Nui Phu Si hay Nui Fuji (富士 (ふし)山 (さん) (Phu Si son), Fuji-san) nam tren đao Honshu la ngon nui cao nhat Nhat Ban voi đo cao 3.776,24 tren muc nuoc bien, la đinh nui cao thu 2 tren mot hon đao tai chau A va thu 7 tren the gioi. Đay la mot nui lua dang tang đa ngung hoat đong voi lan phun trao cuoi vao nam 1707-1708. Nui Phu Si nam cach Tokyo khoang 100 km ve phia tay nam va co the đuoc nhin thay tu thu đo vao mot ngay đep troi. Ngon nui co cau truc hinh non đoi xung đac biet va đuoc phu tuyet khoang 5 thang moi nam, la bieu tuong cua đat nuoc va thuong đuoc mo ta trong cac sang tac nghe thuat cung nhu đuoc nhieu du khach khap noi tren the gioi ghe tham khi toi Nhat Ban.
Nui Phu Si la mot trong "Tam linh son" (三霊山, San reizan, "ba ngon nui linh thieng") cua Nhat Ban cung voi Nui Haku va Nui Tate. Nui Phu Si la mot danh thang đac biet va mot di tich lich su cua Nhat Ban. Ngon nui đuoc them vao danh sach Di san the gioi cua UNESCO vao ngay 22 thang 6 nam 2013 nho gia tri van hoa. Theo UNESCO, noi đay đa truyen cam hung cho cac nghe si va nha tho va la điem đen cua cuoc hanh huong trong nhieu the ky truoc va nay. Di san nay bao gom 25 đia điem nam trong khu vuc nui Phu Si bao gom khu vuc nui thieng, đen tho Than đao Fujisan Hongu Sengen Taisha.


Tu nguyen Phu Si co ten bang Kanji (Han tu) la 富 va 士, co nghia la "su giau co" hoac "phong phu" va "mot nguoi co đia vi".
Nguon goc cua ten Phu Si khong ro rang, khong co ban ghi co tieng nao đe chung minh. Mot truyen co cua the ky thu 9, Taketori Monogatari, noi rang cai ten nay xuat phat tu "bat tu" (fushi, fuji) va cung tu hinh anh cua su phong phu (富, fu) va nha quan su co tai (士, shi, ji) Mot tu nguyen dan gian ban đau cho rang Phu Si đen tu 不二 (bat + nhi), co nghia la đoc nhat vo nhi. Mot tuyen bo khac rang no đen tu 不尽 (rat + xa, bat tan), co nghia la khong bao gio ket thuc.
Mot hoc gia co đien Nhat Ban trong thoi đai Edo, Hirata Atsutane, đa suy đoan rang ten nay co nguon goc tu mot tu co nghia la "mot ngon nui dung đung nhu mot cai tai (穂 ho?) cua mot cay lua". Mot nha truyen giao nguoi Anh Bob Chiggleson (1854-1944) lap luan rang ten nay bat nguon tu chu Ainu co nghia la "lua" (fuchi) cua vi than lua (Kamui Fuchi), bi tu choi boi mot nha ngon ngu hoc Nhat Ban Kyosuke Kindaichi (1882-1971) tren cac can cu cua su phat trien ngu am (thay đoi am thanh). Nguoi ta cung chi ra rang huchi co nghia la "ba gia" va ape la tu "lua", ape huchi kamuy la vi than lua. Mot nguoi theo chu nghia đia danh Nhat Ban Kanji Kagami lap luan rang ten nay co cung goc voi wisteria (藤, fuji) va cau vong (虹, niji, nhung voi mot tu thay the fuji) va đen tu "đo doc dai hinh chu tot cua no".
Nha ngon ngu hoc hien đai Alexander Vovin đe xuat mot gia thuyet thay the dua tren cach đoc tieng Nhat co / puⁿzi /: tu nay co the đa đuoc muon tu Đong Nhat Ban co 火主 co nghia la 'nguon cua lua', xem wikt:富士#Etymology 2.


= Bien the =
Trong tieng Anh, ngon nui đuoc goi la Fuji mount. Mot so nguon goi no la "Fuji-san", "Fujiyama" hoac "Fujiyama mount" do chu 山 (son) trong tieng Nhat co nhieu cach đoc la San, Zan va Yama. Nguoi noi tieng Nhat goi ngon nui la "Fuji-san". Am "san" nay khong phai la hau to danh du đuoc su dung voi ten cua moi nguoi, chang han nhu Watanabe-san, ma la cach đoc onyomi cua tieng Nhat cho chu Son 山 (kunyomi đoc la yama). Trong he phien am Latin Nihon-shiki va Kunrei-shiki, ten đuoc phien am la Huzi.
Ten tieng Nhat khac cua nui Phu Si đa tro nen loi thoi hoac thi vi hon, bao gom Fuji-no-Yama (ふしの山, Fuji-no-Yama, "nui Phu Si"), Fuji-no-Takane (ふしの高嶺, Fuji-no-Takane, "đinh cao cua Phu Si"), Fuyo-ho (芙蓉峰, Fuyo-ho, "đinh hoa sen"), va Fugaku (富岳／富嶽, Fugaku), đuoc tao bang cach ket hop ky tu đau tien cua 富士, Phu Si va 岳, nui.


Trong than thoai Shinto Trong than thoai Shinto, Kuninotokotachi (国之常立神?, Kuninotokotachi-no-Kami, trong Co su ky (Kojiki))(国常立尊?, Kuninotokotachi-no-Mikoto, trong Nhat Ban thu ky (Nihon Shoki)) la mot trong hai vi than đuoc sinh ra tu "thu gi đo giong nhu cay say moc len tu đat" khi trai đat hon loan. Theo Nhat Ban thu ky, Konohanasakuya-hime, vo Ninigi,la nu than cua nui Phu Si, noi Fujisan Hongu Sengen Taisha danh rieng cho co.


Đia ly Nui Phu Si la ngon nui lua con hoat đong va mot điem rat đac biet cua đia ly Nhat Ban. No cao 3.776,24 met va nam gan bo bien Thai Binh Duong cua trung tam Honshu, ngay phia tay nam Tokyo. No đi qua ranh gioi cua tinh Shizuoka va Yamanashi. Bon thanh pho nho bao quanh no: Gotemba o phia đong, Fujiyoshida o phia bac, Fujinomiya o phia tay nam va Fuji o phia nam. No cung đuoc bao quanh boi nam ho: Ho Kawaguchi, ho Yamanaka, ho Sai, ho Motosu va ho Shoji. Cung voi đo la ho Ashi gan đo chung tao nen mot canh quan tuyet đep cho ngon nui nay. Ngon nui nay la mot phan cua vuon quoc gia Fuji-Hakone-Izu. Khi đung tren nui ta co the thay khu vuc Yokohama, Tokyo, va đoi khi đen tan Chiba, Saitama, Tochigi, Ibaraki va ho Hamana khi troi quang may tanh. Đac biet vao mua đong, no co the đuoc nhin thay tu tau Shinkansen khi đen ga Utsunomiya. No cung đa đuoc chup tu khong gian trong mot tau con thoi (xem hinh anh ben duoi).


= Khi hau =
Đinh nui Phu Si co khi hau vung lanh nguyen (phan loai khi hau Koppen ET). Nhiet đo rat thap o đo cao lon va đuoc bao phu boi tuyet trong vai thang trong nam. Nhiet đo thap nhat đuoc ghi nhan vao thang 2 nam 1981 va nhiet đo cao nhat la 17,8 °C đuoc ghi nhan vao thang 8 nam 1942.


= Phu Si Ngu Ho =

Phu Si Ngu Ho (kanji: 富士五湖, kana: ふしここ, romaji: Fujigoko) la ten goi chung cua nam ho nuoc ngot lon o chan nui Phu Si, thuoc đia phan tinh Yamanashi. Nam ho nuoc nay xep theo vi tri cua chung tu Tay qua Bac sang Đong lan luot la: Motosu, Shoji, Sai, Kawaguchi, va Yamanaka.  Ca nam ho đeu đuoc hinh thanh do nui lua Phu Si hoat đong ma tao ra. Phu Si Ngu Ho la mot phan cua Vuon quoc gia Fuji-Hakone-Izu.


Đia chat Nui Fuji nam o noi điem noi ba cua ranh đai duong, noi co mang Amur (mang A-Au), mang Okshotsk (mang Bac My) va mang Philippines gap nhau. Ba mang nay tao thanh phan phia tay cua Nhat Ban, phan phia đong cua Nhat Ban va ban đao Izu. Cac mang Thai Binh Duong đang bi hut chim ben duoi cac mang nay, dan đen hoat đong cua nui lua. Nui Fuji cung nam gan ba vong cung đao: Vong cung Tay Nam Nhat Ban, Vong cung Đong Bac Nhat Ban va Vong cung Izu-Bonin-Mariana.
Mieng nui lua chinh cua nui Phu Si co đuong kinh 780 m va sau 240 m. Đay cua mieng ho co đuong kinh 100–130 m. Đo doc tu mieng nui lua voi chieu dai 1,5–2 km vao khoang 31°-35°. Ngoai ra con cac noi co đo doc la khoang 27°. Đo doc giua suon giam tu 23° xuong duoi 10°.

Cac nha khoa hoc đa xac đinh bon giai đoan khac nhau cua hoat đong nui lua trong qua trinh hinh thanh nui Phu Si. Giai đoan đau tien, đuoc goi la Sen-komitake, bao gom mot loi andesit đuoc phat hien gan đay sau trong nui. Cai ten Sen-komitake đuoc lay theo chu "Phu Si Komitake" la mot lop đa bazan đuoc hinh thanh tu hang tram nghin nam truoc. Khoang 100.000 nam truoc, mot ngon nui "Phu Si co" đa đuoc hinh thanh tren đinh nui Phu Si Komitake. Hien tai, ngon nui "Phu Si moi" đuoc cho la hinh thanh tren đinh nui "Phu Si co" khoang 10.000 nam truoc. Hien nay, ngon nui lua nay thuoc loai đang hoat đong voi nguy co phun trao thap. Lan gan đay nhat ghi nhan đuoc su phun trao la nam 1707 trong thoi ky Edo. Tai thoi điem nay, co mot mieng nui lua moi, doc theo đinh thu 2 đa hinh thanh xuong nua chung be mat cua no. Mieng nui lua nay co ten la Hoei-zan, đat theo ten cua mot trieu đai.
Tien Komitake bat đau phun trao o Trung Pleistocene o khu vuc cach nui Phu Si 7 km ve phia bac. Sau mot thoi gian tam dung tuong đoi ngan, cac vu phun trao lai bat đau hinh thanh Nui lua Komitake o cung đia điem. Nhung vu phun trao nay đa ket thuc 100.000 nam truoc. Nui lua Ashitake đa hoat đong tu 400.000 đen 100.000 nam truoc va nam cach nui Phu Si 20 km ve phia đong nam. Nui Phu Si bat đau phun trao 100.000 nam truoc, Phu si co hinh thanh tu 100.000 đen 17.000 nam truoc nhung hien tai đa bi chon vui gan nhu hoan toan. Mot vu lo đat lon o suon phia tay nam xay ra khoang 18.000 nam truoc. Cac vu phun trao Shin-Phu Si (Phu Si moi) duoi dang dung nham, lapilli va tro nui lua, đa xay ra tu 17.000 đen 8.000 nam truoc, tu 7.000 đen 3.500 nam truoc va tu 4.000 đen 2.000 nam truoc. Lan gan đay nhat ghi nhan đuoc su phun trao la nam 1707 trong thoi ky Edo. Nui Phu Si cung co hon 70 đong dung nham va khuon cay nham thach rong lon. Hai vu lo đat lon nam o đau thung lung Yoshida-Osawa va Osawa-Kuzure.
Tinh đen  thang 12 nam 2002, nui lua nay đuoc phan loai la hoat đong voi nguy co phun trao thap. Vu phun trao đuoc ghi nhan gan đay nhat la vu phun trao Hoei bat đau vao ngay 16 thang 12 nam 1707 (Nam Hoei thu 4, ngay 23 thang 11) va ket thuc vao ngay 1 thang 1 nam 1708 (Nam Hoei thu 4, ngay 9 thang 12), trong thoi ky Edo. Vu phun trao đa hinh thanh mot mieng nui lua moi đuoc đat ten la Nui Hoei (sau thoi đai Hoei), o phia đong nam. Nui Phu Si phun ra tro va tro roi nhu mua o Izu, Kai, Sagami va Musashi. Ke tu đo, khong co dau hieu cua mot vu phun trao. Vao toi ngay 15 thang 3 nam 2011, đa co mot tran đong đat manh 6,2 đo richter cach nui Phu Si vai km ve phia nam. Nhung theo Co quan Khi tuong Nhat Ban, khong co dau hieu cua bat ky vu phun trao nao.


= Nguy hiem phun trao hien nay =
Sau tran đong đat Tohoku nam 2011, đa co nhieu đon đoan tren cac phuong tien truyen thong rang viec nay co the gay ra tinh trang bat on o nui Phu Si. Vao thang 9 nam 2012, cac mo hinh toan hoc do Vien nghien cuu quoc gia ve khoa hoc trai đat va phong chong thien tai (NRIESDP) tao ra cho thay ap luc trong lo magma cua nui Phu Si co the cao hon 1,6 megapascal so voi truoc khi phun trao lan cuoi vao nam 1707. Đieu nay đa đuoc mot so co quan truyen thong giai thich la mot vu phun trao o nui Phu Si co the sap xay ra. Tuy nhien, do khong co phuong phap đo truc tiep ap suat cua buong magma cua nui lua nen cac tinh toan đuoc su dung boi NRIESDP la suy đoan va khong the kiem chung đuoc. Cac chi so khac goi y ve nguy co phun trao tang cao, chang han nhu fumarole hoat đong va cac đut gay đuoc phat hien gan đay.


Lich su Nui Phu Si la mot ngon nui lua hap dan va la chu đe thuong xuyen cua nghe thuat Nhat Ban, đac biet la sau nam 1600, khi Edo (nay la Tokyo) tro thanh thu đo va moi nguoi nhin thay ngon nui khi đi tren con đuong Tokaido. Ngon nui đuoc nhac đen trong van hoc Nhat Ban qua cac thoi đai va la chu đe cua nhieu bai tho. Mot trong nhung hoa si hien đai mieu ta Phu Si trong hau het cac tac pham cua co la Tamako Kataoka cung nhu buc "Nhin ve nui Phu Si" cua hoa si Hokusai.
Ngay xua ngay xua, nguoi ta cho rang nguoi đau tien len đen đinh ngon nui nay la mot nha su khuyet danh. Truoc thoi đai Minh Tri, vi Phu Si la mot ngon nui thieng nen phu nu khong đuoc phep treo len đinh nui. Ngay nay, đay la mot đia điem du lich noi tieng va ly tuong cho rat nhieu nha leo nui.
Nguoi ta cho rang lan thang thien đau tien đuoc ghi nhan la vao nam 663 boi mot nha su an danh. Truoc thoi đai Meiji, vi Phu Si la mot ngon nui thieng nen phu nu khong đuoc phep treo len đinh nui vao cuoi thap nien 1860. Nui Phu Si cung la mot đia điem truyen thong cua cac chien binh xua: cac samurai đa dung chan nui nhu mot điem tap luyen, gan thi tran Gotemba ngay nay. Shogun Minamoto no Yoritomo to chuc yabusame trong khu vuc vao đau thoi Kamakura.
Su thang thien đau tien cua mot nguoi nuoc ngoai la boi Sir Rutherford Alcock vao thang 9 nam 1868, tu chan nui đen đinh trong tam gio va ba gio cho viec giang ha. Tuong thuat ngan gon cua Alcock trong The Capital of the Tycoon la mo ta đau tien đuoc pho bien rong rai ve ngon nui o phuong Tay. Phu nhan Fanny Parkes, vo cua đai su Anh Sir Harry Parkes, la nguoi phu nu khong phai nguoi Nhat Ban đau tien len nui Phu Si nam 1869. Nhiep anh gia Felix Beato đa leo len nui Phu Si cung nam.
Vao ngay 5 thang 3 nam 1966, chuyen bay 911 cua BOAC, mot chiec Boeing 707, đa bi vo trong chuyen bay va bi roi gan nha ga so nam cua đinh Fuji Gotemba, ngay sau khi khoi hanh tu san bay quoc te Tokyo. Tat ca 113 hanh khach va 11 thanh vien phi hanh đoan đa chet trong tham hoa, nguyen nhan đuoc cho la do su nhieu loan khong khi gay ra boi song lee theo chieu gio cua ngon nui. Co mot đai tuong niem ve vu tai nan cach tram thu nam moi Gotemba mot quang ngan.
Ngay nay, nui Phu Si la mot điem đen quoc te cho du lich va leo nui. Vao đau the ky 20, nha giao duc dan tuy Frederick Starr cua Chautauqua thuyet giang ve mot so co tich cua nui Phu Si - 1913, 1919 va 1923 đa đuoc biet đen rong rai o My. Mot cau ngan ngu noi tieng cua Nhat Ban cho rang mot nguoi nguoi khon ngoan se leo len nui Fuji mot lan trong đoi, nhung chi mot ke ngoc moi leo no lan hai. No van la mot bieu tuong pho bien trong van hoa Nhat Ban, bao gom ca viec xuat hien trong nhieu bo phim, truyen cam hung cho logo cua Infiniti va tham chi xuat hien trong y hoc voi ky tu nui Phu Si.
Vao thang 9 nam 2004, tram thoi tiet đa bi đong cua sau 72 nam hoat đong. Cac nha quan sat đa theo doi cac phat hien ra bao va mua lon. Tram khi tuong cao nhat o Nhat Ban voi đo cao 3.780 met, đa đuoc thay the bang he thong khi tuong hoan toan tu đong.
Ke tu nam 2011, Luc luong phong ve Nhat Ban va Thuy quan luc chien Hoa Ky tiep tuc van hanh cac can cu quan su gan nui Phu Si.
Nui Phu Si đa đuoc them vao danh sach Di san The gioi voi tu cach la Đia điem Van hoa vao ngay 22 thang 6 nam 2013. Tuy nhien, chuc hieu tro nen gay tranh cai sau khi hai giao su tai Trung tam Di san The gioi nui Fuji, tinh Shizuoka đa bi buoc thoi viec vi bi quay roi trong qua trinh hoc thuat boi cac quan chuc cua chinh quyen tinh Shizuoka vao thang 3 nam 2018 va binh luan tren phuong tien truyen thong xa hoi keu goi huy bo Dong chu Di san The gioi cua nui Phu Si.


Leo nui Thoi gian nhieu nguoi đang son Phu Si nhat la trong khoang hai thang, tu mung 1 thang 7 đen 27 thang 8. Co khoang 200,000 luot nguoi leo len ngon nui nay moi nam; trong so đo 27% la nguoi nuoc ngoai. Hanh trinh treo nui mat khoang 3 đen 7h, trong khi ha son thi mau hon, chi mat khoang 2 đen 5h. Đuong đi co the chia ra 10 tram co ban; tu điem khoi đau len toi tram thu 5 la đa treo 2300m so voi muc nuoc bien. Hau het cac hanh trinh treo nui la vao ban đem đe khi len đen đinh thi gap luc mat troi moc buoi som mai. Vi luong nguoi leo nui rat đong, van nan hang nam la luong rac thai doc đuong. Chinh vi vay ma nui Phu Si van la mot cuoc hanh trinh đay hap dan đac biet đoi voi rat nhieu nguoi.


Rung Aokigahara Aokigahara la mot rung o phia tay bac chan nui Phu Si. Đac biet rung Aokigahara co nhung hang đong đong bang quanh nam. Trong so nhung truyen thuyet ve rung nay trong truyen dan gian Nhat Ban ve ma, quy, Yurei va Yokai am khu rung va vao the ky 19, Aokigahara la mot trong nhieu noi cac gia đinh ngheo bo roi nhung nguoi rat tre va rat gia. Aokigahara la đia điem tu tu pho bien thu ba tren the gioi sau Cau Cong Vang cua San Francisco va Cau Duong Tu Nam Kinh o Nam Kinh, Trung Quoc. Ke tu nhung nam 1950, hon 500 nguoi đa chet trong rung, chu yeu la tu tu. Khoang 30 vu tu tu đa đuoc tinh hang nam, voi muc cao gan 80 thi the vao nam 2002. Su gia tang cac vu tu tu gan đay đa khien cac quan chuc đia phuong co gang thuyet phuc cac ca nhan đinh co y đinh tu tu đe nghi lai ke hoach tuyet vong cua ho va đoi khi nhung thong điep nay đa đuoc chung minh la co hieu qua đong thoi khuyen cao du khach khong nen tham quan khu rung nay. So vu tu tu trong qua khu tao ra mot suc hap dan đa ton tai trong suot nhieu thap ky.
Nguoi dan cho rang chat đa o đay co ham luong tram tich sat rat lon, co the lam vo hieu hoa la ban va cac thiet bi đinh vi toan cau. Do vay nguoi đi rung se rat de lac. Tuy nhien theo khoa hoc thi truong đien tu do sat gay ra rat yeu nen khong may anh huong cac thiet bi. Hien nhien la Cuc Phong ve Nhat Ban va linh thuy quan luc chien My thuong tap tran trong rung ma la ban cung may đinh vi toan cau va cac thiet bi đien tu khac van hoat đong khong bi tro ngai.
Nhieu nguoi trong so nhung nguoi đi bo nay đanh dau cac tuyen đuong đa đi cua ho bang cach đe lai bang nhua mau gay lo ngai cho cac quan chuc tinh cho he sinh thai cua rung.


Thong tin them Ca si Kyu Sakamoto đa tung thue nguoi đem mot cay đan piano len nui đe thuc hien mot buoi hoa nhac.
Logo cua cong ty Atari va Infiniti đeu đuoc thiet ke theo bieu tuong cua nui Phu Si.
Nui Egmont o New Zealand tuong đoi giong nui Phu Si o mot so goc nhin. Vi vay no đa đuoc dung thay the cho nui Phu Si trong mot so phim, nhu phim The Last Samurai.
Mot nha hang Nhat o Tooting, London cung đuoc đat ten la nui Phu Si.
Ten cua tap đoan may anh - phim chup anh Fujifilm.
Ten cua cong ty đien tu Fujitsu


Xem them Nui lua
Đia ly Nhat Ban
Phun trao nui lua Phu Si o thoi đai Hoei


Thu vien hinh Tham khao Lien ket ngoai Live Webcams of Mt. Fuji
Satellite picture by Google Maps
PDMZ.com's year-round pictures of Mt. Fuji Luu tru ngay 14 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Nui Phu Si