Đo loi nan nhan xay ra khi nan nhan cua mot toi ac hoac bat ky hanh đong sai trai nao bi buoc toi hoan toan hoac mot phan do su ton hai xay ra voi ho. Co đinh kien lich su va hien tai đoi voi cac nan nhan cua bao luc gia đinh va toi pham tinh duc, nhu xu huong đo loi cho nan nhan bi ham hiep nhieu hon nan nhan cua vu cuop neu nan nhan va thu pham biet nhau truoc khi gay ra toi ac.


Ra đoi thuat ngu Nha tam ly hoc William Ryan đa đat ra cum tu "đo loi nan nhan" trong cuon sach cung ten nam 1971 cua ong. Trong cuon sach, Ryan mo ta viec đo loi nan nhan la mot he tu tuong đuoc dung đe bien minh cho phan biet chung toc va bat cong xa hoi đoi voi nguoi da đen o Hoa Ky. Ryan đa viet cuon sach đe bac bo tac pham nam 1965 The Negro Family: The Case for National Action cua Daniel Patrick Moynihan (thuong đuoc goi đon gian la Bao cao Moynihan).
Moynihan ket luan rang ba the ky ap buc nguoi da đen, va đac biet voi cai ma ong goi la cau truc đoc ac co mot khong hai cua che đo no le o My trai nguoc voi cac che đo no le o My Latinh, đa tao ra mot chuoi dai nhung tinh trang chia re hon loan trong cau truc gia đinh cua nguoi da đen; o thoi điem thuc hien bao cao, đieu đo đuoc the hien qua ro o ty le cao sinh con ngoai gia thu, vang cha va ho co me đon than trong cac gia đinh da đen. Sau đo Moynihan lien he nhung ket qua cua gia đinh nay (ma ong cho la khong mong muon) voi ty le viec lam, thanh tich hoc tap va thanh cong tai chinh tuong đoi thap hon o nguoi da đen. Cau truc gia đinh da đen cung đang bi anh huong boi cac phuong tien truyen thong thong qua con cai. Gia đinh da đen thuong đuoc mieu ta la co lien ket voi bang đang, cha me đon than hoac rat bao luc. Hanh vi gay han va bao luc o tre em co lien quan đen chuong trinh truyen hinh. Moynihan ung ho viec thuc hien cac chuong trinh cua chinh phu nham cung co gia đinh hat nhan da đen.
Ryan phan đoi rang Moynihan sau đo chi ra nguyen nhan gan canh ngo cua nguoi My da đen la su pho bien cua cau truc gia đinh trong đo nguoi cha thuong xuyen vang mat (neu co) va nguoi me thuong phu thuoc vao vien tro cua chinh phu đe co thuc an, quan ao, va cung cap dich vu cham soc y te cho cac con cua co. Bai phe binh cua Ryan coi cac ly thuyet cua Moynihan la no luc chuyen trach nhiem ve ngheo đoi tu cac yeu to cau truc xa hoi sang nhung hanh vi va mo hinh van hoa cua nguoi ngheo.


Lich su Mac du Ryan la nguoi pho bien thuat ngu, song cac hoc gia khac đa xac đinh đuoc hien tuong đo loi nan nhan. Nam 1947, Theodor W. Adorno đinh nghia cai sau nay đuoc goi la "đo loi nan nhan" la "mot trong nhung đac tinh xau xa nhat cua đac điem phat xit".
Ngay sau đo Adorno va ba giao su khac tai Đai hoc California, Berkeley đa xay dung thang đo F (F viet tat cua fascist, tuc phat xit) giau anh huong va cuc ky tranh cai cua ho, đuoc xuat ban trong cuon sach The Authoritarian Personality (1950), trong đo đua "su khinh bi moi thu bi phan biet đoi xu hoac yeu kem" vao nhung đac tinh cua thang đo phat xit." Mot bieu hien đien hinh cua đo loi nan nhan la thanh ngu "asking for it" (đang bi nhu the), vi du: "co ay đang bi nhu the" đe noi ve nan nhan cua bao luc hoac tan cong tinh duc.


Nan nhan thu cap cua tan cong tinh duc va cac loai tan cong khac Nan nhan thu cap (hay nan nhan lan thu hai) la su tai ton thuong cua nan nhan (bao gom nhung khong han che o: tan cong tinh duc, lam dung, bao hanh phau thuat, so suat trong y khoa hoac ham hiep) thong qua phan ung cua cac ca nhan va to chuc. Cac hinh thuc nan nhan thu cap bao gom đo loi nan nhan, khong tin vao cau chuyen cua nan nhan, giam thieu muc đo nghiem trong cua cuoc tan cong va đieu tri hau vu viec khong phu hop cua nhan vien y te hoac cac to chuc khac. Nan nhan thu cap đac biet pho bien trong cac truong hop do thuoc, nguoi quen, chan thuong tinh duc trong quan đoi va hiep dam đung luat.
Nhung nan nhan cua nan tan cong tinh duc bi ky thi dua tren nhung giai thoai ve hiep dam. Mot nan nhan nu bi hiep dam đac biet bi ky thi trong cac nen van hoa phu he bang nhung phong tuc va đieu cam ky nang ne ve gioi tinh va tinh duc. Vi du, mot xa hoi co the coi mot nan nhan bi cuong hiep la phu nu (đac biet la nguoi truoc đay con trinh) la "hu hong". Nan nhan trong cac nen van hoa nay co the bi co lap, lam dung the chat va tam ly, si nhuc la đi, cac nghi thuc lam nhuc noi cong cong, bi ban be va gia đinh tu choi, bi cam ket hon, bi ly hon neu đa ket hon hoac tham chi bi giet. Tuy nhien, ngay ca o nhieu quoc gia phat trien, bao gom mot so khu vuc cua xa hoi Hoa Ky, su ky thi phu nu van an sau bam re vao van hoa.
Mot vi du ve cao buoc phan biet gioi tinh chong lai cac nan nhan nu bi tan cong tinh duc la viec mac quan ao khieu khich se kich thich tan cong tinh duc o nhung nguoi đan ong tin rang phu nu mac quan ao ho hang đang tich cuc co gang quyen ru ban tinh. Nhung loi buoc toi nhu vay đoi voi nan nhan xuat phat tu gia đinh rang quan ao ho hang the hien đong thuan cho cac hanh đong tinh duc, bat ke đay la đong thuan bang loi noi co chu y hay khong. Nghien cuu van chua chung minh đuoc rang trang phuc la mot yeu to quan trong trong viec xac đinh ai la nguoi bi tan cong.
Đo loi nan nhan cung đuoc minh hoa khi nan nhan cua tan cong tinh duc bi phat hien co loi vi đa thuc hien cac hanh đong lam giam kha nang phan khang hoac tu choi đong thuan, chang han nhu uong ruou. Cac nhom benh vuc nan nhan va chuyen gia y te đang giao duc thanh thieu nien ve đinh nghia cua su đong thuan va tam quan trong cua viec kiem che đo loi nan nhan. Hau het cac to chuc đa ap dung khai niem đong y qua quyet va kiem che hoat đong tinh duc trong luc bi anh huong la lua chon an toan nhat.
Nham lam mat uy tin cua cac nan nhan bi tan cong tinh duc truoc toa, luat su bao chua co the tim hieu ky lich su ca nhan cua nguoi to cao, mot thong le pho bien cung co muc đich khien nan nhan kho chiu đen muc ho chon khong tiep tuc. Cuoc tan cong vao tinh cach nay, đac biet la viec chi ra tinh lang nhang, đua ra lap luan rang nhung phu nu co loi song "rui ro cao" (lang nhang, su dung ma tuy) khong phai la nan nhan thuc su cua cuong hiep.
Nhung phat hien ve cong nhan giai thoai hiep dam đa ung ho nhung tuyen bo cua cac nha nu quyen rang phan biet gioi tinh la goc re cua viec đo loi nan nhan nu bi hiep dam. Mot nghien cuu nam 2009 tren Tap chi Bao luc giua Ca nhan ve cac nan nhan nam bi tan cong tinh duc ket luan rang viec đo loi nan nhan nam bi hiep dam thuong đuoc thuc hien vi cac cau truc xa hoi cua nam tinh. Mot so anh huong cua nhung vu hiep dam kieu nay gom co mat đi su nam tinh, nham lan ve xu huong tinh duc cua ho va cam giac that bai trong loi cu xu nen lam cua nguoi đan ong.
Nan nhan cua mot vu tiep xuc tinh duc khong mong muon thuong phat trien cac van đe tam ly nhu tram cam hoac sang chan PTSD cu the do bao luc tinh duc, con đuoc goi la hoi chung chan thuong do bi hiep dam.


Tinh hinh toan cau Nhieu nen van hoa khac nhau tren the gioi đa hinh thanh cac muc đo đo loi nan nhan khac nhau trong cac tinh huong khac nhau nhu cuong hiep, toi ac do thu ghet va bao hanh gia đinh. Đo loi nan nhan pho bien tren khap the gioi, đac biet la o cac nen van hoa noi xa hoi chap nhan va khuyen nen đoi xu kem hon voi mot so nhom nguoi nhat đinh. Vi du, o Somalia, cac nan nhan bi lam dung tinh duc thuong xuyen phai chiu su tay chay va quay roi cua xa hoi. Mot vi du cu the la vu bat coc va ham hiep Fatima 14 tuoi: khi canh sat đen, ca Fatima va ke hiep dam co đeu bi bat. Trong khi ho khong giam giu pham nhan lau, cac si quan đa giam giu Fatima trong mot thang va mot cai nguc lien tuc ham hiep co trong thoi gian đo.
Thang 2 nam 2016, cac to chuc International Alert va UNICEF đa cong bo mot nghien cuu tiet lo rang cac be gai va phu nu đuoc nhom noi day Boko Haram o Nigeria tha ra thuong bi cong đong va gia đinh tu choi. Con cai cua ho sinh ra tu bao luc tinh duc tham chi con phai đoi mat voi su phan biet đoi xu nhieu hon.
Nhung vu tan cong bang acid vao phu nu o Nam A, khi nguoi ta tat acid vao phu nu nham trung phat ho vi nhung hanh vi ma ho cho la sai trai, la mot vi du khac đo loi nan nhan. Vi du, o New Delhi nam 2005, mot nhom đan ong đa tat acid vao mot co gai 16 tuoi vi ho tin rang co khieu goi mot nguoi đan ong. Trong van hoa Trung Quoc, đo loi nan nhan thuong lien quan đen toi hiep dam, vi phu nu đuoc cho la se chong lai viec cuong hiep bang vu luc. Do đo, neu vu hiep dam xay ra, it nhat đo đuoc xem la mot phan loi cua nguoi phu nu va pham hanh cua co ay chac chan bi đat dau hoi.
Trong van hoa phuong Tay, đo loi nan nhan phan lon đuoc cong nhan la cach nhin nhan tinh huong co van đe, tuy nhien đieu nay khong mien tru cho nguoi phuong Tay khoi toi loi cua hanh đong đo. Mot vi du gan đay ve viec phuong Tay đo loi cho nan nhan la mot phien toa dan su đuoc to chuc vao nam 2013, noi Truong quan Los Angeles đo loi cho mot be gai 14 tuoi ve hanh vi lam dung tinh duc ma co ay phai chiu đung tu giao vien cap hai cua minh. Luat su cua Truong quan lap luan rang tre vi thanh nien phai chiu trach nhiem ngan chan hanh vi lam dung, quy đo toan bo loi cho nan nhan va mien tru moi trach nhiem cho thu pham. Bat chap nhung no luc thuyet phuc toa an rang nan nhan phai bi đo loi, phan quyet tuyen bo rang khong hoc sinh vi thanh nien nao bi giao vien cua minh tan cong tinh duc phai chiu trach nhiem ngan chan vu tan cong tinh duc đo.


Nghien cuu khoa hoc ve đo loi nan nhan Mot bai đanh gia khoa hoc cua Sharron J. Lennon (mot chuyen gia ve hanh vi nguoi tieu dung va tam ly xa hoi ve an mac) đa phat hien ra rang nhung phu nu mac trang phuc khieu goi hoac co chu y khieu goi la tu vat hoa ban than, gay ra lo lang, bat hanh, mac cam ve co the va miet thi ngoai hinh. Co phat hien ra rang "viec mac trang phuc goi cam [co lien quan đen] bao luc bao gom cuong buc tinh duc, quay roi tinh duc, tan cong tinh duc va đung cham, so soang va chiem đoat mot cach khong mong muon." Trong so 34 nghien cuu ma co ay đanh gia, chi co hai nghien cuu khong tim thay lien he giua viec mac quan ao khieu goi va ty le quay roi tinh duc cao hon. Tuy nhien, ty le quay roi tinh duc cao hon co lien quan đen ty le hanh vi tinh duc cao hon, dan đen ty le bao luc tinh duc cao hon. Vi vay, đoi voi phu nu, mac quan ao đoan trang nhung co hanh vi goi duc, chang han nhu tan tinh, uon eo hoac đe lo ao nguc, se dan đen ty le bao luc tinh duc cao hon.


Cac vi du Mot giai thoai cho rang nguoi Do Thai đa bi đong "nhu cuu bi giet thit" trong vu Holocaust, đuoc nhieu nha van, bao gom ca Emil Fackenheim, xem la mot hinh thuc đo loi nan nhan. Chu nghia bai Do Thai thu cap la mot loai chu nghia bai Do Thai do nhung nguoi chau Au khong phai Do Thai co gang đo loi cho nguoi Do Thai ve Holocaust, thuong đuoc tom tat bang tuyen bo rang "Nguoi Đuc se khong bao gio tha thu cho nguoi Do Thai vi Auschwitz."
Trong nhung nam gan đay, van đe đo loi cho nan nhan đa tro nen noi bat va đuoc thua nhan rong rai tren cac phuong tien truyen thong, đac biet la trong boi canh nu quyen, vi phu nu thuong bi đo loi vi đa cu xu theo cach khuyen khich quay roi.


= Uc =
Leigh Leigh (ten khai sinh la Leigh Rennea Mears, mot co gai 14 tuoi đen tu Vinh Fern, New South Wales, Uc) bi sat hai vao ngay 3 thang 11 nam 1989. Khi đang tham du bua tiec sinh nhat cua mot cau be 16 tuoi tai Bai bien Stockton, Leigh đa bi mot nhom nam sinh tan cong sau khi co tro ve trong đau kho sau mot cuoc tiep xuc tinh duc tren bai bien ma mot tham phan xem xet sau đo goi la khong đong thuan. Sau khi bi ca nhom đa va nho nuoc bot, Leigh roi bua tiec. Co the tran truong cua co đuoc tim thay o con cat gan đo vao sang hom sau, voi bo phan sinh duc bi ton thuong nghiem trong va hop so bi dap nat. Vu sat hai Leigh đa nhan đuoc su chu y đang ke tren cac phuong tien truyen thong. Luc đau tap trung vao vu tan cong tinh duc va sat hai co ay, su chu y cua gioi truyen thong sau đo đo don nhieu hon vao su thieu su giam sat cua cha me, ma tuy va ruou trong bua tiec, cung nhu ve tinh duc cua Leigh. Cac phuong tien truyen thong đua tin ve vu sat hai đa đuoc coi la mot vi du ve đo loi nan nhan. 
Nguyen Thuong nghi si Uc Fraser Anning đa bi chi trich gay gat vi nhung binh luan cua ong ve vu xa sung o nha tho Hoi giao Christchurch o New Zealand, trong đo co 51 tin đo Hoi giao thiet mang. Ong tuyen bo rang viec nhap cu cua "nhung ke cuong tin Hoi giao" đa dan đen cac vu tan cong va cho rang "trong khi nguoi Hoi giao co the la nan nhan ngay nay, thi ho thuong la thu pham". Anning cung tuyen bo rang vu tham sat "lam noi bat... noi so hai ngay cang tang trong cong đong cua chung ta... ve su hien dien ngay mot đong đao cua nguoi Hoi giao". Cac binh luan đa nhan đuoc su chu y cua quoc te va bi chi trich nang ne la thieu te nhi va phan biet chung toc, đong thoi thong cam theo goc nhin cua thu pham.


= Đuc =
Nam 2016, sau vu tan cong tinh duc đem giao thua o Đuc, thi truong Koln Henriette Reker đa hung chiu chi trich nang ne vi phan ung cua co duong nhu la đo loi nan nhan. Co keu goi phu nu tuan theo "quy tac ung xu", bao gom ca viec giu khoang cach "trong tam tay" voi nguoi la. Đen toi ngay 5 thang 1, #einearmlange ("chieu dai mot canh tay") đa tro thanh mot trong nhung hastag thinh hanh nhat o Đuc tren Twitter. Reker đa goi mot cuoc hop khung hoang voi canh sat nham ung pho voi vu viec. Reker goi viec lien he thu pham voi nhung nguoi ti nan la "hoan toan khong phu hop".


= An Đo =
Trong mot vu viec thu hut du luan toan the gioi, khi mot phu nu bi ham hiep va giet o Delhi vao thang 12 nam 2012, mot so quan chuc chinh phu va cac nha lanh đao chinh tri An Đo đa đo loi nan nhan nhieu thu, chu yeu dua tren phong đoan. Nhieu nguoi lien quan sau đo đa xin loi.
Thang 8 nam 2017, hastag #AintNoCinderella gay bao tren mang xa hoi An Đo, nham phan ung mot vu đo loi nan nhan đieu tieng. Sau khi Varnika Kundu bi hai nguoi đan ong theo doi va quay roi tren đuong ve nha vao đem khuya, Pho Chu tich Đang Bharatiya Janata Ramveer Bhatti đa giai quyet vu viec voi tuyen bo rang Kundu co loi vi đi choi đem muon mot minh. Nhung nguoi dung mang xa hoi đa len Twitter va Instagram đe thach thuc tuyen bo rang phu nu khong nen ra ngoai vao ban đem va neu co, thi bang cach nao đo ho "đang bi nhu the". Hang tram phu nu đa chia se nhung buc anh chinh ho đi choi qua nua đem, an mac tao bao va cu xu (vo hai), nhung viec lam thuong bi len an theo cac tu tuong co hu, chong nu quyen.


= Hoa Ky =
Nam 1938, to Madera Tribune chay dong tit tren trang nhat "Mother Blames her Daughter Equally with Man for Murder" (tam dich: "Nguoi me đo loi cho con gai minh mot cach binh đang voi nguoi đan ong ve toi giet nguoi") khi mo ta an mang do bi đam cua co gai 19 tuoi Leona Vlught o Oakland. "Su phan no đoi voi cau nhoc đa giet co" cua me nan nhan đuoc cho la đa nguoi ngoai khi biet rang con gai minh đa uong ruou va "đi tiec tung khi co đuoc cho la đa qua đem voi cac ban nu". Thu pham Rodney Greig sau đo đa bi ket an va bi xu tu trong phong hoi ngat San Quentin.
Trong mot vu an nam 2010, mot nan nhan nu 11 tuoi nhieu lan bi ham hiep tap the o Cleveland, Texas đa bi luat su bao chua buoc toi la mot ke du do đan ong đen cho chet. Anh hoi mot nhan chung, "Giong nhu nhen va ruoi. Chang phai co ay đa noi, 'Hay vao phong khach cua toi', nhu con nhen đa noi voi ruoi vay sao?" To New York Times đa đang mot bai bao đua tin thieu phe phan ve cach ma nhieu nguoi trong cong đong đa đo loi nan nhan, sau đo to bao đa phai xin loi ve bai viet.


Chu thich Sach tham khao Cole, Alyson Manda (2007). The Cult of True Victimhood: From the War on Welfare to the War on Terror. ISBN 9780804754613.
Downs, Donald Alexander (1998). More Than Victims: Battered Women, the Syndrome Society, and the Law. ISBN 9780226161600.
Kent, George (2003). "Blaming the Victim, Globally". UN Chronicle Online. XL (3). United Nations Department of Public Information. Ban goc luu tru ngay 24 thang 12 nam 2003.
Katsiaficas, George N.; Kirkpatrick, Robert George; Emery, Mary Lou (1987). Introduction to Critical Sociology. ISBN 9780829015959.
Robinson, Daniel N. (2002). Praise and Blame: Moral Realism and Its Applications. Princeton University Press. ISBN 978-1400825318. JSTOR j.ctt7s3sm.


Đoc them Durham, Meenakshi G. (thang 2 nam 2013). ""Vicious assault shakes Texas town": the politics of gender violence in The New York Times' coverage of a schoolgirl's gang rape". Journalism Studies. Quyen 14 so 1. tr. 1–12. doi:10.1080/1461670X.2012.657907.
Janoffbulman, R (1985). "Cognitive biases in blaming the victim". Journal of Experimental Social Psychology. Quyen 21 so 2. tr. 161–177. doi:10.1016/0022-1031(85)90013-7.
Maes, JuRgen (1994). "Blaming the victim: Belief in control or belief in justice?". Social Justice Research. Quyen 7. tr. 69–90. doi:10.1007/BF02333823.
McCaul, Kevin D.; Veltum, Lois G.; Boyechko, Vivian; Crawford, Jacqueline J. (1990). "Understanding Attributions of Victim Blame for Rape: Sex, Violence, and Foreseeability1". Journal of Applied Social Psychology. Quyen 20. tr. 1–26. doi:10.1111/j.1559-1816.1990.tb00375.x.
Summers, Gertrude; Feldman, Nina S. (1984). "Blaming the Victim Versus Blaming the Perpetrator: An Attributional Analysis of Spouse Abuse". Journal of Social and Clinical Psychology. Quyen 2 so 4. tr. 339–47. doi:10.1521/jscp.1984.2.4.339.


Lien ket ngoai Thong tin ve đo loi nan nhan tai Trung tam Tan cong Tinh duc Edmonton (SACE)
Thong tin ve đo loi nan nhan tai Trung tam nguon luu tru Canada danh cho nan nhan cua toi pham
Đo loi nan nhan va tan cong tinh duc
"Tien si Jessica Taylor (PhD, FRSA) giai thich ly do vi sao phu nu bi đo loi moi thu".