Tran Midway la mot tran hai chien quan trong trong the chien thu hai tai chien truong Thai Binh Duong, dien ra ngay tu ngay 4 thang 6 – 7 thang 6 nam 1942. Hai ben tham chien la ham đoi Nhat Ban va ham đoi Thai Binh Duong cua My voi giao tranh giua 4 tau san bay cua Ham đoi Hang khong thu Nhat va 3 tau san bay cua Luc luong tac chien so 16 va 17. Chi mot thang sau tran chien bien Coral quyet đinh, hai quan Hoa Ky đa đanh bai mot cuoc tan cong nua cua Hai quan Nhat Ban tai đao san ho Midway, đanh dau buoc ngoat trong chien tranh Thai Binh Duong (1937–1945). Ve nhung he qua ngan han va dai han ma no đem lai, no la mot trong nhung tran chien hai quan quan trong nhat o vung Thai Binh Duong, va co le trong ca Chien tranh the gioi thu hai.
Cuoc tan cong cua Nhat vao Midway, cung gom mot cuoc tan cong thu hai nua vao cac cu điem tai quan đao Aleut o Alaska boi mot ham đoi nho hon, la mot ke hoach cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban đe nhu ham đoi tau san bay My vao mot cai bay, tieu diet mot cach co hieu qua ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky, va đam bao uu the hai quan cua Nhat tren Thai Binh Duong it nhat cho toi cuoi nam 1943. Nhu vay, viec chiem Midway se đay xa them vanh đai bao ve ra khoi hon đao Nhat Ban. Thanh cong cua chien dich nay đuoc coi la buoc chuan bi cho nhung chien dich ke tiep o Fiji va Samoa, cung thuc đay chien dich đanh chiem Hawaii. Neu nguoi Nhat thanh cong trong muc tieu Midway, vung phia đong bac vanh đai Thai Binh Duong se la vung khong co nguy co đoi voi Hai quan Nhat Ban. Nho vay, chien dich Midway, cung nhu cuoc tan cong Tran Chau Cang đa mo ra chien tranh, khong phai la mot phan cua chien dich chinh phuc nuoc My ma la đe chiem lay suc manh chien luoc o Thai Binh Duong, đe nguoi Nhat co the ranh tay thanh lap vung ba chu cua ho, đuoc goi la khoi Thinh vuong chung Đai Đong A. Trong nhung hoan canh tot nhat, ho hy vong rang nguoi My se bat buoc phai tim giai phap đam phan đe cham dut Chien tranh Thai Binh Duong.
Tuy nhien, nhu nhung gi đa xay ra, tran chien la mot that bai nang ne cho nguoi Nhat. Voi viec be gay cuoc tien cong cua quan Nhat, Hoa Ky đa đat đuoc thang loi quan trong cho ca cuoc chien.


Hoan canh chien luoc Sau khi mo rong chien tranh o Thai Binh Duong đe bao trum ca cac tien đon cua phuong Tay, Đe quoc Nhat Ban đa nhanh chong đat đuoc cac muc tieu chien luoc ban đau, chiem lay Philippines, Malayasia, Singapore va đac biet la Đong An thuoc Ha Lan (Indonesia ngay nay), noi co nguon tai nguyen dau thiet yeu, vo cung quan trong voi Nhat Ban. Vi vay, ke hoach so bo cho giai đoan hai cua cac chien dich, du kien se đuoc bat đau som nhat vao thang 1 nam 1942.
Do nhung bat đong đuong loi giua Luc quan Đe quoc (IJA) va Hai quan Đe quoc (IJN) cung voi nhung đau đa noi bo giua Đai ban doanh Hai quan va ham đoi lien hop cua Đo đoc Yamamoto Isoroku, khong co them chien luoc moi nao đuoc xay dung cho toi thang 4 nam 1942. Đo đoc Yamamoto cuoi cung đa gianh chien thang trong mot cuoc đau quan truong voi loi đe doa tu chuc up mo. Sau su kien nay, ke hoach cho khu vuc Trung Thai Binh Duong cua Yamamoto đuoc thong qua. Muc tieu chien luoc chu yeu cua Yamamoto la tieu diet luc luong tau san bay My, thu ma ong coi la moi đe doa chinh đoi voi toan bo chien dich Thai Binh Duong. Moi lo ngai cua Yamamoto ngay cang gia tang khi cuoc khong kich Doolittle dien ra vao ngay 18 thang 4 nam 1942. Muoi sau may bay nem bom B-25 Mitchell cua Luc luong Khong quan Hoa Ky (USAAF), cat canh tu USS Hornet, oanh tac cac muc tieu o Tokyo va mot so thanh pho khac cua Nhat Ban. Cuoc khong kich, du khong mang y nghia quan su đang ke, nhung lai la cu soc lon đoi voi nguoi Nhat va phoi bay mot lo hong phong thu xung quanh cac hon đao que nha cua ho cung nhu cho thay lanh tho Nhat Ban mong manh nhu the nao truoc cac may bay nem bom cua Hoa Ky.
Cuoc tan cong tren, cung voi nhieu đot đanh nhanh rut gon khac cua cac tau san bay My o Thai Binh Duong, cho thay chung van la mot moi đe doa mac du kho co nguy co leo thang chien tranh toan dien. Yamamoto ly luan rang mot cuoc khong kich khac vao can cu hai quan chinh cua Hoa Ky tai Tran Chau Cang se khien toan bo ham đoi My phai ra khoi chien đau, bao gom ca cac tau san bay. Tuy nhien, khi xet toi suc manh khong quan tren bo cua My o quan đao Hawaii, von đa đuoc tang cuong ke tu sau cuoc tan cong vao ngay 7 thang 12 nam ngoai, Yamoto đanh gia viec tan cong truc tiep vao Tran Chau Cang la qua rui ro.
Thay vao đo, Yamamoto chon Midway, mot ran san ho nho o cuc tay bac chuoi đao Hawaii, khoang 1.300 dam (1.100 hai ly; 2.100 km) tu Oahu. Vi tri đia ly nay đong nghia voi viec Midway nam ngoai tam ban hieu qua cua hau het cac may bay My đong tren cac hon đao chinh o Hawaii. Midway khong qua quan trong trong mot ke hoach lon hon phuc vu cho y đo cua nguoi Nhat, nhung ho cam thay rang nguoi My se coi Midway la mot tien đon quan trong cua Tran Chau Cang va do đo se ra suc bao ve noi nay. Nguoi My thuc su đanh gia Midway la mot cu điem thiet yeu. Sau cuoc chien, ho thanh lap mot can cu tau ngam o Midway, cho phep cac tau ngam tu Tran Chau Cang co the đuoc tiep nhien lieu va tai cung cap luong thuc, mo rong ban kinh hoat đong cua chung them 1.200 dam (1.900 km). Ngoai viec đong vai tro nhu mot can cu thuy phi co, cac đuong bang o Midway con la điem tap ket tien phuong cho cac cuoc tan cong vao đao Wake cua may bay nem bom.


Ke hoach = Đe quoc Nhat Ban =

Tuong tu nhu cac ke hoach hai quan cua Nhat Ban trong The chien thu 2, ke hoach đanh chiem Midway (chien dich MI) cua Yamamoto cuc ky phuc tap. No đoi hoi su phoi hop can than va kip thoi cua nhieu nhom chien đau tren khap hang tram dam bien khoi. Muu đo cua Yamamoto dua tren nhung thong tin tinh bao lac quan cho rang USS Enterprise va USS Hornet, cau thanh Đoi đac nhiem 16, la hai tau san bay duy nhat ma Ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky san co. Trong tran bien San Ho mot thang truoc, USS Lexington bi đanh chim con USS Yorktown thi chiu thiet hai nang đen muc nguoi Nhat tin rang no cung đa nam duoi đay bien. Tuy nhien, sau khi đuoc sua chua voi vang tai Tran Chau Cang, Yorktown van xuat kich, đong mot vai tro quan trong trong viec phat hien va pha huy cac tau san bay cua Nhat Ban. Cuoi cung, phan lon ke hoach cua Yamamoto, khop voi cam giac chung cua gioi lanh đao Nhat vao thoi điem đo, dua tren nhung đanh gia sai lam ve tinh than cua nguoi My, von đuoc cho la đa suy yeu ke tu chuoi chien thang cua nguoi Nhat trong nhung thang truoc.
Yamamoto cam thay se can phai co mot chut tri tra đe loi keo ham đoi Hoa Ky vao mot tinh the nguy hiem chet nguoi. Vi vay, Yamamoto quyet đinh phan tan cac luc luong, đe tat ca (đac biet la cac thiet giap ham cua ong) nam ngoai tam mat cua nguoi My truoc tran đanh. Mot điem quan trong la cac thiet giap ham ho tro va tau tuan duong cua Yamamoto se phai theo sau luc luong tau san bay cua Pho đo đoc Chuichi Nagumo cach khoang vai tram dam. Ho du đinh co mat va tieu diet bat cu phan tu nao cua ham đoi Hoa Ky đen phong thu o Midway, mot khi cac tau san bay cua Nagumo đa lam chung suy yeu, đu cho mot tran đau hoa luc giua ban ngay. Chien thuat tren la mot hoc thuyet đuoc ap dung trong hau het cac luc luong hai quan lon đuong thoi.
Khong may cho nguoi Nhat, vi nhan manh toi yeu to bi mat va viec phan chia luc luong cua ho đong nghia voi viec khong mot luc luong nao trong ham đoi cua ho co the giup đo đuoc nhau. Vi du, Nagumo khong co đuoc kha nang trinh sat tu cac may bay trinh sat do cac tau tuan duong va thiet giap ham, cung nhu thieu yem tro phong khong tu cac tau chien thuoc cac the đoi phia sau (gom hai tau san bay hang nhe, nam thiet giap ham, bon tau tuan duong hang nang va hai tau tuan duong hang nhe), va no đa dan toi su chon vui luc luong tau san bay cua Nagumo trong cuoc chien.
Ke hoach cua Yamamoto cung xac nhan thong tin tinh bao cho rang chiec USS Enterprise va USS Hornet, thuoc Luc luong Đac nhiem 16 la nhung chiec tau duy nhat đang hoat đong thuoc cac luc luong Thai Binh Duong cua My o thoi điem đo. USS Lexington đa bi đanh chim va USS Yorktown bi hu hong nang (va ho tin rang no đa chim) tai tran bien Coral chi mot thang truoc, va nguoi Nhat tin rang chiec USS Saratoga đang đuoc sua chua o bo bien phia tay nuoc My sau khi bi trung ngu loi lam hu hai.
Luc luong tan cong tau san bay cua Nhat gom 248 may bay tren bon tau san bay (60 tren Akagi, 74 tren Kaga, 57 tren Hiryu va 57 tren Soryu), cong voi 16 may bay trinh sat cua cac thiet giap ham va tau tuan duong. May bay tan cong chu luc cua tau san bay Nhat Ban la may bay nem bom bo nhao Aichi D3A1 "Val" va may bay nem ngu loi Nakajima B5N2 "Kate". May bay tiem kich tren tau san bay la chiec Mitsubishi A6M "Zero" co van toc nhanh va rat co đong. Cac phi cong Nhat nhin chung đuoc huan luyen tot va giau kinh nghiem chien đau hon phi cong My luc đo.
Tuy chiem uu the ve chat luong may bay va phi cong, nhung Luc luong tau san bay cua Nhat lai it hon ve so luong may bay (264 so voi 360), va ham đoi Nhat co mot so thieu sot ve phong thu: phao phong khong cua tau chien Nhat Ban va cac he thong đieu khien hoa luc lien quan co mot so thieu sot ve thiet ke va cau hinh, lam han che hieu qua cua chung. Đoi tuan tra khong quan chien đau (CAP) cua Nhat bao gom qua it may bay tiem kich, va he thong canh bao som cua ham đoi Nhat la kha kem (cac tau chien Nhat khi đo đeu chua đuoc gan radar). Cac bo lien lac vo tuyen chat luong kem cua cac may bay tiem kich Nhat cung can tro kha nang chi huy va kiem soat hieu qua cua CAP. Cac tau chien ho tong cua cac tau san bay đa đuoc trien khai nhu cac tau trinh sat o vi tri xa, khong phai la cac tau ho tong phong khong chay o gan tau san bay, va chung cung khong co nhieu phao phong khong nen khong the phong thu hieu qua khi tau san bay Nhat bi may bay đoi phuong tan cong.


= Hoa Ky =
Ba thang truoc Tran Tran Chau Cang, bo phan trinh sat vo tuyen cua Co quan Tinh bao Hai quan Hoa Ky phat hien nguoi Nhat su dung mot bo mat ma moi, goi la JN-25B. Tuy nhien do tinh chat cuc ky phuc tap cua JN-25B nen ho chua giai đuoc.
Ngay 21 thang 4 nam 1942, mot nhom ma tham mat danh Station Hypo thuoc Co quan Tinh bao Hai quan Hoa Ky, bao gom nhieu nha ngon ngu hoc, toan hoc, duoi su lanh đao cua thieu ta Hai quan Joseph Rochefort, lam viec trong mot can ham bi mat nam sau duoi long đat đao Hawaii đa giai đuoc bo mat ma. JN-25B su dung cac bai tho co tu the ky thu 10 o Nhat lam bo khung cho mat ma. Tiep theo, ho pha tron no voi mot so ngon ngu đia phuong - trong đo co nhung tho ngu khong con đuoc nhieu nguoi Nhat su dung. Tat ca đeu bien thanh nhung con so nhi phan ma neu giai theo phuong phap toan hoc binh thuong thi phai mat 18 ti lan moi co 1 lan giai đuoc vi moi ban tin truyen đi lai co nhung chia khoa giai ma khac nhau.
Trong tat ca nhung ban tin thu đuoc, nhom Station Hypo đac biet chu y đen mot đien van đuoc ky boi Đo đoc Yamamoto Isoroku, cha đe cua cuoc tap kich Tran Chau Cang. Ket qua giai ma ban đien van cho thay Yamamoto Isoroku ra lenh đieu 4 tau san bay voi 248 May bay, 2 Thiet giap ham, 15 Tau khu truc cung 16 thuy phi co đen mot đia điem đuoc goi la AF.
Khi ban đien van gui ve Ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky, Đo đoc Chester W. Nimitz, Tong tu lenh cung cac tuong linh trong Bo Chien tranh My o Washington đeu cung suy luan rang AF co the la mot muc tieu tai phia nam Thai Binh Duong, chang han nhu đao Port Moresby, quan đao Nouvelle-Caledonie hay Fiji, tham chi la quan đao Hawaii hoac Bo Tay Hoa Ky.
Cung co y kien cho rang nguoi Nhat đa biet phia My giai đuoc bo mat ma JN-25B nen ho tung hoa mu nham đanh lac huong đe thuc hien mot đon tan cong khac voi muc đo ghe gom hon cuoc tap kich vao Tran Chau Cang. Chua het, cap tren cua Đo đoc Nimitz, tai Washington la Đo đoc Ernest King, thong qua đon vi ma tham OP-20-G cua rieng minh, đa khang đinh AF la quan đao Quan đao Aleut.
Tuy nhien, Thieu ta hai quan Joseph Rochefort lai khong đong y voi nhung suy luan ay boi le voi nhieu muc tieu nhu vay, Hai quan Hoa Ky khong đu kha nang đe bao ve tat ca cung mot luc. Đe co the thuyet phuc cap tren thay đoi quan điem ve huong tan cong - cung nhu co the chan đung am muu cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban, Joseph Rochefort phai chung minh AF la gi.
Ngay 6 thang 5 nam 1942, trong qua trinh theo doi cac tin hieu vo tuyen đuoc truyen đi tu Hai quan Đe quoc Nhat Ban, nhom Station Hypo thu đuoc mot ban tin, phat đi tu mot may bay trinh sat luc ay đang bay gan Đao Midway. Trong ban tin đa đuoc ma hoa bang bo ma JN-25B, Thieu ta Joseph Rochefort nhan ra rang chu AF đuoc lap lai 2 lan va đieu nay đa khien ong nghi ngo đao Midway chinh la AF. Đe chac chan, Joseph Rochefort giang mot cai bay bang cach ra lenh cho Jasper Holmes, si quan hai quan trong nhom Station Hypo gui mot cong đien ve Tran Chau Cang theo đuong day cap ngam duoi bien, noi dung cho biet nguon nuoc ngot dung trong sinh hoat o đao Midway đa bi hong, va tinh hinh thieu nuoc đang bat đau dien ra tram trong. Chi 3 tieng đong ho sau, mot ban tin tu Bo Hai quan Nhat Ban đa đuoc ma hoa JN-25B gui ham đoi Nhat o Thai Binh Duong: "AF đang gap phai van đe kho khan trong viec cung cap nuoc ngot. Luc luong tan cong can chu y va lap san ke hoach ve chuyen nay". Đay la co so chinh xac nhat đe khang đinh AF chinh la Đao Midway.


Chuan bi tran đanh Sau khi đa xac đinh AF chinh la đao Midway, Đo đoc Chester W. Nimitz bo tri luc luong cua minh gom 3 tau san bay voi 233 may bay, 15 tau khu truc, 8 tau tuan duong, 16 tau ngam cung 127 may bay san sang cat canh tu san bay tren đao Midway. Đe co the tap hop đay đu luc luong cho cuoc chien đau sap toi, Nimitz goi tro lai cac luc luong cua vi tuong hau phuong la Đo Đoc Frank Jack Fletcher tu vung tay nam Thai Binh Duong. Chiec Yorktown von đa bi hu hai nang trong tran bien Coral, nhung xuong hai quan Tran Chau Cang đa gang sua chua no đe đua vao phuc vu. Trong vong 72 gio, chiec Yorktown đuoc bien tu tinh trang hong hoan toan thanh mot chiec tau san bay (neu co the noi nhu vay) hoat đong đuoc. Đuong bang tren boong cua no đuoc chua tam, cac bo phan ram trong bi bo đi va đuoc thay the, va nhieu phi đoi moi (đuoc chuyen tu chiec tau san bay Saratoga sang) đuoc đua len boong. Đo đoc Nimitz hoan toan khong can toi chiec tau san bay thu ba đang hoan thanh đe đua vao luc luong cua minh, nhung viec sua chua tham chi con tiep tuc khi chiec Yorktown đa xuat kich. Chi ba ngay sau khi đuoc đua vao u tau o Tran Chau Cang, chiec tau nay đa lai co the hoat đong, va đoan thuy thu cua no tau len bai "California, Here I Come".
Trong luc ay, vi đa tham gia vao tran bien Coral, chiec tau san bay Nhat Zuikaku đang đau o cang Kure (gan Hiroshima), cho đoi mot phi đoi may bay moi đe thay the nhung chiec đa bi pha huy, trong khi chiec tau Shokaku bi hu hai nang con đang phai đoi trong u kho đe đuoc sua chua them nhung hu hong trong tran chien. Du co the lay may bay tu hai chiec tau đo đe tai trang bi cho chiec Zuikaku voi mot tap hop may bay moi, nguoi Nhat khong he co gang đua no vao tran chien sap toi.
Nhung sap xep trinh sat chien luoc cua nguoi Nhat truoc tran chien cung rat lon xon. Mot nhom canh gioi gom cac tau ngam Nhat đen vi tri muon, giup cho nhung chiec tau san bay My đen đuoc đia điem tap ket o phia đong bac Midway (đuoc goi la "Point Luck") ma khong bi phat hien. Mot no luc nham su dung cac thuy phi co trinh sat bon đong co đe do tham Tran Chau Cang truoc tran đanh (va nho the phat hien đuoc su vang mat cua nhung chiec tau san bay My), đuoc goi la "Chien dich K", cung bi bo ngang khi nhung tau ngam Nhat von đuoc giao trach nhiem tai cung cap xang dau cho nhung chiec may bay trinh sat phat hien ra rang điem cap xang – cho đen luc ay la vung vinh trong trai French Frigate Shoals – đa bi cac tau chien My chiem đong. Vi vay, Nhat Ban mat đi moi tin tinh bao lien quan toi cac hoat đong cua cac tau san bay My ngay truoc tran đanh. Tinh bao radio cua Nhat cung nhan thay mot su gia tang hoat đong cua ca tau ngam va trao đoi thong tin cua My. Thong tin nay đa đuoc bao toi ca Nagumo va Yamamoto truoc tran đanh. Tuy nhien, cac ke hoach tac chien cua Nhat khong đuoc thay đoi truoc nhung dau hieu đo. Trai lai, Nimitz biet rat ro vi tri cua Nagumo nho vao uu the tinh bao cua minh.
Ve mat ky thuat, moi ben đeu co uu the va nhuoc điem so voi đoi thu:

My co nhieu may bay hon (360 so voi 264), tuy nhien may bay chien đau Nhat khi đo co tinh nang cao hon.
Phi cong Nhat co trinh đo cao hon, giau kinh nghiem hon phi cong My, tuy nhien may bay My đuoc trang bi radio tot hon nen viec phoi hop chien thuat de dang hon.
My co it tau chien hon, it tau san bay hon (3 tau so voi 4 tau cua Nhat), tuy nhien tau chien My đuoc trang bi radar đe phat hien đoi phuong tu xa, đay la thiet bi ma tau chien Nhat khi đo chua co.


Tran chien = Nhung cuoc tan cong khong quan đau tien =

Khi bon tau san bay Nhat cach Midway 240 dam ve huong tay bac, Pho Đo đoc Chuichi Nagumo tung ra nhung cuoc tan cong khong quan đau tien vao 04:30 ngay 4 thang 6. Trong vong 15 phut, tat ca bon tau san bay đa phong len 108 chiec may bay, gom 36 tiem kich A6M Zero, 36 may bay nem bom bo nhao Aichi D3A va 36 may bay nem ngu loi Nakajima B5N.
Cung luc đo, nguoi Nhat phong len 7 chiec may bay re đi tim kiem ham đoi My (1 chiec xuat phat tu tuan duong ham Tone bi cham 30 phut do truc trac), va cac tau san bay phong len cac may bay tuan tra chien đau (CAP). Nhung sap xep trinh sat cua Nhat khong tot voi qua it may bay đe bao quat mot khu vuc rong lon, va hoat đong trong đieu kien thoi tiet xau o phia đong bac va phia đong luc luong tan cong. Khi may bay nem bom va may bay chien đau cua Nagumo đang cat canh, 11 may bay PBY cua My đa roi Midway đe thuc hien trinh sat. Luc 05:34, mot PBY bao cao đa nhin thay hai tau san bay cua Nhat Ban, 10 phut sau mot chiec PBY khac phat hien phi đoi Nhat đang bay toi Midway.
Tai Midway, ra-đa My thu đuoc đot đau tien cac may bay Nhat đang đen vao khoang 5:50. Coi bao đong khong kich ru len va cac phi co cat canh trong hon loan. Cac phi cong chien đau o can cu Midway đa phan su dung nhung chiec may bay đa loi thoi Brewster F2A Buffalo (ten cua nguoi Anh la Buffalo), đe bao ve Midway. Trong khi 6 may bay tha ngu loi TBF Avenger cua Hai quan va 4 chiec B-26 Marauder cua Luc quan, cung trang bi ngu loi, bay theo huong bac ve phia cac tau san bay đich, 26 phi cong chien đau co thuoc Thuy quan luc chien Hoa Ky lai 20 chiec Brewster F2A Buffalo va 6 chiec Grumman F4F Wildcat bay ve huong tay bac đe chan đanh may bay Nhat. Trong vong vai phut ho đa cham tran voi may bay Nhat. Ho gian đoi hinh chien đau, nhung ho co quan so it hon va kem toi tan hon cac chiec A6M Zero cua Nhat. 15 may bay cua My bi ban roi (13 chiec F2A va 2 chiec F4F), trong khi hau het cac may bay My con song sot đeu bi hu hai, chi con lai hai chiec lanh lan. Phia Nhat bi ban roi 4 chiec may bay Nakajima B5N va 1 chiec A6M, cac may bay Nhat con lai thang tien ve muc tieu ma khong bi can tro.
Luc 06:20, cac may bay Nhat nem bom va pha hoai nang ne can cu quan su cua My o Midway, pha huy nhieu may bay My đang đau tren san bay. Luc luong phong khong My ban tra day đac. Trong so 108 may bay Nhat Ban tham gia cuoc tan cong nay, 11 chiec bi pha huy (trong đo co 3 chiec bi phao phong khong ban roi), 14 chiec bi hu hong nang va 29 chiec bi hu hong o mot muc đo nao đo.
Chi huy tan cong nguoi Nhat nhan thay rang nhung may bay chien đau tren đao đa xuat kich, ra hieu cho Nagumo can tung ra them mot đot tan cong nua nham vo hieu hoa kha nang phong ve cua hon đao va nhung kha nang tan cong cua no truoc khi luc luong đo bo (tien hanh đoc lap tu phia tay nam) co the đo quan vao ngay 7 thang 6.
Vi đa cat canh truoc luc nguoi Nhat tan cong, nhung may bay nem bom tam xa cua My o Midway đa thuc hien nhieu cuoc tan cong vao ham đoi tau san bay Nhat. Luc 07:10, 6 chiec TBF Avenger va 4 chiec B-26 Marauder đuoc trang bi ngu loi thuc hien cuoc tan cong. Nhung chiec Avenger nham vao Hiryu trong khi nhung chiec Marauder tan cong Akagi. Co tat ca 30 may bay Zero lam nhiem vu tuan tra chien đau vao luc nay, trong đo co 11 chiec cua Akagi, tat ca đa lao vao tan cong cac may bay My. Cac tiem kich Zero phoi hop voi hoa luc phong khong tu cac tau khu truc, tuan duong va thiet giap ham Kirishima đa ban roi 5 chiec TBF Avenger va 2 chiec B-26. Tuy nhien, mot chiec Zero cua Akagi đa bi hoa luc tu ve cua nhung chiec B-26 ban roi. Ba may bay B-26 kip phong ngu loi vao tau san bay Akagi, chiec ky ham xoay huong va cac ngu loi đi truot muc tieu. Mot chiec đa ban vao Akagi bang sung may sau khi tha ngu loi, lam hai thuy thu thiet mang. Mot chiec khac, co the co y đinh tu sat, hoac khong đieu khien đuoc do hu hai trong chien đau hoac phi cong mat kha nang lai, đa suyt đam vao cau tau cua Akagi noi đo đoc Nagumo đang đung truoc khi đam sam xuong bien.


= Quyet đinh cua Nagumo =

Theo menh lenh cua Đo đoc Yamamoto cho Chien dich MI, Đo đoc Nagumo đa du tru mot nua so may bay cua minh đe du phong. Chung gom hai phi đoi, mot bao gom nhung may bay nem bom bo nhao va đoi kia la may bay tha ngu loi, đuoc trang bi cac ngu loi đe tan cong tau chien neu nhu phat hien đuoc vi tri cua cac tau chien My.
Nhu mot ket qua cua nhung cuoc tan cong vao Midway, cung nhu su đe nghi quan tam toi nhu cau tung ra mot cuoc tan cong moi cua nhung chi huy, Đo đoc Nagumo ra lenh cac may bay du tru cua ong lap đat bom thong thuong đe tan cong cac muc tieu mat đat o Midway luc 07:15. Quyet đinh cua Nagumo đa vi pham truc tiep lenh cua Yamamoto ve viec đoi tau san bay phai duy tri san luc luong tan cong du bi đuoc trang bi cho cac phi vu chong tau chien My, va no la nguyen nhan rat quan trong khien Nhat chiu that bai sau nay.
Viec tai trang bi vu khi mat 30 phut, luc 07:40 mot may bay trinh sat tu tuan duong ham Tone ra tin hieu thay mot luc luong hai quan kha lon cua My o phia đong, nhung khong mo ta ro thanh phan cua ham đoi My. Nagumo nhanh chong thu hoi lenh tai trang bi vu khi, va yeu cau may bay trinh sat xac đinh ro vi tri va thanh phan luc luong ham đoi My. 30 phut troi qua truoc khi chiec may bay trinh sat thong bao qua radio viec phat hien mot tau san bay trong luc luong My, cac tau san bay khac khong đuoc nhin thay.
Luc ay Nagumo đang o tinh the lung tung. Đo đoc hau quan Tamon Yamaguchi, chi huy Su đoan tau san bay so 2 (Hiryu va Soryu), đanh tin hieu cho Nagumo rang ong nen ra lenh tan cong ngay voi cac luc luong san co trong tay: 16 may bay nem bom bo nhao Aichi D3A1 tren Soryu va 18 chiec khac tren Hiryu, tong cong la 34 chiec, cong them 19 chiec B5N2 đa gan ngu loi (khong can đoi 15 chiec B5N2 con lai đang phai thay bom bang ngu loi). Mot nua so may bay tuan tra Zero (tuc la khoang 18 chiec) san sang bay theo yem tro luc luong nem bom bo nhao nay. Voi tong cong 71 chiec may bay, phi đoi Nhat đu đe tieu diet, hoac chi it cung đanh hong nang muc tieu la chiec tau san bay My.
Nagumo co le co mot co hoi đe tung ra mot cuoc tan cong ngay lap tuc tu mot so hay toan bo luc luong du tru cua ong đe tan cong cac tau My. Nhung ong phai hanh đong nhanh chong, vi phi đoi tan cong Midway cua ong se som quay lai. Chung đa can nhien lieu, mot so con bi hu hai, va can phai ha canh nhanh chong. Viec bo tri xuat kich cho cac may bay cua ong mat it nhat 30-45 phut. Hon nua vi phai xuat kich ngay, ong se khien mot so may bay du tru phai lam tran ma khong đuoc lap vu khi thich hop (khi đo chung đang mang bom no manh chu khong phai bom xuyen thep chong tau chien). Hoc thuyet tau san bay cua Nhat thuong thich lap thanh mot đoi tan cong đay đu gom ca may bay nem bom bo nhao va may bay nem ngu loi, va vi thieu mot su xac đinh chac chan luc luong My co cac tau san bay hay khong, phan ung cua Nagumo rat can trong. Hon nua, viec phat hien nhieu may bay tan cong cua My đang tien toi luc 07:53 cang buoc Nagumo phai đua ra quyet đinh nhanh chong. Cuoi cung, Nagumo đa đua ra mot quyet đinh tai hoa la cho luc luong tan cong ban đau cua ong ha canh, sau đo moi tung ra luc luong du bi tan cong voi đay đu đoi hinh gom ca 2 loai Aichi D3A1 va B5N2 Kate (luc ay chung se đuoc trang bi vu khi thich hop).
Su xui xeo đa lien tiep xay ra voi nguoi Nhat trong tran đanh. Chiec may bay trinh sat phat hien ra ham đoi My chinh la chiec xuat phat tu tuan duong ham Tone, chiec trinh sat duy nhat bi truc trac 30 phut tren dan phong. Neu no cat canh đung gio, no chac han đa phat hien nguoi My som hon 30 phut (tuc la vao luc 07:10), truoc khi cac may bay phong ngu loi B5N đuoc Nagumo ra lenh thao ngu loi đe nap bom, va khoang 110 may bay Nhat đa co the xuat kich đe tan cong cac tau san bay My (Enterprise, Hornet va Yorktown) ngay tu luc 07:50. Hoac neu nhu Nagumo tuan thu đung menh lenh cua Đo đoc Yamamoto (khong ra lenh thao ngu loi va tiep tuc duy tri mot nua so may bay đe du phong đanh tau chien My bat cu luc nao) thi ong ta van co the tung ra đon tan cong voi khoang 110 may bay sau khoang 40 phut chuan bi, tuc la vao luc 8h30. Trong truong hop te nhat thi Nagumo van co the nghe theo đe nghi cua Đo đoc Tamon Yamaguchi: tung ngay đon tan cong gom 34 chiec nem bom bo nhao Aichi D3A ket hop voi 19 chiec phi co nem ngu loi B5N va 18 tiem kich Zero ho tong vao luc 8h30 (khong can đoi nhung chiec Nakajima B5N con lai lap ngu loi). Trong ca 3 kich ban, may bay Nhat đeu co the đanh thiet hai nang ham đoi My, va tran đanh se ket thuc voi chien thang cua Nhat (hoac chi it cung la mot tran hoa). Nhung ca 3 kich ban tren đeu khong xay ra vi su xui xeo hoac vi su than trong qua muc cua Nagumo.


= Nhung cuoc tan cong vao ham đoi Nhat Ban =

Cung luc, nguoi My đa phong khong luc hai quan cua ho tan cong hai quan Nhat Ban. Đo Đoc Fletcher, chi huy toan cuc tu tau san bay Yorktown voi cac bao cao do tham tu sang som hom đo, ra lenh cho Spruance tan cong Nhat vao luc thich hop nhat. Spruance bat đau cuoc tan cong luc 07:00. Fletcher sau khi ket thuc cac cuoc do tham can than cung cho luc luong cua minh tan cong vao 08:00. Tuy vay co mot so điem, ke hoach tac chien cua My khong hop ly bang đoi thu cua ho. Cac phi đoi cua My tan cong khong đong nhat. Đieu nay giam bot hieu qua cua cac đot tan cong va đay thuong vong cua My len cao.
Luc 7:47, 16 may bay My xuat hien tu xa. Đo la nhung may bay nem bom bo nhao SBD Dauntless cua Thuy quan Luc chien đa roi Midway vai phut sau tieng coi bao đong khong kich va huong ve phia cac tau san bay. Chi huy cua ho, Thieu ta Lofton Henderson, ra lenh tan cong bang cach đanh bom kieu bay luot, vi cac phi cong con non not cua ho khong ranh ve ky thuat đanh bom kieu bo nhao. Ho sa xuong tan cong tau Hiryu. 9 chiec Zero đang bay tuan tra tren khong đa tan cong nhung may bay cua Henderson, ban roi 8 chiec nhung nhung chiec con lai đa kip tha bom va tro ve Midway. Nhung tat ca bom đeu truot, tau Hiryu van vo su. Thieu ta Lofton Henderson tu tran khi may bay cua ong bi ban roi.
Đen luc nay, quan Nhat đa đay lui 2 cuoc tan cong cua may bay My vao luc 7:10 va 7:47, ho chi mat 3 may bay chien đau Zero trong khi đa pha huy 5 chiec TBF, 8 chiec SBD va 2 chiec B-26.

Vao luc 8:09, tu tren cao 6.000 met, 12 Phao đai bay B-17 Flying Fortress tha bom. Đa roi Midway truoc hung đong đe tan cong đoan tau van tai, ho lai tim thay tau san bay Nhat. Do bom nem tu tren đo cao lon nen cac tau Nhat de dang tinh ra điem roi cua bom đe tranh ne. Cac phi hanh đoan B-17 đanh đien bao tin la đa nem trung 4 qua; nhung that ra ho nem truot tat ca.
Vao luc 8:30, đot khong kich tiep theo tu Midway: 11 chiec Vought SB2U Vindicator thuoc Lien đoi VMSB-241 đa tan cong thiet giap ham Haruna. 2 chiec Vindicator đa bi ban roi, va Haruna thoat đuoc ma khong bi thiet hai.
Mac du moi đot khong kich cua My chi gay ra nhung thiet hai khong đang ke, chung cung đu gay boi roi cho luc luong tau san bay Nhat vi Nagumo đang no luc chuan bi mot đon đanh tra sau khi nhan đuoc bao cao luc 08 gio 20 phut ve viec phat hien luc luong tau san bay Hoa Ky o huong Đong Bac.
Luc 09:10, Luc luong phi co tan cong Midway cua Tomonaga đa quay ve cac tau san bay Nhat va ha canh an toan. Chung đuoc nap nhien lieu, gan vu khi đe chuan bi tan cong ham đoi My.
Khong luc hai quan My giap chien ham đoi Nhat luc 09:20 voi Phi đoi may bay nem ngu loi so 8 (VT-8) gom 15 may bay nem bom bo nhao TBD Devastator thuoc Lien đoi VT-8 cua tau san bay Hornet do John C. Waldron dan đau tan cong ma khong co may bay tiem kich yem tro. Khi đo đang co 21 chiec tiem kich Zero cua Nhat đang bay tuan tra bao ve ham đoi va chung nhanh chong lao vao tan cong may bay My. VT-8 đa bi ban roi toan bo, chi co 1 may bay kip nem ngu loi nhung truot, 29/30 phi cong tu tran.
Theo sau it lau (luc 09:40) la VT-6 gom 14 chiec Devastator, xuat phat tu tau san bay Enterprise do Eugene E. Lindsey dan đau. VT-6 cung bi tieu diet gan het voi 10/14 chiec bi ban roi, 9 ngu loi đuoc tha nhung khong gay đuoc thiet hai gi cho đoi phuong. Khong luc bao ve ham đoi Nhat khi đo gom 29 may bay Zero đang bay tuan tra quanh ham đoi, đa chiem uu the. Hoa luc tu ve cua nhung chiec Devastator chi ban roi đuoc mot chiec Zero.
Su xuat hien cua VT-3, xuat phat tu tau san bay Yorktown, gom 12 may bay nem ngu loi (luc 10:00) đa nhanh chong keo cac luc luong tiem kich đanh chan cua Nhat ve phia Đong Nam. VT-3 đa tan cong tau san bay Hiryu nhung đeu khong đanh trung muc tieu, va 6 trong so 12 chiec may bay cua VT-3 bi ban roi.
Tuy vay, voi su hy sinh cua 3 phi đoi, mot cach gian tiep nguoi My đat đuoc hai he qua quan trong. Thu nhat, ho giu Nhat ben ngoai the can bang, ngan can ho do tham phat hien đuoc muc tieu cua minh đe tan cong. Thu hai, VT-8, VT-6 va VT-3 đa keo cac luc luong tiem kich phong thu cua Nhat ra khoi vi tri bao ve.
Đung luc VT-3 đang thu hut su chu y cua Ham đoi Nhat, hai đon vi rieng re may bay nem bom bo nhao cua My đa tinh co tiep can Ham đoi Nhat tu huong Đong Bac va Tay Nam. Nhom 1 la Lien đoi VB-6 gom 31 may bay nem bom bo nhao SBD Dauntless – đuoc dan dat boi Trung ta Clarence W. McClusky, cat canh tu tau san bay Enterprise. Luc 9:55 A.M, ong trong thay lan nuoc re trang xoa phia sau chiec khu truc Nhat đang chay thang ve huong đong bac, ong hi vong no đang tap hop voi tau san bay Nhat nen bay theo. Ong tiep tuc giu lo trinh trong 20 phut nua, van khong tim thay gi. Nhien lieu đang can dan đen muc nguy hiem nhung ong van quyet đinh tiep tuc bay them vai phut nua.

Luc đo la 10:20, tat ca may bay phong ngu loi Nhat đa tro lai tren san bay, cung voi cac may bay ho tong đa tiep nhien lieu. Bon tau san bay quay theo chieu gio chuan bi cho may bay len. Trong vong 15 phut nua toan bo may bay se o tren khong. Ngay đung luc đo, 31 may bay nem bom bo nhao SBD Dauntless xuat hien tu huong tay nam do McClusky chi huy. Đon vi cua McClusky voi may man va su quyet đoan đa tiep can đuoc vi tri thuan loi ben tren đe tan cong Ham đoi Nhat. Cac may bay tan cong cua Nhat chat đay vu khi va xang tren boong cac tau san bay tro thanh muc tieu cua cac phi đoi My. Luc ay tren cac hang khong mau ham Nhat đang la luc tiep nhien lieu. Đay chinh la thoi điem cac tau san bay de bi nguy hiem nhat.
Vao luc 10:22, cac may bay tu tau san bay Enterprise tan cong tau san bay Kaga va Akagi. 31 chiec SBD Dauntless thuoc Lien đoi VB-6 lao vao tan cong Kaga, đanh trung no mot qua bom 1.000 pound (450 kg) va it nhat ba qua bom 500 pound (230 kg). Chi co 1 chiec SBD bi phao phong khong Nhat ban roi.
Vao phut cuoi cung, mot top ba may bay nem bom do chi huy phi đoi Richard Best dan đau, suy luan rang Kaga đa bi hu hai nang, đa tach khoi đoi hinh VB-6 va đong loat bo nhao xuong Akagi. Luc khoang 10 gio 26 phut, ho đanh trung muc tieu mot qua bom 1.000 pound (450 kg) va suyt trung hai qua khac.
Ca Akagi va Kaga bi trung bom va boc chay du doi. Mot luc sau, phi đoi 17 chiec may bay nem bom bo nhao SBD Dauntless tu tau Yorktown do Leslie chi huy đa nhan ra khoi boc len tu chan troi nen quay ve huong tay bac. Qua đam may ho trong thay tau Hiryu va Soryu, ho lien đay toc đo bo nhao xuong tan cong chiec Soryu. Ho đa đanh trung 3 qua bom vao chiec Soryu, khien no boc chay du doi.
Nhu vay, trong khoang 6 phut, hai phi đoi bo nhao đa lam cho ba tau san bay Nhat boc chay. Akagi chi trung mot qua bom, luc binh thuong thi no se khong bi hu hai qua nang, nhung đieu tai hai la san tau cua no khi đo đang chua đay bom va ngu loi. Tau Soryu thi trung ba qua bom, Kaga trung bon hay nhieu hon, cac thuy thu noi rang ho khong the đem chinh xac. Cac tau san bay Nhat bi trung bom đung luc chung đang o tinh trang de ton thuong nhat, đo la khi cac tau nay đang chat đay vu khi trong khoang chua may bay va tiep đay xang len cac may bay nham chuan bi cho cuoc khong kich nham vao cac tau san bay My. Do đo khi trung bom, cac đam chay đa bung phat do xang may bay chay tran tren san chua may bay, kich no hang loat nhung qua bom va ngu loi đang trai khap san tau, khien viec chua chay va kiem soat thiet hai la khong the thuc hien đuoc. Ca ba tau bi loai khoi vong chien va sau đo thi chim han.


= Nhung cuoc phan cong cua Nhat Ban =

Hiryu, luc bay gio la hang khong mau ham con song sot duy nhat cua Nhat, khong đe phi thoi gian trong viec phan cong. Luc 10:40 sang, 6 chien đau co va 18 may bay nem bom bo nhao đa roi tau Hiryu đe tan cong tau san bay đich.
Đot tan cong đau tien cua cac may bay nem bom bo nhao đa đanh trung 3 qua bom, gay thiet hai nang cho Yorktown. 13 may bay nem bom bo nhao cua Nhat Ban va 3 may bay tiem kich ho tong đa bi mat trong cuoc tan cong nay.
Tuy nhien Yorktown đuoc sua chua lai rat nhanh đen noi đot tan cong thu hai gom 6 chiec Zero va 10 may bay nem ngu loi B5N cu lam tuong no la mot mau ham con nguyen ven. 10 may bay phong ngu loi Nakajima B5N xong đen Yorktown, đanh trung 2 ngu loi. 5 may bay nem ngu loi va hai may bay Zero đa bi My ban ha trong cuoc tan cong nay.
Tin tuc ve hai cuoc tan cong, voi cac bao cao nham lan rang moi cuoc tan cong đa đanh chim mot tau san bay My, đa cai thien đang ke tinh than cua Nhat Ban. Mot so may bay con song sot đa ha canh tren tau Hiryu. Mac du ton that nang ne va Nhat chi con 41 may bay tren chiec Hiryu, đo đoc Yamaguchi tin rang ho con đu may bay đe thuc hien mot cuoc tan cong chong lai tau san bay duy nhat con lai cua My. Tuy nhien đo đoc Nagumo tu choi tung ra cuoc tan cong thu 3 va ra lenh toan ham đoi rut lui ve phia Tay. Thuc ra, ca hai đot tan cong đeu đanh vao tau Yorktown cua Hoa Ky, va no van chua chim. Tuy no khong the tham du vao tran chien đuoc nua nhung Luc luong Đac nhiem 16 thoat đuoc ma khong bi sut me. Yorktown sau cung bi chim vi trung ngu loi tu tau ngam Nhat trong luc đuoc cuu ho vao ngay 7 thang 6. Loat ngu loi đo cung đanh chim USS Hammann, la khu truc ham đuoc lenh o lai tro giup cho Yorktown.
Khi cac may bay tham thinh cua Hoa Ky tim thay Hiryu cua Nhat sau đo thi đen chieu cung ngay, 42 may bay nem bom bo nhao tu Enterprise va Hornet cua Hoa Ky tung ra mot đon tan cong cuoi cung vao xe toi chong mau ham cuoi cung cua Nhat. Mac du Hiryu đuoc bao ve boi mot lop phong thu manh gom 13 may bay chien đau Zero, cuoc tan cong cua My đa thanh cong: bon qua bom (co the la nam) đanh trung Hiryu, khien no boc chay du doi va mat kha nang chien đau. Luc luong My bi ban roi 3 may bay trong cuoc tan cong nay.
Khi man đem roi xuong, ca hai cung kiem tra thiet hai va hoach đinh hanh đong ke tiep. Đo đoc Spruance luc nay lam tu lenh chien thuat cac luc luong Hoa Ky khi Đo đoc Fletcher bat buoc phai bo lai chiec Yorktown. Spruance biet rang ong phai đat đuoc mot chien thang oanh liet nhat nhung ong van khong biet chac đuoc thuc luc cua Nhat con trong tay, va quyet đinh phong ve đao va ca cac mau ham cua ong. Cuoi cung, ong quyet đinh bo phia đong chieu toi hom đo vi so đam đau vao mot tran đanh ban đem voi luc luong noi hung hau hon cua Nhat co the van con trong vung. Trong nhung gio đau tien cua buoi sang, ong quay ve phia tay đe san sang bao ve Midway neu mot cuoc tan cong khoi su vao buoi sang.
Ve phan minh, Yamamoto luc đau quyet đinh tiep tuc no luc va đua cac luc luong noi con lai cua minh tim kiem cac mau ham cua Hoa Ky ve huong đong. Ngay lap tuc, mot luc luong tuan duong ham tan cong đuoc đua đen phao kich vao đao đem đo. Dan dan khi đem xuong nhung khong thay bong dang nguoi My đau, luc 02:30 Yamamoto ra lenh cho cac luong cua ong rut ve huong tay.
Trong khi rut lui voi mot hang cac phuong tien qua gan nhau vao ban đem, luc luong phao ham Nhat chiu đung mot cuoc thu lua. Su xuat hien cua tau ngam Hoa Ky Tambor bat buoc cac tuan duong ham trong đoi hinh phai nhanh chong tach ra. Tuan duong ham Nhat Mogami đa khong đoi huong kip thoi va đam vao chiec Mikuma. Hai ngay sau, đau tien la may bay tu Midway, roi tu cac mau ham cua Đo đoc Spruance tung ra đon tan cong nham vao luc luong đang rut lui cua Nhat. Mikuma cuoi cung bi đanh đam trong khi Mogami chong cu cac may bay nem bom thanh cong va chay thoat ve can cu Nhat.


Ket cuc Sau khi ghi đuoc chien thang ro rang, luc luong Hoa Ky rut lui.
Vao thoi điem tran chien ket thuc, 3.057 nguoi Nhat đa chet. Thuong vong tren bon tau san bay la: Akagi - 267; Kaga - 811; Hiryu - 392; Soryu - 711; tong cong 2.181. Tau tuan duong hang nang Mikuma bi chim - 700 chet va Mogami bi hu hong nang - 92 chet. Ngoai ra, khu truc ham Arashio bi nem bom - 35 chet, khu truc ham Asashio bi may bay ban pha - 21 chet. So nguoi chet tren cac tau khac: tau tuan duong Chikuma (3) va Tone (2), tau khu truc Tanikaze (11), Arashi (1), Kazagumo (1) va tau cho dau Akebono Maru (10).
Viec Nhat Ban mat 4 hang khong mau ham (Kaga, Akagi, Soryu, va Hiryu) cung mot so lon cac to lai đuoc huan luyen ky luong đa chan đung su banh truong cua ho tren vung Thai Binh Duong. Hai quan Nhat đa mat 40% luc luong tau san bay, ho chi con 2 hang khong mau ham co lon la Zuikaku va Shokaku co the huy đong cho cac hoat đong tan cong, cung 2 hang khong mau ham lon khac đang chay thu may. Cac mau ham con lai la Ryujo, Junyo va Hiyo đeu la mau ham nhe voi đuong bang nho, chung khong co kha nang tac chien manh nhu cac hang khong mau ham co lon. That bai nang ne cua nguoi Nhat xay ra sau nua nam khai chien voi Hoa Ky. Khoang thoi gian nay la gan nhu chinh xac voi du đoan cua Đo đoc Yamamoto Isoroku ve quang thoi gian nuoc Nhat co uu the truoc khi nguoi My gianh quyen chu đong.
Mot nguyen nhan quan trong khien Nhat that bai trong tran nay la do thieu sot ve cong nghe: cac tau chien Nhat khi đo chua đuoc trang bi ra-đa nen khong phat hien đuoc may bay My tu xa (phai toi cuoi nam 1942 thi chiec Shokaku moi la chiec tau san bay đau tien cua Nhat đuoc trang bi radar). Radar thoi đo đu phat hien may bay đich tu xa 100 km, ham đoi se co 15 phut đe đieu đong may bay đanh chan, cac thuy thu cung se co thoi gian đe thuc hien cac bien phap han che thiet hai nhu khoa cac ong dan nhien lieu, cat kin đan duoc, đong cac vach ngan chong chay no... Tau chien Nhat quan sat bang ong nhom nen chi co the phat hien may bay đich o cu ly 10–20 km, luc đo thi chi con khoang 2 phut đe chuan bi chong đo. Do vay, khi bi may bay My tan cong lien tiep tu nhieu phia, ham đoi Nhat lam vao the bi đong, đen đot tan cong thu 4 thi chi huy Nhat đa khong kip đieu đong tiem kich đanh chan may bay đich, khien 3 tau san bay Nhat bi tan cong de dang do khong co may bay tiem kich bao ve. Vi chi co 2 phut nen cac thuy thu Nhat cung khong kip thuc hien cac bien phap han che thiet hai, khien cac tau san bay Nhat bi tan cong đung vao luc khoang chua may bay đang chat đay bom đan va xang dau, ket qua la ca 3 tau san bay Nhat đeu khong the chua chay đuoc va đa chim (đe so sanh, chiec USS Yorktown trung 3 qua bom nhung van chua chim do thuy thu My đa kip trien khai bien phap han che thiet hai, trong khi chiec Akagi cua Nhat lai chim du chi trung 1 qua bom).
Trong tran đanh nao ben chien thang cung can co yeu to may man. O Midway, hang loat cac may man ngau nhien đa giup My chien thang: phi đoi nem bom My tinh co tim thay ham đoi Nhat đung luc ho sap het nhien lieu va đinh quay ve, đung luc cac tiem kich Nhat đang ban đoi pho voi 1 phi đoi My khac, va cung đung luc cac tau san bay Nhat de bi ton thuong nhat (khi đo cac may bay Nhat đang nap nhien lieu va thay vu khi đe chuan bi xuat kich trong 15 phut nua, nen chi can trung 1 qua bom cung đu gay ra kich no day chuyen pha huy ca con tau). Chi trong 15 phut đinh menh đo, 3 su may man đa lien tiep đen voi phi đoi My. Neu khong co 3 may man lien tiep nay, phi đoi My se khong the đanh trung (hoac đanh trung nhung chi gay hu hai nang chu khong the lam chim) toi 3 tau san bay co lon cua Nhat.
Mot su xui xeo khac cho Nhat dien ra vao truoc đo: viec may bay trinh sat tren tau tuan duong Tone bi truc trac cung đa lam cham đon tan cong cua Nhat mat 30 phut, neu khong co su van xui nay thi cac tau san bay Nhat đa kip tung ra đon tan cong truoc khi may bay My lam gi đuoc ho.
Trong chien tranh co thoi điem danh cho su than trong, co thoi điem danh cho su tao bao. Đo đoc Yamamoto lap ke hoach chien dich Midway qua bat can khi bo tri cac luc luong Nhat cach xa nhau, khien ho khong the yem tro cho nhau. Trong khi đo, Đo đoc Nagumo lai thi trien no qua than trong. Đo đoc Nagumo đa vi pham ke hoach cua Yamamoto (du tru mot nua so may bay đe san sang đanh tau chien My bat cu luc nao) khi ra lenh thao ngu loi khoi may bay đe chuyen sang gan bom, roi khi phat hien ra ham đoi My thi ong lai quyet đinh cho cac may bay tan cong đao Midway quay tro ve roi moi tan cong. Neu Nagumo khong ra lenh thao ngu loi, hoac neu ong ta nghe theo đe nghi cua đo đoc Yamaguchi (ra lenh tung may bay tan cong ngay khi nhan đuoc thong bao ve vi tri cua ham đoi My) thi voi hon 110 may bay đuoc tung ra, quan Nhat se gay cho ham đoi My nhung thiet hai nang hon rat nhieu, tham chi 110 may bay đo hoan toan co đu kha nang tieu diet ca 3 tau san bay My cung nhieu tau tuan duong, tau khu truc ho tong, va khi đo Nhat Ban moi la ben chien thang. Vay la chi vi 1 menh lenh do du cua Nagumo ma quan Nhat đang tu the thang lai chuyen sang thua.
Voi viec Nhat Ban bi mat 4 tau san bay co lon, Hai quan Hoa Ky gio đa can bang luc luong voi đoi phuong trong phuong dien ve hang khong mau ham va đang vuon mong vuot cua no ve phia truoc, Hoa Ky bat đau co the vao the cong kich lan đau tien trong cuoc chien. Sau đo khong lau Hoa Ky xam chiem Guadalcanal, mo đau cuoc chien quan thao hao mon tai Quan đao Solomon va cuoi cung đa đanh tan hai quan va cac đon vi khong quan thien chien cua Nhat vao cuoi nam 1944.


Anh huong cua tran chien Đanh gia anh huong cua cuoc chien đoi hoi phan tich that can trong. Mac du tran Midway thuong đuoc goi la mot thang loi quyet đinh cua Hoa Ky, "buoc ngoat cua chien truong Thai Binh Duong", nhung ro rang la Hoa Ky chua the thang cuoc chien Thai Binh Duong trong vong mot đem. Hai quan Nhat Ban tiep tuc chien đau gan li, va phai mat nhieu thang truoc khi Hoa Ky xoay tro tu trang thai can bang hai luc sang trang thai chiem uu the. Cho du khong co su khac biet to lon ve luc luong giua hai ben tham chien, đat gia thiet la Hoa Ky đa thua tran chien nay, Nhat Ban cuoi cung van se thua Hoa Ky tren mat tran Thai Binh Duong. Nhu the, Midway khong phai la tran chien "quyet đinh" trong cung y nghia nhu tran Salamis hay tran Trafalgar. Tuy nhien, chien thang o Midway đua Hoa Ky vao the chu đong, gay thiet hai nang cho luc luong Nhat khien no khong the hoi phuc lai đuoc va rut ngan chien cuoc tai Thai Binh Duong.
Chi hai thang sau tran Midway, nhan ra su bat on cua phia Nhat, nguoi My tan cong Guadalcanal; neu khong co thang loi o Midway, nguoi My khong the som tan cong nhu the hoac co thi cung khong thanh cong nhu đa đat đuoc o Guadalcanal. Bao đam đuoc tuyen hau can đi toi Uc va An Đo Duong trong thoi gian đo, cung voi viec tieu hao luc luong Nhat trong chien dich Guadalcanal, đa co nhung anh huong sau rong đen tien trinh chien tranh. Tac đong cua viec nay đen rut ngan thoi gian cuoc chien thi van con ban cai, mac du luc luong tau ngam cua Ham đoi Thai Binh Duong đa khien nen kinh te Nhat Ban đi đen cho đinh tre vao thang 1 nam 1945.
Trong khi tran Midway chua chung to la khong quan cua Hai quan Nhat hoan toan bi tieu diet, no lai la mot đon chi tu. Chuong trinh huan luyen phi cong cua Nhat truoc chien tranh đao tao ra cac phi cong voi pham chat rat cao nhung voi so luong it. Nhom nho cac phi cong tai gioi nay la nhung chien binh day dan trong chien đau. Tai Midway, Nhat Ban mat nhieu cac phi cong thien chien chi trong mot ngay ma chuong trinh huan luyen phai đao tao trong mot nam. Trong cac tran chien sau nay quanh Guadalcanal vao cuoi nam 1942 nhu tran chien Đong Solomon va tran chien quan đao Santa Cruz, khong quan cua Hai quan Nhat khong guong day đuoc boi bi tieu hao phi cong, cho du ton that cua hai ben la kha tuong đuong. Cac nha hoach đinh chien luoc cua Nhat đa sai lam trong du đoan mot cuoc chien tranh lau dai va khong ngung nghi. Ket qua la nuoc Nhat đa khong bo sung, bu đap đu cho nhung thiet hai ve tau be, phi cong va thuy thu. Mac du chuong trinh huan luyen cua Nhat trong chien tranh co đao tao them phi cong nhung ho khong đuoc huan luyen thich đang khi chien tranh keo dai, va su mat can đoi nay tro nen toi te hon khi cac may bay chien đau the he sau cua Hoa Ky to ro uu viet truoc may bay cua Nhat Ban. Khoang giua nam 1943, nhung thiet hai o Midway va quan đao Solomons đa lam kiet que luc luong khong quan cua ham đoi Nhat. Te hon nua, thoi quen cua quan đoi Nhat la van giu cac phi cong đieu luyen o lai chien đau đa lam suy yeu nang luc huan luyen đoi ngu phi cong moi. Trai lai, Hai quan My đieu cac phi cong xuat sac cua ho tro ve cac can cu huan luyen đe truyen thu, nhan rong cac ky nang đanh bai nguoi Nhat
Mat 4 hang khong mau ham co lon la mot ton that nang ne cua ham đoi Nhat Ban. Nuoc Nhat đa khong the bo sung đu 4 chiec khac mai cho đen cuoi nam 1944. Sau tran chien, Shokaku va Zuikaku la nhung tau san bay lon duy nhat cua luc luong tan cong Tran Chau Cang ban đau van con hoat đong. Trong so 18 tau san bay đuoc che tao cua Nhat Ban ke tu thang 12/1941 cho toi đau nam 1945, tau Taiho đuoc đua vao hoat đong đau nam 1944, va tau Shinano hoat đong vao cuoi nam 1944, se la 2 tau san bay duy nhat co cung kha nang va kich thuoc voi Shokaku va Zuikaku; Ryujo va Zuiho la nhung tau san bay hang nhe, trong khi Jun'yo va Hiyou, mac du đuoc phan loai ky thuat la tau san bay co lon nhung thuc ra chung nho hon va mang đuoc it may bay hon so voi Shokaku. Trong cung giai đoan đo, Hai quan Hoa Ky đa đua vao phuc vu 20 tau san bay co lon va khoang 90 tau san bay hang nhe/tau san bay ho tong. Nhu vay, tran Midway đa gay thiet hai lau dai cho luc luong tan cong cua Hai quan Nhat Ban, va rut ngan khoang thoi gian ma luc luong hai quan Nhat co the chien đau trong nhung đieu kien co loi. Viec mat nang luc chien đau o giai đoan song con nay la mot tai hoa cho Đe quoc Nhat Ban. Ho đa co the tien hanh nhung chien dich quy mo hon va co le la thanh cong hon, đe chong lai nhung chien dich phan cong cua Hoa Ky.

Tam quan trong cua tran Midway cung co the đuoc đanh gia bang cach nghien cuu nguoc lai thuc te, voi gia đinh rang cac mau ham cua Hoa Ky bi tieu diet, du đay chi la chuyen gia thiet. Bang phan tich thi thay ro la su bai tran cua Hoa Ky tai Midway se co the keo dai cuoc chien tai Thai Binh Duong. No lam cham su khoi đau cua chien cuoc hao mon toan dien ma can thiet nhu cach duy nhat đe đem cuong quoc cong nghiep hoa hien đai nhu Nhat Ban phai chiu quy duoi chan minh. Voi chi 2 hang khong mau ham con kha nang chien đau (chiec Saratoga va Wasp), nuoc My buoc phai o the phong ngu chien luoc cho đen cuoi nam 1942. Hai quan Nhat voi đoi tau san bay con đu 12 chiec (gom 8 chiec co lon va 4 chiec co nho), co the tiep tuc tien đen New Hebrides (sat Uc) va cat đut lien he cua Hoa Ky voi Uc, đong thoi hoan tat viec xam chiem New Guinea. Hon the nua, mot that bai nang ne o Midway co the dan đen viec cach chuc nhung tuong linh quan trong nhu Nimitz va Spruance. Cac chien dich tan cong tren Thai Binh Duong se bi tri hoan đen cuoi nam 1943, khi cac mau ham the he Essex va Independence co mat voi so luong thich đang. Voi gia đinh nay, viec đanh bai Nhat se phai keo dai hon, it nhat la them 1 nam.
Cung gia thiet nhu the, neu Hoa Ky thua tran, viec phan phoi lai nhung nguon nhan luc va vat chat cho hai va khong quan Hoa Ky co the bi tri hoan trong cac cuoc hanh quan đo bo tai Bac Phi, Đia Trung Hai, va co the la Normandy. Mot cuoc chien lau hon o Thai Binh Duong cung neu len cau hoi ve vai tro cua Lien Xo trong viec buoc Nhat đau hang: neu quan My khong the đanh bai Nhat vao thang 8/1945 thi chien dich Man Chau cua Lien Xo se dan toi ket cuc la Hong quan giai phong toan bo vung Đong Bac A khoi tay Nhat, tham chi Lien Xo con co the đanh tiep xuong phia nam đe kiem soat toan bo mien đong Trung Quoc (khi đo đang bi Nhat chiem đong), va khong ro lieu quan Lien Xo co cung quan My đo bo va kiem soat mot nua nuoc Nhat (giong nhu thuc te đa xay ra o nuoc Đuc va ban đao Trieu Tien) hay khong.


Kham pha Vao ngay 19 thang 5 nam 1998, Robert Ballard va mot nhom cac nha khoa hoc va cuu binh Midway (co ca su tham gia cua mot so nguoi Nhat) đa thanh cong trong viec đinh vi va chup anh USS Yorktown. Chiec tau trong con kha nguyen ven; con nhieu thiet bi ban đau, va tham chi lop son nguyen thuy cua tau van con nhin ro.


Cac bo phim Tham khao = Ghi chu =


= Trich dan =


= Thu muc =


Đoc them Lord Walter. Incredible Victory. New York: Harper & Row, 1967. ISBN 1-58080-059-9 (1998 Burford paperback edition). While treating many questions of historical fact, Lord (as in his other narrative-history works) focuses primarily on the human experience of the battle as recounted by survivors.
Prange Gordon W., Donald M. Goldstein, Katherine V. Dillon. Miracle at Midway. New York: McGraw-Hill, 1982. ISBN 0-07-050672-8. The comprehensive gold-standard academic history of the battle.
Ballard, Robert D., and Rick Archbold. Return to Midway: The quest to find Yorktown and the other lost ships from the pivotal battle of the Pacific War. Toronto: Madison Press Books. ISBN 0-7922-7500-4.
Hanson Victor D. Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise of Western Power. New York: Doubleday. ISBN 0-385-50052-1.
Kahn David. The Codebreakers, The Comprehensive History of Secret Communication from Ancient Times to the Internet. New York: Scribner. ISBN 0-684-83130-9. Significant section on Midway.
Cook Theodore F. Jr. "Our Midway disaster", trong Robert Cowley (chu bien), What if? Luan Đon: Macmillan, 2000. ISBN 0-333-75183-3.
Fuchida Mitsuo va Masatake Okumiya. Midway: The Battle that Doomed Japan, the Japanese Navy's Story. Annapolis, MD: Nha in Vien Hai quan Hoa Ky, 1955. ISBN 0-87021-372-5. One of the earliest accounts of the battle from the Japanese side, used as a source by many Western histories. More recent historical research has shown, however, that Fuchida's account of the battle and of the tactical errors committed by the Japanese is colored by hindsight and is sometimes inaccurate and self-serving.
Wilmott H.P. The Barrier and the Javelin. Annapolis, MD: Nha in Vien Hai quan Hoa Ky, 1983.
Parshall, Jonathan, and Anthony Tully. Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway. Dulles, VA: Potomac Books, 2005. ISBN 1-57488-923-0. Working primarily from the Japanese point of view, incorporating recent historical discoveries which have not previously appeared outside Japan, and relying more heavily on documentation (fleet action records and the like) than on individual accounts, this book challenges some of the assumptions prevalent in most Western histories of the battle.
Theodore Ropp, War in the Modern World, JHU Press, 31-05-2000. ISBN 0-8018-6445-3.


Lien ket ngoai The Japanese report on the battle
Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway Contemporary revisionist history from the Japanese persective
WW2DB: The Battle of Midway
Animated History of The Battle of Midway Luu tru ngay 3 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Midway (1976) at IMDb Luu tru ngay 26 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine
Battle of Midway Movie (1942) - Actual combat footage taken by John Ford during WWII.
Naval Historical Center Midway Page. Luu tru ngay 8 thang 5 nam 1999 tai Wayback Machine
Midway Chronology 1
Midway Chronology 2