac phi co nay cung đuoc đua len 3 tau Lien Xo vao ngay 5 va 6 thang 12. Cuoc cach ly chinh thuc ket thuc truoc đo vao luc 6:45 p.m. gio mien Đong Hoa Ky ngay 20 thang 11 nam 1962.
Trong cac cuoc thao luan voi Đai xu Lien Xo, Anatoly Dobrynin, Bo truong Tu phap Hoa Ky, Robert Kennedy, đa đe nghi khong chinh thuc rang cac ten lua Jupiter tai Tho Nhi Ky se đuoc thao bo "trong mot khoang thoi gian ngan sau khi cuoc khung hoang cham dut". Cac ten lua cuoi cung cua Hoa Ky đuoc thao do vao ngay 24 thang 4 nam 1963 va đuoc đua ra khoi Tho Nhi Ky ngay sau đo.
Ket qua thuc te cua Hiep uoc Kennedy-Khrushchev la no đa huu hieu lam vung manh vi the cua Fidel Castro tai Cuba, bao đam rang Hoa Ky se khong xam chiem Cuba. Rat co the la nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, chi đat ten lua tai Cuba đe bat buoc Tong thong Kennedy thao bo cac ten lua khoi Y va Tho Nhi Ky. Tuy nhien, su kien cac ten lua Jupiter bi thao bo khoi cac can cu NATO o mien nam nuoc Y va Tho Nhi Ky khong đuoc cong bo chinh thuc vao luc đo nen co ve la nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, đa thua trong cuoc xung đot nay va tro nen yeu the. Be ngoai thi Tong thong Kennedy đa thang cuoc tranh đua giua hai sieu cuong va nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, bi mat mat. Tuy nhien, đay khong phai la toan bo tinh the vi ca Tong thong Kennedy va nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, đa tien hanh tung buoc mot đe tranh mot cuoc xung đot toan dien mac du ca hai đeu bi ap luc tu chinh phu cua ho. Nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, nam quyen lanh đao Lien Xo them hai nam nua.


= Ket cuc =
Thoa hiep đat đuoc la mot su suong sung rat lon đoi voi nha lanh đao Lien Xo, Khrushchev, va Lien Xo vi su kien Hoa Ky thao bo cac ten lua khoi Y va Tho Nhi Ky đa khong đuoc cong bo chinh thuc vao luc đo - đay la mot cuoc mac ca bi mat giua Tong thong Hoa Ky va nha lanh đao Lien Xo. Lien Xo đuoc xem la ke thao lui tranh nhung canh ngo ma tu ho đa khoi su — mac du neu ho dien hay thi rat co the ho đat đuoc mot ket qua nguoc lai. Nha lanh đao Lien Xo bi mat quyen luc hai nam sau đo, rat co the mot phan co lien quan đen su suong sung cua Bo chinh tri Lien Xo đoi voi nhung nhan nhuong sau cung ma Khrushchev danh cho Hoa Ky cung nhu viec tinh toan sai cua ong khi hap tap tao ra cuoc khung hoang. Tuy nhien, Khung hoang ten lua Cuba khong phai la ly do duy nhat khien ong bi mat quyen luc.
Cuba mot phan cam thay bi Lien Xo phan boi vi cac quyet đinh giai quyet cuoc khung hoang đeu do Tong thong Kennedy va nha lanh đao Khrushchev tien hanh. Đac biet Fidel Castro rat tuc gian khi nhung van đe loi ich cua Cuba, thi du nhu tinh trang vinh Guantanamo (Hoa Ky van duy tri mot can cu quan su tai đo cho đen ngay nay) đa khong đuoc noi đen. Đieu nay dan đen moi quan he giua Cuba va Lien Xo xuong thap trong nhung nam sau đo. Tuy nhien, theo thoa hiep Cuba đuoc bao đam khong bi xam chiem.
Mot vi tu lenh quan su cua Hoa Ky khong hai long voi ket qua nay. Tuong LeMay noi voi Tong thong rang đay la "that bai to lon nhat trong lich su cua chung ta" va rang đang le ra Hoa Ky nen xam chiem Cuba ngay lap tuc.
Khung hoang ten lua Cuba đa khien hai sieu cuong ky thoa hiep đuong day nong. Qua thoa hiep nay, đuong day nong Moscow-Washington đuoc thiet lap, noi thong tin lien lac truc tiep giua Moskva va Washington, D.C. Muc đich cua no la co mot cach đe hai nha lanh đao hai quoc gia đoi nghich nhau trong Chien tranh lanh co the lien lac truc tiep voi nhau đe giai quyet mot cuoc khung hoang nhu the. Xac cua thieu ta Anderson, phi cong U-2 bi ban roi, đuoc hoi huong ve Hoa Ky. Ong đuoc chon cat voi đay đu nghi thuc vinh du quan đoi tai Nam Carolina. Ong la nguoi đau tien nhan huan chuong moi đuoc lap, đo la Huan chuong "Air Force Cross" sau khi mat.
Mac du thieu ta Rudolf Anderson la nguoi duy nhat tu tran trong cuoc khung hoang nay nhung co đen 11 thanh vien cua 3 chiec phi co tham thinh Boeing RB-47 Stratojet thuoc Phi đoan Tham thinh Chien luoc so 55 bi thiet mang trong nhung vu rot phi co trong thoi gian tu 27 thang 9 đen 11 thang 11 nam 1962.
Nhung nguoi chi trich Hoa Ky trong đo co Seymour Melman va Seymour Hersh cho rang Khung hoang ten lua Cuba đa khuyen khich Hoa Ky su dung cac phuong tien quan su, thi du nhu trong Chien tranh Viet Nam. Cuoc đoi đau Nga-My đong bo cung luc voi Chien tranh Trung-An, ke tu luc Quan đoi Hoa Ky tach ly quan su chong Cuba; nhieu su gia cho rang viec Trung Quoc tan cong đanh An Đo vi nhung vung đat tranh chap xay ra vao cung luc voi khung hoang ten lua Cuba.
Ton that cua Lien Xo đuoc Bo Quoc phong Nga cong bo lan đau tien vao thang 9/2017, nhan ky niem 55 nam su kien. Du lieu cua Bo QP LB Nga cho thay tu ngay 01/08/1962 đen ngay 16/08/1964 co 64 cong dan Xo-viet đa thiet mang o Cuba .


= Lich su hau khung hoang =
Arthur Schlesinger, mot su gia kiem co van cho Tong thong John F. Kennedy, noi voi đai phat thanh National Public Radio trong mot cuoc phong van ngay 16 thang 10 nam 2002 rang Fidel Castro truoc đo đa khong muon cac ten lua đo nhung chinh nha lanh đao Khrushchev đa gay ap luc voi Fidel Castro chap nhan chung. Chu tich Castro khong hoan toan hai long voi y tuong nay nhung Ban lanh đao Cach mang Quoc gia Cuba đa nhan chung đe bao ve Cuba chong cuoc tan cong cua Hoa Ky va cung đe giup đong minh Lien Xo cua ho. Schlesinger tin rang khi cac ten lua nay bi thao bo thi Fidel Castro tuc gian voi Khrushchev hon la tuc gian voi Kennedy vi Khrushchev đa khong hoi kien voi Castro truoc khi quyet đinh thao bo chung.
Đau nam 1992, theo xac nhan thi vao luc cuoc khung hoang bung phat, cac luc luong Lien Xo tai Cuba co nhan cac đau đan hat nhan chien thuat cho cac ten lua va cac oanh tac co Il-28 cua ho. Fidel Castro noi rang ong se đe nghi su dung chung vao luc đo neu nhu Hoa Ky xam chiem Cuba mac du ong biet rang Cuba se bi san bang.

Co the noi rang khoanh khac nguy hiem nhat cua cuoc khung hoang nay chi đuoc biet đen trong "Hoi thao Havana ve Khung hoang ten lua Cuba" vao thang 10 nam 2002. Tham du hoi thao nay co cac cuu gioi chuc cua cuoc khung hoang. Tat ca nhung nguoi nay đeu đuoc cho biet rang vao ngay 26 thang 10 nam 1962 Chien ham USS Beale phat giac va tha nhung qua bom loai dien tap chong tau ngam (kho co bang luu đan) tren chiec tau ngam B-59, mot tau ngam thuoc Du an 641 cua Lien Xo (NATO đat ten no la Foxtrot), co trang bi mot thuy loi hat nhan 15 kiloton nhung Hoa Ky khong he hay biet. Vi can khong khi va bi bao vay boi cac chien ham My nen no buoc phai noi len mat nuoc. Mot cuoc tranh cai xay ra giua ba vi si quan tren chiec tau ngam B-59 trong đo co thuyen truong tau ngam Valentin Savitsky, si quan chinh tri Ivan Semonovich Maslennikov, va pho thuyen truong Vasili Arkhipov. Vi met nhoc, thuyen truong Savitsky tro nen gian du va ra lenh cho qua thuy loi hat nhan tren tau đuoc trien khai san sang khai hoa. Co nhieu loi ke khac nhau ve viec lieu co phai do pho thuyen truong Arkhipov đa thuyet phuc đuoc thuyen truong Savitsky khong tan cong bang qua thuy loi hat nhan hay lieu co phai chinh Savitsky sau cung đa đi đen quyet đinh rang chi co cach chon lua duy nhat mo ngo cho ong la cho chiec tau ngam noi len mat nuoc. Trong buoi hoi thao, cuu Bo truong Quoc phong Robert McNamara noi rang chien tranh hat nhan đa đen gan hon la moi nguoi nghi. Thomas Blanton, giam đoc Cuc luu tru Tai lieu An ninh Quoc gia noi, "Mot ga ten la Vasili Arkhipov đa cuu the gioi."
Cuoc khung hoang la đe tai chinh yeu trong bo phim tai lieu nam 2003 co tua đe The Fog of War, nhan đuoc mot giai Oscar danh cho phim tai lieu.


Xem them Cuc Tinh bao Trung uong
Khung hoang quoc te
Chien tranh lanh
Quan he Cuba – Hoa Ky
Quan he Cuba - Lien Xo
Stanislav Petrov
Chien tranh Trung-An


= Truyen thong =
The Missiles of October, a dramatization
Thirteen Days (sach)
Thirteen Days (phim)
The Fog of War, a phim biography of U.S. Secretary of Defense Robert S. McNamara.
Cuban Missile Crisis: The Aftermath, a videogame set in this period
The World Next Door, a novel set in this period
"Unarmed Conflict", Bertrand Russell, Ruskin House- George Allen & Unwin Ltd, London, 1963


Ghi chu Tham khao Đoc them Allison, Graham (1999). Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis. Zelikow, P. New York: Longman.
Blight, James G. (1989). On the Brink: Americans and Soviets Reexamine the Cuban Missile Crisis. David A. Welch. New York: Hill and Wang.
Chayes, Abram. (1974). The Cuban Missile Crisis, International Crisis and the Role of Law . Oxford University Press.
Diez Acosta, Tomas, thang 10 nam 1962: The 'Missile' Crisis As Seen From Cuba (2002). New York: Pathfinder Press. {{Chu thich sach}}: |title= trong hay bi thieu (tro giup)Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket) Quan ly CS1: ten so: danh sach tac gia (lien ket)
Divine, Robert A. (1971). The Cuban Missile Crisis; New York: M. Wiener Pub.,1988.
Dobbs, Michael. (2008). One Minute to Midnight: Kennedy, Khrushchev, and Castro on the Brink of Nuclear War. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-1-4000-4358-3.
Faria, Miguel (2002). Cuba in Revolution—Escape from a Lost Paradise. Macon, Georgia: Hacienda Publishing. ISBN 0-9641077-3-2.
Feklisov, Alexander and Sergei Kostin. (2005). The Man Behind the Rosenbergs. Enigma Books. ISBN 978-1-929631-24-7.
Frankel, Max (2005). High Noon in the Cold War. Presidio Press (reprint). ISBN 0-345-46671-3.
Fursenko, Aleksandr (1998). One Hell of a Gamble - Khrushchev, Castro and Kennedy 1958-1964. Naftali, Timothy. New York: W.W. Norton.
Fursenko, Aleksandr (22–23 October). Night Session of the Presidium of the Central Committee (PDF). Quyen 59. Naval War College Review. Ban goc (PDF) luu tru ngay 8 thang 11 nam 2006. Truy cap ngay 24 thang 7 nam 2010. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri ngay thang trong: |date= (tro giup); Đa đinh ro hon mot tham so trong |number= va |issue= (tro giup)
George, Alice L. (2006). Awaiting Armageddon: How Americans Faced the Cuban Missile Crisis. University of North Carolina Press. ISBN 0807828289.
Gonzalez, Servando. The Nuclear Deception: Nikita Khrushchev and the Cuban Missile Crisis. IntelliBooks year=2002. ISBN 0-971-1391-5-6. {{Chu thich sach}}: Thieu dau so thang trong: |publisher= (tro giup)
Kennedy, Robert F. (1999). Thirteen Days: A Memoir of the Cuban Missile Crisis. ISBN 0-393-31834-6.
Khrushchev, Sergei (thang 10 nam 2002). How my father and President Kennedy saved the world. American Heritage magazine.
May, Ernest R. (editor) (1997). The Kennedy Tapes: Inside the White House during the Cuban Missile Crisis. Zelikow, Philip D. (editor). Belknap Press. ISBN 0-674-17926-9. {{Chu thich sach}}: |first= co ten chung (tro giup)
Polmar, Norman (2006). DEFCON – 2: Standing on the Brink of Nuclear War During the Cuban Missile Crisis. Gresham, John D. (foreword by Clancy, Tom). Wiley. ISBN 0-471-67022-7.
Pope, Ronald R. (1982). Soviet Views on the Cuban Missile Crisis: Myth and Reality in Foreign Policy Analysis. University Press of America.
Pressman, Jeremy. "September Statements, October Missiles, November Elections: Domestic Politics, Foreign-Policy Making, and the Cuban Missile Crisis". Security Studies. Quyen 10 so 3 . tr. 80–114.
Stern, Sheldon M. (2003). Averting the Final Failure: John F. Kennedy and the Secret Cuban Missile Crisis Meetings. Stanford University Press. ISBN 0-804-74846-2.
Trahair, Richard C.S. (2009). Encyclopedia of Cold War Espionage, Spies, and Secret Operations. Robert Miller. Enigma Books. ISBN 978-1-929631-75-9.
Stern, Sheldon M. (2005). The Week The World Stood Still: Inside The Secret Cuban Missile Crisis (Stanford Nuclear Age Series). Stanford University Press. ISBN 0804750777.
The Cuban Missile Crisis: Declassified. {{Chu thich video}}: |format= can |url= (tro giup)


Lien ket ngoai The CWIHP at the Wilson Center for International Scholars Document Collection on the Cuban Missile Crisis Luu tru ngay 5 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine
New Photos (2009) of the Missile Sites of the Cuban Missile Crisis
IV. Chronology of Submarine. Contact During the Cuban Missile Crisis. 1 thang 10 nam 1962 - 14 thang 11 nam 1962. Prepared by Jeremy Robinson-Leon and William Burr.
CIA Documents on the Cuban Missile Crisis, 1962 Luu tru ngay 9 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine(.pdf, 354 pgs.) U.S. Central Intelligence Agency, McAuliffe, M. ed., CIA History Staff, 1992.
Cuban Missile Crisis and Aftermath, 1961 - 1963, Volume XI of the Kennedy Administration in the Foreign Relations of the United States series, U.S. Department of State, Office of the Historian, Keefer, E., Sampson, C., & Smith, L., Eds., U.S. Government Printing Office, Washington, D.C., 1996. The official U.S. documentary historical record.
Declassified Documents, etc. - Provided by the National Security Archive at The George Washington University.
Declassified "Memorandum for the Secretary of Defense" on "Justification for U.S. Military Intervention in Cuba," from the Joint Chiefs of Staff, Washington, D.C., 13 thang 3 nam 1962, html text from Cryptome Luu tru ngay 3 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine from National Security Archive, at The George Washington University.
Transcripts and Audio of EXCOMM meetings Luu tru ngay 28 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine - From the Miller Center's Presidential Recordings Program, University of Virginia Luu tru ngay 28 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine.
The Cuban Missile Crisis, October 18-29, 1962 Includes RealPlayer streaming audio of debates between JFK and his advisors during the crisis
President Kennedy's Address to the Nation on the Soviet Arms Buildup in Cuba Luu tru ngay 12 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine
The World On the Brink: John F. Kennedy and the Cuban Missile Crisis Luu tru ngay 24 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine
14 Days in October: The Cuban Missile Crisis Luu tru ngay 28 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine High-school level curriculum
Nuclear Files.org Luu tru ngay 27 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine Introduction, timeline and articles about the Cuban Missile Crisis
Cuba Havana Documentary Luu tru ngay 4 thang 9 nam 2010 tai Wayback Machine Documentary about what Cubans are thinking today
Annotated bibliography on the Cuban Missile Crisis from the Alsos Digital Library. Luu tru ngay 15 thang 1 nam 2018 tai Wayback Machine
October, 1962: DEFCON 4, DEFCON 3
Spartacus Educational(UK): Cuban Missile Crisis Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Latin American Task Force Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine
What the President didn't know
Document-Britain's Cuban
The Cuban Missile War: an alternate history timeline
No Time to Talk: The Cuban Missile Crisis
The 32nd Guards Air Fighter Regiment in Cuba (1962-1963) S.Isaev.