Đuong hay chinh xac hon la đuong an la ten goi chung cua nhung hop chat hoa hoc o dang tinh the thuoc nhom phan tu cacbohydrat.  Đuong, đuong hat, hoac đuong thong thuong, đe cap đen saccarose, mot disaccharide bao gom glucose va fructose.
Cac loai đuong đon gian, con đuoc goi la monosacarit, bao gom glucose, fructose va galactose. Đuong hon hop, con đuoc goi la disacarit hoac đuong đoi, la cac phan tu bao gom hai monosacarit noi voi nhau bang lien ket glycosid. Cac vi du pho bien la sucrose (đuong an) (glucose + fructose), lactose (glucose + galactose) va maltose (hai phan tu glucose). Trong co the, đuong hon hop đuoc thuy phan thanh đuong đon gian.
Cac chuoi dai hon cua monosacarit khong đuoc coi la đuong va đuoc goi la oligosacarit hoac polysacarit. Mot so chat hoa hoc khac, chang han nhu glycerol va ruou đuong, co the co vi ngot, nhung khong đuoc phan loai la đuong.

Đuong đuoc tim thay trong cac mo cua hau het cac loai thuc vat. Mat ong va trai cay la nguon tu nhien doi dao cua cac loai đuong đon gian khong gioi han. Sucrose đac biet tap trung trong mia, cu cai đuong, phong đuong va thot not, lam cho chung tro nen ly tuong đe chiet xuat thuong mai hieu qua đe lam đuong tinh luyen. Nam 2016, san luong the gioi ket hop cua hai loai cay trong nay la khoang hai ty tan. Maltose co the đuoc san xuat bang hat malting. Lactose la loai đuong duy nhat khong the đuoc chiet xuat tu thuc vat. No chi co the đuoc tim thay trong sua, bao gom ca sua me va trong mot so san pham sua. Mot nguon đuong re tien la xi-ro ngo, đuoc san xuat cong nghiep bang cach chuyen đoi tinh bot ngo thanh đuong, chang han nhu maltose, fructose va glucose.
Sucrose đuoc su dung trong thuc pham che bien (vi du nhu banh quy va banh ngot), đoi khi đuoc them vao thuc pham va đo uong che bien san co ban tren thi truong va co the đuoc moi nguoi su dung lam chat lam ngot cho thuc pham (vi du banh mi nuong va ngu coc) va đo uong (vi du ca phe va tra). Mot nguoi trung binh tieu thu khoang 24 kilogam (53 lb)   đuong moi nam, hoac 33,1 kilogam (73 lb) o cac nuoc phat trien, tuong đuong voi hon 260 calo thuc pham moi ngay. Khi tieu thu đuong tang len trong phan sau cua the ky 20, cac nha nghien cuu bat đau kiem tra xem mot che đo an nhieu đuong, đac biet la đuong tinh luyen, co gay hai cho suc khoe con nguoi hay khong. Tieu thu qua nhieu đuong co lien quan đen su khoi phat cua benh beo phi, tieu đuong, benh tim mach, mat tri nho va sau rang. Nhieu nghien cuu đa co gang lam ro nhung tac đong đo, nhung voi ket qua khac nhau, chu yeu la do kho tim đuoc quan the đe su dung lam đoi chung tieu thu it hoac khong đuong. Vao nam 2015, To chuc Y te The gioi khuyen nghi nguoi lon va tre em nen giam luong đuong tu do xuong duoi 10% va khuyen khich giam xuong duoi 5% tong luong nang luong cua ho.


Lich su = The gioi co đai đen Phuc hung =


 Chau A  Đuong đuoc san xuat o tieu luc đia An Đo  tu thoi co đai va viec trong trot cua no lan rong tu đo sang Afghanistan hien đai thong qua đeo Khyber. No khong doi dao cung khong re trong thoi gian đau, va o hau het cac noi tren the gioi, mat ong thuong đuoc su dung đe lam ngot. Ban đau, nguoi ta nhai mia tho đe chiet xuat vi ngot cua no. Mia la mot nguon goc cua tieu luc đia An Đo nhiet đoi (Nam A) va Đong Nam A.
Cac loai khac nhau duong nhu co nguon goc tu cac đia điem khac nhau voi sacarum barberi co nguon goc tu An Đo va S. edule va S. docinarum đen tu New Guinea. Mot trong nhung tai lieu tham khao lich su som nhat ve cay mia la trong cac ban thao cua Trung Quoc co nien đai tu the ky thu 8 truoc Cong nguyen, trong đo neu ro viec su dung mia co nguon goc tu An Đo.
Theo truyen thong cua y hoc An Đo (ayurveda), cay mia đuoc biet đen voi cai ten Iksu va nuoc mia đuoc goi la Phanita. Giong, tu đong nghia va đac điem cua no đuoc đinh nghia trong nighantus nhu Bhavaprakasa (1.6,23, nhom cua cac cay mia). Đuong van tuong đoi khong quan trong cho đen khi nguoi An Đo phat hien ra cac phuong phap bien nuoc mia thanh tinh the dang hat de dang hon đe luu tru va van chuyen. Đuong ket tinh đuoc phat hien vao thoi cua Imperial Guptas, vao khoang the ky thu 5 sau Cong nguyen. Trong ngon ngu An Đo đia phuong, nhung tinh the nay đuoc goi la khanda (Devanagari: खण डखण, Khanda), la nguon goc cua tu keo. Cac thuy thu An Đo, nhung nguoi mang bo va đuong lam ro nguon cung cap, đa gioi thieu kien thuc ve đuong doc theo cac tuyen đuong thuong mai khac nhau ma ho đi qua.
Cac nha su du hanh Phat giao đa đua cac phuong phap ket tinh đen Trung Quoc. Trong suot trieu đai cua Harsha (r. 606-647) o Bac An Đo, phai vien An Đo Tang Trung Quoc day phuong phap trong mia sau khi Đuong Thai Tong (r. 626-649) lam cho biet nhu su quan tam cua minh trong đuong. Trung Quoc thanh lap đon đien mia đau tien vao the ky thu bay. Cac tai lieu cua Trung Quoc xac nhan it nhat hai nhiem vu đen An Đo, đuoc khoi xuong vao nam 647 CE, đe co đuoc cong nghe tinh che đuong. O tieu luc đia An Đo, Trung Đong va Trung Quoc, đuong tro thanh mot mat hang chu yeu trong nau an va trang mieng.


 Chau Au  Nearchus, đo đoc cua Alexander xu Macedonia, biet ve đuong trong nam 325 truoc Cong nguyen, vi ong tham gia vao chien dich cua An Đo do Alexander (Arrian, Anabocation) lanh đao. Bac si Hy Lap Pedanius Dioscorides vao the ky 1 CE đa mo ta đuong trong chuyen luan y hoc cua ong De Materia Medica, va Pliny the Elder, mot nguoi La Ma the ky 1, đa mo ta đuong trong Lich su tu nhien cua ong: "Đuong cung đuoc san xuat o A Rap, nhung đuong An Đo thi tot hon. No la mot loai mat ong đuoc tim thay trong cay mia, mau trang nhu keo cao su, va no gion giua rang. No đi kem trong kich thuoc cua mot cay phi. Đuong chi đuoc su dung cho muc đich y te." 
Thap tu quan đa mang đuong tro lai chau Au sau cac chien dich cua ho o Thanh đia, noi ho bat gap cac đoan lu hanh mang theo "muoi ngot". Đau the ky 12, Venice đa mua lai mot so ngoi lang gan Tyre va thanh lap cac khu vuc san xuat đuong đe xuat khau sang chau Au. No bo sung viec su dung mat ong, truoc đay la chat lam ngot duy nhat co san. Bien nien su thap tu chinh William of Tyre, viet vao cuoi the ky 12, đa mo ta đuong la "rat can thiet cho viec su dung va suc khoe cua nhan loai". Vao the ky 15, Venice la trung tam phan phoi va tinh che đuong chinh o chau Au.
Co mot su thay đoi manh me vao giua the ky 15, khi Madeira va Quan đao Canary đuoc nhung nguoi chau Au đinh cu, va mia đuong đuoc trong o đo. Sau đo, mot "niem đam me tieu thu tat ca đoi voi đuong... quet qua xa hoi" khi no tro nen de dang hon rat nhieu, mac du ban đau van con rat đat đo. Đen nam 1492, Madeira đa san xuat hon ba trieu pound đuong moi nam. Genova, mot trong nhung trung tam phan phoi, đuoc biet đen voi keo trai cay, trong khi Venice chuyen ve banh ngot, keo (keo) va đieu khac đuong. Đuong đuoc coi la "duoc pham quy gia" nhu mot loai thuc pham "am" trong cac loai pho bien, la "huu ich cho da day, chua cac benh cam lanh va lam diu cac benh ve phoi".
Mot bua tiec đuoc đua ra trong cac chuyen tham quan vao nam 1457 boi Gaston de Foix, đo la "co le la ghi chep chi tiet nhat va đay đu nhat ma chung ta co ve mot bua tiec cuoi thoi trung co" bao gom đe cap đau tien ve cac tac pham đieu khac đuong, vi thuc an cuoi cung đuoc mang đen la "mot mon trang mieng đuoc đieu khac trong đuong: su tu, stags, khi... moi nguoi cam trong tay hoac mo canh tay cua nha vua Hungary ". Cac bua tiec lon đuoc ghi nhan trong nhung thap ky sau bao gom cac phan tuong tu. Ban đau cac tac pham đieu khac duong nhu đa đuoc an trong bua an, nhung sau đo chung chi tro thanh đo trang tri ban, cong phu nhat đuoc goi la triomfi. Mot so nha đieu khac quan trong đuoc biet la đa san xuat chung; trong mot so truong hop ban ve so bo cua ho ton tai. Nhung nguoi đau tien la trong đuong nau, mot phan đuc trong khuon, voi nhung cham cuoi cung đuoc cham khac. Chung tiep tuc đuoc su dung cho đen khi it nhat la Le đang quang cho Edward VII cua Vuong quoc Anh vao nam 1903; ngoai cac tac pham đieu khac khac, moi khach đuoc tang mot vuong mien lam tu đuong đe mang ve.


= Lich su hien đai =

Vao thang 8 nam 1492, Christopher Columbus đua cay mia o La Gomera thuoc Quan đao Canary, đen The gioi moi, dan đen su ra đoi cua cac vung trong mia tai chau My. Viec giam canh đuoc trong va vu thu hoach mia đau tien o Hispaniola dien ra vao nam 1501. Nhieu nha may đuong đa đuoc xay dung o Cuba va Jamaica vao nhung nam 1520. Nguoi Bo Đao Nha đa đua mia đen Brazil. Đen nam 1540, đa co 800 nha may đuong mia o đao Santa Catarina va 2.000 nha may khac o bo bien phia bac Brazil, Demarara va Surinam.

Đuong la mot thu xa xi o chau Au cho đen đau the ky 19, khi no tro nen pho bien rong rai hon, do su gia tang cua đuong cu cai o Pho, va sau đo la o Phap duoi thoi Napoleon. Đuong cu cai la mot phat minh cua Đuc, ke tu nam 1747, Andreas Sigismund Marggraf tuyen bo phat hien ra đuong trong cu cai đuong va nghi ra mot phuong phap su dung ruou đe chiet xuat no. Sinh vien cua Marggraf, Franz Karl Achard, đa nghi ra mot phuong phap cong nghiep kinh te đe chiet xuat đuong o dang nguyen chat vao cuoi the ky 18. Achard lan đau tien san xuat đuong cu cai vao nam 1783 tai Kaulsdorf vao nam 1801, co so san xuat đuong cu cai đau tien tren the gioi đuoc thanh lap tai Cunern, Silesia (sau đo la mot phan cua Pho). Cac tac pham cua Marggraf va Achard la điem khoi đau cho nganh cong nghiep đuong o chau Au, va cho nganh cong nghiep đuong hien đai noi chung, vi đuong khong con la san pham xa xi va la san pham hau nhu chi đuoc san xuat o vung khi hau am hon.
Đuong tro nen rat pho bien va đen the ky 19, đuong đa đuoc coi la mot thuc pham can thiet. Su phat trien cua huong vi va nhu cau đoi voi đuong nhu mot thanh phan thuc pham thiet yeu dan đen nhung thay đoi lon ve kinh te va xa hoi. Nhu cau đa thuc đay, mot phan, viec thuc dan hoa cac hon đao nhiet đoi va cac khu vuc noi cac đon đien mia tham dung lao đong va san xuat đuong co the thanh cong. Nhu cau lao đong gia re đe thuc hien canh tac va che bien tham dung lao đong lam tang nhu cau buon ban no le tu Chau Phi (đac biet la Tay Phi).
Sau khi che đo no le bi bai bo, nhu cau ve cong nhan o cac thuoc đia Caribbean cua Anh đa đuoc lap đay boi nhung nguoi lao đong đuoc bao hiem tu tieu luc đia An Đo (đac biet la An Đo). Hang trieu no le va nhung nguoi lao đong đuoc bao hiem đa đuoc đua vao vung bien Caribbean va chau My, thuoc đia An Đo Duong, đong nam chau A, quan đao Thai Binh Duong, va Đong Phi va Natal. Do đo, su pha tron dan toc hien đai cua nhieu quoc gia đa đuoc đinh cu trong hai the ky qua đa bi anh huong boi nhu cau ve đuong.
Đuong cung dan đen mot so cong nghiep hoa cac khu vuc trong mia. Vi du, vao nhung nam 1790, Trung uy J. Paterson, thuoc co so o Bengal, đa quang ba cho Chinh phu Anh y tuong rang cay mia co the phat trien o An Đo thuoc Anh, noi no đa bat đau, voi nhieu loi the va chi phi thap hon o Tay An. Do đo, cac nha may đuong đuoc thanh lap o Bihar o mien đong An Đo. Trong Chien tranh Napoleon, san luong cu cai đuong tang o luc đia chau Au do kho nhap khau đuong khi van chuyen bi phong toa. Đen nam 1880, cu cai đuong la nguon cung cap đuong chinh o chau Au. No cung đuoc trong o Lincolnshire va cac vung khac cua Anh, mac du Vuong quoc Anh van tiep tuc nhap khau phan đuong chinh tu cac thuoc đia cua minh.
Cho đen cuoi the ky XIX, đuong đa đuoc mua theo tung khoi lon, phai cat bang cach su dung dung cu goi la dao cat đuong. Trong nhung nam sau đo, đuong cat thuong đuoc ban trong tui. Khoi lon đuong đuoc san xuat vao the ky XIX. Nha phat minh đau tien cua mot qua trinh san xuat đuong o dang khoi la Moravian Jakub Krystof Rad, giam đoc mot cong ty đuong o Dacice. Ong bat đau san xuat khoi đuong sau khi đuoc cap bang sang che nam nam cho quy trinh vao ngay 23 thang 1 nam 1843. Henry Tate cua Tate & Lyle la mot nha san xuat đau tien cua cac vien đuong tai nha may loc dau cua ong o Liverpool va London. Tate đa mua mot bang sang che cho san xuat khoi đuong tu Đuc Eugen Langen, nguoi vao nam 1872 đa phat minh ra mot phuong phap che bien tinh the khoi đuong khac nhau.
Đuong đuoc phan phoi theo khau phan trong The chien I va khat khe hon trong The chien II. Đieu nay dan đen su phat trien va su dung cac chat lam ngot nhan tao khac nhau.


Hoa hoc Ve mat khoa hoc, đuong lien quan đen mot so carbohydrate, chang han nhu monosacarit, disacarit hoac oligosacarit. Monosacarit con đuoc goi la "đuong đon", quan trong nhat la glucose. Hau het cac monosacarit co cong thuc la CnH2nOn voi n tu 3 đen 7 (deoxyribose la mot ngoai le). Glucose co cong thuc phan tu C6H12O6. Ten cua cac loai đuong đien hinh ket thuc bang - ose, nhu trong " glucose " va " fructose ". Đoi khi nhung tu nhu vay cung co the đe cap đen bat ky loai carbohydrate hoa tan trong nuoc. Cac mono- va disacarit mach vong co chua nhom aldehyd hoac nhom xeton. Cac lien ket đoi carbon-oxy (C=O) la trung tam phan ung. Tat ca cac sacarit co nhieu vong trong cau truc cua chung la ket qua cua hai hoac nhieu monosacarit đuoc noi voi nhau bang lien ket glycosid voi su mat đi mot phan tu nuoc (H2O) trong moi lien ket.
Monosacarit o dang chuoi kin co the hinh thanh lien ket glycosid voi cac monosacarit khac, tao ra disacarit (nhu sucrose) va polysacarit (nhu tinh bot). Enzyme phai thuy phan hoac pha vo cac lien ket glycosid nay truoc khi cac hop chat đo đuoc chuyen hoa. Sau khi tieu hoa va hap thu cac monosacarit chinh co trong mau va cac mo ben trong bao gom glucose, fructose va galactose. Nhieu pentose va hexoses co the tao thanh cau truc vong. Trong cac dang chuoi kin nay, nhom aldehyd hoac ketone van khong tu do, vi vay nhieu phan ung đien hinh cua cac nhom nay khong the xay ra. Glucose trong dung dich ton tai chu yeu o dang vong o trang thai can bang, voi it hon 0,1% cac phan tu o dang chuoi mo.


= Polyme tu nhien =
Biopolyme cua đuong la pho bien trong tu nhien. Thong qua qua trinh quang hop, thuc vat tao ra glyceraldehyd-3-phosphate (G3P), mot loai đuong 3-bon đuoc phosphat hoa đuoc su dung đe tao ra cac monosacarit nhu glucose (C6H12O6) hoac (nhu trong mia va cu cai đuong) sucrose (C12H22O11). Monosacarit co the đuoc chuyen đoi thanh cac polysacarit cau truc nhu cellulose va pectin đe xay dung thanh te bao hoac du tru nang luong duoi dang polysacarit luu tru nhu tinh bot hoac inulin. Tinh bot, bao gom hai loai polymer khac nhau cua glucose, la mot dang nang luong hoa hoc de phan huy đuoc luu tru boi cac te bao va co the đuoc chuyen đoi thanh cac loai nang luong khac. Mot polymer khac cua glucose la cellulose, la mot chuoi tuyen tinh bao gom vai tram hoac hang nghin đon vi glucose. No đuoc thuc vat su dung nhu mot thanh phan cau truc trong thanh te bao cua chung. Con nguoi chi co the tieu hoa cellulose o mot muc đo rat han che, mac du đong vat nhai lai co the lam nhu vay voi su tro giup cua vi khuan cong sinh trong ruot cua chung. DNA va RNA đuoc xay dung tu cac monosacarit deoxyribose va ribose, tuong ung. Deoxyribose co cong thuc C5H10O4 va ribose co cong thuc C5H10O5.


= Tinh de chay va phan ung nhiet =

Do đuong de chay khi tiep xuc voi ngon lua, nen viec xu ly đuong co nguy co no bui. Nguy co no cao hon khi đuong đa đuoc nghien thanh ket cau sieu min, chang han nhu đe su dung trong keo cao su. Vu no nha may đuong Georgia nam 2008, khien 14 nguoi thiet mang va 40 nguoi bi thuong, va pha huy hau het cac nha may tinh che đuong, la do su đanh lua cua bui đuong.
Trong su dung am thuc cua no, đuong tiep xuc voi nhiet tao ra caramen. Khi qua trinh xay ra, cac hoa chat de bay hoi nhu diacetyl đuoc giai phong, tao ra huong vi caramel đac trung.


Cac loai đuong Cac loai đuong chinh la sucrose, lactose, va fructose. Ngoai ra con co đuong hoa hoc la nhung chat ngot tong hop.

DP * = Degree of polymerization (muc đo trung hop)


Tinh chat Mot vai loai đuong khien vi giac cua con nguoi cam thay vi la ngot.


Su dung trong thuc pham Đuong co vi ngot nhu đuong mia lay tu mia hoac cu cai đuong, fructose lay tu trai cay, mat ong... va trong nhieu nguon khac. Đuong ngot la mot loai thuc an co ban, la nguyen lieu chinh đe lam gia vi cho cac mon an, lam mut, keo va cac mon trang mieng.


Lich su san xuat đuong mia Anh huong suc khoe Cac nghien cuu cho thay moi lien he tiem tang giua su dung đuong ngot va cac van đe suc khoe, bao gom beo phi va sau rang. Su dung qua muc đuong co lien quan đen benh tieu đuong loai 2, beo phi, gia tang benh tim va lam cho cac te bao ung thu phat trien nhanh hon.


= Sau rang =
Sau rang chung to la mot van đe noi bat ve suc khoe co lien quan đen viec su dung đuong. Cac vi khuan trong mieng nhu Streptococcus mutans song trong cac mang bam tren rang va bien đoi đuong thanh acid lactic. Voi nong đo cao cua acid tren be mat rang co the lam mat chat khoang cua rang.


= Tieu đuong =
Tieu đuong, can benh lam cho co the chuyen hoa đuong kem đi, xay ra do:

Co the tan cong cac te bao tao insulin, hoa chat can thiet đe chuyen hoa đuong trong te bao (tieu đuong loai 1)
Cac te bao khong nhan insulin (tieu đuong loai 2)
Khi glucose tich luy trong mau, no co the gay ra hai van đe:

Trong ngan han, te bao tro nen thieu nang luong vi no khong the nhan glucose.
Trong dai han, glucose tich luy thuong xuyen trong mau gay tang acid trong mau, lam ton thuong nhieu co quan, bao gom mat, than, than kinh va tim.
Cac nha chuc trach khuyen cao benh nhan tieu đuong tranh dung thuc pham chua nhieu đuong đe ngan cac phan ung co hai.


= Beo phi =
Beo phi co the la ket qua cua nhieu tac nhan, bao gom:

An nhieu thuc pham chua nang luong cao — nhieu mo va đuong nhung it vitamin, khoang chat va nguyen to vi luong (xem khuyen cao cua Lien Hop Quoc ben duoi)
Giam cac hoat đong cua co the.
Cac tham do o My cho thay so nguoi My tang muc nang luong lay tu carbohydrates va giam muc nang luong lay tu chat beo khi beo phi hon. Đieu nay cho thay beo phi lien quan đen tieu thu đuong nhieu hon la lien quan đen tieu thu chat beo, va tang luong đuong trong khi giam chat beo dan đen tang su beo phi.


= Gout =
Cac nha nghien cuu cung chi ra nuoc uong chua nhieu đuong fructose trong mot so truong hop gay đau o cac khop (benh gout).


San xuat Dung cay mia, thuong đuoc trong nhieu o vung nhiet đoi, đe lay đuong la pho bien nhat. O mot so nuoc, nguoi ta con su dung cu cai đuong hay thot not đe lay đuong.


Tinh chat hoa hoc Đuong de bi phan huy thanh Glucose va Fructose khi co su xuat hien cua nuoc cung voi nhiet đo va axit; đuong chay thanh dang long, mau đen.


Chu thich Tham khao Adas, Michael (2001). Agricultural and Pastoral Societies in Ancient and Classical History. Temple University Press. ISBN 1566398320. OCLC 44493265.
James, Glyn (2004). Sugarcane. Blackwell Publishing. ISBN 063205476X. OCLC 51837990.
A C Hannah, The International Sugar Trade, Cambridge: Woodhead, 1996. ISBN 1-85573-069-3
William Dufty, Sugar Blues, ISBN 0-446-34312-9


Lien ket ngoai Cook's Thesaurus: Sugar
sugar tren DMOZ
Density of Sugar Factory Products