Opan (tieng Anh: Opal), con goi la ngoc mat meo hoac mieu nhan thach, la mot chat ran hydrat hoa vo đinh hinh co thanh phan chinh la silic (cong thuc hoa hoc: SiO2·nH2O). Opan tu lau đa đuoc biet đen va su dung trong viec trang tri cac đen đai va cung đien. Ben canh đo, mot khoi luong lon opan cung đuoc dung lam đo trang suc. Trang suc đa opan co gia tri cao, tham chi con quy hon ca kim cuong va hong ngoc. Opan la bieu tuong cua chom sao Thien Binh trong cung hoang đao.


Thanh phan hoa hoc Voi cong thuc hoa hoc SiO2·nH2O, opan co ti le thanh phan khong co đinh. No chua tu 1-5% nuoc, đoi khi co the len đen 34%. Loai đa opan quy thuong chua khoang 6-10% nuoc. Khi nung nong, nuoc trong opan rat de thoat ra ngoai kem voi viec bi nut vo, mat mau va giam đo tinh khiet.


Cau truc tinh the Opan thuong thay o dang khoi đac khit giong thuy tinh, be ngoai nhu thach nhu. Opan cung la thanh phan chinh trong co the cua mot so sinh vat nhu xac diatomit, gai cua hai mien, bo xuong cua trung tia do cac giong nay an cac dung dich keo silit. Nho co bo xuong silit, cac sinh vat đo đuoc bao quan thanh hoa thach, ngay trong cac lop tram tich thoi co nhat.
Loai đa nay thuong tao thanh cac mach nho nhieu khi toi 10 cm hoac hon, dang vien nho ben trong cac lo trong hoac khe nut trong cac khoi đa giau silica. Ta cung co the gap opan o dang gia hinh cua cac khoang vat khac.
Duoi kinh hien vi đien tu, cau truc cua opan bao gom cac vi tinh SiO2 o dang hinh cau nam chong khit len nhau va sap xep theo tung lop. Su giao thoa va nhieu xa cua anh sang tren be mat cac lop vi cau nay đa lam cho opan co hien tuong luong sac. Phu thuoc vao kich thuoc cua cac vi cau ma moi vien đa opan se cho cac mau khac nhau.


Tinh chat vat ly Đo cung: 5 - 5,5
Ty trong: 1,9 - 2,5; loai opan quy thuong co ty trong trong khoang 2,1 - 2,2 (ty trong cua opan thay đoi tuy thuoc vao luong nuoc trong thanh phan).
Cat khai: Khong
Vet vo: Vo so


Tinh chat quang hoc Chiet suat: 1,4 - 1,45
Luong chiet: Khong
Tinh đa sac: Khong
Đo tan sac: Khong
Pho hap thu: Khong đac trung
Mau sac: Opan la a khoang vat co mau tu sac, binh thuong chung khong mau nhung do lan cac tap chat mang mau, nhat la Fe va mot so tap chat mang mau khac nen chung co cac mau khac nhau vang, nau, đo, luc va đen. Opan quy thuong co mau sac so nhu cau vong.
Anh: Thuy tinh toi ban thuy tinh. Loai opan thuong thong thuong co anh nhua.


Nguon goc va phan bo Opan đong trong cac suoi nhiet dich va suoi phun o cac khu vuc nui lua (tup silit, greyserit...), hoac tap hop thanh nhung thach nhu trang, trong suot, co quang thai ngoc. Opan thuong sinh ra tu cac loai đa macma phun trao nhu ryolit, andezit va trachit, noi chung đuoc lang đong trong cac lo hong o nhiet đo thap. O Uc, opan sinh ra sau phun trao trachit va bazan, trong sa thach silic ma chung đuoc tai lang đong.
O Viet Nam thuong phat hien opan tai mot so tinh thuoc Tay Nguyen. Tuy nhien, chat luong cua loai opan nay khong thich hop cho viec san xuat hang trang suc, chi đe lam tranh đa quy.


Phan loai Nguoi ta phan loai opan ra lam hai loai dua vao đac điem cua chung la opan quy va opan thuong.


= Opan quy =
Đac trung noi bat cua loai opan nay la hieu ung luong sac opan (opalescence), tuc la khi ta quan sat vien đa o cac goc khac nhau se thay hien tuong nhu cau vong xuat hien tren be mat vien đa.
Mai cho toi thap nien 1960 nguoi ta van cho rang nguyen nhan cua hien tuong nay la do su khuc xa anh sang tren cac lop be mat rat mong cua vien đa. Tuy nhien gan đay bang viec nghien cuu cau truc cua opan duoi kinh hien vi đien tu o đo phong đai đen 20.000 lan cho thay opan đuoc cau tao boi cac hinh cau SiO2 rat nho sap xep thanh cac lop cuc ky đeu đan. Mau cua opan se xuat hien khi đuong kinh cua cac qua cau nay nho hon cac buoc song kha kien. Đieu kien de nhieu xa co mau la khi khoang cach giua cac lop xap xi bang buoc song cua mau đo chia cho he so phan xa cua hinh cau. He qua la buoc song nhieu xa se ty le thuan voi kich thuoc cua cac hat. Vi du, mau đo đam tao boi cac hat kich thuoc 250 nm, cac mau khac tao ra boi ca hat nho hon voi đuong kinh co 140 nm. Khi khoang cach giua cac hang cau qua lon thi hieu ung tan sac se khong con nua khi đo chung tro thanh loai opan thuong.

Nguon goc: Opan quy đuoc khai thac nhieu o Uc, tai cac vung New South Wales va Queensland, mot so khac cung đuoc khai thac o Brasil, Nhat Ban...
Dau hieu nhan biet: Rat de nhan biet boi hieu ung luong sac opan.
Gia va tong hop: Kho co loai đa nao lam gia opan quy. Tuy vay đoi khi cung gap mot so loai thuy tinh đuoc lam gia opan va kha giong voi tu nhien. Do đuoc ua chuong nen opan quy thuong gap o dang ghep đoi (doublet) va ghep 3 (triplet). O dang ghep đoi phan tren thuong la mot tam mong opan quy con phan duoi la opan thuong hoac onix. O dang ghep 3 thi lop tren mat thuong la thach anh pha le. Hien nay opan cung đa đuoc tong hop trong cong nghiep boi mot so nha san xuat, tuy nhien dau hieu đe nhan biet opan tong hop cung khong kho lam.


= Opan thuong =
La loai opan kha pho bien va khong co cac hieu ung mau nhu o opan quy va chung mang mot so loai ten khac nhau tren thuong truong nhu: agat, hyalit (khong mau, trong), opan mat ong khi chung co mau vang mat ong, opan sua (ban trong mau trang, anh ngoc), chrysopa (đuc, xanh tao),...
Cac đac tinh co ly va ngoc hoc cua opan thuong cung tuong tu nhu opan quy.


Ung dung trong đoi song Nguoi Hindu cho rang, opan co the giup cho tre em mau lon. Cac nha thach hoc tri lieu hien đai cho rang, opan phat trien truc giac va co anh huong tot toi he than kinh, tuyen yen va đau xuong, va opan đieu hoa tat ca cac chuc nang cua co the va bao ve chong benh nhiem khuan.
Nho co su phong phu ve mau sac ma tu thoi co opan đa la bieu tuong cua su that thuong, tuong trung cho so phan hay thay đoi, no lam cho truc giac tro nen tinh nhay va giup tao ra cam hung. O Phuong Đong, nhat la An Đo, opan tu lau đa đuoc coi la đa cua tinh yeu, su tin tuong va long trac an. Bang anh lap lanh tren be mat vien đa opan soi sang tri tue, xua đuoi nhung y nghi u toi va so hai. Khi nhin vao opan nhung thay phap An Đo hoi tuong nhung hoa than cua minh truoc kia. Opan la bieu tuong cua hanh phuc, hy vong va tinh yeu triu men diu dang.


Tham khao Lien ket ngoai Opal Luu tru ngay 11 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Gemstones of Vietnam: a review Luu tru ngay 11 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
ICA's Opal Page: International Colored Stone Association
Anh cua mot vien opan quy voi hien tuong opalesence