Hien phap Viet Nam Cong hoa 1956 la ban hien phap đuoc hinh thanh trong thoi Đe Nhat Cong hoa o mien Nam Viet Nam vao nam 1956.


Boi canh lich su Sau cuoc Trung cau Dan y o phia nam vi tuyen 17 vao Thang Muoi nam 1955 voi ket qua la Quoc truong Bao Đai bi truat phe thi tan tong thong Ngo Đinh Diem cho nhom hop Uy ban Thao hien vao cuoi nam 1955 gom 11 thanh vien đe soan Hien phap cho quoc gia cong hoa moi. Sang Thang Ba nam 1956 thi mo cuoc bau cu Quoc hoi Lap hien voi 123 đai bieu đe hoan tat cong viec soan thao va thong qua ban hien phap. Chinh Quoc hoi cung đe cu 15 nguoi lap ra Uy ban hien phap rieng, chu tich la Tran Chanh Thanh đe cung hiep soan. Thang Bay nam 1956 thi Quoc hoi bo phieu thuan va đen 26 Thang Muoi nam 1956 sau khi mot vai điem di biet giua hai nganh lap phap va hanh phap đuoc giai quyet thi tong thong ky van ban ban hanh. Ngay chinh thuc ban hanh hien phap đau tien cua Viet Nam Cong Hoa (26 thang 6 nam 1956) cung đuoc chon la ngay quoc khanh cua nen Đe Nhat Cong hoa mac du chinh the Viet Nam Cong hoa đa hinh thanh truoc đo đung hai nam (26 thang 6 nam 1954).


Nhan đinh Ve mat phap ly, ban Hien phap Viet Nam Cong hoa 1956 khang đinh viec phan chia quyen luc cua che đo la tam quyen phan lap va co muc tieu đe hai nganh lap phap va hanh phap kiem soat lan nhau. Ve nganh tu phap thi quyen luc kem hon va khong đuoc đoc lap hoan toan vi le thuoc vao Bo Tu phap va phu Tong thong bo nhiem va đieu hanh. So sanh voi cac quoc gia khac thi Hien phap 1956 don nhieu quyen luc vao nganh hanh phap hon vi tong thong co nhung đac quyen trong nhung truong hop noi loan, chien tranh hay khung hoang tai chinh.
Hien phap bi coi la cach đe Ngo Đinh Diem co toan quyen khong che bo may nha nuoc, the hien qua nhung điem:

Khi phu Tong thong phu quyet mot đao luat cua lap phap, Quoc hoi phai hoi đu tuc so 3/4 moi đuoc tai thong qua. Ma 3/4 nay phai "minh danh đau phieu" (đieu 58), nhu vay Tong thong co the biet ai đa chong lai quyen phu quyet cua minh.
Mot vien Bao hien co đuoc quy đinh đe nghien cuu va quyet đinh xem cac đieu khoan co bat hop hien khong, nhung vien nay gom 9 nguoi thi vi chu tich va 4 tham phan hay luat gia đa do Tong thong bo nhiem (đieu 86).
Tong thong co quyen đe nghi sua đoi hien phap (đieu 90) va Uy ban sua đoi Hien phap phai tham khao y kien cua Vien Bao hien (ma 5/9 nguoi đa la do Tong thong chi đinh) va con cua ca Tong thong nua (đieu 91).
Tong thong khong bat buoc phai đieu tran truoc Quoc hoi, khong chiu trach nhiem truoc Quoc hoi va khong the bi Quoc hoi bat tin nhiem đe cach chuc. Tong thong tiep xuc voi Quoc hoi "bang thong điep" va neu muon "co the du cac phien hop cua Quoc hoi", cung nhu chi "khi thay can, Tong thong thong bao cho Quoc hoi biet tinh hinh Quoc gia" (đieu 39).
Tom lai, theo Hien phap 1956, Tong thong Ngo Đinh Diem co đay đu quyen luc đe triet tieu hoac lam te liet cac đao luat nao ma ong khong vua y, cung nhu de dang ban hanh va thi hanh cac đao luat nao co loi cho minh.
Xet ve mat tinh than thi Hien phap 1956 đat nhan dan o cuong vi chu chot cua quoc gia va "chu quyen thuoc ve toan dan" (Đieu 2). Đieu đang ghi nhan la nen tang cua ban hien phap neu ra ba khia canh: "van minh Viet Nam", "duy linh", va "gia tri con nguoi" nhu ghi ro trong loi mo đau.


Tham khao Dommen, Arthur. The Indochinese Experience of the French and the Americans, Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam. Bloomington, IN: Đai hoc Indiana Press, 2001.
Hoang Co Thuy. Viet su khao luan. Paris: Nam A, 2002.


Chu thich Xem them Hien phap Viet Nam Cong hoa 1967