Chien dich Nuoc Lu la mot loat cac cuoc tan cong nham vao nhieu ngoi chua Phat giao tai cac thanh pho lon o Viet Nam Cong hoa vao ngay 21 thang 8 nam 1963. Luc luong Đac biet cua Quan luc Viet Nam Cong hoa duoi su chi đao cua Đai ta Le Quang Tung cung luc luong canh sat da chien đa thuc hien chien dich nay, ca hai đeu nhan lenh truc tiep tu Ngo Đinh Nhu, em trai cua Tong thong Đe Nhat Cong hoa va cung la mot tin đo Cong giao Ngo Đinh Diem. Chua Xa Loi, ngoi chua đuoc coi la lon nhat o thu đo Sai Gon cua Viet Nam Cong hoa, la tam điem chinh cua cuoc tan cong. Hon 1.400 Phat tu đa bi bat giu, va so nguoi chet hoac mat tich uoc tinh len toi hang tram nguoi. Phan ung sau vu xa sung le Phat Đan o Hue va lenh cam treo co Phat giao vao đau thang 5, phan lon Phat tu o Viet Nam Cong hoa đa noi day bang cac hanh đong bat tuan dan su va bieu tinh rong khap đe phan đoi su thien vi ton giao va phan biet đoi xu cua chinh quyen Diem ma phan lon do nguoi Cong giao nam quyen. Cac ngoi chua o cac thanh pho lon, đac biet la chua Xa Loi, tro thanh đia điem tap trung cua đoan nguoi bieu tinh va noi tap hop cua cac tang si tu nong thon.
Vao thang 8, mot so tuong linh Quan luc Viet Nam Cong hoa đa đe xuat ap dung thiet quan luat, muc đich la đe giai tan cac cuoc bieu tinh, nhung thuc chat la mot buoc chuan bi cho cuoc đao chinh quan su. Ngo Đinh Nhu, von đang tim phuong an bat giu cac lanh đao Phat giao va dap tat phong trao phan khang, đa loi dung co hoi nay đe đi truoc mot buoc, lam suy giam uy tin cua cac tuong linh. Ong đa cho luc luong đac biet cua Đai ta Tung cai trang thanh quan đoi roi dung luc luong nay tan cong cac Phat tu, khien du luan va đong minh Hoa Ky cua Viet Nam Cong hoa đo loi cho quan đoi, lam suy giam uy tin cua cac tuong linh cung nhu kha nang ho tro thanh lanh đao quoc gia.
Đem 20 rang sang 21 thang 8, luc luong cua Ngo Đinh Nhu đa tan cong cac ngoi chua bang sung tu đong, luu đan, bua pha cua va chat no. Hau qua la nhieu tai san Phat giao bi pha huy hoac hu hai, trong đo co tuong Phat Thich-ca Mau-ni tai chua Tu Đam o Hue cung đa bi hu hai mot phan. Cac chua chien đeu bi cuop pha, hai cot cua cac vi cao tang cung bi thu giu. Hon 1.400 Phat tu bi bat trong chien dich, trong khi so nguoi thiet mang va mat tich đuoc cho la len đen hang tram.
Gia đinh ho Ngo tuyen bo rang quan đoi đa tien hanh cac cuoc đot kich, đieu ma cac đong minh Hoa Ky cua ho ban đau tin la that. Tuy nhien, sau nay su that đa bi phanh phui, va vu viec khien Hoa Ky quay lung voi anh em Diem–Nhu va bat đau tim kiem cac phuong an lanh đao thay the, cuoi cung dan đen cuoc đao chinh lat đo Diem vao thang 11. Tai Viet Nam Cong hoa, cac cuoc tan cong đa lam day len lan song phan no rong khap. Mot so quan chuc cap cao tu chuc, sinh vien đai hoc va trung hoc tay chay cac lop hoc va to chuc cac cuoc bieu tinh bao đong, dan đen cac vu bat giu hang loat. Do phan lon sinh vien thuoc gia đinh cong chuc trung luu va quan nhan, viec bat giu nay cang gay them su bat man trong chinh tang lop von la co so quyen luc cua gia đinh ho Ngo.


Boi canh Tai Viet Nam Cong hoa, noi ma so nguoi theo đao Phat chiem tu 70 đen 90% dan so vao thoi điem nam 1963, cac chinh sach thien vi Cong giao cua Tong thong Ngo Đinh Diem đa gay bat man cho nhieu Phat tu. La mot nguoi thuoc nhom thieu so Cong giao, chinh quyen cua ong Diem thien vi nguoi Cong giao trong linh vuc cong vu, thang tien quan su, phan bo đat đai, uu đai kinh doanh va giam thue. Nhieu si quan trong Quan luc Viet Nam Cong hoa đa cai đao sang Cong giao vi tin rang trien vong nghe nghiep cua ho phu thuoc vao yeu to nay, va nhieu nguoi đa bi can tro đuong thang tien neu ho khong lam đieu đo. Trong chinh sach phan phoi vu khi cho luc luong dan quan tu ve o đia phuong nham chong du kich tu Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam (Viet Cong), vu khi cung chi đuoc cap phat cho nguoi theo Cong giao. Mot so linh muc Cong giao co quan đoi rieng, va o mot so khu vuc đa xay ra viec cuong ep cai đao; cuop boc, phao kich va pha huy chua chien cung đa dien ra. Mot so lang Phat giao đa cai đao tap the đe nhan vien tro hoac tranh bi chinh quyen Ngo Đinh Diem cuong che di doi.
Giao hoi Cong giao la chu so huu đat đai lon nhat trong ca nuoc, va quy đinh ve "so huu tu nhan" ma nguoi Phap ap đat len tang lop Phat giao truoc đo, yeu cau phai co su cho phep chinh thuc đe to chuc cac hoat đong Phat giao cong cong, van khong đuoc ong Diem bai bo. Đat đai thuoc so huu cua Cong giao đuoc mien cac bien phap cai cach đien đia, va nguoi Cong giao tren thuc te cung đuoc mien lao đong cuong buc (corvee) ma chinh phu bat buoc cac cong dan khac phai thuc hien; chi tieu cong cung đuoc phan bo mot cach khong đong đeu, thien ve cac lang co đa so nguoi Cong giao. Duoi thoi Ngo Đinh Diem, Giao hoi Cong giao đuoc mien tru đac biet trong viec mua lai tai san; va vao nam 1959, ong Diem đa thuc hien viec "hien dang" đat nuoc cho Đuc Trinh nu Maria.

Mot luat hiem khi đuoc thuc thi do Quoc truong Bao Đai ky tu ngay 6 thang 8 nam 1950, đuoc goi la Du so 10, đa đuoc vien dan vao thang 5 nam 1963 nham muc đich cam treo cac la co ton giao. Viec nay đa khien cho la co Phat giao khong đuoc treo len vao ngay le Phat Đan, ngay sinh cua Thich-ca Mau-ni. Viec ap dung luat nay đa gay phan no trong gioi Phat tu ngay truoc them le hoi ton giao quan trong nhat trong nam. Su phan no cang gia tang khi chi mot tuan truoc đo, nguoi Cong giao đa đuoc khuyen khich treo co Vatican trong mot buoi le do chinh phu tai tro nham ky niem 25 nam ngay Phero Mactino Ngo Đinh Thuc, Tong giam muc Tong giao phan Hue va la anh trai cua Ngo Đinh Diem, đuoc tan phong giam muc. Vao ngay 8 thang 5 tai Hue, mot đam đong Phat tu đa bieu tinh phan đoi lenh cam treo co Phat giao. Canh sat va quan đoi đa tran ap cuoc bieu tinh bang viec no sung va nem luu đan vao đam đong, khien chin nguoi thiet mang.
Viec ong Diem tu choi nhan trach nhiem cua chinh phu trong vu viec, ma thay vao đo đo loi cho Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam, cang lam gia tang su tuc gian va bat man cua đai đa so Phat tu. Vu viec đa cham ngoi cho mot phong trao phan khang chong lai su phan biet ton giao cua chinh quyen Diem do nguoi Cong giao chi phoi, dan đen phong trao bat tuan dan su quy mo lon va keo dai trong suot thang 5 va thang 6. Giai đoan bat on chinh tri nay đuoc goi la "khung hoang Phat giao". Muc tieu cua cac cuoc bieu tinh la yeu cau bai bo Du so 10 va buoc chinh phu thuc hien binh đang ton giao.
Vao ngay 11 thang 6, mot nha su ten Thich Quang Đuc đa tu thieu giua trung tam Sai Gon. Hinh anh đuoc cac hang tin quoc te lan truyen khap the gioi, khien chinh quyen ong Diem mat mat va nhan ve nhung anh nhin tieu cuc tren toan cau. Vai ngay sau, duoi ap luc gia tang tu phia Hoa Ky, ong Diem đa ky Thong cao chung voi cac lanh đao cap cao cua phong trao Phat giao, đua ra mot so nhuong bo đoi voi Phat giao, đoi lai cac Phat tu đong y cham dut viec bat tuan dan su va tro lai cuoc song binh thuong.
Tuy nhien, gia đinh ho Ngo lan phia Phat giao đeu khong hai long voi thoa thuan nay, va no đa khong giai quyet đuoc nhung mau thuan. Hai ben cao buoc lan nhau khong thuc hien đung cam ket; chinh quyen thi tiep tuc cao buoc gioi Phat tu tiep tuc boi nho ho trong cac cuoc bieu tinh, trong khi phia Phat giao cho rang ong Diem tri hoan va khong thuc hien cai cach ton giao, đong thoi van tiep tuc giam giu cac nha bat đong chinh kien Phat giao. Cac cuoc bieu tinh va xung đot tiep tuc keo dai suot thang 7 va thang 8, voi nhieu vu tu thieu khac, va xay ra mot vu au đa (đuoc goi la "vu au đa ngay Song That") giua mat vu va cac nha bao My đang đua tin ve cuoc đau tranh cua Phat giao.


Truoc chien dich va chuan bi Tai Sai Gon, noi đuoc xem trung tam cua cac hoat đong Phat giao la chua Xa Loi, mot ngoi chua đuoc xay dung vao cuoi nhung nam 1950 va đuoc cho la co so Phat giao lon nhat o thu đo cung nhu nam tai trung tam. Ke tu khi xay ra bien co Phat giao, nhieu tang si tu cac noi khac, bao gom ca cac lanh đao Phat giao co uy tin, đa tap hop ve chua Xa Loi, noi đay cung đuoc su dung đe to chuc hop bao, tra loi phong van, phat hanh tai lieu tuyen truyen va len ke hoach, to chuc cac cuoc bieu tinh quy mo lon. Vao Chu Nhat ngay 18 thang 8, mot nhom Phat tu đa to chuc mot cuoc bieu tinh lon tai Xa Loi, thu hut khoang 15 đen 30 nghin nguoi tham gia. So nguoi tham du cao hon khoang ba lan so voi cuoc bieu tinh vao ngay Chu Nhat truoc đo. Su kien keo dai trong nhieu gio, voi cac bai phat bieu cua cac nha su xen ke voi cac nghi le ton giao. Đoan nguoi bieu tinh đa tuyet thuc va to chuc cau sieu cho nhung nguoi chet trong cac phong trao đau tranh. Mot nha bao Viet Nam nhan đinh rang đay la cuoc tap hop bieu lo tam tu, tinh cam duy nhat o Viet Nam Cong hoa ke tu khi Ngo Đinh Diem len nam quyen gan mot thap nien truoc đo. Theo nha bao David Halberstam cua The New York Times, viec phong trao Phat giao khong tan dung đam đong đe to chuc mot cuoc tuan hanh đen Dinh Gia Long hoac cac tru so co quan chinh phu co the mang chu đich danh cuoc bieu tinh quy mo lon nhat cho thoi điem Đai su Hoa Ky Henry Cabot Lodge Jr. xuat hien tai Viet Nam Cong hoa theo lich trinh vao tuan ke tiep. Tai tinh Quang Tri, vao ngay 17 thang 8 nam 1963, mot ke hoach đau tranh cua gioi Phat tu cung đa đuoc chuan bi. Uy ban Lien phai cua phia Phat giao, vao ngay 6 thang 8, đa nhan đuoc mat bao ve mot ke hoach co ten "Ke hoach Nuoc Lu" do chinh quyen Viet Nam Cong hoa đe ra, co lap luc luong Phat tu ca ve kinh te, thong tin va boi nho lanh đao phong trao.

Vao thoi điem đo, Ngo Đinh Nhu, em trai Tong thong Diem, đuoc biet đen la nguoi co quan điem cung ran đoi voi Phat giao va cung đuoc xem la nguoi nam quyen luc thuc su, đang sau su cai tri cua gia đinh ho Ngo. Co nhung bao cao cho rang ong Nhu đang tim cach tiem quyen tu nguoi anh va se tan cong gioi Phat giao. Khi đuoc phong van ve van đe nay, Ngo Đinh Nhu tuyen bo rang neu cuoc khung hoang Phat giao khong đuoc giai quyet, ong se tien hanh mot cuoc đao chinh va thanh lap mot chinh phu chong Phat giao moi. Tin tuc nay đuoc đang tai ngay sau đo, nhung đai su quan Hoa Ky phan nhieu lai cho qua vi cho rang Nhu khong nghiem tuc voi loi đe doa cua minh. Ong Nhu đa cho chuan bi Luc luong Đac biet cua Quan luc Viet Nam Cong hoa, do Đai ta Le Quang Tung chi huy, nguoi chi nhan lenh truc tiep tu Nhu chu khong phai tu cac tuong linh cap cao, nham thuc hien cac cuoc tan cong. Luc luong nay đuoc huan luyen boi nguoi My nham chong lai quan cua Viet Cong, co trang bi tot hon, đuoc đao tao tot hon va đuoc tra luong cao hon so voi quan đoi chinh quy. Gia đinh ho Ngo su dung luc luong nay nhu mot đoi quan rieng đe đan ap cac thanh phan bat đong chinh kien va bao ve che đo, thay vi phuc vu loi ich quoc gia. Do đo, ho danh phan lon thoi gian o Sai Gon đe ngan chan cac am muu đao chinh. Le Quang Tung đa đieu them luc luong đac biet vao Sai Gon, nang tong so tu hai len bon tieu đoan o thu đo.
Vao toi ngay 18 thang 8, muoi tuong linh cap cao cua Quan luc Viet Nam Cong hoa đa nhom hop đe thao luan ve tinh hinh bat on do Phat giao gay ra va nhat tri rang can ban hanh lenh thiet quan luat. Ho muon giai tan cac tang si đa tu tap tai Sai Gon cung nhu cac thanh pho khac trong vung, đong thoi đua ho tro lai cac chua noi ho hanh đao ban đau o cac vung nong thon. Ngay 20 thang 8, Ngo Đinh Nhu trieu tap 7 trong so 10 vi tuong đen Dinh Gia Long đe tham khao y kien. Ho trinh bay su can thiet phai ban bo lenh thiet quan luat va thao luan cach thuc giai tan cac nhom Phat tu cung đam đong ung ho tai cac ngoi chua o Sai Gon. Nhu sau đo cu cac tuong đen gap Tong thong Diem. Diem đa lang nghe nhom do Trung tuong Tran Van Đon dan đau, trong đo co Tong tham muu truong Tran Thien Khiem va Tu lenh Quan đoan II Nguyen Khanh (khu vuc Tay Nguyen). Cung co mat trong buoi nay la em re cua Đon, Trung tuong Đo Cao Tri, Tu lenh Quan đoan I (giam sat vung cuc Bac quanh Hue), va Trung tuong Le Van Kim, Giam đoc Truong Vo bi Quoc gia. Trung tuong Ton That Đinh, von la mot linh du, đuoc phan cong lam Tu lenh Quan đoan III bao quanh Sai Gon; Trung tuong Huynh Van Cao lam Tu lenh Quan đoan IV o vung đong bang song Cuu Long. "Ke hoach Nuoc Lu" đuoc chinh quyen Diem ban hanh va an đinh thuc hien tu 21 đen 30 thang 8 nam 1963, voi yeu cau thanh trung phan tu phan boi va qua khich trong gioi tang ni, cong chuc, giao su, sinh vien va đoan the nhan dan.
Tran Van Đon tuyen bo rang cong san đa tham nhap vao nhom Phat tu o chua Xa Loi va canh bao rang tinh than cua quan đoi đang xuong doc vi tinh trang bat on dan su, gay anh huong đen nhung no luc chien tranh. Ong con cho rang phia Phat giao co the huy đong đam đong keo đen Dinh Gia Long. Ngo Đinh Diem đong y ban bo thiet quan luat va co hieu luc vao ngay ngay hom sau ma khong tham khao y kien noi cac, đong thoi ra lenh đua quan vao Sai Gon đe cung co cac vi tri chien luoc. Tuong Đon đuoc chi đinh tam quyen Tong Tham muu truong thay cho Đai tuong Le Van Ty, luc đo đang đieu tri ung thu o nuoc ngoai. Đon cho biet ong Diem to ra lo lang cho su an toan cua nhom Phat tu va đa dan cac tuong khong đe ai bi thuong. Lenh thiet quan luat sau đo đuoc Đon ky va phe chuan. Tuy nhien, muc đich thuc su ma tuong Đon yeu cau thiet quan luat đuoc cho la đe bo tri quan đoi chuan bi cho mot cuoc đao chinh, chu khong co ke hoach đua quan đoi chinh quy vao cac ngoi chua. Nhu đa tranh mat Đon va loi dung co hoi đe lam mat uy tin quan đoi bang cach su dung Luc luong Đac biet cua Đai ta Tung va canh sat da chien đe tan cong cac chua.
Voi su đong y cua Tong thong Diem, Ngo Đinh Nhu đa loi dung lenh thiet quan luat đe ra lenh cho nhom nguoi co vu trang tan cong cac ngoi chua Phat giao. Nhu đa chon thoi điem ma ong biet đai su quan Hoa Ky đang trong trang thai khong co nguoi đieu hanh. Đai su Frederick Nolting đa ve My, trong khi nguoi ke nhiem – Henry Cabot Lodge Jr. – van chua đen nhan nhiem so. Ngo Đinh Nhu đa su dung Canh sat da chien va Luc luong Đac biet cua Tung, nhung nguoi nhan lenh truc tiep tu ong, do luc đo Bo Chi huy cua Quan luc Viet Nam Cong hoa lai phoi hop chat che voi cac co van quan su My. Luc luong cua Nhu đuoc trang bi quan phuc tieu chuan, chang han nhu trang phuc linh du, nham muc đich "đo toi" cho quan đoi chinh quy thuc hien cac cuoc tan cong. Đong co cua Nhu la ne tranh trach nhiem cho mot hanh đong bao luc, đieu co the khien cong chung Viet Nam va gioi lanh đao Hoa Ky phan no. Bang viec "đo loi" cho quan đoi trong cac cuoc tan cong, Nhu hy vong lam suy giam niem tin cua nguoi dan Viet Nam va nguoi My vao cac tuong linh đang am muu chong lai ong. Ong hy vong rang đai đa so Phat tu va nguoi My se đo loi cho quan đoi va it co kha nang ung ho mot cuoc đao chinh do cac tuong tien hanh. Trong qua khu, chien thuat cua Nhu trong viec kich đong cac tuong linh chong lai nhau đa khien nhung ke chu muu roi vao bat on va ngan chan cac no luc đao chinh. Tuy nhien, gioi Phat tu đa chuan bi san sang cho viec xay ra đung đo, va ca gioi bao chi cung theo doi sat cac co so quan su đe phat hien dau hieu tien quan. Ngay tu ngay 7 thang 8, Thich Tinh Khiet đa nhan gui Tong thong Diem ve "Ke hoach Nuoc Lu", đong thoi canh bao nhung am muu cua nhung nguoi than tin voi chinh Diem.


Dien bien = Sai Gon =

Cac Phat tu o Sai Gon đuoc cho la đa biet truoc ve mot cuoc tan cong sap xay ra. Cac tin đo Phat giao la than nhan cua binh linh Luc luong Đac biet va Canh sat da chien đa canh bao truoc cho cac Phat tu, va nguoi dan song gan cac chua cung nhan thay quan đoi đang di chuyen vao khu vuc. Cac nha bao My đuoc mat bao va đa đen tham cac ngoi chua truoc khi cuoc tan cong dien ra. Cac canh cua chua đa đuoc khoa, chan bang đo đac va đuoc gia co bang cach đong cac tam van go vao. Cac tang si cung thong bao cho phong vien Hoa Ky tai Sai Gon rang cuoc tan cong sap xay ra, cho phep ho co thoi gian chuan bi tot hon Đai su quan Hoa Ky.
Vao buoi chieu truoc khi xay ra cac cuoc tan cong, xe tai cho đoan binh linh đi qua van phong cua cac co quan truyen thong, vi tri ma cac nha bao nhin thay đuoc, huong ve chua An Quang. Nhieu binh linh khac tap trung tai tru so canh sat, chuan bi len xe toi chua Xa Loi. Cac xe tai nay do My cung cap trong chuong trinh vien tro quan su cho chinh quyen Viet Nam Cong hoa. Đem khuya, cac đoan xe nay đen va bao vay chua Xa Loi tu nhieu huong, gay tac nghen giao thong tai trung tam thanh pho. Uoc tinh co đen vai nghin binh si tham gia. Khi cuoc tan cong bat đau, du nguoi cua Nhu đa cat đuong day lien lac, cac nha bao van đuoc thong bao va lap tuc đen hien truong.
Nhu mot phan cua viec thuc hien "Ke hoach Nuoc Lu", vao đem 20 rang sang ngay 21 thang 8 nam 1963, Ngo Đinh Nhu ra lenh tan cong cac chua chien tren toan Viet Nam Cong hoa, trong đo co chua Xa Loi; cac cuoc tan cong nay cung đuoc goi la "Chien dich Nuoc Lu". Khoang 0 gio 20 phut ngay 21, cac toan Luc luong Đac biet va canh sat da chien pha cong, xong vao chua Xa Loi, va tieng chuong đong ngoi chua đa vang len lien tuc đe bao hieu cuoc tan cong. Linh cua Nhu đuoc trang bi sung luc, sung tieu lien, sung carbine, sung ngan, luu đan va hoi cay. Cac binh si Luc luong Đac biet đoi mu đo phoi hop voi canh sat da chien đoi mu sat, mac quan phuc nguy trang cua quan đoi. Hai trong so nhung phu ta cap cao cua Nhu đuoc nhin thay ben ngoai chua Xa Loi chi đao cac hoat đong, trong khi ong Nhu va vo la Tran Le Xuan theo doi tu mot chiec xe tang gan đo. Cac nha su va ni co co thu sau nhung tam khien go đa bi tan cong bang bang sung truong va luoi le. Tieng chuong chua bi at boi tieng sung tu đong, tieng luu đan no, tieng pha cua, tieng kinh vo va tieng la het hoang loan. Quan linh vua xong vao vua ho het, trong khi nguoi trong chua keu la vi so hai.
Binh linh cua Đai ta Tung tien vao theo đoi hinh chong bao đong hinh chu V; va phai mat khoang hai gio đe co the hoan thanh đot tan cong, vi nhieu nguoi đa co thu trong cac phong rieng, binh linh phai pha tung tung canh cua đe tiep can ho. Phong vien Neil Sheehan, co mat tai hien truong, viet rang: "Cuoc tan cong vao chua Xa Loi, cung nhu cac chua khac tren khap Viet Nam Cong hoa, đa đuoc thuc hien mot cach hoan hao. No khien toi nho đen mot canh trong mot bo phim ve Khang chien Phap, khi Gestapo đen luc soat can cu khang chien o Paris". Trong khi đo, William Prochnau thi binh luan: "Viec su dung linh tinh nhue đe đan ap Phat giao chang khac nao đieu linh Mu Noi Xanh tran ap nguoi da đen bieu tinh o que nha [My]. That la kinh khung".
Mot nha su bi nem tu ban cong xuong san chua, cach khoang sau met. Nguoi cua Nhu pha hoai ban tho chinh va tich thu trai tim chay đen con nguyen ven cua Hoa thuong Thich Quang Đuc, trai tim nay đa khong chay trong lan hoa tang lai, nhung mot so Phat tu đa kip tron thoat mang theo hu đung tro cot cua ong. Hai nha su khac nhay qua buc tuong phia sau chua đe chay vao khuon vien Co quan Phat trien Quoc te Hoa Ky (USAID) ben canh va đuoc cap quy che ti nan, mac du co su hien dien cua quan đoi sau buc tuong chua, ho đa no sung tu đong vao bat ky vi tang si nao co nhay qua va chay tron. Thuong toa Thich Tinh Khiet, vi cao tang 80 tuoi, bi bat va đua đen mot benh vien quan y o ngoai o Sai Gon. Voi vai tro Tu lenh Quan đoan III, Tuong Ton That Đinh nhanh chong tuyen bo thiet lap quyen kiem soat quan su tai Sai Gon, huy bo tat ca cac chuyen bay thuong mai vao thanh pho va ap đat kiem duyet bao chi. Sau đo, Thich Quang Đo, mot trong nhung nha su bi bat, giai thich rang gioi lanh đao Phat giao khong tron tranh đe khoi bi bat vi ho so hanh đong đo se bi xem la su thua nhan toi loi.


= Hue =

Tinh hinh bao luc tai Hue đuoc cho la nghiem trong hon, khi su xuat hien cua luc luong chinh quyen đa đuoc bao đong bang tieng trong va tieng chum choe Phat giao. Dan chung roi nha giua đem đe co gang bao ve cac ngoi chua trong thanh pho. Tai chua Tu Đam, noi tru tri cua lanh đao chu chot cua phong trao Phat giao Thich Tri Quang, cac tang si co gang đot quan tai cua mot nha su vua tu thieu. Tuy nhien, quan cua phia chinh quyen đa no sung truong M1, tran vao chua va tich thu quan tai. Ho pha huy tuong Phat Thich Ca, cuop boc va pha hoai chua. Sau đo, ho tao ra mot vu no, khien phan lon chua bi san phang. Nhieu Phat tu bi ban chet, chat đau hoac đanh chet bang dui cui.
Cuoc khang cu du doi nhat voi quan cua chinh quyen Diem dien ra tai khu vuc ben ngoai chua Dieu Đe. Khi binh linh co gang giang hang rao chan bang day thep gai tren cay cau dan đen chua, đam đong đa dung tay khong pha hang rao. Nguoi bieu tinh khong co vu khi, đa dung đa, gay goc va nam đam tay khong, tham chi con nem tra luu đan cay tu phia quan đoi nham vao ho. Sau nam gio giao tranh, quan đoi moi gianh đuoc quyen kiem soat cay cau khi đua đuoc xe boc thep xuyen qua đam đong gian du vao luc binh minh. Giao tranh o cay cau va chua Dieu Đe khien khoang 30 nguoi thiet mang va 200 nguoi bi thuong. Muoi xe tai cho nhung nguoi bao ve cau đa bi đua đen trai giam va uoc tinh co khoang 500 nguoi bi bat tren toan thanh pho. Trong so nhung nguoi bi bat con co 17 trong so 47 giang vien Đai hoc Hue, nhung nguoi đa tu chuc truoc đo trong tuan đe phan đoi viec bai nhiem Hieu truong Cao Van Luan, mot linh muc Cong giao đa bi bat va cung la nguoi co quan điem đoi lap voi Tong Giam muc Thuc, anh cua Diem–Nhu.


= Ton that =
Chien dich Nuoc Lu cung đa đuoc tien hanh o cac đo thi khap Viet Nam Cong hoa. Tong so nguoi chet va mat tich chua co xac nhan cu the, nhung uoc tinh len toi hang tram. Tren 1,4 nghin nha su va Phat tu cua phong trao Phat giao bi chinh quyen bat giu, trong đo co 720 nguoi tai cac chua o Sai Gon va 595 nguoi tai cac chua o Hue; ngoai ra co tren hai nghin nguoi gom luat su, sinh vien cung đa bi bat o 2 đia phuong nay. Theo Le Cung, ngay 21 thang 8 nam 1963, gioi Phat giao coi la "ngay Phap nan".


Phan ung = Chinh quyen Hoa Ky =
Hoa Ky lap tuc bi keo vao cac cuoc tan cong sau khi hai nha su nhay qua buc tuong phia sau chua Xa Loi va tron vao khuon vien cua Co quan Phat trien Quoc te Hoa Ky (USAID). Canh sat truong Sai Gon, cai trang thanh mot thanh vien Thanh nien Cong hoa cua Ngo Đinh Nhu, đa phong toa toa nha. Ong nay đa ra lenh cho tat ca nhung nguoi Viet Nam ben trong đo roi khoi khu vuc va doa se xong vao khi phia My tu choi cho vao. Bo truong Ngoai giao Vu Van Mau đa nhanh chong đen hien truong đe ngan va cham xay ra nhung yeu cau phia My giao nop cac nha su. William Trueheart, Pho Đai su Hoa Ky (thay the tam thoi cho Đai su Nolting vua man nhiem), đa đen noi. La nha ngoai giao cap cao nhat cua My tai Viet Nam luc đo, ong tu choi hanh đong cho đen khi nhan chi thi tu Washington, nhung cung canh bao ong Mau khong đuoc xam pham quyen mien tru ngoai giao cua van phong USAID. Trueheart hieu rang viec giao nop cac nha su se đong nghia voi viec My chap thuan hanh đong cua che đo Diem. Cuoc đoi đau nhanh chong lang diu va Bo Ngoai giao Hoa Ky ra lenh cho Trueheart khong tha hai nha su, đong thoi coi tru so USAID co quy che tuong đuong voi đai su quan. Nhieu nha su khac sau đo cung tim noi tru an tai Đai su quan Hoa Ky, noi nay ve sau đuoc la "Hilton cua Phat giao" (Buddhist Hilton).
Thoi điem xay ra chien dich, tan Đai su Henry Cabot Lodge Jr. đang o Honolulu đe hop ban lan cuoi voi nguoi tien nhiem Nolting. Khi nhan đuoc tin, ong đuoc chi thi lap tuc len đuong đen Sai Gon va đa toi noi vao chieu toi ngay 22 thang 8. Trong luc đo, Bo Ngoai giao My đa len an cac cuoc đot kich la "su vi pham truc tiep cua chinh quyen Viet Nam đoi voi cam ket theo đuoi chinh sach hoa giai voi Phat giao". Vao ngay 23 thang 8, ngay đau tien chinh thuc lam viec tai Sai Gon, Lodge đen tham hai nha su đang tru an tai van phong USAID va yeu cau cung cap đo an chay cho ho. Chuyen tham nay nham the hien ro lap truong cua chinh phu Hoa Ky phan đoi cac cuoc tan cong vao Phat giao.


= Ngo Đinh Diem =
Vao 6 gio sang ngay 21 thang 8 nam 1963, Tong thong Ngo Đinh Diem phat đi mot tuyen bo tren Đai Phat thanh Sai Gon voi noi dung: "Theo Đieu 44 cua Hien phap, toi tuyen bo tinh trang khan cap tren toan lanh tho quoc gia. Toi trao quyen cho Quan luc Viet Nam Cong hoa chiu trach nhiem khoi phuc an ninh va trat tu cong cong đe bao ve quoc gia, tieu diet chu nghia Cong san, bao đam tu do va thuc hien dan chu". Trong lenh thiet quan luat, quan đoi đuoc trao toan quyen luc soat va bat giu, đuoc ap đat lenh cam tu tap noi cong cong, lenh gioi nghiem, han che tu do bao chi va đinh chi viec luu hanh tat ca "tai lieu in an va cac van ban khac gay ton hai đen trat tu va an ninh cong cong". Quan đoi đuoc lenh no sung ban ngay tai cho bat ky ai vi pham lenh gioi nghiem, va mat vu đa loi dung quyen luc đuoc gia tang voi muc đich tan cong va pha hoai co so vat chat cua bat ky ai bi xem la khong than thien voi che đo.


= Chinh quyen va Quan luc Viet Nam Cong hoa =
Đong luc thuc đay cuoc tan cong cua chinh phu vao Phat tu duong nhu xuat phat tu cac chi huy quan su cap cao hanh đong ma khong tham van chinh phu dan su. Ngay sau cac cuoc tan cong, cac tam ap phich đuoc dung khap Sai Gon duoi danh nghia cua Quan luc Viet Nam Cong hoa, nhung van phong đuoc cho la cua Ngo Đinh Nhu mot cach ro rang. Bo truong Phu Tong thong Nguyen Đinh Thuan va Bo truong Noi vu Bui Van Luong đeu bat ngo khi chien dich đuoc tien hanh; nhan đinh ban đau la phia quan đoi đa đot ngot tran ap Phat giao vi cho rang ho gay nguy hai đen no luc chien tranh. Phia chinh quyen truyen đi mot thong tin cho rang quan đoi buoc phai hanh đong sau cac cuoc bieu tinh cua sinh vien ung ho phong trao Phat giao vao cac ngay 17 va 18 thang 8. Tai Hue, sinh vien bieu tinh đa phan ung du doi khi mot si quan Quan luc Viet Nam Cong hoa no sung ve phia ho. Truoc đo, mot cuoc bieu tinh lon dien ra tai chua Xa Loi, trong đo co cac bai phat bieu keu goi lat đo che đo Diem va phan đoi tuyen bo chong Phat giao cua ba Tran Le Xuan, vo Ngo Đinh Nhu. Tuy vay, nhieu nha quan sat đa bac bo tuyen bo rang cac cuoc tan cong mang tinh tu phat.
Tong thong Diem tu lau đa khong tin tuong cac tuong linh va thuong chia re ho bang chien thuat "chia đe tri" nham phong am muu đao chinh. Hon nua, quan đoi co nhieu binh si xuat than tu Phat giao, khien nguoi ta nghi ngo kha nang ho tu minh thuc hien cac cuoc tan cong tan bao vao chua chien va su sai. Cac hoat đong quan su dien ra đong loat tren toan quoc, toc đo dung cac bieu ngu voi khau hieu tuyen bo quyet tam đanh bai cong san, cung nhung hinh anh tuyen truyen bi chinh sua voi muc đich vu khong Phat giao bi Viet Cong xam nhap cho thay cac hanh đong đa đuoc len ke hoach tu truoc. Đe giu bi mat, cac tai lieu tuyen truyen đa đuoc in ngay truoc gio tan cong chi vai tieng đong ho.
Ban đau, chinh quyen tuyen bo rang quan đoi chinh quy la luc luong hanh đong. Cac chuong trinh phat thanh cua Quan luc Viet Nam Cong hoa chiu anh huong tu nhung noi dung voi giong đieu gay gat khi Ngo Đinh Nhu keu goi luc luong Thanh nien Cong hoa hop tac voi chinh quyen. Nhu cao buoc gioi Phat giao bien cac chua thanh nhung noi lap muu noi day chong chinh phu va cao buoc Uy ban Lien phai cua Phat giao bi đieu khien boi "nhung ke đau co chinh tri loi dung ton giao va khung bo". Đai su Lodge cho rang Diem van kiem soat chinh quyen, nhung anh huong cua Nhu đa tang đen muc "chua tung co". Ong cho rang cac chieu tro chia re cua Nhu đa khien quan đoi bi phan hoa thanh ba phe, do cac tuong Đon, Đinh va Đai ta Tung lanh đao. Nguoi ta tin rang Đon khong nhan đuoc su ung ho tu Đinh va Tung, nhung nguoi nhan lenh truc tiep tu Dinh Gia Long, đong thoi hai nguoi nay co su ung ho cua nhung nhom than Diem. Lodge du đoan rang neu quan đoi lat đo Diem, giao tranh co the no ra trong Quan đoi Viet Nam Cong hoa.
Đai su quan Hoa Ky luc đau cung tin vao tuyen bo cua gia đinh ho Ngo rang quan đoi chinh quy thuc hien cac cuoc đot kich. Đai Tieng noi Hoa Ky, đai phat thanh duy nhat khong ung ho Diem đuoc dan chung Viet Nam Cong hoa theo doi, cung phat thanh theo phien ban su kien đuoc Nhu đinh huong, khien cac tuong linh tuc gian. Tuy nhien, truyen thong Hoa Ky bat đau phan bac quan điem nay, chi ra rang gia đinh ho Ngo thuong xuyen pha hoai uy tin quan đoi, va su ha he cua ba Nhu sau cac cuoc tan cong cho thay gia đinh khong nhuong bo quyen luc hay bi quan đoi ep buoc. Ngoai ra, ho cung nhan dien đuoc cac phu ta cua Nhu tai hien truong, giong van đac trung cua Nhu trong cac tuyen bo gan cho Quan luc Viet Nam Cong hoa, va thuc te rang quan đoi khong co đong co tan cong Phat giao.
To The New York Times đang hai ban tuong thuat ve chien dich len trang nhat: mot cua David Halberstam cao buoc Nhu la ke chu muu, va mot la ban chinh thuc đuoc phat đi tu phia chinh quyen. Neil Sheehan cua hang thong tan UPI cung quy trach nhiem cho Nhu. Ca Halberstam va Sheehan luc đo đeu co ten trong danh sach "truy na" cua gia đinh ho Ngo, cung voi nhieu nha bat đong chinh kien, vi đa vach tran cac hanh vi vi pham nhan quyen cua che đo. Sau vu đot kich, ho phai ngu tai nha cua quan chuc Hoa Ky John Mecklin. Ho con đuoc bao rang gia đinh ho Ngo đang toan tinh đat bom tai van phong cua ho va đo loi cho nhung nguoi cong san ve cai chet.
Co quan Tinh bao Trung uong Hoa Ky (CIA) sau đo bao cao rang cac si quan Quan luc Viet Nam Cong hoa kien quyet phu nhan co lien quan đen cac cuoc tan cong, va cho rang luc luong Đac biet cua Tung đa cai trang trong quan phuc cua Quan luc Viet Nam Cong hoa đe tan cong cac chua chien. Tham chi co tin đon khong kiem chung rang nguoi My, von huan luyen luc luong nay, đa ho tro len ke hoach tan cong. Gioi lanh đao quan đoi lung tung, khong chac chan trong viec đoi pho va sang 23 thang 8, Đon trieu tap mot cuoc hop đe ban cach ung pho voi cac cuoc bieu tinh sap toi cua sinh vien cung nhu su phan no tu cac si quan cap duoi ve vu viec tan cong cac chua. Tuong Duong Van Minh cung nhan đinh rang su xuat hien voi mat đo day cua quan đoi tren đuong pho lam cho xa hoi "nhu bi đan ap". Chieu cung ngay, ong Đon gap rieng si quan CIA Lucien Conein va khang đinh nguoi My đa sai khi tin rang quan đoi Viet Nam Cong hoa chiu trach nhiem. Ong nay cho rang Diem van nam quyen, nhung Nhu la nguoi chap thuan tat ca cac cuoc gap giua tuong linh va tong thong. Đon nhan manh rang Nhu la nguoi dan dung cac cuoc tan cong, vi lo so cac tuong linh co qua nhieu quyen luc; đong thoi ong Nhu đa loi dung viec thiet quan luat đe lam mat uy tin cac tuong bang cach cho Luc luong Đac biet mac quan phuc cua Quan luc Viet Nam Cong hoa. Tuong Đon cho rang luc xay ra vu tan cong minh đang o Bo Tong Tham muu cung Tuong Khiem thi nhan đuoc đien bao thong bao vu viec. Luc ong đen hien truong, moi viec đa ket thuc va cuoc tan cong do Canh sat truong Tran Van Tu cung linh cua Tung truc tiep chi huy.
Tuong Khiem co cuoc gap rieng voi Rufus Phillips tai Đai su quan Hoa Ky, ong cay đang tam su rang Nhu đa lua quan đoi trong viec ap đat lenh thiet quan luat đe roi bien ho thanh "con roi". Ong Khiem khang đinh cac tuong Đinh, Đon va cac tuong khac khong he biet truoc ke hoach tan cong va tiet lo rang vu khi, chat no ma Nhu noi tim thay trong chua thuc ra la do chinh Nhu cho đua vao. Hau qua la nguoi dan phan no voi quan đoi va ca Hoa Ky, tu đo vo tinh cung co them vi the cua Nhu.
Vao ngay 22 thang 8, nguon tin tu phia chinh quyen cho rang, tai cac chua Xa Loi, An Quang va mot so chua he Nam tong khac, binh linh đa phat hien mot so khi gioi va dung cu đuoc cho la bat hop phap nhu sung may, đan duoc, chat no deo, min tu che, dao gam va tai lieu co lien quan đen Viet Cong. Tuy nhien, nhung vat chung nay ve sau đuoc xac đinh do nguoi cua Nhu bi mat đua vao nham vu khong. Vao ngay 29 thang 8, Trung tuong Ton That Đinh to chuc buoi hop bao va cao buoc nguoi My đang am muu to chuc đao chinh tai mien Nam Viet Nam. Ong ta cung nhan cong ve minh ve "thanh tich" trong chien dich, du tren thuc te Đai ta Le Quang Tung moi la si quan quan su chu chot chi huy.


= Viet Cong =
Khi chinh quyen Viet Nam Cong hoa mo cac cuoc tan cong, Mat tran Dan toc Giai phong tinh Thua Thien – Hue đa keu goi Tang ni va Phat tu tinh nay "kien quyet đau tranh đoi tu do tin nguong", đoi tha ngay cac vi hoa thuong, su sai cung nhu nhung nguoi đa bi bat ma khong ro ly do. Ngay 22 thang 8 nam 1963, Mat tran Dan toc Giai phong Mien Nam Viet Nam ra tuyen bo rang che đo My–Diem se that bai truoc tinh than đau tranh cua quan chung. Ngay 1 thang 9 nam 1963, Chu tich Uy ban Trung uong Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam Nguyen Huu Tho đa gui cong ham cho nguyen thu cac nuoc chau A va chau Phi nham vach tran cuoc đan ap Phat giao cua chinh quyen Ngo Đinh Diem. Ve phia Viet Nam Dan chu Cong hoa, ngay 29 thang 8, Ho Chi Minh cung đa ra mot ban tuyen bo len an hanh vi đot pha chua chien, bat bo su sai cua chinh quyen Ngo Đinh Diem. Trong tuyen bo, ong cung gui loi cam on Chinh phu cac nuoc Phat giao, cac nuoc xa hoi chu nghia, nhan dan the gioi va Hoa Ky đa len an chinh quyen My–Diem va ung ho cuoc đau tranh cua nguoi Viet Nam.


= Quoc te =
Ngay 26 thang 8 nam 1963, ba to chuc Phat giao o Myanmar la Tong hoi cac nha su tru tri cac tu vien Phat giao, Hoi Lien hiep cac nha su va Uy ban Trung uong to chuc cac nha su đa ra mot tuyen bo chung phan đoi chinh quyen Ngo Đinh Diem đan ap, ban giet, bat bo tin đo Phat giao o mien Nam Viet Nam va cho rang đo "khong nhung la mot su thoa ma đoi voi Phat giao toan the gioi ma con la hanh đong pha hoai ton giao noi chung tren the gioi". Mot Đai hoi đong Phat giao dien ra tai Bang Coc, Thai Lan ngay 31 thang 8 nam 1963, nhieu dien gia đa dung nhung loi le cong kich chinh phu Viet Nam Cong hoa, mot so y kien benh vuc nhung khong đuoc hoan nghenh.
Vao ngay 27 thang 8, Chinh phu Hoang gia Cambodia đa tuyen bo cat đut quan he ngoai giao voi Viet Nam Cong hoa sau vu chinh quyen Ngo Đinh Diem tan cong cac chua chien. Ngay 29 thang 8, Chu tich Trung Quoc Mao Trach Đong đa tuyen bo "het suc cam phan va kich liet len an toi ac tay troi cua tap đoan Ngo Đinh Diem". Mot ngay sau, Giao hoang Phaolo VI ra tuyen bo bay to moi lo ngai ve tinh hinh tai Viet Nam Cong hoa thoi điem đo. 


Nhung su phan đoi Sau chien dich Nuoc Lu, bau khong khi tai cac thanh pho tai Viet Nam Cong hoa tro nen cang thang; canh sat đuoc lenh ban ngay nhung ai vi pham lenh gioi nghiem tu 21:00 đen 05:00, con binh linh trong quan phuc chien đau đa lap cac chot chan o moi nga tu va cau lon voi vu khi tu đong co gan luoi le. Nhung ngoi chua trong rong cung đa bi bao vay boi quan đoi va xe boc thep. Moi tin tuc gui ra ben ngoai đeu bi kiem duyet, buoc phong vien phai len gui cac ban sao bai viet theo nhung du khach di chuyen đi cac nuoc khac. Tat ca đuong day đien thoai tai nha va van phong cua nhan vien quan su va đai su quan Hoa Ky đeu bi cat. Truong phai đoan USAID, ong Joe Brant, đa bi chan lai va bi kham xet tren đuong đi lam; cac quan chuc Hoa Ky khac thi bi tri hoan cac cuoc hop voi quan chuc Viet Nam hoac bi lam kho khi xin phep di chuyen sau gio gioi nghiem. 14.000 co van quan su My tai Viet Nam đa nhan lenh o yen trong nha, moi ky nghi đeu bi huy bo.
Đoi voi dan chung Viet Nam Cong hoa, cac cuoc tan cong cua chinh quyen gay ra lan song phan no rong khap. Vao nua đem ngay 22 thang 8, cac tuong Đon, Đinh va Khiem thong bao cho Nhu rang cac cuoc bieu tinh cua sinh vien se dien ra trong ba ngay lien tiep, đong thoi đe nghi đong cua truong hoc, nhung khi Nhu dan ho đen gap Tong thong Diem thi ong Diem đa tu choi vi cho rang sinh vien nen đuoc phep bay to quan điem, du khong thuong xuyen biet ve cac hoat đong chinh tri. Sinh vien Đai hoc Sai Gon sau đo đa bai khoa va noi loan, dan đen hang loat vu bat giu, giam cam va viec đong cua truong. Nhung su viec tuong tu cung dien ra tai Đai hoc Hue.

Ngay trong ngay 21 thang 8 nam 1963, nhieu khoa truong, giao su cac truong đai hoc tai Viet Nam Cong hoa đa tu chuc. Mot Uy ban chi đao hoc sinh, sinh vien cung đa đuoc thanh lap, ra tuyen bo nghi hoc va bai khoa. Ngay 24 thang 8, tai Sai Gon, 1.200 sinh vien Đai hoc Bach khoa, 700 sinh vien Đai hoc Duoc, 1.200 sinh vien Đai hoc Luat, sinh vien Đai hoc Y khoa đa bo thi, bai khoa, bieu tinh nham phan đoi chinh quyen Ngo Đinh Diem, đoi quyen tu do tin nguong. Khi Ngo Đinh Diem ra lenh đong cua truong hoc, thi ngay ngay 25 thang 8, hang nghin sinh vien, hoc sinh Sai Gon đa xuong đuong phan đoi chinh quyen o khu vuc Cho Ben Thanh, va nhan đuoc su huong ung cua nguoi dan, thuong nhan khu vuc cho. Canh sat đa no sung vao đoan nguoi bieu tinh, nu sinh Quach Thi Trang chet, đuoc cho la bi ban nat đau, khoang hai nghin nam nu sinh vien bi bat va đua ve giam o Trung tam Huan luyen Quoc gia Quang Trung. Tai truong nu trung hoc Trung Vuong, hoc sinh treo bieu ngu chi trich Diem va vo chong Nhu, trong khi hoc sinh tu cac truong nam sinh tuong ung thi đap pha cua kinh va giang bieu ngu voi loi le tho tuc nham vao ba Nhu. Khi hoc sinh trung hoc bieu tinh, Diem cung đa cho bat giu ho. Hai hoc sinh bi bat, đua ra mot cuoc hop bao va buoc phai thua nhan mot cach sai trai rang ho la cong san va đa "tay nao" ca truong sau khi bi tra tan đe ep cung. Hon mot nghin hoc sinh tu cac truong trung hoc hang đau o Sai Gon, phan lon la con em cong chuc va si quan quan đoi, bi đua đen cac trai cai tao. Nhieu si quan va cong chuc cap cao phai đich than can thiep đe xin cho con chau đuoc tha, lam tinh than trong gioi chuc chinh quyen va quan đoi ngay cang giam sut. Cac vu au đa đa no ra giua canh sat va phu huynh hoc sinh, ma phan lon la si quan hoac cong chuc nha nuoc.
Trong chinh phu Đe Nhat Cong hoa, Bo truong Ngoai giao Vu Van Mau tu chuc va cao đau nhu mot nha su đe phan đoi, xin roi đat nuoc sang An Đo hanh huong. Tuy nhien, gia đinh ho Ngo đa cho bat ong truoc khi ong co the roi đi. Tuong Đinh đa giam nhe hinh phat theo yeu cau cua mot si quan va quan thuc tai gia đoi voi ong Mau thay vi giam giu. Vu Van Mau cung đuoc cho la tham gia vao buoi mit tinh va tuan hanh voi sinh vien tai truong Luat khoa trong ngay 24 thang 8. Đai su Viet Nam Cong hoa tai Hoa Ky va cung la cha ruot cua vo Ngo Đinh Nhu la Tran Van Chuong cung đa tu chuc đe phan đoi, cung voi toan bo nhan vien đai su quan, chi tru duy nhat mot nguoi. Ong Chuong cao buoc Diem đa "sao chep chien thuat cua cac che đo toan tri" va cho rang chung nao Diem va vo chong Nhu con tai vi thi “khong co mot phan tram co hoi nao đe thang cong san". Ba Chuong, đai dien cua Viet Nam Cong hoa tai Lien Hop Quoc cung tu chuc, to cao chinh quyen Diem đa thuc hien cac vu xu tu hang loat va thiet lap mot che đo khung bo. Ba du đoan rang neu Diem va vo chong Nhu khong roi khoi Viet Nam thi ho se bi giet trong mot cuoc noi day.
Đai Tieng noi Hoa Ky loan tin rang ong Chuong tu chuc đe phan đoi chinh sach cua gia đinh ho Ngo, nhung chinh phu Sai Gon phu nhan va tuyen bo ong bi bai nhiem vi gui mot buc đien "khong the chap nhan ve hinh thuc lan noi dung". Ho cho rang Diem tu lau đa khong hai long voi ong Chuong va nay quyet đinh thay the ong. Trong khi đo, hai anh em Diem–Nhu tim cach chia re hang ngu quan đoi bang viec chi tien mot cach chon loc cho mot so tuong linh nham gay ra su ghen ghet va bat hoa. Cong chuc Viet Nam cung lam viec mot cach mien cuong hon, đac biet khi phoi hop voi co van My, vi ho tin rang Hoa Ky đang tai tro cho nguoi cua Tung, tuc gian tiep dinh liu vao cac cuoc tan cong chua chien.


Su thay đoi trong chinh sach cua Hoa Ky Khi chinh phu Hoa Ky nhan ra su that ve ai la nguoi đung sau cac cuoc đot kich vao chua, ho đa phan ung bang thai đo bat binh ro ret đoi voi che đo Diem. Truoc đo, My theo đuoi chinh sach am tham khuyen nhu gia đinh ho Ngo hoa giai voi Phat giao trong khi van cong khai ung ho moi quan he hop tac. Tuy nhien, sau cac cuoc tan cong, huong đi nay bi xem la khong the tiep tuc. Ngoai ra, cac vu tan cong lai do Luc luong Đac biet đuoc huan luyen boi Hoa Ky va tai tro qua CIA thuc hien, khien Đai su Henry Cabot Lodge roi vao "cai the đa roi". Mot đai su phuong Tay nhan đinh rang cac cuoc đot kich la dau hieu cho thay "hoi ket cua no luc hoa giai cua nguoi My đa đen". Bo Ngoai giao Hoa Ky ra thong cao tuyen bo rang cac cuoc tan cong la "su vi pham truc tiep" cam ket theo đuoi "chinh sach hoa giai".
Ngay 24 thang 8, chinh quyen Tong thong Kennedy gui Cong đien 243 (Cable 243) đen Lodge tai Đai su quan o Sai Gon. Noi dung cong đien khuyen Lodge tim cach loai bo vo chong Nhu khoi quyen luc, huy bo Du so 10 va tim kiem lua chon lanh đao thay the neu Diem khong chiu nghe theo cac yeu cau. Vi kha nang Diem gat bo Nhu đuoc xem la gan nhu bang khong, thong điep nay tren thuc te đong nghia voi viec "khuyen khich" mot cuoc đao chinh. Ngay 2 thang 9, Tong thong Hoa Ky John F. Kennedy đa nhan đinh phai "thay đoi chinh sach" va "thay đoi ca nguoi" đe co the gianh đuoc thang loi o Viet Nam. Đai Tieng noi Hoa Ky cung phat song mot tuyen bo đo loi cho Nhu ve cac cuoc tan cong va xoa bo trach nhiem cua quan đoi. Nhan thuc ro rang Hoa Ky se khong phan đoi đao chinh va cung khong cat vien tro hay ap đat trung phat, cac tuong linh đa tien hanh đao chinh lat đo Ngo Đinh Diem va Ngo Đinh Nhu ngay 1 thang 11 nam 1963, đong thoi bat giu va sat hai ca hai vao hom sau.


Tham khao = Chu thich =
Ghi chu

Nguon tham khao


= Thu muc =
Tieng Viet

Ngoai ngu


Lien ket ngoai Ha Minh Hong; Pham Thi Ngoc Thu (thang 5 nam 2013). "Phong trao Phat giao 1963 – Mot cach tiep can". Chua Xa Loi.
"Chua Xa Loi". Uy ban nhan dan Quan 3, thanh pho Ho Chi Minh. Ban goc luu tru ngay 11 thang 5 nam 2025.