Đe quoc Nhat Ban, ten đay đu la Đai Nhat Ban Đe quoc (大日本帝國 (Đai Nhat Ban Đe quoc), Dai Nippon Teikoku) la mot nha nuoc Nhat Ban ton tai tu Cach mang Minh Tri nam 1868 cho đen khi Hien phap Nhat Ban đuoc ban hanh vao nam 1947.
Qua trinh cong nghiep hoa va quan phiet hoa nhanh chong duoi khau hieu phu quoc cuong binh (富國強兵, Fukoku Kyohei) đa bien Nhat Ban thanh mot cuong quoc ma kem theo đo la su thanh lap cua mot đe quoc thuc dan. Tinh hinh kinh te, chinh tri bat on trong thap nien 20 dan toi su troi day cua chu nghia quan phiet ma đinh điem la viec Nhat Ban gia nhap phe Truc roi tien hanh chinh phuc phan lon cac lanh tho thuoc chau A-Thai Binh Duong.
Sau cac thang loi lon ban đau trong Chien tranh Trung-Nhat (1937-1945) va Chien tranh Thai Binh Duong, hang loat that bai quan su dien ra. Sau khi Lien Xo tuyen chien Nhat Ban, tan cong vao Man Chau va Hiroshima, Nagasaki bi nem bom nguyen tu thi Đe quoc Nhat Ban đau hang quan Đong minh vao ngay 15 thang 8 nam 1945. Nhat Ban bi Đong minh chiem đong va hien phap moi đuoc ban hanh vao nam 1947, phe bo quyen luc cua Thien hoang va thanh lap mot che đo chinh tri dan chu. Đe quoc Nhat Ban chinh thuc tan ra.


Boi canh Khoang thoi gian trong lich su bao gom cac thoi ki Minh Tri, Đai Chinh va Chieu Hoa. Nhung Thien hoang trong giai đoan nay gom Thien hoang Minh Tri, Thien hoang Taisho va Hirohito.
Nhung bien co quan trong cua thoi ky nay:

3 thang 1 nam 1868: Phuc hoi quyen luc cua Thien hoang (王政復古の大号令)
3 thang 5 nam 1868: Su sup đo cua che đo Mac phu Tokugawa
29 thang 8 nam 1871: Huy bo giai cap lanh chua đia phuong (廃藩置県)
29 thang 11 nam 1890: Ban hanh Hien phap Đe quoc Nhat Ban
Nhat Ban phat trien nhanh chong ve mat ki nghe va quan su, tro thanh mot cuong quoc
Chien tranh the gioi thu hai: Đe quoc Nhat Ban tham chien theo cac hiep uoc lien minh voi khoi Truc, xam chiem nhieu nuoc, lanh tho khap chau A va Thai Binh Duong.
2 thang 9 nam 1945: Nhat Ban đau hang phe Đong Minh.
3 thang 5 nam 1947: Ban hanh Hien phap Nhat Ban.
Theo hien phap, Đe quoc Nhat Ban khoi đau tu 29 thang 11 nam 1890 - sau cuoc cai cach chinh tri phuc hung đem quyen luc cai tri ca nuoc Nhat ve tay Thien hoang Minh Tri - va giai the he thong Mac phu Tokugawa. Tuy vay, chinh sach đe quoc bat đau truoc đo, tu nam 1871, khi Nhat chu trong viec bao ve lanh tho va đong thoi phat huy quan su dom ngo cac nuoc lang gieng. Thoi đai đe quoc keo dai qua ba trieu đai: Minh Tri (1868 - 1912), Đai Chinh (1912 - 1926) va 21 nam đau (1927 - 1945) cua Chieu Hoa (Thien hoang Hirohito tri vi cho đen 1989).
Đe quoc Nhat Ban, Phat xit Y va Đuc Quoc Xa nam trong khoi Truc trong Chien tranh the gioi thu hai, ca ba đeu co chu truong lam ba chu toan cau. Truoc cuoc chien nay, Hai quan Đe quoc Nhat thuoc hang manh bac nhat the gioi, đu suc canh tranh voi Hai quan Anh va Hai quan Hoa Ki, con Luc quan Nhat tuy trang bi kem hon nhung cung đu đe lan at quan lien quan Trung Quoc. Sau nam 1940, khi ki nghe phat trien vuot bac va quan luc tang cuong toi đa, Đe quoc Nhat bat đau đat ke hoach xam lang cac nuoc lang gieng - Trung Quoc va Đong Nam A.


Lich su Coi nguon cua Đai Nhat Ban Đe quoc bat đau tu cuoc khoi phuc hoang quyen vao nam 1868. Đay la mot cuoc thay đoi chinh tri rat lon trong lich su Nhat Ban. Truoc đo, Mac phu Tokugawa lan at Thien hoang, nam moi quyen han trong tay cai tri cac đao cua Nhat Ban, be mon toa cang, chu tam trung tu xay dung van hoa, nghe thuat. Luc bay gio, cac the luc đe quoc Tay phuong nhu Hoa Ky, Anh Quoc, Đuc va Ha Lan đang no luc lan chiem cac nuoc chau A. Do suc ep cua thay đoi ben ngoai, chinh quyen Nhat Ban phai chiu ky hiep uoc "bat binh đang" voi Hoa Ky tai Kanagawa. Dan chung Nhat lay lam bat man khi thay Nhat chiu yeu the.

Fukuzawa Yukichi, mot nha tu tuong Nhat, đua ra ke hoach cai tien Nhat Ban bang cach thay đoi hoan toan he thong chinh tri, bo nhung tu tuong A chau hu lau, don suc canh tan ky nghe đe theo kip Tay phuong, va đong thoi mo rong tam anh huong Nhat đoi voi cac nuoc lang gieng. Fukuzawa Yukichi thuc đay Nhat Ban vao đuong loi chinh tri thuc tien, xa roi nhung tu tuong co tinh chat tinh cam hay ly tuong khong thuc. Ong keu goi dan Nhat thoat khoi vong suy nghi A chau, hoc hoi theo Tay phuong, bien minh rang xa hoi muon theo kip van minh phai thay đoi theo thoi gian va hoan canh. Ong viet: 

"Van minh lay giong nhu benh soi. No con hay hon benh soi vi no đem lai nguon loi".
Ong đoi hoi dan Nhat phai rang "nem mui van minh" - đo la van minh Tay phuong - va chap nhan thay đoi. Fukuzawa Yukichi phat huy tinh than tu tin, tu tao suc manh the chat va giao duc cua tung ca nhan. Trong vong 30 nam, nuoc Nhat thay đoi nhanh chong va tro thanh mot trong cac đai cuong quoc tren the gioi.
Tuy nhien, Fukuzawa cung the hien tu tuong co phan qua khich trong quan he voi nuoc chau A lang gieng. Ong viet: "Gio đay neu phai cho nha Thanh lan Trieu Tien đeu can đai hoa đe cung co mot chau A phon vinh thi e khong kip nua. Nhat Ban phai thoat ra khoi A chau ngay va se tiep can voi nha Thanh va Trieu Tien voi cung mot tu the nhu cac nuoc Au - My moi đuoc". Đieu đo co nghia la ong khuyen Nhat Ban cung phai gia nhap vao nhom cac nuoc đang canh tranh xam chiem thuoc đia o vung Đong A nhu Au - My. 20 nam sau, Đe quoc Nhat Ban đa lam đung theo y kien ma Fukuzawa đe xuong, nghia la đua tranh voi cac nuoc thuc dan Au - My trong viec xam chiem cac nuoc vung Đong A


Chinh tri = Hien phap =

Đai Nhat Ban Đe quoc Hien phap đuoc ban hanh nam 1889, chinh thuc trao nhieu quyen han chinh tri vao tay Thien hoang. Tuy nhien cho đen 1936, tu "Đai Nhat Ban Đe quoc" moi đuoc chinh thuc su dung. Nhung tu khac đe chi Nhat Ban luc bay gio gom co:  Nhat Ban (日本),  Đai Nhat Ban (大日本),  Nhat Ban Quoc (日本國), Nhat Ban Đe quoc (日本帝國).
Trong ban thao hien phap 1946, mot nam sau khi đau hang, Nhat thiet lap he thong chinh tri va ten hieu cua nuoc tro thanh: 日本国 Nhat Ban Quoc.


Kinh te Truoc Chien tranh the gioi thu hai, Nhat mo rong vong đai đe quoc, cai quan Đai Loan, Trieu Tien, Man Chau va vung Bac Trung Hoa. Nhat xem vong đai nay la mot yeu to quan trong đe bao ve quyen loi va an ninh, đe phong cac the luc ben ngoai chan khoa đuong bien bop nghet kinh te cua minh. Nhan thuc đuoc tai nguyen cua minh han che, Nhat ra suc vo vet tai nguyen tu cac thuoc đia đe tang cuong quan luc va lam hau thuan cho viec tiep tuc mo rong lanh tho đe quoc. Sau 1868, kinh te Nhat Ban tien trien qua hai giai đoan. Giai đoan đau chu trong phat trien nong nghiep đe cung cap cho cai tien ky nghe. Trong Chien tranh Nga-Nhat bat đau nam 1904, Nhat co 68% dan co viec lam va 38% tong san pham quoc dan van tu nong nghiep. Đen giai đoan thu nhi trong thap nien 1920 luong san xuat ky nghe va mo khoang len đen 23% GDP so 21% cua voi san xuat nong nghiep. Ky thuat giao thong va lien lac cung phat trien nhanh đe kip muc tien cua ky nghe.


Quan su Vao thoi điem nay, cac gia toc ky nghe đai tu ban nhu Mitsubishi, Mitsui, Sumitomo, Yasuda bat đau phat trien va nhan thuc đuoc su can thiet cua nguyen lieu va tai nguyen ma Nhat Ban khong co san. Quan niem ve xam lang nuoc lang gieng dan dan lon manh voi nhieu muc đich: tao vong đai quan su bao ve an ninh lanh tho Nhat Ban, lay tai nguyen phat trien ky nghe va tao thi truong tieu thu hang Nhat.
Trong khi đo, cac the luc Tay phuong nhu Hoa Ky, Anh Quoc, Phap cung đang co gang banh truong anh huong kinh te vao chau A - nhat la Trung Hoa. Nhan thay nguy co thua kem cac the luc "moi da trang" ngay tren đia ban cua minh, Nhat Ban ra suc cung co phat huy ky nghe - đac biet la vu khi quan su va trong vong vai nam tao dung đuoc mot luc luong quan su hung manh.
Araki Sadao la mot lanh tu khuynh huu đang quan phiet Nhat, tung lanh đao Hoi Hoat đong Tu thien Đe quoc (Kodoha) đoi lap voi Nhom Kiem soat (Toseiha) cua tuong Kazushige Ugaki. Ong gan lien co hoc Nhat (vo si đao) voi chu thuyet phat xit đang thinh hanh tai chau Au, đua đen phong trao hoat đong duoi dang phat xit Nhat (Quoc xa showa).
Tu 1932, Nhat Ban lot vao the buoc phai đi đen chien tranh theo huong dan cua Araki. Chu nghia đoc tai, quan phiet va banh truong đuoc chap nhan nhu loi giai duy nhat cho tinh huong bay gio cua Nhat Ban va it co ai len tieng phan đoi. Trong cuoc hop bao ngay 23 thang 9 nam 1932, Araki đua ra khai niem Kodoha (Đao đe quoc), gan lien Thien hoang, nguoi Nhat, đat Nhat va tinh than Nhat vao mot khoi khong the tach roi. Tu đo nay ra mot loai "giao đao" moi ton sung Thien hoang trong long nguoi Nhat.
Nuoc Nhat tro thanh mot cong cu phuc vu cho quan đoi va Thien hoang Nhat Ban. Kiem Nhat (katana) đuoc đem ra lam phu hieu cho ly tuong đe quoc, sung Nambu đuoc dung đe bieu hien tinh than can chien cua quan đoi Nhat.
Mot mo uoc cua gioi quan phiet cuc huu la lam song lai he thong Mac phu khi xua, nhung duoi dang quan tri hien đai - nghia la Thien hoang chi la long trong vien va quyen han chi huy ca nuoc nam trong tay lanh tu quan su voi danh nghia phu chinh - tuong tu nhu chuc Duce cua Benito Mussolini o Y va quyen Fuhrer cua Adolf Hitler o Đuc. Tuy nhien mot so nha quan su Nhat thoi nay ra suc ngan can loi suy nghi nay, quyet gianh quyen luc hoan toan vao tay Thien hoang.


= Hai quan =

Hai quan Đe quoc Nhat Ban (kanji co: 大日本帝國海軍, kanji moi: 大日本帝国海軍, romaji: Dai-Nippon Teikoku Kaigun, phien am Han-Viet: Đai Nhat Ban đe quoc hai quan), thuong goi tat la Hai quan Nhat, la luc luong hai quan cua Đe quoc Nhat Ban tu nam 1869 khi thanh lap cho đen nam 1947 khi no bi giai tan theo đieu 9 cua Hien phap Nhat Ban tu bo viec su dung vu luc nhu la phuong cach đe giai quyet cac tranh chap quoc te. Đay la luc luong hai quan lon thu ba tren the gioi vao nam 1920 sau Hai quan Hoa Ky va Hai quan Hoang gia Anh, va co le la luc luong hai quan hien đai nhat thoi điem can ke Chien tranh The gioi II. Nhung chien ham trong luc luong nay con đuoc ho tro bang may bay va hoat đong khong kich tu Khong luc Hai quan Đe quoc Nhat Ban.


Truoc Chien tranh the gioi thu nhat = Chien tranh Trung-Nhat lan thu nhat =

Truoc khi tham du vao Chien tranh the gioi thu nhat tu sau khi bat đau Minh Tri Duy tan, Đe quoc Nhat Ban đa tham gia hai cuoc chien quan trong. Cuoc chien thu nhat la Chien tranh Nhat-Trung thu nhat xay ra giua thoi ky 1894 va 1895. Cuoc chien nay chu yeu xoay quanh viec tranh gianh quyen kiem soat va anh huong đoi voi ban đao Trieu Tien. Mot cuoc noi loan cua nong dan đa dan toi viec trieu đinh Trieu Tien thinh cau Trung Quoc gui quan qua Trieu Tien đe on đinh tinh hinh. Đe quoc Nhat Ban đap tra bang cach gui quan Nhat qua Trieu Tien va dung nen mot chinh phu than Nhat o kinh đo Seoul. Trung Quoc phan đoi, va chien tranh no ra. Quan Nhat đanh bai quan Trung Quoc o ban đao Lieu Đong va gan nhu pha tan hai quan Trung Quoc tai hai chien Hoang Hai. Trung Quoc bi buoc phai ky vao Hiep uoc Shimonoseki, nhuong nhieu phan cua Man Chau va đao Đai Loan cho Nhat Ban. Hiep uoc cung lam gia tang anh huong cua Nhat Ban tai Trung Quoc trong 50 nam sau.


= Chien tranh Nga-Nhat =

Chien tranh Nga-Nhat la mot cuoc xung đot tranh gianh quyen kiem soat Trieu Tien va mot so vung cua Man Chau giua Đe quoc Nhat Ban voi Đe quoc Nga xay ra trong giai đoan 1904-1905. Cuoc chien nay co y nghia quan trong do đay la cuoc chien hien đai đau tien ma mot nuoc chau A đanh bai mot cuong quoc chau Au va đa giup nang cao hinh anh va vi the nuoc Nhat tren chinh đan quoc te. Cuoc chien đuoc đanh dau bang viec Nhat xoa bo đuoc quyen loi cua Nga tai Trieu Tien, Man Chau va Trung Quoc. Đang ke la ban đao Lieu Đong, bi kiem soat boi thanh pho cang Lu Thuan (旅順口, cang Arthur). Thoat đau, trong hiep uoc Shimonseki, cang Lu Thuan đa đuoc nhuong cho Nhat.

Phan nay cua hiep uoc bi cac nuoc lon o phuong Tay bac bo, cang đuoc chuyen cho Đe quoc Nga, tang them quyen loi cua Nga trong khu vuc. Nhung quyen loi nay xung đot voi quyen loi cua Nhat Ban. Cuoc chien bat đau voi mot cuoc tan cong bat ngo cua Nhat vao ham đoi Đong Nga đong o cang Lu Thuan, tiep theo la Tran Hai chien cang Lu Thuan. Cac đon vi Nga co gang tron chay đa bi đanh bai the tham tai tran hai chien Hoang Hai boi luc luong hai quan Nhat do Đo đoc Togo Heihachiro chi huy. Mot nam sau, ham đoi Baltic cua Nga đa đen đay nhung cung bi tieu diet o Hai chien Đoi Ma. Tuy đoi voi Nga, chien tran tren bo khong co ket qua tham hai đen nhu vay va quan Nga đong hon nguoi Nhat, 300.000 so voi 220.000 nhung quan đoi Nhat đa đanh manh hon nhieu so voi đoi phuong Nga va gianh đuoc mot loi the chinh tri ma loi the nay ket hop voi Hiep uoc Portsmouth đuoc đam phan voi Tong thong Theodore Roosevelt o Hoa Ky. Ket qua la, đe quoc Nga mat mot nua đao Sakhalin, cung nhu nhieu quyen khai khoang tai Man Chau.


Chien tranh the gioi thu nhat Nhat Ban tham gia Chien tranh the gioi thu nhat nam 1914 theo phe Entente nhan co hoi Đe quoc Đuc đang ban ron voi chien tranh o chau Au va Nhat muon mo rong pham vi anh huong o Trung Quoc. Nhat Ban tuyen chien voi Đuc ngay 23 thang 8 nam 1914 va nhanh chong chiem nhung lanh tho: Son Đong, Mariana, Caroline va Quan đao Marshall o Thai Binh Duong (luc đo goi la Tan Guinea thuoc Đuc). Tran Thanh Đao la mot cuoc đo bo chop nhoang vao thuoc đia Giao Chau cua Đuc tai Trung Quoc va toan bo quan Đuc tai đay đau hang vao ngay 7 thang 11 nam 1914.
Đoi voi đong minh phuong Tay, đac biet la Anh đang đuong đau chien tranh nang ne tai chau Au, Nhat Ban tim cach bam lay vi the cua minh tai Trung Quoc bang viec đua ra 21 đieu đoi hoi ap đat len Trung Quoc vao nam 1915. Ngoai viec noi rong tam kiem soat cua ho len cac to gioi cua Đuc o Man Chau va Noi Mong, Nhat Ban con muon chia phan lam chu mot co so chinh khai thac va luyen kim o mien trung Trung Quoc, cam đoan Trung Quoc nhuong hay cho thue cac khu duyen hai cho mot cuong quoc thu ba, kiem soat tu quan su, chinh tri đen kinh te. Neu nhung đieu nay đat đuoc thi Trung Quoc tro thanh nuoc bao ho cua Nhat Ban. Tuy nhien phai đoi mat voi nhung thuong luong cham chap voi chinh phu Trung Quoc, thai đo chong Nhat đang lan rong tai Trung Quoc va nhung chi trich cua quoc te, Nhat Ban rut lai mot so đoi hoi va cac hiep uoc đa ky vao ngay 7 thang 5 nam 1915.


Chien tranh the gioi thu hai Đe quoc Nhat Ban lien minh quan su voi Đuc quoc xa va phat xit Y vi co chung muc đich la chia se vung anh huong cua minh; phat xit Đuc va Y banh truong o chau Au va đe quoc Nhat banh truong o chau A. Lien minh quan su nay đuoc hinh thanh đe tang cuong suc manh quan su cua ho va su hop tac trong quan he voi cac quoc gia khac, đuoc biet voi ten goi la phe Truc.
Sau khi cac hiep uoc bat binh đang bi huy bo khi đe quoc Nhat đa hung manh ve quan su va bat đau tranh chap cac lanh tho cua cac quoc gia khac (nhu Trung Quoc, Nga), cac nuoc phe Đong Minh, đac biet la Hoa Ky va Anh, lien han che giao thuong voi Nhat. Lien minh phe Truc đuoc Đuc Quoc Xa đem ra đe gay ap luc voi Anh va Hoa Ky va nhu loi canh cao voi Hoa Ky la hay đung ngoai cuoc trong Chien tranh the gioi thu hai con neu nhu khong se bi loi keo vao cuoc chien tu hai mat tran - phia đong va phia tay.

Vao ngay 4 thang 9 nam 1941, noi cac Nhat Ban hop đe xem xet ve ke hoach chien tranh va ra quyet đinh:

Đe quoc cua chung ta vi muc đich tu ve va tu bao ton se hoan tat su chuan bi chien tranh... [va] ... giai quyet bang chien tranh voi Hoa Ky, Anh va Ha Lan neu thay can thiet. Đe quoc cua chung ta se co gang tim moi hinh thuc ngoai giao co the co, mat đoi mat voi Hoa Ky va Anh Quoc đe đat đuoc muc tieu cua minh ... Trong truong hop nhung đoi hoi cua chung ta khong co trien vong đuoc đap ung trong 10 ngay đau thang 10 qua thuong luong ngoai giao đuoc noi o tren, chung ta se phai quyet đinh đoi đau voi Hoa Ky, Anh va Ha Lan.


= Thanh vien cua khoi Truc =

Ngay 27 thang 9 nam 1940, Nhat, Đuc, Y ky hiep đinh đong minh, lap Truc phat xit Au-A. Hitler co du le ky o Berlin, Mussolini khong đanh gia cao viec nay. Nhat Ban đa tham du cung Đuc Quoc Xa duoi thoi Adolf Hitler va phat xit Y duoi thoi Benito Mussolini trong mot lien minh quan su goi la phe Truc đe "thiet lap va gin giu trat tu moi" va bao ve lan nhau trong truong hop mot trong 3 nuoc bi tan cong, đay la ket qua cua hiep đinh 3 ben va mot lien minh.
Đieu 1 Hiep đinh viet: Nhat thua nhan "su lanh đao cua Đuc va Y trong viec lap lai trat tu moi tai chau Au".
Đieu 2, Đuc va Y thua nhan vai tro tuong ung cua Nhat tai chau A. 3 nuoc thoa thuan se giup nhau neu mot trong 3 nuoc bi My tan cong.
Hiep đinh co thoi han 10 nam.
Ngay 31 thang 12 nam 1940, Matsuoka Yosuke đa phat bieu voi mot nhom cac nha kinh doanh Do Thai rang ong ta la nguoi "chiu trach nhiem cho lien minh voi Hitler nhung trong đo toi đa khong hua hen rang toi se thi hanh cac chinh sach bai Do Thai o Nhat. Đay khong đon gian la y kien ca nhan cua toi, đay la y kien cua Nhat Ban, va toi khong hoi han khi thong bao đieu nay ra toan the gioi."


= Xam lang va cac tran chien =


 Trung Quoc  Nhat Ban hien dien tai Trung Quoc, Trieu Tien va cac quoc gia khac tai Đong Nam A la vi thieu cac nguon tai nguyen mot cach tram trong. Nhat can cac nguon tai nguyen nay đe tiep tuc phat trien va đay manh cong nghiep hoa nhanh chong. Sau khi chiem cac vung lanh tho cua cac nuoc nay, Nhat bat đau tranh chap lanh tho vien đong cua Nga va khoi su xam chiem phia đong Mong Co.
Nhat chuyen sang the thuc chinh quyen tuong tu nhu chinh quyen phat xit vi ket qua cua thoi ky Đai khung hoang. Mac du kieu chinh quyen di biet nay giong nhu kieu phat xit nhung co nhieu điem khac nhau voi chinh quyen phat xit nen đuoc đat ten la chu nghia quoc gia Nhat Ban.
Khong giong che đo cua Adolf Hitler va Benito Mussolini, Nhat Ban co hai muc tieu kinh te trong phat trien đe quoc. Truoc tien, nganh cong nghiep quan su noi đia đuoc kiem soat chat che đuoc dung đe khoi đong kinh te quoc gia trong suot thoi ky Đai khung hoang. Nhat buoc phai nhap cang cac nguyen lieu nhu sat, dau hoa va than đa vi thieu cac tai nguyen thien nhien o trong nuoc đe duy tri tang truong manh trong nganh cong nghiep. Đa so cac nguyen lieu đen tu Hoa Ky. Ket qua la vi ke hoach phat trien cong nghiep quan su nay va vi su tang truong cong nghiep cua Nhat, cac ly thuyet ve trong thuong thang the. Nguoi Nhat cam thay rang cac thuoc đia giau tai nguyen can bi gianh lai tu tay cac cuong quoc chau Au. Truoc đay Trieu Tien (1910) va Đai Loan (1895) đa bi sap nhap chinh yeu nhu cac thuoc đia nong nghiep. Ngoai Trieu Tien va Đai Loan, Nhat đat muc tieu chinh vao cac mo sat va than cua Man Chau, cao su cua Đong Duong va nguon tai nguyen nong nghiep cua Trung Hoa.
Nhat Ban xam luoc Trung Quoc vao nam 1937. Đang Cong san cua Mao Trach Đong đa đe nghi Quoc dan đang cua Tuong Gioi Thach ngung noi chien, va thanh lap Quoc - Cong hop tac chong Nhat. Trong nam đo, thu đo Quoc dan đang la Nam Kinh roi vao tay quan Nhat. Bien co đuoc biet đen voi cai ten la tham sat Nam Kinh xay ra trong mua đong nam 1937 va uoc luong co đen gan 300.000 nguoi, đa so la dan thuong bi giet chet.


 Man Chau  Bai chi tiet: Nhat Ban xam luoc Man Chau
Truoc su khang cu yeu ot, Nhat xam luoc va thon tinh đuoc Man Chau nam 1931. Nhat tuyen bo cuoc xam lang đo la su giai phong Man Chau khoi nguoi Trung Quoc cung nhu ho tung tuyen bo su sap nhap Trieu Tien la hanh đong bao ho. Nhat lien khi đo dung len mot chinh quyen bu nhin goi la Man Chau quoc va đua cuu hoang đe Trung Quoc la Pho Nghi lam quoc truong. Nhiet Ha, lanh tho giap ranh Man Chau quoc cung bi chiem vao nam 1933.


 Malaysia  Tran chien Malaya (hien thoi la Malaysia) la cuoc xung đot giua quan đoi Khoi Lien hiep Anh bao gom Anh, An Đo, Uc va Malaya tu luc luong lien bang Malaya va quan đoi Thien hoang bat đau tu ngay 8 thang 12 nam 1941 cho đen ngay 31 thang 1 nam 1942 trong Chien tranh the gioi thu hai. Ket qua la Nhat gianh thang loi va bat đau chiem đong Malaya.


 Thai Lan  Thang 6 nam 1940, Nhat ky hiep uoc huu hao voi Thai Lan, kich đong Thai Lan mau thuan voi Phap va tao nen nguy co chien tranh Xiem-Phap (nam 1940).


 Viet Nam  Loi dung tinh hinh chien tranh đang no ra o chau Au, đe quoc Anh, Phap đang phai tap trung luc luong o mau quoc nen nhung lanh tho thuoc đia o Đong Nam A la mieng moi ngon cho Nhat đe gat tam anh huong.
Ngay 14 thang 4, Nhat gui thong điep cho Phap đoi chiem 8 san bay o Đong Duong.
Ngay 14 thang 7, Nhat đoi Phap đe Nhat dung 8 san bay o Nam Viet Nam va su dung cang Sai Gon va Cam Ranh.
Nhat mo cuoc tan cong Đong Duong ngay 22 thang 9 quan Nhat tran qua bien gioi tu Long Chau vao Viet Nam va giao tranh quyet liet voi quan Phap qua nga Đong Đang. Giao tranh lan ra cac đon binh Phap doc bien gioi. Quan Phap bo chay ve Ha Noi. Nhat dan chiem cac vi tri trong yeu nhu san bay, tram xe lua, Hai Phong va Ha Noi.
Ngay 23 thang 7, Nhat ky voi chinh quyen Phap tai Đong Duong hiep đinh cho Nhat chiem Viet Nam.
My phan ung bang cach ngung đam phan bi mat voi Nhat va đong bang tai san Nhat.
Ve sau, may bay Nhat cat canh tu Sai Gon đa tieu diet ham đoi Anh tai Singapore; tu san bay Gia Lam may bay Nhat thuong xuyen sang nem bom Con Minh cat đuong tiep te cua My sang Trung Quoc qua Mien Đien.


 Singapore  Tran chien Singapore (hay tran Tan Gia Ba) la tran chien xay ra tai chien truong Đong Nam A trong Chien tranh the gioi thu hai khi Đe quoc Nhat xam luoc can cu chien luoc cua phe Đong Minh o Singapore. Chien su keo dai tu 7 thang 2 đen 15 thang 2 nam 1942 va ket qua la Singapore roi vao tay quan Nhat sau khi tuong Anh la Arthur Percival đau hang. Đay la cuoc đau hang lon nhat trong lich su cua luc luong quan su chi huy boi Anh, khoang 80.000 quan An Đo, Uc va Anh tro thanh tu binh chien tranh cung voi 50.000 bi bat trong cuoc xam chiem Malaysia cua Nhat.


 Mien Đien  Bai chi tiet: Nhat Ban xam chiem Mien Đien
Quan Nhat cung Thai Lan tran vao Mien Đien thuoc Anh. Trong vong 6 thang (tu thang 12 nam 1941 đen thang 5 nam 1942), ho đa gianh chien thang va chiem đong Mien Đien, con Thai Lan chiem đuoc tieu bang Shan. Đe quoc Anh buoc phai rut lui qua bien gioi An Đo.


 Đong An (Nam Duong thuoc Ha Lan)   Lien Xo  Ngay 13 thang 4 nam 1941, Nhat va Lien Xo ky mot hiep uoc trung lap khong xam pham lan nhau, nho đo Nhat ranh tay đoi pho voi My, Anh.


 Mong Co  Bien co bat đau vao ngay 11 thang 5 nam 1939 khi mot đon vi ki binh Mong Co khoang 70-90 nguoi tien vao vung tranh chap đe tim co cho ngua an thi gap ki binh Man Chau quoc tim cach đuoi ho ra khoi vung tranh chap. Hai ngay sau luc luong nay cua Mong Co tro lai va nguoi Man Chau bat luc khong the đuoi ho ra khoi vung nay.
Ngay thoi điem nay quan đoi Quan Đong Nhat bat đau nhap cuoc - mot đon vi trinh sat duoi quyen chi huy cua Trung ta Yaozo Azuma - đuoc phai đen đe giao chien voi nguoi Mong Co ngay 14 thang 5, nhung quan Mong Co rut lui ve huong tay sau mot it mat mat. Iosif Stalin ra lenh cho Bo Tong tham muu Hong quan Lien Xo vach ra mot ke hoach phan cong chong lai quan Nhat. Georgi Konstantinovich Zhukov, mot si quan đay hua hen, đuoc chon đe chi huy cuoc phan cong.


 Philippines  Nhat tien hanh cac vu oanh kich vao cac vi tri quan su My tren đat Philippines tiep sau vu oanh tac Tran Chau Cang ngay 7 thang 12 nam 1941. Ngay 10 thang 12 Nhat đo bo vao bo bien Philippines mo man tran chien Philippines. Đen luot tran chien nay gay ra them hai tran chien khac la tran Bataan va tran Corregidor. Khoang thang 1 nam 1942 tuong Douglas MacArthur va tong thong Manuel Quezon bi buoc phai thao chay truoc mui tien cong cua Nhat. Su kien nay đa đanh dau mot trong nhung cuoc bai tran te hai nhat trong quan su Hoa Ky va bo lai tren 70.000 tu nhan chien tranh My va Philippines trong tay Nhat. Hang chuc ngan tu binh chet sau đo tren đuong ap giai đuoc biet sau nay voi cai ten Cuoc hanh quan chet choc Bataan.
Quan luat Đe quoc Nhat ton tai tren hai nam. No đuoc đanh dau voi cuoc khang chien cua mot so quan noi day va su thong kho to lon cua nhan dan Philippines. Cac luc luong noi day nhap cuoc voi quan đoi cua tuong MacArthur ngay 19 thang 10 nam 1944, va chien dich Philippines 1944-45 thanh cong tot đep. Chien su ket thuc voi su ky ket đau hang cua Nhat ngay 2 thang 9 nam 1945.


 Uc  Khong quan Nhat Ban oanh tac thanh pho Darwin ngay 19 thang 2 nam 1942. Đay la lan đau tien nuoc Uc bi mot quoc gia khac tan cong va la mot su kien quan trong tren chien truong Thai Binh Duong trong Chien tranh the gioi thu hai.
Bien co nay thuong đuoc goi la "Tran Chau Cang cua Uc". Mac du no chi la muc tieu khong may đang ke nhung so bom đuoc tha xuong Darwin nhieu hon so bom đuoc su dung trong cuoc tan cong Tran Chau Cang. Tuong tu nhu Tran Chau Cang, thanh pho Uc nay cung chua san sang va bi tan cong bat ngo. Mac du thanh pho nay bi Nhat Ban khong kich them 63 lan nua trong nam 1942 va 1943, cuoc khong kich vao ngay 19 thang 2 gay nhieu thiet hai nhat.


 Hoa Ky va tran Tran Chau Cang  Su kien Đuc gay chien o chau Au thuc đay Nhat nam tien. My la can tro chinh đoi voi Nhat tai mat tran Thai Binh Duong. My luon gay suc ep đe can tro Nhat vuon tam anh huong. My vien tro cho Trung Quoc qua đuong Đong Duong va Mien Đien đe Nhat cang sa lay tai Trung Quoc.
Tinh đen thang 11 nam 1939, My đa gui 382 cong ham khang nghi Nhat. My tang vien tro cho Chinh phu Tuong Gioi Thach chong Nhat va khong thua nhan Chinh phu Uong Tinh Ve than Nhat. Đong thoi My chiem Philippines lam thuoc đia va quan tam đen tai nguyen vung Đong Nam A, va viec Nhat tien hanh nam tien se đe doa loi ich cua My.
Ngoai ra, My con tang gap đoi luc luong hai quan o vung nay va tuyen bo My se khong đe yen cho Nhat nam tien. Đe đoi pho voi chinh sach xam luoc cua Nhat, My ngay cang han che xuat khau sang Nhat, gay kho khan lon cho chinh sach nam tien voi huong chinh la Đong Duong va Indonesia. Phan ung lai Nhat lap quan he đong minh voi Đuc, Y đe nham vao My, đong thoi Nhat chuan bi phoi hop voi Đuc chiem Singapore, thuoc đia cua Anh, đong minh than can cua My.
Thang 11 nam 1940, Tu lenh Ham đoi Lien hop, đai tuong hai quan đo đoc Isoroku Yamamoto, nhan vat so ba o Nhat (sau Thien Hoang va Thu tuong), cung Bo truong Hai quan ban ke hoach đanh up Tran Chau Cang, mot du đinh tuyet mat chi hai nguoi nay biet.
Ngay 13 thang 4 nam 1941, Nhat va Lien Xo ky Hiep uoc trung lap khong xam pham lan nhau, nho đo Nhat ranh tay đoi pho voi My, Anh trong viec Nam tien. 10 ngay sau khi Đuc tan cong Lien Xo, Chinh phu Nhat thong qua quyet đinh chiem Đong Nam A du phai đanh nhau voi My. Nhung đe che mat My, Nhat bay tro đam phan bi mat voi My.
Su kien Nhat ep Phap nhuong Đong Duong khien My phan ung bang cach ngung đam phan bi mat voi Nhat va đong bang tai san Nhat, ngung ban dau cho Nhat. Anh va Ha Lan cung lam theo. Viec My cam van tuy khong lap tuc gay kho khan vi Nhat đa du tru dau đu dung trong 2 nam, nhung ve lau dai la bat loi.
Thang 9 nam 1941, Chinh phu Nhat thong qua quyet đinh phat đong chien tranh Thai Binh Duong.
Ngay 5 thang 11 nam 1941, Nhat quyet đinh phai chuan bi chien tranh voi My, Anh va Ha Lan neu truoc ngay 1 thang 12 nam 1941 cac yeu cau cua Nhat khong đuoc đap ung. Cac yeu cau Nhat neu ra trong cuoc đam phan voi My tu thang 4 nam 1941: 

Đe Nhat chiem Trung Quoc va Đong Nam A
My va Anh khong đuoc tang cuong luc luong trong vung chau A - Thai Binh Duong
My ban cho Nhat cac thu hang Nhat can.
Ro rang, My khong the đong y voi cac yeu cau đo. Vi vay ngay 1 thang 12, Noi cac Nhat chinh thuc quyet đinh khai chien voi My, Anh, Ha Lan. That ra, ngay tu ngay 26 thang 11, mot ham đoi hung hau đa bi mat roi Nhat Ban tien ve Tran Chau Cang (cach Nhat 6000 km, cach bo bien phia Tay nuoc My 3000 km).
Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa bat ngo tan cong Tran Chau Cang o Oahu, Hawaii sang ngay 7 thang 12 nam 1941. Luc luong gom 6 tau san bay, 2 thiet giap ham, 3 tau tuan duong, 11 tau khu truc, 3 tau ngam cung 423 may bay hai quan, ngoai ra con 27 tau ngam đi truoc trinh sat. Ham đoi Thai Binh Duong cua Hai quan Hoa Ky va cac luc luong Khong luc Hoa Ky va Thuy quan luc chien bao ve đa chiu that bai nang ne. Muc đich đau tien cua cuoc tan cong la nham vo hieu hoa Hoa Ky đu lau đe Nhat Ban co the thiet lap đe quoc Đong Nam A đa đuoc tru tinh tu lau va tao ra vung đem phong thu. Du luan My coi cuoc tan cong cua Nhat la mot hanh đong xao tra va đa đong long chong lai đe quoc Nhat, dan toi viec Hoa Ky tham chien cung phe Đong Minh trong Chien tranh the gioi thu hai.


Toi ac chien tranh = Tham sat Tuc Thanh =

Khi quan Nhat chiem đuoc Singapore, cac si quan cua quan đoi Nhat Ban đa lo ngai ve so nguoi Hoa đia phuong. Quan đoi Đe quoc Nhat đa y thuc đuoc rang Hoa kieu rat trung thanh voi Anh hoac Trung Quoc voi viec nhung nguoi Hoa giau co đa cung cap tai chinh cho Tuong Gioi Thach trong Chien tranh Trung-Nhat lan thu hai sau khi Nhat Ban xam chiem Trung Quoc thang 7 nam 1937. Tham quyen quan su duoi quyen chi huy cua tuong Tomoyuki Yamashita đa quyet đinh mot chinh sach loai tru nhung thanh phan co đau oc chong Nhat.
Ngay sau khi Singapore that thu, Trung ta Masayuki Oishi chi huy truong đon vi hien binh so hai chiem dung cac van phong cua dinh thu toa an toi cao. Singapore bi chia ra thanh nhung tieu phan khu, moi phan khu đuoc kiem soat boi mot si quan hien binh. Nguoi Nhat thiet lap cac trung tam thanh loc co đinh khap cac noi tren thuoc đia. Muc đich la đe thu thap va thanh loc cac nam nhan goc Trung Quoc tu 18 đen 50 tuoi va loai tru nhung ai ma ho cho la chong Nhat. Nhung ai vuot qua đuoc thanh loc se nhan đuoc mot mau giay co ghi "Đa thanh loc" hoac đuoc đong dau muc vao tay va ao cua ho. Nhung ai khong qua đuoc thanh loc se bi đong dau cac hinh tam giac. Co san xe cam nhong gan cac trung tam thanh loc đe đua nhung thanh phan chong Nhat đen voi than chet. Quan đoi Nhat chon nhung đia điem xa xoi nhu Changi, Punggol, Blakang Mati va Bedok đe thuc hien viec hanh quyet. Co nhung nan nhan bi quang ra khoi boong tau hoac bi ban chet bang sung may roi xuong ben cang.


= Tham sat Nam Kinh =

Vu Tham sat Nam Kinh la toi ac chien tranh ghe tom nhat cua quan Nhat trong Chien tranh the gioi thu hai. Quan Nhat đa tien hanh mot cuoc tham sat đam mau o xung quanh va trong Nam Kinh, Trung Quoc vao ngay 13 thang 12 nam 1937. Thoi gian keo dai cua cuoc tham sat thi khong ro lam mac du su tan sat nay đa keo dai suot đen 6 tuan sau đen đau thang 2 nam 1938. Quy mo cua su tan ac đang đuoc tranh cai gay gat tu tuyen bo cua quan đoi Nhat tai Toa an quan su quoc te Vien Đong rang nhung nguoi bi giet la quan nhan va rang "khong co su tan sat nao" cho đen con so cua Trung Quoc tuyen bo la so nan nhan dan su len đen 300.000 nguoi. Phuong Tay co xu huong tin theo con so thong ke do phia Trung Quoc cong bo voi nhieu nguon trich dan phuong Tay đua ra con so 300.000 nan nhan. Đieu nay mot phan la do su thanh cong ve mat thuong mai cua cuon sach Tham sat Nam Kinh cua Iris Chang, đa dung len vu đai cho cac cuoc tranh cai ve van đe nay tai phuong Tay; va ton tai nhieu tu lieu ghi chep bang anh chup phong phu khac ve nhung co the bi cat xeo cua phu nu va tre em.


= Đon vi 731 =

Đon vi 731 la mot đon vi thi nghiem y khoa cua hoang quan Nhat Ban hoat đong trong bong toi tien hanh nghien cuu chien tranh sinh hoc qua thi nghiem tren con nguoi trong Chien tranh Trung-Nhat lan thu hai (1937-1945) va Chien tranh the gioi thu hai. Tra hinh la mot đon vi lam tinh khiet nuoc uong, co ban doanh o khu Binh Phong thanh pho đong bac Cap Nhi Tan, phan đat thuoc quoc gia bu nhin Man Chau. Đon vi 731 chinh thuc đuoc biet đen voi ten goi bo chinh tri hien binh va phong nghiem cuu ngan ngua dich benh.
Hon chuc ngan nguoi ca dan su lan quan su goc Trung Hoa, Trieu Tien, Mong Co, Lien Xo la đoi tuong thi nghiem cua đon vi 731. Mot so tu binh chien tranh phe Đong Minh cung chet ve tay cua đon vi 731. Ngoai ra, cuoc nghien cuu ve vu khi sinh hoc cua đon vi 731 gay hau qua la ca chuc ngan nguoi chet o Trung Hoa – co the len đen 200.000 qua vai uoc tinh.
Đon vi 731 la mot trong nhieu đon vi đuoc su dung đe nghien cuu chien tranh sinh hoc; cac đon vi khac nhu đon vi 516 (Te Te Cap Nhi), đon vi 543 (Hai Lap Nhi), Đon vi 773 (Songo), Đon vi 100 (Truong Xuan), Đon vi 1644 (Nam Kinh), Đon vi 1855 (Bac Kinh), Đon vi 8604 (Quang Chau), Đon vi 200 (Man Chau quoc) va Đon vi 9420 (Singapore).
Nhieu nha khoa hoc tung cong tac voi đon vi 731 thang tien nhanh chong nghiep vu trong chinh tri, hoc tap va thuong mai. Mot so bi quan Xo Viet bat đuoc va bi truy to tai cac phien xu toi ac chien tranh Khabarovsk; Mot so khac đau hang quan đoi My va đuoc an xa đe đoi lay nhung tai lieu quan trong.
Vi tinh tan bao cua no, nhung hanh đong cua đon vi 731 đuoc xem la toi ac chien tranh.


= Cac toi ac khac =
Nan đoi nam At Dau xay ra tai mien Bac Viet Nam trong khoang tu thang 10 nam 1944 đen thang 5 nam 1945 lam khoang tu 400.000 đen 2 trieu nguoi dan chet đoi. 
Phu nu giai khuay (uy an phu): uoc tinh co đen 200.000 phu nu bi bat tu Trieu Tien, Trung Quoc, Philippines va cac nuoc chau A khac lam no le tinh duc cho quan đoi Nhat trong Chien tranh the gioi thu hai. 
Đuong tu than Bataan: la toi ac quan đoi Nhat gay ra luc quan Nhat chiem đuoc Bataan, Philippines va ap giai tu binh My va Philippines tu Bataan ve trai O'Donnell. Tu binh bi ap giai đi bo, bi nguoc đai, đanh đap va bi bo đoi tren đoan đuong dai tren 100 km. Uoc tinh co tu 5.000-10.000 tu binh Philippines va tu 600-650 tu binh My chet truoc khi đen đuoc trai O'Donnell. 


Con đuong đen that bai = Nhung chien bai quan trong =
Cac chien luoc gia quan su Nhat Ban biet rat ro su khong can xung bat loi ve phia ho giua tiem nang ky nghe cua ho va cua Hoa Ky. Vi ly do nay nguoi Nhat cho rang su thanh cong cua ho la kha nang chiem uu the chien luoc bang cach chien thang mang tinh chien luoc tai Tran Chau cang. Chi khi nao Ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky bi tieu diet va nguoi Nhat chiem đuoc cac tien đon xa xoi cua Hoa Ky thi moi co hy vong la đe quoc Nhat Ban khong bi suc manh ky nghe cua Hoa Ky đe bep. Tuy nhien vao thang 5 nam 1942, su that bai trong no luc co tinh cach quyet đinh đanh bai Đong Minh o tran bien Coral, mac du chiem uu the hon ve luc luong, đa đua đen ket cuoc tham bai chien luoc cho Đe quoc Nhat Ban. Tiep theo đo la mot cuoc bai tran tham khoc hon nua vao thang 6 nam 1942 khi Nhat mat đen 4 hang khong mau ham tai tran Midway. Tran Midway la mot su bai tran mang tinh quyet đinh cho Hai quan Đe quoc Nhat Ban va la mot buoc ngoat cua cuoc chien. Nhung cuoc bai tran truoc Đong Minh tiep theo dien ra o chien dich Guadalcanal vao thang 9 nam 1942 va New Guinea nam 1943 khien Đe quoc Nhat chuyen sang the phong thu cho đen ket thuc cuoc chien. Đen nam 1944 quan Đong Minh đa chiem hoac che ngu đuoc nhieu can cu chien luoc cua Nhat bang nhung cuoc đo bo va oanh tac quy mo. Them vao đo, tau ngam cua Đong Minh cung gay thiet hai nang cho đuong hang hai Nhat nen bat đau lam te liet nen kinh te Nhat va kha nang tiep te cho quan đoi Nhat. Vao đau 1945 thuy quan luc chien Hoa Ky co gianh quyen kiem soat quan đao Ogasawa trong nhieu tran đanh sinh tu nhu tran Iwo Jima đa đanh dau su khoi đau mot loat cac đao cua Nhat bi that thu.


= Kamikaze =

Trong nam 1943-44, luc luong Đong Minh đuoc hau thuan boi suc manh ky nghe va tai nguyen phong phu cua Hoa Ky đa dan dan tien cong ve phia đat Nhat Ban. Chi huy truong Asaiki Tamai keu goi mot nhom 23 hoc vien phi cong xuat sac ma Tamai truc tiep đao tao tinh nguyen vao luc luong xung kich đac biet. Tat ca cac hoc vien đeu đua ca hai tay đe tinh nguyen vao chien dich. Sau đo Tamai yeu cau Trung uy Yukio Seki lam chi huy cho luc luong nay. Theo loi ke lai thi Seki nham nghien hai mat lai, cui đau va suy nghi vai giay truoc khi noi voi Tamai: "xin cho toi lam đieu đo." Nhu vay Seki tro thanh than phong thu 24 đuoc chon cho su mang cam tu.
Phi đoi Kamikaze đau tien do Pho đo đoc Takijiro Onishi thanh lap va tran đanh chinh thuc đau tien co su tham gia cua phi đoi nay la tran Hai chien vinh Leyte vao thang 10 nam 1944. Sau đo chien thuat nay đuoc su dung trong nhieu tran đanh khac o Thai Binh Duong nhung no đuoc đua len hang "quoc sach" la trong tran Okinawa tu thang 4 đen thang 6 nam 1945. Tai Okinawa, Nhat Ban đa su dung khoang 4000 Than phong đe đanh đam hon 30 tau cac loai cua hai quan My va lam 223 tau khac bi thuong. Tuy nhien, chien cong ay tuy lon van khong xoay chuyen đuoc tinh hinh tai Okinawa va ca cuoc chien. Cac cuoc tan cong Than phong chinh thuc cham dut vao ngay 15 thang 8 nam 1945, ngay Nhat Ban đau hang Đong Minh.


= Bom nguyen tu =

Sau khi kiem soat đuoc cac san bay o Saipan va Guam vao mua he 1944, Hoa Ky đa thuc hien mot chien dich oanh tach trai tham quy mo vao cac thanh pho cua Nhat trong mot no luc huy hoai ky nghe va lam lung lay tinh than cua nguoi Nhat. Nhung chien dich nay gay ra thiet hai nang ne ve nhan mang cho hang tram ngan nguoi dan nhung khong khien nuoc Nhat đau hang. Ngay 6 thang 8 nam 1945, qua bom nguyen tu thu nhat đa đuoc tha xuong thanh pho Hiroshima, Nhat Ban. Sau đo 3 hom, ngay 9 thang 8 nam 1945, qua bom thu hai đa phat no tren bau troi thanh pho Nagasaki. Theo uoc tinh, 140.000 nguoi dan Hiroshima va 74.000 nguoi dan Nagasaki đa chet boi hai vu no cung nhu boi hau qua cua chung. Cac vu nem bom nguyen tu nay la lan đau tien va cung hy vong la lan cuoi đuoc su dung đe chong mot nuoc thu đich khac trong thoi chien.


Bai tran, đau hang va thay đoi chinh the Bay ngay sau vu nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki, Đe quoc Nhat Ban ky giay đau hang vo đieu kien va ket thuc chien tranh voi phe Đong Minh bang tuyen bo Potsdam.
Thien hoang Hirohito noi:

Thien hoang con noi tiep rang:


= Thay đoi chinh the =
Thoi ky Nhat Ban bi chiem đong, chinh quyen đuoc goi la Đe quoc Nhat Ban bi chinh thuc giai the. Hoa Ky chiem đong Nhat Ban cung voi su tro giup ve kinh te va chinh tri tiep tuc tien trien tot đep cho đen thap nien 1950. Sau khi Đe quoc Nhat Ban bi giai the, nuoc Nhat ap dung mot he thong chinh tri nghi vien trong đo Thien hoang chi co quyen luc tuong trung. Nhat Ban tro thanh đong minh than thien cua Hoa Ky, Anh,... va la đong minh kinh te cua nhieu quoc gia khac tren the gioi.
Tuong quan đoi Hoa Ky Douglas MacArthur, tu lenh toi cao luc luong Đong Minh tai tay nam Thai Binh Duong trong Chien tranh the gioi thu hai sau nay co phat bieu ve chinh quyen moi va thoi ky moi cua Nhat Ban nhu sau:


Nhung nhan vat noi bat = Nhung lanh tu chinh tri noi bat =
Chinh phu Nhat Ban von bi phong trao chinh tri cua quan đoi kiem soat suot Chien tranh the gioi thu hai, chinh quyen dan su trung uong đuoc đat duoi quyen quan tri cua cac quan nhan, cac đang vien dan su canh huu, trong đo co thanh vien quy toc va hoang gia.
Đung đau la Thien hoang - tong chi huy toi cao cac luc luong vu trang đe quoc, nguoi đung đau quoc gia va chinh quyen trung uong, la đai dien "dong giong mat troi", la Thien hoang cua moi nguoi va chu hoang gia.
Thoi ky đau:

Hoang tu Yamagata Aritomo
Hoang tu Ito Hirobumi
Hoang tu Katsura Taro
The chien thu hai:

Hoang tu Fumimaro Konoe
Koki Hirota
Hideki Tojo


= Nha ngoai giao =
Thoi ky đau:

Hau tuoc Komura Jutaro: Giao thuc Boxer & Hiep uoc Portsmouth
Ba tuoc Mutsu Munemitsu: Hiep uoc Shimonoseki
Đem Hayashi Tadasu: Lien minh Anh-Nhat
Ba tuoc Kaneko Kentaro: phai vien cua Hoa Ky
Tu tuoc Aoki Shuzo: Bo truong Ngoai giao Nhat Ban, Hiep uoc thuong mai va hang hai Anh-Nhat
Tu tuoc Torii Tadafumi: Pho lanh su cua Vuong quoc Hawaii
Tu tuoc Ishii Kikujiro: Thoa thuan Lansing-Ishii
Chien tranh The gioi II:

Nam tuoc Hiroshi Oshima: Đai su Nhat Ban tai Đuc Quoc xa


= Quan đoi =
Quan đoi Đe quoc Nhat Ban đuoc chia thanh hai binh chung chinh duoi quyen cua Đe quoc Nhat Ban Đai ban doanh co trach nhiem tien hanh tat ca cac cuoc hanh quan bao gom cac chi huy truong va nguoi lanh đao quan su.


 Luc quan Đe quoc Nhat Ban   = Thoi ky đau  =
Nguyen soai Hoang tu Yamagata Aritomo: Tham muu truong Luc quan, Thu tuong Nhat Ban, Nguoi sang lap IJA
Nguyen soai Hoang tu Oyama Iwao: Tham muu truong Luc quan
Nguyen soai Hoang tu Komatsu Akihito: Tham muu truong Luc quan
Nguyen soai Hau tuoc Nozu Michitsura:
Tuong quan Ba tuoc Nogi Maresuke: Thong đoc Đai Loan
Tuong quan Ba tuoc Akiyama Yoshifuru: Tham muu truong Luc quan
Tuong quan Ba tuoc Kuroki Tamemoto
Tuong quan Ba tuoc Nagaoka Gaishi
Trung tuong Nam tuoc Oshima Ken'ichi: Tham muu truong Luc quan, Bo truong Chien tranh trong The chien I
Tuong quan Kodama Gentaro: Tham muu truong Luc quan, Thong đoc Đai Loan


 = The chien II  =
Nguyen soai Hoang tu Kotohito Kan'in: Tham muu truong Luc quan
Nguyen soai Hajime Sugiyama: Tham muu truong Luc quan
Tuong quan Senjuro Hayashi: Tham muu truong Luc quan, Thu tuong Nhat Ban
Tuong quan Hideki Tojo: Thu tuong Nhat Ban
Tuong quan Yoshijiro Umezu: Tham muu truong Luc quan


 Hai quan Đe quoc Nhat Ban   = Thoi ky đau  =
Đo đoc Hoang tu Higashifushimi Yorihito (1867-1922)
Đo đoc Hau tuoc Togo Heihachiro (1847-1934), Hai chien Tsushima
Đo đoc Ba tuoc Ito Sukeyuki (1843-1914)
Đo đoc Ba tuoc Kawamura Sumiyoshi (1836-1904)
Đo đoc Tu tuoc Inoue Yoshika (1845-1929)
Đo đoc Nam tuoc Ijuin Goro (1852-1921)
Đo đoc Nam tuoc Kato Tomosaburo (1861-1923)
Đo đoc Nam tuoc Akamatsu Noriyoshi (1841-1920)
Pho đo đoc Akiyama Saneyuki (1868-1918), Hai chien Tsushima


 = The chien II  =
Đo đoc Mineichi Koga (1885-1944)
Đo đoc Isoroku Yamamoto (1884-1943), tan cong Tran Chau Cang, Tran Midway
Đo đoc Osami Nagano (1880-1947)
Pho đo đoc Chuichi Nagumo (1887-1944), tan cong Tran Chau Cang, Tran chien Midway
Chuan đo đoc Tu tuoc Morio Matsudaira (1878-1944)


Cac hoc gia/nha khoa hoc noi tieng = The ky 19 =


 Nha nhan chung hoc, nha dan toc hoc, nha khao co hoc va nha su hoc   Cac nha khoa hoc y te, nha sinh hoc, nha ly thuyet tien hoa va nha di truyen hoc   Nha phat minh, nha cong nghiep va ky su   Cac triet gia, nha giao duc, nha toan hoc va cac nha thong thai   Nha hoa hoc, nha vat ly va nha đia chat  = The ky 20 =


Bien co lich su 1926: Thien hoang Đai Chinh qua đoi (25/12).
1927: Tanaka Giichi tro thanh thu tuong (20/4).
1928: Hirohito chinh thuc len ngoi Thien hoang (10/11).
1929: Hamaguchi Osachi tro thanh Thu tuong (2/7).
1930: Hamaguchi bi thuong trong mot am muu muu sat (14/11).
1931: Hamaguchi mat va Wakatsuki Reijiro tro thanh thu tuong (14/4). Nhat chiem Man Chau sau Bien co Phung Thien (18/9). Inukai Tsuyoshi tro thanh thu tuong (13/12) va tang ngan quy chien tranh tai Trung Hoa.
1932: Sau vu tan cong su sai Nhat o Thuong Hai (18/1), quan Nhat phao kich thanh pho (29/1). Man Chau quoc đuoc thanh lap voi Pho Nghi la vua (29/2). Inukai bi am sat trong cuoc đao chinh va Saito Makoto tro thanh thu tuong (15/5). Nhat Ban bi Hoi quoc lien chi trich (7/12).
1933: Nhat Ban roi Hoi quoc lien (27/3).
1934: Okada Keisuke tro thanh thu tuong (8/7). Nhat Ban rut khoi Hiep uoc Hai quan Washington (29/12).
1936: Cuoc đao chinh (bien co 26/2) đua Hirota Koki thanh thu tuong (9/3). Nhat Ban ky hiep uoc đau tien voi Đuc (25/11) va chiem đong Thanh Đao (3/12). Mong Cuong quoc đuoc thanh lap o noi Mong.
1937: Hayashi Senjuro tro thanh thu tuong (2/2). Hoang tu Konoe Fumimaro tro thanh thu tuong (4/6). Bien co Lu Cau Kieu (7/7). Nhat Ban chiem đuoc Bac Kinh (31/7). Quan Nhat chiem Nam Kinh (13/12), bat đau cho vu Tham sat Nam Kinh.
1938: Tran chien Đai Nhi Trang (24/3). Quang Chau roi vao tay quan Nhat (21/10).
1939: Hiranuma Kiichiro tro thanh thu tuong (5/1). Abe Nobuyuki tro thanh thu tuong(30/8).
1940: Yonai Mitsumasa tro thanh thu tuong (16/1). Konoe tro thanh thu tuong nhiem ky hai (22/7). Bach đoan đai chien (8/1940–9/1940). Nhat chiem Đong Duong trong luc Paris sap that thu, va ky Hiep uoc ba ben (27/9).
1941: Tuong Tojo Hideki tro thanh thu tuong (18/10). Tran tan cong Tran Chau cang, Hawaii (7/12), khien Hoa Ky tuyen chien voi Nhat (8/12). Nhat tien chiem Hong Kong (25/12).
1942: Singapore đau hang Nhat (15/2). Nhat doi bom Uc (19/2). My khong tap Đong Kinh (18/4). Tran chien bien San Ho (4/5–8/5). Luc luong My va Phi tai chien truong Philippines đau hang (8/5). Nhat bai tran tai tran chien Midway (6/6). Đong Minh chien thang trong tran vinh Milne (5/9).
1943: Đong Minh chien thang trong tran Guadalcanal (9/2). Nhat bai tran tai tran Tarawa (23/11).
1944: Tojo tu chuc va Koiso Kuniaki tro thanh thu tuong (22/7).
1945: Oanh tac co Hoa Ky bat đau đanh bom cac thanh pho chinh cua Nhat Ban. Nhat bai tran tai tran Iwo Jima (26/3). Đo đoc Suzuki Kantaro tro thanh thu tuong (7/4). Nhat bai tran tai tran Okinawa (21/6). Hoa Ky tha bom nguyen tu xuong thanh pho Hiroshima (6/8) va Nagasaki (9/8). Nhat đau hang (14/8) va Đong minh bat đau chiem đong Nhat.


= Thien hoang =


Xem them Nong nghiep o Đe quoc Nhat Ban
Nhan khau Đe quoc Nhat Ban
Ngoai thuong va van chuyen cua Đe quoc Nhat Ban
Hop tac cong nghiep Đuc-Nhat Ban truoc The chien II
San xuat cong nghiep tai Nhat Ban thoi Chieu Hoa
Tai nguyen nang luong va khoang san cua Nhat Ban (The chien II)
Chu nghia dan toc Nhat Ban
Chuong trinh vu khi hat nhan cua Nhat Ban
Danh sach cac vung lanh tho bi chiem đong boi Đe quoc Nhat Ban
Dich vu canh sat cua Đe quoc Nhat Ban
Cac đang chinh tri cua Đe quoc Nhat Ban


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Đe che Nhat Ban Luu tru ngay 9 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine
Cai chet cua Nguoi Khai Pha: Hirohito & Đe che Nhat Ban