Nuoi lon hay nuoi heo la viec thuc hanh chan nuoi cac giong lon nha đe lay thit lon va cac san pham tu lon. Chan nuoi lon la mot nganh het suc quan trong, no cung cap mot so luong rat lon thit cho bua an cua hang ty nguoi tren Trai Đat va la mot loai thuc pham thiet yeu. Lon nuoi chu yeu dung đe lay thit. Cac san pham khac tu thit lon nhu xuc xich, lap xuong, jambon. Đau lon co the đuoc dung lam dua da đau lon. Gan, huyet va cac noi tang khac cung đuoc dung lam thuc pham (long lon). Mot so ton giao nhu Do Thai giao va Hoi giao, thit lon la thuc pham cam ky. 


Tong quan O mot so nuoc phat trien va đang phat trien, lon thuan hoa la loai ban đia thuong đuoc nuoi tha ngoai troi hoac trong chuong. O mot so vung lon đuoc tha tim thuc an trong rung co the co nguoi trong coi. O cac quoc gia cong nghiep nuoi lon thuan hoa đuoc chuyen tu viec nuoi chuong trai truyen thong sang hinh thuc chan nuoi cong nghiep. Nho đo ma co chi phi san xuat thap nhung san luong lai cao. Nhung trang trai nuoi lon lon hon nhieu so voi trong qua khu, voi hau het cac trang trai quy mo lon chua 5.000 con hoac nhieu hon trong cac toa nha khi hau kiem soat. 100 trieu con lon bi giet mo moi nam.
Lon đuoc nuoi o nhieu nuoc, mac du cac nuoc tieu thu chinh la o chau A. Mac du co đan lon nhat the gioi nhung Trung Quoc la nuoc nhap sieu lon va đa tang nhap khau trong thoi gian phat trien kinh te cua minh do dan so qua đong va nhu cau tieu thu lon. Cac nha xuat khau lon lon nhat la Hoa Ky, Lien minh chau Au va Canada. Canada đa xuat khau 22,8 trieu con lon trong nam 2008 đi 143 quoc gia.


Chan nuoi Tren the gioi, viec nang cao nang suat - chat luong con giong trong qua trinh san xuat lon thit luon la yeu to hang đau, then chot đuoc cac nha nghien cuu, cac tap đoan chan nuoi cua moi quoc gia tren the gioi quan tam. Viec nghien cuu chon loc dong cao su san huyet thong va lai tao tim ra cac to hop lai đat so con so sinh song/o cao, ty le nac cao, tieu ton thuc an thap va đo day mo lung mong đa thanh cong o hau het cac nuoc co nen chan nuoi tien tien nhu: My, Đuc, Canada, Anh, Ha Lan, Đan Mach va Uc.
Nguoi ta đa cho rang tuoi thanh thuc cua lon giong bat đau vao khoang 5-8 thang tuoi va luong tinh dich san xuat ra tang dan đen on đinh khi lon đat 18 thang tuoi. Tai thoi điem nay, moi lan xuat tinh the tich tinh dich đat 200 - 400 ml/lan, tong so tinh trung tien thang tu 20 - 80 ty/lan. Muc nay duy tri đen 60 thang tuoi sau đo giam dan. Kha nang sinh san cua lon lai (Danube White x Landrace) phoi voi đuc giong thuan va đuc giong lai đa ket luan ti le thu thai o nhom lon nai lai đuoc phoi giong voi đuc lai (Hampshire x Pietrain) cao hon so voi nhom đuc thuan Hampshire va Pietrain.


Chon giong Đe co đuoc lon con tot nuoi thit can luu y đen nguon goc san xuat ra heo con (co pham chat giong tot, đuoc xuat xu tu nhung trang trai co đam bao quy trinh tiem chung). Nguoi mua heo con nuoi thit can chu y nhung điem sau nhu thuong co than dai, bung thon, mong no, vai no, lanh loi, đuoi luon ve vay, mat sang khong đo ghen hay chay nuoc mat, da long bong muot. Tranh chon nhung con co khuyet tat nhu tai veo, đuoi veo, hernia ron hay hernia dich hoan. Nen quan sat nhip tho, tho phai đeu đan, khong tho doc (co the bi viem phoi), long min khong tho day, da mong khong nhan nheo khong co man đo, bam tim hay đong vay. Chung can tiem chung cac benh thong thuong, khi van chuyen ve can tai chung lai, sau khi kiem tra heo phat trien tot khong co dau hieu benh (nen tai chung benh dich ta, Tu huyet trung, Thuong han).
Nham đap ung yeu cau ve chat luong thit xe cho che bien va tieu dung, đuc lai cuoi cung đa đuoc su dung rat pho bien trong he thong lai thuong pham. Nho cac dong đuc lai tong hop co uu the lai cao, gia thanh san xuat con giong ha va su dung ky thuat thu tinh nhan tao, so luong lon đuc giong can nuoi giu va su dung ngay cang giam. Đong nghia voi viec giam chi phi va tang hieu qua kinh te trong chan nuoi. Tren the gioi, viec su dung đuc lai cuoi cung la rat pho bien, cac to hop đuc lai tong hop cuoi cung co uu the lai cao va ha gia thanh san xuat con giong.
Tren the gioi, nguoi ta khong chi quan tam đen cac chi tieu ve so luong nhu: kha nang tang trong, muc đo tieu ton thuc an, ty le thit nac...ma con đac biet quan tam đen cac chi tieu ve chat luong thit nhu: Mau sac thit, ty le mo giat, đo giua nuoc cua thit, cau truc thit cung nhu huong vi thit...Đe giai quyet van đe nay, lai tao cac dong đuc lai đe co the ket hop đuoc nhieu uu điem ve chat luong thit cua cac giong la huong chu đao, đac biet la trong nhung cong thuc lai cuoi đe tao ra lon thuong pham.
Hau het nhung cong ty lon tren the gioi nhu PIC (Pig Improvement Company) cua Anh, Danbred cua Đan Mach, Flanders Pigbreeders Association cua Bi đeu nghien cuu va đua ra thi truong nhieu loai đuc lai rieng biet cho cac cong thuc lai giong khac nhau. Cac nuoc chan nuoi tien tien đa xac đinh ro dong đuc cuoi cung trong cac chuong trinh lai va ho đa thu đuoc ket qua cao trong chan nuoi lon. Tuy theo nhu cau, thi hieu cua nguoi tieu dung o cac quoc gia khac nhau, viec su dung he thong lai thuong pham cung co su khac biet đang ke giua cac khu vuc hay giua cac quoc gia, cac dong đuc lai cuoi cung đuoc nghien cuu lai tao va su dung chu yeu tu hai dong thuan.


O Viet Nam Tong đan lon cua Viet Nam hien nay la 28 trieu con. Truoc đay, nong dan Viet Nam o cac vung đong bang chu yeu nuoi lon đe tan dung cac phe phu pham nong nghiep (cam gao, cam ngo, khoai, san, rau, beo...). Ngoai muc đich tang thu nhap (tu ban lon thit, lon giong), cac chat thai tu chan nuoi lon (phan, chat đon chuong) con la nguon phan huu co chinh cho nhieu loai cay trong...Loi nhuan tu chan nuoi lon khong đang la bao chu yeu la lay cong lam lai, tranh bo phi phu pham nong nghiep va nhieu nguoi coi nuoi lon nhu cach bo tien tiet kiem. O trung du va mien nui con co hinh thuc nuoi lon tha rong.
Viet Nam cung đa phat trien mo hinh trai chan nuoi hop tac xa, thanh lap cac nong truong trong đo co cac trai chan nuoi cung voi mot so trung tam giong o cac đia phuong cung cap giong cho nong dan. Mot so trung tam mo va che bien thit lon đa hoat đong va đa xuat khau thit lon sang cac nuoc thuoc Lien Xo cu va mot so nuoc Đong Au. Sau đo nhung chinh sach kinh te moi noi chung va nhung chinh sach trong nong nghiep noi rieng cua thoi ky đoi moi trong đo co nganh chan nuoi đa co nhung thay đoi rat lon trong tat ca cac khau tu nghien cuu lai tao giong, quy trinh chan nuoi đen che bien va tieu thu san pham.
Hinh thuc chan nuoi truyen thong van con nhung cung xuat hien khong it cac mo hinh chan nuoi hien đai tu quy mo ho gia đinh đen cac trung tam, cong ty v.v. Truoc su canh tranh ve chat luong va gia san pham o ca thi truong trong va ngoai nuoc, chan nuoi lon đung truoc cac van đe can giai quyet nhu nang cao chat luong giong, nhap va lai tao giong ben canh bao ton va phat huy uu điem cua cac giong ban đia, hien đai hoa quy trinh chan nuoi, quy trinh che bien, đam bao tieu chuan trong nuoc va quoc te ve ve sinh thuc pham...
Hien nay, cac giong heo noi đang dan đuoc thay the boi cac giong heo ngoai cao san, đac biet o nhieu trai quy mo lon co trinh đo chan nuoi tham canh va đau tu cao. Tuy nhien, trong đieu kien san xuat nong ho o nhieu vung nong thon Viet Nam, đai đa so nong dan nuoi con lai giua nai đia phuong va đuc ngoai. Cac giong heo nai noi co tam voc nho be, nhieu mo, it nac, nhung co nhieu đac tinh uu viet: Chiu kham kho, de nuoi duong, tan dung tot nguon thuc an đia phuong, man đe, nuoi con kheo, đe khang cao voi benh tat va đac biet thich nghi voi moi truong khi hau. Trong khi đo cac giong ngoai lon nhanh cho nhieu nac.
Viec lai tao giua cac giong heo noi voi cac giong heo ngoai se ket hop bo sung nhung đac tinh tot cua ca hai giong. Con lai co tam voc cai thien, tang trong cao va giu đuoc nang suat sinh san tot. Can phai bao ton nguon gen heo noi đe nhan thuan cung cap nai nen lai tao voi cac giong ngoai nhap trong cac he thong san xuat nho, đac biet chan nuoi nong ho thuong thieu von đau tu va ky thuat, voi phuong thuc chan nuoi tan dung phe phu pham nong nghiep van con pho bien.


Tham khao