Bac Ireland (tieng Anh: Northern Ireland, phat am /ˈnɔː(ɹ)ðə(ɹ)n ˈaiə(ɹ)lənd/ ) la mot quoc gia cau thanh Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland o đong bac cua đao Ireland, giap voi Cong hoa Ireland o phia nam va phia tay. Bac Ireland đuoc mo ta la mot quoc gia, tinh hoac vung cua Vuong quoc Anh. Nam 2011, dan so Bac Ireland la 1.810.900 nguoi, chiem khoang 30% tong dan so toan đao Ireland va khoang 3% dan so Anh. Ke tu khi ky ket Hiep uoc Thu sau Tuan Thanh vao nam 1998, Bac Ireland đuoc tu tri o muc đo cao va hop tac voi Cong hoa Ireland trong mot so linh vuc, trong khi chinh phu Anh duy tri tham quyen ve nhung linh vuc khac, mac du Cong hoa Ireland "co the trinh bay quan điem va đe nghi".
Tu cuoi thap nien 1960 đen nam 1998, Bac Ireland trai qua mot cuoc xung đot vu trang quyet liet giua hai luc luong, thu nhat la phe dan toc chu nghia muon tai thong nhat voi Cong hoa Ireland va chu yeu la tin đo Cong giao,  luc luong con lai la phe lien hiep muon Bac Ireland tiep tuc la mot phan cua Vuong quoc Anh va chu yeu la tin đo Tin Lanh. Ngoai ra, co mot bo phan muon Bac Ireland tro thanh quoc gia đoc lap. Cuoc xung đot cham dut vao nam 1998 sau khi Chinh phu Ireland va Chinh phu Anh ky Hiep uoc Thu sau Tuan Thanh.
Bac Ireland la khu vuc cong nghiep hoa manh nhat tren đao Ireland khi Ireland bi chia cat, nhung suy thoai do bat on chinh tri xa hoi cua cuoc xung đot vu trang. Tu thap nien 1990, nen kinh te Bac Ireland phat trien manh nho hiep uoc hoa binh va lien ket, tang cuong thuong mai voi Cong hoa Ireland. Bac Ireland chia se ca van hoa Ireland va van hoa Anh. Trong nhieu mon the thao, co đoi tuyen đai dien cho toan đao Ireland, nhung Bac Ireland co đoi tuyen bong đa rieng.


Lich su Khu vuc ma ngay nay la Bac Ireland la tam điem trong cuoc khang chien cua nguoi Ireland nham chong lai cac chuong trinh thuc dan hoa cua nguoi Anh vao cuoi the ky XVI. Quoc vuong Henry Đe Luc cua Anh đa tuyen bo thanh lap Vuong quoc Ireland do nguoi Anh kiem soat vao nam 1542, song viec nguoi Ireland tien hanh khang cu đa khien cho su kiem soat cua nguoi Anh tro nen roi rac. Sau khi nguoi Ireland chien bai trong tran Kinsale, cac quy toc Cong giao nguoi Gael tren đao đa chay tron đen luc đia chau Au vao nam 1607 va khu vuc nay tro thanh noi ma nhung nguoi đinh cu Tin Lanh bao gom nguoi Anh (chu yeu theo Anh giao) va nguoi Scotland (chu yeu theo Giao hoi Truong Lao) tien hanh cac chuong trinh thuc dan hoa quy mo lon. Tu nam 1610 đen 1717, co the đa co đen 100.000 nguoi Lowland đen tu Scotland tren khap hon đao Ireland, va sau nay tai Ulster thi cu moi ba nguoi Ireland lai co nam nguoi Scotland va mot nguoi Anh. Cac quy toc Ireland đa tien hanh mot cuoc khoi nghia vao nam 1641 đe chong lai quyen cai tri cua nguoi Anh, dan đen mot cuoc tham sat nhung nguoi đinh cu tai Ulster trong boi canh viec thieu khoan dung ton giao trong chinh quyen đa cham ngoi cho chien tranh giua Anh, Scotland va Ireland. Cac chien thang cua quan Anh trong cuoc chien nay va cac chien thang cua nhung tin đo Tin Lanh trong chien tranh William tai Ireland đa khien su cai tri cua Anh giao tai Ireland them vung chac. Tai Bac Ireland, cac chien thang co tinh bieu tuong nhu bao vay Derry (1689) va tran Boyne (1690) trong giai đoan sau nay cua cuoc chien van đuoc nhung nguoi hop nhat chu nghia to chuc cho đen nay (ca Anh giao va Truong Lao).
Sau chien thang nam 1691, va trai nguoc voi cac đieu khoan cua Hiep đinh Limerick, giai cap thong tri Anh giao tai Ireland đa thong qua mot loat cac đieu luat. Muc đich cua ho la đua cong đong Cong giao vao the bat loi, va o mot muc đo thap hon la cong đong Truong Lao. Trong boi canh phan biet đoi xu, the ky XVIII đa chung kien cac xa hoi bi mat, chien đau trong cac cong đong cua khu vuc va thuc hien cac cuoc tan cong bao luc gay tac đong đen cang thang giao phai. Nhung su viec nay leo thang vao cuoi the ky sau mot su kien đuoc goi la tran Diamond, no đa the hien uy the cua to chuc Peep o'Day Boys gom nhung nguoi Anh giao va Truong Lao truoc to chuc Defenders cua nguoi Cong giao va dan đen su hinh thanh cua to chuc Anh giao Orange Order. Hoi nguoi Ireland Lien hiep co can cu tai Belfast đa lanh đao mot cuoc khoi nghia nam 1798, cuoc khoi nghia nay đuoc truyen cam hung tu Cach mang Phap nham pha vo moi quan he lap hien giua Ireland va Anh, va thong nhat nguoi Ireland trong tat ca cac cong đong. Theo sau đo, trong mot no luc nham cham dut chu nghia be phai va loai bo cac đieu luat phan biet đoi xu (va đe ngan chan chu nghia cong hoa kieu Phap lan rong đen Ireland), chinh phu Vuong quoc Anh đa thuc đay hop nhat hai vuong quoc. Nha nuoc moi đuoc thanh lap vao nam 1801 voi ten goi Vuong quoc Lien hiep Anh va Ireland, va đuoc đieu hanh tu mot chinh phu va nghi vien đon nhat đat tai Luan Đon.
Tu nam 1717 đen nam 1775, co khoang 250.000 nguoi đa nhap cu đen cac thuoc đia chau My tu Ulster.


= Phan chia Ireland =
Trong the ky XIX, cac cai cach luat phap bat đau tu cuoi the ky XVIII đa loai bo cac đieu luat phan biet đoi xu voi tin đo Cong giao va cac chuong trinh tien bo đa cho phep ta đien mua đat tu đia chu thay vi phai thue nhu truoc. Đen cuoi the ky, quyen tu tri danh cho Ireland trong pham vi nuoc Anh, goi la Home Rule (tuc tri tri hay tu quan), đuoc đanh gia rat co kha nang xay ra. Nam 1912, no đa tro thanh mot đieu chac chan. Mot mau thuan giua Ha vien va Thuong vien ve mot khoan ngan sach gay tranh cai đa dan đen Đao luat Nghi vien 1911, trong đo cho phep quyen phu quyet cua Thuong vien co the bi lat nguoc. Quyen phu quyet cua Thuong vien la mot su đam bao chinh đoi voi nhung nguoi hop nhat chu nghia rang Home Rule se khong đuoc ban hanh, do phan lon cac thanh vien trong Thuong vien la nhung nguoi hop nhat chu nghia. Đap lai, nhung nguoi phan đoi Home Rule trong gioi lanh đao Đang Bao thu va Hop nhat nhu Andrew Bonar Law va đai luat su Edward Carson o Dublin đa đe doa su dung vu luc. Nam 1914, ho len nhap hang nghin sung truong cung đan duoc tu Đe quoc Đuc đe cac tinh nguyen vien Ulster su dung, đay la mot to chuc ban quan su phan đoi thi hanh Home Rule.
Nhung nguoi Hop nhat chu nghia chi la thieu so tren toan hon đao Ireland, song ho lai chiem đa so tai tinh mien bac Ulster va chiem mot đa so rat lon tai hat Antrim va hat Down, va voi đa so nho tai hat Armagh va hat Londonderry. Cung co mot so luong nhung nguoi hop nhat chu nghia đang ke tap trung tai hat Fermanagh va hat Tyrone. Sau hat nay sau đo hinh thanh nen Bac Ireland. Toan bo 26 hat con lai sau đo tro thanh Cong hoa Ireland, noi ma nhung nguoi dan toc chu nghia chiem the ap đao.
Nam 1914, Đao luat Tu tri thu ba đa tao ra su phan chia "tam thoi" sau hat nay voi phan con lai cua Ireland, nhan đuoc ngu chuan. Tuy nhien, viec thi hanh no đa bi đinh hoan truoc khi no bat đau co hieu luc do Chien tranh The gioi thu nhat bung no. Cuoc chien nay đuoc du tinh la se chi keo dai trong mot vai tuan song tren thuc te no đa keo dai trong bon nam. Đen cuoi cuoc chien (trong thoi gian nay đa no ra khoi nghia Phuc sinh vao nam 1916), Đao luat đuoc nhin nhan la khong the thuc hien đuoc. Trong chien tranh, quan điem cong chung cua cong đong "dan toc chu nghia" chiem đa so (nhung nguoi tim kiem đoc lap lon hon tu nuoc Anh) tai Ireland đa chuyen tu tu tri sang đoc lap hoan toan. Nam 1919, David Lloyd George đa đe xuat mot du luat moi ma trong đo se phan chia Ireland thanh hai khu vuc Home Rule: hai muoi sau hat đuoc quan ly tu Dublin va sau hat đuoc quan ly tu Belfast. Hai khu vuc nay se co chung mot đai than (Lord Lieutenant of Ireland) do ca chinh phu va Hoi đong Ireland bo nhiem, Hoi đong Ireland la co cau ma Lloyd George tin rang se phat trien thanh mot nghi vien toan Ireland. Trong cuoc tong tuyen cu vao nam 1918, đang ung ho đoc lap la Sinn Fein đa thang 73 trong tong so 105 ghe cua nghi vien tai Ireland va đon phuong thanh lap First Dail, mot nghi vien phap ngoai tai Ireland.
Ireland bi chia tach giua Bac Ireland va Nam Ireland vao nam 1921 theo cac đieu khoan cua Đao luat Chinh phu Ireland cua Lloyd George trong chien tranh gianh đoc lap giua cac luc luong Ireland va nuoc Anh. Đen khi ket thuc cuoc chien vao ngay 6 thang 12 nam 1922, theo cac đieu khoan cua hiep đinh Anh-Ireland, Bac Ireland tam thoi tro thanh mot bo phan tu tri cua Nha nuoc Tu do Ireland moi gianh đuoc đoc lap, voi quyen đuoc lua chon khong gia nhap vao no.


= Bac Ireland =

Theo đung nhu mong đoi, Nghi vien Bac Ireland vao ngay 7 thang 12 nam 1922 (mot ngay sau khi Nha nuoc Tu do Ireland đuoc thanh lap) đa gui thu cho George Đe Ngu khan cau rang quyen luc cua Nghi vien va Chinh phu Nha nuoc Tu do Ireland se khong the mo rong đen Bac Ireland". Ngay sau đo, mot uy ban đuoc thanh lap đe phan xu bien gioi lanh tho giua Nha nuoc Tu do Ireland va Bac Ireland. Do bung no noi chien tai Nha nuoc Tu do, cong viec cua uy ban bi tri hoan cho đen nam 1925. Cac lanh đao tai Dublin đoi hoi thu nho đang ke lanh tho cua Bac Ireland voi viec đua cac khu vuc dan toc chu nghia ve voi Nha nuoc Tu do. Tuy nhien, bao cao cua uy ban nay lai chi đe nghi nhuong mot so phan đat nho cua Nha nuoc Tu do cho Bac Ireland. Đe tranh tranh cai, bao cao nay đa đuoc giu kin.
Thang 6 nam 1940, đe khuyen khich nha nuoc Ireland trung lap gia nhap vao Đong Minh, thu tuong Anh Quoc Winston Churchill đa bieu thi voi Taoiseach Eamon de Valera rang Anh Quoc se thuc đay Ireland thong nhat, song vi cho rang Churchill khong the thuc hien đieu nay, De Valera đa tu choi loi đe nghi. Nguoi Anh đa khong thong bao đieu nay cho Chinh phu Bac Ireland, va loi tu choi cua De Valera đa khong đuoc cong bo cong khai cho đen nam 1970.
Đao luat Ireland 1949 la mot đam bao phap ly đau tien voi Nghi vien va Chinh phu Bac Ireland rang khu vuc se khong the thoi la mot phan cua Anh Quoc ma khong co su chap thuan cua phan lon cu dan trong vung.


= The Troubles =

Giai đoan The Troubles (roi loan) bat đau tu cuoi thap nien 1960, voi khoang 30 nam dien ra cac hanh đong bao luc đinh ky trong xung đot giua cong đong dan toc chu nghia Bac Ireland (chu yeu la tin đo Cong giao) va cong đong hop nhat chu nghia (chu yeu la tin đo Tin Lanh), voi 3.254 nguoi bi giet. Cuoc xung đot co nguyen nhan tu đia vi tranh cai cua Bac Ireland ben trong Anh Quoc va su phan biet đoi xu chong lai thieu so dan toc chu nghia cua đa so hop nhat chu nghia. Tu nam 1967 đen 1972, Hiep hoi Dan quyen Bac Ireland (NICRA), tu đi theo mo hinh cua phong trao dan quyen Hoa Ky, đa lanh đao mot chien dich phan khang dan su đe chong lai su phan biet đoi xu voi nguoi Cong giao trong nha o, viec lam, chinh sach va thu tuc bau cu. Tuy nhien chien dich NICRA va phan ung chong lai no đa tro thanh tien than cua mot thoi ky bao luc lon hon. Ngay tu nam 1969, cac nhom ban quan su bat đau cac chien dich vu trang. Chien dich Quan đoi Cong hoa Ireland Lam thoi 1969-1997 co muc tieu nham cham dut quyen cai tri cua Anh Quoc tai Bac Ireland va hinh thanh mot Cong hoa Ireland "ba muoi hai hat", "toan Ireland" moi. Luc luong tinh nguyen vien Ulster đa đuoc thanh lap vao nam 1966 đe đoi pho lai ca su suy giam quan điem cua cac nhan vat Anh Quoc va su thong tri cua hop nhat chu nghia tai Bac Ireland. Cac luc luong an ninh nha nuoc – Luc quan Anh Quoc va canh sat (Canh sat Hoang gia Ulster) – cung tham gia vao cac hanh đong bao luc. Quan điem cua chinh phu Anh Quoc la luc luong cua ho trung lap trong cuoc xung đot, co gang đe duy tri luat phap va trat tu tai Bac Ireland cung quyen tu quyet dan chu cua nguoi dan Bac Ireland. Nhung nguoi Ireland cong hoa thi nhin nhan luc luong nha nuoc nhu la nhung "chien đau vien" trong xung đot, cao buoc su thong đong giua luc luong nha nuoc va luc luong ban quan su trung thanh. Cuoc đieu tra "Ballast" do Police Ombudsman tien hanh đa xac nhan rang luc luong Anh Quoc, đac biet la Canh sat Hoang gia Ulster, đa thong đong voi cac luc luong ban quan su trung thanh, lien quan đen viec giet nguoi, va can tro tien trinh cong ly khi nhung loi tuyen bo nhu vay đuoc đua ra truoc đay,
Nhu mot hau qua cua tinh hinh an ninh ngay cang xau đi, chinh phu khu vuc tu tri Bac Ireland đa bi đinh chi vao nam 1972. Cung voi tinh trang bao luc, con co mot be tac chinh tri giua cac chinh đang lon tai Bac Ireland, bao gom nhung nguoi len an bao luc, tren van đe đia vi tuong lai cua Bac Ireland va mo hinh chinh phu can co tai Bac Ireland. Nam 1973, Bac Ireland đa to chuc mot cuoc trung cau dan y đe xac đinh lieu lanh tho nay can o lai Anh Quoc hay tro thanh mot phan cua Ireland thong nhat. Cuoc trung cau co ket qua la tuyet đai đa so (98.9%) duy tri tinh trang hien tai va co 57,5% khu bau cu co toan bo cu tri ung ho, song chi co 1% nguoi Cong giao đi bau sau mot cuoc tay chay do Đang Dan chu Xa hoi va Lao đong (SDLP) to chuc.


= Tien trinh hoa binh =

The Troubles ket thuc voi mot tien trinh hoa binh khong de dang, trong đo bao gom viec hau het cac to chuc ban quan su ngung ban va ho se bi tuoc hoan toan vu khi, cai cach canh sat, va tuong ung voi đo la viec quan đoi rut lui khoi cac đuong pho va khoi cac khu vuc ranh gioi nhay cam nhu Nam Armagh va Fermanagh, theo thoa thuan giua cac ben ky ket Hiep đinh Belfast (thuong đuoc goi la "Hiep đinh Thu Sau Tuan Thanh"). Hiep đinh nay khang đinh lai vi the lau nay cua Anh Quoc, von chua bao gio đuoc cac chinh phu Ireland ke tiep nhau thua nhan hoan toan, rang Bac Ireland se van duy tri la mot phan cua Anh Quoc cho đen khi co mot đa so phieu the hien mong muon nguoc lai. Hien phap Ireland đa đuoc sua đoi vao nam 1999 đe loai bo mot tuyen bo ve "quoc gia cua nguoi Ireland" co chu quyen ten toan bo Ireland (trong Đieu 2). Đieu 2 va 3 đa đuoc them vao Hien phap đe loai bo cac đieu khoan truoc đay, mac nhien thua nhan rang tinh trang cua Bac Ireland, va moi quan he cua no voi phan con lai ben trong Anh Quoc va voi Cong hoa Ireland, se chi thay đoi voi su đong y cua đa so cu tri cua ca hai khu vuc phap ly (Cong hoa Ireland bo phieu rieng re). Đieu nay cung la trung tam cua Hiep đinh Belfast đuoc ky ket vao nam 1998 va đuoc thong qua bang cac cuoc trung cau dan y đuoc to chuc đong thoi tai Bac Ireland va Cong hoa Ireland. Đong thoi, chinh phu Anh Quoc cung lan đau tien cong nhan, nhu la mot phan cua tuong lai, cai goi la "Irish dimension": nguyen tac rang nguoi dan tren đao Ireland nhu la mot toan the co quyen, ma khong co su can thiep tu ben ngoai, đe giai quyet cac van đe giua Bac va Nam theo thoa thuan chung. Tuyen bo nay la chia khoa quyet đinh đe nhung nguoi dan toc chu nghia va cong hoa chap thuan thoa thuan. No cung hinh thanh mot chinh phu chia se quyen luc phan cap tai Bac Ireland, trong đo phai bao gom ca cac đang hop nhat chu nghia va dan toc chu nghia. Ngay 28 thang 7 nam 2005, Quan đoi Cong hoa Ireland Lam thoi đa tuyen bo cham dut cac chien dich cua minh va cho ngung hoat đong toan bo kho vu khi đan duoc cua ho. Hanh đong cuoi cung nay phu hop voi Hiep đinh Belfast nam 1998.


Chinh tri Su phan chia chinh tri chu yeu tai Bac Ireland la giua nhung nguoi Hop nhat chu nghia hay Trung thanh muon thay Bac Ireland tiep tuc la mot phan cua Anh Quoc va nhung nguoi Dan toc chu nghia hay Cong hoa mong muon thay Bac Ireland ket hop voi phan con lai cua Ireland, đoc lap khoi Anh Quoc. Hai quan điem đoi lap nay lien he đen cac phan chia van hoa sau hon. Nhung nguoi hop nhat chu nghia đa phan theo Tin Lanh, to tien cua ho phan lon la nguoi Scotland, nguoi Anh, nguoi Wales va Huguenot đinh cu cung nhu nhung nguoi Ireland Gael co đa cai sang mot trong cac giao phai Tin Lanh. Nhung nguoi dan toc chu nghia chu yeu la tin đo Cong giao va la hau due cua nhung cu dan đa đinh cu tai Ireland tu xua, cung mot thieu so nguoi Highland Scotland cung nhu mot so nguoi cai đao tu Tin Lanh sang. Su phan biet đoi xu chong lai nhung nguoi dan toc chu nghia duoi thoi chinh phu Stormont (1921–1972) đa lam day len phong trao dan quyen dan toc chu nghia trong thap nien 1960.
Mot so nguoi hop nhat chu nghia bien luan rang bat ky su phan biet đoi xu nao cung đeu khong chi do co chap ton giao hay chinh tri, ma con la ket qua cua cac yeu to xa hoi-kinh te, xa hoi-chinh tri va đia ly. Du nguyen nhan co la gi, su ton tai cua hanh vi phan biet đoi xu đa khien nguoi Cong giao tuc gian va gop phan dan đen cuoc xung đot the Troubles trong thoi gian dai. Giai đoan bao luc nhat keo dai tu 1968 đen 1994.
Đen nam 2007, 36% cu dan Bac Ireland xac đinh minh la nguoi hop nhat chu nghia, 24% xac đinh minh la nguoi dan toc chu nghia va 40% khong xac nhan thuoc nhom nao trong hai nhom. Theo mot cuoc tham du y kien vao nam 2009, 69% bay to muon duy tri Bac Ireland la mot thanh vien cua Anh Quoc (cai tri truc tiep hoac chinh phu phan cap), trong khi 21% bay to muon Bac Ireland tro thanh thanh vien cua mot Ireland thong nhat. Su khac biet nay co the đuoc dien giai rang co mot con so ap đao nguoi Tin Lanh lua chon van la mot phan cua Anh Quoc (91%), trong khi nguoi Cong giao lua chon cac giai phap khac nhau nhu van la mot phan cua Anh Quoc (47%), mot Ireland thong nhat (40%), Bac Ireland tro thanh mot nha nuoc đoc lap (5%), va nhung nguoi tra loi "khong biet" (5%).


= Quan tri =
Ke tu nam 1998, Bac Ireland đa chuyen giao chinh quyen o Vuong quoc Anh. Chinh phu Vuong quoc Anh va Quoc hoi Anh chiu trach nhiem ve cac van đe đuoc bao luu va ngoai le. Cac van đe đuoc bao luu bao gom cac linh vuc chinh sach đuoc liet ke (nhu hang khong dan dung, cac đon vi đo luong va di truyen con nguoi) ma Quoc hoi co the chuyen giao cho Quoc hoi Bac Ireland mot thoi gian trong tuong lai. Cac van đe ngoai le (chang han nhu quan he quoc te, thue va bau cu) khong bao gio đuoc mong đoi đe đuoc xem xet đe chuyen giao. Tren tat ca cac van đe khac cua chinh phu, Chinh phu Bac Ireland cung voi Hoi đong Thanh pho Bac Ireland gom 108 thanh vien lap phap va quan ly Bac Ireland. Viec giai the o Bac Ireland phu thuoc vao su tham gia cua cac thanh vien cua co quan Bac Ireland trong Hoi đong Bo truong Bac / Nam, đieu phoi cac linh vuc hop tac (nhu nong nghiep, giao duc va y te) giua Bac Ireland va Cong hoa Ireland. Ngoai ra, Chinh phu Ireland va Chinh phu Vuong quoc Anh hop tac chat che voi cac van đe phi su phan chia thong qua Hoi nghi Chinh phu Anh-Ireland.
Cac cuoc bau cu vao Quoc hoi Bac Ireland la mot cuoc bo phieu co the chuyen nhuong đuoc voi sau đai dien (thanh vien cua Quoc hoi Lap phap, MLAs) đuoc bau tu 18 thanh pho nghi vien. Muoi tam đai dien cho Ha nghi vien Anh Quoc (Nghi si, MPs) đuoc bau tu cung cac khu vuc bau cu su dung he thong truoc-qua-post. Tuy nhien, khong phai tat ca trong so nay đeu co cho ngoi cua ho. Sinn Fein Cac nghi si, hien nay bao gom nam nguoi, đa tu choi tuyen the đe phuc vu Quoc vuong đuoc yeu cau truoc khi cac nghi si đuoc phep chiem ghe cua ho. Ngoai ra, Thuong vien cua Quoc hoi Anh, House of Lords, hien co khoang 25 thanh vien đuoc bo nhiem tu Bac Ireland. Bac Ireland tu bau mot cu tri duy nhat cho cuoc bau cu Quoc hoi Chau Au.
Cac Van phong Bac Ireland đai dien cho chinh phu Anh o Bac Ireland ve cac van đe du tru va đai dien cho loi ich cua Bac Ireland trong Chinh phu Vuong quoc Anh. Them vao đo, chinh phu Cong hoa Ireland cung co quyen "đua ra cac quan điem va đe xuat" ve cac van đe khong lien quan đen Bac Ireland. Đung đau Van phong Bac Ireland la Ngoai truong Bac Ireland, nguoi đang la thanh vien trong Noi cac cua Vuong quoc Anh.
Bac Ireland la mot co quan co tham quyen phap ly rieng biet, tach biet voi hai khu vuc phap ly khac o Vuong quoc Anh(Anh, Wales va Scotland). Luat cua Bac Ailen phat trien tu luat Ireland đa ton tai truoc khi su phan chia cua Ireland vao nam 1921. Phap luat Bac Ireland la mot he thong phap luat thong thuong va luat phap cua no cung tuong tu nhu o Anh va xu Wales. Tuy nhien, co su khac biet quan trong trong luat va thu tuc giua Bac Ailen, Anh va Xu Wales. Co quan luat phap anh huong đen Bac Ireland phan anh lich su cua Bac Ireland. bao gom Hanh vi cua Quoc hoi Vuong quoc Anh, Hoi đong Bac Ireland, truoc đayQuoc hoi Bac Ireland va Quoc hoi Ai len, cung voi mot so Đao Luat cua Quoc hoi Anh va Quoc hoi Anh đa đuoc mo rong sang Ireland theo luat cua Poynings tu nam 1494 đen nam 1782.


Đia ly va khi hau Bac Ireland bi mot phien bang bao phu trong hau het ki bang ha thu tu va nhieu lan truoc, co the trong thay dau tich cua viec nay trong cac drumlin rong rai o cac hat Fermanagh, Armagh, Antrim va đac biet la o hat Down. Hach tam đia ly cua Bac Ireland la Lough Neagh, voi dien tich 151 dam vuong Anh (391 km2) thi đay la ho nuoc ngot lon nhat ca tren đao Ireland lan tai quan đao Anh. He thong ho trai rong thu hai tap trung tai Ha va Thuong Lough Erne o Fermanagh. Đao lon nhat Bac Ireland la Rathlin, o ngoai khoi bo bien Antrim. Vinh Strangford la vinh hep lon nhat tai quan đao Anh voi dien tich 150 km2 (58 dam vuong Anh).
Bac Ireland co cac vung nui cao đang ke tai day nui Sperrin (mot phan mo rong cua Kien tao son Caledonia), day nui Mourne va cao nguyen Antrim voi tai nguyen vang, đa hoa cuong va đa bazan, cung nhu cac day nui nho hon tai Nam Armagh va doc theo ranh gioi Fermanagh–Tyrone. Khong co ngon đoi nao đac biet cao, cao nhat la đinh Slieve Donard tai day Mourne đat 849 met (2.785 ft). Hoat đong nui lua đa tao nen cao nguyen Antrim, no cung hinh thanh cac cot tru co hinh thu ky la Giant's Causeway tren bo bien phia bac Antrim.

Ha du va Thuong du song Bann, song Foyle va song Blackwater hinh thanh vung đat thap mau mo rong lon tai Bac Ireland, va vung đat trong trot tuoi tot cung xuat hien tai Bac va Đong Down, song phan lon vung que go đoi kho co the trong trot đuoc va đa phan thich hop cho chan nuoi.
Belfast nam tren Thung lung song Lagan, vung đo thi cua Belfast chiem toi mot phan ba tong so cu dan cua Bac Ireland, su thanh thi hoa va cong nghiep hoa manh nam doc theo thung lung Lagan va đoi bo vinh Belfast.
Toan bo Bac Ireland co khi hau đai duong on hoa, phia tay hoi am uot hon phia đong, song may mu che phu lien tuc khu vuc. Thoi tiet tai Bac Ireland la khong the đoan truoc o vao tat ca cac thoi gian trong nam, va mac du cac mua co su phan biet song chung đuoc đanh gia la it ro rang hon so voi vung noi đia chau Au hay vung ven bien phia đong Bac My. Nhiet đo trung binh ngay toi cao tai Belfast la 6,5 °C (43,7 °F) vao thang 1 va 17,5 °C (63,5 °F) vao thang 7. Khi hau am uot va nan pha rung rong khap tu the ky XVI va 17 đa dan đen viec nhieu khu vuc bi đong co xanh tot bao phu. Nhiet đo cao nhat tung đuoc ghi nhan la 30,8 °C (87,4 °F) o Knockarevan, gan Garrison, hat Fermanagh vao ngay 30 thang 6 nam 1976 va tai Belfast vao ngay 12 thang 7 nam 1983. Nhiet đo thap nhat tung đuoc ghi nhan la −18,7 °C (−1,7 °F) tai Castlederg, hat Tyrone vao ngay 23 thang 12 nam 2010.


= Cac hat =

Bac Ireland gom co 6 hat: hat Antrim, hat Armagh, hat Down, hat Fermanagh, hat Londonderry, hat Tyrone
He thong cac hat nay khong con đuoc su dung trong he thong hanh chinh đia phuong; thay vao đo la he thong 26 quan cua Bac Ireland voi pham vi đia ly khac biet, tham chi ca trong truong hop ten goi cua chung đuoc đat theo cac hat cu. Hoi đong quan Fermanagh co ranh gioi tuong đong nhat voi hat cu ma no mang ten. Hau het cac quan đeu dua tren co so khu vuc xung quanh cac đo thi lon, chang han nhu hoi đong quan Coleraine lay ten theo đo thi Coleraine cua hat Londonderry.
Mac du cac hat khong con đuoc su dung cho muc đich hanh chinh, chung van la mot cach mo ta pho bien khi nguoi ta muon đe cap đen viec mot khu vuc o noi đau. Chung đuoc su dung chinh thuc trong ho chieu Ireland, trong đo đoi hoi noi sinh o mot hat. Ten cua cac hat xuat hien ca bang tieng Ireland va tieng Anh tren trang thong tin ho chieu, tuong phan voi viec ghi thi tran hoac thanh pho đuoc sinh ra trong ho chieu Anh Quoc. Hien hoi đien kinh Gaelic van su dung ten goi cac hat trong cac hoat đong cua ho.


Kinh te Kinh te Bac Ireland la nen kinh te nho nhat trong bon nen kinh te cua Anh Quoc. Bac Ireland tu lau đa la mot nen kinh te cong nghiep, đang ke nhat la cac nganh đong tau, san xuat day thung va det may, song dich vu đa thay the hau het cac nganh cong nghiep nang.
Du lich cung đong mot vai tro lon trong nen kinh te đia phuong. Trong thoi gian gan đay, nen kinh te Bac Ireland đa đuoc huong loi tu viec nhieu tap đoan đa quoc gia lon đen đau tu vao linh vuc cong nghe cao. Cac to chuc lon bi thu hut boi tro cap tu chinh phu va luc luong lao đong Bac Ireland co tay nghe cao.


Giao thong Bac Ireland co ba san bay dan dung hoat đong – san bay quoc te Belfast gan Antrim, san bay George Best Thanh pho Belfast tich hop voi he thong đuong sat tai ga Sydenham o Đong Belfast, va san bay thanh pho Derry tai hat Londonderry.
Cac hai cang chinh cua Bac Ireland la Larne va Belfast, chung cho hanh khach va hang hoa qua lai giua đao Anh va Bac Ireland.
Cac tuyen đuong sat chuyen cho hanh khach do Northern Ireland Railways đieu hanh. Cung voi Iarnrod Eireann (Đuong sat Ireland), Northern Ireland Railways phoi hop trong viec cung cap dich vu Enterprise giua ga Dublin Connolly va ga Belfast Trung. Co nhieu tuyen đuong sat ket noi toi va tu ga Belfast Great Victoria Street va ga Belfast Trung, gom:

Tuyen Derry va nhanh Portrush.
Tuyen Larne Line
Tuyen Bangor Line
Tuyen Portadown
Cac tuyen xa lo chinh la:

M1 ket noi Belfast voi phia nam va phia tay, ket thuc tai Dungannon
M12 ket noi M1 voi Portadown
M2 ket noi Belfast voi phia bac.
M22 ket noi M2 đen gan Randalstown
M3 ket noi M1 va M2 tai Belfast
M5 ket noi Belfast đen Newtownabbey
Tuyen đuong xuyen bien gioi noi cac cang Larne tai Bac Ireland va cang Rosslare tai Cong hoa Ireland đang đuoc nang cap va la mot phan cua mot chuong trinh do EU tai tro. Xa lo chau Au E01 chay tu Larne qua hon đao Ireland, Tay Ban Nha va Bo Đao Nha va ket thuc o Sevilla.


Nhan khau Dan cu Bac Ireland tang len moi nam ke tu nam 1978. Dan so lanh tho nay vao nam 2011 la 1,811 trieu nguoi, tang 7,5% so voi thap nien truoc đo neu lay con so duoi 1,7 trieu theo đieu tra nhan khau Anh Quoc nam 2001. Dan cu Bac Ireland chiem duoi 3% tong dan so Anh Quoc (62 trieu) va hon 28% tong dan so cua đao Ireland (6,3 trieu).
Tren khia canh dan toc, cu dan Bac Ireland hau nhu đeu la nguoi da trang (98,2%). 91% cu dan sinh ra tai Bac Ireland, 4,8% cu dan sinh ra o nhung noi khac tai Anh Quoc va 2,3% cu dan sinh tai Cong hoa Ireland. Nguoi lang thang Ireland chiem khoang 0,33% dan so Bac Ireland. Trong so cac sac dan khong phai la nguoi da trang, đong nhat la nguoi Hoa (6.300) va nguoi An (6.200). Nguoi da đen co nguon goc khac nhau chiem 0,2% dan so Bac Ireland vao nam 2011, nhung nguoi hop chung chiem 0,2%.
Trong cuoc đieu tra nam 2011, 41,8% dan so tu xac đinh minh theo Tin Lanh hay cac giao phai Ki-to phi Cong giao khac. Cac giao phai lon nhat la Giao hoi Truong Lao Ireland va Giao hoi Ireland va Giao hoi Giam Ly Ireland voi ty le tin đo tuong ung la 19%, 14% va 3%. Giao phai đon le lon nhat la Giao hoi Cong giao, voi 41% dan cu xac đinh ho la thanh vien. 0,8% dan cu xac đinh theo cac ton giao phi Ki-to giao hay cac triet ly, trong khi 17% tu xac đinh la khong theo ton giao nao hoac khong noi ro. Xet theo nen tang cong đong, 48% cu dan Bac Ireland co nen tang Tin Lanh, 45% cu dan Bac Ireland co nen tang Cong giao, 0,9% co nen tang phi Kito giao va 5,6% co nen tang phi ton giao trong cung cuoc đieu tra nam 2011.
Tieng Anh la ngon ngu thu nhat cua gan nhu toan bo nguoi dan Bac Ireland. Tieng Anh la ngon ngu chinh thuc tren thuc te va Đao luat Quan ly Tu phap (Ngon ngu) (Ireland) 1737 nghiem cam viec su dung cac ngon ngu khac ngoai tieng Anh trong to tung phap ly.


Tham khao Đoc them Jonathan Bardon, A History of Ulster (Blackstaff Press, Belfast, 1992), ISBN 0-85640-476-4
Brian E. Barton, The Government of Northern Ireland, 1920–1923 (Athol Books, 1980)
Paul Bew, Peter Gibbon and Henry Patterson  The State in Northern Ireland, 1921–72: Political Forces and Social Classes, Manchester (Manchester University Press, 1979)
Tony Geraghty (2000). The Irish War. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-7117-4.
Robert Kee, The Green Flag: A History of Irish Nationalism (Penguin, 1972–2000), ISBN 0-14-029165-2
Osborne Morton, Marine Algae of Northern Ireland (Ulster Museum, Belfast, 1994), ISBN 0-900761-28-8
Henry Patterson, Ireland Since 1939: The Persistence of Conflict (Penguin, 2006), ISBN 978-1-84488-104-8
P. Hackney (ed.) Stewart's and Corry's Flora of the North-east of Ireland 3rd edn. (Institute of Irish Studies, Queen's University of Belfast, 1992), ISBN 0-85389-446-9(HB)


Lien ket ngoai Northern Ireland Executive (Northern Ireland devolved government)
Northern Ireland Office (UK central government)
Discover Northern Ireland (Northern Ireland Tourist Board)