Mikhail Vasilyevich Frunze (tieng Nga: Михаил Васильевич Фрунзе; tieng Romania: Mihail Frunza; con đuoc biet toi qua cac but danh Арсений Трифоныч–Arseniy Trifonych, Сергей Петров–Sergei Petrov, А. Шуйский–A. Shuiskiy, М. Мирский–M. Mirskiy; 2 thang 2 [lich cu 21 thang 1] nam 1885–31 thang 10 nam 1925) la mot nha lanh đao cua đang Bolshevik truoc va sau cuoc Cach mang thang Muoi Nga (1917). Ten ong đuoc đat cho mot hoc vien quan su noi tieng cua Lien Xo.


Cuoc đoi va su nghiep Frunze sinh ra o Bishkek, mot thi tran nho nam o mien Nam đe quoc Nga, luc đo đang thuoc vung Kyrgyz cua Turkestan. Cha ong la mot thay thuoc nguoi Rumani goc vung Kherson, con me ong la nguoi Nga. Frunze đi hoc tai Verniy (nay la Almaty) va nam 1904 ong hoc o Đai hoc Bach khoa Sankt-Peterburg.
Tai Đai hoi II Đang Cong nhan Xa hoi Dan chu Nga dien ra o Luan Đon nam 1903, noi bo đang chia re thanh 2 phai lon: phai Bolshevik cua Lenin va phai Menshevik cua Julius Martov. Frunze chon theo phe cua Lenin. Hai nam sau Đai hoi, Frunze tro thanh mot nha lanh đao cua Cach mang 1905, ong to chuc cuoc đinh cong lon cua cong nhan det o Shuya va Ivanovo. Cach mang bi che đo Nga hoang đan ap, Frunze bi bat vao nam 1907 va bi xu tu hinh, tuy nhien sau đo ong đuoc giam an thanh kho sai chung than va bi đay đi Xibia. Sau muoi nam kho sai o Xibia, Frunze vuot nguc, tron đen Chita va tro thanh bien tap vien cua to Vostochnoe Obozrenie, mot tuan bao cua đang Bonsevich.
Khi cuoc Cach mang thang Hai (1917) bung no, Frunze tro thanh nguoi đung đau cua luc luong dan binh tai Minsk va sau đo ong đuoc bau lam chu tich cua Xo viet tai Byelarussia. Khong lau sau ong toi Moskva va lanh đao mot luc luong dan binh cua cong nhan đang đau tranh gianh quyen kiem soat thanh pho.
Sau khi cach mang thang Muoi Nga bung no, Frunze tro thanh Chinh uy cua tinh Voznesensk vao nam 1918. Trong thoi gian đau cua cuoc Noi chien Nga, ong đuoc bo nhiem lam chi huy cua Cum Tap đoan quan Nam -luc nay đang gap kho khan truoc luc luong Bach ve cua Đo đoc Aleksandr Vasiliyevich Kolchak. Duoi su chi huy cua Frunze, Hong quan nhanh chong lat nguoc tinh the va đa đanh bai quan cua Kolchak tai Omsk. Đe tuong thuong cho thanh tich đo, nguoi lanh đao Hong quan la Lev Davidovich Trotsky đa bo nhiem ong lam chi huy cua toan bo Mat tran phia Đong. Tiep theo, Frunze lai chi huy Hong quan tien vao Turkestan, tran ap cuoc noi day Basmachi cung nhu tieu diet tan quan Bach ve o đay. Luc luong Hong quan cua Frunze đa giai phong Khiva vao thang 2 va Bukhara vao thang 9.
Thang 11/1920, Frunze tai chiem Krym va đuoi luc luong Bach ve cua Pyotr Nikolayevich Wrangel ra khoi Nga. Ong cung lanh đao Hong quan đanh tan cac luc luong vo chinh phu cua Nestor Ivanovych Makhno va luc luong li khai cua Symon Vasylyovych Petliura tai Ukraina.
Vao nam, 1921, Frunze đuoc bau lam thanh vien cua Ban chap hanh Trung uong cua đang Bonsevich. Đen ngay 2 thang 6 nam 1924 ong tro thanh thanh vien ung cu cua Bo chinh tri va vao thang 1 nam sau ong đuoc bau lam Chu tich cua Hoi đong Quan su Cach mang. Frunze chu truong ung ho Grigory Yevseevich Zinoviev va vi vay ong tro thanh đich thu chinh tri cua Iosif Vissarionovich Stalin, mac du truoc đo ho co moi quan he tuong đoi hoa nha.
Frunze đuoc đanh gia la mot trong nhung nguoi cong san lanh đao co tam nhin rat sang tao va gan nhu la khong chinh thong ve cac chinh sach cung nhu ve viec thi hanh chung. Ong đuoc cac ban chien đau rat kinh trong vi long dung cam, su thanh cong trong viec đat đuoc cac muc tieu quan su quan trong cung nhu qua trinh đau tranh cach mang ben bi trong thoi ki đang Cong san con bi cam o che đo Nga hoang. Frunze cung đuoc xem la nguoi co nhieu kha nang ke thua ngoi vi lanh đao cua Lenin, ly do la ong co nhieu nang luc trong viec xu ly cac van đe ly thuyet cung nhu thuc te cua Đang, đong thoi ong cung to ra khong co tham vong ca nhan gi trai nguoc voi quyen loi cua Đang.


Cai chet Frunze von mac benh loet đuong tieu hoa man tinh. Nhung nguoi xung quanh đa nhieu lan khuyen ong đi phau thuat, tuy nhien Frunze to ra ua thich cac phuong phap chua tri truyen thong hon. Đen nam 1925, benh tinh cua Frunze đot ngot chuyen bien xau va ong phai nhap vien. Luc đo ca I. V. Stalin va Anastas Ivanovich Mikoyan đeu toi gap Frunze va yeu cau ong phai phau thuat. Ve viec nay, Frunze đa viet thu cho vo minh nhu sau:

Frunze chet vi ngo đoc chloroform trong qua trinh phau thuat vao ngay 31 thang 10 nam 1925. Ngay ca đoi voi trinh đo y hoc thoi đo, phau thuat loet da day la mot chuyen rat binh thuong, vi vay co nhieu y kien cho rang cac đich thu chinh tri cua Frunze - hay chinh ban than Stalin - đa bay muu đau đoc ong. Tuy nhien hien khong co bang chung nao đu manh đe chung minh cho viec nay. Co đieu, trong cuoc phau thuat đo cac bac si đa dung mot luong chlorofrom nhieu hon binh thuong vai lan.
Frunze đuoc mai tang tai Nghia trang tuong đien Kremli. Tat ca bon bac si phau thuat cho ong (Martynov, Grekov, Rozanov va Get'e) đeu chet vao nam 1934.


Di san Thanh pho Bishkek o Kyrgyzstan đuoc đoi ten thanh Frunze vao nam 1926. Đen nam 1991, no đuoc tra ve ten cu, tuy nhien con đuong va vien bao tang mang ten ong van đuoc giu nguyen ten goi. Trong khuon vien vien bao tang co ngoi nha tranh ma Frunze sinh song thoi nien thieu. No đuoc bao ton nguyen ven trong mot kien truc hien đai lon hon. Mot ngoi lang nam cach thu đo Kyrgyzstan 2 phut (tinh theo viec đi tu đuong san bay vao thu đo) cung đuoc đat ten la lang Frunze.
Ten cua ong đuoc đat cho mot hoc vien quan su danh tieng vao bac nhat Lien Xo: Hoc vien Quan su Frunze.
Su đoan bo binh so 2 (Lien Xo) tung mang ten la Su đoan bo binh Co Đo so 2 Byelarussia nhan danh M.V. Frunze.
Mot ga he thong tau đien ngam Moskva đuoc đat ten la Frunzenskaya nham vinh danh Frunze, va mot tuong đa cua ong cung đuoc tac gan đo. O Shuya nguoi ta xay dung mot bao tang tuong niem Frunze. Nhieu đuong pho o Nga hien nay cung đuoc đat ten la Frunze.
Sau khi Frunze qua đoi, cai ten Frunzik (co nghia la "Frunze" nho) bat đau tro nen thinh hanh trong cong đong nguoi dan Lien Xo song o vung Kavkaz va Turkestan. Nguoi mang ten Frunzik noi tieng nhat co le la Mher (Frunzik) Mushegovich Mkrtchyan, mot dien vien phim hai noi tieng cua Lien Xo.

Tau chien Poltava đuoc đoi ten thanh Frunze vao thang 1 nam 1926.


Trong van hoc Tac pham "Cau chuyen ve Mat Trang khong bao gio bien mat" cua Boris Andreyevich Pilnyak dua tren cai chet cua Frunze. Cai chet cua ong cung la hat nhan trung tam cua hai chuong đau cua tieu thuyet Nhung the he mua đong do Vasily Pavlovich Aksyonov sang tac.


Cau noi noi tieng "Tat ca nhung gi chung ta lam, moi hanh đong, đeu phai phu hop voi nhung tu tuong cao nhat cua Cach mang."
"Hong quan đuoc tao ra boi cong nong va no đuoc lanh đao boi y chi cua tang lop lao đong. Y chi đo đuoc thuc thi boi mot Đang Cong san thong nhat."

Ban mau:Soviet Ukraine Government (before 1938)


Chu thich Tham khao Gareev, M.A. (1987). M.V. Frunze, Military Theorist. Washington, D.C.: Pergamon-Brassey's. ISBN 0080351832.
Jacobs, Walter Darnell (1969). Frunze: The Soviet Clausewitz, 1885–1925. The Hague: Martinus Nijhoff.


Lien ket ngoai Prominent Russians: Mikhail Frunze Russiapedia
Frunze's writings on military theory Luu tru ngay 22 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine