Bao Brian(Viet Nam:Bao so 7) la con bao đau tien trong chuoi xoay thuan nhiet đoi tac đong đen vung Nam Trung Quoc, mien Bac va mien Trung Viet Nam trong thang 10 nam 1989. Con bao co nguon goc tu mot vung ap suat thap lien ket voi mot ranh gio mua vao cuoi thang 9, va đen ngay 30 thang 9 he thong đa nhanh chong to chuc thanh mot con bao nhiet đoi tren Bien Đong. Di chuyen chu yeu theo huong Tay, Brian đat cap đo bao cuong phong trong ngay 1 thang 10, truoc khi đo bo doc theo đuong bo bien phia Nam đao Hai Nam ngay hom sau. Con bao đa suy yeu đi mot chut truoc khi tien vao vinh Bac Bo, va tan cong Viet Nam trong ngay 3 thang 10 roi tan mot ngay sau tren đia phan Lao.
Tai đao Hai Nam, Brian đa gay thiet hai lon đen tai san va co so ha tang. Gan 185.000 ngoi nha đa bi gio manh va lu quet do bao tao ra lam hu hai hoac pha huy. Mang luoi thong tin lien lac bi gian đoan nghiem trong khi tuyen đuong day đien va đien thoai dai 2.800 km bi hu hong. Con bao đa khien 40 nguoi thiet mang va gay ton that 837 trieu nhan dan te (222 trieu USD) tren khap Hai Nam, truoc khi tac đong đen Viet Nam. Tai Viet Nam, nhung ton that nghiem trong cung đa đuoc bao cao; tuy nhien su tan cong nhanh chong cua Brian va hai con bao khac đa tao kho khan trong viec phan biet cu the thiet hai do tung con bao gay ra.


Lich su khi tuong Vao cuoi thang 9 nam 1989, mot ranh gio mua hoat đong o Bien Đong đa san sinh ra mot vung nhieu đong nhiet đoi tren khu vuc gan Bac Luzon. Đen ngay 28 thang 9, mot dai đoi luu rong lien ket voi mot vung ap suat thap yeu đa phat trien trong pham vi ranh gio mua. Cuoi ngay, Co quan Khi tuong Nhat Ban (JMA) bat đau theo doi he thong nhu la mot ap thap nhiet đoi. Đuoc su tro giup cua mot xoay nghich manh, vung thap đa nhanh chong to chuc, thuc đay Trung tam Canh bao Bao Lien hop (JTWC) ban hanh mot "Canh bao ve su hinh thanh cua xoay thuan nhiet đoi". Ban đau he thong di chuyen ve phia Tay phu thuoc ap cao can nhiet, nhung vao ngay 30 thang 9 khi ap cao nay suy yeu, vung ap thap tro nen gan nhu it di chuyen, voi vi tri khi đo nam cach Hong Kong khoang 360 km (225 dam) ve phia Đong Nam. Mot thoi gian ngan sau khi he thong tro nen ngung tre trong chuyen đong, JTWC đa phan loai no la ap thap nhiet đoi.
Sau khi ap cao manh tro lai vao cuoi ngay 30, ap thap nhiet đoi đa khoi phuc quy đao di chuyen chu yeu la Tay, lan nay hoi chech xuong phia Nam. Khi đo, he thong đa đat cap đo bao nhiet đoi va đuoc JTWC đat ten la Brian. Trong khoang 24 gio sau, Brian manh len nhanh chong va đat cuong đo bao cuong phong vao cuoi ngay 1 thang 10. Sau khi phat trien ra mot mat bao lon, Brian đat đinh trong ngay mung 2 voi van toc gio duy tri mot phut 150 km/gio (90 dam/gio). Cung trong quang thoi gian đo JMA đa phan loai Brian la bao cuong phong, voi van toc gio duy tri 10 phut toi đa uoc tinh 120 km/gio (75 dam/gio) cung ap suat khi quyen toi thieu 970 mbar (hPa, 28,64 inHg). Luc nay he thong di chuyen theo huong chinh Tay, đo bo va đi doc theo đuong bo bien phia Nam cua đao Hai Nam vao khoang thoi điem 1500 UTC.
Mac du tuong tac voi đat lien, Brian chi suy yeu đi mot chut. Đen ngay 3 thang 10, con bao tien vao vinh Bac Bo va tan cong Viet Nam mot ngay sau, đia điem đo bo gan thanh pho Vinh voi suc gio 140 km/gio (85 dam/gio). Khi đa o tren đat lien, qua trinh suy yeu nhanh chong dien ra, va Brian tan bien tren vung đia hinh nui cua Lao trong ngay 4 thang 10.


Tac đong Brian tan cong đao Hai Nam voi cuong đo manh, gay ra thiet hai lon tren khu vuc nay. Khoang 700 km (430 dam) chieu dai đuong day đien va 2.100 km (1.300 dam) đuong day đien thoai đa bi hu hong do bao, dan đen viec thong tin lien lac bi gian đoan nghiem trong. Nhieu ngoi nha o vung phia Nam đao Hai Nam bi sup đo hoac toc mai do gio manh. Tren toan hon đao đa co 15.900 ngoi nha bi sap va 169.000 ngoi nha khac bi hu hai. Hon 25 trieu cay lay go va cay cao su bi gay đo hoac bat goc. Nhung tran mua lon đi kem con bao cung đa tao ra lu quet nghiem trong. Nhieu con song đa tran bo gay ngap lut nhung vung xung quanh, bao gom uoc tinh 194.000 mau Anh ruong lua đa bi ngap. Tong cong, co 40 nguoi thiet mang, 529 nguoi khac bi thuong; va thiet hai uoc tinh đat 837 trieu Nhan dan te (22 trieu USD) tren toan hon đao.
Mac du Hong Kong khong nam trong quy đao anh huong truc tiep cua Brian, Đai Quan sat Hong Kong van đa ban hanh nhung tin hieu canh bao trong ngay 30 thang 9 khi gio manh lien quan toi con bao đuoc mong đoi se tac đong đen thanh pho. Vao ngay 2 thang 10, Brian di chuyen qua vung bien phia Nam cach Hong Kong 270 km (170 dam). Tai đao Waglan đa ghi nhan gio giat voi van toc 124 km/gio (77 dam/gio); tuy nhien khong co thiet hai nao đuoc bao cao. Ngoai ra, doc theo đuong bo bien cua đao đa xay ra hien tuong nuoc bien dang cao khoang 0,62 m.
Do nhung ton that nghiem trong do con bao gay ra, so chi huy kiem soat lu lut tinh đa thuc giuc chinh phu Trung Quoc thanh lap va to chuc cac hoat đong cuu tro o tat ca cac cap. Vao ngay 8 thang 10, chinh quyen đao Hai Nam đa trien khai hai đoi cuu tro đen nhung vung chiu thiet hai nang nhat. Them vao đo, 5 trieu nhan dan te tien vien tro cung đa đuoc cung cap đen cho khu vuc nay.
Tai Viet Nam, nhung tran mua lon do bao đa gay lu lut tren dien rong tai cac tinh phia Bac. Theo nhung đanh gia ban đau tu Ban Chi huy Phong chong lut bao va Tim kiem cuu nan Trung uong, đa co 60.000 hecta canh đong lua bi ngap nuoc va 6.700 tan gao bi uot. Gio manh cung gay ra nhung ton that. It nhat 29.000 ngoi nha đa bi sap va 119.000 ngoi nha khac bi toc mai. Ben canh đo co 572 benh vien hoac tram xa bi hu hai. Mot vai truong hop thiet mang đa đuoc bao cao; tuy nhien con so cu the van chua đuoc xac đinh sau ngay 12 thang 10. Trong vong hai tuan, ngoai Brian con co hai con bao khac, Angela va Dan cung tan cong đat nuoc nay, gay them nhieu thiet hai ve nguoi va cua. Do su tac đong lien tiep va nhanh chong cua cac con bao, rat kho đe co the phan biet cu the thiet hai cho tung con bao rieng biet. Va cung vi nhung ton that to lon cua mot loat cac con bao tren gay ra, Chinh phu Viet Nam đa keu goi ho tro tu cong đong quoc te.


Xem them Mua bao Tay Bac Thai Binh Duong 1989
Bao Angela (1989)
Bao Dan (1989)
Bao Elsie (1989)


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Japan Meteorological Agency
Joint Typhoon Warning Center Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2015 tai Wayback Machine