Nguyen Van Troi (1 thang 2 nam 1940 – 15 thang 10 nam 1964) la mot chien si biet đong thanh pho Sai Gon, đoan vien Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh, đa thuc hien vu am sat nham vao phai đoan quan su cao cap do Bo truong Quoc phong Hoa Ky Robert McNamara va đai su Henry Cabot Lodge, Jr. đen tham Viet Nam Cong hoa vao thang 5 nam 1964 đe hoach đinh sach luoc chien tranh o Viet Nam. Ong bi bat giam va bi toa an quan su Viet Nam Cong hoa ket an tu hinh.
Sau su kien nay, quan Giai phong mien Nam Viet Nam va Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam đa ton vinh Nguyen Van Troi la mot "chien sy chong My anh hung" va truy tang cho ong danh hieu Anh hung Luc luong vu trang nhan dan.


Cuoc đoi Nguyen Van Troi sinh ngay 1 thang 2 nam 1940 tai lang Thanh Quyt (nay la thon Thanh Quyt 4, xa Đien Thang Trung, thi xa Đien Ban, tinh Quang Nam) trong mot gia đinh co truyen thong cach mang. La con thu ba nen con co ten khac la Tu Troi. Cha ong Nguyen Van Hoa (tu Thoan), tung tham gia cach mang thoi Khang chien chong Phap; me la Nguyen Thi Tuat; anh ruot la Nguyen Van Toan, cung la mot chien si cach mang, hoat đong tai vung Đien Ban, Quang Nam. Luc nho, Nguyen Van Troi hoc tieu hoc o truong Mieu Xom. Cha cua ong vao Sai Gon lam an, me cua ong phai nuoi 4 chi em. Khi ong chua tron 10 tuoi thi me qua đoi, đe lai 4 chi em o cung nguoi bac ruot, vua phu giup đong ang va vua đi hoc.
Nam 13 tuoi, Nguyen Van Troi theo nguoi anh thu hai Nguyen Van Toan, luc đo đang lam cong cho mot hang banh keo ra Đa Nang đe hoc nghe may. Ong đa lam nhieu nghe tu cong nhan hang keo đen hoc may. Đen nam 1956, ben song Han co tau Nam Viet đang chuan bi khoi hanh, Nguyen Van Troi (luc nay 16 tuoi) đa len lay tien anh trai mua ve tau vao Sai Gon. Vao Sai Gon, ong o tro cung mot nguoi bac cung que, ban đau đi đap xich lo đe kiem song. Ve sau, ong hoc them nghe tho đien, ban ngay lam thue, ban đem hoc ly thuyet o truong Ba Nghe. Sau đo lam cong nhan tai Nha may đien Cho Quan. Nguyen Van Troi nhap ngu vao ngay 17 thang 2 nam 1964, cung tu đay, ong hoat đong xuyen suot tren đia ban thanh pho Sai Gon cho đen khi hy sinh vi bi xu ban vao ngay 15 thang 10 cung nam.


Su nghiep Giua nam 1963, Nguyen Van Troi đuoc ong Le Đuc Hien (Tu Kiem, ten that la Nguyen Huu Kiem) nhan vao to biet đong thanh, Đai hoi quyet tu cung luc voi Nguyen Huu Loi. Ca bon nguoi cung que o lang Thanh Quyt va luc đo đeu cu ngu o quanh vung Vuon Xoai, đuong Truong Minh Giang. Thoi gian nay, ong o tai nha Tu Kiem. Đen thang 10 nam 1963, Nguyen Van Troi tranh thu ve tham que va ghe tham thay giao cua minh, đay cung la lan ve Quang Nam cuoi cung cua ong. Đau nam 1964, nhan dip Tet Nguyen Đan, Tu Kiem đa bo tri cho Nguyen Van Troi va Nguyen Huu Loi ra can cu o Rung Thom (nay thuoc huyen Đuc Hoa, tinh Long An) gap Ban chi huy canh Tay Nam, hai nguoi o lai can cu 3 ngay, xem nhu du lop chinh tri ngan ngay, ket hop hoc mot so bai vo đe phong than. Tu can cu ve, Nguyen Van Troi chon ngay muc tieu "đanh thi điem" la cu xa My o đuong Cao Thang. Sau khi bao cao, ke hoach cua anh đuoc đong chi Tu Đat, Chinh tri vien canh Tay Nam cho phep va tang mot qua luu đan da lang cua My. Bang cach đanh cua minh, Nguyen Van Troi đa dung luu đan ha đuoc bon quan nhan My va lam bi thuong 8 nhan vien khac. Sau đo, ong tim hang loat muc tieu nhu tau hai quan My đong tai ben Bach Đang, nha may đien,... đe xin đanh, nhung to chuc khong cho ma chuan bi ke hoach khi Bo truong Quoc phong My Robert McNamara đen mien Nam Viet Nam.
Đoi Biet đong thanh Sai Gon 65 luc đo đa so la can bo cua đoi "Quyet tu thanh", 9 nam chong Phap con song sot. Ho tro thanh bo phan tham muu chi đao đanh nguy Sai Gon. Khi hop cac to, trong to chi lay ra 4 nguoi la Le Đuc Hien (Tu Kiem) lam to truong, Nguyen Hoang Son (anh cua Le Đuc Hien) lam to pho, Nguyen Huu Loi va Nguyen Van Troi co trong to nhan nhiem vu am sat McNamara.


= Su kien đat min o cau Cong Ly =
Ke hoach

Tu nam 1960, quan Giai phong o chien truong mien Nam lien tiep mo cac đot tien cong voi quy mo lon, ket hop đau tranh chinh tri voi đau tranh vu trang, lam nen phong trao Đong Khoi, kiem soat mot phan đang ke o nong thon mien Nam. Tiep đo, ho thanh lap Mat tran Dan toc Giai phong Mien Nam Viet Nam va Quan Giai phong Mien Nam. Ngay 1 thang 11 nam 1963, duoi su chi huy cua Duong Van Minh, đa dien ra cuoc đao chinh lat đo Ngo Đinh Diem, Ngo Đinh Nhu va con xu ban Ngo Đinh Can. Biet tin nay, Tong thong My John F. Kennedy va nguoi ke nhiem la Lyndon B. Johnson het suc bat ngo. That bai lien tiep tren chien truong va tinh hinh chinh tri roi loan cua Viet Nam Cong hoa, lam cho Hoa Ky phai huy bo ke hoach Staley–Taylor, roi đua quan đoi sang truc tiep tham chien đau o mien Nam, thuc hien chien luoc Chien tranh cuc bo. Trong boi canh đo, đe co cach đoi pho kip thoi, phia My đa phai cu cac phai đoan sang thi sat tinh hinh thuc te o chien truong mien Nam. Phai đoan quan su cap cao cua My do Bo truong Bo Quoc phong Robert McNamara dan đau se đen Sai Gon thi sat chien truong vao thang 5 nam 1964. Luc luong biet đong Sai Gon sau khi nhan đuoc tin lien vach ke hoach tieu diet. Ba phuong an tac chien đuoc Ban chi huy cap tren nhanh chong thong qua: Thue mot can nha canh đuong Cong Ly, min đinh huong đat trong nha, viec cau day, bao ve trai min de dang, thuan tien hon, khong lo bi phat hien. Phuong an hai la chon hai trai min gan đau cau Cong Ly đon xe cua McNamara qua cau, vua xuong doc thoai thoai thi min no. Phuong an ba, neu McNamara khong vao thanh pho theo đuong Cong Ly thi tiep tuc theo doi, đon đanh khi McaNamara roi Sai Gon. Cong viec đang đuoc chuan bi thi To biet đong cua ong nhan thong bao: "Phai đoan cua McNamara se toi Sai Gon vao Thu Hai, ngay 11 thang 5 nam 1964, tuc la som hon du kien hai tuan".
Vi Nguyen Van Troi moi lap gia đinh nen khong đuoc tham gia trong đoi am sat Mcnamara. Bo chi huy Sai Gon – Gia Đinh chi cu 3 nguoi la Le Đuc Hien, Nguyen Hoang Son (Ba Son) lam nghe lai xe om; Nguyen Huu Loi lam nghe tho cat toc. Ho chi giao cho ong nhiem vu xem lai day đien, nhung ong lai yeu cau đuoc tham gia chien đau. Thoi gian qua gap, đoi khong kip ve bao cao. Theo quy đinh, Nguyen Van Troi phai ky vao so quyet tu truoc khi tham gia chien đau. Nguyen Huu Loi đa thay ong cam but ky vao so. Le Đuc Hien phai chap nhan mac du sai nguyen tac. Khong kip thue nha đat min, ho đanh thuc hien phuong an hai. Cong viec tiep theo la nhan vu khi tu can cu đua vao. Vu khi gom hai qua min DH10 loai 8 kg đuoc đua an toan ve nha Ba Son. Ba Son co nhiem vu đua trai min tu nha ra chua Vinh Nghiem. Qua min đuoc cho vao mot thung sat dung đe chua dau hoi. Phia tren qua min la lop xi mang chet gan chat vao thung. Tu Kiem hop anh em trong to ban lai ke hoach đua min toi bai rac gan cau Cong Ly. Ba Son keo xe ba gac chat gach, cat, xi mang chet che đi qua min 8 kg giau trong thung. Nguyen Huu Loi cam tap sach đong vai mot hoc sinh lang vang o cau đe bao hieu cho Ba Son vao cau luc đich bot chu y toi nguoi qua lai. Tu Kiem thu trong nguoi mot qua luu đan đi theo đe bao ve Ba Son. Con Nguyen Van Troi cho o nga tu Yen Đo – Truong Minh Giang, san sang đon Ba Son hoac Tu Kiem neu viec bai lo.

Thuc hien
Sang ngay 9 thang 5 nam 1964, Ba Son cho thung xi mang chet cung đo nghe tho ho tren chiec xe ba gac va đi len cau Truong Minh Giang cung voi Tu Kiem. Đe bao ve cho chuyen đi cua McNamara, quan đoi, quan canh, canh sat đuoc huy đong rat đong. Chiec xe thanh cong đi qua 4 vien canh sat bao ve tren cau. Trai min đuoc chon kin trong bai rac canh đuong, cach đau cau phia vao thanh pho 50m, ngay gan cong chua Vinh Nghiem ngay nay. Toi ngay 10 thang 5, to cua Tu Kiem xuat phat, hoan tat phan chuan bi sau cung, bao ve Loi lam nhiem vu rai day đien noi vao qua min.
Nhiem vu cua Nguyen Van Troi la chuan bi chu đao day đien, ghep pin vao qua min. Con nhiem vu đi phuc kich tieu diet ke thu đuoc giao cho Ba Son va Nguyen Huu Loi. Tuy nhien, đen gio xuat kich, Ba Son lai bi ket xe, đen cham; hon nua, Nguyen Van Troi lai xin đuoc giao nhiem vu. Nguyen Huu Loi đen day cau tieu cong cong đa gap ong cho san cung chiec xe may Sharp moi mua o đau đuong vao day cau tieu, chuan bi cho Loi khi cong viec hoan thanh. Toi noi, Loi coi quan ao ngoai đua cho Nguyen Van Troi, mac quan đui loi xuong Rach Thi Nghe. Ven bo rach, nuoc can chi con bun va rau muong. Khong the dam minh xuong nuoc, Nguyen Huu Loi đanh lay rau muong quan vao nguoi va đau đe nguy trang, nam ngua truon tren bun, keo day theo. Chinh vi nuoc qua can, nen moi buoc truon cua Loi đeu gay ra tieng đong nhe, đich phat hien va keo đen bao vay. Luc đo, Nguyen Huu Loi đa noi xong day, bo quay tro lai day nha tieu. Toi gan bo thi phat hien ra Nguyen Van Troi đa bi bat. Nguyen Huu Loi quay tro lai nhung khong kip vi dong kenh rong nhung lai qua it nuoc, khong con cho tron nen cung bi bat. Tu Kiem va Ba Son đinh đen giai cuu cho Nguyen Van Troi va Nguyen Huu Loi, nhung do nguoi dan đo ra qua đong nen khong hanh đong đuoc. Su viec bai lo, Nguyen Van Troi bi bat boi hai si quan Canh sat Quoc gia Viet Nam Cong hoa vao đem ngay 9 thang 5.
Luc đau, Nguyen Van Troi bi đua ve Nha canh sat. Vai ngay sau, ong nhay lau đe tron thoat va đa bi thuong o chan, roi lai bi bat lai va đua ve giam o Kham Chi Hoa cung voi nhieu đong đoi khac nhu Truong My Hoa, Nguyen Thi Chau. Mac du bi tra tan voi muc đich tra hoi nhung ong khong khai gi. Đe bao đam an toan cho to chuc va đong đoi, Nguyen Van Troi đa nhan tat ca trach nhiem ve minh.


Bi xu ban Chinh quyen Nguyen Khanh đa rat muon đay nhanh viec tu hinh Nguyen Van Troi vao cuoi thang 8 nam 1964. Tuy nhien, viec nay phai tam ngung lai vi sau ngay 25 thang 8 nam 1964, cac phong trao bieu tinh chong Nguyen Khanh dien ra khien tinh hinh chinh tri bat on, cac cuoc binh bien dien ra lien tiep. Tai lieu bien ban Hoi đong an xa ngay 17 thang 6 nam 1964 cho biet Hoi đong an xa nhom hop tai phong Bo Tu phap, so 47 đai lo Thong Nhat, Sai Gon vao chieu ngay 17 thang 6 đe xet cac đe nghi an xa va bay to y kien ve cac khoan an giam cho pham nhan đuoc huong. Trong phien hop nay, Hoi đong an xa xem xet ho so xin an xa cua 4 toi nhan, trong đo co Nguyen Van Troi. Tai lieu nay cung ghi rang: "Nguyen Van Troi sinh nam 1940, que xa Thanh Quyt, quan Đien Ban, Quang Nam, la tho đien, con cua Nguyen Van Hoa va Nguyen Thi Tuat, co vo, khong co tien an".

Sau đo, chinh quyen Nguyen Khanh du đinh xu ban Nguyen Van Troi vao ngay 7 thang 10 nam 1964. Biet tin nay, nhom "Biet đoi du kich quan" chong che đo than My tai Venezuela đa đe nghi trao đoi con tin la si quan My Michael Smolen bi ho bat coc o Caracas. Vi co ke mat bao voi canh sat ve ho, nhung nguoi bat coc buoc phai tha Smolen truoc khi ho co đuoc thoa thuan nao. Nguyen Van Troi sau đo bi đua đi xu ban tai san sau nha lao Kham Chi Hoa luc 9 gio 45 phut ngay 15 thang 10 nam 1964, truoc su chung kien cua nhieu phong vien nuoc ngoai.
Truoc khi bi xu tu, Nguyen Van Troi đa ho lon: "Hay nho lay loi cua toi! Đa đao đe quoc My! Đa đao Nguyen Khanh! Ho Chi Minh muon nam! Viet Nam muon nam!". To bao Miami News (Hoa Ky) ngay 15 thang 10 nam 1964 đa co bai tuong thuat vu xu ban:


= An tang =
Sau khi bi xu ban, thi hai Nguyen Van Troi đuoc chon cat tai nghia trang Van Giap tai Giong Ong To (nay thuoc phuong Binh Trung Đong, thanh pho Thu Đuc, Thanh pho Ho Chi Minh). Ngay 15 thang 4 nam 2018, phan mo Nguyen Van Troi đuoc chuyen tu nghia trang Van Giap ve Nghia trang liet si Thanh pho Ho Chi Minh theo nguyen vong cua gia đinh ong.


Vinh danh Sau khi hi sinh, 2 ngay sau, Nguyen Van Troi đuoc truy tang danh hieu Anh hung luc luong vu trang nhan dan vao ngay 17 thang 10 nam 1964. Ngoai ra con co cac danh hieu Đang vien Nhan dan Cach mang mien Nam va Huan chuong Thanh đong hang Nhat cua Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam. Chu tich Ho Chi Minh sau đo đa ghi trong buc anh chup Nguyen Van Troi truoc phap truong: "Vi To quoc, vi nhan dan, liet si Nguyen Van Troi đa anh dung đau tranh chong đe quoc My đen hoi tho cuoi cung. Chi khi lam liet cua Anh hung Troi la mot tam guong cach mang sang ngoi cho moi nguoi yeu nuoc - nhat la cho cac chau thanh nien hoc tap!".
Tai Hoi nghi Ban Chap hanh Thanh đoan Thanh pho Ho Chi Minh khoa II (nam 1982), cac đai bieu đa nhat tri chon ngay 15 thang 10 – Ngay liet si Nguyen Van Troi hy sinh la Ngay truyen thong thanh nien cong nhan Thanh pho Ho Chi Minh.
Mot giai thuong cua Thanh đoan Thanh pho Ho Chi Minh va mot san van đong o Cuba cung chinh la SVĐ cung ten (San van đong Nguyen Van Troi). Ca si Jane Fonda, biet danh Jane Ha Noi va chong minh la Tom Hayden đa đat ten cho con minh la Troy Garity sau nay cung la mot dien vien noi tieng, trong đo Troy đuoc lay theo ten danh du cua Nguyen Van Troi.
Nam 2012, ky niem 48 nam ngay Nguyen Van Troi hy sinh, nha tuong niem Nguyen Van Troi đuoc khanh thanh trong khuon vien nghia trang liet si thi xa Đien Ban, Quang Nam. Ten Nguyen Van Troi cung đuoc đat cho nhieu con đuong, truong hoc tren khap Viet Nam.


Di san Trong van hoc nghe thuat, hinh tuong cua Nguyen Van Troi đa tro thanh cam hung cho nhieu tac pham noi tieng, tieu bieu nhu:

Ca 2 bo phim ve Nguyen Van Troi do đao dien Bui Đinh Hac thuc hien đeu chien thang giai thuong cao nhat danh cho hang muc phim tuong ung tai Lien hoan phim Quoc gia lan đau tien vao nam 1970. Nam 2007, 2 tac pham nay cung nam trong chum tac pham xet tang Giai thuong Ho Chi Minh cho đao dien Bui Đinh Hac. Tai le trao giai, ba Truong My Hoa (luc nay la Pho Chu tich nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam) – nguyen mau chi Y, mot trong nhung nhan vat chinh trong bo phim truyen Nguyen Van Troi la nguoi đa trao cho Bui Đinh Hac giai thuong nay.


Đoi tu Ngay 9 thang 2 nam 1963, Nguyen Van Troi lan đau gap Phan Thi Quyen (sinh nam 1944), la đang vien Đang Cong san Viet Nam, qua su mai moi cua mot nguoi chi ho. Cha cua ba Quyen la nguoi mien Bac di cu vao Nam, gia đinh cua ba sinh song tai Sai Gon. Hai nguoi to chuc hon le vao ngay 21 thang 4 nam 1964. Chi 19 ngay sau le ket hon thi Nguyen Van Troi bi bat. Vo cua ong cung bi giam giu vai ngay sau đo nhung đuoc tha ra vi khong co bang chung ket toi. Hai nguoi cung chua co con voi nhau. Thang 2 nam 1965, ba Phan Thi Quyen tham gia đoi biet đong 65 đong tai Long An, roi đuoc đieu chuyen ve Trung uong Cuc mien Nam. Thang 3 nam 1965, ba du đai hoi phu nu toan mien Nam va đuoc nha bao Tran Đinh Van, phong vien bao Giai Phong, viet but ky "Song nhu anh". Đao dien Bui Đinh Hac đa dua tren tac pham nay đe hoan thien kich ban phim Nguyen Van Troi. Thang 5 nam 1969, ba Quyen ra mien Bac. Đen nam 1973, ba ket hon voi nguoi chong thu hai la ong Le Tam Dung. Nam 1980, sau khi ra truong, ba ve cong tac tai Cong ty Du lich Thanh pho Ho Chi Minh cho đen khi nghi huu. Ngay 4 thang 7 nam 2019, ba qua đoi o tuoi 75.


Tham khao Lien ket ngoai