Hans Christian Andersen (2 thang 4 nam 1805 – 4 thang 8 nam 1875; tieng Viet thuong viet la Han-xo Crit-xtian An-đec-xen) la nha van nguoi Đan Mach chuyen viet truyen co tich cho thieu nhi. Trong tieng Đan Mach, ten ong thuong đuoc viet la H.C.Andersen.
Cha cua Andersen luon tin rang ong co the co moi quan he voi dong doi quy toc va theo nhu mot nha thong thai o Hans Christian Andersen Center, ba noi cua ong tung noi rang gia đinh cua ho tung la thuoc giai cap tren trong xa hoi Tuy nhien, nhung cuoc nghien cuu chung to rang nhung cau chuyen tren la vo can cu. Gia đinh ong co nhung moi lien he voi quy toc Đan Mach, nhung đo chi la quan he ve cong viec. Tuy nhien, co thuyet cho rang Andersen la mot đua con bat hop phap cua nguoi trong hoang toc con lai o Đan Mach., mot su that ung ho cho thuyet nay la vua Đan Mach đa uu ai Andersen khi ong con tre tuoi va đa tra cac khoan tien hoc phi cho ong. Nha van Rolf Dorset khang đinh rang đieu đo cung khong chung minh đuoc đo la khoan thua ke cua Andersen.
Andersen đa bieu lo tri thong minh va oc tuong tuong tuyet voi cua minh khi con la mot cau be, tinh cach đo đuoc nuoi duong boi su nuong chieu cua cha me va su me tin cua me ong. Ong thuong tu lam cho minh cac mon đo choi, may ao cho cac con roi va đoc tat ca cac vo kich, hau het la nhung vo kich cua William Shakespeare va cua Ludvig Holberg. Trong suot thoi tho au, ong co mot tinh yeu nong nhiet đoi voi van hoc. Ong đuoc biet đen vi thuoc lau cac vo kich cua Shakespeare va tu trinh dien cac vo kich bang nhung con roi go. Ong cung co hung thu voi nghe thuat noi đua, va ho tro trong viec đe xuong ra hoi nhung nguoi thich đua giua nhung nguoi ban cua ong.
Nam 1816, cha ong qua đoi va cau be phai tu đi kiem song. Ong lam tho hoc det vai va ca tho may, sau đo thi vao lam trong nha may thuoc la. Nam 14 tuoi, Andersen chuyen toi Copenhagen (tieng Đan Mach: København) tim viec lam dien vien trong cac nha hat. Ong co chat giong cao va đa đuoc ket nap vao Nha hat Hoang gia Đan Mach. Su nghiep nay ket thuc nhanh chong khi ong vo giong. Mot nguoi ban đa khuyen ong lam tho. Tu đo, Andersen chuyen han sang viet van.
May man, ong đa vo tinh gap đuoc vua Frederik VI cua Đan Mach. Nha vua rat thich cau be ky la nay va đa gui ong vao mot truong hoc La tinh o Slagelse.. Truoc khi đuoc nhan vao truong hoc, Andersen đa thanh cong trong viec xuat ban cau chuyen đau tien cua ong – The Ghost at Palnatoke's Grave (Bong ma o ngoi mo Palnatoke) vao nam 1822. Mac du la mot hoc sinh cham tien (co le la khong hoc đuoc) va khong thich thu voi viec hoc, Andersen hoc o ca Slagelse va o mot truong o Helsingør cho toi nam 1827. Andersen sau nay đa ta nhung nam tai Slagelse va Helsingør la nhung nam đen toi nhat trong cuoc đoi vi bi hanh ha khi song tro tai nha nguoi thay va vi o cung cac ban cung lop lon tuoi hon.


= Su nghiep van hoc =

Nam 1829, nha hat kich hoang gia đa dien vo nhac kich Kjærlighed paa Nicolai Taarn eller Hvad siger Parterret (Tinh yeu o thap nha tho thanh Nicolas) cua Andersen. Nhung nam tiep theo, ong lai tiep tuc thanh cong voi cac vo dien va cau chuyen cua minh. Ong đa đi chu du khap chau Au, qua Đuc, Thuy Si, Phap, Y... nhung van giu đuoc niem đam me van hoc trong suot cuoc đoi minh. Nam 1831, nhieu tac pham tieu thuyet cua ong đa đuoc phat hanh. Khi đi chu du, Andersen đa gap đuoc rat nhieu nguoi noi tieng đuong thoi nhu Victor Hugo, Heinrich Heine, Honore de Balzac, Alexandre Dumas cha va ca nha van Charles Dickens.
Cam giac khac biet, thuong ket thuc trong noi đau, la mot chu đe quan xuyen thuong tai dien trong cong viec cua ong. Chuyen nay đuoc cho la do cuoc song ngheo kho truoc kia, tinh gian di va đac biet la trong su thieu thon ve đoi song tinh yeu va su lang man. Gioi tinh cua ong gay it nhieu tranh cai va đuoc bao gom trong phan sau.
Tuy nhien, su hap dan cua Andersen lai nam o the loai truyen co tich. Nam 1835, ong bat đau sang tac truyen ke nhan đe Chuyen ke cho tre em tai Y. Tu đo, hau nhu moi nam Andersen cho ra đoi mot truyen. An ban thu ba cua truyen co Andersen, đuoc xuat ban nam 1837, đa mang đen nhieu tac pham co tich noi tieng nhat cua ong nhu "Nang tien ca", "Bo quan ao moi cua hoang đe", "Chu vit con xau xi"...


Đoi song tinh ai Trong nhat ky cua minh, Andersen ghi lai la trong thoi ky moi lon, ong đa khong co quan he tinh duc voi mot phu nu nao. 
Andersen thuong roi vao tinh yeu đon phuong voi mot so phu nu ma khong đuoc đen đap 
Tai mot thoi điem, ong đa viet trong nhat ky cua minh: "Lay Thien Chua Toan Nang, con chi co Chua ma thoi; Chua quyet đinh so phan cua con, con pho thac than con cho Chua. Xin Chua hay ban cho con mot sinh ke! Hay cho con mot co dau! Mau va trai tim con đeu uoc ao tinh yeu."
Mot co gai ten Riborg Voigt la đoi tuong yeu đon phuong cua Andersen thoi trai tre. Khi Andersen qua đoi, nguoi ta đa tim thay mot tui nho chua mot la thu dai cua Riborg tren nguc cua Andersen. Ngoai Riborg Voigt, Andersen cung đa đon phuong yeu Sophie Ørsted, con gai cua nha vat ly Hans Christian Ørsted, va Louise Collin, con gai ut cua Jonas Collin, an nhan cua ong.
Truyen Chim hoa mi la mot bieu hien bang van viet ve niem đam me cua Andersen đoi voi nu ca si opera Jenny Lind cua Thuy Đien, va đa tro thanh nguon cam hung cho biet danh "Chim hoa mi Thuy Đien" cua co. Andersen thuong nhut nhat khi tiep xuc voi cac phu nu nen đa kho ngo loi voi Jenny Lind. Khi Jenny Lind len mot tau hoa đe toi du mot buoi hoa nhac opera, Andersen đa trao cho co mot la thu to tinh; tuy nhien co khong đap lai tinh yeu cua Andersen, ma chi coi ong nhu mot nguoi anh ket nghia, va nam 1844 co đa viet cho ong: "... Xin Chua chuc lanh va bao ve anh trai cua em la mong muon chan thanh cua nguoi em gai than yeu cua anh. Jenny. "
Do nhung quan he tinh cam cua Andersen voi vai nguoi nam - nhu Edvard Collin va Harald Scharff - mot vai nha nghien cuu ve tieu su Andersen cho rang ong la mot nguoi đong tinh luyen ai. Ong đa tung viet cho Edvard Collin: "Toi heo hon vi anh y nhu mot thieu phu nguoi xu Calabria... tinh cam cua toi danh cho anh la tinh cam cua mot phu nu. Nu tinh trong ban chat cua toi va tinh ban cua chung ta phai van la mot bi an". Collin, nguoi thich yeu phu nu, đa viet trong hoi ky cua minh: "Toi thay minh khong the đap lai tinh yeu đo, va đieu nay đa mang lai cho anh ta nhieu đau kho."
Tuong tu nhu vay, niem say me cua Andersen đoi voi nam vu cong Harald Scharff cua Đan Mach va Carl Alexander, cong tuoc tre noi ngoi cua vung Saxe-Weimar-Eisenach, đa khong mang lai moi quan he nao.
Mot so nha nghien cuu thi cho rang khong co bang chung nao ve cac quan he đong gioi nhu vay cua Andersen, va đieu đo cung hoan toan trai voi y tuong đao đuc va ton giao cua ong. Cac moi quan he cua ong voi nhung nguoi đan ong khac chi la ban be, va nhung đoan mui man trong cac buc thu noi tren cua Andersen co le chi la loi noi so sanh an du hoa my von thuong gap o cac nha van đuong thoi.


Tu tran Mua xuan nam 1872, Andersen bi nga te tu tren giuong nam va bi thuong nang, khong the hoi phuc. Ngay sau đo ong bat đau to ra co dau hieu cua benh ung thu gan, va qua đoi vao ngay 04.8. 1875, trong ngoi nha mang ten "Rolighed" (Su Yen Tinh) gan Copenhagen cua vo chong nguoi ban than Moritz Melchior, chu mot ngan hang. Ngay truoc khi qua đoi, ong đa nho mot nha soan nhac viet bai hanh khuc đua tang cho đam tang cua minh, va noi: "Phan lon nhung nguoi đi sau quan tai cua toi se la nhung đua tre, vi vay hay dung nhip đieu voi nhung buoc nho".
Andersen đuoc mai tang trong Nghia trang Assistens o quan "Nørrebro" cua Copenhagen. 
Vao thoi điem tu tran, Andersen đa noi tieng o trong nuoc va khap the gioi. Ngay truoc khi ong qua đoi, đa tien hanh cac buoc đau trong viec dung mot buc tuong lon đe vinh danh ong do nha đieu khac August Saabye thuc hien. Buc tuong nay ngay nay đuoc đat trong "Vuon cua Nha Vua" (Kongens Have) o Copenhagen.


Di san cua tac gia Andersen đe lai Giai Hans Christian Andersen do "Ban Quoc te ve Sach cho gioi tre" thiet lap, đuoc trao 2 nam mot lan cho tac gia va hoa si minh hoa cua cac tac pham van hoc thieu nhi xuat sac.
Giai Van hoc Hans Christian Andersen, mot giai thuong danh cho cac nha van quoc te,đuoc thanh lap tu nam 2010
Nhung truyen cua Andersen đa đat nen tang cho cac truyen thieu nhi kinh đien khac, chang han nhu Wind in the Willows cua Kenneth Grahame va Winnie the Pooh cua A.A. Milne.
Ky thuat che tao vat bat đong - chang han nhu đo choi - tro thanh song đong (vi du cac hoa cua Little Ida) sau nay đa đuoc Lewis Carroll va Beatrix Potter su dung.
Ngay 2 thang 4 hang nam - ngay sinh cua Andersen - la Ngay Sach Thieu nhi Quoc te.
Nam 2005 - ky niem 200 nam ngay sinh cua Andersen - đuoc Đan Mach goi la "Nam Andersen" , va đuoc nhieu nuoc tren the gioi tuong niem. O Đan Mach, mot show "Mot lan trong cuoc đoi" (Once in a lifetime) đuoc to chuc tai San van đong Parken cua Copenhagen đe tuong niem nha van Andersen va cac tac pham cua ong.
Mot cong vien giai tri o Thuong Hai (Trung Quoc) tri gia 13 trieu dollar My, co cac tro choi dua tren cac truyen cua Andersen đa đuoc khai truong vao cuoi nam 2006. Cac khach tre toi tham cong vien nay co the choi va thi đau cac tro choi lien quan toi cac truyen than ky cua Andersen.
Thanh pho Funabashi cua Nhat Ban cung co mot cong vien giai tri danh cho thieu nhi mang ten Andersen.
Tai Hoa Ky co cac tuong Andersen o Cong vien Trung tam cua thanh pho New York, o Cong vien Lincoln cua thanh pho Chicago va o Solvang, California - mot thanh pho do cac nguoi Đan Mach lap nen.
Phan ban suu tap Sach hiem cua Thu vien Quoc hoi My co bo suu tap cac tac pham cua Andersen do dien vien nguoi My goc Đan Mach Jean Hersholt hien tang, trong đo co mot quyen scrapbook do Andersen va Adolf Ludvig Drewsen (1803-1885) lam cho chang trai tre Jonas Drewsen.


= Phim =
Vai Andersen trong phim Chim hoa mi Thuy Đien (1941) (Die schwedische Nachtigall) cua Đuc do nam dien vien Joachim Gottschalk dien xuat, mo ta moi quan he giua Andersen voi nu ca si opera Jenny Lind cua Thuy Đien.
Bo phim  Hans Christian Andersen  (1952) cua My, mac du lay cam hung tu cuoc song va di san van hoc cua Andersen, đuoc cho la khong đung voi tieu su cua Andersen cung nhu boi canh lich su; bo phim nay bat đau bang cach noi rang "Đay khong phai la cau chuyen ve cuoc song cua Andersen, nhung la mot cau chuyen than ky ve nguoi sang tao vi đai ra nhung chuyen than ky".
Phim Hans Christian Andersen: My Life as a Fairytale nam 2003 cua đao dien nguoi Anh Philip Saville tuong đoi sat voi tieu su cua Andersen hon.
Andersen la mot nhan vat quan trong trong tap "Metal Fish" o loat phim truyen hinh hoat hoa The Little Mermaid (Nang tien ca) cua Cty truyen hinh "Walt Disney".
Nam 1966, hang Rankin/Bass Productions san xuat mot phim tuong tuong goi la The Daydreamer (Nguoi mo mong hao huyen), mo ta chang trai tre Hans Christian Andersen hinh dung ra trong tri nhung chuyen ma chang se viet sau nay.


Tac pham H.C. Andersen xuat ban tac pham đau tien Ungdoms-Forsøg (Su thu co gang cua Tuoi tre) vao nam 1822 khi len 17 tuoi. Sach nay đuoc xuat ban duoi but danh William Christian Walter. But danh nay đuoc ghep tu chu William theo ten van hao William Shakespeare, Christian la ten cua ong va Walter theo ten nha van Walter Scott.  nay đuoc tai ban nam 1827 duoi ten "Gjenfærdet ved Palnatokes Grav" (Bong ma o ngoi mo cua Palnatoke).


= Kich =
Mulatten (Nguoi lai giua da trang va da đen), kich lang man gom 5 hoi (1840) info
Maurerpigen (Co gai nguoi maurer), Bi kich 5 hoi (1840) info


= Truyen than ky =


= Tieu thuyet =
"At være eller ikke være" (Hien huu hay khong hien huu) info
"De to Baronesser" (Hai ba nam tuoc) info
"Improvisatoren" (Nguoi ung tac) info
Kun en Spillemand (Chi mot nguoi choi) info
"Lykke-Peer" (Peer hanh phuc) info
"O. T." (viet tat cua ten Otto Thostrups, nhan vat chinh va "Odense Tugthus" = nha trung gioi Odense) info


= Ky su du hanh =
"En Digters Bazar" (Tiem tap hoa cua nha tho) info
"Et Besøg i Portugal 1866" (Cuoc vieng tham Bo Đao Nha nam 1866) info
"I Spanien" (O Tay Ban Nha) info
"I Sverrig" (O Thuy Đien) info
"Skyggebilleder af en Reise til Harzen, det sachsiske Schweitz etc. etc., i Sommeren 1831" (Nhung hinh bong cua chuyen đi toi vung Harz (Đuc), mot Thuy Si cua vung Sachsen vv...) info


= Tu truyen =
Das Marchen meines Lebens ohne Dichtung, thang Gieng va thang 2 nam 1847 (tieng Đuc)
Mit Livs Eventyr (Cuoc phieu luu cua đoi toi), Nha xuat ban. C.A. Reitzels, Copenhagen, 19.7.1855
The Story of My Life, 1871 (tieng Anh)
Levnedsbog (Sach ve loi song), 1929


= Tho =
Barn Jesus i en Krybbe laae (Chua Giesu Hai Đong nam trong mang co) info
Danmark mit fædreland (Đan Mach, to quoc cua toi) info
Det døende Barn (Đua be nam cho chet) info
"Hvor Skoven dog er frisk og stor" (Rung nay lon va xanh tuoi biet bao) info
Jeg har en Angst som aldrig før (Toi co noi so chua tung co) info
Jylland — Jylland mellem tvende Have (Jylland — Jylland giua hai bien) info
Konen med Æggene (Ba vo va nhung trai trung) info
Moderen med Barnet (Me voi con) info
"Rolighed" (Su Yen tinh) tekst Luu tru ngay 24 thang 10 nam 2005 tai Wayback Machine


Đanh gia Ong đuoc sanh ngang voi nhung bac danh nhan van hoa cua nhan loai. Tac pham cua ong đuoc dich ra 90 thu tieng, xuat ban gan 500 lan voi hon 70000000 ban . Đo la nhung cuon sach ban chay nhat hanh tinh.
Sau đay la loi nhan đinh cua cac nha nghien cuu Viet Nam ve Anđecxen: "Bang suc manh cua ngon tu hiem co, tri tuong tuong nhiem mau ma trong sang, cot truyen hap dan, loi ke chuyen co duyen, pha lan giua but phap hien thuc va huyen ao, tac pham cua Anđecxen đa đat đen su hoan hao cua mot nghe si "đoc nhat vo nhi, truoc va sau ong chua he co". " 
Nha van Nga Konstantin Georgiyevich Paustovsky nhan đinh: " Trong moi truyen co tich cho tre con cua Anđecxen con co mot truyen co tich khac ma nguoi lon moi co the hieu het y nghia cua no". 


Tham khao Lien ket ngoai Tac pham cua Hans Christian Andersen tai Open Library
The Story of My Life (1871) by Hans Christian Andersen - English
And the cobbler's son became a princely author Details of Andersen's life and the celebrations
Hans Christian Andersen i Dansk Biografisk Leksikon, 1887
Hans Christian Andersen i Salmonsens konversationsleksikon, 1915
Hans Christian Andersen i Vilhelm Østergaard, Danske Digtere i det 19de Aarhundrede, 1907
Anđecxen H. C. tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Hans Christian Andersen (Danish author) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Hans Christian Andersen tren IMDb 
Trung tam Hans Christian Andersen – co nhieu cau chuyen bang tieng Đan Mach va Anh
Hai tram nam cua Hans Christian Andersen Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine cua Cong ty Truyen hinh Đan Mach (DR) – website noi tieng co rat nhieu am thanh chuyen tien va phuong tien hoat đong bang tieng Đan Mach va Anh
Ngay hoi Hai tram nam cua Hans Christian Andersen 2005 Luu tru ngay 4 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine – website chinh thuc
Hans Christian Andersen Information