Samoa (phien am tieng Viet: Sa-moa), ten chinh thuc Nha nuoc Đoc lap Samoa (tieng Samoa: Malo Tutoatasi o Samoa) la mot quoc gia nam o phia Tay Quan đao Samoa, thuoc Nam Thai Binh Duong. Cung giong nhu nhung nguoi lang gieng Fiji, Tonga, cu dan sinh song noi đay co nguon goc la nguoi Polynesia di cu cach đay 3500 nam truoc.
Trai qua nhieu thoi ky, quan đao nay co cac ten goi khac nhau (do bi chia cat):

Samoa: 1900 - 1919
Tay Samoa: 1914 - 1997
Ngay 15 thang 12 nam 1976, đao quoc Samoa chinh thuc đuoc Lien Hop Quoc cong nhan chu quyen.


Lich su Theo cac nha khoa hoc, quan đao Samoa, cung nhu cac đao Fiji va Tonga, co dan cu đen sinh song tu the ky V TCN trong qua trinh di cu cua cac đai dien cua van hoa khao co Lapita tu quan đao Bismarck, nam o Tay Melanesia. Quan đao Samoa la mot trong cac trung tam hinh thanh van hoa Polynesia. Tu Samoa đa dien ra qua trinh khai thac cac đao va đao san ho vong cua khu vuc Trung Thai Binh Duong. Nguoi Polynesia, co the tu Tonga đen, la nhung cu dan đau tien o quan đao Samoa khoang nam 1000 TCN.
Quan đao Samoa do nha tham hiem Ha Lan Roggeveen phat hien nam 1722, tro thanh thuoc đia cua Đuc nam 1880. Đen cuoi the ki XIX, nhung xung đot ve quyen loi giua Hoa Ky, Anh va Đuc dan đen Hiep uoc 1899, qua đo thua nhan quyen loi cua Hoa Ky gom cac đao cach 171 kinh đo Tay ve phia Tay (Đong Samoa) va quyen loi cua Đuc o cac đao con lai (Tay Samoa). Sau Chien tranh the gioi thu I, Tay Samoa đat duoi su uy tri cua New Zealand nam 1920.
Tay Samoa tro thanh quoc gia đoc lap sau cuoc trung cau y dan đuoc to chuc tai Lien Hop Quoc nam 1962, thanh vien cua Khoi Lien hiep Anh nam 1970. Nha vua Malietoa Tanumafili II phan đoi quy che lanh tho cua Hoa Ky va yeu cau thong nhat vung Đong Samoa vao lanh tho quoc gia. Tay Samoa gia nhap Lien Hop Quoc nam 1976 va đoi ten thanh Samoa nam 1997. Nam 2002, Thu tuong New Zealand xin loi nguoi dan Samoa vi nhung đoi xu bat cong duoi thoi New Zealand cai tri.
Vao cuoi thang 12 nam 2011, Samoa đa thay đoi mui gio tu UTC-11:00 sang UTC+13:00, nhay ve phia truoc mot ngay, bo qua ngay 30 thang 12 so voi lich đia phuong. Đieu nay cung co tac dung thay đoi hinh dang cua Đuong đoi ngay quoc te, di chuyen đuong ve phia đong lanh tho. Su thay đoi nay nham giup quoc gia thuc đay nen kinh te cua minh trong viec kinh doanh voi Uc va New Zealand. Truoc khi co su thay đoi nay, Samoa đa đi sau Sydney 21 tieng, nhung su thay đoi nay co nghia la gio đa đi truoc 3 gio. Mui gio truoc đo, đuoc thuc hien vao ngay 4 thang 7 nam 1892, hoat đong theo cac thuong nhan My co tru so tai California.


Chinh tri Truoc kia Samoa theo che đo quan chu. Hien phap Samoa nam 1962 quy đinh khi nao nha vua hien tai la Malietoa Tanumafili II qua đoi che đo quan chu se đuoc bai bo. Va ngay nay Samoa la quoc gia theo chinh the cong hoa nghi vien.
Đung đau nha nuoc la Tong thong. Đung đau chinh phu la Thu tuong. Tong thong do Quoc hoi bau, nhiem ki 5 nam; Thu tuong do Tong thong bo nhiem voi su phe chuan cua Quoc hoi Co quan lap phap la Quoc hoi gom 49 thanh vien, trong đo 47 thanh vien do nguoi Samoa bau. 2 thanh vien la do nguoi khong thuoc sac toc Samoa bau, nhiem ki 5 nam. Co quan tu phap hien tai cua Samoa la Toa an Toi cao Samoa va Toa Thuong tham Samoa.
Cac đang phai chinh cua Samoa gom co: Đang Bao ve quyen loi nhan dan (HRPP) hien la đang cam quyen, Đang Phat trien dan toc Samoa (SNDP), Đang Bao thu tien bo Samoa, Đang Toan dan Samoa (SAPPO) va cac đang đang nho khac.


Hanh chinh Samoa đuoc chia thanh 11 quan la: Aana, Aiga-i-le-Tai, Atua, Fa'asaleleaga, Gagaemauga, Gagaifomauga, Palauli, Satupaitea, Tuamasaga, Vaa-o-Fonoti, Vaisigano.


Đia ly Samoa nam o phia Tay quan đao Polynesia, cach New Zealand 2.740 km ve phia Đong Bac va cach Fiji 720 km cung ve phia Đong Bac. Gom 9 đao lon nho, trong đo Upolu va Savai'i (Savaii) la 2 đao chinh. Đia hinh gom dai đong bang hep bao quanh vung nui lua va cac vung nui sau trong noi đia co rung bao phu. Cac đao nay đuoc xep vao nhung đao đep nhat o Nam Thai Binh Duong nho nhung nui lua, nhung hang đong, nhung thac nuoc va nhung bai bien trong dua sum se.


Kinh te Tay Samoa la nuoc đang phat trien, nong nghiep la nganh chu yeu (chiem 50% GDP). Kinh te phu thuoc nhieu vao vien tro nuoc ngoai, san pham xuat khau chu yeu la san pham nong nghiep, cui dua, co ca, chuoi, cao su... Cac ban hang chu yeu la New Zealand, Uc, Đuc, My. Hien tai Samoa co toc đo phat trien kinh te cao nhat trong cac nuoc đao nho o khu vuc Nam Thai Binh Duong; thu nhap binh quan đau nguoi hon 5.000 USD/nam.
Nong nghiep su dung khoang 2/3 luc luong lao đong va chiem 43,5% dien tich đat trong. Nong san chu yeu gom chuoi, khoai so, dua, cam, quyt, lac va ca cao. Ngoai cac nganh chan nuoi (bo, heo), đanh bat ca bien, khai thac go, nganh du lich cung mang lai nguon thu nhap đang ke, hon 70.000 du khach đen Samoa nam 1996. Cong nghiep chiem 24,3% GDP va 3,6% lao đong. Thuong mai - tai chinh - dich vu chiem 58,5% GDP va 31,5% lao đong.


Ton giao Co su tuong đong giua niem tin Thuong đe tao dung cua Thien Chua giao va truyen thuyet nguoi Samoa va loi tien tri cua Nafanua, vi nu than chien tranh thoi danh Samoa rang: "mot ton giao moi se nay sinh tai cac đao", nen nguoi Samoa hoan toan de dang chap nhan su điep cua Kito giao.
Qua cac xung đot voi nguoi da trang, nguoi dan ban xu nghiem ra rang Thien Chua cua nguoi da trang co suc manh va đai luong hon cac vi than linh nguoi Samoa. Do vay viec gia nhap Kito giao cua nguoi Samoa khong gap kho khan khi truyen giao cho ho.
Tin Mung Kito giao đuoc rao giang va chap nhan cach pho quat đen voi toan dan Samoa tren cac đao. Hien nay Thien Chua giao la mot phan khong the thieu trong cuoc chinh cua nguoi Samoa.
Cung voi đuc tin, nguoi Samoa cung coi trong nen giao duc Tay Au cho con chau ho. Cac truong hoc đuoc dan chung đia phuong hung khoi ghi ten cho con cai theo hoc.
Anh huong cua phuong Tay cung lam thay đoi phan nao tuc le cua nguoi Samoa. Nha truyen giao Tin Lanh, muc su John Williams, hon 100 nam truoc khi đen đay truyen giao sau mot thoi gian co viet bai tuong thuat rang: "O đay, cac tu truong bo lac co 6, 7 hay 10 vo la thuong, nhung dan dan, cac tu truong the gia chi giu lai 3 vo ma thoi".
Tre em nguoi Samoa đuoc day rang: "Con đuong đe co đuoc quyen luc la con đuong phuc vu". Do vay viec cha me nguoi Samoa ra suc ep con cai lam viec trong gia đinh, lam viec cho lang xom va dan than cho nha tho. Đoi khi cac em phai lam viec khong ngung nghi, nen gioi tre khong con gio nghi ngoi.
Thong ke gan đay cho thay so tin huu Kito giao phan chia theo cac giao hoi khac nhau nhu Mormon 25,8%; Đai giao đoan 24,6%; Cong giao Roma 21,3%; Phong trao Giam Ly 12,2%.


Dan cu Dan so Samoa hien nay khoang 214,265 nguoi; chu yeu la nguoi Samoa (92,6%); nguoi lai chau Au va cac sac toc Polinesia khac 7%; nguoi chau Au 0,4%. Ngon ngu chinh thuc la tieng Samoa va tieng Anh.


Chu thich Tham khao Schnee, Dr. Heinrich [former Deputy Governor of German Samoa and last Governor of German East Africa]. 1926. German Colonization, Past and Future—The Truth about the German Colonies. London: George Allen & Unwin
Eustis, Nelson. [1979] 1980. Aggie Grey of Samoa. Adelaide, South Australia: Hobby Investments. ISBN 0-9595609-0-4


Lien ket ngoai Official Samoan government Website
Open Directory Project - Samoa directory category
Map: district subdivision
Samoa, A Hundred Years Ago And Long Before by George Turner, an eText available from Project Gutenberg
Myths and Legends of Samoa Luu tru ngay 15 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Samoa News
Samoan Cuisine/Recipes Luu tru ngay 13 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Samoan Pe'a (tattoo)
Samoan Cultural Articles
Language (Tu đien song ngu Anh - Samoa)