Chat long la mot chat luu gan nhu khong nen ma thay đoi hinh dang cho phu hop voi hinh dang cua vat chua no nhung van giu mot khoi luong gan nhu lien tuc khong phu thuoc vao ap suat. No la mot trong bon trang thai co ban cua vat chat (cac trang thai khac la chat ran, chat khi va plasma), va la trang thai duy nhat co the tich xac đinh nhung khong co hinh dang co đinh. Chat long đuoc tao thanh tu cac hat vat chat dao đong cuc nho, chang han nhu nguyen tu, đuoc giu voi nhau bang lien ket giua cac phan tu. Giong nhu chat khi, chat long co the chay va co hinh dang cua vat chua no. Hau het cac chat long chong lai su nen, mac du nhung chat khac co the bi nen. Khong giong nhu chat khi, chat long khong phan tan đe lap đay moi khong gian cua vat chua, va duy tri mot mat đo kha on đinh. Mot tinh chat đac biet cua trang thai long la suc cang be mat, dan đen hien tuong tham uot. Nuoc cho đen nay la chat long pho bien nhat tren Trai Đat.
Mat đo cua mot chat long thuong la gan voi mat đo cua mot chat ran, va cao hon nhieu so voi chat khi. Do đo, chat long va chat ran đeu đuoc goi la vat chat ngung tu. Mat khac, vi chat long va chat khi co chung kha nang chay nen ca hai đeu đuoc goi la chat luu. Mac du nuoc long co nhieu tren Trai Đat, trang thai vat chat nay thuc su it pho bien nhat trong vu tru đa biet, vi chat long yeu cau mot pham vi nhiet đo/ap suat tuong đoi hep đe ton tai. Hau het cac vat chat đa biet trong vu tru đeu o the khi (voi dau vet cua vat chat ran co the phat hien đuoc) nhu cac đam may giua cac vi sao hoac o dang plasma tu ben trong cac ngoi sao.


Gioi thieu Chat long la mot trong bon trang thai co ban cua vat chat, voi cac trang thai khac la chat ran, chat khi va plasma. Mot chat long la mot chat luu. Khong giong nhu chat ran, cac phan tu trong chat long co đo tu do chuyen đong lon hon nhieu. Luc lien ket cac phan tu voi nhau trong chat ran chi la tam thoi trong chat long, cho phep chat long chay trong khi chat ran van cung.
Chat long, giong nhu chat khi, hien thi cac đac tinh cua chat luu. Chat long co the chay, gia su co hinh dang cua mot thung chua, va neu đuoc đat trong mot thung kin, se phan phoi ap suat tac dung đong đeu len moi be mat trong thung chua. Neu chat long đuoc đat trong tui, no co the đuoc ep thanh bat ky hinh dang nao. Khong giong nhu chat khi, chat long gan nhu khong the nen đuoc, co nghia la no chiem mot the tich gan nhu khong đoi trong mot pham vi ap suat rong; no thuong khong gian no đe lap đay khong gian co san trong thung chua ma tao thanh be mat rieng cua no va khong phai luc nao no cung co the de dang tron lan voi chat long khac. Nhung đac tinh nay lam cho mot chat long thich hop cho cac ung dung nhu thuy luc.
Cac hat chat long đuoc lien ket chac chan nhung khong cung nhac. Chung co the tu do di chuyen xung quanh nhau, dan đen muc đo linh đong cua cac hat bi han che. Khi nhiet đo tang, dao đong cua cac phan tu tang len lam cho khoang cach giua cac phan tu tang len. Khi chat long đat đen điem soi, cac luc ket dinh lien ket cac phan tu chat che voi nhau se pha vo va chat long chuyen sang trang thai khi (tru khi xay ra qua nhiet). Neu giam nhiet đo, khoang cach giua cac phan tu tro nen nho hon. Khi chat long đat đen điem đong bang, cac phan tu thuong se khoa lai thanh mot trat tu rat cu the, đuoc goi la ket tinh, va cac lien ket giua chung tro nen cung hon, chuyen chat long thanh trang thai ran (tru khi xay ra hien tuong sieu lanh).


Vi du Chi co hai nguyen to la chat long o đieu kien tieu chuan ve nhiet đo va ap suat: thuy ngan va brom. Bon nguyen to khac co nhiet đo nong chay cao hon mot chut so voi nhiet đo phong: franci, xezi, gali va rubidi. Hop kim kim loai o the long o nhiet đo phong bao gom NaK, hop kim kim loai natri-kali, galinstan, chat long hop kim de chay va mot so hon hong (hop kim lien quan đen thuy ngan).
Cac chat tinh khiet la chat long o đieu kien binh thuong bao gom nuoc, etanol va nhieu dung moi huu co khac. Nuoc o trang thai long co tam quan trong song con trong hoa hoc va sinh hoc; no đuoc cho la mot đieu can thiet cho su ton tai cua su song.
Chat long vo co bao gom nuoc, magma, dung moi khong nuoc vo co va nhieu axit.
Chat long quan trong hang ngay bao gom dung dich nuoc nhu chat tay ho gia đinh, hon hop cua cac chat khac nhau nhu dau khoang va xang, nhu tuong dam hoac mayonnaise, huyen phu nhu mau, va chat keo nhu son va sua.
Nhieu loai khi co the đuoc hoa long bang cach lam lanh, tao ra chat long nhu oxy long, nito long, hydro long va heli long. Tuy nhien, khong phai tat ca cac loai khi đeu co the bi hoa long o ap suat khi quyen. Vi du, carbon dioxide chi co the đuoc hoa long o ap suat tren 5,1 atm.
Mot so vat lieu khong the đuoc phan loai trong ba trang thai co đien cua vat chat; chung co đac tinh giong chat ran va giong chat long. Vi du bao gom cac tinh the long, đuoc su dung trong man hinh LCD va mang sinh hoc.


Đac điem Hinh dang cua chat long đuoc xac đinh boi vat chua no nen co the noi cac hat chat long (thuong la cac phan tu) co the chuyen đong tu do trong khoi chat long, nhung chung tao thanh mot be mat ro rang khong nhat thiet phai giong voi binh chua. Khong giong voi chat khi, hinh dang cua no khong khop hoan toan voi binh chua. 
O nhiet đo ben duoi điem soi, chat long se boc hoi, tru khi binh đuoc đay kin, cho đen khi nong đo hoi cua no đat đen trang thai ap suat rieng phan can bang o the khi. Do đo, khong co chat long nao ton tai trong moi truong chan khong tuyet đoi. Be mat chat long ung xu nhu mot mang đan hoi do xuat hien suc cang be mat cho phep tao thanh cac giot va bong bong. Hien tuong mao dan la mot truong hop cua suc cang be mat. Chi co chat long moi the hien tinh khong tron lan va tinh dinh uot. Hon hop cua hai chat long khong tron lan đuoc thuong gap nhat trong đoi song hang ngay la dau thuc vat va nuoc. Hon hop tuong tu khac cua cac chat long co the tron lan la nuoc va ruou. Cac chat long o tai điem soi tuong ung se chuyen thanh khi (tru khi đun qua soi), va tai điem đong no chuyen thanh chat ran (tru khi qua lanh). Tham chi ben duoi điem soi chat long boc hoi tren be mat cua no. Cac vat the khi nhung trong chat long se co hien tuong đay noi, la hien tuong cung đuoc quan sat trong cac chat luu khac, nhung la mot truong hop rat đac biet trong chat long vi chung co ty trong cao. Cac thanh phan cua chat long trong hop chat co the tach rieng biet boi qua trinh chung cat phan đoan.
The tich cua mot luong chat long đuoc xac đinh boi nhiet đo va ap suat cua no. Tru khi the tich nay khich hoan toan voi the tich cua binh chua, thi can xem xet đen mot hoac nhieu be mat cua no. Cac chat long trong truong trong luc, cung giong nhu tat ca cac chat long khac, đeu tac đong ap suat len cac mat cua binh chua cung nhu nhung vat ben trong chung. Ap suat nay đuoc truyen đi theo tat ca cac huong va tang dan khi cang xuong sau. Trong cac nghien cuu ve đong luc hoc chat luu, cac chat long thuong đuoc su dung nhu la chat khong nen đuoc, đac biet khi nghien cuu dong khong nen đuoc.
Neu chat long chi chiu tac dung cua trong luc, thi ap suat 
  
    
      
         
        p
      
    
    {\displaystyle \ p}
  
 tai mot điem xac đinh boi

  
    
      
         
        p
        =
        ρ
        g
        z
      
    
    {\displaystyle \ p=\rho gz}
  

voi:

  
    
      
         
        ρ
      
    
    {\displaystyle \ \rho }
  
 = mat đo cua chat long (đuoc xem la hang so)

  
    
      
         
        g
      
    
    {\displaystyle \ g}
  
 = gia toc trong truong

  
    
      
         
        z
      
    
    {\displaystyle \ z}
  
 = đo sau cua điem đang xet tinh tu mat thoang.
Cong thuc tren dung đe tinh ap suat tai mot điem bat ky voi ap suat tai mat thoang la 0, va khong tinh đen anh huong cua suc cang be mat.
Cac chat long thuong gian no khi bi nung nong, va co lai khi bi lanh. Nuoc o nhiet đo trong khoang 0 °C va 4 °C la mot truong hop ngoai le; đo la ly do tai sao cac tang bang lai noi. Cac chat long co đo nen rat it: vi du, ty trong cua nuoc khong thay đoi mot cach ro rang tru khi tac dung ap suat len đen hang tram bar, vao khoang 4000 bar (58,000 psi), nuoc chi giam 11% khoi luong.
Cac chat long thuong gap khac nhu dau khoang va dau hoa, va o dang hon hop nhu sua, mau, va cac dung dich goc nuoc khac nhu thuoc tay. Chi co sau nguyen to o dang long trong đieu kien nhiet đo va ap suat trong phong nhu: thuy ngan (chat long đac), brom, franci, xezi, gali va rubidi. Trong nghien cuu ve đinh cu tren cac hanh tinh, nuoc long đuoc xem la can thiet cho su ton tai cua su song.


Tinh chat co hoc = The tich =
Luong chat long thuong đuoc tinh bang đon vi the tich theo đon vi SI la met khoi (m³), va đon vi thuong đuoc su dung la đe-xi-met khoi (dm³), con goi la lit (1l=1dm³=0.001m³), va xang-ti-met khoi (cm³), con goi la mi-li-lit (1ml=1 cm³=0.001l=10−6m³).
The tich cua mot luong chat long đuoc co đinh boi nhiet đo va ap suat cua no. Chat long thuong no ra khi nong len va co lai khi nguoi. Nuoc giua 0 °C va 4 °C la mot ngoai le đang chu y.
Mat khac, chat long co kha nang nen rat nho. Vi du, nuoc se chi nen 46,4 phan trieu cho moi đon vi tang ap suat khi quyen (bar). O ap suat khoang 4000 bar (400 megapascal hoac 58.000 psi) o nhiet đo phong, nuoc chi giam 11% ve the tich. Tinh nang khong chiu nen lam cho chat long thich hop đe truyen cong suat thuy luc, boi vi su thay đoi ap suat tai mot điem trong chat long đuoc truyen đen moi phan khac cua chat long mot cach khong anh huong va rat it nang luong bi mat duoi dang nen.
Tuy nhien, kha nang nen khong đang ke dan đen cac hien tuong khac. Tieng đap cua cac đuong ong, đuoc goi la bua nuoc, xay ra khi mot van đong đot ngot, tao ra mot ap suat cuc lon tai van truyen nguoc lai trong he thong voi van toc am thanh. Mot hien tuong khac gay ra boi su khong nen đuoc cua chat long la su xam thuc. Boi vi chat long co đo đan hoi nho nen theo nghia đen, chung co the bi keo ra xa o nhung khu vuc co đo nhieu loan cao hoac thay đoi huong đot ngot, chang han nhu mep sau cua chan vit thuyen hoac mot goc nhon trong đuong ong. Chat long trong vung co ap suat thap (chan khong) boc hoi va tao thanh bong bong, sau đo se xep xuong khi chung đi vao vung co ap suat cao. Đieu nay khien chat long lap đay cac hoc do bong bong đe lai voi luc cuc bo cuc lon, lam xoi mon bat ky be mat ran nao lien ke.


= Ap suat va suc noi =
Trong truong hap dan, chat long tao ap suat len cac mat cua vat chua cung nhu len bat cu vat gi ben trong chat long. Ap suat nay đuoc truyen theo moi huong va tang theo đo sau. Neu chat long nam yen trong mot trong truong đeu, ap suat 
  
    
      
        p
      
    
    {\displaystyle p}
  
 o đo sau 
  
    
      
        z
      
    
    {\displaystyle z}
  
 đuoc đua ra boi 

  
    
      
        p
        =
        
          p
          
            0
          
        
        +
        ρ
        g
        z
        
      
    
    {\displaystyle p=p_{0}+\rho gz\,}
  

trong đo

  
    
      
        
          p
          
            0
          
        
        
      
    
    {\displaystyle p_{0}\,}
  
 la ap suat o be mat

  
    
      
        ρ
        
      
    
    {\displaystyle \rho \,}
  
 la khoi luong rieng cua chat long, gia đinh la đong nhat voi đo sau

  
    
      
        g
        
      
    
    {\displaystyle g\,}
  
 la gia toc trong truong
Đoi voi mot vung nuoc mo ra khong khi, 
  
    
      
        
          p
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle p_{0}}
  
 se la ap suat khi quyen.
Chat long tinh trong truong hap dan đeu cung bieu hien hien tuong noi, khi cac vat the chim trong chat long chiu mot luc thuan do su thay đoi ap suat theo đo sau. Đo lon cua luc bang trong luong cua chat long bi dich chuyen boi vat va huong cua luc phu thuoc vao khoi luong rieng trung binh cua vat ngam. Neu khoi luong rieng nho hon khoi luong rieng cua chat long thi luc noi huong len va vat noi, nguoc lai neu khoi luong rieng lon hon thi luc noi huong xuong va vat chim. Đay đuoc goi la nguyen tac Archimedes.


= Be mat =

Tru khi the tich cua chat long khop chinh xac voi the tich cua vat chua no, neu khong se quan sat thay mot hoac nhieu be mat. Su hien dien cua mot be mat tao ra nhung hien tuong moi khong co trong chat long khoi luong lon. Đieu nay la do mot phan tu o be mat chi so huu lien ket voi cac phan tu chat long khac o phia ben trong cua be mat, đieu nay ngu y mot luc rong keo cac phan tu be mat vao trong. Mot cach tuong đuong, luc nay co the đuoc mo ta duoi dang nang luong: co mot luong nang luong co đinh lien quan đen viec tao thanh mot be mat cua mot khu vuc nhat đinh. Đai luong nay la mot thuoc tinh vat chat đuoc goi la suc cang be mat, tinh bang đon vi nang luong tren mot đon vi dien tich (đon vi SI: J / m 2). Chat long co luc lien phan tu manh co xu huong co suc cang be mat lon hon.
Mot ham y thuc te cua suc cang be mat la chat long co xu huong giam thieu dien tich be mat cua chung, tao thanh cac giot va bong bong hinh cau tru khi co cac rang buoc khac. Suc cang be mat cung la nguyen nhan cua mot loat cac hien tuong khac, bao gom song be mat, hoat đong cua mao dan, tham uot va gon song. Trong chat long bi giam giu o kich thuoc nano, cac hieu ung be mat co the đong vai tro chi phoi vi - so voi mot mau chat long vi mo - mot phan lon hon nhieu phan tu nam gan be mat.
Suc cang be mat cua chat long anh huong truc tiep đen kha nang tham uot cua no. Hau het cac chat long thong thuong co luc cang nam trong khoang hang chuc mJ / m 2, vi vay cac giot dau, nuoc hoac keo co the de dang ket hop va dinh vao cac be mat khac, trong khi cac kim loai long nhu thuy ngan co the co luc cang len toi hang tram mJ / m 2, do đo cac giot khong de dang ket hop voi nhau va be mat co the chi uot trong cac đieu kien cu the.
Cang thang be mat cua cac chat long thong thuong chiem mot pham vi gia tri tuong đoi hep, tuong phan manh voi su thay đoi rat lon đuoc thay trong cac đac tinh co hoc khac, chang han nhu đo nhot.


= Dan luu =

Mot tinh chat vat ly quan trong đac trung cho dong chay cua chat long la đo nhot. Mot cach truc quan, đo nhot mo ta kha nang chong dong chay cua chat long.
Ve mat ky thuat hon, đo nhot đo luong kha nang chong bien dang cua chat long o mot toc đo nhat đinh, chang han nhu khi no bi cat o van toc huu han. Mot vi du cu the la chat long chay qua mot đuong ong: trong truong hop nay chat long trai qua bien dang cat vi no chay cham hon gan thanh ong hon la gan tam. Ket qua la, no the hien kha nang chong chay cua nhot. Đe duy tri dong chay, phai tac dung mot luc ben ngoai, chang han nhu su chenh lech ap suat giua cac đau ong.
Đo nhot cua chat long giam khi nhiet đo tang.
Kiem soat chinh xac đo nhot rat quan trong trong nhieu ung dung, đac biet la nganh boi tron. Mot cach đe đat đuoc su kiem soat nhu vay la pha tron hai hoac nhieu chat long co đo nhot khac nhau theo ty le chinh xac. Ngoai ra, ton tai cac chat phu gia khac nhau co the đieu chinh su phu thuoc vao nhiet đo cua đo nhot cua dau boi tron. Kha nang nay rat quan trong vi may moc thuong hoat đong trong mot pham vi nhiet đo (xem them chi so đo nhot).
Tinh chat nhot cua chat long co the la Newton hoac khong Newton. Chat long Newton the hien mot đuong cong ung suat / bien dang tuyen tinh, co nghia la đo nhot cua no khong phu thuoc vao thoi gian, toc đo cat hoac lich su toc đo cat. Vi du ve chat long Newton bao gom nuoc, glycerin, dau may, mat ong hoac thuy ngan. Chat long phi Newton la chat long co đo nhot khong phu thuoc vao cac yeu to nay va đac (tang đo nhot) hoac loang (giam đo nhot) khi bi cat. Vi du ve chat long khong phai cua Newton bao gom tuong ca, sot mayonnaise, gel u toc, bot nan hoac dung dich tinh bot.


= Đo co gian khi bi han che =
Chat long han che co the bieu hien cac tinh chat co hoc khac so voi chat long dang khoi. Vi du, chat long bi giam duoi milimet (vi du nhu trong khoang cach giua cac buc tuong cung) the hien phan ung co hoc giong nhu chat ran va co mo đun cat đan hoi tan so thap lon đang ngac nhien, quy mo theo luy thua nghich đao cua chieu dai giam.


= Truyen am thanh =
Toc đo cua am thanh trong chat long đuoc cho boi 
  
    
      
        c
        =
        
          
            K
            
              /
            
            ρ
          
        
      
    
    {\displaystyle c={\sqrt {K/\rho }}}
  
 voi 
  
    
      
        K
      
    
    {\displaystyle K}
  
 la mo đun khoi cua chat long va 
  
    
      
        ρ
      
    
    {\displaystyle \rho }
  
 la ti trong. Vi du, nuoc co mođun khoi khoang 2,2 GPa va mat đo 1000 kg/m 3, cho c = 1,5 km / s.


Ung dung Chat long co nhieu ung dung nhu boi tron, dung moi, va chat lam lanh. Trong he thong thuy luc, chat long đuoc dung đe truyen nang luong.
Trong linh vuc nghien cuu chuyen đong giua cac be mat, cac chat long đuoc nghien cuu cac tinh chat cua chung dung lam cac chat boi tron. Cac chat boi tron nhu dau đuoc chon vi cac đac điem ve đo nhot va dong chay cua no on đinh trong mot khoang nhiet đo lam viec cua cac bo phan. Cac loai dau thuong đuoc dung trong cac đong co, hop so, gia cong cac chi tiet may, va he thong thuy luc vi tinh boi tron tot cua chung.
Nhieu chat long đuoc dung lam dung moi đe hoa tan cac chat long khac hoac chat ran. Cac dung dich co nhieu ung dung nhu son, keo dan. Naptha va acetone thuong đuoc dung trong cong nghiep đe lam sach dau, mo, va tar tu cac bo phan may moc. Dich co the la nhung dung dich goc nuoc.
Cac chat hoat đong be mat thuong đuoc tim thay trong xa phong va chat tay rua. Cac dung moi nhu alcohol thuong đuoc dung lam chat khang sinh. Chung co trong my pham, muc, va laser nhuom long. Chung đuoc dung trong cong nghiep thuc pham nhu chiet xuat dau thuc vat. 
Chat long dan nhiet tot hon chat khi, va co kha nang tao thanh dong chay đe giai nhiet tu cac bo phan co khi. Nhiet co the đuoc loai bo bang kenh chat long đi qua bo giai nhiet hoac nhiet co the đuoc loai bo bang chat long qua qua trinh boc hoi. Cac chat lam mat nhu nuoc hoac glycol đuoc dung đe giu cho đong co khong qua nong. Cac chat lam mat đuoc dung trong cac lo phan ung hat nhan gom nuoc va cac kim loai long nhu natri hoac bismuth. Nhien lieu đay long đuoc dung đe lam mat cac buong đot đay cua ten lua. Trong qua trinh gia cong, nuoc va dau đuoc su dung đe loai bo nhiet du sinh ra, co the nhanh chong lam hong ca chi tiet gia cong va dung cu. Trong mo hoi, đo mo hoi loai bo nhiet tu co the con nguoi bang cach lam bay hoi. Trong nganh cong nghiep suoi am, thong gio va đieu hoa khong khi (HVAC), cac chat long nhu nuoc đuoc su dung đe truyen nhiet tu khu vuc nay sang khu vuc khac.
Tuong tu, chat long thuong đuoc su dung trong nau an vi đac tinh truyen nhiet tot hon. Ngoai kha nang dan đien tot hon, vi chat long am hon no ra va tang len trong khi cac khu vuc lanh hon co lai va chim xuong, chat long co đo nhot đong hoc thap co xu huong truyen nhiet thong qua đoi luu o nhiet đo kha on đinh, tao thanh chat long thich hop đe chan, đun soi hoac chien. Toc đo truyen nhiet tham chi con cao hon co the đat đuoc bang cach ngung tu mot chat khi thanh chat long. Tai điem soi cua chat long, tat ca nhiet nang đuoc su dung đe gay ra su thay đoi pha tu chat long sang chat khi ma khong kem theo su tang nhiet đo va đuoc luu tru duoi dang the nang hoa hoc. Khi chat khi ngung tu lai thanh chat long, nhiet nang thua nay đuoc giai phong o nhiet đo khong đoi. Hien tuong nay đuoc su dung trong cac qua trinh nhu hap. Vi chat long thuong co cac điem soi khac nhau, nen cac hon hop hoac dung dich cua chat long hoac chat khi thuong co the đuoc tach ra bang cach chung cat, su dung nhiet, lanh, chan khong, ap suat hoac cac phuong tien khac. Qua trinh chung cat co the đuoc tim thay trong moi thu, tu san xuat đo uong co con, đen nha may loc dau, đen chung cat đong lanh cac khi nhu argon, oxy, nito, neon hoac xenon bang cach hoa long (lam lanh chung duoi điem soi rieng le cua chung).
Chat long la thanh phan chinh cua he thong thuy luc, chung loi dung đinh luat Pascal đe cung cap nang luong cho chat long. Cac thiet bi nhu may bom va banh xe nuoc đa đuoc su dung đe thay đoi chuyen đong cua chat long thanh co hoc tu thoi co đai. Dau đuoc cuong buc thong qua cac bom thuy luc, truyen luc nay đen cac xi lanh thuy luc. Thuy luc co the đuoc tim thay trong nhieu ung dung, chang han nhu phanh va hop so o to, thiet bi hang nang va he thong đieu khien may bay. May ep thuy luc khac nhau đuoc su dung rong rai trong sua chua va san xuat, đe nang, ep, kep va tao hinh.
Chat long đoi khi đuoc su dung trong cac thiet bi đo luong. Nhiet ke thuong su dung su gian no nhiet cua chat long, chang han nhu thuy ngan, ket hop voi kha nang chay cua chung đe chi ra nhiet đo. Ap ke su dung trong luong cua chat long đe chi ap suat khong khi.


Xem them Đo soi cua chat long
Chat long nhieu pha
Đo nhot
Suc cang be mat
Am quang, phat ra cac tia sang nhanh tu cac bong bong vo ra trong chat long khi kich thich bang song am.


Tham khao