Bao Thien Tu (chu Han: 報天寺), ten đay đu la Sung Khanh Bao Thien Tu (崇慶報天寺), tung la mot ngoi chua co kinh, trang le, đo so vao bac nhat trong lich su Viet Nam. Đuoc xay dung vao nam 1056, duoi trieu đai cua Hoang đe Ly Thanh Tong, trong chua co Thap Bao Thien la mot trong An Nam tu đai khi.
Chua toa lac tai thon Tien Thi, huyen Tho Xuong, (xua goi la phuong Bao Thien), gan ho Luc Thuy (ho Guom), ben ngoai thanh Thang Long. Khu vuc nay ngay nay la pho Nha Chung, noi co Nha tho Lon Ha Noi, Toa kham su cu, cung nhieu tru so Cong giao khac.


Lich su Hoang đe Ly Thanh Tong vua len ngoi, đa cho xay dung chua vao nam Long Thuy Thai Binh thu 4 (1057), va cho đuc mot qua đai hong chung nang 1 van 2 ngan can ta (tuc 7.260 kg) đat trong chua. Chua co Đai Thang Tu Thien thap (大勝資天塔) (con goi la Thap Bao Thien), co tang tren cung dat đong, đuoc xay dung mot nam sau khi chua đuoc xay xong.
Suot hai trieu Ly-Tran gan 400 nam, chua Bao Thien la mot ngoi quoc tu noi tieng cua kinh đo Thang Long.
Nam 1427, trong thoi thuoc Minh, khi quan Minh bi vay trong thanh Thang Long co thu đe cho quan tiep vien, đa đen chua, toc chop thap đong, nau chay đai hong chung va tat ca nhung gi bang đong đe lam vu khi chong lai nghia quan Lam Son.
Cung voi Chuong Quy Đien, Vac Pho Minh va Tuong Phat chua Quynh Lam, Thap Bao Thien trong chua đuoc coi la An Nam tu đai khi (4 bao vat cua nuoc Nam). Co tai lieu cho rang Thap Bao Thien bi pha vao thoi thuoc Minh đe che sung; hai trong so An Nam tu đai khi khac la Chuong Quy Đien va Vac Pho Minh đuoc xac đinh do tuong Minh la Vuong Thong pha đe lay đong đuc vu khi. An Nam tu đai khi chi con lai tuong chua Quynh Lam.
Thoi nha Le, nam 1443, vua Le Thai Tong đai trung tu chua. Rieng thap Bao Thien bi pha đa đuoc ton cao bang mot đan trang o noi bay gio la Nha tho Lon Ha Noi. Trong chua Ly Quoc Su ngay nay van con luu giu ban gam theu sac tu tu đoi Canh Hung (tuc vua Le Hien Tong 1740-1786) noi ve su kien nay.
Cho toi the ky XIX, chua Bao Thien luon đuoc trung tu bao ton, la noi cu hanh cac nghi le Phat giao cau cho quoc thai dan an mua thuan gio hoa.
Theo sach Đai Nam nhat thong chi, tong đoc Ha Ninh Ton That Bat sau khi nham chuc nam 1849 đa cho tu sua lai chua.
Theo sach Non nuoc Ha Noi cua tac gia Quang Van, gan cuoi the ky XIX, chua Bao Thien bi mot tran hoa hoan lon xay ra, cac nha su tu hanh di doi sang noi khac, cho trieu đinh tu sua.
Nam 1873, Francis Garnier đanh chiem Ha Noi lan thu nhat, giao toan bo ngoi chua nay cho Giam muc Paul-Francois Puginier lam noi o va lam viec tam thoi khi Giam muc ve Ha Noi truc tiep lam thong ngon va co van cho Garnier. Luc đo, Giam muc Puginier dung may ngoi nha go trong vuon chua đe o va lam viec cho gan Garrnier đong quan tai Truong Thi gan đo, con Toa Giam muc (khi đo goi la Toa Giam muc Tay Đang ngoai) thi van đong o Ke So (nay la Kien Khe, Ha Nam).
Sau đo F. Garnier chiem ma khong giu đuoc Ha Noi bao lau vi bi quan Co Đen giet chet, quan Phap rut ve Nam, giao Ha Noi lai cho trieu đinh Hue theo Hoa uoc 1874. Giam muc lai tro ve Ke So, tuy vay chua Bao Thien luc đo du chua bi pha huy nhung voi may gian nha go do Giam muc dung tam đa tro thanh ngoi nha tho Cong giao đuoc cac thay ke giang nguoi Viet trong coi.
"Nha moi dung giong nhu mot ngoi đen A Đong, co gian giua rong voi nhieu cot bang go lim..."
Nam 1882, Henry Riviere đanh chiem Ha Noi lan thu hai.
Nam 1883, quan Co Đen tan cong cac noi co quan Phap đong. Tai khu vuc nha tho nay co mot tieu đoi Phap đong (cung voi mot so giao dan đuoc cap sung lam ve binh). Đem 19-5-1883, so linh trang nay bi tan cong, nha tho bi đot pha. Ba co Tay (Landais co ten Viet la Co Lan, Rival-Co My, Bertrand-Co Phuoc) dan thu ha chay sang an o chua Ba Đa ben canh, đuoc Su cu chua Ba Đa che giau cho nen khong bi giet (Viec nay Chu Thien co đe cap trong sach Hung khi Thang Long).
Roi khi quan Phap đuoc tang vien, chiem lai khu đat nay, thi nha tho đa bi đot pha "nhung gian nha go bi chay rui, nhung phan khac cua chua Bao Thien con tro lai nhung manh đong nham nho đo nat" Đen nam 1883 chua bi pha huy hoan toan cac cong trinh kien truc.
Nam 1883, theo yeu cau cua Cong su Bonnal, kinh luoc Bac Ky la tong đoc Nguyen Huu Đo đa giao khu đat chua nay cho Giam muc Puginier pha do nhung phan con lai đe xay Nha tho Lon Ha Noi.
Qua trinh pha do chua Bao Thien nam 1883 đuoc thua sai Joseph Villebonnet mo ta lai nhu sau:


Thap Bao Thien Thap Bao Thien la mot bo phan trong tong the kien truc chua (thap Bao Thien, tam quan, nha to, thap to su, nha khach, nha tang,...)


= Kien truc =
Trong san chua truoc kia co mot ngoi bao thap cao 12 tang, ten la Đai Thang Tu Thien Bao Thap (大勝資天寳塔), thuong goi la Bao Thien thap (報天塔). Thap cao vai chuc truong (khoang 80 met) gom 12 tang, trong thap trang tri nhieu tuong bang đa rat tinh xao.[1]
Bao Thien thap co chop lam bang đong, đuoc xay dung mot nam sau khi xay dung xong chua. Trong chua va thap co rat nhieu vat hang bang đong nhu tuong Phat, thien truong, gioi đao ho phap nha Phat....Cho nen nam 1426, khi quan Minh xam luoc đa đen chua cuop pha tan bao: Toc chop thap đong, nau chay đai hong chung va tat ca nhung gi bang đong, bang kim loai.[2]
Thap đuoc xep vao mot trong An Nam tu đai khi, bon vat bau cua đat nuoc, ma ba vat quy gia khac la tuong Phat chua Quynh Lam, Vac Pho Minh, va Chuong Quy Đien.


= Tho ca: =
Nha tho Pham Su Manh đoi Tran cung ca ngoi thap Bao Thien:
"Tran ap đong tay cung đe ky. Khung nhien nhat thap đoc nguy nguy. Son ha bat đong kinh thien but. Kim co nam ma lap đia chuy. Phong bai chung linh thoi ung đap. Tinh di đang chuc da quang huy. Nga lai duc tuy đe thi but. Quan lanh xuan giang tac nghien tri."
(Tran ap đong tay, giu đe ky. Mot minh cao ngat thap uy nghi. Chong troi cot tru non song vung. Sung sung ngan nam mot đinh chuy. Chuong khanh gio đua vang đoi đap. Đen sao đem đen ruc quang huy. Đen đay nhung muon luu danh tinh. Mai muc song xuan viet ngau thi) [3]


= Hu hong =
Thap bi hu hong nhu the nao thi moi sach viet moi cach khac nhau:
- Theo So tay đia danh Viet Nam cua Đinh Xuan Vinh (NXB Lao Đong, Ha Noi 1996, tr. 42) ghi rang: "...cao 12 tang, la mot trong An Nam tu khi, Nam 1258 đoi Tran Thanh Tong gio to đo mat đinh thap, nam 1322 đoi Tran Minh Tong set đanh đo mat hai tang nua, nam 1406, chom thap Bao Thien bi gay. Nam 1884 bi bo hoang va đo nat".
- Theo sach Ha Noi nghin xua cua Tran Quoc Vuong va Vu Tuan San (NXB Ha Noi 1979) va sach Ha Noi nua đau the ky XX cua Nguyen Van Uan (NXB Ha Noi 1994 tap II, tr. 543) thi ghi rang "...Thoi Minh thuoc, tuong giac Vuong Thong bi nghia quan Lam Son vay khon trong thanh Đong Quan, chung đa pha cac chua chien, vo vet chuong khanh đong đe đuc binh khi chong lai quan ta. Thap va chua Bao Thien bi pha huy nang ne va chuong Bao Thien bi mat".
- Tr. 544 ghi them "Nam Giap Dan 1434, vua Le Thai Tong mo mang khu vuc Ho Guom, sai tho kheo dung lai chua Bao Thien, con ngoi thap đo khong xay lai đuoc nua. Cho nen thap cu chi con la mot go đat cao....thanh noi hop cho cua dan phuong Bao Thien, doi khi dung lam cho hanh hinh toi nhan".
Nhu vay co the khang đinh thap Bao Thien chi ton tai đen truoc khi Le Thai To len ngoi (1428). Nhung vi sao ma thap bi đo thi van con la mot nghi van vi cac nha nghien cuu Tran Quoc Vuong, Vu Tuan San, Nguyen Van Uan cho rang bi Vuong Thong pha, con Đinh Xuan Vinh lai cho rang bi gio to, set đanh...


Di tich con lai Di tich con lai cua chua Sung Chinh Bao Thien (Chua Bao Thien) la thanh gieng đa co.

Gieng đa nay nam trong ngo cua mot nha dan o pho Nha Chung, thuoc phan đat nha tho cho giao dan cu tru. Nam 2002, gieng đa đa bi nguoi dan cho đo đat, cat lap đay. Vu viec nay đuoc phat hien va bao chi đua tin. Bao Thanh Nien (so 288, ra ngay 14-10-2004) cho đang bai: "Can bao ve mot gieng đa co ", va bao nguyet san Giac Ngo, (so 104, thang 11-2004) cho đang bai: "Gieng co chua Bao Thien"... Sau khi bao đua tin, cac vi tham quyen cua nha tho chinh toa Ha Noi đa cho khai quat gieng co ay len, di chuyen vao đat truoc hang đa ben trong khuon vien nha tho.


Xem them Danh sach chua Ha Noi


Chu thich Lien ket ngoai