Đai Tan Nguyen Sinh hay đai Tan Nguyen Co (Neoproterozoic) la đai thu ba va la cuoi cung cua lien đai Nguyen Sinh. No keo dai tu khoang 1.000 trieu nam truoc (Ma) toi 542 Ma. Đai Tan Nguyen Sinh co le bao gom thoi ky thu vi nhat ve mat đia chat, do trong thoi ky nay Trai Đat đa bi nhieu thoi ky bang ha manh liet bao trum, trong đo cac vung bi đong bang keo xuong toi tan xich đao, va trong giai đoan cuoi cung cua đai nay (ky Ediacara) thi cac hoa thach co nhat cua su song đa bao đa đuoc tim thay, bao gom ca cac đong vat co nhat. Đai Tan Nguyen Sinh cung la giai đoan cuoi cung cua thoi ky Tien Cambri.
Y tuong ve đai Tan Nguyen Sinh moi chi co tuong đoi gan đay — khoang sau nam 1960. Cac nha co sinh vat hoc the ky 19 thiet lap su khoi đau cua su song đa bao vao luc xuat hien lan đau tien cua cac đong vat vo cung goi la trung ba thuy va archaeocyatha. No cung la điem đanh dau su khoi đau cua ky Cambri. Đau the ky 20, cac nha co sinh vat hoc đa bat đau tim kiem thay cac hoa thach cua đong vat đa bao co truoc ky Cambri. Quan đong vat phuc tap đa đuoc tim thay o khu vuc tay nam chau Phi vao thap nien 1920 nhung đa bi xac đinh sai nien đai. Mot phat hien khac o mien nam Australia trong thap nien 1940 nhung đa khong đuoc kiem tra ky luong cho đen tan cuoi thap nien 1950. Cac hoa thach khac co the cung la rat co cung đa đuoc phat hien tai Nga, Anh, Canada va mot vai noi khac (xem Vung sinh vat ky Ediacara). Mot so đa đuoc xac đinh la gia hoa thach, nhung so con lai đa cho thay chung la thanh vien cua cac vung sinh vat phuc tap ma hien con it đuoc hieu ro. It nhat co 20 khu vuc tren khap the gioi đa cung cap cac hoa thach đong vat co nien đai truoc ranh gioi ky Cambri kinh đien.
Mot so it cac đong vat thoi ky đau nay duong nhu co the la to tien cua cac đong vat ngay nay. Phan lon trong so chung roi vao cac nhom mo ho bao gom cac đong vat tuong tu nhu u hinh la; hinh đia ma co the bam vao cac đong vat co cuong ("medusoid"); cac dang tuong tu nhu cac tam nem; cac ong nho vo đa voi va cac đong vat co ao giap voi nguon goc khong ro rang. Tat ca cac đong vat nay noi chung đuoc goi la cac đong vat ky Ediacara (hay ky Vendia). Phan lon trong chung co than mem. Cac quan he, neu co, voi cac dang su song hien đai la hoan toan kho hieu. Mot so nha co sinh vat hoc lien he nhieu hay phan lon cac dang nay voi cac đong vat hien đai. Nhung nguoi khac chap nhan rat it kha nang hay tham chi la cac quan he rat co kha nang nhung cam thay rang phan lon cac dang su song ky Ediacara la cac đai dien cua cac loai đong vat chua biet nao đo.
Ve mat đia chat, đai Tan Nguyen Sinh đuoc cho la thoi gian cua cac chuyen đong luc đia phuc tap do sieu luc đia goi la Rodinia đa vo ra toi đa thanh 8 phan. Rat co the la do hau qua cua troi dat luc đia ma mot vai thoi ky bang ha rong lon khap the gioi đa dien ra trong đai nay, bao gom cac thoi ky bang ha trong ky Cryogen nhu Sturtia va Marinoa, la nhung thoi ky bang ha manh liet nhat tren Trai Đat ma nguoi ta đa biet. Cac thoi ky nay đuoc cho la manh liet toi muc cac chom bang xuong toi tan xich đao, dan toi tinh trang goi la "qua cau tuyet Trai Đat".
Danh phap quoc te cho đai Tan Nguyen Sinh đa tung rat khong thong nhat trong qua khu. Cac nha đia chat Nga goi ky cuoi cung cua đai nay la Vendia, va cac nha đia chat Trung Quoc goi no la Sinia, con phan lon cac nha đia chat Australia va Bac My su dung ten goi Ediacara. Tuy nhien, ngay 13 thang 5 nam 2004, Hiep hoi đia chat hoc quoc te đa thong qua ten goi ky Ediacara la mot ky đia chat trong đai Tan Nguyen Sinh, keo dai tu 635 toi 544 Ma.


Lien ket ngoai Tham khao