Hanh chinh Viet Nam thoi Hong Bang phan anh bo may chinh quyen tu trung uong toi đia phuong cua Viet Nam thoi Hong Bang trong lich su Viet Nam.


Chinh quyen trung uong Thoi ky Hong Bang la thoi ky đau tranh hinh thanh bo toc va hinh thanh nha nuoc đau tien o Viet Nam. Hung Vuong (雄王) la tu truong bo lac Van Lang, bo lac manh nhat trong cong đong nguoi Lac Viet. Hung Vuong lay quoc hieu la Van Lang (文郎).
"Linh Nam chich quai" (嶺南摭怪), quyen 1, "Hong Bang thi truyen" (鴻龐氏傳) ghi gioi han lanh tho cua nuoc Van Lang nhu sau: 

đong giap bien Nam Hai (南海), tuc Bien Đong
tay đen đat Ba Thuc (巴蜀), nay thuoc tinh Tu Xuyen cua Trung Quoc.
bac đen ho Đong Đinh (洞庭)
nam giap nuoc Ho Ton Tinh (狐猻精). Theo loi chu thich trong sach thi nuoc Ho Ton Tinh sau nay la nuoc Chiem Thanh (占城).
"Đai Viet su ky toan thu" (大越史記外紀全書) va "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" (欽定越史通鑑綱目) chep tuong tu, chi khac la goi nuoc Ho Ton Tinh la nuoc Ho Ton (胡孫). "Đai Viet su ky toan thu" cho rang Van Lang thuoc đia phan Duong chau (楊州), mot trong so chin chau cua Trung Quoc thoi Ha, Chu, Thuong.
Kinh đo cua nuoc Van Lang theo "Đai Viet su ky toan thu" va "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" la Phong chau (峰州) thuoc bo Van Lang . "Viet su luoc" chi noi kinh đo nam o đat bo lac Van Lang.
Su sach ghi chep rat van tat va khong he thong ve bo may chinh quyen thoi Hung Vuong. Cac su gia cung chung nhan đinh la nha nuoc Hung Vuong rat đon so mang đam dau an bo lac-cong xa. Theo “Linh
Nam chich quai” thi Hung vuong “sai cac em phan tri, đat em thu lam tuong vo, tuong van; tuong van goi la Lac hau, tuong vo goi la Lac tuong; con trai vua goi la Quan lang, con gai goi la Mi nuong, quan Huu ty goi la Bo chinh, than boc no le goi la no ti, xung than la khoi, đoi đoi cha truye­n con noi goi la phu đao, thay đoi truye­n cho nhau đe­u hieu la Hung Vuong khong đoi”.
"Đai Viet su ky toan thu" va "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chep tuong tu, chi thay hai chu "phu đao" 輔導 bang 父道.
Cac su gia hien đai cho rang cac su gia thoi Hau Le mo phong trieu đinh phong kien Trung Quoc đe mo ta nha nuoc thoi Hung Vuong, theo đo nguoi đung đau phai la vuong hoac đe, danh hieu Hung Vuong xuat phat tu Khun hay Cun trong tieng Mon-Khmer đe chi nguoi thu linh bo toc. Luc đo thuc chat thoi ky nay chua co chu viet va chua phan biet van vo, chua đinh ra vuong hau. Chu "My Nuong" la phien am Han Viet cua chu "me, nang" trong tieng Muong (ngay nay van dung) đe chi con gai nha quyen quy. Quan lang la chu "lang đao" trong tieng Muong; "phu đao" la che đo "phia" cha truyen con noi cua nguoi Muong.
Do chua co chu viet, cong viec thuc hien va su kien chi co the truyen mieng, nhung van co luat le quy đinh chung ma sau nay Ma Vien (馬援) thoi Đong Han mo ta la "Luat Viet khac luat Han hon 10 viec" (越律與漢律駁者十餘事 Viet luat du Han luat bac gia thap du su) . Viet su luoc mo ta "chinh su dung loi ket nut" (nguyen van: 結繩為政 "ket thang vi chinh"), đuoc cac nha nghien cuu hien nay xac nhan la viec dung day that nut đe ghi nho su viec, tuong tu nhu nhung chuoi day ghi nho su viec cua đong bao thieu so Viet Nam hien nay lam chung thuc cho ghi chep tren.
Cu dan trong pham vi nuoc Van Lang gom co nguoi Viet, nguoi Muong, nguoi Tay-Thai.
Su nay sinh hinh thai nha nuoc du so khai, đa đanh dau mot buoc tien quan trong cua lich su, xac nhan qua trinh dung nuoc thoi Hung Vuong va đat co so cho su ra đoi cua mot loai hinh cong đong toc nguoi moi: cong đong quoc gia, cong đong bo toc co it nhieu tinh dan toc.
Cac su gia tong ket so đo chuyen hoa tu xa hoi nguyen thuy tan ra sang xa hoi phan hoa giai cap so ky nhu sau:

Theo cac su gia, moi quan he chung trong ca nuoc van mang nang tinh lien minh bo lac. Hung Vuong tuong đuong voi ngoi vi "cun" (toc truong) cua bo toc manh nhat, cac bo toc khac van co "cun" rieng va phuc tung Hung Vuong bang che đo tien cong va chi chiu su chi huy khi co viec lon. Lac tuong va Lac hau la toc truong cua bo lac minh, giup viec cho Hung Vuong khi co viec chu khong phai la quan chuc theo bien che thuong truc o ben canh vua.


Chinh quyen đia phuong Theo "Linh Nam chich quai", quyen 1, "Hong Bang thi truyen" nuoc Van Lang đuoc chia thanh 15 bo (部), con goi la quan (郡) la:

Viet Thuong (越裳)
Giao Chi (交趾)
Chu Dien (朱鳶)
Vu Ninh (武寧)
Phuc Loc (福祿)
Ninh Hai (寧海)
Duong Tuyen (陽泉)
Luc Hai (陸海)
Hoai Hoan (懷驩)
Cuu Chan (九真)
Nhat Nam (日南)
Chan Đinh (真定)
Van Lang (文郎)
Que Lam (桂林)
Tuong Quan (象郡)
Theo "Viet su luoc", quyen thuong, "Quoc so duyen cach" (國初沿革) thi nuoc Van Lang gom 15 bo lac (部落):

Giao Chi (交趾)
Viet Thuong Thi (越裳氏)
Vu Ninh (武寧)
Quan Ninh (軍寧)
Gia Ninh (嘉寧)
Ninh Hai (寧海)
Luc Hai (陸海)
Thang Tuyen (湯泉)
Tan Xuong (新昌)
Binh Van (平文)
Van Lang (文郎)
Cuu Chan (九真)
Nhat Nam (日南)
Hoai Hoan (懷驩)
Cuu Đuc (九德)
Theo "Du đia chi" (輿地誌) cua Nguyen Trai, "Đai Viet su ky toan thu" va "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" thi nuoc Van Lang đuoc phan thanh 15 bo la:

Giao Chi (交趾): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc ba tinh Ha Noi (河內), Nam Đinh (南定) va Hung Yen (興安)
Chu Dien (朱鳶): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Son Tay (山西)
Vu Ninh (武寧): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Bac Ninh (北寧)
Phuc Loc (福祿): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Son Tay
Viet Thuong (越裳): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu rang nay la vung đat tu phu Hai Lang (海陵) tinh Quang Tri (廣治) đen phu Đien Ban (奠盤) tinh Quang Nam (廣南). Đao Duy Anh can cu theo ten huyen Viet Thuong quan Cuu Đuc (九德) thoi thuoc Ngo cho rang đay la khu vuc huyen Đuc Tho, tinh Ha Tinh.
Ninh Hai (寧海): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la thuoc tinh Quang Yen.
Duong Tuyen (陽泉): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Hai Duong (海陽), Đao Duy Anh can cu vao ten huyen Thang Tuyen (湯泉) cua Thang chau (湯州) thi cho rang la đat Thang chau thoi thuoc Đuong, tuc vung tay nam Quang Tay, Trung Quoc hien nay.
Luc Hai (陸海): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Lang Son (諒山), Đao Duy Anh xac đinh la ven bien Hai Phong hien nay.
Vu Đinh (武定): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc hai tinh Thai Nguyen (太原) va Cao Bang (高平).
Hoai Hoan (懷驩): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Nghe An (乂安).
Cuu Chan (九真): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Thanh Hoa (清化).
Binh Van (平文): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" nghi ngo khong khang đinh o đau.
Tan Hung (新興): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc hai tinh Hung Hoa (興化) va Tuyen Quang (宣光).
Cuu Đuc (九德): "Kham đinh Viet su thong giam cuong muc" chu la nay thuoc tinh Ha Tinh (河靜).
Van Lang (文郎)
Cac nha nghien cuu, tu Le Quy Đon the ky XVIII toi thoi hien đai đeu xac đinh rang hau het ten cac bo cua nuoc Van Lang la vay muon cac ten đoi sau chep vao. Đai đa so cac ten bo lac đeu đuoc su sach lay theo đia danh quan hoac huyen tu thoi Bac thuoc lan 1 đen thoi Bac thuoc lan 3, nhu Đao Duy Anh chi ra tung ten khi liet ke cac bo ma co su đa ghi nay: Giao Chi la ten quan Nha Han đat, Viet Thuong Thi la ten huyen thuoc quan Cuu Đuc thoi thuoc Ngo va huyen thuoc quan Nhat Nam thoi thuoc Tuy, Vu Ninh la huyen thuoc quan Giao Chi thoi thuoc Đong Ngo, Quan Ninh la ten huyen thuoc Ai chau do Nha Đuong đat, Gia Ninh la ten huyen thuoc Phong chau thoi thuoc Đuong, Ninh Hai la ten quan đat thoi thuoc Luong, Tan Xuong la quan thoi thuoc Tan, Thang Tuyen la ten quan va huyen thoi Đuong thuoc Thang chau, Luc Hai tuc Luc chau thoi thuoc Đuong, Cuu Chan la ten quan thoi thuoc Han, Nhat Nam cung la ten quan thoi thuoc Han, Hoai Hoan la ten huyen thoi Đuong thuoc Hoan chau, Cuu Đuc la ten quan thoi thuoc Ngo van van.
Cac nha nghien cuu cho rang so di nhu vay vi cac su gia thoi co đai muon cho nuoc Van Lang trong truyen thuyet co noi dung cu the, chon lay mot so ten voi 2 muc đich vua đu so 15 bo trong truyen thuyet va vua trum đu đia ban sinh song cua nguoi Lac Viet thoi Hung Vuong.
Dan cu đuong thoi con thua thot. To chuc chinh quyen co 2 cap: bo lac (ma đen thoi thuoc Han sau nay tro thanh huyen) va duoi bo lac la cong đong cong xa nong thon (ke, cha, chieng, muong), ket hop quan he hang xom voi quan he ho hang. Mot chieng co the cai quan nhieu ban. Đung đau cong xa la Bo Chinh (đuoc xac đinh la phien am Han cua tu Viet co, giong am Po Chieng tieng Tay-Thai, chieng la ban lon co the luc cai quan nhung ban nho, co nghia la gia lang). Ben canh đo con co Hoi đong cong xa do cac thanh vien cu ra đe giai quyet moi viec o đia phuong.
Cac su gia hien đai dan chung mot so đia danh con thanh to "chieng" phan bo trong khong gian rong lon tu Bac Viet Nam qua Bac Lao toi Bac Thai Lan. Nhung noi co đia danh "Chieng" mat đo lon nhat la vung Son La, ngay ca khu vuc Ha Noi cung co (Chieng Loi, Chieng Tang, Chieng Vay). Đo Van Ninh đa thong ke đuoc 80 đia danh o Viet Nam, 35 đia danh Lao va 23 đia danh Thai Lan co thanh to "Chieng".


Xem them Hong Bang
Hung Vuong
Hanh chinh Viet Nam thoi Bac thuoc lan 1


Tham khao Đai Viet su luoc
Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc
Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep
Tran Trong Kim (2010), Viet Nam su luoc, Nha xuat ban Thoi đai
Nguyen Khac Thuan (2003), Đai cuong lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Đao Duy Anh (2005), Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Vien Su hoc (2001), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Le Van Sieu (2006), Viet Nam van minh su, Nha xuat ban Van hoc


Chu thich