Bao tang Co vat Cung đinh Hue la mot vien bao tang truc thuoc su quan ly cua Trung tam bao ton di tich co đo Hue. Toa nha chinh cua vien bao tang bang go, co 128 cay cot go quy, tren cac cot co hinh cham khac tu linh: long - li - quy - phung va hon 1000 bai tho bang chu Han. Toa nha nay chinh la đien Long An xay nam 1845 duoi thoi vua Hien to nha Nguyen, nien hieu la Thieu Tri. Hien bao tang trung bay hon 300 hien vat bang vang, sanh, su, phap lam Hue, ngu y va ngu dung, trang phuc cua hoang that nha Nguyen, cho khach tham quan mot cai nhin tong the ve cuoc song cung đinh Hue.


Lich su Nha trung bay chinh cua Bao tang Co vat cung đinh Hue la mot kien truc cung đinh thoi Nguyen, co ten la Đien Long An. Đien Long An la mot toa nha thuoc he thong kien truc cung Bao Đinh, đuoc xay dung nam 1845 duoi thoi vua Thieu Tri, nam o bo bac song Ngu Ha trong Kinh thanh.
Đay la mot dang "biet cung" cua vua Thieu Tri, la noi nghi cua vua sau le Tich đien (cay ruong) đau xuan o khu ruong gan đo; đien cung la noi phuc vu cho nha vua toi thuong ngoan, vui choi, tieu khien moi khi roi khoi Hoang thanh.
Nam 1847, vua Thieu Tri thang ha. Tu đo, he thong cung Bao Đinh đuoc van đuoc giu nguyen đe tho vua. Sau su kien that thu Kinh thanh 1885, đen thoi vua Thanh Thai (1889-1907), vi nhung ly do khac nhau, mot so kien truc o cung Bao Đinh cung đien Long An bi triet giai. Nam 1909, duoi thoi vua Duy Tan, đien Long An đuoc dung lai lam thu vien cho truong Quoc Tu Giam - nam ben trai, phia ngoai Hoang Thanh. Khi đo kien truc nay co ten moi la Tan Tho Vien.
Trong khoang thoi gian tu 1913-1923, Hoi Đo Thanh Hieu Co o Hue đa hoat đong tich cuc va suu tam đuoc nhieu hien vat co gia tri cao ve lich su va van hoa o vung đat Thuan Hoa – Phu Xuan - Hue. Do đo, Hoi co nhu cau luu tru va trung bay cac hien vat. Tan Tho Vien ma tien than la đien Long An đa lot vao mat xanh cua Hoi Đo Thanh Hieu Co.
Ngay 24/8/1923, nhung no luc cua Hoi đa dan đen viec Kham su Trung Ky Pierre Pasquier va vua Khai Đinh cung ban sac lenh thanh lap bao tang va dung toa nha đo lam nha trung bay hien vat cua Hoi Đo Thanh Hieu Co.
Nam 1947, Phap tai chiem Hue va tai lap nen đo ho tai đay, "Musee Khai Đinh" đuoc đoi ten la Tang Co Vien. Nam 1958, duoi che đo Viet Nam Cong Hoa, no mang ten la Bao tang Hue va hien nay co ten la "Bao tang Co vat cung đinh Hue"
Hien nay, Bao tang co vat Cung đinh Hue nam tren đuong Le Truc, phuong Thuan Thanh, thanh pho Hue. Đay la mot di tich quan trong nam trong Quan the di tich co đo Hue đuoc UNESCO cong nhan la di san van hoa the gioi nam 1993. Di tich cung đuoc xep hang cap quoc gia nam 1997.


Hien vat Bao tang Co vat cung đinh Hue la noi luu giu nhieu nhat, đay đu nhat nhung hien vat ghi dau ve trieu Nguyen va cuoc song vuong trieu xua; mot thua vang son nay đa tro thanh ky uc. Mac du trai qua chien tranh, cung nhung bien đong chinh tri xa hoi; rat nhieu co vat đa bi mat mat, that thoat. Bao tang hien đang luu giu va trung bay khoang 9.000 co vat cung đinh trieu Nguyen, gan 100 co vat Champa va quan ly gan 3.000 co vat khac đang trung bay tai cac cung đien, lang tam, mieu vu thuoc quan the di tich co đo Hue.
Bao tang co nhung suu tap co vat gia tri nhu: suu tap vac đong thoi chua Nguyen, suu tap đo su ky kieu thoi Nguyen, suu tap phap lam Hue, suu tap trang phuc cung đinh trieu Nguyen, suu tap đo go son son thep vang thoi Nguyen, suu tap nhac cu cua Nha nhac cung đinh Hue, suu tap sung than cong... trong đo co nhieu co vat đa đuoc cong nhan la Bao vat quoc gia cua Viet Nam.
Cac co vat quy gia nay phong phu ve chung loai, chat lieu; phan lon co nien đai trong giai đoan trieu Nguyen (1802-1945) va thoi cac chua Nguyen truoc đo; mot so co lien quan đen trieu Nguyen hay vung đia ly Phu Xuan - Hue. Cac co vat nay đuoc phan muc thanh gan 17 bo suu tap.
La mot bao tang chua đung mot so luong hien vat khong lo ve trieu đai phong kien cuoi cung o Viet Nam, Bao tang Co vat cung đinh Hue cho khach tham quan co đuoc cai nhin tong the ve cuoc song cua vuong trieu Nguyen o cung đinh Hue trong qua khu; su thang tram, bien thien cua lich su; van hoa Hue cung nhu su giao luu - tiep bien van hoa o Hue noi rieng va Viet Nam noi chung trong mot giai đoan lich su co nhieu bien đong.
Phan nhieu co vat o Bao tang Co vat cung đinh Hue la cac san pham my nghe do cac nghe nhan thuoc hang "ban tay vang" che tac theo lenh cua trieu đinh, hoac cac san pham đat hang nuoc ngoai (Trung Quoc hoac chau Au)... vi vay thuoc loai "hang đoc", quy hiem, co nhung thu la đoc ban - khong co cai thu hai.
Trong khuon vien bao tang nay, con co mot nha kho khac tang tru hon 80 hien vat Cham đuoc suu tam tai vung chau O, chau Ly ngay xua, va mang ra tu Tra Kieu trong nhung cuoc khai quat khao co hoc tai đo vao nam 1927. Rieng cac hien vat Cham đa tung đuoc nhung nha nghien cuu đanh gia la nhung di san van hoa quy hiem.


Khu trung bay chuyen đe = Đo det =
Trong bao tang, đo det co vai tro het suc quan trong, phan anh đoi song, sinh hoat cua nguoi dan thoi vuong trieu va la mot minh chung cho mot thoi ky lich su. No phan anh mot thoi ky vang son cua vuong trieu va la mot trong nhung tieu ban song phan anh nghe det truyen thong cua nguoi Viet trong mot giai đoan lich su.


= Tro choi vuong gia =

Hue la kinh đo cua Viet Nam duoi trieu Nguyen la noi an o va lam viec cua vua quan va la noi dien ra nhung tro choi tieu khien. Tro choi cua vua quan va gioi thuong luu bay gio rat phong phu, đen đoi vua Bao Đai xuat hien them rat nhieu tro choi mang phong cach Tay Au. Trong đo, Bao Đai va Tu Đuc co mot tro choi rat đac biet va hai ong rat gioi tro choi đau ho nay.
O Hue hien con luu giu it nhat 5 bo đau ho. Trong đo, 4 bo la co vat thuoc Bao tang Co vat Cung đinh Hue; bo con lai la tran bao cua phu tho Ngoc Son cong chua, con vua Đong Khanh. Đang chu y la suu tap cac bo đau ho o Bao tang Co vat Cung đinh Hue, boi chung rat đa dang ve chat lieu va hinh dang.


= Trang phuc vua chua trieu Nguyen =

Trang phuc cua cac bac vua chua nha Nguyen cung co nhieu loai va moi loai lai co ten goi rieng, mau sac rieng va chi mac trong nhung dip cu the. Cac thu ay co the phan thanh cac nhom: trang phuc thiet đai trieu, trang phuc thiet thuong trieu, trang phuc nghi le va thuong phuc. Moi nhom bao gom: ao, mu, đai, quan, hot, giay ung, hia hai... đuoc may theo cach thuc rieng, co ten goi rieng va co mau sac hoa van khac nhau. Hien nay trong Bao tang My thuat Cung đinh Hue con kha đay đu ve cac trang phuc cua vua chua trieu Nguyen. Khoang 100 bo ao quan cua cac vua chua, hoang hau, hoang tu, quan lai, linh trang cung đang con đuoc luu giu o kho đo vai.


= Co vat trong cac di tich trieu Nguyen =
Ngoai Bao tang My thuat Cung đinh Hue, Hue la noi tap trung nhieu nhat nhung co vat cua trieu Nguyen, cac di tich nhu: lang Thieu Tri, lang Tu Đuc, lang Đong Khanh, lang Khai Đinh, The To mieu, đien Thai Hoa, đien Hue Nam, Nha luu niem ba Tu Cung... la nhung noi đang tho tu va trung bay nhung co vat quy gia nhat cua trieu đai nay.


= Bo suu tap gom su =

Voi hon 3700 hien vat, bo suu tap gom su cua Bao tang My thuat Cung đinh Hue (BTMTCĐ Hue) tuong đoi phong phu ve the loai va đong vai tro quan trong trong toan bo đo gom su con đuoc bao ton tai Viet Nam. Suu tap gom su tai Bao tang nay rat đa dang, bao gom cac loai gom moc, gom men ngoc va gom hoa nau thoi Ly-Tran (the ky XI-XIV), gom hoa lam thoi Le (the ky XVI-XVII), gom thoi Mac (the ky XVI), gom trang tri thoi Nguyen (the ky XIX – đau the ky XX), gom su Trung Hoa thoi Minh – Thanh (the ky XIV – đau the ky XX) va gom su Phap.
Su phong phu con đuoc the hien tren phuong dien kieu dang va loai hinh trong mot tien trinh lich su gan 10 the ky. Đac biet BTMTCĐ Hue co mot suu tap đo su Trung Quoc đo so, chu yeu la đo su men trang ve lam thoi Minh – Thanh (cuoi the ky XIV – đau XX), ma nguoi Trung Hoa van goi la Thanh Hoa. Nguon co vat nay phan lon đuoc san xuat tu cac đia phuong Giang Tay, Quang Đong va Phuc Kien (Trung Quoc). Su hien dien cua chung trong Bao tang nay co le tu con đuong ngoai giao (vat ban tang, ky kieu) va thuong mai (do vua chua Viet Nam va quan lai trong nuoc mua ve tu Trung Quoc đe phuc vu cho cac nhu cau cua cung đinh), đo su ky kieu duoi trieu Nguyen rat phong phu ve so luong va loai hinh. Nhung hien vat nay đuoc ky kieu trai dai theo tien trinh ky kieu duoi trieu Nguyen, tu lan ky kieu đau tien voi hieu đe Giap ty nien che đen lan ky kieu cuoi cung voi loai đo su co hieu đe Khai Đinh giap ty nien tao va rai đeu duoi tat ca cac trieu vua co ky kieu đo su chu khong tap trung vao mot trieu vua nao.
Đo su ky kieu thoi Nguyen o Bao tang nay đa dang ve tat ca cac loai hinh: đo trang tri, đo sinh hoat, đo nghi le, te tu, cung nhu phong phu đoi tuong su dung: ngu dung, quan dung, dan dung. Đac biet nhom đo su trang tri co rat nhieu hien vat thuoc loai lon nhu đon, chau, thong... von la vat trang tri o cac san chau, cung đien. Trong khi đo lai hiem vang tranh tuong trang tri.
Đoi voi nhom đo su sinh hoat, hien vat trong BTMTCĐ Hue chu yeu la đo dung cho nhu cau an uong, rat hiem đo tra. Đay la đieu trai nguoc hoan toan voi cac suu tap tu nhan va cac bao tang khac trong nuoc. Cac nha suu tap khi bat đau choi co ngoan thuong suu tam cac mon đo nho, re tien roi sau đo moi tien toi suu tam cac co vat lon, quy hiem va đat tien. Trong khi đo, nguon đo su ky kieu tai BTMTCĐ Hue co nguon goc truc tiep tu cung đinh Hue, đac biet la do di chuyen, tiep nhan tu cac lang tam, cung đien nen phong phu ve chung loai, nhat la cac hien vat co kich thuoc lon. Trong lich su ton tai cua minh, mot so co vat cua BTMTCĐ Hue đa that thoat do chien tranh va mat cap, cung nhu do nhung nhan vat co the luc trong chinh quyen cu lay đi vao cac thoi điem eo le cua lich su nhu 1947, 1968, 1972... Ho đa chon nhung co vat nho nhung quy hiem đe mang đi cho thuan tien. Ket qua la nguon co vat nho o đay khong nhieu va quy bang nguon co vat co kich thuoc lon.
Ngoai nguon đo su co goc gac tu cung đinh Hue voi cac mon đo ngu dung đe ro nien hieu cac vua Nguyen nhu Minh Mang nien che, Thieu Tri nien tao, Thieu Tri nien che, Tu Đuc nien tao... voi cac mo tip trang tri đac trung cho su quyen quy, cho ngoi vi đe vuong nhu tu linh, bat buu, đuoc suu tap va tang tru mot cach tat yeu, noi đay con co nhung đo su quan dung, von chi co o cac quan phu, vuong phu, khong hieu sao lai gop mat trong Bao tang nay. Đo la cac hien vat co hieu đe:'Đang Huy cong tu, Tu Đuc mau thin trung thu Đang Quy tu đuong do Đang Huy Tru mang ve nam 1868... hay cac hien vat ve tich Mai hac voi hai cau tho chu Nom tuong truyen la do thi hao Nguyen Du ung tac: Ngheu ngao vui thu yen ha. Mai la ban cu, hac la nguoi quen. Chinh đieu nay đa khien cho suu tap đo su ky kieu noi đay them đa dang va hap dan.
Do co so luong lon nen suu tap đo su o BTMTCĐ Hue co rat nhieu hien vat đoc đao va quy hiem. O đay luu giu đuoc hai hien vat co hieu đe Giap ty nien che – mot chiec to do ong Hy Bach o thanh pho Ho chi Minh hien tang va mot chiec đia co goc gac tu thuo Bao tang moi khai sinh. Loai hien vat ky kieu co hieu đe nay, hien nay gioi suu tap va gioi chuyen mon chi biet khong qua đau ngon tay. O đay con co nhung hien vat su đuoc coi la đoc nhat vo nhi, vo tien khoang hau nhu chiec đau ho bang su ve rong nam mong mang nhung đac trung rat Hue va rat Nguyen, hay bo đia ba cai trang tri cac đo an phuong hoang. Đac biet, co nhung hien vat nhu loai to ve phong canh nga ba Bang Lang (truoc lang Minh Mang) co đe bai tho chu Nom Mot thuc nuoc in troi, đay co chu Nhat von đuoc coi la quy hiem, cac bao tang khac va cac suu tap tu nhan chi co mot chiec thi đa lay lam vinh hanh. Vay nhung loai to nay o BTMTCĐ Hue lai co đen 282 chiec.


= Bo suu tap tien co =

Co the noi Bao tang My thuat Cung đinh Hue co mot bo suu tap tien co đuoc sap xep theo chuyen đe duy nhat cua Viet Nam. Chuyen đe "Tien te luu hanh tai Viet Nam tu thoi Bac thuoc đen trieu Nguyen" giup cho du khach va cac nha nghien cuu co cai nhin moi hon ve suu tap tien co va phan anh cuoc song cua nguoi dan Viet luc bay gio.


Hinh anh mot so hien vat Xem them Đien Long An
Bao tang My thuat Viet Nam
Bao tang My thuat Thanh pho Ho Chi Minh


Chu thich Tham khao Đo Co Phap Lam - Sach cua Bao Tang My thuat Cung Đinh Hue - Nha xuat ban Hue nam 2007
Bai viet ve Bao Tang My thuat Cung Đinh Hue cua Ha Anh Minh tren Cinet Luu tru ngay 27 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine
Bai viet ve Bao Tang My thuat Cung Đinh Hue cua Nguyen Tich Di tren Trung tam Bao Tang Di Tich Co Đo Hue Luu tru ngay 18 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai http://www.hue.vnn.vn/disandulich/2006/12/179537/ Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine