Rene Descartes (1596–1650) la triet gia, nha khoa hoc, nha toan hoc nguoi Phap, thuong đuoc xem la cha đe cua triet hoc hien đai. Ong sinh ngay 31 thang 3 nam 1596 tai La Haye-en-Touraine, nay goi la Descartes, Phap, va qua đoi ngay 11 thang 2 nam 1650 tai Stockholm, Thuy Đien.
Descartes đa tien phong trong viec thuc đay tri thuc luan the ky 17, đat nen mong cho triet hoc hien đai va gop phan đinh hinh cac linh vuc khoa hoc tu nhien.


Tieu su Rene Descartes sinh nam 1596 tai La Haye, Touraine (ngay nay goi la Descartes, thuoc vung Centre-Val de Loire, Phap), trong mot gia đinh quy toc nho noi tieng voi truyen thong khoa bang va đuc tin Cong giao Roma.
Nam tam tuoi, ong nhap hoc tai truong dong Ten La Fleche o Anjou, noi ong theo hoc suot tam nam. Tai đay, ngoai cac mon hoc co đien, giao ly Cong giao, Descartes con đuoc tiep can toan hoc thong qua tu duy Kinh vien, mot hoc phai nhan manh viec su dung ly luan đe hieu giao ly Kito giao. Anh huong cua Cong giao La Ma in đam trong toan bo cuoc đoi va tu tuong cua ong.
Sau khi roi truong, Descartes tiep tuc hoc luat tai Đai hoc Poitiers, tot nghiep nam 1616 nhung khong hanh nghe. Thay vao đo, ong gia nhap quan đoi Hoang tu Maurice de Nassau, lanh đao Lien hiep cac tinh Ha Lan, voi y đinh theo đuoi binh nghiep. Trong thoi gian phuc vu cac quan đoi khac nhau, Descartes bat đau chu tam vao toan hoc va triet hoc.
Tu nam 1623 đen 1624, ong hanh huong đen Y, sau đo tro ve Phap va song tai đay tu 1624 đen 1628. Trong giai đoan nay, Descartes chuyen tam nghien cuu triet hoc va thuc hien cac thi nghiem ve quang hoc. Nam 1628, sau khi ban toan bo tai san tai Phap, ong chuyen đen Ha Lan va sinh song tai đay gan nhu suot phan đoi con lai.
Tai Ha Lan, Descartes thuong xuyen di chuyen giua cac thanh pho nhu Amsterdam, Deventer, Utrecht va Leiden, noi ong tiep tuc cac nghien cuu ve toan hoc, triet hoc, va khoa hoc.
Rene Descartes duong nhu đa hoan thanh tac pham lon đau tien cua minh, Essais philosophiques (Cac tieu luan triet hoc), trong nam đau tien o Ha Lan. Tac pham xuat ban nam 1637, gom bon phan: mot tieu luan ve hinh hoc, mot ve quang hoc, mot ve sao bang, va Phuong phap luan (Discours de la methode), noi ong trinh bay cac nguyen ly triet hoc cua minh.
Nhung tac pham quan trong khac cua Descartes bao gom Meditationes de Prima Philosophia (Suy ngam ve Triet hoc Tien khoi, 1641, viet lai nam 1642) va Principia Philosophiae (Cac nguyen ly triet hoc, 1644). Cuon Principia Philosophiae đuoc ong danh tang Cong chua Elisabeth xu Bohemia, mot nguoi ban than thiet o Ha Lan.
Nam 1649, Descartes nhan loi moi cua Nu hoang Christina Thuy Đien đe giang day triet hoc tai trieu đinh Stockholm. Tuy nhien, khi hau khac nghiet cua Bac Au khien ong mac benh viem phoi va qua đoi vao nam 1650.


Triet hoc Rene Descartes đe xuat ap dung phuong phap dien dich toan hoc vao triet hoc, thay the cach tiep can cua phai Kinh vien, von chu yeu dua tren so sanh va đoi chieu voi cac quan điem cua nha cam quyen. Bac bo phuong phap Kinh vien, Descartes khang đinh: "Trong khi tim kiem con đuong thang đen chan ly, chung ta khong can quan tam đen nhung gi khong the hieu thau mot cach chac chan, nhu trong chung minh đai so va hinh hoc."
Ong nhan manh rang: "Khong đieu gi đuoc xem la đung cho đen khi nen tang đe tin rang no đung đuoc thiet lap." Tu duy nay tro thanh nen tang cho phuong phap luan cua Descartes, voi điem xuat phat la su chac chan duy nhat đuoc ong bieu đat qua cau noi noi tieng: "Cogito, ergo sum" (tieng Latinh, "Toi tu duy, vay toi ton tai").
Tu tien đe rang y thuc ro rang ve tu duy chung minh su ton tai cua ban than, Descartes tiep tuc lap luan ve su ton tai cua Chua. Theo triet hoc cua ong, Chua đa tao ra hai loai chat co ban lam nen van vat:

Chat suy nghi (res cogitans) - tinh than.
Chat mo rong (res extensa) - vat chat hay than the.
Ngoai triet hoc, di san cua Descartes con in dau trong ngon ngu. Tinh tu cartesien (tieng Phap, dang giong cai: cartesienne) va cartesian (tieng Anh) đuoc dung đe mo ta nhung nguoi co xu huong tu duy logic va ly tinh, xuat phat tu ten cua ong.


Khoa hoc Triet hoc Descartes, co khi đuoc goi la Cartesianism (tieng Anh), đa khien cho ong co nhieu giai thich sai lam ve cac hien tuong vat ly. Tuy nhien, cac giai thich đo cung co mot gia tri nhat đinh, vi ong đa dung nhung giai thich co hoc thay cho nhung quan điem tinh than mo ho cua cac tac gia đi truoc. Ban đau Descartes đa cong nhan thuyet Copernic ve he thong vu tru trong đo cac hanh tinh xoay quanh Mat Troi, nhung ong đa tu bo no vi giao hoi Cong Giao La Ma khong chap nhan no do chua đu minh chung (Galileo van chua chung minh đuoc gia thuyet cua minh). Thay vao đo ong đua ra ly thuyet dong xoay – cho rang vu tru đuoc lap đay vat chat, o cac trang thai khac nhau, xoay quanh mat troi.
Trong linh vuc sinh ly hoc, Descartes giu quan điem rang mau la mot chat long tinh te ma ong goi la hon cua đong vat. Ong tin rang hon đong vat tiep xuc voi chat suy nghi o trong nao va chay doc theo cac day than kinh đe đieu khien co bap va cac phan khac cua co the.
Ve quang hoc, Descartes đa kham pha ra đinh luat co ban cua su phan xa: goc toi bang goc phan xa. Tieu luan cua ong la van ban đau tien trinh bay đe cap đen đinh luat nay. Viec Descartes xem anh sang nhu mot thu ap luc tren moi truong chat ran đa dan đuong cho ly thuyet song cua anh sang.


Toan hoc Đong gop quan trong nhat cua Descartes voi toan hoc la viec he thong hoa hinh hoc giai tich, he cac truc toa đo vuong goc đuoc mang ten ong. Ong la nha toan hoc đau tien phan loai cac đuong cong dua theo tinh chat cua cac phuong trinh tao nen chung. Ong cung co nhung đong gop vao ly thuyet ve cac đang thuc. Descartes cung la nguoi đau tien dung cac chu cai cuoi cung cua bang chu cai đe chi cac an so va dung cac chu cai đau tien cua bang chu cai đe chi cac gia tri đa biet. Ong cung đa sang tao ra he thong ky hieu đe mo ta luy thua cua cac so (chang han trong bieu thuc x²). Mat khac, chinh ong đa thiet lap ra phuong phap, goi la phuong phap dau hieu Descartes, đe tim so nghiem am, duong cua bat cu phuong trinh đai so nao.


Tham khao Lien ket ngoai Tham khao chung

Discourse on the Method Luu tru ngay 11 thang 10 nam 2004 tai Wayback Machine tai Project Gutenberg
Chuong chon loc trong Principles of Philosophy Luu tru ngay 3 thang 11 nam 2004 tai Wayback Machine tai Project Gutenberg
Tieu su chi tiet ve Descartes
 "Rene Descartes" in the 1913 Catholic Encyclopedia.
Easily readable versions of Meditations, Discourse on the Method, and the Objections to Meditations and Descartes's Replies
Rene Descartes (1596–1650) Published in Encyclopedia of Rhetoric and Composition (1996)
Bach khoa toan thu Stanford ve Triet hoc

Descartes' Epistemology
Descartes' Ethics
Cuoc đoi va su nghiep cua Descartes (tieng Anh)
Descartes' Modal Metaphysics
Descartes' Ontological Argument
Descartes and the Pineal Gland
Su nghiep vat ly cua Descartes (tieng Anh)
Descartes's Theory of Ideas