Lich su Lien bang Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet phan anh mot giai đoan thay đoi cho ca Nga va the gioi. Mac du cac thuat ngu "Nuoc Nga Xo viet" va "Lien Xo" thuong đong nghia trong loi noi hang ngay, khi đe cap đen nen tang cua Lien Xo, "Nuoc Nga Xo viet" đe cap đung đen vai nam giua Cach mang Thang Muoi nam 1917 va viec tao ra Lien Xo nam 1922.


Chien tranh the gioi thu nhat Vao ngay 7 thang 11 nam 1917, Cach mang Thang Muoi đa no ra. Sau nhung thay đoi manh me vao thang 1, nhung nguoi Bolshevik đa gianh đuoc quyen luc chinh tri o Nga. Ngay lap tuc ky "Hiep uoc hoa binh Brest" voi Đuc va rut khoi The chien thu nhat.
Trong nhung nam sau đo, Hong quan, do Lev Davidovich Trotsky chi huy, đa đanh bai su can thiep vu trang cua Bach ve va nhieu nuoc phuong Tay thong qua noi chien.


= Thoi ky Lenin =

30 thang 12 nam 1922, Lien bang Nga, Ukraina, Belarus va Lien bang Ngoai Kavkaz hop nhat voi nhau đe tao thanh Lien bang Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet. Lien Xo đa đuoc chinh thuc thanh lap.


= Thoi ky Stalin =

Nam 1924, nguoi sang lap Lien Xo, Lenin đa qua đoi va sau đo la Tong Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Lien Xo Joseph Stalin đa nhan đuoc quyen luc cao nhat. Đe cung co chinh quyen va đoi pho voi nhung nguy co tu nuoc ngoai, Stalin đa tran ap cac đoi thu chinh tri thong qua cac bien phap cung ran va thuc hien mot cuoc thanh loc lon cua cac nha lanh đao đang, nha nuoc va quan đoi co y đinh noi loan. Đong thoi, chinh sach tap the hoa nong nghiep đa đuoc thuc hien. Trong nhiem ky cua minh, hang trieu nguoi đa bi gui đen cac trai lao đong.
Nam 1938, nguoi Anh va nguoi Phap đa thong qua "chinh sach xoa diu" đe lanh đao tham hoa "phat xit" cho Lien Xo va dung len am muu cua Munchen.
Vao giua thang 4 nam 1939, Anh, Phap va Lien Xo đa to chuc cac cuoc đam phan quan su va chinh tri tai Moskva. Trong cac cuoc đam phan, Lien Xo đa đua ra mot so goi y cho Anh va Phap:

Đe ket thuc mot hiep uoc tuong tro chong xam luoc giua Anh, Phap va Lien Xo trong thoi gian hieu luc tu 5 đen 10 nam, bao gom ca ho tro quan su.
Ba quoc gia đam bao an ninh cua cac quoc gia Trung va Đong Au.
Mot thoa thuan cu the ve cach thuc va quy mo ho tro lan nhau giua ba nuoc. Tuy nhien, cac cuoc đam phan đa khong co ket qua.


Chien tranh the gioi thu hai Vao mua đong nam 1939, Lien Xo đa tan cong Phan Lan do tranh chap lanh tho o vung bien gioi, buoc Phan Lan phai nhuong lai mot phan lanh tho cua minh, đuoc goi la Chien tranh Sufen. Khi phat xit Đuc xam chiem Lien Xo vao nam 1941, Phan Lan gia nhap Phe Truc.
Vao ngay 3 thang 8 nam 1939, Ngoai truong Đuc Joachim von Ribbentrop yeu cau Su cai thien moi quan he cua ho. Vao thoi điem nay, Lien Xo đa gioi thieu "Hiep uoc Sud va khong xam pham lan nhau" vao ngay 23 thang 8 voi Đuc Quoc xa. Sau khi Chien tranh the gioi thu hai bung no, theo pham vi anh huong cua hiep uoc, Lien Xo đa phai quan đen Ba Lan đe chiem lai lanh tho ma Ba Lan chiem tu Nga nam 1921. Ba nuoc vung baltic la Estonia, Latvia va Litva sap nhap vao Lien Xo qua cac cuoc bo phieu. Hang tram ngan nguoi bi truc xuat đen cac khu vuc xa xoi o Siberia.
Viec ky ket "Hiep uoc Xo-Đuc" cua Lien Xo chi la mot ke hoach hoa hoan nham tranh phai giao chien som voi Đuc. Lanh đao Lien Xo biet ro rang Adolf Hitler, nguoi luon muon tieu diet chu nghia xa hoi, se som xe bo hiep uoc hoa binh. Do đo, Lien Xo bat đau van chuyen mot luong lon vat lieu va thiet bi tu phan chau Au sang hau phuong, tao đieu kien thuan loi cho cuoc chien tranh Xo-Đuc sau đo. Tuy nhien, Stalin van co mot chut tinh toan sai lam. Ong luon tin rang Đuc se khong tan cong Lien Xo truoc khi đanh bai nuoc Anh, nhung cuoi cung Hitler lai quyet đinh tan cong Lien Xo du chua đanh bai đuoc Anh
Vao sang som ngay 22 thang 6 nam 1941, Đuc đa phat đong mot cuoc tan cong bat ngo vao Lien Xo voi hon 3,8 trieu quan, 5.100 may bay, 3.800 xe tang va mot so luong lon phao. Do khong chuan bi chien tranh, Hong quan Xo viet đa chiu ton that lon ve quan su, nhung sau đo dan hoi phuc, đanh bai quan đich trong nhung tran đanh lon o Moscow va Stalingrad, sau đo quay sang phan cong Đuc. Sau đo, chien truong Xo-Đuc tro thanh chien truong chinh cua luc đia chau Au cho đen ngay 6 thang 6 nam 1944, khi quan Đong minh phat đong Tran Normandy.
Nam 1945, cac luc luong Đong minh, bao gom Hong quan Xo viet, đa chiem đuoc toan bo lanh tho Đuc va chien tranh o chau Au ket thuc. Tuy bi cac chi huy nghiem cam nhung mot so binh sy Quan đoi Xo viet, do qua cam thu su giet choc ma quan Đuc gay ra nen đa co nhung hanh đong tra thu nguoi Đuc, bao gom cuong hiep phu nu o Đuc.
Ngay 08 thang 8 nam 1945, Hong quan Xo viet tuyen chien voi phat xit Nhat Ban va ngay 9 thang 8 đa phat đong chien dich Bao thang tam o phia đong bac Trung Quoc va phia bac cua ban đao Trieu Tien, đe tieu diet quan Quan Đong cua Nhat Ban.


Chien tranh lanh Nam 1949, 12 quoc gia do Hoa Ky đung đau đa ky Hiep uoc Bac Đai Tay Duong tai Washington D.C, tuyen bo thanh lap To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO). Lien Xo đa ky Cong uoc Warszawa voi cac đong minh xa hoi chu nghia cua minh vao nam 1955, thanh lap Khoi Warszawa va tranh đau voi NATO, va bat đau Chien tranh Lanh.


= Thoi ky Khrushchev =

Nam 1953, Stalin qua đoi. Đa co mot vai su đau tranh chinh tri giua lanh đao hang đau cua Đang Cong san Lien Xo, nguoi cuoi cung Khrushchev Doukua Malenkov đa tro thanh lanh đao toi cao, la Bi thu thu nhat Trung uong Cong san Lien Xo. Ke tu đo, Khrushchev đa cham dut cac vu bat giu, tha cac tu nhan chinh tri va khoi phuc danh du cho hang tram nghin nguoi.
Đe cung co vi tri cua minh, Khrushchev đa thuc hien mot loat cac lien he voi Đang Cong san Trung Quoc. Vao thang 9 nam 1954, Khrushchev đa dan đau mot phai đoan lon tham gia le ky niem 5 nam Quoc khanh Trung Quoc, đat đuoc mot loat thoa thuan va cai thien toan dien quan he Xo-Trung, cham dut moi quan he thu đich lau dai giua hai nuoc. Vao ngay 3 thang 10 nam 1954, Khrushchev va Mao Trach Đong chinh thuc gap nhau tai Hoi truong Shuinian Zhongnanhai. Khrushchev cuoi cung đa thoa hiep yeu cau Mao Trach Đong đe so huu vu khi hat nhan va hua se gui cac chuyen gia đe giup Trung Quoc xay dung lo phan ung hat nhan nho. Ke tu đo, quan he Xo-Trung đa buoc vao thoi ky hoang kim.
Vao ngay 25 thang 2 nam 1956, Khrushchev đa bao cao bi mat ve "Su tho cung ca nhan va hau qua cua no" vao ngay cuoi cung cua Đai hoi CPSU lan thu 20. Ong chi trich hoan toan su tho phuong ca nhan cua Stalin va tien hanh mot chien dich ve Stalin. Tong phu đinh. Tuy nhien, tai mot thoi điem, bat on chinh tri đa đuoc kich hoat. Vao thang 10 cung nam, đa co nhung su co cua Ba Lan va Hungary.
Vao ngay 30 thang 10 nam 1956, chinh phu Lien Xo đa ban hanh "Tuyen bo ve su phat trien va tang cuong hon nua nen tang huu nghi va hop tac giua Lien Xo va cac nuoc xa hoi chu nghia khac", thua nhan su ton tai cua chu nghia so vanh quyen luc lon va tuyen bo rang cac bien phap se đuoc thuc hien trong tuong lai. Vao ngay 31 thang 12, bua tiec mung nam moi cua Khrushchev đa đanh gia lai Stalin.
Nam 1958, quan he giua hai nuoc Xo-Trung bat đau xau đi ve van đe xay dung cac đai phat thanh song dai o Trung Quoc, thiet lap mot cang quan su va nhung khac biet nghiem trong ve cac van đe Xo-Trung ve van đe tu tuong.
Nam 1960, Lien Xo đa rut toan bo nhan vien khoa hoc ky thuat va chuyen gia khoi Trung Quoc va bat đau mot loat cac tranh chap giua Đang Cong san Lien Xo va Đang Cong san Trung Quoc. Trung Quoc tuyen bo rang Lien Xo cung đa thu hoi tu Đang Cong san Trung Quoc so luong vu khi đuoc cung cap trong Chien tranh Trieu Tien.
Vao ngay 12 thang 4 nam 1961, Con tau "Phuong Đong-1" cua Lien Xo đa đuoc phong va Yuri Gagarin thuc hien chuyen bay vao vu tru đau tien cua con nguoi.
Vao thang 10 nam 1962, cuoc Khung hoang ten lua Cuba đa no ra. No gay ra cuoc khung hoang quan su nghiem trong nhat giua Hoa Ky va Lien Xo trong Chien tranh Lanh, cuoi cung 2 ben cung nhuong bo đe tranh chien tranh.


= Thoi ky Brezhnev =
Nam 1964, Khrushchev tu chuc, Brezhnev gianh đuoc quyen luc chinh tri, tro thanh thu ky đau tien cua Bo Chinh tri Uy ban Trung uong Đang Cong san Lien Xo (sau nay la Tong Bi Thu) va Lien Xo buoc vao thoi ky Brezhnev. Trong khi đo, co mot co hoi đe cai thien quan he Trung-Xo, nhung cuoi cung thi no van chua đu. Cu the, cac cuoc xung đot bien gioi nhu su co đao Tran Bao va su co Iron Lekti đa lam tang them mau thuan trong moi quan he Trung-Xo.
Nam 1968, Lien Xo can thiep vao vu bao đong o Tiep Khac. Su can thiep vu trang đuoc goi la cai cach dan chu cua "Mua xuan Praha", nam 1979, Lien Xo đua quan vao Afghanistan. Ca hai hanh đong đa bi cac nuoc phuong Tay len an.
Trong thoi ky Brezhnev, Lien Xo đa theo đuoi chinh sach mo rong anh huong ra khap the gioi. Ngoai Tap đoan Đong Au va Mong Co, Viet Nam, Nam Yemen, Cuba, Angola, Ethiopia va cac quoc gia khac đa đuoc đua vao đong minh cua Lien Xo hoac thanh lap cac can cu quan su o cac nuoc nay. Brezhnev đe xuat "ly thuyet chu quyen han che" va tin rang chu quyen cua cac nuoc xa hoi chu nghia bi han che. Ong đe xuat ly thuyet nay nham nhan manh chu quyen xa hoi chu nghia cua cac nuoc khac va đua cac quoc gia khac thanh quoc gia đong minh cua Lien Xo. Lien Xo trong thoi đai Brezhnev cung thuc hien mot cuoc chay đua vu trang quy mo lon voi Hoa Ky, lam gia tang suc manh quoc gia nhung cung lam gia tang them nhung kho khan ma nen kinh te quoc gia Lien Xo gap phai.
The van hoi Mua he 1980 đuoc coi la mot cua so đe the hien chu nghia xa hoi cua Lien Xo voi the gioi, nhung vi chien tranh Afghanistan}}, no đa tro thanh The van hoi Olympic bi cac nuoc phuong Tay tay chay.


= Thoi ky Gorbachev =

Nam 1985, nhan vat cai cach Gorbachev tiep quan quyen luc chinh tri va tiep quan tong thu ky cua Bo Chinh tri Uy ban Trung uong Đang Cong san Lien Xo. Ong đa thay đoi nhieu y tuong truoc đo. Gorbachev đa co gang cai thien cac phuong phap quan tri chinh tri va kinh te, thuc hien cai cach va chinh sach mo trong nuoc va thanh ly nhung sai lam lich su. Ong đa co gang xay dung "chu nghia xa hoi dan chu, nhan đao" o Lien Xo. Nhung mat khac, nhung cai cach cua ong đa co nhung hau qua khong luong truoc đuoc. Voi su phan cap cua quyen luc trung uong, cac nha lanh đao cua cac nuoc cong hoa thanh vien bat đau tim kiem quyen tu chu lon hon, tien toi ly khai khoi chinh phu trung uong. Voi su lan rong cua "su coi mo", cac van đe lich su va mau thuan sac toc cua CPSU đa bi phoi bay, dan đen viec ho mat đi su ung ho o cac nuoc cong hoa thanh vien. Đac biet vao nam 1989, su tich luy chinh tri va kinh te cua chu nghia cong san đa no ra. Đang Cong san va cac muc tieu chinh tri cua no ngay cang khong đuoc ua chuong o cac nuoc Đong Au, va cac nhan nuoc cong san chu nghia o cac nuoc Đong Au sup đo. Cac chinh phu cua Cac nuoc cong hoa cua Lien bang Xo viet cung đa hoc theo cac nuoc Đong Au voi y đinh tach ra đoc lap khoi Lien Xo.


Tan ra Vao ngay 19 thang 8 nam 1991, nhung nguoi bao thu trong CPSU đa phat đong mot cuoc đao chinh khong thanh cong, co gang lay lai quyen luc cua cac nuoc cong hoa va cham dut cac cai cach kinh te khong thanh cong. Tuy nhien, duoi su phan đoi cua nguoi dan, đa so thanh vien cua Đang Cong san Lien Xo va cuoc noi day cua mot so quan đoi, cuoc đao chinh chi moi ba ngay va tuyen bo that bai. Vao ngay 24 thang 8, Ukraina nuoc cong hoa lon thu hai cua Lien Xo, tuyen bo đoc lap. Cong hoa bat đau tan ra. Tong thong Nga Boris Yeltsin đa ra lenh tuyen bo Đang Cong san Lien Xo la mot to chuc bat hop phap va han che cac hoat đong cua no tai Lien Xo. Vao cuoi nam 1991, ong đa ky "Thoa thuan ngay Belove" voi Chu tich Xo viet toi cao Belarus va tong thong Ukraina Leonid Kravchuk tai thu đo cua Minsk va thanh lap Cong đong cac quoc gia đoc lap đe thay the Lien Xo voi khuon kho tuong tu nhu lien bang. Cac quoc gia gia nhap khac cua Lien Xo đa tra loi va roi khoi Lien Xo. Lien Xo chi ton tai tren danh nghia vao thoi điem nay. Vao ngay 25 thang 12 nam 1991, Gorbachev tuyen bo tu chuc va trao lai quyen luc quoc gia cho Yeltsin. Lien Xo ngung ton tai nhu mot quoc gia co chu quyen chinh thuc cham dut ton tai.
Tai Lien Xo cu, hien co 15 quoc gia đoc lap: Nga, Ukraina, Belarus, Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Turkmenistan, Tajikistan, Azerbaijan, Gruzia, Armenia, Litva, Estonia, Latvia va Moldova. Muoi hai trong so cac quoc gia nay (tru Litva, Estonia va Latvia) tao thanh Cong đong cac quoc gia đoc lap


Xem them Lich su Nga Xo viet va Lich su Lien Xo (1917–1927)
Lich su Lien Xo (1927-1953)
Lich su Lien Xo (1953-1985)
Lich su Lien Xo (1985-1991)
Thoi ki chuyen tiep va cham dut su ton tai cua Lien Xo


Tham khao