Cao Ho cot, Cao Ho, Cao Xuong ho hay Ho cot la loai cao đuoc nau va co đac tu bo xuong cua con ho. Cao ho cot la mot mat hang đat đo, chung đuoc che bien qua nhieu cong đoan phuc tap va co nhieu loi đon ve cong dung cua no, tuy nhien co canh bao, cac loai cao tu ho, gau, ngua chi co tac dung tru phong thap, đau gan gian cot chu khong co nhung tac dung khac nhu nhung loi đon đai. Tu cong dung đon thoi nay dan đen loai ho đa bi san ban qua muc dan đen tren đa tuyet chung, nhat la o Trung Quoc va Viet Nam. Cac bo phan cua ho đuoc dung lam thuoc đong y, va ban voi gia cao tren thi truong cho đen, gia 100 gram cao ho cot ban toi 1.000 đola.


Đai cuong Trong khi đai đa so cac đong vat co the nau cao toan tinh (voi ca xuong va thit) thi cao ho chi su dung xuong. Su coi trong gia tri cua cao ho cot đoi voi suc khoe con nguoi, đac tinh quy hiem cua cao, la cac quan niem co tu rat lau trong lich su cac nuoc A Đong, đac biet la Trung Quoc va Viet Nam. Voi quan niem nhu the, loai ho đa bi san ban hang loat đe phuc vu cho nhu cau lay xuong nau cao (va cac san pham khac nhu mong vuot, nanh ho, da ho v.v.), tu đo đay loai ho đen bo vuc tuyet chung. Tu lau đoi, nguoi Viet Nam coi cao ho la than duoc phuong Đong, nhieu nguoi đa chay đua trong cuoc san lung xuong va cao cua ho von đang sap tuyet chung. Do đo, quanh nhung mieng cao ho la rat nhieu huyen thoai đuoc theu det va cao ho đa tro thanh mat hang sieu pham tu lau.
Theo quy đinh phap luat nhieu nuoc tren the gioi viec san bat ho la trai phep va bi cam. Cung voi voi va te giac, ho la loai đong vat hoang da co ten khong chi trong Sach đo Viet Nam ma con trong Sach đo the gioi. O Viet Nam, moi hanh vi san bat, mua ban ho, ke ca cac bo phan tu co the ho nhu nanh, da, mong vuot hay cao nau tu xuong ho đeu bi xu ly theo luat phap. O muc đo nghiem trong co the bi truy cuu trach nhiem hinh su.


Đac tinh Xuong ho con goi la đai trung cot, lao ho cot la xuong cua ho, bo phan cua con ho dung đe nau cao. Bo xuong ho co ty le cac thanh phan can đoi va on đinh, do đo co the xac đinh so bo tinh chinh xac cua bo xuong cung nhu tinh gia tri cua no: xuong đau đu rang chiem 15%, bon chan 52%, toan bo xuong song 14%, 13 đoi xuong suon 5,5%, xuong chau 5,5%, xuong ba vai 4%, xuong đuoi gom 14 đot truc 2,2%, 2 xuong banh che chiem 0,45%. Ve mat cau truc, trong cao ho cot that chua chu yeu la chat đam (chat thit), calci dang phosphat va nhieu khoang chat khac.
Y hoc hien đai phan tich cho thay trong thanh phan xuong ho (ho cot) co chua collagen, mo, calci phosphate, calcium carbonat, magiesium phosphat, trong đo collagen la hoat chat chinh, gelatin cua ho cot chua 17 amino acid, luong amino acid trong xuong ho cao gap 900 cac loai xuong đong vat khac va ty le đam toan phan rat cao.
Thanh phan hoa hoc cua xuong ho gom: calci, phosphor, protein, chat keo đe thuy phan cho cac amino acid. Xuong co tinh chat quy kinh, vi man, tinh am, quy vao kinh than, kinh can cong dung truc phong han, boi duong gan cot. Nhu vay, cao ho cot co chua calcium phosphate, calcium carbonate, collagen, mo, magiesium phosphate ve co ban giong nhu cac loai cao xuong đong vat khac. Thanh phan đam toan phan trong cao ho cot la 14,93 đen 16,66, tuong đuong cao gau, cao khi, cao ban long, ti le amino acid cung tuong tu. Theo duoc hoc co truyen, cao ho cot vi man, tinh am, vao hai kinh can va than.
Xuong ho quy nhat la xuong chan truoc hay con goi la xuong canh tay roi xuong chan sau, xuong đau, xuong song lien voi xuong đuoi. Xuong tay ho hoi van khuyu va phia tren xuong ba vai co lo thong thien, xuong suon cung hoi bi van vo đo. Trong cac loai vat thi chi co ho va bao la co lo thong thien. Rang ham ho co hinh chu "tam son" nhung đac điem nay hoi kho nhan biet. Ho nuoi nhot an nam mot cho trong chuong nen mong chan cun, to be be, con ho rung co mong nho va sac nhon nhu mui chong. Ho rung nang tu 30 kg la co nanh ro rang, con ho nuoi nhot cung lua chua the moc nanh đuoc nen xuong ho rung khi mang đi nau cao co tinh chat tri benh rat cao.
Gia tri cua bo xuong ho phu thuoc vao trong luong cua bo xuong. Bo nang duoi 5 kg la ha pham co gia tri su dung kem, nang 5–7 kg la trung pham, 7–10 kg la loai tot, 10–14 kg la thuong pham, 15–16 kg la đai thuong pham, nhung bo xuong nang hon la hiem vo cung can than trong khi giam đinh. Đe khang đinh chinh xac tinh xac thuc cua 1 bo xuong ho can xac đinh them 18 đac điem khac ve xuong đau, mat phuong, đac điem đot co I, co II, khop thai duong ham, hinh the va đac điem xuong banh che, hinh the va đac điem cua o chao tren xuong chau, cac khop song va đac điem cua khop suon-song. Tham chi 1 bo xuong đung ve hinh the va ty le nhung co the đa bi chiet nuoc 1 roi vi vay can dung bua đinh đap manh 1 nhat vao xuong cang chan truoc neu khong gay vo moi đuoc.
Mot con ho neu nang 100kg co the lay đuoc 17 kg xuong tuoi, sau khi say con lai khoang 10kg xuong kho. Xuong ho bi chet trong rung lau ngay co mau trang đuc va hay bi mun, con xuong ho san ban đuoc thi co mau trang nga. Xuong banh che ho đuoc coi la quan trong nhat trong bo xuong. Noi cao ho cot neu thieu xuong banh che thi coi nhu mat mot nua gia tri. Xuong ho đe cang lau ngay cang tot, neu đem nau cao khi xuong con tuoi thi chat luong cao rat kem va tanh. So sanh voi xuong su tu, xuong ho co gia tri hon xuong su tu nhung co ban hai bo xuong ho va su tu chi khac nhau cai banh che (xuong đau goi), xuong banh che ho tron xoe, nhu cai lo cong cong hinh mat con chim phuong


Cong dung Cao ho cot, theo bao Suc khoe & đoi song, co cong dung bo duong, truc phong han, tran thong (giam đau), lam manh gan cot, tru te thap, thuong đuoc dung đe chua cac chung te thap, đau nhuc gan xuong, đi lai kho khan, chan tay co quap, thoai hoa xuong khop, suy nhuoc co the Theo loi đon, cao xuong ho co hai the manh la bo duong co the va phong chong cac benh ly lien quan đen xuong khop nhu viem đa khop dang thap, thoai khop goi, hu xuong sun cot song co va cot song that lung, viem cot song dinh khop, viem quanh khop vai, viem gan, gay xuong lau lien, loang xuong...Giao su, Tien si Nguyen Van Tuan khang đinh: "Đen nay chua co nghien cuu khoa hoc nao trong y van cho thay cao ho cot co hieu qua đieu tri benh viem khop xuong hay loang xuong. Hoan toan khong co".
Ve tac dung duoc ly, cung theo bao nay, ho cot co cong dung chong viem, giam đau, an than va lam lanh nhanh xuong gay nhieu đon rang, an cao ho hoac ngam ruou đe uong co tac dung than ky, lam nguoi yeu khoe lai, đac biet tot cho he xuong khop va co the manh vo bien trong quan he tinh duc.
Nhin chung, theo loi đon pham vi su dung cua cao ho cot tuong đoi rong rai. Tuy nhien, theo y hoc co truyen, loai cao nay co tinh nong va tro duong kha manh nen nhung nguoi co the chat hoac bi mac cac chung benh thuoc the am hu hoa vuong khong nen dung. Nhung nguoi bi tang huyet ap cung cam chi đinh dung cao xuong ho. Thay thuoc nhan dan Nguyen Xuan Huong, Chu tich Hoi đong y Viet Nam canh bao, cac loai cao tu ho, gau, ngua chi co tac dung tru phong thap, đau gan gian cot chu khong co tac dung bo than trang duong. Ruou cao ho moi ngay chi nen uong khong qua 20ml. Nhung nguoi bi gan, than, cao huyet ap, tim mach, đai thao đuong... khong nen su dung. Khi su dung cao ho cot cung tranh an rau cai va uong nuoc che.


Cong đoan nau Sau khi co đuoc xuong ho, đe co loai cao tot thi viec nau cao ho phai trai qua 3 giai đoan: Lam sach xuong, tam sao va co đac.


= Lam sach =

O giai đoan thu nhat, lam sach la phai bo het thit, gan va tuy bang cach ngam xuong voi nuoc voi loang hoac đem luoc voi la đu đu non. Xuong ho du đe nau cao cung phai lam rat sach, bo het thit, gan va tuy. Neu khong lam sach se hong cao, nau xong de sinh doi, tham chi con gay đoc cho nguoi dung.
Xuong banh che cung can phai loai bo het gan va tuy, phai ngam tam voi nuoc gung, sao kho va tam ruou, phoi kho trong noi ram vai ba thang. Neu uong song xuong con tuoi, con tuy rat nguy hiem, đac biet hai gan va than vi đi vao hai kinh nay truoc. Ho an thit song va thit thoi đeu tieu hoa đuoc, nguoi khong an đuoc nhu ho nen khi uong xuong ho vao co the cap tinh gay suy than hoac tich đoc gay suy gan, hong than.
Phai đem xuong tuoi hoac xuong kho nhung con dinh thit cho vao nuoc voi loang đun soi roi ngam mot đem va mang ra rua that sach. Cung co khi nguoi ta luoc xuong voi la rau cai. Xuong luoc xong, đem ra lay trau thoc nep hoac cat min đanh cho đen khi sang bong len. Sau đo đem chat xuong ra tung khuc ngan nhu khau mia, che nho ra, xuong nho thi đap vo roi đem luoc voi dam trong vai phut đe lam sach tuy. Roi lai vot xuong ra, cho vao vai, đo nuoc vao roi đanh đeu tay, cac manh xuong co vao nhau se lam sach nhung tuy, thit, gan con sot lai.
Nguoi dan mien nui tu lau đoi đa lam theo phuong thuc truyen thong la cho xuong vao ro, đem ra suoi ngam khoang hai thang cho rua het thit, gan bam o xuong roi đem xuong đo phoi o cho ram trong khoang vai ba thang nua, khi nao ngui bo xuong khong con mui nua la đuoc. Cach nay la toi uu, cho bo xuong ho sach va co chat luong tot nhat.


= Tam sao =
O giai đoan thu hai, la tam sao, dung trau, cat cha xuong cho sach bong, rua ky roi đem phoi hoac say kho. Cat xuong thanh nhung khuc ngan nhu khau mia dai chung 5 – 6 cm, che lam 2 - 3 manh, xuong nho thi đap giap roi đem luoc voi giam. Tiep đo, rua that sach va đem phoi hoac say kho. Khi đo xuong moi đuoc đem tam sao va co nhieu kieu tam sao tuy theo tung đia phuong. Co noi tay bang nuoc rau cai, bang nuoc la trau khong, sao bang mo de, ngam voi nuoc sac khuong hoang va hung hoang, ngam voi giam roi cho vao sao cat, cuoi cung sao lai bang mo de.


= Co đac =
O giai đoan cuoi, nau cao ho cot tot nhat phai co 5 bo xuong ho va cu 1kg xuong đa che bien theo đung quy chuan se nau đuoc hon 200g cao. Bi kip cua viec nau cao ho cot chu yeu nam trong binh loc nuoc canh co, thanh phan cua binh loc so bo phai co 5 lop: trau moi, than xuong, mot loai duoc lieu đac biet co kha nang khu tuy xuong, cat tho, soi tho. Khi co cao, chi đo cao khi cao chuyen sang giai đoan bot cao nho, neu khong cao se bi nhao vi hut am manh. Hau nhu khong the nau đuoc cao xuong ho nguyen chat vi khong the đuc khuon đuoc. Nguoi ta thuong pha them xuong son duong voi ty le 05 xuong ho 01 xuong son duong (thit va xuong cua son duong cung thuong đuoc nau cao voi ten cao son duong, tuy nhien chung khong nam trong khao sat cua bai nay).
Tu cong thuc đo nguoi ta thuong co cau phi son duong bat thanh ho cot, tuy nhien cau nay cung khong hoan toan đung trong moi truong hop. Nguoi ta nau cao ho cot rieng đe de dang xac đinh ty le cao ho nguyen chat chiem bao nhieu phan tram, con co ban van phai bo sung mot so thanh phan tuy theo nhu cau su dung thuc te. Neu nham chua khop nen them 1 can moc qua, 1 kg thien nien kien dang duoc lieu tho. Neu chi nham tang cuong suc khoe va tuoi tho nen dung yem rua vang, dung cho duong su them vao đo la gac huou, gac nai.
Bo xuong ho đe nau cao, tot nhat la phai nang tren 10 kg, neu đuoc tu 15 kg tro len thi tuyet voi va đac biet la phai đay đu, khong đuoc thieu manh xuong nao va cung khong đuoc lan cac loai xuong khac, trong đo khong the thieu xuong chan truoc va xuong banh che. Vao thoi điem hien tai đe nau đuoc mot lang cao ho thanh pham phai bo ra khoang 20 trieu đong (cu 10 kg xuong ho kem 3 kg xuong son duong) Khi nau phai nau ba nuoc, co chung truc tiep roi co cach thuy, đao đeu va ky, boc giay bong. Khi cao đa đuoc thi lay xuong ho (luc nay đa mun nhu voi bot) rai xuong mam va đo cao len.


= Nghi thuc =

Xung quanh noi cao ho co nhung chuyen ly ky va chu yeu la do nguoi ta than thanh hoa. Xuat phat tu viec ho la con vat đuoc coi la chua son lam va đuoc nhieu noi nguoi dan đua vao đen, mieu đe tho. Do đo theo quan niem khi dung ho lam thuoc tri benh cuu nguoi thi cung phai đuoc su đong y cua vong hon "Ong Ho". Vi vay, truoc khi mang xuong ho đi lam sach, nguoi chu nau cao phai đe bo xuong cua ho xep theo đung hinh hai tren mot chiec ban phu vai đieu va bay o giua san. Le vat dang len cho Ho gom co mot chiec thu lon, đuoi lon đe song va co huong nen can than. Truoc đo, nguoi chu phai an chay it nhat la 7 ngay, đong thoi khong đuoc sat sinh bat cu con vat nao. Viec cung le đuoc tien hanh truoc khi mat troi moc, trong thoi gian hanh le, phu nu khong đuoc toi gan.


Cao ho cot gia Vi cao ho cot la mot trong nhung che pham đong duoc quy hiem va rat đat tien nen nhieu nguoi thuong tim moi phuong cach che ra cao ho cot gia đe truc loi. Mot so thu đoan tao gia cao ho cot gom:

Trao đoi thanh phan xuong ho hoac pha che đe gia giam ty le xuong that: dung cac loai cao xuong đong vat khac nhu trau, bo, lon, ga đe gia dang la cao ho cot, ban voi gia tuong đuong. Cao ho đuoc nau tu xuong cho, xuong lon la chuyen binh thuong. Hoac co the su dung xuong ho that đe nau lan nhung voi ty le khong đam bao nguyen ven hay co pha them thuoc phien.
Dung cac ky xao đanh bong, got giua tao ra nhung bo xuong ho gia tu cac loai xuong đong vat khac đe lua ban truc loi. Xuong gau thuong đuoc su dung nhieu nhat vi kha giong xuong ho, re tien hon va lai de che tac, nguoi ta se lay dao khoet o phan đau khop cac xuong tay, chan cua gau nhung cai lo dai dai thuong goi la lo huyet hay lo thong thien giong y nhu xuong ho. Tham chi nhieu nguoi con dung ca xuong lon, xuong trau, xuong bo, xuong cho... đe tao ra ho cot. Xuong cho bec-gie de lam gia xuong ho nhat.
Dung ky thuat đe bien mot so đong vat thanh ho tuoi nguyen con, uop lanh. Chang han nhu tim giong cho hung du va co voc dang to lon, nang tu 50–60 kg, tham chi co con nang toi 100 kg, mom ngan, đau tron, bo mat ngan tun va nhan nhum roi nhuom long, uon xuong, tao dang, uop lanh cho co hinh hai trong giong nhu ho that.
Tron mot so thuoc Tay vao cao xuong ho đe tao ra cam giac hieu nghiem tuc thi nham tao niem tin cho khach hang, thuong la tron cac thuoc co tac dung chong viem, giam đau manh. Viec su dung cao ho đuoc pha thuoc phien, thuoc khang viem rat nguy hai, ve lau dai se dan đen tinh trang nghien vo thuc, dung thi thay khoe, hung phan nhung khong dung thi co the co cam giac met moi, suy nhuoc. Cang su dung cao ho pha thuoc phien, lieu dung cua nguoi su dung gia tang theo thoi gian, dan da ho co nguy co tro thanh con nghien
Dung bot xuong hoac cac loai cao thuc vat tron lan voi cao ho cot đe tao ra nhung mieng cao co mau sac hap dan, mem quanh va co ty trong lon hon cao ho that.
Bang cam quan, rat kho phan biet đau la cao ho that va đau la cao ho gia.


Phan biet Theo kinh nghiem dan gian Viet Nam, nguoi ta co mot so cach thu nhu neu la cao ho that thi ngon co tuoi cam tren mat cao phai heo ua, khi cho cho ngui thay phai bo chay hoac cho cho tiep xuc voi bo xuong ho cho se ren hu hu va rum ro toan than (ban nang so ho), hoac nguoi uong cao se cam thay mot luong khi nong chay khap co the, hay khi pha vao ruou co mau đuc nhu nuoc gao, va khi uong, co du vi ngay ngay thoang qua noi cuong hong hay khi lay bat lua đot cao cho chay vao coc nuoc, tia cao khong tan ma chay thang xuong đay coc la cao that. Tuy nhien nhung cach thu nay thieu can cu khoa hoc, chi dua tren kinh nghiem, va khoa hoc hien thoi cung chua the phan biet ro rang.


O Trung Quoc Hon 1.800 con ho đang đuoc nuoi trong mot cong vien đong vat hoang da o tinh Que Lam, Trung Quoc đe lay xuong ngam ruou. Cong vien đong vat hoang da nay ton tai đa lau va hien đang tren bo vuc đong cua. Trong khi so luong ho tai đay lai bung no len đen 1.800 con (ca the gioi hien chi con 3.890 con ho con song sot trong tu nhien). Loi nhuan cua cong vien Hung Sam phan lon thu tu hoat đong nuoi ho lay cot đe che bien ruou. Khi nhung con ho chet do qua gia, benh tat hay đanh nhau voi nhung con khac, chung se đuoc đua đen mot nha may che bien cach đo 300 km o tinh Quang Tay.
Tai đay, xuong ho đuoc ngam trong nhung thung ruou gao lon. Thoi gian ngam co the keo dai đen 8 nam. Ruou thanh pham đong chai đuoc ban tu 320 đen 4.000 nhan dan te/chai nua lit (tuong đuong 1,1 trieu đen 13,7 trieu VNĐ). Trong mot chuong trinh tham quan do cong vien to chuc, ho tha mot con be vao giua bay ho đe chung xe xac. Sau đo, khach tham quan đuoc dan đen mot cua hang ban ruou cot ho. Moi chai gia tu 450 đen 900 nhan dan te, tuong đuong 10 trieu đen 20 trieu VNĐ.
Ngoai ra, nha hang trong cong vien cung ban thit su tu, gia 380 nhan dan te/đia (1,3 trieu VNĐ), tay gau 7.200 te/đia (24,5 trieu VNĐ), thit ho 480 nhan dan te/đia (1,6 trieu VNĐ).


Tham khao Lien ket ngoai Cao ho cot tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Ky an bo xuong cop chan đong xu Quang 26 nam truoc Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine N.Hung, bao Cong ly 16/7/2015 10:39 UTC+7