Nguyen Tai (chu Han: 元載) (? - 10 thang 5, 777), tu la Cong Phu (公輔), thuy hieu Hua Xuong Hoang tu (許昌荒子) sau cai thanh Hua Xuong Thanh Tong tu (許昌成縱子), la vien quan phuc vu duoi thoi nha Đuong trong lich su Trung Quoc, giu cuong vi te tuong qua hai trieu Đuong Tuc Tong va Đuong Đai Tong, va la nhan vat nam het uy quyen vao nua cuoi thoi vua Đai Tong tro đi. Ong đuoc nhan đinh la mot nhan vat co đu nang luc đe đam nhan cuong vi thua tuong, nhung xao tra va tham tan. Nhung hanh vi cua ong cuoi cung đa khien cho nha vua bat binh, cuoi cung ong bi bat giu va hanh quyet.


Than the Khong ro Nguyen Tai chao đoi vao thoi gian nao. Nguyen quan cua ong la Ki chau). Von ho cua ong la ho Canh. Phu than Nguyen Tai la Canh Thang, lam quan gia cho Vuong phi Nguyen thi, vo cua Tao vuong Ly Minh (con trai ut cua Đuong Thai Tong). Do trung thanh va tan tam, Canh Thang đuoc vuong phi tin nhiem va đoi sang ho Nguyen.
Nguyen Tai mo coi cha khi con rat nho, va su sach ghi nhan rang thoi nien thieu, ong rat thong minh va cham doc, co so thich nghien cuu ve Lao Trang. Vi gia canh ngheo tung, đen noi ong phai tu đi bo đen truong thi o đia phuong (ki khao hach truoc khi buoc vao cac khoa thi do trieu đinh to chuc), va lien tuc thi truot.
Đau nhung nam Thien Bao (742-756) trieu Đuong Minh Hoang, hoang đe chu tam vao Đao giao, va tuyen mo nhung nguoi co tham nien nghien cuu ve Nam Hoa kinh, Đao đuc kinh, Liet tu va Van tu. Nguyen Tai lam viec tan tam va do đo đuoc phong mot chuc quan o Tan Binh ). Khi tuong trieu đinh la Vi Ai đen tuyen dung cac quan chuc tu đat Kiem Trung ), Nguyen Tai đuoc moi lam thu ki cho ong ta. Sau khi Nguyen Tai tro nen noi tieng, ong đuoc bo lam Đai ly tu truc, phuc vu trong Đai ly tu o trieu đinh.


Thoi Đuong Tuc Tong Nam 755, An Loc Son lam phan o Pham Duong ) đat quoc hieu la Nguy Yen. Đe quoc Đai Đuong nhanh chong bi Nguy Yen uy hiep, chim vao canh chien tranh đau roi mau chay. Vi chien tranh, Nguyen Tai bo chay xuong phia nam đen khu vuc Guang Hoai. Ly Hi Ngon, nguoi nam giu tran Giang Đong bo nhiem Nguyen Tai lam tuong duoi quyen cua minh va sau đo trao cho ong chuc thu su Hong chau ). Khi Đuong Tuc Tong (noi ngoi Đuong Minh Hoang nam 756) khoi phuc luong kinh, Nguyen Tai đuoc trieu ve trieu va đuoc bo tri cong viec o bo Ho. Khi be kien Tuc Tong hoang đe, ong nhanh chong khien nha vua đe y va khong lau sau đuoc thang len thi lang bo Ho, Ngu su trung thua, đam trach van đe tai chinh va thue ma o vung Giang - Hoai. Tin rang Giang Hoai van kha giau co vi khong bi anh huong cua chien tranh, Nguyen Tai đanh thue nang đe bo sung tien vao ngan kho, co khi len toi 8, 9 phan 10 tai san cua ba tanh, khien vung nay roi vao tinh trang hon loan.
Trong khi đo, Nguyen Tai tim cach ket than voi hoan quan đang nam nhieu quyen luc trong trieu khi ay la Ly Phu Quoc, thong qua phu nhan (đoi thuc) cua Phu Quoc la Nguyen thi,, Nguyen thi la nguoi trong ho cua Nguyen Tai. Nam 762, theo tien cu cua Phu Quoc, Nguyen Tai đuoc giao nhiem vu cai quan nhung vung co vi tri quan trong o mien tay, linh chuc Kinh Trieu doan. Nguyen Tai gap Phu Quoc va to y khong hai long voi chuc vu nhu vay va ngam am chi la minh can co nhung vi tri cao hon. Ngay hom sau, khi te tuong Tieu Hoa bi bai, Nguyen Tai lien đuoc bo nhiem lam Đong trung thu mon ha binh chuong su, nam quyen thua tuong tren thuc te. Ong cung tiep tuc nhan trach nhiem ve van đe thue ma.


Thoi Đuong Đai Tong Cuoi nam đo Tuc Tong bang ha. Trieu đinh trai qua mot cuoc tranh gianh đam mau giua Truong hoang hau voi Ly Phu Quoc. Phe cua Phu Quoc thang the, Truong Hoang hau cung voi Nhi hoang tu Viet vuong Ly He bi giet chet. Thai tu Du len ke ngoi, la Đuong Đai Tong. Luc đo Ly Phu Quoc nghiem nhien tro thanh đua nam het trieu cuong. Nguyen Tai tiep tuc lam thua tuong, va khi biet Ly Phu Quoc buc boi voi viec Tieu Hoa chan đuong minh, Nguyen Tai dang so đan hac Tieu Hoa khien ong nay bi đuoi khoi trieu. Nguyen Tai đuoc phong Trung thu thi lang, chuc vi đung thu hai trong Trung thu tinh, nam quyen te tuong, tan phong Hua Xuong tu. Nam 763, khi Tho Phien tan cong Truong An, Đai Tong bo chay ve Thiem chau ), cu đai tuong Quach Tu Nghi lam nguyen soai chong Tho Phien va Nguyen Tai lam quan su. Khi nha vua tro ve kinh đo, đai than Nhan Chan Khanh khuyen la nen toi vieng tham va tong mieu truoc roi moi ve cung. Nguyen Tai tu choi đe nghi đo. Chan Khanh tuc gian, mang, "Quan te tuong nhu nguoi neu đe lai chi lam hai dan hai nuoc ma thoi?" Nguyen Tai nghe đuoc rat tuc gian. Trong khi đo, Đai Tong cach chuc te tuong Bui Tuan Khanh sau khi xa gia ve Truong An, tu đo thuc quyen roi ca vao tay Nguyen Tai. Ong đua hoi lo cho thai giam than can cua nha vua la Đong Tu va sai nguoi đay to la Trac Anh Thien lam đuong day moc noi voi Tu. Thong qua Đong Tu va Trac Anh Thien, ong biet đuoc nhung suy nghi cua Đai Tong va tim cach chieu đon y vua, do đo ngay cang đuoc tin nhiem. Vi cong viec o bo Ho kha cong kenh trong khi lai phai đuong quyen te tuong, nen ong chuyen giao chuc o bo Ho cho ban than la Luu Yen. Su sach ghi nhan vao thoi điem đo, Nguyen Tai nam rat nhieu quyen luc, va vo ong la Vuong thi (con gai cua tuong [[Vuong Trung Tu) cung cac con ong cung tro nen long quyen. Trong khi đo, Ly Phu Quoc (bi am sat cuoi nam 762, co the la theo lenh cua Đai Tong), Trinh Nguyen Chan bi cach chuc (đo đeu la nhung nguoi than tin voi Nguyen Tai, Ngu Trieu An tro thanh hoan quan nam quyen luc bay gio, nhung Trieu An voi Nguyen Tai lai khong ua nhau. Trong may nam tiep theo, cuoc đau đa giua hai nguoi tro thanh su kien lon trong trieu đinh nha Đuong.
Nam 765, khi Tho Phien sai su sang nghi hoa, Đai Tong cu Nguyen Tai va Đo Hong Tiem đen ban viec nghi hoa. Nam 766, thay minh nam qua nhieu quyen luc, se co nguoi xui giuc nha vua tru khu minh, Nguyen Tai ra lenh rang cac quan truoc khi trinh thu len hoang đe thi phai đuoc su chap thuan cua cap tren - đo la đe cat đut y đo cua nhung ai co y dang mat tau noi nhung đieu bat loi ve minh len nha vua. Nhan Chan Khanh, luc đo la Đai ly tu khanh, kich liet phan đoi, noi rang lam nhu vay chang khac gi la Ly Lam Phu thu hai. Nguyen Tai von san ghet Chan Khanh tu lau, lay co nay vu cao Chan Khanh phi bang trieu đinh va đuoi ra tran ngoai. Cuoi nam đo, Ngu Trieu An viet mot buc thu phi bang cac te tuong, đong te tuong la Vuong Tan rat gian du, nhung Nguyen Tai van giu đuoc binh tinh. Trieu An nhan xet rang, "Thuong thi bon chung phai rat tuc gian, nhung cai nguoi chi cuoi cho qua su thi can phai đe phong."
Nam 767, Đai Tong cung tro nen tin tuong qua muc vao đao Phat do anh huong cua ba vi te tuong Nguyen Tai, Vuong Tan va Đo Hong Tiem. Vua tin rang nho Phat phu ho ma nha Đuong thoat khoi nguy co diet vong sau loan An Su va cuoc noi day cua Boc Co Hoai An, nen cang tin vao đao Phat, thuong bo tri hon 100 tang vao cung cam. Co vi tang con đuoc phong toi chuc Khanh giam va đuoc phong Quoc cong. Cac nha su cung khong phai chiu cuc hinh nao neu pham toi va chua chien đuoc xay dung khap noi, ngoi chua nao cung giau cua cai. Bon Nguyen Tai luc nao cung ban ve Đao Phat va Đao Phat tro thanh ton giao co anh huong nhat khap Trung Quoc bay gio. Nguoi đuong thoi con noi vua va cac te tuong chi lo đen đao Phat chu khong lo gi đen chinh su.
Nam 768, voi viec Tho Phien tiep tuc xam lan, Nguyen Tai dang tau noi o bien cuong luc đo chi co quan đoi Ma Lan, khong đu đe chong lai Tho Phien. Ong đe nghi quan cua Ma Lan doi tu Ban, Ninh ) đen Canh chau ), trong khi luc luong lon cua Quach Tu Nghi hien đong o Ha Trung ) doi đen ban chau. Đe giam bot moi lo ve viec cac chau o gan bien gioi von bi bo hoang vi chien tranh lien mien, se khong co đu luong thuc đe cung cap cho đai quan cua Quach Tu Nghi, Nguyen Tai hua se trung thu luong thuc tu cac chau quan ben trong đe cung cap cho quan vien chinh. Trong khi đo, ong cung tim cach gay hiem khich giua Quach Tu Nghi voi Ngu Trieu An nhung khong đuoc. Nam 769, Đo Hong Tiem chet, Nguyen Tai tien cu thuong cap cu la Bui Mien len thay. Tuy nhien khong lau sau đo Bui Mien cung quy tien.
Nam 770, thay Đai Tong bat đau buc boi Ngu Trieu An chuyen quyen, Nguyen Tai bi mat khuyen nha vua tim cach tru khu. Ong dung tien mua chuoc thu ha cua Trieu An la Hoang Phu On va Chu Hao. Nhung muu ke y đinh cua ong đeu bi Phu On biet đuoc tiet lo. Mua xuan nam 770, theo đe nghi cua Nguyen Tai, nha vua bat đau hanh đong bang viec doi Ly Bao Ngoc, Tiet đo su Pham Duong đen lam Tiet đo su Son Nam Tay Đao ), trong khi doi Hoang Phu, Tiet đo su Son Nam Tay Đao đen Pham Duong, ngoai ra đe gia bo xoa diu Trieu An, bang cach sap nhap bon quan gan Truong An vao quyen kiem soat cua trieu đinh, duoi quan đoi cua Ngu Trieu An. Ngay sau đo, Nguyen Tai ben hop muu voi Hoang Phu On va Chu Hao đe giet Ngu Trieu An. Nham ngay tet han thuc, sau khi tiec trong cung tan, Đai Tong ban chieu cho Trieu An o lai ban viec. Khi vao gap mat, Đai Tong trach Ngu Trieu An co muu su khong thanh. Trieu An lon tieng phan bac, Chu Hao ben dan quan si xong lai bat Trieu An mang giet chet.
Sau khi Ngu Trieu An bi giet, Nguyen Tai thao tung het quyen hanh vao tay minh, tham o hoi lo mot cach cong khai. Ong rat tu tin vao kha nang cua minh va bat đau hanh đong qua gioi han. Khi Vuong Ngang, thi lang bo Cong tu choi khong lam theo đe nghi cua ong, ong loai bo ong ta va thay vao đo la ten tham quan than can voi minh, Tu Hao. Vua Đai Tong cung nghe phong phanh vao nhung hanh đong cua Nguyen Tai, nhung khong muon đoi đau voi ong. Nha vua nhieu lan khuyen ong phai biet tu thoa man, nhung Nguyen Tai van khong thay đoi, dan khien nha vua sinh ra oan ghet. Nam 771, Đai Tong, khong can thong qua su đong y cua Nguyen Tai, đa bo dung Ly Te Quan lam nguoi đung đau bo Lai. Tu thoi điem đo, quyen luc cua Nguyen Tai bat đau lung lay. Them vao đo, nam 773, Ly Te Quan buoc toi nhung nguoi an canh voi Nguyen tai, gom Tu Hao, Tiet Ung, Đo Te, Vu Thieu—khien ho bi truc xuat, tu đo nan tham o trong trieu đinh đuoc han che.
Trong khi đo, Nguyen Tai đang tau bao rang Nguyen chau ) -- truoc la lanh tho nha Đuong, nhung nay khong co nguoi o vi nhung tranh chap lien mien voi Tho Phien, gio can khoi phuc lai; xin cho quan cua Ma Toai tu Canh chau sang Nguyen chau, va quan cua Quach Tu Nghi tu Ban chau đen Canh chau; dung nhung noi nay lam can cu chong lai Tho Phien. Vua Đai Tong hoi Đien Than Cong ve ke hoach nay, Than Cong đap, "Đanh tran va quan sat the cuc đoi voi cac tuong tai cung đa la kho khan. Tai sao Thanh thuong co the nghe loi mot ten van quan va đua het quan đoi trieu đinh đanh cuoc voi han ta?" Do đo nha vua ra lenh hoan đe nghi cua Nguyen Tai.
Nam 777, Đai Tong cung đa chan nan voi viec tham o va long quyen cua Nguyen Tai va Vuong Tan, bi mat ban ke voi cau la Ngo Thau đe tru hai nguoi nay đi. Ngay 10 thang 5, Đai Tong lenh cho Ngo Thau bat giu Nguyen Tai, Vuong Tan va nhung ke a tong. Sau đo vua sai Luu Yen, Ly Ham tham van. Nguyen Tai va Vuong Tan nhan het toi loi. Nha vua ra lenh buoc Nguyen Tai phai tu tu, con Vuong Tan bi luu đay. Thay vi tu tu, Nguyen Tai noi voi đao phu rang, "Hay cho ta đuoc chet nhanh chong." Đao phu noi, "Thua quan te tuong, neu ngai muon chet nhanh, thi ngai se phai chiu nhuc nha. Cho nen hay tha thu cho ke hen nay." Noi xong lien lay tat nhet vao mieng cua Nguyen Tai, roi chat đau ong. Vo cua Nguyen Tai la Vuong thi, cung voi cac con la Nguyen Ba Hoa, Nguyen Trong Vu, Nguyen Quy Nang đeu bi giet chet. Phan mo gia đinh bi khai quat. Nguoi đuong thoi noi rang Nguyen Tai co mot khoi gia tai khong lo, co ca mot kho tieu (mot thu gia vi xa xi vao thoi đai nha Đuong), cung vang bac tran chau nhieu vo ke. Chi co con gai cua ong la Nguyen Chan Nhat đa xuat gia lam đao si la thoat chet, nhung cung bi sung vao cung lam ti. (Nhung co khong đuoc biet ve cai chet cua cha minh, va cung khong biet đuoc su that mai cho đen thoi con cua Đai Tong la Đuc Tong.) Rat nhieu nhung quan lai co qua lai voi Nguyen Tai, bao gom Duong Viem (nguoi ma Nguyen Tai đao tao đe ke nhiem minh), Han Hoi, Bao Cat, Han Hoi cung bi truc xuat.
Sau khi Đai Tong qua đoi, Đuc Tong len ke vi. Nha vua nho lai khi xua đuoc Nguyen Tai ung ho len ngoi Hoang thai tu, nen co chut cam kich. Nam 784, nha vua ha chieu an tang cho Nguyen Tai theo đung nghi le, khoi phuc lai cac chuc vu cho ong nhu khi con song. Cap duoi cua ong la Hua So, Duong Kieu, Ki Thao bo tien ra đe cai tang cho ong. Nha vua cung cai thuy cho ong tu Hoang (co nghia la ngang nguoc, trai phep) sang Thanh Tong (co nghia la thanh cong nhung khong co đuc hanh).


Chu thich va tham khao Cuu Đuong thu, quyen. 118 Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine.
Tan Đuong thu, quyen. 145 Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine.
Tu tri thong giam, cac quyen 222, 223, 224, 225.
Ban mau:Tang Dynasty historians