Lympho bao hay te bao lympho (tieng Anh: lymphocyte) la mot loai bach cau o he mien dich cua đa so đong vat co xuong song. Lympho bao gom: te bao T trong mien dich thu đuoc gay đoc te bao va mien dich qua trung gian te bao; te bao B trong mien dich dich the, do khang the đieu khien; te bao lympho bam sinh (ILCs) (te bao "giong te bao T bam sinh" - innate T cell-like) tham gia vao mien dich lop mang nhay va can bang noi moi; va te bao NK (natural killer) la mot phan nhom quan trong, co chuc nang mien dich tu nhien qua trung gian te bao, gay đoc te bao.
Lympho bao la loai te bao chinh o bach huyet (lymph), nho đo co ten la "lymphocyte" (voi cyte nghia la te bao). Lympho bao chiem tu 18% đen 42% so luong bach cau luu thong trong he tuan hoan.


Loai hinh Ba loai lympho bao chinh la te bao T, te bao B va te bao khu bao tu nhien (NK). Lympho bao co the đuoc nhan dien qua nhan cua chung.


= Te bao B va te bao T =
Te bao T (te bao tuyen uc, chu T trong tu tieng Anh "Thymus cells") va te bao B (te bao tuy xuong, hoac te bao tui Fabricius, tuong ung voi "Bone marrow cells" hoac "Bursa-derived cells") la nhung thanh phan te bao chinh cua phan ung mien dich thu đuoc. Te bao T tham gia vao mien dich te bao trung gian, con te bao B lai chiu trach nhiem chinh cho mien dich dich the (lien quan toi khang the). Chuc nang cua te bao T va te bao la nhan dien cac khang nguyen "khong rieng" cu the trong qua trinh goi la trinh dien khang nguyen. Mot khi xac đinh đuoc ke xam lan, nhom te bao tren tao ra phan ung cu the đuoc đieu chinh len muc toi đa đe loai bo cac mam benh hoac te bao bi nhiem benh cu the. Te bao B phan ung voi mam benh bang cach tiet ra mot ham luong lon khang the, sau đo chung lam vo hieu cac vat the la nhu vi khuan va virus. Nham phan ung voi cac mam benh, mot so te bao T (đuoc goi la Te bao T ho tro, T CD4) tiet ra cytokine tac đong truc tiep len phan ung mien dich, con nhung te bao T khac (đuoc goi la te bao T đoc sat te bao, T CD8) tiet ra hat chua enzyme manh, pha huy cac te bao bi nhiem benh. Sau khi đuoc kich hoat, te bao B va te bao T đe lai te bao nho, te bao nay "ghi nho" cac khang nguyen ma chung đa tiep xuc. Trong suot vong đoi cua đong vat, nhung te bao nho nay se "ghi nho" tung mam benh gap phai va co the sinh ra phan ung manh va nhanh chong neu tai phat hien cung mam benh; đay đuoc xem la mien dich thu đuoc.


= Te bao NK =
Te bao NK (hay te bao tieu diet tu nhien) la mot phan cua mien dich tu nhien (hay con goi la mien dich bam sinh, mien dich khong đac hieu), đong vai tro quan trong trong viec bao ve vat chu khoi cac khoi u va te bao bi nhiem virus. Te bao NK đieu chinh chuc nang cua nhung te bao khac (ke ca đai thuc bao va te bao T) va phan biet te bao bi nhiem benh va khoi u so voi te bao khong bi nhiem va binh thuong bang cach nhan dien nhung thay đoi cua phan tu be mat goi la MHC (phuc hop phu hop to chuc chinh) loai I. Te bao NK đuoc kich hoat nham phan ung voi mot ho cytokine goi la interferon. Te bao NK đuoc kich hoat tiet ra hat nho co đoc đe tieu diet cac te bao bi bien đoi. Chung đuoc goi la "te bao tieu diet tu nhien" (natural killer cells) vi chung khong can kich hoat truoc đe tieu diet te bao thieu MHC loai I.


= Lympho bao bieu hien kep – te bao X =
Lympho bao X đuoc cho la loai te bao bieu hien ca thu the te bao B va thu the te bao T, dan toi gia thuyet lien quan đen tieu đuong loai mot. Co hai nghien cuu to ra nghi ngo ve su hien hien cua loai te bao nay. Tuy nhien, nhung tac gia cua bai viet goc chi ra rang thuc te hai nghien cuu đa nhan dien đuoc te bao X bang kinh hien vi hinh anh va FACS. Can co nhung nghien cuu them đe xac đinh ban chat va đac điem cua te bao X (con goi la bieu hien kep).


Phat trien Te bao goc cua lop thu biet hoa thanh mot so loai te bao mau ben trong tuy xuong. Qua trinh nay goi la tao mau. Trong qua trinh nay, moi lympho bao co nguon goc tu mot to tien lympho chung truoc khi biet hoa thanh cac loai lympho bao rieng. Su biet hoa cua lympho bao dien ra o nhieu đuong theo kieu phan cap cung nhu theo kieu tao hinh hon. Su hinh thanh lympho bao đuoc goi la tao lympho bao. O lop thu, te bao B truong thanh trong tuy xuong, nam o phan loi cua đa so xuong. O chim, te bao B truong thanh trong tui Fabricius, co quan lympho noi chung lan đau đuoc Chang va Glick phat hien, (B la viet tat cua bursa) thay vi co nguon goc tu tuy xuong nhu nhieu nguoi lam tuong. Te bao T chuyen vao dong mau va truong thanh o mot co quan chinh rieng biet, goi la tuyen uc. Sau khi truong thanh, lympho bao tham nhap vao tuan hoan va co quan bach huyet ngoai bien (vi du lach va hach bach huyet), ma tai đay chung đi khao sat cac mam benh va/hoac te bao khoi u xam nhap.
Lympho bao tham gia vao mien dich thu đuoc (vi du te bao B va te bao T) biet hoa hon nua sau khi tiep xuc voi khang nguyen; chung tao nen lympho bao nho va thuc hien. Lympho bao thuc hien co chuc nang tieu diet khang nguyen, bat ke la bang cach giai phong khang the (truong hop te bao B), hat gay đoc (te bao T gay đoc) hay bang cach gui tin hieu đen cac te bao cua he mien dich (te bao T ho tro). Te bao T nho van nam o mo va luu thong ngoai bien trong mo thoi gian dai đe san sang ung voi cung khang nguyen luc tiep xuc trong tuong lai; chung ton tai tu hang tuan đen hang nam, rat lau so voi cac bach cau khac.


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai Anh mo hoc: 01701ooa – He thong hoc tap mon mo hoc tai truong Đai hoc Boston
"Cytotoxic T Lymphocyte". Cell Centered Database.
"Overcoming the Rejection Factor: MUSC's First Organ Transplant". Waring Historical Library.