Rainbow (con co ten la Ritchie Blackmore's Rainbow hay Blackmore's Rainbow) la mot sieu ban nhac rock nguoi Anh tru tai Hertford, Anh va đuoc thanh lap boi nghe si guitar Ritchie Blackmore vao nam 1975. Đoi hinh nhom ban đau đuoc thanh lap voi ban nhac rock nguoi My Elf cua Ronnie James Dio, nhung sau khi cho phat hanh album đau tay trung ten nhom, Blackmore đa khai tru cac thanh vien đanh nhac đem va tiep tuc hoat đong cung Dio. Rainbow thu am them hai album phong thu nua voi Dio—Rising (1976) va Long Live Rock 'n' Roll (1978)—truoc khi anh chia tay ban nhac đe đau quan cho Black Sabbath vao nam 1979.
Tac pham đau tien cua Rainbow co ca tu huyen bi cung phong cach neoclassical metal, roi chuyen qua huong pop-rock hon sau khi Dio roi khoi nhom. Ba nhac cong nguoi Anh gia nhap ban nhac vao nam 1979—ca si Graham Bonnet, nghe si keyboard Don Airey va Roger Glover (cuu tay bass cua Deep Purple)—va đoi hinh nay đa mang lai cho ban nhac thanh cong đot pha ve mat thuong mai voi đia đon "Since You Been Gone" trich tu album phong thu thu tu Down to Earth cua nhom. Ban nhac tiep tuc gat hai thanh cong o đau thap nien 1980 voi ba album ke tiep la Difficult to Cure (1981), Straight Between the Eyes (1982) va Bent Out of Shape (1983). Sau khi tan ra vao nam 1984, Blackmore tai lap Rainbow vao nam 1993 voi mot đoi hinh moi đe thu am album phong thu thu 8 va cuoi cung cua ho tinh đen nay la Stranger in Us All (1995). Đinh huong am nhac cua Blackmore thay đoi tu rock sang am nhac chiu anh huong boi thoi Phuc Hung va Trung Co la nguyen nhan lam Rainbow giai tan lan hai vao nam 1997. Ong tai hoi sinh ban nhac mot lan nua vao nam 2015, va đoi khi ho van bieu dien truc tiep.
Trong nhieu nam Rainbow đa trai qua nhieu lan thay đoi nhan su, moi album phong thu nhom lai thu am voi mot đoi hinh khac nhau, lam cho Blackmore tro thanh thanh vien duy nhat gan bo trung thanh voi ban nhac. Hai ca si Joe Lynn Turner va Doogie White thi theo chan Bonnet, nhieu nhac cong đanh đem đa đen roi lai đi. Ngoai Blackmore, đoi hinh hien tai Rainbow gom Ronnie Romero (hat chinh), Jens Johansson (đanh keyboard), Bob Nouveau (đanh bass) va David Keith (choi trong). Rainbow đuoc liet o vi tri so 90 trong danh sach 100 nghe si hard rock xuat sac nhat cua VH1. Ban nhac đa ban ra hon 30 trieu đia nhac toan the gioi.


Lich su hoat đong = Thanh lap (1975) =

Đen nam 1973, Blackmore đa treo lai Deep Purple qua mot thay đoi nhan su đang chu y, voi Ian Gillan va Roger Glover bi thay the boi David Coverdale va Glenn Hughes. Tuy nhien, cac thanh vien moi hung thu voi viec tang them cac phong cach am nhac va Blackmore thay đe nghi thu am cac bai "Black Sheep of the Family" (do Steve Hammond chap but sang tac) voi "Sixteenth Century Greensleeves" cua minh bi ban nhac tu choi. Thay vao đay, anh quyet đinh thu am bai hat voi Dio, đong thoi tuyen dung ban nhac Elf cua Dio lam nhac cong. Anh rat thich thanh qua thu đuoc va mot album dai voi ten goi Ritchie Blackmore's Rainbow đa đuoc ghi am tu thang 2 đen thang 3 nam 1975 tai Musicland Studios o Munich, Đuc. Ten cua ban nhac lay cam hung tu ten quan bar Rainbow Bar and Grill o West Hollywood, California.
Nhac cua Rainbow lay cam hung mot phan tu nhac co dien vi Blackmore bat đau hoc choi đan cello đe giup anh xay dung cac chum hop am hap dan, con Dio phu trach viet loi ve đe tai Trung co. Dio so huu mot chat giong vua noi luc vua linh hoat giup the hien tot ca hard rock lan nhung ban ballad nhe nhang. Blackmore cho hay: "Toi cam thay rung minh doc song lung." Mac du Dio chua bao gio choi mot nhac cu trong bat ki album nao cua Rainbow, ong lai đuoc ghi cong vi đa sang tac va chuyen soan nhac voi Blackmore, ben canh cong đoan viet toan bo loi ca khuc. Blackmore va Dio con tim thay mot điem chung trong khieu hai huoc cua hai nguoi. Ca si cua Rainbow chia se: "đo la co hoi đe toi the hien nhung ngon nghe cua minh. Toi biet on Ritchie vi chuyen ay suot thoi gian đa qua. Ritchie Blackmore la nguoi trao cho toi co hoi đe the hien gia tri cua minh."
Sau trai nghiem thu am tich cuc cung Dio, Blackmore quyet đinh roi Deep Purple, choi not show cuoi cung ho tai Paris vao thang 4. Album nhan đuoc loi khen tu canh phe binh, đong thoi lot vao top 20 o Lien hiep Anh va top 30 o My. Tin Blackmore chia tay Purple đuoc thong bao vao ngay 21 thang 6.


= Chuyen luu dien the gioi va thanh cong đau tien (1975–1978) =
Blackmore khong thoai mai khi đem theo đoi hinh cua Elf cung minh đi trinh dien nhac song, vi the anh đa sa thai tat ca ngoai tru Dio sau khi album đuoc thu am, do loi nen trong cua Driscoll va loi choi bass kieu funk cua Gruber khong phu hop. Blackmore tiep tuc la nguoi chi huy đoi hinh trong suot thoi ki sau cua ban nhac; tay trong va đong đoi cu Ricky Munro chia se "anh ay rat kho gan boi ban khong bao gio biet khi nao anh ay se quay lung va noi 'Cau bi sa thai'." Blackmore ket nap tay bass Jimmy Bain, nghe si keyboard nguoi My Tony Carey va tay trong Cozy Powell (tung hop tac voi Jeff Beck va co nhung thanh cong nhat đinh trong su nghiep solo). Powell cung rat hop y Blackmore boi ca hai co chung so thich nhung tro choi kham.
Đoi hinh nay cung bat đau chuyen luu dien the gioi đau tien cua ban nhac, voi ngay dien đau tien o Montreal vao ngay 10 thang 11 nam 1975. Điem trang tri noi bat trong cac buoi trinh dien nhac song cua nhom la mot cai cau vong do may tinh đieu khien, tap hop 3.000 bong đen trai dai 40 feet khap san khau.  Album thu hai Rising đuoc ho thu am vao thang 2 tai Musicland. Tinh đen thoi điem nhung ngay dien o chau Au vao he nam 1976, Rainbow đa gay dung danh tieng voi nhung man bieu dien nhac song cuc chay. Ban nhac con đua bai "Mistreated" cua Deep Purple vao danh sach tiet muc cua ho, va thoi luong ca khuc đuoc keo dai đe the hien them nhung đoan nhac choi ngau hung. Carey nho lai luc tap duot kha đon gian: "Chung toi chang lam gi khac ngoai phan ket cau, ket bai... rat la linh hoat va thuc su đung kieu progressive rock." Bia album đuoc thiet ke boi nghe si ky ao nguoi My Ken Kelly — tac gia nhung buc ve Tarzan va Conan the Barbarian.
Thang 8 nam 1976, sau mot đem dien tai Toa thi chinh Newcastle, Blackmore quyet đinh khai tru Carey do tin rang loi choi cua anh qua phuc tap đoi voi ban nhac. Do khong the ngay lap tuc tim nguoi thay the thich hop, Carey nhanh chong đuoc giu lai, nhung cho toi khi chuyen luu dien the gioi đat chan đen Nhat Ban, anh thuong xuyen la đoi tuong cua nhung tro choi kham va đua gion cua Blackmore. Sau đo Blackmore quyet đinh rang Bain khong đat chuan va sa thai anh vao thang 1 nam 1977. Ngay sau đo Carey bo ban nhac vi met moi truoc nhung tro choi kham cua Blackmore. Tuy nhien Blackmore lai gap kho trong khau tim nguoi thay the ma anh thich. O vi tri choi keyboard, sau khi thu viec cac nghe si thanh danh nhu Mark Stein cua Vanilla Fudge, Matthew Fisher cua Procol Harum va Eddie Jobson (thanh vien cu o Curved Air va Roxy Music), Blackmore cuoi cung lua chon tay keyboard nguoi Canada David Stone tu ban nhac it tieng tam Symphonic Slam. O vi tri choi bass, Blackmore luc đau lua chon Mark Clarke (cuu thanh vien cua cac ban nhac Colosseum cua Jon Hiseman, Uriah Heep va Tempest), nhung trong mot lan o phong thu đe ghi am album ke tiep Long Live Rock 'n' Roll, Blackmore ghet loi choi fingerstyle cua Clarke nhieu đen muc đuoi anh ta ngay tuc khac va tu minh choi bass trong tat ca cac bai ngoai tru 4 ca khuc: "Gates of Babylon" (bai tieu đe cua album), "Kill the King" va "Sensitive to Light". Tay bass Bob Daisley (cuu thanh vien cua Widowmaker) đuoc thue đe thu not nhung bai nay, qua đo hoan tat đoi hinh ke tiep cua ban nhac.
Sau khi phat hanh đia va đi luu dien rong khap the gioi trong hai nam 1977–78, Blackmore quyet đinh muon đua ban nhac đi theo huong thuong mai moi hon thay cho đe tai "kiem si va phap su". Dio khong tan thanh thay đoi nay va roi Rainbow.


= Thanh cong thuong mai (1978–1984) =

Blackmore đa moi Ian Gillan (đong đoi cu o Deep Purple) đe thay the Dio, song Gillan tu choi anh. Sau hang loat buoi thu viec, Graham Bonnet (cuu ca si kiem guitar cua The Marbles) đuoc ket nap. Powell o lai nhung Daisley bi sa thai, con David Stone bo ban nhac nen bi thay the boi nghe si keyboard Don Airey. Luc đau ban nhac đang tuyen mo cac nghe si bass, nhung theo đe xuat cua Cozy Powell, Blackmore đa thue Roger Glover (mot thanh vien cu nua cua Deep Purple) lam nha san xuat kiem choi bass va viet loi. Album đau tien voi đoi hinh moi, Down to Earth, đa gat hai thanh cong tren bang xep hang voi nhung đia đon nhu "All Night Long" va "Since You Been Gone" (do Russ Ballard sang tac). Nam 1980, ban nhac la nghe si dien chinh tai Nhac hoi Monsters of Rock đau tien o Lau đai Donington, Anh. Tuy nhien, đay lai la buoi dien cuoi cua Powell voi Rainbow: anh đa thong bao bo nhom do ghet hoi huong ngay cang pop rock cua Blackmore. Ke đo, sau nhieu lan xich mich voi Blackmore, Bonnet roi đi đe theo đuoi su nghiep solo.
O album ke tiep, cac vi tri cua Bonnet va Powell lan luot bi thay the boi cac nhac cong nguoi My Joe Lynn Turner va Bobby Rondinelli. Bai tieu đe trich tu album Difficult to Cure la mot ban Giao huong so 9 cua Beethoven. Album cho ra đoi đia đon thanh cong cua nhom tai Lien hiep Anh la "I Surrender" (mot bai hat nua cua Ballard) — đat vi tri so 3. Sau chuyen luu dien quang ba, Don Airey nghi viec do nhung khac biet am nhac va bi thay the boi David Rosenthal. Rainbow kiem đuoc luong phat song đang ke tren cac đai phat thanh Album-oriented rock (AOR) o My voi bai "Jealous Lover" — đat vi tri so 13 tren bang xep hang Rock Tracks cua Billboard. Luc đau đuoc in lam đia mat B cua "Can't Happen Here", "Jealous Lover" sau đo đa tro thanh bai tieu đe trong mot đia EP phat hanh o My voi bia đia giong Difficult to Cure.
Album dai ke tiep cua Rainbow la Straight Between the Eyes. Album co tinh nhat quan hon Difficult to Cure va gat hai thanh cong hon o My. Tuy nhien ban nhac lai lam nguoi ham mo cu xa lanh do thu am thanh hoi huong AOR hon. Đia đon "Stone Cold" la mot ban ballad co nhung thanh cong nhat đinh tren cac bang xep hang (ngoi quan quan tren bang xep hang Rock Tracks cua Billboard), con MV cua bai co tan suat phat day đac tren MTV. Chuyen luu dien quang ba thanh cong đa bo qua hoan toan thi truong Lien hiep Anh va chu trong vao thi truong My. Mot ngay dien o San Antonio, Texas trong tour nay đa đuoc ghi hinh, va ket qua la "Live Between the Eyes" cung co nhung luot chieu lien tuc tren MTV.
Bent Out of Shape chung kien tay trong Rondinelli bi khai tru đe nhuong cho cho Chuck Burgi (cuu tay trong cua Balance). Album co su gop mat cua đia đon "Street of Dreams". Blackmore ghi tren website cua minh rang MV cua bai hat bi MTV cam chieu do mang đoan video clip thoi mien gay tranh cai, nhung Tien si Thomas Radecki cua Lien minh bao luc tren truyen hinh quoc gia lai chi trich MTV vi cho phat song MV, mau thuan voi loi cua Blackmore. Chuyen luu dien sau đo chung kien Rainbow tro lai Lien hiep Anh va cung toi Nhat Ban vao thang 3 nam 1984 đe bieu dien bai "Difficult to Cure" voi ca mot dan nhac. Buoi hoa nhac nay đa đuoc ghi hinh.


= Giai tan va tam thoi tai hoat đong (1984–1997) =

Quan ly Thames Talent cua Rainbow đa phoi hop đe tai lap đoi hinh MK. II cua Deep Purple thanh cong. Đen thang 4 nam 1984, Rainbow bi giai tan. Album cuoi cua Rainbow luc ay, Finyl Vinyl la mot tap hop cac ban nhac song va đia mat B tu cac đia đon, trong đo co ban hoa tau "Weiss Heim" (mat B cua All Night Long), "Bad Girl" (mat B cua Since You Been Gone) va "Jealous Lover" (mat B cua Can't Happen Here).
Nam 1988, sau khi gia nhap nhom Impelliteri, Graham Bonnet đa cover bai "Since You Been Gone"  trong album đau tay cua nhom la Stand In Line. Nam 1993, Blackmore roi Deep Purple vinh vien do "nhung khac biet sang tao" voi cac thanh vien khac va tai lap Rainbow voi đoi hinh hoan toan moi, đac biet la ca si nguoi Scotland Doogie White. Ban nhac phat hanh album Stranger in Us All vao nam 1995 va bat chuyen luu dien dai toan the gioi. Tour dien đa gat hai thanh cong, va live show o Dusseldorf, Đuc đa đuoc ghi hinh chuyen nghiep cho chuong trinh truyen hinh Rockpalast. Show nay bi thu đia lau rat nhieu (va đuoc nhieu nha suu tap xem la đia lau tot nhat cua Rainbow), ve sau đuoc chinh thuc phat hanh boi Eagle Records tren đia CD va DVD duoi ten goi Black Masquerade vao nam 2013. Trong cac live show thuong xuyen thay đoi danh sach tiet muc, va nhung khuc nhac ung tac tro nen pho bien voi nhung ke thu đia lau va nhieu show van con đuoc đem ban đia trong ca thap nien ve sau.
Tuy nhien, Blackmore chuyen chu y sang niem đam me am nhac tu lau cua minh, đo la am nhac thoi Phuc Hung va Trung Co. Rainbow mot lan nua bi ngung hoat đong sau khi nhom choi buoi hoa nhac cuoi tai Esbjerg, Đan Mach vao nam 1997. Luc ay, Blackmore cung voi vo la Candice Night lam giong ca chinh đa lap nen nhom Blackmore's Night chiu anh huong chinh tu nhac Phuc Hung. Cung voi luc san xuat Stranger in Us All (1995), ho đa chuan bi thu am album đau tay Shadow of the Moon (1997).


= Tan ra (1997–2014) =
Nhieu bai hat cua Rainbow đuoc trinh dien nhac song boi nhieu thanh vien cua nhom ke tu khi ho tan ra vao nam 1984 va sau đo la vao nam 1997, đac biet la cuu giong ca Ronnie James Dio, Graham Bonnet, Joe Lynn Turner va Doogie White trong nhieu nam gan đay. Ngoai ra, Don Airey thuong bieu dien cac bai hat thuoc ky nguyen 1979-1981 trong nhung live show solo cua minh. Blackmore's Night thinh thoang the hien mot hoac hai tiet muc cua Rainbow, voi cac bai "Ariel", "Rainbow Eyes", "Street of Dreams" va "Temple of the King". "Street of Dreams" con đuoc Blackmore's Night tai thu am.
Giai đoan 2002–2004, du an Hughes Turner Project đa the hien mot so tac pham cua Rainbow tai cac buoi hoa nhac cua ho. Ngay 9 thang 8 nam 2007, Joe Lynn Turner va Graham Bonnet choi mot đem nhac tri an Rainbow tai Helsinki, Phan Lan. Buoi hoa nhac tap hop nhung bai hat trong ky nguyen 1979-1983. Nam 2009, Joe Lynn Turner, Bobby Rondinelli, Greg Smith va Tony Carey lap nen ban nhac luu dien tri an Over The Rainbow voi Jurgen Blackmore (con trai Ritchie) choi guitar. Over The Rainbow the hien cac ca khuc trong suot chieu dai lich su hoat đong cua Rainbow. Sau tour dien đau tien, Tony Carey phai roi nhom do cac van đe suc khoe; vi tri cua anh đuoc tram boi mot cuu thanh vien khac cua Rainbow la Paul Morris.


= Tai hoat đong (2015–nay) =

Nam 2015, Blackmore thong bao anh se choi nhung đem nhac "toan rock" vao he nam 2016 duoi cai ten "Ritchie Blackmore's Rainbow", nhung show nhac rock đau tien cua anh ke tu nam 1997. Đoi hinh moi cua Rainbow đuoc cong bo vao 6 thang 11 nam 2015: Ronnie Romero (ca si cua Lords of Black), nghe si keyboard Jens Johansson (Stratovarius), tay trong David Keith (Blackmore's Night) va tay bass Bob Nouveau (Bob Curiano).
Ban nhac đa dien chinh tai Nhac hoi "Monsters of Rock" phien ban Đuc. Nhom ra mat vao ngay 17 thang 6 nam 2016 tai Loreley Freilichtbuhne — mot live show ngoai roi truoc luong khan gia uoc tinh la 15.000 nguoi. Ngay 18 thang 6 nam, ho choi them mot buoi dien ngoai troi nua truoc 30.000 nguoi ham mo Bietigheim-Bissingen (Festplatz am Viadukt). Show thu ba va cuoi cung dien san tai san van đong Genting Arena cua Birmingham, Anh.
Thang 5 nam 2016, khi đuoc hoi xem lieu Rainbow co đinh ghi am mot album moi khong, tay bass Bob Curiano tra loi "Toi rat muon đi vao phong thu cung Rainbow chu. Tat ca nhung gi chung ta can la Ritchie noi 'Hay lam thoi!' Toi nghi tat ca chung toi đeu cam thay ap luc boi su ky vong cua nguoi ham mo. Voi toi, ap luc lam toi lam viec sieng nang hon va thu đuoc ket qua tot hon." Tuy nhien, Blackmore cho biet nhom khong co y đinh lam mot album hay chuyen luu dien toan cau moi, va dip tai hop "chi la vai ngay cho vui." Blackmore cung noi rang Rainbow đa nhan đuoc nhieu đe xuat đe lam them "vai show nua" trong tuong lai.
Mac cho quyet đinh truoc đo la khong ra nhac moi, Blackmore tiet lo trong cuoc phong van voi tap chi Burrn! vao thang 5 nam 2017 rang Rainbow đang o trong phong thu đe ghi them hai bai nua. Blackmore chia se: "Toi đa viet mot bai hat moi, va cung thu mot trong so cac bai cu. Ronnie (hien đang o  Madrid) đa thu giong hat cua anh ay va gui ve. Thay vi lam mot album, chung toi co the ra cac đia đon."


Thanh vien Đoi hinh hien tai
Ritchie Blackmore – guitar (1975–1984, 1993–1997, 2015–nay)
Candice Night – hat be (1994–1997, 2015–nay)
Ronnie Romero – hat chinh (2015–nay)
Jens Johansson – keyboard (2015–nay)
Bob Nouveau – bass, hat be (2015–nay)
David Keith – trong (2015–nay)


Danh sach đia nhac Ritchie Blackmore's Rainbow (1975)
Rising (1976)
Long Live Rock 'n' Roll (1978)
Down to Earth (1979)
Difficult to Cure (1981)
Straight Between the Eyes (1982)
Bent Out of Shape (1983)
Stranger in Us All (1995)


Chu thich Sach
Bloom, Jerry (2007). Black Knight. Music Sales Group. ISBN 9780857120533.
Thompson, Dave (2004). Smoke on the Water: The Deep Purple Story. ECW Press. ISBN 9781550226188.


Tai lieu luoc su Jerry Bloom, Black Knight – Ritchie Blackmore (Omnibus Press, 2006)
Jerry Bloom, Long Live Rock 'n' Roll Story (Wymer Publishing, 2009)
Roy Davies, Rainbow Rising – The Story of Ritchie Blackmore's Rainbow (Helter Skelter, 2002)
Martin Popoff, Rainbow – English Castle Magic (Metal Blade, 2005)
Greg Prato, The Other Side of Rainbow (self-published, 2016)


Lien ket ngoai The Rainbow Fanclan Legacy
Rainbow (ban nhac) tren AllMusic