Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina (tieng Ukraina: Украінська Радянська Соціалістична Республіка, Ukrainska Radianska Sotsialistychna Respublika УРСР; tieng Nga: Украинская Советская Социалистическая Республика УССР), viet tat la CHXHCNXV Ukraina va con goi la Ukraina Xo viet, la mot trong cac nuoc cong hoa cau thanh cua Lien bang Xo viet tu nam 1922 đen 1991. trong quoc ca CHXHCNXV Ukraina, nuoc cong hoa chi đuoc goi la Ukraina. Theo mo hinh mot đang cua Lien Xo, CHXHCNXV Ukraina do Đang Cong san Lien Xo cam quyen, thong qua chi nhanh la Đang Cong san Ukraina.
Cac phien ban đau tien cua CHXHCNXV Ukraina đuoc thanh lap trong Cach mang Nga, đac biet la sau Cach mang Bolshevik. Trong Chien tranh Ukraina–Xo viet, quan đoi Bolshevik đanh bai Cong hoa Nhan dan Ukraina, va Bolshevik thanh lap Cong hoa Nhan dan Xo viet Ukraina do nuoc Nga Xo viet cai quan vao thang 12 nam 1917. Nam 1922, Ukraina Xo viet la mot trong bon nuoc cong hoa Xo viet ky ket hiep đinh ve viec thanh lap Lien Xo. CHXHCNXV Ukraina tro thanh mot thanh vien sang lap cua Lien Hiep Quoc vao nam 1945. Khi Lien Xo tan ra nam 1991, CHXHCNXV Ukraina tro thanh nha nuoc Ukraina đoc lap, nhung hien phap Xo viet đuoc sua đoi van co hieu luc đen nam 1996.
Bien gioi cua nuoc cong hoa đa thay đoi nhieu lan, phan lon Tay Ukraina ngay nay đuoc gianh lay theo Hiep uoc Molotov–Ribbentrop cua Xo-Đuc, khi sap nhap Đong Galicia va Volyn vao nam 1939, mot phan đang ke tu Romania vao nam 1940, va sap nhap lanh tho Ruthenia Karpat tu Tiep Khac vao nam 1945. Tu khi thanh lap Ukraina Xo viet nam 1919 cho đen nam 1934, thanh pho Kharkov la thu đo; tuy nhien, tru so chinh phu cua nuoc cong hoa sau đo đuoc chuyen đen thanh pho Kiev vao nam 1934, va o lai Kiev trong phan thoi gian con lai.
Ve mat đia ly, CHXHCNXV Ukraina nam tai Đong Au, phia bac bien Đen, va giap voi cac nuoc cong hoa Xo viet Moldavia (tu nam 1940), Byelorussia va Nga, va cac quoc gia Romania, Hungary, Tiep Khac va Ba Lan. Bien gioi cua nuoc cong hoa voi Tiep Khac hinh thanh điem bien gioi cuc tay cua Lien Xo. Theo đieu tra nhan khau nam 1989 cua Lien Xo, Ukraina co dan so 51.706.746 (đung thu hai sau Nga), con so nay giam manh sau khi Lien Xo tan ra nam 1991 do ty le di cu cao, o nhiem moi truong do tham hoa Chernobyl nam 1986 va chung nghien ruou o nam gioi.


Ten goi Ten goi ban đau vao nam 1919 la Cong hoa Xo viet Xa hoi chu nghia Ukraina (tieng Ukraina: Украінська Соціалістична Радянська Республіка, đa Latinh hoa: Ukrainska Sotsialistychna Radianska Respublika, viet tat УСРР, USRR). Sau khi phe chuan Hien phap Xo viet 1936, ten goi cua toan bo cac nuoc cong hoa Xo viet  đuoc thay đoi, hoan vi tu xa hoi chu nghia va tu xo viet. Theo đo, vao ngay 5 thang 12 nam 1936, Đai hoi Xo viet bat thuong lan thu 8 tai Lien Xo đa đoi ten nuoc cong hoa thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina, đuoc Đai hoi Xo viet bat thuong lan thu 14 tai Ukraina phe chuan vao ngay 31 thang 1 nam 1937.
Ten goi Ukraina la mot chu đe gay tranh cai. No thuong đuoc coi la bat nguon tu tu "okraina" trong tieng Slav, co nghia la "vung đat bien gioi". No lan đau tien đuoc su dung đe xac đinh mot phan lanh tho cua Kiev Rus' (Ruthenia) vao the ky 12, luc đo Kiev la thu đo cua Rus'. Ten nay đa đuoc su dung theo nhieu cach khac nhau ke tu the ky thu muoi hai. Vi du, nguoi Cossack Zaporozhia goi quoc gia hetman cua ho la "Ukraina". Trong Thinh vuong chung Ba Lan-Litva, cai ten nay mang đia vi khong chinh thuc cho phan lon tinh Kiev.


Lich su = Thanh lap: 1917–1922 =
Sau Cach mang Nga nam 1917 , mot so phe phai đa tim cach thanh lap mot quoc gia Ukraina đoc ​​lap, luan phien hop tac va đau tranh chong lai nhau. Nhieu phe phai it nhieu theo đinh huong xa hoi chu nghia đa tham gia vao viec thanh lap Cong hoa Nhan dan Ukraina, trong so đo co nhung nguoi Bolshevik, Menshevik, nhung nguoi theo chu nghia Xa hoi-Cach mang. Phe phai đuoc ung ho nhat ban đau la Đang Cach mang-Xa hoi chu nghia tai đia phuong, bao gom chinh quyen đia phuong cung voi nhung nguoi ung ho mo hinh Lien bang va nguoi Menshevik.
Ngay sau Cach mang Thang Muoi tai Petrograd, nhung nguoi Bolshevik đa xui giuc Khoi nghia Bolshevik Kiev đe ung ho cuoc cach mang va chiem linh Kiev. Tuy nhien, do thieu su ung ho đay đu tu nguoi dan đia phuong con Rada Trung uong cam quyen thi chong cong, nen nhom Bolshevik tai Kiev đa chia re. Hau het ho chuyen đen Kharkov va nhan đuoc su ung ho cua cac thanh pho va trung tam cong nghiep phia đong Ukraina. Sau đo, đong thai nay bi Bo Dan uy Nhan dan coi la mot sai lam, ho đua ra toi hau thu cho Rada Trung uong vao ngay 17 thang 12 đe cong nhan chinh phu Xo viet. Nhung nguoi Bolshevik đa trieu tap mot đai hoi rieng va tuyen bo thanh lap Cong hoa Xo viet Ukraina đau tien vao ngay 24 thang 12 nam 1917, tuyen bo rang Rada Trung uong va nhung ke ung ho ho la nhung ke ngoai vong phap luat can phai bi tieu diet.
Chien tranh Ukraina-Xo viet xay ra sau đo, va do su ho tro truc tiep tu nuoc Nga Xo viet, cac luc luong dan toc Ukraina bi ap đao tren thuc te. Chinh phu Cong hoa Nhan dan Ukraina cau vien cac nha tu ban nuoc ngoai, tim kiem su ung ho khi đoi mat voi Lien minh Trung tam trong khi cac cuong quoc khac tu choi cong nhan ho. Sau Hiep đinh Brest-Litovsk, nuoc Nga Xo viet nhuong lai toan bo lanh tho Ukraina đa chiem đuoc, nhung nguoi Bolshevik bi buoc phai roi khoi Ukraina. Chinh phu Ukraina Xo viet bi giai tan sau phien hop cuoi cung vao ngay 20 thang 11 nam 1918.
Sau khi chiem lai Kharkov vao thang 2 nam 1919, chinh phu Ukraina Xo viet thu hai đuoc thanh lap. Chinh phu thuc thi cac chinh sach cua Nga ma khong tuan theo nhu cau đia phuong. Mot nhom ba nghin cong nhan đuoc cu đen tu Nga đe lay ngu coc tu cac trang trai đia phuong đe cung cap cho cac thanh pho cua Nga va vap phai su khang cu. Ngon ngu Ukraina cung bi kiem duyet khoi viec su dung trong hanh chinh va giao duc. Cuoi cung do phai chien đau voi ca luc luong Bach ve o phia đong va luc luong Ukraina o phia tay, Lenin đa ra lenh thanh ly chinh phu Ukraina Xo viet thu hai vao thang 8 nam 1919.
Cuoi cung, sau khi Đang Cong san (Bolshevik) Ukraina đuoc thanh lap tai Moskva, chinh phu Ukraina Xo viet thu ba đuoc thanh lap vao ngay 21 thang 12 nam 1919, bat đau cac hanh đong thu đich moi chong lai nhung nguoi theo chu nghia dan toc Ukraina, trong khi the luc nay bi mat đi su ho tro quan su tu Lien minh Trung tam đa chien bai. Cuoi cung, Hong quan đa kiem soat phan lon lanh tho Ukraina sau Hoa uoc Riga giua Ba Lan-Lien Xo. Vao ngay 30 thang 12 nam 1922, cung voi cac nuoc cong hoa Nga, Byelorussia va Ngoai Kavkaz, Ukraina Xo viet tro thanh mot trong nhung thanh vien sang lap cua Lien bang Cong hoa xa hoi chu nghia Xo viet (Lien Xo).


= Giua hai the chien 1922–1939 =
Trong thap nien 1920, tai Ukraina Xo viet mot chinh sach đuoc goi la Ukraina hoa đa đuoc tien hanh, la mot phan cua chinh sach chung korenizatsiya (ban đia hoa) cua Lien Xo; đieu nay lien quan đen viec thuc đay viec su dung va đia vi xa hoi cua tieng Ukraina va nang nguoi dan toc Ukraina len cac vi tri lanh đao.
Nam 1932, cac chinh sach nong nghiep hung hang cua che đo Joseph Stalin đa dan đen mot trong nhung tham hoa quoc gia lon nhat trong lich su hien đai Ukraina. Mot nan đoi đuoc goi la Holodomor đa gay ra thiet hai truc tiep ve nhan mang uoc tinh tu 2,6 trieu đen 10 trieu. Uy ban Đieu tra Quoc te ve Nan đoi 1932–1933 tai Ukraina ket luan vao nam 1990 rang nan đoi la do su ket hop cua nhieu yeu to gay ra, bao gom cac chinh sach cua Lien Xo ve trung thu ngu coc bat buoc, tap the hoa bat buoc, phi kulak hoa va Nga hoa. Đai hoi đong Lien Hop Quoc goi đay la mot "tham kich lon" nhu mot su thoa hiep giua cac lap truong cang thang, trong khi mot so quoc gia chap nhan đay la diet chung, bao gom ca Phap, Đuc va Hoa Ky


= The chien II: 1939–1945 va hau qua =

Sau khi Lien Xo rut lui ve phia đong vao nam 1941, Ufa tro thanh tru so thoi chien cua chinh phu Ukraina Xo viet. Quan Đuc đa bi đanh đuoi khoi Ukraina trong khoang thoi gian tu thang 2 nam 1943 đen thang 10 nam 1944. Trong Chien tranh, Lien Xo đa mat khoang 8,6 trieu binh si va khoang 18 trieu dan thuong, trong so nay co 6,8 trieu dan thuong va quan nhan Ukraina. Ngoai ra, uoc tinh co khoang 3,9 trieu nguoi Ukraina đa đuoc so tan đen Nga trong chien tranh, va 2,2 trieu nguoi Ukraina đa bi Đuc đua đen cac trai lao đong cuong buc.
Nhiem vu đau tien cua chinh quyen Lien Xo la thiet lap lai quyen kiem soat chinh tri đoi voi mot nuoc cong hoa đa bi mat hoan toan trong chien tranh. Đay la mot nhiem vu to lon, xet đen nhung thiet hai ve nguoi va vat chat tren dien rong. Su tan pha vat chat la rat lon; Lenh cua Adolf Hitler đe tao ra "mot khu vuc huy diet" vao nam 1943, cung voi chinh sach tieu tho cua quan đoi Lien Xo vao nam 1941, co nghia la Ukraina nam trong đong đo nat. Hai chinh sach nay đa dan đen su tan pha cua hon 28.000 ngoi lang va 714 thanh pho va thi tran. 85% trung tam thanh pho Kiev đa bi pha huy, cung nhu 70% trung tam thanh pho Kharkov. Vi đieu nay, 19 trieu nguoi đa bi mat nha cua sau chien tranh. Co so cong nghiep cua nuoc cong hoa đa bi pha huy, cung nhu nhieu thu khac. Chinh phu Lien Xo đa co gang so tan 544 doanh nghiep cong nghiep tu thang 7 đen thang 11 nam 1941, nhung cuoc tien cong nhanh chong cua quan Đuc đa dan đen viec 16.150 doanh nghiep bi pha huy hoac pha huy mot phan. 27.910 trang trai tap the, 1.300 tram may keo va 872 trang trai nha nuoc đa bi quan Đuc pha huy.

Mac du chien tranh mang đen cho Ukraina su tan pha to lon ve vat chat, chien thang cung dan đen viec mo rong lanh tho. Voi tu cach la nguoi chien thang, Lien Xo đa gianh đuoc uy tin moi va nhieu đat đai hon. Bien gioi Ukraina đuoc mo rong đen Đuong Curzon, bao gom mien Tay Ukraina truoc đo do Ba Lan kiem soat. Ukraina cung đuoc mo rong ve phia nam, gan khu vuc Izmail, truoc đay la mot phan cua Romania. Mot thoa thuan đa đuoc ky ket giua Lien Xo va Tiep Khac, theo đo Ruthenia Karpat đuoc giao lai cho Ukraina. Lanh tho Ukraina mo rong them 167.000 km² va dan so tang them khoang 11 trieu nguoi.
Sau The chien II, nhung sua đoi hien phap cua CHXHCNXV Ukraina đa đuoc thong qua, cho phep nuoc cong hoa nay hoat đong nhu mot chu the rieng biet cua luat phap quoc te trong mot so truong hop va o mot muc đo nhat đinh, đong thoi van la mot phan cua Lien Xo. Đac biet, nhung sua đoi nay cho phep CHXHCNXV Ukraina tro thanh mot trong nhung thanh vien sang lap cua Lien Hiep Quoc cung voi Lien Xo va CHXHCNXV Byelorussia. Đay la mot phan cua thoa thuan voi Hoa Ky nham đam bao muc đo can bang trong Đai hoi đong, do Lien Xo cho rang khong can bang theo huong co loi cho Khoi phuong Tay. Voi tu cach la thanh vien cua Lien Hop Quoc, CHXHCNXV Ukraina la thanh vien đuoc bau cua Hoi đong Bao an Lien hop quoc vao cac nam 1948–1949 va 1984–1985.


= Khrushchev va Brezhnev: 1953–1985 =

Khi Stalin qua đoi vao ngay 5 thang 3 nam 1953, hinh thanh tap the lanh đao do Khrushchev nam quyen va mot thoi ky phi Stalin hoa bat đau. Su thay đoi dien ra ngay tu nam 1953, khi cac quan chuc đuoc phep chi trich chinh sach Nga hoa cua Stalin. Uy ban Trung uong Đang Cong san Ukraina cong khai chi trich cac chinh sach Nga hoa cua Stalin trong mot cuoc hop vao thang 6 nam 1953. Ngay 4 thang 6 nam 1953, Aleksey Kirichenko ke nhiem Leonid Melnikov voi tu cach la Bi thu thu nhat cua ĐCS Ukraina; đieu nay rat quan trong vi Kirichenko la nguoi dan toc Ukraina đau tien lanh đao ĐCS Ukraina ke tu thap nien 1920. Chinh sach phi Stalin hoa co hai đac điem chinh la tap trung hoa va phan quyen tu trung uong. Vao thang 2 nam 1954, Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet Lien bang Nga chuyen giao Krym cho Ukraina trong le ky niem 300 nam ngay Ukraina thong nhat voi Nga (ten goi cua Lien Xo cho Thoa thuan Pereiaslav). Cac le hoi lon keo dai suot nam 1954, ky niem hiep uoc đua Ukraina duoi quyen cai tri cua Nga ba the ky truoc. Su kien nay đuoc to chuc đe chung minh tinh anh em lau đoi giua nguoi Ukraina va nguoi Nga, đong thoi chung minh Lien Xo la mot "gia đinh cua cac dan toc"; đo cung la mot cach khac đe hop phap hoa chu nghia Marx-Lenin.
"Su tan bang" la chinh sach tu do hoa co chu y, đuoc đac trung boi bon điem, bao gom an xa tu nhan chinh tri; thanh lap phai đoan đau tien cua Ukraina tai Lien Hiep Quoc vao nam 1958; va gia tang on đinh cua so nguoi dan toc Ukraina trong hang ngu cua Đang Cong san Ukraina va chinh phu cua CHXHCNXV Ukraina. Khong chi phan lon cac thanh vien Uy ban Trung uong Đang va Bo Chinh tri Đang Cong san Ukraina la nguoi dan toc Ukraina, ma 3/4 cac quan chuc cap cao nhat cua đang va nha nuoc cung la nguoi dan toc Ukraina. Chinh sach Ukraina hoa mot phan cung dan đen su tan bang van hoa ben trong Ukraina.

Vao thang 10 nam 1964, Khrushchev bi phe truat va đuoc ke nhiem boi mot ban lanh đao tap the khac, lan nay do Leonid Brezhnev sinh ra o Ukraina lam Bi thu thu nhat, va Alexei Kosygin lam Chu tich Hoi đong Bo truong. Su cai tri cua Brezhnev co dau an la tinh trang tri tre ve kinh te va xa hoi, mot thoi ky thuong đuoc goi la Ky nguyen tri tre. Che đo moi đua ra chinh sach chinh sach hop nhat cac dan toc Lien Xo khac nhau thanh mot dan toc Xo viet bang cach hop nhat cac yeu to tot nhat cua moi dan toc vao mot dan toc moi. Tren thuc te, chinh sach nay la ap dung lai chinh sach Nga hoa. Thay vi gioi thieu khai niem tu tuong ve dan toc Xo viet, Brezhnev tai Đai hoi Đang lan thu 24 đa noi ve "mot cong đong lich su moi cua nhan dan - nhan dan Lien Xo",, va mo đau vay muon tu tuong cua chu nghia xa hoi phat trien, la thu tri hoan chu nghia cong san.


= Gorbachev va giai the: 1985–1991 =

Volodymyr Shcherbytsky la mot nguoi cong san bao thu do Brezhnev bo nhiem va la Bi thu thu nhat cua Đang Cong san Ukraina tu 1972 đen 1989, do đo cac chinh sach perestroika va glasnost cua Gorbachev đa khong đen đuoc Ukraina som nhu cac nuoc cong hoa Xo viet khac. Tham hoa Chernobyl nam 1986, cac chinh sach Nga hoa, va su tri tre ro rang ve kinh te va xa hoi đa khien mot so nguoi Ukraina phan đoi su cai tri cua Lien Xo. Chinh sach perestroika cua Gorbachev cung chua bao gio đuoc đua vao thuc te, 95% cong nghiep va nong nghiep van thuoc so huu cua nha nuoc Xo viet vao nam 1990. Noi ve cai cach, nhung khong đua cai cach vao thuc tien, dan đen su mo ho roi tu đo tro thanh su chong đoi voi chinh nha nuoc Xo viet. Chinh sach glasnost cham dut kiem duyet cua nha nuoc, khien cong đong nguoi Ukraina hai ngoai ket noi lai voi đong bao cua ho tai Ukraina, hoi sinh cac hoat đong ton giao bang viec huy bo su đoc quyen cua Giao hoi Chinh thong giao Nga va dan đen viec thanh lap mot so to roi, bao chi đoi lap. 
Sau cuoc đao chinh thang Tam that bai tai Moskva vao ngay 19–21 thang 8 nam 1991, Xo viet Toi cao Ukraina tuyen bo đoc lap vao ngay 24 thang 8 nam 1991, đoi ten Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina thanh Ukraina. Ket qua cua cuoc trung cau dan y ve đoc lap nam 1991 đuoc to chuc vao ngay 1 thang 12 nam 1991 đa gay bat ngo. Đa so ap đao la 92,3% đa bo phieu cho đoc lap, trong đo tai Krym la 54%. Trong cuoc bau cu tong thong Ukraina nam 1991, 62% so phieu thuoc ve Leonid Kravchuk, la nguoi đa đuoc trao quyen tong thong ke tu khi Xo Viet Toi cao tuyen bo đoc lap.
Su ly khai cua nuoc cong hoa hung manh thu hai trong Lien bang Xo viet đa cham dut bat ky co hoi thuc te nao ve viec Lien bang Xo viet o lai cung nhau ngay ca trong quy mo han che. Ngay 8 thang 12, Kravchuk va nhung nguoi đong cap Nga va Belarus đa ky Hiep đinh Belovezha, tuyen bo rang Lien Xo đa khong con ton tai. Lien Xo chinh thuc giai the vao ngay 26 thang 12.


Chinh quyen He thong chinh quyen cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina dua tren he thong cong san đoc đang do Đang Cong san Ukraina lanh đao, mot nhanh cua Đang Cong san Lien Xo. Nuoc cong hoa nay la mot trong 15 nuoc cong hoa cau thanh nen Lien Xo ke tu khi gia nhap lien bang vao nam 1922 cho đen khi giai the vao nam 1991. Tat ca quyen luc chinh tri va tham quyen tai Lien Xo đeu nam trong tay cac co quan cua Đang Cong san, voi rat it quyen luc thuc su đuoc tap trung o cac co quan va to chuc chinh quyen chinh thuc. Trong mot he thong nhu vay, chinh quyen cap duoi bao cao truc tiep len chinh quyen cap cao hon, va phan lon quyen luc nam trong tay cap bac cao nhat cua Đang Cong san.

Ban đau, quyen lap phap đuoc trao cho Đai hoi Xo viet Ukraina, co Uy ban chap hanh Trung uong. Ngay sau khi cong bo hien phap thoi Stalin, Đai hoi Xo viet đuoc chuyen thanh Xo viet Toi cao (va Uy ban Chap hanh Trung uong tro thanh Đoan Chu tich), bao gom 450 đai bieu. Xo Viet Toi cao co tham quyen ban hanh luat, sua đoi hien phap, thong qua ranh gioi hanh chinh va lanh tho moi, thong qua ngan sach va thiet lap cac ke hoach phat trien kinh te va chinh tri. Ngoai ra, co quan nay con co tham quyen bau ra nhanh hanh phap cua nuoc cong hoa la Hoi đong Bo truong, cung nhu quyen bo nhiem cac tham phan cho Toa an Toi cao. Cac phien hop lap phap ngan ngui va chi đuoc tien hanh trong vai tuan trong nam. Mac du vay, Xo viet Toi cao bau ra đoan chu tich, chu tich, 3 pho chu tich, mot thu ky va mot so thanh vien chinh phu khac đe thuc hien cac chuc nang va nhiem vu chinh thuc giua cac phien hop lap phap. Chu tich Đoan chu tich la mot vi tri đay quyen luc trong cap bac quyen luc cap cao cua nuoc cong hoa, va tren danh nghia co the đuoc coi la tuong đuong voi nguyen thu quoc gia, nhung hau het cac quyen hanh phap đuoc tap trung trong Bo chinh tri cua Đang Cong san va Bi thu thu nhat cua co quan nay.
Quyen bau cu pho thong đay đu đuoc trao cho tat ca cac cong dan đu đieu kien tu 18 tuoi tro len, ngoai tru tu nhan va nhung nguoi bi tuoc đoat quyen tu do. Tuy vay, bau cu khong the đuoc coi la tu do va co tinh chat tuong trung, cac cuoc bau cu vao Xo Viet Toi cao dien ra 5 nam mot lan. Cac ung cu vien tu cac khu vuc bau cu tren khap nuoc cong hoa, moi khu vuc thuong bao gom trung binh 110.000 cu dan, ung cu vien đuoc lua chon truc tiep boi cac co quan co tham quyen cua đang, tao ra rat it co hoi đe thay đoi chinh tri, vi tat ca cac co quan chinh tri đeu truc tiep phu thuoc vao cap cao hon.
Cai cach perestroika cua Mikhail Gorbachev khoi đau vao giua cuoi thap nien 1980, luat cai cach bau cu đa đuoc thong qua vao nam 1989, tu do hoa cac thu tuc đe cu va cho phep nhieu ung cu vien ung cu trong mot khu vuc bau cu. Theo đo, cac cuoc bau cu tuong đoi tu do đau tien  tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina dien ra vao thang 3 nam 1990. 111 đai bieu tu Khoi Dan chu, mot hiep hoi long leo gom cac đang nho than Ukraina va ung ho chu quyen va Phong trao Nhan dan Ukraina (thuong đuoc goi la Rukh trong tieng Ukraina) cot yeu đa đuoc bau vao quoc hoi. Mac du Đang Cong san chiem đa so voi 331 đai bieu, nhung su ung ho lon danh cho Khoi Dan chu đa chung to su ngo vuc cua nguoi dan đoi voi chinh quyen Cong san, đieu nay cuoi cung dan đen nen đoc lap cua Ukraina vao nam 1991.

Ukraina la nuoc ke thua hop phap cua CHXHCNXV Ukraina, va tuyen bo thuc hien "cac quyen va nghia vu theo cac thoa thuan quoc te cua Lien Xo khong mau thuan voi Hien phap Ukraina va loi ich cua nuoc  Cong hoa" vao ngay 5 thang 10 nam 1991. Sau khi Ukraina đoc lap, Quoc hoi cua CHXHCNXV Ukraina đa đuoc đoi tu Xo viet toi cao thanh ten hien tai la Verkhovna Rada, Verkhovna Rada van la quoc hoi cua Ukraina. Ukraina cung đa tu choi cong nhan yeu sach đoc quyen cua Nga ve viec ke thua Lien Xo, va cung tuyen bo tinh trang nhu vay đoi voi Ukraina, đieu nay đuoc neu trong Đieu 7 va 8 cua Ve ke thua hop phap cua Ukraina, ban hanh nam 1991. Sau khi đoc lap, Ukraina tiep tuc theo đuoi cac yeu sach chong lai Lien bang Nga tai cac toa an nuoc ngoai, tim cach thu hoi phan cua minh trong tai san nuoc ngoai thuoc so huu cua Lien Xo. Ho cung giu đuoc ghe cua minh trong Lien Hop Quoc, von gianh đuoc tu nam 1945.


= Ngoai giao =
Tren mat tran quoc te, CHXHCNXV Ukraina, cung voi phan con lai cua 15 nuoc cong hoa, hau nhu khong co tieng noi trong cac van đe đoi ngoai cua ho. Tuy nhien, đieu quan trong can luu y la vao nam 1944, CHXHCNXV Ukraina đuoc phep thiet lap quan he song phuong voi cac quoc gia va duy tri quan đoi thuong truc cua rieng minh. Đieu khoan nay đuoc su dung đe cho phep nuoc cong hoa tro thanh thanh vien cua Lien Hop Quoc, cung voi Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Byelorussia. Theo đo, cac đai dien tu "Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina" va 50 quoc gia khac đa thanh lap Lien Hop Quoc vao ngay 24 thang 10 nam 1945. Tren thuc te, đieu nay mang lai cho Lien Xo (mot thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an co quyen phu quyet) them hai phieu bau tai Đai hoi đong. Tuy nhien, khia canh đo cua cac đieu khoan nam 1944 khong bao gio đuoc thuc hien va cac van đe quoc phong cua nuoc cong hoa đuoc quan ly boi Luc luong Vu trang Lien Xo va Bo Quoc phong. Mot quyen khac đa đuoc cap nhung chua bao gio đuoc su dung cho đen nam 1991 la quyen cua cac nuoc cong hoa Xo viet đuoc tach khoi lien bang, đuoc quy đinh trong moi hien phap cua Lien Xo. Theo đo, Đieu 69 trong Hien phap cua CHXHCNXV Ukraina neu ro: "CHXHCNXV Ukraina van duy tri quyen chu tam ly khai khoi Lien Xo."  Tuy nhien, su ly khai ve mat ly thuyet cua mot nuoc cong hoa khoi lien bang hau nhu la khong the va khong thuc te, theo nhieu cach cho đen sau nhung cai cach perestroika cua Gorbachev.
CHXHCNXV Ukraina la mot thanh vien cua Hoi đong Kinh te va Xa hoi Lien Hop Quoc, Quy Nhi đong Lien Hop Quoc, To chuc Lao đong Quoc te, Lien minh Buu chinh Quoc te, To chuc Y te The gioi, To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien Hop Quoc, Lien minh Vien thong Quoc te, Uy ban Kinh te chau Au Lien Hiep Quoc, To chuc So huu Tri tue The gioi va Co quan Nang luong Nguyen tu Quoc te. Nuoc cong hoa khong phai la mot thanh vien rieng biet cua Khoi Warszawa, Hoi đong Tuong tro Kinh te, Lien hiep Cong đoan The gioi va Lien đoan Thanh nien Dan chu The gioi, va tu nam 1949 la Uy ban Olympic Quoc te.


Hanh chinh Ve mat phap ly, Lien Xo va 15 nuoc cong hoa lien bang tao thanh mot he thong lien bang. Tuy nhien, ve mat chuc nang Lien Xo la mot quoc gia tap trung cao đo, va tat ca cac quyet đinh quan trong đeu dien ra tai Đien Kremlin. Cac nuoc cong hoa cau thanh ve co ban la cac quoc gia đon nhat, voi cac cap quyen luc thap hon truc tiep phu thuoc vao cac cap cao hon. Trong suot 72 nam ton tai, cac bo phan hanh chinh cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina đa thay đoi nhieu lan, thuong bao gom viec tai to chuc va sap nhap khu vuc cua chinh quyen Xo viet trong The chien II.
Đon vi hanh chinh pho bien nhat la oblast (tinh), voi 25 đon vi hanh chinh nhu vay khi nuoc cong hoa nay đoc lap khoi Lien Xo vao nam 1991. Cac tinh đuoc chia nho thanh cac raion (huyen) voi so luong 490. Cac đon vi hanh chinh con lai trong cac tinh bao gom cac thanh pho, khu đinh cu kieu đo thi va lang. Cac thanh pho tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina la mot ngoai le rieng biet, vi co the truc thuoc chinh quyen cap tinh hoac chinh quyen cap huyen noi chung la trung tam hanh chinh. Hai thanh pho la thu đo Kiev va Sevastopol tai ban đao Krym đuoc đoi xu rieng biet, đuoc chi đinh la "thanh pho co vi the đac biet." Đieu nay co nghia la chung truc tiep phu thuoc vao chinh quyen trung uong CHXHCNXV Ukraina chu khong phai chinh quyen cap tinh xung quanh chung. 


= Cac tinh =


= Lich su hinh thanh =

Tuy nhien, lich su phan chia hanh chinh cua nuoc cong hoa khong qua ro rang. Vao cuoi Chien tranh the gioi thu nhat nam 1918, Ukraina bi nuoc Nga Xo viet xam chiem va lap chinh phu bu nhin Ukraina Xo viet. Luc luong Xo viet chiem thanh pho Kharkov, va đa chon no lam tru so chinh phu cua nuoc cong hoa, đuoc đat ten thong tuc tren cac phuong tien truyen thong la "Kharkov – Pervaya Stolitsa (thu đo đau tien)" voi ham y ve thoi ky cua che đo Xo viet. Kharkov cung la thanh pho noi chinh phu Ukraina Xo viet đau tien đuoc thanh lap vao nam 1917 voi su ho tro manh me tu chinh quyen Nga Xo viet. Tuy nhien, vao nam 1934, thu đo đuoc doi tu Kharkov đen Kiev, noi nay van la thu đo cua Ukraina ngay nay.
Trong thap nien 1930, co mot so luong đang ke cac dan toc thieu so song trong Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina. Cac khu dan toc đuoc thanh lap voi vi the la cac đon vi hanh chinh-lanh tho rieng biet trong chinh quyen cap tinh. Cac khu đuoc thanh lap cho ba nhom thieu so lon nhat cua nuoc cong hoa, đo la nguoi Do Thai, nguoi Nga va nguoi Ba Lan. Tuy nhien, cac dan toc khac đuoc phep kien ​​nghi voi chinh phu ve quyen tu tri dan toc cua ho. Nam 1924, tren lanh tho cua Ukraina Xo viet đuoc thanh lap Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet tu tri Moldavia. Sau khi Lien Xo chinh phuc Bessarabia va Bukovina nam 1940, CHXHCNXV tu tri Moldavia đuoc chuyen giao cho Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Moldavia moi thanh lap, trong khi Budzhak va Bukovina thuoc ve CHXHCNXV Ukraina. Sau khi thanh lap CHXHCNXV Ukraina, mot so luong đang ke nguoi dan toc Ukraina đa song ben ngoai bien gioi nuoc cong hoa.
Vao thap nien 1920, Ukraina Xo viet buoc phai nhuong mot so lanh tho cho Nga tai Severia, Sloboda Ukraina va vung duyen hai Azov bao gom cac thanh pho nhu Belgorod, Taganrog va Starodub. Trong thap nien 1920, chinh quyen cua Ukraina Xo viet đa kien quyet vo ich trong viec tai xet bien gioi giua Ukraina Xo viet va Nga Xo viet dua tren Đieu tra dan so toan lien bang đau tien cua Lien Xo nam 1926, đieu đo cho thay 4,5 trieu nguoi Ukraina song tren cac lanh tho cua Nga giap Ukraina. Viec buoc phai cham dut qua trinh Ukraina hoa o mien nam Nga Xo viet đa dan đen su sut giam lon so luong nguoi Ukraina đuoc bao cao tai cac khu vuc nay trong Đieu tra dan so Lien Xo nam 1937.
Sau khi ky ket Hiep uoc Molotov–Ribbentrop, Đuc Quoc xa va Lien Xo đa phan chia Ba Lan, theo đo Ukraina nhan đuoc lanh tho Đong Galicia. Chien dich Ba Lan thang 9 cua Lien Xo trong tuyen truyen cua Lien Xo đuoc mieu ta la Thang 9 Vang đoi voi nguoi Ukraina, do su thong nhat cua cac vung đat Ukraina tren ca hai bo song Zbruch, truoc đo đay la bien gioi giua Lien Xo va cac cong đong cua Ba Lan co cac gia đinh noi tieng Ukraina sinh song.


Kinh te = Truoc nam 1945 =


= Sau nam 1945 =


 Nong nghiep  Nam 1945, san xuat nong nghiep chi bang 40% so voi muc nam 1940, mac du viec mo rong lanh tho cua nuoc cong hoa đa "tang dien tich đat canh tac". Trai nguoc voi muc tang truong đang chu y trong linh vuc cong nghiep, thi nong nghiep Ukraina giong nhu toan Lien Xo tiep tuc hoat đong nhu got chan Achilles cua nen kinh te. Bat chap thiet hai nhan mang trong tap the hoa nong nghiep tai Lien Xo, đac biet la tai Ukraina, cac nha hoach đinh Lien Xo van tin tuong vao hieu qua cua nong nghiep tap the. He thong cu đuoc thiet lap lai; so trang trai tap the tai Ukraina tang tu 28 nghin nam 1940 len 33 nghin nam 1949, bao gom 45 trieu ha; so luong cac trang trai nha nuoc hau nhu khong tang, đung o muc 935 vao nam 1950, bao gom 12,1 trieu ha. Đen cuoi Ke hoach 5 nam lan thu tu (nam 1950) va Ke hoach 5 nam lan thu nam (nam 1955), san luong nong nghiep van thap hon nhieu so voi muc nam 1940. Nhung thay đoi cham chap trong nong nghiep co the đuoc giai thich la do nang suat thap trong cac trang trai tap the va do đieu kien thoi tiet xau ma he thong ke hoach hoa cua Lien Xo khong the phan ung mot cach hieu qua. Luong thuc cho con nguoi trong nhung nam sau chien tranh giam, dan đen tinh trang thieu luong thuc thuong xuyen va tram trong.
Muc gia tang san xuat nong nghiep cua Lien Xo la rat lon, tuy nhien nguoi dan Lien Xo-Ukraina van gap phai tinh trang thieu luong thuc do su kem hieu qua cua nen kinh te tap trung cao đo. Trong thoi ky đinh cao cua san luong nong nghiep Lien Xo-Ukraina vao nhung nam 1950 va tu đau đen giua nhung nam 1960, muc tieu thu cua con nguoi o Ukraina va phan con lai cua Lien Xo thuc te đa trai qua nhung khoang thoi gian giam ngan. Co nhieu ly do cho su kem hieu qua nay, nhung nguon goc cua no co the bat nguon tu he thong thi truong mot ben mua va mot ben san xuat do Joseph Stalin thiet lap. Khrushchev đa co gang cai thien tinh hinh nong nghiep tai Lien Xo bang cach mo rong tong quy mo cay trong - vi du chi rieng tai Ukraina Xo viet "dien tich đat trong ngo đa tang 600 phan tram". O đinh cao cua chinh sach nay, giua nam 1959 va 1963, mot phan ba dien tich đat canh tac cua Uckaina đa trong loai cay nay. Chinh sach nay lam giam tong san luong lua mi va lua mach đen; Khrushchev đa luong truoc đuoc đieu nay, va viec san xuat lua mi va lua mach đen đa chuyen đen Trung A thuoc Lien Xo. Chinh sach nong nghiep cua Khrushchev that bai, nam 1963 Lien Xo phai nhap khau luong thuc tu nuoc ngoai. Tong muc nang suat nong nghiep tai Ukraina giam manh trong giai đoan nay, nhung đa phuc hoi trong nhung nam 1970 va 1980 duoi thoi Leonid Brezhnev.


 Cong nghiep  Trong nhung nam sau chien tranh, nang suat cong nghiep cua Ukraina tang gap đoi so voi truoc chien tranh. Nam 1945, tong san luong cong nghiep chi bang 26% so voi muc nam 1940. Lien Xo đua ra Ke hoach 5 nam lan thu tu vao nam 1946. Ke hoach 5 nam lan thu tu đuoc chung to la mot thanh cong đang ke, va co the đuoc vi nhu "ky tich tai thiet Tay Đuc va Nhat Ban", nhung khong co von nuoc ngoai; cong cuoc tai thiet Lien Xo ve mat lich su la mot thanh tuu an tuong. Nam 1950, tong san luong cong nghiep đa vuot qua muc cua nam 1940. Trong khi che đo Lien Xo van coi trong cong nghiep nang hon cong nghiep nhe, nganh cong nghiep nhe cung tang truong. Viec tang đau tu von va mo rong luc luong lao đong cung co loi cho su phuc hoi kinh te cua Ukraina. Trong nhung nam truoc chien tranh, 15,9% ngan sach cua Lien Xo danh cho Ukraina, đen nam 1950 trong Ke hoach 5 nam lan thu tu thi con so nay đa tang len 19,3%. Luc luong lao đong cong nghiep tang tu 1,2 trieu nam 1945 len 2,9 trieu nam 1955; tang 33,2% so voi muc nam 1940. Ket qua cua su tang truong đang chu y nay la đen nam 1955, Ukraina đa san xuat nhieu hon 2,2 lan so voi nam 1940 va nuoc cong hoa nay đa tro thanh mot trong nhung nha san xuat hang đau mot so mat hang tai chau Au. Ukraina la nha san xuat lon nhat theo binh quan đau nguoi tai chau Au ve gang va đuong, đong thoi la nha san xuat thep va quang sat binh quan đau nguoi lon thu hai, va la nuoc san xuat than binh quan đau nguoi lon thu ba tai chau Au.
Tu nam 1965 cho đen khi Lien Xo tan ra vao nam 1991, toc đo tang truong cong nghiep tai Ukraina giam dan va đen thap nien 1970 thi bat đau đinh tre. Su suy giam kinh te đang ke nay đa khong tro nen ro rang truoc thap nien 1970. Trong Ke hoach 5 nam lan thu 5 (1951–1955), phat trien cong nghiep tai Ukraina tang 13,5%, trong khi trong Ke hoach 5 nam lan thu 11 (1981–1985) nganh cong nghiep tang truong tuong đoi khiem ton 3,5%. Muc tang truong hai con so đuoc thay trong tat ca cac nganh cua nen kinh te trong nhung nam sau chien tranh đa bien mat vao thap nien 1980, thay the hoan toan bang nhung con so tang truong thap. Mot van đe dien ra trong suot qua trinh ton tai cua nuoc cong hoa la viec cac nha hoach đinh chu trong vao cong nghiep nang hon hang tieu dung.
Qua trinh đo thi hoa cua xa hoi Ukraina trong nhung nam sau chien tranh đa dan đen su gia tang muc tieu thu nang luong. Tu nam 1956 đen nam 1972, đe đap ung nhu cau ngay cang tang nay, chinh phu đa xay dung nam ho chua nuoc doc theo song Dnepr. Ben canh viec cai thien giao thong đuong thuy Lien Xo-Ukraina, cac ho chua đa tro thanh đia điem cua cac nha may đien moi, va ket qua la nang luong thuy đien phat trien manh me tai Ukraina. Nganh cong nghiep khi đot thien nhien cung phat trien manh me, va Ukraina tro thanh noi san xuat khi đot đau tien sau chien tranh tai Lien Xo; vao thap nien 1960, mo khi đot lon nhat cua Ukraina đa san xuat 30% tong san luong khi đot cua Lien Xo. Chinh phu khong the đap ung nhu cau tieu thu nang luong ngay cang tang cua nguoi dan, nhung đen thap nien 1970, chinh phu Lien Xo đa hinh thanh mot chuong trinh nang luong hat nhan chuyen sau. Theo Ke hoach 5 nam lan thu 11, chinh phu Lien Xo se xay dung 8 nha may đien hat nhan o Ukraina đen nam 1989. Ket qua cua nhung no luc nay la Ukraina đuoc đa dang hoa ve tieu thu nang luong.


Ton giao Nhieu nha tho Co Đoc va giao đuong Do Thai đa bi pha huy trong thoi ky ton tai cua Ukraina Xo viet.


Đo thi hoa Đo thi hoa tai Ukraina thoi hau Stalin phat trien nhanh chong; nam 1959 chi co 25 thanh pho tai Ukraina co dan so tren mot tram nghin nguoi, đen nam 1979, con so nay đa tang len 49. Trong cung thoi ky, toc đo tang truong cua cac thanh pho co dan so tren mot trieu nguoi tang tu mot len nam; Chi rieng Kiev đa tang gan gap đoi dan so, tu 1,1 trieu nam 1959 len 2,1 trieu nam 1979. Đieu nay chung to mot buoc ngoat trong xa hoi Ukraina: lan đau tien trong lich su Ukraina, phan lon nguoi dan toc Ukraina song trong cac khu vuc thanh thi; 53% dan toc Ukraina nhu vay vao nam 1979. Phan lon nguoi lao đong lam viec trong linh vuc phi nong nghiep, vao nam 1970 co 31% nguoi Ukraina lam nong nghiep, nguoc lai 63% nguoi Ukraina la cong nhan cong nghiep va nhan vien van phong. Nam 1959, 37% nguoi Ukraina song tai thanh thi, đen nam 1989 ty le nay tang len 60 %.


Ghi chu Tham khao = Nguon =


Lien ket ngoai "Governments of the Ukrainian Soviet Socialist Republic". Government portal. Truy cap ngay 11 thang 6 nam 2008.
"Constitution of the Ukrainian Soviet Socialist Republic". Verkhovna Rada of Ukraine (bang tieng Ukraina). 1978. Truy cap ngay 11 thang 6 nam 2008.