Chien dich Ke (ケ号作戦, Chien dich Ke) la ten goi cuoc triet thoai cua quan Nhat ra khoi đao Guadalcanal dien ra tu ngay 14 thang 1 đen 7 thang 2 nam 1943. Cuoc triet thoai nay đuoc tien hanh voi su hiep đong giua Luc quan va Hai quan, duoi su chi huy chung cua Bo Tong tu lenh Đe quoc Nhat Ban. Chi huy truong cua Chien dich Ke la Đo đoc Yamamoto Isoroku va Tuong Imamura Hitoshi.
Quan Nhat quyet đinh rut lui khoi Guadalcanal va thua nhan that bai tai đay sau nhieu no luc tai chiem bat thanh san bay Henderson, vi tri then chot cua hon đao, voi thuong vong lon. Ngoai ra, linh Nhat tren đao cung bat đau chet hang loat do đoi an va thieu su cham soc y te can thiet. Hai quan Nhat trong cac no luc tang vien va tiep te cho quan Nhat tren đao cung bi ton that nang ne ve chien ham. Chien cuoc o Guadalcanal noi chung đa lam anh huong tieu cuc đen chien luoc va hoat đong cua quan Nhat tai cac chien truong khac. Cuoi cung, quyet đinh triet thoai khoi Guadalcanal đa đuoc Nhat hoang Hirohito phe chuan ngay 31 thang 10 nam 1942.
Chien dich bat đau tu ngay 14 thang 1 khi quan Nhat tang vien mot tieu đoan bo binh đen Guadalcanal đe lam nhiem vu boc hau cho cuoc triet thoai. Cung thoi điem đo, hoat đong cua khong quan Nhat gia tang manh me trong khu vuc quan đao Solomon va New Guinea voi ket qua mot tuan duong ham Hoa Ky bi đanh chim trong Tran chien đao Rennell va mot khu truc ham khac bi đanh chim gan Guadalcanal. Viec rut lui chinh thuc dien ra trong cac đem ngay 1, 4 va 7 thang 2 boi cac khu truc ham. Quan Đong Minh lam tuong quan Nhat tang vien đe quyet tam bam lay hon đao nen chi cho tan cong han che bang may bay va ngu loi đinh.
Sau cung, 10.652 linh Nhat đa đuoc di tan thanh cong, bu lai quan Nhat mat mot khu truc ham va ba chiec bi thuong nang. Ngay 9 thang 2, quan Đong Minh moi nhan ra quan Nhat đa rut lui thay vi đo quan tang vien. Chien dich triet thoai nay đa chinh thuc ket thuc chien cuoc 6 thang tai Guadalcanal voi that bai toan dien thuoc ve Nhat Ban.


Hoan canh chien dich Ngay 7 thang 8 nam 1942, luc luong Đong Minh (chu yeu la Hoa Ky) đa đo bo len Guadalcanal, Tulagi va nhom đao Nggela (thuong đuoc goi la nhom đao Florida) thuoc quan đao Solomon. Cuoc đo bo nay nham muc đich đap tan ke hoach cua nguoi Nhat bien quan đao nay thanh can cu đe doa tuyen đuong van tai giua Uc va Hoa Ky, đong thoi cung chiem luon quan đao đe lam noi xuat phat cho cac chien dich co lap can cu chinh cua hai quan Nhat la Rabaul va yem tro cho quan Đong Minh trong Chien dich New Guinea. Cuoc đo bo nay đa chinh thuc mo đau cho Chien dich Guadalcanal keo dai 6 thang sau đo.
Loi dung su kinh ngac cua quan Nhat, quan Đong Minh đa hoan thanh cuoc đo bo va chiem đuoc Tulagi cung mot so hon đao nho phu can cung nhu mot san bay đang xay dung do tai Lunga Point thuoc Guadalcanal. Cong viec hoan tat san bay đuoc tien hanh ngay lap tuc, chu yeu bang cac thiet bi chiem đuoc cua quan Nhat. Vao ngay 12 thang 8, san bay đuoc đat ten la Henderson theo ten cua mot phi cong Thuy quan Luc chien, Lofton R. Henderson, hy sinh trong Tran Midway. Đen ngay 18 thang 8, san bay san sang hoat đong va luc luong khong quan xuat kich tu san bay mang ten "Khong luc Cactus" (CAF) theo ten ma cua Đong minh cho chien dich Guadalcanal. Đe bao ve san bay, thuy quan luc chien My đa thiet lap mot vanh đai phong thu quanh Lunga Point.
Phan ung lai viec Đong Minh đo bo len Guadalcanal, Bo Tong tu lenh Đe quoc Nhat Ban giao cho Quan đoan 17 đat can cu tai Rabaul duoi quyen chi huy cua Trung tuong Harukichi Hyakutake, nhiem vu tai chiem Guadalcanal. Trong suot Chien dich Guadalcanal, quan Nhat đa mo ba cuoc tan cong lon nham tai chiem san bay Henderson nhung đeu bi đanh bai voi thuong vong nang ne. Sau that bai lan thu ba vao thang 10 nam 1942, Hai quan Nhat quyet đinh tang vien đen đao phan con lai cua Su đoan Bo binh so 38 va vu khi hang nang. Tuy nhien tu ngay 12 đen 15 thang 11, Tran Hai chien Guadalcanal đa chinh thuc cham dut hi vong cuoi cung tai chiem san bay Henderson.
Vao giua thang 11, Quan Đong Minh tan cong quan Nhat tai Buna-Gona, New Guinea. Hai quan Nhat Ban, ma chu luc la Ham đoi Lien hop voi can cu đong tai Truk truoc đong thai cua Đong Minh đa cam thay chien truong New Guinea co nguy co đe doa nghiem trong đen tinh hinh toan cuc hon la chien truong nam quan đao Solomon. Vi vay, cac si quan tham muu cua Ham đoi Lien hop đa len ke hoach buong bo Guadalcanal va chuyen huong tap trung luc luong va vat luc sang New Guinea. Tuy nhien thoi điem nay phia Hai quan đa khong thong bao cho Luc quan ve y đinh cua ho.
Tu thang 12, tinh hinh quan Nhat tai Guadalcanal ngay cang tro nen toi te. Cac cuoc tan cong bang khong quan va hai quan Đong Minh vao cac tuyen van tai đa lam cho viec tiep te cho quan Nhat tren đao ngay cang kho khan. Ket qua tu ngay 7 thang 12, trung binh moi ngay co 50 linh Nhat tren đao chet vi suy dinh duong, benh tat hoac bi tan cong. Ke tu khi Chien dich Guadalcanal bat đau, 30.000 linh Nhat đa đuoc đua đen đao nhung đen thang 12 chi con 20.000 nguoi song sot, va chi 12.000 nguoi trong so đo con suc chien đau, so con lai thi bi thuong, suy dinh duong hoac bi benh.
Trong khi đo, tinh canh Hai quan Nhat cung khong kha hon khi cac ton that ve thuy thu va chien ham cu tang dan sau moi no luc tang vien va tiep te đen Guadalcanal. Đon cu vao ngay 30 thang 11, mot khu truc ham bi đanh chim trong Tran Tassafaronga; tu ngay 3 đen 12 thang 12, mot khu truc ham va mot tau ngam bi chim va hai khu truc ham khac bi thuong boi cac ngu loi đinh va may bay Đong Minh xuat phat tu san bay Henderson. Nhung cuoc chuyen van voi ton that nay lai khong mang đen ket qua kha quan: ngay 3 thang 12, luc luong Nhat tren đao chi vot đuoc von ven 500 thung tiep lieu trong so 1.500 đuoc tha xuong bien; đem ngay 11 thang 12, 1.200 thung tiep lieu đuoc cac tau cua Chuan đo đoc Tanaka tha xuong, chi co 220 thung đen tay linh Nhat tren đao. Cac chi huy truong ham đoi Lien hop tu đo đa phai thao luan voi phia luc quan rang neu nhung ton that cu gia tang trong qua trinh tiep lieu đen Guadalcanal, cac ke hoach chien luoc tuong lai cua Đe quoc Nhat Ban se bi đe doa.


= Quyet đinh rut lui =

Trong suot thang 11, cac lanh đao cao cap cua Bo Tong tu lenh Đe quoc Nhat Ban tai Tokyo van co y đinh tiep tuc tai chiem Guadalcanal. Tuy nhien vao cung thoi điem nay, cac si quan cap thap hon đa kin đao thao luan ve viec tu bo hon đao. Hattori Takushiro va Tsuji Masanobu, hai si quan đa tung đen thi sat Guadalcanal noi voi cac si quan đong cap trong bo tham muu rang bat cu no luc moi nao nham tai chiem hon đao đeu la vo ich. Mot si quan Nhat Sejima Ryuzo bao cao khau phan hang ngay cua linh Nhat tai Guadalcanal khong đu cho nhung cuoc tan cong trong tuong lai. Ngay 11 thang 12, cac si quan tham muu Hai quan Yamamoto Yuji va Luc quan Hayashi Takahiko tro ve Tokyo tu Rabaul đa khang đinh lai cac bao cao cua Hattori, Tsuji va Sejima. Ngoai ra, Yamamoto va Hayashi con bao cao them hau het cac si quan Hai quan va Luc quan tai Rabaul đeu ung ho viec tu bo Guadalcanal. Them vao đo, Bo Chien tranh cung đua ra cac so lieu cho Bo Tong tu lenh thay kha nang van chuyen đuong bien la han che va khong the cung luc đu đe vua tai chiem Guadalcanal, vua van chuyen tai nguyen chien luoc duy tri suc manh kinh te va quan su cua Nhat Ban.
Ngay 19 thang 12, mot phai đoan cua Bo Tong tu lenh, do Đai ta Sanada Joichiro dan đau, tham muu truong cho cac chien dich cua Bo Tong tu lenh đa đen Rabaul đe thao luan ve tuong lai cua New Guinea va Guadalcanal. Imamura Hitoshi, chi huy truong Phuong dien quan 8, chiu trach nhiem khu vuc New Guinea va Solomon, khong truc tiep đe nghi rut lui khoi Guadalcanal nhung đa phan tich ky cang nhung kho khan cho viec tai chiem hon đao. Imamura con noi them bat cu quyet đinh rut lui nao cung phai đi kem ke hoach di tan cang nhieu cang tot nhung binh linh con đang ket lai tai Guadalcanal.
Sanada tro ve Tokyo ngay 25 thang 12 va kien nghi Bo Tong tu lenh phai ngay lap tuc tu bo Guadalcanal va chuyen trong tam chien truong ve New Guinea. Cac lanh đao cua Bo Tong tu lenh Toi cao đong y voi kien nghi nay mot ngay sau đo va lenh cho cac si quan tham muu len ke hoach triet thoai khoi Guadalcanal va thiet lap tuyen phong thu moi o trung tam quan đao Solomon.
Ngay 28 thang 12, Tuong Sugiyama Hajime va Đo đoc Nagano Osami đa tu minh giai thich cho Nhat hoang Hirohito ve quyet đinh triet thoai khoi Guadalcanal. Trong cuoc hop voi Sugiyama va Nagano, Nhat Hoang hoi "Tai sao Hoa Ky co kha nang lap xong san bay trong ba ngay ma ta lam hai thang chua xong?" thi nhan đuoc cau tra loi cua Đo đoc Nagano rang nguoi My xay san bay bang co gioi con quan Nhat chi dua vao suc nguoi. Ba ngay sau đo, Nhat hoang đa chinh thuc phe chuan quyet đinh.


= Ke hoach va luc luong =
Ngay 3 thang 1, Bo Tong tu lenh thong bao cho Phuong dien quan 8 va Ham đoi Lien hop ve quyet đinh triet thoai khoi Guadalcanal. Đen ngay 9 thang 1, cac si quan tham muu cua Phuong dien quan 8 va Ham đoi Lien hop đa soan thao thanh cong ke hoach triet thoai, mang ten Chien dich Ke, lay ten mot am tiet trong bang chu cai tieng Nhat.
Theo ke hoach nay, mot tieu đoan bo binh se đuoc van chuyen bang khu truc ham đen Guadalcanal vao ngay 14 thang 1 đe lam vai tro boc hau cho cuoc di tan. Quan đoan 17 se bat đau rut lui ve phia tay hon đao trong khoang thoi gian ngay 25 hoac 26 thang 1. Hoat đong cua khong quan Nhat se đuoc gia tang toi đa quanh khu vuc phia nam quan đao Solomon tu ngay 28 thang 1. Trong khi Quan đoan 17 đuoc đua đi bang cac khu truc ham tu đau thang 2 đen 10 thang 2, cung thoi điem đo, khong quan va hai quan Nhat se tien hanh cac cuoc tan cong nghi binh nho quanh New Guinea va quan đao Marshall cung nhu tao tin hieu vo tuyen gia đe đanh lac huong quan Đong Minh ve y đinh thuc su cua quan Nhat.

Luc luong hai quan đuoc Yamamoto chuan bi cho chien dich bao gom cac hang khong mau ham Junyo va Zuiho, thiet giap ham Kongo va Haruna, bon tuan duong ham hang nang va cac khu truc ham duoi quyen Đo đoc Kondo Nobutake. Luc luong nay se bao ve cho đoan chuyen van quanh Ontong Java, phia bac quan đao Solomon. Cac chien ham truc tiep phuc vu cho viec di tan thuoc ve Ham đoi 8 cua Đo đoc Mikawa voi tuan duong ham hang nang Chokai va Kumano, tuan duong ham hang nhe Sendai va 21 khu truc ham. Cac khu truc ham se đong vai tro lam tau cho quan. Theo tinh toan cua Yamamoto, khoang ½ so khu truc ham tren se bi đanh chim trong chien dich triet thoai.
Luc luong khong quan yem tro Nhat cho chien dich đen tu khong Ham đoi 11 va Su đoan khong quan so 6 cua Luc quan, can cu tai Rabaul voi tong cong 312 may bay. Ngoai ra con co 64 may bay thuoc hang khong mau ham Zuikaku đuoc tam thoi đieu đen Rabaul va 60 thuy phi co can cu tai Rabaul, Bougainville va quan đao Shortland, nang tong so may bay Nhat Ban tham gia chien dich len đen con so 436. Cac chien ham va đon vi khong luc hai quan trong khu vuc hai quan đuoc to chuc thanh Ham đoi Khu vuc Đong Nam chi huy boi Kusaka Jinichi.
Ben phia Hoa Ky, duoi su tong chi huy cua Đo đoc William Halsey, Jr. la mot luc luong chien ham hung hau: hai hang khong mau ham USS Enterprise va USS Saratoga, sau hang khong mau ham ho tong, ba thiet giap ham nhanh, bon thiet giap ham cu, 13 tuan duong ham va 45 khu truc ham. Ve khong quan bao gom 92 may bay cua Khong luc 13 (Chuan tuong Nathan Farragut Twining chi huy), 81 may bay cua Khong luc Cactus (Chuan tuong Thuy quan luc chien Francis P. Mulcahy chi huy) cong voi 339 may bay tu cac hang khong mau ham, 30 oanh tac co hang nang can cu tai New Guinea nhung co tam hoat đong đen tan quan đao Solomon giup cho Đong Minh co tong cong 539 may bay. Chuan Đo đoc Aubrey Fitch la tong chi huy khong quan tai Nam Thai Binh Duong.
Trong tuan le đau tien cua thang 1, benh dich, nan đoi va nhung cuoc cham tran khien cho Quan đoan 17 duoi quyen tuong Hyakutake chi con khoang 14.000 linh, trong so đo nhieu nguoi đa mat kha nang chien đau. Ca quan đoan chi con ba von ven ba khau phao da chien va thieu đan phao tram trong. Nguoc lai, quan Đong Minh tren đao, mot luc luong hon hop giua Luc quan va TQLC Hoa Ky voi ten goi Quan đoan XIV, duoi quyen cua Thieu ta Alexander Patch, co quan so len đen 50.666 nguoi. Luc luong phao binh trong tay Thieu ta Patch co đen 167 khau phao cac loai, bao gom luu phao 75 mm (2.95 in), 105 mm (4.13 in) va 155 mm (6.1 in) va đan phao thi cuc ky doi dao.


Dien bien chien dich = Su chuan bi cua quan Nhat =
Ngay 1 thang 1, gioi quan su Nhat Ban đa cho thay đoi ma vo tuyen, von truoc đo đa bi giai ma boi tinh bao Đong Minh, đe đanh lac huong ve y đo va su di chuyen cua quan Nhat. Trong thang 1, cac hoat đong trinh sat va phan tich luu luong vo tuyen cua Đong Minh đa nhan ra cac dau hieu quan Nhat đang tap trung may bay va tau chien tai Truk, Rabaul va quan đao Shortland. Cu the, phia Đong Minh phan tich rang su gia tang cuong đo vo tuyen tai quan đao Marshall la dau hieu đanh lac huong chu y vao mot chien dich tan cong sap dien ra o New Guinea hoac quan đao Solomon. Tuy nhien, cac nhan vien tinh bao đa khong nhan ra đuoc y đo thuc su cua chien dich. Ngay 26 thang 1, Bo tu lenh Đong Minh tai Thai Binh Duong thong bao cac luc luong Đong Minh tai Thai Binh Duong rang quan Nhat sap mo cuoc tan cong moi, goi la Ke, o khu vuc quan đao Solomon hoac New Guinea.
Ngay 14 thang 1, chin khu truc ham đa đua Tieu đoan Yano, đon vi lam nhiem vu boc hau cho cuoc triet thoai Ke đen Guadalcanal. Tieu đoan nay do Thieu ta Yano Keiji chi huy co quan so 750 nguoi, hau het la luc luong du phong va chua đuoc huan luyen, va mot đai đoi phao 75mm gom 100 phao thu. Ngoai ra đi theo tieu đoan con co 150 ky su thong tin cua Phuong dien quan 8 đe ho tro chien dich, cung Trung ta Imoto Kumao, cung thuoc Phuong dien quan 8, đen đe cong bo lenh va ke hoach triet thoai đen tuong Hyakutake va quan đoan 17. May bay Đong Minh gom cac oanh tac co SDB Dauntless co chien đau co ho tong va B-17 đa phat hien va tan cong đoan khu truc ham nay trong hai đot va lam bi thuong hai khu truc ham Arashi va Tanikaze cung nhu tieu diet đuoc tam chien đau co Nhat. Ham truong cua Tanikaze Katsumi Motoi chet trong đot khong kich thu hai. Nam may bay Hoa Ky bi ban roi.

Ngay 15 thang 1, Imoto đa đen tong hanh dinh Quan đoan 17 tai Kokumbona đe thong bao cho Hyakutake va cac si quan tham muu ve quyet đinh rut lui. Tren đuong đi, Imoto đa chung kien canh nhieu xac linh Nhat chua kip chon, nhung nguoi con song sot phan lon đeu trong tinh trang benh hoac hoc hac vi đoi. Khi nghe lenh triet thoai lan đau tien, tuong Hyakutake, tham muu truong cua Hyakutake la Thieu tuong Miyazaki Shuichi va si quan tham muu cap cao Đai ta Konuma Norio đa khong muon chap hanh lenh nay ma muon Quan đoan 17 se mo cuoc tong tan cong cuoi cung nham vao quan Đong Minh. Tuy nhien đen trua ngay 16 thang 1, Hyakutake đa mien cuong chap hanh lenh. Hai ngay sau đo, cac si quan tham muu Quan đoan 17 thong bao lenh nay xuong cho cac đon vi duoi quyen, đau tien la Su đoan 38, sau đo la Su đoan 2. Theo ke hoach nay, Su đoan 38, đon vi đang chong tra quan My tai khu vuc đoi nui ben trong hon đao, đuoc lenh ngung chien đau va rut lui ve Cape Esperance, cuc tay Guadalcanal tu ngay 20. Thay vao vi tri Su đoan 38 la Su đoan Bo binh so 2 (đen Guadalcanal tu thang 10 nam 1942) va Tieu đoan Yano, sau đo hai đon vi nay cung se tuan tu rut lui ve phia tay theo Su đoan 38. Nhung nguoi linh Nhat khong con kha nang di chuyen đuoc khuyen khich tu sat đe bao ve danh du Quan đoi Thien hoang. Ke hoach triet thoai cua quan Nhat đoi hoi nhung nguoi linh phai di chuyen trong đem voi ky luat va an ninh nghiem ngat. Bat ky xe hoac phao hang nang nao ma linh Nhat khong the mang theo đeu bi pha huy va cac si quan giai thich cho binh linh duoi quyen viec di chuyen nay la nham cho chien dich tan cong trong tuong lai. Tai lieu quan trong đuoc mang theo, cac tai lieu con lai thi đem đot. Linh Nhat đa khong con suc luc nen thay vi chon cac khi tai theo lenh, ho đa vut bo khi tai doc theo con đuong. 


= Quan Nhat rut lui ve phia tay =
Khi Su đoan 38 rut lui khoi cac vi tri, Thieu ta Patch cho mo nhung cuoc tan cong moi. Ngay 20 thang 1, Su đoan Bo binh so 25, do Thieu tuong J. Lawton Collins chi huy, đa tan cong ba ngon đoi mang ten 87, 88 va 89 (ba ngon đoi nay tao thanh day đoi co the khong che đuoc Kokumbona). Gap it su khang cu hon du kien, linh My chiem đuoc ba ngon đoi vao buoi sang ngay 22 thang 1. Tan dung thanh qua bat ngo nay, Collins nhanh chong ra lenh linh My chiem them hai ngon đoi 90 va 91. Đen chap toi, quan My đa co lap đuoc Kokumbona va chuan bi khep vong vay đoi voi Su đoan 2 Nhat Ban.

Truoc dien bien tren, quan Nhat đa mau chong di tan khoi Kokumbona va Su đoan 2 đuoc lenh mau chong rut ve phia tay. Quan My chiem Kokumbona ngay 23 thang 1. Mac du mot so đon vi quan Nhat đa roi vao vong vay va bi tieu diet, hau het luc luong Su đoan 2 đa rut chay thanh cong. Su gia Morison uoc tinh co khoang 600 linh Nhat tu tran khi Kokumbona that thu.
Patch van con lo ngai ve kha nang quan Nhat tang vien đe mo cuoc tan cong moi cho nen ong chi cho mot trung đoan tan cong quan Nhat o tay Kokumbona, cac đon vi con lai van đuoc giu gan Lunga Point đe bao ve san bay. Đia hinh phia tay Kokumbona cuc ky ly tuong cho linh Nhat cam chan linh My đe Quan đoan 17 rut lui thanh cong ve Cape Esperance. Đo la mot con đuong chi rong 270–550 m nam giua bien va khu vuc rung ram, cac đinh nui san ho. Cac đinh nui, chay theo mot goc 90 đo so voi bo bien, song song voi nhieu con suoi va lach.
Ngay 26 thang 1, mot luc luong hon hop Luc quan va TQLC My (gom Trung đoan TQLC so 6 va Trung đoan Bo binh 147) đa tien ve phia tay va cham tran Tieu đoan Yano tai song Marmura. Tieu đoan Yano cam chan thanh cong linh My va sau đo tu tu rut ve phia tay trong ba ngay sau đo. Ngay 29 thang 1, tieu đoan nay vuot song Bonegi, noi ma Su đoan 2 (co the co them Trung đoan Bo binh so 229 cua Su đoan 38) đa xay dung mot vi tri phong thu.
Quan phong thu Nhat tai Bonegi tiep tuc cam chan đuoc quan My them ba ngay. Ngay 1 thang 2, duoi su yem tro cua hai phao tu cac khu truc ham USS Wilson va Anderson, linh My vuot song thanh cong nhung đa khong tiep tuc ap luc tan cong ve phia tay. Tu ngay 10 đen 31 thang 1, phia My mat 189 nguoi trong khi ton that chinh xac cua quan Nhat tai phong tuyen song Marmura va Bonegi la khong ro nhung theo cac bao cao mieu ta la "nang ne".


= Cac tran khong chien =
Cuong đo hoat đong khong quan Nhat Ban gia tang tu giua thang 1 voi nhung cuoc khong kich ban đem vao san bay Henderson tu 3 đen 10 may bay, gay ra nhung thiet hai nho. Ngay 20 thang 1, mot oanh tac co Kawanishi H8K nem bom Espiritu Santo. Nam ngay sau đo, 58 chien đau co Zero tan cong Guadalcanal vao ban ngay, cham tran tam chien đau co Wildcat va sau chien đau co P-38. Phia Nhat mat bon Zero, sau chiec khac (hoac hon) bi thuong, mot oanh tac co Mitsubishi G4M lam nhiem vu chim moi cung khong quay ve trong khi phia My khong mat bat ky chiec may bay nao.
Mot cuoc khong kich lon thu hai dien ra ngay 27 thang 1 bang chin oanh tac co hang nhe Kawasaki Ki-48 "Lily", ho tong boi 74 chien đau co Nakajima Ki-43 "Oscar" thuoc Khong luc Luc quan xuat phat tu Rabaul. Muoi hai Wildcat, sau P-38 va muoi P-40 tu san bay Henderson bay len đanh chan. Phia Nhat mat sau chien đau co trong khi phia My mat mot Wildcat, bon P-40 va hai P-38. Cac oanh tac co Nhat nem bom vao cac vi tri linh My quanh song Matanikau nhung chi gay ra thiet hai nho. 


= Tran chien đao Rennell =

Tin rang quan Nhat chuan bi mo cuoc tan cong moi o nam quan đao Solomon nham vao san bay Henderson, Halsey đa đua mot đoan tau tiep van đen Guadalcanal, đuoc bao ve boi hau het cac chien ham ong đang co trong tay. Đoan tau tiep van gom bon chuyen van ham va bon khu truc ham, trong khi cac chien ham bao gom hai hang khong mau, hai hang khong mau ham ho tong, ba thiet giap ham, 12 tuan duong ham va 25 khu truc ham đuoc chia thanh nam luc luong đac nhiem.

Luc luong truc tiep bao ve đoan chuyen van la Luc luong Đac nhiem 18 (Task Force 18 - TF 18) chi huy boi Chuan đo đoc Robert C. Giffen bao gom ba tuan duong ham hang nang, ba tuan duong ham hang nhe, hai hang khong mau ham ho tong va tam khu truc ham. Luc luong đac nhiem hang khong mau ham, chu luc la chiec USS Enterprise o vi tri phia sau TF 18 khoang 400 km.
Đe bao ve đoan chuyen van hieu qua hon, TF 18 đuoc giao nhiem vu gap bon khu truc ham vao luc 21 gio ngay 29 thang 1 đe thuc hien mot cuoc ra soat quanh khu vuc "The Slot" phia bac Guadalcanal ngay hom sau đe bao ve cho viec do hang cua cac tau van tai tai Guadalcanal. Tuy nhien toc đo cac hang khong mau ham ho tong qua cham nen Giffen khong the theo kip lich trinh, do đo ong phai đe cac hang khong mau ham ho tong lai phia sau voi hai khu truc ham vao luc 14 gio ngay 29 thang 1 va bam theo lich trinh voi luc luong con lai.
Luc luong cua Giffen đa bi cac tau ngam Nhat (hoac thuy phi co) phat hien va bao cao ve tong hanh dinh hai quan. Chieu ngay 29 thang 1, theo bao cao cua cac tau ngam, 16 oanh tac co Mitsubishi G4M "Betty" va Mitsubishi G3M "Nell" trang bi ngu loi cat canh tu Rabaul tan cong đoan tau cua Giffen, luc nay đang o giua đao Rennell va Guadalcanal. Cac may bay Nhat tan cong cac chien ham cua Giffen trong hai đot tu 19 gio đen 20 gio. Tuan duong ham hang nang USS Chicago trung hai ngu loi va te liet, trong khi ba may bay Nhat bi hoa luc phong khong ban ha. Halsey đua mot chiec tau dat đen keo Chicago ve va ra lenh luc luong cua Giffen rut ve can cu trong ngay tiep theo. Sau khu truc ham đuoc giao nhiem vu o lai ho tong Chicago va chiec tau dat. Luc 16 gio ngay 39 thang 1, 11 may bay phong ngu loi Mitsubishi, can cu tai Kavieng tan cong đoan ho tong chiec Chicago. Cac chien đau co xuat phat tu hang khong mau ham Enterprise ban roi tam may bay Nhat nhung hau het cac may bay nay đa phong ngu loi thanh cong truoc khi bi tieu diet. Mot ngu loi lam thuong nang khu truc ham USS La Vallette va bon ngu loi đanh chim chiec Chicago.
Đoan tau chuyen van đen Guadalcanal va đua thanh cong hang tiep van len đao vao ngay 30 va 31 thang 1. Cac chuyen van ham sau đo con lam nhiem vu triet thoai Trung đoan TQLC so 2, đon vi đa o Guadalcanal tu đau chien dich, ra khoi hon đao. Cac chien ham con lai cua Halsey chot vi tri o bien San Ho, phia nam quan đao Solomon voi y đinh ngan can bat ki chien ham Nhat nao đen yem tro cho mot cuoc tan cong nua cua quan Nhat. Tuy nhien, viec TF 18 roi khoi Guadalcanal đa vo tinh lam mat đi moi đe doa tiem tang đoi voi Chien dich Ke.
Luc 18 gio 30 ngay 29 thang 1, hai tau quet min cua Hai quan Hoang gia New Zealand, Moa va Kiwi đa chan đanh tau ngam Nhat I-1 đang mang hang tiep van tai Kamimbo o Guadalcanal. Hai tau quet min đa đam vao va đanh chim chiec I-1 sau tran chien keo dai 90 phut (09°13′N 159°40′Đ).


= Đot triet thoai đau tien =
Đo đoc Mikawa đe cac tuan duong ham cua minh o lai Kavieng va tap hop 21 khu truc ham tai can cu hai quan o quan đao Shortland ngay 31 thang 1 đe chuan bi cho cuoc triet thoai. Chuan Đo đoc Shintaro Hashimoto đuoc giao nhiem vu chi huy cac khu truc ham nay, goi la Luc luong Tang vien. Mot luc luong khong quan Nhat bao gom 60 thuy phi co (12 chiec Aichi E13A, 12 chiec Nakajima A6M2-N va 36 chiec Mitsubishi F1M) thuoc cac tau cho thuy phi co Kamikawa Maru, Kunikawa Maru va Sanyo Maru đuoc giao nhiem vu trinh sat giup cho Luc luong Tang vien va đe phong cac ngu loi đinh Đong Minh tan cong vao ban đem. Cac oanh tac co B-17 trong buoi sang ngay 1 thang 2 tan cong can cu Shortland nhung khong gay ra đuoc thiet hai ma con mat bon chiec sau khi bi chan đanh boi 48 chien đau co Zero. Tra đua lai, may bay Nhat thuoc Su đoan Khong quan 6 gom 23 chien đau co Ki-43 va sau oanh tac co Ki-21 nem bom san bay Henderson cung khong gay thiet hai gi va mat mot chien đau co. 

Tin rang quan Nhat se rut lui ve bo bien phia nam Guadalcanal, sang ngay 1 thang 2, Patch gui quan tang vien gom mot tieu đoan luc quan va TQLC, quan so 1.500 nguoi do đai ta Alexander George chi huy, đen Verahue o bo bien phia nam Guadalcanal. Linh My đuoc đua đen đia điem đo bo bang sau duong van đinh va mot khu truc ham van tai (USS Stringham), ho tong boi bon khu truc ham, von la bon khu truc ham đa phoi hop cung TF 18 ra soat ba ngay truoc đo. Mot trinh sat co Nhat phat hien đoan tau đo bo va tin rang đay la luc luong đe doa nguy hiem đen cuoc triet thoai vao ban đem, phia Nhat đua 13 may bay phong ngu loi Aichi D3A2 "Val" va 40 chien đau co Zero cat canh tu Buin, Bougainville tan cong đoan tau.
Do lam tuong cac may bay Nhat đang bay đen tan cong la may bay ban, cac khu truc ham My đa khong no sung cho đen tan khi nhung chiec Val bat đau tan cong. Luc 14 gio 53, khu truc ham USS De Haven nhanh chong trung ba qua bom va chim ngay lap tuc o vi tri 3,2 km phia nam đao Savo cung voi 176 thuy thu, ke ca thuyen truong. Khu truc ham USS Nicholas may man hon chi bi thuong. Nam chiec Val va ba chien đau co Zero bi hoa luc phong khong va chien đau co My ban ha. Phia My cung mat ba chien đau co Wildcat.
Hashimoto xuat phat tu quan đao Shortland vao luc 11 gio 30 phut ngay 1 thang 2 voi 20 khu truc ham lam nhiem vu triet thoai đot mot, trong đo 11 chiec lam nhiem vu van tai va 9 chiec lam nhiem vu bao ve. Đoan khu truc ham bi tan cong vao buoi chieu gan Vangunu boi 92 may bay thuoc Khong luc Cactus trong hai đot tan cong. Ki ham Makinami bi hu hai nang va bon may bay Khong luc Cactus bi ban roi. Hashimoto đa chon chiec Shirayuki lam ki ham thay the va lenh cho chiec Fumizuki keo Makinami ve lai can cu.
Tai khu vuc giua Guadalcanal va đao Savo, muoi mot ngu loi đinh đa phuc kich đoan khu truc ham cua Hashimoto dan đen nhieu cuoc cham tran đa dien ra trong suot ba gio đong ho tu 22 gio 45. Cuoi cung cac khu truc ham Nhat nho co khong quan yem tro đa đanh chim ba ngu loi đinh. PT 111 va PT 37 bi hai phao tu cac khu truc ham đanh chim (hai phao cua Kawakaze đanh chim PT 111) con PT 123 bi trung bom tu cac thuy phi co Nhat. Cung luc đo, cac khu truc ham lam nhiem vu van chuyen đa đen Cape Esperance va Kamimbo đe đon linh Nhat di tan lan luot vao luc 22 gio 40 va 24 gio. Linh Nhat tren đao đuoc nhung nguoi linh Hai quan Nhat đon bang sa lan hoac tau đo bo. Chuan Đo đoc Koyanagi Tomiji, si quan chi huy cao thu hai trong Luc luong Tang vien đa mo ta nhung nguoi linh Nhat triet thoai: "Nhung than hinh khung khiep cua ho đuoc phoi bay ra khi ma ho chi con khoac tren nguoi nhung phan con lai cua quan ao. Co le ho rat vui, nhung khong ai con kha nang bieu lo cam xuc. Co quan tieu hoa cua ho đa hoan toan bi pha huy, nen chung toi khong the đua thuc an cho ho nhu binh thuong đuoc ma phai cho ho an chao đac." Mot si quan khac noi nhung nguoi linh Nhat khi đua len cac khu truc ham đa mac chung tieu chay lien tuc va khong the kiem soat đuoc.
Sau khi đon đuoc tong cong 4.935 nguoi, chu yeu thuoc Su đoan 38 (2.316 nguoi) va trong so đo su đoan truong Su đoan 38 Sano Tadayoshi, cac khu truc ham van tai dung viec đon nguoi vao luc 1 gio 58 phut va bat đau tro ve quan đao Shortland. Bat ngo khu truc ham Makigumo phat no va gay đoi, do bi ngu loi đinh tan cong hoac trung phai thuy loi. Hashimoto ra lenh thuy thu đoan cua Makigumo bo tau (09°15′N 159°47′Đ). Tam oanh tac co G4M cua Khong Ham đoi 11 tan cong san bay Henderson vao đem hom đo nhung khong gay đuoc bat ky thiet hai nao, mot ket qua tuong tu đoi voi cuoc tan cong cua sau oanh tac co SBD Dauntless khi nhung chiec tau Nhat đang đua nguoi len tau. Trong hai trinh tro ve, luc 8 gio, Luc luong Tang vien đa bi cac may bay cua Khong luc Cactus tan cong, nhung khong bi he han gi va co mat tai quan đao Shortland luc 12 gio ngay 2 thang 2.


= Đot triet thoai thu hai va sau cung =
Ngay 4 thang 2, Patch ra lenh Trung đoan Bo binh 161, do Đai ta James Dalton II chi huy, đen thay the Trung đoan 147 va tiep tuc tien ve phia tay. Tieu đoan Yano voi quan so con khoang 350 nguoi, đuoc tang vien 60 nguoi tu hai trung đoan bo binh 124 va 28, rut lui ve vi tri moi tai song Segilau va quan Nhat đuoc đieu đi chan buoc tien cua luc luong George tai bo bien phia nam. Quan Nhat biet đuoc quan so cua luc luong George sau khi lay loi khai cua hai tu binh My sau mot đot giao tranh gan Titi tai bo bien phia nam. Hai tu binh nay sau đo cung vi giet chet. Vao thoi điem đo, cac hang khong mau ham va thiet giap ham thuoc luc luong đac nhiem cua Halsey đang o vi tri 480 km phia nam Guadalcanal va vua sat ngoai tam bay cua may bay Nhat. Ngay 3 thang 2, phia Nhat mat 5 oanh tac co G4M trong mot cuoc khong kich vao ham đoi cua Halsey, trong đo co chiec cho Lien đoan truong Lien đoan 705, Genichi Mihara.

Kondo đua hai khu truc ham Asagumo va Samidare đen Shortland đe thay the hai khu truc ham bi mat trong cuoc triet thoai đau tien. Hashimoto chi huy nhiem vu triet thoat lan hai voi 20 khu truc ham phia nam Guadalcanal vao luc 11 gio 30 ngay 4 thang 2. Phi co Khong luc Cactus (CAF) tan cong luc luong cua Hashimoto trong hai đot bat đau tu luc 15 gio 50 voi tong cong 74 chiec. Khu truc ham Maikaze bi thuong nang va đuoc chiec Nagatsuki keo ve Shortland theo lenh cua Hashimoto. Khong luc Cactus mat tong cong 11 may bay (bao gom bon oanh tac co phong ngu loi TBF Avenger, ba oanh tac co SBD Dauntless, ba chien đau co Wildcat va mot P-40) con phia Nhat Ban mat mot chien đau co Zero.
Cac ngu loi đinh Hoa Ky đa khong tan cong luc luong cua Hashimoto nen viec triet thoai sau đo dien ra vo cung suon se. Cac may bay Nhat cung đa quay pha san bay Henderson trong khi mot chiec PBY Catalina va nam chiec SBD Dauntless cua Khong luc Cactus co gang tan cong luc luong cua Hashimoto khi đang đua nguoi len tau nhung khong thanh. Luc luong Tang vien đa đon tuong Hyakutake va bo tham muu cua ong cung voi 3.921 binh si, chu yeu thuoc Su đoan 2, trong đo co su đoan truong Su đoan 2 Maruyama Masao đi đen Bougainville ma khong gap phai su tan cong nao vao luc 12 gio 50 ngay 5 thang 2. Nguyen nhan la mot cuoc tan cong cua Khong luc Cactus vao buoi sang ngay hom đo đa khong phat hien đuoc luc luong cua Hashimoto.
Tin rang cac đong thai cua quan Nhat vao ngay 1 va 4 thang 2 la no luc tang vien chu khong phai rut quan, linh My tai Guadalcanal tien quan mot cach cham chap va than trong, chi 820 m moi ngay. Luc luong cua George tam dung tien quan vao ngay 6 thang 2 sau khi đen Titi o bo bien phia nam. O bo bien phia bac, Trung đoan 61 bat đau cuoc tan cong ve phia tay vao luc 10 gio sang ngay 6 thang 2 va đen đuoc song Umasani vao cung ngay. Cung thoi điem đo, 2.000 linh Nhat con lai đuoc lenh rut ve Kamimbo. Chi huy luc luong boc hau cua quan Nhat la Đai ta Matsuda Yutaka.
Ngay 7 thang 2, Trung đoan 161 vuot song Umasani đe đen Bunina, cach Cape Esperance khoang 14 km (9 dam). Luc luong cua George, chi huy boi George F. Ferry, tien quan tu Titi đen Marovovo va đao ho ca nhan tru an vao ban đem phia bac ngoi lang khoang 1.800 m (2.000 yd).
Lo ngai su xuat hien cua cac hang khong mau ham cua Halsey va cac chien ham lon khac gan Guadalcanal, quan Nhat du tinh huy bo đot triet thoai thu ba, nhung cuoi cung đa giu nguyen ke hoach ban đau. Luc luong Kondo cach phia bac Guadalcanal 890 km chuan bi san sang trong truong hop cac chien ham cua Halsey can thiep vao cuoc triet thoai. Hashimoto roi quan đao Shortland voi 18 khu truc ham trua ngay 7 thang 2 va đi theo hanh trinh phia nam quan đao Solomon thay vi lo trinh đi ngang qua Slot. Mot cuoc tan cong cua 36 may bay My (15 chiec SBD Dauntless, 20 chiec Wildcat va mot chiec F5A) nham vao đoan tau Nhat vao luc 17 gio 55 đa lam chiec Isokaze bi thuong nang, lam chet 10 thuy thu va chiec tau phai rut lui ve Truk sua chua duoi su ho tong cua chiec Kawakaze. Phia Đong Minh va Nhat Ban moi ben mat mot may bay trong cuoc tan cong nay (mot chiec F5A va mot chiec Zero).
Đoan tau cua Hashimoto đen Kamimbo va đua 1.972 linh Nhat len tau vao luc 0 gio 3 phut sang ngay 8 thang 2 ma khong bi Hai quan My phat hien. Trong suot 90 phut sau đo, cac thuy thu cua nhung chiec khu truc ham đa dung thuyen chay doc bo bien va ra suc keu goi đe đam bao khong con ai bi bo lai. Đung 1 gio 32 phut, đoan tau roi Guadalcanal va đen Bougainville mot cach suon se vao 10 gio sang, chinh thuc cham dut chien dich.


Ket qua Rang sang ngay 8 thang 2, quan My o ca hai phia bo bien bat đau tien quan tro lai va chi con cham tran nhung linh Nhat benh tat hoac nhin thay nhung xac linh Nhat tren đuong đi. Patch gio đay moi nhan ra nhung chuyen hai trinh cua Toc Hanh Tokyo trong tuan le vua roi chinh la nhung cuoc triet thoai chu khong phai tang vien. Luc 16 gio 50 phut ngay 9 thang 2, hai canh quan My gap nhau o bo bien phia tay tai lang Tenaro. Patch gui tin đen Halsey, "Quan đoi Nhat đa bi đanh bai hoan toan tai Guadalcanal tu 16 gio 25 chieu nay... Toc Hanh Tokyo se khong con bao gio đen Guadalcanal nua."
Quan Nhat đa triet thoai thanh cong 10.652 nguoi linh tu Guadalcanal. Đo la nhung nguoi linh con song sot trong tong so 36.000 nguoi đuoc đua đen hon đao nay suot chien dich. 600 nguoi linh chet vi bi thuong hoac do benh tren đuong tro ve truoc khi nhan đuoc su cham soc y te đay đu hon. Ba ngan nguoi sau đo đa phai nam vien trong thoi gian dai. Sau khi nhan đuoc tin bao cuoc triet thoai đa thanh cong, Đo Đoc Yamamoto đa gui loi khen đen tat ca cac đon vi tham gia chien dich va lenh cho Kondo cung tat ca cac chien ham tro ve Truk. Su đoan 2 va Su đoan 38 đuoc đua đen Rabaul đe bo sung luc luong. Su đoan 2 sau đo đuoc đua đen Philippines vao thang 3 nam 1943 con Su đoan 38 lam nhiem vu bao ve Rabaul va New Ireland. Phuong dien quan 8 va Ham đoi Khu vuc Đong Nam chuyen sang bao ve khu vuc trung tam quan đao Solomon tai Kolombangara va New Georgia, đong thoi van chuyen luc luong tang vien, chu yeu thuoc Su đoan Bo binh 51 đen New Guinea. Quan đoan 17 đuoc xay dung lai voi nong cot la Su đoan Bo binh 6 voi tong hanh dinh tai Bougainville. Tai Guadalcanal, nhieu linh Nhat van con bam tru lai đa bi cac toan tuan tra cua Đong Minh tieu diet hoac bat song. Nguoi linh Nhat đau hang cuoi cung tai Guadalcanal đuoc ghi nhan lai vao thang 10 nam 1947.
Ve phia Hoa Ky, cac su gia đa đanh gia Patch va Halsey mac sai lam trong chien dich nay dan đen viec du co uu the tuyet đoi ve ca ba luc luong khong, luc, hai quan nhung lai đe cho quan Nhat triet thoai thanh cong khoi Guadalcanal voi ton that nho. Đo đoc Chester Nimitz, tong tu lenh quan Đong Minh tai mat tran Thai Binh Duong, đa noi ve thanh cong cua Chien dich Ke, "Đen nhung gio phut cuoi cung van co cam giac la quan Nhat đang đua quan tiep vien đen. Chinh ky nang che giau ke hoach va hanh đong cap toc đa giup nguoi Nhat triet thoai thanh cong tan quan cua ho tai Guadalcanal. Khi tat ca quan Nhat đa rut lui ngay 8 thang 2, chung toi moi nhan ra y đo cua ho trong viec bo tri khong quan va hai quan."
Tuy nhien, quan đoi Nhat du thanh cong trong chien dich nay nhung đieu nay cung đong nghia chien dich tai chiem Guadalcanal cua ho đa ket thuc voi that bai hoan toan. Sau thang loi tai Guadalcanal, quan Đong Minh chinh thuc bat đau giai đoan phan cong tai Mat tran Thai Binh Duong.


Chu thich = Ghi chu =
a. ^  Ti le mac benh sot ret cua linh Nhat tren đao la gan 100% va tham chi linh Nhat đa co the phai an thit nguoi do thieu thuc an.b. ^  Phuong dien quan 8 chi huy ca Quan đoan 17 tai Guadalcanal va Quan đoan 18 tai New Guinea (Miller, p. 337). Sejima cung co mat trong phai đoan đen Rabaul. c. ^  Imamura va Kusaka Jinichi, chi huy truong Hai quan Nhat tai Rabaul ban đau phan đoi lenh rut lui nhung sau đo đa đong y do su phe chuan cua Thien Hoang. d. ^  21 khu truc ham khong bao gom Suzukaze va Hatsukaze bi thuong trong đot Toc Hanh Tokyo đen Guadalcanal ngay 2 va 10 thang 1, mang theo 80 tan tiep lieu đen cho Quan đoan 17. Luc luong cua Kondo bao hom hang khong mau ham Zuiho va Junyo, thiet giap ham Kongo va Haruna, tuan duong ham hang nang Atago, Takao, Myoko va Haguro, tuan duong ham hang nhe Jintsu, Agano va Nagara, khu truc ham Kagero, Asagumo, Shigure, Suzukaze, Samidare, Oshio, Hatsuyuki, Shikinami, Arashio va Arashi cung cac tau ho tro Nippon Maru, Ken'yo Maru. e. ^  Bon thiet giap ham cu cua Hasley bao gom cac chiec Maryland, Colorado, New Mexico va Mississippi. 55 oanh tac co B-17 va 60 oanh tac co B-24 voi tam bay đen Guadalcanal đuoc đieu đen Khong luc 5 tai New Guinea, nhung vao thoi điem đo chi co 30 chiec co the hoat đong đuoc. f. ^  Phao binh My con chua tinh đen cac khau phao phong khong va phao bao ve bo bien. Vao thoi điem nay, Su đoan 2 Nhat chi con 3.700 nguoi song sot trong tong so 12.000 nguoi ban đau đuoc đua đen Guadalcanal.g. ^  Tieu đoan Yano đuoc lay tu nhung nguoi linh ma du tinh ban đau đe thay the Trung đoan Bo binh 230 cua Su đoan 38, co tuoi đoi trung binh 30. Thieu ta Yano Keiji moi 32 tuoi va tung la đai đoi truong Trung đoan Bo binh so 1 tham gia đanh chiem ba thanh pho tai Vu Han, Trung Quoc la Vu Xuong, Han Khau va Han Duong. Cuoc tan cong đau tien cua may bay My co 15 oanh tac co SBD ho tong boi bay chien đau co F4F Wildcat va sau chien đau co P-39 Airacobra. Hai chiec SBD, mot chiec Wildcat va hai chiec P-39 bi ban ha cung voi ba chien đau co cua Su đoan Khong quan 6 Luc quan Nhat. Cuoc tan cong thu hai la chin oanh tac co B-17 cung voi 14 chien đau co ban ha đuoc nam thuy phi co F1M2 "Pete" bao ho đoan ho tong ma khong bi thiet hai gi. Arashi phai tro ve Truk đe sua chua. (Nevitt, CombinedFleet.com).h. ^  Trong cuoc tan cong, Su đoan Thuy quan luc chien 2 gay ap luc cho Su đoan 2 Nhat tai bo bien con Su đoan 25 My su dung 2/3 trung đoan, 27 va 161, tan cong trong noi đia. Trung đoan 161 ban đau đuoc giao chiem ba ngon đoi ke can, Đoi X, Y va Z, nhung sau đo chuyen sang ho tro Trung đoan 27 do viec chiem Đoi 87 nhanh hon du kien.i. ^  Trong thoi gian nay, linh My bat song đuoc 105 linh Nhat, tich thu 240 sung may, 42 phao da chien, 10 phao phong khong, 9 phao chong tang, 142 sung coi, 323 sung truong, 18 radio, 1 radar, 13 xe tai, 6 xe keo, 1 xe si quan va nhieu đan duoc, min, sung phun lua cung nhu tai lieu.j. ^  Hai chiec G4M bi mat trong cuoc tan cong ban đem. Mot chiec Zero bi mat trong cuoc khong kich ngay 20 thang 1 vao Cang Moresby. Chester Nimitz va Frank Knox đen Espiritu Santo ngay 20 thang 1 va Guadalcanal ngay 21 thang 1 đa may man khong bi thuong trong cuoc khong kich.k. ^  Chi huy cuoc tan cong nay la Thieu ta Okamoto Shuichi. Hai oanh tac co Mitsubishi Ki-46 "Dinah" tu Phi đoi Đoc lap 76 cung đuoc tang vien cho đot khong kich. Nhung chiec Ki-48 tu Phi đoan 45. 36 chiec Ki-43 tu Phi đoan 1, 33 chiec khac thuoc Phi đoan 11 va nam chiec tu Lien đoan 12.l. ^  Mot chiec Mitsubishi G4M trong mot phi vu trinh sat đa bi ban roi boi chien đau co cua Enterprise truoc khi cuoc tan cong cuoi cung nham vao chiec Chicago bat đau.m. ^  Moa va Kiwi co can cu tai Tulagi cung voi hai tau quet min khac cua New Zealand la Matai va (T234)Tui. Ham truong cua Moa la Trung ta Peter Phipps con ham truong I-1 la Thieu ta Sakamoto Eiichi. 66 thuy thu cua I-1 song sot sau tran chien con Sakamoto tu tran cung 26 nguoi khac. Đem ngay 2 thang 2, ba nguoi con song sot cung voi 11 nguoi linh Hai quan Nhat co mat tai Guadalcanal đe pha huy chiec nhung phan con lai cua chiec tau ngam nhung khong thanh cong. Ngay 10 thang 2, chin chiec Aichi D3A ho tong boi 28 chiec 28 Zero tu Buin đanh trung xac tau, gay them thiet hai nhung khong pha huy đuoc no. Ngay 13 va 15 thang 2, tau ngam I-2 đuoc cu đi cung khong tim ra đuoc vi tri xac tau. Cac tho lan Đong Minh sau đo đa tim thay nam quyen so mat ma tu tau ngam, trong đo co mot phien ban cua ma JN-25 code. Tin rang ma đa bi lo, Hai quan Nhat đa nang cap ba ma hai quan chinh. (Hackett and Kingsepp)n. ^  Luc luong Tang vien bao gom Phan Ham đoi Khu truc 10. Phan Ham đoi Khu truc 10 ban đau do Chuan Đo đoc Kimura Susumu chi huy nhung Kimura bi thuong khi ki ham cua ong la Akiyuki bi tau ngam My Nautilus đanh trong thuong gan Shortland ngay 19 thang 1 (Nevitt, IJN Akizuki: Tabular Record of Movement). Kimura đuoc thay the boi Chuan Đo đoc Koyanagi Tomiji, nguoi ban đau la chi huy truong Luc luong Tang vien nhung sau đo trong Chien dich Ke đa phai nhuong lai vi tri cho Hashimoto. Đem ngay 28 thang 1, sau khu truc ham cua Luc luong Tang vien gom Tokitsukaze, Kuroshio, Shirayuki, Urakaze, Hamakaze va Kawakaze đa đua 382 linh len Quan đao Russell phong truong hop su dung quan đao nay đe to chuc va yem tro cuoc triet thoai. Cac may bay My tan cong đa lam bi thuong 17 nguoi trong so đo. Đe yem tro chien dich, luc luong khong quan Nhat gom bon Lien đoan (204, 253, 582 va Zuikaku) đong tai Buin (gom cac may bay Zero va Aichi D3A) va Lien đoan 252 tai san bay quan đao Shortland.o. ^  Luc luong đo bo cua Patch bao gom Tieu đoan 2, Trung đoan Bo binh 132, đai đoi chong tang 142 va mot đai đoi khac (Đai đoi M) tu trung đoan, mot trung đoi tu Đai đoi K, Khau đoi phao F 75mm cua Trung đoan TQLC so 10, mot trung đoi cong binh va con lai la quan y, truyen tin. Cac oanh tac co bo nhao Nhat thuoc ve Lien đoan bay 582 ho tong boi 21 chiec Zero cung đon vi va 19 chiec Zero khac cua hang khong mau ham Zuikaku.p. ^  Cung voi cac khu truc ham, hai duong van đinh LCT 63 va 181 gan đo cung na sung vao cac may bay Nhat. Nicholas va cac tau khac đa cuu 146 nguoi song sot cua De Haven. Ham truong De Haven la Charles E. Tolman. Hai thuy thu cua chiec Nicholas chet trong cuoc tan cong. Hai khu truc ham Radford va Fletcher van o gan Verahue cung hai duong van đinh khac khi cuoc khong kich bat đau. Bon khu truc ham nay tao thanh Phan Ham đoi Khu truc 21 do Ham truong Robert Briscoe chi huy. Jersey cho biet nhung chiec duong van đinh tham gia chien dich lan luot la 58, 60, 62, 156 va 158.q. ^  Lam nhiem vu van tai la nhung chiec Kazegumo, Makigumo, Yugumo, Akigumo, Tanikaze, Urakaze, Hamakaze, Isokaze, Tokitsukaze, Yukikaze, Oshio va Arashio. Nhung chiec bao ve la Makinami, Maikaze, Kawakaze, Kuroshio, Shirayuki, Fumizuki, Satsuki va Nagatsuki.r. ^  Vao đau thang 2, hai tuan sau khi Tieu đoan Yano len đao, linh thuy đanh bo Nhat thuoc đon vi Maizuru so 4, đon vi co kinh nhgiem chien đau tai Guadalcanal (luc nay con 361 nguoi) do Sasakawa Namihira chi huy cung di chuyen đen Tenaro đe giup đua nhung nguoi linh can di tan len cac khu truc ham cho san. Sasakawa phu trach điem di tan Cape Esperance con mot si quan Nhat khac la Tamao Shinohara phu trach điem Kamimbo.s. ^  Cac khu truc ham My Tracy, Montgomery va Preble đa rai thuy loi giua khu vuc Doma Cove va Cape Esperance va mot trong so thuy loi đo đa đanh chim Makigumo. Co nam thuy thu cua Makigumo chet va 237 nguoi đuoc cuu song (Nevitt, CombinedFleet.com)t. ^  Theo Jersey, Tieu đoan Yano mat tong cong 101 nguoi đe yem tro cho cuoc triet thoai.u. ^  Morison va D'Albas noi co 11.706 nguoi đuoc triet thoai. Hayashi đua ra con so 11.083. Nhieu tai lieu lich su gan đay su dung con so 10.652. Trung đoan Bo binh 28 la mot trong nhung đon vi rut lui cuoi cung, chi con 264 nguoi trong tong so 1.945 nguoi đo bo len đao vao thang 8 va thang 9 nam 1942. Lu đoan Bo binh 35, đon vi đo bo len đao cung thoi điem, triet thoai đuoc 618 nguoi/4.000 nguoi ban đau. Co tong cong 870 linh Hai quan, so con lai thuoc ve Luc quan. Jersey noi co hang tram linh Nhat bi bo lai tai Guadalcanal. Su đoan Bo binh 51 bi tieu diet gan het tren đuong đen New Guinea trong Tran chien bien Bismarck vao thang 3 nam 1943.


= Trich dan =


= Nguon tham khao =


 Sach  Le Vinh Quoc-Huynh Van Tong (1991). Cuoc chien tranh Thai Binh Duong (1941-1945) - Quyen 1. Nha xuat ban Giao duc.
Le Vinh Quoc-Huynh Van Tong (2000). Cuoc chien tranh Thai Binh Duong (1941-1945) - Quyen 2. Viet Nam: Nha xuat ban Giao duc.
Brown, David (1990). Warship Losses of World War Two. Nha xuat ban Hoc vien Hai quan. ISBN 1-55750-914-X.
Crenshaw, Russell Sydnor (1998). South Pacific Destroyer: The Battle for the Solomons from Savo Island to Vella Gulf. Nha xuat ban Hoc vien Hai quan. ISBN 1-55750-136-X.
D'Albas, Andrieu (1965). Death of a Navy: Japanese Naval Action in World War II. Devin-Adair Pub. ISBN 0-8159-5302-X.
Dull, Paul S. (1978). A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941-1945. Nha xuat ban Hoc vien Hai quan. ISBN 0-87021-097-1.
Frank, Richard B. (1990). Guadalcanal: The Definitive Account of the Landmark Battle. New York: Penguin Group. ISBN 0-14-016561-4.
Griffith, Samuel B. (1963). The Battle for Guadalcanal. Champaign, Illinois, My: Nha xuat ban Đai hoc Illinois. ISBN 0-252-06891-2.
Hayashi, Saburo (1959). Kogun: The Japanese Army in the Pacific War. Marine Corps Association. ASIN B000ID3YRK.
Jersey, Stanley Coleman (2008). Hell's Islands: The Untold Story of Guadalcanal. College Station, Texas: Nha xuat ban Đai hoc Texas A&M. ISBN 1-58544-616-5.
Morison, Samuel Eliot (1958). The Struggle for Guadalcanal, August 1942 – February 1943, tap 5 cua History of United States Naval Operations in World War II. Boston: Little, Brown and Company. ISBN 0-316-58305-7.
Rottman, Gordon L. (2005). Japanese Army in World War II: The South Pacific and New Guinea, 1942-43. Dr. Duncan Anderson (consultant editor). Oxford va New York: Osprey. ISBN 1-84176-870-7.
Tagaya, Osamu (2001). Mitsubishi Type 1 "Rikko" 'Betty' Units of World War 2. New York: Osprey. ISBN 978-1-84176-082-7.
Toland, John (2003 (1970)). The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936-1945. New York: The Modern Library. ISBN 0-8129-6858-1. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri ngay thang trong: |year= (tro giup)Quan ly CS1: nam (lien ket)
Tameichi Hara Yamamoto (1974). Tameichi Hara Yamamoto va nhung tran đanh lich su tren Thai Binh Duong II. Viet Nam: Tu sach Khoa hoc Nhan van.


 Web  Hough, Frank O. "Pearl Harbor to Guadalcanal". History of U.S. Marine Corps Operations in World War II. Ludwig, Verle E., and Shaw, Henry I., Jr. Truy cap ngay 16 thang 5 nam 2006.
Miller, John Jr. (1995) [1949]. Guadalcanal: The First Offensive. United States Army in World War II. United States Army Center of Military History. CMH Pub 5-3. Ban goc luu tru ngay 25 thang 12 nam 2007. Truy cap ngay 4 thang 7 nam 2006.
Parshall, Jon. "Imperial Japanese Navy Page (Combinedfleet.com)". Bob Hackett, Sander Kingsepp, & Allyn Nevitt. Truy cap ngay 14 thang 6 nam 2006.
Shaw, Henry I. (1992). "First Offensive: The Marine Campaign For Guadalcanal". Marines in World War II Commemorative Series. Truy cap ngay 25 thang 7 nam 2006.
Zimmerman, John L. (1949). "The Guadalcanal Campaign". Marines in World War II Historical Monograph. Truy cap ngay 4 thang 7 nam 2006.