Girolamo Maiorica (tieng Bo Đao Nha: Jeronimo Majorica; chu Nom: 梅烏理哥, Mai O Ly Ca; 1591–1656) la mot nha truyen giao Dong Ten nguoi Y sang Viet Nam vao the ky 17. Ong đuoc biet đen la nguoi chu truong va thuc hien bien soan nhieu tac pham Cong giao bang chu Nom voi su cong tac cua cac giao huu Viet Nam. Maiorica la mot trong nhung nguoi đau tien viet van xuoi bang chu Nom, nhung tac pham nay đuoc xem la co vai tro đoc đao trong lich su van hoc Viet Nam.


Tieu su Maiorica sinh quan tai Napoli, mien Nam nuoc Y, co the vao nam 1581, 1589, hoac 1591. Ong gia nhap Dong Ten ngay 19 thang 5 nam 1605. Ong đuoc Hong y Roberto Bellarmino truyen chuc linh muc tai Roma truoc khi khoi hanh tu Lisboa sang Vien Đong nam 1619.
Thoat tien Maiorica dung o Goa roi moi toi Ma Cao nhung chu đich la sang truyen giao o Nhat Ban. Song nam 1619 Nhat Ban bat đau cuoc bach đao nen ong đoi huong đen Makassar, ngu o đo mot nam. Sau ong lai ve Ma Cao.


= Đen Đang Trong =
Maiorica đap thuyen toi Hoi An o Đang Trong nam 1624 cung chuyen voi Alexandre de Rhodes va ba giao si Dong Ten nua. Trong khi de Rhodes theo hoc Francisco de Pina (1585–1625) thi Maiorica hoc tieng Viet tai co so Dong Ten o Nuoc Man (nay la An Nhon, Binh Đinh). Ong truyen giao tai Đang Trong đen 1628 thi nha dong gui ong ve Ma Cao lan nua đe sua soan đi Nhat Ban, nhung vi bao, chuyen đi Nhat Ban khong thanh. Nam 1630, ong đi Cham Pa va bi bat giam. May co thuong gia nguoi Bo Đao Nha chiu chuoc đe tha ong, Maiorica qua nga Campuchia đe ve lai Cua Han.


= Ra Đang Ngoai =
Ngay 19 thang 10 nam 1631, ong ra Đang Ngoai đen Thang Long cung voi Bernardino Reggio. Nam sau, Maiorica va Reggio mo nha in sach giao ly chu Han cua Matteo Ricci va bai bien giao cua Francesco Buzomi; nha in bi pha huy vai thang sau đo. Maiorica ra Ke Rum, xu Nghe, đe tiep tuc hoat đong o thon que. Ong ngung viet sach vao đau nhung nam 1640 vi cong viec muc vu cang lon. Vao nhung nam 1650, ong nham chuc be tren vung truyen giao Đang Ngoai tai Thang Long va đuoc đat lam Giam tinh Nhat Ban (gom ca Đang Ngoai, Đang Trong, Makassar, Campuchia, va đao Hai Nam) vao nam 1653. Tuy Tinh Dong nay thuong đong tai Ma Cao, nhung Maiorica đieu hanh tinh dong tu Thang Long. Thang 1 nam 1656, ong bi benh tai Thanh Hoa va qua đoi ngay 27 thang 1 nam 1656 tai Thang Long.


Đong gop ngu hoc Ngoai tru mot tac pham chua xac đinh đuoc danh tinh tac gia, tat ca nhung tac pham Kito giao chu Nom the ky 17 ma con luu truyen đen nay đeu la cua Maiorica. Chung đuoc coi la mot cu lieu quan trong đe nghien cuu chu Nom, phuong ngu, tu vung va ngu am lich su cua tieng Viet. Ve phan đac ngu Cong giao, đe dich cac khai niem than hoc, Maiorica chon nhung tu ngu binh dan thay vi cac tu Han Viet co le đuoc muon truc tiep tu đoan truyen giao Dong Ten tai Trung Quoc, vi du nhu Đuc Chua Troi Đat thay vi Thien Đia Chan Chua, hay Minh Thanh thay vi Thanh The. Ong cung su dung nhung tu ngu sau nay se tro nen thong dung nhu su thuong kho, roi linh hon, tin kinh, khiem nhuong chiu luy, hang song, ca sang v.v.


Tac pham = Qua trinh khao cuu tac pham =
Cac su gia đa đe cap toi nhung cong trinh cua Maiorica ngay tu giua the ky 17. Khong lau sau khi ong mat, hai an pham chinh thuc cua Dong Ten vao khoang nam 1660–1673 va nam 1676 cung liet ke cac sach ong viet. Trong gan ba tram nam sau đo, rat it thong tin moi ve ong đuoc cac hoc gia phuong Tay biet đen. Philiphe Binh (Felippe do Rosario), mot linh muc Dong Ten nguoi Viet song nhung thap nien cuoi cung cua đoi minh o Lisboa, đa cung cap them nhung thong tin quan trong ve cac van ban cua Maiorica. Ngoai chung ra, khong co chi tiet moi nao xuat hien cho toi giua the ky 20.
Mot dau moc quan trong trong nghien cuu ve Maiorica dien ra vao nam 1951 khi nha su hoc Dong Ten Georg Schurhammer đang mot bai viet lien quan toi ba tac gia Kito giao thoi tien khoi tai Viet Nam: Maiorica, Joao Ketlam (Gioan Thanh Minh) va Felippe do Rosario (Philiphe Binh). Tuy nhien ong lai khong biet rang co nhung tac pham cua Maiorica van con ton tai.
Bai khao cuu cua Schurhammer đa truyen cam hung cho nha nghien cuu Hoang Xuan Han khi đo đang o chau Au. Ong đa đoc bai viet nay va tinh co gap đuoc mot bo van thu ma ong coi rat co the la cua Maiorica. Cong bo nay lien gay xon xao giua cac hoc gia Viet Nam va vai nguoi đa sao chep nhung van ban vua đuoc tai phat hien đo đe phien am ra chu Quoc ngu va pho bien chung. Trong nua the ky qua đa co nhung tien trien trong viec xac đinh, bao ton, chuyen tu va xuat ban cac tac pham cua Maiorica, tung đuoc cho la đa that truyen hoan toan.


= Chi tiet ve cac tac pham =
Maiorica đuoc cho la tac gia chinh bien soan 45 hoac 48 tac pham chu Nom. Tu nhung trao đoi thu tin đuong thoi cua cac tu si Dong Ten va tu chinh ban van, co the thay ro cac tac pham nay đuoc viet voi su cong tac cua cac tin huu nguoi Viet. Hau het trong so đo la nhung nguoi day giao ly đuoc goi la thay giang, ho la nhung nguoi co chu nghia va thuong co đia vi trong cong đong truoc khi cai sang Kito giao. Cac tac pham cua Maiorica co the chia thanh 4 the loai co ban: sach truyen hanh thanh, phong tac kinh thanh, sach giang thuyet, va sach giao ly. Nhin chung đay đeu la van xuoi, ngoai tru mot so phan la kinh cau nguyen viet theo cac the van van. Ong phien dich, phong tac hoac sang tac dua tren nhieu nguon khac nhau: cac van thu chinh thuc cua Giao hoi (nhu Kinh thanh Vulgata, Sach le Roma), cong trinh cua cac Giao Phu, cuon Tong luan Than hoc cua Thanh Toma Aquino, tac pham cua cac tu si Dong Ten, va cac sach cung voi truyen khau ve hanh thanh.
Hien nay chi con tim thay 15 tac pham cua Maiorica gom 4.200 trang, tong cong 1.200.000 chu Nom, đa so đuoc luu tru tai Thu vien Quoc gia Phap o Paris.

Thien Chua thanh giao khai mong 天主聖教啟蒙 (1623) – phong theo sach giao ly tieng Y cua Thanh Bellarmino
Ong Thanh I-na-xu truyen 翁聖⾐那樞傳 (1634)
Cac Thanh truyen 各聖傳 (1646)
Đuc Chua Gie-su 德主支秋 – phong theo cac sach Phuc Am
Thien Chua thanh mau 天主聖母
Don minh truoc chiu Co-mo-nhong 扽命略召姑模戎
Thien Chua thanh giao hoi toi kinh 天主聖教悔罪經
Qua-da-gie-si-ma, mua an chay ca 戈椰支差嗎務咹齋奇
Nhung đieu ngam trong nhung ngay le trong quyen chi nhat 仍調吟𥪝各𣈜禮重 卷之一
Sach guong phuc guong toi (mat) 冊𦎛福𦎛罪
Kinh đoc som toi (mat) 經讀𣌋最
Philipphe Binh cho biet rang Maiorica cung tham gia mot du an đe dich cac kinh nguyen cua thanh le sang tieng Viet.


Chu thich Tham khao Alberts, Tara (2012). "Catholic Written and Oral Cultures in Seventeenth-Century Vietnam". Journal of Early Modern History (bang tieng Anh). Quyen 16. Leiden: Koninklijke Brill. tr. 383–402. doi:10.1163/15700658-12342325.
Quoc Dung, Nguyen (2009). Ngon ngu trong “Truyen cac Thanh” cua tac gia Maiorica – khia canh tu vung va ngu phap, Luan van thac si, Đai hoc Su pham Hue.
La Minh Hang (ngay 24 thang 6 nam 2016). 記錄外來語聖名詞之喃字：考察第十七世紀天主教之喃籍 [Ghi chep tu muon ten thanh trong chu Nom: mot cuoc khao sat thu tich Nom Cong giao the ky XVII] (PDF). Hoi Han tu hoc the gioi (bang tieng Trung). Busan: Vien Nghien cuu Han tu Han Quoc. tr. 117–126.
Nguyen The Khoa (ngay 13 thang 1 nam 2016). Thay gi tu hanh trinh tien phong sang tao chu Quoc ngu cua Francisco de Pina. Binh Đinh: Uy ban nhan dan tinh Binh Đinh. tr. 428–435. Ban goc (Microsoft Word) luu tru ngay 1 thang 10 nam 2016. Truy cap ngay 28 thang 9 nam 2016. Van hoc Cong giao Viet Nam viet bang chu Nom rieng trong the ki 17 con giu đuoc 4200 trang, voi 1.200.000 chu nom. Ngay trong the ky 17, Dong Ten đa co mot tac gia chu Nom rat lon. Đo la Girolarmo Majorica, nha truyen giao goc Italia...
Nguyen Thi Tu Mai (2010). "Dau vet co trong van ban Thien chua thanh giao khai mong cua Jeronymo Mayorica". Khoa hoc. So 2. Ha Noi: Truong Đai hoc Su pham Ha Noi. tr. 59–66.
Nguyen Thi Tu Mai (2012). Chu Nom va tieng Viet the ki XVII qua Thien chua thanh giao khai mong cua Jeronimo Maiorica (luan an tien si). Ha Noi: Truong Đai hoc Su pham Ha Noi. LA12.0958.3.
Ostrowski, Brian Eugene (2010). "The Rise of Christian Nom Literature in Seventeenth-Century Vietnam: Fusing European Content and Local Expression". Trong Wilcox, Wynn (bien tap). Vietnam and the West: New Approaches (bang tieng Anh). Ithaca, New York: SEAP Publications, Chuong trinh Đong Nam A Cornell, Đai hoc Cornell. tr. 19–39. ISBN 9780877277828 – qua Google Books.
Ostrowski, Brian Eugene (2006). The Nom Works of Geronimo Maiorica, S. J. (1589–1656) and Their Christology (luan an tien si) (bang tieng Anh). Ithaca: Đai hoc Cornell.
Schurhammer, Georg (1961) [1951]. "Nen Van Chuong Cong giao ve Phanxico Xavie tai Viet Nam" [Catholic literature about Francis Xavier in Vietnam]. Viet Nam khao co tap san. Quyen 2. Đo Van Anh; Truong Buu Lam bien dich. Sai Gon: Bo Quoc gia Giao duc. tr. 143–171. Ban goc luu tru ngay 28 thang 5 nam 2008. Truy cap ngay 28 thang 9 nam 2016. {{Chu thich tap chi}}: Đa đinh ro hon mot tham so trong |archiveurl= va |archive-url= (tro giup) Translation of Schurhammer, Georg (1951). "Annamitisch Xavierius Literatur". Missionswissenschaftliche Studien (bang tieng Đuc). Aachen. tr. 300–314.