Trung Khanh (tieng Trung: 重庆市; Han-Viet: Trung Khanh thi; binh am: Chongqing shi) la mot thanh pho lon o Tay Nam Trung Quoc va la mot trong bon thanh pho truc thuoc trung uong tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Nam 2018, Trung Khanh la đon vi hanh chinh cap trung uong đong thu 20 ve dan so voi 30,7 trieu dan tuong đuong voi Ghana, đung thu 17 ve kinh te voi GDP danh nghia đat 2.036 ti NDT (307,7 ti USD) tuong đuong voi Pakistan. Trung Khanh co chi so GDP đau nguoi xep thu 10 tai Trung Quoc, đat 66.210 NDT (tuong ung voi 10.007 USD).
Thanh pho truc thuoc trung uong Trung Khanh đuoc hinh thanh vao ngay 14 thang 3 nam 1997 khi no tach ra tu tinh Tu Xuyen. Đen thang 11 nam 2010, tong dan so Trung Khanh la 28.846.200 nguoi, Trung Khanh đuoc chia thanh 19 khu (quan), 15 huyen, va 4 huyen tu tri.
Gian xung chinh thuc cua Trung Khanh la "Du" (渝), no đuoc Quoc vu vien phe chuan vao ngay 18 thang 4 nam 1997. Chu nay lay tu ten cu cua song Gia Lang, la song Du Thuy. Gian xung nay bat nguon tu ten cu cua đoan song Gia Lang chay qua Trung Khanh roi hop vao Truong Giang.
Trung Khanh cung tung la mot thanh pho truc thuoc trung uong cua Trung Hoa Dan Quoc, va đong vai tro la thu đo thoi chien cua chinh phu Quoc dan Đang trong Chien tranh Trung-Nhat (1937–1945).
Trung Khanh la mot khu vuc quan trong ve lich su va van hoa, thanh pho cung la trung tam kinh te cua vung thuong du Truong Giang. Trung Khanh la mot trung tam san xuat chinh va mot đau moi giao thong cua vung Tay Nam Trung Quoc.


Lich su = Co đai =
Tai huyen Vu Son cua Trung Khanh, nguoi ta đa phat hien ra xuong ham va rang cua mot giong nguoi nguyen thuy, đuoc goi la nguoi Vu Son (Homo erectus wushanensis), cho thay rang cach đay tu hon 2 trieu nam, khu vuc Trung Khanh đa co loai nguoi sinh song. Đen thoi đai đo đa moi, co nhung hien vat đo gom mau voi chu yeu la mau đo khai quat đuoc tai di chi Đai Khe (tu 4400 TCN-3300 TCN, cung o huyen Vu Son), chiu anh huong rong rai cua van hoa Nguong Thieu tai Trung Nguyen. Di chi Ngoc Khe/Ngoc Khe Binh o huyen Phong Đo (cach nay tren 7000 nam) đai dien cho van hoa cua cu dan ban đia Trung Khanh vao cuoi thoi ky đo đa moi, tai di chi Ngoc Khe/Ngoc Khe Binh đa phat hien dau tich cua hoat đong chan nuoi lon, lam đo gom mau va det gian đon, co the thay kinh te Trung Khanh vao thoi ky đo đa moi đa co su phat trien nhat đinh. Tai quan Ba Nam đa phat hien di chi thoi đai đo đa moi lon nhat tai khu vuc đo thi cua Trung Khanh, thuoc tinh van hoa cua di chi nay thuoc ve van hoa Ngoc Khe Binh.


= Tien Tan =

Lanh tho nuoc Ba ban đau bao gom cac khu vuc tai thung lung Han Thuy; tuy nhien sau đo nuoc So đa đay lui Ba ve phia tay đen bon đia Tu Xuyen. Cac cuoc xam luoc cua So đa buoc Ba phai doi đo nhieu lan. Theo Thuong Cu (常璩), cac kinh đo hay trung tam đieu hanh cua Ba bao gom Giang Chau (Trung Khanh), Điem Giang (Hop Xuyen), va Binh Đo (Phong Đo), kinh đo cuoi cung nam tai Lang Trung (閬中). Lanh tho nuoc Ba đong đen Ngu Phuc (鱼复, nay la huyen Phung Tiet), tay đen Phan Tao (焚遭, nay la Nghi Tan), bac giap Han Trung, cuc nam la Kiem Phu, Phuc Cai; đai the tuong đuong voi Trung Khanh, tay bo Ho Bac, nam bo Thiem Tay va đong bo Tu Xuyen ngay nay.
Vao thoi nha Thuong, mac du quan chu nuoc Ba mang ho Co giong nhu cac quan chu cua vuong trieu Thuong, song giua hai ben thuong xay ra chien tranh. Thoi Thuong vuong Vu Đinh, Thuong va Ba rat nhieu lan giao tranh, song bat phan thang bai, cuoi cung, Vu Đinh đich than thong suat cung nu tuong Phu Hao xuat chinh đanh Ba, huy đong dan chung va gan nhu toan bo binh luc tham chien. Trong tran đanh voi Ba, Phu Hao đa dan quan bay tran mai phuc, cho quan cua Vu Đinh danh đuoi quan Ba vao trong vong mai phuc, lap tuc xong ra tan cong tieu diet, lap đuoc chien cong lay lung, la tran phuc kich đuoc ghi chep som nhat trong lich su Trung Quoc. Ba thua tran va tu đo hai ben ket oan. Cuoi thoi Thuong, khi Chu Vu Vuong đem quan phat Tru Vuong cua trieu Thuong, Ba đa xuat binh tham gia lien quan phat Tru, la mot trong nhung luc luong chu luc gop phan diet Thuong, giu vai tro noi bat.


= Thoi Tan, Han va Tam Quoc =

Nuoc Ba lien minh voi nuoc Tan khi Tan đanh nuoc Thuc o phia tay cua Ba. Sau khi Thuc bi diet, nam 316 TCN, Tan ngay lap tuc chinh phuc cuu đong minh va bat quan chu nuoc Ba. Đen nam 314 TCN, lanh tho nuoc Ba cu tro thanh Ba quan, la mot trong 36 quan cua Tan, tri so Ba quan đat tai Giang Chau thanh (nay la Du Trung, Trung Khanh). Đoi voi Ba, ban đau Tan van đe tang lop tren cua nuoc Ba cu tiep tuc cai tri truc tiep va khong tien hanh cuong bach nguoi Tan di cu quy mo lon đen lanh tho Ba, song tang lop nay ve sau đa bi đay ra ngoai le khi Tan thuc hien chinh sach chia đe tri.
Nam 206 TCN, sau khi Luu Bang tro ve đat phong la Han Trung va Ba Thuc, van đat Ba quan nhu nha Tan truoc đo. Thoi Đong Han, tang them hai quan Phu Lang va Ba Đong. Cung voi đo, mot thanh đa đuoc xay moi o khu vuc nay la Giang Bac Chuy (江北嘴), goi la Bac Phu thanh, thai thu Ba quan tung lam viec o đo.
Cuoi thoi Tay Han, nhan luc thien ha co bien loan, nam 25, Cong Ton Thuat chiem cu Ich chau, xung đe, đat quoc hieu la "Thanh Gia", lap quoc đo tai Thanh Đo. Cong Ton Thuat đat ten thanh tri xay ben khe Cu Đuong la "Bach Đe thanh" (nay thuoc Trung Khanh), cu nhieu binh si phong thu. Trong thoi gian lam hoang đe, Cong Ton Thuat tien hanh phat trien nong nghiep, xay dung thuy loi, đem đen cuoc song no đu cho cu dan. Cho nen sau khi Cong Ton Thuat qua đoi, nhan dan đia phuong xay dung "đen Bach Đe" trong Bach Đe thanh đe tuong nho ong.
Thoi Tam Quoc, Trung Khanh thuoc nuoc Thuc Han, hien tren đia ban thanh pho van con nhieu di san cua thoi ky nay, trong đo co Bach Đe thanh va Truong Phi mieu. Sau khi Thuc Han that bai truoc Đong Ngo trong tran Di Lang, Luu Bi phai lui ve Bach Đe thanh roi mat o đo.


= Thoi Luong Tan va Nam-Bac trieu =
Nam 279, khi nha Tan tien hanh chien dich quyet đinh nham tieu diet Đong Ngo, cac tuong Đo Du, Vuong Tuan cua Tan đa chi huy ham đoi tu Tu Xuyen xuoi dong Truong Giang toi Kinh chau. Nha Tan sau đo đa chia Ich chau thanh ba chau la Luong chau, Ich chau va Ninh chau. Trung Khanh khi đo thuoc Luong chau. Sau đo khu vuc Trung Khanh thuoc ve Tay Tan, Tien Tan, Nam trieu Tong, Nam trieu Luong va Bac Chu. Quan chu nuoc Cuu Tri la Duong Nan Đuong (楊難當) đa tan cong va chiem giu Luong chau vao nam 433. Mua xuan nam 434, tuong Luu Tong la Tieu Tu Thoai (蕭思話) đanh bai quan cua Duong Nan Đuong va tai chiem Luong chau. Nam 441, Duong Nan Đuong khong san long tu bo them muon voi Luong Chau va Ich Chau nen lai tan cong Luu Tong, that bai, ong phai chay tron đen Bac Nguy. Thoi gian nay, Trung Nguyen đai loan, dan cu chay nan rat nhieu, khien van hoa Trung Nguyen tac đong lon chua tung thay đen Tu Xuyen, trong đo co khu vuc Trung Khanh.


= Thoi Tuy, Đuong va Tong =

Đen nam Khai Hoang thu 1 (581) thoi Tuy Van Đe, tai khu vuc quanh Du Thuy (ten cu cua song Gia Lang), trieu đinh đoi So chau thanh Du chau, gian xung cua Trung Khanh cung bat nguon tu đay. Đen thoi Đuong, Du chau van tiep tuc ton tai, thuoc quyen quan ly cua Son Nam Tay đao. Đen nam 1102, Tong Huy Tong đoi Du chau thanh Cung chau (恭州). Thoi Tong, Trung Khanh thuoc quyen quan hat cua Quy Chau lo, nong nghiep phat trien va nhan khau gia tang. Khu vuc Trung Khanh khi đo tro thanh yeu đao giao thong giua Tu Xuyen voi Trung Nguyen va Giang Nam, thu cong nghiep cung phat trien nhanh chong. Ten goi Trung Khanh hien nay đuoc đat vao nam 1189, do hoang tu Trieu Đon (sau la Tong Quang Tong) cua trieu Nam Tong theo che đo quy đinh cua hoang gia phai đen cu tru tai đia phuong [Cung chau], sau khi đuoc phu hoang Tong Hieu Tong nhuong ngoi, Quang Tong cho rang viec minh đuoc phong "Cung vuong" la "nhat hi khanh", đuoc ke thua hoang vi lai la "nhat hi khanh" nua, tuc la "luong trung hi khanh", vi the đoi Cung chau thanh Trung Khanh phu. Ten goi Trung Khanh ton tai đen ngay nay.


= Thoi Mong Nguyen =

Nam 1242, che tri su Tu Xuyen kiem tri phu Trung Khanh la Du Thuy/Gioi (余始/玠) cho xay Đieu Ngu thanh (cach khoang 5 km ve phia đong cua quan Hop Xuyen) đe chong lai quan Mong Co. Mac du co quan đoi đong đao toi vai chuc nghin nguoi do đich than đai han Mong Kha chi huy nhung nguoi Mong Co khong the chiem đuoc phao đai nho nay khi đo do Vuong Kien (?-1264) chi huy. Vuong Kien thang nhieu tran, len toi đinh điem la cai chet cua Mong Kha va tuong tien phong Uong Đuc Than (汪德臣). Duoi thoi nha Nguyen, nam 1362, mot lanh đao khoi nghia nong dan la Minh Ngoc Tran (明玉珍) xung đe va đat quoc hieu Đai Ha (大夏) tai Trung Khanh trong mot thoi gian ngan. Sau khi Minh Ngoc Tran chet, Minh Thang (明升) len ke vi. Đen nam 1371, Chu Nguyen Chuong cong Thuc, diet nuoc Đai Ha. Gia toc cua Minh Thang bi nha Minh đua sang Trieu Tien, đuoc quoc vuong Ly Thanh Que phong la "Hoa Thuc quan".


= Thoi Minh =
Trung Khanh phu van ton tai trong thoi nha Minh, khi đo phu nay co 3 chau va 17 huyen. Sau khi nha Minh cong chiem Trung Khanh, tuong thanh sau mot thoi gian dai chien loan đa bi pha hoai, vi the thanh Trung Khanh đa đuoc trung tu, thanh moi co toi 17 cong thanh, thap chi con nhieu hon kinh thanh Ung Thien (nay la Nam Kinh) cua trieu Minh (noi thanh Nam Kinh ban đau co 13 cua thanh), song trong đo co 8 cong chi la hinh thuc, khong the khai quan, thuong goi la "cuu khai bat be". Tu đo, thanh Trung Khanh khong co nhieu thay đoi trong hon 600 nam thoi Minh va Thanh. Nam 1621, Vinh Ninh tuyen phu su Xa Sung Minh (奢崇明) muon danh nghia chi vien Lieu Đong, đua quan chiem cu Trung Khanh, roi vay đanh Thanh Đo. Xa Sung Minh đat nien hieu la Thuy Ung, đinh đo tai Trung Khanh. Luc đo, nu danh tuong Tan Luong Ngoc va em trai Dan Binh ve Xuyen, nhan dip đo đa khien quan đanh bai Xa Sung Minh vao nam 1623.


= Thoi Thanh =
Sau khi nha Minh bi quan khoi nghia cua Ly Tu Thanh lat đo, quan khoi nghia cua Truong Hien Trung khi bi Ta Luong Ngoc đanh bai vao nam 1640 đa đua quan nhap Xuyen. Sau đo lai giao chien voi quan cua Ta Luong Ngoc song lan nay đa thu đuoc chien thang. Truong Hien Trung sau khi tu xung "Đai Tay vuong", kien lap chinh quyen nong dan Đai Tay tai Vu Xuong, lai tien vao Tu Xuyen đe muu su lau dai. Ngay 4 thang 7 nam 1644, Truong Hien Trung menh cho Luu Đinh Cu giu Trung Khanh, tu minh đua quan đi đanh thu phu cua Tu Xuyen la Thanh Đo. Ngay 16 thang 11 cung nam, Truong Hien Trung đa xung đe tai Thanh Đo, đat quoc hieu la Đai Tay, đoi nien hieu la Đai Thuan, lay Thanh Đo lam Tay kinh. Đe đap lai su khang cu cua gioi tinh hoa ban đia, Truong Hien Trung đa cho tham sat mot luong lon cu dan ban đia. Khong lau sau, tuong linh nha Minh la Tang Anh, Ly Chiem Xuan, Vu Đai Hai, Vuong Tuong, Duong Trien, Tao Huan... cac noi noi nhau tu tap binh ma, tap kich quan đoi Đai Tay, giet chet quan vien Đai Tay o đia phuong. Sau khi quan Thanh nhap quan va Nam Minh diet vong, đau nam Đai Thuan thu 3 (1646), nha Thanh phai Tuc than vuong Hao Cach lam Tinh Vien đai tuong quan va Ngo Tam Que thong soai đai quan Man Han tien đanh quan đoi nong dan Đai Tay. Thang 7, vi muon len Thiem Tay o phia bac nham chong lai quan Thanh, Truong Hien Trung quyet đinh roi bo Thanh Đo, tuy nhien, quan khoi nghia đa that bai.
Thoi Minh mat Thanh so, do hau qua cua tham sat cung nhu nhung nam hon loan sau khi nguoi Man nhap quan, dan so Tu Xuyen lai suy giam manh, can co mot luong nguoi nhap cu lon tu cac tinh khac. Do đo, trieu đinh Nha Thanh tu đoi Thuan Tri đen thoi Can Long đa tien hanh van đong di dan tren quy mo lon đen Tu Xuyen, su sach goi la "Ho Quang đien Tu Xuyen", keo dai tren 100 nam.
Nam Quang Tu thu 2 (1867), Anh Quoc đa lay co su kien Margary đe cuong ep trieu đinh nha Thanh ky vao Đieu uoc Yen Đai, đieu uoc quy đinh rang phai cho phai vien Anh Quoc tru ngu tai Trung Khanh phu cua Tu Xuyen cung mot so đieu khoan thuong mai khac. Thang 3 nam 1890, nha Thanh va Anh Quoc lai tiep tuc co thoa thuan moi, trong đo quy đinh Trung Khanh la mot cang thong thuong, thuong nhan Anh đuoc quyen dung thuyen cua Trung Quoc hay dung thuyen Trung Quoc cua ho đe qua lai giua Nghi Xuong va Trung Khanh. Thang 1 nam 1891, hai quan Trung Khanh chinh thuc khai quan thu thue, đanh dau viec Trung Khanh chinh thuc mo cua. Đen nam 1895, Ly Hong Chuong va đai dien chinh phu Nhat Ban la Ito Hirobumi đa ky ket hiep uoc Shimonoseki, trong đo quy đinh Trung Khanh la mot cang thong thuong hiep uoc (cung voi Hang Chau, To Chau va Sa Thi). Thang 2 nam 1898, chiec thuyen hoi nuoc đau tien đa đen Trung Khanh.
Tu nam 1897, nha tu tuong theo chu nghia cai luong la Tong Duc Nhan (宋育仁) đa sang lap to bao đau tien cua Tu Xuyen la "Du bao", truyen truyen tu tuong duy tan. "Du bao" bi đinh ban vao thang 4 nam 1898. Tac gia cuon sach Cach mang quan, Trau Dung (邹容), đuoc sinh ra tai Trung Khanh, ngay nay tuyen đuong quanh bia giai phong o Trung Khanh đuoc goi la Trau Dung lo. Nam 1903, to chuc cach mang đau tien cua giai cap tu san dan toc tai Tu Xuyen, Cong Cuong hoi, đa đuoc thanh lap tai Trung Khanh. Nam 1905, Đong minh hoi Trung Quoc đa đuoc thanh lap tai Tokyo, Nhat Ban, đai bieu cua Cong cuong hoi la Đong Hien Chuong (童宪章) va Tran Sung Cong (陈崇功) đa gia nhap Đong minh hoi tai Nhat Ban. Sau đo theo loi Ton Trung Son, ho đa tro ve Trung Khanh đe thanh lap chi bo Trung Khanh cua Đong minh hoi. Sau khoi nghia Vu Xuong vao nam 1911, chi bo Trung Khanh cua Đong minh hoi đa phat đong khoi nghia. Đen ngay 23 thang 11 nam đo đa thanh lap chinh phu Thuc quan.


= Thoi Trung Hoa Dan Quoc =
Đen ngay 11 thang 3 nam 1912, hai chinh the quan phiet Thanh Đo va Trung Khanh hop nhat, thanh lap Tu Xuyen đo đoc phu cua Trung Hoa Dan Quoc. Nam 1913, chinh phu quan su Tu Xuyen đa phe bo cac phu va thiet lap cac đao, khi đo, Trung Khanh phu bi phe đe thanh lap Xuyen Đong đao, Xuyen Đong đao gom toi 36 huyen la Ba, Giang Tan, Truong Tho, Ki Giang, Nam Xuyen, Vinh Xuyen, Vinh Xuong, Đong Luong, Đai Tuc, Bich Son, Vu Thang, Hiep Xuyen, Giang Bac, Phung Tiet, Vu Khe, Vu Son, Van Duong, Van, Khai, Đat, Tuyen Han, Khai Giang, Cu, Đai Truc, Van Nguyen, Trung, Phong Đo, Điem Giang, Luong Son, Dau Duong, Tu Son, Kiem Giang, Banh Thuy, Thach Chu, Thanh Khau, Phu Lang. Ngoai tru huyen Đong Nam ra thi toan bo Trung Khanh ngay nay thuoc Xuyen Đong đao.
Nam 1921, Luu Tuong đa thiet lap Thuong phu đoc bien xu tai Trung Khanh., bo nhiem Duong Sam (楊森) la đoc bien, chuan bi thanh lap chinh quyen thanh pho. Khi đo, pham vi cua thanh pho Trung Khanh van chua đuoc quy đinh ro, bao gom khu vuc dan cu huyen thanh cua Ba, tuc ban đao Du Trung hien nay va khu vuc phu can huyen thanh cua Giang Bac. Nam 1922, Thuong phu đoc bien su đuoc cai thanh thi chinh cong thu. Nam 1926, lai cai thanh Thuong phu đoc bien cong thu, mo rong thanh pho, bat đau tien hanh xay dung thanh thi. Nam 1927, lai đoi Thuong phu đoc bien cong thu thanh thi chinh thinh, Phan Van Hoa (潘文华) nham chuc thi truong, hoach đinh khu vuc đo thi cua Trung Khanh nam o ca đoi bo cua ca hai con song voi chieu dai 30 ly, song van chua co ranh gioi xac đinh. Nam 1929, Trung Khanh tach khoi Ba huyen, chinh thuc lap thanh pho, tro thanh "tinh hat thi", thi truong la Phan Van Hoa.
Tu nam 1916 đen 1935, truoc khi đuoc thang lam "vien hat thi" (truc thuoc Hanh chinh vien), nguoi ta đa bay lan thiet lap tai Trung Khanh cac co quan nhu hanh thu tinh truong Tu Xuyen, cong thu tinh truong Tu Xuyen, cong tu đoc quan Tu Xuyen, chinh phu tinh Tu Xuyen. Đuong thoi, Trung Khanh la trung tam chinh tri tren thuc te cua Tu Xuyen. Nam 1936, Trung Khanh tro thanh mot vien hat thi do tinh Tu Xuyen nhan danh chinh phu trung uong quan ly.
Ngay 5 thang 5 nam 1939, chinh phu Quoc dan Nam Kinh đa ban lenh thang Trung Khanh thanh thanh pho hang nhat, vien hat tri trung uong. Trung Khanh tro thanh vien hat thi trung uong thu 6 sau Nam Kinh, Thuong Hai, Thien Tan, Thanh Đao va Bac Binh, đia hat cua Trung Khanh luc đo noi chung bao gom khu trung tam đo thi cua Trung Khanh hien nay, tuc la cac quan Du Trung, Cuu Long Pha, Sa Binh Ba cung voi Giang Bac, Nam Ngan. Thanh pho Bac Boi (nay la quan Bac Boi cua Trung Khanh), o ngay phia bac trung tam đo thi hien nay cua thanh pho, đuoc xem la "boi đo cua boi đo" do co nhieu co quan va dan chung cua Trung Khanh chuyen đen nham tranh bom Nhat.
Sau hoi chien Tung Ho, Quoc quan Trung Hoa Dan Quoc lam vao the bi đong truoc quan Nhat. Thang 7 nam 1947, chinh phu Trung Hoa Dan Quoc ban bo "Tuyen ngon Chinh phu Quoc dan di tru Trung Khanh", xac đinh Trung Khanh la thu đo thoi chien. Sau đo chinh phu Quoc dan đa triet thoai đen Trung Khanh voi quan đoi, tai san va cac van kien quan trong. Thang 9 nam 1937, Luu Tuong đa dan Xuyen quan tien vao to gioi Nhat tai Trung Khanh, tuyen bo thu phuc to gioi. Nam 1938, đai su quan cua cac nuoc Anh, My, Phap, Bi, Đuc, Thuy Si tai Trung Hoa Dan Quoc cung di doi đen Trung Khanh. Nam 1940, Trung Hoa Dan Quoc lai tai khang đinh Trung Khanh la "boi đo" (tuc thu đo phu)., tach hoan toan khoi tinh Tu Xuyen. Đen thang 12 nam 1941, chinh phu Trung Hoa Dan Quoc tai Trung Khanh tuyen chien voi Đuc Quoc xa, đai su quan Đuc tai Trung Khanh đong cua.
Tu nam 1937 đen 1944, khi Trung Khanh la thu đo thoi chien cua Trung Hoa Dan Quoc, đa co hang trieu nguoi tu cac khu vuc trung ha du Truong Giang di cu đen khu vuc xung quanh thanh pho, nhung nguoi nay đuoc cu dan Trung Khanh ban đia goi la "Ha giang nhan". Đong thoi, co đen hang van xi nghiep, truong hoc, gan 8 van tan vang cung đuoc chuyen đen Trung Khanh. Trong thoi chien tranh, Trung Khanh la trung tam chinh tri, kinh te, van hoa cua Trung Quoc, la trung tam chi huy cua chien tranh chong phat xit tai vung Vien Đong. Theo thong ke, may bay Nhat Ban đa oanh tac Trung Khanh tong cong 218 lan, voi 9.513 luot phi co, sat hai 11.889 nguoi va lam bi thuong 14.100 nguoi dan thanh pho, pha huy 17.608 ngoi nha, trong đo co 30 truong hoc bi oanh tac. Nho thanh pho nam trong vung bon đia co nhieu suong mu nen nhieu cu dan Trung Khanh đa thoat nan trong cac vu oanh tac nay. Nam 1945, chien tranh Trung-Nhat ket thuc, chinh phu Quoc dan tro ve Nam Kinh. Tuy nhien, Trung Khanh van đuoc chinh phu nay quy đinh la "boi đo" vinh cuu. Sau khi Quoc Dan đang triet thoai đen Đai Loan, ve phuong dien phap luat, Trung Hoa Dan Quoc van duy tri đia vi boi đo vinh vien cua Trung Khanh.


= Noi chien Quoc-Cong =

Sau khi gianh đuoc thang loi trong chien tranh Trung-Nhat, đe tranh xay ra noi chien va tao lap hoa binh, chinh phu Quoc dan cua Trung Hoa Quoc Dan đang va luc luong Đang Cong san Trung Quoc đa đam phan hoa binh trong suot 43 ngay tai Trung Khanh, lich su goi la "đam phan Trung Khanh".
Ngay 10 thang 2 nam 1946, tai Giac Truong Khau cua Trung Khanh khi cu hanh "Le ki niem đai hoi thanh cong Hoi nghi Hiep thuong Chinh tri" đa phat sinh su kien nao loan, Ly Cong Phac (李公朴) va Thi Phuc Luong (施复亮) đuoc cho la đa bi đac vu Quoc Dan đang đanh đap. Quach Mat Nhuoc (郭沫若), Đao Hanh Tri (陶行知), Chuong Nai Khi (章乃器) cung cac nha bao va hoi vien, tong cong hon 60 nguoi đa bi "đa thuong". Chinh quyen Trung Quoc ve sau goi đay la "Huyet an Giac Truong Khau", con phia Trung Hoa Dan Quoc goi đay la "Su kien Giac Truong Khau".
Ngay 2 thang 9 nam 1949, Trung Khanh xay ra hoa hoan lon, lua chay len toi 18 gio, gan 10.000 nguoi thiet mang, Quoc Dan đang cho rang Cong san đang đa phong hoa. Ngay 9 cung thang, hoa hoan lon o ria nam thanh pho đa đot chay hon 80 ngoi nha. Ngay 11 thang 10 nam 1949, chinh quyen Dan Quoc tuyen bo se lan thu hai triet thoai đen Trung Khanh vao ngay 15 thang 10.
Ngay 1 thang 11 nam 1949, quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc bat đau tien hanh chien dich Nam Tuyen nham cong chiem Trung Khanh, Ngay 27 thang 11 nam 1949, Trung uong Quoc Dan đang truc tiep lenh cho co quan "Trung thong" tien hanh "toi hau giai quyet" đoi voi tu nhan chinh tri cong san giam giu tai Tra Chi đong (渣滓洞) va Bach Cong quan (白公馆), hon 400 tu nhan chinh tri cong san bi hanh quyet, ve sau goi la "su kien 27/11". Ngay 28 thang 11 nam 1949, chinh phu Dan Quan triet thoai tu Trung Khanh đen Thanh Đo, hai ngay sau thi thanh pho thuoc ve Trung Quoc.


= Thoi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa =
Ngay 30 thang 11 nam 1949, Giai phong quan Nhan dan Trung Quoc tien vao Trung Khanh, sau đo Trung Khanh la noi đat Uy ban Quan chinh Tay Nam (mot nam ruoi sau bi bai bo), la truc hat thi trung uong, cac the che khu vuc Tay Nam cua chinh quyen Trung uong cung đat tai Trung Khanh. Thang 6 nam 1952, sau 2 nam thi cong, tuyen đuong sat tu thu phu Thanh Đo cua tinh Tu Xuyen đen truc hat thi Trung Khanh đa hoan thanh, đay la tuyen đuong sat đau tien đuoc xay dung sau nam 1949. Thang 7 nam 1954, chinh phu Trung Quoc bai bo đai khu Tay Nam va hanh thu khu Xuyen Đong, thu phu cua hanh thu khu Xuyen Đong la thanh pho Bac Boi đuoc sap nhap vao Trung Khanh, đong thoi Trung Khanh bi ha cap thanh "tinh hat thi", lai sap nhap vao Tu Xuyen. Trong ba nam xay ra nan đoi lon (1959-1961), Đat huyen va Trung Khanh la nhung noi chiu anh huong nghiem trong nhat, so nguoi chet đoi cua hai đia phuong la 6,42 trieu nguoi, chiem 37% tong dan so Đat huyen va Trung Khanh khi đo.

Nam 1964, sau khi no ra su kien vinh Bac Bo, chinh phu Trung Quoc quyet đinh bat đau xay dung Tam tuyet kien thiet (xay dung tuyen phong thu thu ba), trong đo Trung Khanh la thanh pho trung tam. Trong bon nam tu 1964 đen 1968, co tren 270.000 cong nhan vien chuc tu Thuong Hai, Giang To va khu vuc Đong Bac di doi đen "Tam tuyen", ho chiem tren 1/4 so cong nhan vien chuc tai cac xi nghiep o Trung Khanh luc đo. Lan luot vao nam 1965 va 1979, hai cong trinh đuong sat trong điem cua Tam tuyen kien thiet la đuong sat Xuyen-Kiem va đuong sat Tuong-Du đa thong tuyen. Vao nam 1975, so cong nhan vien chuc nhap cu tai Trung Khanh đat muc cao nhat voi tong so 435.000 nguoi, chiem 1/4 nhan khau thanh pho Trung Khanh luc đo. Trong Đai Cach mang Van hoa, tai Trung Khanh đa dien ra nhieu hoat đong bao luc, cac khu cong nghiep bi pha hoai nghiem trong, mot bo phan cac khu pho tro thanh binh đia, hien nay cong vien Sa Binh Ba o Trung Khanh la noi duy nhat tai Trung Quoc con giu lai mo vien Hong ve binh. Nam 1982, 8 huyen cua đia khu Vinh Xuyen đuoc sap nhap vao Trung Khanh, khi đo đa bat đau co ke hoach bien Trung Khanh tro thanh mot thanh pho đoc lap. Nam 1992, Trung Khanh mo rong đo thi manh me ra khu vuc đat du tru o vung ven song. Thang 9 nam 1996, chinh phu Trung uong Trung Quoc phe chuan viec Trung Khanh quan ly Van Huyen, Phu Lang va Kiem Giang cua tinh Tu Xuyen.
Ngay 14 thang 3 nam 1997, tai hoi nghi thu nam cua Đai hoi đai bieu Nhan dan toan quoc lan thu VIII, đa thong qua viec hop nhat cac thanh pho Trung Khanh, thanh pho Van Huyen, thanh pho Phu Lang va đia khu Kiem Giang thuoc tinh Tu Xuyen thanh "truc hat thi" Trung Khanh. Ngay 18 thang 6 cung thang, chinh quyen truc hat thi Trung Khanh chinh thuc hinh thanh. Ngay 16 thang 1 nam 2009, Quoc vu vien đa xac đinh Trung Khanh la mot khu thi nghiem cai cach toan dien đo thi va nong thon quoc gia.
Thap ki đau tien cua the ky XXI, Trung Khanh bi mang tieng xau voi tinh trang toi pham co to chuc va tham nhung. Nam 2009, chinh quyen thanh pho duoi su lanh đao cua Bi thu thi uy Bac Hy Lai đa tien hanh mot cuoc tran ap lon, bat giu 4.893 nguoi bi nghi la thanh phan xa hoi đen, 'ngoai vong phap luat va cac can bo tham nhung, khien nguoi ta lac quan rang thoi ky nay đa ket thuc. Nam 2012, đa xay ra su kien Vuong Lap Quan, sau đo la viec Bi thu thi uy Trung Khanh Bac Hy Lai phai roi khoi chuc vu, nhan đuoc su quan tam cao cua du luan trong va ngoai Trung Quoc.


Đia ly Trung Khanh nam tren khu vuc chuyen tiep giua cao nguyen Thanh-Tang va đong bang trung-ha du Truong Giang. Trung Khanh nam sau trong luc đia o phia tay nam Trung Quoc, nam tai thuong du cua Truong Giang, thuoc ria phia đong cua bon đia Tu Xuyen. Trung Khanh giap voi Ho Bac va Ho Nam o phia đong, giap voi Quy Chau o phia nam, tay giap Tu Xuyen, phia bac giap Thiem Tay. Chieu dai đong-tay toi đa cua Trung Khanh la 470 km, chieu dai bac-nam toi đa la 450 km, tong dien tich thanh pho la 82.403 km². Trung Khanh la "truc hat thi" co dien tich lon nhat Trung Quoc, giong nhu mot tinh nho. Trung Khanh co mot khu vuc thanh thi lon, vung nong thon lon, vung đoi nui lon, vung long ho chua Tam Hiep lon, trong đo khu vuc đa tien hanh xay dung tai vung đo thi loi co dien tich 647,78 km².
Khu vuc đo thi loi cua Trung Khanh nam o noi hop luu giua song Gia Lang va Truong Giang. Trong đo, khu vuc quan Du Trung nhu mot ban đao va von chu yeu co đia hinh đoi nui, cac quan Du Bac va Giang Bac o phia bac song Gia Lang chu yeu co đia hinh đong bang. Toan bo Trung Khanh la khu vuc phia đong cua bon đia Tu Xuyen, cac mat bac, đong, đong nam va nam cua Trung Khanh lan luot giap voi Đai Ba Son, Vu Son, Vu Lang Son va Đai Lau Son. Đia mao chu yeu cua Trung Khanh la go đoi va nui non, đo cao thap dan tu phia bac xuong đen thung lung Truong Giang o phia nam, co mot luong lon dien tich suon đoi, vi the Trung Khanh con đuoc goi la "son thanh". Đia mao karst pho bien tai Trung Khanh, va co the thay cac rung đa, cac nhom đinh nui cung cac hang đong va thung lung đa voi o nhieu noi.
Cac song chinh chay qua Trung Khanh la Truong Giang, song Gia Lang, song O, song Phu, song Ki, song Đai Ninh. Truong Giang chay tu tay sang đong, chieu dai đoan chay tren đat Trung Khanh la 665 km. Truong Giang chay xuyen qua ba nep loi cua day nui Vu Son, hinh thanh nen Cu Đuong Hiep (瞿塘峡), Vu Hiep (巫峡) va Tay Lang Hiep (西陵峡, thuoc tinh Ho Bac), tuc Truong Giang Tam Hiep. Truoc khi hop vao Truong Giang, song Gia Lang cung chay xuyen qua day nui Vu Son, hinh thanh Tieu Tam Hiep gom Lich Ti Hiep (沥鼻峡), On Đuong Hiep (温塘峡) va Quan Am Hiep (观音峡).


= Khi hau =

Trung Khanh co khi hau can nhiet đoi am chiu anh huong cua gio mua (Koppen Cfa), va am uot hau het thoi gian trong nam. Trung Khanh đuoc xem la mot trong "Tam đai hoa lo" cua Truong Giang, cung voi 2 thanh pho Vu Han va Nam Kinh, mua he cua thanh pho keo dai va nam trong so cac thanh pho nong va am nhat Trung Quoc, khi nhiet đo co the len đen 33 đen 34 °C (91 đen 93 °F) vao thang 7 va thang 8 o khu vuc đo thi. Mua đong ngan va co phan on hoa, song am uot va u am. Vi nam tren bon đia Tu Xuyen nen tong so gio nang trung binh hang nam cua thanh pho o vao hang thap nhat Trung Quoc, chi voi 1055 gio. Ty le phan tram anh sang mat troi hang thang co the co trong thanh pho chi tu 8% trong thang 12 va thang 1 đen 48% vao thang 8. Trung Khanh co tren 100 ngay suong mu moi nam  nen con đuoc goi la "Vu Đo" (雾都), va co mot lop suong mu day bao phu thanh pho trong 68 ngay moi nam vao mua xuan va mua thu. Nhiet đo cuc han cua Trung Khanh tinh tu nam 1951 đen nay dao đong tu -1.8 °C (29 °F) vao ngay 15 thang 12 nam 1975 (ky luc khong chinh thuc la -2.5 °C (27 °F) đuoc ghi nhan vao ngay 8 thang 2 nam 1943) đen 43.0 °C (109 °F) vao ngay 15 Thang 8 nam 2006 (ky luc khong chinh thuc la 44,0 °C (111 °F) đuoc an đinh vao ngay 8 va 9 thang 8 nam 1933).
Huyen Dau Duong o phan phia đong nam Trung Khanh co nhiet đo thuong mat me hon so voi nhung khu vuc khac cua thanh pho do nam o đo cao cao hon.


Sinh vat Trung Khanh co nhieu loai đong thuc vat, trong đo co tren 6.000 loai thuc vat bac cao, tren 580 loai đong vat co xuong song hoang da tren mat đat voi gan 60 loai đuoc bao ho trong điem cap quoc gia. Tinh đen cuoi nam 2011, toan thanh pho Trung Khanh co 61,18 trieu mau đat dung cho lam nghiep, 48,21 trieu mau rung, ty le che phu rung đat 39%. Tong tru luong go rung cua Trung Khanh la 150 trieu m³. Toan Trung Khanh co 78 cong vien rung, trong đo co 25 cong vien rung cap quoc gia. Trung Khanh co 52 khu bao ho tu nhien cap thanh pho va cap quoc gia, voi dien tich 10,35 trieu mau.


Cac đon vi hanh chinh Trung Khanh la truc hat thi co dien tich va dan so lon nhat cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Thanh pho đuoc chia thanh 38 đon vi hanh chinh (3 đon vi bi bai bo nam 1997, con Van Thinh va Song Kieu đa bi bai bo vao thang 10 nam 2011), trong đo co 26 khu (quan), 8 huyen, va 4 huyen tu tri.


Nhan khau Tinh đen cuoi nam 2008, so nhan khau thuong tru tai Trung Khanh la 28,39 trieu nguoi, tong nhan khau la 32,5332 trieu nguoi,, tuy nhien so nhan khau co ho tich tai 9 quan đo thi trung tam (chu thanh) chi co 8 trieu nguoi, chiem khoang 1/4 dan so toan thanh pho; trong 9 quan nay thi chi co 6,41 trieu cu dan thanh thi, ti le đo thi hoa đat 82,7%. So cu dan đo thi cua toan thanh pho Trung Khanh la 13,6115 trieu nguoi, đat ty le đo thi hoa 49,99%.
Theo mot bai đang tren Tan Hoa xa vao thang 7 nam 2010, Trung Khanh co 32,8 trieu cu dan, trong đo 23,3 trieu cu dan la nong dan. Trong so đo, 8,4 trieu nong dan đa tro thanh cong nhan di tru, bao gom 3,9 trieu nguoi lam viec va sinh song trong cac khu vuc đo thi cua Trung Khanh.


= Dan toc =
Tai Trung Khanh, nguoi Han la dan toc chu yeu, ngoai ra con co nguoi Tho Gia, nguoi Mieu, nguoi Hoi, nguoi Man, nguoi Di, nguoi Choang va toan bo cac dan toc thieu so đuoc cong nhan khac tai Trung Quoc. Trung Khanh co 4 huyen tu tri, 1 đon vi đuoc huong chinh sach uu đai khu vuc dan toc cung 14 huong dan toc. Theo ket qua tong đieu tra nhan khau toan quoc nam 2010, tong so dan cua cac dan toc thieu so Trung Khanh la 1,937 trieu nguoi (bao gom 209 nguoi thuoc cac dan toc chua đuoc cong nhan), trong đo đong nhat la nguoi Tho Gia voi 1,398 trieu nguoi, tiep đen la nguoi Mieu voi 482 nghin nguoi, nguoi Hoi co 9.056 nguoi., chu yeu phan bo tai khu vuc đong nam cua Trung Khanh.


= Ngon ngu =
Ngon ngu chu yeu tai Trung Khanh la Quan thoai Tay Nam, trong đo co ba nhanh la tieng Thanh-Du, tieng Dan Giang va tieng Kiem Bac. Tai khu vuc đo thi trung tam cung nhu đai bo phan cac huyen khu cua Trung Khanh, cu dan chu yeu noi phuong ngon Xuyen Đong cua nhanh Thanh-Du, nhanh Dan Giang chu yeu xuat hien tai Giang Tan va Ki Giang, nhanh Kiem Bac xuat hien tai Tu Son. Ngoai ra, tai Trung Khanh con co mot so cong đong cu dan rai rac noi tieng Tho Quang Đong (tuc tieng Khach Gia) va tieng Lao Ho Quang (tuc tieng Tuong). Ben canh tieng Han, cac dan toc thieu so tai Trung Khanh cung noi ngon ngu cua minh nhu tieng Mieu, tieng Tho Gia, chu yeu phan bo o cac khu vuc nguyen thuoc đia khu Kiem Giang. Tieng Mieu o Trung Khanh thuoc phuong ngon Kiem Đong (tieng Hmu) va phuong ngon Xuyen-Kiem-Đien (Tay H'Mong); tieng Tho Gia o Trung Khanh thuoc phuong ngon Bac bo.


= Ton giao =

Tai Trung Khanh co su hien dien cua Phat giao, Cong giao, Tin Lanh, Đao giao va Hoi giao, so tin đo cua cac ton giao la khoang tren 1,72 trieu nguoi, chiem khoang 5% tong so cu dan thanh pho, trong đo, co khoang 800 nghin Phat tu, 310 nghin tin đo Cong giao, 270 nghin tin đo Tin Lanh, khoang 30 nghin tin đo Đao giao va khoang 10 nghin tin đo Hoi giao, co 665 nguoi la chuc sac ton giao.


Kinh te Trung Khanh đuoc tach khoi tinh Tu Xuyen va tro thanh mot đo thi đoc lap vao thang 3 nam 1997 voi muc đich giup đay nhanh su phat trien cua ban than thanh pho cung nhu cua khu vuc mien tay tuong đoi ngheo kho cua Trung Quoc, thuoc chien luoc Đai phat trien Tay Bo. Trung Khanh la mot khu vuc cong nghiep quan trong tai mien Tay Trung Quoc, va đang trong qua trinh đo thi hoa nhanh chong. Do tach biet ve mat đia ly, Trung Khanh va tinh Tu Xuyen lan can von co cac co so nghien cuu va phat trien vu khi quan trong. cac nganh cong nghiep tai Trung Khanh hien nay đa đa dang hoa, song khong giong voi cac khu vuc mien Đong Trung Quoc, linh vuc xuat khau cua Trung Khanh con nho be do vi tri nam sau trong noi đia. Thay vao đo, cac nha may tai Trung Khanh san xuat cac loai hang hoa nham phuc vu nguoi tieu dung ban đia nhu thuc pham, o to, hoa chat, det may, may moc va thiet bi đien tu.
Trung Khanh la trung tam san xuat xe co gioi lon thu ba tai Trung Quoc va đung đau ve san xuat mo to. Nam 2007, thanh pho co nang luc san xuat 1 trieu o to va 8,6 trieu mo to moi nam. Cac hang san xuat o to va xe may tai Trung Khanh bao gom Cong ty O to Truong An (Changan) va Luc Pham (Lifan), cung nhu nha san xuat o to khong lo Ford cua Hoa Ky. Trung Khanh cung la mot trong chin trung tam san xuat gang thep lon nhat va la mot trong ba trung tam san xuat nhom lon nhat tai Trung Quoc. Cac nha san xuat quan trong bao gom Chongqing Iron and Steel Company va Southwest Aluminum (Group) Co., Ltd, la hang co nha may san xuat nhom lon nhat chau A.
Nam 2011, tong gia tri nong nghiep cua Trung Khanh la 84,452 ti NDT, tang truong 5,1% so voi nam truoc. Trong đo, linh vuc trong trot đat gia tri 56,077 ti NDT, linh vuc chan nuoi đat gia tri 21,756 ti NDT, lam nghiep đat 2,782 ti NDT, thuy san đat 2,726 ti NDT. Trong nam, tong san luong luong thuc cua Trung Khanh đat 11,269 trieu tan, lien tuc bon nam o muc tren 11 trieu tan, binh quan luong thuc đau nguoi chiem vi tri thu nhat trong cac tinh va thanh pho khu vuc Tay Nam Trung Quoc. Lua va hoa qua (đac biet la cam) la cac nong san chinh cua Trung Khanh.
Trung Khanh la mot trong nhung thanh pho lon va trung binh co tai nguyen khoang san phong phu nhat tai Trung Quoc. Tinh đen nam 2011, nguoi ta đa tim thay 68 loai khoang san tai Trung Khanh, xac đinh đuoc tru luong cua 54 loai. Cac loai khoang san co uu the tai Trung Khanh la khi thien nhien, stronti, than đa, bo xit, bari cacbonat, thach anh bot, thach cao, đa voi đe lam xi mang, mo muoi, đia nhiet. Ngoai ra, Trung Khanh con co tai nguyen khi đa phien set, nuoc khoang doi dao. Tuy nhien, nganh khai mo tai Trung Khanh bi chi trich la lang phi, gay o nhiem nang va khong an toan.
Cung co ke hoach hinh thanh mot nha may loc dau co cong suat 10 trieu tan do CNPC (cong ty me cua PetroChina) đe tinh che luong dau tho nhap khau tu đuong ong dan Trung Quoc-Myanma. Du an đuong ong dan nay van chua hoan thanh, đuoc mong đoi se noi tu Sittwe (bo bien phia tay Myanma) qua Con Minh tai tinh Van Nam truoc khi đen Trung Khanh va no se cung cap cac nguon nguyen lieu tu Myanma, Trung Đong va chau Phi cho Trung Quoc. Gan đay, Trung Khanh huong đen phat trien cong nghiep cong nghe vao va tri thuc, ket qua la su ra đoi cua cac khu phat trien moi nhu Tan khu Bac Bo (北部新区, CNNZ). Chinh quyen Trung Khanh hy vong rang voi viec thuc đay cac chinh sach kinh te thuan loi đoi voi cac linh vuc đien tu va cong nghe thong tin, Trung Khanh se tro thanh mot trung tam che tao cong nghe cao tao ra gia tri 400 ty NDT moi nam, vuot qua nganh cong nghiep o to va chiem 25% gia tri xuat khau cua thanh pho.
Trung Khanh cung đa đau tu rat nhieu vao co so ha tang đe thu hut đau tu. Mang luoi đuong bo va đuong sat ket noi Trung Khanh voi phan con lai cua Trung Quoc đa đuoc phat trien them va giup ha chi phi hau can. Hon nua, đap Tam Hiep o tinh Ho Bac lan can la đap lon nhat the gioi, đap nay se khong chi cung cap đien cho Trung Khanh khi hoan thanh ma con giup cac tau bien co the tiep can cac cang ven Truong Giang cua Trung Khanh (do tao ra ho chua, tau se vuot qua đap thong qua cac thang nang tau). Nhung cai tien ve co so ha tang đa đem đen cho thanh pho nhieu nguon von đau tu truc tiep nuoc ngoai (FDI) trong cac nganh khac nhau, tu o to đen tai chinh va ban le; voi cac hang nhu Ford, Mazda, HSBC, Standard Chartered Bank, Citibank, Deutsche Bank, ANZ Bank, Scotiabank, Wal-Mart, Metro AG va Carrefour, cung nhu cac tap đoan đa quoc gia khac.
GDP danh nghia cua Trung Khanh vao nam 2011 đat 1001,1 ti NDT (158,9 ti USD) va ty le tang truong hang nam đat 16,4%. Tuy nhien, ve tong the thi kinh te Trung Khanh van tut hau so voi cac thanh pho lon o ven bien phia đong. GDP đau nguoi cua Trung Khanh la 34500 NDT vao nam 2011, tang 15,2% so voi nam truoc, song chi xap xi muc binh quan cua ca nuoc. Cung trong nam 2011, thu nhap co kha nang chi phoi (sau khi đa tra cac khoan thue va phi) cua cu dan thanh thi tai Trung Khanh la 20.250 NDT, tang truong 15,5% so voi nam truoc; thu nhap thuan cua cu dan nong thon la 6480 NDT, tang truong 22,6% so voi nam truoc. Mac du cu dan Trung Khanh co thu nhap chua thap cao, song van co su ung ho to lon cua chinh phu trung uong cho Trung Khanh nham đua thanh pho tro thanh mot trung tam kinh te, thuong mai va tai chinh cua khu vuc va bien đieu nay tro thanh mot nen tang đe khu vuc noi đia phia tay cua đat nuoc co the phat trien hon nua.
Trung Khanh va Tu Xuyen canh nhau, la can cu quan su quan trong trong nghien cuu va phat trien vu khi. Cac nganh cong nghiep cua Trung Khanh hien đa dang nhung khong giong nhu mien đong Trung Quoc, nganh xuat khau it hon nhieu vi la khu noi đia, chu yeu san xuat hang tieu dung đinh huong đia phuong nhu thuc pham che bien, o to, hoa chat, det may, may moc va thiet bi đien tu. Nhiem vu quan trong va chu yeu cua cac Thi truong Chinh phu Nhan dan thanh pho Trung Khanh la phat trien kinh te, xa hoi cho thanh pho. Vao thang 10 nam 2005, Hoi nghi thuong đinh cac thanh pho chau A – Thai Binh Duong (APCS) lan thu nam đa đuoc to chuc tai Trung Khanh, tong cong co 41 quoc gia, khu vuc va 123 thanh pho tham gia. Hoat đong gop phan nang cao tam cua Trung Khanh, voi su tham gia cua cac thi truong thanh pho chau A, Thai Binh Duong va Trung Khanh la Vuong Hong Cu. APCS bat đau nam 1996 roi 1999, hai nam mot lan, thuong to chuc tai Brisbane, ngoai ra con Seattle 2001, Incheon 2009, Cao Hung 2013, Daejeon 2017, Denpasar 2021.

Vao ngay 16 thang 1 nam 2009, Quoc vu vien đa ban hanh Y kien thuc đay cai cach va phat trien vung đo thi – nong thon Trung Khanh (Quoc Phat 2009, so ba), xac đinh Trung Khanh la Khu vuc thi điem cai cach toan dien nong thon, đe Trung Khanh co the co gang cai cach he thong đieu phoi cac van đe đo thi va nong thon nhu chuyen đoi nong nghiep sang phi nong nghiep. Vao ngay 18 thang 6 nam 2010, quan moi Trung Khanh, Tan khu Luong Giang (两江新区) chinh thuc đuoc thanh lap nhu mot khu kinh te. Đay cung la khu vuc phat trien quoc gia thu ba cua Trung Quoc sau Pho Đong va Tan Hai. Vao ngay 31 thang 3 nam 2017, Quoc vu vien đa phe chuan viec thanh lap Khu thuong mai tu do thi điem Trung Quoc tai Trung Khanh.
Cac Thi truong Trung Khanh tang cuong quan he kinh te cua Trung Khanh voi cac noi tren the gioi. Trung Khanh la trung tam san xuat xe co gioi lon thu ba cua Trung Quoc voi tru so cua Tap đoan Changan, Tap đoan Lifan, chi nhanh cua Mazda, Honda, Huyndai, Mercedes – Benz, BMW cung nhu Ford, tap đoan xe hoi khong lo cua My co ba nha may o Trung Khanh. Thanh pho cung la mot trong chin trung tam sat thep lon nhat o Trung Quoc va la mot trong ba nha san xuat nhom lon voi Cong ty Gang thep Trung Khanh va Nhom Tay Nam, la nha may nhom lon nhat chau A. Thanh pho la noi chi nhanh cua cac tap đoan tai chinh, ngan hang lon nhu HSBC, Standard Chartered, Citigroup, Deutsche Bank, Ngan hang ANZ, Scotiabank, WalMart, Metro AG, Carrefour, hay cac tap đoan đa quoc gia khac. Trong giai đoan 2010 – 2016, kinh te Trung Khanh phat trien rat nhanh chong, nhieu lan đung o vi tri thu nhat, thu hai ve toc đo tang truong kinh te. Trung Khanh xep hang 23 nam 2010, len hang 17 nam 2018.

Nam 2018, Trung Khanh la đon vi hanh chinh (gom 04 thanh pho truc thuoc trung uong, 22 tinh, 05 khu tu tri dan toc va 02 đac khu hanh chinh) đong thu hai muoi ve so dan, đung thu muoi bay ve kinh te Trung Quoc voi 30,7 trieu dan, tuong đuong voi Ghana va GDP danh nghia đat 2.036 ti NDT (307,7 ti USD) tuong ung voi Pakistan. Trung Khanh co chi so GDP đau nguoi xep thu muoi Trung Quoc, đat 66.210 NDT (tuong ung voi 10.007 USD). Trung Khanh la thanh pho dien tich lon nhat trong bon đo thi do Cong hoa Nhan dan Trung Hoa kiem soat truc tiep. Đo thi nay đuoc chia thanh 38 phan khu, chia thanh 26 quan, tam huyen va bon huyen tu tri. Ranh gioi cua Trung Khanh cach xa bien, so voi Bac Kinh, Thuong Hai va Thien Tan, va phan lon dien tich, khoang 80.000 km², la vung nong thon.

Quoc Phat Quoc vu vien 2009, so ba (国发2009, 号):"Phoi hop cai cach phat trien đo thi va nong thon la mot nhiem vu chien luoc lau dai va gian kho, nhiem vu ve vang va trach nhiem nang ne. Trung Khanh phai nam bat co hoi lich su, tiep tuc giai phong tam tri, mo ra va đoi moi, tien hanh vung chac ve moi mat va co gang tao ra mot hoan canh moi ve phat trien khoa hoc, đoan ket xa hoi."


Giao thong = Đuong sat =
Trung Khanh co he thong đuong sat phat trien, truoc đay thuoc quyen quan ly cua cuc đuong sat Trung Khanh, song cuc nay đa bi bai bo sau khi xay dung đuong sat Bao-Thanh, hien he thong đuong sat cua Trung Khanh thuoc quyen quan ly cua cuc đuong sat Thanh Đo. Tren đia ban Trung Khanh co 5 tuyen đuong sat đien khi hoa chinh la Thanh-Du, Xuyen-Kiem, Tuong-Du, Du Hoai, Toai Du; cung hai tuyen nhanh la Đat-Van-Loi va vanh đai vong ngoai Trung Khanh. Cac tuyen đuong sat khac đa va đang thi cong la Lan-Du, Du Loi, Toai-Du 2, đoan Trung Khanh-Phu Lang cua tuyen Du Hoai, van chuyen hanh khach Thanh-Du, Nam-Phu, Du-Van, Du-Kiem. Ga Trung Khanh (Thai Viem Ba), ga Trung Khanh Bac (Long Đau Tu) va ga Trung Khanh Tay la nhung tram đuong sat chinh tai khu vuc noi thi cua Trung Khanh. Trong so cac ga o vung ngoai vi, lon nhat la cac ga Phu Lang, ga Kiem Giang va ga Van Chau. Tinh đen nam 2011, tong chieu dai đuong sat cua Trung Khanh la 1.342 km, ngoai ra con co 1.155 km đang đuoc xay dung. Voi viec mo tuyen lien van quoc te Du-Tan-Au, tuyen nay đi tu Trung Khanh đen Tay An, Urumqi roi vuot bien gioi sang Kazakhstan, Nga, cuoi cung toi Duisburg (Đuc), toan hanh trinh chi mat 16 gio đong ho.


= Đuong bo =
Trung Khanh la trung tam giao thong đuong bo cua khu vuc Tay Nam Trung Quoc; km 0 cua tai Trung Khanh tinh tu cau Trieu Thien Mon. Tuyen đuong cao toc đau tien cua Trung Khanh đa thong xe vao nam 1995, đo la tuyen đuong cao toc Thanh-Du. Tinh đen cuoi nam 2011, toan Trung Khanh co 1.861 km đuong cao toc trong tong cong 118.562 km cong lo. Trung Khanh co mot tuyen cao toc vanh đai trong va mot tuyen cao toc vanh đai ngoai khu vuc đo thi, mat đo đuong cao toc cua Trung Khanh đung đau cac tinh mien Tay Trung Quoc. Tuy nhien, vi Trung Khanh co nhieu nui cao, khi xay dung cac tuyen đuong cao toc se phai kem theo xay dung cac đuong ham.
Trung Khanh la mot trong so it thanh thi tai Trung Quoc han che nghiem ngat viec tu nhan mua xe, phi su dung xe cung nhu phi cau đuong cua Trung Khanh cung o muc đung đau tai Trung Quoc, phi đang ky xe chi xep thu hai sau Thuong Hai.
Trung Khanh nam tren khu vuc co nhieu song, khu vuc đo thi cua thanh pho co Truong Giang va song Gia Lang chay qua, ngoai ra, trung tam thanh thi cua đa so cac khu huyen con lai đeu nam ven Truong Giang, song Gia Lang hay cac chi luu cua chung, trong đia phan cac huyen khu cung co rat nhieu song suoi nho. Vi the, Trung Khanh co mat đo cau cao hon nhieu so voi cac thanh pho khac. Do viec xay cau tai Trung Khanh phat trien nhanh chong, thanh pho nay con đuoc goi la "kieu đo Trung Quoc".


= Đuong thuy =
Giao thong đuong thuy cua Trung Khanh co đuoc su tien loi đang ke do co Truong Giang chay qua. Tinh đen nam 2011, toan Trung Khanh co khoang 4.451 km thuy đao co the thong hanh, sau khi đap Tam Hiep đuoc hoan thanh va tich nuoc, cac tau co 10.000 tan va 5.000 tan co the tien thang tu ha du Truong Giang đen Trung Khanh (vuot đap bang thang nang tau). Cang van chuyen container quoc te tai Trung Khanh la cang van chuyen nam o noi luc lon nhat Trung Quoc, đong thoi cang Van Chau va cang Phu Lang cung co vi tri trong yeu trong giao thong đuong thuy cua Trung Khanh. Trong nam 2008, luong hang hoa van chuyen theo tuyen Truong Giang chiem 97% khoi luong va 87% gia tri cua he thong giao thong đuong thuy Trung Khanh.


= Đuong khong =
Trung Khanh co ba san bay la san bay quoc te Giang Bac Trung Khanh, san bay Ngu Kieu Van Chau va san bay Vu Lang Son Kiem Giang. San bay quoc te Giang Bac Trung Khanh nam o quan Du Bac. Nam 2011, san bay quoc te nay phuc vu so luong hanh khach đung thu 9 tai Trung Quoc. San bay nay co cac đuong bay thang đen cac noi khac tai Trung Quoc, Đong Nam A, Trung Đong va chau Au. San bay nam cach trung tam thanh pho 21 km ve phia bac va la mot trung tam hang khong quan trong cua vung Tay Nam Trung Quoc. San bay quoc te Giang Bac Trung Khanh la san bay trung tam cua cac hang China Southern Airlines, Chongqing Airlines, Sichuan Airlines va China West Air cua Hainan Airlines. Trung Khanh cung la mot thanh pho trong tam cua Air China, do đo thanh pho co the ket noi de dang đen mang luoi quoc te cua Star Alliance va Sky Team. San bay quoc te Giang Bac Trung Khanh hien co hai đuong bang hoat đong song song. Van chuyen hang hoa bang đuong hang khong cung đa tang len, đac biet la trong viec xuat khau thiet bi đien tu co gia tri cao, chang han nhu may tinh xach tay. Hien nay, san bay quoc te Giang Bac Trung Khanh la san bay duy nhat tai vung trung va tay Trung Quoc co tuyen đuong sat đo thi chay tu san bay noi voi he thong giao thong cua thanh pho.


= Giao thong cong cong =
Tai Trung Khanh, co ba loai hinh giao thong cong cong chinh la tau đien ngam CRT, đuong sat lien thi, va he thong xe buyt o khap moi noi. Theo ke hoach đay tham vong cua chinh quyen Trung Khanh vao nam 2007, thanh pho se đau tu 150 ti NDT trong hon 13 nam đe hoan thanh mot he thong ket hop bao gom cac tuyen tau đien ngam cung voi đuong sat đo thi (monorail). Đen nam 2020, he thong nay se gom co 6 tuyen thang va 1 tuyen vanh đai; tuyen 1 va tuyen 6 se la cac tuyen ngam con tuyen 2 va 3 se la monorail. Nhung cai tien nay se tang them cho thanh pho 363,5 km đuong bo va đuong sat va thanh pho cung se co them 93 ga đuong sat moi.


Van hoa = Du lich =

La thu đo lam thoi cua Trung Quoc tu nam 1937 đen 1945, thanh pho đuoc biet đen nhieu voi vi the la mot trong ba tru so chinh cua Đong Minh trong Chien tranh the gioi thu hai, ngoai ra thanh pho cung la mot trung tam chien luoc trong nhieu cuoc chien tranh khac trong suot lich su Trung Quoc. Trung Khanh co nhieu di tich lich su chien tranh, mot so trong đo đa bi pha huy. Cac di tich nay bao gom đai ky niem Giai phong Nhan dan Trung Khanh (重庆人民解放纪念碑), nam o trung tam thanh pho. Đai nay tung la cong trinh cao nhat tai khu vuc quanh đo song hien nay bao quanh no la rat nhieu cac toa cao oc trung tam mua sam. Ngay nay, đai tuong niem nay la mot bieu tuong cua Trung Khanh. Ben canh đo con co Bao tang tuong Joseph W. Stilwell, danh rieng cho tuong "Vinegar Joe" Stilwell, mot vi tuong phuc vu trong chien tranh the gioi lan thu hai, nghia trang khong quan tai khu vuc Nam Son đe tuong nho nhung nguoi thuoc luc luong khong quan Trung Hoa đa bi thiet mang trong chien tranh Trung-Nhat, va Hong Nham cach mang ki niem quan (红岩革命纪念馆), mot đia điem ngoai giao cua đang Cong san Trung Quoc do Chu An Lai đung đau trong Chien tranh Trung-Nhat. Quan nay cung la noi Mao Trach Đong đa ky ket "Hiep đinh Song Thap (10/10)" voi Quoc Dan đang.
Cac đia điem khac tai Trung Khanh bao gom:

Bao tang duoi nuoc Bach Hac Luong Phu Lang (重庆涪陵白鹤梁水下博物馆), bao tang duoi nuoc đau tien tai Trung Quoc,
Đai le đuong Nhan dan Trung Khanh, dua theo Đai le đuong Nhan dan o Bac Kinh. Đay la mot trong cac toa nha hoi nghi lon nhat tai Trung Quoc, va mac du đuoc xay vao thoi hien đai song no đuoc mo phong theo phong cach kien truc truyen thong. Đai le đuong tiep giap voi khu vuc đong dan cu va đoi nui, voi cac đuong pho chat hep va loi đi chi danh cho nguoi đi bo.
Tuong khac đa Đai Tuc tai huyen Đai Tuc, gom mot loan cac tac pham đieu khac va cham khac ton giao Trung Hoa, co nien đai tu the ky thu VII, mo ta va chiu anh huong cua Phat giao, Nho giao va Đao giao.
Thien Sinh Tam Kieu va đong Phu Dung tai Cong vien đia chat quoc gia Karst Vu Long,
Tu Khi Khau mot thi tran 1000-nam tuoi o quan Sa Binh Ba, no cung đuoc goi la Tieu Trung Khanh. Thi tran nam sat ben ha du song Gia Lang va tung la mot nguon cung gom su Trung Hoa quan trong va mot ben tau thuong mai ban ron trong thoi Minh va Thanh
Đieu Ngu thanh la mot trong ba chien truong lon thoi co cua Trung Quoc. Noi đay noi tieng voi cuoc khang chien chong quan Mong Co cua Nam Tong va la noi đai han Mong Kha tu tran vao nam 1259,
Đong Tuyet Ngoc o Phong Đo la hang đong karst trang tinh khiet, giong nhu ngoc bich duy nhat o Trung Quoc,
Vuon đong vat Trung Khanh (重庆动物园), voi nhieu loai quy hiem nhu gau truc lon, ho Hoa Nam, va voi chau Phi. Vuon thu nam ben bo Truong Giang va tu đo co the trong thay Tam Hiep.


= Am thuc =

Mon an Trung Khanh phan lon la su pha tron giua truong phai am thuc Tu Xuyen va cac mon đac san đia phuong. Trung tam thanh pho Trung Khanh co rat nhieu nha hang va quay hang thuc pham. Cac đac san cua Trung Khanh bao gom mi Trung Khanh hay dua muoi, khac biet voi cac phai am thuc Trung Hoa khac, cac mon an Trung Khanh đuoc bay ra chi mot lan duy nhat do nguoi dan o đay thuong chia phan an rieng le cho moi nguoi. Mot so mon ngon cua Trung Khanh la:

Lau - cach nau nuong đac biet cua Trung Khanh. Ban trong mot nha hang lau thuong co mot noi o giua, cac loai thuc pham se đuoc lam chin theo y thich cua khach hang trong mot nuoc sot cay. Ngoai thit bo, thit lon, hay cac loai rau, nguyen lieu cua mon nay cung thuong bao gom ca than va nao cua lon, ruot vit, da day bo.
Mon ca Giang Đoan - do Trung Khanh nam ven song Gia Lang, nguoi ta co the de dang co co hoi thuong thuc cac loai thuy san o noi đay. Trong so đo, co mot loai ca đia phuong goi la ca Giang Đoan, hay con co biet danh la "ca đau lon". Danh phap cua "ca Giang Đoan" la Hypophthalmichthys nobilis, ten thong dung trong tieng Viet cua loai nay la ca me hoa. Nguoi ta thuong hap hoac nuong loai ca nay.
Chan lon nau voi keo đa - Mot mon an thong dung tai gia đinh cua nguoi Trung Khanh, khi hoan tat, mon an nay se co mau đo va vi diu, đuoc mo ta la co du vi cua su manh me va su ngot ngao.
Thien chuong (千张), mot loai kem hinh thanh khi hot vang sua đau nanh. Đe lam đuoc mon an nay phai tuan theo cac buoc can than. Mon nay đuoc mo ta la mem, co mui thom va ngot.


Cac truong đai hoc Đai hoc Trung Khanh (重庆大学)
Đai hoc Tay Nam (西南大学)
Đai hoc Chinh tri-Phap luat Tay Nam (西南政法大学)
Đai hoc Cong thuong Trung Khanh (重庆工商大学)
Đai hoc Giao thong Trung Khanh (重庆交通大学)
Đai hoc Buu đien Trung Khanh (重庆邮电大学)
Đai hoc Su pham Trung Khanh (重庆师范大学)
Đai hoc Y khoa Trung Khanh (重庆医科大学)
Đai hoc Khoa hoc-Cong nghe Trung Khanh (重庆理工大学)
Đai hoc Ngoai ngu Tu Xuyen (四川外国语大学)
Hoc vien My thuat Tu Xuyen (四川美术学院)
Đai hoc Su pham Trung Khanh 2 (重庆第二师范学院)
Hoc vien Khoa hoc-Ky thuat Trung Khanh (重庆科技学院)
Hoc vien Khoa hoc Xa hoi Trung Khanh (重庆文理学院)
Hoc vien Tam Hiep Trung Khanh (重庆三峡学院)
Hoc vien Canh sat Trung Khanh (重庆警察学院)
Hoc vien Su pham Truong Giang (长江师范学院)


Nguoi noi tieng Mot so nguoi noi tieng que o Trung Khanh:

Tieu Chien
Chu Chi Ham
Ta Hang
Du Vu Ham
Muc Chi Thua
Truong Tuan Hao
Vuong Tuan Khai
Vuong Nguyen
Luu Dieu Van
Ngao Thuy Bang
Ngao Tu Dat
Truong Chan Nguyen
Ton Diec Hang
Lam Mac
Tran Khon
La Nhat Chau
Nham Dan Bong
Hoang Tuan Tiep
Phung Đe Mac


Xem them Danh sach vung đo thi chau A


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc 
Chongqing (China) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Kham pha Trung Khanh Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine (Tieng Viet)