Gia Đinh thanh thong chi (嘉定城通志) hay Gia Đinh thong chi (嘉定通志) la mot quyen đia chi cua Trinh Hoai Đuc (1765-1825) viet ve mien đat Gia Đinh bang chu Nho va chu Nom, la mot su lieu quan trong ve Nam Bo thoi nha Nguyen.


Boi canh bien soan Khong ro thoi gian Trinh Hoai Đuc bien soan sach nay, mot so hoc gia cho rang sach nay đuoc hoan thanh vao đoi Gia Long (1802–1820) va đuoc hien vao nam Minh Mang thu nhat (Canh Thin, 1820) sau khi trieu Nguyen co chieu tim kiem va thu thap thu tich cu. Theo G. Aubaret thi sach đuoc viet vao thoi Minh Mang, khoang nhung nam 1830. Duong Bao Quan, mot hoc gia cua truong Đai hoc Bac Kinh, than trong cho rang viec bien soan đuoc tien hanh vao giua cac nam 1820 va 1822.


Cau truc va noi dung Quyen sach nay ghi chep rat cong phu va ti mi ve nui song, khi hau, hanh chinh, thanh tri, cung nhu ve phong tuc tap quan, tinh cach va sinh hoat cua dan cu tai vung đat Gia Đinh tu thoi Nguyen Huu Canh vao kinh luoc đat nay tu nam 1698 cho đen nhung nam đau the ky 19. Gia Đinh hay Gia Đinh thanh ban đau von la ten goi đe dung toan bo khu vuc mien Nam Viet Nam. Cho nen bo sach viet ve ca mien Gia Đinh, hay Nam Bo xua. Nguyen ban (ban khac go) hien nay khong thay, nhung theo ban chep tay luu tai thu vien Vien su hoc Viet Nam (ky hieu HV. 151 (1-6)) thi sach gom toan bo sau quyen, đong lam 3 tap kho 17x30cm, chu hang 8 (8 cot), moi hang 21 chu. Moi quyen viet ve mot phuong dien khac nhau.


= Quyen I- Tinh da chi =
Gom 6 to: Quyen nay viet ve vi tri đat Gia Đinh so voi cac vi sao theo thien van co cung nhu phan tich khi hau vung đat nay. Tac gia can cu vao cac thien van chi va đia ly chi cua sach, su Trung Quoc nhu Chu le so, Tien Han thu, Đuong thu, Nam Viet chi, Tinh kinh... xac đinh cac đat Ngo, Viet va Duong Chau đoi voi cac vi sao đe suy ra vi tri cua đat Gia Đinh ve mat thien van. Đao Duy Anh đanh gia phan nay khong co gia tri thiet thuc,
Phan phu ve khi hau thi co phan thiet thuc hon, mac du van anh huong can ban cua Han hoc.


= Quyen II- Son xuyen chi =
Gom 90 to: Mo ta nui, song Gia Đinh theo tung tran:
Tran Bien Hoa:
Tran Phien An
Tran Đinh Tuong
Tran Vinh Thanh
Tran Ha Tien
Ten cac nui, song đuoc ghi bang chu Han va chu them chu Nom, rat tien loi cho viec tra cuu, khong nhu cac sach đia chi tu thoi Minh Mang tro ve sau chi chep ten dich nghia bang chu Han.


= Quyen III- Cuong vuc chi =
Gom 85 to: Chep lich su khai pha vung đat Gia Đinh cua cac chua Nguyen, dan nhieu tu Phu bien tap luc cua Le Quy Đon, co nhung tai lieu đoc đao ve cac cuoc gap giua cac chua Nguyen va cac vua Cao Mien.
Phan sau chep ve cuong vuc đat Gia Đinh va cac tran voi danh sach cac phu, huyen, tong, xa, thon, lan. Phan ve tran Ha Tien co nhung tu lieu đoc đao ve quan he voi Cao Mien va Xiem La.


= Quyen IV- Phong tuc chi =
Gom 18 to: Noi ve cac tap tuc, cach an mac, nha cua, tin nguong, le tet, hoi he trong toan coi Gia Đinh, va nhung phong tuc đac sac cua moi tran.


= Quyen V- Vat san chi =
Gom 25 to: Noi ve nong san, tinh tinh ruong đat, giong lua va hoa mau, lam san, tho san, thuy san... cua đat Gia Đinh.


= Quyen VI- Thanh tri chi =
Gom 45 to: Gioi thieu ve vi tri, gioi han, quy mo cac thanh, tran va huyen ly, đon, luy, đen, chua, cau, cho, pho xa.


Cac ban dich Noi dung bo sach vien dan nhieu sach co Trung Quoc, va su dung nhieu chu Nom, cung nhu cac ten rieng, tho ngu, tap tuc tai cac đia phuong. Đieu nay the hien tac gia la mot nha Han hoc uyen tham va hieu ro vung đat ma ong sinh song. Đong thoi viec dich tap sach nay cung đoi hoi ky nang dich chu Han va chu Nom sang chu quoc ngu, va phai am hieu ve cac ten goi va phong tuc cua mien Nam, nhat la ten cac đia danh bang chu Nom. Hon nua, mot so ban chep tay con sot lai cung chua đung khong it sai sot gay kho khan cho cac dich gia.
Sau khi thuc dan Phap đat chan toi Nam Ky, Bo Hang hai va Thuoc đia Phap đa yeu cau Gabriel Aubaret dich sach nay sang tieng Phap đe ho nam tinh hinh tho đia va nhan dan vung đat Nam Bo, phuc vu cho cong cuoc chinh phuc cua ho. Ban dich nay đuoc Imprimerie Imperiale ("Nha in Đe quoc") xuat ban nam 1863 tai Paris voi tua đe Histoire et description de la Basse Cochinchine (chuyen tu tu chu Han thanh Gia-dinh-Thung-chi). Ban dich nay khong theo đung ket cau cua nguyen tac, muc đich phuc vu cho đoc gia nguoi Phap va thuc dan Phap. Cac khu vuc hanh chinh khong đuoc dich vi dich gia nay cho rang chung đa lac hau, hon nua lai qua kho dich vi luc bay gio thuc dan Phap moi chi xam luoc ba tinh mien Đong, ong ta chua co đieu kien thuc đia đe đoi chieu voi ten goi tai cac đia phuong bang chu Nom. Thay vao đo, ong thay bang mot bang phu luc nhung khu vuc hanh chinh thoi Tu Đuc. Đao Duy Anh đanh gia tac gia sach nay co phien am sai cac ten rieng, tuy nhien khong nhieu, va khuyet điem nghiem trong nhat cua ban dich la dich sai do dich gia khong hieu vung vang Han van.
Vao nhung nam 1964, cac nha Han hoc thuoc Ban Co su cua Vien Su hoc Viet Nam bao gom Đo Mong Khuong va Nguyen Ngoc Tinh đa dich sang chu Quoc ngu sach nay, voi su hieu đinh va chu thich cua Đao Duy Anh. Ban dich nay dua theo mot ban chep tay tu thu vien cua Vien Su hoc, co su đoi chieu voi ban cua Thu vien Khoa hoc trung uong, cung nhu ban dich cua Gabriel Aubaret va cac sach co lien quan, nhu Phu Bien tap luc, Đai Nam thuc luc tien bien, Đai Nam nhat thong chi. Tuy nhien ban dich nay chi đuoc luu truyen noi bo tai Vien Su hoc duoi dang ban đanh may. Mai sau nay, Nha xuat ban Giao duc moi tien hanh bien tap lai va xuat ban vao thang 12 nam 1998 duoi dang sach bia cung, gom ban dich va toan bo ban chep bang chu Han Nom. Ban dich nay đa đap ung đuoc nhu cau thuc te, lam tai lieu tot cho nghien cuu, va giao duc trong nha truong; nhan dip cac tinh thanh Nam Bo ky niem 300 nam hinh thanh va phat trien. Tuy the, ban dich nay cung nham khi dich cac ten đia danh nhu nham Lang The thanh Lang Đe, Can Giuoc thanh Can Dot; hay "tu vo (tu ma) giac Tran Tuan" dich nham thanh "quan giac la Vo Tran Tuan".
Tai mien Nam Viet Nam, nhom Tu Trai Nguyen Tao đa dich va xuat ban sach nay vao nam 1972. Đay la ban thong dung nhat tai mien Nam Viet Nam truoc nam 1975. Tuy nhien, ban dich nay cung co nhieu sai sot.
Nam 1991, tai Trinh Chau, Trung Quoc, Nha xuat ban sach co Trung Chau đa cho xuat ban mot bo gom ba quyen sach su cua Viet Nam la Gia Đinh thanh thong chi, Linh Nam trich quai, va Ha Tien tran Hiep tran Mac thi gia pha, bang chu Trung gian the, do Đai Kha Lai bien dich va Duong Bao Quan hieu chu.
Nam 2004, Ly Viet Dung đa tong hop va đieu chinh cac sai sot cua cac ban dich truoc thanh 6 nhom: nham đia danh, nham nhan danh, nham ten san vat, nham nghia Han van, chep sai hoac thieu, loi mo-rat, sau đo bien dich lai, chu giai, đuoc Huynh Van Toi hieu đinh, gioi thieu va Nha xuat ban Tong hop Đong Nai tai ban.


Đanh gia Bo sach đuoc xem la mot trong nhung cong trinh nghien cuu đac sac nhat thoi nha Nguyen, đuoc nguoi đuong thoi đanh gia cao va tin cay vao đo su lieu cua chung, va coi nhu mot tac pham kinh đien va o khia canh nao đo la tac pham chinh thuc ve Nam Bo duoi goc đo đia ly va lich su, quan lai Nam Bo hau nhu đeu phai nam ro sach nay. Cac su gia trieu Nguyen đa dua vao sach nay đe soan cac bo: Đai Nam thuc luc (Tien bien), Đai Nam liet truyen (Tien bien), Đai Nam nhat thong chi (phan Luc tinh Nam bo). Nam 1862, sau khi thuc dan Phap chiem đuoc ba tinh mien Đong Nam ky gom Gia Đinh, Đinh Tuong, Bien Hoa đa to chuc bien dich ngay sach nay thanh tieng Phap đe phuc vu cho cong cuoc khai thac thuoc đia cua ho. Tai Trung Quoc, sach nay cung đuoc xuat ban cung voi Linh Nam chich quai, va Ha Tien tran Hiep tran Mac thi gia pha nam 1991 nham giup hieu ro hon ve lich su di dan sang Viet Nam cua nguoi Trung Quoc vao đau thoi nha Thanh.
Gia Đinh thanh thong chi la sach đau tien mo ta ky luong song nui mien Nam, cung nhu mo ta ky cang cac khu vuc hanh chinh Gia Đinh tu tran, phu toi thon, lan; cac sach đia chi đoi sau, nhu Đai Nam nhat thong chi o đoi Tu Đuc cung khong mo ta ky hon. Ten cac nui, song đuoc ghi bang chu Han va chu them chu Nom, rat tien loi cho viec tra cuu, khong nhu cac sach đia chi tu thoi Minh Menh tro ve sau chi chep ten dich nghia bang chu Han, vi du Cho Cui chep thanh Sai Thi. Trong chuong Phong tuc, tac gia đa ky luong trong viec chu giai cach phien am chu Nom cua minh: Neu gap quoc am hay ten đia phuong thi cung lay trong sach chu Han co am y het hay na na roi them vao tren đau hay ben hong trai, khi thi bo son đe chi chu thuoc nui non, bo đieu thuoc chim choc, bo moc thuoc cay coi, bo thao thuoc hoa co....
Tuy vay, tac gia anh huong can ban cua Han hoc nen dua vao kha nhieu vao thu tich Han van khi phan tich hay mo đau cac chuong, Đao Duy Anh đanh gia nhung phan nay it co gia tri thiet thuc, chang han nhu phan ve thien van.
G. Aubaret phe phan tac gia thieu hieu biet ve khoa hoc khi cho rang benh sot ret pho bien o đat Gia Đinh la do khi hau.


Xem them Hoang Viet nhat thong Du đia chi


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Gia Đinh thanh thong chi (phan 1) Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine, (phan 2) Luu tru ngay 10 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine, (phan 3) Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine, (phan 4) Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine. Ban dich sang quoc ngu cua Ly Viet Dung, Nha xuat ban Tong hop Đong Nai.
Ban dich cua Tran Kinh Hoa tren Nam Duong Hoc Bao (1956).
Ban in khac go luu tru tai thu vien Gallica https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10093307r
Ban dich cua Ly Viet Dung: https://cvdvn.net/2018/05/23/gia-dinh-thanh-thong-chi-trinh-hoai-duc/