Samurai (侍 (Thi)/ さむらい/ サムライ, Samurai) co hai nghia. Theo nghia thu nhat, samurai la mot bo phan cua tang lop vo si Nhat Ban, la thuoc ha cua cac shogun, daimyo, va đung tren mot so bo phan vo si khac. Samurai theo nghia nay la cach hieu o Nhat Ban. Theo nghia thu hai va đuoc su dung pho bien tren the gioi ngoai Nhat Ban, samurai chinh la tang lop vo si (武士/ ふし, bushi) cua Nhat Ban, tuc la bao gom ca shogun va daimyo.
Bai nay noi ve samurai theo nghia thu hai.


Tu nguyen Tu samurai co goc tu chu saburau (さ守らう) - nghia la nguoi cham soc, bao ve, phuc vu - nhung mang tinh chat quyen quy.


Lich su = Nguyen thuy =
Cac nha su hoc tin rang hinh anh samurai nguyen ban bat nguon tu cac ky binh, bo binh va cung binh o Nhat vao the ky thu 6. Sau nhung that bai quan su truoc lien minh Đai Đuong va Tan La, Nhat Ban phai thuc thi hang loat cac cuoc cai cach co tinh chat va quy mo rong rai. Mot trong cac cuoc cai cach quan trong la cuoc cai cach Taika (大化の改革, Đai Hoa cai cach) cua Thien hoang Thien Tri vao nam 646. Cuoc cai cach nay đa đua van hoa tap tuc cua nguoi Trung Quoc vao tang lop quy toc Nhat va ap dung che đo chinh quyen cua Trung Quoc vao bo may quan lieu cua Nhat. Mot đieu khoan trong bo luat Yoro va sau đo la bo luat Taiho vao nam 702 yeu cau dan chung phai đeu đan đi tuong trinh nham phuc vu cho viec đieu tra dan so. Đay la điem bao truoc se dien ra mot cuoc cuong bach tong quan tren khap đat nuoc. Thien hoang Monmu (文武, Van Vu) đa ban hanh mot đieu luat ma theo đo, cu 3-4 đan ong truong thanh thi co mot nguoi bi sung vao quan đoi quoc gia. Quan đoi yeu cau moi nguoi linh tu che tao hay mua lay vu khi cho rieng ho, nhung bu lai ho se đuoc mien thue va trach nhiem cong dan.

Đau thoi Heian (平安時代 | B) (cuoi the ky thu 8 va đau the ky thu 9), voi tham vong banh truong lanh tho ve phia Bac Honshu đe cung co quyen luc, Thien hoang Kammu (桓武天皇, Hoan Vu Thien hoang) đa cho quan đen đan ap phien quan Emishi nhung đoi quan cua ong that thu do thieu ky luat va y chi chien đau. Vi vay, Thien hoang Kammu bat đau dua dam vao cac the luc đia phuong va chieu du ho, phong cho chuc Seiitaishogun (征夷大将軍, Chinh di Đai tuong quan) hay goi tat la shogun (tuong quan). Voi đoi quan tinh thong ve cuoi ngua va ban cung (kyudo-弓道, Cung đao), cac the luc nay tro thanh cong cu đac luc đe đan ap quan noi loan cho Thien hoang. Du cac vo si nay it nhieu đeu đuoc hoc hanh nhung luc bay gio (the ky thu 7 đen the ky thu 9) trong mat trieu đinh Thien hoang ho chi la nhung vo phu tho lo that hoc khong hon khong kem.
Cu nhu vay, cuoi cung, Thien hoang Kammu đa giai tan quan đoi trieu đinh, tu đo the luc cua Thien hoang tung buoc mot suy sup. Trong khi Thien hoang van con cai tri, cac thi toc o Kyoto (京都, Kinh Đo) đa nam trong tay mot so chuc vu quan trong nhu bo truong, con nhung nguoi than cua ho dung tien mua lay cac chuc quan trong toa an. Đe vo vet cua cai lam giau va tra no cho minh, cac quan toa nay thuong xuyen đanh thue nang ne, khien cho nhieu nha nong mat het ruong đat. Truoc su đe doa cua nan trom cuop ngay cang tang, cac thi toc bat đau tuyen mo nhung nguoi tha huong tren vung đong bang Kanto, huan luyen ho ky cang ve vo thuat va đao tao ho tro thanh đoi ngu linh canh rat thien chien. Mot so nguoi co nhiem vu ho tong cac quan thu thue, va chi su hien dien cua ho thoi cung đu cho vi quan thu thue nay an toan truoc bon trom cuop. Ho đuoc goi la nhung "samurai", hay nhung thi ve co vu trang, nhung luc luong đay to nay nhanh chong tro thanh mot the luc vu trang đoc quyen. Thong qua nhung hop đong bao ve va cac cuoc hon nhan vi muc đich chinh tri, ho dan dan gianh đuoc the luc trong gioi chinh tri, va cuoi cung con qua mat ca giai cap quy toc truyen thong.
Mot so thi toc ban đau chi la nhung nong dan. Ho đa cam vu khi vung len đe bao ve chinh minh va chong lai cac quan do chinh quyen phong kien cu đen cai quan noi ho song va thuc hien che đo thu thue nang ne. Nhung thi toc nay đa lien minh đe co the bao ve nhau truoc cac thi toc khac co the luc hon. Giua thoi Heian, ho ram rap to chuc va vu trang giong nhu quan đoi Nhat Ban va ban hanh luat le rieng cho ho, goi la Bushido(武士道, vu si đao).
Sau the ky 11, nguoi ta kinh trong cac samurai la nguoi co hoc thuc, giao duc va "van vo song toan" (bun bu ryo do), hay "but va kiem la mot". Ten goi ban đau cua cac chien binh, "Uruwashii", la mot chu kanji bao gom y nghia "van chuong" (文 bun) va "nghe thuat quan su" (武 bu), đuoc nhac đen trong Heike Monogatari (cuoi the ky 12). Heike Monogatari ke ve cai chet cua Taira no Tadanori, vi kiem khach va nha tho kiet xuat trong truyen thuyet nhu the nay: "Du la ban hay ke thu, ai cung phai nho le noi tay ao tiec thuong cho ong ma thot len rang, 'Tiec thay! Tadanori la mot vi tuong vi đai, tinh thong ca kiem thuat va van tho, co the noi la van vo song toan'."
Theo William Scott Wilson trong quyen Ly tuong cua Samurai: "Moi nguoi linh trong tac pham Heike Monogatari đeu la chan dung tieu bieu cua cac chien binh co hoc thuc cua the he sau nay, va hinh tuong ly tuong cua ho khong phai la qua xa đe vuon toi. Vi vay, đay la cai đich ma cac chien binh cap cao trong xa hoi luon đeo đuoi va đuoc xem la hinh anh đac trung cua tang lop quan nhan Nhat Ban. Voi Heike Monogatari, hinh anh nguoi chien binh Nhat Ban trong van hoc đa đuoc phat trien đen muc hoan thien.
Sau nay Wilson đa suu tam đuoc cac tai lieu cua nhieu chien binh, trong đo nhac đen Heike Monogatari nhu la mot tam guong cho đoi sau noi theo.


= Mac phu Kamakura va khoi đau cua gioi samurai =
Ban đau cac chien binh nay chi la tay sai cua cac lanh chua va cac dong ho quy toc (公家 kuge), nhung dan dan, ho tung buoc gianh lay quyen luc đe lat đo tang lop thong tri va lap ra chinh quyen thong tri samurai đau tien trong lich su.
Khi cac quy toc đia phuong đa chuan bi đay đu ve luc luong, luong thuc, khi gioi, ho lien minh voi nhau voi mot to chuc co phan cap bac, đia vi ro rang, đung đau la toryo, hay thu linh. Nguoi thu linh nay đac biet phai la ho hang xa cua Thien hoang, hay it nhat cung thuoc mot trong ba dong ho quy toc (Fujiwara, Minamoto va Taira). Ban đau cac toryo đuoc trieu đinh phong lam quan phu o cac tinh ly trong thoi han 4 nam, nhung sau khi man nhiem ky cac toryo chang nhung khong quay ve kinh đo ma con đem chuc quan đo ra lam mot thu tai san thua ke cho the he sau (theo kieu cha truyen con noi) đe tiep tuc lanh đao quy toc đia phuong đan ap cac cuoc noi loan tren khap nuoc Nhat vao khoang giua va cuoi thoi Heian.

Nho binh luc hung manh va tai luc vung chac, đoi quan cua cac quy toc sau cung đa tro thanh mot the luc quan đoi moi cua trieu đinh. Quyen luc cua ho đa đuoc cung co vung chac sau cuoc noi loan Hogen vao cuoi thoi Heian; va cung tu đo ma dan đen hau qua la su đoi đau cua hai gia toc thu đich nhau Minamoto va Taira, trong cuoc noi day Heiji vao nam 1160.
Sau nhieu chien thang vang doi, tuong Taira no Kiyomori tro thanh chien binh đau tien vuon toi chuc Thien hoang quan su, tham chi nam trong tay chinh quyen trung uong, lap ra chinh quyen thong tri samurai đau tien va bien Thien hoang thanh mot đang quan vuong bu nhin. Du vay, dong ho Taira van to ra khoan hoa, than trong trong quan he voi dong ho Minamoto; thay vi mo rong va cung co quan đoi cua minh, dong ho Taira đa ap dung chieu "my nhan ke", đua nhung phu nu trong gia toc tien cung va loi dung ho gianh lay quyen hanh tu tay Thien hoang.
Hai dong ho Taira-Minamoto lai tiep tuc đoi đau nhau vao nam 1180 voi chien tranh Genpei va keo dai đen nam 1185. Chien thang cua Minamoto no Yoritomo đa cho thay su that bai cua quy toc truoc cac chien binh samurai. Nam 1190 Yoritomo đen Kyoto; nam 1192 tro thanh Seii Taishogun (chinh di đai tuong quan), thanh lap che đo Mac phu Kamakura hay Kamakura Bokufu, doi đo tu Kyoto ve Kamakura, gan can cu quan đoi cua ong. Bakufu co nghia la "chinh quyen leu trai", boi hien thoi chinh quyen mang tinh chat la chinh quyen quan su va quan đoi đeu song trong cac khu leu trai.
Thoi gian qua đi, dong doi samurai tro thanh cac chien binh quy toc (buke), tren danh nghia chi thuoc quyen cai quan cua quy toc trieu đinh. Khi cac samurai bat đau hoc cac thu tieu khien theo kieu quy toc nhu thu đao, thi ca... thi cac nha quy toc, nguoc lai, bat đau song theo kieu samurai. Trai qua hang loat muu đo va nhung thoi đai tri vi ngan ngui cua cac vi hoang đe khac nhau, quyen luc that su gio đay nam trong tay cac shogun va cac samurai.


= Mac phu Ashikaga va thoi phong kien =
Cac dong toc samurai lao vao cac cuoc tranh gianh quyen luc dien ra suot thoi Mac phu Kamakura va Mac phu Ashikaga.
Phat giao Thien tong đuoc truyen ba rong rai trong gioi samurai vao the ky 13, giup cac vo si go minh vao khuon mau đao đuc va vuot qua noi so hai ve giet choc, nhung ton giao pho bien trong quan chung nhan dan lai la Tinh Đo Tong.

Nam 1274, nha Nguyen đua quan xam luoc Nhat Ban voi 40.000 quan va 900 thuyen chien tan cong tu phia bac Kyushu. Nuoc Nhat chi đua von ven 10.000 vo si samurai đe đoi pho. Mat khac, quan xam luoc cung bi choang vang it nhieu sau nhung tran dong bao truoc khi bi cac samurai giang cho mot đon nang ne. Quan Nguyen rut lui; cuoc xam luoc cham dut. Chien thang nay đuoc ghi nho boi quan xam luoc Mong Co cung su dung loai bom nho ma sau nay đuoc cai tien thanh bom va thuoc sung cua quan Nhat.
Quan Nhat nhan thay se lai co mot cuoc xam lang moi, va bat đau xay dung mot phong tuyen bang đa quanh vinh Hakata vao nam 1276. Hoan thanh nam 1277, phong tuyen nay trai dai 20 km doc theo bo bien, sau nay tro thanh can cu phong ve trong yeu truoc su xam luoc cua quan Mong. Nguoi Mong Co co gang dan xep van đe bang đuong loi ngoai giao suot nhung nam 1275-1279, nhung moi vi su gia đuoc cu đua đen Nhat đeu bi xu tu.

Nam 1281, nha Nguyen tiep tuc xam luoc Nhat Ban voi đoi quan 140.000 nguoi va 4.400 thuyen chien. Mien Bac Kyushu đuoc canh phong voi đoi quan phong ve 40.000 nguoi. Quan Mong chua kip hanh quan vao đat lien thi gap ngay mot con bao to khi đo bo vao mot hon đao o Kyushu, ton that nang ne. Mot lan nua quan Mong phai rut chay sau nhung đot phan khang cua quan Nhat o phong tuyen vinh Hakara.
Nhung con dong nam 1274 va tran bao to nam 1281 đa giup cho cac samurai đay lui quan xam luoc Mong Co du chenh lech ve luc luong rat lon. Nhung tran gio nay đuoc biet đen voi cai ten kami-no-kaze, tuc "than phong", va cang khac sau niem tin cua nguoi Nhat rang đat nuoc cua ho thuoc ve than thanh va đuoc bao ve boi cac the luc sieu nhien.
The ky 14, mot tho ren ten la Masamune đa cai tien ket cau hai lop cua thep mem va thep cung dung trong viec ren kiem, giup nang cao đo cung va đo ben. Ky thuat moi nay đa giup cho thanh kiem Nhat Katana tro thanh mot trong nhung khi gioi loi hai nhat cua thoi ki tien cong nghiep o Đong A. Nhieu thanh kiem đuoc xuat khau xuyen Đong Hai, mot so đuoc đua đen tan An Đo xa xoi.
Viec anh em trong nha ham hai lan nhau, gianh đia vi con truong đe thua ke tai san thuong xuyen xay ra o thoi ki nay, trai han voi cac đieu luat truoc the ky 14, quy đinh tai san thua ke đuoc chia theo cong trang cua moi nguoi. Cac cuoc xam lan đia phan va xung đot, tranh cai giua cac samurai xay ra lien mien, tro thanh mot van đe đang lo ngai suot thoi Mac phu Kamakura va Mac phu Ashikaga.

Thoi ki Chien quoc (Sengoku jidai) đanh dau su noi long ve đao đuc trong van hoa samurai. Cac tang lop xa hoi khac thi nhau gan len minh cai mac vo si va ung dung đuoc moi nguoi kinh trong duoi tu cach mot samurai. Vi vay, tinh than Vo si đao (bushido)tro thanh mot nhan to quan trong trong viec cai quan va on đinh xa hoi trong thoi ki hon loan nay.
Cac chien luoc va trinh đo ky thuat cua Nhat phat trien rat nhanh vao the ki 15 va the ki 16. Quan đoi chu yeu la bo binh co ten goi la ashigaru ("tuc khinh", do chien bao cua ho rat nhe), gom nhung vo si co đia vi thap kem va dan thuong, đuoc trang bi bang giao dai (nagayari) hay Naginata, phoi hop voi ky binh tinh nhue. So quan đuoc huy đong cho chien su dao đong tu hang ngan đen hang chuc van nguoi.
Sung hoa mai, mot dang cua sung truong, ban đau đuoc nguoi Tay Ban Nha mang đen tren mot chiec thuyen hai tac cua Trung Quoc vao nam 1543, va nguoi Nhat Ban đa che tao đuoc no thanh cong trong vong chua đen 1 thap ki. Ke tu đo, cac nhom san xuat sung hoa mai đong mot vai tro cuc ky quan trong trong quan đoi.
Cuoi thoi phong kien, nuoc Nhat so huu hang tram ngan khau sung truong va quan so khong lo len đen hon 100.000 nguoi. Tham chi quan đoi Tay Ban Nha hung manh nhat chau Au thoi bay gio cung chi so huu vai ngan khau sung truong va khoang 30.000 quan. Cac ninja cung đong mot vai tro tich cuc trong linh vuc tinh bao.
Nam 1592, roi lai nam 1598, Toyotomi Hideyoshi xua quan xam luoc Trung Quoc (唐入り) va đua đoan quan 160.000 samurai tien đanh Trieu Tien (朝鮮征伐）, nhanh chong chiem uu the nho vu khi loi hai va quan đoi to chuc cao. Cac tuong samurai noi tieng nhat trong cuoc chien nay la Kato Kiyomasa va Shimazu Yoshihiro.
Khi che đo cu bi lat đo, cai tai xoay xo thao vat cua cac samurai cang đuoc the hien noi troi trong moi no luc đe duy tri the luc quan su va cac to chuc nha nuoc trong pham vi cai quan cua minh. Đen the ki 19, hau het cac gia toc samurai co nguon goc to tien tu thoi ki nay đeu tu nhan la dong doi cua 4 dong ho quy toc thoi xua, Minamoto, Taira, Fujiwara va Tachibana. Va tat nhien, that kho đe chung minh đieu đo.
Xem them: Thoi ki mau dich Nanban


= Oda, Toyotomi va Tokugawa =
Oda Nobunaga la lanh chua vung Nagoya (truoc đay la Tinh Owari) va la mot samurai kiet xuat cua Thoi ky Chien quoc. Ong đa thong nhat cac lanh chua tren toan lanh tho Nhat Ban va lap nen mot nuoc Nhat Ban thong nhat.
Oda Nobunaga đa lam mot cuoc cai cach trong chien luoc va to chuc quan đoi, cho san xuat sung truong hang nang, chu trong đoi moi thuong va cong nghiep. Nhung chien thang noi tiep nhau tro thanh ban đap cho quan đoi cua ong đat đen muc tieu lat đo Mac phu Ashikaga va tuoc bo quyen luc quan su cua cac tang binh, cham ngoi cho cac cuoc xung đot phu phiem trong dan chung suot hang the ki. Tan cong vao ca noi ton nghiem cua cac chua mieu, ho tro thanh van đe đau đau cua Thien hoang va bat cu vi lanh chua nao muon kiem soat tam anh huong cua ho. Oda Nobunaga mat nam 1582 khi tuong duoi quyen Akechi Mitsuhide cung cac the luc phan nghich noi day chong lai ong.

Quan trong hon, Toyotomi Hideyosi va Tokugawa Ieyasu, cac thu ha trung thanh cua Nobunaga, lai chinh la nguoi lap ra trieu đai Mac phu Tokugawa. Hideyoshi la tuong gioi đuoc Nobunaga trong dung; con Ieyasu la ban cung lon len voi Nobunaga tu thoi tho au. Hideyoshi đa đanh bai ke phan boi Mitsuhide chi trong vong mot thang va tro thanh nguoi ke tuc su nghiep cua chu soai Nobunaga.
Ca hai nguoi đeu co phan trong cac chien cong cua Nobunaga truoc đo va đa tiep noi su nghiep thong nhat Nhat Ban cua Nobunaga. Nguoi xua co cau: "Thong nhat Nhat Ban la mot cai banh gao. Oda lam banh, Hashiba nan banh. Cuoi cung chi Ieyashu đuoc an banh" (Toyotomi Hideyoshi theo ho Hashiba khi con la thuoc ha cua Nobunaga).
Mai cho đen thoi ky Minh Tri, cac thanh vien trong Chinh phu Minh Tri đa xac đinh huong canh tan đat nuoc bang cach hoc hoi theo su phat trien cua cac Đe quoc Anh va Đuc, đat co so quoc gia tren nen tang ket hop giua he thong tang lop quy toc phuong Tay va tang lop vo si Samurai truyen thong. Va nhu the, voi cuoc Minh Tri Duy tan nua sau the ky 19, tang lop samurai đuoc bai bo va mot to chuc quan đoi quoc gia theo kieu phuong Tay đuoc hinh thanh. Ve co ban, Đe quoc Nhat Ban co quan đoi voi nhung binh si đuoc trung binh, tuy nhien, rat nhieu cuu samurai tinh nguyen tham gia va ho đuoc huan luyen đe tro thanh cac si quan. Voi truyen thong samurai cu, tinh ky luat cao, kha nang huan luyen tot va long trung thanh tuyet đoi, ho nhanh chong tro thanh tang lop si quan nong cot cua Đe quoc Nhat.
Ben canh đo, tang lop samurai cung hoa than vao tang lop tri thuc boi rat nhieu trong so ho co hoc thuc va đuoc đao tao tot. Ho cung nhanh chong tro thanh nong cot cua he thong kinh te, giao duc, bao chi va ca he thong hanh chinh.


Huyen thoai va su that Phan lon samurai (trong thoi ky Edo) gan lien voi quy tac danh du goi la vo si đao (武士道), va luon la nhung nguoi lam guong cho cap duoi. Mot phan đang chu y cua quy tac vo si đao la luat tu mo bung (切腹) hay con goi la harakiri, cho phep mot samurai bi ha nhuc phuc hoi danh du cho minh bang cai chet, noi samurai van con chiu on nguyen tac Vo si đao. Tuy nhien, quy tac Vo si đao đuoc viet ra trong thoi binh va đa khong phan anh trung thuc tinh chat chien binh cua mot samurai. Trong khi van ton tai nhung cach hanh xu cua samurai mang tinh chat huyen thoai, nhung nghien cuu ve Vo gay Nhat Ban va Vo đao Nhat Ban đa cho thay tren chien truong, samurai cung la nhung chien binh nhu bao chien binh khac.
Mac du đuoc gan voi quy tac Vo si đao, tren thuc te, samurai van co nhung nguoi khong trung thanh va phan boi (nhu Akechi Mitsuhide), hen nhat, dung cam, hoac qua trung thanh (nhu Kusunoki Masashige). Samurai thuong trung thanh đoi voi cap tren truc tiep cua ho, nhung nguoi se gan lien long trung thanh voi nhung lanh chua cao hon. Su trung thanh voi lanh chua cao hon thuong thay đoi; vi du nhu, nhung lanh chua cap cao duoi quyen Toyotomi Hideyoshi đuoc phuc vu boi nhung samurai trung thanh, nhung mot so lanh chua phong kien co the chuyen su ung ho qua Tokugawa, mang theo nhung samurai trung thanh voi ho. Tuy nhien, cung co nhung truong hop samurai se bat trung voi lanh chua hoac đai lanh chua, khi long trung thanh đoi voi Thien Hoang cao ca hon.
Mot kha nang huyen thoai cua samurai la Song đau Tam ly (Duel of Wills), mot ky thuat tam ly đe kiem tra suc manh tinh than cua ke đich ma khong phai đanh nhau. Hai nguoi tham chien (phai cung la samurai, hoac o đang cap ngang nhau) nhin cham vao nhau, khong chop mat trong yen lang, khong cu đong co the, cho đen khi mot trong hai phai that bai (mac du cung co nhung cau chuyen - tuy hiem - khi ca hai cung that bai mot luc).


Samurai lung danh Sanada Yukimura
Date Masamune
Akechi Mitsuhide
Miyamoto Musashi
Uesugi Kenshin
Takeda Shingen
Minamoto Yoshiie
Saigo Takamori


Xem them Onna-bugeisha: Nu chien binh hay la nu samurai
Hiep si
Iki
Kendo
Kiri sute gomen
Le Samourai
Onna bugei-sha
Danh sach samurai
Gia toc Minamoto
Shinsengumi
Miyamoto Musashi
Seiwa Genji
Gia toc Taira
Takeda Shingen
Tanka o kiru
Blade of the Immortal


Chu thich Phim ve Samurai The Hidden Fortress
The Seven Samurai
Sanjuro
Ran
Twilight Samurai
Yojimbo
The Last Samurai
Samurai Trilogy
When the Last Sword Is Drawn
Kagemusha
Sword of Doom
Aragami
Samurai Fiction
Yojimbo
Samurai Sentai Shinkenger
47 Ronin


Lien ket ngoai SengokuDaimyo.com The website of Samurai Author and Historian
Hagakure: The Book of the Samurai online Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
The Samurai Archives Japanese History page
The God of Samurai