Acquacotta hay xup acquacotta (phat am [ˌakkwaˈkɔtta]; trong tieng Y co nghia la "nuoc nau chin") la mot loai xup banh mi lam tu nuoc dung nong trong am thuc Y, von la mon an dan da, co nguon goc tu thoi ky co đai, bat nguon tu vung ven bien co ten la Maremma o phia nam Toscana va phia bac Lazio. Mon xup nay ra đoi voi muc đich giup cho banh mi cu, kho va cung tro nen de an hon. Trong thoi hien đai, nguoi nau co the su dung nhung thanh phan khac nhau hoac bo sung them nguyen lieu tuy muc đich che bien. Mon an nay gom hai bien tau chinh la aquacotta con funghi cung voi aquacotta con peperoni.


Lich su Acquacotta la mot mon an truyen thong, đon gian co nguon goc tu vung ven bien nuoc Y – vung đat đuoc biet đen voi ten goi Maremma. Vung đat nay trai dai tu nua bo nam cua Toscana đen phia bac Lazio. Trong tieng Y, "acquacotta" co nghia la "nuoc nau chin". Đay la mot mon an co xua, co nguon goc tu nhung nguoi nong dan o đat nuoc hinh chiec ung. Cong thuc cua acquacotta phan nao đuoc tao ra boi nhung cu dan khai thac than song trong cac khu rung o Toscana, nhung nguoi thuoc loai rat ban cung, "nhung nguoi ngheo nhat". Ngoai ra, nhung nong dan va nguoi chan cuu trong khu vuc Maremma cung che bien va đua mon an nay vao thuc đon cua ho. Ve phuong dien lich su, mon xup nay đoi khi con đong vai tro la mot mon antipasto, mon khai vi trong bua an cua nguoi Y. Ve mat đia ly, acquacotta van la mot mon an pho bien o Maremma va tren khap nuoc Y.
Nguoi xua che ra acquacotta voi muc đich lam cho banh mi cu va cung tro nen de an. Vi khi lam viec xa nha trong mot khoang thoi gian đang ke, mot so nguoi (chang han nhu tieu phu cung nhu nong dan chan cuu) se mang theo banh mi cung cac loai nhu yeu pham khac (co the la pancetta hoac ca tuyet uop muoi) đe cam cu. Khi uop voi xup acquacotta, banh mi cu, kho, lau ngay se tro nen toi va mem hon.
Trong truyen thuyet dan gian Y cung đe cap toi mot mon an goi la xup đa. Noi dung cau chuyen ke ve mot vi khach du lich ngheo đen mot ngoi lang, tren nguoi chi mang theo moi mot hon đa. Vi khach no đa thuyet phuc dan lang them cac thanh phan, gia vi vao mon xup đa cua anh ta, cuoi cung tao ra acquacotta. Cau chuyen nay cung co nhieu di ban.


= Thanh phan =
Xa xua, cac thanh phan chinh đe tao ra mon acquacotta gom co nuoc, banh mi cu, hanh tay, ca chua, dau o liu, đi kem voi nhieu loai rau cu qua, thuc an thua co san. Vao đau nhung nam 1800, nguoi ta bat đau dung agresto, mot loai nuoc ep nho chin nua, thay cho ca chua vi mai đen cuoi the ky 19 nguyen lieu nay moi tro nen pho bien tai nuoc Y.


Hien nay Ngay nay, nguoi che bien co the su dung đa dang banh mi cu, tuoi hoac nuong, ket hop cung nhung gia vi khac nhau nhu nuoc dung, trung, pho mat Parmesan hoac pecorino Toscano tuy loai, can tay, toi, hung tay, đau than, bap cai, cai xoan, nuoc chanh, muoi, tieu, khoai tay cung nhieu thanh phan khac đe tao ra mon acquacotta hoan chinh. Vai nguoi thich su dung nam thong, thao moc hoang da hay cac loai rau song hoac rau xanh nhu cai long, diep quan, bac ha, cai cau vong, o ro, la bo cong anh, cai xoong, nu lang cung mot so loai rau cu qua khac. Ngoai ra, viec lam chin rau xanh se gop phan tao nen huong vi đam đa cho nuoc dung. Khi nau, neu can trang tri thi đat len tren mon xup mot qua trung chan. Ben canh đo, mon an nay cung co the đuoc che bien truoc tu vai gio đen mot ngay, đem uop lanh hoac cho vao trong tu lanh sau đo ham nong lai truoc khi dung. Xup acquacotta con đuoc bao quan bang cach đong lanh.


Cac bien the Acquacotta con funghi la mot bien the cua xup aquacotta, trong đo nam thong la nguyen lieu chinh. Cac thanh phan đi kem bao gom banh mi, nuoc ham hoac nuoc loc, conserva ca chua, pho mat Parmesan, trung, cau phong luan nho, bac ha dai, toi, dau o liu, muoi va tieu. Huong vi va huong thom cua bien the nay đen tu chinh nguyen lieu la nam thong. Ngoai ra, co the dung them rau mui tay tuy nguoi che bien.
Acquacotta con peperoni la mot bien the khac cua xup aquacotta bao gom can tay, ot đo va toi.


Xem them Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Lien ket ngoai Acquacotta tren Đai BBC.
Acquacotta tren Quy James Beard.