Viet Nam, quoc hieu đay đu la Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam, la mot quoc gia nam o cuc Đong cua ban đao Đong Duong thuoc khu vuc Đong Nam A, giap voi Lao, Campuchia, Trung Quoc, bien Đong va vinh Thai Lan.
Lanh tho Viet Nam xuat hien con nguoi sinh song tu thoi đai đo đa cu, khoi đau voi cac nha nuoc Van Lang, Au Lac. Au Lac bi nha Trieu o phuong Bac thon tinh vao đau the ky thu 2 TCN sau đo la thoi ky Bac thuoc keo dai hon mot thien nien ky. Che đo quan chu đoc lap đuoc tai lap sau chien thang cua Ngo Quyen truoc nha Nam Han, mo đuong cho cac trieu đai đoc lap ke tuc, nhieu lan chien thang truoc cac cuoc chien tranh xam luoc tu phuong Bac đong thoi dan mo rong ve phia nam. Thoi ky Bac thuoc cuoi cung ket thuc sau chien thang truoc nha Minh cua nghia quan Lam Son.
Đen thoi can đai, Viet Nam lan luot trai qua cac giai đoan Phap thuoc va Nhat thuoc. Sau khi đanh bai va buoc Nhat Ban đau hang, khoi Đong Minh tao đieu kien cho Phap thu hoi Lien bang Đong Duong. Ket thuc The chien II, Viet Nam chiu su can thiep cua cac nuoc Đong Minh bao gom Anh, Phap (mien Nam), Trung Hoa Dan Quoc (mien Bac). Nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa do Viet Minh lanh đao ra đoi khi Ho Chi Minh tuyen bo đoc lap vao ngay 2 thang 9 nam 1945 sau thanh cong cua Cach mang Thang Tam va chien thang Lien hiep Phap cung Quoc gia Viet Nam do Phap hau thuan trong chien tranh Đong Duong lan thu nhat. Su kien nay dan toi Hiep đinh Geneve (1954) đuoc ky ket va Viet Nam bi chia cat thanh hai vung tap ket quan su, lay ranh gioi la vi tuyen 17. Viet Nam Dan chu Cong hoa kiem soat phan phia bac con phia nam do Viet Nam Cong hoa (nha nuoc ke tuc Quoc gia Viet Nam) kiem soat va đuoc Hoa Ky hau thuan. Xung đot ve thong nhat lanh tho đa dan toi chien tranh Viet Nam voi su can thiep cua nhieu nuoc va ket thuc voi chien thang cua Viet Nam Dan chu Cong hoa, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam cung su sup đo cua Viet Nam Cong hoa vao nam 1975. Chu quyen phan phia Nam đuoc chinh quyen Cong hoa mien Nam Viet Nam (do Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam thanh lap) gianh quyen kiem soat. Nam 1976, Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam thong nhat thanh Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam.
Sau khi tai thong nhat, Viet Nam tiep tuc gap kho khan do su sup đo va tan ra cua đong minh Lien Xo cung Khoi phia Đong, cac lenh cam van cua Hoa Ky, chien tranh Đong Duong lan ba va hau qua cua chinh sach bao cap sau nhieu nam ap dung. Nam 1986, Đang Cong san Viet Nam ban hanh cai cach đoi moi, xay dung kinh te thi truong va hoi nhap sau rong. Cai cach kinh te cung quy mo dan so lon đua Viet Nam tro thanh mot trong nhung nuoc đang phat trien co toc đo tang truong thuoc nhom nhanh nhat the gioi, đuoc coi la Ho moi chau A du cho van gap phai nhung thach thuc nhu tham nhung va phuc loi xa hoi chua đay đu. Ngoai ra, gioi bat đong chinh kien va cac to chuc theo doi nhan quyen co quan điem chi trich ho so nhan quyen cua Viet Nam lien quan đen cac van đe ton giao, kiem duyet truyen thong va tu do dan su.


Ten goi = Nguon goc ten goi =

Cac nha nuoc trong lich su Viet Nam co nhung quoc hieu khac nhau nhu Xich Quy, Van Lang, Đai Viet, Đai Nam hay Viet Nam. Chu Viet Nam (越南) đuoc cho la viec đoi nguoc lai cua quoc hieu Nam Viet (南越) thoi Trieu Vu Ðe. Chu "Viet" 越 đat o đau bieu thi đat Viet Thuong, cuong vuc cu cua nuoc nay, tung đuoc dung trong cac quoc hieu Đai Co Viet (大瞿越) va Đai Viet (大越), la cac quoc hieu tu the ky 10 toi đau the ky 19. Chu "Nam" 南 đat o cuoi the hien đay la vung đat phia nam, la vi tri cuong vuc, tung đuoc dung cho quoc hieu Đai Nam (大南), va truoc đo la mot cach goi phan biet Đai Viet la Nam Quoc (nhu "Nam Quoc Son Ha") voi Bac Quoc la Trung Hoa.
Vua Gia Long nha Nguyen chinh thuc su dung quoc hieu "Viet Nam" tu nam 1804. Sau đo Nha Thanh cong nhan Viet Nam la quoc hieu cua Nha Nguyen. Đat quoc hieu la "Viet Nam" đe khong nham voi nuoc Nam Viet, cung nhu the hien vi tri đia ly nam o phia nam Bach Viet. Trung hop la truoc đo may tram nam, trong Sam Trang Trinh Nguyen Binh Khiem đa dung ten "Viet Nam" lam ten chinh thuc, mac du khi đo van con su dung quoc hieu "Đai Viet". Nam 1804, vua Thanh cho an sat su Quang Tay Te Bo Sam sang tuyen phong Gia Long lam "Viet Nam quoc vuong" 越南國王 mac du cac vua nha Nguyen van theo le cu tu phong "Hoang đe" 皇帝 cho ngang hang voi vua Trung Quoc.
Ten goi "Viet Nam" cung xuat hien trong tac pham Viet Nam vong quoc su cua Phan Boi Chau nam 1905 va trong ten goi Viet Nam Quoc dan Đang. Ten goi "An Nam" cung co trong thoi Phap thuoc. Nam 1945, Đe quoc Viet Nam ra đoi va tiep tuc đat quoc hieu "Viet Nam". Sau đo tat ca nhung nha nuoc o Viet Nam sau nam 1945 đeu su dung quoc hieu nay.


= Trong van viet tieng nuoc ngoai =
Trong van viet tieng Anh hien nay, cach viet tieu chuan va thong dung nhat cho ten goi Viet Nam la Vietnam (viet lien khong dau cach), dan đen tinh tu la Vietnamese. Tai Viet Nam van con ton tai hai cach viet van giu dau cach la "Viet Nam" (bo dau) va "Viet Nam" (đe đay đu dau theo chu Quoc ngu). Đieu nay co the nhan thay tren website cua Chinh phu Viet Nam va Bo Ngoai giao Viet Nam cho phien ban tieng Anh truoc đay co dung ca 3 cach: "Vietnam", "Viet Nam" hoac "Viet Nam". Danh sach liet ke thanh vien tren website Lien Hop Quoc viet ten quoc gia nay la "Viet Nam" trong khi cac bai viet tieu muc thi van viet la "Vietnam". Hien Bo Ngoai giao Viet Nam va To chuc tieu chuan hoa quoc te (ISO) cong nhan "Viet Nam" va quoc hieu "the Socialist Republic of Viet Nam" la ten goi chinh xac, đuoc chuan hoa cua Viet Nam tren cac van ban tieng nuoc ngoai, chu yeu tren cac van ban va van hoa pham tieng Anh đuoc phat hanh boi Nha nuoc Viet Nam. Du truoc đay, nhu đa ke tren, van đe ten goi thong nhat cho Viet Nam đa chua đuoc coi trong, thi hien tai, cac website chinh thuc cua Chinh phu Viet Nam đa gan nhu hoan toan su dung ten goi đa chuan hoa la "Viet Nam", han che toi đa viec su dung cac di ban nhu "Vietnam".
Tuy nhien Tu đien tieng Anh Oxford chi ghi nhan cach viet Vietnam cho danh tu va Vietnamese cho tinh tu, khong co ghi nhan "Viet Nam" va "Viet Namese". Hau het ngon ngu dung chu Latinh nhu tieng Tay Ban Nha, tieng Đuc, tieng Y... cung su dung cach viet "Vietnam", va mot so ngon ngu co cach viet khac nhu "Vietna" (tieng Bo Đao Nha), "Wietnam" (tieng Ba Lan), "Vitneam" (tieng Ireland), tuy vao cau truc bang chu cai Latinh cua moi ngon ngu nhung đeu viet lien khong dau cach. Cac ngon ngu khac dung nhung he chu viet co ho hang gan voi chu Latinh nhu chu Cyrill hay chu Hy Lap cung viet lien khong dau cach đe chi Viet Nam nhu "Вьетнам" (tieng Nga), "Вијетнам" (tieng Serbia), "Βιετναμ" (tieng Hy Lap).


Lich su Cac nha khao co hoc tim thay nhung dau vet cua nguoi đung thang thoi đo đa cu tren lanh tho Viet Nam cach đay khoang 500.000 nam; cac cong cu tho so bang đa va cac dau rang cua nguoi tien su đuoc phat hien tai cac tinh Lang Son, Thanh Hoa, Yen Bai, Ninh Binh va Quang Binh. Ngoai ra, tai cac vung phia Bac, con nguoi sinh song trong cac hang đong đa voi va song bang cac hoat đong san thu, hai luom. Trong khi đo, tai cac vung duyen hai mien Trung nhu Nghe An, con nguoi chu yeu song bang đanh ca.
Đen thoi đai đo đa moi cach đay 5000 đen 6000 nam, nguoi Viet co bat đau biet canh tac lua nuoc; loat dau vet trong lua co tu cao nguyen toi đong bang. Ngoai ra, con nguoi bat đau biet che tac cong cu theo kieu khac va lam đo gom voi ky thuat khac. Đen khoang thien nien ky I TCN vao cuoi thoi ky đo đong, khu vuc lua nuoc o song Hong va song Ca phat trien thanh nen van hoa Đong Son roi cung thoi gian đo, nhung nha nuoc đau tien lan luot xuat hien đo la Van Lang va Au Lac.
Tu the ky II TCN, cac trieu đai phong kien tu phuong Bac cai tri mot phan Viet Nam hon 1000 nam. Su cai tri nay bi ngat quang boi nhung cuoc khoi nghia cua nhung tuong linh nhu Ba Trieu, Mai Thuc Loan, Hai Ba Trung hay Ly Bi. Nam 905, Khuc Thua Du gianh quyen tu chu, khong phai la đoc lap vi Du tu nhan minh la quan trieu đinh phuong Bac. Đen nam 938, sau khi chi huy tran song Bach Đang đanh bai quan Nam Han, Ngo Quyen lap trieu xung vuong, đanh dau mot nha nuoc đoc lap khoi cac trieu đinh phuong Bac vao nam 939.
Sau nha Ngo, lan luot cac trieu Đinh, Tien Le, Ly va Tran to chuc chinh quyen tuong tu cac trieu đai Trung Hoa, lay Phat giao lam ton giao chinh cua quoc gia va cho truyen ba ca Nho giao va Đao giao. Nha Tien Le, Ly va Tran đa chong tra cac cuoc tan cong cua nha Tong va nha Mong – Nguyen, đeu thang loi va bao ve đuoc Đai Viet. Nam 1400, Ho Quy Ly cuop ngoi nha Tran, lap nha Ho, đoi ten nuoc la Đai Ngu, tien hanh cai cach. Nam 1407, Đai Ngu bi Nha Minh thon tinh. mot so thanh vien hoang toc nha Tran khoi nghia, lap nha Hau Tran va bi quan Minh đanh bai sau 7 nam. Nam 1427, Le Loi đanh đuoi quan Minh, lap nha Hau Le, gianh lai đoc lap (nam 1428). Co quan điem cho rang đay la trieu đai ma phong kien Viet Nam đat "đinh cao" đac biet la đoi vua Le Thanh Tong (1460–1497).
Vao đau the ky XVI, Nha Le so bi Nha Mac cuop ngoi nen mot bo phan quan lai trung thanh đa lap nguoi khac trong dong doi vua Le len lam vua, tai lap Nha Le. Nha Le trung hung sau 60 nam giao tranh đa chien thang, diet Nha Mac. Vua Le khi đo la bu nhin, hai tap đoan phong kien Chua Trinh va Chua Nguyen tranh chap nhau, gay chien tranh keo dai hon 100 nam, chia cat Đai Viet thanh đang Ngoai va đang Trong trong 200 nam. Cuoi the ky XVIII, tuong khoi nghia Nguyen Hue trong 15 nam đa đanh bai ca Chua Trinh va Chua Nguyen cung cac cuoc xam chiem cua Xiem va Thanh đe lap Nha Tay Son. Nguyen Hue mat, voi nguoi ke vi Canh Thinh, nha Tay Son bi Nguyen Anh – mot thanh vien dong ho Chua Nguyen cung voi vien tro tu Phap va Xiem lat đo, lap Nha Nguyen, trieu đai cuoi cung o Viet Nam. Thoi phong kien, cac trieu Ly, Tran, Hau Le va chua Nguyen thu phuc Chiem Thanh, Chan Lap va Tay Nguyen o phia Nam.

Phuong Tay tiep can Viet Nam tu the ky XVI. Vao the ky XVII, Đang Trong va Đang Ngoai trao đoi thuong mai truoc het voi Bo Đao Nha va Ha Lan, sau them Anh va Phap. Cac tu si Dong Ten do Bo Đao Nha bao tro đen truyen ba Cong giao tu nam 1615 roi Hoi Thua sai Paris va Dong Đa Minh tiep noi. Cong giao tai Viet Nam phat trien trong 2 the ky tien khoi XVII va XVIII. Tu thoi Gia Long, Nha Nguyen be quan toa cang, cam ngoai thuong, khong tiep xuc cong nghe tien tien. Nua sau the ky 19, Phap xam luoc ban đao Đong Duong, thau tom nha Nguyen va thanh lap Lien bang Đong Duong nam 1887. Thoi Phap thuoc, van hoa, khoa hoc, ky thuat phuong Tay đuoc tang cuong truyen ba.The chien thu 2, Nhat đao chinh Phap o Đong Duong, dung nen Đe quoc Viet Nam, chinh the bu nhin nay phai nop thue va cung ung cho Nhat tai nguyen co lua gao, gop phan gay nan đoi At Dau. Sau khi Nhat đau hang Đong Minh, Ho Chi Minh lanh đao Viet Minh gianh chinh quyen, đoc Tuyen ngon Đoc lap thanh lap Viet Nam Dan chu Cong hoa ngay 2 thang 9 nam 1945. Phap tinh lay lai Đong Duong, nhung vap phai su phan khang cua Viet Nam Dan chu Cong hoa nen đa buoc phai hau thuan lap Quoc gia Viet Nam do Bao Đai, cuu hoang đe Nha Nguyen lam Quoc truong.
Nam 1954, Chien tranh Đong Duong ket thuc, Phap phai cong nhan su đoc lap cua Viet Nam va rut quan, xuat hien 2 vung tap ket quan su cho cuoc bau cu thong nhat đat nuoc nhung khong thanh do Hoa Ky hau thuan cho Viet Nam Cong hoa (chinh phu ke thua Quoc gia Viet Nam) tu choi to chuc bau cu. Nha nuoc xa hoi chu nghia Viet Nam Dan chu Cong hoa hau thuan cac luc luong mien Nam noi day chong Chinh phu Viet Nam Cong hoa, gay ra xung đot quan su ma tiep theo đo la su tham chien cua quan đoi Hoa Ky va đong minh. Chien tranh ket thuc vao ngay 30 thang 4 nam 1975 khi Tong thong Viet Nam Cong hoa tuyen bo đau hang.
Nam 1976, Cong hoa Mien Nam Viet Nam va Viet Nam Dan chu Cong hoa to chuc tuyen cu hop nhat. Do hau qua chien tranh, roi chien tranh bien gioi phia Bac, chien tranh bien gioi Tay Nam, chinh sach bao cap va bi Hoa Ky cam van, nuoc Viet Nam thoi hau chien phai đoi mat voi cac van đe nghiem trong trong linh vuc kinh te-xa hoi. Nam 1986, Đai hoi Đang lan VI chap thuan Đoi moi, cai to nha nuoc va chuyen nen kinh te theo huong moi. Viet Nam binh thuong hoa quan he voi Hoa Ky nam 1995 va gia nhap ASEAN vao cung nam. Nam 2007, Viet Nam gia nhap to chuc kinh te the gioi WTO.


Đia ly Viet Nam co dien tich 331.212 km², đuong bien gioi tren đat lien dai 4.639 km, đuong bo bien trai dai 3.260 km, co chung đuong bien gioi tren bien voi Thai Lan qua vinh Thai Lan va voi Trung Quoc, Philippines, Indonesia, Brunei, Malaysia qua Bien Đong. Viet Nam tuyen bo chu quyen đoi voi hai thuc the đia li tranh chap tren Bien Đong la cac quan đao Hoang Sa (bi mat kiem soat tren thuc te) va Truong Sa (kiem soat mot phan).
Khoang cach giua cuc Bac va cuc Nam cua Viet Nam theo đuong chim bay la 1.650 km. Noi co chieu ngang hep nhat o Quang Binh voi chua đay 50 km. Đuong bien gioi đat lien dai hon 4.600 km, trong đo, bien gioi voi Lao dai nhat (gan 2.100 km), tiep đen la Trung Quoc va Campuchia. Tong dien tich la 331.212 km² gom toan bo phan đat lien va hai đao cung hon 4.000 hon đao, bai đa ngam va ca hai quan đao tren Bien Đong la Truong Sa (thuoc tinh Khanh Hoa) va Hoang Sa (thuoc thanh pho Đa Nang) ma nha nuoc tuyen bo chu quyen.
Đia hinh Viet Nam co nui rung chiem khoang 40%, đoi 40% va đo che phu khoang 75% dien tich đat nuoc. Co cac day nui va cao nguyen nhu day Hoang Lien Son, cao nguyen Son La o phia bac, day Bach Ma va cac cao nguyen theo day Truong Son o phia nam. Mang luoi song, ho o vung đong bang chau tho hoac mien nui phia Bac va Tay Nguyen. Đong bang chiem khoang 1/4 dien tich, gom cac đong bang chau tho nhu đong bang song Hong, song Cuu Long va cac vung đong bang ven bien mien Trung, la vung tap trung dan cu. Đat canh tac chiem 17% tong dien tich đat Viet Nam.
Đat chu yeu la đat ferralit vung đoi nui (o Tay Nguyen hinh thanh tren đa bazan) va đat phu sa đong bang. Ven bien đong bang song Hong va song Cuu Long tap trung đat phen. Rung o Viet Nam chu yeu la rung ram nhiet đoi khu vuc đoi nui con vung đat thap ven bien co rung ngap man. Đat lien co cac mo khoang san nhu phosphat, vang. Than đa co nhieu nhat o Quang Ninh. Sat o Thai Nguyen, Ha Tinh. O bien co cac mo dau va khi tu nhien.


= Khi hau =

Viet Nam co khi hau nhiet đoi gio mua, thoi tiet co su bien đong. Phia bac day Bach Ma co 2 mua gio chinh: gio mua Đong Bac lanh va kho vao mua đong tao nen mua đong lanh; gio Tay Nam nong kho va Đong Nam am uot vao mua he. Phia nam co gio Đong Bac vao mua kho va gio Tay Nam vao mua mua. Cac dong bien phan nao đo đieu hoa khi hau. Đo am tuong đoi trung binh la 84% suot nam. Viet Nam trai qua cac đot lut va bao, co luong mua tu 1.200 đen 3.000 mm, so gio nang khoang 1.500 đen 3.000 gio/nam va nhiet đo tu 5 °C đen 37 °C. Nhiet đo trung binh nam tang khoang 0,5 đo Celsius trong vong 50 nam (1964–2014).


= Sinh thai =

Viet Nam nam trong vung sinh thai Indomalaya. Theo Bao cao tinh trang moi truong quoc gia nam 2005, Viet Nam nam trong 25 quoc gia co muc đo đa dang sinh hoc cao, xep thu 16 tren toan the gioi ve đa dang sinh hoc va la noi sinh song cua khoang 16% cac loai tren the gioi. 15.986 loai thuc vat đa thay trong ca nuoc, trong đo 10% la loai đac huu, Viet Nam co 307 loai giun tron, 200 loai oligochaeta, 145 loai acarina, 113 loai bo đuoi bat, 7.750 loai con trung, 260 loai bo sat, 120 loai luong cu, 840 loai chim va 310 loai đong vat co vu, trong đo co 100 loai chim va 78 loai đong vat co vu la loai đac huu. Ngoai ra con co 1.438 loai tao nuoc ngot, chiem 9,6% tong so loai tao, cung nhu 794 loai thuy sinh khong xuong song va 2,458 loai ca bien. Cuoi nhung nam 1980, mot quan the Te giac Java đa đuoc phat hien o Vuon Quoc gia Cat Tien va co the ca the cuoi cung cua loai nay o Viet Nam đa chet vao nam 2010.
Ngan hang gen quoc gia Viet Nam bao ton 12.300 giong cua 115 loai. Chinh phu Viet Nam đa chi 497 trieu đo la My đe duy tri đa dang sinh hoc trong nam 2004 va đa thiet lap 126 khu bao ton trong đo co 28 vuon quoc gia. Viet Nam co 2 di san thien nhien the gioi la Vinh Ha Long va Vuon quoc gia Phong Nha ‒ Ke Bang cung 6 khu du tru sinh quyen bao gom Rung ngap man Can Gio, Cat Tien, Cat Ba, Kien Giang, Đong bang song Hong va Tay Nghe An.


Chinh tri Viet Nam theo che đo xa hoi chu nghia voi co che co duy nhat mot đang chinh tri lanh đao la Đang Cong san Viet Nam. Vao nam 2016, cac đai bieu la Đang vien trong Quoc hoi co ti le la 95,8%, nhung nguoi đung đau Chinh phu, cac Bo va Quoc hoi cung nhu cac co quan tu phap đeu la Đang vien va do Ban Chap hanh Trung uong hoac Bo Chinh tri đe cu.

Đang Cong san Viet Nam, đung đau boi Tong Bi thu, đuoc Đieu 4 Hien phap quy đinh la Đang cam quyen, to chuc chinh tri duy nhat lanh đao nha nuoc va xa hoi tren chinh truong Viet Nam, cam ket voi cac nguyen tac cua Lenin "tap trung dan chu" va khong cho phep đa đang.Quoc hoi nhiem ky 5 nam, đung đau la Chu tich Quoc hoi, theo Hien phap la co quan đai bieu cao nhat cua nhan dan. Duy nhat Quoc hoi co quyen lap hien, lap phap voi nhiem vu giam sat, quyet đinh nhung chinh sach co ban, nhung nguyen tac cua bo may Nha nuoc va quan he xa hoi cong dan. Quoc hoi khong đoc lap va tuan thu đa so cac quy đinh tu Đang nhung sau Đoi moi, vai tro cua Quoc hoi đay len cao hon.
Chu tich nuoc la nguyen thu quoc gia, co cac quyen trong đo: Cong bo hien phap, luat, phap lenh; Tong Tu lenh vu trang; đe nghi Quoc hoi bau, mien nhiem Thu tuong, Chanh an Toa an nhan dan toi cao, Vien truong Vien kiem sat nhan dan toi cao... thay mat Nha nuoc ve đoi noi va đoi ngoai.
Chinh phu la co quan chap hanh cua Quoc hoi, co quan hanh chinh cao nhat, gom Thu tuong, cac Pho Thu tuong, cac Bo truong va Thu truong co quan ngang Bo.
Bon chuc danh Tong Bi thu, Chu tich nuoc, Thu tuong va Chu tich Quoc hoi đuoc goi la cac lanh đao chu chot cua Đang va Nha nuoc Viet Nam (phai la Uy vien Bo Chinh tri tron mot nhiem ky tro len, truong hop đac biet do Ban Chap hanh Trung uong quyet đinh).
Toa an nhan dan toi cao la co quan xet xu. Ngoai ra, Toa an quan su co tham quyen đac biet trong cac van đe an ninh quoc gia.
Vien kiem sat nhan dan toi cao la co quan giu quyen cong to va kiem sat hoat đong tu phap cao nhat Viet Nam.


= Quan su =

Luc luong vu trang nhan dan Viet Nam bao gom Quan đoi nhan dan Viet Nam, Cong an nhan dan Viet Nam va Dan quan tu ve. Quan đoi nhan dan Viet Nam (VPA) la ten chinh thuc cho to chuc quan su hoat đong o Viet Nam, chia thanh:

Quan chung Luc quan: khong to chuc Bo tu lenh rieng nhu Hai quan, Phong khong – Khong quan va Canh sat bien ma cac quan đoan chu luc va binh chung do Bo Tong tham muu truc tiep chi đao.
Quan chung Hai quan: thanh lap nam 1955, xay dung tren co so Cuc Phong thu Bo bien.
Quan chung Phong khong – Khong quan: hop nhat tu hai quan chung Phong khong va Khong quan tu nam 2000.
Luc luong Bo đoi Bien phong: thanh lap nam 1958
Luc luong Canh sat bien: thanh lap nam 1998
Luc luong Tac chien Khong gian mang: thanh lap nam 2017
Luc luong Bao ve Lang Chu tich Ho Chi Minh: thanh lap nam 1976
VPA co so luong khoang 450.000 nguoi, con tong luc luong, bao gom ca ban quan su va dan quan tu ve, co the len khoang 5.000.000 nguoi. Nam 2022, chi phi đau tu quan su o Viet Nam khoang 7,32 ty USD, tuong đuong khoang 1,79% GDP nam 2022.


= Ngoai giao =

Tinh đen thang 9 nam 2024, Viet Nam đa thiet lap quan he ngoai giao voi 194 quoc gia va la thanh vien cua nhieu to chuc quoc te, trong đo noi bat nhu Lien Hop Quoc, Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A (ASEAN), Dien đan Hop tac Kinh te Chau A – Thai Binh Duong (APEC) va To chuc Thuong mai The gioi (WTO).
Theo cac van kien cua Đai hoi đai bieu toan quoc lan thu X thi Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam chu truong đuong loi đoi ngoai đoc lap, tu chu, rong mo, đa dang, đa phuong hoa quan he quoc te, chu đong hoi nhap quoc te voi phuong cham "Viet Nam san sang la ban va la đoi tac tin cay cua tat ca cac nuoc phan đau vi hoa binh, đoc lap va phat trien".
Viet Nam gia nhap Lien Hop Quoc vao nam 1977, sau đoi moi, binh thuong hoa quan he voi Trung Quoc vao nam 1992 va voi Hoa Ky vao nam 1995, gia nhap khoi ASEAN nam 1995. Hien đa thiet lap quan he ngoai giao voi 189 quoc gia (gom 43 nuoc chau A, 47 nuoc chau Au, 14 nuoc chau Đai Duong, 30 nuoc chau My va 55 nuoc chau Phi). Viet Nam cung la thanh vien cua 63 to chuc quoc te va quan he voi hon 650 to chuc phi chinh phu. Trong to chuc Lien Hop Quoc, Viet Nam đong vai tro la uy vien ECOSOC, uy vien Hoi đong chap hanh UNDP, UNFPA va UPU. Viet Nam tung to chuc cac hoi nghi cap cao ASEAN (1998, 2010), ASEM (2004), Thuong đinh APEC (2006, 2017), Cong đong Phap ngu (1997), Hoi nghi Thuong đinh Trieu Tien-Hoa Ky lan 2 (2019). Viet Nam cung tung lam thanh vien khong thuong truc Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc nhiem ky 2008-2009 va 2020-2021, thanh vien cua ECOSOC nhiem ky 2016-2018, Chu tich luan phien ASEAN (2010, 2020).


= Phan cap hanh chinh =

Phan cap hanh chinh Viet Nam gom 2 cap: cap tinh va tuong đuong, cap xa va tuong đuong. Duoi cap tinh va tuong đuong la cac đon vi hanh chinh phuong, xa, đac khu, đuoc goi chung la cap xa. Duoi cap phuong/xa la cac khu vuc khong chinh thuc voi ten goi khac nhau nhu khu pho, to dan pho, lang, thon, ap, khom, buon, ban, xom,...
Tinh đen nam 2025, Viet Nam tong cong co 34 đon vi hanh chinh cap tinh va tuong đuong gom 28 tinh va 6 thanh pho truc thuoc trung uong.


Kinh te Chinh sach Đoi moi nam 1986 đa thiet lap mo hinh "Kinh te thi truong đinh huong xa hoi chu nghia". Cac thanh phan kinh te đuoc mo rong hon nhung nhung nganh kinh te chu luc, thiet yeu van duoi su đieu hanh cua Nha nuoc. Tu nam 1993 đen 1997, kinh te Viet Nam đat toc đo tang truong trung binh hang nam khoang 9%. Tang truong GDP đat muc 8,5% vao nam 1997 nhung giam xuong 4% nam 1998 do anh huong cua cuoc khung hoang tai chinh chau A nam 1997 va tang nhe len muc 4,8% nam 1999. Tang truong GDP tiep tuc tang len tu 6% đen 7% trong giai đoan giua nhung nam 2000 va 2002. Ngay 7 thang 11 nam 2006, Viet Nam đuoc phep gia nhap WTO sau khi ket thuc đam phan song phuong voi cac nuoc co yeu cau va chinh thuc la thanh vien thu 150 vao ngay 11 thang 1 nam 2007. Sau cai cach kinh te – xa hoi, theo mot so nghien cuu, bat binh đang thu nhap đa gia tang.Nam 2013, tai mot hoi thao o Ha Noi, cac chuyen gia nhan đinh nen kinh te Viet Nam đa tang truong cham lai sau 5 nam gia nhap WTO. Cu the, trong giai đoan 2007–2011, chi co nam 2008 la Viet Nam đat muc tang truong GDP tren 8% du xuat khau tang 2,4 lan – len muc 96,9 ty USD. Đa phan ty trong xuat khau la do khoi cac doanh nghiep FDI, chiem khoang 60%, mat hang xuat khau chu yeu la nong – lam san va khoang san tho. Sau hoi nhap, ty trong nhap sieu cung tang, len muc 18 ty USD vao nam 2008. Đen nam 2013, do anh huong boi Đai suy thoai, nen kinh te đoi mat voi ap luc lon tu no xau, lam phat cung no cong tang manh. Tinh trang tham nhung luon xep o muc cao tren trung binh cua the gioi va đong thoi, cac van đe lien quan đen von, đao tao lao đong, quy hoach đat đai, cai cach hanh chinh, co so ha tang,... cung hang chuc ngan thu tuc kinh doanh loi thoi tu 20 nam truoc van con đang ton tai.
Theo thong ke nam 2015 cua Ngan hang The gioi, PPP đau nguoi cua Viet Nam nam 2014 la 5.294,4 USD, bang 70% so voi Philippines, 55,4% so voi Indonesia, 37% so voi Thai Lan va bang 6,7% so voi Singapore.
Nam 2020, theo cong bo cua Quy Tien te Quoc te (IMF), quy mo nen kinh te Viet Nam voi 98 trieu dan theo GDP danh nghia đat 340,6 ty đo la My, xep hang 37 the gioi, suc mua tuong đuong đat 1,047 ty đo la My, xep hang 23 toan cau, GDP binh quan đau nguoi theo danh nghia la 3,498 USD/nguoi, xep hang 115 the gioi, con theo suc mua la 10,755 USD/nguoi, xep hang 106 toan cau. Muc đo tu do kinh te o nhom trung binh voi hang 90 toan cau.
Ve đia ly kinh te, chinh phu Viet Nam phan chia quy hoach thanh cac vung kinh te – xa hoi va cac khu vuc kinh te trong điem moi mien. Cac tinh co GRDP binh quan đau nguoi cao nhat: Thanh pho Ho Chi Minh, Binh Duong, Ba Ria – Vung Tau, Bac Ninh, Ha Noi, va GRDP binh quan đau nguoi thap nhat: Ha Giang, Lai Chau, Cao Bang. Thu đo cua Viet Nam la Ha Noi, thanh pho đong dan cung nhu co quy mo GRDP lon nhat la Thanh pho Ho Chi Minh.


= Giao thong =

Cac tuyen giao thong noi đia chu yeu tu đuong bo, đuong sat, đuong hang khong đeu theo huong bac – nam. He thong đuong bo gom cac quoc lo, tinh lo, huyen lo... Co tong chieu dai khoang 222.000 km, phan lon cac tuyen đuong quoc lo va tinh lo đeu trai nhua va be tong hoa, thieu so cac tuyen đuong huyen lo đang con la cac con đuong đat. He thong đuong sat Viet Nam dai tong 2652 km trong đo tuyen Đuong sat Bac Nam dai 1726 km.
Cac tuyen đuong thuy noi đia chu yeu nam theo huong đong – tay dua theo cac con song nhu song Đa, song Hong, song Sai Gon. Du kien quy hoach tuyen đuong bo ven bien Viet Nam trong tuong lai bat đau tai cang Nui Đo, Quang Ninh toi cua khau Ha Tien, Kien Giang dai khoang 3.041 km. He thong đuong bien xuat phat tu cac cang bien nhu Hai Phong, Quy Nhon, Sai Gon.


= Truyen thong =

Truyen thong Viet Nam co bon loai hinh bao chi la bao in, bao noi, bao hinh va bao đien tu. Viet Nam hoa mang internet quoc te vao nam 1997 va hon 10 nam nay, hang loat bao đien tu, trang tin đien tu đa ra đoi. Thong ke đen thang 7 nam 2010, tai Viet Nam co 858 co quan bao chi in, trong đo co 178 bao va 528 tap chi. Co 65 đai phat thanh – truyen hinh, gom 2 đai phat thanh – truyen hinh trung uong (VTV, VOV) va 63 đai phat thanh – truyen hinh o cac đia phuong. Co 34 bao đien tu, 180 trang tin đien tu cua cac co quan tap chi, bao, đai va hang ngan trang thong tin đien tu.
Tai Viet Nam, tat ca cac co quan truyen thong, bao chi hoat đong duoi su quan ly va giam sat cua Bo Thong tin va Truyen thong Viet Nam va duoi su đinh huong cua Ban Tuyen giao Trung uong Đang Cong san Viet Nam. Luat phap chua cap phep cho bao chi tu nhan hoat đong.


= Du lich =

So luong khach du lich đen Viet Nam tang nhanh nhat trong vong 10 nam tu 2000–2010. Nam 2013, co gan 7,6 trieu luot khach quoc te đen Viet Nam va nam 2017, co hon 10 trieu luot khach quoc te đen Viet Nam, cac thi truong lon nhat la Trung Quoc, Han Quoc, Nhat Ban, Hoa Ky va Đai Loan.
Viet Nam co cac điem du lich tu Bac đen Nam, tu mien nui toi đong bang, tu cac thang canh thien nhien toi cac di tich van hoa lich su. Cac điem du lich mien nui nhu Sa Pa, Ba Na, Đa Lat. Cac điem du lich o cac bai bien nhu Đa Nang, Nha Trang, Vung Tau va cac đao nhu Cat Ba, Con Đao, Ly Son.


= Khoa hoc =

Nam 2010, tong chi tieu cua Nha nuoc vao khoa hoc va cong nghe chiem khoang 0,45% GDP. Theo UNESCO, Viet Nam đa danh 0,19% GDP đe nghien cuu va phat trien khoa hoc vao nam 2011. Chien luoc tim cach thuc đay hop tac khoa hoc quoc te lon hon, voi ke hoach thiet lap mang luoi cac nha khoa hoc Viet Nam o nuoc ngoai va khoi xuong mot mang luoi ket noi cac to chuc khoa hoc quoc gia voi cac đoi tac nuoc ngoai.
Mot bo chien luoc phat trien quoc gia cho cac linh vuc trong kinh te, chu yeu lien quan đen khoa hoc cong nghe. Vi du la Chien luoc phat trien ben vung (2012) va Chien luoc phat trien nganh co khi (2006) cung voi Tam nhin 2020 (2006). Keu goi nhan luc co tay nghe, đau tu nang cap cong nghe khu vuc tu nhan. Chien luoc phat trien khoa hoc va cong nghe 2011–2020 nam 2012 lap ke hoach uu tien nghien cuu toan, vat ly; đieu tra khi hau, thien tai; phat trien he đieu hanh đien tu; cong nghe sinh hoc ap dung đac biet cho nong, lam nghiep, y hoc va moi truong.


Nhan khau = Dan so =
Tong so dan cua Viet Nam vao thoi điem 0h ngay 01/4/2019 la 96.208.984 nguoi, trong đo dan so nam la 47.881.061 nguoi (chiem 49,8%) va dan so nu la 48.327.923 nguoi (chiem 50,2%). Voi ket qua nay, Viet Nam la quoc gia đong dan thu 15 tren the gioi. Nam 2021, dan so uoc tinh vao khoang 98 trieu nguoi. Nam 2022, dan so uoc tinh vao khoang 99,46 trieu nguoi. Viet Nam co 54 dan toc trong đo nguoi Kinh chiem đa so voi gan 86%, tap trung o nhung mien chau tho va đong bang ven bien. Cac dan toc thieu so, tru nguoi Hoa, nguoi Cham va nguoi Khmer, phan lon tap trung o cac vung mien nui va cao nguyen. Trong so nay, đong dan nhat la cac dan toc Tay, Thai, Muong... nguoi O Đu co so dan it nhat. Co cac dan toc moi di cu vao Viet Nam vai tram nam tro lai đay nhu nguoi Hoa. Nguoi Hoa va nguoi Ngai la hai dan toc duy nhat co dan so giam giai đoan 1999 – 2009.
Theo đieu tra cua Tong cuc thong ke thi vung đong dan nhat Viet Nam la đong bang song Hong voi khoang 22,5 trieu nguoi, ke tiep la bac Trung bo va duyen hai nam Trung bo voi khoang 20,1 trieu nguoi, thu 3 la Đong Nam bo voi 17,8 trieu nguoi, thu 4 la đong bang song Cuu Long voi khoang 17,2 trieu nguoi. Vung it dan nhat la Tay Nguyen voi khoang 5,8 trieu nguoi. Theo đieu tra dan so va nha o giua ky (IPS) 2019 thi 34,4% dan so Viet Nam đang sinh song tai thanh thi va 65,6% cu tru o nong thon. Ve ti so gioi tinh trung binh vao nam 2019 la 99,1 nam/100 nu. Theo nhan xet cua to The Economist, muc đo giam dan so do sinh suat tut giam tao ra vien canh lao hoa o Viet Nam voi ti le nguoi cao nien hon 60 tuoi du đoan se tang tu 12% (2018) len 21% (2040). Đinh dan so lao đong cua Viet Nam la vao nam 2013, sau đo se giam. Ti le tre/gia bi cho la gay chao đao ve tai chinh đe cung cap dich vu y te va cap duong khi 90% nguoi cao nien khong co khoan tiet kiem nao ca khi ngan sach nha nuoc chi phu cap cho nguoi hon 80 tuoi voi binh quan vai USD/tuan.


= Ngon ngu =

Ngon ngu quoc gia cua Viet Nam la tieng Viet, mot ngon ngu thanh đieu thuoc ngu he Nam A va la tieng me đe cua nguoi Viet. Hien phap khong quy đinh chu viet quoc gia hay van tu chinh thuc. Van ngon voi chu Han ghi am Han-Viet đuoc dung trong cac van ban hanh chinh truoc the ky 20. Chu Nom dua tren chat lieu chu Han đe ghi am thuan Viet hinh thanh tu khoang the ky 7 toi the ky 13, ket hop voi chu Han thanh bo chu viet pho thong cho tieng Viet truoc khi Viet Nam bi Thuc dan Phap xam luoc. Cac tac pham thoi ky trung đai cua Viet Nam đeu đuoc ghi bang chu Han va chu Nom, tieu bieu co Binh Ngo Đai Cao cua Nguyen Trai viet bang chu Han hay Truyen Kieu cua Nguyen Du sang tac bang chu Nom. Chu Quoc ngu la chu Latinh đuoc cac nha truyen giao Dong Ten nhu Francisco de Pina va Alexandre de Rhodes phat trien vao the ky 17 dua tren bang chu cai cua tieng Bo Đao Nha, sau nay đuoc pho bien thong qua cac quy đinh bao ho cung tieng Phap cua chinh quyen thuoc đia thoi Phap thuoc. Cac nhom sac toc thieu so o Viet Nam noi mot so ngon ngu vi du nhu tieng Tay, tieng Nung, tieng Muong, tieng H'Mong, tieng Cham, va tieng Khmer. Cac he ngon ngu o Viet Nam bao gom Nam A, Kra-Dai, Han-Tang, H'Mong-Mien va Nam Đao. Mot so ngon ngu ky hieu Viet Nam cung đuoc hinh thanh tai cac thanh pho lon.
Viet Nam tuy la thanh vien cua Cong đong Phap ngu, nhung tieng Phap tu vi the ngon ngu chinh thuc cua che đo thuoc đia đa suy yeu nhanh chong va nhuong cho cho tieng Anh lam ngoai ngu chinh. Voi moi quan he voi cac nuoc phuong Tay đa thay đoi va nhung cai cach trong quan tri ve kinh te va giao duc, tieng Anh co the su dung nhu ngon ngu thu hai va viec hoc tieng Anh gio đay bat buoc tai hau het cac truong hoc ben canh hoac thay the cho tieng Phap.  Tieng Nga, tieng Đuc đuoc giang day trong mot so it truong trung hoc pho thong. Tieng Nhat, tieng Trung va tieng Han cung tro nen thong dung hon khi moi quan he giua Viet Nam voi cac quoc gia Đong A đuoc tang cuong.


= Ton giao =

Viet Nam la quoc gia đa ton giao va tin nguong. Đa so nguoi Viet Nam khong thuoc to chuc ton giao nao nhung đong thoi nhieu nguoi trong so ho thuc hanh tin nguong dan gian. Phat giao du nhap vao cung voi Nho giao va Đao giao (goi chung la tam giao) co anh huong toi van hoa Viet Nam. Phat giao Viet Nam đa so thuoc Đai thua va tung co vi the nhu quoc giao thoi Nha Ly va Nha Tran. Nho giao đat vi tri đoc ton duoi thoi Le so va Nguyen so. Mot so tu tuong Nho giao cho toi nay van giu vai tro nhat đinh trong trat tu xa hoi Viet Nam.Cong giao truyen vao tu the ky 16; nen tang cua Cong giao Viet Nam đuoc thiet lap vung chac vao the ky 17 boi cac thua sai Dong Ten Bo Đao Nha va Y. Tin Lanh truyen giang tai Viet Nam tu đau the ky 20 boi Hoi Truyen giao Phuc am Lien hiep. An Đo giao va sau nay Hoi giao truyen vao Cham Pa. Ben canh cac ton giao the gioi, Viet Nam con co mot so ton giao noi sinh nhu đao Cao Đai va đao Hoa Hao.


= Toi pham =

Viet Nam co ty le toi pham o muc thap hon mot so quoc gia phat trien. Nam Cam, Khanh Trang la mot so vi du ve bang nhom toi pham co to chuc.
Viet Nam la đia điem co cac đau day mai dam, ma tuy. Viet Nam chiu anh huong tu nhung đia danh buon ban ma tuy nhu Tam giac vang va Trang luoi liem vang. Theo mot so quan chuc nhan xet thi cac hoat đong buon ban ma tuy cang ngay cang tinh vi va phuc tap. Viet Nam tham gia cac hoi nghi quoc te ban thao van đe tren nhu "Hoi nghi quoc te phong, chong ma tuy, khu vuc nhom cong tac Vien Đong" do minh chu tri voi su hop tac cua 19 nuoc lan can. Nam 2012, ca nuoc co uoc tinh khoang 170 nghin nguoi nghien ma tuy. Theo su phat trien cua kinh te – xa hoi, toi pham co xu huong tang. Cac van đe lien quan đen ca đo trong hoat đong the thao roi phan nhieu o bong đa. mot loai hinh toi pham khac đo la tham nhung voi mot so vu an nhu PMU 18, Vinashin, Viet A, chuyen bay giai cuu. Viet Nam hien van duy tri an tu hinh.


= Giao duc =

Ty le ngan sach nha nuoc danh cho giao duc tang tu 10,89% nam 2005 len đen 12,05% nam 2010 va 16,85% nam 2012.
O Viet Nam co 5 cap hoc: tieu hoc, trung hoc co so, trung hoc pho thong, đai hoc va sau đai hoc. Cac truong đai hoc chu yeu tap trung o Ha Noi va TP. Ho Chi Minh. Theo ket qua đanh gia hoc sinh quoc te (PISA) cua To chuc Hop tac va Phat trien kinh te (OECD) cong bo nam 2013, điem trung binh mon Khoa hoc cua hoc sinh Viet Nam o đo tuoi 15 nam 2012 đung thu 8 the gioi. Co y kien cho rang ket qua nay khong phan anh đung chat luong giao duc Viet Nam vi cac truong pho thong theo chi thi cua Bo Giao duc va Đao tao đa chuan bi kha ky luong cho ky thi PISA tu truoc.
Voi bac đai hoc, Viet Nam co tong 376 truong cao đang, đai hoc tren ca nuoc trong đo Bo Giao duc truc tiep quan ly 54 truong. 3 co so đai hoc lon nhat quoc gia gom Đai hoc Quoc gia Ha Noi, Đai hoc Quoc gia Thanh pho Ho Chi Minh, Đai hoc Bach khoa Ha Noi. Nam 1988, Bo Đai hoc ra Quyet đinh cho phep thanh lap Trung tam Đai hoc dan lap Thang Long, truong đai hoc dan lap đau tien tai Viet Nam va đen nam 2017, toan Viet Nam co 84 truong dan lap, tu thuc. Tong so sinh vien bac đai hoc đen nam hoc 2016–2017 la 1.767.879 nguoi.


= Y te =

Ve co so ha tang, tinh đen nam 2010, toan Viet Nam co 1.030 benh vien, 44 khu đieu duong phuc hoi chuc nang, 622 phong kham đa khoa khu vuc; voi khoang 246.300 giuong benh. Ben canh cac co so y te nha nuoc đa bat đau hinh thanh mot he thong y te tu nhan bao gom 19.895 co so hanh nghe y, 14.048 co so hanh nghe duoc, 7.015 co so hanh nghe y hoc co truyen, 5 benh vien tu co von đau tu nuoc ngoai đa gop phan giam qua tai o cac benh vien nha nuoc. Mang luoi y te co so cua Viet Nam đa co 80% so thon ban co nhan vien y te hoat đong, 100% so xa co tram y te trong đo gan 2/3 xa đat chuan quoc gia.
Ve nhan luc trong nganh, Viet Nam hien co he thong cac truong đai hoc y, duoc phan bo tren ca nuoc. Moi nam co hang nghin bac si va duoc si đai hoc tot nghiep ra truong. Ngoai ra con co he thong cac truong đao tao ky thuat vien trung hoc y, duoc, nha tai cac đia phuong. So luong can bo nhan vien nganh y te đa co 250.000 nguoi trong đo co 47.000 nguoi co trinh đo đai hoc cac loai.
Mot so to chuc quoc te tai tro von ODA va mot so To chuc phi chinh phu (NGO) đa ho tro cho Nganh Y te cua Viet Nam, tinh đen nam 2010, Bo Y te Viet Nam đang quan ly 62 du an ODA va tren 100 du an NGO voi tong kinh phi hon mot ty USD, cac du an phan bo o cac vung mien. Y te Viet Nam co tham nhung o mot so cap đo, co the tim thay trong ca 3 linh vuc quan ly nha nuoc, dich vu tai co so y te va quan ly bao hiem y te.
Thong ke nam 2016, nguoi Viet co tuoi tho trung binh 75,6 tuoi, đung thu 2 khu vuc Đong Nam A, chi sau Singapore.


Van hoa Viet Nam co nen van hoa đa dang: tu vung đong bang song Hong va vung Thanh–Nghe voi van hoa lang xa va van minh lua nuoc đen nhung sac thai van hoa cac dan toc mien nui tai Tay Bac va Đong Bac, đen nen van hoa Cham Pa  cua nguoi Cham tai Nam Trung Bo, cac bo toc Tay Nguyen, cung vung đat moi Nam Bo ket hop voi van hoa cac sac toc Hoa, Khmer.
Ve khia canh truyen thong, van hoa chu luu cua nguoi Viet đuoc coi la thuoc vung van hoa A Đong (cung voi Trung Quoc, Trieu Tien va Nhat Ban). Voi lich su hang nghin nam, tu van hoa ban đia thoi Hong Bang đen nhung anh huong cua Trung Quoc va Đong Nam A đen nhung anh huong cua Phap the ky 19, phuong Tay trong the ky 20 va toan cau hoa tu the ky 21, Viet Nam đa co nhung thay đoi ve van hoa theo cac thoi ky lich su.
54 dan toc co nhung phong tuc, nhung le hoi mang y nghia sinh hoat cong đong, tin nguong, su khoan dung trong tu tuong ton giao, tinh can ke va an du trong ngon ngu cua van hoc, nghe thuat.


= Am nhac =

Am nhac truyen thong khac nhau giua cac vung mien cua Viet Nam. Am nhac co đien o mien Bac la hinh thuc am nhac lau đoi nhat Viet Nam. Trong lich su, Viet Nam co the chiu anh huong boi truyen thong am nhac Trung Quoc, Trieu Tien, Mong Co va Nhat Ban. Nha nhac la hinh thuc ca nhac cung đinh. Ca tru la mot loai hinh dien xuong am nhac giau chat lieu thi ca. Cheo, tuong, cai luong la hinh thuc san khau ca nhac co. Xam la mot loai nhac dan gian. Quan ho co o Bac Ninh va Bac Giang. Chau van la hinh thuc ca nhac hau đong. Nhac dan toc cai bien la mot hinh thuc cua am nhac dan gian Viet Nam xuat hien tu nhung nam 1950. UNESCO cong nhan nha nhac Hue, ca tru, quan ho, hat xoan, đon ca tai tu Nam Bo, vi giam Nghe Tinh, bai choi, cong chieng Tay Nguyen, hat then la nhung di san van hoa phi vat the. Cac nhac cu truyen thong co the ke đen đan bau, đan gao, đan nguyet, đan đa, trong, phach,...
The ky 20 xuat hien cac the loai tan nhac Viet Nam. Thoi Chien tranh Viet Nam, mien Bac (Viet Nam Dan chu Cong hoa) pho bien nhac đo, trong khi nhac vang phat trien tai mien Nam (Viet Nam Cong hoa). Am nhac hien đai co ten goi V-pop la the loai ca nhac tieng Viet rat pho bien tren cac phuong tien truyen thong ngay nay, voi cac ca si nhu Đam Vinh Hung, Đong Nhi, Son Tung M-TP, Min, My Tam hay cac diva nhu Thanh Lam, Hong Nhung, Tran Thu Ha va My Linh.


= Trang phuc =

Ao dai la trang phuc truyen thong pho bien o Viet Nam, thuong đuoc nu gioi mac trong nhung dip nhu đam cuoi va le hoi. Ao dai trang la đong phuc bat buoc cho nu sinh trung hoc o mot so truong trung hoc pho thong tai Viet Nam, it nhat la phai mac trong tiet Chao co. mot so vi du khac ve trang phuc tai Viet Nam bao gom ao giao linh, ao tu than, ao ngu coc, yem, ao ba ba, ao gam, ao Nhat Binh... Mu non bao gom non la va non quai thao. Cac trang phuc cua nguoi dan toc thieu so cung co the su dung.


= Am thuc =

Am thuc Viet Nam co su ket hop cua 5 yeu to co ban: cay, chua, đang, man va ngot. Nuoc mam, nuoc tuong... la mot trong nhung nguyen lieu tao huong lieu trong mon an.
Phong cach nau an trong am thuc Viet Nam co the co cac nguyen lieu tuoi hon, dung dau it hon va phu thuoc hon vao rau thom, rau qua.
Mot đac điem đe phan biet am thuc Viet Nam voi cac nuoc khac la am thuc Viet Nam chu trong an ngon, đoi khi khong đat muc tieu hang đau la an bo. Boi vay trong he thong co the co it hon nhung mon cau ky, ham nhu, ninh ky nhu trong am thuc Trung Quoc cung nhu khong thien ve bay bien co tinh tham my cao nhu trong am thuc Nhat Ban ma thien ve phoi tron gia vi hoac su dung nhung nguyen lieu dai, gion (vi du nhu chan canh ga, phu tang đong vat, trung vit lon...).


= The thao =

Cac mon the thao truyen thong Viet Nam co đau vat, vo thuat, đa cau, co tuong... O mot so khu vuc tap trung nguoi dan toc thieu so co ban no, đay gay. Mot so mon the thao hien đai co su pho bien nhu bong đa, bong ban, bong ro, bong chuyen, cau long, billiards, co vua.... Bong đa la mon the thao đuoc nguoi Viet Nam quan tam, choi va theo doi nhieu nhat.
Tai cac ky Olympic mua he, Quoc gia Viet Nam va Viet Nam Cong hoa tham gia tu nam 1952 đen nam 1972 nhung khong co huy chuong, con Viet Nam Dan chu Cong hoa khong tham gia lan nao. Sau khi thong nhat vao nam 1975, Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam bat đau tham gia tu nam 1980, co huy chuong đau tien la huy chuong bac vao nam 2000 boi vo si Taekwondo Tran Hieu Ngan, va gianh đuoc huy chuong vang đau tien vao nam 2016 cua Hoang Xuan Vinh trong mon ban sung. O Olympic nguoi khuyet tat, Viet Nam tham gia tu nam 2000 va cung co huy chuong vang đau tien do luc si Le Van Cong o mon cu ta đat đuoc vao nam 2016. Do la nuoc nhiet đoi, Viet Nam khong phat trien cac mon the thao mua đong (nhu truot bang), cung nhu chua tung tham gia Olympic mua đong.


= Ngay le =


Ghi chu Chu thich = Tham khao =


Đoc them Lien ket ngoai Website chinh thuc
Viet Nam Goverment Portal
Viet Nam tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Viet Nam tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Tong cuc Thong ke
Chiefs of State and Cabinet Members of Foreign Governments: Vietnam Luu tru ngay 17 thang 10 nam 2020 tai Wayback Machine, CIA
Thong tin ve Viet Nam tai BBC
Muc “Vietnam” tren trang cua CIA World Factbook.
Thong tin ve Viet Nam Luu tru ngay 11 thang 1 nam 2012 tai Wayback Machine tai UCB Libraries GovPubs
Viet Nam tren DMOZ
Dan so Viet Nam moi nhat tai Danso.org
 Wikimedia Atlas cua Vietnam