Thap Binh Son, con goi la Thap chua Vinh Khanh hay Thap Then, la mot ngoi thap co, tuong truyen nguyen thuy co 13 tang tuy hien nay chi con lai 11 tang. Thap đuoc xay dung tu thoi Tran, nam o trong khuon vien chua Vinh Khanh (chua Then) thuoc thon Binh Son, thi tran Tam Son huyen Song Lo, tinh Vinh Phuc.
La ngon thap tieu bieu cho kien truc chua thap thoi Ly - Tran o Viet Nam va la ngon thap đat nung đoi Tran cao nhat con lai đen ngay nay, thap Binh Son voi hinh khoi thanh thoat, đuong net mem mai, trang tri phong phu đieu luyen, la di tich lich su va di tich nghe thuat co gia tri cao tren lanh tho Viet Nam. Thap Binh Son đa đuoc xep hang di tich quoc gia đac biet con lai cuoi cung tu thoi Ly- Tran vao thang 3/2016.


Đac điem kien truc Thap Binh Son tuong truyen co 13 tang, theo cac cu cao nien đia phuong ke lai thi tren noc thap con co mot hinh khoi bup hoa sen chua no bang đat nung tao cho thap mot dang ve thanh thoat vuon cao. Thap hien chi con 11 tang thap va 1 tang be vi phan chop cua thap đa bi vo, co chieu cao đo đuoc 16,5 met. Thap cau tao voi binh đo hinh vuong nho dan ve phia ngon voi canh cua tang duoi cung la 4,45 met, canh cua tang thu 11 la 1,55 met.
Toan bo phan con lai cua thap, can cu vao thong ke phan loai trong tien trinh thao do phuc dung, cho thay thap đuoc xay dung bang 13.200 vien gach nung, gom hai loai trong đo co mot loai hinh vuong kich thuoc la 0,22m × 0,22m, mot loai hinh chu nhat kich thuoc 0,45m × 0,22m. Trong long thap la mot khoang rong nho chay suot chan thap len đen ngon.
Than cua thap Binh Son đuoc cau truc bang hai lop gach: gach khau chiu luc co nhieu kich co đe tron đuoc su dung xay be, xay ben trong thap va giat cap lam mai phan tang. Phan lon cac vien gach khau đuoc cau truc co mong chot, tao dang khop nhau theo tung lop, tung tang roi moi nung ran chac đe xay, bao đam lien ket chat va kha nang chiu luc lon. Ben ngoai, xung quanh thap đuoc op mot lop gach vuong, moi canh dai 0,46m, phu kin than thap. Mat ngoai cua gach op nay đeu co trang tri hoa van rat phong phu. Nhung kieu cach hoa tiet phong phu tuy theo vi tri moi tang ma thiet ke đo an trang tri tung mat thap, tao dang tung vien gach hoa van hoan chinh roi moi đanh dau gach theo vi tri truoc khi đem nung.
Cac nghe nhan khi xay dung thap đa dua vao tam nhin cua nguoi chiem nguong ma trang tri hoa van tinh xao, ti mi hay đon gian. Đep nhat la tu be thap đen het tang 2, co chieu cao duoi 6 met, la khoang cach mat thuong co the cam nhan de dang. O hai tang nay co hoa tiet trang tri ky luong, phuc tap ma noi bat nhat la nhung hang hoa cuc, canh sen, la đe, hoa mat nhan, rong cham noi, cung mo tip "su tu hi cau" v.v. Nhung tang tren trang tri thua dan va hinh dang cung đon gian hon nhu hoa chanh, la soi (hoa dau phay) v.v. Cac vien gach trang tri đeu co chan va sau khi xep vao vi tri co đinh thi lien ket thanh mot khoi.


Truyen thuyet Co nhieu truyen thuyet lien quan đen thap Binh Son, cho thay vi tri đac biet cua thap trong van hoa tam linh va y thuc cong đong cua nguoi dan ban đia. Tat ca nhung truyen thuyet nay đeu luu truyen trong dan gian, nhu truyen thuyet ve xuat xu cay thap, von la mot thap lon dung trong vuon thap o giua canh đong Nau xa Tu Yen, Lap Thach, sau mot đem mua bao thi nhay ve vi tri hien nay; truyen thuyet ve chiec gieng ben canh thap voi con vit bang vang, la dau tich nen mong mot cay thap khac co mau xanh ben thap Binh Son, đa bay len troi; truyen thuyet ve ong Nguy Đo Chiem thu linh đia phuong, con mot nguoi đan ba ban quan nuoc chan thap, đa om kiem chay vao cay thap roi bien mat khi bi quan trieu đinh đen đanh dep v.v.


Phuc dung di tich lich su-van hoa Sau nhung tran lut lien mien truoc thap nien 1960, Thap Binh Son co nguy co bi sup đo hoan toan khi bi nuoc lu cuon lo manh chan đe phia bac va phia tay, chom thap bi vo mot mai. Nam 1969 nuoc ngap chan mong đen 60 cm buoc So Van hoa Thong tin tinh Vinh Phu phai dung mot khung sat va dung vanh đai thep đe ghi chong cho thap. Nhu cau phuc dung thap cap thiet đuoc đat ra trong boi canh nhung nam chien tranh luc mien Bac van đang trong giai đoan quyet liet.
Thang 5, 1972 duoi su chi đao cua So van hoa, xuong phuc che thap Binh Son đuoc lap tai thi tran Huong Canh, la su hop tac cua nhung to chuc nhu Xuong phuc che di tich cua Bo Van hoa, Truong Cao đang My thuat Cong nghiep Trung uong, Hop tac xa cao cap om sanh Huong Canh, So Van hoa Thong tin Vinh Phu, cung nhieu ky thuat vien, cac chuyen vien ve sanh gom, cac nghe nhan, can bo chup anh, can bo đo hoa va in thach cao nham đam bao thap đuoc dung đung tung chi tiet, đam bao phuc che đung nguyen tac.
Nhan luc va bien phap thuc hien đeu lam theo loi thu cong voi tung hon gach đuoc thao do, đanh dau tung canh, tung mat, tung tang theo cac huong, đo khuon thach cao roi xep vao tung gian nha theo đung thu tu đa ghi chep, chup anh tu truoc. Cac ky thuat vien truong Cao đang My thuat Cong nghiep dung lai hinh nhung vien gach bang thach cao lanh lan va cac nghe nhan Huong Canh chi viec theo mau nhung vien thach cao, lam thanh nhung vien gach nung co mong mang ca, co hoa tiet đung nhu ban goc va phien ban.
Viec phuc che tung vien gach voi kich thuoc, đuong net hoan toan khac nhau, đoi hoi nguoi tao tac phai ti mi, kien tri, nhan nai. Nguoi ta dung đat đo lay o go Vuon Sui đe chong co ngot, dung đat set xanh o Đam Mat đe co su ket dinh va min mat, dung đat Mong Trau o Quat Luu lam nguyen lieu chinh, tao thanh mot hop chat che tac gach hoa van cua the ky 13, bo sung cho nhung phan bi vo nat cua thap Binh Son. Cong nhan phai lam toi 100 vien gach phoi moi co mot vien đung mau va sau khi nung hau nhu cu 48 vien mau moi đuoc mot vien gach đat quy cach. Viec lam gach đe thay the va bo sung nhung cho bi vo tren thap bi khuyet, bi lu quet, phai keo dai đen hai nam.
Khi lap lai thap, nguoi ta phai can cu vao khuon in thach cao, đo hoa va anh chup ban đau, theo so muc đanh dau tren tung vien gach va thu tu cua tung kho dung gach.


Chu thich Tham khao Muc tu Thap Binh Son, trong cuon Van hoa Viet Nam tong hop, 1989-1995, Ban Van hoa Van nghe Trung uong xuat ban, Ha Noi 1989.


Lien ket ngoai Thap Binh Son Luu tru ngay 26 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Thap Binh Son va nhung truyen thuyet o Lap Thach Luu tru ngay 19 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Phuc che thap Binh Son Luu tru ngay 15 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Thap co Binh Son nhung chang...co
Mot vung non xanh nuoc biec