Tran Thuong Xuyen (chu Han: 陳上川, 1626-1720), tu la Thang Tai (勝才), hieu Nghia Luoc (義略), que o ngoi lang Ngu Giap Đien Thu, huyen Ngo Xuyen, phu Cao Chau (Giao Chau), tinh Quang Đong (Trung Quoc), nguyen la tong binh ba chau Cao - Loi - Liem duoi trieu Minh. Ong đuoc coi la nguoi đau tien co cong khai khan voi quy mo lon vung đat Bien Hoa, la nguoi đuoc chua Nguyen ban danh hieu cao quy Nguyen vi vuong, Tran vi tuong, đai đai cong than bat tuyet, đuoc vua Minh Mang, Thieu Tri sac phong "Thuong đang than".


Than the Tran Thuong Xuyen que tai thon Đien Đau, tran Nam Tam, huyen Ngo Xuyen, phu Cao Chau (nay la thon Đien Đau, tran Nam Tam, khu Pha Đau, thi Tram Giang, tinh Quang Đong), xuat than gia đinh thuong gia giau co. Tran Thuong Xuyen von la dong doi cua tuong Tran Van Long (陳文龍) nha Nam Tong, nguoi co cong chong quan Nguyen.
Nam 1642, gia đinh Tran Thuong Xuyen đen o phu Trieu Khanh. Nam 1644, quan Thanh đanh chiem hau het Trung Quoc, đen thang 10 nam 1646, Que Vuong Chu Do Lang xung Giam Quoc, đong đo o Trieu Khanh, thang 11 len ngoi, thanh lap chinh quyen Vinh Lich nha Nam Minh. Tran Thuong Xuyen lien khoi binh huong ung Vinh Lich đe. Đen nam 1662 thang 4, Ngo Tam Que giet chet Vinh Lich Đe, Tran Thuong Xuyen van tiep tuc khang Thanh, hoat đong tai bo bien Quang Đong, Quang Tay. Thu linh khang Thanh la Trinh Thanh Cong sau đo phong cho Thuong Xuyen giu chuc tong binh ba chau Cao-Loi-Liem (高廉雷).
Nam 1673, no ra loan Tam Phien, Thuong Xuyen huong ung Ngo Tam Que, đanh chiem Kham Chau. Nam 1679, quan Thanh dep loan Tam Phien, Thuong Xuyen cung gia nhan bo đi ti nan.


Su nghiep = Than phuc chua Nguyen =
Sach Đai Nam Thuc luc (Tien bien) chep:

Ky Mui (1679), mua xuan thang Gieng, tuong cu nha Minh la Long Mon tong binh Duong Ngan Đich va pho tuong Hoang Tien; Cao Loi Liem, tong binh Tran Thuong Xuyen va pho tuong Tran An Binh đem hon 3000 quan va hon 50 chien thuyen đen cac cua bien Tu Dung (cua Tu Hien) va Đa Nang, tu tran la bo than (be toi mat nuoc, tron ra nuoc ngoai) nha Minh, khong chiu lam toi to nha Thanh, nen đen xin đe lam toi to.
Bay gio ban bac rang phong tuc, tieng noi cua ho đeu khac nhau, kho be sai đung, nhung ho bi the cung buc bach đen đay thi khong no cu tuyet. Nay đat Đong pho nuoc Chan Lap phi nhieu nghin dam, trieu đinh chua roi ma kinh ly, chi bang lay suc cua ho đen khai khan đe o, lam mot viec ma loi ba đieu. Chua (Nguyen Phuc Tan) theo loi ban, ben sai đat yen uy lao khen thuong, trao cho quan chuc đen o đat Đong Pho.
Truoc đo, nam 1673, o Chan Lap đa no ra cuoc tranh chap quyen luc giua mot ben la hai anh em Ang Chea (Nac Ong Đai)-Ang Sur (Nac Thu) va ben kia la hai bac chau Ang Tan (Nac Tan)-Ang Nan (Nac Non). Phe Ang Tan-Ang Nan cau cuu chua Nguyen Phuc Tan. Nam 1674, Ang Tan chet, ba nam sau, Ang Chea bi giet. Chua Nguyen giai hoa hai phe bang cach phong cho Ang Sur lam quoc vuong (đong đo o Oudong) va Ang Nan lam pho quoc vuong (đong đo o Prei Nokor, nay la Sai Gon...).
Vao thoi điem nhom nguoi Hoa xin ti nan, bien gioi Viet chi moi đen bo trai song Phan Rang, nen chua Nguyen Phuc Tan đa cho nguoi đua thu đen Ang Nan (vi pho vuong đang đuoc chua Nguyen bao ve) yeu cau chia cap đat cho ho vao lam an sinh song quanh vung đat Prei Nokor (Sai Gon) va Ang Nan đa đong y. Ke tu đo, nhom Tran Thuong Xuyen đen o vung Kampeap Srekatrey (Bien Hoa) va nhom Duong Ngan Đich đen o vung Peam Mesar (My Tho).
Cung theo sach Đai Nam Thuc luc (Tien bien), thi: 

Binh thuyen cua Ngan Đich va Hoang Tien vao cua Soai Rap đen đong o My Tho, binh thuyen cua Thuong Xuyen va An Binh thi vao cua Can Gio, đen đong o Ban Lan (Bien Hoa). Ho vo đat hoang, dung pho xa, thuyen buon cua nguoi Thanh va cac nuoc Tay duong, Nhat Ban, Cha Va đi lai tap nap.


= Mo mang cu lao Pho =

Ban đau nhom Tran Thuong Xuyen đen Ban Lan (ngay nay thuoc Bien Hoa) lap nghiep. Khi đo, vung đat nay con la rung ru. Von la nguoi o vung Đong Nam Trung Quoc, thao nghe mua ban va cong nghe, ho đa phat hien ra Cu lao Pho, mot bai sa boi hoang so nam giua song Huong Phuoc (mot đoan cua song Đong Nai), trai dai tren 7 dam, be ngang bang 2/3 be dai. Tuy nam cach bien nhung la noi song sau, nuoc chay, co the nguoc len phia Bac khai thac nguon hang lam tho san, va phia Nam co the ra bien Can Gio hay sang tan Cao Mien.
Cho nen mot phan lon nhom nguoi Hoa, đa chuyen tu Ban Lan đen Cu lao Pho. Va cung voi nhom luu dan nguoi Viet đen truoc, Tran Thuong Xuyen va luc luong cua minh tien hanh khai khan quy mo lon. Voi biet tai to chuc, chang bao lau ong đa bien vung đat hoang so tro thanh thuong cang, trung tam thuong mai va giao dich quoc te cua ca vung Gia Đinh, tuc Nam Bo ngay nay.
Tu su phat đat cua thuong nghiep đa loi keo nhung nganh nghe thu cong khac đen nhu: det chieu, to lua, gom, đuc đong, nau đuong, lam bot, đo go gia dung, cham khac go, đong thuyen, lam phao v.v...
Nha van Son Nam viet: 

Vung cu lao Pho, nong cot cua Bien Hoa. Đay la vi tri xung danh ai đia đau, voi đuong bo len Cao Mien va đuong thuy an xuong Sai Gon. Nhom dan Trung Hoa theo chan Tran Thuong Xuyen gay co so lon o Cu lao Pho, chon vi tri thuan loi, sat me song. Nam mam sau khi đinh cu, chua Quan đe dung len.
Sach Đai Nam nhat thong chi mo ta:

Tran Thuong Xuyen chieu nap đuoc nguoi buon nuoc Tau, xay dung đuong pho, lau qua đoi tung ruc ro tren bo song, lien lac nam dam va phan hoach ra ba nhai lo: nhai lon giua pho lot đa trang, nhai ngang lot đa ong, nhai nho lot đa xanh, đuong rong bang phang, nguoi buon tu tap đong đuc, tau bien, ghe song đen đau chen lan nhau, con nhung nha buon to o đay thi nhieu hon het, lap thanh mot đai đo hoi....
Canh mua ban nhon nhip cung đuoc Trinh Hoai Đuc ghi chep lai:

Cac thuyen ngoai quoc toi noi nay (Cu lao Pho) bo neo, muon nha o, roi ke khai cac so hang trong chuyen ay cho cac hieu buon tren đat lien biet. Cac hieu buon nay đinh gia hang, tot lan xau, roi bao mua tat ca, khong đe mot mon hang nao u đong. Đen ngay tro buom ve, goi la "hoi đuong", chu thuyen can mua mon hang gi, cung phai lam san hoa đon đat hang truoc nho mua dum. Nhu the, khach chu đeu đuoc tien loi va so sach phan minh. Khach chi viec đan hat vui choi, đa co nuoc ngot đay đu, lai khoi lo van thuyen bi ha an, khi ve lai cho đay thu hang khac rat la thuan loi....
Tuy nhien, su thinh vuong cua cu lao Pho chi keo dai đuoc 97 nam (1679-1776), boi đa xay ra hai su kien lon:

Nam 1747, mot nhom khach thuong nguoi Phuc Kien qua lai buon ban, thay Cu lao Pho rat giau co nen day long tham, muon chiem lay đe lam cho dung than lau dai. Cuoc bao loan do Ly Van Quang (tu xung la Gian Pho Đai vuong) cam đau bi quan quan chua Nguyen dep tan nhanh chong, nhung Cu lao Pho cung đa chiu nhieu thiet hai.
Nam 1776, quan Tay Son đa đen đan ap nhung nguoi Hoa o Cu lao Pho vi ho đa ung ho Nguyen Phuc Anh. Trinh Hoai Đuc mo ta: Noi đay bien thanh go hoang, sau khi trung hung nguoi ta tuy co tro ve nhung dan so khong đuoc mot phan tram luc truoc (Gia Đinh thanh thong chi). Boi vay, cac thuong gia nguoi Hoa ru nhau xuong vung Cho Lon (nay la Quan 5 va Quan 6, thuoc Thanh pho Ho Chi Minh), sinh song va lap nhung co so thuong mai khac cho đen nay...
Ke tu đo, Cu lao Pho đanh mat vai tro la trung tam thuong mai cua Đang Trong ma thay vao đo la Cho Lon va My Tho.


= Giu an bo coi =

Nam Mau Thin (1688), pho tuong Hoang Tien giet chu tuong la Duong Ngan Đich o cua bien My Tho, doi đon sang Nan Khe (nay la song Vam Nao, thuoc tinh An Giang), đap luy, đuc đai bac, đong chien thuyen, tha quan đi cuop boc. Vua chinh nuoc Chan Lap la Nac Thu oan gian, bo viec trieu cong va đap ba luy Bich Đoi, Cau Nam va Nam Vang, roi chang xich sat ngan cua song, lam ke co thu....
Vua thu nhi Chan Lap la Nac Non (đang đong o Sai Gon) bao gap len chua Nguyen. Chua Ngai Nguyen Phuoc Tran noi gian, ben cu tuong Mai Van Long o Dinh Thai Khuong gia hiep quan cung Tien đi đanh dep Nac Thu, nhung ky thuc cung đe ha Hoang Tien.
Sach Đai Nam thuc luc chep:

Thang gieng nam Ky Ty (1689), Mai Van Long keo quan đen cua bien My Tho, đong o Rach Gam (nay thuoc huyen Chau Thanh, tinh Tien Giang), sai nguoi đen Nan Khe trieu Hoang Tien đem quan so bo đen. Van Long phai dung meo đanh lua Tien đen hoi. Qua nhien Tien cuoi thuyen ra song đen hoi. Phuc binh vung day, bon mat đanh vao, Tien bo thuyen chay, nham lan ve phia cua bien Soai Rap. Van Long vao luy, bat đuoc vo con Tien đeu chem ca , chieu tap du chung quan Long Mon, sai bo tuong la Tran Thuong Xuyen quan lanh đe lam Tien phong. Thua thang, Van Long, Tran Thuong Xuyen tien đanh, đot xich sat ngang song, lien tiep lay đuoc ba luy Bich Đoi, Cau Nam, Nam Vang, bat Nac Thu phai hang phuc…...
Nam 1699 va nam 1700, Tran Thuong Xuyen lai phai cam quan đen noi bien gioi:

Thang 7 nam 1699, Nac Thu lai đap luy o Bich Đoi, Nam Vang va Cau Nam. Tran Thuong Xuyen luc bay gio đang đong quan o Doanh Chau (Vinh Long), cap bao len trieu đinh. Chua Nguyen cu Nguyen Huu Canh đi vao Nam hiep quan, đanh dep.
Thang 3 nam 1700, Tran Thuong Xuyen đich than ra tran, giao chien voi quan Chan Lap, roi tien đanh luy Bich Đoi va Nam Vang. Quan Chan Lap tan vo... Sau tran tien cong nay, vung đat Bien Tran (Bien Hoa), Phien Tran (Gia Đinh), Đinh Tuong, Long Ho (Vinh Long), An Giang đa đuoc sap nhap vao Đai Viet..
Va lan thu ba...
Sach Viet Nam su luoc chep:

Nam Giap Ngo (1714), quan cua Nac Ong Tham đen lay thanh La Bich va vay đanh Nac Ong Yem nguy cap lam. Ong Yem sai nguoi sang Gia Đinh cau cuu. Quan đo đoc Phien Tran (Gia Đinh) la Tran Thuong Xuyen va quan pho tuong Tran Bien (Bien Hoa) la Nguyen Cuu Phu phat binh sang đanh, vay Nac Ong Thu va Nac Ong Tham o trong thanh La Bich. Nac Ong Thu va Nac Ong Tham so hai, bo thanh chay sang Tiem la (Xiem). Bon ong Tran Thuong Xuyen lap Nac Ong Yem len lam vua Chan Lap...….


= Mat =
Suot 15 nam, Tran Thuong Xuyen vua ho tro cac tuong chua Nguyen on đinh tinh hinh quan su, chinh tri o Gia Đinh va Chan Lap, vua lo mo mang buon ban o Cu lao Pho. Vao ngay 23 thang 10 am lich nam 1720, ong mat va đuoc an tang o lang My Loc, xa Tan My, Bac Tan Uyen, tinh Binh Duong.
Trai qua may the ky, mo Tran Thuong Xuyen cung cac ngoi mo cua cac gia tuong đeu đa rat hoang tan va reu phong. Sau, nho nganh chuc nang va mot so cac nha nghien cuu đen khao sat moi xac đinh đuoc đay la mo cua Tran Thuong Xuyen .


Tuong nho Tran Thuong Xuyen đuoc lich su xac đinh la nguoi co cong lon trong cong cuoc khai pha va xay dung vung đat Đong Nai-Gia Đinh. Cong đuc to lon cua ong đuoc nhan dan ghi tac, ton tho va xem ong nhu vi than đa khai sang vung đat nay.
Mat khac, Tran Thuong Xuyen con la mot dung tuong thao luoc cua chua Nguyen. Ong đa nhieu lan cam binh đanh dep Cao Mien, giu an bo coi, mo rong bien cuong nuoc Viet. Chinh vi vay, chua Nguyen đa ban danh hieu cao quy Nguyen vi vuong, Tran vi tuong, đai đai cong than bat tuyet. Cac vua Minh Mang, Thieu Tri đeu phong ong lam "Thuong đang than".
Đe to long nguong mo va đen đap cong on nguoi đa co cong to chuc khai pha, mo mang vung đat Đong Nai-Gia Đinh, nhan dan o nhung noi nay goi Tran Thuong Xuyen la "Đuc Ong" va đeu co lap đen tho ong. Trong so ay co Đinh Tan Lan (Xom Moi) o Bien Hoa, noi tho chinh tuong Tran Thuong Xuyen, đa đuoc Bo Van hoa-Thong tin-The thao va Du lich xep hang di tich lich su, kien truc nghe thuat cap quoc gia theo Quyet đinh so 457/QĐ, ngay 25 thang 3 nam 1991. Ngoai ra, Đinh Minh Huong Gia Thanh o Quan 5, Thanh pho Ho Chi Minh cung co gian tho ong.


Hau due Tran Thuong Xuyen co nguoi con trai ten Tran Đai Đinh, cuoi con gai cua Mac Cuu, tong tran Ha Tien. Nam 1725, Đai Đinh noi nghiep cha, phuc vu duoi trieu chua Nguyen Phuc Chu, đuoc tap phong tuoc Đinh Vien hau, chuc tong binh, chi huy ca hai đao binh Phien Tran va Long Mon. Nam Nham Ty (1731), quan Chan Lap do mot lang nhan ten ten Prea Sot (Sa Tot) đung đau sang cuop pha o Gia Đinh, ong đap luy đat o Hoa Phong đe chong cu va roi đanh đuoi đuoc. Tuy lap đuoc cong, nhung ong bi Thong suat Truong Phuoc Vinh vu toi, phai chay ra keu oan voi chua Nguyen. Chua Ninh sai giam ong vao nha lao Quang Nam. Khi đieu tra ra viec thi ong đa bi om chet trong nguc. Tran Đai Đinh đuoc chua Ninh truy tang ham Đo Đoc Đong Tri thuy la Truong Man, con Phuoc Vinh vi toi vu oan bi giang xuong lam cai đoi.
Con trai cua Tran Đai Đinh la Tran Đai Luc (tuc Tran Hau), rat đuoc cau ruot la Mac Thien Tich thuong yeu va tin dung. Ho Tran o Bien Hoa va Ho Mac o Ha Tien ket thong gia nhieu đoi, nhu vo Mac Thien Tich la nguoi ho Tran 


Xem them Duong Ngan Đich
Cu lao Pho
Đinh Tan Lan


Chu thich Lien ket ngoai Hoi thao khoa hoc ve Tran Thuong Xuyen Luu tru ngay 30 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine Tren web bao Binh Duong.
Đinh Tan Lan Tren web Thu vien tinh Đong Nai.
Tu lieu ve Tran Thuong Xuyen Luu tru ngay 17 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine Tren web TP. HCM.
Tu lieu cu lao Pho Luu tru ngay 18 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine tren web Đong Nai.
Pho Đong y Tren web Vietnam.vnanet.vn
Danh tuong Tran Thuong Xuyen Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine
Tran Thuong Xuyen – nguoi Minh huong co cong... Tren Web Van nghe Cuu Long.
湛江历史 Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
华人与中越文化交流 Luu tru ngay 9 thang 1 nam 2004 tai Wayback Machine