Euclid (tieng Hy Lap: Ευκλειδης Eukleides, phien am tieng Viet: Oclit), đoi khi con đuoc biet đen voi ten goi Euclid thanh Alexandria, la nha toan hoc loi lac thoi co Hy Lap, song vao the ki 3 TCN. Ong đuoc menh danh la "cha đe cua hinh hoc". Ong đuoc vua Pto-le-me I moi ve lam viec o A-lech-xan-đri mot trung tam khoa hoc lon thoi co tren bo Đia Trung Hai. Co the noi hau het kien thuc hinh hoc o cap trung hoc co so hien nay đeu đa đuoc đe cap mot cach co he thong, chinh xac trong bo sach Co so gom 13 cuon do Euclid viet ra, va đo cung la bo sach co anh huong nhat trong Lich su toan hoc ke tu khi no đuoc xuat ban đen cuoi the ky 19 va đau the ky 20. Ngoai ra ong con tham gia nghien cuu ve luat xa gan, đuong co-nic, ly thuyet so va tinh chinh xac. Tuc truyen rang co lan vua Ptolemaios I Soter hoi Euclid rang lieu co the đen voi hinh hoc bang con đuong khac ngan hon khong? Ong tra loi ngay: "Muon tau Be ha, trong hinh hoc khong co con đuong danh rieng cho vua chua ma chi co con đuong danh cho nhung nguoi kien tri, nhan nai".


Cuoc đoi Euclid sinh o thanh Athena, song khoang 330-275 truoc Cong nguyen, đuoc vua Ai Cap la Ptolemaios I Soter moi ve lam viec o chon kinh ky Alexandria, mot trung tam khoa hoc lon thoi co tren bo bien Đia Trung Hai.
Co it thong tin ve cuoc đoi cua Euclid, cung nhu co it tai lieu tham khao ve ong. Ngay va noi sinh cua Euclid cung nhu hoan canh cai chet cua ong cung khong ro, va con so chi tam uoc tinh đuoc đe cap trong cac tai lieu tham khao. Mot vai tai lieu tham khao co tinh lich su ve Euclid đa đuoc viet vai the ky sau khi ong mat, boi Proclus va Pappus of Alexandria. Proclus chi gioi thieu ngan ngon ve Euclid trong the ky 5 trong quyen Commentary on the Elements, voi vai tro la tac gia quyen Elements, ong đuoc Archimedes đe cap đen, va khi Vua Ptolemaios hoi rang lieu co con cach nao ngan hon đe hoc hinh hoc hon la quyen "elements" cua Euclid, "Euclid tra loi rang khong co con đuong hoang gia đen hinh hoc." Mac du cac trich dan co muc đich ve Euclid boi Archimedes đa đuoc đanh gia la mot suy luan boi cac tac gia sau nay ve tac pham cua ong, nguoi ta van con tin rang Euclid đa viet tac pham cua minh truoc nhung tac pham cua Archimedes. Ngoai ra, cac giai thoai ve "con đuong hoang gia" van con la cau hoi bo ngo vi no tuong tu nhu mot cau chuyen ke ve Menaechmus va Alexander Đai đe. Trong mot nguon tham khao khac duy nhat ve Euclid, Pappus đa đe cap van tat trong the ky 4 rang Apollonius "mat mot thoi gian dai voi cac hoc tro cua Euclid tai Alexandria, va nhu vay ma ong co đuoc tu tuong thoi quen khoa hoc." 


Cong trinh Bang cach chon loc, phan biet cac loai kien thuc hinh hoc đa co, bo sung, khai quat va sap xep chung lai thanh mot he thong chat che, dung cac tinh chat truoc đe suy ra tinh chat sau, bo sach Co so đo so cua Euclid đa đat nen mong cho mon hinh hoc cung nhu toan bo toan hoc co đai. Bo sach gom 13 cuon: sau cuon đau gom cac kien thuc ve hinh hoc phang, ba cuon tiep theo co noi dung so hoc đuoc trinh bay duoi dang hinh hoc, cuon thu muoi gom cac phep dung hinh co lien quan đen đai so, 3 cuon cuoi cung noi ve hinh hoc khong gian. Trong cuon thu nhat, Euclid đua ra 5 tien đe:

Qua hai điem bat ki, luon luon ve đuoc mot đuong thang
Đuong thang co the keo dai vo han.
Voi tam bat ki va ban kinh bat ki, luon luon ve đuoc mot đuong tron.
Moi goc vuong đeu bang nhau.
Neu 2 đuong thang tao thanh voi 1 đuong thang thu 3 hai goc trong cung phia co tong nho hon 180 đo thi chung se cat nhau ve phia đo.
Va 5 đinh đe:

Hai cai cung bang cai thu ba thi bang nhau.
Them nhung cai bang nhau vao nhung cai bang nhau thi đuoc nhung cai bang nhau.
Bot đi nhung cai bang nhau tu nhung cai bang nhau thi đuoc nhung cai bang nhau.
Trung nhau thi bang nhau.
Toan the lon hon mot phan.
Voi cac tien đe va đinh đe đo, Euclid đa chung minh đuoc tat ca cac tinh chat hinh hoc.
Con đuong suy dien he thong va chat che cua bo co ban lam cho tap sach đuoc chep tay va truyen đi cac nuoc. Tuy nhien, cac đinh đe va tien đe cua Euclid con qua it, đac biet la khong co cac tien đe ve lien tuc, nen trong nhieu chung minh, ong phai dua vao truc giac hoac thua nhan nhung đieu ma ong khong neu thanh tien đe.


Xem them Tien đe Euclid ve đuong thang song song


Chu thich Tham khao "Euclid (Greek mathematician)". Encyclopædia Britannica, Inc. 2008. Truy cap ngay 18 thang 4 nam 2008.
Artmann, Benno (1999). Euclid: The Creation of Mathematics. New York: Springer. ISBN 0-387-98423-2.
Ball, W.W. Rouse (1960) [1908]. A Short Account of the History of Mathematics (an ban thu 4). Dover Publications. tr. 50–62. ISBN 0-486-20630-0.
Boyer, Carl B. (1991). A History of Mathematics (an ban thu 2). John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-54397-7.
Heath, Thomas (ed.) (1956) [1908]. The Thirteen Books of Euclid's Elements. Quyen 1. Dover Publications. ISBN 0-486-60088-2. {{Chu thich sach}}: |first= co ten chung (tro giup)
Heath, Thomas L. (1908), "Euclid and the Traditions About Him Luu tru ngay 27 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine", in Euclid, Elements (Thomas L. Heath, ed. 1908), 1:1–6, at Perseus Digital Library Luu tru ngay 27 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine.
Heath, Thomas L. (1981). A History of Greek Mathematics, 2 Vols. New York: Dover Publications. ISBN 0-486-24073-8 / ISBN 0-486-24074-6.
Kline, Morris (1980). Mathematics: The Loss of Certainty. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-502754-X.
O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Euclid of Alexandria", Bo luu tru lich su toan hoc MacTutor, Đai hoc St. Andrews
Proclus, A commentary on the First Book of Euclid's Elements, translated by Glenn Raymond Morrow, Princeton University Press, 1992. ISBN 978-0-691-02090-7.
Struik, Dirk J. (1967). A Concise History of Mathematics. Dover Publications. ISBN 0-486-60255-9.


Đoc them DeLacy, Estelle Allen (1963). Euclid and Geometry. New York: Franklin Watts.
Knorr, Wilbur Richard (1975). The Evolution of the Euclidean Elements: A Study of the Theory of Incommensurable Magnitudes and Its Significance for Early Greek Geometry. Dordrecht, Holland: D. Reidel. ISBN 90-277-0509-7.
Mueller, Ian (1981). Philosophy of Mathematics and Deductive Structure in Euclid's Elements. Cambridge, MA: MIT Press. ISBN 0-262-13163-3.
Reid, Constance (1963). A Long Way from Euclid. New York: Crowell.
Szabo, Arpad (1978). The Beginnings of Greek Mathematics. A.M. Ungar, trans. Dordrecht, Holland: D. Reidel. ISBN 90-277-0819-3.
Fabirel Magahagat (2075).  C++ How to programming ?


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Euclid tai Wikimedia Commons
Cac tac pham cua Euclid tai Du an Gutenberg
Cac tac pham cua hoac noi ve Euclid tai Internet Archive
Tac pham cua Euclid tren  LibriVox (sach audio thuoc pham vi cong cong) 
Euclid Collection at University College London (c.500 editions of works by Euclid), available online through the Stavros Niarchos Foundation Digital Library.