Giao hoang (tieng Latinh: papa, n.đ. 'nguoi cha', tieng Hy Lap: παππας, đa Latinh hoa: pappas) la vi giam muc cua Giao phan Roma, lanh đao tinh than cua Giao hoi Cong giao toan the gioi. Theo quan điem cua Giao hoi Cong giao, giao hoang la nguoi ke vi Thanh Phero - tong đo truong cua Chua Giesu, voi vai tro la nguoi giu chia khoa thien đang, la "tang đa" đe xay dung nen giao hoi. Giao hoang hien tai la Leo XIV, ong đuoc bau vao ngay 8 thang 5 nam 2025.
Thoi gian tai vi cua mot giao hoang đuoc goi la "trieu đai giao hoang", va tham quyen cua toa giam muc Roma đuoc goi la Toa Thanh (tieng Latinh: Sancta Sedes), tu tieng Latinh cho chiec ghe hay ngai toa cua Thanh Phero tren cuong vi la Giam muc Roma. Toa Thanh la thuc the co chu quyen theo luat quoc te ma nay đat tru so tai Thanh Vatican, mot thanh bang đoc lap nam trong long thanh pho Roma cua nuoc Y. Nhu vay Giao hoang cung la nguyen thu quoc gia cua Thanh Vatican.
The che Giao hoang la mot trong nhung cach to chuc lau đoi nhat tren the gioi va đa đong mot phan noi bat trong lich su nhan loai. Cac Giao hoang đa giup Kito giao đuoc truyen đi khap noi va giai quyet cac tranh chap ve giao ly khac nhau. Thoi Trung Co, ho co vi tri quan trong tren chinh truong Tay Au vi thuong đong vai tro la trong tai phan quyet giua cac quoc gia Kito giao. Ngay nay, Giao hoang đa khong con nhieu quyen luc đoi voi cac nha nuoc the tuc, ong chi co tham quyen chinh thuc trong cac van đe ton giao, ngoai tru viec ong la nguoi đung đau Thanh Quoc Vatican.


Tu nguyen Chu pope trong tieng Anh xuat phat tu chu papa trong tieng Latinh. Đay lai la tu co goc tieng Hy Lap παππας (pappas), von đe goi nguoi cha trong gia đinh mot cach kinh men, sau đuoc dung đe đe cap toi giam muc hoac thuong phu. Tu đau the ky thu 3, danh hieu nay nhin chung đuoc danh cho tat ca cac giam muc. Ghi chep som nhat dung danh hieu pappas theo nghia thuong phu la viec đe cap toi vi Thuong phu thanh Alexandria, Heraclas trong mot buc thu khoang giua the ky thu 3. Con Giam muc Roma đau tien đuoc goi bang danh hieu papa la Giao hoang Marcellino.
Ngay nay, cac Giao hoi Chinh thong giao Hy Lap, Nga va Serbia van dung cach goi nhu the cho cac giam muc va ca linh muc, tuy nhien, Giao hoi Cong giao Roma chi su dung tu ngu nay danh cho vi Giam muc Roma. Lich su Giao hoi Cong giao ghi nhan, Giao hoang Gregorio VII (1073-1085) la nguoi đa chinh thuc gioi han viec dung tu "papa".
Tu "Giao hoang" trong tieng Viet thuc ra khong dich sat tu goc Latinh, no đuoc dich cach cam quan đe goi mot vi lanh đao tinh than co quyen luc nhu mot vi vua. Gan đay co y kien đe xuat tro lai dung cach goi Giao tong (chu Han: 教宗). Thong thuong, cac giao huu Cong giao Viet Nam hay su dung danh xung Đuc Giao hoang hoac Đuc thanh cha đe the hien su ton kinh.
Truoc the ky 20 tu đien tieng Viet con dung Đuc Giao tong va Đai phu Thanh hoi tong đe chi Giao hoang. Sach chu Nom thi dung Đuc thanh Pha Pha.


Lich su Sap xep theo nhom thoi đai Giao hoi Cong giao chia danh sach cac Giao hoang theo thoi đai chu khong theo nien đai hay the ky, ung voi nhung su kien quan trong trong lich su giao hoi.

Thoi đai Thanh Kinh (tu nam 30 đen 100 CN): gom nam vi Giao hoang (thoi gian tri vi trong ngoac):
Thanh Phero (32-67).
Thanh Lino (67-76).
Thanh Anacleto (76-88).
Thanh Clemente (88-97).
Thanh Evaristo (97-105).
Thoi đai cac Giao phu (tu nam 100 đen nam 600): Giao phu la nhung to phu rat thong thai va thanh thien, đa trinh bay nhung giang day cua Kito Giao va dien giai Thanh Kinh cho toan the giao hoi. Thoi đai nay gom 59 Giao hoang, tu vi thu 6 (Alexander I) đen vi thu 64 (Gregorio I).
Thoi đai Trung Co (tu nam 600 đen nam 1548): Hai su kien lon nam trong thoi đai nay la Ly giao Đong - Tay va Cai cach Khang cach. Thoi đai nay co tat ca la 163 Giao hoang, tu vi thu 65 đen vi thu 219.
Thoi đai Cong đong Trent (tu nam 1548 đen nam 1958): Đay la thoi ky cua viec cung co lai va đem ra thi hanh cac hoc thuyet, đuoc bat đau bang Cong Đong Trent (tu 1548 đen 1570). Thoi đai nay co tat ca la 41 Giao hoang, tu vi thu 220 đen vi thu 260.
Thoi đai Cong đong Vatican II (tu nam 1958 đen nay): Thoi ky nay co 6 Giao hoang, tu vi thu 261 đen vi thu 266:
Giao hoang Gioan XXIII (tu nam 1958 đen 1963).
Giao hoang Phaolo VI (tu nam 1963 đen 1978).
Giao hoang Gioan Phaolo I (33 ngay nam 1978).
Giao hoang Gioan Phaolo II (tu nam 1978 đen 2005).
Giao hoang Bien Đuc XVI (tu nam 2005 đen 2013).
Giao hoang Phanxico (tu nam 2013 đen 2025).
Giao hoang Leo XIV (tu nam 2025).


Anh huong La vi Vua chuyen che duy nhat tren the gioi ngay nay, Giao hoang la nguoi đuoc bao ve boi phap luat cua Lien Hop Quoc va cac cong uoc quoc te, đo la khong mot toa an nao tren the gioi đuoc xet xu Giao hoang mot khi ong khong muon (khong cho phep). Theo Giao hoi Cong giao Roma, Giao hoang la nguoi ke vi Thanh Phero va la nguoi đai dien Thien Chua o tran gian, Giao hoang co quyen toi thuong đoi voi Giao hoi Cong giao Roma cua minh tren khap the gioi; la vi chu chan, nguoi Cha tinh than cua toan bo hon 1,3 ti nguoi Cong giao Roma.
Chi co duy nhat Giao hoang moi co quyen bo nhiem cac Giam muc o moi giao phan tren the gioi.
Giao hoang đuoc bau boi Mat nghi Hong y (conclave) sau khi vi Giao hoang đuong nhiem qua đoi hoac tu nhiem. Ngay nay, co le Giao hoang la nguoi co vi the nhat tren Trai Đat, tieng noi cua Giao hoang cung la tieng noi co uy luc. Quyen luc cua Giao hoang va Toa Thanh Vatican, bat chap dien tich nho be nhat đia cau cua đat nuoc va nen kinh te phi thuong mai duy nhat tren hanh tinh, đa thau tom anh huong the gioi tren nhieu binh dien tu trong lich su xa xua cua loai nguoi cho đen ky nguyen hien đai hom nay nho vao vo so nhung đong gop vi đai xuat phat tu Giao hoi Cong giao cung nhu cac thanh vien cua ho cho nhan loai ma con nguoi ngay nay đang thu huong.
Giao hoang luon đuoc xep trong danh sach nhung nguoi co quyen luc va anh huong nhat hanh tinh do cac tap chi danh tieng the gioi nhu TIME, Forbes binh chon. Giao hoang luon nam trong danh sach vi thoa man đu ca bon tieu chi can ban cua viec binh chon, đo la, nguoi co anh huong toi rat nhieu nguoi; nguoi kiem soat mot nguon tai chinh lon; nguoi co quyen luc lon o nhieu linh vuc khac nhau; va, nguoi thuc su dung quyen luc đo đe thi hanh chuc vu minh đam nhiem. Mot trong nhung vi Giao hoang thoi hien đai, Thanh Giao hoang Gioan Phaolo II, đuoc TIME binh chon la mot trong bon nguoi co anh huong lon nhat voi nhan loai cua the ky 20 va ca nhung nam đau the ky 21.

Chinh nho nhung cong hien cua Giao hoi Cong giao, đung đau la Giao hoang, cho nhan loai ma gop phan lam tang them quyen luc thuc su cung nhu cac quyen luc mem va quyen luc tinh than cho Giao hoang, trong đo tieu bieu nhu:

Giao hoi Cong giao đa đat tien đe cho cac nganh khoa hoc can ban la: thien van hoc, khoa hoc vu tru, sinh hoc, di truyen hoc, hinh hoc, đai so, toan hoc, khoa hoc đia ly va nganh ban đo hoc, cac nganh khoa hoc tu nhien nghien cuu ve thien nhien va Trai Đat, v.v. qua nhung nha bac hoc loi lac cua Giao hoi nhu Linh muc Gregor Mendel, cha đe cua nganh di truyen hoc hien đai, nguoi đe ra đinh luat Mendel va cac nguyen tac phan ly đoc lap, di truyen giong, bien đoi gen; nha bac hoc đa tai Nicolaus Copernicus; nha bac hoc Blaise Pascal; nha bac hoc Linh muc Matteo Ricci ; v.v.
Giao hoi Cong giao hinh thanh hai nganh khoa hoc co ban la triet hoc va than hoc vao buoi binh minh cua lich su, đat nen tang cho cac ly luan cua con nguoi toi tan ngay nay nham giai quyet cac van đe cua ban the luan, nhan thuc luan, ton giao, đuc tin va linh hon.
Giao hoi Cong giao giup hinh thanh va phat trien nen nghe thuat, am nhac va kien truc phuong Tay voi cac nha soan nhac vi đai nhu Beethoven, Mozart, Bach, cac hoa si va kien truc su lung danh moi thoi đai nhu Michelangelo, Bernini, Raphael, Caravaggio, Antoni Gaudi, Leonardo da Vinci, v.v.
Giao hoi Cong giao so huu va đieu hanh hon 1/4 (26%) so benh vien va co so cham soc y te tren toan the gioi, nhieu hon bat ky quoc gia, to chuc hay đinh che nao, bao gom: hon 117.000 co so cham soc y te; 5.428 benh vien lon; 18.025 phong kham đa khoa va chuyen khoa; 15.985 trai te ban, vien duong lao, trung tam cham soc nguoi tan tat; 9.962 co nhi vien; 11.902 truong đao tao y bac si; 13.945 trung tam tu van hon nhan gia đinh; 529 trung tam cham soc nguoi phong cui, hui; hon 18.000 xuong san xuat thuoc va nha thuoc; va hon 34.250 co so cham soc nguoi nhiem HIV/AIDS va co so y te cac loai khac...

Giao hoi Cong giao so huu va đieu hanh khoang 1/5 (25%) he thong giao duc toan cau gom: 67.848 nha tre va truong mau giao; 93.315 truong tieu hoc; 42.234 truong trung hoc; hang ngan truong đai hoc, vien đai hoc va hoc vien tren khap the gioi voi so luong len toi hon 50 trieu sinh vien. Giao hoi Cong giao con đieu hanh hang tram to chuc va vien nghien cuu cao cap ve cac linh vuc khac nhau khap the gioi, 01 vien han lam khoa hoc va nhieu vien nghien cuu sinh hoc, vat ly, thien the, vu tru, luong tu, toan hoc, hoa hoc, hat nhan... Giao hoi Cong giao đa phat trien va đat nen tang cho he thong giao duc đai hoc hien đai bang viec mo cac truong đai hoc đau tien tren the gioi nhu Đai Hoc Bologna (thanh lap nam 1088, la truong đai hoc đau tien tren the gioi va van hoat đong đen ngay nay); Đai Hoc Paris (1150), Đai Hoc Oxford (1167); Đai Hoc Salerno (1173); Đai Hoc Vicenza (1204), Đai Hoc Cambridge (1209); Đai Hoc Salamanca (1218-1219); Đai Hoc Padua (1222); Đai Hoc Naples (1224); Đai Hoc Vercelli (1228); Đai Hoc La Sapienza (1303, la truong đai hoc co đong sinh vien nhat the gioi voi gan 150.000 sinh vien), v.v. Đen giua the ky XV (khoang 70 nam truoc khi thoi ky Cai Cach), đa co hon 50 truong đai hoc Cong giao tren toan chau Au.
Giao hoi Cong giao thiet lap nen tang cua he thong Phap Luat va nganh Luat hoc. Vao đau the ky thu 12, cac giao si Cong giao đa tao ra mot bo luat hoan chinh va co tinh khoa hoc đau tien tren the gioi ma trong đo tat ca đieu khoan, cac phan tuong hop voi nhau trong mot tong the chung. Vao nam 1088, Giao hoang Urban II the nghiem nganh luat bang cach cho thanh lap Đai hoc Bologna voi phan khoa luat, tu đo nghe luat noi len, va khai niem nhu"to chuc phap nhan","co quan","to chuc","co so phap ly","cong ty","quy tin thac"... ra đoi. Va mot loat cac nguyen tac ve luat hoc nhu ton trong quyen loi cac ben, binh đang truoc phap luat, luat phap quoc te, xet xu, boi tham đoan, lenh đinh chi bat giam va viec bat buoc phai chung minh su ho nghi toi pham vuot qua kha nang pham toi... cung đuoc cac tu si Cong giao hinh thanh. Đay chinh la su thanh hinh cho cac nganh luat hien đai.
Giao hoi Cong giao đieu hanh mot trong nhung to chuc tu thien lon nhat hanh tinh la Caritas. Caritas Quoc te (Caritas Internationalis) la mot hiep hoi cua 164 to chuc cuu tro nhan đao quoc te va phuc vu phat trien xa hoi do Giao hoi Cong giao Roma đieu hanh, hoat đong tai hon 200 quoc gia va vung lanh tho tren toan the gioi. Caritas cung voi Co quan Cuu Tro Nhan Đao Lien Hop Quoc (UNRRA) la hai to chuc cuu tro lon nhat the gioi. Tai Viet Nam, Caritas đuoc Hoi đong Giam muc Mien Nam Viet Nam thanh lap o cap Trung uong vao nam 1965. Do bien đong thoi cuoc, thang 6 nam 1976, Caritas Viet Nam bi Nha nuoc Viet Nam yeu cau phai giai the. Voi su kien tri cua Hoi đong Giam muc Viet Nam, Caritas Viet Nam đa đuoc tai lap vao ngay 2 thang 7 nam 2008. Caritas Viet Nam đa tai hoa nhap lam mot thanh vien cua Caritas Quoc te, tuy nhien, Chinh phu Viet Nam van chua cho phep đe Caritas Quoc te đat chi nhanh o Viet Nam.

Giao hoi Cong giao khoi xuong phong trao đe cao phu nu va nu quyen. Trai voi đinh kien trong nam khinh nu vao thoi xua, Giao hoi đanh gia cao nguoi phu nu va đa ton vinh nhieu vi Thanh nu, nang mot so Thanh nu len hang Tien si Giao hoi, mot tuoc hieu cao quy chi đuoc trao cho mot vai vi Thanh loi lac cua Giao hoi Cong giao, va to long quy trong cac nu tu. So di nu tu khong đuoc lam linh muc trong Giao hoi la vi truyen thong do Chua Giesu đat đe chi chon nguoi nam lam linh muc, Giao hoi khong co tham quyen sua đoi truyen thong nay. Nhieu phu nu đa đe lai vet son trong su sach Giao hoi nhu cac Thanh nu Hildegard von Bingen, Catarina thanh Siena, Teresa thanh Avila, Teresa thanh Lisieux, nhung nguoi phu nu noi bat trong linh vuc chinh tri co the ke đen Bertha xu Kent, Hoang hau Matilda, Isabel cua Aragon. Cong giao cung mang đen cho nen van minh con nguoi nhieu nha khoa hoc va giao su la phu nu đau tien tren the gioi nhu nu giao su vat ly Italia Trotula o Salermo trong the ky 11, va nu giao su vat ly Dorotea Bucca, nguoi đa giu ghe giao su y khoa truong tai Đai hoc Bologna, nu triet gia Elena Lucrezia Piscopia, nguoi phu nu đau tien tren the gioi nhan bang tien si triet hoc (1678) va Maria Agnesi (1799), mot triet gia, nha gia kim hoc, nha ngon ngu hoc va nha toan hoc la nguoi phu nu đuoc Giao hoang Benedict XIV chi đinh tro thanh giao su toan hoc đau tien tai Italia vao nam 1750. Vao thang 3 nam 2004, Mary Ann Glendon, giao su luat hoc tai Đai hoc Harvard, cuu Đai su Hoa Ky tai Toa Thanh, chu tich Hoi đong Đao đuc Sinh hoc cua tong thong My đuoc Giao hoang Gioan Phaolo II chi đinh lam Chu tich Vien Han Lam Khoa Hoc Giao hoang va la nguoi phu nu đau tien tren the gioi đam trach chuc vu nay; truoc đo vao nam 1995, Giao hoang Gioan Phaolo II cung đa chon ba la nguoi đai dien Vatican tham du Hoi nghi Quoc te ve cac Quyen cua Phu nu tai Bac Kinh (Trung Quoc) do Lien Hop Quoc to chuc.

Giao hoi Cong giao kien tao va phong phu hoa cac he thong ngon ngu can ban cua con nguoi nhu tieng Hy Lap, Latinh va bang chu cai alphabet. Giao hoi cung sang tao ra he thong chu noi Braille danh cho nguoi mu. Vao nam 1784, Valentin Hauy, anh trai cua Abbe Hauy, mot linh muc Cong giao nguoi Phap, nguoi phat minh ra tinh the hoc, đa thanh lap ngoi truong đau tien tren the gioi danh cho nguoi mu mang ten Vien Khiem thi Hoang gia thanh thieu nien tai Paris (ngay nay goi la Vien Quoc gia nguoi khiem thi, INJA). Sinh vien noi tieng nhat cua truong nay, Louis Braille, vao hoc nam 1819, voi su huong dan cua Valentin Hauy đa phat trien mot he thong chu noi cho nguoi mu đoc ma ngay nay tren toan the gioi he thong chu Braille nay mang ten ong. Tai Viet Nam, vao the ky 17, chu Quoc ngu đuoc cac nha truyen giao Dong Ten nguoi Bo Đao Nha va Y sang che, linh muc Alexandre de Rhodes la nguoi đien che he chu viet nay voi viec in cuon tu đien Viet–Bo–La tai Roma nam 1651. Nha truyen giao Girolamo Maiorica viet cac tac pham bang chu Nom voi loi van xuoi gan gui. Cac sach vo Cong giao Han Nom tiep tuc đuoc su dung pho bien tai Viet Nam cho toi giua the ky 20.
Giao hoi Cong giao sang tao va thiet lap nien lich ma con nguoi ngay nay su dung hang ngay. Lich đuoc su dung nhu la mot phan cua he thong duy tri thoi gian hoan hao ma trong đo ngay thang va thoi gian cua mot ngay cung nhau chi ra cac thoi điem theo thoi gian. Bo lich đuoc su dung rong rai nhat tren the gioi ngay nay la lich Gregory, hay con goi la Duong Lich. Bo lich nay la tieu chuan quoc te đo luong thoi gian va đuoc su dung o khap the gioi cho cac muc đich khac nhau, bao gom ca Trung Quoc va An Đo, von la nhung quoc gia truoc đay su dung lich khac. Lich Gregory la bo lich do Giao hoang Gregorio XIII ban hanh vao nam 1582 lay moc thoi gian Chua Giesu sinh ra lam nam so 0, con goi la Cong nguyen, va khoang thoi gian truoc nam 0 goi la truoc Cong nguyen (Before Christ), sau nam 0 goi la sau Cong nguyen (Anno Domini) va chia lai cac thoi ky cua lich su con nguoi. Bo lich nay chia nam thanh 12 thang voi 365 ngay, cu moi chu ky het 3 nam thi them mot ngay vao cuoi thang 2 tao thanh nam nhuan.


An ninh Giao hoang đuoc đanh gia la nguoi đuoc bao ve nghiem ngat nhat tren the gioi.
Theo Reuters, sau Hiep uoc Lateran đuoc ky vao nam 1929 voi phan quy đinh ve đam bao an ninh cho Vatican va nguoi đung đau Toa Thanh, thi ben canh hon 100 Ve binh Thuy Si luon tuc truc, Giao hoang con đuoc bao ve boi khoang 2000 nhan vien thuoc cac co quan an ninh va phan gian nhu CIA, FBI, đac nhiem va mat vu Italia, canh sat Italia, đoi hien binh Vatican, cac đac vu gian điep chim... Khi ra nuoc ngoai cong du, thi theo luat quoc te, Giao hoang đuoc bao ve bang moi gia boi cac co quan an ninh chuyen nghiep nhat cua quoc gia ma ong đen.
Giao hoang la mot yeu nhan co kha nang quy tu cong chung đong đao hiem thay tren the gioi. Cac buoi le do Giao hoang cu hanh du o Vatican hay o nuoc ngoai đeu loi keo đuoc mot so luong khong lo cac tin huu, cac nguyen thu quoc gia va ngoai giao đoan đen tham du dan đen nhung lo ngai ve an ninh cuc lon đoi voi cac gioi chuc. Thong thuong mot buoi le hay nghi thuc phung vu ngoai troi do Giao hoang chu su co đen hang tram ngan nguoi cho toi nhieu trieu nguoi tham du tuy vao đia điem to chuc co the quy tu đuoc so luong bao nhieu. Vao ngay 1 thang 5 nam 2011, co hon 2 trieu nguoi, đong gap đoi dan so thanh pho Roma, va 23 nguyen thu quoc gia, 5 gia đinh hoang gia chau Au đen Đen tho Thanh Phero o Vatican tham du Le Phong Chan phuoc cho Giao hoang Gioan Phaolo II do Giao hoang Bien Đuc XVI cu hanh. Cac ky Đai hoi Gioi tre The gioi đuoc to chuc 3 nam mot lan cung la dip Giao hoang quy tu hang trieu nguoi tre khap nam chau ve tham du, dan đen cac cong tac an ninh cang đuoc that chat. Tai le be mac Đai hoi Gioi tre The gioi đau tien đuoc to chuc tai A chau la o Philippines vao thang 1 nam 1995 đa co hon 5 trieu nguoi tham du nghi thuc do Giao hoang Gioan Phaolo II cu hanh.

An ninh cho cac chuyen cong du cua Giao hoang

Gan đay, nhu chuyen cong du cua Giao hoang Bien Đuc XVI toi Israel vao thang 5 nam 2009, quan đoi nuoc nay đa mo chien dich quan su lon chua tung co trong lich su quoc gia mang ten"Chiec Ao Choang Trang"(Operation White Cloak), huy đong đen 80.000 nhan vien an ninh gom mat vu, đac nhiem, co đong phan ung nhanh, canh sat, binh si thuoc quan đoi va hang chuc ngan nhan vien an ninh chim, phan gian đe bao ve nguoi đung đau Toa Thanh Vatican. Trong đo len toi 60.000 si quan canh sat, con lai 20.000 la cac nhan vien mat vu, đac nhiem va quan đoi. Truoc đo, hai cuoc vieng tham cap nha nuoc cua hai tong thong My la George W. Bush va Barack H. Obama vao nam 2008 đen Israel đuoc quoc gia nay bao đam an ninh lan luot bang 3.500 va 5000 nhan vien canh sat, nho hon khoang 20 lan ve quy mo so voi an ninh danh cho Giao hoang Bien Đuc XVI.
Trong chuyen cong du vao thang 4 nam 2008 cua Giao hoang Bien Đuc XVI toi My, đe đam bao an toan cho thu linh cac tin đo Cong giao, tong thong George W. Bush luc ay đa huy đong luc luong an ninh len muc cao nhat theo thang su kien quoc gia la 15.000 canh sat va mat vu, ngang bang voi an ninh ma Lau Nam Goc ap dung đe bao ve cac ky hop Đai hoi đong Lien Hop Quoc voi su tham du cua hang tram nguyen thu quoc gia khap the gioi va an ninh cho le nham chuc cua tong thong Barack Obama.
Vao thang 9 nam 2010, trong chuyen tham chinh thuc Anh Quoc cua Giao hoang, cac gioi chuc chinh phu nuoc nay cung đa đieu đong mot luc luong an ninh hung hau len đen gan 16.000 canh sat, mat vu lam nhiem vu bao ve.
Thong thuong, an ninh ap dung đe bao ve Giao hoang trong cac chuyen đi ra khoi Vatican hay cong du nuoc ngoai đuoc that chat toi đa, bao gom: Nhan vien nhieu bo nganh đuoc trien khai đe phan tich tong hop cac nguy co va ngan chan, đoi pho voi bat ky cuoc tan cong khung bo nao. Mot luc luong canh sat khong lo mac quan phuc cung nhu thuong phuc đuoc bo tri tren khap cac đuong pho. Cho nghiep vu đuoc huy đong đe phat hien bom. Canh sat phong toa toan bo giao thong va cac tuyen đuong, cam moi loai xe co đi lai trong nhung khu vuc ban kinh Giao hoang di chuyen bang viec thiet lap"vung đong bang"o cac tuyen pho trung tam. Phai co giay phep hay ve tham du va phai qua kiem tra quet toan than truoc khi đuoc vao nhung noi nay. Hang nghin may quay đuoc thiet lap o cac goc đuong va quang truong. Cac tay thien xa, ban tia đuoc bo tri tren cac điem cao. Truc thang canh sat tuan tieu tren troi trong khong phan Giao hoang hien dien hay đi ngang qua va thiet lap vung cam bay bang cac chien đau co phan luc tuan tra vung troi, vung bien. Canh sat cung trien khai cac he thong vu khi đat đoi khong. Tai cac ben cang, canh sat tho lan tuan tra doc cac con song va ben duoi mat nuoc, tau thuyen đuoc trang bi sung may. Chuan bi cho cac tan cong bat ngo bang vu khi hoa hoc va sinh hoc. He thong y te luu đong cung đuoc thiet lap tren quy mo lon trong truong hop xay ra tan cong vao Giao hoang hoac đam đong.
Mot chuyen cong du cua Giao hoang phai mat toi thieu hang chuc trieu đo la chi phi, va đuoc coi la nguoi ton nhieu tien nhat cho viec cong du tren the gioi, hon han tong thong cac quoc gia hay cac vua va nu hoang. Moi lan Giao hoang đi cong du thi cac co quan an ninh Vatican, va Bo Noi vu Italia phai phoi hop voi cac co quan an ninh nuoc chu nha đe tinh toan chuyen hanh trinh cua Giao hoang truoc đo nhieu thang troi, tham chi la nhieu nam. Cac co quan nay muon co cang nhieu thoi gian chuan bi cang tot đe hoach đinh cho mot chuyen đi nuoc ngoai nhu vay cua Giao hoang. Nhung trong mot so truong hop đac biet, ho phai lam viec khan truong. Đo cung la ly do ma Vatican cho duy tri mot bo phan nghien cuu bao ve an ninh tren dien rong, chuyen nghien cuu va đanh gia nhung moi đe doa toan cau.

An ninh cho Le An tang va Đang quang Giao hoang

Vao thang 4 nam 2005, mot su kien đam bao an ninh chua tung co trong lich su hien đai đa dien ra tai Vatican. Thoi điem đo, co hon 200 nguyen thu quoc gia va phai đoan ngoai giao khap the gioi, 117 Hong y bau chon Giao hoang moi, cac nha lanh đao cac ton giao lon tren the gioi va gan 5 trieu tin đo Cong giao tuon ve Vatican du Le An tang Giao hoang Gioan Phaolo II, le tang lon nhat trong lich su loai nguoi va quy tu nhieu lanh đao the gioi nhat. Trong đo co nhieu gia đinh hoang gia khap nam chau, nhieu vua chua, nu hoang va cac nha quy toc. Phai đoan cua My la ram ro nhat voi 3 vi tong thong George W. Bush, George H. W. Bush, Bill Clinton, ngoai truong Condoleezza Rice, đe nhat phu nhan Laura Bush va Tong thu ky Lien hiep quoc Kofi Annan. Đieu nay khien cho Hong y Đoan, co nhiem vu đieu hanh Vatican khi Giao hoang bang ha, lo ngai va yeu cau su giup đo tu ben ngoai. Vi tang le cua co Giao hoang, co mat vien bau Giao hoang moi va le đang quang cua tan Giao hoang se bien Vatican thanh muc tieu cua khung bo.

Truoc tang le vao sang thu sau ngay 8 thang 4 nam 2005, NATO va khong quan Italia (Aeronautica Militare Italiana) đa cho thiet lap vung cam bay tren khong phan toan thanh pho Roma va ban kinh 5 dam xung quanh đo. Cac may bay chien đau cuong kich co gan ten lua hanh trinh va ten lua khong đoi khong cung he thong ten lua khong đoi đat cua NATO đuoc trien khai. Duoi mat đat quan đoi cung lap đat cac he thong ten lua phong thu, be phong ten lua chong ham va đat đoi khong xung quanh thanh pho Vatican voi su cho phep mien cuong cua Hong y Đoan vi tinh the qua khan truong. Doc bo bien Đia Trung Hai, cac tau chien cua hai quan Italia (Marina Militare) đuoc bo tri tuan tra ngay đem cung he thong tau ngam co ngu loi tim diet va ten lua hanh trinh. Tren cac con song bao boc thanh pho Roma, canh sat tuan tra day đac bang thuyen may va cano, nhat la dong song Tiber huyen thoai chay ngang qua Vatican. Hon 1000 tay sung ban tia đuoc lenh an ngu moi điem cao va ho tro cho hang chuc ngan canh sat ra pha bom min tren đuong pho. Cac truc thang chien đau va trinh sat cung đuoc huy đong đe quan sat, bao ve Roma tu tren khong. Roma voi 2 trieu nguoi duong nhu qua tai boi dong nguoi gap 3 lan dan so cua no đo ve. Chieu hom truoc ngay le an tang, chinh phu đa cho đong cua 2 san bay ban ron nhat nuoc la san bay quoc te Leonardo da Vinci (Fiumicino) va san bay quan su Ciampino o Roma. Cac tuyen tau đien ngam va xe buyt cung bi buoc phai ngung hoat đong đen het le tang.
Nhung bien phap an ninh tren cung đuoc ap dung cho le đang quang cua Giao hoang Bien Đuc XVI vao ngay 24 thang 4 nam 2005.


Quyen binh Giao hoang voi Trieu thien Ba tang (Papal Tiara) tuong trung cho viec cai quan, Thanh hoa, cham soc cac tin huu. Gay Muc tu (Crosier) tuong trung cho quyen binh. Day pallium đuoc lam bang long cuu đe noi len Giao hoang la chu chien lanh thay Chua Kito vac chien tren vai; nhan Ngu phu (Ring of the Fisherman) tren mat co hinh Thanh Phero đang đanh ca. Khi Giao hoang bang ha thi nhan đo đuoc Hong y nhiep chinh đap vo đi đe tranh gia mao.


Bau cu, qua đoi va thoai vi = Bau cu =


= Qua đoi =


= Thoai vi =


Cac bieu tuong va huy hieu cua Giao hoang Moi trieu đai Giao hoang đeu co bieu tuong va huy hieu rieng. Tuy nhien, bieu tuong va huy hieu cua Toa Thanh va Quoc gia Vatican thi chi co mot.


Van kien cua Giao hoang Cac Giao hoang phat bieu hoac đua ra cac tai lieu theo tung loai đe nhan biet voi tung muc đo tham quyen va anh huong chung đen giao hoi. Cac van kien đo phai boi chinh Giao hoang chu khong phai boi mot nguoi trung gian nao ghi nhan.

Tong Hien (Constitutio Apostolica): la mot loai van kien rat quan trong, bao gom nhung đao luat sua chua, bo sung hay lam moi do Giao hoang đua ra. Tong hien tac đong rat lon đoi voi he thong Giao luat cua Giao hoi va Phap luat Thanh Vatican.
Tong Thu (Littera Apostolica): La nhung la thu kem quan trong hon so voi Tong Hien, chung co the đuoc viet ra dua tren mot van đe co lien quan toi hoc thuyet (vi du: Thu cua Giao hoang Gioan Phaolo II nhan dip bat đau thien nien ky thu ba). Chung cung co the thong bao mot quyet đinh nao đo cua Giao hoang, chang han nhu phong chan phuoc mot nguoi nao đo, nang mot nha tho nao đo len thanh Vuong cung Thanh đuong... nhung no mang nghia rieng tu.
Tong Huan (Exhortatio Apostolica): Van kien nay tuong tu nhu Tong Thu, nhung chua đung nhieu nhung ket luan, nhung đuong huong, nhung chi dan cua Giao hoang, sau khi đa suy xet van đe.
Tong Du (Epistula Apostolica): Van kien huong dan cua Giao hoang danh cho nhung nguoi cap duoi thuc hien.
Sac lenh (Decretum): la nhung quy tac phap ly đuoc ban hanh đe giai quyet nhung van đe cap bach, khong co tinh on đinh cua Giao hoi, nhung chua phai la luat hoac đang trong giai đoan hinh thanh luat. Sac lenh gom co tong quat va rieng biet (khi co đon thinh cau đe xin mot an ban nao đo).
Sac chi (Bulla): la van kien bo nhiem cac chuc vu trong giao hoi.
Tu sac (Motu Proprio): Van kien the hien y kien hoac tu tuong rieng cua Giao hoang, khong phai đe tra loi cho mot yeu cau hay mot y kien cua nguoi khac. Tinh trang hop hien do Giao hoang đo quyet đinh. Tu sac thuong khong tac đong đen Giao luat hien hanh cua Giao hoi.
Thong Điep (Epistula Encyclica): Nhung thong điep ngan gon đuoc viet hay đuoc đoc ra, thuong truyen đat loi đon chao rieng cua Giao hoang đen voi cac ca nhan hay cac nhom nguoi. Noi dung thuong la đe co vo, khuyen khich đoi song đuc tin, luan ly dua tren nhung bien đoi cua xa hoi, the gioi.
Tuyen bo Chung (Declaratio): Tuc la tuyen bo chung cua Giao hoang voi mot vi lanh đao cua mot ton giao khac co lien quan đen su hieu biet chung.
Bai giang: Tuc la cac bai giang cua Giao hoang ve nhung đoan Kinh Thanh tai Thanh Le.
Buoi Tiep kien: Buoi Tiep kien Chung cua Giao hoang danh cho dan chung, dien ra vao Thu Tu hang tuan, tai Quang truong Thanh Phero hoac mot đia điem nao đo tai Vatican nhu Đai Thinh Đuong Phaolo VI. Cac bai dien thuyet cua Giao hoang khi tiep kien chung thuong phan anh tinh hinh thoi đai. Buoi Tiep kien Rieng cua Giao hoang danh nhung ca nhan hay cac nhom. Chu đe cac bai noi chuyen luc nay tuong ung, thich hop voi khach moi. Vi du, van đe ve y hoc đoi voi mot nhom cac bac si; hay tinh hinh the gioi voi cac nguyen thu quoc gia, cac nha ngoai giao; nhung giang day va nhung thu tuc cua Giao hoi đoi voi cac Giam muc, vien chuc cua Giao trieu Roma. Cac buoi tiep kien dang nay thuong dien ra tai Sanh Đuong Cong Nghi, Đien Tong Toa hoac Đai Thinh Đuong Phaolo VI.
Dien Thuyet: Cac van kien cua Giao hoang ben ngoai pham vi cua Thanh Le hay ben ngoai cua nhung buoi tiep kien, co the khi Giao hoang đen tham mot noi nao đo.


Cac nguy Giao hoang Cac Giao hoang o ngoi dai nhat Danh sach cac Giao hoang co thoi gian tri vi dai nhat đuoc xac đinh tu cac tai lieu lich su đuoc thong ke nhu sau:

Pio IX (1846-1878): 31 nam, 7 thang va 23 ngay (11.560 ngay).
Gioan Phaolo II (1978-2005): 26 nam, 5 thang va 18 ngay (9665 ngay).
Leo XIII (1878-1903): 25 nam, 5 thang va 1 ngay (9.281 ngay).
Pio VI (1775-1799): 24 nam, 6 thang va 15 ngay (8.962 ngay).
Adrian I (772-795): 23 nam, 10 thang va 25 ngay (8.729 ngay).
Pio VII (1800-1823): 23 nam, 5 thang va 7 ngay (8.560 ngay).
Alexander III(1159-1181): 21 nam, 11 thang va 24 ngay (8.029 ngay).
Sylvester I (314-335): 21 nam, 11 thang va 1 ngay (8.005 ngay).
Leo I (440-461): 21 nam, 1 thang, va 13 ngay (7.713 ngay).
Ubano VIII (1623-1644): 20 nam, 11 thang va 24 ngay (7.664 ngay).
Mac du mot so tai lieu cho rang Thanh Phero tri vi trong khoang 30 nam (sau 29 - 64? / 67?) nhung tinh cho đung thi nhung tai lieu nay thieu chinh xac nen ten cua ong khong đuoc liet ke o đay.


Cac Giao hoang o ngoi ngan nhat Ben canh đo co nhung Giao hoang co thoi gian tri vi rat ngan chua toi mot thang. Vi vay, neu trieu đai cua mot Giao hoang đuoc bat đau vao ngay 1 thang 8 va qua đoi vao ngay 2 thang 8, thi trieu đai cua vi Giao hoang nay se đuoc tinh la 2 ngay.

Ubano VII (15 thang 9 - 27 thang 9 nam 1590): 13 ngay, mat truoc khi đang quang.
Boniface VI (thang 4 nam 896): 16 ngay.
Celestine IV (25 thang 10 - 10 thang 1 1241): 17 ngay.
Theodore II (thang 12 nam 897): trong 20 ngay.
Sisinnius (15 thang 1 - 4 thang 2 nam 708): 21 ngay.
Marcellus II (9 thang 4 -1 thang 5 nam 1555): 22 ngay.
Đamaxo (17 thang 7 - 9 thang 8 nam 1048): 24 ngay.
Pio III (22 thang 9 - 18 thang 10 nam 1503): 27 ngay.
Leo XI (1 thang 4 - 27 thang 4 nam 1605): 27 ngay.
Bien Đuc V (22 thang 5 - 23 thang 6 nam 964): 33 ngay.
Gioan Phaolo I (26 thang 8 - 28 thang 9 nam 1978): 33 ngay.
Stephano (23 thang ba - 26 thang ba, 752) mat đot ngot sau khi đuoc bau lam Giao hoang ba ngay, va truoc khi đuoc tan phong lam Giam muc. Ong đa khong đuoc cong nhan la Giao hoang hop le nhung đa đuoc them vao danh sach Catholic encyclopedia voi tong hieu la Stephano II. Chinh đieu nay đa gay kho khan cho viec liet ke cac Giao hoang co ten Stephano sau đo. Ten cua ong đa bi loai bo khoi danh sach cac Giao hoang do nghi quyet cua Vatican vao nam 1961.


Cac Tuoc hieu cua Giao hoang Giao hoang co nhieu danh xung khac nhau. Cac tuoc hieu chinh thuc cua Giao hoang theo thu tu xuat hien trong Annuario Pontificio (Nien giam Toa Thanh) la:

Giam muc Roma, Đai dien Chua Kito, Đang ke vi thu linh cac Tong đo, Thuong Giao chu cua Giao hoi Hoan vu, Giao truong Italia, Tong Giam muc va Đo thanh truong Giao tinh Roma, Quoc vuong Vatican, Toi to cac toi to cua Thien Chua.
Ngoai ra, Bo Giao Luat (x. Canon 331) con ghi nhung danh xung khac nhu:

Giao chu Roma (Romanus Pontifex, The Roman Pontiff)
Thu linh cua Giam muc Đoan (Caput Collegii, Head of the College of Bishops)
Thuong phu Tay Phuong (Patriarch of the West)
Tuoc hieu"Giao hoang"cung đuoc su dung. Khi ky ten trong cac van kien, Giao hoang thuong dung dang tat cua"Papa"la"PP."đung truoc so, chang han"Benedictus PP. XVI"(Giao hoang Bien Đuc XVI).


Cac Giao hoang Giao hoang đau tien cua Giao hoi Cong giao Roma la Thanh Phero, tong đo truong cua Chua Giesu. Giao hoang đuong nhiem la Giao hoang Leo XIV, nguoi ke vi giao hoang Phanxico sau khi ong qua đoi.


Xem them Thuong phu
Thuong phu Đai ket thanh Constantinopolis


Chu thich Lien ket ngoai Trang chu Toa Thanh Vatican, tieng Anh
Trang Twitter tieng Anh chinh thuc cua Giao hoang
Giao hoang - Giao Tong - Giao chu, cac thuat tu Luu tru ngay 18 thang 5 nam 2015 tai Wayback Machine

Ban mau:Thanh Vatican