Nguon goc cac loai (tieng Anh: On the Origin of Species) cua Charles Darwin (xuat ban nam 1859) co the đuoc coi la mot trong cac an pham khoa hoc tieu bieu va la tac pham nong cot cua nganh sinh hoc tien hoa. Ten đay đu cua cuon sach la Ve nguon goc cac loai thong qua chon loc tu nhien, hay viec gin giu cac chung uu the thong qua cuoc đau tranh sinh ton. Cuon sach gioi thieu gia thuyet cho rang quan the cac loai tien hoa qua cac the he thong qua mot qua trinh chon loc tu nhien. Đieu nay gay tranh cai vi no mau thuan voi cac niem tin ton giao luc đo đat ben duoi cac gia thuyet ve sinh vat hoc. Quyen sach cua Darwin đa la tot đinh cua bang chung ma ong đa tich luy truoc đo trong chuyen đi cua Beagle vao thap nien 1830 va đuoc mo rong ra thong qua cac cuoc đieu tra va thi nghiem ke tu khi ong quay ve.
Nhung y tuong tien hoa khac nhau đa đuoc đe xuat đe giai thich nhung phat hien moi trong sinh hoc. Van co su ung ho cho cac y tuong nay ben canh su phan đoi tu cac nha giai phau hoc ​​va cong chung, nhung trong nua đau cua the ky 19, co so khoa hoc Anh đa gan lien voi Giao hoi Anh Quoc, khi đo, khoa hoc la mot phan cua thuyet phiem than (than hoc tu nhien). Nhung y tuong ve viec cac loai co the bien đoi đa gay tranh cai vi chung mau thuan voi niem tin rang cac loai la bat bien trong mot he thong đa đuoc thiet ke va con nguoi la đoc nhat, khong he lien quan đen cac loai đong vat khac. Nhung ham y chinh tri va than hoc đa đuoc tranh luan manh me, nhung quan điem cac loai co the bien đoi đa khong đuoc chap nhan boi gioi khoa hoc chinh cong.
Cuon sach đuoc viet cho đoc gia khong chuyen va thu hut su quan tam rong rai khi xuat ban. Darwin la mot nha khoa hoc noi tieng, nhung phat hien cua ong đa đuoc xem xet nghiem tuc va bang chung ong đua ra đa đua đen cac cuoc thao luan khoa hoc, triet hoc va ton giao. Cuoc tranh luan ve cuon sach đa gop phan vao chien dich cua T. H. Huxley va cac thanh vien khac cua Hoi X đe the tuc hoa khoa hoc (tuc la tap trung vao khoa hoc hon la ban luan triet hoc va ton giao) bang cach co đong chu nghia tu nhien. Trong vong hai thap ky, đa co mot su cong nhan rong rai trong gioi khoa hoc rang su tien hoa, voi cac nhanh phat sinh tu to tien, đa dien ra, nhung cac nha khoa hoc đa cham cong nhan chon loc tu nhien ma Darwin cho la thich hop. Trong thoi "Nhat thuc cua thuyet Darwin" tu nhung nam 1880 đen nhung nam 1930, nhieu co che tien hoa khac đuoc đe xuat va vuon len. Voi su phat trien cua Thuyet tien hoa tong hop hien đai trong nhung nam 1930 va 1940, y tuong Darwin ve su thich nghia tien hoa thong qua chon loc tu nhien đa tro thanh trung tam cua ly thuyet tien hoa hien đai, va bay gio no đa tro thanh khai niem thong nhat cua khoa hoc đoi song.
Quyen sach nay phu hop cho ca đoc gia khong phai la chuyen gia va đa thu hut su quan tam rong rai khi xuat ban. Cuon sach đa gay tranh cai va đa tao ra nhieu cuoc thao luan ve nen tang ton giao, triet hoc va khoa hoc. Tranh cai tao hoa-tien hoa đoi luc gay gat van tiep tuc đen ngay nay.


Tong quan thuyet tien hoa cua Darwin Ly thuyet tien hoa cua Darwin dua tren cac su that quan sat đuoc va cac suy luan rut ra tu chung, nha sinh vat hoc Ernst Mayr đa tom tat nhu sau:

Moi loai đeu co kha nang sinh san, va neu tat ca hau the cua chung song sot đe sinh san, quan the se tang so luong (thuc te).
Mac du co su bien đong theo chu ky, cac quan the van co cung kich thuoc (thuc te).
Cac nguon tai nguyen vi du nhu thuc pham la co han va tuong đoi on đinh theo thoi gian (thuc te).
Do vay, mot cuoc đau tranh cho su song con xay ra (suy luan).
Cac ca the trong mot quan the rat khac biet khi so sanh voi nhau (thuc te).
Phan lon su khac nhau nay la do di truyen (thuc te).
Cac ca the it thich hop voi moi truong se it co kha nang song sot va it co kha nang sinh san hon; cac ca the phu hop hon voi moi truong co nhieu kha nang song sot va nhieu kha nang sinh san va truyen lai cac tinh trang di truyen cua chung cho cac the he tuong lai, tao ra qua trinh chon loc tu nhien (thuc te).
Qua trinh nay co hieu qua cham rai, lam cho quan the thay đoi đe thich ung voi moi truong cua chung, va sau cung, nhung sai khac nay tich luy theo thoi gian đe hinh thanh cac loai moi (suy luan).


Boi canh = Nhung phat trien truoc hoc thuyet Darwin =
Trong lan tai ban sau cua cuon sach, Darwin lan theo nhung y tuong ve tien hoa tu thoi Aristotle, van ban ma ong trich dan la mot ban tom luoc cua Aristotle ve nhung y tuong cua triet gia Hy Lap Empedocles truoc đo . Cac giao phu Ki-to giao thoi ky đau va cac hoc gia chau Au thoi Trung co dien giai cau chuyen ve Sang the ra nhu la mot cach du ngon chu khong phai la mot cau chuyen lich su theo nghia đen; cac sinh vat đuoc mo ta boi huyen thoai va truyen thuyet cung nhieu nhu mo ta hinh dang vat ly cua chung. Thien nhien đuoc nhieu nguoi tin la khong on đinh va bien đong, ho cung tin quy du se ra đoi cua nhung tu su tap chung giua cac loai, va cac the he song thi hinh thanh tu phat .

Cuoc cai cach Tin lanh đa goi ra viec giai thich Kinh thanh nghia đen, cac khai niem ve Sang the đuoc đua ra đa mau thuan voi nhung phat hien cua đia hat khoa hoc đang noi len va đang tim kiem cach giai thich thoa đang, phu hop voi triet ly co hoc cua Rene Descartes va chu nghia thuc nghiem cua phuong phap Bacon. Sau su hon loan cua cuoc Noi chien Anh, Hiep hoi Hoang gia muon cho thay rang khoa hoc khong đe doa su on đinh ton giao va chinh tri. John Ray đa phat trien mot ly thuyet than hoc tu nhien (thuyet phiem than) ve trat tu hop ly; trong cach phan loai cua ong, cac loai la bat bien va co đinh, su thich nghi va phuc tap cua chung đuoc thiet ke boi Chua Troi, va cac noi (thu) cho thay su khac biet nho la do đieu kien đia phuong. Trong thiet ke nhan tu cua Thien Chua, đong vat an thit gay ra cai chet nhanh va nhan tu (tuc la khong gay đau đon nhieu), nhung cai chet kem nhan tu gay ra boi ky sinh trung lai la mot van đe kho hieu. Phan loai hoc do Carl Linnaeus đua ra vao nam 1735 cung đa xem cac loai đuoc co đinh theo mot "ke hoach than thanh". Nam 1766, Georges Louis Leclerc, Ba tuoc xu Buffon goi y rang mot so loai giong nhau, nhu ngua, lua, su tu, ho, va bao, co the la nhung giong khac nhau co nguon goc tu mot to tien chung. "Nien su cua Giam muc Ussher" cua nhung nam 1650 đa tinh toan rang Sang the dien ra vao nam 4004 TCN, nhung trong nhung nam 1780, cac nha đia chat ngay cang lui lai ngay Sang the (Vi du nhu Buffon đa lui them chuc nghin nam nua). Wernerian nghi rang đia tang la cac tram tich tu cac vung bien thu hep, nhung James Hutton đe xuat mot chu ky keo dai vo han va tu duy tri, dan đua đen chu nghia thong nhat (co the đoc them trong bai cua Lyell).
Ong noi Charles Darwin la Erasmus Darwin đa vach ra mot gia thuyet ve chuyen đoi loai tu nhung nam 1790, va Jean-Baptiste Lamarck đa xuat mot ly thuyet phat trien hon vao nam 1809. Ca hai du kien ​​rang the he tu phat cac hinh thuc đon gian cua su song ma dan dan phat trien tro nen phuc tap hon, thich ung voi moi truong bang cach thua ke nhung thay đoi o the he truoc thong qua su dung hoac khong su dung (xem bai Lamarck đe hieu ro hon). Qua trinh nay sau đo đuoc goi la chu nghia Lamarck hay hoc thuyet Lamarck. Lamarck nghi rang co mot xu huong tien bo co huu huong sinh vat lien tuc tien toi phuc tap hon, song song nhung tach biet ma khong co su tuyet chung . Geoffroy cho rang su phat trien cua phoi thai đa tong hop cac bien đoi cua cac sinh vat trong cac thoi ky qua khu khi moi truong tac đong len phoi, va cac cau truc đong vat đuoc xac đinh boi mot ke hoach lien tuc nhu đuoc the hien boi cac co quan tuong đong. Georges Cuvier đa phan đoi manh me nhung y tuong đo, cho rang cac loai co đinh, khong lien quan cho thay nhung co quan tuong đong phan anh mot thiet ke cho cac nhu cau chuc nang . Tac pham nghien cuu hoa sthachj cua ong vao nhung nam 1790 đa xac lap thuc te cua su tuyet chung, ma ong giai thich bang tham hoa đia phuong, theo sau la su tai tao lai cac khu vuc bi tham hoa boi cac loai khac .
O Anh, tac pham Than hoc tu nhien cua William Paley đa chung to su thich nghi nhu la bang chung cua "thiet ke" nhan tu cua Đang Toan nang hanh đong thong qua cac luat tu nhien. Tat ca cac nha tu nhien hoc o hai truong đai hoc Anh Quoc (Oxford va Cambridge) la cac giao si cua Giao hoi Anh, va khoa hoc đa tro thanh mot tim kiem cac luat nay. Cac nha đia chat đa thich nghi thuyet tham hoa đe chung minh co su huy diet luan phien tren toan cau va tao ra nhung loai co đinh moi đuoc thich nghi theo mot moi truong thay đoi, buoc đau xac đinh rang tham hoa gan đay nhat la tran Đai hong thuy trong Kinh thanh . Mot so nha giai phau hoc nhu Robert Grant bi anh huong boi Lamarck va Geoffroy, nhung hau het cac nha tu nhien hoc coi nhung y tuong cua ho ve su bien đoi loai nhu la mot moi đe doa đoi voi trat tu xa hoi von đuoc coi la thieng lieng.


= Su khoi đau cua hoc thuyet Darwin =

Darwin đen Đai hoc Edinburgh nam 1825 đe hoc ve y khoa. Trong nam thu hai cua minh, ong bo cac nghien cuu y hoc cua minh đe đen voi lich su tu nhien va đa danh bon thang ho tro cho nghien cuu cua Robert Grant vao đong vat khong xuong song o bien. Grant tiet lo su nhiet tinh cua ong đoi voi van đe chuyen đoi loai, nhung Darwin đa bac bo no. Tu nam 1827, tai Đai hoc Cambridge, Darwin hoc cac mon khoa hoc nhu than hoc tu nhien tu nha thuc vat hoc John Stevens Henslow va đoc Paley, John Herschel va Alexander von Humboldt. Voi đay nhiet huyet ve khoa hoc, ong nghien cuu đia ly theo thuyet tham hoa voi thay Adam Sedgwick .
Thang 12 nam 1831, ong gia nhap đoan tham hiem Beagle voi tu cach nha tu nhien hoc va nha đia chat hoc. Ong đoc Nguyen tac Đia chat (Principles of Geology) cua Charles Lyell va tu lan đau ghe vao bo bien tai St. Jago, ong thay chu nghia thong nhat cua Lyell la chia khoa đe hieu lich su đia chat cua canh quan. Darwin tim ra hoa thach giong nhu con Glyptodon va ghi nhan su phan bo đia ly cua cac loai hien tai voi hy vong tim ra "trung tam sang tao" cua chung. Ba nguoi ban đia Fuegian, cung đoan tham hiem, quay tro lai Tierra del Fuego, Darwin thay ho la nhung nguoi than thien va van minh, nhung ho hang cua ho tren hon đao thi "kho so, hoang dai"  va ong khong con nhin thay khoang cach giua nguoi va đong vat o ho. Khi Beagle gan Anh vao nam 1836, ong luu y rang loai co the khong co đinh.
Richard Owen đa cho thay hoa thach cua loai đa tuyet chung ma Darwin tim thay o Nam My la ho hang voi cac loai đang song tren cung luc đia. Vao thang 3 nam 1837, nha đieu hoc (nghien cuu ve chim) John Gould tuyen bo rang loai đa đieu Nam My (rhea) cua Darwin la mot loai rieng biet voi cac loai đa đieu Nam My đa đuoc mo ta truoc đay (mac du cac vung lanh tho cua chung chong cheo nhau), va nhung con chim nhai o quan đao Galapagos thuc chat đai dien cho ba loai rieng re-moi loai đac trung cho mot hon đao, va them nua, mot vai loai chim khac nhau o đay lai đeu đuoc phan loai la chim se. Darwin đa bat đau suy đoan, ghi lai trong mot loat cac cuon so ghi chep, ve kha nang "mot loai bien thanh mot loai khac" đe giai thich nhung phat hien nay, vao khoang thang Bay, ong đa phac hoa phan nhanh ho hang trong mot cay tien hoa duy nhat, phu đinh cac dong đoc lap cua Lamarck ma song song nhau tien toi cac dang 'cao' hon  Trai voi thong le, Darwin đa đat cau hoi ve chim bo cau va nguoi gay giong đong vat cung nhu cac nha khoa hoc. Tai vuon thu, ong đa co cai nhin đau tien ve con vuon (ape), va đa rat an tuong khi thay con đuoi uoi giong nguoi nhu the nao.
Vao cuoi thang 9 nam 1838, ong bat đau đoc luan van cua Thomas Malthus ve "Nguyen tac ve Dan so" (An Essay on the Principle of Population)  voi lap luan thong ke rang cac quan the con nguoi, neu khong tu kiem che, vuot qua kha nang cua minh va đau tranh đe ton tai. Darwin lien tuong đen cuoc đau tranh cho su ton tai giua cac đong vat hoang da va cung nho đen nha thuc vat hoc de Candolle voi "chien tranh cac loai" o thuc vat; ong đa hinh dung ngay "mot suc manh nhu tram ngan cai nem", đay cac bien the thich nghi tot vao "cac khoang trong trong nen kinh te tu nhien", đe sau đo, co nhung bien the vuot qua đuoc do co hinh thuc va kha nang đe song sot, va cac bien the bat loi se bi loai bo . Vao thang 12 nam 1838, ong đa ghi nhan su giong nhau giua hanh đong cua nguoi gay giong lua chon cac tinh trang tot va mot moi truong tu nhien theo kieu Malthus, lua chon trong so cac bien the "ngau nhien" đe "moi bo phan cua cau truc moi thu đuoc la thuc dung va hoan thien"
Darwin đa co khuon co ban ve ly thuyet chon loc tu nhien cua minh, nhung ong đa hoan toan giu su nghiep cua minh voi tu cach la mot nha đia chat hoc va chua soan them cho ly thuyet cho đen khi cuon sach cua ong ve "Cau truc va Phan bo Ran san ho" đuoc hoan thanh . Nhu ong đa nho lai trong cuon tu truyen cua minh, ong đa "cuoi cung co mot ly thuyet đe lam viec", nhung chi đen thang 6 nam 1842 ong moi cho phep minh co "su hai long khi viet mot ban tom tat ngan ve ly thuyet cua toi bang but chi".


= Phat trien hoc thuyet =

Darwin tiep tuc nghien cuu va xem lai nhieu lan ly thuyet cua minh trong khi van tap trung vao cong viec chinh la xuat ban cac ket qua khoa hoc cua chuyen hai trinh Beagle . Ong đa du kien ​​viet ve nhung y tuong cua ong cho Lyell vao thang 1 nam 1842, vao thang 6, ong đa buoc đau thao ra "Phac thao but chi" (Pencil Sketch) dai 35 trang . Darwin đa bat đau trao đoi ve cach ly luan cua minh voi nha thuc vat hoc Joseph Dalton Hooker vao thang 1 nam 1844, va vao thang 7 đa mo rong "Phac thao" cua minh thanh mot cuon "Tieu luan" (Essay) dai 230 trang đuoc mo rong voi rat nhieu ket qua nghien cuu va se xuat ban neu chang may ong mat som.
Vao thang 11 nam 1844, mot cuon sach khoa hoc pho bien voi tac gia an danh "Tan tich cua Lich su Tu nhien cua Sang the" (Vestiges of the Natural History of Creation) (sau nay ho biet cuon sach đuoc viet boi nha bao Scotland Robert Chambers) đa mo rong moi quan tam cua cong chung đen khai niem chuyen đoi loai. Quyen "Tan tich" su dung bang chung tu ho so hoa thach va phoi thai đe ung ho tuyen bo rang sinh vat tien trien tu đon gian đen phuc tap hon theo thoi gian. Nhung no đe xuat mot su tien trien tuyen tinh hon la ly thuyet phan nhanh tu to tien chung ma Darwin đang phat trien, va no đa bo qua viec thich nghi. Darwin đa đoc cuon sach ngay sau khi xuat ban, ong khinh thuong kien thuc hang nghiep du trong đia chat hoc va đong vat hoc cua cuon sach , nhung ong cung xem xet lai cac tranh luan cua minh sau khi cac nha khoa hoc hang đau, bao gom Adam Sedgwick, tan cong cac sai sot cua cuon sach, trong ca khoa hoc va đao đuc . Quyen sach đa co anh huong đang ke đen du luan, va cac cuoc tranh luan du doi đa giup mo đuong cho viec chap nhan cuon "Nguon goc cac loai" sau nay bang cach chuyen cac suy đoan tien hoa thanh xu the chu đao. Trong khi mot vai nha tu nhien hoc san sang xem xet ve chuyen đoi loai, Herbert Spencer đa tro thanh mot nguoi ung ho hoc thuyet Lamarck va phat trien tien bo trong thap nien 1850.
Hooker đa đuoc thuyet phuc đe lay đi mot ban sao cua "Tieu luan" vao thang 1 nam 1847, va cuoi cung đa gui mot trang ghi chu cho Darwin voi phan hoi quan trong. Đuoc nhac nho ve viec thieu chuyen mon trong phan loai hoc, Darwin đa bat đau mot nghien cuu keo dai tam nam ve loai hau bien, va tro thanh chuyen gia hang đau ve phan loai chung. Su dung ly thuyet cua minh, ong kham pha ra rang nhung bo phan co the khi thay đoi mot chut se phuc vu cac chuc nang khac nhau đe đap ung cac đieu kien moi va ong cung tim thay mot giai đoan trung gian trong su phan hoa gioi tinh khac biet (Gonochorism) .
Cac nghien cuu ve hau o Darwin đa thuyet phuc ong rang su thay đoi nay sinh lien tuc va khong chi rieng đe đap ung voi nhung hoan canh đa thay đoi. Nam 1854, ong hoan thanh phan cuoi cung cua bai viet lien quan đen Beagle va bat đau lam viec toan tam ve tien hoa. Gio đay ong đa nhan ra rang mo hinh phan nhanh tien hoa đa co the giai thich bang cach chon loc tu nhien lam viec khong ngung đe cai thien su thich ung. Tu tuong cua ong thay đoi tu quan điem cho rang cac loai chi đuoc hinh thanh trong cac quan the biet lap, nhu tren cac hon đao, sang nhan manh vao su phan bo ma khong bi co lap; đo la, ong đa chung kien ​​su gia tang muc đo chuyen hoa trong cac quan the on đinh lon khi lien tuc khai thac cac o sinh thai moi. Ong đa tien hanh nghien cuu thuc nghiem tap trung vao nhung kho khan voi ly thuyet cua minh. Ong đa nghien cuu su khac biet ve phat trien va giai phau giua cac giong vat nuoi khac nhau, tham gia tich cuc trong viec tao giong chim bo cau ua thich, va thu nghiem (voi su tro giup cua con trai Francis) ve nhung phuong thuc ma hat giong va đong vat co the phan tan ra bien đe đinh cu cac hon đao xa xoi. Vao nam 1856, ly thuyet cua ong phuc tap hon nhieu, voi rat nhieu chung cu ho tro .


Xuat ban = Thoi gian đi đen xuat ban =
Trong cuon tu truyen cua minh, Darwin noi rang ong đa "nhan đuoc rat nhieu boi su tri hoan cua toi trong xuat ban tu nam 1839, khi ly thuyet đa đuoc thanh hinh, đen nam 1859, va toi khong mat gi boi su tri hoan nay" . Tren trang đau tien cua cuon sach nam 1859, ong luu y rang, khi bat đau cong trinh ve chu đe nay vao nam 1837, ong đa soan "mot so ghi chep ngan" sau nam nam, roi mo rong ra thanh mot phac thao vao nam 1844, va "tu luc đo đen nay, toi đa luon theo đuoi cung mot muc đich đo".
Cac nha viet tieu su khac nhau đa đe xuat rang Darwin đa tranh hoac hoan cong khai y tuong cua minh vi ly do ca nhan. Nhung ly do đuoc goi y co the ke đen nhu su so hai ve khung bo ton giao hoac su ruong bo khoi xa hoi neu quan điem cua ong đuoc tiet lo, va lo lang se gay cang thang voi nhung nguoi ban la cac nha tu nhien theo ton giao hoac nguoi vo sung đao Emma. Benh cua Charles Darwin cung gay ra su tri hoan nhieu lan. Bai viet cua ong ve vung Glen Roy (Scotland) bi chung minh la sai mot cach kha boi roi, va ong co the muon chac chan rang ong đa đung. Hoc gia nguoi My David Quammen đa goi y rang tat ca nhung yeu to nay co the đa đong gop vao su tri hoan, va luu y rang Darwin viet rat nhieu sach va cuoc song gia đinh kha ban ron trong khoang thoi gian đo.
Mot nghien cuu moi đay cua nha su hoc khoa hoc John van Wyhe đa nhan đinh rang y tuong Darwin tri hoan xuat ban chi bat đau tu nhung nam 1940, va nhung nguoi đuong thoi cua Darwin nghi rang thoi gian ong đa lam la hop ly. Darwin luon hoan thanh mot cuon sach truoc khi bat đau mot cuon khac. Trong khi ong đang nghien cuu, ong noi voi nhieu nguoi ve su quan tam cua ong trong chuyen đoi loai ma khong gay ra su phan no. Ong đa kien quyet xuat ban, nhung phai đen thang 9 nam 1854 ong moi co the lam viec toan thoi gian. Nam 1846, ong uoc tinh rang: viec viet "cuon sach lon" cua ong se phai mat nam nam moi tro nen lac quan.


= Su kien dan đen xuat ban ban thao cua "cuon sach lon" =
Mot bai bao ve "gioi thieu" cac loai đuoc viet boi Alfred Russel Wallace vao nam 1855 cho thay cac mau hinh phan bo đia ly cua cac loai con song va hoa thach co the đuoc giai thich neu moi loai moi luon xuat hien gan cac loai đa va đang ton tai, co ho hang gan gui voi nhau nhau, Charles Lyell ngam hieu y nghia cua bai bao cua Wallace va moi lien he co the co đoi voi tac pham cua Darwin, mac du Darwin đa khong lam nhu vay, va trong mot la thu viet ngay 1-2 thang 5 nam 1856 Lyell keu goi Darwin xuat ban ly thuyet cua minh đe thiet lap quyen uu tien. Darwin đa bi giang xe giua mong muon đua ra mot ban tuong trinh đay đu va thuyet phuc voi ap luc đe nhanh chong viet nen mot bai bao ngan. Ong đa gap Lyell, va trao đoi thu tu voi Joseph Dalton Hooker khang đinh rang ong khong muon tiet lo nhung y tuong cua ong tren bao đe đuoc bien tap vien xem xet ma ong muon xuat ban trong mot tap chi hoc thuat. Ong đa bat đau mot "phac thao" bai viet vao ngay 14 thang 5 nam 1856, va vao thang 7 ong đa quyet đinh trinh ra mot luan an đay đu ve loai nhu 'cuon sach lon' cua minh ve chon loc tu nhien. Ly thuyet cua ong bao gom nguyen ly phan ky di truyen hoan thanh vao ngay 5 thang 9 nam 1857 khi ong gui cho Asa Gray mot ban tom tat ngan gon nhung chi tiet ve cac y tuong cua ong .


= Hop tac xuat ban cac bai bao cua Wallace va Darwin =
Darwin đa lam viec rat vat va tren ban thao cho "cuon sach lon" cua ong ve chon loc tu nhien, vao ngay 18 thang 6 nam 1858, ong nhan đuoc mot buu kien tu Wallace, đang o lai quan đao Maluku (Ternate va Gilolo). No kem theo 20 trang mo ta mot co che tien hoa, mot phan ung đoi voi su khich le gan đay cua Darwin, voi them mot yeu cau la gui no toi Lyell neu Darwin nghi no co gia tri. Co che nay tuong tu nhu ly thuyet cua Darwin . Darwin đa viet cho Lyell rang "nhung loi ong noi đa tro thanh hien thuc o muc thuc khong ngo toi,... bi chan truoc" va ong se "tat nhien, ngay lap tuc viet thu va đe nghi gui toi bat ky tap chi nao" ma Wallace chon, va noi them rang "roi thi tat ca nhung gi goc gac cua toi se tan nat het". Lyell va Hooker đong y se co mot an ban chung voi cac trang cua Wallace voi trich đoan tu "Tieu luan" nam 1844 cua Darwin va la thu nam 1857 cua ong toi Gray đuoc trinh bay tai Hoi Linnean. Ngay 1 thang 7 nam 1858, bai bao đa ra đoi voi tua đe Ve xu huong cac loai đe hinh thanh giong; va ve su vinh vien cua cac giong va loai theo phuong phap tu nhien cua chon loc, đe ten Wallace va Darwin tuong ung. Bai bao đa đuoc xuat ban nhung đa gay ra it phan ung. Trong khi Darwin coi y tuong cua Wallace la giong het voi khai niem chon loc tu nhien, nhung cac su gia đa chi ra su khac biet. Darwin mieu ta viec lua chon tu nhien la tuong tu nhu viec lua chon nhan tao đuoc thuc hien boi cac nha nhan giong đong vat, va nhan manh su canh tranh giua cac ca the; Wallace đa khong so sanh voi viec chon loc giong, ma tap trung vao ap luc sinh thai ma giu cac giong khac nhau phu hop voi đieu kien đia phuong. Mot so su gia đa goi y rang Wallace thuc ra thao luan ve viec chon loc nhom hon la chon loc tac đong len tung bien di o ca the .


= Tom tat cuon sach ve cac loai =
Ngay sau cuoc hoi ngo, Darwin đa quyet đinh viet "mot ban tom tat ve toan bo tac pham cua toi" duoi hinh thuc mot hoac nhieu bai bao do Hoi Linne xuat ban, nhung quan tam đen "lam the nao co the viet mot bai khoa hoc cho Nhat bao, ma khong đua ra thuc te, that la bat kha thi". Ong đa hoi Hooker co the san bao nhieu trang, nhung "Neu ben kiem duyet tu choi no va coi nhu la khong khoa hoc, toi, co le se xuat ban no nhu cuon sach mong."  Ong bat đau viet "tom tat cua cac loai" vao ngay 20 Thang 7 nam 1858, khi đang nghi tai Sandown. Ong cung viet lai mot phan cua ban tom tat tu nhung gi ong nho va gui ban thao cho ban be cua minh đe kiem tra .
Vao đau thang 10, ong bat đau "mong đoi ban tom tat cua toi se đuoc chia vao cac quyen nho, va đuoc xuat ban rieng re" . Cung thoi gian đo, ong tiep tuc thu thap thong tin va viet cac phan đay đu chi tiet cua ban thao cho "quyen sach lon" cua ong ve cac loai, ban thao Chon loc Tu nhien .


= Murray la nha xuat ban; lua chon tua sach =
Vao giua thang 3 nam 1859 ban tom tat cua Darwin đa đen giai đoan ma ong nghi đen viec cong bo som; Lyell đe cu nha xuat ban John Murray, va cung đen gap ong ay đe xem lieu ong John san sang xuat ban. Vao ngay 28 thang 3, Darwin đa viet thu cho Lyell hoi ve tien đo va noi Lyell co the đam bao voi Murray rang "sach cua toi khong bat-chinh-thong hon so voi van đe đa đi đen tat yeu." Ong đa boc lai ban thao voi đe xuat cho tieu đe la Mot ban tom tat cua mot bai tieu luan ve nguon goc cua cac loai va chung loai thong qua su chon loc tu nhien, voi nam đuoc đe la "1859".
Phan ung cua Murray rat thuan loi, va Darwin đa rat vui mung noi voi Lyell vao ngay 30 thang 3 rang ong se "gui ngay mot goi lon cua M.S. nhung tiec la toi khong the trong mot tuan, vi ba chuong đau tien nam trong ba tay nguoi chep sach". Ong đanh nhuong truoc su phan đoi cua Murray ve "tom tat" trong tua đe, mac du ong cam thay tiec vi thieu tai lieu tham khao, nhung muon giu lai "chon loc tu nhien" la "thuong xuyen đuoc su dung trong tat ca cac phan ve Chan nuoi" va hy vong "giu no voi Giai thich, phan nao nhu vay ", - Thong qua chon loc tu nhien hay su bao ton cac chung uu the. [65] Vao ngay 31 thang 3, Darwin đa viet thu cho Murray xac nhan va liet ke cac đe muc trong 12 chuong đang tien hanh: ong đa thao tat ca ngoai tru "XII Tom luoc va ket luan" [66]. Murray đa hoi am ngay lap tuc voi mot thoa thuan đe xuat ban cuon sach voi cung cac đieu khoan nhu ong tung xuat ban sach cua Lyell ma chua he nhin thay ban thao: ong thoa thuan se chia cho Darwin 2/3 loi nhuan [67]. Darwin nhanh chong chap nhan voi niem vui, nhan manh rang Murray co the tu do rut lai thoa thuan neu khi đoc cac ban thao cua tung chuong, ong cam thay cuon sach khong ban đuoc. [68] (cuoi cung Murray đa tra cho Darwin 180 bang cho Darwin cho lan xuat ban đau tien va khi Darwin qua đoi vao nam 1882, cuon sach đuoc tai ban lan thu 6, kiem đuoc Darwin gan 3000 bang Anh [69]).
Vao ngay 5 thang 4, Darwin đa gui Murray ba chuong đau tien, va mot đe xuat ve ten sach [70]. Mot trang tieu đe du đinh ban đau la Ve su bien đong cua cac loai. [71] Murray than trong hoi Whitwell Elwin đe xem lai cac chuong [58]. Theo goi y cua Lyell, Elwin đa khuyen cao rang, thay vi "đua ra ly thuyet ma khong co bang chung", cuon sach nen tap trung vao cac quan sat ve chim bo cau, tu đo neu ro rang va ngan gon nhung nguyen tac tong quat cua Darwin va chuan bi cho cong trinh lon hon du kien ​​sau nay. Ong viet "Ai cung quan tam đen chim bo cau. "Darwin tra loi rang đieu nay la khong thuc te: ong chi co chuong cuoi cung van con đe viet. Vao thang Chin, tieu đe chinh van la "Mot bai luan ve nguon goc cua cac loai va cac giong", nhung Darwin đa đe xuat bo "cac giong" [74].
Voi su thuyet phuc cua Murray, tieu đe cuoi cung đa đuoc đong y la Nguon goc cac loai, voi trang tieu đe mo rong la Ve nguon goc cac loai thong qua chon loc tu nhien, hay viec gin giu cac chung uu the thong qua cuoc đau tranh sinh ton. [3] Trong tieu đe mo rong nay (va nhung noi khac trong cuon sach) Darwin đa su dung thuat ngu sinh hoc "chung" thay the cho "giong", voi nghia la bien the trong mot loai [75] [76]. Ong đa su dung 2 thuat ngu nay rong rai [77], chang han nhu thao luan ve "mot so chung toc, vi du nhu cai bap" va "cac giong truyen thong hay chung loai đong vat va thuc vat trong nuoc cua chung ta", [78] co ba truong hop trong sach ma cum tu "chung toc con nguoi" đuoc su dung, đe cap đen loai nguoi. [79]


= Xuat ban va chinh sua sau đo =
Nguon goc cac loai đa đuoc phat hanh lan đau tien vao thu nam ngay 24 thang 11 nam 1859, voi gia muoi lam shilling (si-linh) mot an ban, 1250 ban đa đuoc in lan đau. [80] Cuon sach đa đuoc cung cap cho cac nha ban sach tai khu ban đo mua thu cua Murray vao thu ba truoc đo 3 ngay. Tat ca cac ban sao co san đa đuoc mua het ngay lap tuc. Tong cong đa co 1.250 ban đuoc in nhung sau khi tru cac ban trung bay va ban đanh gia, va nam ban nop đen So Stationers đe lay ban quyen xuat ban, con lai 1.170 ban co san đe ban. [2] Đang ke la, 500 ban đa đuoc thu vien cua Charles E. Mudie lay, đe đam bao rang cuon sach co the nhanh chong tiep can đuoc mot luong lon hoi vien trong thu vien [81]. Lan in thu hai voi 3.000 ban đuoc trinh ra nhanh chong vao ngay 7 thang 1 nam 1860. Lan in nay đa tich hop nhieu chinh sua cung nhu phan ung đoi voi cac phe đoi lap ton giao bang cach bo sung mot ban khac moi o trang ii bang mot trich dan tu Charles Kingsley va them cum tu "boi Đang Tao Hoa" them vao cau ket thuc [83]. Trong suot cuoc đoi cua Darwin, cuon sach đa trai qua sau phien ban, tich hop nhung sua đoi va nhung xem xet lai đe đoi pho voi nhung lap luan phan đoi đuoc neu ra. Lan in thu ba ra đoi vao nam 1861, voi mot so cau đuoc viet lai hoac bo sung va mot phu luc gioi thieu, Mot phac hoa lich su ve tien trinh gan đay cua y kien ​​ve nguon goc cac loai, [84], trong khi lan thu tu nam 1866 lai co nhung xem xet lai. Lan in thu nam, đuoc xuat ban vao ngay 10 thang 2 nam 1869, co nhieu thay đoi hon va lan đau su dung cum tu "su song sot cua cac loai thich nghi nhat" (survival of the fittest), đuoc triet gia Herbert Spencer đat ra trong Cac nguyen ly Sinh hoc (1864) cua ong. [85
Vao thang 1 nam 1871, cuon Su phat sinh loai cua George Jackson Mivart liet ke cac luan cu chi tiet đoi voi chon loc tu nhien, va tuyen bo no chi la sieu hinh va đa sai lam [86]. Darwin đa co nhung chinh sua quy mo lon cho lan an ban lan thu sau cua Nguon goc cac loai (đay la an ban đau tien trong đo ong su dung tu "tien hoa", thuong đuoc su dung khi noi đen su phat trien phoi thai, mac du tat ca cac phien ban ket luan voi tu "đa tien hoa" [87] [88 ], va them vao mot chuong moi VII, Nhung phan đoi khac, đe giai quyet tranh cai cua Mivart [2] [89]
An ban thu sau đa đuoc Murray xuat ban vao ngay 19 thang 2 nam 1872 voi tieu đe chinh sua mot chut, tu "On" đuoc bo trong tieu đe tieng Anh. Darwin đa noi voi Murray rang nhung nguoi đan ong lam viec tai Lancashire đa gop nhau mua an ban thu nam voi gia 15 si-linh; va ong muon no đuoc pho bien rong rai hon; gia đa giam mot nua xuong con 7 si-linh 6 xu bang cach in voi mot phong chu nho hon. No cung them mot bang chu giai thuat ngu đuoc bien soan boi W.S. Dallas. Doanh so ban sach đa tang tu 60 len 250 moi thang [3] [89].


= Xuat ban ben ngoai Vuong quoc Anh =
Tai Hop chung quoc Hoa Ky, nha thuc vat hoc Asa Gray, mot đong nghiep nguoi My cua Darwin, đa đam phan voi mot nha xuat ban Boston đe xuat ban mot phien ban My co ban quyen đay đu, nhung đa thay đuoc rang hai hang xuat ban o New York đa len ke hoach khai thac su long leo o ban quyen quoc te đe in Nguon goc. [90] Darwin rat vui vi su pho bien cua cuon sach, va noi voi Gray giu moi loi nhuan neu co. [91] Gray đa thuong luong 5% tien ban quyen voi Appleton o New York [92], nguoi đa xuat ban vao giua thang 1 nam 1860, trong khi hai nguoi kia rut lui. Trong mot la thu thang nam, Darwin đa đe cap đen mot lan an ban gom 2.500 ban, nhung khong ro la lieu no co lien quan toi viec in an đau tien chi co bon vao nam đo [2]. [93]
Cuon sach đuoc dich ra nhieu thu tieng trong cuoc đoi cua Darwin, nhung nhung van đe nay sinh khi dich cac khai niem va an du, va mot so ban dich đa bi mat trung lap boi ly su cua nguoi dich [94]. Darwin phan phat cac ban trung bay tai Phap va Đuc, voi hy vong rang nhung nguoi đang ky thich hop se xuat hien, vi cac dich gia du kien ​​se tu sap xep voi mot nha xuat ban đia phuong. Ong hoan nghenh Heinrich Georg Bronn-nha tu nhien hoc va nha đia chat hoc cao tuoi se dich tac pham, nhung ban dich tieng Đuc xuat ban vao nam 1860 đa đua them nhung y tuong cua Bronn, them cac chu đe gay tranh cai ma Darwin đa co tinh bo qua. Bronn dich cac "chung uu the" la "chung hoan thien", va them cac bai tieu luan ve cac van đe bao gom nguon goc cua cuoc song, cung nhu mot chuong cuoi cung voi nhung lien quan đen ton giao đuoc lay cam hung tu su tham gia Bronn theo truong phai Triet hoc Tu nhien[95]. Nam 1862, Bronn xuat ban lan thu hai dua tren an ban tieng Anh thu ba va bo sung đe xuat cua Darwin, nhung ong mat vi mot con đau tim khi cong viec con dang do [96]. Darwin đa lien he chat che voi Julius Victor Carus, nguoi đa xuat ban mot ban dich đuoc cai thien vao nam 1867. [97] Nhung co gang cua Darwin đe tim mot nguoi phien dich o Phap đa that bai, ban dich cua Clemence Royer xuat ban vao nam 1862 thi them vao mot loi gioi thieu ca ngoi nhung y tuong cua Darwin la mot su thay the cho mac khai ton giao va thuc đay cac y tuong tien đoan chu nghia Darwin trong xa hoi va thuyet uu sinh cung nhu them nhieu cau tra loi cua chinh co cho nhung nghi ngo ma Darwin đa the hien. Darwin đa trao đoi voi Royer ve an ban thu hai xuat ban nam 1866 va mot thu ba vao nam 1870, nhung ong đa gap kho khan trong viec go cac phan them vao cua co va gap rac roi voi nhung an ban nay. [96] [98] Ong khong hai long cho đen khi ban dich cua Edmond Barbier đuoc xuat ban nam 1876. [2] Mot ban dich tieng Ha Lan cua Tiberius Cornelis Winkler đa đuoc xuat ban nam 1860. [99] Đen nam 1864, ban dich bo sung đa xuat hien o Y va Nga [94]. Trong suot cuoc đoi cua Darwin, Origin đa đuoc xuat ban bang tieng Thuy Đien vao nam 1871, [100] Đan Mach nam 1872, Ba Lan nam 1873, Hungarian nam 1873-1874, Tay Ban Nha nam 1877 va Serbian nam 1878. Đen nam 1977, no xuat hien trong 18 ngon ngu khac. 101]


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai The complete work of Charles Darwin online: Table of contents, bibliography of On the Origin of Species: Both web pages provide links to text and images of all editions of The Origin of Species, including translations in German, Danish, and Russian.
Cac nguon khac:
Full text of 1st edition in pdf format at University of New South Wales
Full text of 1st edition at Talk Origins

 Origin of Species, 1st Edition tai Du an Gutenberg

 Origin of Species, 6th Edition tai Du an Gutenberg
DarwinMiscSep99 Luu tru ngay 6 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine Changes in the six editions from 1859 – 1872.
Victorian Science Texts