Thuat chieu hon (tieng Anh: necromancy) la viec thuc hanh ma thuat co lien quan đen giao tiep voi coi chet – bao gom cau hon đe ma hien hinh, đe di tuong hoac trieu hoi chung duoi dang vat chat. Muc đich sau cung la đe boi toan, truyen đat phuong tien đe du đoan su kien xay ra trong tuong lai, kham pha ra kien thuc huyen bi, hoi sinh nguoi chet, hoac su dung nguoi chet lam vu khi. Thuat ngu nay thinh thoang đuoc goi la "Ma thuat Chet" (Death Magic), đoi khi đuoc su dung theo nghia rong hon đe đe cap đen ma thuat đen hoac thuat phu thuy.


Tu nguyen Tu necromancy phong theo tieng Latinh muon la necromantia, ban than tu nay cung muon tu tieng Hy Lap Koine la nekromanteia (νεκρομαντεια). Nekromanteia la tu ghep cua tieng Hy Lap co đai nekros (νεκρος, "tu thi") va manteia (μαντεια, "boi toan bang phuong tien"). Tu ghep nay đuoc Origenes su dung lan đau vao the ky 3. Xa hon nua la thuat ngu tieng Hy Lap co đai nekyia (η νεκυια), bat nguon tu mot tap cua Odyssey ma trong đo, nhan vat chinh Odysseus vieng tham coi cua linh hon chet.


Thoi co đai Thuat chieu hon ban đau co lien quan đen, hoac duong nhu la phat trien tu shaman giao. Trong shaman giao co nghi le trieu hoi hon ma cua to tien. Chieu hon su co đai tro chuyen voi nguoi chet bang "giong pha tron giua tieng rit the the va tieng o e nhe", co the so sanh voi tieng lam bam cua shaman khi len đong. Thuat chieu hon pho bien trong suot thoi co đai theo nhu ghi chep ve viec thuc hanh no o Ai Cap co đai, Babylonia, Hy Lap co đai va La Ma co đai. Trong Geographica, Strabo đe cap đen nekromantia (νεκρομαντια), hay "nguoi boi toan bang tu thi", la nhung nguoi thuc hanh boi toan hang đau o Ba Tu. Nguoi xua con tin rang thuat nay đa pho bien o cac dan toc thuoc Chaldea (đac biet la nguoi Sabi, "nhung nguoi ton tho cac vi sao"), Etruria va Babylonia. Chieu hon su nguoi Babylonia đuoc goi la manzazuu hoac sha'etemmu, va nhung linh hon ma ho trieu hoi đuoc goi la etemmu.
Tai lieu van hoc co nhat ve thuat chieu hon đuoc tim thay trong su thi Odyssey cua Homeros. Theo loi chi dan cua phu thuy quyen nang Kirke, Odysseus du hanh đen am phu (katabasis) đe hieu ro hon ve nhung đieu sap xay ra tren chuyen hai trinh tro ve que nha cua minh. Đe thuc hien đieu nay, ong phai su dung ma thuat ma Kirke chi day nham trieu hoi linh hon nguoi chet. Ong muon goi vong hon cua Teiresias đe hoi cu the; tuy nhien, ong khong the trieu hoi linh hon cua nha tien tri neu nhu khong co su giup đo cua đong đoi. Nhung đoan van trong Odyssey chua nhieu mo ta ve nghi le chieu hon: nghi le phai thuc hien xung quanh mot ho lua vao nhung gio đem, va Odysseus phai lam theo mot cong thuc cu the, bao gom mau cua đong vat hien te đe pha che thanh mot loai ruou cho hon ma uong. Cung luc đo, ong phai đoc loi cau khan voi ca ma va than o duoi am phu.
Nghi le chieu hon co the kha phuc tap, đoi hoi viec su dung vong tron ma thuat, đua phep, talisman, va than chu. Chieu hon su co the phu len minh nhung khia canh benh tat cua cai chet, bang cach mac đo cua nguoi đa khuat, an đo an tuong trung cho su thieu suc song va muc nat, chang han nhu banh mi đen va nuoc nho ep khong men. Mot so chieu hon su tham chi con đi xa đen muc tham gia vao viec mo xe va tieu thu tu thi. Nhung nghi le nay co the keo dai hang gio, hang ngay, tham chi la hang tuan đe đat đuoc ket qua cuoi cung la trieu hoi linh hon. Chung thuong đuoc thuc hien o noi chon cat hoac chon u uat nao đo phu hop voi chi dan cu the cua chieu hon su. Them vao đo, chieu hon su thich trieu hoi nguoi moi qua đoi cach đay khong lau dua tren tien đe rang nhung loi tiet lo cua ho se ro rang hon. Khung thoi gian nay thuong gioi han trong 12 thang ke tu khi the xac vat ly chet. Sau khi giai đoan nay troi qua, chieu hon su chi co the goi hon duoi dang bong ma cua nguoi đa khuat thay vao đo.
Trong khi mot so nen van hoa cho rang kien thuc cua nguoi chet la vo han, thi nguoi Hy Lap va La Ma co đai tin rang vong hon cua ca nhan chi biet mot so đieu nhat đinh. Gia tri hien nhien trong loi khuyen cua ho chi co the dua tren nhung gi ma ho biet luc con song hoac linh hoi đuoc sau khi chet. Trong Metamorphoses, Ovidius co đe cap đen mot khu cho o am phu, noi ma nguoi chet tu tap đe trao đoi tin tuc hoac tam chuyen.
Ngoai ra con co mot so đe cap đen chieu hon su, đuoc goi la "ba cot" o cong đong nguoi Do Thai thoi ky Hy Lap hoa – trong Kinh Thanh. Sach Đe nhi Luat (18: 9–12) canh bao nguoi Isarel rang ho khong đuoc dinh dang vao thuc hanh boi toan bang tu thi cua nguoi Canaan:

9Khi vao đat ma ĐUC CHUA, Thien Chua cua anh (em), ban cho anh (em), thi anh (em) đung hoc đoi nhung thoi ghe tom cua cac dan toc ay. 10Giua anh (em), khong đuoc thay ai lam le thieu con trai hoac con gai minh, khong đuoc thay ai lam nghe boi toan, chiem tinh, tuong so, phu thuy, 11bo bua, ngoi đong ngoi cot, chieu hon. 12That vay, he ai lam đieu ay thi la đieu ghe tom đoi voi ĐUC CHUA, va chinh vi nhung đieu ghe tom ay ma ĐUC CHUA, Thien Chua cua anh (em), đa truc xuat cac dan toc ay cho khuat mat anh (em).
Mac du Luat Moses quy đinh hinh phat tu hinh đoi voi nhung ai thuc hanh thuat chieu hon (Leviticus 20:27), nhung canh bao nay khong phai luc nao cung đuoc luu y. Mot trong nhung vi du noi bat nhat la khi Vua Saul yeu cau Phu thuy xu Endor goi vong cua nha tien tri đen tu Sheol (am phu trong Kinh Thanh Hebrew) la Samuel, thong qua mot cai ho thuc hien nghi le (1 Samuel 28:3–25). Tuy nhien, nguoi đuoc goi la phu thuy đa soc truoc su hien dien cua linh hon thuc su cua Samuel, theo nhu 1 Samuel 28:12 ghi lai thi "nguoi đan ba trong thay ong Samuel va ru len." Khi đa tinh ngo lai, Samuel hoi Saul: "Tai sao ngai lai goi toi len ma quay ray toi?" Saul khong nhan an tu hinh (vi ong la nguoi co quyen hanh cao nhat cua vuong quoc Israel), nhung ong đa nhan no tu chinh tay Thien Chua đung nhu loi tien tri cua cua Samuel (1 Samuel 28:17–19), trong mot ngay ma ong tu tran cung voi con trai minh la Jonathan.
Mot so van si Co Đoc giao bac bo quan niem rang con nguoi co the goi linh hon nguoi chet tro ve. Thay vao đo, ho cho rang nhung vong hon đo chinh la ac quy cai trang nen đa quy ket thuat chieu hon voi thuat trieu hoi ac quy. Caesarius thanh Arles khan cau thinh gia cua minh đung tin vao bat ky ac quy hay vi than nao khac ngoai Thien Chua Co Đoc, cho du viec su dung than chu đo co loi ich đen the nao đi chang nua. Ong tuyen bo rang ma quy chi hanh đong khi co su cho phep cua Thien Chua va đuoc Thien Chua yeu cau đe thu thach tin huu Co Đoc. Caesarius trong truong hop nay khong len an con nguoi; ong chi noi rang co ton tai thuat chieu hon mac du no bi Kinh Thanh cam.


So ky va Trung ky Trung Co Nhieu van si thoi Trung Co tin rang su phuc sinh thuc su can phai co su tro giup cua Thien Chua. Ho coi viec thuc hanh thuat chieu hon giong nhu viec goi ra nhung con quy du đoi lot linh hon. Viec thuc hanh nay đuoc biet đen ro rang la maleficium, va Giao hoi Cong giao đa len an no. Mac du nhung nguoi thuc hanh thuat chieu hon đeu co nhieu điem chung, nhung khong co bang chung nao cho thay cac chieu hon su tung tap hop thanh mot to chuc. Nhung nguoi thuc hanh thuat chieu hon co điem chung la thuong su dung mot so loai cay đoc hai va gay ao giac thuoc ho Ca nhu hyoscyamus niger, ca đoc duoc lun, atropa belladonna, mandrake, thuong la trong cac loai thuoc mo ma thuat hoac potion.
Thuat chieu hon thoi Trung Co đuoc cho la su tong hop giua ma thuat trung gioi chiu anh huong tu A Rap va phep tru ta bat nguon tu giao ly Co Đoc giao va Do Thai giao. Anh huong tu A Rap the hien ro rang trong cac nghi le lien quan đen pha Mat Trang, vi tri Mat Troi, ngay va gio. Hun trung va chon cat di anh cung đuoc tim thay trong ca ma thuat trung gioi va thuat chieu hon. Anh huong cua Co Đoc va Do Thai xuat hien trong cac bieu tuong va cong thuc goi hon đuoc su dung trong cac nghi le trieu hoi.
Nguoi thuc hanh thuong la thanh vien cua gioi tang lu Co Đoc, du vay van co mot so truong hop đuoc ghi nhan khong phai thanh vien thuoc tang lu. Trong mot so truong hop chi đon thuan la tap su hoac nhung nguoi đuoc phong chuc tap tanh hanh nghe. Ho co niem tin vao viec thao tung linh the – đac biet la ac quy – va thuc hanh phep thuat. Nhung nguoi thuc hanh nay thuong biet chu nghia va co hoc hanh đang hoang. Hau het bon ho đeu co kien thuc co ban ve tru ta va co đieu kien tiep can voi van tu ve chiem tinh hoc va quy hoc. Đao tao tang lu la nganh giao duc đai hoc hiem va khong chinh thuc. Phan lon đeu đao tao theo kieu hoc nghe va đoi hoi phai co kien thuc co ban ve tieng Latinh, nghi le va giao ly. Nen giao duc nay khong phai luc nao cung rang buoc voi su huong dan thuc linh va cac lop giao ly hau nhu khong ton tai. Boi canh nay cho phep cac tang lu co tham vong ket hop ca nghi thuc Co Đoc giao voi thuc hanh than bi bat chap viec đieu nay bi len an trong giao ly Co Đoc.
Nguoi thuc hanh thoi Trung Co tin rang ho co the thuc hien đuoc 3 đieu voi thuat chieu hon: thao tung y chi, ao tuong, va tri thuc:

Thao tung y chi tac đong đen tam tri va y chi cua nguoi, đong vat hoac linh hon khac. Ac quy đuoc trieu hoi đe gay nhieu phien nao cho nguoi khac, bao gom "khien cho ho phat đien, kich đong tinh yeu va han thu trong ho, đe chiem đuoc cam tinh cua ho, hoac buoc ho phai thuc hien hoac khong thuc hien mot vai viec."
Ao tuong bao gom viec hoi sinh nguoi chet hoac goi ra thuc an, tro tieu khien, hoac mot phuong thuc van chuyen.
Kien thuc đuoc cho la co the linh hoi khi ac quy cung cap thong tin ve nhieu đieu khac nhau. Thong tin ma quy cung cap co the giup xac đinh toi pham, tim kiem đo vat nao đo, hoac tiet lo su kien xay ra trong tuong lai.
Hanh đong thuc hien thuat chieu hon thoi Trung Co thuong đoi hoi vong tron ma thuat, goi hon va hien te, chang han nhu qua nhung gi ma Liber incantationum, exorcismorum et fascinationum variarum đe cap:

Vong tron thuong đuoc ke tren mat đat, mac du đoi luc cung ke tren mieng vai hoac giay da. Nhieu vat the, hinh dang, bieu tuong, va chu cai khac nhau co the đuoc ve hoac đat ben trong vong tron đe the hien su hoa tron giua cac y niem Co Đoc giao voi than bi hoc. Vong tron đuoc tin la co kha nang trao quyen hoac bao ve nhung gi chua ben trong, bao gom viec bao ve chieu hon su khoi ac quy đuoc goi len.
Goi hon la phuong phap giao tiep voi ac quy đe đua chung vao the gioi vat chat. Phuong phap nay thuong su dung suc manh cua ngon tu va tu the đung đac biet đe goi quy va thuong ket hop voi loi cau nguyen su dung trong Co Đoc giao hoac nhung cau trong Kinh Thanh. Goi hon co the lap đi lap lai lien tiep hoac theo cac chi dan khac nhau cho toi khi trieu hoi thanh cong.
Hien te la cai gia phai tra cho viec trieu hoi. Mac du phuong phap nay co the đoi hoi nhuc the cua con nguoi hoac đong vat, nhung đoi khi chi đon gian la cung te mot đo vat nao đo. Huong dan cach đe kiem đuoc nhung mon đo nay thuong cu the. Thoi gian, đia điem va phuong phap thu thap mon đo đe hien te cung đong vai tro quan trong trong nghi le.
Herbert Stanley Redgrove tuyen bo chieu hon la mot trong ba nhanh chinh cua ma thuat nghi le thoi trung co, cung voi ma thuat đen va ma thuat trang. Su phan loai nay trai nguoc voi phan loai đuong thoi, khi thuong quy ket "nigromancy" ("kien thuc đen") voi "necromancy" ("kien thuc chet").


Tu Hau ky Trung Co đen Phuc hung Vao thoi ky Phuc hung, cac chieu hon su va nguoi thuc hanh phap thuat co the su dung than chu co ten thanh ma khong bi trung phat, vi bat ky đe cap nao đen Kinh Thanh trong nhung nghi le nhu vay co the hieu la loi cau nguyen chu khong phai than chu. Do đo, thuat chieu hon xuat hien trong Liber incantationum tro thanh buoc phat trien moi cua hieu biet ve ly thuyet nay. Co y kien cho rang tac gia cua Liber co tinh thiet ke cuon sach đe chong lai luat giao hoi. Cong thuc chinh su dung xuyen suot Liber la dung ngon ngu ton giao va ten suc manh chung voi ten ac quy. Su hieu biet ve ten Thien Chua bat nguon tu nguy kinh va Torah, đoi hoi tac gia cua nhung nghi thuc nhu vay chi it phai đoc hieu đuoc nhung nguon nay.
Trong nhung cau chuyen lien quan đen cam nang ve than bi, nguoi ta tim thay moi lien he giua chung voi cau chuyen tu truyen thuyet van hoc cua cac nen van hoa khac. Lay vi du, nghi le trieu hoi mot con ngua co lien he chat che voi Nghin le mot đem cua A Rap va van hoc ky si Phap; The Squire's Tale cua Chaucer cung co nhung net tuong đong ro ret. Đieu nay tao thanh su phat trien cua than chu song song voi nhung vi than hoac ac quy ngoai lai ma truoc đay tung đuoc chap nhan, va tu đo đat chung vao van canh Co Đoc giao moi, bat chap viec chung mang tinh ma quy hoac cam ky. Vi tu lieu cho cam nang thuong lay tu cac van tu ma thuat va ton giao mang tinh hoc thuat tu nhieu nguon khac nhau, viet bang nhieu ngon ngu, nen hoc gia nghien cuu van tu nay co the tao ra nguon sach hoac cam nang cua rieng ho đe su dung than chu hoac phep thuat.
So tay cua Leonardo da Vinci co ghi rang "Trong tat ca quan niem cua nhan loai, thu ngu xuan nhat la niem tin vao thuat chieu hon, chi em voi thuat gia kim, thu [đuoc cho la] sinh ra nhung đieu co ban va tu nhien."


Thoi hien đai Ngay nay, thuat chieu hon thuong đuoc su dung nhu thuat ngu đe mo ta viec thao tung cai chet va nguoi chet. Nhung thuat ngu đuong đai nhu mediumship, seance va thuyet duy linh đeu giong thuat chieu hon o cho goi len linh hon va hoi chung đe chung tiet lo su kien tuong lai va thong tin bi mat.
Ban ve viec thuc hanh thuat chieu hon ton tai tu dang nay đen dang khac trong suot nhieu thien nhien ky, An Encyclopædia of Occultism viet rang:

Thuat nay su dung kha pho bien. Co su khac biet đang ke ve quan niem trong so nhung nguoi thoi hien đai am hieu ve phuong phap chinh xac đe theo đuoi thuat chieu hon, va can phai ghi nho rang thuat chieu hon thoi Trung Co đuoc goi la phep thuat, sang thoi hien đai thi đoi thanh phuong phap thuc hanh tam linh. Khong con nghi ngo gi nua, thuat chieu hon la hon đa vung chac cua than bi hoc, vi neu đuoc chuan bi ky luong thi nguoi thanh thao co the thuc hien thanh cong. Bang viec goi đuoc linh hon tu di gioi, [nguoi thuc hanh] đa chung minh đuoc gia tri cua thuat [ma minh theo đuoi].


Tham khao Thu muc Cook, D. (1989). Breault, M (bien tap). Player's Handbook. Advanced Dungeons & Dragons, 2nd Edition. Lake Geneva, WI: TSR. ISBN 978-0-88038-716-3.
Guiley, R. E. (2006). "Necromancy". The Encyclopedia of Magic and Alchemy. New York City, NY: Infobase Publishing. tr. 215–216. ISBN 978-0-8160-6048-1.
Homer (1900) [c. 700 BCE]. The Odyssey. S. Butler, trans. London, UK: Longmans, Green & Co. OCLC 4862683.
Johnson, M. M. (2004). "Necromancy". Trong Golden, R. M (bien tap). Encyclopedia of Witchcraft: The Western Tradition. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. tr. 808–809. ISBN 978-1-57607-243-1.
Kieckhefer, R. (1998). Forbidden Rites: A Necromancer's Manual of the Fifteenth Century. University Park, PA: Penn State University Press. ISBN 978-0-271-01751-8.
Kieckhefer, R. (2011). "Chapter 7: Necromancy in the Clerical Underworld". Magic in the Middle Ages (an ban thu 2). Cambridge, UK: Cambridge University Press. tr. 151–175. ISBN 978-0-521-78576-1.
Kors, A. C. & Peters, E., bien tap (2001). Witchcraft in Europe 400–1700: A Documentary History (an ban thu 2). Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-1751-3.
Kurtz, S. (1995). Forbeck, M (bien tap). The Complete Book of Necromancers. Advanced Dungeons & Dragons, 2nd Edition. Lake Geneva, WI: TSR. ISBN 978-0-7869-0106-7.
Lang, B. (2010). Unlocked Books: Manuscripts of Learned Magic in the Medieval Libraries of Central Europe . University Park, PA: Penn State University Press. ISBN 978-0-271-03378-5.
Leonardo da Vinci (1970) [1452–1519]. Richter, J. P (bien tap). The Notebooks of Leonardo da Vinci. New York City, NY: Dover Publications. ISBN 978-0-486-22573-9.
Lewis, J. R. (1999). Witchcraft Today: An Encyclopedia of Wiccan and Neopagan Traditions. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-134-2.
Luck, G. (2006). Arcana Mundi: Magic and the Occult in the Greek and Roman Worlds—A Collection of Ancient Texts (an ban thu 2). Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8345-3.
Ovid (1717) [8 CE]. Garth, S (bien tap). Metamorphoses. J. Addison, W. Congreve, S. Croxall, J. Dryden, L. Eusden, J. Gay, A. Maynwaring & N. Tate, trans. London, UK: Jacob Tonson. OCLC 85877585.
Redgrove, H. S. (1920). "Chapter 7: Ceremonial Magic in Theory and Practice". Bygone Beliefs: Being a Series of Excursions in the Byways of Thought. London, UK: W. Rider & Son. tr. 87–110. OCLC 2784604.
Rowling, J. K. (2008). The Tales of Beedle the Bard. London, UK: Children's High Level Group. ISBN 978-0-545-12828-5.
Ruickbie, L. (2004). Witchcraft Out of the Shadows: A Complete History. London, UK: Robert Hale. ISBN 978-0-7090-7567-7.
Siembieda, K.; Long, K. & Rosenstein, J. (1993). Rifts World Book Four: Africa. Taylor, MI: Palladium Books. ISBN 978-0-916211-58-5.
Siembieda, K.; Sumimoto, M. & Cartier, R. (1998). Rifts World Book 18: Mystic Russia. Taylor, MI: Palladium Books. ISBN 978-1-57457-011-3.
Siembieda, K.; Wujcik, E.; Cartier, R.; Marciniszyn, A.; Jacques, C. & McCall, R. (1996). Palladium Fantasy Role-Playing Game Book III: Adventures on the High Seas (an ban thu 2). Taylor, MI: Palladium Books. ISBN 978-0-916211-17-2.
Spence, L. (1920). "Necromancy". An Encyclopædia of Occultism. London, UK: Routledge. tr. 286–290. OCLC 264589119.
Strabo (1889–1893) [20 BCE – 23 CE]. Hamilton, H. C.; Falconer, W (bien tap). Geography. London, UK: George Bell & Sons. OCLC 693763975.
Tweet, J.; Cook, M. & Williams, S. (2003). Martin, J. & Rateliff, J (bien tap). Player's Handbook: Core Rulebook I. Dungeons & Dragons v3.5. Renton, WA: Wizards of the Coast. ISBN 978-0-7869-2886-6.


Đoc them Bacon, R. (1988) [c. 1260–1280]. MacDonald, M (bien tap). De Nigromancia. Berkeley Heights, NJ: Heptangle Books. ISBN 978-0-935214-10-9. Ban goc luu tru ngay 23 thang 8 nam 2014.
Dubray, C. (1911). "Necromancy". Catholic Encyclopedia. New York City, NY: Robert Appleton Company.
Godwin, W. (1834). Lives of the Necromancers. London, UK: F. J. Mason. OCLC 2657815.
Halliday, W. R. (1913). "Chapter XI: Necromancy". Greek Divination: A Study of Its Methods and Principles. London, UK: Macmillan. tr. 235–245. OCLC 25019974.
Monroe, A.; Edwards, T., bien tap (2010) [1907]. Full Guide to Becoming a Real Wizard, Witch or Necromancer; from "The Scripts of Osari the Wise". New York City, NY: Library Tales/CreateSpace. ISBN 978-1-4499-6763-5.
Ogden, D. (2001). Greek and Roman Necromancy. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-00904-9.
Vulliaud, P. (1923). La Kabbale Juive: Histoire et Doctrine—Essai Critique (bang tieng Phap). Paris, France: Emile Nourry. OCLC 22318758.
Wendell, L. (1991). The Necromantic Ritual Book. Opelousas, LA: Westgate Publications. ISBN 978-0-944087-03-9.