Nam Uc (tieng Anh: South Australia, viet tat SA) la mot bang o phan nam trung cua Uc. Bang nay co mot so bo phan kho han nhat cua luc đia. Voi tong dien tich la 983.482 kilomet vuong (379.725 dam vuong Anh), đay la bang lon thu tu tai Uc.


Vi tri đia ly Nam Uc co bien gioi voi tat ca cac bang đai luc khac va voi Lanh tho Phuong Bac: 

Phia đong giap cac bang New South Wales va Victoria
Phia đong bac giap bang Queensland
Phia tay giap bang Tay Uc
Phia nam giap vinh Đai Uc thuoc An Đo Duong
Phia bac giap Lanh tho Phuong Bac 
Voi tren 1,6 trieu dan, Nam Uc chiem duoi 8% dan so toan quoc va xep thu 5 trong so cac bang va lanh tho. Đa so cu dan Nam Uc cu tru tai thu phu bang la Adelaide. Hau het cac cu dan con lai cu tru tai cac khu vuc phi nhieu doc duyen hai đong nam va song Murray. Nam Uc co lich su đoc nhat tai Uc khi la mot khu vuc đinh cu tu do va co ke hoach cua Anh, thay vi la mot điem đinh cu hinh su.
Mac du lich su Nam Uc mang dau an voi kho khan ve kinh te, song cach tan ve chinh tri va soi noi ve van hoa. Ngay nay, Nam Uc noi tieng voi ruou vang va mot so le hoi van hoa. Kinh te Nam Uc tap trung vao nong nghiep, che tao va khai mo, va co mot khu vuc tai chinh ngay cang quan trong.


Lich su Bang chung ve hoat đong cua con nguoi tai Nam Uc truy nguyen xa đen 20.000 nam, voi hoat đong khai thac đa lua va tranh khac đa tai hang Koonalda thuoc đong bang Nullarbor. Ngoai ra, cac giao va cong cu lam bang go đuoc lam tai mot khu vuc nay bi than bun bao phu tai đong nam. Đao Kangaroo co nguoi cu tru tu lau truoc khi bi tach khoi đai luc do muc nuoc bien dang.

Su kien nguoi chau Au đau tien đuoc ghi nhan la trong thay bo bien Nam Uc dien ra vao nam 1627 khi tau Gulden Zeepaert cua Ha Lan duoi quyen chi huy cua Francois Thijssen khao sat đuong bo bien Nam Uc. Thijssen đat ten lanh tho ma ong kham pha la "Đat Pieter Nuyts", theo ten ca nhan co đia vi cao nhat tren tau. Đuong bo bien Nam Uc lan đau tien đuoc lap ban đo la vao nam 1802, nho Matthew Flinders va Nicolas Baudin.
Nguoi Anh yeu sach đoi voi lanh tho ma nay tao thanh Nam Uc vao nam 1788 nhu bo phan cua thuoc đia New South Wales. Thuoc đia moi nay bao gom gan hai phan ba luc đia, song cac khu dan cu đau tien đeu nam tai duyen hai phia đong va chi mot vai nha tham hiem dung cam mao hiem đen khu vuc vien tay nay. Mat bon muoi nam truoc khi co đe xuat nghiem tuc ve viec thiet lap cac khu đinh cu tai phan tay nam cua New South Wales. Nam 1834, Quoc hoi Anh thong qua Đao luat Nam Uc 1834 (Đao luat Thanh lap), theo đo cho phep thanh lap tinh Nam Uc. Đao luat ghi rang 802.511 kilomet vuong (309.851 dam vuong Anh) đuoc giao cho thuoc đia va đay se la mot noi mien tiep nhan tu nhan. Tuong phan voi phan con lai cua Uc, nguyen tac "lanh tho vo chu" khong ap dung cho tinh moi. Che cao đi kem voi đao luat cong nhan quyen so huu cua nguoi Nguyen tru va ghi rang khong hanh đong nao co the đuoc tien hanh neu anh huong đen cac quyen loi cua nguoi Nguyen tru. Mac du che cao bao đam quyen loi đat đai theo luat cho cac cu dan ban đia, song no bi Cong ty Nam Uc va nhung nguoi chiem đat lo đi.
Bay chiec thuyen cho 636 nguoi tam thoi dung chan tai Kingscote tren đao Kangaroo, sau đo đia điem chinh thuc cua thuoc đia đuoc lua chon tai Adelaide hien nay. Nhung di dan đau tien đen tai vinh Holdfast vao thang 11 nam 1836, va thuoc đia đuoc cong bo vao ngay 28 thang 12 nam 1836, nay đuoc goi la ngay Tuyen ngon. Nam Uc la bang duy nhat tai Uc ma nguoi đinh cu hoan toan co than phan tu do.
Ke hoach cho thuoc đia la mot hien than ly tuong cua cac pham chat tot nhat trong xa hoi Anh, co nghia la khong co ky thi ton giao hoac that nghiep va, do nguoi ta tin rang no se co rat it toi pham trong so luong it oi nhung nguoi đinh cu ban đau nen khong co canh sat chuyen nghiep đuoc phai đen. Uy vien Thuoc đia co y đinh nhanh chong thiet lap mot luc luong canh sat khi cac hanh vi sai trai trong dan chung gia tang. Đau nam 1838, cac di dan tro nen lo ngai sau khi co tuong trinh rang cac tu nhan tron tu phia đong co the đen Nam Uc. Canh sat Nam Uc đuoc thanh lap vao thang 4 nam 1838 đe bao ho cong đong va thuc thi cac nghi quyet cua chinh phu. Vai tro chu yeu cua ho la van hanh nha tu tam thoi đau tien.
Nam Uc cap quyen bau cu han che cho nu gioi vao nam 1861, va đen nam 1895 thi tro thanh noi thu hai tren the gioi cap quyen bau cu pho thong (sau New Zealand), va la noi đau tien ma nu gioi đuoc cap ca quyen bo phieu va ung cu.
Ngay 1 thang 1 nam 1901, sau mot tuyen bo cua Nu vuong Victoria, Nam Uc tro thanh mot bang cua Thinh vuong chung Uc. đen nam 1906, mo uranium đau tien cua Nam Uc mo cua tai Radium Hill. Nam 1910, chinh phu cua John Verran tro thanh chinh phu Cong đang hoan toan đau tien tren the gioi.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, bai ten lua Woomera đuoc thanh lap vao nam 1947 trong Du an chung Anh-Uc – đuong thoi la mot trong bon bai ten lua duy nhat tren the gioi. Nhon nhip suot thap nien 1950, Woomera đong mot vai tro quan trong trong phat trien cong nghe khong gian. Voi tro giup cua Hoa Ky, ve tinh đau tien cua Uc la Wresat 1 đuoc phong tu Woomera vao thang 11 nam 1967. Du an bien Uc tro thanh quoc gia thu tu phong ve tinh tu lanh tho cua minh, mot điem nhan cua khoa hoc Uc.
Thap nien 1960 va 1970 chung kien su ban hanh mot loat phap luat co tinh dau moc tai Nam Uc: Đao luat cam ky thi 1966 ma theo đo cam ky thi dua theo chung toc, mau da, hoac quoc gia xuat xu; va Đao luat ky thi gioi tinh 1975 ma theo đo cam chi ky thi dua theo gioi tinh, tinh trang hon nhan, hoac tinh duc bat chinh. Nam 1975, Nghi vien "hop phap hoa" cac hanh vi tinh duc đong gioi; va trong nam 1976 hiep dam trong hon nhan tro thanh mot hanh vi hinh su.
Nam 1976, Đao luat Đat Pitjantjatjara trao cho cac dan toc Nguyen tru Pitjantjatjara va Yankunytjatjarra quyen su huu khong chuyen nhuong đoi voi 100.000 km² đat cua ho. Trong cung nam, Nam Uc bo nhiem thong đoc Nguyen tru đau tien cua mot bang tai Uc, khi Douglas Nicholls tro thanh toan quyen cua Nam Uc.
Nam 1987, san xuat đong, vang, va bac bat đau tai mo Olympic Dam, mo nay cung so huu tru luong uranium lon nhat đuoc biet đen tren the gioi.


Đia ly Đia hinh Nam Uc phan lon gom cac muc đia kho han va ban kho han, cung mot so day nui thap. Quan trong nhat la he thong Mount Lofty-Flinders Ranges, trai dai ve phia bac khoang 800 kilomet (497 mi) tu Cape Jervis đen cuc bac cua ho Torrens. Điem cao nhat cua Nam Uc la nui Woodroffe (1.435 met (4.708 ft)) thuoc day Musgrave tai cuc tay bac cua bang. Phan nam tay cua bang gom đong bang Nullarbor co dan cu thua thot, trong ra vach đa cua vinh Đai Uc. Khu vuc duyen hai co vinh Spencer cung cac ban đao Eyre va Yorke bao quanh vinh.
Nganh kinh te va xuat khau chu yeu cua Nam Uc la lua mi, ruou vang, va len. Tren mot nua ruou vang Uc đuoc san xuat tai cac khu vuc cua Nam Uc nhu: Thung lung Barossa, Thung lung Clare, McLaren Vale, Coonawarra, Riverland va Adelaide Hills.
Nam Uc co bien gioi voi moi bang đai luc cua Uc. Nam 1863, bo phan cua New South Wales nam tai phia bac cua Nam Uc đuoc sap nhap vao Nam Uc, voi ten goi la "Lanh tho Phuong Bac cua Nam Uc", goi tat la Lanh tho Phuong Bac. Đen nam 1911, Lanh tho Phuong Bac đuoc trao cho chinh phu lien bang va tro thanh mot lanh tho rieng.
Tren cac ban đo cua Uc, bo bien phia nam cua Nam Uc o ben Nam Đai Duong, song đinh nghia quoc te cua Nam Đai Duong chi đen 60°N hoac 55°N, cach gan nhat la 17° tu điem cuc nam cua Nam Uc, do đo vung bien nay la bo phan cua An Đo Duong.
Phan phia nam cua bang co mot khi hau Đia Trung Hai, trong khi phan con lai cua bang co khi hau kho han hoac ban kho han. Nhiet đo Nam Uc dao đong tu 29 °C (84 °F) trong thang 1 đen 15 °C (59 °F) trong thang 7. Nhiet đo ngay tai nhieu noi trong bang vao thang 1 va thang 2 co the len đen 48 °C (118 °F).
Nhiet đo toi đa ghi nhan đuoc tai Nam Uc la 50,7 °C (123,3 °F) tai Oodnadatta vao ngay 2 thang 1 nam 1960, cung la nhiet đo chinh thuc cao nhat ghi nhan đuoc tai Uc. Nhiet đo toi thieu ghi nhan đuoc tai Nam Uc la −8,2 °C (17,2 °F) tai Yongala vao ngay 20 thang 7 nam1976.


Kinh te Linh vuc thu hut lao đong lon nhat cua Nam Uc la y te va tro giup xa hoi, vuot qua linh vuc che tao tu nam 2006–07. Nam 2009–10, nganh che tao tai Nam Uc tao cong viec trung binh cho 83.700 nguoi so voi 103.300 cua y te va ho tro xa hoi. Y te va ho tro xa hoi chiem gan 13% lao đong trung binh nam cua bang. Ban le la linh vuc thu hut lao đong lon thu nhi tai Nam Uc (2009–10), voi 91.900 cong viec, va chiem 12% luc luong lao đong cua bang.
Nganh che tao giu mot vai tro quan trong trong kinh te Nam Uc, tao ra 11,7% GSP cua bang va giu mot phan lon trong xuat khau. Nganh che tao gom o to (44% tong san luong cua Uc, 2006) va linh kien, duoc pham, cong nghe quoc phong va cac he thong đien tu. Kinh te Nam Uc dua vao xuat khau hon bat ky bang nao tai Uc.
Tang truong kinh te cua Nam Uc tut hau so voi phan con lai cua lien bang, đac biet la tu khi Ngan hang Bang Nam Uc sup đo.
Kinh te Nam Uc gom cac nganh chinh sau: thit va che bien thit, lua mi, ruou vang, len va da cuu, may moc, kim loai va san xuat kim loai, ngu nghiep, xe co, va san xuat dau mo. Cac nganh khac nhu giao duc va cong nghe quoc phong đang gia tang tam quan trong.
Mo Olympic Dam nam gan Roxby Downs tai mien bac cua Nam Uc co tru luong uranium lon nhat the gioi, so huu tren mot phan ba tru luong co the khai thac voi gia re cua the gioi va chiem 70% cua Uc. Mo thuoc quyen so huu va đieu hanh cua BHP Billiton, hien chiem 9% san luong uranium toan cau.


Chinh phu Nam Uc tuan theo che đo quan chu lap hien voi quan chu la Quoc vuong Uc, va thong đoc cua Nam Uc la nguoi đai dien cho ba. Nghi vien Nam Uc gom co mot Hoi nghi vien (ha vien) va mot Hoi đong Lap phap (thuong vien), bau cu lap phap đuoc to chuc moi bon nam.
Ban đau, thong đoc nam giu hau nhu toan bo quyen luc, dua theo van kien thanh lap thuoc đia cua chinh phu đe quoc. Nhan vat nay chi chiu trach nhiem truoc Bo Thuoc đia Anh, va do đo khong ton tai che đo dan chu tai thuoc đia. Mot the che moi đuoc lap ra đe khuyen nghi cho thong đoc ve quan tri Nam Uc vao nam 1843 mang ten Hoi nghi Lap phap. The che nay co ba đai bieu cua Chinh phu Anh va bon di dan do thong đoc bo nhiem. Thong đoc duy tri toan quyen hanh phap.
Nam 1851, Quoc hoi Anh phe chuan Đao luat chinh phu cac thuoc đia Uc, theo đo cho phep bau cu cac đai bieu vao moi co quan lap phap thuoc đia va phe chuan mot hien phap đe tao ra chinh phu đai dien va chiu trach nhiem tai Nam Uc. Sau đo, cac di dan co tai san va la nam gioi đuoc phep bau cu 16 thanh vien cbo mot Hoi đong Lap phap gom 24 thanh vien, 8 thanh vien do thong đoc bo nhiem.
Trach nhiem chu yeu cua the che nay la soan thao mot hien phap cho Nam Uc. The che soan thao hien phap dan chu nhat tung ton tai trong Đe quoc Anh va cap quyen pho thong đau phieu cho nam gioi. Hien phap thiet lap Nghi vien Nam Uc co luong vien. Nam 1894, Nam Uc la thuoc đia Uc đau tien cho phep phu nu bau cu va la Nghi vien đau tien tren the gioi cho phep phu nu ung cu.
Nam Uc đuoc chia thanh 74 khu vuc chinh quyen đia phuong. Cac chinh quyen đia phuong chiu trach nhiem đoi voi cac chuc nang ma Nghi vien Nam Uc uy quyen, nhu co so ha tang đuong bo va quan ly chat thai. Thu nhap cua hoi đong đen tu thue tai san va tro cap cua chinh phu.
Thang 9 nam 2014, ong Le Van Hieu - nguoi Uc goc Viet chinh thuc đam nhiem chuc vu Toan quyen (Thong đoc) Tieu bang Nam Uc thay the Đe đoc Kevin Scarce. Ong la nguoi chau A va Viet Nam đau tien đuoc nu hoang Anh chon lam Toan quyen Nam Uc.


Nhan khau Đa so cu dan trong bang song trong khu vuc đai đo thi Adelaide voi uoc tinh la 1.262.940 vao nam 2011 (77,1% toan bang). Cac trung tam dan cu đang ke khac la Mount Gambier (28.313), Whyalla (22.489), Murray Bridge (17.152), Port Lincoln (15.682), Port Pirie (14.281), Port Augusta (14.196), va Victor Harbor (13.671).


Giao duc Ngay 1 thang 1 nam 2009, tuoi đuoc roi truong pho thong tai Nam Uc tang len 17. Giao duc la bat buoc đoi voi moi tre em cho đen nam 17 tuoi, tru khi ho đang lam viec hoac theo mot chuong trinh đao tao khac. Đa so hoc sinh hoan thanh chung chi giao duc SACE. Giao duc pho thong la trach nhiem cua chinh phu Nam Uc, song cac he thong truong cong va tu đuoc tai tro phoi hop tu chinh phu cap bang va lien bang.
Ngay 14 thang 6 nam 2013, Nam Uc tro thanh bang thu ba đang ky Chuong trinh Cai cach Gonski cua chinh phu lien bang. Đieu nay se khien tai tro cho giao duc tieu hoc va trung hoc tai Nam Uc tang len $1,1 ty truoc nam 2019.
Ton tai ba truong đai hoc cong va ba truong đai hoc tu tai Nam Uc. Cac đai hoc cong lap la Đai hoc Adelaide (thanh lap nam 1874), Đai hoc Flinders of South Australia va Đai hoc South Australia. Ba đai hoc tu thuc la Đai hoc Carnegie Mellon - Australia, Truong Nang luong va Tai nguyen (Uc) cua Vien Đai hoc London, va Đai hoc Cranfield. Toan bo sau truong co khu truong so chinh tai khu vuc đai đo thi Adelaide.


Giao thong Sau khi lap khu đinh cu, loai hinh giao thong chinh cua Nam Uc la hang hai. Giao thong đuong bo han che, dung đen ngua va bo. Đen giua the ky 19, bang bat đau phat trien mot he thong đuong sat rong khap, song mang luoi tau duyen hai tiep tuc cho đen thoi ky hau chien. Đuong bo bat đau đuoc cai thien khi xuat hien o to. Đen cuoi the ky 19, giao thong đuong bo chi phoi giao thong noi đia tai Nam Uc.
Nam Uc hien co bon lien ket đuong sat lien bang, đen Perth qua đong bang Nullarbor, đen Darwin qua trung tam luc đia, đen New South Wales qua Broken Hill, va đen Melbourne. Giao thong đuong sat co vai tro quan trong đoi voi nhieu mo tai mien bac cua bang. Adelaide co giao thong đuong sat đo thi han che.
Nam Uc co he thong đuong bo rong khap, lien ket cac đo thi va cac bang khac. Đuong bo la loai hinh giao thong pho bien nhat trong cac khu vuc đo thi lon voi o to chiem uu the. Giao thong cong cong tai Adelaide hau het la nho xe buyt, voi thoi gian hoat đong suot ngay.
San bay Adelaide co cac đuong bay đinh ky đen cac thu phu khac va cac đo thi chinh cua Nam Uc. San bay cung co cac đuong bay hang ngay đen mot so san bay trung tam cua chau A.
Song Murray nguyen la mot tuyen giao thuong quan trong đoi voi Nam Uc, voi cac tau hoi nuoc lien ket cac khu vuc noi luc voi đai duong tai Goolwa.
Nam Uc co mot cang container tai cang Adelaide. Bang con co mot so cang quan trong khac nam doc bo bien đe phuc vu chuyen cho khoang san va luong thuc co hat. Đao Kangaroo dua vao pha Sea Link giua mui Jervis va Penneshaw.


The thao Bong đa kieu Uc la mon the thao co khan gia pho bien nhat tai Nam Uc, la mon ma nguoi Nam Uc co ty le tham gia cao nhat toan quoc. Hai đoi san co cua Nam Uc tham gia giai bong đa Uc (kieu Uc): Adelaide Football Club va Port Adelaide Football Club. Giai bong đa quoc gia Nam Uc (kieu Uc) la mot giai đau đia phuong đuoc yeu thich.
Cricket la mon the thao mua he pho bien nhat tai Nam Uc va thu hut nhieu khan gia. Nam Uc co mot đoi tuyen cricket la Southern Redbacks. Đoi tuyen bong đa cua Nam Uc thi đau tai A-League la Adelaide United F.C.


Chu thich Lien ket ngoai