Tuyen Quang la mot tinh mien nui thuoc vung Đong Bac Bo cua Viet Nam.
Theo du lieu Sap nhap tinh, thanh Viet Nam 2025, 	Tuyen Quang	co dien tich: 	13.796	km²,	xep thu	7; dan so:	1.865.270	nguoi,	xep thu	24; GRDP 2024: 	86.246.356	trieu VNĐ, xep thu	28; thu ngan sach 2024:	6.657.963	trieu VNĐ, xep thu	30; thu nhap binh quan:	36,51	trieu VNĐ/nam, 	xep thu	30.


Đia ly Tinh Tuyen Quang co vi tri đia ly:

Phia đong giap tinh Cao Bang va tinh Thai Nguyen
Phia tay giap tinh Lao Cai
Phia nam giap tinh Phu Tho
Phia bac giap tinh Van Nam va khu tu tri Quang Tay, Trung Quoc.
Trung tam hanh chinh cua tinh la phuong Minh Xuan, cach trung tam Ha Noi 131 km.
Cac điem cuc cua tinh Tuyen Quang:

Điem cuc đong tai xa Hong Thai.
Điem cuc tay tai xa Pa Vay Su.
Điem cuc nam tai xa Phu Luong.
Điem cuc bac tai xa Lung Cu.
Tuyen Quang nam o trung tam cua luu vuc song Lo. Song Gam chay qua tinh theo huong Bac – Nam va nhap vao song Lo o cho giap ranh giua xa Yen Son, xa Xuan Van va xa Tan Long.
Tuyen Quang la cuc điem cua ca nuoc voi cac danh thang nhu Cot Co Lung Cu, Đeo Ma Pi Leng - mot trong tu đai đinh đeo cua Viet Nam.


Lich su Tuyen Quang nguyen cung la mot vung đat thuoc xu Thai, nhung tu the ky 13 đa chiu su kiem soat cua trieu đinh Viet Nam duoi đoi nha Tran. Trieu Tran goi la lo Quoc Oai, sau đoi la chau Tuyen Quang. Duoi đoi vua Tran Hien Tong (nien hieu Khai Huu, 1329-1341), chau Tuyen Quang đoi thanh tran, roi thanh phu Tuyen Hoa duoi thoi Minh thuoc.
Sau khi vua Le Thai To đuoi xong giac Minh, ngai đat phu Tuyen Hoa thuoc Tay Đao. Đoi vua Le Thanh Tong, Tuyen Quang gom mot phu va nam huyen va tro thanh tinh Minh Quang duoi trieu vua Le Uy Muc. Đoi Le Trang Tong, đoi Minh Quang thanh doanh An Tai, cho dong ho Vu nguoi Thai lam doanh truong.


= Tuyen Quang thoi nha Nguyen =
Vao đau the ky 19, Tuyen Quang gom 1 phu la phu Yen Binh. Phu nay quan ly 1 huyen va 5 chau:

Huyen Phuc Yen (nay la phan đat thuoc thanh pho Tuyen Quang, cac huyen Yen Son, Chiem Hoa cua tinh Tuyen Quang) gom 10 tong: Trung Mon, Yen Lung, Yen Linh, Hang Tuc, Hung Di, Kim Đo, Hoang Son, Đong Yen, Lang Quan, Binh Ca.
Chau Luc Yen (nay la phan đat thuoc huyen Luc Yen cua tinh Yen Bai).
Chau Thu Vat (nam 1823 đoi ten la chau Thu (Thu Chau), nay la phan đat thuoc huyen Yen Binh cua tinh Yen Bai) gom 7 tong: Vinh Kien, Đai Đong, Am Phuc, Cam Nhan, Mong Son, Ngoc Chan, Thi Ngan.
Chau Vi Xuyen (nay la phan đat thuoc tinh Ha Giang).
Chau Bao Lac (nay la phan đat thuoc cac huyen Meo Vac, Bac Me, Yen Minh cua tinh Ha Giang va cac huyen Bao Lam, Bao Lac cua tinh Cao Bang).
Chau Đai Man (nay la phan đat thuoc cac huyen Na Hang, Lam Binh,.. cua tinh Tuyen Quang).
Ngay 4 thang 11 nam 1831, thanh lap tinh Tuyen Quang. Nam 1842, nha Nguyen chia Tuyen Quang thanh 3 hat: Ha Giang, Bac Quang, Tuyen Quang.
Vua Gia Long lai đoi thanh tran Tuyen Quang, roi tro thanh tinh duoi trieu Minh Mang. Khi Phap moi xam chiem Viet Nam, phu Yen Binh la can cu khang chien chong giac Phap. Nguoi Thai, Muong, Meo, Tho, Nung cung voi dan quan cac tinh lan can đanh quan Phap nhieu tran khon đon vao nhung nam 1884, 1885; them vao đo, quan Co Đen quay nhieu vung Tuyen Quang kha lau. Mai toi nam 1894, Phap moi hoan toan chiem đuoc tinh nay.
Ngay 9 thang 9 nam 1891, Toan quyen Đong Duong ban hanh Nghi đinh ve viec chia đia ban tinh Tuyen Quang vao đao Quan binh 2 va đao Quan binh 3. Ngay 17 thang 9 nam 1895, Toan quyen Đong Duong ban hanh Quyet đinh so 1432 ve viec chia khu quan su thu ba thanh 3 tinh: Tuyen Quang, Bac Quang, Ha Giang. Ngay 11 thang 4 nam 1900, Toan quyen Đong Duong ban hanh Nghi đinh ve viec tai thanh lap tinh Tuyen Quang tren co so Phu Yen Binh va huyen Son Duong cua tinh Son Tay, tinh ly đat tai xa Y La.
Nam 1916, Toan quyen Đong Duong ban hanh Nghi đinh ve viec:

Chia huyen Ham Yen thanh huyen Yen Son va chau Ham Yen.
Thanh lap tinh Ha Giang tren co so cat phu Tuong An (Yen Ninh cu) va 3 huyen: Bao Lac (cu), Vi Xuyen, Vinh Tuy.
Cat chau Luc Yen sap nhap vao tinh Yen Bai.
Truoc Cach mang thang Tam nam 1945, Tuyen Quang co 1 phu Yen Binh va 4 huyen: Yen Son, Ham Yen, Chiem Hoa, Son Duong. Tinh ly đat o xa Y La.
Nam 1945–thang 11 nam 1975, tinh Tuyen Quang co 6 đon vi hanh chinh, bao gom 5 huyen: Na Hang, Chiem Hoa, Ham Yen, Yen Son, Son Duong, thi xa Tuyen Quang va 134 đon vi hanh chinh cap xa. Ngay 4 thang 11 nam 1949, Chu tich Chinh phu ban hanh Sac lenh so 127-SL. Theo đo, tinh Tuyen Quang thuoc Lien khu Viet Bac moi thanh lap quan ly.


= Tinh Tuyen Quang sau nam 1954–1991 =
Sau nam 1954, tinh Tuyen Quang co 7 đon vi hanh chinh cap huyen, bao gom: thi xa Tuyen Quang (tinh ly) va 6 huyen: Yen Binh, Yen Son, Na Hang, Ham Yen, Son Duong, Chiem Hoa.
Ngay 1 thang 7 nam 1956, Chu tich nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa ban hanh Sac lenh so 268-SL ve viec tinh Tuyen Quang thuoc Khu tu tri Viet Bac moi thanh lap. Ngoai ra, huyen Yen Binh thuoc tinh Tuyen Quang đuoc chuyen ve tinh Yen Bai quan ly (khi đo nam o khu Lao – Ha – Yen).
Ngay 27 thang 12 nam 1975, Quoc hoi ban hanh Nghi quyet ve viec thanh lap tinh Ha Tuyen tren co so tinh Tuyen Quang va tinh Ha Giang.


= 1991–nay: Tuyen Quang ngay nay =
Ngay 12 thang 8 nam 1991, Quoc hoi ban hanh Nghi quyet ve viec chia tinh Ha Tuyen thanh tinh Tuyen Quang va tinh Ha Giang. Tinh Tuyen Quang co 6 đon vi hanh chinh, bao gom thi xa Tuyen Quang va 5 huyen: Chiem Hoa, Ham Yen, Na Hang, Son Duong, Yen Son.
Ngay 2 thang 7 nam 2010, Chinh phu ban hanh Nghi quyet so 27/NQ-CP ve viec thanh lap thanh pho Tuyen Quang thuoc tinh Tuyen Quang tren co so toan bo thi xa Tuyen Quang.
Ngay 28 thang 1 nam 2011, Chinh phu ban hanh Nghi quyet so 07/NQ-CP ve viec thanh lap huyen Lam Binh tren co so đieu chinh mot phan dien tich va dan so cua huyen Na Hang va huyen Chiem Hoa.
Ngay 12 thang 6 nam 2025, Quoc hoi ban hanh Nghi quyet so 202/2025/QH15 ve viec sap xep đon vi hanh chinh cap tinh (nghi quyet co hieu luc tu ngay 12 thang 6 nam 2025). Theo đo, sap nhap tinh Ha Giang vao tinh Tuyen Quang.
Sau khi sap nhap, tinh Tuyen Quang co 13.795,50 km² dien tich tu nhien va quy mo dan so la 1.865.270 nguoi.


Hanh chinh Tinh Tuyen Quang co 124 đon vi hanh chinh cap xa, bao gom 7 phuong va 117 xa.


Kinh te Tuyen Quang la tinh mien nui, nen kinh te nong-lam nghiep chiem uu the, mo hinh kinh te trang trai ket hop nong lam. Trong bang xep hang ve Chi so nang luc canh tranh cap tinh cua Viet Nam nam 2011, tinh Tuyen Quang xep o vi tri thu 56/63 tinh thanh.
Nong nghiep: lua la cay luong thuc chinh, sau đo la cac cay ngo, san, khoai lang. Cay cong nghiep gom co: che (nha may che Tuyen Quang, Thang Muoi, Tan Trao), cay sa lam tinh dau sa, lac, đau, tuong. Cay an qua co: cam, quyt, nhan, vai, chanh. Chan nuoi co trau, bo, lon, de, gia cam...
Cong nghiep: co quang kem, quang mangan, quang thiec, bot kem, khai thac antimoan... San xuat giay, bot giay, xi mang, voi.
Co nha may thuy đien Tuyen Quang đuoc đua vao su dung chinh thuc ngay 30 thang 1 nam 2008, cong suat thiet ke đat 342 MW. Nha may thuy đien Chiem Hoa co cong suat lap may 48 MW, hoan thanh thang 3/2013.


Dan so Tinh đen ngay 1 thang 4 nam 2019, toan tinh co 6 ton giao khac nhau đat 42.761 nguoi, nhieu nhat la Cong giao co 25.626 nguoi, tiep theo la đao Tin Lanh đat 10.996 nguoi, Phat giao co 6.116 nguoi. Con lai cac ton giao khac nhu Hoi giao co 13 nguoi, Phat giao Hoa Hao co sau nguoi va đao Cao Đai co bon nguoi.
Tuyen Quang co dien tich 5.868 km² (đung thu 25 tren ca nuoc) va dan so 784.811 nguoi (đung thu 53 tren ca nuoc), mat đo trung binh khoang 124 nguoi/km². Dan cu Tuyen Quang phat trien rat nhanh co 21,45% dan so song o đo thi va 78,55% dan so song o nong thon (tinh đen nam 2020).
Tinh Tuyen Quang co dien tich 5.868 km², dan so nam 2021 la 801.700 nguoi, mat đo dan so đat 137 nguoi/km². Dan so thanh thi la 111.300 nguoi (13,88%). Dan so nong thon la 690.400 nguoi (86,12%).
Tinh Tuyen Quang co dien tich 5.868 km², dan so thuong tru tinh đen ngay 31/12/2022 la 805.782 nguoi, mat đo dan so đat 137 nguoi/km². Dan so thanh thi la 120.543 nguoi (chiem 14,96%). Dan so nong thon la 685.239 nguoi (chiem 85,04%).
Tinh Tuyen Quang co dien tich 5.867,95 km², dan so quy đoi tinh đen ngay 31/12/2022 la 908.797 nguoi, mat đo dan so đat 154 nguoi/km².
Tinh Tuyen Quang co dien tich 5.867 km², dan so thuong tru nam 2023 la 812.215 nguoi, mat đo dan so đat 138 nguoi/km², voi 22 dan toc anh em cung chung song.


Van hoa = Am thuc =
Cac đac san, am thuc Tuyen Quang nhu: banh nep nhan trung kien, hong ngam Xuan Van, ruou ngo men la Na Hang, che Kia Tang, ga đo Đong Day, cam Ham Yen, rau don, mam ca ruong Chiem Hoa, banh day vung đen Lam Binh, le nau Khau Trang, com lam, pho chua Tuyen Quang, banh gai Chiem Hoa, thit trau Hung My, ngo nep Soi Lam, cha oc ong nua, lap xuong Na Hang, goi ca bong, hoa chuoi nau chan gio, na dai Luc Hanh, thit muoi chua, banh cu chuoi Yen Lap, nhong co Chiem Hoa, banh đuc Đa Vi, xoi mau Lam Binh, mia, banh chuoi Na Hang, rau hoi, ca gai leo Hop Hoa, ga Tan Tao, buoi Soi Ha, com Con Lon, mang vau, thit gac bep Lam Binh, hoa ke nhoi thit, che Khau Mut, rau bo khai, chao im Son Duong, gao nep Khau Lang, banh lang Chiem Hoa, reu đa, vit bau Minh Huong, ruou chuoi Kim Binh, mang nua, mang kho, nhan Binh Ca, lon đen Lang Can, che xanh, co om Chiem Hoa, lac Tho Binh, giao co lam Lam Binh.


Du lich = Di tich lich su =

Di tich lich su Tan Trao.
Khu di tich Kim Binh thuoc xa Kim Binh.
Khu di tich Kim Quan thuoc xa Tan Trao.
Khu di tich Đa Ban thuoc phuong My Lam.
Khu di tich Lang Ngoi – Đa Ban thuoc phuong My Lam.
Khu di tich Chien thang Khe Lau thuoc xa Xuan Van va xa Yen Son.


= Danh lam, thang canh =
Ho Na Hang thuoc xa Na Hang.
Danh thang quoc gia Quan the hang đong o xa Yen Phu.
Danh thang quoc gia Đong Song Long o xa Thuong Lam.
Danh thang quoc gia Hang Phia Vai o xa Thuong Lam.
Thac Mo - Na Hang nam giua khu bao ton thien nhien Na Hang.
Thanh co nha Mac nam o phuong Minh Xuan.
Suoi nuoc khoang My Lam nam o đia phan phuong My Lam.
Đong Tien thuoc xa Yen Phu.
Thac Ban Ba – xa Trung Ha.


Giao thong Giao thong van tai gom co: Van tai đuong bo va van tai đuong thuy.


= Đuong bo =
Cac tuyen đuong cao toc:

Đuong cao toc Tuyen Quang – Ha Giang: Điem đau o xa Nhu Khe, huyen Yen Son va điem cuoi o xa Yen Thuan, huyen Ham Yen.
Đuong cao toc Tuyen Quang – Phu Tho: Điem đau o xa Luong Vuong, thanh pho Tuyen Quang va điem cuoi o xa Đoi Binh, huyen Yen Son.
Cac tuyen Quoc lo tren đia ban tinh:

Quoc lo 2: Điem đau tai km 115+000 (thuoc xa Đoi Binh huyen Yen Son), điem cuoi km 205+000 (thuoc xa Yen Lam huyen Ham Yen), chieu dai 90 km.
Quoc lo 2C: Điem đau tu xa Son Nam huyen Son Duong, điem cuoi đen thi tran Na Hang huyen Na Hang, chieu dai 201,24 km (khong ke 6,3 km đi chung QL.37).
Quoc lo 3B: Điem đau tu xa Thai Son huyen Ham Yen, điem cuoi xa Yen Lap huyen Chiem Hoa.
Quoc lo 37: Điem đau tu đinh Đeo Khe xa Hop Thanh huyen Son Duong, điem cuoi cau Bong thuoc xa My Bang huyen Yen Son, chieu dai 64,5km (khong ke 4km đi chung QL.2).
Quoc lo 279: Tu xa Hong Quang huyen Chiem Hoa đen xa Đa Vi huyen Na Hang, chieu dai 96 km.
Quoc lo 280: Tu xa Đa Vi huyen Na Hang đen xa Thuong Giap huyen Na Hang.
Cac tuyen đuong tinh voi tong chieu dai 392,6 km trong đo:

Tuyen ĐT.185: Điem đau km 211 470 (thuoc xa Nong Tien, thanh pho Tuyen Quang), điem cuoi thi tran Vinh Loc, huyen Chiem Hoa dai 74,1 km.
Tuyen ĐT.186: Điem đau km 55 Quoc lo 2C (Nga ba Son Nam, huyen Son Duong), điem cuoi km 234 400 Quoc lo 37 (thuoc xa My Bang huyen Yen Son), chieu dai 84 km.
Tuyen ĐT.187: Điem đau đuong ĐT.176 cu (Đai Thi), điem cuoi đinh đeo Keo Mac huyen Chiem Hoa, chieu dai: 17 km.
Tuyen ĐT.188: Điem đau tu thi tran huyen Chiem Hoa va điem cuoi xa Binh An huyen Chiem Hoa, chieu dai la 40 km (khong ke 5 km đi chung QL.279).
Tuyen ĐT.189: Điem đau km 5+700 thuoc xa Binh Xa, huyen Ham Yen va điem cuoi thon Luc Khang xa Yen Thuan huyen Ham Yen, chieu dai: 61,5km.
Cac tuyen đuong huyen: La đuong noi tu trung tam hanh chinh cua huyen voi trung tam hanh chinh cua xa, cum xa hoac trung tam hanh chinh cua huyen lan can; đuong noi đuong tinh voi trung tam hanh chinh cua xa hoac trung tam cum xa. Tong chieu dai cac tuyen đuong huyen trong tinh la 579,8 km, bao gom:

Huyen Na Hang co 11 tuyen voi 5122,5 km.
Huyen Chiem Hoa co 11 tuyen voi 146,0 km.
Huyen Ham Yen co 6 tuyen voi 57,2 km.
Huyen Yen Son co 14 tuyen voi 129,5 km.
Huyen Son Duong co 12 tuyen voi 124,6 km
Cac tuyen đuong đo thi: Chieu dai 141,71 km la cac đuong giao thong nam trong pham vi đia gioi hanh chinh thanh pho Tuyen Quang va cac thi tran huyen ly va khu Di tich lich su Tan Trao.


= Đuong thuy =
Song khai thac van tai đuoc:

Song Lo: dai 156 km, TW quan ly: 85 km (Phan luong – N3 Lo Gam) – Sa lan <200T hoat đong mua nuoc, Tuyen Quang quan ly: 71 km (N3 Lo Gam – Bach xa)- Đo ngang.
Song Gam: dai 109+70 km, TW quan ly: 33 km (N3 Lo Gam – Chiem Hoa) 33 km (tau, thuyen <40T), Tuyen Quang quan ly: 76 km (Chiem Hoa - Thuy Loa) 37 km (Chiem Hoa - Na Hang) Thuyen <5T.
Ben đo: Tong so ben 44, trong đo: co giay phep mo ben la 28.


Ket nghia Tinh Binh Thuan (cu), nay la tinh Lam Đong.


Chu thich Tham khao