Phong than dien nghia (gian the: 封神演义; phon the: 封神演義; binh am: fengshen yanyi), cung goi la Phong than bang (封神榜), la mot tieu thuyet truong thien thoi Minh va la mot trong nhung tac pham quan trong nhat cua the loai than ma. Thuong đuoc cho la cua tac gia Hua Trong Lam va Luc Tay Tinh, Phong than dien nghia đuoc xuat ban lan đau tien duoi dang sach trong khoang tu nam 1567 đen 1619. Tac pham ket hop nhieu yeu to lich su, truyen thuyet, than thoai, van hoa dan gian va gia tuong, tao nen mot buc tranh song đong ve he thong than tien va yeu ma trong van hoa Trung Quoc.
Phong than dien nghia bao gom 100 hoi, xoay quanh cau chuyen Vu Vuong phat Tru, trong đo 30 hoi đau tap trung mo ta su bao nguoc cua Tru Vuong va 70 hoi sau chu yeu ke ve cuoc chien giua hai trieu Thuong va Chu. Tac pham ket thuc voi su kien Tru Vuong tu sat, con Chu Vu Vuong đoat thien ha va phan phong chu hau, thiet lap trat tu moi. Tac pham đan xen nhieu yeu to than thoai Trung Hoa, bao gom cac than, tien, yeu, ma. Trong chung muc nao đo, Phong than dien nghia mo ta cuoc song cua nguoi Trung Hoa đuong thoi, noi ton giao co mot vai tro lon trong cuoc song hang ngay.


Tac gia Tac gia cua Phong than dien nghia co thuyet noi la Hua Trong Lam (gian the: 许仲琳; phon the: 許仲琳), hieu la Chung Son Dat Tau, nguoi Phu Ung Thien huyen Truc Le bien soan. Thuyet khac lai cho rang tac gia rat co the la Luc Tay Tinh (gian the: 陆西星; phon the: 陸西星), hieu Truong Canh, nguoi huyen Hung Hoa, tinh Giang To viet.


Noi dung tac pham Phong than dien nghia khoi đau voi chuyen ke ve vua Tru nha Thuong đen mieu tho Than Nu Oa dang huong, đa đe tho voi ham y bat kinh khien cho Nu Oa noi gian. Sau khi bam tay biet van so nha Thuong con 28 nam moi cham dut, Nu Oa đa sai ba yeu quai o mo Hien Vien me hoac vua Tru nham nhanh chong lam cho nha Thuong sup đo, nhung khong đuoc giet nguoi. Mot trong ba yeu quai la ho ly tinh đa đat hoa hau tu luyen ngan nam, chiem than xac Đat Ky, mot co gai đep, con gai Ky Chau To Ho, đuoc tien cung đe ra mat nha vua. Đuoc nha vua sung ai, Đat Ky gia dan dan long hanh, tru khu cac be toi trung thuc bang bao lac (tru đong nung đo), bay muu cung Vu Hon giet Khuong hoang hau va toan giet ca hai hoang tu la An Giao va An Hong. Ben canh đo, Đat Ky gia con tim cach hai 4 chu hau lon, xui vua Tru moi ho vao chau roi bat Tay Ba Hau la Co Xuong bo nguc.
Vien quan tong binh o cua quan Tran Đuong la Ly Tinh sinh con trai đat ten la Na Tra. Na Tra lam đo đe cua Thai At chan nhan, len bay tuoi đa đai nao Đong Hai, rut gan chan thai tu con cua Đong Hai Long Vuong Ngao Quang. Long Vuong đen nha Ly Tinh đoi đen mang. Na Tra khong chiu, quay lai ve đong tim thay nho chi bao. Sau đo Na Tra lap muu bat Long Vuong Ngao Quang tren đuong đen Thien mon (cong Troi), bat bien thanh con ran chui vao tay, hua khi quay tro lai se xin ta toi voi Ly Tinh. Nhung khi ve nha, Long Vuong đa thuat lai het toi trang cua Na Tra, sau đo đang van (cuoi may) đi mat, tro ve tap hop cac Long Vuong Bac Hai, Nam Hai va Tay Hai tim cach tri toi Na Tra. Bon Long Vuong thi tho than thong, bat Na Tra phai nop minh, bang khong se gay hoa loan cho gia đinh Ly Tinh va tram ho Tran Đuong. Na Tra vo cung u uat va cam phan, cuoi cung đong y tu van "loc xuong tra me, loc thit tra cha" đe cha me đuoc song. Sau khi chet, hon Na Tra phieu bat khong noi nuong nau, theo loi dan cua Thai At chan nhan ma ve bao mong lien tiep cho me. Nguoi me y mong lap mieu tho Na Tra nhung Ly Tinh lai bat pha đi vi so quan tren dem pha la me tin va vi van con buon tuc voi nghich tu. Sau khi dong choi tro ve, thay mieu tho do cha minh đot pha đi, Na Tra rat tuc gian va buon ba, đanh quay tro lai hoi y thay. Ong dung than thong tao moi than the cua Na Tra tu la, than va ngo sen. Tai tao xong than hinh, Na Tra mot muc cau đuoi đanh Ly Tinh. Sau nho Nhien Đang đao nhan va Van Thu quang phap thien ton hoa giai an oan phu tu, va theo pho Khuong Tu Nha giup nha Chu diet nha Thuong.
Khuong Tu Nha la đo đe cua Nguyen Thuy Thien Ton tren nui Con Lon, vang lenh thay xuong nui giup nha Chu diet nha Thuong. Tu Nha o lai nha mot nguoi ban giau co, va cung thanh gia that voi mot ba lao tuoi ngoai 60. Ong co tinh ke sinh nhai bang nhieu cach nhu đan sot, buon ban nhung đeu that bai. Sau đo, ong ben duyen voi nghe xem que boi menh, nho tai nang va đao đuc cao day ma ong tro nen rat noi tieng va co cua du gia. Sau đo ong bat va giet đuoc Ty ba tinh (đan ty ba thanh tinh), ban cua Đat Ky gia, va nho đo ong đuoc vua Tru phong chuc Ha Đai phu trong coi thien van đia ly. Đe tra thu, Đat ky bay ve viec cat Loc Đai, do Tu Nha phu trach. Biet la ke cua Đat Ky gia, ong van mot muc can Tru vuong xay Loc Đai. Tru Vuong phan ong chet, ong nhay xuong nuoc nhung khong chet, dung phep 'đon thuy' ma quay ve nha. Ong co khuyen vo cung đi sang Tay Ky nhung ba coi thuong ong, nhat quyet khong đi, hai nguoi ly di tu đay. Sau đo ong giup hang tram nguoi dan Trieu Ca, thi tho phap thuat đua ho sang ap Tay Ky thuoc đat nha Chu. Bay gio Tay Ba Co Xuong tron thoat khoi nguc đa tim đen Khuong Tu Nha nho giup đo.
Trong mot tran chien, nha Chu đa đanh bai quan cua vua Tru, nhung vua Tru khong vi the ma hoi cai, van tiep tuc gheo vo cua Hoang Phi Ho la Gia Thi, khien Phi Ho tuc gian. Phi Ho đa vuot 5 cua ai ve voi nha Chu.
Voi su giup suc cua Giao chu Thong Thien, vua Tru sai 36 lo quan tien đanh ap Tay Ky. Trong tran chien nay, đuoc hau thuan cua Xien Giao, nha Chu đa đanh bai 36 lo quan cua vua Tru. Tuy vay, vua Tru van tiep tuc hoang dam tan bao, khong biet hoi cai, va cac nuoc chu hau phai hop luc tien đanh. Trong tran chien đoi đau khoc liet cuoi cung nay, quan cua vua Tru đa that bai tham hai, vua Tru tu thieu, Đat Ky gia cung bi giet chet. Khuong Tu Nha đuoc Nguyen Thuy Thien Ton trao quyen phan phong cac than, con Chu Vu Vuong (tuc Co Phat, con Co Xuong) cung đuoc quyen tan phong cac chu hau.


Bang phong than Ve Bang phong than co the tom tat nhu sau: Đat Than Chau trieu đai Nha Thuong co 3 giao phai cung phat trien ruc ro đo la: Xien Giao, Triet Giao, Đao Giao. Đung đau 3 giao phai lan luot la Nguyen Thuy Thien Ton, Thong Thien Giao chu va Lao Tu (tuc Đao Đuc Thien Ton). Cau chuyen đuoc bat đau khi muoi hai đe tu cua Nguyen Thuy Thien Ton đeu la tien pham luat sat sinh nen phai bi đay xuong tran chiu kho. Ngoc Hoang Đai Đe truyen chi du cho hai giao phai Xien Giao va Triet Giao đua 365 giao đo pham toi xuong tran lap cong trang sau nay se phong than cho đu so nha troi. 12 đe tu cua Nguyen Thuy Thien Ton phai ha gioi pho nha Chu diet nha Thuong.
Trong bang phong than se đuoc chia lam 8 bo: 4 bo tren la Loi, Hoa, On, Đau. 4 bo duoi la Than Mua, Than May, Than Nui, Than Sao. Sau khi Tru Vuong mat nuoc, Vu Vuong ra đoi thi dua vao cong toi cua tung than đe phan ngoi cao thap. Chinh vi le đo ma Khuong Tu Nha - mon đo cua Nguyen The Thien Ton (Nguyen Thuy Thien Ton) đuoc xuong tran gian pho Chu diet Tru. Tuong truyen đai Phong Than đuoc Khuong Tu Nha xay dung vao đoi Vu Vuong, do Ba Giam (Nguyen soai cua Hoang Đe Hien Vien đi đanh giac Xi Vuu, bi chet tran tai Đong Hai) đoc thuc, Ngu Loi Than phu trach xay dung, đay la noi cac linh hon 365 giao đo đa dut no tran se yen vi truoc ngay đuoc Nguyen The phong sac thanh than.


Đon nhan = Gia tri nghe thuat =
Bang Phong Than co dung nap ca nhung tu lieu lich su va nhung hu cau, truyen thuyet, ton giao nen yeu to khoa truong rat đam net. Ly tuong vua sang toi hien cua tac gia cung boc lo qua nhung chuong hoi viet ve Vu Vuong va Khuong Tu Nha. Tieu thuyet vi cuoc chien đau giua chinh-ta noi tren cho "menh troi", "khi so", đac trung cho van hoa Than truyen cua Than Chau Trung Hoa. Tac pham đe cao vai tro cua Đao Giao tren vai tro cua đao si, binh tuong, than tien van dung am duong, tuong so, ky mon đon giap va cho la so phan con nguoi đeu do troi đat sap đat, huong toi con nguoi ve so troi đa đinh. Ve nghe thuat mieu ta, nhan vat trong Phong than dien nghia đuoc đac ta sinh đong nen tro thanh nhung ca tinh luu truyen rong rai trong dan gian.


= Phe phan =
Mac du ngay nay đuoc xem la mot trong nhung tac pham kinh đien cua van hoc Trung Quoc, cuon tieu thuyet khong phai luc nao cung đuoc đanh gia cao nhu vay. Khi so sanh tac pham voi nhung tieu thuyet Trung Quoc khac trong qua khu, nha van Lo Tan nhan đinh trong cuon sach Su luoc tieu thuyet Trung Quoc (1930) cua minh rang Phong than dien nghia "thieu tinh hien thuc cua Thuy hu va tri tuong tuong xuat chung cua Tay du ky."


Ban dich Phong than dien nghia tung đuoc Le Quy Đon va Trinh Xuan Thu trong đoan su gia Viet Nam sang cong nha Thanh nam 1762 chon mua mang ve nuoc, nhung đen Que Lam thi bi giu lai. Đau the ky 20, tac pham nay lan đau tien đuoc Tran Phong Sac dich ra tieng Viet. Sau co ban dich cua Mong Binh Son, đuoc tai ban nhieu lan.


Chuyen the Cuon tieu thuyet đa gay tac đong đang ke len van hoa Trung Quoc va van hoa Nhat Ban. Tac pham đuoc chuyen the duoi nhieu hinh thuc, gom phim truyen hinh, manhua, manga va tro choi đien tu. Mot vai ban chuyen the đang chu y đuoc liet ke duoi đay:

Chuong trinh phat thanh binh thu nam 1970 cua Vien Khoat Thanh, thuat lai toan bo Phong than dien nghia trong 200 tap.
The Story of Chinese Gods, mot bo phim hoat hinh ve tay nam 1976.
God's Parade, mot bo phim truyen hinh cua TVB nam 1981 voi mot bai hat do Trinh Thieu Thu the hien.
Su ra đoi cua nha Chu, tieu phan đau tien trong loat manhua Hong Kong Thien tu truyen ky cua Hoang Chan Long.
Hoshin Engi, mot bo manga va anime Nhat Ban dua tren cuon tieu thuyet.
Đat Ky Tru Vuong, mot bo phim truyen hinh Hong Kong nam 2001 do đai TVB san xuat.
Mystic Heroes (ハトル封神, Batoru Hoshin), mot tro choi đien tu nam 2002 cua Koei chu yeu dua tren cuon sach.
Phong than bang: Phuong minh Ky son, mot bo phim truyen hinh Trung Quoc nam 2007. Ke đo la phan tiep theo ra mat nam 2009 la Phong than bang: Vu vuong phat Tru.
Warriors Orochi, mot loat tro choi đien tu do Koei san xuat. Tro choi co su gop mat cua ba nhan vat tu tieu thuyet – Đat Ky (ten Da Ji trong game), Na Tra va Khuong Tu Nha (ten Taigong Wang trong game).
Phong than anh hung bang, mot bo phim truyen hinh nguoi đong cua Trung Quoc nam 2014 do Đai Truyen hinh Son Đong san xuat va co su tham gia cua Tran Kien Phong va Truong Hinh Du.
Phong than truyen ky, mot bo phim đien anh 3D cua Trung Quoc nam 2016 do Tap đoan giai tri Tinh Hoa san xuat, co su tham gia cua Huong Ta vai nhan vat chinh Loi Chan Tu, Ly Lien Kiet vai Khuong Tu Nha, Luong Gia Huy vai Tru Vuong, Co Thien Lac vai Khong Tuoc Minh Vuong, Huynh Hieu Minh vai Duong Tien, Angelababy vai tien ca, Pham Bang Bang vai Đat Ky va Van Chuong vai Na Tra.
Chronicles of the God's Order, mot bo manhua cua Hong Kong đang viet do.
Na Tra: Ma đong giang the, mot bo phim hoat hinh 3D cua Trung Quoc nam 2019.
Phong than dien nghia, mot bo phim truyen hinh nguoi đong cua Trung Quoc nam 2019 do Mango Studio san xuat va co su tham gia cua Vuong Le Khon, La Tan, Truong Bac, Vu Hoa Vy, Đang Luan va Chau Trieu Long.
Khuong Tu Nha, mot bo phim hoat hinh 3D cua Trung Quoc nam 2020.
Tan Phong than bang: Na Tra tai sinh, mot bo phim hoat hinh 3D cua Trung Quoc nam 2021.
Phong Than Tam Bo Khuc 2: Creation of the Gods 2, phim đien anh đuoc cong chieu tai Trung Quoc vao 29/01/2025 voi su tham gia dien xuat cua Phi Tuong (Christ Phillip) va Naran (Na Nhien Naran)


Chu thich Tham khao Tu đien van hoc (bo moi), Nha xuat ban The gioi, H. 2003, trang 1415-1416.


Lien ket ngoai Fengshen Yanyi (Chinese novel) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)