Than khuc (tieng Y: Divina Commedia [diˈviːna komˈmɛːdja], nghia đen: "Vo kich Than thanh") la mot truong ca cua nha tho Y thoi Trung co Dante Alighieri (1265-1321), la mot trong so nhung nha tho kiet xuat nhat cua nuoc Y va the gioi. Tac pham đuoc sang tac trong thoi gian Dante bi truc xuat khoi que huong Florence, tu khoang nam 1308 đen 1320, mot nam truoc khi ong mat vao nam 1321, đuoc chia lam ba phan: Hoa nguc (Inferno), Luyen nguc (Purgatorio) va Thien đuong (Paradiso). Tac pham đuoc xep vao hang nhung ban truong ca uu viet cua nen van hoc Y va vi đai nhat cua the gioi. Suc tuong tuong va tinh an du ve hinh anh the gioi ben kia trong the gioi quan Thien chua giao la đinh điem su phat trien nhan quan ve the gioi cua Nha tho Thien chua giao Tay Au. Tac pham nay cung gop phan vao su phat trien cua tho am vung Tuscany, trong vo kich đuoc su dung nhu ngon ngu Y tieu chuan.
O be ngoai, tac pham ke lai chuyen đi cua Dante qua Hoa nguc (Inferno), Luyen nguc (Purgatorio) va Thien đuong (Paradiso); nhung o mot tang sau hon, no đai dien, mot cach ngu ngon hoa, hanh trinh cua linh hon huong ve Thien Chua. O tang nghia nay, Dante đuoc khac hoa dua tren than hoc va triet hoc Thien Chua giao thoi trung co, noi bat trong đo la Triet hoc Thomas va Summa Theologica cua Thomas Aquinas. Do đo, Than khuc cung đuoc goi la "phien ban theo chuong hoi cua Summa" (""the Summa in verse"").
Tac pham ban đau chi đuoc đat ten đon gian la Comedia, va tu Divina đuoc them vao boi Giovanni Boccaccio. Ban in đau tien đuoc them tu divina vao tieu đe la ban cua triet gia chu nghia nhan van Phuc hung nguoi Veneto Lodovico Dolce,, đuoc xuat ban vao nam 1555 boi Gabriele Giolito de' Ferrari.


Tom tat noi dung Than khuc gom 100 kho tho voi 14.226 cau tho, đuoc chia lam ba phan (tieng Y: cantiche) — Inferno (tuc Hoa nguc, hay Đia nguc), Purgatory (tuc Luyen nguc), va Paradiso (Thien đuong) — moi phan gom 33 kho tho (tieng Y: canti). Mot kho tho đau co vai tro gioi thieu toan bo bai tho, va thuong khong đuoc coi la thuoc ve Phan 1, nang tong so len 100 kho tho. Tuy nhien, nguoi ta thuong chap nhan rang hai canti đau tien cua su thi co vai tro la đoan mo đau đon nhat cho toan bo su thi, va rang hai canti mo đau cua moi cantica phuc vu nhu đoan mo đau cua moi cum ba cantica.
Con so 3 co vai tro quan trong trong bai tho nay, đuoc the hien bang đo dai cua moi cantica. Them vao đo, cach gieo van đuoc su dung, terza rima, gom nhung cau tho hendecasyllabic (cau tho co muoi mot am tiet), voi cac dong đuoc sang tac theo tung đoan tho ba cau (tercet) theo phuong thuc gieo van aba, bcb, cdc, ded...
Bai tho đuoc viet theo ngoi thu nhat: toi, ke lai cuoc du hanh cua Dante qua ba the gioi ben kia, dien ra tai thoi điem Ba ngay le Phuc sinh thieng lieng mua xuan nam 1300. Nha tho La Ma Virgil dan ong đi qua Hoa Nguc va Luyen Nguc; trong khi nang Beatrice, nguoi phu nu ma Dante coi la ly tuong, dan ong qua Thien đuong. Beatrice la nguoi phu nu thanh Florence, nguoi ma ong biet đen tu thoi tho au, va mang long ai mo, theo hinh mau tinh yeu thuan khiet thoi thuong truyen thong, đuoc to điem trong tac pham La Vita Nuova cua ong.
Cau truc cua ba cantica tuan theo mot mo hinh than so hoc pho bien voi 9 cong 1, cho tong so la 10: 9 tang vom (circle) Hoa nguc, tiep noi boi Lucifer nam o tang duoi cung; 9 tang (ring) cua đinh Luyen nguc, tiep noi boi Vuon Đia đang nam tren đinh nui; va 9 tang (celestial body) cua Thien đang, tiep noi boi Thien gioi chua đung nhung tinh hoa cua Thien Chua. Trong moi nhom 9, co 7 yeu to tuong ung voi mot pham chat đao đuc cu the, chia thanh ba tieu the loai, trong khi 2 yeu to khac đac thu hon đuoc them vao thanh chin. Vi du, trong Bay toi loi chet nguoi cua Giao hoi Cong giao đuoc lam sach trong Luyen nguc co su tham gia cua cac coi đac biet cho nhung ke Sam hoi Muon mang (the Late-Repentant) va nhung ke bi va tuyen thong boi nha tho. Bay toi loi cot loi trong Luyen nguc tuong ung voi mot pham chat đao đuc cua su lam lac ve tinh thuong, chia thanh ba nhom tuong ung voi tinh thuong cuong si (Dam duc, Tham an, Tham lam), tinh thuong thieu thon (Bieng nhac), va tinh thuong co ac tam (Thu han, Đo ky, Kieu ngao).
Trong cuoc tranh gianh anh huong chinh tri tai mien Bac Italy giua hai nha Guelph va Ghibelline khi đo, Dante thuoc ve phe Guelph, ung ho Giao hoang, đoi lai voi Hoang đe Đe quoc La Ma than thanh. Nha Guelph thanh Florence phan tach thanh cac phe phai chong đoi nhau vao khoang nam 1300: phe Guelph Trang, chong lai quyen luc the tuc cua Giao hoang Boniface VIII, muon duy tri nen đoc lap xu Florence, trong khi phe Guelph Đen, ung ho Giao hoang cai tri Florence. Dante thuoc ve phe Guelph trang, bi Huan tuoc - Thi truong Cante de' Gabrielli di Gubbio bat đi đay biet xu nam 1302, sau khi quan đoi cua Charles, Ba tuoc xu Valois tien vao thanh pho do đuoc Giao hoang Boniface cau vien va vi von la đong minh voi phe Đen. Giao hoang tuyen bo neu ong quay tro lai thanh pho ong se bi thieu song tren gian hoa. Cuoc luu đay keo dai đen het đoi Dante, ghi dau thay anh huong cua no len rat nhieu phan cua vo kich: tu loi tien đoan ve su luu đay Dante, cho đen nhan quan chinh tri cua ong, va su đoa đay vinh vien trong đia nguc cac ke thu voi ong.
Tu cuoi cung cua moi ba cantica la stelle ("nhung ngoi sao").


= Phan thu nhat: Inferno (Hoa nguc) =

Ban truong ca bat đau vao đem truoc ngay le Thu sau tot lanh, 8 thang 4 nam 1300, khi đo ong đa 35 tuoi, đuoc nua cuoc đoi theo đuc tin (Thanh ca 90:10), bi lac trong mot khu rung tam toi (co le mang y nghia an du ve toan tinh tu van), bi ba con manh thu tan cong: mot con su tu, mot con bao, va mot con soi cai — tuong trung cho su cam do vao vong toi loi). Ong hoang so, nhung khong chay tron đuoc, va cung khong tim đuoc mot "con đuong đung đan" (nguyen tac diritta via) - cung co the dich la "con đuong chinh đang" - ve phia su cuu roi (bieu trung boi hinh tuong mat troi phia sau ngon nui). Y thuc đuoc la ong đang tu đanh mat đi ban than minh, va ong đang roi vao "mot noi sau tham" (nguyen tac basso loco), noi mat troi cung cam lang ('l sol tace), Dante may man đuoc nha tho co La Ma Virgil, do nang Beatrice tu Thien đuong phai xuong, cuu thoat, va hai nguoi bat đau cuoc hanh trinh ve the gioi ben kia. Tai Hoa nguc, moi toi nghiet phai chiu su trung tri tuong ung thich đang, vi nguoi boi toan phai đi nguoc, bang đau ho, khien ho khong the nhin thay gi o phia truoc, nhu ho đa lam trong suot cuoc đoi minh.
Dante buoc qua cong Đia nguc, tren đo co cham hang chu, ma dong thu chin, cung la dong cuoi cung la "Lasciate ogne speranza, voi ch'intrate", hay "Đung hy vong gi nua, mot khi nguoi đa buoc chan vao đay" Truoc khi buoc qua cua Đia nguc, Dante va nguoi dan đuong cua ong nhin thay nhung nguoi Co hoi, nhung nguoi trong suot cuoc đoi minh khong lam viec gi tot, nhung cung khong lam gi xau (trong so đo, Dante nhan ra hoac giao hoang Celestine V hay Pilate; kho tho khong cho biet ro). Lan vao voi ho la nhung ke bi ruong bo, la nhung thien than khong tham gia vao Cuoc noi loan cua cac thien than. Nhung linh hon nay khong o trong, cung khong o ngoai Đia nguc, ho phai ngu tai bo song Acheron la con song ma cac linh hon phai vuot qua truoc khi tien vao Đia nguc, chiu trung phat bang viec phai đuoi theo mot la co, trong khi ban than ho bi ong bap cay đuoi theo đot, cung voi gioi bo va cac loai con trung khac hut mau mu, hinh anh nay tuong trung cho su cham đot luong tam va ghe tom toi loi.
Tiep đo Dante va Virgil dung chan tai ben bo song Acheron, la noi ho phai vuot song truoc khi tien vao Đia nguc. Nguoi lai đo la nhan vat huyen thoai Charon; ong ta khong muon cho Dante qua song, vi Dante van la nguoi duong the, nhung nha tho Virgil buoc Charon phai đua ho qua song, bang cau noi noi tieng Vuolsi cosi cola ove si puote (dua vao thuc te la Dante đang thuc hien cuoc du hanh tren vung đat thieng). Cuoc vuot song khong đuoc ke lai, vi Dante bi ngat, va chi tinh lai khi ho đa cap bo ben kia.


 Cac tang đia nguc  Virgil dat Dante qua chin tang Đia nguc, la cac vom nguc đong tam, tuong trung cho su gia tang cua toi loi va su đoi bai, voi đinh điem la trung tam cua Trai Đat, noi ma quy Satan phai chiu xieng xich. Tai moi tang, nhung ke pham toi bi trung phat bang mot hinh thuc tuong ung voi toi loi cua ho: moi nguoi phai chiu đau kho vi toi loi lon nhat cua minh. Nhung nguoi pham toi nhung hoi cai, cau nguyen xin tha thu truoc khi chet se đuoc vao Luyen nguc – noi ho lao cong đe chuoc toi cua minh – nhung khong phai xuong Đia nguc. Nhung nguoi phai xuong Đia nguc la nhung nguoi tim cach bien bac cho toi loi cua minh va khong chiu hoi cai. Hon the nua, nhung nguoi o Đia nguc van co y thuc ve qua khu va tuong lai, nhung khong nhan biet đuoc hien tai. Trong y nghi cua Dante, đo la su đua cot tai ac voi ho, vi đen thoi khac cua Ngay phan xet cuoi cung, tuc ngay tan the; nhung nguoi o Đia nguc cung se khong he hay biet.
Nha tho đa gap nhieu nhan vat co kim danh tieng duoi Hoa nguc, tu nhung vi Giao hoang can toi an cap đo le đen nhung ke tham nhung; nhung cha co, tu si dam o, hu hong; cac quan chuc đia phuong truy lac v.v. Co ca Điđong, Paris cua Troia, Helen cua Troia, Ulysses tu thoi Hy Lap co đai đen đoi trai gai, Paolo Malatesta va Francesca da Rimini, pham toi tu thong bi giet o Y nam 1289. Tat ca, tuy muc đo nang nhe cua nhung toi ma ho đa pham phai tren duong the, đeu phai chiu cuc hinh rat ghe so.
Chin tang đia nguc bao gom:


 Tang mot - Limbo (U Minh)  O đay co nhung nguoi chua đuoc rua toi va nhung nguoi vo than nhung co đuc hanh, tuc nhung nguoi khong pham toi loi gi, nhung khong nhin nhan Jesus la chua cua minh. Ho tuy khong bi đoa đay, nhung cung khong đuoc len Thien đuong, vi khong đuoc gan Chua troi, khong co hy vong đuoc cuu roi, tang đia nguc nay nhu vay co nhieu điem chung voi Canh đong Elysium trong than thoai Hy Lap. Neu khong đuoc rua toi, ("canh cua cua đuc tin," Canto IV, l.36), ho thieu đi hy vong vao quyen luc than thanh cua Chua, la nhung gi vuot qua ly tri va tam thuc ma ho co the chap nhan va hieu đuoc. O đay cung co nhung canh đong xanh tot va mot toa lau đai, noi o cua nhung bac hien triet co đai, tuc la ca Virgil, cung nhu cac nha triet hoc Hoi giao nhu Averroes va Avicenna. Tai lau đai nay, Dante gap cac nha tho vi đai Homer, Horace, Ovid, Marcus Annaeus Lucanus, cac nha triet hoc Socrates va Aristotle. Rat thu vi la ong cung gap ca Saladin tai đay (Canto IV). Ngu y cua Dante la tat ca nhung nguoi vo than, nhung co đuc hanh đeu te tuu tai đay, du rang ve sau, ong gap hai nguoi nhu vay tai Thien đuong va (Cato xu Utica) tai Luyen nguc.
Ben ngoai tang đia nguc thu nhat, tat ca nhung nguoi co toi phai bi xet xu boi vua Minos, nguoi phan quyet moi linh hon xuong mot tang đia nguc sau hon bang cach cuon đuoi cua minh bang so lan tuong ung. Cac tang đia nguc sau hon đuoc ket cau dua theo y niem cua Aristote ve đuc hanh va su đoi bai, nen co the chia ra lam toi khong kiem che duc vong, bao luc va lua gat (voi nhieu nha chu giai, đuoc bieu hien bang hinh anh bao, su tu va soi cai). Toi khong kiem che duc vong - yeu đuoi trong viec kiem soat ham muon va đoi hoi tu nhien - la toi nhe nhat.


 Tang hai - Lust (Nhuc Duc)  Tang thu hai cua Đia Nguc, đay la nguc phat thu nhat cua Đia Nguc. Noi đay giam giu nhung linh hon khi con song đa bi chi phoi boi duc vong lam anh huong đen tinh minh man cua ly tri. Ho la "nhung ke đa pham toi xac thit" va ho la nhung ke đau tien bi trung phat trong Đia Nguc. Hinh phat cua ho, theo nhu Dante mieu ta, la luon phai bi thoi cuon bay đi lien tuc boi nhung con cuong phong vinh hang, chung tuong trung cho su ham muon mat kiem soat đa loi keo ho roi khoi con đuong ngay thang. O đay Dante đa gap nhung nguoi noi tieng trong truyen thuyet nhu cong chua Helen, tuong Paris cua thanh Troy, Achilles, nu hoang Cleopatra hay hiep si Lancelot, cong chua Guinevere trong truyen thuyet ve cac Hiep si Ban Tron cua vua Arthur,....


 Tang ba - Gluttony (Pham An)  Cho ngao ba đau Cerberus canh giu nhung ke pham an tuc uong, buoc ho phai nam tren mot đong bun ghe tom tao boi nhung tran mua lanh buot, tuyet đen ban thiu va mua đa. Đay la bieu tuong cua nhung thu rac ruoi ma nhung ke pham an tuc uong tao ra khi ho con song, lam no le cho thuc an va cai da day cua minh. Cung tai đay, Dante đam thoai voi mot nguoi xu Florentine đuong thoi goi la Ciacco ("con lon" — co le la biet danh) ve cuoc đau đa dien ra tai Florence va so phan cua nhung nhan vat tieng tam xu Florentine (Kho 6).


 Tang bon - Greed (Tham Lam)  Nhung nguoi ma quan điem cua ho khi con song lech lac so voi chuan muc cho phep, chi huong ve tien tai va vat chat se bi trung phat o đay. Ho bao gom 2 nhom nguoi: nhung nguoi tham lam va ha tien thich tich tru tai san va nhung nguoi tieu xai tai san mot cach hoang phi. 2 nhom tren đeu đuoc cai quan boi 1 nhan vat đuoc Dante đat ten la Pluto, nhung khong noi ro rang đay la Pluto, vua đia nguc hay la Plutus, than cua cai trong Hy Lap, nhung du la ai đi nua thi Virgil cung bao ve Dante khoi nhan vat nay. 2 nhom nguoi tren đeu bi phat bang hinh phat phai đay nhung khoi nang nhu vu khi đam vao nhau nhu khi đang đau ngua, voi Dante mieu ta lai rang: "Toi thay ho rat đong xung quanh toi, tieng ren cua ho rat to trong khi phai đay nhung khoi nang. Ho đam sam vao nhau, va khi đo, ho quay lai va đay nguoc nhung khoi nang ve lai cho cu, trong khi ren len: Vi sao toi đa ha tien? Vi sao toi đa hoang phi?".


 Tang nam - Wrath (Thinh No)  Trong lan nuoc lay loi nhu đam lay cua con song Styx, nhung linh hon gian du đanh nhau tren mat nuoc, nhung ke rau ri va ue oai phai nam xuong duoi dong nuoc đen, noi ma ho khong bao gio tim thay hanh phuc trong Chua, nhung nguoi con lai hay trong chinh ban than vu tru. Phlegyas mien cuong đua Dante va Virgil qua song tren chiec thuyen nho cua minh. Cac phan phia duoi cua đia nguc nam trong cac buc tuong cua thanh pho Dis, mot thanh pho nam o trung tam đam lay. Bi trung phat o phia trong Dis la nhung pham nhan đuoc cho la "hoan toan co đay đu y thuc va chu y pham toi". Cac buc tuong cua thanh pho đuoc canh gac boi cac thien than sa nga, va Virgil khong the thuyet phuc ho mo cua đe cho ong va Dante vao. Nhung 1 thien than đuoc phai xuong tu Thien Đuong đa đen đe dan cac ong qua ai an toan, va thien than đa bat chung mo cua thanh cung nhu quo trach tat ca nhung ai chong đoi Dante.


 Tang sau - Heresy (Di Giao)  Đay la noi trung phat nhung nguoi lan truyen va tin theo di giao, vi du nhu niem tin "Linh hon se chet cung voi the xac" cua nhung nguoi tin theo thuyet Epicurus. Ho se bi chon trong nhung nam mo chay ruc lua. Tiep tuc cuoc hanh trinh, ca hai dung lai truoc khi buoc xuong nhung bac them dan xuong tang thu 7 boc mui hoi thoi, voi Virgil giai thich ve nguon goc cua nhung tang đay Đia Nguc: đay la nhung noi ma nhung toi kich liet va hiem đoc nhat se bi trung tri, va đe vi du, ong đa noi chi co 2 nguon sinh cua cai hop phap duy nhat, đo la tu tai nguyen cua thien nhien va hoat đong con nguoi, va vi the cho vay muon nang lai la 1 toi do la viec lam giau khong thuoc 2 nguon tren, va vi the se bi trung phat o tang tiep theo.


 Tang bay - Violence (Bao Luc)  Tang thu bay Đia Nguc giam giu nhung ke bao luc, loi vao cua no đuoc canh giu boi nhan nguu Minotaur va no đuoc chia thanh 3 vong:
- Vong ngoai cung: Giam giu nhung nguoi đa cuong buc nguoi khac va tai san. Ho se phai bi nhung chim vao Phlegethon, 1 dong song cua mau đun soi va lua, đen 1 đo sau tuong ung voi toi cua ho. O tren bo song co nhung con nhan ma, do Chiron va Pholus chi huy, lien tuc tuan tra ven song va ban ten vao nhung ai co ngoi len cao hon muc nuoc quy đinh. Nhan ma Nessus la nguoi đa dan đuong Dante va Virgil đi ven theo dong song va loi qua đoan nong nhat cua dong song.
- Vong o giua: Giam giu nhung nguoi đa tu tu va nguoi hoang phi tien cua. Nhung nguoi đa tu tu, hay đa bao luc voi ban than, se bi trung phat bang cach bi bien thanh nhung bui cay xuong xau, va tro thanh thuc an yeu thich cua cac đieu nhan Harpy. Dante cung noi them rang nhung nguoi đa tu tu cung se khong đuoc hoi sinh than xac vao Ngay Phan Xet, vi ho đa tu choi than xac cua ho qua viec tu tu, va vi the ho se luon mang hinh hai cua 1 bui cay voi than xac goc cua ho treo lung lang tren cac canh cay. Nhung cu dan con lai cua noi nay đo la nhung nguoi hoang phi cua cai, nhung nguoi đa tu tan pha nguon nuoi su song the gian cua ho. Ho vinh vien phai bi san đuoi va đanh đap boi nhung con cho hung ton.
- Vong trong cung: La noi giam giu nhung nguoi đa lang ma Thien Chua va nhung ai đa đi trai tu nhien (nguoi đong tinh, va nhu đa giai thich o tren, nguoi cho vay nang lai). Tat ca đeu bi giam trong 1 sa mac đay cat nong ruc chay voi mua lua đo tu tren troi xuong. Ke lang ma phai nam, ke cho vay nang lai phai ngoi va nhung nguoi đong tinh phai lang thang tren cat thanh cac nhom.


 Tang tam - Fraud (Gian Tra)  Tang thu tam va thu chin cua Đia Nguc trung phat nhung toi lien quan đen su gia doi va phan boi co y thuc, va chi co the tiep can đuoc bang cach truot xuong 1 vach đa rong tu tren lung cua Geryon, 1 quai vat co canh thuong đuoc mo ta la co 3 đau, 1 cua nguoi, 1 cua thu va 1 cua bo sat. Nhung nguoi gia doi - nhung ai hoan toan co nhan thuc ve đieu ac va co y pham toi - đeu đuoc giam trong 1 nha nguc co ten la Malebolge, no đuoc chia thanh 10 Bolgie, hay nhung ranh đa, voi nhung cay cau trai dai rong khap cac ranh.
---- Bolgia 1: La noi giam giu nhung nguoi mai moi bat chinh va nhung nguoi khieu dam. Ho phai xep thanh cac hang va buoc đeu buoc trong khi bi cac con quy quat roi. Cung nhu khi con song ho đa dung tinh cam đe cam do sai khien nguoi khac, ho bay gio cung se bi sai khien buoc đi theo su chi dan cua nhung con quy cam roi.
---- Bolgia 2: La noi giam giu nhung nguoi chuyen ninh bo. Ho bi trung phat bang cach bi chon trong nhung đong phan nguoi, tuong trung cho nhung loi noi ninh bo ma ho noi ra.
---- Bolgia 3: La noi giam giu nhung nguoi buon than ban thanh. Ho bi trung phat bang cach bi đat chong nguoc đau vao nhung lo trong đa, voi lua thieu chay ban chan cua ho.
---- Bolgia 4: Phap su, phu thuy, nhung nha chiem tinh va thay boi đeu bi giam giu o đay. Ho bi trung phat bang cach đeu bi van nguoc đau lai sao cho ho phai buoc đi nguoc lai va thu duy nhat ho co the thay đo la qua khu phia sau, boi le khi con song ho đa pham toi co y thu nhin truoc tuong lai.
---- Bolgia 5: Noi giam giu nhung nha chinh tri gia muc nat. Ho bi nhan chim vao nhung chiec ho lua soi suc đay hac in. Ranh đa nay đuoc canh gac boi cac Malebranche (mong vuot toi loi), 1 lu quy voi nhung tro cham biem đay man ro, voi thu linh cua chung la Malacoda. Han hua se ho tong 2 nha tho đen cay cau toi Bolgia 6 an toan va cu ra 1 nhom Malebranche đe dan đuong 2 nha tho, nhung loi hua cua lu quy hoa ra lai co gioi han, va 2 nha tho bi buoc phai tiep tuc bang cach tu truon xuong vach đa chia cat Ranh 5 va 6.
---- Bolgia 6: Giam giu nhung ke mang đao đuc gia. Hinh phat cua ho la phai lang thang pheu bat trong khi phai mang nhung chiec ao choang bang chi, tuong trung cho su gia doi an duoi lop hinh thuc ben ngoai, su gia doi ma suc nang cua no đa khien ho tho o truoc nhung hoat đong tam linh.
---- Bolgia 7: Noi trung phat toi trom cap, va đuoc canh giu boi Cacus, quai vat co mot con rong phun lua đau tren vai va cac con ran phu đay lung. Nhung ten trom se bi san đuoi va can boi cac con ran va than lan, nhung đo moi chi la khoi đau cua hinh phat that su cua ho. Cung nhu ho đa an trom nguon song cua nguoi khac khi con song, danh tinh cua chinh ban than ho tro thanh thu se bi đanh cap o đay, khi nhung vet can se khien ho trai qua nhung su bien đoi đau đon, vi du nhu Vanni Fucci bi chay thanh than, hay Agnello bi bien thanh mot con than lan 6 chan,....
---- Bolgia 8: La noi giam giu nhung co van gian doi hay nhung nguoi đua ra nhung loi khuyen gia doi. Ho khong phai la nguoi đua ra nhung loi khuyen sai trai, nhung la nhung nguoi đa loi dung chuc vu khuyen nguoi khac cung pham toi gia doi. Ho bi trung phat bang cach tro nen nhung ngon đuoc song khi lien tuc bi thieu chay boi lua Đia Nguc.
---- Bolgia 9: O ranh đa thu 9 ton tai mot con quy cam guom, ke se vung guom chem manh vao nhung nguoi gieo rac bat đong, nhung pham nhan noi đay. Cung nhu khi ho con song đa gieo rac bat đong chia re đoan ket, con quy se chem nat than xac ho ra, va cu the ho xep hang đi thanh 1 vong tron đe lanh vet thuong, chi đe cho con quy chem nat lan nua.
---- Bolgia 10: La noi giam giu nhung nguoi gia doi con lai khong thuoc vao 9 Ranh tren. Ho bao gom nhieu loai, vi du nhu nhung nha gia kim, nhung nguoi that hua, mao danh hay buon tien gia,....Cung nhu khi con song ho la dich benh cho xa hoi, o đay ho bi trung phat bang cach lien tuc mac nhieu loai benh khac nhau.


 Tang chin - Traitors (Phan Boi)  Nhung ke phan boi đuoc phan biet voi gia doi thong thuong bang viec hanh đong cua ho co lien quan đen phan boi 1 moi quan he đac biet nao đo. O đay ton tai 4 khu vuc tuong ung voi muc đo nghiem trong cua phan boi. Nguoc voi hinh anh ruc lua cua Đia Nguc thi nhung ke phan boi se bi đong bang duoi 1 chiec ho bang gia co ten la Cocytus, voi moi nhom se bi đong bang xuong 1 đo sau nhat đinh.
---- Round 1: Đuoc đat ten la Caina, theo ten cua Cain, nguoi đa giet chet em minh. Ke phan boi mau mu noi đay se bi đong bang đen cam.
---- Round 2: Đuoc đat ten Antenora, theo ten cua Antenor thanh Troy, nguoi đuoc tin rang đa phan boi thanh pho cua minh khi đong minh voi nguoi Hy Lap. Ke phan boi cong đong đeu đuoc tim thay o đay, va co chung hinh phat voi nhom o Caina.
---- Round 3: Đuoc đat ten Ptolomaea, theo ten cua Ptolemaios, con trai cua Abubus, nguoi đa moi Simon Maccabaeus va nhung nguoi con trai cua ong đen du tiec va giet ho. Ke phan boi khach cua ho đeu bi trung phat o đay, khi ho phai nam ngua tren bang va bi đong bang het tru mat cua ho ra. Ly do ho bi trung phat nang hon 2 nhom tren, đo la vi moi quan he voi khach la 1 moi quan he hoan toan tu nguyen.
---- Round 4: Đuoc đat ten Judecca, theo ten cua Judas Iscariot, ke phan boi Jesus. Noi đay giam giu nhung ke phan boi voi lanh chua va an nhan cua ho. Pham nhan hoan toan bi đong bang cung, van veo bien dang voi đu moi kieu dang. O trung tam cua khu vuc nay, cung nhu la trung tam cua Đia Nguc, la pham nhan đa bi ket an pham toi he trong va tot cung nhat, toi phan boi lai Thien Chua toi cao, đo chinh la Satan. Satan đuoc mieu ta la mot con quai vat khong lo va hung ton voi 3 mat, 1 đo, 1 đen va 1 vang nhat. Satan bi chon vui sau trong bang, khoc thut thit qua sau con mat cua no, va đap canh co thoat khoi nha nguc, nhung canh cua han cang đap thi luong bang trong ho cang day hon. Moi cai mieng tren ba cai mat cua no đeu đang gam nhai 1 ke phan boi noi tieng trong truyen thuyet: Brutus va Cassius o 2 mieng 2 ben, con mieng o giua la danh cho Judas Iscariot. Han phai chiu hinh phat nang hon 2 nguoi con lai: han bi Satan gam đau so voi 2 nguoi kia la chan, va lung cua han vinh vien bi mong vuot cua Satan lot da.
Hai nha tho tron thoat khoi Đia Nguc bang cach leo xuong tu long cua Satan. Ho đi qua trung tam cua Trai Đat va đen Luyen Nguc (Purgatorio) ngay vao thoi điem binh minh cua Chua Nhat Phuc Sinh.....


= Phan thu hai: Purgatorio (Luyen nguc) =
La ten mot ngon nui nam o cuc Nam cua Trai Đat co bay tang, tuong trung cho bay trong toi theo quan niem cua Co Đoc giao. O đay the hien mot khong khi tram lang trong su suy tu sam hoi chu khong khung khiep, nao đong nhu o Đia nguc: nhung ke kieu cang phai vac mot khoi đo vat nang tren vai khien mat cui gam xuong; con bon co tinh xau ghen ti, them khat thi mat nham nghien khong trong thay gi; lu luoi bieng cu phai luon chan đi đi lai lai, noi chung la nhung gi nguoc voi ban tinh cua chung truoc kia. Trong mot cuoc trao đoi tro chuyen, Dante đa nguyen rua "nuoc Y no le, noi tru ngu cua nhung đau thuong, khong con la ba chua cua nhung dan toc ma la mot noi xau xa". Sau khi cau khan Thien đuong, Dante ngu say. Khi tinh day nha tho thay minh cung voi Virgil đung truoc loi đi vao trong Purgatorio. Hai nha tho lan luot leo qua bay tang o đay. Linh hon o đay con phai chiu hinh phat, song đa co đuoc niem hy vong. Them nha tho La Ma Statius đen voi Virgil va Dante. Ba nha tho đong hanh len đinh cao cua ngon nui, đo chinh la Thien đuong voi rung cay đep đe, suoi nuoc mat trong, hoa thom co la. Dante say sua ngam canh cac thien than hien hinh. Cuoi cung Beatrice tu Thien đuong xuong trong anh hao quang ruc ro va hoa thom ngao ngat, đon Dante. Con Virgil thi bien mat vi ong la nguoi di giao.


 Tang mot (Kieu ngao)  Ba bac thang đau tien cua Luyen Nguc lien quan đen nhung toi loi gay ra boi mot tinh yeu truy lac huong đen viec lam hai nguoi khac.
Toi đau tien la Kieu ngao. Dante va Virgil bat đau leo len san thuong nay ngay sau 9 gio sang. Tren san thuong, noi nhung tam hon kieu hanh got rua toi loi, Dante va Virgil nhin thay nhung tac pham đieu khac tuyet đep the hien su khiem ton, đuc tinh đoi lap. Vi du đau tien la Truyen tin cho Đuc Trinh Nu Maria, noi ba đap lai thien than Gabriel bang nhung tu Ecce ancilla Dei ("Đay la nu ty cua Chua," Lu-ca 1:38). Mot vi du ve su khiem ton trong lich su co đien la Hoang đe Trajan, theo mot truyen thuyet thoi trung co, đa tung dung cuoc hanh trinh cua minh đe thuc thi cong ly cho mot goa phu ngheo (Canto X).

Cung lien quan đen su khiem ton la mot phien ban mo rong cua Kinh Lay Cha:“Lay Cha chung con, la Đang ngu giua cac tang troi
nhung khong bi gioi han boi chung ra khoi
Tinh yeu lon hon cua ban danh cho nhung tac pham đau tien cua ban o tren,
Ca ngoi ten cua ban va toan nang cua ban,
boi moi sinh vat, giong nhu no duong nhu
đe dang loi cam on đen dong chay ngot ngao cua ban.
Hoa binh cua vuong quoc cua con đen voi chung ta, vi neu
no khong đen, sau đo mac du chung toi trieu tap tat ca
luc luong cua chung con, chung con khong the tu minh đat đuoc no.
Giong nhu cac thien than cua con, khi ho hat Hosanna,
dang y chi cua ho cho Ngai nhu cua le hy sinh,
đe con nguoi co the dang y chi cua ho len Ngai.
Xin ban cho chung con hom nay ma-na hang ngay
khong co no, nguoi lao đong nhieu nhat đe di chuyen
phia truoc thong qua vung hoang da khac nghiet nay roi tro lai.
Ngay ca khi chung ta tha thu cho tat ca nhung nguoi đa lam
chung ta bi thuong, co the con, nhan tu,
tha thu, va khong đanh gia chung ta boi gia tri cua chung ta.
Đung co gang suc manh cua chung ta, rat de bi khuat phuc,
chong lai ke thu co xua, nhung giai phong no

tu ke đua no đen su hu hong."Sau khi đuoc gioi thieu ve tinh khiem ton, Dante va Virgil gap linh hon cua nhung ke kieu ngao, nhung nguoi đang phai cui xuong vi suc nang cua nhung tang đa khong lo tren lung. Khi ho đi dao quanh san thuong, ho co the thu đuoc loi ich tu nhung tam guong khiem nhuong đuoc đieu khac. Nguoi đau tien trong so nhung linh hon nay la Omberto Aldobrandeschi, nguoi co niem tu hao ve dong doi cua minh ("Toi la nguoi Y, con trai cua mot Tuscan vi đai: / cha toi la Guiglielmo Aldobrandesco"), mac du ong đang hoc cach khiem ton hon ("Toi / khong biet ban đa nghe ten ong ay chua"). Oderisi cua Gubbio la mot vi du ve niem tu hao ve thanh tich – ong la mot nghe si noi tieng voi nhung ban thao đuoc chieu sang. Provenzano Salvani, thu linh cua Sienese Ghibellines, la mot vi du ve su kieu ngao trong viec thong tri nguoi khac (Canto XI).
Trong Canto XIII, Dante đa chi ra, voi "su tu nhan thuc thang than," rang tinh kieu ngao cung la mot khuyet điem nghiem trong cua ban than:"Toi so hinh phat duoi đay hon nhieu;
hon toi ban khoan, hoi hop; đa

Toi cam thay suc nang cua san thuong đau tien."Sau cuoc tro chuyen voi nhung ke kieu hanh, Dante ghi chu them nhung tac pham đieu khac tren via he ben duoi, lan nay minh hoa cho chinh su kieu hanh. Cac tac pham đieu khac the hien Satan (Lucifer), toa thap Babel, Vua Saul, Niobe, Arachne, Vua Rehoboam va nhung nguoi khac.
Cac nha tho đen cau thang len san thuong thu hai vao buoi trua. Khi ho đi len, Thien than Khiem nhuong chao ho va dung đoi canh luot qua tran Dante, xoa chu "P" (peccatum) tuong ung voi toi kieu ngao, va Dante nghe thay loi chuc phuc Beati pauperes Spiritu ("Phuc cho nhung ai co tinh than ngheo kho ”, Ma-thi-o 5:3) (Canto XII). Dante ngac nhien khi phat hien ra rang viec leo nui bay gio co ve de dang hon truoc. Virgil noi voi anh ta rang mot trong nhung chu cai đau đa bi thien than lay đi khoi tran anh ta va no luc se ngay cang giam đi khi anh ta leo len cao hon. Dante so sanh cau thang voi viec đi len de dang tu Rubiconte, mot cay cau o Florence, len đen San Miniato al Monte, nhin ra thanh pho.


 Tang hai (Ghen ti)  Ganh ti la toi “nhin nhung mon qua va van may cua nguoi khac voi su cam ghet đay ac y, tan dung moi co hoi đe ha be hoac tuoc đoat hanh phuc cua ho”. (Đieu nay trai nguoc voi long tham, ham muon qua muc đe co đuoc nhung thu nhu tien bac.) Nhu mot trong nhung tam hon đo ky tren san thuong nay đa noi:"Mau cua toi bung chay voi su ghen ti đen noi,
khi toi đa nhin thay mot nguoi đan ong tro nen hanh phuc,

co the thay ro rang su tai nhot trong toi."Khi buoc vao san thuong cua nhung ke đo ky, Dante va Virgil lan đau tien nghe thay nhung giong noi tren song ke nhung cau chuyen ve long hao hiep, đuc tinh đoi lap. Cung nhu o tat ca cac san thuong khac, co mot tinh tiet trong cuoc đoi cua Đuc Trinh Nu Maria; lan nay, canh trong Cuoc đoi cua Đuc Trinh Nu la Đam cuoi tai Cana, trong đo co bay to niem vui cua minh cho đoi tan hon va khuyen khich Chua Kito thuc hien phep la đau tien cua minh. Cung co cau noi cua Chua Gie-su "Hay yeu ke thu cua ban." Mot cau chuyen co đien ke ve tinh ban giua Orestes va Pylades.
Linh hon cua nhung ke đo ky mac ao choang xam sam hoi, va mat cua ho bi khau lai bang day sat, giong nhu cach nguoi nuoi chim ung khau mat chim ung đe huan luyen no. Đieu nay dan đen cac vi du co the nghe đuoc chu khong phai bang hinh anh o đay. Dante va Virgil noi chuyen voi Sapia Salvani (Canto XIII).

Linh hon cua nhung ke đo ky bao gom Guido del Duca va Rinieri da Calboli. Nguoi đau tien noi mot cach cay đang ve đao đuc cua nguoi dan o cac thi tran doc theo song Arno:"Dong song đo bat đau dong chay khon kho cua no
giua nhung con lon hoi, phu hop voi qua soi hon
thuc an đuoc tao ra đe phuc vu nhu cau cua con nguoi.
Sau đo, khi dong chay đo ha xuong, no đen voi nhung loi nguyen rua
rang, mac du luc luong cua ho la yeu ot, nhanh chong va gam gu;
khinh miet ho, no ngoanh mat đi.
Va, đi xuong, no chay tiep; va khi ranh đo,
xau so va đang nguyen rua, phat trien rong hon, no
ngay cang phat hien ra rang nhung con cho tro thanh soi.
Sau đo đi xuong qua nhieu khe nui toi tam,
no đen voi nhung con cao đay lua doi

khong co cam bay nao ma ho khong the đanh bai."Nhung tieng noi len song cung bao gom nhung vi du ve su đo ky. Vi du co đien la Aglauros, theo Ovid, nguoi đa bi hoa đa vi ghen ti voi tinh yeu cua Hermes danh cho chi gai Herse cua minh. Vi du trong Kinh thanh la Cain, đuoc đe cap o đay khong phai vi hanh đong huynh đe tuong tan ma vi su ghen ti cua em trai minh la Abel đa dan đen hanh đong đo (Canto XIV).
Đo la giua buoi chieu va cac nha tho đang đi bo ve phia tay doc theo san thuong voi mat troi chieu vao mat ho. Mot luong sang choi loa bat ngo đap vao tran Dante ma ong cho la do mat troi gay ra; nhung khi ong che mat khoi no, đo sang moi van ton tai va ong buoc phai nham mat lai. Virgil nhac ong rang cach tiep can cua mot thien than van con qua manh đoi voi cac giac quan tran gian cua ong nhung noi rang đieu nay se khong phai luc nao cung nhu vay. Thien than Bac ai, sau khi gat đi mot chu "P" khac tren long may cua Dante, moi anh ta len san thuong tiep theo. Khi roi khoi san thuong, anh sang choi loa cua thien than tren san thuong khien Dante tiet lo kien ​​thuc khoa hoc cua minh, quan sat thay goc toi bang goc phan xa "nhu ly thuyet va thuc nghiem se chi ra" (Canto XV).


 Tang ba (Phan no)  Tren san thuong cua su phan no, noi ma cac nha tho đen luc 3 gio chieu, nhung tam guong ve su nhu mi (đuc tinh nguoc lai) đuoc Dante đua ra nhu nhung hinh anh trong tam tri ong. Canh trong Cuoc đoi cua Đuc Trinh Nu trong san thuong thanh tay nay la Tim thay trong Đen tho. Trong khi hau het cac bac cha me se tuc gian voi đua con cua ho vi đa lam ho lo lang, thi Mary lai yeu thuong va hieu đong co cua Chua Kito đang sau su bien mat ba ngay cua ong. Trong mot vi du co đien, vo cua Peisistratos muon mot chang trai tre bi hanh quyet vi om hon con gai cua ho, Peisistratos đa tra loi: "Chung ta se lam gi voi ke đa lam ton thuong chung ta / neu nguoi yeu chung ta phai chiu su len an cua chung ta?" Thanh Stephen đua ra mot vi du trong Kinh thanh, rut ra tu Cong vu 7:54–60 (Canto XV):Tiep theo, toi thay nhung nguoi co ngon lua phan no
đa đot chay, khi ho nem đa mot thanh nien va giu
tren het lon voi nhau: "Giet!"
"Giet!" "Giet!" Bay gio toi thay anh ta, bi đe nang boi cai chet,
chim xuong đat, mac du mat anh ta cong
luon huong ve Thien đuong – chung la cong Thien đuong –
Cau nguyen voi Chua toi cao cua con, bat chap su tra tan,
đe tha thu cho nhung nguoi đa bat bo anh ta;

cai nhin cua anh ay đen noi no mo ra long trac an.Linh hon cua nhung nguoi đang phan no đi lai trong lan khoi cay mu mit, tuong trung cho hieu ung mu quang cua su tuc gian:Bong toi cua đia nguc va cua mot đem bi tuoc đoat
cua moi hanh tinh, duoi bau troi it oi,
nhu bau troi u am boi nhung đam may,
chua bao gio phuc vu đe che mat toi qua day
cung khong bao phu chung bang nhung thu co ket cau tho rap nhu vay
nhu lan khoi bao boc chung ta trong Luyen Nguc;

đoi mat toi khong the chiu đung đuoc viec cu mo ...Loi cau nguyen cho san thuong nay la Agnus Dei: Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, misere nobis ... dona nobis pacem ("Lay Chien Thien Chua, Đang xoa toi tran gian, xin thuong xot chung con ... xin ban cho hoa binh cua chung con").
Marco Lombardo thao luan voi Dante ve y chi tu do – mot chu đe co lien quan, vi khong co ich gi khi tuc gian voi mot nguoi khong co quyen lua chon đoi voi hanh đong cua minh (Canto XVI). Dante cung nhin thay nhung canh tuong co vi du ve su phan no, chang han nhu Procne, Haman va Lavinia. Khi thi kien troi qua, Thien than Hoa binh xuat hien đe chao đon ho. Mot lan nua đo sang lai che ngu tam nhin cua Dante, nhung ong nghe thay loi moi cua thien than đe len san thuong tiep theo va cam thay mot chiec canh luot qua tran ong, xoa chu "P" thu ba. Sau đo la phan đoc kinh chuc tung Beati pacifici ("Phuc cho nhung ai kien tao hoa binh"). Cac nha tho roi san thuong thu ba ngay sau khi man đem buong xuong (Canto XVII).
Khi o tren san thuong thu tu, Virgil co the giai thich cho Dante ve to chuc Luyen nguc va moi quan he cua no voi tinh yeu bien thai, thieu sot hoac sai huong. Ba bac thang ma ho đa thay cho đen nay đa thanh trung ke kieu ngao (“ke ha thap nguoi khac / hy vong gianh đuoc uy quyen”), ke đo ky (“ke khi bi thua kem, / so mat quyen danh vong, quyen luc, danh du, an hue; / noi buon cua ong yeu bat hanh cho nguoi hang xom cua minh."), va phan no ("nguoi, vi ton thuong / đa nhan, phan uat, đe tra thu tro nen tham lam / va gian du, tim kiem cua nguoi khac hai.”). Tinh yeu thieu sot va sai huong sap theo sau. Dien ngon ve tinh yeu cua Virgil ket thuc luc nua đem (Cantos XVII va XVIII).


 Tang bon (Luoi bieng)  Tren tang bon, chung ta tim thay nhung linh hon co toi loi la thieu tinh yeu - nghia la luoi bieng hoac u ru. Vi ho đa that bai trong cuoc song đe hanh đong theo đuoi tinh yeu, nen o đay ho tham gia vao hoat đong khong ngung. Nhung vi du ve su luoi bieng va long nhiet thanh, đuc tinh đoi lap cua no, đuoc nhung linh hon nay neu ra khi ho chay quanh san hien. Mot canh trong cuoc đoi cua Đuc Trinh Nu đuoc phac thao tren san thuong nay la Cuoc vieng tham, voi canh Mary "voi vang" đen tham nguoi chi ho Elizabeth. Nhung vi du nay cung bao gom cac tinh tiet trong cuoc đoi cua Julius Caesar va Aeneas. Hoat đong nay cung thay the mot loi cau nguyen bang loi noi cho san thuong nay. Vi nhung nguoi luoi bieng truoc đay qua ban ron đe tro chuyen dai dong, nen phan nay cua bai tho la mot phan ngan.
Noi cach khac, su luoi bieng va thieu quan tam ve mat tinh than dan đen buon ba, va vi vay phuoc lanh cho san thuong nay la Beati qui lugent ("Phuoc cho nhung ke than khoc, vi ho se đuoc an ui," Ma-thi-o 5:4) ( Canto XVIII va XIX).
Giac ngu đem thu hai cua Dante dien ra khi cac nha tho đang o tren san thuong nay, va Dante mo thay ngay truoc binh minh cua ngay thu Ba ve mot Siren, bieu tuong cua tinh yeu mat trat tu hoac thai qua đuoc the hien bang long tham, su hau an va duc vong. Khi tinh day khoi giac mo duoi anh sang cua mat troi, Dante đuoc Thien than cua Long nhiet thanh đen tham, nguoi đa loai bo mot chu "P" khac tren long may cua ong, va hai nha tho leo len san thuong thu nam (Canto XIX).


 Tang nam (Tham lam)  O ba tang cuoi cung la nhung nguoi pham toi vi yeu thich nhung đieu tot đep, nhung lai yeu thuong chung mot cach thai qua hoac mat trat tu.
O tang thu nam, su quan tam qua muc đen cua cai tran the - du o dang tham lam, tham vong hay xa hoa - đeu bi trung phat va thanh tay. Ke ham loi va hoang đang nam up mat xuong đat, đoc thuoc long bai thanh ca Adhaesit pavimento anima mea, trich tu Thi thien 119:25 ("Linh hon toi dinh vao bui đat: xin hay khien toi song lai tuy theo loi Chua"), đo la mot loi cau nguyen bay to uoc muon lam theo luat Chua. Dante gap bong dang cua Giao hoang Adrian V, mot tam guong khao khat quyen luc va uy tin cua giao hoi, nguoi huong dan cac nha tho tren con đuong cua ho (Canto XIX).

Canh trong Cuoc đoi cua Đuc Trinh Nu, đuoc su dung o đay đe chong lai toi tham lam, la su ra đoi khiem nhuong cua Chua Kito. Xa hon nua o san thuong, Hugh Capet nhan cach hoa long tham đoi voi cua cai va cua cai tran gian. Nguoc lai, ong phan nan ve cach ma long ham loi đa thuc đay hanh đong cua nhung nguoi ke vi ong, va "tien tri" nhung su kien xay ra sau ngay bai tho đuoc đat ra, nhung truoc khi bai tho đuoc viet:"Nguoi kia, nguoi đa tung roi tau cua minh nhu mot tu nhan
Toi thay anh ta ban con gai minh, mac ca
khi nhung ten cuop bien mac ca nhung nu no le.
O Avarice, nha cua toi bay gio la tu nhan cua ban:
no buon ban thit cua chinh con cai no
ban con phai lam gi voi chung toi nua?
Đieu ac trong qua khu va tuong lai co ve it hon,
Toi thay hoa bach hop vao Anagni
va, trong vi đai dien cua Ngai, Chua Kito đa bat lam tu nhan.
Toi thay Ngai bi nhao bang lan thu hai; toi hieu roi
giam va mat đoi moi va Ngai
bi giet giua hai ten trom van con song.
Va toi thay Philato moi, mot nguoi that đoc ac
rang, van chua thoa man, anh ta, khong co sac lenh,

mang nhung canh buom tham lam cua minh vao Đen tho."Nhung su kien nay bao gom viec Charles II cua Napoli ban con gai cua minh cho mot nguoi đan ong lon tuoi va tai tieng, va Philip IV cua Phap ("hoa bach hop") bat giu Giao hoang Boniface VIII vao nam 1303 (giao hoang bi đay xuong Hoa nguc, theo Hoa nguc, nhung theo quan điem cua Dante, van la Đai dien cua Chua Kito). Dante cung đe cap đen viec đan ap cac Hiep si Templar theo su xui giuc cua Philip vao nam 1307, đieu nay đa giai phong Philip khoi cac khoan no ma ong mac phai theo lenh. Theo sau nhung tam guong ham loi (đo la Pygmalion, Midas, Achan, Ananias va Sapphira, Heliodorus, Polymestor va Crassus), co mot tran đong đat bat ngo kem theo tieng la het cua Gloria trong excelsis Deo. Dante mong muon hieu nguyen nhan cua tran đong đat, nhung ong khong hoi Virgil ve đieu đo (Canto XX).
Trong mot canh ma Dante lien ket voi đoan Chua Gie-su gap hai mon đo tren đuong đen Emmaus, Dante va Virgil bi mot bong đen vuot qua, nguoi cuoi cung tiet lo minh la nha tho La Ma Statius, tac gia cua Thebaid. Statius giai thich nguyen nhan cua tran đong đat: co mot con chan đong khi mot linh hon biet rang no đa san sang đe len thien đang, đieu ma ong vua trai qua. Dante trinh bay Statius, khong co co so ro rang hoac de hieu, nhu mot nguoi cai đao sang Co đoc giao; voi tu cach la mot Co đoc nhan, su huong dan cua ong se bo sung cho Virgil. Statius vui mung khon xiet khi đuoc o cung voi Virgil, nguoi ma ong vo cung nguong mo Aeneid (Canto XXI).
Angel of Moderation huong dan cac nha tho đen loi đi dan đen khu vuc tiep theo sau khi gat mot chu "P" khac khoi tran Dante. Virgil va Statius tro chuyen khi ho đi len mom đa tiep theo. Statius giai thich rang ong khong ham loi ma hoang đang, nhung ong đa "chuyen đoi" khoi su hoang đang bang cach đoc Virgil, cuon sach đa huong ong đen voi tho ca va đen voi Chua. Statius giai thich cach ong đuoc rua toi, nhung ong van la mot Co đoc nhan bi mat - đay la nguyen nhan dan đen viec ong thanh trung Luoi bieng tren tang truoc đo. Statius yeu cau Virgil ke ten cac nha tho va nhan vat đong nghiep cua minh trong Limbo, ma ong đa lam (Canto XXII).


 Tang sau(Tham an)  Luc đo la tu 10 đen 11 gio sang, va ba nha tho bat đau đi vong quanh san thuong thu sau, noi nhung ke tham an bi thanh trung, va noi chung la nhung ke qua coi trong đo an thuc uong va nhung tien nghi the xac. Trong mot canh goi nho đen hinh phat cua Tantalus, ho bi bo đoi truoc su hien dien cua nhung cai cay ma qua mai mai khong the voi toi. Cac vi du o đay đuoc đua ra boi tieng noi trong cay. Đuc Trinh Nu Maria, nguoi đa chia se qua tang cua Con minh voi nhung nguoi khac tai tiec cuoi Cana, va Gioan Tay Gia, nguoi chi song bang chau chau va mat ong (Mt 3:4]), la mot mau guong ve nhan đuc tiet đo. Mot vi du đien hinh ve thoi xau đoi lap voi thoi hau an la tinh trang say xin cua Nhan ma đa dan đen Tran chien giua Nhan ma va Lapith.
Loi cau nguyen cho san thuong nay la Labia mea Domine (Thanh vinh 51:15: "Lay Chua, xin mo moi con ra, mieng con se ca tung Chua") Đay la nhung loi mo đau tu Gio kinh Phung vu hang ngay, cung la nguon cau nguyen cho bac thang thu nam va thu bay (Cantos XXII đen XXIV).

Tai đay, Dante cung gap nguoi ban Forese Donati va nguoi tien nhiem tho ca Bonagiunta Orbicciani. Bonagiunta danh nhung loi tot đep cho tac pham truoc đo cua Dante la La Vita Nuova, mo ta ky thuat cua no la dolce stil novo ("phong cach moi ngot ngao"). Ong trich dan dong "Nhung nguoi phu nu co tri thong minh trong tinh yeu," đuoc viet đe ca ngoi Beatrice, nguoi ma ong se gap sau nay trong Luyen nguc:Phu nu co tri thong minh cua tinh yeu,
Toi cua toi phu nu cua toi muon voi ban đe noi chuyen;
Khong phai la toi co the tin tuong đe ket thuc loi khen ngoi cua co ay,
Nhung đe noi rang toi co the lam diu tam tri cua toi.
Toi noi rang khi toi nghi ve gia tri cua co ay,
That ngot ngao Tinh yeu lam cho minh cam thay voi toi,
Rang neu sau đo toi khong nen đanh mat su cung ran,

Noi, toi nen say me ca nhan loai.Dante hien đuoc chao đon boi Thien than Nhiet đo, nguoi co đo sang giong nhu anh sang đo cua kim loai hoac thuy tinh nong chay. Cho thay loi đi len nui, thien than loai bo mot chu "P" khac khoi long may cua Dante bang cach vo canh, va ong ta dien giai loi chuc phuc bang cach dien giai: "Phuoc cho nhung nguoi đuoc soi sang boi an sung đen noi tinh yeu am thuc khong bung chay mong muon cua ho vuot qua nhung gi phu hop." 2 gio chieu khi ba nha tho roi san thu sau va bat đau đi len san thu bay, nghia la ho đa trai qua bon tieng đong ho giua bon Tham an. Trong qua trinh leo nui, Dante tu hoi lam the nao ma nhung linh hon khong co co the lai co ve ngoai hoc hac nhu nhung linh hon đang bi bo đoi o đay. Khi giai thich, Statius dien thuyet ve ban chat cua linh hon va moi quan he cua no voi the xac (Canto XXV).


 Tang bay (Duc vong)  San thuong cua duc vong, san thuong cuoi cung cua Luyen nguc va thoi xau cuoi cung cua tinh yeu thai qua, co mot buc tuong lua bao la ma moi linh hon phai vuot qua (Canto XXV). Nhu mot loi cau nguyen, ho hat bai thanh ca Summae Deus clementiae ("Chua khoan dung toi cao") tu cac Gio kinh Phung vu. Nhung linh hon an nan ve ham muon tinh duc sai huong keu goi ca ngoi su trong trang, chang han nhu cua Diana, va su chung thuy trong hon nhan.
Hai nhom linh hon chay qua ngon lua goi ra nhung vi du ve duc vong (Sodom va Gomorrah cua nguoi đong tinh luyen ai va Pasiphae cua nguoi di tinh). Nhung nguoi đong gioi chay nguoc chieu voi mat troi, tu tay sang đong, tuong trung cho toi loi cua ho voi thien nhien va Chua, trong khi nhung nguoi di tinh chay tu đong sang tay, cung voi mat troi. Viec Dante mieu ta nhung nguoi đong tinh luyen ai nhu nhung linh hon co kha nang cuu roi đac biet khoan dung trong khoang thoi gian đo va thuong bi bo qua trong cac minh hoa sau nay cua Luyen nguc. Ngoai ra, mo ta nay đanh dau mot su khac biet lon so voi Hoa Nguc, noi Dante coi che đo thong tri la toi loi cua bao luc thay vi tinh yeu qua muc.
Khi gap nhau, hai nhom trao nhau mot nu hon ngan đe chao hoi va ra dau hoa binh truoc khi nhom đong gioi tiep tuc va nhom di tinh tiep can nguoi hanh huong. Nguoi hanh huong cau nguyen cho ca hai nhom đuoc len thien đuong va dung lai đe noi chuyen voi Guido Guinizelli, nguoi giai thich ban chat cua pho tuong bi thanh trung tren san thuong nay va goi nhung nguoi sodomites la nhung nguoi "đa pham toi ma Caesar ... tung nghe thay minh bi khien trach la 'Queen'", am chi moi quan he đong gioi bi cao buoc cua Julius Caesar.

Ngay truoc khi mat troi lan, cac nha tho đuoc chao đon boi Thien than trinh khiet, nguoi đa huong dan ho đi qua buc tuong lua. Bang cach nhac nho Dante rang Beatrice co the đuoc tim thay o Thien đuong tran gian o phia ben kia, Virgil cuoi cung đa thuyet phuc đuoc Dante vuot qua ngon lua du doi. Sau khi cac nha tho đi qua ngon lua, mat troi lan va ho nam ngu tren nhung bac thang giua san thuong cuoi cung va Thien đuong tran gian. Tren nhung bac thang nay, ngay truoc binh minh cua sang thu Tu, Dante co giac mo thu ba: hinh anh cua Leah va Rachel. Chung la bieu tuong cua đoi song Kito huu tich cuc (khong xuat gia) va chiem niem (tu vien), ca hai đeu quan trong.... trong giac mo cua toi, toi duong nhu nhin thay mot nguoi phu nu
vua tre vua đep; doc theo mot đong bang co thu thap
hoa, va ngay ca khi co ay hat, co ay noi:
"Bat cu ai hoi ten toi, hay biet rang toi la Leah,
va toi ap dung ban tay xinh xan cua minh vao thoi trang
mot vong hoa toi đa thu thap đuoc.
Đe tim niem vui trong tam guong nay, toi
to điem cho minh; trong khi em gai toi Rachel
khong bao gio bo roi guong cua co ay; co ay ngoi đo
ca ngay; co ay khao khat đuoc nhin thay đoi mat đep cua co ay nhin cham cham,
nhu toi, đe thay tay toi to điem, dai:

co ay bang long voi viec nhin thay, toi voi lao đong."Dante thuc day luc binh minh, va cac nha tho tiep tuc đi het quang đuong con lai cho đen khi ho nhin thay Thien đuong tran gian (Canto XXVII).


= Phan thu ba: Paradiso (Thien đang) =

Thien đuong gom chin tang, moi tang danh cho mot loai nguoi đa đuoc Thuong đe tuyen chon. Gap Dante, Beatrice noi cho Dante biet muon cuu vot linh hon Dante, nang phai đua Dante đi tham va thay tan mat nhung ke pham toi. Nang trach chang đa pham nhieu loi lam tu khi nang qua đoi va Dante thu nhan toi loi cua minh. Matenda đem tam cho Dante trong con song Lete đe cho chang quen het moi viec. Beatrice lan luot dan Dante qua chin tang cua Thien đuong. Trong khi đi, hai nguoi trao đoi, ban luan voi nhau ve nhung van đe than hoc va triet hoc. Ho gap cac vi anh hung, nhung nguoi tu vi đao, cac vi tien si than hoc cua Giao hoi v.v. Thien đuong cung nhu Đia nguc chua đung rat nhieu chi tiet am du ve tinh hinh chinh tri đuong thoi. Mot chiec thang vang đua Dante len bau troi đay sao. Nha tho ngay ngat chiem nguong chua Giesu va Đuc me đong trinh. Beatrice tro ve vi tri cua nang, con Dante cam thay lang lang bay bong trong tinh yeu cua Thuong đe.
Ve mat cau truc, trong khi Hoa nguc va Luyen nguc đuoc ket cau xoay quanh phan loai toi loi, thi Thien đuong dua tren bon đuc hanh chinh theo quan niem Thien chua giao (Than trong, Cong bang, Kiem che, Can đam) va ba đuc hanh theo quan niem than hoc (Đuc tin, Hy vong va Tinh yeu).


Y nghia va anh huong Than khuc la mot tac pham đuoc trao mot su mang lich su đac biet: no la su tong hop nhung kien thuc triet hoc va nghe thuat cua van hoa Trung co, đong thoi no cung la cau noi lien voi van hoa thoi đai Phuc hung. Dau an Trung co trong tac pham rat ro net, tu y thuc, niem tin ton giao, quan điem triet hoc đen cach the hien tuong trung, ngu y, an y (so 3 tuong trung cho Chua troi o 3 ngoi "tam vi nhat the", so 9 la tuoi cua Dante va Beatrice khi gap nhau lan đau, ba con thu tuong trung cho ba tinh xau: ghen ti-kieu ngao-keo kiet). Tinh chat Phuc hung trong tac pham cung kha noi bat, đo la thai đo khang đinh va ton vinh cuoc song voi nhung hoan lac tran the, niem khat khao hieu biet the gioi song hanh voi nhung uoc mo cuoc song hanh phuc, trong sach, đep đe hien huu o the gioi thuc tai nay chu khong phai la o the gioi ben kia. Bang nghe thuat ngon tu đieu luyen cua tac gia the hien qua nhung cau tho ngan nga nhu loi ca đieu nhac, ket hop voi nhung yeu to moi me trong noi dung so voi thoi đai khien tac pham đuoc cac nha nghien cuu sau nay đanh gia cao, đuoc coi nhu dau hieu bao truoc cho su xuat hien cua mot nen van hoc lon thoi đai Phuc hung sap ra đoi.
Tuy nhien, tac pham nay khong phai luon đuoc coi trong. Sau mot thoi gian dai đuoc xem la mot kiet tac nghe thuat trong suot may the ky , tac pham roi vao quen lang trong thoi đai Ky nguyen Anh sang, chi tru mot vai truong hop đac biet nhu khi Vittorio Alfieri va Antoine de Rivarol dich no sang tieng Phap, va khi Giambattista Vico, trong cac tac pham Scienza nuova va Giudizio su Dante, tuyen phong Dante, ma sau nay nguoi ta goi la su ca ngoi lang man nhat, đat ong ngang hang voi nha tho Homer vi đai. Ban Than kich đuoc "tai phat hien" boi hoa si, va la cay but theo chu nghia lang man William Blake - nguoi ve minh hoa cho mot so đoan cua ban truong ca. Mot so tac gia nhu T. S. Eliot, Ezra Pound, Samuel Beckett, va James Joyce cung lay nguon cam hung tu tac pham nay. Nha tho Henry Wadsworth Longfellow la nguoi My đau tien, cung voi nhung nha tho hien đai khac, co the ke đen Seamus Heaney, Robert Pinsky, John Ciardi, va W. S. Merwin, cho ra đoi mot so đoan dich lai tu tac pham. O nuoc Nga, ngoai ban dich mot so đoan tam khuc noi tieng cua Pushkin, cac tac pham ve sau cua Osip Mandelstam đuoc cho la mang dau an cua su "tram tu day dut" cua vo nhac kich.


Chu thich Tham khao Than khuc cua Khuong Viet Ha, tren 101 ve đep van chuong Viet Nam va the gioi, Nha xuat ban Van hoa thong tin, H. 2006.
Than khuc, phan Đia nguc, Nguyen Van Hoan dich, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, H. 2005.
Nhung khuc ca than dieu, Pham Ngoc Lien dich, Nha xuat ban Van hoc, H. 2021.
Than khuc, Đinh Chan bien dich, Nha xuat ban Hong Đuc, 2022. Đay la an ban đau tien do mot Linh muc Cong giao du hoc Roma thuc hien.