Thai Thanh (5 thang 8 nam 1934 – 17 thang 3 nam 2020), ten khai sinh Pham Thi Bang Thanh, la mot nu ca si nguoi Viet Nam, đuoc xem nhu mot trong nhung giong ca tieu bieu cua tan nhac Viet Nam, đuoc biet đen qua nhung ca khuc thuoc dong nhac tien chien, tinh khuc 1954-1975.
Truoc khi chinh thuc lay nghe danh Thai Thanh, tu thap nien 1950, ba đa đi hat va thanh danh tu nam 14 tuoi trong vung khang chien, noi tieng cung ban hop ca Thang Long cua gia đinh. Khi đi hat, ten tuoi cua ba thuong đuoc gan lien voi cac ban nhac Pham Duy, nhu "Ao anh sut chi đuong ta", "Ba me Gio Linh", va ban Tinh ca.  Vi chat giong, nhieu danh xung đuoc đat cho tieng hat cua ba, nhung co le đuoc nhieu nguoi nho đen nhat la danh xung "Tieng hat vuot thoi gian" đuoc nha van Mai Thao đat. Mac du khong theo hoc mot lop nhac chuyen nghiep nao, chi tu luyen giong tu nho theo cac loi dan ca cua đong bang Bac Bo va cac sach nhac tieng Phap, Thai Thanh đa tao ra mot truong phai rieng hoa tron giua tinh chat opera cua Tay phuong voi dan nhac Viet Nam, anh huong toi nhieu nu ca si cua the he sau nhu Mai Huong, Quynh Giao, Anh Tuyet,...
Sau su kien 30 thang 4 nam 1975, ba o lai Viet Nam. Tuy nhien, đen nam 1985, ba sang đinh cu tai Hoa Ky va cho phat hanh đia CD đau tien tai hai ngoai. Tai đay ba tiep tuc trinh dien va thau thanh cho đen khi giai nghe vao nam 2002. Ba mat vao ngay 17 thang 3 nam 2020 tai Quan Cam, California, Hoa Ky.


Tieu su Thai Thanh, co ten khai sinh Pham Thi Bang Thanh, sinh ngay 5 thang 8 nam 1934 tai lang Bach Mai, Ha Noi trong mot gia đinh ma hau het cac thanh vien đeu lam nghe thuat. Cha cua ba la Pham Đinh Phung, co hai nguoi vo va sinh đuoc nam nguoi con. Trong đo, hai nguoi con cua nguoi vo ca ten Pham Đinh Sy, Pham Đinh Viem, đuoc biet đen voi nghe danh Hoai Trung. Nguoi vo sau voi cha ba co ba nguoi con, ten Pham Thi Quang Thai, tuc Thai Hang, nhac si Pham Đinh Chuong va ba. Nam 1950, ca gia đinh ba vao tan cu vao vung Cho Đai, Thanh Hoa. Đen nam 1951, khi hai vo chong nhac si Pham Duy va Thai Hang vao Sai Gon sinh song, nhung thanh vien trong Ban hop ca Thang Long, trong đo co ba, cung đa đi theo. 
Nam 1956, ba ket hon voi tai tu Le Quynh tai Sai Gon. Ho quen biet nhau qua su mai moi va co nam nguoi con, co ba nguoi con gai va hai nguoi con trai, tuy nhien sau đo nam 1965 thi hai vo chong ba ly di. Vi vay, ba khong muon cho cac con theo nghe ca hat vi so đoi nghe si se kho. Tuy nhien, sau nay ba co hai nguoi con đa buoc vao con đuong nghe thuat, trong đo co ca si Y Lan, va la con gai ca. Ngoai ra, ba con la di cua ca si Duy Quang, Thai Hien, Thai Thao va nhac si Duy Cuong;  va co mot nguoi chau goi bang "co" la ca si Mai Huong.
Sau nam 1975, ba o lai Viet Nam. Cho đen 10 nam sau, nam 1985, ba sang Hoa Ky đinh cu. Ba qua đoi vao ngay 17 thang 3 nam 2020 tai Orange, Nam California, Hoa Ky, huong tho 86 tuoi. Gia đinh ba đa quyet đinh khong to chuc tang le đe tranh tu tap đong nguoi do dich COVID-19.


Su nghiep ca hat = Khi con tham gia khang chien =
Thai Thanh đa bat đau đi hat tu nam 14 tuoi, khi con o cac chien khu Viet Minh. Thoi ky đau, ba thuong hat chung voi ca si Thai Hang voi nghe danh Bang Thanh, va noi tieng voi cac bai tan nhac thoi ky đau, hay cac bai dan ca moi cua Pham Duy. Tuy rang o vung khang chien, nhung tieng hat cua ba va Thai Hang van đuoc phat song o đo thi bai "Que em mien trung du" cua Nguyen Đuc Toan, tren đai Phap A, va đuoc đong đao nguoi yeu thich. Đen nam 1951, khi chuyen vao Nam sinh song, ba chinh thuc lay nghe danh Thai Thanh cho giong nguoi chi Thai Hang.


= Khi ve thanh =
Nam 1951, ba theo gia đinh Pham Duy vao Sai Gon lap nghiep trong ganh hat Thang Long. Luc ay ba 16 tuoi, đuoc Pham Duy huan luyen, chi bao tan tinh ve nhac ly va ky thuat, đong thoi cung tu luyen tap, trau doi ky nang xuong am cua minh. Tai đay ba tiep tuc đi hat voi cac chu đe ve que huong va tinh cam đoi lua. Giong hat cua ba to ra rat thich hop voi cac loai nhac đa dang cua nhac si Pham Duy, tu nhung bai nhac khang chien, nhac que huong, nhac tinh, nhac xa hoi, cho toi cac ban truong ca đeu đuoc ba đe lai mot dau an lon. Ben canh đo, ba cung la ca si hat thanh cong rat nhieu ca khuc tien chien xua, hay nhac tinh đuong thoi cua cac nhac si tre hon.
Ba that su noi tieng trong thap nien 1950, đuoc rat nhieu gioi yeu thich tu gioi tri thuc cho toi binh dan. Ba đuoc coi nhu mot danh ca tam co nhat cua Viet Nam thoi đo. Tieng hat cua ba ngu tri tren khap cac chuong trinh ca nhac truyen thanh, truyen hinh va cac san khau cua Viet Nam Cong hoa. Trong giai đoan đau thap nien 1970, ba cung voi ban hop ca Thang Long thuong xuyen bieu dien tai vu truong an khach Đem Mau Hong, Queen Bee,... Tieng hat cua ba con đuoc biet đen nhieu hon nua, qua cac dia hat cua hang Viet Nam, Song Nhac, Tan Thanh,... va cac bang nhac Shotguns cua Ngoc Chanh. Ngoai ra, trong phim Chan troi tim, tieng hat cua ba đuoc xuat hien voi hinh anh nu nghe si Kim Vui đang hat.  
Tieng hat Thai Thanh co thoi gian con đuoc nguoi dan tro thanh tieng long đe chi trinh đo tri thuc cua moi nguoi.


= Sau nam 1975 =
Sau su kien 30 thang 4 nam 1975, Thai Thanh o lai Viet Nam. Nha chuc trach moi luc nay co moi ba bieu dien cac ca khuc nhac đo, song ba tu choi. Tuy nhien, sau khi Thanh Tam Tuyen ra tu, ba van hat cho ong nghe trong tinh nghe si va khong xuat hien truoc cong chung.
Nam 1985, Thai Thanh sang Hoa Ky đinh cu cung voi gia đinh. Tai đay, ba tiep tuc đi dien, thu am va tham gia nhung đem nhac. Ba cung đuoc moi thu thanh tren nhieu CD cua trung tam Diem Xua cua ca si Thai Xuan. Ba la khach moi danh du cua nhieu đem nhac hoi lon cua Paris By Night. Tai quan Cam, California, ba cung voi nhac si Nghiem Phu Phi tung mo mot lop day hat, đao tao ra mot so ca si tre. Cho đen nam 2000], Thai Thanh bi tai bien mach mau nao phai vao benh vien chua tri. Mac du ba đa đuoc hoi phuc, nhung đen nam 2002, ba chinh thuc tuyen bo giai nghe. Tuy nhien khoang thoi gian sau đo, thinh thoang ba van tham gia giong hat cua minh vao cac đem dien voi vai tro đac biet.
Vao thang 9 nam 2005, mot đem nhac thinh phong nham mang ten "Vinh danh Thai Thanh, tieng hat vuot thoi gian" đuoc to chuc tai Montreal, Canada, voi su tham gia cua Thai Thanh cung nhieu ca si noi tieng cua the he sau nhu Tuan Ngoc, Y Lan, Tran Thu Ha,... Trong đem nhac nay man trinh dien cua ba đuoc đanh gia la xuat sac, du truoc đo đa co nhieu nghi ngo ve tuoi tac, cung nhu suc khoe cua ba. Nam 2007, ba lam Ban Giam khao cho cuoc thi tuyen lua ca si do trung tam Thuy Nga to chuc. Ba đa tung co y đinh ve Viet Nam đe to chuc liveshow, nhung khong the ve đuoc vi ly do suc khoe.


Nhan đinh Thai Thanh co giong hat đuoc gioi nghien cuu đanh gia cao, va cung la đe tai ca ngoi cua gioi van nghe si tai mien Nam truoc 1975 va tai hai ngoai sau 1975. 
Nhieu bai bao va nhieu van nghe si đa nhan xet rang, tieng hat Thai Thanh luon gan lien voi cac nhac pham cua Pham Duy. Trong quyen "Nha van Viet Nam, 1940-1970" cua Luong Trong Minh, Thai Thanh đuoc nhan xet đa gan lien voi nguoi Viet Nam suot hon 20 nam qua qua nhac Pham Duy. Trong quyen "Muoi khuon mat van nghe ngay nay" cua Ta Ty, ong đa vi nhac Trinh Cong Son va tieng hat Khanh Ly nhu tieng hat ba va nhac pham cua Pham Duy.
Nha van Nguyen Đinh Toan la tac gia cua nhieu bai viet ve Thai Thanh, phan lon la nhung bai phat bieu cam tuong. Qua nhung bai viet cua ong, Thai Thanh đuoc nhan xet la mot "truong hop han huu", va "Mau lua, chien tranh, bom đan, chia cat, nguoi song, nguoi chet, nuoc mat, mo hoi, tham nhap vao am nhac cua chung ta nhu the nao, đeu đuoc phan anh qua tieng hat Thai Thanh". Ben canh đo, nhieu nha phe binh, van nghe si cung co nhung bai nhan đinh ve Thai Thanh. Trong Tuan bao Van nghe Tien phong nam 1974, tieng hat Thai Thanh đuoc nhan xet nhu "cai mieng đang nhai tieng hat that nhuyen, cai mieng tran đay nghe thuat". Trong quyen "Pham Duy đa chet nhu the nao?" cua Nguyen Trong Van, xuat ban nam 1971, nhung bai "Đao ca" cua Pham Duy phai nghe Thai Thanh hat moi thay cai hay trong bai.
Nhung bai binh nay thuong mang tinh ca ngoi, trong đo co Thai Thanh - tieng hat tren troi cua Thuy Khue, Thai Thanh - tieng me sinh tu luc nam noi cua Đo Viet Anh, Nu tam thanh cua Hoang Hai Thuy,... Tuy nhien, ba đuoc nhac đen nhieu hon voi su trang trong qua danh xung Tieng hat vuot thoi gian, mot biet danh ma nha van Mai Thao đa đat cho ba cuoi thap nam nam 1960. Voi Khanh Ly, ba xem tieng hat Thai Thanh nhu la ngon hai đang cua minh, va ba đa tung noi rang, Thai Thanh xung đang đuoc xung tung diva duy nhat cua Viet Nam. 
Trong ca khuc Giot buon khong ten cua To Giang xuat ban vao nam 1971, Thai Thanh đa đuoc nhac đen trong mot cau hat, "Phong tra nghi chan nghe Thai Thanh ca Biet ly".


= Mot so trich dan =
Nha van Nha Ca đa tung nhan xet ve tieng hat cua ba nhu sau. 

Tieng hat Thai Thanh, đa đuoc Thich Nhat Hanh, nhan xet trong quyen "Neo ve cua y" rang. 

Trong mot bai bao cua Đai A Chau Tu Do vao nam 2016, mot so nha bao, la ban tri am cua ba đa nhan xet ve tieng hat Thai Thanh nhu sau.


Bang đia đa thu am = Truoc nam 1975 =
Tu khoang cuoi thap nien 1950 đen 1975, Thai Thanh thu am rat nhieu tren đia than 78 vong, đia nhua 45 vong, bang reel cua cac hang đia Viet Nam, Tan Thanh, Song Nhac, Son Ca, Shotguns, Thanh Thuy, Pham Manh Cuong, Truong Son, Co May, Continental, Premier, Diem Ca, Song Ngoc, Nhat Truong, Truong Hai, Nghe thuat – Tam Anh, Nha Ca, Thuong Ca, Tran Ngoc Đuc, Bao Thu, Thuy Duong, Hoang Trong, Sieu Am, May Hong.

01. May Hong 6: Ngoi Ca Tinh Yeu (28-03-1970) nhac Pham Đinh Chuong, trinh bay Ban hop ca Thang Long
02. Muoi bai Đao Ca (05-05-1971) Pham Duy thuc hien
Phap Than
Đai Nguyen
Chang Dung Si va Con Ngua Vang
Mot Canh Mai
Loi ru Bu mom Nang niu
Qua Suoi May Hong
Giot Chuong Cam Lo
Chap Tay Hoa
Tam Xuan
03. Bang nhac Selection: Tieng Hat Thai Thanh (31-07-1971)
04. Jo Marcel đac biet: Thai Thanh - Julie (31-07-1971)
05. To Vang 4: Thai Thanh - Tieng Hat Vuot Thoi Gian (08-1971)
06. Shotguns 20: Tu Quy (09-10-1971)
07. Thanh Thuy 7: Tieng hat Thai Thanh (17-06-1972)
08. Son Ca 10: Tieng hat Thai Thanh va Ban hop ca Thang Long (02-1975)
Phat hanh sau 1975

09. Tu Quy (1978) Trung tam Khanh Ly phat hanh
10. Shotguns 10: Tieng hat Thai Thanh (1980)
Mot so CD đuoc trung tam Huong Xua suu tam lai


= Sau nam 1975 =
Thu am tu 1985 đen 2003:

11. Ngay xua Hoang Thi (1986)
12. Que huong va ky niem (1987)
13. Đem mau hong (1988)
14. Chieu ve tren song (1988)
15. Đem nho trang Sai Gon (1990)
16. Hoi trung duong (1993)
17. Dong thoi gian – Thai Thanh va 3 the he (2004)


Xem them Thai Hang
Pham Duy
Hoai Bac
Y Lan


Tham khao = Nguon truc tuyen =


= Nguon han lam =
To Giang (1971). Giot buon khong ten. Tinh Hoa Mien Nam.
Trong Minh Luong (1971). Nha van Viet-Nam, 1940-1970 (Tap 1). Cam Sa Son Chau.
Nguyen Thanh Hoang (1974). Tuan bao van-nghe Tien phong (Cac so phat hanh 761 – 778). Nguyen Thanh Hoang.
Nha Ca (1970). Đoi ca hat. Thuong Yeu.
Ta Ty (1971). 10 khuon mat van nghe hom nay. La Boi.
Nguyen Trong Van (1971). Pham Duy đa chet nhu the nao?. Van Moi.
Hoang Hanh Nguyen, Thanh Ha Nguyen, Van Khoan Nguyen (2006). Nguyen Son, luong quoc tuong quan. Nha xuat ban Thong tan.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Hong Lam Le (2020). Nguoi tinh khong chan dung (khao cuu đien anh mien Nam giai đoan 1954-1975). Nha xuat ban Hoi nha van.
Bo van hoa thong tin (2001). Van hoa nghe thuat (Cac so phat hanh 199 – 203). Bo van hoa thong tin.
Ubee Hoang (2020). Sai Gon Van Hat. First News.
Thich Nhat Hanh (1977). Neo ve cua y. La Boi.
Nguyen Thanh Hoang (1974). Tuan bao van-nghe Tien phong (Cac so bao phat hanh 779-797). Nguyen Thanh Hoang.


Lien ket ngoai VAI GHI NHAN NHANH, NGAN, GON VE CHUONG TRINH VINH DANH THAI THANH: TIENG HAT VUOT THOI GIAN - bai cua nhac si Truong Ky
Thai Thanh tai Pho Xua Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Viet Hai (ngay 30 thang 4 nam 2004). "THAI THANH : Tieng Hat Tuyet Voi". trinhnu.net.
Tran Le Tuy Phuong (ngay 16 thang 8 nam 2015). "Tan Nhac Viet Nam – Truong Ca-Tinh Ca Pham Duy & Thai Thanh". Đot Chuoi Non.
Mai Thao (ngay 17 thang 3 nam 2020). "Nha van Mai Thao viet ve danh ca Thai Thanh nam 1971". Du Tu Le.
Thuy Khue (thang 11 nam 1990). "Thai Thanh, tieng hat len troi". Thuy Khue.