kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Hoang đe La Ma la danh hieu ma gioi su hoc dung đe goi nhung nguoi cai tri La Ma trong thoi đai đe che. Ve mat tu nguyen, tu "hoang đe" (tieng Anh:Emperor, tieng Phap:Empereur) bat nguon tu danh hieu "Imperator" trong tieng Latin, co nghia la "nguoi cai tri đe quoc". Nguoi đuoc xem la hoang đe La Ma đau tien, Augustus, luon tuyen bo minh la mot cong dan cua nen Cong hoa chu khong phai mot vi vua theo kieu phuong Đong. Giong ong, nhung Hoang đe sau đo coi danh hieu cua minh la mot chuc trach cua nguyen thu quoc gia-cong dan thu nhat, đong thoi la tong chi huy quan đoi va trong nhieu truong hop la ca vai tro trong ton giao nha nuoc.
Vi ly do tren, danh hieu hoang đe La Ma khong thuc su la cha truyen con noi it ra la tren danh nghia. Tuy nhien tu thoi Diocletianus, nen cai tri cang luc cang tro nen co tinh cach quan chu. Đe quoc La Ma bi phan chia lam đoi tu the ky IV va tu đo, trong khi đe quoc Tay La Ma nhanh chong lun bai, vi hoang đe cuoi cung cua Roma, Romulus Augustus phai thoai vi nam 476 thi đe quoc Đong La Ma hap thu cac yeu to Đong phuong trong đo co viec quan chu hoa nen cai tri. Cac vi Hoang đe Byzantine tap trung quyen luc toi cao vao ban than, gom ca cac yeu to than quyen, va tiep tuc tri vi cho toi nam 1453.


Thong ke Tu nam 27 truoc Cong nguyen đen nam 395 sau Cong nguyen (nam ma hoang đe cuoi cung cua Đe che La Ma thong nhat, Theodosius I, qua đoi), Đe che La Ma đuoc cai tri boi 75 vi hoang đe. Trong suot 422 nam, trung binh moi hoang đe chi tri vi đuoc khoang 5,6 nam. Toi 56/75 hoang đe La Ma chet vi nhung nguyen nhan phi tu nhien: bi am sat (37%), bi giet trong chien tranh (12%), bi hanh quyet (11%), buoc phai tu sat (8%), hoac bi đau đoc (3%). Hoang đe Gordian I (len ngoi nam 238) đa treo co tu van bang that lung sau khi nhan đuoc tin quan đoi cua minh that bai, giu ngoi chi đuoc 21 ngay. Mot hoang đe La Ma (Valerian) đa bi xu tu o Ba Tu. Chi co 19 hoang đe La Ma chet vi nhung nguyen nhan tu nhien (tham chi mot so trong đo co the đa bi am sat nhung khong co chung cu). So di viec lam Hoang đe La Ma nguy hiem đen vay vi cac nguy co đen tu khap noi: bi quan đoi lat đo, bi nguoi than am sat, cac cuoc noi chien lien mien, hoac phai cam quan giao chien voi quan đoi nuoc ngoai...
Trong thoi ky Tu đau che, mot he thong đong cai tri đuoc thiet lap boi Hoang đe Diocletian, Đe che La Ma co 4 hoang đe cung mot luc. Trong cac cuoc noi chien La Ma, nhieu nguoi tu tuyen bo minh la hoang đe vao cung mot thoi điem:

Nam 69 đuoc goi la "Nam cua bon Hoang đe", sau khi Hoang đe Nero bi buoc phai tu sat.
Nam 193 đuoc goi la "Nam cua Nam Hoang đe", sau vu am sat Hoang đe Commodus.
Nam 238 đuoc goi la "Nam cua sau Hoang đe", sau khi Hoang đe Maximinus Thrax bi sat hai.


Xem them Danh sach Hoang đe La Ma
Vua La Ma


Lien ket ngoai De Imperatoribus Romanis
Rulers of Rome Luu tru ngay 19 thang 10 nam 2021 tai Wayback Machine
"Decadence, Rome and Romania, and the Emperors Who Weren't", by Kelley L. Ross, Ph.D.
UNRV.com
The Roman Law Library Luu tru ngay 31 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine
Tieu tien (hay đai, te) la hoat đong cua co quan bai tiet nuoc tieu thong qua ong đai. Chat long tu nuoc uong se đuoc tru lai o bong đai va sau đo se thoat ra ngoai thong qua bo phan sinh duc. San pham cua tieu tien o the long, co mau vang hay mau trong va đuoc goi la nuoc tieu hay nuoc đai, co mui khai (Amonia
  
    
      
        
          
            NH
            
              3
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {NH3}}}
  
).


Tieu tien o nguoi Noi cach khac, tieu tien hay goi la viec đi tieu la mot qua trinh, khi nuoc tieu trong bang quang đay đen đen mot nguong nhat đinh gay ra mot phan xa than kinh, goi la phan xa tieu, khi đo nuoc tieu se tu đong đuoc tong ra ngoai theo đuong nieu đao. Tuy nhien đi tieu cung đuoc đieu khien do y thuc cua con nguoi.


Tham khao
Ca lang ki (ten khoa hoc: Hemibagrus wyckii) la mot loai ca lang cua ho Bagridae. Trong tieng Anh, đoi khi no đuoc goi la crystal eyed catfish (ca lang mat pha le).


Phan bo Loai nay co nguon goc chau A, tu Thai Lan toi Indonesia. No cung co trong luu vuc song Me Kong va song Chao Phraya tai mien trung Đong Duong. Tai Indonesia, no co trong luu vuc song Batang Hari va song Musi tren đao Sumatra, song Pahang tai Malaysia ban đao, song Citarum tren đao Java va song Baram, song Rejang, song Kapuas va song Barito tren đao Borneo.


Be ngoai va giai phau H. wyckii co mau đen voi mot vai đom trang tren vay đuoi va vay lung, va đoi mat xanh da troi. No dai toi khoang 71 cm (28 inch). Đau vo cung dep va rong. Đuoi co mau xam sam. Gai vay lung co 10-12 khia rang cua tren ria sau.
H. wyckii trong giong nhu H. wyckioides, tuy nhien H. wyckioides thieu khia rang cua tren gai vay lung, goc vay lung ngan hon va rau ham tren ngan hon.


Sinh thai H. wyckii duong nhu chi han che o trung luu cac con song lon noi no sinh song. Loai nay an con trung, tom va ca. Loai ca nay hung du va co the tan cong cac con vat co kich thuoc tuong đuong; va tung co tuyen bo cho rang no la "loai ca nuoc ngot duy nhat khong so nguoi".
Tai chau A, no đuoc su dung o dang tuoi song lam thuc pham. Hemibagrus wyckii đuoc nuoi o nhieu nuoc chau A.
H. wyckii va Hemibagrus wyckioides la 2 loai cua chi nay đuoc nhap khau vao My lam ca canh. Loai ca nay co the can va lam hu hai cac vat co trong be canh. Do ban chat hung han va san moi cua no, loai nay chi nen đuoc nuoi rieng le mot minh.


Chu thich Tham khao Du lieu lien quan toi Hemibagrus wyckii tai Wikispecies
Khu bao ton Ran Trao la khu bao ton bien co quy mo nho đau tien o Viet Nam đuoc quan ly boi cong đong dan cu đia phuong. Khu bao ton nam trong vinh Van Phong, thuoc xa Van Hung, huyen Van Ninh, tinh Khanh Hoa.


Lich su Cuoc khao sat nam 2001 cua tinh Khanh Hoa va IMA Viet Nam cho thay, nguoi dan thuoc thon Đa Trang khai thac san ho tai Cum Meo va su dung chat đoc, min đe đanh bat ca o ran san ho. Vi vay, moi truong bien o đay bi de doa nghiem trong.
Đe thuc hien cong tac bao ton moi truong sinh thai bien o Ran Trao, du an thi điem "Khu bao ton bien Ran Trao" đuoc thanh lap duoi su cho phep cua Uy ban Nhan dan tinh Khanh Hoa (theo cong van 2479/UB ngay 07 thang 11 nam 2001) va nhan su ho tro ve mat cua ky thuat, tai chinh cua Trung tam Bao ton Sinh vat bien va Phat trien Cong đong (MCD) (tien than la Lien minh Sinh vat bien quoc te, IMA).
Khu bao ton ra mat vao ngay 25 thang 03 nam 2002.


He sinh thai Khu bao ton co ran san ho gan bo voi dien tich 28 ha; co he đong, thuc vat phong phu, đa dang voi 145 loai thuc vat phu du, 115 loai đong vat phu du, 190 loai đong vat đay mem, 5 loai cay ngap man, 6 loai co bien, đac biet co 82 loai san ho, 69 loai ca va 25 loai đong vat khong xuong song tru ngu va kiem an trong khu vuc.
Khu bao ton gom nhieu loai sinh vat bien quy hiem nhu bao ngu, hai sam, ca ngua va hai quy.


Cong tac bao ton Khu bao ton Ran Trao đa trien khai nhieu hoat đong nhu tuyen truyen y thuc cong đong; lay loi nhuan tu cac hoat đong bao ve đe duy tri chi phi bao ton bien; thuc hien quan ly bien qua viec cam khai thac, ngung đanh bat ca, han che cu tru voi bien phap quan ly nang đong.
Nam 2009, vung bien khu bao ton co đo bao phu san ho tren 60% trong 13 ran san ho lon nho thay vi tu 10 đen 20% truoc khi khu bao ton đuoc thanh lap. Khu bao ton la su thanh cong cua mo hinh quan va dan chung tay giu gin an ninh bien đao. Theo mot so chuyen gia, mo hinh "Khu bao ton bien Ran Trao" co đuoc nhung ket qua tot trong viec hoi phuc cac ran san ho, nguon loi hai san co gia tri nham bao ve moi truong bien. Do đo, mot so đia phuong khac noi guong theo mo hinh Ran Trao nhu Ran Dua, xa Tam Hai, Quang Nam va Vinh Truong, xa Phuoc Dinh, Ninh Thuan.


Cac nghien cuu Pham Hong Manh & đong nghiep (2011). Thach thuc đoi voi khu bao ton bien Ran Trao. Tap chi Tap chi KH & CN Thuy san so 01, tr. 111 – 116.
Nguyen Van Ngoc & đong nghiep. Nhung thach thuc đoi voi khu bao ton bien Ran Trao tai huyen Van Ninh, tinh Khanh Hoa. Tap chi KH & CN Thuy san, so 1/2011, tr.111-116
Nguyen Thi Minh Huyen. Fisheries benefits from protecting corals: The case of the Nha Trang Bay Marine Protected Area and Trao Reef Marine Reserve. Master Thesis in Fisheries and Aquaculture, University of Tromso, Norway.


Tham khao Lien ket ngoai
Tac gia van hoc la nguoi lam ra tac pham nghe thuat ngon tu nhu cac bai tho, bai bao, cuon sach, vo kich,... Ten tac gia (bao gom ca ten that hoac but danh) đuoc neu cung ten tac pham.


Khai niem chung Trong nghien cuu van hoc noi chung, pham tru tac gia van hoc ben canh nhung ngu nghia nhu noi tren con mang them cac đac tinh ve pham chat tham my do cac tac pham - nhung đua con tinh than cua ho mang lai, theo đo nguoi đoc co the bat gap cac thuat ngu rieng biet nhu van hao, thi hao, tac gia, thi si cung thuong gap nhung khai niem nha van, nha tho, nha bao, nha viet kich, nha tieu thuyet (tieu thuyet gia), cay but,...


Ca tinh, phong cach sang tao La nguoi sang tao ra cac gia tri van hoc moi trong su ket hop voi su sang tao đoc đao cua ca nhan, tac gia van hoc la mot đon vi, mot điem nhin, mot bo phan hop thanh qua trinh van hoc, la mot guong mat khong the thay the tao nen dien mao chung cua mot thoi ky hoac mot thoi đai van hoc. O phuong dien nay, khai niem tac gia co the tuong ung voi cac khai niem ve ca tinh sang tao, phong cach (phong cach ca nhan).


Loai hinh tac gia van hoc Trong nghien cuu van hoc, ben canh su nghien cuu rieng ve tung tac gia van hoc, cung thuong thay pham tru loai hinh tac gia đuoc nhan manh, nhu loai hinh nha Nho hanh đao, loai hinh nha Nho tai tu trong van hoc Trung đai Viet Nam, loai hinh nghe si an dat trong van hoc Nhat Ban,...), voi tu cach nhung loai hinh chu the tham my, đuoc hinh thanh nhu nhung san pham xa hoi, lich su, van hoa cu the. Nhung loai hinh tac gia van hoc đo thuong co dau hieu chung ve cach nhin va cach lua chon thai đo song, tu the ung xu, quan điem tham my, xu huong nghe thuat,...


Tham khao 150 thuat ngu van hoc, Lai Nguyen An bien soan, Nha xuat ban Đai hoc Quoc gia Ha Noi, 1998.
Chuong 10: Nha van va qua trinh sang tac, trong cuon Ly luan van hoc, Phuong Luu (chu bien), Nha xuat ban Giao duc, Ha Noi, 2004.
Vien phim My (tieng Anh: American Film Institute, thuong viet tat la AFI) la mot to chuc phi loi nhuan cua Hoa Ky hoat đong đoc lap tren linh vuc đien anh. Vien phim My đuoc Quy Ho tro Nghe thuat Quoc gia Hoa Ky (National Endowment for the Arts) thanh lap nam 1967 sau khi tong thong Hoa Ky Lyndon B. Johnson ky luat ve quy quoc gia nghe thuat va khoa hoc nhan van (National Foundation on the Arts and the Humanities Act). Giam đoc đieu hanh đau tien cua Vien phim My la George Stevens, Jr. Tu nam 1980, vi tri nay thuoc ve Jean Picker Firstenberg va tu nam 2007 nguoi giu vai tro giam đoc AFI la Bob Gazzale.
AFI đuoc biet toi nhieu nhat thong qua cac cuoc binh chon nhung thanh tuu xuat sac nhat trong lich su đien anh Hoa Ky bat đau tu nam 1998. Ke tu nam 1973, moi nam Vien phim My cung trao Giai Thanh tuu tron đoi (Life Achievement Award) cho mot ca nhan co đong gop to lon cho su phat trien cua đien anh. Tu nam 1987, cac giai thuong nay đuoc AFI trao tang trong mot buoi le trong the co ten AFI Fest (Lien hoan phim AFI).
Ben canh viec bau chon va to chuc giai thuong, AFI con đieu hanh rap phim AFI Silver o Silver Spring, Maryland (mo cua tu thang 4 nam 2003) va Hoc vien AFI (AFI Conservatory) chuyen ve đien anh.


Danh sach giai thuong Giai Thanh tuu tron đoi cua Vien phim My
Danh sach 100 phim hay nhat cua Vien phim My
Danh sach 10 phim hay nhat thuoc 10 the loai cua Vien phim My
Danh sach 100 phim hai cua Vien phim My
Danh sach 100 phim rung ron va ly ky cua Vien phim My
Danh sach 100 phim truyen cam hung cua Vien phim My
Danh sach 100 phim tinh cam cua Vien phim My
Danh sach 100 nam phim ca nhac cua Vien phim My
Danh sach 100 ca khuc trong phim cua Vien phim My
Danh sach 100 nam nhac phim cua Vien phim My
Danh sach 100 ngoi sao đien anh cua Vien phim My
Danh sach 100 anh hung va ke phan dien cua Vien phim My
Danh sach 100 cau thoai đang nho trong phim cua Vien phim My


Tham khao Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua AFI
Trang web chinh thuc cua AFI Fest
Chiapas (phat am tieng Tay Ban Nha: [ˈtʃjapas] ), ten chinh thuc Bang Tu do va co Chu quyen Chiapas (tieng Tay Ban Nha: Estado Libre y Soberano de Chiapas), la mot trong 31 bang ma cung voi Thanh pho Mexico lap nen 32 thuc the lien bang cua Mexico. Tinh đen thang 9 nam 2017, bang nay đuoc tao nen tu 124 municipio voi thu phu la Tuxtla Gutierrez. Nhung trung tam dan cu khac cua Chiapas la Ocosingo, Tapachula, San Cristobal de las Casas, Comitan va Arriaga. Đay la bang cuc nam Mexico, tiep giap voi Oaxaca ve phia tay, Veracruz ve phia tay bac, Tabasco ve phia bac, va voi cac tinh Peten, El Quiche, Huehuetenango va San Marcos cua Guatemala ve phia đong va đong nam. Chiapas giap Thai Binh Duong ve phia nam.
Noi chung, Chiapas co khi hau nhiet đoi am uot. O phuong bac, tai vung giap Tabasco, gan Teapa, luong mua trung binh hon 3.000 mm (120 in) moi nam. Trong qua khu, vung nay phu rung mua lau nam đat thap, nhung lop cay coi nay hau nhu đa bi quet sach, thay vao đo la đat trong trot chan nuoi. Luong mua giam dan khi đi ve phia Thai Binh Duong, nhung van du da đe trong chuoi hay cay trong nhiet đoi khac tai vung quanh Tapachula. Tren nhung day nui chay doc nhau trong noi đia Chiapas, khi troi mat hon, co luc co suong, cho phep rung suong mu tai Reserva de la Biosfera el Triunfo phat trien.
Chiapas co nhung di chi va tan tich Maya co Palenque, Yaxchilan, Bonampak, Chinkultic va Tonina. Đay con la mot trong so bang co nguoi ban đia đong nhat toan quoc, gom 12 dan toc đuoc chinh phu lien bang cong nhan. Phan lon lich su xoay quanh su đan ap nhung dan toc nay va nhung cuoc noi day cua ho. Cuoc noi day moi đay nhat la cuoc noi day Zapatista 1994, thanh cong trong viec gianh quyen loi moi cho nguoi ban đia.


Tham khao
Ngu đong (tieng Anh: hibernation) la trang thai ha than nhiet co đieu hoa o đong vat đe giam muc trao đoi chat. Hien tuong nay xay ra trong vai ngay hoac hang tuan giup cho đong vat tiet kiem nang luong trong mua đong, hoac qua đem bang gia tren nui cao.


Qua trinh ngu đong Trong qua trinh ngu đong, mot so loai đong vat giam bot cac hoat đong trao đoi chat đen muc rat thap, than nhiet va nhip tho cung giam.Luc nay nang luong su dung đe duy tri su song đuoc lay chu yeu tu chat beo (lipid). 


Đong vat ngu đong Mot so loai đong vat co hien tuong ngu đong la chuot, doi, soc, ran, ech nhai,... Pliny nghi rang chim ngan cung ngu đong. Gilbert White (The Illustrated Natural History of Selborne) cung đong y, chim đien hinh khong ngu đong thay vao đo la trang thai lo đo ue oai, nhung mot loai chim hiem thay la Poorwill la co hien tuong ngu đong. Đong vat song o duoi nuoc co the ngu đong o duoi nuoc hoac o tren can. Rua tai đo ngu đong o duoi nuoc bang cach vui co the chung vao bun o duoi đay ao. Con sa giong co the ngu đong tren can hoac duoi nuoc.
Mot con vat đuoc xem nhu la đong vat ngu đong nhung su that khong phai nhu vay la con gau. Trong khi nhip tim cua no cham, nhiet đo co the tuong đoi on đinh va no co the de dang bi đanh thuc. Nhung loai vat khong phai đong vat ngu đong khac (ma đuoc cong nhan nhu đong vat ngu đong) la con lung, gau truc Mi (song o Bac My) va thu co tui.
Truoc khi bat đau qua trinh ngu đong phan lon cac loai vat an mot luong thuc an lon va du tru nang luong đe co the ton tai qua mua đong. Mot so loai đong vat co vu ngu đong trong khi mang thai va sinh sau khi con me ket thuc qua trinh ngu đong mot thoi gian ngan.
Trong the ky 20 co su ra đoi cua hai ket luan la ca map song o duoi đay bien va no co ngu đong. Dung cu theo doi đa đuoc cai vao 20 con ca map vao nam 2002 đe chung thuc gia thuyet nay.
Cho toi gan đay ca đong vat linh truong va đong vat co vu nhiet đoi đeu khong ngu đong. Tuy nhien nha sinh ly hoc đong vat Kathrin Dausmann cua Đai hoc Philipps tai Marburg va ban đong nghiep đua ra bang chung trong mot loai sach xuat ban nam 2004 cua tap chi Nature chi ra rang vuon cao lun đuoi beo o Madagasca (Madagascan fat-tailed dwarf lemur) ngu đong trong nhung cai lo tren cay 7 thang trong nam. That la thu vi boi vi nhiet đo mua đong cua Madagasca co khi len toi tren 30 °C (86 °F) nen hien tuong ngu đong khong phai cua rieng su thich nghi voi nhiet đo thap xung quanh. Hien tuong ngu đong cua vuon cao phu thuoc manh me vao thoi quen giu am trong thoi tiet lanh cua lo cay cua no, neu cai lo ma cach nhiet kem thi nhiet đo co the cua vuon cao se dao đong manh mot cach thu đong theo moi truong xung quanh, con neu cach nhiet tot thi nhiet đo co the cua no o muc kha on đinh.
Tieng on va nhung chan đong tu xe chay bang may tren tuyet, cac xe đia hinh va nhung cai tuong tu nhu vay thinh thoang se đanh thuc qua trinh ngu đong cua đong vat. Ket qua cua su thuc day som nay co the lam no phai chiu đung du doi hoac chet vi thieu luong thuc.


Lien ket Tham khao
Mua kho la thuat ngu noi chung đuoc su dung đe mieu ta thoi tiet tai cac vung nhiet đoi. Thoi tiet tai cac vung nhiet đoi bi chi phoi lon boi vanh đai mua nhiet đoi, no dao đong tu vung nhiet đoi phia bac toi vung nhiet đoi phia nam theo chu trinh cua nam. Vanh đai mua nhiet đoi nam o Nam ban cau khoang tu thang 10 toi thang 3 nam sau, trong thoi gian nay Bac ban cau trai qua mua kho voi luong mua la rat nho. Tu thang 4 đen thang 9, vanh đai mua nhiet đoi nam o Bac ban cau va vung nhiet đoi phia nam trai qua mua kho cua no.
Vanh đai mua nhiet đoi nay keo dai xa nhat ve phia bac toi khoang đuong ha chi tuyen cung nhu xa nhat ve phia nam toi khoang đuong đong chi tuyen. Gan cac vi đo nay thi chi co mot mua kho va mot mua mua moi nam. O khu vuc gan xich đao thi co hai mua mua va hai mua kho do vanh đai mua đi ngang qua đay hai lan moi nam, mot lan do vanh đai mua di chuyen ve phia bac va mot lan do vanh đai nay di chuyen ve phia nam. Giua cac vung nhiet đoi va xich đao, cac khu vuc co the trai qua cac mua mua dai hay ngan. Tuy nhien, đia hinh khu vuc co the bien đoi đang ke cac mau hinh khi hau nay.


Vanh đai mua Vanh đai mua nhiet đoi nam o ban cau nam khoang tu thang 10 đen thang 3; trong thoi gian đo vung nhiet đoi phia bac co mot mua kho voi luong mua thua thot hon, va ngay thuong nang trong suot. Tu thang 4 đen thang 9, vanh đai mua nam o ban cau bac, va vung nhiet đoi phia nam co mua kho. Theo phan loai khi hau Koppen, đoi voi khi hau nhiet đoi, thang mua kho đuoc đinh nghia la thang co luong mua trung binh duoi 60 mm (2,4 in).
Vanh đai mua đat đen gan nhu xa ve phia bac nhu Tropic of Cancer va xa ve phia nam nhu Tropic of Capricorn. Gan cac vi đo nay, co mot mua mua va mot mua kho hang nam. O xich đao co hai mua am uot va hai mua kho, khi vanh đai mua đi qua hai lan mot nam, mot lan di chuyen ve phia bac va mot lan di chuyen ve phia nam. Giua vung nhiet đoi va xich đao, cac đia điem co the trai qua mot mua am uot ngan va dai; va mot mua kho ngan va dai. Tuy nhien, đia ly đia phuong co the thay đoi đang ke cac mo hinh khi hau nay.


Han han Trong mua kho, đo am rat thap, khien mot so lo tuoi nuoc va song can kiet. Viec thieu nuoc (va thieu nguon cung cap thuc pham) co the buoc nhieu đong vat chan tha di cu đen nhung noi mau mo hon. Vi du ve cac loai đong vat nhu vay la: ngua van, voi, huou cao co, te giac, linh duong va linh duong đau bo, trau nuoc, trau cape, gaur, heo voi, emu, đa đieu, rhea va kangaroo. Do thieu nuoc trong thuc vat, cac vu chay rung kha la pho bien.


Benh tat Du lieu cho thay o chau Phi khi bat đau mua kho trung voi su gia tang cac truong hop mac benh soi - ma cac nha nghien cuu cho rang co the la do luong nguoi tap trung cao hon vao mua kho, vi cac hoat đong nong nghiep đeu khong the thuc hien đuoc neu khong co he thong tuoi tieu. Trong thoi gian nay, mot so nong dan chuyen đen cac thanh pho, tao ra cac trung tam co mat đo dan so cao hon, va cho phep dich benh lay lan de dang hon.


Xem them Mua mua
Gio mua


Tham khao
Sonia Sotomayor (/ˈsoʊnjɑː soʊtoʊmaɪˈjɔr/) (sinh 25 thang 6 nam 1954) la tham phan Toa an Toi cao Hoa Ky tu ngay 8 thang 8 nam 2009. Truoc đo, ba tung la tham phan lien bang tai Toa an Thuong tham Hoa Ky Đia phan so 2. Ngay 26 thang 5 nam 2009, Tong thong Barack Obama đa đe cu ba vao chuc vu Tham phan Toa an Toi cao đe thay the Tham phan David Souter se ve huu. Ba đuoc Thuong vien phe chuan vao ngay 6 thang 8. Sotomayor la nguoi goc Puerto Rico, sinh ra tai khu The Bronx cua thanh pho New York. Cha ba qua đoi khi ba len chin tuoi, va tu đo ba đuoc me nuoi duong. Ba nhan bang cu nhan (voi hang danh du summa cum laude) tai Đai hoc Princeton vao nam 1976 va nhan bang Tien si Luat (J.D.) tu Truong luat Yale nam 1979, noi ba lam mot bien tap vien cho to Yale Law Journal. Tai New York, ba lam Phu ta Cong to vien truoc khi hanh nghe tu tu nam 1984. Ba đuoc Tong thong George H. W. Bush đe cu lam Tham phan Toa an So tham khu vuc mien Nam New York vao nam 1991 va đuoc phe chuan vao nam 1992.
Sotomayor tung la tham phan trong mot vai vu noi tieng. Nam 1995, ba đa ra lenh ngung cuoc đinh cong bong chay nam 1994. Sotomayor cung đa quyet đinh cho phep to Wall Street Journal đang la thu tuyet menh cua Co van Nha trang Vince Foster. Nam 1997, ba đuoc Tong thong Bill Clinton đe cu vao Toa an Thuong tham Đia phan so 2. Sau hon mot nam, ba đuoc phe chuan va nham chuc vao nam 1998. Sotomayor la mot Pho giao su (Adjunct Professor) tai Đai hoc Luat New York tu nam 1998 đen 2007 va la mot giang vien luat tai Đai hoc Luat Columbia tu nam 1999.
Truoc khi đuoc Obama đe cu, Sotomayor đuoc coi la mot ung cu vien trien vong vao Toa an Toi cao. Nam 2005, cac thuong nghi si Dan chu đa đua ten Sotomayor cho George W. Bush, nhung ong đa chon Samuel A. Alito, Jr. Truoc khi Tham phan Souter tuyen bo ve huu, đa co nhieu nguoi suy đoan Sotomayor se đuoc Obama ung cu vao Toa an Toi cao. Sau khi Souter tuyen bo ve huu, co tin ba đa lot vao danh sach rut gon cua cac ung cu vien Obama đang can nhac. Ngay 26 thang 5 nam 2009, Obama chinh thuc đe cu Sotomayor. Ba la tham phan goc Latin đau tien trong Toa an Toi cao.


Chu thich
Giai vo đich bong đa the gioi 1982 la lan to chuc thu muoi hai cua Giai vo đich bong đa the gioi, dien ra o Tay Ban Nha tu ngay 13 thang 6 đen ngay 11 thang 7 nam 1982. Đay la lan thu 7 giai vo đich bong đa the gioi đuoc to chuc tai chau Au sau cac nam 1934 tai Y, 1938 tai Phap, 1954 tai Thuy Si, 1958 tai Thuy Đien, 1966 tai Anh va 1974 tai Tay Đuc, va la lan đau tien đuoc to chuc tai mot quoc gia thuoc ban đao Iberia.
Linh vat chinh thuc cua giai đau la Naranjito, la mot qua cam, mot loai trai cay đac trung cua Tay Ban Nha, mac đong phuc cua Đoi tuyen bong đa quoc gia Tay Ban Nha. Ten cua qua cam xuat phat tu naranja trong tieng Tay Ban Nha va co nghia la "qua cam", cung voi tiep vi ngu than mat "-ito".
Đoi tuyen Y đa gianh chuc vo đich the gioi lan thu ba sau khi đanh bai Tay Đuc 3–1 trong tran chung ket đuoc to chuc tai san van đong Santiago Bernabeu o thu đo Madrid, va la lan đau tien cua ho ke tu nam 1938.


Vong loai 105 đoi bong tham du vong loai va đuoc chia theo nam chau luc đe chon ra 22 đoi vao vong chung ket cung voi nuoc chu nha Tay Ban Nha va đoi đuong kim vo đich the gioi Argentina.


Cac san van đong 17 san van đong tai 14 thanh pho đang cai cac tran đau cua giai:


Trong tai Đoi hinh Phan nhom Vong bang = Bang 1 =


= Bang 2 =


= Bang 3 =


= Bang 4 =


= Bang 5 =


= Bang 6 =


Vong 2 = Bang A =


= Bang B =


= Bang C =


= Bang D =


Vong đau loai truc tiep = Ban ket =


= Tranh hang ba =


= Chung ket =


Danh sach cau thu ghi ban 6 ban
 Paolo Rossi

2 ban

1 ban

phan luoi nha
 Jozef Barmos (tran gap Anh)


Danh sach cac cau thu nhan the đo cua tran đau Americo Gallego
 Diego Maradona
 Ladislav Vizek
 Gilberto Yearwood
 Mal Donaghy


Giai thuong Qua bong vang:  Paolo Rossi
Chiec giay vang:  Paolo Rossi


Bang xep hang giai đau Tham khao Lien ket ngoai 1982 FIFA World Cup Spain ™ Luu tru ngay 18 thang 11 nam 2016 tai Wayback Machine, FIFA.com
Chi tiet tai RSSSF
FIFA Technical Report (1) Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine, (Phan 2) Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine va (Phan 3) Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Giai thuong "Qua bong vang" World Cup 1982