Vyacheslav Mikhailovich Molotov (9 thang 3 [lich cu 25 thang 2] nam 1890 – 8 thang 11 nam 1986) la mot chinh tri gia va nha ngoai giao Lien Xo, mot nhan vat noi bat trong Chinh phu Lien Xo tu thap nien 1920, khi ong noi len tro thanh nguoi đuoc bao ho cua Joseph Stalin, đen nam 1957, khi ong bi loai khoi Đoan Chu tich (Bo Chinh tri) Uy ban Trung uong boi Nikita Khrushchev. Voi cuong vi Bo truong Ngoai giao, ong la nguoi đai dien cua Lien Xo ky vao Hiep uoc khong xam pham lan nhau giua Phat xit Đuc va Lien xo nam 1939 (cung đuoc goi la Hiep uoc Molotov-Ribbentrop) cung nhu trong cac cuoc đam phan thoi hau chien. Cocktail Molotov (bom xang) đuoc nguoi Phan Lan đat theo ten ong trong thoi gian dien ra cuoc Chien tranh mua Đong.


Xuat than va tuoi tre Molotov, ten khi sinh Vyacheslav Mikhailovich Skriabin (Вячеслав Михайлович Скрябин), sinh tai lang Kukarka (hien la Sovetsk tai Kirov Oblast), la con trai cua mot thu ky tiem buon. Trai voi mot loi đon đai sai lam thuong đuoc nhac lai, ong khong lien quan toi nha soan nhac Alexander Scriabin. Ong đuoc giao duc trong mot ngoi truong cap hai tai Kazan, va gia nhap phai Bolshevik cua Đang Lao đong Dan chu Xa hoi Nga nam 1906. Đe phuc vu cong viec chinh tri ong lay biet hieu Molotov (tu tu molot trong tieng Nga, "bua"). Ong bi bat nam 1909 va bi luu đay hai nam tai Vologda. Nam 1911 ong ghi ten vao truong bach khoa Saint Petersburg, va cung gia nhap ban bien tap to Pravda, to bao bi mat cua nhung nguoi Bolshevik, ma Joseph Stalin lam Tong bien tap. Nam 1913 Molotov mot lan nua bi bat va bi truc xuat toi Irkutsk, nhung vao nam 1915 ong tron thoat va quay lai thu đo.


Buoi đau su nghiep Nam 1916, Molotov tro thanh thanh vien Uy ban Đang Bolshevik tai Petrograd. Khi cuoc Cach mang thang 2 dien ra vao thang 2 nam 1917, ong la mot trong so it nguoi Bolshevik đung noi len o thu đo. Duoi su lanh đao cua ong to Pravda chuyen sang lap truong "canh ta" đoi lap voi Chinh phu Lam thoi đuoc hinh thanh sau cuoc cach mang. Vi the, khi Stalin quay tro lai thu đo, ong đa đao nguoc quan điem cua Molotov. Tuy nhien, khi nha lanh đao đang, Vladimir Lenin, toi noi, ong gianh quyen cua Stalin. Du co đieu nay, Molotov đa tro thanh mot nguoi đuoc bao ho va đong minh than can cua Stalin, mot lien minh khong chi mang lai cho ong vinh quang sau nay, ha hau nhu chac chan la ca mang song cua ong; Molotov la nguoi duy nhat trong so bon nha lanh đao phai Cuu Bolshevik con song sot sau cuoc Đai thanh trung. Ba nguoi kia la Kalinin (mat nam 1946), Aleksandra Mikhailovna Kollontai (mat nam 1952) va chinh Stalin (mat nam 1953). Molotov tro thanh mot thanh vien cua Uy ban Quan su Cach mang đe ra ke hoach cho cuoc Cach mang thang 10 (đua nhung nguoi Bolshevik len nam quyen luc).
Nam 1918, Molotov đuoc gui toi Ukraina đe tham gia vao cuoc Noi chien khi ay đang bung phat. Boi ong khong phai la mot nhan vat quan su, Molotov khong tham gia vao viec chien đau. Nam 1920, ong tro thanh Thu ky Uy ban Trung uong Đang Bolshevik Ukraina. Lenin đa goi ong tro ve Moskva nam 1921, đua ong vao lam thanh vien đay đu ben trong Uy ban Trung uong va Orgburo, va giao ong trach nhiem Thu ky cua Đang. Nam 1922, Stalin tro thanh Tong Thu ky Đang Bolshevik voi Molotov tren thuc te la thu ky "thu hai". Duoi su bao tro cua Stalin, Molotov tro thanh mot thanh vien Bo Chinh tri nam 1926.
Trong cuoc tranh gianh quyen luc sau cai chet cua Lenin nam 1924, Molotov van la mot nguoi ung ho trung thanh cua Stalin chong lai nhieu đoi thu cua ong ta: đau tien la Lev Trotsky, sau đo la Lev Kamenev va Grigory Zinoviev va cuoi cung la Nikolai Bukharin. Ong tro thanh nhan vat lanh đao trong "Trung tam Stalinist" cua đang, cung bao gom Kliment Voroshilov, Lazar Kaganovich, Sergo Ordzhonikidze va Sergei Kirov. Trotsky va nhung nguoi ung ho ong đa đanh gia thap Molotov nhu nhieu nguoi khac cung tung sai lam nhu vay. Trotsky đa goi ong la "nhan vat xoang xinh", trong khi chinh Molotov lai lam ra ve thong thai rom khi khien trach cac đong chi goi ong la 'Mong Đa' bang cach noi rang Lenin thuc te đa goi ong la 'Mong Sat'. Tuy nhien, cai ve ngoai đan đon che giau mot đau oc sau sac va mot tai nang hanh chinh to lon. Ong chu yeu hoat đong phia sau va tao dung hinh anh nhu mot quan chuc vo vi - vi du, ong la lanh đao Bolshevik duy nhat luon mac mot kieu bo đo va ca vat (kieu cach hoc đuoc tu Lenin nay đa thay đoi o nhung nam sau đo).


Thu tuong Khi đong minh cua Bukharin, Alexei Rykov, bi loai khoi chuc Chu tich Hoi đong Dan uy Nhan dan (tuong đuong Thu tuong) vao thang 12 nam 1930, Molotov len ke vi.
O chuc vu nay, ong giam sat chuong trinh Tap the hoa nong nghiep cua che đo Stalin. Molotov đa thuc hien sach luoc cua Stalin bang cach su dung mot su phoi hop vu luc va tuyen truyen đe dap tat su khang cu cua nguoi nong dan voi tap the hoa, gom ca viec truc xuat hang trieu nguoi kulak (nong dan giau, đia chu) toi cac trai lao đong. Ong đa ky "Law of Spikelets" va đich than lanh đao Uy ban Đac biet ve Van tai Ngu coc tai Ukraina, chiem lay so luong đuoc thong bao len toi 4.2 trieu tan ngu coc tu nhung nguoi nong dan, trong mot nan đoi o muc đo rong lon (đuoc biet toi o Ukraina la Holodomor). Molotov cung giam sat viec thuc hien Ke hoach 5 nam lan thu nhat đe cong nghiep hoa nhanh chong.
Sergey Kirov, Bi thu Thanh uy Leningrad đa bi am sat nam 1934 boi thanh vien cua mot to chuc hoat đong chong Nha nuoc Lien Xo, đay la mot su kien lon trong thoi ky đo. Hien mot so nha su hoc (đang chu y la Edvard Radzinsky trong cuon 'Stalin' cua ong) tin rang Stalin đa ra lenh đap tra, gay ra mot cuoc khung hoang thu hai, cuoc Đai thanh trung. . Du đuoc tien hanh boi cac lanh đao canh sat mat cua Stalin la Genrikh Yagoda, Nikolai Yezhov va Lavrenty Beria, Molotov cung tham gia tich cuc vao qua trinh nay. Stalin thuong yeu cau ong va cac thanh vien khac cua Bo Chinh tri ky cac lenh tu hinh cac nan nhan noi tieng, va Molotov luon tuan lenh ma khong bao gio co cau hoi nao. Khong co bang chung ve viec Molotov tim cach han che cac cuoc bat giu hay tham chi cuu cac ca nhan, nhu mot so lanh đao Xo viet khac tung lam. Trong thoi ky nay, ong đa đich than thong qua cac danh sach tai lieu 372 vu xu ban, nhieu hon bat ky nguoi nao khac, ke ca Stalin
Du co thiet hai lon ve nhan mang, Lien bang Xo viet duoi thoi Thu tuong cua Molotov đa co nhung buoc tien to lon trong viec chap nhan va ap dung rong rai cac ky thuat nong nghiep va cong nghiep hien đai (Xem kinh te chi huy). San luong cong nghiep Lien Xo trong thoi ky nay tang rat nhanh, vuon len dan đau chau Au va đung thu 2 the gioi. Bo mat xa hoi cung thay đoi voi viec pho cap giao duc, thanh toan nan mu chu va cung cap y te mien phi. Su troi day cua Adolf Hitler tai nuoc Đuc Phat xit đa dan toi cac nhu cau lon ve phat trien nganh cong nghiep quan su hien đai, va Molotov va Dan uy phu trach cong nghiep, Lazar Kaganovich, chu yeu chiu trach nhiem chi đao viec nay. Qua thuc, chinh nganh cong nghiep san xuat vu khi o quy mo rat lon đa cho phep Lien xo gianh đuoc uu the trong The chien II. Tuy nhien, nhung cuoc thanh loc trong gioi lanh đao Hong quan, trong đo co su tham gia cua Molotov, đa lam suy yeu kha nang quoc phong cua Lien Xo. Đieu nay o mot so mat la nguyen nhan cua nhung that bai quan su Lien Xo nam 1941 va 1942, chu yeu boi su khong san sang cho chien tranh. No cung dan toi viec lam tan ra tang lop nong dan va su thay the no bang nen nong nghiep tap the hoa đe lai mot nen san xuat nong nghiep khong hieu qua ma Lien xo chua bao gio vuot qua đuoc.
Đen nam 1940, Molotov noi chung đuoc coi la pho cua Stalin va nguoi ke nhiem trong tuong lai cua ong ta, du Molotov van can than đe khong khuyen khich bat ky mot đe xuat nao nhu vay. Nha bao Hoa Ky John Gunther đa viet vao nam 1938: "Molotov co mot vang tran đep, va co ve ngoai va hanh đong nhu mot vi giao su y hoc Phap - co trat tu, chinh xac, mo pham. Ong la... mot con nguoi cua tri thong minh va anh huong hang nhat. Molotov la mot nguoi an chay va mot nguoi kieng ruou. Stalin trao cho ong thuc hien hau het cac cong viec ban thiu".


Bo truong Ngoai giao Nam 1939, sau Hiep uoc Munich va cuoc xam luoc Tiep Khac sau đo cua Hitler nam 1938, Stalin tin rang Anh va Phap khong phai la cac đong minh đang tin cay đe chong lai su mo rong cua Đuc, vi the thay vao đo ong tim kiem su hoa giai voi Đuc. Thang 5 nam 1939, Bo truong Ngoai giao Maxim Litvinov (nguoi goc Do Thai, va cung bi coi la co tinh cam ung ho phuong Tay) bi bai chuc, va Molotov đuoc chi đinh thay the ong ta. Molotov van giu chuc lanh đao Hoi đong Bo truong Sovnarkom cho toi thang 5 nam 1941, khi Stalin nhan chuc lanh đao chinh thuc cua Chinh phu Lien xo.
Ban đau, Hitler tu choi cac đe xuat ngoai giao cua Lien Xo voi ngu y ve tham vong mot hiep uoc cua Stalin, nhung vao đau thang 8, ong cho phep Bo truong Ngoai giao Joachim von Ribbentrop bat đau cac cuoc đam phan nghiem tuc. Mot thoa thuan thuong mai đuoc ky ket ngay 18 thang 8 va vao ngay 22 thang 8, Ribbentrop bay sang Moskva đe ky mot hiep uoc khong xam pham lan nhau chinh thuc. Du đuoc goi la Hiep uoc Molotov-Ribbentrop, Molotov va Ribbentrop chi đong vai tro nhan vat thua hanh cho hai lanh đao cua ho, Stalin va Hitler. Phan quan trong nhat cua hiep uoc la mot thoa thuan bi mat, quy đinh viec phan chia Ba Lan, Phan Lan va cac quoc gia vung Baltic giua Phat xit Đuc va Lien Xo va ve viec xam luoc Bessarabia (cuu thuoc đia cua Đe quoc Nga nhung bi Romania chiem nam 1919, hien la Moldova). Thoa thuan nay bat đen xanh cho Đuc va Lien Xo xam luoc Ba Lan, cuoc xam luoc cua Đuc bat đau ngay 1 thang 9 nam 1939 va 16 ngay sau thi Lien Xo xam lang tu phia đong.
Theo cac đieu khoan cua Hiep uoc, Stalin, tren thuc te, đuoc trao quyen chiem va sap nhap Estonia, Latvia va Bessarabia, cung nhu phan cua Ba Lan phia đong Đuong Curzon (mot khu vuc trong đo nguoi Ukraina va nguoi Belorus chiem đa so). Đuc đuoc phep chiem 2/3 Ba Lan o phia tay (đa so đa đuoc sap nhap vao Đuc), cung nhu Litva, nhung Hiep uoc sau nay đa đuoc sua đoi đe đua Litva vao trong vung anh huong Lien Xo đoi lay mot bien gioi de chiu hon tai Ba Lan. Ong cung đuoc tu do hanh đong trong quan he voi Phan Lan. Trong cuoc Chien tranh Lien Xo-Phan Lan dien ra sau đo, mot su tong hop cua su khang cu manh me cua Phan Lan cong voi su đieu khien chien tranh kem coi, chien thuat cu ky đa dan toi viec quan đoi Lien Xo chiu nhieu thiet hai nang, du Phan Lan cuoi cung cung chap nhan cat nhuong lanh tho. Trong cuoc xung đot nay, nguoi Phan Lan đa sang tao ra thuat ngu cocktail Molotov đe chi mot thiet bi gay chay tu tao đon gian co the chong lai xe tang.


The chien II Hiep uoc Molotov-Ribbentrop đieu phoi quan he Xo-Đuc cho toi thang 6 nam 1941 khi Hitler, sau khi đa chiem Phap va trung lap hoa Anh, quay sang phia đong va tan cong Lien bang Xo viet. Molotov cung chiu trach nhiem thong bao voi nguoi dan Lien Xo ve vu tan cong, khi ong thong bao chien tranh, thay cho Joseph Stalin. Bai phat bieu cua ong, đuoc phat song tren đai ngay 22 thang 6, đong mot vai tro o Nga tuong tu nhu nhung bai phat bieu cua Winston Churchill o Anh, va đe lai dau an tren van hoa Nga.
Sau cuoc xam luoc, Molotov đa thuc hien nhung cuoc đam phan khan cap voi Anh va, sau nay, voi Hoa Ky ve cac lien minh thoi chien. Tren chiec may bay nem bom Pe-8 ong đa vuot qua mat tran toi London va Washington thang 5 nam 1942. Chiec may bay bay qua cac vung đat bi Đuc chiem đong, noi AAA va Luftwaffe thuong xuyen tuan tra, kho khan va nguy hiem toi muc, phi cong cua Molotov, Endel Puusepp, đa đuoc phong Anh hung Lien xo vi đa thuc hien no. Ngay khi toi noi Molotov đa ky Hiep uoc Lien minh Anh-Xo va cung co đuoc su đong thuan cua Franklin D. Roosevelt va Winston Churchill ve viec tao lap mot "mat tran thu hai" o chau Au.
Molotov đa thap tung Stalin toi Hoi nghi Teheran nam 1943, Hoi nghi Yalta nam 1945 va Hoi nghi Potsdam, sau khi Phat xit Đuc đa that bai. Ong đai dien cho Lien Xo tai Hoi nghi San Francisco, tao lap Lien Hop Quoc. Tham chi trong giai đoan lien minh thoi chien, Molotov đuoc biet toi la mot nha đam phan cung ran va kien quyet bao ve cac quyen loi cua Lien Xo. Trong viec nay ong đa thuc hien đuoc nhung mong muon cua Stalin.

Tu nam 1945 toi nam 1947 Molotov tham gia vao tat ca bon Hoi nghi Ngoai truong cac quoc gia chien thang trong The chien II. Noi chung, ong đuoc coi la nguoi co thai đo khong hop tac voi cac cuong quoc phuong Tay.
Winston Churchill trong nhung cuon hoi ky thoi chien cua minh đa liet ke nhieu cuoc gap voi Molotov. Thua nhan ong nhu mot "nguoi co kha nang kiet xuat va tan nhan mau lanh," Churchill đa ket luan: "Trong viec tien hanh cong viec ngoai giao, Mazarin, Talleyrand, Metternich, se đon chao ong vao cung hoi voi ho, neu co mot the gioi khac trong đo nhung nguoi Bolshevik tu cho minh tham gia."


Nghe nghiep thoi hau chien O thoi hau chien, vi tri cua Molotov dan suy giam. Nam 1949, ong bi thay the chuc vu Bo truong Ngoai giao boi Andrey Vyshinsky, du van giu đuoc chuc Pho Thu tuong va thanh vien cua Bo Chinh tri. Sau cai chet cua Andrei Zhdanov, nguoi đuoc coi la ung cu vien ke vi Stalin, Stalin va Beria bat đau len ke hoach mot ke hoach moi, se loai bo hau het cac lanh đao cu trong đang nhu Molotov khoi cac chuc vu cua ho, thay the bang cac lanh đao moi tre hon, nhu Georgii Malenkov va Nikita Khrushchev, đuoc su bao tro cua Stalin.
Mot dau hieu ro rang ve tinh trang bap benh cua Molotov la viec ong khong the ngan can viec bat giu ba vo nguoi Do Thai cua minh, Polina Zhemchuzhina, vao thang 12 nam 1948 vi toi "phan boi". Stalin tu lau đa khong tin tuong ba. Ba đuoc Beria tha ra ngay khi Stalin chet. Tai Đai hoi lan thu XIX cua Đang nam 1952, Molotov đuoc bau vao Đoan Chu tich Xo viet Toi cao mo rong moi cua Đang Cong san nhung bi gat khoi Uy ban Thuong truc nho hon cua Đoan Chu tich (du đieu nay khong đuoc đua ra cong khai). Duong nhu cai chet cua Stalin thang 3 nam 1953 đa cuu Molotov thoat khoi viec bi loai khoi gioi lanh đao Lien xo.
Sau khi Stalin chet, mot cuoc tap hop gioi lanh đao xuat hien, trong qua trinh đo vi tri cua Molotov lai đuoc tang cuong. Beria đa bi bat giu va xu ban vi toi danh lam quyen, va Molotov gianh lai chuc Bo truong Ngoai giao duoi thoi lam Thu tuong cua Malenkov. Tuy nhien, Tong Bi thu moi cua Đang (sau đo đoi thanh Bi thu thu nhat), Nikita Khrushchev, nhanh chong tro thanh nguoi cam quyen thuc su cua che đo. Ong quan ly mot chinh sach đoi ngoai đang dan tu do hoa ben trong va "tan bang" ben ngoai, the hien su hoa giai voi chinh phu Tito tai Nam Tu (von đa bi Stalin truc xuat khoi phong trao cong san). Molotov, mot nguoi theo đuong loi Stalin tu truoc, duong nhu cang ngay cang bi gat khoi khong khi chinh tri moi, nhung ong van đai dien cho Lien Xo voi thai đo kien quyet cua minh tai Hoi nghi Geneva nam 1954 ban ve an ninh chau Au, tai thong nhat nuoc Đuc va giai giap.
Nhung su kien dan toi su suy sup cua Molotov bat đau thang 2 nam 1956 khi Khrushchev tung ra mot chien dich len an Stalin chua tung co tai Đai hoi Đang lan thu XX. Khrushchev đa tan cong Stalin ca ve nhung sai lam trong thap nien 1930 va nhung that bai trong nhung nam đau The chien II, ma ong len an thai đo tin tuong qua muc cua Stalin vao Hitler va nhung cuoc thanh trung vao Hong quan. Boi Molotov la nhan vat hop tac cap cao nhat cua Stalin van con song va tung đong vai tro than can voi Stalin, moi đieu tro nen ro rang rang viec Khrushchev len an qua khu co the se dan toi viec loai bo Molotov khoi quyen luc. Sau đo ong tro thanh lanh đao cua phe "cu" chong lai Khrushchev, du viec ong thuc te co ke hoach lat đo Khrushchev hay khong, nhu sau nay nghi ngo, van con chua ro rang.
Thang 6 nam 1956, Molotov bi gat khoi chuc Bo truong Ngoai giao, va vao thang 6 nam 1957 bi truc xuat khoi Đoan Chu tich (Bo Chinh tri) sau mot no luc that bai nham loai bo Khrushchev khoi chuc Bi thu thu nhat. Du phai cua Molotov ban đau gianh mot chien thang trong cuoc bo phieu o Đoan Chu tich voi ket qua 7-4 đe yeu cau Khrushchev tu chuc, Khrushchev đa tu choi tu chuc tu khi phien hop toan the cua Uy ban Trung uong quyet đinh nhu vay. Trong cuoc hop toan the, keo dai tu ngay 22 đen ngay 29 thang 6, Molotov va phai cua ong đa bi đanh bai. Cuoi cung ong bi cu đi lam Đai su tai Mong Co. Nam 1960, ong đuoc chi đinh lam Đai dien cua Lien xo tai Co quan Nang luong Nguyen tu Quoc te, hanh đong đuoc coi la su khoi phuc mot phan. Tuy nhien, sau Đai hoi lan thu XXII cua Đang nam 1961, trong đo Khrushchev đa thuc hien chuong trinh phi Stalin hoa cua minh nham loai bo thi hai Stalin khoi Lang Lenin, Molotov bi loai bo khoi moi chuc vu va bi truc xuat khoi Đang Cong san. Thang 3 nam 1962, co thong bao rang Molotov đa nghi khoi đoi song cong cong.
Khi nghi huu, Molotov van hoan toan khong hoi tiec ve vai tro cua ong trong thoi gian cam quyen cua Stalin. Sau cuoc chia re Trung-Xo, co thong tin rang ong đa đong y voi nhung loi chi trich cua Mao Trach Đong ve cai goi la "chu nghia xet lai" cua cac chinh sach cua Khrushchev. Theo Roy Medvedev, con gai cua Stalin, Svetlana, nho rang Molotov va vo đa noi voi ba: "Cha cua chau la mot thien tai. Ngay nay khong con tu tuong cach mang nua, chi con chu nghia co hoi o khap moi noi. Trung Quoc la hy vong duy nhat cua chung ta! Chi ho con giu đuoc tu tuong cach mang". Nam 1976, ong noi:

"Thuc te rang chien tranh hat nhan co the bung phat, lieu đo khong phai la cuoc đau tranh giai cap? Khong co su thay the cho đau tranh giai cap. Đay la mot cau hoi rat nghiem tuc. Su cung song va cung cham dut khong phai la cung ton tai hoa binh. Tom lai, thinh thoang chung ta đa dung lai trong mot thoi gian, va duoi thoi Stalin chung ta đa dung lai o điem noi nhung ke đe quoc cam thay co the yeu cau thang thung: hoac đau hang va tu bo cac quan điem, hoac co nghia la chien tranh. Toi nay nhung ke đe quoc van chua tu bo đieu đo".
Molotov đa đuoc khoi phuc mot phan duoi thoi Leonid Brezhnev va đuoc cho phep tai gia nhap Đang Cong san nam 1984 duoi thoi Konstantin Chernenko. Ong mat o tuoi 96 tai Moskva thang 11 nam 1986, chi 5 nam truoc su giai tan Lien Xo. O thoi điem qua đoi, ong la nguoi cuoi cung trong so nhung nhan vat chinh tham gia cac su kien nam 1917 con song. Ong đuoc chon cat tai Nghia trang Novodevichy, Moskva. Mot tuyen tap cac bai phong van voi Molotov, "Molotov Remembers: Inside Kremlin Politics", đa đuoc Felix Chuev xuat ban sau khi ong chet. Nam 2005 chau trai cua Molotov va la nguoi trung ten voi ong, nha khoa hoc chinh tri Nga Vyacheslav Nikonov (sinh nam 1956), đa viet mot cuon tieu su cua ong.
Cuoi nam 1989, hai nam truoc su sup đo cua Lien xo, Đai hoi Đai bieu Nhan dan Lien Xo va chinh phu cua Mikhail Gorbachev đa chinh thuc len an Hiep uoc Molotov-Ribbentrop, thua nhan rang viec sap nhap cac nuoc vung Baltic va su phan chia Ba Lan la bat hop phap.
Molotov la mot trong so it nguoi, neu khong noi la nguoi duy nhat tung bat tay voi cac rat nhieu nguyen thu quoc gia, bao gom lanh đao Lien Xo Vladimir Lenin va Joseph Stalin, Chu tich Trung Quoc Mao Trach Đong, lanh đao Đuc Quoc xa Adolf Hitler, Thu tuong Anh Winston Churchill va cac Tong thong Hoa Ky Franklin D. Roosevelt va Harry S. Truman cung nhu Thu tuong Anh Anthony Eden, Thu tuong Lien Xo Nikita Khrushchev va Nguyen soai Josip B. Tito cua Nam Tu.


Xem them Quan he Xo-Đuc truoc nam 1941
Ke hoach Molotov
Hiep uoc Molotov-Ribbentrop
Gioi tuyen Molotov
Cocktail Molotov


Tham khao Chuev, Felix (ed), Molotov Remembers: Inside Kremlin Politics (1993). Dee Ivan Inc. ISBN 1-56663-027-4
Raymond H. Anderson, "Vyacheslav M. Molotov Is Dead; Close Associate of Stalin Was 96", The New York Times, ngay 11 thang 11 nam 1986.
The Associated Press, "200 Attend Molotov Funeral in Private Rites at Cemetery," The New York Times, ngay 13 thang 11 nam 1986.
Vladislav Zubok and Constantine Pleshakov, Inside the Kremlin's Cold War, 1996, Harvard University Press, Cambridge, Mass. ISBN 0-674-45532-0
Montefiore, Simon Sebag, Stalin: The Court of the Red Tsar (2003). ISBN 1-84212-726-8


Lien ket ngoai V.M. Molotov and the Liquidation of Socialism in the USSR
Annotated bibliography for Vyacheslav Molotov from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues Luu tru ngay 17 thang 9 nam 2018 tai Wayback Machine
The Meaning of the Soviet-German Non-Aggression Pact Molotov speech to the Supreme Soviet on Aug. 31, 1939
Reaction to German Invasion of ngay 22 thang 6 nam 1941