Chien tranh thanh Troia (con đuoc nhac đen bang cac ten goi nhu cuoc chien thanh To-roa, chien tranh Toroa trong mot so tai lieu) la mot cuoc chien quan trong trong than thoai Hy Lap va đuoc nhac đen trong hai truong thi cua Homer: Iliad va Odyssey. Cuoc chien xay ra khoang 1184 TCN tai thanh Troia.


Nguyen nhan Chuyen bat đau bang tiec cuoi cua vua Hy Lap Peleus va nu than bien Thetis. Tat ca cac than đuoc moi toi du tiec, tru ra Eris (Nu than Bat hoa, Xung đot, Lua doi, Gia nua, Buon phien), mot nu than co tinh nong nay, thuong gay ra nhung tranh cai giua cac than. Tuc gian, Eris ben tha mot qua tao vang giua ban tiec, co khac chu: "Cho nguoi đep nhat!". Ba nu than Athena, Aphrodite va Hera tranh nhau qua tao. Zeus khong the phan xu đuoc qua tao danh cho ai nen Than đa trao lai trong trach nay cho Paris, chang trai đep nhat chau A va la hoang tu thu hai cua thanh Troia. Ca ba nu than đeu hua hen ban cho Paris nhung đac an nhung cuoi cung Paris đa chon Aphrodite, vi Aphrodite hua se ban cho chang nguoi phu nu đep nhat the gian. 
Mot thoi gian sau đo, Paris toi vieng thanh Sparta, đuoc vua Sparta la Menelaus trong đai, va đa gap Helen, vo cua Menelaus, mot nguoi qua co sac đep tuyet voi. Đuoc nu than Aphrodite giup đo, Paris đa chiem đuoc trai tim cua Helen, va khi Paris roi Sparta, Helen đa bo Menelaus tron theo Paris. Menelaus vo cung tuc gian, ben tim cach tra thu Paris, gay ra cuoc chien thanh Troia.


Chuan bi Đe chuan bi cho cuoc chien, Menelaus toi cau cuu anh la Agamemnon, vua cua Mycenae, nho anh giup trong cong cuoc đoat lai vo. Đanh chiem thanh Troia khong phai de vi phai chuyen quan qua bien, va thanh Troia noi tieng kien co đuoc xay dung boi ban tay cua hai vi than la Apollo va Poseidon, cung voi mot đoan quan thien chien dan đau boi vi tuong tai ba Hector, hoang tu anh trai cua Paris. Agamemnon nho Odysseus, vi vua tai gioi xu Ithaca, toi thuyet phuc Achilles, mot chien si noi tieng bach chien bach thang. Odysseus con tin rang khong co Achilles thi khong bao gio co the chiem đuoc thanh Troia.

Achilles la con cua nu than Thetis va Peleus, tuy me thi bat tu nhung bo la nguoi tran, vi the Achilles cung se nhu bo, khong song mai mai đuoc. Đe giup su truong ton cua con, Thetis đa doc nguoc nguoi cau be, hai tay giu bang got chan, roi nhung ca nguoi cau vao nuoc song Styx, vay ca nguoi Achilles la minh đong da sat, chi co gan noi got chan la yeu vi khoang đo khong đuoc nhung nuoc. Tien đoan con minh se chet mot ngay nao đo tai thanh Troia, Thetis ben giau con trong cung đien cua vua Lycomedes, gia lam gai. Trong cong cuoc thuyet phuc Achilles, Odysseus gia lam lai buon toi ban nu trang, va luc trung bay nu trang cho cac cong chua xem, đa vo bo vai mon vu khi đep vao. Chi co Achilles la cam cung ten len ngam nghia, nen đa bi lo than the. Lay danh vong ra chieu du, Odysseus đa ru đuoc Achilles đi theo vua Hy Lap đanh tran, du Achilles khong phuc tung Agamemnon.


Dien bien Cuoc chien nay khong chi xuat phat tu gioi than linh ma con loi keo chinh than linh can du vao va phan hoa ho thanh hai phe. Phe ung ho thanh Troia gom nu than tinh yeu va sac đep Aphrodite va chong la Chien than Ares, cung than anh sang Apollo. Phe kia thi la hai nu than thua cuoc la nu than tri tue Athena, nguoi ung ho nhiet thanh cho Odysseus va nu than Hera.

Tran chien keo dai muoi nam, khong phan thang bai, vi thanh Troia đuoc xay bang đa kien co, va đuoc cac nuoc lan can giup đo. Co mot thoi gian Achilles lai khong chiu ra tran vi gian Agamemmon đa chiem Briseis, mot nang no le xinh đep. Khi nguoi tinh, Patroclus lay ao mao cua Achilles ra tran va bi Hector giet chet, thi luc đo Achilles moi chiu tro lai tran chien đe tra thu cho Patroclus. Achilles va Hector đa đanh voi nhau mot tran kich liet, cuoi cung Achilles đa giet đuoc Hector, nhung quan Hy Lap van khong lam sao vao đuoc thanh Troia, vi thanh đuoc giu rat vung vang. 
Mot ngay kia Odysseus, đa ra lenh xay mot con ngua khong lo bang go, ben trong co cac khoang trong, quan Hy Lap nup vao trong đo. Ca toan quan con lai vo nho trai, len tau rut lui ra khoi, đe lai con ngua khong lo. Nguoi dan Troia to mo đa loi ngua vao thanh, du rang nu tien tri Cassandra va tu si Laocoon đa co loi ngan chan. Ca thanh lien hoan an mung chien thang, va toi đo khi moi nguoi đa say ngu vi uong ruou va nhay nhot suot ngay, thi cac binh linh cua Hy Lap đa pha ngua, chui ra va mo cua thanh cho quan đoi Hy Lap vao. The la quan Hy Lap đa đanh giet  tan tanh quan đoi thanh Troia va đot chay thanh. Trong tran chien Achilles bi Paris, do đa đuoc than Apollo tiet lo điem yeu cua Achilles, ban vao got chan va Achilles tu tran. Tu đo thanh ngu got chan Achilles  la đe noi toi điem yeu cua mot nguoi hoac mot luc luong.

Helen bi Melenaus bat lai, nhung Melenaus van con bi thu hut boi sac đep cua Helen nen đa khong giet nang. Thanh Troia bi đot chay, con cua Hector bi te than đe cham dut cuoc chien 10 nam.


Hau chien Tuy nhien du am cuoc chien thi van con. Trong luc tan pha thanh Troia, quan Hy Lap đa giet mot nu tien tri luc đang cau khan nu than Athena. Them vao đo than bien Poseidon co cong khi giet chet vi tu si gia trong khi ong ngan nguoi thanh Troia mang con ngua go vao thanh, tuy nhien vi than nay lai chang đuoc nho toi khi cuoc chien ket thuc. Viec lam nay khien cho gan nhu toan bo quan Hy Lap bi chet tren bien khi tro ve que huong. Odysseus co le la vi tuong may man nhat khi thoat đuoc ve Ithaca sau nhieu nam lenh đenh tren đai duong nho su giup đo tu Athena. Agamemnon thi bi giet khi tro ve nha boi chinh nguoi vo cua minh, tuong truyen la do ba đa ngoai tinh voi Aegisthus khi vi vua nay ra tran, nen moi ra tay giet chong.
Aeneas (con trai cua Anchises va nu than tinh yeu Aphrodite) bo chay khoi thanh Troia va mang theo mot nhom nguoi đen Y. Theo than thoai La Ma, Aeneas va nhom nguoi đo chinh la thuy to cua nguoi La Ma. Nhung hau due La Ma cua ho sau nay đa dan xay dung thanh Rome, sau đo chinh phuc toan bo Y, roi tiep đo chinh phuc toan bo vung quanh Đia Trung Hai, bao gom ca Hy Lap, kien lap nen Đe quoc La Ma thong tri chau Au suot 500 nam.


Van hoc = Thanh ngu =
Qua tao vang
Got chan Achilles
Con ngua thanh Troia


Xem them Truong ca Iliad
Truong ca Odyssey
Thien the Troia
Truong ca Achilles


Tham khao Lien ket ngoai "Bai chien truong trong cuoc chien thanh Troy la co that" VnExpress.net
"Geologists show Homer got it right" Nature.com