Thoa thuan Paris ve khi hau la mot đieu uoc quoc te ve bien đoi khi hau đuoc ky ket vao nam 2016, quy đinh ve viec giam thieu bien đoi khi hau, thich ung voi bien đoi khi hau va tai chinh khi hau. Thoa thuan Paris đuoc 196 quoc gia đam phan tai Hoi nghi Lien Hop Quoc ve Bien đoi Khi hau 2015 tai Paris, Phap. Tinh đen thang 2 nam 2023, 195 thanh vien Cong uoc khung cua Lien Hop Quoc ve Bien đoi khi hau (UNFCCC) đa tham gia Thoa thuan Paris. Trong so ba quoc gia thanh vien UNFCCC chua phe chuan thoa thuan, quoc gia phat thai lon duy nhat la Iran. Hoa Ky rut khoi Thoa thuan Paris vao nam 2020 nhung gia nhap lai vao nam 2021.
Muc tieu dai han cua Thoa thuan Paris la giu muc tang nhiet đo be mat toan cau o duoi 2 °C (3,6 °F) so voi thoi ky truoc Cach mang Cong nghiep. Thoa thuan cung neu ro rang kich ban tot nhat la tang nhiet đo duoi 1,5 °C (2,7 °F). Nhiet đo tang cang thap thi tac đong cua bien đoi khi hau cang nho. Đe đat đuoc muc tieu nay, phai giam phat thai khi nha kinh cang som cang tot va cang nhieu cang tot, tham chi phai đat đuoc phat thai rong bang 0 vao giua the ky 21. Đe giu muc am len toan cau duoi 1,5 °C, phai giam phat thai khoang 50% vao nam 2030. Con so nay dua tren cac đong gop cua moi quoc gia.
Thoa thuan nay nham muc đich giup cac quoc gia thich ung voi tac đong cua bien đoi khi hau va huy đong tai chinh khi hau. Moi quoc gia phai xac đinh, lap ke hoach va bao cao thuong xuyen ve đong gop cua minh. Khong co co che nao buoc mot quoc gia phai đat ra muc tieu giam phat thai cu the nhung moi muc tieu phai hon muc tieu truoc đo. Khac voi Nghi đinh thu Kyoto nam 1997, Thoa thuan Paris khong phan biet giua cac nuoc phat trien va đang phat trien, cac nuoc đang phat trien cung phai đe trinh ke hoach giam phat thai.
Thoa thuan Paris đuoc mo đe ky vao ngay 22 thang 4 nam 2016 (Ngay Trai Đat) tai mot buoi le ben trong Tru so Lien Hop Quoc o Thanh pho New York. Sau khi đuoc Lien minh chau Au phe chuan, thoa thuan co đu so quoc gia chiem đu luong phat thai khi nha kinh toan cau phe chuan thoa thuan đe co hieu luc vao ngay 4 thang 11 nam 2016.
Thoa thuan Paris đuoc cac lanh đao the gioi ca ngoi nhung bi mot so nha bao ve moi truong va nha phan tich chi trich la chua đu. Hieu qua cua thoa thuan la mot chu đe tranh luan. Tuy cac cam ket ban đau cua cac quoc gia khong đu đe đat đuoc cac muc tieu cua thoa thuan nhung co co che đanh gia no luc toan cau đe tang cuong đong gop cua moi quoc gia. Thoa thuan Paris đuoc vien dan trong cac vu kien ve bien đoi khi hau đe buoc mot so quoc gia va mot cong ty dau mo phai tang cuong hanh đong ung pho voi bien đoi khi hau.


Muc tieu Đieu 2 quy đinh muc tieu cua thoa thuan la cung co viec ung pho truoc moi đe doa cua bien đoi khi hau va tang cuong viec thuc hien Cong uoc khung cua Lien Hop Quoc ve Bien đoi khi hau bang cach:

(a) Giu nhiet đo trung binh toan cau tang so voi thoi ky tien cong nghiep o muc thap hon đang ke so voi 2°C va no luc đe gioi han muc tang nhiet đo đen 1.5°C so voi thoi ky tien cong nghiep, voi nhan thuc rang đieu nay se giup giam đang ke rui ro va tac đong cua bien đoi khi hau; va
(b) Tang kha nang thich ung voi tac đong xau cua bien đoi khi hau va thuc đay thich nghi khi hau va phat trien phat thai thap theo phuong thuc khong gay anh huong toi san xuat luong thuc;
(c) Đieu chinh dong tai chinh phu hop voi lo trinh phat trien phat thai thap va thich nghi khi hau.

Cac ben tham gia thoa thuan no luc đe "đat đinh phat thai khi nha kinh toan cau cang som cang toi".


Phat trien = Boi canh =
Nam 1992, Cong uoc khung cua Lien Hop Quoc ve Bien đoi khi hau (UNFCCC) đuoc thong qua tai Hoi nghi Thuong đinh Trai Đat, la mot trong nhung đieu uoc quoc te đau tien ve bien đoi khi hau. La nen tang cho nhung thoa thuan khi hau ve sau, cong uoc quy đinh cac ben tham gia cong uoc phai hop thuong xuyen đe giai quyet van đe bien đoi khi hau tai Hoi nghi COP.
Nghi đinh thu Kyoto nam 1997 quy đinh viec cat giam khi nha kinh đoi voi mot so quoc gia nhat đinh tu nam 2008 đen nam 2012 va đuoc gia han đen nam 2020 thong qua Tu chinh an Doha. Hoa Ky khong phe chuan Nghi đinh thu Kyoto vi khong muon bi rang buoc ve mat phap ly. Quyet đinh nay cung voi xung đot phan phoi dan đen that bai cua cac cuoc đam phan quoc te ve khi hau sau nay. Hoi nghi Lien Hop Quoc ve Bien đoi Khi hau 2009 khong thong qua đuoc mot hiep uoc ke thua Nghi đinh thu Kyoto; ket qua duy nhat cua hoi nghi la Hiep đinh Copenhagen, mot van ban khong rang buoc ve mat phap ly va khong đuoc quoc te chap thuan.
Tuy nhien, Hiep đinh Copenhagen đat ra khuon kho cho cach tiep can tu duoi len cua Thoa thuan Paris. Qua trinh đam phan lay lai đa duoi su lanh đao cua thu ky đieu hanh UNFCCC Christiana Figueres. Tai Hoi nghi Lien Hop Quoc ve Bien đoi Khi hau 2011, Thoa thuan Durban đuoc thong qua, cac ben đong y đam phan thanh lap mot van ban phap ly ve giam thieu bien đoi khi hau tu nam 2020. Cac ben tham gia Thoa thuan Durban phai tiep thu Bao cao đanh gia thu nam cua Uy ban Lien chinh phu ve Bien đoi Khi hau (IPCC) va cac co quan truc thuoc UNFCCC.


= Đam phan va thong qua =

Qua trinh đam phan o Paris dien ra trong hai tuan va tiep tuc xuyen đem trong ba ngay cuoi. Nhieu du thao va đe xuat đa đuoc thao luan va chinh ly trong nam truoc. Mot nha binh luan cho biet chu nha Phap tang kha nang hoi nghi thanh cong bang cach: đam bao rang moi quoc gia hoan thanh đong gop do quoc gia tu quyet đinh du đinh cua minh truoc khi bat đau đam phan va chi moi cac nha lanh đao tham du phan đau cua hoi nghi.
Cuoc đam phan gan nhu that bai khi ben Hoa Ky phan đoi vao phut cuoi rang tu "se" (shall) đa đuoc chap thuan thay vi tu "nen" (should), tuc la cac nuoc phat trien co nghia vu phap ly phai giam phat thai: Phap giai quyet van đe bang cach ghi nhan tu "se" la "loi đanh may". Ngay 12 thang 12 nam 2015, Thoa thuan Paris đuoc thong qua voi su đong thuan cua Lien minh chau Au va 195 quoc gia thanh vien tham gia UNFCCC. Nicaragua cho biet ho muon phan đoi viec thong qua vi nhung điem yeu kem cua thoa thuan nhung khong đuoc phep. Cac thanh vien tham gia thoa thuan cam ket se giam phat thai carbon "cang som cang tot" va no luc giu muc am len toan cau "duoi 2 °C".


= Ky va đua vao hieu luc =
Thoa thuan Paris đuoc mo đe cac quoc gia va to chuc hoi nhap kinh te khu vuc la ben tham gia UNFCCC ky tu ngay 22 thang 4 nam 2016 đen ngay 21 thang 4 nam 2017 tai Tru so Lien Hop Quoc o Thanh pho New York, la buoc đau tien huong toi viec phe chuan nhung mot ben co the tham gia thoa thuan ma khong phai ky. Cac ben tham gia thoa thuan khong đuoc hanh đong trai voi muc tieu cua thoa thuan. Ngay 1 thang 4 nam 2016, Hoa Ky va Trung Quoc, hai quoc gia chiem gan 40% luong phat thai toan cau, xac nhan se ky Thoa thuan Paris. Thoa thuan Paris đuoc 175 ben (174 quoc gia va Lien minh chau Au) ky vao ngay đau tien. Tinh đen thang 3 nam 2021, 194 quoc gia va Lien minh Chau Au đa ky ket thoa thuan.

Thoa thuan co hieu luc neu 55 quoc gia chiem it nhat 55% luong phat thai toan cau (theo mot danh sach nam 2015) phe chuan hoac tham gia thoa thuan. Mot ben cung co the chap nhan, phe duyet hoac gia nhap thoa thuan. Chap nhan va phe duyet thuong la khi mot quoc gia khong can quyet đinh cua nguyen thu quoc gia đe tham gia mot hiep uoc, trong khi gia nhap thuong la khi mot quoc gia tham gia mot hiep uoc đa co hieu luc. Sau khi đuoc Lien minh Chau Au phe chuan, thoa thuan co đu so ben tham gia đe co hieu luc vao ngay 4 thang 11 nam 2016.
Lien minh chau Au va cac quoc gia thanh vien đeu phai tu phe chuan Thoa thuan Paris. Co bao cao la EU va cac quoc gia thanh vien uu tien phe chuan thoa thuan cung luc đe đam bao rang moi ben khong cam ket thuc hien cac nghia vu thuoc ve ben kia. Cac nha quan sat đa lo ngai rang su bat đong ve trach nhiem cua moi quoc gia thanh vien trong viec thuc hien muc tieu giam phat thai cua toan EU va viec Anh roi Lien minh chau Au co the lam cham tre viec phe chuan Thoa thuan Paris. Ngay 5 thang 10 nam 2016, EU cung voi bay quoc gia thanh vien gui van ban phe chuan.


Quoc gia thanh vien = Quoc gia đa phe chuan hoac gia nhap thoa thuan =
Lien minh chau Au va 194 quoc gia chiem tong cong hon 98% luong phat thai tren the gioi đa phe chuan hoac tham gia Thoa thuan Paris. Nhung quoc gia duy nhat chua phe chuan thoa thuan la mot so quoc gia Trung Đong: Iran la quoc gia lon nhat voi 2% tong luong phat thai. Libya va Yemen cung chua phe chuan thoa thuan. Eritrea la quoc gia gan đay nhat phe chuan Thoa thuan Paris vao ngay 7 thang 2 nam 2023.
Đieu 28 cho phep mot ben rut khoi thoa thuan bang cach gui thong bao bang van ban cho Nguoi luu chieu som nhat la ba nam ke tu ngay khi thoa thuan co hieu luc đoi voi ben đo. Viec rut khoi thoa thuan co hieu luc sau mot nam tinh tu ngay Nguoi luu chieu nhan đuoc thong bao.


= Hoa Ky rut khoi va gia nhap lai Thoa thuan Paris =
Ngay 4 thang 8 nam 2017, Tong thong Hoa Ky Donald Trump gui thong bao cho Lien Hop Quoc rang Hoa Ky, quoc gia phat thai lon thu hai sau Trung Quoc, se rut khoi Thoa thuan Paris ngay khi đu đieu kien đe lam nhu vay. Chinh phu Hoa Ky gui thong bao chinh thuc cho Tong Thu ky Lien Hop Quoc vao ngay 4 thang 11 nam 2019 va chinh thuc rut khoi thoa thuan vao ngay 4 thang 11 nam 2020. Ngay 20 thang 1 nam 2021, Tong thong Joe Biden ky mot sac lenh đe Hoa Ky gia nhap lai Thoa thuan Paris. Hoa Ky đuoc chap nhan gia nhap lai thoa thuan sau thoi han 30 ngay đuoc quy đinh tai Đieu 21.3 Đac phai vien cua Tong thong Hoa Ky ve khi hau John Kerry noi rang Hoa Ky se gianh lai đuoc uy tin trong tien trinh Paris. Tong Thu ky Lien Hop Quoc Antonio Guterres hoan nghenh quyet đinh cua Hoa Ky la khoi phuc "mat xich con thieu đa lam suy yeu toan bo he thong".


Noi dung = Cau truc =
Thoa thuan Paris gom mot loi mo đau dai 16 đoan va 29 đieu, quy đinh ve thu tuc (vi du nhu đieu kien đe co hieu luc) va ve tac dung (vi du nhu giam nhe, thich ung voi bien đoi khi hau va tai chinh khi hau). Thoa thuan la mot thoa thuan rang buoc nhung nhieu đieu khoan khong tao ra nghia vu hoac nham tao đieu kien thuan loi cho su hop tac quoc te. Thoa thuan quy đinh ve hau het cac hoat đong phat thai khi nha kinh ngoai tru hang khong va hang hai quoc te thuoc trach nhiem cua To chuc Hang khong Dan dung Quoc te va To chuc Hang hai Quoc te.
Thoa thuan Paris đuoc mo ta la co cach tiep can tu duoi len vi co che cam ket va ra soat cot loi cua thoa thuan cho phep cac quoc gia tu đat ra cac NDC. Khac voi Nghi đinh thu Kyoto đat ra cac muc tieu co hieu luc rang buoc, Thoa thuan Paris nhan manh viec xay dung su đong thuan. Cac muc tieu ve khi hau đuoc khuyen khich thay vi bi rang buoc. Chi co quy trinh bao cao va ra soat viec thuc hien cac muc tieu moi co hieu luc rang buoc ve luat quoc te. Đoi voi Hoa Ky thi cau truc nay cho phep Hoa Ky khong phai phe chuan thoa thuan ma van gia nhap đuoc: thoa thuan khong co hieu luc rang buoc ve muc tieu giam nhe hay tai chinh khi hau nen đuoc coi la mot thoa thuan hanh chinh chu khong phai la mot đieu uoc quoc te va UNFCCC đa đuoc Thuong vien Hoa Ky phe chuan vao nam 1992.
Mot điem khac biet quan trong khac giua Thoa thuan Paris va Nghi đinh thu Kyoto la pham vi ap dung. Nghi đinh thu Kyoto phan biet giua Phu luc I, gom nhung quoc gia giau co, co trach nhiem lich su đoi voi bien đoi khi hau, va nhung quoc gia khong thuoc Phu luc I, nhung Thoa thuan Paris yeu cau tat ca cac ben đeu phai đe trinh ke hoach giam phat thai. Thoa thuan Paris van nhan manh nguyen tac trach nhiem chung nhung co phan biet va phu hop voi nang luc, thua nhan rang cac quoc gia co nang luc va trach nhiem khac nhau đoi voi ung pho voi bien đoi khi hau, nhung khong phan biet cu the giua cac quoc gia phat trien va đang phat trien.


= Đong gop do quoc gia tu quyet đinh =

Moi quoc gia tu quyet đinh muc đong gop ma ho can thuc hien đe đat đuoc muc tieu cua thoa thuan, đuoc goi la đong gop do quoc gia tu quyet đinh (NDC). Đieu 3 quy đinh cac NDC phai la "cac no luc tham vong" nham "đat đuoc muc tieu cua Thoa thuan nay" va "the hien su tien trien theo thoi gian". Su tien trien co nghia la moi NDC tiep theo phai lon hon NDC hien tai. NDC phai đuoc thiet lap theo đinh ky nam nam mot lan va đuoc luu giu tai Ban Thu ky UNFCCC. Cac quoc gia co the hop tac trong viec thuc hien NDC. NDC du kien đuoc mot quoc gia cam ket tai Hoi nghi Lien Hop Quoc ve Bien đoi khi hau nam 2015 đuoc chuyen đoi thanh NDC khi quoc gia đo phe chuan Thoa thuan Paris, tru khi ho gui thong bao cap nhat.
Thoa thuan Paris khong quy đinh chi tiet ve NDC. NDC phai co cam ket giam nhe nhung cung co the co cac cam ket ve thich ung voi bien đoi khi hau, tai chinh, chuyen giao cong nghe, tang cuong nang luc va minh bach. Mot so cam ket trong NDC la vo đieu kien nhung mot so cam ket khac phu thuoc vao nhung yeu to ben ngoai nhu ho tro tai chinh va ky thuat, tham vong tu nhung ben khac hoac chi tiet ve nhung quy tac cua Thoa thuan Paris chua đuoc quy đinh. Hau het cac NDC đeu co thanh phan co đieu kien.
Tuy nhien, Thoa thuan Paris quy đinh cac thu tuc, quy trinh lien quan đen NDC, bao gom viec chuan bi, thong bao va duy tri cac NDC, đat ra mot NDC moi theo đinh ky nam nam mot lan va cung cap thong tin ve viec thuc hien NDC. Khong co co che nao buoc mot quoc gia phai đat ra NDC truoc mot thoi han cu the hoac phai đap ung NDC cua ho ma chi co mot co che "neu ten va khuyen khich" cac quoc gia theo Janos Pasztor, cuu tro ly tong thu ky Lien Hop Quoc ve bien đoi khi hau.


= Đanh gia no luc toan cau =
Thoa thuan Paris quy đinh cac quoc gia phai tang NDC cua minh moi nam nam. Đe tao đieu kien thuan loi cho viec nay, thoa thuan quy đinh cac quoc gia phai đinh ky đanh gia no luc thuc hien thoa thuan, đuoc goi la đanh gia no luc toan cau. Ket qua cua đanh gia no luc toan cau đuoc su dung lam đau vao cho cac NDC moi cua cac ben. Đanh gia no luc toan cau đau tien đuoc tien hanh vao nam 2023. Đoi thoai Talanoa nam 2018 la vi du cua đanh gia no luc toan cau. Sau mot nam thao luan, mot bao cao đuoc cong bo, keu goi hanh đong nhung cac quoc gia đa khong tang NDC.
Co che đanh gia no luc toan cau cua Thoa thuan Paris co muc đich tang cuong tham vong giam phat thai. Nam 2014, gioi phan tich nhan đinh rang cac NDC hien tai se khong han che nhiet đo tang xuong duoi 2 °C. Co che đanh gia no luc toan cau yeu cau cac ben phai đinh ky đua ra NDC moi phan anh "tham vong cao nhat co the" cua cac quoc gia. Co che đanh gia no luc toan cau cung xem xet nhung no luc khac ngoai giam nhe nhu thich ung, tai chinh khi hau va phat trien, chuyen giao cong nghe.


= Giam nhe va thi truong carbon =
Đieu 6 đuoc đanh gia la co nhung đieu khoan chinh cua Thoa thuan Paris. Noi chung, Đieu 6 quy đinh cac phuong thuc hop tac ma cac ben co the tham gia đe thuc hien NDC va thiet lap mot khuon kho cho thi truong carbon toan cau. Tuy nhien, van đe thuc hien Đieu 6 khong đuoc giai quyet tai hoi nghi; Hoi nghi Lien Hop Quoc ve bien đoi khi hau nam 2019 cung khong mang lai ket qua. Hoi nghi thuong đinh ve bien đoi khi hau cua Lien Hop Quoc nam 2021 thiet lap mot co che "đieu chinh tuong ung" đe đam bao khong tinh trung trong viec thuc hien NDC.


 Lien ket cac he thong mua ban phat thai carbon va trao đoi quoc te cac ket qua giam nhe  Đoan 2 va 3 Đieu 6 thiet lap mot khuon kho đe quan ly viec su dung trao đoi quoc te cac ket qua giam nhe (ITMO). Thoa thuan Paris thua nhan cac ben co the su dung luong giam phat thai cua nhung quoc gia khac trong NDC. Cac he thong mua ban phat thai carbon phai đuoc "lien ket" đe tranh "tinh trung", tuc la giao dich giam phat thai phai đuoc ghi nhan la tang phat thai cho mot ben va giam phat thai cho ben kia, đuoc la "đieu chinh tuong ung". NDC va chuong trinh giao dich carbon cua moi quoc gia la khac nhau nen cac ITMO se cung cap mot đinh dang lien ket toan cau duoi su bao tro cua UNFCCC. Đieu khoan nay cung khuyen khich cac quoc gia thiet lap mot he thong quan ly, theo doi phat thai neu muon su dung cac phuong thuc hop tac chi phi thap đe thuc hien NDC.
Hien tai, Thuy Si la quoc gia duy nhat đa ky nhung thoa thuan IMTO voi Peru, Ghana, Senegal, Gruzia, Dominica, Vanuatu, Thai Lan va Ukraina.


 Co che phat trien ben vung  Đoan 4–7 Đieu 6 thiet lap mot co che "đong gop giam phat thai khi nha kinh va ho tro phat trien ben vung", thuong đuoc goi la Co che phat trien ben vung (SDM). SDM đuoc coi la su ke thua Co che phat trien sach, mot co che đuoc thiet lap theo Nghi đinh thu Kyoto cho phep cac ben phoi hop voi nhau đe thuc hien muc tieu giam phat thai.
SDM phan lon giong voi Co che phat trien sach voi hai muc tieu la gop phan giam phat thai khi nha kinh toan cau va ho tro phat trien ben vung. Tuy quy tac, phuong thuc va thu tuc cho SDM van chua đuoc thong qua nhung SDM co mot so điem khac biet so voi Co che phat trien sach. Mot điem khac biet chinh la SDM co the đuoc tat ca cac ben su dung chu khong chi cac ben Phu luc I Nghi đinh thu Kyoto.
Co che phat trien sach đa bi chi trich vi khong tao ra đuoc su giam phat thai hieu qua hoac su phat trien ben vung trong hau het cac truong hop va vi tinh phuc tap. Viec thuc hien SDM co the se gap kho khan.


= Thich ung voi bien đoi khi hau =
Thich ung voi bien đoi khi hau đuoc chu trong hon trong Thoa thuan Paris so voi nhung hiep uoc khi hau truoc đay. Thoa thuan quy đinh cac muc tieu thich ung tap the, dai han va yeu cau cac quoc gia phai bao cao ve cac hanh đong thich ung song song voi viec giam nhe. Cac muc tieu thich ung voi bien đoi khi hau tap trung vao viec tang cuong nang luc thich ung, thich nghi khi hau va han che tinh trang de bi ton thuong.


Thuc hien Thoa thuan Paris đuoc thuc hien thong qua chinh sach cua cac quoc gia. Phai cai thien bao ton nang luong đe giam cuong đo su dung nang luong cua nen kinh te toan cau, cat giam viec đot nhien lieu hoa thach va tang nhanh ty trong nang luong ben vung. Phat thai đang giam nhanh chong trong nganh đien nhung khong giam trong nganh xay dung, giao thong va suoi am. Đoi voi nhung nganh cong nghiep kho khu cacbon, co the phai tien hanh loai bo carbon dioxide đe đat đuoc phat thai rong bang 0. Trong bao cao nam 2022, Uy ban Lien chinh phu ve Bien đoi Khi hau thuc đay viec đoi moi, phat trien cong nghe ket hop voi thay đoi hanh vi tieu dung va san xuat đe đat đuoc cac muc tieu cua Thoa thuan Paris.
Đe đat đuoc muc am len toan cau duoi 1,5 °C, luong phat thai phai đuoc cat giam khoang 50% truoc nam 2030 thong qua cac NDC cua cac quoc gia. Đen giua the ky 21, luong phat thai CO2 phai đuoc cat giam xuong 0 va tong luong phat thai khi nha kinh rong phai đat 0 ngay sau giua the ky 21.
Viec thuc hien thoa thuan Paris co nhung rao can. Mot so quoc gia gap kho khan trong viec huy đong von đe đau tu vao qua trinh khu cacbon. Tai chinh khi hau bi phan manh, lam hoat đong đau tu them phuc tap. Cac chinh phu va nhung to chuc khac thieu nang luc đe thuc hien chinh sach. Cong nghe va kien thuc sach thuong khong đuoc chuyen giao đen nhung quoc gia hoac đia điem co nhu cau. Thang 12 nam 2020, Laurent Fabius, cuu chu tich Hoi nghi COP 21, cho rang co the thuc đay viec thuc hien Thoa thuan Paris bang cach thong qua mot cong uoc toan cau ve moi truong đe xac đinh cac quyen va nghia vu ve moi truong cua cac quoc gia, ca nhan va doanh nghiep.


Cac chu đe đuoc quan tam = Hieu qua =

Hieu qua cua Thoa thuan Paris la mot chu đe tranh luan, mot phan la vi nhieu đieu khoan cua thoa thuan van chua đuoc lam ro. Hau het cac chuyen gia nhan đinh rang thoa thuan khong đu đe giu muc am len toan cau duoi 1,5 °C. Nam 2020, Chuong trinh Moi truong Lien Hop Quoc (UNEP) nhan xet rang nhiet đo trung binh toan cau co kha nang se tang hon 3 °C vao cuoi the ky 21 voi cac cam ket ve khi hau hien tai cua Thoa thuan Paris. Ke tu đo, nhung cam ket phat thai rong bang 0 moi hon đa đuoc bo sung vao cac NDC va co the lam giam muc tang nhiet đo them 0,5 °C.
Đe đat đuoc muc tieu cua Thoa thuan Paris, cac quoc gia phai co cac bien phap giam thieu bien đoi khi hau nhanh hon va ton kem hon. Ngoai ra, viec thuc hien đay đu cac cam ket hien tai se giam phat thai mot phan ba so voi kich ban duy tri cac chinh sach hien tai. Hai nghien cuu tren tap chi Nature cho thay tinh đen nam 2017, khong co quoc gia cong nghiep lon nao thuc hien cac chinh sach đa cam ket, khong co quoc gia nao đat đuoc muc tieu giam phat thai đa cam ket va ngay ca khi tat ca cac quoc gia đat đuoc muc tieu giam phat thai (tinh đen nam 2016), nhiet đo toan cau van se vuot qua 2 °C.
Nam 2021, mot nghien cuu su dung mo phong ngau nhien ket luan rang toc đo giam phat thai phai tang 80% so voi cac NDC hien tai đe co the đat đuoc muc tran tang 2 °C cua Thoa thuan Paris va kha nang cac quoc gia phat thai lon thuc hien NDC ma khong can tang muc giam phat thai nhu vay la rat thap. Neu xu huong hien tai tiep tuc, kha nang đat đuoc muc tran nhiet đo 2 °C la 5%, neu tat ca cac quoc gia thuc hien NDC va tiep tuc sau nam 2030 thi la 26%.
Tinh đen  nam 2020, co rat it nghien cuu khoa hoc ve hieu qua cua Thoa thuan Paris trong viec tang cuong nang luc va thich ung voi bien đoi khi hau tuy hai chu đe đuoc đe cap noi bat trong thoa thuan. Nhung nghien cuu hien tai hau het khong co ket luan ve ton that va thiet hai va thich ung voi bien đoi khi hau.
Theo bao cao đanh gia no luc toan cau, Thoa thuan Paris đa co tac đong đang ke: nam 2010, nhiet đo vao nam 2100 du kien tang 3,7–4,8 °C nhung tai COP27, nhiet đo du kien tang 2,4–2,6 °C va neu tat ca cac quoc gia thuc hien cac cam ket dai han thi nhiet đo du kien chi tang 1,7–2,1 °C. Tuy nhien, đe đat đuoc muc tieu han che muc tang nhiet đo o 1,5 °C thi luong thai phai toan cau phai đat đinh vao nam 2025.


= Đap ung cac yeu cau =

Thang 9 nam 2021, du an Climate Action Tracker cong bo bao cao uoc tinh rang voi cac chinh sach hien tai, phat thai toan cau se tang 20-23 Gt CO2 tuong đuong so voi muc tieu nam 2030. Bao cao chi trich nhieu quoc gia vi khong đap ung cac yeu cau cua thoa thuan, chi co Gambia đat muc phat thai theo yeu cau cua Thoa thuan Paris. The gioi co kha nang tang nhiet đo toan cau them 4 °C neu cac chinh sach hien tai tiep tuc đuoc thuc hien. Cac mo hinh du đoan rang neu khong thuc hien cac bien phap can thiet vao mua thu nam 2021 thi nhiet đo trung binh toan cau se tang 2,9 °C, neu thuc hien cac cam ket theo Thoa thuan Paris thi nhiet đo trung binh se tang 2,4 °C, neu đat đuoc phat thai bang 0 thi nhiet đo trung binh se tang 2,0 °C.
Bao cao Production Gap 2021 neu rang the gioi van co ke hoach san xuat them 110% nhien lieu hoa thach vao nam 2030 (bao gom them 240% than, 57% dau va 71% khi đot) so voi gioi han đe đat đuoc muc tieu 1,5 °C.
Thang 9 nam 2023, bao cao đanh gia no luc toan cau đau tien đuoc cong bo. Trai nguoc voi du đoan, Thoa thuan Paris đa co tac đong đang ke: vao nam 2010, nhiet đo du kien tang 3,7–4,8 °C vao nam 2100, tai COP27, nhiet đo du kien tang 2,4–2,6 °C va neu tat ca cac quoc gia thuc hien cac cam ket dai han cua minh thi nhiet đo du kien tang 1,7–2,1 °C. Tuy nhien, đe đat đuoc muc tieu am len toan cau duoi 1,5 °C, phat thai toan cau phai đat đinh vao nam 2025, mac du phat thai đa đat đinh o mot so quoc gia.


= Đam bao tai chinh =

Cac nuoc phat trien tai khang đinh cam ket huy đong 100 ty đo la My mot nam cho tai chinh khi hau vao nam 2020 va đong y tiep tuc huy đong tai chinh o muc nay cho đen nam 2025. So tien nay đuoc dung đe ho tro giam nhe va thich ung voi bien đoi khi hau o cac nuoc đang phat trien. bao gom tai tro cho Quy Khi hau xanh, mot phan cua UNFCCC, va nhung cam ket cong, tu khac. Thoa thuan Paris neu ro rang cac nuoc phai đat đuoc cam ket moi huy đong it nhat 100 ty đo la My moi nam truoc nam 2025.
Thich ung voi bien đoi khi hau thuong huy đong it von tu nhan hon so voi giam thieu bien đoi khi hau. Mot bao cao cua To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te cho thay tu nam 2013 đen nam 2014, 16% von khi hau toan cau đuoc đau tu vao thich ung voi bien đoi khi hau so voi 77% vao giam thieu bien đoi khi hau. Thoa thuan Paris keu goi đau tu can bang giua thich ung va giam thieu bien đoi khi hau va la tang cuong ho tro thich ung cho nhung quoc gia de bi ton thuong nhat truoc tac đong cua bien đoi khi hau nhu cac nuoc kem phat trien nhat va cac quoc đao nho đang phat trien. Thoa thuan cung nhan manh tam quan trong cua đau tu cong trong viec tai tro cac bien phap thich ung voi bien đoi khi hau.
Nam 2015, 20 ngan hang phat trien đa phuong va cac thanh vien Cau lac bo Tai chinh Phat trien Quoc te cong bo nam nguyen tac đe duy tri hanh đong ung pho voi bien đoi khi hau trong hoat đong khoan đau tu: cam ket thuc hien cac chien luoc ung pho voi bien đoi khi hau, quan ly rui ro ve bien đoi khi hau, thuc đay cac muc tieu ung pho thong minh voi bien đoi khi hau, cai thien hieu qua ung pho voi bien đoi khi hau va chiu trach nhiem ve cac hanh đong cua chinh ho. Tinh đen thang 1 nam 2020, co 44 thanh vien tuan thu cac nguyen tac nay.
Mot so ket qua cua su nhan manh thich ung voi bien đoi khi hau trong Thoa thuan Paris bao gom viec cac nuoc G7 tai tro 420 trieu đo la My cho bao hiem rui ro khi hau va viec thanh lap Sang kien He thong canh bao som va rui ro khi hau. Hoa Ky, Anh, Nhat Ban, Đuc, Phap va Thuy Đien la nhung quoc gia tai tro lon nhat cho cac quy khi hau đa phuong, bao gom Quy Khi hau xanh.


= Ton that va thiet hai =
Thoa thuan Paris cong nhan ton that va thiet hai do cac tac đong xau cua bien đoi khi hau ngay ca trong truong hop thich ung toi uu voi bien đoi khi hau. Ton that va thiet hai bat nguon tu thoi tiet cuc đoan hoac tu cac su kien dien ra cham nhu cac đao thap mat đat do muc nuoc bien dang. Nhung thoa thuan ve khi hau truoc đay quy đinh ton that va thiet hai la mot phan cua thich ung voi bien đoi khi hau.
Viec quy đinh ton that va thiet hai nhu mot van đe rieng biet vao Thoa thuan Paris la ket qua cua su van đong cua Lien minh cac quoc đao nho va cac nuoc kem phat trien nhat, nhung quoc gia de bi bien đoi khi hau tac đong. Hoa Ky phan đoi tach rieng ton that va thiet hai voi thich ung, cho rang đieu nay se tao ra mot đieu khoan tai chinh khi hau khac. Truoc đo, Co che Warszawa nam 2013 phan loai ton that va thiet hai la mot phan cua thich ung nhung bi nhieu quoc gia phan đoi. Sau cung, Thoa thuan Paris quy đinh "ngan ngua, giam thieu va giai quyet ton that va thiet hai" nhung neu ro rang no khong phai la co so truy cuu trach nhiem phap ly. Thoa thuan Paris thanh lap Co che Warszawa nhu mot to chuc co nhiem vu giai quyet cac van đe ve cach phan loai, giai quyet va chia se trach nhiem đoi voi ton that va thiet hai.


= Minh bach =
Cac ben tham gia thoa thuan phai chiu ra soat ky thuat ve viec thuc hien NDC va tang cuong tham vong. Đieu 13 cua Thoa thuan Paris thiet lap mot "khuon kho tang cuong minh bach ve hanh đong va ve ho tro" gom cac yeu cau đanh gia, bao cao va kiem chung hai hoa. Cac quoc gia phat trien va đang phat trien đeu phai bao cao theo đinh ky hai nam mot lan ve nhung no luc giam nhe cua minh va tat ca cac ben phai chiu ra soat ky thuat va ra soat quoc te.
Khuon kho tang cuong minh bach cua Thoa thuan Paris mang tinh pho quat nhung cung cung cap "su linh hoat" khi xem xet kha nang khac nhau cua cac nuoc phat trien va đang phat trien. Thoa thuan Paris xem xet boi canh đac biet cua cac quoc gia va luu y rang viec ra soat ky thuat đoi voi moi quoc gia se xem xet nang luc bao cao cua quoc gia đo. Cac ben tham gia Thoa thuan Paris gui Bao cao minh bach hai nam mot lan (BTR) va bao cao kiem ke phat thai đau tien toi UNFCCC vao nam 2024 va cu hai nam mot lan sau đo, con cac nuoc phat trien gui BTR đau tien vao nam 2022 va bao cao kiem ke phat thai moi nam sau đo. Thoa thuan Paris cung thanh lap Sang kien tang cuong nang luc ve minh bach đe ho tro cac nuoc đang phat trien xay dung thiet che xa hoi va quy trinh can thiet đe tuan thu cac quy đinh cua Thoa thuan Paris.


= Kien tung =
Thoa thuan Paris la trong tam cua cac vu kien ve bien đoi khi hau. Mot trong nhung vu kien lon đau tien ve bien đoi khi hau la vu Nha nuoc Ha Lan tranh kien phap ly voi To chuc Urgenda, trong đo chinh phu Ha Lan bi khoi kien vi giam muc tieu giam phat thai theo ke hoach cho nam 2030 truoc Thoa thuan Paris. Nam 2015, toa an so tham xu chinh phu thua kien va yeu cau chinh phu phai duy tri muc tieu giam phat thai. Chinh phu khang cao quyet đinh cua toa an so tham len Toa an toi cao Ha Lan. Nam 2019, Toa an toi cao phan quyet rang chinh phu Ha Lan đa vi pham quyen con nguoi theo luat phap Ha Lan va Cong uoc chau Au ve Nhan quyen khi ha thap muc tieu phat thai cua minh. Quyet đinh cua Toa an toi cao vien dan muc tieu tang nhiet đo duoi 2 °C cua Thoa thuan Paris. Tai Đuc, cac muc tieu cua Thoa thuan Paris đuoc noi luat hoa va cung đuoc vien dan trong vu Neubauer et al. v. Đuc, trong đo toa an ra lenh cho Đuc xem xet lai cac muc tieu ve khi hau cua minh.
Thang 5 nam 2021, toa an so tham Den Haag phan quyet rang cong ty dau mo Shell phai cat giam 45% luong phat thai toan cau so voi muc nam 2019 truoc nam 2030 vi đieu nay vi pham nhan quyen. Vu kien nay đuoc coi la lan đau tien Thoa thuan Paris đuoc ap dung đoi voi mot tap đoan lon.


= Nhan quyen =
Ngay 4 thang 7 nam 2022, Toa an Lien bang Toi cao Brasil cong nhan Thoa thuan Paris la mot "hiep uoc nhan quyen", co hieu luc cao hon luat quoc gia. Trong cung thang, Hoi đong Nhan quyen Lien Hop Quoc thong qua ma khong  bieu quyet mot nghi quyet ve nhan quyen va bien đoi khi hau, keu goi phe chuan, thuc thi Thoa thuan Paris va nhan manh moi lien he giua viec ngan chan bien đoi khi hau va quyen co luong thuc.
Van phong Cao uy Nhan quyen Lien Hop Quoc đa chinh thuc cong nhan rang "bien đoi khi hau đe doa đen viec huong thu mot loat cac quyen con nguoi bao gom quyen song, quyen tiep can nuoc sach va ve sinh, quyen co luong thuc, quyen suc khoe, quyen co nha o, quyen tu quyet, quyen van hoa va phat trien."


Phan ung Tong thong Phap Francois Hollande, Tong Thu ky Lien Hop Quoc Ban Ki-moon va Tong Thu ky đieu hanh UNFCCC Christiana Figueres ca ngoi Thoa thuan Paris. Tong thong Brasil Dilma Rousseff goi thoa thuan la "can bang va lau dai". Thu tuong An Đo Narendra Modi khen ngoi tinh cong ly khi hau cua thoa thuan. Khi thoa thuan đuoc đu so quoc gia phe chuan vao thang 10 nam 2016, Tong thong Hoa Ky Barack Obama noi rang "Ngay ca khi chung ta đat đuoc moi muc tieu, chung ta cung chi moi đi đuoc mot phan cua quang đuong" va tuyen bo "thoa thuan nay se giup tri hoan hoac ngan ngua nhung tac đong xau nhat cua bien đoi khi hau [va] se giup nhung quoc gia khac giam luong khi thai theo thoi gian".
Mot so nha bao ve moi truong va nha phan tich phan ung than trong, thua nhan "tinh than cua Thoa thuan Paris" trong viec đoan ket cac quoc gia nhung khong lac quan ve toc đo giam thieu bien đoi khi hau va loi ich cua thoa thuan đoi voi cac quoc gia ngheo. James Hansen, mot nha khoa hoc tung lam viec tai NASA va la chuyen gia hang đau ve bien đoi khi hau, chi trich Thoa thuan Paris la chi toan nhung "loi hua" hoac muc tieu chu khong phai cam ket va goi cac cuoc đam phan o Paris la bip bom, "chi noi ma khong lam".


Xem them Phu nhan bien đoi khi hau
Cong ly khi hau


Tham khao Đoc them Jepsen, Henrik; va đong nghiep (2021). Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-88624-6.
Teske, Sven; va đong nghiep (2019). Achieving the Paris Climate Agreement Goals. Springer. ISBN 978-3-030-05842-5.


Lien ket ngoai Trich dan lien quan toi Thoa thuan Paris ve khi hau tai Wikiquote
Toan van Thoa thuan Paris ve khi hau