Quan Am Thi Kinh la mot trong bay vo cheo co đau tien cua nghe thuat san khau cheo Viet Nam. Cac vo cheo kinh đien cua nghe thuat cheo đuoc luu giu lai đen nay gom: Quan Am Thi Kinh, Truong Vien, Chu Mai Than, Kim Nham, Luu Binh - Duong Le, Trinh Nguyen va Tu Thuc mang tinh tieu bieu, đuoc coi la chuan muc, tao ra suc anh huong cho cac vo cheo sau nay. Hau het cac lan đieu cheo goc đeu co o cac vo cheo kinh đien nay.


Noi dung Xua co Mang ong ngheo hen nhu nhuoc nhat lang, co con gai ten la Thi Kinh. Sau Thi Kinh đuoc gia đinh ga cho anh hoc tro Thien Si con nha ho Sung kha nhat lang ben. Mot hom, Thien Si hoc khuya, met qua ma thiep đi. Thi Kinh đang ngoi khau ao thi thay cam chong co cai rau moc nguoc, vo dao toan cat đi. Chong giat thot tinh giac, sinh bung ngo vo ham hai minh, ben tri ho. Sung ong, Sung ba trong buong chay ra, gan ngay cho thi toi sat chong hong kiem nang dau con nha phu quy hon. Thi Kinh bi đanh mang roi đuoi ve voi cha me, phan chi moi gia trai xin vao chua Van tu hanh, đuoc ban phap danh Kinh Tam.
Vung ay co a Thi Mau con nha Phu ong san tinh lang lo. Mot hom đoi oan len chua, Mau nom tieu Kinh Tam roi thot me, nhung dau a ra suc gheo ma su van lam ngo. Vi đua tinh khong đuoc, a sinh quan, moi an nam voi ten nguoi hau trong nha la anh No dan đen mang thai. Viec đen tai hao ly, lang ben đieu Mau ra đinh tra khao, cung đe lay cai phan bat va an khoan. Nhan đay, a Thi Mau vu cho tieu Kinh Tam la thu pham. Kinh Tam bi chuc dich phat đon, ep phai nuoi lay đua con roi. Su cu vi so đieu tieng ma đuoi Kinh Tam khoi tam quan.
Đe đuoc đua con trai xong, Thi Mau đem vut truoc cong chua. Tieu Kinh Tam nhan ve nuoi, hang ngay đi xin sua cho no an. Đuoc ba nam khi đua tre chap chung, Kinh Tam lao luc qua ma mat, luc hap hoi con kip đe mot buc thu cho cha me. Xem thu, nguoi nha moi hay nhung oan khien, ben xin chua lap đan chay cau đao. Luc liem thi hai, tang ni moi vo le Kinh Tam la phan gai. Đuc Thich Ca Mau Ni
xet Kinh Tam đa tu thanh chinh qua, ben cho sieu thang lam Quan Am, tuc goi Quan-am Thi-Kinh.


Lich su hinh thanh vo cheo Vo cheo Quan Am Thi Kinh ra đoi vao khoang the ki 17, voi phuong phap san khau tu su, uoc le, nghe thuat mua hat chi dung lai o cap đo trang tri minh hoa, đao cu dien đuoc gian luoc toi muc toi đa. Đen the ky 20, vo cheo nay đa co su thay đoi manh me ve cau truc, noi dung, tu tuong, hinh thuc nghe thuat… 
Nhung nam thap nien 1950, trong boi canh nghe thuat san khau đuoc đat len hang uu tien phat trien van hoa cap quoc gia, moi co cac đoan nghe thuat tai đia phan Viet Nam Cong hoa dung kich, ghep them loi nhac va giai đieu cach tan. Đac biet, vo cheo Oan ba Thi Kinh cua ban Phung Minh đuoc chinh phu thau bang phat cho cac đai su quan hai ngoai lam qua đai khach quoc te va quang ba van hoa co truyen.
Vo Oan Thi Kinh do Đoan Cheo Lac Viet cong dien. Đay von la đoan cheo co cua Ha Noi do Nguyen Đinh Nghi thanh lap, khi Viet Minh tiep quan Ha Noi nam 1954. Ve phuong phap san khau, ong tiep thu phuong phap hoa cam cua kich phuong Tay. Muc đich cua Nguyen Đinh Nghi la đua luong gio moi vao tich co đe nang tam tro dien nham bat nhip cung đoi song đuong đai.
Vao thap nien 1960, lao nghe si Trum Thinh đa gia cong chap cac tich tro va cau ca pho bien nhat thanh vo cheo Quan Am Thi Kinh hoan chinh. Ngay sau đo, truong Ca kich Dan toc đua vo nay cung vo Tam Cam vao giao trinh, buoc moi sinh vien ban cheo phai biet dien xuat truoc khi thanh nghe.
Con đoi voi NSND Tran Bang, Ong đa huy đong cac nghe nhan tu tu chieng ve Ha Noi tham gia bieu dien, nghien cuu cheo vao tu nam 1956. Qua trinh thay đoi tham my vo cheo co Quan Am Thi Kinh dien ra trong tam thuc nha van hoa Tran Bang hon 50 nam. Tren con đuong phat trien, vo dien Quan Am Thi Kinh đa trai qua nhieu buoc phat trien khac nhau. Va cho đen nay, vo cheo co Quan Am Thi Kinh do Nha hat Cheo Viet Nam trinh dien van giu nguyen theo cau truc ma Tran Bang xay dung vao nhung nam cuoi cua TK XX khi ong đat đen đo sau sac ve nghe thuat dan dung, khien no tro thanh đien hinh cho phong cach loai hinh nay.
Thap nien 1990, lan đau tien Nha hat Kich Viet Nam cai bien Quan Am Thi Kinh sang thoai kich. Noi dung la phan ke cot truyen truyen thong, nhung luoc bo cai chet cua tieu Kinh Tam va muon cac yeu to tac pham Lan va Điep. Nguyen rang, Thien Si hoi han, ben bo đi khap noi tim vo. Khi gap tieu Kinh Tam roi, chang nhan ra va thuyet phuc, song Kinh Tam nhat muc cu tuyet. Mot hom, Thi Mau tinh co quen Thien Si duoi goc đa đau lang, ben me man va xin cha cho chang o re. Đen hom cuoi, su cu dat đua tre nay đa lon khon toi du, Mau nhan ra con minh, su viec vo lo va Thien Si huy hon bo ve nha. It lau sau, tieu Kinh Tam vi nuoi con "tu hu", cam mao ma mat, hoa Quan Am. Sung Thien Si thi đo tien si, đuoc bo tri huyen, ben sai nguoi cat mot ngoi chua tho Quan Am Thi Kinh.


Gia tri noi dung Vo cheo đa the hien đuoc nhung pham chat tot đep cung noi oan bi tham, be tac cua nguoi phu nu va nhung đoi lap giai cap thong qua xung đot gia đinh, hon nhan trong xa hoi phong kien. Khong nhung the con vach tran mat toi cua xa hoi phong kien, mot xa hoi nam quyen ma o đo nguoi phu nu đang thuong hay nhung nguoi thuoc tang lop thap cua xa hoi khong he đuoc ton trong va co tieng noi cho rieng minh.
Nhan vat Thien Si, con trai cua Sung Ong, Sung Ba, mot thu sinh theo hoc Đao Nho, đao cua nguoi quan tu. Nhung “quan tu” o cho, theo cha me vu cho Thi Kinh co am muu giet chong. Anh ta la hau qua cua giao duc mau he, la san pham cua xa hoi phong kien, đay ray nhung bat cap, đa muc ruong, chi biet đung nhin khi nguoi vo hien bi pho tra. Con Sung Ong, Sung Ba cung la đai dien cho xa hoi phong kien đang lui tan. Mot nguoi thi say sin, so vo, mot nguoi thi đoc ac, khong bang long voi chinh minh, voi hien tai. Mac du xuat phat điem cua Sung Ba cung giong nhu Thi Kinh, cung la phu nu, cung tam niem “Chi tu vu quy, nghi ky gia that”.
Nhan vat Thi Mau. Vi thoa man duc vong yeu đuong chay bong cua minh, Thi Mau đa đo tieng oan cho Thi Kinh la tac gia cua đua be trong bung. Bao liet hon, chay theo duc vong ca nhan, long tham ai, vi ky ma rut ruot, đanh long đe lai đua con cua minh.
Hoi đong ky muc nao: xa truong, huong cam, thay mu, ong đo điec, đa xu oan cho Thi Kinh boi long tham, duc vong cua minh. Tat ca nhung nhan vat đo đeu bi tham ai che lap het, phan con lon hon phan nguoi, đeu bi duc vong chi phoi, dan đen nhung hanh đong trai han luong tam, đao ly đe roi gay nen nghiep ac.
Trong mot xa hoi bat cap, thap kem nhu vay, con nguoi de tha hoa, tro nen đoc ac, tan bao, song va lam moi thu chi nham muc đich thoa man nhung duc vong cua ca nhan thap hen, trai han voi nhung ly tuong cao đep, nhung đieu thien, đieu lanh ma chung ta van thuong goi la chan - thien - my. Truoc nhung con nguoi đay tham ai đo, truoc nhung hanh xu trai luan thuong đao ly đo, truoc nhung bat cap cua mot xa hoi cu nat đang đo ap, quy chup tat ca nhung gi xau xa nhat len đau Thi Kinh, nang đa thuc hanh chu nhan cua nha Phat - chiu đung tat ca nhung canh trai mat nghich long. Nang cung đa vuot ra khoi cai khuon kho tu đuc - tam tong cua xa hoi phong kien luc bay gio.
Bang nghe thuat kich đac sac, tinh huong kich gay can, hap dan đa dung len chan dung Thi Kinh that đep đe ma cung đay bat hanh. Cac tac gia dan gian vua ca ngoi nhung pham chat tot đep cua nguoi phu nu trong xa hoi cu. Đong thoi cung la tieng noi cam thuong cho so phan bat hanh cua ho truoc nhung the luc xau xa trong xa hoi.


Dau an cac nghe si NSUT Thu Huyen (Nha hat Cheo Ha Noi) rat thanh cong voi vai Thi Mau. Đay la vai dien đe đoi va lam nen ten tuoi cua NSUT Thu Huyen bay gio. Theo NSUT Thu Huyen, tat ca cac sinh vien hoc nghe thuat cheo đeu co cac tiet hoc vai mau va Thi Mau la vai dien đau tien ma cac nghe si buoc chan vao nghe thuat cheo đeu phai hoc. Vai dien nay hoi tu đu cac yeu to cua  nguoi nghe si kich hat: vua phai co vu đao mua, phai co dien xuat trong vai dien va di nhien phai biet hat. Thi Mau la mot co gai rat tre trung, lam sao đe dien ra đieu đo. Va cai lang lo cua Thi Mau cung khong phai lang lo cua mot phu nu tung trai ma cai lang lo o đay thuoc ve ban nang cua co gai moi lon: ngay tho, de thuong. NSUT Thu Huyen gap kho khan boi chieu cao co 1m52. Khi hoc vai Thi Mau, đong nghiep co the mua binh thuong do chieu cao đu tieu chuan nhung rieng Thu Huyen thap nen vua mua vua phai kieng chan trong suot ca vo dien dai đen hai tieng đong ho. Vai dien giup Thu Huyen gianh giai nhat tai cuoc thi Tai nang san khau tre toan quoc nam 1998 tai Đa Nang.
NSND Thuy Hien (Nha hat Cheo Thai Binh) cung coi vai Thi Mau thuc su la vai dien đe đoi, đuoc khan gia trong tinh Thai Binh yeu men va đuoc Bo Van hoa Thong tin lua chon đi luu dien tai mot so nuoc Tay Au, Nhat Ban quang ba van hoa truyen thong Viet Nam đen ban be the gioi.
NSND Thuy Mui (nguyen giam đoc Nha hat Cheo Ha Noi) noi danh voi vai dien me Đop, đua lai cho ba huy chuong vang tai Hoi dien san khau cheo toan quoc 2009 tai Quang Ninh. Vai dien “Me Đop” đuoc coi la mot bieu tuong cua nghe thuat He dan gian, co ngon ngu hoat ke đien hinh. Su trao long cua no co the khai thac moi nguoi mot ve, mac suc sang tao cho nghe si. Va Thuy Mui đa co “Me Đop” cua rieng minh, đoc đao moi la. Thuy Mui the hien mot nhip phach rieng cho “Me Đop” nen su phoi hop giua cau thoai, loi ca voi đong tac co su nhan nha bat ngo, gay hieu qua trong tieng cuoi cua khan gia.
NSUT Tuan Tai (Nha hat Cheo Viet Nam) cung rat thanh cong voi vai Thien Si.
Phung Thi Thanh Huyen, dien vien Nha hat Cheo Ha Noi vai Thi Mau trong trich đoan 'Thi Mau len chua', HCV cuoc thi tai nang tre san khau Cheo chuyen nghiep toan quoc - 2020 do Cuc Nghe thuat bieu dien phoi hop voi Hoi Nghe si San khau Viet Nam So VHTTDL tinh Ha Nam to chuc.
Nguyen Thi Ngoc Anh, dien vien Nha hat Cheo Ninh Binh cung but pha va gay an tuong voi vai dien Thi Kinh đat huy chuong vang tai Cuoc thi "Tai nang tre dien vien san khau cheo chuyen nghiep toan quoc" đuoc to chuc 2014 tai Ninh Binh.


Di tich Hien nay, nhan vat cheo Quan Am Thi Kinh đuoc nguoi Viet đuc tuong va tho o mot so noi sau:

Di tich đac biet Chua Bo Đa xa Tien Son, huyen Viet Yen, tinh Bac Giang
Di tich chua Bich Đong, xa Ninh Hai, thanh pho Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Chua Bao Son thon Kha Do – xa Nam Viem- thi xa Phuc Yen - Vinh Phuc
Di tich Chua Long Khanh thuoc thon Go Chua, xa Gioi Phien, huyen Tran Yen, tinh Yen Bai


Xem them Vo cheo Quan Am Thi Kinh (Nha hat Cheo Viet Nam)
Vo cheo Quan Am Thi Kinh (Nha hat Cheo Ha Noi)
Vo cheo Quan Am Thi Kinh (Nha hat Cheo Thai Binh)
Vo cheo Quan Am Thi Kinh (Nghe nhan Tu chieng)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Thi Mau len chua (Đoan cheo - Nha hat nghe thuat Thanh Hoa)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Thi Mau len chua (Nha hat Cheo Ninh Binh)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Thi Mau len chua (NSND Van Quyen, NSND Thuy Ngan)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Thi Mau len chua (Nha hat Cheo Quan Đoi)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Thi Mau len chua (Nha hat Cheo Viet Nam)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Xa Truong - Me Đop (NSND Quoc Anh - NSND Thuy Mui)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Xa Truong - Me Đop (Nha hat Cheo Thai Binh)
Trich đoan cheo Quan Am Thi Kinh: Xa Truong - Me Đop (Nha hat Cheo Bac Giang)


Chu thich