Đuong Cai Quan hay đuong Thien ly, cung co khi goi la đuong Quan lo, đuong Quan bao hay đuong xuyen Viet, la mot con đuong dai chay tu mien Bac Viet Nam đen mien Nam Viet Nam, chu yeu đap vao đau the ky 19.


Lich su truoc the ky 19 He thong đuong bo o Viet Nam su ghi la co tu thoi nha Ly, chia thanh tung "cung", co tram xa voi muc đich chay cong van. Moi tram cach nhau khoang 15-20 km co phu tram canh gac.
Thoi nha Ho, vua Ho Han Thuong sai đap đuong thien ly nam 1402 tu Tay Đo vao đen vung bien thuy Hoa Chau.
Sang thoi nha Le, nam 1471 trieu đinh đa cho đap đuong Thien ly tu Thang Long vao đen Binh Đinh.


Thoi nha Nguyen Khi vua Gia Long thong nhat đat nuoc, lap ra nha Nguyen thi con đuong giao thong Nam Bac lai đuoc trieu đinh quan tam, sai đap lai, chay dai tu Ai Nam Quan đen Ha Tien. Doc đuong cach khoang 30 dam thi đat mot tram xa co vien chuc đia phuong trong coi. Tong cong vao giua the ky 19 co 133 tram va 6.000 cai đoi va phu tram phuc dich.
Voi he thong tram xa, tin tuc do Ty Buu chinh va cong van do Ty Thong chinh co the truyen nhanh bang ngua. Viec quan he thi tu kinh thanh Hue ra Ha Noi luat phap quy đinh toi đa bon, nam ngay. Qua han thi phu tram bi phat. Nhanh hon thi phu tram đuoc thuong. O nhung con ngoi nho thi con đuong co cau bac ngang đe vuot qua. Cho gap song lon co ben đo qua song thi phu tram đuoc uu tien qua đo khi chay tin.
Quoc lo 1 cua the ky 20 nhieu đoan đa chay theo con đuong Thien ly lich su nay. Tren con đuong nay co nhung cay cau ben chac ma ten goi con ton tai đen ngay nay nhu cau Lim (Ninh Binh). Nam 1826, mot so cau go đuoc cham tro, trang tri, lop ngoi, co hang quan nho ban ben hanh lang cau nhu o Son Tay, Ha Bac, Ninh Binh. Đac sac la cac cau co mai: cau Tay Đang (Quang Oai, Ha Noi), Gia Hoa (Thach That, Ha Tay), Yen Loi (Vinh Phu)... Đai Nam nhat thong chi co ghi chep ve so luong cac cau gach đa o mot so tinh: Quang Ngai 59 cau (trong đo co 3 cau gom 2 nhip, 56 cau 1 nhip), Phu Yen 29 cau, Binh Đinh 20 cau...


Di tich Di tich đuong thien ly noi giua Ninh Binh va Thanh Hoa đi qua ai Cuu Chan tuc đeo Ba Doi, ranh gioi giua hai mien Bac va mien Trung. Di tich đuong Thien Ly la ten mot con đuong co, noi hai thanh pho cua ngo la Tam Điep voi Bim Son, thuoc quan the Phong tuyen Tam Điep. Voi chieu dai gan 4 Km, đi vong cung nhu canh vong tu đen Dau toi đen Song la 2 di tich tren Quoc lo 1, con đuong Thien Ly quanh co uon luon qua bai lau lach, hai ben đuong la day nui đa sung sung tham nghiem, vuot qua ba ngon nui đat du khach đen voi Nha bia Ba doi tren đinh Đeo.


Van hoa Con đuong Cai Quan co gia tri van hoa lon đoi voi nguoi Viet, noi len su thong nhat cua moi mien đat nuoc va lich su Nam tien cua dan toc. Nhac si Pham Duy co ban "Truong ca Con đuong Cai Quan", dung con đuong lam lo trinh, "đi tu Ai Nam Quan cho toi mui Ca Mau, đi tu ngay lap quoc cho toi khi đa hoan thanh xu so, đi trong lich su va long dan, đi toi đau cung co tieng dan chung đia phuong ca hat chuc tung lu khach đi noi lien đuoc long nguoi va đat nuoc"
Nguoi phu tram chay tin cung đuoc coi la tien than cua nganh buu chinh Viet Nam nen ngay 6 thang 6 nam 1971, Tong cuc Buu chinh Viet Nam Cong hoa đa cho phat hanh con tem voi hinh nguoi phu tram phi ngua đe ky niem 20 nam buu hoa Viet Nam.


Xem them Quoc lo 1


Chu thich Lien ket ngoai