Cau (tan lang, Han tu: 檳榔) (danh phap hai phan: Areca catechu), hay Nhan lang (仁榔), hay Tan lang (tieng Trung: 梹榔) la mot loai cay trong ho Cau (Arecaceae) đuoc trong nhieu tai khu vuc nhiet đoi chau A va Thai Binh Duong cung nhu o phia đong chau Phi. No la loai cay than go trung binh, cao toi 20 m, voi đuong kinh than cay co the toi 20–30 cm. Cac la dai 1,5–2 m, hinh long chim voi nhieu la chet moc day dac. Chi Cau co khoang 50 loai. O Malabar, Areca dicksoni moc hoang da va nhung nguoi ngheo dung no thay cho cau thuc thu.
Areca catechu đuoc trong vi gia tri kinh te đang ke cua no co tu viec thu hoach qua. Qua cau chua cac ancaloit nhu arecain va arecolin, khi đuoc nhai thi gay say va co the hoi gay nghien. Cau đuoc trong tai An Đo, Malaysia, Đai Loan, Viet Nam va nhieu nuoc chau A khac.
Đao Penang, ngoai khoi bo bien phia tay ban đao Ma Lai, đuoc đat ten theo tu pinang, ten goi đia phuong cua cau.


So luoc = Đac điem =
Cay cau đuoc trong o cac khu vuc am ap cua chau A đe lay qua khi con non co mau xanh anh vang, kich thuoc xap xi co qua trung ga, co chua hat kich thuoc co hat cua qua cay soi, hinh non voi đay phang va mau ben ngoai co anh nau; ben trong lom đom nhu hat nhuc đau khau. Qua cua no đuoc bo (hay cat) thanh cac lat mong cuon trong la trau khong va tem voi, vo cay chay thanh mieng trau.
Nguoi dung nhai trau roi bo ba. Cau, trau va voi lam rang va moi nguoi nhai đo tham. Vi trau rat nong va hang. Qua cau co vi thom nong va hang va co the gay say khi lan đau tien su dung no. Nguoi Đai Loan la nhung nguoi buon ban va an trau cau noi tieng the gioi. Hang nam, ho nhap khau rat nhieu cau tu Sumatra, Malacca, Thai Lan, Viet Nam. Mo cau co the dung lam quat. La cau kho đuoc dung lam choi.


= Vi hang =
Qua cau chua mot luong lon ta nanh (tannin), axit galic, tinh dau gom, mot luong nho tinh dau de bay hoi, li nhin (lignin), va mot loat cac chat muoi.
Co 4 ancaloit (alkaloid) đa đuoc tim thay trong qua cau - Arecolin, Arecain, Guraxin va mot chat chua ro ten do so luong qua it. Arecolin tuong tu nhu Pilocarpin ve mat tac đong len co the. Arecain la chat hoat hoa chinh trong qua cau.


= Su dung trong y hoc =

Catechu thong thuong đuoc chiet tu qua cau bang cach luoc chung cho đen khi co đac đuoc, nhung Catechu tinh khiet su dung o Anh đuoc san xuat tu Acacia catechu. Hoa cau co mui thom ngot va o Borneo nguoi ta dung no nhu mot loai bua đe chua benh. Tai An Đo, hat cau đuoc su dung đe tay giun. Tac đong cua Arecain tuong tu nhu cua Muscarin va Pilocarpin khi su dung ben ngoai, con khi su dung ben trong co the no gay ra hien tuong co đong tu.
Arecolin Hiđrobromua, mot muoi co gia tri thuong pham, la mot chat kich thich tuyen nuoc bot manh hon Pilocarpin va la mot chat nhuan trang manh hon Eserin. No đuoc su dung đe chua benh đau bung cho ngua.
Đe tay giun, hat o dang bot dung tu 1-2 thia tra. O dang chiet xuat thanh chat long la khoang 3,56 ml. Đe chua benh cho ngua, dung 0,065-0,097 gam arecolin. Đoi voi nguoi, dung khong qua 0,0043 đen 0,0065 gam.


Vi tri trong van hoa Viet Trong kho tang truyen co tich Viet Nam, co truyen Su tich trau cau. Cau chuyen nay nhan cach hoa nguon goc cua cay cau, cay trau khong va tang đa voi la nhung thu đuoc su dung đe an trau cung nhu giai thich tuc le su dung trau cau trong cac đam cuoi.
Cau chuyen ke ve viec hai anh em Tan va Lang cung nguoi vo cua Tan. Chi vi mot su hieu lam rat nho ma ca ba nguoi đa bien thanh cau, trau va tang đa voi. Tan bien thanh cay cau, Lang bien thanh tang đa va vo Tan bien thanh cay trau quan quanh cay cau đe minh chung cho su trong sang, tinh nghia anh em, vo chong cua ho. Cho đen ngay nay, trau cau van la thu khong the thieu trong cac le cuoi cua nguoi Viet.
Trau cau la nhung thu ngay xua khong the thieu trong cac dip xa giao hay le hoi cua nguoi Viet; la mot thu đau cac le nghia. Pham viec te tu tang ma, cuoi xin... viec gi cung lay mieng trau lam trong. "Mieng trau la đau cau chuyen", dan thon ai co viec gi đen nha nguoi nha ton truong hoac vao cua quan, cung đem buong cau vao la quy. Nha tu gia cung gio to tien tat phai co coi trau. Khach đen choi nha, phai co trau thiet đai. Đam huong am, tuy nguoi ton ty ma chia phan trau co thu tu, neu kem mot khau trau co khi sinh su tranh kien nhau. Ke buon ban, đa an trau cua nhau roi thi phai ne nhau co cau rang: mieng trau la đau thuoc cam...
Tuy rang ngay nay cac phong tuc tap quan nay mat đi kha nhieu nhung no van con mang y nghia sau đam trong van hoa va van chuong Viet Nam.
Ngoai truyen co tich Trau Cau, sau đay la mot so thi du tieu bieu:

Truyen "Chim Tri Trang" viet, khoang the ky VI truoc cong nguyen, khi su Viet sang trieu kien, Chu Vuong hoi rang: "nguoi Viet xam tro đe lam gi?" Su ta đap: "nguoi Viet xam tro đe tranh thuy quai an thit", lai hoi rang: "the cao toc đe lam gi?" su ta đap: "cao toc đe đi rung cho khoi vuong", Chu Vuong hoi tiep: "the an trau đe lam gi" su ta tra loi: "an trau đe tranh o tru ue"... Nghe xong Chu Vuong phan rang: "nguoi Viet co van hoa rieng cua ho, khong cung giong voi ta, nay cap cho thuy xa tro ve gin giu lay tap quan, hai ben cung nhau giao hao".
Thuong nhau cau sau bo ba,Ghet nhau cau sau bo ra lam muoi.
—Ca dao
Qua cau nho nho,Cai vo van van.Nay anh hoc gan,Mai anh hoc xaLay anh tu thuo muoi ba,Đen nam muoi tam thiep đa nam con.Ra đuong thiep hay con son,Ve nha thiep đa nam con cung chang.
—Ca dao
Moi TrauQua cau nho nho, mieng trau hoi,Nay cua Xuan Huong đa quet roi.Co phai duyen nhau thi tham lai,Đung xanh nhu la bac nhu voi.
—Tho cua Nu si Ho Xuan Huong


Mot vai hinh anh ve cay cau Tham khao Lien ket ngoai Cau (Areca catechu) tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Betel palm tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Plant Cultures: Betelnut botany and history Luu tru ngay 27 thang 8 nam 2008 tai Wayback Machine
Photos of The fruit of Areca catechu