Cach mang Nga la mot bien đong chinh tri va xa hoi tai Nga bat đau tu nam 1917. No chung kien su bai bo che đo quan chu va viec hinh thanh mot chinh quyen xa hoi chu nghia sau khi trai qua cuoc cach mang tu san thang Hai (theo lich cu), roi cach mang vo san thang Muoi, ngay sau đo la noi chien. Lien bang Xo-viet chinh thuc đuoc thanh lap vao cuoi nam 1922.


Boi canh Trong Chien tranh the gioi thu nhat, nuoc Nga phai trai qua nan đoi va sup đo kinh te. Quan đoi mat tinh than cua Nga phai chiu nhieu cuoc thoai trao quan su ghe gom, va nhieu binh si roi bo tran đia. Bat man voi che đo quan chu chuyen che va chinh sach tiep tuc leo thang chien tranh cua no. Hoang đe Nikolai II thoai vi vao thang 2 nam 1917, đe quoc Nga cao chung.
Cach mang Nga (1905) đuoc cho la yeu to chinh dan đen cuoc cach mang 1917. Su kien ngay chu nhat đam mau đa lam day len phong trao bieu tinh. Mot hoi đong cua nguoi lao đong đuoc goi la St Petersburg Lien Xo đa đuoc thanh lap trong tat ca bien co nay, va bat đau cho cuoc bieu tinh chinh tri cong san.


= Thay đoi ve kinh te va xa hoi =
Mot ly thuyet co ban ve tai san, nhieu nguoi nong dan tin rang la đat đai phai thuoc ve nhung nguoi lam viec tren đo. Đong thoi, cuoc song cua nong dan va van hoa đa đuoc thay đoi lien tuc. Thay đoi đa đuoc tao đieu kien boi su gia tang co hoc cua so nguoi dan nong dan di cu đen va đi tu moi truong cong nghiep va đo thi, ma con boi su ra đoi cua van hoa thanh thi truyen vao cac lang thong qua hang hoa vat chat, bao chi, va truyen mieng.
Cong nhan cung co ly do chinh đang cho su bat man: nha o đong đuc voi đieu kien ve sinh thuong toi te, gio lam viec keo dai (vao đem truoc cua cuoc chien tranh, trung binh mot ngay lam viec 10 gio, mot tuan sau ngay va nhieu nguoi đa lam viec 11-12 gio mot ngay nam 1916), rui ro chan thuong va tu vong lien tuc do đieu kien an toan va ve sinh lao đong rat kem, ky luat ha khac, va muc luong trung binh khong đu song. Quan trong nhat, song o thanh pho, ho đa đuoc tiep xuc voi nhung y tuong moi ve trat tu xa hoi va chinh tri.
Nen kinh te Nga von lac hau nen khong chiu đuoc cuong đo cao cua cuoc The chien 1. Lenh tong đong vien 10 trieu nguoi tham gia nhap ngu đa lam cho san xuat nong nghiep thieu nhan luc nghiem trong nen ngay cang suy thoai. Tu nam 1916 đen 1917 san luong luong thuc giam 20%. Nan mat mua, đoi kem xay ra khap noi. Voi gia luong thuc đat đo, trong suot nam 1916, nguoi lao đong o đo thi Nga chi an trung binh khoang tu 200 đen 300 gram luong thuc cho moi ngay. Nam 1917, dan cu o cac đo thi cua Nga đuoc phep mua chi 450 gram banh my cho moi nguoi lon, moi ngay.
San xuat cong nghiep cung đinh đon trong chien tranh nen nan that nghiep tang nhanh. Toi mua thu nam 1917, nuoc Nga đa lam vao mot cuoc khung hoang kinh te va chinh tri het suc tram trong. San xuat cong nghiep chi bang 36,4% so voi nam truoc. Đen thoi điem nay, trieu đinh Nga hoang đa khong con kha nang thong tri nua va nuoc Nga tien sat toi mot cuoc cach mang.


Cach mang Thang Hai Mot chinh phu lam thoi đuoc thanh lap, do Hoang than Georgy Yevgenyevich Lvov lanh đao, sau đo boi Aleksandr Kerensky, nhung van tiep tuc tham gia the chien I. Chinh phu lam thoi khong the ban hanh cac cai cach đat đai theo yeu cau cua tang lop nong dan, nhung nguoi chiem hon tam muoi phan tram dan so.
Ben trong quan đoi, binh bien va đao ngu lan tran trong binh si; gioi tri thuc khong bang long voi toc đo cai cach cham chap; ngheo đoi lan rong; su chenh lech va bat binh đang trong thu nhap cang tang cao trong khi chinh phu lam thoi cang ngay cang chuyen quyen, đoc đoan va co ve bien dan thanh mot hoi đong quan su. Cac binh si đao ngu quay tro lai cac thanh pho va trao vu khi cua ho cho cac cong nhan xa hoi trong cac nha may đang gian du.1903, Lenin thanh lap đang cong nhan xa hoi dan chu Nga.9-1-1905, 14 van cong nhan o Saint Petersburg đua yeu sach len Nga hoang nhung bi đan ap đam mau.


Cach mang Thang Muoi Trong cach mang, nhung nguoi Bolshevik đa thong qua khau hieu pho bien "tat ca chinh quyen ve tay Xo viet!" va "ruong đat, hoa binh va banh my!". Cac Xo viet la cac hoi đong đuoc thanh lap tai cac đia phuong trong mot thanh pho voi cac đai bieu đuoc bau tu cong nhan trong nhieu nha may va cac nganh khac. Cac Xo viet la cac hoi cua dan chu nhan dan truc tiep, mac du chung khong co vi tri chinh thuc ve quyen luc trong chinh phu lam thoi, chung su dung anh huong lon tu trai tim va khoi oc cua tang lop lao đong.
Sau cach mang, gioi lanh đao đang đat ra mot hien phap cong nhan quyen luc cua cac Xo viet đia phuong. Hoi đong lap phap cao nhat la Xo viet toi cao. Co quan hanh phap cao nhat la Bo chinh tri (xem To chuc cua Đang cong san Lien Xo).
Lanh đao đau tien cua Nga Xo viet la Vladimir Iliych Lenin, nguoi lanh đao nhom tu tuong Bolshevik cua nhung nguoi cong san. Ap luc quan chung xui khien Lenin tuyen bo Bolshevik nam quyen luc vao thang muoi 1917. Mot trong nhung viec lam đau tien cua chinh phu cong san la rut lui khoi Chien tranh the gioi thu nhat. Tiep theo Hoa uoc Brest-Litovsk, Nga Xo viet chuyen giao phan lon Ukraine va Belarus cho Đuc. Lenin đa lanh đao cuoc khoi nghia thanh cong vao nam 1918 tai Nga. Cach mang xa hoi chu nghia thang muoi đa gianh thang loi hoan toan tren nuoc Nga rong lon.
Cach mang dan chu thang 2 nam 1917 đa lat đo che đo Nga hoang, Song cuc dien chinh tri đac biet lai dien ra o Nga: Hai chinh quyen song song ton tai - Chinh phu lam thoi va cac xo viet đai bieu cong nhan, nong dan va binh linh.
Truoc tinh hinh nay, Lenin va đang Bolshevik đa chuan bi ke hoach tiep tuc lam cach mang, dung bao luc lat đo Chinh phu lam thoi, cham dut tinh trang hai chinh quyen song song ton tai. Trong luc đo, Chinh phu lam thoi van theo đuoi cuoc chien tranh đe quoc, bat chap su phan đoi manh me cua quan chung nhan dan.
Đau thang 10, khong khi cach mang bao trum khap nuoc Nga. Ngay 7-10 (20-10), Lenin bi mat roi Phan Lan ve Petrograd, truc tiep chi đao cong viec khoi nghia vu trang gianh chinh quyen. Nhung đoi ve binh đo đuoc thanh lap. Ke hoach khoi nghia đuoc vach ra cu the, chu đao va het suc nhanh chong.
Đem 24-10 (6-11), Lenin đen đien Smolny truc tiep chi huy cuoc khoi nghia. Ngay đem đo, quan khoi nghia đa chiem đuoc toan bo Petrograd, va bao vay Cung đien Mua Đong, noi an nau cuoi cung cua Chinh phu lam thoi. Đem 25-10 (7-11), Cung đien Mua Đong bi chiem, cac bo truong cua Chinh phu bi bat, Chinh phu lam thoi sup đo hoan toan.
Tiep đo, khoi nghia gianh thang loi o Moskva va đen đau nam 1918, cach mang xa hoi chu nghia thang Muoi đa gianh đuoc thang loi hoan toan tren đat nuoc Nga rong lon.


Ghi chu Tham khao Tai lieu Acton, Edward, Vladimir Cherniaev, and William G. Rosenberg, eds. A Critical Companion to the Russian Revolution, 1914–1921 (Bloomington, 1997).
Beckett, Ian F.W. (2007). The Great war (an ban thu 2). Longman. ISBN 1-4058-1252-4.
Robert Paul Browder; Aleksandr Fyodorovich Kerensky (thang 6 nam 1961). The Russian Provisional Government, 1917: documents. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-0023-8. Truy cap ngay 30 thang 8 nam 2010.
Cambridge History of Russia, vol. 2–3, England: Cambridge University Press. ISBN 0-521-81529-0 (vol. 2) ISBN 0-521-81144-9 (vol. 3).
Figes, Orlando. A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924,: ISBN 0-14-024364-X (trade paperback) ISBN 0-670-85916-8 (hardcover)
Fitzpatrick, Sheila. The Russian Revolution. 199 pages. Oxford University Press; 2nd Reissue edition. ngay 1 thang 12 nam 2001. ISBN 0-19-280204-6.
Lincoln, W. Bruce. Passage Through Armageddon: The Russians in War and Revolution, 1914–1918. (New York, 1986).
Malone, Richard (2004). Analysing the Russian Revolution. Australia: Cambridge University Press. tr. 67. ISBN 0-521-54141-7.
Pipes, Richard. The Russian Revolution (New York, 1990)
Robert Service (2005). A history of modern Russia from Nicholas II to Vladimir Putin. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01801-3. Truy cap ngay 1 thang 9 nam 2010.
Steinberg, Mark, Voices of Revolution, 1917. Yale University Press, 2001
Tames, Richard (1972). Last of the Tsars. London: Pan Books Ltd. ISBN 978-0-330-02902-5.
Wade, Rex A. (2005). The Russian Revolution, 1917. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-84155-9. Truy cap ngay 1 thang 9 nam 2010.


Lien ket ngoai Read, Christopher: Revolutions (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Brudek, Paweł: Revolutions (East Central Europe), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Sumpf, Alexandre: Russian Civil War, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Mawdsley, Evan: International Responses to the Russian Civil War (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Melancon, Michael S.: Social Conflict and Control, Protest and Repression (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Sanborn, Joshua A.: Russian Empire, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Gaida, Fedor Aleksandrovich: Governments, Parliaments and Parties (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Albert, Gleb: Labour Movements, Trade Unions and Strikes (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Gatrell, Peter: Organization of War Economies (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Marks, Steven G.: War Finance (Russian Empire), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
Orlando Figes's free educational website on the Russian Revolution and Soviet history, May 2014
Avrahm Yarmolinsky, Road to Revolution: A Century of Russian Radicalism, 1956.
Soviet history archive at www.marxists.org
Precis of Russian Revolution Luu tru ngay 27 thang 12 nam 2012 tai Wayback Machine A summary of the key events and factors of the 1917 Russian Revolution.
Kevin Murphy's Isaac and Tamara Deutscher Memorial Prize lecture Can we Write the History of the Russian Revolution, which examines historical accounts of 1917 in the light of newly accessible archive material.
Thanks to Trotsky, the 'insurrection' was bloodless
Violence and Revolution in 1917. Mike Haynes for Jacobin. ngay 17 thang 7 nam 2017.
Read the political arguments by Lenin, Trotsky and the Bolshevik party where free elections to the soviets were abandoned and the employees were blocked to have majority in the corporations for a collective planned economy. The Bolsheviks and workers' control: the state and counter-revolution - Maurice Brinton