Nha Medici (tieng Anh:  MED-i-chee, tieng Y: [ˈmɛːditʃi]) la mot gia toc ngan hang va trieu đai chinh tri nguoi Y, lan đau tien cung co quyen luc tai Cong hoa Florence duoi thoi Cosimo de' Medici, trong suot nua đau the ky XV. Gia đinh co nguon goc tu vung Mugello cua Toscana, va dan dan thinh vuong cho đen khi co the lap ra Ngan hang Medici, đay la ngan hang lon nhat o chau Au trong the ky XV va tao đieu kien thuan loi cho nguoi nha Medici vuon len nam quyen chinh tri o Florence, mac du ho chinh thuc van la cong dan chu khong phai quan chu cho đen the ky XVI.
Nha Medici đa san sinh ra 4 vi Giao hoang cho Giao hoi Cong giao La Ma va Lanh đia Giao hoang, gom co: Giao hoang Leo X (1513–1521), Giao hoang Clemente VII (1523–1534), Giao hoang Pius IV (1559–1565) va Giao hoang Leo XI (1605), ngoai ra con co 2 Vuong hau cua Phap, gom co: Catherine de' Medici (1547–1559) va Marie de' Medici (1600–1610). Nam 1532, gia toc Medici co đuoc tuoc hieu cha truyen con noi la Cong tuoc xu Florence. Nam 1569, cong quoc đuoc nang len thanh Đai cong quoc Toscana sau khi mo rong lanh tho. Medici cai tri Đai cong quoc nay tu khi thanh lap cho đen nam 1737, voi cai chet cua vi Đai cong tuoc cuoi cung la Gian Gastone de' Medici. Đai cong quoc đa chung kien ​​muc đo tang truong kinh te duoi thoi cac Đai cong tuoc đau tien, nhung đa bi pha san vao thoi Cosimo III de' Medici (r. 1670–1723).
Su giau co va anh huong cua nguoi Nha Medici ban đau bat nguon tu viec buon ban hang det may o Florence. Giong nhu cac gia đinh khac cai tri o Signorie cua Y, Medici tro thanh lanh đao cua thanh pho ma ho sinh song, co the đua Florence nam duoi quyen luc chi phoi cua gia đinh ho va tao ra mot moi truong trong đo nghe thuat va chu nghia nhan van phat trien. Ho va cac gia đinh khac cua Y đa truyen cam hung cho thoi Phuc hung Y, chang han nhu Visconti va Sforza o Milan, Este o Ferrara, Borgia o Rome va Gonzaga o Mantua.
Ngan hang Medici, tu khi đuoc thanh lap vao nam 1397 cho đen khi sup đo vao nam 1494, la mot trong nhung to chuc thinh vuong va đuoc kinh trong nhat o chau Au, va gia đinh Medici đuoc coi la giau co nhat o chau Au trong mot thoi gian dai. Tu co so nay, ban đau ho gianh đuoc quyen luc chinh tri o Florence va sau đo la o Ban đao Y va chau Au rong lon hon. Ho la mot trong nhung doanh nghiep som nhat su dung he thong so cai ke toan thong qua viec phat trien He thong ghi so kep đe theo doi cac khoan tin dung va ghi no.
Gia đinh Medici đa tuyen bo tai tro cho viec phat minh ra piano va opera, đa tai tro cho viec xay dung Vuong cung thanh đuong Thanh Phero va Nha tho chinh toa Firenze, đong thoi la nguoi bao tro cua Filippo Brunelleschi, Sandro Botticelli, Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raphael, Niccolo Machiavelli, Galileo Galilei va Francesco Redi cung nhieu ca nhan khac trong nghe thuat va khoa hoc. Ho cung la nhung nhan vat chinh cua Phong trao Phan Cai cach, tu khi bat đau cuoc Cai cach Khang nghi thong qua Cong đong Trento va cac cuoc Chien tranh ton giao Phap.


Lich su Gia toc Medici đen tu vung nong nghiep Mugello phia bac Florence, va ho lan đau tien đuoc nhac đen trong mot tai lieu nam 1230. Nguon goc cua ten gia toc la khong chac chan. Medici la so nhieu cua medico, co nghia la "bac si y khoa".  Trieu đai bat đau voi viec thanh lap Ngan hang Medici o Cong hoa Florence vao nam 1397.


= Nam quyen =

Trong hau het the ky XIII, Siena la trung tam tai chinh va hoat đong ngan hang hang đau o Ban đao Y. Nhung vao nam 1298, mot trong nhung gia toc ngan hang hang đau chau Au la Bonsignoris bi pha san, va thanh pho Siena mat vi the la trung tam ngan hang cua Y vao tay Florence. Cho đen cuoi the ky XIV, gia toc cam quyen o Florence la Nha Albizzi. Nam 1293, Phap lenh Tu phap đuoc ban hanh; mot cach hieu qua, chung đa tro thanh hien phap cua Cong hoa Florence trong suot thoi ky Phuc hung Y. Vo so cung đien sang trong cua thanh pho đuoc bao quanh boi nhung ngoi nha pho đuoc xay dung boi tang lop thuong gia thinh vuong.
Nhung gia toc thach thuc chinh đoi voi quyen luc cua gia đinh Albizzi chinh la Medici, đau tien la duoi quyen cua Giovanni di Bicci de' Medici, sau đo la duoi quyen cua con trai ong la Cosimo di Giovanni de' Medici va chat trai la Lorenzo de' Medici. Gia toc Medici lap ra va kiem soat Ngan hang Medici—ngan hang lon nhat chau Au luc bay gio—va mot loat doanh nghiep khac o Florence va nhung noi khac. Nam 1433, Albizzi tim cach truc xuat Cosimo.  Tuy nhien, vao nam sau, mot chinh quyen dan su ung ho Medici do Tommaso Soderini, Oddo Altoviti va Lucca Pitti lanh đao đa đuoc bau vao Signoria cua Florence va Cosimo tro lai. Medici tro thanh gia toc đung đau thanh pho, vi tri ma ho se nam giu trong 3 the ky tiep theo. Florence van la mot nuoc cong hoa cho đen nam 1537, theo truyen thong đanh dau su ket thuc giai đoan đau cua thoi ky Phuc hung o Florence, nhung cac cong cu cua chinh phu cong hoa nam duoi su kiem soat chat che cua Medici va cac đong minh cua ho, ngoai tru cac khoang thoi gian sau nam 1494 va 1527. Cosimo va Lorenzo hiem khi giu chuc vu chinh thuc nhung ho lai la nhung nha lanh đao tren thuc te.
Gia đinh Medici đuoc ket noi voi hau het cac gia đinh uu tu khac vao thoi điem đo thong qua cac cuoc hop đong hon nhan, quan he đoi tac hoac viec lam, vi vay gia đinh nay co vi tri trung tam trong mang luoi xa hoi: mot so gia đinh co quyen truy cap mot cach co he thong vao phan con lai cua cac gia đinh uu tu chi thong qua Medici, co le tuong tu nhu cac moi quan he ngan hang. Mot so vi du ve cac gia toc nay bao gom Bardi, Altoviti, Ridolfi, Cavalcanti va Tornabuoni. Đieu nay đuoc cho la ly do dan đen su troi day cua gia đinh Medici.
Cac thanh vien cua gia đinh nay đa tro nen noi tieng vao đau the ky XIV trong buon ban len, đac biet la voi Phap va Tay Ban Nha. Bat chap su hien dien cua mot so Medici trong cac co quan chinh quyen cua thanh pho, ho van it đuoc chu y hon nhieu so voi cac gia đinh noi bat khac nhu Albizzi hay Strozzi. Salvestro de' Medici la chu tich phuong hoi len trong cuoc noi day Ciompi nam 1378–82, va Antonio de' Medici bi luu đay khoi Florence nam 1396. Viec tham gia vao mot am muu khac vao nam 1400 đa khien tat ca cac nhanh cua gia đinh nay bi cam tham gia chinh truong Florentine trong 20 nam, ngoai tru hai nhanh.


= The ky XV =
Giovanni di Bicci de' Medici (khoang 1360–1429), con trai cua Averardo de' Medici (1320–1363), đa nang cao su giau co cua gia đinh thong qua viec thanh lap Ngan hang Medici va tro thanh mot trong nhung nguoi giau nhat thanh bang Florence. Mac du chua bao gio nam giu bat ky chuc vu chinh tri nao, nhung ong đa nhan đuoc su ung ho manh me cua quan chung đoi voi gia toc cua minh thong qua viec ung ho viec ap dung he thong thue theo ty le. Con trai cua Giovanni la Cosimo de' Medici menh danh la Pater Patriae (cha đe cua đat nuoc), len nam quyen vao nam 1434 voi tu cach la Gran maestro (nguoi đung đau khong chinh thuc cua Cong hoa Florentine).

Nha Medici con đuoc huong loi tu viec phat hien ra tru luong lon phen chua o Tolfa vao nam 1461. Phen chua rat can thiet nhu mot chat gan mau trong nhuom mot so loai vai va đuoc su dung rong rai o Florence, noi nganh cong nghiep chinh la san xuat det may. Truoc thoi Medici, nguoi Tho Nhi Ky la nha xuat khau phen duy nhat, vi vay chau Au buoc phai mua san pham nay tu Đe quoc Ottoman cho đen khi phat hien ra phen chua o Tolfa. Giao hoang Pio II đa trao cho gia đinh Medici đoc quyen khai thac mo o đo, khien ho tro thanh nha san xuat phen chua chinh o chau Au.
Ba the he ke tiep cua Medici—Cosimo, Piero va Lorenzo—cai tri Florence trong suot phan lon the ky XV. Ho ro rang đa thong tri chinh quyen đai dien Florentine ma khong can bai bo che đo cong hoa no hoan toan. Ba thanh vien cua gia đinh Medici nay co ky nang tuyet voi trong viec quan ly mot "thanh pho kien cuong va đoc lap" nhu Florence. Tuy nhien, khi Lorenzo qua đoi vao nam 1492, con trai ong la Piero to ra khong co kha nang ung pho thanh cong truoc nhung thach thuc do Phap xam luoc Y nam 1492, va trong vong 2 nam, ong va nhung nguoi ung ho ong bi buoc phai luu vong va đuoc thay the bang mot chinh phu cong hoa.
Piero di Cosimo de' Medici (1416–1469), con trai cua Cosimo, chi nam quyen trong 5 nam (1464–1469). Ong đuoc goi voi biet danh la "Piero Benh gut" vi can benh gut lam đau chan va dan đen cai chet cua ong. Khong giong nhu cha minh, Piero it quan tam đen nghe thuat. Do can benh cua minh, ong chu yeu nam liet giuong o nha, va do đo đa lam rat it đe tang cuong quyen kiem soat cua gia toc Medici đoi voi Florence khi con nam quyen. Do đo, quyen cai tri cua Medici bi tri tre cho đen the he tiep theo, khi con trai cua Piero la Lorenzo len nam quyen.
Lorenzo de' Medici (1449–1492), đuoc menh danh la "Lorenzo Hung vi", co kha nang lanh đao va cai tri mot thanh pho tot hon the he truoc, nhung ong đa bo be cong viec kinh doanh ngan hang cua gia đinh, dan đen su xup đo cua no. Đe đam bao su thanh cong cua gia đinh đuoc tiep tuc, Lorenzo đa len ke hoach cho su nghiep tuong lai cua cac con minh. Ong đa chuan bi cho Piero II cung đau tro thanh nguoi ke nhiem ong trong vai tro lanh đao dan su; Giovanni (Giao hoang Leo X tuong lai) đuoc đua vao nha tho tu khi con nho; va con gai Maddalena cua ong đa đuoc cung cap nhieu cua hoi mon đe thuc hien mot cuoc hon nhan co loi ve mat chinh tri voi con trai cua Giao hoang Innocent VIII nham cung co lien minh giua Medici va cac nhanh Roman cua gia toc Cybo va Altoviti.
Am muu Pazzi nam 1478 la mot no luc nham ha be gia toc Medici bang cach giet Lorenzo cung em trai cua ong la Giuliano de' Medici trong cac buoi le Phuc sinh; vu am sat ket thuc voi cai chet cua Giuliano va Lorenzo bi thuong. Am muu lien quan đen gia đinh Pazzi va Salviati, ca hai gia đinh ngan hang đoi thu đang tim cach cham dut anh huong cua Medici, cung nhu linh muc chu tri cac buoi le nha tho, Tong giam muc xu Pisa, va tham chi ca Giao hoang Sixtus IV o mot muc đo nao đo. Nhung ke chu muu tiep can Giao hoang Sixtus IV voi hy vong nhan đuoc su chap thuan cua ong, vi ban than ong va Medici đa co su canh tranh lau dai, nhung Giao hoang khong đua ra bien phap trung phat chinh thuc nao cho ke hoach. Bat chap viec tu choi su chap thuan chinh thuc, giao hoang van cho phep am muu tiep tuc ma khong can thiep, va sau vu am sat Lorenzo that bai, ong cung mien tru nhung toi ac đuoc thuc hien nham phuc vu nha tho. Sau đo, Lorenzo nhan nuoi đua con ngoai gia thu cua anh trai minh la Giulio de' Medici (1478–1535) tuc Giao hoang Clement VII tuong lai. Con trai cua Lorenzo la Piero II len nam quyen lanh đao Florence sau cai chet cua Lorenzo. Nha Medici bi truc xuat khoi Florence tu nam 1494 đen nam 1512 sau khi Piero tuan theo moi yeu cau cua ke xam luoc la vua Charles VIII cua Phap.


= The ky XVI =

Nguoi Nha Medici bi luu đay khoi Florence keo dai cho đen nam 1512, sau đo nhanh "cap cao" cua gia đinh—nhung nguoi xuat than tu Cosimo Truong lao—co the cai tri cho đen khi Alessandro de' Medici, Cong tuoc đau tien cua Florence, bi am sat vao nam 1537. Trong the ky nay su cai tri lau dai chi bi gian đoan trong hai lan (tu 1494–1512 đen 1527–1530), khi cac phe phai chong Medici nam quyen kiem soat Florence. Sau vu am sat Cong tuoc Alessandro, quyen luc đuoc chuyen giao cho nhanh Medici "đan em"—hau due cua Lorenzo Truong lao, con trai ut cua Giovanni di Bicci, bat đau tu chat trai Cosimo I "Đai đe".
Cosimo Truong lao va cha ong đa thanh lap quy Medici trong linh vuc ngan hang va san xuat - bao gom ca hinh thuc nhuong quyen thuong mai. Anh huong cua gia đinh ngay cang tang nho su bao tro cua cai, nghe thuat va van hoa. Cuoi cung, no đa đat đen đinh cao trong thoi ky nguoi Nha Medici đuoc bau len lam Giao hoang va tiep tuc phat trien trong nhieu the ky sau đo voi tu cach la Cong tuoc xu Florence va Tuscany. It nhat mot nua, co le nhieu hon, nguoi dan Florence đa lam viec cho Medici va cac chi nhanh co so cua ho trong linh vuc kinh doanh.


 Cac Giao hoang cua Nha Medici  Nha Medici nhanh chong tro thanh lanh đao cua Kito giao thong qua hai vi Giao hoang noi tieng o the ky XVI, Leo X va Clement VII. Ca hai cung tung la nhung nguoi cai tri chinh tri tren thuc te o Rome, Florence va nhung vung đat rong lon o Ban đao Y đuoc goi la Lanh đia Giao hoang. Ho la nhung nguoi bao tro nghe thuat hao phong, ho đa đat lam nhung kiet tac nhu Bien hinh cua Raffaello va Su phan xet cuoi cung cua Michelangelo; tuy nhien, trieu đai cua ho trung hop voi nhung rac roi cua Kito giao va Lanh đia Giao hoang, bao gom cuoc Cai cach Khang nghi cua Martin Luther va vu Cuop boc thanh Rome nam 1527.
Trieu đai giao hoang vui tinh cua Leo X đa lam pha san kho bac cua Vatican va tich luy nhung khoan no khong lo. Tu khi Leo đuoc bau lam giao hoang nam 1513 cho đen khi ong qua đoi nam 1521, Florence lan luot đuoc giam sat boi Giuliano de' Medici, Cong tuoc xu Nemours, Lorenzo de' Medici, Cong tuoc xu Urbino va Giulio de' Medici, nguoi sau nay tro thanh Giao hoang Clement VII.
Trieu đai giao hoang đay bien đong cua Clement VII bi chi phoi boi su noi tiep nhanh chong cua cac cuoc khung hoang chinh tri—nhieu cuoc khung hoang đa dien ra tu lau—dan đen viec quan đoi cua Hoang đe Karl V cua Thanh che La Ma cuop pha thanh Rome vao nam 1527 va su troi day cua Salviati, Altoviti va Strozzi la chu ngan hang hang đau cua Giao trieu Roma. Tu thoi điem Clement đuoc bau lam Giao hoang nam 1523 cho đen khi thanh Rome bi cuop pha, Florence đuoc cai tri boi Ippolito de' Medici tre tuoi (hong y va pho chuong an tuong lai cua Nha tho La Ma Than thanh), Alessandro de' Medici (cong tuoc tuong lai cua Florence), va nhung nguoi giam ho cua ho. Nam 1530, sau khi lien minh voi Hoang đe Karl V, Giao hoang Clement VII đa thanh cong trong viec đam bao le đinh hon cua con gai Karl V la Margeret cua Ao voi chau trai ngoai gia thu cua ong (đuoc cho la con trai ong) Alessandro de' Medici. Clement cung thuyet phuc Karl V phong Alessandro lam Cong tuoc xu Florence. Tu đo bat đau trieu đai cua cac vi quan chu Nha Medici o Florence, keo dai 2 the ky.


 Cac Cong tuoc cua Nha Medici  Mot nhan vat noi bat khac cua gia đinh Medici o the ky XVI la Cosimo I, nguoi đa vuon len tu khoi đau tuong đoi khiem ton o Mugello đe đat đuoc quyen luc toi cao tren toan bo Toscana. Truoc su phan đoi cua Vuong hau Caterina de' Medici, Giao hoang Phaolo III va cac đong minh cua ho, ong đa chiem uu the trong nhieu tran chien khac nhau đe chinh phuc đoi thu đang ghet cua Florence la Cong hoa Siena va thanh lap Đai cong quoc Toscana. Cosimo mua mot phan đao Elba tu Cong hoa Genova va đat luc luong hai quan Toscana o đo. Ong mat nam 1574, ke vi ong la nguoi con trai ca con song la Đai cong tu Francesco, nguoi qua đoi ma khong co con trai thua ke, dan đen su ke vi cua em trai ong la Đai cong tu Ferdinando, vao nam 1587. Francesco ket hon voi Johanna cua Ao, va ho đa sinh ra Eleonora de' Medici, Cong tuoc phu nhan xu Mantua va Maria de' Medici, Vuong hau Phap va Navarrae. Thong qua Maria, tat ca cac vi vua ke vi cua Phap (tru Napoleon) đeu la hau due cua Francesco.
Ferdinando hao huc đam nhan quyen cai tri xu Toscana tu anh trai. Ong chi huy viec thoat nuoc vung đam lay Toscan, xay dung mang luoi đuong bo o mien Nam Toscana va phat trien thuong mai o Livorno. Đe phat trien nganh cong nghiep to lua o Toscan, ong giam sat viec trong cay dau tam doc theo cac con đuong lon (tam an la dau đe san sinh ra to). Ve đoi ngoai, ong đa đua Toscana thoat khoi quyen ba chu cua Vuong toc Habsburg bang cach ket hon voi mot nu quy toc khong thuoc nguoi Nha Habsburg đau tien ke tu Alessandro, đo la Cong nu Christina xu Lorraine, chau gai cua Catherine de' Medici. Phan ung cua nguoi Tay Ban Nha la xay dung mot toa phao đai tren phan đao Elba ma ho so huu. Đe cung co lien minh Phap-Toscan vua moi đuoc thanh lap, ong đa ga chau gai cua minh la Đai cong nu Marie, cho Henri IV cua Phap. Henri tuyen bo ro rang rang ong se bao ve Toscana khoi su xam luoc cua Tay Ban Nha, nhung sau đo đa tu bo loi hua, vi the Ferdinando buoc phai ga nguoi thua ke cua minh la Đai cong tu Cosimo, cho Nu đai cong tuoc Maria Maddalena cua Ao đe xoa diu Tay Ban Nha (noi Margaret, em gai cua Maria Maddalena la vuong hau đuong nhiem). Ferdinando cung tai tro cho mot chuyen tham hiem Toscan đen Tan The gioi voi y đinh thanh lap mot thuoc đia cua nguoi Toscan, mot ke hoach khong mang lai ket qua nao cho viec mua lai thuoc đia vinh vien.
Bat chap tat ca nhung đong luc thuc đay tang truong kinh te va thinh vuong nay, dan so cua Florence vao buoi binh minh cua the ky XVII chi la 75.000 nguoi, nho hon nhieu so voi cac kinh đo khac tren ban đao Y (nhu Rome, Milan, Venice, Palermo va Napoli). Francesco va Ferdinando, do su phan biet khong ro rang giua tai san nha Medici va Nha nuoc Toscan, đuoc cho la giau co hon to tien cua ho, Cosimo de' Medici, nguoi sang lap trieu đai. Rieng Đai cong tuoc co đac quyen khai thac tai nguyen khoang san va muoi, va van menh cua nha Medici gan lien truc tiep voi nen kinh te Toscan.


= The ky XVII =

Ferdinando, mac du khong con la hong y, nhung van co nhieu anh huong trong cac mat nghi lien tiep. Nam 1605, Ferdinando đa thanh cong trong viec đua ung cu vien cua minh la Alessandro de' Medici len ngai Giao hoang voi tong hieu la Giao hoang Leo XI. Nhung Leo XI chi tai vi đuoc 27 ngay thi qua đoi, nhung nguoi ke vi ong la Giao hoang Paul V, cung ung ho nguoi Nha Medici. Tuy nhien, chinh sach đoi ngoai ung ho Giao hoang cua Ferdinando co nhung han che. Toscana tran ngap cac dong tu, khong phai tat ca đeu co nghia vu nop thue. Ferdinando qua đoi nam 1609, đe lai mot nha nuoc giau co; Tuy nhien, viec ong khong hanh đong trong cac van đe quoc te se gay ra nhung hau qua lau dai sau nay.
O Phap, Marie de' Medici đang lam nhiep chinh cho con trai ba la Vua Louis XIII. Louis bac bo chinh sach ung ho Nha Habsburg cua me minh vao nam 1617. Thai hau song phan đoi con lai ma khong co bat ky anh huong chinh tri nao.
Nguoi ke vi Ferdinando la Cosimo II, tri vi chua đay 12 nam. Ong ket hon voi Maria Maddalena cua Ao, nguoi co voi ong 8 nguoi con, bao gom Margherita de' Medici, Ferdinando II de' Medici va Anna de' Medici. Ong đuoc nho đen nhieu nhat voi tu cach la nguoi bao tro cho nha thien van hoc Galileo Galilei, nguoi xuat ban chuyen luan Sidereus Nuncius vao nam 1610, đuoc đe tang cho Đai cong tuoc. Cosimo chet vi lao phoi vao nam 1621.
Con trai lon cua Cosimo la Đai cong tu Ferdinando, van chua đu tuoi truong thanh ve mat phap ly đe ke vi ong, do đo Maria Maddalena va ba cua ong la Christina xu Lorraine, đong vai tro nhiep chinh. Quyen nhiep chinh tap the cua ho đuoc goi la Turtici. Tinh khi cua Maria Maddelana tuong tu nhu Christina, va ho cung nhau lien ket Toscana voi Lanh đia Giao hoang, tai tang gap đoi so giao si Toscan, va cho phep dien ra phien toa xet xu di giao đoi voi Galileo Galilei.  Sau cai chet cua Cong tuoc xu Urbino cuoi cung la (Francesco Maria II), thay vi tuyen bo cong quoc thuoc quyen thua ke cua Ferdinando, nguoi đa ket hon voi chau gai va nu thua ke cua Cong tuoc xu Urbino la Vittoria della Rovere, ho đa cho phep Giao hoang Urban VIII sap nhap no vao Lanh đia Giao hoang. Nam 1626, ho cam bat ky cong dan Toscan nao đuoc hoc tap ben ngoai Đai cong quoc, mot đao luat sau đo bi bai bo, nhung đuoc tai lap lai boi chau trai cua Maria Maddalena la Đai cong tuoc Cosimo III. Harold Acton, mot nha su hoc nguoi Anh-Y, cho rang su suy tan cua Toscana la do nhiep chinh Turtici.
Đai cong tuoc Ferdinado bi am anh boi cong nghe moi va đa lap đat nhieu loai may đo đo am, phong vu bieu, nhiet ke va kinh vien vong trong Palazzo Pitti. Nam 1657, Leopoldo de' Medici, em trai ut cua Đai cong tuoc đa cho thanh lap Accademia del Cimento, to chuc thu hut cac nha khoa hoc tu khap Toscana đen Florence đe nghien cuu.
Toscana tham gia vao Chien tranh Castro (lan cuoi cung Toscana thuoc Nha Medici tham gia vao mot cuoc xung đot) va gay ra that bai cho luc luong cua Giao hoang Urban VIII vao nam 1643. No luc chien tranh rat ton kem va kho bac trong rong đen noi khi linh đanh thue Castro đuoc tra tien, nha nuoc khong con đu kha nang tra lai trai phieu chinh phu, dan đen lai suat giam 0,75%. Vao thoi điem đo, nen kinh te suy thoai đen muc viec trao đoi hang hoa tro nen pho bien o cac khu cho nong thon.
Ferdinando qua đoi vao ngay 23 thang 5 nam 1670 vi benh đot quy xuat huyet va phu ne. Ong đuoc an tang tai Vuong cung thanh đuong San Lorenzo, Florence, nghia đia cua nguoi Nha Medici. Vao thoi điem ong qua đoi, dan so cua Đai cong quoc la 730.594 nguoi; nhung con đuong trai đay co va nhung toa nha sap sup đo o Pisa.
Cuoc hon nhan cua Ferdinando voi Vittoria della Rovere sinh ra hai nguoi con: Cosimo III de' Medici, Đai cong tuoc xu Toscana, va Đai cong tu Francesco Maria. Sau cai chet cua Vittoria vao nam 1694, tai san ke thua cua ba, gom co cac Cong quoc Rovere va Montefeltro, đuoc chuyen cho con trai ut cua ba.


= The ky XVIII: su sup đo cua vuong trieu =

Cosimo III ket hon voi Marguerite Louise cua Orleans, chau gai cua Henri IV cua Phap va Maria de' Medici. La mot cap đoi cuc ky khong hoa thuan, su ket hop nay đa sinh ra 3 nguoi con, đac biet la Anna Maria Luisa de' Medici, Tuyen hau phu nhan xu Palatine, va Đai cong tuoc cuoi cung cua xu Toscana la Gian Gastone de' Medici.
Johann Wilhelm, Tuyen hau xu Palatine, chong cua Anna Maria Luisa de' Medici, đa trung dung thanh cong pham gia Royal Highness tu Đai cong tuoc va gia đinh ong vao nam 1691, mac du thuc te la ho khong co quyen so huu bat ky vuong quoc nao. Cosimo thuong xuyen tra cho Hoang đe La Ma Than thanh, lanh chua phong kien tren danh nghia cua ong, nhung khoan phi cat co, va ong đa gui đan duoc cho hoang đe trong Tran Vien.
Nha Medici thieu nguoi thua ke nam gioi, va đen nam 1705, ngan kho cua đai cong tuoc gan nhu bi pha san. So voi the ky XVII, dan so Florence giam 50% va dan so cua đai cong quoc noi chung giam khoang 40%. Cosimo co gang het suc đe đat đuoc mot thoa thuan voi cac cuong quoc chau Au, nhung đia vi phap ly cua Toscaba rat phuc tap: khu vuc cua đai cong quoc truoc đay bao gom Cong hoa Siena ve mat ky thuat la mot thai ap cua Tay Ban Nha, trong khi lanh tho cua Cong hoa Florence cu đuoc cho la nam duoi su thong tri cua Đe che La Ma Than thanh. Sau cai chet cua con trai đau long, Cosimo đa du tinh khoi phuc nen cong hoa Florence, sau cai chet cua Anna Maria Luisa, hoac cua chinh ong, neu ong qua đoi truoc co. Viec khoi phuc nen cong hoa se đoi hoi phai giao Siena cho Đe che La Ma Than thanh, nhung bat chap đieu đo, no đa đuoc chinh phu cua ong tan thanh kich liet. Chau Au phan lon phot lo ke hoach cua Cosimo. Chi co Vuong quoc Anh va Cong hoa Ha Lan đua ra bat ky su tin cay nao đoi voi no, va ke hoach cuoi cung đa that bai cung voi Cosimo III vao nam 1723.
Vao ngay 4 thang 4 nam 1718, Anh, Phap va Cong hoa Ha Lan (sau nay la Ao) đa chon Vuong tu Carlos cua Tay Ban Nha, con ca cua Elisabeth Farnese va Felipe V cua Tay Ban Nha, lam nguoi thua ke Toscana. Đen nam 1722, Tuyen hau phu nhan tham chi con khong đuoc thua nhan la nu thua ke, va Cosimo chi co the lam khan gia tai cac cuoc hoi nghi ve tuong lai cua Toscana. Vao ngay 25 thang 10 nam 1723, sau ngay truoc khi qua đoi, Đai cong tuoc Cosimo pho bien mot tuyen bo cuoi cung ra lenh rang Toscana phai đoc lap: Anna Maria Luisa se ke vi ngai vang sau Gian Gastone, va đai cong tuoc co quyen lua chon nguoi ke vi. Tuy nhien, nhung phan nay trong loi tuyen bo cua ong đa hoan toan bi bo qua va ong qua đoi vai ngay sau đo.
Gian Gastone coi thuong Tuyen hau phu nhan vi đa dan dung cuoc hon nhan tham khoc cua ong voi Anna Maria Franziska xu Sachsen-Lauenburg; trong khi co ghe tom cac chinh sach tu do cua em trai minh, thi ong lai bai bo tat ca cac đao luat bai Do Thai cua cha minh. Gian Gastone thich thu khi lam chi minh kho chiu. Vao ngay 25 thang 10 nam 1731, mot đoi quan Tay Ban Nha thay mat Don Carlos chiem đong Florence, nguoi đa đi bang thuyen va cap cang o Toscana vao thang 12 cung nam. Ruspanti, đoan tuy tung gia nua cua Gian Gastone, khong ua gi Tuyen hau phu nhan. Nu cong tuoc Violante xu Bayern, chi dau cua Gian Gastone, đa co gang đua đai cong tuoc ra khoi pham vi anh huong cua Ruspanti bang cach to chuc cac bua tiec. Cach cu xu cua ong trong cac bua tiec kem vuong gia; ong thuong non lien tuc vao khan an, o hoi va chieu đai nhung nguoi co mat bang nhung tro đua khong phu hop voi xa hoi đuong thoi. Sau khi bi bong gan mat ca chan vao nam 1731, ong phai nam liet giuong trong suot quang đoi con lai. Chiec giuong thuong xuyen co mui phan, thinh thoang đuoc Violante don dep.
Nam 1736, sau Chien tranh Ke vi Ba Lan, Don Carlos bi tuoc quyen thua ke Toscana, va Cong tuoc Francis III xu Lorraine đuoc phong lam nguoi thua ke. Vao thang 1 nam 1737, quan Tay Ban Nha rut khoi Toscana va đuoc thay the boi quan Ao.
Gian Gastone qua đoi vao ngay 9 thang 7 nam 1737, đuoc bao quanh boi cac giam muc va chi gai cua ong. Anna Maria Luisa đuoc Than vuong de Craon đe nghi lam nhiep chinh tren danh nghia cho đen khi đai cong tuoc moi co the đen Toscana, nhung đa tu choi. Sau cai chet cua em trai, co nhan đuoc tat ca tai san cua Nha Medici.
Anna Maria Luisa đa ky Patto di Famiglia ("hiep uoc gia đinh") vao ngay 31 thang 10 nam 1737. Hop tac voi Hoang đe La Ma Than thanh va Đai cong tuoc Francis xu Lorraine, ba đe lai di chuc hien tang toan bo tai san ca nhan cua Nha Medici cho nha nuoc Toscana, voi đieu kien la khong đuoc đua ra khoi Florence.
"Lorrainers", cach goi cua luc luong chiem đong, bi dan chung ghe tom, nhung nhiep chinh vuong la Than vuong de Craon, đa cho phep Tuyen hau phu nhan song binh yen trong Palazzo Pitti. Ba ban ron voi viec tai tro va giam sat viec xay dung Vuong cung thanh đuong San Lorenzo, Florence, đuoc khoi cong vao nam 1604 boi Đai cong tuoc Ferdinando I, voi chi phi la 1.000 crown moi tuan.
Tuyen hau phu nhan đa quyen gop phan lon tai san cua minh cho to chuc tu thien: 4.000 bang Anh moi thang. Vao ngay 19 thang 2 nam 1743, ba qua đoi, va dong doi đai cong tuoc cua Nha Medici chinh thuc tuyet tu. Nguoi dan Florence đa đau buon, va ba đuoc an tang trong ham mo ma ba đa giup hoan thanh, Vuong cung Thanh đuong San Lorenzo.
Su diet vong cua trieu đai Medici dan đen su len ngoi vao nam 1737 cua Francis Stephen, Cong tuoc xu Lorraine va la chong cua Maria Theresia cua Ao, dan đen viec Toscana tam thoi đuoc đua vao lanh tho cua Vuong quyen Ao cua Vuong toc Habsburg. Dong doi cua cac Than vuong xu Ottajano, mot nhanh con ton tai cua Nha Medici, nhung nguoi đu đieu kien thua ke Đai cong quoc Toscana khi nguoi đan ong cuoi cung cua nhanh cao cap qua đoi vao nam 1737, co the tiep tuc la chu quyen cua Nha Medici nhung vi su can thiep cua cac cuong quoc lon cua chau Au, đa đua Đai cong quoc cho Nha Lorraine.
Ket qua la, Đai cong quoc Toscana tro thanh tai san thu yeu cua Vuong toc Habsburg-Lorraine. Đai cong tuoc đau tien cua trieu đai moi, Francis I, la chat cua Francesco I de' Medici, do đo ong đa tiep tuc Vuong trieu Medici thong qua dong doi nu gioi. Nha Habsburg bi phe truat đe ung ho Nha Bourbon-Parma vao nam 1801 (chinh ho cung bi phe truat vao nam 1807), nhung sau đo đuoc phuc hoi tai Đai hoi Vien. Toscana tro thanh mot tinh cua Vuong quoc Y vao nam 1861. Tuy nhien, mot so nhanh con ton tai cua Nha Medici van ton tai, bao gom cac Than vuong xu Ottajano, Medici Tornaquinci, va cac Ba tuoc Verona Medici xu Caprara va Gavardo. (xem cay gia pha Medici)


Di san Thanh tuu lon nhat cua Medici la tai tro cho nghe thuat va kien truc, chu yeu la nghe thuat va kien truc thoi ky Phuc Hung som va Thuong Phuc Hung. Nha Medici chiu trach nhiem ve phan lon cac tac pham nghe thuat lon cua Florentine đuoc tao ra trong thoi ky cai tri cua ho. Su ho tro cua ho rat quan trong vi cac nghe si thuong chi bat đau thuc hien du an cua ho sau khi ho đa nhan đuoc tien tai tro. Giovanni di Bicci de' Medici, nguoi bao tro nghe thuat đau tien trong gia toc Medici, đa ho tro Masaccio va uy quyen cho Filippo Brunelleschi tai thiet Vuong cung thanh đuong San Lorenzo, Florence vao nam 1419. Cac cong su nghe thuat đang chu y cua Cosimo Truong lao la Donatello va Fra Angelico. Trong nhung nam sau đo, nguoi đuoc bao tro quan trong nhat cua gia đinh Medici la Michelangelo Buonarroti (1475–1564), nguoi đa tao ra tac pham cho mot so thanh vien trong gia đinh, bat đau voi Lorenzo Vi đai, nguoi đuoc cho la cuc ky yeu thich chang trai tre Michelangelo va đa moi anh ta đe nghien cuu bo suu tap đieu khac co cua gia đinh. Lorenzo cung tung la nguoi bao tro cho Leonardo da Vinci (1452–1519) trong 7 nam. That vay, Lorenzo la mot nghe si theo đung nghia cua minh va la tac gia cua tho ca; Su ung ho cua ong đoi voi nghe thuat va van hoc đuoc coi la điem nhan trong su bao tro cua Nha Medici.

Sau cai chet cua Lorenzo, giao si thuan tuy Dominican Girolamo Savonarola đa tro nen noi tieng, canh bao nguoi dan Florentine ve su xa hoa qua muc. Duoi su lanh đao cuong tin cua Savonarola, nhieu cong trinh vi đai đa bi “tu nguyen” pha huy trong phong trao falo delle vanita (ngay 7 thang 2 nam 1497). Nam sau, vao ngay 23 thang 5 nam 1498, Savonarola va hai nguoi ung ho tre tuoi bi thieu tren coc o Piazza della Signoria. Ngoai tien bao tro cho nghe thuat va kien truc, gia đinh Medici con la nhung nha suu tap tai ba va ngay nay viec mua lai cua ho tao thanh cot loi cua bao tang Uffizi o Florence. Ve kien truc, Medici chiu trach nhiem ve mot so đac điem đang chu y cua Florence, bao gom Phong trung bay Uffizi, Vuon Boboli, Belvedere, Nha nguyen Medici va Palazzo Medici.
Sau đo, tai Rome, cac giao hoang xuat than tu Nha Medici tiep tuc truyen thong gia đinh bao tro cac nghe si o Rome. Giao hoang Leo X chu yeu uy thac cac tac pham tu Raphael, trong khi Giao hoang Clement VII uy quyen cho Michelangelo ve buc tuong ban tho cua Nha nguyen Sistine ngay truoc khi giao hoang qua đoi vao nam 1534. Eleanor xu Toledo, Than vuong nu nguoi Tay Ban Nha va vo cua Cosimo I Đai đe, đa mua Cung đien Pitti tu Buonaccorso Pitti vao nam 1550. Cosimo đen luot bao tro cho Giorgio Vasari, nguoi đa xay dung Phong trung bay Uffizi vao nam 1560 va thanh lap Accademia delle Arti del Disegno – ("Hoc vien Nghe thuat Ve") nam 1563. Marie de' Medici, goa phu cua vua Henri IV cua Phap va me cua Louis XIII, la chu đe cua mot loat buc hoa đuoc uy quyen goi la Marie de' Medici cycle, đuoc ve cho Cung đien Luxembourg boi hoa si cung đinh Peter Paul Rubens vao nam 1622–23.
Mac du ban than Nha Medici khong ai la nha khoa hoc, nhung gia đinh nay noi tieng la nguoi bao tro cua Galileo Galilei noi tieng, nguoi đa day kem cho nhieu the he tre em Nha Medici va la nguoi đung đau quan trong trong hanh trinh tim kiem quyen luc cua nguoi bao tro. Su bao tro cua Galileo cuoi cung đa bi Ferdinando II tu bo khi Toa an di giao Roma buoc toi Galileo la di giao. Tuy nhien, gia đinh Medici đa cung cap cho nha khoa hoc mot noi tru an an toan trong nhieu nam. Galileo đat ten bon mat trang lon nhat cua Sao Moc theo ten bon đua tre nha Medici ma ong day kem, mac du nhung cai ten ma Galileo su dung khong phai la nhung cai ten hien đang đuoc su dung.


Bang gia pha chinh Tuoc hieu Huy hieu Cay gia toc Bang ben duoi the hien nguon goc gia toc Medici:


Tuoc hieu = Danh sach nhung nguoi đung đau gia toc Medici =


 Signore (Đuc ong) o Cong hoa Florence   Cong tuoc Florence   Đai cong tuoc Toscana  Chu thich Tham khao Xem them Lien ket ngoai The Medici Archive Project
Prince Ottaviano de' Medici: Solving a 417-year-old murder mystery (May 4, 2004)
The Moscow Florentine Society
Medici Family Tree, featuring portraits and bios of key members of the Medici Dynasty, 1400–1737
The Medici Family, History Channel. Retrieved 8 April 2016. The Medici Family
The Medici Family of Florence