Co quan chuyen tiep Lien Hop Quoc tai Campuchia (goi tat la UNTAC) la luc luong gin giu hoa binh Lien Hiep Quoc o Campuchia tu nam 1992–1993. Đay cung la dip đau tien Lien Hop Quoc đam nhan viec quan ly mot quoc gia đoc lap, to chuc va đieu hanh mot cuoc bau cu (trai nguoc voi chuc nang kiem tra hoac giam sat), co đai phat thanh va nha tu rieng va chiu trach nhiem cho viec thuc đay va bao ve nhan quyen o cap đo quoc gia.


Lich su UNTAC đuoc thanh lap vao thang 2 nam 1992 theo Nghi quyet 745 cua Hoi đong Bao an Lien Hiep Quoc trong thoa thuan voi Nha nuoc Campuchia, chinh phu tren thuc te cua đat nuoc vao thoi điem đo, đe thi hanh Hiep đinh Hoa binh Paris thang 10 nam 1991. UNTAC la san pham cua hoat đong ngoai giao khoc liet qua nhieu nam. Truong phai bo la Akashi Yasushi (Nhat Ban), Tu lenh luc luong la Trung tuong John Sanderson (Uc), va Canh sat truong la Chuan tuong Klaas Roos (Ha Lan), UNTAC gom khoang 15.900 quan nhan, 3.400 canh sat dan su, 2.000 thuong dan va 450 tinh nguyen vien Lien Hop Quoc, cung nhu nhan vien va thong dich vien đuoc tuyen dung tai đia phuong. Trong ky bau cu, hon 50.000 nguoi Campuchia tung la nhan vien bau cu va khoang 900 quan chuc thuoc co quan bo phieu quoc te đa đuoc chinh phu giup đo. Toan bo chi phi hoat đong len toi hon 1,6 ty USD, phan lon la luong tra cho nguoi nuoc ngoai. Co 45 quoc gia tham gia vao viec cung cap quan sat vien quan đoi, canh sat, hoac quan nhan gom: Algerie, Argentina, Uc, Ao, Bangladesh, Bi, Brunei, Bulgaria, Cameroon, Canada, Chile, Trung Quoc, Colombia, Ai Cap, Fiji, Phap, Đuc, Ghana, Hungary, An Đo, Indonesia, Ireland, Y, Nhat Ban, Jordan, Kenya, Malaysia, Maroc, Namibia, Nepal, Ha Lan, New Zealand, Nigeria, Na Uy, Pakistan, Philippines, Ba Lan, Nga, Senegal, Thuy Đien, Thai Lan, Tunisia, Anh Quoc, Hoa Ky va Uruguay. Luc luong nay đanh dau lan đau tien ke tu The chien thu hai Nhat Ban đa đem quan đen nuoc khac.


= Muc tieu =
Muc tieu cua UNTAC nham van hoi hoa binh va chinh quyen dan su o mot đat nuoc bi huy hoai boi hang chuc nam noi chien đam mau va nhung muu đo đen toi trong chien tranh Lanh, to chuc cac cuoc bau cu tu do va cong bang dan đen ban hien phap moi va "khoi đong" qua trinh khoi phuc đat nuoc. Đo la thuc hien "giam sat" hoac "giam sat hay kiem soat" đoi voi tat ca cac khia canh cua chinh phu, bao gom ngoai giao, quoc phong, tai chinh, an ninh trat tu va thong tin, giam sat, theo doi va xac minh viec rut quan va hoi huong cua luc luong quan su nuoc ngoai; đong quan, giai giap va giai the cac phe phai cua Campuchia, tich thu kho vu khi va trang thiet bi quan su, thuc đay va bao ve nhan quyen, giam sat an ninh quan su va duy tri luat phap, trat tu, hoi huong va tai đinh cu nguoi ti nan va di doi, ho tro ra pha bom min va thiet lap viec đao tao cac chuong trinh ra pha bom min va nang cao nhan thuc ve bom min, phuc hoi co so ha tang thiet yeu va ho tro tai thiet va phat trien kinh te.
Mot muc tieu quan trong nua la vu xu an cac nha lanh đao cap cao cua Khmer Đo. Qua trinh nay đuoc bat đau khi UNTAC phe chuan mot thoa thuan giua Quoc hoi Campuchia voi Lien Hop Quoc vao ngay 4 thang 10 nam 2004 ve viec thanh lap mot toa an đe xet xu cac nha lanh đao cap cao chiu trach nhiem ve hanh đong tan bao cua Khmer Đo. Cac quoc gia tai tro đa cam ket so tien đong gop cua quoc te khoang 43 trieu USD danh cho ngan sach toa an keo dai ba nam, trong khi phan ngan sach cua chinh phu Campuchia la 13,3 trieu USD. Nhung buoi xu an đau tien cua cac nha lanh đao cap cao Khmer Đo chi dien ra vao nam 2007, khi nhieu nguoi trong so ho chet dan chet mon hoac bi benh tat day vo.


= Giai tru quan bi =
Bat chap niem kieu hanh cua UNTAC ve su huu dung cua no va đuoc cong đong quoc te xem nhu thanh cong, UNTAC đa that bai trong viec giai giap Khmer Đo, trong khi van đat hieu qua giai giap luc luong dan quan đia phuong cua SOC. Su thien vi nay cho phep Khmer Đo đat đuoc nhung loi ich ve mat lanh tho va gia tang cac vu bao luc chinh tri. Gioi lanh đao quan đoi Nha nuoc Campuchia đa tuc gian, tuyen bo rang UNTAC cuc ky quyet liet voi viec giai tru CPAF, nhung lai qua nhan tu va vo hieu khi giai tru Khmer Đo.


= Bau cu nam 1993 =
Hon 4 trieu nguoi Campuchia (khoang 90% so cu tri đu tieu chuan tham du) đa tham gia cuoc bau cu vao thang 5 nam 1993, mac du luc luong cua Khmer Đo hoac Đang Campuchia Dan chu (PDK) chua bao gio thuc su giai giap hay giai ngu, đa ngan cam mot so nguoi tham gia. Đang FUNCINPEC cua Hoang than Ranariddh la nguoi co so phieu bau cao nhat voi 45,5% phieu bau, tiep đo la Đang Nhan dan Campuchia cua Hun Sen va Đang Dan chu Tu do Phat giao. FUNCINPEC sau đo đa lien minh voi cac đang khac tung tham gia vao cuoc bau cu nay. Cac đang đai dien trong Quoc hoi gom 120 thanh vien đa tien hanh soan thao va thong qua mot ban hien phap moi, đuoc ban hanh ngay 24 thang 9 nam 1993. Ban hien phap nay đa thiet lap mot nen dan chu tu do đa đang trong khuon kho cua mot che đo quan chu lap hien, voi cuu hoang Sihanouk đuoc bau lam Vua. Hoang than Ranariddh va Hun Sen tro thanh Thu tuong thu nhat va thu hai trong Chinh phu Hoang gia Campuchia (RGC). Hien phap quy đinh mot pham vi rong ve nhan quyen đa đuoc quoc te thua nhan.


Anh huong tu su hien dien cua UNTAC Quoc vuong Norodom Sihanouk đa đua ra nhieu đieu gioi han ve hoat đong cua UNTAC, vi su hien dien cua quan đoi nuoc ngoai de dan đen viec lam dung tinh duc mot so phu nu Campuchia, thuc đay mai dam va su lay lan AIDS, khien Campuchia tro thanh mot trong nhung nuoc chiu anh huong toi te nhat o chau A boi AIDS. So luong gai mai dam o Campuchia tang tu 6.000 nam 1991, len toi tren 20.000 sau khi nhan vien cua UNTAC đat chan đen nuoc nay vao nam 1992. Đen nam 1995 co khoang 50.000 đen 90.000 nguoi Campuchia bi anh huong boi AIDS theo uoc tinh cua WHO.


So lieu thong ke Thoi han: Thang 3 nam 1992 – Thang 9 nam 1993
Quan so: Khoang 22.000 nhan vien quan su va dan su
Ton hai: 78 nguoi chet (4 quan sat vien quan su, 41 nhan vien quan su khac, 14 canh sat dan su, 5 nhan vien dan su quoc te va 14 nhan vien đia phuong)
Chi phi: 1,62 ty USD (UNAMIC va UNTAC ket hop)


Xem them Nha nuoc Campuchia
Toa an Khmer Đo


Tham khao Lien ket ngoai UN.org: United Nations Transitional Authority in Cambodia−UNTAC website
Untac.com: UNTAC website