Theodora (; Hy Lap:. Θεοδωρα; k. 500 - 28 thang 6 nam 548) la hoang hau cua Đe che Đong La Ma, la vo cua Hoang đe Justinian I. Ba la mot trong nhung hoang hau co anh huong va quyen luc nhat cua Đong La Ma, mac du co xuat than khiem ton. Cung voi chong minh, ba la mot vi thanh cua Giao hoi Chinh thong Đong phuong, co ngay le thanh vao ngay 14 thang 11.


Nhung nam đau Theodora, theo Michael Grant, la hau due cua nguoi Hy Lap tai Sip. Co nhieu y kien khac nhau ve noi sinh cua ba. Theo Michael nguoi Syria, ba sinh ra o Mabbug, Syria; Nicephorus Callistus Xanthopoulos cho rang Theodora la nguoi Sip ban đia, trong khi tuyen tap Patria đuoc cho la cua George Codinus, chi ra rang Theodora đen tu Paphlagonia. Ba sinh vao khoang nam 500 sau cong nguyen.
Cha ba, Acacius, la mot nguoi huan luyen gau cua phe Xanh mon Đua xe ngua, loai hinh the thao pho bien nhat thoi bay gio o Constantinople. Me ba co ten khong đuoc ghi lai, la mot vu cong va mot nu dien vien. Bo me ba con co hai nguoi con gai nua. Sau khi nguoi cha mat khi Theodora len bon, me ba đa đem cac con toi truong đua ngua đe co vu cho phe Xanh. Tu đo tro đi Theodora tro thanh nguoi ung ho phe Xanh.
Procopius (trong cuon Bi su cua minh) ke rang Theodora tu khi con nho đa theo guong cua chi gai Komito va lam viec trong mot nha tho binh dan tai Constantinople; sau đo ba tro thanh nguoi bieu dien tren san khau. Theodora, trong loi ke cua Procopius, đa lam nen ten tuoi bang vai dien trong vo Leda va chim thien nga. Cong viec cua mot nu dien vien vao thoi điem bay gio thuong bao gom ca nhung buoi "trien lam khong đung đan tren san khau" va cung cap dich vu tinh duc ngoai san khau.
Trong thoi gian nay, ba đa gap nguoi vo tuong lai cua Belisarius, Antonina, nguoi sau nay tro thanh mot menh phu trong trieu đinh cua Theodora.
Vao nam 16 tuoi, ba toi Bac Phi cung voi mot quan chuc Syria ten la Hecebolus khi ong đen Libyan Pentapolis đe nham chuc thong đoc. Ba o voi ong ta gan bon nam truoc khi tro ve Constantinople. Bi bo roi va bi nguoc đai boi Hecebolus, tren đuong tro ve thu đo, ba đa đinh cu mot thoi gian tai Alexandria, Ai Cap. Ba đuoc cho la đa gap Thuong phu Timothy III tai Alexandria, nguoi theo Hiep tinh thuyet, tai thoi điem đo ba đa cai đao sang Co đoc giao Hiep tinh. Tu Alexandria, ba đen Antioch va gap mot vu cong cua phe Xanh, Macedonia, nguoi co le la mot nguoi đua tin cho Justinian.
Ba tro lai Constantinople vao nam 522 va theo John nguoi Ephesus, ba đa tu bo loi song truoc đay va lam viec nhu mot nguoi quay len trong mot ngoi nha gan cung đien. Tuy nhien, tinh cuc đoan va bao thu trong giong van an du tieu cuc cua Procopius va loi van an du tich cuc cua John nguoi Ephesus đa khien hau het cac hoc gia ket luan rang tinh chinh xac cua ca hai nguon đeu kha nghi.
Justinian gap kho khan khi tim cach ket hon voi Theodora. Ong la nguoi thua ke ngai vang cua chu minh, Hoang đe Justin I va mot đao luat La Ma tu thoi Constantine ngan can bat cu ai thuoc cap nguyen lao ket hon voi cac nu dien vien. Nam 525, Justin bai bo đao luat nay va Justinian ket hon voi Theodora. Đen thoi điem nay, ba đa co mot nguoi con gai (ten khong ro). Justinian ro rang đoi xu voi nguoi con gai nay va ca con trai cua co la Athanasius nhu nhung hau due chinh thong, mac du cac nguon tin khong thong nhat ve viec lieu Justinian co phai la cha đe cua nguoi con gai hay khong.


Cuoc song hoang gia = Tro thanh Hoang hau va Augusta =
Khi Justinian ke vi ngai vang vao nam 527, hai nam sau khi ket hon, Theodora tro thanh Hoang hau cua Đe che Đong La Ma. Ba cung ong chia se cac ke hoach va chien luoc chinh tri, tham gia cac hoi đong nha nuoc va Justinian goi ba la "nguoi đong hanh trong cac buoi nghi luan" cua ong. Ba co trieu đinh rieng, đoan tuy tung chinh thuc va con dau hoang gia cua rieng minh.


= Cac cuoc bao loan Nika =
Theodora đa chung to minh la mot nha lanh đao xung đang va co nang luc trong cac cuoc bao loan Nika. Co hai phe phai chinh tri đoi thu trong Đe quoc la phe Xanh va phe Luc, xuat phat tu mon the thao đua xe ngua, đa bat đau mot cuoc bao loan vao thang 1 nam 535 trong mot buoi đua xe ngua. Cac cuoc bao loan bat nguon tu nhieu bat binh, mot so trong đo xuat phat tu hanh đong cua chinh Justinian va Theodora.
Nhung ke bao loan đa đot chay nhieu toa nha cong cong, va tuyen bo lap mot hoang đe moi, Hypatius, chau trai cua cuu hoang đe Anastasius I. Khong the kiem soat đam đong, Justinian va cac quan chuc cua minh chuan bi roi đi. Tai mot cuoc hop hoi đong chinh phu, Theodora đa len tieng phan đoi viec roi khoi cung đien va tuyen bo tha chet đi nhu mot vi quan chu con hon la song len lut nhu mot ke luu vong, va đuoc cho la đa phat bieu rang, "mau tim hoang gia la tam vai liem cao quy nhat".

Khi hoang đe va cac co van cua ong van đang chuan bi ke hoach cua ho, Theodora đa ngat loi va tuyen bo:  "Cac lanh chua cua toi, tinh huong nay qua nghiem trong đe bat toi phai tuan thu quy uoc rang mot nguoi phu nu khong nen phat bieu trong mot hoi đong cua đan ong. Nhung nguoi co loi ich bi đe doa boi su nguy hiem cao đo chi nen nghi ve cach hanh đong khon ngoan nhat, chu khong phai ve cac quy uoc. Theo toi, chay tron khong phai la mot hanh vi phu hop, ngay ca khi no se đua chung ta đen noi an toan. Khong co ai đuoc sinh ra tren đoi ma khong phai chet; nhung khong ai chap nhan đuoc mot vi quan vuong đao vong. Toi tha chet thay vi bi lot bo chiec ao choang mau tim nay, hay khong con đuoc ton xung la hoang hau. Neu Ngai muon tu cuu lay minh, thua Chua thuong, khong co gi kho ca. Chung ta giau co; đang kia la bien, va ngoai đo la nhung con thuyen. Tuy nhien, Ngai hay nghi xem, mot khi Ngai đa tron thoat đuoc đen noi an toan, Ngai se khong bao gio san sang đanh đoi su an toan đe lay cai chet. Con đoi voi rieng toi, toi đong y voi cau ngan ngu rang mau tim hoang gia la tam vai liem cao quy nhat."  Bai phat bieu kien đinh cua ba đa thuyet phuc tat ca, ke ca chinh Justinian, nguoi đa chuan bi thao chay. Do đo, Justinian đa ra lenh cho quan đoi trung thanh cua minh, dan đau boi cac si quan, Belisarius va Mundus, tan cong nhung nguoi bieu tinh trong truong đua ngua, giet chet (theo Procopius) hon 30.000 phien quan. Hypatius cho rang minh bat đac di bi đam đong ton la hoang đe, song ong ta van bi xu tu, hien nhien la do ap luc tu phia Theodora.


= Cuoc song sau nay =

Sau cuoc bao loan Nika, Justinian va Theodora đa tai thiet va cai to Constantinople va bien no thanh thanh pho long lay nhat ma the gioi tung thay trong nhieu the ky, xay dung hoac xay dung lai cac cau, cong va hon hai muoi lam nha tho. Cong trinh vi đai nhat trong so nay la Hagia Sophia, đuoc coi la mau muc cua kien truc Byzantine va la mot trong nhung ky quan kien truc cua the gioi.
Theodora luon luon đung gio trong cac nghi le trieu đinh. Theo Procopius, cap vo chong Hoang gia đa khien tat ca cac nguyen lao, bao gom ca cac quy toc, phu phuc truoc ho bat cu khi nao ho xuat hien, va lam ro rang moi quan he cua ho voi quan đoi la cua chu nhan va no le.

Khong co bat ki ai, ke ca cac quan chuc trieu đinh, co the dien kien Hoang hau ma khong ton nhieu thoi gian hay cong suc. Ho bi đoi xu nhu nguoi hau va bi bat cho đoi rat lau trong mot gian phong chat choi. Sau nhieu ngay, mot so ho co the may man đuoc tuyen trieu. Ho dien kien Hoang hau trong so hai va lui ra nhanh chong. Ho bieu thi ton kinh bang viec quy rap xuong đat va hon chan ba; khong ke nao đuoc phep phat ngon hay thinh cau ma khong co su đong y cua ba. Cac quan chuc bi coi nhu no le, con ba la chu nhan.

Ho cung giam sat chat che cac phap quan, hon han voi cac hoang đe truoc đay, co the la đe han che quan lieu tham nhung.
Theodora cung co the luc cua rieng minh. Hoan quan Narses, sau nay khi ve gia đa tro thanh mot vi tuong tai gioi, la nguoi đuoc ba bao tro, cung nhu nha tien tri Peter Barsymes. John nguoi Cappadocia, quan thu thue truong cua Justinian, đuoc xem nhu ke thu cua ba vi nhung anh huong cua minh, đa bi Theodora va Antonina am muu ha be. Ba tham gia viec mai moi hon nhan nham tao thanh mot mang luoi lien minh giua cac the luc cu, đai dien boi gia đinh cua Hoang đe Anastasius va gioi cuu quy toc, va gioi tan quy la ho hang cua Justinian va ba. Theo Bi su, ba đa co ep chau trai Anastasius cua minh ket hon voi Joannina, con gai va nguoi thua ke cua Belisarius va Antonina, trai voi y muon cua cha me co, mac du cuoi cung hai nguoi đa yeu nhau. Cuoc hon nhan cua chau gai ba Sophia voi chau trai Justin II cua Justinian, nguoi ke vi ngai vang, bi nghi ngo la do Theodora thuc giuc.
Theodora tham gia vao cac cai cach phap ly va ton giao cua Justinian. Vao nam 535 sau Cong nguyen, ba đuoc cong khai biet đen la đang cho ra đoi mot đao luat chong tham nhung va cac quan chuc cap tinh phai tuyen the voi ba cung nhu voi hoang đe.
Ba co vai tro đang ke trong viec giup đo nhung phu nu kem may man, "đuoc biet đen voi viec mua nhung co gai bi ban vao nha tho, giai thoat ho va cho ho cuoc song moi." Ba đong cua cac nha tho va khep moi gioi mai dam vao toi hinh su. Ba đa thanh lap mot tu vien o phia chau A cua Dardanelles đuoc goi la Metanoia (An nan), noi cac co gai điem cu co the sinh song. Bi su cua Procopius cho rang thay vi ngan chan nan mai dam cuong buc, Theodora đuoc cho la đa bat 500 gai mai dam va giam giu ho trong mot tu vien. Ho tim cach tron thoat bang cach nhay qua cac buc tuong. Mat khac, John Malalas, nguoi chep su cung thoi cua ong, đa viet rang ba "đa giai phong cac co gai khoi ach no le." Mot the ky sau, John cua Nikiu đa nhan thay cac tac đong tich cuc cua no, ghi lai rang Theodora đa "cham dut nan mai dam cua phu nu va ra lenh truc xuat ho khoi moi noi."
Cac co quan lap phap cua Justinian cung tang them quyen loi cho phu nu trong viec ly hon va so huu tai san, đua ra an tu hinh cho toi hiep dam, cam vut bo tre so sinh, trao cho nguoi me mot so quyen giam ho đoi voi con cai cua ho va cam giet vo trong truong hop ngoai tinh. Mac du su lien quan cu the cua ba trong nhung cai cach phap ly nay khong đuoc ghi lai, Procopius, trong Chien tranh, đa đe cap rang ba co khuynh huong tu nhien giup đo nhung nguoi phu nu bat hanh, va theo Bi su, ba đa đung ve phia nhung nguoi vo khi ho bi buoc toi ngoai tinh (SH 17).


Chinh sach ton giao Theodora đi nguoc lai voi su ung ho cua chong ba danh cho Kito giao Chalcedonia trong cuoc canh tranh chinh tri giua cac phe phai. Ket qua la ba bi buoc toi dung duong di giao va do đo lam suy yeu su hop nhat cua Kito giao.
Mac du Justinian la nguoi theo Chalcedonia, Theodora đa thanh lap mot tu vien Hiep tinh o Sykae va cung cap cho o trong cung đien cho nhung nguoi lanh đao phe Hiep tinh đoi nghich voi phan đong tin đo Kito Chalcedonia, nhu Severus va Anthimus. Anthimus đa đuoc bo nhiem lam Thuong phu Constantinople nho anh huong cua ba, va sau khi bi rut phep thong cong, ong ta nuong nau o cho cua Theodora trong muoi hai nam, cho đen khi ba qua đoi. Khi Thuong phu Chalcedonia la Ephraim kich đong mot cuoc noi day du doi o Antioch, tam giam muc Hiep tinh đa đuoc moi đen Constantinople va Theodora đa tiep đon ho va bo tri cho ho o tai Cung đien Hormitoras tiep giap voi Đai Cung đien cua Justin va Theodora.
O Ai Cap, khi Timothy III qua đoi, Theodora đa tranh thu đuoc su giup đo cua Dioscoros, Tinh truong Augustal, va Aristadderos, quan cong Ai Cap, đe mo đuong cho mot đe tu cua Severus la Theodosius chap vi, qua mat chong ba, nguoi von đa du đinh bo nhiem mot nguoi Chalcedonia lam Thuong phu. Nhung Giao hoang Theodosius I cua Alexandria, ngay ca voi su giup đo cua quan đoi đe quoc, cung khong the đung vung tai Alexandria chong lai nhung nguoi theo Chalcedonia cua Justinian. Khi ong bi Justinian bat đi luu đay cung voi 300 nguoi Hiep tinh đen phao đai Delcus o Thrace, Theodora đa giai cuu ong va đua đen Cung đien Hormonomas. Ong song duoi su bao ho cua ba va cua Justinian, sau cai chet cua ba nam 548.
Khi Giao hoang Silverius tu choi yeu cau cua Theodora bat ong bai bo nhung cao buoc cua Giao hoang Agapetus I đoi voi Thuong phu Anthimus, ba đa nho Belisarius tim co loai bo Silverius. Sau khi thanh cong, Giao hoang Vigilius đuoc bo nhiem thay.
O Nobatae, phia nam Ai Cap, cu dan đa cai sang Co đoc giao Hiep tinh khoang nam 540. Justinian nhat quyet rang ho phai đoi ve đuc tin Chalcedonia nhung Theodora cung kien quyet rang ho nen theo Hiep tinh. Justinian cu cac nha truyen giao Chalcedonia tu Thebaid mang theo tang pham cho Silko, vua cua Nobatae. Nhung khi nghe đieu nay, Theodora chuan bi cac nha truyen giao cua rieng minh va viet thu cho Quan cong Thebaid rang ong ta nen tri hoan su gia cua chong minh, đe cac nha truyen giao Hiep tinh đen truoc. Quan cong lua chon nghe theo Theodora vi ba khong de dang tha thu con Justinian thi de dai. Cac nha truyen giao Chalcedonia bi tim cach giu lai. Cuoi cung khi ho đen đuoc Silko, ho bi gui tra ve, vi Nobatae đa chap nhan tin nguong Hiep tinh cua Theodosius.


Qua đoi Cai chet cua Theodora đuoc ghi lai boi Victor cua Tonnena, voi nguyen nhan khong chac chan nhung cac thuat ngu Hy Lap đuoc su dung thuong đuoc dich la "ung thu". Đo la ngay 28 thang 6 nam 548, o tuoi 48. Cac nguon sau nay thuong xac đinh nguyen nhan cai chet la ung thu vu, mac du no khong đuoc xac đinh nhu vay trong ghi chep ban đau, trong đo viec su dung thuat ngu "ung thu" co the chi "loet niem mac hoac khoi u ac tinh". Cac nguon khac ghi lai rang ba qua đoi o tuoi 51. Justinian khoc loc tham thiet trong tang le. Thi hai cua ba đuoc đat tai Nha tho cac Tong đo o Constantinople.
Ca Theodora va Justinian đeu đuoc khac hoa trong cac buc tranh kham ton tai cho đen ngay nay tai Vuong cung thanh đuong San Vitale cua Ravenna, Y, đuoc hoan thanh mot nam truoc khi ba qua đoi.


Anh huong Anh huong cua ba đoi voi Justinian manh me đen muc sau khi ba qua đoi, ong đa co gang mang lai su hoa hop giua nguoi Co đoc giao Hiep tinh va Chalcedonia trong Đe che, va giu loi hua bao ve cong đong nguoi ti nan Hiep tinh trong Cung đien Hormitoras. Theodora đa tro giup ve chinh tri cho Giam muc Jacob Baradaeus, vi vay, Diehl cho rang su ton tai cua Co đoc giao Jacobite hien đai la nho cong lao cua Baradaeus va Theodora.
Olbia o Cyrenaica đoi ten thanh Theodorias theo ten cua Theodora. (Viec cac thanh pho co đoi ten đe ton vinh mot hoang đe hoac hoang hau la rat pho bien.) Thanh pho, hien đuoc goi la Qasr Libya, đuoc biet đen voi nhung buc tranh kham long lay tu the ky thu sau.


Dan nguon Nguon Hans-Georg Beck: Kaiserin Theodora und Prokop: der Historyiker und sein Opfer. Munich 1986 ISBN 3-492-05221-5.
Henning Borm: Procopius, nhung nguoi tien nhiem cua ong, va nguon goc cua Anecdota: dien ngon chong đoi trong lich su co xua muon. Trong: Henning Borm (chu bien.): Dien ngon phan đoi trong Co vat. Stuttgart 2015, trang.   305 con346.
James AS Evans: Nu hoang Theodora. Đoi tac cua Justinian. Austin 2002.
James AS Evans: Tro choi quyen luc o Byzantium. Antonina va Nu hoang Theodora. Luan Đon 2011.
Lynda Garland: Byzantine Hoang hau: Phu nu va quyen luc o Byzantium, AD 527 sung1204. Luan Đon 1999.
Lepmut Leppin: Theodora und Iustinian. Trong: Hildegard Temporini-Grafin Vitzthum (chu bien.): Chet Kaiserinnen Roms. Von Livia bis Theodora. Munich 2002, trang.   437 mo481.
Mischa Meier: Zur Funktion der Theodora-Rede im Geschichtswerk Prokops (BP 1,24,33-37)   lien ket chet vinh vien ]. Trong: Bao tang Rheinisches fur Philologie 147 (2004), trang.   88ff.lien ket chet vinh vien ]
David Potter: Theodora. Nu dien vien, Hoang hau, Thanh. Oxford 2015, ISBN 978-0-19-974076-5.
Procopius, Lich su bi mat tai Nhat ky thoi trung co Internet
Procopius, Lich su bi mat tai LacusCurtius Luu tru ngay 11 thang 10 nam 2013 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai Theodora (Byzantine empress (died 548)) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Bach khoa toan thu lich su co đai - Hoang hau Theodora
Lich su cua su suy tan va sup đo cua đe che La Ma: Su sup đo cua đe che La Ma o phuong Đong
Thao luan ve tranh ghep cua Janina Ramirez va Bettany Hughes: Tham tu nghe thuat Podcast, ngay 21 thang 12 nam 2016 Luu tru ngay 31 thang 3 nam 2017 tai Wayback Machine