Hai chien Tsushima hay Hai chien Đoi Ma (tieng Nhat: 日本海海戦, Nihonkai-Kaisen; am Han-Viet Nhat Ban hai hai chien; tieng Nga: Цусимское сражение, Stusimkoye Srazhenie) la mot tran chien tren bien trong Chien tranh Nga-Nhat giua ham đoi cua  hai đe quoc Nga va Nhat tren eo bien Tsushima vao ngay 27-28 thang 5 nam 1905. Hai chien ket thuc voi quan Nhat toan thang va su gia đuong thoi cho rang Hai quan Nhat Ban đa lam nen lich su trong tran thuy chien lon nhat tu xua đen nay. Ham đoi Nga bi pha tan tanh. Đay cung la tran hai chien mang tinh quyet đinh toan phan bang chien ham boc thep ma khong co khong quan hay hoa tien. Tran Tsushima cung la lan đau tien ky thuat truyen thanh vo tuyen đong vai tro quan trong then chot.
Trong tran hai chien, Ham đoi Nhat Ban duoi quyen chi huy cua Đo đoc Togo Heihachiro đa tieu diet ba phan tu ham đoi Nga duoi quyen chi huy cua Đo đoc Zinovy Rozhestvensky. Theo sach Theodore Rex (ISBN 0-394-55509-0), su gia Edmund Morris goi no la tran hai chien lon nhat ke tu sau tran Trafalgar. No la tran hai chien lon nhat thoi ky chien ham tien-dreadnought.
Đuoc xem la mot thang loi quyet đinh va toan dien nhat trong quan su tren bien, hai chien Tsushima la tran hai chien đau tien trong lich su khi cac thiet giap ham đong vai tro quyet đinh ket cuc tran đanh. Tran chien ket thuc voi thang loi to lon cua ham đoi Nhat, buoc Nga phai ky Hiep đinh Portsmouth, nhuong lai cho Nhat Ban cac quyen loi o chau A va khang đinh vai tro ba chu cua Nhat Ban o Đong A.


Boi canh Vao nam 1894-1895, chien tranh Trung-Nhat lan thu nhat ket thuc, Nhat Ban toan thang, buoc trieu đinh Man Thanh phai nhuong lai Man Chau va ban đao Trieu Tien cho Nhat. Su viec nay can tro chinh sach thon tinh Man Chau cua Nga; Nga ben tim cach lien ket voi Phap va Đuc đe ep Nhat nhuong bo, tra Man Chau, roi lai thuyet phuc nha Thanh chuyen quyen loi o Man Chau cho Nga. Nguoi Nhat lay đo lam oan han nen tim cach phuc thu, don no luc canh tan hai quan đe chuan bi cho cuoc chien moi voi Nga nham tai chiem uu the o Man Chau.
Nam 1902, Lien minh Hai quan Anh-Nhat đuoc thanh lap. Anh cam ket neu Nhat phai chien đau voi hai đoi thu tro len thi Anh quoc se tham chien ung ho Nhat. Vi san biet co hai quan Anh hung hau tro giup phia ben Nhat, hai nuoc Phap lan Đuc đeu e de, khong dam ra tay giup Nga.
Chieu theo hoa uoc Bac Kinh thi Nga đa chiem tron Man Chau. Nhat đoi Nga lui binh, tra Man Chau cho nha Thanh. Nga bac bo yeu cau cua Nhat va chi thuan cho Nhat buon ban o nam phan Trieu Tien, con bac phan Trieu Tien, Lieu Đong-Phung Thien va toan xu Man Chau thi Nga van đoc quyen. Thay khong thuong thuyet đuoc, Nhat trieu tuyen chien voi Nga ngay 8 Thang Hai, 1904.


= Chien tranh o Vien Đong =

Cung ngay 8 thang 2 nam 1904, chi sau vai gio Nhat trieu tuyen bo khai chien, cac khu truc ham cua Hai quan Nhat tan cong Ham đoi Vien Đong cua Nga bo neo tai cang Lu Thuan. Ba tau chien trong đo co hai chien ham va mot tuan duong ham bi hu hai. Trong khi chinh gioi Nga sung so thi cac nuoc Anh-My đeu to y kham phuc chien cong tao bao cua Nhat. Đo la tran chien đau tien giua cac dreadnought.
Muc tieu đau tien cua Nhat Ban la kiem soat đuong lien lac va tiep van noi lien Nhat Ban voi luc đia A chau, đe bao đam suc lam chien o Man Chau. Buoc then chot la phai vo hieu hoa luc luong hai quan Nga o Vien Đong nhung Nga lai an binh bat đong rut ve can cu, khong giao chien voi Nhat. Quan Nhat thua co đo bo chiem đong Trieu Tien. Sau nhung that bai quan su lien tiep Đo đoc Nga Stepan Osipovich Makarov thay đoi chien sach, cho tau noi lua keo chien ham ra khoi truy kich quan Nhat. Chang may ky ham cua Makarov la chien ham Petropavlovsk trung thuy loi Nhat, tau chim, vien đo đoc tu tran vao trung tuan Thang Tu. Tu lenh hai quan Nga sau đo khong dam giap tran voi tau Nhat nen ca  ham đoi Nga coi nhu bi cam chan o cang Lu Thuan.
Sang Thang 5, quan Nhat tien chiem ban đao Lieu Đong va toi Thang 8 thi đat u sung va đap luy vay ham toan khu vuc Lu Thuan, Đai Lien. Thay khong con cach nao, bo chi huy Nga ra lenh cho Đe nhat Ham đoi Thai Binh Duong Nga roi ben ra khoi đe hop nhat voi Hai đoi Vladivostok ma đanh quan Nhat. Tuy nhien, đoan chien thuyen cua Nga bi quan Nhat truy kich va đanh bai trong tran Hai chien Hoang Hai va Ulsan vao ngay 10 va 14 thang 8, nam 1904. Can cu quan Nga o Lu Thuan chi con tim cach co thu.
Truoc tinh the luc luong Vien Đong lam nguy, Nga trieu phai Ham đoi Baltic do Đo đoc Rozhestvensky chi huy len đuong sang Vien Đong cuu vien. Ke hoach cua Nga la mo ca hai van lan thiet van. Tren bo thi dung đuong sat xuyen Siberi đen Cap Nhi Tan nhung viec xay dung chua hoan tat; ngoai bien thi cho Ham đoi Baltic mo thong lo cho can cu Lu Thuan. Nga tin tuong rang bang cach can buoc Hai quan Nhat, Nga co co đu thoi gian xay xong đuong sat va đua quan tiep vien vao cung co Man Chau. Ham đoi Baltic đuoc phan phoi lai va lay ten la Ham đoi Thai Binh Duong thu nhi gom 5 thiet giap ham. Đoan thuyen khoi hanh roi Bac Au ngay 15 Thang 10 nam 1904 duoi su chi huy cua Đo đoc Zinovy Rozhestvensky.
Cuoc hai trinh 18.000 hai ly (chung 33.000 km) vong quanh Hao Vong giac đe sang đen Vien Đong qua la qua xa nen đa gop phan giam nhue khi va suc khoe cua thuy thu Nga. Đoan tau co ghe Cam Ranh nghi nhung khi len đen Hoang Hai thi chien luc đa hao mon. Đay cung la 1 trong nhung nguyen nhan khien Nga that tran.
Ngay 2 thang 1 nam 1905, cang Lu Thuan that thu. Nhung tau chien cua Nga con lai đeu bi đanh đam ngay trong cang. Mat Lu Thuan đoan thuyen cua Nga khong con lua chon nao ngoai Vladivostok, bat buoc ho phai giap mat voi tau Nhat ngay o vung bien do Nhat kiem soat.


Dien bien = Tuong quan luc luong =

Nhat co so luong thiet giap ham it hon, nhung co nhieu tuan duong ham hon. Ngoai ra, Nhat Ban co loi the hon han o cac mat khac:

Ham đoi Nga trang bi lan lon ca tau cu va moi, trong so 8 thiet giap ham Nga thi co 4 tau moi va 4 tau cu. Trong khi đo, 5 thiet giap ham Nhat tham chien thi co 4 chiec la loai moi va hien đai.
Ham đoi Nhat đuoc tac chien tren lanh hai nuoc nha, vi vay ho co the huy đong mot so luong lon cac tau nho co van toc cao đe tham gia tac chien. Trong tran đanh, 45 tau phong loi va 21 khu truc ham đuoc Nhat tung vao tran. Cac tau nay co kich thuoc nho, tam hoat đong ngan va chi mang đuoc phao nho, nhung co van toc nhanh va ngu loi ma chung mang theo rat nguy hiem neu ap dung loi đanh ap sat trong đem toi (va thuc te nhieu tau chien lon cua Nga đa bi đanh chim do bi đoi tau phong loi nay tap kich vao ban đem)
Ham đoi Nhat đuoc thuc hanh tac xa thuong xuyen ke tu đau cuoc chien, co tinh trang suc khoe tot va tinh than đang len cao, cac chi huy Nhat phan lon đa co kinh nghiem thuc chien trong chien tranh Thanh-Nhat nam 1895. Thuy thu ham đoi Nga thi phan lon chua tung trai qua thuc chien, ke ca đo đoc Rozhestvensky, chuan đo đoc Nikolai Nebogatov va cac thuyen truong cung vay.
Nhat su dung chu yeu la đan no đuoc nhoi bang chat no Shimose (mot loai chat no manh do nguoi Nhat che tao), co uy luc cao hon thuoc no thong thuong ma nguoi Nga su dung.
Tau cua Nhat cac may đo khoang cach (range finder) tien tien hon hon so voi hau het cac thiet bi cung loai tren cac tau Nga, nen co the ban chinh xac hon o cu ly xa.
Ham đoi Nga co cac tau cu nen chay cham hon. Cac tau Nhat Ban co the chay voi van toc len đen 15-16 knots (28-30 km/h), nhung ham đoi Nga chi co the đat đen 14 knots (26 km/h). Đo đoc Togo cua Nhat đa tan dung uu the nay, nho viec tau Nhat chay nhanh hon ma ong đa hai lan su dung thanh cong chien thuat "cat ngang chu T" đe na phao toan luc vao ham đoi Nga.
Do phai tien hanh mot cuoc hai trinh dai toi 33.000 km trong suot hon 7 thang, thuy thu Ham đoi Nga đa tro nen qua met moi cho mot tran hai chien, tau chien cua ho cung bi xuong cap va truc trac do hanh trinh dai nhu vay. Ham đoi Nhat thi đa đuoc ve nuoc nghi ngoi suot 4 thang sau khi chiem đuoc cang Lu Thuan nen rat sung suc, co loi the "lay suc nhan đanh đoi thu met moi".


= Mo man =

Hai quan Nga đinh lan tron ve Vladivostok, nen khi ho tien ve lanh hai Nhat Ban, ho chuyen huong khoi cac hai trinh quen thuoc đe tranh bi phat hien. Toi đem ngay 26 rang ngay 27, Ham đoi Nga đa tien đen eo bien Tsushima.
Đem đo troi toi đen, nhieu suong, mot lan suong mu bao trum len toan eo bien, nen quan Nga co uu the ban đau. Tuy nhien đen 2:45 sang, tau tuan duong Shinano Maru cua hai quan Nhat phat hien ra ba anh đen cua mot tau o đang xa chan troi, nen tien lai gan đe do xet. Đo la cac đen hoa tieu tren boong tau cuu ho Orel. Toi 4:30am, tau Shinano Maru tien lai gan con tau kia, va nhan thay con tau nay khong mang hai phao va co ve la mot tau phu tro. Tau Orel nham chiec Shinano Maru voi mot tau khac cua Nga nen khong đanh đong cho ham đoi, thay vao đo, no đanh tin hieu bao cho tau Nhat biet la cac tau cua Nga đang o gan đo. Chiec Shinano Maru sau đo phat hien ra bong dang cua muoi chiec tau khac trong suong mu. Ham đoi Nga nhu vay la đa bi phat hien, va co hoi đe len đen Vladivostok ma khong bi phat giac đa mat.
Toi 4:55 sang, Thuyen truong Narukawa cua chiec Shinano Maru đanh radio cho Đo đoc Togo o Masampo rang "Đich quan đang o o so 203". Toi 5 gio, do bat đuoc tin hieu radio ma phia Nga biet đuoc ho đa bi phat hien, va cac tau tuan duong trinh sat cua Nhat đang tien đen gan. Luc 5:05 sang, Đo đoc Togo nhan đuoc tin hieu va ngay lap tuc chuan bi cho ham đoi cua minh xuat kich.


= Giao tranh bat đau =
6:34 phut sang, truoc khi xuat phat voi Ham đoi Lien hop, Đo đoc Togo đanh đien ve cho bo truong hai quan o Tokyo:

Cung thoi gian, toan bo ham đoi Nhat Ban trien khai tren bien, Đo đoc Togo tu ky ham Mikasa chi huy tren bon muoi tau đe nghenh chien voi quan Nga. Trong khi đo, cac tau tuan tieu cua Nhat van bi mat theo doi va lien tuc cu vai phut lai bao ve đoi hinh va huong di chuyen cua ham đoi Nga. Troi đang co suong mu lam tam nhin bi sut giam, va thoi tiet rat xau. Toi 1:40 chieu, ca hai ham đoi phat hien đoi phuong va chuan bi tac chien. Toi 1:55 phut, Đo đoc Togo ha lenh truong la hieu ky Z (Z-flag):

Khi noi cau nay, ong đa vo tinh lap lai cau noi noi tieng cua Đo đoc Nelson truoc tran hai chien Trafalgar nam 1805.


= Tran đanh ban ngay =
Ham đoi Nga di chuyen tu huong nam-tay nam ve huong bac-đong bac, ham đoi Nhat tu huong tay ve huong đong bac. Đo đoc Togo ha lenh cho ham đoi cua minh lan luot noi nhau quay ngoat lai, sao cho cac tau chien cua ong co cung huong di chuyen voi cac tau Nga, mac du lam nhu vay co the gay nguy hiem cho chiec tau đang đoi huong. Viec chuyen huong ham đoi 180 đo hinh chu U cuoi cung cung đuoc thuc hien thanh cong. Hai đoi tau đoi dien nhau tao thanh hai đuong thang, đuoc giu o khoang cach 6200 met va na đan phao vao nhau.
Cac tran hai chien thuong bat đau o khoang cach gan, nen Đo đoc Togo đa co the ngay tuc khac chiem loi the bang cach gay bat ngo. Tau chien Nhat co the đat đen toc đo 16 hai ly, nhung ham đoi Nga chi co the di chuyen voi toc đo 8 hai ly, mot phan vi vuong cac tau van tai đi theo. Đo đoc Togo loi dung uu the van toc nay, cong voi nang luc tuyet voi cua binh si duoi quyen, co đuoc do kho cong huan luyen, cat ngang ham đoi Nga theo "hinh chu T" hai lan đe giang nhieu ton that len ham đoi Nga.
Toc đo ban cua hai quan Nhat het suc xuat sac, len đen hon 2.000 phat trong phao trong mot phut. Hon the nua, quan Nhat dung mot loai thuoc đan moi, ban vao phan than tren cac chien ham Nga gay ra nhieu đam chay tren cac tau bi ban trung. Su chinh xac cua phao thu Nhat khien cho quan Nga phai kinh ngac.
Đo đoc Rozhestvensky bi loai khoi vong chien do bi mot manh phao ban vao xuong so. Ham đoi Nga mat cac chien ham Knyaz Suvorov, Oslyabya, Imperator Aleksander III and Borodino ngay trong ngay 27 thang 5. Phia Nhat chi bi mot so hu hai nhe, chu yeu la o tau Mikasa. Toi toi, Chuan đo đoc Nebogatov nam quyen chi huy ham đoi Nga.


= Tran đanh đem =
Khoang 8 gio toi, 37 tau phong loi cua Nhat va 21 khu truc ham đuoc tung vao tran. Cac tau khu truc đanh vao cac tau tien phuong, trong khi cac tau phong loi đanh vao man đong va nam cua Ham đoi Nga. Cac tau Nhat tan cong manh liet trong suot 3 gio khong ngung nghi, ket qua la trong đem toi đa co nhung lan cac tau phong loi co nho cua Nhat va chien ham Nga đam vao nhau. Cac tau cua Nga bi phan tan thanh nhieu nhom nho, tim cach đao thoat ve huong bac. Toi 11 gio đem, ham đoi Nga duong nhu bien mat, nhung ho đe lo vi tri cua minh cho quan Nhat khi ho bat đen pha len, đieu nghich ly la cac đen pha nay đuoc bat len đe tim kiem tau đich. Chiec tau chien gia nua Navarin đam phai thuy loi va phai dung lai hoan toan, ket qua la no bi 4 ngu loi nua ban trung va chim. Trong thuy thu đoan gom 622 nguoi, chi co ba nguoi song sot, đuoc quan Nhat vot len.
Chien ham Sisoy Veliki bi hu hai nang do trung thuy loi vao man tau va phai đanh chim vao ngay hom sau. Hai tau boc thep cu, tau Đo đoc Nakhimov va Vladimir Monomakh cung bi hu hai nang: chiec thu nhat bi thuy loi đanh trung vao mui tau, chiec thu hai đam vao mot tau khu truc Nhat. Ca hai chiec đeu phai đanh chim boi thuy thu đoan vao sang ngay hom sau, chiec tau Đo đoc Nakhimoff ngoai khoi đao Tsushima khi nuoc tran vao tau. Cuoc tan cong ban đem lam hai quan Nga rat cang thang, vi ho đa mat hai tau chien va hai tuan duong ham boc thep, trong khi hai quan Nhat chi mat ba tau phong loi.


= Đau hang =
Trong đem giao tranh xay ra, Đo đoc Togo đa co the cho bo phan chinh yeu cua ham đoi minh, gom cac tau boc thep nghi ngoi. Toi 9:30 sang, cac tau Nga đang tim cach chay ve huong bac bi phat hien.
Toi 10:34, khi nhan thay 6 chiec tau do minh chi huy bi bao vay co lap va khong con loi thoat, tinh hinh đa tro nen tuyet vong, Đo đoc Negobatov ha lenh cho ham đoi đau hang bang cach truong len la co mang ky hieu XGE, co nghia quoc te la đau hang. Tuy nhien phia hai quan Nhat khong nhan ra tin hieu nay va tiep tuc ban boi ho khong he co tin hieu ve su đau hang trong bo ma cua minh. O buoc đuong cung, Nebogatov đanh phai ha lenh treo co Đe quoc Nhat len thap phao va tat het đong co, va chi khi đo tau Nhat moi ngung ban. Toi 10:53, quan Nhat chap nhan đau hang.
Tuong Nebogatov khi đo biet rang minh se bi toa an quan su xu tu khi tro ve Nga (do hanh đong treo co ke thu len tren chien ham), đa noi voi thuy thu cua minh rang: "Cac anh con tre, va sau nay se con co co hoi đe lam rang danh Hai quan Nga. Mang song cua 2 400 thuy thu tren nhung con tau nay quan trong hon mang song cua mot minh toi." (nam 1906, Nebogatov bi tuyen an tu hinh, nhung sau đo Nga hoang Nicholas II giam an xuong con tu 10 nam. 3 nam sau (1909) ong đa đuoc tha nhan dip an xa trong ngay sinh cua Nga hoang, cuoi cung ong mat nam 1922, tho 73 tuoi).
Toi đem ngay 28 thang 5, cac tau đon le cua Nga con tiep tuc bi tau Nhat truy đuoi cho toi khi chung bi đanh chim hoac bi bat.


Ket qua Theo tac gia Julian S. Corbett, voi đai thang nay, Hai quan Nhat Ban đa lam nen mot "thang loi quyet đinh va toan dien nhat cua thuy quan trong lich su".


= Ton that phia Nga =
Phia Nga mat 4.380 nguoi chet, 5.917 nguoi bi bat song, trong đo co hai đo đoc. Nguoi Nga đa mat tat ca tam thiet giap ham va tat ca ba thiet giap ham tuan duyen trong tran đanh, hoac bi đanh chim hoac bi bat boi nguoi Nhat, hoac tu bi đanh đam đe ngan chan khoi roi vao tay Nhat. 4 trong so 8 tuan duong ham cua Nga bi mat trong tran chien, 3 chiec khac phai chay toi Philipine, chi co mot chiec cuoi thoat đen Vladivostok. Nguoi Nga mat 6 trong so 9 khu truc ham, 1 chiec phai chay toi Trung Quoc, 2 chiec cuoi thoat đen Vladivostok. Trong 9 tau phu tro thi 6 tau bi chim hoac bi bat, chi co 3 tau đi thoat.
Voi thiet hai nang ne cua Hai quan Nga, tham hoa Tsushima đuoc xem la mot trong nhung tran đanh huy diet duy nhat cua thuy quan trong suot be day lich su nhan loai.

Thiet giap ham
Cac chien ham Hoang than Suvorov, Hoang đe Alekxandr III, Borodino va Oslyabya bi mat trong tran đanh ngay 27 thang 5. Chiec Navarin bi mat trong đem ngay 27 rang sang ngay 28, trong khi chiec Sissoi Veliky, Đo đoc Nakhimov va Đo đoc Ushakov hoac bi đanh đam hoac bi chim ngay tiep theo. Bon chien ham khac duoi quyen chi huy cua Chuan đo đoc Nebogatov buoc phai đau hang va tro thanh chien loi pham cho quan Nhat. Nhom tau nay gom mot tau loai moi, chiec Orel, cung voi mot thiet chien ham loai cu, chiec Hoang đe Nikolai I va hai chien ham tuan duyen loai nho Đo đoc Graf Apraxin va Đo đoc Senyavin. Chiec tau tuan duong co nho Đo đoc Ushakov tu choi đau hang va bi cac tau tuan duong cua Nhat đanh đam.

Tuan duong ham
Cac ngay tiep theo, cac tuan duong ham nhu Vladimir Monomakh, Svyetlana va Dmitri Donskoy bi đanh chim sau cuoc hai chien. Tuan duong ham Dmitri Donskoy chong lai sau tuan duong ham cua Nhat va song sot, nhung do bi hu hai qua nang ne, no phai bi đanh đam. Chiec tau Izumrud mac can gan bo bien Siberia. Ba tuan duong ham boc thep Aurora, Zhemchug, va Oleg chay thoat ve can cu hai quan cua My o Manila va bi cam giu o đo. Chiec chien ham cao toc vu trang hang nhe, Almaz, cung thoat đuoc ve Vladivostok.

Tau khu truc va tau phu tro
Nam tau khu truc, gom Buiny, Buistry, Bezupreshchny, Gromky va Bleshyashchy bi đanh đam trong ngay 28 thang 5, chiec Byedovy cung đau hang trong ngay. Chiec Bodry bi nha cam quyen đuong cuc cam giu o Thuong Hai. Hai tau khu truc, Grosny va Bravy chay thoat đuoc ve Vladivostok.
Voi cac tau phu tro, Kamchatka, Ural va Rus bi đanh chim trong ngay 27, chiec Irtuish mac can ngay 28, cac chiec Koreya va Svir bi giu lai o Thuong Hai va chiec Anadyr chay thoat ve Madagascar. Cac tau tai thuong Orel, Kostromo bi bat nhung đuoc tha ra sau đo.


= Ton that phia Nhat =
Phia Nhat chi mat 3 phong loi ham so 34, 35 va 69, voi 117 nguoi chet va 500 nguoi bi thuong.


He qua chinh tri Chien thang cua Hai quan Nhat Ban la lan đau tien trong lich su hien đai 1 quoc gia chau A đanh bai 1 Cuong quoc chau Au trong 1 cuoc chien quy uoc. Do đo khi hay tin Nhat đanh bai Nga, hang trieu nguoi chau A cung vui suong phat cuong vi nguoi Nhat đa rua sach cai nhuc cua dan da vang bi nguoi da trang thong tri.
Tran đanh đa pha huy quan niem ve su "thuong đang" cua chung toc nguoi da trang, đang đuoc chap nhan mot cach rong rai trong xa hoi phuong Tay vao luc đo. Chien thang nay đa lam cho Nhat Ban tro thanh 1 trong 6 quoc gia co luc luong hai quan lon nhat the gioi. Chien thang nay lam cho nguoi Nhat ngay cang tu tin va lam tang su cuc đoan trong cac quan điem chinh tri cua Nhat, khien ho ngay cang co thich chon cac giai phap quan su đe giai quyet cac mau thuan, đong thoi gioi quan phiet Nhat ngay cang manh hon trong chinh phu, gop phan đua Nhat vao mot cuoc chien tranh moi la The chien thu hai.
Uy tin cua Nga bi ton thuong nang ne va no la mot đon đau cho nha Romanov. Gan nhu toan bo ham đoi Nga bi mat trong tran hai chien eo bien Tsushima, tru chiec tau cao toc vu trang hang nhe Almaz (đuoc xep loai tuan duong ham hang nhi) va 2 tau khu truc Grosny va Bravy la nhung tau duy nhat tro ve đuoc toi cang Vladivostok. Ham đoi Baltic coi nhu bi xoa so ra khoi danh sach Hai quan Nga. Do bi mat nhieu tau chien, luc luong hai quan Nga đa bi tut hang con thap hon so voi Đe quoc Ao - Hung.
The luc cua Nga o Vien Đong sau tran hai chien nay cung ket thuc, nuoc Nhat tro thanh cuong quoc ba chu Đong A, Man Chau, Trieu Tien. Do nhung tham bai nay ma đe quoc Nga gan đung tren bo vuc sup đo voi cuoc Cach mang nam 1905.


Chien thuat đuoc su dung Truoc khi chien tranh Nga-Nhat no ra, cac cuong quoc đa cho đong tau chien voi trang bi hon hop: mot con tau trang bi đu loai phao co co nong khac nhau, chu yeu la 150mm (6-inch), 203mm (8-inch), 254mm (10-inch) va 305mm (12-inch), voi du kien la cac chien ham nay se đanh giap la ca trong đoi hinh khep kin đe quyet đinh chien truong. Kinh nghiem chien truong cho thay cac co trong phao voi tam ban xa co loi the hon, đuoc ua chuong trong cac tran hai chien hon la cac tau chien gom nhieu co nong hon hop. Ngay tu nam 1904, Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa cho đong tau Satsuma (ha thuy ngay truoc tran hai chien Tsushima, ngay 15 thang 5 nam 1905), chiec tau chien đau tien đuoc trang bi hoan toan bang mot loai phao co nong lon.
Chien thang cua Nhat Ban tai Tsushima đa khang đinh tam quan trong cua mot ham đoi cac thiet giap ham trang bi hoan toan bang mot co trong phao, va trong thang 10 nam 1905, Hai quan Hoang gia cua Đe quoc Anh đa cho đong chiec thiet giap ham HMS Dreadnought, no tro thanh tau chien đau tien đuoc trang bi hoan toan bang đai phao 305mm. Tau HMS Dreadnought đuoc ha thuy vao nam 1906, đanh dau moc thoi ky tien-dreadnought truoc 1906 va dreadnought tu 1906 tro đi. No tiep tuc kich thich cac cuoc chay đua hai quan giua Anh va Đuc trong nhung nam truoc nam 1914.
Cac chien ham, tuan duong ham, va cac tau cac loai khac đuoc chia thanh tung đoan, moi đoan đuoc chi huy boi mot si quan cao cap (nhu đo đoc). Trong tran hai chien Tsushima, Đo đoc Togo la chi huy truong chien ham Mikasa (cac đoan khac đuoc chi huy boi Pho đo đoc, Chuan đo đoc, thieu tuong hai quan, thuyen truong va si quan chi huy khu truc ham). Trong đoi hinh chien đau, ke tiep theo Mikasa la cac chien ham Shikishima, Fuji va Asahi, theo sau chung la hai tuan duong ham boc thep.
Khi Đo đoc Togo ha lenh tien hanh buoc ngoat "tuan tu" sang canh trai đe giu nguyen đoi hinh chien đau, tuc la ky ham Mikasa tiep tuc dan đau (hien nhien la Đo đoc Togo muon cac luc luong manh nhat cua minh xung tran truoc het). Quay tau tuan tu nghia la moi tau se tien hanh quay banh lai tiep theo tau truoc no, tren thuc te moi tau se lan luot đoi huong tai cung mot điem tren bien (đieu nay rat nguy hiem, vi đoi phuong se co co hoi tap trung hoa luc ban vao khu vuc đo). Đo đoc Togo cung co the ra lenh cho cac tau "đong loat" be lai, tuc la cac tau se đoi huong cung luc va quay nguoc lai, giong nhu cach ham đoi Phap-Tay Ban Nha van đong trong tran Trafalgar. Cach nay se nhanh hon, nhung se lam roi loan đoi hinh chien đau, gay ra hon loan khien cho ke hoach tac chien phai thay đoi, đat cac tuan duong ham len tuyen đau, va đo la đieu ma Đo đoc Togo khong mong muon.


Chu thich