kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Barbecue spaghetti la mot mon an xuat xu tu Memphis, Tennessee, ket hop giua mi spaghetti voi nuoc sot lam tu thit lon hun khoi thai nho hoac thit lon keo soi, rau va nuoc sot thit nuong, đuoc phuc vu nhu mon an phu trong mot so nha hang thit nuong o Memphis. Mon an đa đuoc Southern Living goi la bieu tuong cung nhu "su sang tao ky la nhat cua thanh pho", trong khi HuffPost coi mon an la "mat hang chu luc cua Memphis".


Chuan bi va phuc vu Co the dung thit lon keo soi hoac hun khoi thai nho cho mon barbecue spaghetti. Hon hop nuoc sot se bao gom "mot nua sot marinara va mot nua nuoc sot thit nuong", trong đo tuy y them hanh tay va ot chuong, đuoc đun nho lua truoc khi cho thit lon vao; voi đo đac gan giong voi nuoc sot thit nuong. Spaghetti nau chin mem, sau đo tron cung sot nong. Mon an nay đuoc phuc vu nhu mot mon phu va đoi khi la mon chinh.


Lich su Mon an đuoc sang che boi Brady Vincent, cuu đau bep đuong sat, chu so huu mot nha hang thit nuong co ten la Brady and Lil's. Đen nam 1980, Frank va Hazel Vernon đa mua lai nha hang va đoi ten thanh The Bar-BQ Shop. Vincent cung day cong thuc mon barbecue spaghetti cho Jim Neely, nguoi sau đo mo nha hang Interstate Bar-BQ vao cuoi nhung nam 1970. Trong đo, Neely đa sua đoi cong thuc nuoc sot bang cach them "thit lung bo sung" tu phan xuong suon va nau trong noi cung voi ot chuong va hanh tay.
Nha hang State Park o Cambridge, Massachusetts co phuc vu mon "Memphis BBQ spaghetti", su dung thit lon keo soi đun trong sot marinara co su dung nuoc sot thit nuong lam nen.


Cac mon an tuong tu Theo nha xa hoi hoc John Shelton Reed, mon "Barbecue spaghetti so voi spaghetti Bolognese cung nhu mon thit ham ot kieu Cincinnati so voi mon nay kieu Tex-Mex". Mon Filipino spaghetti cung bao gom nguyen lieu mi spaghetti tron voi tuong ca chuoi va an kem voi xuc xich.


Xem them Danh sach cac mon an tu thit lon


Tham khao
Memphis la thanh pho nam o goc phia tay nam tieu bang Tennessee, Hoa Ky va la thu phu cua quan Shelby. Memphis nam tren con song Mississippi phia nam cua song Wolf. 
Memphis co dan so khoang 670.100 nguoi, la thanh pho lon nhat Tennessee, lon thu 3 o mien Đong Nam Hoa Ky va thu 19 tren toan nuoc My.
Vung Đai đo thi Memphis, bao gom cac quan hat xung quanh thuoc Mississippi va Arkansas, co dan so khoang 1.280.533 nguoi. Vung đo thi Memphis la đai đo thi lon thu hai o Tennessee, chi sau đai đo thi Nashville.
Memphis cung la thanh pho tre nhat trong bon thanh pho lon cua Tennessee (ba thanh pho khac la Knoxville, Chattanooga, va Nashville).
Thanh pho co san bay quoc te Memphis.
Memphis la thanh pho đong dan thu nam o Đong Nam, đong dan thu 28 cua Hoa Ky, cung nhu la thanh pho lon nhat giap song Mississippi va lon thu ba khu vuc thong ke đo thi sau Đai đo thi St. Louis va thanh pho ket nghia tren song Mississippi. Vung vuc đo thi Memphis bao gom Tay Tennessee va Vung Trung Nam, bao gom cac phan cua Arkansas, Mississippi lan can va Missouri Bootheel. La mot trong nhung thanh pho co y nghia van hoa va lich su hon cua Mien Nam Hoa Ky, Memphis co nhieu canh quan đa dang va cac khu dan cu khac biet.
Nha tham hiem chau Au đau tien đen tham khu vuc Memphis ngay nay la conquistador Hernando de Soto nguoi Tay Ban Nha vao nam 1541. Nhung vach đa Chickasaw cao bao ve vi tri khoi vung nuoc tu song Mississippi đa bi nguoi đinh cu chau Au chiem đoat khi Memphis phat trien. Đen nam 1819, khi Memphis hien đai đuoc thanh lap, no la mot phan lanh tho cua Hoa Ky. John Overton, James Winchester va Andrew Jackson đa thanh lap thanh pho. Dua vao su tru phu cua cac đon đien bong va giao thong đuong song doc song Mississippi, Memphis đa phat trien thanh mot trong nhung thanh pho lon nhat cua Antebellum South. Sau khi cuoc noi chien Hoa Ky va cham dut che đo no le, thanh pho tiep tuc phat trien sang the ky 20. No tro thanh mot trong nhung thi truong lon nhat the gioi ve bong va go xe.
La noi co dan so Nguoi My goc Phi lon nhat Tennessee, Memphis đong mot vai tro noi bat trong phong trao Dan quyen Hoa Ky. Lanh đao Martin Luther King Jr. bi bi am sat o đo nam 1968 sau cac hoat đong ung ho cuoc đinh cong cua cac cong nhan bao tri thanh pho. Bao tang Dan quyen Quoc gia đuoc thanh lap o đo va la mot to chuc lien ket Smithsonian.


Chu thich Lien ket ngoai
Cola verticillata (ten goi thong thuong: cola tron va cola nhay) la mot loai thuc vat trong chi Co la, thuoc ho Cam quy. No co nguon goc tu cac khu rung nhiet đoi chau Phi. Loai nay đuoc nha thuc vat hoc Đan Mach Peter Thonning mo ta lan đau voi ten goi Sterculia verticillata, ve sau đuoc đoi thanh Cola verticillata boi Otto Stapf va Auguste Chevalier.


Mieu ta Cola verticillata la mot loai cay co kich thuoc trung binh, cao khoang 25 m (80 ft), phan duoi cua than cay khong co canh. Canh cay thua, mau nau đo sam va thuong ru xuong. No co nhung chiec la thuong xanh, hinh bau duc, bong, xep thanh tung chum ba hoac bon va nhung bong hoa hinh sao, mau kem voi nhung soc mau nau tia moc o nach la. Qua cua Cola acuminata rat đang va đuoc cho la khong an đuoc.


Phan bo va moi truong song Cola verticillata co nguon goc tu vung nhiet đoi Tay – Trung Phi; pham vi cua no bao gom Ghana, Benin, Nigeria, Cameroon, Cong hoa Trung Phi, Gabon, Cong hoa Congo, Cong hoa Dan chu Congo va Angola. No sinh truong o đo cao len đen 1.000 m (3.300 ft), đac biet la gan suoi va đam lay.


Sinh thai Mot kola (Balanogastris kolae) la mot loai con trung chuyen pha hoai va sinh san tren cac hat Cola verticillata va Cola nitida. Loai nam Irenopsis aburiensis cung đuoc ghi nhan tren cay nay.


Ung dung Go cua Cola verticillata thuong cung va trang. O mien nam Nigeria, no đuoc su dung trong bai vat giao. Loai thuc vat nay đoi khi đuoc trong o cac lang que. Hat cua no chua luong cafein đang ke, đuoc hai tu tu nhien khi chin va dung lam thuc uong. Vo, canh tia va la rung cua C. verticillata co the đuoc su dung đe san xuat nang luong.


Xem them Cola acuminata
Cola urceolata


Tham khao Lien ket ngoai Cola verticillata (PROTA) - PlantUse English
Cola verticillata [(Thonn.) Stapf ex A. Chev. ]
Cola verticillata (Thonn.) Stapf - PROTA4U
Bai vat giao la niem tin vao nang luc sieu nhien cua vat the nao đo, đac biet la nhung vat do con nguoi lam ra. Ve co ban, bai vat giao la viec noi bo cong đong gan cac quyen luc va gia tri co huu cho mot vat the.


Chu thich
Yen Hoang (sinh ngay 8 thang 3 nam 1997) la mot van đong vien đua xe lan nguoi My goc Viet. Co đa gianh đuoc hai huy chuong tai Đai hoi The thao Nguoi khuyet tat Lien chau My 2019, ve thu nhi cuoc thi Marathon Chicago va thu ba Marathon Boston nam 2021, đong thoi tranh tai o The van hoi Nguoi khuyet tat mua he 2020.


Tieu su Yen Hoang sinh ngay 8 thang 3 nam 1997 tai Thanh pho Ho Chi Minh, sau đo cung gia đinh sang My đinh cu vao nam 3 tuoi. Yen đuoc chuan đoan mac hoi chung chum đuoi ngua va phai ngoi xe lan tu nam 4 tuoi. Co bat đau choi mon bong ro xe lan o truong trung hoc co so, va sau đo tap trung vao bo mon đien kinh trong nam đau tien tai truong trung hoc Evergreen o Vancouver, Washington. Co đa choi bong ro xe lan o cap đo tre quoc gia. Yen theo hoc tai Đai hoc Illinois Urbana-Champaign voi hoc bong the thao, tot nghiep nganh kinh doanh va ke toan vao nam 2019. Ngoai van đong vien đua xe lan, Yen con lam viec cho KPMG.


Su nghiep Nam 2012, Yen đa gianh chien thang trong cuoc đua xe lan 3.200 met tai cuoc thi cap quan. Nam 2014, co gianh chien thang o noi dung 800 met va 3.200 met tai cuoc thi Tiger Invitational. Yen đa thi đau o bon noi dung tai Đai hoi The thao Nguoi khuyet tat Lien chau My 2015 va ca tai Giai vo đich the gioi đien kinh IPC 2015. Trong Đai hoi The thao Khuyet tat Lien chau My 2019, Yen gianh chien thang o noi dung 800 met T53 va ve nhi o noi dung 400 met T53. Co cung ve thu tu trong tran chung ket noi dung 100 met T53 tai The van hoi. Yen la nguoi phu nu ve đich nhanh thu hai tai Cuoc thi Marathon ao Thanh pho New York 2020, chi sau Susannah Scaroni.
Nam 2021, Yen Hoang ve thu ba trong cuoc đua xe lan New York Mini 10K. Tai Paralympic Mua he 2020, co ve thu tam trong tran chung ket 800 met T53, đong thoi lap thanh tich ca nhan trong tran ban ket cua noi dung. Co cung thi đau o cac noi dung 100 met T53, 400 met T53 va 1500 met T53. Yen đa ve nhi trong cuoc đua xe lan nu tai Chicago Marathon 2021. Đay la cuoc thi Marathon Chicago thu ba cua co, truoc đo co đa ve đich thu 7 va 12 trong su kien nay. Ngay hom sau, co ve thu ba trong cuoc đua xe lan danh cho nu tai Marathon Boston 2021.


Tham khao Lien ket ngoai Yen Hoang tren Paralympic.org
Hieu ung đac biet (tieng Anh: special effect, thuong đuoc viet tat la SFX, SPFX, F/X hoac đon gian la FX) la ao anh hoac thu thuat hinh anh đuoc su dung trong cac nha hat, phim, truyen hinh, tro choi video va gia lap đe mo phong cac su kien tuong tuong trong mot cau chuyen hoac the gioi ao.
Theo truyen thong, cac hieu ung đuoc chia thanh cac loai hieu ung co hoc va hieu ung quang hoc. Voi su xuat hien cua viec lam phim ky thuat so, su khac biet giua hieu ung đac biet va hieu ung hinh anh đa tang len, voi phan sau đe cap đen hau ky ky thuat so trong khi "hieu ung đac biet" đe cap đen hieu ung co hoc va quang hoc.
Hieu ung co hoc (con goi la hieu ung thuc te hoac vat ly) thuong đuoc thuc hien trong qua trinh quay truc tiep. Đieu nay bao gom viec su dung cac đao cu co gioi, canh quan, mo hinh quy mo, hoat hinh, phao hoa va hieu ung khi quyen: tao ra gio, mua, suong mu, tuyet, may, lam cho mot chiec xe hoi tu lai va lam no tung toa nha, v.v. Hieu ung co hoc cung thuong đuoc ket hop vao thiet ke va trang điem. Vi du, trang điem gia co the đuoc su dung đe lam cho mot dien vien trong giong nhu mot sinh vat khong phai nguoi.
Hieu ung quang hoc (con goi la hieu ung hinh anh) la ky thuat trong đo hinh anh hoac khung phim đuoc tao ra nhiep anh, mot trong hai "trong may anh" su dung nhieu tiep xuc, sten hoac qua trinh Schufftan hoac trong giai đoan hau san xuat su dung mot may in quang. Mot hieu ung quang hoc co the đuoc su dung đe đat cac tac nhan hoac đat tren mot nen khac.
Tu nhung nam 1990, hinh anh do may tinh tao ra (CGI) đa đi đau trong cac cong nghe hieu ung đac biet. No mang lai cho cac nha lam phim quyen kiem soat tot hon, va cho phep nhieu hieu ung đuoc hoan thanh mot cach an toan va thuyet phuc hon va cong nghe khi cong nghe cai thien he thong đieu khien voi chi phi thap hon. Do đo, nhieu ky thuat hieu ung quang hoc va co hoc đa đuoc CGI thay the.


Tham khao
Koenigia islandica la mot loai thuc vat co hoa hang nam thuoc chi Koenigia, ho Rau ram. Loai nay co kich thuoc rat nho, moc tren be mat soi am uot o cac lanh nguyen Bac Cuc va đong co nui cao. No đuoc Carl Linnaeus mo ta khoa hoc lan đau tien nam 1767.


Mieu ta Koenigia islandica co mot re cai manh. Loai nay cao tu 1 đen 2 cm (0,4 đen 0,8 in) va la mot trong nhung loai thuc vat nho nhat the gioi. No co than đon gian, thuong hoi đo va co re o cac đot duoi. Cac la moc thanh cap đoi nhau, hop nhat o goc thanh mot mang boc ngan bao quanh than. Phien la dai 3 mm (0,12 in), co hinh trung va đau cun. Cum hoa co it hoa voi mot so la bac. Cac hoa rieng le co mau xanh luc, trang hoac hoi hong, luong tinh, voi ba canh đai, ba nhi va ba la noan hop nhat. Qua co ba canh va chua mot hat duy nhat. Loai thuc vat nay chi ra hoa vao thang Bay va thang Tam.


Phan bo va moi truong song Koenigia islandica phan bo o moi truong Bac Cuc/nui cao. Pham vi cua no bao gom Bac Au, Trung va Bac A, Bac My, Greenland, Nam Chile va Argentina. Loai cay nay thuong sinh truong trong lanh nguyen Bac Cuc, cac khu vuc soi uot gan ho, ao tu va suoi, tren đong co nui cao va ben canh nhung mang tuyet tan. Nhung khu vuc nay co đo cao len toi 4.000 m (13.000 ft). Tai Hoa Ky, no đuoc tim thay o Alaska, Colorado, Montana, Utah va Wyoming. O Anh, K. islandica song rai rac tren đao Skye va đao Mull.


Sinh thai Tren đao Svalbard, Koenigia islandica đuoc tim thay tren cac tram tich phu sa am uot, bo ho va khu vuc trong trai, sinh truong tren be mat mau đen do reu, tao bien va vo tao hinh thanh. Đay la mot trong ba loai thuc vat co mach hang nam tren đao, đong thoi la loai pho bien nhat. Voi pham vi mo rong đen vung lanh nguyen Bac Cuc, no đuoc coi la loai thuc vat hang nam co suc chiu lanh tot nhat tren the gioi. Đieu nay co the la do K. islandica chi phat trien tai cac đia điem am uot; qua đo đieu hoa khi hau, giup no am hon khi thoi tiet lanh va mat hon khi thoi tiet kho nong. Ngay ca khi bi chet do nang nong hoac kho han sau khi ra hoa, qua cua cay nay van co the tao ra hat song đuoc. Hat đuoc phan tan boi chim va nuoc, va chung co the nam trong đat nhieu nam truoc khi nay mam nho co đieu kien thich hop.


Xem them Koenigia alaskana
Koenigia davisiae


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Koenigia islandica tai Wikimedia Commons
 Du lieu lien quan toi Koenigia islandica tai Wikispecies
Vuon thuc vat hoang gia Kew; Đai hoc Harvard; Australian Plant Name Index (bien tap). "Koenigia islandica". International Plant Names Index.
Cay hang nam la cac loai cay hoan thanh vong đoi cua no, tu luc nay mam đen luc tao hat giong, trong vong mot nam, va sau đo chet. Loai cay hang nam mua he nay mam vao mua xuan hoac đau mua he va truong thanh vao mua thu cung nam. Cay hang nam mua đong nay mam trong mua thu va truong thanh trong mua xuan hoac mua he nam sau.
Mot chu ky song hat-đen-hat cho cay hang nam co the xay ra trong it nhat la mot thang o mot so loai, mac du hau het trai qua vai thang. Cai dau co the trai qua qua trinh hat-đen-hat trong khoang nam tuan trong đieu kien đuoc chieu sang bang đen huynh quang.
Kieu trong nay trong thuong đuoc su dung trong cac lop hoc cua nganh giao duc. Nhieu loai hang nam sa mac la phanerophytes vi vong đoi hat-đen-hat chi vai tuan va chung danh phan lon thoi gian trong nam duoi dang hat đe song sot qua thoi gian kho han.
Trong trong trot, nhieu cay luong thuc đuoc trong hang nam, bao gom hau nhu tat ca cac loai ngu coc đuoc thuan hoa. Mot so cay lau nam  đuoc trong trong vuon nhu hang nam cho thuan tien.


Tham khao
Chuyen nguoi lau, đua nguoi lau, buon lau nguoi (con goi la đua nguoi bat hop phap), theo luat phap Hoa Ky, la "viec tao thuan loi, van chuyen,hay co gang van chuyen hoac nhap canh bat hop phap cua mot nguoi hoac nhieu nguoi qua bien gioi quoc te, vi pham luat phap cua mot hoac nhieu quoc gia, mot cach trang tron hoac thong qua su lua doi, chang han nhu viec su dung cac tai lieu gian lan ".
Tren binh dien quoc te, thuat ngu nay đuoc hieu va thuong đuoc su dung thay the cho viec chuyen nguoi di cu lau, đuoc đinh nghia trong Nghi đinh thu chong buon lau nguoi di cu bang đuong bo, đuong bien va đuong hang khong, bo sung cho Cong uoc Lien hop quoc ve chong toi pham co to chuc xuyen quoc gia la "... mua sam, đe co đuoc, truc tiep hoac gian tiep, mot loi ich tai chinh hoac vat chat khac, ve su xam nhap bat hop phap cua mot nguoi vao mot đang cua nha nuoc ma nguoi đo khong phai la mot quoc gia".
Hanh vi cua viec chuyen nguoi lau đa chung kien su gia tang trong vai thap ky qua va ngay nay chiem mot phan đang ke trong nhap cu bat thuong o cac nuoc tren the gioi. Viec chuyen nguoi lau thuong dien ra voi su đong y cua nhung nguoi bi chuyen lau, va nhung ly do pho bien cho cac ca nhan tim cach di chuyen lau bao gom co hoi viec lam va kinh te, cai thien ca nhan va/hoac gia đinh, va thoat khoi su khung bo, bao luc hoac xung đot.
Nam 2015, cuoc noi chien đang dien ra o Syria đa dan đen su dich chuyen lon va phu thuoc vao nhung nguoi buon lau đe ho tro nguoi dan tim kiem noi tru an o chau Au. Đieu nay cung đa dan đen cac phong trao chua tung co - va hang loat cai chet - tren khap Đia Trung Hai. Theo thong ke cua UNHCR, đa co gan mot trieu luot nguoi đen bang đuong bien o chau Au vao nam 2015 va hon 2900 nguoi di cu đa chet hoac mat tich. Theo Du an Di dan mat tich cua IOM, đa co hon 3800 nguoi chet trong khi di cu tren khap the gioi vao nam 2015.
Khong giong nhu buon nguoi, đua nguoi lau đuoc đac trung boi su đong y giua khach hang va nguoi thuc hien đua nguoi lau - mot thoa thuan hop đong thuong cham dut khi đen đia điem đich. Tuy nhien, trong thuc te, tinh huong đua nguoi co the roi vao tinh huong co the đuoc mo ta tot nhat la vi pham nhan quyen cuc đo, voi nhung nguoi muon đuoc chuyen lau đa bi đe doa, lam dung, khai thac va tra tan, va tham chi tu vong duoi tay nhung ke đua nguoi. Nhung nguoi lien quan đen hoat đong đua nguoi lau cung co the la nan nhan cua nan buon nguoi, vi du nhu khi ho bi lua ve cac đieu khoan va đieu kien ve vai tro cua ho cho muc đich khai thac suc lao đong cua ho trong hoat đong đua nguoi lau.


Tham khao
Work No. 227: The lights going on and off la mot tac pham nghe thuat sap đat cua hoa si nguoi Anh Martin Creed. Tinh đen nam 2013, tac pham la mot phan cua bo suu tap thuoc bao tang Tate Britain, cung nhu đuoc nhieu nguoi coi la mot trong nhung tac pham nghe thuat đac trung cua Creed va la "tac pham khet tieng nhat" cua ong.


Tac pham Tac pham cho thay mot can phong trong trong đo đen bat va tat trong khoang thoi gian 5 giay moi luot. Khong gian tao thanh tac pham nghe thuat bao gom tuong son trang va san be tong; voi nguon sang duy nhat la hai đen tran. Creed đa lot vao danh sach rut gon cua Giai thuong Turner nam 2001 cho hai cuoc trien lam Martin Creed Works, mot trien lam ca nhan tai Phong trung bay Nghe thuat Thanh pho Southampton, Phong trung bay Nghe thuat Leeds, Trung tam Nghe thuat Camden va Phong trung bay Bluecoat, Liverpool va Art Now: Martin Creed tai Tate Britain. 
Tac pham khai thac cac anh sang co trong khong gian phong trung bay, đieu chinh no bang cach su dung bo đem thoi gian đien. Viec bat va tat đen tao thanh mo-tip lap lai cung la chu đe trong cac trong cac tac pham cua Creed, bao gom Work No. 127: The lights going on and off (1995) va Work No. 254: The lights in a building going on and off (2000), trong đo thoi gian đen bat va tat tuong ung khoang 30 giay va 1 giay.
Tac pham nghe thuat đa đuoc Tate Britain mua lai cho bo suu tap cua bao tang vao nam 2013; thoi điem đo, no đuoc đinh gia khoang 110.000 bang Anh.


Phan ung Tac pham nghe thuat đa gay chia re đanh gia cua cac nha phe binh va nghe si. Rachel Campbell-Johnston viet: "Su sap đat nhap nhay cua tac gia co the mang tat ca y nghia hoac khong co y nghia gi, nhung it nhat no đem lai cho nguoi xem mot cai gi đo, thu vi hon nhung bo phim khong co cot truyen va cac tam van go." Trong mot cuoc phong van voi The Times, nha phe binh David Lee nhan xet “Nam ngoai, Tate đa cao thung. Nam nay ho đang cao nhung manh vun... Đen đuoc bat va tat khong phai la mot tac pham nghe thuat hay."
Hoa si Jacqueline Crofton đa nem trung vao buc tuong trong can phong trong cua Creed đe phan đoi giai thuong, tuyen bo rang nhung tac pham cua ong khong phai la nghe thuat thuc su va rang "hoi hoa co nguy co tro thanh mot ky nang tuyet chung o đat nuoc nay".
Cac y kien đanh gia sau đo đuoc chia đeu, trong đo Waldemar Januszczak viet vao nam 2012: "Nguoi chien thang te nhat moi thoi đai cua Giai thuong Turner la Martin Creed vao nam 2001, nguoi đa cho chung ta thay mot can phong trong, bong đen bat tat va đo la tat ca." Khi Tate mua lai tac pham nay vao nam 2013, nha phe binh Louisa Buck đa mo ta no la "tac pham quan trong" va "mot tac pham toi gian khong loe loet trong hang dai cac nghe si su dung vat dung hang ngay đe tao ra hinh thuc va hieu ung tam ly manh me".
Work No. 227 đa đuoc coi la mot trong nhung tac pham đac trung cua Creed va la "tac pham khet tieng nhat" cua ong. Tac pham nghe thuat cung đuoc so sanh voi nhac pham im lang nam 1952 cua John Cage 4′33″.


Tham khao
Chromis atripectoralis la mot loai ca bien thuoc chi Chromis trong ho Ca thia. Loai nay đuoc mo ta lan đau tien vao nam 1951.


Tu nguyen Tu đinh danh atripectoralis đuoc ghep boi hai am tiet trong tieng Latinh: atria (cach viet khac cua ater, "đen sam") va pectoralis ("o nguc"), ham y đe cap đen đom đen o goc vay nguc cua loai ca nay.


Pham vi phan bo va moi truong song C. atripectoralis co pham vi phan bo rong rai o khu vuc An Đo Duong - Thai Binh Duong. Tu Madagascar, Seychelles va quan đao Mascarene, C. atripectoralis đuoc phan bo trai dai ve phia đong, bang qua Maldives, khu vuc Đong Nam A va hau het cac đao quoc thuoc Chau Đai Duong (tru quan đao Hawaii, quan đao Marquises va quan đao Pitcairn) đen quan đao Gambier va Tuamotu; nguoc len phia bac đen quan đao Ryukyu (Nhat Ban), xa ve phia nam đen bo bien Tay Uc, ran san ho Great Barrier, đao Lord Howe (Uc) va Rapa Iti.
O Viet Nam, loai ca nay đuoc ghi nhan tai cu lao Cham (Quang Nam); bo bien ngoai khoi cac tinh Phu Yen, Ninh Thuan, va Binh Thuan; quan đao An Thoi (Kien Giang); vinh Nha Trang va quan đao Truong Sa (Khanh Hoa).
C. atripectoralis song tren suon soc cua ran san ho vien bo va trong cac đam pha o đo sau đen it nhat la 30 m. Loai nay đac biet song xung quanh va tren cac cum san ho nhanh cua chi Acropora va Pocillopora, ca con co the cu tru duoi tan cua san ho dang tam (ho Fungiidae).


Mo ta C. atripectoralis co chieu dai co the lon nhat đuoc ghi nhan la 12 cm. Loai nay co mau xanh luc nhat, xanh ngoc lam đen mau xanh luc lam. Đom đen lon tren goc vay nguc cua C. atripectoralis giup phan biet chung voi loai Chromis viridis. Ca hai la nhung loai chi em cua nhau dua vao ket qua phan tich vung kiem soat ty the.
So gai o vay lung: 12; So tia vay o vay lung: 9–10; So gai o vay hau mon: 2; So tia vay o vay hau mon: 9–10; So tia vay o vay nguc: 18–20; So gai o vay bung: 1; So tia vay o vay bung: 5; So vay đuong ben: 15–16; So luoc mang: 28–33.


Sinh thai hoc C. atripectoralis hop thanh tung đan lon tren cac cum san ho nhanh đe tim kiem nhung loai đong vat phu du lam thuc an. Cac cum san ho cung la noi đe C. atripectoralis giau minh khi gap nguy hiem.
Qua thi nghiem kiem tra nhiet đo nuoc tang len co anh huong nhu the nao đoi voi pham vi hieu khi (kha nang tieu thu oxy) o ca ran san ho, pham vi nay cua C. atripectoralis co bieu hien giam khi nhiet đo nuoc tang tu 29 đen 33 °C, tuy nhien chung van co the ho hap voi muc đo lon hon mot nua pham vi hieu khi trong đieu kien binh thuong. Kha nang chiu nhiet cua C. atripectoralis va mot so loai khac noi chung giup chung co the ton tai khi nhiet đo đai duong tang len, tranh nguy co bi tuyet chung.
Ca bot cua C. atripectoralis thay đoi huong boi cua chung nhieu hon trong đieu kien thoi tiet nhieu may, nhung co su đinh huong tot trong đieu kien troi nang. Đieu nay cho thay rang ca bot co the dua vao mat troi đe đinh huong di chuyen cua chung. Vao ban đem, ca bot C. atripectoralis co the nghe đuoc am thanh phat ra tu ran san ho va co the phan biet đuoc giua am thanh sinh hoc va am thanh khong co y nghia sinh hoc (am thanh nhan tao), tuy nhien khong co bang chung nao cho thay chung co the xac đinh vi tri ma am thanh phat ra.


Tham khao