Tu Ma Y (chu Han: 司馬懿; 179 – 7 thang 9 nam 251), bieu tu Trong Đat (仲達), la nha chinh tri, nha quan su phuc vu nuoc Tao Nguy thoi ky Tam Quoc trong lich su Trung Quoc. Ong cung la nguoi đat nen mong cho viec nha Tay Tan đoat ngoi nha Tao Nguy.
Ong co cong lon bao ve đuoc Tao Nguy truoc cac cuoc Bac phat cua Gia Cat Luong. Sau mot khoang thoi gian dai nhan nhin Tao Sang đe cho thoi co, ong đa tien hanh mot cuoc lat đo ngoan muc vao nam 249, khien hoang đe Tao Nguy chi con la bu nhin. Tu đo vi tri quyen luc nhat cua ong trong trieu đinh nha Nguy đa tiep tuc đuoc chuyen giao cho hai con ong la Tu Ma Su va Tu Ma Chieu, nam quyen luc thuc te cua nha Nguy, tao tien đe cho chau cua ong la Tu Ma Viem soan ngoi nha Tao Nguy, thanh lap nha Tan, thong nhat Trung Hoa, cham dut thoi ky Tam Quoc.
Sau khi nha Tan thanh lap, Tu Ma Y đa đuoc chau minh truy ton thuy hieu la Tuyen hoang đe (宣皇帝), mieu hieu la Cao To (高祖), nen con đuoc goi la Tan Cao To (晉高祖) hay Tan Tuyen Đe (晋宣帝).


Thieu thoi Gia toc Tu Ma tu cho minh la con chau cua Cao Duong, hau due cua Trung Le, ha quan Chuc Dung. Tu thoi vien co đen trieu Thuong đeu giu chuc Ha quan. Đen thoi nha Chu, Ha quan đoi thanh Tu Ma. Thoi vua Chu Tuyen vuong, tien to Trinh Bac Huu Phu co cong binh đinh Tu Chau ma phong ho Tu Ma thanh quy toc. Đoi thu 12, Tu Ma Ngang theo Hang Vu diet Tan, đuoc ban tuoc An vuong, đong đo o quan Ha Noi. Thoi nha Han, gia toc Tu Ma đoi đoi đeu o đay.
Cha Tu Ma Y la Tu Ma Phong (司馬防), me la Ky Đinh (奇庭). Gia đinh ong co tam nguoi con trai. Moi nguoi đeu co mot hieu ket thuc bang chu Đat. Do đo, anh em ho đeu đuoc goi chung la Tu Ma Bat Đat (司馬八達). Đay la mot thuat ngu đe to long kinh trong, boi cac nhom tam nhan vat tai nang khac trong cac thoi ky truoc đeu đa đuoc goi theo cach nay. 
Gia đinh Tu Ma Y ban đau song tai kinh đo Lac Duong. Khi Đong Trac tan pha Lac Duong va doi đo toi Truong An, anh trai Tu Ma Y la Tu Ma Lang đa dan gia đinh ve que cu o Huyen On va sau đo du đoan rang noi ay se tro thanh chien truong nen tiep tuc chuyen ve Le Duong (黎陽).
Nam 194, khi Tao Thao đanh nhau voi Luu Bi, Tu Ma Y lai đua gia đinh ve On huyen.


Duoi truong Tao Thao Nhung nguyen nhan noi ve viec Tu Ma Y phuc vu duoi truong Tao Thao co khac biet, nhung ong đa chap nhan chuc vu đau tien trong phe Tao Thao o tuoi ba muoi. Theo Tan thu, Tu Ma Y rang nha Han se nhanh chong cham dut, va khong thay co đong co gia nhap phe Tao, von đa chiem quyen kiem soat cua Nha Han. Ong đa tu choi cac loi moi cua Tao Thao, vien co minh đang bi benh. Tao Thao khong tin ly do nay, va phai nguoi toi nha ong vao ban đem đe kiem tra. Biet truoc đieu nay, Tu Ma Y nam trong giuong ca buoi đem khong cu đong.
Nam 208, Tao Thao đa tro thanh Thua tuong va ra lenh cho Tu Ma Y toi tham chinh, noi rang "Neu ong ta lan tranh, hay bat giu". So đieu khong hay se xay ra khi con tu choi, Tu Ma Y cuoi cung chap nhan giu chuc Van hoc duyen (文學掾). Tuy nhien, theo Nguy luoc, Tao Hong, nguoi em ho cua Tao Thao, đa yeu cau Tu Ma Y toi đe đuoc lam ban voi ong ta, nhung Tu Ma Y, vi khong đanh gia cao Tao Hong, đa gia vo om phai chong gay đe tranh gap mat ong ta. Tao Hong tuc gian toi gap Tao Thao ke lai cau chuyen, sau đo Tao Thao truc tiep yeu cau Tu Ma Y toi gap. Chi khi ay Tu Ma Y moi chinh thuc theo phe Tao.
Duoi truong Tao Thao, ong bat đau thang tien qua cac chuc vu Đong Tao duyen (東曹掾), chuc quan chiu trach nhiem đua cac quan chuc vao lam viec, Chu bo (主簿) va Tu ma (司馬), chuc quan đam nhiem ho tro va co van.
Nam 215, khi Tao Thao đanh bai Truong Lo va bat nhan vat nay đau hang, Tu Ma Y đa khuyen Tao Thao tiep tuc tien ve phia nam toi Ich Chau, boi Luu Bi van chua on đinh đuoc quyen kiem soat o đo. Tuy nhien, Tao Thao khong theo loi khuyen nay. Tu Ma Y nam trong so cac co van hoi thuc Tao Thao ap dung he thong Đon đien che va ung ho Tao Thao len nam chuc Nguy Vuong.


Thoi Tao Phi Tham chi truoc khi Tao Thao mat, Tu Ma Y đa can ke voi nguoi ke vi ong ta la Tao Phi. Khi Tao Phi đuoc chon lam The tu nha Nguy nam 216, Tu Ma Y tro thanh tro thu đac luc cua Tao Phi. Khi Tao Thao phan van giua viec lua chon Tao Phi va Tao Thuc, Tu Ma Y nam trong so nhung nguoi ung ho Tao Phi va giup ong len ke vi. Nho the, Tu Ma Y đuoc Tao Phi het long tin cay.
Sau khi Tao Thao chet, Tao Phi ke vi tro thanh Nguy Van Đe, Tu Ma Y đa tham gia vao viec ha be va gat Tao Thuc khoi vu đai chinh tri. Ong đuoc Tao Phi phong lam Ha Tan đinh hau (河津亭侯), thang Thua tuong Truong su (丞相長史), dan len Thuong thu, Đoc quan roi Ngu su Trung thua (御史中丞), cai tuoc vi thanh An Quoc Huong hau (安國鄉侯). Nam 221, ong đuoc thang Thi trung, kiem Thuong thu Huu pho xa.
Nam 225, Tao Phi cam quan tan cong Đong Ngo cua Ton Quyen, va giao cho Tu Ma Y cai quan kinh đo khi ong ta vang mat. Tao Phi coi Tu Ma Y nhu Tieu Ha, nguoi đuoc ca ngoi ve nhung đong gop lang le phia sau tran tien. Ngay sau khi tro ve, Tao Phi mot lan nua đanh gia cao Tu Ma Y, noi "Khi ta đang o phia Đong, ong đa o lai kinh đo bao ve no chong lai nha Thuc o phia Tay. Khi ta đi ve phia Tay đanh Thuc, ta se lai đe ong o lai chong lai nha Ngo o phia Đong". Tu Ma Y nhanh chong đuoc thang chuc Luc Thuong thu su (録尚書事) (nguoi đung đau cac quan thuong thu), o thoi điem ay co quyen luc thuc te va trach nhiem nhu Thua tuong.


Thoi Tao Due Nam 226, khi Tao Phi đa gan chet, ong giao pho nguoi ke vi la Tao Due cho Tu Ma Y, Tao Chan, va Tran Quan. Khi Tao Due tro thanh Nguy Minh Đe, ong rat tin tuong Tu Ma Y va phong cho Tu Ma Y chuc Phieu ky Đai tuong quan (驃騎大將軍) nam quyen kiem soat quan đoi tai Du chau va Kinh chau (督荊豫二州諸軍事) vung bien gioi giua Nguy va Ngo đe chong lai cac luc luong cua Ton Quyen.


= Tran Tan Thanh =

Nam 220, khi Manh Đat đau hang Nguy va đuoc Tao Phi tin cay giao chuc quan ly Tan Thanh. Tu Ma Y khong tin ong ta va can gian Tao Phi đung trong dung Đat, nhung y kien khong đuoc nghe. Nam 227, Manh Đat bat đau cac cuoc thuong luong voi Ngo va Thuc, hua hen se quay sang chong Nguy khi co co hoi. Tuy nhien, ong đa luong lu truoc nhung loi hoi thuc cua Gia Cat Luong, va Gia Cat Luong đa buoc ong ta phai hanh đong bang cach tiet lo y muon lam loan cua Manh Đat cho Than Nghi, nguoi đang cam quyen o Nguy Hung (魏興). Khi Manh Đat biet am muu đa bi lo, ong ta bat đau chieu tap binh ma đe hanh đong.
So Manh Đat khoi binh ngay, Tu Ma Y gui cho ong ta mot buc thu noi:

"Truoc kia, ong hang Nguy va đuoc giao pho bao ve bien gioi chong Thuc. Nguoi Thuc xuan ngoc va van ghet ong vi khong chiu theo giup Quan Vu. Khong Minh cung vay, va ong ta đang tim cach tieu diet ong. Co le ong cung cho rang, tin ong chuan bi lam loan chi la mot am muu cua Luong thoi".
Manh Đat đoc thu cho rang minh khong con nguy hiem gi nua, va khong gap rut chuan bi. Ong tin rang Tu Ma Y, đang phai tran giu vung bien gioi giua Nguy va Thuc, phai mat hang thang đe ve gap Tao Phi xin quan roi moi toi Tan Thanh đuoc. Tuy nhien, Tu Ma Y ngay lap tuc len đuong toi Tan Thanh trong 8 ngay, nhanh chong đanh bai Manh Đat con chua kip chuan bi, va giet ong ta. Hanh đong nay đong gop truc tiep vao thanh cong cua Tran Nhai Đinh khien Tu Ma Y cang noi tieng.


= Chong Gia Cat Luong =

Đai tu ma Tao Chan, nguoi tung chi huy cuoc phong ngu chong lai nhung cuoc Bac phat cua Gia Cat Luong, đa om chet nam 231, Tu Ma Y len thay chuc va lan đau tien đoi mat voi cac đoi quan cua Gia Cat Luong. Tu Ma Y giu quan đon tru, chien luoc cua ong la đoi cho quan Thuc phai gap kho khan vi viec tiep te quan luong. Ong tranh giao tranh voi quan Thuc trong moi tinh huong, va bi cac tuong duoi quyen che nhao, ho cho rang ong la ke nhut nhat. Khi khong the phong thu mai, ong đanh phai cho cac tuong tan cong cac vi tri cua quan Thuc Han, nhung ho bi đanh thua nang va mat 3000 quan, 500 bo giap va 3000 no. Khi cuoi cung Gia Cat Luong phai rut lui, Tu Ma Y lenh cho Truong Cap đuoi theo, Truong Cap bi phuc kich va bi giet, viec nay day len 2 nghi van:

Tu Ma Y biet Gia Cat Luong se phuc kich nhung vi muon tieu diet Truong Cap nen đa muon đao giet nguoi.
Tu Ma Y đa thuc su bi trung ke cua Gia Cat Luong nen khien Truong Cap bi giet.
Nguy luoc viet: Quan Luong lui ve, Tu Ma Y sai Cap đuoi theo, Cap noi: "Quan phap day, vay thanh tat phai mo loi thoat cho giac, quan đich chay cho nen đuoi theo". Y khong nghe. Cap bat đac di, phai tien binh. Vi quan Thuc bo tri mai phuc tren nui cao, cung no ban loan xa, Cap bi trung ten vao bap đui".
Tuy nhien, cac nha su hoc khac lai co y kien rang viec Truong Cap đuoi theo Gia Cat Luong va bi phuc kich tu tran o Kiem Cac la do chinh chu y cua Truong Cap chu khong phai do chu y cua Tu Ma Y.
Tran đanh thu hai giua Tu Ma Y va Gia Cat Luong dien ra nam 234. Tu Ma Y mot lan nua biet rang van đe cua quan Thuc Han chinh la tiep luong, va ra lenh cho Tu Ma Chieu giu quan phong thu đoi quan đich met moi. Hai đoi quan đa đoi đau tai đong bang Ngu Truong. Du nhieu lan bi Gia Cat Luong khieu chien, Tu Ma Y khong cho quan ra giao chien. Đe kich đong Tu Ma Y, Gia Cat Luong gui cho Y quan ao đan ba kem theo buc thu: "Trong Đat chui ruc trong thanh khong dam ra nghenh chien, thi co khac chi đan ba, neu muon xung danh la nguoi quan tu va con biet liem si, thi hay ra ngoai thanh đo tai cao thap, neu khong thi hay mac bo quan ao nay vao". Cac tuong Nguy tuc đien muon ra đanh. Đe do danh cac tuong linh, Tu Ma Y viet thu cho hoang đe Tao Due xin ra đanh. Tao Due biet y cua Tu Ma Y khong muon đanh, nen cho Tan Ti ra khuyen si tot giu binh tinh. Tu Ma Y co đuoc lenh cua hoang đe, vi vay cu đong chat cua thanh khong ra. Gia Cat Luong lai gui mot su gia toi khieu chien. Tu Ma Y khong ban luan viec quan ma chi hoi cong viec cua Gia Cat Luong. Su gia đap Gia Cat Luong đich than đieu hanh tat ca cong viec lon nho trong quan, tu viec chien thuat đen viec an uong cua si tot, nhung ban than Luong lai an rat it. Tu Ma Y sau đo đa noi voi thuoc ha rang Gia Cat Luong khong the song lau.
Sau đo Gia Cat Luong lao luc ma chet, quan Thuc lang le rut quan nhung giu kin viec khong phat tang. Tu Ma Y, đuoc dan đia phuong bao tin Luong đa chet lien xua quan truy kich. Tuy nhien tuong Thuc la Khuong Duy va Duong Nghi cho quay lai gia cach nhu muon đanh. Tu Ma Y thay vay so rang Gia Cat Luong chi gia chet lien cho lui quan. Viec Tu Ma Y con song phai bo chay truoc mot Gia Cat Luong đa chet khien nguoi khi ay co cau noi: "Gia Cat chet cung đuoi đuoc Trong Đat song" (死諸葛嚇走活仲達). Khi Tu Ma Y biet viec nay, ong cuoi va noi: "Ta co the chien đau voi nguoi song, chu khong phai nguoi chet."


= Chien dich đanh Cong Ton Uyen =
Sau khi Vo Khau Kiem khong the đanh bai cac luc luong cua Cong Ton Uyen o Lieu Đong, va Cong Ton Uyen đa tu phong lam Yen Vuong, Tao Due trao cho Tu Ma Y nhiem vu tan cong Cong Ton Uyen. Tu Ma Y hai lan đanh bai Cong Ton Uyen tren chien truong, va buoc ong ta phai rut lui ve Tuong Binh (襄平), va chuan bi bao vay. Troi đot ngot đo mua lon khien cuoc chien gian đoan, nhung ngay khi mua tanh, Tu Ma Y tung ra mot cuoc tan cong tong luc. Cong Ton Uyen va cac con bi giet khi chay tron.


Binh bien diet Tao Sang Khi Tao Due sap chet, ong nghi ngo Tu Ma Y, va sap xep ke hoach gat Tu Ma Y ra khoi trieu đinh cua nguoi ke vi la Tao Phuong. Ong muon giao pho Tao Phuong cho nguoi chu la Tao Vu (曹宇) voi chuc nhiep chinh, cung voi Ha Hau Hien (夏侯獻), Tao Sang, Tao Trieu (曹肇), va Tan Lang (秦朗). Tuy nhien, hai vi quan đuoc ong tin tuong la Luu Phong (劉放) va Ton Tu (孫資) khong than thiet voi Ha Hau va Tao Trieu so hai ve viec đuoc phong lam cac quan nhiep chinh, va tim cach thuyet phuc ong đua Tao Sang (la nguoi ho than thiet) cung Tu Ma Y (khi ay đang chi huy quan tai Cap huyen(汲縣, thuoc Tan Huong, Ha Nam ngay nay, va la nguoi Luu Phong cung Ton Tu than thiet) lam nhiep chinh thay the. Tao Vu, Tao Trieu va Tan Lang bi gat khoi ke hoach.
Ban đau, Tao Sang va Tu Ma Y cung chia se quyen luc, nhung Tao Sang nhanh chong dung mot so thu đoan chinh tri đe đe cao Tu Ma Y voi cac chuc danh nhu Đai Thai pho trong khi gat bo quyen luc thuc su khoi tay ong ta. Tao Sang sau đo đua ra moi quyet đinh quan trong va khong can hoi y kien Tu Ma Y. Nhanh chong, vay canh cua Tao Sang gom Đang Duong (鄧颺), Ly Thang (李勝), Ha Yen (何晏), va Đinh Mat (丁謐), nhung nguoi đuoc biet đen ve tai nang nhung thieu khon ngoan, đuoc giao nhung vi tri quyen luc, va ho truc xuat moi vi quan khong cung phe canh voi minh khoi trieu đinh. Tu Ma Y van đuoc nam quyen chi huy quan đoi (ca viec đanh bai cuoc tan cong lon cua Đong Ngo nam 241), nhung khong co quyen luc trong trieu đinh.
Nam 244, Tao Sang cung muon co danh tieng quan su cua rieng minh, tung ra mot cuoc tan cong lon vao thanh pho bien gioi lon cua Thuc Han o Han Trung (Han Trung, Tu Xuyen ngay nay), ma khong chuan bi ky cang ve hau can. Hai ben o the giang co, nhung sau khi cac luc luong Tao Nguy het luong thuc, Tao Sang buoc phai rut lui voi ton that lon ve nhan mang. Tuy nhien, du thua tran, Tao Sang van nam thuc quyen. Nam 247, Tu Ma Y chan nan voi hoan canh huu danh vo thuc cua minh, cao om xin ve vuon. Tao Sang phai Ly Thang toi do la co phai Tu Ma Y om that hay khong, Tu Ma Y gia vo minh om nang va lua đuoc Ly Thang.
Nam 249, Tu Ma Y ra tay. Khi Tao Phuong va Tao Sang o ben ngoai thu đo đe toi tham mo Tao Due thi Tu Ma Y, voi su tro giup cua mot so vi quan chong Tao Sang, tuyen bo co đuoc menh lenh tu Quach thai hau (vo Minh Đe Tao Due), đong tat ca cac cong thanh Lac Duong va gui mot thong bao toi Tao Phuong, buoc toi Tao Sang kim che va lung đoan trieu đinh va yeu cau Tao Sang cung anh em cua ong ta phai bi cach chuc. Tao Sang hoang so khong biet phai lam the nao, tham chi khi đa đuoc co van la Hoan Pham goi y mang Tao Phuong chay đen kinh đo khac o Hua Xuong đe phat hich goi quan cac tran ve chong lai Tu Ma Y, Tao Sang chon cach đau hang voi loi hua cua Tu Ma Y rang se cho ong ta giu lai moi chuc danh. Tuy nhien, Tu Ma Y nhanh chong nuot loi va hanh quyet Tao Sang cung tat ca phe canh cung ho hang cua ho vi toi phan boi.
Sau khi chiem quyen, Tu Ma Y can than gat bo tat ca moi đe doa tiem tang voi quyen luc cua minh. Ong nhanh chong thuc hien du đinh chiem đoat bang cach buoc Tao Phuong trao cho ong cuu tich - mot dau hieu thoan đoat - va sau đo lai tu choi. Vi vua 18 tuoi Tao Phuong khong con chut quyen luc nao. Tuy nhien, Tu Ma Y đa thu phuc đuoc long dan khi tieu diet tinh trang tham nhung va su quan lieu thoi Tao Sang, thang chuc cho mot so vi quan thanh liem.
Sau su viec nay, Tu Ma Y đuoc thang Thua tuong, tien tuoc An Binh quan cong (安平郡公), vao trieu khong goi ten. The nhung Tu Ma Y gia vo khiem nhuong, chi nhan Thai pho, tuoc Vu Duong hau (舞陽侯). Su sach goi la Cao Binh Lang chi bien (高平陵之變) hay Chinh Thuy chi bien (正始之變).


Dep Vuong Lang Nam 249, vi tuong nhieu quyen luc Vuong Lang (王淩), nguoi nam trach nhiem chi huy thanh pho chien luoc Tho Xuan (壽春, Luc An, An Huy ngay nay) am muu noi day chong lai quyen luc cua Tu Ma Y, cung voi su giup đo cua So vuong Tao Buu (曹彪) va cung la mot con trai cua Tao Thao (nguoi đuoc du đinh se len thay Tao Phuong).
Nam 251, Vuong Lang đa san sang thuc hien ke hoach thi bi hai vi quan duoi quyen la Hoang Hoa (黃華) va Duong Hoang (楊弘) phan boi tiet lo cho Tu Ma Y. Tu Ma Y nhanh chong tien quan ve phia đong truoc khi Vuong kip chuan bi va hua se tha cho ong ta. Vuong Lang biet minh khong the chong lai va đau hang, nhung mot lan nua Tu Ma Y nuot loi buoc Vuong Lang va Tao Buu phai tu sat. Tat ca gia đinh Vuong Lang cung nhu gia đinh nhung nguoi thuoc phe phai cua ong đeu bi giet.
Sau khi gia đinh minh đa kiem soat đuoc nuoc Nguy, Tu Ma Y qua đoi ngay 7 thang 9 nam đo, huong tho 73 tuoi. Thuy hieu la Van Trinh (文贞), sau cai Van Tuyen (文宣), tang o Thu Duong son (首陽山) (tuc duoi chan nui xay dung Thu Duong Lang cua Tao Phi). Con trai ong la Tu Ma Su len thay quyen chap chinh Tao Nguy.


Di san Tu Ma Y đa chinh chien nhieu lan, đa so la chien thang, đanh bai nhieu đoi thu nhu Cong Ton Uyen, Tao Sang, Vuong Lang. Ong chi tung that bai truoc Gia Cat Luong trong lan Bac phat thu 4, va sau lan thua đo thi ong biet minh khong đich lai Gia Cat Luong, va chuyen sang sach luoc co thu khong ra đanh, cho Thuc Han phai tu rut lui. Đieu nay cho thay Tu Ma Y la mot tuong tai, khong chi gioi muu ke ma con biet tu luong suc minh.
Truong Đe, thua tuong Đong Ngo thoi Tam quoc, đanh gia nha Tao Nguy khong đuoc long dan, ho Tu Ma đa thua co chuan bi viec gianh ngoi tu lau:

Thoi nha Đuong, Tu Ma Y la nhan vat đuoc ca ngoi trong Tan thu va đuoc ton kinh. Sau khi Nha Đuong sup đo, niem tin cua moi nguoi bat đau thay đoi, rang quyen ke tuc Nha Han đa đuoc chuyen sang nha Thuc Han. Vi the, Tu Ma Y bat đau mat thanh danh, mot quan điem đuoc ghi lai trong cuon tieu thuyet Tam quoc dien nghia. Trong tieu thuyet nay, Tu Ma Y đuoc khac hoa la mot nhan vat rat tham vong, xao tra, chi phuc vu loi ich dong ho va chi đao cac con cuop quyen luc ve cho gia đinh. Trong tieu thuyet nay, nhieu loi binh ve Tu Ma Y hoac mau thuan, hoac do La Quan Trung lay tu nhung cau chuyen dan gian đuoc ke lai qua nhieu the he.
Boi nhung đong gop cua Tu Ma Y cho nha Tao Nguy la đang ke, mot cuoc tranh luan đa keo dai đen tan ngay nay va duong nhu se khong bao gio cham dut ve đong co chien đau cua Tu Ma Y, rang ong co y giup Tao Nguy nhu Hoac Quang đa lam thoi nha Han, hay ong hanh đong la vi tham vong gianh ngoi giong nhu Tao Thao đa tung lam voi nha Han. Tuy nhien, ong đa chet chi vai nam sau khi gianh lai quyen luc tu Tao Sang, khong đe lai cau tra loi ro rang ve y đinh cua ong.
Ve sau, con trai ong Tu Ma Chieu đuoc phong Tan vuong, ong đuoc con trai truy ton lam Tan Tuyen Vuong (晋宣王). Đen khi chau noi ong la Tu Ma Viem lap ra nha Tan, Tu Ma Y đuoc truy ton lam Cao To Tuyen Hoang Đe (高祖宣皇帝).


Truyen thuyet Mot truyen thuyet ve Tu Ma Y noi rang ong co the quay đau 180° tren co đe nhin ve đang sau ma khong can quay nguoi. Đac điem nay đuoc xem la giong nhu con chim cu. Truyen thuyet cung noi rang khi Tao Thao nghe đuoc viec nay va muon tu minh xem xet. Tao Thao toi đang sau Tu Ma Y va goi ten ong, va qua thuc đau ong quay đuoc xung quanh.
Theo Tan thu, khi Tao Thao biet viec nay ong rat can trong voi Tu Ma Y, noi rang: 

"Nguoi nay an giau tham vong to lon".
Tao Phi sau nay cung co nhan xet tuong tu:

"Nguoi nay co the khong chi co y đinh đon gian la mot thu tuc".


Trong tro choi hien đai Tu Ma Y xuat hien trong loat tro choi Dynasty Warriors cua Koei, lan đau ong xuat hien o Dynasty Warriors 2. Tu Ma Y đuoc the hien nhu mot nguoi xao quyet, tan nhan va đac biet kieu ngao voi moi chien thang. Trong suot tro choi đoi thu cua ong la Gia Cat Luong cho toi khi ong nay chet o cao nguyen Ngu Truong, tinh Thiem Tay. Trong Dynasty Warriors 6 ong co ve ngoai hoi khac thay chiec quat long bang vuot. Trong Dynasty Warriors 7, ong tro lai su dung cam Quat long co ten "Fenghuang Wing" va la lanh đao cua nuoc Tan (Jin) - mot nuoc moi cua tro choi.


Gia đinh = To tien =
Tu Ma Tich (司馬錫) (to tien xa).
Tu Ma Ngang (司馬卬) (Tan mat An vuong (秦末殷王), to đoi 12).
Tu Ma Quan (司馬鈞) (ki).
Tu Ma Luong (司馬量) (cu).
Tu Ma Tuan (司馬儁) (ong).
Tu Ma Phong (司馬防) (cha).


= Anh em =
Anh trai: Tu Ma Lang (司馬朗), tu Ba Đat (伯達).
Em trai: Tu Ma Phu (司馬孚), tu Thuc Đat (叔達).
Em trai: Tu Ma Quy (司馬馗), tu Quy Đat (季達). Than phu cua Tu Ma Viet
Em trai: Tu Ma Tuan (司馬恂), tu Hien Đat (顯達).
Em trai: Tu Ma Tien (司馬進), tu Hue Đat (惠達).
Em trai: Tu Ma Thong (司馬通), tu Nha Đat (雅達).
Em trai: Tu Ma Man (司馬敏), tu Au Đat (幼達).


= Phu nhan =
Truong Xuan Hoa, sau nay đuoc đat thuy hieu la Tuyen Muc Hoang hau (宣穆皇后).
Phuc phu nhan (伏夫人 , 227 - 283) , Tan Vu Đe phong Quoc Thai phi (國太妃) , sinh bon con trai.
Bach phu nhan (柏夫人) , thu sung.
Truong phu nhan (張夫人).


= Hau due truc tiep =
Su sach ghi nhan Tu Ma Y co 10 nguoi con trai va 1 nguoi con gai nhu sau:

Tu Ma Su (司馬師), tu Tu Nguyen (子元), me: Tuyen Muc Hoang hau. Đuoc Tan Vu Đe truy tang The Tong Canh hoang đe (世宗景皇帝).
Tu Ma Chieu (司馬昭), tu Tu Thuong (子上), me: Tuyen Muc Hoang hau. Sinh Tan Vu Đe Tu Ma Viem, truy tang Thai To Van hoang đe (太祖文皇帝).
Tu Ma Can (司馬幹), tu Tu Luong (子良), me: Tuyen Muc Hoang hau. Truy tang Binh Nguyen vuong (平原王).
Tu Ma Luong (司馬亮), tu Tu Duc (子翼), me: Phuc phu nhan, tuoc Nhu Nam vuong (汝南王), sau tham gia Loan bat vuong.
Tu Ma Tru (司馬伷), tu Tu Tuong (子將), me: Phuc phu nhan, tuoc Lang Ta vuong (琅邪王), to phu cua Tan Nguyen Đe.
Tu Ma Kinh (司馬京), tu Tu Ta (子佐), me: Phuc phu nhan, mat som, tuoc Thanh Hue đinh hau (清惠亭侯).
Tu Ma Tuan (司馬駿), tu Tu Tang (子臧), me: Phuc phu nhan, tuoc Phu Phong Vu vuong (扶風武王).
Tu Ma Dung (司馬肜), tu Tu Huy (子徽), me: Truong phu nhan, tuoc Luong vuong (梁王).
Tu Ma Luan (司馬倫), tu Tu Di (子彝), me: Bach phu nhan, tuoc Lang Ta quan vuong (琅邪郡王). Sau tham gia loan bat vuong, cuop ngoi chau la Tan Hue Đe Tu Ma Trung, la hoang đe thu 3 nha Tay Tan.
Nam Duong cong chua (南陽公主), me: Tuyen Muc Hoang hau.


Xem them Gia Cat Luong
Tu Ma Chieu
Tu Ma Su
Tu Ma Viem


Chu thich Tham khao Phong Huyen Linh, Tan thu quyen 1.
Ngu Hoan, Nguy luoc.
La Quan Trung, Tam quoc dien nghia.
Sakaguchi, Wazumi (ed.) (2005) 坂口和澄・著 Seishi Sangokushi Gunyu Meimeiden 『正史三國志群雄銘銘傳』 Kojinsha:Tokyo.
Watanabe, Seiichi (ed.) (2006) 渡辺精一・監修 Moichidomanabitai Sangokushi 『もう一度学ひたい　三国志』 Seitosha:Tokyo.