Cuoc đao chinh Myanmar nam 2021 bat đau vao rang sang ngay 1 thang 2 nam 2021, khi cac thanh vien đang cam quyen đuoc bau len mot cach dan chu (do dan cu), tuc đang Lien minh Quoc gia vi Dan chu (NLD), bi Tatmadaw—Quan đoi Myanmar—phe truat va trao lai quyen luc cho chinh quyen quan phiet (chinh quyen co quan đoi cai tri). Quyen Tong thong Myint Swe ban bo tinh trang khan cap keo dai mot nam va tuyen bo quyen lanh đao đat nuoc thuoc ve Tong tu lenh Dich vu Phong ve Min Aung Hlaing. Chinh quyen moi tuyen bo ket qua cua tong tuyen cu thang 11 nam 2020 la khong hop le va tuyen bo y đinh to chuc mot cuoc bau cu moi khi tinh trang khan cap ket thuc. Cuoc đao chinh xay ra mot ngay truoc khi Nghi vien Myanmar se tuyen the cac chinh khach đuoc bau len trong cuoc bau cu 2020, khien cho qua trinh nay khong the dien ra. Tong thong Win Myint, Co van nha nuoc Aung San Suu Kyi va cac thanh vien noi cac, cac nhan vien cap cap duoi cua ho va cac thanh vien nghi vien đa bi bat giu.
Vao ngay 3 thang Hai nam 2021, Win Myint bi buoc toi vi pham cac quy đinh chien dich bau cu va cac quy đinh ve đai dich COVID-19 theo muc 25 cua Đinh luat Quan ly Thien tai. Aung San Suu Kyi bi buoc toi vi pham luat khan cap COVID-19 va nhap khau, su dung trai phep cac thiet bi radio va lien lac, cu the la sau thiet bi ICOM tu đoi an ninh cua ba va mot bo đam; nhung thiet bi nay bi han che o Myanmar va can đuoc cac co quan lien quan đen quan đoi cho phep truoc khi tang tru. Ca hai đeu bi giam giu trong hai tuan. Aung San Suu Kyi nhan them mot cao buoc hinh su vi vi pham Đao luat Tham hoa Quoc gia vao ngay 16 thang Hai, them hai cao buoc bo sung vi vi pham luat truyen thong va y đinh kich đong nao đong trong dan chung vao ngay 1 thang Ba, va mot cao buoc khac vi vi pham Đao luat Bi mat Chinh thuc (đao luat bao ve bi mat quoc gia) vao ngay 1 thang Tu
Tinh đen  ngay 29 thang 3 nam 2022, it nhat 1.719 dan thuong, bao gom tre em, đa bi sat hai boi luc luong cua chinh quyen va 9.984 nguoi bi bat giu. Ba thanh vien đang chu y cua NLD cung đa chet khi bi canh sat giam giu trong thang 3 nam 2021.


Boi canh Myanmar, con đuoc goi la Mien Đien, đa bi bua vay boi bat on chinh tri ke tu khi nuoc nay đuoc Anh trao tra đoc lap vao thang Mot nam 1948. Tu nam 1958 đen nam 1960, quan đoi thanh lap mot chinh phu tam quyen tam thoi theo lenh cua U Nu, thu tuong thoi bay gio cua đat nuoc do dan cu, đe giai quyet cac cuoc đau đa chinh tri noi bo. Quan đoi đa tu nguyen khoi phuc lai chinh quyen dan su sau khi to chuc cuoc tong tuyen cu nam 1960 o Mien Đien. Chua đay hai nam sau, quan đoi lai nam quyen trong cuoc đao chinh nam 1962, duoi su lanh đao cua Ne Win, va sau đo keo theo 26 nam quan đoi cai tri.
Nam 1988, ca nuoc no ra cac cuoc bieu tinh ram ro. Đuoc menh danh la Cuoc noi day 8888, cuoc bat on dan su nay bi cham ngoi boi quan ly kinh te toi te cua nha nuoc, khien Ne Win phai tu chuc. Vao thang Chin nam 1988, cac nha lanh đao cap cao nhat cua quan đoi đa thanh lap Hoi đong Khoi phuc Trat tu va Luat phap Nha nuoc (SLORC), va sau đo nam quyen. Aung San Suu Kyi, con gai cua nguoi sang lap đat nuoc hien đai Aung San, đa tro thanh mot nha hoat đong ung ho dan chu noi tieng trong thoi ky nay. Nam 1990, quan đoi cho phep bau cu tu do vi cho rang quan đoi đuoc su ung ho cua dan chung. Cuoi cung, cuoc bau cu ket thuc voi chien thang long troi lo đat cho đang cua ba Aung San Suu Kyi—Lien đoan Quoc gia vi Dan chu. Tuy nhien, quan đoi tu choi nhuong quyen va quan thuc ba tai gia.
Quan đoi tiep tuc nam quyen trong 22 nam nua cho đen nam 2011, theo lo trinh cua quan đoi vach ra đe đi đen dan chu, trong thoi gian đo Hien phap nam 2008 cua Myanmar đuoc soan thao. Tu nam 2011 đen nam 2015, mot qua trinh chuyen đoi dan chu thu nghiem đa bat đau va cac cuoc bau cu đuoc to chuc vao nam 2015 đa dan đang cua ba Aung San Suu Kyi, Lien minh Quoc gia vi Dan chu (NLD) đen chien thang. Tuy nhien, quan đoi van giu quyen luc đang ke, bao gom ca quyen bo nhiem 1⁄4 trong so tat ca cac thanh vien nghi vien.
Cuoc đao chinh nam 2021 dien ra sau cuoc tong tuyen cu vao ngay 8 thang Muoi Mot nam 2020, trong đo NLD đa gianh đuoc 396 trong so 476 ghe trong quoc hoi, chien thang đuoc con nhieu so ghe hon so voi bau cu nam 2015. Đang uy nhiem cua quan đoi, Đang Lien minh Đoan ket va Phat trien, chi gianh đuoc 33 ghe.
Quan đoi phan đoi ket qua, cho rang cuoc bo phieu la gian lan. No luc đao chinh đuoc đon la co ton tai trong vong vai ngay, khien cac quoc gia phuong Tay nhu Anh, Phap, Hoa Ky va Uc tuyen bo quan ngai.


Dien bien cua cuoc đao chinh Vao ngay 1 thang Hai nam 2021, phat ngon vien NLD Myo Nyunt noi rang Aung San Suu Kyi, Win Myint, Han Tha Myint, va cac lanh đao đang khac đa bi "bat đi" trong mot cuoc đot kich vao sang som. Myo Nyunt noi them rang anh ta chac cung som se bi bat đi. Nhieu kenh lien lac ngung hoat đong—đuong day đien thoai đen thu đo, Naypyidaw, bi gian đoan, đai truyen hinh MRTV cua nha nuoc cho biet ho khong the phat song do "su co ky thuat", va Internet gian đoan tren dien rong đa đuoc bao cao bat đau tu khoang 3 gio sang. Quan đoi đa lam gian đoan cac dich vu di đong tren khap đat nuoc giong nhu chien thuat "cong tac chet" (ngat mot cong tac đe anh huong đen moi giao thong mang) truoc đay đuoc su dung trong cac khu vuc xung đot dien ra tai cac tieu  bang Chin va Rakhine. Tat ca cac ngan hang la thanh vien thuoc Hiep hoi Ngan hang Myanmar đa đinh chi dich vu tai chinh cua ho.
Khoang 400 thanh vien đuoc bau len nghi vien (nghi si) đa bi quan thuc tai gia, gioi han trong mot to hop nha o cua chinh phu tai Naypyidaw. Sau cuoc đao chinh, NLD đa sap xep đe cac nghi si o lai khu phuc hop cho đen ngay 6 thang Hai. Nhung nguoi su dung mang xa hoi bat đau keu goi cac nghi si trieu tap mot phien hop nghi vien trong mot nha khach cua chinh phu, vi nhom cac nghi si nay đu si so đe mo mot phien hop, theo quy đinh cua Hien phap. Đap lai, quan đoi đa ban hanh mot sac lenh khac cho cac nghi si nhieu nhat 24 gio đe roi khoi khuon vien nha khach. Vao ngay 4 thang Hai, 70 nghi si NLD tuyen the nham chuc đe phan đoi cuoc đao chinh.
Trong cuoc đao chinh, binh linh cung bat giu mot so nha su Phat giao đa lanh đao cuoc Cach mang Nghe tay nam 2007, bao gom Myawaddy Sayadaw va Shwe Nyar War Sayadaw, nhung nguoi chi trich thang than quan đoi. Cac nha hoat đong lanh đao cuoc noi day 8888, bao gom Mya Aye, cung bi bat giu. Tinh đen ngay 4 thang Hai, Hiep hoi Ho tro Tu nhan Chinh tri đa xac đinh 133 quan chuc, nha lap phap va 14 nha hoat đong xa hoi dan su bi quan đoi giam giu do hau qua cua cuoc đao chinh.


Phan ung quoc te Uc: Chinh phu cho biet ho "quan ngai sau sac" ve tinh hinh va keu goi quan đoi giai quyet cac tranh chap thong qua cac co che hop phap va tra tu do ngay lap tuc cho tat ca cac nha lanh đao dan su va nhung nguoi khac bi giam giu bat hop phap. Ho cung keu goi trieu tap lai Quoc hoi, phu hop voi ket qua cua cuoc bau cu thang 11.
 Hoa Ky: Nha Trang cho biet "Hoa Ky bi canh bao truoc cac bao cao rang quan đoi Myanmar đa thuc hien cac buoc đe pha hoai qua trinh chuyen đoi dan chu cua đat nuoc, bao gom viec bat giu Co van Nha nuoc Aung San Suu Kyi va cac quan chuc dan su khac o Myanmar. Tong thong Biden đa đa đuoc Co van An ninh Quoc gia Jake Sullivan thong bao ngan gon. Chung toi tiep tuc khang đinh su ung ho manh me đoi voi cac the che dan chu cua Myanmar va phoi hop voi cac đoi tac khu vuc cua chung toi, thuc giuc quan đoi va tat ca cac ben khac tuan thu cac chuan muc dan chu va phap quyen, đong thoi tha nhung nguoi bi giam giu hom nay. Hoa Ky phan đoi bat ky no luc nao nham thay đoi ket qua cua cac cuoc bau cu gan đay hoac can tro qua trinh chuyen đoi dan chu cua Myanmar va se co hanh đong chong lai nhung nguoi chiu trach nhiem neu cac buoc nay khong đuoc đao nguoc, nhung nguoi đa phai chiu đung rat nhieu trong hanh trinh tim kiem dan chu va hoa binh."
 Lien Hop Quoc: Tong thu ky Lien Hop Quoc Antonio Guterres đa bay to quan ngai ve tinh hinh o Myanmar va keu goi tat ca cac ben tu bo moi hinh thuc khieu khich sau cuoc tong tuyen cu ngay 8 thang 11.
 Trung Quoc: Phat ngon vien Bo Ngoai giao Uong Van Ban trong mot cuoc hop bao tai Bac Kinh đa bay to "hy vong cac ben khac nhau se giai quyet phu hop nhung khac biet trong khuon kho hien phap va luat phap, nham bao ve on đinh chinh tri va xa hoi" đong thoi nhan manh "Trung Quoc la lang gieng than thien cua Myanmar".
 Vuong quoc Anh: Thu tuong Boris Johnson len an cuoc đao chinh la "giam giu phi phap nhung ca nhan dan su" tai Myanmar, yeu cau tha tu do cac nha lanh đao dan su va "la phieu cua cu tri Myanmar phai đuoc ton trong".
 Viet Nam: Le Thi Tuyet Mai, Truong Phai đoan đai dien thuong truc Viet Nam ben canh Lien Hop Quoc, cho biet "Viet Nam keu goi cong đong quoc te va cac đoi tac phat trien tiep tuc ho tro tien trinh chuyen tiep dan chu tai Myanmar, phu hop voi mong muon va loi ich cua nguoi dan Myanmar".


Tham khao