Naya Marie Rivera (sinh ngay 12 thang 1 nam 1987 - 8 thang 7 nam 2020) đa tung la mot dien vien va ca si nguoi My. Co đuoc biet đen nhieu nhat voi vai Santana Lopez trong se ri phim truyen hinh hai-tinh cam Glee.


Tieu su Naya lon len o Valencia, Santa Clarita, California va đa song o Los Angeles suot phan lon thoi gian tu khi sinh ra. Naya mang mot nua dong mau Puerto Rico, mot phan tu dong mau My goc Phi va mot phan tu dong mau Đuc. Bo me co la George va Yolanda Rivera. Khi moi 8 hay 9 thang tuoi, Naya bat đau đuoc đai dien boi cung mot cong ty voi me co, nguoi đa chuyen toi Los Angeles đe theo đuoi su nghiep nguoi mau.


Su nghiep Khi con rat nho, Naya đa xuat hien trong nhieu phim quang cao cua Kmart, nhung vai dien quan trong đau tien cua co la Hillary Winston trong se ri phim sitcom The Royal Family nam 1991. Ban đau phim nhan đuoc phan hoi tich cuc va luong nguoi xem cao, nhung khi Redd Foxx bi truy tim khi đang ghi hinh thi phim khong the phuc hoi va som bi huy bo. Du vay, Naya nhan đuoc mot đe cu giai Young Artist Award cho vai dien cua minh.
Tu nam 1992 đen nam 2002, co co mot vai vai nho trong The Fresh Prince of Bel-Air, Family Matters, Live Shot, Baywatch, Smart Guy, The Jersey, House Blend, Even Stevens va The Master of Disguise. Nam 2002 co cung xuat hien trong video am nhac "Why I Love You" cua B2K. Co đuoc thue lam khach moi trong mot tap cua chuong trinh The Bernie Mac Show vao nam 2002, nhung sau đo quay tro lai thuc hien them 10 tap nua trong suot 5 mua cua chuong trinh. Sau đo co xuat hien trong 8 Simple Rules va CSI: Miami. Giua cac vai dien va buoi thu vai, Naya lam nhieu cong viec nhu đien thoai vien, bao mau va nhan vien tiep khach tai mot cua hang cua Abercrombie & Fitch. Nam 2006 va 2007, Naya tham gia vao vo kich U Don't Know Me: The Musical do Mark E. Swinton san xuat o ca Los Angeles va tour dien toan quoc.


= Glee =
Nam 2009, Naya đuoc trao vai dien Santana Lopez, thanh vien đoi co vu va nhom hat truong trung hoc, trong se ri phim truyen hinh hai-tinh cam Glee cua Fox. Ban đau nhan vat cua Naya la mot thanh vien đoi co vu lanh lung, đanh đa, nhung thuong the hien mat on hoa đoi voi Brittany (Heather Morris). Naya thu vai đe co co hoi "đuoc hat, nhay va dien xuat trong cung mot bo phim," va vi co la nguoi ham mo cua Nip/Tuck boi đong tac gia Ryan Murphy.
Đe chuan bi cho vai dien, Naya khai thac nhung trai nghiem o truong trung hoc cua chinh minh, cung nhu xem nhieu bo phim nhu Mean Girls đe co the "that su nhap tam vao vai mot hoc sinh nam hai xau tinh". Co nhan xet Santana la "mot thanh vien đoi co vu truong trung hoc đien hinh, tren hau het cac mat," boi vi: "Co rat xau tinh va thich cac chang trai. Co het suc di dom nen toi rat thich vai dien nay." Co đa mo ta Santana "hoi ngo ngao mot chut", nguoi "rat đanh đa va luon co nhung cau noi hai huoc." Naya rat thich tinh đua tranh va ngang buong cua Santana boi chinh co cung co nhung đac điem nhu vay, nhung lai khong thich su xau tinh cua Santana. Co coi nhip đo cua phim la mot thach thuc, đac biet la man cac vu đao, va binh luan vao thang 6 nam 2009 rang ki niem đang nho nhat cua co o Glee la man bieu dien thu giong cho nhom hat cua cac thanh vien đoi co vu, "I Say a Little Prayer." Santana đong vai tro quan trong hon trong 9 tap cuoi cua mua thu nhat. Naya nhan xet: "Santana đa gay ra rat nhieu tai hoa cho ban trai cua nguoi khac, con cua ho va ca cac giao vien-co la noi kinh hoang cua truong trung hoc, va se tiep tuc la mot nhan vat phan dien."
Sau khi thoi luong len hinh cung nhu cac ca khuc ma co tham gia tang len trong nua sau cua mua thu nhat, Naya chinh thuc tro thanh dien vien chinh ke tu mua thu hai. Co co mot ca khuc solo trong tap 5 cua mua 2 "The Rocky Horror Glee Show" va mot vai bai khac trong suot mua 2. Vai tro cua Naya trong phim thay đoi rat nhieu khi nhan vat cua co đuoc tiet lo la nguoi đong tinh nu. Naya the hien nhung đau tranh cua Santana đe chap nhan xu huong tinh duc cua minh, voi tinh cam ma co danh cho nguoi ban than nhat, cung nhu viec khong the cong khai ve xu huong tinh duc. Co nhan đuoc phan hoi tich cuc cho dien xuat cua minh.
Thang 1 nam 2011 Naya xuat hien trong mot phien ban nhai cua "Nuthin' but a 'G' Thang" goi la "Nuthin' But a Glee Thang", đong sang tac boi ban dien Heather Morris.
Trong Glee Tour nam 2011, Naya ket hop voi Amber Riley trong ban song ca "River Deep, Mountain High" va bieu dien solo ca khuc "Valerie" cung nhu hat đem cho mot vai ca khuc khac.
Thang 7 nam 2011, Naya nhan đuoc hai đe cu ALMA cho hang muc "Nu ca si đuoc yeu thich" va "Nu dien vien truyen hinh đuoc yeu thich-Vai chinh trong mot phim hai". BuddyTV xep co vao vi tri thu 3 trong danh sach "100 nguoi phu nu tren truyen hinh goi cam nhat nam 2011". Naya nhan đuoc rat nhieu khen ngoi danh cho ca dien xuat lan giong hat cua minh o cuoi mua thu hai va đau mua thu ba. Cuoi nam 2011, co va nhan vat cua minh lot vao nhieu danh sach "Nhat", trong đo co 25 ngoi sao đot pha nam 2011 cua HitFlix.com, nhung man bieu dien xuat sac nhat nam 2011 cua TV Guide, nhung nhan vat phim truyen hinh xuat sac nhat nam 2011 cua MTV, cung nhu nhieu danh sach khac.
Trong nua sau cua mua thu ba, Naya tiep tuc nhan đuoc su khen ngoi. Co đuoc song ca cung Ricky Martin, va hop tac voi Gloria Estefan, nguoi đong vai me cua Santana. Cuoi mua thu ba, co nhieu su khong chac chan ve nhung nhan vat va dien vien nao se quay tro lai trong mua thu tu, sau khi nhieu nhan vat se tot nghiep trung hoc. O Fox Upfronts thang 5 nam 2012, Naya xac nhan rang co se tro lai.


= Sau khi noi tieng nho Glee =
Nam 2010, Naya lot vao danh sach Hot 100 cua tap chi Maxim o vi tri thu 61. Nam 2011 co xep o vi tri thu 43. Trong danh sach Hot 100 nam 2011 cua AfterEllen co gianh đuoc vi tri thu nhat.
Thang 5 nam 2011, Naya đuoc thong bao la đa ky hop đong voi Columbia Records đe thuc hien mot album solo. Trong cung thang, Naya tro thanh nguoi dan chuong trinh cho le trao giai GLAAD Media Awards tai San Francisco. Thang 11 nam 2011, Naya va Amber Riley bieu dien tai su kien thuong nien Celebration of Dreams lan thu 10 cua Dream Foundation. Thang 12 nam 2011 Naya tro thanh nguoi phat ngon moi nhat cho ProActiv. Thang 12 nam 2012, Naya nhan đuoc mot đe cu giai NewNowNext Award. Ngay 24 thang 3 nam 2012, co la nguoi dan chuong trinh cho le trao giai GLAAD Media Awards lan thu 23 tai New York cung voi ban dien Cory Monteith. Ho va John Stamos, đe tiep noi mot truyen thong ma Naya khoi đau tu khi co la nguoi dan chuong trinh cho le trao giai GLAAD Media Awards tai San Francisco, đa ban đau gia nhung nu hon cua minh cho đam đong va thu ve 15,000 đo la.
Thang 4 nam 2012, Naya xuat hien tren trang bia tap chi Latina. Trong thang 5 co cung gop mat trong so đau tien cua tap chi Cosmo for Latinas, va đuoc People en Espanol binh chon vao danh sach 50 nguoi phu nu đep nhat. Cung trong thang 5, Naya lot vao danh sach 100 nguoi phu nu goi cam nhat cua FHM o vi tri thu 39 cung nhu danh sach Hot 100 cua Maxim nam thu ba lien tiep, tang 16 bac len vi tri thu 27. Tren danh sach Hot 100 cua AfterEllen co mot lan nua đung đau bang.
Khi giai Emmy 2012 sap dien ra, Naya đuoc nhieu nha phe binh va phuong tien truyen thong đanh gia la xung đang đuoc đe cu. The Hollywood Reporter bao gom co trong bo anh "Emmy 2012: Supporting Players". Naya cung đuoc ton vinh boi E!, Hitfix, TV Guide, van van. Co cung đuoc TV Academy lua chon đe tham gia vao mot video quang ba cho le trao giai sap toi. Ve van đe nay, Naya binh luan voi The Hollywood Reporter, "Đuoc moi nguoi nghi rang minh se tro thanh mot ung cu vien sang gia cho đe cu nu dien vien phu la mot đieu đang kinh ngac voi toi."
Thang 10 nam 2012 Naya xuat hien trong tap 3 cua chuong trinh moi tren MTV This Is How I Made It. Naya đa hoi tuong lai su nghiep dien xuat va nguoi mau luc nho cua minh, cung nhu giai đoan kho khan tu nam 16 đen nam 21 tuoi, va roi đen buoc đot pha cua co khi đuoc tham gia Glee. Thang 12 nam 2012 Naya tham du su kien thuong nien Trevor Live va bieu dien ca khuc "Silent Night." Cung trong thang 12 nam 2012, bo đoi 2Cellos cho ra mat đia đon thu hai nam trong album thu hai cua ho, mot ban cover ca khuc "Supermassive Black Hole" cua Muse voi su gop mat cua Naya. Co cung xuat hien trong video am nhac cua ca khuc.
Co cung đong vai chinh trong mot đoan phim quang cao gan đay cua M&M's, đuoc len song tai Super Bowl XLVII vao ngay 3 thang 2 nam 2013 voi mot ban cover ca khuc I'd Do Anything For Love (But I Won't Do That) cua Meat Loaf.


Hinh anh truoc cong chung Trong su nghiep cua minh, Rivera đa xuat hien tren trang bia cua mot so tap chi, bao gom Cosmopolitan, Maxim, Rolling Stone, FHM, Complex, Glow, Prestige, The Hollywood Reporter, Cosmo for Latinas, Latina, Fit Pregnancy and Baby va Galore. Co đuoc xep hang cao trong danh sach hap dan nhat cua nhieu tap chi. Co lot vao danh sach Maxim Hot 100 nam 2010, 2011 va 2012, đuoc xep hang 27 vao nam 2012. Trong hai nam 2011 va 2012, co đuoc xep o vi tri so mot trong danh sach "Hot 100" cua AfterEllen.com, xep o vi tri thu ba vao nam 2013. Nam 2012, co đuoc People en Espanol chon vao danh sach 50 Nguoi đep nhat, va đuoc liet ke trong danh sach 100 Nguoi phu nu goi cam nhat cua FHM, đung o vi tri thu 39. Thang 5 nam 2013, co chup anh khoa than tren an pham cua tap chi Allure - cung voi Jennifer Morrison, Clare Bowen va Christa Miller.


Đoi tu Naya rat thich đoc sach va danh nhieu thoi gian cho cac to chuc tu thien, trong đo co GLAAD, The Trevor Project, Stand Up to Cancer, The Elephant Project, and The Sunshine Foundation. Co bat đau sang tac nhac tu nam 15 tuoi. Naya cho biet, "Niem đam me am nhac la mot trong nhung tinh yeu lon nhat cua toi." Naya đa noi rang neu khong the dien xuat hay ca hat co se tro thanh mot nha van. Co đa hoan thanh nhieu kich ban kich va phim truyen hinh.
Em trai cua Naya, Mychal, la thanh vien đoi bong bau duc cua truong đai hoc Tennessee. Em gai cua ho, Nickayla, la mot nguoi mau.
Naya nhac đen trong mot bai phong van voi tap chi Latina rang co theo đao Co đoc nhung mot cach rat kin đao boi nhung xung đot co the xay ra khi chuyen nay đuoc tiet lo. "That kho khan va hoi buon khi ban cam thay can thiet phai to ra can trong khi noi, 'Vang toi đi nha tho, va đung toi đoc Kinh thanh' vi khi ban lam nhu vay, moi nguoi se noi, 'Sao co ta lai khoe nguc? Sao co ta lai mac ao ho bung? Sao co ta lai đong mot nhan vat đong tinh nu?' Toi khong muon phai giai quyet nhung thu nhu vay, nen toi chua tung thuc su ban ve chuyen nay, no rat rieng tu."
19 thang 7 nam 2014 co ket hon voi  Ryan Dorsey o Cabo San Lucas, Mexico


Mat tich va qua đoi Vao ngay 8 thang 7 nam 2020, Rivera đa đuoc tuyen bo mat tich sau khi con trai Josey bon tuoi cua co, đuoc tim thay o mot minh tren chiec thuyen ma Rivera đa thue tai ho Piru. Viec tim kiem ca Rivera va Josey đa bat đau luc 16h00 (gio My, mui gio Thai Binh Duong) đen ba gio sau đo. Mot nguoi cheo thuyen khac phat hien ra Josey mot minh, ngu tren thuyen voi chiec ao phao vao khoang 17h. Chiec thuyen o mot khu vuc o phia bac cua ho Piru đuoc goi la Narrow, co the đa kha sau va co gio lon.. Mot chiec ao phao danh cho nguoi lon đa đuoc tim thay tren tau, cung voi giay to tuy than cua Rivera. Josey noi voi cac nha đieu tra rang me con đang boi va me cua cau ay đa giup leo len thuyen nhung khong the tu cuu minh vi khong leo len thuyen đuoc, va co đa bien mat duoi nuoc. Cau ay cung noi rang me cau khong mac ao phao. Ho Piru đuoc biet đen tai đia phuong rang dong chay manh va khong the đoan truoc va xoay nuoc đa gay ra cai chet cua nhung nguoi boi loi trong qua khu. Xe cua Rivera, mot chiec xe o to Mercedes mau đen, đa đuoc tim thay trong bai đau xe.
Van phong canh sat truong quan Ventura tam dung cuoc tim kiem vao toi hom đo va bat đau tim kiem tro lai vao sang hom sau. Ho đuoc đong cua va cac đoi tho lan trong vung đa tham gia vao cuoc tim kiem. Trong ngay đau tien, cuoc tim kiem cung dien ra ca tren can đe xac đinh xem Rivera co boi ra đuoc đen bo ho khong, nhung sau khi khong tim thay bang chung nao la co đa len bo va Josey noi rang đa nhin thay me minh bien mat xuong nuoc, van phong canh sat truong xac nhan voi NBC vao ngay 9 thang 7 rang Rivera đuoc cho la đa tu vong va no luc giai cuu se chuyen sang tim kiem thi the. Ngay 10 thang 7, van phong canh sat truong cong bo đoan video CCTV ghi lai luc Rivera va con trai co đen bai đo xe va lai thuyen roi khoi ben tau, va so luong tho lan tham gia tim kiem đuoc giam tu 100 xuong 40. Van phong canh sat truong giai thich rang tam nhin duoi nuoc kem đen noi nhieu kha nang Rivera se đuoc tim thay bang thiet bi sonar.
Ngay 11 va 12 thang 7, bo me, em trai, chong cu cua Rivera va ban dien Glee cua co Heather Morris tham gia vao cuoc tim kiem tai hien truong. Van phong canh sat truong khuyen cao nguoi dan khong nen tham gia tim kiem vi đia hinh nguy hiem, va nhac lai rang ho đang tim kiem o ca tren bo lan duoi nuoc. Ngay 11, van phong canh sat truong cho biet cac quan khac va mot cong ty tu nhan đang ho tro cuoc tim kiem. Lea Michele, mot dien vien khac cung đong trong Glee voi Rivera, đa xoa tai khoan Twitter cua minh sau khi nhan đuoc nhung tin nhan quay roi ve su viec nay; cac dien vien khac trong phim đa chi trich nhung tin nhan nay va noi rang moi nguoi nen tap trung vao tim kiem Rivera chu khong phai vao phan ung cua nguoi khac voi viec nay. Ngay 13 thang 7, sau khi cuoc tim kiem bat đau tro lai vao buoi sang, van phong canh sat truong thong bao la mot thi the đa đuoc tim thay đang noi tren mat ho Piru; thi the nay đuoc xac nhan la cua Rivera trong mot cuoc hop bao dien ra ngay sau đo. Co chinh thuc đuoc tuyen bo la đa qua đoi vao ngay 13 thang 7. Canh sat truong quan Ventura cho biet co the Rivera va Josey đa gap phai xoay nuoc, mot hien tuong thuong gap trong khu vuc nay, đac biet la vao buoi chieu, va co đa "co het suc đe cuu con trai, nhung khong đu đe tu cuu minh".
Gioi truyen thong đa chi ra rang thi the cua Rivera đuoc tim thay vao cung ngay thang voi cai chet cua ban dien Glee cua co Cory Monteith 7 nam truoc đo; video bai hat "If I Die Young" ma co bieu dien danh tang anh nhan đuoc so luot xem đot bien. Michele đang mot buc anh đen trang cua Monteith va Rivera tren Instagram đe tuong nho hai nguoi; con Max Adler, mot dien vien khac trong Glee thi đang "Nay ngay 13 thang 7" cung voi bieu tuong ngon giua tren Twitter.


Cac phim đa đong Video am nhac San khau kich Tham khao