Giam đinh phap y hay Phap y cac hoat đong giam đinh trong linh vuc y khoa đe phuc vu cho cong tac phap luat, phuc vu cho viec xet xu cac vu an voi cac hoat đong đac trung nhu kham nghiem hien truong, kham nghiem tu thi, mo xac, xac đinh thuong tat, tinh trang suc khoe, cac dau hieu than the bi xam pham, kiem tra, xac đinh vat chung, tang chung.
Giam đinh phap y la mot nganh khoa hoc, no su dung nhung thanh tuu khoa hoc trong linh vuc y hoc, sinh hoc, hoa hoc, vat ly hoc, tin hoc... đe đap ung nhung yeu cau cua phap luat trong hoat đong to tung hinh su va dan su thong qua hoat đong giam đinh khi đuoc cac co quan trung cau. Nguoi lam cong tac giam đinh nay đuoc goi la giam đinh vien phap y.


Lich su Phap y = Lich su Phap y tren the gioi =
Thoi Co đai, khi xet xu quan toa chu yeu dua vao loi the, tra tan buoc phai thu toi va loi khai nhan chung.
Sau nay, nhu cau đo ngay cang phai chinh xac va khach quan hon, đe xu ly sao cho "đung nguoi, đung toi, đung phap luat". Nhung so khoi viec đinh toi can cu vao y thuc chung va kinh nghiem thuc te cua quan toa hay nguoi đung ra phan xu.
Trong xa hoi van minh hinh thanh mot nganh khoa hoc la Phap y hoc.
Ong To nghe Y la Hippocrates (Ιπποκρατης, 460 TCN- 370 TCN) đa tung co nhung nhan xet, tim hieu ve thuong tich va ngo đoc gay trong cac vu an. Trung Quoc co đai, vao the ky IV TCN o nuoc Nguy (魏 國, 403 – 225 TCN) đa ban hanh Phap kinh 法经 noi đen phap y đuoc chep trong cuon Tay oan tap luc 洗冤集录 cua Tong Tu (宋慈, 1186-1249). Vao nam 44 truoc Cong nguyen, Julius Caesar (mot vi tuong kiem chinh khach va viet van nguoi La Ma, 100-43 TCN) co le la nguoi đau tien đe xuat thuat ngu "Phap y". Nguoi viet sach ve đoc hoc đau tien la bac si va nha tho co uy tin nguoi Hy Lap la Nicander (Νικανδρος ο Κολοφωνιος, 200 nam TCN).
Đen thoi Can đai, Phap y dan đuoc giang day va su dung rong rai. Ambroise Pare (1510 - 1590), mot bac si phau thuat trong quan đoi đuoc xem la mot trong nhung cha đe cua phau thuat va phap y benh ly hien đai. Hai the ky sau mot so bai viet ve phap y bat đau xuat hien cua bac si nguoi Phap Fodere va chuyen gia y te Đuc Johann Peter Franck.
Ca đien hinh đau tien ve trinh tu, thu tuc kham nghiem dien ra nam 1784 o Lancaster, mot thi tran nam tren bo song Lune thuoc nuoc Anh. Trong vu nay Canh sat đa ket toi John Toms giet Edward Culshaw boi sung luc vi tim thay bot giay o mieng vet thuong cua nan nhan va to bao rach trong tui Toms.
Ngay tu 1773 nha hoa duoc Thuy Đien la Carl Wilhelm Scheele (1742 -1786) đa nghi cach phat hien oxit asen trong thi xac nguoi chet nhung đoc chat hoc thuc su đuoc phat trien boi ong to la Valentin Rose (1736-1771) voi phuong phap phat hien cac chat đoc trong thanh da day cua nan nhan đua vao ung dung tu 1806 boi nha hoa hoc nguoi Anh la James Marsh (1794 -1846).
Trong thoi hien đai, tu khi con nguoi phat minh ra may anh (tien than la camera obscura thanh chiec may anh cam tay đau tien vao nam 1660 va hoan thien nam 1888 boi hang Eastman Dry Play and Film), may ghi am (boi Thomas Alva Edison,1847 – 1931), kinh hien vi (boi Antoni van Leeuwenhoek, 1632-1723) roi kinh hien vi đien tu (ra đoi nam 1938 tai My), ki thuat sac ky (boi Mikhail Semyonovich Tsvet, 1872–1919) vao nam 1903, may vi tinh (tu 1930 sau phat trien nhanh nho phat kien cua Gordon Earle Moore)... thi cac phuong tien hien đai nay mau chong đuoc đua vao su dung trong phap y đe đieu tra toi pham va thu đuoc nhieu hieu qua đac biet.
Sang The ki XX mo rong ra cac linh vuc khoa hoc tu nhien... Ngay nay tat ca nhung thanh tuu moi nhat cua KHXH&NV, KHTN&CN đeu đuoc phap y nghien cuu, ung dung đe phuc vu cho cuoc đau tranh phong, chong toi pham.


= Lich su Phap y o Viet Nam =


Phan loai va đoi tuong = Phan loai =
Hoat đong đac trung cua giam đinh phap y la kham nghiem tu thi, mo xac nhung ngoai mo xac, giam đinh xac chet, giam đinh phap y co nhieu chuyen nganh chuyen sau nhu y hoc phan tu, giam đinh thuong tich tren nguoi song, giam đinh suc khoe...
Giam đinh phap y đuoc phan thanh ba noi dung co ban gom:

Giam đinh phap y hinh su: La cac hoat đong giam đinh ve y khoa nghien cuu cac van đe co lien quan đen viec xam hai tinh mang, suc khoe, nhan pham con nguoi, cac vu an mang, đanh nguoi bi thuong, xam hai tinh duc, loan luan, giao cau voi tre em... cac mau vat co nguon goc tu co the nguoi co lien quan đen vu an nhu mau, dau van tay, toc, da, gau, cac loai long... đe lai tai hien truong co lien quan đen vu an hay vu viec.
Giam đinh phap y dan su: Giai quyet cac van đe co lien quan toi cac vu kien dan su nhu giam đinh huyet thong, tranh chap mo ma, xac đinh tinh trang suc khoe trong viec boi thuong thiet hai ve suc khoe cua nan nhan trong cac vu tai nan lao đong, gia vo bi thuong, gia benh, gia om, đau, đac biet la xem xet đoi tuong co thuc su bi tam than hay mat nang luc hanh vi hay khong (Giam đinh phap y tam than) v.v.
Giam đinh phap y nghe nghiep: Giai quyet cac vu viec lien quan đen benh nhan chet trong benh vien, tram xa, cac co so y te khac ma khong phai do benh nang vuot qua kha nang y te ma la loi cua nhan vien y te thieu tinh than trach nhiem, thieu y đuc, sai sot ve chuyen mon (chan đoan sai, mo sai, su dung nham thuoc, đe sot dung cu trong phau thuat, đe quen dung cu, đo vat trong co the nguoi benh...).


= Đoi tuong =
Đoi tuong giam đinh phap y bao gom:

Giam đinh tren nguoi song thong qua viec kham, xem xet nguoi đang song la nan nhan đe xac đinh thuong tich tren co the nan nhan, ty le thuong tat do di chung cua chan thuong. Giam đinh tren co the cua thu pham, nguoi tinh nghi la thu pham nham xac đinh thuong tich đe lai tren co the do qua trinh pham phap tao nen. Xac đinh tuoi thuc khi co gian lan ve tuoi giua vi thanh nien va thanh nien đe tang giam muc hinh phat.
Giam đinh phap y tu thi nham xac đinh nguyen nhan chet, thoi gian chet, cac benh ly kem theo va quan trong la xac đinh thuong tich tren nan nhan (thuong tich truoc chet, thuong tich sau chet, thuong tich gay tu vong) cung voi giam đinh cac loai hung khi gay ra cac thuong tich.
Giam đinh mau vat co nguon goc co the nguoi trong cac vu an, nghi an, (long, toc, mau, nuoc bot, mo hoi, tinh dich con vuong vai, đe lai tren hien truong).
Giam đinh nhan dang nguoi bao gom nhung tu thi chua ro tung tich ngoai xac đinh nguyen nhan chet con xac đinh tuoi, gioi tinh, chung toc, đac điem benh tat, giam đinh cac bo xuong, tham chi la nhung bo xuong kho, đau lau chua ro tung tich co the xac đinh đuoc tuoi, chieu cao, gioi tinh, chung toc, dung lai khuon mat bang phuong phap nan tuong hoac long ghep anh bang may vi tinh.
Giam đinh đoc chat phu tang: Xac đinh trong phu tang nguoi chet chua ro nguyen nhan co chat đoc hay khong va bi trung đoc loai gi tu đo đua ra gia thiet ve hung thu đa ha đoc, nan nhan bi đau đoc trong truong hop nao.
Giam đinh vat gay thuong tich: Xac đinh cac vat co the gay ra thuong tich tren nan nhan nhu dao, keo, bua, riu, co le, mo let...
Giam đinh dua tren ho so tai lieu la viec giam đinh thong qua cac ho so tai lieu, so sach, ghi chep, ban nhap, du thao co lien quan (ban anh phap y, ho so benh an, bien ban giai phau tu thi, ban ghi loi khai, nhat ky, thu tuyet menh...) co the xac đinh nguyen nhan chet, co che gay ton thuong, vat gay thuong tich, đong co, muc đich...


Vai tro va y nghia = Vi tri, vai tro =
Giam đinh phap y co the noi la khong the thieu trong mot xa hoi ma o đo moi nguoi song theo Hien phap va lam theo phap luat, suc khoe va nhan pham con nguoi đuoc phap luat bao ve. Giam đinh phap y khong nhung phuc vu cho co quan to tung, ma con phuc vu giam đinh theo yeu cau cua ca nhan va to chuc. Giam đinh phap y khong nhung giam đinh đoi voi cac truong hop xam hai đen tinh mang, suc khoe nhan pham con nguoi o ngoai xa hoi, ma ngay ca trong nghiep vu y te, phap y co nhiem vu tham muu cho y te đia phuong khi co thua kien, khieu nai lien quan đen cong tac đieu tri, kham chua benh, o ca linh vuc y te tu nhan va nha nuoc, bao cao voi y te va cac nganh chuc nang ve tinh hinh toi pham, tai nan lao đong, giao thong, ngo đoc thuc pham... Đac biet, phap y co nhiem vu trong hien ghep mo phu tang va hien xac, theo quy đinh cua phap luat.
Mot trong nhung nhiem vu rat quan trong cua phap y la giam đinh ty le ton hai suc khoe cua thuong tich va chan thuong nham bat ke pham toi phai co trach nhiem voi hanh vi cua minh, va nguoi vo toi đuoc minh oan, boi thuong thoa đang.
Giam đinh phap y thi khong nhung nganh y te ma cac khac nganh cung đeu cong nhan đay la mang het suc quan trong khong nhung trong y te, ma con đong vai tro quan trong trong qua trinh to tung giup đam bao quyen loi nguoi dan, giu gin an ninh trat tu xa hoi.


= Y nghia hoat đong =
Giam đinh phap y co nhieu y nghia gom:

Phuc vu cho cong cong tac đieu tra, truy to, xet xu, bao chua, ket an...
Cac ket luan cua giam đinh vien la chung cu phap ly, nhieu khi la nhung bang chung đanh thep đe vach mat hung thu, lam cho hung thu phai cui đau nhan toi.
Cac nhan xet cua giam đinh vien phap y tai hien truong nhieu khi co y nghia quan trong phuc vu kip thoi cho cong tac truy xet, đieu tra theo dau vet nong, nhanh chong tim ra thu pham. Nhung ket luan nay co the mo ra cho co quan đieu tra huong đieu tra va khoanh vung tinh nghi.
Ket luan cua giam đinh vien la co so đe minh oan cho nguoi khong pham toi bi nghi oan.
Giam đinh phap y con mang tinh chat phong ngua toi pham, qua viec giam đinh thay co van đe gi noi com thong qua thong tin đai chung tuyen truyen phuong thuc, thu đoan gay an, nhung quan niem, tap tuc sai trai dan đen nguy hai đen tinh mang, tai san.


Thuc trang = To chuc giam đinh phap y Viet Nam hien nay =


= Kho khan va vuong mac =
O Viet Nam, xa hoi nuoc nay thuong mac cam voi phap y, noi đen la nghi đen nghe mo xac va hien nay tat ca cac to chuc giam đinh phap y tren toan quoc đeu lam vao tinh trang thieu nguoi, trong khi cac truong đai hoc y thi khong co khoa đao tao chuyen nganh rieng, sinh vien ra truong tu choi lam phap y, bac si đuoc đieu đong sang cung tim moi cach bo đi, so cac bac si muon vao cong tac trong phap y hau nhu khong co, nhung nguoi lam lau lai muon bo nghe.
Viet Nam hien nay co Ca nuoc hien co 37 trung tam phap y, 15 phong phap y va van con 11 to chuc giam đinh phap y. Tuy vay, nganh y te co quy đinh ro rang ve van đe bao ve moi truong cho cac co so y te, nhung phap y thi lai chua co quy đinh tuong tu, giam đinh phap y van luon luon gan voi cum tu "con nuoi" cua nganh y te. Mot so đia phuong cho rang phap y phuc vu co quan đieu tra to tung, khong lien quan gi đen chuc nang nhiem vu cua nganh y te.
Co nhung vu an giam đinh vien phai mo tai hien truong, ho phai đoi mat voi o nhiem (ca tinh than, vat chat), anh huong tam ly nang ne, nhung hau nhu chinh ho khong đuoc bao ve. Nhung nguoi lam nghe phap y vua phai chiu trach nhiem ve ket qua giam đinh cua minh, vua chiu nhieu nguy hiem, tiep xuc nhieu đoc hai, suc ep ma ho phai chiu đung nang ne: suc ep tu du luan xa hoi, suc ep tu nguoi bi hai, tu thu pham, suc ep tu ca phia luat su, toa an, co quan to tung…


= Du an Luat Giam đinh tu phap =


Mot so giam đinh vien Tong Tu (1186-1249)
Michael Baden (1934 –)
William M. Bass
Joseph Bell (1837–1911)
Alphonse Bertillon (1853-1914)
Sara C. Bisel (1932–1996)
Ellis R. Kerley (1924–1998)
Paul L. Kirk (1902–1970)
Clea Koff (1972 –)
Wilton M. Krogman (1903–1987)
Alexandre Lacassagne (1843-1924)
Henry C. Lee (1938 –)
Edmond Locard (1877–1966)
William R. Maples (1937–1997)
Albert S. Osborn (1858–1946)
Skip Palenik (1946 -)
Francis Camps (1905–1972)
Keith Simpson (1907–1985)
Clyde Snow (1928 –)
Bernard Spilsbury (1877–1947)
Auguste Ambroise Tardieu (1818–1879)
Paul Uhlenhuth (1870–1957)
Cyril Wecht (1931 –)


Chu thich Xem them Giam đinh
Giam đinh mon nuoc
Giam đinh tu phap