Amonia (bat nguon tu tu tieng Phap ammoniac /amɔnjak/), con đuoc viet la a-mo-ni-ac, la mot hop chat cua nito va hydro co cong thuc hoa hoc NH3. La mot hydride nhi phan on đinh va hydride pnictogen đon gian nhat, amonia la mot chat khi khong mau, co mui hang đac trung (mui khai). No la mot chat thai nito pho bien, đac biet la giua cac sinh vat song duoi nuoc, va no gop phan đang ke vao nhu cau dinh duong cua cac sinh vat tren can bang cach đong vai tro la tien chat cua thuc pham va phan bon. Thanh, truc tiep hoac gian tiep, cung la mot chat xay dung đe tong hop nhieu san pham duoc pham va đuoc su dung trong nhieu san pham tay rua thuong mai. No chu yeu đuoc thu thap bang cach tong hop ha muc cua khong khi va nuoc.
Mac du kha pho bien trong tu nhien – ca tren can va o cac hanh tinh ben ngoai He Mat troi - va đuoc su dung rong rai, amonia vua co tinh an mon vua nguy hiem o dang đam đac. No đuoc phan loai la mot chat cuc ky nguy hiem o Hoa Ky va phai tuan theo cac yeu cau bao cao nghiem ngat boi cac co so san xuat, luu tru hoac su dung no voi khoi luong đang ke.
San luong amonia cong nghiep toan cau nam 2018 la 175 trieu tan, khong co thay đoi đang ke so voi san luong cong nghiep toan cau nam 2013 la 175 trieu tan. Amonia cong nghiep đuoc ban duoi dang ruou amonia (thuong la 28% amonia trong nuoc) hoac amonia long khan co ap suat hoac lam lanh đuoc van chuyen trong xe bon hoac ong tru.
NH3 soi o -33,34 ℃ o ap suat tieu chuan, do đo chat long phai đuoc bao quan duoi ap suat hoac o nhiet đo thap. Amonia gia dung hoac amoni hydroxide la mot dung dich NH3 trong nuoc. Nong đo cua cac dung dich nay đuoc đo bang đon vi cua thang Baume (khoi luong rieng), voi 26 đo Baume (khoang 30% (theo trong luong) amonia o 15,5 °C hay 59,9 °F) la san pham thuong mai nong đo cao đien hinh cua chat nay.


Tu nguyen Pliny, trong Sach XXXI ve Lich su Tu nhien cua minh, đe cap đen mot loai muoi đuoc san xuat o tinh Cyrenaica cua La Ma co ten la hammoniacum, đuoc goi nhu vay vi no nam gan Đen tho Jupiter Amun (tieng Hy Lap la Αμμων Ammon). Tuy nhien, mo ta cua Pliny ve muoi khong phu hop voi cac đac tinh cua amoni chloride. Theo loi binh luan cua Herbert Hoover trong ban dich tieng Anh cua ong ve De re metallica cua Georgius Agricola, no co the la muoi bien thong thuong. Trong moi truong hop, muoi đo cuoi cung đa tao ra ten cho cac hop chat amonia va amoni.


Xuat hien trong tu nhien Amonia la mot chat hoa hoc đuoc tim thay o dang vi luong trong tu nhien, đuoc san xuat tu chat đong thuc vat co nito. Amonia va muoi amoni cung đuoc tim thay voi so luong nho trong nuoc mua, trong khi amoni chloride (sal amonia), va amoni sulfat đuoc tim thay o cac vung co nui lua; tinh the Amoni bicarbonat đa đuoc tim thay trong phan chim Patagonia. Than tiet ra amonia đe trung hoa acid du thua. Cac muoi amoni đuoc tim thay trong cac vung đat mau mo va trong nuoc bien.
Amonia cung đuoc tim thay tren khap cac hanh tinh trong he Mat Troi tren sao Hoa, sao Moc, sao Tho, sao Thien Vuong, sao Hai Vuong, va Sao Diem Vuong, va nhung noi khac: tren, tren cac hanh tinh nho hon nhu Sao Diem Vuong, amonia co the hoat đong nhu mot chat chong đong mang tinh đia chat quan trong, do hon hop cua nuoc va amonia co the co nhiet đo nong chay thap toi 173 K (−100 °C; −148 °F) neu nong đo amonia đu cao va do đo cho phep cac thien the nhu vay giu lai cac đai duong ben trong va đia chat đang hoat đong o nhiet đo thap hon nhieu so voi truong hop hanh tinh chi co nuoc. Cac chat co chua amonia, hoac nhung chat tuong tu voi no, đuoc goi la amoniaal.


Tinh chat vat ly Amonia la chat khi khong mau, co mui hac đac trung. No nhe hon khong khi, mat đo cua no gap 0,589 lan khong khi. No de dang hoa long do co lien ket hydro manh giua cac phan tu; chat long soi o −33,3 °C (−27,94 °F), va đong bang thanh tinh the trang  o −77,7 °C (−107,86 °F).
Amonia co the đuoc khu mui thuan tien bang cach cho no phan ung voi natri bicacbonat hoac axit axetic. Ca hai phan ung nay đeu tao thanh muoi amoni khong mui.

Chat ran
Đoi xung tinh the la hinh khoi, ky hieu Pearson cP16, nhom khong gian P213 (№. 198), hang so mang 0,5125 nm.

Chat long
Amonia dang long co kha nang ion hoa manh do co chi so ε cao la 22. Amonia long co su thay đoi entanpi cua qua trinh hoa hoi tieu chuan rat cao (23,35 kJ/mol, cf. nuoc 40,65 kJ/mol, methan 8,19 kJ/mol, photphin 14,6 kJ/mol) va do đo co the đuoc su dung trong phong thi nghiem trong cac binh khong cach nhiet ma khong can lam lanh them. Xem amonia long nhu mot dung moi.

Thuoc tinh dung moi
Amonia de dang hoa tan trong nuoc. Trong dung dich nuoc, no co the đuoc loai bo bang cach đun soi. Dung dich nuoc cua amonia co tinh base. Nong đo toi đa cua amonia trong nuoc (dung dich bao hoa) co khoi luong rieng la 0,880 g/cm³ va thuong đuoc goi la '880 amonia'.

Chay
Amonia khong chay ngay hoac co kha nang duy tri su chay, ngoai tru trong đieu kien hon hop nhien lieu-khong khi hep co 15–25% khong khi. Khi tron voi oxy, no chay voi ngon lua mau vang luc nhat. Su boc chay xay ra khi clo đuoc truyen vao amonia, tao thanh nito va hydro chloride; neu clo du thi nito trichloride (NCl3) rat de no cung đuoc tao thanh.

Su phan huy
O nhiet đo cao va co mat chat xuc tac thich hop, amonia bi phan huy thanh cac nguyen to cau thanh cua no. Su phan huy amonia la mot qua trinh thu nhiet nhe can 5,5 kcal/mol amonia, va tao ra khi hydro va nito. Amonia cung co the đuoc su dung nhu mot nguon hydro cho pin nhien lieu axit neu amonia chua phan ung co the đuoc loai bo. Cac chat xuc tac ruthenium va platinum đuoc cho la hoat đong tich cuc nhat, trong khi cac chat xuc tac Ni đuoc ho tro thi hoat đong kem hon.


= Cau truc =
Phan tu amonia co dang hinh chop tam giac theo du đoan cua thuyet đay cap electron lop vo hoa tri (thuyet VSEPR) voi goc lien ket xac đinh bang thuc nghiem la 106,7°. Nguyen tu nito trung tam co nam electron lop ngoai cung voi mot electron bo sung tu moi nguyen tu hydro. Đieu nay tao ra tong cong tam đien tu, hoac bon cap đien tu đuoc sap xep theo hinh tu dien. Ba trong so cac cap electron nay đuoc su dung nhu cac cap lien ket, chung đe lai mot cap electron duy nhat. Cap đon le đay manh hon cac cap lien ket, do đo goc lien ket khong phai la 109,5°, nhu mong đoi đoi voi sap xep tu dien đeu, ma la 106,7°. Hinh dang nay tao cho phan tu mot momen luong cuc va lam cho no phan cuc. Tinh phan cuc cua phan tu, va đac biet, kha nang hinh thanh lien ket hydro cua no, lam cho amonia co the tron lan voi nuoc rat cao. Cap đon đoc lam cho amonia tro thanh mot base, mot chat nhan proton. Amonia co tinh base vua phai; Dung dich nuoc 1,0 M co pH la 11,6, va neu them axit manh vao dung dich nhu vay cho đen khi dung dich trung tinh (pH = 7), 99,4% so phan tu amonia đuoc proton hoa. Nhiet đo va đo man cung anh huong đen ty le NH4+. Sau nay co hinh dang cua mot tu dien đeu va la đang đien tu voi methan.
Phan tu amonia de dang trai qua qua trinh nghich chuyen nito o nhiet đo phong; mot phep tuong tu huu ich la mot chiec o tu quay ra ngoai trong mot con gio manh. Rao can nang luong đoi voi su nghich đao nay la 24,7 kJ/mol va tan so cong huong la 23,79 GHz, tuong ung voi buc xa vi song co buoc song 1,260 cm. Su hap thu o tan so nay la pho vi song đau tien đuoc quan sat thay.


= Tinh luong tinh =
Mot trong nhung tinh chat đac trung nhat cua amonia la tinh base. Amonia đuoc coi la mot base yeu. No ket hop voi axit đe tao thanh muoi; do đo voi axit clohydric no tao thanh amoni chloride (sal amonia); voi axit nitric tao thanh amoni nitrat, v.v. Amonia kho hoan toan se khong ket hop voi hydro chloride kho hoan toan; đo am la can thiet đe thuc hien phan ung.  Nhu mot thi nghiem mo ta, cac chai amonia va axit clohydric đam đac đa mo nap tao ra cac "đam may" amoni chloride, duong nhu xuat hien tu "khong co gi" khi muoi hinh thanh noi hai đam may phan tu khuech tan gap nhau, o đau đo giua hai chai.

Cac muoi đuoc tao ra do tac dung cua amonia voi axit đuoc goi la muoi amoni va tat ca đeu chua ion amoni (NH4+). Mac du amonia đuoc biet đen la mot base yeu, no cung co the hoat đong nhu mot axit cuc ky yeu. No la mot chat proton va co kha nang hinh thanh amit (co chua ion NH2−). Vi du, lithi hoa tan trong amonia long đe tao ra dung dich lithi amit:


Tinh chat hoa hoc Trong amonia, nito co so oxy hoa thap nhat nen amonia co tinh khu. Vi du nhu trong phan ung hoa hoc:

  
    
      
        
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          3
          
          
            Cl
            
              2
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            N
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          6
          
          HCl
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2NH3 + 3Cl2 -> N2 + 6HCl}}}
  

  
    
      
        
          4
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          3
          
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
          
            
              →
              
                
                  500
                  o
                
                C
              
            
          
          2
          
          
            N
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          6
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {4NH3 + 3O2 ->[500^o C] 2N2 + 6H2O}}}
  

Nguyen tu kim loai loai kiem hoac nhom:

  
    
      
        
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          2
          
          Na
          
            
              →
              
                
                  350
                  o
                
                C
              
            
          
          2
          
          
            NaNH
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2NH3 + 2Na ->[350^o C] 2NaNH2 + H2}}}
  

  
    
      
        
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          2
          
          Al
          
            
              →
              
                800
                −
                
                  900
                  o
                
                C
              
            
          
          2
          
          AlN
          +
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2NH3 + 2Al ->[800-900^o C] 2AlN + 3H2}}}
  

Tac dung voi dung dich muoi:

  
    
      
        
          3
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          
            AlCl
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          ⟶
          Al
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          3
          
          
            NH
            
              4
            
            
              
            
          
          Cl
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {3NH3 + AlCl3 +3H2O -> Al(OH)3 + 3NH4Cl}}}
  


= Tinh base yeu =


 Tan trong nuoc  Theo thuyet Brønsted-Lowry, NH3 khi tan trong nuoc, mot phan nho cac phan tu amonia ket hop voi ion H+ cua nuoc tao thanh cation amoni NH4+ va giai phong anion OH-, luc nay nuoc se đong vai tro la axit.

  
    
      
        
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          
            
              
                
                  
                    
                      ↽
                    
                    
                    
                    
                      −
                    
                  
                
              
              
                
                  
                    
                      −
                    
                    
                    
                    
                      ⇀
                    
                  
                
              
            
          
          
            NH
            
              4
            
            
              +
            
          
          +
          
            OH
            
              −
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {NH3 + H2O <=> NH4+ + OH-}}}
  
\]
Ion OH- lam cho dung dich co tinh base, tuy nhien so voi dung dich kiem manh (thi du xut, potat, nuoc voi trong...) cung nong đo thi nong đo anion OH- do amonia tao thanh nho hon nhieu. Do co tinh base nen dung dich amonia lam cho quy tim hoa xanh con dung dich phenolphtalein tu khong mau chuyen thanh hong. Do đo đe phat hien amonia, nguoi ta dung quy tim am đe nhan ra khi nay.


= Tac dung voi axit =

Amonia (o dang khi cung nhu dung dich) de dang trung hoa axit tao thanh muoi amoni. Thi du:

  
    
      
        
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          
            SO
            
              4
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            
              (
              
                NH
                
                  4
                
                
                  
                
              
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
          
            SO
            
              4
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2NH3 + H2SO4 -> (NH4)2SO4}}}
  

hay

  
    
      
        
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              +
            
          
          ⟶
          
            NH
            
              4
            
            
              +
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {NH3 + H+ -> NH4+}}}
  

Khi đat hai binh mo nut đung dung dich HCl đac va dung dich NH3 o gan nhau thi thay co "khoi" mau trang tao nen (hinh 1). Do HCl va NH3 la nhung hop chat de bay hoi nen chung đa hoa hop voi nhau tao thanh tinh the muoi amoni chloride, chinh tinh the nay đa tao nen hien tuong "khoi".

  
    
      
        
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          
            (
            k
            )
          
          +
          HCl
          
            (
            k
            )
          
          ⟶
          
            NH
            
              4
            
            
              
            
          
          Cl
          
            (
            r
            )
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {NH3(k) + HCl(k) -> NH4Cl(r)}}}
  

Phan ung nay đuoc dung đe nhan biet khi amonia.


 Tac dung voi dung dich muoi  Dung dich amonia co kha nang tao ket tua nhieu hydroxide kim loai khi tac dung
Thi du trong hinh 2, dung dich amonia đa phan ung voi dung dich đong(II) sunfat tao ket tua xanh lam:

  
    
      
        
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          +
          
            CuSO
            
              4
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            
              (
              
                NH
                
                  4
                
                
                  
                
              
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
          
            SO
            
              4
            
            
              
            
          
          +
          Cu
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
          
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {NH3 + H2O + CuSO4 -> (NH4)2SO4 + Cu(OH)2 v}}}
  


= Kha nang tao phuc =
Dung dich amonia co kha nang tao phuc voi rat nhieu hop chat kho tan cua kim loai nhu Cu, Ag, Ni, Pb, Zn,...
Vi cac cation nay co orbital trong nen co the tiep nhan cap electron chua lien ket trong nguyen tu N cua NH3.

  
    
      
        
          M
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          4
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            [
            M
            
              
                (
                
                  NH
                  
                    3
                  
                  
                    
                  
                
                )
              
              
                4
              
              
                
              
            
            ]
          
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {M(OH)2 + 4NH3 -> [M(NH3)4](OH)2}}}
  
 (voi M = Cu, Zn, Pb,...)

  
    
      
        
          Ni
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          6
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            [
            Ni
            
              
                (
                
                  NH
                  
                    3
                  
                  
                    
                  
                
                )
              
              
                6
              
              
                
              
            
            ]
          
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {Ni(OH)2 + 6NH3 -> [Ni(NH3)6](OH)2}}}
  

  
    
      
        
          
            Ag
            
              +
            
          
          +
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            
              [
              Ag
              
                
                  (
                  
                    NH
                    
                      3
                    
                    
                      
                    
                  
                  )
                
                
                  2
                
                
                  
                
              
              ]
            
            
              +
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {Ag+ + 2NH3 -> [Ag(NH3)2]+}}}
  


Đieu che Trong phong thi nghiem: 
  
    
      
        
          2
          
          
            NH
            
              4
            
            
              
            
          
          Cl
          +
          Ca
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              2
            
            
              
            
          
          ⟶
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          
            ↑
          
          +
          2
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          +
          
            CaCl
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2NH4Cl + Ca(OH)2 -> 2NH3 ^ + 2H2O + CaCl2}}}
  

Trong cong nghiep:
Phan lon NH3 (90%) đuoc san xuat theo phuong thuc Haber-Bosch voi 
  
    
      
        
          
            N
            
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {N_{2}} }
  
 tu khong khi, 
  
    
      
        
          
            H
            
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {H_{2}} }
  
 tu khi Metan (
  
    
      
        
          C
          
            H
            
              4
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {CH_{4}} }
  
) va nuoc.

  
    
      
        
          
            CH
            
              4
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          
            
              
                
                  
                    
                      ↽
                    
                    
                    
                    
                      −
                    
                  
                
              
              
                
                  
                    
                      −
                    
                    
                    
                    
                      ⇀
                    
                  
                
              
            
          
          CO
          
            ↑
          
          +
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {CH4 + H2O <=> CO ^ + 3H2 ^}}}
  
 (xuc tac Ni, nhiet đo cao) 
  
    
      
        
          
            N
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          ⟶
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {N2 + 3H2 -> 2NH3}}}
  
 (ΔH = –92 kJ/mol)
Phan ung tren thuan nghich va toa nhiet, do đo phai co cac đieu kien phu hop đe chuyen dich can bang ve ben phai theo nguyen ly Le Chatelier. Thuc te, phan ung nay thuong đuoc thuc hien o 450–500 ℃, 200–300 atm, xuc tac la hon hop Fe, Al2O3, K2O,... nhung hieu suat chi tu 20–25%.
Phuong thuc CaCN2 cua Rothe-Frank-Caro:

  
    
      
        
          
            CaCN
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          ⟶
          
            CaCO
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {CaCN2 + 3H2O -> CaCO3 + 2NH3}}}
  

Phuong thuc Persek tu nhom nitride AlN va nuoc:

  
    
      
        
          2
          
          AlN
          +
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          ⟶
          
            Al
            
              2
            
            
              
            
          
          
            O
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2AlN + 3H2O -> Al2O3 + 2NH3}}}
  

Tu NO va H2:

  
    
      
        
          2
          
          NO
          +
          5
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          ⟶
          2
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          +
          2
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2NO + 5H2 -> 2NH3 + 2H2O}}}
  

Khu hydro bang nito (tieng anh: hydrodenitrogenation)

  
    
      
        
          3
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          
            R
            
              3
            
            
              
            
          
          N
          ⟶
          3
          
          R
          
            −
          
          H
          +
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {3H2 + R3N -> 3R-H + NH3}}}
  

Hien nay, mot so nghien cuu tu phong thi nghiem cho thay rang ammonia đuoc san xuat truc tiep tu nito va nuoc voi su co mat cua chat xuc tac titan(IV) oxide va tia cuc tim:

  
    
      
        
          2
          
          
            N
            
              2
            
            
              
            
          
          +
          6
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2N2 + 6H2O}}}
  
 
  
    
      
        
          
            →
            
              
                UV
              
            
            
              
                
                  TiO
                
                
                  2
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\xrightarrow[{\text{UV}}]{{\text{TiO}}_{2}}}}
  
 
  
    
      
        
          4
          
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
          
            ↑
          
          +
          3
          
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
          
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {4NH3 ^ + 3O2 ^}}}
  


Ung dung Ung dung chu yeu cua amonia la đieu che phan đam, đieu che axit nitric, la chat sinh han, san xuat hiđrazin N2H4 dung lam nhien lieu cho ten lua. Ngoai ra, dung dich amonia con đuoc dung lam chat tay rua gia dung. Dang long cua amonia đong vai tro quan trong trong phan ung khu Birch.


Nguy hiem Neu hit nhieu amonia se bi bong đuong ho hap (rat co hong). Khi amonia gay uc che than kinh tao nen cam giac kho chiu cau gat. Trieu chung: Ho, đau nguc (nang), đau that nguc, kho tho, tho nhanh, tho kho khe, kho tho, ho ra mau, co giat cung cac bieu hien:

Mat, mieng, hong: Chay nuoc mat va đot mat, mu mat, đau hong nang, đau mieng, sut moi .
Tim mach: Nhanh, mach yeu, soc.
Than kinh: Lan lon, đi lai kho khan, chong mat, thieu su phoi hop, bon chon, ngan ngo.
Da: Moi xanh lot mau, bong nang neu tiep xuc lau.
Da day va đuong tieu hoa: Đau da day nghiem trong, non.


Tham khao Hoa hoc vo co, tap hai, Hoang Nham, Nha xuat ban giao duc Viet Nam.
Sach giao khoa Hoa hoc 11 nang cao, Nha xuat ban giao duc Viet Nam.


Lien ket ngoai AMONIAC tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Ammonia (chemical compound) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
CID 222 tu PubChem