Tinh tu tri Do Thai (tieng Nga: Еврейская автономная область, Yevreyskaya avtonomnaya oblast; tieng Yid: יידישע אווטאנאמע געגנט, yidishe avtonome gegnt) la mot chu the lien bang cua Nga (mot tinh tu tri) nam o Vien Đong Nga, giap voi vung Khabarovsk va tinh Amur cua Nga va tinh Hac Long Giang cua Trung Quoc. Trung tam hanh chinh cua tinh tu tri la thi tran Birobidzhan. Theo đieu tra nam 2010, dan so tinh tu tri Do Thai la 176.558 nguoi.
Chinh quyen Lien Xo đa thanh lap tinh tu tri vao nam 1934. Viec nay la ket qua cua chinh sach dan toc duoi thoi Joseph Stalin, theo đo cung cap cho nguoi Do Thai tai Lien Xo mot lanh tho rong lon nham tiep tuc duy tri di san van hoa Yiddish (Do Thai). Theo đieu tra dan so nam 1939, co 17.695 nguoi Do Thai sinh song trong khu vuc (chiem 16% tong dan so). So nguoi Do Thai len đen đinh điem vao nam 1948 voi khoang 30.000, tuc khoang mot phan tu tong dan so cua tinh tu tri. Tuy nhien, đen nam 2010, chi con 1.628 (1% tong dan so) nguoi sinh song tai tinh tu tri Do Thai la nguoi Do Thai.


Lich su Khu vuc tinh tu tri Do Thai đa sap nhap vao lanh tho đe quoc Nga vao nam 1858 theo Đieu uoc Aigun giua đe quoc Nga va nha Thanh. Thang 12 nam 1858, chinh quyen Nga đa cho phep hinh thanh đon vi hanh chinh Cossack Amur đe bao ve bien gioi đong nam cua Siberi cung nhu quan ly viec giao thong lien lac tren song Amur va song Ussuri. Đon vi thuoc đia quan su nay bao gom nhung nguoi đinh cu đen tu Ngoai Baikal. Trong nhung nam 1858–82, 63 khu đinh cu đa đuoc hinh thanh; nam 1857 co Radde; nam 1858 co Pashkovo, Pompeyevka, Puzino, Yekaterino-Nikolskoye, Mikhailo-Semyonovskoye, Voskresenovka, Petrovskoye, and Ventzelevo; nam 1860 co Storozhevoye, Soyuznoye, and Golovino; sau đo la cac khu đinh cu Babstovo, Bidzhan, va Bashurovo. Cac cuoc tham hiem cua nhung nha khoa hoc — bao gom cac nha đia ly hoc, dan toc hoc, tu nhien hoc, va thuc vat hoc nhu Venyukov, Schrenck, Maksimovich, Radde, va Komarov - đa thuc đay su phat trien cua vung lanh tho moi.

Viec kien thiet bat đau vao thap nien 1890 khi chinh quyen Nga xay dung đoan đuong sat ket noi Chita va Vladivostok đi qua đia phan khu vuc ma nay la tinh tu tri Do Thai. Du an nay đa tao nen mot lan song nhung nguoi đinh cu moi va hinh thanh nen cac khu đinh cu moi. Nam 1908, đa xuat hien cac ga Volochayevka, Obluchye, va Bira; nam 1910, đa xuat hien cac ga Birakan, Londoko, va In; nam 1912, xuat hien ga Tikhonkaya. Viec xay dung tuyen đuong sat đa hoan thanh vao thang 10 nam 1916 voi viec khai thong cau Khabarovsk 2.590 met (8.500 ft) bac qua song Amur tai Khabarovsk. Trong thoi ky truoc Cach mang Thang Muoi, hau het cac cu dan đia phuong la nong dan. Co so cong nghiep suy nhat la xuong go Tungussky, ben canh đo, nguoi ta cung khai thac vang o khu vuc song Sutara, va mot so phan xuong đuong sat nho. Trong Noi chien Nga, vung lanh tho ma nay la tinh tu tri Do Thai đa dien ra cac tran chien ac liet. Kinh te bi suy giam, song no đa đuoc phuc hoi vao nam 1926 va 1927.
Ngay 28 thang 3 nam 1928, đoan Chu tich cua Uy ban Chap hanh Trung uong Lien Xo đa thong qua nghi đinh ve viec gianh mot lanh tho gan song Amur o Vien Đong cho nhung nguoi lao đong Do Thai. Nghi đinh co nghia la "mot kha nang ve viec thanh mot đon vi hanh chinh lanh tho cua nguoi Do Thai.
Ngay 20 thang 8 nam 1930, Uy ban Chap hanh Trung uong cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Nga đa phe chuan nghi đinh "Ve viec thanh lap khu vuc quoc gia Birobidzhan trong cau truc cua Lanh tho Vien Đong". Uy ban Ke hoach Nha nuoc đa xem khu vuc quoc gia Birobidzhan la mot đon vi kinh te rieng biet. Co quan Thuc dan hoa nguoi Do Thai tai Lien Xo, mot co quan Do Thai cong san tai Bac My, đa thanh cong trong viec khuyen khich mot so cu dan Hoa Ky di cu đen khu vuc nay, chang han nhu gia đinh cua George Koval, ho đen vao nam 1932.

Vao ngay 7 thang 5 nam 1934, đoan Chu tich cua Uy ban Chap hanh Trung uong đa thong qua nghi đinh ve viec chuyen khu vuc thanh tinh tu tri Do Thai trong thanh phan Lien bang Nga. Nam 1938, voi viec thanh lap Lanh tho Khabarovsk, tinh tu tri Do Thai (JAR) tro thanh mot bo phan trong cau truc cua đon vi hanh chinh nay.
Theo chinh sach dan toc cua Joseph Stalin, moi mot dan toc hinh thanh nen Lien Xo se nhan đuoc mot vung lanh tho đe duy tri quyen tu chu ve van hoa trong mot khuon kho xa hoi chu nghia. Theo quan điem đo, viec thanh lap tinh tu tri Do Thai cung giup đoi pho voi hai moi đe doa cho nha nuoc Xo viet:

Do Thai giao, co xu huong chong lai chinh sach vo than quoc gia
Chu nghia phuc quoc Do Thai — ung ho cho mot nha nuoc dan toc Do Thai tai Palestine — đoi nghich voi quan điem cua Lien Xo ve chu nghia dan toc
Lien Xo du tinh se lap ra mot "Zion Lien Xo" moi, noi mot van hoa Do Thai vo san co the phat trien. Tieng Yiddish, chu khong phai la tieng Hebrew, se la ngon ngu quoc gia, va mot nen van hoc nghe thuat xa hoi chu nghia moi se thay the ton giao đe tro thanh bieu hien chinh cua van hoa Do Thai.
Khi so dan Do Thai tang len, no đa tac đong đen van hoa Yiddish tai khu vuc. Nhung nguoi đinh cu đa thiet lap nen mot to bao tieng Yiddish, Birobidzhaner Shtern (tieng Nga: Биробиджанер Штерн; tieng Yiddish: ביראבידזשאנער שטערן, "Ngoi sao cua Birobidzhan"); mot đoan ca kich đa đuoc thanh lap; va cac đuong pho đuoc xay dung đuoc đat theo ten cua cac tac gia Yiddish noi tieng nhu Sholom Aleichem va Y. L. Peretz. Tieng Yiddish đuoc ung ho mot cach co chu y nham tao mot nen tang cho cac no luc nham the tuc hoa nhung nguoi Do Thai, song đieu nay đa cham dut sau đo, Birobidzhaner Shtern tiep tuc phat hanh voi mot phan bang tieng Yiddish.

Valdgeym, mot khu đinh cu Do Thai thuoc tinh tu tri Do Thai, đa hinh thanh ngay tu nam 1928 va hinh thanh nen hop tac xa nong nghiep đau tien tai tinh. Nam 1980, mot truong hoc Yiddish đa đuoc mo tai khu đinh cu. Amurzet cung co mot lich su đinh cu Do Thai. Trong giai đoan tu 1929 đen 1939, lang nay la trung tam cua cac khu đinh cu Do Thai o phia nam cua Birobidzhan.. Nhieu hau due cua nhung nguoi đinh cu ban đau đa doi bo ngoi lang cua ho. Nhung nguoi con o lai Amurzet, đac biet la nhung nguoi co than nhan tai Israel, đang hoc ve truyen thong va goc re cua nguoi Do Thai.
Cuoc thu nghiem Birobidzhan đa dung lai vao giua thap nien, trong cac chien dich đai thanh trung đau tien cua Stalin. Chinh quyen Lien Xo đa bat giu va hanh quyet cac lanh đao Do Thai, va cac truong hoc Yiddish đa bi đong cua. Ngay sau đo, Chien tranh the gioi thu hai đa ket thuc no luc nham đua nguoi Do Thai đen phia đong. Sau khi chien tranh ket thuc vao nam 1945, y tuong bien Birobidzhan thanh mot noi sinh song tiem nang cho nhung nguoi ti nan Do Thai lai hoi sinh.
Nam 1991, tinh tu tri Do Thai chuyen tu truc thuoc vung Khabarovsk sang truc thuoc truc tiep lien bang, song đo cung la khoang thoi gian ma hau het nguoi Do Thai đa ra đi va so nguoi Do Thai con o lai chi con chiem it hon 2% dan so đia phuong. Tuy vay, tieng Yiddish lai mot lan nua đuoc giang day trong truong hoc, mot đai phat thanh tieng Yiddish đang hoat đong.


Đia ly Tinh tu tri Do Thai la noi co đieu kien tu nhien va khi hau thien loi tai vung Vien Đong Nga. Mot nua dien tich tinh tu tri Do Thai la vung nui, vung đong bang nam o phia nam va phia đong. Khi hau tinh tu tri Do Thai thuoc đoi on đoi gio mua, mua đong co it tuyet va lanh (nhiet đo trung binh dao đong tu -21 °C o cuc nam đen -26° o vung nui), mua he am va am. Trong nam, vung đong bang co luong mua binh quan 450–500 mm, voi khoang 75% luong mua xuat hien trong khoang thoi gian giua thang 5 va thang 9. Luu vuc cac song Amur, Bira, Bidzhan co nhieu loai ca voi cac canh rung rong lon.


Giao duc Đai hoc Quoc gia Do Thai Birobidzhan hoat đong voi su phoi hop cung voi cong đong Do Thai tai Birobidzhan. Đay la truong đai hoc duy nhat tai Vien Đong Nga su dung tieng Hebrew, cac ban van ngon ngu va lich su Do Thai co đien lam co so cho viec nghien cuu giang day.
Trong nhung nam gan đay, tinh tu tri Do Thai đa nang cao su quan tam đen ban sac Do Thai. Cac hoc sinh va sinh vien se đuoc hoc tieng Hebrew va Yiddish tai mot truong Do Thai va tai Đai hoc Quoc gia Do Thai Birobidzhan. Nam 1989, trung tam Do Thai đa đuoc thanh lap o truong Chu nhat, noi tre em se đuoc hoc tieng Yiddish, cac đieu mua dan gian Do Thai, va ghi nho cac moc su kien trong lich su cua Israel. Chinh quyen Israel đa giup đo ve kinh phi cho chuong trinh.


Nhan khau Hanh chinh Tap tin:Flag of Birobidzhan.svgBirobidzhan
Birobidzhansky
Leninsky
Obluchensky
Oktyabrsky
Smidovichsky


Kinh te Tinh tu tri Do Thai thuoc Vung kinh te Vien Đong; tinh co mot nganh cong nghiep va nong nghiep phat trien tot cung mot mang luoi giao thong day đac. Tinh tu tri Do Thai co vi the la mot khu kinh te tu do nham tang co hoi đe phat trien kinh te. Tinh giau tai nguyen khoang san, tai nguyen vat lieu xay dung, la mot nguon cung lon cho thi truong Nga. Luyen kim mau, đuc kim loai, vat lieu xay dung, go tho, moc, cong nghiep thuc pham la cac linh vuc cong nghiep phat trien nhat tai tinh tu tri Do Thai.
Nong nghiep la mot linh vuc kinh te chinh cua tinh tu tri Do Thai nho co nhung vung đat đai mau mo va khi hau am.


Giao thong Mang luoi giao thong cua tinh tu tri Do Thai gom co 530 km đuong sat, trong đo co đuong sat xuyen Siberia; 600 km đuong thuy doc theo Amur; va 1900 km đuong bo, bao gom 1600 km đuong đa trai. Tuyen đuong quan trong nhat tren đia ban tinh Amur la đuong cao toc vung Khabarovsk-Birobidzhan-Obluchye-Amur voi dich vu pha qua Amur. San bay Zhelty Yar nam o trung tam cua vung, giup ket noi Birobidzhan voi Khabarovsk va trung tam cac huyen xa. Cung co ke hoach ve viec mo tuyen bay quoc te giua Birobidzhan va Giai Moc Tu tai Trung Quoc.


Tham khao = Chu thich =


= Nguon =
№40-ОЗ 8 октября 1997 г. «Устав Еврейской автономной области (в ред. 7 ноября 2008 г.)», в ред. Закона №543-ОЗ от 29 апреля 2009 г. «О внесении изменений в статью 17 Устава Еврейской автономной области». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "Биробиджанская звезда", №125 (15577), 4 ноября 1997 г. (#40-OZ October 8, 1997 Hien phap tinh tu tri Do Thai, sua đoi boi Law #543-OZ  29 thang 4, 2009 On Amending Article 17 of the Charter of the Jewish Autonomous Oblast. Co hieu luc tu the official publication date.).


Thu muc Weinberg, Robert (1998). Stalin's Forgotten Zion: Birobidzhan and the Making of a Soviet Jewish Homeland: An Illustrated History, 1928-1996. University of California Press. ISBN 978-0-520-20990-9.
Shternshis, Anna (ngay 30 thang 4 nam 2006). Soviet and Kosher: Jewish Popular Culture in the Soviet Union, 1923-1939. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21841-4.
Kotlerman, Ber Boris (2009). Bauhaus in Birobidzhan. Shmuel Yavin. Tel Aviv: Bauhaus Center. ISBN 978-965-ngay 91 thang 4 nam 606. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri |isbn=: ky tu khong hop le (tro giup)
Birobidjan, Birobidjan ! Luu tru ngay 20 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine, documentary by writer Marek Halter.


Lien ket ngoai Trang chinh thuc cua tinh tu tri Do Thai Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2021 tai Wayback Machine
(tieng Nga) Trang thong tin Luu tru ngay 9 thang 7 nam 2013 tai Wayback Machine