Thiet giap ham (tieng Anh: battleship)la mot loai tau chien lon đuoc boc thep day voi dan hoa luc chinh bao gom phao co co nong rat lon (tren 300mm). Thiet giap ham la loai tau to hon, đuoc trang bi vu khi manh hon va co vo giap tot hon so voi tau tuan duong va tau khu truc. La nhung tau chien vu trang lon nhat cua ham đoi, thiet giap ham thuong đuoc su dung đe chiem lay quyen kiem soat mat bien va la đai dien cho đinh cao suc manh hai quan cua mot quoc gia trong giai đoan tu the ky XIX cho đen giua chien tranh the gioi thu hai. Tuy nhien, do su phat trien vuot bac cua cac loai vu khi tac chien tam xa tren bien nhu may bay, ngu loi va nhat la ten lua co đieu khien sau The chien 2 đa khien cac khau phao sieu lon cua thiet giap ham ngay cang tro nen lac hau va khong con huu dung nhu truoc. Đieu nay khien cho thiet giap ham mat đi vai tro trong tac chien hai quan va dan bi thai loai theo thoi gian. Đen cuoi the ky 20 thi khong con chiec thiet giap ham nao đuoc su dung chinh thuc trong bien che cua cac luc luong hai quan tren toan the gioi.
Viec thiet ke thiet giap ham đuoc tien trien qua viec tich hop va ung dung nhieu tien bo ve ky thuat. Ten tieng Anh battleship đuoc dung đe mo ta mot kieu tau chien boc sat đuoc cai tien, ma sau nay đuoc goi la thiet giap ham tien-dreadnought. Đen nam 1906, viec đua ra hoat đong chiec HMS Dreadnought bao truoc mot cuoc cach mang ve thiet ke đen muc nhung thiet giap ham ra đoi sau no đuoc goi la nhung "dreadnought".
Thiet giap ham tung la bieu trung cua su thong tri hai quan va la suc manh cua mot quoc gia, va trong nhieu thap nien chung la nhung yeu to quan trong trong ca chien luoc quan su lan ngoai giao. Cuoc chay đua vu trang toan cau trong viec che tao thiet giap ham von đa bat đau tu cuoi The ky XIX va cang tram trong hon voi su ra đoi cua chiec HMS Dreadnought la mot trong nhung nguyen nhan đua đen Chien tranh The gioi thu nhat, chung kien cuoc đoi đau giua cac ham đoi lon trong tran Jutland. Hiep uoc Hai quan Washington nam 1922 cung cac thoa thuan tiep theo trong nhung nam 1930 đa thanh cong trong viec gioi han so luong va tai trong cua thiet giap ham, nhung khong the ngan can su tien trien trong thiet ke. Ca hai phe Đong Minh va Phe Truc đeu đua ra hoat đong ca nhung thiet giap ham cu va moi trong Chien tranh The gioi thu hai.
Gia tri cua nhung chiec thiet giap ham tung bi nghi ngo, ngay ca vao thoi ky thinh hanh cua chung. Tran Tsushima (1905) la cuoc đoi đau quyet đinh duy nhat giua hai ham đoi tau chien boc thep. Ngoai tru tran Jutland (1916) khong co tinh quyet đinh thi co it nhung cuoc đoi đau truc tiep giua cac thiet giap ham sau đo. Cho du co phao lon va vo giap day nhung thiet giap ham ngay cang tro nen mong manh truoc cac đot tan cong cua cac loai vu khi, khi tai co kich thuoc nho va chi phi che tao, van hanh re tien hon rat nhieu lan, thoat đau la tau ngam đuoc trang bi ngu loi va thuy loi, roi sau đo la đen may bay va ten lua co đieu khien. Nhuoc điem chinh cua thiet giap ham la cu ly tan cong bi gioi han o muc duoi 40 km (la tam ban cua hai phao tren tau), cu ly nay đa bi vuot qua boi may bay va ten lua. Ket qua la cac tau san bay đuoc trang bi may bay co cu ly tan cong hang tram km, ngoai tam ban cua nhung khau sieu phao tren cac thiet giap ham đa thay the cho loai tau nay o vai tro tau chien chu luc tu nua sau The Chien 2 tro đi. Chiec thiet giap ham cuoi cung đuoc nguoi Anh ha thuy vao nam 1945 la HMS Vanguard. Nhung chiec thiet giap ham thuoc lop Iowa đuoc Hai quan Hoa Ky giu lai su dung trong giai đoan Chien tranh Lanh chi voi vai tro ho tro hoa luc mat đat; va nhung chiec thiet giap ham nay cuoi cung đuoc rut toan bo khoi Đang ba Hai quan vao thang 3 nam 2006.


Ten goi Ten goi battleship trong tieng Anh đuoc đua ra lan đau tien vao khoang nam 1794, va la the rut gon cua cum tu tau chien tuyen (line-of-battle ship), von dung đe chi đen the he cac tau chien bang go tung thong tri trong ky nguyen tau buom (Age of Sail). Tu nay đuoc su dung mot cach thong dung vao cuoi nhung nam 1880 đe mo ta mot kieu tau chien boc sat đuoc cai tien, ma sau nay đuoc goi la thiet giap ham tien-dreadnought. Vao nam 1906, viec đua ra hoat đong chiec HMS Dreadnought bao truoc mot cuoc cach mang trong thiet ke thiet giap ham. Cac kieu thiet giap ham sau đo von chiu anh huong lon boi HMS Dreadnought đuoc goi la nhung "dreadnought".
Sau khi tieng Anh co tu battleship, cac ngon ngu khac cung tim thuat ngu tuong đuong voi tu nay cho ngon ngu cua minh. Trung Quoc goi la 戰列艦 (chien liet ham, nghia la "tau chien dan hang"), 戰鬥艦 (chien đau ham), 主力艦 (chu luc ham) hay 戰艦 (chien ham); Nhat Ban thi goi la 戦艦 (chien ham); tieng Nga: Линейный корабль, nghia la "tau chien tuyen". Tu đien bach khoa quan su Viet Nam an ban 2004 con goi thiet giap ham la tau thiet giap hay tau boc thep co kha nang dua tren thuat ngu Cuirasse cua Phap. Mot so tu đien quan su Anh-Viet tai Viet Nam va đa so cac tu đien truc tuyen tren mang thi dich battleship la tau chien lon.


Lich su = Tau chien tuyen =

Tau chien tuyen la tau chien chay buom lon bang go khong boc thep, đuoc trang bi mot dan phao co the len đen 120 khau phao nong nhan va phao ngan. Tau chien tuyen la mot su tien trien dan dan tu mot thiet ke can ban von đa bat đau tu the ky XV, va ngoai viec tang len ve kich thuoc, chung co it thay đoi giua viec ap dung chien thuat hang chien tran vao đau the ky XVII cho đen khi ket thuc the he tau chien chay buom vao thap nien 1830. Tu nam 1794, tu ngu thay the 'line of battle ship' đuoc thu gon (truoc tien la khong chinh thuc) thanh 'battle ship' hay 'battleship'.

So luong phao thuan tuy co the ban qua man tau co nghia la mot tau chien chay buom co the pha huy moi con tau go, pha hong luon tau va cot buom va giet chet thuy thu đoan. Tuy nhien, tam ban hieu qua cua cac khau phao vao luc đo chi co vai tram met, nen chien thuat cua cac tau chay buom phu thuoc mot phan vao gio.
Thay đoi lon đau tien trong khai niem ve tau chien tuyen la viec gioi thieu đong co hoi nuoc nhu la nguon đong luc phu cho tau chien. Nang luong hoi nuoc đuoc ap dung dan trong hai quan vao nua đau the ky XIX, thoat tien la cho cac tau nho va sau đo la cho cac tau ho tong (frigate). Hai quan Phap ap dung hoi nuoc cho tau chien tuyen đau tien la chiec Le Napoleon 90 khau phao vao nam 1850, chiec thiet giap ham hoi nuoc thuc su đau tien. Napoleon đuoc trang bi vu khi nhu mot tau chien tuyen thong thuong, nhung đong co hoi nuoc khien cho no co the đat đuoc van toc 22 km/h (12 knot) bat ke đieu kien gio, mot uu the tiem nang mang tinh quyet đinh trong nhung cuoc hai chien. Viec gioi thieu đong co hoi nuoc đa thuc đay su gia tang kich co cua tau chien. Phap va Anh Quoc la nhung nuoc duy nhat phat trien cac ham đoi tau go đong co hoi nuoc chan vit, cho du hai quan nhieu nuoc khac đua ra hoat đong mot so luong nho tau chien chay bang chan vit, bao gom Nga (9), Tho Nhi Ky (3), Thuy Đien (2), Napoli (1), Đan Mach (1) va Ao (1).


= Tau chien boc sat =

Viec ap dung nang luong hoi nuoc chi la mot trong so cac tien bo ky thuat đa cach mang hoa viec thiet ke tau chien trong The ky XIX. Tau chien tuyen bi tau chien boc sat bat kip la nho: đong luc bang hoi nuoc, bao ve bang ao giap kim loai, va trang bi phao ban ra đan no cong suat manh.


 Đan no cong suat manh  Phao ban ra đan no hay đan chay la moi đe doa chinh cho cac tau go, va cac kieu vu khi nay nhanh chong pho bien sau su ra đoi cua phao 203 mm (8 inch) nhu mot vu khi tieu chuan cua cac tau chien tuyen Phap va My vao nam 1841. Trong cuoc chien tranh Crimea, sau tau chien tuyen va hai tau ho tong thuoc Ham đoi Bien Đen Nga đa tieu diet bay tau ho tong (frigate) va ba tau ho tong nho (corvette) Tho Nhi Ky bang đan no cong suat cao trong tran Sinop vao nam 1853. Sau đo trong cuoc chien, ham đoi tau chien boc sat Phap đa su dung vu khi tuong tu đe chong lai su phong ngu trong tran Kinburn.
Du sao tau vo go cung chiu đung kha tot đan phao, nhu đuoc chung to trong tran Lissa nam 1866, khi chiec tau hoi nuoc hai tang hien đai cua Ao Kaiser bang qua chien truong hon loan va huc trung mot tau boc sat Y, phai chiu đung khoang 80 phat ban trung tu cac tau boc sat Y trong đo co nhieu đan phao, va it nhat co mot phat đan 136 kg (300 lb) ban truc dien. Cho du bi mat ram neo buom mui cung cot buom truoc va bi chay, no lai san sang hoat đong chi trong ngay hom sau.


 Vo boc sat va viec che tao  Su phat trien cua đan no cong suat cao đua đen su can thiet phai ap dung vo giap boc sat cho tau chien. Vao nam 1859, Phap cho ha thuy La Gloire, chiec tau chien boc sat đi bien đau tien. No co cach bo tri cua mot tau chien tuyen, đuoc giam bot con mot san tau đe tiet kiem trong luong. Cho du đuoc lam bang go va phu thuoc vao buom trong hau het chuyen đi, La Gloire đuoc trang bi mot chan vit, va luon tau bang go đuoc bao ve boi mot lop vo sat day. La Gloire đa day nen nhung su cai tien hon nua cua Hai quan Hoang gia, von khao khat muon ngan can Phap co đuoc uu the dan đau ve ky thuat.
Chiec tau ho tong boc sat vuot troi HMS Warrior cua Anh noi got La Gloire chi trong vong 14 thang, va ca hai quoc gia đeu khoi su mot chuong trinh che tao tau boc sat moi cung nhu chuyen đoi cac tau chien tuyen chan vit hien co thanh nhung tau ho tong boc sat. Trong vong hai nam, Y, Ao, Tay Ban Nha va Nga đeu đat hang cac tau chien boc sat; vao luc dien ra tran cham tran noi tieng giua hai tau boc sat USS Monitor va CSS Virginia o tran Hampton Roads trong cuoc Noi chien Hoa Ky, it nhat hai quan cua tam nuoc đa so huu nhung tau chien boc sat.

Hai quan cac nuoc tien hanh thu nghiem vi tri cua cac khau phao, bo tri tren nhung thap phao xoay (giong nhu tren chiec USS Monitor), trong mot dan hoa luc trung tam hoac nhung thap sung nho, hoac la "ram" - dung mui cung huc gay tau đich – nhu la vu khi chu yeu. Nho su phat trien cua ky thuat hoi nuoc, cac cot buom dan dan đuoc loai bo khoi thiet ke cua thiet giap ham. Đen giua nhung nam 1870, thep đuoc su dung lam vat lieu che tao cung voi sat va go. Thiet giap ham Redoutable cua Hai quan Phap, đuoc đat luon vao nam 1873 va ha thuy vao nam 1876, la mot tau chien co dan hoa luc trung tam va thap phao nho, tro thanh thiet giap ham đau tien tren the gioi su dung thep nhu la vat lieu che tao chu yeu.


= Thiet giap ham tien-dreadnought =

Thuat ngu "battleship" đuoc Hai quan Hoang gia chinh thuc su dung khi tai xep lop cac tau chien cua ho vao nam 1892. Vao thap nien 1890, nhung net tuong tu trong thiet ke thiet giap ham ngay cang gia tang, va kieu tau gio đay đuoc biet duoi ten goi "thiet giap ham tien-dreadnought" bat đau xuat hien. Chung la nhung con tau co vo thep day, trang bi phao hon hop cac co tren nhung thap phao xoay, va khong co buom. Mot chiec thiet giap ham hang nhat tieu bieu thuoc the he tien-dreadnought co trong luong choan nuoc 15.000 đen 17.000 tan, toc đo 30 km/h (16 knot) va dan hoa luc bao gom bon phao 305 mm (12 inch) đat tren hai thap phao truoc va sau cung mot dan hoa luc hang hai hon hop nhieu co o giua tau chung quanh cau truc thuong tang. Mot thiet ke ban đau voi dang ve be ngoai tuong tu nhu nhung chiec tien-dreadnought la lop Devastation cua Anh vao nam 1871. Tuy nhien, chi đen thap nien 1890, viec ap dung rong rai su che tao bang thep va vo giap bang thep toi moi cho phep mot tau trang bi thap phao xoay co the ket hop vu khi va vo giap hang nang voi toc đo cao va kha nang đi bien tot.
Cac khau phao chinh 305 mm (12 inch) ban cham la vu khi chu yeu trong cac cuoc đung đo giua nhung thiet giap ham. Cac dan phao trung gian va phao hang hai co hai vai tro: đoi voi cac tau chien chu luc, chung đuoc cho la "hoa luc chao" tu nhung khau phao hang hai ban nhanh co the đanh lac huong cac khau đoi phao đoi phuong bang cach gay hu hai cho cau truc thuong tang; va chung co hieu qua hon tren cac tau chien nho hon nhu la nhung tau tuan duong. Cac co phao nho hon (12-pounder va nho hon) đuoc danh cho viec bao ve thiet giap ham chong moi đe doa cua cac cuoc tan cong bang ngu loi boi tau khu truc va tau phong loi.
Su bat đau cua thoi ky tien-dreadnought lai trung hop voi viec Anh Quoc muon tai xac lap quyen thong tri tren bien cua ho. Trong nhieu nam Anh đa đanh mat su ba chu hai quan, khi cac du an hai quan ton kem bi cac chinh tri gia phe phan đoi cat giam. Tuy nhien, vao nam 1888, moi lo ngai chien tranh voi Phap va viec tang cuong hai quan cua Nga đa thuc đay su che tao hai quan, va đao luat Phong thu Hai quan Anh Quoc nam 1889 khoi xuong mot ham đoi bao gom tam thiet giap ham moi. Mot nguyen tac đuoc xac lap rang Hai quan Anh phai manh hon hai luc luong hai quan tiep theo sau tinh gop lai. Chinh sach nay đuoc đe ra nham ran đe Phap va Nga trong viec che tao them nhieu thiet giap ham moi, nhung du sao ca hai nuoc nay đeu phat trien ham đoi cua ho bang nhieu chiec tien-dreadnought tot hon trong nhung nam 1890.
Vao nhung nam cuoi cua The ky XIX va nhung nam đau cua The ky XX, su leo thang trong viec che tao thiet giap ham đa tro thanh mot cuoc chay đua vu trang giua Anh va Đuc. Cac đao luat hai quan Đuc nam 1890 va 1898 cho phep ho co đuoc mot ham đoi gom 38 thiet giap ham, mot moi đe doa song con cho su can bang cua cac luc luong hai quan. Anh Quoc đap tra bang nhung chuong trinh đong tau bo sung, nhung vao cuoi giai đoan tien-dreadnought, uu the tren bien cua Anh đa yeu đi đang ke. Nam 1883, Đe quoc Anh co 38 thiet giap ham, gap đoi so cua Phap va gan bang phan con lai cua ca the gioi tinh gop lai; nhung đen nam 1897, uu the dan truoc cua Anh đa kem hon nhieu do su canh tranh cua Phap, Đuc va Nga, cung nhu su phat trien cac ham đoi tien-dreadnought cua Y, Hoa Ky va Nhat Ban. Tho Nhi Ky, Tay Ban Nha, Thuy Đien, Đan Mach, Na Uy, Ha Lan, Chile va Brasil đeu co cac ham đoi hang hai gom cac tau tuan duong boc thep, hai phong ham hoac monitor.
Nhung chiec tien-dreadnought tiep tuc nhung cai tien ky thuat nhu cua tau boc thep. Thap phao, vo giap va đong co hoi nuoc đeu đuoc cai tien theo thoi gian, va cac ong phong ngu loi đuoc gioi thieu. Mot so nho cac thiet ke, bao gom cac lop Kearsarge va Virginia cua My, đa thu nghiem bo tri tat ca hay mot phan dan hoa luc trung gian 203 mm (8 inch) ben tren thap phao chinh 305 mm (12 inch). Ket qua to ra rat kem: cac yeu to giat lui va hieu ung no khien cho cac khau phao 8 inch hoan toan khong the su dung đuoc, va viec khong the ngam phao chinh va phao trung gian vao nhung muc tieu khac nhau đua đen nhung gioi han chien thuat đang ke. Cho du nhung cai tien ve thiet ke nhu vay giup tiet kiem trong luong (ly do chinh cua viec ap dung), chung to ra cong kenh trong thuc hanh.


= Thoi đai Dreadnought =

Nam 1906, Hai quan Hoang gia Anh cho ha thuy chiec thiet giap ham mang tinh cach mang HMS Dreadnought. Đuoc hinh thanh nhu la ket qua cua ap luc tu Đo đoc Sir John "Jackie" Fisher, HMS Dreadnought khien cho moi thiet giap ham đang co tro thanh lac hau. Ket hop mot dan "toan sung lon" muoi khau 305 mm (12 inch) voi toc đo va su bao ve chua tung co, no khien hai quan cac nuoc toan the gioi phai đanh gia lai chuong trinh che tao thiet giap ham cua minh. Trong khi Nhat đa đat luon mot chiec thiet giap ham toan sung lon, chiec Satsuma, vao nam 1904, va khai niem tau chien toan sung lon đa luu truyen trong nhieu nam, no chua he đuoc kiem nghiem trong chien đau. Dreadnought đa day nen mot cuoc chay đua vu trang moi, chu yeu la giua Anh va Đuc nhung đuoc phan anh khap the gioi, vi lop tau chien moi tro thanh mot yeu to quyet đinh trong suc manh cua quoc gia. 
Su phat trien ky thuat tiep dien nhanh chong trong suot thoi đai dreadnought, voi nhung thay đoi ve vu khi, vo giap va đong luc. Muoi nam sau khi Dreadnought đuoc đua ra hoat đong, nhung con tau manh me hon, "sieu-dreadnought", đuoc che tao.


 Nguon goc  Trong nhung nam đau cua The ky XX, hai quan nhieu nuoc khap the gioi đa thu nghiem y tuong ve mot kieu thiet giap ham moi co dan hoa luc đong nhat gom nhung khau phao co co nong rat lon.
Đo đoc Vittorio Cuniberti, mot si quan, ky su hang hai cua Quan đoan Ky thuat Hai quan Y (hay Binh chung Cong binh Hai quan Y), Genio Navale, đa đua ra mot khai niem ve mot thiet giap ham toan sung lon vao nam 1903. Khi nhan thay Hai quan Y khong muon theo đuoi nhung tu tuong cua minh, Cuniberti đa viet mot bai đang tren tap chi Jane's Fighting Ships đe nghi mot kieu thiet giap ham Anh Quoc "ly tuong" trong tuong lai, mot tau chien boc thep lon tai trong 17.000 tan, trang bi thuan mot co phao gom 12 khau 305 mm (12 inch), mang mot đai giap day 300 mm (12 inch) va co kha nang đat đuoc toc đo 44 km/h (24 knot).
Cuoc Chien tranh Nga-Nhat đa cung cap nhung kinh nghiem hoat đong cho hieu luc cua khai niem "toan sung lon". Trong cac tran Hai chien Hoang Hai va Tsushima, thiet giap ham tien-dreadnought đa đau phao o khoang cach 7–11 km (7.600–12.000 yard), ben ngoai tam ban cua dan phao hang hai. Đa co lap luan cho rang nhung cuoc đoi đau nay chung to tam quan trong cua co phao 305 mm (12 inch) so voi cac co nho hon, mac du mot so su gia co quan điem rang phao hang hai co tam quan trong tuong đuong vu khi co lon.
Tai Nhat Ban, hai thiet giap ham đuoc che tao trong Chuong trinh 1903-1904 la nhung chiec đau tien đuoc đat luon theo thiet ke toan sung lon, voi tam khau 305 mm (12 inch). Tuy nhien, lop vo giap đuoc thiet ke qua mong, buoc phai tai thiet ke sau đo. Ap luc tai chinh cua cuoc chien tranh Nga-Nhat va su thieu hut trong viec cung cap co phao 305 mm (12 inch) von phai nhap khau tu Anh khien cac con tau đuoc hoan tat voi dan hoa luc hon hop 10 va 12 inch. Thiet ke 1903-1904 cung giu lai kieu đong co hoi nuoc ba buong banh truong đat doc.

 
Ngay tu nam 1904, Đo đoc John Jackie Fisher cua Anh đa nghi đen nhu cau ve mot kieu thiet giap ham nhanh, manh, voi hoa luc toan phao lon. Neu nhu tran Tsushima anh huong đen suy nghi cua ong, no chi đe thuyet phuc ong can phai chuan hoa co phao 305 mm (12 inch). Moi lo ngai chinh cua Fisher la su đe doa cua tau ngam va tau khu truc trang bi ngu loi co the tan cong ben ngoai tam sung cua thiet giap ham, khien cho toc đo la mot nhu cau bat buoc đoi voi cac tau chien chu luc. Giai phap đuoc Fisher ua chuong chinh la đua con tinh than cua ong: nhung tau chien-tuan duong (battlecruiser), co vo giap nhe nhung đuoc trang bi vu khi hang nang voi tam khau phao 305 mm (12 inch) va toc đo đat đen 46 km/h (25 knot) nho đong co turbine hoi nuoc.
Nham đe chung minh ky thuat mang tinh cach mang nay ma Dreadnought đuoc thiet ke vao thang 1 nam 1905, đat luon vao thang 10 nam 1905 va đuoc thuc đay đe hoan tat vao nam 1906. No mang muoi khau phao 305 mm (12 inch), co đai giap day 280 mm (11 inch), va la chiec tau lon đau tien đuoc trang bi turbine hoi nuoc. No bo tri cac khau phao chinh tren nam thap phao: ba chiec doc theo truc giua tau (mot phia truoc, hai huong ra sau) va hai chiec ben luon tau, cho phep no ban qua man tau gap đoi moi tau chien đang hoat đong. No giu lai mot so phao 12-pounder QF (3-inch, 76 mm) đe đoi pho voi tau khu truc va tau phong loi. Lop vo giap cua no đu day đe đoi đau va đau phao tay đoi voi moi tau chien khac.

Dreadnought đuoc tiep noi boi ba tau chien-tuan duong thuoc lop Invincible, viec che tao chung đuoc tri hoan đe cac bai hoc co đuoc tu Dreadnought đuoc su dung trong thiet ke cua chung. Trong khi Fisher du đinh Dreadnought se la thiet giap ham cuoi cung cua Hai quan Hoang gia, thiet ke nay to ra thanh cong đen muc ong it nhan đuoc su ho tro cho ke hoach chuyen sang mot hai quan trang bi tau chien-tuan duong. Cho du co mot so van đe đoi voi con tau (thap phao ben man tau co goc ban gioi han va lam cang luon tau khi ban toan bo hoa luc qua man tau, cung nhu phan tren cua đoan đai giap day nhat o ben duoi muc nuoc khi đay tai), Hai quan Hoang gia tiep tuc đua ra hoat đong sau tau co thiet ke tuong tu thuoc cac lop Bellerophon va St Vincent.
Mot thiet ke cua My, South Carolina, đuoc chap thuan vao nam 1905 va đat luon vao thang 12 nam 1906, la mot trong nhung dreadnought đau tien khac, nhung no cung voi con tau chi em Michigan chi đuoc ha thuy vao nam 1908. Ca hai chiec đeu su dung đong co hoi nuoc ba buong banh truong đat doc va co su bo tri dan phao chinh uu viet, loai bo cac thap phao man nhu tren Dreadnought. Chung van giu cung so phao ban qua man tau cho du co it hon hai khau phao.


 Chay đua vu trang  Vao nam 1897, truoc khi co cuoc cach mang trong thiet ke ma chiec HMS Dreadnought đem lai, Hai quan Hoang gia co 62 thiet giap ham đang hoat đong hay đang che tao, nhieu hon 26 chiec so voi Phap va 50 voi Đuc. Đen nam 1906, Hai quan Hoang gia lai chiem đuoc uu the voi Dreadnought. Lop tau chien moi đa tao ra cuoc chay đua vu trang voi nhung hau qua chien luoc lon. Cac cuong quoc hai quan bat đau chay đua che tao dreadnought cua rieng ho. Viec so huu nhung thiet giap ham hien đai khong chi la can thiet cho suc manh hai quan; nhung cung nhu vu khi nguyen tu ngay nay, chung đai dien cho vi the cua mot nuoc tren the gioi. Đuc, Phap, Nga, Y, Ao va Hoa Ky tat ca đeu khoi đong nhung chuong trinh dreadnought; trong khi cac cuong quoc hang hai bao gom Tho Nhi Ky, Argentina, Brazil va Chile đua vao hoat đong nhung "dreadnought" che tao tai cac xuong đong tau Anh va My.


= Chien tranh The gioi thu nhat =
Cuoc Chien tranh The gioi thu nhat khong phai la mot đinh cao danh cho cac ham đoi dreadnought to lon. Khong co cuoc đoi đau quyet đinh nao giua cac ham đoi hien đai co the so sanh voi tran Tsushima. Vai tro cua thiet giap ham rat gioi han so voi quy mo cuoc chien đau tren bo cua Phap va Nga; va cung nho be so voi tran chien Đai Tay Duong thu nhat, cuoc đoi đau giua tau ngam Đuc va tau buon đuoc vu trang cua Anh.
Xet thuan tuy ve đia ly, Hai quan Hoang gia Anh co the kim giu cho Ham đoi Bien khoi Đuc mac ket trong Bac Hai, noi đay chi co nhung eo bien hep thong ra Đai Tay Duong, va chung đuoc canh phong boi cac luc luong Anh. Ca hai phia đeu nhan thuc rang, do Anh co so luong dreadnought ap đao, mot cuoc đoi đau giua toan the hai ham đoi co the đua đen mot chien thang cho nguoi Anh. Do đo chien luoc cua Đuc la co khieu khich mot tran chien theo đieu kien cua ho: hoac chi đau voi mot phan cua Ham đoi Anh Quoc, hoac mot tran chien o gan bo bien nuoc Đuc, noi ma cac bai min quen thuoc, tau phong loi va tau ngam co the đuoc su dung đe lat nguoc the co.

Hai nam đau tien cua cuoc chien tranh tai Bac Hai chi chung kien cac vu đung đo le te boi cac tau chien-tuan duong trong tran Heligoland Bight va tran Dogger Bank cung cac vu ban pha bo bien nuoc Anh. Ngay 31 thang 5 nam 1916, mot no luc khac nham loi keo Ham đoi Anh tiep chien theo đieu kien cua Đuc đa đua đen cuoc đoi đau giua cac ham đoi thiet giap ham trong tran Jutland. Ham đoi chien tran Đuc rut lui ve cang vao co hoi som nhat cua ho sau hai đot giao chien ngan cung ham đoi Anh, va ho quyet đinh khong bao gio giao chien đoi mat cung ham đoi đoi phuong.
Tren cac chien truong tren bien khac đa khong co nhung tran chien lon. Tai Hac Hai, su đoi đau giua cac thiet giap ham Nga va Tho Nhi Ky chi gioi han trong nhung vu le te; va tai bien Baltic, cac hoat đong chi gioi han trong đanh pha cac đoan tau van tai va rai min phong ngu; cuoc đoi đau đang ke giua cac hai đoi thiet giap ham la trong tran Moon Sound khi mot thiet giap ham tien-dreadnought cua Nga bi mat. Bien Adriatic la mot hinh anh lap lai cua Bac Hai khi ham đoi dreadnought Ao-Hung bi khoa chat boi su phong toa cua Phap va Anh; va tai Đia Trung Hai, vai tro quan trong nhat cua thiet giap ham la ho tro cho cuoc đo bo len Gallipoli.
Cuoc chien tranh đa pho bay su mong manh cua thiet giap ham đoi voi nhung vu khi re tien. Vao thang 9 nam 1914, moi đe doa tiem tang cua tau ngam U-boat Đuc đoi voi tau chien chu luc đuoc xac nhan bang cac cuoc tan cong thanh cong nham vao cac tau tuan duong Anh, đac biet la viec ba tau tuan duong boc thep bi đanh chim boi tau ngam Đuc U-9 trong vong khong đay mot gio. Thuy loi cung la mot moi đe doa nguy hiem khac, khi mot thang sau đo, chiec sieu-dreadnought Anh Audacious vua moi đuoc đua ra hoat đong đa trung phai min va bi chim. Đen cuoi thang 10, nguoi Anh phai thay đoi chien luoc va chien thuat tai Bac Hai đe giam thieu nguy co tan cong boi U-boat. Trong khi tran Jutland la mot trong nhung cuoc chien lon cuoi cung giua cac thiet giap ham trong lich su (con co tran Tsushima va tran chien eo bien Surigao), ke hoach cua Đuc cho tran đanh đa dua tren cac cuoc tan cong cua U-boat vao ham đoi Anh; va viec ham đoi Đuc thoat đuoc hoa luc Anh Quoc ap đao la nho cac tau tuan duong va tau khu truc Đuc đa ap sat cac thiet giap ham Anh, buoc chung phai quay lui đe tranh nguy co tan cong bang ngu loi. Them nhung cuoc tan cong bang tau ngam suyt đanh chim thiet giap ham va ton that ve tau tuan duong đa dan đen noi lo ngai ngay cang lon trong Hai quan Hoang gia ve su mong manh cua thiet giap ham. Đen thang 10 nam 1916, Bo Hai quan Anh chi thi cho Ham đoi Grand khong đuoc tien ve phia Nam qua quan đao Farne tru khi đuoc ho tong thoa đang boi cac tau khu truc.
Ve phan minh, Ham đoi Bien khoi Đuc quyet đinh khong giao chien voi Anh neu khong co su ho tro cua tau ngam, va vi tau ngam U-boat đuoc can đen nhieu hon trong chien tranh cuop tau buon, ham đoi Đuc đa o lai trong cang cho đen het cuoc chien. Cac chien truong khac cung đa pho dien vai tro cua cac tau chien nho trong viec lam hu hai hay pha huy dreadnought. Hai chiec dreadnought cua Ao bi mat nam 1918 do cac hoat đong cua tau phong loi va nguoi nhai. Cac tau chien chu luc Đong Minh bi mat tai Gallipoli boi min va ngu loi, trong khi mot chiec tien-dreadnought Tho Nhi Ky bi tieu diet tai Dardanelles boi mot tau ngam Anh.


= Giai đoan giua hai cuoc the chien =
Trong nhieu nam sau chien tranh, nuoc Đuc khong co thiet giap ham. Thoa thuan Đinh chien voi Đuc yeu cau Ham đoi Bien khoi Đuc phai đau hang va giao nop toan bo cac khi tai, trang thiet bi tai mot cang trung lap nhung do hau nhu khong the tim đuoc mot cang trung lap phu hop hay chiu chap nhan, nhung con tau nay đuoc Hai quan Anh canh giu tai Scapa Flow thuoc Scotland. Hiep uoc Versailles chi đinh rang nhung con tau phai đuoc chuyen cho nguoi Anh. Nhung thay vi vay, đa so chung bi thuy thu Đuc tu đanh đam vao ngay 21 thang 6 nam 1919, truoc khi hiep uoc hoa binh đuoc ky ket. Hiep uoc cung gioi han quy mo cua Hai quan Đuc, va nghiem cam luc luong nay trong viec che tao hay so huu moi thiet giap ham.

Trong giai đoan giua hai cuoc the chien, thiet giap ham phai tuan thu theo nhung han che quoc te nham ngan ngua mot cuoc chay đua vu trang ton kem co the xay ra.
Trong khi nhung nguoi chien thang khong bi gioi han boi Hiep uoc Versailles, hai quan cua nhieu cuong quoc truoc đay bi tan tac sau chien tranh. Đoi mat voi vien canh cua mot cuoc chay đua vu trang hai quan voi Anh va Nhat Ban, va tu đo co the đua đen mot cuoc chien tranh tai Thai Binh Duong, Hoa Ky nhiet tinh van đong cho mot su thoa thuan han che trong Hiep uoc Hai quan Washington vao nam 1922. Hiep uoc nay gioi han so luong va kich thuoc cua thiet giap ham ma moi cuong quoc co the so huu. Đong thoi no cung yeu cau Anh Quoc chap nhan mot su ngang bang luc luong voi Hoa Ky cung nhu tu bo lien minh voi Nhat Ban. Hiep uoc Hai quan Washington đuoc tiep noi boi mot loat cac hiep uoc hai quan sau đo, bao gom Hoi nghi Hai quan Geneve thu nhat (1927), Hiep uoc Hai quan Luan Đon thu nhat (1930), Hoi nghi Hai quan Geneve thu hai (1932), va cuoi cung la Hiep uoc Hai quan Luan Đon thu hai (1936), tat ca đeu đat ra cac gioi han cho cac tau chien chu luc. Tat ca nhung rang buoc do cac ban hiep uoc hai quan nay đat ra chinh thuc mat toan bo hieu luc vao ngay 1 thang 9 nam 1939 (luc bat đau Chien tranh The gioi thu hai) nhung su phan loai cac lop tau ma cac ben thoa thuan trong cac ban hiep uoc nay van con đuoc ap dung. Cac hiep uoc hai quan nay đa khien cho so luong thiet giap ham moi đuoc ha thuy trong giai đoan 1919–1939 it hon han so voi giai đoan truoc đo. Cac hiep uoc cung ngan can su phat trien bang cach đat ra gioi han toi đa cho trong tai choan nuoc cua moi con tau đuoc đong moi. Cac thiet ke nhu: lop tau chien N3 (Anh), lop South Dakota thu nhat (My), lop Kii (Nhat Ban),... đeu phat trien theo xu huong kha giong nhau: than tau voi lop vo giap day, toc đo di chuyen nhanh cung voi dan vu khi (phao chinh, phao phu va phao phong khong) manh me va on đinh hon nhieu so voi cac lop thiet giap ham truoc đo. Tuy nhien, viec che tao cac lop thiet giap ham nay đeu đa bi cac nuoc chu quan cua chung huy bo do chi phi qua ton kem, đong thoi, thiet ke cua chung cung vuot qua nhung gioi han do cac ban hiep uoc tren đat ra. Nhung thiet ke thiet giap ham moi đuoc ha thuy va đua vao hoat đong trong giai đoan nay đuoc goi la thiet giap ham hiep uoc. Noi tieng nhat trong so nay la 2 chiec HMS Nelson va HMS Rodney cua Hai quan Hoang gia Anh voi thiet ke rat khac la vao thoi điem đo, khi ma toan bo 3 thap phao chinh cua lop thiet giap ham nay đuoc bo tri tap trung ve phia truoc thap chi huy, trong khi 6 thap phao phu va he thong đong co đay đuoc bo tri tap trung ve phia đuoi tau, nham rut ngan chieu dai than tau, giam bot trong tai choan nuoc tieu chuan đe tranh vi pham Hiep uoc.


 Su noi len cua suc manh khong quan  Ngay tu nam 1914, Đo đoc Anh Percy Scott đa du đoan rang thiet giap ham se nhanh chong bi may bay loai bo. Vao cuoi The Chien I, may bay đa su dung thanh cong ngu loi nhu mot loai vu khi. Mot cuoc tan cong đuoc đe nghi nham vao ham đoi Đuc đang buong neo vao nam 1918 su dung nhung chiec may bay nem bom-ngu loi Sopwith Cuckoo xuat phat tu tau san bay tung đuoc can nhac va bi huy bo, nhung cung khong lau truoc khi mot ky thuat nhu vay đuoc ap dung.
Trong nhung nam 1920, tuong Billy Mitchell, mot si quan huan luyen cua Quan đoan Khong quan Quan đoi Hoa Ky tin tuong rang suc manh cua khong quan se lam cho hai quan toan the gioi tro nen lac hau. Ong con khang đinh truoc Quoc hoi My rang "1.000 may bay nem bom co the đuoc che tao va đua vao hoat đong voi cai gia cua mot thiet giap ham", va ong cho rang mot phi đoi nhung may bay nem bom nhu vay du suc đanh chim đuoc mot thiet giap ham voi ton that chang la bao. Đieu nay đong thoi cung khien cho viec su dung ngan quy đuoc hieu qua hon. Nhung phat bieu nhu vay đa lam tuc gian gioi tuong ta ung ho thiet giap ham cua Hai quan My, nhung du sao tuong Mitchell van đuoc phep tien hanh mot loat cac thu nghiem nem bom can than cung voi cac may bay nem bom co san cua Hai quan va Thuy quan Luc chien. Nam 1921, ong đa chi đao cac phi cong cua minh thuc hien viec nem bom vao nhieu loai tau chien khac nhau, bao gom ca nhung chiec thiet giap ham voi danh xung "thiet giap ham khong the đanh chim" (unsinkable battleship) thoi Đe Nhat the chien nhu chiec SMS Ostfriesland cua Đuc (đau hang Anh nam 1918 va đuoc Anh ban giao cho My 1 nam sau đo nhu la chien loi pham) va thiet giap ham tien-dreadnought USS Alabama. Ca 2 chiec thiet giap ham nay bi chim nhanh chong trong tinh trang lat up chi sau vai gio đong ho chiu bom.
Cho du tuong Mitchell yeu cau nhung "đieu kien trong thoi chien" nhung 2 con tau bi đanh chim đeu la loai đa lac hau, chi đung yen mot cho, khong đuoc bao ve va khong co nhung đoi cuu ho kiem soat hu hong. Viec đanh chim Ostfriesland đuoc hoan tat la do vi pham mot thoa thuan cho phep cac ky su hai quan khao sat anh huong gay hu hai cua cac vu khi khac nhau: nhung phi cong cua Mitchell đa bat chap cac quy luat va đanh chim con tau trong vong vai phut trong mot cuoc tan cong phoi hop. Cuoc bieu dien tro thanh tieu đe noi bat tren bao chi, va Mitchell tuyen bo: "Khong con tau noi nao co the ton tai noi ma khong luc co the hoat đong tu cac can cu tren đat lien co kha nang tan cong chung". Trong khi con cach xa muc đich đe ra, thu nghiem cua Mitchell that đang chu y vi no đat nhung ke ung ho thiet giap ham o vao the đoi nghich voi su phat trien khong luc cua Hai quan. Chuan Đo đoc William A. Moffett đa tan dung cac quan he cong chung chong lai Mitchell nham mo đuong cho viec phat trien chuong trinh tau san bay con non tre cua Hai quan My sau The chien 1.


 Tai vu trang (thap nien 1930)  Hai quan Hoang gia Anh, Hai quan Hoa Ky va Hai quan Đe quoc Nhat Ban bat đau tien hanh hien đai hoa nhung thiet giap ham cu đuoc đong tu thoi truoc, trong va sau The chien 1 mot vai nam cua ho trong nhung nam 1930 boi cuoc Đai khung hoang cung nhu hieu luc cua cac ban Hiep uoc Hai quan lon (Washington, Geneva va London) đa khong cho phep cac cuong quoc nay loai bo hoan toan nhung chiec thiet giap ham nay. Viec hien đai hoa nhung con tau nay cua 3 cuong quoc nay tuong đoi giong nhau, bao gom: tai cau truc lai con tau, thay the thap chi huy kieu moi, cai tien he thong đong co đay (thay moi toan bo he thong noi hoi, tua bin, va bo sung them he thong giam toc banh rang) nang cap he thong ngam ban, tang cuong đo on đinh cua thap chi huy, gia co lai phan vo giap va san tau đe chong lai ngu loi, thuy loi o duoi nuoc cung nhu bom va đan phao tu tren khong. Ben canh đo, he thong vu khi phong khong cua cac con tau nay cung đuoc nang cap mot cach đang ke (loai bo bot cac phao phong khong đon phat, thay bang phao tu đong) nham chong lai moi đe doa ngay mot lon cua khong quan trong tac chien hai quan. Ngoai ra, radar cung bat đau đuoc lap đat tren cac thiet giap ham đe tang tam quan sat cung nhu kha nang xac đinh chinh xac vi tri muc tieu trong đieu kien thoi tiet xau hay tac chien ban đem. Mot so chiec thiet giap ham cung đuoc bo sung them tu 1 đen 2 may phong may bay (catapult) voi cac thuy phi co 1 cho ngoi đe trinh sat (hoac đoi khi cac thuy phi co nay co the tan cong cac tau chien nho hoac cac tau khong co vu trang cua đoi phuong).
Ngay ca khi nguy co chien tranh tai xuat hien vao cuoi nhung nam 1930, cong viec che tao thiet giap ham cung khong đat đuoc muc đo quan trong nhu nhung nam truoc Chien tranh The gioi thu nhat. "Ky nghi đong tau" do nhung hiep uoc hai quan gay ra co nghia la kha nang che tao cua cac xuong đong tau tuong đoi giam sut tren toan the gioi, va vi tri chien luoc cua thiet giap ham cung đa thay đoi. Viec phat trien may bay nem bom chien luoc khien cho hai quan khong con la phuong tien duy nhat the hien suc manh o nuoc ngoai, va viec phat trien cac tau san bay lam cho cac thiet giap ham co mot đoi thu tranh gianh cac nguon luc danh cho viec che tao cac tau chien chu luc.
Tai Đuc, Ke hoach Z nhieu tham vong nham tai vu trang hai quan bi bac bo danh uu tien cho chien luoc chien tranh tau ngam đuoc bo tro boi viec su dung cac tau chien-tuan duong lop Scharnhorst va lop thiet giap ham Bismarck đe cuop pha tau buon. Tai Anh, nhu cau cap thiet nhat la phong khong va ho tong đoan tau van tai hang hoa nham đam bao an toan cho cu dan khoi cac cuoc nem bom cung nhu la su đoi kem; va ke hoach đong tau tai vu trang bao gom nam chiec thiet giap ham thuoc lop King George V. Chinh trong khu vuc Đia Trung Hai la noi ma cac the luc hai quan van tiep tuc gan bo voi chien tranh thiet giap ham. Phap du đinh che tao sau thiet giap ham thuoc lop Dunkerque va lop Richelieu, va Y voi hai chiec lop Littorio; ca hai nuoc nay đeu khong đong chiec tau san bay đang ke nao. Nguoi My du đinh chi tieu gioi han cho tau san bay cho đen khi hoan tat lop South Dakota thu hai; va mac du nguoi Nhat đang dan đau the gioi trong viec đong tau san bay, ho van bat đau viec che tao ba chiec thiet giap ham khong lo lop Yamato (mac du chiec thu ba Shinano sau đo hoan tat nhu mot tau san bay) cung du đinh chiec thu tu ma cuoi cung bi huy bo.
Vao luc bat đau cuoc Noi chien Tay Ban Nha, Hai quan Cong hoa Tay Ban Nha chi bao gom hai chiec thiet giap ham dreadnought nho, Espana va Jaime I. Espana (ten ban đau Alfonso XIII), luc đo thuoc luc luong du bi tai can cu hai quan Ferrol o khu vuc Tay Bac, bi roi vao tay luc luong Quoc gia vao thang 7 nam 1936. Thuy thu đoan tren chiec Jaime I giet cac si quan chi huy, lam binh bien va gia nhap Hai quan Cong Hoa. Do đo moi phe co mot thiet giap ham; Tuy nhien, nhin chung Hai quan Cong hoa thieu hut cac si quan co kinh nghiem. Cac thiet giap ham Tay Ban Nha chu yeu tu gioi han trong cac hoat đong phong toa lan nhau, ho tong cac đoan tau van tai va ban pha bo bien hon la truc tiep đoi đau voi cac đon vi tau noi khac. Vao thang 4 nam 1937, Espana trung phai min do luc luong ban rai va bi chim voi ton that nhan mang nhe; roi đen thang 5 nam 1937, Jaime I bi hu hai do cac cuoc khong kich cua phe Quoc gia va mot su co mac can. Con tau bi buoc phai quay ve cang đe sua chua, nhung tai đay no lai trung them nhieu bom. Nguoi ta quyet đinh keo chiec thiet giap ham đen mot cang an toan hon, nhung đang khi tren đuong đi con tau chiu mot vu no ben trong khien no hoan toan loai khoi hoat đong voi 300 nguoi thiet mang. Nhieu tau chien chu luc cua Y va Đuc đa tham gia cuoc phong toa khong can thiep. Vao ngay 29 thang 5 nam 1937, hai may bay phe Cong hoa đa tim cach nem bom chiec thiet giap ham bo tui Đuc Deutschland ngoai khoi Ibiza, gay hu hai nang va ton that nhan mang cao. Chiec Admiral Scheer tra đua hai ngay sau đo, ban pha Almeria gay ra su pha huy lon, va hau qua la su kien Deutschland đua đen ket thuc viec Đuc va Y tham gia su phong toa.
Tai Lien Xo, Hong quan huong đen viec xay dung mot ham đoi đai duong hung manh. Thiet giap ham "du an 23" tro thanh luc luong tan cong chu luc va cot loi. Chien ham đau tien loai nay mang ten "Lien Xo" đuoc đat ky vao ngay 15 thang 7 nam 1938 tai Nha may đong tau Baltic. Đong thoi, viec che tao cac tau "Ukraine Xo Viet" đuoc bat đau o Nikolaev, "Nuoc Nga Xo Viet" va "Belarus Xo Viet" o Molotovsk. Nhung tau chien nay la lon nhat va manh nhat tren the gioi khi đo (tru lop Yamato cua Nhat Ban). Tong luong gian nuoc cua moi chiec vuot qua 65.000 tan, chieu dai 270 met, chieu rong 38 met. Cong suat đong co hon 200 nghin ma luc va cho phep đat toc đo toi đa 29 hai ly/gio. Thuy thu đoan gom 1.226 thuy thu va 66 si quan. Vu khi chinh la ba thap phao, moi thap mang 3 khau phao co nong 406 mm, ban ra nhung vien đan nang 1.105 kg voi cu ly toi đa khoang 46 km. Hon nua, ban than cac thiet giap ham đuoc bao ve rat tot truoc hoa luc cua đoi phuong. Đen thang 6 nam 1941, tau "Lien Xo" đa hoan thanh đuoc 21%, "Ukraina Xo viet " - 18% va "Nuoc Nga Xo viet" - 5%, nhung chien tranh voi Đuc no ra đot ngot vao ngay 22/6 đa khien cho viec đong cac con tau nay bi buoc phai dung lai. Vao ngay 10 thang 9 nam 1941, cac thiet giap ham nay đa chinh thuc bi loai bo khoi Hai quan Lien Xo va đuoc thao do mot phan.


= Chien tranh The gioi thu hai =

Thiet giap ham Đuc Schleswig-Holstein, mot chiec thiet giap ham tien-dreadnought cu ki tu nam 1904 đa ban phat đan đau tien cua Chien tranh The gioi thu hai xuong tran đia cua quan Ba Lan tai Westerplatte vao rang sang ngay 1/9/1939; va cuoc đau hang cua Đe quoc Nhat Ban truoc quan Đong Minh dien ra tren chiec thiet giap ham Missouri cua Hai quan Hoa Ky vao ngay 2/9/1945. Giua hai su kien ay, ro rang la vai tro cua thiet giap ham gio đay chi la loai hang hai tren bien.
Thiet giap ham cung đong gop phan minh trong cac tran chien chinh tai cac chien truong Đai Tay Duong, Thai Binh Duong va Đia Trung Hai trong giai đoan đau chien tranh. Tai Đai Tay Duong, Hai quan Phat xit Đuc (Kriegsmarine) su dung cac thiet giap ham cua ho voi vai tro la nhung tau san tau buon đoc lap hang nang. Con Hai quan Hoang gia Anh thi lai su dung thiet giap ham trong viec bao ve cac đoi tau buon cua ho truoc tau chien va may bay đoi phuong. Tuy nhien, su đoi đau giua cac thiet giap ham it co tam quan trong chien luoc tai chien truong nay. Cac tran đanh dien ra tai mat tran Đai Tay Duong chu yeu la cac cuoc đoi đau giua luc luong tau chien va may bay san ngam cua quan Đong Minh voi luc luong U-boat cua quan Đuc. Tuy nhien, van co mot so ngoai le nhu: cuoc tan cong Mers-el Kebir (ngay 3 thang 7 nam 1940), tran chien eo bien Đan Mach (ngay 24 thang 5 nam 1941), tran đanh cuoi cung cua thiet giap ham Bismarck (ngay 27 thang 5 nam 1941) va tran North Cape (ngay 26 thang 12 nam 1943).

Trong nam đau tien cua chien tranh, cac tau chien boc thep đa thach thuc nhung loi tien đoan rang may bay se lam ba chu trong cac cuoc hai chien. 2 tau chien Scharnhorst va Gneisenau cua Đuc đa bat ngo đanh chim chiec tau san bay Glorious cung 2 tau khu truc Ardent va Acasta đang đi theo ho tong chiec tau san bay cua Anh o ngoai khoi Na Uy vao ngay 10 thang 6 nam 1940.  Mot qua đan 11 inch (280 mm) cua Scharnhorst đa ban trung Gloriuos o khoang cach len toi 24 km, la mot trong nhung phat ban xa nhat tu tau nay sang tau kia trong khi ca hai đang di chuyen (ki luc con lai thuoc ve thiet giap ham HMS Warspite, khi no đa ban trung chiec thiet giap ham Y Giulio Cesare cung tu khoang cach tuong đuong trong Tran Calabria (dien ra vao ngay 9 thang 7 nam 1940) bang dan phao 15 inch (381 mm) cua no). Tran chien nay đanh dau lan cuoi cung mot tau san bay ham đoi bi đanh chim boi hai phao cua luc luong tau noi. Trong cuoc tan cong Mers-el-Kebir, cac thiet giap ham Anh đa khai hoa mot cach bat ngo va don dap vao cac thiet giap ham cua Hai quan Phap Vichy đang neo đau tai cang Mers-el-Kebir cua Algeria bang chinh cac khau phao hang nang 15 inch (381 mm) cua chung. Hai quan Anh đa đanh chim 1 thiet giap ham va gay hu hai nang cho 1 chiec thiet giap ham khac cua quan Vichy trong tran đanh nay. Ton that cua nguoi Anh chi la 2 chiec may bay nem bom Blackburn B-24 Skua va 3 may bay nem ngu loi Fairey Swordfish bi ban ha.
Nhung nam tiep theo cua cuoc chien chung kien nhieu the hien cho su lon manh va truong thanh cua luc luong tau san bay. Cac tau san bay nhanh chong chung to rang ho mot luc luong chien luoc va tiem nang chong lai cac thiet giap ham. Nguoi Anh to chuc khong kich tu tau san bay HMS Illustrious vao can cu cua hai quan Y tai cang Taranto va ho đa đanh chim mot va lam hu hai hai chiec thiet giap ham cua Hai quan Hoang gia Y (Regia Marina) đang neo đau tai đay. Vao ngay 26 thang 5 nam 1941, nhung chiec may bay nem ngu loi Fairey Swordfish xuat phat tu tau san bay HMS Ark Royal đa tien hanh mot cuoc khong kich lon ngam vao chiec thiet giap ham Bismarck dua theo toa đo đuoc mot chiec thuy phi co Consolidated PBY Catalina (chiec thuy phi co luc nay đang do phi cong Anh va My đieu khien) cua Bo Tu lenh Duyen hai Khong quan Hoang gia Anh cung cap sau khi no phat hien ra chiec thiet giap Đuc đang tren đuong tien toi cang Saint-Nazaire cua Phap đe sua chua sau khi bi trung 3 phat đan 14 inch (356 mm) cua thiet giap ham HMS Prince of Wales sau tran chien eo bien Đan Mach. Mac du khong the đanh chim đuoc Bismarck ngay tu lan đo nhung may bay Anh đa pha hong banh lai cua chiec thiet giap ham Đuc, khien no mat đi mot loi the quan trong la khong the chay zig-zag. Sang hom sau, 4 tau chien Anh (2 thiet giap ham va 2 tau tuan duong hang nang) đa đanh chim Bismarck.

Ngay 7 thang 12 nam 1941, 360 may bay Nhat Ban cat canh tu 6 tau san bay đa tung ra cuoc khong kich bat ngo vao Tran Chau Cang. Chi trong mot thoi gian ngan, nam trong so tam thiet giap ham My đang neo đau tai đay đa bi đanh đam va so con lai bi hu hai rat nang. Trong khi đo, cac tau san bay cua Hai quan My đong can cu tai Tran Chau Cang đeu đa ra khoi tap tran tu sang som (du hom đo la ngay Chu nhat) nen đa tranh đuoc cuoc khong kich. Chung nhanh chong đam trach ganh nang cua chien tranh va sau đo lam đoi chieu chien cuoc tai mat tran Thai Binh Duong. 3 ngay sau su kien Tran Chau Cang, cac may bay Mitsubishi G4M (biet danh "Betty") cua Khong quan Nhat (xuat phat tu Sai Gon va Binh Duong) đa đanh chim thiet giap ham Anh HMS Prince of Wales cung chiec tau chien-tuan duong HMS Repulse. Cac vu đanh chim nay cung đa the hien su mong manh cua thiet giap ham ngoai bien khoi truoc cac cuoc khong kich va lam lang xuong cuoc tranh luan ma tuong Mitchell đa khoi xuong tu nam 1921.
Trong nhung tran chien lon vao giai đoan đau tai Thai Binh Duong, nhu tai bien Coral va Midway, thiet giap ham thuong vang mat hay bi che lap khi cac tau san bay tung may bay ra het đot nay đen đot khac o khoang cach hang tram dam. Trong nhung tran chien sau đo tai Thai Binh Duong, thiet giap ham chu yeu thuc hien ban pha bo bien ho tro cho cac cuoc đo bo va cung cap hoa luc phong khong nhu tau bao ve cho cac tau san bay. Ngay ca nhung chiec sieu thiet giap ham thuoc lop Yamato cua Nhat, voi thiet ke mang mot dan phao chinh gom 9 khau hai phao Type 94 18,1 inch (460 mm), la loai hai phao lon nhat đuoc trang bi tren cac thiet giap ham, cung chua bao gio co co hoi đe chung to tiem nang cua chung trong mot tran hai chien quyet đinh nhu đuoc mo ta trong "Ke hoach truoc chien tranh" (Kantai Kessen) cua Nhat Ban. Ca hai con tau nay đeu bi đanh chim trong cac cuoc khong kich đuoc tien hanh boi cac tau san bay My voi thiet hai ve nhan mang vo cung khung khiep. Musashi bi chim ngay 24 thang 10 nam 1944. Con Yamato bi chim ngay 7 thang 4 nam 1945.

Cuoc đoi đau cuoi cung giua cac thiet giap ham trong lich su la tran chien eo bien Surigao, vao ngay 25 thang 10 nam 1944, trong đo chien thuat "cat ngang chu T" co đien đuoc su dung lan cuoi cung, cho phep luc luong thiet giap ham vuot troi ca ve so luong, hoa luc lan cong nghe cua Hai quan My đanh tan nat nhom thiet giap ham Nhat yeu the va bi phan tan bang hoa luc tap trung do radar dan đuong. Tuy nhien, phai noi rang cac đot tan cong bang ngu loi truoc đo cua cac tau khu truc My đa lam suy yeu đang ke luc luong Nhat (Chiec thiet giap ham Nhat Fuso bi trung ngu loi cua tau khu truc USS Melvin (DD-680) vao chinh giua man phai cua tau vao luc 3:09 phut sang ngay hom đo roi bi nghieng sau đo khoang 30 phut va chim nhanh chong trong 12 phut (tu 3:28 đen 3:50) cung 1,620 thuy thu va si quan Nhat tren tau), va so con lai thieu kha nang huong dan hoa luc bang radar. Tat ca cac thiet giap ham My co mat trong tran nay, ngoai tru mot chiec đuoc đong moi, thi đeu tung bi đanh chim hay hu hai nang trong tran Tran Chau Cang va sau đo đuoc vot len va sua chua. Chiec USS Mississippi đa ban loat phao cuoi cung trong tran nay, cung la loat phao hang nang cuoi cung trong lich su nham vao mot thiet giap ham khac, ket thuc mot ky nguyen thiet giap ham trong lich su hai chien tren mat bien.


= Chien tranh Lanh =

Sau The chien II, hai quan nhieu nuoc giu lai nhung chiec thiet giap ham hien co, nhung chung khong con la nhung tai san quan su chien luoc vuot troi. Thuc vay, nguoi ta nhanh chong nhan ra no khong con co gia tri so voi chi phi can phai bo ra đe che tao va bao tri. Nhung khau phao hang nang tren cac thiet giap ham ngay cang tro nen lu mo theo thoi gian truoc su xuat hien cac loai khi tai co kich thuoc nho nhung hieu suat chien đau lai cao nhu may bay hay cac loai tau chien (tau khu truc, tau frigate, tau ngam,...) đuoc trang bi cac loai ten lua, bom (may bay) hay ngu loi đuoc dan đuong va đinh vi muc tieu bang song am (hoac song vo tuyen). Cac loai khi tai nay đeu co kha nang loai tru thiet giap ham mot cach de dang khi phai đoi đau voi chung. Vo giap cua chiec thiet giap ham cung khong đu manh khi đoi mat voi kha nang mot cuoc tan cong hat nhan nhu nhung qua bom hat nhan hay nhung ten lua đan đao co tam hoat đong len đen 100 km (62 dam).
Sau khi The chien 2 ket thuc khong lau thi Hai quan Hoang gia Anh đa tien hanh loai bo va thao do tat ca cac thiet giap ham đuoc che tao tu truoc thap nien 1930 cua ho. Hai quan Anh chi con giu lai 4 chiec thiet giap ham thuoc lop King George V (King George V, Duke of York, Anson va Howe) cung chiec HMS Vanguard (23) moi nhat đe chung tiep tuc phuc vu cho luc luong nay trong thap nien 1950. Đen cuoi thap nien 1950-đau thap nien 1960 thi Hai quan Anh cung tien hanh loai bo va thao do not nhung chiec thiet giap nay. Thoi đai cua thiet giap ham chinh thuc cham het trong bien che cua Hai quan Anh.
Nhung chiec thiet giap ham cu con sot lai sau cuoc chien cua ca My va Nhat đeu đuoc su dung lam tau muc tieu trong cuoc thu nghiem vu khi nguyen tu cua Hai quan My tai đao san ho Bikini vao nam 1946. Nhung chiec đo bao gom: Arkansas, Nevada, New York va Nagato. Ca 4 chiec thiet giap ham đeu chi bi hu hai nhe trong vu no bom nguyen tu tren khong (mang mat danh: Able) nho lop đai giap mon nuoc day hon 10 inch cua chung nhung Arkansas va Nagato đeu bi lat up roi chim trong vu no bom nguyen tu duoi nuoc (mang mat danh: Baker). Con Nevada va New York đeu bi nhiem phong xa rat nang sau vu no Baker nhung chung van song sot va ca hai đeu bi Hai quan My đanh chim vao nam 1948 nhu mot tau muc tieu đe thuc hanh tac xa.
Thiet giap ham Giulio Cesare  (thuoc lop Littorio) đuoc Hai quan Y ban giao cho Lien Xo nhu la khoan boi thuong chien tranh va đuoc đoi ten thanh Novorossiysk. No đam trung mot qua min tai bai min cua Đuc tu thoi The chien 2 tai Hac Hai va bi chim vao ngay 29 thang 10 nam 1955. Hai chiec thuoc lop Andrea Doria đuoc thao do vao nam 1956. Thiet giap ham Phap Lorraine đuoc thao do vao nam 1954, Richelieu vao nam 1968 va Jean Bart vao nam 1970.
Chiec Petropavlovsk cua Lien Xo bi thao do vao nam 1953, Sevastopol vao nam 1957 va Oktyabrskaya Revolutsiya (co nghia: Cach mang Thang muoi, đuoc quay tro lai ten goc Gangut tu nam 1942) vao nam 1956-1957. Chiec Minas Gerais cua Brazil đuoc thao do tai Genoa vao nam 1953, trong khi chiec tau chi em Sao Paulo bi đanh chim trong mot tran bao tai Đai Tay Duong tren đuong đi đen xuong tau thao do tai Italy vao nam 1951.
Argentina giu lai hai chiec thuoc lop Rivadavia cho đen nam 1956 va Chile giu chiec Almirante Latorre (nguyen la chiec HMS Canada) cho đen nam 1959. Tau chien-tuan duong Tho Nhi Ky Yavuz (nguyen la chiec SMS Goeben ha thuy nam 1911) bi thao do vao nam 1976 sau khi mot đe nghi ban no tro lai Đuc bi tu choi. Thuy Đien co nhieu thiet giap ham phong duyen co nho, mot trong so chung la Gustav V song sot cho đen nam 1970. Lien Xo thao do bon tau tuan duong lon chua hoan tat vao cuoi nhung nam 1950, trong khi ke hoach che tao mot so tau chien-tuan duong moi thuoc lop Stalingrad bi huy bo sau cai chet cua Joseph Stalin vao nam 1953. Ba thiet giap ham cu cua Đuc Schleswig-Holstein, Schlesien va Hessen đeu co su ket thuc giong nhau. Hessen bi Xo Viet chiem va đat ten la Tsel; no bi thao do vao nam 1960. Schleswig-Holstein đuoc đoi ten thanh Borodino va đuoc su dung nhu mot tau muc tieu cho đen nam 1960. Schlesien cung đuoc dung lam tau muc tieu truoc khi bi thao do tu nam 1952 đen nam 1957.

Lop thiet giap ham Iowa co đuoc mot cuoc song moi trong Hai quan Hoa Ky. Chung đuoc su dung chu yeu trong viec yem tro hoa luc hang rat nang, chuyen dung đe ban pha cac muc tieu cua đoi phuong o bo bien va đat lien trong ca Chien tranh Trieu Tien va rieng USS New Jersey (BB-62) trong Chien tranh Viet Nam. New Jersey đa ban gan 6.000 qua đan phao 406 mm (16 inch) va hon 14.000 phao 127 mm (5 inch) vao cac muc tieu tren bo bien va đat lien Viet Nam (chu yeu o quanh khu vuc tinh Quang Tri), gap bay lan so voi luong phao no tung su dung trong Đe Nhi the chien. Mot qua đan 16 inch con nguyen ven cua New Jersey đa đuoc nguoi dan va chinh quyen tinh Quang Tri tim thay vao nam 2015 tai mot khu vuon cua nguoi dan trong tinh.
Nhu mot phan trong no luc cua Bo truong hai quan John F. Lehman nham xay dung chuong trinh 600 tau cua Hai quan vao nhung nam 1980, va đe đap tra viec Lien Xo đua vao hoat đong tau tuan duong Kirov, Hoa Ky cho tai hoat đong ca bon chiec lop Iowa. Trong nhieu dip, nhung chiec thiet giap ham la tau ho tro cho cac đoi tau san bay chien đau hoac dan đau đoi thiet giap ham chien đau cua chinh no. Chung đuoc hien đai hoa đe mang ten lua BGM-109 Tomahawk, va New Jersey đa tham gia ban pha Liban vao nam 1983 va 1984, trong khi Missouri va Wisconsin ban cac qua đan phao 406 mm (16 inch) va ten lua xuong cac muc tieu tren bo trong Chien dich Bao tap Sa mac vao nam 1991. Wisconsin đuoc su dung nhu tau chi huy cac cuoc tan cong bang ten lua TLAM tai Vung Vinh Ba Tu, chi đao cac loat phong đanh dau viec mo man cua Chien dich Bao tap Sa mac, va đa ban tong cong 24 ten lua TLAM trong hai ngay đau tien cua chien dich. Đe đap tra cuoc tan cong cua Missouri, quan Iraq đa ban hai ten lua HY-2 Silkworm ve phia chiec thiet giap ham nhung mot qua bi truot va qua con lai bi ten lua đat đoi khong GWS-30 "Sea Dart" cua tau khu truc HMS Gloucester (D96) đanh chan thanh cong.
Ca bon chiec Iowa đeu đuoc cho ngung hoat đong đong vao đau nhung nam 1990, khien cho chung la nhung thiet giap ham cuoi cung hoat đong. Cho đen het nam tai chinh 2006, USS Iowa va USS Wisconsin van đuoc duy tri theo mot tieu chuan sao cho co the nhanh chong đua chung tro lai phuc vu nhu nhung tau ho tro hoa luc, trong khi cho đoi viec phat trien mot tau ho tro hoa luc vuot troi hon. Luc luong Thuy quan Luc chien Hoa Ky tin rang hoa luc phao va ten lua trong cac chuong trinh tau noi ho tro hoa luc hien co khong the cung cap ho tro hoa luc đay đu cho cac cuoc tan cong đo bo hay nhung hoat đong tren bo. Hien nay, ca 4 chiec thiet giap ham lop Iowa van con đuoc Hiep hoi Bao tang Hai quan My bao quan va su dung nhu mot bao tang noi.


= Giai đoan hien đai =

Cung voi viec cho ngung hoat đong hai thiet giap ham cuoi cung cua lop Iowa, khong con chiec thiet giap ham nao đuoc giu lai hoat đong (ke ca tru bi) cho bat ky hai quan nuoc nao. Mot so chiec đuoc bao ton nhu nhung tau bao tang hoac trong u tau. Hoa Ky co mot so luong lon thiet giap ham đuoc trung bay: Iowa, Massachusetts, North Carolina, Alabama, New Jersey, Wisconsin, Missouri va Texas. Missouri va New Jersey hien la nhung bao tang tai Tran Chau Cang va Camden, New Jersey. Wisconsin la tau bao tang tai Norfolk, Virginia. Tuy nhien, trong khi cho đoi cac khoan quyen gop ngan quy danh cho viec bao ton thi cong chung chi đuoc vieng tham san tau, trong khi phan con lai cua con tau đuoc đong kin đe bao quan chong am. Texas la thiet giap ham đau tien tro thanh mot bao tang, hien đang đuoc trung bay tai San Jacinto gan Houston; trong khi North Carolina đuoc trung bay tai Wilmington, Bac Carolina. Chiec thiet giap ham thuc su duy nhat đuoc trung bay ben ngoai nuoc My la chiec tien-dreadnought Mikasa cua Nhat Ban.


Chien luoc va hoc thuyet = Hoc thuyet =
Thiet giap ham la su bieu hien cua suc manh hai quan. Đoi voi Alfred Thayer Mahan va nhung nguoi theo hoc thuyet cua ong, mot luc luong hai quan manh la can thiet cho su thanh cong cua mot quoc gia, va viec kiem soat vung bien cung can thiet cho su trien khai luc luong tren bo va o nuoc ngoai. Hoc thuyet cua Mahan cho rang vai tro cua thiet giap ham la quet sach đoi phuong khoi mat bien. Trong khi cac nhiem vu ho tong, phong toa hay cuop tau buon co the do cac tau tuan duong hay tau nho hon đam trach, su hien dien cua thiet giap ham la mot moi đe doa tiem tang cho moi đoan tau van tai đuoc ho tong boi bat ky tau chien nao khac hon la tau chien chu luc; đieu nay đuoc biet đen nhu la khai niem "Ham đoi hien huu". Mahan con tiep tuc trien khai tu tuong cua ong khi noi rang chien thang chi co the đat đen qua su đoi đau giua cac thiet giap ham, đieu se đuoc hieu đen nhu la hoc thuyet "tran chien quyet đinh" cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban va mot so nuoc khac, trong khi ly thuyet ve tran chien tren đuong (guerre de course) đuoc phat trien boi truong phai Jeune Ecole khong the nao thanh cong.
Y tuong cua Mahan đa co anh huong lon đen gioi chinh tri va hai quan trong suot thoi đai cua thiet giap ham, tim kiem mot ham đoi lon bao gom nhung thiet giap ham manh nhat co the. Cong trinh cua Mahan đuoc phat trien vao cuoi nhung nam 1880, va cho đen cuoi nhung nam 1890 no đa co mot anh huong manh me khap the gioi, ma cuoi cung đuoc hai quan nhieu nuoc, ma đang ke nhat la Anh, My, Đuc va Nhat ap dung. Suc manh cua quan điem Mahan anh huong quan trong đen cuoc chay đua vu trang đong thiet giap ham cung nhu su thoa thuan giua cac cuong quoc trong viec han che so luong thiet giap ham trong nhung nam giua hai cuoc the chien.
Mot khai niem co lien quan la "Ham đoi Hien huu": y tuong ve mot ham đoi cac thiet giap ham chi đon gian bang su co mat đa co the giu chan cac nguon luc đoi phuong lon lao. Đieu nay đen luot no đuoc tin la se co the đanh đo can can luc luong trong mot cuoc xung đot ngay ca khi khong co mot tran chien quyet đinh. No tham chi goi y cho hai quan cac nuoc nho rang mot ham đoi thiet giap ham co the co mot anh huong chien luoc quan trong.


= Chien thuat =
Trong khi vai tro cua thiet giap ham trong ca hai cuoc the chien đeu phan anh hoc thuyet cua Mahan, chi tiet cua viec bo tri thiet giap ham phuc tap hon nhieu. Khong giong nhu tau chien tuyen, thiet giap ham vao cuoi The ky XIX va đau The ky XX mong manh đang ke đoi voi ngu loi va min, nhung vu khi co the đuoc su dung boi nhung tau chien tuong đoi nho va khong đat tien. Truong phai Jeune Ecole trong nhung nam 1870 va 1880 đe nghi bo tri tau phong loi theo cung voi thiet giap ham; nhung con tau nay se nap phia sau cac thiet giap ham cho đen khi khoi đan phao che khuat tam nhin đu cho chung co the phong ra va ban cac qua ngu loi. Trong khi khai niem nay bi su phat trien cua thuoc phong khong khoi lam hong đi, moi đe doa tu nhung tau phong loi co kha nang hon (sau đo bao gom ca tau ngam) van con đo. Vao nhung nam 1890, Hai quan Hoang gia đa phat trien nhung tau khu truc đau tien, nhung tau chien nho đuoc thiet ke đe ngan chan va đanh đuoi moi tau phong loi đen tan cong. Trong Chien tranh the gioi thu nhat va sau đo, thiet giap ham hiem khi đuoc bo tri ma khong co mot hang rao tau khu truc bao ve.
Hoc thuyet ve thiet giap ham nhan manh đen su tap trung luc luong. Đe luc luong đuoc tap trung nay co the giang suc manh xuong mot đoi thu bat hanh (hay tranh đoi đau voi mot ham đoi đoi phuong manh hon), ham đoi thiet giap ham can mot so phuong tien đe phat hien tau đoi phuong ben kia tam nhin đuong chan troi. Đieu nay đuoc đap ung boi cac luc luong tuan tieu; o nhung muc đo khac nhau tau chien-tuan duong, tau tuan duong, tau khu truc, khi cau, tau ngam va may bay đeu đuoc su dung. Cung voi viec phat trien vo tuyen, cac bo đinh huong va phan tich luu thong hang hai cung co the cung cap thong tin huu ich, do đo khi noi rong ra, tham chi cac tram phat tren bo co the tham gia cac đoi thiet giap ham chien đau. Nen trong hau het thoi gian trong lich su hien dien, hoat đong cua thiet giap ham đuoc bao boc boi nhung hai đoi tau khu truc va tau tuan duong. Chien dich Bac Hai trong Đe Nhat the chien đa tung minh hoa, cho du co su ho tro nay, moi đe doa cua min va cac cuoc tan cong bang ngu loi, cong voi that bai khong tich hop hay đanh gia đung tiem nang cua cac ky thuat moi, đa han che nghiem trong đen hoat đong cua Ham đoi Grand Hai quan Hoang gia, ham đoi thiet giap ham lon nhat vao thoi đo.


= Chien luoc va anh huong ngoai giao =
Trong cuoi the ky XIX va nua đau the ky XX, thiet giap ham la tau chien chu luc cua cac quoc gia co tiem nang phat trien hai quan. Su hien dien cua thiet giap ham co mot anh huong tam ly va ngoai giao to lon đen noi nhieu nuoc lon đa co han mot chinh sach ngoai giao dua vao thiet giap ham: Chinh sach ngoai giao phao ham. Giong nhu viec so huu vu khi nguyen tu ngay nay, viec so huu thiet giap ham nang cao su the hien suc manh cua quoc gia trong cac cuoc chien tranh the gioi thu nhat va thu hai.
Ngay ca trong thoi ky Chien tranh Lanh, anh huong tam ly cua mot thiet giap ham van con rat đang ke. Nam 1946, USS Missouri đuoc tach ra đe đua di hai cua Đai su Tho Nhi Ky ve nuoc, va su hien dien cua no tai vung bien Tho Nhi Ky va Hy Lap đa ngan chan mot đon tan cong cua Lien Xo co the nham vao vung Balkan. Vao thang 9 nam 1983, khi luc luong vu trang nguoi Druze tai vung nui Shouf cua Liban no sung vao luc luong Thuy quan Luc chien My gin giu hoa binh, su co mat cua USS New Jersey đa lam im tieng sung; va hoa luc cua New Jersey sau đo đa giet chet nhung nguoi lanh đao cua luc luong vu trang nay.
Tu sau Chien tranh the gioi thu hai, vai tro chu luc cua thiet giap ham đa dan dan nhuong cho cho cac tau san bay. Đen giua nhung nam 1970, mot so tau chien hang nang the he moi đa giam bot so luong hai phao va thay vao đo la cac gian ten lua đan đao tam ngan va tam trung cung cac ten lua hanh trinh. Đen cuoi the ky XX, đau the ky XXI, hau het cac chien ham chi đuoc trang bi ten lua đan đao va ten lua hanh trinh thay cho hai phao. Mot so chiec đa đuoc trang bi he thong "tang hinh" đoi pho lai radar va may do thuy am sonar cua đoi phuong.


= Gia tri =
Thiet giap ham la tau chien lon va phuc tap nhat, va do đo la tau chien đat tien nhat vao thoi cua no; ket qua la gia tri cua viec đau tu vao thiet giap ham luon luon bi tranh cai. Nhu nha hoat đong chinh tri Phap Etienne Lamy tung viet vao nam 1879: "Viec đong thiet giap ham qua ton kem, hieu qua cua chung lai khong chac chan va chi trong mot thoi gian ngan, nen viec to chuc mot ham đoi boc thep xem ra chi mang lai that bai cho su kien nhan cua mot dan toc". Trong nhung nam 1870 va 1880, Jeune Ecole đa tim kiem nhung giai phap thay the cho chi phi lon lao va cong dung bi tranh luan cua mot ham đoi thiet giap ham thong thuong. Ho đe nghi cai ma ngay nay đuoc goi la chien luoc tu bo mat bien, dua tren cac tau tuan duong toc đo cao co tam hoat đong xa đe đanh pha tau buon va cac hai đoi tau phong loi đe tan cong tau chien đoi phuong muon muu toan phong toa cac cang Phap. Nhung tu tuong cua Jeune Ecole đeu đi truoc thoi đai cua ho; mai đen the ky XX moi co đuoc nhung phuong tien nhu min, ngu loi, tau ngam va may bay co hieu qua cho phep nhung y tuong tuong tu co the đuoc ap dung.
Quyet đinh cua cac cuong quoc nhu Đe quoc Đuc cho đong mot ham đoi thiet giap ham đe đoi đau voi nhung đoi thu manh hon tung bi cac su gia chi trich, khi ho nhan manh đen viec đau tu vo ich vao ham đoi thiet giap ham von khong co co hoi bat kip đoi thu trong mot tran chien thuc su. Can cu vao quan điem nay, nhung du đinh cua hai quan mot nuoc yeu hon muon canh tranh truc tiep voi mot nuoc manh hon trong viec che tao thiet giap ham đon thuan chi lam lang phi nguon luc von co the đuoc đau tu tot hon cho viec tan cong vao nhung điem yeu cua đoi phuong. Nhu trong truong hop cua Đuc, viec Anh phai phu thuoc rat lon vao viec nhap khau luong thuc va nguyen lieu tho co the la mot điem yeu kha nghiem trong, va Đuc co the chap nhan nhung he luy chinh tri đe tien hanh mot cuoc chien tranh tau ngam khong han che nham vao cac tau buon thuong mai. Mac du cuoc tan cong cua U-boat trong nhung nam 1917–1918 cuoi cung that bai, no cung thanh cong trong viec gay ra nhung ton that vat chat to lon, va buoc Đong Minh phai chuyen huong mot phan lon nguon luc vao cuoc chien tranh chong tau ngam. Thanh cong nay, cho du cuoi cung khong phai la quyet đinh, du sao van tuong phan ro ret so voi su bat luc cua ham đoi thiet giap ham Đuc trong viec thach thuc su thong tri cua ham đoi Anh manh hon nhieu.


Xem them Danh sach thiet giap ham
Danh sach thiet giap ham theo quoc gia
Danh sach lop thiet giap ham
Danh sach thiet giap ham bi đanh chim
Tau hoa luc


Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Thu muc =


= Lien ket ngoai =
So sanh kha nang bay thiet giap ham thoi ky Chien tranh The gioi thu hai (tieng Anh)
So sanh cac du an thiet ke thiet giap ham sau The Chien II (tieng Anh)
Su phat trien thiet giap ham Hoa Ky, cung voi thoi gian bieu (tieng Anh)