Thuy đien o luu vuc song Me Kong bao gom toan bo tiem nang thuy đien tai luu vuc thuong luu va ha luu song Me Kong. Cac uoc tinh tiem nang thuy đien luu vuc ha luu song Me Kong (tuc ngoai tru Trung Quoc) la 30.000 MW, trong khi cua luu vuc thuong luu song Me Kong la 28.930 MW. Tai ha luu song Me Kong, hon 3.235 MW đa đuoc thuc hien thong qua cac co so xay dung chu yeu tren muoi nam qua, trong khi cac du an đang đuoc xay dung se đat them 3.209 MW. Them 134 du an đuoc len ke hoach cho ha luu song Me Kong đe tan dung het kha nang phat thuy đien cua con song. Tac đong quan trong nhat đen viec su dung va quan ly nuoc tren khu vuc Me Kong hien nay cung nhu tuong lai la thuy đien.
Voi xu huong phat trien hien tai trong khu vuc, nhu cau đien nang du kien se tang bay phan tram moi nam trong giai đoan giua 2010 va 2030, mang lai mot thi truong nang luong đang ke va co kha nang sinh loi. Thuy đien la lua chon nang luong đuoc ua chuong đoi voi cac nuoc ven song Cuu Long, nhu đuoc phan anh trong cac cau chuyen đuoc dung đe ho tro cac bien phap can thiep. Lao đang đuoc mieu ta la "nguon đien cua Đong Nam A". O Trung Quoc, thuy đien đuoc quang cao la nang luong ("xanh sach") tot nhat thay the cho cac nha may đien đot than, va se mo đuong cho su phat trien cua phia tay. Tai Thai Lan, nhung nguoi benh vuc cho thuy đien nhan manh "viec phu xanh Isan ", vung đong bac thuong bi han han, đe hop phap hoa su phat trien cua mot "mang luoi nuoc" ngoan muc ma se chuyen nuoc tu Lao, thuoc dong chinh song Me Kong, va theo cac nha phe binh, qua nhan manh nhu cau nang luong du kien trong nuoc. O Campuchia, thuy đien thuong đuoc xem nhu la chuyen chinh yeu đe giai quyet cac van đe cung cap nang luong cua đat nuoc.
Su phat trien cua luu vuc song Me Kong gay rat nhieu tranh cai, la mot trong nhung phan noi bat nhat trong cac cuoc thao luan ve dong song va viec quan ly no. Nhung cuoc tranh luan nay xay ra tren ca cac tai lieu hoc thuat cung nhu tren cac phuong tien truyen thong, va la mot trong tam đoi voi nhieu nhom hoat đong.
Tuy nhien trong cac thao luan ve chia se nguon nuoc, thi điem kho ban thao nhat chinh la quyen chinh đang cua cac vung đat trong viec "giu lai luong nuoc đa mua tren vung lanh tho cua minh", va "khong đe đat bi xoi mon troi xuong thanh phu sa song", nham cai thien moi truong song cua minh. Vung thuong nguon song đap ung chia se o muc đo nao la van đe thuong thao voi nhieu yeu to hau truong thuong co bien đong. Cac vung ha nguon co nghia vu phai chuyen huong thich hop voi tinh hinh đo, đac biet la viec giu lai luong nuoc mua đa roi tren lanh tho cua minh đe su dung va giam bot trong cho vao "tai nguyen" tu vung khac troi đen.


Nguyen nhan Theo quy Critical/Ecosystem Partnership Fund, duoi đay la nguyen nhan ma cang ngay cang co nhieu đap thuy đien đuoc xay o luu vuc song Me Kong:

Nhu cau nang luong gia tang: trong vai thap ky qua, luu vuc song Me Kong co toc đo tang truong kinh te cao đi lien voi su gia tang ve nhu cau đien.
Tiem nang lon ve thuy đien cua dong Me Kong: tiem nang thuy đien cua song Me Kong co the len toi 176.350 – 250.000 MW. Bon nuoc Campuchia, Lao, Thai Lan va Viet Nam co tiem nang thuy đien quoc gia uoc tinh khoang 50.000 - 64.750 MW, trong đo vung ha luu Me Kong co the cung cap 30.000MW. Theo cac thiet ke hien co, 12 đap tren dong chinh ha luu Song Me Kong đat toi 14.697 MW.
Thuy đien đuoc coi la nguon nang luong ben vung: Thuy đien lau nay van đuoc coi la mot nguon "nang luong xanh" vi co the tai tao va khong phat thai khi nha kinh trong qua trinh san xuat. Them nua, cac đap nuoc tren ly thuyet con giup kiem soat dong chay, đieu chinh luu luong nuoc, phong chong lu lut hay han han tai ha nguon; giup phat trien nong nghiep.
Su co vu gian tiep cua cac the che tai chinh lon tren the gioi va trong khu vuc nhu Ngan hang the gioi (WB) va Ngan hang phat trien chau A (ADB).


Co so ha tang thuy đien = Co so ha tang thuy đien thuong luu song Me Kong =
Cho đen cuoi the ky 20, Me Kong van la mot trong so it nhung con song lon chua bi ngan đap tren dong chay. Cuoi nhung nam 1990, Trung Quoc bat đau len ke hoach xay it nhat 7 đap thuy đien tren thuong nguon Me Kong va đen nay đa hoan thanh va đua vao van hanh 5 đap.


= Co so ha tang thuy đien ha luu song Me Kong =
Lao va Cam-puchia cung đa lap ke hoach xay dung 12 đap tren dong chinh.


= Co so ha tang thuy đien dong nhanh =
O cac dong nhanh song Me Kong, hien nay đa len đen 94 đap thuy đien. Theo thong ke cua Uy hoi Me Kong, đen nam 2015 se co 36 đap thuy đien o dong nhanh đuoc đua vao van hanh, đen nam 2030 co them 30 đap nua đuoc trien khai tren cac dong nhanh.
Mot so thuy đien trong khu vuc Tay Nguyen cua Viet Nam cung nam o thuong nguon mot so dong nhanh cua song Me Kong. Cac con đap thuy đien tren song Se San o Tay Nguyen, đac biet la thuy đien Yaly, đa tac đong khong tot đen cong đong ha nguon Campuchia.


= Co so ha tang thuy đien hien co =
Đap đa đuoc xay dung:


Du an cac đap dong chinh Bang 2: Du an cac đap dong chinh tren song Me Kong 


Tac đong tieu cuc cua su phat trien đap nuoc o luu vuc song Me Kong Theo quy Critical/Ecosystem Partnership Fund, Thuy đien dong chinh se gay ra hang loat tac đong tieu cuc cho toan luu vuc: Trong khi thuy đien chi mang lai loi ich truc tiep đoi voi nguoi tieu dung đien luoi quoc gia, cac nha phat trien, cac nha đau tu tai chinh va chinh phu cac nuoc so tai, hau het moi chi phi va thiet hai tu viec phat trien thuy đien lai đat len vai cac cong đong ngheo ven song de bi ton thuong va mot so nganh kinh te. Neu đuoc xay dung, cac đap dong chinh ha nguon Me Kong se lam thay đoi vinh vien dong chay va ban chat tu nhien cua dong song, anh huong toi chat luong va luu luong nuoc, suy giam luong phu sa mau mo, gay thiet hai nghiem trong cho nganh thuy san va nong nghiep, anh huong sau rong toi đoi song va sinh ke cua nguoi dan song ven song va an ninh luong thuc. He thong đap cung đe doa he sinh thai thuy sinh va ven bo, đay mot so loai đac huu cua song Me Kong vao tham hoa tuyet chung.


= Tac đong cua su phat trien đap nuoc tren song Me Kong vao thuy san =
Cac tac đong cua cac đap nuoc ve thuy san cung đuoc nghien cuu tren khap the gioi. No đa đuoc xac minh la cac đap anh huong đen cach thuc ma he sinh thai song va moi truong thuy van hoat đong. Xay đap song la mot qua trinh rat manh liet va gay nhieu anh huong ma ket qua la viec tao ra mot he sinh thai moi.
Đap anh huong đen thuy san ve nhieu mat:

No can tro viec di cu cua ca. Viec di cu cua ca la mot su kien phuc tap va mot phan co huu cua chu ky sinh san ca. Su hien dien cua cac đap nuoc o luu vuc song Amazon, vi du, đa lam ngung viec di cu đuong dai cua mot so loai ca da tron, lam giam san luong khai thac ha nguon len đen 70 phan tram.
Gian đoan chu ky lu tu nhien ma ca đa thich nghi trong hang ngan nam.
Xo cung long song. Đap thuong xa nuoc voi mot luong lon, ma se cuon đi tram tich nho nhu bun, cat, soi, cung nhu thuc vat thuy sinh, đong vat va cac manh vun tu thuc vat. Ket qua la, cac nen đa duoi long song bi lo va song se mat gia tri cua no nhu la mot moi truong song cho ca.
Giu tram tich phia sau buc tuong đap. Đap co hieu qua cao giu lai cac tram tich. Tram tich la mot nguon quan trong cua dinh duong cho ca. ong Nguyen Huu Thien – chuyen gia đoc lap ve ĐBSCL va thuy đien Mekong - cho la, cac đap thuy đien o Trung Quoc tac đong đen ĐBSCL chu yeu la lam giam 50% luong phu sa, anh huong đen đo mau mo đat đai va nong nghiep va gay sat lo bo song, bo bien.
Thay đoi nhiet đo nuoc. Nuoc đuoc phat ra tu mot con đap co mot nhiet đo khac (thuong la thap hon) so voi nhiet đo tu nhien o ha luu. Khi nuoc đuoc xa ra, nhiet đo nuoc o ha luu bi thay đoi nhanh chong, co tac đong truc tiep đen moi truong song cua ca va quan the.
Campuchia co le phai chiu đung ganh nang cua thuy san giam, ket qua cua viec phat trien đap, nhung ca cong đong ven song o Lao  va Thai Lan, cung nhu cong đong nguoi Viet o đong bang song Cuu Long cung phai chiu su mat mat. Suy thoai thuy san se anh huong đen nguoi ngheo mot cach khong can đoi, nhung nghe ca mot minh khong the giai quyet tat ca cac nhu cau phat trien va xoa đoi giam ngheo. Đen nam 2030, neu 11 đap dong chinh đuoc xay dung, so luong chat đam đong vat co nguy co bi mat moi nam tuong đuong voi 110% cua cac san pham chan nuoi hang nam hien nay cua Campuchia va Lao. Tieu thu ca co du kien se tang khi dan so trong khu vuc tiep tuc phat trien va che đo an uong tiep tuc cai thien nhu la ket qua cua viec phat trien gia tang.
Su đa dang ve sinh hoc cua thuy san se giam đi trong vong 20 nam toi nhu la ket qua cua su khai thac qua muc, su đa dang cua moi truong song cung giam đi va (o mot so đia điem) ca chat luong nuoc cung suy giam  Tai ha luu song Me Kong cac đap tren dong chinh co the se dan đen viec mat nang suat va đa dang sinh hoc cua cac loai di cu ma toi tu cac dong nhanh.
Neu, vao nam 2030, 11 đap đuoc xay dung tren dong chinh ha luu song Me Kong, du bao tong thiet hai thuy san se len đen tu 550.000 đen 880.000 tan so voi nam 2000 (giam 26-42%). Đay la mot su mat mat cua khoang 340.000 tan so voi truong hop trong nam 2030 neu khong co đap nao đuoc xay them tren dong chinh ca. Theo uoc tinh, chi phi cho su mat mat ve thuy san la tu 200 trieu US$  đen 476 trieu US$ mot nam. Cac đap thuy đien o dong chinh thuong luu Vieng Chan se co it tac đong đen nguon loi thuy san hon nhung đap xa hon đo o ha luu.
Nhung tac đong cua cac đap tren dong chinh voi viec khai thac thuy san khac nhau voi tung du an, tuy thuoc vao khoang cach tu cac vung lu lon Mekong va vi tri lien quan đen cac phu luu quan trong cua no. Cac đap o dong nhanh cung co tac đong đang ke ve san xuat thuy san. Cung đo, 78 đap tai cac dong nhanh đuoc xay dung hoac đa len ke hoach tai luu vuc ha luu song Me Kong se tao ra it nang luong va gay ra nguy co lon đoi voi moi truong, bao gom tac đong tham khoc trong viec sinh san cua ca va su đa dang sinh hoc, hon la 6 đap đuoc hoach đinh tren dong chinh ha luu song Mekong.


= Lu lut va han han =
Do he thong cac đap thuy đien đuoc nhieu quoc gia xay dung tren dong chinh cua con song đong vai tro nguon cung cap nuoc chu yeu cho Đong bang song Cuu Long nen luong nuoc đo ve đong bang song Cuu Long tu song Me Kong bi giam manh, va đo cung la mot trong hai nguyen nhan chinh gay nen han han mien Nam Viet Nam nam 2016, va tinh trang ngap man, han han con co the keo dai nhieu nam sau đo.


Hop tac va anh huong chinh tri = Uy hoi song Mekong =
4 nuoc Lao, Viet Nam, Campuchia va Thai Lan ky ngay 5/4/1995 Hiep đinh song Mekong. Theo thoa thuan ky nam 1995, 4 nuoc thanh vien MRC nhat tri tham van lan nhau khi moi nuoc len ke hoach xay đap. Uy hoi song Mekong (Mekong River Commission - MRC) đuoc thanh lap tren co so đo. Tuy nhien thoa thuan nay lai khong co tinh rang buoc, co nghia rang khong nuoc nao co the phu quyet cac ke hoach cua nhung nuoc khac. Mot trong nhung van đe gay tranh cai nhat va cung lam lo ra nhieu bat cap nhat trong qua trinh gan 20 nam cua MRC la su thiet lap cac đap thuy đien doc dong song nay. Ket qua la co nhung du an gay tranh cai quyet liet, nhu du an đap Xayabury cua Lao, cho du bi cac quoc gia lang gieng cung hang tram to chuc quoc te phan đoi, van đuoc tien hanh. Theo bac si Ngo The Vinh, tac gia cac cuon sach nghien cuu ve dong Mekong, noi chuyen voi bao Nguoi Đo thi hom 15/05/2016: "Đai dien Viet Nam đat but ky vao Hiep đinh Mekong 1995 la Ngoai truong Nguyen Manh Cam voi chap nhan mot thay đoi co ban trong hiep uoc moi: thay vi nhu truoc, moi hoi vien trong Uy ban song Mekong (1957) co quyen phu quyet bat cu mot du an nao bi coi la co anh huong tac hai toi dong chinh song Mekong, nay theo noi quy moi (1995), khong mot quoc gia nao co quyen phu quyet." 


= Vai tro cua Trung Quoc =
Bac si Ngo The Vinh cho la, Trung Quoc chon đung ngoai Uy hoi Song Mekong đe co the tu do xay dung cac đap: "Toi nay voi sau con đap dong chinh, ve tong the, Trung Quoc đa hoan tat ke hoach thuy đien tren khuc song Mekong 2.200km cua ho."
Tra loi phong van tren trang Southeast Asia - Globe 03/05/2016, Giao su Marvin Ott tu truong Johns Hopkins o Hoa Ky noi: "Cac con đap tren dong Mekong co y nghia chien luoc vi chung cho phep Trung Quoc quyen luc quyet đinh su song hay cai chet voi cac nen kinh te o ha nguon tren ca vung Đong Nam A luc đia." 


Lien quan Vai nha may thuy đien tai Tay Nguyen khi van hanh đa đoi dong nguon nuoc song, anh huong đen sinh hoat cua nguoi dan, đien hinh nhu khi van hanh nha may thuy đien An Khe – Ka Nak tai Gia Lai, lay nuoc song Ba nhung lai tra nuoc ve cho song Kon (Binh Đinh). Moi nam, hon 300 ty m³ nuoc song Ba đa bi chuyen ve Binh Đinh, khien hang trieu ho dan song o luu vuc song Ba thieu nuoc sinh hoat va san xuat. Ve mua kho, do khong đuoc tra dong nen luu vuc song Ba thuong xuyen kho han. Trong khi đo, ve mua lu, khi thuy đien xa lu, nguoi dan vung ha luu lai phai hung chiu. Dong song Srepok, phan luu vuc chay qua Viet Nam chi dai tren 120 km nhung đa co toi 7 cong trinh thuy đien lon nho đuoc xay dung. Nha may thuy đien Srepok 4A đa chan dong tai huyen Buon Đon (Đak Lak), chuyen nuoc sang khu vuc khac đe phat đien. Đieu nay đa anh huong lon đen he sinh thai Vuon quoc gia Yok Đon va Khu du lich sinh thai Ban Đon. Ca đoan song Srepok dai hang chuc kilomet đa can dan, tro thanh dong song chet.
TS Đao Trong Tu, nguyen Pho Tong thu ky Uy ban song Me Kong Viet Nam cho biet, ve nguyen tac khong đuoc phep xay dung cac cong trinh chuyen nuoc tren cac con song boi le đieu nay se lam thay đoi quy luat tu nhien cua cac dong song, đong thoi lam gia tang cuoc chien tranh chap nguon nuoc giua cac đia phuong.
Trong khi đo, GS Vu Trong Hong, nguyen Thu truong Bo Nong nghiep va Phat trien nong thon, Chu tich Hoi Thuy loi Viet Nam thi cho rang, Viet Nam đa phai tra gia cho viec xay dung nhung cong trinh chuyen dong nhu thuy đien Đak Mi 4, An Khe – Kanak...


Xem them Han han mien Nam Viet Nam nam 2016


Tham khao Lien ket ngoai 3S Rivers Protection Network Luu tru ngay 24 thang 12 nam 2013 tai Wayback Machine
Australian Mekong Resource Centre
Cambodia National Mekong Committee
Department of Energy Business (DEB), Ministry of Energy and Mines (Lao PDR) Luu tru ngay 28 thang 7 nam 2021 tai Wayback Machine
Department of Water Resources (Thailand) Luu tru ngay 14 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Electricite du Laos Luu tru ngay 22 thang 11 nam 2010 tai Wayback Machine
Electricity Authority of Cambodia
Electricity Generating Authority of Thailand Luu tru ngay 26 thang 1 nam 2018 tai Wayback Machine
Fisheries Action Coalition Team (Cambodia) Luu tru ngay 22 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
GMS Academic and Research Network
Greater Mekong Sub-region
Greater Mekong Subregion Environment Operations Center
Greater Mekong Sub-region Social Studies Center - 
International Rivers
Lao National Mekong Committee
Living River Siam
Mekong Basin Research Network
Mekong Environment and Resource Institute Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
MekongInfo
Mekong Institute
Mekong Program on Water, Environment and Resilience
Mekong River Commission
Mekong Wetlands Biodiversity Conservation and Sustainable Use Programme Luu tru ngay 27 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Theun-Hinboun Power Company
Nam Theun 2
Probe International Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Save the Mekong Campaign
Stimson Institute Mekong Policy Project Luu tru ngay 7 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Sustainable Mekong Research Network (SUMERNET)
TERRA
Thailand National Mekong Committee Luu tru ngay 22 thang 11 nam 2019 tai Wayback Machine
Vietnam Electricity
Vietnam National Mekong Committee
WWF Greater Mekong Programme