Hoang Thi Tho (16 thang 7 nam 1928 - 23 thang 9 nam 2001) la mot trong nhung nhac si lon nhat cua nen Tan nhac Viet Nam. Mot so nghe danh khac cua ong la Ton Nu Tra Mi, Ton Nu Diem Hong, Bich Khe va Trieu Phong.


Cuoc đoi Hoang Thi Tho sinh ngay 16 thang 7 nam 1928 tai lang Bich Khe, huyen Trieu Phong, tinh Quang Tri. Ong thuoc dong ho Hoang Phu, mot dong ho khoa bang co tieng tam o đat Quang Tri.
Sau Cach mang Thang Tam, Hoang Thi Tho gia nhap Đoan Van nghe Quang Tri nhu mot dien vien ca kich nhac do nhac si Nguyen Huu Ba lam truong đoan.
Thang 12 nam 1946, Hoang Thi Tho khi đang tham gia tuyen truyen cung nhac si Tran Hoan o Hue thi khang chien toan quoc bung no. Sau khi Hue that thu, ong tro ra Vinh theo đe nghi cua nha tho Luu Trong Lu. Thang 5 nam 1947, ong bat đau lam bao, viet van, tro thanh phong vien va bien tap vien cho to nhat bao Cuu quoc cua Viet Minh. Thang 9 nam 1948, ong tro lai Hue, tiep tuc hoan thanh chuong trinh trung hoc o Truong Khai Đinh (ve sau truong doi ra Ha Tinh va đoi ten thanh Truong Huynh Thuc Khang). Sau khi hoc xong Tu tai, thang 10 nam 1950, ong vao đai hoc tai truong Du bi đai hoc Lien khu 3 va 4 tai Thanh Hoa, theo khoa Van-Triet.
Nam 1952, ong tu vung khang chien tuc Lien Khu Tu o Thanh Hoa ve Hue đinh xin gia đinh nguoi anh mot so tien đe co the đua nguoi yeu ra Ha Noi voi muc đich theo hoc Van Khoa o đay. Tuy nhien, theo mot trang bao hai ngoai, 2 nguoi anh cua ong o Hue đa bi Viet Minh nua đem loi đi hanh quyet vi vu cho toi than Phap. Long tin vao khang chien cua Hoang Thi Tho do đo sup đo. Con theo nhieu to bao khac trong nuoc, do nghe loi nguoi than khuyen nhu, ong vao Nam đe đuoc an toan. Ong quyet đinh vao Sai Gon bat đau lai cuoc song. Khi đi, ong dan theo 2 đua chau vua mat cha, đo la Hoang Kieu va Hoang Thi Thao. O Sai Gon ong day sinh ngu Anh - Phap o cac truong tu thuc va theo nghe viet nhac, hoat đong van nghe. Nam 1957, ong bat đau to chuc nhung ky đai nhac hoi tai rap Thong Nhat, Sai Gon. Nam 1961, ong thanh lap Đoan Van nghe Viet Nam gom hon 100 nghe si ten tuoi va luu dien qua nhieu nuoc A Chau cung nhu nhieu thanh pho tren the gioi: Van Tuong, Hong Kong, Đai Bac, Đong Kinh, Vong Cac, Ba Le, Luan Đon, Tan Gia Ba, Senegal,... va nhieu noi o Hoa Ky. Nam 1967, ong thanh lap tiep Đoan van nghe Maxim's, gom 70 dien vien ca-vu-nhac-kich, to chuc nhung chuong trinh ca vu nhac kich đac biet tai nha hang Maxim's. Nhac si Hoang Thi Tho la nguoi duy nhat đuoc Bo Thong tin va Tong cuc Chien tranh Chinh tri Viet Nam Cong hoa nhieu lan cu thanh lap va dan cac đoan van nghe Viet Nam sang chau Au trinh dien.
Thang 4 nam 1975, đoan van nghe cua ong đang luu dien o Nhat Ban thi xay ra su kien 30 thang 4 nam 1975. Ong khong the tro ve nuoc, tu đo phai song luu vong va đinh cu o Hoa Ky. Ong đuoc cap phep ve tham Viet Nam hai lan ke tu nam 1993.
Sau nam 1975, tai Viet Nam, ong cung voi nhac si Pham Duy la hai nguoi bi cam ve nhan than (cam toan bo tac pham). Đen đau nam 2009, Cuc Nghe thuat Bieu dien thuoc Bo Van hoa, The thao va Du lich moi cho phep pho bien tro lai 6 bai cua ong la Đuong xua loi cu, Ruoc tinh ve voi que huong, Hinh anh nguoi em khong đoi, Duyen que, Tup leu ly tuong, Muc anh trang vang.
Ngay 23 thang 9 nam 2001, ong qua đoi tai nha rieng o Glendale, California trong khi cho vo lam mot mon ca ma ong thich. Ong đuoc an tang tai vuon Vinh Cuu - nghia trang Peek Family, Quan Cam, California. Mo cua ong nam o nha quan Heritage Memorial Service, 17712 Beach Boulevard, Huntington Beach, California, Hoa Ky.


Gia đinh Thoi ky đi khang chien, nhac si Hoang Thi Tho đa co quan he tinh cam voi Truong Tan Nhan, mot nguoi ban hoc cung truong. Ve sau khi ong bo khang chien ve thanh va khong the tro lai, ba Tan Nhan luc đo đa mang thai. Sau hiep đinh Geneve, ba o lai mien Bac va tiep tuc su nghiep ca hat. Nguoi con trai cua hai nguoi mang ten Le Khanh Hoai (lay theo ho nguoi chong sau cua ba), hien đang hoat đong trong linh vuc kich nghe va đien anh tai Thanh pho Ho Chi Minh..
Thang 9 nam 1957, ong lap gia đinh voi ca si Thuy Nga (con gai nhiep anh gia Nguyen Giao) va sinh đuoc bon nguoi con gom ba trai va mot gai. Trong đo, nguoi con truong la Hoang Thi Thi, vua la nhac si vua la ky su. Ngoai ra, ong con mot nguoi con nuoi la Hoang Thi Thao (1945–2019), nguoi chau goi ong bang chu va cung la nguoi theo sat chan ong trong nhieu nam hoat đong van nghe. 
Ngoai ra, ong con co mot nguoi chau goi ong bang chu ruot, đo la ty phu Hoang Kieu (con trai cua ong Hoang Huu Nam).


Su nghiep = Am nhac =

Hoang Thi Tho sang tac tren 500 ca khuc tu tinh ca đen nhac que huong, dan ca đen nhac thoi trang, đoan khuc đen truong ca, nhac canh đen nhac kich.
Khoang nam 1972-1973, ong su dung them but danh moi la Ton Nu Tra Mi va sang tac mot loat ca khuc ma bao chi thoi đo goi la "đem lai cho lang tan nhac Viet Nam luong sinh khi moi va cam hung tan ky" nhu "Ruoc tinh ve voi que huong", "Viet Nam oi ngay vui đa toi", "O kia đoi bong dung vui", "Xay nha ben suoi", "Ngay vui ly tuong"... Nhung ca khuc nay đa quen thuoc voi nguoi Viet Nam cho đen tan nay.
Trong thoi gian cong tac voi nha hang Maxim's (Sai Gon), ong đa thuc hien nhung tiet muc ca nhac kich da su va sang tac nhung ca khuc hao hung nhu "Quang Trung đai pha quan Thanh" hoac "Trung Vuong đai pha quan Đong Han".
Nam 1955, Hoang Thi Tho sang tac hai bai truong ca đau tien mang ten "Trieu Vui The He" & "Mau Hong Su Xanh". Nam sau, ong cho ra đoi truong ca “Ngay Trong Đai” va đen nam 1963 la "Tieng Trong Dien Hong".
Hoang Thi Tho con la tac gia sach “Đe Sang Tac Mot Bai Nhac Pho Thong” xuat ban vao nam 1953, day 500 trang voi nhung phan huong dan ve hoa am, luat sang tac...
Ong cung la nguoi đa nang đo Son Ca va Hoa Mi, đao tao tro thanh nhung nu ca si noi tieng.
Ngoai ra, truoc nam 1975 tai Sai Gon, ong co thuc hien loat bang nhac Hoang Thi Tho voi nhung giong ca thuong thang thoi đo.


= Nghien cuu nghe thuat mua =
Hoang Thi Tho cung nghien cuu cac đieu mua. Ong đuoc cho la nguoi tien phong xay dung nhung đieu vu vua hien đai vua đam chat dan toc. Ong cung voi vu su Trinh Toan va vu su Luu Hong đa co nhieu cong trinh hop tac nghien cuu va sang tao cac đieu mua dan toc: Vu mua trong, Vu len đong, Vu mua non, Mua xoe, Mua Koho...


= Nhac kich - đien anh =
Nam 1963, Hoang Thi Tho đao dien sang tac vo nhac kich đau tien, mang ten "Tu Thuc lac loi bich đao". Lan luot cac nam 1964-68 la cac vo khac ra đoi nhu "Duong Quy Phi" (1964), "Co gai đien" (1966), "A Đao say" (1968),...
Nam 1965, Hoang Thi Tho tro thanh đao dien đien anh voi cuon phim đau tien la "Co Gai Đien" quay thanh phim tu nhac kich cung ten cua ong, do Trung tam Đien anh Quoc gia san xuat.
Nam 1969, ong đao dien cho phim "Nguoi co đon" do chinh ong san xuat. Sau khi ra đen hai ngoai, Hoang Thi Tho van tiep tuc lam đao dien cho mot so phim video nhu "Chuyen Tinh Buon", "Tieng Hat Trong Trang", "Nguoi Đep Bach Hoa Thon" va "Chieu Quan Cong Ho".


Tac pham = Ca khuc =


= Bang nhac =


 Hoang Thi Tho 1: Ruoc tinh ve voi que huong   Hoang Thi Tho 2: Viet Nam nhu đoa hoa xinh   Hoang Thi Tho 3: Đua em qua canh đong vang  = Chuong trinh ton vinh =
Khi ra nuoc ngoai, ong co thuc hien mot so bang nhac rieng va đuoc Trung tam Thuy Nga va The gioi Nghe thuat thuc hien video ve chu đe nhac Hoang Thi Tho gom Paris By Night 41: Hoang Thi Tho - Mot đoi cho am nhac, Paris By Night 47: Hoang Thi Tho 2 va The gioi Nghe thuat: Hoang Thi Tho - Mot đoi cho nghe thuat.


Chu thich Lien ket ngoai Tuong niem nhac si Hoang Thi Tho, Phan 2 - Truong Ky, 2007, VOA News