Tyrannosaurus (, co nghia la than lan bao chua, đuoc lay tu tieng Hy Lap "tyrannos" (τυραννος) nghia la "bao chua", va "sauros" (σαυρος) nghia la "than lan"), con đuoc goi la Khung long bao chua trong van hoa đai chung, la mot chi khung long chan thu song vao cuoi ky Phan Trang. Chi nay chi gom mot loai duy nhat la Tyrannosaurus rex (thuong rut gon la T. rex). Chung sinh song o noi ngay nay la phia Tay cua Bac My, khi đo la mot luc đia đao, ten la Laramidia. Hoa thach cua Tyrannosaurus đuoc tim thay trong cac thanh he đia chat co nien đai tang Maastricht, khoang 67-65,5 trieu nam ve truoc, va la mot trong nhung loai khung long cuoi cung ton tai truoc su kien tuyet chung Phan Trang – Co Can.
Nhu cac loai bao long chuan (Tyrannosauridae) khac, Tyrannosaurus rex la loai an thit đi bang hai chan, voi mot hop so lon va giu thang bang boi cai đuoi dai, nang. So voi hai chi sau to khoe, chi truoc cua Tyrannosaurus thi ngan nhung đac biet manh so voi kich thuoc cua no va co hai ngon co mong vuot. Mac du bi nhieu loai khac vuot qua ve kich thuoc, Tyrannosaurus rex van la bao long chuan lon nhat va mot trong so nhung đong vat an thit lon nhat moi thoi đai. Mau vat hoan chinh nhat dai 12,3 m (40 ft), cao 4 met (13 ft) toi hong (13 feet) va nang 6,8 tan (7,5 tan My). La đong vat an thit lon nhat trong khu vuc cua no, Tyrannosaurus rex la mot đong vat an thit đau bang, san khung long mo vit, khung long mat sung, giap long va co the ca khung long chan than lan, mac du vai nha khoa hoc xem loai nay an xac thoi. Viec Tyrannosaurus an thit hay xac thoi la mot trong nhung chu đe gay tranh cai nhieu nhat trong gioi co sinh vat hoc; tuy nhien, hien nay hau het đeu đong y rang Tyrannosaurus rex la loai san moi co hoi, thuc hien ca an thit va xac thoi. No mot trong so đong vat tren can co luc can lon nhat. Hon 50 mau vat Tyrannosaurus rex đa đuoc phat hien, mot vai co bo xuong gan nhu hoan chinh. Mo mem va protein đa xuat hien trong it nhat mot mau vat. Thoi quen san moi, sinh ly hoc va toc đo Tyrannosaurus rex la mot vai chu đe tranh cai. Viec phan loai cung bi tranh luan, vai nha khoa hoc xem Tarbosaurus bataar tu chau A la mot loai Tyrannosaurus va so khac van cho rang Tarbosaurus la mot chi rieng. Nhieu chi Tyrannosauridae Bac My cung đong nghia voi Tyrannosaurus.
Vi la loai khung long an thit co rat lon đuoc phat hien tu som, Tyrannosaurus la mot trong nhung loai khung long noi tieng nhat ke tu the ky 20, va đa đuoc gioi thieu trong nhieu bo phim, quang cao va tem buu chinh, cung nhu nhieu loai phuong tien truyen thong khac.


Lich su nghien cuu = Cac phat hien som nhat =

Chiec rang cua loai khung long ma nay đuoc goi la Tyrannosaurus rex đa đuoc phat hien vao thang 7 nam 1874 tren Nui South Table (Colorado) boi sinh vien Jarvis Hall (Colorado) Peter T. Dotson duoi su tro giup cua Giao su Arthur Lakes gan Golden, Colorado. Đau nhung nam 1890, John Bell Hatcher đa thu thap nhieu manh xuong hau so o mien đong Wyoming; bay gio chung đuoc cho la nhung manh xuong cua loai Ornithomimus grandis (nay đuoc goi la Deinodon), song gio đay đuoc đinh chinh la thuoc ve T. rex.
Nam 1892, Edward Drinker Cope tim thay hai manh đot xuong cua mot loai khung long lon. Cope tin rang chung thuoc ve mot loai khung long "agathaumid" (ceratopsid) va đat danh phap moi cho nhung manh đot xuong nay la Manospondylus gigas, tuc "đot song nhieu lo khong lo", xuat phat tu su hien dien cua nhung lo ho mach mau ong tim thay trong mau xuong. Nam 1907, Hatcher kiem đinh lai mau M. gigas va ket luan chung thuoc ve mot loai khung long chan thu chu khong phai mot loai ceratopsid.
Henry Fairfield Osborn đa nhan thay su tuong đong giua Manospondylus gigas va T. rex som nhat tan nam 1917, thoi điem ma cai đot song thu hai cua mau vat goc bi that lac. Vi đot song cua Manospondylus qua phan manh, Osborn khong co co so đe coi hai chi phan loai la đong nghia, thay vao đo ong coi chi co hon chua xac đinh. Thang 6 nam 2000, Vien Black Hills tim thay bo xuong Tyrannosaurus hoan chinh 10% (BHI 6248) tai mot đia điem duong nhu chinh la noi tim thay M. gigas.


= Phat hien bo xuong va đat ten =

Barnum Brown, tro ly phu trach Bao tang Lich su Tu nhien Hoa Ky, đa phat hien bo xuong mot phan đau tien cua T. rex o mien đong Wyoming vao nam 1900. Brown cung tim thay mot bo xuong mot phan khac o Thanh he Hell Creek, Montana vao nam 1902, cau thanh tu khoang 34 yeu to xuong hoa thach. Luc bay gio Brown viet "Mo đa So 1 bao gom mot xuong đui, mot xuong mu, mot xuong canh tay, ba đot song va hai xuong khong xac đinh cua mot loai khung long an thit lon chua đuoc Marsh mo ta. ... Toi chua tung thay thu gi nhu no bat nguon tu ky Phan Trang." Henry Fairfield Osborn, chu tich Bao tang Lich su Tu nhien Hoa Ky, đat ten cho bo xuong thu hai la T. rex vao nam 1905. Danh phap chi đuoc ghep tu hai tu tieng Hy Lap la τυραννος (tyrannos, 'bao chua') va σαυρος (sauros, 'than lan'). Osborn su dung tu tieng Latinh rex, nghia la "vua", đe đat danh phap loai.  Vi vay, danh phap hai phan ghep lai nghia đen la "vua than lan bao chua", theo đo nhan manh kich thuoc khong lo cua con vat va uu the ba quyen đuoc suy đoan cua no vao thoi đai ma no sinh song.

Osborn đat ten cho mau vat con lai la Dynamosaurus imperiosus trong mot bai bao vao nam 1905. Ngay nam sau, Osborn nhan ra hai bo xuong đeu thuoc ve cung mot loai va chon cai ten Tyrannosaurus lam ten chinh thuc. Mau Dynamosaurus goc hien đang nam trong bo suu tap cua Bao tang Lich su Tu nhien, London. Nam 1941, mau vat T. rex đien hinh đuoc ban cho Bao tang Lich su Tu nhien Carnegie o Pittsburgh, Pennsylvania, voi muc gia 7.000 đo-la. Dynamosaurus ve sau đuoc vinh danh trong mot bai bao nam 2018 cua Andrew McDonald va đong su, noi dung chinh trong đo lien quan đen viec mo ta loai Dynamoterror dynastes voi danh phap đuoc chon đe sao cho giong danh phap cu vao nam 1905, so di vi cai ten đo la cai ten "yeu thich hoi nho" cua McDonald.
Ke tu nhung nam 1910 cho toi cuoi nhung nam 1950, cac kham pha cua Barnum van la nhung chung tich duy nhat ta co ve chi Tyrannosaurus, so di vi cuoc Đai khung hoang va cac cuoc chien tranh the gioi luc bay gio đa ngan can phan nao qua trinh cong tac cua gioi co sinh vat hoc.


= Moi quan tam tro lai =

Bat đau tu nhung nam 1960, moi quan tam đen Tyrannosaurus dang cao tro lai, ket qua la thu thap đuoc 42 bo xuong tu Tay Bac My (đo hoan chinh cua tung bo dao đong tu 5–80% tuy theo so luong di cot đuoc khai quat). Nam 1967, Tien si William MacMannis xac đinh va khai quat bo xuong mang ma hieu "MOR 008", hoan chinh 15% dua tren so luong di cot, voi hop so phuc dung hien đuoc trung bay tai Bao tang Day nui Rocky. Thap nien 1990 cung chung kien hang loat cac phat hien khac, voi so luong gap đoi so voi nhung nam truoc, trong đo phai ke đen su kham pha ra hai mau vat: Sue va Stan.
Ngay 12 thang 8 nam 1990, nha co sinh vat hoc nghiep du Sue Hendrickson phat hien bo xuong Tyrannosaurus hoan chinh nhat (xap xi 85%) va lon nhat cho toi nay tai Thanh he Hell Creek. Mau Sue, goi theo ten nguoi phat hien, bi đua ra toa xet xu ngay sau đo vi bi chu nhan khu đat tranh chap quyen so huu. Nam 1997, vu kien khep lai voi chien thang nghieng ve Maurice Williams, chu nhan ban đau cua khu đat. Bao tang Lich su Tu nhien Field sau đo phai tra 7,6 trieu đo-la đe mua lai mau vat tai mot phien đau gia; su kien nay khien no tro thanh bo xuong khung long đat đo nhat cho toi khi mau Stan đuoc ban đi voi gia 31,8 trieu đo-la vao nam 2020. Tu nam 1998 toi nam 1999, đoi ngu nhan vien tai Bao tang Lich su Tu nhien Field đa phai danh ra hon 25.000 gio đe chat loc đa soi ra khoi mau vat. Bo xuong sau đo đuoc di doi toi New Jersey, noi dien ra khau thiet ke khung dung hinh, roi đuoc chuyen ve Chicago đe lap rap. Khung xuong trung bay đuoc chinh thuc ra mat vao ngay 17 thang 5 nam 2000 tai sanh chinh cua Bao tang Lich su Tu nhien Field. Mot nghien cuu xuong hoa thach cua mau vat nay cho thay Sue đa đat đen kich thuoc truong thanh tu nam 19 tuoi va chet khi moi 28 tuoi, quang đoi dai nhat hien đuoc biet cua mot loai tyranosaur.


= Dau chan =


Mo ta hoa thach = Kich thuoc =

Tyrannosaurus rex la mot trong so cac đong vat an thit tren can lon nhat moi thoi đai. Mau vat hoan chinh lon nhat, trung bay o bao tang lich su tu nhien Field voi so hieu FMNH PR2081 va co biet danh "Sue", dai 13 met (43 ft), va cao 4 met (13 ft) ngang hong. Uoc tinh khoi luong co rat nhieu bien đoi, tu nang hon 8,2 tan (9,0 tan My), toi nhe ho4,5 tan (5,0 tan My), uoc tinh gan đay nhat voi khoi luong tu 5,4 tan (6,0 tan My) toi 6,8 tan (7,5 tan My). Mot nghien cuu 2011 cho thay can nang toi đa cua Sue, Tyrannosaurus lon nhat, la tu 9,5–18,5 tan (9,3–18,2 tan Anh; 10,5–20,4 tan My), mac du cac tac gia luu y rang cac uoc tinh nang hon hay nhe hon dua tren cac mo hinh co sai so lon va ho "cho rang [chung] qua om, qua map, hay qua bat can đoi". Packard va đong nghiep (2009) cho rang cac uoc tinh bi thoi phong; va can nang thuc cua Tyrannosaurus nho hon so voi cac y kien truoc đay. Cac uoc tinh khac ket luan rang mau vat Tyrannosaurus lon nhat nang gan hay vuot qua 9 tan.
Do so luong mau vat thu hoi tuong đoi it va so luong ca the rat lon co mat tai bat ky thoi điem nao khi Tyrannosaurus con song, co the de dang tim đuoc mau vat lon hon nhung mau hien đang đuoc biet đen bao gom "Sue", tuy vay viec kham pha ra nhung ca the lon hon nay co the se la khong the do ban chat hoa thach chua hoan chinh. Holtz cung đa goi y rang "rat hop ly đe nghi ngo rang co nhung ca the to hon 10, 15, hoac tham chi 20 phan tram Sue trong bat ky quan the T. rex nao."


= Bo xuong =
Co cua Tyrannosaurus rex tao thanh mot đuong cong hinh chu S tu nhien giong nhu cua cac loai khung long chan thu khac, nhung no ngan va rat co bap đe ho tro cai đau lon. Chi truoc chi co hai ngon vuot, cung voi mot xuong đot ban tay nho cho thay su thoai hoa cua mot ngon thu ba. Trai lai, chi sau cua loai nay la mot trong nhung phan dai nhat theo ty le kich thuoc voi co the cua bat ky loai chan thu nao. Đuoi cua chung nang va dai, đoi khi chua hon bon muoi đot song, đe can bang phan đau va than lon. Đe bu lai trong luong lon cua chung, nhieu khuc xuong đuoc tien hoa đe tro thanh rong o ben trong, giam trong luong cua chung ma khong lam giam đang ke suc manh.

Hop so Tyrannosaurus rex lon nhat đuoc biet đen dai toi 1,52 met. Mot cua so lon trong hop so giam trong luong va cung cap them dien tich đe co bap co the bam vao, nhu trong tat ca cac loai khung long chan thu an thit. Nhung o khia canh khac, hop so cua chung lai khac biet đang ke so voi cac loai an thit khong thuoc lien ho Khung long bao chua. Hop so rat rong o phia sau nhung co cai mom hep, cho phep tam nhin hai mat tot mot cach bat thuong. Xuong so lon va mui va mot so xuong khac đuoc hop nhat lai, ngan can su di chuyen giua chung; mot so lon xuong cung co cac lo khong khi nho (chua cac "to ong" gom cac lo ho khong khi) ma co the đa lam cho xuong cua chung linh hoat hon cung nhu giam nhe trong luong. Nhung đac điem tang cuong nay cua hop so la mot phan xu huong cua cac loai bao long chuan huong toi mot cu đop manh me, ma de dang vuot qua cua tat ca cac loai khong thuoc tyrannosaurids. Đau ngoai cua ham tren co hinh chu U (hau het cac loai an thit khong thuoc tyrannosauroid co ham tren hinh chu V), lam tang so luong mo va xuong mot con tyrannosaur co the xe ra voi mot vet can, mac du no cung lam tang đo cang o mat truoc rang.
Rang cua Tyrannosaurus rex the hien su khac biet ro ret ve hinh dang. Cac rang cua manh truoc ham cua ham tren đuoc đong goi chat che, hinh chu D theo mat cat ngang, co cac cho loi gia co tren be mat phia sau, la rang cua (luoi cua chung giong nhu luoi cua cai đuc) va cong nguoc lai. Mat cat hinh chu D, cho chop tang cuong va đuong cong nguoc lam giam nguy co rang se bi gay khi Tyrannosaurus can hoac keo. Nhung chiec rang con lai rat chac chan, giong nhu "nhung qua chuoi chet nguoi" hon la dao gam, co khoang cach rong hon va cung co cac chop cung co. Nhung rang o ham tren lon hon tat ca nhung cai o phia sau ham duoi. Lon nhat đuoc tim thay cho đen nay đuoc uoc tinh dai 30,5 cm bao gom ca goc rang khi no con song, lam cho no tro thanh chiec rang lon nhat cua bat ky loai khung long an thit nao đa đuoc tim thay.


= Tranh luan ve da va long vu =

Trong khi khong co bang chung truc tiep ve loai Tyrannosaurus rex co long vu, nhieu nha khoa hoc hien nay cho rang T. rex co long tren it nhat mot phan co the, do su hien dien cua chung trong cac loai co ho hang gan. Mark Norell cua Bao tang Lich su Tu nhien My tom tat su can bang cua cac nghien cuu bang cach noi rang: "chung toi co nhieu bang chung cho thay T. rex co long, it nhat la o mot giai đoan nao đo trong cuoc đoi, nhu loai Australopithecine giong nhu Lucy co toc."
Bang chung đau tien cho long vu trong cac loai tyrannosauroids xuat phat tu cac loai nho nhu Dilong paradoxus, đuoc kham pha tai Thanh he Yixian cua Trung Quoc, va đuoc bao cao vao nam 2004. Nhu voi nhieu loai khung long chan thu khung long đuoi rong khac đuoc phat hien o Yixian, bo xuong hoa thach đuoc bao quan bang mot lop cau truc soi thuong đuoc cong nhan la tien than cua long vu. Boi vi tat ca cac hien tuong da tu tyrannosauroids đuoc biet đen vao thoi điem đo cho thay bang chung ve vay, cac nha nghien cuu tim hieu ve Dilong cho rang đac điem ve long co the ti le nghich so voi kich thuoc co the - con vi thanh nien se co long vu, sau đo rung long va chi co vay khi no lon len va khong con can bo long đe giu am. Nhung kham pha tiep theo cho thay rang ngay ca mot so tyrannosauroids lon cung co long vu bao phu phan lon co the cua chung, tao nen ngo vuc ve gia thuyet rang chung la mot đac điem lien quan đen kich thuoc.
Trong khi nhung vet han cua da tu mot mau Tyrannosaurus rex co biet danh la "Wyrex" (BHI 6230) đuoc phat hien o Montana vao nam 2002,, cung nhu mot so mau tyrannosauroid khong lo khac, cho thay it nhat mot vai nhung vay kham nho, Yutyrannus huali (dai toi 9 met va nang khoang 1.400 kg, bao phu boi long vu tren nhieu phan khac nhau cua co the, cho thay toan bo co the cua no đuoc bao phu bang long vu. Co the la muc đo va tinh chat cua long bao phu trong cac loai tyrannosauroid đa thay đoi theo thoi gian đe đap ung voi kich thuoc co the, khi hau am hon, hoac cac yeu to khac. Trong nam 2017, dua tren cac vet han da đuoc tim thay o đuoi, hang va co cua mau "Wyrex" (BHI 6230) va cac tyrannosaurids ho hang chat che khac, nguoi ta cho rang tyrannosaurid than lon co vay va neu co long mot phan, thi chung se bi han che đen lung.
Mot nghien cuu trong nam 2016 đe xuat rang khung long chan thu lon nhu Tyrannosaurus co rang bao phu trong moi nhu than lan con song thay vi rang tran nhu ca sau. Đieu nay dua tren su hien dien cua men rang, ma theo nghien cuu can phai đuoc giu nuoc, mot van đe khong phai đoi mat voi đong vat thuy sinh nhu ca sau hay đong vat khong rang nhu chim.
Dua tren so sanh ket cau xuong cua Daspletosaurus voi ca sau con ton tai, mot nghien cuu chi tiet trong nam 2017 cua Thomas D. Carr va cac cong su cho thay rang tyrannosaur co vay lon, bang phang tren mom cua chung. O trung tam cua nhung vay nay la nhung mang nho lam tu keratin. O ca sau, cac mang nay bao gom bo cua cac te bao than kinh cam giac co the phat hien cac kich thich co hoc, nhiet va hoa hoc. Ho đa đe xuat rang tyrannosaurs co le cung co cac bo no-ron giac quan duoi vay khuon mat cua chung va co the su dung giac quan nay đe xac đinh cac đoi tuong, đo nhiet đo to cua chung va nhe nhang lay trung va con non. Mac du nghien cuu đa khong thao luan ro rang bang chung cho hay chong lai moi mom, nhieu hang tin tuc lon coi đo la bang chung chong lai cac loai tyrannosaur co đoi moi. So sanh voi mo da mat ca sau va loi giai thich ca nhan cua Thomas D. Carr ve nhung phat hien đuoc trich dan la cac bang chung ho tro cho ket luan rang tyrannosaur khong co moi.


Phan loai Tyrannosaurus la chi mau cua sieu ho Tyrannosauroidea, ho Tyrannosauridae, va can ho Tyrannosaurinae; noi cach khac, gioi co sinh vat hoc lay chi nay lam mau đe can nhac xem cac chi khac co nen đuoc phan vao cung mot nhom hay khong. Cac thanh vien khac cua can ho Tyrannosaurine bao gom Daspletosaurus Bac My vaTarbosaurus Chau A, hai chi phan loai ma truoc kia đuoc coi nhu đong nghia voi Tyrannosaurus. Sieu ho Tyrannosauroidea tung đuoc cho la hau due cua mot so nhom khung long chan thu khong lo nhu Spinosauroidea va Carnosauria, song gan đay lai co xu huong xep chung vao cung nhom Coelurosauria nho nhan hon.
Mot so phan tich phat sinh chung loai chi ra rang Tarbosaurus bataar la đon vi chi em cua T. rex. Viec phat hien ra chi Lythronax tyrannosaurid cho thay Tarbosaurus va Tyrannosaurus co quan he ho hang gan gui, tao thanh mot nhanh chung voi chi tyrannosaurid Chau A Zhuchengtyrannus ma trong đo Lythronax la đon vi chi em. Mot nghien cuu sau hon vao nam 2016 cua Steve Brusatte, Thomas Carr va đong su, cung chi ra rang Tyrannosaurus la chi đong vat di cu bat nguon tu Chau A, đong thoi goi mo kha nang chung chinh la hau due cua Tarbosaurus.
Duoi đay la bieu đo nhanh cua sieu ho Tyrannosauridae dua tren phan tich phat sinh chung loai do Loewen va đong su thuc hien vao nam 2013.

Trong bai bao mieu ta Tyrannosaurus mcraeensis vao nam 2024, Dalman et al. cung rut ra ket luan tuong tu nhu nhieu phan tich truoc, theo đo coi Tyrannosaurus nhu mot đon vi chi em cua nhanh khung long bao gom Tarbosaurus va Zhuchengtyrannus co ten la Tyrannosaurini. Ho cung tim ra bang chung chung to Daspletosaurus va Thanatotheristes thuoc ve cung mot nhanh đon nganh voi ten goi la Daspletosaurini.


= Cac chi khac =

Nam 1955, nha co sinh vat hoc Lien Xo Evgeny Maleev đat danh phap cho mot loai khung long moi đuoc phat hien o Mong Co la Tyrannosaurus bataar. Toi nam 1965, loai nay đuoc đoi ten thanh Tarbosaurus bataar. Tuy hau het gioi co sinh vat hoc coi hai chi nay khac biet nhau, mot so tac gia nhu Thomas Holtz, Kenneth Carpenter, va Thomas Carr lap luan rang hai loai nay co nhieu đac điem rat giong nhau va nen đuoc gop lai thanh mot chi duy nhat, theo đo đon vi phan loai tim thay o Mong Co nen đuoc đat lai danh phap hai phan la Tyrannosaurus bataar.
Nam 2001, mot so hoa thach rang va xuong ban chan tyrannosaurid khai quat tu mo đa o Chu Thanh, Trung Quoc đa đuoc nha co sinh vat hoc Trung Quoc Hu Chengzhi gan cho ten loai moi la Tyrannosaurus zhuchengensis. Tuy nhien, tai khu vuc khao co ke ben, mau xuong ham tren ben phai va xuong ham duoi ben trai lai đuoc gan cho mot chi tyrannosaurid moi hoan toan voi danh phap Zhuchengtyrannus vao nam 2011. Rat co the T. zhuchengensis đong nghia voi Zhuchengtyrannus. Du sao đi chang nua, T. zhuchengensis van bi coi la mot nomen dubium vi mau đinh danh cua no con thieu cac đac điem chan đoan duoi muc Tyrannosaurinae.
Trong mot nghien cuu vao nam 2022, Gregory S. Paul va đong su lap luan rang Tyrannosaurus rex, theo cach hieu truyen thong, thuc ra đai dien cho ba loai khac nhau: loai mau Tyrannosaurus rex, va hai loai moi: T. imperator (nghia la "hoang đe than lan bao chua") va T. regina (nghia la "hoang hau than lan bao chua"). Mau đinh danh cua T. imperator chinh la mau Sue, con mau đinh danh cua T. regina la Wankel rex. Đieu nay dua phan lon tren quan sat rang kich co tuong đoi va đo trang kien cua xuong đui (cung nhieu yeu to xuong cot khac) bien thien rat lon giua cac mau vat T. rex đuoc luu tru va đanh so, hon ca o cac loai khung long chan thu khac. Nhung khac biet ve kich co tuong đoi toan co the bieu hien cho cac kieu hinh trang kien (robust) va manh mai (gracile) cung đuoc dung lam bang chung, cong them cac rang dang rang ham co kich co nho, thuon gan o xuong rang (dua tren hinh cac o rang). Cu the, cac đac điem dung đe phan biet T. rex trong bai bao bao gom: giai phau trang kien, chieu dai so voi chu vi xuong đui co ty le gan giong nhau, va su hien dien cua mot chiec rang thuon dang rang cua gan o xuong rang; T. imperator đuoc coi la thuoc kieu hinh trang kien, voi ty le giua chieu dai va chu vi xuong đui nho, đong thoi so huu hai chiec rang thuon; va T. regina thuoc kieu hinh manh mai voi ty le chieu dai va chu vi xuong đui cao, đong thoi su huu mot chiec rang thuon. Nhom nghien cuu cung đe y rang su bien thien ve ty le va kieu hinh trang kien tang len thuan theo đia tang. Đieu nay co ve chung to nhung loai ke tren đeu phat sinh tu cung mot quan the T. imperator to tien, roi ve sau chia tach thanh T. rex va T. regina.
Tuy nhien, cac nha co sinh vat hoc đau nganh nhu Stephen Brusatte, Thomas Carr, Thomas Holtz, David Hone, Jingmai O'Connor, va Lindsay Zanno, to y ngo vuc hoac thang than chi trich cac ket luan cua bai bao tren khi tra loi phong van tren cac phuong tien truyen thong đai chung. Chi trich cua ho ve sau đuoc xuat ban trong cac bai bao hoc thuat.


= Tyrannosaurus mcraeensis =

Nam 2024, Dalman va đong su mo ta hai cot cua mot ca the tyrannosaur đuoc phat hien tu nam 1983 tai Thanh he Hall Lake (so ky Campania toi so ky Maastricht) o New Mexico. Luu tru tai Bao tang Lich su va Khoa hoc Tu nhien New Mexico, vat lieu hoa thach (NMMNH P-3698) bao gom xuong hau o mat phai, xuong vay phai, xuong vom mieng trai, va mot xuong ham tren vo manh, xuong rang trai, xuong tam phai, xuong tien khop so phai, xuong goc phai va xuong khop so phai, nhieu manh rang roi, va cac xuong chu V. Mot so di cot đuoc nhac so qua vao nam 1984 nhu la thuoc ve loai T. rex, va đuoc mo ta vao nam 1986.
Dalman et al. (2024) đe xuat danh phap Tyrannosaurus mcraeensis cho mau đinh danh nay, bat nguon tu ten Nhom đa McRae ma Thanh he Hall Lake thuoc ve. Nhung lop đa nay co nien đai roi vao khoang tu 72,7 toi 70,9 Ma, tuong ung voi so ky Campania hoac Maastricht; vay nen ca the đay tung sinh song 5–7 trieu nam truoc T. rex, loai vat ma xuat hien vao cuoi ky Maastrichtian. T. mcraeensis dai khoang 12 met (39 ft), tuong đuong mot con T. rex truong thanh. Hai loai o tren khac biet nhau o hop so; theo đo, xuong rang cua T. mcraeensis dai hon theo ty le va so huu bo cam nho it hon, đong thoi ham duoi cua chung nong hon so voi T. rex va vi vay co luc can yeu hon. Rang cua chung cung cun hon va det theo chieu ben, trong khi cac xuong nguyet hau o mat be hon. Ngoai ra, giai phau bo xuong cua chung co phan tuong đong voi Tarbosaurus va Zhuchengtyrannus.


Đac điem co sinh = Vong đoi =

Viec tim thay mot so mau Tyrannosaurus rex chua truong thanh đa cho phep cac nha khoa hoc ghi lai nhung thay đoi ve mat sinh hoc cua loai, uoc tinh tuoi tho va xac đinh toc đo phat trien cua chung. Ca the nho nhat đuoc biet đen (LACM 28471, "chan thu Jordan") đuoc uoc tinh chi nang 30 kg (66 lb), trong khi lon nhat, chang han nhu FMNH PR2081 (Sue) co the nang khoang 5.650 kg (12.460 lb). Phan tich mo hoc xuong cua Tyrannosaurus rex cho thay LACM 28471 chi moi 2 nam tuoi khi no chet, trong khi Sue đa 28 tuoi, đo tuoi ma co the gan voi muc toi đa cua loai.
Cac phuong phap mo hoc cung cho phep xac đinh tuoi cua cac mau vat. Biet khoi luong uoc tinh, ta co the ve đuong cong tang truong gia đinh theo thoi gian. Đuong cong cua Tyrannosaurus rex la hinh chu S, voi cac con non nang duoi 1.800 kg (4.000 lb) cho đen khoang 14 tuoi; khi đo khoi luong cua chung bat đau tang manh. Trong giai đoan tang truong nhanh nay, mot con Tyrannosaurus rex non se nang them trung binh 600 kg (1.300 lb) moi nam trong vong bon nam ke tiep. O tuoi 18, đuong cong lai bat đau ngang mot lan nua, chi ra rang su tang truong cham lai đang ke. Vi du, Sue 28 tuoi chi nang hon ca the 22 tuoi o Canada RTMP 81.12.1) co 600 kg (1.300 lb). Mot nghien cuu mo hoc nam 2004 boi nhieu nha khoa hoc khac cung đua ra ket luan tren, phat hien rang su tang truong nhanh bat đau cham lai vao khoang nam 16 tuoi.

Nam 2011, Hutchinson va cong su cung khang đinh ket qua nay, nhung uoc tinh toc đo tang truong toi đa nhanh hon nhieu; "vao khoang 1790 kg/nam luc cao trao". Du con so nay cao hon nhieu so voi cac uoc tinh truoc đo, tac gia luu y rang no đa lam giam đang ke su khac biet lon giua toc đo tang truong thuc te va ket qua mong đoi tu mot con vat co kich thuoc lon nhu vay. Su thay đoi đot ngot ve toc đo tang truong vao cuoi giai đoan boc phat co the cho thay su truong thanh ve the chat, mot gia thuyet đuoc ho tro boi su kham pha ra mo tuy trong xuong đui mau MOR 1125 (B-rex) 16-20 tuoi tu Montana. Mo tuy chi đuoc tim thay o chim cai trong thoi ki rung trung, cho thay B-rex đang o đo tuoi sinh san. Nghien cuu sau hon cho thay mau vat nay 18 tuoi. Nam 2016, Mary Higby Schweitzer va Lindsay Zanno cung cong su xac nhan rang mo mem trong xuong đui cua MOR 1125 đung thuc la mo tuy. Đieu nay cung xac nhan gioi tinh cua mau vat la con cai. Đay co the la mot moc quan trong trong viec xac đinh gioi tinh cua cac loai khung long khac, vi dau vet hoa hoc cua mo tuy la khong the nham lan. Đuong cong tang truong cua cac bao long chuan khac cung co nhung đac điem tuong tu, tuy voi toc đo tang truong thap hon ung voi kich thuoc nho hon cua con truong thanh.
Hon mot nua so mau vat đuoc biet đen cua Tyrannosaurus rex duong nhu đa chet trong vong 6 nam sau khi đat đen su truong thanh ve tinh duc, mot đac điem cung đuoc thay o cac loai Tyrannosaur khac, mot so loai chim va đong vat co vu song lau ngay nay. Nhung loai nay co ty le tu vong cao sau khi đen tuoi truong thanh, trai lai ty le tu vong tuong đoi thap o nhung con vi thanh nien. Ty le tu vong tang tro lai sau khi truong thanh ve tinh duc, mot phan do su cang thang cua sinh san. Mot nghien cuu cho thay rang su hiem co cua hoa thach Tyrannosaurus rex vi thanh nien la do mot phan ty le chet tre vi thanh nien thap; loai nay khong chet voi so luong lon o lua tuoi nay, va do đo thuong khong co hoa thach cua chung. Su hiem co nay cung co the la do su khong đay đu cua ho so hoa thach hoac su thien vi cua cac nha suu tam hoa thach đoi voi cac mau vat lon hon, ngoan muc hon. Trong mot bai giang nam 2013, Thomas Holtz Jr. cho rang loai khung long "song nhanh va chet som" vi chung sinh san nhanh chong trong khi đong vat co vu keo dai cuoc song vi chung mat nhieu thoi gian hon đe sinh san va nuoi duong con nho. Gregory S. Paul cung viet rang Tyrannosaurus sinh san nhanh chong va chet tre, nhung ket noi vong đoi ngan ngui cua chung voi cuoc song nguy hiem ma loai nay song.


= Di hinh gioi tinh =

Khi so luong mau vat đa biet tang len, cac nha khoa hoc bat đau phan tich su bien đoi giua cac ca the va phat hien ra hai loai co the khac nhau, hoac hinh thai, tuong tu nhu mot so loai chan thu khac. Mot trong nhung hinh dang nay co co the san chac hon, no đuoc goi la hinh thai 'manh me' trong khi dang con lai đuoc goi la 'manh mai'. Mot so khac biet ve hinh thai đa đuoc su dung đe phan tich tinh luong hinh gioi tinh o loai Tyrannosaurus rex, voi hinh thai "manh me" thuong đuoc cho la giong cai. Vi du, xuong chau cua mot so mau vat 'manh me' duong nhu rong hon, co le đe cho phep trung đi qua. Nguoi ta cung nghi rang hinh thai 'manh me' tuong quan voi su thieu hut đot song đuoi đau tien, cung co the cho phep trung đi ra khoi co quan sinh san, nhu đa đuoc bao cao sai cho ca sau.
Trong nhung nam gan đay, bang chung ve su luong hinh gioi tinh đa bi suy yeu. Mot nghien cuu nam 2005 đa bao cao rang nhung tuyen bo truoc đay ve su luong hinh gioi tinh trong giai phau đot song đuoi ca sau la sai lam, tao nen nghi ngo ve su ton tai cua luong hinh giua cac ca the Tyrannosaurus rex khac gioi. Mot xuong chevron co lon đuoc phat hien tren đot song đuoi đau tien cua Sue, mot ca the 'manh me', chi ra rang đac điem nay khong the đuoc su dung đe phan biet hai hinh thai. Vi cac mau vat Tyrannosaurus rex đa đuoc tim thay tu Saskatchewan đen New Mexico, su khac biet giua cac ca the co the la dau hieu cua su bien đoi do đia ly hon la su luong hinh tinh duc. Su khac biet cung co the lien quan đen tuoi tac, voi nhung ca the 'manh me' la con truong thanh.
Chi co mot mau Tyrannosaurus rex duy nhat đa đuoc chung minh la thuoc ve mot gioi cu the. Kiem tra hoa thach B-rex đa chung minh viec bao ton mo mem trong mot so xuong. Mot so mo nay đa đuoc xac đinh la mo tuy, mot mo đac biet chi phat trien o cac loai chim hien đai nhu mot nguon calci đe san xuat vo trung trong suot thoi ki rung trung. Vi chi co chim cai đe trung, mo tuy chi đuoc tim thay mot cach tu nhien o giong cai, mac du con đuc cung co kha nang sinh ra no khi đuoc tiem them noi tiet to sinh san estrogen. Đieu nay cho thay rang B-rex la giong cai, va no đa chet trong thoi ki rung trung.[88] Nghien cuu gan đay đa chi ra rang mo tuy khong bao gio đuoc tim thay o ca sau, đuoc cho la ho hang song gan nhat cua loai khung long, ngoai chim. Su hien dien chung cua mo tuy o chim va cac loai khung long chan thu la bang chung them ve moi quan he tien hoa chat che giua hai nhom đong vat.


= Dang đi =

Giong nhu nhieu loai khung long đi bang hai chan, Tyrannosaurus rex đuoc mo ta trong qua khu nhu la mot 'co may ba chan song', voi than hinh tao thanh goc 45 đo hoac it hon theo chieu doc va đuoi keo le tren mat đat, tuong tu nhu mot con chuot tui. Khai niem nay bat nguon tu tu the phuc dung cua chi Hadrosaurus cua Joseph Leidy nam 1865, nguoi đau tien mo ta mot con khung long trong tu the hai chan. Nam 1915, nham thuyet phuc rang sinh vat nay đung thang, Henry Fairfield Osborn, cuu chu tich cua Bao tang Lich su Tu nhien Hoa Ky, tiep tuc cung co quan niem trong viec cong bo bo xuong Tyrannosaurus rex hoan chinh đau tien đuoc sap xep theo cach nay. Bo xuong đung trong mot tu the thang đung trong 77 nam, cho đen khi bi thao do vao nam 1992.
Đen nam 1970, cac nha khoa hoc nhan ra tu the nay la khong chinh xac va khong the đuoc duy tri boi mot đong vat co kich co lon nhu vay, vi no co the dan đen su trat khop hoac suy yeu cua mot so khop, bao gom hong va khop noi giua đau va cot song. Dang đung phuc dung khong chinh xac boi Bao tang Lich su Tu nhien đa truyen cam hung cho nhung mo ta tuong tu trong nhieu bo phim va tranh anh (nhu buc hoa noi tieng cua Rudolph Zallinger mang ten The Age of Reptiles trong Bao tang Lich su Tu nhien Peabody cua Đai hoc Yale) cho đen nhung nam 1990, khi cac bo phim nhu Cong vien khung long gioi thieu mot tu the đung chinh xac hon cho cong chung.
Cac bao tang, tranh va phim anh ngay nay thuong mieu ta Tyrannosaurus rex voi tu the chinh xac hon: than cua no gan nhu song song voi mat đat va đuoi chia thang ve phia sau co the đe can bang voi cai đau to lon.


= Tay =

Khi Tyrannosaurus rex lan đau tien đuoc phat hien, phan xuong canh tay la yeu to duy nhat cua chi truoc đuoc biet đen. Đoi voi bo xuong phuc dung ban đau đuoc trung bay vao nam 1915, Osborn đa gan them canh tay dai hon, gom ba ngon tay giong nhu cua Allosaurus. Mot nam truoc đo, Lawrence Lambe đa mo ta khoa hoc chi truoc cua Gorgosaurus ngan, voi hai ngon tay. Đieu nay goi y rang Tyrannosaurus rex co bo chi truoc tuong tu, nhung gia thuyet nay đa khong đuoc xac nhan cho đen khi bo chi truoc cua Tyrannosaurus rex hoan chinh đa đuoc xac đinh vao nam 1989, thuoc mot phan mau vat MOR 555 ("Wankel rex"). Phan con lai cua Sue cung bao gom ca nhung chi truoc hoan chinh. Canh tay cua Tyrannosaurus rex rat nho so voi kich thuoc co the tong the, chi dai von ven co 1 met, va mot so hoc gia đa dan nhan chung la di tich. Xuong chi truoc co tiet dien rat rong đe co co the bam len, cho thay suc manh co bap đang ke. Đieu nay đa đuoc Osborn cong nhan vao đau nam 1906, nguoi đa suy đoan rang tien than chung co the đa đuoc su dung đe bam lay mot nguoi ban tinh trong qua trinh giao hop. Mot so cung chi ra rang cac chi truoc co the đa đuoc dung đe giup loai nay đung day khoi tu the nam nghi.

Mot kha nang khac la cac chi nay giu con moi sau khi no bi giet boi bo ham lon cua tyrannosaur. Gia thuyet nay co the đuoc ho tro boi phan tich co sinh hoc. Xuong cua chi truoc trong loaiTyrannosaurus rex co vo cuc ky day, đa đuoc hieu la bang chung cho thay chung phat trien đe chiu trong tai lon. Co tay cua mot con Tyrannosaurus rex co kha nang nang 199 kg; cac co bap khac nhu co canh tay quay se phoi hop cung voi cac bap tay đe lam cho khuyu tay uon cong khien chung tham chi con manh me hon. Co bap tay cua T. rex co suc manh gap 3.5 lan suc tuong đuong cua con nguoi. Canh tay Tyrannosaurus rex co mot pham vi gioi han chuyen đong, voi vai va khop khuyu tay cho phep no quay 40 va 45 đo, tuong ung. Nguoc lai, hai khop tuong tu cua loai Deinonychus cho phep chung di chuyen 88 va 130 đo, tuong ung, trong khi canh tay nguoi co the xoay 360 đo o vai va di chuyen qua 165 đo o khuyu tay. Su tao hinh nang ne cua xuong canh tay, suc manh cua co bap, va pham vi gioi han cua chuyen đong co the chi ra mot he thong co sinh hoc đuoc sinh ra đe giu con moi đang co tron thoat. Trong mo ta khoa hoc chi tiet đau tien ve chi truoc cua Tyrannosaurus, hai nha co sinh vat hoc Kenneth Carpenter va Matt Smith đa bac bo quan niem rang cac chi truoc la vo dung hoac Tyrannosaurus rex la loai chi an xac.
Theo nha co sinh vat hoc Steven Stanley tu Đai hoc Hawaii, canh tay dai khoang 1 met cua mot con Tyrannosaurus rex đa đuoc su dung đe chem con moi. Đac biet la đuoc su dung boi nhung con khung long vi thanh nien khi canh tay cua chung phat trien cham hon so voi ty le co the va mot con Tyrannosaurus rex nho se co canh tay dai hon nhieu so voi con truong thanh.


= Mo mem =
Trong so ra thang 3 nam 2005 cua tap chi Science, Mary Higby Schweitzer thuoc Đai hoc bang North Carolina va cac đong nghiep đa cong bo su thu hoi cua mo mem tu khoang tuy xuong chan hoa thach tu Tyrannosaurus rex. Xuong đa đuoc co y, mac du mien cuong, đap vo đe van chuyen va sau đo khong đuoc bao quan theo cach thong thuong, đac biet la vi Schweitzer đa hy vong thu nghiem no đe tim mo mem. Đuoc chi đinh tai Bao tang Rockies Mau 1125, hoac MOR 1125, mau vat nay đa đuoc khai quat tu Thanh he Hell Creek. Cac mach mau linh hoat, phan nhanh va mo te bao xuong dang soi nhung đan hoi đa đuoc nhan ra ngay. Ngoai ra, vi cau truc giong nhu cac te bao mau đa đuoc tim thay ben trong ma tran va cac mach mau. Cac cau truc nay tuong tu nhu cac te bao mau va mach mau trong loai đa đieu. Cho du mot qua trinh khong ro, khac biet voi hoa thach binh thuong, bao quan vat lieu, hoac vat lieu ban đau, cac nha nghien cuu khong biet, va ho can than khong đua ra bat ky tuyen bo nao ve tinh trang bao ton. Neu đay la nguyen lieu ban đau, bat ky protein song sot nao cung co the đuoc su dung nhu mot phuong tien gian tiep đe tien đoan mot chuoi DNA cua con khung long lien quan, boi vi moi protein thuong đuoc tao ra boi mot gen cu the. Su vang mat cua nhung phat hien truoc đo co the la ket qua cua nhung gia đinh rang te bao mo đuoc bao quan la khong the, do vay ho khong co gang tim kiem. Ke tu lan đau tien nay, hai con tyrannosaurs va mot con hardosaur cung đa đuoc tim thay co chua cau truc giong nhu mo. Nghien cuu ve cac mo lien quan đa goi y rang chim la ho hang gan gui nhat voi tyrannosaurs so voi tat ca cac loai đong vat hien đai khac.

Trong cac nghien cuu đuoc bao cao tren tap chi Science vao thang 4 nam 2007, Asara va cac đong nghiep đa ket luan rang 7 vet tich cua protein collagen đuoc phat hien trong xuong Tyrannosaurus rex tinh khiet gan giong voi ga đuoc bao cao, tiep theo la ech va ki giong. Viec phat hien ra protein tu mot sinh vat đa hang chuc trieu nam tuoi, cung voi nhung dau vet tuong tu ma nhom nghien cuu tim thay trong xuong cua loai voi rang mau it nhat đa 160.000 nam tuoi, đieu nay thay đoi tam nhin thong thuong cua cac nha khoa hoc ve hoa thach va co the se chuyen su tap trung cua cac nha co sinh vat hoc tu san xuong sang nganh sinh hoa. Cho đen nhung phat hien nay, hau het cac nha khoa hoc cho rang hoa thach đa thay the tat ca cac mo song bang khoang chat tro. Nha co sinh vat hoc Hans Larsson thuoc Đai hoc McGill o Montreal, nguoi khong thuoc du an nghien cuu, goi su kham pha nay la "su kien quan trong", va cho rang loai khung long co the "nhap vao linh vuc sinh hoc phan tu va thuc su đua co sinh vat hoc vao trong the gioi hien đai."
Cac nghien cuu tiep theo trong thang 4 nam 2008 đa xac nhan su ket noi chat che cua Tyrannosaurus rex voi cac loai chim hien đai. Nha nghien cuu sinh hoc hau tien si Chris Organ tai Đai hoc Harvard đa cong bo, "Voi nhieu du lieu hon, ho co the đat T. rex tren cay tien hoa giua ca sau va ga va đa đieu." Đong tac gia John M. Asara noi them, "Chung toi cung cho thay rang no cho vao nhom chim thi phu hop hon loai bo sat hien đai, chang han nhu ca sau va than lan Dactyloidae xanh."


= Đieu hoa than nhiet =
 
Tinh đen nam 2014, khong ro lieu loai Tyrannosaurus co phai la loai hoi nhiet (mau nong) hay khong. Tyrannosaurus, giong nhu hau het cac loai khung long, tu lau đa đuoc cho la loai ngoai nhiet (mau lanh) voi kieu trao đoi chat cua than lan. Y tuong khung long mau lanh đa đuoc thu thach boi cac nha khoa hoc nhu Robert T. Bakker va John Ostrom trong nhung nam đau cua phong trao "Phuc hung Khung long", bat đau vao cuoi nhung nam 1960. Ban than Tyrannosaurus rex đa đuoc tuyen bo la loai mau nong, ngu y mot loi song rat hoat đong. Ke tu đo, mot so nha co sinh vat hoc đa tim cach xac đinh kha nang đieu chinh nhiet đo co the cua Tyrannosaurus. Bang chung mo hoc ve toc đo tang truong cao o nhung con Tyrannosaurus rex non, co the so sanh voi cac loai đong vat co vu va chim, va co the ho tro gia thuyet ve su trao đoi chat cao. Đuong cong tang truong cho thay rang, nhu o đong vat co vu va chim, Tyrannosaurus rex tang truong bi gioi han chu yeu tren nhung con chua truong thanh, thay vi su tang truong vo đinh đuoc thay o hau het cac đong vat co xuong song khac.
Ty le đong vi cua oxy trong xuong hoa thach đoi khi đuoc su dung đe xac đinh nhiet đo ma tai đo xuong bi lang đong, vi ty so giua cac đong vi nhat đinh tuong quan voi nhiet đo. Trong mot mau, cac ty so đong vi trong xuong tu nhieu bo phan khac nhau trong co the chi ra su chenh lech nhiet đo khong qua 4 đen 5 °C (7 đen 9 °F) giua đot song cua than va xuong chay cua chan duoi. Chenh lech nhiet đo nho giua loi co the va chi van đong đuoc xac nhan boi nha co sinh vat hoc Reese Barrick va nha hoa hoc William Showers đe chi ra rang Tyrannosaurus rex duy tri nhiet đo co the noi bo lien tuc (mau nong) va rang su trao đoi chat cua loai nay o đau đo giua loai bo sat ngoai nhiet va đong vat co vu hoi nhiet. Cac nha khoa hoc khac đa chi ra rang ty le đong vi oxy trong cac hoa thach ngay nay khong nhat thiet đai dien cho cung mot ty le trong qua khu xa xoi, va co the đa bi thay đoi trong hoac sau khi hoa thach (su thanh đa tram tich). Barrick va Showers đa bao ve ket luan cua ho trong cac bai bao tiep theo, tim kiem ket qua tuong tu trong mot con khung long chan thu khac toi tu cac luc đia khac nhau va cach nhau hang chuc trieu nam truoc đo trong thoi gian (Giganotosaurus). Nhung con khung long hong chim cung cho thay bang chung ve mau nong, trong khi nhung con than lan ho Ky đa tu cung mot thanh he thi khong. Ngay ca khi Tyrannosaurus rex the hien bang chung ve mau nong, khong nhat thiet co nghia no la đong vat hoi nhiet. Viec đieu hoa nhiet đo nhu vay cung co the đuoc giai thich bang cach bien nhiet theo ti le dien tich co the (gigantothermy), nhu trong mot so loai rua bien song.


= Dau chan =

Hai dau chan hoa thach bi co lap đa đuoc tam thoi gan cho Tyrannosaurus rex. Lan đau tien đuoc phat hien tai trang trai Philmont Scout, New Mexico, vao nam 1983 boi nha đia chat nguoi My Charles Pillmore. Ban đau đuoc cho la thuoc ve mot loai hardosaur, kiem tra dau chan cho thay mot 'got chan' lon khong ro trong cac loai khung long chan chim, va dau vet cua nhung gi co the la mot ngon chan cai, ngon thu tu giong nhu ngon huyen cua chan mot con tyrannosaur. Dau chan đa đuoc đat ten ichnogenus Tyrannosauripus pillmorei vao nam 1994, boi Martin Lockley va Adrian Hunt. Lockley va Hunt cho rang rat co kha nang vet chan đa tao ra boi mot con Tyrannosaurus rex, lam cho no tro thanh dau chan đau tien đuoc biet đen tu loai nay. Vet chan đuoc tao ra tu nhung gi đa tung la mot bai đam ngap nuoc bang phang. Kich thuoc cua dau chan dai 83 cm va rong 71 cm.
Mot dau chan thu hai co the đa đuoc tao ra boi mot con Tyrannosaurus lan đau tien đuoc bao cao nam 2007 boi nha co sinh vat hoc nguoi Anh Phil Manning, tai Thanh he Hell Creek thuoc Montana. Dau chan thu hai nay dai 72 cm, ngan hon kich thuoc cua dau chan đuoc mo ta boi Lockley va Hunt. Co that la mot con Tyrannosaurus tao ra dau chan hay khong la chua ro rang, mac du Tyrannosaurus va Nanotyrannus la cac loai khung long chan thu co lon duy nhat đuoc biet đen đa ton tai trong thanh he Hell Creek.
Mot tap hop cac dau chan o Glenrock, Wyoming đuoc đo ve giai đoan Maastrichtian o cuoi ky Phan trang va nguon goc tu Thanh he Lance đuoc mo ta boi Scott Persons, Phil Currie va mot so nguoi khac vao thang 1 nam 2016, va đuoc cho la thuoc ve Tyrannosaurus rex hoac loai tyrannosaurid đang bi tranh cai tyredannannus lancensis. Tu cac phep đo va dua tren vi tri cua cac dau chan, con vat đuoc cho la đi voi toc đo đi bo khoang 2,8-5 dam/gio va đuoc uoc tinh đe co mot chieu cao hong la 1,56 m đen 2,06 m. Mot bai bao tiep theo xuat hien vao nam 2017, tang cac uoc tinh toc đo len 50-80%.


= Van đong =

Co hai van đe chinh lien quan đen kha nang di chuyen cua Tyrannosaurus: chung co the quay nguoi tot co nao; va toc đo chay đuong thang cua chung la bao nhieu. Ca hai van đe đeu dan đen tranh luan ve loai nay la loai san moi hay loai an xac.
Tyrannosaurus quay nguoi rat cham chap, chung co the mat tu ​​mot đen hai giay đe quay mot goc 45° - đieu ma con nguoi, đuoc đinh huong theo chieu doc va khong co đuoi, co the quay duoi mot giay. Nguyen nhan gay ra su kho khan nay la momen quan tinh, vi phan lon khoi luong cua Tyrannosaurus phan bo xa ra khoi trong tam cua chung, giong nhu mot nguoi đang mang theo tam go nang theo chieu ngang - mac du vay chung đa co the giam khoang cach trung binh đo bang cach cong lung va đuoi, rut đau va chan truoc cua chung ve gan co the hon, giong nhu mot nguoi truot bang co tay lai, đe quay nhanh hon.
Cac nha khoa hoc đa co mot loat cac uoc tinh ve toc đo toi đa, chu yeu la vao khoang 11 m/s (40 km/h; 25 dam/gio), nhung mot vai uoc tinh nho toi 5–11 m/s (18–40 km/h; 11–25 dam/gio), va mot vai cao toi 20 m/s (72 km/h; 45 dam/gio). Cac nha nghien cuu phai dua vao cac ky thuat uoc tinh khac nhau boi vi, trong khi co rat nhieu vet dau chan cua cac loai chan thu lon đi bo, cho đen nay chua co cac vet chan ma chung chay - va su vang mat nay co the chi ra rang chung khong chay. Cac nha khoa hoc co the chi ra rang Tyrannosaurus co xuong rong va cac đac điem khac lam nhe trong luong co the va giu trong luong trong khoang chi 4,5 tan hoac giong cac đong vat khac nhu đa đieu va ngua voi đoi chan dai, linh hoat co the đat đuoc toc đo cao thong qua cac buoc sai cham nhung dai hon. Mot so nguoi cung cho rang Tyrannosaurus co co bap chan tuong đoi khoe hon so voi bat ky loai đong vat nao ngay nay, co the cho phep chung chay nhanh voi toc đo 40–70 km/h (25–43 dam/gio).
Jack Horner va Don Lessem lap luan vao nam 1993 rang Tyrannosaurus rat cham va co le khong the chay (khong co giai đoan trong khong trung giua cac sai chan), boi vi ty le xuong đui đen xuong chay dai hon 1, nhu trong hau het cac loai khung long chan thu lon va giong nhu loai voi hien đai. Holtz (1998) luu y rang tyrannosaurids va mot so nhom lien quan chat che voi chung co thanh phan chi sau xa hon (cang chan cong voi ngon chan) so voi chieu dai xuong đui khong giong voi hau het cac loai chan thu khac, va tyrannosaurids va ho hang gan gui cua chung co xuong ban chan long vao nhau giup truyen luc sai tu chan đen ban chan thap hieu qua hon so voi cac loai khung long chan thu truoc đo. Do đo, ong ket luan rang tyrannosaurids va ho hang gan gui cua chung la nhung con khung long chan thu lon nhanh nhat. Thomas Holtz Jr. đa lap lai nhung dan chung nay trong mot bai giang nam 2013 cua ong, noi rang allosaurs khong lo co đoi chan ngan hon neu cung kich thuoc co the so voi Tyrannosaurus, trong khi chan cua Tyrannosaurus thi dai hon, manh hon va xuong ban chan đan xen hon voi cung kich thuoc co the; thuoc tinh cua loai đong vat chuyen đong nhanh hon.

Mot nghien cuu cua Eric Snively va Anthony P. Russel xuat ban nam 2003 cung phat hien ra rang arctometatarsals cua tyrannosaurid va day chang đan hoi phoi hop cung nhau trong cai ma ong goi la 'mo hinh khoa keo' đe tang cuong suc manh cho chan cua Tyrannosaurus, tang tinh on đinh va tang suc chong lai su phan ly hon so voi cac ho chan thu khac; trong khi van cho phep kha nang phuc hoi ma đa giam trong bo đa đieu, ngua, huou cao co va mot so đong vat khac voi xuong chan. Nghien cuu cung chi ra rang day chang đan hoi trong cac đong vat co xuong song lon hon co the du tru va tao ra nang luong đan hoi lon hon, co the cai thien hieu qua van đong va giam nang luong bien dang đuoc truyen toi xuong. Nghien cuu cho thay rang co che nay co the đa hoat đong rat hieu qua trong tyrannosaurids. Do đo, nghien cuu se phai lien quan đen viec xac đinh loai day chang gan voi xuong ban chan, sau đo tim hieu lam the nao đe chung co the phoi hop cung nhau va so sanh no voi cac loai khac cua khung long chan thu va cac đong vat tuong tu hien đai ngay nay. Cac nha khoa hoc nhan thay rang arctometatarsals co the đa cho phep tyrannosaurid hap thu cac luc nhu giam toc tuyen tinh, gia toc phap tuyen va xoan hieu qua hon so voi cac loai chan thu khac. Nghien cuu neu ra rang đieu nay co the ngu y, mac du khong chung minh, rang tyrannosaurids nhu Tyrannosaurus co su nhanh nhen hon so voi cac loai chan thu lon khac khong co xuong arctometatarsus.
Christiansen (1998) uoc tinh rang xuong chan cua Tyrannosaurus khong manh hon đang ke so voi loai voi, tuong đoi han che o toc đo toi đa va khong bao gio chay (khong co thoi gian trong khong khi), va do đo đe xuat rang toc đo toi đa cua loai nay se vao khoang 11 m/s (40 km/h; 25 dam/gio), tuc la toc đo cua mot nguoi chay nuoc rut. Nhung ong cung luu y rang nhung uoc tinh nhu vay phu thuoc vao nhieu gia đinh khong ro rang.
Farlow va cong su (1995) đa lap luan rang mot con Tyrannosaurus nang 5,4 tan đen 7,3 tan se bi thuong nang hoac tham chi tu vong neu no nga trong khi di chuyen nhanh, vi than no se va đap vao mat đat voi toc đo giam 6 g (gap sau lan gia toc trong truong, hoac khoang 60 m/s²) va canh tay nho be cua no khong the lam gi đe giam tac đong. Huou cao co đuoc biet la co the phi nuoc đai o toc đo 50 km/h (31 dam/gio), bat chap nguy co chung co the bi gay chan hoac te hon, co the gay tu vong ngay ca trong moi truong an toan nhu vuon thu. Do đo, Tyrannosaurus cung co the di chuyen nhanh khi can thiet va phai chap nhan nhung rui ro nhu vay.
Trong mot nghien cuu khac, Gregory S. Paul đa chi ra rang đau goi linh hoat va cach di chuyen bang đau ngon cua Tyrannosaurus co kha nang thich nghi tot hon đe chay so voi voi hoac nguoi, chi ra rang Tyrannosaurus co mot xuong chau lon va xuong cnemial co the ho tro cac co lon can thiet đe chay. Ong cung đe cap rang cong thuc cua Alexander (1989) đe tinh toan toc đo bang suc manh cua xuong chi mot phan đang tin cay. Ong cho rang cong thuc đo qua phu thuoc vao chieu dai xuong; lam cho xuong dai yeu mot cach nhan tao. Ong cung chi ra rang nguy co bi thuong trong chien đau co gia tri rui ro cao hon so voi luc nga khi đang chay, khien Tyrannosaurus co the chon viec chay truoc khi đinh chien đau.

Nghien cuu gan đay nhat ve su van đong cua Tyrannosaurus chi ra rang chung khong the ho tro toc đo nhanh hon 40 km/h (25 dam/gio), tuc toc đo vua phai khi thuc hien đong tac chay. Vi du, mot bai bao nam 2002 tren tap chi Nature đa su dung mot mo hinh toan hoc (duoc xac nhan bang cach ap dung no cho ba đong vat song, ca sau, ga va con nguoi; sau đo toi tam loai khac bao gom đa đieu Emu va đa đieu thuong) đe xac đinh so luong co can thiet đe mot con vat co the chay (tren 40 km/h hoac 25 dam/gio). Ho phat hien ra rang toc đo toi đa đuoc đe xuat vuot qua 40 km/h (25 dam/gio) la khong kha thi, boi vi no se đoi hoi co bap chan rat lon (chiem hon khoang 40-86% tong khoi luong co the). Ngay ca toc đo nhanh vua phai se yeu cau co bap chan to khoe. Cuoc thao luan nay rat kho đe giai quyet, vi ta khong the biet đuoc co bapchaan cua Tyrannosaurus lon co nao. Neu no nho hon, chung chi co the đi bo hoac chay bo vao khoang 18 km/h (11 dam/gio).
Mot nghien cuu trong nam 2007 đa su dung cac mo hinh may tinh đe uoc tinh toc đo chay, dua tren du lieu đuoc lay truc tiep tu cac mau hoa thach, va tuyen bo rang Tyrannosaurus rex co toc đo chay toi đa la 8 m/s (29 km/h; 18 dam/gio). Mot cau thu bong đa chuyen nghiep trung binh se cham hon mot chut, trong khi mot nguoi chay nuoc rut co the đat toi toc đo 12 m/s (43 km/h; 27 dam/gio). Cac mo hinh may tinh nay du đoan toc đo toi đa 17,8 m/s (64 km/h; 40 dam/gio) đoi voi mot con Composognathus nang 3 kilogam (6,6 lb). (co the la mot ca the chua truong thanh).

Trong nam 2010, Scott Persons, mot sinh vien tot nghiep tu Đai hoc Alberta, đa đe xuat rang toc đo cua Tyrannosaurus co the đa đuoc tang cuong boi cac co đuoi manh. Anh phat hien ra rang cac loai khung long chan thu nhu T. rex đa co co bap sap xep mot cach khac so voi loai chim va đong vat co vu ngay nay nhung voi mot so điem tuong đong voi loai bo sat hien đai. Ong ket luan rang cac co xuong chau (caudofemoralis) lien ket xuong đuoi va xuong chan tren co the đa ho tro Tyrannosaurus trong hoat đong thu hoi chan va tang cuong kha nang chay, su nhanh nhen va thang bang cua no. Co caudofemoralis se la mot co then chot trong su co rut cua xuong đui; keo chan len xuong đui. Nghien cuu cung phat hien rang bo xuong theropod nhu cua Tyrannosaurus đa co su thich ung (chang han nhu cac qua trinh ngang cao o đot song đuoi) đe kich thich su phat trien cua cac co đuoi lon hon va khoi co đuoi cua Tyrannosaurus co the đa bi đanh gia thap hon 25% va co le la thap hon nhieu đen 45%. Co caudofemoralis đuoc tim thay chiem 58% khoi luong co o đuoi Tyrannosaurus. Tyrannosaurus cung co khoi luong co caudofemoralis lon nhat tuyet đoi va tuong đoi trong so ba sinh vat đa tuyet chung trong nghien cuu. Đieu nay la boi vi Tyrannosaurus cung co them su thich nghi đe kich hoat cac co đuoi lon; su keo dai cua vom cong cua đuoi. Theo Persons, su gia tang khoi luong co đuoi đa di chuyen khoi tam gan hon ve phan sau va hong ma se lam giam luc cang tren cac co chan đe ho tro trong luong cua no; cai thien su can bang tong the va su nhanh nhen cua no. Đieu nay cung se lam cho chung it nang hon, do đo lam giam momen quan tinh. Anh cung luu y rang đuoi cua chung rat giau gan va vach ngan co the dung đe chua the nang đan hoi, va do đo cai thien hieu qua cua su van đong. Persons cho biet them rang đieu nay co nghia la khung long chan thu khong giong chim thuc su co đuoi rong hon so voi cac mo ta truoc đay, nhu rong hoac rong hon ben tren phan lung bung gan điem duoi.
Heinrich Mallison tu Bao tang Lich su Tu nhien Berlin cung trinh bay mot ly thuyet vao nam 2011, cho rang Tyrannosaurus va nhieu loai khung long khac co the đat đuoc toc đo tuong đoi cao thong qua cac buoc tien ngan nhung nhanh thay vi nhung buoc tien dai đuoc su dung boi cac loai chim va đong vat co vu hien đai khi chay. Đieu nay, theo Mallison, se co the đat đuoc bat ke suc manh cua khop va lam giam nhu cau cho khoi luong co bap bo sung o chan, đac biet la o mat ca chan. Đe ho tro cho ly thuyet cua minh, Mallison đa đanh gia cac chi cua nhieu loai khung long khac nhau va thay rang chung khac voi nhung loai đong vat co vu va chim hien đai; co chieu dai sai chan bi gioi han boi bo xuong cua chung, nhung cung co co bap tuong đoi lon o chan sau. Ong đa tim thay mot vai điem tuong đong giua cac co trong khung long va nguoi đi bo; co khoi luong co it hon o mat ca chan nhung nhieu hon o chan sau. John Hutchinson rat than trong ve ly thuyet nay, cho thay rang truoc tien ho phai nhin vao co bap khung long đe xem tan suat chung co giat.
Mot nghien cuu vao thang 7 nam 2017 boi mot nhom cac nha nghien cuu dan đau boi William Sellers tu Đai hoc Manchester phat hien ra rang mot con Tyrannosaurus truong thanh khong co kha nang chay do trong luong lon. Nghien cuu đa su dung cong nghe may tinh moi nhat đe kiem tra nhung phat hien. Cac nha nghien cuu đa su dung hai he thong co khi cau truc khac nhau đe tao ra mo hinh may tinh. Trong luong dung đe giai quyet cho tinh toan cua ho la mot uoc tinh bao thu 7 tan. Mo hinh cho thay toc đo đat đuoc tren 11 dam/gio (18 km/h) co le se lam gay vo xuong chan cua Tyrannosaurus. Phat hien nay co nghia la hoat đong chay la khong the cho nhung loai khung long chan thu khong lo khac nhu Giganotosaurus, Mapusaurus va Acrocanthosaurus.
Mot nghien cuu khac vao thang 7 nam 2017 boi cac nha nghien cuu tu Trung tam Nghien cuu Đa dang Sinh hoc Tich hop Đuc (iDiv) đa phat hien ra rang toc đo toi đa cua Tyrannosaurus la vao khoang 17 dam/gio (27 km/h). Cac loai khung long khac bao gom Triceratops, Velociraptor va Brachiosaurus cung đuoc phan tich trong nghien cuu nay, cung nhu nhieu loai đong vat song nhu voi, bao đom va tho. Toc đo cua Tyrannosaurus đuoc tinh bang cach phan tich thua so trong luong ket hop voi moi truong ma chung đi (trong truong hop cua khung long chan thu, đat) va boi cac gia đinh rang: thu nhat; đong vat đat đuoc toc đo toi đa cua chung trong thoi gian chay nuoc rut tuong đoi ngan, va thu hai; đinh luat chuyen đong cua Newton cho rang khoi luong phai vuot qua quan tinh. Nghien cuu phat hien rang đong vat lon nhu Tyrannosaurus xa ra nang luong du tru rat lau truoc khi chung đat toi toc đo toi đa ly thuyet cua chung, dan đen moi quan he giong mot đuong parabol giua kich thuoc va toc đo. Phuong trinh co the tinh toan toc đo toi đa cua mot con vat voi đo chinh xac vao khoang 90% va co the ap dung cho ca đong vat song va đa tuyet chung.
Nhung nguoi cho rang Tyrannosaurus khong co kha nang chay, uoc tinh toc đo toi đa cua Tyrannosaurus la vao khoang 17 km/h (11 dam/gio). Toc đo nay van con nhanh hon so voi cac loai ma chung san moi, nhu hadrosaurids va ceratopsians. Ngoai ra, mot so nguoi ung ho y tuong rang Tyrannosaurus la mot đong vat an thit cho rang toc đo chay cua tyrannosaur la khong quan trong, vi no co the cham nhung van nhanh hon con moi tiem nang cua no. Thomas Holtz cung luu y rang Tyrannosaurus co chieu dai tuong đoi lon hon so voi nhung con vat ma no san bat: khung long mo vit va khung long sung. Paul va Christiansen (2000) đa lap luan rang it nhat nhung con ceratopsian sau nay đa co chan truoc thang đung va nhung loai lon hon co the nhanh nhu te giac. Hoi phuc vet thuong tren hoa thach cua ceratopsian co mot vet can chung to rang chung chinh la con moi cua tyrannosaurus. Neu cac loai ceratopsian song ben canh Tyrannosaurus nhanh nhen, đieu đo khien cac nha khoa hoc phai nghi ngo ve lap luan rang Tyrannosaurus khong can phai nhanh đe bat con moi.


= Nao va cac giac quan =

Mot nghien cuu đuoc tien hanh boi Lawrence Witmer va Ryan Ridgely tu Đai hoc Ohio phat hien ra rang Tyrannosaurus cung co cac giac quan nhay cua cac loai khung long đuoi rong khac, noi bat la chuyen đong mat va đau tuong đoi nhanh va phoi hop nhuan nhuyen, cung nhu kha nang cam nhan am thanh tan so thap giup chung san moi tu khoang cach xa va khuu giac tang cuong. Mot nghien cuu đuoc cong bo boi Kent Stevens cua Đai hoc Oregon ket luan rang Tyrannosaurus co tam nhin rat sac sao. Bang cach ap dung phuong phap kiem tra thi luc đe tai tao lai khuon mat cua mot so loai khung long bao gom Tyrannosaurus, nghien cuu cho thay rang Tyrannosaurus co pham vi tam nhin hai mat la 55 đo, vuot qua cac loai dieu hau hien đai, va so huu thi luc tot gap 13 lan thi luc cua mot nguoi thuong, do đo vuot troi hon thi luc cua ca mot con đai bang, loai ma chi co thi luc gap 3,6 lan con nguoi. Đieu nay se cho phep Tyrannosaurus phan biet đoi tuong cach xa chung 6 km (3,7 dam), xa hon 1,6 km (1 dam) ma con nguoi co the nhin.
Thomas Holtz Jr. luu y rang cac giac quan sac ben cua Tyrannosaurus phat trien la do cac con moi ma chung phai san lung; luu y rang chung phai san lung nhung con khung long sung nhu Triceratops, giap long nhu Ankylosaurus va nhung con khung long mo vit co the co nhung hanh vi xa hoi phuc tap. Ong đe nghi rang đieu nay lam cho đo chinh xac quan trong hon đoi voi Tyrannosaurus cho phep no, "đi vao, đop mot cu va ha guc chung." Nguoc lai, loai Acrocanthosaurus co giac quan han che boi vi chung san lung nhung con khung long chan than lan lon, tuong đoi hiem trong khoang thoi gian cua Tyrannosaurus.

Tyrannosaurus co hanh khuu giac rat lon so voi kich thuoc nao bo cua chung, cac co quan chiu trach nhiem quan li khuu giac cuc nhay. Đieu nay cho thay rang khuu giac cua chung đa đuoc phat trien rat cao, va ngu y rang tyrannosaurs co the phat hien thit song bang mui huong cua mot cai xac trong khoang cach lon. Khuu giac cua tyrannosaurs co the đuoc so sanh voi ken ken hien đai, su dung mui đe đanh hoi cho an xac. Nghien cuu ve hanh khuu giac chi ra rang Tyrannosaurus rex co khuu giac nhay nhat trong 21 loai khung long khong giong chim.
Hoi bat thuong trong so cac loai khung long chan thu, T. rex đa co mot oc tai rat dai. Chieu dai cua oc tai thuong lien quan đen kha nang nghe ngong, hoac it nhat la tam quan trong cua thinh giac trong hanh vi cua loai, ngu y rang thinh giac rat quan trong đoi voi loai tyrannosaurs. Cu the, du lieu cho thay Tyrannosaurus rex nghe tot nhat trong dai tan so thap va am thanh tan so thap la mot phan quan trong trong hanh vi tyrannosaur.
Mot nghien cuu cua Grant R. Hurlburt, Ryan C. Ridgely va Lawrence Witmer đa đat đuoc cac uoc tinh cho cac so lieu kich thuoc nao tuong đoi (EQs), dua tren cac loai bo sat va chim, cung nhu cac uoc tinh cho ty le giua nao va khoi nao. Nghien cuu ket luan rang Tyrannosaurus co bo nao tuong đoi lon trong cac loai khung long đa truong thanh tru mot so loai maniraptoriforms nho (Bambiraptor, Troodon va Ornithomimus). Nghien cuu cho thay kich thuoc nao tuong đoi cua Tyrannosaurus van nam trong pham vi cua cac loai bo sat hien đai, co toi đa 2 đo lech chuan tren muc trung binh cua cac EQ bo sat khong giong chim. Cac uoc tinh cho ty le khoi luong nao tren voi khoi luong nao se dao đong tu 47,5 đen 49,53%. Theo nghien cuu, con so nay cao hon uoc tinh thap nhat cho cac loai chim con song (44,6%), nhung van gan voi ty le đien hinh cua ca sau truong thanh tinh duc nho nhat, dao đong tu 45,9–47,9%.


= Hanh vi an uong =

Mot nghien cuu vao nam 2012 boi Karl Bates va Peter Falkingham đa chung minh rang Tyrannosaurus co luc can manh nhat cua bat ky loai đong vat tren can nao tung song. Ho phat hien ra rang mot con Tyrannosaurus truong thanh co the sinh ra luc can tu 35.000 đen 57.000 N (7,868 đen 12,814 lbf) voi cac rang sau. Tham chi co the lon hon theo uoc tinh đa đuoc thuc hien boi giao su Mason B. Meers tai Đai hoc Tampa vao nam 2003. Trong nghien cuu cua minh, Meers uoc tinh mot luc can co the la tu 183.000 đen 235.000 N (41.140 đen 52.830 lbf).
Mot nghien cuu vao nam 2017 boi Greg Erikson va Paul Gignac đuoc cong bo tren tap chi Scientific Reports cho thay Tyrannosaurus co the tao ra luc can tu 8,526 N đen 34,522 N (1,917 đen 7,761 lbf) va ap luc rang tu 718 đen 2,974 MPa (104,137 đen 431,342 psi). Đieu nay cho phep no nghien nat xuong trong qua trinh can lap đi lap lai va khai thac hieu qua thit tu xac cua đong vat, cho phep no hap thu muoi khoang va tuy xuong ma nhung loai an thit nho khong the tiep can đuoc. Nghien cuu đuoc thuc hien boi Stephan Lautenschlager va nhieu nguoi khac tu Đai hoc Bristol, cho thay Tyrannosaurus cung co kha nang mo ham toi đa mot goc 80 đo, su thich ung can thiet cho mot loat cac goc ham đe cung cap nang luong cho vet can manh.

Cuoc tranh luan ve viec lieu Tyrannosaurus la mot đong vat an thit hay an xac thuan tuy cung đa nhieu tuoi nhu cuoc tranh luan ve su van đong cua no. Lambe (1917) mo ta mot bo xuong Gorgosaurus ho hang than can voi loai Tyrannosaurus va ket luan rang no va do đo loai Tyrannosaurus cung la loai an xac thuan tuy, boi vi rang cua con Gorgosaurus hau nhu khong bi mon đi. Lap luan nay khong con đuoc coi trong nua, do khung long chan thu thay the rang cua chung kha nhanh chong. Ke tu lan kham pha đau tien cua Tyrannosaurus, hau het cac nha khoa hoc đa suy đoan rang chung la đong vat an thit; giong nhu nhung ke san moi lon hien đai, chung se de dang tim xac hoac an cap con moi tu nhung ke san moi khac neu co co hoi.
Nha co sinh vat hoc Jack Horner la mot nguoi ung ho y tuong rang Tyrannosaurus chi la ke an xac va khong tu minh san moi, mac du ban than Horner đa tuyen bo rang ong khong bao gio xuat ban y tuong nay tren cac tai lieu khoa hoc đuoc xem xet va su dung no chu yeu nhu mot cong cu đe tuyen truyen cho cong chung, đac biet la tre em, su nguy hiem khi đua ra cac gia đinh ve khoa hoc (nhu gia đinh T. rex la ke san moi) ma khong co bang chung ro rang. Tuy nhien, Horner đa trinh bay mot so ly le trong cac tai lieu pho bien đe ho tro gia thuyet an xac thuan tuy:

Tyrannosaur co đoi tay qua ngan khi so sanh voi nhung ke san moi đuoc biet đen khac. Horner lap luan rang canh tay qua ngan đe tao ra luc bam can thiet đe giu con moi.
Tyrannosaurs co hanh khuu giac va than kinh khuu giac lon (so voi kich thuoc nao cua chung). Nhung đieu nay goi y mot khuu giac cuc ki phat trien co the đanh hoi xac thit tren mot khoang cach lon, giong nhung con ken ken hien đai. Nghien cuu ve hanh khuu giac cua loai khung long đa chi ra rang Tyrannosaurus co khuu giac phat trien cao nhat trong so 21 loai khung long đuoc lay mau. Nhung nguoi phan đoi gia thuyet an xac thuan tuy đa su dung vi du ve ken ken theo cach nguoc lai, cho rang gia thuyet an xac la khong hop ly boi vi nhung ke an xac thuan tuy hien đai la nhung loai chim bay luon lon, su dung cac giac quan quan trong cua chung va cahs bay luon dung nang luong mot cach hieu qua.
Cac nha nghien cuu o Glasgow đa ket luan rang mot he sinh thai co nang suat nhu Serengeti hien tai se cung cap đu xac thoi cho mot con khung long chan thu an xac lon, mac du chung phai la loai mau lanh đe co the lay calo tu xac thoi hieu qua hon la khi đi hai luom. Ho cung goi y rang cac he sinh thai hien đai nhu Serengeti khong co loai an xac lon tren mat đat phan lon boi vi chim luon hien nay thuc hien cong viec an xac hieu qua hon nhieu, trong khi cac loai chan thu lon khong phai đoi mat voi cac su canh tranh tu chim.
Rang cua Tyrannosaur co the dap nat xuong, va do đo co the trich xuat cang nhieu chat dinh duong (tuy xuong) cang tot tu thit thoi, thuong la nhung phan it dinh duong nhat. Karen Chin va cac đong nghiep đa tim thay cac manh xuong trong coprolit (phan hoa thach) thuoc ve tyrannosaurs, nhung chi ra rang rang cua tyrannosaur khong thich nghi tot voi viec nhai xuong hieu qua nhu linh cau lam đe chiet xuat tuy.
Vi it nhat mot so con moi tiem nang cua Tyrannosaurus co the di chuyen nhanh, bang chung rang chung chi co the đi thay vi chay chung to no phai la mot ke an xac. Mat khac, cac phan tich gan đay cho thay rang Tyrannosaurus, trong khi cham hon so voi nhung ke san moi tren mat đat hien đai lon, cung co the đu nhanh đe san khung long sung va mo vit lon.
Bang chung khac cho thay hanh vi san moi o Tyrannosaurus. Cac o mat cua tyrannosaurs đuoc đinh vi sao cho mat se huong ve phia truoc, cho chung tam nhin hai mat tot hon mot chut so voi dieu hau hien đai. Horner cung chi ra rang dong doi loai tyrannosaur co lich su cai thien thi luc hai mat. Neu tyrannosaur la loai chuyen an xac, theo thuyet chon loc tu nhien se khong the giai thich tai sao chung van con giu nhan thuc chieu sau ma thi luc lap the mang lai, đac điem se khong can thiet neu no la loai chi an xac. Trong đong vat hien đai, tam nhin hai mat đuoc tim thay chu yeu o nhung ke san moi.

Bo xuong cua mot con hadrosaurid Edmontosaurus annrosens đa đuoc mo ta tu Montana voi ton thuong do tyrannosaur gay ra tren đot song đuoi cua no. Thuc te la vet can duong nhu đa lanh lai cho thay rang con Edmontosaurus song sot sau mot cuoc tan cong cua tyrannosaur vao mot muc tieu song, tuc la con tyrannosaur đa la đong vat an thit san moi. Ngoai ra con co bang chung cho cuoc đoi đau giua mot con Triceratops va mot con Tyrannosaurus trong đo co mot vet rang cua con Tyrannosaurus tren mot sung cua con triceratops va squamosal (mot xuong cua nep gap co); sung bi can cung bi gay, voi su phat trien cua xuong moi sau khi gay.
Tuy nhien, nguoi ta khong biet ban chat chinh xac cua tuong tac la gi: boi bat ki con nao cung co the la ke tan cong truoc. Do vet thuong cua Triceratops lanh lai, co nhieu kha nang la con Triceratops song sot sau cuoc cham tran va co gang chay tron khoi Tyrannosaurus. Nha co sinh vat hoc Peter Dodson uoc tinh rang trong mot tran chien chong lai mot con Triceratops, Triceratops chiem uu the va tu ve thanh cong bang cach gay thuong tich cho Tyrannosaurus voi bo sung nhon cua no.
Khi kiem tra mau vat Sue, nha co sinh vat hoc Pete Larson tim thay mot xuong mac va đuoi đot song bi gay va đa lanh, xuong mat bi seo va mot chiec rang tu mot con Tyrannosaurus khac bi chim vao trong đot song co. Neu đung, đay co the la bang chung manh me cho hanh vi hung hang giua cac tyrannosaurs nhung lieu đay co phai la su canh tranh cho thuc an va ban tinh hay an thit đong loai chu đong la khong ro rang. Đieu tra gan đay hon ve nhung vet thuong co muc đich nay cho thay hau het la do nhiem trung chu khong phai la thuong tich (hoac đon gian la ton thuong hoa thach sau khi chet) va mot so vet thuong qua chung chung đe chi ra su xung đot cua cac ca the cung loai.
Mot so nha nghien cuu cho rang neu Tyrannosaurus la mot loai an xac thoi, mot loai khung long khac phai la loai san moi hang đau trong ky Phan trang tai Chau My. Cac con moi hang đau la cac loai Khung long đau diem va Khung long chan chim lon hon. Cac loai tyrannosaurids khac chia se rat nhieu đac điem cung voi T. rex nen chi cac loai an thit nho nhu dromaeosaurs va troodontids la loai an thit bac nhat kha thi. Trong gia thuyet nay, cac nha ung ho thuyet an xac cho rang kich thuoc va suc manh cua tyrannosaurs cho phep chung an cap con moi tu nhung ke san moi nho hon, mac du chung co the gap kho khan trong viec tim kiem đu thit đe song sot, do nhung loai chan thu nho hon đong hon nhieu. Hau het cac nha co sinh vat hoc đeu chap nhan rang Tyrannosaurus vua la mot ke san moi hoat đong va la mot ke an xac nhu hau het cac loai an thit lon.

Tyrannosaurus co the đa co nuoc bot nhiem trung đuoc su dung đe tieu diet con moi cua no. Ly thuyet nay lan đau tien đuoc William Abler đe xuat. Abler kiem tra rang cua tyrannosaurids giua moi rang cua; cac rang cua co the đa giu nhung mau thit voi vi khuan, khien Tyrannosaurus co mot vet can chet nguoi, truyen nhiem giong nhu rong Komodo đuoc cho la co vet can nhiem khuan. Jack Horner cho rang rang cua cua Tyrannosaurus giong nhu hinh khoi khac voi rang cua loai Komodo, voi hinh hoi tron. Tat ca cac dang nuoc bot đeu chua vi khuan nguy hiem, do đo, vien canh cua no đuoc su dung nhu mot phuong phap an thit co the bi tranh chap. Tyrannosaurus, va hau het cac khung long chan thu khac, co le chu yeu la xu ly than thit voi cu lac ngang cua đau, giong nhu ca sau. Cai đau cua chung khong linh hoat nhu hop so cua allosauroids, do cac khop rat phang cua đot song co.


 An thit đong loai  Mot nghien cuu tu Currie, Horner, Erickson va Longrich trong nam 2010 đa đuoc đua ra nhu la bang chung ve hanh đong an thit đong loai trong chi Tyrannosaurus. Ho đa nghien cuu mot so mau vat Tyrannosaurus co dau rang trong xuong, do cung mot chi gay ra. Cac vet rang đa đuoc xac đinh trong xuong canh cut, chan va xuong ban chan, va đieu nay đuoc coi la bang chung cho loai an xac co hoi, hon la vet thuong do chien đau cung loai. Trong mot cuoc chien, ho noi rang se rat kho đe chung tiep can va can o duoi chan cua mot đoi thu, nhieu kha nang la vet can đuoc thuc hien boi loai an xac. Khi vet can đuoc tao ra tren cac bo phan co the voi luong thit tuong đoi it oi, nguoi ta cho rang Tyrannosaurus đang an mot cai xac, do cac bo phan nhieu thit hon đa đuoc an het boi loai khac. No cung mo cua cho kha nang rang cac tyrannosaurids khac đa thuc hien hanh vi an thit đong loai. Cac bang chung khac cho gia thuyet an thit đong loai đa đuoc khai quat.


 Hanh vi bay đan  Philip J. Currie thuoc Đai hoc Alberta đa goi y rang Tyrannosaurus co the đa song theo bay. Currie so sanh Tyrannosaurus rex voi cac loai co lien quan nhu Tarbosaurus bataar va Albertosaurus sarcophagus, bang chung hoa thach ma tu đo Currie tung su dung đe goi y rang chung song trong cac bay. Currie chi ra rang mot phat hien o Nam Dakota tim thay ba bo xuong bao ton cua Tyrannosaurus rex o gan nhau. Sau khi su dung chuc nang quet CT, Currie noi rang Tyrannosaurus đa co the co kha nang hanh vi phuc tap nhu vay, boi vi kich thuoc bo nao cua chung lon hon gap 3 lan so voi con vat co kich thuoc cua no. Currie noi rang Tyrannosaurus co ty le kich thuoc nao so voi co the lon hon so voi ca sau va gap ba lan so voi loai khung long an thuc vat nhu Triceratops co cung kich thuoc.
Philip Currie tin rang Tyrannosaurus thong minh hon sau lan so voi hau het cac loai khung long va cac loai bo sat khac. Boi vi cac con moi co san, nhu Triceratops va Ankylosaurus, đuoc boc giap tot, va nhung con moi khac thi di chuyen nhanh, nen Tyrannosaurus can phai san moi theo nhom. Currie suy đoan rang nhung con chua truong thanh va con truong thanh se cung nhau san moi, voi nhung con non nhanh hon đuoi theo con moi va nhung con truong thanh manh me hon se ha con moi, tuong tu nhu cac loai san bay đan ngay nay, noi ma moi thanh vien đong gop mot phan cong suc đe bat moi.
Gia thuyet san bay đan cua Currie đa bi cac nha khoa hoc khac chi trich gay gat. Brian Switek, viet cho to The Guardian vao nam 2011, luu y rang gia thuyet cua Currie chua đuoc trinh bay nhu mot nghien cuu trong tap chi khoa hoc đuoc đanh gia ngang hang, nhung chu yeu lien quan đen mot cuon sach va phim truyen hinh Dino Gangs. Switek cung luu y rang lap luan cua Currie ve cach san bay cua Tyrannosaurus rex chu yeu dua tren su tuong đong voi mot loai khac, Tarbosaurus bataar, va rang bang chung cho san moi theo bay trong loai T. bataar van chua đuoc cong nhan va phai chiu su giam sat khoa hoc. Theo Switek va cac nha khoa hoc khac, nhung nguoi tham gia thao luan ve chuong trinh truyen hinh Dino Gangs, bang chung cho san bat bay đan o Tarbosaurus va Albertosaurus la yeu, chu yeu dua tren su tap trung cua mot so bo xuong tai mot noi nhat đinh, ma nhieu giai thich thay the đa đuoc đe xuat (vi du han han hoac lu lut buoc nhieu mau vat cung nhau chet o mot noi).
Trong thuc te, Switek luu y rang noi khai quat bo xuong cua Albertosaurus, ma Currie đa dua hau het cac giai thich ve bay đan, bao ton bang chung đia chat ve mot tran lu nhu vay. Switek noi, "rieng phan xuong la khong đu đe tai tao lai hanh vi khung long. Cac boi canh đia chat trong đo nhung xuong đuoc tim thay - cac chi tiet phuc tap cua moi truong co đai va toc đo thoi tien su - rat can thiet đe đieu tra cuoc song va cai chet cua khung long." va luu y rang Currie truoc tien phai mo ta bang chung đia chat tu cac noi khac ma tim ra xuong tyrannosaur truoc khi nhay đen ket luan ve hanh vi xa hoi. Switek đa mo ta nhung tuyen bo giat gan đuoc đua ra tren bao chi va cac tin tuc xung quanh chuong trinh Dino Gangs la "nauseating hype" va luu y rang cong ty san xuat chiu trach nhiem cho chuong trinh nay, Atlantic Productions, co tien than la lien quan đen tuyen bo phong đai ve nhung kham pha hoa thach moi, vi du nhu tuyen bo gay tranh cai lien quan đen to tien con nguoi đau tien đuoc cho la loai Darwinius, ma sau nay đuoc cong nhan la nguoi ho hang gan hon cua loai vuon cao.


= Benh ly hoc =

Nam 2001, Bruce Rothschild va cong su xuat ban mot nghien cuu kiem tra bang chung cho gay xuong va co giat gan trong khung long chan thu va y nghia anh huong toi hanh vi cua chung. Do chan thuong cang xuong đuoc tao ra boi cac tac đong lien tuc chu khong phai cac loai ton thuong khac. Trong so 81 xuong chan Tyrannosaurus đuoc nghien cuu, mot trong so đo đuoc phat hien la mot xuong gay, trong khi khong co xuong nao trong so 10 xuong đuoc tim thay bi gay. Cac nha nghien cuu đa tim thay truong hop đut day chang chi co o Tyrannosaurus va Allosaurus. Mot chan thuong bong gan đa đe lai mot vet thuong tren xuong tay cua mau vat "Sue", nam o goc cua cac co delta va co tron to. Su hien dien cua chan thuong bong gan gioi han o vai va chi truoc trong ca Tyrannosaurus va Allosaurus cho thay rang khung long chan thu co the đa co mot he co - xuong phuc tap hon va chuc nang khac voi loai chim. Cac nha nghien cuu ket luan rang trieu chung đut day chang cua Sue la do su vung vay cua con moi. Su hien dien cua gay xuong cang va đut day chang noi chung cung cap bang chung cho loai nay la loai san moi linh đong chu khong phai la mot ke an xac.
Mot nghien cuu nam 2009 cho thay cac lo hong trong hop so cua mot so mau vat truoc đay đuoc giai thich bang cac cuoc đoi đau giua đong loai co the đa bi gay ra boi ky sinh trung giong nhu Trichomonas thuong lay nhiem cho cac con chim hien đai.
Bang chung them ve giao chien cung loai đa đuoc tim thay boi Joseph Peterson va cac đong nghiep cua ong trong mau vat Tyrannosaurus vi thanh nien co biet danh la Jane. Peterson va nhom cua ong phat hien ra rang hop so cua Jane cho thay vet thuong đam thung đa lanh o ham tren va mom ma ho tin rang đuoc gay ra tu mot con Tyrannosaurus vi thanh nien khac. Nhung lan quet vi tinh tiep theo cua hop so Jane đa tiep tuc xac nhan gia thuyet cua nhom nghien cuu, cho thay rang cac vet thuong đam thung đen tu mot chan thuong ngoai lai va co su chua lanh sau đo. Nhom nghien cuu cung tuyen bo rang cac vet thuong cua Jane co cau truc khac voi cac ton thuong do ky sinh trung gay ra o Sue va cac vet thuong cua Jane nam tren khuon mat cua no trong khi ky sinh trung gay nhiem trung o Sue gay ra ton thuong cho ham duoi.


Đac điem co sinh thai Tyrannosaurus song trong khoang thoi gian đuoc goi la Lancian (tang Maastricht) vao giai đoan cuoi cua Phan Trang muon, phan bo tu Canada o phia Bac cho toi noi xa nhat la New Mexico o phia nam Laramidia. Vao thoi điem nay, Triceratops la đong vat an co chinh o phia bac, trong khi o phia nam khung long chan than lan titan Alamosaurus "thong tri". Hoa thach Tyrannosaurus đuoc tim thay tai nhieu he sinh thai khac nhau, bao gom noi đia, can nhiet ven bien va đong bang ban kho can.
Tai thanh he Hell Creek, nguoi ta đao đuoc mot vai mau Tyrannosaurus noi bat. Vao tang Maastricht, khu vuc nay co khi hau can nhiet am va am uot. Thuc vat đa so co hoa, nhung cung co cac loai nhu thuy sam (Metasequoia) hay Araucaria. Trong he sinh thai nay, Tyrannosaurus song cung voi Triceratops; khung long mat sung Nedoceratops, Tatankaceratops, Torosaurus; khung long mo vit Edmontosaurus annectens cung co le mot chi trong Parasaurolophus; giap long Denversaurus, Edmontonia, Ankylosaurus; khung long đau day Pachycephalosaurus, Stygimoloch, Sphaerotholus, Dracorex; hypsilophodont Thescelosaurus va khung long chan thu Ornithomimus, Struthiomimus, Orcomimus, Acheroraptor, Dakotaraptor, Richardoestesia, Paronychodon, Pectinodon,, Troodon.

Mot thanh he khac voi hoa thach tyrannosaur la Lance o Wyoming. Thanh he nay đuoc cho la mot moi truong bayou tuong tu nhu vung duyen hai vinh ngay nay. He đong vat o đay rat giong voi Hell Creek, nhung chi Struthiomimus thay the chi chi em Ornithomimus. Chi khung long mat sung Leptoceratops nho cung song trong khu vuc nay.
O phia nam Tyrannosaurus song cung voi loai Titanosauria Alamosaurus; khung long mat sung Torosaurus, Bravoceratops, Ojoceratops; khung long mo vit gom mot loai trong chi Edmontosaurus, Kritosaurus va co the Gryposaurus; giap long xuong ket Glyptodontopelta; đieu long trom trung Ojoraptosaurus; mot so loai chan thu kha thi nhu Troodon va Richardoestesia cung than lan bay Quetzalcoatlus. Đia hinh đong bang noi đia ban kho can đuoc cho la đac trung cua vung nay khi đuong bien Western Interior rut dan do muc nuoc bien toan cau thoai lui.
Tyrannosaurus cung co the đa song o thanh he Lomas Coloradas tai Sonora, Mexico. Mac du thieu bang chung cot hoc, sau chiec rang rung va bi gay tu tang hoa thach nay đa đuoc so sanh ky voi cac chi khung long chan thu khac va duong nhu giong het voi Tyrannosaurus. Neu đung, bang chung cho thay pham vi sinh song cua Tyrannosaurus co the rong hon nhieu so voi nhung suy nghi truoc đay. Co kha nang tyrannosaur bat nguon tu chau A, sau nay chung di cu sang Bac My vao cuoi ky Phan Trang.


Trong van hoa đai chung Ke tu khi đuoc mo ta lan đau vao nam 1905, Tyrannosaurus rex đa tro thanh loai khung long đuoc biet đen rong rai nhat trong van hoa đai chung. No la loai khung long duy nhat thuong đuoc biet đen bang ten khoa hoc đay đu Tyrannosaurus rex, va chu viet tat cua no "T. rex" cung đuoc su dung rong rai. Robert T. Bakker ly giai viec nay trong quyen The Dinosaur Heresies "Nghe đen ten Tyrannosaurus rex, mieng luoi khong the nao cuong lai đuoc phat ra."


Tham khao Lien ket ngoai Bai giang Đai hoc Edinburgh cua Tien si Stephen Brusatte – Kham pha Tyrannosaur ngay 20 thang 2 nam 2015
28 loai trong cay tien hoa cua tyrannosaur, đia điem va thoi gian chung tung sinh song Stephen Brusatte Thomas Carr 2016
Cau tra loi cua Uc cho T-Rex, Thu vien Bang Queensland


= Trien lam =
Bao tang Lich su Tu nhien Hoa Ky