Thao moc la mot nhom thuc vat đuoc phan bo rong rai va đai tra, ngoai tru rau va cac loai thuc vat khac đuoc tieu thu đe cung cap chat dinh duong, voi đac tinh thom dung đe tao huong vi va trang tri thuc pham, nham muc đich y hoc hoac lam nuoc hoa. Neu dung đe che bien thi thuong phan biet thao moc voi gia vi. Thao moc thuong chi đen cac bo phan la xanh hoac hoa cua cay (tuoi hoac kho), trong khi cac gia vi thuong đuoc say kho va san xuat tu cac bo phan khac cua cay nhu hat, vo cay, re va qua.
Thao moc co nhieu cach su dung nhu che bien, duoc lieu, huong thom va trong mot so truong hop la tinh than. Cach dung thong dung cua thuat ngu "thao moc" khac nhau giua cac loai thao moc che bien va duoc lieu; trong su dung y hoc hoac tinh than, bat ky bo phan nao cua cay cung co the đuoc xem la "thao moc", gom la, re, hoa, hat, vo re, vo trong (va tang sinh mach), nhua va vo ngoai.
Trong thuc vat hoc, danh tu "thao moc" dung đe chi mot "thuc vat khong tao ra than go" va tinh tu "than thao" co nghia la "giong nhu thao moc", dung đe chi cac bo phan cua cay co mau xanh va ket cau mem".


Đinh nghia Trong thuc vat hoc, thuat ngu thao moc dung đe chi mot loai cay than thao, tuc đuoc đinh nghia la mot cay nho, co hat, khong co than go, trong đo tat ca cac bo phan tren mat đat chet đi vao cuoi moi mua sinh truong. Thong thuong thuat ngu nay chi cay lau nam, mac du cay than thao cung co the la cay hang nam (cay chet vao cuoi mua sinh truong va moc lai tu hat vao nam sau), hoac cay hai nam. Thuat ngu nay trai nguoc voi cay bui va cay than go. Cay bui va cay than go cung đuoc xac đinh theo kich thuoc, trong đo cay bui cao duoi 10 met con cay than go co the cao hon 10 met. Tu herbaceous (than thao) co nguon goc tu tieng Latin herbaceus nghia la "co", nguon goc tu herba (co, thao moc).
Mot y nghia khac cua thuat ngu thao moc co the la chi nhieu loai thuc vat hon, voi muc đich che bien, tri lieu hoac cac muc đich khac. Vi du, mot so thao moc đuoc mo ta pho bien nhat nhu cay xo thom, huong thao va oai huong se bi loai khoi đinh nghia thuc vat hoc ve thao moc vi chung khong chet hang nam va chung co than go. Theo nghia rong hon, thao moc co the la cay than thao lau nam nhung cung co the la cay than go, cay bui thap, cay bui, cay hang nam, day leo, duong xi, reu, tao, đia y va nam. Nganh thao duoc hoc co the su dung khong chi than va la ma con ca qua, re, vo cay va nuou. Do đo, mot đinh nghia ve thao moc la mot loai cay đuoc su dung cho con nguoi, mac du đinh nghia nay co van đe vi no co the bao gom rat nhieu loai thuc vat thuong khong đuoc mo ta la thao moc.


Lich su Nha triet hoc Hy Lap co đai Theophrastus đa chia the gioi thuc vat thanh cay than go, cay bui va thao moc. Thao moc đuoc chia lam ba nhom, đo la thao moc trong chau (vi du nhu hanh tay), thao moc ngot (vi du nhu co xa huong) va thao moc lam salad (vi du nhu can tay hoang da). Trong the ky XVII, khi nhan giong chon loc lam thay đoi kich thuoc va huong vi cua thuc vat khoi cay dai, thao moc trong chau bat đau đuoc goi la rau vi chung khong con đuoc coi la chi phu hop voi chau.
Thuc vat hoc va nghien cuu ve thao moc trong giai đoan so khai chu yeu la nghien cuu ve cong dung duoc ly cua thuc vat. Trong thoi Trung Co, khi thuyet dich the la kim chi nam cua y hoc, nguoi ta cho rang thuc pham so huu đac tinh dich the cua rieng chung, co the thay đoi tinh khi cua con nguoi. Rau mui tay va cay xo thom thuong đuoc dung chung trong nau an thoi Trung Co, chang han nhu trong nuoc dung ga, noi tieng la mot loai thuc pham tri lieu vao the ky 14. Mot trong nhung loai nuoc sot pho bien nhat thoi bay gio, nuoc sot xanh, đuoc lam voi rau mui tay va thuong la ca cay xo thom. Trong mot cong thuc nau an tu the ky 14 đuoc ghi lai bang tieng Latinh "danh cho cac lanh chua, đe giai quyet tinh khi va kich thich su them an cua ho", nuoc sot xanh đuoc phuc vu voi mot đia pho mat va ca long đo trung luoc trong ruou pha loang voi thao moc va gia vi.


Sinh san Thao moc lau nam thuong đuoc nhan giong bang cach giam canh, bat ke la giam canh go mem chua truong thanh, hoac giam go cung noi vo cay đa đuoc cao đe lo lop tuong tang. Mot vet cat thuong se co chieu dai khoang 3 đen 4 inch. Re cay co the moc ra tu than cay. La đuoc tuoc tu phan duoi cho đen mot nua cay truoc khi giam đuoc đat trong moi truong tang truong hoac đat re trong mot coc nuoc. Qua trinh nay đoi hoi moi truong co đo am cao, đu anh sang va nhiet o vung re.


Cong dung = Che bien =

Thao moc che bien đuoc phan biet voi rau o cho, giong nhu gia vi, chung đuoc su dung voi so luong nho va cung cap huong vi hon la chat cho thuc pham.
Thao moc co the la cay lau nam nhu co xa huong, cay xo thom hoac oai huong, cay hai nam nhu rau mui tay hoac cay hang nam nhu hung que. Cac loai thao moc lau nam co the la cay bui nhu cay huong thao (Rosmarinus officinalis) hoac cay than go nhu nguyet que (Laurus nobilis) – đieu nay trai nguoc voi thao moc thuc vat, ma theo đinh nghia khong the la cay than go. Mot so cay đuoc su dung lam ca thao moc va gia vi, chang han nhu co thi la va hat thi la hoac la va hat rau mui. Ngoai ra con co mot so loai thao moc, chang han nhu nhung loai thuoc ho bac ha, đuoc su dung cho ca muc đich che bien va duoc lieu.
Hoang đe Charlemagne (742–814) đa bien soan danh sach 74 loai thao moc khac nhau se đuoc trong trong vuon cua ong. Moi lien he giua thao moc va suc khoe rat quan trong đa co tu thoi Trung Co o Chau Au-- The Forme of Cury (nghia la "nau an") thuc đay viec su dung đai tra thao moc, ke ca trong mon salad, va tuyen bo trong loi noi đau cua cuon sach "su đong y va loi khuyen cua bac thay ve vat ly va triet hoc trong Toa an cua nha vua".


= Tra =
Mot so thao moc co the đuoc ngam trong nuoc soi đe pha tra thao moc (con đuoc goi la tisane). Thong thuong, la, hoa, hat kho hoac cac loai thao moc tuoi đuoc su dung. Tra thao moc co xu huong đuoc lam tu thao moc thom, co the khong chua tanin hoac caffein, va thuong khong đuoc pha voi sua. Cac vi du pho bien bao gom tra hoa cuc, hoac tra bac ha. Tra thao moc thuong đuoc su dung đe thu gian hoac co the ket hop voi cac nghi le.


= Duoc pham =

Thao moc tung đuoc su dung trong y hoc thoi tien su. Tu nam 5000 truoc Cong nguyen, bang chung cho thay nguoi Sumer su dung thao moc trong y hoc đa đuoc ghi lai tren chu hinh nem. Vao nam 162 sau Cong nguyen, bac si Galen đuoc biet đen voi viec pha che cac phuong thuoc thao duoc phuc tap co chua toi 100 thanh phan.
Mot so thuc vat mang chat hoa hoc co tac dung đoi voi co the. Co the co mot so tac đong khi tieu thu o muc đo nho, đien hinh la "gia vi" trong am thuc va mot so loai thao moc đoc hai voi so luong lon hon. Vi du, mot so loai chiet xuat thao moc, chang han nhu chiet xuat cua St. John's-wort (Hypericum perforatum) hoac kava (Piper methysticum) co the đuoc su dung cho muc đich chua tri đe giam tram cam va cang thang. Tuy nhien, mot luong lon cac loai thao moc nay co the dan đen qua tai đoc to va cac bien chung, mot so co tinh chat nghiem trong va nen than trong khi su dung. Cac bien chung cung co the phat sinh khi dung mot so loai thuoc theo toa.
Thao moc tu lau đa đuoc su dung lam co so cua y hoc co truyen Trung Quoc, voi viec su dung co nien đai tu the ky thu nhat truoc Cong Nguyen va rat lau truoc đo. O An Đo, he thong y hoc Ayurveda dua tren thao moc. Viec su dung thao moc đe chua benh trong cac nen van hoa phuong Tay bat nguon tu he thong chua benh bang nguyen to Hippocrates (Hy Lap), dua tren phep an du chua benh bang nguyen to bac bon. Nha thao duoc hoc noi tieng cua truyen thong phuong Tay bao gom Avicenna (Ba Tu), Galen (La Ma), Paracelsus (Đuc Thuy Si), Culpepper (Anh) va cac bac si chiet trung thien ve thuc vat cua the ky 19/đau the ky 20 cua My (John Milton Scudder, Harvey Wickes Felter, John Uri Lloyd). Duoc pham hien đai co nguon goc tu thuoc thao moc tho, va cho đen ngay nay, mot so loai thuoc van đuoc chiet xuat duoi dang cac hop chat phan đoan/phan lap tu thao moc tho va sau đo đuoc tinh che đe đap ung cac tieu chuan duoc pham.
Mot so thao moc co chua cac đac tinh than kinh đa đuoc con nguoi su dung cho ca muc đich ton giao va giai tri ke tu đau ky nguyen Holocene, đang chu y la la va chiet xuat cua cay can sa va cay coca. La cua cay coca đa đuoc nguoi dan o cac xa hoi phia bac Peru nhai trong hon 8.000 nam, trong khi viec su dung can sa nhu mot chat kich thich than kinh đa co o Trung Quoc (the ki thu nhat) va Bac Phi (the ky thu 3).
Nguoi Uc ban đia đa phat trien "thuoc tu cay bui" dua tren nhung thuc vat san co đoi voi ho. Su co lap cua cac nhom nay tuc la cac phuong thuoc đuoc phat trien danh cho nhung benh it nghiem trong hon nhieu so voi cac benh phuong Tay ma ho mac phai trong thoi ky thuoc đia. Cac thao moc nhu bac ha song, cay keo va bach đan đuoc su dung đe chua ho, tieu chay, sot va đau đau.


= Nghi thuc =

Thao moc đuoc su dung trong nhieu ton giao. Trong thoi ky tu vien, cac nha su se trong thao moc cung voi rau, trong khi nhung loai khac se đuoc danh rieng trong mot vuon thuoc cho cac muc đich cu the. Vi du, moc duoc (Commiphora myrrha) va nhu huong (loai Boswellia) trong ton giao Hy Lap hoa, 9 bua thao moc trong ngoai giao Anglo-Saxon, la neem (Azadirachta indica), la hung que (Aegele marmelos , hung que hoac tulsi (Ocimum tenuiflorum), nghe hoac "haldi" (Curcuma longa), can sa trong An Đo giao va cay xo thom trang trong Wicca. Rastafari cung coi can sa la mot loai cay thanh.


= My pham =
Ban đau, luon co su nghi ngo trong cac xa hoi co đai, đac biet la trong moi truong hoai nghi cua cac truyen thong phuong Tay ve hieu qua cua thuoc thao duoc. Viec su dung my pham thao duoc co tu khoang 6 the ky truoc o cac nuoc chau Au va phuong Tay. Hon hop va bot nhao thuong đuoc pha che đe lam trang da mat. Trong suot nhung nam 1940, my pham thao duoc bat đau noi len voi mau son đo noi bat, moi nam lai co mot mau đo đam hon. My pham thao duoc co nhieu dang, chang han nhu kem thoa mat, tay te bao chet, son moi, nuoc hoa tu nhien, phan phu, dau duong the, chat khu mui va kem chong nang. Chung kich hoat thong qua bieu mo cua tuyen ba nhon đe lam cho da mem mai hon. Cac loai dau Ayurvedic đuoc su dung rong rai o An Đo, đuoc đanh gia cao vi đac tinh tu nhien mang lai suc khoe.


= Khac =
Cac cay thao moc (rai rac) tren tang cua noi o va cac toa nha khac. Nhung cay nhu vay thuong co mui thom hoac lam se, va nhieu loai cung đuoc dung lam thuoc tru sau (vi du nhu đuoi bo chet) hoac chat khu trung. Vi du, co thom (Filipendula ulmaria) đoi khi đuoc rai khap cac tang vao thoi Trung Co vi mui thom cua no.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Herbs tai Wikimedia Commons
§ 182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe Luu tru ngay 9 thang 2 nam 2018 tai Wayback Machine, US Code of Federal Regulations