Bai nay viet ve cac loai thuc uong co chua con (Ethanol). Trong Wikipedia tieng Viet con co bai viet ve ruou nhin theo phuong dien hoa hoc.

Thuc  uong co con la mot loai thuc uong co chua ethanol, mot loai ruou đuoc san xuat bang cach len men ngu coc, trai cay hoac cac nguon đuong khac. Viec tieu thu ruou đong mot vai tro xa hoi quan trong trong nhieu nen van hoa. Hau het cac quoc gia đeu co luat đieu chinh viec san xuat, ban va tieu thu đo uong co con. Mot so quoc gia cam cac hoat đong nhu vay hoan toan, nhung đo uong co con la hop phap o hau het cac noi tren the gioi. Nganh cong nghiep đo uong co con toan cau co doanh thu vuot qua 1 nghin ty đo la vao nam 2018.
Ruou la mot chat gay tram cam, o lieu thap gay hung phan, giam lo lang va cai thien tinh xa hoi. O lieu cao hon, no gay ra say ruou, choang vang, bat tinh hoac tu vong. Su dung lau dai co the dan đen lam dung ruou, ung thu, le thuoc ve the chat va nghien ruou. Ruou la mot trong nhung loai thuoc giai tri đuoc su dung rong rai nhat tren the gioi, voi khoang 33% so nguoi la nhung nguoi uong ruou hien tai. Tinh đen  nam 2016   Trung binh, phu nu uong 0,7 ly va nam 1,7 ly moi ngay.  Vao nam 2015, trong so nhung nguoi My, 86% nguoi truong thanh đa uong ruou vao mot thoi điem nao đo, 70% đa uong no trong nam ngoai va 56% trong thang truoc. Đo uong co con thuong đuoc chia thanh ba loai - bia, ruou vang va ruou manh. Thong thuong nong đo con cua cac đo uong nay la tu 3% đen 50%.
Kham pha ve nhung chiec binh thoi ky đo đa muon cho thay đo uong len men đa ton tai it nhat la som nhat la vao thoi ky đo đa moi (khoang 10.000 nam TCN). Nhieu đong vat cung uong ruou khi co co hoi va bi say theo cach tuong tu nhu con nguoi, mac du con nguoi la loai duy nhat đuoc biet la co san xuat đo uong co con mot cach co chu y.


Đo uong len men = Bia =
Bia la mot loai đo uong len men tu ngu coc nghien thuong đuoc lam tu lua mach hoac hon hop cua mot so loai ngu coc va đuoc tao huong vi voi hoa bia. Hau het bia đuoc cacbon hoa tu nhien nhu la mot phan cua qua trinh len men. Neu hon hop len men đuoc chung cat, thi thuc uong tro thanh mot loai ruou chung cat. O vung Andean, loai bia pho bien nhat la chicha, đuoc lam tu ngu coc hoac trai cay. Bia la đo uong co con đuoc tieu thu nhieu nhat tren the gioi.


= Cider =
Cider hoac cyder ( SY-dər) la mot thuc uong co con len men lam tu bat ky nuoc trai cay nao; nuoc tao (truyen thong va pho bien nhat), đao, le (ruou tao "Perry") hoac trai cay khac. Nong đo con trong cider thay đoi tu 1,2% ABV đen 8,5% tro len trong cac loai cider truyen thong cua Anh. O mot so vung, cider co the đuoc goi la "ruou tao".


= Mead =
Mead () la mot thuc uong co con đuoc lam bang cach len men mat ong voi nuoc, đoi khi voi nhieu loai trai cay, gia vi, ngu coc hoac hoa bia. Đo con cua mead co the dao đong tu khoang 8% ABV đen hon 20%. Đac điem noi bat cua mead la phan lon đuong len men cua thuc uong co nguon goc tu mat ong.


= Pulque =
Pulque la thuc uong len men cua vung Trung Bo chau My đuoc lam tu "nuoc mat ong" cua maguey, Agave americana. Đo uong đuoc chung cat tu pulque la tequila hoac mescal Mezcal.


= Ruou vang =
Ruou vang la mot loai đo uong len men đuoc san xuat tu nho va đoi khi cac loai trai cay khac. Ruou vang bao gom qua trinh len men lau hon bia va qua trinh u keo dai (vai thang hoac nhieu nam), dan đen nong đo con la 9%-16% ABV.
"Ruou trai cay " đuoc lam tu cac loai trai cay khac ngoai nho, chang han nhu man, anh đao hoac tao.
Sake la mot vi du pho bien cua "ruou gao".
Ruou vang sui nhu Champagne Phap, Catalan Cava hoac Y Prosecco co the đuoc lam bang phuong phap len men thu cap.


= Whisky =
Whisky (tieng Anh, tieng Phap: Whisky, phat am tieng Viet nhu la Uyt-sky) va phan lon nuoc My la Whiskey la mot loai đo uong co chua con đuoc san xuat tu ngu coc bang cach len men va chung cat. Tu Whisky đuoc nhac đen lan đau tien vao nam 1736 xuat phat tu usisge beatha trong tieng Gaelic tai Scotland hay tu uisce beatha trong tieng Gaelic tai Ireland va co nghia la "nuoc cua cuoc song" (uisge/uisce: "nuoc", beatha: "song"). Khai niem nay đa pho bien ngay tu the ky 16-the ky 17 nhung thoi đay nguoi ta hieu đay khong chi rieng la Whisky ma con la nhung loai ruou chung cat khac co them đo gia vi.


Lich su Cac loai thuc uong co chua con len men đa đuoc biet đen tu thoi tien su. Nguoi Ai Cap va nguoi Sumer la nhung nguoi đau tien san xuat bia va sau đo la ruou vang dung cac loai men hoang da. Ho cung la nhung nguoi đau tien dung ruou trong y hoc. Cac ket qua khao co hoc moi đay đa cung co cho gia thuyet rang nguoi Trung Hoa đa san xuat ruou tu 5000 nam truoc Cong nguyen.
Ruou vang đa đuoc uong tu thoi Hy Lap co đien trong cac bua an sang va tiec ruou ban đem. Trong the ky 1 TCN ruou vang cung đuoc nguoi dan La Ma dung trong cac bua an. Tuy nhien nguoi Hy Lap va ca nguoi La Ma đeu pha loang ruou vang voi nuoc.
Trong khoang tu the ky 8 – 9 cac nha gia kim thuat đao Hoi đa chung cat ruou manh tu ruou vang. Ruou đuoc dung pho bien trong cuoc song hang ngay cung nhu trong y hoc thoi đo. Ruou manh bat đau gia nhap vao chau Au khoang giua the ky 12 qua cac nha gia kim thuat va tu giua the ky 14 luong ruou dung bat đau tang vot.


Con trong co the con nguoi = Hap thu va phan huy trong co the =
Con đuoc hap thu tren toan tuyen cua bo phan tieu hoa, bat đau ngay tu mang niem mac trong mieng. Con đuoc hap thu o đay đi thang vao mau va vi the đuoc phan tan ra tren toan co the. Con đuoc hap thu o ruot đi cung voi mau đen gan va đuoc phan huy mot phan o đo. Kha nang tiep nhan con tang len nho vao cac yeu to lam gia tang viec luu thong mau thi du nhu nhiet (Irish coffee), đuong (ruou mui) hay dioxide cacbon (hoi ga trong sam banh). Nguoc lai, mo lam cho co the tiep nhan con cham lai. Viec nay khong lam giam viec hap thu con ma chi keo dai thoi gian ra. Trong gan con đuoc enzim phan hoa thanh etanal (CH3-CHO), etanal tiep tuc bi oxy hoa thanh axit axetic. Axit axetic đuoc cac te bao trong toan co the phan huy thanh nang luong va dioxide cacbon CO2. San pham trung gian etanal chinh la thu pham cua cac con nhuc đau, hau qua cua viec uong nhieu ruou. Đuong ngan can viec phan huy con trong co the, vi vay ma tac đong nhuc đau o cac loai ruou co đuong rat cao, nhat la o ruou mui va mot so loai sam banh.
Toc đo phan huy con khong thay đoi trong gioi han nhat đinh. O phan đong nguoi chau Au la khoang 1 g con tren 10 kg can nang trong mot gio. Toc đo phan huy con khong tang len vi hay uong ruou. Hieu ung quen voi con thuong đuoc nhin thay o nhung nguoi nghien ruou khong do phan huy con nhanh ma la do he thong than kinh đa quen voi luong chat đoc cao hon.


= Bieu hien cua co the do nong đo con trong mau =
Sau khi uong ruou, co the co nhung phan ung qua nhieu giai đoan tuong ung voi luong con trong mau (blood alcohol concentration - BAC)

Hung phan - BAC: 0,03-0,12%
tu tin hon, lieu linh hon
kha nang tap trung giam, thoi gian chu y rut ngan
mat co the đo ung
giam kha nang phan đoan, nhan xet, thuong nghi gi noi đo, thieu suy xet
gap kho khan trong cac cu đong kheo leo nhu viet, ky ten...
Kich đong - BAC: 0,09-0,25%
kho nhan thuc hay ghi nho van đe
phan ung cham
de mat thang bang
giam sut cac kha nang cam giac nhu: nhin moi vat đeu mo ao, nghe, nem kem...
Lung tung - BAC: 0,18-0,30%
co the khong biet minh la ai, đang lam gi
hoa mat, chong mat, đi đung lao đao
co nhung cam xuc cuc đoan: rat hung hang hoac rat nhut nhat, co khi rat triu men...
cam thay buon ngu
loi noi khong mach lac, cau chu liu nhiu, giong noi le nhe
đong tac roi rac, ket hop kem, chang han nhu chup mot vat đuoc nem toi mot cach rat kho khan
kho cam thay đau đon hon so voi nguoi binh thuong
Sung so - BAC: 0,25-0,4%
hau nhu khong the di chuyen, đi, đung hay tra loi kich thich noi chung
luc tinh, luc me
co khi oi mua
Bat tinh - BAC: 0,35-0,50%
Khong con y thuc
Phan ung cua co the giam manh, đong tu hau nhu khong phan ung voi anh sang
Hoi tho cham va yeu
Nhip tim cham dan
Co cam giac lanh (nhiet đo co the giam xuong duoi than nhiet binh thuong)
Tu vong - BAC: > 0,50%


= Tac đong tam ly truc tiep =
Con lam gian cac mach mau, đac biet la cac mach mau ben ngoai. Tu đo ma nguoi ta co cam giac am khi uong cac loai thuc uong co con. Khi đo viec đieu chinh nhiet luong tu nhien cua co the khong con hieu luc nua. Đong thoi con lai co tac dung gay me vi the ma gia lanh khong con cam nhan đuoc. Do đo uong con trong mua đong co the dan đen lanh cong cho đen chet.
Con ket hop cung voi cac thuoc uong va cac loai chat gay nghien khac cung gay hai manh hon va nhanh hon la chi uong ruou đon thuan.


= Tac đong đen bo nao va cac tac hai khac =
Ngay khi chi uong mot luong vua phai (0,2 phan ngan (0,2 ‰) con trong mau, tuong đuong voi 0,3 l bia hoac 100 ml ruou vang), tuy theo can nang va cau tao cua co the, con đa co tac đong đen he thong than kinh va đac biet la len nao: goc nhin bi thu hep lai va thoi gian phan ung cham đi. Cac nha nghien cuu cua Đai hoc Stockholm đa tim thay rang uong 50 g con hang ngay se đe lai tac hai vinh vien. Uoc luong vao khoang 100.000 te bao nao se bi giet chet khi uong mot ly bia. Trong mot con say ruou con so te bao nao chet đi co the len đen 10.000.000.
Con cung anh huong đen tinh duc va kha nang co con. Con lam giam tinh tu kiem che va vi the tang hung phan tinh duc. Con thuoc vao cac chat co tac dung đoc hai đen tinh hoan va tinh trung. Theo cac nghien cuu moi đay cua giao su E. Abel (My), nam gioi uong ruou truoc khi sinh hoat tinh duc chang nhung lam tang kha nang say thai ma con co the anh huong đen viec phat trien cua đua con sinh ra. Nguoi me uong ruou trong thoi gian mang thai de sinh ra cac đua tre co khuyet tat ve tri tue.
Tac đong lon nhat cua cac thuc uong co con la cac tac đong len he than kinh. Voi khoi luong tu tren 250 đen 500 ml thuc uong co con, tuy theo ty le đo con co trong thuc uong, co the gay cac trang thai nhu sau:

Muc đo nhe (duoi 20% alcohol voi khoi luong tuy theo trong luong va trang thai co the): Chat con trong thuc uong co the gay trang thai bay bong. Khi đo, nguoi co trang thai nay khong the xac đinh đuoc nhu cau cua chinh minh, khong the biet minh can gi va khong can gi. Thong thuong, nguoi ta van goi đay la trang thai "nga nga say".
Muc đo trung binh (tu 20% đen duoi 45% alcohol voi khoi luong tuy theo trong luong va trang thai co the): Chat con tac đong đen cac vung sau cua he than kinh, gay trang thai tri tre o toan bo cac thuy quan trong đieu khien cac giac quan cua nao. O trang thai "ngat ngay" nay, con nguoi mat kha nang đieu khien ly tri va tinh cam; chi con lai kha nang tu van đong theo ban nang. Đay la trang thai "say".
Muc đo nang (tren 45% alcohol voi khoi luong tuy theo trong luong va trang thai co the): Co the hoan toan mat đieu khien tai tat ca cac tuyen than kinh ngoai bien, mat cam giac khong gian va thoi gian, mat y thuc; tham chi roi vao hon me. Đay la trang thai "qua say" khi uong ruou.


= Cac tac dung tot co the co cho suc khoe =
Nguoi ta van con tranh luan gay gat ve viec cac loai thuc uong co con co tac dung tot đen suc khoe. Nhieu tac dung tot truoc mat bi triet tieu đi vi cac tac hai khac, nhu nguy co bi ung thu tang len khi uong ruou đeu đan mac dau chi o luong nho, đieu nay đa đuoc khang đinh boi nhung nghien cuu khoa hoc.
Xuat phat tu mot so nghien cuu co the noi la dung mot luong rat it mot so thuc uong co con nhat đinh, đac biet la ruou vang đo (vao khoang 1-2 ly mot ngay), qua mot thoi gian dai co the bao ve chong lai benh ve đong mach vanh cua tim. Ngoai ra uong cho đen 20-40g o phai nam hoac đen 10-20 g o phai nu cung co the lam tang tuoi tho.
O tren muc đo nay cac tac dung tot se bi quay nguoc lai. Nguyen nhan cua cac tac đong nay khong phai chinh tu con ma la tu nhung chat hoa tan theo co trong ruou vang va bia vi con la mot dung moi tot (theo ly thuyet dung moi). Vi the ma ruou manh nhu ruou đe va đa so cac ruou mui khong co cac tac dung tuong tu.


= Nong đo con trong co the =
Nong đo cua con trong mau đuoc tinh bang miligam con co trong mot gam mau (mg/g). Nong đo cua con trong hoi tho đuoc tinh bang milligam con co trong mot lit hoi tho. Tinh chuyen đoi tu nong đo con trong hoi tho sang nong đo trong mau khong chinh xac hoan toan vi ti so thay đoi theo thoi gian.


Cac han đinh phap luat = Trong thuong mai va tieu dung =
O mot so nuoc, đac biet la cac nuoc theo đao Hoi, ruou bi cam rat nghiem ngat nhu ma tuy. Mot so loai thuc uong co con nhu absinth cung đa bi cam o nhieu nuoc chau Au vi tiem nang nguy hiem cao. O My van con co mot so noi cam ruou hoan toan thi du nhu Weston cua Massachusetts, My.
O Đuc va Thuy Si nguoi ta chi đuoc phep ban cac thuc uong co con cho nhung nguoi tren 16 tuoi. Đoi voi nhung thuc uong co con manh tham chi phai tren 18 tuoi.
O Ao viec bao ve thanh thieu nien thuoc ve quyen han cua cac tieu bang. O Vien, Niederosterreich va Burgenland chi đuoc phep uong ruou khi tren 16 tuoi. O nhung tieu bang khac chi đuoc phep uong cac loai thuc uong co luong con 14% khi tren 16 tuoi, cac loai co luong con nhieu hon chi đuoc phep uong khi đu 18 tuoi. O nhieu nuoc khac, đac biet la o My, co nhieu quy đinh ap dung đo tuoi it nhat phai la 21 tuoi.


= Trong giao thong =
Vi ruou anh huong đen kha nang lai xe nen nhieu nuoc chi cho phep co mot luong con toi đa trong mau hay trong hoi tho:

O Ao:
0,1‰ cho nhung nguoi lai xe tai va xe buyt
0,5 ‰ cho nhung nguoi lai xe hoi va xe may hai banh
O Đuc: 0,5 ‰ trong mau hoac 0,25 mg/l trong hoi tho. Trong truong hop lai xe khac thuong hoac xay ra tai nan thi ngay tu nong đo 0,3 ‰ đa co the bi toi.
O Thuy Si: 0,5 ‰

O Viet Nam: Cam đieu khien phuong tien giao thong khi su dung ruou bia.
Cac nuoc khac nhu Hungary, Croatia, Bulgaria khong cho phep co con trong nguoi khi lai xe (0,0 ‰).


Tham khao Đoc them Ruou (hoa hoc)
Bia
Chung nghien ruou
Ruou Vodka
Whisky


Lien ket ngoai Bia tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Ruou bia tai Tu đien bach khoa Viet Nam