Gau truc lon (Ailuropoda melanoleuca, nghia: "con vat chan meo mau đen pha trang", gian the: 大熊猫; phon the: 大熊貓; binh am: daxiongmao, nghia "meo gau lon", tieng Anh: Giant Panda), cung đuoc goi mot cach đon gian la gau truc, la mot loai gau co nguon goc tai Trung Quoc. No de dang đuoc nhan ra boi cac mang mau đen, lon xung quanh mat, tren tai, va tu chi no. Tuy thuoc ve bo Carnivora (bo An Thit) nhung che đo an cua gau truc gom hon 99% tre, truc. Gau truc trong tu nhien thinh thoang an co dai, tham chi an thit chim, gam nham xac thoi. Trong moi truong nuoi nhot, gau truc an mat ong, trung ca, la cay, bui cam hoac chuoi cung voi cac loai thuc an đac biet khac.
Gau truc lon song o mot vai vung nui o trung tam Trung Quoc, chu yeu o Tu Xuyen, nhung cung xuat hien o Thiem Tay va Cam Tuc. Nong nghiep, pha rung đa đay gau truc khoi cac vung đong bang chung tung sinh song.
La mot loai nguy cap phu thuoc bao ton. Mot bao cao 2007 cho thay 239 ca the gau truc song trong đieu kien giam cam o Trung Quoc va 27 nuoc khac tren the gioi. Uoc luong so luong hoang da rat khac nhau; mot uoc tinh cho thay co khoang 1.590 ca the song trong tu nhien, trong khi mot nghien cuu nam 2006 thong qua phan tich DNA uoc tinh rang con so nay co the cao đen 2000 đen 3000. Mot so bao cao cung cho thay rang so luong gau truc trong tu nhien đang ngay cang tang. Tuy nhien, IUCN khong tin rang đu chac chan đe chuyen loai nay tu nguy cap thanh de thuong ton.


Tap tinh Trong tu nhien, gau truc song tren can va danh phan lon thoi gian đe đi lang thang va an trong cac rung tre, truc o vung đoi nui tinh Tu Xuyen. Gau truc lon thuong song đon đoc, va moi con truong thanh co mot vung lanh tho đuoc xac đinh, con cai truong thanh se khong tha thu cho con cai nao dam đi vao lanh tho cua no. Gau truc giao tiep thong qua tieng keu va đanh dau mui nhu cao cay hoac đanh dau nuoc tieu. Chung cung co the leo len va tron trong cac hoc cay, nhung khong lam to lau dai. Vi ly do nay, gau truc khong ngu đong, tuong tu nhu đong vat co vu can nhiet đoi khac, va thay vao đo di chuyen đen vung co nhiet đo am hon.
Cac cuoc gap go xa hoi xay ra chu yeu trong mua sinh san ngan. Sau khi giao phoi, con đuc roi đi, đe con cai mot minh đe đe.
Mac du gau truc đuoc cho la ngoan ngoan, no đuoc biet toi tung tan cong con nguoi, co the do bi choc tuc chu khong phai do thich gay su.


Ten goi Khong co giai thich ket luan ve nguon goc cua tu "panda" đuoc tim thay. Tu gan nhat la ponya' trong tieng Nepal. Toi nam 1901, khi gau truc lon đuoc xac đinh mot cach sai lam co lien quan toi gau truc đo, gau truc lon cung đuoc biet toi nhu "gau đom" (Ailuropus melanoleucus) hay "gau đa sac". Theo hau het bach khoa, ten "gau truc" hay "gau truc thong thuong" đen tu loai gau truc đo.
Theo cac nha suu tap Trung Quoc, gau truc lon co 20 ten goi trong tieng Trung Quoc, nhu huaxiong (花熊, Han-Viet: hoa hung, "gau đom") va zhuxiong (竹熊, Han-Viet: truc hung, "gau truc"). Ten pho bien nhat o Trung Quoc hien nay la daxiongmao (大熊猫, Han-Viet: đai hung mieu, "meo gau lon"), hay chi đon gian la xiongmao (熊貓, Han-Viet: hung mieu, "meo gau").
O Đai Loan, ten pho bien cua gau truc la maoxiong (貓熊, Han-Viet: mieu hung, "gau meo"), mac du nhieu tu đien o Đai Loan van dung "meo gau" nhu ten đung.


Phan loai Trong nhieu the ky, viec phan loai gau truc lon co nhieu tranh luan vi co co nhung đac điem cua ca gau va gau meo. Tuy nhien, nghien cuu phan tu cho thay gau truc lon la mot loai gau that su va la thanh vien cua ho Ursidae, mac du co tach biet tu som voi cac loai gau khac. Ho hang gan nhat cua gau truc la gau mat ngan Andes o Nam My. Gau truc lon đuoc xem la hoa thach song.
Mac du co cung ten, cung moi truong song va che đo an, cung nhu ngon cai gia (đe giup chung nam chat cac thanh tre, truc chung an), gau truc lon va gau truc đo chi co lien quan xa. Nghien cuu phan tu cho thay gau truc đo thuoc ve ho Ailuridae, chu khong phai Ursidae.


= Phan loai =
Co hai phan loai cua gau truc đa đuoc cong nhan tren co so giai phau hop so, mau mau long va gen cua quan the (Wan va ctv., 2005).

Ailuropoda melanoleuca melanoleuca bao gom phan lon quan the con hien nay cua gau truc. Chung đuoc tim thay chu yeu o Tu Xuyen va co mau long la đen - trang.
Ailuropoda melanoleuca qinlingensis chi phan bo trong day nui Tan Linh o Thiem Tay o cao đo khoang 1.300-3.000 m. Mau long đen-trang thong thuong cua gau truc Tu Xuyen đuoc thay the boi mau mau nau sam-nau nhat. Hop so cua A. m. qinlingensis nho hon cua ho hang kia cua chung va chung co rang ham lon hon.


Ngoai giao gau truc Tham khao Wan Q.-H., H. Wu va S.-G. Fang. 2005. A new subspecies of giant panda (Ailuropoda melanoleuca) from Shaanxi, China. Journal of Mammalogy, 86:397-402.


Cac vuon bach thu Vuon Bach thu Quoc gia (Hoa Ky) Luu tru ngay 18 thang 8 nam 2016 tai Wayback Machine
Vuon Bach thu Atlanta Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine
Vuon Bach thu San Diego
Vuon Bach thu Memphis Luu tru ngay 15 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine
Tiergarten Schonbrunn Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine (Wien)
Vuon Bach thu Berlin Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2005 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai Giant panda tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Gau meo Ailuropoda melanoleuca tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Pandas International, nhom bao ton gau truc Luu tru ngay 5 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine
AZA Panda Conservation Plan Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine
Jeroen Jacobs Panda Fan Page
Alternative Names for Panda