Kim Dae-jung (Tieng Han: 김대중, Hanja: 金大中, phien am tieng Viet: Kim Te Chung, phien am Han-Viet: Kim Đai Trung; 6 thang 1 nam 1924–18 thang 8 nam 2009), thuong đuoc goi bang ten viet tat cua ong la DJ la chinh khach, nha hoat đong dan chu Han Quoc, va la Tong thong thu 8 cua Han Quoc tu nam 1998 đen nam 2003, chu nhan cua giai Nobel Hoa binh nam 2000. Kim la nguoi Han Quoc duy nhat cho đen hien tai duoc trao giai thuong Nobel. Ong đuoc menh danh la "Nelson Mandela cua chau A" vi đa danh phan lon cuoc đoi đe hoat đong chinh tri nham đau tranh chong lai che đo đoc tai cung nhu chinh sach Anh duong ma ong đa ap dung đoi voi Nha nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien o mien Bac.
Ong Kim la ung cu vien đoi lap đau tien đac cu tong thong va đuoc cac su gia xep hang la tong thong vi đai thu 2 trong lich su Han Quoc (chi sau co Tong thong Park Chung-hee, nguoi đa đua kinh te Han Quoc phat trien ngoan muc voi ky tich song Han).
Sinh ra o Hauido, Shinan-gun, Jeollanam-do, Kim Dae-jung phai chiu nhieu ap buc tu che đo quan su, bao gom bat coc, quan thuc tai gia va bo tu. Kim tham gia chinh truong voi tu cach la thanh vien phe moi cua Đang Dan chu. Ong la mot chinh tri gia đoi lap, nguoi đa thuc hien phong trao dan chu hoa chong lai che đo đoc tai quan su tu nen Cong hoa thu ba vao nhung nam 1960 đen nen cong hoa thu nam vao nhung nam 1980. Ong tiep tuc thua trong cac cuoc bau cu tong thong cho đen cuoc bau cu tong thong lan thu 7 nam 1971, cuoc bau cu tong thong lan thu 13 nam 1987 va cuoc bau cu tong thong lan thu 14 nam 1992. Tuy nhien, trong cuoc bau cu tong thong lan thu 15 nam 1997, ong đa đanh bai ung cu vien Đang Đai Quoc Lee Hoi-chang thong qua lien minh voi Kim Jong-pil va DJP. Ong Kim la ung cu vien đoi lap đau tien đac cu tong thong. Vao thoi điem nham chuc nam 1998, ong đa 74 tuoi, tro thanh tong thong lon tuoi nhat trong lich su.
Ong thuc đay chinh sach Anh Duong, mot chinh sach xoa diu Trieu Tien, va to chuc hoi nghi thuong đinh lien Trieu lan đau tien voi nha lanh đao Trieu Tien Kim Jong-il vao thang 6 nam 2000. Ong la nguoi Han Quoc đau tien va duy nhat cho đen nay nhan giai Nobel Hoa binh trong nhiem ky cua minh vao nam 2000 vi nhung đong gop trong viec cai thien nhan quyen va thuc đay quan he lien Trieu va Nhat Ban. Ong cung đuoc trao Giai Nhan quyen Rafto cua Na Uy nam 2000, Huan chuong Hoa hong Sharon nam 1998, Giai thuong Nhan quyen cua Lien đoan Nhan quyen Quoc te nam 1998, Huy chuong Tu do Philadelphia cua Hoa Ky nam 1999, Giai thuong Nhan quyen Bac My cua Hiep hoi Nhan quyen Han Quoc, Giai thuong Nhan quyen George Meany cua Hoa Ky, va Giai thuong Nhan quyen Bruno Kreisky. Ong rat xuat sac trong viec dien thuyet truoc cong chung va đa nhan đuoc ghi vao sach ky luc Guinness the gioi cho bai phat bieu dai nhat truoc Quoc hoi. Ngay ca trong mua đong lanh gia nhat, no van đuoc vi nhu cay kim ngan co the chiu đung moi loai gio mua. Sau khi man nhiem ky nam 2003, ong qua đoi o tuoi 85 vao ngay 18 thang 8 nam 2009 do suy đa tang va hoi chung suy ho hap do viem phoi.


Tuoi tre va truoc khi tham gia chinh tri Cac van ban chinh thuc ghi ngay sinh cua Kim Dae-jung la 3 thang 12 nam 1925, tuy nhien co nguon cho rang ngay sinh that la 6 thang 1 nam 1924, chinh Kim đa đoi đe tranh bi cuong buc tong quan trong thoi ky Nhat Ban chiem đong Han Quoc. Ong sinh ra o huyen Sinan, thuoc tinh Jeolla, nay la Jeolla Nam.  Kim la hau due the he thu 12 cua Kim Ik-soo (김익수;金益壽), nguoi tung giu chuc Bo truong thu hai cua Bo Chien tranh (병조참판;兵曹參判) va Bo truong dan su (문신;文臣), nguoi tham gia vao viec xay dung Gwansanggam trong thoi ky Joseon. Ik-soo la chau trai cua Kim Young-jeong (김영정;金永貞) cua Gia toc Gimhae Kim, đieu nay khien ong tro thanh ho hang xa cua Kim Jong-pil. Kim sinh ra o Quan Sinan, Nam Jeolla luc bay gio la Tinh Jeolla Nam; thanh pho hien nay o Jeollanam-do. Gia đinh Kim đa chuyen đen thanh pho cang Mokpo gan đo đe ong co the hoc xong trung hoc. Ong phai đoi ten thanh Toyota Taichu (豊田大中) vi sac lenh soshi-kaimei đuoc thong qua.
Kim tot nghiep truong Trung cap Kinh doanh Mokpo nam 1943 voi thanh tich xuat sac. Sau khi lam thu ky cho mot cong ty hang hai cua Nhat, ong tro thanh chu cong ty va tro nen giau co. Ong đa đao thoat khoi su xam luoc cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien trong Chien tranh Trieu Tien. Nam 1945, Kim cuoi nguoi vo đau tien Cha Yong-ae va co hai con trai. Sau that bai cua Nhat Ban trong The chien thu hai va su giai phong cua Han Quoc, ong đuoc bau lam chu tich uy ban quan ly cong ty. Nam 1946, khi Han Quoc moi đuoc giai phong tranh luan ve cach tu quan ly lan đau tien sau 40 nam, ong gia nhap mot to chuc dan toc chu nghia voi ca thanh vien than Cong san va chong Cong nhung đa roi đi sau nhung bat đong voi nhung nguoi than cong san. Tuy nhien, đieu nay khien ong co nguy co bi truy na tu cac đoi thu chinh tri trong su nghiep chinh tri tuong lai cua minh. Nam 1947, ong mua mot con tau va thanh lap cong ty van tai bien cua rieng minh va nam 1948, Kim tro thanh chu but cua nhat bao Mokpo. Khi Chien tranh Trieu Tien bat đau vao thang 6 nam 1950, Kim đang đi cong tac o Seoul. Khi đi bo tro lai Mokpo, ong bi cong san Bac Trieu Tien bat va bi ket an ban, mac du ong đa tron thoat đuoc.


Đau tranh chong đoc tai quan su Kim bat đau tham gia chinh truong tu nam 1954, duoi thoi tong thong đau tien cua Han Quoc la Ly Thua Van. Ong đac cu ghe nghi si tai Quoc hoi nam 1961, nhung ket qua bau cu bi huy bo do luc ay đa xay ra mot cuoc đao chinh quan su do tuong Park Chung Hee lanh đao. Tuy nhien ong lien tiep đac cu cac cuoc bau cu nghi vien vao cac nam 1963 va 1967, sau đo dan tro thanh lanh tu phai đoi lap. Do đo, ong đuoc phai đoi lap đua ra tranh cu trong cuoc bau cu tong thong nam 1971.


= Chien dich tranh cu tong thong nam 1971 =

Sau khi hoan thanh khoa hoc thac si kinh te tai Đai hoc Kyung Hee vao nam 1970, ong tranh cu voi tu cach la ung cu vien đoi lap cho cuoc bau cu bau cu tong thong nam 1971, chong lai Tong thong Park Chung Hee. Tong thong Park đa bai bo gioi han nhiem ky va đang tim cach tranh cu nhiem ky thu ba. La mot nha hung bien rat tai nang, Kim co the thu hut đuoc long trung thanh vung chac cua nhung nguoi ung ho ong. Kim đa gianh đuoc su đe cu cua đang đoi lap truoc Kim Young-sam, mot chinh tri gia ung ho dan chu khac.
Kim hua hen ve mot "nen kinh te đai chung" theo đinh huong phuc loi va cung ung ho viec giam bot cang thang voi Trieu Tien, đong thoi du đoan chinh xac rang neu Park tai đac cu, ong se tro thanh mot "nha đoc tai".
Ong gan nhu đa co the đanh bai Park, nguoi đoat đuoc thang loi cuoi cung bang mot chien dich truyen thong đay thien vi. Tuy vay Kim đa to ra anh huong manh me; đac biet o vung Jeolla noi ong nhan đuoc toi 95% phieu pho thong, mot ky luc hien van chua bi pha o Han Quoc.


= Am muu am sat =
Mot thang sau cuoc bau cu tong thong, trong khi Kim Dae-jung đang van đong tranh cu co quan lap phap, ong đa bi tai nan xe hoi nghiem trong sau cuoc bau cu; đay co the la mot vu tan cong co chu đich (đe lai thuong tat vinh vien cho ong o hong). Do đo ong phai roi nuoc đe sang Nhat, noi ong tiep tuc lanh đao phong trao dan chu chong đoc tai, von tro nen cang manh me boi Hien phap Duy Tan nam 1972 cua Park Chung-hee.


= Bi NIS bat coc nam 1973 =
Ngay 8 thang 8 nam 1973, sau mot cuoc hop voi lanh đao Đang Dan chu Thong Nhat tai khach san Grand Palace o Tokyo, ong bi mot nhom đac vu Han Quoc truc thuoc NIS bat coc va du đinh thu tieu nhung sau đo đa đuoc tha ra, đieu ma ve sau ong con nhac lai trong dien van khi nhan giai Nobel.

Toi đa song va tiep tuc song voi niem tin rang Chua luon o ben toi. Toi biet đieu nay tu kinh nghiem. Vao thang 8 nam 1973, khi đang song luu vong o Nhat Ban, toi bi cac nhan vien tinh bao cua chinh phu quan su Han Quoc bat coc ngay tu phong khach san o Tokyo. Tin tuc ve vu viec đa khien ca the gioi phai giat minh. Cac đac vu đua toi len chiec thuyen đang tha neo doc bo bien. Ho troi toi lai, bit mat va bit mieng toi. Ngay khi ho chuan bi nem toi xuong bien, Chua Giesu Kito đa xuat hien truoc mat toi mot cach ro rang nhu vay. Toi bam lay ngai va cau xin ngai ay cuu toi. Ngay luc đo, mot chiec may bay đa đuoc chinh Thien Chua toan nang phai xuong đe cuu toi khoi canh cua tu.

Philip Habib, đai su Hoa Ky tai Seoul, đa cau xin cho ong voi chinh phu Han Quoc; "may bay" đuoc nhac đen la may bay tuan tra cua Luc luong Phong ve Hang hai Nhat Ban đang theo doi nhung ke bat coc.


= Bi ket an tu hinh va truc xuat =

Sau đo, ong quyet đinh tro ve Seoul, nhung chinh quyen quan su cam ong tham gia cac hoat đong chinh tri va nam 1976 thi bat giam, ket an ong 5 nam tu vi đa tham gia mot cuoc bieu tinh lon chong chinh quyen. Tu nam 1978, muc an đuoc giam xuong thanh quan thuc tai gia duoi suc ep cua cong đong quoc te. To chuc An xa Quoc te đa goi ong la mot "tu nhan luong tam".
Sau vu am sat Park Chung Hee nam 1979, Kim đuoc trao tra tu do hoan toan. Nhung chi mot nam sau, vao nam 1980, Chun Doo-hwan tien hanh đao chinh va sau đo đan ap da man Phong trao dan chu Gwangju. Trong lan song bat bo thanh trung sau đo, ong bi tuyen an tu hinh voi hai toi danh la noi loan va gian điep. Nhieu to chuc nhan quyen va quoc gia dan chu đa van đong bai bo an quyet nay, trong đo Giao hoang Gioan Phaolo II co gui thu cho Chun đe xin an xa cho Kim. Trong luc sap bi hanh hinh (bang cach bi troi đua len truc thang va quang xuong bien), su can thiep muon mang cua chinh phu Hoa Ky đa to ra co hieu qua: an quyet giam xuong con 20 nam tu, va ve sau tro thanh truc xuat sang Hoa Ky. Thang 12 nam 1982, Kim Dae-jung sang cu tru tai Boston va giang day voi tu cach giao su thinh giang o Trung tam Su vu Quoc te cua Đai hoc Harvard. Trong thoi ky nay ong đa co nhieu bai viet chi trich chinh quyen đoc tai quan su cua Chun tren cac tap chi uy tin. Vao ngay 30 thang 3 nam 1983, Kim co bai phat bieu ve nhan quyen va dan chu tai Đai hoc Emory o Atlanta, Georgia va nhan bang Tien si Luat danh du cua truong nay. Vao nam 1985, ong quyet đinh tro ve que huong.


Xay dung nen dan chu moi Tro lai Seoul, Kim lap tuc đoi mat voi lenh quan thuc, nhung tiep tuc đong vai tro lanh đao phe đoi lap. Nam 1987, Chun Doo-hwan nhin nhan su phan đoi đoc tai cua nguoi dan, đong y tu chuc va to chuc cuoc bau cu tong thong cong bang đau tien o Han Quoc. Phe đoi lap đa khong tim đuoc tieng noi thong nhat, so phieu cua ho bi phan chia giua Kim Dae-jung (27%) va Kim Young-sam (28%), khien cho ung vien Roh Tae-woo – mot cuu tuong linh đuoc Chun đo đau chien thang chi voi 36,5 % phieu pho thong.
Nam 1992, ong lai mot lan nua that bai trong cuoc bau cu tong thong, lan nay la cuoc đoi đau truc tiep voi Kim Young-sam, nguoi sap nhap đang cua minh voi Đang Dan chu Cong ly cam quyen đe lap nen Đang Đai Dan toc. Nhieu nguoi tin rang su nghiep chinh tri cua Kim Dae-jung đa ket thuc khi ong roi bo chinh truong, sang Anh va nhan mot vi tri tai Clare Hall thuoc Đai hoc Cambridge. Tuy nhien vao nam 1995, ong tuyen bo quay lai va tham gia vao cuoc bau cu tong thong lan thu tu cua minh.
Va lan nay, tinh the co phan thuan loi hon cho ong khi cong chung đang phan đoi chinh sach cua chinh phu trong viec vuc day nen kinh te khoi cu soc cua cuoc Khung hoang tai chinh chau A 1997 bung no chi it ngay truoc ky bau cu. Ket qua la trong cuoc bau cu ngay 18 thang 12 nam 1997, lien danh voi ung vien pho tong thong Kim Jong-pil, ong đa đanh bai Lee Hoi-chang – ung cu vien đuoc Kim Young-sam hau thuan. Thang loi cua ong cung đen mot phan tu su chia re trong đang đoi lap, cho phep ong đac cu voi chi 40,3% phieu pho thong. Ong chinh thuc tuyen the lam tong thong thu 8 cua Đai Han Dan Quoc, buoi le dien ra vao ngay 25 thang 2 nam 1998, đanh dau lan đau tien trong lich su Han Quoc mot đang cam quyen chuyen giao quyen luc trong hoa binh cho nguoi đoi lap chien thang trong mot cuoc bau cu dan chu.


Tong thong (1998–2003) Ong tuyen the nham chuc tong thong thu 8 cua Han Quoc vao ngay 25 thang 2 nam 1998. Viec nay đanh dau lan đau tien trong lich su Han Quoc ma đang cam quyen chuyen giao quyen luc mot cach hoa binh cho mot đang đoi lap đuoc bau mot cach dan chu. Kim nham chuc trong boi canh khung hoang kinh te Chau A len đen đinh điem. Trong bai phat bieu nham chuc, Tong thong Kim đa mo ta chinh quyen cua minh la "chinh phu cua nhan dan".


= Kinh te =
Khi Kim Dae-jung moi nham chuc, đa co nhung ngo vuc ve kha nang đieu hanh cua ong, nguoi đuoc biet toi nhu mot nha hoat đong dan chu nhieu hon la mot nha quan ly. Tuy nhien ong đa to ra cuc ky xuat sac trong vi tri cua minh.
Voi tu cach  ung cu vien tong thong, Kim đa đat cau hoi ngan gon ve đieu kien kem theo cac khoan vay cua IMF va goi y rang ong co the đam phan lai. Tuy nhien sau khi đac cu, Kim đa nhanh chong nhan ra tam quan trong cua thoa thuan IMF trong viec khoi phuc kinh te Han Quoc. Ke tu đo, ong thuc hien chinh sach tan tu do nhat trong so cac tong thong lon cua Han Quoc, va biet danh cua ong la "Nha cach mang tan tu do" (tieng Han: 신자유주의 혁명가).
Đap lai cu soc cua cuoc khung hoang tai chinh (kinh te tang truong –5,8% nam 1998), Tong thong Kim đa tien hanh nhung cuoc cai cach manh me nham tai cau truc nen kinh te. Ong tim cach giam bot nhung uu đai cho cac chaebol (cac tap đoan gia toc đai tu ban lon, lau đoi o Han Quoc nhu LG, Hyundai hay Samsung, co quyen luc ve kinh te va quan he mat thiet voi chinh quyen) trong khi tang cuong su minh bach ve tai chinh. Nam 1999, nen kinh te tang truong tro lai 10,2% va tiep tuc duy tri toc đo nhung nam sau đo. Ong cung van đong đe đua thanh luat dan đen su hinh thanh che đo phuc loi xa hoi đuong đai o Han Quoc; trong nhiem ky cua ong, Han Quoc đa đong to chuc (cung voi Nhat Ban) thanh cong ky World Cup 2002. Ong cung to ra khoan dung voi nhung lanh đao cu cua che đo đa tung bat giu va tuyen an tu hinh minh.


= Cai cach lao đong =
Chinh phu cua Kim Dae-jung cung nang cao tinh linh hoat cua thi truong lao đong nhu mot muc tieu chinh cua cai cach co cau.
Kim đa tao ra cac thoa thuan hop tac giua doanh nghiep, lao đong va chinh phu đe khien ho hop tac voi nhau trong viec giai quyet cac van đe tai chinh cua đat nuoc.
Sau khi đam phan tham van giua ba ben, đao luat tieu chuan lao đong đa đuoc Quoc hoi sua đoi vao ngay 13 thang 2 nam 1998. Theo đao luat moi, doanh nghiep hua đam bao tinh minh bach trong quan ly cua minh va thuc hien cac bien phap than trong khi sa thai nhan vien. Cu the, luat đa cung cap co so phap ly đe đieu chinh viec lam va chi cho phep sa thai sau khi mot cong ty đa can nhac hop ly loi ich cua nguoi lao đong. Mat khac, nguoi lao đong đong y thuc hien viec sa thai lao đong linh hoat đe tai co cau, đong thoi cam ket huong toi nang cao nang suat va hop tac voi doanh nghiep ve tien luong va gio lam viec. Ve phia chinh phu, chinh phu cam ket tang cuong cac chuong trinh ho tro cua minh bang cach cung cap đao tao nghe va thong tin ve viec lam lai. Cac lua chon viec lam moi nhu lam viec tam thoi, viec lam ban thoi gian va lam viec tai nha đa đuoc phat trien. Đe đoi pho voi tinh trang sa thai quy mo lon du kien ​​tu cuoc khung hoang kinh te va qua trinh tai co cau, chinh phu cung cam ket tang cuong va mo rong pham vi bao hiem that nghiep.


= Co so ha tang mang =
Chinh quyen Kim Dae-jung đa xay dung co so ha tang ICT toc đo cao tren toan quoc, thuc đay cac doanh nghiep CNTT va mao hiem lam nguon tang truong trong tuong lai. Trong bai phat bieu nham chuc, ong bay to tam nhin đe Han Quoc tien len "tu hang ngu xa hoi cong nghiep... vao hang ngu xa hoi tri thuc va dua tren thong tin, noi kien ​​thuc va thong tin vo hinh se la đong luc cho phat trien kinh te". Ngay nay, Han Quoc la mot trong nhung quoc gia co nen cong nghe phat trien nhat the gioi voi co co so ha tang mang đuoc ket noi tot.


= Đoi ngoai voi Bac Trieu Tien =

Đoi voi Trieu Tien, chinh quyen Kim Dae-jung thuc hien mot đuong loi ngoai giao mem deo đuoc biet duoi ten chinh sach Anh duong. Trong khi len an cac hanh đong khieu khich quan su cua Binh Nhuong, Han Quoc tuyen bo khong co y đinh tai chiem mien Bac bang bat ky cach thuc nao va tim cach cuong hop tac giua hai mien, tranh xung đot va chinh tri hoa cac su vu. Ket qua la cac gia đinh bi ly tan giua hai mien đa co cuoc gap go hiem hoi, cac cong ty Han Quoc đuoc phep đau tu co gioi han o mien gan bien gioi hai nuoc va Han Quoc cung nhu cong đong quoc te co kenh tiep can cho cac muc đich vien tro nhan đao. Đinh điem cua chinh sach nay la hoi nghi thuong đinh co tinh lich su nam 2000 giua Kim Dae-jung va lanh tu Trieu Tien Kim Jong-il. Đieu nay đa giup Kim Dae-jung nhan giai Nobel Hoa binh nam 2000, nhung cung co nhung chi trich rang chinh sach nay đa che đay cac toi ac tan bao o mien Bac trong thoi gian đo cung nhu chuyen giao mot khoan tien vien tro lon cho chinh phu Binh Nhuong nham đoi lay thoa thuan. Nam 2003, Chanh van phong Noi cac cua Kim la Park Ji-won đa phai chiu an tu 12 nam voi mot so cao buoc, trong đo co lien quan toi viec Hyundai tra tien cho Hoi nghi lien Trieu. Park đong vai tro then chot trong viec sap xep Hoi nghi thuong đinh lien Trieu đau tien. Vao thang 5 nam 2006, ong ta bi ket an ba nam tu. Park đuoc tra tu do vao thang 2 nam 2007 va đuoc an xa vao thang 12 nam 2007. Cung đe thuyet phuc Trieu Tien tham du hoi nghi thuong đinh, mot so "tu nhan dai han chua cai đao" do Han Quoc giam giu đa đuoc tha va tro ve Trieu Tien.


Nhung nam cuoi đoi Kim Dae-jung đa tang cuong thuc hien nhung bien phap ngan chan viec chong lai Trieu Tien đe co the giai tru vu khi hat nhan va bao ve cho chinh sach Anh duong cua minh. Ong nhan bang tien si danh du cua Đai hoc Portland vao ngay 17 thang 4 nam 2008.
Kim Dae-jung mat ngay 18 thang 8 nam 2009 tai Benh vien Đai hoc Yonsei o Seoul. Nguyen nhan cua cai chet đuoc cho la Hoi chung roi loan chuc nang đa co quan. Mot tang le lien ton giao cap quoc gia đuoc to chuc cho ong vao ngay 23 thang 8 truoc toa nha Quoc hoi, voi đam ruoc đua thi hai ong toi Nghia trang Quoc gia Seoul bang nghi thuc Cong giao. Ong la nguoi thu ba trong lich su Han Quoc nhan nghi thuc quoc tang. Mot buc đien tin do Wikileaks tiet lo cho thay mot vi Đai su quan Hoa Ky đa mo ta ong la "tong thong canh ta đau tien cua Han Quoc".


Tham khao Lien ket ngoai Official Nobel page for Kim Luu tru ngay 7 thang 8 nam 2004 tai Wayback Machine
Kim Dae-jung Presidential Library