Nguoi đep ngu trong rung hay co ten tieng Anh la Sleeping Beauty (tieng Phap: La Belle au bois dormant), hoac Little Briar Rose (tieng Đuc: Dornroschen), tua tieng Anh khac la The Sleeping Beauty in the Woods, la mot cau chuyen co tich co đien ke ve mot nang cong chua bi vuong loi nguyen cua mot ba tien đoc ac, phai ngu say mot tram nam va cuoi cung se đuoc mot chang hoang tu đep trai đanh thuc. Ba tien tot bung nghi rang cong chua se so hai neu o mot minh khi thuc day, nen đa dung đua phep đe đua moi nguoi va đong vat song trong cung đien cung chim vao giac ngu va se cung thuc day voi cong chua.
Phien ban som nhat tung đuoc biet đen cua cau chuyen nay la trong ban tu su Perceforest sang tac tu khoang nam 1330 đen nam 1344. Cau chuyen đuoc Giambattista Basile xuat ban lan đau trong tuyen tap truyen co tua đe The Pentamerone (xuat ban nam 1634). Sau đo Charles Perrault chuyen the phien ban cua Basile va xuat ban trong Histoires ou contes du temps passe nam 1697. Phien ban ma anh em nha Grimm suu tam va in la mot phien ban truyen mieng dua tren cau chuyen cua Perrault.
He thong phan loai Aarne-Thompson đa phan loai truyen dan gian "Nguoi đep ngu trong rung" la loai truyen 410, co nghia truyen co mot nang cong chua bi ep buoc phai ngu mot giac ngu me hoac va la sau đo thuc tinh khoi phep thuat am len co. Cau chuyen đa đuoc chuyen the nhieu lan trong suot lich su va nhung nguoi ke chuyen hien đai tiep tuc ke lai tren khap cac phuong tien truyen thong khac nhau.


Nguyen ban Yeu to lang man hoang toc thoi trung co Perceforest (xuat ban nam 1528) đa đong gop rat nhieu y tuong cho cau chuyen nay. Truyen ke ve mot cong chua ten la Zellandine, co phai long mot nguoi đan ong ten la Troylus. Cha co sai anh đi thuc hien cac nhiem vu đe chung minh ban than xung đang voi co, va trong khi anh đi, Zellandine bong chim vao giac ngu me hoac. Troylus tim thay co va lam co co thai trong khi co van say ngu; khi đua con cua ho đuoc sinh ra, đua tre rut soi lanh tu ngon tay cua co, chinh la thu am loi nguyen ngu say. Co thuc tinh va nhan ra chiec nhan ma Troylus đa đe lai nham bao cho co biet anh chinh la cha cua đua tre, sau đo Troylus quay lai va ket hon voi co. Phien ban truoc đo la cuon tieu thuyet Provencal Fraire de Joi e sor de Plaser (c. 1320-1340).
Phan thu hai cua cau chuyen Nguoi đep ngu trong rung ke ve cong chua va nhung đua con cua co, nhung tat ca gan nhu bi đua vao cho chet, nhung thay vao đo y nay lai bi an đi, co the đa bi anh huong tu Genevieve of Brabant. Nhung y tuong truoc đo tham chi con lay y tuong tu cac cau chuyen ve Brynhild say  ngu trong truyen co Volsunga va nhung cuoc kho nan cua cac thanh nu tu đao trong cac cong uoc thanh tich hoc cua Co đoc giao thoi ky đau. Sau nhung lan tai ban nay, nha tho Y Giambattista Basile (1575-1632) la nguoi đau tien xuat ban cau chuyen hoan chinh.


Cot truyen Cau chuyen co tich bat đau voi mot nang cong chua, cha me nang bi mot ba tien đoc ac nguyen rua rang con gai cua ho se chet ngay khi co ay cham ngon tay vao mot mon đo. Trong phien ban cua Basile, cong chua dung ngon tay cham vao mot manh vai lanh. Trong phien ban cua Perrault va Anh em nha Grimm, vat đo la con quay se chi. Cha me cua nang đa ra lenh pha huy het tat ca vat nay trong vuong quoc voi hy vong đieu đo se bao ve con gai cua ho, nhung bat chap tat ca, loi tien tri đa ung nghiem. Thay vi chet đi nhu đa đuoc bao truoc, cong chua chim vao giac ngu sau. Sau mot thoi gian, mot hoang tu tim thay va đanh thuc co. Phien ban Nguoi đep ngu trong rung cua Giambattista Basile la Mat troi, Mat trang, va Talia, nguoi đep ngu trong rung Talia chim vao giac ngu sau sau khi bi mot manh lanh đam vao ngon tay. Mot vi vua lang bat phat hien ra co, roi "đua nang len giuong, noi anh ta thu hoach nhung trai ngot đau tien cua tinh yeu." Sau đo anh ta bo đi va co ay sinh đoi.
Theo Maria Tatar, co nhung di ban cua cau chuyen co ca phan thu hai ke chi tiet nhung rac roi cua cap đoi sau khi ho ket hon; mot so nha nghien cuu dan gian tin rang hai phan ban đau la nhung cau chuyen rieng biet.
Phan hai bat đau sau khi hoang tu va cong chua đa co con. Thong qua qua trinh cua cau chuyen, cong chua va cac con cua co ay theo mot cach nao đo đuoc gioi thieu voi mot nguoi phu nu khac trong cuoc đoi cua hoang tu. Nguoi phu nu khac nay khong thich gia đinh moi cua hoang tu, va ra lenh cho đau bep giet nhung đua tre va nau chung cho bua toi. Thay vi nghe loi, nguoi đau bep giau lu tre va phuc vu thit gia suc. Tiep theo, nguoi phu nu kia ra lenh cho đau bep giet cong chua. Truoc khi đieu nay co the xay ra, ban chat that cua nguoi phu nu kia đuoc tiet lo cho hoang tu va sau đo chinh nguoi phu nu đo phai chiu cai chet the tham ma co ay đa len ke hoach cho cong chua. Cong chua, hoang tu va cac con cua ho song hanh phuc mai mai ve sau.


= Phien ban cua Anh em nha Grimm =

Truyen co tich cua Anh em nha Grimm cung co mot phien ban Nguoi đep ngu trong rung, ''Little Briar Rose'', trong bo suu tap cua ho (1812). Phien ban nay ket thuc khi hoang tu đen đanh thuc Nguoi đep ngu trong rung (ten la Rosamund) va khong gom phan hai nhu trong phien ban cua Basile va Perrault. Hai anh em can nhac viec bo đi mot so yeu to tu cau chuyen goc voi ly do no bat nguon tu phien ban cua Perrault, nhung su hien dien cua cau chuyen Brynhild đa thuyet phuc ho đua no vao danh sach mot cau chuyen xac thuc cua nuoc Đuc. Quyet đinh cua ho gay chu y vi khong co cau chuyen than thoai nao trong than thoai Teutonic, nghia la Tho va Prose Edda hoac Volsunga Saga, la nhung nguoi đang ngu se bi đanh thuc bang mot nu hon, mot su that ma Jacob Grimm đa biet ke tu khi ong viet mot bo sach bach khoa ve Than thoai Đuc. Phien ban cua ong la phien ban tieng Đuc duy nhat tung đuoc biet đen, va anh huong cua Perrault la gan nhu chac chan. Trong phien ban goc cua Anh em nha Grimm, cac ba tien thay the cho nguoi phu nu khon ngoan.
Trong an ban đau tien cua truyen co cua Anh em nha Grimm co mot cau chuyen co tich roi rac ve "The Evil Mother-in-law" (Me ke ac đoc). Cau chuyen nay bat đau voi nhan vat nu chinh, mot nguoi me đa co gia đinh cua hai đua con, va me ke cua co đinh an thit co va nhung đua tre. Nhan vat nu chinh đa nay ra y tuong thay the bang mot con vat trong bua an, va cau chuyen ket thuc voi su lo lang cua nu chinh lieu co ay co the giu cho nhung đua tre khong khoc, thu hut su chu y cua me ke. Giong nhu nhieu cau chuyen cua Đuc the hien anh huong cua Phap, no khong xuat hien trong cac phien ban tiep theo.


Phuong tien "Nguoi đep ngu trong rung" noi tieng trong nhieu truyen ke truyen than tien tuong tuong. Mot so vi du đuoc liet ke duoi đay:


= Trong phim va truyen hinh =
Nguoi đep ngu trong rung (1939), mot phim hoat hinh ngan cua Walter Lantz Productions nhai lai cau chuyen co tich goc.
Phien ban chuyen the trong mot canh cua phim hoat hinh tuyen truyen Education for Death, trong đo Nguoi đep ngu trong rung la mot valkyrie đai dien cho Đuc Quoc xa, va hoang tu đuoc thay the bang Fuehrer Adolf Hitler trong bo giap cua cac hiep si. Đoan ngan cung nhai lai vo opera Siegfried cua Richard Wagner.
Prinsessa Ruusunen (1949), mot bo phim Phan Lan cua đao dien Edvin Laine, ghi điem nho am nhac ngau hung cua Erkki Melartin nam 1912.
Dornroschen (1955), mot bo phim Tay Đuc cua Fritz Genschow.
Nguoi đep ngu trong rung (1959), mot bo phim hoat hinh cua Walt Disney dua tren ca hai phien ban cua Charles Perrault va Anh em nha Grimmm. Co giong noi ban đau cua Mary Costa trong vai Cong chua Aurora, Nguoi đep ngu trong rung va Eleanor Audley trong vai Maleficent.
Some Call It Loving (con goi la Nguoi đep ngu trong rung) (1973), do James B. Harris đao dien va co su tham gia cua Zalman King, Carol White, Tisa Farrow, va Richard Pryor, dua tren mot truyen ngan cuaJohn Collier.
Nguoi đep ngu trong rung (1987), mot bo phim ca nhac truyen hinh truc tiep cua đao dien David Irving.
The Legend of Sleeping Brittany (1989), mot tap cua Alvin & the Chipmunks dua theo chuyen co tich.
Mot tap cua bo truyen Grimm's Fairy Tale Classics danh rieng cho Princess Briar Rose .
Mot tap cua Brummkreisel nam 1986 co Kunibert (Hans-Joachim Leschnitz) yeu cau anh ta va nhung nguoi ban cua anh la Achim (Joachim Kaps), Hops va Mops thuc hien cau chuyen ve Nguoi đep ngu trong rung. Ho đat đuoc thoa hiep đau tien bang cach ket hop Nguoi đep ngu trong rung vao bai hoc cua minh ve cac ngay trong tuan, va sau đo, cuoi cung anh ta cho phep Kunibert theo cach cua minh; Hops đong vai cong chua, Kunibert đong vai hoang tu, Mops đong vai ba tien đoc ac va Achim đong vai ke lua đao.
Nguoi đep ngu trong rung (1995), mot bo phim truc tiep đen video cua nguoi My goc Nhat thuoc Jetlag Productions.
Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child (1995) tap Nguoi đep ngu trong rung, cau chuyen co đien đuoc ke voi dan dien vien goc Tay Ban Nha, khi Rosita bi Evelina đua vao giac ngu dai, va sau đo đuoc Hoang tu Luis đanh thuc.
Bellas durmientes (Sleeping Beauties) (2001), do Eloy Lozano đao dien, chuyen the tu tieu thuyet cua Kawabata.
Bellas durmientes (Sleeping Beauties) (2010), phim cua Catherine Breillat.
Nguoi đep ngu (2011), do Julia Leigh đao dien va Emily Browning đong vai chinh, ke ve mot co gai tre uong thuoc ngu va cho đan ong nam cung co đe kiem them tien.
Once Upon a Time (2011), mot chuong trinh truyen hinh cuaABC voi su tham gia cua Sarah Bolger va Julian Morris.
Nguoi đep ngu trong rung (2014), phim cua Rene Perez.
Nguoi đep ngu trong rung (2014), phim cua Casper Van Dien.
Maleficent (2014), mot live-action cua Walt Disney voi su tham gia cua Angelina Jolie trong vai Maleficent va Elle Fanning vai Cong chua Aurora.
Ever After High, tap Briar Beauty (2015), mot loat hoat hinh tren Netflix.
The Curse of Sleeping Beauty(2016), mot bo phim kinh di My cua Pearry Reginald Teo.
Archie Campbell cham biem cau chuyen voi "Beeping Sleauty" trong mot so tap phim truyen hinh cua Hee Haw.
Maleficent: Mistress of Evil (2019), phim nguoi đong Maleficent phan tiep theo cua Walt Disney (2014).
Avengers Grimm (2015) mieu ta mot nguoi đep ngu trong rung truong thanh voi nhung sieu nang luc.


= Trong van hoc =

Nguoi đep ngu trong rung (1830) va The Day-Dream (1842), hai bai tho dua theo Nguoi đep ngu trong rung cua Alfred, Lord Tennyson.
The Rose and the Ring (1854), mot tuong tuong trao phung cua William Makepeace Thackeray.
The Sleeping Beauty (1919), mot bai tho cua Mary Carolyn Davies ve mot anh hung that bai, anh đa khong đanh thuc cong chua, nhung đa chet trong nhung linh hon me hoac bao quanh cung đien cua co ay.
The Sleeping Beauty (1920), ke lai cau chuyen co tich cua Charles Evans, voi hinh anh minh hoa cua Arthur Rackham.
Briar Rose (Nguoi đep ngu trong rung) (1971), mot bai tho cua Anne Sexton trong tuyen tap Transformations (1971) cua ba, trong đo ba hinh dung lai muoi sau Truyen co Grimm.
The Sleeping Beauty Quartet (1983-2015), bon tieu thuyet khieu dam do Anne Rice viet duoi but danh A.N. Roquelaure, lay boi canh trong mot the gioi tuong tuong thoi trung co va dua tren cau chuyen co tich.
Beauty (1992), tieu thuyet cua Sheri S. Tepper.
Briar Rose (1992), tieu thuyet cua Jane Yolen.
Enchantment (1999), tieu thuyet cua Orson Scott Card dua tren phien ban tieng Nga cua Nguoi đep ngu trong rung.
Spindle's End (2000), tieu thuyet cua Robin McKinley.
Clementine (2001), tieu thuyet cua Sophie Masson.
A Kiss in Time (2009), tieu thuyet cua Alex Flinn.
The Sleeper and the Spindle (2012), tieu thuyet cua Neil Gaiman.
The Gates of Sleep (2012), tieu thuyet cua Mercedes Lackey tu loat phim Elemental Masters lay boi canh o Anh thoi Edward.
Sleeping Beauty: The One Who Took the Really Long Nap (2018), tieu thuyet cua Wendy Mass va cuon thu hai trong loat Twice Upon a Time ke ve mot nang cong chua ten la Rose, co đa cham ngon tay va ngu thiep đi trong 100 nam.
The Sleepless Beauty (2019), tieu thuyet cua Rajesh Talwar lay boi canh trong mot vuong quoc nho o Himalayas.
Lava Red Feather Blue (2021), tieu thuyet cua Molly Ringlelien quan đen mot twist nam/nam trong cau chuyen Nguoi đep ngu trong rung.


= Trong am nhac =

La Belle au Bois Dormant (1825), vo opera cua Michele Carafa.
La belle au bois dormant (1829), mot vo ba le trong bon tiet muc theo sach cua Eugene Scribe, Ferdinand Herold sang tac va Jean-Louis Aumer bien đao.
Nguoi đep ngu trong rung (1890), vo ba le cua Tchaikovsky.
Dornroschen (1902), vo opera cuaEngelbert Humperdinck.
Pavane de la Belle au bois dormant (1910), Ma mere l'Oye cua Ravel.
The Sleeping Beauty (1992), bai hat trong albumClouds cua ban nhac Thuy Đien Tiamat.
Sleeping Beauty Wakes (2008), mot album cua bo ba nhac kich nguoi My GrooveLily.
There Was A Princess Long Ago, mot van tho tre hoac tro choi hat thuong đuoc hat va đung thanh vong tron voi cac hanh đong, ke lai cau chuyen Nguoi đep ngu trong rung trong mot bai hat tom tat.
The Sleeping Beauty Musical (2019), hai vo nhac kich voi sach va loi cua Ian Curran, am nhac cua Simon Hanson va Peter Vint.
Hex (2021), mot vo nhac kich sap ra mat voi sach cua Tanya Ronder, nhac cua Jim Fortune va loi cua Rufus Norris se khai mac tai Nha hat Quoc gia Hoang gia vao thang 12 nam 2021.


= Trong tro choi đien tu =
Kingdom Hearts la mot tro choi đien tu trong đo Maleficent la mot trong nhung nhan vat phan dien chinh va Aurora la mot trong Princesses of Heart cung voi cac cong chua Disney khac.
Little Briar Rose (2019) la tro choi phieu luu tro va nhap lay cam hung tu phien ban truyen co tich cua Anh em nha Grimm.
SINoALICE (2017) la mot tro choi Gacha danh cho thiet bi di đong co Nguoi đep ngu trong rung la mot trong nhung nhan vat do nguoi choi chinh đieu khien va cac tinh nang trong cot truyen đen toi cua rieng co ay, theo doi mong muon khong ngung ngu cua co ay, cung nhu vuot qua voi cac nhan vat tien đac trung khac trong tro choi.
Loat tro choi đien tu Dark Parables chuyen the cau chuyen lam cot truyen cua tro choi đau tien, Curse of Briar Rose (2010).


Trong hoi hoa Xem them Quan tai thuy tinh
Rip Van Winkle
Bach Tuyet


Tham khao Đoc them Artal, Susana. "Bellas durmientes en el siglo XIV". In: Montevideana 10. Universidad de la Republica, Linardi y Risso. 2019. pp. 321–336.
de Vries, Jan. "Dornroschen". In: Fabula 2, no. 1 (1959): 110-121. https://doi.org/10.1515/fabl.1959.2.1.110


Lien ket ngoai Ban mau:StandardEbooks
Sleeping beauty in the woods, by Perrault, 1870 illustrated scanned book via Internet Archive
The Stalk of Flax adapted by Amy Friedman and Meredith Johnson Luu tru ngay 10 thang 11 nam 2018 tai Wayback Machine
 The Sleeping Beauty. A painting by John Wood, engraved by F. Bacon and with a poetical illustration by Letitia Elizabeth Landon in the Forget Me Not annual, 1837.
 Van ban tai Wikisource:
Sleeping Beauty
Little Briar-Rose
"Sleeping Beauty, The" . Encyclopedia Americana. 1920.