Đien anh Trung Quoc hay phim đien anh Trung Quoc (tuc phim le Trung Quoc) tinh cho đen truoc nam 1949 la nen van hoa va cong nghiep đien anh noi tieng Hoa cua Trung Quoc đai luc, Hong Kong va Đai Loan. Ke tu nam 1949, đien anh Trung Quoc đuoc hieu la nen đien anh cua Đai luc do Đang Cong san Trung Quoc nam quyen, no ton tai song song cung ba nen đien anh noi tieng Hoa khac la đien anh Singapore, đien anh Hong Kong va đien anh Đai Loan.
Sau mot thoi gian dai phat trien cham chap vi nhung bien co chinh tri, hien nay cung giong nhu nen kinh te Trung Quoc, đien anh Trung Quoc cung đang bung no manh me va tro thanh mot cuong quoc đien anh o khu vuc chau A.
Khac voi đien anh Hong Kong von su dung tieng Quang Đong la ban ngu chinh, cac bo phim cua CHND Trung Hoa va Đai Loan đeu la nhung bo phim su dung tieng Quan Thoai.


Lich su = 1896-1945: Giai đoan khoi đau =

Ky thuat đien anh đen voi Trung Quoc kha som, nhung thuoc phim đau tien đuoc quay o Trung Quoc la tai Thuong Hai ngay 11 thang 8 nam 1896. Bo "phim" đau tien, Đinh Quan Son (定军山), mot vo kinh kich quay lai bang ky thuat đien anh, đuoc thuc hien thang 11 nam 1905. Trong giai đoan đau nay, phan lon cac cong ty lam phim nam trong tay nhung nguoi phuong Tay, mai đen nam 1916 nen đien anh noi đia cua Trung Quoc moi thuc su hinh thanh voi cac hang phim tap trung o Thuong Hai, trung tam cong nghiep va la thanh pho lon nhat cua vung Vien Đong chau A. Trong so cac hang phim moi ra đoi nay đang chu y co Cong ty đien anh Minh Tinh (明星) va Cong ty Đien anh Thien Nhat (天一), tien than cua hang phim Thieu Thi (邵氏) noi tieng sau nay. Minh Tinh chinh la hang phim đa san xuat Lao cong chi ai tinh (劳工之爱情, 1922), bo phim đien anh co nhat cua đien anh tieng Hoa con luu giu đen ngay nay.
Phai cho đen thap nien 1930 nen đien anh noi tieng Hoa moi thuc su khoi sac voi trao luu nghe thuat cap tien cua nhung nguoi canh ta, tieu bieu la cac bo phim Xuan tam (春蠶, 1933, dua theo tieu thuyet cua Mao Thuan), Đai lo (大路, 1935, mot tac pham cua đao dien Ton Du) hay Than nu (神女, 1934, do Ngo Vinh Cuong đao dien). Cac bo phim theo trao luu cap tien nay đa mang lai mau sac moi cho đien anh Trung Quoc khi khac hoa ro net su xung đot tang lop trong giai đoan chuyen đoi chinh tri tu phong kien sang cong hoa, đong thoi đe cap truc tiep đen cuoc song đoi thuong, nhu mot gia đinh nuoi tam trong Xuan tam hay nghe mai dam trong Than nu. Voi nhung thanh cong cua cac bo phim mang đe tai xa hoi nay, thap nien 1930 co the coi la giai đoan hoang kim đau tien cua đien anh tieng Hoa. Đay cung la giai đoan chung kien su ra đoi lop dien vien đien anh noi tieng Hoa noi tieng đau tien voi cac ngoi sao đien anh nhu Nguyen Linh Ngoc, Chu Tuyen hay Trieu Đan.
Nam 1937, Chien tranh Trung-Nhat bung no, trung tam đien anh Thuong Hai roi vao tay quan đoi Nhat va giai đoan hoang kim đau tien cua đien anh tieng Hoa cham dut. Hau nhu tat ca cac hang phim lon (tru hang Tan Hoa) đong cua co so tai Thuong Hai va rat nhieu nha lam phim phai chay khoi thanh pho nay đe đen lanh nan o Hong Kong hoac Trung Khanh. Tuy vay mot so nha đien anh van o lai cac khu to gioi cua nguoi nuoc ngoai o Thuong Hai đe tiep tuc thuc hien cac tac pham moi. Đang chu y đao dien Boc Van Thuong đa cho ra đoi bo phim Moc Lan tong quan (木兰从军, 1939) lay tu đien tich Moc Lan tong quan chong ngoai xam đe keu goi long yeu nuoc ngay giua Thuong Hai bi chiem đong. Ngay 7 thang 12 nam 1941, sau khi Chien tranh the gioi thu hai chinh thuc bung no giua phe Truc va phe Đong Minh, cac khu to gioi bi quan Nhat tich thu not va viec lam phim cua cac nha đien anh cap tien o Thuong Hai phai ngung lai. Đien anh o Đai luc thoi gian nay gan nhu chi co hang Man Chau Quoc (株式會社滿洲映畫協會) la hoat đong voi nhung bo phim gay nhieu tranh cai vi chiu anh huong cua chinh quyen Nhat hoang.


= Cuoi thap nien 1940: Giai đoan hoang kim thu hai =
Sau khi quan Nhat đau hang nam 1945, nganh cong nghiep đien anh Trung Quoc, đac biet la o Thuong Hai nhanh chong phuc hoi. Nhieu hang phim moi đuoc thanh lap, con Tan Hoa, hang phim đa o lai Thuong Hai trong giai đoan chiem đong, tro thanh cong ty co quyen luc bac nhat cua ca nen đien anh tieng Hoa. Nam 1946, đao dien noi tieng Thai So Sinh tro ve tu Hong Kong đa tai lap hang phim Lien Hoa, sau đoi ten thanh Con Luan, mot trong cac hang phim quan trong nhat cua đien anh Trung Quoc voi nhieu bo phim đang nho nhu Nhat giang xuan thuy huong đong luu (一江春水向東流, 1947) hay O nha du ma tuoc (烏鴉与麻雀, 1949). Nhung bo phim nay đeu tiep tuc voi xu huong thien ta va the hien su khong đong tinh voi chinh sach đan ap cua Quoc Dan Đang Trung Quoc do Tuong Gioi Thach đung đau.
Cung luc nay, mot so hang phim khac nhu hang Van hoa lai tach khoi trao luu cap tien đe phat trien cac bo phim chinh kich rieng. Tac pham đang nho nhat theo huong đi nay co le la Tieu thanh chi xuan (小城之春, 1948), bo phim sau nay đung đau trong danh sach Phim tieng Hoa hay nhat nhan ki niem 100 nam ngay ra đoi đien anh Trung Quoc.


= Thap nien 1950 va 1960: Su hinh thanh cua đien anh xa hoi chu nghia =
Sau chien thang cua quan đoi Cong san truoc quan Quoc Dan Đang nam 1949, đien anh tieng Hoa chung kien buoc ngoat quan trong khi no bi tach thanh 3 nen đien anh gan nhu rieng biet, đien anh xa hoi chu nghia cua Trung Quoc đai luc, đien anh Đai Loan va đien anh Hong Kong. Tu nam 1951, toan bo cac bo phim san xuat truoc 1949, cac phim Hong Kong va phim Hollywood bi cam tai Đai Luc, thay vao đo la cac bo phim tuyen truyen hoac co đe tai tap trung vao giai cap nong dan, cong nhan va quan đoi. Cong ty phim đau tien cua nha nuoc Trung Quoc moi, hang Truong Xuan (长春) đuoc thanh lap nam 1950.
Điem đang chu y trong giai đoan nay la su gia tang đang ke cua so luong nguoi dan đen voi đien anh, luong khan gia tu 47 trieu nguoi nam 1949 tang đen 415 trieu nguoi nam 1959. Trong vong 17 nam ke tu ngay thanh lap nha nuoc moi đen khi Cach mang van hoa bung no, đa co tong cong 603 bo phim va 8342 cuon phim tai lieu va thoi su đuoc thuc hien, trong đo đa phan la cac phim tuyen truyen. Neu nhu truoc nam 1949, phan lon cac nha đien anh Trung Quoc hoc hoi kinh nghiem va ki thuat tu đien anh My thi sau khi thanh lap nha nuoc Xa hoi chu nghia, cac nha đien anh Trung Quoc moi đuoc gui sang Moskva đe đao tao voi su giup đo cua đien anh Lien Xo. Nam 1956, Hoc vien Đien anh Bac Kinh đuoc thanh lap. Đien anh Trung Quoc cung bat đau tim đuoc ban sac rieng voi cac bo phim ve đe tai lich su hoac dua theo cac tieu thuyet, đien tich cu, tieu bieu la bo phim hoat hinh noi tieng Đai nao thien cung (大鬧天宮, 1961). Bo phim cuc an khach nay đuoc thuc hien boi Van Lai Minh, cha đe cua nen phim hoat hinh Trung Quoc. Mot nhan vat tieu bieu khac cua đien anh Trung Quoc thoi gian nay la Ta Tan, đao dien cua bo phim Hong sac nuong tu quan (红色娘子军, 1961).


= Thap nien 1960 đen 1980: Cach mang van hoa va giai đoan ke tiep =
Nam 1966, Cach mang van hoa bung no đa đua ca nen van hoa Trung Quoc, trong đo co đien anh, roi vao cho khung hoang nang ne. Gan nhu toan bo cac tac pham đien anh bi cam luu hanh, chi co rat it cac bo phim moi đuoc san xuat (trong đo co phien ban vu kich cua Hong sac nuong tu quan nam 1971). Nen đien anh cua Trung Quoc đai luc gan nhu chung lai trong giai đoan 1967-1972, viec lam phim chi bat đau đuoc khoi đong tro lai sau khi Be lu bon ten bi xet xu va chi thuc su hoat đong binh thuong tu nam 1976.
Trong thap nien 1980, cong nghiep đien anh Trung Quoc gap kho khan truoc su canh tranh tu cac loai hinh giai tri khac trong khi nhung bo phim co tinh giai tri cao (nhu phim kinh di hoac phim vo thuat) lai rat kho vuot qua đuoc su kiem duyet cua chinh quyen. Vi vay đe thu hut cong chung, cac nha đien anh Trung Quoc tap trung khai thac đe tai xa hoi ma tieu bieu la cac bi kich trong giai đoan Cach mang van hoa truoc đo cung nhu di chung cua cuoc bien đong nay. Bo phim đang chu y nhat theo the loai nay la bo phim cua đao dien Ta Tan, Phu Dung tran (芙蓉镇, 1986), bo phim đa đua Khuong Van va Luu Hieu Khanh tro thanh cac ngoi sao đien anh moi cua Trung Quoc.


= Thap nien 1980 va 1990: Su noi len cua cac đao dien The he thu 5 =
Tu nua cuoi thap nien 1980, đien anh Trung Quoc bat đau thuc su khoi sac voi cac đao dien The he thu 5, nhung nguoi moi tot nghiep Hoc vien Đien anh Bac Kinh thoi gian truoc đo (phan lon la nam 1982). Co the ke toi cac đao dien Tran Khai Ca, Truong Nghe Muu, Truong Quan Chieu va Đien Trang Trang. Ho la the he nha lam phim đau tien tot nghiep sau Cach mang van hoa va đa som khang đinh đuoc minh bang phong cach lam phim va đe tai mang tinh đot pha. Hai bo phim mo đau cho thanh cong cua the he đao dien nay la Nhat ca hoa bat ca (一个和八个, 1983, do Tran Đao Minh thu vai chinh) cua Truong Quan Chieu va Hoang tho (黄土地, 1984, bo phim xep thu 4 trong danh sach phim tieng Hoa hay nhat 100 nam qua) cua Tran Khai Ca. Nha quay phim cho ca hai bo phim nay la Truong Nghe Muu, nguoi sau đo cung co nhung thanh cong cua rieng minh voi Cao luong đo (红高粱, 1987), Cuc Đau (菊豆, 1989) va Đen long đo treo cao (大红灯笼高高挂, 1991). Khong chi thanh cong trong nuoc, cac đao dien nay con gianh rat nhieu giai thuong lon tai cac lien hoan phim uy tin, Cao luong đo cua Truong Nghe Muu gianh giai Gau bac tai Lien hoan phim Berlin, Thu Cuc đi kien (秋菊打官司, 1992) cung cua Truong Nghe Muu gianh giai Su tu vang tai Lien hoan phim Venezia va đac biet Ba Vuong biet co (霸王別姬, 1993) cua Tran Khai Ca đa gianh giai Canh co vang tai Lien hoan phim Cannes.
Cung voi cac đao dien the he thu 5, mot the he ngoi sao đien anh moi cua Trung Quoc cung thuc su khang đinh đuoc vi tri cua minh. Tieu bieu trong so nay la Cung Loi, nu dien vien đong vai chinh trong hau het cac bo phim cua Truong Nghe Muu hay Khuong Van, nguoi sau nay cung tro thanh mot đao dien xuat sac cua đien anh Trung Quoc.


= Thap nien 1990 đen nay: The he thu 6 va nen cong nghiep đien anh =
Giua thap nien 1990, the he đao dien tiep theo cua Trung Quoc, the he thu 6, bat đau the hien kha nang voi cac bo phim mang đe tai hien thuc va cach nhin moi me ve mot xa hoi Trung Quoc đang phat trien nhanh chong. Tac pham tieu bieu cua the he thu 6 co the ke toi Xe đap Bac Kinh (十七岁的单车, 2001) cua Vuong Tieu Suat, Đong cung Tay cung (東宮西宮, 1996) cua Truong Nguyen, Song To Chau (苏州河, 2000) cua Lau Diep.
Cung voi viec Hong Kong tro ve voi Trung Quoc nam 1997 va su phat trien kinh te cua Trung Quoc đai luc, bon nen đien anh tieng Hoa bat đau co nhung tac pham hop tac, đac biet la ve đe tai phim lich su va phim kiem hiep von la so truong cua đien anh Trung Quoc ngay tu thoi ky đau. Nam 1999, tac pham hop tac Ngoa ho tang long (臥虎藏龍) voi đao dien Ly An nguoi Đai Loan, đuoc quay o Trung Quoc, co dan dien vien noi tieng đen tu ca ba khu vuc nhu Chau Nhuan Phat (Hong Kong), Chuong Tu Di (Trung Quoc) va Truong Chan (Đai Loan), đa thanh cong vang doi tren thi truong quoc te va giup đien anh ba khu vuc nay tim đuoc huong đi moi, đo la cac bo phim kiem hiep pha tron lich su co tinh thuong mai cao va tan dung the manh cua moi nen đien anh. Nam 2002 bo phim Anh hung (英雄) cua Truong Nghe Muu theo huong đi moi nay đa thanh cong va đanh dau su hinh thanh cua nganh cong nghiep đien anh moi o Trung Quoc. Lay boi canh lich su đoi Tan Thuy Hoang voi rat nhieu canh quay đep o Trung Quoc va dan dien vien toan sao nhu Ly Lien Kiet, Chuong Tu Di, Truong Man Ngoc, Luong Trieu Vi, Anh hung đa pha ky luc doanh thu o Trung Quoc, đong thoi đat đuoc doanh thu rat cao o chau A va tham chi la thi truong phim My.
Cung voi su phat trien kinh te xa hoi Trung Quoc, nen đien anh cung phat trien theo, do đo ngay cang nhieu nha lam phim, chuyen vien đien anh, đao dien va tai tu Hong Kong, Đai Loan chuyen sang thi truong Trung Quoc tap trung lap nghiep, trong đo nhung truong hop tai nang cua ho mot so nguoi khong đuoc phat trien đung muc o moi truong cu, khi sang Đai Luc thi tro thanh minh tinh hang A noi tieng, nhu truong hop cua ca si Đai Loan Hoac Kien Hoa. Hien tuong nay gop phan lam thang tien cho phim anh Trung Quoc đai luc, nhung đong thoi cung khien cho đien anh cac quoc gia va vung lanh tho Hoa ngu khac bi thoai trao, boi cac tai nang đeu chuyen sang Trung Quoc lap nghiep, đua đen hien tuong chay mau chat xam trong linh vuc đien anh. Mot truong hop khac la nha san xuat, đao dien noi tieng Ly Quoc Lap cua TVB Hong Kong tu choi ky gia han hop đong ma chuyen sang lam viec cho hang phim Thuong Hai Đuong Nhan o Trung Quoc, sau noi danh voi loat phim Tien Kiem Ky Hiep truyen.
Đien anh va lang giai tri o thi truong Trung Quoc la noi rat kho chen chan vao canh tranh, vi co qua nhieu đoi thu canh tranh, du an, hang phim, đai truyen hinh lon, dien vien tiem nang, hoc vien đien anh. Tuy vay, cung vi su phong phu nay ma mo ra cang nhieu đat dien va co hoi phat trien cho cac quoc gia chau A khac. Gan đay, nhieu tai tu Han Quoc, Nhat Ban cung tham gia cac du an phim cua Đai Luc.


Xem them Đien anh Hong Kong
Đien anh Đai Loan
Đien anh Singapore
CCTV
Phim truyen hinh Trung Quoc
Anh em Ho lo


Tham khao Lien ket ngoai Du lieu phim Trung Quoc
Du lieu đien anh tieng Hoa Luu tru ngay 28 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine - Bao gom bai viet ve cac đao dien, phim va trao luu đien anh o Trung Quoc.
Chinacinema.fr Luu tru ngay 11 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine - Trang đien anh Trung Quoc bang tieng Phap
Cac moc thoi gian cua đien anh Trung Quoc - Bai cua bao Hollywood Reporter