Trong sinh hoc tien hoa, phat sinh phi sinh hoc (abiogenesis), hoac ten khong chinh thuc la nguon goc cua su song (origin of life) viet tat la OoL, la qua trinh tu nhien ma su song đa phat sinh tu vat chat khong song, chang han nhu cac hop chat huu co đon gian. Mac du cac chi tiet cua qua trinh nay van chua đuoc hieu ro, gia thuyet khoa hoc pho bien ve qua trinh bien đoi tu cac thuc the khong song sang cac thuc the song khong phai la mot su kien đon le, ma la mot qua trinh tien hoa tang tien phuc tap lien quan đen phan tu tu nhan ban, tu lap rap, tu phan giai, va su xuat hien cua mang te bao. Mac du su xuat hien cua su song la su that khong ban cai giua cac nha khoa hoc, nhung cac co che kha thi cho qua trinh nay van chua đuoc hieu ro. Co mot so nguyen ly va gia thuyet ve viec lam the nao ma su song co the xuat hien.
Viec nghien cuu nguon goc su song nham muc đich xac đinh xem phan ung hoa hoc tien su song đa tao ra su song nhu the nao trong nhung đieu kien hoan toan khac voi tren Trai Đat ngay nay. No chu yeu su dung cac cong cu tu sinh hoc, hoa hoc va đia vat ly, voi cac phuong phap tiep can gan đay đang co gang tong hop ca ba mon khoa hoc tren: cu the la, thien van hoc, sinh hoa, sinh ly, đia hoa hoc, sinh hoc phan tu, hai duong hoc va co sinh vat hoc. Su song hoat đong thong qua qua trinh hoat hoa chuyen biet cua carbon va nuoc; phan lon đuoc xay dung dua tren bon nhom hoa chat chinh: lipid (mang te bao), carbohydrate (đuong, cellulose), amino acid (chuyen hoa protein) va acid nucleic (DNA va RNA). Bat ky hoc thuyet thanh cong nao ve su phat sinh su song đeu phai giai thich đuoc nguon goc va su tuong tac cua cac lop phan tu nay. Nhieu phuong phap tiep can su phat sinh su song nghien cuu cach cac phan tu tu nhan ban, hoac cac thanh phan cua chung đa ra đoi nhu the nao. Cac nha nghien cuu thuong nghi rang su song hien tai bat nguon tu the gioi RNA, mac du cac phan tu tu nhan ban khac co the co truoc RNA.

 
Thi nghiem Miller–Urey co đien nam 1952 va cac nghien cuu tuong tu đa chung minh rang hau het cac amino acid, thanh phan hoa hoc cua protein co mat trong tat ca cac sinh vat song, co the đuoc tong hop tu cac hop chat vo co trong cac đieu kien mo phong trang thai cua Trai Đat so khai. Cac nha khoa hoc đa đe xuat cac nguon nang luong khac nhau ben ngoai co the đa kich hoat nhung phan ung nay, bao gom set va buc xa. Cac phuong phap tiep can khac (gia thuyet "chuyen hoa-đau tien") tap trung vao viec tim hieu cach chat tu xuc tac trong cac he thong hoa hoc tren Trai Đat so khai co the đa cung cap phan tu tien chat can thiet cho qua trinh tu nhan ban.
Thien thach mam (Panspermia) thi lai cho rang nhung mam song đa phat sinh ben ngoai Trai Đat boi nhung co che chua xac đinh, va đuoc mang đen Trai Đat so khai thong qua bui khong gian va cac thien thach. Nguoi ta biet đuoc cac phan tu huu co phuc tap hinh thanh trong He Mat troi va trong khong gian giua cac vi sao, va nhung phan tu nay co the đa cung cap tien chat cho su phat sinh su song tren Trai Đat.
Trai Đat van la noi duy nhat trong vu tru đuoc biet đen la ton tai su song, va bang chung hoa thach tu Trai Đat cung cap thong tin cho hau het cac nghien cuu ve nguon goc su song. Tuoi cua Trai Đat la 4,54 ty nam; bang chung som nhat khong the ban cai ve su song tren Trai Đat co nien đai it nhat la 3,5 ty nam truoc, va co the xuat hien som nhat o Ky Eoarchean (3.6–4.0 ty nam truoc). Vao nam 2017, cac nha khoa hoc đa tim thay bang chung kha thi ve su song so khai tren đat lien co nien đai 3,48 ty nam trong geyserite va cac mo khoang san khac co lien quan (thuong đuoc tim thay xung quanh suoi nuoc nong va mach nuoc phun) tai Pilbara Craton nam o Tay Uc. Tuy nhien, mot so kham pha cho thay su song co the đa xuat hien tren Trai Đat som hon. Ke tu nam 2017, vi hoa thach (vi sinh vat đa hoa thach) trong ket tua thuy nhiet co nien đai tu 3,77 đen 4,28 ty nam trong đa o Quebec, đuoc xem la ky luc lau đoi nhat ve su song tren Trai Đat, cho thay su song bat đau ngay sau su hinh thanh đai duong 4.4 ty nam truoc trong ky đia chat Hadean.
Chien luoc nghien cuu cua NASA ve su phat sinh su song phat bieu rang can phai xac đinh cac tuong tac, cau truc va chuc nang trung gian; nguon nang luong va cac yeu to moi truong gop phan vao su đa dang, chon loc va nhan rong cua cac mo hinh đai phan tu co the tien hoa. Can phai tiep tuc nhan manh viec tao lap mot so đo hoa hoc khai quat cua cac polymer nguyen thuy tiem nang co kha nang luu tru thong tin. Su ra đoi cua cac polymer co the tu nhan ban, luu tru thong tin di truyen va the hien cac đac điem đe chiu tac đong cua chon loc tu nhien la mot buoc quan trong trong su xuat hien cua qua trinh tien hoa hoa hoc tien sinh hoc.


Tham khao Ghi chu

Chu thich


= Nguon =


= Đoc them =
"Minerals and the Emergence of Life, pp 135-157 in "Metals, Microbes and Minerals: The Biogeochemical Side of Life" (2021) pp xiv + 341. Walter de Gruyter, Berlin. Authors Duval, Simon; Authors Zuchan, Kilian; Baymann, Frauke; Schoepp-Cothenet, Barbara; Branscomb, Elbert; Russell, Michael, J.; Nitschke, Wolfgang; Editors Kroneck, Peter M.H. and Sosa Torres, Martha. DOI 10.1515/9783110589771-005
Tim Flannery, "In the Soup" (review of Michael Marshall, The Genesis Quest: The Geniuses and Eccentrics on a Journey to Uncover the Origins of Life on Earth, University of Chicago Press, 360 pp.), The New York Review of Books, vol. LXVII, no. 19 (3 December 2020), pp. 37–38.


Lien ket ngoai "Exploring Life's Origins: A Virtual Exhibit". Exploring Life's Origins: A Virtual Exhibit. Arlington County, VA: National Science Foundation. Truy cap ngay 2 thang 7 nam 2015.
"The Geochemical Origins of Life by Michael J. Russell & Allan J. Hall". Glasgow, Scotland: University of Glasgow. ngay 13 thang 12 nam 2008. Truy cap ngay 2 thang 7 nam 2015.
The Origins of Life, BBC Radio 4 discussion with Richard Dawkins, Richard Corfield & Linda Partridge (In Our Time, 23 September 2004)
Minerals and the Origins of Life (Robert Hazen, NASA) (video, 60m, April 2014).
How life began on Earth (Marcia Malory, Earth Facts) (2015)
Stephen Hawking's essay on Life in the Universe (1996)
Winston Churchill's essay on Evolution (c.1939/1950s)