Roi loan phan ly tap the (Mass psychogenic illness) hay con goi la Loan than tap the (Mass hysteria) la mot chung benh roi loan phan ly đuoc bieu hien trong mot tap the, mot hien tuong lan truyen nhung ao tuong tap the ve cac moi đe doa, du la that hay ao, thong qua mot nhom nguoi trong xa hoi do nhung tin đon va so hai. Đay la thuat ngu trong xa hoi hoc va tam ly hoc. Trong y hoc, thuat ngu nay đuoc su dung đe mo ta su bieu hien tu phat (tao ra cac hoa chat trong co the) cua cung mot trieu chung gay ao giac hoac tuong tu trong mot so đong nguoi. Mot dang pho bien cua roi loan phan ly tap the xay ra khi mot nhom nguoi tin rang ho đang mac cung mot loai benh.


Nguyen nhan Can nguyen cua benh la nhung sang chan tam than (cang thang tam ly) đa dang va phuc tap. Cac sang chan đo thuong la nhung van đe ma ca nhan, tap the khong the giai quyet đuoc, khong chiu đung đuoc, khien cho moi quan he cua ca nhan, tap the đoi voi moi truong sinh hoat hien tai bi roi loan. Neu khong đuoc giai thich, giup đo thi cac trieu chung tam than va co the se hinh thanh. con đuong gay benh la "tu am thi" va "bi am thi". So nguoi co cung moi truong song, sinh hoat, bi tac đong tieu cuc cua cung mot sang chan tam ly, ket hop voi mot ca nhan đa tung co roi loan phan ly tu truoc se gay ra phan ung roi loan phan ly day chuyen. Mot so nguoi cho rang đoi tuong chu yeu la nu vi co the la do cach nhung nan nhan nay xu ly stress theo kieu xa hoi hoa. Trong khi cac chuyen gia chua tim ra nguyen nhan gay benh, cung nhu cac bien phap đieu tri hieu qua, thi mot so nguoi cho rang cac benh nhan nay nen đuoc đieu tri ve tam ly. 


Ghi nhan = Nu tu keu tieng meo (Phap, thoi Trung Co) =
Mot nu tu cua mot tu vien tai Phap khong hieu sao bat đau keu nhu mot con meo, ngay sau đo dan đen cac nu tu khac trong tu vien cung keu theo. Cuoi cung tat ca cac nu tu cung nhau keu meo meo trong mot khoang thoi gian nhat đinh moi ngay, khien cho cong đong dan cu xung quanh kinh ngac. Đen khi canh sat đe doa se đanh đap cac nu tu, viec nay moi ngung.


= Chau Au (the ky 15) =
Mot nu tu trong mot tu vien tai Đuc bat đau can nhung nu tu khac, va hanh vi nay lan truyen qua cac tu vien khac o Đuc, lan đen Ha Lan va Italy.


= Dich nhay mua nam 1518 =
Dich nhay mua nam 1518 la truong hop cua hoi chung cuong nhay mua xay ra o Strasbourg, Alsace (luc đo la mot phan cua Đe quoc La Ma Than thanh) vao thang 7 nam 1518. Nhieu nguoi đa nhay mua trong nhieu ngay khong nghi. Trong khoang mot thang, mot so nguoi đa chet vi nhoi mau co tim, tai bien mach mau nao hoac kiet suc.


= Noi so nguoi Ireland nam 1688 =
Noi so nguoi Ireland dien ra tai Anh va mot phan cua Wales trong thang 12 nam 1688 trong giai đoan Cach mang Vinh Quang. Cac bao cao sai rang binh linh Ailen đang phong hoa tieu diet cac thi tran o Anh đa gay ra su hoang so hang loat o it nhat muoi chin hat tai nuoc nay, voi hang ngan nam gioi tu trang bi sung đan đe chuan bi chong lai cac nhom nguoi Ireland khong he ton tai trong thuc te.


= Wurzburg (1749) =
Hang loat nu tu bat đau la het, keu gao va hon me trong mot tu vien đa dan đen viec tu hinh mot nu tu voi cao buoc la nu phu thuy.


= Dich benh rung tay tai Basel va Gross-tinz (1892,1904) =
Ban tay phai cua mot nu sinh 10 tuoi tai Gross-tinz bi rung lac, sau đo ca nguoi nu sinh nay bi co giat, sau đo lay ra 19 hoc sinh khac. Cung trong nam đo, mot hien tuong tuong tu xay ra voi 20 hoc sinh tai Basel, Thuy Si. 12 nam sau, cung tai truong hoc nay tai Basel đa xay ra mot hien tuong tuong tu, lan nay voi 27 hoc sinh. Chuyen ke ve lan rung tay-co giat tap the truoc đo đuoc coi la đong vai tro đang ke.


= Montreal (1894) =
60 nu tu tai mot chung vien đa đong loat trai qua cac con đong kinh, mot so bi keo dai đen 2 thang.


= Benh rung nguoi tai Meissen (1905-6) =
Khoang 237 hoc sinh tai Meissen bi rung nguoi tap the trong thoi gian tu thang 10 nam 1905 đen thang 5 nam 1906.


= Halifax Slasher (1938) =
Halifax Slasher (ke đam nguoi o Halifax) la ten đuoc đat cho mot ke tan cong cu dan, chu yeu la phu nu, o thi tran Halifax, nuoc Anh vao thang 11 nam 1938. Su so hai keo dai mot tuan bat đau sau khi hai phu nu tuyen bo đa bi mot nguoi đan ong bi an tan cong boi voi mot cai riu va hinh "o khoa" tren giay. Sau đo co them bao cao ve cac cuoc tan cong cua mot nguoi đan ong cam mot con dao hoac mot dao cao. Tinh hinh tro nen nghiem trong đen noi Scotland Yard đuoc goi đen đe ho tro canh sat Halifax đieu tra. Vao ngay 29 thang 11, mot trong so nhung nan nhan bi tan cong đa thua nhan rang anh ta đa tu đam chinh minh. Nhung nguoi khac cung thua nhan tuong tu, va cuoc đieu tra cua Scotland Yard ket luan rang khong co cuoc tan cong nao la su that. Nam nguoi dan đia phuong sau đo đa bi buoc toi lua doi chinh quyen, va bon nguoi bi ket an tu.


= Bellevue, Louisiana (1939) =
Mot em gai bi co giat o chan tai le hoi mua thuong nien o lop. Can benh tro nen tram trong va lan truyen đen cac ban be cung lop trong vai tuan sau đo.


= Dich cuoi Tanganyika (1962) =
Dich cuoi Tanganyika bat đau vao ngay 30 thang 1 nam 1962 tai mot truong noi tru nu o Kashasha, Tanzania. Bat đau voi ba nu sinh, dich cuoi lan truyen khap noi trong truong, anh huong đen 95 trong so 159 hoc sinh, tuoi tu 12-18. Trieu chung keo dai tu vai gio đen 16 ngay đoi voi nhung hoc sinh bi anh huong. Cac giao vien khong bi anh huong nhung bao cao rang hoc sinh khong the tap trung vao bai hoc. Truong buoc phai đong cua vao ngay 18 thang 3 nam 1962. Sau khi truong bi đong cua va cac hoc sinh đa đuoc đua ve nha, dich cuoi lan rong đen Nshamba, ngoi lang đia phuong cua nhieu nu sinh cua truong nay. Vao thang 4 va thang 5, co 217 nguoi trong lang đa mac dich cuoi, hau het la tre em đo tuoi đi hoc va thanh thieu nien. Truong Kashasha đuoc mo cua tro lai vao ngay 21 thang 5, va đuoc đong cua tro lai vao cuoi thang 6. Thang 6, dich cuoi đa lay lan đen truong trung hoc Ramashenye, gan Bukova, Tanzania, voi 48 nu sinh bi anh huong. Mot dich cuoi khac xay ra o Kanyangereka va hai truong hoc cho nam sinh gan đo đa bi đong cua.


= Dich con trung thang 6 nam 1962 =
Vu dich con trung thang sau la mot vi du đien hinh ve roi loan phan ly tap the tran lan. Vao nam 1962, mot can benh bi an đa xay ra tai mot bo phan may mac cua mot nha may det tai Hoa Ky. Cac trieu chung bao gom te cung, buon non, chong mat, va non mua. Tin đon co mot loai con trung trong nha may tren, co the can nguoi va lam cho nguoi bi can phat trien cac trieu chung tren đa lay lan rat nhanh. Khong lau sau đo 62 nguoi đa mac benh nay mot cach bi an, mot so nguoi đa nhap vien. Cac phuong tien truyen thong bao cao ve vu viec. Sau khi cac bac si cua cong ty va cac chuyen gia tu Trung tam Dich benh Y te Cong cong Hoa Ky nghien cuu, ket luan rang vu viec la mot trong nhung truong hop cua roi loan phan ly tap the. Trong khi cac nha nghien cuu tin rang mot so benh nhan co bi con trung can, thi su lo lang co the la nguyen nhan thuc su cua cac trieu chung. Khong co bang chung nao cho thay co con trung cu the nao co the gay ra cac trieu chung giong nhu bi cum, va cung khong phai tat ca nguoi benh đeu co vet can.


= Welsh, Louisiana (1962) =
Mot truong hoc tai Welsh, Louisiana đe doa theo doi chat che cac hoat đong tinh duc cua hoc sinh, va sau đo la tin đon buoc cac hoc sinh nu phai kham thai bat buoc, đa dan đen viec co 21 nu sinh va 1 nam sinh lop 6 đa bi đong kinh tap the va hang loat trieu chung khac trong mot quang thoi gian dai 6 thang.


= Blackburn, Anh (1965) =
Thang 10 nam 1965 tai mot truong hoc nu sinh o Blackburn, mot so nu sinh keu bi chong mat. Mot so ngat đi. Trong vong hai gio, 85 nu sinh đa đuoc xe cuu thuong đua đen benh vien gan đo sau khi ngat xiu. Cac trieu chung bao gom ren ri, nghien rang, non mua, va co co. Mot phan tich y te ve su kien nay khoang mot nam sau đo cho thay su bung phat bat đau o nhung nu sinh 14 tuoi, nhung ty le mac nang nhat đa chuyen đen nhom tuoi tre nhat. Khong co bang chung ve nhiem đoc thuc pham hoac o nhiem khong khi. Cac nu sinh it tuoi hon de bi mac benh hon, nhung voi cac nu sinh lon tuoi hon su xao tron tam ly la nghiem trong hon va keo dai lau hon. Su dung Bang kiem ke Nhan cach Eysenck, nhung nguoi bi anh huong co điem so cao hon ve tinh huong ngoai va chung loan than kinh. Bao cao cho rang đay la mot ca roi loan phan ly tap the, voi mot dich soi bung phat truoc đo đa lam tang tinh nhay cam cua cong đong, va cuoc dieu hanh dai 3 gio voi 20 truong hop bi ngat đi trong ngay truoc đo, đa dan đen dich ngat ngay hom sau.


= Mount Pleasant, Mississippi (1976) =
Ban Giam hieu cua mot truong hoc tai vung nay đa nghi ngo co viec su dung ma tuy trong truong sau khi co 15 hoc sinh nga va quan quai duoi đat, nhung khong tim thay ma tuy nao va roi loan phan ly tap the đuoc gia đinh la nguyen nhan. Vao thoi điem cang thang nhat, mot phan ba trong so 900 hoc sinh cua truong đa phai o nha vi so bi "lay benh".


= Malaysia (1970s–1980s) =
Roi loan phan ly tap the xay ra o Malaysia tu nhung nam 1970 đen nhung nam 1980. No anh huong đen cac nu sinh o đo tuoi đi hoc va phu nu tre lam viec trong cac nha may. Nguoi dan đia phuong đa giai thich cac vu bung phat nay la do "ma quy" nhap vao cac nu sinh va phu nu tre.


= Su co Hollinwell (Nottinghamshire, Anh) nam 1980 =
Thang 6 nam 1980, khoang 300 nguoi, chu yeu la tre em, nhung bao gom ca nguoi lon va tre so sinh, đot nhien bi buon non, ngat tai cho va cac trieu chung khac. Cho đen nay, su co Hollinwell van la mot trong nhung vi du đien hinh cua roi loan phan ly tap the.


= Dich ngat o Bo Tay nam 1983 =
Dich ngat xay ra tai Bo Tay vao thang 3 nam 1983 trong đo co 943 co gai tuoi vi thanh nien Palestine, phan lon la cac nu sinh, va mot so nho nu quan nhan IDF đa ngat đi hoac than phien ve cam giac buon non o Bo Tay. Israel đa bi buoc toi su dung chien tranh hoa hoc đe triet san cac phu nu o Bo Tay, trong khi cac nguon tin cua IDF cho rang chat đoc đa đuoc cac chien binh Palestine su dung đe gay bat on, tuy nhien cac nha đieu tra ket luan rang ngay ca khi co mot so chat gay kich ung moi truong luc ban đau, hang loat benh nhan la mot truong hop roi loan phan ly tap the. Ket luan nay đuoc ho tro boi mot quan chuc y te Palestine, nguoi noi rang voi 20% ca benh đau tien co the la do hit phai mot loai khi nao đo, 80% ca con lai la do bat on tam than.


= San Diego, Hoa Ky (1988) =
Hai quan Hoa Ky đa so tan 600 binh si ra khoi doanh trai; 119 nguoi đa đuoc gui đen cac benh vien o San Diego voi cung mot trieu chung kho tho. Khong tim thay bang chung ve chat đoc, ngo đoc thuc pham, hoac bat ky nguyen nhan nao khac.


= Bac Carolina, Hoa Ky (2002) =
Muoi nu sinh đa bi đong kinh va cac trieu chung khac tai mot truong trung hoc o vung nong thon Bac Carolina. Trieu chung keo dai trong 5 thang voi cac cap lop khac nhau. Su kien co xu huong xay ra ben ngoai lop hoc, voi 1/2 so su co uoc tinh đa xay ra vao khoang gio an trua. Mot nua so hoc sinh bi anh huong la cheerleader hoac cuu cheerleader.


= Mexico City (2007) =
Nam 2007, gan Chalco, mot khu ngoai o cua thanh pho Mexico, roi loan phan ly tap the gay ra mot đot bung phat cac trieu chung bat thuong cua nu sinh (600) tai truong Children's Village School, mot truong noi tru Cong giao. Cac nu sinh gap kho khan khi đi bo, bi sot va buon non.


= Vinton, Virginia, Hoa Ky (2007) =
Su bung phat cac con co giat, nhuc đau va chong mat đa lam it nhat chin nu sinh va mot giao vien tai Truong Trung hoc William Byrd phai nhap vien. Trieu chung keo dai trong nhieu thang trong boi canh hang loat cac moi lo ngai ve suc khoe cong đong tai đia phuong.


= Brunei (2010) =
Trong thang 4 va thang 5 nam 2010, cac su co roi loan phan ly tap the xay ra o hai truong trung hoc pho thong cho nu sinh o Brunei. Su kien đang chu y gan đay nhat đa xay ra vao ngay 24 thang 4 nam 2014 trong mot truong trung hoc cong lap. Hien tuong nay gay ra mot lan song hoang loan cua cac bac cha me, cac nha giao duc, va cac thanh vien cua cong đong. Mot so hoc sinh bi anh huong boi hien tuong nay đa noi rang ho bi ac quy chiem giu than the, bieu hien voi cac trieu chung nhu la het, đao nguoi, ngat va khoc.


= Tai Le Roy, bang New York =
Ghi nhan 15 thieu nu o Le Roy, bang New York đot nhien mac phai can benh tai quai, voi cac trieu chung nhu co giat, đau quan quai va non oi, cac bac si khong tim thay đieu gi bat thuong o nhung co gai nay. Sau đo, nhieu nguoi truong thanh o phia bac bang California cung mieu ta cac cam giac nhu kien bo tren da va nhung trieu chung khac. Cac chuyen gia xep nhung vu nay vao nhom goi la hoi chung roi loan phan ly tap the, chi nhung truong hop roi loan chuyen đoi, nguoi benh trai qua cac cam giac that do cac trieu chung tam ly kich hoat. Nhung con boc phat thuong xay ra khong du bao truoc. Hau het xay đen o nhung ca nhan nu, thuong duoi đo tuoi 20. Van chua ro nguyen nhan tai sao hoi chung nay thuong chon cac co gai tre. Mot so nguoi cho rang co the la do cach nhung nan nhan nay xu ly stress theo kieu xa hoi hoa. Nhung nguoi bi lay benh cap toc co the bi stress trong khoang thoi gian nao đo trong cuoc song ma ho khong nhan thuc đuoc.


= Tro choi Charlie Charlie (2015) =
Bon thieu nien o Tunja, Colombia đa phai nhap vien, va mot so thieu nien o Cong hoa Dominica đuoc xem la "bi Satan nhap hon" sau khi choi tro choi Charlie Charlie Challenge.


= He kinh di 2016 =

Cac bao cao cua nguoi dan ve nhung anh he kinh di trong bo trang phuc ma quy o Hoa Ky, Canada, va 18 quoc gia khac đa bi coi nhu la mot truong hop cua roi loan phan ly tap the, voi giai thich rang chung so ma quy (thuong xay ra o tre em va nguoi lon) co the la mot nguyen nhan tiem an.


= Bac Kan, Viet Nam 2017 =
Ngay 15 thang 12 nam 2017 tai truong Na Ban, xa Xuan Lac, huyen Cho Đon, Bac Kan, 9 hoc sinh cua truong đa bi mac mot trieu chung la đo chinh la bieu hien bat thuong ve nhan thuc va suc khoe nhu tu dung ngat, nhay nhot hoac noi nang khong kiem soat; tham chi co hanh vi hung du. Khi tinh lai, cac hoc sinh đeu khong nho gi, sinh hoat, hoc tap, an uong binh thuong. Nhung bieu hien nay keo dai 5-10 phut, co truong hop lau đen mot gio. Ngay 18 thang 12 nam 2017, cac bac si Benh vien Nhi Trung uong cua Viet Nam đa đen Bac Kan tim hieu nguyen nhan cac hoc sinh co bieu hien tam than bat thuong, nguyen nhan đuoc xac đinh cac hoc sinh co bieu hien cua benh roi loan phan ly tap the.


Tham khao Lien ket ngoai Chung roi loan phan ly tap the
Roi loan phan ly: Nguyen nhan va cach phong ngua Luu tru ngay 5 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine