Giao tiep phi ngon ngu giua con nguoi la su giao tiep bang cach gui va nhan nhung tin hieu phi ngon ngu.
No bao gom viec su dung nhung tin hieu truc quan nhu ngon ngu co the (cu chi), khoang cach (khong gian giao tiep), tinh chat vat ly cua giong noi (hoat ngon) va tiep xuc (xuc giac). No con co the bao gom thoi gian (su su dung thoi gian) va truc quan (giao tiep bang mat va cac hoat đong nhin khi noi va lang nghe, tan so cua anh mat, su gian no cua đong tu, hinh mau co đinh va ti le chop mat).
Mot bai dien van chua đung nhung yeu to phi ngon ngu đuoc xem la hoat ngon, bao gom chat luong giong noi, toc đo, cao đo, am luong va phong cach noi, đong thoi voi nhung đac trung cua đieu tinh nhu la nhip đieu, ngu đieu va trong am, con van ban chua yeu to phi ngon tu la kieu chu viet tay, bo tri khong gian giua cac tu đong tao ra thong tin vi du nhu bieu cam khuon mat, cu chi va dang đieu. Giai ma la qua trinh giai thich cac thong tin nhan đuoc dua theo nhung kinh nghiem truoc đo.
Chi mot phan rat nho cua nao bo tham gia qua trinh giao tiep bang ngon ngu. Giong nhu o tre so sinh, giao tiep phi ngon ngu đuoc hoc tu giao tiep cam xuc xa hoi, khien cho khuon mat chiem phan lon hon trong giao tiep so voi tu ngu. Khi tre em biet giao tiep bang ngon ngu, chung cung bat đau nhin bieu cam khuon mat, am đieu cua giong noi va nhung yeu to phi ngon ngu mot cach vo thuc hon.
Van hoa đong mot vai tro quan trong trong giao tiep phi ngon ngu, va tren mot phuong dien nao đo no co anh huong toi cach to chuc cac hoat đong hoc tap. Vi du nhu trong nhieu cong đong ban đia o My, giao tiep phi ngon ngu thuong đuoc chu trong nhu mot phuong thuc hoc tap co gia tri đoi voi tre em. Trong truong hop nay, hoc tap khong phu thuoc vao giao tiep ngon ngu ma dua vao giao tiep phi ngon ngu nhieu hon, giong nhu mot phuong thuc co ban khong chi đe to chuc su tuong tac ca nhan ma con truyen đat nhung gia tri van hoa, va tre em se hoc cach tham gia vao he thong nay tu nho.


Tam quan trong Giao tiep phi ngon ngu chiem toi 2/3 trong giao tiep. Giao tiep phi ngon ngu co the mieu ta mot thong điep voi ca giong đieu va ky hieu co the va cu chi chinh xac. Ky hieu co the bao gom nhung đac trung vat ly, cu chi va ky hieu co y thuc hay vo thuc, cung nhu su giao thoa cua khong gian ca nhan. Thong điep khong đung co the đuoc tao ra neu ngon ngu co the khong the hien chinh xac thong điep bang ngon ngu. Giao tiep phi ngon ngu se tro thanh điem manh voi an tuong đau tien trong nhung truong hop thong thuong giong nhu thu hut đoi tuong hay trong phong van viec lam: thoi gian tao ra an tuong trung binh la trong 4 giay đau tien khi tiep xuc. Lan đau tiep xuc hoac tuong tac voi mot nguoi khac anh huong rat manh me đen nhan thuc cua mot nguoi. Khi mot hoac mot nhom nguoi tiep nhan thong điep, ho tap trung vao moi truong ngay xung quanh ho, nghia la nhung nguoi khac su dung ca nam giac quan đe tuong tac: 83% thi giac, 11% thinh giac, 3% khuu giac, 2% xuc giac va 1% vi giac.


Lich su nghien cuu Khoa hoc bat đau nghien cuu giao tiep va hanh vi phi ngon ngu tu nam 1872 voi viec Charles Darwin cho xuat ban cuon sach mang ten "Su the hien cua cam xuc o con nguoi va đong vat" (The Expression of the Emotions in Man and Animals). Trong cuon sach nay, Darwin cho rang đong vat co vu, bao gom ca con nguoi va đong vat, the hien cam xuc thong qua bieu hien khuon mat. Ong đat ra nhung cau hoi nhu la: "Tai sao chung ta co nhung net mat the hien cam xuc giong nhu chung?" va "Tai sao chung ta chun mui khi cam thay chan ghet va nhe rang khi chung ta tuc gian?" Darwin cho rang nhung net mat nay la nhung thoi quen tu xa xua, tu som đa la nhung hanh vi mang nhung chuc nang đac trung va truc tiep trong lich su tien hoa cua chung ta. Vi du nhu, mot loai dung cach can đe tan cong, thi viec nhe nanh la mot hanh đong quan bat buoc truoc moi cuoc tan cong va nhan mui la giam cac mui hoi bi hit phai. Đieu đo ly giai cho cau hoi tai sao nhung net mat ay van ton tai ngay ca khi chung khong con phuc vu cho muc đich ban đau, nhung tien boi cua Darwin đa phat trien mot loi giai thich rat co gia tri. Theo Darwin, con nguoi tiep tuc tao ra nhung net mat ay vi chung đa tro thanh gia tri giao tiep trong suot lich su tien hoa. Noi theo cach khac, nguoi ta dung net mat nhu mot bieu hien bieu hien ben ngoai cua nhung yeu to ben trong. Mac du cuon "Su the hien cua cam xuc o con nguoi va đong vat" khong phai la mot trong nhung cuon sach thanh cong nhat cua Darwn ve chat luong hay va anh huong đoi voi linh vuc cua no, nhung y tuong ban đau cua ong mo đau cho nhung nghien cuu đa dang ve loai hinh, hieu ung va su the hien cua giao tiep va hanh vi phi ngon ngu.
Mac du giao tiep phi ngon ngu đa đuoc biet đen tu nhung nam 1800, nhung su xuat hien cua thuyet tuong đoi hanh vi vao nam 1920 khien nhung nghien cuu chuyen sau ve giao tiep phi ngon ngu bi chung lai. Thuyet tuong đoi hanh vi đuoc xem nhu hoc thuyet nghien cuu mo ta hanh vi cua con nguoi thong qua nhung đieu kien. Nhung nha nghien cuu hanh vi nhu B.F. Skinner huan luyen chim bo cau tham gia va nhieu hanh vi đe chung minh bang cach nao đong vat tham gia vao hanh vi khi co phan thuong.
Trong khi đa so nha tam ly hoc đang kham pha thuyet tuong đoi hanh vi, nghien cuu ve giao tiep phi ngon ngu đuoc bat đau nam 1955 boi Adam Kendon, Albert Scheflen va Ray Birdwhistell. Ho phan tich mot bo phim bang cach su dung mot phuong phap phan tich đuoc goi la phan tich boi canh. Phan tich boi canh la phuong phap sao chep hanh vi quan sat đuoc vao mot bang ma hoa. Phuong phap nay sau đo đuoc su dung trong nghien cuu trinh tu va cau truc trong su chao hoi cua con nguoi, nhung hanh vi xa giao trong cac buoi tiec va chuc nang cua tu the con nguoi trong khi tuong tac giua cac ca nhan. Birdwhistell la nguoi đi tien phong trong viec nghien cuu giao tiep phi ngon ngu, va ban đau đuoc ong goi la y nghia cu chi. Ong uoc tinh rang con nguoi co the tao ra va nhan dang đuoc khoang 250.000 bieu cam khuon mat.
Nghien cuu ve giao tiep phi ngon ngu tro nen bung no vao giua nhung nam 1960 voi mot luong lon nha nghien cuu va cac nha tam ly hoc. Đien hinh nhu Argyle va Dean, ho đa nghien cuu ve moi quan he giua giao tiep bang mat va khoang cach khi đoi thoai. Ralph V. Exline thi đua ra cac hinh mau cua kieu nhin trong khi nghe va noi. Eckhard Hess tao ra hang loat nhung nghien cuu lien quan đen su gian no cua đong tu va đuoc xuat ban trong cuon Khoa hoc Hoa Ky. Robert Sommer nghien cuu moi quan he giua khong gian ca nhan va moi truong. Robert Rosenthal kham pha ra rang su ky vong tao ra boi nhung giao vien va nha nghien cuu co the anh huong toi ket qua cua ho, va hon the, nhung tin hieu giao tiep phi ngon ngu đong mot vai tro quan trong trong qua trinh nay. Albert Mehrabian nghien cuu ve tin hieu phi ngon ngu cua so thich va su gan gui. Vao nhung nam 1970, rat nhieu cuon sach hoc thuat tam ly đa tong hop ve nghien cuu su phat trien cua co the, đien hinh la Shirley Weitz voi "Giao tiep phi ngon ngu" va Marianne LaFrance cung Clara Mayo voi "Chuyen đong co the". Nhung cuon sach noi tieng bao gom "Ngon ngu co the" (cua Fast, 1970), đa tap trung vao phuong thuc su dung giao tiep phi ngon ngu thu hut nhung nguoi khac; cuon "Lam cach nao đe hieu mot nguoi nhu đoc mot cuon sach" (Nierenberg va Calero, 1971) đa kiem chung nhung hanh vi phi ngon ngu trong cac tinh huong đam phan. Tap chi ve Moi truong tam ly hoc va hanh vi phi ngon ngu cung đuoc thanh lap nam 1978.


An tuong ban đau Chi mat 1/10 giay đe ai đo đanh gia va đua ra nhung an tuong đau tien cua ho. An tuong ban đau la mot đoi tuong giao tiep phi ngon ngu ben vung. Cach mot nguoi mieu ta ban than minh trong lan gap go đau tien chinh la tuyen ngon phi ngon ngu voi nhung nguoi quan sat ho. "An tuong ban đau chinh la an tuong ben vung". No co the la an tuong tich cuc hoac an tuong tieu cuc. An tuong tich cuc co the đuoc tao ra thong qua cach ma ban the hien ban than.Su the hien co the bao gom ca trang phuc va nhung yeu to truc quan khac. An tuong tieu cuc co the vua phu thuoc vao su the hien ban than vua phuc thuoc vao đinh kien. An tuong ban đau, mac du đoi khi dan đen nhung hieu nham, nhung trong nhieu truong hop lai la mo ta chinh xac ve nhung nguoi khac.


Tu the Co rat nhieu kieu đinh vi co the khac nhau mo ta cac tu the nhat đinh, bao gom thong vai, ngang cao, dang rong chan, hat ham, đay vai ve phia truoc va khoanh tay. Nhung tu the hoac dang đung the hien boi nhung ca nhan truyen đat mot loat cac thong tin cho du no tot hay xau. Tu the co the xac đinh muc đo tap trung hoac lien quan cua nguoi tham gia, su khac biet trong trang thai giua nhung nguoi tham gia giao tiep, va muc đo yeu men cua mot nguoi đoi voi nhung nguoi tham gia giao tiep khac, dua tren "su coi mo" cua co the. Nhung nghien cuu đieu tra tac đong cua tu the tren moi quan he giua cac ca nhan cho thay hinh anh phan chieu cac tu the tuong đong, khi ma ben trai cua nguoi nay tuong đuong voi ben phai cua nguoi khac, dan đen nhan thuc tot cua nguoi tham gia giao tiep va nhung loi noi tich cuc; mot nguoi đo nguoi ve phia truoc hoac la ve phia sau cung tuong trung cho tam ly tich cuc trong khi giao tiep.
Tu the cung co the co tinh lien ket voi tinh huong, đo la khi mot nguoi thay đoi tu the cua ho phu thuoc viec ho o trong tinh huong nao.


Trang phuc Trang phuc la mot trong nhung dang pho bien nhat cua giao tiep phi ngon ngu. Nghien cuu ve trang phuc va phu kien nhu mot phuong thuc cua giao tiep phi ngon ngu đuoc biet đen nhu nghe thuat thoi trang hay phu kien. Cac kieu trang phuc ma moi ca nhan mac se truyen tai nhung tin hieu phi ngon ngu ve ca tinh, xuat than va tinh trang tai chinh cua co ay hoac anh ay va cach ma nhung nguoi khac phan ung voi ho. Trang phuc cua mot ca nhan co the chung to van hoa, tam trang, muc đo tu tin, so thich, tuoi tac, quyen luc va ton giao/he gia tri cua ho. Vi du, đan ong Do Thai thuong mac yamakas đe the hien niem tin ton giao cua ho trong giao tiep. Tuong tu, trang phuc co the truyen tai tinh dan toc cua mot hay mot nhom nguoi, vi du nhu đan ong Scotland thuong mac kilts đe ton vinh van hoa cua ho.
Ben canh viec truyen tai ton gia va tinh dan toc cua mot nguoi, trang phuc co the su dung nhu mot tin hieu phi ngon ngu đe thu hut nhung nguoi khac. Đan ong va phu nu co the trung dien ban than voi phu kien va thoi trang cao cap đe thu hut đoi tuong ma ho chu y toi. Trong truong hop nay, trang phuc đuoc su dung nhu mot dang tu the hien khi ma mot nguoi co the pho truong suc manh, su giau co, suc hap dan gioi tinh hoac su sang tao cua minh. Mot nghien cuu ve trang phuc cua nhung phu nu đen cac vu truong tai Vienna, nuoc Ao, cho thay mot nhom phu nu nhat đinh (đac biet la nhung nguoi phu nu đoc than), trang phuc cua ho tuong quan voi đong luc đoi voi tinh duc va muc đo hoc mon tinh duc, đac biet la su pho bay da thit va su mong manh cua chat lieu vai.
Cach ma mot nguoi trung dien noi len rat nhieu đieu ve ca tinh cua nguoi đo. Tren thuc te, mot nghien cuu đa đuoc thuc hien tai Đai hoc Bac Carolina, đa so sanh cach ma nu gioi chua tot nghiep chon trang phuc voi kieu ca tinh cua ho. Nghien cuu nay cho thay nu gioi chon trang phuc "đau tien la vi su thoai mai va co tinh thuc dung, trong tu tin va co tinh đieu chinh xa hoi cao" (theo "Tap chi Sarasota" so 38). Nhung phu nu khong thich xuat hien o noi đong đuc thuong co quan điem va tin nguong bao thu va truyen thong hon. Trang phuc, mac du la phi ngon ngu, nhung lai noi len ca tinh cua ban. Cach ma mot nguoi chon trang phuc thuong bat nguon tu nhung đong co sau ben trong nhu la cam xuc, kinh nghiem va van hoa. Trang phuc the hien ban la ai, hoac hon the, ban muon tro thanh ai vao ngay đo. No cho thay nhung nguoi ma ban muon lien ket voi ho va noi nao la phu hop voi ban. Trang phuc co the khoi đau mot moi quan he, vi ban đang goi y cho nhung nguoi khac ve ban giong nhu the nao (theo "Tap chi Sarasota" so 38).


Cu chi Cu chi đuoc tao nen boi tay, canh tay hoac co the, va cung bao gom ca chuyen đong cua đau, khuon mat va mat, vi du nhu nhay mat, gat đau hoac đao mat. Mac du nhung nghien cuu ve cu chi van con so sai, nhung mot so nhom cu chi chinh đa đuoc xac đinh boi cac nha nghien cuu. Nhung cu chi pho bien nhat đuoc goi la cu chi bieu trung va cu chi trich dan. Nhung cu chi nay co tinh tap quan, nhung cu chi mang đac trung van hoa co the su dung thay the cho ngon ngu, vi du nhu vay tay đuoc su dung trong van hoa phuong Tay đe am chi "xin chao" hoac "tam biet". Moi cu chi bieu trung co the mang nhung y nghia rat khac nhau trong nhung boi canh van hoa khac nhau, tu khen ngoi cho toi cuc ki kho chiu. Co mot so cu chi mang tinh toan cau vi du nhu nhun vai.
Cu chi cung co the phan chia thanh hai nhom la cu chi phu thuoc vao loi noi va cu chi lien quan toi loi noi. Cu chi phu thuoc vao loi noi phu thuoc vao viec giai thich đuoc chap nhan ve mat van hoa va co mot y nghia phi ngon ngu truc tiep. Mot cai vay tay hay mot bieu tuong "hoa binh" la vi du cho cu chi phu thuoc vao loi noi. Cu chi lien quan đen loi noi đuoc su dung song song voi loi noi, dang giao tiep phi ngon ngu nay dung đe nhan manh thong điep đang đuoc truyen tai. Cu chi lien quan đen loi noi nham muc đich cung cap thong tin bo sung cho mot thong điep bang loi nhu chi vao mot vat the trong cuoc tranh luan.
Bieu cam khuon mat, hon tat ca, phuc vu nhu mot phuong thuc thuc te cua giao tiep. Voi nhieu nhom co kiem soat mot cach chinh xac mieng, moi, mat, mui, tran va cam, khuon mat con nguoi đuoc cho rang co kha nang bieu hien hon muoi ngan cam xuc khac nhau. Su linh hoat nay khien tinh phi ngon ngu cua khuon mat đac biet hieu qua va chan thuc, tru khi co su co tinh thao tung. Them vao đo, đa so nhung cam xuc sau đay, bao gom vui ve, buon ba, tuc gian, so hai, ngac nhien, kho chiu, xau ho, đau kho va thich thu mang tinh toan cau.
Hien thi cua cam xuc noi chung co the chia thanh hai nhom: tieu cuc va tich cuc. Cam xuc tieu cuc thuong bieu hien boi su gia tang cang thang trong cac nhom co: siet chat co ham, nhan tran, nheo mat hoac mim moi (khi ma đoi moi gan nhu bien mat). Đoi lap lai, cam xuc tich cuc đuoc the hien thong qua su noi long cua cac nep nhan tren tran, thu gian cac co quanh phan mieng va mo to mat. Khi mot ca nhan thuc su thu gian va thoai mai, thi đau cua ho cung se nga sang mot ben, đe lo ra phan co, noi de bi ton thuong nhat. Đay la tu the thoai mai cao đo nhat, thuong nhin thay trong giai đoan tan tinh, va gan nhu khong the bat chuoc trong khi cang thang hoac nghi ngo.
Cu chi co the chia thanh ba nhom:


= Mo phong =
Mot so chuyen đong cua ban tay khong đuoc coi la cu chi. Chung bao gom cac thao tac đoi voi ca nguoi va mot so vat dung (vi du nhu quan ao, but chi, mat kinh) – cac loai chuyen đong ma mot nguoi thuong lam bang tay nhu gai, cua quay, co xat, cham va go nhip. Nhung hanh đong đo đuoc goi la mo phong. Nhung chuyen đong nay co the khong co y nghia lien quan đen loi noi ma no đi cung nhung co the coi la co so đe xac đinh khuynh huong cam xuc cua nguoi noi (lo lang, kho chiu, buon chan)


= Bieu tuong =
Nhung chuyen đong cua ban tay khac lai đuoc coi la cu chi. Chung la nhung chuyen đong voi mot y nghia cu the, co tinh quy uoc đuoc goi la cu chi mang tinh bieu tuong. Nhung cu chi tuong trung quen thuoc bao gom "vung tay", "tam biet" va "ngon tay cai huong len". Đoi lap voi cu chi mo phong, cu chi mang tinh bieu tuong đuoc su dung mot cach co chu đinh va phuc vu mot chuc nang giao tiep ro rang. Moi nen van hoa co nhung quy uoc ve cu chi cua rieng ho, ma mot so la đac biet đoi voi mot nen van hoa cu the. Nhung cu chi rat giong nhau co the co nhung y nghia rat khac biet giua cac nen van hoa. Cu chi mang tinh bieu tuong thuong đuoc dung thay the cho loi noi, nhung cung co the dung kem voi loi noi.


= Đoi thoai =
Nam giua cu chi mo phong va cu chi mang tinh bieu tuong chinh la cu chi đoi thoai. Nhung cu chi nay khong bo sung cho hanh đong hay tu ngu nhung lai đi kem voi loi noi. Nhung cu chi đoi thoai la chuyen đong cua ban tay đi kem voi loi noi hoac la co lien quan toi loi noi ma chung đi kem. Chinh vi chung luon đi kem voi loi noi nen cu chi đoi thoai khong bao gio thay trong truong hop vang mat loi noi va chi đuoc tao ra boi nhung nguoi đang noi.


Khoang cach Theo Edward T.Hall, khoang khong ma chung ta duy tri giua chung ta va nhung nguoi chung ta đang giao tiep cho thay tam quan trong cua nhung nghien cuu ve khong gian giao tiep. Trong qua trinh nay, cach ma chung ta cam nhan đoi voi nhung nguoi khac trong nhung thoi điem đac biet đuoc ghi nhan. Trong nen van hoa My, Hall xac đinh bon vung khoang cach co ban: (i) khoang cach than mat (tu tiep xuc toi 45 cm), (ii) khoang cach ca nhan (tu 45 cm toi 1,2m), (iii) khoang cach xa hoi (tu 1,2m đen 3,6m), (iv) khoang cach cong cong (lon hon 3,6m). Khoang cach than mat đuoc coi la thich hop voi nhung moi quan he quen thuoc va the hien su gan gui va tin tuong. Khoang cach ca nhan van kha gan nhung luon giu khoang cach "mot canh tay" voi mot nguoi khac – khoang cach thoai mai nhat cho hau het quan he cua chung ta. Khoang cach xa hoi su dung trong giao tiep trong cac moi quan he cong viec va đoi khi la trong phong hoc. Khoang cach cong cong xay ra trong truong hop giao tiep hai chieu khong can thiet hoac khong kha thi.


Giao tiep bang mat Mot vi du cho giao tiep bang mat la khi hai nguoi nhin vao mat nhau cung mot luc, no la phuong thuc giao tiep phi ngon ngu co ban chi ra su gan bo, su quan tam, su chu y va su lien quan. Nhieu nghien cuu đa tim ra rang con nguoi dung mat cua ho đe bieu hien su thich thu. No bao gom nhung ghi nhan ve tan so cua hoat đong nhay mat va su chuyen đong cua long may. Su ho hung đuoc đac biet chu y khi khong co hoac chi rat it giao tiep bang mat đuoc thuc hien trong moi truong xa hoi. Tuy nhien khi ca nhan the hien su quan tam thi đong tu se dan ra.
Theo Eckman, "Giao tiep (con đuoc goi trao đoi anh mat) la mot kenh chinh cua giao tiep phi ngon ngu. Ma trong đo thoi gian cua viec giao tiep bang mat la quan trong nhat". Noi chung, thoi gian giao tiep bang mat đuoc thiet lap giua hai nguoi cang lau thi muc đo than mat cang cao. bao gom hanh đong nhin trong khi noi chuyen va lang nghe. Đo dai cua thoi gian va tan so cua anh mat, su gian no cua đong tu, tan so chop mat đeu la nhung tin hieu giao tiep phi ngon ngu quan trong. "Su than thiet nhin chung se tang len khi su trao đoi anh mat tang len".
Cung giong nhu cach phat hien ra su thieu quan tam, su lua doi cung co the quan sat đuoc tu con nguoi. Hogan cho rang "Khi mot nguoi muon lua doi thi mat cua ho se chop nhieu hon. Nhung hoat đong cua mat giong nhu mot chi so cho thay su chan thanh hoac lua doi". Ca tin hieu ngon ngu va phi ngon ngu đeu huu ich trong viec phat hien su lua doi. Đien hinh nhu nhung nguoi co the phat hien noi doi thong qua su nhat quan cua loi noi nhung đieu nay co the he lo ho phat hien noi doi tot the nao. Nhung nguoi lua doi va nhung nguoi chan thanh se the hien nhung dang tin hieu ngon ngu va phi ngon ngu khac nhau, đieu ma se đuoc giu trong tam tri. Hon nua, đieu quan trong can đuoc nhac đen la viec hieu ve nen van hoa cua mot nguoi se anh huong đen muc đo de dang trong phat hien noi doi boi vi nhung tin hieu phi ngon ngu co the khac nhau phu thuoc vao van hoa. Ngoai giao tiep bang mat, nhung tin hieu phi ngon ngu ve khia canh sinh ly co the ke đen la nhip tim cung nhu muc đo đo mo hoi. Ngoai ra anh mat khong thien cam cung co the du đoan cho su lua doi. Anh mat ac cam chinh la su tranh ne giao tiep bang mat. Giao tiep bang mat va bieu cam khuon mat cung cap nhung thong tin xa hoi va cam xuc quan trong. Nhin chung, nhu Pease noi, "Hay tao ra luong giao tiep bang mat khien moi nguoi cam thay thoai mai. Tru khi van hoa cua ho khong cho phep, nguoi biet đieu khien anh mat thuong đuoc tin nhiem hon nhung nguoi khong đieu khien anh mat".
Trong khi che giau loi noi doi, giao tiep phi ngon ngu khien viec noi doi tro nen de dang hon ma khong bi phat hien. Đay la ket qua cua mot nghien cuu ma nguoi tham gia đuoc tham van nhung nguoi bi buoc toi an cap vi tien. Nhung nguoi đuoc hoi đa noi doi trong khoang 50% cac truong hop. Moi nguoi co quyen truy cap vao ghi chep bang van ban, bang ghi am hoac bang ghi hinh cua buoi tra hoi. Cang nhieu nhung tin hieu co san ma ho đuoc nhin thay, thi xu huong đanh gia nhung nguoi thuc su đang noi doi la đang tin lai cang tang len. Co nghia la nhung nguoi noi doi gioi co the su dung giong noi, am sac va bieu cam khuon mat đe the hien rang ho đang tin. Trai nguoc voi nhung đieu thuong đuoc tin tuong, mot nguoi noi doi khong phai luc nao cung tranh su giao tiep bang mat. Trong no luc đe thuyet phuc, nguoi noi doi co tinh giao tiep bang mat nhieu hon voi nhung nguoi tham van hon la nhung nguoi noi that. Tuy nhien, co rat nhieu vi du ve tin hieu noi doi, đuoc truyen tai boi kenh giao tiep phi ngon ngu, qua đo nguoi noi doi đuoc cho la vo tinh cung cap manh moi ve kien thuc che giau hoac y kien thuc te. Đa so nghien cuu ve tin hieu phi ngon ngu dung đe lua doi dua tren nhung canh quay ma hoa cua con nguoi (c.f. Vrij, 2008), tuy nhien trong thoi gian gan đay cung co nhung nghien cuu ve su khac biet ve chuyen đong co the giua nhung nguoi noi that va noi doi bang cach su dung he thong tu đong ghi hinh chuyen đong co the.


Giao luu van hoa Trong khi "noi chuyen" đuoc cho rang mang tinh truyen thong thi giao tiep phi ngon ngu lai chua đung nhung y nghia mang tinh bieu tuong va chinh xac cao, tuong tu nhu giao tiep bang ngon ngu. Tuy nhien giao tiep phi ngon ngu lai the hien thong qua viec su dung cac cu chi, thay đoi cua tu the va thoi gian giao tiep. Sac thai đoi voi cac khia canh khac nhau cua giao tiep phi ngon ngu đuoc tim thay trong nhieu nen van hoa khac nhau tren toan the gioi. Nhung khac biet nay thuong dan toi viec bat đong giao tiep giua nhung nguoi co nen van hoa khac nhau, mac du ho khong co y xuc pham. Su khac biet co the dua tren su uu tien trong phuong thuc giao tiep, vi du nhu nguoi Trung Quoc, nhung nguoi thuong thich su yen lang sau khi giao tiep bang loi noi. Su khac biet tham chi con dua tren cach ma nen van hoa nhan thuc ve dong chay thoi gian. Dong thoi gian, cach ma con nguoi khiem soat thoi gian, co the đuoc nhan thay bang hai cach: phuc thoi, nghia la mot nguoi thuc hien nhieu hoat đong cung mot luc, thuong pho bien o Y va Tay Ban Nha hoac đon thoi, khi mot nguoi chi thuc hien mot hanh đong tai mot thoi điem, thuong pho bien o My. Boi giao tiep phi ngon ngu co the đa dang nho vao nhung he cu chi, anh mat, trang phuc, tu the, phuong huong hoac tham chi ca nhung dau hieu đen tu moi truong xung quanh vi du nhu anh sang – cho nen co rat nhieu khia canh trong su khac biet van hoa.


= Cu chi =
Cu chi that su sinh đong giua cac nen van hoa trong cach ma no đuoc su dung cung nhu y nghia ma chung bieu thi cho. Mot vi du pho bien la chi tay. O My, chi tay la cu chi cua mot ngon tay hoac ca ban tay đe xac đinh hoac nghia la "hay toi đay" khi goi mot chu cho. Nhung chi tay bang mot ngon tay cung co the bi coi la hanh đong tho lo voi mot vai nen van hoa. Nhung nguoi thuoc nen van hoa A chau thuong dung ca ban tay đe tro mot thu gi đo. Mot vai vi du khac co the đuoc nhac toi nhu viec ban the luoi cua minh ra. O cac nuoc chau Au, đo co the bi xem la mot su nhao bang, nhung o Polynesia no lai đuoc dung nhu loi chao hoi hoac bieu hien cua su ton kinh. Vo tay la cach đe tan thuong tai Bac My, tuy nhien o Tay Ban Nha đo lai la cach đe goi phuc vu ban trong nha hang. Cung ton tai su khac biet khi gat đau va lac đau đe xac đinh su đong thuan hay bat đong. Nhung nguoi Bac Au gat đau theo huong len va xuong đe noi "co" va lac đau tu ben nay qua ben kia đe noi "khong". The nhung nguoi Hy Lap lai co it nhat ba nghin nam su dung viec hat đau len tren đe the hien su tu choi va cui đau xuong the hien su đong y. Cung co rat nhieu kieu vay chao tam biet: Nguoi My huong long ban tay ra phia ngoai va vay tay tu ben nay qua ben kia, nguoi Y thi huong long ban tay ve phia trong va chi ngon tay ve phia nguoi đoi dien, nguoi Phap va nguoi Đuc thi đua tay ban tay theo chieu ngang, va chuyen đong ngon tay theo huong nguoi roi đi. Đong thoi, co mot chu y quan trong rang cac cu chi thuong đuoc su dung trong truong hop it mang tinh trang trong va đuoc su dung nhieu o tre nho. Also, it is important to note that gestures are used in more informal settings and more often by children.


= Bieu cam =
"Đoi voi nhieu nen van hoa, vi du nhu van hoa A Rap hay I-ran, nguoi ta thuong de dang the hien su đau buon. Ho than than khoc thanh tieng, trong khi cac nen van hoa chau A lai co quan niem chung rang cam xuc khong nen the hien mot cach cong khai." Đoi voi cac nuoc Phuong Tay, tieng cuoi la dau hieu cua su giai tri, nhung o mot so vung cua chau Phi, tieng cuoi la mot dau hieu cua su ngac nhien hay boi roi. Trong tung nen van hoa, cam xuc đuoc bieu hien khac nhau. Nguoi My ban đia co xu huong de dat va it boc lo cam xuc hon. Viec tiep xuc co the thuong pho bien voi nguoi Mi; Tuy nhien, nhung hanh đong nhu đung cham, vuot ve, om hoac hon nhau lai it gap va it the hien cong khai o Trung Quoc.


= Hanh đong phi ngon ngu =
Theo Matsumoto va Juang, nhung hanh đong phi ngon ngu cua nhung nguoi khac nhau chi ra nhung kenh giao tiep quan trong. Hanh đong phi ngon ngu nen phu hop va hai hoa voi thong điep đuoc the hien, neu khong se xay ra su mo ho. Vi du nhu mot ca nhan thong thuong khong nen mim cuoi va co cu chi phong khoang khi đe cap đen mot thong điep buon. Tac gia chi ra rang viec nhan thuc ve giao tiep phi ngon ngu la rat quan trong, đac biet la khi so sanh nhung cu chi, anh mat va giong noi giua cac nen van hoa. Van hoa My La tinh khich le nhung loi noi lon kem cu chi, van hoa Trung Đong lai tuong đoi khiem ton truoc cong chung va khong bieu lo nhieu. Trong cac nen van hoa, nhung nguyen tac khac nhau đuoc hinh thanh đoi voi viec ngam nhin hay nhin cham chu. Phu nu co the đac biet tranh ne giao tiep bang mat voi nam gioi vi đo co the hieu nhu mot dau hieu cua ham muon tinh duc. Trong mot vai nen van hoa, anh nhin cham chu đuoc cho la bieu hien cua ton trong. Voi van hoa Phuong Tay, anh nhin cham chu the hien su tap trung va su chan that. Trong van hoa Tay Ban Nha, chau A, Trung Đong va My ban đia, giao tiep bang mat co the bi coi la tho lo hoac thieu ton trong, thieu su giao tiep bang mat khong co nghia la ai đo khong tap trung. Giong noi cung la mot pham tru bien đoi theo cac nen van hoa. Phu thuoc vao nen van hoa co mang tinh huong ngoai hay khong ma cac bien the cua giong noi co the mieu ta nhung phan ung khac nhau.
Khoang cach vat ly đuoc chap nhan cung co su khac biet lon trong giao tiep phi ngon ngu giua cac nen van hoa. Voi nguoi My La tinh va nguoi Trung Đong khoang cach vat ly đuoc chap nhan ngan hon rat nhieu so voi đa so nguoi chau Au va nguoi My co the cam thay thoai mai. Đo la ly do tai sao nguoi My va nguoi chau Au cam thay bi nguoi khac xam chiem khong gian ca nhan cua minh khi đung qua gan, trong khi nhung nguoi khac lai to mo vi sao nguoi My/nguoi chau Au lai đung xa ho. Ngoai ra, đoi voi nguoi My La tinh, Phap va A Rap khoang cach giua con nguoi gan hon rat nhieu so voi nguoi My; thong thuong voi nhung nhom co khoang cach gan, khoang cach giua nguoi yeu la 30 cm, tu 45 cm đen 1.2m la khoang cach cho gia đinh va ban be va tu 1.2m đen 3.6m đoi voi nguoi la. Nguoc lai, đa phan nguoi My ban xu duy tri khoang cach đe bao ve ban than.


= Giao duc tre em trong cong đong ban xu My =
Giao tiep phi ngon ngu đuoc dung pho bien nhu mot co so đe hoc tap trong cong đong nguoi My ban xu. Giao tiep phi ngon ngu la cot loi cua su tham gia hop tac trong cac hoat đong chia se, vi du nhu tre em trong cong đong ban xu My se hoc cach tuong tac bang cach su dung giao tiep phi ngon ngu thong quan viec quan sat nhung nguoi truong thanh. Giao tiep phi ngon ngu cho phep mot su quan tam lien tuc bang su quan sat va cac tin hieu toi nguoi hoc khi su tham gia la can thiet. Trong nghien cuu đoi voi tre em My goc Me-xi-co (đuoc coi la co goc ban xu) va tre em My goc chau Au trong cac đoan bang ve su hop tac cua tre em ma khong he noi chuyen đa chi ra rang tre em My goc Me-xi-co giong nhu đang co nhieu hanh đong hop tac hon, co nghia la nhung đua tre trong đoan bang nay đang "noi bang ban tay va anh mat cua chung".
Tinh chat chu đao cua kieu giao duc bang giao tiep phi ngon ngu la tre em co co hoi đuoc quan sat va tuong tac voi tat ca cac phan cua hoat đong. Nhieu tre em ban xu My thuong tiep xuc gan gui voi nguoi lon va so con lai tham chi the hien nhung hanh đong mot cach thuan thuc. cac vat dung va nguyen lieu tro nen quen thuoc voi tre em giong nhu la nhung hoat đong đo la mot phan binh thuong cua cuoc song hang ngay. Giao duc đuoc hoan thien trong mot moi truong boi canh hoa hoan toan chu khong phai mot bai giang thiet ke san. Vi du nhu su tham gia truc tiep cua nhung tre em Muzahua thuc hien tai cac phien cho đuoc su dung nhu mot kieu to chuc tuong tac qua lai danh cho viec giao duc ma khong co huong dan bang ngon ngu. Tre em hoc cach lam the nao đe chay mot quay hang, tham gia vao viec cham soc va cac trach nhiem co ban thong qua nhung hoat đong phi đinh huong, voi đay đu đong luc đe tu nguyen tham gia vao boi canh. Viec khong huong dan hay đinh huong tre em mot cach ro rang day chung cach phoi hop trong mot nhom cong tac nho đe giai quyet mot van đe thong qua su đong thuan va chia se khong gian. Su đoc lap nhung đoan ket trong thuc hanh cua nguoi Mazahua chi ra rang cac hoat đong tuong tac hang ngay va nhung hoat đong ngoai khoa tao nen su đong hoa bat nguon tu nhung kinh nghiem xa hoi phi ngon ngu. Bang cach tham giam moi ngay vao cac hoat đong tuong tac, chung đong thoi hoc đuoc y nghia van hoa cua nhung tuong tac nay. Kinh nghiem cua tre em đoi voi cac tuong tac xa hoi co to chuc bang cach phi ngon ngu giup hinh thanh qua trinh đong hoa.
Tai Tzotzil, tre nho nguoi Zinacantec giao tiep voi nhung nguoi cham soc chung thong qua nhung phuong tien phi ngon ngu ma đuoc tong hop chung vao co cau cua xa hoi cong đong, va cho chung co hoi đuoc la mot nhan to xa hoi tham gia vao cong đong. Tre nho đuoc tham gia vao cuoc noi chuyen giua nguoi lon bang cach giai thich bang ngon ngu khong loi cua đua tre, va chung la mot thanh vien ben ngoai đong thoi đuoc ca hai nguoi hay ca tap the giao tiep huong đen. Su tham gia nay cua tre nho trong nhung cuoc đoi thoai cua nguoi lon anh huong toi su phat trien cua chung trong nhung cong đong nay, giong nhu chung co the đam đuong mot vai tro tich cuc trong hoc hoi tu luc bap be.
Trong mot so cong đong ban xuc My, co the thay rang ly do chinh cua tre em khi lao đong tai nha la đe cung gia đinh xay dung su đoan ket, cung giong nhu cach ma chung khat khao xay dung mot quan đoi voi cong đong cua minh. Đa so tre em ban xu hoc đuoc tam quan trong cua viec đat nhung cong viec nay duoi dang giao tiep phi ngon ngu. Bang chung cua viet nay co the thay đuoc thong qua nghien cuu truong hop tre nho đuoc huong dan cac nhiem vu gap giay bang cach quan sat tu the va anh mat cua nhung nguoi huong dan. Đieu nay đuoc phan anh thong qua gia đinh va cong đong, giong nhu tre đang cho đoi tin hieu nao đo tu nhung nguoi khac đe phoi hop va cong tac.
Su hop tac đuoc nhac đen trong phong cach giao duc "Hoc hoi bang quan sat va cung hop tac". Cac khia canh noi bat đac tinh cua su hop tac chinh la su phoi hop linh hoat cua mot tap the, hoa tron cac y tuong, cac kien nghi va tien đo. Rat nhieu cong đong ban xu co phong cach giao duc nay, va tre em voi nguoi lon lam viec sat canh nhu nhung đong nghiep. Tre em co the hoan thanh mot loat cac trach nhiem boi phu huynh cho phep chung tu do tham gia vao cac cong viec cua nguoi lon ngay tu khi con nho. Vi du nhu nhung đua tre nhap cu My thuc hien viec phien dich cho gia đinh va the hien su tu hao đoi voi su đong gop va đinh huong hop tac voi cha me cua minh. Bang viec tao co hoi đe tre chung minh tinh than lam viec cua minh, nhung nguoi ban xu thuong nhin nhan nhung đong gop va su cong tac tu tre nho, đac biet đoi voi nhung sang kien cua chung trong cac bai hoc ve su dung ngon ngu khuon mat va ngon ngu co the tu khi con nho.
Mot khia canh cua giao tiep phi ngon ngu la ho tro truyen đat nhung y nghia chinh xac va mang tinh bieu tuong "đat trong boi canh". Y tuong ve viec nhieu tre em trong cong đong ban xu My tham gia chat che vao cac no luc cua cong đong, ve ca mat khong gian va cac moi quan he, giup giao tiep phi ngon ngu chung minh rang tu ngu khong phai luc nao cung can thiet. Khi ma tre em lien quan mat thiet voi boi canh cua no luc nhu mot nguoi tham gia tich cuc, su hop tac dua tren chia se su tham khao, đieu giup cho phep, duy tri va phat trien giao tiep phi ngon ngu. Y tuong ve "su gan ket boi canh" cho phep giao tiep phi ngon ngu tro thanh mo phuong tien giao duc pho bien voi cong đong nguoi My ban xu vung Alaska (Athabaskans va Cherokee). Bang cach quan sat cac tuong tac xa hoi đa dang cua gia đinh va cong đong, su tham gia cua xa hoi chu yeu la thong qua giao tiep phi ngon ngu. Vi du nhu khi tre em dien đat suy nghi hay ngon tu bang loi noi voi nguoi lon, chung luon đuoc mong rang se tao ra cau truc loi noi mot cach can than. Đieu đo chung minh rang van hoa khiem ton va ton trong la mot chuoi nhung hanh vi cua loi noi va cac loai hinh đam thoai the hien yeu điem va tu ti. Qua trinh tu kiem duyet can than nay minh hoa cho van hoa tuong tac cua nguoi ban đia My Atthapaskin va Cherokee thuong chu yeu phu thuoc vao giao tiep phi ngon ngu.
Nhung tin hieu giao tiep phi ngon ngu đuoc su dung boi đa so tre em cua cong đong nguoi An Đo trong moi truong hoc đuong cua chung. Đieu nay bao ham su tham khao đoi voi cach the hien ton giao bang cac cu chi ban tay cach đieu nhu ngon ngu trong gia tiep cua nguoi ban đia My, giao tiep bang ngon ngu va phi ngon ngu se kiem che cam xuc ban than, va nhung chuyen đong cua cau truc khuon mat thu hut su chu y cua mat trong qua trinh giao tiep truc dien. Boi the, tre em chi đuoc tiep can cac tinh huong xa hoi trong phong hoc co the gap kho khan voi cach hoc tap chu yeu thong qua loi noi. Đa so tre em An Đo thu đuoc nhieu loi ich tu hinh mau hoc tap phu hop voi giao tiep phi ngon ngu cau tao boi su hop tac, nhung cu chi truyen thong, hoc hoi thong qua quan sat va chia se kinh nghiem.
Đang chu y la trong khi giao tiep phi ngon ngu pho bien hon trong xa hoi nguoi My ban đia, nhung giao tiep bang ngon ngu van đuoc su dung. Giao tiep bang ngon ngu khong the thay the su tham gia cua mot nguoi vao cac hoat đong nhung co the thay the cac hoat đong voi vai tro huong dan bo sung hoac phu tro cho viec hoan thien mot hoat đong.


Di truyen hoc "Trong nghien cuu giao tiep phi ngon ngu, he ban tinh (mot he thong phuc tap cac đuong va mang than kinh trong nao, bao gom nhieu nhan khac nhau) la noi bat nguon cua hoat đong boi vi đo la phan nao bo tuong tac voi the gioi xung quanh chung ta theo phan xa va ngay lap tuc ma khong co nhan thuc trong thoi gian thuc." Đa co nhung bang chung rang nhung tin hieu giao tiep phi ngon ngu cua nguoi nay đoi voi nguoi kia khong thuc su lien quan toi moi truong xung quanh.
Khac voi cu chi, nhung đac điem kieu hinh cung co the truyen tai thong điep trong giao tiep phi ngon ngu, vi du nhu mau mat, mau toc va chieu cao. Nghien cuu ve chieu cao cho thay nhin chung nhung nguoi cao lon thuong đuoc đanh gia la co an tuong hon. Melamed va Bozionelos (1992) khi nghien cuu ve hinh mau nguoi quan ly tai Anh đa tim ra rang chieu cao chinh la yeu tot chinh cua nhung nguoi đuoc thang tien. Chieu cao cung co the mang lai loi the tuy nhien cung tao ra ap luc. "Mac du nguoi cao lon thuong đuoc ton trong hon so voi nguoi thap be, nhung chieu cao đoi khi cung co the gay phuong hai trong mot vai khia canh khi giao tiep mot đoi mot, vi du nhu khi ban can 'noi chuyen ngang cap' hay 'trao đoi bang anh mat' voi mot nguoi khac va khong muon bi đanh gia la qua kho ngay tu khi bat chuyen."


Van đong va vi tri co the = Y nghia cu chi =
Thuat ngu "y nghia nghia cu chi" (kinesics) đuoc su dung đau tien vao nam 1952 boi Ray Birdwhistell, mot nha nhan chung hoc nghien cuu ve cach con nguoi giao tiep thong qua tu the, cu chi, thai đo va chuyen đong. Mot phan nghien cuu lien quan toi lam nhung bo phim ve con nguoi trong cac tinh huong xa hoi va phan tich ho đe chi ra nhung muc đo khac biet cua giao tiep ma khong đuoc nhin nhan mot cach ro rang. Mot vai nha nhan chung hoc khac cung nghien cuu ve y nghia cu chi bao gom Margaret Mead va Gregory Bateson
Duoi đay la mot nghien cuu ve mot so khia canh cua y nghia cu chi cua khuon mat, anh mat, cu chi, tu the, chuyen đong co the 

Khuon mat: Khuon mat va đoi mat la phuong tien giao tiep bang co the an tuong nhat. No co the mang đen nhung phan ung tich cuc hoac tieu cuc. 
Giao tiep bang mat: Đay chinh la dang giao tiep manh me nhat cua giao tiep phi ngon ngu. No tao xay dung nen mot moi quan he cam xuc giua nguoi noi va nguoi nghe.
Cu chi: Nhung chuyen đong cua co the đe dien đat cho loi noi.
Tu the: Nhung vi tri co the cua ca nhan the hien nhung thong điep đa dang.
Chuyen đong co the: đuoc su dung đe hieu nhung đieu ma con nguoi đang giao tiep thong qua cu chi va tu the cua ho.
Thong điep cua y nghia cu chi tinh te hon thong điep cua cu chi thong thuong. Thong điep cua y nghia cu chi bao gom tu the, anh nhin va chuyen đong cua khuon mat. Anh nhin cua nguoi My chi đu gan đe ho nhan ra su co mat cua nguoi khac, nguoi A Rap lai co anh nhin manh me vao mat cua đoi phuong con mot so nguoi chau Phi tranh anh mat cua nguoi khac giong nhu mot dau hieu cua su ton trong đoi voi cap tren.


= Xuc giac: su tiep xuc trong giao tiep =

Nghien cuu ve xuc giac la nghien cuu su tiep xuc duoi goc đo phi ngon ngu va giao tiep xuc giac la cach ma con nguoi va cac loai đong vat khac giao tiep thong qua nhung tiep xuc.
Su tiep xuc giua con nguoi co the đuoc xac đinh trong giao tiep bao gom bat tay, nam tay, hon (ma, moi, tay), vo lung, đap tay, vo nhe vao vai va co vao canh tay. Cham vao mot nguoi co the bao gom liem, nhac len, nam giu hoac gai. Nhung hanh đong nay đuoc xem nhu la đe "lien ket" hoac "ke" va co the gui nhung thong điep the hien y đinh hay cam xuc cua nguoi giao tiep cung nhu nguoi lang nghe. Nhung y nghia đuoc the hien thong qua tiep xuc phu thuoc sau sac vao van hoa, boi canh cua tinh huong, moi quan he giua nhung nguoi giap tiep va cach thuc tiep xuc.
Tiep xuc thuc su la mot giac quan quan trong đoi voi con nguoi, khong chi cung cap thong tin ve be mat va cau truc no con la mot yeu to cua giao tiep phi ngon ngu trong cac moi quan he giua cac ca nhan, va the hien muc đo than mat ve the chat. No co the bieu hien cho tinh duc (vi du nhu hon moi) hay thuan khiet (nhu om hoac cu).
Tiep xuc la giac quan đuoc phat trien som nhat o cac bao thai. Nhung tre so sinh đuoc quan sat cho thay co su kho khan trong duy tri su song neu nhu khong co xuc giac, ngay ca khi thi giac va thinh giac van đuoc duy tri. Nhung em be co the cam nhan qua viec tiep xuc mac du thieu thi giac hay thinh giac duong nhu van co đieu kien tot hon.
O loai tinh tinh thi xuc giac phat trien mot cach manh me. Khi moi sinh, chung nghe va nhin rat kem nhung lai bam rat chat vao tinh tinh me. Harry Harlow (1958) đa tien hanh mot thi nghiem gay tranh cai lien quan đen khi nau va quan sat thay nhung chu khi đuoc nuoi duong boi mot "ba me vai long", mot may cho an đuoc boc boi loai vai long mem mang đen nhung khich thich va thoai mai toi xuc giac o mot muc đo nhat đinh. Nhung chu khi co ba me thuc su đuoc đanh gia la co cam xuc on đinh hon nhieu giong voi khi truong thanh hon la nhung chu khi voi "ba me vai long".
Su tiep xuc đuoc xem la khac nhau giua nuoc nay voi nuoc khac va muc đo chap nhan cua xa hoi cung đa dang giua cac nen van hoa (Remland, 2009). Vi du nhu trong van hoa Thai Lan, cham vao đau cua mot nguoi co the bi coi la tho lo. Remland va Jones (1995) nghien cuu nhung nhom giao tiep đa tim ra rang tiep xuc hiem khi xay ra hon tai Anh (8%), Phap (5%) va Ha Lan (4%) so voi Y (14%) va Hy Lap (12,5%). Đap, keo, đay, veo, đa, bop co va đau tay đoi la nhung dang tiep xuc lam dung the chat.


Khong gian giao tiep Khong gian giao tiep la nghien cuu cac khia canh van hoa, hanh vi va xa hoi hoc voi khoang cach giua hai ca nhan. Moi nguoi đeu giu cho minh mot khoang khong nhat đinh khi giao tiep, giong nhu nhung qua bong ca nhan. Khi đuoc su dung nhu mot loai tin hieu giao tiep phi ngon ngu, khong gian giao tiep giup xac đinh khong gian giua hai cac nhan trong khi tuong tac. 
Co bon loai hinh cua khong gian giao tiep voi khoang cach khac nhau phu thuoc vao hoan canh va nhung nguoi co lien quan. Khoang cach than mat su dung trong nhung giao tiep gan gui nhu om, tiep xuc hay thi tham. Khoang cach ca nhan danh cho tuong tac voi ban than va thanh vien trong gia đinh. Khoang cach xa hoi danh cho tuong tac giua nhung nguoi quen biet. No thuong đuoc su dung o noi lam viec hoac truong hoc – nhung noi ma khong xay ra tiep xuc the chat. Khoang cach cong cong danh cho nguoi la hoac dien thuyet truoc cong chung.


Chuc nang Argyle (1970) đua ra gia thuyet rang ngon ngu noi thuong đuoc su dung đe trao đoi thong tin ve nhung su kien ben ngoai đoi voi nguoi noi, nhung tin hieu phi ngon ngu lai thuong dung đe thiet lap va duy tri moi quan he giua cac ca nhan. Viec giao tiep bang hinh thuc phi ngon ngu đuoc cho la lich su va tot hon la bang ngon ngu, vi du nhu đe tranh nhung tinh huong xau ho.
Argyle (1988) ket luan rang co 5 chuc nang co ban cua hanh đong phi ngon ngu co the trong giao tiep cua con nguoi:

The hien cam xuc  
The hien thai đo giua cac ca nhan 
Ket hop voi ngon ngu quan ly nhung dau hieu cua tuong tac giua nguoi noi va nguoi nghe 
Tu gioi thieu ve nhan cach cua ban than
Nghi le (chao hoi)
Lien quan đen bay to thai đo giua cac ca nhan, su gan giu trong giao tiep giua cac ca nhan thong qua mot loat hanh đong phi ngon ngu đuoc xem nhu hanh vi tuc thoi. Nhung vi du ve hanh vi tuc thoi la mim cuoi, tiep xuc, tu the co the mo va giao tiep bang mat. Van hoa the hien nhung hanh vi tuc thoi nay đuoc coi la van hoa tiep xuc cao.


So sanh voi giao tiep bang loi noi Mot cau hoi thu vi la khi hai nguoi đang giao tiep mat đoi mat thi bao nhieu y nghia đuoc truyen tai bang ngon ngu va bao nhieu đuoc truyen tai phi ngon ngu? Đieu nay đuoc nghien cuu boi Albert Mehrabian va ghi lai trong hai ban thao. Ban thao thu hai ket luan rang: "hieu ung ket hop truyen tai boi ngon ngu, giong đieu va thai đo khuon mat khi giao tiep la tong trong so nhung hieu ung đoc lap – voi cac he so tuong ung la 0,07, 0,38 va 0,55."
Tu đo, nhung nghien cuu khac phan tich su đong gop tuong đoi cua tin hieu ngon ngu va phi ngon ngu duoi nhung tinh huong tu nhien hon. Argyle dung nhung bang hinh đe nghien cuu cac đoi tuong, phan tich su phuc tung/ chi phoi cua thai đo trong giao tiep va thay rang nhung tin hieu phi ngon ngu chiem toi 4,3 lan tac đong so voi tin hieu ngon ngu. Hieu ung quan trong nhat chinh la tu the cua co the truyen đat trang thai giam sat mot cach rat hieu qua. Mat khac, mot nghien cuu cua Hsee et al. co nhung đoi tuong đanh gia chi so vui/buon cua mot nguoi va thay rang chi mot su thay đoi nho nhat trong ngu đieu cung tao ra tac đong gap 4 lan nhung bieu hien cam xuc trong mot bo phim khong co am thanh. Vi the, su quan trong tuong doi giua loi noi va bieu cam khuon mat co the rat khac biet trong nhung nghien cuu voi thiet lap khac nhau.


= Tuong tac =
Trong khi giao tiep, thong điep phi ngon ngu co the tuong tac voi thong điep bang ngon ngu bang 6 cach: lap lai, mau thuan, bo sung, thay the, đieu chinh va quan ly.


 Mau thuan  Su mau thuan giua thong điep ngon ngu va phi ngon ngu trong cung mot tuong tac đoi khi gui đi nhung thong điep tuong phan hoac mau thuan. Mot loi noi tran thuat su that nhung thai đo lai bon chon hay lang tranh anh mat co gui toi nguoi nhan nhung thong điep bi xao tron trong khi tuong tac. Nhung thong điep mau thuan co the xay ra boi nhieu ly do thong thuong la cam giac khong on đinh, phan van hay that vong. Khi nhung thong điep bi xao tron xay ra thi giao tiep phi ngon ngu tro thanh cong cu chinh đe đua ra them thong tin nham lam ro tinh huong; su chu y lon đuoc đat vao nhung tu the va chuyen đong co the khi con nguoi cam nhan đuoc su xao tron cua thong điep trong khi tuong tac. Nhung đinh nghia ve giao tiep phi ngon ngu tao ra mot buc tranh bi gioi han trong tam tri con nguoi nhung lai co nhung cach đe tao ra mot buc tranh ro rang hon. Nguoi ta kham pha ra nhung đinh dang khac nhau giua giao tiep ngon ngu va phi ngon ngu. Đo la tinh cau truc so voi phi cau truc, ngon ngu hoc so voi phi ngon ngu hoc, tuan hoan so voi khong tuan hoan, đuoc giao duc so voi bam sinh, hoat đong cua ban cau phai so voi ban cau trai.


 Bo sung  Su giai thich mot cach chinh xac cac thong điep tro nen de dang hon khi giao tiep ngon ngu va phi ngon ngu bo sung cho nhau. Nhung tin hieu phi ngon ngu co the đuoc xay dung dua tren nhung thong điep bang ngon ngu đe cung co thong tin đuoc gui đi khi con nguoi co gang đat đuoc muc tieu giao tiep. Thong điep đuoc đua ra se de ghi nho hon nhung tin hieu phi ngon ngu khang đinh lai viec trao đoi bang loi noi.


 Thay the  Đoi khi nhung hanh vi phi ngon ngu đuoc su dung nhu mot kenh duy nhat đe giao tiep. Con nguoi hoc cach nhan ra nhung bieu hien khuon mat, chuyen đong va tu the cua co the tuong ung voi nhung cam giac va y đinh cu the. Tin hieu phi ngon ngu co the dung ma khong co giao tiep bang ngon ngu đe truyen tai mot thong điep; khi hanh vi phi ngon ngu khong đat đuoc hieu qua giao tiep, phuong thuc ngon ngu đuoc su dung đe tang cuong su thau hieu.


 Cau truc so voi phi cau truc  Giao tiep ngon ngu la mot dang cau truc cao cap cua giao tiep voi nhung quy luat ngu phap đuoc thiet lap. Quy tac cua giao tiep bang ngon ngu giup con nguoi tao ra y nghia va hieu đuoc nhung gi nguoi khac đang noi. Vi du nhu viec se co nhung kho khan đe mot nguoi nuoc ngoai co the hieu khi hoc mot thu tieng moi. Mat khac, giao tiep phi ngon ngu lai khong co bat cu cau truc nao khi no tro hanh mot phuong tien giao tiep. Giao tiep phi ngon ngu co the xay ra ngay ca khi con nguoi khong nghi đen no. Cung mot hanh đong co the dien đat nhung cam xuc khac nhau vi du nhu nuoc mat khi buon hoac khi qua vui mung. Vi the, nhung tin hieu nay can đuoc giai thich mot cach can than đe co đuoc y nghia chinh xac.


 Ngon ngu hoc so voi phi ngon ngu hoc  Chi co mot vai bieu tuong đuoc thiet lap trong he thong giao tiep phi ngon ngu. Gat đau co the đuoc hieu la the hien su đong y trong nen van hoa nay nhung lai co nghia la su bat đong trong nen van hoa khac. Trai lai, giao tiep ngon ngu lai co mot he thong bieu tuong voi y nghia xac đinh.


 Tuan hoan so voi khong tuan hoan  Giao tiep bang ngon ngu dua tren nhung đon vi khong tuan hoan trong khi giao tiep phi ngon ngu lai dua tren su tuan hoan. Giao tiep phi ngon ngu khong the bi dung lai cho đen khi co mot nguoi nao đo roi khoi phong, mac du vay qua trinh noi tam van dien ra (ca nhan tu giao tiep voi ban than). Du khong co su hien dien cua nguoi khac thi co the van đuoc trai qua qua trinh giao tiep phi ngon ngu. Vi du nhu, sau nhung cuoc tranh luan nong nay, mac du khong con loi nao đuoc noi ra nhung van co the thay khuon mat tuc gian va anh nhin sac lanh. Đo la vi du cho viec giao tiep phi ngon ngu la tuan hoan.


 Đuoc hoc so voi bam sinh  Viec hoc nhung tin hieu phi ngon ngu yeu cau su ho tro cua cong đong hoac nen van hoa. Vi du nhu quy tac an uong khong phai la mot kha nang bam sinh. Quy tac trang phuc la mot tin hieu phi ngon ngu phai đuoc hinh thanh boi xa hoi. Bieu tuong ban tay co y đa dang trong tung nen van hoa, va cung khong phai mot tin hieu phi ngon ngu ban sinh. Nhung tin hieu can đuoc hoc mot cach tu tu va cung co boi su khich le va phan hoi tich cuc.
Tin hieu phi ngon ngu bam sinh la nhung đac điem tu tich hop trong hanh vi con nguoi. Noi chung, nhung tin hieu bam sinh la pho bien va khong co gioi han van hoa. Vi du nhu mim cuoi, khoc va cuoi thanh tieng khong đoi hoi su hoc hoi. Tuong tu, mot so tu the co the, vi du nhu tu the giong tre so sinh luon đuoc hieu voi y nghia la su mem yeu. Cung voi su pho bien, kha nang đuoc thau hieu cua nhung tin hieu nay khong bi gioi han boi van hoa ca nhan.


 Su hoat đong cua ban cau phai va ban cau trai  Qua trinh nay lien quan đen cach than kinh tiep can đen giao tiep phi ngon ngu. No đuoc giai thich rang ban cau nao phai xu ly cac qua trinh phi ngon ngu lien quan đen khong gian, hinh anh va nhiem vu nhan dang trong khi ban cau trai xu ly cac qua trinh lien quan đen phan tich va lap luan. Đieu quan trong la phai biet đuoc su khac biet giua xu ly nhung thong điep ngon ngu va phi ngon ngu khi giao tiep. Mo ca nhan co the su dung khong đung ban cau nao đung thoi điem đe phan tich mot tin hieu hoac 1 y nghia.


Nghien cuu lam sang Tu nam 1977 đen 2004, su anh huong cua cac benh dich va cac chat kich thich đoi voi su tiep nhan giao tiep phi ngon ngu đa đuoc nghien cuu su dung cung mot mo hinh tuong tu boi cac nhom thuoc ba truong y hoc khac nhau. Nhung nha nghien cuu tai Đai hoc Pittburgh, Đai hoc Yale va Đai hoc bang Ohio lay đoi tuong theo doi la nhung con bac đang cho phan thuong tai mot may quay thuong. Luong tien thuong đuoc đoan truoc boi nhung su truyen tai khong loi. Ky thuat nay đa đuoc phat trien va nghien cuu truc tiep boi bac si tam ly hoc Robert E. Miller va bac si tam than hoc Dr. A. James Giannini. Nhom nghiem cuu nay đa co nhung bao cao cho thay viec giam kha nang tiep nhan o nguoi nghien ma heroin va lam dung chat gay ao giac trai nguoc voi viec tang kha nang tiep nhan cua nguoi nghien cocaine. Nguoi co bieu hien tram cam nang co nhung dau cua viec giam đang ke kha nang hieu tin hieu phi ngon ngu khi đuoc so sanh voi nhung nguoi co trang thai binh thuong.
O mot vai đoi tuong kiem tra kha nang hieu tin hieu phi ngon ngu, mo hinh truc quan duong nhu la su chiem dung trong khi mot vai đoi tuong khac su dung phuong phap nguyen nhan va ket qua. Nhung đoi tuong trong nhom thu nhat tra loi nhanh va truoc khi co su goi y. Ho khong đua ra mot ly do cu the cho phan hoi cua ho. Đoi tuong o nhom sau tri hoan su phai hoi cua ho va co the đua ra ly do cho su lua chon cua ho. Muc đo chinh xac cua hai nhom khong he bien đoi hay thuan tay.
Freitas-Magalhaes nghien cuu ve hieu qua cua nu cuoi trong chua tri chung tram cam va ket luan rang nhung dau hieu tram cam giam đi khi ban cuoi thuong xuyen hon.
Phu nu beo phi va phu nu tien man kinh đuoc cho rang cung bi giam kha nang hieu nhung tin hieu nay. Trai nguoc lai, đan ong bi roi loan luong cuc thi kha nang nay lai tang len. Mot phu nu bi te liet tong the co mat đa đuoc khang đinh rang khong co kha nang truyen hay nhan bat cu tin hieu phi ngon ngu nao tren khuon mat. Tu nhung thay đoi muc đo tiep nhan phi ngon ngu chinh xac, nhung thanh vien cua đoi nghien cuu đua ra gia thuyet co mot mang luoi sinh hoa đieu khien viec tiep nhan nhung tin hieu phi ngon ngu. Boi co mot so loai thuoc tang kha nang tiep nhan trong khi mot so khac lai lam giam kha nang nay, cac chat truyen dan than kinh nhu dopamine va endorphin đuoc cho la co nguyen nhan gay ra viec nay. Mac du dua tren nhung thong tin đa co san nhung nguyen nhan va hieu ung co ban khong the đuoc sap xep dua tren hinh thuc su dung.


= Nhan thuc cua tre em =
Su tang cuong tap trung vao cu chi chi xay ra khi ngu đieu hoac bieu cam khuon mat đuoc su dung. "Nguoi noi thuong du đoan cach ma nguoi nghe tiep nhan nhung phat ngon cua ho. Neu ho muon đieu gi khac, it đuoc giai thich ro rang, ho se "đanh dau" phat ngon cua ho (vi du nhu nhung ngu đieu hoac bieu cam khuon mat đac biet).| Viec nhan manh cu the đuoc hieu la "đanh dau" nay đuoc cho rang co the hoc tu nhung giao tiep phi ngon ngu o tre nho. Mot nghien cuu đot pha cua tap chi Ngon ngu tre em (Journal of Child Language) đa ket luan rang hanh đong đanh dau mot cu chi nay đuoc phat hien o tre 3 tuoi, nhung lai khong thay o tre 2 tuoi.
Trong nghien cuu, tre 3 tuoi va tre 2 tuoi đuoc kiem tra ve nhan thuc su đanh dau voi cu chi. Thi nghiem đuoc thuc hien trong mot can phong voi nguoi giam đinh va nhung đoi tuong kiem tra, nghien cuu đau tien la danh cho tre 3 tuoi. Nguoi giam đinh ngoi rieng voi tung tre va đe chung tu do choi voi cac loai đo vat khac nhau trong đo co mot chiec vi va mot chiec hop đeu co mieng bot bien ben trong. Sau khi đe tre choi voi nhung đo vat đo trong vong 3 phut nguoi giam đinh bao voi tre đa đen gio don dep va chi vao nhung đo vat. Ho đanh gia phan ung cua tre bang cach su dung hoac khong su dung đanh dau cu chi đe xem tre co tuong tac voi yeu cau va tiep can đo vat đe don dep chung hay khong. Ket qua cho thay tre 3 tuoi co the nhan biet su đanh dau voi viec phan hoi lai cu chi va don dep nhung đo vat.
Trong nghien cuu thu hai thi cac thi nghiem đuoc thuc hien tuong tu voi tre 2 tuoi cho ket qua hoan toan khac biet. Đa so tre khong nhan ra su khac biet giua cu chi đuoc đanh dau va khong đuoc đanh dau nhu tre 3 tuoi. Đieu đo chi ra rang dang giao tiep phi ngon ngu nay đuoc tiep thu o tre nho, va đuoc nhan thuc boi tre 3 tuoi tot hon so voi tre 2 tuoi.


Xem them Lap trinh ngon ngu tu duy
Ky hieu hoc


Tham khao Thu muc


Lien ket ngoai "Credibility, Respect, and Power: Sending the Right Nonverbal Signals" by Debra Stein Luu tru ngay 23 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Online Nonverbal Library with more than 500 free available articles on this topic.
The Nonverbal Dictionary of Gestures, Signs & Body Language Cues by David B. Givens
"Psychology Today Nonverbal Communication Blog posts" by Joe Navarro
"NVC Portal - A useful portal providing information on Nonverbal Communication" Luu tru ngay 23 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
"Breaking Trail Online: Using Body Language When Traveling" Luu tru ngay 23 thang 5 nam 2015 tai Wayback Machine by Hank Martin