Xa lo Lien tieu bang H-3 (tieng Anh: Interstate H-3, viet tat H-3) la xa lo lien tieu bang tren đao O'ahu, tieu bang Hawaii, Hoa Ky. Mac du no mang so le nhung đay la xa lo lien tieu bang đong–tay—bo ma so 'H' (danh cho tieu bang Hawaii) phan anh thu tu ma xa lo đuoc cap quy va xay dung. H-3 cung con đuoc biet voi ten goi la Xa lo cao toc John A. Burns. No đi qua Day nui Ko'olau doc theo mot cau can va xuyen qua đuong ham Tetsuo Harano dai khoang 5.165 foot (1,574 km) cung nhung đuong ham Hospital Rock nho hon nhieu.
Điem đau phia tay cua no nam tai mot điem giao cat voi Xa lo Lien tieu bang H-1 tai Halawa gan Tran Chau Cang. Điem đau phia đong cua no nam tai cong chinh cua Can cu Thuy quan luc chien Hawaii (MCBH). Xa lo nay đap ung muc đich quoc phong vi noi lien can cu Thuy quan luc chien voi cang Hai quan Hoa Ky tai Tran Chau Cang nam sat ben ngoai Xa lo Lien tieu bang H-1.
Lenh xay dung xa lo cao toc nay đuoc đua ra vao nam 1960, theo sau la cac giai đoan lap ke hoach. Cong cuoc xay dung va su phan đoi manh cua cong đong xay ra cuoi thap nien 1980 khien cho xa lo nay khong thong xe đuoc cho đen ngay 12 thang 12 nam 1997. Cac vu phan đoi vi ly do bao ve moi truong va tranh tung phap ly đa khien cho cong cuoc xay dung xa lo bi ngung tre tai nhieu điem. Cong cuoc xay dung tai khoi đong trong cuoi thap nien 1980 vi co su can thiep chua tung co tien le cua Thuong nghi si Hoa Ky la Daniel Inouye. Vao nam 1986, ong đa co gang tim cach đua xa lo cao toc nay ra khoi su rang buoc cua đa so cac luat le ve moi truong
H-3 la mot trong so cac xa lo lien tieu bang ton phi nhat chua tung co khi xay dung, tinh theo ton phi cho tung dam đuong. Ton phi cuoi cung cua no la 1,3 ti đo la My, hay khoang 80 trieu đo la My cho moi dam va mat đen 37 nam đe hoan thanh vi nhung vu phan đoi, tranh tung, thay đoi thiet ke va chinh sua lai chi phi.


Mo ta xa lo Xa lo Lien tieu bang H-3 bat đau tai nut giao thong khac muc Halawa voi cac xa lo lien tieu bang H-1 va H-201. Xa lo cao toc nay sau đo chay doc theo mot cau can qua Thung lung Halawa khoang 6 dam (9,7 km) cho đen khi no đen Đuong ham Tetsuo Harano xuyen qua Day nui Ko'olau. Mot khi đen điem cuoi phia đong đuong ham, xa lo đi theo mot cau can đuoc xay doc theo vach Thung lung Haiku cho đen nut giao thong lap the Kaneohe voi Xa lo Tieu bang 63 (Xa lo Likelike) dan vao thi tran Kaneohe. Sau đo xa lo tiep tuc đen Nut giao thong lap the Halekou voi Xa lo Tieu bang 83 (Xa lo Kamehameha), roi khoang 4 dam nua cho đen khi no đen cong chinh cua Can cu Thuy quan luc chien Hawaii.


Lich su Tu khi thanh lap vao đau thap nien 1960, Xa lo Lien tieu bang H-3 đa van vao chuyen gay tranh cai. Con đuong ban đau cua no đuoc du đinh khong nam trong Thung lung Halawa hien tai ma đung hon la trong thung lung lon gan nhat đi huong đong trong khu vuc Moanalua. Gia đinh co the luc ho Damon đa voi vang thanh lap Quy Moanalua Gardens vao nam 1970 đe tap hop cac luc luong gom cac nhom van hoa va chinh tri co y tuong chong đoi viec xay dung xa lo cao toc đi qua phan đat cua ho. Ly le cuc đinh cua quy nay chong lai viec xay dung xa lo la hon đa lich su noi tieng co hinh đieu khac co ten "Pohaku ka Luahine", ma ngay nay van con đung nguyen tai cho đo, se bi di doi đe nhuong đuong cho xa lo chay doc theo đuong mon trong thung lung Moanalua. Thang loi đa đen voi ho khi con đuong nay cua xa lo bi bai bo, nhung H-3 van khong bi bai bo ma đuoc đieu chinh sang mot con đuong khac.

Nhung nguoi hoat đong bao ve truyen thong van hoa Kanaka Maoli tiep tuc keu goi dep bo xa lo tu khi no chay qua mot khu vuc ma theo ho dan giai la co yeu to van hoa cuc ky noi bat. Bao tang Bishop, vien bao tang nghien cuu ve lich su va khao co, co cong bo cac bao cao tuong tan, noi chung đo loi su suy đoi van hoa tai cac noi nay so voi cac noi khac tai Hawaii. Nhieu trong so đo cho rang xa lo cao toc nay đang bi "loi nguyen" vi pha hoai cac noi linh thieng va vi the tai hai tham chi cho nhung nguoi di chuyen tren xa lo. Nhung moi quan tam ve moi truong hien nay gom co su xam hai cay co, o nhiem anh sang, o nhiem Amiang, cac van đe ve nuoc va nguon nuoc, va nhung van đe khac nua; noi bat nhat trong so la su giam thieu so luong loai chim cu pueo, va cac loai chim ban đia khac, bao gom mot so loai gan nhu bi tuyet chung. Thi du, loai chim sau O'ahu 'Alauahio (Paroreomyza maculata), co le bi H-3 lam tuyet chung, la loai chim ma nguoi ta nhin thay cu tru lan cuoi cung la tai Halawa, đa khong thay xuat hien nua ke tu khi H-3 đuoc xay dung.
Nhung nguoi sinh song lau nam tai Ko'olaupoko va cac cong đong ben bo bien phia bac tiep tuc phan đoi cac anh huong do xa lo gay ra đoi voi cong đong cua ho. Trong so nhung no lo so chinh yeu cua ho la su đo thi hoa lan toa tu thanh pho Honolulu vi su hien dien cua xa lo cao toc nay voi tiem nang đua luong xe co đong đuc va phat trien đen cac khu dan cu ma tu truoc đen nay luon yen lang cung nhu anh huong đen gia tri nha cua cua ho trong cac cong đong, cho đen bay gio, tuong đoi van la nong thon.
Nguoc lai, xa lo nay đuoc nhung nguoi ai mo xem la mot ky tich ky thuat. No thuong đuoc so sanh voi vo so cac canh quang tren man bac đuoc the hien trong phim Star Wars va cac phim khac.

Co mot giai thoai co lien quan đen đoan đuong đuoc nang cao đi qua thung lung Haʻiku. Trong thung lung nay, cau can đi ben duoi an teng cua co so truyen tin radio cua Tuan duyen Hoa Ky. Nguoi ta nghi rang truong nang luong tu an teng nay co the  gay roi loan nhip tim - đay la mot moi nguy hai tiem an đoi voi nguoi lai xe va hanh khach tren xa lo.  Mot long kim loai khong lo đuoc thiet ke đe bao quanh đoan đuong qua thung lung. Truoc khi H-3 đuoc thong xe, Tuan duyen Hoa Ky đong co so truyen tin nen nhu cau su dung long kim loai khong con nua. Mac du toan bo long kim loai nay chua bao gio đuoc xay dung nhung phan đay long đuoc chon sau ben duoi đoan đuong nay. Bo Giao thong Hawaii đa quyet đinh thao do đong đo rac bang thep nay truoc khi thong xe xa lo đe giam phien toai cho cong chung khi di chuyen qua đay.


Tham khao