Bai Chien tranh Lanh (1962-1979) noi ve mot giai đoan trong cuoc Chien tranh Lanh tu sau cuoc Khung hoang ten lua Cuba cuoi thang 10 nam 1962, keo dai het giai đoan giam cang thang bat đau tu nam 1969, toi cuoi giai đoan giam cang thang cuoi nhung nam 1970.
Hoa Ky duy tri su tham gia Chien tranh Lanh cung Lien bang Xo viet trong giai đoan nay, du co nhung lo ngai trong nuoc voi vu am sat John F. Kennedy, Phong trao Dan Quyen va phong trao phan chien voi cuoc Chien tranh Viet Nam.
Nam 1968, thanh vien Khoi Đong Au la Tiep Khac tim cach thuc hien cai cach va sau đo la cuoc xam luoc cua Lien xo va cac thanh vien khac cua Khoi hiep uoc Warsaw, tieu diet nhung cuoc cai cach. Toi nam 1973, Hoa Ky đa rut khoi cuoc Chien tranh Viet Nam. Tuy nhung nguoi Cong san gianh đuoc quyen luc o mot so quoc gia Đong Nam A, ho đa bi chia re boi cuoc Chia re Trung – Xo, voi viec Trung Quoc xich lai gan phuong Tay sau chuyen tham cua Tong thong Hoa Ky Richard Nixon toi Trung Quoc. Trong thap nien 1960 va 1970, The gioi thu ba dan bi chia re giua cac chinh phu đuoc Lien xo ung ho (nhu Libya va Syria) voi cac chinh phu đuoc phuong Tay ung ho (nhu A Rap Xe Ut), va mot nhom đang noi len cua cac quoc gia khong lien ket.
Lien xo va cac nen kinh te Đong Au tiep tuc tri tre. Lam phat xay ra tren toan the gioi sau cuoc khung hoang dau mo nam 1973.


The gioi thu ba va khong lien ket trong thap nien 1960 va 1970 = Giai thuc =
Cac nhu cau kinh te cua cac nuoc thuoc The gioi thu ba khien ho de bi tac đong boi ap luc va anh huong tu ben ngoai. Đa so cac nguon tai nguyen can thiet đe phat trien kinh te đeu co đuoc qua cac quan he kinh te va thuong mai voi cac cuong quoc phuong Tay va Lien bang Xo viet, von canh tranh nhau đe co đuoc su ung ho chinh tri cua cac quoc gia moi đoc lap. Đe ho tro cac du an phat trien, cac chinh phu tim kiem cac khoan vay va ho tro ky thuat tu cac cuong quoc, nhieu cuong quoc trong so đo la cuu thuc dan thong tri ho. Khi tim kiem cac moi quan he đo, cac quoc gia đang noi len cung tim cach lam giam bot su thong tri cua cac quoc gia cong nghiep hoa hang đau.


= Cac lien minh cua The gioi thu ba =
Mot so quoc gia kem phat trien đa nghi ra mot chien luoc bien cuoc Chien tranh Lanh tro thanh cai ho goi la su "đuong đau co sang tao"—loi dung viec tham gia vao Chien tranh Lanh đe gianh uu the cua minh trong khi van duy tri đuoc vi the khong lien ket. Chinh sach đoi ngoai khong lien ket coi Chien tranh Lanh la mot khia canh bi kich va xau xa cua cac van đe quoc te, ngan can viec thuc hien trach nhiem toi cao la ho tro cac che đo đang phat trien va su tut hau kinh te, ngheo đoi va benh tat cua ho. Cac nuoc khong lien ket cho rang su cung ton tai hoa binh voi the gioi thu nhat va the gioi thu hai vua la thich đang vua la co the. Jawaharlal Nehru cua An Đo coi trung lap la mot phuong tien đe tao lap mot "luc luong thu ba" trong cac nuoc khong lien ket, nhu viec Charles de Gaulle cua Phap đa no luc thuc hien o chau Au trong thap nien 1960. Lanh đao Ai Cap Gamal Abdel Nasser đa kheo leo thao tung giua Hoa Ky, Canada, Italia, Bo Đao Nha, Tay Ban Nha, Nhat Ban, Trung Quoc va Khoi Đong Au trong khi theo đuoi nhung muc tieu cua minh.
No luc đau tien kieu nhu vay, Hoi nghi Quan he chau A, đuoc to chuc tai New Delhi nam 1947, hua hen ho tro moi phong trao quoc gia chong lai su cai tri thuc dan va khai thac cac van đe co ban cua nguoi chau A. Co le hoi nghi noi tieng nhat cua The gioi thu ba la Hoi nghi Bandung cua cac quoc gia chau A va chau Phi nam 1955 đe ban thao cac loi ich va chien luoc song phuong, cuoi cung dan toi su thanh lap Phong trao khong lien ket nam 1961. Hoi nghi co su tham gia cua 29 nuoc đai dien cho hon mot nua dan so the gioi. Nhu tai New Delhi, chong Chu nghia đe quoc, phat trien kinh te va hop tac van hoa la cac chu đe chinh.
Co mot su thuc đay manh ben trong The gioi thu ba nham co đuoc mot tieng noi ben trong cac hoi đong quoc gia, đac biet la Lien hiep quoc, va nhan đuoc su cong nhan voi vi the quoc gia moi cua minh. Cac đai dien cua cac nha nuoc moi đuoc thanh lap đo rat nhay cam voi su khinh thuong va phan biet đoi xu, đac biet neu đieu đo dua tren giong noi. Tai tat ca cac nuoc thuoc The gioi thu ba, tieu chuan song rat thap. Va tuy mot so nuoc, nhu An Đo, Nigeria, va Indonesia, đang tro thanh cac nuoc lon, cac nuoc khac van con nho va ngheo va it co hy vong ve mot tiem nang phat trien kinh te.
Ban đau chi co 51 thanh vien, Đai hoi đong Lien hiep quoc đa tang len 126 nuoc vao nam 1970. Su thong tri cua cac thanh vien phuong Tay đa giam xuong chi con 40% thanh vien, voi viec cac quoc gia A-Phi giu su can bang quyen luc. Cac cap bac cua Đai hoi đong tang len nhanh chong khi cac cuu thuoc đia gianh đuoc đoc lap, vi the thanh lap ra mot khoi bo phieu đang chu y voi cac thanh vien tu My Latinh. Tinh cam chong đe quoc, đuoc tang cuong boi phuong Đong, thuong đuoc dien giai thanh cac lap truong chong phuong Tay, nhung muc tieu đau tien cua cac nuoc khong lien ket la co đuoc cac bien phap ho tro chuyen đoi kinh te va xa hoi. Tuy nhien, viec sieu cuong tu choi cap von cho cac chuong trinh đo thuong lam giam tinh hieu qua cua phong trao khong lien ket.
Hoi nghi Bandung bieu tuong hoa nhung no luc thanh lap cac to chuc cap vung voi muc đich tao lap chinh sach hop tac kinh te thong nhat trong cac quoc gia thuoc The gioi thu ba. To chuc Thong nhat chau Phi (OAU) đuoc thanh lap tai Addis Ababa, Ethiopia, nam 1963 boi cac nha lanh đao chau Phi cho rang su khong thong nhat bi cac sieu cuong loi dung. OAU đuoc thanh lap voi muc đich

thuc đay su thong nhat va đoan ket cua cac quoc gia chau Phi; phoi hop va tang cuong su hop tac va cac no luc tao lap mot cuoc song tot đep hon cho nguoi dan chau Phi; bao ve chu quyen; xoa bo moi hinh thuc Chu nghia thuc dan tai chau PHi va tang cuong hop tac quoc te...
OAU đoi hoi mot chinh sach khong lien ket tu moi trong so 30 quoc gia thanh vien va tao lap cac nhom kinh te cap tieu vung tuong tu nhu y tuong cua Thi truong Chung chau Au. OAU cung theo đuoi mot chinh sach hop tac chinh tri voi cac lien minh khac thuoc The gioi thu ba, đac biet voi cac nuoc A Rap.
Đa phan nhung that bai cua cac quoc gia khong lien ket bat nguon tu moi quan he rat khong binh đang giua cac nuoc giau va nuoc ngheo. Su oan gian, manh nhat khi nhung tai nguyen quan trong va cac nen kinh te bi khai thac boi cac lien doanh đa quoc gia phuong Tay, đa co mot dau an lon tren cac su kien quoc te. Su thanh lap To chuc cac Quoc gia Xuat khau Dau mo (OPEC) nam 1960 phan anh nhung lo ngai nay. OPEC đe ra mot chien luoc phan xam nhap, theo đo ho hy vong khien cac nen kinh te cong nghiep phu thuoc vao dau mo nhap khau de bi ap luc tu The gioi thu ba. Ban đau, chien luoc nay mang lai thanh cong. Khai thac vien tro nuoc ngoai tu Hoa Ky va cac đong minh cua ho, cong voi cac chinh sach ung ho Israel cua phuong Tay tai Trung Đong, cac quoc gia A Rap gian du ben trong OPEC. Nam 1973, nhom nay tang gap bon lan gia dau tho. Su tang gia bat than cua chi phi nang luong lam gia tang lam phat va giam phat tai phuong Tay va nhan manh su đoc lap cua cac xa hoi tren the gioi. Nam sau đo khoi khong lien ket trong Lien hiep quoc thong qua mot nghi quyet yeu cau viec thanh lap mot trat tu kinh te quoc te moi trong đo cac nguon tai nguyen, thuong mai va cac thi truong phai đuoc phan chia mot cach cong bang.
Cac quoc gia khong lien ket dung cac hinh thuc hop tac kinh te khac nhu đon bay chong lai cac sieu cuong. OPEC, OAU, va Lien đoan A Rap đa co nhieu thanh vien thuoc ca ba to chuc, va trong thap nien 1970 cac nuoc A Rap bat đau cung cap cac khoan vien tro tai chinh lon cho cac quoc gia chau Phi trong no luc lam giam su phu thuoc kinh te cua chau Phi vao Hoa Ky va Lien xo.
Tuy nhien, Lien đoan A Rap đa bi chia re boi su bat đong giua cac che đo đoc tai ung ho Lien xo nhu Ai Cap cua Nasser va Syria cua Assad, va cac nen quan chu chuyen che (noi chung ung ho phuong Tay) nhu A Rap Xe Ut va Oman. Va tuy OAU đa co đuoc mot so thang loi trong viec hop tac voi chau Phi, cac thanh vien cua no noi chung chu yeu quan tam toi viec theo đuoi loi ich rieng cua minh hon la nhung loi ich tren binh dien chau luc.
Tai mot hoi nghi thuong đinh chau Phi-A Rap nam 1977 o Cairo, cac nuoc xuat khau dau mo cam ket $1.5 ty vien tro cho chau Phi. Nhung su chia re gan đo trong OPEC đa khien viec nay kho co the dien ra. Qua thuc, cuoc khung hoang dau mo nam 1973 cua the gioi đa tao ra bang chung khung khiep ve viec lam sao cac cuong quoc dau mo co the tac đong toi the gioi phat trien.
Du co mot so luong lon cac quoc gia khong lien ket, nhieu nuoc trong so đo van lien ket nhu Philippines va Cuba, Philippine voi phuong Tay va Cuba voi phuong Đong.


= Cach mang Cuba va Khung hoang ten lua Cuba =
Nhung nam tu cuoc Cach mang Cuba nam 1959 toi cac hiep uoc kiem soat vu khi thap nien 1970 đanh dau nhung no luc ngay cang tang tu ca Lien bang Xo viet va Hoa Ky đe giu vung vung anh huong cua ho. Tong thong Hoa Ky Lyndon B. Johnson đa cho đo bo 22.000 quan tai Cong hoa Dominica nam 1965, tuyen bo su ngan chan mot cuoc Cach mang kieu Cuba. Tuy giai đoan tu nam 1962 toi Giam cang thang khong co vu viec nao cang thang nhu vu Khung hoang ten lua Cuba, ngay cang co su mat tin nhiem va thien chi giua cac ben chinh tham gia Chien tranh Lanh.


Cuoc xam luoc Tiep Khac nam 1968 Mot giai đoan tu do hoa chinh tri dien ra tai Tiep Khac thuoc Khoi Đong Au nam 1968 đuoc goi la Mua xuan Praha. Su kien đuoc khuyen khich boi nhieu su kien, gom ca nhung cai cach kinh te nham giai quyet su giam phat kinh te đau thap nien 1960. Trong thang 4, lanh đao Tiep Khac Alexander Dubcek tung ra mot "Chuong trinh Hanh đong" đe tu do hoa, gom tang cuong tu do bao chi, tu do ngon luan va tu do đi lai, cung voi su nhan manh cua kinh te tren hang hoa tieu dung, kha nang ve mot chinh phu đa Đang, va han che quyen luc cua canh sat mat. Phan ung ban đau ben trong Khoi Đong Au khong thong nhat, Janos Kadar tai Hungary the hien su ung ho trong khi Leonid Brezhnev va nhung nha lanh đao Đong Au khac dan lo ngai ve nhung cuoc cai cach cua Dubcek, ma ho cho rang co the lam suy yeu vi the cua Khoi Đong Au trong boi canh Chien tranh Lanh. Ngay 3 thang 8, cac đai dien tu Lien bang Xo viet, Đong Đuc, Ba Lan, Hungary, Bulgaria, va Tiep Khac gap go tai Bratislava va ky ket Tuyen bo Bratislava, khang đinh su trung thanh tuyet đoi voi Chu nghia Mac-Lenin va Chu nghia vo san quoc te va tuyen bo mot cuoc chien khong khoan nhuong chong lai tu tuong "tu san" va moi luc luong "chong xa hoi Chu nghia".
Đem ngay 20–21 thang 8 nam 1968, quan đoi Khoi Đong Au tu bon quoc gia thuoc Khoi hiep uoc Warsaw — Lien xo, Bulgaria, Ba Lan va Hungary—xam luoc Tiep Khac. Cuoc xam luoc đuoc tien hanh theo Hoc thuyet Brezhnev, mot chinh sach ep buoc cac quoc gia Khoi Đong Au gan ket loi ich quoc gia vao loi ich cua Khoi nhu mot tong the va thuc thi quyen can thiep cua Xo viet neu mot quoc gia thuoc khoi co bieu hien đi theo tu ban Chu nghia. Cuoc xam luoc dan toi mot lan song di cu, gom ca uoc tinh 70.000 nguoi Sec bo chay trong giai đoan đau, va tong the sau đo len toi 300.000 nguoi. Thang 4 nam 1969, Dubcek bi gat khoi chuc thu ky thu nhat va bi thay the boi Gustav Husak, va mot giai đoan "binh thuong hoa" bat đau. Husak đao nguoc cac cuoc cai cach cua Dubcek, thanh trung cac thanh vien tu do trong Đang, giai tan đoi lap khoi van phong cong cong, tai lap quyen luc cua canh sat, tim cach tai tap trung hoa nen kinh te va tro lai cam binh luan chinh tri tren truyen thong chinh thong va boi nhung nguoi khong đuoc coi la "hoan toan tin tuong ve chinh tri". Hinh anh quoc te cua Lien xo đa bi anh huong nghiem trong, đac biet trong cac phong trao sinh vien phuong Tay bi anh huong boi "Canh ta Moi" va cac quoc gia Khong lien ket. Vi du, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cua Mao Trach Đong len an ca Lien xo va My la đe quoc.


Chien tranh Viet Nam Tong thong Hoa Ky Lyndon B. Johnson đa cho đo bo 42.000 quan vao Cong hoa Dominica nam 1965 đe ngan chan su xuat hien cua "mot Fidel Castro khac." Tuy nhien, đang chu y hon trong nam 1965 la viec Hoa Ky can thiep vao Đong Nam A. Nam 1965 Johnson cho đon tru 22.000 quan tai Mien nam Viet Nam đe chong đo cho chinh quyen chong cong đang lung lay. Chinh phu Nam Viet Nam tu lau đa lien minh voi Hoa Ky. Bac Viet Nam duoi su lanh đao cua Ho Chi Minh đuoc Lien xo va Trung Quoc hau thuan. Đoi lai, Bac Viet Nam ung ho Mat tran Giai phong Dan toc, voi cac binh si tu tang lop cong nhan va nong dan mien Nam. Tim cach ngan chan su mo rong cua Chu nghia Cong san, Johnson tang so quan len toi 575.000 nguoi nam 1968.
Du ca Lien xo va Trung Quoc cung khong truc tiep can thiep vao cuoc xung đot, ho đa cung cap nhung khoi luong lon vien tro va trang bi cho Mien bac va ung ho Mien bac ve ngoai giao.
Tuy Hoa Ky co nhung ton that lon ve nhan mang nhung nam đau cua cuoc chien, chinh quyen đa đam bao voi cong chung rang cuoc chien la co the thang loi va trong mot tuong lai gan se dan toi chien thang cua My. Niem tin cua cong chung Hoa Ky vao "anh sang cuoi đuong ham" đa mat đi ngay 30 thang 1 nam 1968, khi Mat tran Dan toc Giai phong tung ra Chien dich Mau Than o Nam Viet Nam. Du khong mot mui tan cong nao đat đuoc bat ky mot muc tieu quan su nao, kha nang đang ngac nhien cua đoi thu trong viec tung ra mot cuoc tan cong nhu vay đa thuyet phuc nhieu nguoi My rang chien thang la đieu khong the.
Mot tieng noi phan chien va phong trao hoa binh tap trung tai cac truong đai hoc đa tro thanh tinh chat đac trung khi phong trao phan van hoa hoi thap nien 1960 chap nhan mot lap truong chong chien tranh. Đieu đac biet mat long dan la viec đang linh đe doa gui nhung thanh nien toi chien đau trong cac rung ram o Đong Nam A.
Đuoc bau len nam 1968, Tong thong Hoa Ky Richard M. Nixon bat đau mot chinh sach dan rut khoi cuoc chien. Muc tieu la dan xay dung mot Quan đoi Nam Viet Nam co the tu luc chien đau. Chinh sach nay đa tro thanh nen tang cua cai goi la "Hoc thuyet Nixon." Khi đuoc ap dung o Viet Nam, hoc thuyet đuoc goi la "Viet Nam hoa chien tranh." Muc tieu cua Viet Nam hoa chien tranh la dan cho phep Quan đoi Nam Viet Nam đam nhiem viec chien đau chong lai Mat tran Giai phong Mien nam va Quan đoi Bac Viet Nam.
Tinh chat đao đuc cua viec Hoa Ky tham chien tiep tuc la mot van đe trong nhiem ky cua Nixon. Nam 1969, moi chuyen tro nen ro rang rang Trung uy William Calley, chi huy mot trung đoi o Viet Nam, đa ra lenh mot cuoc tham sat thuong dan Viet Nam mot nam truoc đo. Nam 1970, Nixon ra lenh thuc hien nhung cuoc xam nhap quan su bi mat vao Campuchia nham tieu diet nhung noi tru an cua Mat tran Dan toc Giai phong nam giap bien gioi Nam Viet Nam.
Hoa Ky rut quan khoi Viet Nam nam 1973, va cuoc xung đot cuoi cung cham dut nam 1975 khi Bac Viet Nam chiem Sai Gon, hien la Thanh pho Ho Chi Minh. Hang trieu nguoi Viet Nam đa chet vi cuoc Chien tranh Viet Nam. Nhung uoc tinh thuong vong thap nhat, dua tren nhung tai lieu khi ay bi Bac Viet Nam phan đoi, la khoang 1.5 trieu nguoi Viet Nam thiet mang. Nhung con so đuoc Viet Nam đua ra ngay 3 thang 4 nam 1995, rang tong cong mot trieu binh linh Viet Nam va bon trieu thuong dan đa thiet mang trong cuoc chien. Su chinh xac cua nhung con so nay noi chung khong bi phan đoi. Uoc tinh chinh thuc ve con so thiet mang cua Hoa Ky la khoang 58.000 nguoi, voi mot so nguoi mat tich va bi cho la đa chet. Hang trieu nguoi Viet Nam đa bo chay sau khi cuoc chien cham dut. Sau cuoc chien, hang nghin nguoi Viet Nam bi đua vao cac trai "cai tao". Tu giua thap nien 1980, Viet Nam đa đi theo con đuong tu do hoa kinh te tuong tu voi mo hinh cua Trung Quoc, va mac du van con la mot nuoc ngheo, trong thap nien vua qua Viet Nam la mot trong nhung nen kinh te phat trien nhanh nhat the gioi.


Hoc thuyet Nixon Toi nhung nam cuoi cua chinh quyen Nixon, moi chuyen tro nen ro rang rang chinh The gioi thu ba la nguon goc nguy hiem cua su on đinh tren the gioi. Yeu to trung tam cua chinh sach Nixon-Kissinger ve The gioi thu ba la no luc duy tri mot tinh trang on đinh đa co ma khong co su can thiep qua sau cua Hoa Ky vao nhung cuoc xung đot đia phuong. Nam 1969 va 1970, voi đinh điem cuoc Chien tranh Viet Nam, Tong thong đa đat ra cac yeu to cua cai đuoc goi la Hoc thuyet Nixon, theo đo Hoa Ky se "tham gia trong su phong ve va phat trien cua cac lien minh va ban be" nhung se đe "trach nhiem co ban" ve tuong lai cua cac quoc gia "ban be" đo cho ho tu quyet. Hoc thuyet Nixon bieu thi mot su xem thuong ngay cang lon cua chinh phu Hoa Ky voi Lien hiep quoc, noi cac nuoc kem phat trien đang gianh đuoc anh huong bang so luong ap đao cua ho, va su gia tang ung ho cho cac che đo đoc tai đang tim cach chong lai nhung đoi hoi cua cong chung trong nuoc.
Vi du, trong thap nien 1970, CIA đa lien tuc đo cac khoan tien vao Chile đe ho tro cho chinh phu o đo chong lai nguy co tu Chu nghia Mac. Khi ung cu vien tong thong theo đuong loi Marxist, Salvador Allende, len nam quyen sau cuoc bau cu tu do, Hoa Ky bat đau chi them nhieu tien cho cac luc luong đoi lap đe lam "bat on" chinh phu moi. Nam 1973, mot hoi đong quan su đuoc Hoa Ky ung ho chiem quyen luc cua Allende. Che đo đan ap moi cua Tuong Augusto Pinochet nhan đuoc su ung ho nhiet tinh va ho tro kinh te, quan su ngay cang lon cua Hoa Ky nhu mot đong minh chong cong. Dan chu cuoi cung đuoc tai lap o Chile nam 1989.


Chia re Trung – Xo Cuoc Đai nhay vot cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va cac chinh sach dua tren nong nghiep thay vi cong nghiep nang cua nuoc nay thach thuc mo hinh Chu nghia xa hoi kieu Lien xo va nhung dau hieu cua anh huong Xo viet len cac nuoc Xa hoi Chu nghia. Khi qua trinh "phi Stalin hoa" dien ra o Lien xo, nha sang lap cach mang Trung Quoc, Mao Trach Đong, len an "Chu nghia xet lai" cua Lien xo. Nguoi Trung Quoc cung dan bat đong voi viec luon chi co vai tro thu hai trong the gioi Cong san. Trong thap nien 1960, mot su chia re cong khai xuat hien giua hai cuong quoc; nhung cang thang đa dan toi mot loat cac cuoc xung đot doc theo bien gioi Trung-Xo.
Cuoc chia re Trung-Xo co nhung anh huong quan trong tai Đong Nam A. Du nhan đuoc nhung khoan vien tro to lon cua Trung Quoc trong hai cuoc chien keo dai, nhung nguoi Cong san Viet Nam lien ket voi Lien xo chong lai Trung Quoc. Khmer Đo đa nam quyen kiem soat tai Campuchia nam 1975 va tro thanh mot trong nhung che đo tan bao nhat trong lich su the gioi. Nuoc Viet Nam moi thong nhat va che đo Khmer Đo co quan he thu đich khi Khmer Đo bat đau tan sat nguoi Viet Nam tai Campuchia, va sau đo tung ra cac cuoc tan cong cuop pha vao ben trong Viet Nam. Khmer Đo lien minh voi Trung Quoc, nhung đieu nay la khong đu đe ngan Viet Nam tan cong ho va tieu diet che đo nay nam 1979. Tuy khong the cuu cac đong minh Campuchia cua minh, nguoi Trung Quoc thuc su đa tra đua Viet Nam bang cach xam luoc mien bac Viet Nam trong mot cuoc tan cong trung phat vao cuoi nam đo. Sau vai thang chien tranh du doi va nhung thuong vong voi ca hai phia, nguoi Trung Quoc thong bao chien dich đa hoan thanh va rut lui, cham dut xung đot.
Lien hiep quoc chi đong mot vai tro mo nhat trong nhung su kien nay, khong muon lien can vao vung ma ho đa that bai o Viet Nam. Su chia re manh trong khoi Cong san đong mot vai tro quan trong lam giam cang thang Trung-My va vao qua trinh tien toi Giam cang thang Đong-Tay.


Giam cang thang va thay đoi lien minh Trong qua trinh thap nien 1960 va '70, cac ben tham gia Chien tranh Lanh đau tranh cho mot hinh mau moi va phuc tap hon cua cac moi quan he quoc te trong đo the gioi khong con bi phan chia thanh cac khoi đoi đau ro ret nua. Lien xo đa hoan thanh mot su can bang hat nhan voi My. Tu đau giai đoan hau chien, Tay Au va Nhat Ban nhanh chong hoi phuc tu nhung tan pha cua The Chien II va duy tri đuoc su tang truong kinh te manh trong suot thap nien 1950 va '60, voi GDP tren đau nguoi đat toi muc cua Hoa Ky, trong khi kinh te Khoi Đong Au roi vao tri tre. Trung Quoc, Nhat Ban, va Tay Au; su phat trien cua Chu nghia quoc gia o The gioi thu ba, va su khong thong nhat ngay cang lon ben trong lien minh Cong san đeu la điem bao ve mot co cau the gioi đa cuc moi. Hon una, cu soc dau mo cua the gioi nam 1973 đa tao ra mot su thay đoi lon trong su thinh vuong kinh te cua cac cuong quoc. Su gia tang nhanh chong cua gia dau đa tan pha nen kinh te My dan toi "tinh trang lam phat đinh đon" va tang truong cham.
Giam cang thang vua co loi ich chien luoc vua co loi ich kinh te voi ca hai phia trong cuoc Chien tranh Lanh, đuoc nang đo boi loi ich chung trong viec tim cach kiem soat su mo rong va pho bien cac vu khi hat nhan. Tong thong Richard Nixon va lanh đao Lien xo Leonid Brezhnev đa ky hiep uoc SALT I đe han che su phat trien cac loai vu khi chien luoc. Su kiem soat vu khi cho phep cahai sieu cuong giam bot su gia tang khung khiep cua ngan sach quoc phong. Cung luc đo, chau Au bi chia re bat đau theo đuoi cac quan he gan gui hon. Chinh sach Ostpolitik (huong ve phia Đong) cua Thu tuong Đuc Willy Brandt đa dan toi viec cong nhan nha nuoc Đong Đuc.
Su hop tac theo cac Thoa thuan Helsinki đa dan toi nhieu thoa thuan khac ve kinh te, chinh tri va nhan quyen. Mot loat cac thoa thuan kiem soat vu khi nhu SALT I va Hiep uoc Chong Ten lua Đan đao đuoc hinh thanh đe gioi han su phat trien cua cac loai vu khi chien luoc va giam toc cuoc chay đua vu trang. Cung co nhung su xich lai gan nhau giua Trung Quoc va Hoa Ky. Cong hoa Nhan dan Trung Hoa gia nhap Lien hiep quoc, va cac quan he thuong mai va van hoa đuoc thuc đay, đang chu y nhat la chuyen tham co tam quan trong lon cua Nixon toi Trung Quoc nam 1972.
Trong luc đo, Lien xo ky ket cac hiep uoc huu nghi va hop tac voi nhieu quoc gia khong thuoc the gioi Cong san, đac biet la trong so cac nuoc Khong lien ket va thuoc The gioi thu ba.

Trong thoi Giam cang thang, su canh tranh tiep tuc, đac biet tai Trung Đong va đong va nam Phi. Hai quoc gia tiep tuc canh tranh voi nhau ve anh huong tai The gioi thu ba giau tai nguyen. Cung co su gia tang chi trich voi viec Hoa Ky ung ho che đo Suharto o Indonesia, che đo Augusto Pinochet o Chile, va Mobuto Sese Seko tai Zaire.
Cuoc chien tranh tai Viet Nam va khung hoang Watergate đa lam mat long tin vao tong thong. Nhung that bai tren truong quoc te, gom su sup đo cua Mien Nam Viet Nam nam 1975, cuoc khung hoang con tin tai Iran nam 1979, Cuoc chien Xo viet tai Afghanistan, su lon manh cua Chu nghia khung bo quoc te, va su gia tang chay đua vu trang lam day len nhung lo ngai ve chinh sach đoi ngoai quoc gia. Cuoc khung hoang nang luong, tinh trang that nghiep, la lam phat, bi goi la "lam phat tri tre," lam xuat hien nhung cau hoi mang tinh co ban ve tuong lai su thinh vuong cua nuoc My.
Cung luc ay, nuoc Lien xo giau dau mo đuoc huong loi to lon, va nguon tien co đuoc tu dau mo giup ho sua chua nhieu loi he thong trong nen kinh te Xo viet. Cung luc đo, toan bo Khoi Đong Au tiep tuc trai qua tinh trang tri tre hang loat, su thieu hut hang tieu dung xuat hien trong cac nen kinh te thieu hut, tri tre kinh te va su tut giam chat luong va so luong nha cua.


Van hoa va Truyen thong Cac chu đe quan tam hang đau cua cuoc Chien tranh Lanh trong van hoa đai chung tiep tuc đuoc đe cap trong thap nien 1960 va 1970. Mot trong nhung bo phim đuoc biet đen nhieu nhat trong giai đoan nay la phim hai cham biem nam 1964 Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb do Stanley Kubrick đao dien va co su gop mat cua Dien vien Peter Sellers. Trong phim, mot vi tuong đien cua My đa chiem quyen cua Tong thong va ra lenh tan cong hat nhan tren khong vao Lien xo. Bo phim đa rat thanh cong va ngay nay van la mot phim co đien.
Tuy nhien, tai Anh Quoc, The War Game, mot phim truyen hinh cua BBC đuoc bien tap, đao dien va san xuat boi Peter Watkins la mot su the hien mot tuong lai đen toi hon cua cuoc chien tranh Lanh. Bo phim, the hien tac đong cua cuoc tan cong hat nhan cua Lien xo vao Anh, gay ra su mat tinh than trong ca BBC va chinh phu. Ban đau co đuoc len ke hoach phat song ngay 6 thang 8 nam 1966 (ngay ky niem vu nem bom Hiroshima) nhung mai toi nam 1985 moi đuoc phat song.


Cac tai lieu đang chu y Hiep uoc Cam thu Vu khi Hat nhan Gioi han (PTBT/LTBT) hay mot phan: 1963. Cung đuoc đua ra boi Kennedy; cam cac vu thu hat nhan tren khong, duoi nuoc va trong vu tru. Tuy nhien, ca Phap va Trung Quoc (Hai quoc gia so huu vu khi hat nhan) đeu khong ky.
Hiep uoc Khong Pho bien Vu khi Hat nhan (NPT): 1968. Quy đinh Hoa Ky, Lien xo, Anh, Phap va Trung Quoc la nam "Quoc gia so huu vu khi hat nhan". Cac quoc gia khong so huu vu khi hat nhan bi cam (trong so nhung đieu khac) so huu, che tao, hay tim kiem vu khi hat nhan hay cac thiet bi no khac. Tat ca 187 nuoc ky ket đeu cam ket muc tieu (cuoi cung) giai tru vu khi hat nhan.
Hiep uoc Chong Ten lua Đan đao (ABM): 1972. Giua Hoa Ky va Lien xo đe gioi han cac he thong chong ten lua đan đao đuoc su dung đe bao ve cac khu vuc chong lai cac ten lua mang đau đan hat nhan, đuoc Hoa Ky tham gia nam 2002.
Cac Hiep uoc Gioi han Vu khi Chien luoc I & II (SALT I & II): 1972 / 1979. Han che su phat trien cac kho vu khi ten lua cua Hoa Ky va Lien xo.
Thoa thuan Ngan chan Chien tranh Hat nhan: 1973. Hoa Ky va Lien xo cam ket tham van lan nhau trong cac đieu kien xung đot hat nhan.


Xem them Lich su Lien bang Xo viet (1953-1985)
Lich su Hoa Ky (1964-1980)
Nhung vu giet hai o Indonesia nam 1965–1966
Bieu thoi gian su kien Chien tranh Lanh
Khung hoang ten lua Cuba
Chien tranh Viet Nam
Mua xuan Praha
Giam cang thang
Chien dich Neptune (Tinh bao)


Ghi chu Tham khao Ban mau:Richard Nixon