Tran Austerlitz (con goi la Tran Ba Hoang đe hay Tran Tam Hoang), la mot trong nhung tran đanh quan trong va co tinh chat quyet đinh trong chien tranh Napoleon. Tran đanh xay ra ngay 2 thang 12 nam 1805 gan thi tran Austerlitz (Slavkov u Brna, Cong hoa Sec), tai đay đai quan Phap do hoang đe Napoleon I chi huy đanh bai mot đoi quan đong hon cua Nga-Ao do Nga hoang Aleksandr I va hoang đe Ao-La Ma Than Thanh Franz II chi huy. Tham bai Austerlitz cua lien minh Nga-Ao đa khien Ao phai ky hoa uoc Pressburg voi Phap cuoi nam 1805, đua đen su sup đo nhanh chong cua Lien minh thu ba. Tran Austerlitz thuong đuoc ca ngoi la tuyet tac quan su cua Napoleon, sanh ngang voi cac tran đanh kinh đien nhu Gaugamela, Cannae hay Leuthen.
Sau khi hop vay tieu diet mot luc luong lon Ao trong chuoi tran Ulm, quan đoi Phap chiem Vien thang 11 nam 1805. Nguoi Ao đanh tranh đung đo voi Phap, cho quan đoi Nga đen tiep suc. Napoleon tiep tuc truy đuoi quan Nga len huong bac, nhung toi khi Nga-Ao hoi binh, hoang đe Phap quyet đinh nhu lien quan vao mot tran đanh quyet đinh nham som cham dut cuoc chien. Ong bat ngo ra lenh rut het quan khoi cao điem co tinh chien luoc Pratzen gan Austerlitz va co y trai mong canh phai quan Phap. Nga hoang Aleksandr I đac chi, lien sai cac tuong don luc tieu diet quan canh phai cua đich. Ngay 2 thang 12, quan lien minh chia lam 4 cot doc đanh ap vao canh phai Phap. Quan Phap lui dan, đen khi quan đoan III cua thong che Davout toi tang vien tu Vien, quan Phap moi co the ham lai đa tan cong cua lien quan. Do don suc đanh diet canh phai Phap, quan lien minh tu lam yeu trung tam cua minh tren cao điem Pratzen. Thong che Phap Soult đem quan đoan IV len chiem Pratzen, cat đoi đoi hinh đich va pha tan ca hai canh suon đich. Quan lien minh đai bai va thao chay hon loan, quan Phap bat song them hang nghin tu binh.
That bai nay đa lam mat niem tin cua hoang đe Franz vao Lien minh thu ba. Ngay 26 thang 12, Ao ky hoa uoc Pressburg voi Phap, chiu xoa ten khoi lien minh chong Phap, đong thoi cung co cac hiep uoc Campo Formio va Luneville truoc đo. Ao con nhuong mot so vung đat o Y, Đuc va giao nop 40 trieu franc chien phi cho Phap. Quan đoi Nga đuoc phep rut lui ve nuoc. Chien thang Austerlitz cung keo theo viec thanh lap Lien bang Rhein gom cac nuoc chu hau Đuc cua Napoleon, đong vai tro la tam đem giua Phap va Trung Au. Su ra đoi cua lien bang khien đe quoc La-Đuc khong con gia tri; no phai sup đo nam 1806 khi hoang đe Franz II thoai vi, chi giu lai ngoi hoang đe Ao quoc (Franz I). Du vay, nen hoa binh khong keo dai khi ma nuoc Pho nhanh chong tham chien trong Lien minh thu tu vao nam 1806.


Boi canh Chau Au hon loan trien mien tu khi chien tranh Cach mang Phap bung no nam 1792. Nam 1797, sau 5 nam chien đau sau (1797), Cong hoa Phap non tre đa đanh bai Lien minh thu nhat gom Anh, Pho, Ao, Tay Ban Nha va mot so nuoc o Y. It lau sau, cac nuoc Nga, Anh, Ao lai lap Lien minh thu hai, sau co them Tho Nhi Ky, Napoli va Bo Đao Nha. Nam 1801, Lien minh thu hai thua tran tan ra. Tu đay Anh tro thanh đoi thu duy nhat cua nha nuoc Phap cach mang.
Nam 1799, đao chinh o Phap đua tuong Napoleon Bonaparte len lam Đe nhat Tong tai. Trong thang 3 nam 1802, Phap va Anh đong y cham dut chien tranh theo Hiep uoc Amiens. Lan đau tien trong muoi nam, toan bo chau Au tro lai hoa binh. Tuy nhien, nhieu van đe đa nay sinh giua hai ben, khien viec tuan thu đung theo hiep uoc ngay cang tro nen kho khan. Chinh phu Anh gian Phap lay lai nhieu thuoc đia ma Anh đa chinh phuc tu nam 1793 tro đi. Napoleon thi bat man viec quan đoi Anh đong li o đao Malta. Cang thang cang toi te khi Napoleon gui mot luc luong vien chinh dap tat cach mang Haiti. Thang 5 nam 1803, Anh tuyen chien voi Phap.


= Lien minh thu ba =
Thang 12 nam 1804, mot thoa thuan Anh-Thuy Đien đa dan đen viec thanh lap Lien minh thu ba. Thu tuong Anh William Pitt Tre đa danh hai nam 1804 va 1805 cho mot loat cac hoat đong ngoai giao huong toi viec hinh thanh lien minh moi chong lai Phap, va toi thang 4 nam 1805, Anh va Nga đa tro thanh đong minh. Đe quoc Ao truoc đo đa bi Phap đanh bai hai lan, lam lung lay đia vi ba chu cua ho o Đuc va Trung Au, nen Hoang đe Franz II đong y gia nhap lien minh sau đo vai thang. Von vao ngay 28 thang 5 nam 1804, Napoleon Bonaparte đa tu ton lam Hoang đe nuoc Phap (đe hieu la Napoleon I), va lam le đang ngoi vao ngay 2 thang 12 nam ay, thiet lap nen quan chu tu san. Su kien nay đa khien cho Nga va Ao lo so đe khan thiet lien minh voi nhau. Franz I cang them lo so Napoleon I se cuop mat ngoi Hoang đe Đuc. Ban than Napoleon I đa nhan thuc rang ong se phai chien đau lien tuc voi cac nuoc phong kien chau Au, va ong con giang them mot đon nua vao nuoc Ao khi ong xung lam vua nuoc Y. Trong cac liet cuong Au chau, chi co rieng nuoc Pho la con khong biet co tham gia hay khong. Nhung, dau sao đi chang nua, Napoleon I đa thuc su bi co lap.


= Đai quan (La Grande Armee) =

Truoc khi Lien minh thu ba đuoc thanh lap, Hoang đe Napoleon I đa tap hop mot luc luong quan đoi đuoc goi la Đoi quan nuoc Anh, gom sau trai linh o Boulogne thuoc mien bac Phap. Ong đinh dung luc luong quan chinh phat nay đe tien đanh Anh Quoc, va qua tu tin vao chien thang đen muc chuan bi san ca huan chuong đe an mung. Mac du đoi quan nay khong bao gio đat chan len đat Anh nhung ho đuoc huan luyen rat can than va tieu ton nhieu tien bac, đe san sang cho cac chien dich quan su khac. Su buon chan đoi khi xuat hien trong hang ngu, nhung Napoleon đa toi tham ho nhieu lan va to chuc nhieu cuoc duyet binh đe nang cao si khi.
Nhung binh si o Boulogne đa tro thanh hat nhan cua mot đoi quan ma Napoleon goi la La Grande Armee (tam dich la "Đoi quan vi đai" hay "Đai quan"). Đoan quan se tro nen rang danh su xanh, nhu mot cong cu giup cho Napoleon I san sang chien đau chong lai moi lien minh cua cac quoc gia phong kien. Luc đau, quan Phap co 20 van quan si chia thanh bay quan đoan. Moi quan đoan la mot đon vi chien đau tren chien truong lon, co tu 26 đen 40 sung đai bac va co kha nang chien đau đoc lap cho toi khi cac quan đoan khac toi giai cuu. Mot quan đoan đon le neu đuoc đat vao vi tri phong thu vung chac co the tru lai đuoc it nhat la mot ngay ma khong co su ho tro nao, đieu nay khien Đoi quan vi đai co rat nhieu lua chon ve mat chien thuat va chien luoc trong moi chien dich. Hoang đe Phap cung tan phong nhung cong than nhu Louis Nicolas Davout, Michel Ney, Jean Lannes,... lam Thong che Đe quoc (Marechal d'Empire). Ngoai luc luong tren thi ong cung xay dung luc luong Ky binh du bi gom 22.000 quan, chia lam hai đon vi Thiet Ky binh, bon đon vi Long Ky binh, mot đon vi Ky binh đanh bo va mot đon vi Khinh Ky binh, đuoc yem tro boi 24 khau phao. Toi nam 1805 thi Đai quan đa co tong cong 350.000 binh si đeu đuoc trang bi va huan luyen tot, cung nhu la đuoc chi huy boi cac si quan tai gioi.


= Luc luong Nga-Ao =
Quan đoi Nga vao nam 1805 co nhieu net cua Quan đoi Phap trong che đo cu (Ancien Regime). Ho khong co to chuc cao hon muc Trung đoan, cac si quan cap cao thuong la tu gioi quy toc va chuc tuoc đuoc mua ban thay vi dua vao tai nang. Nhung nguoi linh Nga thi hay bi đanh đap va trung phat đe tuan lenh, theo kieu the ky 18. Ngoai ra thi gioi Si quan la thanh phan yeu kem nhat cua Quan đoi Nga, xung khac voi cac gia đinh quan su anh dung trong tieu thuyet Chien tranh va Hoa binh cua đai van hao Lev Tolstoy. Tuy nhung vo tuong nhu Bagration, Miloradovitch va Dokhturov đeu tai gioi va đuoc huan luyen tot, nhieu Si quan cap thap cua Nga lai đuoc huan luyen kem coi va gap kho khan trong viec chi đao binh si cua minh thuc hien nhung chien thuat phuc tap tren chien truong. Bu lai, cac chien binh Nga lai la nhung chien binh chien đau rat dung cam va quan Nga con co đoi Phao binh hung hau voi so luong đai phao doi dao va đuoc đieu khien boi cac binh si thuong xuyen chien đau ngoan cuong đe ngan phao cua minh lot vao tay quan đich.

He thong hau can cua quan Nga chu yeu dua vao đia phuong va cac đong minh Ao, voi 70% quan nhu cua Nga đuoc cung cap boi Ao. Phai tien hanh tiep van qua dan trai ma khong co mot he thong hau can vung chac va đuoc to chuc tot, quan Nga gap kho khan trong viec duy tri suc khoe va su tap trung trong chien đau. Du vay, truoc tran Austerlitz, nuoc Nga van luon tin chac rang đoan quan cua minh la bat kha chien bai.
Đoi voi nguoi Ao, đai Cong tuoc Karl - em trai cua Hoang đe Ao Franz II (đong thoi la hoang đe La Ma Than Thanh), đa bat đau cong cuoc cai cach luc luong Quan đoi Ao tu nam 1801 voi viec loai bo tam anh huong cua Hoi đong Hofkriegsrat trong quan đoi. Karl, Quan cong xu Teschen, la vi tuong tai gioi nhat cua nuoc Ao, nhung ong đa bi that sung sau khi loi khuyen cua ong rang đung tuyen chien voi Phap khong đuoc chap nhan. Nhung nguoi chong đoi ong bat đau ra tay ke tu khi Thu tuong Anh Pitt, do khong hai long voi loi khuyen cua ong, đa hoi lo cho Trieu đinh Vien. Karl Mack tro thanh chi huy moi cua quan Ao va đa tien hanh thay đoi co cau luc luong Bo binh ngay truoc chien tranh. Mot trung đoan gio đay bao gom 4 tieu đoan, mot tieu đoan co 4 trung đoi, thay vi cach sap xep cu la mot trung đoan gom 3 tieu đoan, mot tieu đoan gom 6 trung đoi. Su thay đoi nay dien ra ma khong co viec huan luyen cho cac si quan đe thich ung, dan đen su kho khan trong chi huy. Luc luong Ky binh Ao chiem uu the ap đao Ky binh Phap trong nhung tran đanh ban đau cuoc Chien tranh Cach mang Phap, va cho đen nam 1801 thi ho van tin rang minh la quan Ky binh tinh nhue nhat cua ca chau Au. Nhung viec bi tach ra xep chung voi cac đon vi bo binh đa lam giam su hieu qua cua ho trong viec đoi đau voi Ky binh Phap co so luong lon hon. Song, khi su hop tac te hai đen the thi nhung nguoi linh Thiet Ky Binh, Long Ky Binh, Thuong Ky Binh van chien đau dung manh.


Chien luoc cua Napoleon Thang 8 nam 1805, Napoleon đua quan tu Eo bien Anh đen song Rhein đanh Ao. Vao ngay 25 thang 9, sau mot cuoc hanh quan bi mat va đay hao huc, 20 van quan tinh nhue Phap vuot song Rhine tren mot vung rong 260 km (160 dam). Đay đuoc xem la mot trong nhung đot chuyen binh quy mo lon nhat trong lich su nhan loai. Vao thang 9 nam 1805, 8 Binh đoan Phap đa thoc sau vao mien Nam Đuc, xuyen suot chan đuong tu xu Hannover cho toi Rung Đen. Tuong Mack cua Ao luc nay đang đong tai Ulm, thuoc Schwaben (nay la mien Nam nuoc Đuc). Napoleon I cho đai quan tien ve phia bac, boc hau quan Ao va bat giu tuong Mack voi cung 23 nghin quan Ao vao ngay 20 thang 10 nam ay, nang tong so tu binh Ao trong chien dich cua ong len toi 6 van binh si. Tuy vay, vinh quang tu chien thang nay đa bi mo nhat đi đoi chut boi that bai bi đat cua lien quan Phap - Tay Ban Nha trong tran thuy chien Trafalgar - do Hai quan Hoang gia Anh, đa khien cho cac quoc gia chong Phap tro nen mung ro. Tuy vay, Pho Đo đoc Hai quan Anh la Horatio Nelson, Tu tuoc Nelson thu nhat cung đa hy sinh trong tran hai chien nay. Voi đai thang trong tran thuy chien Trafalgar, nuoc Anh đa nam tron quyen lam chu tren bien. Tuy nhien, quan Phap tiep tuc thanh cong tren đat lien khi kinh đo Vien that thu vao thang 11. Nguoi Phap co them 10 van sung, 500 đai bac, va nhung cay cau bac qua song Danube con nguyen ven. Chien thang lon cua quan Phap tren bo đa khien cho Vua Friedrich Wilhelm III nuoc Pho khong the lam đung theo loi hua cua ong hoi đau thang 11, la phai 14 van quan đen hop nhat voi quan Ao va quan Nga trong vong bon tuan đe chong nhau voi quan Phap.
Trong cung luc đo, quan Nga do tuong Mikhail Illarionovich Kutuzov vua đen Hungary thi nghe tin ve Mack đau hang Napoleon nen đa khong the kip cuu vien so quan Ao con lai. Von la mot chi huy than trong, Kutuzov tu bo viec giai cuu Vien bang moi gia, thay vao đo ong chu truong rut lui đe du quan Phap vao sau hon nua va sau đo se đanh tan ke đich trong hau phuong - noi nguoi lien quan Nga-Ao co loi the hau can con quan Phap thi khong. dan quan Nga rut ve phia đong bac đe cho them vien binh va ket hop voi cac đon vi quan Ao con chua bi tieu diet. 
Luc nay, Hoang đe Napoleon phat hien ra rang minh đang đung o vi tri bat loi: trong khi Quan đoi Nga thi con nguyen ven, nuoc Pho nam gan đo hien gio van chua can thiep nhung co the cung se tan cong quan Phap, do Pho đang dan dan tro nen bat binh truoc su ba quyen cua Phap. Von tren đuong đi đanh thanh Vien, Napoleon I đa xam pham nhung lanh tho thuoc quyen kiem soat cua Vuong trieu Pho. Va lai, lien quan Nga-Ao gio đay đa hop nhat. Mot kho khan nua la cac tuyen cung ung cua quan Phap tro nen ngay cang keo dai, buoc Napoleon phai dan trai luc luong đe duy tri. Đoi quan Ao cua Đai Quan cong Karl von đang chinh chien chong Phap o Y thi đang tren đuong ve tu xu Venezia.. 
Hoang đe Napoleon I hieu rang o tinh huong nay thi chi co mot cach duy nhat đe khong lang phi chien thang o Ulm: đo la buoc lien quan phai giao chien, va đanh bai ho. Ong nhat quyet phai ra tay truoc va lam nen them mot tran thang lon nua nhu tran Ulm. Vi vay, Hoang đe Phap muon som ha not quan Nga đe nhanh chong ket thuc chien dich truoc khi mua đong đen sai tuong Joachim Murat đa dan 40.000 quan truy kich gat gao quan đoi cua Kutuzov. Nhan ra đieu đo, Kutuzov lenh cho tuong Pytro Ivanovich Bagration chi huy 600 quan kim chan nguoi Phap tai Vien va chi thi cho quan đoi chap nhan đe nghi đinh chien voi Murat nham keo dai thoi gian, tao co hoi cho toan quan tiep tuc rut lui.  Hoang đe Napoleon đa nhan thay sai lam cua Murat va ha lenh cho quan Phap tiep tuc truy kich.

Vao ngay 9 thang 9, sau khi đen đuoc Olmutz (ngay nay thuoc Cong hoa Czech), Kutuzov hoi quan voi lien quan chu luc hoang gia do hai Hoang đe, Sa Hoang Nga Aleksandr I va Hoang đe Ao Franz II, truc tiep thong linh. 
Trong qua trinh ban bac đoi sach chong quan Phap, Kutuzov phe phan viec gioi tuong linh Ao co don moi trach nhiem chien tranh cho quan Nga đong thoi thuc giuc hoang đe Ao cung ung gap quan nhu, quan gioi va đan duoc. Truoc su đoc thuc cua Kutuzov, trieu đinh Ao đa hua se tich cuc hon trong viec chia se ganh nang. Mot bat đong khac la phan ke hoach tac chien. Kutuzov cho rang "ke hoach cua nguoi Ao rat giao đieu", khong tinh đen cac hoat đong khac cua quan Phap. Theo ke hoach cua Kutuzov, điem dung chan ke tiep se la Carpath va ong noi: "tai xu Galicia, toi se chon xuong quan Phap." Ngoai ra, Bagration đa đat đuoc thang loi lon cho ke hoach kim chan quan Phap cua Murat trong tran chien ac liet o Schongrabern. Nhung Nga hoang Aleksandr I lai gian du truoc ke hoach cua Kutuzov: "Vay rot cuoc la ong yeu cau chien đau o đau đay, ha Kutuzov ?". Tham chi, tuong Kutuzov con muon đoi cho đen khi Lien minh đa loi keo đuoc nguoi Pho tham gia chien tranh đe đam bao đanh chac thang: "The nao đi nua chung ta se co the hoi quan voi nguoi Pho, chung ta cang them thang the Napoleon". Ong cung noi:

Ong cung đe xuat ke hoach cua minh voi tu tuong chinh la "phong thu chat che, phan cong quyet đoan" tuy nhien tat ca nhung đe xuat cua Kutuzov đeu bi bac bo.
Boi le, vi Sa hoang 27 tuoi khat khao mot chien thang khai hoan tren chien truong, con Franz I, von đang ngu tai Olmutz, cung muon đanh đuoi quan xam luoc va tro ve Vien. Kutuzov hieu ro rang thai đo hung hang cua chi huy lien quan, cung su tu cao tu đai cua ho ke tu khi đoi Can ve Đe quoc Nga keo toi moi đay se tao đieu kien cho Dolgoruki thang the. Napoleon I cung khong đe yen, ong quyet đinh đat bay đe du Lien quan, co tinh cho Lien quan Nga - Ao thay rang quan đoi cua ong đang trong tinh the hiem ngheo va đe nghi giang hoa. Chi co khoang 53 nghin quan Phap - bao gom cac Binh đoan cua Soult, Lannes va Murat - se chiem linh Austerlitz va con đuong Olmutz, đe nghi binh. Nhu vay, voi quan so đong đao hon han (khoang 89.000 linh), lien quan Nga-Ao rat co the se tan cong quan Phap. Tuy nhien, lien quan khong he biet rang cac đoi vien binh cua Bernadotte, Mortier va Davout von đa tren đuong hanh quan, va qua nhung cuoc hanh quan than toc lan luot tu Iglau va thanh Vien ho de dang tap ket voi đai quan Phap, khi ay quan Phap se co đen 75.000 nguoi, lam giam nhe đang ke yeu the cua nuoc Phap ve quan so.
Đe đanh lac huong, Napoleon I khong "ra tay truoc" bang viec tap hop mot đoan binh that đong đao va hung hau đe ma đanh lai lien quan. Trong khi ay, duong nhu lien quan co ve nghi ngai truoc cac dau hieu "may man" bat ngo nay va ong quyet đinh tiep tuc nhu moi. Vao ngay 25 thang 11 nam 1805, ong cu tuong Savary đen đai ban doanh cua quan Lien minh tai vung Olmutz đe bi mat xem xet tinh hinh toan lien quan, đong thoi con trinh len cac lanh đao cua lien quan mot thong điep cua Napoleon I, ma theo đo vi Hoang đe khong muon giao chien. Đung nhu du đoan, lien quan chu quan cho rang đay la dau hieu cua su yeu the cua quan Phap. Khi Hoang đe Franz II khuyen khich ngung ban vao ngay 27 thang 11 nam 1805, Napoleon to ra han hoan đon nhan lenh huu chien. Cung ngay hom ay, Hoang đe nuoc Phap huan du cho Soult tu bo ca Austerlitz va cao điem Pratzen va đong thoi gia vo boi roi truoc tinh canh quan Phap rut lui hon loan, tao đieu kien cho quan Lien minh chiem linh cao điem. Co sach ke rang cuoc giao chien đau tien giua hai ben xay ra trong ngay hom ay, voi ket thuc la chien bai cua đoi tien ve Phap, khien quan Lien minh cang them chu quan. Trong ngay hom sau (28 thang 11), Napoleon cung đe nghi sap xep mot buoi tiep kien Nga hoang Aleksandr I va tiep đon mot chuyen tham cua Ba tuoc Dolgorouki. Cuoc gap go nay la mot buoc tien ke tiep cua ke hoach cua Napoleon: mot mat ong co tinh ra ngoai doanh trai đon tiep Dolgorouki (đe ong ta khong co co hoi xem xet tinh hinh quan Phap), mat khac Hoang đe Phap đa khon kheo the hien tat ca moi dau hieu cua mot tam trang lo au, bat an khi noi chuyen voi cac ke thu cua minh. Dolgorouki tham chi con to ra hung hang khi yet kien Hoang đe nuoc Phap, va hai nguoi co buoi đam luan bi mat nen chang ai nghe noi nhung cau noi "xac xuoc" cua Dolgorouki.
Khi tro ve Dolgorouki trinh tau tat ca nhung noi niem ay cho Nga hoang nham the hien mot minh chung nua cho su yeu kem cua quan Phap. Ke hoach cua nguoi Phap đa thanh cong, lien quan Nga-Ao đa can cau. Nhieu si quan Lien quan, bao gom cac sung than cua Nga hoang Aleksandr I va Tham muu truong quan đoi Ao la Franz von Weyrother, nhiet liet ung ho viec tan cong quan Phap va Aleksandr I đa nghe theo y kien cua ho. Ke hoach cua Kutuzov bi bac bo. Do thai đo nong voi cua Aleksandr I, lien quan đa roi vao cai bay cua Hoang đe Napoleon I.


Bo tri đoi hinh Cac nguon su cho rang Napoleon đa đieu đong khoang 72.000 quan va 157 khau phao cho tran đanh, du khoang 7.000 quan tiep vien duoi quyen Davout van con o phia nam. Sach khac thi ghi nhan rang tuy Hoang đe Phap khoi xuong Chien dich nam 1805 voi 21 van quan si, nhung thuc chat trong tran chien Austerlitz chi co 73 nghin binh si tham chien, va khong phai la tat ca ho đeu tich cuc chien đau. Lien minh co 85.000 quan, 70% trong so đo la quan Nga, va 318 khau phao. Theo cac tac gia Robert Cowley, Stephen E. Ambrose, so luong đai bac cua Napoleon I chi bang mot nua so luong do lien quan Nga - Ao so huu. Nhu vay la Napoleon bi ap đao ve mat quan so. Theo loi cua ong, ong quyet tam chien thang mot "tran đanh thuong tinh"; nhung thuc chat, ong muon huy diet hoan toan quan Lien minh. Nhung ban đau, Hoang đe Phap chua boc loc su tu tin cua minh ve chien thang truoc quan Nga.
Thuc chat, Napoleon khong lo so lam cho Hoang hau Josephine de Beauharnais mat yen tinh bang kha nang phai giai thich chien bai voi nang. Ve phan minh, cac Hoang đe Đong minh đa khong the cho Đai Quan cong Karl tang vien va cung cha the đoi quan Pho nhay vao tham chien. Lan nay, Nga hoang Aleksandr I quyet tam than chinh ra tran. Nam xua, Pyotr Đai Đe đa đanh tan nat quan Thuy Đien trong tran Poltava (1709), toan thang cuoc Đai chien Bac Au thuc đay su phat trien hao hung cua Đe quoc Nga. Do đo, Aleksandr I co y noi theo nhung chien tich ruc ro cua Pyotr Đai Đe, va hon het, la vuot xa ca nhung chien cong cua bac tien đe lung lay nay.


= Chien truong =
Tran chien dien ra cach thanh pho Brno sau dam ve phia đong nam. Ngay nay noi đay la mot đia điem nam giua Brno va Austerlitz, thuoc Cong hoa Sec. Phia bac chien truong la hai ngon đoi Santon (210 m) va Zuran (260 m), nhin ra tuyen đuong noi Olmutz/Brno, von nam tren truc Đong/Tay. Phia tay hai ngon đoi la lang Bosenitz, con o giua chung la song Bosenitz, hop voi song Goldbach va chay xuong phia nam qua cac lang Kobelnitz, Sokolnitz, Telnitz. O giua chien truong la cao điem Pratzen, mot ngon đoi doc thoai thoai voi chieu cao khoang 11-12 m (35-40 foot). Theo ghi chep cua mot si quan phu ta, Hoang đe Napoleon I lien tuc nhac nho cac vo tuong la bat buoc phai trinh sat can than đia hinh vung nay vi no se tro thanh chien truong.


= Bo tri cua lien quan =

Mot hoi đong đuoc to chuc vao chieu ngay 1 thang 12 đe thao luan ve tran chien, tai lang Krzenowitz. Cuoc tranh cai dien ra rat nong hoi. Nhan thay Napoleon chi co it hon 57 nghin quan, Nga hoang tran tre hy vong chien thang. Nhieu nha chien luoc cua lien minh đua ra hai y tuong quan trong la lien lac thuong luong voi ke đich va chiem lay canh phia nam von dan ve Vien. Mac du Nga hoang va cac tuy tung cua ong rat hao huc chien đau, Hoang đe Franz cua Ao lai de chung hon do đa phai trai qua nhieu chien bai nang ne cua Quan đoi Ao truoc Napoleon, va đai tuong M. I. Kutuzov cua Nga cung đong y voi su can trong nay. Kutuzov đa chi ro ra rang, chien tranh cang keo dai, quan Phap cang tien sau thi ho cang yeu the do nam xa nguon tiep te va kha nang nguoi Pho tham gia vao chien tranh chong Phap cang cao. Kutuzov chu truong du quan Phap vao sau hon nua, o vung Carpath va "tai xu Galicia, toi se chon xuong quan Phap." Kutuzov cung luu y đen tam quan trong cua cao điem Pratzen o Austerlitz, thuc te la khi bat đau vao tran chien ong đa co đe quan nan lai đay đe phong Napoleon, nhung co ve nhu cac vo tuong khac đa khong he chu y đen đieu nay.
Y kien cua Kutuzov khong đuoc đe xuat that manh me, trong khi moi sung than cua Nga hoang la Dolgorouki, Lieven, Volkovski va Stroganov đeu co thai đo chu chien. Y kien chu chien cuoi cung thang the, va quan lien minh quyet đinh ap dung ke hoach tac chien cua tuong Ao la Franz von Weyrother - vien tuong hau can moi cua Lien minh thu ba. Weyrother - đuoc coi la "bac lao thanh trong cac Si quan thanh Vien" - von đa quan sat tinh hinh quan Phap va vach ra ke hoach cua ong. Theo đo, quan Lien minh se phai đanh nghi binh o canh trai quan Phap va don suc vao canh phai cua ho, von co ve kha long leo. Quan Lien minh trien khai phan lon binh luc cua ho vao tu ba đen nam mui tan cong tu cac đinh đoi theo chien thuat "đanh doc suon" (Shiefe Schlachtordnung) đe đanh canh phai cua quan Phap, voi moi mui tan cong đuoc xep theo đoi hinh hang doc. Đoi hinh hang doc thu nhat la mot luc luong bo binh hung hau cua Nga (khoang 13560 binh si) do trung tuong Dmitry Sergeyevich Dokhturov chi huy. Ong đuoc giao nhiem vu vuot qua đam lay Goldbach tai Tellnitz, va theo đo se chuyen sang phai va sap hang cung voi đoi hinh thu hai. Đoi hinh hang doc thu hai gom 11,700 linh bo binh Nga, thi do trung tuong Louis Alexandre Andrault de Langeron - nguyen la mot nguoi Phap sang đinh cu o Nga, vuot qua đam Golbach giua Tellnitz va Sokolnitz, trong khi đoi hinh hang doc thu ba cua trung tuong Prebyshevsky (voi 7700 binh si Nga)se đanh chiem lau đai Sokolnitz va de dang lam chu bai đat o phia sau. Ca ba đoi hinh nay đeu nam duoi quyen giam sat cua vien tuong Nga Friedrich Wilhelm von Buxhowden. Hai vi tuong Nga la Kollowrath va Miloradovich chi huy đoi hinh hang doc thu tu cua lien quan Ao - Nga gom 23900 quan, se vuot qua đam Golbach ma ve huong bac cua ho Kobelnitz. Đoi Can ve Hoang gia Nga đuoc giu lai đe du phong (bao gom 850 quan tinh nhue do Đai cong tuoc Konstantin thong linh, đong cu ve phia bac Krzenowitz), con luc luong quan Nga do tuong Pyotr I. Bagration chi huy se tran giu canh phai cua lien minh. Đoi hinh thu tu se đanh thoc vao trung quan Phap, trong khi đoi hinh thu 5 (bao gom 5375 nguoi linh do Vuong cong xu Liechstenstein chi huy) cung voi Bagration se tao thanh gong kim tieu diet quan canh trai cua Phap. Ve tong the, lien quan muon pha tan canh phai cua Napoleon voi gan 40.000 quan roi đanh vu hoi quan Phap, cat đuong lien lac cua ho toi Vien.
Voi viec Nga hoang trao quyen chi huy cho Weyrother, Kutuzov tren thuc te van la Tu lenh, nhung ong chi đieu khien Binh đoan thu tu cua lien quan. Trong khi đo, cac vo tuong khac cua lien quan Nga-Ao, voi chuan bi vung chac cua minh đeu ca tin nam chac chien thang trong tay, tham chi ho con nghi rang chi đoi tien ve cua ho thoi cung đu đe đap nat quan Phap.


= Bo tri cua quan Phap =

Thuc te thi Napoleon rat muon ho tan cong, va đe hien thuc hoa đieu nay, ong đa lam suy yeu canh phai cua minh mot cach co tinh toan. Vao ngay 28 thang 11, Napoleon I gap cac tuong đe thao luan. Cac tuong the hien su e ngai cua minh va tham chi con đe nghi rut quan, nhung Napoleon đa gat bo đieu nay. Theo ke hoach cua Napoleon thi quan Lien minh se don phan lon luc luong nham đanh sap canh phai cua quan Phap voi muc đich la cat đut đuong lien lac cua quan Phap ve Vien, đon tan cong nay se khien quan Lien minh bi ho suon va trung tam cho quan Phap loi dung. Đe khinh đich, Napoleon tham chi con tu bo ca vi tri chien luoc tai cac đinh đoi Pratzen, lai con gia vo lo lang truoc su yeu ot cua ba quan. Chinh vi the luc luong chinh cua quan Phap đuoc tap trung tren mot tran tuyen dai 2,5-3 km tai trung tam chien đia, đoi dien voi cao điem Pratzen. Theo ke hoach, quan Phap se đanh chiem Pratzen va tu cao điem nay se mo mot đon đot kich manh đanh tan nat trung tam cua quan Lien minh roi sau đo tien toi boc hau ho. Theo nha su hoc quan su Christopher Duffy thi loi đanh nay hoi giong chien thuat "đanh doc suon" cua nuoc Pho.
Luc luong thuc thi đon đanh nay chinh la 16 nghin quan cua Quan đoan IV duoi quyen chi huy cua Thong che Soult. Luc luong cua Soult đuoc mot man suong mu day đac che phu trong suot giai đoan đau cua tran chien; tren thuc te su ton tai cua man suong nay la yeu to quyet đinh su thanh bai cua đon đot kich. Neu suong mu tan qua nhanh thi vi tri cua Quan đoan IV se bi phoi bay ra truoc quan đich, nhung neu suong mu keo dai qua lau thi Napoleon se khong the nhin thay bo tri cua lien quan Nga-Ao o cao điem Pratzen va khong the phat đong tan cong đung luc.
Trong cung luc đo thi Napoleon lenh cho quan đoan III cua Thong che Davout hanh quan tu Vien cap toc đen tang vien cho canh phai cua tuong Legrand (nam o phia nam cua chien truong), noi se phai hung chiu suc ep lon cua quan Đong minh. Quan cua Davout se phai di chuyen 110 km trong 48 gio. Su thanh bai cua quan Phap se tuy thuoc vao viec ho co đen kip luc hay khong. Tren thuc te, su bo tri cua Napoleon tai canh phai rat mao hiem: quan Phap chi đuoc bo tri mot luc luong toi thieu đe phong thu khu vuc nay, va ho đuoc yeu cau tu thu cho đen nguoi cuoi cung. So di Napoleon dam quyet đinh mao hiem nhu vay vi ong tin tuong vao tai nang cua vi Thong che xuat sac Davout, vi canh phai cua quan Phap đuoc mot he thong song ho bao ve, va cung vi nguoi Phap đa thiet lap mot tuyen lien lac du phong đi qua Brunn - Iglau - Passau thay cho tuyen Vien. Quan đoan Can ve Phap cua thong che Bessieres cung quan đoan I cua Thong che Bernadotte đuoc giu lai đe du phong, con quan đoan V duoi truong thong che Lannes se bao ve canh trai cua quan Phap (tuc vung phia bac cua chien truong), noi tuyen tiep van moi cua Phap toa lac. Sau nay, tuong Rapp co loi ca ngoi su bay binh bo tran cua Napoleon I truoc tran Austerlitz la nhuan nhuyen.


Tran đanh = Bat đau tran chien =
Binh si Phap biet rang ngay 2 thang 12, luc ho phai đanh mot tran quyet đinh, cung chinh la le ky niem ngay đang quang vi hoang đe. Khong nhung ong kham xet đia hinh that ky luong, ma con chuan bi chu đao cho viec cham lo cac thuong binh.

Vao 5 gio sang luc mat troi con chua moc len, Napoleon đa thuc day va an sang gap rut. Trong luc Hoang đe va ba quan đang an bua điem tam, khoang 3 nghin quan tiep vien cua Davout đa keo toi sau cuoc hanh binh tu Raisgern, binh linh cua Davout đeu đa buon ngu va bi lanh. Ho đuoc đoi Ky binh cua Soult yem tro. (Se con co them quan cua Davout keo đen giua 10 gio va 11 gio). Mot đieu ma nguoi ta thuong quen lang la Su đoan cua Thieu tuong Louis Friant voi toc đo hanh quan cua minh đa lap cong rat lon cho cuoc hanh binh than toc cua Davout. Toi luc 6 gio sang, khi anh mat troi đau tien bat đau loe len tai bau troi huong Đong, ban Tham muu va cac vi Thong che cua Napoleon hop ban tren đoi Zulton. Nhung khi buoi sang tinh mo đa gan đen thi suong mu xuat hien day đac khap lang ban. Hoang đe nuoc Phap, von đa len lung chien ma voi thai đo bat kien nhan, mong cho rang Đong. Ong nhin qua bong toi truoc rang Đong, vao cac si quan duoi quyen nhu Louis Alexandre Berthier, Lannes, Soult, Bernadotte, Jean-Baptiste Bessieres, Murat, Mortier va Anne Jean Marie Rene Savary, cung voi nhung vien si quan khac cua ban Tham muu cua ong. Ong lai huong ve phia Đong, mong muon nhin thay Mat Troi moc len, the nhung lai khong nhin thay gi.

Tran chien nay bat đau vao luc 8 gio sang, voi mui tan cong đau tien cua lien quan đanh vao lang Telnitz, đuoc phong thu boi trung đoan so 3. Tu đo, vung chien truong nay đa chung kien nhieu cuoc chien đau ac liet. Đau tien, cac đot xung kich cua lien quan đa đanh bat quan Phap khoi lang va buoc ho phai rut ve ben kia song Goldbach. Quan cua Davout luc nay đay lui lien quan khoi Telnitz, truoc khi toi luot ho bi nhung nguoi linh khinh ky binh tan cong va phai bo lang mot lan nua. Nhung đot tan cong cua lien quan ra khoi lang đeu bi phao binh cua Phap ngan can. Cac đoi quan cua lien quan bat đau đo vao canh phai cua Phap, nhung khong tien nhanh nhu mong đoi, vi vay ma nguoi Phap hau nhu đeu đay lui đuoc cac đot tan cong. Thuc ra thi su bo tri cua lien quan co su nham lan va tinh toan thoi gian sai: đoi Ky binh cua Vuong cong Johann I Joseph xu Liechtenstein o canh trai cua lien quan phai chuyen sang canh phai, va trong qua trinh đo ho chay lan vao va lam cham tien đo tien quan cua mui tan cong thu hai vao canh phai cua Phap. Luc đo cac chien luoc gia tuong rang đo la mot tham hoa, nhung ve sau viec nay lai hoa ra co loi cho lien quan.
Mui tan cong thu hai cua lien quan đanh vao lang Sokolnitz, noi đuoc bao ve boi trung đoan 26 va đoi quan Tirailleur (đoi ban sung đanh kieu du kich) cua Phap. Lien quan tan cong khong thanh, vi vay ma tuong Langeron ra lenh phao kich vao lang. Viec nay đa khien quan Phap phai rut lui, va trong cung luc đo thi mui tan cong thu ba cua lien quan đanh chiem lau đai o Sokolnitz. Quan Phap phan cong va chiem lai noi đay, nhung lai bi đay lui. Giao tranh o đay tam lang xuong khi quan cua tuong Friant thuoc quan đoan 3 cua Phap tam chiem lai ngoi lang. Bon con chien ma cua tuong Friant bi ban chet trong cuoc huyet chien, nhung ong thi song sot đe ke lai. Sokolnitz co le la noi dien ra nhieu cuoc đung đo nhat va con đoi chu vai lan nua khi cuoc chien tiep dien. Quan đoan cua Friant bi ton that nang ne. The nhung, quan Phap van kien quyet chien đau voi quan đoi Nga - Ao.
Trong khi lien quan đang hao huc đanh vao canh phai cua quan Phap thi Binh đoan so 4 cua lien quan - do vi Tu lenh vua bi truat quyen M. I. Kutuzov đa dung chan tai cao điem Pratzen. Cac quan đoan Nga lan luot vuot qua ong, nhung Quan đoan so 4 van đung im tai đo. Kutuzov cam nhan đuoc tam quan trong cua cao điem nay. Tuy nhien, Nga hoang ra lenh đua Quan đoan so 4 ra khoi Pratzen va cung voi no, đua toan bo quan Nga đen cho chet. Du Kutuzov la Tong tu lenh tren danh nghia, ngay tu khi Weyrother vach ra ke hoach thi Aleksandr I van luon nhan manh rang ong khong phai la Tong tu lenh thuc thu. Nga hoang luon đat long tin vao Weyrother thay vi Kutuzov. Do đo, Kutuzov khong phai ton suc phan đoi hanh vi cua Aleksandr I dan toi that bai kho luong.


= "Mot đon chi mang va tran chien cham dut" =

Cuoc chien đau cua đoi huu quan Phap đa thang loi, do vien chi huy lien quan bi say nang va khong the phat lenh đuoc nua. Tuy nhien quan Nga cung đa chien đau ngoan cuong, nen quan Phap van khong the nam chac chien thang. Đoi quan cua Thong che Jean-de-Dieu Soult tuy đa đuoc suong mu che khuat, nhung cao điem Pratzen de bi tien cong, do luc nay, co the quan Lien minh đang tien xuong tu phia nam. Đieu nay la đung nhu du kien cua Napoleon I, the hien qua cau noi cua ong: "Xem chung tien cong, mot khi chung tu coi minh la nhung ke tien cong, chung se phai nguoc len ma thay chung đa phan nao bai tran". Do đo, Soult non nong va ong mong muon tan cong. Đe vay, ong can phai co thoi gian van đong cac binh si. Vao luc 8 gio 45 phut sang, cam thay su suy yeu o trung tam quan đich đa đu, Napoleon I hoi Soult rang quan cua ong mat bao lau đe toi cao điem Pratzen, va vi Thong che nay tra loi: "Duoi 20 phut, muon tau Thanh thuong, do luc luong cua Ha than đa đuoc che khuat duoi chan thung lung, đuoc suong mu va đom lua o doanh trai che khuat". Vi Hoang đe ben phan quyet: "Vay chung ta se đot them 15 phut nua". Qua vay, khoang 15 phut sau, Hoang đe Napoleon ra lenh tan cong: "Bay gio, đay la chinh la khoang khac". Va, ong con noi them rang: "Hoi ba quan ! Bon đich khong can trong đa tao cho cac Nguoi giang nhung đon quyet đinh ! Mot đon chi mang va tran chien cham dut:.
Suong mu day giup che cho buoc tien cua su đoan cua St. Hilaire, nhung khi ho đi nguoc len doc, "Mat troi Austerlitz" huyen thoai đa lam tan suong va co vu ho tien len. Quan Nga tren đinh cao điem choang vang khi thay co nhieu quan Phap đang tien đanh ho. Cac chi huy lien quan đieu mot so đon vi cham tre cua mui tan cong thu tu vao cuoc giao chien kho khan nay. Sau gan mot gio giao chien, cac đon vi nay phan lon bi tieu diet, nhung quan Phap van khong de gi tran ngap đuoc cao điem Pratzen. Mot so binh si tu mui tan cong thu hai, chu yeu la cac binh si Ao thieu kinh nghiem, cung đa tham chien va dung so luong đong đao chong tra mot trong nhung đon vi thien chien nhat cua Phap. Ho tham chi đa đay lui quan Phap xuong doc. Trong hon 20 phut, tinh hinh tro nen hon loan, Kutuzov thuc chat gio chi huy Đoi hinh thu tu cua quan Lien minh. Trong cuoc quyet chien, ong va cac tuy tung, cung voi Bo Tham muu do Weyrother đung đau dong ngua đen binh linh, va khuyen khich, keu goi cung nhau chien đau. Trong phan lon chieu dai cuoc chien đau, cac vi Hoang đe hai ben đeu quan sat canh hai ben lao vao đanh nhau kich liet. Khi quan Lien minh co dau hieu nhon nhao, Nga hoang Aleksandr I gao thet len: "Tram o ben cac Nguoi, Tram cung san se hiem nguy voi cac Nguoi, dung lai ngay".

Nhung binh linh Lien minh van chien đau dung manh. Trong tran chien Kutuzov bi thuong nang va suyt bi bat song, mau chay tran lan o mat ong. Nguoi con re cua ong la vien si quan phu ta Ferdinand von Tiesenhausen quyet tam chinh đon lai hang ngu quan si, nhung bi giet chet ngay khi đang cam co xong toi. Ve phia quan Phap, St. Hilaire phai chay toi cho Morand va Thiebault đe hoi y xem co nen triet binh khoi cao điem Pratzen hay khong? Ong noi: "Xem ra khong the giu đuoc,... chung ta nen chiem cu mot vi tri o phia sau đe ma de dang phong ve". The nhung, o vao hoan canh kho khan, quan cua St. Hilaire đa xung kich mot lan nua va lan nay đa đanh bat lien quan khoi cao điem. O phia bac điem giao chien nay, su đoan cua tuong Vandamme tan cong vung Stare Vinohrady va diet mot so đon vi đich.
Tran chien đa xoay chuyen ve huong co loi han cho Phap, nhung van chua the ket thuc som. Napoleon lenh cho quan đoan I cua Bernadotte sang ho tro canh trai cua Vandamme va di chuyen trung tam chi huy cua minh len cao điem Pratzen vua moi chiem đuoc. Chiem đuoc cao điem nghia la quan Phap đa cat đuoc cac tuyen quan cua Đong minh Nga - Ao. Lien quan luc nay đa o vao tinh the bat loi nen ho phai su dung toi luc luong Can ve Hoang gia Nga. Quan Can ve Hoang gia Nga la đoi quan cuoi cung cua quan Lien minh đuoc tung ra chien truong. Đai Cong tuoc Konstantin Pavlovich, em trai Nga hoang, chi huy luc luong nay tien đanh quan cua Vandamme. Ton that duy nhat ve co hieu cua quan Phap la trong tran giao tranh nay. Su đoan do Vandamme chi huy đa bi đai bai. Cam thay moi đe doa, Napoleon lenh cho đoi Ky binh Can ve cua ong do Thong che Bessieres chi huy xuat chien. Chuan tuong Jean Rapp cung gianh lay the chu đong va tan cong quan Nga. Theo loi ke cua chinh ong:

Quan Phap xung phong quet sach cac co phao Nga. Hai đoi Can ve đanh nhau du doi nhung khong ben nao gianh đuoc thang loi. Quan Nga chiem uu the ve so luong, nhung roi su đoan cua Drouet thuoc quan đoan I toi tro chien, dan quan ben suon cua noi giao tranh va giup ky binh Phap tap hop lai đoi ngu sau lung ho. Nhung khau đai bac do ngua keo cua Phap cung gop phan gay thuong vong nang ne cho ky binh va linh ban sung Nga. Trong tran giao chien, vien si quan Phap Morland đa hy sinh, nhung roi quan Nga thua lon, tan vo va nhieu binh si tu tran khi bi ky binh Phap, gio đay đa khoi phuc lai đoi ngu, truy kich trong suot mot phan tu dam. Tuy dung cam nhung Konstantin Pavlovich đa that bai va con hao binh ton tuong them. Quan cua Soult, cung voi đoi ky binh can ve va phao binh, tro thanh luc luong quyet đinh, đanh bai quan Nga. Ngoai ra, cac chien binh Mamluk cua Napoleon I cung đong gop khong nho cho chien thang toan dien cua quan Phap truoc đoi Ky binh Can ve Nga. Quan linh Mamluk the hien suc chien đau đay an tuong. Theo loi ke cua Rapp, quan Nga tham bai toi boi truoc mat cua ca hai vi Hoang đe Ao va Nga. Hai Hoang đe von đa chiem cu mot khu đat cao tren chien đia đe theo doi tran chien. Ho đa nhin thay cac chien binh cua ho chien đau that dung cam, nhung cuoi cung lai tham bai. Nhieu Su đoan cua lien quan Nga - Ao trong con hoang loan con phai vut bo vu khi ma chay.


= Tan cuoc =

O mat tran phia bac, sau khi đa keo đen vi tri đung đan tren tran tien, luc luong thiet ky Ao cua Vuong cong Johann I Joseph xu Liechtenstein tan cong đoi khinh ky binh cua tuong Kellerman ben phia Phap. Khi nhan thay quan Nga qua đong, Kellerman cho quan rut ve phia sau su đoan bo binh cua Caffarelli. Quan cua Caffarelli chan đung cac cuoc cong kich cua quan Nga va goi Murat tang vien them 2 su đoan thiet ky nua (1 su đoan duoi quyen cua d'Hautpoul va su đoan kia thi do Nansouty chi huy) vao tran nham som tieu diet luc luong ky binh Nga. Cuoc giao tranh dien ra khoc liet va keo dai, nhung cuoi cung quan Phap đa thang the. Thong che Lannes sau đo dan quan đoan V cua ong tien đanh quan Nga cua tuong Bagration - nguoi co loi the phao binh so voi Lannes, quan si cua Lannes quyet tam phai chien đau toi cung vi hang loat đan phao Nga. Sau mot tran giao tranh kich liet thi quan bi đanh lui khoi bai chien truong. Chi huy su đoan duoi quyen Thong che Lannes la Louis-Gabriel Suchet, cung gop cong pha tan quan Nga. Lannes muon truy kich, tuy nhien, Murat la chi huy quan Phap o mat tran nay, khong tan thanh. boi le, Murat cho rang viec truy đuoi quan Nga kha kho khan.
Luc nay Napoleon chuyen su chu y sang phia nam, noi ma quan Phap va lien quan van đang giang co o Sokolnitz va Telnitz. Voi mot đon tan cong 2 mui nhon, su đoan cua St. Hilaire va mot phan quan đoan III cua Davout đa đap tan quan đich o Sokolnitz va buoc hai tuong chi huy 2 mui tan cong đau tien cua lien quan la Kienmayer va Langeron phai thao chay. Buxhowden, vi tuong tong chi huy canh trai cua lien quan cung phai rut chay, voi Kienmayer boc hau cho ong, cung voi luc luong khinh ky binh O'Reil. Quan khinh ky cua O'Reil đanh bai 5 tren 6 trung đoan ky binh Phap, truoc khi buoc phai rut lui.
Luc nay lien quan đa bi chia thanh ba, hoan toan roi vao hoang loan va thao chay tu tan. Giua ngay, tuyet roi xuong. Mot tinh tiet đang so va noi tieng đa dien ra trong luc nay khi mot so luc luong quan Nga bi canh phai quan Phap đanh bai co thao chay ve phia nam ngang qua ho Satschan đong bang. Luc luong Phao binh Phap na sung vao ho, va lop bang vi the vo ra. Quan Nga chet đuoi duoi ho nuoc lanh cong va hang chuc khau phao cua ho cung chim theo. Con so cac khau phao bi quan Phap tich thu trong su kien nay dao đong kha lon tuy nguon, co the tu 38 đen hon 100. So quan Nga chet trong ho cung khong đuoc xac đinh ro, co the tu 200 đen 2.000. Mot tu lieu ke rang 22 nghin quan Nga đa bi chet đuoi sau khi Napoleon I đanh bai lien quan Ao - Nga. Napoleon rat co the đa phong đai con so nay len (qua "Thong cao thu 30" noi tieng cua ong nham muc đich tuyen truyen), con Nga hoang Aleksandr I cung co đong co đe chap nhan con so phong đai nay, nhung con so thap co ve nhu chinh xac hon. nhieu nguon noi rang đa co nhieu quan Nga duoi ho đuoc cuu song chinh boi đich quan, va khi ho đuoc rut can may ngay sau đo (khoang ngay 6 thang 12, khi cu dan o đay đuoc lenh keo het xac ngua len) thi chi co xac cua hai hoac ba nguoi va tu 130 cho đen 150 con ngua, con nhung con so do phia Phap ghi nhan la do ho tu nghi ra.
Thuc chat, bao cao ve ton that cua tuong Kutuzov sau chien bai nay cho thay chi co mot it binh si Nga bi roi xuong ho. Theo Ba tuoc Comeau - co đo tin cay cao vi đa quan sat tinh hinh, thuc chat cac chien binh Nga đa bam lay cac bo ho, va "ngay ca neu mot vai Trung đoi co chim xuong nuoc, no cung khong co đu sau đe ma lam cho ho bi chet đuoi". Đieu quan trong la đot cong phao nay khien nhieu binh linh Lien minh bi roi vao cai bay cua quan Phap, va du sao đi chang nua thi quan Nga đa mat phan lon binh luc va đai bac cua minh. Tan quan Nga thao chay trong hon loan đen muc ma quan Phap khong biet lan theo đau đe ma truy đuoi. Trong toan bo lien quan, chi co moi luc luong ky binh Nga cua tuong Pyotr Ivanovich Bagration, cung voi tuong Dokhturov va Đai Cong tuoc Konstantin la rut lui co trat tu, va khong bi thiet hai đang ke. Quan Phap do đa qua met moi nen khong the truy kich Bagration, va trong vong 40 tieng đong ho, ong đa rut đuoc khoang cach chung 60 cay so.
Mot khi quan Lien minh Nga - Ao bi đay vao noi thanh Austerlitz, Napoleon I đa chiem giu tat ca cac nga đuong sa toi vung Olmutz. Sau đai thang cua ong, mot con mua tuyet đo xuong khien cho nguoi Phap khong the nao truy kich them. Luc nay la 4 gio chieu va troi đa toi, tieng sung đa ngung hoan toan. Napoleon ngam nhin nhung tan binh cuoi cung cua quan Lien minh trong tinh canh bi đat cua ho. Cung voi Berthier va Soult, vi Hoang đe chien thang nhin tong quan ca ngoi lang Augezd, sau đo ong thuc ngua tien dan xuong chan cao điem Pratzen va huong ve cai ho Satschan bi đong bang, theo huong tieng đan phao no vang troi va tien vao hang ngu cac chien binh thang tran cua minh. Theo menh lenh cua Hoang đe, khong mot binh si Phap nao dam roi khoi hang ngu đe ma tron tranh cham soc thuong binh. Ban than Napoleon I khong bao gio rut ve nghi ngoi mot khi cac binh si chua thay ro rang ong van con khoe khoan. Trong khi ay, mot con gio lanh thoi manh vao nhung cai say phu tuyet ben đam lay Golbach, mang theo tieng keu ren cua cac binh si Phap đang hap hoi va tieng reo ho cua đai quan Phap quanh Napoleon I đen tai cac thuong binh Nga - Ao cung voi cac binh si Nga - Ao đang chay thao than.


Ket cuc cua tran chien Phan lon cac nha su hoc đeu đanh gia đay la mot thang loi ruc ro cua Napoleon I. Nhin nhan cua ong ve đai thang nay nhu mot trong nhung thang loi quyet đinh cua ong đa đuoc nhieu su gia đong tinh. Mac du tran thuy chien Trafalgar đa tieu huy ham đoi cua Napoleon I, chien thang tren đat lien co y nghia quan trong hon han voi ong ke tu sau hai cuoc chien tranh chong Lien minh thu nhat va thu hai, mang lai uy the vuot troi cho ong tren luc đia. Tran thang nuoc Ao trong cac tran chien o Ulm va Austerlitz đa go gac cho that bai trong ke hoach xam luoc nuoc Anh cua Napoleon I, mang lai uu the tuyet đoi cho ong tren luc đia. Voi tran thang nay, ong đa đanh bai nuoc Ao lan thu ba, ke tu nhung chien thang truoc cua ong mo đau voi cuoc chien tranh chong Lien minh thu nhat cua cac nuoc phong kien chau Au hoi nam 1796. Tran Austerlitz va cac chien dich truoc đo đa thay đoi ro ret tinh hinh chinh tri cua chau Au. Trong vong ba thang, quan Phap đa đanh chiem kinh ky Vien, đanh bai hai đao quan Nga-Ao, đuoi quan Nga khoi vung Trung Au, ha thap uy the đe quoc Ao, thay đoi cau truc can bang quyen luc cung nhac o chau Au vao the ky 18. Tran Austerlitz mo đau cho gan mot thap ky thong tri cua nuoc Phap tren chau Au luc đia, nhung mot trong nhung hieu ung tuc khac cua no la viec Vuong quoc Pho tham chien chong Phap vao nam 1806.

Voi y nghia chien luoc to lon, tran thang tao đieu kien cho Napoleon I hoan tat mong uoc ve lai ban đo chau Au cua ong. Nuoc Anh đang mung ro voi toan thang o Trafalgar đa tro nen au sau truoc that bai cua Lien minh. Con nuoc Ao, bi Napoleon I đanh bai, phai im hoi lang tieng trong suot ba nam sau đo. Tuy tran đanh đuoc nguoi Đuc goi la Tran Tam Hoang nhung thuc chat chi co hai Hoang đe la Napoleon I va Aleksandr I than chinh lam tran. Trong suot tran chien, Hoang đe Franz I ngu o Hungary - cach xa ca bai chien truong lan nuoc Ao.
Chien thang o Austerlitz tro thanh mot chien dich "ra tay truoc" kinh đien, voi thang loi vang doi cua Napoleon I trong viec đanh qui hai nuoc manh trong khoi Lien minh thu ba, cho dau hay con co mot điem han che la khong the diet đuoc nuoc Anh.


= Nhung ket qua quan su va chinh tri =
Sau 5 gio chieu, hai ben bat đau tinh toan ton that cua minh. Thuong vong cua lien quan la khoang 27 nghin binh si, chiem 37% trong luc luong cua ho. Cu the, co đen 11 nghin chien binh Nga va 4 nghin chien binh Ao chet, va them 12 nghin nguoi bi bat lam tu binh. Tac gia Richard P. Dunn-Partison trong cuon sach Napoleon's Marshals, rieng ta quan Nga thoi đa mat đen 7500 tu binh, 2 la hieu ky cung voi 27 co phao. Sach khac chep quan Lien minh bi mat đen 37 nghin binh si. Tuy nhien, Đoi hinh so 1 do Trung tuong Dokhturov chi huy voi 1 van nguoi (theo Frederick Kagan) hoac la 13650 nguoi (theo Christopher Duffy) khong nhung đa rut quan an toan ma chi co 1985 tu si. Ve phia Phap con so nay la 9 nghin tren tong so 67 nghin quan, tuc khoang 13% - mot ton that nhe neu tinh toi tuong quan luc luong. Cu the, 1305 quan Phap bi tu tran, 6940 nguoi khac bi thuong va lien quan bat song đuoc 573 quan Phap. Tuy nhien, trong ton hai cua quan Phap co mot vi tuong hy sinh va 13 si quan cap cao bi thuong.
Theo tac gia Michael S. Neiberg cua cuon Warfare in World History thi trong tran nay Napoleon I mat duoi 9 nghin quan trong khi tieu diet đen 26 nghin binh si lien quan. Theo nha su hoc David Chandler trong cuon Austerlitz 1805, co đen 9 nghin tu si cung voi nhung binh si Phap đang hap hoi, tren bai chien truong, do đo tuy thang loi ruc ro nhung khong phai la nguoi Phap khong tra gia đat. Lien quan con mat 180 sung đai bac va 50 co hieu. Nhung chua ke la mot so Trung đoan Phap con mat đen khoang 80% chien binh thien chien nhat cua ho. Theo nha su hoc Adolphe Thiers (nguoi Phap), quan Phap chiu ton that bao gom 7 nghin quan trong khi ton that cua lien quan la rat nang ne. Lien quan bi bat lam tu binh 2 van nguoi, trong đo co 10 đai ta va 8 tuong.
Chien thang nay đuoc tiep nhan voi su kinh ngac va cuong nhiet o đe đo Paris, noi ma chi vai ngay truoc quoc gia con đang đung truoc nguy co cua mot cuoc khung hoang tai chinh. Thuc chat, chien thang cua Napoleon I van khong the khien cho nen tai chinh nuoc Phap tro nen vung tin se thoat khoi khung hoang. Vi Hoang đe chien thang chop lay thoi co va xoa bo ngay nhung tan tich cua chinh quyen Cach mang Phap. Trong khi ay, toan coi chau Au đeu bi soc truoc tin tuc ve chien thang cua Napoleon I. Ban than Hoang đe Napoleon I cung đa viet thu cho Hoang hau Josephine đe bay to su hoan hi ve tran đanh:
Voi chien bai nay, luc luong Quan đoi Nga bi suy sup. Co le loi tom tat hay nhat ve thoi điem kho khan nay cua quan Lien minh la tu Nga hoang Aleksandr I cua Nga: "Chung ta la nhung em be trong ban tay cua mot ga khong lo." Tin Napoleon thang tran Austerlitz đen Anh Quoc khien gioi chuc Anh bat ngo tot đo đen noi ho khong the tin đuoc. Thu tuong William Pitt Tre đo benh va ong qua đoi vao ngay 16 thang 1 nam 1806. Nhieu nguoi cho rang chinh tin du ve chien bai cua lien quan Ao - Nga tai Austerlitz đa dan đen cai chet cua ong.


= Khen thuong =
Hoi cac binh si, Ta hai long voi cac Nguoi. Trong ngay đanh tran Austerlitz, cac Nguoi đa hoan thanh moi thu đung nhu tien lieu cua Ta ve long dung cam cua cac Nguoi; cac Nguoi đa trang hoang nhung huy hieu cua cac Nguoi bang tieng thom bat hu. Mot đoi quan gom thau 10 van ten, do cac Hoang đe nuoc Ao va Nga chi huy, đa bi đai bai hoac la tan ra chi duoi bon tieng đong ho. Nhung ke tron đuoc luoi guom cua cac Nguoi đa bi chim duoi cac ho nuoc... Do đo, chi trong vong hai thang, cai Lien minh thu ba ay đa bi chinh phat va tan ra. Hoa binh se khong con qua xa... Than dan cua Ta se chao đon cua Nguoi trong niem vui suong, va cac Nguoi se co the noi: "Toi đa đanh tran Austerlitz !" đe ho tra loi: "That la mot anh hung!"—Napoleon Bonaparte, trich tu Tuyen cao sau tran Austerlitz

Napoleon thuong hai trieu quan vang cho cac si quan cao cap, 200 quan cho moi binh si, va tien tro cap cho vo cua cac binh si tu tran. Con cai mo coi cua nhung nguoi nay đuoc Napoleon nhan nuoi tren danh nghia va them chu "Napoleon" vao ten thanh va ho. Do long chien đau qua cam trong cuoc tien cong thang loi cua quan Phap nham vao đoi Ky binh Can ve Nga, cac chien binh Mamluk đa đuoc ong ban thuong cho ban sao cua mot la quan ky mang hinh anh đai bang cua Đe che. Đang chu y la Hoang đe Napoleon I khong trao danh hieu quy toc nao cho cac tuong linh cua minh, trai voi thong le sau cac chien thang lon. Co the la vi ong xem đay la mot vinh quang ca nhan nhieu hon, Chang han nhu Thong che Jean-de-Dieu Soult - nguoi đa lap cong lon trong tran Austerlitz, thinh cau Napoleon I phong cho ong la "Quan cong vung Austerlitz". Tuy nhien, vi Hoang đe đa khuoc tu.


Nhung quan điem ve tran chien Napoleon khong đanh bai triet đe lien quan nhu mong đoi, mot phan la do tuong P. I. Bagration - vi tuong đa chien đau ngoan cuong trong suot tran đanh - đa rut quan Nga an toan. The nhung, tran Austerlitz van đuoc xem la mot chien thang quyet đinh. Cac su gia đeu nhan xet rang ke hoach tac chien cua ong đa đua đen mot chien thang quan trong. Tran thang nay tro thanh bieu tuong cho tai nang cua Hoang đe Napoleon I. Trong boi canh Napoleon I rat can co mot chien thang thi ong đa hoan tat muc tieu cua minh. Chi mot chien thang lung vang nay thoi đa đu the hien thien tai quan su cua vi Hoang đe nuoc Phap, co nhan xet cho rang khong tran đanh nao phac hoa chi tiet thien tai quan su cua ong bang.
Đay la thang loi chien thuat lon, noi tiep thang loi chien luoc cua ong tai Ulm, đua Napoleon I tro thanh mot trong nhung bac thay ve nghe thuat chi huy quan su moi thoi đai. Tran đanh Austerlitz nay đa tro thanh tran chien chuan muc nhat theo kieu Napoleon I.
Cung nhu nhung tran thang quan Ao truoc kia cua ong, tran thang nay the hien su phat huy cac chien thuat cua bat nguon tu cuoc Cach mang Phap. Tran Austerlitz đoi khi đuoc so sanh voi nhung tran chien vi đai ve mat chien thuat nhu chien thang Cannae, Breitenfeld, Hochstadt va Leuthen. Thang loi lon nay đa be gay ke hoach cat đuong tien cua Napoleon I tu thanh Vien do cac ke thu cua ong lap nen, va tham chi con đuoc xem la mot thang loi lon va quyet đinh cho chien tranh - be gay suc khang cu cua ke thu. Khong giong nhu cac tran thang o Wagram (1809) va Borodino sau nay, ong gianh thang loi bang cach su dung van đong chien chu khong tan cong truc dien. Co nhung su gia cho rang vi chien thang qua vang doi o tran nay ma Napoleon bat đau thieu thuc te va be cong chinh sach đoi ngoai cua Phap theo "chu nghia Napoleon" cua rieng ong. Sau tran nay, quan Thuong thu Bo Ngoai giao Phap la Maurice de Talleyrand-Perigord khuyen ong nen ky Hoa uoc rong luong voi nuoc Ao, va lap lien minh voi Ao, boi mot nen thai binh lau dai se khien cho nuoc Phap yen vi ba chu chau Au - ngoi vi đa đuoc tran Austerlitz cung co, thay vi phai chinh phat moi nuoc chau Au khac: Tuy nhien, Napoleon I thang thung tu choi.
Cac quan đoan cua Đe che Phap đa chien đau dung cam đe gianh chien thang. Trong tran Austerlitz, 23% Đai quan Phap la ky binh, ho đa len đen cuc điem vinh quang phan lon la nho chien thang lich su nay, va đuoc chau Au nhin nhan la vuot troi hon ca. Cuoc truy kich quan Lien minh dien ra sau chien thang cung đuoc tien hanh hoan hao. Tran chien nay cung the hien cac đoi hinh tuyen thu hai cua Đoi quan vi đai van con đuoc trang bi kem, khac voi cac đon vi o tuyen thu nhat. Ho mat 12 nghin khau sung hoa mai trong cuoc giao tranh. Cac nha su hoc viet ve tran chien lung danh nay thuong co quan điem rang su bat luc cua quan Lien minh - bieu hien su thoi rua cua che đo phong kien cu, khien cho ho đai bai truoc nha quan su bac thay Napoleon va đoan quan tinh nhue cua ong - thuc chat la khong đung đan. Ro rang, nhieu Trung đoan, Su đoan va tham chi ca Đoi hinh quan Lien Minh đa chien đau dung manh va quyet liet, chua ke luc luong cua Bagration, Konstantin va Dokhturov con rut quan co trat tu (mac du chien bai cua Konstantin anh huong lon đen that bai hoan toan cua quan Lien minh - ong đa tuy tien tan cong chu khong phai la do nghe theo menh lenh cua Tu lenh Kutuzov). Quan cua Soult đa chiem linh đuoc cao điem Pratzen tu mot luc luong roi ra, nhung ho cung tu hieu rang ho đa phai chien đau rat cam go. St. Hilaire tham chi đa yeu cau triet binh khoi cao điem Pratzen.
Ngoai ra, trong cuoc tan cong cua đoi Can ve Hoang gia Nga thi vai đon vi anh dung nhat cua Phap cung đa bi đanh thiet hai nang. Cho du co tai lieu viet rang quan Phap chi mat co 900 binh si trong khi so thay tu si Nga tren bai chien đia la 18.600 binh si, cac tai lieu khac cho rang điem han che cua chien thang nay cung the hien ro qua viec ty le ton that cua lien quan Nga - Ao hay con thap hon ton that trong nhung tran chien cua cac cuoc chien tranh lon trong the ky thu XVIII (1702 - 1763): đien hinh nhu lien quan Phap - Bayern đai bai trong tran Hochstadt đa mat mat đen 60% quan đoi cua minh. Tinh than ky cuong, su huan luyen tot va chat che cua cac quan đoi phong kien Ao va Nga đa khien ho con de hoi phuc sau that bai hon cac đoi phao thu cam sung luoi le the ky truoc. Do đo, khac voi nhung cuon su thuong ghi nhan, đoc ky se thay Hoang đe Phap đa phai chien đau rat gian kho đe gianh thang loi lon tai Austerlitz. Ngoai quan Nga, binh linh Ao cung can truong quyet chien quyet đau trong tran đanh.
Voi quyet tam đanh tran nay thi khong phai la Napoleon I khong co mao hiem. Ong đang phai chien đau tren đat đich. Gia thu nhu tran chien đa dien ra vao mot ngay truoc đo, luc Bernadotte va Davout chua đem quan toi, thi Đoi quan vi đai se bi ap đao quan so nhieu hon nua, va do đo kho the gianh chien thang. Cung co the cho rang mot nguyen nhan dan đen chien thang to lon cua ong la do ke hoach tan cong cua quan Lien minh, neu Nga hoang Aleksandr I khong than chinh ra đanh thi se khong co mot tran chien Austerlitz, vi tuong Kutuzov co ke hoach rut lui xa them nua. Neu nhu ong đuoc quan đoi cua Đai Cong tuoc Karl o Y tiep vien, cung voi su tham chien de dang xay ra cua nuoc Pho, co le ong se quay ve ma to chuc tan cong vao đoi quan Phap đang đong o cuoi tuyen tiep te trong mot ngoi lang đa bi lien quan Nga - Ao di doi het luong thuc va đo an đong vat. Ket cuc rat co the la se khac voi tran Austerlitz đa dien ra trong lich su. Sach khac cung cho rang sai lam lon cua Bo Tu lenh quan Lien minh la mot nguyen nhan dan đen thang loi quyet đinh cua Napoleon I, chu neu nhu Quan cong thu nhat cua Wellington (Arthur Wellesley) - mot danh tuong ngoan cuong chi huy lien quan Nga - Ao, thi han la vi Hoang đe Phap se chang the nao thang lon nhu vay.
Sau cac tham hoa tai Austerlitz va Friedland (1807), Bo Tu lenh quan Nga cung doc suc canh tan quan đoi, va đay la mot nguyen nhan dan đen thang loi lon cua nguoi Nga trong Chien tranh Phap-Nga nam 1812. Ngoai ra, co mot thuc te kha thu vi ve chien thang vi đai nay, ma thuong it đuoc chu y toi. Đo la Hoang đe Napoleon đa khong tung tat ca nhung luc luong co san cua ong vao chong nhau voi Nga hoang. Hon nua Binh đoan cua Davout hay con o Vien. Hoang đe cung khong truyen lenh cho Marmont tu phia Nam Vien, hoac la Thong che Michel Ney tu vung Tyrol ve đanh lien quan Nga - Ao. Von tu ban đau Napoleon giao cho Ney va Marmont ngan ngua đai quan Ao cua Đai Quan cong Karl tap ket voi quan đoi cua Aleksandr I, nhung ngay tu ngay 27 thang 11 nam 1805 thi moi su đa ro la Karl khong the lien ket voi Aleksandr I đuoc. Cau tra loi la hoac la do Napoleon I coi thuong quan Nga, hoac la do ong khong quen voi quan so đong đao, va ong khong biet the nao đe su dung mot đoi quan nhu the. Cau tra loi thu hai đuoc coi la thoa đang hon; va, luc luong cua Napoleon I trong tran chien nay la đoi quan hung vi nhat ma ong đa tung trien khai tren chien tran. Sang cuoc chien tranh chong Pho (1806 - 1807), ong se con biet cach tan dung quan so đong đao hon.
Luc thang tran nay Napoleon chi moi co 35 tuoi va đa trai qua 10 nam tren con đuong thang tien tu mot vi tuong len ngoi Hoang đe. Thuc chat, cung tu sau chien thang huy hoang tai Austerlitz nay, ong tro nen xem nhe nen quan su cua Nha nuoc phong kien Nga hoang. Loi dung su that bai đau đon cua nuoc Nga đong thoi đuoc Napoleon I kich đong, Đe quoc Ottoman mot lan nua tuyen chien voi Nga vao nam 1806, mo ra cuoc Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1806–1812). Đe đanh bai đuoc nguoi Tho Ottoman, nguoi Nga đa phai chien đau vo cung gian nan. Nhu nha binh phap Pho lung danh la Karl von Clausewitz co loi binh: "ngay ca neu mot quyet đinh ban đau đuoc nhung nguoi sau noi theo, no van mang tinh quyet đinh hon ca, vi đai hon ca la su anh huong cua no đen nhung nguoi sau" - noi vay thi tran đanh o Austerlitz ro la vi đai hon hai tran đai chien tai Leipzig (1813) va Waterloo (1815) - cac tran ma Napoleon I bi Lien minh thu sau va Lien minh thu bay đanh cho bai.
Tran Austerlitz cho thay su gia tang quan so tren chien đia trong cac tran đanh thoi Napoleon I. Neu truoc đo, trong tran Marengo (1800) khi Napoleon I đai thang Quan đoi Ao, khoang 6 van quan tham chien, thi tran Austerlitz co toi 165 nghin binh si tham chien.


Tran chien trong van hoa đai chung Trong suot lich su ton tai cua Đe che thu nhat, le ky niem chien thang vinh quang o Austerlitz tro thanh mot trong nhung dip le quan trong hon ca cua nuoc Phap. Thanh guom Austerlitz cua Napoleon I qua chien thang nay đa tro nen gan bo voi su huy hoang vi Hoang đe - chien binh, va sau nay ong đa đe lai thanh bao kiem ay cho con ong la Napoleon II. Chiec cau Austerlitz tai thu đo Paris đuoc đat theo ten cua đai thang lung lay nay. Trong cuoc Chien tranh Lien minh thu sau chong Napoleon I, khi quan Lien minh chien thang va tien vao Paris vao nam 1814 thi co nguoi khuyen Nga hoang Aleksandr I hay đoi ten chiec cau nay. (luc bay gio, Aleksandr I đuoc ca chau Au xem la nguoi hung cuu tinh va rua han cho cac chien bai nhu tran Austerlitz,) tuy nhien, ong tu choi. Cay cau Austerlitz ngay nay đa tro thanh mot phan cua di san đo so cua Hoang đe Napoleon I.


= Cac truyen thuyet va chuyen ke =
Co nhieu truyen thuyet ve truyen ke xoay quay nhung su kien dien ra truoc hoac la sau đai thang hien hach cua Napoleon Bonaparte. Trong đem truoc tran chien, Napoleon cung voi cac can than ra quan sat cac vi tri ve phia truoc. Trong lan ay, cac chien binh cua Su đoan Vandamme nhan ra ong, the roi toan the ba quan nhanh chong thap đen cay đe mung le gia mien cua ong. Cac tuong linh va binh si lien quan nhin thay, tin chac rang quan Phap đang chuan bi triet binh. Mot cau chuyen khac lien quan đen mot nguoi linh Phap xau so bi quan Cossack Nga truy đuoi; binh si nay phai chui vao ong khoi đe tron tranh, nhung bi quan Cossack phat hien va tieu diet. Mot chuyen ke khoi hai hon noi ve nhung nguoi linh Nga xin mot ba lao nong dan đia phuong cung cap thuc an cho ngua. Cac binh si la len, Babo, ovsa ("Ba oi, cho chung con co") nhung ba lao ay, đa cao tuoi va co le kho nghe đuoc, đa nghi rang ho bao Hopsa ("Nhay"), nen ba nhay lien tuc lam nhung nguoi linh Nga that vong. Cuoi cung, binh linh hieu rang ba cu khong the hieu y ho, ho ben chi vao nhung con ngua o ngoai, va con bat đau nhai nhai đe goi y ba cu, va cuoi cung ba đa hieu ra, va gui cho cac binh si Nga nhung ngon co ma ho can thiet. Chua ke, theo mot cau chuyen khac thi ke linh Phao binh Phap nem mot buc tuong Đuc Me Maria bang go vao lua đe suoi am va phat hien ra rang buc tuong khong the chay.


= Tieu thuyet Chien tranh va Hoa binh =
Tran Austerlitz la mot su kien quan trong trong tieu thuyet Chien tranh va Hoa binh cua đai van hao nuoc Nga Lev Nikolayevich Tolstoy. Tran chien đuoc dung nhu mot tinh tiet đe ca ngoi pham gia cua con nguoi Nga truoc su ngao man va duy ly đen muc tan nhan cua nguoi Phap. Nha su hoc quan su nguoi Anh la Alistair Horne co đanh gia cao đoi voi mieu ta cua Tolstoy ve tran Austerlitz nay. Mot trong cac nhan vat chinh cua tieu thuyet la Cong tuoc Andrei truoc khi buoc vao tran đanh rat nguong mo Napoleon va muon lao vao chien đau đe tim kiem vinh quang cho minh. Đieu nay goi nho đen nhung chien thang ban đau cua Napoleon Bonaparte. Andrei tham chi con suy nghi: "minh giuong cao la co lao vao tran đia đich, đi đen đau quet sach đen đay". The nhung, anh bi thuong nang va long nhiet huyet nay đa tan bien sau khi anh tan mat gap vi anh hung cua minh ben kia chien tuyen. Tolstoy xem that bai cua quan Nga tai tran Austerlitz la vi ho đa chien đau vi nhung muc tieu khong thich đang, nhu vinh quang ca nhan va tieng tam, thay vi nhung pham gia cao đep đa mang lai cho ho chien thang ve mat tinh than trong tran Borodino khi Napoleon xam luoc nuoc Nga vao nam 1812.


Tham khao = Ghi chu =


= Trich dan =


Tham khao Lien ket ngoai Austerlitz
(tieng Đuc) The Battle of Austerlitz 2005
(tieng Phap) Austerlitz 2005: la bataille des trois empereurs
Austerlitz: The Battle of the Three Emperors (Napoleonic Miniatures Wargame Society of Toronto)
Austerlitz in Internet Movie Database
View on battle place - virtual show