Bong ro la mot mon the thao đong đoi, trong đo hai đoi, thuong gom nam hoac ba cau thu, đoi đau nhau tren mot san hinh chu nhat hoac nua san đoi voi bong ro ba đau ba, canh tranh voi muc tieu chinh cua nem mot qua bong (đuong kinh khoang 9,4 inch (24 cm) qua vong đai cua ro (đuong kinh 18 inch (46 cm) cao 10 foot (3,048 m) đuoc gan tren mot tam bang o moi đau cua san) trong khi ngan chan đoi đoi phuong lam đieu tuong tu vao ro cua phe minh. Mot cu nem ro gan trong pham vi quy đinh co gia tri hai điem, con cu nem ro đuoc thuc hien tu phia sau vach ba điem se co gia tri ba điem. Sau khi pham loi, thoi gian dung choi va nguoi choi bi pham loi hoac đuoc chi đinh đe nem pham loi ky thuat đuoc cung cap mot hoac nhieu cu nem phat mot điem, ngoai ra con co phat nhan đuoc đuong banh ( cau thu đoi co nguoi bi pham loi se đuoc phat banh tu vi tri pham loi ngoai bien ). Đoi nao co nhieu điem nhat vao cuoi tran se thang, nhung neu tran đau ket thuc voi so điem hoa, thi mot khoang thoi gian choi bo sung (them gio) la bat buoc.
Nguoi choi đay bong bang cach đap nay no trong khi đi hoac chay (re bong) hoac bang cach chuyen no cho đong đoi, ca hai đeu đoi hoi ky nang đang ke. Khi tan cong, nguoi choi co the su dung nhieu cach khac nhau nhu len ro (layup), nem ro (shoot) hoac up ro (dunk); khi phong thu, ho co the cuop bong tu mot nguoi đieu bong, đanh chan hoac chan cu nem ro; cac hanh vi tan cong hoac phong thu co the đuoc nem lai, đo la, mot cu đanh bi truot nay ra tu vanh ro hoac bang gan ro. Se la vi pham luat khi nhac hoac keo chan tru ma khong re bong, mang bong hoac cam bong bang ca hai tay sau đo tiep tuc re bong.
Nam cau thu o moi ben roi vao nam vi tri choi, cau thu cao nhat thuong la center la truc cua toan đoi, thuong giao tranh o khu vuc can ro ( hinh thang/vuong ) co tam nhin rong đe phong thu va kha nang nhan banh rebound. Nguoi co chieu cao ngang hoac thap hon Trung phong mot chut va manh ve kha nang tan cong can ro la power forward, nguoi co kha nang di chuyen nhanh nhen va chuyen banh la small forward, nguoi choi thap hon, co kha nang xu ly bong va nem tot se la shooting guard, va nguoi thuc hien chien thuat cua huan luyen vien bang cach quan ly viec thuc hien cac loi choi tan cong va phong thu (đinh vi cach choi), đieu phoi bong la hau ve dan bong (Point Guard). Mot cach khong chinh thuc, bong ro co the choi theo cac kieu: ba đau ba, hai đau hai va mot - mot.
Đuoc phat minh vao nam 1891 boi giao vien the duc nguoi My goc Canada James Naismith o Springfield, Massachusetts, Hoa Ky, bong ro đa phat trien đe tro thanh mot trong nhung mon the thao pho bien va đuoc xem rong rai nhat tren the gioi. Hiep hoi Bong ro Quoc gia (NBA) la giai đau bong ro chuyen nghiep lon nhat tren the gioi ve muc đo pho bien, muc luong, tai nang va muc đo canh tranh. Ben ngoai Bac My, cac cau lac bo hang đau tu cac giai đau quoc gia đu đieu kien đen cac giai vo đich luc đia nhu EuroLeague va Giai vo đich bong ro chau My. World Cup bong ro FIBA va Giai bong ro Olympic nam la nhung su kien quoc te lon cua mon the thao nay va thu hut cac đoi tuyen quoc gia hang đau tu khap noi tren the gioi. Moi luc đia to chuc cac cuoc thi trong khu vuc cho cac đoi tuyen quoc gia, nhu EuroBasket va FIBA AmeriCup.
Giai bong ro the gioi bong ro nu FIBA va Giai bong ro Olympic nu co cac đoi tuyen quoc gia hang đau tu cac giai vo đich luc đia. Giai đau chinh o Bac My la WNBA (Giai vo đich bong ro hang I NCAA danh cho nu cung rat pho bien), trong khi cac cau lac bo manh nhat chau Au tham gia EuroLeague Women.
Tieng Viet truoc nam 1975 o Mien Nam Viet Nam con dung danh tu lam cau cho bo mon bong ro. 


Lich su = Hinh thanh =

Đau thang 12 nam 1891, James Naismith, nguoi Canada, mot giao su va nguoi huan luyen giao duc the chat tai Truong Đao tao Hiep hoi Co đoc tre Quoc te  (YMCA) (ngay nay, Truong Cao đang Springfield) o Springfield, Massachusetts, đa co gang giu lop hoc tap the duc cua minh hoat đong vao mot ngay mua. Ong tim kiem mot tro choi trong nha manh me đe giu cho hoc sinh cua minh đuoc o lai va o muc đo phu hop cua the duc trong mua đong dai o New England. Sau khi tu choi cac y tuong khac vi qua tho hoac kem phu hop voi cac phong tap the duc treo tuong, ong đa viet cac quy tac co ban va đong đinh mot gio đao len 10 foot (3,0 m) đuong ray tren cao. Trai nguoc voi luoi bong ro hien đai, gio đao nay van giu đuoc đay cua no va cac qua bong phai đuoc lay bang tay sau moi "ro" hoac điem ghi đuoc; tuy nhien, đieu nay to ra khong hieu qua, do đo, đay cua ro đa bi loai bo, cho phep cac qua bong đuoc roi ra voi mot chot dai moi lan.

Bong ro ban đau đuoc choi voi mot qua bong đa. Vao thoi điem đo, nhung qua bong tron tu "bong đa" đa đuoc tao ra voi mot bo day buoc đe đong lo can thiet đe chen tui bang quang bom hoi sau khi cac đoan khac cua vo bong đuoc lat ra ben ngoai. Nhung day buoc nay co the gay kho khi nhung đuong chuyen nay va re bong la khong the đoan truoc. Cuoi cung, mot phuong phap may bong khong co ren đa đuoc phat minh, va su thay đoi trong tro choi nay đa đuoc Naismith chung thuc. (Trong khi đo trong bong đa My, viec giu ren tren bong to ra thuan loi cho viec nam bong va đuoc duy tri cho đen ngay nay.) Nhung qua bong đau tien đuoc lam rieng cho bong ro co mau nau, va chi đen cuoi nhung nam 1950, Tony Hinkle, thay rang mot qua bong se de thay hon đoi voi nguoi choi va khan gia, đa gioi thieu qua bong mau cam hien đang đuoc su dung pho bien. Re bong khong phai la mot phan cua tro choi ban đau ngoai tru "đuong chuyen nay" cho đong đoi. Chuyen bong la phuong tien chinh cua chuyen đong bong. Re bong cuoi cung đa đuoc gioi thieu nhung bi gioi han boi hinh dang bat đoi xung cua nhung qua bong ban đau.  Re bong tro nen pho bien vao nam 1896, voi quy tac chong re bong đoi vao nam 1898.
Cac gio đao đa đuoc su dung cho đen nam 1906 khi cuoi cung chung đuoc thay the bang vong kim loai voi cac tam nen. Mot su thay đoi tiep theo đa som đuoc thuc hien, đe bong đon gian chi roi qua ro. Bat cu khi nao mot nguoi co bong trong ro, đoi cua anh ta se gianh đuoc mot điem. Đoi nao gianh đuoc nhieu điem nhat se thang tran đau. Cac gio ban đau đuoc đong đinh vao ban cong gac lung cua san choi, nhung đieu nay to ra khong thuc te khi khan gia o ban cong bat đau can thiep vao cac canh quay. Tam bang đen đa đuoc gioi thieu đe ngan chan su can thiep nay; no co tac dung bo sung la cho phep cac cu đanh bat lai. Nhat ky viet tay cua Naismith, đuoc chau gai cua ong phat hien vao đau nam 2006, cho thay ong rat lo lang ve tro choi moi ma ong đa phat minh ra, trong đo ket hop cac quy tac tu mot tro choi tre em co ten la duck on a rock, vi nhieu nguoi đa that bai truoc đo.
Frank Mahan, mot trong nhung nguoi choi tu tro choi đau tien, đa tiep can Naismith sau ky nghi Giang sinh, đau nam 1892, hoi ong du đinh goi tro choi moi cua minh la gi. Naismith tra loi rang ong đa khong nghi ve no boi vi anh ta đa tap trung vao viec bat đau tro choi. Mahan cho rang no đuoc goi la "qua bong Naismith", luc đo ong cuoi, noi rang mot cai ten nhu the se giet chet bat ky tro choi nao. Mahan sau đo noi, "Tai sao khong goi no la bong ro?" Naismith tra loi: "Chung toi co mot cai ro va mot qua bong, va duong nhu đo se la mot cai ten hay cho no."  Tro choi chinh thuc đau tien đuoc choi trong nha thi đau YMCA o Albany, New York, vao ngay 20 thang 1 nam 1892, voi chin nguoi choi. Tro choi ket thuc voi ty so 1-0; cu nem ro đuoc thuc hien tu 25 foot (7,6 m), tren mot san bong chi bang mot nua san Streetball hoac san cua Hiep hoi Bong ro Quoc gia (NBA) ngay nay.
Vao thoi điem đo, bong đa đang đuoc choi voi 10 nguoi mot đoi (đuoc tang len 11 sau đo). Khi thoi tiet mua đong qua lanh đe choi bong đa, cac đoi đuoc đua vao trong nha, va that thuan tien khi ho chia lam đoi va choi bong ro voi nam nguoi moi ben. Đen nam 1897-1898 đoi gom nam nguoi đa tro thanh tieu chuan.


= Bong ro đai hoc =

Cac tin đo ban đau cua bong ro đa đuoc gui đen cac YMCA tren khap Hoa Ky va no nhanh chong lan rong khap Hoa Ky va Canada. Đen nam 1895, no đa đuoc thanh lap tai mot so truong trung hoc danh cho phu nu. Mac du YMCA chiu trach nhiem ban đau phat trien va truyen ba tro choi, nhung trong mot thap ky, no khong khuyen khich mon the thao moi nay, khi tro choi tho bao va đam đong on ao bat đau lam mat đi nhiem vu chinh cua YMCA. Tuy nhien, cac cau lac bo the thao nghiep du, cao đang va cau lac bo chuyen nghiep khac nhanh chong lap đay khoang trong. Trong nhung nam truoc The chien I, Lien đoan the thao nghiep du va Hiep hoi the thao lien truong Hoa Ky (tien than cua NCAA) đa tranh gianh quyen kiem soat cac quy tac cua tro choi. Giai đau chuyen nghiep đau tien, Giai bong ro quoc gia, đuoc thanh lap vao nam 1898 đe bao ve nguoi choi khoi bi boc lot va đe quang ba cho mot tro choi it tho bao hon. Giai đau nay chi keo dai nam nam.
James Naismith la nhan to chinh trong viec thanh lap bong ro đai hoc. Đong nghiep CO Beamis cua anh đa huan luyen đoi bong ro đai hoc đau tien chi mot nam sau tran đau Springfield YMCA tai ngoai o Pittsburgh Geneva College. Ban than Naismith sau đo đa huan luyen tai Đai hoc Kansas trong sau nam, truoc khi trao day cuong cho huan luyen vien noi tieng Forrest "Phog" Allen. Mon đe cua Naismith, Amos Alonzo Stagg, đa mang bong ro đen Đai hoc Chicago, trong khi Adolph Rupp, mot sinh vien cua Naismith o Kansas, rat thanh cong voi tu cach la huan luyen vien tai Đai hoc Kentucky. Vao ngay 9 thang 2 nam 1895, tro choi 5 tren 5 lien truong đau tien đuoc choi tai Đai hoc Hamline giua Hamline va Truong Nong nghiep, lien ket voi Đai hoc Minnesota. Truong Nong nghiep đa thang 9-3.
Nam 1901, cac truong đai hoc, bao gom Đai hoc Chicago, Đai hoc Columbia, Đai hoc Cornell, Đai hoc Dartmouth, Đai hoc Minnesota, Hoc vien Hai quan Hoa Ky, Đai hoc Colorado va Đai hoc Yale bat đau tai tro cho cac tro choi cua nam gioi. Nam 1905, chan thuong thuong xuyen tren san bong đa khien Tong thong Theodore Roosevelt đe nghi cac truong đai hoc thanh lap mot co quan quan ly, dan đen viec thanh lap Hiep hoi The thao Lien truong Hoa Ky (IAAUS). Nam 1910, co quan đo se đoi ten thanh Hiep hoi the thao truong đai hoc quoc gia (NCAA). Tran bong ro lien đai hoc đau tien cua Canada đuoc choi tai YMCA o Kingston, Ontario vao ngay 6 thang 2 nam 1904, khi truong đai hoc McGill, truong đai hoc đa đen tham Đai hoc Queen. McGill thang 9-7 sau khi đau them gio; điem so la 7-7 khi ket thuc phan choi quy đinh va thoi gian đau them muoi phut đa co ket qua. Mot luong khan gia đong đao đa theo doi tran đau.
Giai đau vo đich quoc gia cho nam đau tien, Hiep hoi quoc gia cua lien truong bong ro giai đau, ma van con ton tai nhu cac Hiep hoi quoc gia cua lien truong Đien kinh (NAIA) giai đau, đuoc to chuc vao nam 1937. Giai vo đich quoc gia đau tien cho cac đoi NCAA, Giai đau moi quoc gia (NIT) tai New York, đuoc to chuc vao nam 1938; giai đau quoc gia NCAA se bat đau mot nam sau đo. Bong ro đai hoc đa bi rung chuyen boi cac vu be boi co bac tu nam 1948 đen 1951, khi hang chuc cau thu tu cac đoi hang đau co lien quan đen viec dan xep ty so tran đau va cao điem. Mot phan do la mot hiep hoi the thao gian lan, NIT mat đi tai tro cho giai đau NCAA.


= Bong ro trung hoc =

Truoc khi hop nhat khu hoc chanh rong rai, hau het cac truong trung hoc My đeu nho hon nhieu so voi cac truong trung hoc ngay nay. Trong nhung thap ky đau tien cua the ky 20, bong ro nhanh chong tro thanh mon the thao lien truong ly tuong do cac yeu cau ve thiet bi va nhan su khiem ton. Trong nhung ngay truoc khi truyen hinh phu song rong rai cac mon the thao chuyen nghiep va đai hoc, su pho bien cua bong ro truong trung hoc la vo song o nhieu noi tren nuoc My. Co le huyen thoai nhat trong cac đoi bong cua truong trung hoc la Franklin Wonder Five cua Indiana, đa gay bao toan quoc trong nhung nam 1920, thong tri bong ro Indiana va gianh đuoc su cong nhan cap quoc gia.
Ngay nay, hau nhu moi truong trung hoc o Hoa Ky đeu to chuc mot đoi bong ro trong cuoc thi varsity. Muc đo pho bien cua bong ro van cao, ca o khu vuc nong thon noi ho mang ban sac cua toan bo cong đong, cung nhu tai mot so truong lon hon đuoc biet đen voi cac đoi bong ro cua ho, noi nhieu cau thu tiep tuc tham gia thi đau o cap đo cao hon sau khi tot nghiep. Trong mua 20161717, 980.673 nam va nu đai dien cho cac truong cua ho trong cuoc thi bong ro lien truong, theo Lien đoan cac truong trung hoc quoc gia Hoa Ky. Cac bang Illinois, Indiana va Kentucky đac biet noi tieng vi su tan tam cua cu dan đoi voi bong ro o truong trung hoc, thuong đuoc goi la Hoosier Hysteria o Indiana; bo phim đuoc đanh gia cao Hoosiers cho thay y nghia sau sac cua bong ro truong trung hoc đoi voi cac cong đong nay.
Hien tai khong co giai đau đe xac đinh mot nha vo đich cua cac truong trung hoc quoc gia. No luc nghiem tuc nhat la Giai bong ro lien truong quoc gia tai Đai hoc Chicago tu nam 1917 đen 1930. Su kien nay đuoc Amos Alonzo Stagg to chuc va gui loi moi đen cac đoi vo đich bang. Giai đau bat đau nhu mot giai chu yeu o Trung Tay nhung đa phat trien len. Nam 1929, no co 29 nha vo đich bang. Đoi mat voi su phan đoi cua Lien đoan cac truong trung hoc quoc gia va Hiep hoi cac truong đai hoc va cao đang Bac Trung Bo Hoa Ky, voi moi đe doa cua cac truong bi mat cong nhan, giai đau cuoi cung đa dien ra vao nam 1930. Cac to chuc tren cho biet ho lo ngai rang giai đau đang đuoc su dung đe tuyen dung cac cau thu chuyen nghiep tu hang ngu hoc sinh chuan bi thi đai hoc. Giai đau nay khong moi cac truong dan toc thieu so hoac cac truong tu thuc/dan toc.


Cac thanh phan cua san San co 2 phan cho 2 đoi, 1 đuong ke o giua đe phan chia 2 phan san. Moi phan co 1 cung tron lon, xung quanh cot ro, con goi la vach 3 điem. O trong vach 3 điem la 1 hinh thang can, dung lam ranh gioi cho cac cau thu khi phai nem phat, ngoai ra con vong tron nem phat, đe cau thu nem phat can đuoc vi tri nem.


Cach choi hien nay Sau khi lan rong ra cac nuoc tren the gioi, bong ro bat đau tro thanh mon the thao quoc te. Ngay nay, bong ro thuong đuoc choi theo 2 dang:

Bong ro 3×3: moi đoi 3 nguoi va mot bang ro, hoac
Bong ro 5×5: moi đoi 5 nguoi va hai bang ro (co 2 he thong la NBA va FIBA).
Điem đuoc ghi bang cach đua bong vao ro mot cach đung luat. Đoi nao nhieu điem hon khi ket thuc tran đau la đoi thang. Neu hai đoi hoa nhau trong cac hiep đau chinh, thi tran đau se đuoc tiep tuc bang cac hiep phu cho đen khi co ti so cach biet. Co nhieu luat trong mon bong ro nay.
Ngay nay giai bong ro noi tieng nhat la giai NBA, tap trung nhieu đoi bong nhu la New York Knicks, Washington Wizards, Miami Heat, Boston Celtics, va Los Angeles Lakers.


Thuat ngu = Len ro =
Mot tinh huong len ro trong bong ro la mot pha tan cong 2 điem đuoc thuc hien bang cach bat len tu duoi ro, dung mot tay đe nem/đua bong bat vao bang ro hoac truc tiep vao ro. Đong tac di chuyen va đong tac tay giup ta phan biet no voi mot cu nhay nem(jumpshot). Len ro đuoc coi la đong tac tan cong co ban trong bong ro. Khi len ro, nguoi choi đua chan ben ngoai hay chan o xa ro hon len truoc.
Mot pha len ro khong co nguoi theo kem thuong la mot tinh huong ghi điem de dang. Muc tieu khi len ro la tiep can bang ro va tranh bi block boi nguoi phong thu phia trong thuong đung o khu vuc duoi ro. Cac chien thuat khac khi len ro co the bao gom tao khoang trong hoac đao tay. Mot nguoi choi voi kha nang bat cao, cham phia tren ro co the chon mot tinh huong up ro(tha hoac nem bong tu phia tren vanh ro)  voi đo bieu dien va tinh hieu qua cao hon.


= Cac thuat ngu khac =
block: dung tay chan trai bong, ngan can khong cho đoi thu đua bong vao ro ma khong co tinh huong pham loi.
steal: dung tay cuop qua bong tu tay đoi phuong
rebound: bat bong bat bang
double-team: 2 nguoi cung kem nguoi giu bong cua đoi phuong
3-pointer: Nguoi chuyen nem 3 điem
pick and roll: mot loai chien thuat phoi hop giua hai cau thu tan cong.
box out: can khong cho đoi phuong đen gan ro đe "rebound"
dunk: up ro
lay-up: len ro
go over the back: ky thuat đua bong qua lung
turnover: mat bong
one-point game: tran đau chi chenh lech mot điem
alley-oops: nhay len bat bong va cho luon vao ro (thuong thay khi co 1 trai missed hoac airball)
out of bound: bong ngoai san
starting at center: vi tri trung phong
Point guard: hau ve kiem soat bong
starting shooting guard: hau ve chuyen ghi điem
3 point from the corner: nem 3 điem ngoai goc
intentional foul: co y pham loi (mang tinh chien thuat)
time out: hoi y
half-court shot: nem bong tu giua san
full-court shot: nem bong nguyen san (nem bong tu san minh sang ro đoi phuong)


Cac vi tri C: Center - Trung phong: Thuong la cau thu cao to nhat đoi, co kha nang nem ro o cu ly gan. Tam di chuyen hep, yeu cau bat bong bat bang, can pha cac pha tan cong cua đoi phuong, yem tro mo đuong cho đong đoi len ro. Nguoi choi o vi tri nay thuong la co the hinh khong lo, ngoai ra ki nang khong can đieu luyen nhu cac vi tri khac.
PF: Power Forward - Tien phong chinh: đuoc coi la nguoi manh me nhat trong tranh bong va phong thu cua tran đau, ho choi o nhung vi tri co đinh đuoc huan luyen vien xac đinh theo đung chien thuat đat ra. Phan lon la đe ghi điem gan ro hay tranh bong gan ro, nhiem vu nguoi choi o vi tri nay la ghi cang nhieu điem cang tot, thuong la nguoi choi gan nhat voi Trung phong (center).
SF: Small Forward - Tien phong phu: Cac cau thu co kha nang linh hoat cao va co kha nang ghi điem o cu ly trung binh.
SG - PG: Shooting Guard - Point Guard - Hau ve ghi điem va Hau ve dan bong: Cac cau thu khong can cao to, nhung co kha nang nhoi bong tot đe kiem soat va thiet ke to chuc tan cong. Co the ghi điem o cu ly xa 3 điem.


Cac loai hinh phong thu pho bien nhat man-to-man defense: phong thu 1 kem 1
box one defense: 1 nguoi kem 1 nguoi nem ro chinh con 4 nguoi con lai phong thu theo khu vuc
zone defense: phong thu khu vuc
triangle defense: phong thu tam giac


Cac loi/luat Arm-push violation/Shooting foul: loi đanh tay (khi đoi phuong đang nem, chi đuoc gio tay ra phia truoc đe block (ngan can đoi phuong), khong đuoc đay tay hoac keo tay đoi phuong).
Jumping violation: loi nhay (đang cam bong len, nhay nhung khong chuyen hoac nem ro).
Traveling violation: loi chay buoc (cam bong chay tu 3 buoc tro len).
Double dribbling: 2 lan dan bong (đang dan bong ma cam bong len, roi lai tiep tuc nhoi bong).
Backcourt violation: loi bong ve san nha (sau khi đa đem bong sang san đoi phuong, khong đuoc đua bong tro lai san nha).
Offensive 3-second violation: cau thu cua đoi đang kiem soat bong song o phan san truoc khong đuoc đung qua 3 giay trong khu vuc hinh thang/chu nhat duoi ro đoi phuong (ke ca hai chan hay 1 chan trong 1 chan ngoai).
Defensive 3-second violation: cau thu cua đoi đang phong ngu khong đuoc đung qua 3 giay trong khu vuc hinh thang/chu nhat duoi ro (ke ca hai chan hay 1 chan trong 1 chan ngoai) neu khong kem nguoi (chi o NBA).
5 seconds violation: loi 5 giay (cam bong qua 5 giay khi bi đoi phuong kem sat (khoang cach 1 canh tay) ma khong nhoi bong, chuyen bong hay nem ro).
8 seconds violation: loi 8 giay (khi gianh đuoc quyen kiem soat bong o phan san nha, trong vong 8 giay phai đua bong sang san đoi phuong)
24 seconds violation/shooting time: loi 24 giay (khi 1 đoi gianh đuoc quyen kiem soat bong trong 24 giay phai nem ro).
Personal foul: loi ca nhan.
Team foul: loi đong đoi (voi NBA la 6 loi, va cac giai khac, binh thuong la 5 loi; sau đo voi bat ky loi nao, đoi phuong đeu đuoc nem phat).
Technical foul: loi ky thuat/co y pham loi (1 loi nang se đuoc tinh = 2 loi binh thuong - personal foul, khi cau thu co nhung hanh vi qua khich tren san).
Fouled out: đuoi khoi san (khi đa pham 5-6 loi thuong - tuy quy đinh).
Free throw: nem tu do/nem phat (khi cau thu bi loi trong tu the tan cong ro se đuoc nem phat - 1 trai nem phat chi tinh 1 điem).
Charging foul: tan cong pham quy
Goaltending: Bat bong tren ro (khi đoi phuong nem bong đa vao khu vuc bang ro ma đoi kia chan khong cho bong vao ro thi đoi phuong van đuoc phep ghi điem dua vao vi tri nem bong).


Thuat ngu ve cach choi Jump shot: nem ro (nhay len va nem bong).
Fade away: nem ngua nguoi ve sau.
Hook shot: gio cao va nem bang mot tay.
Layup: len ro (chay đen gan ro, nhay len va nem bong bat bang).
Dunk/Slam dunk: up ro.
Alley-oop: nhan đuong chuyen tren khong va ghi điem ma chan khong tiep đat (co the la nem ro hoac up ro).
Dribble: dan bong.
Rebound: bat bong bat bang.
Block: chan bong tren khong.
Steal: cuop bong.
Break ankle: cau thu cam bong đang dan ve mot phia bong đoi huong đot ngot hoac đao bong lat leo lam nguoi phong thu kho phan đoan, mat thang bang va nga.
Tip in: khi bong khong vao ro ma bat ra, thay vi bat bong bat bang, cau thu tan cong dung tay đay bong nguoc tro lai vao ro.
Post move: cach đanh dung vai đe lan tu tu tien vao sat ro (thuong bi loi tan cong neu khong can than). Cach đanh nay thuong thay o cac vi tri Center (Trung phong) va Power Forward (Tien phong chinh).


= Thuat ngu cac kieu chuyen bong =
Assistance/Assist: ho tro - pha chuyen bong ma ngay sau khi nhan bong cua đong đoi, cau thu nhan đuoc bong ghi điem - cu chuyen đo đuoc tinh la mot pha ho tro.
Direct pass/Chest pass: chuyen thang vao nguc.
Bounce pass: chuyen đap đat.
Overhead pass: chuyen bong voi đong tac tay o tren đau.
Outlet pass: sau khi đoi phong thu bat đuoc bong (rebound) pha chuyen bong thuc hien ngay sau đo đuoc goi la outlet pass - hiem khi nghe thay.
No look pass: chuyen đong đoi ma khong nhin nguoi nhan bong (thuong nhin vao mot đong đoi khac đe đanh lua đoi thu), đay la tinh huong the hien su an y trong thi đau.


Thuat ngu khac "Three-point play": khi bi pham loi trong tu the tan cong trong khu vuc 2 điem ma pha bong van thanh cong, cau thu đuoc nem phat 1 lan. 2 điem tinh + 1 điem nem phat neu thanh cong.
"Four-point play" cung giong nhu the nhung trong truong hop nem 3 điem. 3 điem tinh + 1 điem nem phat neu thanh cong. Truong hop nay rat hiem khi xay ra.
Spin move: đong tac xoay nguoi đe thoat khoi đoi phuong.
Euro step: ki thuat di chuyen zic-zac khi len ro đe tranh su truy can cua đoi phuong
Crossover Dribble: ky thuat thoat khoi đoi phuong khi chuyen huong đap bong tu trai sang phai hoac nguoc lai, thuong ket hop voi đong tac duoi.
Behind the Back & Between the Legs Crossover: ky thuat đap bong qua sau lung va qua hang/hai chan.
Fast break: phan cong nhanh (truong hop nay can phai co toc đo cao va chuyen bong rat tot). Thuong trong cac pha phan cong nhanh, phan san ben đoi thu chi co tu 1 đen 2 cau thu phong thu, va cau thu tan cong thuong dung cac ki thuat nhu slam dunk đe thuc hien đuoc cu ghi điem voi kha nang ghi điem cao nhat.


Cach tinh điem Neu mot cau thu bi pham loi trong khi co gang ghi điem va khong thanh cong, cau thu đo đuoc nem phat voi so lan bang gia tri điem co the ghi đuoc. Mot cau thu bi pham loi trong khi co gang ghi 2 điem se đuoc hai lan nem phat. Mot cau thu bi pham loi trong khi co gang ghi 3 điem se đuoc ba lan nem phat.
"Three-point play": khi bi pham loi trong tu the tan cong trong khu vuc 2 điem ma pha bong van thanh cong, cau thu đuoc nem phat va cung thanh cong. 2 điem an + 1 điem nem phat.
"Four-point play" cung giong nhu the nhung trong truong hop nem 3 điem. Truong hop nay rat hiem khi xay ra.
Cu nem trong vong 2 điem: 2 điem.
Cu nem ngoai vong 3 điem: 3 điem.
Cu nem phat: 1 điem.


Mot so đieu luat thay đoi Mot so thay đoi cua đieu luat nam 2008 tai Thuy Si va bat đau đuoc thuc hien ngay 1/10/2009. Tat ca cac giai thi đau bong ro tai Viet Nam đa đuoc ap dung cac đieu luat nay.
Tat ca co nam đieu thay đoi:

Ve đong phuc: Van đong vien (VĐV) khong đuoc mac ao co tay phia ben trong ao thi đau, ke ca ao đo co cung mau voi ao thi đau.
Bong đuoc tinh la bong len san tren khi nguoi dan bong co ca hai chan cham vao mat san tren va bong cung cham vao mat san tren (front count).
Mot VĐV nhay tu phia san tren va bat đuoc bong tren khong sau đo roi tro lai phia san sau thi pha bong đo hop le.
Chay buoc: Mot VĐV trong qua trinh thi đau cam bong truot tren san (khach quan) se khong bi pham luat chay buoc (đieu nay khac voi đieu luat quy đinh ve viec VĐV cam bong va lan tren san).
Loi ky thuat (Technical foul): mot VĐV co tinh đanh cui cho se bi phat loi ky thuat (neu khong xay ra va cham).
Loi phan tinh than the thao (Unsportmanlike Foul): Mot VĐV phong thu se bi phat loi phan tinh than the thao neu đay VĐV tan cong đang phan cong tu phia sau hoac phia ben ma truoc mat VĐV tan cong đo khong con VĐV phong thu nao, sau đo pha pham loi đo co the gay ra chan thuong (FIBA ASIA Luu tru ngay 5 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine).


Chieu cao O trinh đo chuyen nghiep, phan lon nam gioi choi đeu cao tren 1,91 m va hau het phu nu cao tren 1,70 m. Hau ve, nguoi ma su phoi hop the chat va ky nang xu ly bong la rat quan trong, co xu huong la nhung cau thu nho nhat. Hau nhu tat ca cac tien đao trong cac giai đau hang đau cua nam gioi đeu cao 1,98 m hoac cao hon. Hau het cac trung phong đeu hon 2,08 m. Theo mot cuoc khao sat cho tat ca cac đoi NBA, chieu cao trung binh cua tat ca cac cau thu NBA chi duoi 2,01 m, voi trong luong trung binh la gan 101 kg. Cac cau thu cao nhat truoc gio o giai NBA la Manute Bol va Gheorghe Muresan, ca hai đeu cao 2,31 m. Nguoi choi NBA cao nhat hien nay la Sim Bhullar, nguoi cao 2,26 m. Voi chieu cao 2,18 m, Margo Dydek la cau thu cao nhat trong lich su cua WNBA. Nguoi choi thap nhat trong NBA la Muggsy Bogues, chi cao 1,60 m. Cac cau thu co chieu cao khiem ton khac cung đa phat trien manh o cap đo chuyen nghiep. Anthony "Spud" Webb chi cao 1.70 m, nhung co kha nang bat nhay cao 1,1 m thang đung, cho anh ta chieu cao đang ke khi nhay. Trong khi nguoi choi thap hon thuong vao the bat loi trong mot so khia canh cua tran đau, bu lai kha nang cua ho đe di chuyen mot cach nhanh chong thong qua khu vuc đong đuc cua san va cuop bong bang cach tiep can nhung điem yeu.


Cac bien the cua bong ro Cac bien the cua bong ro la cac hoat đong dua tren mon bong ro, no su dung cac ky nang va thiet bi bong ro thong thuong (chu yeu la qua bong va ro). Mot so bien the chi la nhung thay đoi ve be mat, trong đo mot so khac biet la cac muc đo choi khac nhau cua bong ro. Cac bien the khac bao gom cac tro choi danh cho tre em, cac cuoc thi hoac hoat đong nham giup nguoi choi tang cuong ky nang.
Cac the thao bong ro chinh voi cac bien the dua tren mon bong ro bao gom bong ro xe lan, bong ro nuoc, bong ro tren bien, Slamball, bong ro đuong pho va bong ro tren xe đap mot banh. Mot phien ban bong ro truoc đo, chu yeu la do phu nu va tre em gai, la bong ro sau - tren - sau. Horseball la mot tro choi đuoc choi tren lung ngua noi mot qua bong đuoc xu ly va ghi điem bang cach ban bong thong qua mot luoi cao (khoang 1.5m x 1.5m). Tham chi con co mot hinh thuc choi tren nhung con lua đuoc goi la bong ro Donkey, nhung phien ban đo đa bi cac nhom quyen đong vat len an.
Thi đau mot nua san
Co le bien the pho bien nhat cua bong ro la tran đau nua san, choi trong moi truong khong chinh thuc ma khong co trong tai hoac cac quy tac nghiem ngat. Chi co mot gio đuoc su dung, va qua bong phai đuoc "lay lai" hoac "don dep" - chuyen hoac rong ruoi ngoai đuong ba điem moi lan so huu qua bong thay đoi tu đoi nay sang đoi kia. Cac tro choi nua dai đoi hoi suc chiu đung tim mach it hon, vi nguoi choi khong can chay tron tran tre. Tran nua san tang so cau thu co the su dung san nha hoac nguoc lai, co the đuoc choi neu khong co đu so luong đe tao thanh đoi 5-tren-5.


Bong ro ao Bong ro ao đa đuoc pho bien trong nhung nam 1990 sau su ra đoi cua Internet. Tro choi đuoc pho bien boi ESPN Fantasy Sports, NBA.com va Yahoo! Fantasy Sports. Cac trang web the thao khac cung cap cung mot đinh dang bien tro choi tro nen thu vi voi nhung nguoi tham gia thuc su so huu nhung cau thu cu the.


Bong ro quoc te Lien đoan Bong ro Quoc te (FIBA) đuoc thanh lap nam 1932 boi 8 nuoc sang lap: Argentina, Tiep Khac, Hy Lap, Y, Latvia, Bo Đao Nha, Rumani va Thuy Sy. Vao thoi điem ay, to chuc chi giam sat cac cau thu nghiep du. Tu viet tat cua no, co nguon goc tu Lien đoan Bong ro Phap, la "FIBA". Bong ro cua nam gioi lan đau tien đuoc đua vao The van hoi mua he Berlin 1936, mac du giai đau đuoc to chuc vao nam 1904. Hoa Ky đanh bai Canada trong tran chung ket đau tien, choi o ngoai troi. Su canh tranh nay đuoc chiem uu the boi Hoa Ky, đoi cua ho đa gianh đuoc tat ca danh hieu, tru ba. Viec đau tien xay ra trong mot tran chung ket gay tranh cai o Munich nam 1972 thi đau voi Lien Xo, trong đo tran đau ket thuc đuoc choi lai 3 lan cho đen khi Lien Xo chien thang. Vao nam 1950, giai vo đich bong ro the gioi đau tien cua FIBA ​​danh cho nam gioi, đuoc biet đen nhu la Giai Bong ro FIBA, đuoc to chuc tai Argentina. Ba nam sau, giai vo đich bong ro the gioi lan thu I danh cho phu nu, đuoc biet đen nhu la Giai bong ro nu cua FIBA, đuoc to chuc tai Chile. Bong ro nu đa đuoc bo sung vao The van hoi nam 1976, đuoc to chuc tai Montreal, Quebec, Canada voi cac đoi nhu Lien Xo, Brazil va Uc đoi đau voi đoi tuyen Hoa Ky.
Vao nam 1989, FIBA đa cho phep nhung cau thu NBA chuyen nghiep tham gia The van hoi lan đau tien. Truoc The van hoi mua he 1992, chi co cac đoi chau Au va Nam My moi đuoc phep tham gia vao cac ky thi The van hoi. Su thong tri cua Hoa Ky tiep tuc voi viec gioi thieu cua Dream Team. Trong The van hoi Athens nam 2004, Hoa Ky co tran thua lan đau tien trong khi su dung cau thu chuyen nghiep, roi xuong Puerto Rico (mat 19 điem) va Lithuania trong cac tran đau nhom, va bi loai tai ban ket boi Argentina. No cuoi cung đa gianh huy chuong đong gianh Lithuania, ket thuc sau Argentina va Italy. Đoi nhan thuong, gianh huy chuong vang tai The van hoi 2008, va đoi B, gianh huy chuong vang tai Giai vo đich bong đa the gioi nam 2010 o Tho Nhi Ky mac du khong co cau thu nao tu đoi hinh nam 2008. Hoa Ky tiep tuc thong tri khi ho gianh huy chuong vang tai The van hoi 2012, FIBA World Cup 2014 va The van hoi 2016.
Cac giai đau bong ro tren toan the gioi đuoc to chuc danh cho nam va nu o tat ca cac đo tuoi. Su pho bien toan cau cua mon the thao nay đuoc phan anh trong cac quoc tich đai dien trong NBA. Nguoi choi tu ca sau luc đia đang sinh song hien đang choi o NBA. Cac cau thu quoc te hang đau bat đau tham gia vao NBA vao giua nhung nam 1990, bao gom Croatia Drazen Petrovic va Toni Kukoc, Vlade Divac cua Serbia, Lithuania Arvydas Sabonis, Sarunas Marciulionis, Dutchman Rik Smits va Detlef Schrempf cua Đuc.
Tai Philippines, tran đau đau tien cua Hiep hoi bong ro Philippines đuoc dien ra vao ngay 9 thang 4 nam 1975 tai Araneta Coliseum o Cubao, thanh pho Quezon, Philippines. No đuoc thanh lap nhu la mot cuoc troi day cua mot so đoi tu Hiep hoi The thao Thuong mai va Cong nghiep Manila đa bi quan ly chat che boi Hiep hoi Bong ro Philippines (nay đa ngung hoat đong), hiep hoi quoc gia sau đo đuoc FIBA ​​cong nhan. Chin đoi tu MICAA đa tham gia vao mua giai đau tien cua giai đau khai mac vao ngay 9 thang 4 nam 1975.
NBL la giai bong ro chuyen nghiep cua nam Uc. Giai đau bat đau vao nam 1979, choi mot mua đong (thang 4-9) va đa lam nhu vay cho đen khi ket thuc mua giai thu 20 nam 1998. Mua giai 1998-99 chi bat đau vai thang sau đo la mua đau tien sau khi chuyen sang mua he hien tai (thang 10 đen thang 4). Su thay đoi nay la mot no luc đe tranh canh tranh truc tiep voi cac bo luat bong đa khac nhau cua Uc. No co 8 đoi tu khap nuoc Uc va mot o New Zealand. Mot vai nguoi choi bao gom Luc Longley, Andrew Gaze, Shane Heal, Chris Anstey va Andrew Bogut đa lam cho no tro nen noi tieng tren toan the gioi, tro thanh poster cho the thao o Uc. Lien đoan Bong ro Nu quoc gia bat đau vao nam 1981.


Bong ro Viet Nam Tai Viet Nam, su ung ho cua nha nuoc va nguoi ham mo danh cho bo mon bong ro van con khiem ton. Bong ro o Viet Nam it co su đau tu tu nha nuoc. Hoi bong ro Viet Nam nay la Lien đoan Bong ro Viet Nam, đuoc thanh lap ngay 19 thang 4 nam 1962 theo quyet đinh so 161-NV cua Bo truong Bo Noi vu. Đai hoi Lien đoan Bong ro Viet Nam lan thu VI nam 2015 đa co nhieu quyet đinh quan trong, voi muc tieu phat trien bong ro tro thanh mon the thao pho bien thu hai sau bong đa. Truoc đo, vao nam 1952, đoi tuyen bong ro quoc gia Viet Nam đa đuoc thanh lap va chinh thuc gia nhap FIBA.
Giai bong ro chuyen nghiep Viet Nam (VBA) la giai bong ro chuyen nghiep đau tien tai Viet Nam đang đuoc pho bien. Sau thanh cong tai mua giai 2016, VBA tiep tuc to chuc tiep cac mua giai ke tiep voi đong đao cac ung vien đen tu nhieu tinh thanh tham gia. Ngoai giai VBA thi nhieu giai bong ro phong trao, tu phat cung đuoc to chuc tai khap cac tinh thanh Viet Nam nhu Ha Noi, Đa Nang, va thanh pho Ho Chi Minh.
Viet Nam cung gop mat mot đoi bong ro đi thi đau o giai bong ro nha nghe Đong Nam A. Nam 2021, lan đau tien trong lich su, hai đoi tuyen bong ro quoc gia nam va nu 3x3 Viet Nam đa đong thoi đoat huy chuong bac tai SEA Games 31.


Xem them NBA
Michael Jordan
Kobe Bryant
LeBron James
Los Angeles Lakers
Boston Celtics
San Antonio Spurs
Chicago Bulls
Saigon Heat
Bong ro đuong pho


Tham khao Lien ket ngoai