Nili Patera la mot canh đong con cat tren Sao Hoa. No nam tren đinh cua mot tang dung nham tai vi tri cua mot ngon nui lua co đai la hom chao Nili Patera cua Syrtis Major, gan xich đao Sao Hoa. Đay la mot trong nhung canh đong con cat hoat đong manh nhat tren Sao Hoa. Toa đo cua no tren Sao Hoa la vi đo 8,7° B, kinh đo 67,3° Đ. Canh đong đang đuoc may anh HiRISE tren tau Mars Reconnaissance Orbiter tich cuc nghien cuu voi toc đo cu sau tuan mot hinh. Nghien cuu ve su chuyen đong cua con cat cung cap thong tin lien quan đen su bien đoi cua gio nhu la mot ham cua thoi gian va mo rong viec nghien cuu cac đac điem xoi mon be mat cua canh quan Sao Hoa. Thong tin nay sau đo co the đuoc su dung đe phat trien va thiet ke cac chuyen tham hiem Sao Hoa trong tuong lai. Con cat tren canh đong Patera co hinh luoi liem va nghien cuu cua HiRISE ve chung la lan đau tien cho ket qua chuyen đong con cat va gon song toi thieu 1 met (3 ft 3 in) tren Sao Hoa. Đay cung la canh đong con cat đau tien đuoc tim hieu bang phan mem COSI-Corr, ban đau đuoc phat trien đe phan tich su chuyen đong cua con cat tren Trai Đat. Cac ket qua nghien cuu tu bang chung cung cap boi su viec quan sat canh đong Nili Patera cho thay cac dong cat co thu tu vai met khoi moi nam, tuong tu nhu dong cat đuoc quan sat tai con cat cua Thung lung Victoria o Nam Cuc.


Nghien cuu Trong khoang thoi gian 35 nam, bat đau tu Mariner 9 va ket thuc voi Mars Odyssey, khong he phat hien cat chuyen đong tren Sao Hoa. Cho đen thoi điem đo, cac nha khoa hoc đa suy đoan ve ban chat tinh hoac đong cua con cat Sao Hoa. Đe tra loi cau hoi đo, con cat Nili Patera đa đuoc HiRise kiem nghiem vao nhung thoi điem khac nhau va ket qua đuoc phan tich bang phan mem co chuc nang kiem tra su khac biet giua cac buc anh theo thoi gian. Nguoi ta phat hien rang con cat Patera đa thay đoi hinh thai theo thoi gian va do đo, canh đong con cat Nili Patera co đac điem hinh thanh rat nang đong. Ngoai ra, nguoi ta con phat hien rang co su chenh lech van toc giua tang tren va tang duoi cua con cat, cu the gon song cua tang tren cung di chuyen voi van toc cao hon so voi gon song cua tang duoi cung. Đieu nay chi ra rang con cat đang di chuyen nhu mot đon vi tren Sao Hoa.
Toc đo dong di chuyen cua cac gon song so voi toan bo con cat đa đuoc xac đinh va tu tinh toan đo, xac đinh đuoc ty le tuong đoi giua nhung hat cat nang luong thap goi la "repton" (chu yeu tac đong cho gon song di chuyen) so voi cac hat nang luong cao hon la "salton" (chu yeu tac đong cho con cat di chuyen nhu mot đon vi). Co che di chuyen nhu vay đuoc goi la cuon va nguoi ta xac đinh rang trong đieu kien gio hien tai, nhung con cat tai Nili Patera đang hoat đong va di chuyen nhu mot đon vi. Do bau khi quyen cua Sao Hoa mong hon, gio phai nhanh hon khoang 10 lan so voi tren Trai Đat đe khien cat chuyen đong. Cac con gio cao nay rat hiem khi xay ra tren Sao Hoa, nhung do bau khi quyen mong hon va trong luc thap hon cua hanh tinh, nhung hat cat, mot khi chuyen đong, co the di chuyen nhanh hon va đen mot khoang cach xa hon so voi tren Trai Đat.

Theo ly thuyet, tren Sao Hoa, mot khi gio manh bat đau khien cat di chuyen, gio yeu hon co the duy tri su chuyen đong cua con cat, do trong luc cua hanh tinh thap hon va suc can thap cua bau khi quyen mong hon. Be mat mau nhat hon duoi con cat cua canh đong Nili Patera la dung nham co xua đa nguoi lanh. Cac vet nut tren be mat dung nham chua đay cat đen, co the co nguon goc tu nui lua. Tuy nhien, nguoi ta khong biet lieu cat nui lua co nguon goc tu mieng nui lua đia phuong hoac đa thoi tu đia điem khac.
Toc đo chay cua cat (goi la luu luong) cua con cat Nili Patera xap xi bang dong chay cua con cat o Thung lung Victoria, Nam Cuc. Su chuyen đong cua con cat Nili Patera co the đuoc su dung đe du đoan toc đo xoi mon đa do cat lam no tung cac tang đa. Dua tren bang chung thu thap đuoc, toc đo xoi mon đa đuoc du đoan la gan voi o Nam Cuc. Trong mot bai bao đang tren tap chi Nature, cac nha khoa hoc NASA bao cao rang ho đa phat hien chuyen đong cua con cat Nili Patera len toi đo cao 200 foot (61 m) nhu "cac đon vi ket hop tren Sao Hoa". Nhung kham pha nay đa dan đen su hieu biet ngay cang tang ve vai tro cua gio trong cac hien tuong xoi mon cua canh quan Sao Hoa. Đieu nay co the dan đen ke hoach tot hon cho cac chuyen tham hiem Sao Hoa trong tuong lai, thuc hien boi ca con nguoi lan robot.


Xem them Canh đong con cat Hagal
Đia hinh albedo
Kenh đao Sao Hoa
Tycho Brahe (ho Sao Hoa)
Mau sac cua be mat sao Hoa


Tham khao