Đang Trong (chu Nom: 唐冲), hay Nam Ha (chu Han: 南河) la ten goi vung lanh tho Đai Viet do chua Nguyen kiem soat, xac đinh tu song Gianh (Quang Binh) tro vao Nam. Bat đau tu nam 1600, khi tu Bac tro ve Thuan Hoa, Nguyen Hoang đa xay dung mot the luc đoc lap, đieu nay dan toi noi chien chia cat hai mien vao nam 1627, va cac đoi chua Nguyen tiep sau o the đoi đau voi the luc chua Trinh (cho đen khi quan Tay Son đanh đo ca 2 dong chua va thong nhat 2 mien). Tuy nhien, cac chua Nguyen van cong nhan Đang Trong la mot phan lanh tho cua nuoc Đai Viet do vua Le nam quyen toi cao, ho tu coi minh la quan nha Le, thay mat vua Le cai tri vung đat nay ma thoi.


Tu nguyen Von di cac đoi chua Nguyen van su dung ten "An Nam" trong cac tai lieu, thu tu ngoai giao. Trong khi đo, cac tai lieu ngoai quoc đuong thoi goi xu Đang Trong la Quang Nam Quoc (廣南國), hay Canglan, Quinan (tieng Ha Lan), Cochinchina (tieng Bo Đao Nha, Tay Ban Nha, Anh) va Cocincina (tieng Y, Latinh).
Theo nha nghien cuu Thuy Khue:


Lich su Nguon goc sau xa cua su phan chia Đang Trong-Đang Ngoai phai ke tu su kien nam 1527, Mac Đang Dung phe bo vua Le Cung Hoang lap nen nha Mac. Su kien giet vua đoat quyen, dang đat cau loi cho nha Minh cua Mac Đang Dung khien long dan khong phuc.
Nhieu cuoc khoi nghia no ra, đang chu y nhat la cuoc khoi nghia cua Nguyen Kim, mot tuong cu cua nha Le do khong than phuc nha Mac đa chay sang Lan Xang (Lao), đuoc vua Sa Đau cho lap ban doanh va tim đuoc Le Ninh dong doi nha Le nam 1533, voi danh nghia phu Le cac luc luong khac te tuu ve Nguyen Kim đe diet Mac.
Nam 1543, quan cua Nguyen Kim đanh chiem Tay Đo (Thanh Hoa). Hoan quan nha Mac la Duong Chap Nhat đau hang.
Nam 1545, Duong Chap Nhat dang dua đoc cho Nguyen Kim, Kim an vao ma chet. Chap Nhat bo tron ve nha Mac. Con re Nguyen Kim la Trinh Kiem len thay cam quyen chi huy quan đoi va Trinh Kiem đa tim cach loai tru phe canh cua Nguyen Kim.
Con trai đau cua Nguyen Kim la Nguyen Uong bi am hai, con trai thu Nguyen Hoang lo so hoan canh cua minh đa tim gap Nguyen Binh Khiem đe xin goi y. Nguyen Binh Khiem đa mo loi đi moi, anh huong to lon đen Viet Nam sau nay bang cau noi:

Hoanh Son nhat đai, kha di dung than
(sau nay nha Nguyen sua lai cau sam thanh:"Hoanh Son nhat đai, van đai dung than" voi hy vong giu đuoc co nghiep muon đoi)
Nguyen Hoang đa nho su giup đo cua chi ruot Bao Ngoc la vo Trinh Kiem xin vao tran thu o Thuan Hoa. Nam 1558, Nguyen Hoang đa cung gia quyen, than thuoc, tuong linh đi vao Thuan Hoa.
Nam 1569, Nguyen Hoang ra Thanh Hoa yet kien Le Anh Tong, giup Nam trieu đanh nha Mac, roi đen phu Thai su lay mung Trinh Kiem. Trinh Kiem hai long, phong cho ong tran thu luon đat Quang Nam. Nguyen Hoang lam Tong Tran tuong quan kiem quan ca xu Quang Nam.
Nam 1570, Trinh Kiem mat, hai con la Trinh Coi va Trinh Tung tranh gianh ngoi Chua.
Nam 1593, Nguyen Hoang đua quan ra Bac Ha giup Trinh Tung đanh dep ho Mac trong 8 nam troi, roi bi ho Trinh luu giu lai do lo so su cat cu va the luc lon manh cua ong.
Nam 1599, Nguyen Hoang nhan co noi loan chong lai voi ho Trinh o cua Đai An (thuoc Nam Đinh), ong xin Trinh Tung cho minh đanh dep, đe nguoi con thu nam la Hai va chau la Hac lam con tin. Sau đo ong keo quan theo đuong hai đao ve Thuan Hoa.
Sau khi tro ve, Nguyen Hoang đa quyet tam xay dung mot the luc đoc lap, nhung van duy tri nop thue hang nam cho chinh quyen ho Trinh vi biet rang luc luong quan su chua the truc tiep đoi đau. Ong lo phat trien co so, mo mang bo coi, phong bi quan Trinh vao đanh pha.
Nam 1613, Nguyen Hoang qua đoi. Con la Nguyen Phuc Nguyen len thay. Nguyen Phuc Nguyen tiep tuc y chi cua cha, tang cuong suc manh kinh te, quan su, mo rong lanh tho ve phia Nam va khuyen khich di dan lap ap.
Nam 1620, Chua Phuc Nguyen ngung nop thue cho chinh quyen Le-Trinh đang ngoai.
Nam 1627, Chua Trinh Trang moi sai quan vao Thuan Hoa đoi tien thue tu ba nam ve truoc. Chua Sai (Nguyen Phuc Nguyen) tiep su nhung khong chiu nop thue. Chua Trinh lai sai su mang sac vua Le vao du Chua Sai cho con ra chau, va đoi nop 30 con voi cung 30 chiec thuyen đe đua đi cong nha Minh. Chua Sai khong chiu.
Biet rang ho Nguyen ly khai, khong chiu than phuc nua, thang 3 nam 1627, chua Trinh mang quan đi đanh ho Nguyen. Su kien nay đanh dau su chia tach hoan toan ca ve ly thuyet va thuc te cua xu Thuan Quang tuc Đang Trong cua Chua Nguyen voi Đang Ngoai cua Chua Trinh. No cung tao ra thoi ky Trinh-Nguyen phan tranh keo dai 45 nam, tu 1627 đen 1672, voi 7 cuoc đai chien cua 2 ben. Dan tinh qua kho cuc, chan nan, hai ho Trinh, Nguyen phai ngung chien, lay song Gianh lam ranh gioi chia cat lanh tho, mien Nam song Gianh–Rao Nan thuoc quyen chua Nguyen, đuoc goi la Đang Trong.


Chinh tri, quan su Thoi Nguyen Hoang, ho Nguyen van than phuc chinh quyen Le-Trinh trong chinh the Đai Viet thong nhat.
Nam 1558, Nguyen Hoang nham chuc tran thu Thuan Hoa.
Nam 1569 kiem nhan tran thu Quang Nam.
Nam 1593, Nguyen Hoang đua quan ra Bac Ha giup Trinh Tung đanh dep ho Mac trong 8 nam troi roi bi ho Trinh luu giu lai do lo so su cat cu va the luc lon manh cua ong.
The đoi đau Nam-Bac trieu cham dut khi Trinh Tung tien chiem đuoc thanh Thang Long, va bat giet đuoc Mac Mau Hop vao cuoi nam 1592, ho Mac chay len Cao Bang.
Thoi Nguyen Phuc Nguyen bat đau xay dung mot vuong trieu đoc lap o Đang Trong, tung buoc ly khai khoi chinh quyen vua Le - chua Trinh o Đang Ngoai. The đoi đau Đang Trong- Đang Ngoai bat đau hinh thanh.
Nam 1629, Chua Sai tam nhan sac phong tu Chua Trinh đe don luc đoi pho voi quan Cham Pa va luu thu Van Phong lam phan. Tranh cuoc đoi đau tu ca hai phia Bac- Nam. Nam 1630, Chua Sai đa lam theo ke cua Đao Duy Tu tra lai sac cho vua Le - chua Trinh.

Chua Sai cho xay gap luy Thay đe phong bi nhung cuoc tan cong cua quan Trinh, luy phong thu nay đa ngan chan hieu qua cac cuoc tan cong tu Đang Ngoai, tinh huu dung cua no nhanh chong đuoc chung minh qua cuoc tan cong tiep theo nam 1633.
Sang cac thoi chua Nguyen sau tiep tuc cung co chinh quyen Đang Trong va mo rong lanh tho ve phia nam. Sau nhieu cuoc tan cong, toi cuoi the ky 17, ho Nguyen chinh phuc lanh tho Chiem Thanh (von đa suy yeu tu cuoc tan cong cua Le Thanh Tong nam 1471).
Nam 1744, chua Nguyen Phuc Khoat xung vuong va Phu Xuan đuoc goi la Đo thanh, nhung van dung nien hieu vua Le va khong đat quoc hieu rieng. Ong đuc an "quoc vuong" thay cho cac an "Thai pho quoc cong" va "Tong tran tuong quan" cua cac đoi truoc.
Giai đoan nay nguoi ngoai quoc đen giao thuong voi Viet Nam thuong dung ten goi Cochinchine đe chi vung lanh tho nay.


Hanh chinh Tri so chinh quyen đong tai Chanh dinh. Chanh dinh di chuyen qua nhieu noi va tu 1687 doi ve Phu Xuan.
Cac đia điem đat Chanh dinh cua Chua Nguyen:

Ai Tu (1558 – 1570)
Tra Bat (1570-1600)
Dinh Cat (1600 – 1626)
Phuoc Yen (1626 – 1636)
Kim Long (1636 – 1687)
Phu Xuan lan thu nhat (1687 – 1712)
Bac Vong (1712 – 1738)
Phu Xuan lan hai (1738 -1775)
Tu khi ly khai Đang Ngoai, Chua Phuoc Nguyen đa tien hanh cai to lai bo may hanh chinh. Lanh tho đuoc chia theo Thua Tuyen hay Xu, phan thanh Chanh Dinh, Dinh ngoai. Duoi dinh la cac phu huyen.
Đuoc chia ra 7 dinh: Chanh Dinh (Phu Xuan), Cuu Dinh (Ai Tu, Trieu Phong, Quang Tri), Quang Binh, Vu Xa, Bo Chanh, Quang Nam va Tran Bien.
Moi dinh co the coi nhu mot tinh hien nay. Hanh chinh co chuc quan luu thu đung đau, quan su thi co chuc quan tuan thu chi huy.
Khi xung vuong, Nguyen Phuoc Khoat đoi ba ty thanh Luc bo gom Lai bo, Le bo, Ho bo, Hinh bo, Cong bo, Binh bo.
Ban đau, Đang Trong chi bao gom 2 trong so 13 tran cua nuoc Đai Viet la Thuan Hoa va Quang Nam (11 tran con lai do chua Trinh cai quan o Đang Ngoai). Đen giua the ky 18, khi Nguyen Phuc Khoat xung vuong, ho Nguyen đa lam chu vung lanh tho tu Hoanh Son đen Ca Mau hien nay. Toan bo lanh tho Đang Trong đuoc chia thanh 12 dinh va 1 tran.
Đang Trong chia lam cac dinh, tran, nam 1744 co 12 dinh: (Bo Chinh, Quang Binh, Luu Đon, Cuu Dinh, Chanh Dinh, Quang Nam, Phu Yen, Binh Khang, Binh Thuan, Tran Bien, Phien Tran, Long Ho) va 1 tran (Ha Tien). Moi dinh cai quan mot phu, duoi phu co huyen, tong, xa.


Giao duc khoa cu Vi Đang Trong moi hinh thanh, Nho hoc tai đay chua co vi tri sau, rong nhu o Đang Ngoai. Thoi ky đau, cac chua Nguyen bo nhiem quan lai đeu lay con em quy toc va theo su tien cu cua quan lai đia phuong. Nhung do nhu cau can nhan tai cho bo may cai tri, cac chua Nguyen đa tung buoc xuc tien viec hoc tap va thi cu.
Tu nam 1632, Nguyen Phuc Nguyen thi hanh chinh sach duyet tuyen: 3 nam mot lan tuyen nho, 6 nam mot lan tuyen lon. Nam 1646, chua Nguyen mo khoa thi Thu đau tien, goi la Thu vi hoi thi (Thi hoi mua thu). Tu đo đinh ra le thi 9 nam 1 lan, chia lam 2 khoa Chinh đo va Hoa van.
Chua Nguyen Phuc Lan bat đau mo khoa thi nam 1647, lay 7 nguoi trung chinh đo, 24 nguoi trung hoa van, đeu đuoc bo dung.
Đinh phep thi 9 nam mot ky. Ra lenh cho cac hoc tro ve khoa chinh đo va khoa hoa van đeu đen cong phu đe ung thi.

Chinh đo thi 3 ngay: Ngay thu nhat thi tu luc. Ngay thu hai thi tho phu. Ngay thu 3 thi van sach
Lay van chuc, tri phu, tri huyen lam so khao; cai ba, ky luc, nha uy lam giam khao; noi ta, noi huu, ngoai ta, ngoai huu lam giam thi.
Nguoi thi trung thi lam danh sach đe tien len, đinh lam 3 hang giap, at, binh.
Hang giap la giam sinh, bo tri phu tri huyen; hang at lam sinh đo, bo huan đao; hang binh cung lam sinh đo, bo le sinh hoac cho lam nhieu hoc man đai.
Hoa van thi 3 ngay, moi ngay đeu viet mot bai tho. Nguoi trung cung chia lam 3 hang, bo lam viec o ba ty Xa sai, Lenh su va Tuong than lai va cho lam nhieu hoc.
Nam 1660, Nguyen Phuc Tan cho mo ky thi Hoi, lay đo 5 nguoi thi Chinh đo va 15 nguoi thi Hoa van. Nhung nguoi thi đo đuoc vao Chanh dinh (Phu Xuan) thi Đinh.
Thoi Nguyen Phuc Tan, the le lien tuc thay đoi, co su han che nguoi đi thi. Sang thoi Nguyen Phuc Tran, chinh quyen phuc hoi lai the le han che thi cu thoi truoc. Tu đo thi Nhieu hoc moi đuoc tien hanh đeu đan.
Nam 1740, chua Nguyen Phuc Khoat cho đinh lai phep thi mua Thu va quyen loi cua nguoi đo. Nam 1768, Nguyen Phuc Thuan cho mo ky thi Huong đau tien va cung la khoa thi cuoi cung trong viec khoa cu o Đang Trong.


Kinh te Giai đoan đau Đang Trong lanh tho la vung Thuan Quang chu yeu la đoi nui đan xen voi nhung đong bang nho hep, cong voi đieu kien tu nhien khac nghiet nen dan cu thua thot. Chinh quyen trung uong khong quan tam nhieu đen viec phat trien vung bien gioi, no chi coi la vung đem voi quoc gia phia Nam.
Ke tu khi Nguyen Hoang vao tran thu vung Thuan Quang, va co y đinh gay dung co đo tai đay thi cuoc song luu dan moi bat đau co nhung thay đoi đang ke, no khuyen khich lan song dan di cu, khai pha mo rong nhung vung đat hoang, đac biet la mo rong ngoai thuong o muc chua tung co trong lich su.
Nhung chinh sach ban đau cua Nguyen Hoang tao đieu kien thuan loi nhu nam 1597 cho luu dan khai khan tai Phu Yen, nam 1608 xu Thuan Quang đuoc mua tao ra lan song dan di cu, binh linh đau hang trong nhung tran chien đeu đuoc vo ve cho đi khai pha vung đat moi.

Nguyen Hoang tao su but pha ve ngoai thuong khi cho hoat đong cang thi Hoi An, ong con viet nhieu thu trao đoi, ban bac chuyen buon ban voi chinh quyen Tokugawa (chinh quyen quan su o Nhat Ban), cho phep nguoi nuoc ngoai mo pho rieng.
Tu khi khai pha vung Nam Bo, cac chua Nguyen co chinh sach quan tam đen nong nghiep. Hang loat con song va kenh đuoc đao vet o Thuan Quang, đien hinh nhu kenh Trung Đan va Mai Xa. Sang the ky 18, nhung vung đat hoang vu o Nam Bo đa tro thanh ruong phi nhieu, ruong tot bac nhat Đai Viet. Nghe nong Đang Trong đa tao ra 26 giong lua nep va 23 giong lua te.
Ve co ban, Đang Trong co nhung net tuong đong trong phat trien thu cong nghiep so voi Đang Ngoai. Do su tac đong tu su du nhap cua khoa hoc ky thuat phuong Tay, thu cong nghiep Đang Trong khong chi phat trien ve quy mo ma con xuat hien nhieu nganh nghe moi nhu đong tau, thuyen, đuc sung, khai thac mo. Trong nganh khai thac mo, Đang Trong khong co nhieu tai nguyen khoang san nhu Đang Ngoai, chi co mot so mo sat va mo vang.
Nhieu đo thi ven bien, ven song phat đat, co quan he mau dich voi cac nuoc Đong A, Đong Nam A va mot so nuoc phuong Tay. Hoi An, Thanh Ha (gan Hue), Gia Đinh va nhung đo thi va hai cang noi tieng.
Cung su mo mang đat đai vao phia nam, cac cho cung hinh hanh ngay cang nhieu vi nhu cau trao đoi hang hoa. Su phat trien cua kinh te hang hoa đa dan đen su hinh thanh cac luong buon ban luu thong hang hoa giua cac vung trong nuoc.

Du bi cac chua Trinh va chua Nguyen ngan cam, giua Đang Trong va Đang Ngoai van co luong buon ban trao đoi khong chinh thuc.


Đang Trong sup đo Tu giua the ki 18, che đo chua Nguyen suy đoi, khoi nghia nong dan bung no va cuoi cung phong trao Tay Son đa lat đo che đo chua Nguyen. Nam 1786, cham dut su phan chia Đang Trong-Đang Ngoai.
Sau khi Vo Vuong Nguyen Phuc Khoat chet, chinh quyen ho Nguyen roi vao tay quyen than Truong Phuc Loan. Loan thao tung trieu chinh, tu xung la "Quoc pho", giet Nguyen Phuc Luan (cha Nguyen Phuc Anh) va lap Nguyen Phuc Thuan, luc đo moi 12 tuoi len ngoi, tuc la Đinh vuong.
Nam 1769, vi vua moi cua nuoc Xiem la Taksin tuc Trinh Quoc Anh tung ra mot cuoc chien nham tim cach lay lai quyen kiem soat nuoc Chan Lap von chiu nhieu anh huong cua chua Nguyen. Chua Nguyen buoc phai lui buoc khoi nhung vung đat moi chiem.
Nam 1771, anh em Tay Son do Nguyen Nhac cam đau noi day chong chua Nguyen. Nam 1773, Tay Son chiem đuoc Quy Nhon. Do su can thiep cua Đang Ngoai, nam 1774 chua Trinh đieu binh đanh chiem Phu Xuan, chinh quyen ho Nguyen phai rut vao Nam Bo.
Tay Son than phuc ho Trinh va don suc tan cong ho Nguyen. Nam 1777, hai chua Nguyen Phuc Thuan va Nguyen Phuc Duong bi Tay Son bat giet. Nguyen Anh đuoc dung lam chua đe ke tuc. Sau nhieu no luc gay dung lai co nghiep khong thanh, ke ca viec cau ngoai binh cua Xiem La (1784), Nguyen Anh bai tran phai chay sang Xiem luu vong. Khong lau sau chinh quyen ho Trinh o Đang Ngoai cung bi Tay Son tieu diet (1786), chinh the Đang Ngoai va Đang Trong cham dut.


= Nguyen nhan =
Chinh su ho Nguyen ngay tu thoi Nguyen Phuoc Khoat đa gay nhung anh huong tieu cuc cho dan chung. He thong thue khoa phuc tap, cong kenh, nang ne, quan duoi lam thu khien dan phai nop nhieu hon quy đinh. Thue tho san co toi hang ngan thu, tinh ca nhung san vat nho nhat. Nam 1741, Phuc Khoat ra lenh truy thu thue cua ca nhung nguoi bo tron. Toi nam 1765 lai co lenh truy thu thue con thieu cua 10 nam truoc
Sang thoi Truong Phuc Loan nam quyen, dan Đang Trong cang bi boc lot nang nen hon. Loan noi tieng la tham lam, vo vet cua cong, mua quyt cua cac thuong nhan nuoc ngoai. Co đot sau tran lut, nha Loan bay vang ra phoi "sang choe" ca san.
That bai truoc nhung cuoc đung đo voi Xiem La cong voi suu thue nang ne cung tinh trang tham nhung tai đia phuong khien cho chinh quyen ho Nguyen đa yeu cang yeu them. Đo chinh la thoi co đe ba anh em Tay Son bat đau khoi nghia chong lai chua Nguyen.


Anh huong lich su Hai trieu đai quan chu cuoi cung trong lich su Viet Nam la nha Tay Son (1778–1802) va nha Nguyen (1802–1945) đeu co điem chung la cac trieu đai đuoc thiet lap boi nhung nguoi sinh truong tren đat Đang Trong o the ky 18. Nha Tay Son do ba anh em Nguyen Nhac, Nguyen Hue va Nguyen Lu sang lap. Con nha Nguyen do Nguyen Phuc Anh, mot hau due truc he cua cac chua Nguyen (1558–1777), sang lap sau khi đanh bai nha Tay Son. Đay la 2 trieu đai co nhieu điem khac biet so voi cac trieu đai truoc đo cua nguoi Viet. Ho ve co ban lay đat Đang Trong lam thu phu cai tri ma khong phai la Thang Long nhu truyen thong. Ho cung kiem soat mot lanh tho rong lon voi bien đo phat trien cua cac vung mien (ve kinh te, van hoa, sac toc...) lon hon bat cu trieu đai nao tung đong đo o đat Bac Ha. Mot trong nhung đong gop lon nhat cua 2 trieu đai nay voi lich su dan toc Viet Nam la đa noi tiep nhau hoan thanh cong cuoc thong nhat va đong thoi mo rong lanh tho đat nuoc sau hang tram nam bi chia cat boi cac cuoc tranh gianh quyen luc giua cac the luc lon Mac-Trinh-Nguyen ke tu khi nha Le so (1428–1527) sup đo.
Lich su hinh thanh va phat trien cua nhieu đo thi tren dai đat mien Nam nhu Thanh Ha – Bao Vinh, Phu Xuan – Hue, Hoi An, My Tho, Cu lao Pho (Nong Nai đai pho), Sai Gon – Cho Lon – Gia Đinh, Ha Tien... đeu co ban bat nguon tu the ky 17 tro đi voi nhung cuoc di dan lon chu yeu tu cac vung đat thuoc xu Thanh, xu Nghe, Quang Binh va ca mien Nam Trung Quoc sau khi nha Thanh diet nha Minh (xem cu the o bai viet ve nguoi Minh Huong). Voi mot khoang thoi gian tren duoi 200 nam (1600–1800), dai đat Đang Trong co ban co mot nhip đo phat trien kinh te-xa hoi nang đong hon han Đang Ngoai. Can nho rang, ben canh đo thi truyen thong la kinh đo Thang Long thi Đang Ngoai chi phat trien đuoc them mot đo thi Pho Hien mang vai tro la đo thi ve tinh cua Thang Long. Trong khi đo o Đang Trong, cac chua Nguyen nhan biet ro nhung uu va nhuoc điem cua xu minh nen dan hinh thanh tam nhin kinh te nang đong hon han cac chua Trinh o Đang Ngoai va ca cac vua nha Nguyen sau nay. Boi vay voi tu cach la nhung nha cai tri thuc quyen tren đat phuong Nam (thay vi vua nha Le trung hung), cac chua Nguyen đa khon ngoan đon nhan va tan dung cong đong di dan vung Hoa Nam (chu yeu la nhung nguoi Khach Gia, Phuc Kien va Quang Đong von đac biet nang đong va thao nghe kinh doanh) sau bien loan cuoi thoi Minh đe đieu đong ho khai pha va phat trien mot loat cac đo thi nang đong thuong mai noi dai tu Hoi An cho đen tan Ha Tien ngay nay.
Su hinh thanh cua xu Đang Trong luc đau la mot giai phap tinh the, bat đac di, mang tinh chat đoi pho cua hai đoi chua Nguyen đau tien (Nguyen Hoang va Nguyen Phuc Nguyen). Giai phap mang tinh "phan loan, li khai" nay nham muc đich truoc tien la bao ton loi ich song con cua dong ho Nguyen, khi ho Trinh ve thuc quyen đa thay the hoan toan ho Le đe cai tri ca mien Bac Ha sau khi đanh bai nha Mac (1592). Tuy nhien trai qua hang tram nam hinh thanh va phat trien, thi dai đat phuong Nam thuoc xu Đang Trong cu đa co anh huong khong the luong tinh het ve moi mat voi lich su Viet Nam tu thoi trung-can đai cho đen nay. Khong phai đen thoi Nguyen Hoang thi ke hoach Nam tien cua nguoi Viet (ma chu yeu la cua tang lop cai tri) moi troi day. Nhung truoc thoi Nguyen Hoang, nguoi Viet van coi mien đat phuong Nam, đac biet tu Quang Tri tro vao, la mot chon "ac đia", nhieu bat trac, phong tho la lam va nhat la mot quan he phuc tap trong lich su giua 2 toc nguoi la nguoi Viet va nguoi Cham. Viec ho Nguyen đat che đo cai tri thuc quyen tren dai đat nay (mac du ve danh nghia van than phuc nha Le Trung Hung) đa khich le nhung cuoc di dan lon, khong chi cua nguoi Viet tu Bac bo ma con cua mot bo phan khong nho nguoi vung Nam Trung Quoc sau cuoc chuyen giao quyen luc tu Han toc sang Man toc vao nam 1644. Xu Đang Trong hinh thanh va phat trien cung xoa bo the phat trien mang tinh thong tri cua trung tam truyen thong la vung Đong bang Bac bo voi vai tro đoc ton ve moi mat cua Thang Long. Lich su phat trien cua mot so vung kinh te đong bang tru phu nhu Đong Nam Bo va Tay Nam Bo (đong bang song Cuu Long) duoi thoi cac chua Nguyen cung cho thay xu huong chuyen dich dan ve phuong Nam cua qua trinh phat trien kinh te Viet Nam. Tham chi cho toi ngay nay, o nhung thap ky đau tien cua the ky 21 thi xu huong "Nam tien" cua nguon luc lao đong tu cac vung đong bang Bac Bo va Bac Trung Bo van đang dien ra manh me va ap đao. Theo so lieu nam 2011, tong dan so cua vung Đong Nam Bo la 14.890.800 nguoi (chiem khoang 17% dan so ca nuoc) tren mot dien tich tu nhien 23.597,9 km² (chiem khoang 7,5% dien tich ca nuoc), mat đo dan so la 631 nguoi/km². Theo so lieu đieu tra di cu noi đia quoc gia đuoc Tong cuc Thong ke va Quy Dan so Lien hop quoc (UNFPA) cong bo tai Ha Noi ngay 16/12/2016 thi vung Đong Nam Bo la noi co ty le dan di cu đen cao nhat ca nuoc. Dien đan Kinh te Đong Nam Bo thuong nien trong nam 2017 tai Thanh pho Ho Chi Minh ghi nhan rang "vung Đong Nam bo chiem khoang 40% GDP, đong gop gan 60% thu ngan sach quoc gia, GDP tinh theo đau nguoi cao gan gap 2,5 lan muc binh quan ca nuoc; co ty le đo thi hoa cao nhat nuoc; toc đo tang truong kinh te cua vung luon cao hon khoang 1,4 lan đen 1,6 lan toc đo tang truong binh quan chung ca nuoc."


Xem them Nha Le trung hung
Đang Ngoai
Trinh – Nguyen phan tranh
The loai:Nguoi Đang Trong


Chu thich Tai lieu đuong thoi Trinh Hoai Đuc (1765–1825), Gia Đinh thanh thong chi.
Christoforo Borri (1583–1632). Xu Đang Trong nam 1621. Hong Nhue Nguyen Khac Xuyen va Nguyen Nghi dich va chu thich. Nha xuat ban Thanh pho Ho Chi Minh, 1998.
Chu Thuan Thuy (1600–1682). An Nam cung dich ky su.
Thich Đai San (1633–1705). Hai ngoai ky su. Vien Đai hoc Hue xuat ban nam 1963.
Sir John Barrow, 1st Baronet. A Voyage to Cochinchina, in the Years 1792 and 1793. London, UK: Cadell & Davies, 1806.
Jean Louis, Taberd (1837). "Note on the Geography of Cochin China". Journal of the Asiatic Society of Bengal. 6 (69): 737–745.
———— (1838). "Additional Notice on the Geography of Cochinchina". Journal of the Asiatic Society of Bengal. 7 (76): 314–324.
Gutzlaff, Charles (1849). "Geography of the Cochin-Chinese Empire". Journal of the Royal Geographical Society of London. 19: 85–143. JSTOR 1798088.


Tham khao Vien Su hoc (2007). Lich su Viet Nam, Tap 4. Tran Đuc Cuong (tong chu bien). Tran Thi Vinh (chu bien). Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.
Phan Khoang (1967). Viet su Xu Đang Trong 1558–1777. Nha xuat ban Khai Tri, Sai Gon.
Vu Đuc Liem (2016). "Tai đinh vi xu Đang Trong trong khong gian Đong A va Đong Nam A, the ky XVI-XVIII". Tap chi Nghien cuu va Phat trien (4 #130).
Cooke, Nola (1998). "Regionalism and the Nature of Nguyen Rule in Seventeenth-Century Dang Trong (Cochinchina)". Journal of Southeast Asian Studies. 29 (1): 122–161. doi:10.1017/S0022463400021512.
Li, Tana (1998a). "An Alternative Vietnam? The Nguyen Kingdom in the Seventeenth and Eighteenth Centuries". Journal of Southeast Asian Studies. 29 (1): 111–121. doi:10.1017/S0022463400021500.
Li, Tana (1998b). Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries. Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 9780877277224.
Xu Đang Trong: Lich su kinh te – xa hoi Viet Nam the ky 17 – 18. Nguyen Nghi dich. Nha xuat ban Tre, 2013.
Nguyen The Long (2005). Bang giao Đai Viet: Trieu Nguyen. Nha xuat ban Van hoa-thong tin.