Chi Pheo la mot truyen ngan noi tieng cua nha van Nam Cao viet vao thang 2 nam 1941. Chi Pheo la mot tac pham xuat sac, the hien nghe thuat viet truyen đoc đao cua Nam Cao, đong thoi la mot tan bi kich cua mot nguoi nong dan ngheo bi tha hoa trong xa hoi. Chi Pheo cung la ten nhan vat chinh cua truyen.


Ra đoi Truyen ngan Chi Pheo, nguyen co ten la Cai lo gach cu; khi in thanh sach lan đau nam 1941, Nha Xuat ban Đoi moi – Ha Noi tu y đoi ten la Đoi lua xung đoi. Đen khi in lai trong tap Luong cay (do Hoi Van hoa cuu quoc xuat ban, Ha Noi, 1946), Nam Cao đat lai ten la Chi Pheo.
Nam Cao bat đau sang tac tu nam 1936, nhung đen tac pham Chi Pheo, nha van moi khang đinh đuoc tai nang cua minh. Chi Pheo la mot kiet tac trong van xuoi Viet Nam hien đai, mot truyen ngan co gia tri hien thuc va nhan đao sau sac, moi me, chung to trinh đo nghe thuat bac thay cua mot nha van lon.
Thoi gian 1941–1944 la thoi sang tac sung man va co hieu qua nhat trong đoi viet van cua Nam Cao. Co nhien ngoi but viet van cua Nam Cao khong đat ky luc nao ve so luong, ve đo dai hay đo day. Cai ma ong đat toi đinh cao la chat luong moi: chat luong ngon ngu nghe thuat, chat luong tu duy xa hoi va tu duy van hoc. Tac pham Chi Pheo đuoc phat hanh đau nam 1941 trong tap chi Đoi Moi, cho thay tai nang cua Nam Cao, the hien gia tri vo cung sau sac ve Chi Pheo


Cac ten goi Cai lo gach cu: Đay chinh la ten goi đau tien cua cau chuyen, đe noi len su ra đoi cua Chi Pheo ma khong đuoc huong bat cu quyen song nao cua con nguoi. "Cai lo gach cu" la hinh anh khong the thieu đuoc cua Chi Pheo, voi ten goi nay gia tri hien thuc cua tac pham rat sau sac khi đe cap toi su noi tiep cua kiep đoa đay, het kiep nay qua kiep khac cua giai cap thong tri đoi voi nguoi nong dan, vi van con đo Chi Pheo con khi Thi No nhin nhanh xuong bung o cuoi tac pham.
Đoi lua xung đoi: khi in thanh sach lan đau nam 1941, nha xuat ban Đoi moi (Ha Noi) tu y đoi ten thanh "Đoi lua xung đoi". Ten goi nay đuoc đat ra se huong nguoi đoc toi moi tinh giua Thi No va Chi Pheo, nham giup nguoi đoc co the thay ra su tan ac cua lang Vu Đai va Ba Kien đoi voi Chi Pheo va su gap go cua Chi Pheo voi Thi No. Ten nay phu hop voi so thich nguoi đoc thoi đo, nhung neu nhu vay thi tat ca nhung gia tri khac cua tac pham se bi lu mo boi cuoc tinh eo le giua Thi va Chi.
Chi Pheo: Sau 2 ten goi tren, nha van Nam Cao đa quyet đinh đoi ten truyen thanh "Chi Pheo", ten goi nhan vat chinh cua cau chuyen. Voi nhan đe nay thi moi gia tri cua tac pham đeu hien huu mot cach sau sac boi tua đe đa đe cap toi mot so phan cu the, so phan ay mang ca gia tri hien thuc lan gia tri nhan đao.


Chu đe Khai quat mot hien tuong xa hoi o nong thon Viet Nam truoc nam 1945, mot bo phan nong dan lao đong luong thien bi đay vao con đuong tha hoa, luu manh hoa. Nha van đa ket an đanh thep cai xa hoi tan bao tan pha ca the xac va tam hon nguoi nong dan lao đong, đong thoi khang đinh ban chat luong thien cua ho, ngay trong khi ho bi vui dap mat ca nhan hinh, nhan tinh. Chi Pheo la mot tac pham co gia tri hien thuc va gia tri nhan đao sau sac, moi me.
Chu đe chinh cua cau chuyen nay la phe phan xa hoi phong kien ngay xua. Trong truyen, co nhung su xuat hien cua con nguoi va nhan vat. Hon nua, nha van Nam Cao đa đe cao va khang đinh nhung pham chat tot đep, cao quy cua Chi Pheo – Thi No. Cau chuyen nay đa noi len su xung đot vo cung quyet liet cua cac tang lop khac nhau trong xa hoi phong kien.


Mo tip Mo tip (motif) cua Truyen Chi Pheo la:

Mo đau: cai Lo Gach
"Mot anh đi tha ong luon, mot buoi sang tinh suong đa thay han tran truong va xam ngat trong mot vay đup đe ben mot lo gach bo khong, anh ta ruoc lay va đem ve cho mot nguoi đan ba goa mu."
Ket thuc: cung la cai Lo Gach
"Đot nhien Thi thay thoang hien ra mot cai lo gach cu bo khong, xa nha cua va vang nguoi lai qua... "
Chi tiet ket thuc tac pham đay ngu y, biet đau lai chang co mot "Chi Pheo con" buoc tu cai lo gach cu vao đoi đe "noi nghiep cha". Hien tuong Chi Pheo chua the het khi xa hoi tan bao van khong cho con nguoi đuoc song hien lanh, tu te, van con nhung nguoi dan luong thien bi đay vao con đuong luu manh, toi loi. Nhan manh ve su tha hoa cua nhung con nguoi von trong sang, thien lanh trong xa hoi đay ray bat cong va thieu tinh khach quan. Suc manh phe phan, y nghia đien hinh cua hinh tuong Chi Pheo chinh la vach ra đuoc cai quy luat tan bao, bi tham nay trong cai xa hoi toi tam cua nong thon Viet Nam thoi đo. Đay la mo tip rat đoc đao cua tac pham va no cung the hien suc song manh me ve thoi gian cua tac pham.


Cac giai đoan Cuoc song cua Chi Pheo đuoc chia lam 3 giai đoan:

Giai đoan 1: Chi Pheo o tuoi 20 la ta đien cho nha Ly Kien, sau đo Chi Pheo bi vu oan, va bi bat đi tu.
Giai đoan 2: Tro ve lang sau bay - tam nam phieu bat, Chi Pheo tro thanh tay sai, đa giup Ba Kien, tu mot nong dan binh thuong, bay gio anh ta đa tro thanh mot ten quai vat hung ac, ngang nguoc o đoi. Tieng chui cua han la phan ung cua ban than voi tat ca cuoc đoi đay bi kich cua han. No đa tro thanh mot nguoi đan ong say ruou trien mien. Y thuc cuoc song co đon cua Chi Pheo la nhung nguoi đoc tai. Chi Pheo bi tat ca dan lang Vu Đai loai tru ra khoi xa hoi. Ket qua la, ca co the va tam hon cua Chi Pheo đa bi pha huy nang ne, tro thanh ke xau xa, hung ac. Đang bi ap buc, nguoi nong dan thoi bay gio đa khong co su lua chon nao khac.
Giai đoan 3: O tuoi 39 - 40, Chi Pheo nho co tinh thuong cua Thi No đa đanh thuc tinh nguoi o Chi Pheo. Han đa tinh day sau nhung con say trien mien. Chi đa tro lai voi cuoc song tu nhien, đem long yeu Thi No. Bat chao hanh Thi nau cho Chi đa lam anh thay co la nguoi tot bung, đay trach nhiem. Hai nguoi đem long yeu nhau. Chi đa song voi ban chat đep cua mot con nguoi ke tu đo. Sau đo, vi bi cu tuyet quyen lam nguoi va nhan ra ke thu chinh cua cuoc đoi minh la Ba Kien, Chi Pheo đam chet Ba Kien va tu ket lieu cuoc đoi minh. Cai chet cua Chi Pheo rat quan trong, vi no đa noi len su be tac cua nguoi nong dan bi tha hoa trong xa hoi u am, khien Chi Pheo roi vao buoc đuong cung.


Nguyen mau Truyen Chi Pheo lay boi canh cua lang Vu Đai. Nguyen mau cua lang lay tu lang Đai Hoang, xa Hoa Hau thuoc huyen Ly Nhan, tinh Ha Nam
Con ve hai nhan vat Chi Pheo va Thi No thi:


Noi dung O lang Vu Đai. Mot sang tinh suong, mot anh tha ong luon nhat đuoc đua be moi đe xam ngat đum trong cai vay đup vut o lo gach cu. Anh ta ruoc lay đem ve cho nguoi đan ba goa mu, ba nay ban lai cho bac pho coi. Khi bac pho coi chet, han bo vo, mai nam 20 tuoi han lam canh đien cho Ba Kien. Vo ba Ba Kien bat Chi bop chan va xem Chi nhu mot vat loi dung. Ba Kien biet đuoc va the la Chi bi nguoi ta giai huyen... Đi tu bay, tam nam sau han tro lai lang, mat may trong khac han, trong nhu mot thang sang đa! Ve hom truoc thi hom sau han đa ngoi o cho uong ruou voi an thit cho tu trua đen xe chieu, roi xach vo chai đen thang nha Ba Kien gay su. Xo xat voi Ly Cuong, han đap vo chai, rach mat keu troi an va. Sau cai vu Nam Tho, Binh chuc, cu Ba roc đoi xu nhun voi Chi Pheo. Cu moi han vao nha, giet ga đai ruou, luc han ra ve con đai mot đong bac uong thuoc.

Bon hom sau, Chi Pheo đot quan ba ban ruou... Han mang theo mot con dao nhon đen xin Cu Ba đi o tu. Chi mot cau noi khich, cu đa sai đuoc Chi Pheo đen nha đoi Tao đoi 50 đong bac no cho cu. Chang phai giao tranh đo mau, han đa đoi đuoc no đem ve. Cu ba cho han 5 đong va ban cho han 5 sao vuon ngoai bai song moi cam thue cua mot nguoi lang. Nam đo Chi 27 hay 28 tuoi, han bong thanh co nha. Han tro thanh anh đay to chan tay moi cua Ba Kien, chuyen đam thue chem muon, rach mat an va. Han đap đau, rach mat, chui boi, doa nat trong luc say, uong ruou trong luc say, đe roi say mai, say vo tan. Han chui troi, chui ca lang Vu Đai, chui con me chet tiet nao đe ra han cho han kho. Nam đo han ngoai 40, cai mat nhu mat mot con vat la. Ca lang Vu Đai đeu so han mot khi han đi qua truoc mat.
Tinh co mot đem trang, Chi Pheo lan vo nha Tu Lang, ten hoan lon kiem nghe thay cung, hai đua uong het ca ba chai ruou. Ngua ngay qua, Chi lao đao đi ve leu. Han gap Thi No đang ha hoc mom ngu duoi trang, han om cham lay thi, an nam voi thi. Gan sang Chi bi cam, han đuoc Thi No, nguoi đan ba xau ma che quy hon cho an chao hanh. Cung la lan đau tien han đuoc an chao hanh lai do ban tay mot nguoi đan ba cho. Han bang khuang nho lai mot thoi trai tre, han muon cung thi lam thanh mot cap rat xung đoi. Chi Pheo them luong thien. Va han say thi lam. Nhung đen hom thu 6, thi nghi bung: hay dung yeu đe hoi co thi đa. Thi No bi ba co xia xoi vao mat. Thi ton ton chay sang leu trut tat ca gian du len mat nhan ngai. Chi Pheo ngan mat ra, chay theo Thi No, han đa bi nhan tinh giui cho mot cai nga lan khoeo xuong đat. Han toan đap đau an va nhung han chua that say. Va han uong, uong them chai nua, cang uong cang tinh, cang nho cai cuoc đoi minh. Han đi đen nha Ba Kien voi con dao o that lung đe đoi luong thien. Chem chet Ba Kien, han đam co tu sat. Ca lang Vu Đai xon xao keo đen xem hai con quy giet nhau. Ba co chi chiet Thi No. Thi nhin nhanh xuong bung minh roi ngan len nhin ve cai lo gach cu bo khong vang ve.


Nhan vat = Gioi thieu =
Cach ma Nam Cao xay dung nhan vat rat đien hinh va đoc đao; Ba Kien, Chi Pheo vua tieu bieu cho nhung loai nguoi co be day trong xa hoi, vua la nhung ca tinh đoc đao va co suc song manh me. Tam ly nhan vat đuoc mieu ta that tinh te sac sao, tac gia đa đi sau vao noi tam đe dien ta nhung dien bien tam ly phuc tap cua tung nhan vat.


= Chi Pheo =
Nhan vat chinh cua cau chuyen;
Nguoi nong dan luong thien bi đay vao con đuong cung va cang ngay cang bi tha hoa;
Bi  bon cuong hao ac đoc  đay vao nha tu;
Nha tu thuc dan đa tiep tay cho cuong hao tham đoc đe giet chet nhan cach con "nguoi" trong  nguoi Chi Pheo, bien Chi thanh Pheo, bien nguoi nong dan luong thien thanh quy du.
Noi thong kho ghe gom cua nhan vat. Noi thong kho đo khong phai la khong nha, khong cua, khong cha khong me, khong ho hang than thich; ma chinh la Chi Pheo bi xa hoi vam nat ca mot mat nguoi, cuop đi linh hon nguoi, phai song kiep song toi tam cua con vat la. Đo chinh la noi thong kho cua ca the sinh ra la nguoi nhung lai khong đuoc lam nguoi va bi xa hoi tu choi, xua đuoi. Tinh trang bi tham nay đuoc tac gia minh chung trong đoan mo đau gioi thieu mot chan dung, mot tinh cach "hap dan", vua he cho thay mot so phan bi đat. Du say ruou đen đien khung, Chi Pheo van nhu cam nhan tham thia "nong noi" khon kho cua than phan minh. Anh chui troi, chui đoi; roi chuyen sang chui tat ca lang Vu Đai, cuoi cung anh chui thang cha con me nao đe ra cai thang Chi Pheo. Khong ai chui lai anh, vi rat đon gian la khong ai coi anh la con nguoi ca.
Ban chat luong thien cua nhung con nguoi khon kho. Chi Pheo đen voi Thi No trong mot đem trang say ruou. Nhu đieu ky dieu la Thi No khong phai chi khoi day ban nang o ga đan ong say, ma long yeu thuong moc mac chan thanh, su cham soc gian di cua nguoi đan ba khon kho ay đa lam thuc tinh Chi Pheo.
Luon tha thiet mong đuoc thuong yeu, đuoc cam thong va đuoc song hoa nhap voi moi nguoi.
Khong the tro lai lam nguoi luong thien đuoc. Chi Pheo boc lo tat ca bi kich noi tam đau đon: "Tao muon lam nguoi luong thien (…) Khong đuoc! Ai cho tao luong thien? Lam the nao cho mat đuoc nhung vet manh chai tren mat nay? Tao khong the la nguoi luong thien đuoc nua. Biet khong!".


= Ba Kien =
Trong truyen, Ba Kien la nhan vat long da đoc ac nhan ac đuc. Co the noi rang, Ba Kien ngoai mat rat hien lanh voi Chi Pheo. Nhung that ra, han lai la nhan vat đoc ac, xau xa. Ba Kien đa xuat hien khi Chi Pheo đang say ruou va khen khuon mat cua Chi Pheo nhu con co xon". Đe đat đuoc muc đich, ong ve đo Chi Pheo vao trong nha, moi xoi nuoc va khien cho anh ta tro thanh mot tay sai nguy hiem. Nhan vat Ba Kien noi chuyen ngon ngot voi Chi Pheo chinh la chi tiet đuoc nha van Nam Cao su dung trong truyen đe thay đoi tinh hinh cua nhan vat.
Đay la mot nhan vat:

Tieu bieu cho giai cap thong tri, voi bo mat tan ac xau xa. Đien hinh cho tang lop đia chu, cuong hao o nong thon thoi bay gio; đoc ac, tim moi cach đe boc lot, lua gat nong dan, san sang cau ket voi nhau đe boc lot nguoi ngheo, nhung cung tim cach xau xe, ham hai nhau. Ban chat gian hung, mem nan ran buong, so ke co cung lieu than, bam thang co toc, mot nguoi khon ngoan thi chi bop đen nua chung, ngam ngam đay nguoi ta xuong song, nhung roi lai dat no len đe no đen on. Nam Cao xay dung nhan vat nay dua tren cam hung tu nhan vat Tao Thao trong Tam quoc dien nghia cua La Quan Trung, trong truyen Ba Kien hay co "cai cuoi Tao Thao".
Cu xu voi Chi Pheo het suc nham hiem, tan nhan, khi thi doa nat, khi thi mem mong ngot ngao. Ba Kien đa bien Chi Pheo tu mot con nguoi luong thien tro thanh luu manh va roi tu luu manh thanh quy du. Va cung chinh han đa bien Chi Pheo tro thanh mot ten tay sai đac luc cho han đe tieu diet Đoi Tao đe doa dan lang Vu Đai.
Ban chat gian hung ay cua Ba Kien tap trung đay đu trong cai cach đoi xu cua nhan vat voi Chi Pheo, đuoc khac hoa qua nhung chi tiet ngoai hinh that đoc đao.


Đanh gia Tac pham Chi Pheo mang gia tri nhan đao sau sac, the hien tam long yeu thuong, tran trong cua Nam Cao đoi voi nhung nguoi khon kho.
Chi Pheo con la tieng keu cuu thiet tha cua nhung nguoi bat hanh; Hay bao ve va đau tranh cho quyen đuoc lam nguoi cua nhung con nguoi luong thien; Ho phai đuoc song va song hanh phuc, khong con nhung the luc đen toi cua xa hoi đay ho vao cho khon cung, be tac, đay bi kich xot xa.
Đen đay ta co the nghi rang, Chi Pheo đa lam hien hinh cai van hoa vo chinh phu cua dan lang Vu Đai, la hien than nhung khat vong noi loan tiem an trong vo thuc cong đong. Ai cung muon đai vao cai mieu đa mat thieng nhung khong dam đai, thi co Chi Pheo đai ho. Su dung tung Chi Pheo la mot hinh thuc phan khang cua nguoi dan.
Truyen "Chi Pheo" la mot truyen ngan đoc đao, tham nhuan tinh than nhan đao sau sac, khac hoa tinh cach nhan vat, phan tich chieu sau tam ly va bi kich nhan vat, xay dung thanh cong nhung nhan vat đien hinh bat hu, nghe thuat tran thuat linh hoat, tu nhien ma van nhat quan, chat che, ngon ngu nghe thuat đac sac, cach ke chuyen hap dan, loi cuon la nhung thanh cong đac sac cua Nam Cao. Truyen "Chi Pheo" la mot trong nhung truyen ngan hay nhat viet ve đe tai nong dan trong nen Van hoc Viet Nam hien đai.


Chi Pheo trong đoi song xa hoi Nhieu truyen ngan cua ong đuoc xem nhu la khuon thuoc cho the loai nay. Đac biet, mot so nhan vat cua Nam Cao tro thanh nhung hinh tuong đien hinh, đuoc su dung trong ngon ngu hang ngay. Chi Pheo đa đi vao đoi song va thanh mot cai ten đe chi nhung nguoi cung đo hung du, luon luon boi nguoc dong đoi song va co nhung hanh đong khong kiem soat đuoc bang ly tri. Ngay ca trong van chuong, co nhung nguoi dung chu "Chi Pheo" đe noi ve mot nguoi khac voi ca su khinh miet. Tu ngu "Chi Pheo" đa thanh mot danh tu, mot tinh tu đe chi va mo ta mot mau nguoi đac biet trong xa hoi ma nguoi ta đa quen dung. Trong đoi song xa hoi Viet Nam ngay nay, tu Chi Pheo thuong đuoc dung đe chi nhung nguoi thich an va, tho bao, hay uong ruou say, co nhung tinh cach giong nhan vat Chi Pheo trong truyen. Hien nay, đa tung xay ra truong hop co mot "Chi Pheo" vi pham luat giao thong, chui lai canh sat giao thong khi bi xu phat.


Cau noi noi tieng cua Chi Pheo Anh huong tu cau noi nay, ngay 3/4/2013, bao VietNamNet đang tai mot bai viet mang ten "Ai cho giao vien trung thuc?" do Pham Trang tong hop tu y kien cua nhung nguoi trong nganh giao duc, cac giao vien, đoc gia. Bai bao nhan manh viec tan thanh ve viec xay mot nen giao duc trung thuc, song đe co giao duc trung thuc thi ca xa hoi, cac nganh nghe khac, moi nguoi đeu phai vao cuoc, tao nen mot su thay đoi đong bo.


Cac phien ban tai hien = Chuyen the thanh phim =


 Lang Vu Đai ngay ay  Lang Vu Đai ngay ay la ten cua mot bo phim truyen chuyen the do Xi nghiep Phim truyen Viet Nam san xuat nam 1982, thoi luong: 90 phut; Tac gia Kich ban: Đoan Le; Đao dien: Pham Van Khoa. Lang Vu Đai ngay ay la cau chuyen tong hop dua theo cac tac pham noi tieng Chi Pheo, Song mon, Lao Hac cua nha van Nam Cao. Boi canh trong phim la Chi Pheo rach mat, hay an va giong nhu trong chuyen. Sau nhieu nam phieu bat, Chi Pheo mot ga trai lang tu co vo than tro ve an va, gay go voi moi nguoi. Vai Chi Pheo đuoc the hien boi NSND Bui Cuong.


 Giac mo cua Chi Pheo  Vao đau nam 2009, Cong ty nghe nhin Thang Long cung san xuat mot bo phim co ten Giac mo cua Chi Pheo voi noi dung tuong tu, kich ban co ghep them mot vai chi tiet hien đai. Vai Chi Pheo đuoc đong boi NSND Trung Hieu.


= MV ca nhac =
Nam 2019, MV "Het thuong can nho" cua ca si Đuc Phuc ve lang Vu Đai co nhan vat Chi Pheo do dien vien Kieu Minh Tuan đam nhiem.


Tham khao Lien ket ngoai