Chan hoang hau (tieng Trung: 甄皇后; 26 thang 1 nam 183 - 4 thang 8, 221), con đuoc goi la Chan Phuc (甄宓) hoac Chan Lac (甄洛), đuong thoi xung la Chan phu nhan (甄夫人), la nguyen phoi phu nhan cua Tao Nguy Van Đe Tao Phi, vi Hoang đe đau tien nha Tao Nguy. Ba la me cua Tao Nguy Minh Đe Tao Due, nguoi ke vi cua trieu đai nay.
Noi tieng voi nhieu truyen thuyet xoay quanh minh, Chan phu nhan đuoc luu truyen trong dan gian voi sac đep long lay, đa lam say me Tao Thao, Tao Phi cung Tao Thuc. Co mot cau noi trong dan gian đuoc cho la o thoi Tam Quoc dung đe mieu ta sac đep cua ba: "Giang Nam huu Nhi Kieu, Ha Bac Chan Mat tieu". Ben canh đo, nguyen nhan ve viec Tao Phi sau khi xung Đe lai ban chet cho ba, đen nay van thuc su gay tranh cai, co hai thuyet chinh đuoc đua ra: Tao Phi ghen khi Chan phu nhan đuoc Tao Thuc yeu men, nen ban chet đe thoa con gian; mot thuyet khac la vi Quach Nu Vuong muon đoat sung, dem pha Chan phu nhan đen noi bi chet oan. Cung co cach noi gop vao ca hai y tren, thuc hu the nao, van khong the kiem chung, song nhung thuyet tren đeu đuoc su dung trong đien anh khi noi ve ba.
Đuong thoi khi con song, ba chua tung đuoc phong lam Hoang hau ma chi đuoc goi la Chan phu nhan. Khi Tao Due len ngoi, truy ton me đe thuy hieu Van Chieu hoang hau (文昭皇后).


Cuoc đoi = Xuat than danh mon =
Van Chieu Chan hoang hau sinh ngay Đinh Dau, thang 12 nam Quang Hoa thu 5 (182), sinh ra tai huyen Vo Cuc, Trung Son (nay la huyen Vo Cuc, thanh pho Thach Gia Trang cua tinh Ha Bac, Trung Quoc). Đuong thoi khong ghi chep ten that cua ba, cai ten "Chan Mat" hay "Chan Lac" la do dan gian goi ba theo than thoai ve bai tho Lac Than phu cua Tao Thuc. Ve sau, cac tac pham nghe thuat đeu lay "Chan Mat" hoac "Chan Lac" đe gan lam ten that cua ba.
Ba la hau due cua Thai bao nha Han la Chan Ham (甄邯), nguoi đa cuoi Khong thi la con gai Bac Son hau Khong Quang (孔光) - chau 14 đoi cua Khong Tu. Vao luc đo, Khong Quang đuoc Thai hoang thai hau Vuong Chinh Quan ne trong, cho lam Đe su cua Han Binh Đe Luu Khan, thang đen Thua tuong, do đo Chan Ham la con re cung đuoc trong dung, cung cac anh em ho Chan khac đuoc vao trieu lam quan, sau cung vi thuc tai ma Vuong Mang trong dung. Tu ly do nay, dong ho Vo Cuc Chan thi tro thanh mot đai the gia, nhieu đoi the tap chuc Quan thu, huong 2.000 thach bong loc.
Than phu cua Chan thi la Chan Dat (甄逸) tung nham Huyen lenh cua huyen Thuong Thai, me Truong thi la nguoi Truong Son, sinh ba con trai va nam con gai. Truong la Chan Du (甄豫) mat som, con thu Chan Nghiem (甄俨) khi lon đi thi Hieu liem đuoc lam chuc Lang, sau lam Huyen lenh cua huyen Khuc Luong; con trai thu 3 la Chan Nghieu (甄尧) cung qua thi cu Hieu liem. Bon nguoi chi em cua Chan thi, lan luot goi la Chan Khuong (甄姜), Chan Thuyet (甄脱), Chan Đao (甄道) va Chan Vinh (甄荣). Rieng Chan thi van khong ghi ro ten gi.
Chan Dat đa mat tu khi Chan thi moi len 2 tuoi. Du cha mat som, nhung gia đinh ho Chan van con kha gia. Mot lan, Truong phu nhan đua cac con đen gap mot thay boi ten la Luu Luong (刘良) xem tuong, ong ta chi vao Chan thi ma noi: "Mai nay co be nay se tro thanh mot nguoi ton quy". Tu nho đen lon, Chan thi đoi voi chuyen xem boi toan nay khong may may thich thu. Khi len 8 tuoi, co nhung nguoi mua tap ky cuoi ngua truoc san nha, cac anh chi em cua ba đeu thich thu treo len mai nha ma nhin, rieng Chan thi khong đi. Thay lam la, cac chi cua ba đeu hoi nguyen do, Chan thi ung dung đap:"May cai nay chi co con nit moi thich xem thoi!". Khi len 9 tuoi, Chan thi rat thich đoc sach, đac biet rat thong minh, chi can nhin qua tieu đe la đa linh hoi đuoc cac y nghia, do vay ba hay cung cac anh trai hoc chuyen but nghien. Cac anh trai ba cuoi noi:"Con gai thi nen hoc nu cong, sao em lai thich đoc sach, co loi gi chu? Chang le sau nay em muon đi thi Tien si, lam Nu tien si a?". Chan thi chi đap:"Phu nu hien đuc thoi xua, đeu xem sai lam cua co nhan, cot đe tu nhac nho chinh minh. The khong đoc sach, thi lay gi ma tham khao chu?".


= Khoan hoa nhan hau =
Trong cuoc chien giua cac quan phiet cuoi thoi Đong Han, thien tai may nam lien tuc, dan chung đeu phai ban đi cua cai đe lay luong thuc song qua ngay. luc nay, gia đinh ho Chan co hon nghin ngu coc du tru, nhan co hoi thu mua rat nhieu vang bac bao vat.
Chan thi luc ay moi hon 10 tuoi, nhin tinh hinh ma noi voi me rang:"Loan the cau bao, that su khong phai thuong sach. That phu vo toi, hoai bich co toi, đay la tham cua hai than. Hien tai dan chung đeu đang cuc ki đoi khat, chi bang nha ta đem ngu coc du tru khai ra cuu te, vao luc nay viec ay moi chinh la ban on đuc hanh!". Ca nha đeu thay loi noi cua ba co ly, vi vay đem toan bo luong thuc du tru trong nha tien hanh phan phat cho nan dan.
Vao nam Chan thi đuoc 14 tuoi, anh thu Chan Nghiem qua đoi. Chan thi rat bi thuong, đoi voi chi dau thap phan kinh trong hoa nha, luc nao cung tranh thu giup đo chi dau chuyen nha cua, con cham soc rat tan tam cac con cua Chan Nghiem. Me cua Chan thi la Truong phu nhan, tinh tinh cung goi la nghiem khac, do vay thuong lay quy cu ma lam kho de con dau, Chan thi khuyen me:"Đai ca bat hanh mat som, đai tau tuoi tre thu tiet, lai muon chieu co con tre, tuy tau la con dau, nhung xin me hay xem nhu con gai ruot cho them phan an ui!". Sau đo, Truong phu nhan cam đong, thuong ngay hay qua lai ben nha Chan Nghiem giup đo con dau.
Ba lon len khi Vien Thieu đa lam chu Ha Bac, bao gom Ky chau, U chau, Tinh chau va Thanh chau. Vao đo giua thoi Kien An (196 - 220) cua Han Hien Đe, Chan thi ket hon voi Vien Hy, con trai thu hai cua Vien Thieu. Mot thoi gian sau, Vien Thieu sai Vien Hy đi tran thu U chau (幽州; nay la Bac Kinh, Thien Tan, va phia tay Lieu Ninh) nhung ba khong theo ma van o lai Nghiep Thanh - thu phu Ky chau đe hau ha me chong.


= Lam dau ho Tao =
Ve sau, Vien Thieu bi Tao Thao đanh bai trong tran Quan Đo, nha ho Vien sup đo. Anh Vien Hy la Vien Đam va em Hy la Vien Thuong tranh gianh quyen thua ke. Tao Thao nhan đo chia re va đanh bai anh em Vien Đam va Vien Hy, tieu diet hi vong cuoi cung cua ho Vien. Tu đo, nha ho Vien - the luc duy nhat kinh cua đuoc ho Tao, đa chinh thuc sup đo.
Nam Kien An thu 9 (204), Tao Thao ha đuoc Nghiep Thanh, bat song gia quyen ho Vien. Chan thi la con dau cua Vien Thieu, sau lai tro thanh vo cua con trai thu cua Tao Thao la Tao Phi - khi đo moi 18 tuoi, con Chan thi đa 22 tuoi. Nam Kien An thu 12 (207), Vien Hy cung Vien Thuong chay tron len Lieu Đong va bi Cong Ton Khang giet chet, nop đau cho Tao Thao.
Cau chuyen Chan thi tu dau ho Vien tro thanh dau ho Tao mang nhieu yeu to cam hung truyen tung, boi vi ba đa cung luc lam dau cho hai dong ho đoi đich nhau va cung la ke thu khong đoi troi chung cua nhau nhat khi ay. Chuyen ba gap đuoc Tao Phi ve sau đuoc theu det nen rat nhieu, đa phan đeu noi rang chinh dung mao cua ba đa lam lay đong vi cong tu ho Tao, va du ba đa tung la vo cua ke thu ho Vien, Tao Phi cung Tao Thao cung van nap ba lam dau ho Tao. Sach The thuyet tan ngu co dan mot cau chuyen rang, khi thang tran, Tao Phi dan quan xong thang vao phu ho Vien, thay hai nguoi đan ba mat may lam lem đang om nhau khoc phia sau lung Luu phu nhan, hoi ra thi la con dau thu cua Vien Thieu, lien lenh cho nguoi khac rua sach mat mui Chan thi đe nhin ro. Khi Tao Phi nhin thay dung mao thuc su cua Chan thi, choang ngop va đong long vi nhan sac cuc diem le, Tao Phi lien nap Chan thi lam Chinh the, thap phan sung ai.
Loai co thuyet noi, khi Tao Phi xong vao Vien phu, Luu phu nhan cung Chan thi đang o sanh đuong. Do qua so hai, Chan thi up mat vao đau goi Luu phu nhan, khong dam ngang len, Tao Phi muon xem mat, Luu phu nhan ben nang cam cua Chan thi len cho Tao Phi nhin ro. Qua nhien, nhan sac cua Chan thi khien Tao Phi choang ngop, ben nap lam chinh the, rat sung ai. Sau khi lay Tao Phi 8 thang, ba sinh ra Tao Due. Hai nguoi con co voi nhau mot con gai, goi la Đong Huong cong chua (东乡公主).
Trong phu Tao Phi co rat nhieu thiep, đeu lay vi muc đich chinh tri, hoac so it la do Tao Phi ua thich ma nap. Chan thi khi la chinh that phu nhan, đoi voi nguoi đuoc Tao Phi ung ai het suc hoa nha, đoi voi nhung nguoi vo sung cung khoan hong đai ngo, ba thuong noi voi Tao Phi rang:"Cac Hoang đe thoi xua, co nhieu con cai noi doi la do nap rat nhieu thiep thi. Phu quan cung nen can nhac, nap them nhung nu tu hien đuc xinh đep, la đe nguoi noi doi tong đuong them nhieu, co la đai phuc cua gia toc". Tao Phi nghe qua, tham khen Chan thi chu đao. Ve sau, Tao Phi muon đuoi mot nguoi thiep trong phu la Nham thi, nhung Chan thi thinh cau noi:"Nham thi la nguoi Huong Đang, bat luan pham đuc, sac đep, thiep đeu thua kem, ngai vi sao muon biem đi?". Tao Phi noi:"Nham thi tinh tinh nong nay, khong on nhu, nang ta oan han ta khong chi mot lan, lan nay nen đuoi đi!". Chan thi khoc noi rang:"Thiep chiu on cua ngai, trong ngai đeu biet, ngai đuoi đi Nham thi, tuc bon ho se nghi đeu do thiep ma ra. Viec lot đen tai cha me, hai ngai se cho rang thiep ghen tuong, ke duoi lai noi thiep toi chuyen sung. Hi vong ngai suy xet ky them!". Rot cuoc, Tao Phi van nhat quyet đuoi Nham thi đi.
Trong thoi gian lam dau, Chan thi cung đuoc tieng hieu thuan voi me chong la Bien phu nhan. Nam Kien An thu 16 (211), Bien phu nhan đi theo Tao Thao đen phia Tay, nhung đot nhien benh, phai o lai Manh Tan, luc đo Chan thi cung Tao Phi lai đuoc lenh luu thu Nghiep Thanh. Do khong the chieu co cham soc me chong, Chan thi hay lang le khoc, ke duoi noi rang Bien phu nhan đa hoi phuc roi, nhung Chan thi lai noi:"Phu nhan o nha, benh cu thuong tai phat, moi lan rat lau sau moi khoi, lan nay vi sao co the khoe manh nhanh nhu vay? Cac nguoi cho co gat ta đe an ui". Sau đo, chinh Bien phu nhan viet thu hoi am benh tinh cua minh, Chan thi moi an tam hon han. Sang nam sau (212), thang gieng, đai quan tro ve, Chan thi đi nghenh đon, Bien phu nhan thay con dau quan tam minh nhu vay, xuc đong roi le, cang them yeu quy, noi: "That la mot đua con dau hieu thuan!".


Cai chet = Chinh su ghi lai =
Nam Kien An thu 25 (220), thang gieng, Tao Phi ke thua Nguy vuong, lap con ca Tao Due lam "Vu Đuc hau" (武德侯). Thang 6, quan Nguy Nam chinh, Chan phu nhan o lai Nghiep Thanh. Thang 10, Han Hien Đe bi ep buoc, tien hanh thien nhuong cho Tao Phi, lap ra Tao Nguy, su goi Nguy Van Đe.
Nam Hoang So thu 2 (221), thang 6, Tao Phi sai su gia đen ban chet Chan phu nhan, ba đuoc an tang tai Nghiep Thanh. Ve cai chet cua ba, Tam quoc chi thuat lai rang, khi Tao Phi xung Đe, ong lanh nhat voi chinh that Chan phu nhan, ma lai sung ai Quy tan Quach Nu Vuong cung cac Ly Quy nhan, roi Am Quy nhan, sau đo lai nap them hai con gai cua Han Hien Đe, du Chan thi la Chinh that phu nhan cung khong he đuoc ra chi lap lam Hoang hau. Chinh vi ly do nay, Chan phu nhan co sinh oan han, Tao Phi nghe đuoc, rat gian nen ban chet.


= Nguyen nhan =
Sach Tam quoc chi ghi, khi ay, Tao Phi hoi Chu Tuyen: "Ta mo thay tren cung đien co hai manh ngoi roi xuong, hoa thanh đoi uyen uong, đo la điem gi chang?". Chu Tuyen noi:"Chi so trong hau cung se co nguoi bao vong!". Tao Phi noi: "Ta la noi gat nguoi thoi!". Nhung Chu Tuyen lai noi:"Nam mo thuong the hien moi ban tam trong long, neu co the lien he hinh anh cung ngon tu, tat se boi đuoc hung hay cat!". Con chua co noi xong, vien Hoang mon lenh cap bao trong hau cung co chuyen tan sat lan nhau. Khong lau sau, Tao Phi lai noi voi Chu Tuyen:"Hom qua ta mo thay co cot khoi thang len troi". Chu Tuyen noi: "E rang trong hau cung se co quy phu chet oan". Tao Phi nghe đen rat hoi han, vi ong vua ban chieu ha tuyen chet Chan phu nhan, muon goi lai nhung đa khong kip.
Ben canh đo, theo đoan trich tu "Nguy thu" (魏書) do Bui Tung Chi ghi chep dan vao truyen hanh trang cua Chan phu nhan trong Tam quoc chi, Tao Phi khi đen Lac Duong khong bo mac Chan phu nhan, ma ra chieu chi đon Chan phu nhan vao Truong Thu cung (長秋宮), cung đien danh cho Hoang hau thoi Đong Han tai Lac Duong. Chan phu nhan tu choi vi tu nhan minh khong đu kha nang quan ly hau cung va vi ban than mang benh, đo la vao khoang mua he nam đo. Tao Phi khi ay đinh sang mua thu se đua Chan phu nhan cung minh đen Lac Duong, the nhung ba lai đot ngot qua đoi. Theo ghi chep nay, Tao Phi đa rat cam thuong ba va đe tang, truy tang ba lam Hoang hau. Đoi voi thong tin nay, Bui Tung Chi nghi ngo tinh xac thuc va ong cho rang nguyen nhan khac khien Tao Phi khien ba tu sat, bao gom thuyet ba co tu tinh voi em trai ong la Tao Thuc.
Hoc gia Lu Bat (卢弼) trong Tam Quoc Chi tap giai (三国志集解) cho rang, nguyen nhan cai chet cua Chan phu nhan lien quan đen van đe chinh tri. Can cu "The thuyet Tan ngu", khi Tao Thao cung Tao Phi đanh ha Nghiep Thanh, Tao Thao nghe đen my mao cua Chan thi, muon trieu kien, nhung Tao Phi đa nhanh chan đen truoc, con cau xin nap Chan thi lam phu nhan, Tao Thao thot len "Kim thien pha tac chinh vi no" (Nguyen van: 今年破贼正为奴). Lu Bat cho rang Tao Phi vao thoi gian sau cu bi chan chu mai khong đuoc lap lam Tru, rat co the la do duyen co nay. Ngay ra, "Quach hau truyen" (郭后传) co ghi "Van Đe đinh vi Tu, Hau huu muu" (Nguyen van: 文帝定为嗣，后有谋), cho thay vai tro rat ro cua Quach thi trong viec giup Tao Phi đuoc thanh nguoi ke vi cua Tao Thao, đo la ly do vi sao Quach thi sau đo toi sung, Chan phu nhan thi bi ghe lanh. Mat khac, lai co tin truyen rang Chan phu nhan mang thai Tao Due, la cot nhuc cua Vien Hy chu khong phai cua Tao Phi, va rang chinh Tao Phi giet Chan phu nhan chinh la đe bit het đau moi, ngan chan tin tuc lan truyen.


= Ghi chep khac =
Theo Nguy luoc, nam đo Chan phu nhan bi Quach Quy tan dem pha ma hai. Truoc khi bi ban chet, Chan phu nhan đa gui con trai la Tao Due cho mot phi tan khac la Ly phu nhan. Sau khi Tao Due len ngoi, ton Quach thi lam Thai hau, may lan hoi đen Quach Thai hau chuyen cu cua me minh, nen Quach Thai hau so hai ma chet. Do Quach Thai hau đa mat, Ly phu nhan luc nay moi noi su thuc chuyen Chan hau cho Tao Due nghe, ong bi thong khong thoi, đem toc che het mat cua Quach Thai hau roi moi an tang ba ta.
Han Tan xuan thu cung Tu tri thong giam ghi lai Chan phu nhan la boi vi Quach thi đuoc sung ai giem pha ma chet. Sau khi Tao Due ke vi, trong long phan han, may lan khoc hoi Quach Thai hau chuyen cu. Quach Thai hau tuc gian noi: "Tien đe ban cho ba ta toi chet lien can gi toi ta? Huong ho nguoi la con cua Tien đe le nao lai truy toi nguoi cha đa chet cua minh, roi vi nguoi me chet ma ep chet nguoi me sau?". Tao Due cang them tuc gian, buc tu Quach Thai hau.
Hoc gia Lu Bat ghi trong Tam Quoc Chi tap giai lai to ra nghi ngo ve cac gia thiet nay, vi thoi điem Chan phu nhan bi ban chet la nam Hoang So thu 2, Tao Due đa 17 tuoi, cai chet cua me ruot khong le khong the biet ro, con phai do hoi Quach Thai hau chang?.


Hau su Nam Hoang So thu 3 (222), Tao Phi lap Quach Quy tan lam Hoang hau. Tuy vay, vi Quach hau khong co con nen Tao Phi lay con cua Chan phu nhan la Tao Due cho Quach hau nuoi duong, khac voi đa so truyen thuyet noi ve moi quan he thu đich giua Chan phu nhan va Quach hau, nguoc lai trong su sach ghi nhan Quach hau rat yeu quy Tao Due. Nam Hoang So thu 7 (226), Thai tu Tao Due ke vi, su goi Nguy Minh Đe. Hoang hau Quach thi khong phai la me ruot cua Nguy Minh Đe, the nhung do la Hoang hau cua Tien Hoang đe Tao Phi, ba đuoc ton lam Hoang thai hau.
Vao luc ay, Nguy Minh Đe nho đen me ruot, nghi đen chuyen truy phong Chan phu nhan lam Hoang hau. Chuong le quan sau đo dang so tau nen dang thuy hieu them cho Chan hau, lay chu "Van" trong thuy cua Tien đe cung mot chu mang tinh dien ta, nen la Van Chieu hoang hau (文昭皇后). Minh Đe Tao Due sai Tu khong Vuong Lang cam Tiet, dung le Tam sinh đen bai vong va hien te lang mo cua Chan hau tai Nghiep Thanh.
Nam Thai Hoa nguyen nien (227), thang 3, Tao Due lay 1000 ho trong huong An Thanh, huyen Nguy Xuong ma truy phong cho cha cua Chan hau la Chan Dat, truy tang lam An Thanh huong Kinh hau (安城乡敬侯). Thang 4 nam đo, Tao Due cho xay to mieu o Lac Duong, đao đuoc mot khoi ngoc ti, co 6 chu: "Thien tu tien tu tu than" (天子羡思慈亲) nen rat cam đong. Tu đo ve sau, Tao Due thuong mo thay mau than, nen rat thien đai nguoi nha ho Chan, nang chuc vi cua chau Chan hau la Chan Tuong (甄像) thanh "Trung lang tuong".
Nam Thai Hoa thu 4 (230), me cua Chan hau la Truong phu nhan qua đoi, Tao Due đich than mac ao tang đi te ba ngoai, ba quan cung đen vieng tang. Cung nam thang 11, sau khi an tang ba ngoai Truong thi, Tao Due thay lang mo cua Chan hau o Nghiep Thanh qua muc đon gian, ben dung Chan Tuong kiem chuc Thai uy, cam co Tiet đai dien Thien tu đen Nghiep Thanh, bo cao Thien đia than thanh, dung đai le cai tang Chan hau vao Trieu Duong lang (朝阳陵). Sau khi hoan thanh viec, Chan Tuong đuoc thang "Tan ky Thuong thi" (散骑常侍)
Nam Thanh Long thu 2 (234), Minh Đe truy tang anh cua Chan hau la Chan Nghiem la An Thanh huong Muc hau (安城乡穆侯); lay con trai Chan Nghiem la Chan Tuong thua tap tuoc vi. Sau khi Chan Tuong mat, tang lam "Trinh hau" (贞侯), ca nha ho Chan đuoc tap tuoc nang thanh Nguy Xuong huyen hau. Con trai Chan Tuong la Chan Suong (甄畅) ke thua tuoc vi, cac anh em khac đeu du hang Liet hau. Ngoai ra, Truong thi cung đuoc truy tang lam An Hi quan (安喜君), con cuu mau Luu thi - vo cua Chan Nghiem đuoc phong lam Đong Huong quan (东乡君).
Nam Canh So nguyen nien (237), mua ha, 7 toa tong mieu tho phung to tien ho Tao đa hoan thanh, phan biet hien te liet to liet tong. Mua đong, bon ho lai tau thinh voi Minh Đe, đai khai noi:"Hien tai Hoang thuong đa vi Van Chieu hoang hau xay cat tam mieu, giong nhu nguoi đoi xay cat tam mieu cho Khuong Nguyen. Nhung Hoang thuong chua cong bo chieu lenh, xac nhan tam mieu cua Van Chieu hoang hau ve sau vinh vien đuoc huong hien te cung bao ho, nhu vay neu luan đen cong tich cung su nhan đuc cua Van Chieu hoang hau, thi Hoang thuong khong the toai nguyen long bao hieu voi sinh mau, hau nhan cung khong the thanh toan mot tam long chi hieu cua Hoang thuong đoi voi Van Chieu hoang hau! Vi vay chung than tau thinh Hoang thuong an chuan, tam mieu cua Van Chieu hoang hau đoi đoi đuoc nhan hien te, cung voi Than mieu cua to tong Đai Nguy đeu thu huong đai ngo nhu nhau, cung lay trieu đinh ban bo phap lenh vinh vien khong đuoc huy bo, đe to điem cho phong pham cua Van Chieu hoang hau vay!". Minh Đe Tao Due hoan toan tan đong bieu dang nay, lenh cho tam mieu cua Chan hau tu đo ve sau cung voi cac lang tam cua Tien đe ho Tao huong đai ngo nhu nhau, con khac lenh vao Kim đinh, luu truyen hau the.
Minh Đe Tao Due đoi voi nha me đe ho Chan cung het suc cham soc. Chan Suong vao nam cuoi Canh So (239) thi nham "Xa thanh Giao uy" (射声校尉), kiem them "Tan ky Thuong thi" (散骑常侍), con đac biet ban cho mot toa dinh thu rat xa hoa trong kinh thanh. Khi xay cat xong, Minh Đe con tu minh đen xem, roi lai vi me Chan hau ma xay len mot toa "Quan mieu" (觀廟), ngo pho đat ten la "Vi Duong" (渭阳), co y tuong niem Chan hau.


Tac pham Chan phu nhan co tai nang thi phu, tuong truyen ba đa viet Đuong Thuong Hanh (塘上行) sau khi bi Tao Phi ghe lanh. Noi dung bai tho rat tha thiet va the hien tam tinh cua mot nguoi vo đoi voi chong, luu truyen hau the.


Truyen thuyet = Nap Đat Ky cho Chu Cong =
Cau chuyen Chan phu nhan đuoc ho Tao nap lam dau co rat nhieu truyen thuyet, phai noi đen mot thuyet cua sach Nguy thi Xuan thu (魏氏春秋), đai than Khong Dung đa che trach viec lam nay cua Tao Thao, vi von tua nhu "Nap Đat Ky cho Chu Cong" vay.


= Chan hau xuat bai =
Khi Tao Phi lam The tu, đa tung thinh yen đai cac vi "Van hoc duyen" (文学椽; mot chuc vu co van cho cac cong tu), khach khua đang vui, Tao Phi menh Phu nhan Chan thi ra bai, cac khach khua khi ay đeu dap đau theo le, duy chi co Luu Trinh (刘桢) khong bai ta, nguoc lai con nhin thang phu nhan, cuc ky vo le. Tao Thao nghe noi chuyen nay, lien trung phat Luu Trinh. Tu đo luu truyen đien tich Chan hau xuat bai, Luu Trinh binh thi (甄后出拜，刘桢平视).


= Linh xa ke =


= Nghiep trung phu nhan =


= Lac Than phu =
Co y kien cho rang ngoai Tao Phi, Chan phu nhan con đuoc mot nguoi con khac cua Tao Thao la Tao Thuc đem long yeu.
Gia thiet nay dua vao viec nam 222, sau khi Chan phu nhan mat 1 nam, Tao Thuc khi đi chau o kinh su ngang qua song Lac, đa lam bai Lac than phu đe to long tam long cua Tao Thuc đoi voi nu than con song la Phuc phi. Nhieu y kien cho rang, hinh tuong Phuc phi tuyet tran trong tac pham nay chinh la Chan phu nhan. Hoc gia Trung Quoc la Dich Quan Ta cho rang: Tao Thuc mong thay gap lai ba o ben bo Lac Thuy, va ba đa tang cho Tao Thuc mot chiec goi. Khi tinh giac, Tao Thuc ta lam ly trong bai phu noi tieng Cam Chan phu (感甄赋), Phien nhuoc kinh hong, Uyen nhuoc du long, vinh dieu thu cuc, hoa mau xuan tung. đe the hien tam chan tinh cua minh ma sau Tao Phi ghet cay ghet đang đoi lai la Lac Than phu, vi cam thay ten cu qua lo lieu, de khien nguoi đoi lien tuong đen moi tinh chi dau em chong giua Tao Thuc va nang Chan.

Sach Chieu minh van tuyen thoi nha Luong co ghi lai cau chuyen nay:

Tuy nhien trong gioi su hoc Trung Quoc, cac hoc gia đeu bac bo cau chuyen lang man hoa nay giua ba va Tao Thuc. Khi Tao Thao tien vao Nghiep Thanh bat gia quyen ho Vien, Tao Thuc moi len 13 tuoi, vi vay du Chan phu nhan lay Tao Phi va Tao Thuc co tinh y voi chi dau thi ba cung khong co tinh y gi voi Tao Thuc. Bai Lac Than phu la Tao Thuc lam phu ve than song Lac Thuy gan Lac Duong, goi la Lac Than, con co ten la Phuc Phi, con gai cua Phuc Hi. Neu Tao Thuc tuong nho Chan phu nhan thi phai ton ba lam than song Chuong o gan Nghiep Thanh - noi đat mo ba - chu khong the goi ba la Lac Than.
Cung tu đay, do he qua cua tuyen truyen van hoa va cac cau chuyen dan gian, du thuc te su sach khong truyen lai ten that cua ba nhung Chan phu nhan luon đuoc goi voi nhung cai ten dua vao cau chuyen ve Lac Than phu, nhu Chan Phuc (甄宓), Chan Lac (甄洛), Chan phi (甄妃) hay Lac Than Phuc Phi (洛神宓妃).


Trong van hoa nghe thuat Hinh tuong Chan phu nhan thuong đuoc lay cam hung lam nen cac tac pham nghe thuat, phim anh, tieu thuyet, do cau chuyen bi kich va truyen thuyet ve nhan sac long lay cua ba.
Nghe thuat san khau cung co nhung vo dien ve Chan phu nhan. Nhu Viet kich (粤剧) co vo Tao Thuc du Chan Lac (曹植与甄洛); Kinh kich co vo Lac Than (洛神). The loai Ca tu hi (歌仔戲) cung co rat nhieu vo ve Chan phu nhan, nhu Kim lu ca (金縷歌), Yen ca hanh (燕歌行),... Ngoai ra, tieu thuyet cam hung ve ba con co Lac Than cua Nam Cung Bac (南宮搏), Hau cung Chan Hoan truyen cua Luu Liem Tu (流瀲紫) cung lay mot phan hinh tuong cua Chan phu nhan.
Bo Manga Thuong thien hang lo (蒼天航路; そうてんこうろ Soten Koro; Beyond the Heavens) cua Vuong Han Thai (王欣太; King GONTA), ke ve cuoc đoi cua Tao Thao, cung co nhan vat Chan phu nhan. Trong truyen, Chan thi đuoc goi la Chan Dieu (甄姚).
Trong cac tac pham đai chung cua Nhat Ban, nhu loat tro choi đien tu Dynasty Warriors, Chan thi thuong đuoc goi la Chan co (甄姫, Shinki).
Mot so phim truyen hinh noi tieng ve Chan phu nhan:


Xem them Vien Hy
Tao Phi
Tao Thuc
Tao Tuan
Hoai Hoang hau
Tran Nghiep Thanh (204)


Tham khao Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang