Sinh thai nhan van hay sinh thai hoc nhan van la mot khoa hoc lien nganh va xuyen nganh ve moi quan he giua con nguoi voi moi truong tu nhien, xa hoi va moi truong nhan tao. Triet hoc va nghien cuu ve sinh thai nhan van co mot lich su ket noi rat nhieu tien bo trong sinh thai hoc, đia ly hoc, xa hoi hoc, tam ly hoc, nhan loai hoc, đong vat hoc, dich te hoc, y te cong cong va kinh te hoc gia đinh, cung nhieu thanh tuu khac.


Lich su nghien cuu Nguon goc cua khai niem sinh thai hoc nhu mot khoa hoc rong lon hon co the đuoc bat nguon tu nguoi Hy Lap va tu rat nhieu nhung phat trien khac trong nganh lich su tu nhien. Sinh thai hoc cung đa phat trien đang ke o cac nen van hoa khac. Theo tri thuc truyen thong, sinh thai hoc bao gom khuynh huong cua con nguoi đoi voi tri thuc truc quan, cac moi quan he thong minh, su hieu biet, truyen đat thong tin ve the gioi tu nhien va kinh nghiem cua con nguoi.
Thuat ngu "sinh thai hoc" đuoc Ernst Haeckel đat ra vao nam 1866 va đuoc đinh nghia bang cach tham chieu truc tiep đen khai niem kinh te tu nhien. Giong nhu cac nha nghien cuu đuong đai khac cung thoi, Haeckel đa đe xuat thuat ngu cua minh co tham khao tu Carl Linnaeus, Haeckel đa cho thay cac moi lien he sinh thai nhan van đuoc the hien ro rang hon. Trong an pham nam 1749 cua minh, Specimen academicum de oeconomia naturae, Linnaeus đa phat trien mot nganh khoa hoc bao gom nen kinh te va polis cua tu nhien. Polis co nguon goc tu tieng Hy Lap la mot cong đong chinh tri (ban đau dua tren cac thanh pho, con goi la thanh bang), co chung nguon goc voi tu canh sat (tieng Anhː police) đe chi viec thuc đay tang truong va duy tri trat tu xa hoi tot đep trong mot cong đong. Linnaeus cung la nguoi đau tien viet ve moi quan he gan gui giua con nguoi va đong vat linh truong va ong đa trinh bay nhung y tuong ban đau trong cac khia canh hien đai cua sinh thai nhan van, bao gom su can bang sinh thai đong thoi nhan manh tam quan trong cua cac chuc nang sinh thai (dich vu he sinh thai hoac von tu nhien theo thuat ngu hien đai): "Đe thuc hien chuc nang mot cach thoa đang, thien nhien đa cung cap cho loai nhung nhu cau thiet yeu cua cuoc song" Cong trinh cua Linnaeus đa anh huong đen Charles Darwin va cac nha khoa hoc khac cung thoi voi ong, nhung nguoi đa su dung thuat ngu cua Linnaeus (vi du nhu kinh te va polis cua tu nhien) voi nhung ham y truc tiep ve cac van đe con nguoi, sinh thai va kinh te.
Sinh thai hoc khong chi la sinh hoc, ma con la mot khoa hoc ve con nguoi. Mot trong cac nha khoa hoc xa hoi đau tien va co vai tro quan trong trong lich su sinh thai nhan van la Herbert Spencer, ong bi anh huong boi cac tac pham cua Charles Darwin va ket qua la Spencer đat ra cum tu "su song sot cua nhung ca the khoe manh nhat" ("survival of the fittest"). Ong la nguoi sang lap xa hoi hoc thoi ky đau, la nguoi phat trien y tuong xa hoi nhu mot co the sinh vat va đa đe xuat y tuong tiep can sinh thai - xa hoi theo huong lien ket xa hoi hoc va sinh thai nhan van.

Lich su sinh thai nhan van bat nguon tu cac khoa đia ly va xa hoi hoc vao cuoi the ky 19. Trong boi canh nay, buoc ngoat lich su quan trong đa kich thich nghien cuu ve moi quan he sinh thai giua con nguoi va moi truong đo thi cua ho đa đuoc trinh bay trong cuon sach Man and Nature; or, physical geography as modified by human action đuoc xuat ban vao nam 1864 cua George Perkins Marsh. Marsh quan tam đen co che tuong tac giua con nguoi va thien nhien (tien than ban đau cua sinh thai đo thi hoac cau truc o sinh thai nhan van) trong viec đe cap thuong xuyen đen kinh te tu nhien.
Nam 1894, nha xa hoi hoc co anh huong tai Đai hoc Chicago la Albion W. Small đa hop tac voi nha xa hoi hoc George E. Vincent va xuat ban tac pham "Laboratory guide" đe nghien cuu con nguoi trong "cong viec hang ngay cua ho". Đay la mot cuon sach huong dan sinh vien xa hoi hoc hoc cach nghien cuu xa hoi theo cach ma mot nha su hoc tu nhien nghien cuu ve cac loai chim. Cong bo cua ho "bao gom moi quan he ro rang cua the gioi xa hoi voi moi truong vat chat."
Viec su dung thuat ngu "sinh thai hoc" bang tieng Anh (ecology) đau tien đuoc ghi nhan cho nha hoa hoc nguoi My va nguoi sang lap linh vuc kinh te gia đinh, Ellen Swallow Richards. Richards lan đau tien gioi thieu thuat ngu nay la "oekology" vao nam 1892, va sau đo phat trien thuat ngu "sinh thai nhan van".
Thuat ngu "sinh thai nhan van" (human ecology) lan đau tien xuat hien trong cuon sach Sanitation in Daily Life cua Ellen Swallow Richards nam 1907, trong đo tu nay đuoc đinh nghia la "nghien cuu ve moi truong xung quanh con nguoi voi nhung tac đong ma ho tao ra đoi voi moi truong". Viec su dung thuat ngu nay cua Richard đa cong nhan con nguoi la mot thanh phan cua tu nhien chu khong phai tach biet. Thuat ngu nay xuat hien chinh thuc lan đau tien trong linh vuc xa hoi hoc trong cuon sach "Introduction to the Science of Sociology" nam 1921 đuoc xuat ban boi Robert E. Park va Ernest W. Burgess (cung tu khoa xa hoi hoc tai Đai hoc Chicago). Sinh vien cua ho, Roderick D. McKenzie đa giup cung co nganh khoa hoc sinh thai nhan van nhu mot nganh phu trong truong xa hoi hoc Chicago. Cac tac gia nay đa nhan manh su khac biet giua sinh thai nhan van va sinh thai hoc noi chung bang cach neu bat su tien hoa van hoa trong cac xa hoi loai nguoi.
Sinh thai nhan van co mot lich su hoc thuat roi rac voi su phat trien trai dai trong nhieu linh vuc, bao gom: kinh te hoc gia đinh, đia ly hoc, nhan chung hoc, xa hoi hoc, đong vat hoc va tam ly hoc. Mot so tac gia đa cho rang đia ly hoc la sinh thai nhan van. Nhieu cuoc tranh luan lich su xoay quanh vi tri cua con nguoi la mot thanh phan hay tach biet voi tu nhien. Trong boi canh tranh luan phan tich đieu gi tao nen he sinh thai nhan van, cac nha nghien cuu lien nganh gan đay đa tim kiem mot linh vuc khoa hoc thong nhat ma ho đat ten la cac he thong tu nhien va con nguoi ket hop "đuoc xay dung dua tren nhung vuot ra khoi cac thanh tuu truoc đay (vi du: sinh thai nhan van, nhan chung hoc sinh thai, đia ly moi truong)". Cac linh vuc hoac nganh khac lien quan đen su phat trien lich su cua sinh thai nhan van nhu mot nganh hoc bao gom sinh thai van hoa, sinh thai đo thi, xa hoi hoc moi truong va sinh thai nhan chung hoc. Mac du thuat ngu "sinh thai nhan van" moi đuoc pho bien trong nhung nam 1920 va 1930, cac nghien cuu trong linh vuc nay đa đuoc tien hanh tu đau the ky XIX o Anh va Phap.
Nam 1969, College of the Atlantic o Bar Harbour, Maine đuoc thanh lap nhu mot truong ve sinh thai nhan van. Ke tu lop tuyen sinh đau tien gom 32 sinh vien, truong đa phat trien thanh mot co so giao duc nghe thuat tu do nho voi khoang 350 sinh vien va 35 giang vien co huu. Moi sinh vien tot nghiep đeu nhan đuoc bang ve sinh thai nhan van, mot chuyen nganh lien nganh ma moi sinh vien su dung phu hop voi so thich va nhu cau cua rieng ho.
Theo truyen thong, cac nha sinh thai hoc thuong mien cuong nghien cuu sinh thai hoc nhan van ben canh đam me nghien cuu thien nhien hoang da. Lich su cua nganh sinh thai nhan van co tap trung su chu y vao tac đong cua con nguoi đoi voi the gioi sinh vat. Paul Sears la nguoi đau tien đe xuat ung dung sinh thai nhan van đe giai quyet cac chu đe bung no dan so, gioi han tai nguyen toan cau, o nhiem va xuat ban mot cong trinh toan dien ve sinh thai nhan van nhu mot chuyen nganh vao nam 1954. Ong đa nhin thay su "bung no" rong lon cua cac van đe ma con nguoi đang tao ra cho moi truong va nhac nho chung ta rang "viec hoan tat cong viec quan trong hon la ve ngoai cua no." "Chung ta la nhung nguoi hoc cach chan đoan toan canh, khong chi la nen tang cua nen van hoa cua chung ta, ma con la su the hien cua no. Va khi chia se nhung kien thuc đac biet cua chung ta mot cach rong rai nhat co the, chung ta khong can phai lo so rang cong viec cua chung ta se bi bo qua hoac no luc cua chung ta se khong đuoc đanh gia cao." Gan đay, Hiep hoi Sinh thai Hoa Ky đa bo sung mot đe muc moi ve he sinh thai nhan van, cho thay su coi mo ngay cang tang cua cac nha sinh thai hoc trong viec tham gia vao cac he thong chu đao cua con nguoi va thua nhan rang hau het cac he sinh thai đuong đai đa bi anh huong boi hanh đong cua con nguoi.


Tong quat Sinh thai nhan van đuoc đinh nghia la mot nganh khoa hoc nghien cuu cac moi quan he cua con nguoi von đuoc ap dung truyen thong đoi voi thuc vat va đong vat trong sinh thai hoc. Huong toi muc tieu nay, cac nha sinh thai hoc nhan van (co the bao gom cac nha xa hoi hoc) tich hop cac quan điem đa dang tu nhieu linh vuc cho thay "cac quan điem rong hon".Trong an ban lan đau ra mat nam 1972, cac bien tap vien cua Human Ecology: An Interdisciplinary Journal đa đua ra mot tuyen bo gioi thieu ve pham vi cua cac chu đe trong sinh thai nhan van. Tuyen bo cua ho cung cap mot cai nhin tong the ve ban chat lien nganh cua chu đe:

Di truyen, sinh ly va xa hoi thich ung voi moi truong va voi su thay đoi cua moi truong;
Vai tro cua cac yeu to xa hoi, van hoa va tam ly trong viec duy tri hoac pha vo cac he sinh thai;
Anh huong cua mat đo dan so đen suc khoe, to chuc xa hoi hoac chat luong moi truong;
Cac van đe thich ung moi trong moi truong đo thi;
Moi quan he giua cac thay đoi cong nghe va moi truong;
Su phat trien cua cac nguyen tac thong nhat trong nghien cuu ve su thich nghi sinh hoc va van hoa;
Nguon goc cua nhung sai sot trong qua trinh tien hoa sinh hoc va tien hoa van hoa cua con nguoi;
Moi quan he cua chat luong va so luong thuc pham voi hoat đong the chat va tri tue va voi su thay đoi nhan khau hoc;
Ung dung cua may tinh, thiet bi vien tham va cac cong cu va ky thuat moi khac
Bon muoi nam sau, trong cung mot tap chi, Daniel Bates (2012) ghi nhan nhung noi dung ke thua linh vuc nay va cach no đa thay đoi:Ngay nay, nguoi ta chu trong nhieu hon đen cac van đe ma cac ca nhan phai đoi mat va cach cac giai quyet chung, he qua la viec ra quyet đinh o cap đo ca nhan đuoc chu trong nhieu hon, moi nguoi lap chien luoc va toi uu hoa rui ro, chi phi va loi ich trong boi canh cu the. Thay vi co gang hinh thanh mot mo hinh sinh thai van hoa hoac tham chi mot mo hinh "sinh thai nhan van" cu the, cac nha nghien cuu thuong dua tren ly thuyet nhan khau hoc, kinh te va tien hoa cung nhu dua tren cac mo hinh bat nguon tu sinh thai thuc đia.Trong khi cac cuoc thao luan ly thuyet van tiep tuc, nghien cuu đuoc cong bo tren tap chi Human Ecology Review cho thay rang cac bai bao khoa hoc gan đay đa chuyen huong sang viec ap dung cac nguyen tac cua sinh thai nhan van. Mot so ung dung tap trung vao viec giai quyet cac van đe vuot qua ranh gioi von co hoac hoan toan vuot qua nhung ranh gioi đo. Cac nghien cuu ngay cang co xu huong xa roi y tuong "ly thuyet thong nhat" cua Gerald L. Young ve tri thuc sinh thai cua con nguoi - rang sinh thai nhan van co the noi len nhu mot nganh hoc cua rieng no - va huong toi chu nghia đa nguyen đuoc tan thanh tieu bieu boi Paul Shepard: he sinh thai nhan van phat trien nhat khi "vuot len tat ca cac đinh huong." Sinh thai nhan van đang no luc khong ngung nham hinh thanh, tong hop va ap dung ly thuyet đe lam cau noi cho su chia re ngay cang gia tang giua con nguoi va tu nhien. He sinh thai nhan van moi nay nhan manh su phuc tap hon la chu nghia gian luoc, tap trung vao nhung thay đoi trong trang thai on đinh va mo rong cac khai niem sinh thai ra ngoai thuc vat va đong vat, bao gom ca con nguoi.


Phuong phap tiep can lien nganh Sinh thai nhan van mo rong chuc nang tu sinh thai hoc đen tam tri con nguoi. Khai niem nay the hien trong khau hieu pho bien thuc đay tinh ben vung: "suy nghi toan bo, hanh đong cuc bo." Hon nua, quan niem cua moi nguoi ve cong đong khong chi bat nguon tu vi tri vat ly ma con la moi lien he tinh than va tinh cam cua ho va thay đoi tu "cong đong la đia điem, cong đong la cach song hoac la hanh đong tap the."
Trong nhung nam đau nay, sinh thai nhan van van con nam sau trong cac nganh lien quan voi no: đia ly, xa hoi hoc, nhan chung hoc, tam ly hoc va kinh te hoc. Cac hoc gia trong suot nhung nam 1970 cho đen nay đa keu goi su tich hop nhieu hon giua tat ca cac bo mon rai rac tung đuoc thiet lap nghien cuu sinh thai chinh thuc.


= Trong my thuat =
Trong khi mot so nha van đau tien xem xet nghe thuat phu hop voi he sinh thai nhan van nhu the nao, thi chinh Sears lai đua ra y tuong rang ve lau dai, he sinh thai nhan van thuc te se giong nghe thuat hon. Bill Carpenter (1986) goi sinh thai nhan van la "kha nang cua mot khoa hoc tham my", đoi moi cuoc đoi thoai ve cach nghe thuat phu hop voi quan điem sinh thai cua con nguoi. Theo Carpenter, sinh thai nhan van voi tu cach la mot khoa hoc tham my chong lai su phan manh cua kien thuc bang cach kiem tra y thuc cua con nguoi.


= Trong giao duc =
Trong khi danh tieng ve sinh thai nhan van trong cac co so giao duc đai hoc ngay cang tang, thi khong co kien thuc sinh thai nhan van nao xuat hien o cap tieu hoc hoac trung hoc, du co mot vai ngoai le đang chu y, nhu truong trung hoc Syosset o Long Island, New York. Nha ly luan giao duc Sir Kenneth Robinson đa keu goi đa dang hoa giao duc đe thuc đay su sang tao trong cac hoat đong hoc thuat va phi hoc thuat (tuc la giao duc "toan bo con nguoi" cua ho) đe thuc hien mot "quan niem moi ve sinh thai nhan van".


= Trong dich te hoc va y te cong đong =
Viec ap dung cac khai niem sinh thai hoc vao dich te hoc co nguon goc tuong tu nhu cac ung dung nganh khac, voi Carl Linnaeus đa đong mot vai tro quan trong. Tuy nhien, thuat ngu nay duong nhu đa đuoc su dung pho bien trong cac tai lieu y te va suc khoe cong đong vao giua the ky XX. Đieu nay đuoc cung co vao nam 1971 bang viec xuat ban Epidemiology as Medical Ecology va mot lan nua vao nam 1987 bang viec xuat ban sach giao khoa Public Health and Human Ecology. Quan điem "suc khoe he sinh thai" đa xuat hien nhu mot phong trao chuyen đe, tich hop nghien cuu va thuc hanh tu cac linh vuc nhu quan ly moi truong, suc khoe cong đong, đa dang sinh hoc va phat trien kinh te. Lan luot rut ra tu viec ap dung cac khai niem nhu mo hinh sinh thai xa hoi cua suc khoe, sinh thai nhan van đa hoi tu voi xu huong chinh cua cac tai lieu ve suc khoe cong đong toan cau.


= Ket noi voi kinh te hoc gia đinh =
Ngoai moi lien he voi cac nganh khac, sinh thai nhan van co moi lien he lich su chat che voi linh vuc kinh te gia đinh thong qua cong trinh cua Ellen Swallow Richards, ben canh nhieu nguoi khac. Tuy nhien, ngay tu nhung nam 1960, mot so truong đai hoc đa bat đau đoi ten cac khoa, truong hoc va truong cao đang kinh te gia đinh thanh sinh thai nhan van. Mot phan, su thay đoi ten nay la mot phan ung đoi voi nhung kho khan đuoc nhan thuc ve thuat ngu kinh te gia đinh trong mot xa hoi hien đai hoa, va phan anh su thua nhan sinh thai nhan van nhu mot trong nhung lua chon ban đau cho nganh hoc tro thanh kinh te gia đinh. Cac chuong trinh sinh thai nhan van hien tai bao gom Truong Sinh thai nhan van cua Đai hoc Wisconsin, Truong Cao đang Sinh thai nhan van cua Đai hoc Cornell, va Khoa Sinh thai nhan van cua Đai hoc Alberta ben canh nhieu truong khac.


= Kinh te hoc sinh thai =

Kinh te hoc sinh thai la mot nganh kinh te hoc, mo rong cac phuong phap đinh gia vao tu nhien nham no luc giai quyet su bat binh đang giua tang truong thi truong va mat đa dang sinh hoc. Von tu nhien la kho vat lieu hoac thong tin đuoc luu tru trong đa dang sinh hoc đe tao ra cac dich vu co the nang cao phuc loi cua cong đong. Trong tinh toan cac dich vu he sinh thai, ton that quan the la mot chi so nhay cam đoi voi von tu nhien hon la su tuyet chung cua cac loai. Mat khac, trien vong phuc hoi trong cuoc khung hoang kinh te ve ban chat la kho đoan đinh. Cac moi truong song cua quan the, chang han nhu cac khu vuc ao ho đia phuong va cac khoanh rung đang bi pha bo va mat đi voi toc đo cao hon muc tuyet chung cua cac loai. He thong kinh te dua tren tang truong chu đao đuoc cac chinh phu tren toan the gioi ap dung khong bao gom gia ca hoac thi truong cho von tu nhien. He thong kinh te kieu nay đat them no sinh thai len cac the he tuong lai.

Xa hoi loai nguoi đang ngay cang bi đat trong tinh trang cang thang khi cac tai nguyen sinh thai chung bi giam bot thong qua mot he thong ke toan đa gia đinh sai "...rang thien nhien la mot tai san von co đinh, khong the pha huy." Lan song đe doa hien tai, bao gom ty le tuyet chung lon va đong thoi mat von tu nhien gay ton hai cho xa hoi loai nguoi, đang dien ra nhanh chong. Đay đuoc goi la cuoc khung hoang đa dang sinh hoc, vi 50% cac loai tren the gioi đuoc du đoan se tuyet chung trong vong 50 nam toi. Cac phan tich tien te thong thuong khong the phat hien hoac giai quyet cac loai van đe sinh thai nay. Nhieu sang kien kinh te sinh thai toan cau đang đuoc thuc đay đe giai quyet van đe nay. Vi du, cac chinh phu cua G8 đa hop vao nam 2007 va đua ra sang kien Kinh te cua cac he sinh thai va đa dang sinh hoc (The Economics of Ecosystems and Biodiversity - TEEB):Trong mot nghien cuu toan cau, chung toi se bat đau qua trinh phan tich loi ich kinh te cua đa dang sinh hoc, chi phi cua viec mat đa dang sinh hoc va viec khong thuc hien cac bien phap bao ve so voi chi phi bao ton hieu qua.
Cong trinh cua Kenneth E. Boulding đang chu y vi đa xay dung dua tren su ket hop giua he sinh thai va nguon goc kinh te cua no. Boulding đa đe ra nhung điem tuong đong giua sinh thai va kinh te, noi chung chung đeu la nhung nghien cuu ve cac ca nhan voi tu cach la thanh vien cua mot he thong, va chi ra rang "ho gia đinh cua con nguoi" va "ho gia đinh thien nhien" bang cach nao đo co the đuoc tich hop đe tao ra mot vien canh co gia tri lon hon.


= Sinh thai canh quan va sinh thai đo thi =

Vao cuoi nhung nam 1960, cac khai niem sinh thai bat đau đuoc tich hop vao cac linh vuc ung dung, đo la kien truc, kien truc canh quan va quy hoach. Ian McHarg đe xuat mot tuong lai khi tat ca cac quy hoach theo mac đinh se la "quy hoach sinh thai cua con nguoi", luon bi rang buoc trong moi quan he cua con nguoi voi moi truong cua ho. Ong nhan manh quy hoach đia phuong, dua tren viec xem xet tat ca cac "lop" thong tin tu đia chat hoc đen thuc vat hoc, đong vat hoc đen lich su van hoa. Nhung nguoi ung ho phong trao đo thi moi, nhu James Howard Kunstler va Andres Duany, đa chap nhan thuat ngu sinh thai nhan van nhu mot cach đe mo ta van đe va quy đinh cac giai phap cho canh quan va loi song cua mot xa hoi đinh huong o to. Duany đa goi phong trao sinh thai nhan van la "chuong trinh nghi su cho nhung nam sap toi." Trong khi quy hoach McHargi van đuoc coi trong rong rai, phong trao đo thi hoa canh quan tim kiem mot cach hieu moi giua cac moi quan he giua con nguoi va moi truong. Trong so cac nha ly thuyet nay co Frederich Steiner, nguoi đa xuat ban Human Ecology: Follow Nature's Lead vao nam 2002, tap trung vao cac moi quan he giua canh quan, van hoa va quy hoach. Cong trinh lam noi bat ve đep cua nghien cuu khoa hoc bang cach tiet lo nhung kieu mau thuan tuy cua con nguoi lam nen tang cho cac khai niem cua chung ta ve sinh thai hoc. Trong khi Steiner thao luan ve cac boi canh sinh thai cu the, chang han nhu canh quan thanh pho va canh quan vung nuoc, va cac moi quan he giua cac vung van hoa xa hoi va moi truong, ong cung co mot cach tiep can đa dang đoi voi sinh thai - xem xet ngay ca su tong hop đoc đao giua sinh thai va đia ly chinh tri. Tac pham nam cua Deiter Steiner: Human Ecology: Fragments of Anti-fragmentary la mot su phoi bay quan trong ve cac xu huong gan đay trong sinh thai nhan van.


Dich vu he sinh thai Cac he sinh thai cua Trai đat đuoc ket hop voi moi truong cua con nguoi. Cac he sinh thai đieu chinh cac chu trinh sinh đia hoa toan cau cua nang luong, khi hau, chat dinh duong trong đat va nuoc, tu đo ho tro va phat trien von tu nhien (bao gom cac khia canh moi truong, sinh ly, nhan thuc, van hoa va tinh than cua cuoc song). Do đo, moi san pham đuoc san xuat trong moi truong cua con nguoi đeu đen tu cac he thong tu nhien. He sinh thai đuoc coi la tai nguyen chung vi he sinh thai khong loai tru thanh phan huong loi va chung co the bi can kiet hoac suy thoai. Vi du, khong gian xanh trong cong đong cung cap cac dich vu y te ben vung lam giam ty le tu vong va đieu chinh su lay lan cua cac benh do vector truyen benh. Nghien cuu cho thay nhung nguoi tham gia nhieu hon va thuong xuyen lui toi cac khu vuc tu nhien co ty le mac benh tieu đuong, benh tim va roi loan tam ly thap hon. Cac dich vu y te sinh thai nay thuong xuyen bi can kiet do cac du an phat trien đo thi khong tao ra gia tri chung cua he sinh thai.
Cac to chuc sinh thai mang đen mot nguon cung cap đa dang cac dich vu cong đong nham duy tri su hanh phuc cua xa hoi loai nguoi. Đanh gia He sinh thai Thien nien ky, mot sang kien quoc te cua Lien hop quoc voi su tham gia cua hon 1.360 chuyen gia tren toan the gioi, xac đinh bon loai hinh dich vu he sinh thai chinh voi 30 tieu muc bat nguon tu von tu nhien. Cac hoat đong chung ve sinh thai bao gom cung cap (vi du: thuc pham, nguyen lieu tho, thuoc, nguon cung cap nuoc), đieu tiet (vi du: khi hau, nuoc, giu đat, giu lu), van hoa (vi du: khoa hoc va giao duc, nghe thuat, tinh than) va ho tro (vi du, dich vu hinh thanh đat, chu trinh dinh duong, chu trinh nuoc).


Dau chan sinh thai Nam 1992, William Rees đa phat trien khai niem dau chan sinh thai. Dau chan sinh thai va khai niem tuong tu no, dau chan nuoc đa tro thanh mot cach pho bien đe tinh toan muc đo tac đong ma xa hoi loai nguoi đang gay ra đoi voi cac he sinh thai cua Trai đat. Tat ca cac dau hieu cho thay tac đong cua con nguoi la khong ben vung vi dau an cua xa hoi đang đat ra qua nhieu ap luc len he sinh thai cua hanh tinh. Bao cao ve hanh tinh nam 2008 cua To chuc Quoc te ve Bao ton Thien nhien va cac nha nghien cuu khac bao cao rang nen van minh cua con nguoi đa vuot qua kha nang tai tao sinh hoc cua hanh tinh. Đieu nay co nghia la dau chan tieu dung cua con nguoi đang khai thac nhieu tai nguyen thien nhien hon nhung gi co the đuoc bo sung boi cac he sinh thai tren khap the gioi.


The Nhan Sinh Nhung thay đoi cua Trai đat boi cac hoat đong cua con nguoi đa lon đen muc mot ky nguyen đia chat moi co ten la Anthropocene (the Nhan Sinh) đa đuoc đe xuat. O sinh thai cua con nguoi hoac polis sinh thai cua xa hoi loai nguoi đa bi sap xep lai hoan toan moi thanh cac he sinh thai nhu chung ta chuyen đoi van đe ve cong nghe. He sinh thai nhan van đa tao ra quan xa sinh vat nhan tao (goi la anthromes) va moi truong song cua nhung anthromes nay tiep can thong qua mang luoi cong nghe cua chung ta đe tao ra nhung gi đa đuoc goi la he sinh thai cong nghe (technoecosystems) chua technosols. Đa dang cong nghe (techodiversity) ton tai trong cac he thong cong nghe nay. Song song truc tiep voi khai niem sinh quyen, nen van minh nhan loai cung đa tao ra mot cong nghe quyen (technosphere). Đay la cach ma loai nguoi thiet ke hoac xay dung đa dang cong nghe vao moi truong, đua tro lai cac qua trinh tien hoa van hoa va sinh hoc, bao gom ca kinh te nhan van (human economy).


Đai tuyet chung lan thu sau Cac đanh gia toan cau ve đa dang sinh hoc chi ra rang ky nguyen hien tai, Holocen (hoac Anthropocene) đang dan đen mot vu đai tuyet chung lan thu sau. Su mat mat cac loai đang gia tang voi toc đo nhanh hon 100–1000 lan so voi toc đo trung binh trong hoa thach. Linh vuc sinh hoc bao ton đuoc lap ra đe cac nha sinh thai hoc đang nghien cuu, đoi đau va tim kiem cac giai phap đe duy tri he sinh thai cua hanh tinh cho cac the he tuong lai.

"Cac hoat đong cua con nguoi co lien quan truc tiep hoac gian tiep voi gan nhu moi khia canh cua su tuyet chung hien nay".
Ban chat la mot he thong song la co kha nang tu đieu chinh va phuc hoi. He sinh thai tai tao, chong chiu va thich nghi phu hop voi moi truong bien đong. Kha nang phuc hoi sinh thai la mot khung khai niem quan trong trong quan ly bao ton va no đuoc đinh nghia la viec bao ton cac moi quan he sinh hoc trong he sinh thai ton tai va tai tao đe đap ung voi su bien đoi theo thoi gian. Tuy nhien, su xao tron dai dang, co he thong, quy mo lon va khong bien gioi gay ra boi hanh vi cua con nguoi đa đay nhieu he sinh thai tren Trai đat đen nguong chiu đung cua chung. Ba nguong chiu đung cua hanh tinh đa bi vuot qua, bao gom mat đa dang sinh hoc, bien đoi khi hau va chu trinh nito. Cac he thong ly sinh nay co moi lien he voi nhau ve mat sinh thai va co kha nang phuc hoi tu nhien, nhung nen van minh nhan loai đa chuyen hanh tinh nay sang the Anthropocene, noi ma nguong cho kha nang phuc hoi quy mo hanh tinh đa bi vuot qua va trang thai sinh thai cua Trai đat đang xau đi nhanh chong, gay thiet hai cho nhan loai. Vi du, nganh thuy san va đai duong cua the gioi đang phai đoi mat voi nhung thach thuc nghiem trong khi nguy co tuyet chung toan cau sap xay ra, lam anh huong nang ne đen cuoc song cua nhan loai.
Du the Anthropocene van chua đuoc phan loai la ky nguyen chinh thuc, nhung bang chung hien tai cho thay rang "mot ranh gioi o quy mo ky nguyen đa đuoc vuot qua trong vong hai the ky qua." He sinh thai cua hanh tinh đang bi đe doa nhieu hon boi su am len toan cau, nhung cac khoan đau tu vao bao ton thien nhien co the cung cap phan hoi ve quy đinh đe luu tru va đieu chinh carbon va cac khi nha kinh khac.


Xem them Tham khao Tai lieu khac Cohen, J. 1995. How Many People Can the Earth Support? New York: Norton and Co.
Dyball, R. and Newell, B. 2015 Understanding Human Ecology: A Systems Approach to Sustainability London, England: Routledge.
Eisenberg, E. 1998. The Ecology of Eden. New York: Knopf.
Hansson, L.O. and B. Jungen (eds.). 1992. Human Responsibility and Global Change. Goteborg, Sweden: University of Goteborg.
Hens, L., R.J. Borden, S. Suzuki and G. Caravello (eds.). 1998. Research in Human Ecology: An Interdisciplinary Overview. Brussels, Belgium: Vrije Universiteit Brussel (VUB) Press.
Marten, G.G. 2001. Human Ecology: Basic Concepts for Sustainable Development. Sterling, VA: Earthscan.
McDonnell, M.J. and S.T. Pickett. 1993. Humans as Components of Ecosystems: The Ecology of Subtle Human Effects and Populated Areas. New York: Springer-Verlag.
Miller, J.R., R.M. Lerner, L.B. Schiamberg and P.M. Anderson. 2003. Encyclopedia of Human Ecology. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO.
Polunin, N. and J.H. Burnett. 1990. Maintenance of the Biosphere. (Proceedings of the 3rd International Conference on Environmental Future — ICEF). Edinburgh: University of Edinburgh Press.
Quinn, J.A. 1950. Human Ecology. New York: Prentice-Hall.
Sargent, F. (ed.). 1974. Human Ecology. New York: American Elsevier.
Suzuki, S., R.J. Borden and L. Hens (eds.). 1991. Human Ecology — Coming of Age: An International Overview. Brussels, Belgium: Vrije Universiteit Brussel (VUB) Press.
Tengstrom, E. 1985. Human Ecology — A New Discipline?: A Short Tentative Description of the Institutional and Intellectual History of Human Ecology. Goteborg, Sweden: Humanekologiska Skrifter.
Theodorson, G.A. 1961. Studies in Human Ecology. Evanston, IL: Row, Peterson and Co.
Wyrostkiewicz, M. 2013. "Human Ecology. An Outline of the Concept and the Relationship between Man and Nature". Lublin, Poland: Wydawnictwo KUL
Young, G.L. (ed.). 1989. Origins of Human Ecology. Stroudsburg, PA: Hutchinson Ross.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Human ecology tai Wikimedia Commons