Selim I (tieng Tho Nhi Ky: I. Selim; 10 thang 10, 1465 – 22 thang 9, 1520) la vi vua thu 9 cua đe quoc Ottoman, tri vi tu nam 1512 đen 1520. Ong la mot vi vua tai ba trong lich su Tho Nhi Ky, nguoi đa sap nhap vung Trung Đong vao đe quoc cua minh sau mot loat chinh chien.
Vi tinh khi tan bao, ong co ngoai hieu la Yavuz Sultan Selim, dich la Selim the Stern trong tieng Anh, va tam dich la 'Selim ha khac' trong tieng Viet.


Tuoi tre Selim chao đoi nam 1465 tai Amasya, la con trai cua Bayezid II (1481 - 1512) va la chau noi cua Mehmed II (1444 - 46 roi 1451 - 81). Me cua Selim la Aysha Hatun. Selim đuoc mo ta la mot con nguoi cao to, va rat gioi ve cuoi ngua va đanh kiem. Thuo nho, ong theo hoc Mevlana Abdulhalim, mot nha giao co tieng o kinh thanh. Duoi trieu đai Bayezid II, Selim đuoc vua cha phong lam quan Tong tran Trabzon. Tai đay, ong đuoc hoc hoi them ve phuong phap cai tri cung nhu he thong quan su cua nha nuoc phong kien Ottoman.


Su nghiep = Chien tranh voi Gruzia va Caucasius =
Thay nuoc Gruzia lang gieng co nhieu hoat đong chong lai nha Ottoman, Yavuz Sultan Selim đa ba lan tu y ra quan đanh nuoc nay. Quan Ottomani toan thang, va chiem giu Kars, Erzurum va Artvin (1508) va nho nhung hanh đong va thanh cong anh hung cua minh, ong ta đuoc đat ten la "Yavuz". Yavuz Sultan Selim đa tu y mang quan tan cong vao vung Caucasia ma khong co su cho phep cua cha minh la Sultan Beyazid va sau đo hau het nguoi Gruzia song o cac vung đat nay đeu cai sang Đao Hoi.


= Xung đot voi phu hoang =
Yavuz Sultan Selim đa tan cong Caucasia ma khong co su cho phep cua cha minh la Sultan Beyazid va sau đo ong muon co mot chuc vu thong đoc o Rumeli đe đuoc o gan kinh thanh Istanbul. Khi khong the co đuoc thu minh muon, ong ta đa phat quan tan cong Edirne qua Rumeli, nhung sau đo ong bi quan đoi cua cha minh đanh bai va đa may man tron thoat đuoc đen Crimea. Nam 1512, Sehzade Ahmet, nguoi con thu tu cua cha minh, đuoc cac quan keu goi đen Istanbul đe tro thanh nguoi cai tri tiep theo. Tuy nhien lan nay, cam ve quan Janissary đa noi loan va vi the ong ta bi đa khoi ngai vang. Sau đo, Phu hoang Bayeizid II mien cuong buoc phai nhuong ngoi lai cho Yavuz Sultan Selim.


= Len ngoi =
Nam 1502, Ismail I sang lap nha Safavid o Ba Tu. Ismail I von la mot nguoi theo he phai Shia cua đao Hoi, đa tien hanh xam lan lanh tho đong thoi truyen ba Shia vao Ottoman thuoc he phai Sunni. Hay tin, Bayezid II cho quan quan đi đanh dep, nhung khong noi. Tham te nhat la khi te tuong cua trieu đinh Ottoman la Ali Pasha chet trong khi dep giac.

Nam 1512, nhan thay su yeu kem cua nha vua, cac quan đai than trong trieu đa quyet đinh phe truat Bayezid II va thay vao đo la lap nguoi con thu cua nha vua, Ahmed, nguoi ma ho tin se la mot vi vua manh me hon. Tuy nhien, cuoc chien tranh gianh quyen ke vi bung no giua Ahmed va Selim. Ket qua la Selim, voi su giup đo cua toan Cam ve quan Janissary, gianh chien thang, con Ahmed bai vong. Sau đo, cac quan du đinh moi con thu sau cua vua la Korkut  len ngoi, nhung toan Janissary tu choi. Ngay 25 thang 4 nam 1512, Bayezid ban chieu thoai vi va truyen ngoi cho Selim. The la ong len ngoi, tro thanh vua thu 9 cua nha Ottoman. Ngay lap tuc, ong xu tu cac anh em cua minh, va ca cac con cua ho.
Selim la mot trong nhung vi vua thanh cong va đang kinh nhat cua Đe che. Ong ta cao lon, manh me, dung cam, du dan, nhung rat khiem ton mac du co nang luc va viet tho. Ong khong bao gio nghi ngoi trong thoi gian cai tri cua minh, ong lam viec cham chi va to chuc cac chien dich, lap đay kho bac voi rat nhieu vang. Ong la mot chuyen gia ve su dung kiem, ban cung va đau vat. Ong ta co ria mep dai nhung ong ta cat rau đieu đo lam ong khong giong nhu cac vi vua khac.


= Mo mang bo coi =


 Cuoc chinh phat Ba Tu  Nam 1489, Yavuz Selim tro thanh thong đoc cua Trabzon. Do moi đe doa cua nguoi Shiis đang phat trien o Ba Tu, anh ta đa chien đau chong lai luc luong cua Shah Ismail. Nam 1508, ong đa vuot qua quan đoan lon cua Shah va đay ho ra khoi bien gioi.
Sultan Selim I co tham vong xam chiem vung Trung Đong va tiep tuc nhung cuoc chinh phat cua ong noi la sultan Mehmed II.
Thoat đau, ong cat quan xam luoc Đe quoc Ba Tu, đe ngan chan su truyen ba giao phai Shia vao lanh tho Ottoman. Sultan Selim I va vua Ismail I nha Safavid đa gui nhau nhieu toi hau thu.
Nam 1514, truoc chien dich toi Ba Tu, Yavuz Selim I đa ra lenh đan ap hang ngan nguoi Alevis o tinh Rum o Anatolia đe tranh nguy co bi tan cong trong khi hanh quan đen lanh tho đo cho cuoc chien.
Ngay 23 thang 8 nam 1514, hai vua than chinh đoi nhau trong tran Chaldiran noi tieng. Selim - voi 60.000 - 212.000 quan, đa đai pha 12.000 - 40.000 quan cua Ismail. Ismail bi thuong, va vo cua vua nay bi bat lam con tin. Sau đo, quan đoi Ottoman tam thoi chiem Tabriz, kinh đo cua đe quoc Ba Tu.


 Cuoc chinh phat Ai Cap  Sau chien thang Chaldiran, Selim chuyen chu y cua minh sang Ai Cap do nha Mamluk cai tri. The roi, ong đa cat quan xam luoc Ai Cap, roi đap tan quan Mamluk trong tran Marj Dabiq gan Aleppo (1516). Vua nha Mamluk la Al-Ashraf Qansuh al-Ghawri bai vong va quan Ottoman chat lay đau al-Ghawri. Cung nam ay, con al-Ghawri la Tuman bay II len thay vua cha.
Sau chien thang Marj Dabiq, quan Ottoman chiem Syria, Palestine ngay nay.
Sang nam sau (1517) Selim tien vao Cairo, va thang quan Mamluk tai Ridanieh, bat giet Tuman bay. Kinh đo Cairo that thu, Ai Cap, cung voi hai thanh pho thanh đia Hoi giao la Mecca va Medinah sap nhap vao đe quoc Ottoman. Selim xung lam Hakim un Haremeyn (Vua cua hai mien đat thanh) hay Khadim un Haremeyn (The Servant of The Two Holy Shrines).
Sau cuoc chinh phat Ai Cap va cac mien đat thanh nam 1517, Selim I đa bat vua nha Abbasid cua Cairo la Al-Mutawakkil III (len ngoi nam 1509) phai nhuong ngoi khalip, đong thoi phai giao chiec ao choang va thanh guom - cua thanh Muhammad đao Hoi - cho ong. Mutawakkil đong y, va ke tu đo, Selim - cung nhu cac vua nha Ottoman ke vi, đeu xung lam khalip.
Trong cac nam 1515 - 1517 Selim đa bien Ottoman thanh đe quoc hung manh nhat cua the gioi Hoi giao.


Qua đoi Selim Yavuz qua đoi tai Corlu, Erdine nam 1520, huong tho 55 tuoi, o ngoi 8 nam. Tuong truyen trong thoi gian nay ong đang chuan bi chinh phat đao Rhodes o Hy Lap.

Nghe tin vua cha qua đoi, quan Tong tran Manisa la Suleiman 25 tuoi len thay, xay dung đat nuoc hung manh. Đo la vua Suleiman I.


Nhan đinh Du chi tri vi trong mot thoi gian ngan ngui, Selim la mot vi vua co cong voi đat nuoc. Theo cac su gia, Selim co tinh khi nong nay va cuong trang, giong nhu mot anh hung.
O Tho Nhi Ky, tuong truyen van thuong co mot so cau nguyen đe lang ma nhung nguoi bat đong chinh kien "cau cho nguoi đuoc la mot te tuong cua Selim". Cau noi nay bat nguon tu tinh cach tan bao cua Selim, mot nguoi luon luon co long tin tuong va ky vong thai qua vao chinh cac te tuong va quan lai cua minh, đa khong ngan ngai xu tu vo so nhung te tuong lam phat long Selim.


Danh hieu Mot so danh hieu cua Selim Yavuz: 

Sultan
Padishah
Kayser-i Rum (Xeda La Ma)
Khalip (vua Hoi)
The Servant of The Two Holy Shrines.


Phu Tham khao Yavuz Sultan Selim - trong trang 700th Anniversary of the Ottoman Empire


Lien ket ngoai