Noi chien Trung Quoc hay Quoc Cong noi chien (gian the: 国共内战; phon the: 國共內戰; binh am: guogong neizhan; nghia đen 'Noi chien giua Quoc dan Đang va Cong san Đang'), keo dai tu thang 4 nam 1927 đen thang 5 nam 1950, la mot cuoc noi chien tai Trung Quoc đai luc (voi chinh quyen khi đo la Trung Hoa Dan Quoc), giua hai đang phai la Trung Quoc Quoc dan Đang va Đang Cong san Trung Quoc. Sau thoi ky hop tac ban đau, do nhung bat đong, xung đot, bat hoa va mau thuan sau sac ve quan niem phat trien kinh te - xa hoi va phuong thuc cai tri cung nhu triet hoc; nhung nguoi than Cong san trong Quoc dan Đang cung nhieu thanh vien cu thuoc phe canh ta cua Quoc dan Đang dan tach ra va hinh thanh mot nhom chinh tri moi trong noi bo Quoc dan Đang. Cuoc chien nay bat đau nam 1927, sau cuoc Bac phat, khi phai chong cong va canh huu cua Quoc dan Đang do Tuong Gioi Thach dan đau đa thanh trung va tham sat hang loat nhung nguoi than Cong san va canh ta cua Quoc dan Đang, va tuyen bo tu bo lien minh voi Đang Cong san do nhung bat đong sau sac đai dien cho su chia re y thuc he. Nhung nguoi than Cong san va canh ta con song sot cua Quoc dan Đang tuyen bo rang Tuong Gioi Thach đa phan boi cach mang va ho se tach ra đe lien minh Đang Cong san Trung Quoc cu (von đa tu bo lien minh voi canh huu Quoc dan Đang) đe tao thanh mot Đang Cong san Trung Quoc lon hon, chong lai Quoc dan Đang cua phe bao thu va canh huu.
Quoc dan Đang đuoc phuong Tay va Lien Xo (luc sau) ung ho va Đang Cong san đuoc Lien Xo (luc đau) ung ho. Cuoc noi chien bi gian đoan do cuoc Chien tranh Trung–Nhat, voi viec thanh lap lien minh khang chien Trung Quoc chong su xam luoc cua Phat xit Nhat, cho toi khi quan Phat xit Nhat bi Đong Minh (trong đo co Trung Quoc) đanh bai vao thang 8 nam 1945, ket thuc The chien thu hai, va Quoc-Cong noi chien lan thu hai tiep tuc vao nam 1946.
Ban đau Quoc dan Đang chiem uu the ap đao, ho nam giu hau het cac trung tam kinh te cua đat nuoc va co quan so đong gap 6 lan đoi phuong, trang bi nhieu vu khi hien đai do My vien tro trong The chien 2. Nhung cang ve sau, Quoc dan Đang cang that the vi nhung chinh sach sai lam gay mat long dan, tinh than chien đau yeu kem cua binh si, nan tham nhung va su chia re trong noi bo, trong khi Đang Cong san thi ngay cang manh len nho su ung ho cua nguoi dan va chien luoc hop ly. Sau 3 nam chien tranh, chien tranh đa cham dut khong chinh thuc. Đang Cong san Trung Quoc do Mao Trach Đong lanh đao đa gianh chien thang, ho kiem soat Trung Hoa đai luc (bao gom ca đao Hai Nam), thanh lap nen Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Con Trung Quoc Quoc dan Đang do Tuong Gioi Thach lanh đao that bai, chi con nam giu cac lanh tho la đao Đai Loan, quan đao Banh Ho, va nhieu đao ben ngoai Phuc Kien, đong thoi chinh quyen Trung Hoa Dan Quoc tung kiem soat đai luc tro thanh chinh quyen Đai Loan nhu hien tai.
Cho đen ngay nay, chua co mot hiep đinh đinh chien nao đuoc ky ket du hai ben đa co quan he kinh te chat che. Chinh phu Trung Quoc va Đai Loan đeu duy tri lap truong rang ho la chinh phu hop phap cua toan bo Trung Hoa va tiep tuc đau tranh tren phuong dien ngoai giao. Tinh đen nam 2023, cuoc chien van con duy tri tren phuong dien ngoai giao-chinh tri-tu tuong-van hoa va kinh te nhung khong he co cac xung đot quan su-an ninh nao.
Xet ve quan so huy đong, đay cung la cuoc chien tranh quy mo lon thu 2 trong lich su, va co rat nhieu điem giong voi cuoc Noi chien Hoa Ky (1861-1865). Ban than nhieu nha su gia đa noi rang cuoc noi chien Trung Quoc la "phien ban sao chep" cua noi chien Hoa Ky.


Ten goi Cac tai lieu chinh thuc va su lieu giao khoa cua Đang Cong san Trung Quoc va chinh quyen Cong hoa Nhan dan Trung Hoa goi cuoc chien la Chien tranh Giai phong Nhan dan Trung Quoc (tieng Trung: 中国人民解放战争), goi tat la Chien tranh Giai phong, hoac Noi chien Cach mang lan thu 3 (tieng Trung: 第三次国内革命战争). Con tai lieu tuong đuong cua Trung Hoa Quoc dan đang va chinh quyen Trung Hoa Dan quoc thi coi đay la cuoc noi loan cua "phi quan" Trung Hoa Cong san đang chong lai Nha nuoc va chinh phu trung uong, nen goi la Kham loan chien tranh (tieng Trung: 戡乱战争) (chien tranh binh loan) hoac Chien tranh khang Cong. Sach bao nguoi Hoa hai ngoai thuong goi la Noi chien Quoc - Cong. Cong đong quoc te goi chung la Noi chien Trung Quoc (Chinese Civil War). Mot it su gia Đai Loan gom chung thoi ky nay va goi la "Chien tranh khang Nhat - Cong".


Boi canh Nha Thanh, trieu đai phong kien cuoi cung tai Trung Hoa, sup đo nam 1912. Trung Quoc roi vao vong kiem soat cua mot so lanh chua quan phiet lon nho, goi la thoi ky quan phiet. Đe đanh bai cac quan phiet nay, von nam quyen kiem soat phan lon mien Hoa Bac va Hoa Nam, luc luong phan đe va luc luong quoc gia thuoc Quoc dan đang do Ton Trung Son lanh đao, tien hanh tim kiem tro giup tu nuoc ngoai. Tuy nhien cac no luc tim kiem ung ho tu cac quoc gia dan chu phuong Tay cua Ton Trung Son that bai, va toi nam 1921 ong quay sang Lien Xo. Lien Xo vi ly do chinh tri, theo đuoi chinh sach ho tro ca Ton Trung Son lan đang Cong san Trung Quoc moi thanh lap. Nhu vay cuoc đau tranh gianh quyen luc giua Quoc dan đang va Đang Cong san Trung Quoc bat đau.
Nam 1923, Ton Trung Son va đai dien Lien Xo la Adolph Joffe ra thong cao chung tai Thuong Hai, theo đo Lien Xo hua se tro giup đe thong nhat Trung Quoc. Ban thong cao nay la loi tuyen bo hop tac giua Quoc te III, Trung Quoc Quoc dan Đang va Đang Cong san Trung Quoc. Thanh vien Quoc te thu ba la Mikhail Borodin toi Trung Quoc nam 1923 đe ho tro cho viec tai to chuc va cung co Quoc dan đang, theo mo hinh Đang Cong san Lien Xo. Đang Cong san Trung Quoc lien ket voi Quoc dan đang va thanh lap Mat tran thong nhat Trung Quoc lan thu nhat.
Nam 1923, Ton Dat Tien đieu Tuong Gioi Thach, mot trong nhung phu ta cua minh tu thoi Đong minh hoi, đen Moskva trong vai thang đe nghien cuu quan su va chinh tri. Toi nam 1924, Tuong tro thanh hieu truong truong quan su Hoang Pho, va noi len voi tu cach nguoi ke nhiem Ton Dat Tien lanh đao Quoc dan đang.
Phia Lien Xo cung cap phan lon tai lieu nghien cuu, to chuc va trang thiet bi, bao gom đan duoc cho hoc vien. Lien Xo cung giup đao tao ky thuat van đong quan chung. Voi su tro giup nay, Ton Dat Tien đa co the gay dung nen mot "đoi quan cua đang" trung thanh, ma ong đinh su dung đe đanh bai quan đoi cua cac lanh chua quan phiet. Đang Cong san Trung Quoc cung co nguoi trong hoc vien, nhieu nguoi tro thanh giang vien trong truong, ke ca Chu An Lai, voi vai tro giang vien chinh tri.
Thanh vien đang Cong san cung đuoc phep gia nhap Quoc dan đang sau khi xet duyet. Ban than đang Cong san khi ay cung con nho yeu, chi co 300 thanh vien vao nam 1922 va 1.500 thanh vien nam 1925, trong khi Quoc dan đang nam 1923 đa co 50.000 thanh vien.


Chien tranh Bac phat (1926-1928) va Quoc-Cong phan liet Chi vai thang sau khi Ton Dat Tien chet nam 1925, Tuong Gioi Thach, voi vai tro tong chi huy Quan đoi cach mang quoc gia, tien hanh cuoc Bac phat. Tuy vay, toi nam 1926, Quoc dan đang đa phan hoa thanh phai ta va phai huu. Nhung nguoi Cong san trong hang ngu Quoc dan đang cung phat trien manh. Toi thang 3 nam 1926, bien co tau Trung Son xay ra, Tuong đa kip thoi pha vo am muu bat coc minh, va ap đat lenh cam thanh vien đang Cong san giu cac vi tri lanh đao trong Quoc dan đang.

Đau nam 1927, su tranh chap Quoc Cong dan toi su phan liet trong hang ngu cach mang. Đang Cong san va nhom canh ta cua Quoc dan đang quyet đinh chuyen thu đo chinh phu Quoc dan tu Quang Chau ve Vu Han, noi đang Cong san co anh huong manh. Nhung Tuong Gioi Thach va vien tuong quan phiet Ly Tong Nhan, nguoi đanh bai lanh chua quan phiet Ton Truyen Phuong, lai muon chuyen ve Giang Tay. Phe canh ta bac bo đe xuat cua Tuong Gioi Thach, con Tuong len an phe canh ta "phan boi Chu nghia Tam dan" cua Ton Dat Tien khi nhan menh lenh tu Quoc te Cong san. Theo Mao Trach Đong, su khoan dung cua Tuong Gioi Thach đoi voi nhung nguoi cong san trong Quoc dan đang giam đi khi quyen luc cua Tuong Gioi Thach gia tang.
Ngay 7 thang 4, Tuong va mot so lanh đao Quoc dan Đang hop, va đua ra quan điem cac hoat đong cua Đang Cong san lam roi loan xa hoi va kinh te, va can phai ngung lai đe cuoc cach mang quoc gia co the tiep tuc tien trien. Ket qua cua cuoc hop nay la ngay 12 thang 4, Tuong Gioi Thach quay ra xu ly nhung nguoi Cong san tai Thuong Hai. Quoc dan Đang tien hanh thanh trung khoi hang ngu cua minh cac thanh vien canh ta, va hang tram đang vien Cong san bi bat giu hay bi hanh quyet.
Cong nhan, nguoi lao đong phan đoi manh me chu truong cua Tuong. Nhung Tuong Gioi Thach khong dam su dung binh si đan ap cong nhan, so danh khong thuan se xay ra binh bien. Boi, binh linh luon coi cong nhan la be ban cung mot lien minh. Nhieu chi huy cac đon vi đa to ra ngan ngu, tu choi nhan lenh đan ap. Do đo, Tuong Gioi Thach đa trieu tap Đo Nguyet Sanh, Hoang Kim Vinh, Truong Tieu Lam - 3 đau linh cua Thanh Bang hoi đen thanh pho cap huyen Cuu Giang hop kin, ban muu "muon đao giet nguoi". Tuong nho ba ong trum đua quan bang hoi đi đan ap cong nhan, nguoi bieu tinh thay cho quan đoi. Lay danh nghia cong hoi, Đo Nguyet Senh đa tuyen mo va vu trang cho gan 3.000 ten vo lai cua Thanh Bang. Đao quan nay đuoc Đo Nguyet Sanh khoac cho nhung cai ten my mieu va on hoa la "Hiep hoi Cong nhan Thuong Hai" va "Hiep hoi đong tien Trung Hoa". Đem 11/4/1927, muon danh nghia hai to chuc nay, Đo Nguyet Sanh đa moi uy vien truong Tong cong hoi Thuong Hai Uong Tho Hoa đen tu dinh du tiec ban viec hop tac. Giua buoi tiec, Đo vien co ra ngoai. Thich khach do Đo bo tri san thua co đa len vao ha sat Uong Tho Hoa ngay tai ban tiec. Đung 1 gio sang ngay 12/4/1927, 3.000 ten Thanh Bang, moi ten đuoc Đo phat cho 10 đong bac trang, mac đong phuc quan short, ao xanh coc tay, tren vai co khac dau hieu chu "cong" toa đi cac noi đong loat tap kich cac đoi tu ve cua cong nhan. Troi vua sang, lay co "cong nhan xung đot noi bo, gay mat tri an", Tuong Gioi Thach đa xua quan đoi đi giai gioi vu khi ca hai ben. Thuc te, quan đoi đuoc lenh lap hang rao ngan hai ben tan cong va chong tra nhau, tach hai phe giang ho va cong nhan, sau đo lap hanh lang bao ve cho bon Thanh Bang rut lui an toan. Ket qua la 2.700 cong nhan vu trang bi tuoc vu khi, 120 nguoi chet, 180 nguoi khac bi thuong ngay sau đem đung đo đau tien. Đen khi troi toi, kich ban cu lai lap lai... Hon 3 thang sau đo, Thuong Hai luon nao loan boi hang tram vu tap kich khac cua Thanh Bang nham tieu diet luc luong cong nhan tu ve. Phong trao cong nhan Thuong Hai bi dim vao be mau va suy yeu, khong con đu suc ngang tro hay phan đoi cac chu truong cua Tuong.
Su kien nay đuoc goi ten la "chinh bien Thuong Hai", "bien co ngay 12 thang 4", hay la "cuoc tham sat Thuong Hai". Cuoc tham sat đao sau them ho chia cat Tuong va phe Vu Han cua Uong Tinh Ve. Đang Cong san đinh to chuc gianh chinh quyen tai mot so thanh pho lon nhu Nam Duong, Truong Sa, San Đau, va Quang Chau. Đang vien Cong san, cung voi nong dan va tho mo tai Ho Nam duoi su lanh đao cua Mao tien hanh mot cuoc noi day, nhung that bai. Tai Trung Quoc khi đo ton tai ba thu đo, thu đo đuoc quoc te cong nhan tai Bac Kinh, Phe Cong san va phe canh ta thuoc Quoc dan đang đong thu đo tai Vu Han, va phe canh huu Quoc dan đang đong đo tai Nam Kinh, thanh pho nay se tiep tuc đong vai tro thu đo cua Quoc dan đang trong suot mot thap ky ke tiep.
Đang Cong san Trung Quoc nay bi truc xuat khoi Vu Han boi đong minh cua minh la phe canh ta Quoc dan đang, nhom nay đen luot minh lai bi Tuong Gioi Thach lat đo. Quoc dan đang tiep đo tiep tuc tien hanh cuoc chien tranh bac phat diet luc luong quan phiet va đanh chiem đuoc Bac Kinh vao thang 6 nam 1928. Tiep đo, phan lon mien đong Trung Quoc dan roi vao tay chinh quyen Nam Kinh, va chinh quyen Quoc dan đang tai Nam Kinh nhan đuoc su thua nhan tu cong đong quoc te nhu chinh phu hop hien duy nhat tai Trung Quoc. Quoc dan đang tuyen bo nguyen tac ba giai đoan cach mang, phu hop voi cuong linh cua Ton Dat Tien: thong nhat đat nuoc bang hoat đong vu trang (軍政, quan chinh), boi duong chinh tri (訓政, huan chinh), va thiet lap che đo dan chu lap hien (憲政, hien chinh).


Dien bien = Noi chien lan thu nhat =


 Giai đoan 1927-1937  Ngay 12 thang 4 nam 1927, Tuong Gioi Thach đung đau phai huu trong Quoc dan đang Trung Quoc đa tien hanh chinh bien Thuong Hai, tan sat va thanh trung nhung nguoi cong san va than cong, mo đau cho cac hoat đong chong Cong cong khai tai nhieu đia phuong khac. Ngay 19 thang 4 nam 1927, chinh phu do Tuong đung đau đuoc thanh lap tai Nam Kinh. Đen thang 7 nam 1927, Tuong đa nam đuoc toan bo chinh quyen, chien tranh Bac phat cham dut.
Truoc tinh hinh đo, nhung nguoi Cong san Trung Quoc rut lui ve vung nong thon hoat đong bi mat, chuan bi cho noi day, bat đau bang cuoc khoi nghia Nam Xuong ngay 1 thang 8 nam 1927 va mot so thanh pho khac tai Hoa nam. Ho hop suc voi du đang cua cac luc luong khoi nghia nong dan, thiet lap quyen kiem soat tai nhieu noi o mien nam Trung Quoc. Tai Quang Chau, ho gianh đuoc chinh quyen trong vong 3 ngay, va thiet lap Xo-viet Quang Chau.
Luc luong Quoc dan đang tien hanh đan ap cuoc noi day, bat đau cuoc noi chien keo dai 10 nam tai Trung Quoc, cho toi khi Tuong bi ep trong cuoc binh bien Tay An phai thanh lap mat tran thong nhat Trung Quoc chong lai luc luong xam luoc Nhat Ban. Sau khi cac cuoc khoi nghia nay that bai, Đang Cong san Trung Quoc chu truong lay nong thon lam can cu hoat đong, phat đong nong dan noi day, thanh lap chinh quyen Xo viet, Hong quan cong nong, tien hanh cai cach ruong đat
Nam 1930, trong noi bo Quoc dan đang no ra cuoc Chien tranh Trung Nguyen, do Phung Ngoc Tuong, Diem Tich Son, va Uong Tinh Ve tien hanh vi bat man voi Tuong. Cuoc xung đot nay sau nay đa huong Tuong toi muc tieu nho tan goc cac can cu cua Đang Cong san bang cac cuoc vay ham truy quet. Tong cong Quoc dan đang tien hanh 5 chien dich, trong đo chien dich thu nhat va thu hai that bai, chien dich thu ba phai bai bo do bien co Lu Cau Kieu. Chien dich thu tu (1932–1933) thu đuoc mot so ket qua ban đau, nhung luc luong cua Tuong cung bi ton that nang khi ho đinh đanh thoc sau vao trung tam can cu cua Mao goi la Trung Hoa Xo-viet Cong hoa quoc. Trong cac chien dich nay, quan Quoc dan đang thuong nhanh chong đanh thoc sau vao cac khu vuc do Đang Cong san Trung Hoa kiem soat, nhung cung de dang bi lot thom trong mien thon que rong lon, va khong đu luc đe cung co cac vung ma ho chiem đuoc.
Cuoi nam 1933, Tuong tien hanh chien dich vay quet lan thu nam, lan nay bao vay mot cach co he thong khu xo-viet Giang Tay voi he thong đon bot va lo cot. Khong nhu nhung chien dich truoc, trong đo ho chi su dung mot mui thoc sau duy nhat, lan nay quan Quoc dan đang nhan nai xay dung he thong đon bot bao vay khu vuc can cu cua Đang Cong san, cat đut đuong tiep te va luong thuc toi cac can cu nay.

Thang 10 nam 1934, Hong quan cong nong do Đang Cong san Trung Quoc lanh đao phai tien hanh cuoc Van ly truong chinh, pha vong vay cua quan đoi Quoc dan đang, rut khoi can cu đia, tien len phia bac. Hong quan Trung Hoa chon huong rut lui xuyen qua cac đon bot đuoc canh giu boi luc luong lanh chua quan phiet lien minh voi Tuong, chu khong qua huong đuoc bao ve boi quan chinh phu Quoc dan đe rut khoi Giang Tay. Luc luong quan phiet khong hao hung chan đanh Hong quan vi so hao mon luc luong cua ho, va khong nhiet tinh truy kich. Them vao đo, quan Quoc dan đang con đang vuong bao vay va tieu diet Hong quan do Truong Quoc Đao chi huy, la canh quan lon hon nhieu luc luong cua Mao. Cuoc Truong chinh vi đai cua Hong quan keo dai suot mot nam, theo Mao uoc tinh, vuot qua chung 12.500 km (25.000 dam Trung Quoc), va noi danh voi ten goi cuoc Van ly truong chinh. Cuoc Truong chinh cham dut khi luc luong chinh cua Mao đen đuoc Thiem Tay.
Canh quan cua Truong Quoc Đao đi theo mot huong khac ve phia tay bac, va bi luc luong cua Tuong cung nhu cua cac lanh chua quan phiet nguoi Hoi giao, la đang ho Ma, tieu diet gan nhu hoan toan. Doc đuong, Hong quan Trung Quoc tich thu tai san va vu khi cua cac lanh chua va đia chu đia phuong, đong thoi tuyen mo nong dan va ban nong vao hang ngu cua minh, cung co moi lien he voi quan chung nhan dan. Trong tong so khoang 90.000-100.000 nguoi tham gia cuoc Truong chinh bat đau tu vung can cu Cong hoa Xo-viet Trung Hoa, chi co chung 7.000-8.000 đen đuoc Thiem Tay. Luc luong tan quan cua Truong Quoc Đao cuoi cung cung toi đuoc Thiem Tay nhap vao voi luc luong cua Mao; nhung voi luc luong gan nhu bi tieu diet hoan toan, Truong Quoc Đao du la mot trong cac lanh tu sang lap ra đang Cong san Trung Quoc, cung khong the tranh chap đuoc quyen lanh đao voi Mao. Ve co ban, cuoc rut lui nay khien Mao tro thanh lanh tu duy nhat cua đang Cong san Trung Quoc, đuoc chinh thuc xac nhan tai Hoi nghi Tuan Nghia (Quy Chau) thang 1 nam 1935.
Thang 7 nam 1937, gioi quan phiet Nhat Ban phat đong cuoc chien tranh quy mo nham thon tinh toan bo Trung Quoc. Đang Cong san va Quoc dan đang đinh chi noi chien, hop tac thanh lap Mat tran dan toc thong nhat chong Nhat. Giai đoan 1 cua cuoc noi chien cham dut.


= Chien tranh Trung Nhat (1937–1945) =

Trong khi Đe quoc Nhat tien hanh xam chiem va bien Man Chau quoc lam thuoc đia, thi Tuong Gioi Thach van khong chiu lien ket voi Đang Cong san đe chong Nhat, vi coi Cong san la moi nguy con lon hon. Ngay 12 thang 12 nam 1936, mot so si quan Quoc dan đang, đung đau la Truong Hoc Luong tien hanh binh bien, bat giu Tuong va buoc ong phai cam ket hoa hoan voi Đang Cong san. Su kien nay đuoc biet đen voi ten goi Su bien Tay An. Ca hai phia Quoc Cong sau đo ngung cac hoat đong quan su đe thanh lap Mat tran thong nhat Trung Quoc đe Nhi, tap trung vao chong ke thu chung la đe quoc Nhat. Nam 1937, Nhat Ban cho may bay nem bom cac thanh pho tai Trung Quoc, đong thoi tung cac đao quan tinh nhue đanh chiem mien bac va mien duyen hai Trung Hoa.
Viec Quoc dan-Cong san lien minh chi ton tai tren danh nghia. Đang Cong san tien hanh chien tranh du kich chong Nhat, nhung tranh giao chien lon do luc luong cua ho qua it oi, đong thoi ho cung đanh lui cac cuoc tan cong minh cua Quoc dan đang. Su hop tac Quoc-Cong trong thoi gian nay chi o muc toi thieu. Ngay trong Mat tran thong nhat Trung Quoc, ca Quoc dan đang lan đang Cong san đeu tim cach chiem uu the nhung lanh tho khong nam trong tay quan Nhat. Tinh hinh tro nen xau đi vao cuoi nam 1940, đau nam 1941 khi Đang Cong san va Quoc dan đang co xung đot lon. Thang 12 nam 1940, Tuong Gioi Thach ra yeu sach Tan Tu quan cua Đang Cong san phai roi cac tinh An Huy va Giang To. Do phai chiu suc ep nang ne, cac lanh đao Tan Tu quan phai chap thuan. Nam 1941 lai xay ra "su kien Tan Tu quan", hai phia Quoc Cong xung đot khien cho vai ngan quan thuoc Đang Cong san bo mang. Su kien nay đanh dau su cham dut mat tran thong nhat chong Nhat. Nhin chung, su thanh lap mat tran co loi cho phia đang Cong san Trung Quoc. Nho chien luoc quan su hop ly, luc luong cua đang Cong san Trung Quoc ngay cang đuoc mo rong va uy tin trong nhan dan đuoc nang cao, trong khi phia Quoc dan đang thi nguoc lai. Nam 1944, quan Nhat mo chien dich tan cong lon cuoi cung, chien dich Ichi-Go, đanh thiet hai nang ne quan Quoc dan đang.


= Noi chien lan thu 2 =


 Tuong quan luc luong sau chien tranh Trung-Nhat  Sau chien tranh Trung-Nhat, tuong quan luc luong van nghieng nhieu ve phia Quoc dan đang. Quan đoi cua Quoc dan đang đong toi 5,7 trieu nguoi, gap 6 lan quan so cua Đang Cong san. Quoc dan đang kiem soat hau het cac thanh pho lon va trung tam cong nghiep cua đat nuoc, ho cung đuoc trang bi mot luong lon vu khi hien đai cho Anh, My cung cap trong thoi ky chong Nhat.
Tuy vay, so voi giai đoan 1931-1937, tinh the đa tro nen thuan loi hon cho phia Đang Cong san Trung Quoc. Luc luong chu luc cua ho tang len 900.000 quan, con luc luong dan quan tang len 2 trieu nguoi. Vung kiem soat cua ho nay gom 19 khu, chiem toi 1/4 lanh tho Trung Quoc va 1/3 dan so - gom nhieu thanh pho va thi tran quan trong. Hon the nua, Lien Xo trao lai toan bo so vu khi thu đuoc tu quan Nhat cho Đang Cong san. Khi Lien Xo rut đi, Đang Cong san Trung Quoc cung biet tan dung thoi co, tiep quan vung Đong Bac Trung Quoc truoc khi quan Quoc dan đang keo toi. Thang 3 nam 1946, du Tuong Gioi Thach đa nhieu lan kien nghi, Hong quan Lien Xo duoi su chi huy cua tuong Malinovsky tri hoan rut quan khoi Man Chau va ngam thong bao voi Hong quan Trung Quoc tien vao tiep quan vung nay vi Stalin muon Mao kiem soat đuoc it nhat la vung phia Bac cua Man Chau truoc khi quan Lien Xo triet thoai hoan toan khoi đay, dan đen cuoc chien tranh toan dien nham kiem soat vung Đong Bac. Đieu kien nay het suc thuan loi cho Đang Cong san Trung Quoc, dan đen nhung thay đoi trong noi bo ban lanh đao đang Cong san: phe cung ran va chu truong su dung vu luc dan chiem uu the, ap đao phe chu truong hoa hoan.
Mac du tuong Marshall tuyen bo ong khong co bang chung cho thay Hong quan Trung Quoc đuoc Lien Xo ho tro, Hong quan Trung Quoc van nam đuoc mot luong lon vu khi do quan Nhat bo lai, gom ca vu khi hang nang nhu xe tang. Tuy nhien chi đen khi mot so lon binh linh Quoc dan đang đau hang va chay sang hang ngu Cong san thi Hong quan Trung Quoc moi co the van hanh đuoc so vu khi nay.
Du yeu the hon ve mat vu khi trang bi, con bai chu chot cua đang Cong san la chinh sach cai cach ruong đat. Đang Cong san tiep tuc thuc hien chinh sach nay o vung nong thon, nhung nong dan cung kho va khong co ruong đat thay rang neu ho chien đau cho Đang Cong san, ho se gianh đuoc ruong đat tu tay gioi đia chu. Chinh sach nay khien cho Đang Cong san Trung Quoc co đuoc su ung ho cua gioi nong dan va nguon nhan luc hung hau đe su dung trong chien đau cung nhu van tai tiep te, du truoc đo co bi ton that nang ne trong cac chien dich quan su chong Nhat. Vi du, trong chien dich Hoai Hai ho đa co the huy đong toi 5.430.000 nong dan phuc vu van tai, giup ho chien đau chong lai quan chinh quy Quoc dan đang.
Ve phia Quoc dan đang, sau khi chien tranh khang Nhat ket thuc, quan đoi Tuong Gioi Thach co trong tay hon 5,7 trieu quan, đong gap 6 lan đoi phuong, them vao đo la co nhieu trang bi hien đai do nguoi My vien tro trong The chien. Tuong Gioi Thach nhanh chong chuyen quan đen cac khu vuc moi giai phong khoi tay quan Nhat đe ngan chan Đang Cong san tiep nhan đau hang tu tay quan Nhat. Hoa Ky tien hanh khong van, chuyen nhieu đon vi quan Quoc dan đang tu mien Trung Nguyen đen mien Đong Bac (Man Chau). Hoa Ky cung ho tro đang ke cho Quoc dan đang, voi hon 5 van Thuy quan luc chien đuoc gui toi đe canh giu cac vi tri chien luoc, 10 van binh linh Hoa Ky đuoc đua toi Son Đong. Hoa Ky giup huan luyen va trang bi cho hon nua trieu quan Quoc dan đang, va van chuyen quan Quoc dan đang toi cac vung giai phong va bao vay cac khu can cu cua Hong quan. Hoa Ky vien tro cho Quoc dan đang so luong vu khi thang du, tri gia hang ty USD, va cho vay hang ty USD khac đe Quoc dan đang su dung mua vu khi trang thiet bi quan su. Chi trong vong chua đay hai nam sau khi chien tranh Trung Nhat cham dut, Quoc dan đang đa nhan 4.43 ty USD tu Hoa Ky, phan lon trong so đo la vien tro quan su.
Voi danh nghia "tiep nhan quan Nhat đau hang", cac nhom tu ban trong chinh quyen Quoc dan đang chiem hau het cac nha bang, nha may, co so thuong mai truoc kia bi Nhat chiem. Ho cung tang cuong binh luc, tich tru vat lieu chien tranh, chuan bi cho cuoc chien sap toi voi Đang Cong san. Nhung hanh đong chuan bi voi va va khac nghiet đo khien cho đoi song dan chung tro nen kho khan, ty le that nghiep tang cao, toi 37,5% tai Thuong Hai. Nan lam phat va gia luong thuc thuc pham tang vot. Cac cai cach cua Quoc dan đang cung that bai boi nan tham nhung, cac quan chuc Quoc dan đang thuong khong quan tam đen đoi song nhan dan đia phuong, va thuong ung ho gioi đia chu trong viec đanh thue. Su kho khan va bat binh đang ve kinh te khien Quoc dan đang đanh mat su ung ho cua dan chung. Phan lon nguoi dan, nhat la o nong thon, san sang ung ho Mao Trach Đong, khong it nguoi đa ho tro luong thuc hoac gia nhap quan đoi cua Mao Trach Đong đe chong lai Quoc dan đang.
Nam 1947, Quoc dan đang ban hanh mot đao luat buoc tat ca đan ong co kha nang chien đau trong vung ho kiem soat đeu cung phai phuc vu trong quan đoi. Cac vien si quan tham nhung thuong ban cho lai buon phan gao đuoc cung cap cho đon vi cua minh, gan 1/5 so linh moi đa chet vi đoi ngay trong thoi gian huan luyen. Do bi đoi xu toi te, gan mot nua so linh moi đa tron ra khoi cac trai huan luyen, tinh than chien đau cua binh si cung xuong thap.
Nhung yeu to nay khien Quoc dan đang dan đan đi đen cho that bai, du ban đau ho co uu the ap đao ca ve quan so lan trang bi.


 Giai đoan 1946-1950  Đam phan đo vo, hai ben quay lai voi chien tranh tong luc. Giai đoan nay trong tai lieu Đang Cong san Trung Quoc goi la "Chien tranh giai phong", con theo tai lieu cua Quoc dan Đang lai goi la "chien tranh chong Cong". Ngay 20 thang 7 nam 1946, Tuong Gioi Thach đung đau chinh phu Trung Hoa Dan quoc lai phat đong chien tranh, huy đong 113 lu đoan voi khoang 1,6 trieu quan đanh vao cac can cu cua Đang Cong san.
Tu thang 7 nam 1946 đen thang 6 nam 1947, Quan giai phong nhan dan Trung Quoc do Đang Cong san lanh đao thuc hien chien luoc dung nong dan chieu du đuoc nho cai cach ruong đat đe phong ngu thu đong, thu gop vu trang đe lai tu quan Nhat Ban, dua vao nhung thanh vien đau hang đuoc huan luyen tot cua Quoc dan Đang đe đieu khien, sau đo chuyen sang phan cong, đanh chiem cac vung do Quoc dan đang kiem soat. Do biet điem yeu ve so luong cung nhu trang bi cua minh, ho tranh mui nhon quan Quoc dan đang, tien hanh tieu tho đe bao toan luc luong, đong thoi tich cuc đanh tieu hao quan Quoc dan đang. Chien thuat nay to ra huu hieu: sau mot nam, can can luc luong tro nen thuan loi hon cho Hong quan Trung Quoc. Tong cong ho tieu diet 1,12 trieu quan Quoc dan đang, va phat trien luc luong cua minh len đen 2 trieu nguoi.

Thang 3 nam 1947, quan Quoc dan đang gianh đuoc mot chien thang co y nghia tuong trung khi ho đanh chiem đuoc thu đo Dien An cua đang Cong san. Nhung chang bao lau sau đo, Hong quan Trung Quoc phan cong. Ngay 30 thang 6 nam 1947, Hong quan vuot song Hoang Ha va tien đanh khu vuc Đai Biet Son, tai lap vung giai phong Trung Nguyen. Tiep đo, Hong quan o khu vuc Đong Bac, Bac va Đong Trung Quoc cung bat đau phan cong. Su bac nhuoc cua quan đoi Tuong Gioi Thach đa lo ra nhanh chong, luc luong cua ong ta phai lien tuc rut lui, nhieu nguoi linh Quoc dan đang loi dung su hon loan đa đao ngu, vut lai vu khi cho đoi phuong.
Toi cuoi nam 1948, Hong quan Trung Quoc đa chiem đuoc cac thanh pho lon o mien bac la Tham Duong va Truong Xuan cung nhu kiem soat đuoc vung đong bac, sau nhieu no luc va that bai nham gianh lay cac đo thi, voi chien dich Lieu-Tham (goi tat Lieu Ninh-Tham Duong). Đao quan Tan nhat quan, đuoc coi la đao quan tinh nhue nhat cua Quoc dan đang, phai đau hang sau khi Hong quan Trung Hoa tien hanh cuoc bao vay Truong Xuan keo dai 6 thang. Truoc đo, quan Quoc dan đang bi bao vay đa tan thu luong thuc khien cho 15 van thuong dan tai đay chet vi nan đoi. Viec cac đon vi lon quan Quoc dan đang bi bat khien Hong quan chiem đuoc xe tang, phao hang nang va cac khi tai khac can thiet cho cac chien dich tan cong phia nam Van ly truong thanh.
Toi thang 4 nam 1948, thanh pho Lac Duong that thu, khien quan Quoc dan đang bi cat roi khoi Tay An. Sau mot tran kich chien, Hong quan chiem đuoc Te Nam va tinh Son Đong ngay 24 thang 10 nam 1948. Voi chien dich Hoai Hai cuoi nam 1948, đau nam 1949, quan Cong san chiem đuoc vung trung-đong Trung Hoa. Ket qua cac chien dich nay quyet đinh cuc dien cuoc noi chien. Tiep đo, Hong quan Trung Quoc tien hanh chien dich Binh Tan, chiem đuoc mien bac Trung Quoc sau 64 ngay, ke tu ngay 21 thang 11 nam 1948, cho toi ngay 31 thang 1 nam 1949. Trong chien dich nay, Hong quan bi ton that nang khi đanh chiem Truong Gia Khau, Thien Tan cung voi cac cang va đon quan tai Dagu va Bac Kinh. Hong quan Trung Hoa đua 89 van quan tu vung đong bac đe đanh lai khoang 60 van quan Quoc dan đang. Chi rieng trong tran Truong Gia Khau, Hong quan đa phai chiu toi 4 van thuong vong, nhung ho cung tieu diet, lam bi thuong va bat lam tu binh khoang 52 van quan Quoc dan đang.
Thang 1 nam 1949, Hong quan Trung Quoc chiem đuoc Bac Kinh, kinh đo bieu tuong cua Trung Hoa va to chuc duyet binh. Mot nha quan sat nguoi My tai đo nhan ra phan lon cac thiet bi quan su hang nang trong cuoc duyet binh nhu xe tang, xe jeep... la san pham cua My. Đay la nhung vu khi ma truoc đo My vien tro cho quan đoi Tuong Gioi Thach, nhung khi rut chay ho đa vut bo lai va Hong quan Trung Quoc đa tich thu đuoc.
Sau ba chien dich Lieu-Tham, Hoai-Hai va Binh-Tan, Hong quan đa tieu diet 144 su đoan quan chinh quy va 29 su đoan khong chinh quy cua Quoc dan đang, gom ca 1,54 trieu quan thien chien. Đon đanh nay tren thuc te đa be gay xuong song cua quan đoi Quoc dan đang, khien ho khong vuc day đuoc.
Ngay 21 thang 4, luc luong Hong quan Trung Quoc vuot song Truong Giang. Ngay 23 thang 4, ho chiem Nam Kinh, thu đo cua Quoc dan đang. La co đo đuoc cam tren Phu Tong thong, tuyen cao su thong tri cua Quoc dan đang trong suot 22 nam đa cao chung.
Trong phan lon cac truong hop, vung nong thon xung quanh thanh thi đa nam duoi tam anh huong cua Hong quan Trung Quoc tu rat lau truoc đo, tao đieu kien cho ho tien cong mot cach de dang. Ngay 14 thang 5, Da chien quan thu 4 tu mot noi cach Vu Han hon 100 km ve phia đong cung đa vuot Truong Giang tien ve chiem Vu Han vao ngay 17. Ngay 12 thang 5 Quan giai phong bat đau tien cong Thuong Hai. Đen ngay 27, Thuong Hai hoan toan giai phong. Tuong Quoc dan đang Thuong An Ba cung 5 van tan quan thao chay, hon 15 van quan Quoc dan đang bi tieu diet, đau hang hoac bi bat.
Sau ngay 1 thang 7, Ban chap hanh đang cong san Trung Quoc do Chu An Lai đung đau, Banh Chan, Nhiep Vinh Tran, Lam Ba Cu, Ly Duy Han... lam Pho chu nhiem đa đe ra 3 noi dung trong le thanh lap nuoc: mot la Le thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va chinh phu nhan dan Trung uong; hai la, le duyet binh cua Quan giai phong nhan dan Trung Quoc; va ba la, hoat đong dieu hanh cua quan chung nhan dan. Ngay 1 thang 10 nam 1949 la ngay le tuyen bo mo ra thoi đai moi o Trung Quoc. 30 van nguoi dan đa tap hop tai Quang truong Thien An Mon, mang co hoa, đen ruc ro đu mau sac. 3 gio chieu, Chu tich Mao Trach Đong cung cac lanh đao chu yeu buoc len le đai tren lau thanh Thien An Mon. Mao Trach Đong nghiem trang tuyen bo: "Nuoc Cong hoa nhan dan Trung Hoa, chinh phu nhan dan Trung uong thanh lap! Tu nay, nhan dan Trung Quoc đa vung len!". Trong am thanh cua bai Quoc ca "Nghia dung quan tien hanh khuc", la co đo nam sao tu tu keo len đinh cot co, 54 khau phao nhat te ban 28 loat, tuyen cao su ra đoi cua nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.
Quan Giai phong phat huy thang loi, tiep tuc truy quet tan quan Quoc dan đang con tan mac, thong nhat tat ca nhung vung lanh tho con lai, đong thoi truy quet cac luc luong tho phi va phan cach mang khac. Toi cuoi nam 1949, Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc đa truy quet gan het tan quan Quoc dan đang o mien Nam Trung Hoa, chi con Tay Tang la chua bi đong đen. Chinh quyen Quoc dan đang dan rut khoi Nam Kinh ngay 23 thang 4 đen Quang Chau cho toi 15 thang 10, roi Trung Khanh cho toi 25 thang 11, va Thanh Đo truoc khi rut ve Đai Loan ngay 10 thang 12.
Them vao đo, Lien Xo cung ho tro cho cuoc noi day Tan Cuong thanh lap Cong hoa Đong Turkestan đe Nhi, nham chong lai Quoc dan đang, tu 1944-1949, vi Mong Co co tranh chap bien gioi voi Cong hoa Trung Hoa. Chinh phu Trung Quoc (cua Quoc dan đang) đieu mot trung đoan ky binh Hoi giao Trung Quoc, trung đoan 14 Tungan, tan cong cac vi tri cua Mong Co va Lien Xo doc tren bien gioi trong bien co Pei-ta-shan.


 Thanh lap Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, Quoc dan đang rut chay ra Đai Loan  Ngay 1 thang 10 nam 1949, Mao Trach Đong tuyen bo thanh lap Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, thu đo la Bac Binh, nay đoi la Bac Kinh. Tuong va khoang 2 trieu nguoi thuoc phe Quoc dan đang chay khoi Đai luc toi đao Đai Loan. Tai Đai luc chi con vai o khang cu roi rac, đang ke nhat la tai Tu Xuyen, (cuoc khang cu nay cung nhanh chong cham dut sau khi Thanh Đo that thu thang 12 nam 1949) va o vung cuc nam Trung Quoc.
Đang Cong san Trung Quoc đinh đanh chiem đao Kim Mon tu tay Quoc dan đang, nhung tran Kim Mon dien ra voi thang loi thuoc ve Quoc dan đang, chan đung đa tien cong cua Hong quan ve Đai Loan. Toi thang 12 nam 1949, Tuong tuyen bo Đai Bac, la thu đo tam thoi, va tiep tuc coi chinh quyen cua minh la chinh phu hop phap duy nhat tai Trung Quoc.
Du that bai trong cuoc đo bo len Kim Mon, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cung thanh cong trong chien dich đo bo len chiem đao Hai Nam thang 4 nam 1950, quan đao Van Son ngoai khoi Quang Đong (thang 5-thang 8 nam 1950) va đao Chu San ngoai khoi Chiet Giang (thang 5 nam 1950), noi chien Quoc-Cong coi nhu cham dut.


Nguyen nhan thang loi cua Đang Cong san Quoc dan đang bat đau cuoc chien voi uu the ap đao toan dien:

Ve đia vi va tinh chinh thong, Quoc dan đang co bieu tuong Ton Trung Son trong tay, la nguoi đuoc coi la quoc phu cua nuoc Trung Quoc moi. Ton Trung Son đa lanh đao cach mang Tan Hoi lat đo trieu đinh Man Thanh, cham dut che đo phong kien hang ngan nam va khai sinh chinh the cong hoa đau tien trong lich su Trung Hoa, giam bot su buc hiep tu cac quoc gia phuong Tay trong đam phan va thuong luong (con Đang Cong san Trung Quoc thi von tach ra tu Quoc dan đang vao nam 1927, đau thap nien 1930 thi ho van chua co gi noi bat giua hang chuc phe phai đang hon chien o Trung Quoc khi đo). Trung Hoa Dan Quoc khi ay cung la chinh phu duy nhat đuoc cong đong quoc te cong nhan (trong khi nha nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa mai đen nam 1949 moi đuoc thanh lap).
Đuoc Lien Xo va My giup đo va vien tro hang ty USD đe chong Nhat trong The chien 2, cung voi nguon tai chinh doi dao tu cac the luc tai phiet va gia toc ty phu hung manh nhieu đoi, quan đoi Quoc dan đang chiem uu the lon ve trang bi va hoa luc so voi quan đoi cua Đang Cong san. Đuoc uy nhiem giai giap quan Nhat, Quoc dan quan cung chiem đuoc phan lon chien loi pham cua Nhat va sau đo con đuoc My giao lai phan lon quan nhu vu khi cua Nhat.
Quan đoi Quoc dan đang voi su gop quan cua nhieu luc luong quan phiet, la quan đoi thuong truc đong thu hai tren the gioi. Sau chien tranh Trung-Nhat, mac du bi ton that đang ke do chong lai cac đon vi thien chien cua Nhat, tuong quan luc luong van nghieng rat nhieu ve phia Quoc dan đang. Quan đoi Tuong Gioi Thach van con trong tay hon 5,7 trieu quan, đong gap 6 lan so quan cua Đang Cong san. Trong tay ho con co nhieu trang bi hien đai cua Lien Xo, My, Nhat tu The chien 2.
Nam 1945, Quoc dan đang kiem soat hau het cac thanh pho va cac khu cong nghiep cua Trung Quoc, nen co kha nang tuyen quan va san xuat vu khi đan duoc vuot xa so voi Đang Cong san.
Voi cac uu the ap đao nay, ve ly thuyet, Quoc dan đang se nhanh chong gianh thang loi. Nhung trong thuc te, chien cuoc cang keo dai thi tinh the cang chuyen sang co loi cho phia Đang Cong san Trung Quoc, va cuoi cung thi Quoc dan đang that bai. Co nhieu nguyen nhan dan toi ket qua nay, gom cac nguyen nhan chinh nhu sau:


= Chinh sach hop ly cua Đang Cong san =
Đang Cong san thi hanh chinh sach cai cach ruong đat o vung nong thon, nhung nong dan cung kho va khong co ruong đat thay rang neu ho chien đau cho Đang Cong san, ho se gianh đuoc ruong đat tu tay gioi đia chu. Chinh sach nay khien cho Đang Cong san Trung Quoc co đuoc su ung ho cua nong dan va nguon nhan luc hung hau đe su dung trong chien đau cung nhu van tai tiep te, du truoc đo co bi ton that nang ne trong cac chien dich quan su chong Nhat. Vi du, trong chien dich Hoai Hai ho đa co the huy đong toi 5.430.000 nong dan phuc vu van tai, giup ho chien đau chong lai quan chinh quy Quoc dan đang. Phan lon nguoi dan, nhat la o nong thon, san sang ung ho Mao Trach Đong, khong it nguoi đa ho tro luong thuc hoac gia nhap quan đoi cua Mao Trach Đong đe chong lai Quoc dan đang.
Trong chien tranh Trung-Nhat, Đang Cong san Trung Quoc đa tich luy đuoc nhieu kinh nghiem chien tranh. Luc luong chu luc cua ho tang len 900.000 quan, con luc luong dan quan tang len 2 trieu nguoi. Vung kiem soat gom 19 khu, chiem toi 1/4 lanh tho Trung Quoc va 1/3 dan so - gom nhieu thanh pho va thi tran quan trong. Sau khi đanh bai quan Nhat, Lien Xo trao lai toan bo so vu khi thu đuoc tu quan Nhat cho Đang Cong san. Khi Lien Xo rut đi, vung Đong Bac Trung Quoc khong co nguoi kiem soat, Đang Cong san Trung Quoc đa biet chop thoi co đe tiep quan nhieu thanh pho
Tinh ky luat, muc đo trung thanh, tinh than dung cam, tin niem chinh tri, tac phong hoat đong va trinh đo chuyen mon ve chinh tri, quan su cua Đang cong san đeu manh hon han so voi Quoc dan đang. Đang cong san co nhieu tuong tai hon, nhu Banh Đuc Hoai, đe nhat danh tuong thoi Dan Quoc. Tinh than tac chien cua quan nhan Đang cong san cung cao hon quan nhan Quoc dan đang, von thuong xay ra cac tieu cuc trong quan ngu, cung nhu cac vu đao ngu va bo chay giua tran tien. Quoc Dan đang khong co tuong linh nao co uy danh ngang voi Banh Đuc Hoai, ben canh đo chien tranh cang keo dai thi ngay cang nhieu tuong tai cua Quoc dan đang phan bien, noi day, hoac thay đoi lap truong, cung cap tinh bao va đau quan cho phia đang Cong San. Ngoai tai thao luoc quan su cua cac tuong linh đang Cong San, tai lanh đao chinh tri, co bien quyen muu cua lanh tu Mao Trach Đong cung la mot trong nhung uu the lon cua đang Cong San Trung Quoc.
Ngoai cong tac dan van thi cong tac đich van, binh van cua Mao Trach Đong va cac đong chi la xuat sac va đong gop to lon cho su chien thang cua ho. Đang Cong San Trung Hoa chia Quoc Dan đang cua Tuong Gioi Thach thanh "phai tien bo" va "phai phan đong", đoi voi phai tien bo thi phai tan luc dung đai nghia dan toc đe "xach phan", con đoi voi phai phan đong thi phai tan luc tieu diet. Ve sau nhung quan chuc Quoc Dan Đang thuc thoi đeu quy hang đang Cong San. Sau cuoc chien, thong ke cho thay hon 50% vu khi va nhan su cua đang Cong San (lanh đao, binh linh) đeu tung phuc vu trong hang ngu Quoc Dan đang, trong đo hon 20% đang vien đa tung la đang vien Quoc Dan đang hoac đa tung co thoi ky co hai the đang (luong đang tich) cung luc. Đieu nay cho thay rang co rat nhieu loi the cua Quoc Dan đang (quan đong, tuong nhieu, vu khi tot) rot cuoc lai chuyen sang phuc vu cho đang Cong San, đo la nho chinh sach đich van kheo leo cua đang Cong San.


= Su yeu kem cua Quoc dan đang =
Mot so chien luoc tieu cuc cua quan Quoc Dan đang trong thoi ky chong Nhat đa gay mat long dan va gian tiep tang suc manh cho Đang Cong san. Tieu bieu la Su kien pha đe Hoa Vien Khau, quan Quoc dan đang pha đe song Hoang Ha đe ngan quan Nhat, nhung đa khien 500.000 dan thuong thiet mang vi lu lut. Vu pha đe đa tro thanh tieu điem đe Đang Cong san tuyen truyen ve su tan nhan, yeu kem, coi thuong sinh mang nhan dan cua Quoc dan đang. Khu vuc bi ngap lut đa tro thanh mot khu tuyen dung mau mo cua Đang Cong san Trung Quoc, ho đa thuc hien cuu tro va tan dung su thu han cua nhung nguoi dan song sot đoi voi Quoc Dan đang đe van đong nhan dan gia nhap hang ngu cua minh. Vao thap nien 1940, khu vuc nay đa phat trien thanh mot can cu du kich quan trong goi la Can cu đia Du Hoan To (chu Han: 豫皖苏, binh am: Yuwansu).
Cac nhom tu ban trong chinh quyen Quoc dan đang chiem linh hau het cac nha bang, nha may, co so thuong mai truoc kia bi Nhat chiem. Ho cung tang cuong binh luc, tich tru vat lieu chien tranh, chuan bi cho cuoc chien sap toi voi Đang Cong san. Nhung hanh đong chuan bi voi va va khac nghiet đo khien cho đoi song dan chung tro nen kho khan, ty le that nghiep tang cao, toi 37,5% tai Thuong Hai. Tu ban quan lieu đung đau la "4 ho" lon (Tuong Gioi Thach, Tong Tu Van, Khong Tuong Hi, Tran Lap Phu đai dien) đa chiem đoat hau het cac ngan hang, xi nghiep, cua cai. Đen thang 5/1946, "4 ho" nay đa chiem tren 80% tong so tu ban san nghiep trong toan quoc, nam 2/3 so ngan hang (2446/3489 ngan hang) ca nuoc va so tai san cua "4 ho" tri gia 20 ty USD (theo thoi gia luc bay gio). Su kho khan va bat binh đang ve kinh te khien Quoc dan đang đanh mat su ung ho cua dan chung.
Nan lam phat va gia luong thuc thuc pham tang vot. Cac cai cach cua Quoc dan đang cung that bai boi nan tham nhung, cac quan chuc Quoc dan đang thuong khong quan tam đen đoi song nhan dan đia phuong, va thuong ung ho gioi đia chu trong viec đanh thue. Thoi gian ay trong dan gian co nhieu cau nhu "Đang trung uong, phan trung uong, trung uong lai lieu canh tao uong" (cho trung uong, đoi trung uong, roi trung uong gay tai hoa), the hien su bat man đoi voi su cai tri cua Quoc dan đang.
Nam 1947, Quoc dan đang ban hanh mot đao luat buoc tat ca đan ong co kha nang chien đau trong vung ho kiem soat đeu cung phai phuc vu trong quan đoi. Cac vien si quan tham nhung thuong ban cho lai buon mot phan gao đuoc cung cap cho đon vi cua minh, khien gan 1/5 so linh moi đa chet vi đoi ngay trong thoi gian huan luyen. Do bi đoi xu toi te, gan mot nua so linh moi đa tron ra khoi cac trai huan luyen. Tinh than chien đau cua binh si cung xuong rat thap, chang may ai muon lieu mang đe bao ve mot che đo tham nhung toi muc đo. Ket qua la khi lam tran, phan lon binh si Quoc dan đang chi lo tron tranh, đao ngu, tham chi la chay sang đau hang đoi phuong.
Quoc dan đang chu yeu nhan đuoc su ung ho tu cac tuong linh quan phiet, bang hoi xa hoi đen, tang lop thuong buon lon va giai cap tu san tai phiet, đia chu hao phu. Nhung su cong tac mien cuong co tinh chat tam thoi đe chong lai ke thu chung nay von luon long leo va chua bao gio tin nhiem lan nhau. Quoc dan đang thuong chia re, đau tranh be phai, tranh gianh quyen luc. Sau khi Ton Trung Son qua đoi, Tuong Gioi Thach chua bao gio co đu tu cach lanh đao đoi voi cac the luc quan phiet lon manh nhung hon tap nay. Ban than Quoc Dan Đang von đa la mot tap hop long leo nhung tuong soai quan phiet chi lo vu loi, khong co ly tuong sau đam. Ho la su ket hop cua cac thanh phan vao đang đe muu loi ca nhan, đe tra thu quan Nhat, vi yeu nuoc muon bao ve quoc gia truoc su xam luoc cua nguoi Nhat, hoac đon gian vi bi bat đi linh. Ho khong co mot ly tuong ro rang va niem tin chinh tri manh me nhu đoi phuong. Chu nghia Tam Dan đon đieu khong phai la mot hoc thuyet khoa hoc chinh tri đu suc thuyet phuc gioi tri thuc khi ay, hay kha di co the cung co đuoc long trung thanh cua đang vien. Do đo, khi đa chung kien truc tiep su thoi nat cua Quoc Dan Đang, su troi day lon manh dan len cua Đang Cong san, ho thay đuoc xu the chinh tri tat bai cua Tuong va tat thang cua Đang Cong san, nen tam tri de dao đong, long trung thanh de lung lay.
Tuong Gioi Thach thuc hien cac chinh sach bai Cong cuc đoan nhu Khung bo trang, tham sat Thuong Hai, hanh quyet va thanh loc hoan toan nguoi cong san va than cong ra khoi Quoc dan đang, đi nguoc lai hoan toan voi quoc sach chien luoc cua cach mang Trung Quoc do Ton Trung Son đe ra la "lien Nga, lien Cong, phu tro cong nong", đong thoi ap dung chinh sach nghi hoa va thoai lui voi quan Nhat đe tap trung diet Cong. Nhu vay thi Quoc dan đang duoi thoi Tuong cung dan mat đi tinh chinh danh cua minh ve phia Đang Cong san. Su cuc đoan cua Tuong đa tao co so cho Đang Cong san tuyen truyen rong rai, to cao su phan boi cua ong đoi voi tam nguyen cua Ton Trung Son, phan boi lai su nghiep cua thay. Tu đo Quoc Dan Đang tuy co đuoc su ung ho long leo đay vu loi cua cac nhom quan phiet va bang hoi giang ho, song lai đanh mat su ung ho cua quang đai quan chung luong thien va gioi binh dan lao đong đong đao trong xa hoi, nhat la luc luong nong dan o nong thon. Ban đau, gioi si phu tri thuc khoa bang o thanh thi it ai biet đen hay chu y đen Đang Cong san, nhung dan ve sau Đang Cong san dan chiem đuoc cam tinh va su ung ho rong rai cua gioi tri thuc thanh thi. Đang Cong san Trung Quoc ngay cang đuoc ung ho rong rai la nho cac đuong loi chinh tri chinh xac hop tinh hop ly, cac khau hieu hop long dan va theo sat thuc te thoi su, nhu "Đoan ket toan quoc chong Nhat", "Cong bang binh đang cho cong nong lao đong", "Xoa bo cai cu, xay dung mot nuoc Trung Hoa moi". Quoc Dan Đang chi tuyen truyen khau hieu "đuoi Nhat, diet Cong", trong khi đo Đang Cong san tuyen truyen khau hieu "xay dung mot xa hoi moi", hua hen ve mot xa hoi tot đep hon, mot tuong lai tuoi sang hon, voi muc tieu dan giau nuoc manh va tung buoc xay dung chu nghia xa hoi. Dan dan Đang Cong san đuoc nhan dan coi la phe chinh nghia con Quoc dan đang bi coi la phe phi nghia trong mat quan chung va ca noi bo Quoc Dan đang, nho đo Đang Cong san thu hut đuoc nguoi tot, nguoi tai, con voi Quoc Dan Đang thi noi len mot lan song "bo đang theo Cong", nhung nguoi tot, uu tu, co tinh than ai quoc, co tam co tai trong Quoc Dan Đang đeu chuyen sang tran doanh cua ben Đang Cong san. Voi su thoai hoa bien chat cua minh, Quoc Dan Đang khong con thu hut đuoc nhung hat nhan tot va su ung ho rong rai trong xa hoi Trung Quoc nhu thoi Ton Trung Son nua. Ho chi con thu hut đuoc nhung thanh phan co hoi chinh tri, chinh tri sa long va quan chuc tham nhung, hai hang, hoac thong đong voi xa hoi đen. Nhung thanh phan nay đi theo Quoc dan đang chi đon gian la vi muu loi cho ban than, chu khong phai vi ly tuong chinh tri cach mang cao ca hay chinh nghia quoc dan. Phong trao "bo đang theo Cong" dang len manh me trong noi bo Trung Hoa Dan Quoc, tu quan đen linh, dan đen tinh trang đau hang, phan bien, noi day, bo đang, thay co, lam gian điep, hoac tu cuop lan nhau roi bo tron ra hai ngoai, gay nen cuoc khung hoang niem tin to lon trong Quoc dan đang.
Vao thoi điem cuoi cuoc chien, Tuong Gioi Thach sai vo la Tong My Linh sang Washington cau vien khan cap nhung bi chinh phu My đoi xu lanh nhat va tu choi. Mot trong nhung ly do la vi nguoi My noi rieng va cong đong the gioi noi chung luc ay đa qua chan nan va thieu đi su ton trong đoi voi mot chinh đang tha hoa, be boi, hon tap va hon loan nhu Quoc dan đang thoi Tuong Gioi Thach. Đen thang 12/1948, phia My đa ket luan rang chang đang đe cuu che đo Tuong Gioi Thach, Đai su My John Leighton Stuart cho rang Tuong đe mat long dan, va neu cu co duy tri, My co the "bi to cao vi pham nguyen tac dan chu ve quyen tu quyet khi giup đo che đo đoc tai khong đai dien cho y chi cua dan chung".
Tuu trung lai, nhan to chu yeu lam nen thang loi cua Đang Cong san la kha nang van đong, su ung ho cua dan chung danh cho ho cao hon han đoi thu. Nhieu nha nghien cuu cho rang đay la nhan to quan trong nhat quyet đinh su thanh bai trong chien tranh, con quan đong đat rong chi la nhan to thu yeu. Lich su Trung Quoc cho thay "long dan" luon la nhan to chu chot quyet đinh thanh bai: mot trieu đai muc nat, mat long dan thi du quan đong đat rong cung phai sup đo va bi thay the boi trieu đai moi, cuoc chien nay cung khong ngoai le.


Sau noi chien Hau het cac nha quan sat đeu trong cho chinh quyen cua Tuong Gioi Thach cuoi cung se phai đap lai mot cuoc đo bo cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa vao Đai Loan va Hoa Ky vao luc ban đau cho thay khong co loi ich nao trong viec ho tro chinh phu Tuong Gioi Thach vao giai đoan cuoi cua cuoc chien. Ve sau đa thay đoi hoan toan voi su khoi đau cua cuoc Chien tranh Trieu Tien vao thang 6 nam 1950. Tai thoi điem nay, viec đang Cong san gianh đuoc toan bo chien thang đa tro thanh mot chinh sach chinh tri khong the nao lat nguoc cua Hoa Ky, va Tong thong Hoa Ky Harry S. Truman ra lenh Ham đoi 7 tien vao eo bien Đai Loan đe ngan chan viec hai ben tan cong lan nhau.
Thang 6 nam 1949, Trung Hoa Dan Quoc tuyen bo "đong cua" tat ca cac hai cang tai Trung Quoc đai luc va su dung luc luong hai quan đe co gang ngan chan tat ca cac tau thuyen nuoc ngoai ra vao. Viec đong cac cho yem tro tu mot điem phia bac cua song Dan o tinh Phuc Kien toi cua song Lieu o Man Chau. Toan bo he thong đuong sat cua Trung Quoc đai luc to ra kem phat trien, giao thuong Bac-Nam phu thuoc rat nhieu vao đuong bien. Hoat đong hai quan Trung Hoa Dan Quoc cung gay kho khan nghiem trong cho ngu dan Trung Quoc đai luc.
Sau khi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap, mot nhom quan đoi gom khoang 12.000 binh linh Quoc dan Đang chay sang Mien Đien va tiep tuc phat đong cac cuoc tan cong du kich vao mien nam Trung Quoc trong su kien Cuoc noi day cua nguoi Hoi giao thuoc Quoc Dan Đang tai Trung Quoc (1950-1958). Lanh đao cua ho, tuong Ly Mi, đuoc tra luong boi chinh phu Trung Hoa Dan Quoc va đuoc phong tang danh hieu Thong đoc Van Nam. Ban đau, Hoa Ky ho tro cac nhom tan quan va Co quan Tinh bao Trung uong (CIA) cung cap vien tro cho ho. Sau khi chinh phu Mien Đien keu goi Lien Hop Quoc vao nam 1953, My bat đau gay suc ep voi Trung Hoa Dan Quoc rut het quan ra khoi Mien Đien. Đen cuoi nam 1954, gan 6.000 binh linh đa roi khoi Mien Đien va Ly Mi tuyen bo giai tan quan đoi cua ong. Tuy nhien, van con hang ngan nhom khac van tiep tuc o lai, va Trung Hoa Dan Quoc tiep tuc tiep te va chi huy ho, tham chi bi mat cung cap tiep vien quan su vao thoi gian nay.
Sau khi Trung Hoa Dan Quoc than phien voi Lien Hop Quoc chong lai viec Lien Xo ung ho Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, Đai hoi đong Lien Hop Quoc thong qua Nghi quyet 505 đuoc ban hanh vao ngay 1 thang 2 nam 1952 đe len an Lien Xo ve viec nay.
Mac du xem đo la mot trach nhiem quan su cua Hoa Ky, Trung Hoa Dan Quoc coi Đai Loan tai tinh Phuc Kien la mot can cu quan trong đoi voi bat ky chien dich nao trong tuong lai đe đanh bai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va tai chiem Trung Quoc đai luc. Ngay 3 thang 9 nam 1954, Cuoc khung hoang eo bien Đai Loan lan thu nhat bat đau xay ra khi Giai phong quan Trung Quoc chuan bi tien hanh viec phao kich Kim Mon va đe doa đanh chiem Quan đao Đai Đong. Ngay 20 thang 1 nam 1955, Giai phong quan Trung Quoc tien cong Đao Nhat Giang Son khien cho toan bo 720 binh si Trung Hoa Dan Quoc đon tru chet hoac bi thuong trong khi bao ve đao. Ngay 24 cung nam, Quoc hoi Hoa Ky đa thong qua Nghi quyet Formosa cua Tong thong cho phep bao ve hai đao cua Trung Hoa Dan Quoc. Cuoc khung hoang eo bien Đai Loan lan thu nhat đa ket thuc vao thang 3 nam 1955 khi Giai phong quan Trung Quoc tuyen bo ngung ban pha. cuoc khung hoang nay đa đuoc đua ra thao luan trong Hoi nghi Bandung.
Cuoc khung hoang Eo bien Đai Loan lan thu hai bat đau vao ngay 23 thang 8 nam 1958 voi su giao chien giua cac luc luong quan đoi gom hai, luc, khong quan giua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va Trung Hoa Dan Quoc, dan đen tran phao kich du doi o Kim Mon (cua Trung Quoc) va Ha Mon (do Trung Hoa Dan Quoc), giao tranh ket thuc vao thang 11 cung nam đo. Cac tau thuyen tuan tra cua Hai quan Trung Quoc bi phong toa tai hon đao tu tau tiep te cua Trung Hoa Dan Quoc. Mac du Hoa Ky đa bac bo đe nghi đanh bom vao vi tri cac khau đoi phao Trung Quoc đai luc cua Tuong Gioi Thach, thay vao đo chuyen sang cung cap may bay chien đau, ten lua đoi khong va tau tan cong đo bo cho Trung Hoa Dan Quoc. Ngay 7 thang 9, Hoa Ky ho tong mot đoan tau tiep lieu cua Trung Hoa Dan Quoc va Giai phong quan Trung Quoc tu kiem che đe khong xay bat cu hanh đong khieu khich nao nham vao Hoa Ky. Ngay 25 thang 10, Trung Quoc cong bo "lenh ngung ban trong ngay" cho biet ho se chi bao vay Kim Mon vao ngay le.
Mac du đa ket thuc su thu đich, nhung hai ben chua bao gio ky ket bat ky mot thoa thuan hoac hiep uoc nao đe chinh thuc cham dut chien tranh.
Đen nam 1971, sau khi My va Trung Quoc đat đuoc thoa thuan, Đai Loan bi mat tu cach thanh vien Hoi đong bao an cung nhu thanh vien Lien Hiep quoc, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thay the vao vi tri đo.
Đen nam 1984, Trung Quoc va Đai Loan san sang noi lai moi quan he nhu truoc đay thong qua viec buon ban va đau tu đang ngay cang lon manh. Tuy vay, eo bien Đai Loan van la mot điem sang tiem nang, thuong xuyen lien ket truc tiep voi đai luc thong qua đuong hang khong đuoc thanh lap vao nam 2009.
Cuoc khung hoang Eo bien Đai Loan lan thu ba leo thang cang thang trong hai nam 1995-1996 giua hai ben khi Trung Quoc cho thu nghiem mot loat cac ten lua nam o vi tri cach khong xa Đai Loan, su kien nay đuoc cho la do Bac Kinh tham do phan ung nham thay đoi cuoc bo phieu ung ho cua Quoc dan Đang, hien đang phai đoi mat voi thach thuc tu Đang Dan Tien đoi lap trong mot cuoc tranh luan ve quan điem "Chinh sach Mot nuoc Trung Quoc" do CPC va Quoc dan Đang đua ra.
Thong qua cuoc bau cu nam 2000 cua ung cu vien Đang Dan chu Tien bo Tran Thuy Bien, la thanh vien khong thuoc Quoc dan Đang đa gianh đuoc chuc tong thong lan đau tien tai Đai Loan. Vi Tong thong moi nay đa khong tham gia vao quan niem ve y thuc he dan toc Trung Quoc cua Quoc dan Đang va Đang Cong san cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Đieu nay dan đen cang thang giua hai ben, mac du thuong mai va cac moi quan he khac van tiep tuc gia tang.
Ke tu khi cuoc bau cu cua Tong thong Ma Anh Cuu (KMT) vao nam 2008, moi quan he nong dan len đa đuoc noi lai giua Đai Bac va Bac Kinh thong qua viec trao đoi cap cao giua cac đang cam quyen cua ca hai nuoc nhu chuyen vieng tham Phien Lam nam 2005 hoac hoi nghi thuong đinh Tran-Giang nhung tu nam 2016 cho đen nay thi quan he 2 ben lai cang thang khi Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc (Đai Loan) luon cu tuyet thong nhat voi chinh quyen Trung Quoc tai đai luc.


Tuong linh = Quoc dan đang Trung Quoc =
Tuong Gioi Thach (蔣介石)
Tran Thanh (陳誠)
Pho Tac Nghia (傅作義)
Ly Tong Nhan (李宗仁)
Luu Van Huy (劉文輝)
Ton Lap Nhan (孫立人)
Tran Thieu Khoan (陳紹寬)
Đo Duat Minh (杜聿明)
Bach Sung Hy (白崇禧)
Ngo Quoc Trinh (吳國楨)


= Đang Cong san Trung Quoc =
Mao Trach Đong (毛澤東)
Chu Đuc (朱德)
Chu An Lai (周恩來)
Ha Long (賀龍)
Hua The Huu (許世有)
Duong Dung (杨勇)
Hoang Khac Thanh (黃克誠)
Lam Buu (林彪)
Luu Mong (劉夢)
Luu Nich Quan (劉溺群)
Luu Ba Thua (劉伯承)
Banh Đuc Hoai (彭德懷)
Tran Nghi (陳毅)
Tran Đan Hoai (陳丹淮)
La Vinh Hoan (羅榮桓)
Tu Huong Tien (徐向前)
Nhiep Vinh Tran (聶榮臻)
Diep Kiem Anh (葉劍英)
Thai Tinh Xuyen (蔡晴川)
Luong quoc tuong quan Nguyen Son (阮山-洪水)


= Quan phiet =
Truong Tac Lam (張作霖), thong tri vung Đong Bac Trung Quoc, bi nguoi Nhat am sat chet trong Su bien Te Nam, con la Truong Hoc Luong len nam quyen.
Truong Hoc Luong (張學良), con cua Truong Tac Lam, trong su kien Su bien Tay An, ong cung tuong Duong Ho Thanh đa buoc Tuong Gioi Thach phai cham dut cuoc chien chong Cong va ky ket lien minh voi ho đe chong lai nguoi Nhat. Ve sau bi Tuong giam giu cho toi nam 1989.
Phung Ngoc Tuong (馮玉祥), quan phiet thong tri mien Bac Trung Quoc tu sau khi nha Thanh sup đo, tuyen chien voi Quoc dan đang vao nam 1930 trong cuoc Đai chien Trung Nguyen, bi that bai va quy phuc Tuong Gioi Thach. La nguoi đung ra to chuc Quan khang Nhat nguoi Sat Cap Nhi hop tac voi Đang Cong san Bac Trung Quoc roi sau chong lai ho vao nam 1945, tung sang vieng tham Lien Xo.
Diem Tich Son (閻錫山) la quan phiet cai tri tinh Son Tay cho toi nam 1948.
Tap đoan ho Ma la mot gia toc quan phiet lon cai tri cac tinh bao gom Thanh Hai, Cam Tuc, va Ninh Ha tu nam 1910 cho toi 1949.
Tran Te Đuong (陳濟棠) la quan phiet kiem soat tinh Quang Đong, noi ong co nhung đong gop đang ke cho su nghiep hien đai hoa va giao duc. Ve sau, tro thanh quan chuc Chinh phu Quoc dan cua Tuong Gioi Thach va ket thuc cuoc đoi cua minh trong vai tro la "Co van chien luoc cua Tong thong" tai Đai Loan, noi ong qua đoi vao nam 1954.


Danh sach vu khi Sung luc

Mauser C96, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Browning Hi-Power, Dan quoc, Cong san
Luger P08, Dan quoc
Nambu Type 14, Dan quoc, Cong san
Type 26, Dan quoc, Cong san
Nambu Type 94, Dan quoc, Cong san
Nagant M1895, Cong san
Tokarev TT-33, Cong san
Colt M1911/A1, Dan quoc
Sung truong

Sung truong kieu 24, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Sung truong ZH-29, Dan quoc
Hanyang Type 88, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Mauser Gewehr 98, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Mauser Karabiner 98 kurz, Dan quoc
vz. 24, Dan quoc, Cong san
Sung truong kieu 38, Dan quoc, Cong san
Sung truong kieu 2, Dan quoc, Cong san
Sung truong Ky binh kieu 38, Dan quoc, Cong san
Sung truong kieu 99, Dan quoc, Cong san
Sung truong Ban tia kieu 97, Dan quoc, Cong san
Sung truong Ky binh kieu 44, Dan quoc, Cong san
Mosin-Nagant M1891/30, M1938, M1944, Cong san
Tokarev SVT-38, SVT-40, Cong san
M1 Garand, Dan quoc
M1 Carbine, Dan quoc
M1903 Springfield, Dan quoc
Sung truong Johnson M1941, Dan quoc
Sung truong Enfield M1917, Dan quoc
Mondragon F-08, Dan quoc, Cong san
Lee-Enfield SMLE Rifle No.4 Mk.1, Dan quoc
Sung tieu lien 

MP18, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
SIG MKMS, Quan phiet
Thompson M1928, M1928A1, M1, M1A1, Dan quoc
PPSh-41, Cong san
PPS-43, Cong san
Sung tieu lien M3/A1 (U.S Lend Lease), Dan quoc, Cong san
Sung tieu lien Reising M50 (U.S Lend Lease), Dan quoc
Sten, Dan quoc, Cong san
Shiki 100, Dan quoc, Cong san
Sung may

ZB vz.26, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Sung may Madsen (Multi-caliber), Quan phiet, Dan quoc, Cong san
MG 34, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Sung may hang nhe kieu 11, Dan quoc, Cong san
Sung may hang nhe kieu 96, Dan quoc, Cong san
Sung may hang nhe kieu 97, Dan quoc, Cong san
Sung may hang nhe kieu 99, Dan quoc, Cong san
Sung truong tu đong Browning M1918 (U.S Lend Lease), Dan quoc
Sung may hang nhe Bren, Dan quoc
Lahti-Saloranta M/26, Dan quoc
Degtyarov DP, Cong san
Sung may hang trung Browning M1919 (U.S Lend Lease), Dan quoc
Sung may hang nang 

Sung may hang nang Trung Quoc kieu 24, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
MG08, Dan quoc, Quan phiet, Cong san
Sung may hang nang Browning M1917A1, Dan quoc
Sung may hang nang Browning M2, Dan quoc
Sung may hang nang kieu 92, Dan quoc, Cong san
Sung may hang nang kieu 1, Dan quoc, Cong san
Sung may hang nang kieu 3, Dan quoc, Cong san
Sung may hang nang DShK 1938, Cong san
Sung may Maxim PM1910, Cong san
SG-43 Goryunov, Cong san
Vu khi chong tang

Pak 36, Dan quoc, Cong san
Sung truong chong Tang co chot truot PTRD-41, Cong san
Sung truong chong Tang ban tu đong PTRS-41, Cong san
Sung phong ten lua, M1/A1 "Bazooka", Dan quoc
ZiS-2, Cong san
ZiS-3, Cong san
Luu đan 

Luu đan kieu 24, Cong san, Quan phiet, Dan quoc
Luu đan manh F1, Cong san
Luu đan manh RGD-33, Cong san
Luu đan manh Mk.2 (U.S Lend Lease), Dan quoc
So khac

Đao, Dan quoc, Cong san
Phao binh
Xe tang va xe thiet giap


Danh sach cac tran đanh trong cuoc noi chien = Giai đoan 1945-1949 =


 1945  Chien dich Gia Đai Son (21 thang 7–8 thang 8 nam 1945)
Chien dich To Nam (13–19 thang 8 nam 1945)
Phan cong phia đong Ho Bac (13–16 thang 8 nam 1945)
Tran Bao Ung (15–23 thang 8 nam 1945)
Tran Ung Gia Tran (16–19 thang 8 nam 1945)
Tran Thien Mon (17–27 thang 8 nam 1945)
Chien dich Binh Du (17–25 thang 8 nam 1945)
Chien dich Lam Nghi (17 thang 8–11 thang 9 nam 1945)
Tran Ngu Đai Đao (21–28 thang 8 nam 1945)
Tran Ngu Ha (24 thang 8 nam 1945)
Tran Doan Tap (26–27 thang 8 nam 1945)
Chien dich Luong Hoai (26 thang 8–22 thang 9 nam 1945)
Chien dich Hung Hoa (29 thang 8–1 thang 9 nam 1945)
Tran Đai Trung Tap (1–13 thang 9 nam 1945)
Tran Linh Bich (4–5 thang 9 nam 1945)
Chien dich Chu Thanh (5–8 thang 9 nam 1945)
Chien dich Thuong Ha (5–22 thang 9 nam 1945)
Tran Ly Thach (6–9 thang 9 nam 1945)
Chien dich Binh Đo (7–10 thang 9 nam 1945)
Chien dich Thai Hung (8–12 thang 9 nam 1945)
Chien dich Thuong Đang (10 thang 9–12 thang 10 nam 1945)
Chien dich Vo Le (13–17 thang 9 nam 1945)
Tran Huong Thuy Khau (18 thang 9 nam 1945)
Tran Nhu Cao (21 thang 9 nam 1945)
Chien dich Uy Quang Noan (29 thang 9–2 thang 11 nam 1945)
Tran Thoi Thon (Thang 10, 1945)
Chien dich Diem Thanh (3–10 thang 10 nam 1945)
Chien dich Đong Bach (17 thang 10–14 thang 12 nam 1945)
Tran Hau Ma Gia (18 thang 10 nam 1945)
Chien dich Ham Đan (22 thang 10–2 thang 11 nam 1945)
Tran Son Hai Quan (25 thang 10–16 thang 11 nam 1945)
Chien dich doc theo đuong sat Đai Đong, Bo Chau (26–30 thang 10 nam 1945)
Chien dich tieu tru giac cuop o Đong Bac Trung Quoc (Thang 11, 1945–Thang 4, 1947)
Tran Hach Chiet (3–4 thang 11 nam 1945)
Tran Thieu Ba (19–21 thang 12 nam 1945)
Chien dich Cao Buu, Thieu Ba (19–26 thang 12 nam 1945)
Tran Đuong Đau Quach Thon (21–30 thang 12 nam 1945)


 1946  Chien dich Hau Ma (19–26 thang 1 nam 1946)
Tran Tu Binh (15–17 thang 3 nam 1946)
Chien dich Đon Kim Gia (10–15 thang 4 nam 1946)
Chien dich phong thu Tu Binh (17–19 thang 4 nam 1946)
Chien dich đot pha vong vay Trung Nguyen (22 thang 6–31 thang 8 nam 1946)
Chien dich phia nam đoan đuong sat Đai Đong, Bo Chau (12 thang 6–1 thang 9 nam 1946)
Chien dich Đai Đong, Tap Ninh (31 thang 7–16 thang 9 nam 1946)
Chien dich Long Hai (10–22 thang 8 nam 1946)
Chien dich Đai Đong, Bo Chau (14 thang 8–1 thang 9 nam 1946)
Tran Luong Hoai (21 thang 8–22 thang 9 nam 1946)
Tran Nhu Cao, Hoang Kieu (25 thang 8 nam 1946)
Chien dich Đinh Đao (2–8 thang 9 nam 1946)
Chien dich Lam Phan, Phu Son (22–24 thang 9 nam 1946)
Tran Truong Gia Khau (10–20 thang 10 nam 1946)
Tran Nam Lac–Bac Lac (10–11 thang 11 nam 1946)
Chien dich Lu Luong (22 thang 11 nam 1946–1 thang 1 nam 1947)
Chien dich Lam Giang (17 thang 12 nam 1946–1 thang 4 nam 1947)
Tran Quan Trung (31 thang 12 nam 1946–30 thang 1 nam 1947)
Su kien Bac Thap Son


 1947  Chien dich Nam Bao Đinh (21–28 thang 1 nam 1947)
Tran Nuong Tu Quan (24–25 thang 4 nam 1947)
Tran Đuong Nhi Ly (27–28 thang 4 nam 1947)
Chien dich Manh Luong Co (13–16 thang 5 nam 1947)
The tan cong mua he nam 1947 vung Đong Bac Trung Quoc (13 thang 5–1 thang 7 nam 1947)
Chien dich Hop Thuy (28–31 thang 5 nam 1947)
Chien dich Tu Binh (11 thang 6 nam 1947–13 thang 3 nam 1948)
Chien dich Bac Bao Đinh (26 thang 6–6 thang 7 nam 1947)
Chien dich Nam Ma, Lam Cu (17–29 thang 7 nam 1947)
Chien dich đinh nui Tu Ngo (13–18 thang 8 nam 1947)
Chien dich Bac Đai Thanh Ha (2–12 thang 9 nam 1947)
The tan cong mua thu nam 1947 vung Đong Bac Trung Quoc (14 thang 9–5 thang 11 nam 1947)
Chien dich Tat Tha Son (2–10 thang 10 nam 1947)
Chien dich phia đong chan nui Phuc Nguu Son (29 thang 10–25 thang 11 nam 1947)
The tan cong mua đong nam 1947 vung Đong Bac Trung Quoc (15 thang 12 nam 1947–15 thang 3 nam 1948)
Tran đinh nui Phuong Hoang (7–9 thang 12 nam 1947)
Chien dich phia tay Thai An (9 thang 12 nam 1947–15 thang 6 nam 1948)
Chien dich phan cong–diet tru tai Đai Biet Son (11 thang 12 nam 1947–Thang 1, 1948)
Chien dich Kinh Son, Chung Tuong (20 thang 12 nam 1947–Thang 6, 1948)


 1948  Chien dich Đon Cong Chua (2–7 thang 1 nam 1948)
Chien dich Lam Phan (7 thang 3–18 thang 5 nam 1948)
Chien dich Chu Thon, Truong Điem (11–21 thang 3 nam 1948)
Chien dich Ha Bac, Nhiet Ha, Sat Cap Nhi (12 thang 5–25 thang 6 nam 1948)
Tran vay ham Truong Xuan (23 thang 5–19 thang 10 nam 1948)
Chien dich Duyen Chau (29 thang 5–18 thang 7 nam 1948)
Tran Thuong Sai (17–19 thang 6 nam 1948)
Chien dich Lieu Tham (12 thang 9–12 thang 11 nam 1948)
Chien dich Thai Nguyen (5 thang 10 nam 1948–24 thang 4 nam 1949)
Tran Cam Chau (7–15 thang 10 nam 1948)
Tran tranh đoat Thap Son (10–15 thang 10 nam 1948)
Chien dich Hoai Hai (6 thang 11 nam 1948–10 thang 1 nam 1949)
Tran Cuu Lien Son (15 thang 11 nam 1948–11 thang 1 nam 1949)
Chien dich Song Đoi Tap (22 thang 11 nam 1948–15 thang 12 nam 1949)
Chien dich Binh Tan (29 thang 11 nam 1948–31 thang 1 nam 1949)
Su kien Bac Thap Son


 1949  Chien dich Thien Tan (3–15 thang 1 nam 1949)
Chien dich tieu tru giac cuop tai mien Bac Trung Quoc (Thang 4, 1949–Thang 6, 1950)
Chien dich tieu tru giac cuop tai mien Trung va Nam Trung Quoc (Thang 4, 1949–Thang 6, 1953)
Chien dich Thap Van Đai Son (thang 6, 1949 – thang 10, 1949)
Chien dich Thuong Hai (12 thang 5–2 thang 6 nam 1949)
Chien dich Ham Duong (17 thang 5–16 thang 6 nam 1949)
Chien dich Lan Chau (9–27 thang 8 nam 1949)
Chien dich tieu tru giac cuop tai mien Đong Trung Quoc (9 thang 8 nam 1949–Thang 12, 1953)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Phuc Kien (24 thang 8 nam 1949–Thang 9, 1951)
Chien dich Ninh Ha (5–24 thang 9 nam 1949)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Đai Biet Son (5 thang 9 nam 1949–Thang 3, 1950)
Tran Co Ninh Đau (25–27 thang 10 nam 1949)
Chien dich tieu tru giac cuop tai vung Tay Bac Trung Quoc (Thang 11, 1949–Thang 7, 1953)
Chien dich phia bac huyen Nam Xuyen (1–28 thang 11 nam 1949)
Tran đao Đang Bo (3–5 thang 11 nam 1949)
Chien dich Bac Bach (17 thang 11–1 thang 12 nam 1949)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Lien Duong (3–26 thang 12 nam 1949)
Tran Luong Gia Tue (6–7 thang 12 nam 1949)
Tran Lien Duong (7–14 thang 12 nam 1949)
Tran Kiem Mon Quan (17–18 thang 12 nam 1949)


= Giai đoan sau 1949 =


 1950  Chien dich tieu tru giac cuop tai Vu Binh (Thang 1, 1950–Thang 6, 1955)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Quang Tay (15 thang 1 nam 1950–Thang 5, 1951)
Tran Bat Dien Son (19–31 thang 1 nam 1950)
Chien dich tieu tru giac cuop tai vung Tay Nam Trung Quoc (Thang 2, 1950–Thang 12, 1953)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Long Tuyen (4 thang 2 nam 1950–Thang 12, 1950)
Tran Thien Tuyen (14–20 thang 2 nam 1950)
Tran đao Nam Ao (3 thang 3 nam 1950)
Chien dich đo bo đao Hai Nam (5 thang 3–1 thang 5 nam 1950)
Tran Y Ngo (29 thang 3–7 thang 5 nam 1950)
Chien dich đao Đong Son (11 thang 5 nam 1950)
Chien dich quan đao Van Son (25 thang 5–7 thang 8 nam 1950)
Tran đao Nam Bang (9 thang 8 nam 1950)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Bac Quang Đong (Thang 9, 1950–Thang 1, 1951)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Đong Bac Kiem Chau (22 Thang 9–29 thang 11 nam 1950)
Chien dich tieu tru giac cuop tai bien gioi cac tinh Ho Nam, Ho Bac, Tu Xuyen (Thang 2, 1950–Thang 12, 1953)
Chien dich tieu tru giac cuop tai phia Tay Ho Nam (15 thang 10–Thang 11, 1950)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Thap Van Đai Son (13 thang 12 nam 1950–Thang 2, 1951)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Luc Van Đai Son (20 thang 12 nam 1950–Thang 2, 1951)


 1951  Chien dich tieu tru giac cuop tai Nghieu Son (8 thang 1–Thang 2, 1951)
Chien dich tieu tru giac cuop o phia tay Quang Tay (15 thang 4–Thang 9, 1951)


 1952  Chien dich đao Nam Nhat (11–15 thang 4 nam 1952)
Chien dich tieu tru giac cuop tai Hac Thuy (13 thang 6–20 thang 9 nam 1952)
Chien dich quan đao Nam Banh (20 thang 9–20 thang 10 nam 1952)


 1953  Tran đao Đai Loc Son (29 thang 5 nam 1953)
Chien dich đao Đong Son (16–18 thang 7 nam 1953)


= 1954 =
Khung hoang eo bien Đai Loan lan 1(3/9/1954-1/5/1955)


 1955  Chien dich đao Nhat Giang Son (18 thang 1 nam 1955–20 thang 1 nam 1955)
Chien dich quan đao Đai Đong (19 thang 1 nam 1955–26 thang 2 nam 1955)


 1960  Chien dich bien gioi Trung Quoc–Mien Đien (14 thang 11 nam 1960–9 thang 2 nam 1961)


 1950–1958  Cuoc noi loan cua nguoi Hoi giao Quoc dan đang tai Trung Quoc (1950-1958)
Khung hoang eo bien Đai Loan lan 2(23/8/1958-22/9/1958)


= 1995-1996 =
Khung hoang eo bien Đai Loan lan 3(21/7/1995-23/3/1996)


Xem them Chien tranh Trung-Nhat
Quoc-Cong noi chien lan thu hai
Quoc-Cong hop tac


Chu thich Tham khao Nguyen Gia Phu - Nguyen Huy Quy, Lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Giao duc, 2001