Phan Khoi (chu Han: 潘瓌; 1887–1959), but danh Chuong Dan, la mot hoc gia, mot nha tho, nha van, nha chinh tri, chau ngoai cua Tong đoc Ha Noi Hoang Dieu. Ong đo Tu tai chu Han nam 19 tuoi nhung khong đe cao Nho hoc truyen thong ma lai mo đau va co vu cho phong trao Tho moi bang chu latin. Ong con la mot nha bao tich cuc ap dung tu tuong duy ly phuong Tay, phe phan mot cach hai huoc thoi hu tat xau cua quan lai phong kien va thuc dan Phap. Ong cung la mot trong so it nha bao tiep thu nhieu tu tuong moi, đa van hoa tu Hong Kong, Trung Quoc, Nhat Ban, Phap... Ong con noi tieng vi su truc ngon, truoc 1945 đuoc mang danh la Ngu su van đan. Ong phe phan chinh sach cai tri cua nguoi Phap, đoi thoai voi cac hoc gia tu Bac đen Nam khong e de kieng ne. Nhung nam 1956–1958 cung vi cung cach noi thang ay ma ong đa buoc phai dung sang tac. Ong qua đoi vao nam 1959.


Tieu su Phan Khoi sinh ngay 6 thang 10 nam 1887 tai lang Bao An, huyen Đien Ban, tinh Quang Nam, la con cua Pho bang Phan Tran (tri phu Đien Khanh) va ba Hoang Thi Le (con gai Tong đoc Ha Noi Hoang Dieu). Ong co quan he ho hang voi nha cach mang Phan Thanh va Phan Boi tuc Huynh Huu Nam. Ong hoc gioi Nho van va đo tu tai nam 19 tuoi. Sau đo ong gap cu Phan Boi Chau, cu Phan Chau Trinh va bi anh huong boi tu tuong cua hai cu.
Nam 1907, ong ra Ha Noi, tham gia phong trao Đong Kinh Nghia Thuc va lam viec cho tap chi Đang Co Tung Bao. Khi to tap chi bi cam ong ve Nam Đinh roi ve Hai Phong an nau. It lau sau ong len ve Quang Nam hoat đong trong phong trao Van Than cung voi Huynh Thuc Khang. Trong mot cuoc bieu tinh đoi giam thue, tuc vu Trung Ky dan bien, ong bi bat va giam tai nha tu Quang Nam đen nam 1914 thi đuoc an xa.
Ra khoi tu, ong lai ve Ha Noi viet cho bao Nam Phong. Vi bat binh voi Pham Quynh, ong bo Ha Noi vao Sai Gon viet cho bao Luc Tinh Tan Van. Nam 1920, ong lai tro ra Ha Noi viet cho bao Thuc Nghiep Dan Bao va bao Huu Thanh. Nam 1928, Thuc Nghiep Dan Bao va Huu Thanh bi đong cua, ong lai tro vao nam viet cho bao Than Chung va Phu nu tan van. Nam 1931, Phan Khoi tro ra Ha Noi viet cho to Phu nu thoi đam.
Nam 1936, ong vao Hue viet cho to Trang An va xin đuoc phep xuat ban bao Song Huong. Nam 1939, Song Huong đong cua, Phan Khoi lai tro vao Sai Gon day hoc chu Nho va viet tieu thuyet.
Sau nam 1945, tuc sau Cach mang thang Tam, ong đuoc Chu tich Ho Chi Minh moi tu Quang Nam ra Ha Noi tham gia khang chien voi cuong vi mot nha van hoa, sau lai lanh chuc vu chu nhiem Chi bo Quang Ngai cua Viet Nam Quoc dan đang.
Ong o Viet Bac suot 9 nam nhung vi bi benh nen phai vao benh vien mot thoi gian.
Cuoi nam 1954 hoa binh lap lai, Phan Khoi ve Ha Noi cung voi cac van nghe si khac. Trong thoi gian 1956–1957, la mot trong nhung nguoi thanh lap to Nhan Van va co cac bai phe phan gioi lanh đao van nghe luc bay gio. Vi to bao đang cac bai viet chong đoi nha nuoc, ong lai tung tham gia Quoc dan đang nen ong bi cao buoc la phan đong, pha hoai, to rot kit, co nhung hanh vi xau nhu hut thuoc phien, choi gai… ong bi buoc phai ngung sang tac. Nha cam quyen đinh tiep tuc đieu tra, nhung chua kip thi hanh thi ong qua đoi nam 1959 tai Ha Noi.
Khi mat, ong đuoc chon cat tai nghia trang Mai Đong, sau đo, do chien tranh, cac ngoi mo buoc phai thuyen chuyen hoac bi bom đan, thoi tiet san phang đi. Mo ong Phan Khoi bi that lac trong nhung ngoi mo vo thua nhan khong ai biet, đen nay ngay ca con chau ong cung khong biet mo ong nam o đau.


Vinh danh Nam 2007, ky niem 120 nam ngay sinh cua ong, mot toa đam ve ong đa đuoc Tap chi Xua va Nay, Hoi khoa hoc lich su Viet Nam to chuc. Loat sach Phan Khoi – Tac pham đang bao, do nha nghien cuu Lai Nguyen An suu tam, cung đuoc xuat ban nhung tap đau.
Ba Phan Thi Mieu (but danh Phan Thi My Khanh), con gai hoc gia Phan Khoi co viet sach “Nho cha toi Phan Khoi” (NXB Đa Nang, 2001).
Nam 2013, cuon sach "Nang đuoc thi cu nang – Phan Khoi tu Song Huong đen Nhan Van" đoat giai thuong o hang muc Phe binh Ly luan van hoc cua Hoi Nha van Ha Noi. Tac gia cua cuon sach la Phan An Sa, con ut nha van Phan Khoi.Đay đuoc xem la tac pham mo ta chi tiet va chan thuc nhat ve su nghiep lam bao cung nhu cuoc đoi Phan Khoi.
Phim tu lieu Con mat con co đuoi tren trang Phong su – tai lieu cua Đai Phat thanh – Truyen hinh Đa Nang. Nam 2013, thanh pho Đa Nang đat ten pho Phan Khoi cho mot con pho dai 615 met thuoc quan Cam Le.
Thang 10 nam 2014, tinh Quang Nam to chuc hoi thao co chu đe “Phan Khoi va nhung đong gop tren linh vuc van hoa”. Hon 40 đai bieu la cac nha khoa hoc, nha nghien cuu tren cac linh vuc van hoc, lich su trong ca nuoc đa co tham luan gioi thieu va thao luan ve Phan Khoi.
Thang 3 nam 2015, tinh Quang Nam chinh thuc đat ten đuong Phan Khoi o thanh pho Tam Ky. Đo la con đuong dai 310 met, rong 19,5 met co đay đu ha tang ki thuat voi he thong cap thoat nuoc, đien chieu sang, cay xanh.


Tac pham Ong la hoi vien Hoi nha van Viet Nam, tung lam giam khao trong cac giai van hoc cua hoi nha van Viet Nam.
Cac tac pham chinh cua ong:

Ban ve te giao (1918)
Tinh gia (tho moi – 1932)
Chuong Dan thi thoai (1936)
Tro vo lua ra (tieu thuyet, 1939)
Tim toi trong tieng Viet (1950)
Chu nghia Mac va ngon ngu (dich cua Stalin, 1951)
Viet ngu nghien cuu (1955)
Dich Lo Tan (tu 1955 đen 1957)
Ngau cam (tho chu Han)
Vieng mo ong Le Chat (tho chu Han)
Ong Nam chuot (truyen ngan)
Ong cung la mot trong nhung nguoi dich Kinh Thanh Tin Lanh sang tieng Viet.


Nhan xet Nha nghien cuu Lai Nguyen An noi ve ong nhu sau:Phan Khoi hien dien truoc xa hoi, truoc cuoc đoi nay chi voi tu cach nha bao; nguoi ta biet ong chu yeu qua nhung gi ong viet ra đang len bao chi; nhung, qua hoat đong bao chi, Phan Khoi chung to minh con la mot hoc gia, mot nha tu tuong, mot nha van. Phan Khoi la nha tu tuong đa đat ra hang loat van đe: phe phan Khong giao, tiep nhan tu tuong Au Tay, nu quyen. Ong cung la mot nha Han hoc va Trung Quoc hoc am hieu nhung van đe cua xa hoi Trung Quoc đuong thoi, ong la mot dich gia đa dich Kinh Thanh cua đao Tin Lanh ra tieng Viet, mot nha Viet ngu hoc ca o phan ly thuyet lan thuc hanh, mot nha van xuoi voi the hai đam va mot nha phe binh van hoc.
Co the noi Phan Khoi la nguoi the hien ro nhat va thanh cong nhat chu truong duy tan kieu Phan Chu Trinh vao đoi song, nhung khac voi nguoi tien boi ay, Phan Khoi hoan toan khong the hien minh nhu mot chi si; ong song nhu mot nguoi thuong trong đoi thuong, chi hoat đong chuyen nghiep nhu mot nha ngon luan, chi tac đong đen xa hoi bang ngon luan. Phan Khoi thuoc trong so nhung tri thuc hang đau co cong tao ra mat bang tri thuc va van hoa cho xa hoi Viet Nam nhung nam đau the ky XX, nhung đat ben canh nhung guong mat sang lang nhu Nguyen Van Vinh, Pham Quynh, Tran Trong Kim, Huynh Thuc Khang…, ong thuong tu the hien nhu ke phan bien, va su phan bien cua ong thuong đem lai chieu sau moi cho tri thuc.


Chu thich Lien ket ngoai Phan Khoi tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Ho so Phan Khoi – Lai Nguyen An suu tam, bien soan.
Tac gia Phan Khoi (talawas.org)
Tim lai tac gia Phan Khoi (BBC)
Suu tap cac tac pham cua Phan Khoi đang bao nam 1928 treb trang Viet-studies
Ho so Phan Khoi
Bai cua Nguyen Hue Chi Luu tru ngay 15 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Suy nghi tu hanh trinh khai quat qua khu Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine Phong van Lai Nguyen An
Vai net ve Phan Khoi (1887 – 1959) Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Phan Khoi va cuoc tranh luan ve su hoc tren Đong Phap thoi bao 1928