Hoi chung so xa hoi, hay am anh so xa hoi, (tieng Anh: social phobia, Social anxiety disorder) la mot dang trong nhom benh roi loan lo au đuoc mo ta boi đac điem so hai qua muc trong cac tinh huong xa hoi thong thuong. Bieu hien the chat thuong thay la tim đap nhanh, đo mat, đo mo hoi, kho chiu o da day, buon non. Nguoi benh boc lo su so hai manh liet va dai dang khi nguoi khac nhin minh hoac bi phe binh, luon so rang hanh vi cua minh se khien ban than roi vao tinh huong kho xu hoac bi be mat. Su so hai cua ho co the manh đen noi no can thiep nghiem trong vao cong viec, hoc tap hay nhung hoat đong khac. Mot so tinh huong xa hoi ma nguoi benh thuong tranh ne nhat đo la:

Noi chuyen truoc đam đong
Lam viec khi ai đo đang nhin minh
Noi chuyen tren đien thoai
Gap nguoi la
Hen ho
An o noi cong cong
Tra loi cau hoi trong lop hoc


Chan đoan Viec chan đoan am anh so xa hoi chi đuoc thuc hien khi hanh vi tranh ne, so hai cac tinh huong xa hoi anh huong toi cuoc song thuong ngay, lam suy giam kha nang lam viec va cac chuc nang xa hoi hoac lam cho nguoi đo cam thay đau kho. Cam nang Chan đoan va Thong ke Roi loan tam than (DSM-IV-TR) cua Hiep hoi Tam than hoc Hoa Ky va ICD 10 cung cap cac tieu chuan chan đoan sau:


Yeu to nguy co Nhung yeu to sau đay lam gia tang nguy co mac am anh so xa hoi:

Gioi tinh: Nu gioi co nguy co mac benh cao hon gap 2 lan so voi nam gioi.
Gia đinh: Co cha me hoac anh em tung mac benh.
Trai nghiem khong tot: Nhung nguoi truoc kia tung bi treu choc, bat nat, nhao bang hoac nhuc ma de mac benh hon. Ngoai ra bi lam dung tinh duc va gia đinh khong hoa thuan cung đuoc ghi nhan.
Tinh cach: Nhung đua tre co tinh cach nhut nhat, hay xau ho khi gap nguoi la. Tuy nhien, trong mot so truong hop, nhut nhat thuong bi nham lan voi hoi chung so xa hoi
Yeu cau cong viec: Tinh chat cong viec hay phai phat bieu truoc đam đong va gap nhieu nguoi co the la nhan to kich hoat benh.


Ti le Cung nhu mot so benh tinh than khac, am anh so xa hoi truoc đay đuoc cho rang co ti le mac nho, nguyen nhan la vi nhieu nguoi khong tim su giup đo, tren thuc te thi no kha pho bien. Nhung o đay mot lan nua cac con so thong ke gap phai van đe, do cac tieu chuan chan đoan am anh so xa hoi co nhieu điem mo ho va mang đac điem chung voi nhieu roi loan khac. Ve tuoi, benh thuong khoi phat trong nhom tu 11 đen 19, hiem khi xay ra sau tuoi 25, co ti le mac o nu cao gap 2 lan nam, tuy vay nam gioi lai đi chua tri nhieu hon. O My am anh so xa hoi la roi loan tam than pho bien thu ba sau tram cam va lam dung chat va ty le mac đoi voi mot nguoi trong suot cuoc đoi dao đong tu 3% đen 13%. Con theo du lieu cua Hoc vien Suc khoe Tam than Hoa Ky (NIMH) can benh anh huong đen khoang 5,3 trieu nguoi truong thanh o đay. Co rat nhieu bao cao khac nhau nhung noi chung đeu đua ra cac con so thay đoi tu 2% đen 7% nguoi truong thanh My mac benh. Con o Uc, vao nam 2003, trong đo tuoi tu 15 đen 24 am anh so xa hoi la can benh pho bien thu 8 đoi voi nam gioi va thu 5 đoi voi nu. Co kho khan trong viec phan đinh rach roi giua am anh so xa hoi voi ky nang xa hoi yeu hoac o nhung nguoi co tinh nhut nhat do vay ma o nhieu nghien cuu ti le mac benh tuong đoi cao.


Đieu tri Phan lon cac roi loan lo au co the đieu tri thanh cong thong qua luyen tap hoac đieu tri boi cac chuyen vien cham soc suc khoe tam than. Nghien cuu chi ra rang co hai kieu đieu tri chinh co hieu qua cao đo la lieu phap hanh vi nhan thuc va dung thuoc.


= Lieu phap hanh vi va hanh vi nhan thuc =
Lieu phap hanh vi nhan thuc (CBT) to ra rat co hieu qua trong viec đieu tri benh am anh so xa hoi. No gom hai thanh phan. Lieu phap nhan thuc giup nguoi benh thay đoi cac thoi quen (cac mau) suy nghi giup cho ho vuot qua noi so hai. Vi du nguoi benh co the đuoc giup đo đe vuot qua niem tin rang nhung nguoi khac luon quan sat va binh pham ve minh, con lieu phap hanh vi giup ho cam thay thoai mai hon trong cac tinh huong lam cho ho so hai.
Chia khoa cua phuong phap nay la hanh đong truc tiep đoi dien voi cac tinh huong lam cho ho so. Qua trinh nay noi chung gom 3 giai đoan. Giai đoan đau tien, nguoi benh đuoc lam quen voi tinh huong gay so hai, buoc thu hai gia tang dan dan cuong đo gay so hai bang cach tang nguy co bi chi trich do đo ho co the xay dung đuoc niem tin rang minh co kha nang kiem soat phe binh tu phia nguoi khac va buoc thu ba la tap cac ky nang đe vuot qua han no. Trong giai đoan nay, nguoi benh can phai tuong tuong ra cac tinh huong ma minh so hai nhat va đuoc khuyen khich phat trien kha nang đoi pho lai chung va nhan thuc đung loi phe binh.
Nhung giai đoan nay thuong đuoc ket hop voi viec quan ly lo au, vi du ho se đuoc day ky nang tho sau đe đieu khien lo au. Neu tat ca cac giai đoan tren đuoc tien hanh can than voi su tro giup cua bac si tri lieu se giup nguoi benh giam lo au lien quan đen cac tinh huong gay so hai. Neu đuoc tri lieu bang lieu phap hanh vi nhan thuc hoac chi rieng lieu phap hanh vi, su đoi đau voi so hai chi đuoc tien hanh khi đa san sang; no se đuoc tien hanh tu tu va hoan toan nam trong su chap nhan cua benh nhan, ho se trao đoi voi nha tri lieu đe tim ra cach thuc thuc hien phu hop nhat voi ban than.
Muc tieu chinh cua lieu phap hanh vi nhan thuc va lieu phap hanh vi la lam giam lo lang bang cach xoa bo niem tin hoac hanh vi duy tri cac roi loan lo au, chang han niem tin rang tot nhat la tranh cac tinh huong hoac đoi tuong gay so hai thay vi hoc hoi no.
Trong suot qua trinh đieu tri, nha tri lieu co the giao bai tap ve nha cho benh nhan. Cac lieu phap đieu tri keo dai it nhat 12 tuan. No co the đuoc tien hanh theo nhom, nhung nguoi co cung nhung van đe chung đuoc hop thanh mot nhom, va phuong phap nay đuoc goi la tri lieu theo nhom, cach nay rat tot boi vi ho hieu ro benh cua nhau, cung co cac kieu tri lieu khac danh cho cap vo chong hoac tri lieu gia đinh, muc đich la giup nhung nguoi than cua benh nhan co hieu biet hon ve can benh, đieu nay rat co ich cho viec chua tri. Chuong trinh ren luyen cac ky nang xa hoi cung co ich cho nguoi mac benh am anh so xa hoi.


= Dung thuoc =
Cung voi tri lieu tam ly, viec dung thuoc giu mot vai tro quan trong. Cac loai thuoc bao gom thuoc chong tram cam nhu SSRI (chat uc che tai hap thu serotonin co chon loc) va MAOI (monoamine oxidase inhibitor) đuoc cho la co hieu qua cao hon so voi benzodiazepenes. Mot so nguoi co thay đoi tot khi su dung beta-blocker loai thuoc thuong đuoc su dung đe đieu tri benh cao huyet ap.
Mot đieu quan trong trong viec đieu tri am anh so xa hoi đo la phai kien nhan va khong co quy chuan đieu tri nao co hieu qua voi tat ca benh nhan, phuong phap đieu tri can phai linh hoat đe phu hop voi tung nguoi. Bac si tri lieu va benh nhan can thao luan ky cang đe xac đinh đuoc ke hoach đieu tri co hieu qua cao nhat va đanh gia lo trinh đe co kha nang theo kip. Can đieu chinh lai ke hoach khi ma benh nhan khong co nhung bien chuyen nhu mong đoi.


Xem them Roi loan nhan cach tranh ne
Roi loan lo au
Roi loan lo au lan toa
Roi loan am anh cuong che
Mac cam ngoai hinh


Chu thich