Burundi ( hoac ), ten chinh thuc Cong hoa Burundi (tieng Phap: Republique du Burundi, [buʁundi] hoac [byʁyndi]) la mot quoc gia o phia đong chau Phi.


Lich su Vao the ky XV, nhung nguoi du muc Tutsi (con goi la nguoi Watutsi), đuoc xem la mot dan toc tu Ethiopia đen, bat đau cuoc chinh phuc nguoi Hutu. Ho thanh lap vuong quoc Mwami va thong tri theo the che quan chu chuyen che. Nhung nguoi chau Au đau tien đen tham hiem vung ho Tanganyika tu nam 1858.
Vung lanh tho nay bi sap nhap vao Đong Phi thuoc Đuc nam 1891 va cung nuoc lang gieng tao thanh lanh tho Rwanda-Urundi đat duoi su uy tri cua Bi tu sau Chien tranh the gioi thu I.
Nam 1962, Burundi gianh đuoc đoc lap va tro thanh vuong quoc duoi su cai tri cua Quoc vuong Mwami Mwambutsa IV thuoc sac toc Tutsi. Cuoc noi loan cua nguoi Hutu dien ra vao nam 1965 dan đen su tra đua man ro cua nguoi Tutsi. Nam 1966, Mwambutsa bi con trai la Ntare truat phe. Đen luot nguoi nay, Quoc vuong Ntare, lai bi mot si quan nguoi Tutsi la Michel Micombero lat đo trong cung nam ay. Cuoc xung đot sac toc giua nguoi Hutu va nhom thieu so nguoi Tutsi dan đen tan sat lan nhau (1972-1973). Nam 1976, trung ta J. B. Bagaza chi huy nhom si quan nguoi Tutsi lat đo Tong thong M. Micombero. Nam 1987, Tong thong J. B. Bagaza bi mot si quan nguoi Tutsi la P. Buyoya lat đo trong cuoc đao chinh quan su. Cuoc xung đot sac toc lai xay ra nam 1988.
Tien trinh dan chu hoa đuoc xuc tien tu nam 1988, can can quyen luc giua nguoi Hutu va nguoi Tutsi đuoc quan binh.
Hien phap nam 1992 thong qua the che đa đang. Nam 1993, Melchi N'Dadaye, đai dien đau tien cua nguoi Hutu đac cu Tong thong, nhung N'Dadaye bi quan đoi thuoc nhom nguoi Tutsi am sat. Nguoi ke nhiem la Tong thong C. Ntaryamira cung Tong thong Juvenal Habyarimana cua Rwanda bi chet trong vu no may bay tai thu đo Kigali (Rwanda) nam 1994. Bao luc lai bung no giua quan đoi nguoi Tutsi va nguoi Hutu.
Nam 1996, quan đoi tien hanh cuoc đao chinh va đua Tong thong P. Buyoya tro lai cam quyen. Hon 200.000 nguoi bi giet ke tu khi cuoc xung đot bat đau, ca quan đoi nguoi Tutsi va luc luong noi loan nguoi Hutu phai chiu trach nhiem cuoc tan sat nay. Ong Nelson Mandela đuoc chi đinh lam nguoi trung gian hoa giai cho cuoc chien nay vao đau nam 2000. Thang 7 nam 2001, mot Hiep đinh hoa binh mong manh va thoa thuan chia se quyen luc đuoc ky ket giua Chinh phu va 18 phe nhom chinh tri, nhung phe noi loan Hutu đau tranh chong Chinh phu khong đong y tham du. Noi chien lai tiep tuc trong nam 2002, nhung co gang nham ky mot hiep đinh ngung ban khong đat đuoc thanh cong nao.
Thang 7 nam 2005, Burundi đa bau Ha vien va Thuong vien theo che đo đa đang. Ngay 19 thang 8 nam 2005, Ha vien đa bau ong Pierre Nkurunziza lam Tong thong.


Chinh tri Chinh tri cua Burundi dien ra trong khuon kho cua mot nuoc cong hoa tong thong, voi mot he thong chinh tri đa đang.
Tong thong vua la nguyen thu quoc gia va vua lanh đao Chinh phu. Tong thong đuoc bau truc tiep boi nguoi dan theo mot nhiem ky 7 nam va co quyen tai cu 1 lan. Tong thong bo nhiem Pho Tong thong va Thu tuong đe giup minh lanh đao cac cong viec hang ngay cua Chinh phu. Quyen hanh phap đuoc trao cho chinh phu. Quyen lap phap đuoc ca chinh phu va luong vien Quoc hoi nam giu.
Quoc hoi (tieng Phap: Assemblee nationale) co 118 thanh vien, đuoc bau cho mot nhiem ky nam nam. Thuong vien (Senat) co 49 thanh vien, đuoc bau cho mot nhiem ky nam nam trong bau cu cua hoi đong xa.
Tinh hinh chinh tri xa hoi cua Burundi nhieu nam khong on đinh do tranh gianh quyen luc giua hai bo toc chinh nguoi Hutu va Tutsi. Sau cuoc bau cu nam 2005 đen nay, tinh hinh Burundi đuoc cai thien nhung van con ton tai nhung thach thuc ve an ninh va phat trien.


Hanh chinh Burundi đuoc chia thanh 17 tinh, 117 xa va 2.638 lang. Chinh quyen cap tinh đuoc cau truc theo nhung ranh gioi. Nam 2000, tinh Bujumbura đuoc tach thanh hai tinh, Bujumbura va Bunjumbura Mairie.
Cac tinh la:


Đia ly Quoc gia o Trung Phi, Bac giap Rwanda, Đong va Nam giap Tanzania, Tay giap Cong hoa Dan chu Congo va ho Tanganyika. Đat nuoc nam trong đat lien, phan lon lanh tho la đoi nui va cao nguyen.


= Khi hau =
Burundi nam trong vung khi hau xich đao. Cac vung thap o ria phia Bac va phia Đong nong am, vung cao nguyen va nui co khi hau on hoa hon. Nhiet đo trung binh hang nam tu 17 đo C đen 23 đo C. Luong mua trung binh khoang 1.500 mm/nam, mua mua tu thang 2 đen thang 5 va tu thang 9 đen thang 11, mua kho tu thang 6 đen thang 8 va tu thang 12 đen thang 1.


= Moi truong =
Đat bi xoi mon do chan tha qua muc va mo rong nong nghiep; nan pha rung (dien tich rung bi thu hep do khong kiem soat đuoc tinh trang khai thac go bua bai); nguy co thu rung bi tuyet chung do mat noi cu tru.


Kinh te Trong giai đoan nam 1993 – 1999, do cac cuoc noi chien lien mien va lenh cam van cua nuoc ngoai (1996), GDP cua Burundi giam đi 20%, ty le von đau tu giam tu 18% xuong con 6% va lam phat nam 1999 len toi 21%. Cuoc noi chien ket thuc cung voi tinh hinh chinh tri on đinh đa thuc đay su tang truong kinh te va su giup đo tu ben ngoai. Tuy nhien, nuoc nay van phai đoi mat voi rat nhieu kho khan do tinh trang ngheo đoi, that hoc, su yeu kem trong quan ly hanh chinh va he thong luat phap con long leo.
Burundi la mot nuoc nong nghiep lac hau. Nganh kinh te lon nhat la nong nghiep voi tren 90% dan so song bang nghe nong. Burundi co cac loai khoang san quy nhu kim cuong, vang, niken, coban, platin, urani, wolfram... thu nhap tu kim cuong chiem 10% tong gia tri hang xuat khau.
Burundi la mot trong nhung nuoc ngheo nhat the gioi. Cong nghiep kem phat trien chu yeu la che bien cac san pham nong nghiep. Nen kinh te chu yeu la nong nghiep chiem khoang 35% GDP va su dung hon 90% dan so. Burundi xuat khau chinh la ca phe va che, chiem 90% thu nhap ngoai te. Mac du GDP Burundi tang khoang 4% hang nam tu 2006 đen nay, nhung hien tai, đang tiem an nhung yeu kem (ty le đoi ngheo cao, he thong phap luat yeu, mang luoi giao thong kem, cac tien ich qua tai, va nang luc hanh chinh thap...) mang đen nguy co pha hoai ke hoach cai cach kinh te cua Chinh phu Burundi. Burundi đang phu thuoc nhieu vao vien tro tu cac nha tai tro song phuong va đa phuong.
Burundi la nuoc ngheo tai nguyen, cong nghiep kem phat trien. Kinh te chu yeu dua vao trong trot (ca phe, ngo, đau, lua mien, che, bong vai, dau co) va chan nuoi (de, cuu, bo). Khoang 90% dan so song nho vao nong nghiep. Cac mat hang xuat khau gom ca phe, che va chuoi. Kinh te phu thuoc rat nhieu vao xuat khau ca phe (chiem đen 80% ngoai te thu đuoc) Vi vay kha nang thanh toan hang hoa nhap khau khong on đinh, tuy vao thi truong ca phe the gioi. Tu thang 10 nam 1993, đat nuoc nay trai qua nhung cuoc bao đong, xung đot lon ve sac toc lam khoang 250.000 nguoi chet va 800.000 nguoi mat nha cua. Thuc pham, thuoc men, đien nuoc khong đu đap ung.
- Tai nguyen thien nhien co kim cuong, vang, nikel, uranium, platinum, wolfram...
- Co cau kinh te: Nong nghiep 33,3%, Cong nghiep 21%, Dich vu 45,8% 
- Mat hang xuat khau: chu yeu la ca phe, che, bong va đuong.
- Mat hang nhap khau: gao, vai voc, xang dau, thuc pham. 
- Ban hang nhap khau: A Rap Xe Ut, Kenya, Nhat Ban, Trung Quoc, Nga. 
- Ban hang xuat khau: Thuy Si, EU, Pakistan, Rwanda, Ai Cap.
- Burundi hien la thanh vien cac to chuc kinh te IMF, WTO, COMESA.
GDP: 1,469 ti USD (2010)
GDP binh quan đau nguoi: 131 USD (2010)
Ty le tang truong GDP: 3,9% (2010)


Dan so Dan so Burundi hien nay khoang 10.216.190 (2010). Dan so Burundi chu yeu song o nong thon, trong khi 11% dan so song o khu vuc đo thi vao nam 2010. Mat đo dan so khoang 315 nguoi tren moi km vuong, la nuoc co mat đo dan so cao thu hai trong tieu vung Sahara. Khoang 85% dan so la nguoi Hutu, 15% la nguoi Tutsi, va it hon 1% la nguoi Pygmy. Burundi co muc sinh cao thu nam tren the gioi, tai 6,08 con sinh ra / nguoi phu nu (2012 uoc tinh).


Ton giao Uoc tinh Kito giao chiem 75% dan so trong đo Cong giao La Ma la nhom lon nhat chiem 60%. Tin Lanh va Anh giao chiem 15% con lai. Uoc tinh co khoang 20% ​​dan so tuan thu cac niem tin ton giao ban đia truyen thong. Dan so Hoi giao đuoc uoc tinh o muc 5%, đa so song o cac vung đo thi. Nguoi Sunni chiem đa so dan so Hoi giao, con lai la Shi'a.


Tham khao Thu muc Đoc them Lien ket ngoai (bang tieng Phap) Official Burundi government website Luu tru ngay 20 thang 4 nam 2018 tai Wayback Machine
Official Website of the Ministry of Justice of Burundi
Chief of State and Cabinet Members
Muc “Burundi” tren trang cua CIA World Factbook.
Burundi from UCB Libraries GovPubs
Burundi tren DMOZ
Burundi from the BBC News
 Wikimedia Atlas cua Burundi
Key Development Forecasts for Burundi from International Futures