Phan Ngoc Tong  hay Phan Tong, Phan Cong Tong (1818? -1868), la lanh tu cuoc khoi nghia khang Phap nam 1868 tai Ba Tri, Ben Tre, Viet Nam.


Cuoc đoi Phan Ngoc Tong, chua ro than the, chi biet que ong o lang An Binh Đong, tong Bao An, huyen Ba Tri (nay la xa An Đuc, huyen Ba Tri, tinh Ben Tre).
Theo loi ke, thi ngay sau khi quan Phap đanh chiem Ben Tre nam Đinh Mao (1867), phong trao khang Phap lien noi len khap noi trong tinh. Khi ay, Phan Ngoc Tong, chi la mot thay giao lang (huong giao) va đang mang tang me, nhung ong van đung ra tap hop dan chung đung len huong ung va đuoc Phan Ton, Phan Liem cu lam Đoc binh.
Đau nam Mau Thin (1868), quan Phap mo cuoc hanh quan ve Ba Tri. Ngay, đoi quan ay đi ruong bo, đen đem, thi co cum lai noi ngoi mieu cu tren mot go đat hoang vu, co ten la Giong Gach (nay thuoc xa An Hiep).
Hieu đuoc viec đi lai cua quan Phap, đem ngay 6 rang ngay 7 thang Gieng (30 thang 1 nam 1868), Phan Ngoc Tong, khi ay moi nhan chuc co bay tam ngay, đa to chuc nghia quan tan cong vao cu điem tren cua quan Phap, voi khau lenh xung phong la tieng ho "he" đe uy hiep tinh than đoi phuong. Trong tran kich chien nay, ong Tong đa tu tran cung voi nhieu nghia quan .
Than xac Phan Ngoc Tong, sau đo đuoc dan lang mang ve chon cat tai que nha, tuc lang An Binh Đong .


Ghi cong Do thoi gian va chien tranh tan pha, ngoi mo Phan Ngoc Tong đa bi hu hai nang. Truoc tinh trang ay, ngay 12 thang 4 nam 2007, chinh quyen cung nguoi dan đia phuong đa to chuc cai tang hai cot ong ve nam sau đinh lang An Binh Đong (ngoi mieu cu, noi chien truong xua) o Go Trui, ap Giong Gach, xa An Hiep, huyen Ba Tri, tuc ngay noi ong mat. Nam 1999, chinh quyen đa cho xay them nha bia o noi ay đe ghi cong ong va nhung nghia quan đa hy sinh.
Hang nam, vao ngay ong chi huy cuoc tan cong quan Phap đa ghi tren, dan lang An Binh Đong đeu co to chuc ngay gio hoi đe tuong nho ong va nhung cong su đa nga xuong. Va Giong Gach, noi đam mau cua nhieu chien si, đuoc nguoi dan luc bay gio goi bang cai ten moi la Go Trui, voi ham nghia "khong con ai (nghia quan) song sot", van con ton tai cho đen hom nay.


Tho đieu Khi hay tin ban la Phan Ngoc Tong đa hy sinh, nha tho Nguyen Đinh Chieu (1822-1888), lien lam muoi bai tho đieu, voi loi le het suc bi trang, co ten chung la Đieu Ba Tri Đoc binh Phan cong tran vong thap thu. Trich ba bai:


Ngo nhan Truoc 1975, GS. Trinh Van Thanh viet: 

Ca hai anh em Phan Liem va Phan Ton đeu tu tran o Giong Gach, cach Ba Tri (Ben Tre) khoang 2 cay so. Thuong tiec nguoi nghia khi đa vi quoc vong than, Nguyen Đinh Chieu co lam bai tho thap thu lien hoan khoc cho hai ong.
Va nha nghien cuu Huynh Minh ke: 

O Giong Gach...quan Phap ban xoi xa, nhung Phan Liem va Phan Ton van giu tinh than dan quan tien vao noi lua đan. Va hai ong đeu tu tran. Tu Ba Tri, cu Đo Chieu hay tin ay, co lam muoi bai ai đieu Phan Ton va Phan Liem.
Nhung su that, theo Nguyen Đinh Chieu toan tap (tap 2), thi:

Bai Đieu Ba Tri Đoc binh Phan Cong tran vong thap thu la danh đe đieu Phan Tong. Va Phan Tong chinh ten la Phan Ngoc Tong, huong giao o lang An Binh Đong (Ben Tre) noi day chong Phap. Vua chiu tang me ba thang, đau lien đoi bich can đanh giac va hy sinh tai Go Trui nam 1867.
Hop tuyen Tho Van Viet Nam 1858-1920 cung cho biet tuong tu: 

Phan Tong nguoi lang Binh Đong, quan Ba Tri tinh Ben Tre, cung tham gia cuoc khoi nghia chong Phap cua Phan Ton, Phan Liem. Phan Tong tu tran nam 1868 o Giong Gach, cach cho Ba Tri hai cay so.
Do vay, co the khang đinh Phan Liem va Phan Ton, sau tran Huong Điem đeu khong chet, nguoi chet la Phan Tong. Boi Phan Liem con đuoc goi la Phan Tong, cung o Ba Tri va cung khang Phap trong khoang thoi gian ay, nen moi nay sinh chuyen lam lan "nguoi mat & tho đieu" trong sach cua ong Thanh & ong Minh.


Chu thich Lien ket ngoai Phan Ngoc Tong – nguoi anh hung chong Phap Luu tru ngay 22 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine
Gia pha ho Phan, đoan lien quan.