Roi loan tram cam (MDD, Major Depressive Disorder) hay tram cam la mot chung roi loan tam than pho bien. Cac trieu chung cua can benh bao gom: tam trang buon ba keo dai it nhat hai tuan lien tiep, long tu trong thap,  mat hung thu voi cac hoat đong benh nhan tung cam thay thu vi, hay cac hoat đong binh thuong cung dan tro nen kho khan voi benh nhan, cam thay ue oai thieu nang luong, đau nhung khong ro nguyen nhan. Co the thinh thoang nhung nguoi mac benh tram cam con ao tuong hoac gap ao giac. Cac trieu chung cua can benh co the cach vai nam moi gap, hoac gan nhu luon xuat hien. Tram cam nang thi noi buon se keo dai hon, va nhung viec von la mot phan binh thuong cua cuoc song bong tro nen kho khan hon. Ngoai ra khi mac benh, cam xuc cua benh nhan se tro nen bat thuong.
Viec chan đoan roi loan tram cam chu yeu dua tren trai nghiem ma benh nhan gap qua vi vay se kiem tra tinh trang tam than. Khong co xet nghiem trong phong thi nghiem, nhung co the thuc hien kiem tra đe loai tru cac tinh trang the chat co the gay ra cac trieu chung tuong tu. Nhung nguoi bi roi loan tram cam nang thuong đuoc đieu tri bang tu van va dung thuoc chong tram cam. Nhung loai thuoc nay kha hieu qua, nhung khong co qua nhieu anh huong đoi voi nguoi mac benh nang hon. Cac hinh thuc tu van đuoc su dung bao gom lieu phap hanh vi nhan thuc (CBT) va lieu phap giao tiep giua cac ca nhan, va lieu phap đien giat (ECT) co the đuoc xem xet neu cac bien phap khac khong hieu qua. Co the can nhap vien trong nhung truong hop co nguy co gay hai cho ban than va đoi khi co the xay ra trai voi mong muon cua mot nguoi.
Thoi gian khoi phat chung tram cam pho bien nhat la o đo tuoi 20 va 30, voi nu gioi bi tram cam thuong xuyen gap đoi so voi nam gioi. Roi loan tram cam nang anh huong đen khoang 163 trieu nguoi (2% dan so the gioi) vao nam 2017. Ty le nhung nguoi bi tram cam tai mot thoi điem trong cuoc đoi cua ho thay đoi tu 7% o Nhat Ban đen 21% o Phap. Ty le song lau hon voi chung nay o cac nuoc phat trien (15%) cao hon so voi cac nuoc đang phat trien (11%). Chung roi loan nay gay ra tinh trang benh keo dai nhieu nam thu hai, chi sau đau that lung.
Thuat ngu major depressive disorder (roi loan tram cam chinh) đuoc đua ra boi mot nhom bac si lam sang Hoa Ky vao giua nhung nam 1970. Nguyen nhan cua roi loan tram cam chu yeu đuoc cho la su ket hop cua cac yeu to di truyen, moi truong va tam ly, voi khoang 40% nguy co lien quan đen di truyen. Cac yeu to nguy co bao gom tien su gia đinh ve tinh trang nay, nhung thay đoi lon trong cuoc song, mot so loai thuoc, cac van đe suc khoe man tinh va lam dung chat kich thich. No co the anh huong tieu cuc đen cuoc song ca nhan, cuoc song cong viec hoac giao duc cung nhu thoi quen ngu, an uong va suc khoe noi chung. Nhung nguoi hien tai hoac truoc đay bi anh huong boi chung roi loan nay co the bi ky thi.


Nguyen nhan Mo hinh tam ly xa hoi sinh hoc đe xuat rang cac yeu to sinh hoc, tam ly va xa hoi đeu co vai tro gay ra tram cam. Cac mo hinh tang stress quy đinh cu the ma ket qua tram cam khi mot lo hong ton tai truoc đo, hoac tang, đuoc kich hoat boi cac su kien cuoc song cang thang. Tinh de bi ton thuong ton tai tu truoc co the la do di truyen, ngu y su tuong tac giua tu nhien va nuoi duong, hoac so đo, ket qua tu quan điem ve the gioi đuoc hoc trong thoi tho au.
Lam dung thoi tho au, ca ve the chat, tinh duc hoac tam ly, đeu la cac yeu to nguy co dan đen tram cam, trong so cac van đe tam than khac cung xay ra nhu lo lang va lam dung ma tuy. Chan thuong thoi tho au cung lien quan voi muc đo tram cam, thieu phan ung voi đieu tri va thoi gian mac benh. Tuy nhien, mot so nguoi de mac benh tam than hon nhu tram cam sau chan thuong, va nhieu gen khac nhau đa đuoc đe xuat đe kiem soat tinh nhay cam.


= Di truyen =
Cac nghien cuu ve gia đinh va sinh đoi cho thay gan 40% su khac biet giua cac ca nhan ve nguy co mac chung roi loan tram cam nang co the đuoc giai thich boi cac yeu to di truyen. Giong nhu hau het cac roi loan tam than, roi loan tram cam chinh la co kha nang bi anh huong boi nhieu thay đoi di truyen ca nhan. Vao nam 2018, mot nghien cuu lien ket toan bo bo gen đa phat hien ra 44 bien the trong bo gen co lien quan đen nguy co tram cam nang. Tiep theo la mot nghien cuu nam 2019 đa tim thay 102 bien the trong bo gen co lien quan đen chung tram cam.
5-HTTLPR, hoac alen ngan cua serotonin van chuyen gen khoi đong  đa gan lien voi tang nguy co tram cam. Tuy nhien, ke tu nhung nam 1990, cac ket qua khong nhat quan, voi ba đanh gia gan đay cho thay co thay va hai đanh gia khong tim thay. Cac gen khac co lien quan đen tuong tac gen-moi truong bao gom CRHR1, FKBP5 va BDNF, hai gen đau tien lien quan đen phan ung cang thang cua truc HPA va gen sau lien quan đen hinh thanh than kinh. Khong co ket luan nao ve tac đong cua gen ung cu vien đoi voi benh tram cam, du đon le hay ket hop voi cang thang trong cuoc song. Nghien cuu tap trung vao cac gen ung vien cu the đa bi chi trich vi co xu huong tao ra cac phat hien duong tinh gia. Ngoai ra con co nhung no luc khac đe xem xet su tuong tac giua cang thang trong cuoc song va nguy co mac benh tram cam.


= Cac van đe suc khoe khac =
Tram cam cung co the la san pham thu phat sau mot tinh trang benh man tinh hoac giai đoan cuoi, chang han nhu HIV / AIDS hay hen suyen, va co the đuoc goi la "tram cam thu phat". Nguoi ta van chua biet lieu cac benh tiem an gay ra tram cam co anh huong đen chat luong cuoc song hay khong, do nguyen nhan chung (chang han nhu thoai hoa hach nen trong benh Parkinson hoac roi loan đieu hoa mien dich trong benh hen suyen). Tram cam cung co the la do thuoc (ket qua cua viec cham soc suc khoe), chang han nhu tram cam do thuoc. Cac lieu phap lien quan đen chung tram cam bao gom interferon, thuoc chen beta, isotretinoin, thuoc tranh thai, thuoc tro tim, thuoc chong co giat, thuoc antimigraine, thuoc chong loan than va cac thuoc noi tiet to nhu chat chu van hormone giai phong gonadotropin. Lam dung ma tuy khi con nho cung co lien quan đen viec tang nguy co mac benh tram cam sau nay trong cuoc song. Tram cam xay ra do mang thai đuoc goi la tram cam sau sinh, va đuoc cho la ket qua cua nhung thay đoi noi tiet to lien quan đen thai ky. Roi loan cam xuc theo mua, mot dang tram cam lien quan đen su thay đoi anh sang mat troi theo mua, đuoc cho la ket qua cua viec giam thieu anh sang mat troi.


Sinh ly benh Sinh ly benh cua tram cam van chua đuoc hieu ro, nhung cac ly thuyet hien tai xoay quanh he thong monoaminergic, nhip sinh hoc, roi loan chuc nang mien dich, roi loan chuc nang truc HPA va cac bat thuong ve cau truc hoac chuc nang cua mach cam xuc.
Ly thuyet monoamine, bat nguon tu hieu qua cua cac loai thuoc monoaminergic trong đieu tri tram cam, la ly thuyet thong tri cho đen gan đay. Ly thuyet cho rang hoat đong khong đu cua chat dan truyen than kinh monoamine la nguyen nhan chinh gay ra tram cam. Bang chung cho ly thuyet monoamine đen tu nhieu linh vuc. Thu nhat, su suy giam cap tinh tryptophan, mot tien chat can thiet cua serotonin, mot monoamine, co the gay tram cam o nhung nguoi đang thuyen giam hoac nguoi than cua benh nhan tram cam; đieu nay cho thay rang giam dan truyen than kinh serotonergic la quan trong trong benh tram cam. Thu hai, moi tuong quan giua nguy co tram cam va tinh đa hinh trong gen 5-HTTLPR, ma hoa cac thu the serotonin, cho thay mot moi lien he. Thu ba, giam kich thuoc cua locus coeruleus, giam hoat đong cua tyrosine hydroxylase, tang mat đo thu the adrenergic alpha-2, va bang chung tu mo hinh chuot cho thay giam dan truyen than kinh adrenergic trong benh tram cam. Hon nua, giam nong đo axit homovanillic, thay đoi phan ung voi dextroamphetamine, phan ung cua cac trieu chung tram cam voi chat chu van thu the dopamine, giam lien ket thu the dopamine D1 trong the van, va tinh đa hinh cua gen thu the dopamine lien quan đen dopamine, mot monoamine khac, trong benh tram cam. Cuoi cung, su gia tang hoat đong cua monoamine oxidase, chat phan huy monoamine, co lien quan đen chung tram cam. Tuy nhien, ly thuyet nay khong phu hop voi thuc te rang su suy giam serotonin khong gay ra tram cam o nguoi khoe manh, thuc te la thuoc chong tram cam lam tang muc đo monoamines ngay lap tuc nhung phai mat vai tuan đe phat huy tac dung va su ton tai cua thuoc chong tram cam khong đien hinh co the co hieu qua mac du khong nham vao con đuong nay. Mot loi giai thich đuoc đe xuat cho su cham tre trong đieu tri, va ho tro them cho su thieu hut cac monoamine, la giai man cam cua su tu uc che trong nhan raphe bang cach tang serotonin qua trung gian cua thuoc chong tram cam. Tuy nhien, viec uc che raphe lung đa đuoc đe xuat xay ra do lam giam hoat đong cua he serotonergic trong su suy giam tryptophan, dan đen trang thai tram cam do tang serotonin. Tiep tuc phan bac gia thuyet monoamine la thuc te rang nhung con chuot bi ton thuong raphe lung khong tram cam hon so voi đoi chung, phat hien thay tang 5-HIAA o nhung benh nhan tram cam binh thuong voi đieu tri SSRI va su ua thich đoi voi carbohydrate o nhung benh nhan tram cam. Von đa bi han che, gia thuyet ve monoamine đa đuoc đon gian hoa hon nua khi đuoc trinh bay voi cong chung.
Cac bat thuong ve he thong mien dich đa đuoc quan sat thay, bao gom ca muc đo tang cua cac cytokine lien quan đen viec tao ra cac hanh vi benh tat (trung lap voi tram cam). Hieu qua cua thuoc chong viem khong steroid (NSAID) va chat uc che cytokine trong đieu tri tram cam, va binh thuong hoa nong đo cytokine sau khi đieu tri thanh cong cho thay them nhung bat thuong cua he thong mien dich trong benh tram cam.
Cac bat thuong ve truc HPA đa đuoc goi y o benh tram cam do moi lien quan cua CRHR1 voi benh tram cam va tan suat khong uc che thu nghiem dexamethasone tang len o benh nhan tram cam. Tuy nhien, su bat thuong nay khong đu đe lam cong cu chan đoan vi đo nhay cua no chi la 44%. Nhung bat thuong lien quan đen cang thang nay đa đuoc gia thuyet la nguyen nhan cua viec giam the tich hoi hai ma o nhung benh nhan tram cam. Hon nua, mot phan tich tong hop mang lai hieu qua giam uc che dexamethasone va tang phan ung voi cac tac nhan gay cang thang tam ly. Cac ket qua bat thuong hon nua đa bi che khuat voi phan ung thuc tinh cortisol, voi viec tang phan ung co lien quan đen tram cam.
Cac ly thuyet thong nhat cac phat hien ve hinh anh than kinh đa đuoc đe xuat. Mo hinh đau tien đuoc đe xuat la "Mo hinh vo nao Limbic", lien quan đen su tang đong cua cac vung canh bung va su giam hoat đong cua cac vung đieu hoa phia truoc trong qua trinh xu ly cam xuc. Mot mo hinh khac, "mo hinh Corito-Striatal", goi y rang nhung bat thuong cua vo nao truoc trong viec đieu chinh cau truc the van va duoi vo dan đen tram cam. Mot mo hinh khac đe xuat su tang đong cua cac cau truc kha nang trong viec xac đinh cac kich thich tieu cuc va su giam hoat đong cua cac cau truc đieu tiet vo nao dan đen su thien vi cam xuc tieu cuc va tram cam, phu hop voi cac nghien cuu ve su thien vi cam xuc.


Cac trieu chung va dau hieu Tram cam nang anh huong đang ke đen cac moi quan he gia đinh va ca nhan, cuoc song cong viec hoac truong hoc, thoi quen an ngu va suc khoe noi chung cua mot nguoi. Tac đong cua no đoi voi hoat đong va hanh phuc đa đuoc so sanh voi tac đong cua cac benh man tinh khac, chang han nhu benh tieu đuong.
Mot nguoi trai qua giai đoan tram cam nghiem trong thuong bieu hien tam trang thap thom, trai qua moi khia canh cua cuoc song va khong co kha nang trai nghiem niem vui trong cac hoat đong thu vi truoc đay. Nhung nguoi tram cam co the ban tam - hoac suy ngam ve - nhung suy nghi va cam giac vo dung, toi loi hoac hoi tiec khong phu hop, bat luc hoac tuyet vong. Trong truong hop nghiem trong, nguoi tram cam co the co cac trieu chung roi loan tam than. Nhung trieu chung nay bao gom ao tuong hoac it pho bien hon la ao giac, thuong kho chiu. Cac trieu chung khac cua tram cam bao gom kha nang tap trung va tri nho kem (đac biet o nhung nguoi co bieu hien u uat hoac roi loan tam than), rut lui khoi cac tinh huong va hoat đong xa hoi, giam ham muon tinh duc, cau kinh, va nghi đen cai chet hoac tu tu. Mat ngu la pho bien o nhung nguoi tram cam. Trong mo hinh đien hinh, mot nguoi thuc day rat som va khong the ngu lai đuoc. Tinh trang mat ngu hoac ngu qua nhieu cung co the xay ra. Mot so thuoc chong tram cam cung co the gay mat ngu do tac dung kich thich cua chung.
Mot nguoi tram cam co the bao cao nhieu trieu chung ve the chat nhu met moi, đau đau hoac cac van đe ve tieu hoa; Theo tieu chuan cua To chuc Y te The gioi ve tram cam, phan nan ve the chat la van đe pho bien nhat o cac nuoc đang phat trien. Cam giac them an thuong giam, dan đen giam can, mac du đoi khi xay ra hien tuong them an va tang can. Gia đinh va ban be co the nhan thay rang hanh vi cua nguoi đo la kich đong hoac hon me. Nhung nguoi lon tuoi bi tram cam co the co cac trieu chung nhan thuc khi moi khoi phat, chang han nhu hay quen, va cu đong cham lai đang chu y hon.
Tre tram cam thuong co the bieu hien tam trang cau kinh hon la tram cam  va co cac trieu chung khac nhau tuy thuoc vao đo tuoi va tinh huong. Hau het mat hung thu đen truong va co bieu hien sa sut trong hoc tap. Ho co the đuoc mo ta la đeo bam, đoi hoi, phu thuoc hoac khong an toan. Viec chan đoan co the bi tri hoan hoac bo sot khi cac trieu chung đuoc hieu la "tam trang u ru binh thuong".


= Cac benh lien quan =
Chung tram cam nang thuong xay ra cung voi cac van đe tam than khac. Khao sat Benh tat Quoc gia 1990–92 (Hoa Ky) bao cao rang mot nua so nguoi bi tram cam nang cung bi lo au suot đoi va cac roi loan lien quan nhu roi loan lo au tong quat. Cac trieu chung lo au co the co tac đong lon đen tien trinh cua benh tram cam, voi viec cham phuc hoi, tang nguy co tai phat, tan tat nhieu hon va tang cac no luc tu sat. Ngay cang co nhieu ty le lam dung ruou va ma tuy va đac biet la su phu thuoc, va khoang mot phan ba so nguoi đuoc chan đoan mac ADHD bi tram cam kem theo. Roi loan cang thang sau chan thuong va tram cam thuong đong thoi xay ra. Tram cam cung co the cung ton tai voi roi loan tang đong giam chu y (ADHD), lam phuc tap viec chan đoan va đieu tri ca hai. Tram cam cung thuong đi kem voi lam dung ruou va roi loan nhan cach. Benh tram cam cung co the tro nen tram trong hon trong nhung thang cu the (thuong la mua đong) đoi voi nhung nguoi mac chung roi loan cam xuc theo mua. Mac du lam dung qua nhieu phuong tien ky thuat so co lien quan đen cac trieu chung tram cam, nhung phuong tien ky thuat so cung co the đuoc su dung trong mot so truong hop đe cai thien tam trang.
Tram cam va đau đon thuong đong thoi xay ra. Mot hoac nhieu trieu chung đau xuat hien o 65% benh nhan tram cam, va tu 5 đen 85% benh nhan bi đau se bi tram cam, tuy thuoc vao hoan canh; ty le mac benh o phong kham đa khoa thap hon va o phong kham chuyen khoa cao hon. Viec chan đoan benh tram cam thuong bi tri hoan hoac bo sot, va ket qua co the xau đi neu benh tram cam đuoc chu y nhung hoan toan bi hieu nham.
Tram cam cung co lien quan đen nguy co mac benh tim mach tang gap 1,5 đen 2 lan, khong phu thuoc vao cac yeu to nguy co đa biet khac va ban than no co lien quan truc tiep hoac gian tiep voi cac yeu to nguy co nhu hut thuoc va beo phi. Nhung nguoi bi tram cam nang it co kha nang tuan theo cac khuyen nghi y te đe đieu tri va ngan ngua cac roi loan tim mach, đieu nay cang lam tang nguy co mac cac bien chung y khoa. Ngoai ra, bac si tim mach co the khong nhan ra chung tram cam tiem an lam phuc tap van đe tim mach ma ho đang cham soc.
Tram cam thuong cung ton tai voi cac roi loan the chat pho bien o nguoi cao tuoi, chang han nhu đot quy, cac benh tim mach khac, benh Parkinson va benh phoi tac nghen man tinh.


Chan đoan = Đanh gia lam sang =
Đanh gia chan đoan co the đuoc thuc hien boi mot bac si đa khoa đuoc đao tao phu hop, hoac boi bac si tam than hoac nha tam ly hoc, nguoi ghi lai hoan canh hien tai, tien su tieu su, cac trieu chung hien tai, tien su gia đinh va viec su dung ruou va ma tuy cua nguoi đo. Đanh gia cung bao gom kiem tra trang thai tinh than, la đanh gia ve tam trang va noi dung suy nghi hien tai cua nguoi đo, đac biet la su hien dien cua cac chu đe ve su tuyet vong hoac bi quan, tu lam hai hoac tu tu va khong co suy nghi hoac ke hoach tich cuc. Cac dich vu cham soc suc khoe tam than chuyen khoa rat hiem o cac vung nong thon, do đo viec chan đoan va quan ly phan lon đuoc giao cho cac bac si lam sang cham soc ban đau. Van đe nay tham chi con đuoc đanh dau nhieu hon o cac nuoc đang phat trien. Thang đanh gia khong đuoc su dung đe chan đoan tram cam, nhung chung cung cap dau hieu ve muc đo nghiem trong cua cac trieu chung trong mot khoang thoi gian, do đo, mot nguoi đat điem tren nguong gioi han nhat đinh co the đuoc đanh gia ky luong hon đe chan đoan roi loan tram cam. Mot so thang đanh gia đuoc su dung cho muc đich nay; chung bao gom Thang đanh gia Hamilton ve Benh tram cam, Ban kiem ke ve benh tram cam Beck  hoac Ban cau hoi ve hanh vi tu tu đa đuoc sua đoi.
Cac bac si cham soc chinh va cac bac si khong phai bac si tam than khac gap kho khan hon trong viec nhan thuc kem va đieu tri tram cam so voi bac si tam than, mot phan do cac trieu chung the chat thuong đi kem voi tram cam, ngoai ra con co nhieu rao can ve benh nhan, nha cung cap va he thong tiem nang. Mot đanh gia cho thay rang cac bac si khong chuyen khoa tam than bo sot khoang 2/3 so truong hop, mac du đieu nay đa đuoc cai thien phan nao trong cac nghien cuu gan đay.
Truoc khi chan đoan roi loan tram cam nang, bac si thuong tien hanh kiem tra y te va cac cuoc đieu tra đuoc lua chon đe loai tru cac nguyen nhan khac gay ra cac trieu chung. Chung bao gom cac xet nghiem mau đo TSH va thyroxine đe loai tru suy giap; chat đien giai co ban va calci huyet thanh đe loai tru roi loan chuyen hoa; va cong thuc mau đay đu bao gom ESR đe loai tru nhiem trung toan than hoac benh man tinh. Cac phan ung co hai đoi voi thuoc hoac lam dung ruou cung thuong đuoc loai tru. Nong đo testosterone co the đuoc đanh gia đe chan đoan thieu nang sinh duc, mot nguyen nhan gay tram cam o nam gioi. Muc đo vitamin D co the đuoc đanh gia, vi muc đo vitamin D thap co lien quan đen nguy co tram cam cao hon.
Nhung phan nan ve nhan thuc chu quan xuat hien o nhung nguoi gia bi tram cam, nhung chung cung co the la dau hieu cua su khoi đau cua roi loan sa sut tri tue, chang han nhu benh Alzheimer. Kiem tra nhan thuc va chup anh nao co the giup phan biet tram cam voi sa sut tri tue. Chup CT co the loai tru benh ly nao o nhung nguoi co trieu chung loan than, khoi phat nhanh hoac bat thuong. Khong co xet nghiem sinh hoc nao xac nhan tram cam nang. Noi chung, cac cuoc đieu tra khong đuoc lap lai cho mot đot tiep theo tru khi co chi đinh y te.


= Tieu chi DSM va ICD =
Cac tieu chi đuoc su dung rong rai nhat đe chan đoan cac tinh trang tram cam đuoc tim thay trong Cam nang Chan đoan va Thong ke Roi loan tam than cua Hiep hoi Tam than hoc Hoa Ky va Phan loai Thong ke Quoc te ve Benh tat va Cac Van đe Suc khoe Lien quan cua To chuc Y te The gioi trong đo su dung ten giai đoan tram cam cho mot roi loan tram cam tung đot va tai phat nhieu đot. He thong thu hai thuong đuoc su dung o cac nuoc Chau Au, trong khi he thong thu nhat đuoc su dung o Hoa Ky va nhieu quoc gia khong thuoc Chau Au khac, va cac tac gia cua ca hai đa lam viec đe phu hop voi he thong kia.
Ca DSM-5 va ICD-10 đeu đanh dau cac trieu chung tram cam đien hinh (chinh). ICD-10 đinh nghia ba trieu chung tram cam đien hinh (chan nan tam trang, anhedonia, va giam nang luong), hai trong so đo nen co mat đe xac đinh chan đoan roi loan tram cam. Theo DSM-5, co hai trieu chung tram cam chinh - tam trang chan nan va mat hung thu / niem vui trong cac hoat đong (anhedonia). Nhung trieu chung nay, cung nhu nam trong so chin trieu chung cu the hon đuoc liet ke, phai thuong xuyen xay ra trong hon hai tuan (đen muc đo no lam suy yeu chuc nang) đe chan đoan.
Roi loan tram cam nang đuoc phan loai la roi loan tam trang trong DSM-5. Chan đoan xoay quanh su hien dien cua cac giai đoan tram cam chinh đon le hoac tai phat. Cac vong loai hon nua đuoc su dung đe phan loai ca chinh tap va dien bien cua roi loan. Danh muc Roi loan tram cam khong xac đinh đuoc chan đoan neu bieu hien cua giai đoan tram cam khong đap ung cac tieu chi cho giai đoan tram cam nang. He thong ICD-10 khong su dung thuat ngu roi loan tram cam nang nhung liet ke cac tieu chi rat giong nhau đe chan đoan mot giai đoan tram cam (nhe, vua hoac nang); thuat ngu tai phat co the đuoc them vao neu đa co nhieu đot tram cam ma khong co hung cam.


 Giai đoan tram cam chinh  Mot giai đoan tram cam chinh đuoc đac trung boi su hien dien cua tam trang chan nan nghiem trong, keo dai it nhat hai tuan. Cac tap co the bi co lap hoac tai phat va đuoc phan loai la nhe (it trieu chung vuot qua tieu chi toi thieu), trung binh hoac nang (anh huong ro ret đen hoat đong xa hoi hoac nghe nghiep). Mot giai đoan co cac bieu hien loan than — thuong đuoc goi la tram cam loan than — đuoc tu đong xep hang la nghiem trong. Neu benh nhan đa co mot giai đoan hung cam hoac tam trang tang cao ro ret, thi chan đoan roi loan luong cuc se đuoc thuc hien thay the. Tram cam khong co hung cam đoi khi đuoc goi la đon cuc vi tam trang van o mot trang thai cam xuc hoac "mot cuc cam xuc".
DSM-IV-TR loai tru cac truong hop cac trieu chung la ket qua cua viec mat đi, mac du nguoi mat binh thuong co the tien trien thanh giai đoan tram cam neu tam trang van tiep dien va cac đac điem đac trung cua giai đoan tram cam nang phat trien. Cac tieu chi đa bi chi trich vi chung khong tinh đen bat ky khia canh nao khac cua boi canh ca nhan va xa hoi ma o đo benh tram cam co the xay ra. Ngoai ra, mot so nghien cuu đa tim thay it ho tro thuc nghiem cho cac tieu chi cat DSM-IV, cho thay chung la mot quy uoc chan đoan ap dung cho mot loat cac trieu chung tram cam voi muc đo nghiem trong va thoi gian khac nhau.
Mat mang khong con la mot tieu chi loai tru trong DSM-5, va gio đay, bac si lam sang phai phan biet giua phan ung binh thuong voi mat mat va MDD. Loai tru la mot loat cac chan đoan lien quan, bao gom chung roi loan nhip tim, lien quan đen roi loan tam trang man tinh nhung nhe hon; tram cam ngan han tai phat, bao gom cac giai đoan tram cam ngan gon; Roi loan tram cam nhe, theo đo chi co mot so trieu chung cua tram cam nang; va roi loan đieu chinh voi tam trang chan nan, bieu thi tam trang thap do phan ung tam ly truoc mot su kien hoac tac nhan gay cang thang co the xac đinh đuoc. Ba roi loan tram cam moi đa đuoc them vao DSM-5: roi loan đieu hoa tam trang roi loan, đuoc phan loai theo su cau kinh đang ke o thoi tho au, roi loan tram cam tien kinh nguyet (PMDD), gay ra cac giai đoan lo lang, tram cam hoac cau kinh trong mot hoac hai tuan truoc đo kinh nguyet cua phu nu, va roi loan tram cam dai dang.


 Cac phan loai nho hon  DSM-5 đua ra sau loai phu khac cua tram cam, đuoc goi la cac xac đinh, ngoai viec ghi nhan đo dai, muc đo nghiem trong va su hien dien cua cac đac điem roi loan tam than:

" Tram cam u sau " đuoc đac trung boi mat niem vui trong hau het hoac tat ca cac hoat đong, khong phan ung voi cac kich thich thu vi, chat luong tam trang chan nan ro rang hon so voi đau buon hoac mat mat, cac trieu chung toi te hon vao buoi sang, som- thuc day vao buoi sang, cham phat trien tam than van đong, sut can qua muc (khong nen nham lan voi chung chan an tam than), hoac mac cam qua muc.]
" Tram cam khong đien hinh " đuoc đac trung boi phan ung tam trang (chung roi loan truong luc co nghich ly) va tich cuc, tang can đang ke hoac tang cam giac them an (an thoai mai), ngu qua nhieu hoac buon ngu (mat ngu), cam giac nang ne o cac chi đuoc goi la liet chi va suy giam chuc nang xa hoi đang ke nhu mot he qua cua qua man cam voi su tu choi giua cac ca nhan voi nhau.
"Tram cam catatonic " la mot dang tram cam nghiem trong va hiem gap lien quan đen roi loan hanh vi van đong va cac trieu chung khac. O đay, nguoi đo bi cam va gan nhu sung so, bat đong hoac bieu hien nhung chuyen đong khong muc đich hoac tham chi ky quai. Cac trieu chung catatonic cung xay ra trong benh tam than phan liet hoac trong cac giai đoan hung cam, hoac co the do hoi chung ac tinh an than kinh gay ra.
"Tram cam voi lo au lo lang " đa đuoc them vao DSM-V nhu mot phuong tien đe nhan manh su đong xuat hien giua tram cam hoac hung cam va lo lang, cung nhu nguy co tu tu cua nhung nguoi tram cam voi lo lang. Chi đinh theo cach nhu vay cung co the giup tien luong nhung nguoi đuoc chan đoan mac chung tram cam hoac roi loan luong cuc.
"Tram cam khoi phat khi sinh no" la tinh trang tram cam du doi, keo dai va đoi khi mang tinh huy diet o phu nu sau khi sinh hoac khi phu nu đang mang thai. DSM-IV-TR đa su dung phan loai "tram cam sau sinh", nhung đieu nay đa đuoc thay đoi đe khong loai tru cac truong hop phu nu bi tram cam khi mang thai. [110] Tram cam khoi phat chu sinh co ty le mac benh o cac ba me moi sinh la 10-15%. DSM-V quy đinh rang, đe đuoc coi la tram cam khi khoi phat chu sinh, khoi phat xay ra khi mang thai hoac trong vong mot thang sau khi sinh. Nguoi ta noi rang tram cam sau sinh co the keo dai đen ba thang.
" Roi loan cam xuc theo mua " (SAD) la mot dang tram cam, trong đo cac giai đoan tram cam xay ra vao mua thu hoac mua đong va het vao mua xuan. Chan đoan đuoc thuc hien neu it nhat hai đot xay ra trong nhung thang lanh hon ma khong xay ra vao cac thoi điem khac, trong khoang thoi gian hai nam hoac lau hon.


= Chan đoan phan biet =
Đe xac đinh roi loan tram cam nang la chan đoan co kha nang xay ra nhat, cac chan đoan tiem nang khac phai đuoc xem xet, bao gom roi loan nhip tim, roi loan đieu chinh voi tam trang chan nan hoac roi loan luong cuc. Benh roi loan nhip tim la mot roi loan tam trang man tinh, nhe hon, trong đo mot nguoi bao cao tam trang thap gan nhu hang ngay trong khoang thoi gian it nhat hai nam. Cac trieu chung khong nghiem trong nhu cac trieu chung tram cam nang, mac du nhung nguoi mac chung roi loan nhip tim de bi cac đot tram cam nang thu phat (đoi khi đuoc goi la tram cam kep). Roi loan đieu chinh voi tam trang chan nan la roi loan tam trang xuat hien nhu mot phan ung tam ly đoi voi mot su kien hoac tac nhan gay cang thang co the xac đinh đuoc, trong đo cac trieu chung cam xuc hoac hanh vi dan đen la đang ke nhung khong đap ung cac tieu chi cho mot giai đoan tram cam nang. Roi loan luong cuc, con đuoc goi la roi loan hung cam - tram cam, la mot tinh trang trong đo cac giai đoan tram cam xen ke voi cac giai đoan hung cam hoac hung cam. Mac du tram cam hien đuoc phan loai la mot chung roi loan rieng biet, nhung van co cuoc tranh luan đang dien ra vi nhung nguoi đuoc chan đoan mac chung tram cam nang thuong trai qua mot so trieu chung hung cam, cho thay mot roi loan tam trang lien tuc. Cac chan đoan phan biet khac lien quan đen hoi chung met moi man tinh.
Cac roi loan khac can đuoc loai tru truoc khi chan đoan roi loan tram cam nang. Chung bao gom tram cam do benh tat, thuoc men va lam dung chat kich thich. Tram cam do benh ly the chat đuoc chan đoan la roi loan tam trang do tinh trang benh ly noi chung. Tinh trang nay đuoc xac đinh dua tren tien su, phat hien trong phong thi nghiem hoac kham suc khoe. Khi tram cam do dung thuoc, lam dung thuoc hoac tiep xuc voi chat đoc, thi benh nay đuoc chan đoan la mot chung roi loan tam trang cu the (truoc đay đuoc goi la roi loan tam trang do chat gay ra trong DSM-IV-TR).


Tam soat/sang loc va phong ngua Ke tu nam 2016, Luc luong Đac nhiem Dich vu Du phong Hoa Ky (USPSTF) đa khuyen nghi tam soat tram cam o nhung nguoi tren 12 tuoi; mot tong quan cua Cochrane nam 2005 cho thay viec su dung thuong quy bang cau hoi sang loc it anh huong đen viec phat hien hoac đieu tri.
Cac no luc phong ngua co the lam giam ty le cua tram cam xuong tu 22 đen 38%. An mot luong lon ca cung co the lam giam nguy co.
Cac can thiep hanh vi, chang han nhu lieu phap giao tiep giua cac ca nhan va lieu phap nhan thuc-hanh vi, co hieu qua trong viec ngan ngua chung tram cam moi khoi phat. Boi vi nhung bien phap can thiep nhu vay co ve hieu qua nhat khi đuoc phan phoi cho cac ca nhan hoac nhom nho, nguoi ta goi y rang ho co the tiep can đoi tuong muc tieu lon cua minh mot cach hieu qua nhat thong qua Internet.
Tuy nhien, mot phan tich tong hop truoc đo cho thay cac chuong trinh phong ngua voi thanh phan nang cao nang luc vuot troi hon so voi cac chuong trinh đinh huong hanh vi ve tong the va nhan thay cac chuong trinh hanh vi đac biet khong huu ich cho nguoi lon tuoi, nhung nguoi ma cac chuong trinh ho tro xa hoi chi mang lai loi ich cho ho. Ngoai ra, cac chuong trinh ngan ngua tram cam tot nhat bao gom hon tam phien, moi phien keo dai tu 60 đen 90 phut, đuoc cung cap boi su ket hop cua nhung nhan vien chuyen nghiep va nhung nguoi tram cam khac, co thiet ke nghien cuu chat luong cao, muc đo hieu qua đuoc bao cao va co hinh thuc can thiep xac đinh.
He thong cham soc suc khoe tam than cua Ha Lan cung cap cac bien phap can thiep phong ngua, chang han nhu khoa hoc "Đoi pho voi tram cam" (CWD) cho nhung nguoi bi tram cam duoi nguong. Khoa hoc đuoc cho la thanh cong nhat cua cac can thiep tam ly đe đieu tri va phong ngua tram cam (ca ve kha nang thich ung voi cac quan the khac nhau va ket qua cua no), voi viec giam 38% nguy co mac benh tram cam nang va hieu qua nhu mot phuong phap đieu tri so sanh thuan loi đen cac lieu phap tam ly khac.


Đieu tri Ba phuong phap đieu tri tram cam pho bien nhat la lieu phap tam ly, thuoc va lieu phap đien giat. Tam ly tri lieu la su lua chon đieu tri (dung thuoc) cho nhung nguoi duoi 18 tuoi. Huong dan nam 2004 cua Vien Y te va Cham soc Quoc gia Vuong quoc Anh (NICE) chi ra rang thuoc chong tram cam khong nen đuoc su dung đe đieu tri ban đau tram cam nhe vi ty le rui ro - loi ich la thap. Cac huong dan khuyen cao rang đieu tri bang thuoc chong tram cam ket hop voi cac can thiep tam ly xa hoi nen đuoc xem xet đoi voi:

Nhung nguoi co tien su tram cam vua hoac nang
Nhung nguoi bi tram cam nhe đa xuat hien trong mot thoi gian dai
La phuong phap đieu tri thu hai cho chung tram cam nhe van ton tai sau cac can thiep khac
La phuong phap đieu tri đau tien cho benh tram cam vua hoac nang.
Cac huong dan luu y them rang đieu tri chong tram cam nen đuoc tiep tuc trong it nhat sau thang đe giam nguy co tai phat, va SSRI đuoc dung nap tot hon so voi thuoc chong tram cam ba vong.
Cac huong dan đieu tri cua Hiep hoi Tam than Hoa Ky khuyen cao rang đieu tri ban đau nen đuoc đieu chinh rieng dua tren cac yeu to bao gom muc đo nghiem trong cua cac trieu chung, cac roi loan mac phai, kinh nghiem đieu tri truoc đo va so thich cua benh nhan. Cac lua chon co the bao gom lieu phap duoc ly, lieu phap tam ly, tap the duc, lieu phap đien giat (ECT), kich thich tu truong xuyen so (TMS) hoac lieu phap anh sang. Thuoc chong tram cam đuoc khuyen cao la lua chon đieu tri ban đau o nhung nguoi bi tram cam nang nhe, trung binh hoac nang, va nen đuoc dung cho tat ca benh nhan tram cam nang tru khi co ke hoach đieu tri ECT. Co bang chung cho thay dich vu cham soc hop tac cua mot nhom bac si cham soc suc khoe tao ra ket qua tot hon so voi cham soc thong thuong cua mot bac si duy nhat.
Cac lua chon đieu tri han che hon nhieu o cac nuoc đang phat trien, noi ma viec tiep can voi cac nhan vien suc khoe tam than, thuoc men va lieu phap tam ly thuong kho khan. Su phat trien cua cac dich vu suc khoe tam than con it o nhieu quoc gia; tram cam đuoc xem nhu mot hien tuong cua the gioi phat trien mac du co bang chung nguoc lai, va khong phai la mot tinh trang co huu đe doa tinh mang. Mot đanh gia cua Cochrane nam 2014 cho thay khong đu bang chung đe xac đinh hieu qua cua lieu phap tam ly so voi y te o tre em.


= Loi song =

Tap the duc đuoc khuyen khich đe kiem soat tram cam nhe, va co tac dung vua phai đoi voi cac trieu chung.  Tap the duc cung đuoc chung minh la co hieu qua đoi voi chung tram cam nang (đon cuc). No tuong đuong voi viec su dung thuoc hoac cac lieu phap tam ly o hau het moi nguoi.  O nguoi lon tuoi, no duong nhu lam giam tram cam. Tap the duc co the đuoc khuyen nghi cho nhung nguoi san sang, co đong luc va the chat đu khoe manh đe tham gia vao mot chuong trinh tap the duc nhu mot phuong phap đieu tri.
Co mot luong nho bang chung cho thay thuc trang 1 đem co the cai thien cac trieu chung tram cam, voi nhung tac đong thuong xuat hien trong vong mot ngay. Hieu ung nay thuong la tam thoi. Ben canh cam giac buon ngu, phuong phap nay co the gay ra tac dung phu la hung cam.
Trong cac nghien cuu quan sat, viec cai thuoc la co loi cho benh tram cam tuong đuong hoac lon hon so voi viec dung thuoc chua tram cam.
Ben canh tap the duc, giac ngu va che đo an uong co the đong mot vai tro nao đo trong benh tram cam, va cac bien phap can thiep vao nhung linh vuc nay co the la mot bien phap bo sung hieu qua cho cac phuong phap thong thuong.


= Lieu phap tro chuyen =
Lieu phap tro chuyen (tam ly tri lieu) co the đuoc cac chuyen gia suc khoe tam than cung cap cho cac ca nhan, nhom hoac gia đinh. Mot đanh gia nam 2017 cho thay lieu phap hanh vi nhan thuc co ve tuong tu nhu thuoc chong tram cam ve mat tac dung. Mot đanh gia nam 2012 cho thay lieu phap tam ly tot hon la khong đieu tri chu khong phai cac phuong phap đieu tri khac. Voi cac dang tram cam man tinh va phuc tap hon, co the su dung ket hop thuoc va lieu phap tam ly. Co bang chung chat luong vua phai cho thay lieu phap tam ly la mot bo sung huu ich cho viec đieu tri bang thuoc chong tram cam tieu chuan đoi voi chung tram cam khang tri trong thoi gian ngan.
Lieu phap tam ly đa đuoc chung minh la co hieu qua o nhung nguoi lon tuoi. Lieu phap tam ly thanh cong duong nhu lam giam su tai phat cua benh tram cam ngay ca khi no đa ngung hoac đuoc thay the bang cac đot tang cuong khong thuong xuyen.


 Lieu phap nhan thuc hanh vi  Lieu phap nhan thuc hanh vi (CBT) hien co nhieu bang chung nghien cuu nhat ve viec đieu tri tram cam o tre em va thanh thieu nien, CBT va lieu phap tam ly giua cac ca nhan (IPT) la nhung lieu phap đuoc uu tien cho chung tram cam o tuoi vi thanh nien. Theo Vien Quoc gia ve Suc khoe va Lam sang o nhung nguoi duoi 18 tuoi, chi nen dung thuoc ket hop voi lieu phap tam ly, chang han nhu CBT, lieu phap giua cac ca nhan hoac lieu phap gia đinh. Lieu phap nhan thuc hanh vi cung đa đuoc chung minh la lam giam so ngay om cua nhung nguoi bi tram cam, khi đuoc su dung cung voi cham soc ban đau.
Hinh thuc tam ly tri lieu đuoc nghien cuu nhieu nhat cho benh tram cam la CBT, day khach hang thach thuc kha nang tu đanh bai ban than, nhung cach suy nghi (nhan thuc) ben bi va thay đoi hanh vi phan tac dung. Nghien cuu bat đau tu giua nhung nam 1990 cho thay rang CBT co the hoat đong tot bang hoac tot hon thuoc chong tram cam o benh nhan tram cam tu trung binh đen nang. CBT co the co hieu qua o thanh thieu nien tram cam, mac du tac dung cua no đoi voi cac đot tram trong chua đuoc biet ro rang. Mot so bien so du đoan su thanh cong cho lieu phap hanh vi nhan thuc o thanh thieu nien: muc đo suy nghi hop ly cao hon, it vo vong hon, it suy nghi tieu cuc hon va it bien dang nhan thuc hon. CBT đac biet co loi trong viec ngan ngua tai phat benh.
Lieu phap nhan thuc hanh vi va cac chuong trinh nghe nghiep (bao gom đieu chinh cac hoat đong lam viec va ho tro) đa đuoc chung minh la co hieu qua trong viec giam so ngay om cua cong nhan bi tram cam.


 Cac bien the  Mot so bien the cua lieu phap hanh vi nhan thuc đa đuoc su dung o nhung nguoi bi tram cam, đang chu y nhat la lieu phap hanh vi cam xuc hop ly, va lieu phap nhan thuc dua tren chanh niem. Cac chuong trinh giam cang thang dua tren chanh niem co the lam giam cac trieu chung tram cam. Cac chuong trinh thuc hanh tinh giac/chanh niem cung duong nhu la mot bien phap can thiep đay hua hen trong gioi tre.


 Phan tam hoc  Phan tam hoc la mot truong phai tu tuong, đuoc thanh lap boi Sigmund Freud, nhan manh đen viec giai quyet nhung xung đot tinh than vo thuc. Cac ky thuat phan tich tam ly đuoc mot so hoc vien su dung đe đieu tri cho nhung than chu mac chung tram cam nang. Mot lieu phap đuoc thuc hanh rong rai hon, đuoc goi la lieu phap tam ly đong luc hoc, theo truyen thong cua phan tam hoc nhung it chuyen sau hon, hop mot hoac hai lan mot tuan. No cung co xu huong tap trung nhieu hon vao cac van đe truoc mat cua nguoi đo, va co them su tap trung vao xa hoi va giua cac ca nhan. Trong mot phan tich tong hop cua ba thu nghiem co đoi chung ve Lieu phap Tam ly Ho tro Tam ly Đong luc hoc Ngan han, su thay đoi nay đuoc phat hien co hieu qua nhu thuoc đieu tri tram cam nhe đen trung binh.


= Thuoc chong tram cam =

Ket qua mau thuan đa nay sinh tu cac nghien cuu xem xet hieu qua cua thuoc chong tram cam o nhung nguoi bi tram cam cap tinh, nhe đen trung binh. Bang chung manh me hon ung ho tinh huu ich cua thuoc chong tram cam trong đieu tri tram cam man tinh  hoac tram trong.
Mac du nhung loi ich nho đa đuoc tim thay, cac nha nghien cuu Irving Kirsch va Thomas Moore noi rang chung co the la do cac van đe voi cac thu nghiem chu khong phai do tac dung thuc su cua thuoc. Trong mot an pham sau đo, Kirsch ket luan rang tac dung tong the cua thuoc chong tram cam the he moi thap hon cac tieu chi khuyen cao ve y nghia lam sang. Ket qua tuong tu cung thu đuoc trong mot phan tich tong hop cua Fornier.
Mot đanh gia do Vien Quoc gia ve Y te va Cham soc (Anh) uy quyen đa ket luan rang co bang chung manh me cho thay cac chat uc che tai hap thu serotonin co chon loc (SSRI), chang han nhu escitalopram, paroxetine va sertraline, co hieu qua cao hon gia duoc trong viec giam 50% điem tram cam o muc đo tram cam nang vua va nang, va co mot so bang chung cho tac dung tuong tu o benh tram cam nhe. Tuong tu, mot đanh gia co he thong cua Cochrane ve cac thu nghiem lam sang đoi voi thuoc chong tram cam ba vong amitriptyline ket luan rang co bang chung manh me rang hieu qua cua no vuot troi hon so voi gia duoc.
Mot đanh gia cua Cochrane nam 2019 ve viec su dung ket hop thuoc chong tram cam cong voi thuoc benzodiazepine đa chung minh hieu qua đuoc cai thien khi so sanh voi thuoc chong tram cam đon thuan; tuy nhien, nhung tac dung nay khong đuoc duy tri trong giai đoan cap tinh hoac lien tuc. Loi ich cua viec bo sung benzodiazepine nen đuoc can bang voi nhung tac hai co the xay ra va cac chien luoc đieu tri thay the khac khi lieu phap đon tri lieu chong tram cam đuoc coi la khong phu hop.
Nam 2014 , Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky cong bo mot đanh gia co he thong ve tat ca cac thu nghiem duy tri thuoc chong tram cam đuoc đe trinh cho co quan nay tu nam 1985 đen nam 2012. Cac tac gia ket luan rang đieu tri duy tri lam giam nguy co tai phat 52% so voi gia duoc, va tac dung nay chu yeu la do tram cam tai phat o nhom gia duoc hon la tac dung cai thuoc.
Đe tim đuoc loai thuoc chong tram cam hieu qua nhat voi it tac dung phu nhat, co the đieu chinh lieu luong va neu can, co the thu ket hop cac loai thuoc chong tram cam khac nhau. Ty le đap ung voi loai thuoc chong tram cam đau tien đuoc su dung dao đong tu 50 đen 75% va co the mat it nhat sau đen tam tuan ke tu khi bat đau dung thuoc đe cai thien. Đieu tri bang thuoc chong tram cam thuong đuoc tiep tuc trong 16 đen 20 tuan sau khi thuyen giam, đe giam thieu kha nang tai phat, va tham chi nen tiep tuc keo dai đen mot nam. Nhung nguoi bi tram cam man tinh co the phai dung thuoc vo thoi han đe tranh tai phat.
SSRI la loai thuoc chinh đuoc ke đon, do tac dung phu tuong đoi nhe va vi chung it đoc hon khi dung qua lieu so voi cac thuoc chong tram cam khac. Nhung nguoi khong đap ung voi mot SSRI co the đuoc chuyen sang mot loai thuoc chong tram cam khac, va đieu nay dan đen su cai thien trong gan 50% truong hop. Mot lua chon khac la chuyen sang bupropion chong tram cam khong đien hinh. Venlafaxine, mot loai thuoc chong tram cam co co che hoat đong khac, co the hieu qua hon mot chut so voi SSRI. Tuy nhien, venlafaxine khong đuoc khuyen cao o Anh nhu mot phuong phap đieu tri đau tien vi bang chung cho thay rui ro cua no co the lon hon loi ich, va no đac biet khong đuoc khuyen khich o tre em va thanh thieu nien.
Đoi voi tre em, mot so nghien cuu đa ung ho viec su dung fluoxetine chong tram cam SSRI. Tuy nhien, loi ich duong nhu khong đang ke o tre em, trong khi cac thuoc chong tram cam khac khong đuoc chung minh la co hieu qua. Thuoc khong đuoc khuyen khich o tre em bi benh nhe. Cung khong co đu bang chung đe xac đinh hieu qua o nhung nguoi bi tram cam phuc tap do sa sut tri tue. Bat ky loai thuoc chong tram cam nao cung co the gay ra muc natri trong mau thap; tuy nhien, no đa đuoc bao cao thuong xuyen hon voi SSRI. Khong co gi la khi SSRIs gay ra hoac lam tram trong them chung mat ngu; thuoc an than chong tram cam khong đien hinh mirtazapine co the đuoc su dung trong nhung truong hop nhu vay.
Cac chat uc che monoamine oxidase khong the đao nguoc, mot loai thuoc chong tram cam cu hon, đa bi can tro boi cac tuong tac thuoc va che đo an uong co the đe doa tinh mang. Chung van chi hiem khi đuoc su dung, mac du cac tac nhan moi hon va dung nap tot hon cua lop nay đa đuoc phat trien. Ho so an toan khac voi cac chat uc che monoamine oxidase co the đao nguoc, chang han nhu moclobemide, trong đo nguy co tuong tac nghiem trong trong che đo an uong la khong đang ke va cac han che ve che đo an uong it nghiem ngat hon.
Khong ro lieu thuoc chong tram cam co anh huong đen nguy co tu tu cua mot nguoi hay khong. Đoi voi tre em, thanh thieu nien va co the la thanh nien tu 18 đen 24 tuoi, co nguy co cao hon ve ca y tuong tu tu va hanh vi tu sat o nhung nguoi đuoc đieu tri bang SSRI. Đoi voi nguoi lon, van chua ro lieu SSRI co anh huong đen nguy co tu tu hay khong. Mot đanh gia khong tim thay ket noi; mot rui ro khac tang len; va mot phan ba khong co nguy co o nhung nguoi 25–65 tuoi va giam nguy co o nhung nguoi tren 65 tuoi. Canh bao hop đen đa đuoc đua ra o Hoa Ky vao nam 2007 ve SSRIs va cac loai thuoc chong tram cam khac do nguy co tu tu o benh nhan duoi 24 tuoi tang len. Cac sua đoi thong bao phong ngua tuong tu đa đuoc Bo Y te Nhat Ban thuc hien.


= Thuoc khac =
Co mot so bang chung cho thay dau ca bo sung axit beo omega-3 co chua ham luong cao tu axit eicosapentaenoic (EPA) đen axit docosahexaenoic (DHA) co hieu qua trong viec đieu tri, nhung khong phai la ngan ngua tram cam nang. Tuy nhien, mot tong quan cua Cochrane xac đinh rang khong co đu bang chung chat luong cao đe cho thay axit beo omega-3 co hieu qua trong benh tram cam. Co it bang chung cho thay viec bo sung vitamin D co gia tri trong viec giam bot cac trieu chung tram cam o nhung nguoi thieu vitamin D. Co mot so bang chung so bo cho thay chat uc che COX-2, chang han nhu celecoxib, co tac dung huu ich đoi voi chung tram cam nang. Lithium duong nhu co hieu qua trong viec giam nguy co tu tu o nhung nguoi bi roi loan luong cuc va tram cam đon cuc xuong muc gan bang voi dan so chung. Co mot pham vi hep ve lieu luong hieu qua va an toan cua lithi do đo co the can theo doi chat che. Hormone tuyen giap lieu thap co the đuoc them vao cac thuoc chong tram cam hien co đe đieu tri cac trieu chung tram cam dai dang o nhung nguoi đa thu dung nhieu đot thuoc. Bang chung han che cho thay cac chat kich thich, chang han nhu amphetamine va modafinil, co the co hieu qua trong ngan han hoac nhu mot lieu phap bo tro. Ngoai ra, nguoi ta cho rang bo sung folate co the co vai tro trong viec kiem soat benh tram cam. Co bang chung du kien ve loi ich tu testosterone o nam gioi đoi voi cac benh nhan tram cam.


= Lieu phap co giat đien =
Lieu phap co giat đien (ECT) la mot phuong phap đieu tri tam than tieu chuan, trong đo cac con co giat đuoc gay ra bang đien o benh nhan đe lam giam cac benh tam than.  ECT đuoc su dung khi co su đong y ro rang  nhu mot phuong phap can thiep cuoi cung cho roi loan tram cam nang.
Mot đot ECT co hieu qua đoi voi khoang 50% nhung nguoi bi roi loan tram cam nang khang tri, cho du đo la roi loan đon cuc hay luong cuc. Đieu tri theo doi van con chua đuoc nghien cuu, nhung khoang mot nua so nguoi đap ung tai phat trong vong 12 thang.
Ngoai cac tac đong len nao, cac rui ro vat ly chung cua ECT tuong tu nhu cac rui ro cua gay me toan than ngan han.  Ngay sau khi đieu tri, cac tac dung phu thuong gap nhat la lu lan va mat tri nho. ECT đuoc coi la mot trong nhung lua chon đieu tri it gay hai nhat cho phu nu mang thai bi tram cam nang.
Mot lieu trinh thong thuong cua ECT bao gom nhieu lan tiem, thuong đuoc dung hai hoac ba lan moi tuan, cho đen khi benh nhan khong con cac trieu chung. ECT đuoc thuc hien duoi gay me voi thuoc gian co. Lieu phap đien giat co the khac nhau ve ung dung cua no theo ba cach: vi tri đat đien cuc, tan so đieu tri va dang song đien cua kich thich. Ba hinh thuc ap dung nay co su khac biet đang ke ve ca tac dung phu va su thuyen giam trieu chung. Sau khi đieu tri, đieu tri bang thuoc thuong đuoc tiep tuc, va mot so benh nhan nhan đuoc ECT duy tri.
ECT duong nhu hoat đong trong ngan han thong qua tac dung chong co giat chu yeu o thuy tran va lau dai hon thong qua tac dung duong than kinh chu yeu o thuy thai duong giua.


= Kich thich tu truong xuyen so =
Kich thich tu xuyen so (TMS) hoac kich thich tu sau xuyen so la mot phuong phap khong xam lan đuoc su dung đe kich thich cac vung nho cua nao. TMS đa đuoc FDA chap thuan cho chung roi loan tram cam nang khang đieu tri (trMDD) vao nam 2008  va đen nam 2014 bang chung chung minh rang no co the co hieu qua. Hiep hoi Tam than Hoa Ky  Mang luoi Canada ve Roi loan Tam trang va Lo lang, va Đai hoc Tam than Hoang gia Uc va New Zealand đa cho phep dung TMS cho benh nhan tram cam.


= Kich thich dong đien mot chieu xuyen so =
Kich thich dong đien mot chieu xuyen so (tDCS) la mot phuong phap khong xam lan khac đuoc su dung đe kich thich cac vung nho cua nao voi su tro giup cua dong đien yeu. Ngay cang nhieu bang chung đa đuoc thu thap ve hieu qua cua no nhu mot phuong phap đieu tri tram cam. Mot phan tich tong hop đuoc cong bo vao nam 2020 tom tat ket qua cua chin nghien cuu (572 nguoi tham gia) ket luan rang tDCS hoat đong tot hon đang ke so voi gia mao ve phan ung (tuong ung la 30,9% so voi 18,9%), thuyen giam (19,9% so voi 11,7%) va tram cam cai tien. Theo mot phan tich tong hop nam 2016, 34% benh nhan đuoc đieu tri bang tDCS cho thay giam it nhat 50% trieu chung so voi 19% đuoc đieu tri gia trong 6 thu nghiem ngau nhien co đoi chung.


= Lieu phap anh sang =
Lieu phap anh sang ruc ro lam giam muc đo nghiem trong cua trieu chung tram cam, co loi cho ca roi loan cam xuc theo mua va tram cam trai mua, va tac dung tuong tu nhu đoi voi cac thuoc chong tram cam thong thuong. Đoi voi chung tram cam trai mua, viec them lieu phap anh sang vao lieu phap chong tram cam tieu chuan khong hieu qua. Đoi voi chung tram cam trai mua, trong đo anh sang đuoc su dung chu yeu ket hop voi thuoc chong tram cam hoac lieu phap đanh thuc, mot tac dung trung binh đa đuoc tim thay, voi phan ung tot hon so voi đieu tri kiem soat trong cac nghien cuu chat luong cao, trong cac nghien cuu ap dung đieu tri bang anh sang buoi sang va voi nhung nguoi đap ung tong hoac thieu ngu mot phan. Ca hai phan tich đeu ghi nhan chat luong kem, thoi gian ngan va quy mo nho cua hau het cac nghien cuu đuoc xem xet.


= Khac =
Khong co đu bang chung ve Reiki  va lieu phap chuyen đong khieu vu trong benh tram cam. Ke tu nam 2019, can sa đac biet khong đuoc khuyen khich dung lam phuong phap đieu tri.


Tien luong Cac giai đoan tram cam chinh thuong tu giai quyet theo thoi gian cho du chung co đuoc đieu tri hay khong. Benh nhan ngoai tru trong danh sach cho đoi cho thay giam 10-15% cac trieu chung trong vong vai thang, voi khoang 20% khong con đap ung đay đu cac tieu chi cua roi loan tram cam. Thoi luong trung binh cua mot tap đuoc uoc tinh la 23 tuan, voi ty le hoi phuc cao nhat trong ba thang đau tien.
Cac nghien cuu đa chi ra rang 80% nhung nguoi bi giai đoan tram cam lon đau tien cua ho se co them it nhat mot lan tram cam nua trong cuoc đoi cua ho, voi thoi gian trung binh la 4 giai đoan. Cac nghien cuu dan so chung khac chi ra rang khoang mot nua so nguoi co mot đot hoi phuc (cho du đuoc đieu tri hay khong) va van khoe manh, trong khi nua con lai se co them it nhat mot đot nua va khoang 15% trong so đo bi tai phat man tinh. Cac nghien cuu tuyen chon tu cac nguon benh nhan noi tru chon loc cho thay kha nang hoi phuc thap hon va kha nang man tinh cao hon, trong khi cac nghien cuu chu yeu la benh nhan ngoai tru cho thay hau het đeu hoi phuc, voi thoi gian tap trung binh la 11 thang. Khoang 90% nhung nguoi bi tram cam nang hoac roi loan tam than, hau het trong so ho cung đap ung cac tieu chuan ve cac roi loan tam than khac, bi tai phat.
Mot ty le cao nhung nguoi thuyen giam hoan toan cac trieu chung van co it nhat mot trieu chung khong đuoc giai quyet hoan toan sau khi đieu tri. Kha nang tai phat hoac man tinh nhieu hon neu cac trieu chung khong đuoc đieu tri het. Cac huong dan hien tai khuyen ban nen tiep tuc dung thuoc chong tram cam tu bon đen sau thang sau thuyen giam đe ngan ngua tai phat. Bang chung tu nhieu thu nghiem ngau nhien co đoi chung cho thay viec tiep tuc dung thuoc chong tram cam sau khi hoi phuc co the lam giam nguy co tai phat đen 70% (41% đoi voi gia duoc so voi 18% đoi voi thuoc chong tram cam). Hieu qua phong ngua co the keo dai it nhat trong 36 lan đau tien thang su dung.
Nhung nguoi trai qua cac đot tram cam lap đi lap lai can đuoc đieu tri lien tuc đe ngan ngua tram cam lau dai va tram trong hon. Trong mot so truong hop, nguoi benh phai dung thuoc suot đoi.
Cac ca benh ket qua kem co lien quan đen viec đieu tri khong phu hop, cac trieu chung ban đau nghiem trong bao gom roi loan tam than, khoi phat som, cac đot truoc đo, phuc hoi khong hoan toan sau mot nam đieu tri, roi loan tam than hoac benh ly nang co san va roi loan chuc nang gia đinh.
Nhung nguoi tram cam co tuoi tho ngan hon nhung nguoi khong bi tram cam, mot phan la do benh nhan tram cam co nguy co chet vi tu tu. Ho cung co ty le tu vong do cac nguyen nhan khac cao hon, de mac cac tinh trang y te hon nhu benh tim. Co toi 60% so nguoi chet vi tu tu mac chung roi loan tam trang nhu tram cam nang, va nguy co đac biet cao neu mot nguoi co cam giac tuyet vong ro ret hoac mac ca tram cam va roi loan nhan cach ranh gioi. Khoang 2–8% nguoi lon bi tram cam nang chet do tu tu, va khoang 50% nguoi chet do tu tu bi tram cam hoac roi loan tam trang khac. Nguy co tu tu suot đoi lien quan đen chan đoan tram cam nang o Hoa Ky đuoc uoc tinh la 3,4%, trung binh co hai con so rat chenh lech la gan 7% đoi voi nam gioi va 1% đoi voi phu nu  (mac du cac no luc tu tu thuong xuyen hon o phu nu). Uoc tinh nay thap hon đang ke so voi con so đuoc chap nhan truoc đay la 15%, đuoc rut ra tu cac nghien cuu cu hon ve benh nhan nhap vien.
Tram cam chinh hien la nguyen nhan hang đau gay ra ganh nang benh tat o Bac My va cac nuoc co thu nhap cao khac, va la nguyen nhan đung hang thu tu tren toan the gioi. Theo WHO, vao nam 2030, no đuoc du đoan la nguyen nhan thu hai gay ra ganh nang benh tat tren toan the gioi sau HIV. Cham tre hoac that bai trong viec tim kiem đieu tri sau khi tai phat va viec cac chuyen gia y te khong cung cap phuong phap đieu tri la hai rao can đe giam thieu tinh trang tan tat.
Tram cam co the anh huong đen kha nang lam viec cua benh nhan. Su ket hop giua cham soc va ho tro lam sang thong thuong voi viec tro lai lam viec (nhu lam viec it gio hon hoac thay đoi cong viec) co the lam giam thoi gian nghi om xuong 15% va dan đen it trieu chung tram cam hon va cai thien kha nang lam viec, giam thoi gian nghi om trung binh hang nam la 25 ngay moi nam. Giup nhung nguoi tram cam tro lai lam viec ma khong co lien quan đen cham soc y te đa khong đuoc chung minh la co anh huong đen nhung ngay nghi om. Cac can thiep tam ly bo sung (chang han nhu lieu phap hanh vi nhan thuc truc tuyen) dan đen it ngay om hon so voi chi quan ly tieu chuan. Hop ly hoa viec cham soc hoac them cac nha cung cap cu the đe cham soc benh tram cam co the giup giam thoi gian nghi om.


Dich te hoc Roi loan tram cam nang anh huong đen khoang 163 trieu nguoi vao nam 2017 (2% dan so toan cau). Ty le nhung nguoi bi anh huong tai mot thoi điem trong cuoc đoi cua ho thay đoi tu 7% o Nhat Ban đen 21% o Phap. O hau het cac quoc gia, so nguoi bi tram cam trong cuoc đoi cua ho nam trong khoang 8–18%. O Bac My, xac suat mac giai đoan tram cam nghiem trong trong vong mot nam la 3–5% đoi voi nam va 8–10% đoi voi nu. Tram cam nang o phu nu pho bien gap đoi so voi nam gioi, mac du van chua ro ly do tai sao lai nhu vay va lieu cac yeu to chua đuoc xac đinh co gop phan gay ra đieu nay hay khong. Su gia tang tuong đoi lien quan đen su phat trien day thi hon la theo tuoi thoi gian, đat đen ty le truong thanh trong đo tuoi tu 15 đen 18, va xuat hien lien quan đen tam ly xa hoi hon la cac yeu to noi tiet to. Tinh đen nam 2017, tram cam la nguyen nhan pho bien thu ba tren toan the gioi gay ra khuyet tat o ca hai gioi, sau đau that lung va đau đau.
Benh nhan co nhieu kha nang phat trien giai đoan tram cam đau tien cua ho o đo tuoi tu 30 đen 40, va co lan mac benh thu hai, nho hon o đo tuoi tu 50 đen 60. Nguy co tram cam nang tang len khi mac cac benh than kinh nhu đot quy, benh Parkinson, hoac benh đa xo cung, va trong nam đau tien sau khi sinh con. No cung pho bien hon sau cac benh tim mach, va co lien quan nhieu hon đen nhung nguoi co ket qua benh tim kem hon la benh tot hon. Cac nghien cuu mau thuan ve ty le tram cam o nguoi cao tuoi, nhung hau het cac du lieu cho thay co su giam o nhom tuoi nay. Roi loan tram cam pho bien hon o nguoi dan thanh thi hon o nong thon va ty le mac hien tang o cac nhom co yeu to kinh te xa hoi kem hon, vi du nhu nguoi vo gia cu.


Lich su Bac si Hy Lap co đai Hippocrates mo ta hoi chung u sau nhu mot can benh rieng biet voi cac trieu chung the chat va tinh than đac biet; ong đa mo ta tat ca "noi so hai va tuyet vong, neu chung keo dai trong mot thoi gian dai" la trieu chung cua benh. Đo la mot khai niem tuong tu nhung rong hon nhieu so voi chung tram cam ngay nay; su noi bat đuoc trao cho mot nhom cac trieu chung buon ba, chan nan va that vong, va thuong bao gom ca noi so hai, tuc gian, ao tuong va am anh.
Ban than thuat ngu tram cam (depression) trong tieng Anh đa co nguon goc tu đong tu tieng Latinh deprimere, "nhan xuong". Tu the ky 14, "deress" co nghia la đe khuat phuc hoac ha guc cac linh hon. No đuoc su dung vao nam 1665 trong Bien nien su cua tac gia nguoi Anh Richard Baker đe chi mot nguoi nao đo bi "suy nhuoc tinh than rat lon", va tac gia nguoi Anh Samuel Johnson cung theo nghia tuong tu vao nam 1753. Thuat ngu nay cung đuoc su dung trong sinh ly hoc va kinh te hoc. Mot cach su dung ban đau đe cap đen mot trieu chung tam than la cua bac si tam than nguoi Phap Louis Delasiauve vao nam 1856, va đen nhung nam 1860, no đa xuat hien trong cac tu đien y hoc đe chi su giam chuc nang cam xuc va sinh ly. Ke tu thoi Aristotle, tu melancholia đa đuoc lien ket voi nhung nguoi đan ong co hoc thuc va tri tue thong minh, mot moi nguy hiem cua su suy ngam va sang tao. Khai niem moi hon đa loai bo nhung hiep hoi nay va trong suot the ky 19, no tro nen gan bo hon voi phu nu.
Mac du melancholia (trang thai u buon) van la thuat ngu chan đoan thong tri, nhung tram cam (depression) ngay cang tro nen pho bien trong cac luan thuyet y hoc va la mot tu đong nghia vao cuoi the ky nay; Bac si tam than nguoi Đuc Emil Kraepelin co the la nguoi đau tien su dung no nhu mot thuat ngu bao quat, đe cap đen cac loai u sau khac nhau nhu trang thai tram cam.
Sigmund Freud đa vi trang thai u sau nhu tang toc trong bai bao Mourning and Melancholia nam 1917 cua ong. Ong đua ra gia thuyet rang su mat mat khach quan, chang han nhu mat đi mot moi quan he quy gia do cai chet hoac mot cuoc chia tay lang man, cung dan đen mat mat chu quan; ca nhan tram cam đa đong nhat voi đoi tuong cua tinh cam thong qua mot qua trinh vo thuc, tu ai đuoc goi la ong thong am đao cua ban nga. Su mat mat nhu vay dan đen cac trieu chung u sau tram trong hon la tang toc; khong chi the gioi ben ngoai bi nhin nhan tieu cuc ma ban than ban nga cung bi ton hai. Su suy giam nhan thuc ve ban than cua benh nhan đuoc boc lo trong niem tin ve su đo loi, kem coi va khong xung đang cua ban than. Ong cung nhan manh kinh nghiem đau đoi la mot yeu to tien quyet. Adolf Meyer đa đua ra mot khuon kho xa hoi va sinh hoc hon hop nhan manh cac phan ung trong boi canh cuoc song cua mot ca nhan, va cho rang thuat ngu tram cam nen đuoc su dung thay vi u sau. Phien ban đau tien cua DSM (DSM-I, 1952) chua phan ung tram cam va roi loan than kinh tram cam DSM-II (1968), đuoc đinh nghia la mot phan ung qua muc đoi voi xung đot noi bo hoac mot su kien co the xac đinh đuoc, va cung bao gom mot loai tram cam hung cam. roi loan tam than trong cac roi loan tinh cam lon.
Vao giua the ky 20, cac nha nghien cuu đua ra gia thuyet rang tram cam la do su mat can bang hoa hoc trong chat dan truyen than kinh trong nao, mot ly thuyet dua tren nhung quan sat đuoc thuc hien vao nhung nam 1950 ve tac dung cua Reserpine va isoniazid trong viec thay đoi muc đo dan truyen than kinh monoamine va anh huong đen cac trieu chung tram cam. Ly thuyet ve su mat can bang hoa hoc chua bao gio đuoc chung minh.
Thuat ngu đon cuc (cung voi thuat ngu luong cuc lien quan) đuoc đat ra boi nha than kinh hoc va bac si tam than Karl Kleist, va sau đo đuoc su dung boi cac đe tu cua ong la Edda Neele va Karl Leonhard.
Thuat ngu Roi loan tram cam chinh (Major depressive disorder) đuoc đua ra boi mot nhom bac si lam sang Hoa Ky vao giua nhung nam 1970 nhu la mot phan cua cac đe xuat ve tieu chuan chan đoan dua tren cac mau trieu chung (đuoc goi la "Tieu chuan chan đoan nghien cuu", dua tren Tieu chi Feighner truoc đo), va đuoc đua vao DSM-III vao nam 1980. Hiep hoi Tam than Hoa Ky đa them "roi loan tram cam nghiem trong" vao So tay chan đoan va thong ke cac roi loan tam than (DSM-III), nhu mot phan cua chung roi loan than kinh tram cam truoc đay trong DSM-II, cung bao gom cac tinh trang hien đuoc goi la roi loan nhip tim va roi loan đieu chinh voi tam trang chan nan. Đe duy tri tinh nhat quan, ICD-10 đa su dung cac tieu chi tuong tu, chi voi nhung thay đoi nho, nhung su dung nguong chan đoan DSM đe đanh dau giai đoan tram cam nhe, them cac phan loai nguong cao hon cho cac giai đoan vua va nang. Y tuong co xua ve sau muon van ton tai trong khai niem ve mot nhom nho tram cam u sau.
Cac đinh nghia moi ve tram cam đa đuoc chap nhan rong rai, mac du co mot so phat hien va quan điem trai nguoc nhau. Đa co mot so lap luan tiep tuc dua tren kinh nghiem đe quay tro lai chan đoan benh u sau. Đa co mot so chi trich ve viec mo rong pham vi chan đoan, lien quan đen viec phat trien va quang ba thuoc chong tram cam va mo hinh sinh hoc ke tu cuoi nhung nam 1950.


Xa hoi va van hoa = Thuat ngu =

Thuat ngu "tram cam" đuoc su dung theo mot so cach khac nhau. No thuong đuoc dung đe chi hoi chung nay nhung co the am chi cac roi loan tam trang khac hoac chi đon gian la tam trang thap. Khai niem cua moi nguoi ve tram cam rat khac nhau, ca trong va giua cac nen van hoa. Mot nha binh luan nhan xet: "Vi thieu su chac chan ve mat khoa hoc, cuoc tranh luan ve chung tram cam xoay quanh cac cau hoi ve ngon ngu. Cai ma chung ta goi no - la 'benh,' 'roi loan', hay 'trang thai tinh than' - anh huong đen cach chung ta xem, chan đoan va đieu tri no. "  Co nhung khac biet van hoa ve muc đo ma tram cam nghiem trong đuoc coi la mot can benh can đieu tri chuyen mon ca nhan, hoac la mot dau hieu cua đieu gi đo khac, chang han nhu nhu cau giai quyet cac van đe xa hoi hoac đao đuc, ket qua cua su mat can bang sinh hoc hoac phan anh cua ca nhan su khac biet trong cach hieu ve noi đau kho co the cung co cam giac bat luc va đau tranh cam xuc.


= Ky thi =
Cac nhan vat lich su thuong mien cuong thao luan hoac tim cach đieu tri benh tram cam do su ky thi cua xa hoi ve tinh trang benh, hoac do su thieu hieu biet ve chan đoan hoac phuong phap đieu tri. Tuy nhien, viec phan tich hoac giai thich cac buc thu, nhat ky, tac pham nghe thuat, bai viet, hoac loi ke cua gia đinh va ban be ve mot so nhan vat lich su đa dan đen gia thuyet rang ho co the đa mac mot so dang tram cam. Nhung nguoi co the đa bi tram cam bao gom tac gia nguoi Anh Mary Shelley, nha van nguoi Anh goc My Henry James, va tong thong My Abraham Lincoln. Mot so nguoi noi tieng đuong thoi co kha nang bi tram cam bao gom nhac si nguoi Canada, Leonard Cohen  va nha viet kich kiem tieu thuyet gia nguoi My Tennessee Williams. Mot so nha tam ly hoc tien phong, chang han nhu nguoi My William James  va John B. Watson, đa phai đoi pho voi chung tram cam cua chinh ho.
Đa co mot cuoc thao luan keo dai cho đen nay ve viec lieu cac roi loan than kinh va roi loan tam trang co the lien quan đen su sang tao hay khong, mot cuoc thao luan co tu thoi Aristotle. Van hoc Anh đua ra nhieu vi du phan anh ve benh tram cam. Nha triet hoc nguoi Anh John Stuart Mill đa trai qua mot khoang thoi gian keo dai vai thang ve cai ma ong goi la "trang thai than kinh buon te", khi mot nguoi "khong the nhan ra đuoc su thich thu hoac phan khich thu vi; mot trong nhung tam trang đo khi nhung gi la khoai cam vao nhung luc khac, tro nen vo vi hoac tho o ". Ong đa trich dan "Su tu choi" cua nha tho nguoi Anh Samuel Taylor Coleridge la mot mo ta hoan hao ve truong hop cua ong: "Mot noi đau khong the nguoi ngoai, trong rong, tam toi va the luong, / Mot noi đau buon ue oai, ngot ngat, khong đuoc giai toa, / Khong tim thay loi thoat tu nhien hay su nhe nhom / Bang loi, hoac tho dai, hoac roi le. "  Nha van nguoi Anh Samuel Johnson đa su dung thuat ngu "con cho đen" vao nhung nam 1780 đe mo ta chung tram cam cua chinh minh, va sau đo no đuoc pho bien boi nguoi mac chung tram cam, cuu Thu tuong Anh, Sir Winston Churchill.
Su ky thi cua xa hoi đoi voi benh tram cam đang pho bien va viec tiep xuc voi cac dich vu suc khoe tam than chi lam giam đieu nay mot chut. Y kien cua cong chung ve đieu tri khac nhau ro ret so voi y kien cua cac chuyen gia y te; cac phuong phap đieu tri thay the đuoc cho la huu ich hon cac phuong phap đieu tri bang duoc ly, von đuoc xem la kem hieu qua. Tai Vuong quoc Anh, Truong Cao đang Tam than Hoang gia va Truong Cao đang Bac si Đa khoa Hoang gia đa tien hanh mot chien dich chung 5 nam voi benh Tram cam that bai nham giao duc va giam ky thi tu nam 1992 đen nam 1996; mot nghien cuu cua MORI đuoc thuc hien sau đo cho thay mot su thay đoi tich cuc nho trong thai đo cua cong chung đoi voi benh tram cam va cach đieu tri.


Nguoi gia Tram cam đac biet pho bien o nhung nguoi tren 65 tuoi va tan suat gia tang sau đo tuoi nay. Ngoai ra, nguy co tram cam tang len lien quan đen su yeu ot cua ca nhan. Tram cam la mot trong nhung yeu to quan trong anh huong tieu cuc đen chat luong cuoc song o nguoi lon cung nhu nguoi cao tuoi. Ca hai trieu chung va cach đieu tri o nguoi cao tuoi đeu khac voi nhung nguoi con lai trong dan so.
Cung nhu nhieu benh khac, nguoi cao tuoi thuong khong co cac trieu chung tram cam co đien. Chan đoan va đieu tri phuc tap hon nua o cho nguoi cao tuoi thuong đuoc đieu tri đong thoi voi mot so loai thuoc khac, va thuong mac cac benh đong thoi khac. Đieu tri khac biet o cho cac nghien cuu ve SSRI cho thay it tac dung hon va thuong khong đay đu o nguoi cao tuoi, trong khi cac loai thuoc khac, chang han nhu duloxetine (mot chat uc che tai hap thu serotonin-norepinephrine), voi nhung tac dung ro rang hon lai co tac dung phu, chang han nhu chong mat, kho mieng, tieu chay va tao bon, co the đac biet kho xu ly o nguoi cao tuoi.
Tinh đen nam 2015, lieu phap giai quyet van đe la lieu phap tam ly duy nhat co hieu qua đa đuoc chung minh va co the đuoc vi nhu mot hinh thuc đon gian hon cua lieu phap hanh vi nhan thuc. Tuy nhien, nguoi cao tuoi bi tram cam hiem khi đuoc đua ra bat ky phuong phap đieu tri tam ly nao va bang chung chung minh cac phuong phap đieu tri khac hieu qua la chua đay đu. ECT đa đuoc su dung o nguoi cao tuoi, va cac nghien cuu đang ky cho thay no co hieu qua, mac du it hon so voi phan con lai cua dan so. Nhung rui ro lien quan đen đieu tri tram cam o nguoi cao tuoi so voi loi ich khong hoan toan ro rang.


Nghien cuu Chup MRI cua nhung benh nhan bi tram cam đa cho thay mot so điem khac biet trong cau truc nao so voi nhung nguoi khong bi tram cam. Cac phan tich tong hop cua cac nghien cuu ve hinh anh than kinh trong benh tram cam lon bao cao rang, so voi nhom chung, benh nhan tram cam co the tich nao that ben va tuyen thuong than tang len va the tich nho hon cua hach nen, đoi thi, hoi hai ma va thuy tran (bao gom ca vo nao va hoi giap). truc trang). Tinh trang giam cuong đo lien quan đen nhung benh nhan co tuoi khoi phat muon, va đa dan đen su phat trien cua ly thuyet suy giam mach mau.
Cac thu nghiem đang xem xet tac đong cua đoc to botulinum đoi voi benh tram cam. Y tuong la loai thuoc nay đuoc su dung đe lam cho nguoi đo trong bot cau co hon va đieu nay ngan chan phan hoi tieu cuc tu khuon mat. Tuy nhien, vao nam 2015, ket qua cho thay rang nhung tac đong tich cuc mot phan đa đuoc quan sat thay cho đen thoi điem đo co the la do tac dung cua gia duoc.
Trong nam 2018–2019, Co quan Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA) đa cap chi đinh lieu phap Đot pha cho Con đuong Thien tam va rieng Vien Usona. La ban la mot cong ty vi loi nhuan nghien cuu psilocybin cho benh tram cam khang đieu tri; Usona la mot to chuc phi loi nhuan nghien cuu psilocybin cho chung roi loan tram cam nghiem trong tren pham vi rong hon.


= Mo hinh đong vat =
Mo hinh cua tram cam o đong vat voi muc đich cua nghien cuu bao gom kiem tra mo hinh tram cam (chang han nhu tram cam do thuoc gay ra), ep buoc phai boi, kiem tra he thong treo đuoi, va mo hinh bat luc hoc. Cac tieu chi thuong đuoc su dung đe đanh gia tram cam o đong vat bao gom bieu hien cua su tuyet vong, thay đoi than kinh va roi loan truong luc co, vi nhieu tieu chi khac ve tram cam la khong the kiem tra đuoc o đong vat, chang han nhu cam giac toi loi va xu huong tu tu.


Xem them Tram cam sau sinh
Tram cam theo mua
Thuoc chong tram cam
Tu sat
Tu hai


Chu thich