Paul Bert (17 thang 11 nam 1833 – 11 thang 11 nam 1886, o Viet Nam co khi viet la Pon Be) la mot nha đong vat hoc, sinh ly hoc, va chinh tri gia nguoi Phap.


Cuoc đoi Paul Bert sinh ra o Auxerre (Yonne). Ong nhap hoc Ecole polytechnique o Paris voi y đinh tro thanh mot ky su; nhung sau đo ong đa đoi y, chuyen sang nghien cuu ve luat; roi cuoi cung, chiu anh huong cua nha đong vat hoc Louis Pierre Gratiolet (1815–1865), ong đa theo nganh sinh ly hoc, va tro thanh mot trong nhung hoc tro xuat sac nhat cua Claude Bernard. Sau khi tot nghiep voi tam bang bac si y khoa vao nam 1863, va tien si khoa hoc vao nam 1866, ong đuoc moi lam giao su mon sinh ly hoc o Bordeaux (1866) va Sorbonne (1869).
Sau "Cong xa Paris" (1870) ong bat đau tham gia hoat đong chinh tri va la mot nguoi ung ho Gambetta. Nam 1874 ong trung cu đai bieu quoc hoi, va tham gia vao nhom cuc ta, vao nam 1876 ong trung cu vao ha nghi vien. Ong la mot trong nhung ke thu lon nhat cua thuyet giao quyen, va la mot nguoi ung ho cuong nhiet cho "giai phong nen giao duc quoc dan khoi cac giao phai, va tao co hoi cho moi cong dan tiep can no (giao duc)".
Ong la Bo truong Bo Giao duc Phap tu ngay 14/11/1881 đen 30/01/1882 trong noi cac ngan ngui cua Gambetta, vao nam 1881 ong đa gay cang thang ghe gom khi dien thuyet ve Cong giao o mot nha hat tai Paris, trong đo ong che nhao cac cha co va cac du an ton kem in an va phat hanh cac sach ton giao phat cho cac tin đo o mien nam Phap. Đau nam 1886, ong đuoc bo nhiem lam thong su An Nam va Bac Ky. Ong mat vi benh ly tai Ha Noi vao ngay 11 thang 11 nam đo.


Su nghiep Ong lam khoa hoc xuat sac hon nhieu so voi lam chinh tri va quan ly. Cong trinh noi tieng cua ong, La Pression barometrique (1878), cong bo nhung nghien cuu ve anh huong ve mat sinh ly cua ap suat khong khi, ca tren lan duoi muc binh thuong, ma nho đo ong đuoc Vien han lam Khoa hoc trao tang mot giai thuong tri gia 20.000 franc nam 1875. Thuat ngu "hieu ung Paul Bert" đuoc gioi khoa hoc đat ra va su dung đe mo ta trang thai mat tinh tao do nito trong đieu kien cao ap (hyperbaric).
Nhung cong trinh nghien cuu ban đau cua ong, cung cap cho ong tu lieu đe thuc hien hai luan an tien si, tap trung vao linh vuc cay ghep đong vat va su can thiet cua mo đong vat. Nhung nghien cuu ve sinh ly hoc tiep theo tap trung vao tac đong cua cac loai hoa chat, ve thuoc gay te, ve ho hap va ngat, va ve cac nguyen nhan cua su thay đoi cua mau sac o tac ke hoa, v.v...
Ong cung quan tam đen sinh ly hoc thuc vat, va đac biet tim hieu cu đong cua cac loai thuc vat nhay cam, va anh huong ve anh sang cua cac mau sac khac nhau toi cuoc song cua tham thuc vat. Khoang sau nam 1880, ong đa viet mot so sach giao khoa tieu hoc giang day khoa hoc, va cung co nhieu an pham ve cac chu đe giao duc va chu đe lien quan.
Ong đa viet cung Raphael Blanchard mot huong dan giang day rat thanh cong - Elements de zoologie G. Masson (Paris), 1885.


Di san Chinh quyen thuc dan Phap o Đong Duong đa xay dung mot vuon hoa o Ha Noi mang ten ong, vuon hoa Paul Bert, o đo co đat tuong ong (tuong Paul Bert gui tu Phap sang thay the cho tuong than Tu do). Duoi thoi Đe quoc Viet Nam, Đoc ly (thi truong) Ha Noi la Tran Van Lai đa cho giat đo tuong Paul Bert đo. Vuon hoa Paul Bert sau nay đuoc đoi ten thanh Vuon hoa Ly Thai To. Tuong Paul Bert cuoi cung bi nau chay đe gop đong đuc tuong Phat o Ngu Xa.
Đong thoi, chinh quyen thuc dan con đat ten ong cho mot so con pho o Ha Noi (pho Trang Tien ngay nay), Hai Phong (nay la pho Đien Bien Phu), Nam Đinh (nay la pho Tran Hung Đao), Hue (nay la pho Truong Tien), Đa Nang (nay la pho Nguyen Du), Sai Gon (nay la đuong Tran Quang Khai). Mot truong hoc o Ha Noi mang ten Paul Bert nay la truong Trung Vuong o pho Hang Bai.


Tham khao Đoc them