Anh chang Hobbit - Đen roi quay tro lai (tieng Anh: The Hobbit, or There and back again) la mot tieu thuyet hu cau danh cho thieu nhi cua nha van J. R. R. Tolkien, xuat ban ngay 21 thang 9 nam 1937. Truyen lay boi canh o Trung đia (Middle-earth) - vu tru hu cau cua Tolkien - va ke ve cuoc hanh trinh cua anh chang Hobbit ten Bilbo Baggins đe gianh lai kho bau cua nguoi lun do rong Smaug canh giu.
Truyen đuoc chia thanh 19 chuong - qua moi chuong, nhan vat Bilbo đat đuoc mot cap đo moi ve su truong thanh, nang luc va tri tue. Cau chuyen đat đen cao trao voi Tran chien 5 đao quan, voi su tham gia cua nhieu nhan vat va sinh vat tu cac chuong truoc.
Phat trien ca nhan va chu nghia anh hung la chu đe trung tam cua truyen. Cac nha phe binh đanh gia tac pham xuat phat tu chinh nhung trai nghiem cua Tolkien trong The chien thu nhat. Kien thuc uyen bac ve ngu van Đuc, su quan tam đen than thoai va truyen co tich cua tac gia cung đuoc ghi nhan la co anh huong đang ke đen noi dung truyen.
Đuoc khich le boi thanh cong ve phuong dien tai chinh va phe binh cua Anh chang Hobbit, nha xuat ban đa yeu cau tac gia viet them phan tiep theo. Khi tac pham Chua te nhung chiec nhan ra đoi, Tolkien đa thuc hien mot so đieu chinh cho noi dung cua Anh chang Hobbit. Cac an ban tiep theo đuoc bo sung them nhung chinh sua nho, phan anh quan niem thay đoi cua Tolkien ve the gioi.
Tac pham tung đuoc đe cu Huan chuong Carnegie va gianh giai Tieu thuyet cho thanh thieu nien hay nhat cua to New York Herald Tribune. Cuon sach đuoc dich ra hon 40 thu tieng. Cho đen thoi điem nay, Nha xuat ban Houghton Mifflin (My) đa tai ban it nhat 60 lan an ban bia cung tuyet đep do Alan Lee minh hoa. Anh chang Hobbit đa đuoc chuyen the thanh loat phim cung ten.


Lich su Ban bien tap lan thu hai cua cuon nay đuoc thuc hien vao nam 1951 ghi dau nhung sua đoi va đong gop đang ke trong Chuong V, “Tro choi đo trong hang toi”, giup Anh chang Hobbit an nhap hon voi cuon tieu thuyet tiep theo Chua nhan đang đuoc viet luc bay gio.


Nhan vat Bilbo Baggins, nhan vat chinh, la mot nguoi Hobbit đang kinh - mot chung toc giong nguoi lun voi đoi chan đay long, da san sui, song trong nhung ngoi nha duoi long đat, chu yeu song bang nghe nong va lam vuon.
Gandalf - thay phu thuy, la nguoi gioi thieu Bilbo tham gia vao cuoc hanh trinh cua nhom 13 nguoi lun.
Thorin Oakenshield - thu linh nhom 13 - la nguoi thua ke cua vuong quoc nguoi lun duoi Ngon Nui Co Đon (Lonely Mountain).
Kili, mot trong nhung nguoi tre nhat đoan va cung la chau cua Thorin.
Fili, em trai cua Kili. Chu cung voi anh trai minh la hai nguoi tre nhat trong so 13 nguoi lun.
Smaug - nhan vat phan dien chinh - la mot con rong tham lam đa cuop pha vuong quoc nguoi lun cua ong noi Thorin.
Gollum - mot sinh vat ky la song trong mot ho nuoc ngam.
Beorn - mot nguoi đan ong co the thay hinh đoi lot thanh gau.
Elrond - nha hien triet cua toc tien (elf).
Bard - cung thu đang kinh cua thi tran vung Ho (Lake-town).
Truyen co su xuat hien cua nhieu chung toc khac nhau nhu: nguoi lun (dwarf), tien (elf); con nguoi; quy khong lo (troll); nguoi khong lo; yeu tinh; nhen nhen biet noi tieng nguoi; đai bang; soi (Wargs), v.v...


Noi dung Truyen xoay quanh cuoc phieu luu cua anh chang Bilbo Baggins va phap su Gandalf cung 12 nguoi lun trong đo co Thorin Oakenshield (con trai cua Thrain chau cua Thror), Balin (nguoi gia nhat trong hoi nhung nguoi lun, la mot nguoi lun đang kinh sau nay ong đa đanh chiem lai vung mo Moria), Fili va Kili (ca hai nguoi nay tre nhat trong nhom nguoi lun va đeu la chau cua Thorin), Bombur (nguoi beo nhat trong đoan), Bifur, Borfur, Dori, Gloin, Ori, Oin, Nori, Dwalin.
Cuoc hanh trinh bat đau o vung Đay Tui - que nha cua anh chang Bilbo, sau bua tiec tai nha Bilbo. Luc đau, anh chang khong muon tham gia cuoc hanh trinh nay; tuy nhien phut chot, anh lai đoi y voi chuc danh cua mot Ten trom, tien cong la 1/14 kho bau neu tieu diet đuoc lao rong Smaug va khoan an tang neu anh chang gap bat trac. Ve sau, anh chang đa the hien tai nang va tri tue cua ban than qua viec giai cuu nhom nguoi lun khoi nhieu tinh huong nguy hiem.
Ban đau, anh chang Bilbo đa bi nhom nguoi lun nghi ngo; nhung ve sau ho cang kinh trong anh chang vi long dung cam va muu tri cua anh. Trong cuoc hanh trinh, ho đa gap nhieu bat trac - đau tien, ho đa bi nhung lu Trolls nui bat giu, va Phap su Gandalf giai cuu ho o phut chot. Khi đi kiem tra hang cua lu quai vat nay, ho phat hien ra ba thanh kiem quy - đo la Thanh kiem Glamdring, mot thanh truong kiem dai co ten goi la co xua la Bo đoi ke thu đuoc đua cho Gandafl - sau nay thanh kiem la mot vat khong the tach roi voi ong, đuoc su dung trong suot Anh chang Hobbit va Chua te nhung chiec Nhan. Chinh thanh kiem nay đa tieu diet quy lua Balrogs.
Đoan nguoi tiep tuc cuoc hanh trinh va đen đuoc Thung lung Rivendell - noi ma Chua te Elrond cung cac tien sinh song. Ong đa đua ra nhung loi khuyen co ich cho ho, đong thoi con giup đo nhieu đieu. Nhom cua Thorin lai tiep tuc len đuong va vo tinh tru chan trong mot cai hang cua bon Goblin, khien chung xong ra phuc kich moi nguoi. Ngay khi cac nguoi lun sap sua bi hanh quyet, thi Gandalf - nguoi đa kip thoi tron đi tu truoc - xuat hien va giai cuu ca nhom, đong thoi con tieu diet đuoc ten vua Goblin. Trong luc tau thoat, Bilbo vo tinh lac mat nhom va đi vao mot vung nuoc lon, noi tru ngu cua mot sinh vat ten Gollum. Tai đay, anh đa choi tro giai đo voi Gollum roi thoat đuoc ra ngoai nho chiec nhan than cua ga.
Khi đoan nguoi đen đuoc bia Rung U Am, Gandalf đa noi loi gia tu ho đe kip lam mot viec quan trong. Do khong co su chi dan cua lao phu thuy, cac chu lun bat đau lac loi trong khu rung va đoi mat voi su tan cong cua lu nhen khong lo. Sau đo, ho lai bi cac tien rung bat giu roi tong vao nha giam. The nhung, nho co chiec nhan va su khon kheo cua minh, Bilbo đa giai cuu bon ho roi ca đoan chay thoat đen thi tran vung Ho - noi moi nguoi đuoc cu dan thi tran tiep đai tan tinh. Ho lai len đuong va sau bao trac tro, cuoi cung moi nguoi cung đen đuoc ngon Nui Co đon. Tai đo, cac chu lun đe nghi Bilbo len vao ngon nui đe tham thinh va lay cap vai mon đo gia tri. Dau vay, đieu nay chi khien cho lao rong Smaug thuc giac va tro nen đien cuong. Lao tuc toc bay đen thi tran vung Ho voi muc đich thieu rui no, hong tra thu cho viec cu dan noi đay đa giup đo đam nguoi lun.
Sau khi Thorin tu tran, nguoi anh em ho hang cua ong la Dain Chan Sat (Nguoi đa tham gia cuoc chien cua 5 canh quan va nghe loi keu goi cua Thorin khi nguoi vung ho va Vua tien đen đoi mot phan kho bau), tro thanh vua cua Erebor. Ho chia cho Vua Tien va nhung nguoi vung ho mot phan kho bau. Bard cung thu tro thanh Vua cua thung lung. Anh chang Bilbo tro ve que nha sau mot nam phieu luu, voi mot chiec ao giap bang bach ngoc (mithril) do Thorin tang (No đang gia hon cua vung Đay tui). Ve sau, chiec ao giap nay thuoc ve Frodo Baggins. Trong cuoc hanh trinh, Gandalf đa roi bo ho o luc đen cua Rung U Am. Cong viec cua ong la tim ra chan tuong cua ke ten la The Necromancer (Sauron) va đanh đuoi han tro ve Mordor cung bo chin Nazgul o Dol Guldur. Ve sau, Sauron bat đuoc Gollum va biet truoc Nhan Chu đang o Shire - bat đau cho phan 2 Chua te cua nhung Chiec Nhan. Nguoi ta noi rang mot luong lon ngoc quy nam voi cai xac muc nat cua Smaug giua đong đo nat cua thi tran cu, nhung it ai co can đam dam lan xuong tim kiem nhung nam sau đo. Sau cuoc chien, nhung nguoi song sot xay dung lai thi tran tren vung đat kho ben canh ho.


Đon nhan Khi xuat ban lan đau tien vao thang 10 nam 1937, Anh chang Hobbit đa nhan đuoc đanh gia rat tich cuc tu cac trang bao nhu The Times, Catholic World va New York Post. C. S. Lewis - mot nguoi ban cua Tolkien, sau nay la tac gia cua Bien nien su Narnia - viet tren to The Times:

Trong cuon sach nay, nhieu đieu tot đep chua tung co truoc đay đa đuoc ket hop lai voi nhau: oc hai huoc, hieu biet ve tre em, yeu to than thoai vua han lam, vua đam chat tho...
Tac pham đuoc Lewis so sanh giong nhu Alice in Wonderland o cho ca tre em va nguoi lon đeu co the tim thay đieu gi đo đe thuong thuc, va đat ngang hang voi Flatland, Phantastes va The Wind in the Willows. W. H. Auden, trong bai đanh gia ve phan tiep theo The Fellowship of the Ring, xem Anh chang Hobbit la "mot trong nhung cuon truyen thieu nhi hay nhat cua the ky".
Anh chang Hobbit đa đuoc đe cu Huan chuong Carnegie va đuoc New York Herald Tribune trao giai thuong "Tieu thuyet danh cho thanh thieu nien hay nhat cua nam" (1938). Gan đay, tac pham đuoc đanh gia la "Tieu thuyet quan trong nhat cua the ky 20 (danh cho đoc gia lon tuoi)" trong cuoc binh chon "Sach danh cho tre em cua the ky" trong Books for Keeps.


Di san = Chua te nhung chiec nhan =
Thanh cong cua Anh chang Hobbit đa dan đen su ra đoi cua phan tiep theo, voi ten goi Chua te nhung chiec nhan (The Lord of the Rings). Cot truyen co cung cau truc co ban dien tien theo trinh tu giong nhau: cau chuyen bat đau o Đay Bao (Bag End), nha cua Bilbo Baggins; Bilbo to chuc mot bua tiec; Gandalf gui nhan vat chinh vao mot nhiem vu ve phia đong; Elrond cho ho mot noi an nau va loi khuyen; hoi đong hanh chay tron khoi nhung sinh vat nguy hiem duoi long đat (Goblin Town / Moria) va giao chien voi mot nhom yeu tinh khac (Rung Am u / Lothlorien); ho đi ngang qua mot vung hoang vang (Su tan pha cua Smaug / Nhung đam lay chet choc), sau đo đuoc tiep nhan va nuoi duong boi mot nhom nho (Esgaroth / Ithilien); ho tham gia vao mot tran chien lon (Tran chien cua nam đao quan / Tran chien tren canh đong Pelennor); hanh trinh cua ho len đen cao trao tai mot đinh nui khet tieng (Nui Đon đoc / Nui Huy diet); hau due cua cac vi vua đuoc khoi phuc ngai vang cua to tien (Bard / Aragorn); hoi đong hanh tro ve nha va thay que huong đang bi pha hoai (tai san cua Bilbo bi đem ban đau gia / Shire bi tan pha).
Chua te nhung chiec nhan đuoc bo sung them mot so tinh tiet ho tro va phat trien cot truyen phuc tap hon, theo nhieu tuyen nhan vat. Tac pham đuoc Tolkien voi giong đieu it hai huoc hon – thay vao đo la nhung chu đe sau sac ve triet hoc va đao đuc. Su khac biet ve chu đe va phong cach xuat phat tu viec Tolkien viet Anh chang Hobbit nhu mot cau chuyen danh cho tre em, con Chua te nhung chiec nhan cho cung mot đoi tuong đoc gia, nhung nguoi sau nay đa truong thanh ke tu khi xuat ban tac pham đau tien. Ngoai ra, khai niem ve Trung đia cua Tolkien cung đuoc ong lien tuc thay đoi va phat trien trong suot cuoc đoi va hanh trinh sang tac.


= Trong giao duc =
Phong cach va chu đe cua Anh chang Hobbit đuoc đanh gia la gop phan nang cao ky nang đoc viet cua đoc gia tre tuoi, chuan bi nen tang cho ho tiep can cac tac pham cua Dickens va Shakespeare. La mot trong so cac đau sach đuoc khuyen đoc nham khuyen khich kha nang đoc viet cua nhom đoi tuong tu 11-14 tuoi, Anh chang Hobbit đuoc đanh gia la "tac pham gia tuong hay nhat tu truoc đen nay".


Tham khao