Co may Antikythera (, ) la mot may tinh analog va mo hinh he mat troi co hoc phat minh boi nguoi Hy Lap co đai đuoc su dung đe du đoan vi tri cua cac su kien thien van va nhat thuc cho cac muc đich ve lich va chiem tinh trong nhieu thap nien truoc. No cung co the đuoc su dung đe canh lich viec đang cai to chuc The van hoi Olympic co đai 4 nam mot lan.
Co may đuoc phat hien vao ngay 17 thang 5 nam 1902 boi nha khao co hoc Valerios Stais, trong so nhung đong đo nat đuoc lay tu xac mot con tau ngoai khoi bo bien Hy Lap Antikythera.  Hop so bi an nay đuoc cho la do cac nha khoa hoc Hy Lap thiet ke va xay dung, co nien đai khoang 87 TCN, hoac tu 150 đen 100 TCN hoac toi 205 TCN, hoac trong mot the he truoc con tau đam, von đa co nien đai khoang 70-60 TCN.
Thiet bi nay đuoc đat trong phan con lai cua hop go 340 milimet (13 in) × 180 milimet (7,1 in) × 90 milimet (3,5 in), đuoc tim thay duoi dang mot khoi, sau đo đuoc chia thanh ba manh chinh hien nay chia thanh 82 manh rieng biet sau cong trinh bao ton. Bon trong so nhung manh nay chua banh rang, trong khi chu khac đuoc tim thay tren nhieu loai khac. Banh rang lon nhat co đuong kinh khoang 140 milimet (5,5 in) va ban đau co 223 rang.
No la mot co che đong ho phuc tap bao gom it nhat 30 banh rang bang đong chia luoi. Mot nhom nghien cuu do Mike Edmunds va Tony Freeth đung đau tai Đai hoc Cardiff đa su dung may chup cat lop X-quang hien đai va quet be mat co đo phan giai cao đe hinh anh ben trong cac manh cua co che boc vo va đoc nhung chu khac mo nhat tung che vo ngoai cua may.
Hinh anh chi tiet cua co may cho thay rang no co 37 banh rang cho phep no theo doi chuyen đong cua Mat Trang va Mat Troi thong qua hoang đao, đe du đoan nhat thuc va tham chi mo hinh quy đao khong đeu cua mat trang, trong đo van toc cua mat trang lon hon tai điem can đia so voi điem vien đia. Chuyen đong nay đa đuoc nghien cuu vao the ky thu 2 TCN boi nha thien van hoc Hipparchus cua Rhodes, va co suy đoan rang ong co the đa tu van trong viec xay dung may.
Kien thuc ve cong nghe nay đa bi mat vao thoi co đai, va cac cong trinh cong nghe tiep can su phuc tap va tay nghe cua no đa khong xuat hien tro lai cho đen khi đong ho thien van co hoc phat trien o chau Au trong the ky thu 14. Tat ca cac manh vo đuoc biet đen cua co may Antikythera đuoc luu giu tai Bao tang khao co hoc quoc gia o Athens, cung voi mot so tai tao nghe thuat/ban sao ve co may co the đa đuoc xem xet va lam viec.


Lich su = Kham pha co may Antikythera =

Co may Antikythera đuoc lay tu đo sau 45 met (148 ft) duoi muc nuoc bien trong con tau đam Antikythera ngoai khoi Point Glyphadia tren đao Antikythera cua Hy Lap nam 1901, nhieu kha nang la vao thang Bay. Xac tau đa đuoc tim thay vao thang 4 nam 1900 boi mot nhom tho lan bien Hy Lap đa thu thap rat nhieu đo tao tac lon, bao gom tuong đong va đa cam thach, đo gom, đo thuy tinh đoc đao, đo trang suc, tien xu va co may. Tat ca đeu đuoc chuyen đen Bao tang Khao co hoc Quoc gia o Athens đe luu tru va phan tich. Co may nay chi đon thuan la mot cuc đong va go bi an mon vao thoi điem đo va khong đuoc chu y trong hai nam, trong khi nhan vien bao tang lam viec đe ghep cac buc tuong ro rang hon.
Vao ngay 17 thang 5 nam 1902, nha khao co hoc Valerios Stais đa phat hien ra rang mot trong nhung manh đa co banh rang đuoc gan trong đo. Ban đau anh tin rang đo la mot chiec đong ho thien van, nhung hau het cac hoc gia coi thiet bi la khong đong bo, qua phuc tap đe đuoc xay dung trong cung thoi ky voi nhung phan khac đa đuoc phat hien. Cac cuoc đieu tra ve đoi tuong đa bi bo đi cho đen khi su gia khoa hoc Anh va giao su Đai hoc Yale, Derek J. de Solla Price tro nen hung thu voi no vao nam 1951. Nam 1971, nha vat ly hat nhan Hy Lap Charalampos Karakalos đa tao ra hinh anh tia X va tia gamma cua 82 manh vo.
Khong biet co may nay xuat hien nhu the nao tren tau cho hang, nhung nguoi ta cho rang no đa đuoc đua tu Rhodes đen Rome, cung voi mot kho bau cuop boc, đe ho tro mot cuoc dieu hanh chien thang do Julius Caesar to chuc.


= Goc =
Co may Antikythera thuong đuoc goi la "chiec may tinh" đau tien tren the gioi. Chat luong va đo phuc tap cua san xuat cua co may cho thay rang no đa khong đuoc phat minh truoc đo trong thoi ky Hy Lap. Cau tao cua no dua tren ly thuyet thien van hoc va toan hoc đuoc phat trien boi cac nha thien van hoc Hy Lap, va nguoi ta uoc tinh no đa đuoc tao ra vao khoang cuoi the ky II TCN.
Nam 1974, gia Derek de Solla ket thuc tu thiet lap banh rang va chu khac tren khuon mat cua co may ma no đa đuoc thuc hien khoang nam 87 TCN va chi mat vai nam sau đo. Jacques Cousteau va cac cong su đa đen tham xac tau vao nam 1976 va thu hoi cac đong tien co nien đai tu nam 76 đen nam 67 TCN. Trang thai an mon tien tien cua co may khien cac nha khoa hoc khong the phan tich thanh phan chinh xac cua no, nhung nguoi ta tin rang thiet bi đuoc lam bang hop kim đong thiec thap (khoang 95% đong, 5% thiec).
Nam 2008, nghien cuu tiep theo cua Du an Nghien cuu Co che Antikythera đa goi y rang khai niem ve co may co the bat nguon tu cac thuoc đia Corinth, vi chung đa xac đinh lich tren Xoan oc Metonic khi đen tu Corinth hoac mot trong cac thuoc đia cua no o Tay Bac Hy Lap hoac Sicily  Syracuse la mot thuoc đia cua Co-rinh-to va la nha cua Archimedes, va du an Nghien cuu Co che Antikythera đa lap luan trong nam 2008 rang no co the am chi moi lien he voi truong phai Archimedes. Tuy nhien, gan đay no đa đuoc chung minh rang lich tren Metonic Spiral thuc su thuoc loai Corinth nhung khong the la cua Syracuse. Mot gia thuyet khac cho thay rang tien xu đuoc tim thay boi Jacques Cousteau tai khu vuc xac tau vao nhung nam 1970 cho đen thoi điem xay dung thiet bi, va cho rang nguon goc cua no co the la tu thanh pho Pergamon Hy Lap co đai, nha cua Thu vien Pergamum. Voi nhieu cuon giay cua nghe thuat va khoa hoc, no chi đung thu hai trong tam quan trong cua Thu vien Alexandria trong thoi ky Hy Lap.
Con tau mang thiet bi nay cung chua binh hoa theo phong cach Rhodian, dan đen gia thuyet rang no đuoc xay dung tai mot hoc vien đuoc thanh lap boi nha triet hoc Stoic Posidonius tren hon đao Hy Lap đo. Rhodes la mot cang thuong mai ban ron thoi co đai va la trung tam thien van hoc va ky thuat co khi, que huong cua nha thien van hoc Hipparchus, nguoi đa tung song trong khoang thoi gian tu nam 140 TCN đen nam 120 TCN. Co may nay su dung ly thuyet cua Hipparchus ve su chuyen đong cua mat trang, đieu nay goi y kha nang ma ong co the đa thiet ke no hoac it nhat la đa lam viec voi no. Ngoai ra, gan đay nguoi ta đa lap luan rang cac su kien thien van tren Parapegma cua co may Antikythera hoat đong tot nhat cho vi đo trong khoang 33,3-37,0 đo ve phia bac đao Rhodes nam giua vi đo 35,85 va 36,50 đo Bac.
Vao nam 2014, mot nghien cuu cua Carman va Evans đa lap luan ve mot cuoc kham pha nien đai moi khoang 200 TCN dua tren viec xac đinh ngay khoi đau trong chu ky Saros la thang am lich bat đau ngay sau Mat Trang moi ngay 28 thang 4 nam 205 TCN. Hon nua, theo Carman va Evans, phong cach so hoc cua Babylonian phu hop hon nhieu so voi cac mo hinh du đoan thiet bi la kieu luong giac truyen thong cua Hy Lap. Mot nghien cuu cua Paul Iversen đuoc cong bo vao nam 2017 rang nguyen mau cho thiet bi thuc su la tu Rhodes, nhung mo hinh đac biet nay đa đuoc sua đoi cho khach hang tu Epirus o tay bac Hy Lap va co the đuoc xay dung trong mot the he con tau đam.
Hon nua, viec lan đang đuoc thuc hien voi hy vong kham pha them ve cac manh cua co may.


Su mieu ta Co may ban đau duong nhu đa xuat hien tu Đia Trung Hai nhu mot thiet bi duy nhat. Ngay sau đo no bi gay thanh ba phan chinh. Nhung manh nho khac đa bi pha vo tam thoi trong mot khoang thoi gian đe lam sach va xu ly, va cac manh vun khac van con đuoc tim thay tren đay bien sau chuyen tham hiem Cousteau. Mot so bo phan khac van co the đang bi cat giu, chua đuoc kham pha ke tu lan phuc hoi ban đau cua chung. Trong so 82 manh vo đa biet, bay manh vo co y nghia co hoc va chua phan lon co che va chu khac. Ngoai ra con co 16 phan nho hon co chua chu khac phan đoan va khong đay đu.


Tham khao Đoc them = Sach =