Thu phi la phien am Han Viet cua hai danh xung chu Han khac biet chi đen bo phan thiep hoac phi tan cua tang lop vua chua cac che đo phong kien Đong A thuoc vung van hoa chu Han nhu Trung Quoc, Han Quoc, Nhat Ban va Viet Nam.
Hai danh xung nay co su khac biet rat lon, đac biet la danh phan va đai ngo: "Thu phi" (voi tieng Trung: 次妃; binh am: ci fei) con đuoc goi la Thu that, đuoc xem la mot nua chinh that, co đai ngo tuong đoi đac thu; con "Thu phi" (voi tieng Trung: 庶妃; binh am: shu fei) la cach goi chung cho tat ca cac thiep, hau khong co danh phan ro rang.


Phan biet = Than phan Thu that =
Danh xung Thu phi (次妃) xuat hien tu thoi ky Thuong Co, cac vi Vua chua co đai lay nhieu nguoi vo chinh va nhieu vo thu, đeu xung la Phi. Trong khi nguoi lon nhat hang vo chinh đuoc goi la "Nguyen phi" (元妃) hay "Chinh phi" (正妃), thi nguoi thu đuoc goi la "Thu phi".
Chu "Thu" (次) trong chu Han chi đen vi tri "o ngay sau", "bac hai", do đo nhung thu phi nay thuong đeu cung mot hang voi chinh phi, tuc la đuoc lam le thanh hon theo quy cu đung đan va đuoc cong nhan boi nha chong, the nhung chi tiet le nghi nay se lai kem đi mot chut so voi nguoi chinh phi, viec nay co phan giong che đo Binh the. Tu thoi nha Han đen het thoi nha Tong, hai than phan "Chinh the" va "Thiep thi" trong hoang that đuoc phan biet ro rang, chinh phi cua cac hoang tu than vuong la nguoi vo ca duy nhat, con thiep hau goi bang nhung danh xung nhu Nhu nhan (孺人) hay Dang (媵), nhung than phan "Ban chinh the" khong may khi đuoc đe cap, chi duy co cac hoang đe la đuoc huong đac quyen so huu cac "Ban chinh the" nay thong qua nhung vi tri nhu Quy phi hoac Thuc phi. The nhung, hai thoi ky nha Minh va nha Thanh lai noi ro len danh phan nay trong hang ngu hoang than, Minh Thai To Chu Nguyen Chuong quy đinh: cac Hoang thai tu, Hoang tu Than vuong va Hoang ton Quan vuong ngoai chinh phi con co mot dang thu that đuoc huong mot nua than phan chinh the, ay chinh la "Thu phi". Theo đo, cac thu phi cung đuoc lam le thanh hon nhu chinh phi, cung co huong pham phuc ao mu ("Minh su ghi la ham Chinh nhi pham"), cung đuoc yet kien to tong trieu Minh trong Phung Tien đien va cung đuoc su dung nghi truong tuong tu voi cac chinh phi. The nhung cac thu phi nay van phai thua chinh phi o mot muc đo đe bieu thi đich-thu, nhu hon le khong Than nghenh (親迎), khong Truyen che (傳制) va khong lam le Thu sach (受冊). Ben canh đo, loai nghi truong ma thu phi đuoc dung cung phai giam đi mot luong so voi chinh phi, đong thoi khi vao cua cung phai bai chinh phi y het le bai chong minh. Ve cho ngoi ngay bai lay truong boi, thu phi ngoi o cho huong Đong goi la "Đong toa" (東坐), tuc o ben tay trai cua "Chinh toa" (正坐) - noi danh cho vuong va chinh phi.
Thoi ky nha Thanh đinh than phan nay bang danh xung Trac phi (側妃), ung voi Trac Phuc tan. Đia vi cua ho cung nhu thu phi, đeu co mu ao va hon le, thoi ky truoc Can Long thi ho khong khac gi cac binh the. Tuy nhien sau thoi ky Can Long, trac phi đa co mot than phan xa voi chinh phi, mac du đai ngo va vi tri cua ho trong vuong phu van cao hon mot quang xa neu so voi cac thi thiep khac.


= Than phan Thiep hau =
Than phan Thu phi (庶妃), lai goi Cung tan (宮嬪), thuong dung đe chi cac hau thiep trong hau cung tu bac Tan tro xuong, hoac la mot phuong thuc goi chung cac phi tan khong co danh hieu chinh thuc, hoac khong đuoc phan ra ro rang. Chu (庶) la tu chu Han chi tang lop binh thuong trong 5 than phan cua xa hoi Đong A co đai, so voi chu (次) thi co khoang cach rat lon, vi the cach goi "Thu phi" nay la danh tu quy rong noi đen thiep hau phan thap.
Trong lich su Trung Quoc co đai, "Thu phi" chi la mot danh xung goi cac phi tan khong ro than phan, nen cung goi la Cung nhan (宮人) hoac Hau cung (後宮). Thoi ky nha Han đen nha Đuong, cac than phan nam ngoai thu hang quy đinh trong hau cung đeu đuoc liet vao thu phi, nhu Vuong Chieu Quan truoc khi đuoc ga sang Hung No thi trong mot thoi gian dai la thu phi cua Han Nguyen Đe Luu Thich voi than phan Luong gia tu (良家子). Vao đoi Han, than phan "Luong gia tu" nay tuong ung voi Gia nhan tu, ma sach Han thu co ghi ro cac Gia nhan tu chi nhan đai ngo theo mua, tham chi con khong đuoc xet vao 14 bac chinh thuc trong hau cung vi khong đuoc đai ngo thach gao chinh thuc ma chi la đon vi đau. Ca biet con co nhung than phan tinh nhan khong ro rang cua hoang đe cung đuoc up mo than phan thu phi, bao gom Sao Lat vuong phi Duong thi cua Đuong Thai Tong Ly The Dan cung Nguy Quoc phu nhan Ha Lan thi cua Đuong Cao Tong Ly Tri. Trieu đai nha Tong co cach phan biet rat cu the cac thu phi va cac phi tan co phong hieu chinh thuc, ho goi nhung thu phi nay la Ngu thi (御侍), va thong thuong đeu đuoc phong tuoc vi cua Menh phu la Quan quan (郡君). Đe phan biet voi Quan quan la me hoac vo cua quan vien trieu đinh, cac Ngu thi đuoc phong Quan quan đeu se đuoc goi theo hinh thuc: "Ngu thi (phong hieu) Quan quan". Noi o cua ho đuoc trieu đinh goi la "Hop" (閤), con tu Ngu pham Tai nhan tro len goi la "Phong vien" (房院) đe phan biet. Thoi ky nha Minh, duoi Hoang hau la cac bac Hoang quy phi, Quy phi, Phi va Tan đuoc quy đinh ro rang, nhung ai khong co sach phong cua hoang đe thi đuoc xung la Co thi (姬侍), thoi Minh The Tong con co cach goi Vi phong Cung ngu (未封宫御), neu co an sung thi ho se đuoc huong an thuong theo quy tac trong cung nhung khong co danh xung. Mac du cac thu phi nay tuy đuoc thua nhan la phi tan chinh thuc, nhung đai ngo chinh thuc khong đuoc duy tri nhat quan, trong truong hop hoang đe bang ha thi cac thu phi co the bi đem tuan tang cung hoang đe, ho khong đuoc dung le an tang va cung khong đuoc dung bia mo, chi co the hoa tang.
Thoi Hau Kim, cac vi The thiep cua Han vuong đeu xung Phuc tan. Thoi No Nhi Cap Xich, cac ba vo co đia vi cao nhat se đuoc goi la "Đai Phuc tan", cac ba vo thu co đia vi cao đuoc xung "Trac Phuc tan", con lai se đuoc goi la  "Thu Phuc tan", tuong đuong danh xung Han ngu la "Chinh phi", "Trac phi" cung "Thu phi". Sau khi nhap quan, hau cung nha Thanh hai thoi ky Thuan Tri cung Khang Hi ngoai "Tan" tro len thi con co 3 bac đai ngo, lan luot la: Phuc tan (福晉), Tieu Phuc tan (小福晉) cung Cach cach (格格), su ky ghi lai thuong goi ho la "Thu phi". Luc nay vi ly do le nghi va tu duy thoi ky ban so, hien tuong cac phi tan trieu Thanh "khong co phong hieu chinh thuc du co đai ngo" đa tro nen het suc binh thuong, nhu Hieu Khang Chuong Hoang hau - me cua Khang Hi Đe, sinh thoi chi la mot thu phi co đai ngo hang "Phuc tan", hoan toan khong co phong vi chinh thuc. Đen thoi Khang Hi, trieu đinh nha Thanh đa ban đinh Bat đang Hau phi (八等后妃), tru Hoang hau ra thi phi tan cac cap bac nhu sau:

Hoang quy phi: 1 nguoi tai vi;
Quy phi: 1 nguoi tai vi; đen thoi Can Long đoi thanh 2 nguoi tai vi;
Phi: 4 nguoi tai vi;
Tan: 6 nguoi tai vi;
Quy nhan: khong han đinh;
Thuong tai: khong han đinh;
Đap ung: khong han đinh;
Va du đa ban ra 8 bac nay, the nhung hau cung suot thoi ky Khang Hi van con co rat nhieu nguoi đuong thoi chi la thu phi, song đai ngo lai dung cac nhu thiet cua cac bac đa quy đinh o tren, vi du nhu Khac Hue Hoang quy phi lan Tuyen phi đeu tung co nhung đai ngo hang Phi; lai nhu Binh phi Hach Xa Ly thi tu khi vao cung lan luot tu đai ngo Quy nhan len thang đai ngo hang Phi, nhung đen khi qua đoi thi ba moi đuoc trieu đinh đinh phong hieu la "Binh".
Sang thoi Ung Chinh, cac cung nu đuoc sung hanh đeu co đai ngo thuoc hang phi tan du danh phan khong ro rang, ho la cac Quan nu tu. Boi vi chi tu Tan tro len moi nhan sach phong va co phong hieu, Quy nhan tro xuong trong hau cung nha Thanh van tuong ung cach goi thu phi, ho khong đuoc huong phong hieu ma chi goi bang xung hieu va khong đuoc ban ao mu chinh thuc.


Che đo nha Nguyen Cung nhu cac trieu đai khac, Hau cung nha Nguyen cung van co nhung thu dang đuoc liet vao hang thu phi, ay la Cung nhan (宮人), Cung nga (宮娥) cung Thi nu (侍女).
Đay la nhung thu phi o noi đinh đong đao nhat, nhieu hon cac phi tan co sach phong bac cung giai, tuc la tu Tai nhan tro len. Nhan đinh nay đuoc xac đinh thong qua su xuat hien cac bai vi cua Cung nhan, Cung nga, Thi nu chiem rat nhieu trong cac đien tho tren cac lang tam trieu Nguyen. Tuy nhien, cac thu phi nay khong co sach phong chinh thuc nao ca, la muc co ban nhat cua nguoi đuoc chon lam thu phi khi moi vao noi đinh, sau đo co bieu hien tot thi moi sach phong len bac cao. Hang nam, Noi vu phu se cung cap đo mua xuan va mua đong chia đeu cho cac cap bac tu thu phi đen nu quan thi ty.


Xem them Hau cung nha Thanh
Hau cung nha Nguyen
Hoang quy phi
Cach cach


Chu thich Tham khao Nguon tham khao