Tran Đien Bien Phu (tieng Phap: Bataille de Dien Bien Phu; phat am [bataj də djɛ bjɛ fy]), con goi la Chien dich Đien Bien Phu, la tran đanh lon nhat trong Chien tranh Đong Duong lan thu nhat dien ra tai long chao Muong Thanh, chau Đien Bien, tinh Lai Chau (nay thuoc thanh pho Đien Bien Phu, tinh Đien Bien) giua Quan đoi Nhan dan Viet Nam va Quan đoi Lien hiep Phap (gom Luc luong Vien chinh Phap, Binh đoan Le duong Phap, quan phu luc ban xu va Quan đoi Quoc gia Viet Nam).
Đay la chien thang quan su lon nhat trong cuoc Chien tranh Đong Duong (1945 – 1954) cua Viet Nam. Voi thang loi quyet đinh nay, luc luong Quan đoi Nhan dan Viet Nam do Đai tuong Vo Nguyen Giap chi huy đa buoc quan đoi Phap va Quoc Gia Viet Nam tai Đien Bien Phu phai đau hang vao ngay 7 thang 5 nam 1954, sau 2 thang cam cu. Giua tran nay, quan Phap đa gia tang len đen 16.200 nguoi nhung van khong the cam cu đuoc truoc cac đot tan cong nhu vu bao cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam. Thuc dan Phap đa khong the binh đinh Viet Nam bat chap nhieu nam chien đau va voi su ho tro va can du ngay cang sau cua Hoa Ky. Phap đa khong con bat ki kha nang nao đe tiep tuc chien đau tai Viet Nam sau tham bai nay.
Tren phuong dien quoc te, chien dich nay co mot y nghia rat lon va đa đi vao lich su nhan loai, boi đay la lan đau tien quan đoi cua mot nuoc tung la thuoc đia o chau A đanh bai đoi quan hien đai va toi tan cua mot cuong quoc chau Au, đuoc ho tro boi đong minh la Hoa Ky trong mot chien dich quan su lon. Đuoc xem la mot tham hoa bat ngo đoi voi thuc dan Phap va cung la mot đon giang manh voi the gioi phuong Tay, đa đanh bai y chi duy tri thuoc đia Đong Duong cua Phap va buoc nuoc nay phai hoa đam va rut quan ra khoi Đong Duong. Voi niem tin đuoc co vu manh me boi chien thang nay, cac thuoc đia cua Phap o chau Phi cung đong loat noi day đoi đoc lap. Chi rieng trong nam 1960, 17 nuoc chau Phi đa gianh đuoc đoc lap va đen nam 1967, Phap đa buoc phai trao tra đoc lap cho hau het cac nuoc tung la thuoc đia cua ho.
Qua đo, thang loi cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam trong Chien dich Đien Bien Phu con đuoc xem la mot cot moc đanh dau that bai hoan toan cua Phap trong no luc tai gay dung thuoc đia Đong Duong noi rieng va đe quoc thuc dan cua ho noi chung sau Chien tranh the gioi thu hai.


Ke hoach cua hai ben = Ke hoach Navarre =
Đen cuoi nam 1953, Chien tranh Đong Duong đa keo dai 8 nam, quan Phap lam vao the bi đong va ngay cang lun sau vao that bai tren hau khap cac chien truong. Trong khi đo, Viet Nam Dan chu Cong hoa đa thiet lap đuoc quyen kiem soat cuc ki vung chac tai nhieu khu vuc rong lon o Tay Nguyen, khu 5, cac tinh Cao-Bac-Lang... va nhieu khu vuc o vung đong bang Bac Bo. Nen kinh te Phap thoi đo đa hau nhu khong con đu suc ganh chiu, chi tra đuoc cho chien phi cua linh Phap va tay sai tai Đong Duong đuoc them nua va Phap đa phai cau vien su tro giup ve kinh te lan quan su tu phia Hoa Ky.
Ket qua la toi nam 1954, 73% chien phi cua Phap o Đong Duong la do Hoa Ky chi tra (Cho đen nam 1954 thi Hoa Ky đa vien tro hon 200 trieu Franc vu khi cho Phap o Đong Duong). Toi nam 1953, vien tro My ca kinh te va quan su đa len toi hon 2,7 ty USD (tinh theo thoi gia khi đo), rieng vien tro quan su đa la hon 1,7 ty USD. Đen nam 1954, My lai vien tro them 1,3 ty USD nua. Tong cong My đa cung cap cho Phap tren 400.000 tan vu khi cac loai, gom co 360 may bay, 347 tau thuyen cac loai, 1.400 xe tang va xe boc thep, 16.000 xe van tai, va 175.000 tan vu khi cac loai (sung ngan, sung truong, tieu lien, trung lien, đai lien, trong lien, sung phong luu, sung khong giat, da phao, luu phao,...) kem theo đan.
Thoi gian nay, o tat ca cac cap đo trong quan đoi vien chinh Phap đeu co co van My. Nguoi My co the đen bat cu noi nao kiem tra tinh hinh ma khong can su chap thuan cua Tong chi huy luc luong vien chinh Phap. Su phu thuoc qua nhieu cua Phap vao My khien tuong Henri Navarre than phien trong hoi ky: "Đia vi cua chung ta đa chuyen thanh đia vi cua mot ke đanh thue đon thuan cho My".
Chinh phu Phap muon tim mot giai phap hoa binh co the chap nhan đuoc đe cham dut cuoc chien, nhung mat khac lai muon duy tri quyen loi cua ho tai Đong Duong. Cuoc chien buoc sang nam thu 8 đa chung to Phap chi con cach duy nhat la tim mot "loi thoat danh du", neu khong muon dang Đong Duong cho My. Cac lanh đao Viet Minh nhan đinh viec My truc tiep can thiep vao chien tranh Đong Duong chi con la van đe thoi gian. Viet Minh cung du đoan, neu tinh hinh Trieu Tien tam on đinh, My se tap trung cho no luc chong cong tai Đong Duong.
Ngay 24 thang 7 nam 1953, Thu tuong Chinh phu Quoc gia Viet Nam Nguyen Van Tam đuoc Tong thong Dwight D. Eisenhower moi sang Hoa Ky. Cuoi thang 7, Eisenhower quyet đinh danh 400 trieu USD cho Đong Duong đe "to chuc mot quan đoi Viet Nam thuc su". Phap đe nghi My vien tro 650 trieu USD cho nien khoa 1953, va đuoc chap nhan 385 trieu USD. My hua nam 1954 se tang vien tro cho Phap tai Đong Duong len gap đoi. My cung chuyen giao cho Phap nhieu trang bi, vu khi, trong đo co 123 may bay va 212 tau chien cac loai.
Phap bo nhiem Tong Chi huy Henri Navarre sang Đong Duong tim kiem mot chien thang quan su quyet đinh đe lam co so cho mot cuoc thao luan hoa binh tren the manh. Ke hoach cua bo chi huy Phap tai Đong Duong gom hai buoc:

Buoc thu nhat: Thu Đong 1953 va Xuan 1954 giu the phong ngu o mien Bac Viet Nam, tap trung mot luc luong co đong lon o đong bang Bac Bo đe đoi pho voi cuoc tien cong cua Viet Minh; thuc hien tien cong chien luoc o mien Nam nham chiem đong 3 tinh o đong bang Lien khu 5; đong thoi đay manh viec mo rong Quan đoi Quoc gia Viet Nam (QGVN) va xay dung mot đoi quan co đong lon đu suc đanh bai cac đai đoan chu luc cua Viet Minh.
Buoc thu hai: Tu Thu Đong 1954, sau khi đa hoan thanh nhung muc tieu tren, se don toan luc ra Bac, chuyen sang tien cong chien luoc tren chien truong chinh, gianh thang loi lon ve quan su, buoc Viet Minh phai chap nhan đieu đinh theo nhung đieu kien cua Phap, neu khuoc tu, quan co đong chien luoc cua Phap se tap trung moi no luc loai tru chu luc Viet Minh.
Đe thuc hien ke hoach nay, nguoi Phap tien hanh xay dung va tap trung luc luong co đong lon, mo rong luc luong phu luc quan (Forces suppletives) ban xu va Quan đoi Quoc gia Viet Nam, can quet binh đinh vung kiem soat. Thuc hanh tan cong chien luoc o Khu 5, Navarre đuoc chinh phu Phap cap them 9 tieu đoan tinh nhue. Quan trong hon ca, Ke hoach Navarre đuoc My tan thanh. Vien tro cua My tang vot, chiem đa so chi phi chien tranh cua Phap.
Ke hoach Navarre chi gap tro ngai khi Bo truong Tai chinh Edgar Faure neu ra viec thuc thi ke hoach phai chi it nhat la 100 ti Franc. O Hoi đong Tham muu truong cung nhu Hoi đong Quoc phong My, nguoi ta ban nen cat giam luc luong bao ve nuoc Lao nhu ke hoach nham giam chi tieu, nhung Phap khong muon bo Lao. Thong che Alphonse Juin, nguoi phat ngon cua cac tham muu truong, nhan manh: can trao cho Bo Ngoai giao yeu cau My va Anh phai bao đam su toan ven lanh tho cua Lao, đong thoi luu y Lien Xo va Trung Quoc ve nguy co xung đot quoc te co the dien ra neu Lao bi chiem. Tuong Navarre xac nhan neu QĐNDVN đanh Thuong Lao thi ong khong the đuong đau đuoc va yeu cau chinh phu ra chi thi ro ret neu truong hop đo xay ra. Đieu đo lien quan mat thiet đen viec xay dung tap đoan cu điem Đien Bien Phu sau nay.


= Chien cuc Đong-Xuan 1953-1954 =

Truoc mua kho 1953-1954, so sanh luc luong ve quan so, Phap đa vuot len kha xa. Tong quan so cua Phap la 445.000 nguoi, gom 146.000 quan Au Phi (33%) va 299.000 quan Viet (67%). Tong quan so cua QĐNDVN chi la 252.000 nguoi. Nhu vay, quan Phap đong hon 193.000 nguoi. Chi rieng luc luong phu luc quan ban xu do cac si quan Phap chi huy cung đa đong hon 47.000 nguoi.
Luc luong cu the 2 ben luc nay nhu sau:
- Ve bo binh, Phap co 267 tieu đoan. Ve phao binh, Phap co 25 tieu đoan; quan phu luc ban xu co 8 tieu đoan. Ve co gioi, Phap co 10 trung đoan, 6 tieu đoan va 10 đai đoi; quan phu luc ban xu co 1 trung đoan va 7 đai đoi. Ve khong quan, Phap co 580 may bay; quan phu luc ban xu co 25 may bay tham thinh va lien lac. Ve hai quan, Phap co 391 tau; quan phu luc ban xu co 104 tau loai nho va 8 tau ngu loi. Luc luong cua QĐNDVN van đon thuan la bo binh, gom 6 đai đoan, 18 trung đoan va 19 tieu đoan. Ve phao binh, QĐNDVN co 2 trung đoan, 8 tieu đoan va 4 đai đoi. Ve phong khong, QĐNDVN co 1 trung đoan va 2 tieu đoan.
- Tinh theo so tieu đoan bo binh, QĐNDVN co tong cong 127 tieu đoan so voi 267 tieu đoan cua Phap. Bien che tieu đoan cua QĐNDVN la 635 nguoi/tieu đoan; bien che tieu đoan Phap la 1.000 nguoi/tieu đoan.
Ve vien tro, tu thang 6 nam 1950 đen thang 6 nam 1954, Viet Minh nhan đuoc tu Lien Xo, Trung Quoc tong cong 21.517 tan hang vien tro cac loai, tri gia khoang 34 trieu USD (USD theo thoi gia 1954). Mot nua so hang đuoc vien tro la luong thuc (gao, lua mi, san, ngo,...) va thuc pham, so con lai la vu khi. Gia tri nay chi bang khoang 0,85% luong vien tro ma My cap cho Phap.
Tuy nguoi Phap co uu the vuot troi ve quan so cung nhu trang bi, ki thuat nhung the tran chien tranh nhan dan, ap dung triet đe phuong phap đanh du kich cua QĐNDVN đa khien cho Phap phai phan tan luc luong rong khap cac chien truong. Khong nhung Phap khong the tap trung toan bo uu the đo vao mot tran đanh quyet đinh, ma cung chua đu luc luong đe mo mot cuoc tien cong lon vao cac đai đoan chu luc QĐNDVN o mien Bac. Trong tong so 267 tieu đoan, thi 185 tieu đoan đa phai truc tiep lam nhiem vu chiem đong, chi con 82 tieu đoan lam nhiem vu co đong chien thuat va chien luoc. Hon nua luc luong co đong Phap, 44 tieu đoan, phai tap o tren mien Bac đe đoi pho voi chu luc QĐNDVN. Vao thoi điem nay, neu tinh chung tren chien truong Bac Bo, luc luong QĐNDVN chi gan bang 3/4 luc luong Phap (76 tieu đoan/112 tieu đoan), nhung tinh rieng luc luong co đong chien luoc, thi luc luong QĐNDVN đa vuot hon ve so tieu đoan (56/44).

Cuoi thang 8 nam 1953, Bo Tong Tham muu Quan đoi Nhan dan Viet Nam bao cao voi Tong Quan uy mot ban ke hoach tac chien voi bon nhiem vu:

Đay manh chien tranh du kich o đich hau pha tan am muu binh đinh cua đich, pha ke hoach mo rong quan nguy Viet.
Bo đoi chu luc dung phuong thuc hoat đong thich hop tieu diet tung bo phan sinh luc đich, co the tac chien lon tren chien truong đong bang đe ren luyen bo đoi.
Co ke hoach bo tri luc luong tieu diet đich khi chung đanh ra vung tu do.
Tang cuong hoat đong len huong Tay Bac (Lai Chau), Thuong Lao va cac chien truong khac đe phan tan chu luc đich.
Trong cuoc hop, Chu tich Ho Chi Minh tong ket: "Đich tap trung quan co đong đe tao nen suc manh... Khong so! Ta buoc chung phai phan tan binh luc thi suc manh đo khong con."
Theo đo QĐNDVN se mo mot loat chien dich tai nhieu vung đe phan tan binh luc đich, khong cho quan Phap co cum tao thanh mot luc luong co đong đu manh đe xoay chuyen tinh the.

Tren chien truong Bac Bo, se mo cuoc tien cong len huong Tay Bac, tieu diet quan Phap con chiem đong Lai Chau, uy hiep quan Phap o Thuong Lao.
Huong thu hai, la Trung Lao.
Huong thu ba, la Ha Lao, đe nghi quan Pathet Lao phoi hop voi bo đoi Viet Nam mo cuoc tien cong vao hai huong nay, nham tieu diet sinh luc đich va giai phong đat đai.
Huong thu tu, la bac Tay Nguyen.
Vung tu do ba tinh Lien khu 5 se la muc tieu chinh nhung cuoc tien cong đanh chiem cua Phap trong mua kho nay, can chuan bi san sang đon đanh.


= Thiet lap "Con nhim" Đien Bien Phu =

Hoi chung Thuong Lao, trong đo co kinh đo Luangprabang, luon am anh Navarre. Neu ca mien cuc Bac Đong Duong roi vao quyen kiem soat cua Viet Minh se la mot nguy co lon cho cuoc chien tranh. No se mang lai nhung anh huong chinh tri tai hai, vi nuoc Phap bat luc trong viec bao ve cac quoc gia lien ket. Tuong Rene Cogny, Tu lenh Bac Bo, nhiet liet tan đong y kien nay.
Đien Bien Phu la mot thung lung phi nhieu o Tay Bac Viet Nam. Dai 15 km, rong 5 km, giua thung lung co song Nam Rom chay qua canh đong do nguoi Thai cay cay quanh nam. O đo, co mot san bay da chien nho đa bi bo hoang tu khi phat xit Nhat roi khoi Đong Duong vao nam 1945, nam doc theo song Nam Rom ve phia bac long chao. Đien Bien Phu cach Ha Noi 300 km ve phia tay, cach Lai Chau 80 km ve phia nam. Xung quanh la nui đoi trap trung, rung cay bao quanh. No de dang tro thanh noi an nau de dang cho quan du kich. Cung nhu Lai Chau va Na San, Đien Bien Phu la mot điem chien luoc bao ve tay bac Lao va thu đo Luangprabang. Tuong Cogny nhan manh: Đien Bien Phu la mot can cu bo binh - khong quan (base aeroterrestre) ly tuong, la "chiec chia khoa" cua Thuong Lao.
Tap đoan cu điem Đien Bien Phu đuoc ra đoi an ngu mien Tay Bac Viet Nam, kiem soat lien thong voi Thuong Lao đe lam bay nhu, thach thuc quan chu luc Viet Minh tan cong. Theo ke hoach cua Phap, quan Viet Minh se bi nghien nat tai đo.
Ngay 2 thang 11 nam 1953, Navarre đa chi thi cho Cogny tu ngay 15 đen ngay 20 thang 11, cham nhat la ngay 1 thang 12, phai đanh chiem Đien Bien Phu đe thiet lap mot điem ngan chan bao ve cho Thuong Lao. Cuoc hanh binh đanh chiem Đien Bien Phu co bi danh la Castor (Cuoc hanh quan Castor), chi huy la tuong Jean Gilles.
Ngay 20 thang 11, luc 11 gio sang, 63 chuyen may bay C-47 Dakota xuat phat tu San bay Gia Lam đa tha 3.000 linh du va chien cu cac loai xuong Đien Bien Phu. Thieu ta Marcel Bigeard va Tieu đoan 6 Du thuoc đia (6e BPC) nhay xuong điem DZ (dropping zone) Tay Bac, Thieu ta Jean Brechignac va Tieu đoan 2, Trung đoan Du nhe so 1 (II/1er RCP) nhay xuong điem DZ phia nam. Tieu đoan cua Bigeard nhay trung khu vuc co đai đoi 634, tieu đoan 910, trung đoan 148 (do Đai đoi truong Tran Can chi huy) đang tap tran, chinh đon quan so (đe chuan bi đanh len Lai Chau) nen nhanh chong bi phat hien va bi chong cu manh liet, nhung do bi ap đao ve quan so va phuong tien chien tranh (quan Phap đong hon nhieu, lai co khong quan nem bom, ban pha) nen bo đoi Viet Nam rut lui vao 4 gio chieu. Phap thiet hai 16 nguoi chet, 47 bi thuong, bat đuoc 4 tu binh. Khong ro thiet hai cua phia Viet Nam.
Hai ngay sau, ngay 21 va 22 thang 11, lien tiep 3 tieu đoan linh du nua đuoc cu đen voi mot đai đoi phao binh. Ngay 24 thang 11, đuong bang đuoc sua chua xong, phi co lai đap xuong đuoc. Vay la tu ngay 20 toi ngay 22 thang 11 nam 1953, Phap đa nem xuong canh đong Muong Thanh 6 tieu đoan du, khoang 4.500 quan.

Ngay 3 thang 12 nam 1953, Navarre đa quyet đinh "chap nhan chien đau o Đien Bien Phu". Phuong Tay coi đay la mot su chuyen huong co tinh chien luoc cua Navarre, vi Đien Bien Phu khong nam trong ke hoach Thu Đong 1953 - 1954. Ngay 7 thang 12, Đai ta Christian de Castries đuoc Navarre va Cogny chi đinh chi huy tap đoan cu điem, chuan bi đuong đau voi mot cuoc tien cong. Co nguoi hoi Navarre sao lai trao quyen chi huy Đien Bien Phu, đang le phai la mot vien tuong, cho mot đai ta, Navarre tra loi: "Ca toi lan Cogny đeu khong trong lon ma xet nguoi nen cung chang sung bai gi lam may ngoi sao cap tuong. Toi khang đinh: trong so cac chi huy đuoc lua chon, khong ai co the lam gioi hon Castries".
Ngay 15 thang 12, luc luong Phap o Đien Bien Phu tiep tuc tang len 11 tieu đoan. Ngay 24 thang 12, Navarre toi Đien Bien Phu du le Giang sinh voi quan đon tru. Tai đay, mot tap đoan cu điem đa xuat hien, chay suot chieu dai canh đong Muong Thanh, hai ben bo song Nam Rom.
Sau nay, co nhung y kien chi trich cac tuong linh Phap đa "mac mot loi so đang" khi thiet lap mot can cu o noi qua xa xoi heo lanh, de bi bao vay co lap đe roi bai tran. Nhung o vao thoi điem đo, voi nhung yeu cau chien luoc va chinh tri cua Phap trong cuoc chien (phai giu bang đuoc Lao), thi viec thiet lap nay la yeu cau tat yeu va khong the khac đuoc, nhu Navarre đa viet: "Co can bao ve Lao hay khong? Toi thi chi con mot cach chap nhan phuong an chien đau o Đien Bien Phu".
Hon nua, cac chi huy Phap tin rang loi the cong nghe vuot troi va su tro giup cua My se giup ho đanh bai đuoc QĐNDVN von co trang bi tho so hon nhieu. Jean Pouget, si quan tuy tung cua Tong Chi huy Navarre, viet: "...co the khang đinh la khong mot ai trong so hon 50 chinh khach, cac tuong linh đa toi tham Đien Bien Phu, phat hien đuoc cai the thua đa phoi bay san..." Tuong Navarre viet: "Theo ong de Chevigne vua o đo ve 2-3 that la bat kha xam pham. Va lai, ho khong dam tien cong đau.". Tuong Cogny thi tin tuong: "Chung ta đen đay la buoc Viet Minh phai giao chien, khong nen lam gi them đe ho phai so ma lang đi".
Đai tuong Vo Nguyen Giap nhan xet: "Toi luc nay, quan đon tru o Đien Bien Phu van co the mo mot con đuong rut lui. Vi sao Navarre khong lam đieu đo khi thay nguy co mot tran đanh se xay ra? Theo toi, Navarre van muon Đien Bien Phu se lam vai tro "chiec nhot tu đoc" tren mien Bac". Theo đo, Đien Bien Phu ra đoi nham thu hut chu luc QĐNDVN, tai đo Phap se dung uu the hoa luc vuot troi đe tieu diet. Nhung thuc ra, Navarre đa bi cuon theo cac hoat đong trong Chien cuc đong-xuan 1953-1954 cua QĐNDVN ma ong khong he biet. Tran đanh xay ra khong bat ngo ma no đa nam trong du tinh cua QĐNDVN ve mot thang loi quyet đinh đe ket thuc chien tranh.


= Ke hoach cua Viet Nam =
Ve phia Quan đoi Nhan dan Viet Nam thi ke tu sau khi noi thong đuoc đuong bien gioi voi Trung Quoc nen đa nhan đuoc su vien tro quan su rat quy gia tu phia Lien Xo va Trung Quoc. Tu đo, QĐNDVN đa tro nen lon manh va truong thanh hon rat nhieu so voi thoi điem truoc nam 1950. QĐNDVN voi cac su đoan (khi đo goi la đai đoan) bo binh va cac trung đoan phao binh, cong binh đa co tuong đoi nhieu kinh nghiem trong viec tieu diet cac tieu đoan cua quan Phap co thu trong cac lo cot phong ngu kien co cua chung. Cac đon vi phong khong voi phao cao xa cung đa đuoc xay dung (đau nam 1954, Quan đoi Nhan dan Viet Nam co trong tay 76 khau phao cao xa 37 mm va 72 khau sung may phong khong DShK, ngoai ra con co khoang vai chuc khau M2 Browning thu đuoc cua quan Phap), nen đa giam bot đuoc uu the ve khong quan cua Phap.
Bo Tong Tu lenh Quan đoi Quoc gia va dan quan Viet Nam nhin nhan tran Đien Bien Phu nhu co hoi đanh tieu diet lon, tao chien thang vang doi đe tu đo cham dut khang chien truong ky, va đa chap nhan thach thuc cua quan Phap đe tien cong tap đoan cu điem Đien Bien Phu. Đay la tran quyet chien chien luoc cua QĐNDVN. Trung uong Đang Lao đong Viet Nam (nay la Đang Cong san Viet Nam) đa ha quyet tam: "Tieu diet tap đoan cu điem Đien Bien Phu đe tao nen mot buoc ngoat moi trong chien tranh, truoc khi đe quoc My can thiep sau hon vao Đong Duong".
Thoi gian hoat đong o Tay Bac se chia lam hai đot:

Đot 1: Đai đoan 316 tien hanh đanh Lai Chau va ket thuc vao cuoi thang 1 nam 1954. Sau đo, bo đoi nghi ngoi, chan chinh khoang 20 ngay, tap trung đay đu luc luong đe đanh Đien Bien Phu.
Đot 2: Tien cong Đien Bien Phu. Thoi gian đanh Đien Bien Phu uoc tinh 45 ngay. Neu Phap khong tang cuong them nhieu quan, co the rut ngan hon. Chien dich se ket thuc vao đau thang 4 nam 1954. Phan lon luc luong sau đo se rut, mot bo phan o lai tiep tuc phat trien sang Lao cung voi bo đoi Lao bao vay Luangprabang.


Tuong quan luc luong = Quan đoi Nhan dan Viet Nam =
Luc luong QĐNDVN tham gia gom:
- 11 trung đoan bo binh thuoc cac đai đoan bo binh 304, 308, 312, 316
- 1 trung đoan cong binh, 1 trung đoan phao binh voi 24 khau trong phao 105 mm (4 khau thu đuoc tu Phap. 20 khau kia đuoc Quan Giai phong Nhan dan Trung Hoa ho tro tu sau nam 1951)
- 1 Trung đoan phao binh voi 24 khau son phao 75mm va 16 khau sung coi co 120mm do Trung Quoc vien tro.
- 1 Trung đoan gom 24 phao cao xa 61K-37 mm (367) (sau đuoc tang them mot tieu đoan voi them 12 khau 61K) von la phoi thuoc cua đai đoan cong phao 351 (cong binh – phao binh)
Bo Chi huy Chien dich

Tu lenh kiem Bi thu Đang uy: Đai tuong Vo Nguyen Giap.
Tham muu Truong: Thieu tuong Hoang Van Thai.
Chu nhiem Cung cap: Thieu tuong Đang Kim Giang.
Chu nhiem Chinh tri: Le Liem.

Ngoai ra con co 4 đon vi thanh nien xung phong voi gan 20.000 nguoi co nhiem vu ho tro chien đau (van tai, sua đuong...). Trong qua trinh chien dich, co khoang 8.000 thanh nien xung phong đuoc chuyen cho cac đon vi bo đoi chu luc đe bo sung them luc luong.


= Quan đoi Lien hiep Phap =

Luc luong quan Phap o Đien Bien Phu co 12 tieu đoan va 7 đai đoi bo binh (trong qua trinh chien dich đuoc tang vien 4 tieu đoan va 2 đai đoi linh nhay du), 2 tieu đoan phao binh 105 mm (24 khau - sau đot 1 đuoc tang them 4 khau nguyen ven va cho đen ngay cuoi cung đuoc tha xuong rat nhieu bo phan thay the khac), 1 đai đoi phao 155 mm (4 khau), 2 đai đoi sung coi 120 m (20 khau), 1 tieu đoan cong binh, 1 đai đoi xe tang 18 tan (10 chiec M24 Chaffee do My cung cap), 1 đai đoi xe van tai 200 chiec, 1 phi đoi may bay gom 14 chiec (7 may bay khu truc, 6 may bay lien lac trinh sat, 1 may bay len thang). Luc luong nay gom khoang 16.200 quan đuoc to chuc thanh 3 phan khu:

Phan khu Bac: Him Lam (Beatrice), Đoc Lap (Gabrielle), Đoi Đoc lap co nhiem vu an ngu phia bac, ngan chan con đuong tu Lai Chau ve Đien Bien Phu. Trung tam đe khang Him Lam, tuy thuoc khu trung tam, nhung cung voi cac vi tri Đoi Đoc lap, Ban Keo la nhung vi tri ngoai vi đot xuat an ngu phia đong bac, ngan chan tien cong tu huong Tuan Giao vao.
Phan khu Trung tam: Cac điem cao phia đong – Dominique, Eliane, san bay Muong Thanh, va cac cu điem phia tay Muong Thanh – Huguette, Claudine, Ban Keo (Anne Marie 1, 2) đay la khu vuc manh nhat cua quan Phap, tap trung hai phan ba luc luong (8 tieu đoan, gom 5 tieu đoan chot giu va 3 tieu đoan co đong).
Phan khu Nam: cum cu điem va san bay Hong Cum – Isabella.
Bo Chi huy Binh đoan Tac chien Tay Bac (Le Groupement Operationnel du Nord-Ouest - GONO)
Chi huy truong: Đai ta Christian de Castries
Tham muu truong: Trung ta Louis Guth (sau lan luot cac Trung ta Keller, Ducroix, va cuoi cung la Hubert de Seguin-Pazzis)

Tong cong tat ca la 10 trung tam đe khang đuoc đat theo ten phu nu Phap: Gabrielle (Bac), Beatrice, Dominique (Đong), Eliane, Isabelle (Nam), Junon, Claudine, Francoise (Tay), Huguette va Anne Marie. 10 trung tam đe khang lai chia ra thanh 49 cu điem phong thu kien co lien hoan trang bi hoa luc manh yem tro lan nhau; co 2 san bay: Muong Thanh va Hong Cum đe lap cau hang khong. Tong cong quan Phap ban đau co hon 10.800 quan, cung voi đo la 2.150 linh phu luc ban xu va Quoc gia Viet Nam. Trong tran đanh co them hon 4.300 linh (trong đo co 1.901 linh phu luc ban xu) đuoc tiep vien cho long chao. Đai ta Christian de Castries (trong thoi gian chien dich đuoc thang ham Chuan tuong) la Chi huy truong tap đoan cu điem.
Hoa luc phao binh đuoc bo tri thanh hai can cu: mot o Muong Thanh, mot o Hong Cum. Chung co the linh hoat yem tro lan nhau va cho tat ca cac cu điem khac khi bi tien cong. Ngoai hoa luc chung cua tap đoan cu điem, moi trung tam đe khang con co hoa luc rieng, bao gom nhieu sung coi cac co, sung phun lua, va cac loai sung ban thang bo tri thanh he thong vua tu bao ve, vua yem ho cho nhung cu điem xung quanh.

Ho tro cho Đien Bien Phu la luc luong khong quan hung hau cua Lien hiep Phap, va khong quan dan su My. Tong cong Phap huy đong 100 may bay C-47 Dakota, cong them 16 may bay C-119 cua My. May bay nem bom gom 48 chiec B-26 Invader, 8 oanh tac co hang nang Privater. May bay cuong kich co 227 chiec gom F6F Hellcat, F8F Bearcat va F4U Corsair. Đien Bien Phu co hai san bay. San bay chinh o Muong Thanh, va san bay du bi o Hong Cum, noi lien voi Ha Noi, Hai Phong bang mot cau hang khong, trung binh moi ngay co gan 100 lan chiec may bay van tai tiep te khoang 200 - 300 tan hang, va tha du khoang 100 - 150 tan.
Tat ca cac phao va sung coi cung nhu tat ca đan phao, đan coi cua Phap đeu đuoc đua truc tiep tu My toi. Ngay 22 thang 3, Tong thong My Eisenhower chi thi cho Hoi đong Tham muu truong Lien quan phai giai quyet cap toc cac yeu cau cua Navarre. Mot cau hang khong đuoc My thiet lap tu Nhat Ban, Nam Trieu Tien, Đai Loan, Philippines đen Bac Bo, roi tu san bay Cat Bi, Gia Lam len Đien Bien Phu đe đap ung kip thoi nhu cau cua quan Phap, tham chi ca nhung chiec du đe tha hang. Theo Bernard Fall, viec tiep te bang đuong hang khong cua My cho Đien Bien Phu đa tieu thu 82.296 chiec du, đa "bao phu ca chien truong nhu tuyet roi, hoac nhu mot tam vai liem". My con vien tro cho Phap loai bom moi Henlipholit, ben trong chua hang ngan manh cau sac nham sat thuong hang loat bo binh đoi phuong.
Tap đoan cu điem Đien Bien Phu gom ba phan khu yem ho lan nhau. Moi cu điem đeu co kha nang phong ngu đoc lap. Nhieu cu điem đuoc to chuc lai thanh cum cu điem, goi la "trung tam đe khang theo kieu phuc hop", co luc luong co đong, hoa luc rieng, he thong cong su vung chac, chung quanh la hao giao thong va hang rao day kem gai, kha nang phong ngu kha manh. Moi mot phan khu gom nhieu trung tam đe khang kien co nhu vay. Moi trung tam đe khang, cung nhu toan bo tap đoan cu điem, đeu co he thong cong su nam chim duoi mat đat, chiu đuoc tac đong cua đan phao 105mm. He thong cong su phu (hang rao, bai day thep gai, bai min) day đac, he thong hoa luc rat manh. Phap đa rai xuong hang ngan km day kem gai, chon hang van cac loai min: min phat sang, Min chong nguoi, min coc nhay, hay min chua xang kho napalm đe thieu chay hang loat bo binh. Phuong tien chong đan khoi, may hong ngoai tuyen ban đem, ao chong đan, sung phong luu hien đai nhat cung đuoc cung cap.
Theo đanh gia thi khu trung tam tap đoan cu điem chi rong khoang 2,5 km vuong đa co toi 12 khau 105mm, 4 khau 155mm, 24 khau coi 120mm va 81mm va mot so du tru đan duoc khong lo (tuong đuong tu 6 đen 9 co so đan truoc tran đanh, hon 100.000 vien) la qua manh. Navarre đa viet trong hoi ky: "Tat ca đeu co nhung cam tuong thuan loi truoc suc manh phong thu cua tap đoan cu điem va tinh than tot cua đao quan đong o đay. Khong mot ai may may to y lo ngai... Chua co mot quan chuc dan su hoac quan su nao đen tham (bo truong Phap va nuoc ngoai, nhung tham muu truong cua Phap, nhung tuong linh My) ma khong kinh ngac truoc su hung manh cua no cung nhu khong bay to voi toi tinh cam cua ho".
Đac biet, truoc khi tran đanh dien ra, đich than Pho Tong thong My Richard Nixon (sau nay tro thanh Tong thong) đa len thi sat viec xay dung cum cu điem đe "đam bao cho khoan đau tu cua My o Đong Duong đuoc su dung hieu qua".


= Nhung kho khan cua Viet Nam =
Ve phia QĐNDVN, tuy co quan so đong hon đoi phuong nhung chua co kinh nghiem đanh cong kien lon tren cap tieu đoan. Theo ly thuyet quan su "Ba cong mot thu", ben tan cong phai manh hon ben phong thu it nhat la 3 lan ca ve quan so lan hoa luc thi moi la can bang luc luong. Ve quan so, QĐNDVN chi vua đat ti le nay, nhung ve hoa luc va trang bi thi lai kem hon han so voi Phap. Nhu cac cuoc chien tranh truoc đo đa cho thay, mot nhom nho quan phong thu trong cong su kien co tren cao, su dung hoa luc manh nhu đai lien co the chan đung va gay thuong vong nang ne cho luc luong tan cong đong hon nhieu lan, đo goi la loi the tren cao. Tieu bieu nhu tran Iwo Jima, quan My du ap đao 5 lan ve quan so va hang chuc lan ve hoa luc nhung van bi quan Nhat phong thu bang sung may va đai phao trong cac mom nui va lo cot gay thuong vong nang ne (tran nay quan My chiu thuong vong con cao hon Nhat).
Trong tung tran đanh cu the, viec tiep can đon Phap cung khong de dang. Khi Phap nhay du xuong Đien Bien Phu ngay 20 thang 11 nam 1953, mot trong nhung cong viec đau tien cua ho la don hang nghin dan song o trung tam Đien Bien Phu vao khu vuc ban Noong Nhai. Sau đo, quan Phap dung sung phun lua va bom chay san phang moi lum cay va chuong ngai vat trong thung lung, đe tao đieu kien toi đa cho tam nhin va tam tac xa cua cac loai hoa luc, tiep đo la đe lay nguyen vat lieu nham xay dung tap đoan cu điem. Cac loai hoa luc nhu xe tang, luu phao, sung coi, sung phong luu, sung khong giat (DKZ), v.v... đuoc bo tri đe ban ngay khi phat hien muc tieu, neu can thi co the goi ca may bay nem bom. Đe co the xung phong tiep can can cu đich, bo đoi Viet Nam se phai chay khoang 200m giua đia hinh trong trai day đac day kem gai va bai min, phai hung chiu đu loai hoa luc cua Phap ma khong he co xe thiet giap va chuong ngai vat che chan. Chi huy Phap tu tin rang, neu QĐNDVN chi biet hoc theo cai chien thuat bien nguoi ma Trung Quoc ap dung o Trieu Tien, thi quan tan cong du đong đao toi đau cung se bi bom, phao va đai lien Phap tieu diet nhanh chong.

Them nua, tuy quan Phap bi bao vay vao giua long chao Đien Bien, Phap o đay mot chiec mu lon nguoc con QĐNDVN o tren vanh mu, nhung đo la o tam quy mo chien dich. Tu đon Phap ra đen ria thung lung trung binh la 2 đen 3 km, vay nen o quy mo tung tran đanh thi Phap lai o tren cao, con QĐNDVN phai o duoi thap tan cong len. Quan Phap cung co du tru đan phao doi dao hon han cung voi may bay nem bom yem tro, nen ap đao ve hoa luc: gap 6 lan ve đan phao va hon tuyet đoi ve khong quan va xe tang. Trung binh cu 1 bo đoi Viet Nam phai hung chiu 2 trai phao, 1 trai bom va 6 vien đan coi, trong khi khong co xe tang hay phao tu hanh đe che chan yem tro khi tien cong.
Viec ban tia cung hoan toan khong đon gian. Giong nhu phuc kich, khong phai cho nao cung co the la cho ban tia đuoc. QĐNDVN tuy co loi the hon, nhung thuong thi nhung đia điem ban tia hieu qua chi tap trung vao mot vai đoan hao chu yeu. Mot khi quan Phap đa ke sung may, hay chiem đuoc loi the truoc thi cong viec ban tia gan nhu la bat kha thi. Cac loai sung ban tia cua bo đoi Viet Nam thoi đo cung kha la tho so (chu yeu la MAS-36 thu đuoc cua quan Phap hoac la Mosin-Nagant đuoc Trung Quoc vien tro), phan lon chi dung thuoc ngam co khi thong thuong, nen voi nhung khoang cach lon (tren 300m), viec ban tia khong co hieu qua.
Va đac biet kho khan lon nhat cua QĐNDVN la khau tiep te hau can. Phia Phap cho rang QĐNDVN khong the đua phao lon (co 105mm tro len) vao Đien Bien Phu, cac kho khan hau can cua QĐNDVN la khong the khac phuc noi nhat la khi mua mua đen. Navarre ly luan rang Đien Bien Phu o xa hau cu Viet Minh 300–400 km, qua rung ram, nui cao, QĐNDVN khong the tiep te noi luong thuc, đan duoc cho 4 đai đoan đuoc, gioi lam chi mot tuan le la QĐNDVN se phai rut lui vi can tiep te. Trai lai quan Phap se đuoc tiep te bang may bay, tru khi san bay bi pha huy do đai bac cua QĐNDVN. Navarre cho rang truong hop nay kho co the xay ra vi san bay o qua tam trong phao 105 ly cua QĐNDVN, va du QĐNDVN mang đuoc phao toi gan thi tuc khac se bi may bay va trong phao Phap huy diet ngay.
Vi cac ly do tren, khi thiet lap tap đoan cu điem Đien Bien Phu, cac tuong linh Phap va My đa đanh gia sai kha nang cua đoi phuong va đeu tu tin cho rang Đien Bien Phu la "phao đai bat kha chien bai", la "cai bay đe nghien nat chu luc Viet Minh". Neu QĐNDVN tan cong se chi chuoc lay tham bai.
Tuong Cogny đa tra loi phong van rang: "Chung toi đa co mot hoa luc manh đu suc quet sach đoi phuong đong gap 4-6 lan... Toi se lam tat ca đe bat tuong Giap phai "an bui" va chua cai thoi muon đong vai mot nha chien luoc lon". Tuong Navarre nhan xet: "Lam cho Viet Minh tien xuong khu long chao! Đo la mo uoc cua Đai ta Castries va toan ban tham muu. Ho ma xuong la chet voi chung ta... Va cuoi cung, chung ta co đuoc cai ma chung ta đang can: đo la muc tieu, mot muc tieu tap trung ma chung ta co the " quat cho toi boi". Charles Piroth, chi huy phao binh thi tu đac: "Trong phao thi o đay toi đa co đu roi... Neu toi đuoc biet truoc 30 phut, toi se phan phao rat ket qua. Viet Minh khong the nao đua đuoc phao đen tan đay; neu ho đen, chung toi se đe bep ngay... va ngay ca khi ho tim đuoc cach đen, tiep tuc ban, ho cung khong co kha nang tiep te đay đu đan duoc đe gay kho khan that su cho chung toi!"  Pierre Schoenderffer, phong vien mat tran cua Phap, nho ro cau tra loi cua Piroth: "Thua tuong quan, khong co khau đai bac nao cua Viet Minh ban đuoc 3 phat ma khong bi phao binh cua chung ta tieu diet!"


= Cac no luc hau can cua Viet Nam =
Bo Tong Tham muu Quan đoi Nhan dan Viet Nam cung voi Tong cuc Cung cap đa tinh toan rang: Buoc đau, ta phai huy đong cho chien dich it nhat 4.200 tan gao (chua ke gao cho dan cong), 100 tan rau, 100 tan thit, 80 tan muoi va 12 tan đuong. Tat ca đeu phai van chuyen qua chang đuong dai 500 km phan lon la đeo doc hiem tro, may bay Phap thuong xuyen đanh pha. Theo kinh nghiem van tai đa tong ket o chien dich Tay Bac (nam 1952), neu dung dan cong ganh gao bang đon ganh thi đe co 1 kg gao đen đich phai co 24 kg an doc đuong. Vay neu cung van chuyen hoan toan bang dan cong ganh bo, muon co so gao tren phai huy đong tu hau phuong hon 100.000 tan gao, va phai huy đong hon 2 trieu dan cong đe ganh. Ca hai con so nay đeu cao gap nhieu lan so voi nguon luc co the huy đong đuoc.

Chu tich Ho Chi Minh cung Bo Chinh tri va Tong Quan uy đa đe ra nhung giai phap quyet đoan va đay sang tao. Mot mat, Ho chu tich đong vien nhan dan va cac dan toc thieu so o Tay Bac ra suc tiet kiem luong thuc đe đong gop ngay tai cho. Mat khac, Ho chu tich lai đong vien dan cong phoi hop voi cong binh ra suc đay manh viec lam đuong, sua đuong, huy đong toi đa cac phuong tien van chuyen nhu: xe ngua, xe đap tho, thuyen be... nham giam đen muc toi đa luong luong thuc, thuc pham bi tieu thu doc đuong van chuyen do phai đua tu xa toi.
So dan cong chi tinh tu trung tuyen tro len, đa can toi 14.500 nguoi. Ve chuan bi đuong sa, cac con đuong thuoc tuyen chien dich đeu phai bao đam van chuyen bang o to. Truoc đay, đe chuan bi đanh Na San, con đuong 13 tu Yen Bai len Ta Khoa đa sua chua xong, nhung luc nay can tiep tuc tu bo them. Đuong tu Moc Chau đi Lai Chau rat xau, phai sua chua nhieu. Phan cong cho Bo Giao thong Cong chinh phu trach đuong 13 len toi Co Noi, va đuong 41 tu Moc Chau len Son La, bo đoi phu trach quang đuong 41 con lai tu Son La đi Tuan Giao, va tu Tuan Giao đi Đien Bien Phu (sau nay goi la đuong 42). Hai trung đoan bo binh cung bo đoi cong binh va hang ngan dan cong đuoc huy đong đe mo rong 89 km đuong va tu sua 100 cau hu hong tren đuong Tuan Giao - Đien Bien Phu đe o to gap rut chuyen gao va đan cho cac đon vi. Hau can chien dich con to chuc tuyen van tai bo Son La - Muong Luan - Na Sang bao đam cho cac đon vi o Hong Cum; to chuc thuyen, be mang theo song Nam Na chuyen 1.700 tan gao do Trung Quoc vien tro tu Ba Nam Cum ve Lai Chau. Thoi gian tien hanh tu thang 12 nam 1953. Trong giai đoan chuan bi, cac luc luong cau đuong đa lam moi 89 km va sua chua nang cap đuoc 500 km đuong.
Lan đau tien xe co gioi đa đuoc huy đong hang loat đe cho so luong lon nguoi va phuong tien đe tiep can chien truong. Toan bo 16 đai đoi xe o to van tai (534 xe) cua Tong cuc Cung cap đa đuoc su dung (tuyen chien dich su dung 446 xe); co thoi gian con đuoc tang cuong 94 xe cua cac cac đon vi binh chung.
Đe mot luc luong manh cho chien dich Đien Bien Phu, phia Viet Nam Dan chu Cong hoa đa huy đong toi đa ve suc nguoi va suc cua: hang van dan cong va bo đoi lam đuong da chien trong khoang thoi gian cuc ngan, duoi cac đieu kien rat kho khan tren mien nui, lai luon bi may bay Phap oanh tac. Cac dan cong tu vung do Viet Minh kiem soat o mien xuoi đi tiep te len Đien Bien bang ganh gong, xe đap tho ket hop cung co gioi đe đam bao hau can cho chien dich. Đoi quan gom thanh nien xung phong, dan cong hoa tuyen, đuoc huy đong toi hang chuc van nguoi (gap 5 lan so bo đoi chu luc) va đuoc to chuc bien che nhu quan đoi.
Mot trong nhung luc luong quan trong phuc vu hau can cho chien dich la đoi xe tho tren 2 van nguoi, voi nang suat tai moi xe cho đuoc 200–300 kg, ky luc len đen 352 kg (nguoi đo la ong Ma Van Thang, chi huy đoi dan cong hon 10 nguoi o Thanh Ba (Phu Tho). Hien nay, tai Bao tang Lich su Quan su Viet Nam co trung bay chiec xe đap tho cua ong Thang). Xe tho đuoc cai tien co the cho nang suat cho hang cao hon gap hon 10 lan dan cong ganh bo. Đong thoi, xe tho cung lam giam đuoc muc tieu hao gao an doc đuong cho nguoi chuyen cho. Ngoai ra, xe tho con co the hoat đong tot tren ca nhung tuyen đuong gho ghe, sinh lay, lam bun đat ma o to khong the đi đuoc. Chinh phuong tien van chuyen tho so nay đa gay nen su bat ngo lon ngoai tam du tinh cua cac chi huy Phap, lam đao lon toan bo nhung tinh toan, du đoan truoc đay cua Phap khi cho rang Viet Minh khong the bao đam hau can cho mot chien dich lon, dai ngay trong cac đieu kien phuc tap nhu vay đuoc.
Trong mot thang, bo đoi va thanh nien xung phong đa lam đuoc mot khoi luong cong viec đo so. Con đuong Tuan Giao - Đien Bien Phu, dai 82 km, truoc đay chi rong 1 m, đa đuoc mo rong va sua sang cho xe keo phao vao cach Đien Bien 15 km. Tu đay, cac khau phao đuoc keo bang tay vao tran đia tren quang đuong dai 15 km. Đuong keo phao rong 3 met, chay tu cua rung Na Nham, qua đinh Pha Song cao 1.150 met, xuong Ban Tau, đuong Đien Bien Phu - Lai Chau, toi Ban Ngheu, mo moi hoan toan. Đe bao đam bi mat, đuong đuoc nguy trang toan bo, may bay trinh sat Phap kho co the phat hien.
Tong cong trong thoi gian tien hanh chien dich, Viet Minh đa huy đong đuoc hon 261.451 dan cong tu cac dan toc Tay Bac, Viet Bac, Lien khu 3, Lien khu 4..., 20.991 xe đap tho, 11.800 be mang, đong gop cho chien dich 25.056 tan gao, 907 tan thit, 917 tan cac loai thuc pham khac. Ngoai ra, tu Thanh Hoa, Hoa Binh, Vinh Yen, Phuc Yen, Thai Nguyen, Phu Tho... cung đa huy đong đuoc hon 7.000 xe cut kit, 1.800 xe trau, 325 xe ngua, hang chuc ngan xe đap tho đe phuc vu hau can chien dich. Tru so tieu hao doc đuong, so hang toi đuoc mat tran đe cung cap cho quan đoi la 14.950 tan gao, 266 tan muoi, 62 tan đuong, 577 tan thit, 565 tan luong kho, 1.200 tan đan, 1.733 tan xang dau va 177 tan vat chat khac. So luong hang hoa bao đam cho hon 87.000 nguoi tham gia chien dich, trong đo 53.830 la bo đoi chu luc (du kien 35.000 nguoi) va 33.300 thanh nien xung phong/dan cong phuc vu chien dich; van chuyen va cuu chua 8.458 thuong benh binh (du kien 5.000)
Đe ngan chan, may bay Phap đa khong kich 1.186 tran vao cac tuyen giao thong, ngay cao nhat su dung 250 lan may bay nem bom (co ca may bay B-26). Cac đeo Lung Lo, Pha Đin, cac đau moi giao thong Co Noi, Tuan Giao, ben pha Ta Khoa... thanh trong điem đanh pha, co ngay Phap nem xuong Co Noi va đeo Pha Đin 160-300 qua bom cac loai. Đe bao đam giao thong thong suot, Bo chi huy Chien dich đa su dung 2 tieu đoan phao cao xa 37 mm, cac tieu đoan sung may 12,7mm ban may bay; 4 tieu đoan cong binh cung hang van dan cong bam cac truc đuong đe sua chua ca ngay lan đem. Tu tuyen trung tuyen tro len đa sua đuoc 308 km đuong o to, lam moi 63 km đuong keo phao, pha 102 thac đe to chuc van tai thuy tren song Nam Na. Tong khoi luong đao đap len toi 35.000m3 đat, 15.000m3 đa, pha hang ngan qua bom no cham. Vi vay, trong suot Chien dich "...hiem co đoan đuong nao bi đut qua 24 gio. Hon nua, trong thoi gian đuong bi cat đut, viec van chuyen van đuoc tiep tuc bang cach chuyen tai hoac đi vong đuong khac".
Ngoai ra, cac chi huy phao binh Phap cung đa đanh gia qua sai lam kha nang tac chien bang phao binh cua QĐNDVN khi cho rang voi đia hinh rung nui qua hiem tro, khong co đuong giao thong nen đoi phuong khong the nao co nang luc mang đuoc cac loai phao co lon (luu phao 105mm va phao phong khong 37 mm) vao Đien Bien Phu tham chien ma chi co the mang loai phao nhe la son phao 75 mm tro chien ma thoi. Trong thuc te chien đau, tat ca vu khi cua quan Phap trong tran nay đeu la do khong quan van tai tu cac san bay o Bac Bo van chuyen đen. Cac tuong Phap ngao man cho rang xe van tai cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam khong the chay toi Đien Bien Phu đuoc. Tuy nhien, nhung nguoi linh phao binh cua QĐNDVN đa đap tra lai su ngao man cua cac chi huy Phap bang cach khon kheo thao roi nhung chi tiet co the thao roi đuoc mot cach đon gian va de dang cua khau phao (nhu be phao, tam chan, quy-lat phao,...) roi dung suc nguoi đe van chuyen đen tran đia. Sau khi đen tran đia thi bo đoi phao binh Viet Minh tien hanh lap rap nhung chi tiet nay lai voi nhau mot cach bi mat, nhanh chong va chinh xac. Bang cach thuc đon gian đo, bo đoi phao binh Viet Nam đa đua đuoc thanh cong nhung khau luu phao 105 mm nang toi 2,2 tan (hay nhung co phao phong khong 37mm nang 2,1 tan) len bo tri sau trong cac ham phao đuoc linh cong binh khoet vao sau ben trong cac long nui, suon đoi. Bo đoi phao binh Viet Minh đa xay dung cac tran đia phao cuc ki bi mat, an toan nhung lai rat nguy hiem voi quan Phap. Tu tren cao, nhung tran đia nay khong che rat tot long chao Đien Bien Phu ma lai cuc ky an toan truoc bom va phao cua đoi phuong. Voi the tran hoa luc nay, cac khau phao cua QĐNDVN đuoc đat chi cach muc tieu chung 5–7 km, chi bang mot nua tam ban toi đa đe moi phat đan đuoc ban ra phai chinh xac hon, it ton đan va suc cong pha cung cao hon, thuc hien đung nguyen tac "hoa khi phan tan, hoa luc tap trung" đuoc đai tuong Vo Nguyen Giap đe ra, tu nhieu huong ban chum vao mot trung tam. Nguoc lai, phao binh Phap lai bo tri o ngay giua trung tam, phoi minh tren tran đia, nhanh chong tro thanh muc tieu cho phao Viet Minh ngam thang vao phan phao, ban pha.
Cac trang bi vu khi (phao binh va đan duoc) chu yeu la chien loi pham hoac do Trung Quoc vien tro. Theo Đai tuong Le Đuc Anh nhan xet trong hoi ky cua ong thi "O Đien Bien Phu, neu khong co luu phao, vu khi, đan duoc va quan trang quan dung cua Trung Quoc giup đo thi Viet Nam kho gianh đuoc thang loi". Mac du vay, luong vien tro khong co nhieu va viec van chuyen cung rat kho khan. Viec su dung đan phao cung nhu đan coi cua QĐNDVN trong chien dich phai rat tiet kiem. Truoc moi tran đanh co hiep đong binh chung, so luong đan phao va đan coi đeu phai đuoc duyet truoc. Ngoai ra, cac trung đoan, đai đoan muon xin phao 105mm ban chi vien thi cu tu 3 vien đan phai đuoc phep cua Tham muu truong chien dich xac nhan, con tu 5 vien đan tro len phai đuoc đich than Tong Tu lenh la đai tuong Vo Nguyen Giap ki duyet. Boi voi du tru chi co khoang hon 15.000 vien đan phao 105mm, neu ban cap tap theo kieu "na thang tay" nhu Phap thi cac khau phao cung nhu coi cua Viet Nam se het sach đan chi sau vai ngay.
Ben canh đo, cac chi huy phao binh QĐNDVN con lap tran đia gia đe nghi binh – dung nhung thanh go son thui đen roi sap xep lai thanh nhung khau phao gia, ghech nong len. Khi tran đia that khai hoa thi chien si phu trach nghi binh tu trong cong su chui ra roi tung tu 1 đen 3 qua boc pha loai nho (moi qua chua khoang tu 2,5 đen 3 kg thuoc no) len tren khong that cao. Xong xuoi, anh ta se chay that nhanh ra khoi khu vuc đo. May bay trinh sat Phap se nghi đo la phao đich nen se phat tin hieu cho phao binh va khong quan Phap tien hanh ban pha toi boi. Sau khi mat khoang 80% bom đan đe đanh cac "khau phao" gia cua Viet Minh thi cac chi huy Phap moi nhan ra la đa bi Viet Minh lua cho mot vo đau. Nhung khau phao that đuoc bo đoi phao binh cat giu trong nui, ham va đuoc nguy trang ky. Suot chien dich, phao binh QĐNDVN chi hong mot phao 105mm (Khau phao nay von đa bi hong hoc tuong đoi nhieu tu luc ma Trung Quoc tien hanh ho tro cho Viet Minh mot lo 20 khau phao 105mm ma ho thu giu đuoc tu tay quan đoi Tuong Gioi Thach trong thoi ky Noi chien Trung Quoc, nhung khau phao 105mm nay von do Hoa Ky che tao va vien tro cho quan đoi Tuong Gioi Thach trong suot The chien 2 va thoi ky noi chien Trung Quoc). Đay la mot nguyen nhan lam cho phao binh Phap du co cac thiet bi phan phao hien đai van bi that bai. Tuong Vo Nguyen Giap ve sau nhan xet: "Thuc te kinh nghiem nay cua chien dich Đien Bien Phu đa tro thanh truyen thong chien đau dung tho so đanh hien đai cua quan đoi ta trong suot chieu dai chong My cuu nuoc". Con tuong Paul Ely, Tong Tham muu truong Quan đoi Phap khi dien ra tran Đien Bien Phu, sau nay nhan đinh: "Mot lan nua, ky thuat lai bi thua boi nhung con nguoi co tam hon va mot long tin". 


= Chuyen đoi phuong an tac chien =
Ngay 14 thang 1 nam 1954 tai hang Tham Pua, tuong Vo Nguyen Giap va Bo Chi huy chien dich pho bien lenh tac chien bi mat voi phuong an "đanh nhanh thang nhanh" va ngay no sung du đinh la 20 thang 1. Nhiem vu thoc sau giao cho Đai đoan 308, đai đoan chu luc đau tien cua Bo. Đai đoan 308 se đanh vao tap đoan cu điem tu huong Tay, xuyen qua nhung vi tri nam tren canh đong, thoc thang toi So Chi huy cua de Castries. Cac Đai đoan 312, 316 nhan nhiem vu, đot kich vao huong Đong, noi co nhung cao điem trong yeu. Phuong an nay đat ke hoach tieu diet Đien Bien Phu trong 3 ngay đem bang tien cong o at đong loat, thoc sau, đa đuoc Trung uong Đang Lao đong Viet Nam, Quan uy Trung uong cung Bo Tong Tham muu phe duyet voi su nhat tri cua đoan co van quan su trung uong Trung Quoc, boi đanh som khi Phap chua tap trung đu luc luong va cung co cong su thi co nhieu kha nang gianh chien thang.
Do mot đon vi trong phao QĐNDVN vao tran đia cham nen ngay no sung đuoc quyet đinh lui lai them 5 ngay, đen 17 gio ngay 25 thang 1. Sau đo, do tin ve ngay no sung bi lo, Phap biet đuoc, Bo Chi huy chien dich quyet đinh hoan lai 24 gio, chuyen sang 26 thang 1.
Đem 25 thang 1, sau ca mot ngay dai suy nghi, tuong Giap quyet đinh phai cho lui quan vi ong nhan thay ba kho khan ro ret:

Bo đoi chu luc cho đen thoi điem đo chua co nhieu trang bi va kinh nghiem trong viec đanh cac cong su nam lien hoan trong mot cu điem. Vi du đien hinh nhat la tran Na San (1953) đa khong thanh cong, va bi thuong vong nhieu.
Tran nay la mot tran đanh hiep đong lon, nhung phao binh va bo binh chua qua tap luyen ki luong, chua qua dien tap nhieu
QĐNDVN tu truoc chi quen tac chien ban đem o nhung đia hinh de an nau, chua co nhieu kinh nghiem trong viec cong đon ban ngay tren đia hinh bang phang, nhat la voi mot đoi phuong co uu the tap trung may bay, phao binh, xe tang chi vien nhu quan Phap.
Tuong Giap cho rang phuong an "đanh nhanh thang nhanh" mang nhieu tinh chu quan, khong đanh gia đung thuc luc hai ben, khong the đam bao chac thang. Ong kien quyet to chuc lai tran đanh theo phuong an "đanh chac, tien chac", đanh dai ngay theo kieu "boc vo" dan dan tap đoan cu điem.
Cuoc hop Đang uy, Bo Chi huy QĐNDVN sang 26 thang 1 khong đi đen đuoc y kien thong nhat tuy khong ai tin rang tran nay se chac thang. Tuy nhien, tuong Giap quyet đinh hoan cuoc tan cong chieu hom đo. Ong ket luan: Đe bao đam nguyen tac cao nhat la "đanh chac thang", can chuyen phuong cham tieu diet đich tu "đanh nhanh thang nhanh" sang "đanh chac tien chac". Nay quyet đinh hoan cuoc tien cong. Ra lenh cho bo đoi tren toan tuyen lui ve đia điem tap ket, va keo phao ra.

Trong vong gan 2 thang sau đo, phao đuoc keo ra, QĐNDVN tiep tuc đanh nghi binh, mo đuong rong hon, dai hon chung quanh nui rung Đien Bien Phu, roi lai keo phao vao, xay dung cong su kien co hon, hao đuoc đao sau hon, tiep can gan hon can cu cua quan Phap, luong thao, vu khi tu hau phuong don len cho mat tran nhieu hon. Tat ca chuan bi cho tran đanh dai ngay, co the sang đen ca mua mua.
Ve chien thuat tac chien bo binh, tu nhung kinh nghiem thu đuoc o Hoa Binh, Na San, Bo Chi huy QĐNDVN chu truong tieu diet dan tung trung tam đe khang, tung cu điem tu ngoai vao trong, thu hep pham vi chiem đong cho toi luc Phap khong con suc khang cu. Khong su dung loi đanh xung phong truc dien ma dung cach đanh vay lan, đao hao ap sat cu điem đich. Cach đanh nay can mot thoi gian chuan bi va chien đau dai ngay, thuong goi la "Đanh chac Tien chac", cung con đuoc goi la "đanh boc vo". Bo binh đuoc đuong hao che chan va co đuoc vi tri tien cong gan nhat co the, se han che toi đa thuong vong khi tan cong (xem them Chien thuat cong kien).
Sau nay, tuong Vo Nguyen Giap cho rang đay la quyet đinh kho khan nhat trong đoi cam quan cua minh. Viec đieu chinh phuong cham tac chien nay keo theo viec phai chuan bi lai hau can cho chien dich, nhu cau hau can se tang len gap nhieu lan, dien ra trong mua mua va phai bo tri lai cac tran đia phao, phai keo phao ra khoi cac suon nui roi keo lai vao cac vi tri moi. QĐNDVN đa quyet tam thuc hien va đa thuc hien đuoc voi mot no luc rat lon.
Sau nay khi tong ket ve chien thang cua QĐNDVN tai Đien Bien Phu, cac tuong linh va cac nha nghien cuu cua hai ben đeu thong nhat đuoc voi nhau: mot nguyen nhan chinh lam nen chien thang cua QĐNDVN tai tran đanh nay la đa huy đong đuoc rat lon nguon suc nguoi đe đam bao hau can cho chien dich, mot viec ma Phap cho rang khong the giai quyet đuoc. Trong hoi ky Navarre cung khang đinh: "Neu tuong Giap tien cong vao khoang 25 thang 1 nhu y đo ban đau thi chac chan ong ta se that bai. Nhung khong may cho chung ta, ong ta đa nhan ra đieu đo va đay la mot trong nhung ly do khien ong ta tam ngung tien cong".


Dien bien = Vong vay Đien Bien Phu =

Phat hien luc luong lon cua Quan đoi nhan dan Viet Nam đang tien ve long chao Đien Bien, de Castries lien tuc tung luc luong giai toa cac ngon đoi. Theo nha bao Bernard Fall thi tu ngay 6 thang 12 nam 1953 đen 13 thang 3 nam 1954, de Castries đa huy đong mot nua luc luong cua tap đoan cu điem vao nhung cuoc hanh binh giai toa: "Theo nhung ban ke moi nhat tu Đien Bien Phu gui ve, thiet hai cua binh đoan đon tru tu 20 thang 11 đen 15 thang 2 đa len tong so 32 si quan, 96 ha si quan va 836 binh linh, tuong đuong voi 10% so si quan va ha si quan va 8% binh linh o thung lung. Noi cach khac, so ton that cua nguoi Phap tuong đuong voi mot tieu đoan bo binh nhung so si quan la cua hai tieu đoan. Trong tong so nay con chua tinh đen so thiet hai cua cac đon vi trong cuoc hanh binh Pollux".
Navarre đa viet trong cuon hoi ky cua minh: "Trong thoi gian nay, đai ta Castries thuc hanh nhung tran chien đau manh me co tinh tham do xung quanh Đien Bien Phu. O khap noi, quan Phap đeu vap phai nhung đon vi bo đoi vung vang va phong ngu rat gioi cua đich. Chung ta bi thiet hai kha nang ne. Ro rang la vong vay chung quanh tap đoan cu điem khong he bi ran nut".
Tuong Gilles muon phat hien nhung noi đong quan cua đoi phuong va chuan bi cho ke hoach tiep theo cuoc hanh quan Castor, tuc la đon đoan quan tu Lai Chau rut xuong, roi bo phao đai cuoi cung cua Phap o vung thuong du vi biet truoc khong the nao đuong đau noi voi cac Su đoan 308 va Su đoan 316 cua Viet Minh. Cuoc hanh quan rut khoi Lai Chau đuoc mang ten mat la Cuoc hanh quan Pollux. Đieu rui ro la cac su đoan Viet Nam co the ngan chan cuoc rut quan tu Lai Chau ve Đien Bien Phu. Đe han che moi nguy hiem nay, Trung ta Andre Trancart, Chi huy Binh đoan Tac chien Tay Bac đa nhan đuoc chi thi phan chia so binh linh đong o Lai Chau lam ba bo phan đe rut lui.
Giai đoan ba cua cuoc hanh quan đa bien thanh mot cuoc chay tron hon loan. QĐNDVN đa co mat o Lai Chau con som hon du đoan cua Phap, linh chan hau cua Phap bi bo đoi chu luc cua Su đoan 316 đuoi đanh quyet liet. Linh nguoi Thai trang bi kem, thuong chi thuong dung vao viec biet kich pha hoai, khong quen voi chien đau chinh quy đa bi đanh tan tac. Nhung top linh Thai đi chan đat chay tron, khong con luong thuc, đan duoc. Sang 10 thang 12 nam 1953, 200 linh nguoi Thai nay do Trung si Blanc chi huy bi vay chat o Muong Pon la mot ban nho cach Đien Bien Phu 18 km, tren đuong Pavie tu Đien Bien Phu đi Lai Chau, va bi tieu diet toan bo sau 36 gio chong cu. Tieu đoan Du Le duong toi chi vien bi phuc kich, bo đoi Viet Nam ap sat đanh giap la ca bang luoi le va luu đan khien cac may bay B-26 Invader (đen đe nem bom chi vien) nem bom trung ca quan Phap lan bo đoi Viet Minh. Đai đoi 2 thuoc Tieu đoan Du Le duong la đon vi thuong vong nang nhat trong cuoc hanh quan: 11 nguoi bi chet, khoang 30 nguoi bi thuong va bi bat.

Neu so sanh voi canh quan linh Thai tu Lai Chau rut ve ma linh Du le duong co nhiem vu đi đon thi thiet hai cua đon vi Du le duong van con nhe. Khi roi khoi Lai Chau ngay 8 thang 12, toan bo cac Đai đoi linh Thai co tong cong 2.101 nguoi trong đo co 3 si quan, 34 ha si quan nguoi Phap. Khi nhung binh linh song sot cuoi cung đen đuoc Đien Bien Phu ngay 20 thang 12, chi con lai co 1 si quan la Trung uy Ulpat, 9 ha si quan va 175 linh Thai.
Nhung chien si đac cong va bo đoi đia phuong cua QĐNDVN con to chuc đanh tap kich, tieu hao luc luong khong quan Phap tai cac san bay lon nhu Gia Lam, Cat Bi,...Đem ngay 31/1/1954, 4 chiec Douglas C-47 Skytrain bi đac cong Viet Nam đat thuoc no pha huy hoac đanh hong nang o san bay Đo Son. Đem ngay 5/3/1954, 16 chien si đac cong Viet Nam lai to chuc đanh tap kich san bay Gia Lam, đat thuoc no pha huy hoac lam hong nang 10 may bay cua Phap (2 chiec Boeing 307, 5 chiec Douglas C-47 Skytrain, 1 chiec Bristol Freighter, 2 chiec DHC-2 Beaver). Đem ngay 7/3/1954, san bay Cat Bi bi tan cong, 1 chiec may bay nem bom B-26 Invader va 6 chiec Criquet bi pha huy. Tong cong co 78 may bay Phap bi pha huy hoac bi đanh hong nang trong cac vu tan cong kieu nhu the nay.
Tuy the, gioi chi huy Phap van rat tu tin vao chien thang. Bo truong Quoc phong Rene Pleven đa bao cao voi Chinh phu Phap sau chuyen đi thi sat tinh hinh Đong Duong: "Toi khong tim đuoc bat cu ai to ra nghi ngo ve tinh vung chac cua tap đoan cu điem. Nhieu nguoi con mong uoc cuoc tien cong cua Viet Minh".
Ve phia QĐNDVN, cong tac chinh tri ngay truoc tran đanh đuoc trien khai mot cach sau rong. Can bo, chien si đuoc pho bien cho manh, cho yeu cua Phap, nhung đieu kien tat thang cua minh. Y nghia to lon cua chien dich tham toi tung nguoi: "Tieu diet tap đoan cu điem manh nhat cua đich, đap tan ke hoach Nava, đanh bai am muu keo dai chien tranh xam luoc cua đe quoc Phap - My, mo ra mot cuc dien moi cho khang chien".
Tong Quan uy gui thu hieu trieu toan the can bo, đang vien hoan thanh nhiem vu Trung uong Đang đa trao. Nhan ngay ky niem thanh lap Quan đoi Nhan dan 22 thang 12 nam 1953, Ho Chu tich đa trao cho moi đai đoan, moi quan khu mot la co "Quyet chien Quyet thang" lam giai thuong luan luu. Cac chi bo đeu mo hoi nghi xac đinh thai đo đang vien, keu goi đang vien dan đau trong chien đau, cam bang đuoc la co tren noc so chi huy tap đoan cu điem. La co Quyet chien Quyet thang đa tro thanh mot bieu tuong trong ca chien dich, trong moi tran đanh.
Ngay 11 thang 3 nam 1954, Chu tich Ho Chi Minh gui thu toi cac chien si: "Cac chu sap ra tran. Nhiem vu cac chu lan nay rat to lon, kho khan nhung rat vinh quang... Bac tin chac rang cac chu se phat huy thang loi vua qua, quyet tam vuot moi kho khan gian kho đe lam tron nhiem vu ve vang sap toi... Chuc cac chu thang to!"
Cung ngay, lenh đong vien toan the can bo, chien si mo cuoc tien cong vao tap đoan cu điem Đien Bien Phu đa đuoc gui toi cac đon vi: "Chien dich Đien Bien Phu sap bat đau! Đay la chien dich cong kien quy mo lon nhat trong lich su quan đoi ta... Đanh thang o Đien Bien Phu, chung ta se pha tan ke hoach Nava, giang mot đon chi tu vao am muu mo rong chien tranh cua bon đe quoc Phap - My. Chien dich thang loi se co anh huong vang doi trong nuoc va ngoai nuoc, se la mot cong hien xung đang vao phong trao hoa binh the gioi đoi cham dut chien tranh o Viet - Mien - Lao... Gio ra tran đa đen! Tat ca cac can bo va chien si, tat ca cac đon vi, tat ca cac binh chung hay dung cam tien len, thi đua lap cong, giat la co Quyet chien Quyet thang cua Ho Chu tich".
Chien dich dien ra trong 55 ngay đem nhung cac tran đanh khong dien ra lien tuc, vi QĐNDVN co kho khan trong hau can nen khong the tien cong lien tuc ma chia thanh cac đot tien cong. Sau moi đot lai to chuc lai quan so, bo sung hau can.


= Đot 1 =
Đot 1 tu ngay 13 thang 3 đen ngay 17 thang 3, QĐNDVN tieu diet phan khu Bac cua tap đoan cu điem.
Cac đon vi đuoc bo tri nhu sau: Đai đoan 312 (thieu Trung đoan 165) tien cong tieu diet trung tam đe khang Him Lam. Trung đoan 165 (312) va Trung đoan 88 (Đai đoan 308) tieu diet trung tam đe khang đoi Đoc lap. Trung đoan 36 (308) tieu diet trung tam đe khang Ban Keo. Trung đoan 57 (Đai đoan 304) kiem che phao binh đoi phuong o Hong Cum.
Đe bao đam nguyen tac "tran đau phai thang", tham muu đa bo tri mot luc luong manh hon quan Phap gap 3 lan, neu ke ca luc luong du phong thi gap 5 lan, co ke hoach phong phao, phong khong, chong phan kich, du kien cac tinh huong co ban va cach xu ly trong qua trinh dien bien chien đau đa đuoc soan va thuc hanh ki luong. Cong tac kiem tra đuoc thuc hien ti mi.


 Tran Him Lam  Luc 15 gio ngay 13 thang 3, cac đon vi cua Đai đoan 312 bat đau xuat phat tien ra tran đia o đoi Him lam.
Luc 17 gio 05 phut chieu ngay 13 thang 3 nam 1954, tran đanh bat đau. 40 khau phao (son phao 75mm va luu phao 105mm) va sung coi (cac co 60mm, 82mm, 120mm) cua Viet Nam đong loat khai hoa, ban cap tap vao cum cu điem Him Lam (cum cu điem Beatrice). 

Mot vien đan phao 105mm roi trung So Chi huy Him Lam, giet chet Thieu ta Chi huy truong Paul Pegot cung voi ba si quan khac va ca chiec đien đai. Him Lam mat lien lac voi Muong Thanh ngay tu đau tran đanh. Mot kho xang boc chay sau khi lanh 2 qua đan coi 82mm cua Viet Nam. Cac tran đia phao cua Phap o Him Lam bi te liet hoan toan ngay tu đau. 12 khau trong phao va sung coi cua Phap o Him Lam bi đan phao va sung coi cua Viet Nam đanh hong. Đuong day đien thoai tu phan khu trung tam toi cu điem Him Lam bi cat đut. Nhieu ham, hao, cong su sup đo. 18 may bay Phap đang đau tren san bay bi đan phao 105mm va đan coi 120mm cua Viet Nam pha huy (trong đo co 3 chiec Douglas C-47 Skytrain, 1 chiec C-119, 1 chiec C-46, 7 chiec Criquet). Chi rieng trong tran mo man thi phao binh Viet Minh đa ban het 2.000 vien đan phao cung voi hang nghin vien đan sung coi.
Sau hon 4 tieng đong ho ban phao lien tuc va du doi thi linh bo binh cua QĐNDVN xung phong tan cong nhu vu bao vao cum cu điem Him Lam (Beatrice). Sau hon 3 gio đong ho tan cong, linh cua đai đoan 312 đa xoa so tap đoan cu điem Him Lam (Beatrice). Đen 23 gio 30 đem hom đo, đai đoan truong Le Trong Tan đa bao cao toi Bo Chi huy chien dich: "Đai đoan 312 đa hoan thanh nhiem vu tieu diet trung tam đe khang Him Lam, xoa so hoan toan Tieu đoan III/13e DBLE, thu giu toan bo vu khi, trang bi". Ngay hom sau, đai đoan 312 cho phep mot xe jeep va mot xe cuu thuong kieu My khong mang theo vu khi cua Phap chay tu Muong Thanh len Him Lam đe thu luom thuong binh va xac linh Phap. Trong tran đanh nay, bo đoi Viet Nam tieu diet hoac lam bi hon 200 linh Phap va bat song khoang 270 linh, thu giu đuoc rat nhieu vu khi, đan duoc.
Ngay 14 thang 3 nam 1954, đai đoi Phao cao xa 815 (Trung đoan phao cao xa 367) ban roi tai cho chiec may bay trinh sat "Moran", đay la chiec may bay đau tien cua Phap bi phao cao xa ban roi tai Đien Bien Phu. Đai đoi 815 đuoc Ban chi huy Trung đoan tang co "Lap cong đau" va đuoc Bo Tong tu lenh thuong Huan chuong quan cong Hang 3.


 Tran đoi Đoc lap  Luc 14 gio 45 ngay 14 thang 3, tuong Cogny đap ung yeu cau cua Castries la tang cuong ngay cho Đien Bien Phu mot tieu đoan Du đe duy tri so luong cua tap đoan cu điem nhu truoc khi no ra tran đanh: 12 tieu đoan bo binh. Nhung chiec C-47 Dakota lieu linh vuot qua luoi lua do phao phong khong tam thap cua bo đoi Viet Minh ban len, bay thap thu ngan thoi gian tiep đat cua nhung chiec du, voi va nem xuong 16 linh du cua Tieu đoan 5e BPVN do Đai uy Andre Botella chi huy.
Trong khi đo, phia QĐNDVN cung trien khai buoc tiep theo. Nhiem vu tien cong đoi Đoc Lap (Phap goi la Gabrielle) đuoc giao cho Trung đoan 165 (Đai đoan 312) va Trung đoan 88 (Đai đoan 308) duoi quyen chi huy cua Đai đoan truong Đai đoan 308 Vuong Thua Vu. Trung đoan 165 đam nhiem mui chu yeu đot pha tu huong đong - nam, đanh doc theo chieu dai cua cu điem. Trung đoan 88 phu trach mui thu yeu, đot pha tu huong đong bac, đong thoi mo mot mui vu hoi o huong tay, va bo tri luc luong lam nhiem vu chan vien tu Muong Thanh ra.
Luc 3 gio 30 phut ngay 15, Chi huy truong tran đanh ha lenh tien cong, ca luu phao va son phao luc nay lai len tieng. Luc 4 gio sang, Chi huy truong cu điem Gabrielle la Thieu ta Roland de Mecquenem bao cao tinh hinh bang đien đai va đuoc Chi huy tap đoan cu điem de Castries hua se yem tro phao toi đa, ke ca phao 155 ly, va se co phan kich nhanh chong bang bo binh va chien xa. Khong lau sau đo, mot trai đai bac roi trung ham chi huy cu điem Gabrielle. Mecquenem may man thoat chet nhung Thieu ta Edouard Kah, nguoi đang nhan ban giao thay the Mecquenem chi huy cu điem bi thuong nang. Đen 6 gio 30 phut sang ngay 15, QĐNDVN cam co Quyet chien Quyet thang lo cho vet đan tren đinh đoi Đoc lap. Tieu đoan V/7e RTA bi xoa so, ca Kah, Mecquenem va nhung si quan, binh linh song sot đeu bi bat lam tu binh.
Quan Phap mo cuoc phan cong duoi su chi huy cua Trung ta Pierre Langlais, chi huy truong phan khu Trung tam thay cho Trung ta Jules Gaucher tu tran, huy đong 2 tieu đoan Du 8e BPC va 5e BPVN, tong cong 1.000 linh cung 5 xe tang, nhung đang tien quan thi bi luu phao 105mm cung voi sung coi 82mm va 120mm cua bo đoi Viet Minh na cap tap, trung đoi hinh nen bi đay lui.
Cung sang hom đo, Trung ta Charles Piroth, chi huy phao binh cu điem, sau hai đem khong thuc hien đuoc loi hua pha huy cac hong phao cua Viet Minh, đa tu sat trong ham cua minh bang mot trai luu đan. Jean Pouget viet trong hoi ky: "Trung ta Piroth đa danh tron mot đem (13 thang 3) quan sat hoa luc dan dan bi đoi phuong phan phao chinh xac mot cach kinh khung vao tran đia phao cua ong, hai khau phao 105 ly bi quet sach cung phao thu, mot khau 155 ly bi loai khoi vong chien đau..." Trung ta Andre Trancart, chi huy phan khu Bac, ban than cua Piroth ke lai sau tran đoi Đoc lap, Piroth khoc va noi: "Toi đa mat het danh du. Toi đa bao đam voi Castries va Tong Chi huy se khong đe phao binh đich gianh vai tro quyet đinh, va bay gio, chung ta se thua tran. Toi đi thoi".


 Tran Ban Keo  Sang ngay 17, đon Ban Keo (Anne-Marie) xon xao vi co tin Viet Minh sap tien cong. Buoi trua, tung đam binh linh dan toc Thai cua Đeo Van Long keo toi gap vien Đai uy đon truong, neu hai yeu sach: "Mot, phai phat het khau phan luong thuc. Hai, giai tan đon cho binh linh ve que huong lam an." Đai uy Clarchambre (Clacsam) kinh hoang đien cho Muong Thanh: "Chung toi buoc phai bo vi tri rut ve khu trung tam đay!" . Va Clarchambre mo cong đon, ra lenh cho binh linh theo minh ve san bay. Nhung binh linh khong con nghe theo loi chi huy, ao ao chay ve phia khu rung. Clarchambre voi goi đien ve Muong Thanh, yeu cau cho phao ban chan đuong rut chay cua binh si Thai, nhung cung khong ngan can đuoc. Trung đoan 36 chiem gon Ban Keo ma khong ton mot vien đan. Thua thang xong len, Trung đoan 36 tien thang vao Ban Keo va chiem gon luon ca cac ngon đoi o phia bac san bay.


 Ket qua đot 1  Chi sau nam ngay chien đau, canh cua phia bac cua tap đoan cu điem Đien Bien Phu đa mo toang. Luc luong phan kich Phap khong the gianh lai nhung vi tri đa mat, đac biet cho dua cua tap đoan cu điem la san bay đa bi phao 105 va coi 120 cua Viet Minh uy hiep nghiem trong. Ngay 20/3/1954, Tong Tham muu truong Phap - Ely, đuoc phai sang My cau vien. Ely phat bieu cong khai: "Phap khong the thang đuoc voi phuong tien hien co trong tay" va yeu cau My tang cuong giup đo vu khi, đac biet la may bay nem bom B-26, va neu can thi can thiep bang khong quan.
Ngay tu nhung ngay đau (tu ngay 23 thang 3), phao binh cua Viet Nam đa loai bo kha nang cat, ha canh cua san bay Muong Thanh va Hong Cum, tu đo tro đi cac may bay Phap chi con tiep te đuoc cho tap đoan cu điem bang cach tha du, đieu nay cho thay cau hang khong ma bo chi huy Phap đat nhieu ky vong thuc te la rat yeu ot truoc cach đanh ap sat, đanh giap la ca bang luu đan va luoi le cua đoi phuong.
Noi rieng ve đan phao, trong toan chien dich tai Đien Bien Phu, quan Phap đa ban hon 131.500 qua đan luu phao co 105mm va 155mm. Trong khi đo, Quan đoi Nhan dan Viet Nam đa ban khoang 16.600 qua đan 105mm trong tong so gan 21.000 qua du tru (gom khoang hon 5.000 qua la thu đuoc tu du tiep te cua đoi phuong, 11.715 qua la chien loi pham thu đuoc trong Chien dich Bien gioi nam 1950, 400 qua thu đuoc trong Chien dich Trung Lao va 3.600 qua do Trung Quoc vien tro).
Moi chua het ba ngay chien đau, quan Phap o Đien Bien Phu đa tieu thu mot so luong đan duoc khong lo: 12.600 vien đai bac 105 ly, 10.000 vien đan coi 120 ly, 3.000 vien đan trong phao 155 ly, chiem gan nua so luong đan du tru. The nhung, cay đang thay, 11 khau sung coi co 120 ly bi pha huy hoan toan, va 4 khau đai bac co 105mm va 155mm bi hong hoc qua nhieu, can phai đuoc thay the va sua chua ngay. Trong khi đo, nhung khau phao va sung coi cua phao binh Viet Minh van chua co dau hieu bi hu hai gi ca. Nhung "con nhim Đien Bien Phu" luc nay khong chi can co đan duoc va luong thuc. Phap can van chuyen cho binh đoan đon tru nhung thu toi can thiet khong the tha bang du, va di tan so thuong binh đa lam cho nhung can ham cuu chua duoi long đat ben bo song Nam Rom tro nen ngot ngat. Nhung do chien hao cua QĐNDVN đa vao gan, đac biet la su tiep can cua sung may phong khong, nhung cuoc ha canh ban đem tro nen het suc kho khan. Sung may phong khong 12,7mm va phao cao xa 37mm cua bo đoi Viet Minh đa tro thanh noi kinh hoang đoi voi nhung vien phi cong Phap va My. Cac loai may bay chien đau va van tai, ke ca phao đai bay B-26 cua Hoa Ky, lien tiep bi ban roi tren bau troi Đien Bien Phu.
Ngay tu nhung ngay đau cua đot 1 quan Phap đa nhan ra nhung tinh toan ban đau cua ho la qua sai lam, dan toi cac điem yeu chet nguoi va tuong lai that bai ro rang, nhung ho van tang cuong cam cu Đien Bien Phu đen muc toi đa vi hy vong khi mua mua đen se lam Quan đoi Nhan dan Viet Nam khong the giai quyet van đe hau can va phai bo cuoc, Đien Bien Phu se tranh đuoc viec phai đau hang. Sau đo khi mua mua khong giup đuoc, Bo Chi huy Phap hy vong cam cu cang lau cang tot đe Hoi nghi Geneve se nhom hop vao đau thang 5, se co ngung ban truoc khi tap đoan cu điem sup đo. Nhung hy vong nay cung khong co đuoc, Đien Bien Phu đau hang mot ngay truoc khi nhom hop Hoi nghi Geneve ve van đe Đong Duong.
Tong ket đot 1, QĐNDVN đa tieu diet hoan toan 2 tieu đoan Phap tinh nhue, 1 tieu đoan va 3 đai đoi quan Phap bi bat, tong cong 2.000 linh đa bi loai khoi vong chien đau, 12 may bay bi ban roi. Bao cao ket luan tai Hoi nghi so ket đot 1 chien dich đa ket luan phai tiep tuc "nam vung phuong cham va chu truong tac chien, tich cuc hoan thanh nhiem vu cua giai đoan 2".


= Đot 2 =
Đot 2 cua chien dich dien ra tu ngay 30 thang 3 đen ngay 26 thang 4, Quan đoi Nhan dan Viet Nam đanh phan khu trung tam va đac biet la day điem cao quan trong phia đong, vay lan bop nghet tap đoan cu điem.
Đay la đot tien cong vao phan khu trung tam chu yeu nham chiem day đoi phia đong khong che canh đong Muong Thanh (cac cum Dominique va Eliane) voi hon mot van quan, nam tren day đoi phia đong va ken nhat voi nhau tren canh đong hai ben bo song Nam Rom. Hon ba muoi cu điem o đay đuoc chia thanh 4 trung tam đe khang mang ten nhung co gai: Huguette, Claudine, Eliane, Dominique. Moi trung tam đe khang gom nhieu cu điem. Huguette va Claudine gom khoang hai chuc cu điem o phia tay, nam tren canh đong bang phang ben huu ngan song Nam Rom. Eliane va Dominique o phia đong, gom hon mot chuc cu điem tiep giap nhau ben ta ngan song Nam Rom, co nhung cao điem loi hai kiem soat toan bo tran đia khu trung tam. Trong so cac cao điem nay, Eliane 2 (đoi A1) giu vai tro đac biet quan trong, vi no khong che mot pham vi kha rong gom ca khu vuc so chi huy cua de Castries va hai chiec cau tren song Nam Rom.
Chu truong cua Đang uy Mat tran trong đot 2 la tap trung uu the binh hoa luc đanh chiem đong thoi cac cao điem phia đong. Trong so nay, co 5 cao điem quan trong. Đo la cac cao điem E, D1 thuoc trung tam đe khang Dominique va cac cao điem C1, C2, A1 thuoc trung tam đe khang Eliane.

Đai đoan 312, đuoc phoi thuoc hai đai đoi son phao 75 ly, hai đai đoi sung coi 120 ly, mot đai đoi sung coi 82 ly co nhiem vu tieu diet cac cao điem E (Dominique 1), D1 (Dominique 2), D2 (Dominique 3) thuoc trung tam đe khang Dominique, va dung mot đon vi thoc sau đanh vao vi tri phao binh Phap o cao điem 210 (Dominique 6) va Tieu đoan Du 5 hoac Tieu đoan Du 6 co đong o khu vuc nay.
Đai đoan 316 (thieu mot trung đoan), đuoc phoi thuoc hai đai đoi son phao 75 ly, hai đai đoi sung coi 120 ly, co nhiem vu tieu diet cac cao điem A1 (Eliane 2), C1 (Eliane 1), C2 (Eliane 4) thuoc trung tam đe khang Eliane, va phoi hop voi cac đon vi khac tieu diet luc luong Du co đong.
Đai đoan 308 co nhiem vu dung hoa luc kiem che phao binh đich o tay Muong Thanh, dung bo đoi nho tich cuc duong cong cac cu điem 106 (Huguette 7) va 311 (trong cum Huguette) o phia tay, cu mot tieu đoan tham gia bo phan thoc sau vao trung tam khu đong, tieu diet Tieu đoan Thai so 2, tran đia phao binh, phoi hop voi Trung đoan 98 cua Đai đoan 316 tieu diet luc luong Du co đong.
Trung đoan 57 cua Đai đoan 304, đuoc phoi thuoc Tieu đoan 888 (Đai đoan 316), mot đai đoi luu phao 105 ly, mot đai đoi sung coi 120 ly, 18 khau trong lien cao xa 12,7 ly DShK co nhiem vu kiem che cac tran đia phao binh đich o Hong Cum, chan quan tiep vien tu Hong Cum len Muong Thanh, va đanh quan nhay du o xung quanh va phia nam Hong Cum.
Đai đoan 351 truc tiep yem ho bo binh tien cong cac cu điem: A1 (Eliane 2), D1 (Dominique 2), C1 (Eliane 1), E (Dominique 1), che ap phao binh Phap, sat thuong va tieu diet mot luc luong co đong Phap o trung tam phia đong Muong Thanh, kiem che phao binh đoi phuong.


 Cac cao điem phia đong  18 gio ngay 30 thang 3 nam 1954, đot tien cong thu hai vao tap đoan cu điem Đien Bien Phu bat đau.
Tai cao điem C1 (Eliane 1), QĐNDVN lan đau mo rao bang đan phong boc loi. Sau 5 phut Tieu đoan 215 cua Trung đoan 98 đa don xong cua mo qua bay lan rao day thep gai, sau đo xung phong. Đuoc su ho tro cua phao binh, trong 10 phut, Đai đoi 38 đa chiem đuoc chiec lo cot nam tren mom đat cao nhat nho len tren đinh đoi, đuoc goi la mom Cot Co, va cam la co Quyet chien Quyet thang len noc so chi huy. Quan Phap don ve nhung lo cot o khu vuc phia tay, goi phao ban vao tran đia. Cac chien si QĐNDVN xung kich dung luoi le, luu đan lao len đanh giap la ca. Tran đanh dien ra đung 45 phut. Toan bo mot đai đoi 140 linh thuoc Tieu đoan I/4e RTM bi tieu diet hoac bat song. So thuong vong cua QĐNDVN chi la 10 nguoi.
Đoi C2 (Eliane 4) ke tiep C1 boi mot dai đat hinh yen ngua. 23 gio, mot trung đoi cua Đai đoi 35 đot nhap đuoc mot đoan hao cua C2, chiem lien tiep 11 lo cot va u sung. Tuy nhien luc luong phia sau qua nhieu lan xung phong đeu bi hoa luc rat manh cua Phap can lai. Tieu đoan 215 quyet đinh lui ve C1 tiep tuc chuan bi tao đieu kien tien cong C2 ban ngay.
Tai cao điem D1 (Dominique 2), Trung đoan 209 su dung hai tieu đoan 166 va 154, thoi gian mo cua đot pha cung dien ra nhanh. Chi sau 5 phut, o huong chinh, Tieu đoan 166 đa pha xong ba luot hang rao va xung phong vao can cu, thoc sau chia cat đoi hinh Phap ra tung mang đe tieu diet. Tuy nhien, o huong phu, giao thong hao đa bi Phap lap mat 50 met, Tieu đoan 154 tien vao gap lay, mo cua cham bi hoa luc trong đon khong che, phai mat gan mot gio moi lot vao trong đon. Vien Đai uy Garandeau, chi huy Tieu đoan III/3e RTA, bi phao vui chet trong ham cua so chi huy. Sau hai gio chien đau, QĐNDVN chiem toan bo đoi D1.
Tai cao điem E (Dominique 1), phao no đung luc dien ra cuoc thay quan giua mot đai đoi cua Tieu đoan III/3e RTA voi đai đoi cua Tieu đoan 5e BPVN toi thay the đang tap trung doc giao thong hao khong co ham tru an. Toan bo quan so cua 2 đai đoi voi đay đu trang bi, cung đai đoi sung coi hang nang nam giua vi tri bi phao ban tieu diet. Hai mui tien cong cua Tieu đoan 16 va Tieu đoan 428 (Trung đoan 141) mo cua qua hang rao day kem gai va bai min va chiem toan bo cu điem vao luc 19 gio 45 phut. Đai đoan tiep tuc đieu Tieu đoan 130 tien cong sang D2, cac đon vi vua chiem đuoc đoi E phat trien vao cac ngon đoi o phia trong. Cuoc chien đau keo dai cho đen khi troi sang.
Tai đoi A1 (Eliane 2), Trung đoan truong Nguyen Huu An chu đong ra lenh cho hoa luc cua trung đoan ban vao cu điem yem ho cho xung kich mo cua trong nua gio. Tuy nhien, phao binh Phap luc nay đa kip phan phao, ban du doi vao cua mo. Mat hon nua gio, hai mui tien cong cua cac tieu đoan 251 va 249 moi vuot qua 100 met rao va bai min lot vao đon. Phap đa dua vao đia the tu nhien cua qua đoi, bo tri cong trinh phong thu thanh ba tuyen. Ben ngoai, o tien duyen la tuyen chong cu chu yeu. Tuyen trung gian co đat tran đia hoa luc. Tren đinh đoi la tuyen co thu va so chi huy. Trong cu điem co nhieu tuyen chien hao va giao thong hao lien hoan. Tat ca cac lo cot va ham tru an đeu co nap đay, chiu đuoc đan sung coi va phao. Luc luong QĐNDVN bi ton that nhieu khi vuot qua cua mo.
Luc nay cuoc chien đau tren nhung cao điem khac đa ket thuc, Phap don tat ca hoa luc đai bac va sung coi vao A1 mong cuu van tinh hinh. Cac đot xung phong cua Tieu đoan 255 cung khong vuot qua hang rao lua đai bac. Qua nua đem, cuoc chien đau tai A1 dien ra giang co. Moi ben giu đuoc nua đoi.
So Chi huy nhan đinh: Bo đoi đa hoan thanh phan quan trong nhiem vu đot 2, nhung van chua chiem đuoc cao điem phong ngu then chot A1. Trung đoan 174 đa su dung ca luc luong du bi, khong con kha nang giai quyet A1, Trung đoan 98 đanh xuong C2 khong thanh cong, đa bi tieu hao, can đieu mot đon vi khac tiep tuc hoan thanh nhiem vu tieu diet A1, va phong ngu o C1 ban ngay. Bo Chi huy chien dich quyet đinh: Cac đon vi khan truong to chuc tran đia phong ngu tren cac cao điem C1, D1, E, chuan bi đanh đich phan kich ban ngay, quyet khong đe đich chiem lai. Đai đoan 308 đua Trung đoan 102 tu phia tay sang phia đong, tiep tuc tien cong tieu diet A1 va phong ngu tai C1.
Cac mom đoi co tinh song con đoi voi tap đoan cu điem, đac biet la cac đoi A1 (Eliane 2), C1 (Eliane 1), D1 (Dominique 2). Mot mat, Phap dua vao ham ngam, lo cot đe co thu va đua quan tu cac điem khac dung xe tang va linh du, linh le duong (legionnaire) phan kich cac cu điem nay vi co tinh song con voi quan Phap.

Ngay 31 thang 3, Tieu đoan 8e BPC loi dung man khoi đai bac tien len Dominique 2. Luc nay luc luong canh gioi cua QĐNDVN đa tu thuong khi phao Phap ban pha. Sau 25 phut, Phap chiem lai gan het đoi D1, don đai đoi phong ngu vao mot goc. Bo đoi Viet Nam dung luu đan, luoi le đanh lui nhung đot phan kich cua Phap, quyet tu giu manh đoi con lai. Tuy đuong day đien thoai đa đut, nhung đai quan sat trung đoan phat hien kip thoi su co mat cua quan Phap tren D1, lap tuc dung phao 105mm ban chan va đieu luc luong len tang vien. Hai đai đoi chi vien đa đao lon the tran. Đai uy Pichelin, chi huy đai đoi Du xung kich, tu tran. Thay tinh the bat loi, Tieu đoan truong Tourret yeu cau Thieu ta Bigeard tiep vien them luc luong. Bigeard đap: "Toi khong con gi trong tay. Neu khong giu đuoc nua thi bien!" Sau 1 gio chien đau, quan Phap rut ve Muong Thanh. Bigeard đa khong chiem lai đuoc Dominique 2 ma con phai bo luon ca Dominique 5 (D3) do mot đai đoi Thai bao ve va rut tran đia phao tai Dominique 5 (210), vi biet nhung cao điem nay khong the đung vung neu đa mat Dominique 2.
1 gio 30 chieu cung ngay, Bigeard truc tiep chi huy hai tieu đoan du 6e BPC va 5e BPVN tien len Eliane 1. Đai đoi 273 cua Trung đoan 102 đa co mat tren cao điem tu buoi sang cung voi bo phan con lai cua Đai đoi 35 Trung đoan 98 đanh tra. Lan nay Phap chiem đuoc điem cao Cot Co, đay nhung chien si phong ngu vao the bat loi. Phao binh khong the tiep tuc yem ho vi khong phan biet đuoc vi tri 2 ben. Cac chien si cua ta đa lay vai du trang buoc len đau sung lam chuan cho phao binh. Trong luc phao no don dap, trung đoan đua mot bo phan tang vien theo đuong hao moi đao phia đoi D, cung voi nhung nguoi phong ngu đanh bat quan Phap khoi Cot Co, khoi phuc lai tran đia. Đen 16 gio chieu ngay hom đo, Bigeard buoc phai ra lenh rut lui, đe lai tran đia gan 100 linh Phap tu tran.
Nhung cuoc phan kich cua Phap ngay 31 thang 3 đa hoan toan that bai. 10 gio toi, Chi huy truong Phan khu Trung tam Langlais goi đien thoai cho Bigeard, hoi co the giu đuoc nhung gi con lai trong đem nay khong! Bigeard tra loi: "Thua Trung ta, chung nao con mot nguoi song sot, toi se khong bo Eliane [A1]". A1 đa tro thanh "thanh luy cuoi cung" (dernier rempart) cua tap đoan cu điem.


 Giai đoan đao hao, vay siet  Đe chong lai cac cu điem phong ngu kien co cua quan Phap, phia QĐNDVN đa ap dung chien thuat "vay lan" rat co hieu qua bang viec đao cac giao thong hao dan dan bao vay va siet chat, tiep can dan vao cac vi tri cua Phap.
Nhung tuyen chien hao dai khoang hon 100 km va viec đao cong su đuoc thuc hien lien tuc thuong xuyen. Dua tren nhung yeu cau ve chien thuat, QĐNDVN đa xay dung hai loai đuong hao: đuong hao truc dung cho viec co đong phao, van chuyen thuong binh, đieu đong bo đoi voi so luong lon va đuong hao tiep can đich cua bo binh.

Loai đuong hao thu nhat chay mot vong rong bao quanh toan bo tran đia đich o phan khu trung tam.
Loai đuong hao thu hai chay tu nhung vi tri tru quan cua đon vi trong rung đo ra canh đong cat ngang đuong hao truc, tien vao vi tri se tieu diet.
Cac loai đuong hao nay đeu co chieu sau toi 1,7 met va khong qua rong đe bao đam an toan truoc bom đan đich, giu bi mat cho bo đoi khi di chuyen. Đay cua đuong hao bo binh rong 0,5 met, truc đay hao rong toi 1,2 met. Doc đuong hao, bo binh co ho phong phao, ham tru an, chien hao va u sung đe đoi pho voi nhung cuoc tien cong cua Phap.
Tran đia hao đuoc xay dung vao ban đem, nguy trang rat ky va trien khai cung mot luc tren toan the mat tran nen đa phan tan đuoc su đanh pha cua Phap. Viec đao hao, xay dung tran đia cung thuc su cung la mot cuoc chien đau. Bo đoi chu luc cung voi linh cong binh phai lao đong cat luc tu 14 đen 18 tieng moi ngay voi nhung cong viec lien tuc nhu chuan bi vat lieu, đon go, chat la, nguy trang, dung cuoc, thuong, xeng đao đat, dung hao, lap ho (ho bom). Thoi tiet lai khong thuan loi: mua dam, gio bac, cong su lay loi, bun nuoc... duoi lan mua bom bao đan cua quan Phap. Bo đoi Viet Nam đa sang tao ra nhung "con cui". Nhung con cui nay đuoc lam bang nhung chiec ro tre (ro bat ca) tron, dai khoang 2m, đuong kinh khoang 1 met, ben trong ro đuoc nhoi đac bang nhung khuc go hoac than cay chuoi rung đe chan đan sung may va đan sung ban tia cua quan Phap. Ban đem, khi đoi hinh hang doc cua tieu đoi tiep can tran đia, "con cui" đuoc lan len phia truoc đe chan đan cho bo đoi nam tren mat đat đao hao...
Cac chien hao nay giup han che đang ke thuong vong vi phao binh vao sat đuoc vi tri cua quan đoi phuong, lam ban đap tan cong rat thuan loi. Quan Phap ngay tu ngay đau tien cua tran đanh đa nhan thuc rat ro su nguy hiem cua cach đanh nay nhung khong co phuong sach nao đe khac che. QĐNDVN vay lan đao hao cat ngang ca san bay, đao hao đen tan chan lo cot co thu, khu vuc kiem soat cua quan Phap bi thu hep đen muc khong the hep hon.
Suot ngay đem, tung gio, nhung chien hao noi, chien hao ngam cua bo đoi nhich dan đen gan phan khu trung tam. Tu nhung đoan hao chi cach quan Phap vai chuc met, bo đoi Viet Minh dung ĐKZ (hoac Bazooka) ban sap nhung lo cot, u sung, tao đieu kien cho nhung chien si khac lao len xung phong, tan cong ke đich. Chien hao tien vao gan con mang cho quan Phap nhieu tai hoa khac. Hang rao day kem gai va bai min day đac cua cu điem luc nay lai tro thanh nhung vat chuong ngai bao ve an toan cho chinh nhung nguoi tien cong, vi neu quan Phap lao ra tan cong đe pha hao (hoac bo chay) thi rat de đap phai min hoac vuong vao day kem gai do chinh tay bon chung chon xung quanh cu điem voi mat đo day đac.

Bo chi huy Viet Nam con đay manh phong trao "san Tay ban tia", đay manh tieu diet đich bang nhieu hinh thuc, nham lam cho quan Phap cang bi tieu hao quan so. Cac to thien xa tim nhung vi tri bat ngo đe phuc kich, ban tia nhu bui ram, bo song,.... Viec đi lay nuoc duoi song Nam Rom tro thanh vo cung kho khan, ve sau tro thanh mao hiem voi linh Phap. Con so linh Phap bi diet trong thoi gian nay bang ban tia rat đang ke. Chi trong vong 10 ngay, cac chien si ban tia cua Đai đoan 312 diet 110 linh Phap, ngang voi so quan bi loai khoi vong chien đau trong mot tran cong kien. Chien si Đoan Tuong Lip cua Trung đoan 88 dung mot cay sung truong Lee-Enfield (cay sung nay do Trung đoan 88 cua anh Lip thu đuoc tu mot ten hang binh Phap sau tran đoi Đoc Lap dien ra ngay 15/3/1954) voi 9 vien đan đa tieu diet 9 đich. Chien si Luc cua Trung đoan 165 trong mot ngay ban tia voi 1 cay sung truong K-44 diet đuoc 30 đich. O Hong Cum, trong 15 ngay sau khi phat đong phong trao ban tia, Trung đoan 57 đa diet ngot 100 đich. O mot đon vi thuoc Đai đoan 308 o phia Tay, trong vong 10 ngay, bon to thien xa đa ha đuoc hon 100 đich. Chien si Lam Van Vuong voi 15 vien đan sung truong MAS-36 diet đuoc 13 đich. Quan Phap phai suot ca ngay lan đem đe phong, lo lang đu thu: lo tranh đan phao (ban ngay) roi lai đen linh ban tia Viet Nam (ban đem) khien cho quan Phap cang ngay cang met moi ve the chat, reu ra ve tinh than vi chien đau xong ma lai chang đuoc nghi ngoi, luc nao cung trong trang thai lo so mat an mat ngu.
Quan Phap song trong nhung đieu kien cuc ky khung khiep. Tren dien tich 1 km vuong, mot khoang rong ben bo song phai danh cho benh vien va cai "ho chung". Neu tap đoan cu điem khong ngung bi thu hep thi khu vuc danh cho thuong binh va nguoi chet cung khong ngung phat trien. Cong binh Phap ra suc đao them nhung nhanh hao moi đe mo rong benh vien nhung van khong đu cho cho thuong binh. Nhieu thuong binh phai nam ngay tai cu điem. Chiec may xuc duy nhat con lai chi chuyen vao viec đao ho chon nguoi chet. Danh muc đo tiep te cho Đien Bien Phu co them mot yeu cau khan cap, đo la thuoc sat trung va thuoc diet con trung DDT. Ruoi, muoi, gian, nhang, ran, ret,... tu cac canh rung gia, song, suoi, ao tu, vung nuoc đong,... o xung quanh tap đoan cu điem keo toi hut mau, đe trung, sinh soi, nay no,...ngay tren nhung vet thuong. Thuong binh nang nam tren nhung chiec giuong ba tang, sau nguoi trong mot can ham nho chat choi, am uot, thieu anh sang,.... Nhieu nguoi bi thuong so nao va mac chung hoai tu. Mau mu cua nhung nguoi nam ben tren chay xuong nhung nguoi nam ben duoi. Nhung cang tay, cang chan, nhung ong tiem đuoc quan y Phap chon ngay trong đuong ham, khi troi mua, nuoc ben ngoai chay vao, tat ca lai lenh benh noi len. Phan lon nhung bo phan loc nuoc đa bi hong. Nhung vien chi huy ra lenh cho binh linh đao gieng nhung chi thay mot thu nuoc vang dau đuc ngau. Roi cong su đi luom du hoac lay nuoc la lam moi cho linh ban tia, kho tro ve an toan. Đien Bien Phu khan thiet yeu cau gui that nhieu ong nhom ngam (kinh tiem vong) vi nho đau len khoi chien hao đe quan sat đa tro thanh mot tro choi mao hiem voi linh Phap, lo đau ra khoi hao quan sat la rat de bi trung đan ban tia cua linh Viet Nam.

Vong vay thu hep, tiep te va tiep vien tro nen cuc ky kho khan. Nhung phi cong My lam cong viec nay đa đuoc đanh gia la dung cam, nhung cung khong đap ung đuoc yeu cau đe ra khi phai bay thap tha du trong mot khong phan nho hep co phao phong khong cho san. Neu bay thap thi may bay tro thanh moi ngon cho phao phong khong Viet Nam, nhung neu bay cao thi viec tha du se thieu chinh xac. Rieng trong ngay 26 thang 4, 50 may bay trung đan tren bau troi Đien Bien Phu va 3 chiec bi ban ha, trong đo co mot may bay A-26 Invader va hai chiec F6F Hellcat cua Ham đoi 11, do phi cong My lai. Đem hom đo hua tang vien 80 nguoi, nhung chi tha du đuoc 36 nguoi, hua tha 150 tan hang tiep te, nhung chi tha đuoc 91 tan, 34% con lai roi lac vao phia Viet Nam.
Viec cac kien hang tha du truot đa lam tang them du tru luong thuc, đan duoc cho phia Viet Nam. Đay la mot he qua tai hai ma cac chi huy Phap khong he mong muon, nhung Phap buoc phai tiep tuc tha du đe duy tri kha nang chien đau cua binh linh, ngoai ra hinh anh nhung chiec may bay van đang tha du chi vien cung la mot cach đe linh Phap khong mat het hi vong chien đau.
Mot trung đoan QĐNDVN trong mot tuan đa thu đuoc 776 du voi đu cac thu nhu: đan (đan sung bo binh, roi co ca đan phao, đan coi), gao, đo hop (thit hop, ca hop, rau hop), sua bo, dau hoa, thit tuoi, muoi an, đuong kinh, nuoc ngot (đung trong cac bi đong da chien (lam bang inox) kieu My), ruou cac loai, rau xanh, banh quy (đung trong cac hop cat cut da chien kieu My), bot mi, trung tuoi, bo, ngu coc, trai cay, banh mi... So hang nay Phap đa phai dung khoang 30 chuyen Đakota đe chuyen cho len đay. Đai đoan 304 thu đuoc 600 vien đan phao 105 ly, 3.000 vien đan coi 120 ly va 81 ly, hang tan đan bo binh cac co khac, hang chuc tan luong thuc, thuoc men. Tong so đan phao 105mm thu đuoc la hon 5.500 vien, tuong đuong 1/3 kho đan cua QĐNDVN, đa bo sung đang ke tinh trang thieu đan vao cuoi chien dich.
Cuon "Nhat ky chien su" cua Jean Pouget ghi nhan: "Co toi 50% kien hang roi ngoai bai tha. Ngay 1-4, hon mot nua so hang tha roi ngoai vi tri. Ngay 6-4, hon muoi khau phao khong giat 75mm tha xuong Đien Bien, linh Phap chi thu đuoc hai khau, so con lai coi nhu lam qua cho Viet Minh. Ngay 9-4, trong tong so 195 tan hang tiep te đa tha, quan cua toi chi thu đuoc co von ven... 6 tan. Ngay 13-4, may bay C-119 cua My đa "trut toan bo so đan phao 105mm xuong tran đia Viet Minh, coi nhu tiep te đan cho đoi phuong!" Ngay 18-4, hon 30 tan hang "roi lac" sang tran đia Viet Minh. Ngay 27-4, co toi 70% so du hang roi lac muc tieu. Ngay 5-5, hau het so hang do C-119 tha xuong đeu roi xuong tran đia Viet Minh".
Jean Pouget, si quan giup viec cua Navarre, ke lai rang: Ngay 16/4, mot đoan 35 linh nguoi Viet do mot đai uy Phap chi huy, tai nuoc đen vi tri Huy–ghet 6 (Viet Nam goi la cu điem 105, phia bac san bay Hong Cum). Sau khi vuot quang đuong hon mot km, khi toi đich chi con 7 nguoi song sot, cong 5 can nuoc. Tinh ra, mat 28 linh đe tiep te cho moi linh trong cu điem 1/4 lit nuoc. Đem 16 rang ngay 17/4, muon ra song lay mot vai can nuoc va thu chung nua ta hom quan nhu đuoc tha xuong, hai đai đoi phai chien đau trong vong 10 tieng đong ho. Trong "Vai hoi uc ve Đien Bien Phu", Đai tuong Vo Nguyen Giap viet: "Hang ngay, o so chi huy, khi nghe bao cao so đich chet vi bi ban tia, so luong thuc, đan duoc cua đich tha du ma bo đoi ta đa đoat đuoc, toi chang khoi nghi, chung ta đang cho ke đich nem nhung đon cay đang nhat"
Đe đong vien tinh than cho linh Phap o Đien Bien Phu, thang 4 nam 1954, chinh phu Phap đa thang quan ham truoc thoi han cho de Castries, tu Đai ta len Chuan tuong (nhieu tai lieu tieng Viet ghi la Thieu tuong). Ngay 15 thang 4, luc 16 gio, mot chiec C-119 bay đen luon may vong roi tha xuong mot loat du, trong đo co mot chiec du đo roi gan tran đia QĐNDVN. No đuoc đua ve tru so trung đoan. Trong hom toan nhung đo hang sang nhu thuoc la cao cap, ruou vang trang Bordeaux (vang Booc đo) loai đat tien, xuc xich bo, ao may o, luoi dao cao rau, va mot la thu mau hong cua vo Castries gui cho chong nhan dip ong đuoc thang len tuong. So hang nay đuoc giu lai va trao cho de Castries sau đo 1 thang, khi ong ta đa tro thanh tu binh. Tai buoi le an mung len chuc cua De Castries o Đien Bien thi ong ta đuoc "chao đon" bang loai ruou vang chua loet đa het han su dung tu nhieu ngay truoc đo va đi kem voi thai đo tho o, chan ngay, ghe lanh va co ca thu ghet nua đen tu đam linh duoi quyen cua minh o Đien Bien.
Cuoc chien đau tai Đien Bien Phu cang ngay cang yeu the cho phia Phap. Tinh canh cua quan Phap ngay cang bi đat va đi đen cung cuc. Đien Bien Phu cho thay khi bi bao vay co lap thi mot tien đon du manh đen đau roi cung se bi tieu diet.


 Ke hoach cuu nguy cua Hoa Ky  Ngay 20-3, tuong Ely, Tong Tham muu truong Phap bay sang Washington nho My chi vien. Tong thong Hoa Ky Eisenhower đa mac no voi cu tri My mot loi hua khi tranh cu la se tao mot khong khi hoa diu trong tinh hinh quoc te đang bi đau đoc vi chien tranh Lanh giua Tay va Đong. Nhung ong ta khong the giu thai đo tho o truoc loi keu cuu cua nha cam quyen Phap. Trong hoi ky "Khong co them nhung Viet Nam moi" (No more Vietnams), Tong thong Nixon viet: "Đo đoc Radford, Chu tich Hoi đong Tham muu truong Lien quan, đe nghi chung ta dung 60 may bay nem bom B-29 o Philippines mo cac cuoc đot kich vao ban đem đe tieu diet cac vi tri cua Viet Minh. Va đat ra ke hoach mang ten "Cuoc hanh binh Chim ken ken" (Operation Vautour) nham đat cung muc tieu voi ba qua bom nguyen tu chien thuat nho".

Nhung phe phai "dieu hau" o Washington cung xuc tien ke hoach. Ngay 3 thang 4 nam 1954, Ngoai truong My John Dulles va Đo đoc Arthur Radford hop voi 8 nghi si co the luc trong Quoc hoi, thuoc hai đang Dan chu va Cong hoa, pho bien y đinh cua Tong thong muon co mot nghi quyet cho phep su dung luc luong khong quan va hai quan My o Đong Duong. Dulles nhan manh Đong Duong sup đo co the dan toi mat toan bo Đong Nam A, Hoa Ky cuoi cung se bi đay ve quan đao Hawaii. Neu My khong giup Phap thi hau qua se la Phap phai tu bo chien tranh Đong Duong.
Nhung theo nhung quan chuc My, nhiem vu chinh phai đuoc hoan tat voi 3 su đoan khong quan nem bom, hai o Okinawa, mot o Clark Field, tong cong la 98 sieu phao đai bay B-29, moi chiec mang 14 tan bom, phai co them 450 may bay tiem kich phan luc bao ve cho may bay nem bom.
Ngay 9 thang 4, tai Washington, Eisenhower hop voi Radford, cac Tham muu truong ba quan chung va nhieu si quan cao cap khac xem xet lan cuoi moi mat tinh hinh. Radford la nguoi duy nhat ung ho mot cuoc can thiep cua My du la đon phuong đe tranh su that tran o Đien Bien Phu. Cac vi tham muu truong cua Hai quan va Khong quan My to ve khong muon dinh dan đen cuoc chien nay. Rieng Tham muu truong Luc quan Matthew Ridgway thi lai phan đoi quyet liet. Ridgway vien dan su that bai the tham cua My tu cuoc hanh binh "Bop nghet" (Strangle) o Trieu Tien khi My mo cuoc hanh binh nay nham muc đich chinh la tieu diet con đuong tiep te cua Lien Xo va Trung Quoc danh cho Bac Trieu Tien, đe chung minh su han che cua nhung hanh đong bang khong quan trong loai hinh chien tranh nay. Ridgway cho rang nhung cuoc nem bom se dan Hoa Ky vao mot cuoc chien tranh moi bang bo binh ton kem voi loi thoat khong ro rang o luc đia chau A.
Y kien cua Ridgway đuoc nhieu nguoi tan đong va ke hoach Chim ken ken ngay lap tuc bi đinh chi. Nhung muoi nam sau, cung tai Viet Nam, nha cam quyen My đa quen đi nhung kinh nghiem nay.


= Đot 3 =

Đot 3 cua chien dich dien ra tu ngay 1 thang 5 đen ngay 7 thang 5, QĐNDVN đanh dut điem day đoi phia đong va tong tien cong tieu diet cac vi tri con lai. Sau khi luc luong cua Phap đa tro nen tuyet vong, suy kiet, bo sung bang du khong con đu đe duy tri suc chien đau, va quan Phap o Bac Bo cung đa het linh du va linh le duong (legionnaire) co the nem tiep xuong Đien Bien Phu, QĐNDVN to chuc đot đanh dut điem cac qua đoi phia đong.
Mo đau ke hoach đot 3 la tiep tuc hoan thanh not nhung nhiem vu đa đe ra cho đot 2: tieu diet hoan toan hai cao điem A1 va C1, đong thoi đanh chiem them mot so cu điem o phia tay va phia đong, thu hep them nua pham vi chiem đong cua quan Phap, chuan bi cho tong cong kich. Nhiem vu đuoc trao cho cac đon vi nhu sau:

Đai đoan 316, đuoc phoi thuoc Trung đoan 9 cua Đai đoan 304 (thieu 1 tieu đoan), tieu diet A1, C1 va C2.
Đai đoan 312 tieu diet cac cu điem: 505, 505A, 506, 507, 508 o phia đong, tien sat bo song Nam Rom.
Đai đoan 308 tieu diet cac cu điem 311A, 311B o phia tay.
Đai đoan 304: Trung đoan 57 đuoc phoi thuoc 1 tieu đoan cua Trung đoan 9, cu 1 tieu đoan chot chan tren đuong đi Tay Trang khong cho quan đich rut chay sang Lao, siet chat vong vay chung quanh Hong Cum, tap kich tran đia phao binh, tieu diet khu C Hong Cum.
Đai đoan 351 phoi hop voi bo binh trong cac tran đanh điem va đanh phan kich.
Đe chong lai he thong ham ngam co thu khong the xung phong đanh chiem đuoc tren đoi A1 co vi tri quyet đinh, cong binh Viet Nam đao đuong ham tu tran đia tai A1 toi duoi ham ngam, đua boc pha voi so luong lon vao đat roi cho no. Mot đoi đac biet gom 25 can bo, chien si do Nguyen Phu Xuyen Khung, can bo cong binh cua Bo, truc tiep chi huy, đa tien hanh cong viec ngay truoc mui sung quan Phap, trong tam kiem soat cua luu đan, khac phuc them kho khan: thieu khong khi, đen, đuoc mang vao ham đeu bi tat, so đat moi tu long nui ra ngay cang nhieu khong đuoc đe cho quan Phap phat hien. Cac chien si phong ngu tai A1 đa co ke hoach chien đau khong cho quan Phap tien xuong cua ham, du phai hy sinh toi nguoi cuoi cung, đe bao ve bi mat tuyet đoi y đo đao ham.
Tai phia đong, Trung đoan 98 tien cong cu điem C1 lan thu hai. Thieu ta Jean Brechignac, van đat so chi huy tren Eliane 4, đa linh cam tran đanh Eliane 1 sap no ra. Ngay 1 thang 5, Brechignac quyet đinh đua Đai đoi 3 cua Tieu đoan Du xung kich so 2 len thay the cho Đai đoi Cledic đa bi tieu hao, đong thoi ra lenh cho Đai đoi 1 san sang tham gia phan kich.

Ngay 1-5, Đai đoi 811 cua QĐNDVN đa co 20 ngay đem phong ngu tai C1, đuoc lenh roi khoi tran đia 200 met cho hoa phao chuan bi. Son phao đat tren đoi D1 nham tung hoa điem tren C1 ban pha. Dut tieng phao, to boc pha lap tuc mo nhung hang rao cu ma ngan cach, đua bo đoi xong len phia Cot Co. Chi sau nam phut, QĐNDVN đa chiem đuoc Cot Co. Luc luong Du xung kich cua Phap moi len tiep vien ban xoi xa vao khu vuc Cot Co. Tuy nhien, Đai đoi 1480 tu phia duoi tien len đa kip thoi co mat, cung voi 811 hinh thanh hai mui tien cong chia cat quan Phap đe tieu diet.
Nua đem, toan bo quan Phap o C1 bi tieu diet. Day thep gai va min lay tu tran đia lap tuc đuoc trai ra suon đoi thanh mot bai chuong ngai day đac, đe phong quan Phap phan kich. Sau hon 30 ngay đem lien tuc chien đau, tran đanh tai C1 luc nay đa ket thuc.
o phia đong song Nam Rom, hai tieu đoan 166 va 154 cua Trung đoan 209 tien cong cac cu điem 505 va 505A (Dominique 3). Mot đai đoi cua Tieu đoan 6e BPC va nhung đon vi linh Algerie, linh Thai tai đay, do Tieu đoan truong Chenel chi huy, chong cu kha quyet liet. 2 gio sang ngay 2 thang 5, Trung đoan 209 tieu diet hoan toan hai cu điem nay, cham dut su ton tai cua trung tam đe khang Dominique.
Tren canh đong phia tay, tran đanh tieu diet cu điem 811A (Huguette 5) cua Trung đoan 88 dien ra rat nhanh chong. Voi nhung đuong hao đa đao xuyen qua hang rao cu điem, bo đoi bat than to chuc xung phong. Toan bo đai đoi Au Phi, vua toi thay quan đe tang cuong phong thu cu điem nay, bi diet gon trong vong khong đay 80 phut.
Nhu vay, ngay trong đem đau cua đot tien cong thu ba, Phap đa mat them bon cu điem: C1, 505, 505A o phia đong, va 311A o phia tay.
Đem ngay 4 thang 5, tren canh đong phia tay, sau khi tieu diet 311A, Đai đoan 308 tiep tuc đanh 311B (Huguette 4) o phia trong. Trung đoan 36 tieu diet 1 đai đoi gom linh le duong va linh Maroc, đua tran đia toi gan trung tam đe khang Lili (Lilie, tu Claudine moi tach ra), tam binh phong cuoi cung che cho cho So Chi huy Đo Cat o huong nay. Buoi sang, Phap phan kich đinh chiem lai nhung that bai.
Cung trong ngay 5 thang 5, Trung đoan 174 bao cao đuong ham o A1 đa hoan thanh. Trong đem, mot tan boc pha chia thanh nhung goi hai muoi ky, đuoc đua vao đat duoi ham ngam Phap. Sang ngay 6 thang 5 nam 1954, Tieu đoan 255 cua Trung đoan 174 phong ngu suot 34 ngay đem tren đoi A1 đuoc lenh rut qua Đoi Chay lam luc luong du bi. Tieng no cua khoi boc pha tren đoi A1 đuoc chon lam hieu lenh xung phong cho đot tien cong toi hom đo.
Truoc gio G nam phut, cac chien si o chien hao xuat phat xung phong đuoc lenh quay lung ve A1, nham mat, ha mom đe phong song xung kich va anh chop cua ngan can boc pha. Đung 20 gio 30, mot tieng no tram vang len, tren đoi A1 co mot đam khoi lon phut len. Khoi boc pha no cach ham ngam vai chuc met thoi bay chiec lo cot ben tren, diet phan lon Đai đoi Du 2 cua Trung uy Edme (Etmo) đong o đay. Nguyen Huu An lap tuc ra lenh cho phao cua trung đoan no sung. Khoi boc pha mot tan đa tieu diet mot phan tuyen ngang gay kho khan cho cac đon vi đanh A1 trong đot truoc, tao nen mot cua mo quan trong giup cho hai đai đoi cua Tieu đoan 249 xung phong thuan loi. Tren đinh đoi, linh du dua vao chien hao va cong su đa đuoc cung co trong thoi gian qua ra suc chong đo cho quan vien. Qua nua đem, Trung đoan truong Nguyen Huu An quyet đinh đua đai đoi du bi cua Tieu đoan 249 vao giai quyet tran đanh. Bo đoi chia thanh tung to nho tieu diet dan dan tung u đe khang cua quan Phap.
4 gio sang ngay 7 thang 5 nam 1954, Đai uy Jean Pouget chi con lai 34 linh du. Quan du đa su dung đen nhung vien đan, qua luu đan cuoi cung. Pouget bi thuong nang va bi bat. Sang ngay 7 thang 5 nam 1954, la co Quyet chien Quyet thang tung bay tren cao điem A1 bao hieu gio tan cua tap đoan cu điem.

Đen sang ngay 7 thang 5, QĐNDVN đa tien cong tieu diet cu điem C2, 506, 507, 310F. Cac qua đoi phia đong nay đa that thu hoan toan ma phia Phap khong con luc luong kha di chiem lai. Tai Muong Thanh, 12 gio, Langlais trieu tap cuoc hop cac chi huy tieu đoan. Lan nay vang mat nhung nguoi chi huy du. Theo ke hoach Albatross, quan Phap se mo cuoc pha vay vao 20 gio ngay hom nay, mong 7 thang 5. Nhung con đuong cach đay ba ngay con đe ngo phia nam Junon, đa bi ba đuong hao cat ngang. Chi huy cac tieu đoan lan luot bao cao đon vi minh khong o trong trang thai thuc hien mot cuoc pha vay ma ho tin la kho song sot. Nhung nguoi du hop đeu nhan thay: du co hy sinh phan lon quan rut chay, cung kho giup cho mot nhom nguoi thoat khoi thung lung. Cuoc tien cong cua nhung nguoi linh kiet suc nham vao nhung vi tri đuoc đoi phuong bao ve vung chac, se la mot hanh đong tu sat.
Đung 3 gio chieu, cac đai đoan đuoc lenh: "Khong can đoi troi toi, lap tuc mo cuoc tong cong kich vao Muong Thanh. Đon vi phia đong đanh thang vao khu vuc trung tam, đon vi phia tay giap cong sang, cung tien vao So chi huy cua đich. Phai đanh that manh, bao vay that chat, khong đe cho Đo Cat hoac bat cu ten đich nao chay thoat".

QĐNDVN tong tien cong tren khap cac mat tran. Quan Phap đa suc tan luc kiet, reu ra keo co quyet đinh đau hang. Đai đoi truong Ta Quoc Luat thuoc trung đoan Hoang Cam lap tuc dan Đai đoi 360 luon duoi lan đan cua nhung khau trong lien bon nong, bang qua cau Muong Thanh. Nhan thay quan Phap hau nhu khong chong cu, Ta Quoc Luat nhay len mat đat, dung mot linh bao an nguoi Viet dan theo đuong tat tien that nhanh toi so chi huy cua de Castries. Cac đai quan sat bao cao ve: "Quan ta tu ba phia đang đanh vao khu trung tam, 312 tu phia đong tien qua cau Muong Thanh, 308 tu phia tay mo đuong qua san bay, va tu phia tay nam mo đuong vao Lili, huong ve so chi huy cua Đo Cat. Quan đich chi chong cu le te."
Luc đo, Đai đoi 360 chi con 5 nguoi: Ta Quoc Luat, Hoang Đang Vinh, Bui Van Nho, Nguyen Van Lam va Đao Van Hieu. Khoang 17 gio, sau khi dung thu phao tieu diet to bao ve o phong ngoai sat cua ra vao, 5 chien si vuot qua gian ham thu 2, tien vao gian ham giua kha rong co tuong de Castries va cac si quan Phap đang o đay. Ta Quoc Luat noi bang tieng Phap, đai y: "Cac ong hang đi. Cac ong thua roi. Cac ong phai ra lenh cho cac o đe khang bo sung, đau hang va đien ve Ha Noi khong cho may bay nem bom xuong Đien Bien nua".
Sau đo, nhom chien si dan giai tu binh len khoi ham, đi ve phia cau Muong Thanh roi ban giao cho Nguyen Thang Binh - Trung đoan pho Trung đoan 209 - truc tiep chi huy Tieu đoan 130. 5 gio 30 chieu, Đai đoan 312 bao cao len: "Toan bo quan đich tai khu trung tam đa đau hang. Đa bat đuoc tuong Đo Cat"
Cum phan khu Nam Hong Cum muu toan chay sang Lao nhung bi cac đon vi QĐNDVN đuoi theo, tat ca đa bi bat khong đi thoat. Gan 11.000 quan Phap con lai tai Đien Bien Phu đeu bi bat lam tu binh. Chi co mot so it linh Phap may man đuoc giai cuu bang cach chay vao rung (4 linh Chau Au va 40 linh Thai nhay xuong song va bang rung sang Lao, mot trung đoi tu cac kip linh xe tang đa đi 160 km đuong rung trong 20 ngay, 3 linh tang va 1 linh du tu cu điem Isabelle tron thoat khoi trai tu binh va bang rung trong 5 ngay).


Ket qua tran đanh Du quan Phap đa phai gia tang quan so len đen 16.000 nguoi, ho đa khong the nao lat nguoc đuoc the co. Toan bo quan Phap o Đien Bien Phu bi tieu diet va bi bat lam tu binh. Thiet hai ve phia Phap la 1.747 toi 2.293 nguoi chet, 5.240 toi 6.650 nguoi bi thuong, 1.729 nguoi mat tich va 11.721 bi bat lam tu binh. Toan bo 17 tieu đoan bo binh va linh du, 3 tieu đoan phao binh, 10 đai đoi Quan đoi Quoc gia Viet Nam bi Viet Minh tieu diet. Tong so si quan va ha si quan bi diet va bi bat la 1.706, gom 1 chuan tuong, 16 đai ta va trung ta, 353 si quan tu thieu uy đen thieu ta. Thiet hai ve phia My la 2 phi cong chet va 1 bi thuong.
Ve khong quan, Phap bi ton that 59 phi co bi pha huy (38 chiec bi ban roi, 21 chiec bi pha huy khi đau tren san bay), trong đo co 3 may bay khac bi pha huy truoc ngay 13 thang 3 nam 1954, ngoai ra con co 2 truc thang cung bi pha huy. Ngoai so may bay bi pha huy, con co 186 phi co khac bi hu hai o cac muc đo khac nhau. Phia My co 1 van tai co hang nang C-119 bi ban roi. Ve vu khi, Phap mat toan bo trang bi vu khi, xe tang va phao binh o Đien Bien Phu. Phia QĐNDVN thu giu 2 chiec xe tang M24 Chaffee, 28 khau đai bac va sung coi cac loai, 5.915 khau sung bo binh cac loai (sung ca nhan va sung cong đong), 20.000 lit xang dau cung rat nhieu đan duoc, quan trang, quan dung khac.
Thiet hai ve phia Quan đoi nhan dan Viet Nam theo ho so quan y cua Viet Nam la 4.020 nguoi chet, 9.691 nguoi bi thuong, va 792 mat tich. Hien nay tai Đien Bien Phu, co 3 nghia trang liet si tran nay la nghia trang phia gan đoi Đoc Lap, nghia trang gan đoi Him Lam va nghia trang gan đoi A1, moi nghia trang lan luot co 2.432, 896 va 648 ngoi mo, tong cong la 3.976 ngoi mo. Do mot tran lu lon vao nam 1954 cuon troi cac bia mo nen 3.972 mo đeu la liet si chua xac đinh đuoc thong tin. Chi co 4 ngoi mo đuoc đat rieng biet la mo cua cac anh hung Be Van Đan, Phan Đinh Giot, To Vinh Dien, Tran Can la con biet đuoc ten tuoi cu the (xem them Danh sach Anh hung Luc luong vu trang nhan dan trong Chien dich Đien Bien Phu).
Trong 210 ngay (tu thang 11/1953 đen thang 7/1954), QĐND Viet Nam tieu thu luong đan duoc nhu sau: 16.600 vien đan phao 105mm, 4.700 vien đan phao 75mm, 31.750 vien đan cao xa 37mm, 3000 vien đan coi 120mm, 37.300 vien đan coi 81mm va 82mm, 23.320 vien đan coi 60mm, 1800 vien đan BZK 90mm, 530 vien đan ĐKZ 75mm, 4000 vien đan ĐKZ 57mm, 512.000 vien đan sung may 12,7mm, 840.000 vien đan tieu lien, 950.000 vien đan trung lien, 86.080 luu đan, 25 tan thuoc no
Ngay hom sau, 8 thang 5 nam 1954, Chu tich Ho Chi Minh gui thu khen: "Quan ta đa giai phong Đien Bien Phu, Bac va Chinh phu than ai gui loi ngoi khen can bo, chien si, dan cong, thanh nien xung phong va đong bao đia phuong đa lam tron nhiem vu mot cach ve vang. Thang loi tuy lon nhung moi la bat đau. Chung ta khong nen vi thang ma kieu, khong nen chu quan khinh đich. Chung ta kien quyet khang chien đe gianh đoc lap, thong nhat, dan chu, hoa binh. Bat ky đau tranh ve quan su hay ngoai giao cung đeu phai truong ky gian kho moi đi đen thang loi hoan toan..."
Sau đo, Chu tich Ho Chi Minh đen gap va chuc mung Bo Tong Tham muu va Đai tuong Vo Nguyen Giap. Tai đay, bang kinh nghiem chinh tri, ong đa noi mot cau chuc mung kem du đoan chinh xac: "Chuc mung chu [Vo Nguyen Giap] thang tran. Nhung đung chu quan, con phai đanh voi My nua. Som muon gi chung cung se nhay vao Đong Duong the cho Phap". Qua nhien nhu loi chu tich Ho Chi Minh noi, chi mat chua đay 1 nam, My đa chinh thuc nhay vao Viet Nam thay the cho Phap.


Anh huong quoc te cua tran đanh Đoi voi thuc dan Phap, tran nay la mot that bai tham hai va bat ngo. Mac du đa chien đau nhieu nam va ve sau con đuoc Hoa Ky tro giup đac luc, Phap đa khong the binh đinh Viet Nam. Tham bai nay khien cho ho khong con nhan luc va y chi đe ma tiep tuc ung chien. Mot ngay sau khi Phap đe Đien Bien Phu that thu, ngay 8 thang 5 nam 1954, Hoi nghi Geneve bat đau ban ve van đe Đong Duong. Sau hoi nghi nay, Phap cong nhan quyen tu do, thong nhat, chu quyen va toan ven lanh tho cua cac nuoc Đong Duong trong đo co Viet Nam, chinh thuc cham dut che đo thuc dan Phap tai Đong Duong. Du đa ap dung ky nghe "Chien tranh hien đai", Phap đa khong the nao tranh khoi nhung bien co nay. Nhieu si quan noi gian truoc that bai chinh tri va quan su nay va ho lai đo toi cho cac chinh tri gia, giong nhu hoi bi Đuc đanh bai nam 1940.
Sau nay, trung tuong Marcel Bigeard, nguyen la Trung ta pho Chi huy cua tap đoan cu điem Đien Bien Phu, sang tham Viet Nam nam 1993, nhin lai chien truong cu, đa co mot cau voi mot nha quay phim nuoc ngoai: "Neu toi la nguoi Viet Nam, toi cung se tro thanh Viet Minh". Con tuong De Castries, sau khi that bai tro ve Phap, đa tra loi truoc Uy ban Đieu tra cua Bo Quoc phong Phap rang: "Nguoi ta co the đanh bai mot quan đoi, chu khong the đanh bai đuoc mot dan toc".

Chi huy pho cua Tap đoan cu điem, Đai ta Pierre Langlais cung viet trong cuon hoi ky Đien Bien Phu cua ong rang: "O Đien Bien Phu, neu nguoi ta muon nhin thang vao su that, thi at phai thay rang vien tro cho Viet Minh chi la mot giot nuoc đat ben canh dong thac vat tu cua My đo vao cho nguoi Phap chung ta". Nha bao Phap Giuyn Roa khang đinh: "Khong phai vien tro cua Trung Quoc đa đanh bai tuong Navarre ma chinh la nhung chiec xe đap Peugeot tho 200, 300 kg hang va đay bang suc nguoi, nhung con nguoi an chua đu no va ngu thi nam ngay duoi đat trai tam nilong. Cai đa đanh bai tuong Navarre khong phai boi cac phuong tien ma la su thong minh va y chi cua đoi phuong..."
Tran Đien Bien Phu đuoc coi la mot trong nhung tran đanh đuoc phan tich ti mi nhat trong lich su. Thang loi quyet đinh cua luc luong Viet Minh duoi quyen Vo Nguyen Giap trong chien dich ac liet đanh dau su cham dut cua Chien tranh Đong Duong, chinh tran chien nay đa đua Viet Nam tro thanh quoc gia thuoc đia đau tien tai chau A dung vu luc buoc quan đoi mot nuoc phuong Tay rut ve nuoc, gianh đuoc đoc lap, đuoc xem la mot đon giang manh vao nuoc Phap noi rieng va the gioi phuong Tay noi chung. Theo cuon The French Secret Services cua su gia Douglas Porch, tham bai Đien Bien Phu đa "thay đoi dien bien lich su Phap" va sanh vai voi cac that bai truoc kia cua Phap duoi quyen tuong Joseph Joffre (1914) va Maurice Gamelin (1940).
Đuoc chien thang cua nguoi Viet Nam co vu, cac khu vuc thuoc đia o chau Phi cung đong loat noi day. Nhieu nguoi đa an mung tai cac vung thuoc đia Phap, tu Algiers (Algeria), qua Dakar (Senegal) đen Tananarive (Madagascar). 4 ngay sau that bai cua Phap, nghi sy Phap Christian Fouchet bay to lo ngai: "Khap noi tai Lien hiep Phap, nhung tieng xi xao am i lam trai tim cua mot so nguoi lo so va lam kich đong mot so khac". Tai Ma-roc, o Casablanca xuat hien nhung tam buu thiep co ghi: "Casablanca, Đien Bien Phu cua nguoi Phap". Con tai Tuynidi, khi an mung tai cac khu pho binh dan, noi nguoi ta phuc vu mot mon an đac biet mang ten "Tagine Đien Bien Phu". Chi 3 thang sau tran Đien Bien Phu, nhan dan Algerie, thuoc đia lon nhat cua Phap đa noi day đoi đoc lap, nua nam sau lai đen cac nuoc Maroc va Tuynidi, hang chuc nuoc thuoc đia khac cung noi day trong vai nam sau đo. Đen nam 1967, Phap đa buoc phai trao tra quyen đoc lap cho tat ca cac nuoc thuoc đia. Qua đo, đai thang Đien Bien Phu cua Viet Minh la mot tham hoa đanh dau cho that bai hoan toan cua Phap trong viec tai xay dung thuoc đia Đong Duong noi rieng va đe quoc thuc dan cua minh noi chung sau Chien tranh the gioi thu hai.
Tong thong lam thoi nuoc Cong hoa Algeria Ben Youcef Ben Khedda sau nay nhan đinh: "Ngay 7/5/1954, quan đoi cua Chu tich Ho Chi Minh đa buoc đao quan vien chinh Phap tai Viet Nam phai chiu tham hoa Đien Bien Phu nhuc nha. That bai nay cua Phap xay ra nhu mot khoi thuoc no manh tac đong toi nhung nguoi tin rang lua chon noi day trong thoi gian ngan tu nay la giai phap duy nhat, chien luoc kha di duy nhat". Nam 1962, trong loi đe tua cuon "Đem thuc dan" (La Nuit Coloniale), nha lanh đao giai phong dan toc Ferhat Abbas, sau nay tro thanh tong thong đau tien cua Algerie, đa viet: "Đien Bien Phu khong chi la mot chien thang quan su. Đo la khang đinh cua nguoi dan chau A va chau Phi truoc nguoi chau Au. Đo la xac nhan ve nhan quyen quy mo toan cau. Tai Đien Bien Phu, nuoc Phap đa đanh mat su hien dien hop ly duy nhat, đo la ly le cua ke manh". Nam 2013, Tong thong Algerie - Abdelaziz Bouteflika - đa goi Vo Nguyen Giap la nguoi anh hung quan đoi cua nen đoc lap Viet Nam, la nha chien luoc vi đai đa khien cho thuc dan Phap phai kinh hoang o Đien Bien Phu, va ten tuoi ong "se van mai khac sau trong ky uc cua nhan dan Algeria."
Đai tuong Vo Nguyen Giap tong ket: 

"Dan toc ta co the tu hao rang: Duoi su lanh đao cua Đang ta, đung đau la Chu tich Ho Chi Minh kinh yeu, chung ta đa chung minh mot chan ly vi đai. Chan ly đo la trong thoi đai ngay nay mot dan toc thuoc đia bi ap buc, khi đa biet đung day đoan ket đau tranh, kien quyet chien đau cho đoc lap, tu do va chu nghia xa hoi thi co đay đu kha nang đe chien thang quan đoi xam luoc hung manh cua mot nuoc đe quoc chu nghia".


Tu binh Phap Theo Jane Hamilton-Merritt, thi vao ngay 8 thang 5, sau khi Viet Minh kiem tra so tu binh thi co 11.721 binh linh quan đoi Lien hiep Phap đa bi bat, trong đo 4.436 nguoi đa bi thuong, so con lai cung đa suy kiet nang ve suc khoe do thieu an, thieu ngu va bi benh truyen nhiem. Đay la so luong tu binh lon nhat Viet Minh tung bat giu: 1/3 so tu binh bi bat trong ca cuoc chien.
Nguoi phu trach y te la Thieu ta, bac si phau thuat Grauwin noi voi tuong Giap: "Thuong binh chung toi con nhieu, ho nam rai rac o cac ham. Cac ong ban ac liet qua, khong the chuyen đuoc, un lai khoang 600-700 nguoi. Toan la thuong binh nang cac huong don ve, con so thuong binh vua va nhe nam o cac đon vi toi khong ro so luong, nhung biet ho đang o trong tinh trang vo cung toi te, co thuoc cung kho cuu noi. Phong mo cung la noi chua thuong binh. Troi mua, ham nao cung bun lay u đong, thuong binh phai nam 2-3 tang. Ve sinh te hai, xin cac ong giup đo ho". Ho Chu tich đa chi thi: "Hay cuu chua va san soc ho. Vi ho la nguoi thua tran..." 
Trong so 11.721 tu binh, co 858 linh Phap bi thuong nang va 1 nu y ta đa đuoc trao tra ngay cho Hoi Chu thap Đo, so con lai đuoc dan ve cac trai tu binh. Howard R. Simpson, phong vien cua My, cung viet trong sach cua minh rang mot so tu binh chien tranh khi tro ve cho biet "ho phai an uong rat kham kho, đo la su that, nhung khi nhin lai thi thay bo đoi Viet Nam an uong con kho hon". Theo Vo Nguyen Giap thi ho rat xuc đong vi nuoc Viet Nam trong đieu kien con thieu thon nhu the ma van cham soc tu binh chu đao, đoi xu voi ho rat nhan đao. Co hon mot van tu binh đa ky ten vao ban đe nghi cham dut chien tranh gui hoi nghi Geneve.
Tuy nhien, tren đuong hanh quan ve hau phuong cua Viet Nam Dan chu Cong hoa cach Đien Bien Phu 600 km, ho xuyen rung, loi suoi, đi bo hon 30 km moi ngay, qua nhung con đuong moi lam. Đoan tu binh bi hao hut dan vi bi may bay cua Phap doi bom xuong hang ngay, benh tat thuong xuyen hoanh hanh đac biet la sot ret, kiet ly, thuong han, ghe lo do linh Phap đa song trong đieu kien mat ve sinh qua lau. Khau phan an tuong đuong voi bo đoi Viet Minh van khong đu voi the trang to lon cua nguoi Au-Phi. Mot linh Viet Minh an mot nam com bang mot bat to (bat o-to) la đu no nhung linh Phap an 3 hoac 4 nam nhu the van chua no. Trong so 7.573 tu binh bi dan ve hau phuong co 3.290 nguoi (phan lon mang quoc tich Phap) đuoc tra tu do, so con lai chet vi nhieu ly do.
So tu binh o Đien Bien Phu gom nhieu quoc tich khac nhau, đuoc goi la đon vi linh le duong nguoi nuoc ngoai (legion Etrangere), trong đo co nhieu nguoi la dan cac nuoc thuoc đia Phap o Bac Phi, Trung Phi, ca nguoi Trung Au (Đuc, Ao...) trong đo linh Đuc chiem đen 80% luc luong le duong tai Đong Duong ma phan lon đuoc tuyen mo tu luc luong tu binh phat xit Đuc. So tu binh nay đuoc bo tri nhung cuoc noi chuyen, trao đoi y kien o nhung gio goi la "lop hoc" ve chu nghia thuc dan. Mot so sau khi tro ve To quoc đa chien đau chong Phap đe gianh lai đoc lap cho que huong.
Ngoai so tu binh la linh le duong Phap, Quan Đoi nhan dan Viet Nam cung bat đuoc 3.091 linh ban xu nguoi Viet phuc vu cho Phap (Quan đoi Quoc gia Viet Nam). So tu binh nay mot phan tro ve que quan, phan khac lai theo Phap tap ket vao Nam tiep tuc phuc vu. Co nguoi tro thanh chi huy cao cap trong to chuc hau than la Quan luc Viet Nam Cong hoa, nhu Pham Van Phu (sau nay tro thanh thieu tuong cua Viet Nam Cong hoa).


Trong van hoa đai chung = Nghe thuat =

Tran chien Đien Bien Phu la nguon cam hung cho nhieu nha tho, nhac si Viet Nam voi nhieu tac pham noi tieng nhu cac bai hat Ho keo phao, Chien thang Đien Bien, Qua mien Tay Bac,... hay bai tho Hoan ho Chien si Đien Bien cua nha tho To Huu co nhung đoan đa tro nen rat quen thuoc voi tung chien si Đien Bien:
"Hoan ho chien si Đien Bien Chien si anh hung, đau nung lua sat 56 ngay đem khoet nui, ngu ham, mua dam, com vat Mau tron bun non, gan khong nung, chi khong mon!...Nhung ban tay xe nui lan bom Nhat đinh mo đuong cho xe ta len chien truong tiep vien Va nhung chi, nhung anh ngay đem ra tien tuyen...Du bom đan xuong tan thit nat Khong son long, khong tiec tuoi xanh..."Chin nam lam mot Đien BienNen vanh hoa đo, nen thien su vang..."
Đien anh Viet Nam co nhung bo phim lay boi canh tran đanh, đien hinh nhu: Hoa ban đo, Ky uc Đien Bien, Song cung lich su, Đuong len Đien Bien... Đien anh Phap cung ra mat mot bo phim tai lieu ve tran đanh nay nhu Đien Bien Phu – Cuoc chien giua ho va voi.


= Tro choi đien tu =
Cuoi nam 2011, cong ty Emobi Games (nay đuoc đoi ten thanh HIKER GAMES Viet Nam) đa thanh cong trong viec lam ra mot tua game ban sung goc nhin thu nhat (FPS) đo hoa cao đau tien va gan nhu duy nhat cua Viet Nam la 7554 lay cam hung tu chien dich nay. Chi tru 3 man choi đau va man choi thu 9 ra thi cac man choi con lai cua game đeu mieu ta mot cach rat song đong va cuc ki ro net ve chien dich nay.


= Ky niem =

Vao ngay 7 thang 5 nam 2014, mot chuong trinh ky niem 60 nam ve Chien thang Đien Bien Phu đa đuoc to chuc. Khoang 10 nam sau đo, nhan ky niem 70 nam Chien thang Đien Bien Phu, Ban Tuyen giao Trung uong Đang Cong san Viet Nam đa thong bao to chuc mot chuong trinh ky niem bao gom viec dieu hanh, dieu binh cung to chuc nghe thuat tai 5 điem cau tren ca nuoc lan luot tai Ha Noi, Thanh pho Ho Chi Minh, Thanh Hoa, Kon Tum va Đien Bien. Chuong trinh ky niem 70 nam con co su tham gia cua 270 đai bieu va phong vien quoc te, trong đo co su tham du cua: Pho Thu tuong, Bo truong Bo Quoc phong Lao Chansamone Chanyalath; Pho Thu tuong Campuchia Neth Savoeun; Bo truong Bo Quan đoi Phap Sebastien Lecornu va Quoc vu khanh phu trach ve Cuu chien binh va Ky uc chien tranh Phap Patricia Miralles: Pho Uy vien, Truong Uy ban thuong vu Đai hoi đai bieu nhan dan toan quoc Trung Quoc Truong Khanh Vi...


Xem them Khu di tich chien truong Đien Bien Phu
Bao vay
Vay ham
Tan cong tung phan
Phao kich


Chu thich Tham khao Tieng Viet

Vo Nguyen Giap, Đien Bien Phu điem hen lich su.
Đai đoan Quan Tien Phong, 470 trang, Nha Xuat ban Quan đoi Nhan dan, Ha Noi, 1966.
Su đoan 304, Tap 1: 1950-1954, 281 trang, Nha Xuat ban Quan đoi Nhan dan, Ha Noi, 1980.
Su đoan 316, tap 1: 1951-1954, 258 trang, Nha Xuat ban Quan đoi Nhan dan, 1981.
Lich su su đoan bo binh 312, 1950-2000, 372 trang, Nha Xuat ban Quan đoi Nhan dan, Ha Noi, 2001.
Phao binh nhan dan Viet Nam: nhung chang đuong chien đau, 391 trang, Nha Xuat ban Quan đoi Nhan dan, Ha Noi, 1982.
Lich su Đoan phao binh Anh dung-Lu đoan phao 675: 1950-2000, Nha Xuat ban Quan đoi Nhan dan, Ha Noi, 2000.
The tran hau can nhan dan trong Chien dich Đien Bien Phu (baoPhapluat.vn)
Đien Bien Phu - Nhung đieu chua co trong lich su chien tranh (tienphong.vn)
Tieng Anh

James Stuart Olson, Robert Shadle, Historical dictionary of European imperialism, Greenwood Publishing Group, 1991. ISBN 0313262578.
Patti Polisar, Inside France's Dgse: The General Directorate for External Security, The Rosen Publishing Group, 01-09-2002. ISBN 082393814X.
Davidson, Phillip, Vietnam at War, Oxford University Press, New York, 1988. ISBN 0-19-506792-4.
"Dien Bien Phu". Spartacus Educational. Ban goc luu tru ngay 15 thang 9 nam 2008. Truy cap ngay 8 thang 12 nam 2006.
"Đien Bien Phu - The "official and history site" of the battle". Truy cap ngay 8 thang 12 nam 2006.
Fall, Bernard B, Hell in a Very Small Place. The Siege of Dien Bien Phu, De Capo Press, New York, 1966. ISBN 0-306-80231-7.
The Fall of Dienbienphu, Time Magazine, 17 thang 5 nam 1954 edition.
Rottman, Gordon L, Khe Sanh (1967–1968) – Marines battle for Vietnam's vital hilltop base, Osprey Publishing, 2005. ISBN 1-84176-863-4.
Roy, Jules, The Battle of Dienbienphu, 1963. Translated from the French by Robert Baldick, 1965. Library of Congress catalog card number: 64-25121; again by Basic Books, 2002, with an Introduction by Ralph Wetterhahn.
Pierre Asselin, A bitter peace: Washington, Hanoi, and the making of the Paris agreement, Univ of North Carolina Press, 25-11-2002. ISBN 0807854174.
Yves Beigbeder, Judging War Crimes And Torture: French Justice And International Criminal Tribunals And Commissions (1940-2005), Martinus Nijhoff Publishers, 2006.
Stone, David, Dien Bien Phu 1954, Brassey's, 2004. ISBN 1-85753-372-0.
George Kilpatrick Tanham, Michael A. Sheehan, Communist revolutionary warfare: from the Vietminh to the Viet Cong, Greenwood Publishing Group, 30-08-2006. ISBN 0275992640.
Windrow, Martin, The Last Valley, Weidenfeld and Nicolson, 2004. ISBN 0-306-81386-6.
Pierre Asselin, 1997, New Perspectives on Dien Bien Phu, Explorations in Southeast Asian Studies, Vol 1, No. 2.
Tieng Phap

Navarre, Henri, Agonie de l'Indochine, 1958.
Laurent Cesari, Un malentendu transatlantique: les Etats-Unis et la bataille de Dien Bien Phu, Guerres mondiales et conflits contemporains 3/2003 (n° 211), p. 77-91.


Lien ket ngoai Chien dich Đien Bien Phu (13.3 - 7.5.1954) tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Battle of Dien Bien Phu (Vietnam [1954]) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Trang chu Đien Bien Phu cua cuu chien binh Phap
Gui Bac va Bo Chinh tri, Bao cao so luoc tran chien thang đau tien cua chien dich, thu cua Le Đuc Tho gui Bac Ho va Bo Chinh tri.
Lich su Đoan phao binh Tat Thang - Lu đoan phao binh 45 (1945-2005)
Memorial-Indochine.org in English
An Analysis of the French Defeat at Dien Bien Phu - Phan tich that bai cua Phap tai Đien Bien Phu.
Airlift's Role at Dien Bien Phu and Khe Sanh
An interview with Vo Nguyen Giap - Phong van Đai tuong Vo Nguyen Giap.
Battle of Dien Bien Phu, an article by Bernard B. Fall
Dien Bien Phu: A Battle Assessment Luu tru ngay 8 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine by David Pennington.
"Peace" in a Very Small Place: Dien Bien Phu 50 Years Later Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine by Bob Seals.
ANAPI: Association Nationale des Anciens Prisonniers et Internes d'Indochine::. - Reperes: 1945-1954 - La Guerre d'Indochine #1 (National Association of Former Pows in Indochina)


= Lien ket ngoai =

Battle of Dien Bien Phu tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
CHIEN DICH ĐIEN BIEN PHU (13.3 - 7.5.1954) tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Phim tu lieu (video)
(tieng Anh) The News Magazine of the Screen (thang 5 nam 1954)
(tieng Anh) U.S. Secretary of State John Foster Dulles on the fall of Dien Bien Phu (May 7th, 1954)
(tieng Anh) Dien Bien Phu Episode From Ten Thousand Day War Documetary
Hoi ky (video)
(tieng Phap) Testimonial of General Giap, 50 years after the battle (May 7th, 2004)
(tieng Phap) Testimonial of General Bigeard, 50 years after the battle (May 3rd, 2004)
(tieng Phap) Testimonial of Pierre Schoendoerffer, 50 years after the battle (May 5th, 2004) Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
(tieng Phap) Sample of "Dien Bien Phu", docudrama by Schoendoerffer (1991)
Bao cao chien tranh (Thu vien anh va chu thich)
(tieng Phap) The battle of Dien Bien Phu Luu tru ngay 1 thang 11 nam 2012 tai Wayback Machine