Hanh chinh Viet Nam thoi Bac thuoc lan 3 phan anh bo may cai tri tai Viet Nam cua hai trieu đai phuong Bac la nha Tuy va nha Đuong tu nam 602 đen nam 905.


Thoi thuoc Tuy Nam 583, Tuy Van Đe bo quan lap chau. Viet Nam khi đo bao gom nhung chau: Giao (vung đong bang Bac Bo), Hung chau (nam 598 đoi la Phong chau, tuc la vung Son Tay, Phu Tho), Hoang (nam 598 đoi la Ngoc chau, tuc la bo bien Bac Bo thuoc vinh Ha Long), Ai (tuong đuong Thanh Hoa), Đuc (nam 598 đoi la Hoan chau, tuong đuong tinh Nghe An), Loi (nam 598 đoi la Tri chau, tuong đuong tinh Ha Tinh).
Tuy nhien truoc nam 602, cac chau nay chi đat tren danh nghia, vi nha Tuy chua chiem đuoc Van Xuan. Nam 602, Tuy Van Đe sai Luu Phuong đanh bai Ly Phat Tu, Van Xuan moi nam trong quyen cai tri cua nha Tuy. Nha Tuy gop het cac huyen cua quan Giao Chi cu lam 2 huyen Giao Chi va Long Bien, le thuoc vao Giao chau. Cac huyen thuoc quan Giao chi thoi thuoc Tan o phia bac va phia nam song Đuong tren ta ngan song Hong o phia ha luu Ha Noi, mien song Cau, song Thuong, song Thai Binh. Thoi thuoc Tuy, huyen Long Uyen la mien bac song Đuong, mien song Cau va song Thuong ma huyen Giao Chi o phia nam song Đuong va mien song Thai Binh.
Sang thoi Tuy Dang Đe, nam 607 lai đoi chau thanh quan. Cac quan đeu thuoc chinh quyen trung uong. Duoi đay la chi tiet cac quan thuoc Giao chau thoi thuoc Tuy.


= Quan Giao Chi =
Quan Giao Chi: gom co 9 huyen, 30.056 ho:

Tong Binh (đat quan tri Giao Chi tai đay tu thoi Tuy Dang Đe): la quan Tong Binh thoi thuoc Luu Tong, tuc la mot phan huyen Long Bien đoi thuoc Tan đuoc tach ra. Vi tri đuoc xac đinh la phia nam song Hong va song Đuong, gom trung tam Ha Noi va cac huyen Hoai Đuc, Thuong Tin (Ha Noi), Thuan Thanh (Bac Ninh), Khoai Chau (Hung Yen).
Long Bien: tru đi phan đat đa tach ra đe lap quan Tong Binh, phan con lai cua huyen Long Bien la huyen Tien Du va thanh pho Tu Son tinh Bac Ninh
Chu Dien: đuoc xac đinh vi tri o tinh Hai Duong va huyen Tien Lu (Hung Yen).
Long Binh (truoc la Vu Đinh, đoi Tuy Van Đe đoi ten moi): đuoc xac đinh tuong đuong vung đat mien song Đay thuoc Ha Noi (Ha Tay cu), Hoa Binh va Ha Nam
Binh Đao (truoc la Quoc Xuong, đoi Tuy Van Đe đoi ten moi): đuoc xac đinh vi tri tai huyen Đong Anh (Ha Noi)
Giao Chi: đuoc xac đinh o phia tay Ha Noi, tren đuong Son Tay
Gia Ninh: đuoc xac đinh o mien Viet Tri, Phu Tho
Tan Xuong: đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Lap Thach, Vinh Phuc.
An Nhan (truoc la Lam Tay, đoi Tuy Van Đe đoi ten moi): đuoc xac đinh vi tri tuong đuong tinh Yen Bai


= Quan Ninh Viet =
Tuong đuong mien đong bac Viet Nam hien nay va mot phan Kham Chau thuoc Quang Tay (Trung Quoc). Khong ro cac huyen va so ho khau.


= Quan Cuu Chan =
Quan Cuu Chan nho hon quan Cuu Chan thoi Bac thuoc lan 2, chu yeu la cac huyen thuoc Thanh Hoa hien nay. Chi tiet gom 7 huyen, 16.135 ho:

Cuu Chan: tach huyen Di Phong truoc đay lap ra va đat quan tri tai đay; đuoc xac đinh vi tri o huyen Đong Son va huyen Nong Cong, tinh Thanh Hoa
Di Phong: phan con lai cua huyen Di Phong cu, đuoc xac đinh vi tri la huyen Tho Xuan, tinh Thanh Hoa.
Tu Pho: đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Thieu Hoa, tinh Thanh Hoa.
Long An: la huyen Kien So thoi thuoc Ngo va Cao An đoi thuoc Tan; đuoc xac đinh vi tri tuong đuong cac huyen Hoang Hoa va Quang Xuong, tinh Thanh Hoa.
Quan An: đuoc xac đinh vi tri tuong đuong mien huyen Thieu Hoa va Yen Đinh tinh Thanh Hoa, o giua song Chu va song Ma
An Thuan: la huyen Thuong Lac đoi thuoc Tan; đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Tinh Gia tinh Thanh Hoa
Nhat Nam: đuoc xac đinh vi tri tuong đuong cac huyen Ha Trung, Thach Thanh, Vinh Loc, tinh Thanh Hoa.


= Quan Nhat Nam =
Quan Nhat Nam thoi thuoc Luong va Tien Ly la Đuc chau, Tuy Van Đe đoi thanh Hoan chau, sau gop ca Minh chau va Loi chau (ma Luong Vu Đe tach) vao tro lai voi Hoan chau thanh quan Nhat Nam. Nhu vay quan Nhat Nam thoi thuoc Tuy đuoc dich chuyen len phia bac, gom mot phan quan Cuu Chan va ca quan Cuu Đuc thoi Tam Quoc va Luong Tan, khong bao gom huyen nao thuoc quan Nhat Nam cac thoi truoc.
Nhat Nam (moi) gom co 8 huyen, 9.915 ho:

Cuu Đuc (đat quan tri o đay): đuoc xac đinh vi tri tuong đuong cac huyen Hung Nguyen, Nam Đan tinh Nghe An
An Vien: Đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Thanh Chuong, Nghe An ve phia huu ngan song Lam
Quang An: truoc la Tay An, Tuy Van Đe đoi ten nay. Đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Tuong Duong, Nghe An ve phia tay bac huyen Thanh Chuong.
Ham Hoan: đuoc xac đinh vi tri tuong đuong cac huyen Anh Son, Nam Đan tinh Nghe An (đa thu hep so voi thoi thuoc Han vi cat đat đe lap cac huyen khac).
Pho Duong: đuoc xac đinh tuong đuong thoi thuoc Ngo va thuoc Tan, la huyen Nghi Xuan tinh Ha Tinh va Nghi Loc tinh Nghe An.
Viet Thuong: đuoc xac đinh la tuong đuong thoi thuoc Ngo va thuoc Tan, tuc la huyen Đuc Tho, tinh Ha Tinh
Kim Ninh: tuc Loi chau thoi thuoc Luong va Tien Ly, thoi Tuy Van Đe đoi thanh Tri chau, đen Tuy Dang Đe bo chau. Đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Huong Son, Ha Tinh
Giao Coc: thoi thuoc Luong đat Minh chau, sau bo. Đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Thach Ha, Ha Tinh


= Quan Ty Anh =
Nam 605, Tuy Dang Đe đanh Lam Ap, chiem đat đat ra Đang chau, sau đoi thanh quan Ty Anh. Quan nay đuoc xac đinh vi tri o tinh Quang Binh.
Quan Ty Anh gom co 4 huyen, 1.815 ho: Ty Anh, Chu Ngo, Tho Linh, Tay Quyen. Vi tri tung huyen chua khao cuu đuoc.


= Quan Hai Am =
Tuy Dang Đe đanh Lam Ap, chiem đat đat ra Nong chau, sau đoi thanh quan Hai Am. Quan nay đuoc xac đinh vi tri o tinh Quang Tri.
Quan Hai Am gom co 4 huyen, 1.100 ho: Tan Dung, Chan Long, Đa Nong, An Lac. Vi tri tung huyen chua khao cuu đuoc.


= Quan Tuong Lam =
Tuy Dang Đe đanh Lam Ap, chiem đat đat ra Xung chau, sau đoi thanh quan Tuong Lam. Quan nay đuoc xac đinh vi tri o Thua Thien, gioi han o phia bac đeo Hai Van.
Quan Tuong Lam gom co 4 huyen, 1.220 ho: Tuong Pho, Kim Son, Giao Giang, Nam Cuc. Vi tri tung huyen chua khao cuu đuoc.


= Bo may cai tri =
Cung nhu cac trieu đai cai tri Viet Nam trong thoi Bac thuoc lan 2, nha Tuy duy tri co cau quan lieu cai tri gom Thu su đung đau Giao chau, tai cac quan co Thai thu va Đo uy, duoi cac huyen co cac Huyen lenh.


Thoi thuoc Đuong = Ten goi =
Nam 679, Đuong Cao Tong đoi goi Giao Chau la An Nam đo ho phu. Nam 757, Đuong Tuc Tong đoi goi la Tran Nam đo ho phu. Nam 766, Đuong Đai Tong đoi lai ten cu la An Nam đo ho phu.
Nam 866, Đuong Y Tong thang An Nam đo ho phu lam Tinh Hai quan. Đieu nay tuong tu nhu viec Han Hien Đe lam nam 203 theo đe nghi cua thu su Truong Tan va thai thu quan Giao Chi la Si Nhiep, cho bo Giao Chi đuoc lap thanh Giao Chau, coi ngang hang nhu cac chau o Trung Quoc. Luc nay An Nam đo ho phu tro thanh Tinh Hai quan cung giong nhu cac "quan" (đon vi hanh chinh) o Trung Quoc voi nguoi đung đau co chuc danh la Tiet đo su.


= Cac moc bien đong chau - quan =
Ve đai the, cac sach thuong noi toi 12 chau thoi thuoc Đuong la: Giao, Luc, Phong, Truong, Ai, Dien, Hoan, Phuc Loc, Thang, Chi, Vu An, Vu Nga. Nhung trong qua trinh cai tri, nha Đuong co tung co nhieu thay đoi ve đia gioi cung nhu ten goi cac đon vi hanh chinh. Cac moc lon la:

Nam 621-622: Đuong Cao To phong theo cac quan thoi Tuy, nhung duoi cac quan khong phai la huyen ma đat nhieu chau nho. Trong chau nho lai co cac huyen nho hon. Thoi ky nay kha ngan, chi keo dai khoang 5-6 nam.
Nam 627, Đuong Thai Tong len ngoi chinh lai, goi cac quan thoi Đuong Cao To (cung la cac quan thoi Tuy) bang ten chau lon, trong chau lon co cac huyen. Ve co ban la thay đoi goi đon vi hanh chinh lon nhat duoi "Đo ho phu" tu "quan" thanh "chau".
Nam 742, Đuong Huyen Tong lai đoi cac chau goi la quan, nhung voi nhieu ten moi hoan toan, mot so dung lai ten quan thoi Tuy. Cac huyen trong cac quan đai the van nhu cu.
Nam 757 - 758, Đuong Tuc Tong đang dep loan An Su van chinh ly hanh chinh, đoi lai cac "quan" thoi Huyen Tong thanh cac "chau" nhu thoi Thai Tong, cac huyen trong cac chau co ban khong xao tron.
Ngoai ra, nha Đuong con mot so lan đieu chinh khong toan dien khac vao cac nam 624, 679, 712, 764.


= Giao chau – An Nam đo ho phu =
Von la quan Giao Chi thoi thuoc Tuy, nam 622 goi la Giao chau, tri so đat tai huyen Giao Chi. Nam 825 tri so đoi lam Tong Binh. Giao chau gom co 8 huyen:

Tong Binh: nhu thoi thuoc Tuy, vi tri đuoc xac đinh la phia nam song Hong va song Đuong, gom trung tam Ha Noi va cac huyen Hoai Đuc, Thuong Tin (Ha Noi), Thuan Thanh (Bac Ninh), Khoai Chau (Hung Yen).
Nam 621 nha Đuong đoi Tong Binh lam Tong chau, tach tu huyen Tong Binh đat them 2 huyen Hoang Giao va Nam Đinh. Nam 623 đoi goi Tong chau la chau Nam Tong. Nam 627 bo chau Nam Tong lay 3 huyen Hoang Giao, Hoai Đuc va Giao Chi cho vao huyen Tong Binh đuoc khoi phuc lai, con huyen Giao Chi đoi thanh chau Nam Tu.
Tai huyen Tong Binh co 3 toa thanh co vai tro quan su quan trong: 1. la thanh đo ho phu, 2. la thanh cu tren song To Lich va 3. la Tu Thanh.
Nam Đinh: Von thuoc vao Tong chau, nam 621 tach ra đat huyen rieng. Nam 770 thi bo huyen nay, toi nam 789 lai đat lai huyen Nam Đinh. Đuoc xac đinh vi tri la phan đat tinh Bac Ninh o phia nam song Đuong.
Thai Binh: Von la huyen Long Binh. Nam 621 Đuong Cao To đat ten la Long chau, đat 2 huyen Nghia Liem va Phong Khe gom vao, chau tri tai Nghia Liem. Nam 623 đoi goi la chau Nam Long. Nam 627 Đuong Thai Tong bo chau va bo huyen Nghia Liem, lay huyen Phong Khe vao Phong chau, mang huyen Long Binh vao huyen Tong Binh. Tu nam 712 đoi ten la huyen Thai Binh. Đuoc xac đinh vi tri la phan đat huyen Quoc Oai, Phuc Tho (Ha Noi) hien nay.
Giao Chi: Nam 622 Đuong Cao To tach đat Tong chau đat huyen Giao Chi va Hoai Đuc. Nam 627 Đuong Thai Tong lay 3 huyen Hoang Giao, Hoai Đuc va Giao Chi cho vao huyen Tong Binh, con huyen Giao Chi đoi thanh chau Nam Tu. Đuoc xac đinh vi tri la phan đat huyen Đan Phuong (Ha Noi) hien nay.
Chu Dien: Nam 621 đat Dien chau co huyen Vu Lang va An Đinh. Nam 627 bo chau va bo An Đinh đe gom lam huyen Chu Dien. Đuoc xac đinh vi tri la vung Hai Duong va huyen Tien Lu (Hung Yen), khoang giua song Thai Binh va song Hong
Long Bien: Nam 621 đat Long chau tai đay gom 2 huyen Vu Ninh va Binh Lac. Nam 627 bo chau va 2 huyen nay, đat huyen Long Bien le vao Tien chau; sau đo lai bo Tien chau cho cac đat cu thuoc ve huyen Long Bien. Đuoc xac đinh vi tri la cac huyen Tien Du, Tu Son va Que Vo tinh Bac Ninh.
Binh Đao: Nam 621 đat Đao chau co 3 huyen Binh Đao, Xuong Quoc va Vu Binh. Nam 623 đoi la chau Nam Đao, sau lai đoi la Tien chau. Nam 636 bo Tien chau lay huyen Quoc Xuong nhap vao huyen Binh Đao. Đuoc xac đinh vi tri la huyen Đong Anh (Ha Noi) hien nay.
Vu Binh: Tuc huyen Long Binh thoi thuoc Tuy. Nam 621 đoi la Vu Binh, nam trong Đao chau. Đuoc xac đinh vi tri la cac huyen phia tay song Đay thuoc tinh Ha Tay cu.


= Luc chau - quan Ngoc Son =
Von la Hoang chau va quan Ninh Hai thoi thuoc Luong. Nam 622 đat Ngoc chau. Nam 628 bo chau, mang cac huyen gop vao Kham chau. Nam 675 Đuong Cao Tong đoi lai la Luc chau, nam 742 Đuong Huyen Tong đoi lam quan Ngoc Son, nam 758 Đuong Tuc Tong đoi lai la Luc chau nhu cu. Đuoc xac đinh vi tri gom mot phan phia nam Kham chau (thuoc Quang Tay, Trung Quoc) va dai đat doc bien cua tinh Quang Ninh hien nay. Mien nui tinh Quang Ninh luc đo đuoc xac đinh van la cac chau ki mi (rang buoc long leo).
Luc chau gom 3 huyen:

O Loi: la cac hai đao o ngoai khoi ban đao Loi Chau, tinh Quang Đong, Trung Quoc hien nay
Hoa Thanh: chua khao cuu đuoc vi tri
Ninh Hai: Von la huyen Hai An nha Tuy, đuoc xac đinh la mien Liem chau (thuoc Quang Tay, Trung Quoc).


= Thang chau - quan Thang Tuyen =
Đuoc xac đinh vi tri o gan Ung chau, tuc thanh pho Nam Ninh, Quang Tay, Trung Quoc ngay nay. Thang chau gom 3 huyen (đeu nam trong đia gioi Trung Quoc hien nay, khong xet đoi chieu chi tiet):

Thang Tuyen
Luc Thuy
La Thieu


= Chi chau - quan Han Thanh =
Do nha Đuong đat, đuoc xac đinh la huyen Han Thanh, phu Khanh Vien, tinh Quang Tay, Trung Quoc. Chi chau gom 7 huyen (đeu nam trong đia gioi Trung Quoc hien nay, khong xet đoi chieu chi tiet):

Han Thanh
Phu Xuyen
Binh Tay
Lac Quang
Lac Diem
Đa Van
Tu Long


= Vu Nga chau – quan Vu Nga =
Do nha Đuong đat, đuoc xac đinh vi tri tai phu Khanh Vien, tinh Quang Tay, Trung Quoc. Vu Nga chau gom 7 huyen (đeu nam trong đia gioi Trung Quoc hien nay, khong xet đoi chieu chi tiet):

Vu Nga (huyen tri so)
Nhu Ma
Vu Nghia
Vu Di
Vu Duyen
Vu Lao
Luong Son


= Vu An chau - quan Vu Khuc =
Đuoc xac đinh vi tri tai phu Thai Binh, Quang Tay, Trung Quoc. Vu An chau gom 2 huyen (đeu nam trong đia gioi Trung Quoc hien nay, khong xet đoi chieu chi tiet):

Vu An
Lam Giang


= Phong chau - quan Thua Hoa =
Von la quan Tan Hung thoi thuoc Ngo va Tan Xuong thoi thuoc Tan. Tuy Dang Đe bo va nhap vao quan Giao Chi. Nam 621 Đuong Cao To đat lai Phong chau gom 6 huyen Gia Ninh, Tan Xuong, An Nhan, Truc Lac, Thach Đe, Phong Khe. Nam 627 Đuong Thai Tong bo 2 huyen Thach Đe va Phong Khe nhap vao Gia Ninh, bo Truc Lac nhap vao Tan Xuong. Nam 742 Đuong Huyen Tong đoi thanh quan Thua Hoa. Nam 758 Đuong Tuc Tong lai đoi lam Phong chau.
Phong chau đuoc xac đinh vi tri o nga ba Bach Hac, phan duoi thung lung song Chay, song Thao va song Đa. Phong chau gom 5 huyen:

Gia Ninh: đuoc xac đinh la mien Viet Tri
Thua Hoa: đuoc xac đinh thuoc tinh Phu Tho hien nay
Tan Xuong: đuoc xac đinh tuong đuong huyen Lap Thach, Vinh Phuc hien nay
Tung Son: đat sau nien hieu Nguyen Hoa (820), chua xac đinh đuoc vi tri
Chau Luc: đat sau nien hieu Nguyen Hoa (820), chua xac đinh đuoc vi tri


= chau Lam Tay (Lam Tay nguyen) =
Chau Lam Tay (林西州) tuc Lam Tay nguyen (林西原). Chau nay co 2 huyen laː Lam Tay va Cam Quat (甘橘), cung voi cac đong Đao Hoa (桃花) va Man Đong That Quan. Lam Tay nguyen ngay nay la đia ban tinh Lao Cai cua Viet Nam (林西原在今越南老街省一帶). Vung đat huyen Ha Khau (chau Hong Ha), huyen Ma Quan (chau Van Son) tinh Van Nam Trung Quoc ngay nay la la đong That Quan (七綰洞), thuoc Lam Tay Nguyen cua An Nam đo ho phu. Đong Đao Hoa ngay nay co the la tran Lien Hoa Than cua huyen Ha Khau va mot phan huyen Kim Binh chau Hong Ha tinh Van Nam (cac huong tran Đai Trai, Manh Kieu va Ma Yen Đe) doc hai ben bo thuong nguon song Đao (桃江, tuc song Thao (洮江)).


= Truong chau - quan Van Duong =
Khong ro nha Đuong đat nam nao. Nam 742, Đuong Huyen Tong đoi lam quan Van Duong, nam 758 Đuong Tuc Tong đoi lam Truong chau nhu cu.
Truong chau đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Vo Cong thuoc quan Cuu Chan thoi thuoc Han, tuc la mien Nho Quan, Yen Khanh tinh Ninh Binh. Chua ro cac huyen cua Truong chau.


= Ai chau - quan Cuu Chan =
La quan Cuu Chan thoi thuoc Tuy. Nam 622 đat thanh Ai chau gom co 4 huyen: Cuu Chan, Tung Nguyen, Duong Son, An Thuan; đong thoi đat o bien gioi Cuu Chan 7 chau nho khac la Tich chau, Thuan chau, Vinh chau, Tu chau, Tien chau, Chan chau, Son chau. Sau đo Vinh chau đuoc đoi lam Đo chau.
Nam 627 Đuong Thai Tong bo Đo chau nhap vao Tien chau; bo Tu chau va Chan chau nhap vao Nam Lang, lai bo An chau lap huyen Long An, bo Son chau lap huyen Kien So. Nam 742 Đuong Huyen Tong đoi Ai chau thanh quan Cuu Chan nhu thoi Tuy. Nam 758 Đuong Tuc Tong đoi tro lai la Ai chau.
Cac huyen thuoc Ai chau la:

Cuu Chan: vi tri nhu huyen Cuu Chan thoi thuoc Tuy (Đong Son, Nong Cong – Thanh Hoa). Nam 622 tach đat 3 huyen Tung Nguyen, Duong Son, An Thuan. Nam 627 bo Duong Son va An Thuan. Nam 635 bo huyen Tung Nguyen.
An Thuan: la huyen cu cua nha Tuy (Tinh Gia – Thanh Hoa). Nam 622 Đuong Cao To đat huyen Thuan Chan, roi chia lam 3 huyen Đong Ha, Kien Xuong, Bien Ha. Nam 627 Đuong Thai Tong bo 3 huyen nay nhap vao An Thuan nhu cu.
Sung Binh: von la huyen Long An thoi thuoc Tuy (Hoang Hoa va Quang Xuong - Thanh Hoa). Nam 622 Đuong Cao To đat An chau va 3 huyen Giao Son, Kien Đao, Đo Ac; lai đat Son chau cung 5 huyen Cuong, Son, Chan Nhuan, Co An, Kien So. Nam 627 bo An chau va cac huyen Giao Son, Kien Đao, Đo Ac, nhap vao huyen Long An thuoc Ai chau; lai bo Son chau cung 4 huyen Cuong, Son, Chan Nhuan, Co An nhap vao huyen Kien So cho thuoc ve Ai chau. Nam 712 đoi huyen Long An lam Sung An. Nam 757 đoi Sung An lam Sung Binh.
Quan Ninh: la huyen Quan An thoi thuoc Tuy (Yen Đinh – Thanh Hoa). Nam 622 Đuong Cao To đat Vinh chau. Nam 624 đoi ten la Đo chau. Nam 627 bo Đo chau nhap vao Nam Lang chau. Nam 757 đoi lam huyen Quan Ninh.
Nhat Nam: huyen thoi thuoc Tuy (Thach Thanh, Ha Trung – Thanh Hoa).
Truong Lam: tuc huyen Vo Bien thoi thuoc Han (Vinh Loc – Thanh Hoa).


= Dien chau - quan Long Tri =
Von ten la quan Trung Nghia hoac Dien Thuy. Thoi Đuong Thai Tong bo. Nam 764, tach Hoan chau ra đat Dien chau. Dien chau đuoc xac đinh la mot phan huyen Ham Hoan thoi thuoc Han, Ngo, Tan, voi vi tri xac đinh la mien bac Nghe An gom cac huyen Dien Chau, Yen Thanh, Quynh Luu, Nghia Đan, Quy Chau.


= Hoan chau - quan Nhat Nam =
Tuc quan Nhat Nam thoi thuoc Tuy. Nam 622 Đuong Cao To lap ra Nam Đuc chau tong quan phu, linh 8 chau: Đuc, Minh, Tri, Hoan, Lam, Nguyen, Canh, Hai. Nam 624 lai đoi la Đuc chau.
Nam 627 đoi Nam Đuc chau tong quan phu thanh Hoan chau, con Hoan chau cu (1 trong 8 chau cu thuoc Nam Đuc chau tong quan phu) thanh Dien chau (o tren). Nam 628 Đuong Thai Tong đat Hoan chau đo đoc phu, linh 8 chau Hoan, Dien, Minh, Tri, Lam, Nguyen, Canh, Hai. Nam 638 bo 3 chau Minh, Nguyen, Hai. Nam 742 Đuong Minh Hoang đoi thanh quan Nhat Nam nhu thoi Tuy. Nam 758 Đuong Tuc Tong đoi lai thanh Hoan chau nhu thoi Đuong Thai Tong.
Hoan chau (sau nay goi la xu Nghe) tuong đuong tinh Nghe An va Ha Tinh, gom cac huyen:

Cuu Đuc: von la quan thoi thuoc Ngo, Tan, Luu Tong. Nha Tuy bo quan đat lam huyen, nha Đuong cho đung đau Hoan chau. Tri so Hoan chau đuoc xac đinh o nui Lam Thanh, tuc nui Ru Thanh thuoc huyen Hung Nguyen, Nghe An.
Pho Duong: huyen tu thoi thuoc Tan, Luu Tong va Tuy. Đuoc xac đinh vi tri tuong đuong huyen Nghi Loc, tinh Nghe An, Nghi Xuan tinh Ha Tinh.
Viet Thuong: la huyen thoi thuoc Tuy (Đuc Tho - Ha Tinh). Nam 622 Đuong Cao To đat Minh chau tai đay, chia lam 3 huyen nho la Van An, Minh Hoang va Minh Đinh. Lay 2 huyen Van Coc va Kim Ninh cua quan Nhat Nam đe đat Tri chau 4 huyen Van Coc, Kim Ninh, Tan Tran, Cha Vien. Nam 627 Đuong Thai Tong đoi lam chau Nam Tri, bo huyen Tan Tran, Cha Vien. Nam 639 bo Minh chau va cac huyen Van An, Minh Hoang, Minh Đinh lap thanh huyen Viet Thuong nhu thoi Tuy, cho thuoc vao Hoan chau.
Hoai Hoan: von co ten la Ham Hoan. Nam 622 Đuong Cao To đat Hoan chau linh 4 huyen An Nhan, Phu Dien, Truong Anh, Tay Nguyen, tri so o An Nhan. Nam 627 Đuong Thai Tong đoi lam Dien chau, nam 639 bo Truong Anh. Nam 642 bo chau va huyen An Nhan, Phu Dien, Tay Nguyen, lay huyen Ham Hoan thuoc ve Hoan chau. Sau đo đoi ten Ham Hoan thanh Hoai Hoan. Đuoc xac đinh vi tri o luu vuc song Lam tuong đuong cac huyen Anh Son, Nam Đan tinh Nghe An.


= Phuc Loc chau - quan Đuong Lam =
Phuc Loc chau đuoc đat nam 669 đoi Đuong Cao Tong, đuoc xac đinh vi tri tai phia nam Ha Tinh va Quy Hop, Ngoc Ma phia bac Hoanh Son.
Nam 742 đoi goi la quan Phuc Loc, toi nam 757 đoi la quan Đuong Lam, nhung sang nam sau Đuong Tuc Tong lai bo quan, đoi goi la Phuc Loc chau. Phuc Loc chau gom co 3 huyen:

Nhu Vien (truoc nam 758 la An Vien, cung huyen Đuong Lam nam trong chau Đuong Lam)
Đuong Lam: đau thoi Đuong tung lay 2 huyen An Vien va Đuong Lam lap thanh chau Đuong Lam, sau đo bo đe nhap vao Phuc Loc chau).
Phuc Loc


= Cac chau ki mi =
Đoi voi cac bo lac vung nui xa xoi phia bac Bac Bo Viet Nam hien nay, nha Đuong khong đat chau quan cai quan truc tiep ma đat cac phu, chau ki mi (rang buoc long leo), cho cac tu truong cai quan bo lac cua minh. Tai An Nam đo ho phu co toi 41 chau ki mi (trong đo 18 chau le vao chau Phong), nhu vung Quy Hoa, Cam Đuong, Yen Bai, Lao Cai, thuong du song Đa, chau Binh Nguyen o Ha Giang, Tuyen Quang, Lang Son hien nay, thuoc cac toc hau due nguoi Tay Au, nguoi Lao, nguoi Thoan.
Tong so 41 chau ki mi thoi thuoc Đuong gom co:

Nam chau.
Tich chau.
Đong chau.
Tu Nong chau
Lam Tay chau (林西州)
Long chau
Mon chau
An Đuc chau
Quy Hoa chau
Vu Van chau
Đo Kim chau
Loc chau
Kim Long chau
Kim Quach chau
Cam Đuong chau
Lang chau
Nam Binh chau
Kha Phu chau
Đe Thuong chau
Vi chau
Vu Luc chau
Tay Binh chau
Thuong Tu chau
Long Vu chau
Tan An chau
Vu Đinh chau
Tu Lang chau
Phan Đuc chau
Nam Đang chau
Tay Nguyen chau
Tu Quach chau
Thu chau
Du chau
Đuc Hoa chau
Quan chau
Quy chau
Binh Nguyen chau
La Phuc chau
Lang Mang chau
Van Kim chau
Kim Buu chau
Tin chau
Thiem Lang chau


= Nhung chau nam Hoanh Son =
Ngoai 12 chau noi tren o phia bac Hoanh Son, nha Đuong con đat them Lam chau va Anh chau o phia nam Hoanh Son. Sau đo nuoc Lam Ap nhan nha Đuong gap nhieu bien co o phia bac đa mang quan dan dan chiem het đat Nhat Nam cu o phia nam Hoanh Son.
Nam 628, Đuong Thai Tong đat Nam Anh chau, gui nho tri so tai đia gioi phia nam Hoan chau, nam 634 đoi lam Anh chau (tuc quan Ty Anh thoi thuoc Tuy). Nam 635, sau khi khien Lam Ap than phuc, Đuong Thai Tong lai đat Lam chau (tuc quan Hai Am, Tuong Lam thoi thuoc Tuy), cung gui tri so o nam Hoan chau. Tuy nhien, sau nay nha Đuong van khong lay lai đuoc vung Nhat Nam cu va do đo hai chau Anh va Lam van chi la đat khong va tri so đat nho phia bac.
Nhu vay so voi thoi thuoc Tuy, đat đai thoi thuoc Đuong bi thu hep mat phan nam Hoanh Son, đo chinh la quan Nhat Nam tu thoi thuoc Han toi thoi Nam Bac trieu, tuong đuong voi 3 quan Ty Anh, Hai Am va Tuong Lam thoi thuoc Tuy. Tong the lanh tho Viet Nam thoi Bac thuoc lan 3 bao gom phia bac la mien bac Viet Nam, them mot phan phia tay nam Quang Tay, phia nam toi Hoanh Son (cuoi đia phan Ha Tinh).


= Bo may cai tri =
Tu truoc nam 866, đung đau An Nam đo ho phu la cac quan Đo ho hoac Kinh luoc su. Tu nam 866 khi đoi ten Đo ho phu thanh Tinh Hai quan, chuc danh nguoi đung đau la Tiet đo su.
Tai cac chau, nguoi đung đau goi la Thu su. Duoi cac huyen thi nguoi đung đau la Huyen lenh.


Xem them Bac thuoc lan 3
Hanh chinh Viet Nam thoi Bac thuoc lan 1
Hanh chinh Viet Nam thoi Bac thuoc lan 2
Tinh Hai quan
Nha Tuy
Nha Đuong


Tham khao Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep
Đao Duy Anh (2005), Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Vien Su hoc (2001), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (1988), Bien nien lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Nguyen Khac Thuan (2005), Danh tuong Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc


Chu thich