Hiep uoc Munchen, hoac Hiep uoc Munich  la mot thoa thuan đuoc ky ket tai Munich vao ngay 30 thang 9 nam 1938, giua Đuc Quoc xa, Anh quoc, Cong hoa Phap va Phat xit Y. No cho phep Đuc chiem mot phan lanh tho cua Tiep Khac đuoc goi la Sudetenland, noi co hon ba trieu nguoi, chu yeu la nguoi goc Đuc, sinh song. Hiep uoc nay con đuoc nguoi Tiep Khac goi la Su phan boi Munich (tieng Sec: Mnichovska zrada; tieng Slovak: Mnichovska zrada), do trong thoa thuan nay, Phap đa đon phuong vut bo thoa thuan lien minh voi Tiep Khac nam 1924 va mot hiep uoc quan su nam 1925 giua Phap va Tiep Khac.
Đuc bat đau mot cuoc chien tranh khong tuyen bo cuong đo thap o Tiep Khac vao ngay 17 thang 9 nam 1938. Đe phan ung lai, vao ngay 20 thang 9, Anh va Phap chinh thuc yeu cau Tiep Khac nhuong lanh tho Sudetenland cua minh cho Đuc. Theo sau Đuc, Ba Lan cung yeu cau Tiep Khac phai cat nhuong lanh tho vao ngay 21 thang 9, va Hungary vao ngay 22 thang 9. Trong khi đo, quan Đuc đa chinh phuc cac khu vuc cua Quan Cheb va Quan Jesenik, va bo binh Đuc đuoc trang bi nhe nhanh chong tran qua cac quan bien gioi khac truoc khi bi đay lui. Ba Lan cung tap hop cac đon vi quan đoi cua minh gan bien gioi chung voi Tiep Khac va tien hanh mot cuoc tan cong tham do khong thanh cong vao ngay 23 thang 9  Lien Xo tuyen bo san sang ho tro Tiep Khac voi đieu kien Hong quan co the đi qua lanh tho Ba Lan va Romania, nhung ca hai nuoc nay đeu tu choi  Đai su Ba Lan noi voi Ngoai truong Phap rang Ba Lan se phan đoi bat ky no luc nao cua Lien Xo nham bao ve Tiep Khac khoi Đuc 
Đe dan xep, mot cuoc hop khan cap cua cac cuong quoc chau Au đa dien ra o Munich – nhung loai tru chinh Tiep Khac va Lien Xo, đong minh cua ca Phap va Tiep Khac. Vao ngay 30 thang 9, Tiep Khac đa chiu khuat phuc truoc ap luc quan su cua Đuc, Ba Lan va Hungary cung nhu ap luc ngoai giao cua Anh va Phap, đong y nhuong lanh tho cho Đuc theo cac đieu khoan o Munich. Ngay sau đo, Hitler tu bo loi hua ton trong su toan ven cua Tiep Khac bang cach xam luoc Sec va bien nuoc nay thanh Vung bao ho Bohemia va Moravia, trao cho Đuc toan quyen kiem soat tat ca lanh tho Tiep Khac, bao gom ca kho vu khi quan su ma sau nay đong vai tro quan trong trong Cuoc xam luoc cua Đuc vao Ba Lan va Phap Lien Xo thi cam thay bi phuong Tay phan boi, ho tin rang phuong Tay đa thong đong voi Hitler đe trao mot quoc gia o Trung Au cho Đuc, va rang phuong Tay co the se lam đieu tuong tu voi Lien Xo trong tuong lai
Ngay nay, Hiep uoc Munich đuoc nhieu nguoi coi la mot hanh đong nhan nhuong Đuc đay tai hai, va thuat ngu nay đa tro thanh "mot loi noi mia mai cho su vo ich cua viec xoa diu cac quoc gia toan tri theo chu nghia banh truong" 


Boi canh lich su Nuoc Cong hoa Tiep Khac đuoc thanh lap sau Chien tranh the gioi thu nhat tu cac hoa uoc ma nguoi Đuc rat cam ghet. Đuoc tach ra tu Đe quoc Habsburg cu, Tiep Khac phat trien thanh mot nuoc dan chu va phon thinh nhat Trung Au.
Nhung vi co nhieu dan toc khac nhau, ngay tu luc đau Tiep Khac bi giang co boi nhung van nan noi bo ma suot 20 nam van chua the giai quyet đuoc. Đay la van nan cua nhung dan toc thieu so. Co 1 trieu nguoi Hungary, nua trieu nguoi Ruthenian, va 3 trieu ruoi nguoi Đuc o Sudeten. Cac dan toc nay tha thiet voi "đat me" cua ho, lan luot la Hungary, Nga va Đuc; tuy rang nguoi Đuc o Sudetenland1 chua bao gio thuoc ve Đe che Đuc (ngoai tru truoc nua la mot phan cua Đe che La Ma Than thanh) nhung chi thuoc ve Ao. Noi chung, cac dan toc nay đoi hoi co them quyen tu tri.
So voi nhung dan toc thieu so o phuong Tay, ngay ca o My, nhung dan toc thieu so o Tiep Khac khong bi kem coi. Ho co quyen dan chu va tu do ca nhan tron ven – ngay ca quyen đuoc bau cu – va co them it quyen đuoc lap truong hoc rieng va duy tri co so van hoa cua rieng ho. Lanh tu cac dan toc thieu so thuong la bo truong trong chinh phu trung uong. Tuy nhien, nguoi Sec khong the giai quyet nhung van đe cua nguoi thieu so. Ho thuong co tu tuong ai quoc cuc đoan va thieu khon kheo.
Đieu mia mai la nguoi Đuc Sudeten co vi the kha trong nuoc Tiep Khac – chac chan kha hon bat ky dan toc thieu so nao khac trong nuoc, va kha hon nhung dan toc thieu so Đuc o Ba Lan hoac o nuoc Phat xit Y. Nhung ho bat man voi tinh ha khac vun vat cua quan chuc đia phuong nguoi Sec va thai đo ky thi đoi luc xay ra o thu đo Praha. Song trong cac vung tay-bac va tay-nam cong nghiep hoa, ho giau co len va dan da tro nen hoa thuan voi nguoi Sec, van tiep tuc đoi hoi them quyen tu tri va su ton trong đoi voi cac quyen ve ngon ngu va van hoa. Truoc khi Hitler noi len, khong co phong trao chinh tri nghiem tuc nao đoi hoi hon the.
The roi, khi Hitler nam quyen Thu tuong Đuc nam 1933, con bao Quoc xa tran đen nguoi Đuc Sudeten. Nam nay, mot giao vien mon the duc dung cu ten Konrad Henlein thanh lap Đang nguoi Đuc Sudeten (SDP). Bo Ngoai giao Đuc bi mat ho tro tai chinh đang cho đen nam 1935. Trong vong vai nam, đang nay đa chiem đa so trong cong đong nguoi Đuc Sudeten. Vao luc Ao bi sap nhap vao Đuc, đang SDP đa san sang đe nghe theo lenh cua Hitler.
Đe nhan lenh, Henlein đi đen Berlin, va ngay 28 thang 3 nam 1938 vao ngoi hop voi Hitler trong ba tieng đong ho. Chi thi cua Hitler la "Đang SDP phai ra nhung đoi hoi ma chinh phu Tiep Khac khong the chap nhan." Nhu chinh Henlein tom tat quan điem cua Hitler: "Ta phai luon đoi hoi nhieu đe ta khong bao gio hai long." Vi the, hoan canh kho khan cua nguoi Đuc thieu so o Tiep Khac đoi voi Hitler chi la cai co đe quay đong, khuynh đao, tung hoa mu va gay hieu lam giua nhung ban huu cua Tiep Khac, va che giau muc đich thuc su cua ong: đe ha guc Tiep Khac va chiem lay lanh tho cung dan cu cho Đe che thu Ba.
Cac nha lanh đao Anh va Phap van chua nhan ra đieu nay. Suot mua xuan va mua he, that ra cho đen luc cuoi, Thu tuong Anh Arthur Neville Chamberlain va Thu tuong Phap Edouard Daladier cung voi đa so the gioi con lai hien nhien van con that su tin rang Hitler chi mong muon su binh đang cho nguoi Đuc o Tiep Khac.


Khung hoang đau tien Ngay Thu Sau 20 thang 5 nam 1938 bat đau mot cuoc khung hoang ma sau nay đuoc goi la "Khung hoang thang Nam." Trong 48 gio đau, cac chinh phu Anh, Phap, Tiep Khac va Lien Xo tro nen hot hoang tin rang chau Au o gan bo vuc chien tranh. Đay co le chu yeu la do ke hoach cua Đuc tan cong Tiep Khac bi ro ri. Vi tin nhu the ma Tiep Khac bat đau đong binh, con Anh, Phap va Lien Xo bieu lo su cung ran va hop nhat đe đoi pho voi moi đe doa cua Đuc.
Hitler cam thay be mat nang ne vi hanh đong cua Tiep Khac, va cung vi su ung ho cua Anh, Phap va ngay ca Lien Xo danh cho Tiep Khac. Hitler cang phan no hon vi bi cao buoc – đung toi nhung qua som – ve hanh đong gay han ma chinh ong đinh se thuc hien. Hitler ra lenh cho Quan đoi Đuc soan thao nhung ke hoach cuoi cung đe san sang tan cong Tiep Khac ngay 1/10/1938.
Ngay 12/9, Hitler phat bieu truoc mot đam đong cuong tin lap đay mot san van đong khong lo o Nurnberg trong buoi be mac Đai hoi Đang Quoc xa, đoi hoi chinh phu Tiep Khac tao "binh đang" cho nguoi Đuc Sudeten. Neu khong, Đuc se co bien phap đe đat đieu nay.
Ngon tu cua Hitler gay xao đong đang ke. O Sudetenland, mot cuoc noi loan xay ra. Sau hai ngay xo xat cuong loan, chinh phu Tiep Khac kiem soat đuoc tinh hinh bang cach đua quan đoi đen va ra lenh thiet quan luat. Henlein len qua bien gioi đen Đuc, tuyen bo rang giai phap duy nhat bay gio la nhuong vung Sudetenland cho Đuc.
Đay la giai phap ma Anh đang ung ho, nhung can đat su thoa thuan cua Phap truoc khi thuc đay them. Mot ngay sau bai dien van cua Hitler, noi cac Phap hop suot ngay, van chia re nhau ve viec lieu co nen ton trong nghia vu giup Tiep Khac trong truong hop Đuc tan cong, ma ho biet sap dien ra. Thu tuong Daladier keu goi Chamberlain co thuong thuyet voi Hitler.
Toi cung ngay, Chamberlain gui đien khan cho Hitler:

Xet qua tinh hinh cang luc cang khan truong, toi đe nghi đi đen gap ong đe co gang tim mot giai phap hoa binh. Toi đe nghi đi bang may bay va san sang len đuong ngay mai.


Chamberlain tai Berchtesgaden Hitler vo cung kinh ngac nhung rat vui suong khi biet nguoi nam van menh cua Đe quoc Anh hung manh se đi đen keu nai voi ong, va cam thay hanh dien rang mot nguoi đa 69 tuoi va chua tung đi may bay lai đi chuyen bay dai 7 tieng đong ho đe đen Berchtesgaden o phan xa nhat cua nuoc Đuc. Hitler đa khong mang chieu co đe đe nghi noi gap go ben song Rhine, von co the giam đuong bay con mot nua. Hitler tin chac chuyen đi cua Chamberlain la them su đam bao rang Anh va Phap se khong can thiep – nhu ong van tin tuong tu lau.
Chamberlain đap xuong san bay Munchen ngay 15 thang 9 nam 1938, mot chiec o to mui tran đua ong đen nha ga, roi ong đi tren mot chuyen tau đac biet mat 3 gio đe đen Berchtesgaden2. Ong thay tung toa xe tiep noi cho đay binh si Đuc va phao tren đuong ray đoi dien. Hitler khong ra đon ong tai Berchtesgaden, ma đung cho o nhung bac them tren cung cua biet thu Berghof. Bay gio la 4 gio chieu, va Chamberlain đa phai di chuyen tu sang som.
Giong nhu moi khi phat bieu, Hitler bat đau voi loi le dong dai ve nhung gi ong đa lam cho dan toc Đuc, cho hoa binh, cho moi quan he Anh-Đuc. Bay gio co mot van nan ma ong chu đinh giai quyet "bang cach nay hoac cach khac." Nguoi Đuc Sudeten luc truoc thuoc ve Ao, chua bao gio thuoc Đuc. Ba trieu nguoi Đuc o Tiep Khac phai "tro ve" Đe che. Ca trong buoi gap go nay voi Hitler va trong bao cao voi Nghi vien, Chamberlain, voi von kien thuc ve lich su Đuc khong co ve sau lam, chap nhan viec su dung sai lac tu ngu "tro ve".
La nguoi cuc ky nhan nai, Chamberlain kho chen vao đuoc cau nao, nhung co gioi han. Đen đay, ong ngat loi đe hoi:

Neu Lanh tu nhat đinh giai quyet van đe nay bang vu luc ma khong cho hai ben thao luan, the thi tai sao đe cho toi đen đay? Toi đa uong phi thoi gio cua toi.
Nha đoc tai khong co thoi quen bi ngat loi – cho đen luc nay chua tung co nguoi Đuc nao dam ngat loi ong – vi the cau tra đua cua Chamberlain xem duong co hieu qua. Hitler diu xuong, ong nghi ho co the "đi vao van đe lieu co the đat mot thoa thuan hoa binh đuoc khong." Va roi ong đi ngay vao đoi hoi:

Lieu nuoc Anh đong y voi viec nhuong vung Sudeten, hay khong đong y?... Nhuong tren co so quyen tu quyet?
Chamberlain tra loi rang ong khong the tu minh quyet đinh, ma phai tham khao voi noi cac cua ong va voi nguoi Phap, va them:

ca nhan ong co the noi rang ong cong nhan nguyen tac cua viec tach ra vung Sudeten... Ong muon tro ve Anh đe bao cao voi Chinh phu va xin ho chap thuan quan điem cua ca nhan ong.
Tu thai đo đau hang nay tai Berchtesgaden, moi chuyen khac đeu tiep dien theo. Trong khi đo, Đuc van tiep tuc voi cac ke hoach quan su va chinh tri cho cuoc xam lang Tiep Khac.


Anh va Phap co xoa diu Hitler Khi tro ve Anh, Chamberlain trieu tap noi cac đe ong trinh bay yeu sach cua Hitler. Thu tuong Phap Daladier va Ngoai truong Phap Bonnet đen London đe tham khao voi noi cac Anh. Ca hai ben Anh va Phap đeu muon tranh chien tranh nen nhanh chong đong y ve nhung đe xuat chung ma Tiep Khac phai chap nhan: giao cho Đuc moi lanh tho co tren phan nua la nguoi Đuc Sudeten đe đam bao "duy tri hoa binh va an ninh cua nhung quyen loi song con cua Tiep Khac." Đe đap lai, Anh va Phap se tham gia vao "su đam bao quoc te cua nhung đuong bien gioi moi..." Su đam bao nay se thay the nhung hiep uoc ma Tiep Khac ky ket voi Phap va Lien Xo. Đay la loi thoat de dang cho Phap: khong con bi rang buoc voi hiep uoc hien huu.
Tiep Khac tu khuoc cac đe xuat qua cong ham co long tu trong, voi loi giai thich – va cung la loi tien tri – rang chap nhan nhung đe xuat ay se khien cho Tiep Khac "khong chong thi chay se nam hoan toan duoi su thong tri cua Đuc."
Nhung ca Anh van gia tang suc ep len Tiep Khac, cho biet neu khong chap nhan cac đe xuat Anh-Phap, Anh se khong con lien can gi đen so phan cua Tiep Khac, va nuoc nay se khong con trong mong Anh hoac Phap giup đo nua.
Vao luc nay, Tong thong Tiep Khac Eduard Benes nhan ra la ban huu cua ong đa bo roi ong. Ong keu goi đen Phap, nhung Phap lai yeu cau ong rut lai cong ham tu khuoc, chap nhan cac đe xuat Anh-Phap, neu khong Tiep Khac se phai mot minh chong lai Đuc.
Suot ngay ke, đau nhuc vi met moi, vi mat ngu va vi bi phan boi, Benes van hoi y voi noi cac, cac nha lanh đao đang va quan đoi. Ho to ro long qua cam truoc su đe doa cua ke thu, nhung bat đau suy sup vi ban huu va đong minh đa bo roi ho. Con Lien Xo lap lai cam ket la Lien Xo se ton trong hiep uoc đa ky voi Tiep Khac. Nhung nguoi Tiep nhan ra rang hiep uoc voi Lien Xo quy đinh Lien Xo se đen ho tro voi đieu kien Phap cung phai ho tro. Va Phap đa nuot loi.
Xe chieu ngay 21 thang 9, chinh phu Tiep Khac đanh chiu thua, chap nhan ke hoach Anh-Phap. Ban thong cao giai thich mot cach cay đang: "Chung toi khong co chon lua nao khac, vi chung toi bi bo roi mot minh." Trong rieng tu, Benes noi mot cach suc tich: "Chung toi đa bi phan boi tu co ban." Ngay ke, noi cac tu chuc. Tuong Tong Thanh tra Quan đoi Jan Sirovy đuoc cu đung đau "chinh phu tap trung quoc gia."


Chamberlain tai Godesberg Chamberlain mang đen cho Hitler moi nhuong bo theo yeu sach o Berchtesgaden.
Lan nay, it nhat la luc khoi đau, Chamberlain chu đong phat bieu trong hon mot gio, giai thich nhung viec ong đa lam đe thuyet phuc ca hai noi cac Anh va Phap lan Tiep Khac. Ong chap nhan y kien giao Sudetenland cho Đuc ma khong can trung cau dan y. Tuong lai cua nhung vung pha tron nhieu chung toc se do mot uy hoi gom ba thanh vien giai quyet: mot Đuc, mot Tiep Khac, mot trung lap. Mot đam bao quoc te se thay the cac hiep uoc giua Tiep Khac voi Phap va Lien Xo – ma Hitler co ac cam.
Tat ca đeu co ve rat đon gian, rat hop tinh hop ly đoi voi mot Thu tuong Anh goc doanh nhan Anh yeu hoa binh. Ong ngung noi voi ve tu man, đoi cho phan ung cua Hitler.
Hitler hoi: "Co đung la theo toi hieu rang cac chinh phu Anh, Phap va Tiep Khac đong y chuyen giao Sudetenland tu Tiep Khac cho Đuc?" Hitler cam thay kinh ngac vi cac nhuong bo cho ong đi xa nhu the va đen nhanh nhu the. Ong biet Tiep Khac đa chap nhan đe xuat Anh-Phap. Tuy nhien, co the la Hitler khong biet ro chi tiet cac đieu khoan cua ke hoach Anh-Phap cho đen khi Chamberlain giai thich.
Thu tuong Anh mim cuoi đap: "Phai."
Hitler noi: "Toi rat lay lam tiec, nhung sau nhung su viec trong nhung ngay qua, ke hoach nay khong con ich loi gi nua."
Chamberlain đung bat day, guong mat lo ve kinh ngac va tuc gian. Ong Chamberlain thay bao nhieu cong kho nhoc cua ong bi tieu tan. Theo ghi chu cua TS. Schmidt, Chamberlain noi voi Hitler la ong cam thay

vua that vong vua hoang mang. Ong co the noi mot cach đung ly rang Lanh tu đa nhan đuoc tat ca tu ong đoi voi nhung gi đa đoi hoi truoc đay.
Đe đat đuoc đieu nay, ong đa đanh đo ca su nghiep chinh tri cua ong... Ong đang bi ket an o Anh la đa ban đung va phan boi Tiep Khac, đa nhuong bo cac nha đoc tai, va khi roi nuoc Anh sang nay ong bi la o che nhao.
Nhung Hitler khong to ra xuc đong voi hoan canh toi nghiep cua vi Thu tuong Anh. Ong đoi hoi Đuc đuoc chiem đong vung Sudetenland ngay lap tuc. Phai "giai quyet toan ven va rot rao van đe cham nhat la vao ngay 1 thang 10." Ong co san mot ban đo chi ra phai chuyen giao lap tuc nhung lanh tho nao.
Toi ay, Chamberlain hoi y qua đien thoai voi noi cac cua ong va voi chinh phu Phap. Tinh hinh duong nhu khong co trien vong lam, đen noi Anh va Phap đong y nen thong bao cho Tiep Khac ngay ke rang hai nuoc khong the "tiep tuc nhan trach nhiem khuyen ho khong nen đong binh."
Nhung Tiep Khac bat đau đong binh luc 10:30 gio toi ngay 23 thang 9.
Chamberlain cho Hitler biet ong se đe nghi voi Tiep Khac la, vi cac ben đa bang long giao Sudetenland cho Đuc, nguoi Đuc Sudeten se lo duy tri an ninh trat tu o Sudetenland cho đen khi giao vung đat nay cho Đuc.
Hitler khong chap nhan giai phap dung hoa nay, tra loi ong khong muon dung hoa, va ket luan rang bay gio co le se co chien tranh.
Chamberlain chi tra loi ngan gon la yeu cau Hitler ghi ra giay nhung đoi hoi moi, "cung voi mot ban đo" va se lam nhiem vu "nhu nguoi trung gian" đe gui qua Praha.
Chamberlain tro lai đe co buoi hoi đam cuoi cung voi Hitler bat đau luc 10:30 gio toi 23 thang 9, Hitler trinh bay nhung đoi hoi trong mot ban ghi nho cung voi mot ban đo. Chamberlain bi đoi mat voi mot thoi han moi. Ben Tiep phai bat đau rut ra khoi lanh tho se chuyen giao bat đau tu ngay 26 thang 9 va xong xuoi ngay 28 thang 9.
Chamberlain thot len: "Nhung cai nay khong khac gi toi hau thu!"
Hitler đap tra: "Khong phai... Xem đay, van kien co tua la 'Ban ghi nho'."
Vua luc ay, mot tuy vien mang vao mot tin khan cap cho Lanh tu. Ong xem qua va trao cho Schmidt đe thong dich: "Đoc cho ong Chamberlain nghe."
Schmidt đoc: "Benes vua tuyen cao tren đai truyen thanh lenh tong đong vien o Tiep Khac."
Hitler noi: "Bay gio, di nhien la moi viec đeu đa an bai. Nguoi Tiep se khong muon nhuong lanh tho nao cho Đuc."
Chamberlain khong đong y. Tiep theo la cuoc tranh cai du doi. Hitler noi nguoi Tiep đa đong binh truoc. Chamberlain noi y khac: Đuc đa đong binh truoc. Hitler phu nhan Đuc đa đieu quan...
The la, cuoc tranh cai keo dai đen khuya. Cuoi cung, Chamberlain hoi lieu ban ghi nho cua Đuc "co phai đung la thuc su nhung loi cuoi cung cua ong ay hay khong," Hitler tra loi rang đung, va Chamberlain noi khong con co ich gi phai thao luan tiep. Ong đa lam moi viec; tat ca no luc cua ong đa that bai. Ong tro ve voi con tim nang triu, vi hy vong ma ong mang theo khi đen Đuc đa tat lim.
Nhung nha đoc tai Đuc van chua đe cho ong yen. Ong co mot "nhuong bo."
Hitler noi mot cach hon ho:

Ong la mot trong so it nguoi ma toi tung lam nhu the nay. Toi san sang đinh ra mot ngay duy nhat cho viec rut lui cua Tiep Khac – ngay 1 thang 10 – đe tao thuan loi cho cong viec cua ong.
Sau khi noi the, Hitler rut mot cay but chi va tu tay đoi ngay. Di nhien đay khong phai la nhuong bo. Ngay tu đau, Hitler đa đinh 1 thang 10 la Ngay tan cong Tiep Khac.
Ban ghi nho đoi hoi moi luc luong cua Tiep Khac, ke ca canh sat, rut ra khoi nhung vung to mau đo tren ban đo. Mot cuoc trung cau dan y se quyet đinh tuong lai cua nhung vung to mau luc. Phai đe lai nguyen trang moi co so quan su trong vung đa rut lui. Phai chuyen giao nguyen trang cho ben Đuc moi vat lieu thuong mai va giao thong, "đac biet la nhung cau phan di đong". Khong đuoc mang theo luong thuc, hang hoa, bo, nguyen vat lieu... Hang tram nghin nguoi Tiep khong đuoc mang theo vat dung noi that hoac bo cua gia đinh.


Anh-Phap gay them ap luc Tro ve nuoc, Chamberlain co thuyet phuc noi cac Anh chap thuan yeu sach moi cua Quoc xa. Ong con canh cao Tong thong Benes rang Đuc se vuot bien gioi Tiep Khac neu nuoc nay khong chap nhan nhung đieu kien cua Đuc. Ong trach moc la Quan đoi Đuc se tran ngap Bohmen ma khong cuong quoc nao co the lam gi đuoc đe cuu Tiep Khac khoi so phan nay. Va đay la su that cho du ket qua cua chien tranh the gioi se ra sao. The la, Chamberlain đat trach nhiem ve hoa binh hoac chien tranh len Benes chu khong phai Hitler.
Truoc khi Benes co thoi gio đe tra loi, Chamberlain gui tiep buc đien thu hai, đe nghi Tiep Khac chap nhan cho Đuc chiem đong mot phan vao ngay 1 thang 10 roi mot uy ban bien gioi Đuc-Tiep-Anh se xac đinh nhung phan lanh tho khac se giao cho Đuc. Chamberlain phat bieu tren song phat thanh o Anh:

Du cho chung ta co the thong cam voi mot quoc gia nho đoi mat voi mot nuoc lang gieng lon va hung manh, trong moi truong hop chung ta khong the loi ca Đe quoc Anh can du vao mot cuoc chien. Neu chung ta phai chien đau, thi nen chien đau cho nhung van đe lon hon the nua...
Voi viec Phap ung ho nhung đe nghi moi nhat, Tiep Khac bi cac nuoc be ban canh cao: cho du ho va cac đong minh co thang Đuc, ho van phai trao Sudetenland cho Đuc. Cau suy dien la ro rang: tai sao phai nhan chim chau Au vao chien tranh, vi be nao cung mat Sudetenland?
Đe khuyen du Hitler nen bo ngo co hoi, Chamberlain viet mot thu rieng cho Hitler va gui hoa toc bang mot chuyen bay đac biet do Ngai Horace John Wilson (tro ly đac biet cho Chamberlain) mang đi. Buc thu noi chinh phu Tiep Khac đa thong bao cho biet toi hau thu Godesberg la "hoan toan khong the chap nhan đuoc." Khi nghe dich buc thu, thinh linh Hitler nhay dung len, la het: "Khong co ly do gi phai đam phan them!" roi đi ra khoi cua. Roi Hitler tro lai ngoi phet tren ghe, nhieu lan ngat ngang loi nguoi thong dich bang cach het len:

Nguoi Đuc đang bi đoi xu nhu la da đen... Ngay 1 thang 10 toi se chiem Tiep Khac. Neu Phap va Anh muon đanh, cu đe cho ho đanh...
Chamberlain đa đe nghi cac đai dien cua Tiep Khac va Đuc nen gap nhau lap tuc đe dan xep "cach thuc chuyen giao lanh tho," con Anh san long cu đai dien ngoi vao buoi hop. Hitler tra loi rang ong chi thuong thuyet chi tiet neu Tiep Khac chap nhan truoc toi hau thu Godesberg (ma ho đa bac bo). Va ho phai tra loi trong vong 48 tieng đong ho – luc 2 gio chieu ngay 28 thang 9.
Ngay 26 thang 9, Hitler đoc dien van tai san van đong Sportpalast o Berlin đong kin nguoi, la loi va gao thet trong con đien loan. Hitler lang ma ca nhan Benes, tuyen bo rang van đe chien tranh hoac hoa binh bay gio tuy thuoc vao tong thong Benes, va rang du sao chang nua, ong se chiem Sudetenland vao ngay 1 thang 10. Ong thot len mot cach khinh bi: "Chung toi khong muon nguoi Tiep!"
Ngay ke, 27 thang 9, Hitler tro lai tu thai binh thuong đe tiep kien Ngai Horace Wilson lan thu hai. Ong bao khong co loi gi nhan gui Chamberlain. Bay gio la tuy nguoi Tiep. Ho co the chap nhan hoac tu khuoc nhung yeu cau cua ong. Neu ho tu khuoc, ong gian du thet len: "Toi se tieu diet Tiep Khac." Ong lap lai cau đe doa nay nhieu lan voi ve thich thu.
Nhu the la qua muc ngay ca đoi voi Wilson von hay nhuong bo. Ong nay đung len va noi:

Trong truong hop nay, toi đuoc Thu tuong toi uy quyen đe co loi tuyen bo sau: "Neu vi lam tron nghia vu hiep uoc ma Phap can du tich cuc vao hanh đong thu đich voi Đuc, Vuong quoc Anh se bat buoc phai ung ho Phap".
Hitler tra loi voi thai đo gay han: "Đieu nay co nghia neu Phap muon tan cong Đuc, Anh se bat buoc cung phai tan cong Đuc."
Khi Ngai Horace tra loi rang ong khong noi the, rang rot cuoc thi tuy noi Hitler đe co hoa binh hoac chien tranh, Hitler lon tieng: "Neu Phap va Anh muon đanh, thi cu đanh! Toi hoan toan khong mang. Hom nay la Thu Ba; vao ngay Thu Hai toi chung ta se lam chien."
Wilson noi rieng voi Hitler khi ket thuc: "Toi se co lam cho nguoi Tiep biet đieu," va Hitler tra loi ong "hoan nghenh viec nay."
Co le Hitler nghi rang van co the vo ve Chamberlain đe ong nay lam cho nguoi Tiep "biet đieu." Đem ay, ong đoc cho thuoc ha viet mot buc thu gui Chamberlain voi ngon tu khon kheo.
La thu cua Hitler đuoc gui khan bang đien tin đen London toi 27 thang 9 nam 1938. Đay la tia hy vong mong manh ma Thu tuong Anh voi vang nam bat. Ong tra loi san sang đich than đi Đuc lap tuc.


Su đau hang o Munchen Vao luc 12:30 gio xe chieu ngay 29 thang 9 nam 1938, Adolf Hitler voi vi the nhu la nguoi chuyen đi thon tinh tiep đon nguyen thu cua cac chinh phu Anh, Phap va Y.
Cac cuoc thao luan chi co tinh thu tuc nham thuc hien chinh xac nhung gi Hitler muon vao thoi điem ong muon. Cong viec tien hanh mot cach xue xoa, va xet theo bien ban buoi hop đuoc tich thu sau chien tranh, Thu tuong Anh va Thu tuong Phap kha san long đong y voi Hitler.
Hoi nghi bat đau cong viec that su khi Mussolini, nguoi phat bieu thu ba – Daladier đuoc đe sau cung – noi "nham mang đen mot giai phap thuc te cho van đe," ong đa mang theo mot đe xuat ghi tren giay. Nguon goc van ban nay la đang đe y, va cho đen khi qua đoi Chamberlain van khong biet. Tu hoi ky cua Francois-Poncet va Henderson, ro rang la ho cung khong biet. That ra, cau chuyen chi đuoc đua ra anh sang mot thoi gian lau sau khi hai nha đoc tai qua đoi.
Cai ma Mussolini mang ra nhu la ke hoach dung hoa cua chinh ong đa đuoc voi va soan thao ngay hom truoc tai Bo Ngoai giao Đuc. Cac tac gia la Goring, Neurath va Weizsacker lam viec sau lung Ribbentrop, vi ba nguoi khong tin tuong noi phan xet cua ong nay. Goring mang ban van đen trinh Hitler, ong nay chap nhan, roi TS. Schmidt voi va dich ban van sang Phap van. Ban van đuoc trao cho Đai su Y Attolico, va nguoi nay đoc noi dung qua đien thoai cho Mussolini nam bat o Rome ngay truoc khi ong len đuong đi Munchen.
Vi cac ben đeu hoan nghenh "đe xuat Y," chi can thao luan cac chi tiet thi hanh. Chamberlain – nguyen la doanh nhan va cuu Bo truong Tai chinh – muon biet ai se đen bu cho tai san cong đuoc chuyen giao cho Đuc. Co ve met nhoc va cung buc doc vi khong the theo doi cac cau trao đoi bang tieng Phap va Anh, Hitler tra loi ngay la khong co đen bu gi ca. Khi Chamberlain phan đoi đieu khoan quy đinh nguoi Tiep khong đuoc mang theo bo khi rut đi khoi Sudetenland, Hitler lon tieng: "Khong nen phi thoi gio quy bau cua chung ta vao chuyen vun vat nhu the!" Vi Thu tuong Anh bo qua van đe.
Nhung ong đoi hoi phai co mat đai dien cua Tiep Khac. Ong noi nuoc ong "khong the đam bao nguoi Tiep se rut lui xong xuoi vao ngay 1/10 neu Chinh phu Tiep Khac khong cam ket viec nay." Daladier to y ung ho tuy khong nhiet tinh lam.
Nhung Hitler van khang khang. Ong se khong cho phep nguoi Tiep đen voi su hien dien cua ong. Daladier ngoan ngoan chiu thua, nhung Chamberlain cuoi cung đat đuoc mot it nhuong bo. Hoi nghi đong y rang mot đai dien cua Tiep Khac co the cho đoi "trong phong ben canh" nhu Chamberlain đe nghi.
Va đung the: buoi xe chieu đi đen hai đai dien cua Tiep Khac: TS. Voltech Mastny, Cong su Tiep Khac tai Đuc va TS. Hubert Masarik cua Bo Ngoai giao Tiep Khac. Ho đuoc lanh lung đua vao mot can phong ben. Sau khi cho đoi moi mon tu 2 gio chieu cho đen 7 gio toi, ho đuoc Frank Ashton-Gwatkin trong đoan Anh bao tin chang lanh. Hoi nghi đa đi đen nhat tri chung, ong khong the cho biet chi tiet, nhung con "khac nghiet" hon la đe xuat cua Phap-Anh.
Luc 10:00 gio toi, hai nhan vat Tiep Khac đuoc đua vao gap Ngai Horace Wilson, co van cua Thu tuong Anh. Thay mat Thu tuong, Wilson thong bao cho hai nguoi ve nhung điem chinh va trao cho ho tam ban đo theo đay nguoi Tiep phai rut đi lap tuc. Khi hai nhan vat Tiep Khac đinh len tieng phan đoi, Wilson ngat loi ho. Ong bao khong con gi đe noi, va lap tuc buoc ra khoi phong. Hai nhan vat Tiep Khac phan đoi voi Ashton-Gwatkin luc nay van con o ben canh ho, nhung vo vong. Ong noi voi hai nguoi:

Neu cac ong khong chap nhan, cac ong se phai giai quyet chuyen cua cac ong voi nguoi Đuc ma khong co chung toi. Co le nguoi Phap se noi voi cac ong đieu nay mot cach nho nhe hon, nhung cac ong nen tin toi la ho cung quan điem voi chung toi. Ho khong quan tam.
Đay la su that, du la nghe phu phang đoi voi hai đai dien cua Tiep Khac. Khoang sau 1 gio sang ngay 30 thang 9 nam 1938, tuan tu Hitler, Chamberlain, Mussolini va Daladier ky vao ban Hiep uoc Munchen quy đinh Quan đoi Đuc se bat đau tien vao Tiep Khac ngay 1 thang 10, va hoan tat viec chiem đong Sudetenland ngay 10/1. Hitler đa đat đuoc ket qua đung nhu yeu sach đa bi tu choi tai Godesberg.
That ra, Hiep uoc đe ngay 29 thang 9. Cac đieu khoan chinh quy đinh Đuc se tien vao chiem đong trong bon giai đoan tu ngay 1 đen 7 thang 10. Đuc se chiem đong phan lanh tho con lai ngay 10 thang 10, sau khi "Uy hoi Quoc te" vach đuong ranh gioi. Uy hoi se gom đai dien cua Anh, Phap, Đuc, Y va Tiep Khac. "Uy hoi Quoc te" se to chuc trung cau dan y "cham nhat la cuoi thang 11" o nhung vung khong ro ty le cua cac dan toc, va se đinh đuong ranh gioi.
Cam ket ve trung cau dan y khong bao gio đuoc thuc hien. Ca Đuc lan Y khong bao gio đam bao cho Tiep Khac chong lai su xam lan, ngay ca sau khi cac van đe dan toc thieu so Ba Lan va Hungari đa đuoc giai quyet, con Anh va Phap tu choi viec đam bao cua ho.
Đoi voi Tong thong Tiep Khac Benes, khong co chon lua nao khac hon la phai chap nhan. Anh va Phap khong nhung bo roi đat nuoc ong, ma bay gio con ung ho Hitler su dung vu luc neu ong bac bo ban hiep uoc. Tiep Khac nhuong bo "duoi su phan đoi voi the gioi," theo loi ban cong bo chinh thuc. Tuong Sirovy, tan Thu tuong, noi voi nguoi dan Tiep Khac tren song phat thanh: "Chung ta đa bi bo roi. Chung ta chi co mot minh."
Anh va Phap gay ap luc đen cung tren đat nuoc ma ho đa dan du va phan boi. Đai su Phap co noi len loi chia buon, nhung Bo truong Ngoai giao Krofta ngat loi: "Chung toi đa bi thuc ep ma lam vao hoan canh nay; bay gio moi viec đeu cham dut; hom nay đen phien chung toi, ngay mai se đen phien nhung nguoi khac"...
Ngay 5 thang 10 nam, do ap luc cua Đuc Tong thong Tiep Khac Benes tu chuc va, khi biet tinh mang minh bi lam nguy, bay đi lanh nan o Anh. Tuong Sirovy lam Tong thong lam thoi.
"Uy hoi Quoc te" đuoc voi va thanh lap gom cac đai su Y, Anh va Phap, them cong su Tiep Khac tai Đuc va Thu truong Ngoai giao Đuc von Weizsacker. Hitler va Quan luc Đuc gay ap luc đe moi su tranh cai ve cac lanh tho đuoc dan xep co loi cho Đuc. Cuoi cung, ngay 13/10 Uy hoi Quoc te bieu quyet đe bai bo cuoc trung cau dan y ma Hiep uoc Munchen quy đinh cho nhung vung đang bi tranh chap.
Giong nhu nhung con ken ken, bay gio Ba Lan va Hungari xong vao đe xau xe lanh tho cua Tiep Khac.
Ba Lan chiem gan 1.700 km² chung quanh Teschen co 228.000 dan, trong so nay co 133.000 nguoi Sec.
Hungari chiem hon 19.000 km², voi 500.000 nguoi sac toc Magyar va 272.000 nguoi Sec.
Them nua, đat nuoc đa bi cat manh mun va mat vi the phong thu bay gio lai bi Đuc ep buoc lap mot chinh phu than Đuc. Ro rang la tu luc nay, nuoc Tiep Khac moi chi biet trong cay vao long khoan dung cua nha Lanh tu Đe che thu Ba.


Hau qua Hiep uoc Munchen trao cho Hitler nhung gi ma ong đoi hoi o Godesberg, va "Uy hoi Quoc te" vi nhung hu doa cua ong ma phai cho them. Cuoi cung, đen ngay 20 thang 11 nam 1938, Tiep Khac nhuong cho Đuc gan 30.000 km² lanh tho, tren đo co 2.800.000 nguoi Đuc Sudeten va 800.000 nguoi Sec sinh song. Tren lanh tho nay la mot he thong lo cot ma tu truoc đen gio tao nen tuyen phong thu vung chac nhat chau Au, co le chi kem Phong tuyen Maginot cua Phap.
Nhung khong chi co the. Ca he thong đuong sat, đuong bo, đien thoai va đien tin cua Tiep Khac đeu bi xao tron. Theo so lieu cua Đuc, Tiep Khac mat tren duoi 80% than non, hoa chat, xi mang; tren duoi 70% than đa, sat, thep, đien nang; va 40% go. Mot đat nuoc cong nghiep phon thinh trong phut choc bi tan ra va pha san.
Lieu Anh va Phap co can thiet phai nhuong bo o Munchen khong? Lieu Adolf Hitler co choi nuoc bai thau cay hay khong?
Bay gio nguoi ta biet rang cau tra loi – mot cach nghich ly đoi voi ca hai cau hoi – la: Khong. Tat ca tuong linh than can voi Hitler va song sot sau chien tranh đeu đong y la neu khong co Hiep uoc Munchen, Hitler han đa tan cong Tiep Khac ngay 1/10/1938, va ho nghi rang du luc đau co luong lu, cuoi cung Anh, Phap va Lien Xo se bi cuon hut vao chien tranh.
Va đieu quan trong nhat cho lich su o điem nay: cac tuong linh Đuc đeu nhat tri voi nhau rang Đuc se bai tran, va bai tran nhanh chong. Con nguoi ung ho Chamberlain va Daladier – ho chiem đa so luc nay – lap luan rang Hiep uoc Munchen khong phai giup phuong Tay tranh chien tranh, ma giup cho ho tranh tan pha trong chien tranh, nhan the tranh cho London va Paris bi khong quan Đuc san bang.
Luan cu nay bi nhung nguoi biet ro nhat phan bac: chinh la cac tuong linh than can voi Hitler va ung ho ong tu đau đen cuoi. Nguoi đung đau nhom nay la Thong che Wilhelm Keitel (Tham muu truong Bo Tong Tham muu Quan luc Đuc), trong Toa an Nurnberg, khi đuoc hoi ve phan ung cua tuong linh Đuc đoi voi Hiep uoc Munchen, Keitel tra loi:

Chung toi rat đoi vui mung la viec nay khong dan đen chien dich quan su boi vi... chung toi luon nghi rang chung toi khong co đu phuong tien đe đanh pha nhung cong su phong thu vung bien gioi cua Tiep Khac.
Nhung chuyen gia quan su Đong minh luon cho rang Quan đoi Đuc đa co the xuyen thung Tiep Khac. Nhung ngoai loi khai cua Keitel rang khong phai nhu the, con co them y kien cua Thong che Erich von Manstein, mot trong nhung tu lenh mat tran tai gioi nhat cua Đuc. Khi khai o Nurnberg ve vi the cua Đuc vao thoi điem Hiep uoc Munchen, ong giai thich:

Neu chien tranh bung no, chung toi khong the bao ve bien gioi phia Tay lan bien gioi Ba Lan, va ro rang la chung toi han đa bi cac cong su phong thu cua Tiep Khac chan đung, boi vi chung toi khong co kha nang đe xuyen pha.
Đai tuong Alfred Jodl (Tham muu truong Hanh quan cua Bo Tong Tham muu Quan luc Đuc) khai truoc Toa an Nurnberg:

Khong the nao nam su đoan tac chien va bay su đoan du bi o mien Tay... chong choi đuoc 100 su đoan cua Phap. Ve mat quan su, viec nay la khong the đuoc.
Trong giai đoan ay, o Berlin nguoi ta cong nhan rang Anh va Phap co kha nang quan bao kha tot. Rat kho ma tin rang cac nha lanh đao quan su Anh va Phap khong biet gi ve nhung điem yeu hien nhien cua Quan đoi Đuc trong viec tham du cuoc chien o ca hai mat tran. Du la con nguoi rat can trong, Thong che Gamelin, Tong Tham muu truong Quan đoi Phap, con e ngai gi khi ong co đen 100 su đoan đoi mat voi 5 su đoan tac chien va 7 su đoan du bi cua Đuc?
Nhieu luan cu cho rang mot ly do khien cho Anh quoc nhuong bo la ho so khong quan Đuc se san bang London, va chac han nguoi Phap cung run so truoc vien canh kinh khiep la thu đo hoa my cua ho cung bi tan pha. Nhung khi đuoc biet ve suc manh cua khong quan Đuc luc bay gio, dan chung London va Paris cung nhu hai vi Thu tuong khong can phai lo so qua đang. Khong quan Đuc, giong nhu Luc quan Đuc, đang tap trung chong lai Tiep Khac, vi the khong co kha nang đe doa phuong Tay. Ngay ca neu vai may bay tha bom cua Đuc co the đuoc tach ra đe tan cong London va Paris, ho han đa kho bay đuoc đen cac muc tieu. Đuc khong co kha nang cung cap may bay chien đau đe bao ve cac may bay tha bom cua ho. Cac san bay quan su cua Đuc o khoang cach qua xa.
Cung đa co lap luan – nhat la tu hai đai su Phap va Anh – rang Hiep uoc Munchen cho Phap va Anh co đuoc gan mot nam đe bat kip cuoc tai vu trang cua Đuc. Su kien đi nguoc lai lap luan nay. Nhu Churchill, đuoc moi su gia quan su Đong minh ung ho, đa viet:

Thoi gian mot nam 'co them' do Hiep uoc Munchen khien cho Anh va Phap sau đay o vi the con te hai hon so voi thoi điem ky Hiep uoc.
Khi soat xet lai su viec va voi thong tin bay gio nguoi ta co đuoc tu tai lieu mat cua Đuc cung loi khai cua chinh nguoi Đuc, co the đuc ket nhu sau:
Đuc khong đu manh đe tham chien ngay 1 thang 10 nam 1938 chong lai Tiep Khac va Anh-Phap, chua ke đen Lien Xo. Neu Đuc gay han, Đuc se chien bai mot cach nhanh chong va de dang, va đay se la dau cham het cho Hitler va Đe che thu Ba.
Thai đo uong nganh, cuong tin cua Chamberlain trong viec đap ung nhung gi Hitler đoi hoi, va ba chuyen đi đen Đuc đa cuu nguy cho Hitler, cung co vi the cua ong nay đoi voi chau Au, dan Đuc va Quan đoi Đuc vuot qua nhung gi co the tuong tuong đuoc vai tuan truoc đay. Viec nay cung tiep suc manh vo han cho Đe che thu Ba so voi cac nen dan chu phuong Tay va Lien Xo.
Đoi voi Phap, Hiep uoc Munchen la tham hoa: vi the quan su cua Phap bi suy sup. Vi ly do quan đoi Phap khong bang phan nua quan đoi Đuc khi Đuc đa đong vien tong luc va cung vi kha nang san xuat vu khi yeu kem, Phap đa kho cong gay dung nhung moi lien minh voi cac nuoc nho hon ben canh suon cua Đuc – va cua Y. Nhung nuoc nay la Tiep Khac, Ba Lan, Nam Tu va Rumani. Hop lai, ho co tiem nang quan su ngang bang mot cuong quoc chau Au. Bay gio, Phap mat đi su yem tro cua 35 su đoan Tiep Khac đuoc huan luyen nhuan nhuyen, đuoc trang bi hung hau, tran giu nhung phao đai kien co vung đoi nui va co kha nang chong tra mot luc luong Đuc lon hon. Nhung khong chi co the. Sau Hiep uoc Munchen, nhung nuoc lien minh voi Phap con lai o Tay Au khong con tin tuong noi loi hua hen tren giay to cua Phap. Ho co chen lan nhau đe tim cach thoa hiep voi Quoc xa trong khi con co thoi gio.
Neu khong chen lan, thi Moskva cung cua minh. Du Lien Xo lap lien minh quan su voi ca Tiep Khac va Phap, chinh phu Phap đa ve hua voi Đuc va Anh ma loai Lien Xo ra khoi hoi nghi Munchen. Josef Stalin se khong bao gio quen hanh đong khinh re nay va se khien cho hai nuoc phuong Tay tra gia đat ve sau.


Chung cuc It ngay sau khi ky Hiep uoc Munchen, Hitler bat đau khoi đong ke hoach đe đat đen giai phap toan dien.
Luc 6 gio sang ngay 15 thang 3 nam 1939, quan Đuc tran vao Bohmen va Mahren. Ho khong gap su khang cu nao, va đen buoi toi Hitler co the tien buoc nhu nguoi chien thang vao Praha. Truoc khi roi Berlin, Hitler ra mot tuyen cao hung hon mot cach hanh dien: "Tiep Khac đa bi xoa so!"


Tham khao The rise and fall of the Third Reich – A history of Nazi Germany cua William L. Shirer, Nha xuat ban Simon & Schuster, Inc. (1960).


Chu giai Chu giai 1:  Sudetenland: vung đat gom Bohmen va Mahren va mot phan Silesia chung quanh day nui Sudeten, co phan lon nguoi goc Đuc (goi la nguoi Đuc Sudeten) cu ngu, vao thoi gian 1918-38 va sau nam 1945 thuoc ve Tiep Khac; hien nay la mien tay, mot phan mien bac va mot phan mien nam cua Cong hoa Sec.
Chu giai 2:  Berchtesgaden: ngoi lang vung nui Alps mien đong-nam cua Đuc, nam trong Bang Bayern, gan bien gioi Đuc-Ao, noi co biet thu nghi duong cua Hitler mang ten Berghof (hien đa bi pha huy).