Edson Arantes do Nascimento (phat am tieng Bo Đao Nha: [ˈɛtso (w)ɐˈɾɐtʃiz du nɐsiˈmetu]; 23 thang 10 nam 1940 – 29 thang 12 nam 2022), thuong đuoc biet đen nhieu nhat voi ten goi Pele, la mot co cau thu bong đa chuyen nghiep nguoi Brazil. Voi biet danh "Vua bong đa", ong đuoc đanh gia la mot trong nhung cau thu vi đai nhat moi thoi đai trong lich su bong đa. Nam 1999, ong đuoc bau chon la Cau thu xuat sac nhat the ki 20 boi hiep hoi IFFHS. Cung trong nam đo, ong đuoc IOC bau chon la Van đong vien cua the ki va đuoc tap chi TIME đua vao danh sach 100 nguoi co anh huong lon nhat the gioi. Đen nam 2013, ong đuoc FIFA trao tang giai thuong Qua bong vang danh du (Ballon d'Or Prix d'Honneur).
Đuoc phat hien tai nang tu khi con rat tre, Pele bat đau choi bong cho Santos Futebol Clube khi moi 15 tuoi, vao đoi tuyen quoc gia khi 16 tuoi va lan đau đoat Cup The gioi khi moi o tuoi 17. Trong su nghiep quoc te cua minh, ong đa gianh đuoc 3 Cup the gioi cua FIFA vao cac nam 1958, 1962 va 1970, va la cau thu duy nhat tinh toi thoi điem hien tai lam đuoc đieu nay. Pele la cau thu ghi ban hang đau moi thoi đai cua Brasil voi 101 ban thang sau 52 tran đau. O cap cau lac bo, ong la cau thu ghi ban nhieu nhat cho Santos, va đua đoi bong đen chuc vo đich Copa Libertadores nam 1962 va 1963. "Cach choi bung no va thien huong ghi ban ngoan muc" cua Pele đa khien ong tro thanh mot ngoi sao tren khap the gioi. Ke tu khi giai nghe nam 1977, Pele la mot đai su tren toan the gioi ve bong đa va co nhieu lien doanh ve dien xuat va thuong mai. Nam 2010, ong đuoc bo nhiem lam Chu tich danh du cua New York Cosmos.
Pele cung đa đuoc biet đen voi viec ket noi cum tu "The Beautiful Game" voi bong đa. Mot cau thu ghi ban phong phu, Pele đa đuoc biet đen voi kha nang thuc hien nhung cu sut manh me va chinh xac voi ca hai chan cung voi viec du đoan huong di chuyen cua đoi thu tren san. Trong phan đau su nghiep cua minh, Pele choi bong trong hang loat cac so đo tan cong va su dung ky nang lua bong cua minh đe đi qua đoi thu. Sau nay, ong đong vai tro kien thiet bong phia sau tien đao tan cong. O Brasil, Pele đuoc ca ngoi la mot anh hung dan toc vi nhung thanh tuu cua minh trong bong đa va su ho tro thang than cua ong ve cac chinh sach cai thien đieu kien xa hoi cua nguoi ngheo. Trong suot su nghiep cua minh va trong thoi gian nghi huu, Pele đa nhan đuoc nhieu giai thuong ca nhan va nhom cho man trinh dien cua ong trong bong đa, cho nhung thanh tich ky luc va cho di san cua ong trong mon the thao nay.


Tieu su Pele đuoc sinh ra tai Tres Coracoes, Minas Gerais, Brasil, con trai cua cau thu bong đa Fluminense Dondinho (ten khai sinh: Joao Ramos do Nascimento) va Celeste Arantes. Ong la anh lon cua hai anh em ruot. Ong đuoc đat ten theo nha phat minh nguoi My Thomas Edison. Cha me ong đa quyet đinh bo đi chu "i" va goi ong la "Edson", nhung co mot loi tren giay khai sinh, nen nhieu tai lieu đa đua ten ong nhu la "Edison" chu khong phai "Edson". Ban đau ong co biet danh Dico do gia đinh đat cho. Ong đa nhan đuoc biet danh la "Pele" trong nhung ngay đi hoc, theo ke lai ong đa co biet danh nhu vay vi ten cua cau thu ua thich cua ong, thu mon cua đoi CR Vasco da Gama Bile, đa bi ong phat am sai thanh Pele nhung khi ong cang thanh minh thi cang bi goi nhu vay. Trong cuon tu truyen cua minh, Pele tuyen bo ong va ban be ong luc đo khong biet biet danh đo co nghia gi. Ngoai viec phat am nham nhu tren, va Pele trong tieng Hebrew co nghia la "phep la" (פלא), tu nay khong co y nghia gi noi bat trong tieng Bo Đao Nha.
Pele lon len trong đoi ngheo o Bauru o bang Sao Paulo. Ong kiem tien bang cach lam viec trong cac cua hang che nhu mot nguoi phuc vu. Đuoc cha day đa bong, nhung ong khong co đuoc mot qua bong đa phu hop va thuong choi bong voi mot cai tui nhoi bao đuoc buoc chat. Khi con nho ong choi cho mot so đoi nghiep du: Sete de Setembro, Canto do Rio, Sao Paulinho, va Ameriquinha. Pele đa cung voi Bauru Athletic Club juniors (huan luyen vien Waldemar de Brito) gianh ba chuc vo đich toan bang Sao Paulo lien tiep tu nam 1954 đen nam 1956. Ong cung thong tri cac cuoc thi đau bong bau duc o Futebol de Salao trong khu vuc va gianh đuoc nhieu chuc vo đich voi đoi đia phuong Radium.
Theo Pele, bong đa trong nha co nhung thach thuc kho khan; ong noi no nhanh hon rat nhieu so voi bong đa tren san co va nguoi choi phai suy nghi nhanh hon vi moi nguoi o khoang cach gan hon. Pele cong nhan bong đa trong nha đa giup ong suy nghi tai cho tot hon. Ngoai ra, bong đa trong nha cho phep ong choi voi nguoi lon khi ong moi khoang 14 tuoi. Trong mot trong cac giai đau ma Pele đuoc tham gia, ban đau ong đuoc coi la qua tre đe choi, nhung cuoi cung Pele đa ket thuc giai voi tu cach cau thu ghi ban hang đau voi muoi bon hoac muoi lam ban thang. "Đieu đo đa cho toi rat nhieu tu tin", Pele noi, "Toi biet sau đo toi se khong so bat cu đieu gi co the đen".


Su nghiep cau lac bo = Santos =

Nam 1956, de Brito đua Pele đen Santos, mot thanh pho cang cong nghiep nam gan Sao Paulo, đe thu đa chuyen nghiep voi cau lac bo chuyen nghiep Santos FC. Ong noi voi cac giam đoc o Santos rang cau thu 15 tuoi nay se la "cau thu bong đa vi đai nhat the gioi. " Pele đa gay an tuong voi HLV Santos Lula trong thoi gian thu viec tai Estadio Vila Belmiro, va ong đa ky hop đong chuyen nghiep voi cau lac bo vao thang 6 nam 1956. Pele đuoc quang cao rat manh trong cac phuong tien truyen thong đia phuong nhu mot sieu sao trong tuong lai. Ong đa ra mat đoi hinh chinh thuc vao ngay 7 thang 9 nam 1956 o tuoi 15 voi Corinthians Santo Andre va co mot man trinh dien an tuong hom đo trong chien thang 7–1 cua đoi bong, ghi ban thang đau tien trong su nghiep sung man cua minh.
Khi mua giai 1957 bat đau, Pele đa đuoc trao mot vi tri xuat phat trong đoi hinh chinh va o tuoi 16, tro thanh cau thu ghi ban hang đau trong giai đau. Muoi thang sau khi ky hop đong chuyen nghiep, ong đuoc goi len đoi tuyen quoc gia Brasil. Sau World Cup 1962, cac cau lac bo chau Au giau co nhu Real Madrid, Juventus va Manchester United đa co gang đe ky đuoc hop đong voi ong, nhung chinh phu Brasil duoi quyen Tong thong Janio Quadros đa tuyen bo Pele la "kho bau quoc gia chinh thuc" vao nam truoc đo đe ngan chan viec chuyen nhuong Pele ra khoi đat nuoc nay.
Pele gianh danh hieu lon đau tien cua minh voi Santos vao nam 1958 khi đoi gianh đuoc Campeonato Paulista; Pele ket thuc giai đau voi tu cach la cau thu ghi ban hang đau voi 58 ban thang, mot ky luc đung vung cho toi ngay nay. Mot nam sau, ong giup đoi gianh chien thang đau tien tai Torneio Rio-Sao Paulo voi ty so 3-0 truoc Vasco da Gama. Tuy nhien, Santos khong the giu lai danh hieu Paulista. Nam 1960, Pele ghi 33 ban thang đe giup đoi cua minh gianh lai danh hieu Campeonato Paulista nhung đa thua trong giai đau Rio-Sao Paulo sau khi ket thuc o vi tri thu 8. Trong mua giai 1960, Pele ghi đuoc 47 ban va giup Santos tiep tuc vo đich Campeonato Paulista. Cau lac bo tiep tuc chien thang Taca Brasil cung nam đo, đanh bai Bahia trong tran chung ket; Pele tro thanh cau thu ghi ban hang đau cua giai đau voi 9 ban thang. Chien thang nay cho phep Santos tham gia Copa Libertadores, giai đau cau lac bo uy tin nhat o Tay ban cau.

Mua Copa Libertadores thanh cong nhat cua Santos bat đau vao nam 1962, đoi đuoc lam đoi hat giong trong bang 1 cung voi Cerro Porteno va Deportivo Municipal Bolivia. Santos chien thang moi tran đau trong nhom cua ho tru mot tran hoa 1–1 luot đi voi Cerro. Santos đanh bai Universidad Catolica o ban ket va gap nha đuong kim vo đich Penarol trong tran chung ket. Pele ghi hai ban trong tran playoff va gianh danh hieu vo đich Copa Libertadores đau tien cho mot cau lac bo Brasil. Pele tro thanh cau thu ghi ban thu hai cua giai voi bon ban thang. Cung nam đo, Santos đa thanh cong trong viec bao ve Campeonato Brasileiro (voi 37 ban thang cua Pele) va Taca Brasil (Pele ghi đuoc 4 ban trong loat tran chung ket gap Botafogo). Santos cung gianh đuoc Intercontinental Cup nam 1962 khi thang Benfica. Mac chiec ao so 10, Pele đa tao ra mot trong nhung man trinh dien xuat sac nhat trong su nghiep cua anh, ghi đuoc mot hat-trick tai Lisbon voi ty so chung cuoc Santos thang 5-2.
La nha vo đich, Santos đuoc tu đong đua thang vao vong ban ket cua Copa Libertadores nam 1963. Ballet blanco, biet danh đuoc Santos trao cho Pele, no luc giu lai danh hieu sau khi chien thang cac đoi Botafogo va Boca Juniors. Pele đa giup Santos vuot qua mot đoi bong Botafogo co nhieu cau thu huyen thoai nguoi Brasil nhu Garrincha va Jairzinho voi ban thang vao phut chot o luot đi ban ket, go hoa 1–1. O luot ve, Pele ghi đuoc mot hat-trick tai San van đong Maracana va Santos thang 0–4 luot ve. Santos bat đau loat chung ket cuoi cung bang chien thang, 3–2 o luot đi va đanh bai Boca Juniors 1–2 tai La Bombonera. Đo la mot ky tich hiem hoi trong cac cuoc thi chinh thuc, voi mot ban thang khac cua Pele. Santos tro thanh đoi Brasil đau tien (va đen nay) nang cup Libertadores tren đat Argentina. Pele ket thuc giai đau voi 5 ban thang. Santos đanh bai Campeonato Paulista sau khi ket thuc o vi tri thu ba nhung tiep tuc gianh chien thang trong giai đau Rio-Sao Paulo sau chien thang 0-3 truoc Flamengo trong tran chung ket, voi Pele ghi đuoc mot ban thang. Pele cung giup Santos tiep tuc vo đich Intercontinental Cup va Taca Brasil voi cac chien thang truoc Milan va Bahia.
Tai Copa Libertadores nam 1964, Santos bi Independiente đanh bai o ca hai luot tran ban ket. Cau lac bo đa gianh đuoc Campeonato Paulista, voi Pele ghi 34 ban thang. Santos cung chia se danh hieu Rio-Sao Paulo cung voi Botafogo va thang giai Taca Brasil trong nam thu tu lien tiep. Vao Copa Libertadores nam 1965, Santos tien đen ban ket va gap Penarol trong tran chung ket, lap lai chung ket nam 1962. Sau hai tran đau, ty so van hoa va can mot tran playoff. Khong giong nhu nam 1962, Penarol vuot len đanh bai Santos 2–1. Tuy vay Pele ket thuc voi tu cach cau thu ghi nhieu ban nhat cua giai đau voi 8 ban thang. Đieu nay đa khoi đau cua su thoai trao khi Santos khong the tiep tuc vo đich giai Torneio Rio-Sao Paulo. Nam 1966, Pele va Santos cung that bai trong viec bao ve chuc vo đich Taca Brasil vi cac ban thang cua Pele la khong đu đe ngan chan that bai 9-4 truoc Cruzeiro (do Tostao dan đoi) trong loat đau cuoi cung. Tuy vay Santos cung gianh chien thang giai Campeonato Paulista nam 1967, 1968 va 1969. Vao ngay 19 thang 11 nam 1969, Pele ghi ban thang thu 1000 cua minh trong tat ca cac giai đau, va đay mot thoi điem đuoc mong đoi o Brasil. Ban thang, đuoc goi la O Milesimo (Thu 1000), xay ra trong mot tran đau voi Vasco da Gama, khi Pele ghi ban tu mot qua phat đen, tai san van đong Maracana.


= New York Cosmos =

Sau mua giai 1974 (mua thu 19 voi Santos), Pele đa nghi đa mac du ong tiep tuc choi cho Santos trong cac tran đau chinh thuc. Hai nam sau, ong tiep tuc đa voi hop đong voi New York Cosmos cua Giai bong đa Bac My(NASL) cho mua giai nam 1975. Mac du đa qua thoi ky đinh cao, Pele đuoc ghi nhan voi viec lam gia tang đang ke nhan thuc cua cong chung va su quan tam cua mon the thao nay o Hoa Ky. Hy vong se thuc đay nhan thuc ve bong đa tai Cong hoa Dominica, anh va đoi Cosmos choi mot tran đau trinh dien voi đoi bong Haiti Violette AC, tai Estadio Olimpico Felix Sanchez vao ngay 3 thang 6 nam 1976, voi hon 25.000 nguoi ham mo đa chung kien Pele ghi ban thang trong nhung giay cuoi cua tran đau, giup Cosmos chien thang voi ty so 2–1. Pele đua cau lac bo nay đen chuc vo đich nam 1977 trong giai đau thu ba va cuoi cung cua minh voi cau lac bo.

Vao ngay 1 thang 10 nam 1977, Pele ket thuc su nghiep cua minh trong mot tran đau bieu dien giua Cosmos va Santos. Santos đen New York sau khi đanh bai Seattle Sounders o New Jersey, 2–0. Tran đau đa ban het ve tai San van đong Giants va đuoc truyen hinh tai Hoa Ky tren kenh ABC cung nhu tren khap the gioi. Cha va vo cua Pele đeu tham du tran đau, cung nhu Muhammad Ali va Bobby Moore.


Su nghiep quoc te Tran đau quoc te đau tien cua Pele la tran thua 2–1 truoc Argentina vao ngay 7 thang 7 nam 1957 tai Maracana. Trong tran đau đo, ong đa ghi ban thang đau tien cho đoi tuyen Brasil khi moi 16 tuoi 9 thang đe tro thanh cau thu tre nhat ghi ban trong bong đa quoc te.


= Cup The gioi 1958 =
Pele đen Thuy Đien voi thuong tich o đau goi, nhung khi ong quay tro ve tu phong đieu tri, cac đong đoi cua ong đa đong long va khang khang lua chon ong vao đoi hinh thi đau. Tran đau đau tien cua ong la tran đau voi Lien Xo trong tran đau thu ba cua vong bang cua Giai bong đa vo đich the gioi 1958, va Pele đa ho tro cho ban thang thu hai cua Vava. Ong la cau thu tre nhat cua giai đau đo, va vao thoi điem đo la cau thu tre nhat tung choi tai World Cup Trong tran ban ket, Brasil đa dan 2–1 tai gio nghi giai lao, va roi Pele ghi hat-trick, tro thanh nguoi tre nhat trong lich su World Cup tung thuc hien đieu nay.

Vao ngay 29 thang 6 nam 1958, Pele tro thanh cau thu tre nhat choi trong tran chung ket World Cup voi 17 tuoi va 249 ngay. Anh ghi hai ban thang trong tran chung ket đo khi Brasil đanh bai Thuy Đien 5–2 tai thu đo Stockholm. Ban thang đau tien cua anh khi anh vay bong qua mot hau ve truoc khi đua bong vao luoi, đa đuoc chon la mot trong nhung ban thang đep nhat trong lich su World Cup. Sau ban thang thu hai cua Pele, cau thu Thuy Đien Sigvard Parling sau đo đa binh luan; "Khi Pele ghi ban thang thu nam trong tran chung ket đo, toi phai trung thuc noi rang toi muon vo tay hoan ho". Khi tran đau ket thuc, Pele đa ngat đi ngay tren san va đuoc Garrincha lam hoi tinh lai. Sau đo anh hoi phuc, va đa bat khoc vi chien thang khi anh đuoc đong đoi chuc mung. Anh đa ket thuc giai đau voi sau ban thang trong bon tran đau đuoc vao san, đong vi tri thu hai, sau cau thu pha ky luc Just Fontaine, va đuoc menh danh la cau thu tre xuat sac nhat cua giai đau.
Chinh tai giai vo đich the gioi nam 1958 ma Pele bat đau mac mot chiec ao so 10. Viec nay la ket qua cua su to chuc kem: cac nha lanh đao cua bong đa Brasil đa khong gui so ao cua cac cau thu va FIFA đa chon so 10 cho Pele, nguoi vao san thay the. Bao chi tuyen bo Pele la kham pha vi đai nhat cua World Cup 1958, va ong cung gianh Qua bong bac, voi tu cach cau thu hay thu hai cua giai đau, sau Didi.


= Cup The gioi 1962 =

Khi Cup The gioi 1962 bat đau, Pele la cau thu hay nhat tren the gioi vao thoi điem đo. Trong tran đau đau tien cua Cup The gioi 1962 o Chile, đoi đau voi Mexico, Pele đa ho tro trong ban thang đau tien va sau đo ghi ban thang thu hai, sau khi vuot qua bon hau ve, đe nang ty so len 2–0. Ong đa bi chan thuong trong tran đau tiep theo trong khi co gang thuc hien mot cu sut tam xa khi đau voi đoi Tiep Khac. Chan thuong nay đa bat Pele phai ngoi ngoai san suot phan con lai cua giai đau, va buoc huan luyen vien Aymore Moreira thuc hien thay đoi đoi hinh duy nhat trong toan giai. Nguoi thay the Pele la Amarildo, đa thi đau tot trong cac tran con lai cua giai đau. Tuy nhien, Garrincha moi la nguoi đa đong vai tro dan đau đoi bong va đua Brasil đen danh hieu Cup The gioi thu hai cua ho, sau khi đanh bai Tiep Khac tai tran chung ket o Santiago.


= Cup The gioi 1966 =
Pele la cau thu bong đa noi tieng nhat the gioi tai Cup The gioi 1966 o Anh, va Brasil đa đua đen Anh hang loat cau thu vo đich the gioi 4 nam truoc đo nhu Garrincha, Gilmar va Djalma Santos voi su bo sung cua cac ngoi sao khac nhu Jairzinho, Tostao va Gerson. Brasil bi loai o ngay vong đau tien, chi choi co 3 tran. Cup The gioi 1966 đa đuoc ghi nhan co nhieu đieu đang noi, trong đo co viec pham loi đoi voi Pele khien ong bi chan thuong do cac hau ve nguoi Bulgaria va Bo Đao Nha choi xau.
Pele đa ghi ban thang đau tien tu mot cu đa phat vao luoi Bulgaria, tro thanh cau thu đau tien ghi ban trong ba Cup The gioi lien tiep, nhung do chan thuong vi bi cac hau ve Bulgaria pham loi, anh đa bo lo tran đau thu hai voi Hungary. Brasil thua tran nay va Pele, mac du van đang trong thoi gian phuc hoi, đa đuoc huan luyen vien nguoi Brasil Vicente Feola đua ra san cho tran đau quyet đinh cuoi cung voi Bo Đao Nha tai Goodison Park o Liverpool. Feola đa thay đoi toan bo hang phong thu, bao gom ca thu mon, trong khi o hang tien ve, Pele tro lai voi đoi hinh đau tien. Trong tran đau nay, hau ve nguoi Bo Đao Nha Joao Morais pham loi voi Pele, nhung khong bi trong tai George McCabe đuoi khoi san. Pele phai đi khap khieng tren san trong thoi gian con lai cua ca tran đau, vi viec thay the cau thu khong đuoc phep vao luc đo. Sau tran đau nay, Pele the rang ong se khong bao gio choi o Cup The gioi nua, nhung sau đo ong đa đoi y.


= Cup The gioi 1970 =

Pele đuoc goi vao đoi tuyen quoc gia đau nam 1969, luc đau anh tu choi, nhung sau đo đuoc chap nhan va choi trong sau tran đau vong loai World Cup, ghi đuoc sau ban thang. Cup The gioi o Mexico đuoc ky vong la giai vo đich the gioi cuoi cung cua Pele. Đoi hinh cua Brasil cho giai đau co nhung thay đoi lon so voi đoi hinh nam 1966. Nhung cau thu nhu Garrincha, Nilton Santos, Valdir Pereira, Djalma Santos va Gilmar đa giai nghe. Tuy nhien, đoi hinh World Cup 1970 cua Brasil, bao gom cac cau thu nhu Pele, Rivelino, Jairzinho, Gerson, Carlos Alberto Torres, Tostao va Clodoaldo, thuong đuoc coi la đoi bong hay nhat trong lich su.
Nam nguoi Jairzinho, Pele, Gerson, Tostao va Rivelino o tuyen tren cung nhau tao ra mot đong luc tan cong, voi Pele đong vai tro trung tam trong buoc tien cua Brasil đen tran chung ket. Tat ca cac tran đau cua Brasil trong giai đau (ngoai tru tran chung ket) đeu đuoc choi o Guadalajara, va trong tran đau đau tien voi Tiep Khac, Pele đa đua Brasil dan truoc 2-1, bang cach kiem soat đuong chuyen dai cua Gerson bang nguc va sau đo ghi ban. Trong tran đau nay, Pele đa co gang đanh bai thu thanh Ivo Viktor tu đuong chuyen nua chung, suyt ghi ban thang vao luoi Tiep Khac. Brasil tiep tuc gianh chien thang trong tran đau nay voi ty so 4–1. Trong nua đau cua tran đau voi đoi tuyen Anh, Pele gan nhu ghi ban bang cu đanh đau nhung thu mon Anh Gordon Banks đa pha đuoc. Trong hiep hai, anh kiem soat mot đuong chuyen tu Tostao truoc khi chuyen bong cho Jairzinho ghi ban thang duy nhat cua tran đau.
Trong tran gap Romania, Pele ghi hai ban thang, voi Brasil đi tiep voi ti so 3-2. Trong tran tu ket gap Peru, Brasil thang 4-2, voi Pele giup Tostao ghi ban thu ba cua Brasil. Trong tran ban ket, Brasil gap Uruguay lan đau tien ke tu tran chung ket World Cup 1950. Jairzinho đua Brasil len dan truoc 2–1, va Pele đa ho tro Rivelino an đinh ty so 3–1. Trong tran đau đo, Pele đa thuc hien mot trong nhung cu đi bong noi tieng nhat cua anh. Tostao chuyen bong cho Pele, thu mon cua Uruguay la Ladislao Mazurkiewicz đa nhan ra va chay ra khoi khung thanh cua minh đe đon bong truoc Pele. Tuy nhien, Pele đa toi truoc va lua Mazurkiewicz bang cach khong cham vao bong khien no lan qua phia trai Mazurkiewicz, trong khi Pele chay vong qua ben phai. Pele chay vong quanh Mazurkiewicz đe lay lai bong va thuc hien mot cu sut trong khi quay nguoi ve phia khung thanh, nhung anh đa quay qua muc khi sut, va qua bong sat cot goc xa ra ngoai.
Brasil gap Y trong tran chung ket tai san van đong Azteca o Thanh pho Mexico. Pele ghi ban mo ti so bang mot cu đanh đau đanh bai hau ve nguoi Y Tarcisio Burgnich. Sau đo anh ho tro cho ban thang thu ba cua Brasil cua Jairzinho, va ban thang thu tu cua Carlos Alberto. Ban thang cuoi cung cua tran đau nay thuong đuoc coi la ban thang tap the hay nhat moi thoi đai boi vi no đuoc tat ca cac cau thu cua đoi Brasil tham gia tru hai cau thu đang o ngoai san cua đoi. Tran đau len đen đinh điem sau khi Pele chuyen bong ngau nhien đi vao đung đa chay cua Carlos Alberto. Alberto chay vuot len va ghi ban. Brasil gianh chien thang 4–1, đuoc giu cup Jules Rimet vinh vien, va Pele nhan đuoc Qua bong Vang - cau thu xuat sac nhat cua giai đau. Burgnich, nguoi đa kem Pele trong tran chung ket, đuoc trich dan noi rang "Toi đa tu nhu truoc tran đau, anh ay cung la da thit giong nhu moi nguoi khac - nhung toi đa sai".
Tran đau quoc te cuoi cung cua Pele dien ra vao ngay 18 thang 7 nam 1971 voi Nam Tu o Rio de Janeiro. Voi Pele tren san, ky luc cua Brasil la 67 tran thang, 14 tran hoa va 11 tran thua. Brasil khong bao gio thua khi co ca Pele va Garrincha trong đoi hinh.


Phong cach choi bong Pele cung đa đuoc biet đen voi viec ket noi cum tu "The Beautiful Game" voi bong đa. La mot cau thu ghi ban thanh cong, anh đuoc biet đen voi kha nang du đoan vi tri cua đoi thu trong khu vuc va ket thuc co hoi bang mot cu sut chinh xac va manh me bang mot trong hai chan. Pele cung la mot cau thu lam viec cham chi, voi tam nhin va tri thong minh đac biet, đuoc cong nhan vi cac cu chuyen chinh xac, va kha nang lien ket voi cac đong đoi va ho tro ho.
Trong su nghiep ban đau cua minh, Pele choi o nhieu vi tri tan cong khac nhau. Mac du Pele thuong hoat đong trong vong cam nhu mot tien đao chinh hoac tien đao trung tam, nhung nhieu ky nang cua anh cung cho phep Pele choi o vai tro lui nhieu hon, nhu mot tien đao ben trong hoac thu hai, hoac tien đao choi rong hon. Trong phan sau cua su nghiep, Pele đam nhan vai tro tien ve kien tao nhieu hon, thuong choi đang sau cac tien đao, va hoat đong nhu mot tien ve tan cong.  Phong cach choi đoc đao cua Pele ket hop toc đo, sang tao va ky nang ky thuat voi suc manh the chat, suc chiu đung va ben bi. Ky thuat tuyet voi, su can bang, tinh te, nhanh nhen va ky nang re bong cua Pele cho phep anh thuong đi bong qua đoi thu, va thuong xuyen su dung nhung thay đoi huong đot ngot va nhung pha lua bong tinh vi đe vuot qua cac cau thu, nhu cach di chuyen mang thuong hieu cua Pele, drible da vaca.  Mot trong nhung đong thai đac trung khac cua anh la paradinha, hay dung bong đot ngot.  
Mac du co voc dang tuong đoi nho, 5 feet 8 inch (1,73 m), Pele xuat sac khi tranh bong tren khong, do đo chinh xac, thoi gian va đo cao cua cu bat nhay. Noi tieng voi nhung cu sut cau vong, Pele cung la mot cau thu sut phat va la nguoi thuc hien phat đien chinh xac, mac du Pele thuong khong chiu sut phat đen, va noi rang đo la mot cach ghi ban hen nhat.
Pele cung đuoc biet đen la mot cau thu choi cong bang va co anh huong lon, nguoi noi bat nho kha nang lanh đao va tinh than the thao loi cuon tren san. Cai om am ap cua Pele voi Bobby Moore sau tran đau Brazil-Anh tai World Cup 1970 đuoc xem la hien than cua the thao, voi to New York Times neu ro hinh anh "chiem đuoc su ton trong ma hai cau thu vi đai danh cho nhau. Khi ho trao đoi ao, cham vao nhau va nhin nhau, tinh the thao giua hai nguoi đa đuoc ghi lai trong cac hinh anh. Khong co su ha he, khong co nam đam tu Pele. Khong co su tuyet vong, khong cam giac that bai tu Bobby Moore."  Pele cung noi tieng vi thuong la cau thu co tinh quyet đinh cho cac đoi bong cua minh, do xu huong ghi ban thang quan trong trong cac tran đau quan trong cua anh.


Di san Pele la mot trong nhung cau thu đuoc ca ngoi nhieu nhat trong lich su bong đa va thuong xuyen đuoc xep hang cau thu hay nhat tu truoc đen nay. Trong so nhung nguoi cung thoi, ngoi sao nguoi Ha Lan Johan Cruyff tuyen bo: "Pele la cau thu bong đa duy nhat vuot qua ranh gioi cua logic." Đoi truong gianh chien thang tai World Cup 1970 cua Brazil Carlos Alberto Torres, to ra hao hung: "Bi mat lon cua Pele la su ngau hung. Nhung đieu anh lam chi trong mot khoanh khac. Anh ay co mot nhan thuc phi thuong ve mon the thao nay." Tostao, tien đao choi cung tren hang tan cong cua anh tai World Cup 1970 noi rang: "Pele la nguoi tuyet voi nhat - anh ay that hoan hao. Va ngoai san co, anh luon tuoi cuoi va lac quan. Ban khong bao gio thay anh nong tinh. Anh ay thich tro thanh Pele." Đong đoi nguoi Brazil cua anh, Clodoaldo đa binh luan ve cau ngan ngu ma anh chung kien: "O mot so nuoc ho muon cham tay vao Pele, o mot so nuoc ho muon hon Pele. O mot so nuoc khac, ho tham chi con hon xuong mat đat noi Pele đa đi qua. Toi nghi chuyen nay that đep đe, đon gian la đep".
Cuu ngoi sao cua Real Madrid va Hungary Ferenc Puskas tuyen bo: "Cau thu vi đai nhat trong lich su bong đa la Di Stefano. Toi tu choi phan loai Pele nhu mot cau thu. Anh ay đa vuot len tren muc cau thu roi". Just Fontaine, tien đao nguoi Phap va la tay san ban so mot tai World Cup 1958 noi: "Khi toi thay Pele choi, no khien toi cam thay minh nen treo giay". Đoi truong gianh chien thang World Cup 1966 cua Anh Bobby Moore nhan xet: "Pele la cau thu hoan thien nhat toi tung thay, anh ay co tat ca moi thu. Hai chan tot. Phep thuat khi tranh bong tren khong. Nhanh. Khoe. Co the đanh bai moi nguoi bang ky nang. Co the chay nhanh hon moi nguoi. Chi cao nam feet va tam inch, nhung anh ta duong nhu la mot van đong vien khong lo tren san. Can bang hoan hao va co tam nhin khong the tin noi. Anh ay la nguoi vi đai nhat boi vi anh ay co the lam bat cu đieu gi va moi thu tren mot san bong đa. Toi nho Saldanha huan luyen vien đuoc mot nha bao nguoi Brazil hoi rang, ai la thu mon gioi nhat trong đoi hinh cua Brazil. Saldanha noi rang đo la Pele. Mot cau thu ma co the choi o bat ky vi tri nao". Cuu tien đao cua Manchester United va la thanh vien cua đoi bong gianh chien thang FIFA World Cup 1966 cua Anh, Sir Bobby Charlton tuyen bo; "Đoi khi toi cam thay nhu the bong đa đuoc phat minh cho cau thu ma thuat nay." Trong World Cup 1970, khi hau ve Paddy Crerand cua Manchester United (nguoi la thanh vien cua hoi đong ITV) đuoc hoi: "Lam the nao đe ban đanh van Pele?", anh tra loi: "De thoi: C-H-U-A".


Đoi tu = Cac moi quan he va con cai =

Pele đa ket hon ba lan, va đa co mot vai lan ngoai tinh, voi vai đua con rieng. Ngay 21 thang 2 nam 1966, Pele ket hon voi Rosemeri dos Reis Cholbi. Ho co hai con gai va mot con trai: Kelly Cristina (sinh ngay 13 thang 1 nam 1967), ket hon voi Tien si Arthur DeLuca, Jennifer (sinh nam 1978) va con trai Edson ("Edinho", ngay 27 thang 8 nam 1970). Cap đoi nay đa ly di vao nam 1982. Tu nam 1981 đen nam 1986, Pele quan he tinh cam voi nguoi dan chuong trinh truyen hinh Xuxa, va tao anh huong lon trong su nghiep cua co. Xuxa chi moi 17 tuoi khi ho bat đau hen ho. Vao thang 4 nam 1994, Pele ket hon voi nha tam ly hoc va ca si phuc am Assiria Lemos Seixas. Ngay 28 thang 9 nam 1996, hai nguoi co cap sinh đoi Joshua va Celeste thong qua phuong phap đieu tri sinh san. Cap đoi nay đa ly di vao nam 2008.
Pele co it nhat hai đua con nua tu cac tinh cu. Sandra Machado, đua tre đuoc sinh ra tu mot moi tinh Pele co vao nam 1964 voi mot nguoi giup viec gia đinh, Anizia Machado, đa chien đau trong nhieu nam đe đua con nay đuoc Pele cong nhan, du cho Pele đa tu choi đe trinh xet nghiem DNA. Mac du Sandra Machado đuoc toa an cong nhan la con gai sinh hoc cua Pele dua tren bang chung DNA vao nam 1993, Pele khong bao gio thua nhan co con gai ca nay ngay ca sau khi co qua đoi vao nam 2006, cung nhu hai đua con cua co, Octavio va Gabriel. Pele cung co mot co con gai khac, Flavia Kurtz, trong mot vu ngoai tinh vao nam 1968 voi nha bao Lenita Kurtz. Flavia đa đuoc ong cong nhan la con gai cua ong.
O tuoi 73, Pele tuyen bo y đinh ket hon voi Marcia Aoki, 41 tuoi, mot nha nhap khau thiet bi y te cua Nhat Ban-Brasil tu Penapolis, Sao Paulo, nguoi ma ong đa hen ho tu nam 2010. Ho gap nhau lan đau vao giua nhung nam 1980 o New York, truoc khi gap lai vao nam 2008. Ho ket hon vao thang 7 nam 2016.


= Chinh tri =
Nam 1970, Pele bi che đo đoc tai quan su Brasil đieu tra vi nghi ngo ung ho canh ta. Cac tai lieu đuoc giai mat cho thay Pele đa bi đieu tra sau khi đuoc trao mot tuyen ngon keu goi tha cac tu nhan chinh tri. Ban than Pele đa khong tham gia sau vao cac cuoc đau tranh chinh tri trong nuoc.
Vao thang 6 nam 2013, ong bi du luan chi trich vi co quan điem bao thu. Trong cac cuoc bieu tinh o Brasil nam 2013, Pele yeu cau moi nguoi "quen cac cuoc bieu tinh đi" va hay ung ho đoi tuyen quoc gia Brasil.


= Suc khoe =

Nam 1977, truyen thong Brazil đua tin rang Pele đa phai cat bo than phai. Vao thang 11 nam 2012, Pele đa trai qua mot ca phau thuat khong thanh cong. Vao thang 12 nam 2017, Pele xuat hien tren chiec xe lan tai le boc tham World Cup 2018 tai Moscow, noi ong chup hinh cung Tong thong Nga Vladimir Putin va Diego Maradona. Mot thang sau, ong suy sup vi kiet suc va đuoc đua đen benh vien. Nam 2019, sau khi nhap vien vi nhiem trung đuong tiet nieu, Pele đa trai qua phau thuat gap soi than. Vao thang 2 nam 2020, con trai ong, Edinho, đa thong bao rang Pele khong the tu đi lai va khong muon ra khoi nha, cho rang tinh trang yeu ot cua ong la do thieu hoi phuc sau ca phau thuat hong.
Thang 9 nam 2021, Pele phai phau thuat cat bo khoi u o ben phai đai trang cua minh. Mac du con gai lon cua ong, Kely, noi rang ong "van on", nhung ong đa đuoc chuyen đen phong cham soc đac biet vai ngay sau đo, vao ngay 30 thang 9 nam 2021 đe bat đau hoa tri lieu. Thang 11 nam 2022, ESPN Brasil đua tin Pele đa đuoc đua đen benh vien voi tinh trang "sung toan than" cung voi "suy tim" va lo ngai rang phuong phap hoa tri lieu cua ong khong mang lai hieu qua nhu mong đoi; con gai ong, Kely, noi rang "khong co truong hop khan cap nao".


= Qua đoi =
Thang 12 nam 2022, Benh vien Albert Einstein thong bao rang khoi u cua Pele đa phat trien va ong "can đuoc cham soc nhieu hon lien quan đen roi loan chuc nang than va tim". Tai khoan Instagram cua ong xac nhan ong đa qua đoi tai benh vien do suy đa tang, mot bien chung cua ung thu đai truc trang, vao ngay 29 thang 12 nam 2022, huong tho 82 tuoi.
Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Neymar, nhieu van đong vien the thao khac, va mot so nha lanh đao tren the gioi đa bay to long kinh trong.


Sau khi giai nghe Nam 1994, Pele đuoc bo nhiem lam Đai su thien chi cua UNESCO. Vao nam 1995, Tong thong Brasil Fernando Henrique Cardoso đa bo nhiem Pele vao chuc vu Bo truong The thao đac biet. Trong thoi gian nay, ong đa đe xuat luat đe giam tham nhung trong bong đa Brasil, đuoc goi la "luat Pele." Pele roi vi tri cua minh vao nam 2001 sau khi bi buoc toi tham gia vao vu be boi tham nhung đa lay cap 700.000 đo la tu UNICEF. Nguoi ta cho rang so tien đuoc trao cho cong ty cua Pele cho mot tran đau tu thien, khong đuoc tra lai sau khi no bi huy bo, mac du khong co gi đuoc chung minh, va UNICEF đa phu nhan viec nay. Nam 1997, ong nhan chuc danh Hiep si danh du tu Nu hoang Elizabeth II tai mot buoi le o Cung đien Buckingham. Pele cung đa giup khai mac tran chung ket FIFA World Cup 2006, cung voi sieu mau Claudia Schiffer.

Nam 1993, Pele cong khai cao buoc nha quan tri bong đa Brasil Ricardo Teixeira tham nhung sau khi cong ty truyen hinh cua Pele bi tu choi trong mot cuoc đua gianh ban quyen trong nuoc cua Brasil tai World Cup 1994. Loi buoc toi cua Pele dan đen mot moi thu tam nam giua hai nguoi. Ket qua cua vu viec, Chu tich FIFA, Joao Havelange đa cam Pele khong đuoc rut tham cho World Cup 1994 tai Las Vegas. Nhung loi chi trich ve lenh cam nay đuoc cho la đa anh huong tieu cuc đen co hoi tai đac cu cua Havelange voi tu cach la chu tich FIFA nam 1994.
Pele đa xuat ban nhieu cuon tu truyen, đong vai chinh trong phim tai lieu, va sang tac cac ban nhac, bao gom ca nhac nen cho bo phim Pele nam 1977. Ong xuat hien trong bo phim Escape to Victory nam 1981, ve mot tran đau bong đa trong the chien II giua cac tu binh Đong Minh va mot đoi tuyen Đuc. Pele đong vai chinh ben canh nhung cau thu bong đa khac trong nhung nam 1960 va 1970, voi cac dien vien Michael Caine va Sylvester Stallone. Nam 1969, Pele đong vai chinh trong mot telenovela goi la Os Estranhos, ve viec tiep xuc đau tien voi nguoi ngoai hanh tinh. Phim nay đuoc san xuat đe thu hut su chu y cua cong chung vao cac su menh Apollo. Nam 2001, ong đong mot vai cameo trong bo phim cham biem, Mike Bassett: England Manager..


Danh hieu Santos

Campeonato Brasileiro Serie A: 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968
Copa Libertadores: 1962, 1963
Intercontinental Cup: 1962, 1963
Intercontinental Supercup: 1968
Campeonato Paulista: 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973
Torneio Rio-Sao Paulo: 1959, 1963, 1964, 1966
New York Cosmos

North American Soccer League, Soccer Bowl: 1977
North American Soccer League, Atlantic Conference Championship: 1977
Đoi tuyen Brazil

FIFA World Cup: 1958, 1962, 1970
Taca do Atlantico: 1960
Roca Cup: 1957, 1963
Taca Oswaldo Cruz: 1958, 1962, 1968
Copa Bernardo O'Higgins: 1959


Thong ke = Cap cau lac bo =


 Tai Santos FC (1956-1971)  Ong đa ghi đuoc 643 ban thang sau 656 lan ra san cho cau lac bo.


 Tai New York Cosmos (1971-1977)   Bang thong ke ban thang  Hinh anh Chu thich Tham khao Thu muc Bar-On, Tamir (2014). The World Through Soccer: The Cultural Impact of a Global Sport. Rowman & Littlefield. tr. 307. ISBN 1442234733.
Bellos, Alex (2003). Futebol: The Brazilian Way of Life. Bloomsbury. tr. 416. ISBN 0747561796.
Blevins, David (2011). The Sports Hall of Fame Encyclopedia: Baseball, Basketball, Football, Hockey, Soccer. Scarecrow Press. tr. 1291. ISBN 0-8108-6130-5.
Darby, Paul (2002). Africa, Football, and FIFA: Politics, Colonialism, and Resistance. Taylor & Francis. tr. 236. ISBN 0714649686.
Dunmore, Tom (2011). Historical Dictionary of Soccer. Scarecrow Press. tr. 338. ISBN 0810873958.
Dunmore, Tom (2015). Encyclopedia of the FIFA World Cup. Scarecrow Press. tr. 406. ISBN 0810887436.
Ebony (1963). World's Highest Paid Athlete: Brazilian Soccer Star Earns $150,000 A Year. Johnson Publishing Company. tr. 120. OCLC 1567306.
Freedman, Lew (2014). Pele: A Biography. ABC-CLIO. tr. 187. ISBN 1440829810.
Marcus, Joe (1976). The World of Pele. Mason Charter Publishing. tr. 200. ISBN 0884053660.
Pele (2008). Pele: The Autobiography. Simon and Schuster. tr. 368. ISBN 1847394884.
Pele; Fish, Robert L. (1977). My Life and the Beautiful Game: The Autobiography of Pele. Doubleday Publishing. tr. 371. ISBN 0385121857.
Heizer, Teixeira (1997). O jogo bruto das copas do mundo. Mauad Editora Ltda. tr. 324. ISBN 8585756527.
Magill, Frank Northen (1999). Dictionary of World Biography: The 20th century, O-Z. Routledge. tr. 4175. ISBN 1579580483.


Lien ket ngoai Website chinh thuc
Pele – Thanh tich thi đau FIFA
Pele tai National Soccer Hall of Fame
Pele: A Legend Looks Back – Life
Danh sach ban thang cho Brasil
Pele tren IMDb 
Chuyen du đau cua Pele cho Santos va Cosmos
American Soccer History Archives Luu tru ngay 2 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Play Soccer with Pele
Pele tai Santos
Pele tai International Football Hall of Fame
Pele tai Planet World Cup