May tinh bo tui (con đuoc goi la may tinh toan, may tinh cam tay, goi tat la may tinh) la mot thiet bi đien tu nho gon đuoc dung đe thuc hien viec tinh toan tu đon gian đen phuc tap.


Thiet ke = Bo cuc phim =
Cac phim sau đay xuat hien tren phan lon may tinh bo tui. Du cac phim so thuong đuoc sap xep theo cung tieu chuan, vi tri cua cac phim khac lai thay đoi tuy theo mau ma; minh hoa duoi đay la mot vi du.


Lich su Ban tinh co hoc chinh la tien than cua may tinh bo tui ngay nay. Cong cu tinh toan so hoc đau tien đuoc biet đen la chiec ban tinh (Abacus) đuoc su dung boi nhung nguoi Sumer va nguoi Ai Cap vao khoang 2000 nam truoc cong nguyen. Sau đo, ban tinh đuoc su dung rong rai o cac nuoc Chau A, chau Phi, chau My va nhieu vung lanh tho khac chu yeu boi cac thuong nhan. Cho đen ngay nay, van con kha nhieu nguoi su dung loai ban tinh co hoc cua nguoi Trung Quoc, voi cac hat đuoc xau thanh chuoi theo chieu doc trong mot khung go chu nhat. Đen nam 1964, Cong ty Nhat Ban Sharp đa che tao đuoc chiec may tinh đau tien co the tu thuc hien cac phep tinh toan, mac du chiec may tinh co kich thuoc gan bang mot chiec xe o to. Nam 1967, Texas Instruments gioi thieu du an cong nghe "Cal Tech" voi chiec may tinh bo tui đau tien co kich thuoc nho gon, co kha nang thuc hien cac phep tinh đon gian nhu cong, tru, nhan, chia,... Sau đo vai nam, Canon đa su dung cong nghe nay đe san xuat nhung chiec may tinh bo tui thuong mai đau tien va ban rong rai tren thi truong voi gia 400 USD. Tuy nhien chi đen nam 1971, sau khi Intel ra mat mau chip xu ly thuong mai đau tien la Intel 4004, nhung chiec may tinh bo tui moi thuc su tro nen huu dung voi kha nang tinh toan tot hon, kich thuoc nho hon cung nhu gia thanh hop ly hon.
Cho đen nay, voi su phat trien cua khoa hoc cong nghe, nhung chiec may tinh bo tui khong chi đon gian la thuc hien cac phep tinh cong, tru, nhan, chia. Ma ben canh đo chung con co kha nang thuc hien nhieu phep bien đoi, cac ham luong giac va logarit, lam viec voi cac hang so nhu pi va e, tinh toan voi so phuc hay phan so, giai phuong trinh, phan tich thong ke, xac suat hay ma tran. Cac may tinh co man hinh đo phan giai cao va vi xu ly đuoc thiet ke manh hon con co kha nang ve đo thi va tich hop cac ngon ngu lap trinh, chang han TI-BASIC cua Texas Instruments.


Cau tao va co che = Cau tao =
Mot chiec may tinh bo tui co mot chip vi xu ly đon đe giai cac phep tinh va thuat toan. Ben canh đo no đuoc trang bi mot bang mach voi cac nut cao su hoac nhua phia tren đe ban nhap du lieu va cac phep tinh. Giong nhu mo hinh cua mot chiec đieu khien tu xa, khi bam mot nut tren ban phim, mot mach đieu khien se đuoc đong phia duoi lop cao su va gui cac xung đien đen chip xu ly, đong thoi gui tin hieu đen man hinh hien thi.
Man hinh cua hau het cac may tinh bo tui đau tien la loai man hinh LED hay diode chan khong. Sau nay, viec su dung man hinh tinh the long hay man hinh LCD giup tiet kiem đien nang hon.
Nguon nang luong chinh đuoc su dung trong cac may tinh bo tui la pin, nhung may tinh đau tien su dung cac he thong pin kha cong kenh khien cho chung co kich thuoc rat lon. Ngay nay, cong nghe nang luong phat trien giup pin ngay cang nho gon hon, giup giam bot kich thuoc cua nhung chiec may tinh bo tui hien đai va co hieu suat pin cao hon. Ben canh đo, nhung chiec may tinh bo tui su dung rat it nang luong, do đo mot mieng pin nang luong mat troi nho cung co kha nang cung cap đu nguon đien nang can thiet cho may hoat đong. Do đo ma tu nam 1970, co kha nhieu loai may tinh bo tui đuoc trang bi san pin nang luong mat troi đe cung cap đien nang song song voi pin hoa hoc thong thuong.
Cac may tinh bo tui cung co kha nang luu tru du lieu ngan han trong bo nho, tuong tu bo nho RAM. Cac may tinh bo tui hien đai co kha nang luu tru nhieu hon, đong thoi co the gan du lieu vao cac bien va truy suat ra khi tinh toan.


= Nguyen li hoat đong =
Nhu đa noi o tren, nhung chiec may tinh bo tui co the thuc hien cac phep tinh nho vao he thong mach tich hop va chip vi xu ly. Cac mach nay su dung bong ban dan đe thuc hien cac phep tinh cong, tru cung nhu cac phep tinh phuc tap hon nhu so mu hay can. Ve co ban, kha nang tinh toan phu thuoc vao so luong cac bong ban dan, cang nhieu bong ban dan thi chiec may tinh cang co kha nang tinh toan phuc tap hon. Ngay nay, cac may tinh bo tui hien đai đeu co mot tieu chuan ve mach tich hop voi so luong cac bong ban dan gan giong nhau.
Giong nhu cac he thong đien tu khac, chip xu ly ben trong se chuyen đoi cac thong tin ma ban nhap tu ban phim thanh he nhi phan tuong đuong. Trong he nhi phan chi hien thi hai so 1 va 0, vi mach su dung logic nhi phan bang cach chuyen cac bong ban dan bat hoac tat. 
Vi du neu ban muon cong phep tinh "2+2", may tinh se chuyen so "2" ve he nhi phan la "10" sau đo se cong voi nhau theo chieu doc. O đay co the thay o hang đon vi la "0+0" do đo ta se co gia tri la "0", tiep đen hang chuc "1+1" se đuoc gia tri "2". Tuy nhien he nhi phan lai khong hien thi so 2, do đo no se đuoc thay bang "10", vay ta se co gia tri cuoi cung la "100" chuyen đoi ve he thap phan se bang 4.
Cach hien thi tren man hinh cua may tinh bo tui cung su dung logic nhi phan nay. Neu ban đe y se thay moi o trong hien thi co 7 vach ngan, giup no co the hien thi tat ca cac so tu 0-9, vi du so 3 se đuoc hien thi bang 5 vach. Cac vach nay se đuoc bat hoac tat tuy thuoc vao thong tin gui đen tu chip xu ly, giup no co the hien thi gia tri nhap cung nhu ket qua cua phep tinh tren man hinh.


Cong ty san xuat pho bien: Aurora Office Equipment Company (Trung Quoc)
Canon Electronic Business Machines Co., Ltd.(Hong Kong)
Casio Computer Co., Ltd. (Nhat Ban)
Citizen Systems Japan Co., Ltd. (Nhat Ban)
Hewlett-Packard Development Company, L.P. (Hoa Ky)
Sharp Corporation (Nhat Ban)
Texas Instruments Inc. (Hoa Ky)


Chu thich: Hamrick, Kathy B. (thang 10 nam 1996). "The History of the Hand-Held Electronic Calculator". The American Mathematical Monthly. Quyen 103 so 8. The American Mathematical Monthly, Vol. 103, No. 8. tr. 633–639. doi:10.2307/2974875. JSTOR 2974875.
Marguin, Jean (1994). Histoire des instruments et machines a calculer, trois siecles de mecanique pensante 1642-1942 (bang tieng Phap). Hermann. ISBN 978-2-7056-6166-3.
Williams, Michael R. (1997). History of Computing Technology. Los Alamitos, California: IEEE Computer Society. ISBN 0-8186-7739-2.
Ifrah, Georges (2001). The Universal History of Computing. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-39671-0.
Prof. S. Chapman (ngay 31 thang 10 nam 1942). "Blaise Pascal (1623-1662) Tercentenary of the calculating machine". Nature. Quyen 150. London. tr. 508–509.


Tham khao