Bieu tinh Poznan 1956, con goi la Thang Sau Poznan (tieng Ba Lan: Poznanski Czerwiec), la cuoc bieu tinh đau tien trong so cac cuoc bieu tinh lon chong lai chinh quyen cong san cua Cong hoa Nhan dan Ba Lan. Cac cuoc bieu tinh cua cong nhan đoi đieu kien lam viec tot hon bat đau vao ngay 28 thang 6 nam 1956 tai Nha may Cegielski o Poznan va bi đan ap bao luc.
Khoang 100.000 nguoi tap trung o trung tam thanh pho, gan toa nha Bo Cong an. Khoang 400 xe tang va 10.000 binh si cua Quan đoi Nhan dan Ba Lan va Quan đoan An ninh noi đia, duoi su chi huy cua tuong Ba Lan-Lien Xo Stanislav Gilyarovich Poplavsky, đuoc đieu đong đan ap bieu tinh va ban vao dan thuong bieu tinh.
Uoc tinh co tu 57 đen hon 100 nguoi chet, voi hang tram nguoi bi thuong. Cuoc bieu tinh o Poznan la mot dau moc quan trong tren con đuong đi đen Thang Muoi Ba Lan va thanh lap mot chinh phu it bi kiem soat boi Lien Xo hon.


Boi canh Sau khi Iosif Vissarionovich Stalin chet, qua trinh phi Stalin hoa đa thuc đay cac cuoc tranh luan ve cac van đe co ban tren toan bo Khoi phia Đong. Bai bao cao Ve sung bai ca nhan va nhung hau qua cua no cua Nikita Sergeyevich Khrushchyov co y nghia sau rong ca ben trong Lien Xo va cac nuoc cong san khac. O Ba Lan, ngoai viec chi trich su sung bai ca nhan, cac chu đe tranh luan pho bien tap trung vao quyen đinh huong mot lo trinh đoc lap hon cua "con đuong mang tinh đia phuong, quoc gia đi len chu nghia xa hoi" thay vi tuan theo mo hinh Lien Xo đen tung bo phan nho nhat. Nhieu thanh vien Đang Cong nhan Thong nhat Ba Lan đa chia se quan điem nay trong cuoc thao luan va chi trich viec Stalin hanh quyet nhung nguoi cong san Ba Lan lon tuoi hon khoi Đang Cong san Ba Lan trong cuoc Đai thanh trung. Cai chet cua nha lanh đao Cong san Ba Lan cung ran Bolesław Bierut vao ngay 12 thang 3 nam 1956, đuoc cho la do soc truoc noi dung cua Dien van bi mat, đa tiep them đong luc cho phong trao cai cach.
Phong trao chong cong o Ba Lan ngay cang vung chac, va mot nhom cac nha lanh đao đoi lap va cac nhan vat van hoa đa thanh lap Cau lac bo Krzywego Koła (tieng Ba Lan: Klub Krzywego Koła) o Warszawa. To chuc nay thuc đay cac cuoc tranh luan ve nen đoc lap cua Ba Lan, đat cau hoi ve hieu qua cua nen kinh te ke hoach va thai đo khinh miet cua chinh phu, tham chi la đan ap cac cuu chien binh Chien tranh the gioi thu hai thuoc Luc luong vu trang Ba Lan o phia Tay and Armia Krajowa. Trong khi gioi tri thuc bay to su bat man voi cac cuoc tranh luan va an pham (bibuła) thi cong nhan lai xuong đuong. Đieu kien song o Ba Lan khong đuoc cai thien, trai nguoc voi loi tuyen truyen cua chinh phu, va cong nhan ngay cang thay ho ngay cang it quyen luc hon so voi bo may quan lieu cua Đang (nomenklatura).
Thanh pho Poznan la mot trong nhung trung tam đo thi va cong nghiep lon nhat cua Cong hoa Nhan dan Ba Lan. Cang thang tai đay ngay cang gay gat, đac biet la ke tu mua thu nam 1955. Luc luong cong nhan tai nha may lon nhat thanh pho, Cong nghiep Kim loai Jozefa Stalina, khieu nai ve muc thue cao hon đoi voi nhung cong nhan nang suat nhat (udarnik), lam anh huong đen hang nghin cong nhan. Cac giam đoc đia phuong khong the đua ra bat ky quyet đinh quan trong nao do su quan ly vi mo cua cac quan chuc cap cao. Trong nhieu thang, cac kien ​​nghi, thu tu va phai đoan đa đuoc gui đen Bo Cong nghiep may moc Ba Lan va Uy ban Trung uong Đang Cong nhan Thong nhat Ba Lan, nhung van khong co ket qua.
Cuoi cung, mot phai đoan gom khoang 27 cong nhan đa đuoc cu đen Warszawa vao khoang ngay 23 thang 6. Vao đem ngay 26 thang 6, phai đoan tro ve Poznan voi niem tin rang mot so yeu cau cua ho đa đuoc xem xet theo huong co loi. Tuy nhien, sang hom sau, Bo truong Bo Cong nghiep may moc đa gap go đoi ngu cong nhan va rut lai mot so loi hua ma phai đoan đa nhan đuoc tai Warszawa.


Dien bien Ngay 28 thang 6 nam 1956, mot cuoc đinh cong tu phat bat đau luc 6:30 sang tai khu phuc hop nha may cua Cong nghiep Kim loai Jozefa Stalina (ZiSPO). Khoang 80% cong nhan cua cong ty, phan lon trong so ho bi mat tien thuong vao thang 6 khi chinh phu đot ngot tang han ngach cong viec bat buoc, đa xuong đuong đoi boi thuong tien luong va mot so nhuong bo ve quyen tu do, va tuan hanh ve phia trung tam thanh pho. Cong nhan tai cac nha may khac, cung nhu cac to chuc va sinh vien, đa tham gia cuoc tuan hanh.
Tu 9 đen 11 gio sang, khoang 100.000 nguoi tu tap tai Quang truong Adam Mickiewicz truoc Lau đai Đe quoc o Poznan, bao quanh la cac toa nha do chinh quyen thanh pho va Đang cung so canh sat chiem đong. Đoan nguoi bieu tinh yeu cau giam gia thuc pham, tang luong va huy bo mot so thay đoi gan đay trong luat lam anh huong xau đen đieu kien lao đong. Ho cung yeu cau Thu tuong Ba Lan Jozef Cyrankiewicz đen tham, boi chinh quyen đia phuong cho biet ho khong co tham quyen giai quyet cac van đe cua nguoi lao đong. Mot so canh sat cung tham gia vao đam đong.
Sau 10 gio sang, tinh hinh nhanh chong xau đi, voi tin đon lan truyen rang cac thanh vien cua phai đoan đam phan đa bi bat. Cac đon vi canh sat đia phuong (Milicja Obywatelska) khong the kiem che đam đong va tinh hinh tro thanh mot cuoc bao loan du doi khi đam đong xong vao nha tu o Pho Młynska, noi đuoc cho la đang giam giu cac thanh vien phai đoan. Hang tram tu nhan đa đuoc tha vao khoang 10:50 sang. Vao luc 11:30 sang, kho vu khi tai nha tu bi chiem giu va vu khi đuoc phan phat cho nhung nguoi bieu tinh.

Đam đong đa luc soat tru so đia phuong cua Đang Cong san. Khoang 11 gio sang, ho tan cong van phong Bo Cong an tren pho Kochanowskiego, nhung đa bi đay lui khi nhung phat sung đau tien đuoc ban ra tu cua so vao đam đong. Tu luc đo cho đen 6:00 chieu, đoan bieu tinh đa chiem giu hoac bao vay nhieu toa nha va co quan chinh phu trong va xung quanh Poznan, bao gom toa an quan va van phong cong to vien, tram can nhieu song vo tuyen tren Pho Dabrowskiego va cac đon canh sat o Junikowo, Wilda, Swarzedz, Puszczykowo va Mosina. Trai giam o Mrowino va truong quan su tai Đai hoc Cong nghe Poznan bi chiem đong va vu khi bi tich thu. Cac tai lieu cua canh sat tai đon canh sat đia phuong, vien kiem sat va toa an đa bi tieu huy.
Trong khi đo, vao khoang 11:00 sang, 16 xe tang, 2 xe boc thep cho quan va 30 xe khac đa đuoc đieu đong tu Truong Si quan đen Đoi ngu Thiet giap va Co gioi, mot đon vi đon tru o Poznan, đe bao ve cac toa nha đuoc chi đinh, nhung khong co tieng sung nao no ra giua ho va nhung nguoi bieu tinh. Nhung nguoi linh nay đa tro chuyen than thien voi nhung nguoi bieu tinh; mot so bao cao neu rang hai xe tang đa bi tich thu va mot so quan linh đa bi tuoc vu khi. Konstantin Konstantinovich Rokossovsky, vi tuong Lien Xo va Bo truong Quoc phong Ba Lan, sau đo đa quyet đinh nam quyen kiem soat đon phuong va tinh hinh đa thay đoi đang ke.

Rokossovsky cu pho tuong cua minh, tuong Ba Lan-Xo Viet Stanislav Gilyarovich Poplavsky, va mot nhom si quan Xo Viet cap thap, dap tat cuoc bieu tinh theo cach phu hop voi tieu chuan cua Lien Xo. Muc tieu la cham dut cac cuoc bieu tinh cang som cang tot đe ngan chan tinh huong tuong tu nhu cuoc noi day tai Đong Đuc nam 1953, khi ma cuoc noi day lan rong sang cac vung khac khi khong đuoc dap tat kip thoi. Cac si quan Lien Xo đen san bay Ławica luc 2 gio chieu va nam quyen chi huy. Poplavsky khong su dung quan chinh quy đia phuong tu cac đon vi đon tru Poznan, thay vao đo, ong đua nhung đoi quan khac tu Quan khu Silesia va trieu tap quan đac biet tu can cu quan su Biedrusko o phia bac Poznan. Nhung nguoi linh đuoc thong bao rang nhung nguoi bieu tinh đuoc lanh đao va to chuc boi "nhung ke khieu khich nguoi Đuc", nhung ke đang co gang lam xau hinh anh cua Ba Lan tai Hoi cho quoc te Poznan đang dien ra.
Tu 4 gio chieu đen 5 gio sang ngay hom sau, quan đoi tu Su đoan Thiet giap so 10, Su đoan Thiet giap so 19, Su đoan Bo binh so 4 va Su đoan Bo binh so 5, tong 10.300 nguoi, va Quan đoan An ninh noi đia, duoi su chi huy cua Poplavsky, đa tien vao Poznan. Mot đoan xe trai dai hai tieng đong ho gom xe tang, xe boc thep, phao da chien va xe tai cho đay quan đa đi qua va bao vay thanh pho. Vao luc 9 gio toi, mot lan song bat giu bat đau. Nhung nguoi bi bat giu đa bi đanh đap da man, bi bat giu, bi đua đen San bay Ławica va bi tham van tan bao. Co 746 nguoi đa bi bat giu cho đen ngay 8 thang 8. Cac cuoc bieu tinh tiep dien đen ngay 30 thang 6, khi quan đoi cuoi cung đa binh đinh đuoc thanh pho, sau khi đau sung voi mot so nguoi bieu tinh bao đong hon. Vao luc 7:30 sang ngay 29 thang 6, Thu tuong đa đen va tuyen bo mot cach khet tieng tren đai phat thanh đia phuong rang "bat ky ke khieu khich hoac ke đien nao dam gio tay chong lai chinh quyen nhan dan thi chac chan rang ban tay đo se bi chat đut".
Co nhieu uoc tinh khac nhau ve con so thuong vong. Nha su hoc Łukasz Jastrzab tu Vien Tuong niem Quoc gia (IPN) uoc tinh co 57 nguoi chet va khoang 600 nguoi bi thuong (bao gom tam nguoi phia chinh phu), va cung luu y rang nhung uoc tinh lon hon, chang han nhu uoc tinh cua hoc gia IPN, Stanisław Jankowiak, voi con so chi hon 100 mot chut, khong đuoc du lieu co san ghi nhan đay đu. Nhung uoc tinh trong pham vi tuong tu, chang han nhu "hon 70 nguoi chet", co the đuoc tim thay trong cac bao cao cua phuong tien truyen thong.


Sau su kien Khoang 250 nguoi đa bi bat trong vai ngay đau tien, bao gom 196 cong nhan. Hang tram nguoi khac bi bat trong nhung tuan tiep theo. Stanisław Hejmowski, luat su bao chua cho ho, phai đoi mat voi su ap che cua chinh phu vi ong tuyen bo rang hanh đong cua chinh phu đa dan đen cai chet cua nhung thuong dan vo toi. Chinh phu Ba Lan khong ep buoc đuoc nhung nguoi bi giam giu noi rang ho bi cac co quan mat vu nuoc ngoai (phuong Tay) loi keo. Tuy nhien, đieu nay dan tro thanh đuong loi chinh thuc cua chinh phu trong nhieu nam sau đo.

Chang bao lau sau, nhung nguoi lanh đao nhan ra rang ho đa mat đi su ung ho cua Lien Xo, va tinh hinh chuyen sang hoa giai bang cach cong bo tang luong va cac cai cach khac. Nhan thay nhu cau can phai thay đoi lanh đao, nhung nguoi cong san Ba Lan đa chon ra mot nha lanh đao moi, Władysław Gomułka, đuoc coi la mot nguoi on hoa. Cuoc cai cach nay đuoc goi la Thang Muoi Ba Lan (hay "Giai đong Gomułka"). Mac du vay, chinh quyen cong san van kiem duyet moi thong tin ve su kien Poznan suot mot phan tu the ky.
Cac nha su hoc khong tiep can đuoc cac nguon tai lieu nghien cuu, va kiem duyet đa co hieu qua trong viec loai bo bat ky su đe cap nao đen su kien thang 6 nam 1956 ra khoi cac nguon cong khai. Viec đan ap nhung nguoi phan đoi co hoat đong tich cuc keo dai trong nhieu nam. Ky uc ve su kien đuoc nhung nguoi tham gia va thanh vien phe đoi lap luu giu. Sau Hiep đinh Gdansk nam 1980, Cong đoan Đoan ket quyet đinh dung mot tuong đai đe tuong nho su kien Poznan thang 6 nam 1956.
Nhieu nha su hoc coi cuoc bieu tinh Poznan nam 1956 la mot cot moc quan trong trong lich su hien đai cua Ba Lan, va la mot trong nhung su kien dan đen su sup đo cua chu nghia cong san o Ba Lan. Tuy nhien, cuoc bieu tinh nam 1956 khong đuoc thuc đay boi mot he tu tuong chong cong ro rang. Cac yeu cau cua cong nhan chu yeu mang tinh chat kinh te, cot đe cai thien đieu kien lao đong chu khong mang muc tieu chinh tri ro rang. Cong nhan đa hat "Quoc te ca" va gio bieu ngu "Chung toi muon banh mi." Chinh su that bai lien tuc cua chinh phu trong viec đap ung cac yeu cau đau tien cuoi cung đa dan đen cac yeu cau phai cai cach chinh tri, nhung ngay ca trong lich su cua Cong đoan Đoan ket lai rat it nguoi đoi hoi cac cai cach chinh tri lon.


= Tuong niem =
Vao ngay 21 thang 6 nam 2006, đe ky niem 50 nam su kien, Ha vien Ba Lan Sejm đa tuyen bo ngay 28 thang 6 la ngay le quoc gia o Ba Lan: Ngay tuong niem quoc gia Poznan thang 6 nam 1956 (Narodowym Dniem Pamieci Poznanskiego Czerwca 1956).


Xem them Poznan '56, phim nam 1996
Noi day Plzen 1953, cuoc bieu tinh bao luc cua cong nhan o Tiep Khac
Su kien nam 1956 o Hungary
Bieu tinh Ba Lan 1970


Tham khao Đoc them Curp, T. David.  "The Revolution Betrayed? The Poznan Revolt and the Polish Road to Nationalist Socialism." The Polish Review 51.3/4 (2006): 307–324. online
Kemp-Welch, Tony. "Dethroning Stalin: Poland 1956 and its legacy." Europe-Asia Studies 58.8 (2006): 1261–1284. Online
Kramer, Mark. "The Soviet Union and the 1956 Crises in Hungary and Poland: Reassessments and New Findings." Journal of Contemporary History 33.2 (1998): 163–214.
Machcewicz, Paweł. Rebellious Satellite: Poland, 1956 (Stanford University Press, 2009).
"Poznan Workers' Riots: Poland 1956" in Neil Schlager, ed.  St. James encyclopedia of labor history worldwide (2 vol, 2004) 2:144–147.


= Tieng Ba Lan =

(bang tieng Ba Lan) Piotr Grzelczak, Poznanski Czerwiec 1956. Walka o pamiec w latach 1956-1989 [Poznan June 1956. Struggle for memory, 1956-1989], Poznan 2016
(bang tieng Ba Lan) Stanisław Jankowiak, Paweł Machcewicz, Agnieszka Rogulska, "Zranione miasto : Poznan w czerwcu 1956 r.", Instytut Pamieci Narodowej, 2003
(bang tieng Ba Lan) Łukasz Jastrzab, "Rozstrzelano moje serce w Poznaniu. Poznanski Czerwiec 1956 r. – straty osobowe i ich analiza", Wydawnictwo Comandor, Warszawa 2006, ISBN 83-7473-015-3
(bang tieng Ba Lan) Norbert Wojtowicz, Ofiary "Poznanskiego Czerwca", Rok 1956 na Wegrzech i w Polsce. Materiały z wegiersko–polskiego seminarium. Wrocław pazdziernik 1996, ed. Łukasz Andrzej Kaminski, Wrocław 1996, p. 32–41.


Lien ket ngoai Poznan – Budapest – 1956 (Bo Ngoai giao Cong hoa Ba Lan)
Black Thursday – timeline of events (Thanh pho Poznan)
50 years since the Poznan uprising (tap chi truc tuyen International Viewpoint)