Di san the gioi la mot điem moc hay khu vuc đuoc lua chon boi To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien Hop Quoc (viet tat la UNESCO) co gia tri ve van hoa, lich su, khoa hoc hoac hinh thuc co y nghia khac va đuoc phap luat bao ve boi cac đieu uoc quoc te. Cac đia điem nay đuoc đanh gia la co tam quan trong đoi voi loi ich tap the nhan loai.
Mot đia điem co the la di chi, di tich hay danh thang cua mot quoc gia nhu rung, day nui, ho, sa mac, toa nha, quan the kien truc hay thanh pho... do cac nuoc co tham gia Cong uoc Di san the gioi đe cu cho Uy ban Di san the gioi, đuoc cong nhan va quan ly boi UNESCO. Sau đo UNESCO se lap danh muc, đat ten va bao ton nhung vi tri noi bat ve van hoa hay đac điem tu nhien cho di san nhan loai chung. Nhung vi tri đuoc đua vao danh sach di san the gioi co the đuoc nhan tien tu Quy Di san the gioi theo mot so đieu kien nao đo. Uy ban nay đuoc thanh lap boi Cong uoc ve Bao ve di san van hoa va thien nhien the gioi, goi tat la Cong uoc Di san the gioi, no đuoc Đai hoi đong UNESCO chap nhan ngay 16 thang 11 nam 1972. Trong he thong cac danh hieu cua UNESCO, di san the gioi la danh hieu danh gia nhat va lau đoi nhat.


Tong quan Mot Di san the gioi do To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien Hop Quoc (viet tat la UNESCO) cong nhan la đia điem hoac nhung đia điem co chung đac điem. Cac đia điem nay co the la rung, day nui, ho, sa mac, toa nha, quan the kien truc hay thanh pho... do cac nuoc co tham gia Cong uoc Di san the gioi đe cu cho Uy ban Di san the gioi, đuoc cong nhan boi nhung gia tri van hoa hay y nghia vat ly đac biet va quan ly boi Uy ban Di san the gioi cua UNESCO. Uy ban nay bao gom 21 quoc gia tham gia ky ket va phe chuan Cong uoc Di san the gioi. Tinh đen nay, co 190 quoc gia thanh vien. Chi co Bahamas, Liechtenstein, Nauru, Somalia, Nam Sudan, Đong Timor va Tuvalu khong la thanh vien cua Cong uoc. Đai hoi đong Quoc gia thanh vien voi nhiem ky 4 nam mot lan co nhiem vu thao luan ve viec quan ly cac di san the gioi đa đuoc cong nhan, đong thoi xem xet viec chap nhan mot di san moi đuoc đe cu tu cac quoc gia thanh vien.
Tinh đen nam 2023, co tat ca 1172 di san đuoc liet ke, trong đo co 901 di san ve van hoa, 231 di san ve nhung khu thien nhien va 40 di san thuoc ca hai loai. Cac di san đo hien dien tai 165 quoc gia. Y la quoc gia co so luong di san the gioi đuoc cong nhan nhieu nhat voi 50 di san, tiep theo la Trung Quoc co 47 di san va Tay Ban Nha voi 44 di san. Tai lieu tham khao tai trang web chinh thuc cua UNESCO, moi mot di san the gioi đuoc xac đinh bang ma so ky hieu rieng tao thanh mot trang nho rieng biet, co nhung đia điem truoc đo đa tung đuoc liet ke va đe cu danh sach nhung that bai. Ket qua la, ma so ky hieu đa vuot qua con so 1.200 mac du so luong di san the gioi trong danh sach la it hon.
Tuy di san the gioi van la mot phan cua lanh tho quoc gia đo nhung UNESCO xem xet no tren moi quan tam cua cong đong quoc te đe bao ve chung truoc nhung tac đong co the gay ra.


Lich su Nam 1954, chinh phu Ai Cap quyet đinh xay dung đap Aswan (đap Aswan tren), mot su kien se khien mot thung lung co chua nhung kho bau vo gia cua Ai Cap co đai nhu cac ngoi đen Abu Simbel bi nhan chim trong bien nuoc. UNESCO sau đo đa phat đong mot chien dich bao ve cac di tich nay tren toan the gioi. Abu Simbel va ngoi đen Philae đa đuoc thao roi, di chuyen đen mot vi tri cao hon, va xep lai voi nhau tung khoi đa mot, trong khi ngoi đen Dendur đa đuoc chuyen đen thanh pho New York  con cac đen tho cua Debod đa đuoc chuyen đen Madrid.
Chi phi cua du an la 80 trieu USD, trong đo khoang 40 trieu USD đuoc van đong đong gop tu 50 quoc gia. Du an đuoc coi la mot thanh cong, va la nen tang cho cac chien dich bao ve khac, nhu Venice va vung đam pha o Y, tan tich Mohenjo-daro o Pakistan, va đen Borobudur o Indonesia. UNESCO sau đo thanh lap Hoi đong Di tich va Di chi Quoc te, cung voi mot du thao quy uoc bao ve di san van hoa chung cua nhan loai.
My la quoc gia đau tien khoi xuong y tuong ve bao ton van hoa va thien nhien. Mot hoi nghi tai Nha Trang vao nam 1965 nham bao ton cac khu vuc tu nhien tuyet đep tren the gioi, danh lam thang canh va cac di tich lich su. Lien minh Quoc te Bao ton Thien nhien to chuc mot hoi nghi tuong tu vao nam 1968 va vao nam 1972 tai hoi nghi Lien hop quoc ve Con nguoi va Moi truong tai Stockholm. Theo Uy ban Di san the gioi, cac nuoc ky ket đuoc yeu cau cung cap du lieu va bao cao đinh ky cho Uy ban Di san the gioi tong quan ve viec thuc hien cua moi quoc gia tham gia Cong uoc Di san the gioi va mot "ban chup hinh anh" đieu kien hien tai cua cac Di san the gioi đa đuoc cong nhan.
Mot van ban duy nhat đuoc thong nhat giua tat ca cac quoc gia tham gia, va Cong uoc lien quan đen bao ve Di san van hoa va thien nhien the gioi đa đuoc thong qua boi Đai hoi đong UNESCO vao ngay 16 thang 11 nam 1972.


Đinh nghia = Di san van hoa =
Theo Cong uoc Di san the gioi thi di san van hoa la:

Cac di tich: Cac tac pham kien truc, tac pham đieu khac va hoi hoa, cac yeu to hay cac cau truc co tinh chat khao co hoc, ky tu, nha o trong hang đa va cac cong trinh su ket hop giua cong trinh xay dung tach biet hay lien ket lai voi nhau ma do kien truc cua chung, do tinh đong nhat hoac vi tri trong canh quan, co gia tri noi bat toan cau xet theo quan điem lich su, nghe thuat va khoa hoc.
Cac di chi: Cac tac pham do con nguoi tao nen hoac cac tac pham co su ket hop giua thien nhien va nhan tao va cac khu vuc trong đo co cac di chi khao co co gia tri noi bat toan cau xet theo quan điem lich su, tham my, dan toc hoc hoac nhan hoc.


= Di san thien nhien =
Theo Cong uoc Di san the gioi thi di san thien nhien la:

Cac đac điem tu nhien bao gom cac hoat đong sang tao vat ly hoac sinh hoc hoac cac nhom cac hoat đong kien tao co gia tri noi bat toan cau xet theo quan điem tham my hoac khoa hoc.
Cac hoat đong kien tao đia chat hoac đia ly tu nhien va cac khu vuc co ranh gioi đuoc xac đinh chinh xac tao thanh mot moi truong song cua cac loai đong thuc vat đang bi đe doa co gia tri noi bat toan cau xet theo quan điem khoa hoc hoac bao ton.
Cac đia điem tu nhien hoac cac vung tu nhien đuoc phan đinh ro rang, co gia tri noi bat toan cau ve mat khoa hoc, bao ton hoac tham my.


= Di san hon hop =

Nam 1992, Uy ban Di san the gioi đua ra khai niem di san hon hop hay con goi la di san kep, canh quan van hoa the gioi đe mieu ta cac moi quan he tuong ho noi bat giua van hoa va thien nhien cua mot so khu di san. Mot đia danh đuoc cong nhan la di san the gioi hon hop phai thoa man it nhat la mot tieu chi ve di san van hoa va mot tieu chi ve di san thien nhien.


Tieu chuan Đe đuoc ghi vao danh sach Di san the gioi cua UNESCO, mot tai san phai đap ung cac tieu chuan ve van hoa hoac thien nhien theo Cong uoc Di san the gioi đa đuoc Uy ban ve Di san the gioi cua UNESCO duyet lai.
Mot di tich van hoa phai xac thuc, co anh huong sau rong hoac co bang chung đoc đao đoi voi su phat trien cua nghe thuat kien truc, hoac di tich đo phai gan lien voi tu tuong hay tin nguong co y nghia pho bien, hoac la đien hinh noi bat cua mot loi song truyen thong đai dien cho mot nen van hoa nao đo.
Mot di chi thien nhien co the đien hinh cho mot giai đoan, cac qua trinh tien hoa đia cau, hoac cho nhung bien đoi sinh thai hoc, hoac bao gom nhung vung cu tru tu nhien cac Loai cuc ky nguy cap. Di chi thien nhien co the la mot khung canh đep khac thuong, mot canh quan ngoan muc, hoac la mot khu bao ton so luong lon cac đong vat hoang da.
Cho đen cuoi nam 2004, co 6 tieu chi cho di san van hoa va 4 tieu chi cho di san thien nhien. Đen nam 2005, đieu nay đa đuoc sua đoi đe chi co mot bo 10 tieu chi, trong đo 6 tieu chi đau thuoc ve di san van hoa, con cac tieu chi 7 đen 10 thuoc ve di san thien nhien.
Tieu chuan van hoa
(I) - la mot tuyet tac ve tai nang sang tao cua con nguoi.
(II) - The hien mot su giao luu quan trong giua cac gia tri cua nhan loai, trong mot khoang thoi gian hoac trong pham vi mot vung van hoa cua the gioi, ve cac buoc phat trien trong kien truc hoac cong nghe, nghe thuat tao hinh, quy hoach đo thi hoac thiet ke canh quan.
(III) - La mot bang chung đoc đao hoac duy nhat hoac it ra cung la mot bang chung đac biet ve mot truyen thong van hoa hay mot nen van minh đang ton tai hoac đa bien mat.
(IV) - La mot vi du noi bat ve mot kieu kien truc xay dung hoac mot quan the kien truc canh quan minh hoa cho mot hay nhieu giai đoan co y nghia trong lich su nhan loai.
(V) - La mot vi du tieu bieu ve su đinh cu cua con nguoi hoac mot su chiem đong lanh tho mang tinh truyen thong va tieu bieu cho mot hoac nhieu nen van hoa, nhat la khi no tro nen de bi ton thuong duoi tac đong cua nhung bien đong khong the đao nguoc đuoc.
(VI) - Gan bo truc tiep hoac cu the voi nhung su kien hoac truyen thong sinh hoat voi cac y tuong, hoac cac tin nguong, cac tac pham van hoc nghe thuat co y nghia noi bat toan cau. (tieu chuan nay chi duy nhat đuoc su dung trong nhung truong hop đac biet va ap dung đong thoi voi cac tieu chuan khac)
Tieu chuan tu nhien
(VII) - Chua đung cac hien tuong, đia điem tu nhien het suc noi bat hoac cac khu vuc co ve đep tu nhien đoc đao va tam quan trong ve tham my.
(VIII) - La nhung vi du noi bat đai dien cho nhung giai đoan lon trong lich su cua Trai Đat, trong đo co lich su ve su song, cac qua trinh đia chat quan trong đang tiep dien trong su phat trien cua cac đia mao, hoac cac đac điem quan trong ve đia chat hoac đia ly tu nhien.
(IX) - La nhung vi du tieu bieu cho qua trinh sinh thai va sinh hoc đang tiep dien trong qua trinh tien hoa va phat trien cua cac dang đia hinh, vung nuoc ngot, bien va ven bien va cac quan xa đong vat, thuc vat.
(X) - La nhung noi cu tru tu nhien quan trong nhat va tieu bieu nhat, mang gia tri bao ton nguyen trang su đa dang sinh hoc, trong đo co nhung moi truong song chua đung nhung loai đong vat hoac thuc vat đang bi đe doa, co gia tri noi bat toan cau xet theo quan điem khoa hoc hoac bao ton.
Tinh toan ven
Ngoai cac tieu chuan nhu tren, nhung đia điem đo con phai đap ung ve tinh toan ven đuoc quy đinh duoi đay:

Nhung đia điem mo ta o tieu chuan (VII) phai bao gom toan bo hoac phan lon nhung thanh phan chu yeu lien quan voi nhau va phu thuoc lan nhau trong moi quan he tu nhien; chang han nhu thuoc "thoi ky đong bang" thi phai bao gom bai tuyet, song bang cung nhu cac dang đien hinh cua xoi mon do song bang, cac tram tich va cac di thuc thuc vat (cac vet bang tich, giai đoan dien the cua thuc vat)
Nhung đia điem mo ta o muc (VIII) phai kha rong lon va bao gom nhung thanh phan can thiet cho viec minh hoa nhung khia canh chu yeu cua đia danh đo. Vi the, mot mien rung nhiet đoi am thi phai co mot so đo cao khac nhau so voi muc nuoc bien, co su bien đoi đia hinh, loai đat, bo song, nhanh song đe minh hoa cho su đa dang va phuc tap.
Nhung đia điem mo ta o muc (IX) phai bao gom nhung thanh phan cua he sinh thai can thiet cho su bao ton cua cac loai, hay la su noi tiep cac qua trinh hoac thanh phan thien nhien can đuoc bao ton, Nhug thanh phan thay đoi tuy tung truong hop nhu khu vuc đuoc bao ve cua mot thac nuoc phai bao gom toan bo hoac đai bo phan khu vuc cung cap nuoc cho no ve phia thuong luu hoac mot đia điem am tieu san ho thi phai bao gom cac khu vuc bao ve chong lai su boi lap hay gay nhiem ma cac dong song đo ra, cac dong đai duong co the gay anh huong toi qua trinh cung cap dinh duong cho am tieu san ho.
Nhung đia điem chua đung nhung loai bi đe doa nhung cac loai đuoc mo ta trong tieu chuan (X) phai kha rong lon, bao gom nhung yeu to ve noi tru an can thiet cho su song cua cac ca the loai ton tai.
Truong hop đoi voi cac loai di cu, nhung vung cu tru theo mua can thiet cho su ton tai cac loai, bat ke chung o đau toi phai đuoc bao ve thich đang. Uy ban Di san the gioi phai đam bao bang cac bien phap can thiet đe bao ve cac loai suot chu ky song cua chung. Viec nay đuoc thoa thuan thong qua viec tham gia Cong uoc quoc te hoac duoi hinh thuc thoa thuan giua hai hay nhieu ben.
Moi đia điem tu nhien phai đuoc đanh gia mot cach tuong đoi, nghia la phai đuoc so sanh voi nhung đia điem khac cung loai, ca trong va ngoai quoc gia chu quyen cua đia danh đo, thuoc cung mot vung đia ly sinh vat hay tren cung mot đuong di tru.


Bieu tuong Di san the gioi Nhung di san đuoc xep trong danh muc Di san the gioi se đuoc gan bien đong co bieu tuong cua Di san the gioi va đuoc huong cac quy che đac biet cua Cong uoc quoc te ve bao ton cac di san cung nhu cua Quy Di san the gioi.
Bieu tuong Di san the gioi la mot hinh vuong noi tiep trong mot hinh tron noi lien. Trong đo, hinh vuong la bieu hien kiet tac do loai nguoi sang tao con hinh tron bieu hien cho thien nhien va cung la Trai Đat, no the hien thai đo tran trong bao ve cac di san cua nhan loai. Hinh vuong va hinh tron noi lien nhau the hien su hai hoa va thong nhat.


Danh sach cac di san the gioi = Khai quat =
UNESCO co gang ton trong su can bang giua cac chau luc trong van đe di san the gioi. Ban đau, chau Au chiem so đong hon, nhung nhung di san tu nhien đa gop phan đieu hoa su can bang cac chau luc tren the gioi.
. Nam 2017, the gioi co 1.073 di san tren 167 quoc gia: 832 ve van hoa, 206 tu nhien va 35 di san hon hop (tu nhien va van hoa). Nhung di san nay đuoc xep theo 5 vung đia ly, trong đo Mexico mac du thuoc Bac My nhung cac di san đuoc xep vao My Latinh va Caribe. Vung hoang da o Tasmania cua Uc va Thai Son cua Trung Quoc la 2 di san the gioi kep đap ung nhieu tieu chuan nhat voi 7/10 tieu chuan.

Chau Phi
Cac nuoc A Rap: bao gom Bac Phi va Trung Đong
Chau A - Thai Binh Duong: bao gom ca Uc va Chau Đai Duong
Chau Au va Bac My
My Latinh va Caribe
Nga va cac nuoc Kavkaz đuoc xep vao khu vuc chau Au va Bac My


= Danh sach cu the =
Danh sach duoi đay đuoc xep theo 4 khu vuc đia ly la cac chau luc, cac di san tai Tho Nhi Ky va Nga đuoc xep vao chau Au (ke ca cac di san thuoc phan lanh tho chau A), con di san tai Bac My đuoc xep vao chau My Latinh va Caribe. Cac di san tai thuoc đia va vung lanh tho hai ngoai thi van xep theo quoc gia đe cu va chinh quoc. Cac nuoc A rap bao gom mot so quoc gia thuoc chau Phi va mot so quoc gia thuoc Trung Đong đuoc xep vao khu vuc chau A va chau Đai Duong.

Danh sach di san the gioi tai chau A va chau Đai Duong
Danh sach di san the gioi tai chau Au
Danh sach di san the gioi tai chau My
Danh sach di san the gioi tai chau Phi


Di san the gioi trong tinh trang nguy hiem Khi mot di san van hoa hay thien nhien co nguy co tieu vong hay huy hoai nang ne do bi xuong cap manh boi cac nguyen nhan nhu: phat trien kinh te, xa hoi, cac nguyen nhan tu nhien (thien tai, lu lut, đong đat, đo am cao, qua nong v.v) thi di san đo se đuoc ghi vao danh muc "Nhung di san trong tinh trang nguy hiem" đe canh bao quoc gia, vung lanh tho co di san đo phai co cac bien phap bao ton khan cap cung nhu đe Uy ban Di san the gioi cung cap cac su ho tro can thiet ve kinh phi, ky thuat v.v tu Quy Di san the gioi đe bao ton cac di san đo.
Trong danh sach nam 2013 co 44 di san the gioi cua 31 quoc gia va vung lanh tho đuoc xep vao danh muc "Nhung di san trong tinh trang nguy hiem" theo quy đinh tai Đieu 11 (4) cua Cong uoc Di san the gioi..


Di san the gioi tai Viet Nam Hien tai, Viet Nam đa co 9 di tich đuoc UNESCO cong nhan la Di san the gioi gom:

2 Di san thien nhien the gioi:
Vinh Ha Long-Quan đao Cat Ba, đuoc cong nhan nam 1994 theo tieu chi (VII) va nam 2000 theo tieu chi (VIII) cho rieng Vinh Ha Long, nam 2023 mo rong them Quan đao Cat Ba.
Vuon Quoc gia Phong Nha - Ke Bang, nam 2003, la di san thien nhien the gioi theo tieu chi (VIII) va nam 2015 theo tieu chi (IX), (X) 
6 Di san van hoa the gioi gom:
Quan the di tich Co đo Hue, nam 1993, la di san van hoa the gioi theo tieu chi (IV).
Pho co Hoi An, nam 1999, la di san van hoa the gioi theo tieu chi (II) (V).
Thanh đia My Son, nam 1999, la di san van hoa the gioi theo tieu chi (II) (III).
Khu di tich trung tam Hoang thanh Thang Long, nam 2010, la di san van hoa the gioi theo tieu chi (II) (III) va (VI).
Thanh nha Ho, nam 2011, la di san van hoa the gioi theo tieu chi (II) va (IV)
Quan the Yen Tu-Vinh Nghiem, Con Son, Kiep Bac, nam 2025, la di san van hoa the gioi theo tieu chi (III) va (VI)
1 Di san the gioi hon hop:
Quan the danh thang Trang An, nam 2014, theo cac tieu chi (VII) va (VIII) cua mot di san thien nhien the gioi va tieu chi (V) cua mot di san van hoa the gioi.


Xem them Danh sach di san the gioi theo nam cong nhan
Di san the gioi theo quoc gia
Cac danh sach di san the gioi
Di san the gioi tai Viet Nam
Khu du tru sinh quyen the gioi
Di san tu lieu the gioi
Di san van hoa phi vat the cua nhan loai


Tham khao Lien ket ngoai Tieng Anh

Di san the gioi UNESCO – website chinh
Danh sach chinh thuc cac di san the gioi UNESCO
Cac tieu chuan chinh xac cho nhung di san the gioi
Tieng Viet
UNESCO va viec bao ve van hoa phi vat the