Đa hay nham thach la to hop co quy luat cua cac loai khoang vat, co the la mot the đia chat co lich su hinh thanh rieng biet. Cach phan loai tong quat nhat dua tren nguon goc thanh tao gom đa macma, đa tram tich va đa bien chat. Đoi khi thien thach đuoc xem la mot nhom đa rieng co nguon goc tu vu tru.  
"Nham thach" la mot tu Han Viet dung đe chi đa theo thien huong hoc thuat hoac mot cach chung chung, trong đo nham (岩) chi đa tang, đa nui va thach (石) chi đa hon, đa soi.
Voi thoi gian đoi nguoi đa khong co su bien đoi nhung chung co the bi bien đoi boi cac qua trinh đia chat dien ra trong thoi gian rat dai. Chu trinh thach hoc mo ta cac giai đoan ma cac loai đa đuoc hinh thanh va bien chuyen tu dang nay sang dang khac. Đa magma hinh thanh khi dung nham đong nguoi tren be mat hoac ket tinh o duoi sau. Cac đa tram tich đuoc hinh thanh tu qua trinh lang đong vat lieu, roi nen ep thanh đa. Trong khi đa bien chat co the hinh thanh tu cac loai đa magma, đa tram tich hay cac loai đa bien chat co truoc duoi tac đong cua nhiet đo va ap suat.
Đa la mot loai vat lieu gan lien voi lich su phat trien cua loai nguoi. Tu thoi đai đo đa con nguoi đa biet dung đa đe lam vu khi tu ve, san ban, cong cu san xuat. Đac biet, đa đuoc dung trong xay dung nhung cong trinh ma ngay nay chung tro nen noi tieng nhu Kim tu thap Ai Cap, Angkor Wat, thanh Babylon, El-Djem, Colisee, Bourgogne, Epidayre.


Chu trinh đa Chu trinh thach hoc hay con goi la vong tuan hoan cua đa nam o lop thach quyen thuoc vo Trai Đat. Cung giong nhu nuoc hay nhieu loai hop chat khac, chung bien đoi tuan tu theo mot chu trinh xac đinh va quay vong mot cach co he thong tao nen vong tuan hoan khep kin.
Cac đa magma đuoc ket tinh ben duoi lop vo tu magma nong hoac đuoc đua len tren mat đe hinh thanh đa nui lua. Cac qua trinh boc mon, phong hoa dien ra tren be mat lam đa vo ra đuoc mang đi noi khac lang đong lai o nhung moi truong co nang luong thap nhu ho, bien, vv... Sau khi lang đong thuong do ap luc cua chinh ban than vat lieu lam cac vat lieu tram tich bi co ket đe hinh thanh nen đa tram tich. Mot khi cac đa tram tich hoac magma chiu tac đong cua moi truong co nhiet đo hoac ap suat cao hoac ca hai yeu to tren lam cho chung bi bien đoi ve ca thanh phan va cau truc đe tao ra cac đa bien chat. Ca ba loai đa nay đeu co the bi hut chim vao ben trong manti o cac đoi hut chim va tan chay thanh magma long, va cu the qua trinh tiep tuc tuan hoan.
Cac đa cung nhu the, chung cung bien đoi tuan tu theo nhung chu trinh xac đinh duoi nhung đieu kien tac đong ve hoa ly khac nhau tu moi truong nhu bi phong hoa, lang đong, nong chay, ket tinh, đong ket..vv. Ta co the khoi đau vong tuan hoan tu vat lieu magma co trong long đat.
(1) Magma → Đa magma phun trao → Tram tich → Đa tram tich → Đa bien chat → magma
(2) Magma → Đa magma xam nhap → Tram tich → Đa tram tich → Đa bien chat → magma
Đay co the coi la hai vong tuan hoan lon vi ngoai ra con co cac vong tuan hoan nho hon cung xuat phat tu vat lieu ban đau la magma. Nhung nhung vong tuan hoan nho nay co đuong đi ngan hon, bo qua mot so đa nao đo.
(3) Đa magma → Đa magma phun trao → Đa bien chat → magma
(4) Đa magma → Đa magma xam nhap → Đa bien chat → magma
(5) Đa bien chat (co the xuat phat tu thien thach)→ Tram tich → Đa tram tich → Đa bien chat → magma
(6) Đa tram tich (co the xuat phat tu thien thach)→ Tram tich → Đa tram tich → Đa bien chat → magma


Đa magma Đa magma đuoc hinh thanh tu ket qua nguoi lanh, đong cung cua dung dich silicat nong chay (dung dich macma) va đuoc chia (theo nguon goc thanh tao) lam hai loai macma chinh: macma xam nhap va macma phun trao. Macma nay co the co nguon goc tu manti cua Trai Đat hoac tu cac loai đa đa ton tai truoc đo bi nong chay do cac thay đoi nhiet đo ap suat cuc cao. Khoang 64,7% the trich vo Trai Đat đuoc cau tao boi cac đa magma, trong đo, 66% la basalt va gabro, 16% la granit, va 17% granodiorit va diorit. Chi co 0,6% la syenit va 0,3% peridotit va dunit. Vo đai duong la 99% basalt, mot loai đa co thanh phan mafic. Granit va cac đa tuong tu cau tao nen phan lon vo luc đia. Tren 700 loai đa magma đa đuoc mieu ta lai, phan lon trong chung đuoc tao ra gan be mat lop vo Trai Đat. Cac loai đa magma chiem khoang 95% toan bo phan phia tren cua lop vo Trai Đat, nhung chung phan bo pho bien hon o ben duoi lop đa tram tich va đa bien chat tuong đoi mong nhung phan bo rong.


= Thanh phan hoa hoc & khoang vat =

Nguoi ta dua vao than phan hoa hoc cua đa magma, đac biet la silic dioxide (SiO2) đe phan ra thanh cac đa base, trung tinh va axit. Ngoai ra, viec phan loai theo thanh phan hoa co the gom sieu mafic, mafic (tuong đuong voi base) hay đa sam mau, trung tinh va felsic (tuong đuong voi axit) hay đa sang mau. Xu huong ngay nay nguoi ta dung cach goi mafic, felsic đe tranh nham lan voi tinh chat axit, base trong hoa hoc. Thuat ngu felsic đuoc hinh thanh khi ghep cac tu fel cua fenspat (tieng Anh la Felspar) va si cua silic. Tu mafic cung hinh thanh theo cach tuong tu: ma cua magie va f cua ferrum (chi sat) trong tieng Latinh. Cac đa felsic la cac đa sang mau do chua nhieu natri va kali hon so voi cac đa mafic. Cac đa felsic co nhiet đo nong chay thap hon nhung ben hon trong đieu kien phong hoa so voi đa mafic.
Chuoi phan ung Bowen mien ta qua trinh magma nguoi lanh va trinh tu ket tinh cac khoang vat đe hinh thanh cac loai đa. Chuoi phan ung cua Boween gom hai nhanh, nhanh ben phai đuoc goi la chuoi phan ung khong lien tuc, con nhanh ben trai đuoc goi la chuoi phan ung lien tuc. Nhanh khong lien tuc bat đau ket tinh o 1200 đo C đung đau la olivin - mot khoang vat rat giau sat va magnesi, tiep theo la pyroxen, amphibol, va biotit. Qua trinh ket tinh nay lam ham luong SiO2 trong phan con lai cua magma tang cao. Trong khi đo, nhanh lien tuc ben phai bat đau la plagioclase giau calci co ten goi la anorthit, tu đay, thanh phan calci cua khoang vat nay bi thay the lien tuc bang natri đe tao ra plagioclase giau natri-anbit. Tiep theo muscovit va fenspat giau SiO2 đuoc ket tinh o nhiet đo thap hon. Thach anh la san pham ket tinh cuoi cung trong chuoi phan ung tren o nhiet đo 750 đo C.


= Kien truc =
Đa magma co cac kien truc khac nhau tuy theo moi truong ma chung thanh tao. Cac đa co hat tho đong đeu la do qua trinh nguoi lanh tu tu khi đo cac khoang vat co thoi gian đe hinh thanh nhung tinh the, loai kien truc nay đuoc goi la hien tinh. Cac đa co kien truc hien tinh thuong đac trung cho moi truong thanh tao duoi mat đat, nhu granit, diorit hoac gabro. Con cac đa nguoi lanh nhanh, cac khoang vat khong co thoi gian ket tinh nhu đa nui lua thuong co cac kien truc ban tinh, vi tinh, an tinh hoac thuy tinh nhu ryolit, andesit hay bazan. Đoi voi cac đa co kien truc ban tinh, su xuat hien cac hat tinh the to la do chung đuoc hinh thanh tu truoc duoi sau va đuoc mang len tren be mat qua qua trinh phun trao. Mot so loai đa phun trao hinh thanh nen cau truc lo hong hoac cau truc bot, cac cau truc nay đac trung cho cac dung nham co chua nhieu chat boc (hoi nuoc, CO2) o ap suat cao, khi len đen be mat ap suat bi giam nen pha khi tach ra khoi pha long, va ket qua la đe lai nhung lo rong trong khoi đa.


= Cac loai đa magma =

Đa magma chia theo thanh phan SiO2 va theo moi truong thanh tao đuoc mieu ta trong bang ben duoi.


 Đa magma xam nhap  Đa magma xam nhap đuoc thanh tao khi dung dich macma nguoi đi va cac tinh the khoang vat ket tinh cham ben trong vo Trai Đat. Cac tinh the ket tinh ro rang, cac đa loai nay thuong co cau tao đac sit. Su ket tinh cua dung dich magma trong giai đoan sau co moi truong thuan loi đe hinh thanh loai đa co kich thuoc hat rat to nhu pegmatit. Cac đa xam nhap co mat trong cac day nui co va hien đai, tuy nhien chung chi co tren cac luc đia.


 Đa mach  Đa mach la cac loai đa xam nhap khi magma đi len theo cac khe nut kien tao, đut gay hoac cac đa co truoc bi yeu đi do cac yeu to kien tao. Cac qua trinh hinh thanh loai đa nay co the xay ra tren can hoac duoi đay bien. Qua trinh ket tinh co the xay ra o cac cap ap suat va nhiet đo đa dang tuy thuoc vao vi tri va the nam cua chung. Chung đuoc chia nhu sau:

The bat chinh hop: Đa the tuong (dike).
The chinh hop: Đa the ban hay đa the bang (sill), đa the nam (laccolith) va đa the bon (lopolith).


 Đa magma phun trao  Đa magma phun trao đuoc thanh tao khi dung dich magma phun trao len tren be mat đat; co su giai phong cac chat khi co trong dung dich macma mot cach manh liet, cac đa macma phun xuat thuong co cau tao rong xop.
Tren mat đat, do nguoi lanh nhanh, macma khong kip ket tinh, hoac chi ket tinh đuoc mot bo phan voi kich thuoc tinh the rat nho, chua hoan chinh, con đai bo phan ton tai o dang vo đinh hinh, trong đa co lan nhieu bot khi (do đang soi va bi nguoi lanh nhanh): đo la dang macma phun xuat chat che. Vi du Đa diabase, bazan, andezit. Co tinh chat rong nhe, cung va rat gion. Su dung lam cot lieu cho be tong nhe, dung lam phu gia hoat tinh cho be tong va xi mang…

Khi macma đang sui bot, gap lanh đong lai nen rat xop va nhe, hoac phan macma bi phun len cao, bay xa, nguoi nhanh, hoi nuoc, khi thoat ra nhieu nen co ket cau rong vun, lo nho: đo la dang macma phun xuat roi rac. Vi du Tro, tup nui lua, tup dung nham. Tinh chat nhe. Dung lam phu gia tro cho be tong va xi mang. Ngoai cac nui lua tren đat lien, mot luong lon đa nay hinh thanh mot cach lien tuc o cac song nui giua đai duong.


= The nam cua đa =


 Nhung yeu to anh huong đen dang nam cua đa magma  Hoat tinh cua magma: Hoat tinh cua magma lien quan toi tac dung hoa hoc cua magma. No đuoc the hien thong qua ham luong chat boc, đo nhot, trong luc, ap suat thuy tinh... Hoat tinh con lien quan đen:
Trong luc do su chenh lech ty trong giua đa magma va đa vay quanh: khien cho magma di chuyen vao đa vay quanh khi co đieu kien thuan loi.
Ap suat thuy tinh (la ap suat cua cac khoi đa tren đe xuong cac khoi đa duoi) do đo ma magma o duoi đo sau cang lon thi co ap suat thuy tinh cang lon va lo magma luon co xu huong dang len cac tang tren cua Vo Trai Đat đe tao nen cac the xam nhap dang via, nam...
Su pha huy cac can bang tuong khi long cua magma, magma co ap suat khi cao khi dang len phan nong cua Vo Trai Đat, ap suat mai giam đi co the gay no va tao cac ong no.
Đo nhot cua magma va đo nhot nay anh huong đen hinh dang cua the đa magma: đo nhot cua magma phu thuoc vao thanh phan hoa hoc cua magma, magma co đo nhot cang thap thi cang de chay tran va nguoc lai (magma base co đo nhot thap thi khi đua len be mat thuong chay tran con magma axit co đo nhot cao thi thuong tao khoi).
Chat boc (khi trong magma): Nhung magma giau chat boc se xuat hien cac luc đua magma xuyen vao đa vay quanh de dang hon magma ngheo chat boc.
Yeu to ngoai sinh bao gom:
Hoat đong kien tao: Cac hoat đong kien tao muc đo khac nhau se tao cac đuong dan khac nhau, tu đo se dan đen hinh dang khac nhau cua cac the đa magma.
Đac điem đia hinh va đa vay quanh.


 Dang nam cua cac đa magma xam nhap  The nen (batolit): bat chinh hop voi đa vay quanh, phinh ra o phia duoi va khong co đay. Kich thuoc thuong rat lon, toi hang ngan km2.
The can: giong the nen, chi khac kich thuoc nho hon, dien tich lo khong qua 100-200km2.
The via: do magma co ap luc xuyen vao khoang giua hai lop đa, no co hai mat tiep xuc song song, đuong đua magma len la nhung khe nut, đut gay. Kich thuoc rat khac nhau, be day tu vai chuc met đen hang tram met. Chinh hop voi đa vay quanh
The nam: giong hinh cai nam hoac banh day, phan biet voi the via do kich thuoc tuong đoi (chieu day:chieu rong>1:8), ngoai ria mong dan so voi phan trung tam. Thuong la cac the xam nhap nong, nam chinh hop voi đa vay quanh.
The thau kinh, the chau: thuong nam kep giua cac nep uon, do khoi nho magma xuyen vao vo Trai Đat roi bi cuon theo chuyen đong deo, chung thuong khong co re, chinh hop voi đa vay quanh.
The tuong: nam doc đung bat chinh hop voi đa vay quanh, kich thuoc tu vai chuc met đen hang tram km.


 Dang nam cua đa magma phun trao  Dang dong dung nham.
Dang lop phu.
Dang vom, kim, thap.


Đa tram tich Phan lon lop vo Trai Đat đuoc cau tao boi cac đa magma va đa bien chat, uoc tinh chung chiem khoang 90-95% trong 16 km tinh tu be mat Trai Đat. Du vay, hau het be mat trai Đat đuoc bao phu boi tram tich. Ve co ban tat ca đay bien đuoc phu boi tram tich, va 70-80% cac luc đia đuoc bao phu boi cac đa tram tich. Hau het cac hoa thach đuoc phat hien trong tram tich, đa tram tich va đa bien chat tu đa tram tich, chung la cac dau hien quan trong cho viec tim hieu cac đieu kien moi truong ma truoc đay tung ton tai tren be mat Trai Đat. Cac nguon nang luong nhu dau mo, khi thien nhien, than đa va urani đuoc chiet tach tu đa tram tich.
Đa tram tich đuoc tao ra tu su lang đong cua cac manh vun hoac cac chat huu co, hay cac chat ket tua hoa hoc (cac chat con lai sau qua trinh bay hoi), đuoc noi tiep bang su ket đac cua cac chat cu the va qua trinh xi mang hoa. Qua trinh xi mang hoa co the dien ra tai hoac gan be mat Trai Đat, đac biet la đoi voi cac loai tram tich giau cacbonat.


= Đac điem =
Do đuoc hinh thanh trong cac đieu kien moi truong nang luong thap nen đa tram tich co cac đac điem chung la: 

Co tinh phan lop ro ret, chieu day, mau sac, thanh phan, đo lon cua hat, đo cung... cua cac lop cung khac nhau.
Cuong đo nen theo phuong vuong goc voi cac lop luon luon cao hon cuong đo nen theo phuong song song voi tho.
Đa tram tich khong đac, chac bang đa magma (do cac chat keo ket thien nhien khong chen đay giua cac hat hoac do ban than cac chat keo ket co lai). Vi the cuong đo cua đa tram tich thap hon, đo hut nuoc cao hon. Mot so loai đa tram tich khi bi hut nuoc, cuong đo giam đi ro ret, co khi bi tan ra trong nuoc. Đa tram tich rat pho bien, de gia cong nen đuoc su dung kha rong rai.


= Phan loai =
Do su tich tu, lang đong hay ket tua trong nuoc cua cac khoang chat, cua đat đa bi phong hoa, vo vun tich luy thanh khoi ma thanh. Dua vao nguon goc hinh thanh co ba loai:


 Đa tram tich manh vun  Đa tram tich manh vun hay tram tich co hoc đuoc hinh thanh tu cac san pham vun nat sinh ra trong qua trinh phong hoa cac loai đa co truoc tich tu lai ma thanh. Ve cau tao, đa manh vun gom hai hop phan la cac manh vun va xi mang gan ket cac manh vun đo lai. Phan manh vun la cac hat co nhieu kich thuoc khac nhau, va thanh phan khac nhau; con xi mang la cac hat co kich thuoc nho hon co hat set nhu xi mang set, xi mang voi hoac xi mang silic. Mot so đa tram tich manh vun thuong gap nhu dam ket, cuoi ket, sa thach.


 Đa tram tich hoa hoc  Đa tram tich hoa hoc tao thanh do cac khoang chat hoa tan trong nuoc lang đong, ket tua lai, nhu đa voi dolomit. thach cao, anhydride, tup đa voi…
Đa voi chiem khoang 10-15% cua cac loai đa tram tich cua Trai Đat. Cacbonat calci, CaCO3, co ton tai o hai loai khoang vat la canxit va aragonit. Đa voi co the đuoc hinh thanh trong nhieu cach khac nhau, calci cacbonat co the đuoc ket tua tu nuoc bien bao hoa, hoac sinh hoc, đong vat co vo đa voi đe lai vo. Co ca đong vat hinh thanh khung xuong aragonit va đong vat hinh thanh khung xuong calcit, va tuy thuoc vao loai đong vat sinh song o mot hoc đa voi co the khac nhau đang ke giua cac đia điem.
Loai pho bien nhat cua cac loai đa ket tua hoa hoc la evaporit, đuoc hinh thanh khi nuoc giau muoi hoa tan bi boc hoi. Khi bay hoi nong đo muoi tang cho đen khi nuoc đuoc bao hoa va muoi bat đau ket tua. Mot luong lon cac đa evaporit hinh thanh khi bien boc hoi trong khu vuc Đia Trung Hai trong suot the Miocene va doc theo bo Bien Chet ngay nay. Cac loai khoang evaporit gom thach cao (CaSO4·2H2O), thach cao khan (CaSO4) va halit (NaCl).


 Đa tram tich huu co  Tram tich huu co tao thanh do su tich tu xac đong vat, thuc vat nhu đa voi, đa voi vo so, đa phan, đa diatomit, trepen… Tram tich huu co thuong bi cac vi sinh vat tieu thu oxy pha huy. Tuy nhien, neu luong oxy khong đu, vi sinh vat khong the pha huy toan bo nguyen lieu, va no co the tao thanh mot tang đa huu co. Cac loai đa nay co the đuoc hinh thanh ca tren cac luc đia va đai duong. Vi du ve mot moi truong luc đia la than va bien la đa phien dau. Thanh phan cua hop chat carbon va carbon co the len toi 25% va ham luong luu huynh co the len toi 12%.


 Đa tram tich nui lua  Đa hinh thanh do manh vun cua nui lua lang đong va nen ep thanh đa nhu tuff.


Đa bien chat Đa bien chat đuoc tao ra tu su thay đoi cua bat ky loai đa nao (bao gom ca đa bien chat đa hinh thanh truoc đo) đoi voi cac đieu kien thay đoi cua moi truong nhu nhiet đo va ap suat so voi cac đieu kien nguyen thuy ma cac loai đa đo đuoc hinh thanh. Cac đieu kien nhiet đo va ap suat nay luon luon cao hon so voi cac chi so cua chung o be mat Trai Đat, va phai đu cao đe co the thay đoi cac khoang chat nguyen thuy thanh cac dang khoang chat khac hoac thanh cac dang khac cua cung mot khoang chat (vi du bang su tai ket tinh).
Muc đo bien chat cua đa co the đuoc mieu ta qua mot so tuong, moi tuong đac trung boi mot so loai đa co khoang san đi kem trong mot gioi han nhiet đo va ap suat nhat đinh. Ly thuyet ve tuong bien chat đuoc nha đia chat Phan Lan, Pentti Eskola đua ra nam 1915, ly thuyet nay la su phat trien tiep theo cua cong trinh phien bien chat đuoc Viktor M. Goldschmidts đua ra tu thap nien 1900.
Trong truong hop nhiet đo la yeu to chinh thi bien chat xay ra theo đuong mau xanh la cay (hinh ben) tao ra đa bien chat tuong amphibolit va granulit. Trong truong hop va mang ma yeu to chi phoi la ap luc thi tao nen tuong đa phien lam va eclogit.


= Moi truong bien chat =
Bien chat khu vuc xay ra trong khu vuc rong lon, chang han nhu cac day nui. Khi cac mang kien tao hoi tu va cac tang tren cua cac lop gap lai va ep xuong lam nhung lop đa hinh thanh truoc bi lun sau hon, ben tren la nhung lop tram tich moi tich tu dan gay nen ap luc va nhiet đo gia tang. Đieu nay dan đen ca hai qua trinh tai ket tinh va thay đoi cau truc. Loai đa nay co tinh phan phien (lop mong) nen tinh chat co hoc kem hon đa magma. Vi du Đa gonai (do đa granit tai ket tinh), phien set (do su bien chat cua đat set duoi ap luc cao).
Bien chat tiep xuc xay ra khi đa nam ben canh mot khoi magma bi anh huong boi nhiet tu magma. Kich thuoc cua magma anh huong đen khoang cach ma khoi đa co truoc bi bien chat. Trong mot the magma lon, giong nhu mot the batolit lon co the đen vai km, thi lop bien chat tiep xuc co the chi vai cm. Bien chat tiep xuc xay ra o tat ca cac đo sau trong lop vo, nhung la ro rang nhat khi no xay ra gan be mat, boi vi ap luc thap, va đo lech nhiet đo qua lon. Vi bien chat tiep xuc khong lien quan đen bat ky ap luc nao tac đong len nen cac tinh the khong đinh huong theo bat ky huong nao. Vi du đa hoa (do tai ket tinh đa voi va đa đolomit duoi tac dung cua nhiet đo va ap suat cao ma thanh), thach anh (bien chat tu cat)…
Bien chat nhiet dich xay ra khi dong nhiet dich nong xen vao trong cac khe nut lam anh huong đen khoi đa co truoc. Đieu nay thuong xay ra trong cac khe nut cua cac hoat đong lua, vi đieu nay gop phan ra nhiet can thiet.
Bien chat va cham xay ra khi thien thach va cham be mat đat, do đong nang rat lon cua thien thach đuoc chuyen thanh nhiet va ap suat trong đa bi va cham. Trong mot so truong hop, nhung tac đong nay tao thanh cac coesit, mot loai silica mat đo lon, va tham chi hinh thanh cac hat kim cuong nho. Su hien dien cua cac khoang chat nhu tren cho thay rang it nhat la thien thach đa tao ra ap luc va nhiet đo gay bien đoi phan tren cung, noi ma cac khoang vat thuong đuoc hinh thanh.


= Cau tao =
Cau tao đac trung cua đa bien chat la phan phien, đo la su sap xep co đinh huong cua cac khoang vat duoi tac đong cua ap suat chinh trong qua trinh hinh thanh đa bien chat, vi du nhu đa gneiss, đa phien lam, đa phien luc. Phuong ap luc se vuong goc voi mat phang chua cac phien. Dua vao đac điem nay, nguoi ta co the tai hien moi truong kien tao vao luc ma đa đo đuoc hinh thanh. Tuy nhien, khong phai đa bien chat nao cung co cau tao phan phien. Cac đa khong co cau tao phan phien nhu quartzit, đa hoa, đa sung.


Thien thach Thien thach la mot loai đa co nguon goc trong khong gian chu khong phai hinh thanh tren Trai Đat. Mot so thien thach co the la dau tich con sot lai tu su hinh thanh he Mat Troi cach nay hon 4,6 ty nam. Thien thach thuong bao gom khoang vat silicat (95%) va rat nhieu hop kim sat - nickel, hoac su ket hop ca hai (5%).
Thien thach sat bao gom hop kim sat-nickel va chiem khoang 3,8% cua tat ca thien thach. Chung đuoc cho la bao gom cac vat lieu tu loi cua cac tieu hanh tinh bi gian đoan. Thien thach sat roi vao ba nhom tuy thuoc vao thanh phan nickel/sat va cau truc tinh the; hexahedriter chua 4-6% nickel, octahedriter chua 6-12% nickel va ataxiter chua nhieu hon 12% nickel. Cau truc tinh the cua hexahedriter giong nhu mot hinh chu nhat, octahedriter co mo hinh luc giac va ataxiter khong co cau truc tinh the khac nhau.
Thien thach sat đa bao gom mot hon hop xap xi bang hop kim sat-nickel va khoang chat silicat va tuong ung voi khoang 0,5% cua tat ca cac thien thach đuoc biet đen. Chung đuoc cho la thanh tao tu vat lieu tu khu vuc tiep giap giua loi thien the va lop vo cua no.


Su dung Đa la mot loai vat lieu gan lien voi lich su phat trien cua loai nguoi. Thoi tien su, bat đau thoi đai đo đa con nguoi đa biet dung đa đe lam vu khi tu ve, san ban, cong cu san xuat. Nhung cong trinh bang đa noi tieng nhu kim tu thap, Angkor Wat, thanh Babylon, El-Djem (Tuynizi), Colisee (Y), Bourgogne (Phap), Epidayre (Hy Lap), vv.


= Lam vat lieu xay dung =
La san pham san xuat tu đa thien nhien bang phuong phap gia cong co hoc hoac do phong hoa tu nhien nhu: đa hoc, đa tam (phien), đa dam, cat...
Tu đa thien nhien co the che tao mot so chat ket dinh nhu xi mang (đa voi+ đat set+ nung + clinker, nghien +PG XM), voi (nung đa voi CaCO3), thach cao xd CaSO4.0.5H2O (nung đa thach cao CaSO4.2H2O) …
Vat lieu đa xay dung đuoc su dung rong rai nho co nhung uu điem sau:

Cuong đo chiu nen cao, Rn cao.
Ben vung trong moi truong su dung.
Dung đe trang tri nhu đa hoa, đa granit (hay đa hoa cuong), đa gabro, đa bien chat tai ket tinh va mot so loai đa phien.
Gia thanh thap, tan dung đuoc nguon nguyen lieu đia phuong.
Ben canh đo con co mot so nhuoc điem: khoi luong the tich lon, qua trinh gia cong phuc tap, van chuyen va thi cong kho khan.
Tinh chat cac đa lam vat lieu xay dung bao gom trong luong the tich va cuong đo o trang thai kho, nhu cac loai nhe (trong luong < 1800 kg/m3 va co mac tuong ung 5, 10, 15, 75, 100, 150 kG/cm2) thuong dung xay tuong cho nha can cach nhiet; loai nang (> 1800 kg/m3 va co mac tuong ung 100, 150, 200, 400, 600, 800, 1000 kG/cm2) dung trong cac cong trinh chiu luc, cong trinh thuy cong đe xay mong, tuong chan, lop phu bo ke, op lat…

Theo he so mem, cac đa đuoc chia thanh 4 cap:? 0.6; 0.6 - 0.75; 0.75 - 0.9;va? 0.9.
Theo yeu cau su dung va muc đo gia cong
Đa hoc: gia cong theo phuong phap no min. Dung đe xay mong nha, tuong chan, tru cau,
Đa đeo tho, vua, ky tuy theo yeu cau su dung cua cong trinh.
Đa kieu: đuoc chon loc ky, chat luong cao, dung đe trang tri cho cac cong trinh.
Đa phien: đe op lat, trang tri.
Đa dam: lam cot lieu tron be tong.


Xem them Đia chat hoc
Thach hoc
Danh sach khoang vat
Danh sach cac loai đa
Khai thac đa
Thach luan
Cu thach (Megalith)
Ke đa
Can bang đa (Mon nghe thuat)


Ghi chu Chu thich Tham khao Andreasson, Per-Gunnar (2006). Geobiosphere, an Introduction (bang tieng Svenska) (an ban thu 1). ISBN 91-44-03670-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ngon ngu khong ro (lien ket)
Stanley Chernicoff; Ramesh Venkatakrishman (1995). Geology: An Introduction to Physical Geology. Worth Publisher. ISBN 0-87901-451-2.
Crawford, Mark J. (1998). Physical Geology (bang tieng Anh). ISBN 0-8220-5335-7.
Spicar, Erich (1995). Mineral och Bergarter (bang tieng Svenska). ISBN 91-534-1385-7.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ngon ngu khong ro (lien ket)
Selley Richard C., Cocks L. R. M., Plimer I. R. (2005). Encyclopedia of geology (bang tieng Anh). Amsterdam: Elsevier Academic Press. ISBN 0-12-636380-3.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Tarbuck (2008). Earth -an introduction to physical geology (bang tieng Anh). Pearson Prentice Hall. ISBN 0132410664.
Woods, Karen M. (2009). Physical Geology Laboratory Manual (bang tieng Anh). Kendall/Hunt Publishing Company. ISBN 978-0-7575-6114-6.
Ho Si Giao; Nguyen Si Hoi; Tran Manh Xuan (1997). Khai thac mo vat lieu xay dung. Nha xuat ban Giao duc.
Ho Si Giao (1996). Co so cong nghe khai thac đa. Nha xuat ban Giao duc.
Roberts, Dar. "Rocks and classifications". Department of Geography, University of California, Santa Barbara. Ban goc luu tru ngay 31 thang 10 nam 2012. Truy cap ngay 11 thang 11 nam 2012.


Lien ket ngoai