Ha Trung la mot huyen cu nam o phia bac tinh Thanh Hoa, Viet Nam.


Đia ly Huyen Ha Trung nam o phia bac cua tinh Thanh Hoa, nam ben suon nui Tam Điep, co vi tri đia ly:

Phia đong giap thi xa Bim Son va huyen Nga Son
Phia tay giap huyen Thach Thanh va huyen Vinh Loc
Phia nam giap huyen Hau Loc
Phia bac giap thanh pho Tam Điep va huyen Yen Mo thuoc tinh Ninh Binh.
Thi xa Bim Son va huyen Nga Son ngan cach xa Ha Vinh voi phan con lai cua huyen Ha Trung.
Huyen Ha Trung co dien tich tu nhien 243,94 km², dan so nam 2022 la 131.568 nguoi, mat đo dan so đat 539 nguoi/km².


Lich su Huyen Ha Trung đuoc hinh thanh tu rat som, la mot trong nhung cai noi cua dan toc Viet Nam: Thoi thuoc Han, la mien đat thuoc huyen Du Phat. Thoi Tam Quoc – Luong Tan – Nam Bac trieu, la mien đat thuoc huyen Kien So. Thoi Tuy – Đuong, la mien đat thuoc huyen Nhat Nam va mot phan thuoc huyen Sung Binh. Thoi Tran – Ho, huyen Ha Trung thuoc chau Ai, tran Thanh Đo; phan đat phia Bac huyen Ha Trung ngay nay nam trong huyen Tong Giang, thuoc chau Ai. Thoi thuoc Minh, la phan đat chu yeu cua huyen Tong Giang. Thoi Le, đoi Tong Giang thanh Tong Son va đat phu Ha Trung gom 4 huyen: Tong Son, Hoang Hoa, Hau Loc, Nga Son. Trong đo, huyen Tong Son sau la huyen Ha Trung. Thoi Nguyen, huyen Tong Son do phu Ha Trung kiem ly. Tong Son la đat xuat tich cua trieu Nguyen.
Nam Gia Long thu 3, Tong Son đuoc goi la quy huyen, Gia Mieu đuoc goi la quy huong. Ve sau, huyen Tong Son đuoc đoi thanh phu Ha Trung.
Sau nam 1945, phu Ha Trung đuoc đoi thanh huyen Ha Trung, gom 10 xa: Hoa Binh, Hoat Giang, Linh Toai, Linh Trang, Long Khe, Ngoc Au, Tan Tien, Thai Lai, Tong Giang va Yen Son.
Nam 1954, giai the 10 xa hien huu, thay the bang 25 xa, lay chu "Ha" lam chu đau: Ha Bac, Ha Binh, Ha Chau, Ha Đong, Ha Duong, Ha Giang, Ha Hai, Ha Lai, Ha Lam, Ha Lan, Ha Linh, Ha Long, Ha Ngoc, Ha Ninh, Ha Phong, Ha Phu, Ha Son, Ha Tan, Ha Thai, Ha Thanh, Ha Tien, Ha Toai, Ha Van, Ha Vinh va Ha Yen.
Ngay 8 thang 3 nam 1967, thanh lap thi tran nong truong Ha Trung truc thuoc huyen Ha Trung.
Ngay 29 thang 6 nam 1977, thanh lap thi tran Bim Son tren co so mot phan cac xa Ha Duong, Ha Lan.
Ngay 5 thang 7 nam 1977, huyen Ha Trung sap nhap voi huyen Nga Son thanh huyen Trung Son.
Ngay 29 thang 8 nam 1980, chia xa Ha Duong thanh 2 xa: Ha Duong va Quang Trung.
Ngay 18 thang 12 nam 1981, thi tran nong truong Ha Trung va 2 xa: Ha Lan, Quang Trung đuoc sap nhap vao thi xa Bim Son.
Ngay 30 thang 8 nam 1982, huyen Trung Son đuoc chia lai thanh hai huyen Ha Trung va Nga Son.
Sau khi tai lap, huyen Ha Trung gom 24 xa: Ha Bac, Ha Binh, Ha Chau, Ha Đong, Ha Duong, Ha Giang, Ha Hai, Ha Lai, Ha Lam, Ha Lan, Ha Linh, Ha Long, Ha Ngoc, Ha Ninh, Ha Phong, Ha Phu, Ha Son, Ha Tan, Ha Thai, Ha Thanh, Ha Tien, Ha Toai, Ha Van, Ha Vinh va Ha Yen.
Ngay 3 thang 6 nam 1988, thanh lap thi tran Ha Trung (thi tran huyen li huyen Ha Trung) tren co so: 

Đieu chinh 38,2 ha dien tich tu nhien cua xa Ha Binh
Đieu chinh 52,9 ha dien tich tu nhien voi 625 nhan khau cua xa Ha Ninh
Đieu chinh 61,4 ha dien tich tu nhien voi 490 nhan khau cua xa Ha Phong va đieu chinh 8,7 ha dien tich tu nhien voi 320 nhan khau cua xa Ha Ngoc.
Ngay 16 thang 10 nam 2019, Uy ban Thuong vu Quoc hoi ban hanh Nghi quyet so 786/NQ–UBTVQH14 ve viec sap xep cac đon vi hanh chinh cap xa thuoc tinh Thanh Hoa (nghi quyet co hieu luc tu ngay 1 thang 12 nam 2019). Theo đo:

Hop nhat hai xa Ha Lam va Ha Ninh thanh xa Yen Son
Hop nhat hai xa Ha Toai va Ha Phu thanh xa Linh Toai
Hop nhat hai xa Ha Thanh va Ha Van thanh xa Hoat Giang
Hop nhat hai xa Ha Yen va Ha Duong thanh xa Yen Duong
Sap nhap xa Ha Phong vao thi tran Ha Trung.
Ngay 24 thang 10 nam 2024, Uy ban Thuong vu Quoc hoi thong qua Nghi quyet so 1238/NQ-UBTVQH15 (co hieu luc tu ngay 1 thang 1 nam 2025). Theo đo:

Thanh lap cac thi tran Ha Long, Ha Linh tu 2 xa co ten tuong ung
Thanh lap xa Thai Lai tren co so sap nhap 2 xa Ha Thai va Ha Lai.
Sau khi sap xep cac đon vi hanh chinh cap xa, huyen Ha Trung co 3 thi tran va 16 xa nhu hien nay.


Hanh chinh Huyen Ha Trung co 19 đon vi hanh chinh cap xa truc thuoc, bao gom  3 thi tran: Ha Trung (huyen ly), Ha Linh, Ha Long va 16 xa: Ha Bac, Ha Binh, Ha Chau, Ha Đong, Ha Giang, Ha Hai, Ha Ngoc, Ha Son, Ha Tan, Ha Tien, Ha Vinh, Hoat Giang, Linh Toai, Thai Lai, Yen Duong, Yen Son.


Giao thong Cac tuyen quoc lo đi qua đia ban huyen Ha Trung:

Quoc lo 1
Quoc lo 217
Quoc lo 217B
Tuyen đuong cao toc đi qua đia ban huyen Ha Trung:

Đuong cao toc Bac – Nam phia Đong (Đoan Mai Son – Quoc lo 45)
Ngoai ra, đuong sat Bac – Nam cung đi qua đia ban cua huyen.


Van hoa Gia Mieu Ngoai trang que huong nha Nguyen, sau khi vao Hue gay dung co đo, chua Nguyen đa ve đay lap đen tho va xay dung lang Trieu Tuong o xa Ha Long Ha Trung va coi đay la Quy Huong.
Đen tho Trinh Minh, thon Ngoc Chue, xa Ha Chau, huyen Ha Trung
Đinh lang Yen (lang Yen Thon, xa Ha Hai co nghe truyen thong đan cot nan)
Lang Đinh Trung, xa Yen Duong (Ha Yen cu, lang co đac san Mam tep tien Vua)
Phu Mo (lang Tay Mo, Ha Thai) tho chua Lieu Hanh tuong truyen la noi ba tai sinh lan 3 o đay.
Van hoa Phat giao co: Chua Linh Xung, Chua Đo My, Chua Long Cam (Trang Cac), Chua Chieu Bach (Binh Lam), Chua Ban Phuc...
Ba Bong – Thac Han la khu di tich van hoa le hoi noi tieng cua Ha Trung vao thang 6 am lich hang nam, du khach thap phuong đo ve cau đao theo tin nguong Tu Phu tho Mau đien hinh la cac đen: Ba Bong (tho co Bo), Đen Han Son (tho Đuc ong Han Son), Đen Cay Thi (tho Chau Đe Tu Kham Sai)..
Đen Ly Thuong Kiet (Ha Ngoc), Đen Le Phung Hieu (Yen Son – Ha Lam cu),....la cac ngoi đen tho 2 vi danh tuong thoi Ly
Đinh Phuc lang Binh Lam (Yen Son – Ha Lam cu) vao 6 thang gieng am lich co hoi lang đau xuan: te le, tro choi dan gian....
Ca huyen co 2 truong trung hoc pho thong.


Chu thich Xem them