Thinh vuong chung Ba Lan va Litva (tieng Ba Lan: Krolestwo Polskie i Wielkie Ksiestwo Litewskie, tieng Litva: Lenkijos Karalyste ir Lietuvos Didzioji Kunigaikstyste) hay Lien bang Ba Lan – Litva hay Thinh vuong chung Ba Lan – Litva la mot trong nhung quoc gia rong lon va đong dan nhat Chau Au the ky 16 va 17. Trong the ky 15-16, nha nuoc nay lien tiep banh truong lanh tho, xam chiem va đo ho nhieu vung đat cua nguoi Đong Slav (ma ngay nay thuoc Nga, Ucraina va Belarus), co thoi điem ho con đem quan bao vay Moskva va suyt nua đa xam chiem đuoc thu đo cua nuoc Nga. Tai thoi điem lon manh nhat cua no vao đau the ky 17, nha nuoc nay co lanh tho rong đen 450.000 dam vuong Anh (1.200.000 km2) va dan so gom 11 trieu nguoi thuoc nhieu sac toc khac nhau.
Thinh vuong chung Ba Lan-Litva chinh thuc đuoc thanh lap theo lien minh Lublin vao thang 7 nam 1569, nhung tren thuc te vuong quoc Ba Lan đa hop nhat voi Đai cong quoc Lietuva tu nam 1386, khi nu vuong Ba Lan Hedwig thanh hon voi đai vuong cong Lietuva Jogaila – ong nay đuoc tan phong lam vua Władysław II Jagiełło, đong tri vi Ba Lan voi vo minh.
Thinh vuong chung Ba Lan va Litva co đac trung đoc nhat so voi cac quoc gia cung thoi vi he thong chinh tri cua no đac trung boi su kiem soat nghiem ngat đoi voi quyen luc cua nha vua. Nhung su kiem soat nay đuoc bao đam ton tai boi mot nghi vien (Sejm) do cac quy toc (szlachta) đieu khien. Đac điem cua che đo nay la tien than cua nhung khai niem ve che đo dan chu, quan chu lap hien, lien bang hien đai. Hai quoc gia cau thanh lien bang la ngang hang nhau, tuy nhien Ba Lan co anh huong lon hon han trong lien bang. Mot đac điem nua cua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva la su đa dang ve sac toc va su khoan dung ton giao hiem thay, mac du muc đo khoan dung nay thay đoi theo thoi gian. Su khoan dung nay bi suy giam đang ke sau su kien goi la Tran đai hong thuy (Tieng Ba Lan: Potop), mot thoi ky hon loan do cuoc xam lang cua Đe quoc Thuy Đien gay ra cho Ba Lan.
Sau nhieu thap ky cua quyen luc va lanh tho rong lon, Nha nuoc Thinh vuong chung đi vao thoi ky suy thoai keo dai. Quan đoi va kinh te suy giam, su suy yeu dan cua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva dan đen su phan chia no giua cac lan bang hung manh gom Ao, Pho va Nga vao cuoi the ky 18. Vao nam 1772, Thinh vuong chung Ba Lan va Litva yeu đuoi bi mat 1/3 lanh tho trong cuoc chia cat Ba Lan lan thu nhat. Trong khoang thoi gian ngan truoc khi bi xoa so, thinh vuong chung đa co gang thong qua cac cai cach lon va ban hanh hien phap ngay 3 thang 5 nam 1791. Van ban đuoc xem nhu la hien phap lau đoi thu hai trong lich su hien đai.. Đen nam 1795, Thinh vuong chung Ba Lan va Litva hoan toan tan ra trong cuoc phan chia Ba Lan lan thu ba.


Ten goi Ten goi chinh thuc cua thuc the nay la Thinh vuong chung Ba Lan va Litva (tieng Ba Lan: Krolestwo Polskie i Wielkie Ksiestwo Litewskie, tieng Litva: Lenkijos Karalyste ir Lietuvos Didzioji Kunigaikstyste, tieng Belarus: Каралеуства Польскае і Вялікае Княства Літоускае). No đuoc nhac đen trong cac tai lieu truoc the ky 18 bang ten Tieng La Tinh la Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae. Tu the ky 17 tro đi no thuong đuoc nhac đen nhu Cong hoa Ba Lan (tieng Ba Lan: Najjasniejsza Rzeczpospolita Polska, tieng Latinh: Serenissima Res Publica Poloniae) trong thu tu ngoai giao. Nguoi dan cua quoc gia nay thuong goi ten cua đat nuoc minh la Rzeczpospolita (cong hoa) (tieng Ba Lan: Rzeczpospolita, tieng Ruthenia: Рѣч Посполита, tieng Litva: Zecpospolita). Nhung nguoi nuoc ngoai chi thuong goi no la Ba Lan mac du Ba Lan chi la mot thanh vien trong lien minh nay.
Thuat ngu pho bien gan đay trong tieng Ba Lan "Rzeczpospolita Obojga Narodow" (Thinh vuong chung/ Cong hoa cua hai quoc gia) moi chi xuat hien vao the ky 20.


Lich su Ba Lan va Litva đa trai qua nhung cuoc chien tranh va lien minh voi nhau trong suot the ky 14 va đau the ky 15. Vai hiep uoc lien minh đa tung đuoc thiet lap roi xoa bo truoc khi thanh lap Lien minh Lublin nam 1569 (lien minh Krakow va Vilna, lien minh Krewo, lien minh Vilnius va Radom, lien minh Grodno, lien minh Horodlo). Hiep uoc lien minh nay la thanh tuu đang ke cua Zygmunt II cua Ba Lan, vi vua cuoi cung cua trieu đai Jagiello. Zygmunt tin rang co the duy tri đuoc trieu đai cua minh bang cach chap nhan viec vua cua đat nuoc đuoc bau ra chu khong phai theo truyen thong cha truyen con noi. Cai chet cua ong nam 1572 đuoc noi tiep boi thoi ky ngat quang ba nam, trong thoi gian đo đa co nhung đieu chinh đe cho ra đoi mot he thong hien phap, nhung su đieu chinh nay lam tang đang ke quyen luc cua gioi quy toc Ba Lan va thiet lap mot che đo bau chon Quan Vuong thuc su.
Nuoc nay đat đen thoi ky hoang kim cua no vao đau the ky 17. Nghi vien co quyen luc lon đuoc kiem soat boi nhung quy toc. Nhung nguoi đa mien cuong day dua vao cuoc chien tranh Ba muoi nam. Phan nhieu su trung lap nay đa mien cho đat nuoc khoi su tan pha cua nhung cuoc xung đot chinh tri ton giao đa tan pha hau het chau Au thoi đo. Nuoc nay đa co the co đuoc kha nang chong lai nhung đich thu cua minh la Thuy Đien, Nga va nhung chu hau cua Đe quoc Ottoman. Khong nhung vay, no bat đau banh truong thanh cong trong nhung cuoc tan cong chong lai nhung quoc gia lang gieng. Trong mot so cuoc xam luoc Nga, Ba Lan-Litva đa xam chiem toan bo Ucraina va Belarus, tham chi tien sat toi thanh Moskva va bao vay no tu 27 thang 9 nam 1610 đen 4 thang 11 nam 1612, cho toi khi phai rut lui do cuoc khang cu quyet liet cua nguoi Nga duoi thoi Sa hoang Mikhail I, cuoi cung ca 2 ben phai ky Hiep uoc Polyanovka vao nam 1634, khoi phuc lai hien trang truoc chien tranh, trong đo nguoi Nga tra cho lien bang 20.000 ruble vang, con Władysław IV Vasa cua lien bang thi tu bo yeu sach ngai vang Sa quoc Nga.

Suc manh cua nuoc nay bat đau suy yeu sau hang loat cuoc tan cong trong nhung thap ky tiep theo. Nhung cuoc khoi nghia lon cua nguoi Cossack o phia đong nam bat đau tu nam 1648 đa lam suy yeu dan thinh vuong chung nay. Su suy yeu con la ket qua cua nhung yeu sach đoi đoc lap tu Ukraina, duoi cac đieu khoan cua hiep uoc Pereyaslav đuoc bao ho boi Nga hoang. Anh huong cua Nga voi Ukraina dan thay the Ba Lan. Cuoc tan cong khac la cuoc xam luoc cua nguoi Thuy Đien nam 1655, đuoc ho tro boi quan cua cong tuoc Transilvania Gyorgy Rakoczi II va tuyen hau tuoc Brandenburg Friedrich Wilhelm I. Va su kien mang ten Tran đai hong thuy la ket qua cua cuoc xam lang cua Thuy Đien đoi voi Ba Lan-Litva.

Cuoi the ky 17, vua Ba Lan-Litva Jan III Sobieski đa lien ket voi hoang đe Đe quoc La Ma Than thanh Leopold I cua Thanh che La Ma đe chong lai su banh truong vao Trung Au cua đe quoc Tho Nhi Ky. Nam 1683, quan Tho bao vay uy hiep kinh đo Vien cua Đe quoc La-Đuc. Jan keo quan sang Vien va hop luc voi quan đoi Đe quoc La Ma Than thanh đanh tan quan Tho trong tran Kahlenberg, lam that bai hoan toan y đo thon tinh Vien cua hoang đe Tho Nhi Ky. Ket qua tran Kahlenberg đuoc xem la buoc ngoat cuoi cung trong cuoc xung đot keo dai 250 nam giua cac nuoc phong kien phuong Tay voi nguoi Tho Nhi Ky. Chien thang Kahlenberg cung nhieu no luc khac cua nguoi Ba Lan-Litva trong hang the ky chien đau chong quan Tho đa khien ho đuoc the gioi Ki-to giao phong tang danh hieu "Thanh đong cua Co Đoc giao" (Antemurale Christianitatis). Trong 16 nam tiep theo, Ba Lan-Litva đa tham gia Đai chien Tho Nhi Ky va gop phan đanh bat nguoi Tho ve man nam song Donau, khien ho vinh vien khong bao gio uy hiep Trung Au đuoc nua.

Đen the ky 18, su bat on ve chinh tri đa lam cho Ba Lan đi đen bo vuc cua su hon loan. Noi bo quoc gia tro nen luc đuc, de bi cac quoc gia khac chi phoi. Mot cuoc noi chien giua nha vua va quy toc đa no ra vao nam 1715, vua Nga Pyotr I cua Nga đa đung ra hoa giai va hanh đong đo cang lam suy yeu hon nua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva. Quan đoi Nga hien dien tai Nghi vien Im lang nam 1717, đieu nay đa buoc Ba Lan gioi han quan đoi cua minh o muc 24 nghin nguoi va tai khang đinh quyen tu do phu quyet (liberum veto), truc xuat quan đoi cua Tuyen hau tuoc Sachsen khoi Ba Lan. Cuoi cung Pyotr I đa thanh cong trong viec đua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva tro thanh mot chu hau cua nuoc Nga. Duoi trieu vua Louis XV cua Phap, nuoc Phap toan tinh khoi phuc lai quyen bao ho Ba Lan, va vua Phap đa ton nguoi cha vo cua minh la Stanisław I Leszczynski lam vua Ba Lan.
Nhung trong cuoc Chien tranh Ke vi Ba Lan, lien quan Nga - Ao đanh bai quan Phap. Đen giua the ky 18, tinh hinh chinh tri chau Au dien ra that thuong. Trong cuoc Chien tranh Bay nam, giua lien quan Nga - Ao - Phap - Thuy Đien - Sachsen..., Quan đoi Nga thuong dung Ba Lan lam ban đap cho cac chien dich cua ho. Sau cuoc chien tranh nay, viec vua Ba Lan la August III (1763) lai day len tranh cai ve viec ke vi ngai vang Ba Lan. Vua Friedrich II cua Pho khong đe yen cho Ao va Nga đot chiem Ba Lan, trong boi canh chau Au đa kiet que voi cuoc Chien tranh Bay nam va hai nuoc Nga, Ao co the loi dung tinh hinh vo chinh phu cua Ba Lan. Ong ta lo so Nu hoang Nga la Yekaterina II se hoan tat cong cuoc sap nhap Ba Lan vao Nga qua viec đua mot nguoi tinh cu cua ba la nha quy toc nguoi Ba Lan ten la Stanisław Antoni Poniatowski len lam Quoc vuong Ba Lan, tuc vua Stanisław II August Poniatowski. Mot khi Đe quoc Nga tro nen qua hung manh, ho co the chiem luon vung đat Đong Pho do vung đat nay bi ngan cach voi phan đat con lai cua che đo quan chu nuoc Pho.
Viec Pho khong co mot đong minh nao sau Chien tranh Bay nam, ket hop voi viec trieu đinh Ao phan đoi Ekaterina II ton Poniatowski lam Quoc vuong Ba Lan, đa đua đen su hinh thanh cua lien minh Nga-Pho nam 1764. Mot trong cac đieu khoan cua Lien minh nay la ca hai cuong quoc Pho va Nga đeu la "nhung nguoi bao ho cua quyen bau cu tu do cua nhan dan Ba Lan" va đeu la nhung nguoi bao tro cua vua Stanisław II Poniatowski. Lien minh Nga - Pho đa đua nuoc Pho thoat khoi nguy co co lap, đong vai tro quan trong đoi voi Friedrich II. Trieu đinh Pho gio đay co the đuc khoet sau vao van đe Ba Lan đe chi phoi nhung chinh sach cua Trieu đinh Nga. Vao nam 1768, nuoc Ba Lan chi kha hon mot chut so voi mot tinh cua nuoc Nga, trong khi Lien minh Bar đuoc mot nhom quy toc thiet lap vao nam 1768, vung len khoi nghia chong lai quan Nga. Quan đoi Nga đanh bai quan khoi nghia Bar va đay lui ho ve Tho Nhi Ky. Quan Tho tuyen chien voi quan Nga, nhung bi đanh tham bai, va quan Nga tien đanh xu Wallachia va xu Moldavia - ngay nay la Romania.
Nuoc Ao lo so quan Nga se vuot song Danube, nen tong đong vien quan si o vung bien gioi va đe doa chien tranh voi Nga. Qua Hiep uoc phong thu Nga - Pho (1764), Friedrich II phai phai mot đao quan đen giup quan Nga, hoac la vien tro cho ho khi co chien tranh no ra. Do đo, nuoc Pho o trong tinh the nguy hiem: hai nuoc Nga va Ao co the se cung nhau xau xe Tho Nhi Ky roi sau đo xe bo Lien minh Nga - Pho. Do đo, ong hoat đong vo cung nang no cho cong cuoc xau xe Ba Lan sap toi. Vao nam 1772, ong yeu cau Nu hoang Ekaterina II va Nu hoang Maria Theresia cua Ao tien hanh cuoc chia cat Ba Lan lan thu nhat. Nuoc Nga gianh đuoc mot phan đat rong lon hon han Pho, va nuoc Ao gianh đuoc mot phan đat đong dan hon han Pho, nhung nuoc Pho nhan đuoc loi the nhat. Vung Đong Pho khong con bi co lap, vua Pho mo đuoc nhung vung bien cuong chien luoc cua đat nuoc đen song Wisla va song Netze.

Đen cac thap nien 1780 - 1790, trong khi nuoc Nga lam chien voi Tho Nhi Ky va Thuy Đien, nhan dan Ba Lan nhan thay co hoi gianh lai đoc lap cho minh. Vua nuoc Pho la Friedrich Wilhelm II hua se giup đo phong trao Cach mang Ba Lan, va loi hua hen nay đa khuyen khich dan toc Ba Lan ban hanh Hien phap vao ngay 3 thang 5 nam 1791, bai bo quyen "tu do phu quyet" va tuyen bo thuc hien che đo quan chu cha truyen con noi. Nhung sau đo, Trieu đinh Nga ky ket hoa uoc voi Trieu đinh Tho Nhi Ky, quan Nga tien đanh Ba Lan. Quan khoi nghia Ba Lan chong cu yeu ot. Cung luc, phong trao Cach mang Phap bung no, do khong muon nuoc Pho phai đuong đau voi ca Phap lan Nga, vua Friedrich Wilhelm II khong nhung khong giup Ba Lan, ma lai con xua quan chinh phat nuoc nay. Đe khuyen khich Trieu đinh Pho chien đau manh liet voi Cach mang Phap, va đe ngan ngua Trieu đinh Pho giup đo Ba Lan, Trieu đinh Nga thoa thuan chia cat Ba Lan voi Trieu đinh Pho, va đo la cuoc chia cat Ba Lan lan thu hai (1793)..
Tuy nhien, vao Mua Xuan nam sau, nhan dan Ba Lan lai vung len khoi nghia. Ho giet chet hoac bat song binh linh Nga đon tru o kinh đo Warsawa. Hay tin, Quoc vuong Friedrich Wilhelm II xua Quan đoi Pho đen đanh bai quan khoi nghia Ba Lan va đanh up Cracow, nhung phai rut khoi kinh thanh Warsawa đe đoi mat voi mot cuoc bao loan o mien Nam Pho. Trong khi đo, quan tinh nhue Nga va Ao cung xam luoc Ba Lan, duoi su chi huy cua Nguyen soai Aleksandr Vasilyevich Suvorov va vien tuong Ivan Ivanovitch Hermann von Fersen. Đe ngan cach hai đao quan Nga cua Suvorov va Fersen lien ket voi nhau, quan khoi nghia Ba Lan tan cong quan Nga cua Fersen, nhung bi đanh tan tac va nguoi thu linh cua ho bi bat lam tu binh. Quan Nga cua Nguyen soai Suvorov cung chiem đong thanh pho Praha. Cuoc chien đau ket thuc voi su kien kinh đo Warsawa that thu va Stanisław II thoai vi, ong mat nam 1798 tai kinh đo Sankt-Peterburg cua Nga. Cuoi cung, cuoc chia cat Ba Lan lan thu ba (1795), cung la cuoc chia cat Ba Lan lan cuoi cung đuoc thuc hien giua ba nuoc Pho, Ao va Nga. Kinh thanh Warsawa roi vao tay Vuong quoc Pho truoc khi đuoc trao lai cho nguoi Nga, nuoc sau đo se đanh chiem nhieu đat nhat cua thinh vuong chung cu. Voi cuoc chia cat Ba Lan vao nam 1795, Ba Lan va Litva đa hoan toan bi xoa so khoi ban đo chau Au. Nam 1918 nen đoc lap cua Ba Lan va Litva moi đuoc khoi phuc lai hoan toan sau khi Đe quoc Nga va Đe quoc Đuc sup đo.


To chuc nha nuoc va chinh tri = Quyen tu do vang =

Hoc thuyet chinh tri cua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva la: nha nuoc cua chung ta la mot nen cong hoa duoi nhiem ky cai tri cua nha vua. Quan chuong an Jan Zamoyski đa khang đinh lai hoc thuyet nay khi ong noi rang: Rex regnat et non gubernat ( nha vua ngu tri nhung khong cai tri). Thinh vuong chung Ba Lan va Litva cho phep lap mot nghi vien, Sejm. Nha vua co nghia vu ton trong cac quyen cong dan đuoc ghi ro trong cac đieu luat cua vua Henry cung nhu trong Pacta conventa (nhung thoa thuan phai tan thanh) đa đuoc đam phan vao luc bau chon ong.
Quyen luc cua nha vua bi gioi han vi su chi phoi cua so đong tang lop quy toc. Moi vi vua moi phai ky vao nhung đieu luat cua vua Henry, thu tro thanh nen tang cua he thong chinh tri Ba Lan(va bao gom ca nhung cam ket gan nhu chua tung co đoi voi su khoan dung ton giao). Theo thoi gian, cac đieu luat cua vua Henry đa hop nhat voi Pacta conventa tro thanh nhung cam ket ro rang ma vi vua moi đuoc bau phai chap nhan. Tu thoi điem đo tro đi, nha vua thuc su tro thanh mot cong su voi gioi quy toc va luon bi giam sat boi mot nhom nghi si. Sejm co quyen phu quyet nha vua trong nhung van đe quan trong, bao gom ca quyen lap phap, nhung van đe đoi ngoai, tuyen bo chien tranh va ca he thong thue (nhung thay đoi đoi voi cac loai thue hien hanh hoac tien thu đuoc tu mot loai thue moi).
Nen tang he thong chinh tri cua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva, quyen tu do vang(Tieng Ba Lan: Zlota Wolnosc, mot thuat ngu đuoc su dung tu nam 1573 tro đi) bao gom:

Tu do bau chon vua boi tat ca quy toc muon tham gia.
Sejm tuc nghi vien cua lien bang, Nha vua phai to chuc hai nam mot lan.
Pacta conventa (Tieng La Tinh), "Nhung thoa thuan phai tan thanh" Đam phan voi vi vua moi đuoc bau, Bao gom ca mot du luat ve cac quyen rang buoc len nha vua xuat phat tu cac đieu luat cua vua henry truoc đo.
Rokosz (quyen noi day) la quyen cua szlachta đe tao ra mot cuoc noi day hop phap chong lai mot vi vua vi pham su bao đam cac đac quyen cua szlachta.
Liberum veto (Tieng La Tinh) Quyen cua mot nghi si trong Sejm đe chong lai mot phan quyet truoc so đong trong mot ky hop Sejm. Nhung tuyen bo tu do phu quyet nhu vay se lam vo hieu hoa tat ca cac đao luat đinh thong qua trong ky hop đo, trong thoi ky khung hoang vao nua sau the ky 17, cac quy toc Ba Lan co kha nang su dung ca quyen tu do phu quyet tai Sejmik (nghi vien đia phuong).
Konfederacja, quyen thanh lap mot to chuc thong qua quyen luc đe nham đen mot muc tieu chinh tri chung.
Ba khu vuc cua Thinh vuong chung Ba Lan va Litva đuoc huong quyen tu tri. Moi Voivodship (đon vi hanh chinh cua Ba Lan-Litva tuong đuong voi tinh) co mot nghi vien rieng (Sejmik) đe thuc hien cac quyen han chinh tri, bao gom ca lua chon đai dien đen Sejm quoc gia va giao cho nguoi đai dien cac chi dan cu the đe bieu quyet tai Sejm. Đai cong quoc Lietuva co quan đoi, ngan kho rieng va thanh lap hau het cac chinh quyen khac cua minh.
Quyen tu do vang tao ra mot nha nuoc đac biet trong thoi đai cua no. Mac du co phan tuong tu voi nhung che đo chinh tri ton tai o cac thanh bang cung thoi nhu cong hoa Venezia. Đieu thu vi la ca hai nha nuoc nay đeu đuoc goi la nuoc cong hoa thanh binh nhat. Vao thoi điem hau het cac quoc gia chau au đeu tap trung vao che đo quan chu chuyen che, chien tranh giua cac trieu đai va ton giao. Duy nhat Thinh vuong chung Ba Lan va Litva thu nghiem voi mo hinh ve su phan quyen, lien minh va lien bang, nen dan chu, su khoan dung ton giao va tham chi ca chu nghia hoa binh. Sejm thuong su dung quyen phu quyet trong cac cuoc chien tranh đuoc xem nhu mot vi du ve hoc thuyet hoa binh dan chu.
He thong chinh tri đac biet so voi thoi đai cua no xuat phat tu su thang loi cua tang lop quy toc szlachta truoc nhung tang lop xa hoi khac va truoc che đo quan chu. Theo thoi gian, Szlachta đa tich luy đu cac đac quyen đieu ma khong mot vi vua nao co the hi vong đanh đo đuoc su nam quyen cua szlachta. Thinh vuong chung Ba Lan va Litva co the đuoc mieu ta nhu mot su pha tron cua:

Lien minh va lien bang, Vi ton tai quyen tu tri rong rai cua cac khu vuc. Song đieu đo tro thanh kho khan khi muon keu goi mot trong so cac lien minh hoac lien bang trong thinh vuong chung.
Đau so chinh tri, vi chi co szlachta tuc gan 15% dan so co quyen luc chinh tri.
Che đo dan chu, vi tat ca szachta co cac quyen va đac quyen ngang nhau, va Sejm co quyen phu quyet nha vua trong cac van đe quan trong. Ngoai ra 15% dan so cua thinh vuong chung đuoc huong cac quyen loi chinh tri đay (cac szlachta) mot ty le lon hon hau het cac nuoc chau au, luu y rang vao nam 1789 o Phap chi co khoang 1% dan so co quyen bau cu, va vao nam 1867 o Anh chi khoang 3%.
Nen quan chu bau chon vua, vi nha vua đuoc bau boi cac szlachta.
Quan chu lap hien, vi nha vua bi gioi han boi Pacta conventa va nhung đao luat khac va szlachta co the bat tuan menh lenh cua bat ky vi vua nao ma ho cho rang bat hop phap.


Di san Cong quoc Warszawa đuoc thanh lap nam 1807 la vet tich con lai cua thinh vuong chung. Nhung phong trao phuc hoi khac xuat hien trong cuoc Khoi nghia thang Muoi Mot (1830–31), Khoi nghia thang Gieng (1863–64) va vao nam 1920 gom ca nhung no luc that bai cua Jozef Piłsudski nham tao ra Miedzymorze mot lien bang gom nhieu quoc gia đong-trung Au va vung Ban Tich duoi su bao tro cua Ba Lan nham phuc hoi lai nha nuoc Ba Lan-Litva cu, lien bang đo se bao gom ca Litva va Ukraina. Ngay hom nay Cong hoa Ba Lan tu xem minh la quoc gia ke thua cua thinh vuong chung. Nhung nguoc lai, cong hoa Litva đuoc thanh lap vao cuoi chien tranh the gioi thu nhat xem su tham gia cua Litva vao Thinh vuong chung Ba Lan va Litva xua kia hau het bang mot cai nhin phu nhan trong giai đoan đau gianh lai đoc lap cua minh Nhung quan điem nay đa thay đoi gan đay.


Đoc them Phan vung Pho
Phan vung Nga
Phan vung Ao


Chu thich Lien ket ngoai http://www.conflicts.rem33.com/images/Poland/PLCommonwealth.htm

Ban mau:Chu đe Litva