An Duong Vuong (chu Han: 安陽王), ten that la Thuc Phan (蜀泮), la nguoi lap nen nuoc Au Lac, nha nuoc thu hai trong lich su Viet Nam sau nha nuoc Van Lang.
Nien đai tri vi cua An Duong Vuong đuoc cac tai lieu ghi khac nhau. Nhung bo su cu nhu Đai Viet su ky toan thu, Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc cho rang thoi gian ong lam vua Au Lac keo dai 50 nam, tu 257 TCN đen 208 TCN. Cac su gia hien đai can cu vao Su ky Tu Ma Thien la tai lieu gan thoi đai nuoc Au Lac nhat, cho rang An Duong Vuong va nuoc Au Lac ton tai tu khoang 208 TCN đen 179 TCN, tuc la gan 30 nam.


Nguon goc Vao thoi ky Hong Bang cach đay 2.300 nam, o vung Bac Bo Viet Nam co cac bo toc nguoi Au Viet song xen ke voi nguoi Lac Viet. Nha nuoc Van Lang do Hung vuong đung đau cai tri nguoi Lac Viet. Thuc Phan la vua nguoi Au Viet, sau khi đanh bai quan nha Tan, ong thong nhat hai toc Au Viet va Lac Viet vao chung mot trieu đinh. Ong đoi quoc hieu thanh Au Lac, xung la An Duong Vuong, đong đo tai Phong Khe (nay la thanh Co Loa, huyen Đong Anh, Ha Noi). Co ca dao:


= Nghi van =
Bo su lau đoi nhat va gan thoi An Duong Vuong nhat la Su ky Tu Ma Thien chi nhac toi nuoc Au Lac ma khong nhac toi An Duong Vuong hay ho Thuc. Cuu Đuong thu dan Nam Viet chi (viet thoi Luu Tong) cung chi ghi "vua Thuc đem ba van linh đanh diet Hung Vuong đi, nhan đo cho con minh lam An Duong Vuong, tri đat Giao Chi", vua Thuc o đay khong ro la ten ho hay la ten mien đat cai tri.
Mot so nguoi con đat ra gia thuyet rang An Duong Vuong la dong doi vuong toc nuoc Thuc co (nay thuoc tinh Tu Xuyen), sau khi bi nuoc Tan xam chiem thi to tien cua ong chay xuong phia Nam lap quoc. Tuy nhien, đay chi la gia thuyet mang tinh suy dien vo can cu, khong đuoc ho tro boi bat ky su lieu hoac chung cu khao co nao. Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc đa chi ra điem vo ly cua gia thuyet nay: "Nuoc Thuc tu nam thu 5 đoi Chu Than Tinh Vuong (316 TCN) đa bi nha Tan diet roi, lam gi con vua nua? Huong chi tu Thuc đen Van Lang, con co đat Kien Vi, đat Da Lang, đat Cung, đat Tac, va đat Nhiem Mang cach hang 2 - 3 ngan dam, co le nao nguoi Thuc vuot qua đuoc cac nuoc ay ma sang đanh lay nuoc Van Lang?"


Lap quoc Đai Viet su ky toan thu thoi Hau Le chep:

Cuoi thoi Hung Vuong, vua co con gai goi la My Nuong, nhan sac xinh đep. Thuc vuong nghe tieng, đen cau hon. Vua muon ga, nhung Hung hau can rang: Ho muon chiem nuoc ta, chi lay viec hon nhan lam co ma thoi. Thuc vuong vi chuyen ay đe bung oan gian.
Truoc kia vua nhieu lan đem quan đanh Hung vuong, nhung Hung vuong binh hung tuong manh, vua bi thua mai. Hung vuong bao vua rang: Ta co suc than, nuoc Thuc khong so u? Roi Hung vuong bo khong sua sang vo bi, chi ham an uong vui choi. Quan Thuc keo sat đen noi, hay con say mem chua tinh, roi tho huyet nhay xuong gieng chet, quan linh quay giao đau hang Thuc vuong.

Su ky sach an do Tu Ma Trinh thoi Đuong bien tap, dan Quang Chau ky chep: 

Giao Chi co ruong Lac, dan trong nuoc thuy trieu len xuong ma lam an o ruong ay nen đat ten la nguoi Lac. Co cac chuc Lac vuong, Lac hau, cac huyen tu đat chuc Lac tuong đeo an đong dai xanh, tuc la chuc Lenh ngay nay vay. Sau đo con vua Thuc đem quan đanh Lac hau, tu xung la An Duong vuong, tri o huyen Phong Khe.
Cuu Đuong thu do Luu Hu soan thoi Hau Tan dan Nam Viet chi chep: 

"Đat quan Giao Chi rat la mau mo, ngay xua co quan truong goi la Hung vuong, phu ta la Hung hau. Sau co vua Thuc đem ba van linh đanh diet Hung vuong đi. Vua Thuc nhan đo cho con minh lam An Duong vuong, tri đat Giao Chi. Đat nuoc ay o phia đong huyen Binh Đao ngay nay. Thanh nuoc ay co chin vong, chu vi chin dam, dan chung đong đuc".
Tuc truyen rang khi len ngoi, Thuc Phan moi 22 tuoi va lam vua đuoc 50 nam. Đai Viet su ky toan thu cho rang ong lam vua tu nam 257 toi 208 TCN. Nhung theo đoi chieu voi Su ky Tu Ma Thien thi nien đai chinh xac co le la khoang nam 208 toi 179 TCN.
Thuc Phan sau khi lay đuoc Van Lang nhanh chong on đinh chinh quyen, nhung tu truong thuoc Van Lang cu van giu nguyen chuc vu, ong lay hieu la An Duong Vuong, đoi ten nuoc thanh Au Lac, bo may nha nuoc thoi Au Lac khong co nhieu thay đoi so voi bo may nha nuoc thoi Van Lang. Đung đau trong bo may hanh chinh o trung uong van la Vua va Lac hau - Lac tuong. Đung đau cac bo van la Lac tuong. Đung đau cac chieng, cha van la Bo chinh. Tuy nhien, o thoi An Duong Vuong quyen hanh cua nha nuoc cao hon va chat che hon. Vua co quyen the hon trong viec cai tri đat nuoc.


= Chong quan Tan =

Cung thoi ky nay, ben Trung Hoa, Tan Thuy Hoang sap nhap sau nuoc sau nhieu nam hon chien thoi Chien Quoc. Ong tiep tuc tham vong xam chiem Bach Viet, khai niem vung đat đai cua nhieu bo toc khac nhau o phia nam Trung Quoc. Đao quan xam luoc nha Tan do Đo Thu chi huy đa đanh chiem nhieu vung đat cua cac bo toc Bach Viet, nhap vao lanh tho Trung Hoa. Khi vao lanh tho phia Đong Bac nuoc Au Lac, quan Tan gap phai cuoc khang chien truong ky cua nguoi Viet do Thuc Phan chi huy.

Nam 218 truoc Cong nguyen, Tan Thuy Hoang huy đong 50 van quan chia lam nam đao đi chinh phuc Bach Viet. Đe tien xuong mien Nam, đi sau vao đat Au Lac, đao quan thu nhat do tuong Su Loc chi huy đa đao con kenh noi song Tuong (vung An Hung, Trung Quoc ngay nay) đe cho luong thuc. Nho vay, Đo Thu thong linh đa vao đuoc đat Tay Au, giet tu truong Dich Hu Tong (譯吁宋), chiem đat roi tien vao Lac Viet. Ben kia chien tuyen, Thuc Phan đuoc cac Lac tuong suy ton lam lanh tu chung chi huy cuoc khang chien nay. Khi Đo Thu đem quan tien sau vao đat Au Lac, Thuc Phan lanh đao nhan dan chong giac. Quan Tan đi đen đau, dan Au Lac lam vuon khong nha trong đen đo. Quan Tan chien đau trong nhieu nam, Đo Thu to chuc tan cong-tieu diet khong hieu qua, dan lam vao tinh trang thieu luong thuc tram trong. Khi quan nha Tan đa kiet suc vi thieu luong, thi quan dan Au Lac do Thuc Phan chi huy moi bat đau xuat tran, quan Tan muon tien hay lui đeu bi nguoi Au Lac bua vay đanh up. Quan cua Thuc Phan đanh tap kich bat ngo va dung cung no tan cong quan Tan. Đo Thu luc nay moi hoi han, khong biet chop thoi co, bo mang trong tran nay. Mat chu tuong, quan Tan hoang mang mo đuong thao chay ve nuoc. Su ky Tu Ma Thien mo ta tinh trang quan Tan luc bay gio nhu sau: 

Đong binh o đat vo dung… Tien khong đuoc, thoai khong xong. Đan ong mac ao giap, đan ba phai chuyen cho, kho khong song noi. Nguoi ta phai that co tren cay doc đuong. Nguoi chet trong nhau.
Theo Hoai Nam Tu, tuong Đo Thu bi giet, quan Tan thay phoi mau chay may muoi van, nuoc Tan phai lay tu nhan bi luu đay đe bo sung quan đoi.
Sau gan 10 nam khang chien, nhan dan Au Viet gianh đuoc đoc lap. Thuc Phan cung co va xay dung lai đat nuoc.


Di tich thanh Co Loa (Đong Anh - Ha Noi) Sau chien thang truoc quan Tan, danh tieng Thuc Phan vang vong khap vung. Mot trong nhung thu linh Van Lang la Cao Lo đa giup An Duong Vuong xay thanh Co Loa va che tao ra no lien chau.
Nham cung co kha nang phong thu quan su, Thuc Phan đa cho quan dan ngay đem xay đap thanh Co Loa, trang bi cho thanh tri nhieu vu khi đang so. Ong ra lenh cho cap duoi ra suc huan luyen hang van binh si ngay đem tap ban no, con ong thi thuong giam sat o tren "Ngu xa đai".
Theo truyen thuyet, thanh xay nhieu lan nhung đeu đo. Sau co than Kim Quy hien len, bo quanh bo lai nhieu vong duoi chan thanh, lai dung ke diet tru yeu quai. An Duong vuong ben cho xay theo dau chan Rua vang. Tu đo, thanh xay khong đo nua. An Duong Vuong cung phat trien thuy binh va cho che tao nhieu vu khi loi hai, tao loi the quan su vung chac cho Co Loa.
Di tich cua thanh Co Loa van con luu lai cho đen nay, cach trung tam Ha Noi khoang 20 km ve phia đong bac. Đen tho An Duong Vuong nam o trung tam di tich nay. Cac nghien cuu khao co hoc tai đay van tiep tuc lam sang to cac thoi ky lich su ma thanh đa trai qua.


Sup đo Theo Su ky Tu Ma Thien, trong khoang thoi gian nay 208 TCN - 207 TCN, quan uy Nam Hai la Nham Hieu bi benh nang roi chet, giao quyen cho cap pho Trieu Đa. Trieu Đa nhan dip đo giet het nhung quan lai nha Tan bo nhiem o Linh Nam, cat quan đanh chiem quan Que Lam, Tuong quan; tu xung Nam Viet vuong, chinh thuc ly khai khoi nha Tan. Đe mo rong lanh tho, Trieu Đa cho quan đanh xuong Au Lac.
Theo truyen thuyet ca Viet Nam va Trung Quoc thi Trieu Đa dung ke noi gian bang cuoc ket hon giua con trai minh, Trong Thuy, va con gai An Duong vuong la My Chau. Sau khi nam đuoc bi mat quan su cua An Duong Vuong thong qua con trai, Trieu Đa đa thanh cong trong viec chinh phuc Au Lac, buoc An Duong vuong bo chay va nhay xuong bien tu van, ket thuc thoi ky An Duong Vuong. Ngay nay, mau truyen lich su nay đa đuoc liet vao mot trong nhung dang chien tranh gian điep rat som cua lich su Viet Nam.

Ve nam mat cua trieu đai An Duong Vuong, cac tai lieu ghi chep khac nhau. Đa phan sach su Viet Nam (Đai Viet su ky toan thu, Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc, Viet su Tieu an) đeu chep la An Duong vuong mat nuoc nam 208 TCN. Sach giao khoa cua Viet Nam can cu vao Su ky cua Tu Ma Thien ghi nuoc Au Lac mat nam 179 TCN. So di nhu vay vi Su ky chep la Trieu Đa diet nuoc Au Lac "sau khi La hau chet", ma La Hau chet nam 180 TCN, do đo nuoc Au Lac mat khoang nam 179 TCN. Truyen thuyet An Duong vuong, No Than, va con trai Trieu Đa la Trong Thuy o re nuoc Viet co nhieu cho khong hop voi Su ky, mac dau Su ky la nguon tu lieu som nhat ma cac nha viet su Viet Nam co đuoc đe tham khao.


The ngoc "An Duong hanh bao" The ngoc "An Duong hanh bao" đuoc tim thay o thanh pho Quang Chau thuoc lanh tho nuoc Nam Viet thoi co. The ngoc co hinh dang gan chu nhat, bon goc the khac bon chu "安陽行寶" (An Duong hanh bao), kho chu to hon kho chu phia trong mat the gom 124 chu loi co truu. Ban khac toan van sau muoi (Giap Ty), (60 chu can chi). Xung quanh trang tri khac đuong van song luon. Do bi chon lau ngay duoi đat nen mau vang hoi hung đo. Mat trai the trang tri đuong cong hinh moc cau. Net cham tren the ngoc An Duong con tho. Nha nghien cuu "So gian" Du Duy Cuong o thanh pho Truong Sa, tinh Ho Nam, Trung Quoc cho rang: Ngoc bao An Duong nay la cua An Duong co đai Viet Nam. An Duong hanh bao co lo đeo, đay la loai ngoc phien nguoi xua đeo lam vat bau ho than, tru ta đe đuoc an lanh. The ngoc nay đao đuoc o phia đong nam va cach thanh pho Quang Chau 18 km, o tren ha luu song Viet Giang do mot nong dan khi cuoc đat đao đuoc o suon nui nam 1932. Nhung the ngoc đao đuoc o Quang Chau khoang 200 the, trong đo co the ngoc khac chu An Duong. Khi Nam Viet đanh bai Au Lac, cac bau vat cua Au Lac la chien loi pham nen moi đao đuoc o Quang Chau.


Xem them Co Thuc
Noi Hau
Ly Ong Trong


Ghi chu Chu thich Tham khao Phan Huy Le; Tran Quoc Vuong; Ha Van Tan; Luong Ninh (1991). Lich su Viet Nam, tap 1. Ha Noi: Nha xuat ban Đai hoc va Trung hoc chuyen nghiep.
Vien Su hoc (1988). Bien nien lich su co trung đai Viet Nam. Ha Noi: Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.
Quoc su quan, Ngo Si Lien (chu bien), Đai Viet su ky toan thu.
Ngo Đuc Tho; Ha Van Tan (1988). Ban sao đa luu tru. Ha Noi: Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi. Ban goc luu tru ngay 16 thang 12 nam 2009. Truy cap ngay 10 thang 10 nam 2009. {{Chu thich sach}}: Đa đinh ro hon mot tham so trong |tua đe= va |title= (tro giup)


Lien ket ngoai An Duong Vuong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
"Di tich lich su, kien truc nghe thuat va khao co Co Loa". Cuc Di san van hoa. Ban goc luu tru ngay 22 thang 9 nam 2016.
Hoang Hai Van (ngay 28 thang 2 nam 2008). "Thien su Le Manh That va nhung phat hien lich su chan đong". Bao Thanh Nien. Ban goc luu tru ngay 3 thang 3 nam 2008.