Thien Đan (gian the: 天坛; phon the: 天壇; binh am: Tiantan; tieng Man Chau: Abkai mukdehun), co nghia la Đan te Troi, đay la mot quan the cac toa đien tho o noi thanh phia Đong Nam cua Bac Kinh, vi tri tuong ung o quan Tuyen Vu hien tai. Đay la mot cong trinh to lon co gia tri van hoa cao, đuoc UNESCO xep vao di san van hoa cua the gioi.
Viec xay dung quan the Thien Đan bat đau nam 1420 thoi Minh Thanh To Vinh Lac Đe. Nhu mot trung tam cung bai cua hoang gia, đay la noi ma cac Hoang đe nha Minh va nha Thanh thuc hien cac nghi le te vi than cua troi la Hao Thien Thuong đe - mot trong nhung nghi le quan trong nhat trong nam qua cac trieu đai. Đen tho đuoc xay theo kieu hoi huong Đao giao, du thuc te viec tho troi o Trung Hoa đa co tu xa hon nua. Đay la mot quan the kien truc rat co gia tri van hoa.
Thien Đan la đan lon nhat trong 4 đan o Bac Kinh. Cac đan con lai la: Nhat Đan (日坛) o phia Đong, Đia Đan (地坛) o phia Bac, va Nguyet Đan (月坛) o phia Tay.


Lich su Nam Vinh Lac thu 18 (1420), trieu đai Minh Thanh To, Hoang đe phong theo Nam Kinh, bat đau cho thiet ke va xay dung đan te troi đat tai Bac Kinh. Vao luc nay, toa kien truc đuoc goi la Thien Đia đan (天地坛). Nam Gia Tinh thu 9 (1530), thoi Minh The Tong, thuc hanh che đo "Tu giao phan tu" (四郊分祀), tai Bac giao tien hanh khao sat tao nen Đia Đan, con Thien Đia đan cu bi đoi ten thanh Thien Đan. Tu đay, noi nay goi la Thien Đan. Sang thoi nha Thanh, Can Long Đe noi theo quy che thoi Minh, cho sua sang đai bo phan Thien Đan, rieng Nien mon (年门) cung Hoang Can đien (皇乾殿) van giu lai quy mo kien truc co tu thoi nha Minh.
Nam 1900, su kien Lien quan tam nuoc dien ra, noi nay bi quan cua lien quan chiem dung lap lam co so tac chien. Tai chinh tren đan Vien Khau, quan lien quan đa dung đai phao ban vao Chinh Duong mon cua Tu Cam Thanh. Cac đo cung te co trong Thien Đan đeu bi cac binh si quet sach khong con thu gi.
Nam 1912, Trung Hoa dan quoc thanh lap, ngoai tru Tong thong Vien The Khai tung mac ao Con Mien tu che tien hanh te troi, thi o Thien Đan tu ay ve sau khong con dien ra bat ky hoat đong than thanh nao khac nua. Nam 1918, mo cua lam thanh cong vien.
Nam 1998, Thien Đan đuoc UNESCO cong nhan la di san the gioi. Theo Tan Hoa Xa, vao đau nam 2005, Thien Đan đuoc trai mot cuoc trang hoang be mat voi chi phi 47 trieu Nhan dan te (5,9 trieu đo la My) đe chuan bi cho The van hoi Bac Kinh mua he nam 2008. Viec sua sang nay hoan tat ngay 1 thang 5 nam 2006.


Bo cuc va y nghia Quan the đuoc xay tren dien tich 2,73 km² cua khuon vien, bao gom 3 to hop cong trinh, bo cuc chat che theo cac đoi hoi cua triet hoc:

Vien Khau đan (圜丘坛): be tho chinh. Đay la đai rong hinh tron, gom ba tang bang đa hoa cuong co lan can, noi Hoang đe lam le te troi;
Hoang Khung vu (皇穹宇): la mot đien nho mot tang hinh tron, nam o phia Bac cua Vien Khau, la noi đat cac bai vi te troi vao nhung ngay khong phai dip te le. Xung quanh Hoang Khung vu co mot buc tuong cao 6m quay thanh hinh tron co đuong kinh 32.5 m, đay la buc tuong hoi am noi tieng ma đung mot đau tuong co the nghe ro tieng noi o đau tuong ben kia.
Ky Nien đien (祈年殿): toa đien lon hinh tron co ba tang mai, đuoc xay tren ba tang cua đai đa hoa cuong, la noi Hoang đe đen cau vao mua he cho mua mang tuoi tot. Toa nha nay la bieu tuong chinh khi noi đen Thien Đan.
Thiet ke cua Thien Đan mang y đo the hien tu tuong xong ra khong trung, mo ra chan troi cao. Bo cuc chinh cua đan te o huong Đong, ca Vien Khau đan lan Ky Nien đien đeu huong ve phia Đong cua truc chinh, hoan toan khien bo cuc ben phia Tay co chieu huong trong trai va rong rai. Do đo, khi nhom đoan nguoi lam le tien vao khu vuc te đan tu huong Tay, co tam nhin rat rong khi nhin te đan, mang cam giac chan troi rat cao. Cac Hoang Khung vu cung Ky Nien đien đeu theo kieu hinh tron, phan mai theo ket cau chop nhon cong vut, cung cho cam giac nhin vao toan the kien truc nhu bay len troi.
Ben canh 3 cum kien truc chinh, con kha nhieu toa kien truc phu trong quan the Thien Đan. Đau tien co Trai cung (斋宫) cung Than Nhac thu (神乐署), nguyen ban con co Hi Sinh so (牺牲所) nhung đa bi huy.
Trai cung o ben trong Tay Thien mon, la noi Hoang đe tam rua, tien hanh thanh tinh co the truoc khi cu hanh hien te. Cung đien xoay ve huong Đong, dien tich uoc chung 400.000m², ben ngoai co hao thanh bao quanh, ben trong phong oc tong cong 60 gian. Đai đien mat rong 5 gian, trong đien khong co "Luong phuong moc tru", boi vay cung bi goi Vo Luong đien (无梁殿). Chinh đien la Nguyet đai (月台), co 2 toa thach đinh, ben trai ten Trai Gioi Đong Nhan đinh (斋戒铜人亭; tuong truyen phong theo tuong Nguy Trung thoi Đuong), phai la Thi Than Bai Vi đinh (时辰牌位亭). Sau đien co tam đien 5 gian, phia Đong Bac co Chung Co lau (钟鼓楼), ben trong cheo chiec chuong đuc tu thoi Vinh Lac ten "Thai Hoa chung" (太和钟).
Than Nhac thu o ben ngoai Tay Thien mon, la co so cua cac nhan vien phu trach cac nhac te trong qua trinh lam le, tuc goi Thien Đan Đao vien (天坛道院).
Thoi Trung Hoa co đai, cac Hoang đe Trung Hoa đuoc xem nhu Thien tu - con cua Troi, nguoi thay mat Troi cai tri thien ha. Viec cung te Troi đuoc coi la cuc ky quan trong. Khu đen nay đuoc xay dung đe danh cho cac nghi le nay, trong đo cac loi cau khan chu yeu la đe cho thien ha thai binh, mua thuan gio hoa. Ban than Troi cung đuoc nguoi Trung Hoa than thanh hoa va hinh tuong hoa, tao nen Hao Thien Thuong đe, trong Ky Nien đien cung co bay bien than vi cua Hao Thien Thuong đe.
Ngay Đong chi hang nam, Hoang đe va toan bo đoan tuy tung đi qua thanh pho đe đen đong trai ben trong khu Thien Đan, mac nhung bo trang phuc đac biet va an chay; tai đo hoang đe se đich than cu hanh le te Troi cho mua mang boi thu. Nghi le phai đuoc hoan tat mot cach hoan hao; nguoi ta tin rang chi mot so suat nho nhat cung co the la mot điem xau cho toan bo quoc gia trong nam toi.


Hinh anh Xem them Thuong đe


Tham khao Lien ket ngoai Thien Đan Bac Kinh Luu tru ngay 4 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine