Tram vu tru Quoc te hay Tram Khong gian Quoc te (tieng Anh: International Space Station, viet tat: ISS, tieng Nga: Международная космическая станция, МКС, tieng Phap: Station spatiale internationale, SSI) la mot to hop cong trinh quoc te nham nghien cuu khong gian tren quy đao tam thap cua Trai Đat, nho su hop tac cua nam co quan khong gian: NASA (Hoa Ky), RKA (Nga), JAXA (Nhat Ban), CSA (Canada) va 10 trong 17 nuoc thanh vien cua ESA (chau Au).
Tram vu tru Quoc te ISS đuoc xay dung dua tren su hop tac giua nhieu quoc gia, đuoc van hanh boi su đong gop hang nam cua cac nuoc tham gia du an. Theo Russia Beyond, 15 quoc gia đang tham gia vao du an Tram vu tru Quoc te (ISS). Hon 20 nam hoat đong cua no tieu ton đen 160 ty USD. NASA la đai dien quan ly cac hoat đong tren tram. Trong 160 ty USD đuoc su dung cho cac su menh tren ISS thi My chi toi 100 ty USD, theo đo moi nam NASA phai bo ra tu 3-4 ty USD đe van hanh tram. Con so nay cua chau Au chi khoang 1 ty USD/nam va Nga la 500 trieu USD/nam. Tram vu tru Quoc te ISS tuy đuoc xay dung dua tren su hop tac giua nhieu quoc gia. Co che ra quyet đinh cho cac hoat đong tren ISS đuoc quy đinh trong cac thoa thuan goi la 'Bien ban ghi nho' (MOU). MOU chi đinh NASA la đai dien quan ly cac hoat đong tren tram, do vay phong đieu hanh bay cua ca tram đuoc đat tai trung tam vu tru Lyndon B. Johnson o Texas (My).
Tram vu tru Quoc te đuoc la ket qua cua su hop nhat hai du an lon, nhung thieu kinh phi đe co the thuc hien rieng biet la Tram vu tru Tu do (Freedom) cua Hoa Ky va Tram vu tru Hoa Binh 2 (Mir-2) cua Nga. Ngoai cac mo-đun cua Hoa Ky va cua Nga đa đuoc len ke hoach, cac mo-đun Columbus cua Chau Au (ke hoach) va mo-đun thi nghiem cua Nhat Ban cung se đuoc ghep vao tram. Co quan khong gian Brasil (AEB, Brasil) tham gia du an nay thong qua mot hop đong rieng voi NASA. Co quan Khong gian Y cung co vai hop đong tuong tu cho nhieu hoat đong, nam ngoai khuon kho cac nhiem vu cua ESA trong du an ISS (Y cung la mot thanh vien trong ESA). Co thong tin cho rang, Trung Quoc cung the hien su quan tam cua ho đoi voi du an, đac biet neu ho đuoc phep hop tac voi RKA, tuy nhien Trung Quoc van chua đuoc moi tham gia.
Do quy đao cua Tram vu tru Quoc te trung voi quy đao tam thap cua Trai Đat (con goi la Quy đao LEO - Low Earth Orbit), đo cao cach mat đat chi trong khoang tu 400 km, tram co cac tam pin mat troi rong, phan chieu tot anh sang Mat Troi nen co the quan sat ISS tu mat đat. ISS di chuyen trong khong gian voi van toc trung binh la 27.743,8 km/gio, ung voi 15,79 lan bay quanh Trai Đat moi ngay.
Theo ke hoach, Tram vu tru Quoc te se hoan thanh vao nam 2011 va se hoat đong đen nam 2016. Tu nam 2007, ISS đa tro thanh ve tinh nhan tao lon nhat trong quy đao Trai Đat, lon hon bat ky tram vu tru nao khac. Tram vu tru Quoc te la tram vu tru duy nhat co nguoi thuong truc, thuc hien cac cong viec nghien cuu. Phi hanh đoan khong gian Expedition 1 la nhom phi hanh gia đau tien toi Tram vu tru Quoc te vao ngay 2 thang 11 nam 2000, đay la buoc đi đau tien trong ke hoach đua nguoi lam viec lau dai trong khong gian cua ISS. Hien tai o tren tram la phi hanh đoan Expedition 66. Expedition 66 toi tram vao thang 10 nam 2021 va du kien tro ve Trai Đat vao thang 3 nam 2022. Tram vu tru đuoc cung cap cac nhu yeu pham, thiet bi can thiet tu tau vu tru Soyuz, Tau van tai Tien bo (Progress) cua Nga va cac phi thuyen con thoi cua My (đa ngung hoat đong vao nam 2011). Hien nay tram co the chua đuoc 3 nguoi. Nhung nguoi đen tram đau tien đeu la cac nha du hanh thuoc chuong trinh khong gian cua Nga va Hoa Ky. Phi hanh gia nguoi Đuc, Thomas Reiter, đa đen tram trong nhom cac nha du hanh thuoc Expedition 13 vao thang 7 nam 2006, tro thanh nguoi đau tien tu co quan khong gian khac đen tram. Thanh phan cua phi hanh đoan Expedition 16 đa đai dien cho ca nam co quan khong gian, đe cung co quan he cong tac cua du an ISS. Đen nay, ISS đa đon cac phi hanh gia tu 14 nuoc khac nhau, trong đo co nam khach du lich vu tru.
Đau tien, tram đuoc đe nghi đat ten la "Аlpha" nhung bi Nga bac bo vi ky tu Hi Lap α thuong đuoc danh cho nhung cai đau tien, trong khi tram vu tru quoc te đau tien lai la Hoa binh cua Nga. Khi Roskosmos (Роскосмос, Co quan Vu tru Lien bang, Nga) đe nghi ten "Аtlant" thi lai bi Hoa Ky bac bo vi su nham lan voi Tau con thoi Аtlantis.


Lich su Nam 1984, tong thong Hoa Ky Ronald Reagan thong bao viec bat đau xay dung tram quy đao cua Hoa Ky. NASA du đinh se đua cac mo-đun cua tram quy đao nay voi ten Tram vu tru Tu do, đuoc coi la ban sao  cua tram vu tru Salyut va Mir cua Lien Xo len quy đao bang tau con thoi. Tuy nhien, du an bi huy bo sau su kien Lien Xo sup đo, đi lien voi viec ket thuc Chien tranh Lanh va ca cuoc chay đua vao khong gian. Cac quan chuc trong nganh khong gian cua Hoa Ky nhanh chong tien hanh đam phan voi cac đoi tac quoc te, bao gom Chau Au, Nga, Nhat Ban va Canada, nham xay dung mot tram vu tru quoc te vao đau thap nien 1990. Du an nay đuoc cong bo lan đau tien vao nam 1993 va đuoc goi la Tram vu tru Alpha. Du an lap ke hoach lien ket tat ca cac du kien xay dung tram vu tru cua cac co quan khong gian: Tram vu tru Tu do cua NASA, Mir-2 (tram ke thua cua Tram vu tru Hoa Binh, voi trong tam la mo-đun Zvezda (Ngoi sao), hien nay la mot trong cac mo-đun cua ISS) cua Nga, va Columbus cua ESA. Hien nay, co ke hoach phat trien Columbus thanh mot phong thi nghiem khong gian đoc lap.
Bo phan đau tien, Khoi chuc nang hang hoa Zarya (Binh minh), đuoc phong len quy đao vao thang 11 nam 1998 bang ten lua Proton-M cua Nga. Hai bo phan tiep theo (Mo-đun Unity va Mo-đun dich vu Zvezda) cung đuoc phong len quy đao, truoc chuyen bay cua phi hanh đoan đau tien Expedition 1. Expedition 1 gom mot phi hanh gia nguoi My, William Shepherd va hai phi hanh gia nguoi Nga la Yuri Pavlovich Gidzenko va Sergei Konstantinovich Krikalyov đa ket noi thanh cong voi ISS vao ngay 2 thang 11 nam 2000.
Tom tat qua trinh hinh thanh ISS:

17 thang 6 nam 1992 - Nga va Hoa Ky ky ket thoa thuan ve hop tac trong nghien cuu vu tru. Theo đo Co quan Vu tru Nga (Российское космическое агентство, viet tat la РКА hay RKA trong ky tu Latin) va NASA chuan bi chuong trinh hop tac "Hoa binh-Tau con thoi". Tu đay, y tuong hop nhat cac chuong trinh quoc gia cua viec xay dung cac tram quy đao đa nay sinh.
Thang 3 nam 1993 - Tong giam đoc RKA Yuri Коptev va Tong cong trinh su To hop Khoa hoc San xuat Nang luong (NPO Energia, НПО Энергия) Yuri Semenov đe nghi voi Giam đoc NASA Daniel Goldin xay dung Tram vu tru Quoc te.
1 thang 11 nam 1993 - RKA va NASA ky "Ke hoach chi tiet cac cong viec cho Tram vu tru Quoc te."
Thang 11 nam 1994 - tai Moskva, cac buoi gop y kien đau tien cua cac co quan vu tru cua Nga va Hoa Ky đuoc to chuc. Hop đong voi cac cong ty tham gia du an, Boeing, Mc Donnell-Douglas, General Electric, Rockwell va Cong ty ten lua vu tru Nang luong mang ten Коrоlyov (RKK Energia, РКК Энергия им. С. П. Королева), đuoc ky ket.
Thang 3 nam 1995 - tai Trung tam Khong gian Lyndon B. Johnson o Houston, mo hinh phac thao cua tram đuoc phe chuan.
1996 - cau hinh cua tram đuoc phe chuan. No gom 2 phan: Nga (phuong an hien đai hoa cua "Mir-2") va Hoa Ky (voi su tham gia cua Canada, Nhat, Y, Co quan Vu tru chau Au va Brasil).
20 thang 11 nam 1998 - Nga phong thanh phan đau tien cua tram: khoi chuc nang hang hoa Zarya (Заря).
7 thang 12 nam 1998 - Tau con thoi Endeavour đua len va gan vao tram mo-đun NODE-1 (Unity) cua Hoa Ky.
26 thang 7 nam 2000 - mo-đun dich vu Zvezda (Звезда) đuoc gan vao khoi chuc nang hang hoa Zarya.
2 thang 11 nam 2000 - tau van tai "Soyuz ТМ-31" đua len tram phi hanh đoan đau tien.
18 thang 4 nam 2005 - Giam đoc NASA Michael D. Griffin trong khi đieu tran truoc Uy ban Thuong vien ve Khong gian va Khoa hoc, đa tuyen bo ve su can thiet cua viec cat giam tam thoi cac nghien cuu khoa hoc o phan tram cua Hoa Ky. Đieu nay la can thiet, nham giai phong cac nguon luc đe tap trung vao xay dung CEV - phuong tien tham hiem co nguoi lai (bao đam viec xay dung đen nam 2010, va khong muon hon 2014). CEV la can thiet đe đam bao viec đi len tram cua My khong bi phu thuoc (von bi tam ngung sau tai nan tau con thoi Columbia nam 2003). Nhu vay đen nam 2010 co ke hoach ket thuc viec su dung ham đoi "Tau con thoi khong gian."
19 thang 6 nam 2008 - Tram vu tru Quoc te đuoc đua len cao them 7 km đe bao đam an toan cho tram.


Lap ghep Zarya (Binh minh), mo-đun đau tien cua ISS, đuoc phong len boi mot ten lua Proton vao thang 11 nam 1998. Sau đo hai tuan, su menh STS-88 đuoc tien hanh mang theo Unity, mot trong ba mo-đun nut, va ket noi no voi Zarya. Hai mo-đun hat nhan toi thieu nay van hanh tu đong trong mot nam ruoi, cho đen thang 6 nam 2000, khi mo-đun Zvezda (Ngoi sao) cua Nga đuoc ket noi them vao, cho phep mot phi hanh đoan toi thieu ba nguoi luu lai lau dai tren ISS. Tu nam 2000 đen nam 2006, mo-đun đieu ap chinh duy nhat đuoc them vao tram la Mo-đun phong thi nghiem Destiny, do STS-98 mang len vao nam 2001.
Khi viec lap rap hoan thanh, ISS se co the tich đuoc đieu ap khoang chung 1.000 m³, voi trong luong khoang 400.000 kg (400 tan), co the tao ra xap xi 100 kilowatt nang luong, chieu dai toan bo gian đo la 108,4 m, chieu dai tat ca mo-đun la 74 m, va chua đuoc 6 phi hanh gia. Viec xay dung tram đay đu se can đen hon 40 chuyen bay lap rap. Trong so nhung chuyen bay nay, hien co 33 chuyen du đinh dung tau con thoi đe van chuyen thiet bi, voi 28 chuyen bay đa thuc hien va 5 chuyen trong khoang tu nay toi 2010. Cac chuyen bay lap rap khac gom co nhung mo-đun đuoc phong len boi ten lua Proton cua Nga hoac bang ten lua Soyuz (Lien hiep) nhu truong hop cua bo phan Nut thong khi Pirs.
Ngoai nhung chuyen bay lap rap va hau can, khoang 30 chuyen bay se đuoc thuc hien bang Tau van tai Tien bo đe cung cap đay đu nhu yeu pham cho đen nam 2010. Thiet bi thi nghiem, nhien lieu va nhung thu tieu dung khac se đuoc gui đen tren moi phuong tien ghe tham tram ISS gom: tau con thoi, tau Tien bo, ATV cua chau Au (đa co chuyen bay đau tien vao thang 3 nam 2008), va HTV cua Nhat Ban (du kien vao cuoi nam 2009).
Tram ISS khi đuoc hoan thanh se gom cac mo-đun đieu ap gan ket voi nhau noi voi mot Gian cau truc hop nhat, tren đo gan bon cap mo-đun te bao quang đien PV - photovoltaic lon (cac tam pin mat troi). Mo-đun đieu ap va gian đo se đuoc đat vuong goc voi nhau: gian đo mo rong tu man phai đen man trai va khu vuc co nguoi o trai dai tiep tuc o phan truc hai đau cua tram. Du trong thoi gian xay dung goc nghieng cua tram co the thay đoi, nhung khi tat ca bon cap mo-đun te bao quang đien đuoc đat đung vi tri o hai đau cua tram, no se nam đung theo huong di chuyen.
Tong cong co 10 mo-đun đieu ap (Zarya, Zvezda, mo-đun phong thi nghiem Destiny, mo-đun Unity (Node 1), mo-đun Harmony (Node 2), Node 3, mo-đun phong thi nghiem Columbus, mo-đun thi nghiem Nhat Ban Kibo, PMM va RM), đa đuoc len danh sach đe thuc hien lap rap. Đay la nhung thanh phan cua ISS theo du kien se hoan thanh vao nam 2010. Mot so nhung bo phan đieu ap nho se đuoc them vao nhu tau vu tru Soyuz (2 tau nhu tau cuu ho - thay đoi luan phien trong 6 thang), tau van tai Progress (2 hoac hon), mo-đun thong khi Quest va Pirs, cung nhu Mo-đun hau can đa muc đich đinh ky, Tau van tai khong nguoi lai ATV va Tau van tai H-II).


= Tham hoa Columbia va nhung thay đoi trong ke hoach xay dung =


 Tham hoa va hau qua  Tham hoa Phi thuyen con thoi Columbia 1 thang 2 nam 2003, tiep đo la hai nam ruoi đinh chi Chuong trinh tau con thoi cua Hoa Ky, cung voi hang loat van đe trong viec tiep tuc cho cac tau con thoi hoat đong tro lai vao nam 2005, đem đen mot tuong lai khong chac chan cho ISS đen tan nam 2006.
Chuong trinh tau con thoi cua NASA tiep tuc vao ngay 26 thang 7 nam 2005, voi su menh Bay tro lai STS-114 cua tau Discovery. Nhiem vu cua tau Discovery la đen ISS đe kiem tra nhung bien phap an toan moi ke tu tham hoa Columbia va cung cap đo tiep te cho tram. Du nhiem vu đa thanh cong an toan, nhung khong phai la khong co su rui ro; nguoi ta van lo ngai ve nhung tam cach nhiet op o thung nhien lieu ngoai co the bi roi ra bat ky luc nao va gay ra tham hoa, khien cho lanh đao NASA phai tuyen bo tam ngung cac chuyen bay cho đen khi van đe nay đuoc giai quyet.
Trong thoi gian giua tham hoa Columbia va bat đau lai viec phong tau con thoi, nhung su thay đoi phi hanh đoan tren ISS đeu do tau vu tru Soyuz cua Nga chuyen cho. Bat đau tu Expedition 7, chi co hai phi hanh gia đuoc phong len ISS, trong khi truoc đay co đen ba phi hanh gia. Vi ISS khong đuoc tau con thoi cung cap nhu yeu pham trong mot thoi gian dai, mot so lon nhung vat pham trong ke hoach đa khong đuoc su dung thich hop, khien cho hoat đong cua tram bi can tro tam thoi vao nam 2004. Tuy nhien cac tau van tai Tien bo va chuyen bay con thoi STS-114 đa giai quyet van đe nay.


 Nhung thay đoi trong ke hoach xay dung  Viec xay dung ISS đa keo dai hon nhieu so voi ke hoach du kien hoan thanh vao nam 2004 hoac 2005. Nguyen nhan cua su cham tre nay la do cac quan chuc NASA luong lu trong viec ra quyet đinh ve cac chuyen bay cua tau con thoi sau khi xay ra Tham hoa Columbia vao đau nam 2003. Mot ly do khac cung phai ke đen la viec co quan vu tru cua Nga cung bi cat giam ngan sach hoat đong cho chuong trinh ISS. Trong thoi gian hoan phong tau con thoi, viec xay dung ISS đuoc tam dung va cac thi nghiem khoa hoc đuoc tien hanh tren tau cung bi han che vi phi hanh đoan luc bay gio chi con lai 2 nguoi.
Ke tu đau nam 2006, co nhieu thay đoi so voi ke hoach du kien ban đau, tham chi ca ke hoach truoc tham hoa Columbia. Nhung mo-đun va cac ket cau khac bi huy bo hoac thay the, so luong cac chuyen bay cua tau con thoi đen ISS cung giam bot ve so luong so voi ke hoach truoc đay. Theo thong bao moi nhat ve tien đo xay dung tram ISS, 80% ket cau phan cung cua tram đa đuoc hoan thanh va đang hoat đong tren quy đao, du kien tram se đuoc hoan thanh vao nam 2010. So thanh vien phi hanh đoan se tren tram se tang tu 3 len 6 nguoi vao khoang thang 5 nam 2009, sau khi tau con thoi thuc hien 12 chuyen bay xay dung tiep theo su menh Bay tro lai thu hai mang ten STS-121. Cac su menh STS-126 va STS-119 đa giup chuan bi cho tram san sang cho su tang so thanh vien nay. Đe đap ung đuoc so luong phi hanh gia đong nhu the, tram can phai đap ung đuoc cac yeu cau bao gom viec tang cuong ho tro moi truong tren ISS, mot tau Soyuz co đinh thu hai tren tram voi chuc nang nhu mot "tau cuu ho" thu hai, cac chuyen bay thuong xuyen hon cua tau Tien bo đe cung cap gap đoi luong hang hoa can dung tren tram, tang them nhien lieu đe nang cao su van đong cua tram tren quy đao, va cung cap đu cac thiet bi thi nghiem.


= Cac thanh phan mo-đun lap rap hien nay =

Tram ISS hien nay gom co 7 mo-đun đieu ap chinh gom 2 mo-đun cua Nga mang ten Zarya (Binh minh) va Zvezda (Ngoi sao), 3 mo-đun cua Hoa Ky mang ten Destiny (Van menh), Unity (Thong nhat) va Harmony (Hoa hop), module Columbus cua chau Au va KIBO (Hi vong) cua Nhat Ban. Cac bo phan đieu ap khac trong cau truc tram hien nay la Quest Joint Airlock, Gian noi Pirs va module hau can đieu ap cua KIBO. Tau vu tru ket noi voi ISS cung gop phan mo rong the tich đieu ap trong tram. Luon co it nhat mot tau vu tru Soyuz đuoc noi voi tram nhu mot "tau cuu ho" va cu 6 thang mot lan đuoc thay the boi mot tau Soyuz khac cung voi su thay đoi phi hanh đoan.
Mac du khong ket noi thuong xuyen voi ISS, mot bo phan cua ISS la Mo-đun Hau can Đa muc đich (MPLM) thuong đuoc mang theo trong cac chuyen bay cua tau con thoi. MPLM đuoc ket noi voi Unity va đuoc su dung đe cung cap phan hau can cho cac chuyen bay.
Ke tu thang 4 nam 2016 tram gom co cac mo-đun va bo phan sau:

*Gian đo P6 đa đuoc di chuyen tu vi tri tam thoi tren gian Z1 toi vi tri cuoi cung canh gian đo P5 trong su menh STS-120.


= Cac thanh phan se đuoc phong =


Nhung he thong chinh tren ISS = He thong cung cap nang luong =

Nguon đien nang cho ISS la tu Mat Troi - anh sang đuoc chuyen đoi thanh đien qua nhung tam pin mat troi. Truoc khi chuyen bay lap rap 4A (su menh tau con thoi STS-97, 30 thang 11 nam 2000) đuoc thuc hien, nguon nang luong duy nhat tren tram la tu nhung tam pin mat troi cua Nga đuoc gan tren mo-đun Zarya va Zvezda - khu vuc cua Nga tren tram su dung 28 von đien the cua dong mot chieu (giong nhu tau con thoi). Trong phan con lai cua tram, đien đuoc cung cap boi nhung tam pin mat troi gan tai mot gian đo cung cap dong đien mot chieu co hieu đien the tu 130-180 von. Nang luong đuoc on đinh va phan phoi toi cac bo phan o đien ap la 160 von va sau đo đuoc chuyen đoi đen đien ap su dung la 124 von. Nang luong co the đuoc chia se giua 2 khu vuc tren tram qua nhung bo bien đoi, va đac tinh nay rat quan trong mot khi nguoi ta huy bo bo phan mo-đun Science Power Platform cua Nga - khu vuc cua nguoi Nga se phai phu thuoc vao viec xay dung cac tam pin mat troi cua Hoa Ky đe cung cap nang luong.
Mo-đun 'Zarya' cua Nga la mo-đun đau tien đuoc phong len quy đao, no do do Co quan hang khong vu tru My đat hang va chi tien ngan sach che tao. Tren ly thuyet no la tai san cua nuoc My, nhung Nga voi tu cach la ben che tao van co quyen van hanh Zarya.


= He thong ho tro su song =

He thong ho tro su song va kiem soat moi truong cua tram ISS se cung cap hay kiem soat nhung yeu to nhu ap suat khong khi, muc oxy, nuoc, va dap tat lua neu co hoa hoan, va vai thu khac. He thong Elektron sinh ra oxy tren tram. Uu tien cao nhat cho he thong ho tro su song la khong khi trong tram ISS, nhung he thong cung kiem soat muc tieu dung cac yeu to nhu nuoc va khong khi tu phi hanh đoan, đong thoi tien hanh tai che lai nuoc va khong khi đuoc thai đi. Vi du, he thong se tai che lai chat long tu cac bon nuoc tren tram, voi tam, nuoc tieu, va ngung tu. Nhung bo loc bang than hoat tinh la phuong phap chu yeu đe loai bo nhung san pham phu trong su trao đoi chat cua con nguoi tu khong khi.


= He thong đieu huong =
Huong đi cua tram đuoc duy tri boi 2 co che. Thong thuong, co mot he thong su dung vai con quay hoi chuyen momen đieu khien (CMG - Control Moment Gyroscope) đe giu cho tram đi đung huong, co nghia la voi mo-đun Destiny o phia truoc cua Unity, gian đo P o ben canh trai va Pirs o phia huong ve Trai Đat (điem thap nhat). Khi he thong CMG tro nen bao hoa, no co the mat kha nang đieu huong cho tram. Neu đieu nay xay ra, he thong đieu khien trang thai cua Nga co the lay lai su đinh huong cho tram, no su dung nhung luc đay đe duy tri trang thai cua tram va cho phep he thong CMG khu đuoc su bao hoa. He thong nay se tu đong khoi đong nhu mot bien phap an toan, chang han nhu trong thoi gian dien ra chuyen bay Expedition 10. Khi tau con thoi cap vao tram, no co cung đuoc su dung đe duy tri trang thai cua tram. Quy trinh nay cung đuoc su dung trong luc STS-117 noi vao tram nhu gian đo S3/S4.


Nghien cuu khoa hoc Mot trong nhung muc đich chinh cua ISS la cung cap mot đia điem đe giam sat thuc hien cac thi nghiem va đoi hoi mot hoac nhieu đieu kien đac biet hien nay tren tram cho cong viec nay. Nhung linh vuc nghien cuu chinh bao gom sinh hoc (gom nghien cuu y sinh va cong nghe sinh hoc), vat ly (gom vat ly chat long, khoa hoc vat lieu, va co hoc luong tu), thien van hoc (bao gom vu tru hoc), va khi tuong hoc. Ke tu nam 2007, nhung thi nghiem nho khac nhu nghien cuu nhung anh huong lau dai cua hien tuong khong trong luong toi con nguoi đa đuoc tien hanh tren tram. Voi 4 mo-đun nghien cuu moi đuoc bo tri đe hoan thanh tren ISS vao nam 2010, nhung thi nghiem khoa hoc se đuoc dien ra nhieu hon va chat luong hon, voi nhung mo-đun nghien cuu nhu vay, nhieu nghien cuu chuyen dung đa đuoc mong đoi đe đuoc bat đau.


= Mo-đun khoa hoc tren ISS =
Mo-đun phong thi nghiem Destiny la phuong tien nghien cuu chinh hien thoi tren tram ISS. No đuoc san xuat boi NASA va đuoc phong vao thang 2 nam 2001, đay la mot phuong tien nghien cuu cho nhung thi nghiem chung. Mo-đun Columbus la mot phuong tien nghien cuu khac đuoc thiet ke boi Co quan vu tru chau Au (ESA) cho tram ISS. Muc đich cua no la tao nhung đieu kien thuan loi cho nhung thi nghiem khoa hoc va đa đuoc phong vao khong gian bang tau con thoi trong mot su menh mang ten STS-122 vao ngay 6 thang 12 nam 2007. Columbus cung cap mot phong thi nghiem chung cung nhu mot trong so nhung thiet ke đac biet danh cho sinh hoc, nghien cuu y sinh va vat ly chat long. Co mot so mo rong du kien se đuoc thuc hien đe tao cong cu cho su nghien cuu Co hoc luong tu va vu tru hoc. vao thang 2 nam 2008, tau con thoi Atlantis mang theo mot mo dun đe lap vao ISS, đay se la mo đun đau tien thuoc quyen so huu cua Co quan vu tru chau Au. 

Mo-đun Thi nghiem Nhat Ban, cung con đuoc biet đen voi ten goi Kibo, đuoc du kien hoan thanh sau su menh STS-127 vao thang 6 nam 2009. Đuoc phat trien boi Co quan tham hiem khong gian Nhat Ban (JAXA), mo-đun nay se co chuc nang nhu mot đai quan sat thien van va đo cac du lieu thien van khac nhau. Du an ExPRESS Logistics Carrier, đuoc phat trien boi NASA, đay la du an voi cac mo-đun hang hoa van chuyen len tram ISS, cac mo-đun se đuoc phong bang tau con thoi trong su menh mang ten STS-129, nguoi ta hy vong se thuc hien su menh nay truoc 11 thang 9 nam 2009. No se cho phep nhung cuoc thi nghiem đuoc tien hanh va đieu khien trong chan khong, cung cap luong đien nang can thiet, va tinh toan xu ly du lieu cuc bo cho cac cuoc thi nghiem. Mo-đun phong thi nghiem van nang, đuoc che tao boi Co quan Vu tru Lien bang Nga (RKA), no đuoc trong đoi se phong len ISS vao cuoi nam 2009. Mo-đun nay se cung cap nhung tai nguyen thich hop cho thi nghiem chung ve moi truong khong trong luc.
Hai trong so nhung mo-đun nghien cuu trong ke hoach đa bi huy bo, đo la Mo-đun Đieu tiet May ly tam (đuoc su dung đe tao ra cac muc trong luc nhan tao khac nhau trong tram) va Mo-đun Nghien cuu Nga (đuoc su dung cho nhung thi nghiem chung). Mot vai cuoc thi nghiem đa đuoc len ke hoach truoc, nhu Pho tu ke Alpha cung đa bi huy bo.


= Nhung linh vuc nghien cuu =

Co mot so ke hoach nghien cuu sinh vat hoc tren ISS. Muc đich thu nhat la đe nang cao su hieu biet cua chung ta ve su anh huong lau dai cua moi truong khong trong luc trong khong gian đen co the con nguoi. Nhung van đe nhu teo co, loang xuong va nhung thay đoi ve chat long đuoc nghien cuu voi muc đich su dung nhung du lieu nay phuc vu cho cuoc song cua con nguoi trong khong gian va du lich vu tru dai ngay, neu chung đuoc ung dung thanh cong thi nhung chuyen bay cua con nguoi dai ngay trong vu tru se kha thi hon. Nhung anh huong cua tinh trang mat trong luong trong su tien hoa, su phat trien va su tang truong, nhung qua trinh ben trong thuc vat va đong vat cung đuoc nghien cuu. Nhung du lieu ket qua nghien cuu moi đay đa đua ra gia thiet rang vi trong luc cho phep su tang truong cua cac mo trong co the con nguoi tang len gap 3 lan va cac tinh the protein đac biet co the đuoc hinh thanh trong khong gian, NASA to ra rat mong muon đuoc đieu tra nghien cuu nhung hien tuong nay.
NASA cung quan tam nghien cuu đen nhung van đe noi bat trong vat ly. Vat ly chat long trong moi truong vi trong luc van chua đuoc hieu biet hoan toan, va nhung nha nghien cuu muon tim mot cach nao đo đe tim ra đuoc mo hinh chinh xac cua chat long trong tuong lai. Đong thoi, vi nhung chat long trong khong gian co the ket hop gan nhu hoan toan bat chap ty trong cua chung, cac nha nghien cuu đang quan tam đen viec nghien cuu su ket hop cua nhung chat long khong co tinh pha tron tot khi thuc hien o Trai Đat, nhung chat long nay se đuoc thi nghiem trong khong gian đe tim hieu ve su ket hop trong moi truong vi trong luc. Bang viec nghien cuu nhung phan ung đuoc lam cham boi trong luc va nhiet đo thap, nhung nha khoa hoc cung hy vong tim kiem đuoc su hieu biet moi sau sac hon lien quan đen nhung trang thai cua vat chat (đac biet trong hien tuong sieu dan).

Đong thoi, cac nha khoa hoc cung hy vong nghien cuu su chay trong moi truong trong luc be hon o Trai Đat. Bat ky ket qua tim kiem nao lien quan đen hieu qua cua su đot chay hay tao thanh nhung san pham phu đeu co the cai thien qua trinh san xuat nang luong, ma đay la van đe đuoc quan tam hang đau trong nganh kinh te va moi truong. Ke hoach cua cac nha khoa hoc la su dung ISS đe nghien cuu khi dung, ozon, hoi nuoc va oxy trong bau khi quyen cua Trai Đat cung nhu tia vu tru, bui vu tru, phan vat chat va vat chat toi trong vu tru.
Nhung muc đich dai han cua cac nghien cuu nay se đuoc ap dung đe phap trien cong nghe can thiet cho nhieu linh vuc nhu: xay dung can cu trong khong gian, tham hiem cac hanh tinh va su co mat lau dai cua con nguoi trong khong gian (bao gom nhung he thong ho tro su song, he thong an toan, kiem tra moi truong trong khong gian,...), nhung cach moi đe đieu tri cac can benh, nhung phuong phap hieu qua hon trong san xuat vat chat, nhung ket qua đo luong chinh xac hon ma khong the đat đuoc neu lam tren Trai Đat.


Nhung bien co chinh = Tham hoa Columbia nam 2003 =
Sau tham hoa tau Columbia vao 1 thang 2 nam 2003, nguoi My đa đinh chi Chuong trinh tau con thoi hai nam ruoi, sau đo la cac van đe trong viec noi lai hoat đong cua cac chuyen bay vao nam 2005, tu nhung su co đo, nguoi ta khong chac chan ve tuong lai cua tram ISS đen nam 2006. Trong khoang thoi gian giua tham hoa Columbia va bat đau tiep tuc viec phong tau con thoi, nhung chuyen bay thay đoi phi hanh đoan tren ISS đeu do tau vu tru Soyuz cua Nga thuc hien. Bat đau voi Expedition 7, chi co 2 so voi con so 3 nha du hanh đuoc phong len trong nhung lan truoc. Đieu nay la do ISS khong co su cung cap nhu yeu pham thuong xuyen boi tau con thoi trong mot thoi gian dai, đa so cac ke hoach đa bi huy bo, tam thoi gay can tro đen hoat đong cua tram vao nam 2004. Tuy nhien tau van chuyen Tien bo va chuyen bay cua tau con thoi trong su menh mang ten STS-114 đa giai quyet van đe nay cua tram.


= Su co khoi nam 2006 =
Vao ngay 18 thang 9 nam 2006, phi hanh đoan trong cuoc hanh trinh thu 13 mang ten Expedition 13 đa kich hoat bao đong chay trong khu vuc cua Nga tren Tram vu tru Quoc te, khi khoi tu mot trong so 3 may cung cap oxy thoat ra, no đa gay ra mot su so hai trong choc lat do lo so lua co the bung chay trong mo-đun. Ky su tren chuyen bay la Jeffrey Williams đa thong bao mot mui khac thuong, nhung nhung quan chuc đa noi rang khong co lua trong mo-đun va phi hanh đoan khong phai chiu bat ky su nguy hiem nao.
Phi hanh đoan đa thong bao giai thich ve khoi va mui phat ra trong cabin cua mo-đun ve trung tam đieu khien sau khi tim hieu vu viec. Nguyen nhan la do mot su ro ri Kali hydroxide tu mot lo thong oxy. Thiet bi nay ngay lap tuc đa bi dung hoat đong. Kali hydroxide khong co mui, va mui ma Williams noi đa ngui thay la do mot tam đem bang cao su đa bi đot nong gay ra mui khet trong he thong Elektron.
Trong bat ky truong hop nao, he thong thong hoi cua tram se bi tat đe ngan ngua khoi hoac cac chat o nhiem khac lan ra cac khu vuc khac cua phong thi nghiem lien hop. Mot bo loc khong khi bang than đa đuoc đat o trong tram đe lam sach khong khi neu nhu xay ra hien tuong ro ri khoi kali hydroxide du la nho nhat o tren tram ISS. Giam đoc chuong trinh tram vu tru noi rang phi hanh đoan chua bao gio phai mang mat na phong đoc, nhung trong bien phap phong ngua, nguoi ta van yeu cau cac phi hanh gia mang gang tay va mat na phong đoc đe ngan ngua su tiep xuc voi bat ky chat gay o nhiem nao.
Vao ngay 2 thang 11 nam 2006, cac bo phan thiet bi thay the đuoc Tau vu tru Progress so hieu M-58 cua Nga mang len tram, cho phep phi hanh đoan sua chua Elektron bang phu tung thay the.


= Su co hong hoc may tinh nam 2007 =

Vao ngay 14 thang 6 nam 2007, trong thoi gian dien ra cuoc hanh trinh mang ten Expedition 15 va ngay thu 7 cua su menh STS-117 tren tram ISS, mot may tinh đa bi truc trac dan đen ngung hoat đong trong khu vuc cua Nga luc 06:30 UTC lam cho phan ben trai cua tram khong co luc ep, mat su cung cap oxy, may loc carbon dioxide ngung hoat đong, va cac he thong kiem soat moi truong khac cung ngung hoat đong, nguyen nhan dan đen may tinh bi hong la do nhiet đo tang qua cao. Khi may tinh khoi đong lai thanh cong đa dan đen mot bao đong hoa hoan sai, bao đong nay đa đanh thuc phi hanh đoan vao luc 11:43 UTC. Hai he thong may tinh (chi huy va dan đuong) tung he thong bao gom 3 may tinh ket noi. Moi may tinh đuoc gan nhu mot Lane.
Ngay 15 thang 6, may tinh chinh cua Nga đuoc ket noi truc tuyen tro lai va viec lien lac voi phan khu vuc cua Hoa Ky tren tram đa phai su dung đuong day khac. Nhung he thong phu chua ket noi truc tuyen va lam cac cong viec can giai quyet khac. NASA co nhung chon lua đe gia han hoat đong cua STS-117 neu nhung van đe khong the đuoc giai quyet va ho đa đinh "lua chon đe tu gia" neu it nhat mot trong so nhung may tinh tren tram khong đuoc kiem soat on đinh va 3 thanh vien phi hanh đoan phai ngay lap tuc quay tro lai Trai Đat bang tau con thoi Atlantis. Neu khong co may tinh đe kiem soat muc oxy, tram ISS chi co 56 ngay su dung so oxy du tru con lai.
Vao buoi chieu ngay 16 thang 6, giam đoc chuong trinh ISS la Michael Suffredini đa xac nhan tat ca sau may tinh chinh trong he thong đieu khien va dan đuong, bao gom ca hai chiec may tinh co kha nang suy nghi đa bi hong, khu vuc cua Nga tren tram đa đuoc ket noi truc tuyen tro lai va se đuoc kiem tra ben trong vao khoang thoi gian tu 1 đen 2 ngay sau. He thong lam lanh la he thong đau tien đuoc ket noi lai. NASA tin tuong nhung mach bao ve dong sieu tai đuoc thiet ke se bao ve moi may tinh khoi su co đot bien nang luong va giup may tinh tranh đuoc hien tuong giao thoa tang len, hay "tap nhieu", tu moi truong plasma cua tram co lien quan đen su bo sung cua gian đo ben phai va cac tam pin nang luong mat troi. Su phan tich nhung hong hoc lien tiep trong he thong may tinh tren tram ISS, se giup cho Mo-đun phong thi nghiem Columbus va tau van tai khong nguoi lai ATV cua ESA tranh đuoc cac hong hoc tuong tu nhu tren ISS, do hau het cac he thong may tinh đeu cung đuoc cung cap boi cong ty EADS Astrium Space Transportation. Theo giam đoc cua chuong trinh ISS cua NASA la Michael Suffredini, gia thiet ve truong plasma gay ra hong hoc cho tram đa bi bac bo khi hinh dang cua tram thay đoi do them vao cac đoan gian đo moi hay "khi tram cang lon, đien the se tiep tuc tang len" va "nguoi Nga đa luu y đen nhung thay đoi trong he thong cua ho khi ma chung ta đang phat trien."


Cac tau vu tru đa ket noi voi ISS Phi thuyen con thoi - phuong tien chuyen cho bo phan lap rap, hau can va luan chuyen cac phi hanh đoan (đa đuoc nghi huu vao đau nam 2011).
Tau vu tru Soyuz - luan chuyen phi hanh đoan va lam phuong tien cuu ho khan cap, đuoc thay the 6 thang mot lan.
Tau van tai Tien bo - phuong tien chuyen cho hang hoa.
Tau van tai tu hanh (Automated Transfer Vehicle - ATV) cua co quan khong gian chau Au (ESA) la tau vu tru khong nguoi lai cung cap đo tiep te (gom ca cac gia đung (rack)) cho tram ISS (phong len lan đau vao thang 3 nam 2008).


= Cac tau trong ke hoach =
Tau van tai H-II (HTV) cua Nhat Ban (JAXA), dung đe mang hang hoa va thiet bi (se phong vao cuoi nam 2009).
Tau Orion co the dung đe luan chuyen phi hanh đoan va cung cap kha nang van tai (du kien bat đau hoat đong vao nam 2014 thay cho tau con thoi).


= Cac tau trong đe an =
SpaceX Dragon đuoc su dung cho chuong trinh Dich vu van chuyen quy đao thuong mai cua NASA (len ke hoach phong vao nam 2009).
Rocketplane Kistler Phuong tien K-1 đuoc su dung cho chuong trinh Dich vu van chuyen quy đao thuong mai cua NASA (len ke hoach phong vao nam 2009).
Phi thuyen con thoi cua Nga mang ten Kliper co the đuoc dung đe van chuyen phi hanh đoan va cung cap kha nang chuyen cho (len ke hoach phong vao nam 2012).
He thong van chuyen nguoi vao khong gian Soyuz đuoc bat đau bang su hop tac giua Nga-Chau Au đe luan chuyen phi hanh đoan va van chuyen hang hoa (len ke hoach phong vao nam 2014).


Cac cuoc hanh trinh len ISS Moi phi hanh đoan đen tram ISS thuong xuyen đeu đuoc mang ten la "Expedition N", o đay N la so thu tu cua chuyen hanh trinh đen ISS. Cac chuyen hanh trinh thuong keo dai trong khoang nua nam.
Trong lich su Tram vu tru Quoc te phan lon cac chuyen vieng tham tram la do cac tau vu tru thuc hien. Ke tu 11 thang 9 nam 2006, đa co 159 luot nguoi (khong phan biet ro rang) đat chan đen tram ISS. Tram Mir co 137 luot nguoi (khong phan biet ro rang) đat tren đen tram (Xem Tram vu tru). So luong nguoi đuoc xac đinh đen tram ISS đe lam nhiem vu la 124 nguoi (xem Danh sach nguoi đen tham Tram vu tru Quoc te).


Nhung khia canh phap luat = Thoa thuan =

Ket cau phap ly đa quy đinh viec xay dung tram vu tru đuoc phan thanh nhieu phan. Phan đau tien đuoc soan thao nham muc đich thiet lap nhung trach nhiem va quyen loi giua nhung đoi tac xay dung tram ISS theo Hiep đinh Ton tai Tram vu tru (IGA), mot hiep uoc quoc te đuoc ky vao ngay 28 thang 1 nam 1998 boi 15 chinh phu co lien quan đen du an Tram vu tru. Gom co Hoa Ky, Canada, Nhat Ban, Lien bang Nga va 11 thanh vien khac thuoc Co quan Vu tru chau Au (Bi, Đan Mach, Phap, Đuc, Y, Ha Lan, Na Uy, Tay Ban Nha, Thuy Đien, Thuy Si va Anh). Đieu 1 đa thao ra nhung net chinh cua muc đich du an:
"Hiep đinh nay la mot khung hop tac quoc te dai han tren co so cua quan he đoi tac xac thuc, đoi voi thiet ke chi tiet, su phat trien, hoat đong, va su dung tram vu tru dan su co nguoi o lau dai voi muc đich hoa binh, theo luat phap quoc te."
Phan thu hai cua hiep đinh IGA đat ra giai đoan hop tac giua nhung thanh vien ky hiep đinh đuoc đe cap voi ten goi "Bien ban ghi nho" (Memoranda of Understanding - MOU), neu ra 4 van đe hop tac giua NASA va moi đoi tac trong 4 đoi tac khac. Khong co bien ban giua ESA, Roskosmos, CSA va JAXA vi thuc te NASA đuoc coi nhu la "giam đoc" cua du an ISS. MOU đuoc su dung đe mieu ta nhung vai tro va trach nhiem cua nhung đoi tac chi tiet hon.
Phan thu 3 gom co su thay đoi nhung thoa thuan bang hop đong hay dich vu thuong mai trong quyen loi va nhiem vu cua cac đoi tac, bao gom thoa thuan khung thuong mai giua NASA va Roskosmos vao nam 2005, no co 4 đieu khoan va đieu kien theo sau, trong đo NASA se su dung kha nang van chuyen phi hanh đoan, hang hoa cua tau vu tru Soyuz va tau khong nguoi lai Tien bo đe chuyen cho len tram ISS.
Phan phap ly thu 4 la nhung thoa thuan thi hanh va bo sung, gom 4 Bien ban ghi nho nua. Đang chu y trong so đo la luat le quan ly ISS, đuoc đat ra đe cac quy đinh ve quyen xet xu nguoi pham toi, chong quay nhieu va mot so hanh vi khac lien quan đen phi hanh đoan tren ISS.


= Phan chia quyen loi su dung =

Khong co ty le phan tram co đinh trong quyen so huu đoi cho toan bo tram vu tru. Đieu 5 cua hiep đinh IGA đa chi ra đieu đo: "moi đoi tac se đuoc giu quyen han va quyen kiem soat đoi voi cac yeu to đuoc đang ky va đoi voi nhan su trong hoac tren tram vu tru thuoc quoc gia cua minh." Boi vay, moi mo-đun cua ISS chi co duy nhat mot quoc gia co quyen so huu. Con nhung thoa thuan đe su dung nhung phuong tien tren tram vu tru phuc tap hon rat nhieu.
Ba mo-đun trong ke hoach cua nguoi Nga la Zvezda, Mo-đun Phong thi nghiem Van nang va Mo-đun Nghien cuu Nga, chung đeu đuoc che tao va so huu boi Lien bang Nga, va chung se van do Nga so huu trong thoi điem hien nay va tuong lai (Zarya, du đuoc thiet ke che tao va phong len khong gian boi Nga, nhung kinh phi lai do NASA chi tra, do đo chinh thuc thi Zarya thuoc ve quyen so huu cua NASA). Đe su dung nhung bo phan cua Nga tren tram, nhung đoi tac khac se phai su dung hiep uoc song phuong (phan thu 3 va 4 trong ket cau phap ly). Phan con lai cua tram, (mođun đieu ap cua Hoa Ky, chau Au va Nhat Ban cung nhu nhung gian đo, cac tam pin nang luong mat troi va 2 canh tay may) đa đuoc thoa thuan su dung theo ty le sau (ty le % phu thuoc thoi gian ma moi ket cau co the đuoc su dung boi moi đoi tac):

Columbus: 51% cho ESA, 49% cho NASA va CSA (CSA đa thoa thuan voi NASA đe su dung 2,3% cong trinh khong thuoc so huu cua Nga tren ISS).
Kibo: 51% cho JAXA, 49% cho NASA va CSA (2,3%).
Phong thi nghiem Destiny: 100% cho NASA va CSA (2,3%).
Thoi gian phi hanh đoan luu lai va nang luong tu ket cau pin mat troi, cung nhu quyen loi lien quan đen dich vu ho tro (dich vu tai len/tai xuong du lieu va thong tin lien lac) 76,6% cho NASA, 12.8% cho JAXA, 8,3% cho ESA va 2,3% cho CSA.


Chi phi xay dung Chi phi đe xay dung tram ISS tinh đen hien nay đa vuot xa nhung tinh toan truoc đay. ESA đanh gia chi phi toan bo tu khi bat đau du an vao cuoi thap nien 1980 đen khi tram hoan thanh vao nam 2010 se vao khoang 130 ty USD (100 ty euro).
Rat kho đe xac đinh chinh xac chi phi xay dung tram ISS: vi du, kho co the xac đinh đuoc nhung khoan đong gop cua Nga trong chuong trinh ISS hay co bao nhieu khoan đong gop cua Nga đa đuoc thuc hien đeu đan, cung do nhung chi phi cua Co quan Vu tru Nga thap hon khi đoi sang USD so voi cac đoi tac khac.


= NASA =


 Tong quan  Phan lon toan bo nhung chi phi do NASA bo ra đeu đuoc dung đe duy tri hoat đong cua cac chuyen bay va toan bo chi phi cho viec quan ly toan bo tram ISS. Nhung chi phi ban đau la che tao cac phan cua mo-đun ISS, cau truc ngoai o tai mat đat va xay dung trong khong gian, cung nhu huan luyen phi hanh đoan va nhung chuyen bay tiep te toi ISS, sao cho chi phi it hon so voi chi phi hoat đong chung khi du toan.
NASA khong tinh chi phi chuong trinh Phi thuyen con thoi vao tong chi phi xay dung chuong trinh ISS, du Tau con thoi đa đuoc chi đinh su dung rieng cho viec xay dung va tiep te cho ISS tu thang 12 nam 1998 (tu nam 2002 chi co 2 su menh STS-107 va STS-125 la khong lien quan toi ISS).
Ngan sach chi phi cho cac hang muc cua ISS trong nhung nam tu 1994 đen 2005 cua NASA (khong tinh chi phi ve tau con thoi) la 25,6 ty USD. Tu nam 2005 đen 2006, khoang 1,7 đen 1,8 ty USD đa đuoc giai ngan cho chuong trinh ISS. Chi phi hang nam se tang them cho đen nam 2010 khi ngan sach mot nam danh cho ISS se đat la 2,3 ty USD va dung lai o muc ngan sach nay, tuy nhien chi phi se đuoc đieu chinh theo lam phat, cho đen nam 2016, thoi điem ket thuc chuong trinh. NASA đa cap tu 300 đen 500 trieu USD goi la chi phi cho "su đong cua" chuong trinh vao nam 2017.


 Ngan sach danh cho ISS nam 2005  Co 1,8 ty USD đa đuoc chi trong nam 2005 gom cac phan:

Phat trien nhung phan cung moi: 70 trieu USD đa đuoc chi cho nhung su phat trien trong tam, vi du nhu phat trien he thong dan đuong, ho tro du lieu hay moi truong.
Hoat đong cua tram vu tru: 800 trieu USD gom co 125 trieu USD cho toan bo phan mem, he thong hoat đong ben ngoai tau, hau can va bao duong. 150 trieu USD bo sung đuoc chi dung cho cac chuyen bay, he thong đien tu hang khong va phi hanh đoan. 250 trieu USD đuoc su dung cho viec quan ly toan bo ISS.
Hoat đong phong va su menh cua tau con thoi: Mac du chi phi phong tau con thoi khong nam trong ngan sach cua ISS, nhung cac su menh va su menh hop nhat cua nhung tau con thoi van chiem 300 trieu USD, ho tro y hoc 25 trieu USD va sua chua đia điem phong tau con thoi chiem 125 trieu USD trong ngan sach cua ISS.
Chuong trinh hop nhat hoat đong: 350 trieu USD đa đuoc chi cho viec giu gin va duy tri cac chuyen bay, nen phan cung, phan mem đe bao đam su toan ven trong thiet ke va lien tuc mo rong cua tram ISS.
Hang hoa/phi hanh đoan tren ISS: 140 trieu USD đuoc danh cho viec cung cap hang tiep te, hang hoa, phi hanh đoan len tram bang cac chuyen bay tren tau vu tru Progress va Soyuz.


 Chi phi danh cho tau con thoi nhu mot phan trong chi phi cua ISS  Chi co chi phi cho cac su menh, su menh hop nhat va chuan bi be phong cho 33 chuyen bay cua tau con thoi phuc vu trong chuong trinh ISS la thuoc vao chi phi cho du an cua NASA. Nhung chi phi co ban cua chuong trinh tau con thoi, nhu đe cap o tren, khong phai la mot phan đuoc xem xet trong toan bo nhung chi phi boi NASA cho chuong trinh ISS, vi chuong trinh tau con thoi đuoc coi la mot chuong trinh đoc lap đoi voi tram ISS. Tu thang 12 nam 1998 tau con thoi, tuy nhien, gan nhu chi su dung danh rieng cho cac chuyen bay len tram ISS (ke tu chuyen bay đau tien len ISS vao thang 12 nam 1998, đen thang 12 nam 2006, chi co 5 chuyen bay cua tau con thoi ngoai 25 chuyen bay khac la khong dung cho chuong trinh ISS, va chi co ke hoach bao duong Kinh vien vong Hubble du kien se dien ra vao nam 2009 (xem STS-125) la khong lien quan đen ISS, trong khi co toi 14 ke hoach phong tau danh cho ISS cho đen khi ket thuc chuong trinh tau con thoi vao nam 2010).
Chi phi cua chuong trinh tau con thoi trong thoi gian ISS hoat đong tu nam 1999 đen nam 2005 (khong tinh đen chuyen bay đau tien len ISS vao thang 12 nam 1998) đa co gia tri xap xi khoang 24 ty USD (nam 1999: 3.028,0 trieu USD, nam 2000: 3.011,2 trieu USD, nam 2001: 3.125,7 trieu USD, nam 2002: 3.278,8 trieu USD, nam 2003: 3.252,8 trieu USD, nam 2004: 3.945,0 trieu USD, nam 2005: 4.319,2 trieu USD). Trong nhung chi phi lien quan đen ISS, nhung chi phi cua cac chuyen bay khong lien quan đen ISS can phai tru đi, con so nay chiem khoang 20% trong tong so hay gan 5 ty USD. Trong khoang thoi gian 2006-2011, NASA du kien se chi khoang 20,5 ty USD cho chuong trinh tau con thoi (2006: 4.777,5 trieu USD, nam 2007: 4.056,7 trieu USD, nam 2008: 4.087,3 trieu USD, nam 2009: 3.794,8 trieu USD, nam 2010: 3.651,1 trieu USD, nam 2011: 146,7 trieu USD). Neu su menh bao duong Hubble đuoc loai tru khoi nhung chi phi đo, thi chi phi cho cac chuyen bay cua tau con thoi lien quan đen ISS se xap xi khoang 19 ty USD tu nam 2006 đen 2011. Tong cong, chi phi chuong trinh tau con thoi lien quan đen ISS se xap xi khoang 38 ty USD.


 Tong chi phi cua NASA cho ISS  Gia su NASA chi trung binh 2,5 ty USD tu nam 2011 đen 2016 va đen khi ket thuc viec chi tien cho tram ISS vao nam 2017 (khoang 300-500 trieu USD) sau khi ket thuc du an vao nam 2016, thi tong chi phi du an ISS cua NASA ke tu khi cong bo chuong trinh vao nam 1993 đen khi ket thuc la vao khoang 53 ty USD (25,6 ty cho giai đoan tu 1994-2005 va khoang 27 đen 28 ty cho giai đoan tu 2006-2017).
O đay cung phai ke đen nhung chi phi đang ke đe thiet ke Tram vu tru Tu do vao thap nien 1980 va đau nhung nam 1990, truoc khi chuong trinh ISS bat đau vao nam 1993. Nhung ke hoach cua Tram vu tru Tu do đuoc su dung lai cho Tram vu tru Quoc te.
Tinh tong cong, mac du chi phi hien nay cua NASA cho tram ISS đuoc cong bo tren cac phuong tien truyen thong la khoang 50 ty USD, nhung neu con tinh ca chi phi cho chuong trinh tau con thoi va thiet ke tram vu tru Tu do thi tong chi phi ma mot minh NASA phai chi ra la tren 100 ty USD.


= ESA - Co quan Vu tru chau Au =
ESA tinh toan rang đong gop cua ho trong 30 nam ton tai cua du an se la 8 ty €. Chi phi cho Phong thi nghiem Columbus tong cong se hon 1 ty € (euro), chi phi phat trien cho ATV (tau van tai tu hanh) la hon 100 trieu € va khi dung ten lua Ariane 5 phong len khong gian thi chi phi se het khoang 150 trieu € moi lan phong, moi tau ATV phong len se phai chi them mot khoan ngan sach nua. Ngoai ra ESA đa xay dung mot tram đieu khien mat đat o mien Nam nuoc Đuc đe đieu khien Phong thi nghiem Columbus.


= JAXA - Co quan Tham hiem Khong gian Nhat Ban =
Viec phat trien Phong thi nghiem Kibo chinh la su đong gop chinh cua JAXA cho su an ISS, no co gia tri khoang 350 ty Yen (khoang 2.8 ty USD) Vao nam 2005, JAXA đa chi khoang 40 ty Yen (khoang 350 trieu USD) cho chuong trinh ISS. Nhung chi phi van hanh hang nam cua Kibo tong cong khoang tu 350 đen 400 trieu USD. Ngoai ra JAXA đa cam ket tu minh phat trien va phong tau van tai-HTV, do đo tong chi phi la gan 1 ty USD. Nhu vay trong vong 24 nam ton tai cua chuong trinh ISS, JAXA se đong gop tren 10 ty USD cho chuong trinh nay.


= Roskosmos - Co quan Vu tru Lien bang Nga =
Mot phan đang ke ngan sach cua Co quan Vu tru Nga đuoc su dung cho ISS. Tu nam 1998 đa co tren 24 chuyen bay cua cac tau vu tru Soyuz va Progress, chu yeu đuoc su dung đe chuyen cho phi hanh đoan, va van chuyen hang hoa tu nam 2003. Mot cau hoi đuoc đat ra la Nga đa chi bao nhieu cho tram quoc te (tinh ra USD), tuy nhien khong de dang đoi voi cau tra loi. Hai mo-đun hien thoi trong quy đao đeu bat nguon tu chuong trinh Mir va boi vay nhung chi phi cho phat trien la thap hon nhieu so voi nhung mo-đun khac. Ngoai ra, ty gia hoi đoai giua đong rup va USD khong tuong xung, va no khong đu chinh xac đe đua ra mot su so sanh thuc su cho nhung chi phi ma Nga đa thuc su chi tra.


= CSA - Co quan Khong gian Canada =
Đong gop chinh cua Canada cho tram ISS la Canadarm2 (he thong bao duong luu đong), trong khoang thoi gian 20 nam qua, Canada đa đong gop gan 1,4 ty đo la Canada cho kinh phi cua tram ISS.


ISS nhin tu Trai Đat Co the quan sat Tram vu tru Quoc te tu mat đat bang mat thuong boi vi tram co kich thuoc lon va tram co cac tam pin mat troi co kha nang phan chieu anh sang manh. ISS la vat the sang thu 3 co the quan sat đuoc tren bau troi. Mot khi tram trong quy đao Trai Đat, thi con can ca goc Mat Troi va vi tri nguoi quan sat cung trung khop thi moi co the nhin thay tram, no chi ro rang trong mot thoi gian ngan.
NASA cung cap du lieu đe co the nhin thay tram ISS tu mat đat thong qua trang web Sightings Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine, va tai trang web cua Co quan Vu tru chau Au.


Nhung chuyen ngoai le = Đam cuoi va du lich trong vu tru =
Tinh đen nam 2007, đa co 5 khach du lich đen tham tram ISS. Đe len toi đay bang tau vu tru cua Nga, moi nguoi phai tra tu 20 đen 25 trieu USD.
Tren ISS cung đa to chuc hon le cho nha du hanh vu tru Yuri Ivanovich Malenchenko voi Ekaterina Dmitrieva trong khi co dau đang o tai bang Texas, Hoa Ky. Hon le dien ra vao ngay 10 thang 8 nam 2003, gio Texas.
Đanh golf vong quanh the gioi la mot su kien đac biet dien ra tren tram, trong mot chuyen đi bo khong gian, mot qua bong golf đac biet, trang bi mot thiet bi theo doi, đa đuoc đanh đi tu tram va nham vao quy đao thap cua tram, chi phi do mot cong ty chuyen trang bi dung cu golf cua Canada chi tra cho Co quan Hang khong Lien bang Nga đe ho thuc hien cong viec nay. Nhiem vu nay ban đau du đinh thuc hien trong chuyen bay Expedition 13, nhung đa bi hoan lai, roi đuoc thuc hien tren Expedition 14.


= Vi trong luc =
Tren đo cao cua tram ISS, trong luc cua Trai Đat đa giam mat 88% so voi o tren mat đat. Trang thai mat trong luong xay ra do tram roi vao hien tuong roi tu do, no tuan theo nguyen ly tuong đuong, o đay trong luong đa bien mat. Tuy nhien, vi (1) con co luc keo tu khi quyen, (2) dao đong gia toc do he thong may moc va phi hanh đoan tren ISS, (3) su hieu chinh quy đao tren tram ISS do con quay hoi chuyen hoac luc đay, va (4) su tinh trang chia cat khong gian tu khoi tam cua ISS, moi truong tren tram thuong đuoc mo ta la moi truong vi trong luc, voi muc trong luc tu 2 đen 1000 phan 1 trieu cua g (gia tri se thay đoi neu tan so nhieu loan thay đoi; gia tri thap xay ra o tan so duoi 0,1 Hz, gia tri lon xay ra o tan so 100 Hz hoac hon).


Xem them Danh sach nguoi đen tham Tram vu tru Quoc te
Danh sach cac chuyen đi bo ngoai khong gian tren ISS đuoc thuc hien do cac nha du hanh buoc ra ngoai khoang khong tu tram ISS hoac tu tau vu tru đen tram
Danh sach cac chuyen bay do nguoi đieu khien đen ISS, đay la mot danh sach theo thu tu thoi gian cac tau vu tru do nguoi lai đa đen ISS, bao gom cac phi hanh đoan tren tung chuyen bay
Danh sach cac chuyen bay khong nguoi lai đen ISS — Tau Tien bo cung cap cac chuyen bay va tu đong ket noi vao mo-đun cua tram ISS


= Nhung bai khac =
Tram vu tru
Tau vu tru Soyuz
Tau van tai Tien bo
Mir
Salyut
Skylab
X-38
Transhab
Kliper
Thang may khong gian Lunar
Thiet bi mo phong bay chuyen bay khong gian
Chinh phuc vu tru


Tham khao Lien ket ngoai Tram vu tru Quoc te tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
International Space Station
Tram vu tru Quoc te tren Facebook
Trang web cua cac co quan khong gian tham gia va lien quan đen du an ISS

Tram vu tru Quoc te tren trang web cua NASA
Tram vu tru Quoc te tren trang web cua CSA
Tram vu tru Quoc te tren trang web cua Energia Luu tru ngay 25 thang 11 nam 2005 tai Wayback Machine
Tram vu tru Quoc te tren trang web cua ESA
Tram vu tru Quoc te tren trang web cua JAXA Luu tru ngay 26 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Missoes cientificas - Tram vu tru Quoc te tren trang web cua AEB 10/7/2008
Tram vu tru Quoc te tren trang web cua ASI Luu tru ngay 23 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine
Cac links khac lien quan đen ISS

CNN page with 3D model
NASA Space Station Gallery Luu tru ngay 1 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
NASA Scale Model Drawing Package Luu tru ngay 4 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
ISS Expedition Experiment List Luu tru ngay 30 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine - Danh sach cac cuoc thi nghiem đuoc thuc hien tren ISS đuoc sap xep theo cac chuyen hanh trinh.
Experiment List - Alphabetical Luu tru ngay 6 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine - Danh sach cac cuoc thi nghiem tren ISS đuoc sap xep ten goi cua
ISS Familiarization and Training Manual - NASA July 1998 (PDF format) Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Current ISS Vital Statistics Luu tru ngay 17 thang 6 nam 2005 tai Wayback Machine
International Space Station tu Bach khoa toan thu Nganh vu tru (qua han)
See the ISS from your home town Luu tru ngay 9 thang 9 nam 2005 tai Wayback Machine
Space Station Newsgroup - sci.space.station
ISS Fanclub Luu tru ngay 20 thang 1 nam 2012 tai Wayback Machine
ISS safety report Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Detailed list of cancelled components
International Space Station Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
04/16/07: Consolidated Launch Manifest: Space Shuttle Flights and ISS Assembly Sequence. Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
NASAspaceflight.com ISS forum
Quy đao Tram vu tru Quoc te đuoc đieu chinh cao them 7 km
ПУТЕШЕСТВИЕ ПО БЛОКО-МОДУЛЯМ СТАНЦИИ ВНУТРИ