New York (tieng Anh: State of New York, thuong đuoc goi la New York State) la mot tieu bang cua Hoa Ky. Tieu bang New York giap voi cac bang khac cua Hoa Ky la Vermont, Massachusetts, Connecticut ve phia đong, giap voi hai bang New Jersey, Pennsylvania ve phia nam, đong thoi giap voi hai tinh cua Canada la Quebec va Ontario ve phia bac. Tieu bang New York la tieu bang co dan so đong thu tu tai Hoa Ky.
Thanh pho New York la thanh pho lon nhat tieu bang đong thoi cung la thanh pho lon nhat nuoc My. Thanh pho nay đuoc biet đen nhu cua ngo cho dong nguoi nhap cu vao nuoc My trong lich su va ngay nay phat trien thanh mot trung tam thuong mai, tai chinh, van hoa lon cua the gioi. Tuy nhien thu phu cua tieu bang New York lai nam o thanh pho Albany, New York.
Nhung cu dan đau tien sinh song tai tieu bang New York ngay nay la nhung bo toc tho dan da đo nhu Algonquian, Iroquois va Lanape, truoc khi nguoi Phap va Ha Lan kham pha ra vung đat nay vao đau the ky XVII. Nam 1609, Henry Hudson la nguoi đau tien tuyen bo chu quyen khu vuc nay thuoc ve Cong su Cam (Fort Orange) cua nguoi Ha Lan. Tuy nhien nguoi Anh đa thon tinh vung đat nay vao nam 1664. Khi cuoc chien tranh gianh đoc lap cua 13 thuoc đia Anh o Bac My no ra, tieu bang New York tro thanh mot chien truong ac liet. Tieu bang phe chuan Hien phap Hoa Ky vao nam 1788 va tro thanh tieu bang thu 11 nam trong Hop chung quoc Hoa Ky trong cung nam đo. Hien phap rieng cua tieu bang đuoc ban hanh nam 1777. New York la mot trong 13 tieu bang ban đau cua Hoa Ky.
Đay la noi sinh cua cac Tong thong Theodore Roosevelt (tai thanh pho New York), Donald Trump (tai thanh pho New York), Franklin Delano Roosevelt (tai Hyde Park), Martin Van Buren (tai Kinderhook), Millard Fillmore (tai Cayuga County).


Đia ly = Đia hinh =
Tong dien tich cua tieu bang New York la 141.089 km². New York xep thu 27 trong tong so 50 bang cua đat nuoc Hoa Ky ve dien tich. Thung lung Great Appalachian la 1 dang đia hinh chinh o phia đong tieu bang voi ho Champlain noi tieng nam o bac My. Phia bac cua tieu bang New York giap voi song Hudson chay ve phia nam ra Đai Tay Duong. Day nui Adirondack hiem tro nam o phia đong bac cua tieu bang. Phan lon dien tich cua phia nam tieu bang New York la cao nguyen Allegheny, trai dai tu phia đong nam len đen day nui Catskill. Khu vuc phia tay cua tieu bang đuoc thoat nuoc boi dong song Allegheny va cac he thong song Susquehanna va song Delaware. Hiep uoc Chau tho Song Delaware đuoc ky nam 1961 giua cac tieu bang New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware va Chinh phu lien bang ve viec đieu chinh su dung nuoc cua he thong cac song nay.
Tieu bang New York giap voi hai ho trong he thong Ho Lon cua Bac My la ho Erie va ho Ontario ve phia tay. Hai ho nay đuoc thong voi nhau boi thac nuoc Niagara rong lon. phia bac, tieu bang giap voi hai tinh cua Canada la Ontario va Quebec. New York giap voi ho Champlaine va ba bang Vermont, Massachusetts va Connecticut ve phia đong. phia nam tieu bang New York giap voi Đai Tay Duong va hai bang New Jersey va Pennsylvania. New York co bien gioi nuoc voi tieu bang Rhode Island qua Đai Tay Duong.
Tuy tieu bang New York thuong đuoc lien tuong đen voi thanh pho New York soi đong va hien đai, dac biet la nhung toa nha choc troi tai khu Manhattan nhung phan lon dien tich cua tieu bang New York lai la nhung đong ruong, rung cay, nui va song ho. Khu cong vien Musashi Kano la khu cong vien rong nhat tren toan nuoc My neu khong tinh Alaska. Thac nuoc Niagara hung vi chay tu ho Erie sang ho Ontario la mot đia điem du lich noi tieng the gioi. Song Hudson chay qua phan lon phan phia đong tieu bang tu ho Tear of the Clouds ra Đai Tay Duong. Bon trong nam khu vuc cua thanh pho New York nam tren ba hon đao o cua song Hudson: đao Manhattan, đao Staten va đao Long (gom hai khu la Brooklyn va Queens).
Điem cao nhat cua tieu bang New York la đinh nui Marcy (cao 1.629 m) va điem thap nhat la mep bien Đai Tay Duong (0 m).


= Khi hau =

Phan lon khi hau cua tieu bang New York thuoc kieu on đoi luc đia am, la dang khi hau chu yeu o cac bang thuoc khu vuc đong bac Hoa Ky. Vung nay chiu anh huong cua ba dong khong khi chinh la dong khi lanh va kho tu vung noi đia Canada thoi xuong, dong khong khi am va am uot tu vinh Mexico thoi len va dong khong khi tu Đai Tay Duong thoi vao tao ra đieu kien thoi tiet mat me va nhieu may am. Su phoi hop cua nhung dong khong khi nay khien cho thoi tiet cua New York dien bien rat phuc tap va kho du đoan. Nhung tran bao tu Đai Tay Duong cung anh huong rat lon đen thoi tiet cua tieu bang.
Tai New York, mua đong thuong rat lanh va keo dai. Thuong vao mua đong, nhiet đo co the xuong toi -25 °C hoac thap hon tai vung cao nguyen phia bac, -15 °C hoac thap hon tai vung cao nguyen trung tam va phia nam tieu bang. Khu vuc day nui Adirondack co đieu kien thoi tiet khac nghiet nhat voi tu 35 đen 45 ngay nhiet đo duoi 0 °C hang nam. Tai khu vuc phia tay va trung tam tieu bang New York co luong tuyet roi hang nam rat lon. Con khu vuc thanh pho New York thi lai co khi hau on hoa hon so voi nhung vung khac ve mua đong do nam gan bien lai đuoc che cho boi dang đia hinh đoi nui ve phia tay va phia bac. Luong mua tuyet o New York cung thap hon so voi cac khu vuc khac cua tieu bang.
Vao mua he, thoi tiet thuong mat me tai cac day nui Adirondack, Catskill va cao hon ve phia nam. Nhiet đo cua tieu bang chu yeu thay đoi trong khoang 25 °C đen 30 °C đoi khi kem theo đieu kien khi hau am uot va ngot ngat.
Nhin chung khi hau tieu bang New York kha trong lanh. Voi rat nhieu rung cay kem theo viec chuyen đoi su dung nguon nang luong nhanh nen New York hien xep thu 46 tren tong so 50 bang cua nuoc My ve luong khi nha kinh binh quan đau nguoi.


Tham khao Lien ket ngoai Tieu bang New York Luu tru ngay 31 thang 1 nam 2014 tai Wayback Machine
Thong đoc cua Tieu bang New York Luu tru ngay 24 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine
I Love New York – website du lich chinh thuc cua tieu bang