Ngay 2 thang 9 nam 1945, The Chien II ket thuc cung la luc cham dut su cai tri cua Đe quoc Nhat Ban. Ban đao Trieu Tien bi chia cat thanh hai vung chiem đong boi quan đoi Lien Xo va Hoa Ky. Nam 1948, hai quoc gia co chu quyen đuoc hinh thanh o hai vung nay la Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien (con goi la Trieu Tien, Bac Trieu Tien hoac Bac Han) va Đai Han Dan Quoc (con goi la Han Quoc, Đai Han, Nam Han hoac Nam Trieu Tien). Trong mot đe nghi bi hau het nguoi dan tren ban đao phan đoi, Hoa Ky va Lien Xo đong y tam thoi chiem đong ban đao nay nhu mot uy thac voi cac khu vuc kiem soat phan gioi doc theo vi tuyen 38. Muc đich cua viec uy thac nay la thiet lap mot chinh phu lam thoi Trieu Tien ma se tro thanh "tu do va đoc lap theo tien trinh phu hop". Mac du cuoc bau cu đa đuoc du kien, hai sieu cuong ung ho cac nha lanh đao khac nhau va hai nuoc tren thuc te đa đuoc thanh lap, moi nuoc tuyen bo chu quyen tren toan bo ban đao.
Chien tranh Trieu Tien (1950-1953) đe lai hau qua hai mien Trieu Tien ngan cach boi khu vuc phi quan su trong suot Chien tranh Lanh cho đen ngay nay. CHDCND Trieu Tien la mot chinh the cong san - mac du tu cong san đa đuoc go bo khoi hien phap nam 2009 - thuong đuoc mo ta la chu nghia Stalin va biet lap. Nen kinh te ban đau co su tang truong đang ke nhung bi sup đo hoan toan tu đau thap nien 1990, khong giong nhu nuoc lang gieng Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Han Quoc noi len, sau nhieu thap nien cai tri đoc tai quan su, tro thanh mot nen tu do va dan chu theo tu ban chu nghia.
Ke tu nhung nam 1990, voi tien trinh tu do hoa cua chinh phu Han Quoc cung nhu su qua đoi cua nguoi sang lap CHDCND Trieu Tien Kim Nhat Thanh, hai ben đa tien hanh cac buoc nho va mang tinh bieu tuong huong toi cong cuoc tai thong nhat.


Boi canh lich su = Trieu Tien thuoc Nhat (1910–1945) =

Khi Chien tranh Nga-Nhat ket thuc nam 1905, Trieu Tien tro thanh mot nuoc bi bao ho cua Nhat, va đuoc sap nhap vao Nhat nam 1910. Vua Cao Tong bi phe truat. Trong cac the ky tiep theo, cac nhom chu nghia dan toc va cuc đoan đa noi len, đa so la nguoi luu vong, vi muon đau tranh gianh đoc lap. Khac biet trong quan điem va cach tiep can cua ho, nhung nhom nay đa that bai trong viec đoan ket trong mot phong trao quoc gia. Chinh phu Lam thoi Đai Han Dan Quoc tai Trung Quoc đa khong nhan đuoc su cong nhan rong rai.


= Ket thuc Chien tranh the gioi thu hai =

Vao thang 11 nam 1943, Franklin Roosevelt, Winston Churchill va Tuong Gioi Thach gap nhau tai Hoi nghi Cairo đe ban xem nen lam gi voi nhung thuoc đia cua Nhat Ban va đong y rang Nhat Ban nen bi thu hoi het nhung vung lanh tho ma ho đa chinh phuc đuoc bang vu luc. Trong phan quyet sau hoi nghi nay, Trieu Tien đuoc nhac đen lan đau tien. Ba nguoi tuyen bo rang ho "chu y toi viec nguoi Trieu Tien bi no le hoa,... quyet đinh vao thoi điem thich hop Trieu Tien nen đuoc tu do va đoc lap." Roosevelt đa đua ra y tuong ve viec quan ly Trieu Tien, nhung khong đat đuoc thoa thuan voi nhung nguoi con lai. Roosevelt neu len y tuong nay voi Joseph Stalin tai Hoi nghi Tehran vao thang 11 nam 1943 va Hoi nghi Yalta thang 2 nam 1945. Stalin khong phan đoi, nhung cho rang khoang thoi gian quan ly nen ngan.
Tai Hoi nghi Tehran va Hoi nghi Yalta, Lien Xo hua se cho khoi đong minh tham gia Chien tranh Thai Binh Duong trong hai đen ba thang sau Ngay Chien thang o chau Au. Vao ngay 8 thang 8 nam 1945, ba thang sau ket thuc su thu đich tai chau Au, va hai ngay sau khi bom nguyen tu đuoc tha xuong Hiroshima, Lien Xo tuyen bo chien tranh voi Nhat Ban. Quan Lien Xo phat trien nhanh chong, va chinh phu My tro nen lo lang ho se chiem toan bo Trieu Tien. Vao ngay 10 thang 8 nam 1945 hai si quan tre – Dean Rusk va Charles Bonesteel – đuoc đua nhiem vu xac đinh khu vuc My chiem giu. Lam viec trong thoi gian rat ngan va hoan toan khong đuoc chuan bi, ho su dung mot ban đo cua tap chi National Geographic đe quyet đinh vi tuyen thu 38. Ho chon no vi no chia quoc gia thanh hai phan xap xi bang nhau va se đat thu đo Seoul đuoi su quan ly cua My. Khong chuyen gia ve Trieu Tien nao đuoc hoi y kien. Hai nguoi ngay khong he biet 40 nam truoc, Nhat va Nga truoc cach mang đa ban ve viec chia Trieu Tien theo đuong song song tuong tu. Rusk sau đo noi rang ong biet, "gan nhu chac chan" se chon mot đuong khac. Su phan chia nay đat muoi sau trieu nguoi Trieu Tien vao vung cua My va chin trieu nguoi vao vung cua Lien Xo. Đe lam nguoi My bat ngo, Lien Xo ngay lap tuc chap nhan su phan chia nay. Thoa thuan nay đuoc sap nhap vao Menh lenh chung thu nhat (đuoc phe chuan vao ngay 17 thang 8 nam 1945) ve viec đau hang cua Nhat Ban.
Quan Lien Xo bat đau đo bo vao Trieu Tien vao ngay 14 thang 8 va nhanh chong chiem đong vung đong bac cua quoc gia nay, va vao ngay 16 thang 8 ho đa toi Wonsan. Vao ngay 24 thang 8, Hong Quan toi Binh Nhuong.
Đai tuong Abe Nobuyuki, Toan quyen nguoi Nhat cuoi cung cua Trieu Tien, đa thiet lap lien lac voi mot so nguoi Trieu Tien co anh huong tu đau thang 8 nam 1945 đe chuan bi cho viec ban giao quyen luc. Trong thang 8, nguoi Han Quoc đa to chuc cac uy ban nhan dan cho "Uy ban Chuan bi Đoc Lap Trieu Tien" (CPKI, 조선건국준비위원회), chi huy boi Yuh Woon-Hyung, mot nha chinh tri canh ta. Vao ngay 6 thang 9 nam 1945, mot đai hoi đai bieu đa đuoc trieu tap tai Seoul va thanh lap quoc gia co su ton tai ngan ngui mang ten goi Cong hoa Nhan dan Trieu Tien.


Sau Chien tranh the gioi thu hai Vao thang 12 nam 1945, tai hoi nghi Moskva, quan Đong Minh đong y rang Lien Xo, Hoa Ky, Cong hoa Trung Quoc, va Anh se tham gia vao su quan ly Trieu Lien len đen 5 nam truoc khi tien đen đoc lap. Nhieu nguoi Trieu Tien yeu cau đuoc đoc lap ngay lap tuc; tuy nhien, Đang Cong san Trieu Tien, co lien ket chat che voi Đang Cong san Lien Xo, ung ho su quan ly nay.
Mot Hoi đong ket hop Lien Xo-Hoa Ky gap nhau vao nam 1946 va 1947 đe lam viec tien toi mot chinh quyen thong nhat, nhung khong đat đuoc tien trien do su gia tang su phan đoi Chien tranh Lanh va phan đoi cua nguoi Trieu Tien voi su quan ly nay. Trong luc đo, su phan chia giua hai khu vuc tro nen sau sac hon. Su khac biet ve chinh sach giua hai quyen luc cai tri dan đen su phan cuc ve chinh tri, va su chuyen đoi dan so nhung phia Bac va phia Nam. Vao thang 5 nam 1946 viec đi qua vi tuyen 38 ma chua đuoc cho phep tro thanh trai phap luat.


= Hoa Ky chiem đong phia nam ban đao Trieu Tien =

Voi viec chinh phu My lo so su mo rong cua Lien Xo, va chinh quyen Nhat Ban tai Han Quoc canh bao ve su trong quyen luc, ngay chiem giu cua Hoa Ky đuoc đua ra ba lan.
Vao ngay 7 thang 9 nam 1945, Đai tuong Douglas MacArthur thong bao rang Trung tuong John R. Hodge quan ly cac van đe cua Trieu Tien, va Hodge ha canh toi Incheon cung voi quan đoi cua ong ngay hom sau. Chinh phu Lam thoi Đai Han Dan Quoc luc nay đang hoat đong tai Trung Quoc, gui phai đoan voi ba phien dich vien đen gap Hodge, nhung ong ay tu choi gap mat ho. Tuong tu, Hodge tu choi cong nhan nuoc Cong hoa Nhan dan Trieu Tien moi hinh thanh va Uy ban Nhan dan cua no, va cam no vao ngay 12 thang 12.
Vao thang 9 nam 1946, hang ngan cong nhan va nong dan khoi nghia chong lai chinh phu quan quan Hoa Ky. Cuoc khoi nghia nay bi dap tat nhanh chong, va that bai trong viec ngan chan cuoc bau cu vao thang 10 sap toi cua Hoi đong Lap phap Quoc te tam thoi Han Quoc.
Nha hoat đong chong cong san manh liet Syngman Rhee, nguoi tung la chu tich đau tien cua Chinh phu lam thoi va sau đo la mot nha van đong hanh lang ung ho Han Quoc o My, đa tro thanh chinh tri gia noi bat nhat o mien Nam. Rhee gay ap luc cho chinh phu My tu bo cac cuoc đam phan ve quan ly va thanh lap mot nuoc Cong hoa Trieu Tien đoc lap o phia nam. Vao ngay 19 thang 7 nam 1947, Yuh Woon-Hyung, nha chinh tri cao cap cuoi cung ung ho đoi thoai song phuong, bi am sat boi mot nguoi canh huu.
Chinh phu chiem đong tien hanh mot so chien dich quan su chong lai cac phan tu noi day canh ta. Trong vong mot vai nam, khoang 30.000 đen 100.000 nguoi bi giet.


= Lien Xo chiem đong phia bac ban đao Trieu Tien =

Khi quan đoi Lien Xo toi Binh Nhuong, ho thanh lap mot chi nhanh đia phuong cua Uy ban Chuan bi Đoc lap Trieu Tien hoat đong duoi su lanh đao cua cuu chien binh quoc gia Cho Man-sik. Quan đoi Lien Xo cho phep nhung "Uy ban Nhan dan" (than voi Lien Xo) hoat đong. Đai tuong Terentii Shtykov thanh lap Chinh quyen Nhan dan Lien Xo, quan ly cac uy ban va đua nhung nha hoat đong cong san vao nhung vi tri chu chot.
Vao thang 2 nam 1946 mot chinh phu lam thoi goi la Uy ban Nhan dan Lam thoi Bac Trieu Tien đuoc thanh lap duoi quyen cua Kim Nhat Thanh, nguoi đa danh nhung nam cuoi tran chien luyen tap voi quan Lien Xo tai Man Chau. Xung đot va cac cuoc đau tranh quyen luc xay ra o cac cap cao nhat cua chinh phu o Binh Nhuong vi nhieu nguoi khac nhau khao khat gianh quyen luc trong chinh phu moi. Thang 3 nam 1946 chinh quyen lam thoi đa thiet lap mot chuong trinh cai cach ruong đat rong lon: đat đai thuoc so huu cua chu so huu đat Nhat Ban va cong su đa đuoc chia va phan phoi lai cho nong dan ngheo. Tu viec sap xep thuong dan ngheo va lao đong nong nghiep duoi su quan ly cua tung uy ban nhan dan, mot chien dich quan chung toan quoc đa pha vo su kiem soat cua cac tang lop, giai cap cu. Đia chu chi đuoc phep giu lai phan đat giong nhu nhung nguoi dan ngheo ma đa tung muon đat cua ho, do đo tao nen su phan phoi đat đai đeu đan hon nhieu. Cai cach ruong đat Trieu Tien đuoc hoan thanh mot cach it bao luc hon so voi tai Trung Quoc hoac tai Viet Nam. Theo mot nguon chinh thuc cua My: "Tu nhung gi đuoc thuat lai, cac truong lang cu đa bi loai ra boi mot luc luong chinh tri ma khong co đo mau, nhung chinh quyen het suc can than đe ngan can viec ho tro lai nam quyen." Nhung nguoi nong dan phan ung mot cach tich cuc; nhieu đia chu cu chay xuong phia nam, noi mot so nguoi trong đo đa gianh đuoc nhung vi tri trong chinh phu Han Quoc. Theo chinh phu quan đoi Hoa Ky, 400.000 nguoi Trieu Tien đa chay xuong phia nam ti nan.
Cac nganh cong nghiep chu chot đa đuoc quoc huu hoa. Tinh hinh kinh te o mien Bac cung gap kho khan nhu o mien Nam, vi nguoi Nhat đa tap trung nong nghiep o mien Nam va cong nghiep nang o mien Bac. Mien Bac thieu luong thuc con mien Nam thieu hang cong nghiep.
Quan đoi Lien Xo roi khoi Trieu Tien nam 1948.


= Can thiep cua Lien Hop Quoc va su hinh thanh cac chinh phu rieng biet =

Voi viec Hoi đong Uy ban Phoi hop khong đat đuoc tien trien, Hoa Ky đua van đe nay toi Lien Hop Quoc vao thang 9 nam 1947. Lien Xo phan đoi su can thiep cua Lien Hop Quoc. Vao thoi điem đo, Hoa Ky co anh huong lon hon đoi voi Lien Hop Quoc so voi Lien Xo. Lien Hop Quoc đua ra giai phap vao ngay 14 thang 11 nam 1947, tuyen bo rang nhung cuoc bau cu tu do nen đuoc to chuc, quan đoi nuoc ngoai nen rut lui, va mot uy ban cua Lien Hop Quoc tai Trieu Tien, Uy ban Lien Hop Quoc Tam thoi tai Trieu Tien (UNTCOK) nen đuoc thanh lap. Lien Xo tay chay viec bau cu va khong xem xet đay la mot giai phap, cho rang Lien Hop Quoc se khong đam bao đuoc nhung cuoc bau cu cong bang. Vi Lien Xo khong hop tac, ho quyet đinh chi to chuc bau cu duoi su giam sat cua Lien Hop Quoc tai phia nam. Mot so đai bieu UNTCOK cam thay đieu kien tai phia nam thuan loi mot cach khong cong bang cho nhung ung cu vien canh huu, nhung y kien nay đa bi bac bo.
Quyet đinh tien hanh cac cuoc bau cu rieng re đa khong đuoc nhieu nguoi Trieu Tien ua chuong, ho đa nhin nhan no nhu mot khoi đau đau cho su chia cat đat nuoc. Cac cuoc đinh cong phan đoi quyet đinh bat đau vao thang 2 nam 1948. Vao thang 4, nguoi dan đao Jeju khoi nghia chong lai su phan chia đang no ra tai đat nuoc. Quan đoi Nam Trieu Tien đuoc gui đen đe dap tat cuoc noi loan. Theo uoc tinh hang chuc nghin nguoi dan tren đao đa bi giet, 70% so lang bi đot boi quan đoi Nam Trieu Tien. Cuoc noi day đa bung len tro lai voi su no ra cua Chien tranh Trieu Tien.
Vao thang 4 nam 1948, mot hoi nghi cua cac to chuc tu mien nam va mien bac gap nhau tai Binh Nhuong, nhung hoi nghi nay khong đua ra đuoc ket qua nao. Nhung nha chinh tri gia mien nam Kim Koo va Kim Kyu-sik tham du hoi nghi va tay chay cac cuoc bau cu tai mien nam, cung giong nhu cac chinh tri gia va cac đang khac. Kim Koo bi am sat vao nam tiep theo.
Vao ngay 10 thang nam 1948, mien Nam to chuc mot cuoc bau cu. Vao ngay 15 thang 8, "Đai Han Dan Quoc" chinh thuc tiep nhan quyen luc tu quan đoi Hoa Ky, voi Syngman Rhee la tong thong đau tien. Tai mien Bac, "Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien" đuoc thanh lap vao ngay 9 thang 9, voi Kim Nhat Thanh lam thu tuong.
Ngay 12 thang 12 nam 1948, Đai hoi đong Lien Hop Quoc chap nhan bao cao cua UNTCOK va tuyen bo Cong hoa Han Quoc la "chinh phu hop phap duy nhat tai Trieu Tien".


Chien tranh Trieu Tien Su chia cat cua Trieu Tien sau hon mot thien nien ky thong nhat, đuoc xem la tinh trang đang tranh cai va tam thoi boi ca hai chinh quyen. Tu nam 1948 cho toi đau cuoc noi chien ngay 25 thang 6 nam 1950, luc luong vu trang cua moi ben tham gia vao mot loat cac xung đot đam mau doc theo bien gioi. Nam 1950, nhung xung đot nay leo thang đot ngot khi luc luong CHDCND Trieu Tien xam luoc Han Quoc, gay ra chien tranh Trieu Tien. Lien Hop Quoc đa can thiep đe bao ve mien Nam, gui đen mot luc luong do Hoa Ky lanh đao. Khi đa chiem đuoc mien nam, CHDCND Trieu Tien đa co gang thong nhat Han Quoc duoi che đo cua no, bat đau quoc huu hoa cong nghiep, cai cach ruong đat, va khoi phuc cac Uy ban nhan dan.
Mac du su can thiep cua Lien Hop Quoc đa đuoc hieu la đe khoi phuc lai bien gioi tai vi tuyen 38, Syngman Rhee lap luan rang cuoc tan cong cua mien Bac đa xoa bo ranh gioi. Tuong tu Tong tu lenh quan đoi Lien Hop Quoc, Đai tuong Hoa Ky Douglas MacArthur tuyen bo ong muon thong nhat đat nuoc Trieu Tien, chu khong chi la đay lui cac luc luong Trieu Tien ve phia ben kia bien gioi. Tuy nhien, mien Bac đa chiem đuoc 90% mien Nam cho toi khi mot cuoc phan cong do Hoa Ky lanh đao dien ra. Khi luc luong Trieu Tien bi đuoi khoi mien Nam, luc luong Nam Trieu Tien đa vuot qua vi tuyen 38 vao ngay 1 thang 10, va quan cua Hoa Ky - Lien Hop Quoc tien đen sau đo mot tuan. Đieu nay bat chap nhung canh bao tu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa rang ho se can thiep neu quan đoi My vuot qua ranh gioi song song - vi tuyen 38. Khi đa chiem đuoc mien Bac, Han Quoc co gang thong nhat đat nuoc duoi che đo cua ho, voi Canh sat quoc gia Han Quoc thuc thi viec tuyen truyen chinh tri. Khi luc luong Hoa Ky tien toi phia bac, Trung Quoc đa phat đong mot cuoc phan cong va đay ho tro lai mien Nam.
Nam 1951, khi tien tuyen on đinh gan vi tuyen 38, va ca hai ben bat đau xem xet ve mot cuoc đinh chien. Tuy nhien, Rhee đa yeu cau chien tranh tiep tuc cho đen khi Trieu Tien đuoc thong nhat duoi su lanh đao cua ong. Phia Cong san đa ung ho mot đuong bien gioi dua tren vi tuyen 38, nhung Lien Hop Quoc ung ho mot đuong bien gioi dua tren lanh tho cua moi ben, co suc thuyet phuc hon, va đuong bien gioi nay đa chiem uu the. Thoa thuan Đinh chien cua Trieu Tien đa đuoc ky sau ba nam chien tranh. Hai ben đa đong y tao ra mot vung đem rong bon km giua hai quoc gia, đuoc biet đen la Khu phi quan su Trieu Tien (DMZ). Bien gioi moi nay phan anh lanh tho cua moi ben khi chien tranh ket thuc, vuot qua đuong vi tuyen 38 theo đuong cheo. Rhee tu choi chap nhan đinh chien va tiep tuc thuc giuc viec thong nhat đat nuoc bang vu luc.
Mac du ca hai ben đa no luc đe thong nhat đat nuoc, cuoc chien đa keo dai su phan chia Trieu Tien va dan toi mot lien minh vinh vien giua Han Quoc va Hoa Ky, va mot luc luong thuong truc cua quan đoi Hoa Ky o mien Nam.


Hoi nghi Geneva va NNSC Nhu đa đuoc an đinh boi cac đieu khoan cua Thoa thuan Đinh chien, Hoi nghi Geneva đuoc to chuc nam 1954 ve van đe Trieu Tien. Mac du co nhieu no luc cua cac quoc gia lien quan, hoi nghi đa ket thuc ma khong co đuoc tuyen bo ve mot Trieu Tien thong nhat.
Thoa thuan đa thanh lap mot Uy ban Trung lap Giam sat Cac quoc gia (NNSC) đe giam sat Thoa thuan Đinh chien. Ke tu nam 1953, cac thanh vien cua Luc luong Vu trang Thuy Si va Thuy Đien đa la thanh vien cua NNSC va co tru so gan DMZ.


Quan he sau khi đinh chien Ke tu tran chien, Trieu Tien van bi chia cat doc theo DMZ. Ca hai mien Bac va Nam van o trong tinh trang mau thuan voi nhung che đo đoi nghich va ca hai đeu tuyen bo minh la chinh phu hop phap cua ca nuoc. Cac cuoc đam phan le te đa khong đat đuoc tien trien ve viec thong nhat đat nuoc.


Xem them Danh sach xung đot bien gioi giua Trieu Tien va Han Quoc
Xung đot lien Trieu
Thong nhat Trieu Tien
Quan he Nam-Bac Trieu Tien
Lich su Trieu Tien
Lich su Bac Trieu Tien
Lich su Han Quoc
Chia cat Viet Nam
Buc tuong Berlin
Chia cat An Đo


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai South Korean Ministry of Unification (tieng Trieu Tien/tieng Han va tieng Anh)
North Korean News Agency Luu tru ngay 6 thang 10 nam 2004 tai Wayback Machine (tieng Trieu Tien/tieng Han va tieng Anh)
Korea Web Weekly (tieng Anh)
NDFSK (Đa so la tieng Trieu Tien/tieng Han; mot vai đoan la tieng Anh)
Koreascope (tieng Trieu Tien/tieng Han va tieng Anh)
Rulers.org, has list of Post-World War II US and Soviet administrators (tieng Anh)
Korean Unification Studies