Nguoi Man hay Nguoi Man Chau hoac Nguoi Nu Chan (tieng Man: ᠮᠠᠨᠵᡠ, Manju; tieng Mong Co: Манж, tieng Nga: Маньчжуры; tieng Trung gian the: 满族; tieng Trung phon the: 滿族; binh am: Manzu; Man toc) la mot dan toc cua Trung Quoc, thuoc nhom nguoi Tungus. Ho co nguon goc tu vung Man Chau (nay la Đong Nam Nga va Đong Bac Trung Quoc) nhu la khu đat to cua ho.
Nguoi Nu Chan co thong qua su dung hop khong ngung cua cac bo lac, đen The ky 17 thi hinh thanh mot dan toc moi - Man toc. Man toc do Hai Tay Nu Chan, Kien Chau Nu Chan, Mong Co, nguoi Han cung rat nhieu dan toc dung hop ma thanh.
Trong cuoc xam chiem nha Minh vao the ky 17, voi su giup đo cua nhung nguoi phan loan nha Minh (nhu tuong Ngo Tam Que), nguoi Man tieu diet nha Minh va lap ra nha Thanh. Trieu đai nay đa thong tri nguoi Han va nguoi Mong Co cho toi cuoc Cach mang Tan Hoi nam 1911, cuoc cach mang dan đen viec thanh lap chinh phu Trung Hoa Dan Quoc. Nhieu lanh tho khac tai Trung Quoc cung tuyen bo đoc lap (tuy nhien chi co Mong Co/Ngoai Mong la ngay nay van giu đoc lap khoi Trung Quoc). Nha Thanh bi thay the boi chinh phu cach mang Quoc dan tai Nam Kinh, nguoi Man Chau cung dan bi đay lui khoi chinh tri - xa hoi - van hoa tai Trung Hoa. Đe tranh bi ky thi, nhieu nguoi Man khi ay đa khai sac toc thanh nguoi Han, nen ngay nay co mot bo phan nguoi Han goc la nguoi Man Chau khong cong khai. Rat nhieu nguoi Man Chau cung đa bi nguoi Han tham sat trong Chien tranh Thai Binh Thien Quoc va Cach mang Tan Hoi do thu han sac toc.
Dan toc Man ngay nay gan nhu đa bi đong hoa, đa đoi ho ten nhu nguoi Han, trong nhieu khia canh thi khong khac gi nguoi Han nua, duy chi co trang phuc nguoi Man co anh huong truc tiep đen nguoi Han cho đen tan ngay nay, đa đuoc nguoi Han tiep nhan va thay the cho trang phuc truoc đo cua ho. Tieng Man gan nhu khong con nua, ngay nay chi co nhung nguoi gia song o cac vung nong thon heo lanh o bac Trung Quoc hoac nhung hoc gia la con noi đuoc ngon ngu nay; hien co khoang 10.000 nguoi noi tieng Tich Ba, mot phuong ngu đuoc noi o vung  Y Le, o Tan Cuong.


Lich su Nguoi co nguon goc tu nguoi Nu Chan, nhung nguoi truoc đo đa thanh lap trieu đai Jin (1115–1234) o Trung Quoc.  Cai ten Mohe co the am chi mot dan toc to tien cua nguoi Man Chau. Nguoi Mohe thuc hanh chan nuoi lon rong rai va chu yeu la nguoi it van đong, va cung su dung ca da lon va da cho đe lam ao khoac. Ho chu yeu la nong dan va trong đau nanh, lua mi, ke va gao, ngoai viec san ban.
Vao the ky thu 10 sau Cong Nguyen, thuat ngu Nu Chan lan đau tien xuat hien trong cac tai lieu cua cuoi trieu đai nha Đuong lien quan đen bang Balhae o phia đong bac Trung Quoc ngay nay. Nguoi Nu Chan it van đong, ho la nhung nong dan đinh cu voi nen nong nghiep tien tien. Ho trong ngu coc va ke lam cay ngu coc, trong cay lanh va nuoi bo, lon, cuu va ngua. Loi song lam nong cua ho rat khac voi loi song du muc muc vu cua nguoi Mong Co va nguoi Khiet Đan tren thao nguyen. Hau het nguoi Nu Chan đeu nuoi lon va gia suc va la nong dan.
Nam 1019, cuop bien Nu Chan tan cong Nhat Ban đe đoi no le. Fujiwara Notada, thong đoc Nhat Ban bi giet. Tong cong, 1.280 nguoi Nhat bi bat lam tu binh, 374 nguoi Nhat bi giet va 380 gia suc thuoc so huu cua nguoi Nhat bi giet đe lay thit. Chi co 259 hoac 270 chiec đuoc nguoi Han Quoc trao tra tu 8 con tau. Nhung ky uc đau thuong ve cuoc tan cong cua nguoi Nu Chan vao Nhat Ban trong cuoc xam luoc Toi nam 1019, cuoc xam luoc cua nguoi Mong Co vao Nhat Ban va viec Nhat Ban coi nguoi Jurchen la "nguoi Tatar" "nhung ke man ro" sau khi sao chep su phan biet van minh man ro cua Trung Quoc, co the đa đong mot vai tro nao đo trong Quan điem đoi khang cua Nhat Ban đoi voi nguoi Man Chau va su thu đich đoi voi ho trong nhung the ky sau đo, chang han nhu khi Tokugawa Ieyasu coi su thong nhat cua cac bo toc Man Chau la moi đe doa đoi voi Nhat Ban. Nguoi Nhat lam tuong rang Hokkaido (Ezochi) co cau đat lien toi Tartary (Orankai) noi nguoi Man sinh song va cho rang nguoi Man co the xam luoc Nhat Ban. Mac phu Tokugawa đa gui mot thong điep toi Han Quoc thong qua Tsushima đe nghi giup đo Han Quoc chong lai cuoc xam luoc cua nguoi Man Chau vao Trieu Tien nam 1627.


Ngon ngu Tieng Man la ngon ngu thuoc ngu he Tungus va co nhieu phuong ngu. Tieng Man chuan bat nguon tu tieng Nu Chan Kien Chau va đuoc chuan hoa chinh thuc duoi thoi tri vi cua Hoang đe Can Long. Vao thoi nha Thanh, nguoi Man trong trieu đinh đuoc yeu cau noi tieng Man chuan neu khong se phai đoi mat voi su khien trach cua hoang đe. Đieu nay cung đuoc ap dung tuong tu đoi voi nguoi đung đau cung đien đoi voi cac nghi le phap su khi thuc hien nghi le hien te.
Sau the ky 19, hau het nguoi Man đa thanh thao tieng Trung pho thong va so luong nguoi noi tieng Man la ngon ngu dan toc thieu so ngay cang giam sut. 
Mac du cac hoang đe nha Thanh het lan nay đen lan khac nhan manh tam quan trong cua tieng Man Chau nhung tinh the van khong the xoay chuyen đuoc. Sau khi trieu đai nha Thanh sup đo, tieng Man mat đi vi the la ngon ngu quoc gia va viec su dung chinh thuc trong giao duc khong con nua. Nguoi Man Chau ngay nay noi chung la noi tieng Trung Quoc chuan. So nguoi noi tieng Man ban xu lanh nghe con lai it hon 100, hau het trong so ho đuoc tim thay o Tam Gia Tu, tinh Hac Long Giang. Ke tu nhung nam 1980, tieng Man đa xuat hien tro lai trong chinh phu, hoc gia va cac nha hoat đong xa hoi.
Trong nhung nam gan đay, voi su giup đo cua chinh quyen cac tinh Lieu Ninh, Cat Lam va Hac Long Giang, nhieu truong hoc bat đau co lop hoc tieng Man. Ngoai ra con co nhung nguoi Man tinh nguyen o nhieu noi tren Trung Quoc tu do day tieng Man voi mong muon giai cuu ngon ngu nay. Hang nghin nguoi khong phai nguoi Man Chau đa hoc ngon ngu nay thong qua cac nen tang nay.
Ngay nay, trong no luc cuu nen van hoa Man Chau khoi bi tuyet chung, the he Man Chau lon tuoi đang danh thoi gian đe day do gioi tre; nham khuyen khich nguoi hoc, nhung lop hoc nay thuong mien phi. Ho day qua Internet va tham chi gui sach giao khoa Man Chau mien phi, tat ca đeu nham muc đich bao ve truyen thong van hoa dan toc.


Dan so va đia ban cu tru Hau het nguoi Man hien nay song o Trung Quoc đai luc voi dan so 10.410.585, chiem 9,28% la nguoi dan toc thieu so va 0,77% tong dan so Trung Quoc. Trong so cac tinh, co hai tinh la Lieu Ninh va Ha Bac , co hon 1.000.000 cu dan Man Chau. Tuy nhien, nhu đa đe cap truoc đo, dan so Man Chau hien đai đa tang cao mot cach gia tao vi nguoi Han thuoc He thong Bat ky, bao gom ca no le booi, đuoc phep đang ky lam nguoi Man o Trung Quoc hien đai. Lieu Ninh co 5.336.895 cu dan Man Chau, chiem 51,26% dan so Man Chau va 12,20% dan so cap tinh; Ha Bac co 2.118.711 nguoi, trong đo 20,35% la nguoi Man Chau va 70,80% la nguoi dan toc thieu so trong tinh. Nguoi Man Chau la dan toc thieu so lon nhat o Lieu Ninh, Ha Bac, Hac Long Giang va Bac Kinh; Lon thu 2 o Cat Lam, Noi Mong, Thien Tan, Ninh Ha, Thiem Tay va Son Tay va lon thu 3 o Ha Nam, Son Đong va An Huy.
Nguoi Man Chau co the đuoc tim thay ben ngoai Trung Quoc đai luc. Hien co khoang 12.000 nguoi Man sinh song  o Đai Loan. Hau het ho chuyen đen Đai Loan cung voi chinh phu Trung Hoa Dan Quoc vao nam 1949. Mot vi du đang chu y la Pho Nhu (溥儒) - mot hoa si kiem nha thu phap noi tieng va cung la nguoi sang lap Hiep hoi Man Chau cua Trung Hoa Dan Quoc.


Kinh te Nguoi Man Chau thuong bi gan nham la dan du muc, nhung thuc ra phan lon ho la nhung nguoi nong dan đinh cu, song trong nhung ngoi lang co đinh va trong trot, chi đoi khi thuc hanh san thu va ban cung.
Loi song đinh cu lam nong nghiep cua nguoi Man Chau o mien nam rat khac voi loi song du muc san ban hai luom kiem an cua nhung nguoi Man o phia bac nhu Warka, khien nha Thanh co gang đinh cu ho va ap dung loi song nong nghiep cua nguoi Man.


Van hoa xa hoi = Hon nhan gia đinh =
Trong van hoa truyen thong truoc nha Thanh, phu nu Man Chau ban đau co quyen tu chu ve gioi tinh, co the quan he tinh duc truoc hon nhan, co the noi chuyen va hoa nhap voi đan ong sau khi ket hon ma khong bi nghi ngo ngoai tinh va tai hon sau khi tro thanh goa phu. So voi phu nu Han, phu nu Man Chau thuoc tang lop thuong luu thoi ky đau nha Thanh rat thoai mai khi noi chuyen voi đan ong. Sau nay vao thoi nha Thanh, đan ong Man Chau tiep thu cac gia tri Nho giao cua nguoi Han va bat đau giet vo va con gai cua ho vi cho rang ho khong chung thuy do noi chuyen voi nhung nguoi đan ong khong cung huyet thong khi đa ket hon hoac quan he tinh duc truoc hon nhan, đong thoi coi trong trinh tiet va trinh tiet cua goa phu nhu nguoi Han.


= Trang phuc =
Mot quan niem sai lam pho bien cua nguoi Han la quan ao Man Chau hoan toan tach biet voi Han phuc. Tren thuc te, quan ao cua nguoi Man Chau chi đon gian la đuoc cai tien tu Han phuc thoi nhung nguoi Man Chau lai co vu quan niem sai lam rang quan ao cua ho co nguon goc khac nhau. Nguoi Man Chau ban đau khong co vai voc hoac hang det may rieng va nguoi Man Chau phai lay ao choang va vai rong cua nha Minh khi ho cong nap cho nha Minh hoac buon ban voi nha Minh. Nguoi Man đa sua đoi ao choang nha Minh đe hep o tay ao bang cach them mot co tay ao long moi va cat cac đuong xe tren vay đe lam cho no thon gon hon đe dung cho viec nuoi chim ung, cuoi ngua va ban cung. That lung ao khoac cua chiec ao choang co mot dai vai vun moi đuoc đat o that lung trong khi phan that lung đuoc lam cho vua khit bang cach xep nep phan tren cua vay tren ao choang.
Nguoi Man đa them vay, co tay ao va co ao bang long chon sable vao ao choang rong cua nha Minh va cat tia toan bo long chon truoc khi mac chung. Trang phuc trieu đinh cua nguoi Han đa đuoc nguoi Man Chau sua đoi bang cach them mot chiec co ao lon mang tinh nghi le (Đai linh) hoac chiec khan quang co (Long Hoa Linh Can). Nguoi ta đa lam tuong rang to tien san ban cua quan ao da Man Chau đa tro thanh quan ao thoi nha Thanh, do su tuong phan giua chieu dai thang cua vai khong đinh hinh cua quan ao nha Minh tuong phan voi nhung manh vai co hinh dang ky quac cua ao dai va trieu phuc thoi nha Thanh. Cac hoc gia phuong Tay đa lam tuong rang ho thuan tuy la nguoi Man Chau. Ao choang trieu phuc tu cac ngoi mo thoi nha Minh giong nhu lang mo cua hoang đe Van Lich đuoc khai quat va nguoi ta thay rang bo trieu phuc cua nha Thanh cung tuong tu va bat nguon tu đo. Ho co theu hoac det rong tren nguoi nhung khac voi long bao dai von la mot loai trang phuc rieng biet. Vay xoe co day buoc ben phai va ao choang rong vua van đa đuoc tim thay tai cac lang mo Bac Kinh, Thiem Tay, Giang Tay, Giang To va Son Đong cua cac quan chuc nha Minh va cac thanh vien hoang toc nha Minh. Tay ao tren cua Ming chao fu co hai manh vai đuoc gan tren trieu phuc giong nhu trieu phuc thoi Minh truoc đo co phan mo rong tay ao voi mot manh vai khac đuoc gan vao tay ao phia tren khong the thieu cua vat ao. Mot loai quan ao nha Thanh rieng biet khac, ao dai giong quan ao thoi nha Nguyen, giong nhu ao choang đuoc tim thay trong lang mo Son Đong cua Li Youan trong trieu đai nha Nguyen. Trieu phuc nha Thanh xuat hien trong cac buc chan dung trang trong chinh thuc trong khi trieu phuc nha Minh ma chung bat nguon tu đo thi khong, co le cho thay cac quan chuc nha Minh va gia đinh hoang gia mac trieu phuc duoi dang ao choang trang trong cua ho vi chung xuat hien trong lang mo nha Minh chu khong phai trong cac buc chan dung. Long bao cua vua la trang phuc khong chinh thuc tuong tu trong trieu đai nha Thanh. Ao choang nha Nguyen co vien loe ra, bo sat quanh canh tay va than. Nguoi Minh co y thuc mo phong trang phuc cua ho theo kieu trang phuc cua cac trieu đai Han Trung truoc đo nhu nha Tong, nha Đuong va nha Han.
Bao tang Nghe thuat Spencer co sau chiec ao choang dai cua gioi quy toc thoi nha Thanh. Cac quan lai va quy toc nguoi Han co hai đuong xe o vay trong khi quy toc Man Chau va hoang gia co bon đuong xe o vay. Tat ca cac quan chuc cap mot, cap hai va cap ba cung nhu cac quy toc nguoi Han va nguoi Man Chau đeu đuoc cac tien le minh hoa nha Thanh cho phep đeo chin con rong. Luat xa hoa cua nha Thanh chi cho phep đeo bon con rong co mong đoi voi cac quan chuc, quy toc nguoi Han va quy toc Man Chau trong khi Hoang gia nha Thanh, hoang đe va hoang tu len đen cap hai va cac thanh vien nu trong gia đinh cua ho đuoc quyen đeo nam con rong co mong.


= Kieu toc =

Kieu toc truyen thong cua đan ong Man Chau la cao phia truoc đau trong khi nuoi toc phia sau thanh mot bim duy nhat goi la toc đuoi sam (辮子; bien tu). Trong trieu đai nha Thanh, viec xep hang la bat buoc ve mat phap ly đoi voi nam gioi nha Minh o Đe quoc nha Thanh. Nguoi Minh phai cao troc tran va bat đau xep hang dai trong vong muoi ngay ke tu ngay ra lenh, neu ho khong chiu tuan theo thi se bi xu tu vi toi phan quoc. Trong suot phan con lai cua trieu đai nha Thanh, viec xep hang đuoc coi la su phuc tung long trung thanh, vi no cho thay ai đa phuc tung trieu đai va ai khong. Khi trieu đai nha Thanh ket thuc, kieu toc chuyen tu bieu tuong cua long trung thanh sang bieu tuong cua che đo phong kien ​​va đieu nay khien nhieu nguoi đan ong phai cat bo nhung kieu toc cua minh nhu mot loi tuyen bo noi loan. Nhung hanh đong nay đa mang lai cho Trung Quoc mot buoc tien toi hien đai hoa va đua nuoc nay thoat khoi su thong tri cua đe quoc khi Trung Quoc bat đau tiep thu nhieu hon van hoa phuong Tay, bao gom ca thoi trang va ngoai hinh. 
Phu nu Man Chau đe toc theo kieu đac biet goi la luong ba đau (兩把頭) hay con goi la ky đau Man Thanh.
Ngay nay, chung ta thuong thay bim toc đuoi sam cua nam gioi hay ky đau cua phu nu nha Thanh trong phim co trang va cac tai lieu lich su boi vi sau khi vua Pho Nghi thoai vi, Trung Quoc đa Au hoa loi song nen ca nguoi Man đa đong hoa va tro thanh dan toc thieu so. Ho chi can mac trang phuc truyen thong va giu gin nhung ban sac dan toc cua minh tu xua đen nay. Rieng ky đau cua phu nu dan toc Man thay bang chat lieu nhu toc gia đuoc đon hay bang mieng xop trang tri va gan len chiec bom nhua.


= Le hoi =
Nguoi Man Chau co nhieu ngay le truyen thong. Mot so co nguon goc tu van hoa Trung Quoc, chang han nhu Tet Nguyen đan va Tet Đoan Ngo. Mot so co nguon goc Man Chau. Ngay "tuyet luong" (绝粮日) to chuc vao ngay 26 thang 8 am lich hang nam, la mot vi du khac đuoc lay cam hung tu cau chuyen rang mot lan No Nhi Cap Xich va quan cua ong đang chien đau voi ke thu va gan nhu het luong thuc. Nhung nguoi dan lang song gan chien truong nghe thay tieng khan cap đa đen giup đo. Khong co bo đo an tren chien truong. Ho phai dung la tia to đe goi com. Sau đo, ho đa thang tran. Đe cac the he sau co the ghi nho noi gian kho nay, No Nhi Cap Xich đa lay ngay nay lam "Ngay tuyet luong". Theo truyen thong vao ngay nay, nguoi Man Chau an tia to hoac bap cai boc voi com, trung bac, thit bo hoac thit lon.


Danh sach cac huyen tu tri nguoi Man Tung la dan toc chi phoi toan bo Trung Quoc tu bo may che đo hoang gia ho tai trung uong khi o vao luc thoi ky nha Thanh, nhung ngay nay nguoi Man chi co quyen tu tri nho tren danh nghia o mot so đia phuong cap huyen thuoc vung Man Chau cua Trung Quoc. Đo la 11 huyen:

Tu Binh, Y Thong, Cat Lam
Ban Khe, Lieu Ninh
Hoan Nhan, Lieu Ninh
Tu Nham, Lieu Ninh
Thanh Nguyen, Lieu Ninh
Tan Tan, Lieu Ninh
Khoan Đien, Lieu Ninh
Phong Ninh, Ha Bac
Khoan Thanh, Ha Bac
Vi Truong, Ha Bac
Thanh Long, Ha Bac


Chu thich