Trong đien toan, tuong lua hay firewall la mot he thong bao mat mang giam sat va kiem soat luu luong mang đen va đi dua tren cac quy tac bao mat đuoc xac đinh truoc. Mot tuong lua thuong thiet lap mot rao can giua mot mang noi bo đang tin cay va mang ben ngoai khong tin cay, chang han nhu Internet.
Tuong lua thuong đuoc phan loai thanh Tuong lua mang hay tuong lua dua tren may chu. Tuong lua mang loc luu luong giua hai hoac nhieu mang va chay tren phan cung mang. Tuong lua dua tren may chu chay tren may tinh chu va kiem soat luu luong mang vao va ra khoi cac may đo. Chung cung đuoc phan loai thanh tuong lua bao ve đe bao ve an ninh cho may tinh ca nhan hay mang cuc bo, tranh su xam nhap, tan cong tu ben ngoai va tuong lua ngan chan thuong do cac nha cung cap dich vu Internet thiet lap va co nhiem vu ngan chan khong cho may tinh truy cap mot so trang web hay may chu nhat đinh, thuong dung voi muc đich kiem duyet Internet.


Lich su Thuat ngu tuong lua ban đau đe cap đen mot buc tuong nham muc đich han che đam chay trong toa nha. Viec su dung sau nay đe cap đen cac cau truc tuong tu, chang han nhu tam kim loai ngan cach khoang đong co cua mot chiec xe hoac may bay tu khoang hanh khach. Thuat ngu nay đuoc ap dung vao cuoi nhung nam 1980 cho cong nghe mang xuat hien khi Internet con kha moi ve mat su dung va ket noi toan cau. Tien than cua tuong lua bao mat mang la cac bo đinh tuyen đuoc su dung vao cuoi nhung nam 1980, vi chung tach cac mang voi nhau, do đo ngan chan su lay lan cua cac van đe tu mang nay sang mang khac.


= The he thu nhat: bo loc goi tin =

Loai tuong lua mang đuoc bao cao đau tien đuoc goi la bo loc goi tin. Bo loc goi hoat đong bang cach kiem tra cac goi đuoc chuyen giua cac may tinh. Khi goi khong khop voi bo quy tac loc cua bo loc goi, bo loc goi se bo (loai bo am tham) goi hoac tu choi goi (loai bo no va tao thong bao Internet Control Message Protocol cho nguoi gui) nguoc lai thi no đuoc phep vuot qua. Cac goi co the đuoc loc theo đia chi mang nguon va đich, giao thuc, so cong nguon va đich. Phan lon giao tiep Internet trong the ky 20 va đau the ky 21 đa su dung Transmission Control Protocol (TCP) hoac User Datagram Protocol (UDP) ket hop voi cac cong pho bien, cho phep tuong lua thoi ky đo phan biet va do đo kiem soat cac loai cu the cua luu luong truy cap (nhu duyet web, in tu xa, truyen email, truyen file), tru khi cac may o moi ben cua bo loc goi su dung cung mot cong khong chuan.
Bai bao đau tien đuoc xuat ban ve cong nghe tuong lua la vao nam 1988, khi cac ky su cua Digital Equipment Corporation (DEC) phat trien cac he thong loc đuoc goi la tuong lua loc goi tin. Tai AT&T Bell Labs, Bill Cheswick va Steve Bellovin tiep tuc nghien cuu ve loc goi va phat trien mot mo hinh lam viec cho cong ty rieng cua ho dua tren kien truc the he đau tien cua ho.
Y tuong đau tien đuoc đa hinh thanh sau khi hang loat cac vu xam pham nghiem trong đoi voi an ninh lien mang xay ra vao cuoi nhung nam 1980. Nam 1988, mot nhan vien tai trung tam nghien cuu NASA Ames tai California gui mot ban ghi nho qua thu đien tu toi đong nghiep rang: "Chung ta đang bi mot con VIRUS Internet tan cong! No đa đanh Berkeley, UC San Diego, Lawrence Livermore, Stanford, va NASA Ames." Con virus đuoc biet đen voi ten Sau Morris nay đa đuoc phat tan qua thu đien tu va khi đo đa la mot su kho chiu chung ngay ca đoi voi nhung nguoi dung vo thuong vo phat nhat. Sau Morris la cuoc tan cong dien rong đau tien đoi voi an ninh Internet. Cong đong mang đa khong he chuan bi cho mot cuoc tan cong nhu vay va đa hoan toan bi bat ngo. Sau đo, cong đong Internet đa quyet đinh rang uu tien toi cao la phai ngan chan khong cho mot cuoc tan cong bat ky nao nua co the xay ra, ho bat đau cong tac đua ra cac y tuong moi, nhung he thong va phan mem moi đe lam cho mang Internet co the tro lai an toan.
Nam 1988, bai bao đau tien ve cong nghe tuong lua đuoc cong bo, khi Jeff Mogul thuoc Digital Equipment Corp. phat trien cac he thong loc đau tien đuoc biet đen voi ten cac tuong lua loc goi tin. He thong kha co ban nay đa la the he đau tien cua cai ma sau nay se tro thanh mot tinh nang ky thuat an toan mang đuoc phat trien cao. Tu nam 1980 đen nam 1990, hai nha nghien cuu tai phong thi nghiem AT&T Bell, Dave Presetto va Howard Trickey, đa phat trien the he tuong lua thu hai, đuoc bien đen voi ten cac tuong lua tang mach (circuit level firewall). Cac bai bao cua Gene Spafford o Đai hoc Purdue, Bill Cheswick o phong thi nghiem AT&T va Marcus Ranum đa mo ta the he tuong lua thu ba, voi ten goi tuong lua tang ung dung (application layer firewall), hay tuong lua dua proxy (proxy-based firewall). Nghien cuu cong nghe cua Marcus Ranum đa khoi đau cho viec tao ra san pham thuong mai đau tien. San pham nay đa đuoc Digital Equipment Corporation's (DEC) phat hanh voi ten SEAL. Đot ban hang lon đau tien cua DEC la vao ngay 13 thang 9 nam 1991 cho mot cong ty hoa chat tai bo bien phia Đong cua My.
Tai AT&T, Bill Cheswick va Steve Bellovin tiep tuc nghien cuu cua ho ve loc goi tin va đa phat trien mot mo hinh chay đuoc cho cong ty cua chinh ho, dua tren kien truc cua the he tuong lua thu nhat cua minh. Nam 1992, Bob Braden va Annette DeSchon tai Đai hoc Nam California đa phat trien he thong tuong lua loc goi tin the he thu tu. San pham co ten "Visas" nay la he thong đau tien co mot giao dien voi mau sac va cac bieu tuong, co the de dang cai đat thanh phan mem cho cac he đieu hanh chang han Microsoft Windows va Mac/OS cua Apple va truy nhap tu cac he đieu hanh đo. Nam 1994, mot cong ty Israel co ten Check Point Software Technologies đa xay dung san pham nay thanh mot phan mem san sang cho su dung, đo la FireWall-1. 
Mot the he thu hai cua cac tuong lua proxy đa đuoc dua tren cong nghe Kernel Proxy. Thiet ke nay lien tuc đuoc cai tien nhung cac tinh nang va ma chuong trinh co ban hien đang đuoc su dung rong rai trong ca cac he thong may tinh gia đinh va thuong mai. Cisco, mot trong nhung cong ty an ninh mang lon nhat tren the gioi đa phat hanh san pham nay nam 1997.
The he FireWall-1 moi tao them hieu luc cho đong co kiem tra sau goi tin bang cach chia se chuc nang nay voi mot he thong ngan chan xam nhap.


Cac loai tuong lua Co ba loai tuong lua co ban tuy theo:

Truyen thong đuoc thuc hien giua mot nut đon va mang, hay giua mot so mang.
Truyen thong đuoc chan tai tang mang, hay tai tang ung dung.
Tuong lua co theo doi trang thai cua truyen thong hay khong.
Phan loai theo pham vi cua cac truyen thong đuoc loc, co cac loai sau:

Tuong lua ca nhan hay tuong lua may tinh, mot ung dung phan mem voi chuc nang thong thuong la loc du lieu ra vao mot may tinh đon.
Tuong lua mang, thuong chay tren mot thiet bi mang hay may tinh chuyen dung đat tai ranh gioi cua hai hay nhieu mang hoac cac khu phi quan su (mang con trung gian nam giua mang noi bo va mang ben ngoai). Mot tuong lua thuoc loai nay loc tat ca truyen thong du lieu vao hoac ra cac mang đuoc ket noi qua no.
Loai tuong lua mang tuong ung voi y nghia truyen thong cua thuat ngu "tuong lua" trong nganh mang may tinh.
Khi phan loai theo cac tang giao thuc noi giao thong du lieu co the bi chan, co ba loai tuong lua chinh:

Tuong lua tang mang. Vi du iptables.
Tuong lua tang ung dung. Vi du TCP Wrappers.
Tuong lua ung dung. Vi du: han che cac dich vu ftp bang viec đinh cau hinh tai tep /etc/ftpaccess.
Cac loai tuong lua tang mang va tuong lua tang ung dung thuong trum len nhau, mac du tuong lua ca nhan khong phuc vu mang, nhung mot so he thong đon đa cai đat chung ca hai.
Cuoi cung, neu phan loai theo tieu chi rang tuong lua theo doi trang thai cua cac ket noi mang hay chi quan tam đen tung goi tin mot cach rieng re, co hai loai tuong lua:

Tuong lua co trang thai (Stateful firewall)
Tuong lua phi trang thai (Stateless firewall)


Ly do su dung tuong lua Mang internet ngay cang phat trien va pho bien rong khap moi noi, loi ich cua no rat lon. Tuy nhien cung co rat nhieu ngoai tac khong mong muon đoi voi cac ca nhan la cha me hay to chuc, doanh nghiep, co quan nha nuoc... nhu cac trang web khong phu hop lua tuoi, nhiem vu, loi ich, đao đuc, phap luat hoac trao đoi thong tin bat loi cho ca nhan, doanh nghiep... Do vay ho (cac ca nhan, to chuc, co quan va nha nuoc) su dung tuong lua đe ngan chan.
Tuong lua đong vai tro rat quan trong đe ngan chan cac thanh phan nguy hiem nhu hacker, sau, hay cac loai virus truoc khi chung co the xam nhap vao may tinh cua ta.


Tuong lua bao ve Tuong lua mang đen nhieu tac dung co loi cho he thong may tinh. Cu the:

Tuong lua ngan chan cac truy cap trai phep vao mang rieng. No hoat đong nhu nguoi gac cua, kiem tra tat ca du lieu đi vao hoac đi ra tu mang rieng. Khi phat hien co bat ky su truy cap trai phep nao thi no se ngan chan, khong cho traffic đo tiep can đen mang rieng.
Tuong lua giup chan đuoc cac cuoc tan cong mang.
Firewall hoat đong nhu chot chan kiem tra an ninh. Bang cach loc thong tin ket noi qua internet vao mang hay may tinh ca nhan.
De dang kiem soat cac ket noi vao website hoac han che mot so ket noi tu nguoi dung ma doanh nghiep khong mong muon.
Ban co the tuy chinh tuong lua theo nhu cau su dung. Bang cach thiet lap cac chinh sach bao mat phu hop.


Tuong lua ngan chan = Cac ngoai tac khong mong muon =
- Cac ngoai tac khong mong muon thuong la "đoi truy", goi duc (sex, khieu dam), chong đoi che đo, (chinh tri, "phan đong" hay bat đong chinh kien) hoac cac lien lac, giao dich voi đoi thu canh tranh gay ra cho đoi tuong nguoi dung đuoc cho la khong phu hop tiep can, nhu la mot hinh thuc kiem duyet internet.


= Cach thuc ngan chan =
- Đe ngan chan cac trang web khong mong muon, cac trao đoi thong tin khong mong muon, nguoi ta dung cach loc cac đia chi web khong mong muon ma ho đa tap hop đuoc hoac loc noi dung thong tin trong cac trang thong qua cac tu khoa đe ngan chan nhung nguoi dung khong mong muon truy cap vao mang va cho phep nguoi dung hop le thuc hien viec truy xuat.
- Buc tuong lua co the la mot thiet bi đinh huong (Router, mot thiet bi ket noi giua hai hay nhieu mang va chuyen cac thong tin giua cac mang nay) hay tren mot may chu (Server), bao gom phan cung va/hoac phan mem nam giua hai mang (chang han mang Internet va mang cuc bo, mang lien ket cac gia đinh, điem kinh doanh internet, to chuc, cong ty, he thong Ngan hang, co quan nha nuoc).
- Co quan nha nuoc co the lap buc tuong lua ngay tu cong Internet quoc gia hoac yeu cau cac nha cung cap dich vu đuong truyen (IXP) va nha cung cap dich vu Internet (ISP) thiet lap he thong tuong lua huu hieu hoac yeu cau cac đai ly kinh doanh internet thuc hien cac bien phap khac.


= Nhuoc điem khi su dung tuong lua =
Su dung tuong lua can phai xu ly mot luong lon thong tin nen viec xu ly loc thong tin co the lam cham qua trinh ket noi cua nguoi ket noi.
Viec su dung tuong lua chi huu hieu đoi voi nhung nguoi khong thanh thao ky thuat vuot tuong lua, nhung nguoi su dung khac co hieu biet co the de dang vuot qua tuong lua bang cach su dung cac proxy khong bi ngan chan.


= Cach vuot tuong lua ngan chan =
Cac trang web bi chan nhat la cac trang web sex thuong rat linh đong thay đoi đia chi đe tranh su nhan dien hoac nhanh chong thong bao đia chi moi mot cach han che voi cac đoi tuong dung đa đinh.
Nguoi dung o cac nuoc co he thong tuong lua ngan chan co the tiep can voi noi dung bi chan qua cac ngo khac bang cach thay đoi đia chi Proxy, DNS hoac qua vung nho đem (cache) cua trang tim kiem thong dung nhu Google, Yahoo..., hoac su dung phan mem mien phi Tor, Freegate. Noi chung nguoi dung mang hieu biet nhieu ve may tinh thi biet nhieu ky xao vuot tuong lua.


Xem them Chu thich Lien ket ngoai Internet Firewalls: Frequently Asked Questions, compiled by Matt Curtin, Marcus Ranum and Paul Robertson.
Firewalls Aren’t Just About Security Luu tru ngay 13 thang 4 nam 2016 tai Wayback Machine – Cyberoam Whitepaper focusing on Cloud Applications Forcing Firewalls to Enable Productivity.
Evolution of the Firewall Industry – Discusses different architectures and their differences, how packets are processed, and provides a timeline of the evolution.
A History and Survey of Network Firewalls Luu tru ngay 30 thang 8 nam 2017 tai Wayback Machine – provides an overview of firewalls at the various ISO levels, with references to the original papers where first firewall work was reported.
Software Firewalls: Made of Straw? Part 1 and Software Firewalls: Made of Straw? Part 2 Luu tru ngay 30 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine – a technical view on software firewall design and potential weaknesses
Why the Future of Firewall Security will be Context-Based Luu tru ngay 8 thang 1 nam 2019 tai Wayback Machine – GajShield Whitepaper providing an insight on how Context based security will empower the future of firewall security.