Ho thien nga (tieng Nga: Лебединое озеро, chuyen tu: Lebedinoye ozero, IPA: [lʲɪbʲɪˈdʲinəjə ˈozʲɪrə] ), la vo ballet so 20 cua nha soan nhac Pyotr Ilyich Tchaikovsky, sang tac khoang nam 1875–1876. Mac du ban đau, vo ballet gap that bai, nhung hien nay no đa tro thanh mot trong nhung vo ballet pho bien nhat moi thoi đai.
Kich ban ban đau chia thanh hai phan, lay boi canh tu nhung cau chuyen dan gian cua Nga va Đuc va ke cau chuyen ve co cong chua Odette bi phu thuy đoc ac nguyen rua bien thanh thien nga. Bien đao ban đau la Julius Reisinger (Vaclav Reisinger). Vo ballet do Bolshoi Ballet trinh dien vao ngay 4 thang 3 [lich cu ngay 20 thang 2] nam 1877 tai Nha hat Bolshoi o Moskva. Mac du vo đuoc trinh dien voi nhieu phien ban khac nhau, nhung hau het nhung nhom mua ballet đeu dung vu đao va am nhac cua phien ban lam lai nam 1895 cua Marius Petipa va Lev Ivanov, dan dung lan đau cho Imperial Ballet ngay 15 thang 1 nam 1895, tai Nha hat Mariinsky o St. Petersburg. Đoi voi phien ban lam lai nay, phan nhac cua Tchaikovsky đa đuoc nhac truong kiem nha soan nhac Riccardo Drigo cua Nha hat Hoang gia St.Petersburg bien soan lai.


Lich su = Nguon goc cua vo ba le =
Khong co bang chung đe chung minh ai đa viet ban libretto goc, hoac y tuong cho cot truyen đen tu đau. Co mot so cau chuyen dan gian cua Nga va Đuc đuoc cho la ban goc, bao gom ca The Stolen Veil (Tam man bi đanh cap) cua Johann Karl August Musaus, nhung ca hai cau chuyen đo đeu khac biet đang ke so voi vo ba le.
Mot gia thuyet cho rang bien đao mua nguoi Bohemian la Julius Reisinger (va do đo co kha nang quen thuoc voi The Stolen Veil) đa tao ra cau chuyen. Mot gia thuyet khac cho rang no đuoc Vladimir Petrovich Begichev, giam đoc Nha hat Hoang gia Moscow viet ra vao thoi điem đo, co the cung voi Vasily Geltser, vu cong cua Nha hat Hoang gia Bolshoi Moscow (mot ban sao libretto con sot lai mang ten ong). Vi ban libretto đau tien đuoc xuat ban khong phu hop voi am nhac cua Tchaikovsky o nhieu noi, mot gia thuyet cho rang phien ban đau đuoc viet boi mot nha bao sau khi xem cac buoi dien tap đau tien (cac tac pham opera va ballet moi luon đuoc đua tin tren bao, cung voi kich ban tuong ung cua chung).
Mot so nguoi cung thoi voi Tchaikovsky nho lai rang nha soan nhac rat quan tam đen cau chuyen cuoc đoi cua Vua xu Bavaria laLudwig II, von gan lien voi dau hieu Thien nga, va co the la nguyen mau cua Hoang tu Siegfried mo mong.
Begichev đa đat Tchaikovsky soan ban Ho thien nga tu thang 5 nam 1875 voi gia 800 rup. Tchaikovsky chi lam viec voi mot phac thao co ban tu Julius Reisinger ve cac yeu cau cho moi đieu nhay. Tuy nhien, khong giong nhu huong dan ve nhac pham cua Nguoi đep ngu trong rung va Kep hat de, khong co huong dan bang van ban nao đuoc cho la con ton tai.


Tom tat Ho thien nga thuong đuoc the hien trong bon man, bon canh (chu yeu o ben ngoai Nga va Đong Au) hoac ba man, bon canh (chu yeu o Nga va Đong Au). Điem khac biet lon nhat cua cac tac pham tren toan the gioi la cai ket von di la bi kich, nay đoi khi đuoc bien tau thanh mot cai ket co hau.


= Mo đau =
Mot so san pham bao gom mot đoan mo đau cho thay lan đau tien Odette gap Rothbart, nguoi đa bien Odette thanh mot con thien nga.


= Man 1 =
Cong vien trang le truoc cung đien
Hoang tu Siegfried đang to chuc sinh nhat voi gia su, ban be va nhung nguoi dan cua minh [khieu vu]. Cuoc vui choi bi Nu hoang gian đoan, ba lo lang ve loi song vo tu cua anh. Ba noi voi anh rang anh phai chon mot co dau tai da hoi hoang gia vao toi hom sau (mot so tac pham co xuat hien mot so ung cu vien). Anh buon vi khong the ket hon nhan danh tinh yeu. Ban cua anh la Benno va gia su co gang cai thien tam trang lo lang ay. Khi buoi toi buong xuong, Benno nhin thay mot đan thien nga đang bay tren đau va đe nghi ho đi san. Siegfried va nhung nguoi ban lay no va len đuong truy đuoi bay thien nga.


= Man 2 =
Đem trang sang, ho thien nga hien ra giua đong tan tich đo nat cua mot ngoi nha nguyen xua.

Siegfried tach ra khoi ban be, đen noi trang sang ben bo ho, cung luc đan thien nga đap xuong ngay gan đo. Anh nham chiec no cua minh vao đan thien nga đinh ban. Anh chot bang hoang khi thay mot con thien nga bien thanh thieu nu xinh đep, đo chinh la Odette. Ban đau, nang to ra so hai Siegfried. Khi anh hua se khong lam hai, nang moi ke rang nang la Nu hoang Thien nga Odette. Đan thien nga la nhung nan nhan cua loi nguyen khung khiep do phu thuy ac đoc Von Rothbart tao ra, ke co ngoai hinh nua nguoi nua cu. Ban ngay ho phai bien thanh thien nga va ban đem, chi khi đung trong ho ma thuat - ho đuoc tao ra tu nhung giot nuoc mat cua me Odette - moi quay ve hinh dang con nguoi. Loi nguyen chi bi pha vo neu co mot nguoi chua bao gio yeu ai truoc đay, the se yeu Odette mai mai. Von Rothbart đot nhien xuat hien. Siegfried đe doa giet han nhung Odette ngan lai - vi neu Von Rothbart chet truoc khi hoa giai loi nguyen, thi co se mai mai khong thoat khoi kiep thien nga.
Khi Von Rothbart bien mat, cac thieu nu thien nga đap xuong ho nuoc. Benno va moi nguoi cung đen đinh ban chung. Nhung Siegfried đa kip thoi ngan lai va kheo leo đuoi ho đi. Bay gio, chi con lai mot minh voi Odette va cac nang thien nga, Siegfried be gay no va bat đau gianh đuoc su tin tuong cua Odette khi tinh yeu chom no. Khi binh minh đen, loi nguyen ac đoc khien Odette va cac ban cua nang tro lai ho va lai bien thanh thien nga.


= Man 3 =
Hoi đuong sang trong trong cung đien.
Khach đen cung đien đe du vu hoi hoa trang. Sau cong chua đuoc gioi thieu voi hoang tu nhu nhung ung vien cho cuoc hon nhan. Rothbart cai trang, han đen cung voi con gai cua han la Odile, luc nay đa đuoc phu phep đe trong giong Odette. Mac du cac cong chua co gang thu hut Siegfried bang nhung đieu nhay, nhung anh chi đe mat đen Odile. Odette xuat hien o cua so lau đai va co gang canh bao, nhung anh khong nhin thay co. Sau đo, anh tuyen bo se ket hon voi Odile truoc khi Rothbart lam phep cho anh thay mot ao anh ve Odette. Qua đau buon va nhan ra loi lam (anh đa the chi yeu Odette), anh voi quay tro lai ho nuoc.


= Man 4 =
Ben Ho Thien Nga.

Odette quan tri truoc su phan boi cua Siegfried. Cac nang thien nga khac co gang an ui nhung Odette khong chap chan. Khi Siegfried tro lai ho va thay Odette, anh thanh khan cau xin nang tha thu. Odette đong y tha loi cho anh va ca hai đa the hen tren tinh yeu cua ho, nhung su phan boi cua anh khong the xoa đi. Thay vi mai mai la mot con thien nga, co chon cai chet. Anh chon chet cung co va ho nhay xuong ho, noi ho se o ben nhau vinh vien. Đieu nay pha vo bua chu cua Rothbart đoi voi cac thieu nu thien nga, khien han mat quyen luc va chet. Trong le ta on, nhung thieu nu thien nga nay đa tro thanh nhung co gai binh thuong, chung kien Siegfried va Odette cung nhau bay len Thien đuong, mai mai song trong tinh yeu.


Cau truc Ban nhac goc cua Tchaikovsky (bao gom cac phan bo sung cho ban san xuat ban đau nam 1877), khac voi ban nhac cua Riccardo Drigo khi hoi sinh cua Petipa va Ivanov, va van đuoc hau het cac đoan mua ba le su dung. Cac tua cho moi đoan la tu ban nhac đuoc cong bo ban đau. Mot so đuoc đat tieu đe đon gian la chi dan am nhac va khong đuoc dich tu tua goc tieng Phap.


= Man 1 =
Introduction: Moderato assai – Allegro non-troppo – Tempo I

No. 1 Scene: Allegro giusto
No. 2 Waltz: Tempo di valse
No. 3 Scene: Allegro moderato
No. 4 Pas de trois
1. Intrada (or Entree): Allegro
2. Andante sostenuto
3. Allegro semplice, Presto
4. Moderato
5. Allegro
6. Coda: Allegro vivace
No. 5 Pas de deux for Two Merry-makers (sau nay đuoc tao thanh Black Swan Pas de Deux)
1. Tempo di valse ma non troppo vivo, quasi moderato
2. Andante – Allegro
3. Tempo di valse
4. Coda: Allegro molto vivace
No. 6 Pas d'action: Andantino quasi moderato – Allegro
No. 7 Sujet (Introduction to the Dance with Goblets)
No. 8 Dance with Goblets: Tempo di polacca
No. 9 Finale: Sujet, Andante


= Man 2 =

No. 10 Scene: Moderato
No. 11 Scene: Allegro moderato, Moderato, Allegro vivo
No. 12 Scene: Allegro, Moderato assai quasi andante
No. 13 Dances of the Swans
1. Tempo di valse
2. Moderato assai
3. Tempo di valse
4. Allegro moderato (later the famous Dance of the Little Swans)
5. Pas d'action: Andante, Andante non-troppo, Allegro (tai lieu muon tu Undina)
6. Tempo di valse
7. Coda: Allegro vivo
No. 14 Scene: Moderato


= Man 3 =

No. 15 Scene: March – Allegro giusto
No. 16 Ballabile: Dance of the Corps de Ballet and the Dwarves: Moderato assai, Allegro vivo
No. 17 Entrance of the Guests and Waltz: Allegro, Tempo di valse
No. 18 Scene: Allegro, Allegro giusto
No. 19 Pas de six
1. Intrada (hoac Entree): Moderato assai
2. Variation 1: Allegro
3. Variation 2: Andante con moto (co kha nang đuoc su dung nhu mot ngan ngu sau Intrada nhung đuoc sang tac mot cach vo tinh hoac xuat ban sau bien the đau tien)
4. Variation 3: Moderato
5. Variation 4: Allegro
6. Variation 5: Moderato, Allegro semplice
7. Grand Coda: Allegro molto
Phu luc I – Pas de deux pour Mme. Anna Sobeshchanskaya (tu ban nhac goc cua Ludwig Minkus va sau đo đuoc George Balanchine bien đao voi vai tro la Tchaikovsky Pas de deux)
# Intrada: Moderato – Andante
# Variation 1: Allegro moderato
# Variation 2: Allegro
# Coda: Allegro molto vivace

No. 20 Hungarian Dance: Czardas – Moderato assai, Allegro moderato, Vivace
Phu luc II – No. 20a Danse russe pour Mlle. Pelageya Karpakova: Moderato, Andante semplice, Allegro vivo, Presto
No. 21 Danse Espagnole: Allegro non-troppo (Tempo di bolero)
No. 22 Danse Napolitaine: Allegro moderato, Andantino quasi moderato, Presto
No. 23 Mazurka: Tempo di mazurka
No. 24 Scene: Allegro, Tempo di valse, Allegro vivo


= Man 4 =

No. 25 Entr'acte: Moderato
No. 26 Scene: Allegro non-troppo
No. 27 Dance of the Little Swans: Moderato
No. 28 Scene: Allegro agitato, Molto meno mosso, Allegro vivace
No. 29 Scene finale: Andante, Allegro, Alla breve, Moderato e maestoso, Moderato


Cac phien ban dua theo va tai lieu tham khao = Phim nguoi that đong =
Phan mo đau cho phien ban am thanh đau tien cua Dracula (1931) voi su tham gia cua Bela Lugosi bao gom mot phien ban sua đoi cua Chu đe Thien nga tu phan 2. Đoan phim tuong tu sau đo đa đuoc su dung cho phan credit cua The Mummy (1932) cung nhu Murders in the Rue Morgue (1932) va thuong đuoc su dung nhu mot ban đem cho phim cam Bong ma nha hat (1925).
Bo phim I Was an Adventuress (1940) bao gom mot đoan dai tu vo ba le.
Cot truyen cua bo phim hai nam 1965 cua Anh The Intelligence Men đat đen đinh điem khi trinh dien vo ba le, voi mot vu am sat dien vien ba le khac hoa nhan vat Odette.
Phim kinh di chinh tri My nam 1966 Torn Curtain do Alfred Hitchcock đao dien, Paul Newman va Julie Andrews đong vai chinh co mot canh trong vo ba le Ho Thien Nga. Cap đoi chinh cua bo phim tron thoat khoi Đong Berlin trong Chien tranh Lanh va tham du mot buoi bieu dien ba le nhu mot phan trong ke hoach đao thoat. Ho bi dien vien ba le chinh (Tamara Toumanova) phat hien va bao canh sat trong buoi bieu dien. Cuoc chay tron đay kich tinh cua ho khoi rap hat trong vo ba le la mot điem cao trao cua bo phim.
Nam 1968–69, Kirov Ballet cung voi hang phim Lenfilm đa san xuat mot phien ban quay cua vo ba le voi su tham gia cua Yelena Yevteyeva trong vai Odette.
Trong phim Funny Girl (1968), Barbra Streisand, đong vai Fanny Brice, nhay trong mot man Swan Lake gia mao hai huoc.
Vo ba le la trung tam cua cot truyen Etoile (1989).
Nhac nen noi tieng "The Imperial March" cua John Williams trong Nhac phim Chien tranh giua cac vi sao đuoc goi nho đang ke trong su phat trien hai hoa, dan nhac va mot so giai đieu cau truc cac ban trinh bay nhat đinh cua Chu đe Thien nga.
Trong Brain Donors (1992), ba nhan vat chinh co gang va thanh cong trong viec pha hoai mot vo ba le hu cau.
Thien nga đen (2010) cua Darren Aronofsky tap trung vao hai nhan vat trong Ho thien nga - Cong chua Odette, đoi khi đuoc goi la Thien nga trang, va ban sao xau xa cua co, phu thuy Odile (Thien nga đen), va lay cam hung tu cau chuyen cua vo ba le, mac du no khong theo đung nghia đen. Ban nhac cua Clint Mansell chua nhac tu vo ba le, voi su tai cau truc ti mi hon đe phu hop voi giai đieu kinh di cua bo phim.
Trong Of Gods and Men (2011), ban nhac Ho thien nga cao trao đuoc phat trong bua toi goi nho Bua toi cuoi cung cua cac nha su.
Trong phim T-34, co the nghe thay tieng nhac tu Ho Thien Nga trong khi cac nhan vat chinh lai thu chiec T-34 bi bat cho quan Đuc va bieu dien mua ba le- phong cach di chuyen voi xe tang.
Ke tu thang 8 nam 2020, mot live-action chuyen the tu vo ba le đang đuoc Universal Pictures san xuat, do Olivier Award - nha viet kich tung đoat giai Jessica Swale - viet va co su tham gia cua Felicity Jones.
Phan cuoi cua vo ba le xuat hien trong phim The Courier (2020).


= San pham san khau hoat hinh va san xuat truc tiep đen video =
Swan Lake (1981) la mot bo anime dai tap do cong ty Nhat Ban Toei Animation san xuat va Yabuki Koro đao dien. Ban chuyen the su dung ban nhac cua Tchaikovsky va van tuong đoi trung thanh voi cau chuyen. Hai ban long tieng Anh rieng biet đa đuoc thuc hien, mot ban co cac dien vien long tieng thong thuong va mot ban su dung nhung nguoi noi tieng (Pam Dawber trong vai Odette, Christopher Atkins trong vai Siegfried, David Hemmings trong vai Rothbart, va Kay Lenz trong vai Odille). Ban long tieng thu hai đuoc thu am tai Golden Sync Studios va đuoc phat song tren American Movie Classics vao thang 12 nam 1990 va Kenh Disney vao thang 1 nam 1994. No hien đa đuoc phan phoi tai Hoa Ky boi Cong ty Samuel Goldwyn. No cung đuoc phan phoi o Phap va Vuong quoc Anh boi Rouge Citron Production.
Swan Lake (1994) la mot phim hoat hinh hai chieu truyen thong dai 28 phut do Dudley Moore thuat lai. Đay la mot trong nam hinh anh đong trong loat Storyteller's Classics. Giong nhu phien ban nam 1981, no cung su dung am nhac cua Tchaikovsky xuyen suot va kha trung thanh voi cau chuyen goc. Đieu khien no tro nen khac biet la canh cao trao, trong đo hoang tu boi qua đam nuoc đen lau đai cua Rothbart đe giai cuu Odette, nguoi đang bi giam giu o đo. Rothbart chi tay ve phia hoang tu va đanh anh ta đe bien anh ta thanh mot con vit - nhung sau đo, nguoi ke chuyen tuyen bo, "Đoi khi, ngay ca phep thuat cung co the rat, rat sai." Sau mot luc, con vit bien thanh mot con đai bang va bay vao lau đai cua Rothbart, noi hoang tu tro lai hinh dang con nguoi cua minh va giao chien voi Rothbart. Hoat hinh nay đuoc san xuat boi Madman Movies cho Castle Communications. Đao dien la Chris Randall, nha san xuat la Bob Burrows, đieu phoi san xuat la Lesley Evans va cac nha san xuat đieu hanh la Terry Shand va Geoff Kempin. Ban nhac đuoc trinh dien boi dan giao huong Moscow State. Phim chieu tren TVOntario thang 12 nam 1997 va phan phoi tren video gia đinh o Bac My boi Castle Vision International, Orion Home Video va J.L. Bowerbank & Cong su.
The Swan Princess (1994) la mot bo phim cua Nest Entertainment dua tren cau chuyen Ho Thien Nga. No van kha gan voi cau chuyen goc, nhung co nhieu điem khac biet. Vi du: thay vi Swan Maidens, co them cac nhan vat phu la hai au Puffin, rua Speed va ech Jean-Bob. Mot so nhan vat đuoc đoi ten - Hoang tu Derek thay vi Siegfried, ban cua anh ay la Bromley thay vi Benno va gia su cua anh ay la Rogers thay vi Wolfgang; Me cua Derek đuoc đat ten la Nu hoang Uberta. Mot điem khac biet nua la Odette va Derek biet nhau tu khi ho con nho, đieu nay gioi thieu chung ta voi cha cua Odette, Vua William va giai thich cach thuc va ly do Odette bi Rothbart bat coc. Nhan vat Odile đuoc thay the bang mot lao gia (khong đuoc đat ten trong bo phim nay, nhung đuoc biet đen voi cai ten Bridget trong phan tiep theo), nhu mot phu ta cua Rothbart cho đen khi ket thuc. Ngoai ra, phien ban nay co mot ket thuc co hau, cho phep ca Odette va Derek song sot sau khi Rothbart bi đanh bai. Phim co chin phan tiep theo, The Swan Princess: Escape from Castle Mountain (1997), The Swan Princess: The Mystery of the Enchanted Kingdom (1998), The Swan Princess Christmas (2012), The Swan Princess: A Royal Family Tale (2014), The Swan Princess: Princess Tomorrow, Pirate Today (2016), The Swan Princess: Royally Undercover (2017), The Swan Princess: A Royal Myztery (2018), The Swan Princess: Kingdom of Music (2019), va The Swan Princess: A Royal Wedding (2020), ma tham chi con lech xa hon so voi ba le. Khong co bo phim nao co am nhac cua Tchaikovsky.
Barbie of Swan Lake (2003) la mot bo phim thieu nhi truc tiep đen video co am nhac cua Tchaikovsky va chuyen đong quay tu Nha hat Ballet Thanh pho New York va dua tren cau chuyen Ho thien nga. Cau chuyen khac voi ban goc nhieu hon so voi Cong chua thien nga, mac du no co nhung điem tuong đong voi cot truyen cua Cong chua thien nga. Trong phien ban nay, Odette khong phai la cong chua khi sinh ra, ma la con gai cua mot nguoi tho lam banh va thay vi bi Rothbart bat coc va đua đen ho theo y muon cua minh, co đa phat hien ra Khu rung phu phep khi co đi theo mot con ky lan o đo. Co cung bien thanh mot nu anh hung thong tri hon trong phien ban nay, vi đuoc tuyen bo la nguoi mang đinh menh cuu khu rung khoi nanh vuot cua Rothbart khi co giai phong vien pha le ma thuat. Mot điem khac biet khac la viec bo sung cac nhan vat moi, chang han nhu chi ho cua Rothbart, Nu hoang co tich, ky lan Lila, troll Erasmus va cac tien nu va yeu tinh cua Nu hoang, nhung nguoi cung đa bi Rothbart bien thanh đong vat. Nhung nang tien va yeu tinh nay thay the cac Tien nu Thien nga trong vo ba le. Ngoai ra, ma thuat cua Fairy Queen cho phep Odette tro lai hinh dang con nguoi cua co vao ban đem, chu khong phai la phep thuat cua Rothbart, cho đen khi Fairy Queen phan cong, no xuat hien vinh vien. Nhung thay đoi khac bao gom đoi ten Hoang tu la Daniel va mot ket thuc co hau, thay vi ket thuc bi tham cua vo ba le.
Barbie in the Pink Shoes (2013) co su chuyen the cua Ho Thien nga trong so nhieu cau chuyen co tich.


= May tinh/tro choi đien tu =
Tro choi đien tu NES nam 1988 Final Fantasy II đa su dung mot phan nho cua Ho thien nga ngay truoc khi chien đau voi trum Lamia Queen. Trong WonderSwan Color va cac phien ban moi hon, phan nay dai hon.
Tro choi phieu luu cua LucasArts nam 1990 Loom đa su dung mot phan chinh cua bo Ho thien nga cho phan am thanh, cung nhu ket hop mot con thien nga lon chu đe vao cot truyen. Mat khac, no khong giong voi vo ba le goc.
Tro choi giai đo cua DMA Design nam 1991 Lemmings đa su dung "Dance of the Little Swans" trong nhac nen.
Tro choi platform cua Treasure nam 1993 McDonald's Treasure Land Adventure su dung mot phan cua Ho thien nga lam nhac nen cho mot trong cac cap đo cua no.
Tro choi Nintendo DS 2008 Imagine Ballet Star co phien ban rut gon cua Ho thien nga. Nhan vat chinh, nguoi đuoc đieu khien truc tiep boi nguoi choi cua tro choi, nhay theo ba ban nhac rut gon tu Ho thien nga. Hai trong so cac phan la đoc tau va phan thu ba la mot pas de deux.
Tro choi đien tu SEGA nam 2009 Mario & Sonic at the Olympic Winter Games bao gom Ho thien nga trong cuoc thi truot bang nghe thuat.
Tro choi nam 2015 FNAF 3 chua phien ban hop am nhac cua mot đoan trong Ho thien nga.
Tro choi Blizzard Entertainment nam 2016 Overwatch co hai trang phuc co the mo khoa cho nhan vat Widowmaker dua tren Odette va Odile.
Tro choi Nintendo Switch nam 2020 Paper Mario: The Origami King co mot vo ballet hai huoc cua bai hat, cung nhu mot ban phoi lai kieu punk.


= Nhay =

Vu cong/bien đao mua nguoi Thuy Đien Fredrik Rydman đa tao ra mot ban dien giai nhay hien đai/khieu vu đuong pho cho vo ba le mang ten Swan Lake Reloaded. Đieu nhay mo ta "thien nga" la gai mai dam nghien heroin bi Rothbart, mot tay ma co, giam giu. Am nhac cua nha san xuat su dung cac chu đe va giai đieu tu ban nhac cua Tchaikovsky, ket hop chung vao cac giai đieu hip-hop va techno.


= Van hoc =
Amiri & Odette (2009) la mot cau tho đuoc Walter Dean Myers ke lai voi hinh anh minh hoa cua Javaka Steptoe. Myers lay boi canh cau chuyen tai Khu tap the Ho Thien Nga cua mot thanh pho lon. Amiri đuoc menh danh la "Hoang tu bong đem" trong mon bong ro, la nha vo đich cua cac san nhua trong cong vien. Odette thuoc ve Big Red, mot tay moi gioi quyen luc tren đuong pho.
The Black Swan (1999) la mot tieu thuyet gia tuong cua Mercedes Lackey tai hien lai cau chuyen goc va tap trung nhieu vao Odile. Con gai cua Rothbart la mot phu thuy theo cach rieng cua co, va co su cam thong voi Odette.
The Sorcerer's Daughter (2003) la mot tieu thuyet gia tuong cua Irina Izmailova, ke lai cot truyen khac cua vo ba le. Siegfried co tinh tre con, bat can va yeu thich Odile hien lanh, cung khong kem phan tre con, trong khi Odette nghiem nghi va kieu hanh. Ngay tu đau co đa lot vao mat xanh cua Rothbart (nguoi sau nay tro thanh quoc vuong hop phap cua mot vuong quoc bo an).
Swan Lake (1989) la mot tieu thuyet danh cho thieu nhi cua Mark Helprin va Chris Van Allsburg minh hoa, tai hien lai cau chuyen goc nhu mot cau chuyen ve xung đot chinh tri o mot quoc gia Đong Au vo danh. Trong đo, Odette tro thanh mot cong chua bi tay nhiep chinh bu nhin che giau tu khi sinh ra (va cuoi cung hoa ra lai la ke soan ngoi), voi cau chuyen đuoc ke lai cho con cua co.


= Am nhac =
Nhom rock nhac cu Nhat Ban Takeshi Terauchi & Bunnys đa thu am bai hat nay trong album nam 1967 Let's Go Unmei.
Ban nhac Bi Wallace Collection trich tu Man 2 Canh 10 trong ca khuc "Daydream" (1969).
Ban nhac ska cua Anh Madness gioi thieu mot phien ban ska vao nam 1979 trong album đau tay One Step Beyond ...
Nhom nhac Han Quoc Shinhwa tai hien chu đe chinh thanh mot bai hat k-pop hip-hop “T.O.P. (Lap lanh cua thien đuong)”(1999)
Nhom nhac Los Angeles Sweetbox su dung nhac nen chinh cho phan điep khuc cua bai hat "Superstar" trong album 2001 Classified.
Ca si nguoi Đuc Jeanette Biedermann su dung cau truc giai đieu Ho thien nga cho đia đon phat hanh nam 2001 "How It's Got To Be".
Ban nhac symphonic metal Tay Ban Nha Dark Moor muon cac yeu to trong bai hat Ho thien nga, ca khuc đau tien cua album nam 2009 Autumnal.
Mot phien ban reggae cua vo ba le Ho thien nga xuat hien trong album nam 2017 Classical Made Modern 3
Ban nhac metal Canada The Agonist đa thuc hien mot phien ban cappella cua ca khuc "Scene. Moderato", nam trong album phong thu thu hai Lullabies for the Dormant Mind.
Beyonce su dung chu đe noi tieng cua vo ba le trong "visual album" Lemonade cua co, mot tham khao nhan manh suy ngam cua bo phim ve su khong chung thuy.
Scott Hamilton - Tenor Saxophone. Dien giai nhac Jazz - Scott Hamilton CLASSICS


= Nhac kich =
Trong thoi ky Lien bang Xo viet, truyen hinh nha nuoc Lien Xo đa đua ra nhung thong bao lon voi cac đoan bang ghi hinh Ho Thien nga trong bon dip noi tieng. Nam 1982, truyen hinh nha nuoc phat song cac đoan ghi am sau cai chet cua Leonid Brezhnev. Nam 1984, cac ban ghi am truoc thong bao ve cai chet cua Yuri Andropov. Nam 1985, cac ban ghi am truoc thong bao ve cai chet cua Tong Bi thu Konstantin Chernenko. Vi du cuoi cung va đuoc trich dan nhieu nhat ve viec su dung Ho thien nga trong boi canh nay la am muu đao chinh cua Lien Xo thang 8 nam 1991 dan đen giai the Lien bang Xo viet.
Khi kenh tin tuc đoc lap cua Nga Dozhd (con đuoc goi la "TV Rain") bi buoc phai đong cua do luat kiem duyet gay ra khi Nga xam luoc Ukraine 2022, đai đa chon ket thuc chuong trinh phat song cuoi cung bang Ho thien nga trong mot tai lieu tham khao ve viec su dung no vao nam 1991.
Princess Tutu (2002) la mot bo anime truyen hinh co nhan vat nu chinh la Duck, mac mot bo trang phuc goi nho đen Odette. Co la mot con vit đuoc nha van bien thanh mot co gai (chu khong phai nguoc lai), trong khi nhan vat phan dien la Rue, an mac nhu Odile, la mot co gai đa đuoc nuoi duong đe tin rang minh la raven. Cac nhan vat khac bao gom Mytho trong vai Siegfried, nguoi tham chi con đuoc goi bang cai ten nay vao cuoi man thu hai, va Drosselmeyer đong vai Rothbart. Ban nhac cua Ho thien nga, cung voi bai nhac cua The Nutcracker đuoc su dung xuyen suot, va thi thoang co Petipa, đang chu y nhat la tap 13, khi Duck nhay đieu pas de deux mot minh, hoan thanh voi nhung lan nang va bat khong thanh cong.
Trong mua thu hai cua anime Kaleido Star, ban chuyen the cua Ho thien nga tro thanh mot trong nhung chuong trinh thanh cong va quan trong nhat cua San khau Kaleido. Nhan vat chinh Naegino Sora đong vai Cong chua Odette, voi cac nhan vat Leon Oswald trong vai Hoang tu Siegfried va May Wong trong vai Odile.
Trong tap 213 cua The Muppet Show, Rudolf Nureyev bieu dien Swine Lake  voi mot con lon ballerina khong lo.
Trong tap 105 cua Cagney va Lacey, Det. Chris Cagney đa đi xem voi ban trai cua co ay va ghet no đen noi ngu gat trong man thu hai.
Nhac Ho thien nga xuat hien trong hai tap cua loat Playhouse Disney Little Einsteins: "Quincy and the Magic Instruments" va "The Blue Footed Boobey Bird Ballet".
Trong tap Loon Lake cua Tiny Toon Adventures, Babs Bunny giup đo Shirley the Loon sau khi co bi mot nhom thien nga hom hinh trong lop mua ba le che gieu khi chuan bi cho buoi dien Ho thien nga.
Trong tap Deedeemensional cua Dexter's Laboratory, Dexter, đe đua ra mot thong điep quan trong cho ban than trong tuong lai, buoc phai nhay Ho thien nga voi Dee Dee va con nguoi tuong lai cua co ay.
Tap phim "A Very Special Episode" cua Beavis va Butt-Head su dung cach sap xep tuong tu đuoc su dung trong Dracula va The Mummy khi Beavis đang cuu mot con chim.
Trong chuong trinh hoat hinh danh cho tre em Wonder Pets, Linny, Tuck va Ming-Ming khuyen khich thien nga con nhay theo cach cua rieng minh. Nhac cua Ho thien nga cung đuoc su dung.
Mot su sap xep gan gui cua đieu valse tu man 1 xuat hien trong cac tap 16, 23 va 78 cua My Little Pony: Friendship Is Magic, "Sonic Rainboom", "The Cutie Mark Chronicles" va "Simple Ways".


Tham khao Nguon

Wiley, Roland John (1991). Tchaikovsky's Ballets: Swan Lake, Sleeping Beauty, Nutcracker. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-315314-9.


Đoc them G. Abraham, ed. Tchaikovsky: a Symposium (London, 1945/R, R 1970 as The Music of Tchaikovsky. London: W. W. Norton, 1974)
C. W. Beaumont. The Ballet called Swan Lake (London, 1952)
Brown, David. Tchaikovsky: The Man and His Music. London: Faber & Faber, 2006. 108–119
Brown, David. "Tchaikovsky's Mazeppa." The Musical Times 125.1702 (1984): 696–698.
Norris, George. Stanford, the Cambridge Jubilee and Tchaikovsky (London, 1980)
Nuzzo, Nancy B. "Swan Lake: a chronology; The sleeping beauty: a chronology; other Tchaikovsky ballets." Dance Magazine, 55 (June 1981), 57–58.
Pudelek, Janina (1990–1991). "Swan Lake in Warsaw, 1900". Dance Chronicle. 13 (3): 359–367. doi:10.1080/01472529008569046. JSTOR 1567690.
Robinson, Harlow. "Review: Untitled." Slavic and East European Journal, 31 (1987): 639–640


Lien ket ngoai Listening guide voi cac trich đoan cua vo Ballet ve Ho thien nga cua Graeme Murphy nguoi Uc
The Kirov Ballet tren YouTube
Boi canh

Swan Lake: From Planning to Performance at the Royal Opera House, ve viec san xuat Ballet cua Hoang gian
Swan Lake choreography cua Rudolf Nureyev
Tchaikovsky Research
Thu hinh

Swan Lake (2005) Murphy and Corella (ABT) tren Internet Movie Database
Lebedinoe ozero (Swan Lake) tren Internet Movie Database (1957)
Schwanensee tren Internet Movie Database (1967)
Matthew Bourne's Swan Lake tren Internet Movie Database (1996)
The Ballet Soloist (aka Russian Ballerina) – 1947 Phim ca nhac Lien Xo voi nhung canh trong Ho thien nga va Nguoi đep ngu trong rung cua Tchaikovsky. Co phu đe bang Esperanto.
Nhac

Swan Lake: Ban nhac mien phi tai Du an Thu vien Ban nhac Quoc te
Ban mau:Pyotr Ilyich Tchaikovsky