Nha nuoc, hieu theo nghia phap luat, la mot to chuc xa hoi đac biet cua quyen luc chinh tri đuoc giai cap thong tri thanh lap nham thuc hien quyen luc chinh tri cua minh. Nha nuoc vi the mang ban chat giai cap. Nha nuoc xuat hien ke tu khi xa hoi loai nguoi bi phan chia thanh nhung luc luong giai cap đoi khang nhau; nha nuoc la bo may do luc luong nam quyen thong tri (kinh te, chinh tri, xa hoi) thanh lap nen nham muc đich đieu khien, chi huy toan bo hoat đong cua xa hoi trong mot quoc gia do vay nha nuoc mang vai tro xa hoi, trong đo chu yeu đe bao ve cac quyen loi cua luc luong thong tri. Nha nuoc xuat hien khi co che đo tu huu ve tu lieu san xuat va xuat hien nhung giai cap đoi khang nhau do vay ma no can mot to chuc chinh tri đung ra đe đieu hoa nhung mau thuan ay va đe quan li xa hoi.


Ban chat = Hoc thuyet Mac - Lenin =

Theo quan điem cua hoc thuyet Mac - Lenin, nha nuoc mang ban chat giai cap. Nha nuoc chi ra đoi tu khi xa hoi phan chia giai cap. Giai cap nao thi nha nuoc đo. Do trong xa hoi nguyen thuy khong co phan chia giai cap, nen trong xa hoi nguyen thuy khong co Nha nuoc. Cho đen nay, đa co 4 kieu Nha nuoc đuoc hinh thanh: Nha nuoc chu no, Nha nuoc phong kien, Nha nuoc tu san, Nha nuoc vo san (Nha nuoc xa hoi chu nghia).
Nha nuoc đuoc giai cap thong tri thanh lap đe duy tri su thong tri cua giai cap minh, đe lam nguoi đai dien cho giai cap minh, bao ve loi ich cua giai cap minh.
Ban chat nha nuoc co hai thuoc tinh: tinh xa hoi va tinh giai cap cung ton tai trong mot the thong nhat khong the tach roi va co quan he bien chung voi nhau.
Tinh giai cap la thuoc tinh co ban, von co cua bat ky nha nuoc nao. Nha nuoc ra đoi truoc het phuc vu loi ich cua giai cap thong tri; tinh xa hoi cua nha nuoc the hien o cho nha nuoc la đai dien chinh thuc cua toan xa hoi, va o muc đo nay hay muc đo khac nha nuoc thuc hien bao ve loi ich co ban, lau dai cua quoc gia dan toc va cong dan minh.


Đac trung co ban = Hoc thuyet Mac - Lenin =
Theo quan điem cua hoc thuyet Mac - Lenin, nha nuoc co nam đac trung co ban sau đay:

Nha nuoc co quyen luc chinh tri cong cong đac biet; co bo may cuong che, quan ly nhung cong viec chung cua xa hoi.
Nha nuoc co quyen quan ly dan cu, phan chia lanh tho thanh cac đon vi hanh chinh.
Nha nuoc co chu quyen quoc gia.
Nha nuoc co quyen xay dung, sang tao phap luat va co quyen đieu chinh cac quan he xa hoi bang phap luat.
Nha nuoc co quyen ban hanh cac sac thue va thu thue.


Vai tro Ban hanh phap luat va van ban duoi luat
Ban hanh cac chinh sach kinh te vi mo, đieu tiet, đieu phoi cac chinh sach kinh te - xa hoi;
Đau tu, cung cap san pham, dich vu xa hoi co ban (cap phep, kiem dich, kiem đinh, giam sat, kiem tra, v.v...);
Giai quyet cac van đe xa hoi (nguoi gia, tre em, nguoi tan tat, v.v...);
Bao ve moi truong, giao thong, phong chong thien tai, bao lut, v.v...


Bo may Nha nuoc Bo may nha nuoc đuoc to chuc thanh cac co quan nha nuoc đe thuc hien cac nhiem vu va chuc nang Nha nuoc. Co the phan loai thanh ba he thong co quan Nha nuoc, đo la he thong cac co quan lap phap, co quan hanh phap va co quan tu phap.

He thong cac co quan lap phap la cac co quan quyen luc Nha nuoc, bao gom Quoc hoi (hoac Nghi vien) va cac hoi đong đia phuong.
He thong cac co quan hanh phap la cac co quan hanh chinh Nha nuoc, bao gom Chinh phu (hay Noi cac), cac Bo va co quan ngang Bo, cac co quan truc thuoc Chinh phu, cac chinh quyen đia phuong.
He thong cac co quan tu phap bao gom cac co quan xet xu (cac he thong toa an) va cac co quan kiem sat (o cac nuoc Xa hoi chu nghia).
Cac co quan Nha nuoc khac voi cac to chuc xa hoi khac la co quyen luc Nha nuoc, co nhiem vu, chuc nang Nha nuoc va tham quyen theo quy đinh cua phap luat (nghia la chi đuoc lam nhung viec luat cho phep), co hinh thuc hoat đong theo quy đinh cua phap luat.


Hinh thuc Hinh thuc cua Nha nuoc đuoc xac đinh thong qua chinh the, cau truc lanh tho va che đo chinh tri.


= Hinh thuc theo chu quyen =
Nha nuoc đoc lap;
Nha nuoc le thuoc.


= Hinh thuc chinh the =


 Theo nguyen thu  Machiavelli (1469-1527) phan chia hinh thuc nha nuoc theo cach thuc ma nguoi đung đau nha nuoc (president of the state/ Staatsoberhaupt) đuoc lap nen: Nha nuoc Cong hoa (Republik), tuc nguoi đung đau nha nuoc qua bau cu va Nha nuoc quan chu (Monarchie), tuc nguoi đung đau nha nuoc qua cha truyen con noi. 

Nha nuoc quan chu:
Nha nuoc quan chu tuyet đoi (absolute Monarchie): đay la hinh thuc Nha nuoc ma quyen luc toi cao cua Nha nuoc tap trung hoan toan trong tay nha vua (nguyen thu quoc gia) theo nguyen tac the tap (truyen ngoi).
Nha nuoc quan chu han che (konstitutionelle Monarchie): con goi la Nha nuoc quan chu lap hien hay quan chu đai nghi, quyen luc cua nha Vua bi han che, nhuong quyen luc cho cac thiet che khac cua Nha nuoc (Quoc hoi, Nghi vien, Chinh phu). Hien phap la van ban the hien su han che nay.
Nha nuoc cong hoa: Trong chinh the cong hoa, nguyen thu quoc gia la do bau cu.
Nha nuoc cong hoa quy toc: đay la hinh thuc Nha nuoc trong đo cac co quan đai dien la do tang lop quy toc bau ra.
Nha nuoc cong hoa dan chu: đay la hinh thuc Nha nuoc trong đo cac co quan đai dien la do nhan dan bau ra. Hinh thuc nay lai chia lam ba loai duoi đay.
Nha nuoc cong hoa đai nghi: Trong Nha nuoc hinh thuc nay, nghi vien co quyen luc rat lon va nguyen thu quoc gia la do nghi vien bau ra, Chinh phu do đang nam đa so ghe trong nghi vien thanh lap va chiu trach nhiem truoc nghi vien, nghi vien co quyen bo phieu tin nhiem đoi voi Chinh phu. Cac nuoc theo che đo nay: CHLB Đuc (tu 1949), Ao (tu 1955), Cong hoa Sec (tu 1993), Đong Timor (1999), Hungary (1990), An Đo (1950), Italia (tu 1948), Ba Lan (1990), Bo Đao Nha (1976), Singapore (1965), Tho Nhi Ky (1923-2018), Cong hoa Nam Phi (tu 1961)...
Nha nuoc cong hoa tong thong: Trong Nha nuoc hinh thuc nay, nguyen thu quoc gia (tong thong) đung đau hanh phap, co rat nhieu quyen luc. Tong thong do nhan dan bau ra, hoac bang hinh thuc truc tiep hoac bang hinh thuc gian tiep (thong qua đai cu tri). Cac thanh vien Chinh phu do Tong thong bo nhiem va chiu trach nhiem truoc Tong thong. Cac nuoc hien nay theo che đo nay: Hoa Ky, Han Quoc, Tho Nhi Ky (tu 2018), Uruguay, Brazil, Afghanistan, Colombia, Indonesia, Iran, Chile, Paraguay, Venezuela, Mexico, Nigeria, Philippines...
Nha nuoc cong hoa luong tinh (ban tong thong): Nha nuoc hinh thuc nay mang đac trung cua ca cong hoa nghi vien lan cong hoa tong thong. Tong thong do dan bau (truc tiep hoac gian tiep); Tong thong vua la nguyen thu quoc gia vua la nguoi lanh đao noi cac; Noi cac do Thu tuong đung đau, do Nghi vien thanh lap, vua chiu trach nhiem truoc Nghi vien vua chiu trach nhiem truoc Tong thong; Tong thong co quyen giai tan Nghi vien. Chinh the o Phap, va Nga la đien hinh cho loai hinh cong hoa luong tinh.


= Hinh thuc cau truc =
Nha nuoc đon nhat: Trong Nha nuoc hinh thuc nay, he thong co quan Nha nuoc đuoc to chuc thong nhat tu trung uong toi đia phuong, he thong phap luat thong nhat, cac chinh quyen đia phuong hoat đong tren co so cac quy đinh cua chinh quyen trung uong va thuong đuoc xem la cap duoi cua chinh quyen trung uong. Vi du: Viet Nam, Phap, Trung Quoc.
Nha nuoc lien bang: Trong Nha nuoc hinh thuc nay, ngoai he thong phap luat chung cua toan quoc, moi đia phuong co the co phap luat rieng; ngoai he thong co quan Nha nuoc chung, moi đia phuong co the co he thong co quan Nha nuoc rieng. Quan he giua chinh quyen trung uong va chinh quyen đia phuong la quan he đoi đang. Vi du: Nha nuoc Lien bang Nga, Nha nuoc Lien bang Hoa Ky.
Nha nuoc lien hiep (Hay con goi la nha nuoc lien minh): Đay la su lien ket tam thoi giua cac nha nuoc đe nham thuc hien mot nhiem vu nhat đinh. Sau khi hoan thanh nhiem vu cac nha nuoc co the tro thanh cac nha nuoc đon nhat hoac nha nuoc lien bang. Vi du: Thang 10/ 1776 Hoi đong luc đia (Chinh quyen tu san lien bang) Hoa Ky đa ban hanh cac đieu khoan cua lien bang. Theo cac đieu khoan nay nha nuoc tu san My la mot nha nuoc lien minh. Chinh quyen tu san lien bang muon giai quyet ve van đe gi quan trong phai đuoc 9/13 bang đong y. Thang 5/1787 Hoi nghi toan lien bang đuoc trieu tap đa xoa bo cac Đieu khoan lien bang, xay dung mot nha nuoc lien bang va mot ban Hien phap chung cho toan lien bang.


= Che đo chinh tri =
Che đo chinh tri cua nha nuoc co hai dang: 

Che đo chinh tri dan chu;
Che đo chinh tri phan dan chu: bao gom cac hinh thuc Nha nuoc phat xit, Nha nuoc đoc tai, Nha nuoc chuyen che.


= Kieu nha nuoc =
Nha nuoc chu no
Nha nuoc phong kien
Nha nuoc tu ban
Nha nuoc xa hoi chu nghia.


Con so quoc gia Tong cong co 195 nuoc đuoc Lien Hop Quoc cong nhan la cac quoc gia co chu quyen. Trong đo 193 nuoc la thanh vien cua Lien Hop Quoc cung voi Thanh quoc Vatican va Nha nuoc Palestine. Toa Thanh (khong phai Thanh quoc Vatican) va Nha nuoc Palestine đuoc Đai Hoi đong Lien Hop Quoc cho quyen quan sat.
Cac nuoc khong đuoc Lien Hop Quoc cong nhan, nhung đuoc thieu so cac nuoc tren the gioi cong nhan gom:

Abkhazia (đuoc Nauru, Nicaragua, Nga, Tuvalu, Vanuatu va Venezuela cong nhan)
Trung Hoa Dan Quoc (tuc Đai Loan, đuoc 17 nuoc cong nhan)
Kosovo (đuoc 10 nhan trong đo co Đuc, Liechtenstein, Ao va Thuy Si cong nhan).
Cong hoa Bac Sip Tho Nhi Ky (đuoc Tho Nhi Ky cong nhan)
Cong hoa Dan chu A Rap Xarauy (đuoc 46 nuoc cong nhan)
Nam Ossetia (đuoc Nauru, Nicaragua, Nga va Venezuela cong nhan)


Xem them Danh sach quoc gia co chu quyen
Danh sach quoc gia đuoc cong nhan han che


Tham khao Giao trinh Đai cuong Nha nuoc va Phap luat, Nguyen Van Thao, Nha xuat ban Thong ke, Ha Noi, thang 4/2008.
Giao trinh Phap luat Đai cuong, Ngo Van Tang Phuoc, Nha xuat ban Thong ke, Ha Noi, 2006.


Chu thich Lien ket ngoai