Cuoc hanh quan Ten-Go (天号作戦, Ten-go Sakusen, Thien hieu tac chien) la cuoc tong phan cong cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban nham vao luc luong Đong Minh tai Okinawa. Đay cung la tran đung đo khong quan - hai quan cuoi cung giua hai quan Nhat va My tren mat tran Thai Binh Duong trong Chien tranh the gioi thu hai. Mot so ten goi khac đuoc su dung cho chien dich nay la Chien dich Thien Hieu, Operation Heaven One (tieng Anh) hay Ten-ichi-go (tieng Nhat), Hai chien Bonomisakioki.
Thang 4 nam 1945, Đe nhi ham đoi thuoc Ham đoi Lien hop Nhat Ban bao gom thiet giap ham lon nhat the gioi Yamato, cung tuan duong ham hang nhe Yahagi va 8 khu truc ham đa thuc hien mot cuoc tong phan cong cua hai quan Nhat o Okinawa; nhung neu luu y ky cang hon ve van hoa Nhat Ban va tinh the chien tranh cua Nhat luc đo, co the nhan thay cuoc hanh quan nay chinh la mot hanh đong "Harakiri - tu sat đe bao toan danh du" cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban theo truyen thong vo si đao. Tuy nhien, truoc khi đen đuoc Okinawa, chi trong 2 gio, nhung may bay My xuat phat tu cac hang khong mau ham đa đanh chim Yamato, Yahagi cung 4 khu truc ham khac vao ngay 7 thang 4 nam 1945. Cung luc đo, đe phoi hop voi cuoc hanh quan nay, nguoi Nhat đa cho xuat phat nhieu Kamikaze tu phi truong cuc nam Kyushu tan cong ham đoi My tai Okinawa gay hu hai cho mot so tau chien My.
Tran đanh nay đa chung to suc manh vuot troi cua khong, hai quan My tren Thai Binh Duong cung nhu uy luc noi troi cua hang khong mau ham so voi thiet giap ham khong co su che cho cua khong luc. That bai trong cuoc hanh quan nay đa đanh dau cham het cua Hai quan Nhat cung nhu bao hieu ngay tan cua Đe quoc Nhat Ban trong cuoc chien.


Hoan canh Đau nam 1945, sau nhung tran hai chien tai quan đao Solomon, bien Philippines va vinh Leyte, Hai quan Đe quoc Nhat Ban, chu yeu la Ham đoi Lien Hop, đa phai chiu nhung ton that nang ne, đac biet la trong tran hai chien vinh Leyte, nhieu thiet giap ham va tuan duong ham hang nang, đuoc gin giu tu lau đa bi đanh chim hoac hu hai nang. Gio đay, phan lon cac chien ham cua ham đoi Lien hop đuoc neo đau chu yeu tai cac hai cang Nhat Ban, trong đo nhung chien ham lon nhat tap trung tai Kure, Hiroshima.
Thang 7 nam 1944, Saipan bi quan My đanh chiem. Muc tieu tiep theo cua nguoi My la Iwo Jima. Sau nhung cuoc phao kich du doi, thuy quan luc chien My bat đau đo bo len Iwo Jima vao ngay 19 thang 2. Khong mot chien ham nao cua hai quan Nhat đuoc gui đen đe chong lai cuoc đo bo chi cach Nhat Ban 700 dam nay. Trong luc đo, cac may bay B-29, xuat phat tu quan đao Mariana, lien tuc gia tang cuong đo oanh tac tren lanh tho Nhat Ban.
Tai Bo tu lenh toi cao Đe quoc Nhat Ban, nhung cuoc ban luan soi noi đa dien ra trong nhieu ngay xoay quanh nhung gi con lai cua ham đoi Lien hop. Bo tu lenh van chua quyet đinh đuoc co nen su dung ham đoi vao nhiem vu tan cong, hay la duy tri phong thu nham chong lai cuoc đo bo trong tuong lai. Giua Hai quan va Luc quan Nhat Ban cung xay ra mau thuan. Trong luc Hai quan cho rang nen đe ham đoi nay o lai trong cac hai cang Nhat Ban vi kha nang yeu kem cua no, thi Luc quan lai đe cap đen tran đanh o vinh Leyte nham vach ra cho Hai quan thay viec gin giu cac chien ham la sai lam, de lam moi cho may bay My tan cong. Ngay 19 thang 3, ly luan cua Luc quan đa chien thang khi mot luc luong đac nhiem hang khong mau ham My tien sat vao bo bien Nhat Ban va tung hang tram may bay tan cong cac chien ham đang neo đau tai Kure va Kobe. Ket qua la phia Nhat co 17 chien ham bi hu hai, bao gom 6 hang khong mau ham va 3 thiet giap ham, trong so đo co 2 thiet giap ham Hyuga va Ise, ton tai sau tran đanh o vinh Leyte đa bi trung bom trong khi đang sua chua tai xuong tau o Kure.
Ngay 23 thang 3, hang tram may bay xuat phat tu cac hang khong mau ham Hoa Ky bat đau tien hanh oanh tac Okinawa. Tiep đo la hoa luc tu hai phao cac chien ham My. Đay la dau hieu cho thay nguoi My sap đo bo len Okinawa. Vao ngay 1 thang 4, quan My đo bo len bo bien Okinawa ma khong gap phai bat ki su khang cu nao. Tuong Mitsuru Ushijima, nguoi chi huy quan đoan 32 co nhiem vu bao ve hon đao đa quyet đinh phong thu chieu sau thay vi tieu diet đich ngay bo bien. Giua hai quan va luc quan lai tiep tuc xay ra mau thuan trong đo luc quan chat van tai sao hai quan khong chiu goi chien ham đen yem tro viec phong thu. Khong chi luc quan, ca Nhat hoang Hirohito cung chat van hai quan ve vai tro cua ho trong viec bao ve Okinawa.
Cuoi cung, vao ngay 5 thang 4, Đo đoc Soemu Toyoda, tu lenh ham đoi Lien hop, đa ra lenh cho Pho Đo đoc Seiichi Ito, tu lenh Đe nhi ham đoi, tan cong ham đoi Đong Minh tai Okinawa. Truoc đo vao ngay 29 thang 3, Đe nhi ham đoi roi Kure đe đen Tokuyama, Yamaguchi. Cung trong ngay 5 thang 4, co hai su kien lon khac đa xay ra: thu tuong Kuniaki Koiso tu chuc va đuoc thay the bang Đo đoc hoi huu Kantaro Suzuki; va Lien Xo thong bao se khong gia han hiep uoc bat tuong xam voi Nhat Ban.


Ke hoach va su chuan bi cua hai quan Nhat Đe nhi ham đoi la luc luong chien đau duy nhat con lai cua ham đoi Lien hop nhung cung chi con co 10 chien ham bao gom sieu thiet giap ham Yamato, tuan duong ham hang nhe Yahagi va 8 khu truc ham. Tu lenh cua ham đoi la pho đo đoc Seiichi Ito, mot nguoi chua tung lanh nhiem vu tren mat bien bao gio va cung chua biet qua kinh nghiem chien đau nao trong suot cuoc chien. To chuc cua ham đoi nay bao gom:

Thiet giap ham Yamato (soai ham): ham truong la Chuan Đo đoc Kosaku Aruga
Phan đoi 2 khu truc ham: Chuan Đo đoc Keizo Komura, bao gom tuan duong ham hang nhe Yahagi do Đai ta Tameichi Hara Yamamoto lam ham truong
Hai đoi 17 khu truc ham: Đai ta Kiichi Shintani, bao gom cac khu truc ham Isokaze (Trung ta Saneo Maeda), Hamakaze (Trung ta Isami Mukoi), Yukikaze (Trung ta Masamichi Terauchi)
Hai đoi 21 khu truc ham: Đai ta Hisao Kotako, bao gom cac khu truc ham Asashimo (Trung ta Yoshiro Sugihara), Kasumi (Trung ta Hiroo Yamana), Hatsushimo (Trung ta Masazo Sato)
Hai đoi 41 khu truc ham: Đai ta Masayoshi Yoshida, bao gom cac khu truc ham Fuyutsuki (Trung ta Hidechika Sakuma), Suzutsuki (Trung ta Shigetaka Amano).

Vao ngay 5 thang 4, Pho Đo đoc Ryunosuke Kusaka, tham muu truong ham đoi Lien hop đa tu Kanoya đen Tokuyama đe hop voi cac si quan hang đau cua Đe nhi ham đoi tren soai ham Yamato cung nhu ra tin hieu bat đau cuoc hanh quan Ten-Go. Cung luc đo, cung dien ra mot cuoc hop giua giua cac chi huy truong hai đoi va ham truong tren tuan duong ham Yahagi. Chuan Đo đoc Komura đa trinh bay ke hoach ma Đo đoc Kusaka mang đen, theo đo Bo tu lenh toi cao muon Đe nhi ham đoi đen Okinawa ma khong co phi co yem tro va nhien lieu chi vua đu cho luot đi. Do khong đong y voi ke hoach đo, Komura đa yeu cau Ito va Kusaka tam ngung phien hop tren soai ham Yamato đe tro ve Yahagi hoi y voi cac chi huy truong va ham truong. Cac chi huy truong Shintani, Kodaki ngay lap tuc ra y kien phan đoi ke hoach tu sat nay, con cac Đai ta Tameichi Hara, Yoshida va Sugihara đe nghi thi hanh cac su mang đon đoc hon la đua toan bo ham đoi đen cho chet tai Okinawa.
Cung trong ngay 5 thang 4, 13 gio, Komura quay lai Yamato. Tai đay, ong mat mot gio đe trinh bay y kien cua cuoc hoi y vua roi. Tuy nhien, Đo đoc Kusaka đa giai thich rang đay khong phai la mot chuyen đi tu sat, ma theo ke hoach nay, trong khi cac hang khong mau ham cua đoi phuong đang ban đoi pho voi Đe nhi ham đoi, phi truong Kanoya nam o cuc nam Kyushu se cho xuat kich nhieu Kamikaze tan cong ham đoi My o Okinawa. Sau đo, Kusaka con giai thich them ve su chan nan cua Bo tu lenh toi cao va luc quan ve vai tro cua thiet giap ham Yamato, đac biet la viec chiec tau nay đa bo chay trong tran hai chien vinh Leyte. Toi đay, đo đoc Ito noi: "Toi nghi chung ta đa đuoc trao co hoi đe chet mot cach thich đang. Mot samurai đa song mot đoi song nhu vay, han luon luon đuoc chuan bi đe chet." Va cuoc tranh luan cung cham dut o đo. 16 gio, Komura tro ve Yahagi va thong bao menh lenh cuoi cung. Sau đo, cac chi huy truong hai đoi va ham đoi đeu lan luot thay đoi y kien va đong y cuoc hanh quan.
Sau khi chap nhan menh lenh, si quan cac cap đeu tap trung tai soai ham Yamato đe tham du buoi thuyet trinh. Pho Đo đoc Ito ket thuc buoi hop voi luu y: "Vi nhiem vu nay khac thuong, cac vi chi huy truong nen cho di chuyen tat ca cac si quan thuc tap, nhung nguoi benh va bat ki nguoi nao xet thay khong thich hop. Đay la mot van đe thuoc quyen can nhac cua quy vi". Vao nua đem, tat ca cac chien ham đuoc nhan nhien lieu. Mac du đa co lenh chi cung cap nhien lieu cho cac chien ham vua đu cho luot đi, nhung nhan vien tai Tokuyama tren thuc te đa cung cap cho Yamato va nhung chien ham con lai toan bo so nhien lieu co tai cang luc đo. Tuy nhien, so nhien lieu nay cung khong đu đe giup cac chien ham nay tu Okinawa tro ve Nhat Ban.


Dien bien = Ngay 6 thang 4 =

16 gio ngay 6 thang 4, ham đoi nho neo roi can cu đi chien đau. Chiec Yahagi chay dan đau, tiep đo la 4 khu truc ham. Theo sau la Yamato va 4 khu truc ham con lai. Tren mot chiec thuy phi co, pho đo đoc Kusaka bay theo đoan tau mot chang dai roi moi quay tro lai. Hai gio sau, ham đoi tien vao eo bien Bungo, nam giua Kyushu va Shikoku. Bat ngo hai chiec B-29 bay cao khoi tam cao xa tha mot loat bom xuong đoan tau nhung khong trai nao trung muc tieu.
Buoi toi, toan bo thuy thu đoan cua tuan duong ham Yahagi tap hop tren san tau đe nghe ham truong Hara đoc thong điep đac biet cua Đo đoc Soemu Toyoda:

Sau đo đen luot ham truong Hara phat bieu:

Mot thoang im lang, sau đo mot thieu uy hai quan xin đuoc hoi:

"Tai sao o hoc vien Hai quan, chung toi đuoc day phai song chet voi tau, nghia la chung toi se khong đuoc bo roi chiec tau cua chung toi trong bat ki hoan canh nao?"
Hara đap:

Cuoc hop cham dut bang tieng ho "Banzai! Banzai!" va Yahagi cua toan the thuy thu đoan. Mot cuoc thuc tap tan cong cuoi cung đa dien ra nhanh chong tren hai trinh. Soai ham Yamato đuoc xem nhu đoi thu va cac chien ham con lai vua chay vua tan cong muc tieu nay.
Cung trong ngay 6 thang 4, hai tau ngam cua My USS Threadfin va USS Hackleback đa phat hien ra ham đoi Nhat luc đang vuot qua eo Bungo nhung đa khong the tan cong. Bu lai, hai chiec tau ngam nay đa chuyen cong đien bao tin ve vi tri va huong đi cua ham đoi nay ve cho hai quan My. Pho Đo đoc Marc Mitscher sau khi nhan đuoc cong đien nay đa cho đieu 4 Đoi đac nhiem cua minh thuoc Luc luong Đac nhiem 58 đen nhung vi tri thich hop o đong bac Okinawa. Đoi đac nhiem 58.4 do Chuan Đo đoc Radford chi huy đa đuoc tiep nhien lieu vao ngay 6 thang 4 va co gang co mat vao đem hom đo. Chi co Đoi đac nhiem 58.2 cua Chuan Đo đoc Davison do van đe ve nhien lieu đa khong the tham gia tran đanh. Con 2 đoi con lai, 58.1 va 58.3 nhan nhiem vu phong may bay truy tim cac chien ham Nhat vao sang ngay hom sau.


= Ngay 7 thang 4 =

Ham đoi Nhat chay theo hinh chu chi voi toc đo 20 hai ly moi gio doc theo bo bien phia nam Kyushu. 7 gio sang ngay 7 thang 4, ham đoi nay xoay sang huong 210 đo, gia vo tien ve Sasebo, nam o phia tay nam Kyushu. Tren đoan hai trinh nghi binh nay, cac chien ham khac tu tu tao thanh mot đoi hinh vong tron bao quanh thiet giap ham Yamato, voi ban kinh 2.000 m. Ngay sau khi vong tron thanh lap xong, cac chien ham gia tang toc đo len 24 hai ly moi gio va chay theo hinh chu chi tro lai. Đoi hinh nay rat huu hieu trong viec chong lai tau ngam nhung lai rat kho đoi đau voi cac may bay, co the nham vao bat ki goc đo nao tan cong cung đuoc.
Sau đo, ham đoi xoay sang huong Nam đe chay ra Đong Hai. Luc 9 gio, khu truc ham Asashimo, chay phia phai Yahagi, bong nhien giam toc đo. Qua tin hieu bang co, chiec tau nay thong bao đa gap truc trac ve may moc va buoc phai rut lui khoi ham đoi. Komura ra lenh cho khu truc ham Kasumi đien vao khoang trong va 4 khu truc ham chay phia sau đon len. Viec đieu chinh đuoc thuc hien de dang du đoan tau tiep tuc chay theo hinh chu chi. Trong luc đo, cac may bay trinh sat My đa gui mot so cong đien bao cao ve huong tien cua ham đoi Nhat. Luc 11 gio 30, mot thuy phi co PBY Catalina bay ngoai tam cao xa ham đoi, xoay vong tron quanh đoan tau va gui bao cao chi tiet ve hoat đong cua ham đoi nay. Trong khi đo, can cu quan sat cua nguoi Nhat o Omami Oshima, mot hon đao nam giua Kyushu va Okinawa, đa đua tin 150 may bay My đang tien ve huong Bac, bao đong ve kha nang bi khong kich cho ham đoi Nhat. Soai ham Yamato phat lenh gia tang khoang cach cac chien ham len 5.000 m, mot khoang cach can ban đe chong khong kich. Yahagi va 7 khu truc ham khac cung gia tang toc luc, va cac xa thu đeu trong tu the san sang chien đau.
Khoang 10 gio sang ngay 7 thang 4, hai quan My cho xuat kich gan 400 may bay xuat phat tu 11 hang khong mau ham thuoc Luc luong đac nhiem 58 (11 hang khong mau ham lan luot la Hornet, Bennington, Belleau Wood, San Jacinto, Essex, Bunker Hill, Hancock, Bataan, Intrepid, Yorktown va Langley) đang o ngoai khoi phia đong Okinawa. Cac may bay nay bao gom khu truc co F6F Hellcat, may bay nem bom bo nhao SB2C Helldiver va may bay nem ngu loi TBF Avenger. Mot luc luong khac gom 6 thiet giap ham (Massachusetts, Indiana, New Jersey, South Dakota, Wisconsin va Missouri), co tuan duong ham (Alaska va Guam) va khu truc ham yem tro. Tat ca cac chien ham nay đeu thuoc Luc luong Đac nhiem 58 cua hai quan My.

Vao luc 12 gio 20 phut, radar cua Yamato phat hien rat nhieu may bay My con cach 30.000 m o huong 35 đo ben man trai va chiec soai ham ra lenh cho tat ca chien ham huong ve phia truoc voi toc đo cao chuan bi chong khong kich. Cac may bay My, sau 2 gio bay tu Okinawa, bat đau tap hop lai đoi hinh, bay vong tron theo chieu kim đong ho bao vay đoan tau Nhat tu khoang cach vuot tam cao xa va lan luot mo tung đot tan cong.
Đot tan cong đau tien cua cac may bay My dien ra luc 12 gio 30 phut voi khoang 40 chiec. Mot vai chien ham Nhat khai hoa le te khi cac phi co vua xuat hien bat đau khai hoa toan dien. Yamato đuoc trang bi 150 khau phao phong khong, bao gom ca dan phao chinh 460 mm co the ban loai đan 3 Shiki tsujodan ("Kieu 3 Chung") đac biet, loai đan no tren khong. Sung phong khong tao nen hoa luc day đac nhung cac phi cong My van xuyen qua đuoc luoi lua. Hai trai bom roi xuong gan cot buom chinh va mot ngu loi trung vao canh suon Yamato. Đo đeu la thanh tich cua cac may bay tu hang khong mau ham Bennington. Cac may bay nem ngu loi My chu yeu tan cong cac chien ham vao man trai tau, đieu nay cang lam tang them kha nang đanh chim đoi thu.
Tau Yamato chi con chay voi toc đo 18 hai ly moi gio nhung ham truong, Chuan Đo đoc Kosaku Aruga van huong dan tau tiep tuc tien toi. Trong khi đo, nhieu may bay khac tan cong tuan duong ham Yahagi bang bom nhung chiec tau van thoat khoi. Tuy nhien, đen 12 gio 46 phut, mot qua ngu loi trung vao man trai chinh giua than tau ngay vao buong may, giet chet toan bo cac ki su tai đay. Đieu nay khien chiec tau đi cham lai, roi khung lai thinh linh va ngung han. Ngay luc đo, 6 may bay khac bo nhao xuong tha bom chiec tau. Mot trai bom trung ngay san tau, đon nga it nhat 10 thuy thu. Tiep theo mot tieng no khac o phia sau khien toan than Yahagi rung chuyen du doi. Cung trong đot tan cong nay, hai khu truc ham Hamakaze va Suzutsuki cung bi thuong nang va Hamakaze bi chim khong lau sau.
Tat ca cac loai sung tren tau cua Yahagi tiep tuc khai hoa va lan đau tien trong tran đanh nay, no ban ha đuoc 2 may bay My. Tuy nhien, gio đay chiec tau đa chet đung tren mat nuoc khien no tro thanh muc tieu tan cong de dang cua cac may bay. Chiec tau đa trung it nhat 7 ngu loi va 13 qua bom truoc khi chim. Ham truong Hara truyen mieng cho cac thuy thu con song sot cua Yahagi chuan bi bo roi chiec tau va yeu cau khu truc ham Isokaze tiep cuu khan cap. Khi Isokaze con cach Yahagi khoang 1.000 m, Hara ra lenh bo tau. Bat ngo vao luc ay, nhieu may bay đang tan cong soai ham Yamato đa tach ra mot so đe ruot theo Isokaze. Chiec khu truc ham nay xa het toc luc đe lan tranh nhung cac may bay My xuat hien o moi noi đa tha bom nhan chim chiec tau. Đen 14 gio 5 phut, Yahagi chim. Ham truong Hara va chuan đo đoc Komura đa kip thoat ra va nhay xuong bien. Ho thay soai ham Yamato va 2 khu truc ham Yukikaze va Fuyutsuki luc nay van đang ra suc chong đo cuoc tan cong cua cac may bay My. Ho khong he biet rang Yamato cung đang trong con hap hoi va se chim khong lau sau đo. Cach đo khong xa, khu truc ham Suzutsuki đang boc chay con Kasumi chay xieu veo vi banh lai truc trac.

Tu 13 gio 20 phut đen 14 gio 15 phut, đot tan cong thu hai va thu ba cua cac may bay My ap đen. Luc 13 gio 35 phut, Yamato du ne tranh tai tinh van bi trung them 2 ngu loi. Nuoc tran vao, tau nghieng ve ben trai. Luc đo, mot nhom may bay nem bom bo nhao lai tha them 7 - 8 qua bom roi ngay xuong san tau, lam tau nghieng 15 đo. Mot nua trong tong so 150 phao va sung may phong khong tren tau đa bi pha huy. Tau tiep tuc trung ngu loi o ben man suon, đac biet la man trai lam đo nghieng ngay cang tang, khien tau cang nhanh bi lat up. Vao luc 13 gio 33 phut, trong no luc đe lay lai thang bang cho tau, nhom thuc hien viec sua chua tau đa cho nuoc vao tau o muc đo toi đa, o đong co man phai va mot buong may. Hanh đong nay tuy tam thoi cuu nguy cho tau nhung no đa tuoc đi mang song cua hang tram thuy thu, nhung nguoi đa khong đuoc thong bao noi ho đang o se bi ngap chim. Mang song cua nhung thuy thu nay giup cho tau noi them đuoc 30 phut. Tuy nhien, viec mot buong may ngung hoat đong cong voi suc nang cua nuoc tran vao khien cho tau chi con chay voi toc đo 10 hai ly moi gio.
Vao luc 14 gio, Yamato trung qua ngu loi thu tam. Buong lai bang thuy luc bi pha huy boi mot qua bom khien tau khong con đieu khien đuoc nua. Ham truong Yamato, Chuan Đo đoc Kosaku Aruga ra lenh cho tau huong ve phia Bac, boi theo quy uoc vo si đao, nguoi chet se quay đau ve huong Bac. Aruga đang muon Yamato quay ve huong Hoang cung, be kien Thien hoang truoc khi bi đanh chim. Nhung phi cong My tren may bay nhin xuong, thay chiec tau quay 180 đo ve huong nuoc Nhat tuong la no muon bo chay nen boi them 3 qua ngu loi.
Đai ta Jiro Nomura, si quan phu ta cua Aruga, vao luc 14 gio 5 phut đa xac đinh rang cong viec sua chua chiec tau khong the tien hanh đuoc nua. Do đo, Pho Đo đoc Seiichi Ito, nguoi đa đung tren đai chi huy suot tran đanh ra lenh đinh chi cuoc hanh quan va bo tau. Khu truc ham Fuyusuki đuoc goi đen bang co hieu vi radio đa hong đe nhan nhiem vu di tan, nhung chiec khu truc ham nay kho co the chay nhanh hon suc chim cua Yamato. Trung ta Hidechika Sakuma, ham truong cua Fuyusuki, so rang chiec tau khong lo se loi luon chiec khu truc ham xuong bien nen khong dam đen gan. Đung 14 gio 15 phut, qua ngu loi thu 12 trung vao chiec Yamato, tau nghieng 30 đo. Ham pho Nomura bao cao ham truong Aruga giay phut cuoi cung sap đen. Aruga lenh cho ham pho roi tau roi nho mot ha si quan khac lay day cot minh vao tru hai ban. Anh nay troi Aruga lai roi cung lay day buoc ban than nam canh đo. Ham truong Aruga thay the quat len:

"Đo ngu, chung may con tre phai song cho nuoc Nhat tuong lai."
Pho Đo đoc Ito bat tay cac si quan hien dien tren đai chi huy roi lui vao phong rieng đe chet theo tau. Chuan Đo đoc Morishita, tham muu truong cua Ito, đa phai tranh luan soi noi voi cac si quan tren đai chi huy muon chet theo tau, va cuoi cung ong đa thuyet phuc đuoc ho roi bo tau. Luc 14 gio 20 phut, Yamato đa nghieng han sang mot ben roi tu tu chim xuong (30°22′B 128°04′Đ). Bat ngo luc 14 gio 23 phut, chiec tau phat no voi am thanh co the nghe đuoc tu cach xa 200 km, ke đo khoi đen lan lon voi khoi trang boc len tao thanh hinh mot chiec nam khong lo cao đen 2.000 m. Vu no nay tham chi con đuoc khang đinh la đa lam roi mot so may bay My chung kien canh đo. Mot nhan chung minh hoa cu the cho khang đinh tren la Trung uy phi cong W. E. Delaney thuoc hang khong mau ham Belleau Wood. Chiec may bay TBF Avenger cua ong đang tan cong Yamato o tam thap nen khi vu no xay ra, no boc chay va buoc cac phi cong phai nhay khoi may bay. Hai nguoi khac đi cung Delaney do gap truc trac ve du đa chet đuoi rieng ong đa co gang nhay len mot chiec thuyen cao su va chung kien đuoc nhung giay phut cuoi cung cua Yamato. Nguyen nhan cua vu no đuoc xac đinh la do lua chay lan đen kho đan hai phao trong tau. Vu no nay cung đa cuu song Morishita va nhung nguoi khac vi đa đay ho vang ra khoi tau.
Tren mat bien đay nhung van go troi noi, dau loang khap noi va nhung thuy thu Nhat con song sot đa cung hat vang bai ca quen thuoc cua hai quan Nhat, bai Chien si ca:

Thinh thoang, xen vao am thanh bi trang nay la nhung tieng la to "Tenno Heika Banzai" (Thien Hoang van tue), chung to mot nguoi nao đo đang hat đa bi thuong nang hoac kiet suc nen đanh bo do nua chung bai hop xuong va xuoi tay vinh vien.
Trong luc đo, cac khu truc ham con lai cua Nhat tren đuong rut chay tiep tuc bi cac may bay My truy đuoi. Asashimo va Kasumi bi may bay My dung bom đanh chim; Suzutsuki bi trung mot trai bom vao ngay mui, phai tro ve Sasebo bang đong co hoi nuoc; Hatsushimo khong he bi trung mot vien đan nao va thuy thu đoan chi co hai nguoi bi thuong; Fuyuzuki hau nhu an toan mac du trung 2 hoa tien nhung hang chuc thuy thu thiet mang vi đan đai lien; Yukikaze cung hu hai nhe va co 3 thuy thu thiet mang. Ba chiec khu truc ham nay đa chat đay nhung nguoi con song sot đuoc vot tu bien len, bao gom 280 nguoi cua Yamato (nhung tai lieu khac nhau cho rang thuy thu đoan cua Yamato tu 2.750 đen 3.300 nguoi), 555 nguoi cua Yahagi (trong tong so 1.000 thuy thu đoan) va 800 nguoi cua Isokaze, Hamakaze va Kasumi. Mot so cuu binh Nhat con song sot đa khang đinh may bay My đa ban đan sung may vao nhung nhom thuy thu con song sot đang noi tren mat nuoc, trong khi so khac lai noi may bay My đa ngung tan cong đe cho cac khu truc ham cuu vot cac thuy thu. Trua ngay 8 thang 4, Đe nhi ham đoi, gio đay chi con lai 4 khu truc ham, đa ve đen Sasebo. Luc 17 gio 10 phut, Đo đoc Mitscher gui bao cao cho Đo đoc Spruance noi rang luc luong cua ong đa tan cong Yamato, Agano, 7 hoac 8 khu truc ham khac va ket qua la đanh chim đuoc 3, lam 2 chiec khac bi thuong rat nang va mat khoang 7 may bay. Trong bao cao cua minh, Mitscher đa co su nham lan giua hai tuan duong ham Yahagi va Agano.
Sau khi nhung gi con lai cua Đe nhi ham đoi ve đen Sasebo, Tong tu lenh ham đoi Lien hop đa gui giay tuyen duong cong trang cho ham đoi nay vi đa dung cam xa than, giup cho cac may bay tan cong đac biet thu đuoc mot ket qua vi đai trong cuoc chien vao ngay 7 thang 4. Ket qua vi đai o đay la viec 114 may bay cua Nhat, bao gom 60 may bay tiem kich, 40 may bay nem bom va 14 Kamikaze đa tan cong, gay hu hai cho hang khong mau ham Hancock, thiet giap ham Maryland va khu truc ham Bennett trong khi khoang 100 may bay bi ban ha.


Ket qua Cuoc hanh quan Ten-Go la tran đanh cuoi cung cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban trong Chien tranh the gioi thu hai. Ket qua la Đe nhi ham đoi ra khoi voi 1 sieu thiet giap ham, 1 tuan duong ham va 8 khu truc ham sau 2 gio bi tan cong boi 386 may bay xuat phat tu cac hang khong mau ham My, chi con 4 khu truc ham ton tai. Trong khi đo, phia My chi co 12 phi cong thiet mang va 10 may bay bi ban roi do hoa luc phong khong cua cac chien ham Nhat, mot so phi hanh đoan đuoc tau ngam va thuy phi co giai cuu. 2.449 nguoi cua Yamato, 446 nguoi cua Yahagi va 721 nguoi cua cac khu truc ham thiet mang (con so thiet mang cua nguoi Nhat trong tran nay nam tu 3.700 đen 4.250 theo nhieu tai lieu khac nhau). Viec đanh chim chiec Yamato đuoc xem la mot chien thang lon cua My, va bien tap vien quan su Hanson W. Baldwin cua to New York Times đa viet rang: "Su kien đanh chim chiec thiet giap ham moi Yamato cua Nhat... la mot bang chung... neu that su can đen, la đa đanh đung vao điem yeu chet nguoi cua nguoi Nhat tren bau troi va tren mat bien".
Cac khu truc ham Nhat tro ve sau cuoc hanh quan nay chi con tham gia chien đau rat it trong thoi gian con lai cua cuoc chien. Suzutsuki đa khong bao gio đuoc sua chua. Fuyuzuki sau khi đuoc sua chua lai bi trung thuy loi cua My tai Moji vao ngay 20 thang 8 nam 1945 va no khong con đuoc sua chua lan nua. Yukikaze song sot qua cuoc chien voi tinh trang hau nhu khong bi hu hai. Hatsushimo bi lanh mot trai thuy loi vao ngay 30 thang 7 gan Maizuru, nam trong bien Nhat Ban va no tro thanh chien ham thu 129, cung la khu truc ham cuoi cung cua Nhat chim trong Chien tranh the gioi thu hai.
Okinawa đuoc quan Đong Minh tuyen bo an toan vao ngay 21 thang 6 nam 1945, sau khi ca hai phia Nhat va My đeu chiu nhung ton that nang ne (hon 12.000 linh My va 100.000 linh Nhat thiet mang). Sau cung, vao ngay 15 thang 8 nam 1945, Đe quoc Nhat Ban đa chinh thuc đau hang Đong Minh sau su kien My nem hai qua bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki. Nhung chien thuat tu sat kieu nhu cuoc hanh quan Ten-Go, Kamikaze va su chong tra kien cuong cua nguoi Nhat qua tran Okinawa la nguyen nhan buoc My phai su dung bom nguyen tu đe ket thuc nhanh cuoc chien.
Su kien ve cuoc hanh quan Ten-Go luon đuoc luon đuoc to ra kinh trong tai Nhat Ban hien đai. Nen đien anh Nhat Ban đa hinh tuong hoa no thanh mot cau chuyen ve su hi sinh dung cam, quen minh nhung vo ich va phi hoai cua nhung nguoi thuy thu Nhat Ban muon bao ve que huong minh qua loat phim truyen hinh 1974-1975 mang ten Uchu senkan Yamato hay bo phim Otoko-tachi no Yamato ra đoi nam 2005 cua đao dien Junya Sato.
Cau chuyen ve ke chien thang va chien bai trong cuoc tran đung đo khong hai cuoi cung cua cuoc chien that đon gian nhung đa gay sung sot cho nhung nha thong ke. Luc luong hai quan hung manh, đa tung phat đong cuoc Chien tranh Thai Binh Duong qua tran tan cong Tran Chau cang, cuoi cung đa bi ha guc. Vao ngay 7 thang 4 nam 1945, voi viec Yamato bi đanh chim, Hai quan Nhat cung chim theo. Ngoai ra, chu "Yamato" thuong đuoc su dung nhu mot ten tho ca cua Nhat Ban. Do đo, su ket lieu chiec thiet giap ham Yamato cung la mot an du cho su ket thuc cua Đe quoc Nhat Ban.


Xem them Tran Okinawa
Seiichi Ito
Kamikaze


Chu thich Tham khao Le Vinh Quoc (2000). Cuoc chien tranh Thai Binh Duong (1941-1945). Huynh Van Tong. Viet Nam: Nha xuat ban Giao duc.
Tameichi Hara Yamamoto (1974). Tameichi Hara Yamamoto va nhung tran đanh lich su tren Thai Binh Duong II. Viet Nam: Tu sach Khoa hoc Nhan van.
Feifer, George (2001). "Operation Heaven Number One". The Battle of Okinawa: The Blood and the Bomb. The Lyons Press. ISBN 1-58574-215-5.
Jentschura, Hansgeorg (1977). Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945. Dieter Jung and Peter Mickel. Annapolis, Maryland: United States Naval Institute. ISBN 0-87021-893-X.
Skulski, Janusz (1989). The Battleship Yamato. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-019-X.
Yoshida, Mitsuru (1999). Requiem for Battleship Yamato. Richard H. Minear. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-544-6.
Spurr, Russell (1995). A Glorious Way to Die: The Kamikaze Mission of the Battleship Yamato, April 1945. Newmarket Press. ISBN 1-55704-248-9.
Morison, Samuel Eliot (2002) [1970], Victory in the Pacific, 1945, quyen 14 cua History of United States Naval Operations in World War II, Urbana, Ill.: Nha in Đai hoc Illinois, ISBN 0252070658, OCLC 49784806
Jackson, Robert (2000). The World's Great Battleships. Brown Books. ISBN 1-897884-60-5


Lien ket ngoai CombinedFleet.com: Chronological history of Yamato and actions during Ten-Go
Otoko Tachi No Yamato - Last Battle Scene - (IJN Battleship YAMATO) 1/3
Phim Nhat- Thiet giap ham Yamato bi đanh chim - Cuoc hanh quan Ten-Go