kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Choerodon anchorago la mot loai ca bien thuoc chi Choerodon trong ho Ca bang chai. Loai nay đuoc mo ta lan đau tien vao nam 1791.


Tu nguyen Tu đinh danh anchorago trong tieng Latinh mang nghia la "giong mo neo", ham y đe cap đen bo rang o ham duoi cua loai ca nay, đuoc mo ta la "uon cong vao phia trong va ra ca ben ngoai", nen Bloch đa goi no voi cai ten la Ankerzahn (tu tieng Đuc, tam dich la "rang hinh neo").


Pham vi phan bo va moi truong song O An Đo Duong, C. anchorago đuoc biet đen tai Sri Lanka va quan đao Andaman va Nicobar; con o Tay Thai Binh Duong, pham vi cua chung mo rong đen vung bien cac nuoc Đong Nam A va cac đao quoc thuoc Micronesia va Melanesia o phia đong, cung nhu tai Tonga, gioi han ve phia bac đen quan đao Ryukyu va quan đao Ogasawara (Nhat Ban), xa ve phia nam đen bo đong Uc.
Tai Viet Nam, loai ca nay đuoc ghi nhan tai vinh Van Phong (Khanh Hoa), cu lao Cham (Quang Nam), Con Đao va quan đao Truong Sa.
C. anchorago song o khu vuc nen đay cat co lan san ho va đa vun hoac cac tham co bien, gan cac ran san ho o vung bien ngoai khoi va trong cac đam pha o đo sau đen 25 m.


Mo ta Chieu dai lon nhat đuoc ghi nhan o C. anchorago la 50 cm. Ca truong thanh co than tren va vung đau phia tren mieng mau xam sam, lom đom cac cham mau cam o vung mau xam nay. Ngay giua than co mot vung mau đen, đuoc ngan cach voi vung xam o đau boi mot vet hinh chop nhon mau vang hoac trang o sau vay nguc. Vung than con lai co mau trang. Vay hau mon mau vang. Vay đuoi thuong co mau trang (vang o mot vai ca the). Ca con mau nau voi cac vet soc trang tren than.
So gai o vay lung: 13; So tia vay o vay lung: 7; So gai o vay hau mon: 3; So tia vay o vay hau mon: 9; So tia vay o vay nguc: 15–16; So gai o vay bung: 1; So tia vay o vay bung: 5.


Sinh thai hoc Thuc an cua C. anchorago la nhung loai đong vat co vo cung, bao gom giap xac, nhuyen the va cau gai. C. anchorago la mot trong so it loai thuoc ho Ca bang chai đuoc ghi nhan la co hanh vi dung đa lam đe đe đap vo vo cua con moi. Mot ca the cua loai C. anchorago đuoc quan sat ngoai khoi Palau khi đang dung vay nguc thoi cat đe bat mot con moi thuoc nganh đong vat than mem. Sau đo, C. anchorago giu con moi trong mieng va đap lien tuc vao mot tang đa đen khi lop vo cung cua con moi vo vun. Nhung loai con lai cung đuoc biet đen voi hanh vi nay la Halichoeres garnoti, Thalassoma hardwicke, Choerodon graphicus va Choerodon schoenleinii.


Thuong mai C. anchorago chu yeu đuoc ban trong cac cho ca, đoi khi cung đuoc thu thap trong nganh buon ban ca canh.


Tham khao = Trich dan =
Gomon, Martin F. (2017). "A review of the tuskfishes, genus Choerodon (Labridae, Perciformes), with descriptions of three new species" (PDF). Memoirs of Museum Victoria. Quyen 76. tr. 1–111. doi:10.24199/j.mmv.2017.76.01.


= Xem them =
Tuwo, A.; Tika, I. H. P.; Yunus, B.; Suwarni; Yasir, I.; Yanti, A.; Rahmani, P. Y.; Aprianto, R.; Tresnati, J. (2020). "Sex ratio and maturity of orange-dotted tuskfish Choerodon anchorago Bloch, 1791 in Wallace Line at Spermonde Archipelago" (PDF). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. Quyen 564 so 1. tr. 1–10. doi:10.1088/1755-1315/564/1/012004. ISSN 1755-1307.
Choerodon schoenleinii la mot loai ca bien thuoc chi Choerodon trong ho Ca bang chai. Loai nay đuoc mo ta lan đau tien vao nam 1839.


Tu nguyen Tu đinh danh schoenleinii đuoc đat theo ten cua Johann Lukas Schonlein (1793 – 1864), nha tu nhien hoc kiem giao su nganh y hoc nguoi Đuc, theo thinh cau cua nha đong vat hoc Louis Agassiz, nguoi đa cung cap ban ve mau cua loai ca nay cho tac gia Achille Valenciennes.


Pham vi phan bo va moi truong song Tu bo đong Trung Quoc va quan đao Ryukyu (Nhat Ban), pham vi cua C. schoenleinii trai dai ve phia nam đen vung bien cac nuoc Đong Nam A, Papua New Guinea va bo bien phia bac Uc. Tai Viet Nam, loai nay đuoc ghi nhan o vinh Ha Long, cu lao Cham (Quang Nam), vinh Xuan Đai (Phu Yen), doc theo vung bo bien Khanh Hoa–Ninh Thuan, va quan đao Truong Sa.
C. schoenleinii song o khu vuc co nen cat phang hoac tren tham co bien, gan cac ran san ho o vung bien ngoai khoi va trong cac đam pha o đo sau đen 60 m.


Loai bi đe doa C. schoenleinii la mot loai ca thuc pham đuoc san lung rat nhieu, nhat la o khu vuc Đong Nam A, Nhat Ban va Hong Kong. Con o Tay Uc, loai nay thuong bi đanh bat boi nhung nguoi cau ca giai tri. Nan đanh bat ca qua muc đa khien cho so luong cua loai nay roi vao tinh trang suy giam nhanh chong. Vi the, C. schoenleinii đa đuoc xep vao nhom Loai sap bi đe doa.


Mo ta C. schoenleinii co the phat trien đat đen chieu dai la 1 m. Ca truong thanh co mau xanh luc lam voi mot vung mau vang o hai ben than; vay ca co cac vach mau xanh lam. Co mot đom đen nho noi bat o goc tia gai cuoi cung cua vay lung. Xung quanh mat co cac vet mau xanh lam. Vay đuoi co cac vet soc mau xanh ong. Vay lung, vay hau mon va vay bung co cac vet soc mau cam va xanh lam, đuoc vien mau xanh anh kim o ria.
So gai o vay lung: 13; So tia vay o vay lung: 7; So gai o vay hau mon: 3; So tia vay o vay hau mon: 10; So tia vay o vay nguc: 18–19; So gai o vay bung: 1; So tia vay o vay bung: 5.


Sinh thai hoc Thuc an cua C. schoenleinii la nhung loai đong vat co vo cung, bao gom giap xac, nhuyen the va cau gai. C. schoenleinii la mot trong so it loai thuoc ho Ca bang chai đuoc ghi nhan la co hanh vi dung đa lam đe đe đap vo vo cua con moi. Mot ca the cua loai C. schoenleinii đuoc quan sat tai ran san ho Great Barrier khi đang giu chat mot con so trong mieng. C. schoenleinii lan nguoi sang hai ben đe đap lien tiep con so vao mot tang đa cho đen khi vo so vo nat. Viec su dung mot tang đa lam đe thay vi lam bua co the đuoc xem la mot bieu hien cua tri thong minh o ca. Nhung loai con lai cung đuoc biet đen voi hanh vi nay la Halichoeres garnoti, Thalassoma hardwicke, Choerodon graphicus va Choerodon anchorago.


Tham khao = Trich dan =
Gomon, Martin F. (2017). "A review of the tuskfishes, genus Choerodon (Labridae, Perciformes), with descriptions of three new species" (PDF). Memoirs of Museum Victoria. Quyen 76. tr. 1–111. doi:10.24199/j.mmv.2017.76.01.
Raffaella Petrini (15/1/1969) la mot nu tu Cong Giao nguoi Y, thuoc Dong Phan Sinh Thanh The. Ba hien la Chu tich Phu Thong đoc Nha nuoc Thanh Vatican. Truoc đo, So Raffaella Petrini đuoc bo nhiem lam Thu ky Phu Thong đoc Thanh Vatican vao thang 11 nam 2021. Ba la nguoi phu nu đau tien giu chuc Chu tich Phu Thong đoc Nha nuoc Thanh Vatican, bat đau tu ngay 1 thang 3 nam 2025.


Cuoc đoi Raffaella Petrini sinh ra o Roma vao ngay 15 thang 1 nam 1969. Ba tot nghiep nganh Khoa hoc Chinh tri tai Libera Universita Internazionale degli Studi Sociali Guido Carli cua Roma, sau đo ba lay bang tien si khoa hoc xa hoi tai Đai hoc Giao hoang thanh To-ma Aquino o Roma. Cung tai Giao hoang thanh To-ma Aquino So Raffaella Petrini đa giang day voi vai tro la giao su Kinh te Phuc loi va Xa hoi hoc. Nu tuo Raffaella Petrini cung co bang Thac si ve Khoa hoc Hanh vi To chuc tai Truong Kinh doanh Barney, Hartford, Hoa Ky.
Tu nam 2015 đen nam 2019, So Raffaella Petrini đa tham gia cac khoa hoc ve hoc thuyet xa hoi va xa hoi hoc ve suc khoe do Giao hoi Cong Giao to chuc.


= Tai Vatican =
Tu nam 2005, Raffaella Petrini la thanh vien cua cua Bo Loan bao Tin Mung cho  cac dan toc.
Ngay 4 thang 11 nam 2021, Giao hoang Phanxico đa bo nhiem nu tu Raffaella Petrini tro thanh nguoi phu nu đau tien va đong thoi cung la thanh vien khong phai la giao si đau tien giu chuc vu Tong thu ky cua Uy ban Giao hoang ve Nha nuoc Thanh pho Vatican. Đay la vi tri co the đuoc đong hoa voi chuc vu Pho thi truong Thanh pho Vatican. Chuc vu nay trong nganh hanh phap đuoc xep đung thu hai tai Quoc Gia Thanh Vatican va chuc vu nay cho đen ngay So Raffaella Petrini đam nhan luon do mot giam muc nam giu. Tan tong Thu ky Phu Thong đoc Raffaella Petrini cung đuoc Giao hoang Phanxico chon luat su Giuseppe Puglisi-Alibrandi, sinh nam 1966, lam Pho Tong Thu ky cua Chinh quyen nham ho tro ba trong cong viec. Theo quy che cua Vatican đuoc sua đoi nam 2018, chuc vu tong thu ky cua co quan hanh phap se co nhiem ky 5 nam va đuoc phep thay the chu tich trong truong hop chu tich vang mat hoac gap tro ngai.


= Nhan xet =
Theo Vatican News, viec lan đau tien mot nu tu đuoc Giao hoang Phanxico bo nhiem lam Tong thu ky Phu Thong Đoc Quoc gia thanh Vatican cho thay co  


Xem them Nuria Calduch
Dong Phan Sinh
Thanh Vatican


Chu thich Lien ket ngoai La voz de la mujer empieza a oirse en el Vaticano.  Daniel Verdu. El pais. 8 de marzo de 2017.
Sister Raffaella Petrini, F.S.E. (tieng Anh)
Nguoi phu nu quyen luc nhat thanh Vatican, zingnews
Tan Tong thu ky Phu Thong đoc thanh quoc Vatican la mot nu tu, Bao Cong giao va Dan toc.
ĐTC bo nhiem mot nu tu vao vi tri thu hai cua Vatican, Giao phan Bui Chu.
Trong typesetting, phong chu la kich thuoc, trong luong va kieu chu xac đinh cu the. Moi phong chu la mot tap hop khoi kim loai phu hop cho moi ky tu. Mot kieu chu bao gom nhieu phong chu khac nhau co chung mot thiet ke.
Khi sap chu, nhung nguoi tho cat cac khoi đuc chu trong mot cai ke, nhung chu nao thuong đuoc dung nhat thi cat o ke duoi "Lower-case" đe de lay hon. Trong khi đo, cac chu in hoa thi đuoc cat tren cao mot ti, o nhung ke tren "Upper-case".
Theo cach su dung hien đai, voi su ra đoi cua may tinh. Phong chu đuoc xem nhu la mot tu đong nghia co the thay the gan nhu hoan toan nghia goc


Ten goi Phong chu la mot tu bat nguon tu tieng Phap, cac hop kim đuc chu in phai đuoc đuc thanh tu cac hop kim nong chay o cac nha may luyen kim (Foundries) ma trong tieng Phap goi la "Foundue" nghia la "thu bi nong chay". Va chinh boi tu "Foundue" ma ngay nay chung ta goi mot bo cac ky tu cung mot kieu chu la mot phong (Font).


Tham khao
Webdings la mot phong chu dingbat (phong chu tuong hinh) tuong tu nhu Wingdings, đuoc phat trien vao nam 1997. Ban đau đuoc phan phoi cung voi Internet Explorer 4.0, sau đo no đuoc su dung cho web va trong tat ca cac phien ban cua Microsoft Windows ke tu Windows 98. Tat ca cac ky tu su dung Webdings khong the su dung chung voi cac ky tu Unicode truoc khi phien ban 7.0 đuoc phat hanh vao thang 6 nam 2014.


Cac loai ky tu Cac ky tu trong trong phong chu nay bao gom cac bieu tuong thoi tiet, đong vat, bien bao va rat nhieu bieu tuong khac.
Co mot ky tu bat thuong trong phong chu nhu: nguoi đan ong trong bo đo cong so bay len đuoc thiet ke nhu mot dau cham than đuoc nhan cach hoa. Theo Vincent Connare, nguoi thiet ke phong chu, ky tu nay đuoc thiet ke bang mot bieu tuong cua hang thu am nuoc Anh 2 Tone Records. Sau đo ky tu nay đuoc su dung lam mot emoji: U+1F574 🕴 MAN IN BUSINESS SUIT LEVITATING.
Vincent Connare cung thiet ke bieu tuong tia chop trong bo phong chu giong nhu bieu tuong tren bia album Aladdin Sane cua David Bowie.
Sau cuoc tranh cai ve cac thong điep khi go "Q33 NY" trong phong chu Wingdings, Vincent Connare đa hien thi chuoi ky tu "NYC" khi su dung phong chu Webdings thanh mot con mat, mot trai tim va đuong chan troi cua thanh pho, đuoc hieu la: "I Love New York" (Toi yeu New York).


Bo ky tu Xem them Wingdings
Marlett
Zapf Dingbats
Bookshelf Symbol 7
Phong chu cot loi cho web


Chu thich Lien ket ngoai Webdings font information (Kieu chu cua Microsoft)
Webdings info page (Kieu chu cua Microsoft)
Downloadable version of Webdings for Windows
Mot giong cay trong hay giong trong trot (tieng Anh: cultivar) la mot nhom thuc vat đuoc chon loc theo nhung đac điem mong muon ma co the duy tri bang viec nhan giong. Đa so cac giong cay trong phat sinh tu canh tac nhung cung co mot so it phat sinh tu su chon loc đac biet trong tu nhien. Cac cay canh trong vuon nhu hoa hong, tra, thuy tien, hay đo quyen thuoc cac giong trong trot đuoc tao ra bang cach gay giong va chon loc can than theo hinh dang va mau sac hoa. Tuong tu nhu the, cac cay luong thuc trong nong nghiep tren the gioi hau nhu chi thuoc cac giong trong trot đa đuoc lua chon vi cac đac tinh nhu nang suat cai tien, mui vi va kha nang khang benh; ngay nay co rat it cay dai đuoc dung lam nguon thuc pham. Cay su dung trong lam nghiep cung thuoc cac giong trong trot đuoc chon loc đac biet đe cho nang suat va chat luong go nang cao.
Cultivar la mot phan quan trong trong khai niem phan loai rong hon cua Liberty Hyde Bailey la cultigen, đuoc đinh nghia la mot thuc vat co nguon goc hay đuoc chon loc chu yeu do hoat đong co chu y cua con nguoi. Thuat tu "cultivar" đuoc Bailey đat ra va nguoi ta thuong cho rang no la mot tu ket hop boi "cultivated" va "variety", hoac cung co the la boi "cultigen" va "variety". Mot giong trong trot khong nhat thiet trung khop voi mot giong theo thuc vat hoc; co nhieu su khac biet trong cac quy tac tao lap va su dung ten goi cho cac giong thuc vat hoc va giong trong trot. Gan đay viec đat ten cho cac giong trong trot tro nen phuc tap do viec su dung cac ten goi trong bang sang che thuc vat va quyen cua nguoi gay giong thuc vat theo luat đinh.


Xem them Giong cay trong Viet Nam


Ghi chu Chu thich Tham khao
Mot vu xa sung tai truong hoc la mot cuoc tan cong tai mot to chuc giao duc nhu truong tieu hoc, trung hoc hoac đai hoc lien quan đen viec su dung sung. Nhieu vu no sung o truong hoc đuoc phan loai la vu xa sung hang loat do co qua nhieu thuong vong. Hien tuong nay pho bien nhat tai Hoa Ky, noi co so vu xa sung lien quan đen truong hoc nhieu nhat. Xa sung tai truong hoc dien ra o nhieu nuoc tren the gioi.
Theo cac nghien cuu, nhung yeu to đang sau cac vu xa sung o truong hoc bao gom roi loan chuc nang gia đinh, thieu giam sat cua cha me, do benh tam than, bi bat nat va ki thi trong so nhieu van đe tam ly khac. Nhung đong co hang đau cua nhung ke tan cong la: bat nat/nguoc đai/đe doa (75%) va tra thu (61%), trong khi 54% bao cao co nhieu ly do. Cac đong co con lai bao gom giai quyet van đe (34%), tu tu hoac tram cam (27%) va tim kiem su chu y hoac cong nhan (24%).
Vu no sung o truong hoc đa gay ra mot vai cuoc tranh luan chinh tri ve bao luc sung đan, chinh sach khong khoan nhuong, quyen su dung sung va kiem soat sung.


Tham khao Xem them Eppes, Mary (ngay 8 thang 3 nam 2018). "JSU Student Shot on campus". MSNews. Ban goc luu tru ngay 27 thang 7 nam 2018. Truy cap ngay 17 thang 3 nam 2018.
Muschert, Glen – Sumiala, Johanna (eds.): School Shootings: Mediatized Violence in a Global Age. Studies in Media and Communications, 7. Bingley: Emerald, 2012. ISSN 2050-2060ISSN 2050-2060 ISBN 978-1-78052-918-9
Schildkraut, J. & Hernandez, T. (2014). Laws that bit the bullet: A review of legislative responses to school shootings. American Journal of Criminal Justice: AJCJ, 39(2), 358–374. doi:10.1007/s12103-013-9214-6


Lien ket ngoai BBC timeline of US school shootings
Student Threat Assessment and Management System Guide
Horrific School Shootings – slideshow by Life magazine
School Shooters.info – database of information and documents relating to school shooters
Ve bai luan Wikipedia ve troll, xem Wikipedia:Troll la gi?
 Mot con Internet troll, hay đon gian la troll trong tieng long Internet, la ke đang cac thong điep gay tranh cai tai mot cong đong truc tuyen, chang han dien đan thao luan truc tuyen, voi muc đich gai bay đe nhung nguoi dung khac xuc đong hay bi kich đong va phan ung lai voi muc đich giai tri hoac co đong co khac.
Ca danh tu va dang đong tu cua "troll" đeu đuoc lien ket voi tuong tac Internet. Tuy nhien, tu nay cung đa đuoc su dung rong rai hon. Su chu y cua truyen thong trong nhung nam gan đay đa đanh đong su troll voi quay roi truc tuyen. Vi du, cac phuong tien truyen thong đai chung đa su dung "troll" co nghia la "mot nguoi phi bang cac trang web Internet voi muc đich gay đau buon cho cac gia đinh". Ngoai ra, cac mo ta ve troll đa đuoc đua vao cac tac pham hu cau pho bien, chang han nhu chuong trinh truyen hinh HBO The Newsroom, trong đo mot nhan vat chinh gap phai nhung ke quay roi truc tuyen va co gang xam nhap vao đoi song xa hoi cua ho bang cach đang cac binh luan tinh duc tieu cuc.
Nguyen goc, tu troll trong tieng Anh co nghia nguoi khong lo đoc ac; hoac trong than thoai Bac Au la chu lun ranh manh. Trong truyen co tich Anh-My, con troll thuong song duoi gam cau, va thuong nhay ra đoi an thit nguoi qua đuong.


Chu thich Lien ket ngoai
Duoi đay la danh sach Chu tich Uy ban nhan dan đon vi hanh chinh cap tinh cua Viet Nam, gom nam thanh pho truc thuoc trung uong va 58 tinh, trong nhiem ky 2021–2026. Can cu theo Luat To chuc chinh quyen đia phuong 2015, tinh, thanh pho truc thuoc trung uong đuoc goi chung la cap tinh, Uy ban nhan dan cua tinh, thanh pho truc thuoc trung uong đuoc goi chung la Uy ban nhan dan cap tinh, va nguoi đung đau la Chu tich Uy ban nhan dan cap tinh. Cac Chu tich Uy ban nhan dan cap tinh đeu la đang vien Đang Cong san Viet Nam, kiem nhiem chuc vu Pho Bi thu Tinh uy cua tinh thanh tuong ung, đuoc bau vao vi tri Chu tich boi Hoi đong nhan dan cap tinh trong so cac đai bieu cua Hoi đong nhan dan trong nhiem ky, đuoc phe chuan boi Thu tuong Chinh phu Viet Nam. Nhiem ky cua Chu tich tinh tuong ung voi nhiem ky Hoi đong nhan dan cap tinh, va cung đuoc mien nhiem, bai nhiem trong nhiem ky boi Hoi đong nhan dan.


Nhiem ky 2021–2026 Cac Chu tich Uy ban nhan dan cap tinh nhiem ky 2021–2026 thuong đuoc kien toan trong giai đoan cuoi nam 2020, tai cac ky Đai hoi đai bieu Đang bo tinh thanh tuong ung vao giai đoan thang 9–10 nam 2020, chuan bi cho Đai hoi đai bieu toan quoc Đang Cong san Viet Nam lan thu 13 vao thang 1 nam 2021. Cac Hoi đong nhan dan cap tinh nhiem ky 2016–2021 thuong bau Chu tich tinh trong ky hop bat thuong nam 2020, đuoc phe chuan boi Thu tuong Nguyen Xuan Phuc, sau đo bau cu nhiem ky 2021–2026 tai hoi nghi đau tien cua Hoi đong nhan dan khoa moi vao thang 6–7 nam 2021, cac Chu tich tinh đa kien toan khoa truoc thuong tai đac cu, đuoc phe chuan boi Thu tuong Pham Minh Chinh.
Tinh đen thang 7 nam 2021, khi bat đau nhiem ky 2021–2026, trong so 63 Chu tich Uy ban nhan dan cap tinh co hai (2) nguoi la Uy vien Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam khoa XIII tai Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh; bon (4) Uy vien du khuyet Trung uong; bon (4) Đai bieu Quoc hoi Viet Nam khoa XV; va hai (2) nu Chu tich.


Danh sach Ghi chu chung: Cot I tuong ung voi nguon dan chieu; cot II tuong ung voi ghi chu.      Đuoc mien nhiem, bai nhiem va thay the trong nhiem ky;       Nu chinh tri gia;       Uy vien Trung uong;       Uy vien du khuyet Trung uong;       Đai bieu Quoc hoi Viet Nam khoa XV.


Xem them Danh sach Bi thu tinh thanh Viet Nam nhiem ky 2020–2025
Danh sach Chu tich Hoi đong nhan dan cap tinh Viet Nam nhiem ky 2021–2026


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai Danh sach 63 Chu tich Uy ban nhan dan tinh, thanh pho tai bao đien tu VietnamPlus.
Danh sach 62 Chu tich Uy ban nhan dan tinh, thanh pho tai bao đien tu cua VOV.
Thuoc nhuom, hay con goi la pham nhuom, pham mau, la ten goi chung đe chi cac hop chat huu co mang mau (co nguon goc tu nhien hay tong hop). Chung rat đa dang ve mau sac cung nhu chung loai, co kha nang nhuom mau - nghia la co kha nang bat mau hay gan mau truc tiep len chat nen nhu vai, soi, giay v.v..


Nguon goc Tu thoi xa xua to tien loai nguoi đa biet dung thuoc nhuom đe nhuom quan ao. Cac soi lanh nhuom đa đuoc tim thay o Gruzia trong mot hang đong tien su co nien đai toi 36.000 nam truoc ngay nay. Cac chung cu khao co hoc cung chi ra rang cong viec nhuom vai soi đa tung dien ra rong khap tai An Đo va Phoenicia tu tren 5.000 nam.
Tu hon 2.000 nam truoc, thoi Xuan Thu Chien Quoc, nguoi Trung Quoc đa biet dung co tim đe nhuom quan ao. Vi co tim rat hiem nen thuoc nhuom chiet xuat tu co tim gia rat đat nen chi co cac vuong hau va cac quan thuong dung quan ao tia đe venh vang voi thien ha vi su giau sang cua minh. Cau noi "Ca trieu muon hong nghin tia" la đe chi su viec đo. Trong sach Chu Le cung co ban ro rang ve thuoc nhuom. Tuy co hiem nhung khong phai la duy nhat, nguoi Phoenicia co cung đa tim đuoc thuoc nhuom mau tim, ho lan sau xuong bien đe thu nhat oc bien va thay rang phai 8.000 con oc moi thu đuoc 1 kg thuoc nhuom. Vao luc bay gio chi co cac bac đe vuong moi co thuoc nhuom đe dung va co ten goi "mau tim đe vuong".
Vao thoi co đai, nguoi ta chi co the thu nhan thuoc nhuom tu gioi tu nhien, thuoc nhuom huu co đau tien đuoc tong hop mot cach tinh co boi William Henry Perkin trong qua trinh ong co gang tong hop mot loai thuoc tri sot ret, đo la thuoc nhuom tim anilin. Sau đo nguoi ta lai tiep tuc che tao đuoc thuoc nhuom mau cham (indigo). Vao nam 1897, o An Đo uoc tinh co 65.000 ha đuoc trong cay cham (Indigofera tinctoria) - loai cay co chua thuoc nhuom mau cham.
Ngay nay nguoi ta đa tong hop đuoc đen hon mot van loai thuoc nhuom va hinh thanh mot khoa hoc moi la hoa hoc thuoc nhuom. Ho thuoc nhuom pho bien nhat hien nay la thuoc nhuom azo. Co rat nhieu loai thuoc nhuom azo, voi nhieu mau: mau đo tuoi, mau đo, nau, vang, xanh, lam, cham, tim tu mau sam đen mau nhat, rat đay đu.
Anthraquinon cung la mot ho thuoc nhuom lon, trong đo quan trong nhat la alizarin. Alizarin la hop chat mau đo cam, la nhung tinh the phat quang lap lanh. Đau tien alizarin von đuoc trich ly tu cay thien thao (Rubia spp.), đen nam 1871 moi đuoc tong hop voi so luong lon tu anthraquinon. Noi tieng nhat co loai thuoc nhuom cho mau xanh đac thu goi la mau xanh si lam. Loai thuoc nhuom nay đuoc tong hop vao nam 1901 va đuoc nguoi ta het suc hoan nghenh vi co mau xanh tuoi, rat ben. Giat khong phai. Loai thuoc nhuom nay co phan ung voi soi vai (co phan ung nhuom mau) nen rat ben khi giat giu. Nguoi Trung Quoc goi đay la thuoc nhuom xanh hoan nguyen (thuoc nhuom xanh khu, so di goi thuoc nhuom xanh khu vi trong qua trinh nhuom can phai qua giai đoan xu ly thuoc nhuom bang chat khu trong moi truong kiem).


Ghi chu Lien ket ngoai