Tan Nhi The Hoang đe (chu Han: 秦二世; 230 TCN - 207 TCN), hay Nhi The Hoang đe (二世皇帝), ten that la Ho Hoi (胡亥), tinh Doanh (嬴), thi Tan (秦), la vi Hoang đe thu hai cua nha Tan trong lich su Trung Quoc, o ngoi tu 210 TCN đen 207 TCN. Thoi Tan Nhi The, nha vua duoi su thao tung cua thua tuong Trieu Cao thuc hien chinh sach cai tri ha khac, nen dan chung khong phuc va cam ghet nha Tan, nhieu cuoc khoi nghia xay ra ma khoi đau la cuoc khoi nghia cua Tran Thang, Ngo Quang. Nam 207 TCN, Trieu Cao buc tu Tan Nhi The, nha Tan chi ton tai them 46 ngay roi bi diet vong.


Than the Ho Hoi la con thu 18 trong so khoang hon 20 nguoi con trai cua Tan Thuy Hoang. Tu nho, Ho Hoi đuoc vua cha yeu quy, giao cho hoan quan Trieu Cao day do. Ong đuoc Trieu Cao day ve phap luat va menh lenh.


Len ngoi Thang 10 nam 210 TCN, Tan Thuy Hoang đi tuan du thien ha, ta thua tuong Ly Tu (李斯) đi theo, huu thua tuong Khu Tat o lai kinh thanh trong coi trieu đinh. Ho Hoi xin đi theo, đuoc vua cha bang long.
Sau khi te vua Ha Vu o Coi Ke, vua Tan Thuy Hoang tro ve kinh, khi ve đen ben Binh Nguyen thi bi benh.
Benh tinh Tan Thuy Hoang cang nang, biet khong qua khoi nen vua Tan viet thu, đong dau ngoc ty gui đen con ca cua hoang đe la cong tu Phu To (扶苏) noi: 

Con ve Ham Duong to chuc đam tang, va chon cat ta o đay.
Buc thu đa niem phong o trong phu trung xa thuoc quyen Trieu Cao (趙高). Buc thu co dau cua nha vua lam tin chua giao cho su gia thi vao ngay binh dan thang 7 tuc ngay 10 thang 9 theo lich Julius nam đo, Thuy Hoang chet tai Binh Đai (平台) thuoc đat Sa Khau (沙丘).
Thua tuong Ly Tu thay nha vua chet khi  o xa kinh đo so cac cong tu va thien ha co bien loan, ben giau kin đieu đo, khong bao tang. Chi co Ho Hoi, Trieu Cao va mot vai hoan quan than tin cua nha vua, tat ca co nam sau nguoi biet la vua đa chet. Cuoi cung, sau khoang hai thang, Ly Tu va xa gia tro lai Ham Duong, tu đo tin tuc ve cai chet cua Tan Thuy Hoang moi đuoc cong bo. Sau khi ong chet, Phu To theo le se la hoang đe noi ngoi.
Ly Tu va Trieu Cao am muu giet Phu To vi vi tuong đuoc yeu thich boi Phu To la Mong Điem, nguoi ma ho khong thich . Ho đa so rang neu Phu To đuoc len ngoi, ho se bi mat quyen luc . Vi vay nen Trieu Cao ben cung Ly Tu am muu pha huy buc thu cua Thuy Hoang gui cho cong tu Phu To, đat ra chuyen thua tuong Ly Tu đa nhan đuoc to chieu cua Thuy Hoang o Sa Khau truoc khi chet bao lap Ho Hoi lam thai tu; sau đo lai lam mot buc thu khac gui cho cong tu Phu To va tuong Mong Điem ke toi hai nguoi, ra lenh cho hai nguoi phai chet.
Cong tu Phu To vi mot long trung hieu nen đoc thu xong ben tu van, Mong Điem thi nghi ngo khong chiu chet, bi bat mang ve giam o Duong Chau.
Ho Hoi ben len noi ngoi, tuc la Nhi The hoang đe, nam ay ong 21 tuoi.


O ngoi Thang 9 nam 210 TCN, Tan Nhi The chon vua cha Tan Thuy Hoang o Ly Son. Mo đuoc xay tu khi Thuy Hoang con song, sai hon 70 van dan phu đao ba con suoi, o duoi đo đong va đua quach vao; đem het nhung đo quy bau cua hoang gia va tram quan chon xuong duoi; roi sai tho che may ban ten đe đe phong mo tac. Cac vua Tan con sai lay thuy ngan lam song Truong Giang, song Hoang Ha va bien lon. Nhi The cho rang:

Nhung nguoi o hau cung cua tien đe neu khong co con ma cho ra ngoai thi khong tien.
Vi vay Nhi The sai chon theo tat ca cac cung nu cua Tan Thuy Hoang. Sau khi chon cat xong, co nguoi noi voi Nhi The:

Nhung nguoi tho lam may va cat giau đeu biet cho cat giau the nao ho cung tiet lo viec lon.
Vi vay sau khi cat giau xong, Nhi The sai đong đuong ham đi đen huyet, lai sai đong cua ngoai đuong ham; nhung nguoi tho va nhung nguoi cat giau cua cai khong lam sao thoat ra đuoc, đeu bi chet trong đo.
Nhi The tin dung Trieu Cao, cho lam lam lang trung lenh va do đo hanh đong nhu mot vi vua bu nhin. Theo muu cua Trieu Cao, ong tang them nhieu luat le menh lenh. Nhi The ban muu voi Trieu Cao:

Cac quan đai than khong phuc, quan lai con manh, cac cong tu the nao cung tranh nhau voi ta. Bay gio nen lam the nao?
Trieu Cao thua:

Cao von la nguoi hen mon đuoc be ha thuong đen cho lam o đia vi tren, lo nhung cong viec quan trong nhat, cac quan đai than đeu buc boi chi theo than ngoai mat chu trong long thuc khong phuc. Trong luc nay khong the theo van ma phai dung vo luc đe quyet đinh. Lam nhu the, tren duoi se theo ma nuoc đuoc an.
Nhi The cho la phai, ben giet cac quan đai than va cac cong tu anh em minh, toi loi lien luy đen nhung vien quan nho hau ha nen ho cung đeu bi giet. Cac quan tam lang khong con ai song sot, 6 vi cong tu đeu bi giet o đat Đo (杜). Ca tong that run so, quan than ai ngan can thi pham toi phi bang. Cac quan đai than thi lo giu loc đe đuoc yen than, con nhan dan thi so hai.
Nhi The sau đo tiep tuc trung phat nhieu nguoi khac chi vi nhung loi nho nhat. Em trai cua hoang đe la Tuong Lu (将闾) va hai anh em khac đeu bi bat giam. Su gia sau đo đa đuoc gui đen đe đoc cho ho ban an tu hinh. Tuong Lu nhin troi va keu to 3 lan rang ong khong pham toi gi ca. Ca ba anh em đeu khoc va phai rut kiem tu tu. Trieu Cao noi rang Nhi The con tre va do la Thien tu nen giong noi cua ong khong đuoc nghe thay va khuon mat cua ong khong bao gio phai đuoc hien thi. Theo đo, Nhi The chi song trong noi cung va chi tham khao y kien voi Trieu Cao. Boi vi đieu nay, cac đai than hiem khi co co hoi đe gap Nhi The luc thiet trieu.
Sau đo Nhi The tiep tuc đieu phu xay cung A Phong. Ly Tu a dua theo vua, dang "Thuyet đoc trach" đe nghi tang hinh luat tan khoc hon đe tri thien ha, do đo phap luat cua trieu đinh cang khac nghiet hon ca thoi Thuy Hoang, nhan dan cang them oan han.p
Nam 209 TCN (nam thu 21 Ve Giac quan) Tan Nhi The phe bo tuoc vi Giac quan, phe ong xuong lam thu dan. Cac nuoc chu hau thoi chien quoc đen đay moi ket thuc. Cung nam, Tran Thang va Ngo Quang khoi nghia noi day, bao hieu su suy vong cua nuoc Tan


Than chet nuoc mat = Quan Đong khoi nghia =
Thang 7 nam 209 TCN, Tran Thang va Ngo Quang khoi nghia o lang Đai Trach chong lai nha Tan, tuyen bo lap lai nuoc So. Quan khoi nghia nhanh chong đanh chiem nhieu noi, cac chu hau cu thoi Chien Quoc noi day huong ung. Tran Thang tu xung lam Truong So Vuong.
Ban đau nghe tin co quan khoi nghia Son Đong, nhieu noi sai quan yet gia bao ve kinh khan cap. Tan Nhi The thich an nhan, ghet nghe viec giac gia nen ha lenh giet nhung nguoi ve bao tin. Quan Bac si Thuc Ton Thong (叔孫通) noi lua theo y Nhi The, tau rang Tran Thang chi la giac cuop nho mon. Nhi The rat vui long. Thuc Ton Thong bo tron đe tranh nan.
Nam 208 TCN, mot canh quan Truong So do Chu Van chi huy đanh vao ai Ham Coc. Tinh hinh nguy cap khong the giau đuoc nua. Nhi The nghe tin hoang so, hoi y quan than. Quan Thieu Phu la Chuong Ham tau:

Bon giac đa đong va manh. Nay neu đem binh o cac huyen đen thi khong kip nua. Nhung nguoi bi đay phai lam o Ly Son rat đong, xin tha cho ho, giao cho ho binh khi đe đanh giac.
Nhi The lien đai xa thien ha, sai Chuong Ham lay vu khi trong kho, giao cho cac dan phu đi ra mat tran; lai đieu quan cua Vuong Ly o Truong Thanh ve hop binh cung tien. Chuong Ham pha quan cua Chu Van. Van thua tran bo chay roi sau đo tu sat.
Nhi The nghe tin thang tran, sai them truong su Tu Ma Han va Đo uy Đong E giup Chuong Ham. Quan Tan thang tran lien tiep, diet Truong So cua Tran Thang, tieu diet quan Nguy va Te o Lam Te, giet Te vuong Đien Đam va Nguy vuong Cuu, sau đo pha tan quan cua tuong So la Hang Luong o Đinh Đao. Cac danh tuong o đat So đeu đa chet, Chuong Ham ben đem quan đi ve huong bac vuot Hoang Ha đe đanh vua Trieu la Yet o Cu Loc.


= Giet hai đai than va ton that =
Trong hoan canh nguy cap, Huu thua tuong la Khu Tat, ta thua tuong la Ly Tu, tuong quan la Phung Kiep can Nhi The giam bot viec binh dich:

O Quan Đong bon giac nhao nhao noi len, Tan đem quan tru khu giet cung nhieu nhung van khong thoi. Giac phan lon la nhung nguoi đi thu va lo van chuyen tren can duoi nuoc, ho lam giac vi viec xay đap cuc kho vi thue ma nang. Vay xin be ha đinh viec xay đap o cung A Phong, giam bot linh thu o cac bien gioi.
Loi tau trai y, Nhi The ben sai bat luon ca Khu Tat, Ly Tu, Phung Kiep, xet cac toi trang. Cuoi cung Khu Tat va Phung Kiep khong chiu nhuc nen tu van trong nguc, con Ly Tu bi khep vao toi chet va bi xu tu. Trieu Cao đuoc cat nhac lam Thua tuong. Ong ta do đo tiep tuc xui giuc Nhi The trung phat nhung nguoi khong trung thanh voi cac hinh phat nang ne hon. Muoi hai vi cong tu bi xu tu giua cho Ham Duong. Muoi vi cong chua cung bi xu tu va bi xe xac.


= Bi sat hai =
Nam 207 TCN, Chuong Ham cam quan vay thanh Cu Loc, tuong nuoc So la Hang Vu cam đau quan So đen cuu Cu Loc, đanh tan quan cua Vuong Ly va Chuong Ham. Chuong Ham đanh bi thua may lan, Nhi The cho nguoi đen trach Chuong Ham. Chuong Ham so toi, sai truong su la Tu Ma Han đen trinh viec va tau xin đinh đoat. Trieu Cao khong cho tiep kien, lai to ra nghi ngo muon lam hai, vi the Tu Ma Han so hai bo tron, khuyen Chuong Ham hang So.

Bi Trieu Cao buc bach qua, Chuong Ham ben đem binh đau hang chu hau, cung Hang Vu đi đanh Tan. Mot canh quan So khac do Luu Bang chi huy cung tien gan đen Quan Trung.
Thang 8 nam 207 TCN, Trieu Cao muon lam phan nhung so quan than khong nghe, nen truoc tien phai thu. Cao dang Nhi The mot con huou va bao rang đo la con ngua, Nhi The cuoi noi:

Thua tuong lam đay chu! Sao lai goi con huou la con ngua?
Nhi The hoi cac quan xung quanh. Nhung nguoi xung quanh im lang, co nguoi noi la "ngua" đe vua long Trieu Cao, cung co nguoi noi la "huou". Nhi The thay vay ca kinh, tu cho la minh loan oc, ben cho giet nhung nguoi goi huou la huou va cho goi quan thai boc sai boi xem. Quan thai boc khuyen nen trai gioi. Nhi The ben vao vuon Thuong Lam trai gioi, ban ngay đi choi, san ban. Co nguoi vao vuon Thuong Lam, Nhi The tu tay ban chet. Trieu Cao ben noi voi Nhi The:

Nha vua vo co giet nguoi vo toi, đo la đieu troi cam, quy than khong nhan do te le, troi sinh tai hoa. Nen đi xa cung nha vua đe giai tru tai hoa.
Nhi The ben doi đen cung Vong Di.
Trieu Cao ban muu voi nguoi re la Diem Nhac lam quan lenh o Ham Duong va em la Trieu Thanh:

Nha vua khong nghe loi can ngan. Nay viec đa gap, nha vua muon quy toi cho chung ta. Ta muon thay đoi vua lap cong tu Anh. Tu Anh la nguoi nhan đuc, can kiem, tram ho đeu kinh trong loi noi cua ong ta.
Trieu Cao lien sai lang trung lenh lam noi ung gia vo bao co giac lon keo vao kinh thanh, sai Diem Nhac trieu tap cac tuong đem quan đuoi giac. Sau đo Cao sai Diem Nhac cam hon mot nghin nguoi đen cua cung Vong Di. Nhac troi nguoi ve binh giu cua, chem quan giu thanh roi đem quan đi vao, vua đi vua ban. Cac quan lang va hoan quan hoang hot bo chay, ai khang cu thi bi giet chet, chet tat ca may muoi nguoi.
Diem Nhac buoc vao, ban vao cai man Nhi The ngoi. Nhi The noi gian goi nhung nguoi hau đen. Moi nguoi đeu hoang so khong dam chong cu, chi co mot vien hoan quan hau o ben canh khong dam bo đi. Nhi The hoi:

Sao nha nguoi khong bao voi ta tu truoc đe đen noi gap tinh canh nay?
Vien hoan quan noi:

Than so di đuoc song la nho khong dam noi. Neu noi truoc thi than đa bi giet roi, lam sao con song đen ngay nay đuoc?
Diem Nhac tien đen truoc mat Nhi The va quat:

"Tuc ha kieu ngao ngang nguoc, giet nguoi, vo đao, thien ha đeu phan lai tuc ha. Tuc ha lieu xem minh nen nhu the nao?"
Nhi The xin gap thua tuong (Trieu Cao), Diem Nhac khong cho. Sau đo Nhi The xin lam vua mot quan, roi xin lam quan nho, roi lam dan thuong nhung Diem Nhac van khong tha, noi rang lam theo lenh cua Trieu Cao. Nhi The biet khong thoat đuoc đanh phai tu sat. Tan Nhi The o ngoi đuoc 3 nam, luc đo 24 tuoi. Trieu Cao tap hop cac cong tu va đai than, bao viec buc tu Nhi The, roi ban:

"Nguyen nuoc Tan la mot vuong quoc, Thuy Hoang lam vua ca thien ha, nen xung đe. Nay sau nuoc lai tu lap, đat đai cua Tan cang nho đi, lam đe la chi co cai ten hao ma thoi, nhu the khong nen, nen lam vuong nhu truoc."
Trieu đinh lap cong tu Anh lam Tan vuong, roi chon Nhi The theo nghi thuc danh cho dan thuong o phia nam đat Đo, trong vuon Nghi Xuan. Tan vuong Anh chi 46 ngay sau thi Luu Bang tien vao Ham Duong, nha Tan đen đo la sup đo sau 15 nam ton tai.


Trong van hoa Nhi the to (二世祖) la mot thanh ngu pho bien trong tieng Quang Đong lay tu tich vua Tan Nhi The. Thanh ngu chi con chau nhung gia đinh giau co, chi biet an choi phung phi tien cha me ma khong biet lo lang cho su nghiep, nhu Tan Nhi The đa pha huy co nghiep nha Tan chi sau 3 nam lam vua.


Xem them Nha Tan
Tan Thuy Hoang
Doanh Phu To
Mong Điem
Trieu Cao
Ly Tu
Tan Tu Anh


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, cac thien:
Tan Thuy Hoang ban ky
Ly Tu liet truyen


Chu thich