kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Ngoc Lan (sinh nam 1942), ten đay đu la Phan Thi Ngoc Lan, la mot dien vien đien anh nguoi Viet Nam, ba đuoc biet đen qua vai Nhan trong bo phim đien anh Lua trung tuyen. Ngoc Lan đuoc nha nuoc Viet Nam phong tang danh hieu Nghe si nhan dan vao nam 2015.


Cuoc đoi Phan Ngoc Lan sinh nam 1942 tai Bac Giang, khi con đi hoc, ba đa boc lo kha nang ca hat, dien kich va ngam tho. Ngoc Lan mo uoc đuoc tro thanh dien vien sau khi đuoc xem bo phim truyen Chung mot dong song cua đao dien Pham Ky Nam.
Nam 1959, Truong Đien anh Viet Nam đuoc thanh lap, ba ra Ha Noi du thi va trung tuyen. Ngoc Lan tro thanh hoc vien khoa 1 cua truong Đien anh Viet Nam cung voi Tra Giang, Lam Toi, The Anh, Kim Chi, Lich Du... Ba tot nghiep nam 1962 va đuoc phan cong ve cong tac tai Xuong phim truyen Viet Nam.
Nam 1961, khi đang hoc nam thu nhat tai Truong đien anh, ba đuoc đao dien Pham Van Khoa tuyen vao vai chinh trong bo phim Lua trung tuyen, đay cung la vai dien đau tien va noi tieng nhat cua ba, bo phim sau đo đuoc chon đe tham du Lien hoan phim Quoc te Moskva 1961. La dien vien chinh cua phim, Ngoc Lan vinh du đuoc thay mat đoan Đien anh Viet Nam thuc hien nghi thuc keo co khai mac lien hoan phim cung voi đao dien Sergey Fyodorovich Bondarchuk. Sau su kien nay Ngoc Lan quen biet voi nu dien vien đien anh, Nghe si nhan dan Zinaida Kirienko.
Nam 2015, Ngoc Lan đuoc phong danh hieu Nghe si nhan dan. Sau bo phim Noi an nap binh yen nam 2017, ba tam dung cac hoat đong phim anh va tro lai voi bo phim truyen hinh 11 thang 5 ngay vao nam 2021. Trong su nghiep cua minh, Ngoc Lan đa tham gia hon 50 vai dien đien anh va truyen hinh.
Ngoai cong viec dien vien, Ngoc Lan con la nha tho va đa phat hanh 6 tap tho, tap tho thu 6 co tua đe Nang tinh phat hanh nam 2020. Mot so bai tho trong chum tho Me va que huong cua ba tao cam hung cho nhac si Đo Phuong sang tac ca khuc Nho me.


Tac pham = Đien anh =


= Truyen hinh =


Đoi tu Ngoc Lan gap đao dien phim hoat hinh Ngo Manh Lan tai Moskva khi ba tham gia du Lien hoan phim Quoc te Moskva 1961, luc nay ong Lan la luu hoc sinh tai truong VGIK. Hai ong ba ket hon vao ngay 15 thang 12 nam 1962 tai Ha Noi va co đuoc 4 nguoi con mang ten Ngo Phuong Lan, Ngo Phuong Ly, Ngo Phuong Le, Ngo Đuc Lam. Con gai lon cua ba la Ngo Phuong Lan, la tien si, nha ly luan đien anh – nguyen Cuc truong Cuc Đien anh Viet Nam, ba ket hon voi nha bao Đinh Trong Tuan. Nguoi con thu ba la nha bao Ngo Phuong Ly – vo thu hai cua đai tuong, tong bi thu, nguyen chu tich nuoc Viet Nam To Lam. Chau ngoai đau cua ba la đao dien Đinh Tuan Vu.


Ghi chu Tham khao
Olympic Tin hoc Quoc te (tieng Anh: International Olympiad in Informatics, viet tat la IOI) la mot ky thi tin hoc đuoc to chuc hang nam danh cho hoc sinh trung hoc. Ky thi IOI đau tien đuoc to chuc vao nam 1989.
Ky thi gom hai ngay lap trinh tren may vi tinh, giai quyet cac bai toan ve linh vuc thuat toan. Hoc sinh du thi theo the thuc ca nhan, moi nuoc co the co đen bon thanh vien tham gia. Hoc sinh tham du giai đuoc lua chon thong qua cac ky thi tin hoc quoc gia. Vi du, đoi tuyen Viet Nam đuoc lua chon dua tren ket qua ky thi chon đoi tuyen quoc gia thuong đuoc to chuc vao thang nam hang nam.


Cau truc cua ky thi Vao moi ngay thi, hoc sinh thuong phai giai quyet ba bai toan trong vong nam gio. Moi hoc sinh lam viec mot minh tren may vi tinh va khong đuoc phep nhan su tro giup nao khac. Thong thuong đe giai quyet mot bai toan, thi sinh phai viet mot chuong trinh may tinh bang bat cu ngon ngu lap trinh nao va nop truoc khi thoi han nam gio ket thuc. Sau đo, chuong trinh se đuoc cham bang cach cho chay thu voi cac bo du lieu (test data) đuoc giu bi mat, bao gom nhieu test (thong thuong 10 hoac 20). Thi sinh đuoc cham điem cho moi test ma chuong trinh chay đung, trong gioi han bo nho va thoi gian cho phep. Co mot so truong hop, chuong trinh cua thi sinh phai tuong tac voi mot thu vien đuoc giu bi mat. Nhung bai toan loai nay cho phep du lieu nhap vao khong can xac đinh truoc, ma phu thuoc vao su tuong tac cua chuong trinh thi sinh, vi du trong cac bai toan ve tro choi. Con mot loai bai toan khac trong đo thi sinh se đuoc phep biet cac bo du lieu vao (input) trong thoi gian nam gio thi. Voi cac bai toan loai nay, thi sinh khong can nop chuong trinh ma se nop cac bo ket qua (output) tuong ung. Thi sinh co the tao ra cac file ket qua bang bat ky cach nao, bang cach viet chuong trinh, bang tay, hoac ket hop ca hai phuong phap nay.
Điem cua moi thi sinh la điem tong cong cua cac bai toan trong hai ngay thi. Trong le trao giai, cac thi sinh đuoc trao huy chuong tuy theo điem tong tuong đoi. 50% thi sinh dan đau (tinh trung binh hai thi sinh moi nuoc) se đuoc trao huy chuong, sao cho ti le giua vang: bac: đong: khong co huy chuong xap xi 1:2:3:6 (nhu vay cu khoang 12 thi sinh se co mot huy chuong vang).


Cac ki IOI Đoc them Viet Nam tai Olympic Tin hoc Quoc te
Olympic Tin hoc Sinh vien Viet Nam
Olympic Khoa hoc Quoc te
International Collegiate Programming Contest
Ky thi chon hoc sinh gioi quoc gia lop 12 trung hoc pho thong Viet Nam
VNOI


Lien ket Ioinformatics.org Trang web cua hoi đong IOI
olympiads.win.tue.nl/ioi/ Trang web đuoc nhieu nguoi biet đen, co chua thong tin ve nhung ky thi IOI đa qua
IOICAMP Luu tru ngay 2 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine Trang web luyen tap ve thuat toan, thanh lap boi khoi THPT chuyen Toan - Tin Đai hoc khoa hoc tu nhien - Đai hoc quoc gia Ha Noi.
SPOJVN Luu tru ngay 1 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine IOITRAIN He thong cham bai tap thuat toan tu đong voi giao dien tieng Viet, gom nhieu bai tap tu cac ky thi hoc sinh gioi quoc gia quoc te.
VNOI Vietnamese Olympiad in Informatics - Trang web đe chia se tai lieu, trao đoi ve thuat toan.


Tham khao
Hang phim truyen Viet Nam (ten đay đu la Cong ty Co phan Đau tu va Phat trien phim truyen Viet Nam, ten giao dich tieng Anh: Vietnam Feature film Studio, viet tat la VFS), la hang phim nha nuoc lon nhat Viet Nam ra đoi duoi ten Doanh nghiep Quoc doanh chieu bong va chup anh, do Chu tich Ho Chi Minh ky Sac lenh thanh lap ngay 15 thang 3 nam 1953. Hang hien thuoc so huu cua Bo Van hoa, The thao va Du lich (Viet Nam). Tien than cua VFS qua cac thoi ky la Xuong phim Ha Noi, Xi nghiep phim truyen Viet Nam.
Ngay 29/6/2010, Bo Van hoa, The thao va Du lich ra quyet đinh so 2238/QĐ-BVHTTDL phe duyet phuong an chuyen đoi Hang phim truyen Viet Nam thanh Cong ty Trach nhiem huu han mot thanh vien Hang phim truyen Viet Nam. Thang 6/2017, Bo Van hoa, The thao va Du lich ra quyet đinh thanh lap Cong ty Co phan Đau tu va Phat trien Phim truyen Viet Nam thay the cho Cong ty Trach nhiem huu han mot thanh vien Hang phim truyen Viet Nam.
Tu khi khong con đuoc huong che đo bao cap cua Nha nuoc va chuyen sang mo hinh cong ty trach nhiem huu han trong thoi ki kinh te moi, Hang phim truyen Viet Nam gap rat nhieu kho khan ve tai chinh, co so vat chat xuong cap nghiem trong. Ngoai ra, nhung khuat tat trong qua trinh co phan hoa hang phim duoi ten "Cong ty co phan Đau tu va Phat trien Phim truyen Viet Nam" đang day len nhung nghi ngo va tao ra lan song phan đoi tu cac nghe si, dien vien co ten tuoi.


Mot so bo phim noi bat Ngay 7/12/1959, hang san xuat bo phim truyen đau tien cua đien anh Cach mang "Chung mot dong song". Tinh đen thoi điem nay, hang đa san xuat đuoc hon 400 bo phim voi nhieu the loai nhu phim nhua đien anh, phim truyen hinh, phim nghe thuat va phim tai lieu. La mot trong nhung hang phim lau đoi tai Viet Nam, nhung bo phim do Hang phim truyen Viet Nam san xuat qua nhieu moc thoi gian đeu đe lai an tuong tot trong long khan gia, gay tieng vang va gianh đuoc nhieu danh hieu, giai thuong danh gia trong nuoc va quoc te. 

Bai ca ra tran.
Bao gio cho đen thang Muoi.
Chi Dau.
Chi Tu Hau.
Chung mot dong song.
Đem hoi Long Tri.
Đung đot.
Em be Ha Noi.
Ha Noi 12 ngay đem.
Ha Noi mua Đong nam 46
Hoa ban đo.
Hoang Hoa Tham.
Ke khong cau may.
Khong noi an nap.
Kiep phu du.
Ky uc Đien Bien.
Moi tinh đau.
Mua he chieu thang đung.
Mui co chay.
Ngay le Thanh.
Nhung nguoi viet huyen thoai.
Noi gio.
Song o đay song.
So đo.
Song cung lich su.
Song mai voi thu đo.
Song trong so hai.
Thang Bom.
Thi xa trong tam tay.
Tien tuyen goi.
Toa đo chet.
Truyen co tich cho tuoi muoi bay.
Tu thu truoc binh minh.
Tuong ve huu.
Vi tuyen 17 ngay va đem.


Giam đoc qua cac thoi ky Pham Van Khoa (1956 - 1959)
Pham Tuan Khanh (1960 - 1961)
Ho Van Lai (1962 - 1964)
Tran Ngoc Liu (1965 - 1973)
Vu Nang An (1972 - 1979)
Nguyen Thu (1979 - 1984)
Nguyen Hai Ninh (1984 - 1994)
Nguyen Kim Cuong (1994 - 1998)
Nguyen Thi Hong Ngat (1999 - 2000)
Nguyen Van Nam (2001 - 2007)
Le Đuc Tien (2007 - 2009)
Vuong Đuc (2009 - 2016)


Xem them Trung tam San xuat Phim truyen hinh - Đai Truyen hinh Viet Nam (VFC)
Hang phim Truyen hinh Thanh pho Ho Chi Minh (TFS)


Tham khao Lien ket ngoai Trang web chinh thuc Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Phat giao Bac truyen (zh.北傳佛教) hay Phat giao Bac tong, Truyen thong Phat giao Phat trien, la mot thuat ngu hoc thuat đuoc dung đe chi mot trong ba truong phai truyen thong Phat giao lon tren the gioi phan loai theo đia ly. Theo đo, Phat giao Bac truyen dung đe chi truyen thong Phat giao chu yeu đuoc truyen ba tu An Đo qua Trung A, pho bien o Trung Quoc, lan rong o khu vuc Đong Bac A va mot phan o Đong Nam A. Trong khi đo, truyen thong Phat giao Nam truyen cung đuoc truyen ba tu goc An Đo, nhung chu yeu theo huong Sri Lanka, lan rong o Đong Nam A va khu vuc Van Nam (Trung Quoc).


Khai quat Phat giao Bac truyen đuoc pho bien rong rai tai cac quoc gia va vung đia ly chiu anh huong cua van minh Trung Hoa, bao gom Trung Quoc, Tay Tang, Nepal, Mong Co, Trieu Tien, Nhat Ban, Đai Loan va Viet Nam. Kinh van goc cua Phat giao Bac truyen su dung Phan ngu, đuoc dich ra ngon ngu đia phuong, chu yeu la Han van (tru nhanh Tay Tang su dung Tang van lam tieu chuan). Theo dong lich su, nhieu kinh van goc tieng Phan bi tieu huy hoac that tan do chien tranh, nen he kinh van Bac truyen chu yeu đuoc luu ton chu yeu qua cac ban Han van. Mot so luong nho kinh van Phan ngu con sot lai la do đuoc phat hien bao ton o Tay Tang hoac đuoc dich nguoc tu cac kinh van Han ngu.
Do chiu anh huong chinh tu Phat giao Đai thua, nen thuat ngu Phat giao Bac truyen thuong đuoc xem la đong nghia voi Phat giao Đai thua hien đai. Mot so hoc gia thuong co xu huong phan chia Phat giao Bac truyen thanh cac nhanh nho hon gom Phat giao Trung Hoa, Phat giao Tay Tang, Phat giao Nhat Ban, Phat giao Viet Nam... tuy theo vung đia ly. Mot so hoc gia khac lai dung thuat ngu Phat giao Bac truyen đong nghia voi Phat giao Tay Tang (bao gom ca Mong Co), von chiu anh huong chinh tu Phat giao Mat tong, va dung thuat ngu Phat giao Đong phuong đe cac phan nhanh con lai (gom Trung Quoc, Nhat Ban...)
Trong lich su, Phat giao Trung Quoc tung chiu anh huong cua ca Phat giao Bac truyen lan Phat giao Nam truyen. Đac điem ro nhat la su ton tai cua he kinh van A-ham Han ngu cua Phat giao Nam truyen. Tuy nhien voi su phat trien cua Đai thua, anh huong cua Phat giao Bac truyen tro nen lon hon, nen Phat giao Nam truyen chi truyen ba đuoc o Van Nam. Ngay nay, chi con Viet Nam đai dien cho mot truong hop thu vi cua mot quoc gia nam trong vung anh huong giao thoa cua ca hai truong phai Phat giao Bac truyen va Nam truyen.


Xem them Phat giao Nam truyen


Chu thich Tham khao Cantwell & Kawanami. Religions in the Modern World. Woodhead. ISBN 978-0-415-85881-6
Cantwell, Cathy; Kawanami, Hiroko. "Buddhism". In Woodhead, Linda; Partridge, Christopher; Kawanami, Hiroko. Religions in the Modern World. Routledge. ISBN 9780415858809
Lopez Jr., Donald S., Introduction in Buddhism in Practice, Donald S. Lopez Jr., Ed., Princeton University Press, Princeton, NJ, 1995. ISBN 0-691-04441-4
阿含經在线 南北传經藏对读
Daniel Roy Gilchrist Noboa Azin (sinh ngay 30 thang 11 nam 1987) la mot doanh nhan, chinh tri gia va chu doanh nghiep nguoi Ecuador trong nganh chuoi. Ong la tong thong đac cu cua Ecuador sau khi chien thang trong cuoc tong tuyen cu nam 2023. O tuoi 35, ong tro thanh tong thong tre nhat trong lich su cua quoc gia nay.
Ong la thanh vien cua Quoc hoi Ecuador tu nam 2021 đen nam 2023, khi Quoc hoi bi giai tan sau khi Tong thong Guillermo Lasso ap dung co che muerte cruzada. Truoc khi bat đau su nghiep chinh tri, Noboa đa giu mot so vi tri tai Noboa Corporation, mot cong ty xuat khau do cha ong la Alvaro Noboa thanh lap. Alvaro Noboa đa 5 lan tranh cu tong thong Ecuador nhung khong thanh cong. Noboa đuoc coi la nguoi thua ke cong ty va tai san cua cha minh.
Thang 5 nam 2023, Noboa tuyen bo ung cu tong thong trong cuoc bau cu tong thong bat ngo nam 2023, voi tu cach la ung cu vien cua đang Hanh đong Dan chu Quoc gia. Ong đa lot vao vong hai vao thang 10, đoi đau voi Luisa Gonzalez, đieu ma nhieu nguoi coi la đieu bat ngo vi ty le ung ho thap cua ong trong nhung ngay dan đen cuoc bau cu. Noboa đa gianh đuoc gan 52% so phieu bau trong vong hai, đanh bai Gonzalez vao ngay 15 thang 10 nam 2023. Ong tai đac cu nhiem ky bon nam trong vong bau cu tong thong nam 2025, mot lan nua đanh bai Gonzalez voi cach biet lon hon lan bau cu truoc.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Daniel Noboa Azin tai Wikimedia Commons
Website chien dich (tieng Tay Ban Nha)
Tieu su tren CIDOB (tieng Tay Ban Nha)
Tong thong Ecuador (tieng Tay Ban Nha: Presidente del Ecuador), chinh thuc đuoc goi la Tong thong Hop hien cua Cong hoa Ecuador (tieng Tay Ban Nha: Presidente Constitucional de la Republica del Ecuador), vua la nguyen thu quoc gia vua la thu tuong cua Ecuador. Đay la chuc vu chinh tri cao nhat trong nuoc voi tu cach la nguoi đung đau nhanh hanh phap cua chinh phu. Theo hien phap hien hanh, tong thong co the phuc vu hai nhiem ky bon nam. Truoc đo, tong thong chi co the phuc vu mot nhiem ky bon nam.
Tong thong hien tai cua Ecuador la Daniel Noboa, chinh thuc nham chuc vao ngay 25 thang 11 nam 2023.


Danh sach tong thong Chu thich Lien ket ngoai Official website of the Ecuadorian government on their presidential history (bang tieng Tay Ban Nha)
Edufuturo's website on Presidents of Ecuador (bang tieng Tay Ban Nha)
Little Saigon la mot khu pho tai San Jose, California, nam o phia Đong San Jose. Đay la trung tam cua cong đong nguoi Viet o Thung lung Silicon va la mot trong nhung Little Saigon lon nhat the gioi, vi San Jose co nhieu cu dan goc Viet hon bat ky thanh pho nao ngoai Viet Nam. Nguoi My goc Viet va nguoi nhap cu o San Jose chiem 10% dan so thanh pho va khoang 8% dan so cua quan va Khu vuc Nam Vinh San Francisco.


Lich su Tam điem cua cong đong nguoi My goc Viet o San Jose nam tren Đuong Story, noi co Trung tam thuong mai Grand Century noi tieng va Vietnam Town (ca hai trung tam mua sam đeu thuoc so huu cua nha phat trien bat đong san nguoi Viet goc Hoa Tang Lap) va đuoc Hoi đong thanh pho San Jose chinh thuc đinh danh la "Little Saigon".
Lee's Sandwiches, (mot chuoi quan an banh mi kep thit Viet Nam) cung nhu chuoi cua hang pho Pho Hoa co đia điem đau tien o San Jose.
Nam 2007, khu Little Saigon chinh thuc đuoc Thanh pho San Jose thanh lap va cong nhan. Viec hoi đong thanh pho ban đau tu choi đat ten Little Saigon đa gay ra cac cuoc bieu tinh phan đoi va tuyet thuc tai Toa thi chinh San Jose cua Ly Tong.
Nam 2021, nhu mot phan cua chien dich Stop Asian Hate (Ngan chan thu ghet nguoi chau A), So Canh sat San Jose đa tang cuong tuan tra khap khu vuc lan can, sau khi gia tang toi ac cam thu nguoi My goc A trong đai dich COVID-19.


Cong đong nguoi Viet Bao gom hon 180.000 cu dan, khoang 10,6% dan so, (theo Thong ke dan so My nam 2010), San Jose co nhieu cu dan goc Viet hon bat ky thanh pho nao ngoai Viet Nam.

Cong đong nguoi Viet o San Jose đa bi chia re ve mat chinh tri trong viec đat ten cho khu thuong mai, voi nhieu nhom khac nhau ung ho "Little Saigon", "New Saigon" va "Khu thuong mai Viet Nam". Cac doanh nghiep va cu dan khong phai nguoi Viet Nam cung nhu Phong Thuong mai Tay Ban Nha San Jose cung phan đoi cai ten "Little Saigon".
Thang 11 nam 2007, Hoi đong thanh pho San Jose đa bo phieu voi ty le 8–3 đe chon cai ten thoa hiep la "Khu thuong mai Sai Gon", dan đen cac cuoc bieu tinh, tranh luan va no luc bai nhiem thanh vien hoi đong thanh pho Madison Nguyen, nguoi đa đe xuat cai ten "Khu thuong mai Sai Gon". Ngay 4 thang 3 nam 2008, sau mot cuoc hop cong khai voi hon 1000 nguoi ung ho cai ten "Little Saigon" tham gia, hoi đong thanh pho đa bo phieu voi ty le 11–1 đe huy bo ten "Khu thuong mai Sai Gon", nhung khong đoi ten no.
Little Saigon la noi to chuc Tet Nguyen Đan hang nam.
Dich vu xe buyt lien thanh pho co ten Xe đo Hoang ket noi Little Saigon o San Jose voi Little Saigon o Quan Cam va nhieu thanh pho khac o California va Arizona noi tap trung đong đao nguoi My goc Viet.


Đia ly Little Saigon nam o Đong San Jose. Đuong cao toc Junipero Serra (CA 280) bao boc khu vuc nay o phia bac, Đuong Senter o phia tay va Đuong cao toc Bayshore (US 101) o phia đong. Ranh gioi phia nam cua no la Đai lo Owsley.
Con đuong chinh xuyen qua Little Saigon la Đuong Story.


Hinh anh Tham khao Lien ket ngoai Ho so khu pho Little Saigon tai Visit San Jose
Canh sat hinh su la mot loat phim truyen hinh đuoc thuc hien boi Trung tam Phim truyen hinh Viet Nam, Đai Truyen hinh Viet Nam san xuat tu nam cuoi thap nien 1990 cho đen nay, voi cac đe tai bao gom phong chong toi pham va đieu tra pha an.


Tong quan Canh sat hinh su la loat phim truyen hinh Viet Nam đau tien ve chu đe phong chong toi pham va tung nhan đuoc nhieu su quan tam theo doi cua khan gia vao khoang đau nhung nam thap nien 2000. Loat phim gom nhieu phan phim khac nhau, phat song tu nam 1999 cho đen nay, voi su gop mat cua cac Nghe si Nhan dan nhu Nguyen Hai, Tran Nhuong, Minh Chau, cac Nghe si uu tu Van Bau, Vo Hoai Nam, Hoang Hai, cac dien vien gao coi Hoa Thuy, Pham Cuong, Chu Hung, Pham Hong Minh, Tuan Quang va nhung dien vien tre nhu Viet Anh, Hong Đang, Doan Quoc Đam, Bao Anh... Cac phan phim chu yeu khai thac noi dung ve nhung cuoc đoi đau giua luc luong Cong an nhan dan Viet Nam va cac nhom toi pham, trong đo co mot so phan dua tren vu an co that. Ben canh đo, loat phim con gan lien voi ca khuc "Nhung ban chan lang le" (sang tac: Vu Thao) – mot ban hit đe đoi cua ca si Thuy Dung. Đay cung la bai hat đuoc nhieu the he yeu thich va đuoc xem la ca khuc lam nen thuong hieu cua loat phim. Đong thoi, bai hat cung đa tro thanh bai hat truyen thong cua luc luong Cong an Nhan dan va đuoc VTV vinh danh la "Ca khuc nhac phim đuoc yeu thich nhat" cua nha đai. Đen nam 2010, loat phim đa thay đoi ca khuc chu đe thanh "Đen noi binh yen". Tu sau nam 2015, loat phim nay đa ngung su dung chung bai hat chu đe.


Danh sach phan phim Ca khuc chu đe Giai thuong va đe cu Ghi chu Tham khao
Mot tran đong đat xay ra vao ngay 1 thang 6 nam 1786 (ngay 6 thang 5 nam Can Long thu 51) trong va xung quanh Khang Đinh, ngay nay thuoc tinh Tu Xuyen cua Trung Quoc. Tran đong đat nay co cuong đo uoc tinh khoang 7,75 va cuong đo toi đa đuoc cam nhan la X (Cuc đo) tren thang cuong đo Mercalli. Tran đong đat ban đau lam chet 435 nguoi. Sau mot du chan vao muoi ngay sau, them 100.000 nguoi nua chet khi mot đap lo đat bi sup đo tren song Đai Đo.


Boi canh kien tao Tu Xuyen nam trong vung bien dang phuc tap lien quan đen va cham luc đia đang dien ra giua mang An Đo va mang A-Au. Lop vo day cua cao nguyen Tay Tang đang lan rong ve phia đong gay ra chuyen đong ve phia nam cua khoi Tu Xuyen-Van Nam. Phia đong cua khoi nay đuoc bao boc boi he thong đut gay Tien Thuy Ha, mot đoi đut gay truot ngang ben trai co lon. Chuyen đong tren đoi đut gay nay gay ra nhieu tran đong đat gay thiet hai lon, nhu đong đat Đao Phu 1981.


Đong đat Chan tam cua tran đong đat đuoc cho la nam giua Khang Đinh va Đac Thoa. Sau đo, co nhieu du chan keo dai cho đen ngay 13 thang 6. Tran đong đat gay thiet hai nghiem trong cho khu vuc Khang Đinh va Lo Đinh , va co the cam nhan đuoc o tan Quy Chau va Ho Nam.
Mot ban đo đang chan đuoc xay dung cho tran đong đat nay cho thay vung rung lac cuc đai keo dai theo huong tay bac-đong nam, song song voi dau vet cua đut gay Tien Thuy Ha. Đo lon 7,5–8,0 đa đuoc uoc tinh tu pham vi cua vung cuong đo VIII (nghiem trong). Cac ky thuat vien tham, đuoc ho tro boi mot cuoc khao sat thuc đia, đa xac đinh đuoc mot vung đut gay be mat dai 70 kilomet (43 mi) đuoc cho la co lien quan voi tran đong đat. Đoan đut gay hoat đong đa đuoc xac đinh la đut gay Ma Khe.


Đap lo đat Tran đong đat gay ra nhieu vu lo đat, mot trong so đo đa chan song Đai Đo, tao thanh mot ho nuoc tam thoi. Con đap cao khoang 70 met (230 ft), giu lai luong nuoc uoc tinh khoang 50.000.000 met khoi (65.000.000 yd khoi) Đen ngay 9 thang 6, ho bat đau chay qua đap va du chan ngay 10 thang 6 khien đap đot ngot bi sap, xa luong nuoc tich tru va tan pha khu vuc ha du. Đay la tham hoa lo đat gay chet choc thu hai đuoc ghi nhan, sau đong đat Hai Nguyen 1920.


Thiet hai Tran đong đat gay ra thiet hai tren dien rong o khu vuc chan tam. Cac buc tuong thanh tai Khang Đinh sup đo va gay thiet hai nghiem trong cho nhieu ngoi nha va toa nha chinh phu khien 250 nguoi thuong vong. Tai huyen Lo Đinh co 181 nguoi thiet mang trong cac toa nha bi sap. Tai ca hai noi Thanh Khe va Viet Tay, mot phan tuong thanh bi pha huy va nhieu toa nha bi hu hai nghiem trong, gay them thuong vong.
Tran lu lut do vo đap lo đat đa đen thanh pho Lac Son vao ngay 11 thang 6, khien mot phan tuong thanh bi sap. Nhung nguoi hieu ky tu tap đe xem lu tren cac buc tuong đa bi roi xuong nuoc. anh huong cua lu lut tiep tuc dien ra o ha luu tai Nghi Tan va Lo Chau, voi tong so uoc tinh khoang 100.000 nguoi thiet mang. Nguoi dan đia phuong đa lam mot tam bia tuong niem mo ta nhung su kien nay, hien đuoc luu giu tai Van phong Đia chan hoc o Lo Đinh.


Tham khao
Nui Noi la ngon nui nho nam o ap Tan Phu A, xa Tan Thanh, thi xa Tan Chau, tinh An Giang. Tai nui co chua Phu Son la co so tho phung van hoa tam linh noi tieng cua vung Tan Chau. Cac nha khao co cung phat hien ngon nui co di chi khao co thoi ky Tien Oc Eo.


Mo ta Đay la mot nui sot nam đon đoc giua vung bang phang rong lon kep giua song Tien va song Hau, cach noi o thi xa Tan Chau 9 km ve huong tay bac. Nui Noi cao chi co 10 m, cau tao gom đa, đat, chu vi khoang 320 m. Dien tich nui chi khoang 5.000 m2. Nui Noi đuoc xem la mot trong nhung ngon nui nho nhat va thap nhat đong bang song Cuu Long.
Đuong dan vao nui Noi la con đuong đap rong 5 m, nui nam o cuoi đuong. Khu vuc nui co trong nhieu cay go sao, chung đuoc trong vao nam 1885. Truoc nam 1975, xung quanh nui trong rat nhieu tre, sau đo thi bi đon dep đe trong lua.
Ten nui Noi co the bat nguon tu viec vi tri nay khong bi ngap trong cac mua lu, luon noi bat giua đong nuoc menh mong. Theo truyen xua o đia phuong, tu thuo so khai vung nay la bien ca menh mong, co mot chiec thuyen buon đi ngang vung bien nay va phai đa ngam nen chim xuong, theo thoi gian bien đoi, bien ca khong con, cho thuyen chim đa noi len mot ngon nui.


Chua Phu Son Tren nui co mot ngoi chua đuoc goi la chua Nui Noi hay chua Phu Son Tu. Ngoi chua đuoc xay vao nam 1938. Chua la co so cua cac luc luong cach mang trong cac cuoc khang chien chong Phap va My.
Truoc khi chua đuoc lap, ban đau chi co mot am la la noi o va tu hanh cua mot ong gia toc bac pho. Ve sau, ong roi khoi đay dan đia phuong khong ro tung tich. Ho dung lai am va tho Son Than. Đay la ngoi chua hiem hoi o Tay Nam Bo co tho son than ben canh co so Phat giao. Le via Son Than vao ngay 10 thang 8 Am lich hang nam.
Vao nam 2001, UBND Tinh An Giang cong nhan chua nui Noi la di tich lich su - cach mang cap Tinh. Vao thang 6 nam 2018, chua đuoc mo rong voi tong dien tich 30.000 m2, cac cong trinh tu bo va xay them gom co Chanh đien, nha To, nha Tang, nha Ni, tuong Quan am cao 22 m, Phat Di đa cao 42 m, cong Tam quan voi tong kinh phi tren 30 ty VND. Hang nam, hang nghin luot khach du lich đen vieng tham chua.


Chu thich Lien ket ngoai Vi tri chua Nui Noi, Google Map