Trong khoa hoc va ky thuat, parts-per notation) la mot tap hop cac đon vi pseudo- đe mo ta cac gia tri nho cua cac đai luong khong thu nguyen khac nhau, vi du nhu ty le mol hoac ty le khoi luong. Cac đon vi thuong đuoc su dung la parts-per-million (ppm, 10−6), parts-per-billion (ppb, 10−9), parts-per-trillion (ppt, 10−12) va parts-per-quadrillion (ppq, 10−15). Cac đon vi nay khong phai la mot phan cua He đo luong quoc te (SI) va y nghia cua no khong ro rang.


Tong quan Parts-per notation thuong đuoc su dung đe mo ta cac dung dich loang trong hoa hoc, chang han nhu luong khoang chat hoa tan hoac cac chat o nhiem trong nuoc. So luong "1 ppm" co the đuoc su dung cho phan khoi luong neu chat o nhiem trong nuoc co mat o muc mot phan trieu gam tren gam dung dich mau. Khi thi nghiem voi dung dich nuoc, nguoi ta thuong cho rang khoi luong rieng cua nuoc la 1,00 g/mL. Do đo, nguoi ta thuong đanh đong 1 kg nuoc voi 1 L nuoc. Do đo, 1 ppm tuong ung voi 1 mg/L va 1 ppb tuong ung voi 1 μg/L.
Tuong tu, parts-per notation cung đuoc su dung trong vat ly va ky thuat đe bieu thi gia tri cua cac hien tuong ty le khac nhau. Vi du: mot hop kim kim loai đac biet co the gian no 1,2 micromet tren mot met chieu dai o moi đo C va gia tri nay se đuoc bieu thi bang "α = 1.2 ppm/°C". Parts-per notation cung đuoc su dung đe bieu thi su thay đoi, đo on đinh hoac đo lech chuan trong cac phep đo.


Chi trich Mac du Van phong Can đo Quoc te (mot to chuc tieu chuan quoc te con đuoc biet đen voi ten viet tat bang tieng Phap la BIPM) cong nhan viec su dung parts-per notation, nhung no khong chinh thuc la mot phan cua He đo luong quoc te (SI). Luu y rang mac du "phan tram" (%) khong phai la mot phan chinh thuc cua SI, ca BIPM va To chuc tieu chuan hoa quoc te (ISO) đeu cho rang "trong cac bieu thuc toan hoc, ky hieu % (phan tram) đuoc quoc te cong nhan co the đuoc su dung voi SI đe bieu thi so 0,01" cho cac đai luong khong thu nguyen. Theo IUPAP, "mot đieu tiep tuc gay kho chiu cho nhung nguoi theo chu nghia thuan tuy đon vi la viec tiep tuc su dung phan tram, ppm, ppb va ppt". Cac van đe chinh voi parts-per notation đuoc trinh bay duoi đay.


= Quy mo dai va ngan =
Do cac so đuoc đat ten bat đau bang "billion" ("ty") co cac gia tri khac nhau o cac quoc gia khac nhau, BIPM đe xuat tranh su dung "ppb" va "ppt" đe tranh gay hieu lam.


= Nghin voi nghin ty =
Mac du "ppt" thuong co nghia la "parts per trillion" ("mot phan nghin ty"), đoi khi no co nghia la "parts per thousand" ("mot phan nghin"). Tru khi y nghia cua "ppt" đuoc xac đinh ro rang, no phai đuoc xac đinh ngu canh.


= Ty le khoi luong voi ty le mol voi ty le the tich =
Mot van đe khac cua parts-per notation la no co the đe cap đen ty le khoi luong, ty le mol hoac ty le the tich. Vi thuong khong neu ro đai luong nao đuoc su dung, nen tot hon la viet đon vi la kg/kg, mol/mol hoac m3/m3 (mac du tat ca chung đeu khong co thu nguyen).
Viec su dung parts-per notation nhin chung kha co đinh trong tung nganh khoa hoc cu the, nhung thuong khong nhat quan khi su dung no trong cac nganh khac, khien mot so nha nghien cuu cho rang cach su dung (khoi luong/khoi luong, mol/mol, khoi luong/the tich,...) la chinh xac va nhung cach su dung khac la khong chinh xac. Gia đinh nay đoi khi khien ho khong chi đinh chi tiet cach su dung cua rieng ho trong cac an pham cua ho va do đo nhung nguoi khac co the hieu sai ket qua cua ho. Vi du, cac nha đien hoa thuong su dung the tich/the tich, trong khi cac nha ky thuat hoa hoc co the su dung khoi luong/khoi luong cung nhu the tich/the tich. Nhieu an pham hoc thuat o muc xuat sac khac khong chi đinh cach su dung parts-per notation.


Uno (đon vi khong thu nguyen đuoc đe xuat) Do tinh chat ruom ra cua viec bieu thi mot so đai luong khong thu nguyen nhat đinh theo huong dan cua SI, Lien đoan Quoc te ve Vat ly Thuan tuy va Ung dung (IUPAP) nam 1999 đa đe xuat su dung đon vi "uno" (ky hieu: U) đe bieu thi so 1 trong đai luong khong thu nguyen. Nam 2004, mot bao cao gui len Uy ban Quoc te ve Can đo (CIPM) tuyen bo rang phan ung đoi voi đe xuat nay "gan nhu hoan toan tieu cuc" va nguoi đe xuat chinh "đa đe nghi tu bo y tuong". Cho đen nay, uno van chua đuoc bat ky to chuc tieu chuan nao chap nhan.


Xem them Uy ban ky thuat đien quoc te
Phan tram (%)
Phan nghin (‰)


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Parts-per notation tai Wikimedia Commons
National Institute of Standards and Technology (NIST): Home page
International Bureau of Weights and Measures (BIPM): Home page