Bac ngu hoc (tieng Anh: philology), co khi con đuoc goi la van hien hoc (文獻學), ngu van hoc (語文學), hoac van tu hoc (文字學) theo cach goi o mot so nuoc Đong A, la nganh nghien cuu cac ngon ngu va van thu co. Bac ngu hoc trong cac ngon ngu chau Au co goc tu tieng Hy Lap philo-logia va mang nghia "yeu chu nghia". Trong tieng Viet, van hien co nghia la nhung "tai lieu, van ban tuong quan đen lich su va van minh cua mot nuoc".
Theo nghia rong thi bac ngu hoc la viec nghien cuu mot ngon ngu cung voi van hien va boi canh lich su cung nhu van hoa - nhung đieu khong the thieu cho viec thong hieu cac tac pham van chuong va nhung van ban van hoa quan trong khac. Nhu vay thi bac ngu hoc bao gom viec nghien cuu van pham, tu tu, lich su, dien giang y cua tac gia va nhung truyen thong phe phan tuong quan voi mot ngon ngu đuoc đe ra. Cach đinh nghia rong nhu tren ngay cang hiem hoi va bay gio, khi nhac đen bac ngu hoc, nguoi ta thuong xem no nhu viec nghien cuu van ban tu quan điem ngon ngu lich su.
Theo nghia trong ngon ngu hoc lich su thi bac ngu hoc la mot trong nhung cach tiep can ngon ngu nhan loai tren co so khoa hoc đau tien, nhung đa nhuong bo cho nhung nhanh ngon ngu hoc hien đai đau the ky 20 vi chiu anh huong cua Ferdinand de Saussure. Tai Hoa Ky, Tap chi Bac ngu hoc Hoa Ky (American Journal of Philology) đuoc Basil Lanneau Gildersleeve, mot giao su nganh co van chau Au o Vien Đai hoc Johns Hopkins lap ra vao nam 1880.


Cac nhanh cua bac ngu hoc = Van hien hoc so sanh =
Mot nhanh cua Van hien hoc la Van hien hoc so sanh voi trong tam la su so sanh moi quan he giua cac ngon ngu. Nhung điem tuong đong giua tieng Phan (Sanskrit) va nhung ngon ngu he An-Au đuoc phat hien trong nhung nam đau the ki 18 va đa dan đen viec phong đoan la co mot ngon ngu goc ma tu đo, tat ca nhung ngon ngu nay xuat phat - đuoc goi la "ngon ngu An-Au nguyen thuy" (Proto-Indo-European language). Su quan tam thich thu cua cac nha Van hien hoc đa dan đen viec nghien cuu cac ngon ngu đuoc goi la "ki la", voi hi vong la chung co the giai đap nhung van đe hoac giup giai ma đuoc nhung van ban co.


= Van hien hoc can ban =
Van hien hoc can ban la su "tai chiem huu" mot truyen thong đa co tu nhieu the ki, bao gom anh huong qua lai giua gioi hoc gia va tinh chat lieu cua van ban. Theo luoc đo chinh cua no thi Van hien hoc can ban khac nhung nhanh Van hien hoc chu luu o quan niem ve su tuong quan giua hoc thuat van ban (textual scholarship) va dien giang van hoc (literary interpretation). Trong khi Van hien hoc chu luu dung ket qua cua phan nghien cuu van ban nhu mot "bang chung" cho nhung xac nhan rong hon, truu tuong hon thi Van hien hoc can ban xem viec nghien cuu van ban chinh no la cuu canh.


= Khao chinh nguyen đien =
Van hien hoc cung bao gom cac thanh phan cua Phe binh van ban (textual criticism), tim cach phuc hoi mot van ban cua cac tac gia xua tren co so cua nhieu ban sao chep tay (thu ban) khac nhau. Mot nhanh nghien cuu đi sau hon, đuoc goi la Van hien hoc phe phan lich su (historical-critical hoac higher criticism) chuyen sau ve viec xac nhan tac gia, thoi điem đuoc viet va xuat xu cua cac van ban, đuoc xem la nhung phuong tien nghien cuu vo gia.
Nhung van đe thuoc Van hien hoc thuong lien quan truc tiep voi nhung van đe dien giang, va nhu vay, ranh gioi giua Van hien hoc va Giai thich hoc (hermeneutics, cung đuoc goi la Giai minh hoc) khong the đuoc vach ro. Va nhu vay, trong truong hop Van hien hoc giu vai Giai thich hoc va khi noi dung cua van ban đang đuoc khao cuu giu mot vai tro chinh tri hoac ton giao quan trong (vi nhu truong hop phuc hoi van ban cua nhung phien ban Phuc am thu (christian gospels) đau tien), nguoi ta rat kho tim đuoc mot ket luan trung lap hoac chan that.


= Dich giai van ban co đai =
Dich giai van ban co đai la qua trinh nghien cuu, giai ma va dich thuat cac van ban đuoc viet tu thoi xa xua. Cong viec nay thuong đoi hoi nhung chuyen gia co kien thuc sau ve ngon ngu, van hoa, lich su va cac tai lieu co, nham hieu va truyen đat lai y nghia cua chung cho the he hien tai. Van ban co đai thuong đuoc viet bang cac ngon ngu đa tuyet chung hoac khong con đuoc su dung pho bien, do đo viec dich giai chung rat phuc tap va can su am hieu đac biet.
Mot nhanh khac cua Van hien hoc la viec dich giai cac he thong chu viet co, va nhanh nay đa đat nhung thanh tuu hi huu trong the ki 19 trong hai ngon ngu Ai Cap (egyptian) va Assyria (assyrian). Khoi đau voi thanh tuu giai ma va phien dich ki cong van bia Rosetta (Rosetta Stone) cua ong Jean-Francois Champollion vao nam 1822, mot so ca nhan đa tim cach giai ma cac he thong chu viet cua cac ngon ngu vung Can Đong va vung Ai Cam hai (aegean).
Cong trinh nghien cuu cac ngon ngu Can Đong tien trien nhanh. Giua the ki 19, Henry Rawlinson va nhung nguoi khac đa giai ma khac van Behistun (Behistun Inscription). Van ban đuoc ghi khac o đay bang tieng Ba Tu co (old persian), E Lam (elamite) va Akkadian, dung mot so chu Tiet hinh (cuneiform script) khac nhau cho moi ngon ngu. Viec hieu chu Tiet hinh o đay đa giup giai ma chu cua dan Thiem toc (Sumerian). Chu cua nguoi Hi Thai toc (Hittite) đuoc Bedrich Hrozny giai ma nam 1915.
Trong tieng Ai Cam co, chu Đuong thang B (Linear B) đuoc Michael Ventris giai ma nam 1952 va ong cung đa cho thay chu viet nay la mot dang so khai cua chu Hy Lap, gio đuoc goi la Mycenaean Greek. Chu Đuong thang A (Linear A) ghi mot ngon ngu hien nay van chua đuoc nhan dien mac du đa co nhieu no luc giai ma no.


Chu thich Xem them Thu cao hoc
Co van thu hoc


Lien ket ngoai A Bibliography of Literary Theory, Criticism, and Philology (ed. Jose Angel Garcia Landa, University of Zaragoza, Spain) Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine