Virus cum A(H1N1) la mot chung virus cum A va la nguyen nhan cua hau het benh cum tren nguoi.
Thang 6 nam 2009, To chuc Y te the gioi đa thong bao mot bien the moi cua H1N1 co nguon goc tu lon la nguyen nhan cua Đai dich cum 2009. Bien the nay thuong đuoc truyen thong đai chung goi la "cum heo" hoac "cum lon".
Nam 2018, virus nay va mot so bien the đang co chieu huong bung phat tro lai tai mot so quoc gia Chau A.


Cum A/H1N1 la gi? Cum A(H1N1) la benh nhiem trung đuong ho hap cap tinh do virus cum A(H1N1) gay nen. Benh co kha nang lay nhiem rat cao va lay lan nhanh trong cong đong. To chuc Y te the gioi đa canh bao dich o cap đo 6, cap đo cao nhat va la đai dich tren quy mo toan cau.
Cho toi cuoi thang 7 nam 2009, dich đa lan rong ra tren 160 quoc gia thuoc ca nam chau luc voi hang tram ngan truong hop mac va hon mot nghin truong hop tu vong.
Tai Viet Nam, ca benh cum A(H1N1) đau tien xam nhap vao Viet Nam tu ngay 31 thang 5 nam 2009. Đen ngay 30 thang 7 nam 2009 đa co gan 800 truong hop mac o gan 30 tinh, thanh pho tren ca ba mien Bac, Trung, Nam va đa co truong hop tu vong. Tuy nhien rat đang lo ngai la dich đa lay lan nhanh ra cong đong va đac biet đa xay ra tai mot so truong hoc.
Du bao dich se tiep tuc lay lan nhanh va rong trong cong đong vao thoi gian toi, nhat la khi cac truong hoc, nha tre bat đau nam hoc moi neu khong thuc hien tot cac bien phap phong chong dich.
Benh lay truyen tu nguoi sang nguoi theo đuong ho hap, qua cac giot nuoc bot hay dich tiet mui hong khi nguoi benh ho, hat hoi, hoac lay qua tiep xuc voi mot so đo vat co chua virus roi qua ban tay đua len mat, mui, mieng. Nguoi mang virus cum A(H1N1) co kha nang truyen virus cho nhung nguoi xung quanh trong thoi gian 1 ngay truoc toi 7 ngay sau, ke tu khi co trieu chung cua benh. Benh lay lan cang manh, cang nhanh khi co su tiep xuc truc tiep voi nguoi benh, đac biet o noi tap trung đong nguoi nhu truong hoc, nha tre... Hien nay chua co vac xin đac hieu phong chong cum A(H1N1).
Khi co vac xin, viec tiem phong benh phai tuan thu theo huong dan cua co quan y te. Cac dau hieu chinh cua benh cum A(H1N1). Benh co bieu hien sot tren 38 đo C, ho, đau hong, so mui, đau đau, đau co, met moi. Mot so truong hop nang co the bi suy ho hap va dan đen tu vong.
Benh cum A(H1N1) co trieu chung giong voi cum thong thuong, chi co the chan đoan xac đinh bang lay dich mui hong đe xet nghiem Virus cum A/H1N1 co the ton tai kha lau ngoai moi truong, nguoi dan can tuan thu huong dan chong dich cua nganh y te.


Con đuong lay nhiem Cum A lay qua đuong mui, mieng, mat. Mot nghien cuu chi tiet moi đay ve virus cum H1N1 cho thay đay la dich benh nguy hiem hon nguoi ta van nghi rat nhieu. Trong bao cao nhanh cong bo tren to Nature vua qua, nhom nghien cuu quoc te dan đau boi nha virus hoc Yoshihiro Kawaoka đa cung cap hinh anh chi tiet cua virus cum H1N1 cung nhu đoc tinh cua no. Khac voi cac virus cum theo mua thong thuong, H1N1 cho thay kha nang tan cong sau vao cac te bao phoi, noi no gay ra chung viem phoi va tham chi dan toi tu vong trong truong hop nghiem trong. Trai lai, virus cum theo mua thuong chi tan cong cac te bao thuoc phan tren cua he ho hap.
"Nguoi ta đang hieu lam ve loai virus nay," Kawaoka, giao su y khoa tai truong Duoc Madison cho biet. "Đot cum H1N1 hien nay đuoc cho la benh cum theo mua thong thuong. Nhung nghien cuu moi đa cho ket qua nguoc lai. Co nhung bang chung ro rang đe khang đinh rang đay khong phai la virus cum theo mua." Kha nang tan cong phoi la mot kha nang rat đang so, no tuong tu nhu o cac virus khac đa tung gay ra dich benh lon, đien hinh nhu dich cum nam 1918 đa giet chet hang chuc trieu nguoi vao cuoi The Chien thu nhat. Ngoai ra, virus H1N1 hien tai cung co nhieu điem tuong đong nua voi virus 1918, Kawaoka tiet lo - nghien cuu cho thay nhung nguoi sinh truoc nam 1918 co khang the bao ve ho truoc su tan cong cua virus H1N1. Va rat co the, ong noi them, virus nay se cang tro nen nguy hiem hon do dich benh van đang lan rong va virus đa phat trien them nhung đac tinh moi. Hien tai đang la mua cum o nam ban cau, va virus H1N1 se phat trien manh hon nua khi bac ban cau buoc vao thu va mua đong – mua pho bien cum o vung nay.
Virus cum H1N1 (mau đo) đa đuoc chung minh la co đoc tinh cao hon cac nha khoa hoc van nghi truoc đay. Hinh dang nhu soi chi nho cua loai virus nay cung đuoc cho la rat bat thuong. Đe đanh gia đuoc ban chat đoc tinh cua virus H1N1, Kawaoka cung đong nghiep đa thu lay nhiem virus nay cung mot virus cum theo mua thong thuong cho cac đan chuot, chon suong, va đong vat linh truong. Ho nhan thay virus H1N1 sao chep nhanh hon nhieu trong he ho hap so voi virus cum theo mua va gay ra nhung thuong ton nghiem trong cho phoi, tuong tu nhu thuong ton gay ra boi virus o cac dich cum lon truoc đay.
"Khi chung toi tien hanh thi nghiem o chon suong va khi, virus cum theo mua khong sao chep trong phoi," Kawaoka giai thich. "Trong khi đo, virus H1N1 lai sao chep đac biet hieu qua trong co quan nay." Nghien cuu moi đuoc tien hanh voi cac mau virus lay tu benh nhan tai California, Wisconsin, Ha Lan va Nhat Ban.
Bao cao moi tren to Nature cung đanh gia phan ung mien dich cua nhung đan đong vat noi tren đoi voi virus moi. Phat hien đang chu y nhat, theo Kawaoka, la nhung nguoi đa bi nhiem virus cum nam 1918 hien tai đeu đa rat gia nhung lai co khang the trung hoa đuoc virus H1N1. "Nhung nguoi co đo chuan khang the cao la nhung nguoi sinh truoc nam 1918," ong cho biet.
Kawaoka noi rang đieu đang lo ngai tu nghien cuu nay la virus H1N1 hoa ra nguy hiem hon rat nhieu so voi cac bao cao truoc đo, nhung ket qua cung cho thay nhung loai thuoc khang virus đa đuoc su dung hay đang trong qua trinh thu nghiem đeu la hang rao bao ve hieu qua va lam cham su lay lan cua dich benh trong cong đong. Theo Kawaoka, hien co ba loai hop chat khang virus, va nhom nghien cuu đa kiem nghiem tren chuot hieu qua cua hai trong ba hop chat nay cung hai loai thuoc khang virus thu nghiem khac. "Cac loai thuoc đang su dung va thu nghiem đeu cho hieu qua tot tren nhung con vat mau, đam bao rang chung cung se hoat đong tot o nguoi."
Cac thuoc khang virus đuoc xem la hang rao bao ve hang đau trong khi viec phat trien va đua vao san xuat hang loat vacxin phong cum phai mat it nhat vai thang.


Phong ngua va đieu tri Bac si Phan Quan Hung, Pho Khoa Y te cong cong, Vien Pasteur TP. Ho Chi Minh cho biet: virus cum A/H1N1 ton tai kha lau ngoai moi truong, co the song tu 24 đen 48 gio tren cac be mat nhu ban, ghe, tu, tay vin cau thang...; ton tai trong quan ao tu 8 đen 12 gio va duy tri đuoc 5 phut trong long ban tay.
Loai virus nay đac biet song lau trong moi truong nuoc; co the song đuoc đen 4 ngay trong moi truon nuoc o nhiet đo khoang 22 đo C va song đen 30 ngay o nhiet đo 0 đo C.
Thoi điem mua đong la thoi tiet thuan loi cho virus phat trien, du kien so nguoi mac benh se tang cao vao mua đong toi nen can tang cuong cac bien phap phong chong. Cac ho boi trong cac khach san cung co the tao ra moi truong cho virus phat trien, nhat la vao thoi tiet mua dam, thieu anh nang đe diet virus.
Theo bac si Nguyen Đac Tho, Pho Giam đoc Trung tam y te du phong thanh pho Ho Chi Minh, cach tot nhat đe phong chong dich cum A/H1N1 la nguoi dan can thuc hien đung theo khuyen cao cua nganh Y te voi cac bien phap: rua tay sach hang ngay bang xa phong hoac dung dich nuoc sat khuan, giu ve sinh ca nhan that tot; khi ho, khac can lay khan che mieng, neu co van đe ve suc khoe thi phai đeo khau trang đe tranh lay nhiem benh cho nhung nguoi xung quanh. Nguoi dan phai su dung khau trang đung cach, khong vut khau trang bua bai, tranh tao đieu kien phat tan dich benh.
Theo bac si Tho, nganh Y te quan ngai truoc hien tuong nguoi dan gui mua thuoc Tamiflu tu nuoc ngoai ve bang con đuong xach tay. Đieu nay rat nguy hiem vi neu su dung thuoc khong đung cach thi se gay ra hien tuong khang thuoc, anh huong đen viec đieu tri.
Đen nay, dich cum A/H1N1 đa chinh thuc lay lan trong cong đong. Viet Nam đa co 763 truong hop nhiem cum A/H1N1, trong đo khu vuc phia Nam co 680 ca, so ca benh tap trung o đoi tuong tu 10 đen 29 tuoi. Tai TP.Ho Chi Minh nhieu co quan, doanh nghiep đa co phuong an chu đong đoi pho voi dich cum A/H1N1: Ngan hang Sacombank trang bi khau trang cho toan bo nhan vien cung nhu khach hang đen giao dich, huong dan cho can bo nhan vien nhung kien thuc co ban ve cach phong chong cum... Cac sieu thi, cao oc van phong nhu Big C, Co.op Mart, Sun Wah, Melinh Point, nhieu nhan vien đeo khau trang khi tiep xuc voi khach.
Đuoc biet, To chuc Y te the gioi (WHO) đa quyet đinh đoi ten virus cum A/H1N1 thanh virus cum đai dich H1N1/09 đe tranh nham lan voi virus cum A/H1N1 (cum mua) truoc đo.


10 khuyen cao phong chong cum A/H1N1 Cum A(H1N1) la benh nhiem trung đuong ho hap cap tinh do virus cum A(H1N1) gay ra.
Benh lay truyen qua đuong ho hap do tiep xuc voi cac giot nuoc bot hay dich tiet mui hong cua nguoi benh hoac voi đo vat bi nhiem virus roi đua len mui, mieng.
Benh lay nhiem nhanh tu nguoi sang nguoi trong thoi gian 1 ngay truoc toi 7 ngay sau ke tu khi co trieu chung benh.
Nhung nguoi mac benh man tinh, phu nu mang thai, nguoi gia, tre em can tranh tiep xuc voi nguoi nghi ngo mac benh.
Tang cuong ve sinh ca nhan, thuong xuyen rua tay bang xa phong, che mieng va mui khi ho, hat hoi.
Hoc sinh, sinh vien va nhan vien tu theo doi suc khoe hang ngay, neu co bieu hien sot, ho, đau hong… thi thong bao cho Ban giam hieu, y te đia phuong.
Tranh tiep xuc voi nguoi bi cum. Đeo khau trang y te va giu khoang cach tren 1 met neu phai tiep xuc voi nguoi benh.
Ve sinh va mo cua thoang mat noi o, lop hoc, phong lam viec; lau chui be mat, vat dung bang hoa chat sat khuan thong thuong.
Hoc sinh, sinh vien, can bo va nhan vien co bieu hien cum khi đang o nha truong thi can đuoc cach ly va đeo khau trang.
Khong tu y su dung thuoc đac biet la thuoc khang vi rut nhu Tamiflu... Viec chi đinh su dung phai theo huong dan cua thay thuoc.


Hinh anh Xem them Đai dich cum 2009
Đai dich cum 2009 tai Viet Nam


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi H1N1 tai Wikimedia Commons