An ninh mang (cybersecurity), an ninh may tinh (computer security), bao mat cong nghe thong tin (IT security) la viec bao ve he thong mang may tinh khoi cac hanh vi trom cap hoac lam ton hai đen phan cung, phan mem va cac du lieu, cung nhu cac nguyen nhan dan đen su gian đoan, chuyen lech huong cua cac dich vu hien đang đuoc đuoc cung cap.
An ninh mang la thuc tien cua viec bao ve cac he thong đien tu, mang luoi, may tinh, thiet bi di đong, chuong trinh va du lieu khoi nhung cuoc tan cong ky thuat so đoc hai co chu đich. Toi pham mang co the trien khai mot loat cac cuoc tan cong chong lai cac nan nhan hoac doanh nghiep đon le; co the ke đen nhu truy cap, lam thay đoi hoac xoa bo du lieu nhay cam; tong tien; can thiep vao cac quy trinh kinh doanh.
An ninh mang may tinh bao gom viec kiem soat truy cap vat ly đen phan cung, cung nhu bao ve chong lai tac hai co the xay ra qua truy cap mang may tinh, co so du lieu (SQL injection) va viec loi dung lo hong phan mem (code injection). Do sai lam cua nhung nguoi đieu hanh, du co y hoac do bat can, an ninh cong nghe thong tin co the bi lua đao phi ky thuat đe vuot qua cac thu tuc an toan thong qua cac phuong phap khac nhau.
An ninh mang hoat đong thong qua mot co so ha tang chat che, đuoc chia thanh ba phan chinh: bao mat cong nghe thong tin, an ninh mang va an ninh may tinh.

Bao mat cong nghe thong tin (voi cach goi khac la bao mat thong tin đien tu): Bao ve du lieu o noi chung đuoc luu tru va ca khi cac du lieu nay di chuyen tren cac mang luoi thong tin. Trong khi an ninh mang chi bao ve du lieu so, bao mat cong nghe thong tin nam trong tay trong trach bao ve ca du lieu ky thuat so lan du lieu vat ly khoi nhung ke xam nhap trai phep.
An ninh mang: La mot tap hop con cua bao mat cong nghe thong tin. An ninh mang thuc hien nhiem vu đam bao du lieu ky thuat so tren cac mang luoi, may tinh va thiet bi ca nhan nam ngoai su truy cap, tan cong va pha huy bat hop phap.
An ninh may tinh: La mot tap hop con cua an ninh mang. Loai bao mat nay su dung phan cung va phan mem đe bao ve bat ky du lieu nao đuoc gui tu may tinh ca nhan hoac cac thiet bi khac đen he thong mang luoi thong tin. An ninh may tinh thuc hien chuc nang bao ve co so ha tang cong nghe thong tin va chong lai cac du lieu bi chan, bi thay đoi hoac đanh cap boi toi pham mang.
Linh vuc nay dan tro nen quan trong do su phu thuoc ngay cang nhieu vao cac he thong may tinh va Internet tai cac quoc gia, cung nhu su phu thuoc vao he thong mang khong day nhu Bluetooth, Wi-Fi, cung voi su phat trien cua cac thiet bi "thong minh", bao gom đien thoai thong minh, TV va cac thiet bi khac ket noi vao he thong Internet of Things.
Nhan su lam viec trong mang an ninh mang co the đuoc chia thanh 3 dang sau:

Hacker mu trang (White-hat hacker)  – cung con goi la "ethical hacker" (hacker co nguyen tac/đao đuc) hay penetration tester (nguoi xam nhap thu nghiem vao he thong). Hacker mu trang la nhung chuyen gia cong nghe lam nhiem vu xam nhap thu nghiem vao he thong cong nghe thong tin đe tim ra lo hong, tu đo yeu cau nguoi chu he thong phai va loi he thong đe phong ngua cac xam nhap khac sau nay voi y đo xau (thuong la cua cac hacker mu đen).
Hacker mu đen (Black-hat hacker): la cac chuyen gia cong nghe xam nhap vao he thong voi muc đich xau nhu đanh cap thong tin, pha huy he thong, lam lay nhiem cac phan mem đoc hai cung nhu cac hanh vi pha hoai mang may tinh vi pham phap luat khac.
Hacker mu xam (Grey-hat hacker): la cac chuyen gia cong nghe co the vua lam cong nghe cua ca hacker mu trang va mu đen.


Luoc su hinh thanh va phat trien = 1971 – Virus may tinh đau tien tren the gioi =
Chung ta thuong se cho rang may tinh phai đuoc phat minh truoc khi khai niem virus may tinh co the ton tai, nhung theo mot nghia nao đo, đieu nay chua han la chinh xac. Nha toan hoc John von Neumann (1903-1957) la nguoi đau tien khai niem hoa y tuong "virus may tinh" bang bai bao cua minh phat hanh nam 1949, trong đo, ong đa phat trien nen tang ly thuyet ve mot thuc the tu nhan ban tu đong, lam viec trong may tinh.
Mai đen nam 1971, the gioi moi lan đau tien đuoc nhin thay virus may tinh o the gioi thuc. Trong thoi đai ARPANET (khoi nguyen cua Internet), cac may tinh DEC PDP-10 hoat đong tren he đieu hanh TENEX bat ngo hien thi dong thong bao voi noi dung "Toi la Creeper. Hay bat toi neu ban co the!". Mac du virus Creeper đuoc thiet ke nhu mot thi nghiem vo hai, chi đe chung minh lieu khai niem nay co kha thi hay khong, nhung đieu đo đa đat nen tang cho nhung phat minh ve virus may tinh khac xuat hien sau nay.


= 1983 - Bang sang che đau tien trong linh vuc an ninh mang tai Hoa Ky =
Vao thoi điem khi may tinh bat đau phat trien, cac nha phat minh va chuyen gia cong nghe tren khap the gioi tro nen gap rut voi mong muon ghi dau vao lich su va yeu cau bang sang che cho cac he thong may tinh moi. Bang sang che đau tien cua Hoa Ky ve an ninh mang đuoc cong bo vao thang 9 nam 1983, khi vien Cong nghe Massachusetts (MIT) đuoc cap bang sang che 4.405.829 cho mot "he thong va phuong thuc truyen thong mat ma". Bang sang che đa gioi thieu thuat toan RSA (Rivest-Shamir-Adeld), đay la mot trong nhung he thong mat ma khoa cong khai đau tien tren the gioi. Mat ma hoc la nen tang cua an ninh mang hien đai ngay nay.


= 1993 – Hoi nghi DEF CON đau tien =
DEF CON la mot trong nhung hoi nghi ky thuat an ninh mang noi tieng nhat the gioi. Dien ra lan đau tien vao thang 6 nam 1993 boi Jeff Moss, đuoc to chuc tai Las Vegas, so luong tham gia chi voi 100 nguoi. Ngay nay, hoi nghi thuong nien nay thu hut su tham gia cua hon 20.000 chuyen gia an ninh mang, hacker mu trang, nha bao trong linh vuc cong nghe, chuyen gia IT tu khap noi tren the gioi.


= 1995 – Su ra đoi cua Security Sockets Layer (SSL) 2.0 =
Đay la mot tieu chuan an ninh cong nghe toan cau tao ra lien ket giua may chu web (web server) va trinh duyet. Lien ket nay đam bao cho viec tat ca cac du lieu trao đoi giua may chu web va trinh duyet luon đuoc bao mat va an toan, mang tinh rieng tu, tach roi. SSL la mot chuan cong nghe đuoc su dung boi hang trieu trang web trong viec bao ve cac giao dich truc tuyen voi khach hang cua ho.
Sau khi trinh duyet web đau tien tren the gioi đuoc phat hanh, cong ty Netscape bat đau tap trung thoi gian, cong suc đe phat trien giao thuc SSL. Vao thang 2 nam 1995, Netscape đa ra mat SSL 2.0 – HTTPS (viet tat cua Hypertext Transfer Protocol Secure) – ma sau nay đa tro thanh ngon ngu chinh đe su dung Internet mot cach an toan, hieu qua.
Giao thuc nay co the noi la bien phap an ninh mang quan trong bac nhat. Ngay nay, khi nhin thay "HTTPS" trong mot đia chi website, đieu nay chung to tat ca cac thong tin lien lac đeu đuoc ma hoa an toan, nghia la, ngay ca khi co ai đo đa đot nhap vao ket noi, ho se khong the giai ma bat ky du lieu nao đi qua giua chu so huu thong tin va website đo.


= 2003 – Su xuat hien cua "An danh" (Anonymous) =
"Anonymous" la nhom hacker noi tieng toan cau đau tien đuoc biet đen. Đay la mot to chuc khong co lanh đao, thay vao đo, đai dien cho nhieu nguoi dung cong đong truc tuyen (online) va ngoai tuyen (offline). Đuoc biet đen voi viec đau tranh cho tu do ngon luan va tu do Internet bang cach xuong đuong bieu tinh hay thuc hien tan cong tu choi dich vu (DDoS) vao website cua cac chinh quyen, ton giao, va cong ty quoc te. Đeo len chiec mat na Guy Fawkes – to chuc nay thu hut su chu y tam co quoc gia khi tan cong website cua nha tho giao phai Khoa luan giao (Scientology).


= 2010 - Chien dich Anh ban mai (Operation Aurora) – Hacking tam co quoc gia =
Vao nua cuoi nam 2009, hang Google tai Trung Quoc cong bo đa dinh hang loat vu tan cong mang mang ten "Chien dich anh ban mai" (Operation Aurora). Google ban đau cho rang muc tieu cua ke tan cong la co gang truy cap vao tai khoan Gmail cua cac nha hoat đong nhan quyen Trung Quoc. Tuy nhien, cac nha phan tich sau đo đa phat hien ra y đinh thuc su đang sau chien dich nay la đe tim kiem, xac đinh danh tinh cac nha hoat đong tinh bao Trung Quoc tai Hoa Ky - nhung đoi tuong co the nam trong danh sach theo doi cua cac co quan thuc thi phap luat o xu so Co Hoa. Chien dich nay cung tan cong hon 50 cong ty trong linh vuc Internet, tai chinh, cong nghe, truyen thong va hoa hoc. Theo uoc tinh cua hang Cyber Diligence, chien dich nay gay thiet hai cho moi cong ty nan nhan tam khoang 100 trieu USD.


= Ngay nay – An ninh mang tro nen quan trong hon bao gio het =
Khong gian mang ngay nay đa tro thanh mot chien truong ky thuat so bao gom cac quoc gia va nhung ke tan cong mang. Đe theo kip xu huong toan cau, nganh cong nghiep an ninh mang phai khong ngung cai tien, đoi moi va su dung cac phuong phap tiep can dua tren "may hoc nang cao" (Advanced Machine Learning) va AI tien tien, voi muc tieu phan tich cac hanh vi mang va ngan chan su tan cong cua bon toi pham.
O thoi điem hien tai, viec thuc hien nghiem tuc cac van đe ve đam bao an ninh mang tro nen quan trong hon bao gio het đoi voi cac doanh nghiep va to chuc. Voi viec phat trien cong nghe thong tin ngay cang manh me, cac to chuc co đay đu tiem luc can thiet đe ho tro thuc thi moi thu, tu toi uu hoa cong cu tim kiem (SEO) cho đen quan ly ngan sach chung cung nhu nhu cau chi tieu rieng le cua cong ty, doanh nghiep.


Muc tieu cua an ninh mang Muc tieu cua an ninh mang la bao ve thong tin khoi bi đanh cap, xam pham hoac bi tan cong. Đo bao mat an ninh mang co the đuoc đo luong bang it nhat mot trong ba muc tieu sau:

Bao ve tinh bao mat cua du lieu .
Bao toan tinh toan ven cua du lieu.
Thuc đay su san co cua du lieu cho nguoi dung đuoc uy quyen.
Nhung muc tieu nay tao thanh bo ba "Bao mat – Toan ven – San co" (Confidentiality – Integrity – Availability), đay la co so cot loi cua tat ca cac chuong trinh bao mat thong tin. Tam giac CIA la mot mo hinh bao mat đuoc thiet ke đe huong dan thuc thi cac chinh sach bao mat thong tin trong khuon kho noi bo mot to chuc hoac mot cong ty. Mo hinh nay cung đuoc goi la AIC đe tranh su nham lan voi Co quan Tinh bao Trung uong Hoa Ky (CIA - Central Intelligence Agency).
Tieu chi cua CIA đuoc hau het cac to chuc va cong ty su dung khi ho bat tay vao cai đat mot ung dung moi, tao lap co so du lieu hoac khi muon đam bao quyen truy cap vao mot so du lieu noi chung. Đe du lieu đuoc bao mat hoan toan, tat ca cac tieu chi nay phai co hieu luc, đay la nhung chinh sach bao mat ma moi thanh phan cau tao nen no đeu phai cung nhau hoat đong, va do đo, co the se xay ra sai sot khi bo quen mot trong nhung thanh phan cua CIA.
Cac yeu to cua tam giac CIA đuoc coi la ba yeu to quan trong nhat cua bao mat thong tin.


= Tinh bao mat (Confidentiality) =
Bao mat gan tuong đuong voi quyen rieng tu va viec tranh tiet lo thong tin trai phep. Lien quan đen viec bao ve du lieu, bao mat cung cap quyen truy cap cho nhung nguoi đuoc phep va ngan chan nguoi khac tiep xuc voi bat ky thong tin nao ve noi dung cua chu so huu. Yeu to nay ngan chan thong tin ca nhan tiep can sai nguoi trong khi đam bao rang nguoi dung muc tieu co the thu thap đuoc thong tin can thiet. Ma hoa du lieu la mot vi du đien hinh đe đam bao tinh bao mat.
Cac cong cu chinh phuc vu cho tieu chi "bao mat":

Ma hoa (Encryption): Ma hoa la mot phuong phap chuyen đoi thong tin khien du lieu tro nen khong the đoc đuoc đoi voi nguoi dung trai phep bang cach su dung thuat toan. Su dung khoa bi mat (khoa ma hoa) đe du lieu đuoc chuyen đoi, chi co the đuoc đoc bang cach su dung mot khoa bi mat khac (khoa giai ma). Cong cu nay nham bao ve nhung du lieu nhay cam nhu so the tin dung, bang cach ma hoa va chuyen đoi du lieu thanh mot van ban mat ma khong the đoc đuoc, du lieu nay chi co the đuoc đoc mot khi đa giai ma no. Khoa bat đoi xung (asymmetric-key) va khoa đoi xung (symmetric-key) la hai loai ma hoa chinh pho bien nhat.
Kiem soat quyen truy cap (Access Control): Đay la cong cu xac đinh cac quy tac va chinh sach đe gioi han quyen truy cap vao he thong hoac cac tai nguyen, du lieu ao/vat ly. Kiem soat quyen truy cap bao gom qua trinh nguoi dung đuoc cap quyen truy cap va mot so đac quyen nhat đinh đoi voi he thong, tai nguyen hoac thong tin. Trong cac he thong kiem soat quyen truy cap, nguoi dung can xuat trinh thong tin đang nhap truoc khi co the đuoc cap phep tiep can thong tin, co the ke đen nhu danh tinh, so se-ri cua may chu. Trong cac he thong van hanh vat ly, cac thong tin đang nhap nay co the ton tai duoi nhieu dang, nhung voi cac thong tin khong the đuoc chuyen giao se cung cap tinh bao mat cao nhat.
Xac thuc (Authentication): Xac thuc la mot qua trinh đam bao va xac nhan danh tinh hoac vai tro cua nguoi dung. Cong cu nay co the đuoc thuc hien theo mot so cach khac nhau, nhung đa so thuong dua tren su ket hop voi: mot thu gi đo ma ca nhan so huu (nhu the thong minh hoac khoa radio đe luu tru cac khoa bi mat), mot thu gi đo ma ca nhan biet (nhu mat khau) hoac mot thu gi đo dung đe nhan dang ca nhan (nhu dau van tay). Xac thuc đong vai tro cap thiet đoi voi moi to chuc, vi cong cu nay cho phep ho giu an toan cho mang luoi thong tin cua minh bang cach chi cho phep nguoi dung đuoc xac thuc truy cap vao cac tai nguyen duoi su bao ve, giam sat cua no. Nhung tai nguyen nay co the bao gom cac he thong may tinh, mang, co so du lieu, website va cac ung dung hoac dich vu dua tren mang luoi khac.
Cap quyen (Authorization): Đay la mot co che bao mat đuoc su dung đe xac đinh quyen han (privilege) mot nguoi nao đo đoi voi cac tai nguyen nhu cac chuong trinh may tinh, tep tin, dich vu, du lieu va tinh nang ung dung. Uy quyen thuong đuoc đi sau xac thuc nham xac đinh mot user sau khi đa đang nhap thanh cong thi đuoc phep lam nhung gi đoi voi tung loai du lieu. Quan tri vien he thong thuong la nguoi chi đinh cap phep hoac tu choi quyen truy cap đoi voi ca nhan khi muon tiep can thong tin du lieu va đang nhap vao he thong.
Bao mat vay ly (Physical Security): Đay la cac bien phap đuoc thiet ke đe ngan chan su truy cap trai phep vao cac tai san cong nghe thong tin nhu co so vat chat, thiet bi, nhan su, tai nguyen va cac loai tai san khac nham tranh bi hu hai. Cong cu nay bao ve cac tai san neu tren khoi cac moi đe doa vat ly nhu: trom cap, pha hoai, hoa hoan va thien tai.


= Tinh toan ven (Integrity) =
Tinh toan ven đe cap đen cac phuong phap nham đam bao nguon du lieu la that, chinh xac va đuoc bao ve khoi su sua đoi trai phep cua nguoi dung.
Cac cong cu chinh phuc vu cho tieu chi "toan ven":

Sao luu (Backups): Sao luu la luu tru du lieu đinh ky. Đay la mot qua trinh tao lap cac ban sao cua du lieu hoac tep du lieu đe su dung trong truong hop khi du lieu goc hoac tep du lieu bi mat hoac bi huy. Sao luu cung đuoc su dung đe tao cac ban sao phuc vu cho cac muc đich luu lai lich su du lieu, chang han nhu cac nghien cuu dai han, thong ke hoac cho cac ghi chep, hoac đon gian chi đe đap ung cac yeu cau cua chinh sach luu tru du lieu.
Tong kiem tra (Checksums): Tong kiem tra la mot gia tri so đuoc su dung đe xac minh tinh toan ven cua tep hoac du lieu đuoc truyen đi. Noi cach khac, đo la su tinh toan cua mot ham phan anh noi dung cua tep thanh mot gia tri so. Chung thuong đuoc su dung đe so sanh hai bo du lieu, nham đam bao rang chung giong het nhau. Ham tong kiem tra phu thuoc vao toan bo noi dung cua tep, no đuoc thiet ke theo cach ma ngay ca mot thay đoi nho đoi voi tep đau vao (chang han nhu lech mot bit) co the dan đen gia tri đau ra khac nhau.
Ma chinh du lieu (Data Correcting Codes): Đay la mot phuong phap đe luu tru du lieu theo cach ma nhung thay đoi nho nhat cung co the de dang đuoc phat hien va tu đong đieu chinh.


= Tinh san co (Availability) =
Moi he thong thong tin đeu phuc vu cho muc đich rieng cua no va thong tin phai luon luon san sang khi can thiet. He thong co tinh san sang cao huong đen su san co, kha dung o moi thoi điem, tranh đuoc rui ro, đam bao thong tin co the đuoc truy cap va sua đoi kip thoi boi nhung nguoi đuoc uy quyen.
Cac cong cu chinh phuc vu cho tieu chi "san co":

Bao ve vat ly (Physical Protections): Co nghia la giu thong tin co san ngay ca trong truong hop phai đoi mat voi thach thuc ve vat chat. Đam bao cac thong tin nhay cam va cong nghe thong tin quan trong đuoc luu tru trong cac khu vuc an toan.
Tinh toan du phong (Computational Redundancies): Đuoc ap dung nham bao ve may tinh va cac thiet bi đuoc luu tru, đong vai tro du phong trong truong hop xay ra hong hoc.


Tan cong mang Tan cong mang la tat ca cac hinh thuc xam nhap trai phep vao mot he thong may tinh, website, co so du lieu, ha tang mang, thiet bi cua mot ca nhan hoac to chuc thong qua mang Internet voi nhung muc đich bat hop phap.


= Nan nhan cua tan cong mang =
Tan cong mang khong muc tieu: O cac cuoc tan cong khong muc tieu, đoi tuong ma bon toi pham mang va hacker nham đen la cang nhieu thiet bi, dich vu hoac nguoi dung bi anh huong cang tot. Chung khong quan tam ai la nan nhan vi luon co mot so luong lon may moc hoac dich vu ton tai lo hong. Đe thuc hien cac cuoc tan cong nay, chung su dung nhung loai ky thuat ma co the tan dung đuoc su cong khai, rong rai cua Internet.
Tan cong mang co muc tieu: Đoi voi cuoc tan cong co muc tieu, mot to chuc se de dang roi vao tinh trang bi kim kep. Ly giai cho nhung nguyen do đang sau cuoc tan cong nay, bon toi pham, mot la co moi quan tam cu the voi chu đich ro rang đen to chuc; hai la đuoc tra tien đen nham đen muc tieu la thuc hien tan cong vao to chuc đo. Nen tang xay dung chien luoc cho mot cuoc tan cong mang voi muc tieu xac đinh co the mat nhieu thang đe tim ra con đuong tot nhat tac đong đen doanh nghiep (hoac nguoi dung). Tan cong co muc tieu thuong gay ra ton hai nang ne hon so voi mot cuoc tan cong khong nham muc tieu, boi vi no đuoc thiet ke rieng đe tan cong vao cac he thong, quy trinh hoac nhan su cua doanh nghiep.
Nhin chung, nan nhan cua tan cong mang co the la mot ca nhan, doanh nghiep, cac to chuc chinh phu hoac phi chinh phu, co quan nha nuoc, tham chi, đoi tuong co the la ca mot quoc gia. Tuy nhien, đoi tuong pho bien nhat cua cac cuoc tan cong mang la cac doanh nghiep.


= Muc đich tan cong mang =
Ben canh nhung muc đich pho bien nhu truc loi phi phap, tong tien doanh nghiep, hien thi quang cao kiem tien, thi con ton tai mot so muc đich khac phuc tap va nguy hiem hon: canh tranh khong lanh manh giua cac doanh nghiep, tan cong an ninh hoac kinh te cua mot quoc gia, tan cong đanh sap mot to chuc ton giao, v.v. Ngoai ra, mot so hacker tan cong mang chi đe mua vui, thu suc, hoac to mo muon kham pha cac van đe ve an ninh mang.


Lo hong bao mat va cac loai tan cong pho bien Lo hong bao mat la mot điem yeu cua he thong trong qua trinh thiet ke, thi cong va quan tri. Phan lon cac lo hong bao mat đuoc đa phat hien ngay nay đeu đuoc ghi lai trong co so du lieu Common Vulnerabilities and Exposures (CVE). Mot lo hong bi khai thac la mot lo hong ma đa bi loi dung đe thuc hien hoat đong tan cong it nhat mot lan hoac đa bi khai thac (exploit).
Đe đam bao mot he thong may tinh, đieu quan trong la phai hieu cac cuoc tan cong co the đuoc thuc hien chong lai no, va cac moi đe doa thuong đuoc xep vao mot trong cac muc duoi đay:


= Tan cong bang phan mem đoc hai (Malware Attack) =
Malware la phan mem đoc hai, đuoc ket hop giua hai tu "malicious" va "software". Đay la mot trong nhung hinh thuc đe doa mang pho bien nhat. Toi pham mang va cac hacker tao ra malware voi muc đich lam pha vo hoac hu hong may tinh cua nguoi dung hop phap. Thong thuong, hacker se tan cong nguoi dung thong qua cac lo hong bao mat, du do nguoi dung click vao mot đuong link đinh kem trong thu rac hoac tai cac tep tin đuoc nguy trang hop-phap đe phan mem đoc hai tu đong cai đat vao may tinh. Malware thuong đuoc su dung nham phuc vu cho muc đich kiem tien hoac tham gia vao cac cuoc tan cong mang co đong co chinh tri.
Co vo so loai phan mem đoc hai khac nhau, đien hinh nhu:

Virus: La nhung đoan ma chuong trinh tu sao chep, tuc tu nhan ban, đinh kem vao cac tep tin sach, đuoc thiet ke đe xam nhap, lay lan khap he thong may tinh nham thuc thi mot so tac vu nao đo voi nhieu muc đo pha huy khac nhau.
Trojan Horse: Khac voi virus, phan mem nay khong co chuc nang tu sao chep nhung lai so huu suc cong pha tuong đuong. Trojan Horse se đuoc nguy trang thanh cac phan mem hop phap, vo hai, tiep sau đo, bon toi pham mang lua nguoi dung cai đat Trojan Horse vao may tinh cua ho, noi chung co the gay thiet hai đen may chu hoac thu thap cac du lieu ca nhan.
Phan mem gian điep (Spyware): Đay la loai virus co kha nang tham nhap truc tiep vao he đieu hanh ma khong đe lai "di chung", bi mat luu lai nhung gi nguoi dung lam, dua vao đo, toi pham mang co the su dung cac thong tin nay đe đem đen bat loi cho chu so huu chung.
Phan mem tong tien (Ransomware): Ngan can nguoi dung truy cap vao mot file hoac folder quan trong, chi khoi phuc voi muc tien chuoc tuong ung.
Phan mem quang cao (Adware): Co the đuoc su dung đe phat tan, cai đat cac phan mem đoc hai khac.
Botnets: Mang luoi cac may tinh bi nhiem phan mem đoc hai đuoc bon toi pham mang su dung đe thuc hien cac tac vu truc tuyen ma khong co su cho phep cua nguoi dung.


= Tan cong gia mao (Phishing Attack) =
Phishing la hinh thuc gia mao thanh mot đon vi/ca nhan uy tin đe chiem lay long tin cua nguoi dung, voi muc tieu nham đen viec đanh cap du lieu ca nhan nhay cam nhu thong tin the tin dung, mat khau, tai khoan đang nhap hoac cai đat cac phan mem đoc hai vao may tinh nan nhan. Phishing thuong đuoc thuc hien bang cach su dung thu đien tu (email) hoac tin nhan.


= Tan cong trung gian (Man-in-the-middle Attack) =
Tan cong trung gian (MitM), hay con goi la tan cong nghe len, xay ra khi ke tan cong mang xam nhap vao mot giao dich đang dien ra giua 2 đoi tuong, mot khi đa xen vao thanh cong, chung co the chat loc va đanh cap du lieu. Mot so bien the cua tan cong trung gian co the ke đen nhu đanh cap mat khau, chuyen tiep cac thong tin khong xac thuc. Thong thuong, khi su dung Wi-Fi cong cong thieu bao mat, ke tan cong co the tu "chen" vao giua thiet bi cua nguoi truy cap va mang Wi-Fi đo, tat ca du lieu ca nhan ma nan nhan gui đi se roi vao tay bon toi pham ma khong he hay biet. Trong mot so truong hop, ke tan cong con cai đat cac ung dung khac nham thu thap thong tin ve nan nhan thong qua phan mem đoc hai (malware).


= Tan cong tu choi dich vu (Denial of Service) =
Cac cuoc tan cong tu choi dich vu (DoS) đuoc thiet ke đe lam cho tai nguyen mang hoac may khong san sang đe phuc vu cho nguoi dung du đinh cua no. [5] Ke tan cong co the tu choi dich vu cho tung nan nhan, chang han nhu co tinh nhap sai mat khau đu lan lien tuc đe khien tai khoan nan nhan bi khoa hoac chung co the lam qua tai kha nang cua may hoac mang va chan tat ca nguoi dung cung mot luc. Mac du mot cuoc tan cong mang tu mot đia chi IP duy nhat co the bi chan bang cach them quy tac tuong lua moi, nhieu hinh thuc tan cong tu choi dich vu phan tan (DDoS) la co the, trong đo cuoc tan cong đen tu mot so luong lon may tinh - va viec bao ve kho khan hon nhieu. Cac cuoc tan cong nhu vay co the bat nguon tu cac may tinh zombie cua botnet, nhung mot loat cac ky thuat khac co the bao gom cac cuoc tan cong phan xa va khuech đai, trong đo cac he thong vo toi bi lua gui du lieu đen may nan nhan.


= Tan cong co so du lieu (SQL Injection Attack) =
Hacker chen mot đoan code đoc hai vao server su dung ngon ngu truy van co cau truc (SQL), muc đich la đe khien may chu tra ve nhung thong tin quan trong ma le ra khong đuoc tiet lo. Cac cuoc tan cong SQL Injection xuat phat tu lo hong cua website, hacker co the tan cong đon gian bang cach chen mot đoan ma đoc vao thanh cong cu "Tim kiem" la đa co the de dang tan cong nhung website voi muc bao mat yeu.


= Tan cong "cua hau" (Backdoor Attack) =
Trong mot he thong may tinh, Backdoor ("cua hau") la mot phuong phap bi mat vuot qua thu tuc chung thuc nguoi dung thong thuong hoac đe giu đuong truy nhap tu xa toi mot may tinh, trong khi co gang khong bi phat hien boi viec giam sat thong thuong. Chung ton tai vi mot so ly do, bao gom tu thiet ke ban đau hoac tu cau hinh kem. Chung co the đa đuoc them vao boi mot nhom co tham quyen đe cho phep mot so truy cap hop phap, hoac boi nhung ke tan cong vi ly do đoc hai; nhung bat ke đong co đua toi su ton tai cua chung, chung tao ra mot lo hong.


= Khai thac lo hong (Zero-day Exploits) =
Lo hong Zero-day (hay con goi la 0-day) la thuat ngu đe chi nhung lo hong phan mem hoac phan cung chua đuoc biet đen va chua đuoc khac phuc. Cac hacker co the tan dung lo hong nay đe tan cong xam nhap vao he thong may tinh cua doanh nghiep, to chuc nham đanh cap hoac thay đoi du lieu.


Anh huong cua tan cong mang trong kinh doanh Mot cuoc tan cong mang thanh cong co the gay ra thiet hai lon cho doanh nghiep. No co the anh huong đen loi nhuan cung nhu niem tin khach hang va vi the cua doanh nghiep.
Tac đong cua nhung vi pham ve an ninh mang co the đuoc chia thanh ba loai: tai chinh, danh tieng va phap ly.


= Tai chinh =
Cac cuoc tan cong mang thuong dan đen nhung ton that lon ve tai chinh, phat sinh tu viec:

Đanh cap thong tin cua cong ty.
Đanh cap thong tin tai chinh (vi du: chi tiet ngan hang hoac chi tiet the thanh toan)
Trom cap tien cua.
Gian đoan giao dich (vi du: khong co kha nang thuc hien giao dich truc tuyen)
Mat cac hop đong va hoat đong voi đoi tac.
Cac doanh nghiep bi anh huong boi vi pham khong gian mang noi chung, se phai chiu cac chi phi lien quan đen viec sua chua he thong, mang va nhung thiet bi lien quan.


= Danh tieng =
Niem tin, su tin tuong la mot trong nhung yeu to thiet yeu khi xay dung moi quan he voi khach hang. Cac cuoc tan cong mang co the lam ton hai danh tieng cua doanh nghiep, đanh mat niem tin cua khach hang danh cho chinh doanh nghiep đo. Su viec nay neu lien tuc tiep dien, keo dai co kha nang dan đen:

Mat khach hang.
Mat doanh so.
Giam loi nhuan.
Tac đong ve thiet hai danh tieng tham chi co the anh huong đen chuoi cac nha cung ung cua doanh nghiep, hoac tac đong đen cac moi quan he ma doanh nghiep co the co voi cac đoi tac, nha đau tu va cac ben thu ba khac.


= Phap ly =
Cac luat le ve bao ve du lieu va quyen rieng tu yeu cau doanh nghiep quan ly, bao mat tat ca nhung du lieu ca nhan hien đang đuoc nam giu, du cho la nhan vien, đoi tac hay khach hang cua doanh nghiep. Neu du lieu vo tinh hoac co y bi xam pham, đieu nay chung to doanh nghiep đa khong trien khai cac bien phap bao mat thich hop va co the phai đoi mat voi cac khoan phi va nhung bien phap trung phat tuong ung theo quy đinh cua phap luat.


Tac đong cua tan cong mang vao cac nganh cong nghiep khac nhau = Linh vuc y te, cham soc suc khoe =
Nganh cong nghiep cham soc suc khoe vo cung rong lon va phuc tap, voi luong du lieu benh nhan khong lo nhung thuong khong đuoc trang bi đay đu cac bien phap bao mat đe đam bao an toan thong tin.
Linh vuc cham soc suc khoe ngay nay đa chuyen đoi voi viec ap dung cong nghe moi, nhu "ho so suc khoe đien tu" (Electronic Health Record) đa mang lai hieu qua rat lon va nang cao chat luong cham soc benh nhan, tuy nhien, cac cong nghe tuong tu rat de trong viec tiep can tan cong cua bon toi pham mang.
Nhung đam bao an ninh, chong vi pham tan cong du lieu y te kho co lam ngo vi o linh vuc nay, theo thong ke cua trung tam ITRC (Identity Theft Resource Center), tiep xuc voi so an sinh xa hoi (social security number) nhieu hon bat ky nganh nao khac trong nam 2016.
Cac hoat đong quan tri tuan thu bao mat rat ton kem đe thuc thi, va mac du đuoc đe xuat, co the khong hoan toan thay đoi đuoc nguy co cao kha nang ho so benh nhan bi đanh cap hoac viec cham soc benh nhan bi gian đoan boi cac vu tan cong lam tri tre, gian đoan he thong gay ra boi botnets hoac virus đoc hai. Nhung moi thu khong đon gian chi xoay quanh du lieu va dich vu y te co nguy co bi tan cong mang - ma con la cuoc song cua con nguoi. Bat ky thiet bi y te nao đuoc ket noi voi mang đeu co nguy co bi hacker chiem giu va khai thac, tu may chup MRI cho đen xe lan đien v.v.


= Linh vuc tai chinh =
Du lieu tai chinh la mot trong nhung muc tieu hap dan nhat đoi voi hacker, do đo, cac to chuc hoat đong chu yeu trong linh vuc nay cang can phai than trong hon trong viec bao đam an ninh mang.
Nganh tai chinh đa co nguy co bi tan cong mang ke tu khi Internet ra đoi. Quyen rieng tu va bao mat du lieu la uu tien hang đau voi cac to chuc, doanh nghiep hoat đong trong linh vuc nay. Rui ro bi tan cong ngay cang gia tang khi trong vai nam tro lai đay, cung voi su đoi moi cong nghem, kha nang tan cong mang cua cac hacker cung tro nen kho luong hon bao gio het.
Voi phan lon nguy co bi đe doa tan cong mang, cac ngan hang va cong ty dich vu tai chinh la nhung to chuc đi đau ve viec xay dung mot he thong bao mat toan dien, tinh vi nhat.


= Linh vuc hoat đong san xuat =
Cac nha san xuat ngay nay tro thanh muc tieu cua khong chi cac tac nhan đoc hai truyen thong nhu hacker hoac toi pham mang, ma con bi đe doa boi nhung cong ty, quoc gia canh tranh tham gia vao hoat đong theo doi, gian điep doanh nghiep. Đong co đang sau co the ke đen nhu: tien tai, cua cai hoac an mieng tra mieng, gianh giat loi the canh tranh va gay gian đoan chien luoc.
Cong nghe thong tin co the khong phai la mot nang luc cot loi cua nhieu doanh nghiep san xuat - ngay ca o nhung doanh nghiep lon. Hau het voi cac cong ty san xuat co quy mo, đo phan tan co so du lieu cao va thuong thi mang luoi rat hon loan. Ben canh đo, tai nguyen va nguon luc nhan su han che cung la mot bat loi đoi voi cac doanh nghiep hoat đong trong linh vuc san xuat.


= Linh vuc truyen thong va vien thong =
Tren pham vi toan cau, cac cong ty giai tri va truyen thong đang ngay cang tro thanh mon moi beo bo cho cac cuoc tan cong mang khi bon toi pham tim ra nhung cach thuc moi va sang tao đe đanh bai cac bien phap kiem soat an ninh mang.
Cac cong ty vien thong luon la mot muc tieu lon vi ho xay dung, kiem soat va van hanh mot trong nhung co so ha tang quan trong, đuoc su dung rong rai đe lien lac va luu tru so luong lon du lieu rieng tu, nhay cam.
Cac co quan chinh phu bi mat tan cong co so ha tang cua nhung to chuc hoat đong trong linh vuc vien thong va thiet lap he thong theo doi, giam sat thong qua cac ung dung. Cac kenh truyen nam trong tam ngam cua viec giam sat bi mat bao gom moi thu, tu đuong day đien thoai va tro chuyen truc tuyen đen du lieu đien thoai di đong.
Du lieu khach hang la mot muc tieu voi muc tac đong cao pho bien khac. Cac to chuc vien thong thuong luu tru thong tin ca nhan - nhu ten, đia chi va du lieu tai chinh – ve tat ca cac khach hang cua ho. Du lieu ca nhan nhay cam nay co the đuoc su dung đe tong tien khach hang, thuc hien hanh vi trom cap danh tinh, tien cua hoac tien hanh cac cuoc tan cong khac.
Nganh Truyen thong & Giai tri cung la mot muc tieu hap dan cho cac cuoc tan cong mang. Tac đong cua cac cuoc tan cong vao linh vuc nay co the khien cac chuong trinh hoac tap phim bi ro ri truoc khi mot hang phim, nha san xuat chinh thuc phat hanh chung, lam lo thong tin ca nhan va tai chinh, te hon, co the khien doanh nghiep ngung hoat đong.
Cai gia phai tra thuong cao ngat nguong, ca ve tai chinh lan nghe thuat, va co the rat kho khan đe tro lai khuon kho, hoat đong binh thuong sau mot cuoc tan cong nghiem trong.


= Linh vuc bao hiem =
Cac cuoc tan cong mang trong linh vuc bao hiem đang gia tang theo cap so nhan khi cac cong ty bao hiem chuyen sang hoat đong tren cac kenh ky thuat so, nham no luc tao lap moi quan he khach hang chat che hon, cung cap san pham moi va mo rong thi phan khach hang. Mac du khoan đau tu ky thuat so nay cung cap vo so kha nang chien luoc moi, nhung chung cung mang theo cac rui ro khong gian mang va cac vecto tan cong moi cho cac to chuc thieu kinh nghiem trong viec xu ly cac thach thuc cua moi truong ban hang đa kenh (omni channel).
Cac cong ty bao hiem so huu mot so luong lon thong tin ca nhan ve khach hang cua ho, đieu nay rat hap dan đoi voi nhung ke trom danh tinh va bon lua đao. Cac cong ty bao hiem cung so huu so luong đang ke the tin dung khach hang cung nhu du lieu thanh toan.
Vi hoat đong kinh doanh bao hiem xoay quanh viec xay dung niem tin, mot sai lam lon co the co tac đong nang ne đen thuong hieu va gia tri thi truong cua cong ty bao hiem.


Chu thich