Tiberius II Constantinus (tieng Latinh: Flavius Tiberius Constantinus Augustus) (520 – 14 thang 8, 582) la Hoang đe Đong La Ma tu nam 574 đen 582.


Su nghiep ban đau va chinh chien Sinh ra o xu Thracia khoang giua the ky thu sau, Tiberius đa đuoc bo nhiem vao chuc vu Notarius tu sau nam 552 khi Thuong phu Eutychius tien cu ong voi vi hoang đe tuong lai Justinus ma ve sau ca hai tro thanh đoi ban than thiet. Duoi su bao tro cua Justinus, Tiberius leo len toi cap bac Comes excubitorum ma ong nam giu tu khoang nam 565 cho đen 574. Đich than Tiberius đa co mat trong buoi le đang quang cua Justinus vao ngay 14 thang 11 nam 565 va con tham du le nham chuc Chap chinh quan cua Hoang đe vao ngay 1 thang 1 nam 566.
Justinus đa ngung cac khoan cong nap danh cho nguoi Avar đuoc thuc hien duoi thoi nguoi tien nhiem Justinianus. Nam 569, hoang đe đa bo nhiem Tiberius giu chuc Magister utriusque militiae voi chi dan nham đe đoi pho voi nguoi Avar va nhung yeu sach cua ho. Sau mot loat cac cuoc đam phan, Tiberius đong y cho phep dan Avar đuoc đinh cu tren lanh tho La Ma o vung Balkan đe đoi lay con tin nam tu cac vi tu truong Avar khac nhau. The nhung Justinus đa bac bo thoa thuan nay khang khan đoi lay cac con tin tu chinh gia toc cua Khan Avar. Đieu kien nay đa bi nguoi Avar bac bo ngay lap tuc, vi vay Tiberius ben đieu đong binh ma cho chien tranh. Nam 570 ong đanh bai mot đoi quan nguoi Avar o Thracia va tro ve Constantinopolis. Trong luc co gang đeo đuoi chien thang nay thi đot nhien vao cuoi nam 570 hoac đau nam 571 Tiberius đa bi đanh bai trong mot tran chien tiep theo ma ong suyt nua phai bo mang khi quan đoi Đong La Ma thao chay khoi chien truong. Đong y voi thoa thuan đinh chien, Tiberius đa phai mot đoi ho tong đen cho phai đoan Avar đe thao luan ve cac đieu khoan cua mot hiep uoc voi Justinus. Tren đuong tro ve, phai đoan Avar đa bi bo lac đia phuong tan cong va cuop boc, khien ho đanh phai khan cau su giup đo cua Tiberius. Ong đa lan ra dau vet cua nhom nguoi chiu trach nhiem vu viec nay va tra lai hang hoa bi đanh cap.
Nam 574, Justinus mac chung suy nhuoc tri nao, buoc hoang hau Sophia phai cung Tiberius ganh vac viec cai quan đe che, luc nay đang ban chien đau voi nguoi Ba Tu o phia đong va đoi pho voi cuoc khung hoang noi bo cua benh dich hach. Đe đat đuoc mot bien phap de tho, Tiberius va Sophia chiu đong y thoa thuan huu chien mot nam voi phia Ba Tu cung so tien len đen 45.000 nomismata. Ngay 7 thang 12 nam 574, Justinus trong mot luc đau oc con minh man đa tuyen bo lap Tiberius lam Caesar va đem ve nuoi nhu con ruot cua minh. Mac du vi tri cua Tiberius gio đay đa cong chinh danh thuan, ong van con le thuoc vao Justinus. Sophia đa xac đinh viec duy tri quyen luc va giu Tiberius trong vong kiem soat chat che cho đen khi Justinus qua đoi vao nam 578.


Bau chon lam Caesar (574–578) Mot ngay sau khi đuoc bo nhiem lam Caesar, benh dich hach tam yen, tao co hoi cho Tiberius tu do hanh đong nhieu hon đieu Justinus co the đat đuoc. Tiberius cung vach lo trinh khac han so voi nguoi tien nhiem cua minh, va bat đau chi tieu so tien ma Justinus đa kien tri tiet kiem nham bao ve tuyen bien gioi cua đe quoc va gianh chien thang truoc đam dan chung quay lai chong đoi Justinus. Theo loi su gia Paulus Diaconus, Tiberius đa tim thay hai bau vat: kho bau cua Narses va 1.000 centenaria, đo la 100.000 pounds vang hoac 7.200.000 solidi (nomismata), duoi mot phien đa mong. So kho bau nay đa đuoc đem đi cho nguoi ngheo, dan đen su kinh ngac cua Sophia. Ben canh nhung tang pham hao phong, ong cung tien hanh giam bot doanh thu nha nuoc bang cach loai bo thue đanh vao ruou vang va banh mi đuoc ban hanh duoi thoi tien đe Justinianus I. Ong tiep tuc lenh cam chinh thuc ve viec ban chuc tuoc thong đoc von rat pho bien vao thoi ay. Hoang đe con đam phan mot hoa uoc voi nguoi Avar, tra cho ho so tien 80.000 nomismata moi nam, ma nguoi Avar chiu đong y bao ve tuyen bien gioi song Danube, do đo cho phep Tiberius chuyen quan qua phia đong nham du tinh noi lai cuoc xung đot sat phat nguoi Ba Tu.
Nam 575 Tiberius đa bat đau di chuyen cac đao quan cua mien Thracia va Illyricum đen cac tinh phia đong. Tranh thu thoi gian đe lam cong tac chuan bi can thiet, ong đa đong y mot thoa thuan huu chien ba nam voi nguoi Ba Tu, phai tra 30.000 nomismata, mac du thoa thuan nay loai tru hanh đong tai khu vuc xung quanh Armenia. Khong hai long voi viec chuan bi, Tiberius cung su dung thoi gian nay đe gui quan tiep vien đen Y duoi su chi huy cua Baduarius voi menh lenh ngan chan cuoc xam luoc cua nguoi Lombard. Ong đa cuu Roma thoat khoi tay quan Lombard va giup Đe che lien minh voi Childebert II, vua cua nguoi Frank, đe đanh bai ho. That khong may, Baduarius bi ke đich đanh đai va giet chet vao nam 576, khien cho ngay ca lanh tho cua đe quoc o Y cung vuot mat vao tay quan thu.
Tiberius kho ma đap tra lai đuoc khi Hoang đe nha Sassanid xu Ba Tu Khosrau I tan cong vao cac tinh Armenia cua đe che vao nam 576, cuop pha hai thanh pho Melitene va Sebastea. Chuyen huong su chu y cua minh ve phia đong, Tiberius ben gui tuong Justinianus chi huy cac đao quan mien quan đong đanh đuoi nguoi Ba Tu tro lai tren song Euphrates. Quan Đong La Ma theo sau va bi đay sau vao lanh tho Ba Tu, ma đinh cao la trong mot cuoc đot kich vao Atropatene. The nhung vao nam 577, Justinianus bi đanh bai o Armenia thuoc Ba Tu buoc toan quan Đong La Ma phai rut lui. Đe đoi pho voi that bai nay, Tiberius đa thay the Justinianus bang vi hoang đe tuong lai Mauricius noi tieng co tai thao luoc. Trong mot hoa uoc ma Tiberius ky ket voi Khosrau, ong ban ron tang cuong cac đao quan mien đong, khong chi nho vao viec chuyen quan tu cac đao quan mien Tay cua minh ma con thong qua cac tan binh man toc, giup ong lap nen mot đon vi Foederati moi, len toi khoang 15.000 quan vao cuoi trieu đai cua minh.
Trong suot nam 577 va vao nam 578, Tiberius ne tranh tat ca cac tro ngai khac co the lam phan tam ban than khoi nhung xung đot voi nguoi Ba Tu đang đen gan. Ong đa khuyen giai ca tin đo Kito giao thuoc hai phai Chalcedonia va Monophysite tuong đoi thanh cong bang cach dung nhug chieu chi mang tinh chien luoc va noi long cuoc bach hai. Hoang đe con tra cho tu truong bo lac Lombard so tien khoang 200.000 nomismata trong mot no luc nham duy tri tinh trang chia re va ngan chan cuoc bau chon cua mot vi vua. Khi nguoi Slav xam chiem Illyricum, Tiberius đa chuyen quan cua nguoi Avar đe tan cong ho va buoc đoi phuong phai rut lui. Do đo, khi Khosrau xam luoc Luong Ha thuoc La Ma trong nam 578, tuong Mauricius đa co the xam chiem vung Arzanene thuoc Ba Tu va ca khu vuc Luong Ha, cuop boc mot so thi tran trong điem va buoc nguoi Ba Tu phai tu bo buoc tien cong cua ho va bao ve lanh tho cua minh. Trong suot thoi gian nay vi hoang đe om yeu Justinus cuoi cung đa qua đoi vao đau thang 10 nam 578.


Thoi ky Augustus (578–582) Ngay 26 thang 9 nam 578, Justinus voi suc khoe giam sut mau chong đa lap Tiberius lam Augustus. Ong ben tan dung co hoi nay đe cho đi 7200 pound vang, mot thoi quen ma ong van tiep tuc hang nam trong suot bon nam cua trieu đai minh. Sophia, goa phu cua Justinus, đa co gang đe duy tri quyen luc va anh huong cua minh bang cach ket hon voi tan hoang đe Tiberius, nhung ong đa tu choi loi cau hon nay cua ba vi đa ket hon voi Ino. Khi Tiberius lan đau tien leo len cap bac Caesar, Sophia đa tu choi loi đe nghi danh cho Ino va cac con cua co đuoc doi vao cung đien voi chong minh, buoc ho phai tru o mot noi cu tru nho gan đo va cam ho vao cung. Toi khi Tiberius đuoc nang len thu hang Augustus thi ong đa đem ca gia đinh chuyen vao cung đien va đoi ten Ino thanh Anastasia, khien Sophia cam phan cuc đo. Do đo, Sophia ben tim cach tra thu, va mot hiep uoc bi mat đa đuoc thuc hien giua thai hau va tuong Justinianus, nguoi ma Tiberius đa thay the mot nam truoc đo. Ho am muu lat đo hoang đe: neu muu đo thanh cong, Justinianus se tro thanh vi Hoang đe moi. The nhung su viec that bai va Sophia đa phai cau xin su dung thu mot cach khiem ton; Tiberius đanh long mien xa cho Justinianus.
Nhung thanh cong lien tuc chong lai nguoi Ba Tu o phia đong mot lan nua cho phep Tiberius chuyen huong su chu y cham cham ve phia tay. Nam 579 hoang đe lai mo rong cac hoat đong quan su nham vao nhung tan tich cua Đe quoc Tay La Ma – ong chi tien va gui quan đen Y đe cung co Ravenna va chiem lai cang Classis. Tiberius đa lap lien minh voi mot trong cac hoang tu Visigoth o Tay Ban Nha bi xui giuc noi loan, va tuong linh cua ong đa đanh bai nguoi Berber o Bac Phi. Ong con can thiep vao cong viec noi cua nguoi Frank o tinh cu xu Gaul, ma phan lon khong bi bo buoc vao su tiep xuc cua trieu đinh trong gan mot the ky. Do vay, ong co the la nen mong cho vi hoang đe hu cau Tiberius Lucius trong huyen thoai ve Vua Arthur, nguoi đa gui su gia đen cac tinh cu cua La Ma sau mot thoi gian dai thieu su hien dien cua trieu đinh. Tuy nhien, tren thuc te la đe quoc đa đuoc mo rong qua muc nghiem trong. Cung trong nam đo, do Tiberius đang keo quan chiem đong o noi khac, nguoi Avar quyet đinh tan dung loi the phia Đong La Ma thieu quan tru đong tai khu vuc Balkan boi đang ban vay ham Sirmium. Đong thoi, nguoi Slav bat đau di chuyen vao cac tinh Thracia, Makedonia va Hy Lap, ma Tiberius đa khong the ngan noi khi nguoi Ba Tu tu choi đong y mot nen hoa binh o phia đong, von van la uu tien chinh cua Hoang đe. Tren het, quan đoi mien Đong đa bat đau tro nen bon chon vi ho chua đuoc tra tien luong, đen noi ho đe doa se day loan khap noi.
Nam 580, tuong Mauricius đa phat đong mot cuoc tan cong moi, đanh pha vuot ra ngoai song Tigris. Nam sau (581), ong lai xam luoc Armenia thuoc Ba Tu va suyt nua đat toi thanh cong khi sap sua tien toi gan thu đo Ba Tu tai Ctesiphon truoc khi quan Ba Tu phan cong lai bang cuoc xam luoc vung Luong Ha thuoc Đong La Ma buoc ong phai rut quan ve đe đoi pho voi moi đe doa nay. Đen nam 582, vi chang co ket thuc ro rang đoi voi cuoc chien tranh Ba Tu trong tam nhin, Tiberius đa buoc phai đi đen thoa thuan voi nguoi Avar ma ong chiu đong y tra mot khoan boi thuong va ban giao thanh pho quan trong Sirmium, ma ve sau bi nguoi Avar pha huy. That khong may, qua trinh di cu cua nguoi Slav van đuoc tiep tuc, su xam nhap cua ho lan ra toi tan phia nam thanh Athena. Mac du mot cuoc xam luoc moi cua nguoi Ba Tu bi dung lai voi ton that nghiem trong tai Constantina vao thang 6 nam 582, cung chinh trong giai đoan nay Tiberius đot ngot qua đoi, duong nhu hoang đe đa an phai mot so loai thuc pham đuoc chuan bi kem, hoac co the do mot ai đo co tinh đau đoc nham đoc chiem ngai vang.
Truoc tinh canh nay, Tiberius luc đau đa co chi đinh hai nguoi thua ke, moi nguoi ket hon voi mot trong so co con gai cua ong – Mauricius đa hua ga cho Constantina, trong khi Germanus, von co quan he mau mu voi hoang đe Justinianus I, đa ket hon voi Charito. Đieu đo chung to rang ke hoach cua ong nham muc đich phan chia đe che ra thanh hai phan, Mauricius tiep nhan cac tinh phia Đong va Germanus cai quan cac tinh phia Tay. Ke hoach nay chang bao gio đuoc thuc hien, vi vao ngay 13 thang 8 nam 582, hoang đe đa cat nhac Mauricius len đen cap bac Augustus. Moi viec sap xep xong đau đo thi Tiberius qua đoi vao ngay 14 thang 8 nam 582, va truoc giay phut lam chung ong đa kip noi nhung loi cuoi cung voi nguoi ke nhiem cua minh: 

Nay ta giao quyen toi thuong cho nguoi cung voi co gai nay. Hay vui suong trong viec su dung no, luon luon luu tam đen tinh yeu cong bang va cong ly.


Tinh cach va di san Von la nguoi ban đia noi đuoc mot phan tieng Latinh cua xu Thracia, Tiberius du sao van đuoc Edward Gibbon phan biet nhu la nguoi đau tien trong so cac "Caesar [noi tieng] Hy Lap", trich loi nha van A Rap Kito giao the ky 13 Bar Hebraeus. Tiberius theo nhu mo ta thi cao rao va đep trai va so huu tuong mao vuong gia. Ong la nguoi hien lanh va nhan tu voi tu cach la mot nguoi đan ong va nguoi cai tri noi tieng vi tam long khoan dung. Khong giong nhu nguoi tien nhiem, hoang đe chu yeu kiem che su khung bo than dan phai Nhat tinh thuyet (Monophysite), du cho nhung than dan lac giao Arius o phia tay cung chang kha hon chut nao. Theo Edward Gibbon đanh gia ve mat tri quoc thi Tiberius II thuc su la mot bac minh quan, du y kien nay khong đuoc su đong tinh cua John Bagnall Bury. Hoang đe cung đa danh mot luong tien đo vao cac du an xay dung, đac biet la viec tiep tuc mo rong Đai Cung đien Constantinopolis.


Gia đinh Luc ban đau đuoc hua hon con gai cua Ino hoi con tre, Tiberius mai sau moi ket hon voi Ino sau khi con gai va chong cua ba qua đoi. Ba lay ten la Anastasia vao nam 578 sau khi chong minh len ngoi. Ho co ba nguoi con voi nhau, mot trong so đo đa chet truoc khi Tiberius đuoc lap lam Caesar vao nam 574. Con ve hai nguoi kia đeu la con gai, Constantina đa ket hon voi nguoi ke nhiem cua Tiberius la Mauricius, trong khi Charito ket hon voi Germanus. Vo va hai co con gai cua hoang đe đeu song lau hon ong.


Chu thich Tham khao Treadgold, Warren, A History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press (1997)
Martindale, J. R., The Prosopography of the Later Roman Empire, Vol. III, Cambridge University Press (1992)
Kazhdan, Alexander P., Oxford Dictionary of Byzantium, Vol. III, Oxford University Press (1991)
Norwich, John Julius, Byzantium: The Early Centuries, Penguin Books (1990)
Canduci, Alexander, Triumph and Tragedy: The Rise and Fall of Rome’s Immortal Emperors, Pier 9 (2010)
Bury, J. B., A History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene, Vol. II (1889)
Edward Walford, translator (1846) The Ecclesiastical History of Evagrius: A History of the Church from AD 431 to AD 594, Reprinted 2008. Evolution Publishing, ISBN 978-1-889758-88-6. [2]
Edward Gibbon, Lich su suy tan va sup đo cua Đe quoc La Ma
Paulus Diaconus, Historia Langobardorum
Theophylact Simocatta, Lich su


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Tiberius II tai Wikimedia Commons

Gibbon, "Lich su suy tan va sup đo cua Đe quoc La Ma" Chuong 45 coi truc tuyen Luu tru ngay 13 thang 12 nam 2012 tai Wayback Machine
Paulus Diaconus, Historia Langobardorum, Quyen III, Chuong 11–15 Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2006 tai archive.today