Chiec vay, chiec vay đoi mau hay The dress la mot hien tuong mang nam 2015 ve hinh anh mot chiec vay. Mau sac cua chiec vay trong hinh anh đa gay ra nhieu tranh cai; mot so nguoi thay mau cua chiec vay la xanh lam va đen, nguoi khac lai thay la trang va vang. Hien tuong nay minh hoa su khac biet ve nhan thuc mau sac cua con nguoi va tro thanh chu đe nghien cuu trong linh vuc khoa hoc than kinh va thi giac.
Hien tuong mang nay bat nguon tu hinh anh mot chiec vay đang tai tren mang xa hoi Facebook. Chiec vay co mau goc la xanh lam va đen, nhung đieu kien anh sang trong hinh anh khien mot so nguoi thay mau cua chiec vay la trang va vang. Su mau thuan đo đa gay ra nhung lan song tranh cai tren khap cac trang mang. Trong vong mot tuan, đa co hon muoi trieu tweet đe cap đen chiec vay nay. Roman Originals, cong ty san xuat chiec vay, cho biet doanh so ban hang cua chiec vay đa tang đot bien khi hien tuong mang dien ra. Cong ty sau đo đa san xuat mot phien ban gioi han mau vang–trang đe ban tu thien.


Nguon goc Vao thang 2 nam 2015, Grace va Keir Johnston to chuc đam cuoi o hon đao Colonsay, Scotland. Truoc đo mot tuan, Cecilia Bleasdale, me cua Grace, đa ghe trung tam thoi trang Cheshire Oaks o thanh pho Chester, Anh đe mua mot bo vay du đam cuoi. Co chup anh chiec vay trong cua hang Roman Originals va gui cho Grace tren đuong ve nha. Chiec vay co mau xanh lam soc đen. Tuy nhien, Grace noi voi me rang co thay chiec vay co mau trang soc vang.
Sau khi Grace đang hinh anh chiec vay len Facebook, ban be cua co cung tranh cai ve mau cua chiec vay giua xanh lam va đen voi trang va vang. Cuoc tranh luan đa tro nen noi tieng trong cong đong Colonsay suot mot tuan.

Vao ngay to chuc đam cuoi, Caitlin McNeill (ban cua co dau va chu re) khi đang trinh dien cung ban nhac Canach thi tan mat nhin thay me co dau mac chiec vay. Mac du chiec vay "ro rang la co mau xanh lam va đen", nhung nhung thanh vien trong ban nhac van khong ngung tranh luan ve buc anh va suyt quen len san khau bieu dien. Ngay 26 thang 2, McNeill đang lai hinh anh chiec vay len Tumblr, tu đo lam no ra nhung cuoc thao luan lon hon tren khong gian mang.


Phan ung = Bung no ban đau =
Cates Holderness, chu bien trang Tumblr cua BuzzFeed, đa nhan đuoc tin nhan tu McNeill ve viec nho giai quyet tranh luan ve mau cua chiec vay. Co ban đau khong quan tam nhieu ve tin nhan cua McNeill, nhung khi kiem tra lai bai đang Tumblr đo vao cuoi ngay lam viec, co phat hien bai đa nhan đuoc gan 5.000 note (mot con so lon đoi voi Tumblr tai thoi điem đo). Tom Christ, giam đoc du lieu cua Tumblr, cho biet luot xem cao nhat cua bai viet la 14.000 luot xem moi giay (840.000 luot xem moi phut), vuot xa cac bai viet khac. Sau mot đem, so note cua bai đa tang gap muoi lan.

Holderness đua buc anh cho cac thanh vien khac trong đoi ngu truyen thong cua BuzzFeed xem, va ngay lap tuc ho bat đau tranh cai ve mau sac cua chiec vay. Co tao mot cuoc bo phieu đon gian tren Tumblr truoc khi ve nha. Ngay khi vua buoc ra khoi tau va kiem tra đien thoai, co phat hien hang loat tin nhan đuoc gui toi don dap. Chieu hom đo, trang cua Holderness đa lap ky luc moi cho so luot xem nhieu nhat trong cung mot thoi điem voi 673.000 luot xem.Hinh anh chiec vay tro thanh mot meme Internet tren khap cac trang mang xa hoi. Tren Twitter, cac bai viet gan hashtag "#whiteandgold", "#blueandblack" va "#dressgate" lien tuc xuat hien nham chia se y kien ca nhan ve mau sac cua chiec vay va gia thuyet xoay quanh van đe nay. Luong tweet đe cap đen chiec vay lien tuc tang qua đem; luc 23:36 (GMT), đa co hon 5.000 tweet su dung hashtag "#TheDress" đuoc đang tai moi phut, sau đo tang vot len 11.000 tweet moi phut luc 1:31 (GMT). Hinh anh chiec vay cung gay tranh cai, voi nhieu nguon cho rang cong đong mang  đa quan tam qua muc đen hinh anh mot chiec vay "nham nhi"; The Washington Post mieu ta cuoc tranh luan la mot "vu lum xum chia re ca hanh tinh". Mot so bai bao cham biem rang chiec vay co the khien nhieu nguoi roi vao khung hoang hien sinh hoac lam anh huong đen moi quan he voi nguoi than. Mot so khac co giai thich ly do tai sao moi nguoi tranh cai am i chi vi mot van đe "tam phao".


= Noi tieng sau mot đem =
Vao buoi chieu luc BuzzFeed đang bai, Bevil Conway, mot nha khoa hoc than kinh tu đai hoc Wellesley, đa đua ra vai loi binh luan ve hien tuong chiec vay trong cuoc phong van voi Adam Rogers thuoc tap chi Wired. Truoc khi ket thuc, Rogers canh bao ong rang: "Ngay mai cua ong se khong nhu binh thuong đau". Conway tuong Rogers đang noi qua. Bai viet cua Rogers sau đo nhan đuoc 32,8 trieu luot xem đoc lap. Khi Conway thuc day vao sang hom sau, hop thu đien tu cua ong tran ngap tin nhan đuoc gui đen, nhieu đen noi ong tuong email minh bi hack. Sau đo, Conway nhan ra rang đa so chung đeu la loi moi phong van tu cac cong ty truyen thong đai chung. Conway chia se rang: "Toi đa tra loi toi 10 cuoc phong van trong ngay hom đo va đong nghiep cua toi phai đung lop thay".
Nhung nguoi noi tieng voi luong lon nguoi theo doi tren Twitter bat đau chia se y kien ve chiec vay. Ca si nguoi My Taylor Swift tweet rang co thay chiec vay co mau xanh lam va đen, khien cho co cam thay "boi roi va so hai"; đoan tweet nay sau đo đuoc tweet lai hon 110.000 lan va nhan đuoc hon 150.000 luot thich. Jaden Smith, Frankie Muniz, Demi Lovato, Mindy Kaling va Justin Bieber thay chiec vay mau xanh va đen, con Anna Kendrick, B. J. Novak, Katy Perry, Julianne Moore va Sarah Hyland thay chiec vay mau vang va trang. Kim Kardashian tweet rang co thay chiec vay mau vang–trang, con Kanye West, chong co thoi điem đo, thay mau xanh–đen. Lucy Hale, Phoebe Tonkin va Katie Nolan thay nhieu mau khac nhau o thoi điem khac nhau. Lady Gaga mieu ta chiec vay co mau "dua can va cat", con David Duchovny noi no mau mong ket. Nhung nguoi noi tieng khac, bao gom Ellen DeGeneres va Ariana Grande, đe cap đen chiec vay nhung khong noi ro no co mau gi. Cac chinh tri gia, to chuc chinh phu va tai khoan mang xa hoi cua cac nhan hang cung đang mot so bai hai huoc ve chiec vay. Sau 24 gio, chiec vay đa tro thanh chu đe cua 4,4 trieu bai tweet.

Chiec vay đuoc thiet ke va san xuat boi cong ty thoi trang Roman Originals. O Vuong quoc Anh, noi hien tuong mang khoi nguon, Ian Johnson, giam đoc sang tao cua Roman Originals, đa biet đen cuoc tranh cai ve chiec vay qua dong tin tuc tren Facebook vao buoi sang. Ong chia se: "Toi đa thuc su choang ngop. Toi đa cuoi lon va bao vo toi rang toi nen đi lam luon". Dan chuong trinh Alex Jones đa mac chiec vay trong mot tap cua The One Show.Nhung doanh nghiep khong lien quan đen chiec vay hay ca nganh cong nghiep may mac noi chung cung quan tam đen hien tuong chiec vay tren mang xa hoi. Trang Twitter cua Adobe đa tweet lai bai cua mot nguoi dung su dung phan mem cua cong ty đe xac đinh mau cua chiec vay. Karen Do, quan ly mang xa hoi cap cao cua cong ty, noi rang đoi truyen thong đa "nhay vao cuoc thao luan va nghi 'đe coi ra sao' ". Jenna Bromberg, quan ly mang cua Pizza Hut, thay chiec vay co mau vang va trang va đang mot tweet viet rang pizza cua ho cung co mau giong nhu vay. Do goi no la "khong khac gi mot tweet ma ca the gioi đeu nghe thay".
Theo Ben Fischer tu New York Business Journal, đo quan tam cho nhung bai BuzzFeed đau tien ve chiec vay co đo thi tang truong doc thang đung thay vi đi theo đuong cong chuong nhu đa so cac hien tuong mang. Đieu nay khien cong ty phai đieu phoi hai đoi bien tap vien đe viet them bai ve chiec vay nham thu hut doanh thu quang cao. Đen ngay 1 thang 3, bai bao BuzzFeed đau tien ve chiec vay đa nhan đuoc hon 37 trieu luot xem. Bien tap vien CNN Mel Robbins cho rang chiec vay la mot hien tuong mang nhung đac điem tich cuc đien hinh nhu "kinh ngac, gay cuoi va thich thu". Co cung so sanh no voi cau chuyen ve đan lac đa khong buou tron thoat khoi mot khu nghi duong danh cho nguoi huu tri o Arizona vao cung ngay, cung nhu voi nhung loi chia buon danh cho dien vien Leonard Nimoy sau khi ong qua đoi vao ngay hom sau.


= Mau sac that cua chiec vay =
Chiec vay đuoc xac nhan la mau "Lace Bodycon Dress" mau xanh lam cua cong ty Roman Originals,  va mau sac that su cua chiec vay la xanh lam va đen. Mac du mau vay co ba bien the mau khac (đo, hong va trang nga voi soc đen), cong ty chua san xuat phien ban vang–trang vao thoi điem đo. Mot ngay sau khi McNeill đang bai ve chiec vay, trang web cua Roman Originals nhan đuoc luong truy cap tang đot bien, va mau vay đuoc ban het chi trong vong 30 phut. Ngay 28 thang 2, Roman Originals thong bao se san xuat phien ban mau vang–trang cho buoi đau gia tu thien cua Comic Relief.
Ngay 3 thang 3, gia đinh Johnston, Bleasdale va McNeill xuat hien trong vai khach moi trong chuong trinh The Ellen DeGeneres Show o My. MC chuong trinh Ellen DeGeneres đa tang cho ho đo lot lay cam hung tu chiec vay ket hop ca hai bo mau. Manh thuong quan cua chuong trinh đa tang cho gia đinh Johnston 10.000 đo-la va mot chuyen tuan trang mat o Grenada đe bu đap cho hai vo chong phai ket thuc tuan trang mat som đe du chuong trinh.
Đen ngay 1 thang 3, hon hai phan ba nguoi dung tham gia bo phieu cua BuzzFeed tra loi rang chiec vay co mau trang va vang. Mot so nguoi cho rang chiec vay tu đoi mau. Cac kenh truyen thong giai thich rang hinh anh chiec vay bi sang thua va can bang trang kem, khien cho mau sac trong hinh bi phai, dan đen viec nhieu nguoi thay chiec vay co mau trang va vang.


Ly giai khoa hoc Nguyen nhan chiec vay gay ra nhung nhan thuc mau sac trai chieu van chua co loi giai đap thong nhat. Gia tri RGB trung binh cua hai mau ro nhat trong hinh anh chiec vay co ten gan đung la "Goldenrod" (vang Solidago – (218, 165, 32)) va "Light steel blue" (xanh thep nhat – (176, 196, 222)), nhung mau sac ma moi nguoi nhin thay trong hinh anh co the khac nhau. Nha khoa hoc than kinh Bevil Conway va Jay Neitz tin rang đieu nay la do nhan thuc mau sac va kha nang thich ung mau cua con nguoi. Conway cho rang no lien quan đen cach ma bo nao xu ly cac sac đo cua anh sang ban ngay: "He thong thi giac cua ban nhin vao thu nay, va ban đang co gang loai bo đo lech mau cua anh sang ban ngay ... nguoi ta hoac bo mau xanh lam, khi đo ho thay mau trang va vang, hoac bo mau vang, vi vay ho thay mau xanh lam va đen". Neitz phat bieu:

He thong thi giac cua chung ta đuoc thiet ke đe loai bo nhung thong tin ve nguon sang va tap trung vao mau sac phan xa thuc te cua vat the ... nhung toi đa nghien cuu ve su khac biet cua thi giac mau cua moi nguoi trong 30 nam, va đay la mot trong nhung khac biet lon nhat ma toi tung thay.
Paul Knox tu Đai hoc Liverpool cung đe ra nhung gia thuyet tuong tu khi cho rang cach bo nao xu ly mau sac co the bi anh huong boi thiet bi xem anh hoac ky vong cua nguoi xem. Anya Hulbert va cong su cung nghien cuu van đe theo huong nhan thuc mau va cho rang su khac biet ve nhan thuc cua moi nguoi la do su khac biet ve cach on đinh mau sac.

Nha khoa hoc than kinh va tam ly hoc Pascal Wallisch phat bieu rang mac du hien tuong kich thich mo ho von đa đuoc khoa hoc thi giac nghien cuu nhieu nam, nhung đay la lan đau tien mot kich thich mau sac thu hut su chu y cua gioi khoa hoc thong qua mang xa hoi. Su khac biet trong nhan thuc đuoc cho la do su khac biet ve anh sang va chat lieu cua vai, nhung ong cung luu y rang kich thich nay rat bat thuong vi nhan thuc cua moi nguoi hau nhu khong thay đoi, neu co thi cung chi xay ra sau mot khoang thoi gian rat dai. Đieu nay rat hiem đoi voi cac kich thich on đinh đoi (bistable), vi vay nhan thuc qua hoc tap co the đong mot vai tro quan trong. Wallisch cung nhan manh rang nhung thao luan ve buc anh nay khong he tam thuong, vi no vua đang quan tam voi khoa hoc, vua la mot vi du đien hinh cho viec nhung nguoi khac nhau that su co the nhin nhan the gioi theo nhung cach khac nhau. Daniel Hardiman-McCartney tu Hoi Nhan khoa (College of Optometrists) noi rang hinh anh chiec vay la mo ho, va đe xuat rang ao anh xay ra la do co mot nguon sang vang manh chieu vao chiec vay, va con nguoi nhan thuc mau sac cua chiec vay va nguon sang bang cach so sanh no voi nhung vat the va mau sac khac trong buc anh. Nha triet hoc Barry C. Smith so sanh hien tuong nay voi ao anh tho–vit cua Ludwig Wittgenstein; trong truong hop nay, nguoi xem co the thay đoi goc nhin khac de dang.
Journal of Vision, mot tap chi khoa hoc ve nghien cuu thi giac, thong bao vao thang 3 nam 2015 rang ho se xuat ban mot an pham đac biet voi tieu đe A Dress Rehearsal for Vision Science (Buoi thu đam cho khoa hoc thi giac). Ba thang sau hien tuong chiec vay, Current Biology xuat ban bai nghien cuu khoa hoc quy mo lon đau tien lien quan đen chiec vay. Bai nghien cuu co su tham gia cua 1.400 nguoi, trong đo 57% thay chiec vay mau xanh lam va đen, 30% thay trang va vang, 11% thay xanh lam va nau, va 2% thay mau khac. Phu nu va nguoi gia co ty le thay mau vang–trang cao hon. Nghien cuu cung cho thay, khi nhin chiec vay duoi anh sang vang nhan tao, gan nhu tat ca nguoi tham gia đeu thay mau xanh va đen, trong khi duoi anh sang xanh, ho thay mau trang va vang. Mot nghien cuu khac cua Pascal Wallisch trong to Journal of Vision cho thay nhung nguoi day som co xu huong cho rang chiec vay đuoc chieu duoi anh sang tu nhien va thay mau trang va vang, con nhung nguoi thuc khuya thay mau xanh lam va đen.
Mot nghien cuu boi Schlaffke va cong su cho thay đoi voi nhung nguoi thay chiec vay mau vang va trang, phan thuy tran va thuy đinh cua bo nao hoat đong nhieu hon. Nhung khu vuc nay co vai tro quan trong cho cac hoat đong nhan thuc cap cao trong nhan thuc thi giac.


Di san "Chiec vay" đuoc liet ke trong nhieu danh sach meme Internet noi bat nhat nam 2015. Daniel Howland, mot nguoi đam me xo khuyen o Texas, đa xam hinh chiec vay mau xanh lam va đen voi dong chu "White and Gold?" (Trang va Vang?), va tra loi phong van rang: "Hinh xam nay kha la đinh, no hoi ngu ngoc ... Toi thay no kha buon cuoi vi đa choc gian nhieu nguoi".
Bleasdale va chong co Paul Jinks, nguoi đa khoi mao va phat tan hien tuong, sau nay cam thay kho chiu va tiec nuoi vi "hoan toan bi bo ra khoi cau chuyen". Cap vo chong cho biet ho khong đuoc kiem soat muc đo lan truyen, khong đuoc cong nhan viec phat hien ra chiec vay va bi mat ban quyen thuong mai cua buc hinh. Đau nam 2015, BuzzFeed đa thoa thuan voi Bleasdale đe mua lai ban quyen cua hinh anh chiec vay.
O Nam Phi, to chuc Cuu The Quan đa su dung hinh anh chiec vay trong mot chien dich nang cao nhan thuc xa hoi ve bao hanh gia đinh nam 2015 voi khau hieu: "Tai sao lai kho thay vet bam tim (black and blue) đen vay?", choi chu ten hai mau đen va xanh lam (black and blue), con co nghia la cac vet bam tim tren da do bao hanh gay ra. Chiec vay cung la nhan vat chinh trong truyen ngan goi tinh "Pounded By The Gay Color Changing Dress" cua nha van đong tinh Chuck Tingle.


Tham khao = Chu thich =


= Lien ket ngoai =

"Bai đang Tumblr goc". Ban goc luu tru ngay 27 thang 2 nam 2015. Truy cap ngay 29 thang 2 nam 2016.  (as of 27 February 2015 at 01:49:59 UTC)
"Chung toi xac nhan #TheDress co mau xanh va đen! Chung toi moi biet!". Twitter. @romanoriginals. Luu tru ban goc ngay 4 thang 3 nam 2020. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2020.