kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Hang so Boltzmann, ky hieu kB hay k, phat hien boi Max Planck, lay ten theo Ludwig Boltzmann, la 1 đai luong chuyen đoi co ban giua nhiet đo va nang luong. 

kB = 1,38(24).10-23 J/K = 8,617(15).10-5 eV/K
Lien he giua hang so Boltzmann kB voi hang so khi R va hang so Avogadro NA: 
  
    
      
        
          k
          
            B
          
        
        =
        
          
            R
            
              N
              
                A
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle k_{B}={\frac {R}{N_{A}}}}
  


= Ung dung =
trong phuong trinh khi ly tuong

  
    
      
        p
        V
        =
        ν
        R
        T
        =
        
          
            N
            
              N
              
                A
              
            
          
        
        R
        T
        =
        N
        
          k
          
            B
          
        
        T
      
    
    {\displaystyle pV=\nu RT={\frac {N}{N_{A}}}RT=Nk_{B}T}
  

  
    
      
        ⇒
        p
        =
        T
        n
        
          k
          
            B
          
        
      
    
    {\displaystyle \Rightarrow p=Tnk_{B}}
  

Voi
p: ap suat,
V: the tich,
N: so nguyen tu hay phan tu,
T: nhiet đo tuyet đoi; n: so mol
n: mat đo hat

  
    
      
        ν
      
    
    {\displaystyle \nu }
  
: so mol
tinh hieu đien the nhiet UT trong Vat ly ban dan

  
    
      
        
          U
          
            T
          
        
        =
        
          
            
              
                k
                
                  B
                
              
              T
            
            q
          
        
      
    
    {\displaystyle U_{T}={\frac {k_{B}T}{q}}}
  

Voi
T: nhiet đo tuyet đoi,
q: (e) đien tich nguyen tu
O nhiet đo phong 27 °C (T = 300 K), UT ≈ 26 mV.


Tham khao
Hang so khi hay hang so khi ly tuong, ky hieu R, la tich so giua hang so Avogadro NA va hang so Boltzmann kB: 

R = NAkB
va co gia tri R = 8,314462 Jmol−1K−1
Hang so nay xuat hien trong phuong trinh khi ly tuong:

p×V = n×R×T
voi 

p la ap suat khoi chat khi
V la the tich khoi khi
n la so mol khi đuoc chua trong the tich V
T la nhiet đo cua khoi khi


Tham khao
Con meo cua Schrodinger la mot thi nghiem tuong tuong, đoi khi đuoc goi la nghich ly do nha vat ly hoc nguoi Ireland goc Ao Erwin Schrodinger nghi ra vao nam 1935 khi tranh luan voi Albert Einstein ve cach hieu Copenhagen trong co hoc luong tu. Thi nghiem đua ra gia thuyet ve mot con meo co the vua song vua chet, theo cach hieu cua vat ly la trang thai chong chat luong tu. Hien tuong nay xay ra khi đoi tuong thi nghiem đuoc lien ket voi su kien hat ha nguyen tu ngau nhien co the xay ra hoac khong.
Thi nghiem tuong tuong nay cung đuoc đe cap trong cac cuoc thao luan ly thuyet ve cach hieu cua co hoc luong tu, đac biet la trong cac tinh huong lien quan đen van đe đo luong. Schrodinger đa đat ra thuat ngu Verschrankung (su vuong viu) trong qua trinh phat trien thi nghiem tuong tuong.


Thi nghiem Schrodinger đa viet:

Mot con meo đuoc nhot vao trong hop, cung voi cac thiet bi sau (ma con meo khong the tac đong vao): mot ong đem Geiger va mot mau vat chat phong xa nho đen muc trong vong mot tieng đong ho chi co 50% xac suat no phat ra mot tia phong xa. Neu co tia phong xa phat ra, ong đem Geiger se nhan tin hieu va tha roi mot cay bua đap vo lo thuoc đoc hydrocyanic acid nam trong hop va con meo se chet. Neu trong vong mot tieng van khong co tia phong xa nao phat ra, con meo van se song. Ham song cua he thong se la su chong chap cua ca trang thai con meo song va con meo chet va ca hai trang thai chong chap co bien đo nhu nhau.
Trong nhung truong hop nhu the nay, su vo đinh cua the gioi vi mo đa chuyen sang the gioi vi mo, va co the đuoc giai quyet bang quan sat truc tiep. No giup chung ta tranh phai chap nhan mot cach ngay tho mot "mo hinh bi lam nhoe" khi mo ta thuc tai. Ban than cac tinh huong nhu the nay khong co gi thieu ro rang. Co su khac biet giua mot buc anh chup nhoe cua vat the nao đo va mot buc chup ro net cua đam may hay suong mu.
Voi thi nghiem nay, Schrodinger đa đat ra cau hoi: "khi nao thi mot he luong tu ngung ton tai o trang thai chong chap cua cac trang thai co ban va tro thanh mot trong so cac trang thai co ban?" Truong phai Copenhagen cho rang chi khi co su can thiep cua nguoi quan sat thi trang thai cua he luong tu moi xac đinh. Trong thi nghiem tuong tuong nay ban than con meo phai la quan sat vien (neu no song, no chi nho la minh đa luon song) hoac la su ton tai cua no o mot trang thai xac đinh đoi hoi su can thiep cua mot quan sat vien ben ngoai. Nhu vay duong nhu chinh su tac đong cua quan sat vien quyet đinh trang thai cua meo. Đieu nay la khong the chap nhan đuoc voi Albert Einstein, nguoi cho rang trang thai cua con meo la đoc lap voi viec quan sat.


Thong tin them Nha vat ly Stephen Hawking đa tung noi: "Khi toi nghe ke ve con meo cua Schrodinger, toi voi tim sung cua minh."


Tham khao Xem them
Chat long đien bien (tieng Anh: electrorheological fluid) la mot hon hop gom cac hat voi đo dan đien cuc cao tron trong chat long cach đien (ti le đo dan đien giua cac hat va chat long vao khoang tu mot toi hang chuc nghin lan).
Su co mat cua cac hat mang đien nay khong lam thay đoi đac tinh cua chat long trong đieu kien binh thuong. Trai lai, khi chat long đuoc đat trong đien truong, cac hat mang đien se bi phan cuc va hinh thanh cac soi doc theo phuong cua đien truong. Khi đo đac tinh cua chat long (the hien ro nhat la đo nhot) se thay đoi đang ke va phu thuoc vao cuong đo đien truong ngoai.
Mot đac điem rat đang chu y khac cua chat long đien bien la tinh thuan nghich. Khi bo đien truong ngoai, chat long se tro lai đac tinh hoan toan giong nhu ban đau.


Lich su va tiem nang Đuoc phat hien ra tu nam 1947 boi Winslow, hien tuong nay đa đuoc cac nha vat ly tren the gioi chu y. Chat long đien bien đuoc coi la co rat nhieu tiem nang trong cong nghiep nho cac đac tinh nhu thoi gian đap ung cuc nhanh (khoang vai ms), tieu thu nang luong hau nhu khong đang ke va kha nang đieu khien đuoc nhu mot chat long thong minh. Đa co rat nhieu nghien cuu đuoc thuc hien, đac biet la o My, Nhat Ban va Trung Quoc. Tuy nhien ung dung cua loai chat long nay trong cong nghiep van con rat han che, vi lien ket gioi han chua cao (khoang vai kPa voi chat long đien bien truyen thong).
Tuy nhien, cac nha khoa hoc o Hong Kong đa san xuat thanh cong mot loai chat long moi voi lien ket len toi hang tram kPa, tuc la gap hai muoi lan so voi chat long đien bien truyen thong, nho vao viec giam kich thuoc cua cac hat mang đien xuong co nanomet. Đieu nay đa lam thay đoi mot so quan niem ve hien tuong đien bien cua chat long (hieu ung ER - Electrorheological effect). Đe phan biet, nguoi ta goi ten hien tuong ma cac nha khoa hoc Hong Kong tim ra la hien tuong đien bien manh (Giant ER effect).
Hien tuong đien bien manh va cac loai chat long đien bien manh hien nay đa cho phep cac nha khoa hoc tren the gioi nghi đen cac ap dung cong nghiep rong rai. Cac co cau co the ap dung hien tuong nay la van đien co (electromechanical valve), cac co cau đieu khien rung tich cuc (actif vibration damper), cac co cau chap hanh nho (micro-actuator)...


Tham khao Foulc J-N, Felici N. et Atten P., Les fluides electrorheologiques: role de la conductivite des differents constituants, J. Phys. III France 5 (1995)
Jianjun Li and William A.Gruver, An Electrorheological Fluid Damper for Vibration Control, IEEE proceeding 1998
Foulc J-N, Felici N. et Atten P., Interpretation de l'effet electrorhologique, Phys. Fluids 31 (1998)
Yasuhiro Kakinuma, Takahiro Yakoh, Tojiro Aoyama, Development of Gel-structured Electro-rheological Fluids and their Application to Mechanical Damper Elements, IEEE proceeding 2004
Xize Niu, Weijia Wen and Yi-Kuen Lee, Micro Valves using nanoparticle-based giant electrorheological fluid, IEEE proceeding 2005
Clark J. Radcliffe, John R. Lloyd, Ruth M. Andersland, Jeffrey B. Hargrove, State Feedback Control of Electrorheological fluid, 1996 ASME International Congress and Exhibition


Tham khao
Đo nhot cua mot chat luu la thong so đai dien cho ma sat trong cua dong chay. Khi cac dong chat luu sat ke co toc đo chuyen đong khac nhau, ngoai su va đap giua cac phan tu vat chat con co su trao đoi xung luong giua chung. Nhung phan tu trong dong chay co toc đo cao se lam tang đong nang cua dong co toc đo cham va nguoc lai phan tu vat chat tu cac dong chay cham se lam kim ham chuyen đong cua dong chay nhanh. Ket qua la giua cac lop nay xuat hien mot ung suat tiep tuyen 
  
    
      
        τ
      
    
    {\displaystyle \tau }
  
 gay nen ma sat (luc ma sat trong).


Đinh luat Newton Xem xet hien tuong gio thoi tren be mat nuoc, gio se tac đong len be mat nuoc mot luc nhat đinh va lam be mat nuoc chuyen đong voi van toc co đinh 
  
    
      
        u
      
    
    {\displaystyle u}
  
. Duoi tac dung cua đo nhot, lop lien ke phia duoi se bi keo theo chuyen đong cua lop tren.
Theo đinh luat Newton cho chat luu, voi nhung dong chay tang (co the đuoc hinh dung nhu nhung lop dong chay song song voi nhau), ung suat tiep tuyen 
  
    
      
        τ
      
    
    {\displaystyle \tau }
  
 giua nhung lop nay ty le tuyen tinh voi gradient cua thanh phan van toc 
  
    
      
        ∂
        u
        
          /
        
        ∂
        y
      
    
    {\displaystyle \partial u/\partial y}
  
 co huong vuong goc voi cac lop đo.

  
    
      
        τ
        =
        −
        μ
        
          
            
              ∂
              u
            
            
              ∂
              y
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \tau =-\mu {\frac {\partial u}{\partial y}}}
  
.
theo nhu cong thuc tren, hang so 
  
    
      
        μ
      
    
    {\displaystyle \mu }
  
 đuoc goi la đo nhot đong luc hoc hay con goi la đo nhot tuyet đoi (đon vi kg m−1s−1 hay Pa.s).
Đoi voi dong chay tang co đo nhot đong luc hoc 
  
    
      
        η
      
    
    {\displaystyle \eta }
  
, ma sat trong đuoc xac đinh theo đinh luat Niu-ton nhu sau:

  
    
      
        τ
        =
        −
        η
        
          
            
              ∂
              v
            
            
              ∂
              n
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \tau =-\eta {\partial v \over \partial n}}
  

trong đo v - la van toc tai điem đang xet, n - toa đo theo phuong vuong goc voi cac lop chat long.
Ngoai đo nhot đong luc hoc, khi nghien cuu chuyen đong cua chat luu, đe ke đen anh huong cua luc quan tinh 
  
    
      
        
          
            F
          
          
            
              qt
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathbf {F} _{\mbox{qt}}}
  
, ma thuc chat la khoi luong rieng 
  
    
      
        ρ
      
    
    {\displaystyle \rho }
  
, nguoi ta con đua ra mot đai luong quan trong khac la đo nhot đong hoc 
  
    
      
        ν
      
    
    {\displaystyle \nu }
  
, co đon vi la m²/s.

  
    
      
        ν
        =
        
          
            μ
            ρ
          
        
      
    
    {\displaystyle \nu ={\frac {\mu }{\rho }}}
  
.


Tham khao
Oscar hay OSCAR co the co nghia la:

Giai Oscar, giai thuong đien anh cua Vien Han lam Khoa hoc va Nghe thuat Đien anh Hoa Ky
Oscar dos Santos Emboaba Junior, cau thu bong đa nguoi Brasil
Oscar, ky tu O trong Bang chu cai ngu am NATO
Oscar (phim 2013), mot bo phim My san xuat nam 2013 cua đao dien Mike Mitchell
OSCAR (gen), mot loai gen trong co the nguoi
Mui tau hay mui gai, ngo gai, rau rang cua, ten khoa hoc la Eryngium foetidum, thuoc ho Hoa tan. Cay nay co nguon goc o chau My.
Ngo gai la cay co thap, co than đon đoc, chia canh o ngon, hoa qua moc o canh. La moc o goc, xoe ra hinh hoa thi. La hinh mac thuon dai, bia co rang cua nho. Hoa tu, hinh đau, hinh bau duc, hoac hinh tru. Khi truong thanh, hat rung va phat tan.
La ngo gai co mui thom de chiu. Trong bat pho co la ngo tuoi giup an ngon mieng. Trong noi canh chua nau ca co la ngo lam mat mui tanh. Nguoi co benh đai thao đuong đuoc cho la nen an la ngo trong bua an vi la ngo gai co tac dung lam giam đuong huyet.


Mot vai hinh anh ve cay Mui tau Tham khao
Confessions Tour la chuyen luu dien ca nhac vong quanh the gioi cua nu ca si nhac pop nguoi My Madonna, đuoc to chuc nham quang ba va tao tieng vang cho album Confessions on a Dance Floor phat hanh cuoi nam 2005 cua co. Confessions Tour tai thoi điem đo đang nam ky luc danh cho chuyen luu dien co doanh thu cao nhat cua nu nghe si trong lich su am nhac, voi doanh thu khoang 194,7 trieu USD nhung đen nam 2008 đa bi chinh Madonna pha vo voi chuyen luu dien Sticky & Sweet Tour voi doanh thu gan 408 trieu USD.


Su kien Chuyen luu dien đi qua 25 thanh pho lon nhu New York, Chicago, Los Angeles, Luan Đon, Paris, Roma, Tokyo... thuoc 11 nuoc: My, Canada, Anh, Phap, Y, Cong hoa Sec, Đuc, Đan Mach, Ha Lan, Nga va Nhat Ban.
Nguoi ham mo tai Uc đa gui thu bay to nguyen vong muon Madonna toi đat nuoc nay bieu dien nhung cuoi cung co đa hoi am bang buc thu:
Gui nguoi ham mo cua toi o Australia
Xin hay tha loi cho toi. Toi thuc su hy vong va mong cho đuoc toi Australia va đa yeu cau nguoi quan ly thu xep mot so buoi bieu dien. Toi đa tung co rat nhieu ky niem kho quen tai đat nuoc xinh đep cua cac ban trong chuyen luu dien truoc. Chung toi đa đinh bay tu Nhat sang đay đe bieu dien va ket thuc chuyen luu dien. Tuy nhien, that khong may la cong tac hau can đa gap phai mot so van đe truc trac. Hon nua toi con phai đua bon tre toi truong, ma cac ban biet đay, đay la nhiem vu quan trong cua toi. Nhung xin cac ban nho rang toi chua co y đinh ket thuc su nghiep va chac chan rang toi se quay tro lai Australia trong mot ngay gan nhat. Cac ban luon o trong trai tim toi va xin chan thanh cam on ve su yeu men va ung ho cua cac ban.
Than men,
Madonna 


Cac tiet muc "Future Lovers/I Feel Love"
"Get Together"
"Like a Virgin"
"Jump"
"Confession" (Thoi gian giai lao: Cac vu cong trinh dien)
"Live To Tell"
"Forbidden Love"
"Isaac"
"Sorry"
"Like It Or Not"
"Video Sory" (remix)
"I Love New York"
"Ray of Light"
"Let It Will Be"
"Drowned World/Substitute For Love"
"Paradise (Not for Me)"
"Music"
"Erotica"
"La Isla Bonita"
"Lucky Star"
"Hung Up"


Ngay dien va doanh thu Hinh anh Chu thich Lien ket ngoai Mo man buoi dien
Like a Virgin
Live to Tell
Hung Up-Ket thuc buoi dien
Sputnik la mot loat cac tau khong gian khong nguoi lai do Lien bang Xo Viet phong len khong gian vao cuoi nhung nam 1950 đe thu nghiem kha nang hoat đong cua cac ve tinh tu nhien.
Ten goi "Спутник" trong tieng Nga co nghia la "nguoi đong hanh," va "ve tinh." phat am tieng Nga la [ˈsputnʲɪk], phat am pho bien theo tieng Anh la /ˈspʊtnɪk/ hoac / ˈspʌtnɪk/.
Sputnik 1 la ve tinh nhan tao đau tien tren the gioi đuoc Lien bang Xo Viet phong len quy đao vao ngay 4 thang 10 nam 1957.
Sputnik 2 đuoc phong len vao ngay 3 thang 11 nam 1957 va mang theo mot sinh vat đau tien la mot con cho ten la Laika.


Xem them Sergei Pavlovich Koroliov - ky su truong cua Sputnik
Donald B. Gillies - mot trong nhung nguoi tinh toan quy đao cua Sputnik I.


Chu thich Lien ket ngoai 1958 Video Newsreel of Russian Exhibition of Sputnik III Luu tru ngay 14 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
Ray data and Sputnik shock since 1957 - Sputnik over "America" - "new frontier". Sputnik 1 provokes in the "USA" by a very special orbit Luu tru ngay 13 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Sputnik 1 Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Giai Abel la giai thuong đuoc nha vua Na Uy trao hang nam cho nhung nha toan hoc xuat chung. Le trao giai dien ra tai hoi truong cua khoa Luat thuoc Đai hoc Oslo, noi dien ra buoi le trao giai Nobel Hoa binh tu 1947 đen 1989. Uy ban giai Abel cung thanh lap Hoi thao Abel, đuoc quan ly boi Hoi Toan hoc Na Uy.


Su ra đoi Nam 2001 chinh phu Na Uy cong bo ky niem 200 nam ngay sinh nha toan hoc Na Uy Niels Henrik Abel (1802) đanh dau su ra đoi cua mot giai thuong moi cho cac nha toan hoc, đat ten la Abel. Muc đich cua giai nay la đe lap đi su thieu vang giai Nobel trong toan hoc, mac du thinh thoang huy chuong Fields đuoc xem la mang tinh chat tuong đuong. Giai Abel đuoc đi kem voi so tien thuong la 6 trieu tien Krone Na Uy, co gia tri (2010) tuong đuong voi 740,000 € hoac 992,000 USD. Uy ban giai Abel đa quyet đinh tang gia tri tien thuong len đen 7,5 trieu Krone Na Uy ke tu nam 2020.
Hang nam Vien han lam khoa hoc va van chuong Na Uy cong bo chu nhan giai Abel sau mot cuoc tuyen chon do mot hoi đong gom 5 nha toan hoc quoc te tien hanh. Khoan tien thuong cung voi giai thuong gan bang mot trieu đola My, gan nhu giai Nobel (trao thuong o Thuy Đien va Na Uy nhung khong bao gom toan hoc). Na Uy ban đau cung cap cho giai 200.000.000 NOK (khoang 23.000.000 USD) lam quy trong nam 2001. Muc đich cua giai la pho bien toan hoc, lam cho mon khoa hoc nay them uy tin, đac biet la danh cho nhung nguoi tre tuoi.
Sophus Lie la nguoi đau tien đe xuong viec thanh lap giai Abel khi ong nhan ra ke hoach cua Alfred Nobel cho giai thuong hang nam (bat đau tu nam 1897), khong co giai danh cho toan hoc. Vua Oscar II đa đong y tai tro cho giai thuong toan hoc mang ten Abel, va hai nha toan hoc Ludwig Sylow va Carl Størmer đa phac thao nhung quy che va luat le cho giai. Tuy nhien su tan ra cua lien hiep giua Thuy Đien va Na Uy nam 1905 đa ket thuc co gang đau tien đe thanh lap giai thuong Abel.
Thang 4 nam 2003, Jean-Pierre Serre đuoc cong bo la ung vien đau tien nhan giai Abel, va đen thang 6 tiep đo giai đa đuoc trao thuong. Truoc đo, ong Jean-Pierre Serre cung đa tung la nha toan hoc tre nhat tu truoc đen nay đuoc nhan giai thuong Fields khi moi 28 tuoi.


Nhung nguoi đuoc giai Chu thich Xem them Huy chuong Fields
Giai Wolf ve Toan hoc


Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua giai thuong Abel
Weisstein, Eric W., "Abel Prize" tu MathWorld.
Sukhoi Su-5 hay I-107 la mot may bay chien đau co hai loai đong co (canh quat va phan luc) đuoc che tao truoc khi chien tranh the gioi II ket thuc.


Phat trien Su xuat hien cua loai may bay phan luc Messerschmitt Me 262 cua Đuc quoc xa vao cuoi cuoc chien tranh the gioi II, đa khien cac lanh đao Lien Xo yeu cau phai phat trien mot loai may bay tiem kich that nhanh. Nhung luc đo Lien Xo thieu mot day chuyen san xuat đong co phan luc, nhung no luc đuoc đinh huong ve phia may bay co 2 đong co, dung mot đong co đay pit-tong truyen thong đe cung cap phan lon cong suat, cong voi mot đong co ten lua hoac đong co phan luc nho đe tang them toc đo.
Su-5 (ban đau la I-107) va Mikoyan-Gurevich I-250 (N) co cung khai niem, thiet ke vao nam 1944. Su-5 bay lan đau tien vao 6 thang 4-1945 va trai qua thu nghiem gioi han sau đo. No đat đen van toc 793 km/h (428 knots, 493 mph) tren cao 4350 m (14.270 ft) voi đong co phan luc. Vao 15 thang 6-1945, đong co pit-tong Klimov VK-107A bi hu hong khi sua chua sau khi thuc hien mot chuyen bay. Sau đo may bay đuoc trang bi đong co VK-107A khac, cac chuyen bay thu nghiem tiep tuc cho đen 18 thang 10 khi đong co đat đen gioi han su dung cua no. Sau đo du an bi huy bo do khong co đong co VK-107A nao đuoc cung cap.
Su-5 la mot may bay mot lop canh quy uoc co khung lam bang kim loai. Đong co phan luc VDRK (tieng Nga: Воздушно-Реактивный Двигатель Компрессорный) o phia sau đuoc thiet ke dua tren đong co pit-tong VK-107 va tang them toc đo 100 km/h (54 knots, 62 mph) chi trong 3 phut.


Quoc gia su dung Lien Xo
Khong quan Xo viet


Thong so ky thuat (Su-5) Du lieu 


= Đac điem rieng =
Phi đoan: 1
Chieu dai: 8.51 m (27 ft 11 in)
Sai canh: 10.56 m (34 ft 8 in)
Chieu cao: 3.53 m (11 ft 7 in)
Dien tich canh: 17 m² (183 ft²)
Trong luong rong: 2954 kg (6.510 lb)
Trong luong cat canh: 3804 kg (8.390 lb)
Trong luong cat canh toi đa: n/a
Đong co:
1× đong co phan luc VDRK, 2.9 kN (660 lbf)
1× đong co pit-tong Klimov VK-107A, 1230 kW (1.650 hp)


= Hieu suat bay =
Van toc cuc đai: 810 km/h (437 knots, 503 mph) tren cao 7800 m (25.590 ft)
Tam bay: 600 km (325 nm, 375 mi)
Tran bay: 12000 m (39.370 ft)
Van toc len cao: 5.7 phut/ 5000 m (16.405 ft)
Luc nang cua canh: n/a
Luc đay/trong luong: n/a


= Vu khi =
1x phao 23 mm (0.91 in) Nudelman-Suranov NS-23
2x sung may 12.7 mm (0.50 in) Berezin UB


Tham khao Noi dung lien quan = May bay tuong tu =
Mikoyan-Gurevich I-250 (N)


= Danh sach may bay tiep theo =
Sukhoi Su-1 - Sukhoi Su-2 - Sukhoi Su-3 - Sukhoi Su-4 - Sukhoi Su-5 - Sukhoi Su-6 - Sukhoi Su-7 (I)
Wat Phnom la mot ngoi chua lich su va la mot trong nhung chua quan trong nhat o Phnom Penh. Đay la ngoi chua linh thieng thu hut khach hanh huong tu moi mien đat nuoc va la điem tham quan khong the bo qua cua du khach khi du lich đen đat nuoc nay.


Lich su Chua đuoc xay nam 1373. Nam o đo cao 27 met so voi xung quanh, no la điem cao nhat trong thanh pho nay va cung la cong trinh ton giao cao nhat. Chua đuoc mot qua phu giau co la Daun Penh xay tren mot ngon đoi nhan tao, sau khi mot tran lut lon đa cuon troi cac buc tuong Phat toi đay. Truyen thuyet ke lai rang su ra đoi cua Wat Phnom gan chat voi su khoi đau cua Phnom Penh. Nguoi ta ke rang nam 1372 ba Penh (Yea Penh) vot đuoc mot cay go troi dat tren song. Ben trong cay go la 4 buc tuong Phat. Ba đa cho đap mot ngon đoi (phnom co nghia la đoi) va mot ngoi chua nho (wat) o khu vuc ma ngay nay goi la Wat Phnom. Sau nay, khu vuc xung quanh đuoc goi theo ngon đoi (Phnom) va nguoi tao ra no (Penh), vi the ma co Phnom Penh. Ngoi chua hien đang ton tai đuoc xay dung lai lan cuoi vao nam 1926. Đa co nhieu hang muc them vao trong cac the ky qua. Thap chua hai cot lon nhat chua tro cua vua Ponhea Yat (1421?-1462), nguoi đa di chuyen kinh đo cua đe che Khmer tu Angkor ve Phom Penh. Khu vuc chua nay la trung tam le hoi cua thanh pho trong Nam moi Campuchia va Pchum Benh.


Mieu ta Chua co tat ca 2 huong đe tham quan, du khach tham quan ngoi chua se đi 1 đuong va xuong 1 đuong. Đuong len chua khong cao, phia con đuong đi co buc tuong cua ran than Naga va 2 con linh su - nhung con vat quen thuoc trong tin nguong cua nguoi Campuchia va la nhung linh vat đuoc thay hau het trong đen quan the đen Angkor. Phan ngoi chua phia tren đoi ton tho giong nhu hau het cac ngoi chua o Campuchia, phia sau, Ba Penh đuoc tho phia sau chua rat linh thieng ma du khach thuong đen cung bai, phia canh tuong ba Penh la tuong ong than Tai, mot vi than theo tin nguong cua nguoi Hoa đuoc phoi tho. Phan thap mau trang đuoc xay dung lai phia sau tuong ba Penh đuoc son mau trang dung đe chua hai cot cua vua Ponhea Yat, hinh anh đac biet ma tu xa co the thay ngoi thap.

Phan đi xuong con đuong la quang truong nho co buc tuong cua vua Ponhea Yat. Phia duoi la mot đong ho co ma nguoi Hoa đa danh tang cho chua. Hien nay đong ho co nay van hoat đong tot.


Đieu cam ki Đieu quy đinh khi tham quan chua la khong mac quan ao ngan tay, khi cung bai ba Penh tuyet đoi khong cau tinh duyen. Xung quanh chua co rat nhieu khi, chung đuoc nuoi tha tu do va tuyet đoi khi gap chung khong đuoc choc pha.


Tham khao www.art-and-archaeology.com
www.wcities.com Luu tru ngay 9 thang 6 nam 2009 tai Wayback Machine


Xem them Angkor Wat
Phnom Penh
Chua Bac
Chua Ounalom
Chua Botum
Trai tap trung la mot khu kha lon đuoc rao lai va dung lam cho giam giu hay cai quan mot so đong nguoi. Trai tap trung khac trai tu vi nhung nguoi bi đua vao trai tap trung thuong khong co an ket, khong qua mot cuoc xu ly thuc su tai toa an. Ho bi bat va đua vao trai chi vi ho co nhung tinh chat chung ma chinh quyen luc bay gio nhan thay can quan che chat che.
Nhung trai tap trung trong lich su:

Nhung  trai tap trung do Đuc Quoc xa dung len va tieu diet dan Do Thai trong thoi ky 1938 - 1945.
Nhung trai tap trung dan Nhat Ban tai Hoa Ky va Canada trong Chien tranh the gioi thu hai.
Nhung trai tap trung Ap Chien luoc đe co lap dan va ngan ho lien lac voi nhung nguoi cong san mien Nam trong Chien tranh Viet Nam.
Nhung trai tap trung Hoc tap cai tao danh cho cuu quan nhan Viet Nam Cong hoa sau nam 1975.
Trai cai tao lao đong cua Lien Xo


Tham khao