Đoan Thi Điem (段氏點, 1705-1749), hieu: Hong Ha Nu Si (紅霞女士), la nu si Viet Nam thoi Le trung hung. Ba la tac gia tap Truyen ky tan pha (chu Han), va tac gia cua truyen tho Chinh phu ngam (ban chu Nom- 412 cau tho)- đuoc ba dich tu nguyen ban Chinh phu ngam khuc (viet bang chu Han cua Đang Tran Con). Mot so sach cua đao Cao Đai cho la do chan linh cua ba Đoan Thi Điem giang the đa viet tap Nu trung tung phan gom 1401 cau tho  day nep song cham chong nuoi con cho phu nu, tuy nhien nhieu kha nang la do nguoi đoi su dung ten tuoi cua ba voi muc đich quang ba tac pham rong rai trong quan chung va truyen đao. Ngoai ra, ba con viet bai Bo bo thiem-Thu tu- 步步蟾－秋詞 (tuc Bo bo thiem- Bai hat mua thu) . Ngoai ra con co mot so bai tho van khac cua ba (gom chu Han, chu Nom) đuoc chep trong tap Hong Ha phu nhan di van cua tien si Nguyen Kieu moi đuoc phat hien gan đay.
Ba la nguoi đuoc đanh gia la bac nhat ve sac đep lan tai van trong nhung nu si danh tieng nhat, ben canh la Ho Xuan Huong, Ba Huyen Thanh Quan va Xuan Quynh.


Tieu su Đoan Thi Điem la nguoi lang Giai Pham, huyen Van Giang, xu Kinh Bac (nay thuoc huyen Yen My, tinh Hung Yen).
Theo gia pha ho Đoan la Đoan thi thuc luc, thi to tien cua ba von ho Le, đen đoi cha ba la Đoan Doan Nghi (1678-1729), moi đoi ra ho Đoan. Ong Doan Nghi thi đo Huong cong (Cu nhan) thoi Le Trung Hung, sau thi Hoi khong đo, co nhan chuc quan Đien ba, ham bat pham nhung khong lau sau thi tu quan, ve nha day hoc va boc thuoc. Tai Thang Long, ong Nghi cuoi vo (la con gai cua Thai linh ba ho Vu đinh cu o phuong Ha Khau, kinh thanh Thang Long, khong ro ten, ba ve lam ke that ong Đoan Doan Nghi), sinh đuoc hai con: con ca la Đoan Doan Luan (1700 - 1735) va con thu la Đoan Thi Điem.
Đoan Doan Luan co sach chep đo đau ky thi Huong xu kinh Bac tuc đo Giai nguyen (theo GS. Thanh Lang [tr. 512], Thai Vu ghi ong đo đau xu kinh Bac [tr. 72] la đung; Con trong Tu đien nhan vat lich su Viet Nam [tr. 173] ghi ong Đo Hoang Giap nam 1719 luc 19 tuoi, co le la nham sang ong Nguyen Trac Luan (1700-?) nguoi xa Binh Lao, huyen Cam Giang (nay thuoc phuong Pham Ngu Lao, thanh pho Hai Duong, tinh Hai Duong) đo Hoang giap tien si khoa Tan Suu nien hieu Bao Thai nam thu 2 (1721). Chi co đieu trung hop la ong Đoan Trac Luan va ong Nguyen Trac Luan cung sinh nam 1700 nhung khong biet nam mat cua Nguyen Trac Luan. Đuong thoi, Đoan Doan Luan con co ten la Đoan Trac Luan cung Nguyen Tong Quai, Ngo Tuan Canh va Nguyen Ba Lan đuoc nguoi đoi xung tang la Truong An Tu ho hay Truong An tu tai. Mac du đo cao nhung Đoan Doan Luan chi ra lam quan trong thoi gian ngan roi xin tu quan, ve nha day hoc. Nam 1729 cha ong mat, sau nam sau ong cung lam benh mat (nam 1735). Ong Đoan Doan Luan co con gai đau long la Đoan Lenh Khuong cung noi tieng hay chu, sau tiep noi nghe day hoc truyen thong cua gia đinh, đao tao đuoc nhieu nguoi thanh danh khoa bang đuoc nguoi đoi tung goi la Nu Hoc Su co tieng trong gioi Thang Long ke si.
Truoc khi ra Thang Long, ong Đoan Doan Nghi đa lay mot ba vo ca ho Nguyen (sau mat som) sinh ra con truong la Đoan Doan Sy đo Huong Cong sau lam quan chi phu Chau Hoan o Nghe An va con gai la Đoan Thi Quynh; Rat tiec gia pha ho Đoan cua Đoan Doan Nghi lai đuoc viet boi ong con re cua Đoan Doan Y (Đoan Doan Y la con trai cua Đoan Doan Luan, goi Đoan Thi Điem bang co ruot) do đo thong tin ve goc ho la chua đay đu nhieu đoi. Ve sau cac tai lieu đeu ghi theo la Đoan Thi Điem von goc ho Le. Thuc ra ho goc cua Ba truoc khi đoi sang ho Le la ho Đoan. To 5 đoi cua Đoan Thi Điem la quan vo, co cong voi Nha Le đuoc ban Quoc tinh ten la Le Cong Nam - la con cua Đoan Cong Bam, hau due Đoan manh tuong Đoan Cong Uan Viet Nam, chu khong phai ong Doan Nghi tu nhien đoi tu ho Le (von đang la ho cua Thien tu) sang ho Đoan (o thoi phong kien mang ho cua nha vua se de đuoc đac an).
Luc tre, ba Điem co tieng thong minh, đep nguoi, đep net, cham hoc, co tai van va gioi ca viec nu cong . Cho nen nam 16 tuoi, ba đuoc Thuong thu Le Anh Tuan nhan lam con nuoi đe sau dang len chua Trinh, nhung ba khong chiu .
Suot thoi gian tu luc au tho đen tuoi truong thanh, ba thuong song voi cha va anh o noi cha day hoc la lang Lac Vien (huyen An Duong, tinh Kien An; nay thuoc Hai Phong)..
Nam ba 25 tuoi (1729), cha mat, ba cung voi gia đinh cua anh doi đen ngu o lang Vo Ngai, huyen Đuong Hao (nay la thi xa My Hao, tinh Hung Yen).
Chang bao lau sau anh mat (nam 1735), bo lai mot đan con nho, mot minh Đoan Thi Điem phai vua lam thuoc, vua day hoc đe co tien nuoi me va giup đo chi dau nuoi cac chau.
Theo Tu đien nhan vat lich su Viet Nam, khi ay o Sai Trang thuoc huyen Đuong Hao co mot nguoi con gai đuoc tien cung, va ba đa đuoc voi vao cung lam Giao thu đe day cac con vua chua. Đen nam 1739, nhan trong nuoc co loan, ba xin tu chuc ve ngu o xa Chuong Duong (nay thuoc Thuong Tin, ngoai thanh Ha Noi) tiep tuc lam nghe day hoc . 
Bay gio, co nhieu đen hoi, trong đo co ca nhung nguoi quyen quy, nhung ba đeu tu choi . Mai đen nam 37 tuoi (1742), ba moi nhan loi lay Nguyen Kieu, mot Tien si noi tieng hay chu đa goa vo. Nhung vua cuoi xong, Nguyen Kieu lai phai đi su sang Trung Quoc ba nam. Theo Tu đien van hoc (bo moi), co le trong thoi gian xa chong nay ba đa dich ra quoc am tap tho Chinh phu ngam tu ban chu Han cua danh si Đang Tran Con.
Nam 1745, Nguyen Kieu ve nuoc. Nam 1748, ong đuoc cu lam Tham thi o Nghe An. Đoan Thi Điem cung đi voi chong, nhung tren đuong đi, ba bi cam nang, chay chua khong khoi, cuoi cung mat o Nghe An vao ngay 11 thang 9 (am lich) nam đo (Mau Thin, 1748), luc 43 tuoi 
Thuong cam nguoi ban đoi van so, Nguyen Kieu viet bai van te, het loi ca tung van tai va đuc hanh cua ba. Trong đo co cau: 

Đao chua tuoi đa kho
Que đang thom đa ru
Rung sau be rong nang hoi đi đau
Ngoc nat chau chim long toi quan nho...
Ba đuoc Đao Cao Đai xem nhu mot kiep giang tran cua Tu Nuong Dieu Tri Cung.


Su nghiep van chuong Theo Đoan thi thuc luc, luc sinh thoi ba thuong xuong hoa tho voi cha, voi anh va voi chong. Song cho đen nay, ve sang tac, ba chi con co tap truyen chu Han ten la Truyen ky tan pha (khac in lan đau nam Tan Mui, 1811), chinh phu ngam la cua Đang Tran Con va mot so bai tho van (gom chu Han, chu Nom) trong tap Hong Ha phu nhan di van moi đuoc phat hien gan đay, nhung trong đo co khong it sai lan .
Ngoai ra, ba con co tac pham tho Nu trung tung phan gom 1401 cau tho (đuoc viet sau khi ba mat) va bai tho Bo bo thiem-Thu tu- 步步蟾－秋詞 (tuc Bo bo thiem- Bai hat mua thu).
Ve ban dich Chinh phu ngam (Chinh phu ngam khuc dien am) cua ba, hien nay van chua khang đinh la ban nao. Nhieu nguoi cho đo la ban đang luu hanh rong rai, nhung co y kien noi ban đo la cua Phan Huy Ich, con ban cua nu si ho Đoan la mot ban khac. Y kien khac lai cho rang sau khi tu quan ve an duong Phan Huy Ich (1751-1822) chi chu yeu nghien cuu, hieu đinh va chu giai cac đien tich trong truyen. Song theo GS. Nguyen Loc, thi "mot đieu co the khang đinh đuoc la ban dich Chinh phu ngam cua Đoan Thi Điem (1705-1748) la ban dich đau tien cua tac pham nay".
Ban cua Phan Huy Ich (co ten la Chinh phu ngam dien ca tan khuc) đuoc viet sau ban cua Đoan Thi Điem (co ten ban đau la Chinh phu ngam khuc dien ca) chung 70 nam. Ban Chinh phu ngam pho bien hien nay đuoc nhieu nguoi biet đen chinh la ban "Chinh phu ngam khuc dien ca" (đuoc trich đua vao Sach giao khoa Van hoc lop 10) (xem ca bai tai đay ).


Giai thoai 1. Đoi sach, đoi su:
Co Điem, khi len 6 tuoi, đang hoc Su Ky Trung Hoa, anh la Đoan Doan Luan lay mot cau trong Su Ky ra cau đoi:

"Bach xa đuong đao, Quy bat kiem nhi tram chi"
(nghia la "Ran trang giua đuong, Ong Quy (Luu Bang) tuot guom ma chem")
Co Điem lien lay mot cau cung trong Su Ky đoi lai:

"Hoang long phu chu, Vu nguong Thien nhi than viet"
(nghia la: "Rong vang đoi thuyen, Ong Vu (Ha Vu) ngua mat (len Troi) ma than").
 
2. Đoi chu, đoi canh:
Co lan Đoan Doan Luan thay Đoan Thi Điem đang ngoi soi guong, ben ra mot ve rang:

"Đoi kinh hoa mi, nhat điem phien thanh luong điem"
(nghia la "soi guong ve may, mot net hoa thanh hai net"; song chu điem con la ten ba Điem, thanh ra lai co nghia nua la mot ba Điem hoa hai ba Điem).
Luc ay, ong Luan đang ngoi tren cau ao rua tay, ba lien đoi rang:

"Lam tri ngoan nguyet, chich luan chuyen tac song luan"
(nghia la "ra ao ngam trang, mot vang chuyen hoa hai vang"; song chu luan con la ten cua ong Luan, thanh ra lai co nghia nua la mot ong Luan hoa hai ong Luan).
Ngoai ra, trong dan gian con truyen tung mot so chuyen nhu "Da trang vo bi bach" (ra ve đoi cho Cong Quynh đoi lai), "Ho that thanh ho giay" (ra ve đoi cho Trang An tu ho đoi lai), "Truong phu Bac quoc" (đap lai cau đoi cua su than Trung Quoc), v.v....


Cac cong trinh gan lien voi ten tuoi cua Đoan Thi Điem Co nhieu đuong pho va truong hoc o khap cac đia phuong tren ca nuoc đuoc đat theo ten cua ba đe ca ngoi, đo la tai Ha Noi, Hue, Đa Nang, Thanh pho Ho Chi Minh, Thanh pho Hung Yen, Pleiku (Gia Lai), Đa Lat (Lam Đong), Nha Trang (Khanh Hoa), Hoi An (Quang Nam), Can Tho, Vi Thanh (Hau Giang), Vung Tau (tinh Ba Ria Vung Tau), Ha Long (Quang Ninh), Quang Ngai ( Quang Ngai)


Thong tin lien quan Truoc đay, chong nu si Đoan Thi Điem la Tien si Nguyen Kieu đuoc an tang tai khu vuc Vuon Đao (thuoc phuong Phu Thuong, quan Tay Ho, Ha Noi ngay nay). Do yeu cau giai phong mat bang đe tien hanh thi cong cong trinh phuc vu dan sinh, Hoi Khao co hoc Viet Nam đa phoi hop voi Ban Quan ly Di tich Danh thang Ha Noi tien hanh khai quat khan cap ngoi mo ong vao ngay 24 thang 7 nam 2011, va đua ve hop tang ben mo ba o tai thon Phu Xa (nay la cum 4, cung thuoc phuong Phu Thuong), sau "259 nam xa cach".Hien nay nguoi đam nhiem viec cham soc phan mo cua nu si va chong Nguyen Kieu la ba Nguyen Thi Son.
Cac ten đuong va truong hoc mang ten Đoan Thi Điem đuoc đat khap noi tren ca nuoc.


Xem them Nguyen Kieu
Truyen ky tan pha
Chinh phu ngam


Sach tham khao Nhieu nguoi soan, Tu đien bach khoa Viet Nam (Tap I), muc tu Đoan Thi Điem". Trung tam bien soan Tu đien bach khoa Viet Nam xuat ban, Ha Noi, 1995.
Tran Van Giap, tieu truyen "Đoan Thi Điem" in trong Tim hieu kho sach Han Nom. Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, 2003.
Nguyen Loc, muc tu Đoan Thi Điem va "Chinh phu ngam" trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Nguyen Q. Thang-Nguyen Ba the, Tu đien nhan vat lich Viet Nam, muc tu "Đoan Thi Điem" va "Đoan Doan Luan". Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, 1992.
Nguyen Thach Giang, Van hoc the ky XVIII, muc "Đoan Thi Điem". Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, 2004.
Trinh Van Thanh, Thanh ngu đien tich danh nhan tu đien (Quyen I, muc tu "Đoan Thi Điem"), Sai Gon, 1966.
Pham The Ngu, Viet Nam van hoc su gian uoc tan bien (Quyen 2, muc "Đoan Thi Điem"). Quoc hoc tung thu xuat ban, Sai Gon, 1963.
Thanh Lang, Ban luoc đo van hoc Viet Nam (Quyen Thuong). Nha xuat ban Trinh Bay, Sai Gon, khong ghi nam xuat ban.
Truc Khe, truyen "Nu si Đoan Thi Điem" trong Tuyen tap Truc Khe Ngo Van Trien. Nha xuat ban Van hoa thong tin, 2003.
Thai Vu, truyen "Đoan Thi Điem" trong Chuyen hay nho mai. Nha xuat ban Thuan Hoa, 1987.


Chu thich Xem them Đang Tran Con
Nguyen Kieu
Tho van Đang Tran Con