Khi thien nhien (con goi la khi gas, khi ga, khi đot - tu chu gaz trong tieng Phap) la hon hop chat khi chay đuoc, bao gom phan lon cac hydrocarbon (hop chat hoa hoc chua cacbon va hydro). Cung voi than đa, dau mo va cac khi khac, khi thien nhien la nhien lieu hoa thach. Khi thien nhien co the chua đen 85% metan (CH4) va khoang 10% etan (C2H6), va cung co chua so luong nho hon propan (C3H8), butan (C4H10), pentan (C5H12), va cac ankan khac. Khi thien nhien, thuong tim thay cung voi cac mo dau o trong vo Trai Đat, đuoc khai thac va tinh loc thanh nhien lieu cung cap cho khoang 25% nguon cung nang luong the gioi. Khi thien nhien con đuoc tim thay trong cac thanh tao ngam duoi long đat hoac lien ket voi cac ho chua hydrocarbon khac trong cac via than va duoi dang clanratmetan.
Khi thien nhien chua luong nho cac tap chat, bao gom cacbon dioxide (CO2), hydro sulfide (H2S), va nito (N2). Do cac tap chat nay co the lam giam nhiet tri va đac tinh cua khi thien nhien, chung thuong đuoc tach ra khoi khi thien nhien trong qua trinh tinh loc khi va đuoc su dung lam san pham phu.
Khi thien nhien tu nhien lieu hoa thach la 1 nguon tai nguyen thien nhien khong tai tao đuoc. Khi thien nhien thuong đuoc goi đon gian la "khi", đac biet la khi so sanh voi cac nguon nang luong khac nhu dau hoac than đa. Tuy nhien, no khong đuoc nham lan voi xang, đac biet la o Bac My, noi thuat ngu xang thuong đuoc rut ngan trong viec su dung.


Su dung Khi thien nhien đuoc su dung lam nhien lieu va nguyen lieu đau vao cho nganh che bien hoa chat. La mot nhien lieu gia dung, no đuoc đot trong cac bep ga, lo ga đe nau nuong, say kho. La mot nhien lieu cong nghiep, khi thien nhien đuoc đot trong cac lo gach, gom va lo cao san xuat xi mang. Khi thien nhien con đuoc su dung đe đot cac lo đot cac tua bin nhiet đien đe phat đien cung nhu cac lo nau thuy tinh, lo luyen kim loai va che bien thuc pham.
Khi thien nhien đuoc su dung lam nguyen lieu đau vao cho nganh hoa dau đe tao ra cac chat hoa dau. Cac chat hoa dau nay đuoc su dung lam san pham co so cho viec san xuat phan đam, bot giat, duoc pham, chat deo va nhieu loai hang hoa khac. Khi tu nhien co the đuoc su dung đe tao ra khi hydro, voi mot phuong phap pho bien la hydro reformer. Khi hydro co nhieu ung dung: no la nguyen lieu chinh cho nganh cong nghiep hoa chat, tac nhan hydro hoa, mot mat hang quan trong cho cac nha may loc dau va nguon nhien lieu trong cac phuong tien su dung bang khi hydro.
Ngan hang The gioi uoc tinh rang hon 150 km³ khi đot tu nhien đuoc đot hoac thong hoi hang nam. Truoc khi khi thien nhien co the đuoc su dung nhu mot loai nhien lieu, hau het, nhung khong phai tat ca, khi thien nhien phai đuoc xu ly đe loai bo cac tap chat, ke ca nuoc, đe đap ung cac thong so ky thuat. Cac san pham phu cua qua trinh nay bao gom: ethane, propane, butanes, pentanes va cac hydrocarbon co trong luong phan tu cao hon, hydro sulfide (co the đuoc chuyen thanh luu huynh tinh khiet), carbon dioxide, hoi nuoc va đoi khi heli va nito.
Thuc an giau đam va thuc an cho ca đuoc san xuat bang cach cho them khi thien nhien vao vi khuan Methylococcus capsulatus tren quy mo thuong mai.
Khi thien nhien chu yeu đuoc su dung o Bac Ban cau. Bac My va Chau Au la nhung noi tieu thu lon tren the gioi.


Lich su Nguoi Trung Hoa đa su dung khi thien nhien khoang nam 500 TCN. Ho phat hien ra mot cach đe van chuyen khi thoat ra tu mat đat bang cac đuong ong dan bang tre đen noi su dung đe đun soi nuoc muoi đe trich xuat cac muoi, o huyen Tu Luu Tinh cua Tu Xuyen.
Vao the ky XVII, khi thien nhien đa đuoc su dung đe suoi am va chieu sang o mien Bac Y. O Hoa Ky, khi thien nhien lan đau đa đuoc phat hien o Fredonia, New York vao nam 1825.
Do khi thien nhien o dang khi (mat đo thap) kho van chuyen bang cac phuong tien thong thuong, trong lich su khi thien nhien đa đuoc su dung o cac khu vuc gan mo khi. Khi nganh cong nghiep dau khi phat trien vao the ky XIX va the ky XX, khi thien nhien đuoc phat hien cung dau mo (khi đong hanh) tu cac mo ngam thuong đuoc xu ly nhu chat phu pham phe thai va thuong đuoc đot bo ngay tren gian khoan. Ngay nay, khi thien nhien đuoc van chuyen thong qua cac mang luoi đuong ong dan khi rong lon hoac đuoc hoa long va cho bang tau bon.
Đen nam 2009, 66.000 ty m³ (hoac 8%) đa đuoc su dung trong tong so uoc tinh 850.000 ty m³ tru luong khi thien nhien co the thu đuoc con lai. Dua tren muc tieu thu cua the gioi nam 2015 uoc tinh khoang 3.400 ty m³ khi đot/nam, tong so tru luong khi co the khai thac kinh te uoc tinh con lai se keo dai 250 nam voi muc tieu thu hien nay. Su gia tang hang nam trong cach su dung tu 2-3% co the dan đen du tru hien thu hoi keo dai it hon đang ke, chi con khoang 80 - 100 nam.


Nguon khi = Khi thien nhien =
Trong the ky XIX, khi thien nhien thuong đuoc xem nhu mot san pham phu cua viec san xuat dau, vi cac chuoi khi cacbon nho, nhe đi ra tu dung dich khi cac chat long chiet xuat trai qua viec giam ap suat tu ho chua xuong be mat.
Khi tu nhien con du la mot van đe xu ly trong cac mo dau đang hoat đong. Neu khong đuoc tieu thu gan đau gieng thi no cuc ky ton kem. The ky XIX va đau the ky XX, khi du thuong đuoc đot chay tai cac mo dau. Ngay nay, khi du (hoac khi bi ton đong trong thi truong) lien quan đen viec khai thac dau thuong đuoc tra lai ho chua voi cac gieng phun trong khi cho thi truong trong tuong lai co the hoac kim nen su hinh thanh, co the tang cuong ty le khai thac tu cac gieng khac. O nhung khu vuc co nhu cau khi tu nhien cao (nhu My), đuong ong đuoc xay dung khi co kha nang kinh te đe van chuyen khi tu gieng khoan đen mot nguoi tieu dung.
Ngoai viec van chuyen khi qua đuong ong đe su dung trong viec phat đien, cac muc đich su dung khac cho khi thien nhien bao gom xuat khau khi thien nhien hoa long (LNG) hoac chuyen khi thien nhien thanh cac san pham long khac thong qua cong nghe khi hoa long (GTL). Cong nghe GTL co the chuyen đoi khi thien nhien thanh cac san pham chat long nhu xang, dau diesel hoac nhien lieu may bay phan luc. Mot loat cac cong nghe GTL đa đuoc phat trien, bao gom Fischer – Tropsch (F – T), methanol đe xang (MTG) va syngas cho xang cong (STG +). F-T san xuat mot loai dau tho tong hop co the đuoc tinh che them thanh cac san pham hoan chinh, trong khi MTG co the san xuat xang tong hop tu khi thien nhien. STG + co the san xuat xang, dau diesel, nhien lieu may bay phan luc va hoa chat thom truc tiep tu khi thien nhien thong qua mot qua trinh đon. Trong nam 2011, nha may F – T cua Royal Dutch Shell san xuat 140.000 thung/ngay đa đi vao hoat đong tai Qatar.
Khi thien nhien co the đuoc "lien ket" (đuoc tim thay trong cac mo dau), hoac "khong lien quan" (đuoc phan lap trong cac mo khi tu nhien), va cung đuoc tim thay trong cac mo than (nhu methan than). Đoi khi no chua mot luong đang ke etan, propan, butan va pentane - cac hydrocarbon nang đuoc loai bo đe su dung trong thuong mai truoc khi methan đuoc ban duoi dang nhien lieu tieu dung hoac nguyen lieu thuc vat hoa hoc khong chua hydrocarbon nhu cacbon dioxide, nito, heli (hiem khi) va hydro sulfide cung phai đuoc loai bo truoc khi khi thien nhien co the đuoc van chuyen.
Khi thien nhien đuoc chiet xuat tu gieng dau đuoc goi la khi vo boc (đa hoac khong thuc su tao ra cac lo xo va thong qua mot đau ra cua vo boc) hoac khi lien quan. Nganh cong nghiep khi thien nhien đang khai thac mot luong khi ngay cang tang tu cac loai tai nguyen: khi chua, khi chat, khi đa phien va khi methan.
Co mot so bat đong o cac quoc gia co tru luong khi lon nhat. Cac nguon tin cho rang Nga co tru luong lon nhat đa đuoc chung minh thong qua CIA Hoa Ky (47 600 km³), Co quan Thong tin Nang luong Hoa Ky (47 800 km³), va OPEC (48 700 km³). Tuy nhien, BP ghi nhan Nga chi voi 32 900 km³, no o vi tri thu 2, sau Iran (33 100 - 33 800 km³, tuy thuoc vao nguon goc). Voi Gazprom, Nga thuong la nha khai thac khi tu nhien lon nhat the gioi. Cac nguon tai nguyen chinh đa đuoc chung minh (tinh bang km³) la tren the gioi: 187 300 (2013), Iran: 33 600 (2013), Nga: 32 900 (2013), Qatar: 25 100 (2013), Turkmenistan: 17 500 (2013) va Hoa Ky: 8500 (2013).
Nguoi ta uoc tinh co khoang 900 000 km³ khi "moi" nhu khi đa phien, trong đo co 180 000 km³ co the phuc hoi đuoc. Đoi lai, nhieu nghien cuu tu MIT, Black & Veatch va DOE du đoan rang khi tu nhien se chiem 1 phan lon hon cua phat đien va nhiet trong tuong lai.
Linh vuc khi đot lon nhat the gioi la khu vuc South Pars / North Dome Gas-Condensate ngoai khoi, đuoc chia se giua Iran va Qatar. Uoc tinh co 51.000 km khoi khi tu nhien va 50 ty thung (7,9 ty m³) khi ngung tu tu nhien.
Boi vi khi thien nhien khong phai la san pham tinh khiet, khi ap suat ho chua giam, khi khong lien quan đuoc chiet xuat tu 1 truong duoi đieu kien sieu toi han (ap suat / nhiet đo), cac thanh phan trong luong phan tu cao hon co the ngung tu mot phan. Khi ngung tu đang nhiet - 1 hieu ung goi la ngung tu nguoc. Chat long do đo hinh thanh co the bi mac ket khi cac lo cua binh chua khi bi can kiet. 1 phuong phap đe đoi pho voi van đe nay la bom lai khi kho khong ngung tu đe duy tri ap suat duoi long đat, đe cho bay hoi va chiet tach cac chat ngung tu. Thuong xuyen hon, chat long ngung tu o be mat, va mot trong nhung nhiem vu cua nha may khi la thu gom chat ngung tu nay. Chat long thu đuoc đuoc goi la chat long khi tu nhien (NGL) va co gia tri thuong mai.


= Khi đa phien =
Khi đa phien la khi thien nhien đuoc san xuat tu đa phien set. Boi vi đa phien co đo tham ma tran qua thap, khong cho phep khi chay voi so luong kinh te, cac gieng khi đa phien phu thuoc vao cac khe nut đe cho phep khi chay. Cac gieng khi đa phien som phu thuoc vao cac đut gay tu nhien thong qua đo dong khi chay ra; gan nhu tat ca cac gieng khi đa phien ngay nay yeu cau "gay xuong nhan tao" đuoc tao ra bang cach be gay thuy luc. Tu nam 2000, khi đa phien đa tro thanh nguon khi thien nhien chinh o Hoa Ky va Canada. Do san luong khi đa phien tang cao, Hoa Ky hien la nha san xuat khi tu nhien so mot tren the gioi. Sau thanh cong tai Hoa Ky, tham do khi đa phien đang bat đau o cac nuoc nhu Ba Lan, Trung Quoc va Cong hoa Nam Phi.


= Khi đot nha may (khi đot) =
Khi đot nha may la mot loai nhien lieu khi de chay đuoc tao ra boi qua trinh chung cat pha huy than. No chua nhieu loai khi nhiet bao gom hydro, cacbon monoxit, methan va cac hydrocarbon de bay hoi khac, cung voi mot luong nho khi khong nhiet luong nhu cacbon dioxide va nito, va đuoc su dung theo cach tuong tu nhu khi thien nhien. Đay la mot cong nghe lich su va thuong khong canh tranh ve kinh te voi cac nguon khi đot khac ngay nay.
Hau het cac nha chua khi đot nam o phia đong Hoa Ky vao cuoi the ky XIX va đau the ky XX la lo than coc voi san pham đon gian la lam nong than bitum trong cac buong kin khi. Khi thai tu than đuoc thu thap va phan phoi thong qua mang luoi đuong ong đen nha o va cac toa nha khac, noi no đuoc su dung đe nau an va thap sang. (Khi nong đa khong đuoc su dung rong rai cho đen nua cuoi the ky 20.) Than đa (hoac nhua đuong) đuoc thu thap o đay lo khi đot thuong đuoc su dung đe lop mai va cac muc đich chong tham khac, tron voi cat va soi đuoc su dung cho cac đuong pho lat đa.


= Khi Biogas =
Vi khuan Metanogenic Archaea chiu trach nhiem cho tat ca cac nguon sinh hoc cua methan. Mot so song trong cac moi quan he cong sinh voi cac dang song khac, bao gom moi, đong vat nhai lai va cac loai cay trong. Cac nguon khi methan khac, thanh phan chinh cua khi thien nhien, bao gom khi bai rac, khi sinh hoc va methan hydrat. Khi khi giau methan đuoc tao ra boi su phan huy yem khi cua vat chat huu co khong phai hoa thach (sinh khoi), chung đuoc goi la khi sinh hoc (hoac khi biogas tu nhien). Cac nguon khi sinh hoc bao gom đam lay va bai chon lap, cung nhu cac chat thai nong nghiep nhu bun thai va phan bon bang cach xu ly ky khi, ngoai qua trinh len men ruot, đac biet la o bo. Khi bai rac đuoc tao ra bang cach phan huy chat thai tai cac bai rac, loai tru hoi nuoc, khoang 1 nua luong khi thai la khi methan va phan lon con lai la khi cacbon dioxide, voi mot luong nho nito, oxy va hydro, va luong thay đoi cua hydro sulfide va siloxan. Neu khi khong đuoc loai bo, ap luc co the len cao đen muc no hoat đong tren be mat, gay thiet hai cho bai rac, mui kho chiu, tham thuc vat chet va nguy co no. Khi co the bay vao khi quyen, bung chay hoac đot chay đe san xuat đien hoac nhiet. Khi biogas cung co the đuoc san xuat bang cach tach cac vat lieu huu co khoi chat thai ma neu khong thi se chuyen đen bai rac. Phuong phap nay hieu qua hon la chi thu đuoc khi bai rac ma no tao ra. Cac đam ky khi tao ra khi sinh hoc tu phan chuong, trong khi cac lo phan ung biogas co the đuoc su dung cho phan chuong hoac cac bo phan cua cay trong. Giong nhu khi bai rac, khi sinh hoc chu yeu la methan va cacbon dioxide, voi mot luong nho nito, oxy va hydro. Tuy nhien, ngoai tru thuoc tru sau, thuong co muc chat gay o nhiem thap hon.
Khi bai rac khong the đuoc phan phoi thong qua đuong ong dan khi thien nhien tru khi no đuoc lam sach toi duoi 3% CO2, va mot vai phan trieu H2S, vi CO2 va H2S an mon cac đuong ong. Su hien dien cua CO2 se lam giam muc nang luong cua khi yeu cau đoi voi đuong ong. Siloxan trong khi se hinh thanh trong viec đot khi va can phai đuoc loai bo truoc khi đi vao bat ky he thong phan phoi hoac truyen tai khi nao. Do đo, đe tiet kiem khi đot tai cho hoac trong khoang cach ngan cua bai rac ta co the su dung mot đuong ong chuyen dung. Hoi nuoc thuong đuoc loai bo, ngay ca khi khi đuoc đot chay tai cho. Neu nhiet đo thap ngung tu nuoc ra khoi khi, siloxan co the đuoc ha xuong cung boi vi chung co xu huong ngung tu voi hoi nuoc. Cac thanh phan phi methan khac cung co the đuoc loai bo đe đap ung cac tieu chuan khi thai, đe ngan chan su ban thiu cua thiet bi hoac đe xem xet moi truong. Đong đot khi bai rac voi khi tu nhien cai thien qua trinh đot chay, lam giam luong khi thai.
Khi sinh hoc, va đac biet la khi bai rac, đa đuoc su dung o mot so khu vuc, nhung viec su dung chung co the đuoc mo rong đang ke. Cac he thong thu nghiem đa đuoc đe xuat su dung o cac vung cua Hertfordshire (Anh) va Lyon (Phap). Khi đuoc tao ra trong cac nha may xu ly nuoc thai thuong đuoc su dung đe tao ra đien. Vi du, nha may xu ly nuoc thai Hyperion o Los Angeles đot chay 8 trieu feet khoi (230.000 m³) khi moi ngay đe tao ra đien cho Thanh pho New York su dung khi đe chay thiet bi trong cac nha may xu ly nuoc thai, đe san xuat đien va trong lo hoi. Su dung khi thai đe san xuat đien khong chi gioi han o cac thanh pho lon, thanh pho Bakersfield, California, su dung đong phat tai cac nha may thoat nuoc cua no. California co 242 nha may xu ly nuoc thai, 74 trong so đo đa lap đat cac thiet bi ky khi. Tong cong suat sinh hoc tu 74 nha may la khoang 66 MW.


= Khi tu nhien tinh the - hydrat =
Mot luong lon khi tu nhien (chu yeu la methan) ton tai o dang hydrat duoi tram tich tren cac them luc đia ngoai khoi va tren đat o cac vung bac cuc trai qua bang vinh cuu, chang han nhu o Siberia. Hydrat đoi hoi mot su ket hop cua ap suat cao va nhiet đo thap đe hinh thanh.
Trong nam 2010, chi phi chiet xuat khi thien nhien tu khi tu nhien ket tinh đuoc uoc tinh bang gap đoi chi phi chiet xuat khi thien nhien tu cac nguon thong thuong, va tham chi cao hon tu cac mo ngoai lai.
Trong nam 2013, Tong cong ty Dau khi Quoc gia Nhat Ban (JOGMEC) đa thong bao rang ho đa thu hoi luong khi thien nhien co lien quan đen mat thuong mai tu methan hydrat.


Su hinh thanh khi thien nhien Khi thien nhien đuoc tao ra tu sinh vat phu du, cac vi sinh vat song duoi nuoc bao gom tao va đong vat nguyen sinh. Khi cac vi sinh vat nay chet đi va tich tu tren đay đai duong, chung dan bi chon đi va xac cua chung đuoc nen duoi cac lop tram tich. Trai qua hang trieu nam, ap suat va nhiet do cac lop tram tich chong len nhau tao nen tren xac cac loai sinh vat nay đa chuyen hoa hoa hoc cac chat huu co nay thanh khi thien nhien.
Do dau mo va khi thien nhien thuong đuoc tao ra bang cac qua trinh tu nhien tuong tu nhau, hai loai hydrocarbon nay thuong đuoc tim thay cung nhau o trong cac be chua ngam tu nhien. Sau khi dan đuoc tao nen trong long vo Trai Đat, dau mo va khi thien nhien đa dan chui vao cac lo nho cua cac tang đa xop xung quanh, nhung tang đa xop nay co vai tro nhu cac be chua tu nhien. Do cac lop đa xop nay thuong co nuoc chui vao, ca dau mo va khi tu nhien, von nhe hon nuoc va kem day đac hon cac tang đa xung quanh nen chung chuyen len tren qua lop vo, đoi khi cach xa noi chung đuoc tao ra. Cuoi cung, mot so hydrocarbon nay bi bay lai boi cac lop đa khong tham (đa khong xop), cac lop đa nay đuoc goi la đa "mu chup". Khi thien nhien nhe hon dau mo, do đo no tao ra mot lon nam tren dau mo. Lop khi nay đuoc goi la "mu chup khi".
Cac lop than đa co chua luong methan đang ke, methan la thanh phan chinh cua khi thien nhien. Trong cac tru luong than đa, methan thuong thuong bi phan tan vao cac lo cac vet nut cua tang than. Khi thien nhien nay thuong đuoc goi la khi methan trong tang than đa (coal-bed methane).


Hien dien Khi thien nhien đa đuoc phat hien tren khap cac chau luc, ngoai tru chau Nam Cuc. Tru luong khi thien nhien the gioi tong cong vao khoang 150 ty ty m³ (150 × 1018). Tru luong khi thien nhien lon nhat, tong cong 48 ty ty m³ đang nam o Nga. Tru luong lon thu nhi the gioi, 50 ty ty m³, nam o Trung Đong. Cac mo co tru luong khac nam o cac noi khac o chau A, chau Phi va Uc.
Tru luong khi thien nhien o Hoa Ky tong cong 5 ty ty m³. Theo xep hang tru luong khi thien nhien theo tung bang tu cao xuong thap, cac mo khi thien nhien lon đa đuoc phat hien o: Texas, Vinh Mexico ngoai khoi Louisiana, o Oklahoma, o New Mexico, o Wyoming va o Vinh Prudhoe cua Bac Slope o bang Alaska. O Canada, tong tru luong khi tu nhien la 1,7 ty ty m³. Phan lon tru luong khi tu nhien o Canada nam o Alberta.


Phan loai Khi thien nhien la mot loai khi khong mau sac va đuoc phan loai tuy theo thanh phan cua no. Khi kho co chua ty le methan cao con khi uot co chua đang ke khoi luong hydrocarbon co phan tu luong cao hon thuoc nhom ankan, bao gom etan, propan, va butan. Phan can lang cua khi la phan con lai sau khi cac ankan đa đuoc rut khoi khi uot. Khi chua la khi chua nong đo hydro sulfit cao (đay la mot chat khi khong mau, đoc, co mui trung thoi). Khi ngot la khi co chua it chat hydro sulfit.
Cac chat khong phai la hydro cacbon trong khi thien nhien đuoc la cac chat lam loang va chat gay o nhiem. Cac chat lam loang bao gom cac loai khi va hoi nhu: nito, cacbon dioxide va hoi nuoc. Cac chat gay o nhiem bao gom cac hydro sulfit va cac hop chat luu huynh khac. Cac chat gay o nhiem co the pha hoai cac thiet bi san xuat va van chuyen. Neu đuoc đot, cac chat gay o nhiem co the gay ra cac van đe nhu o nhiem khong khi va mua axit. Mua axit đuoc tao thanh khi cac hop chat luu huynh trong khi thien nhien va cac loai nhien lieu hoa thach khac nhu than đa bi đot va phan ung voi hoi am trong khong khi đe tao nen axit sulfuric (H2SO4). Hon hop hoi am axit nay roi xuong đat khi troi mua gay hu hai cho mua mang va rung, ho, suoi, song.


Khai thac Đe đinh vi đuoc cac mo khi, cac nha đia chat hoc tham do nhung khu vuc co chua nhung thanh phan can thiet cho viec tao ra khi thien nhien: đa nguon giau huu co, cac đieu kien chon vui đu cao đe tao ra khi tu nhien tu cac chat huu co, cac kien tao đa co the "bay" cac hydrocarbon.
Khi cac kien tao đia chat co the chua khi tu nhien đuoc xac đinh, thong thuong chu khong phai luon o be tram tich, nguoi ta tien hanh khoan cac gieng cac kien tao đa. Neu gieng khoan đi vao lop đa xop co chua tru luong đang ke khi thien nhien, ap luc ben trong lop đa xop co the ep khi thien nhien len be mat. Nhin chung, ap luc khi thuong giam sut dan sau mot thoi gian khai thac va nguoi ta phai dung bom hut khi len be mat.


Che bien khi thien nhien Khi khi thien nhien đuoc khai thac khoi mat đat, no đuoc van chuyen bang đuong ong dan khi đen mot nha may tinh loc va xu ly, noi no đuoc che bien.
Khi thien nhien đuoc che bien bang cac thiet bi tach loc khi đe loai bo cac hop chat khong phai la hydrocarbon, đac biet la Hydro sulfide cacbon dioxide. Hai qua trinh su dung cho muc đich nay la hap thu va hut bam (absorption and adsorption).
Qua trinh hap thu su dung mot chat long hap thu khi tu nhien va cac tap chat va phan tan chung trong chat long nay. Trong mot qua trinh đuoc goi la hap thu hoa hoc, cac tap chat phan ung voi chat long hap thu. Khi thien nhien sau đo thoat ra khoi chat hap thu con chat hap thu con tap chat o lai trong chat long. Cac chat long hap thu thuong đuoc su dung la nuoc, cac dung dich amin nuoc (aqueous amine) va cacbonat natri.
Qua trinh hut bam la mot qua trinh co đac khi tu nhien tren be mat mot chat ran hoac mot chat long đe loai bo tap chat. Mot chat thuong đuoc su dung cho muc đich nay la cacbon (than), la chat co dien tich be mat tren đon vi trong luong rong. Vi du, cac hop chat luu huynh trong phi tu nhien đuoc be mat hap thu cua cacbon giu lay. Cac hop chat luu huynh đuoc ket hop voi hydro va oxi đe tao thanh axit sulphuric va co the loai bo.
Sau khi cac tap chat đa đuoc loai bo trong cac thiet bi tach loc, khi thien nhien đuoc van chuyen đen cac nha may che bien noi cac hop chat nhu etan, butan va cac chat khac đuoc tach ra đe su dung cho nhieu muc đich khac nhau. Cac chat etan, propan, va butan đuoc su dung rong rai trong nganh hoa dau.


Van chuyen va luu tru Sau khi đuoc che bien, khi thien nhien đuoc van chuyen bang cac đuong ong dan khi đen cac ho tieu thu la cac khu dan cu hay cac khu cong nghiep. Khi khi di chuyen trong long ong, su ma sat cua khi len thanh ong lam giam luu luong khi. Do đo, cac tram nen đuoc lap đat doc theo tuyen ong đe bo sung ap luc can thiet đu giu cho khi di chuyen đen noi yeu cau.
Mot khi khi đa đen noi tieu thu, cac cong ty khi đot thuong chua vao cac bon be đe cung cap cho thi truong vao gio cao điem. Vi du khi thoi tiet lanh thi nhu cau tieu thu khi tu nhien thuong vuot qua so luong đuong ong co the van chuyen tu cac nha may che bien khi thien nhien. Do đo, cac cong ty kinh doanh khi đot thuong chua khi thien nhien vao cac be chua lon chiu ap luc cao hoac chua vao cac tang đa xop. Trong nhieu truong hop, cac khu vuc tang tru khi thien nhien đuoc su dung la cac mo than hoac cac gieng dau đa bi bo hoang. Khi can, nguoi ta lai bom len mat đat.
Khi thien nhien co the đuoc cho bang tau va tang tru duoi dang Khi tu nhien hoa long (LNG). Khi thien nhien đuoc hoa long o nhiet đo -160 °C (-256 °F). Khi thien nhien chiem the tich lon hon 600 lan lon hon so voi dang long cua no. Khi hoa long đuoc van chuyen bang tau bon va xe bon.


Anh huong đen moi truong = Khi thien nhien bi ro ri =
Khi thien nhien chu yeu bao gom methan. Sau khi thai ra bau khi quyen, no đuoc loai bo bang cach oxy hoa dan thanh cacbon dioxide va nuoc bang cac goc hydroxyl (OH−)) đuoc hinh thanh o tang đoi luu hoac tang binh luu, cho phan ung hoa hoc tong the:
CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O.
Trong khi tuoi tho cua methan trong khi quyen tuong đoi ngan khi so sanh voi carbon dioxide, voi chu ky ban ra khoang 7 nam, no co hieu qua hon trong viec giu nhiet trong khi quyen. Khi tu nhien la mot khi nha kinh manh hon carbon dioxide do tiem nang nong len toan cau cua methan lon hon. Uoc tinh nam 2009 cua EPA đat khi thai methan toan cau o muc 85 km khoi (3,0 nghin ty feet khoi) moi nam  hoac 3% san luong toan cau, 3,0 nghin ty met khoi hoac 105 nghin ty feet khoi (nam 2009). Phat thai khi methan truc tiep chiem 14,3% tong luong phat thai khi nha kinh nhan tao toan cau vao nam 2004.
Trong qua trinh khai thac, luu tru, van chuyen va phan phoi, khi tu nhien đuoc biet la ro ri vao khi quyen, đac biet la trong qua trinh khai thac. Mot nghien cuu cua Đai hoc Cornell nam 2011 đa chung minh rang ty le ro ri khi me-tan co the đu cao đe gay nguy hiem cho loi the nong len toan cau cua no đoi voi than đa. Nghien cuu nay đa bi chi trich sau nay vi đa uoc luong qua muc luong khi methan bi ro ri. Ket qua so bo cua mot so mau khong khi tu may bay do Co quan Khi quyen va Đai duong Quoc gia thuc hien cho thay cac phat thai methan cao hon uoc tinh boi cac gieng khi o mot so khu vuc.


= Khi thai carbon dioxide =
Khi tu nhien thuong đuoc mo ta la nhien lieu hoa thach sach nhat. No tao ra 25% –30% va it hon 40% –45% carbon dioxide tren moi joule đuoc phan phoi so voi dau va than tuong ung va co kha nang gay o nhiem it hon cac nhien lieu hydrocarbon khac. Tuy nhien, ve mat tuyet đoi, no bao gom mot ty le phan tram đang ke luong khi thai carbon cua con nguoi thai ra, va su phat thai nay đuoc du bao se tang len.
Theo Bao cao đanh gia lan thu tu cua IPCC, nam 2004, khi tu nhien tao ra khoang 5,3 ty tan CO2 thai ra trong vong mot nam, trong khi than va dau san xuat lan luot la 10,6 va 10,2 ty tan. Theo Bao cao đac biet ve kich ban phat thai (Special Report on Emissions Scenario) vao nam 2030, khi thien nhien se la 11 ty tan moi nam, voi than va dau hien nay la 8,4 va 17,2 ty tuong ung do nhu cau tang 1,9% mot nam.


= Hat nhan phong xa =
Khai thac khi tu nhien cung tao ra cac đong vi phong xa cua poloni (Po-210), chi (Pb-210) va radon (Rn-220). Radon la mot loai khi co hoat đong ban đau tu 5 đen 200.000 becquerels tren mot met khoi khi. No phan huy nhanh chong thanh Pb-210 co the tich tu thanh mang mong trong thiet bi khai thac khi.


Moi quan ngai ve su an toan Mot so mo khi tao ra khi chua co chua hydrogen sulfide (H2S). Khi khong đuoc xu ly nay đoc hai. Nham xu ly khi Amine, mot quy trinh quy mo cong nghiep loai bo cac thanh phan khi axit, thuong đuoc su dung đe loai bo hydrogen sulfide khoi khi tu nhien. Khai thac khi thien nhien (hoac dau) dan đen giam ap luc trong ho chua. Viec giam ap luc nay lan luot co the dan đen sut lun, chim xuong mat đat o tren. Lun co the anh huong đen he sinh thai, đuong thuy, cong ranh va he thong cap nuoc, nen mong, …


= Fracking =
Viec giai phong khi tu nhien tu cac thanh tao đa xop duoi mat đat co the đuoc thuc hien bang mot qua trinh goi la nut gay thuy luc hoac "nut". Nguoi ta uoc tinh rang su pha vo thuy luc cuoi cung se chiem gan 70% phat trien khi thien nhien o Bac My. Ke tu khi hoat đong be gay thuy luc thuong mai đau tien vao nam 1949, khoang mot trieu gieng đa bi pha huy bang thuy luc tai Hoa Ky. Viec san xuat khi thien nhien tu cac gieng bi pha huy bang thuy luc đa su dung nhung phat trien cong nghe cua khoan đinh huong va nam ngang, giup cai thien kha nang tiep can khi tu nhien trong cac thanh tao đa chat che. Su tang truong manh me trong viec san xuat khi đoc đao tu cac gieng bi nut thuy luc xay ra trong khoang thoi gian tu nam 2000-2012.
Trong qua trinh be gay thuy luc, cac nha khai thac buoc tron lan nuoc voi nhieu loai hoa chat khac nhau thong qua vo gieng vao trong đa. Nuoc voi ap luc cao bi pha vo hoac "nut" do đa se tao ra khi tu su hinh thanh đa. Cat va cac hat khac đuoc them vao nuoc nhu mot chat phu tro đe giu cho cac vet nut trong đa mo, do đo cho phep khi chay vao vo va sau đo len be mat. Hoa chat đuoc them vao chat long đe thuc hien cac chuc nang nhu giam ma sat va uc che an mon. Sau khi "frack", dau hoac khi đuoc chiet xuat va 30-70% chat long frack, tuc la hon hop cua nuoc, hoa chat, cat, vv, chay nguoc tro lai be mat. Nhieu thanh tao chua khi cung chua nuoc, se chay nuoc gieng len be mat cung voi khi, trong ca gieng bi nut bang thuy luc va khong bi thuy luc. Đieu nay tao ra nuoc thuong co ham luong muoi cao va cac khoang chat hoa tan khac xay ra trong qua trinh hinh thanh.
The tich nuoc đuoc su dung cho cac gieng gay thuy luc đuoc thay đoi tuy theo ky thuat be gay thuy luc. Tai Hoa Ky, luong nuoc trung binh đuoc su dung cho moi đut gay thuy luc đa đuoc bao cao la gan 7.375 gallon đoi voi gieng dau va khi đot thang đung truoc nam 1953, gan 197.000 gallon cho gieng dau va khi đot thang đung tu nam 2000-2010 va gan 3 trieu gallon đoi voi cac gieng khi ngang tu nam 2000-2010. 
Xac đinh ky thuat đong khung nao la phu hop voi nang suat tot phu thuoc phan lon vao cac tinh chat cua đa ho chua tu đo đe chiet xuat dau hoac khi đot. Neu đa đac trung boi tinh tham thap - đe cap đen kha nang đe cho cac chat, tuc la khi, đi qua no, sau đo đa co the đuoc coi la mot nguon khi chat che. Khi đa phien, ma hien nay con đuoc biet đen nhu mot nguon khi đoc đao, lien quan đen viec khoan mot lo khoan theo chieu doc cho đen khi no đat đen hinh dang cua đa phien, luc đo mui khoan quay theo đa theo chieu ngang hang tram hoac hang ngan feet. Nguoc lai, cac nguon dau va khi truyen thong đuoc đac trung boi kha nang tham đa cao hon, đieu nay cho phep dong chay cua dau hoac khi vao gieng khoan voi ky thuat be gay thuy luc it ton kem hon so voi viec san xuat khi chat hep.
Nhung thap ky phat trien cong nghe khoan cho viec san xuat dau va khi đot thong thuong va đoc đao khong chi cai thien kha nang tiep can khi tu nhien trong đa chua co đo tham thap ma con gay ra nhung tac đong bat loi đang ke đen suc khoe moi truong va cong đong.
EPA cua Hoa Ky đa thua nhan rang cac hoa chat đoc hai, gay ung thu, tuc la benzen va ethylbenzene, đa đuoc su dung lam chat tao gel trong nuoc va cac hon hop hoa hoc cho gay khoi ngang lon (HVHF). Sau khi đut gay thuy luc trong HVHF, nuoc, hoa chat va chat long frack quay tro lai be mat cua gieng, đuoc goi la dong chay hoac nuoc san xuat, co the chua vat lieu phong xa, kim loai nang, muoi tu nhien va hydrocarbon ton tai tu nhien trong đa phien set. Cac chat hoa hoc, vat lieu phong xa, kim loai nang va muoi đuoc loai bo khoi gieng HVHF boi cac nha khai thac cung rat kho loai bo khoi nuoc chung bi tron lan, va se gay o nhiem nang ne cho chu trinh nuoc, phan lon luu luong la hoac đuoc tai che thanh cac hoat đong fracking khac hoac tiem vao cac gieng sau duoi long đat, loai bo luong nuoc ma HVHF yeu cau tu chu trinh thuy van.


= Them mui =
Đe ho tro phat hien ro ri, chat tao mui đuoc them vao loai khi khong mau va khong mui khac đuoc nguoi tieu dung su dung. Mui nay đa đuoc so sanh voi mui trung thoi, do them tert-Butylthiol (t-butyl mercaptan). Đoi khi mot hop chat lien quan, thiophane, co the đuoc su dung trong hon hop. Cac tinh huong trong đo mot chat gay mui đuoc them vao khi thien nhien co the đuoc phat hien bang thiet bi phan tich, nhung khong the đuoc phat hien đung cach boi mot nguoi quan sat co mui thong thuong, đa xay ra trong nganh cong nghiep khi tu nhien. Đieu nay đuoc gay ra boi mat na mui, khi mot chat gay mui vuot qua cam giac cua nguoi khac. Tinh đen nam 2011, nganh cong nghiep van đang tien hanh nghien cuu ve nguyen nhan gay ra mui hoi.


= Nguy co chay no =
Cac vu no do ro ri khi tu nhien xay ra vai lan moi nam. Nha rieng le, doanh nghiep nho va cac cau truc khac thuong bi anh huong nhat khi ro ri ben trong tich tu khi ben trong cau truc. Thong thuong, vu no đu manh đe gay thiet hai đang ke cho mot toa nha nhung đe no đung vung. Trong nhung truong hop nay, nhung nguoi ben trong co xu huong bi thuong nhe đen trung binh. Thinh thoang, khi co the thu thap voi so luong đu cao đe gay ra mot vu no chet nguoi, lam tan ra mot hoac nhieu toa nha trong qua trinh nay. Khi thuong tieu tan de dang ngoai troi, nhung đoi khi co the thu thap voi so luong nguy hiem neu toc đo dong chay đu cao. Tuy nhien, xet đen hang chuc trieu cau truc su dung nhien lieu, nguy co ca nhan su dung khi thien nhien rat thap.


= Nguy co hit phai carbon monoxide =
He thong suoi bang khi thien nhien co the gay ngo đoc khi carbon monoxide neu khong đuoc thong hoi hoac kem thong hoi. Trong nam 2011, lo khi thien nhien, may suoi khong gian, may nuoc nong va bep đuoc đo loi cho 11 ca tu vong carbon monoxide o My. 22 truong hop tu vong khac la do cac thiet bi chay bang khi đot hoa long, va 17 truong hop tu vong do loai khi khong xac đinh. Nhung cai tien trong thiet ke lo đot khi tu nhien đa lam giam đang ke moi quan tam ngo đoc CO. May do cung co san canh bao khi carbon monoxide va/hoac khi no (methan, propane, ….).


Luong nang luong, thong ke va gia ca Luong khi tu nhien đuoc đo bang met khoi binh thuong (met khoi khi o nhiet đo "binh thuong" 0 °C (32 °F) va ap suat 101.325 kPa (14.6959 psi)) hoac feet khoi tieu chuan (foot khoi khi o nhiet đo "chuan": 60.0 °F (15.6 °C) va ap suat 14.73 psi (101.6 kPa)), mot met khoi ≈ 35.3147 cu ft. Tong nhiet đot cua khi thien nhien chat luong thuong mai la khoang 39 MJ / m3 (0,31 kWh / cu ft), nhung đieu nay co the thay đoi vai phan tram. Đay la khoang 49 MJ / kg (6,2 kWh / lb) (gia su mat đo la 0,8 kg / m3 (0,05 lb / cu ft), mot gia tri gan đung).


= Lien minh chau Au =
Gia xang khac nhau rat nhieu tren toan EU. Mot thi truong nang luong chau Au duy nhat, mot trong nhung muc tieu chinh cua EU, se lam tang gia khi o tat ca cac nuoc thanh vien EU. Hon nua, no se giup giai quyet cac van đe ve cung va ham nong toan cau, cung nhu tang cuong quan he voi cac nuoc Đia Trung Hai khac va thuc đay đau tu trong khu vuc.


= My =
Tai cac đon vi cua My, mot khoi luong tieu chuan khoi (28 L) khi tu nhien tao ra khoang 1.028 đon vi nhiet Anh (1.085 kJ). Gia tri gia nhiet thuc te khi nuoc hinh thanh khong ngung tu la nhiet thuan cua qua trinh đot chay va co the thap hon 10%.
Tai My, doanh so ban le thuong o đon vi nhiet (th); 1 nhiet = 100.000 BTU. Ban khi đot cho nguoi tieu dung trong nuoc thuong o đon vi 100 feet khoi tieu chuan (scf). Đong ho đo khi đo khoi luong khi đuoc su dung, va đieu nay đuoc chuyen đoi thanh nhiet bang cach nhan khoi luong voi ham luong nang luong cua khi đuoc su dung trong khoang thoi gian đo, thay đoi theo thoi gian. Tieu thu hang nam đien hinh cua mot noi cu tru cua mot gia đinh la 1.000 therm hoac mot khach hang khu dan cu tuong đuong (RCE). Giao dich ban buon thuong đuoc thuc hien trong decatherms (Dth), nghin decatherms (MDth), hoac trieu decatherms (MMDth). Mot trieu decatherms la mot nghin ty BTU, khoang mot ty feet khoi khi tu nhien.
Gia khi tu nhien thay đoi rat nhieu tuy thuoc vao vi tri va loai nguoi tieu dung. Trong nam 2007, gia la $ 7/1000 feet khoi (0,25 đo la / m3) đien hinh o My. Gia tri khi thien nhien đien hinh la khoang 1.000 BTU moi foot khoi, tuy thuoc vao thanh phan khi. Đieu nay tuong ung voi khoang 7 trieu đo la mot trieu BTU hoac khoang 7 đo la moi gigajoule (GJ). Vao thang 4 nam 2008, gia ban buon la $ 10/1000 feet khoi ($ 10 / MMBTU). Gia nha o thay đoi tu 50% đen 300% so voi gia ban buon. Vao cuoi nam 2007, đay la $ 12– $ 16/1000 feet khoi ($ 0,42– $ 0,57 / m3). Khi đot tu nhien tai Hoa Ky đuoc giao dich duoi dang hop đong tuong lai tren san giao dich New York Mercantile Exchange. Moi hop đong la 10.000 MMBTU hoac 10 ty BTU (10.551 GJ). Vi vay, neu gia khi la $ 10 / MMBTU tren NYMEX, hop đong tri gia $ 100,000.


= Canada =
Canada su dung thuoc đo so lieu cho thuong mai noi bo cac san pham hoa dau. Do đo, khi tu nhien đuoc ban boi gigajoule (GJ), met khoi (m3) hoac nghin met khoi (E3m3). Co so ha tang phan phoi hau nhu luon luon theo khoi luong met (met khoi hoac met khoi). Mot so khu vuc phap ly, chang han nhu Saskatchewan, chi ban khi đot theo khoi luong. Cac khu vuc phap ly khac, chang han nhu Alberta, khi đuoc ban boi ham luong nang luong (GJ). O nhung khu vuc nay, hau nhu tat ca cac met danh cho khach hang thuong mai nho va dan cu đeu đo khoi luong (m3 hoac ft3) va bao cao thanh toan bao gom he so nhan đe chuyen đoi am luong thanh noi dung nang luong cua nguon cung cap khi đia phuong.
Mot gigajoule (GJ) la mot thuoc đo xap xi bang mot nua thung (250 lbs) dau, hoac 1 trieu BTU, hoac 1.000 cu ft hoac 28 m3 khi. Ham luong nang luong cung cap khi đot o Canada co the thay đoi tu 37 đen 43 MJ / m3 (990 đen 1,150 BTU / cu ft) tuy thuoc vao viec cung cap va xu ly khi giua gieng khoan va khach hang.


= Nhung noi khac =
Trong phan con lai cua the gioi, khi tu nhien đuoc ban trong cac đon vi ban le gigajoule. LNG (khi thien nhien hoa long) va LPG (khi dau mo hoa long) đuoc giao dich bang tan so lieu (1.000 kg) hoac MMBTU duoi dang giao hang tai cho. Cac hop đong phan phoi khi tu nhien dai han đuoc ky theo met khoi, va cac hop đong LNG đuoc tinh theo tan. LNG va LPG đuoc van chuyen bang cac tau van chuyen chuyen dung, vi khi đuoc hoa long o nhiet đo đong lanh. Đac điem ky thuat cua moi hang LNG / LPG thuong chua noi dung nang luong, nhung thong tin nay noi chung khong co san cho cong chung.
Tai Lien bang Nga, Gazprom đa ban khoang 250 ty met khoi khi đot tu nhien trong nam 2008. Nam 2013, ho san xuat 487,4 ty met khoi (17,21 nghin ty feet khoi) khi thien nhien va khi lien quan. Gazprom đa cung cap cho chau Au 161,5 ty met khoi khi (5,70 nghin ty feet khoi) trong nam 2013.
Vao thang 8 nam 2015, đot kham pha khi tu nhien lon nhat trong lich su đa đuoc thuc hien va đuoc thong bao boi mot cong ty khi ENI cua Y. Cac cong ty nang luong chi ra rang cong ty đa khai quat đuoc mot linh vuc "sieu khong lo" khi o Bien Đia Trung Hai bao gom khoang 40 dam vuong (100 km2). No cung đa đuoc bao cao rang linh vuc khi đot co the chua mot tiem nang 30 nghin ty feet khoi (850 ty met khoi) khi tu nhien. ENI noi rang nang luong la khoang 5,5 ty thung dau tuong đuong [BOE] (3,4 × 1010 GJ). Khu vuc nay đuoc tim thay o vung bien sau ngoai khoi bo bien phia bac Ai Cap va ENI cho rang no se lon nhat tu truoc đen nay o Đia Trung Hai va tham chi ca the gioi. 


Cac du an khai thac khi lon o Viet Nam Đuong ong dan khi Nam Con Son
Du an Khi - Đien - Đam Ca Mau
Du an đuong ong dan khi Bach Ho
Du an đuong ong dan khi Lo B - O Mon


Tham khao