Ca moi di cu la hien tuong cac con ca moi di chuyen tap trung voi nhau thanh tung đot song ca lon va di chuyen đen cac vung nuoc am theo lich trinh ban nang cua chung. Cuoc di cu cua đan ca moi dai 15 km, rong 3,5 km va sau đen 40 met. Hanh trinh cua nhung đan ca khong lo nay lon đen noi co the nhin thay đuoc tu ve tinh. Canh tuong ngoan muc nhu the đuoc goi ten la cuoc chay tron cua ca moi hay hien tuong chay tron cua ca moi va đay la mot cuoc di cu vi đai hang nam.
Viec di cu cua ca moi la mot su kien lon trong tu nhien, thu hut nhieu loai đong vat san moi va ca con nguoi nhu mot bua tiec, mot nguon cung cap thuc pham lon. Cac cuoc di cu cua đan ca moi đuoc ghi nhan o Mui Point cua Nam Phi, ca moi boi thanh đan lon đi len đuong bo bien mui Northern Eastern va Kwa-Zulu Natal, nhat la cho nuoc sau thuoc bo bien phia Nam chau Phi trong đo co bo bien Agulhas la nha cua hang ty con ca moi. Ngoai ra con o vung bien gan đao Pescador cua Philippines, ngoai khoi bo bien Mexico, va cuoc di cu quy mo nho tren song Hong khi ca moi nguoc song đe đe.


Thoi điem Ca moi ten tieng Anh la pilchard hay sardine  la mot vai loai ca dau nho thuoc ho ca trich. Ten Sardine đuoc đat theo ten mot hon đao Đia Trung Hai cua Sardina. Ca moi co than dai, chieu ngang hinh bau duc. Lung chung co mau hoi xanh hoac nau, bung co mau bac. Ca moi an rong reu, trung ca, lang quang va cac loai tom tep nho. Ban ngay ca moi o đo sau khoang 30 – 60 m va ban đem chung troi len o đo sau 15 – 30 m. Ca moi co mot chiec đong ho sinh hoc chinh xac, giong voi đong ho sinh hoc cua ca hoi o phuong Tay. Trung ca moi no ra o nuoc ngot, ca con lon len theo dam dai song suoi chay ra bien ca đe toi khi xuan ve, mua sinh san toi chung lai nguoc dong ve đung noi minh sinh ra đe lam cong viec bon phan cua chung la sinh san.
Ben canh đo vao cuoi xuan va mua he ca moi di cu ve phia bac, kiem moi tai cac vung bo bien. Mua thu chung lai keo ve phia nam đe tranh mua đong trong cac vung bien sau. Hang nam, tu thang 5 đen thang 7, loai ca moi trong vung nuoc lanh o phia nam chau Phi di chuyen ve phia bac, doc theo bo bien phia đong đe vao An Đo Duong, di cu toi vung nuoc am, ngoai ra, hang nghin ca moi boi tu vung nuoc lanh o Agulhas, Nam Phi, toi vung nuoc am vao thang 7 hang nam. Moi nam, giua nhung thang 5 va thang 7, hang trieu con ca moi boi ve huong bac tu nhung đai duong phia Nam ngoai khoi Mui Point cua Nam Phi, chung boi thanh đan lon đi len đuong bo bien mui Northern Eastern va Kwa-Zulu Natal.
Cuoc di cu cua ca moi keo dai vai ngay. No thuong xay ra trong khu vuc trong khoang tu thang 5-7 hang nam khi hang trieu con ca moi đe trung trong vung nuoc lanh o phia nam chau Phi di chuyen len phia bac đe vao An Đo Duong. O Viet Nam, tu thang gieng đen thang tu am lich la mua giang luoi đon ca moi. Khi mua roi đau xuan lam am mat nuoc song Hong cung la luc ca moi tu bien nguoc dong tro ve, tu thang gieng đen thang tu am lich la mua cac lang chai ven song Hong giang luoi đon ca moi. Nhu vay su kien nay dien ra trong khoang thang 5 đen thang 7, nhung no khong luon luon dien ra hang nam. Vao nam 2003, lan thu 3 trong 23 nam, ca moi khong di cu thanh đan lon it nhat la co the nhin thay gan mat nuoc trong khi vao nam 2006 cung khong thay. Cac cuoc di cu tro nen khong tien đoan đuoc, ca moi đang loi dung su mo rong khi hau on hoa khi nhiet đo nuoc ha xuong duoi 20 đo C, chung cung đang tien ve vung nuoc am noi thuc an khan hiem hon.


Cach thuc Ca moi thuong di cu theo đan, chung thuong boi voi so luong hang trieu con, chung re nuoc vut lao đi trong long đai duong, viec ca moi di cu tao nen nhung man khieu vu tuyet đep trong long đai duong. Canh tuong hang trieu con ca moi boi theo đan va cuon lay nhau trong cuoc di cu khong lo thuong nien đa tao nen mot canh tuong ngoan muc. Nhung con ca moi long lanh anh bac, di chuyen thanh đan lon, tao ra nhung hinh thu ki di. Tuy nhien, khi phat hien ra chuong ngai, chung đong loat di chuyen sang cac phia đe tranh. Khi gap ke thu hay chuong ngai vat, đan ca khong lo nhanh chong bien hinh, tao ra nhung canh tuong ki vi. Đe chong lai nhung loai ca lon nhu ca map, ca heo, ca voi hay chim o bao quanh, đan ca moi ket thanh khoi cau khong lo, đuong kinh 20m, cuon cuon lao đi voi so luong hang chuc trieu con, đan ca thuc su la khoi cau khong lo duoi đay đai duong. 

Viec di chuyen theo đan giup chung tranh ke thu va tang kha nang song sot hon so voi viec di chuyen mot minh. Du đan ca đen đac nhung viec cham vao nhung chung la rat kho khan boi chung di chuyen linh hoat. Nhung con ca nho be luon giu khoang cach nhat đinh voi nhung vat the di chuyen xung quanh no. Nhung con ca lap lanh nho co the tao thanh nhung đan ca trai dai 15 km, rong 3,5 km va day toi 40m. Voi kich co khong lo, cuoc di cu co the nhin thay tu ben ngoai vu tru. Ket hop lai voi nhau, ca moi la nhung vu cong thuc su duoi đai duong boi kha nang di chuyen linh hoat. Hanh trinh mang lai nguon thuc an lon cho cac loai sinh vat bien. Đay co the đuoc coi la bua tiec cua nhung loai san ca moi. Tuy nhien, bua tiec đo khong he de đe thuong thuc boi viec di chuyen thanh đan khien nhung loai san ca moi kho đe tan cong chinh xac con moi, du vay quanh no toan la thuc an.
Song thanh bay la mot phuong phap tu ve rat huu hieu cua ca moi, vi bay ca khong the bi ca lon an thit đen tuyet giong. Nhung con ca moi co mong muon đuoc chet, ban nang cam tu bat buoc hanh vi cua chung. Tuy nhien chung cung trinh dien mot co che phong ve đu đe lam nan long su đanh pha ban đau cua ke thu, nhung chi mot thoi gian ngan. Bang cach xep lai gan nhau, toan bo khoi ca moi lam giam thieu kha nang bi bat, moi ca nhan de bi an hon mot nhom lon va chien thuat nay đu ngan can nhieu ke đi san tiem nang. Tham chi chung con vay bua ca ca map khien ca map hoan toan khong tim đuoc loi đi sau khi bi đan ca moi bao vay trong cuoc di cu thuong nien cua ca moi doc theo bo bien Nam Phi
Hang trieu ca moi di chuyen, cuon lay nhau tao nen nhung đot song ca trong đai duong trong tu cuoc di cu cua loai ca moi. Chung đong toi muc che het anh nang mat troi, cho du o giua ban ngay, nhung đot nhien bau troi tren mat bien toi sam lai. Đan ca đa chan anh sang mat troi, bien ngay thanh đem. So luong ca moi đong toi noi khong ai co the biet chinh xac co bao nhieu con tham gia chuyen di cu nhu the nay. Chung song theo bay đan đe chong lai nhung ke an thit. Di chuyen theo bay đan la cach tot nhat đoi voi ca moi neu chung muon song sot giua bien ca bao la. Vao mua he, nhung đan ca moi phan tan thanh tung nhom nen rat kho tim thay.


Ke san moi Ca heo va chim o bien chinh la nhung bac thay san ca moi. Ca voi Bryde cung song nho vao ca moi. Ca voi Bryde hau nhu khong he ngoi len mat nuoc đe tho va it khi đe lo minh. Tuy co the dai đen 15m, nhung no co the bien mat mot cach de dang trong long bien. Giong nhu tat ca nhung ke san moi khac, mua he la khoang thoi gian ca voi Bryde bi đoi. Chung tim kiem nhung bai ca ngoai khoi va cho đoi su di cu cua ca moi vao mua đong đe cong viec đi san đuoc thuan loi hon Ca moi con la mon an ua thich cua ca co, ca co san mon an ua thich cua chung la ca moi, ca co thuong boi đen khu vuc bien Mexico hang nam vao dip ca moi đi qua noi đay va voi toc đo rat nhanh, ca co san ca moi rat hieu qua.
Cuoc du hanh bat đau tu vung nuoc lanh ngoai khoi mui cuc nam cua chau Phi, noi nhung con ca moi tap trung thanh hang tram đan ca mo ao xoay tron bao truoc chuyen di cu lon dai mot ngan cay so. Bi kep chat trong mot hanh lang hep nhieu sinh vat phu du cua vung nuoc lanh, voi đuong bo bien chau Phi o mot phia, va dong nuoc am An Đo Duong o phia kia, ca moi đi thang vao o phuc kich cua nhung ke đi san đang đoi san. Cuoc san bat đau voi nhung con ca heo đong đuc hang ngan con ruot đuoi va nuot chung đan ca khong lo đang di chuyen truoc khi dong nuoc ma chung đang đi theo roi khoi bo bien o Mozambique đe huong xa ve phia đong vao An Đo Duong.
Ca heo su dung he thong phat tin hieu cua minh đe tham do đan ca moi. Khi tim thay, đan ca heo tien hanh tach bay ca moi ra va don tung nhom nho ca moi vao thanh khoi tron nhu mot qua bong noi len gan mat nuoc, nhung con ca heo lap thanh đoi hinh tan cong kheo leo. Chung xep thanh mot đoi, xe le đan ca moi ra thanh nhung đan nho hon. Bi xe le khoi khoi ca lon ma truoc đay lam cho nhung ke thu ban đau boi roi, khuynh huong lap thanh đan cua ca moi khi bi đe doa gio đay đa la kieu ua thich cua ke đi san. Bi san đuoi boi ke thu, ca moi tao thanh nhung nhom đong đuc va hoang loan đuoc goi la qua cau moi, co đuong kinh rong đen 10 met. Ca hep tang toc boi nhanh va nuot gon nhung con moi sang bac kem may man, đong thoi đan ca heo ep đan ca moi vao nhung vung nuoc can hon, o đo moi đe doa tang len gap boi.
Co thoi gian đe trung trung hop voi su xuat hien cua đan ca moi khong lo, nhung con o bien cho san khi mat nuoc sui bot, dau hieu bao bua tiec cap đoi đa đen. O bien bo nhao xuong tu tren khong, bang qua mat nuoc nhu nhung ngu loi đe bat nhung con ca đa bi bao vay. Khi nhung con ca heo lam roi loan đoi hinh cua ca moi, nhan dip đo, nhung con o bien lao that nhanh xuong bien tu đo cao 30m voi toc đo khoang 100 km/gio đe bat lay ca moi. Moi lan nhu the, chim o bien phai đoi mat voi mot luc rat lon khi va cham mat nuoc. Mot su nham lan du nho nhat trong tinh toan cung co the khien chung phai chet. Cuoc tiep xuc voi mat bien đoi khi lam gay ca co cua o bien.
Song song voi đo, su tan sat xay ra khi ca moi bi bat tu duoi va ca tu tren cao. Nhung qua cau moi tao thanh roi tao thanh lai khong bao gio ton tai lau hon 10 phut. Sau đo nhieu con ca map xuat hien lam cho cuoc san moi đen luc đien cuong nhat. Chinh su doi dao thuc an nhu the ma nhung ke san moi von co the xung đot bay gio chap nhan lan nhau, chi chu tam vao mon ca ngon mieng co san cho tat ca. Cung voi chim o bien, ca heo va cac loai ca map la nhung con ca cau the thao nhu ca ngu, ca thu, nhung con chim nhu mong bien, chim coc, va ca ca voi va hai cau cung theo sau đan ca moi mot noi nao đo cho toi mui cuc đong. Va cuoi cung la ca voi khong lo ma voi mot cu ha mieng co the nuot tron ca mot khoi cau ca.


Đanh bat Nguoi dan nhieu đia phuong cung đanh bat mot so ca moi đe đong lanh dung suot nam. Cuoc di cu cua loai ca moi dien ra tu thang 5 – 7 hang nam. So luong ma con nguoi đanh bat đuoc thuong khong gay ton hai qua nhieu đen tong so cua đan ca. Đen thoi ky di cu, hang tram nguoi đa đo ve cac bo bien cua Nam Phi đe theo doi cuoc di cu nay. Ngu dan o vung song Hong cung san ca moi, tu thang gieng đen thang tu am lich la mua giang luoi đon ca moi. Ca moi cang vao sau đat lien cang tham vi phu sa thit thom va ngot, con ca đanh o ngoai cua bien thoang co mui khai. Mua ca moi boi tu bien ve song Hong, no ra o song, ca moi con boi ra bien roi toi thang ba, chung lai boi ve đe đe trung. Mot gio tha luoi, ngu dan co the đanh đuoc vai chuc kg ca cang bung trung.
Ca moi tren song Hong co nhieu tu thang gieng đen thang tu am lich va ro nhat vao thoi điem hoa gao  no. Vao mua nay, cac lang chai doc song Hong đeu tha luoi đanh ca moi. Trong đo, ben đo Vu Đien (xa Hoang Hanh, thanh pho Hung Yen) đuoc xem la vua ca moi lon nhat. O đay muc nuoc sau, lai la nga ba song Hong, song Luoc, song Nam Đinh, nen ca ve nhieu. Nguoi dan mien Bac co mot truyen thuyet ky la ve ca moi, rang ca do chim ngoi hoa thanh. Mua thu, chim ngoi bay ra bien va hoa thanh ca moi. Sang xuan, ca boi nguoc ve rung đe bien thanh chim ngoi. Truyen thuyet nay ly giai vi sao cu đen mua sinh san, ca lai boi tu bien vao song đe đe trung va khi mo, ca moi co me nhu me cua chim ngoi.


Chu thich