Cai cach thoi Khuc Hao la cuoc cai cach đau tien trong lich su Viet Nam, do Khuc Hao tien hanh đau the ky 10.


Hoan canh lich su Nam 905, hao truong nguoi Viet o Hong chau la Khuc Thua Du gianh lay quyen tu chu cho nguoi Viet tai Tinh Hai quan (ten goi Viet Nam đuong thoi), tu xung la Tiet đo su va buoc đau đuoc nha Đuong cua Trung Quoc thua nhan. Viet Nam cham dut hon 1000 nam Bac thuoc, bat đau thoi ky đoc lap tu chu.
Nam 907, Khuc Thua Du mat, con la Khuc Hao noi chuc Tiet đo su. Nha Hau Luong, vi moi cuop ngoi nha Đuong, phuong Bac nhieu bien co nen thua nhan Khuc Hao lam Tiet đo su Tinh Hai quan nam 907. Nhung qua nam sau (908), vua Hau Luong la Chu On lai phong cho Tiet đo pho su Quang Chau la Luu An kiem chuc "Tinh Hai quan tiet đo, An Nam đo ho". Đieu đo co nghia la nguoi Trung Quoc van muon chiem lai Viet Nam.
Ben ngoai, chinh quyen tu chu moi dung cua nguoi Viet lai đung truoc nguy co tu phia Bac. Ben trong, chinh quyen gap phai nhung kho khan do nhung hau qua nang ne thoi Bac thuoc đe lai. Đe cung co chinh quyen cai tri, xay dung nen tang đoc lap, phat huy noi luc đe dan tu thoat khoi su kiem che cua phuong Bac, Khuc Hao đa tien hanh cuoc cai cach tren toan Tinh Hai quan.


Noi dung cai cach Hai linh vuc lon ma Khuc Hao tien hanh cai cach la hanh chinh va kinh te.


= Hanh chinh =
Lanh tho ho Khuc quan ly bao gom Bac Bo va Bac Trung Bo Viet Nam, keo dai toi phia bac Hoanh Son, them mot phan phia tay nam tinh Quang Tay, Trung Quoc hien nay. Khuc Hao đa tien hanh cai cach hanh chinh bang viec xay dung lai bo may cai tri moi, du bo may chinh quyen ho Khuc đuoc nhin nhan con gian đon. Trung tam Tinh Hai quan van đuoc đat tai Đai La (Tong Binh cu, tuc Ha Noi) nhu thoi thuoc Đuong.
Trinh tu cac cap đon vi hanh chinh duoi thoi thuoc Đuong la Chau - Huyen – Huong – Xa. Bo may cai tri cu cua nha Đuong bao gom he thong tu tren xuong. Du Thu su Giao chau la Khau Hoa tung đat ra đon vi xa (tieu xa tu 10-30 ho va đai xa tu 40-60 ho), nhung chinh quyen đo ho nha Đuong moi chi nam đuoc đen cap huong, chua the nam đen cap xa va khong đat ra cac chuc quan quan ly cap xa o Giao chau.
Tu mo hinh cua chinh quyen đo ho nha Đuong voi Tinh Hai quan, nham khac phuc tinh trang phan tan quyen luc vao tay cac thu linh đia phuong, Khuc Hao đa co nhung co gang đau tien, nham xay dung chinh quyen đoc lap, thong nhat tu trung uong đen xa. Ong lay lo thay chau, lay phu chau thay cho huyen. Thoi thuoc Đuong, duoi chau la huong, Khuc Hao đoi huong la giap, cac đon vi ben duoi giap la xa. Khuc Hao chu truong xay dung mot bo may gan dan, nam tu duoi len, tai đon vi co so la xa.
Trinh tu bo may nha nuoc tu chu do Khuc Hao cai cach la: Lo - Phu - Chau – Giap - Xa - Quan. Moi xa, Khuc Hao đat ra xa quan, mot nguoi chanh lenh truong va mot nguoi ta lenh truong. Moi giap co mot quan giap va mot pho tri giap đe trong nom viec ke ho khau, nhan khau va viec thu thue. Theo sach "An Nam chi nguyen", Khuc Hao đat them 150 giap, cong voi nhung giap (von la huong) truoc đay nha Đuong đat, ca thay toan bo Tinh Hai quan co 314 giap.
Bang viec cai cach nay, chinh quyen ho Khuc đa y thuc đuoc viec quan ly đen chinh quyen cap co so (giap va xa). Tuy ghi chep ve viec cai cach, thay đoi hanh chinh cua Khuc Hao nhung su sach lai khong ghi ro ong đa đat ten cac đon vi hanh chinh co ten goi cu the ra sao.


= Kinh te =
Thoi thuoc Đuong, ngoai viec phai cong nap rat nhieu, nguoi Viet con chiu to thue va lao dich nang ne. Nham thay đoi đieu đo, Khuc Hao chu truong sua đoi lai che đo to thue. Ong thuc hien chinh sach "binh quan thue ruong". Cac su gia khi xem chinh sach nay cua Khuc Hao đa cho rang Khuc Hao can cu vao cach phan phoi ruong đat theo che đo cong xa cua phuong thuc san xuat chau A thoi co trung đai, đanh thue binh quan theo ruong đat ma cac ho đuoc phan chia.
Khuc Hao con chu truong bo thue đinh, nguoi thu thue la Pho tri giap, theo mo hinh cong nap lien danh cua phuong thuc san xuat chau A thoi co trung đai, khac phuc su phien ha sach nhieu cua cac quan cung nhu viec thu thue nhieu tang, nhieu loai, tranh đuoc ca that thu ngan sach.
Mot chinh sach khac ma Khuc Hao ap dung la "tha bo luc dich", nham bot đi lao đong kho sai cho nguoi dan duoi thoi thuoc Đuong.
Viet Nam đuong thoi vua co nhung đac điem đac thu, vua mang đay đu nhung đac trung co ban cua hinh thai phuong thuc san xuat chau A. Chinh sach cua Khuc Hao co tac đong rat lon đen đoi song xa hoi cua nguoi Viet đuong thoi, phu hop voi ket cau kinh te - xa hoi khi đo, giam nhe đuoc su boc lot cua chinh quyen voi nhan dan, tao ra su dung hoa can thiet ve quyen loi giua nha nuoc tu chu voi cac lang xa, cac thanh vien thon xom.
Hai chinh sach binh quan thue ruong va tha bo luc dich đuoc cac su gia xem la tien đe tao ra thanh cong cua cuoc cai cach, tac đong tich cuc toi chinh tri, van hoa, xa hoi luc đo. Do nha nuoc quan ly toi tan cac đon vi co so, cai cach kinh te co tac dung gay dung quyen so huu ruong đat cua chinh quyen trong xa hoi, tren co so đo cung co va mo rong dan theo qua trinh phat trien cua che đo quan chu trung uong tap quyen trong nhung thoi ky sau.


Y nghia Sach Kham đinh Viet su thong giam cuong muc ghi nhan chinh sach ma Khuc Hao ap dung "cot khoan dung gian di, nhan dan đeu đuoc yen vui". Đo la chinh sach giam phien ha, nhieu dan, khong bat buoc, khong qua khat khe nhu thoi Bac thuoc.
Chinh sach cai cach ma Khuc Hao ap dung đuoc cac su gia nhin nhan la chinh sach than dan, co ket toan dan. Cai cach đa đoi moi buoc đau bo mat đat nuoc, đoi moi bo may chinh tri, the hien ro tinh than đoc lap tu chu, tu cuong, y thuc dan toc sau sac va quyet tam lon cua dan toc Viet, nham thoat han khoi su anh huong cua phong kien phuong Bac. Qua cai cach, đoi song nhan dan đuoc cai thien.
Rieng ve linh vuc hanh chinh, Đao Duy Anh can cu vao nhung ghi chep trong su sach nhung giai đoan sau cho rang Khuc Hao đuong thoi chua the thuc hien cai cach that chu đao va toan dien.
Vi nhu cau chong ngoai xam, cac hao truong đia phuong phai phuc tung chinh quyen trung uong nhung van co xu huong cat cu va ho Khuc cung nhu cac trieu đai ke tiep van phai dua vao cac hao truong đia phuong đe cung co chinh quyen cac co so. Nhung tu cuoc cai cach cua Khuc Hao, xu the đoc lap dan toc gan lien voi thong nhat quoc gia ngay cang đuoc bieu hien ro net.
Sau hon 1000 nam Bac thuoc, cong cuoc cai cach cua Khuc Hao mo ra mot thoi ky phat trien moi cua xa hoi Viet Nam ma cac trieu đai sau đo se hoan thanh.
Cuoc cai cach tao ra su on đinh, vung vang cho Viet Nam truoc hoan canh lich su khi đo; đoan ket suc manh toan dan đe đung vung truoc nhung cuoc xam lang tiep theo cua phuong Bac, giu vung nen đoc lap, tu chu. Du sau thoi Khuc Hao, Nam Han lai tien vao chiem Tinh Hai quan, nhung nhanh chong bi đay lui tro lai Quang Chau. Cac su gia cho rang viec nguoi Viet đanh lui lien tiep hai cuoc tan cong cua Nam Han thoi Tu chu đe tien đen tu bo chuc vi Tiet đo su cua phuong Bac va xung vuong hieu, đe hieu – nhung chuoi chien thang mang tinh lien tuc trong lich su Viet Nam - co cong lao gay dung, tao tien đe cua cuoc cai cach do Khuc Hao tien hanh cho đoi sau.
Su gia Le Tung nha Hau Le the ky 16 đanh gia rat cao cong lao cua Khuc Hao:

Khuc Trung Chua (tuc Khuc Hao) noi nghiep mo nuoc, khoan hoa, co phong thai tru muu đinh ke quyet thang, ngoai y moi nguoi, chong choi cac nuoc Bac trieu, that la bac chua hien cua nuoc Viet.
Ket qua co đuoc tu cuoc cai cach nay la nen mong cho nhung thanh tuu lon hon trong tuong lai cua cac trieu đai Ngo, Đinh va Tien Le.


Xem them Khuc Hao
Thoi ky tu chu Viet Nam


Tham khao Kham đinh Viet su thong giam cuong muc
Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha Xuat ban Đai hoc va Giao duc chuyen nghiep.
Đao To Uyen chu bien (2008), Giao trinh lich su Viet Nam, tap 2, Nha Xuat ban Đai hoc su pham.
Van Tao (2006), Muoi cuoc cai cach, đoi moi lon trong lich su Viet Nam, Nha Xuat ban Đai hoc su pham.
Vien Su hoc (2001), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha Xuat ban Khoa hoc xa hoi.
Nguyen Khac Thuan (2003), Đai cuong lich su co trung đai Viet Nam, Nha Xuat ban Van hoa thong tin.
Nhieu tac gia (2010), Thang Long – Ha Noi tuyen tap cong trinh nghien cuu lich su, Nha Xuat ban Ha Noi.
Đao Duy Anh (2005), Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi, Nha Xuat ban Van hoa thong tin.


Chu thich