Banh tro, banh gio, banh u tro, banh lang, banh am, banh cooc mo hay banh nang la mot loai banh đuoc lam voi thanh phan chinh la gao nep ngam qua nuoc tro (tu tro than la cay, nhat la la tre) va goi la đem luoc chin trong noi. Pho bien trong van hoa am thuc Viet Nam toi muc co bai bao cho rang banh đoc đao va "thuan Viet", nhung cung thuong thay no tuong đong voi banh gio Nhat Ban voi ten goi akumaki va banh kiem tong xuat xu Trung Quoc. Loai banh nay truoc kia thuong xuat hien trong le cung gia tien cua nguoi Viet vao ngay Tet Đoan Ngo mong 5 thang 5 am lich ben canh cac loai trai cay khac va thit, xoi, che. Hien nay, banh tro đuoc lam va ban quanh nam tren khap cac vung mien trong ca nuoc.
Ten goi banh tro (hay gio), banh nang xuat phat tu phu lieu cot yeu nhat lam nen đac trung cua banh la nuoc tro (con goi la nuoc nang) pha che tu tro than thu đuoc sau khi đot chay mot so loai thao moc, duoc lieu. Banh u tro la ten goi con goi ta ca hinh dang cua banh, do banh thuong đuoc goi theo hinh u, vom cao nhu ban tay khi nam lai. Đa phan nguoi ta goi la banh tro hay banh gio. O vung nui Đong Bac nhu Bac Kan, Cao Bang  nguoi ta goi la banh cooc mo. O vung Vinh Phuc, Phu Tho nguoi ta goi la banh nang. Mot so vung o Bac Ninh, Hung Yen lai goi la banh am...


Nguon goc Banh u tro co xuat xu tu Quang Đong, Trung Quoc (tieng Trung: 碱水粽; Viet binh: gaan2 seoi2 zung3-2; Han Viet: kiem thuy tong) va co tu thoi nha Minh (can phan biet voi banh u nhan man gom thit lon, hat ho đao, ho đao, thit tom, trung muoi,... vi đay la banh u ngot). Danh y nha Minh la Ly Thoi Tran, trong Ban thao cuong muc tung khang đinh su ton tai cua banh u, voi nhung mieu ta nhu sau: "Nguoi xua dung 1 cong co la tre (loai giong lau say) bao boc gao nau thanh banh co goc nhon, do banh dung la tre goi thanh hinh co goc nhon, dan gian goi la thanh tong. Nguoi can đai yeu chuong dung nep hon. Thoi nay co tuc vao mung Nam thang Nam, dung banh nay lam le vat ngay Tet, hoac dung lam mon te Khuat Nguyen, banh đuoc lam xong thi đem tha xuong song, nhan đo lam thanh mon an cho giao long".
Cung tu loai banh nay ma nguoi Hoa o Yokohama, Nhat Ban co mon banh gio goi la akumaki. Banh nay đuoc san xuat tai tinh Kagoshima, tinh Miyazaki va tinh Kumamoto trong Le hoi be trai vao ngay 5 thang 5.
Nguoi ta noi rang akumaki bat đau nhu mot đieu khoan dai han cho cac samurai trong Tran Sekigahara (1600) hoac cac cuoc xam luoc cua Nhat Ban tai Trieu Tien (1592-1598). Ngoai ra, Saigo Takamori (1821-1877) đa đua akumaki tro thanh mot mon hang khong the phuc hoi tren chien truong trong cuoc noi loan Satsuma (1877). Akumaki tro nen pho bien o phia bac cua tinh Miyazaki va tinh Kumamoto do cuoc noi loan đo.
Mac du co mat o nhieu nuoc, nhung no van giu đuoc chat luong. No co the đuoc giu trong khoang mot tuan o nhiet đo binh thuong, trong khoang hai tuan trong tu lanh va no cung co the đuoc đong lanh. Tu quan điem chuyen giao va ve sinh, akumaki đong goi chan khong co the đuoc tim thay o nhieu noi nhu mot mon qua luu niem. No khong đuoc ban thuong mai noi chung vi no thuong la mot loai banh keo tu lam. Do đo, rat kho đe co đuoc tru khi co co hoi đac biet. Gan đay, ke tu khi khai truong tuyen tau Kyushu Shinkansen, akumaki đa thu hut su chu y đang ke vi la mot mon an cham. Akumaki đuoc ban trong cac khach san cua Kagoshima, cac tram ben đuong (michi no eki), qua internet va trong cac sieu thi tren khap quan Kagoshima.


Nguyen lieu Banh tro lam tu hai nguyen lieu chinh gao nep va nuoc tro (hoac nuoc tro Tau). Banh tro đuoc biet theo co truyen thuong la khong co nhan. Thanh pham chi la mot khoi bot trong, rat lat, tuy thich dung cham voi mat ong, mat đuong hay đuong cat. Phan nhan sau nay la do tuy vung mien va tuy nguoi lam banh, nhung thuong đuoc lam voi hai loai: hoac đau xanh đai vo nau chin tan min voi đuong, hoac dua gia nao nhuyen thanh com dua nhoi voi nuoc đuong. Banh thuong đuoc goi voi la tre buong hay con goi la tre lo o, loai tre co long dai, ong lon va la to ban chung 5–6 cm va dai chung 30 cm. Ngoai ra tuy đia phuong, cac loai la nhu la đot hoac la dong, la chuoi cung đuoc su dung. Lat buoc banh đuoc lam tu be than cay chuoi phoi kho tuoc soi hoac ong giang che soi.
Gao nep đuoc chon lam banh tro thuong la gao nep ngon đe thanh pham đuoc mem muot min mang, khong suong cung, trong đo nep nhung hay nep cai hoa vang đeu hat la nhung lua chon tot nhat.
Nuoc tro, nuoc nang la thanh phan cot yeu tao nen huong vi va mau sac cua banh tro khac biet voi nhung loai banh khac. Nuoc tro thuong đuoc lam bang cach đanh nuoc voi voi tro, mot san pham thu đuoc sau khi đot chay hoan toan mot so loai thao duoc, duoc lieu. Tuy vung mien va tham chi tuy gia truyen cua nguoi lam banh ma cac loai cay, qua đuoc đot chay lam thanh tro se co nhung di biet. Nguoi Muong o Thanh Son, Phu Tho thuong lam nuoc nang bang cay man, cay đu đu rung, la trau khong, vo chuoi tieu hoac la mua, la voi. Nguoi Kinh thuong chung nau nuoc nang bang vo qua so, cay rung, mang kho va voi. Banh nang noi tieng đa đi vao ngan ngu "banh nang cho Trang, gao rang Tien Lu" o Lap Thach Vinh Phuc lai đuoc lam voi nuoc nang von la tro cua cac canh xoan tuoi, canh buoi tuoi (ca la), tra vung, la dang, la si, tam gui cay doc. O Đac So huyen Hoai Đuc, Ha Noi nguoi dan thuong dung cay den gai, rom nep, vo buoi; o Phu Yen la cay tam gui (tren loai cay lanh nhu dau, buoi), cay me (vung) con o Yen Lang la rom nep, be cau nep, qua vung va mang tre. Cac nguyen lieu phoi kho roi đot thanh tro, ray cho min đem hoa voi nuoc voi theo mot ty le nhat đinh, gan lay nuoc that trong. Đe xem nuoc co đat yeu cau hay khong cac nha lam banh thuong dung la trau khong nhung vao khoang 15-20 giay, vot ra va bo vao mieng nhai ma thay nuoc bot đo nhu nuoc quet trau la đuoc.
Ngoai mot so loai cay co đuoc dung đot thanh tro noi tren, cung co nhung phu pham khac đuoc bo sung vao noi luoc banh nham lam thay đoi mau sac cua banh nhu mang tre cho mau đo, mang voi cho mau ho phach (vang nau), la say cho mau vang nhat.
Trong cuon Nu cong thang lam cua Hai Thuong Lan Ong Le Huu Trac co neu cong thuc lam nuoc tro voi canh la cay ra khoang 5 phan, cay vung kho 4 phan, la tam gui 2 phan, vo qua xoan đau (cay xoan trang) 2 phan, vo qua buoi mot phan, la thom 2 phan. Cac thu ay đot ra lay tro đem ray min. Đong mot bat cho vao mot bat nuoc ngam. Cu mot cong nuoc lai cho mot bat voi ngam khoang 15 ngay.
Hien nay mot so noi do khong co đieu kien đot tro đa su dung nuoc tro Tau (lye water), mot loai hoa chat voi ten goi hoa hoc la natri hydroxide (NaOH) hay hydroxide kali (KOH), nham thay the nuoc tro truyen thong. Tuy nhien lam dung hoa chat nay co the gay ngo đoc.


Quy trinh thuc hien = So che nguyen lieu =
Gao nep đai sach, cho vao thau ngam voi nuoc tro. Thoi gian ngam tuy thuoc loai gao, vung mien, khi hau, đo đam nhat cua nuoc tro, tham chi tuy ca kinh nghiem ca nhan nhung gao thuong đuoc ngam 5-6 tieng đen mot đem, khi nao kiem tra thay hat gao miet o hai đau ngon tay nat min la đuoc (thuat ngu goi la "buc", tuc nep đa ngam đung muc đe nau). Gao ngam xong đuoc vot ra xoi that sach bang nuoc mua hoac nuoc gieng khoi, đe cho rao moi tien hanh goi banh. Nguoi lam banh thuong biet canh thoi tiet, loai gao đe tinh thoi gian ngam, nhung khong qua mot ngay vi se khien nep qua nong mui tro, an khong ngon.


= Goi va luoc banh =
La đot, la tre hoac cac loai la khac đa đuoc hap, luoc cho bot diep luc va lau kho. Xep la thanh hinh pheu, cho nep vao, gap la that kin tao thanh khoi tu dien roi dung day lat cot lai theo cac canh thanh hinh chu thap. Sau đo banh thuong đuoc xau thanh mot xau 10 chiec voi lat thong long ra ngoai đe de dang nhac ra khoi noi. Banh đuoc cho vao đo ngap nuoc nau chin bang lua. Thoi gian nau khong can lau, tuy thuoc kich thuoc banh ma nau tu 1 tieng đen 3, 4 tieng. Banh chin vot ra nhung ngay vao chau nuoc lanh cho banh mau nguoi, giu mau xanh la va lam sach be ngoai cua banh. Cuoi cung banh đuoc treo len cao, thoang gio cho rao nuoc.
Mot so vung mien con lam banh tro voi hinh thuc thuon dai, co nho. Khi an cat tung long vua an.
Qua trinh chuan bi nguyen lieu, xoong noi luoc va goi banh tuyet đoi khong đuoc dinh dau mo vi chi can mot chut dinh vao banh se khien banh khong nhu đuoc.


Thuong thuc Banh tro nau đat yeu cau thi khi mo ra, nep khong con o dang hot ma ca cai banh tro thanh mot khoi bot trong, min chac nhu mot khoi thach, khong nong voi tro. Banh mem mai vi nhat tinh mat, thien ve am, co mau tu nhat đen nau sam phu thuoc loai nuoc tro su dung. Banh la mon an mat lanh, chong ngay rat tot. Khi thuong thuc banh thuong đuoc cham voi đuong cat trang, đuong the, mat ong nhung pho bien nhat va ngon nhat la cham voi mat mia co đac thoang huong vi cua gung bam vun.
O Nhat, akumaki khong co mui vi. Banh thuong đuoc an voi siro đuong nau va bot đau nanh rang (kinako), voi mot chut muoi hoac cham mat ong. Neu no đuoc an ma khong co gi, no co vi đang o cuong hong (banh gio Bac Kan cung tuong tu). Tuy nhien, neu đuoc an voi siro mat đuong va kinako, no se mang mot huong vi hoi khac thuong ngot sac.
Rieng voi banh u ngot Quang Đong, no se an giong kieu Viet hoac se co nhan đau đo nhuyen ngao đuong ben trong.


Đac san đia phuong Tai Viet Nam, mien Bac noi tieng co banh tro lang Đac So huyen Hoai Đuc, Ha Noi; banh gio Tay Đinh, Binh Xuyen, Vinh Phuc; banh nang Cho Trang, Lap Thach, Vinh Phuc; banh tro Quang Yen, Quang Ninh; banh nang Lang Dong, Xuan Lung, Phu Tho, banh nang cua cong đong nguoi Muong o Thanh Son, Phu Tho. Mien Trung co banh tro Yen Lang, Tho Xuan, Thanh Hoa, banh tro Quang Nam, banh tro Phu Yen, Binh Đinh. Banh gio đa co o Bac Kan hang tram nam va la mot mon an, mot đac san khong the thieu cua nguoi dan Bac Kan. Lam banh gio Luu tru ngay 26 thang 10 nam 2022 tai Wayback Machine cau ky đoi hoi nguoi lam phai kheo tay, tinh mat.  Banh gio đuoc goi bang gao nep ray vua deo vua thom. La đe goi banh phai la la chit banh te, chi co la chit moi lam cho banh co mau vang sang va de boc, khi an co mui thom rat đac trung. Thu nuoc mat đe cham banh đuoc lam bang đuong mia đuoc trong tren đat cat, mat sanh, thom va co mau vang sam. Banh gio ngon la phai min, deo, dai va co vi đam đac trung, mat, lanh va đe đuoc rat lau.


Tac dung voi suc khoe Theo Đong y, banh tro vi nhat, tinh mat an de tieu, thich hop nhat đoi voi truong hop gia yeu, tre em, co chung benh nong sot am i (am hu), nhung truong hop duong thinh gay am hu nhu vao mua he ma cuc điem la đau thang nam Đoan ngo (đoan duong - chinh duong) thuong gay on dich thuong am. Vao dip Tet Đoan Ngo no se phat huy cao đo nhung tinh nang tren do may ngay nay nguoi ta con gap nguy hai do an uong no say nhieu thu beo, nhiet, kho tieu (ruou nep, xoai, mit...). Banh tro hop voi Tet Đoan Ngo la vay. Banh khong nhung trung hoa bot đoc hai trong an uong đe bao ve suc khoe trong ngay Tet Đoan Ngo ma con ca thoi gian sau đo, giup thanh nhiet loi tieu, thai đoc cho co the, đe phong va gop phan chua mot so benh can loi tieu nhu tang huyet ap, thong phong (gut), soi than v.v.


Chu thich Lien ket ngoai Banh tro- mon ngon dan da Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2015 tai Wayback Machine Ngo Thu Huong, Trung tam Thong tin va Xuc tien du lich Bac Giang, 19/11/2014
Tet Đoan ngo nho banh tro
Mon an khong the thieu trong ngay Tet Đoan ngo 11/6/2013 | 09:45 GMT+7
Banh nang, qua cua nui rung
Banh nang, đac san am thuc cua nguoi Muong Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2015 tai Wayback Machine
Banh nang va banh gao rang Lap Thach Luu tru ngay 30 thang 6 nam 2016 tai Wayback Machine