Phong trao nam 1968 o Pakistan la mot phan trong cuoc bieu tinh chong lai che đo đoc tai cua tuong Ayub Khan do gioi sinh vien va cong nhan lanh đao, thu hut tat ca dan chung tu đu moi nganh nghe trong xa hoi luc đo. Cuoc bieu tinh dien ra tu đau thang 11 nam 1968 cho đen cuoi thang 3 nam 1969, co khoang 10 đen 15 trieu nguoi tham gia. Phong trao nay đa khien ca che đo Ayub Khan sup đo.


Boi canh Ke tu khi Pakistan hinh thanh vao nam 1947, quoc gia nay van đuoc quan ly theo the che quan lieu. Nam 1958, quan đoi gianh chinh quyen thong qua mot cuoc đao chinh do Ayub Khan lanh đao. Duoi thoi Ayub Khan cam quyen, nen kinh te cua đat nuoc nay tang truong voi toc đo trung binh hang nam hon 5%. Tuy vay, do bat binh đang ve thu nhap, Pakistan đa tro thanh mot quoc gia cuc giau va cuc ngheo. Cac chinh sach cua Ayub Khan nuoi duong giai cap tu ban so huu tai san tich luy, nhung lai ap buc dan thuong voi muc đo ngheo đoi ngay cang tang ve vat chat, cung nhu su ngheo nan ve mat tri tue do chinh quyen kiem duyet nghiem ngat ve mat chinh tri va van hoa.
Ngay 21 thang 4 nam 1968, Tien si Mahbub ul Haq, Tong truong Kinh te luc bay gio thuoc Uy ban Ke hoach, đa xac đinh 22 gia đinh giau nhat Pakistan kiem soat 66% nganh cong nghiep va so huu 87% co phan trong nganh ngan hang va bao hiem cua nuoc nay. Tuong tu nhu vay, che đo Ayub đa thuc hien phien ban cai cach ruong đat rieng biet, theo đo nha nuoc đe ra gioi han đuoc ap dung đoi voi viec nam giu đat đai. The nhung cuoc cai cach nay vap phai that bai tham hai, va hon 6.000 chu đat đa vuot qua muc tran xac đinh cua ong, so huu toi 7,5 trieu mau đat.  Thu nhap trung binh o Tay Pakistan chi la 35 bang Anh moi nam; o Đong Pakistan, con so nay thap hon o muc 15 bang Anh.
Nam 1965, Pakistan tien hanh to chuc cuoc bau cu tong thong. Cuoc bau cu nay khong dua tren la phieu cua nguoi truong thanh ma chi dua tren dan chu co ban. Vai nghin nguoi đuoc goi la đai bieu dan cu cua cac co quan đia phuong đa bau chon tong thong. Co nhieu suy đoan ve vu can thiep bau cu cung dan đen su phan đoi cua phe đoi lap. Cung nam đo, Pakistan quyet đinh gay chien voi An Đo. Chi phi chien tranh đa cham dut tang truong kinh te va khien chi tieu quoc phong tang manh. Tang truong đau tu tu nhan o Pakistan giam 20% trong nhung nam tiep theo.


Dien bien Vao nhung thang đau nam 1968, Ayub Khan ky niem su kien đuoc goi la "Thap ky Phat trien", lam nguoi dan phan no tao nen con kich đong. Nham đoi pho voi "Thap ky Phat trien" vao ha tuan thang 10 nam 1968, Lien đoan Sinh vien Quoc gia (lien ket voi phe theo chu nghia Mao cua Đang Cong san Tay Pakistan) bat đau tuan le yeu sach va khoi đau cuoc van đong phan đoi hong vach tran cai goi la su "phat trien". Tuan le nay bat đau vao ngay 7 thang 10 nam 1968 va cuoc bieu tinh đau tien dien ra truoc mat hoi đong giao duc trung hoc tai Karachi. Phong trao lan rong ra khap đat nuoc la khi buoc vao cuoi thang 11, co mot nhom sinh vien que o Rawalpindi tu Landi Kotal đang tren đuong tro ve nha minh thi bi chan lai tai tram kiem soat hai quan nam gan Attock. Ho bi đam vien chuc hai quan hanh xu voi thai đo hung bao. Khi quay tro lai Rawalpindi, ca nhom ben to chuc mot cuoc bieu tinh phan đoi viec canh sat hanh xu trai nguoc vo nguyen tac. Cac cuoc bieu tinh đa tang len đen muc đang ke, khien canh sat phai co gang dep bo va dung sung tran ap đam đong tham gia bieu tinh. Mot sinh vien cua Truong Đai hoc Bach khoa Rawalpindi la Abdul Hameed đa bi ban chet. Hien tai, đam đong dan chung phan no đa phan đoi viec tang gia đuong; cai chet cua Hameed chi lam day len su tham gia bieu tinh cua toan xa hoi va nguoi lao đong. Nha van noi tieng Tariq Ali thuat lai su viec bang nhung loi sau đay;Chang co bat ky hanh đong khieu khich nao, đoi canh sat đuoc trang bi đay đu sung truong, dui cui va bom hoi cay, đa no sung. Mot vien đan ban trung sinh vien nam nhat muoi bay tuoi ten Abdul Hamid khien anh ta chet ngay tai cho. Qua phan no, nhom sinh vien quyet chong tra bang gach va đa lat via he, gay thuong vong cho ca hai ben. Đen thang 2 va thang 3 nam 1968, mot lan song bai cong no ra trong nuoc. Ngay 13 thang 2, lan đau tien sau muoi nam, la co đo đuoc keo len o Lahore, khi hon 25.000 cong nhan đuong sat dieu hanh doc theo đuong pho chinh va ho vang: "Đoan ket voi nhan dan Trung Quoc: Tieu diet chu nghia tu ban". Tuy vay, chang co đang Mac-xit quan chung nao dam đung len nam quyen lanh đao phong trao nay. Tai khu cong nghiep Faisalabad, chinh quyen khu vuc đa phai xin phep mot lanh đao lao đong đia phuong ten la Mukhtar Rana cho phep cung cap hang hoa bang xe tai. Moi su kiem duyet đeu that bai. Nhung chuyen xe lua mang thong điep cach mang đen voi ca nuoc. Cong nhan đa phat minh ra cac phuong phap lien lac moi. Chinh qua trinh cong nghiep hoa, boc lot va ap buc mo rong khoang cach giau ngheo đa dan đen su thay đoi nay. Trong mot cuoc phong van cho cuon sach Cau chuyen khac cua Pakistan-Cach mang 1968–1969, Munnu Bhai đa tiet lo mot so giai thoai ve cuoc noi day nay. "Tai mot cuoc mit tinh o Ichra, Lahore, thu linh Jamaat-e-Islami la Maulana Maudoodi mot tay cam mieng banh mi va tay kia cam cuon Kinh Koran. Ong ay hoi đam đong, 'Cac ban muon roti (banh mi) hay Kinh Koran? ' Moi nguoi đeu tra loi: 'Chung toi co Kinh Koran trong nha nhung chung toi khong co banh mi nao ca'."
Theo loi tuong thuat đien tin ve cac su kien trong nhung ngay đo trong cuon sach cua Mubashar Hasan co tua đe Cuoc khung hoang o Pakistan va giai phap đe ra."Trong phong trao nay, tong cong 239 nguoi đa thiet mang, 196 nguoi o Đong Pakistan va 43 nguoi o Tay Pakistan. Theo thong tin chi tiet, canh sat đa ban chet 41 nguoi o Tay Pakistan va 88 nguoi o Đong Pakistan. Hau het trong so ho la sinh vien. O Đong Pakistan, nhom nguoi nay bao gom Asad, Matiur, Anwar, Rostom, Tien si Shamsuzzoha va Trung si Zahrul Huq".Đen đau nam 1969, cac cap uy ban va to chuc nong dan o nong thon ca nuoc đeu tham gia vao phong trao nay. Thang 3 nam 1969, mot nhom quan nhan cap cao khuyen Ayub nen tu chuc vi lo ngai no ra cuoc noi chien toan dien o Đong Pakistan va tinh trang vo chinh phu ve mat xa hoi va chinh tri o canh phia tay cua đat nuoc. Ngay ca Ayub Khan cung thua nhan phong trao đa lam te liet hoat đong cua nha nuoc va xa hoi nhu the nao."Gioi lao đong dan su o cac ben tau tai Karachi đa đinh cong va ngung viec. Rat kho boc do tau. Co truong hop mot con tau đanh tro ve tay khong vi chang the nao chat đay bong len tau đuoc. Bhashani đa o Karachi va nhung noi khac đang lan truyen su bat man. Nguoi ta phong đoan rang tinh hinh co the se xau đi".


Hau qua Ngay 25 thang 3, Ayub Khan tu chuc Tong thong Pakistan va tuyen bo se chuyen giao chinh quyen cua đat nuoc nay lai cho Tong Tham muu truong Luc quan la Tuong Yahya Khan. Hai ngay sau, ong neu ro ly do tu chuc trong la thu gui Tuong Yahya Khan bang nhung loi nhu sau;Toi khong con lua chon nao khac ngoai viec lui sang mot ben va giao lai cho Luc luong Phong ve Pakistan hien nay la đai dien cho cong cu hop phap va hieu qua duy nhat, len nam toan quyen kiem soat đat nuoc. Ho nho an đien cua Chua đung vao vi tri nham giai quyet tinh hinh va cuu đat nuoc khoi su hon loan va huy diet hoan toan. Mot minh ho co the khoi phuc lai su tinh tao va đua đat nuoc tro lai con đuong tien bo mot cach dan su va hop hien.Cuc Canh sat Pakistan đa khong the kiem soat noi tinh hinh va tinh trang luat phap va trat tu bat đau tro nen toi te hon o nuoc nay, đac biet la tai mien Đong von la noi dap tat cuoc noi day va bao loan nghiem trong vao nam 1969. Vu viec tro nen tram trong đen noi co thoi điem, Bo truong Quoc phong va Noi vu Pho Đo đoc Rahman noi voi canh nha bao rang "đat nuoc đang nam duoi su thong tri cua đam đong va canh sat khong đu manh đe giai quyet tinh hinh". Trong cuoc tong tuyen cu Pakistan nam 1970, AL gianh đuoc 98% so ghe hoi đong cap tinh va quoc gia đuoc phan bo o Đong Pakistan, trong khi o Tay Pakistan, PPP chiem linh hau het so phieu bau o hai tinh lon nhat trong khu vuc la Punjab va Sindh. NAP hoat đong kha tot o NWFP va Balochistan truoc đay. Hau het cac "đang phai giu hien trang" (chang han nhu nhieu phe canh thuoc Lien minh Hoi giao) va moi đon vi vu trang ton giao (ngoai tru Jamiat Ulema Islam) đeu bi ton that nhieu hon.


Tham khao