Chinh quyen đia phuong la mot to chuc hanh chinh co tu cach phap nhan đuoc hien phap va phap luat cong nhan su ton tai vi muc đich quan ly mot khu vuc nam trong mot quoc gia. Cac can bo chinh quyen đia phuong la dan đia phuong. Chinh quyen đia phuong co trach nhiem cung ung hang hoa cong cong (nhiem vu chi) cho nhan dan trong đia phuong minh va co quyen thu thue đia phuong (nguon thu).


Đon vi chinh quyen đia phuong Noi chung o cac quoc gia,đon vi hanh chinh duoi trung uong thuong gom mot vai cap. Vi the, chinh quyen đia phuong cung co the co nhieu cap.


= Chinh quyen đia phuong cap co so =
Đay la chinh quyen gan dan nhat, quan ly đon vi hanh chinh cap be nhat.


= Chinh quyen đia phuong cap trung gian =
Đay la chinh quyen cua đon vi hanh chinh cap trung gian hay cap khu vuc, vung; nghia la duoi trung uong va tren đia phuong cap co so. Đia phuong cap trung gian đuoc hinh thanh tren co so mot tap hop nhieu đia phuong cap co so. Co the co hon mot cap trung gian.


Mot so mo hinh = Mo hinh phan quyen =


 Khai niem  Phan quyen la su phan giao quyen han, nhiem vu, phuong tien vat chat, tai chinh, nhan su cho chinh quyen đia phuong; cac đon vi chinh quyen đia phuong tro thanh nhung đon vi tu quan, co ngan sach rieng; đuoc tu chu quyet đinh cac van đe thuoc quyen loi đia phuong, trong khuon kho phap luat cua Nha nuoc trung uong; chiu su kiem soat, giam sat cua Nha nuoc, cua Chinh phu va cac bo truong nhung khong theo che đo giam ho.


 Đac điem  Chinh quyen đia phuong khong truc thuoc va khong chiu su bao tro cua cap tren. Cac hoi đong đia phuong bau ra co quan chap hanh, thuc hien cac quyet đinh cua hoi đong nhan dan đia phuong va cua co quan hanh chinh nha nuoc cap tren. Quoc gia đien hinh: Anh, My, Canada.
Mo hinh phan quyen co uu điem: Bao ve va phat trien quyen loi, nhu cau cua đia phuong; Chinh sach ban hanh phu hop voi đac thu cua đia phuong; Thuc đay dan chu, khuyen khich nguoi dan tham gia vao cong viec cua đia phuong; Giam bot ganh nang cho chinh quyen trung uong đe chinh quyen trung uong tap trung vao cong viec mang tam chien luoc, quan trong.
Tuy nhien, no cung co nhung han che: Cac nha chuc trach đia phuong do dan bau co the khong đu kha nang chuyen mon đam đuong cong viec; Trung uong kiem soat long leo co the dan đen lam chi cong quy, su dung ngan sach đia phuong khong hieu qua; Co the xay ra cuc bo đia phuong, chu trong quyen loi đia phuong, sao nhang quyen loi quoc gia. Nguy co cat cu trong noi bo quoc gia.


= Mo hinh tan quyen =


 Khai niem  Mo hinh tan quyen la hinh thuc to chuc nha nuoc theo đo chinh quyen trung uong chuyen giao mot phan quyen luc cua minh cho chinh quyen đia phuong va bo nhiem cac cong chuc đia phuong đai dien cho co quan trung uong thuc hien viec quan ly, đieu hanh cong viec tai đia phuong, chiu trach nhiem truoc co quan trung uong. Quoc gia đien hinh: Phap


 Đac điem  Co co quan cua Chinh phu trung uong đat tai đia phuong, ben canh Hoi đong đia phuong va co quan chap hanh cua Hoi đong đia phuong. Co quan trung uong đat tai đia phuong thuc hien chuc nang, nhiem vu cua chinh quyen trung uong. Co quan quan ly hanh chinh đia phuong thuc hien chuc nang, nhiem vu do chinh quyen đia phuong quy đinh.
Mo hinh nay co uu điem: Đon gian hoa to chuc va đieu hanh cua bo may trung uong, tang hieu qua cua bo may đia phuong. Đia phuong ganh vac cong viec đo trung uong, tao đieu kien đe chinh quyen trung uong giai quyet cac cong viec chien luoc quoc gia. Tao đuoc uy tin cua trung uong đoi voi nhan dan đia phuong. Cac nha chuc trach sat dan hon, co the dung hoa loi ich giua trung uong va đia phuong.
Ben canh đo no cung co mot so han che: Đia phuong van le thuoc vao trung uong nen khong co đu quyen luc đe bao ve triet đe quyen loi đia phuong. Neu trung uong kiem soat long leo se lam cho cho cac nha chuc trach đia phuong lam quyen, dan đen khac biet sau sac giua cac đia phuong voi nhau.


= Mo hinh tap quyen =


 Khai niem  Mo hinh tap quyen la hinh thuc to chuc theo đo moi quyen luc tap trung o trung uong, chinh quyen trung uong quyet đinh va đieu hanh moi cong viec quoc gia. Quoc gia đien hinh: Cu Ba, Oman, Iran.


 Đac điem  Tat ca quyen luc tap trung o trung uong, đia phuong gan nhu khong co quyen. Trung uong quyet đinh va đieu hanh cong viec cua ca trung uong va đia phuong.
Ve uu điem, Bo may trung uong đai dien va benh vuc cho quyen loi quoc gia, khong bi anh huong boi quyen loi đia phuong, khong co be phai, mau thuan giua trung uong va đia phuong. Thong nhat quan ly tren toan lanh tho quoc gia, kiem soat chinh quyen đia phuong. Phoi hop đuoc hoat đong cua đia phuong o tam chien luoc, dung hoa quyen loi giua cac đia phuong. Kha nang huy đong đuoc đay đu cac phuong tien hoat đong ve mat tai chinh, ky thuat, nhan su. Thich hop đe bao ve quyen loi toi cao cua To quoc trong truong hop nguy bien va tranh xung đot quyen loi giua cac đia phuong.
Ve han che, co quan trung uong it hieu biet đac điem cua moi đia phuong, kho kip thoi nam bat tinh hinh đia phuong. Chinh sach trung uong ban hanh co the khong kha thi o đia phuong hoac khong đuoc nguoi dan đia phuong ung ho. Bo may trung uong cong kenh, nhieu tang nac, nguy co qua tai va khong giai quyet kip thoi moi van đe cua đia phuong. It tao đieu kien đe phat huy dan chu, tinh tu quan va sang tao cua đia phuong.


Viet Nam Xem bai chinh ve Chinh quyen đia phuong o Viet Nam
Chinh quyen đia phuong o Viet Nam đuoc goi la Uy ban Nhan dan, bao gom cac cap tinh, cap huyen va cap xa. Nguoi đung đau chinh quyen đia phuong la Chu tich Uy ban Nhan dan. Ve danh nghia, chuc vu nay do Hoi đong Nhan dan cung cap bau ra bang hinh thuc bo phieu kin. Thong thuong, Chu tich Uy ban Nhan dan se đong thoi la Pho Bi thu Đang uy Đang Cong san Viet Nam cua đia phuong. Chu tich Uy ban Nhan dan hai thanh pho truc thuoc trung uong lon la Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh đong thoi se la Uy vien Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam. Cac co quan cua chinh quyen đia phuong cap huyen la cac phong (Phong Giao duc, Phong Tai chinh,...), cua chinh quyen cap tinh la cac so (So Giao duc, So Tai chinh,...). Trach nhiem cung nhu quyen han ve thue cua chinh quyen đia phuong cac cap tung đuoc xac đinh kha ro rang thong qua Luat Ngan sach Nha nuoc 1996, song tro nen thieu ro rang trong Luat Ngan sach Nha nuoc 2002 (chi quy đinh chung cho toan bo khoi đia phuong đai dien la chinh quyen tinh, con cu the tung cap đia phuong co trach nhiem va quyen gi thi đe cho chinh quyen tinh quyet đinh).


Đuc He thong chinh quyen đia phuong o CHLB Đuc đuoc quy đinh trong Đao Luat co ban nam 1949 va sau đo phat trien thanh Hien phap nam 1990. Trong đo, quyen tu chu đia phuong cua thanh pho đuoc bao đam tai Đieu 28, khoan 2 cua Luat co ban va cac quy đinh tuong ung cua hien phap cac tieu bang.
Huyen, thi xa va thanh pho la nhung đon vi hanh chinh đuoc quy đinh trong hien phap cua Bang đieu hanh chinh quyen đia phuong trong pham vi Bang. Moi Bang co quyen xac đinh co che quan ly, phan phoi chuc nang, va luat le bau cu lien quan đen cac huyen va thanh pho. Su linh hoat nay đa dan đen su thay đoi đang ke ve chuc nang giua cac bang trong cac van đe lien quan đen cuoc bau cu thi truong va quan chuc cap cao va phan chia quyen luc va trach nhiem.
Chinh quyen Bang chia se trach nhiem voi thanh pho va huyen trong viec chiu trach nhiem cung cap mot loat cac dich vu. Nhiem vu cua chinh quyen đia phuong mot mat đuoc phan chia giua cac huyen, cac thi tran va thanh pho, mat khac đuoc phan chia theo nguyen tac mot so dich vu ma khong the đuoc cung cap boi cac đo thi chu yeu se đuoc cung cap boi cac huyen cap cao hon. Vi du, neu viec xay dung va duy tri mot co so xu ly chat thai vuot qua kha nang tai chinh cua mot đo thi rieng biet, huyen co the giao nhiem vu nay cho tat ca cac thanh pho thuoc đia ban huyen.
Đon vi hanh chinh tu quan đia phuong o CHLB Đuc gom co xa va lien xa. Hien nay CHLB Đuc co khoang 14.619 xa. Lien xa o CHLB Đuc la khai niem chi hinh thuc lien ket giua mot so xa co quy mo nho. Trong khuon kho phap luat, xa co nghia vu va quyen đieu hanh cong viec cua minh theo tinh than tu chiu trach nhiem. Xa co quyen khieu kien truoc cac toa an co tham quyen ve nhung su can thiep trai phap luat va nhung can tro đoi voi quyen tu quan cua minh. Cac xa, lien xa co bieu tuong rieng, co co va con dau cong vu.
Co cau to chuc chinh quyen tu quan xa, lien xa o CHLB Đuc bao gom: Hoi đong, Xa truong va cac phong ban chuyen mon. Hoi đong xa, lien xa đuoc nhan dan đia phuong bau. So luong thanh vien cua Hoi đong xa phu thuoc vao so dan cua xa, co nhiem ky 5 nam. Nhiem vu cua Hoi đong xa la: quyet đinh phuong huong, nhiem vu phat trien kinh te - xa hoi va nang cao phuc loi cho nhan dan đia phuong; quyet đinh ngan sach va quyet toan hang nam, quy đinh ve thue va bao đam nguon tai chinh cho đia phuong; ban hanh đieu le, quy che phap ly cua xa; bau xa truong, sa thai can bo, cong chuc; quy đinh viec thanh lap cac co quan cong quyen va Ban hanh quy che hoat đong cho Hoi đong xa. Quyen han cua Hoi đong xa la giam sat đoi voi hoat đong cua xa.
Xa truong đuoc Hoi đong xa bau ngoai tru mot so xa dan bau truc tiep xa truong voi nhiem ky tu 6 đen 12 nam, tuy thuoc vao quy che cua tung xa. Xa truong la nguoi lanh đao bo may hanh chinh xa, co quyen truc tiep quyet đinh nhung van đe co tinh cap bach cua xa; chuan bi va thuc hien cac Nghi quyet cua Hoi đong xa; đai dien phap ly cho xa ve đoi ngoai; đieu hanh cong viec cua cac phong ban chuyen mon thuoc co quan hanh chinh xa.
Cac phong ban chuyen mon co so luong khac nhau tuy thuoc vao quy che cua tung xa. Co cau thanh phan cac phong ban chuyen mon do Hoi đong xa quyet đinh. Truong phong va nhan vien cac phong ban chuyen mon do Xa truong bo nhiem. Hoat đong cua cac phong ban chuyen mon kha đa dang ve nhieu linh vuc nhu: xay dung, nha đat, an ninh, giao duc, thue, thong ke, phap luat, an sinh xa hoi.


Indonesia Chinh quyen đia phuong Indonesia gom co cap tinh (vung I), cap huyen, quan (vung II), cap xa (cap xa, phuong) va cap thon. Ba cap đau thi to chuc tuong tu nhu he thong CQĐP Viet Nam. Tuy nhien, cap thon o Indonesia la mot cap chinh quyen đoc lap trong he thong CQĐP.
Indonesia co su ket hop giua co che bau cu va bo nhiem trong viec thiet lap bo may CQĐP, nhat la đoi voi cac chuc vu chu chot trong bo may hanh chinh. Tuy co su ket hop, song thuc te co che bo nhiem đong vai tro chi phoi. O chinh quyen cap tinh, co Thong đoc; co quan hanh chinh tinh va hoi đong đai dien tinh. Thong đoc la nguoi đung đau mot tinh va đong thoi cung la đai dien cho Tong thong o đia phuong, co bo may cong chuc đia phuong giup viec ben canh co quan hanh chinh tinh. Hai co quan nay phoi hop voi nhau trong viec ban hanh luat le cua đia phuong va ngan sach cua tinh. Hoi đong đai dien tinh đong vai tro quyet nghi. Net đac trung cua chinh quyen cap tinh, cap huyen cua Indonesia la ben canh cac co quan ban nganh cap tinh con co co quan đai dien cua cac Bo o cap trung uong đat tai đia phuong. Rieng chinh quyen cap xa o Indonesia khong co co che tu tri. Chinh quyen cap nay la co quan hanh chinh cap duoi cua quan, huyen hay thanh pho. Truong phuong, xa la nguoi đung đau cua phuong, xa. Tai cap nay cung khong co Hoi đong đai dien nhung van co cac chi nhanh đai dien mot so bo cua chinh quyen trung uong đat tai đay. Rieng o cap thon, he thong chinh quyen cung đuoc to chuc gan nhu cap xa nhung khong đat co quan đai dien cua cac Bo Trung uong.


My Co nhieu bang phan chia đe quan ly


Nhat Ban Xem bai chinh ve Chinh quyen đia phuong o Nhat Ban
Chinh quyen đia phuong o Nhat Ban bat đau hinh thanh tu thoi ky Minh Tri duy tan gom hai cap. Cap co so la chinh quyen cac hat va cap trung gian la chinh quyen cac tinh. Hien co 1820 đon vi chinh quyen hat va 47 đon vi chinh quyen tinh. Sau Chien tranh the gioi thu hai, cac chinh quyen đia phuong o Nhat Ban tro nen co quyen tu chu kha cao. Trach nhiem va quyen han cua ho đuoc phap luat quy đinh ro. Đia phuong co quy mo dan so cang lon thi trach nhiem đuoc phan cong cang nhieu. Gan đay, Nhat Ban đay manh phan quyen cho đia phuong. Cac chinh quyen đia phuong cang đuoc trao them nhieu trach nhiem va co them nhieu quyen han. Cac đia phuong cap hat đuoc khuyen khich sap nhap voi nhau.


Phap Chinh quyen đia phuong cua Phap:
Nuoc Phap chia quoc gia thanh cac đon vi hanh chinh lanh tho theo he thong thu bac: vung, tinh, xa va cac đon vi hanh chinh lanh tho. Cac đon vi hanh chinh lanh tho đeu thiet lap chinh quyen đia phuong (CQĐP) theo hinh thuc tu quan thong qua Hoi đong đai dien, đong thoi co su giam sat cua chinh quyen trung uong theo hinh thuc tan quyen.
Hinh thuc thuc hien quyen tu quan đia phuong: Đieu 72 Hien phap (sua đoi nam 2003) quy đinh cac đon vi hanh chinh lanh tho "hoat đong theo nguyen tac tu quan thong qua cac Hoi đong dan cu". Nguoi dan đuoc quyen bau ra Hoi đong – la co quan tu quan đia phuong voi nhiem ky 6 nam. Đuoc tham khao y kien va tham gia cac cuoc trung cau dan y lien quan đen cac van đe quan trong cua đia phuong, quyet đinh chi hop le khi co hon 50% so cu tri co ten trong danh sach bo phieu tan thanh.
Tham quyen tu quan: CQĐP hoat đong theo co che phan quyen, CQĐP cap duoi khong chiu su chi đao truc tiep tu CQĐP cap tren. Moi cap se đoc lap trong thuc thi chuc nang, nhiem vu cua minh. Vi du: vung co tham quyen xay dung ke hoach phat trien kinh te cua vung; ho tro phat trien kinh te, thong qua cac hinh thuc tro cap truc tiep hoac gian tiep cho doanh nghiep; xay dung ke hoach phat trien đao tao nghe trong vung…
Tinh co trach nhiem thuc hien cac hoat đong an sinh xa hoi; quan ly truong cap 2; quan ly đuong giao thong tinh. Trong đo, tinh va vung phoi hop voi nhau thuc hien cac nhiem vu ve the thao, van hoa, du lich, ngon ngu, giao duc pho thong. Cap xa co trach nhiem thuc hien cac dich vu xa hoi nhu: nha tre, nha o cho nguoi gia, truong mau giao va truong tieu hoc, đuong giao thong xa. CQĐP đuoc quyen tu chu ve tai chinh, đuoc su dung cac nguon thu phuc vu cho cac hoat đong tren đia ban lanh tho.
Co che kiem tra, giam sat: Đieu 72 Hien phap (sua đoi nam 2003) quy đinh: "Trong cac đon vi hanh chinh lanh tho, đai dien cua Nha nuoc, đai dien cua cac thanh vien Chinh phu chiu trach nhiem bao đam cho loi ich quoc gia, kiem tra ve mat hanh chinh va bao đam su tuan thu phap luat".
Chinh quyen trung uong bo nhiem vung truong, tinh truong cung thiet che giup viec cho vung truong, tinh truong đe thuc hien quyen giam sat đoi voi hoat đong cua Hoi đong vung, Hoi đong tinh. CQĐP co nghia vu nop cho vung truong, tinh truong nhung nghi quyet cua Hoi đong đia phuong, quyet đinh quy pham do CQĐP ban hanh. Vung truong, tinh truong co quyen chuyen cho Toa an hanh chinh xem xet, xu ly cac quyet đinh hanh chinh cua đia phuong neu co can cu cho rang cac quyet đinh đo trai phap luat.


Philippines He thong chinh quyen đia phuong o Philippines gom tinh, thanh pho, khu tu tri va phuong, xa.
Tinh la đon vi hanh chinh va chinh tri lon nhat trong co cau CQĐP. Tinh bao gom cac khu tu tri va cac thanh pho hop thanh. Tinh co chuc nang phat trien va giam sat, gom giam sat cac khu tu tri, cac moi lien he co tinh nguyen tac giua CQĐP va Trung uong, cac vien chuc đuoc bo nhiem trong tinh.
Thanh pho đong tren đia ban tinh, truc thuoc tinh ve đia ly nhung khong chiu su kiem soat hanh chinh cua tinh. Tieu chi đe xep hang thanh pho la phai đo thi hoa cao dua tren đanh gia viec đat hay khong đat cac chi tieu ve dan so, thu nhap… Hoat đong cua chinh quyen thanh pho huong toi viec cung cap va đieu phoi thuong xuyen va truc tiep cac dich vu co ban trong pham vi tham quyen cua minh.
Khu tu tri la cap tiep theo cua he thong hanh chinh đia phuong, gom mot nhom cac xa. Tuy khu tu tri la cac cong đong phat trien va đo thi hoa thap hon cac thanh pho, nhung co cau chinh quyen thi giong nhau. Hoat đong đinh huong vao viec cung cap va đieu phoi thuong xuyen va truc tiep cac dich vu co ban trong  pham vi lanh tho cua khu tu tri.
Xa, phuong, thi tran la chinh quyen co so cua CQĐP, quan ly cac gia đinh va dan cu thuc hien cac cong viec cua cong đong, cac du an cong cong nhu bao ve moi truong, cac chuong trinh nham giam ty le toi pham hoac tinh trang thanh thieu nien pham toi, lien ket cac loi ich cua cong đong dan cu.


Thai Lan Co ba cap chinh quyen đia phuong o Thai Lan tuong ung voi ba cap đon vi hanh chinh đia phuong la tinh (changwat), huyen (amphoe hoac king amphoe), va xa (tambon). Nguoi đung đau chinh quyen đia phuong la tinh truong, huyen truong va xa truong. Xa truong đuoc quyet đinh bang hinh thuc bau cu pho thong. Ung cu vien la cac truong thon (mot xa trung binh co khoang ba thon). Cac can bo khac cua chinh quyen xa gom cac truong thon con lai, mot nhan vien y te xa va mot giao vien tieu hoc do xa truong quyet đinh. Con tinh truong va huyen truong đeu do Bo Noi vu bo nhiem. Huyen truong con đuoc xem la nhan vien cap duoi cua tinh truong. Cac chinh quyen đia phuong o Thai Lan, đac biet la chinh quyen xa, đuoc phan cong tuong đoi it quyen han.
Co hai ngoai le. Bangkok von la mot tinh, nhung đuoc nang len lam khu hanh chinh thu đo va Phuket, mot thanh pho cap huyen. Chinh quyen Bangkok va chinh quyen Phuket đuoc phan cong nhieu quyen han hon cac chinh quyen đia phuong đong cap. Thi truong Khu Hanh chinh Thu đo Bangkok va Thi truong thanh pho Phuket đuoc quyet đinh bang hinh thuc bau cu pho thong.


Trung Quoc Mac du Trung Quoc la mot quoc gia co the che hanh chinh đon nhat, song cung co nhieu quan điem cho rang Trung Quoc theo the che hanh chinh lien bang tren thuc te (de facto) boi le tu khi cai cach kinh te, chinh quyen cac tinh đuoc tu do hon trong thiet ke va thuc hien cac chinh sach cua minh mien la đap ung đuoc cac muc tieu ma chinh quyen trung uong đe ra. Chinh quyen tinh (省 sheng) la chinh quyen đia phuong cap gan trung uong nhat o Trung Quoc. Con chinh quyen huong, tran (镇 zhen, 乡 xiang)la chinh quyen đia phuong gan dan nhat. Chinh quyen huong, tran cung đuoc phan cong nhieu trach nhiem va quyen han, ma mot trong nhung trach nhiem quan trong la thanh lap va van hanh cac xi nghiep huong tran- doanh nghiep nha nuoc do huong, tran quan ly- rat noi tieng. Giua hai cap chinh quyen đia phuong nay con hai cap nua lan luot tu gan trung uong xuong gan dan la đia (地 di) va huyen (县 xian).


Chu thich va Tham khao