Tao Thuc (chu Han: 曹植, 192 - 27 thang 12, 232), tu Tu Kien (子建), con đuoc goi la Đong A vuong (東阿王), la mot hoang than cua Tao Nguy thoi Tam Quoc trong lich su Trung Quoc.
Ong la mot nguoi con cua Tao Thao va khong đuoc nhac đen nhieu trong Tam Quoc Chi nhung lai đuoc ca ngoi trong Tam Quoc Dien Nghia. Ong cung nguoi cha Tao Thao va nguoi anh Tao Phi, hop xung Tam Tao (三曹). Trong so 25 nguoi con trai cua Tao Thao, ong khong gioi vo bang Tao Phi, Tao Chuong, tri tue khong bang Tao Xung, nhung ong đuoc biet đen nhieu vi la than đong thi phu, noi tieng voi nhung giai thoai mau thuan voi Tao Phi.
Hau the ve sau nho đen ong qua giai thoai That bo thi (七步詩; bay buoc thanh tho), va mot so tac pham ca nhan nhu Lac Than phu (洛神賦), Tang Bach Ma vuong Buu (贈白馬王彪), Khue tinh (閨情),...


Tieu su Tao Thuc la nguoi đat Bai, huyen Tieu, nay thuoc Bac Chau, An Huy, Trung Quoc, la con trai thu ba cua Tao Thao voi thiep that Bien phu nhan. Ong la em cua Tao Phi va Tao Chuong, đuoc sinh ra o thanh Han Quyen (漢鄄城; nay la Quyen Thanh, Son Đong); co thuyet cho rang ong đuoc sinh ra o Đong Vu Duong (東武陽; nay la huyen San, Son Đong).
Theo giai thoai, Tao Thao xem van cua Tao Thuc, to y nghi ngo lien hoi: "Co phai con ta nho nguoi khac lam khong?". Tao Thuc quy xuong noi: "Con xuat khau thanh van, ha but thanh tho, sao lai phai nho nguoi khac lam ho. Neu phu vuong khong tin thi cu cho thu tai cho". Tao Thao thu may lan, qua thay Tao Thuc tai hoa xuat chung nen đac biet yeu quy.
Luc Tao Thao xay xong đai Đong Tuoc thi Tao Thuc chi khoang 10 tuoi. Vay ma, khi nghe cha ra lenh cac con lam thi phu đe tan tung, ong lam xong bai phu Đong Tuoc đai phu (銅雀臺賦), khien cha vua mung vua kinh ngac. Nhung chi tiet nay khong thay đuoc nhac đen trong phan Nguy thu cua Tam Quoc Chi.


Thoi nien thieu Tao Phi va Tao Thuc von la hai anh em do Bien phu nhan sinh ra. Theo giai thoai, nhieu lan Tao Thao muon phong Tao Thuc lam Vuong Thai tu noi nghiep nhung vi co nhieu đai than khuyen can khong nen bo truong lap thu nen moi khong thuc hien viec đo. Tao Phi so đia vi Thai tu cua minh khong vung nen tim moi cach lam vua long Tao Thao. Co lan, Tao Thao chuan bi ra tran, Tao Phi va Tao Thuc đeu tien đua; truoc luc chia tay, Tao Thuc ung khau đoc mot đoan van ca ngoi cong đuc Tao Thao khien moi nguoi nghe đeu phuc nuc no. Chuyen nay cung khong đuoc nhac đen trong Tam Quoc Chi.
Co nguoi ghe tai mach nuoc cho Tao Phi: "Đai Vuong sap xong pha chien tran, Thai tu khong nen dung loi le hao nhoang ma can to tinh cam quyen luyen, buon lo, nhu the se co hieu qua hon". Tao Phi nghe theo, nam vat ao Tao Thao, sut sui cao biet, nhac nho phu vuong muon ngan lan nen bao trong than the nen Tao Thao cung cam đong roi nuoc mat.
Tao Thuc trong mot say ruou, sai đanh xe ngua, tu mo Vuong cung đi ra ngoai vi pham quy đinh cua vuong cung. Tao Thao nghe chuyen đo noi gian lien xu vien quan giu cua Vuong cung vao toi chet. Tham chi say ruou cuoi ngua phi nuoc đai tren cam đao Tu Ma Mon khien Tao Thao noi tran loi đinh.
Lai co lan, Tao Thao cu Tao Thuc đem quan xuat chinh. Tao Phi nghe tin, sai chuan bi san tiec ruou tien, moi Tao Thuc uong say tuy luy. Mot lat sau, Tao Thao sai nguoi đen giuc Tao Thuc len đuong nhung may lan Tao Thuc van chua tinh ruou nen Tao Thao đanh bai bo viec sai Tao Thuc cam quan, vo cung tuc gian. Tat ca nhung su viec đo khien đia vi Vuong thai tu cua Tao Phi cang them vung chac.


Bi chen ep Nam Kien An thu 25 (220), Nguy vuong Tao Thao mat, Vuong thai tu Tao Phi đuoc thua ke đia vi Nguy vuong cua cha. Khong lau sau, Han Hien Đe Luu Hiep bi ep thoai vi va nhuong ngoi cho Tao Phi. Tao Thuc va mot so đai than mac ao tang khoc than cho nha Han, khien Tao Phi rat gian.
Ve sau, đuoc mang tuoc Tran vuong (陳王), nhung trong khoang thoi gian hon 10 nam, ong bi thuyen chuyen sau lan va song cuoc song binh thuong o đat phong.
Nam Thai Hoa thu 6 (232), ngay 27 thang 12, Tao Thuc mat o Nguy Tran (魏陳; nay la Hoai Duong, Ha Nam). Ong đuoc ban thuy la Tu (思), vi vay đoi sau goi ong la Tran Tu Vuong (陳思王).
Mot so y kien va suy đoan:
Theo Dich Quan Ta, thi: 

"Toi nghiep Tu Kien phai chay nguoc chay xuoi, lo buon tieu tuy, khong co đuoc mot ngay yen tinh, nghi ngoi, va ong mat trong su buon chan đo khi tuoi vua 40".


Tuoc vi Tao Thuc qua hai đoi Nguy Van Đe Tao Phi va Nguy Minh Đe Tao Due, giang phong đuoc phong nhieu lan, tong 10 tuoc vi:

Binh Nguyen hau (平原侯; 211 - 214).
Lam Tri hau (临菑侯; 214 - 221).
An Huong hau (安乡侯; 221).
Quyen Thanh hau (鄄城侯; 222).
Quyen Thanh vuong (鄄城王; 222 - 223).
Ung Khau vuong (雍丘王; 223 - 227).
Tuan Nghi vuong (浚仪王; 227 - 228).
Ung Khau vuong (雍丘王; 228 - 229).
Đong A vuong (東阿王; 229 - 232).
Tran vuong (陳王; 232).


Su nghiep van chuong Tao Thuc mat co đe lai mot tap tho, đuoc goi la Tran Tu vuong tap (陈思王集), gom khoang 80 bai tho; hon 40 bai tu, phu, tan van va co the lam hai thoi ky:

Buoi đau; tho Tao Thuc the hien chi khi tien thu, khat vong lap cong nhu: Đong Chinh phu (東征賦; Bai phu chinh phat phia Đong, tuc Đong Ngo), Chinh Thuc luan (征蜀論; Luan ve viec đanh nuoc Thuc)...
O thoi ky sau; vi bi anh va chau chen ep, nen tho ong co chuyen bien ro ret. Tho tro nen u uat bi thuong, nhu: Da đien hoang tuoc hanh (野田黃雀行; bai hanh ve con se vang ngoai canh đong), Hu ta thien (吁嗟篇; Thien tu than than), Tang Bach Ma vuong Buu (贈白馬王彪)...
Tuy nhien, do canh song ma ong cung co đuoc mot so tac pham phan anh đuoc it nhieu noi kho cua nhan dan trong con ly loan, nhat la noi đau đon cua nhung nguoi phu nu bat hanh, nhu Khue tinh (閨情; tam tinh chon phong khue), Khi phu thi (棄婦詩; bai tho ve nguoi vo bi bo roi), That ai thi (七哀詩; bay noi buon than),...
GS Nguyen Khac Phi đanh gia:

Tho Tao Thuc co so luong kha nhieu, nghe thuat kha cao, ngon tu đieu luyen, phong vi dan ca đam đa, song noi dung khong sau sac bang nhung bai tho tieu bieu cua mot so thi nhan cung thoi, nhu Tran Lam (?-217), Vuong Xan (177-217) va Thai Diem (177-?)...co mot vi tri nhat đinh trong su phat trien cua lich su van hoc Trung Quoc. Đo la tia hoi quang cua mot giai đoan lich su đay bien đong khi nhung phe phai quan phiet xau xe nhau tren cai nen sup đo cua trieu Han, gay cho nhan dan Trung Quoc biet bao tham hoa.
Ngoai ra, Tao Thuc con la mot trong nhung nguoi đau tien biet hoc tap dan ca mot cach sang tao. Nho ong, tho ngu ngon Trung Quoc đa phat trien đen đo thanh thuc.
Ban ve quan niem van chuong cua Tao Thuc va Tao Phi, nha van Nguyen Hien Le viet:

Tao Phi va Tao Thuc, la hai anh em ruot ma tinh tinh va đoi song trai nhau han. Tao Phi lam Hoang đe, chi cho van chuong moi la su nghiep lon, đang luu truyen lai thien thu; con phu quy, cong danh he chet la het. Tao Thuc, nguoc lai, cho van chuong la nghe mon ma su lap cong moi đang trong. Trong mot la thu gui ban, ong tho lo noi long, đai y noi: "Toi tuy bac đuc, cung gang suc giup nuoc, đe an hue cho dan, chu khong muon lay cong viec but muc lam cong lao, lay tu phu lam hon nguoi".
Mac du cho van chuong la nghe mon, nhung cung theo Nguyen Hien Le thi: 

Tao Thuc xung đang la đe nhat thi nhan trong hai đoi Tan Han va la nguoi mo đuong cho loi tho diem le đoi Luc Trieu. Tho cua ong đac sac vi loi rat đieu luyen, co nhac, co đoi ma van tu nhien, đu van ve lan chat phac.
Danh si Ta Linh Van (謝靈運) thoi Đong Tan cung đa het suc khen ngoi Tao Thuc: 

Van chuong trong thien ha co ca thay mot thach (tuc 10 đau), rieng Tu Kien (Tao Thuc) đa chiem het 8 roi.
So sanh vai tro va tai nang cua Tao Thuc tren van đan, Nguyen Hien Le viet: 

Thoi Kien An, ba cha con la Tao Thao, Tao Phi, Tao Thuc, lam linh tu tren thi đan. Thao co giong tram hung. Phi thi sau, nha. Thuc, đa tai hon ca; tho vua diem le, vua lam ly va cao ky. Đen nam 232, Tao Phi va Tao Thuc đeu đa chet het, van đan ruc ro thoi Kien An cung ra tan theo.


Giai thoai ve moi tinh voi chi dau Nam 658, Ly Thien, mot van hoc gia đoi Đuong, lam chu giai sach "Van Tuyen" co viet nhu sau:
"Đong A Vuong (Tao Thuc) cuoi đoi nha Han muon lay con gai Chan Dat (tuc Chan thi) nhung khong toai nguyen. Khi Tao Thao hoi binh, đem Chan thi ga cho Ngu Quan Trung Lang Tuong Tao Phi, khien cho Tao Thuc het suc bat binh. Ngay đem to tuong, đen bo ca an ngu.
Sau khi Chan thi chet đuoc hai nam, đen nam Hoang So tu nien, tuc nam 223, Tao Thuc đen Lac Duong đe trieu kien Nguy Van Đe Tao Phi.Phi co le nhu hoi han, sai con la Thai Tu la Tao Due, nguoi con do Chan thi sinh ra, mo tiec va boi tiep Tao Thuc. Tao Thuc nhin thay chau, tuong nho đen Chan Thi, long đau xot mien man. Bat giac roi le.
Sau bua an, Tao Thuc đuoc Tao Phi ban cho di vat cua Chan thi. Đo la mot chiec goi đau co dat ngoc va đai bang vang. Tao Thuc mang chiec goi đau cua nguoi Chan Thi tro ve phong đia cua minh. Tren đuong ve, Thuc đau thuyen ben bo song Lac Thuy. Nhan vi long qua bi thong thuong nho Chan thi, lai them đuong truong lao luy met moi, than tri mong lung hoang hot, đung ngoi khong yen, Tao Thuc bong mo mang cam thay bong Chan thi yeu đieu thuot tha tu xa luot gio xuat hien, noi: "Long thiep von pho thac cho chang, ma khong đuoc toai nguyen. Chiec goi đau nay la cua thiep mang theo khi lay Ngu Quan Trung Lang Tuong (chuc cua Tao Phi khi chua cuop ngoi nha Han), nay xin hien tang chang". Sau đo nang sai nguoi đem chau bau tang cho Thuc. Thuc cung đem ngoc boi tang lai. Roi cung nhau hoan lac. Ca hai vua xot xa vua bi thong. Xong thi bien đi.
Luc Tao Thuc hoang hot tinh day. Te ra chi la mot giac Nam Kha. Khi ve đen phong đia cua minh o Chan Thanh, hinh anh tao ngo trong mong voi Chan thi ben bo song Lac Thuy van con lam cam kich, tam hon, đau oc Tao Thuc, lai them van tu doi dao, nhan the, Tao Thuc moi viet «Cam Chan Phu 感甄賦».
Ve sau, Nguy Minh Đe Tao Due, con cua Chan Thi, len noi nghiep Tao Phi, tranh tieng cho me, moi đoi «Cam Chan Phu» thanh «Lac Than Phu  洛神賦».
Tu bai viet cua Ly Thien, nguoi đoi sau moi đat thanh nghi van Tao Thuc vi qua yeu Chan Thi ma viet «Lac Than Phu».


That bo thi Khi Nguy vuong Tao Thao qua đoi khi 66 tuoi, The tu Tao Phi ke vi lam Nguy vuong va giu tiep chuc Thua tuong tiep quan moi quyen hanh cua Tao Thao. Sau nay Tao Phi soan Han tro thanh Nguy đe, co nguoi cao giac Lam Tri hau Tao Thuc thuong xuyen uong ruou mang nguoi, lai giam ca su gia do Tao Phi cu toi. Tao Phi lap tuc cu nguoi toi Lam Tri bat Tao Thuc đem ve Nghiep Thanh hoi toi.
Vuong thai hau Bien Thi nghe tin, cuong quyt so hai chay đen xin ho Tao Thuc, mong Tao Phi nghi tinh anh em cung me ma khoan thu.
Tao Phi goi Thuc toi mang: "Ta voi nguoi tuy tinh la huynh đe nhung nghia la quan than, neu khong kinh ne Thai hau thi ta quyet khong tha cho nguoi. Xua nay nguoi van cay tai, vay hom nay đe chuoc loi nguoi hay đung truoc ba bay buoc tien ve phia ta. Het bay buoc chan, neu khong lam xong bai tho thi ta se xu khong tha. Trong loi tho, nguoi khong đuoc nhac gi toi hai chu huynh đe va nhac toi chuyen hom nay. Nguoi co lam đuoc khong?".
Tao Thuc xup lay noi: "Xin tuan menh". Sau đo, lui xa bay buoc va ung dung tien len. Bien thi va cac thi than xung quanh cham chu nhin Tao Thuc, phap phong lo so. Tao Thuc đi len. Mot buoc, hai buoc, ba buoc... van chua đoc đuoc gi. Moi nguoi, nhat la Bien thi cang lo that ruot. Bong dung Thuc ngang cao đau, sang sang đoc:

Tu buoc thu tu toi buoc thu bay, moi buoc đoc xong mot cau tho. Y tho khien Tao Phi cung phai trao nuoc mat, an han lam ba me con om nhau khoc. Moi nguoi vua xuc đong, vua vui mung cam phuc tai nang man tiep cua Tao Thuc.
Du vay, Tao Phi van giang tuoc Lam Truy hau (临淄侯) cua Thuc va giang xuong mot tuoc thap hon, ve đat phong o xa kinh thanh.
Cau chuyen That bo thi cua Tao Thuc tro thanh mot giai thoai trong lich su van hoc Trung Quoc va đuoc truyen tung.


Gia đinh Than phu: Nguy Thai To Vu Đe Tao Thao.
Than mau: Vu Tuyen hoang hau Bien thi (武宣皇后卞氏), thu that cua Tao Thao.
Vo:
Thoi thi (崔氏), con cua anh truong Thoi Diem. Theo Nguy Tan the ngu (魏晋世语), ba hay mac trang phuc diem le, qua suc xa hoa, Tao Thao thay đuoc buoc toi vao lenh cam, bi buoc ve nha me đe.
Ta thi (某氏), sau thanh Đong A vuong phi (东阿王妃).
Con cai:
Tao Kim Ho (曹金瓠), con gai lon, chet som, ten xuat hien trong bai tho Kim Ho ai tu (金瓠哀辭) cua Tao Thuc.
Tao Hanh Nhu (曹行女), con gai ut, chet som, ten xuat hien trong bai tho Hanh Nu ai tu (行女哀辭) cua Tao Thuc.
Tao Mieu (曹苗), phong Cao Duong Huong cong (高陽鄉公), ten xuat hien trong tac pham Phong nhi tu vi cong ta an chuong (封二子為公謝恩章) cua Tao Thuc.
Tao Chi (曹志; ? - 288), phong Muc Huong cong (穆鄉公), sau cai Te Bac vuong (濟北王). Đoi Tay Tan, doi lam Quyen Thanh cong (鄄城公), giu chuc Tan ky Thuong thi, Quoc tu Bac si, Thien Te tuu.


Chu thich Lien ket ngoai Tao Thuc tai Tu đien bach khoa Viet Nam