Manga the thao hay Sports Manga (Nhat: スホーツ漫画 (Sports Man hoa), Hepburn: Supotsu Manga) la mot the loai manga va anime cua Nhat Ban tap trung vao nhung cau chuyen lien quan đen the thao cung nhu cac hinh thuc van đong va canh tranh khac. Mac du cac tac pham hoat hinh Nhat Ban ve đe tai the thao đa đuoc phat hanh vao đau nhung nam 1920, nhung đen đau nhung nam 1950 thi manga the thao moi noi len nhu mot the loai rieng biet. The loai nay đa tro nen noi tieng trong boi canh Nhat Ban bi chiem đong sau chien tranh va su noi bat cang tro nen ro rang trong va sau The van hoi Mua he nam 1964 o Tokyo. Đuoc coi la mot trong nhung the loai manga va anime pho bien nhat, manga the thao đuoc cho la đa gioi thieu cac mon the thao moi đen Nhat Ban va pho bien cac mon the thao hien co.


Net đac trung = Kich ban =
Yeu to cot loi cua mot bo manga the thao la mo ta mot mon the thao cu the. The loai nay bao ham nhieu mon the thao co nguon goc tu Nhat Ban lan nhung mon khong bat nguon tu Nhat Ban, trong đo co cac mon the thao pho bien (vi du: bong chay, bong đa, bong bau duc My, đua xe đap), cac mon the thao co vi the tuong đoi va cac mon the thao it nguoi biet (vi du: đua xe đuong pho, the duc nhip đieu, bong ban, bong ro xe lan), va cac mon khac co tinh canh tranh va hon thua (vi du nhu bida, shogi, mat chuoc, co vay).
Mot cong thuc pho bien cho cac cau chuyen manga the thao la spo-kon, mot tu ghep cua the thao va konjo (n.đ. 'long cam đam' hoac 'nhiet huyet'). Trong nhung cau chuyen kieu nay, nhan vat chinh thuong co hoan canh đang thuong nhung nung nau trong minh quyet tam tro thanh nguoi "gioi nhat the gioi" trong linh vuc the thao tu khi con be, va ren luyen ban than đe phat trien nang khieu. Nhan vat chinh thuong tich cuc noi guong cha minh hoac co gang hoan thanh muc tieu ma cha anh hoac cha co chua the hoan thanh. Thong thuong, nhan vat chinh tap luyen duoi su chi bao cua huan luyen vien hoac nhan vat nguoi cha khac nghiet va khong nuong tay trong phuong phap huan luyen cua minh. "Huan luyen vien oni" hay "huan luyen vien ac quy" la mot hinh tuong nhan vat pho bien trong nhung cau chuyen nhu vay. Cac cong thuc cot truyen pho bien khac co the ke đen cac nhan vat bi đanh gia thap nhung lai gianh đuoc chien thang mot cach khong tuong, va cac nhan vat nghiep du vo tinh phat hien ra ho co thien phu o mot mon the thao nao đo.
Manga the thao la mot the loai kha pho bien đoi voi cac đoc gia tre tuoi, đac biet la đoc gia cua shonen manga (truyen tranh danh cho thieu nien). Cau truc đien hinh cua mot cau chuyen manga the thao la cau chuyen de hieu đoi voi khan gia tre tuoi: xung đot đuoc ly tuong hoa thanh mot su kien the thao, cao trao đuoc tao ra thong qua hoat đong trong the thao roi xung đot ket thuc bang mot ket cuc theo nghia đen hoac an du. Nha van Paul Gravett ghi chu rang "sau cung, mot nhan vat chinh cua manga the thao nhat đinh phai thang, hoac thua tren the thang, đe cho nguoi đoc cam thay xuc đong khi chung kien nhan vat chinh vuot qua moi thu thach voi long quyet tam va su trung thuc".


= Chu đe va phong cach =

Trong Manga! Manga! The gioi truyen tranh Nhat Ban, tac gia Frederik L. Schodt lap luan rang manga the thao co su khac biet voi truyen tranh the thao cua My va chau Au khi chung lay chu đe trong tam la cam hung tu vo si đao va cach ma chung su dung the thao nhu la "mot phep an du cho no luc cua con nguoi va thu thach cua tinh than". Cac chu đe pho bien trong manga the thao co the ke đen tinh ban va tinh huu nghi, tinh than đong đoi va long vi tha, su kien đinh va long quyet tam, vuot qua gian nan kho khan, va supokon-kei (cach viet gon cua supotsu-konjo-kei, dich theo nghia đen la 'suc manh y chi trong the thao').
The loai nay con đuoc chu y nho cac hinh ve minh hoa co tinh cach đieu cao ve hoat đong trong the thao, chang han nhu bo cuc chech choac, đuong toc đo, hieu ung am thanh, hinh ve mo va đuoc rut gon, va khung hinh theo phong cach đien anh. Anime truyen hinh chuyen the nam 1968 cua manga Kyojin no Hoshi đuoc cho la tien phong cho nhieu "hieu ung đac biet" pho bien trong anime, chang han nhu thoi gian ngung troi, giam toc, can canh cuc đai va thu hep man hinh trong nhung khoanh khac kich tinh.
Giai nen tinh tiet la mot ky thuat ke chuyen pho bien đuoc su dung trong manga the thao đe tang đo kich tinh va hoi hop, voi cac cuoc tranh tai hoac su kien rieng le thuong keo dai hang tram trang. Manga dai tap Slam Dunk đuoc trich dan la đa the hien mot mua bong ro trung hoc keo dai bon thang thanh cau chuyen keo dai sau nam đuoc đang theo ky hang tuan.


Lich su Dobutsu Orimupikku Taikai, mot bo phim hoat hinh ngan nam 1928 cua đao dien Murata Yasuji, đuoc gioi phe binh coi la anime the thao đau tien. Bo phim đuoc lay cam hung tu The van hoi mua he nam 1928 o Amsterdam va bieu thi tam anh huong cua phuong Tay đoi voi the thao đa gop phan hinh thanh the loai nay. Cac bo phim hoat hinh ngan tiep theo cua the loai co the ke đen nhu Oira no yakyu (1930) cung do Murata đao dien va Mori no Yakyu-dan (1934) do Harada Siichi đao dien.
Mac du cac mon the thao phuong Tay đa đuoc choi o Nhat Ban tu thoi Minh Tri, cac luc luong quan quan Hoa Ky trong thoi ky chiem đong Nhat Ban đa đong mot vai tro tich cuc trong viec khuyen khich ap dung cac mon the thao nhu bong chay, quyen anh va đau vat. Cac mon the thao truyen thong cua Nhat Ban nhu judo, karate va kendo đa bi cam trong chuong trinh giang day cua truong hoc Nhat Ban nhu mot phan cua no luc sau rong hon nham tran ap cac hanh đong bi coi la kich đong hieu chien hoac gay han. Lenh cam đa đuoc Đai tuong Douglas MacArthur bai bo vao nam 1950, dan đen su bung no ve muc đo pho bien cua the thao noi chung lan manga the thao noi rieng.
Bo manga judo dai tap Igaguri-kun cua Fukui Eiichi, đuoc xuat ban lan đau tren tap chi manga Boken'o vao nam 1952, đuoc Frederik L. Schodt ghi chep la manga the thao dai tap đau tien. Bong chay tro thanh mon the thao pho bien nhat trong the loai nay thong qua cac tua manga nhu Dokaben va Kyojin no Hoshi voi Dokaben đa ban đuoc hon 48 trieu ban. Cac su kien the thao ngoai đoi thuc co the đuoc quay bang mot camera khong di chuyen (chang han nhu đau vat chuyen nghiep hoac sumo) đa tro thanh hinh thuc truyen hinh the thao pho bien. Đieu nay đa ngan can cac nha sang tao ra anime va manga co gang chuyen the chung. Jonathan Clements va Helen McCarthy luu y rang nhung nguoi sang tao đa nhan ra "tiem nang thuc su cua the loai nay nam o viec cho khan gia thay [...] nhung thu ma ho se khong de dang nhan đuoc tu phim nguoi that".
The van hoi mua he nam 1964 tai Tokyo đa thuc đay su bung no pho bien cua manga va anime the thao. Huy chuong vang bong chuyen nu cua Nhat Ban tai the van hoi nay tao ra su gia tang muc đo pho bien cua cac mon the thao nu o Nhat Ban, va muc đo pho bien cua cac bo manga the thao voi đoi tuong đoc gia shoujo (manga danh cho thieu nu) va josei (manga danh cho phu nu). Su noi tieng cua shoujo manga the thao dai tap nhu Attack No. 1 – cung đong thoi la anime the thao đau tien danh cho khan gia nu – đuoc cho la đa gioi thieu su đa dang cua cac mon the thao vao the loai nay, bao gom ca ba le va quan vot. Nhung nam 1960 cung đa chung kien viec cac cau chuyen spo-kon mang tinh chinh kich am huong giam dan theo huong thien ve truyen hai va yonkoma (manga bon o) nhieu hon, cung nhu su ra mat cua anime đau tien chuyen the tu manga the thao Kyojin no Hoshi vao nam 1968.
Vao nhung nam 1970, su thuong pham hoa đa tro thanh đong luc ban hang chinh cho anime, dan đen su banh truong cua cac bo co tiem nang ban đuoc san pham đo choi an theo nhu Mahha GoGoGo. Bong chay cung tro lai nhu mot bo mon pho bien cua the loai nay. Nhung nam 1980 đa chung kien su pho bien suy giam cua manga the thao khi khoa hoc vien tuong va ky ao noi len nhu nhung the loai thong tri loai hinh giai tri nay. Phan lon manga the thao đuoc phat hanh trong nhung nam 1980 la one-shot hoac chi nhac đen the thao mot cach chung chung. Bo manga dai tap nhu Touch cua Adachi Mitsuru đuoc xuat ban lan đau vao nam 1981, voi nen tang la su lang man va boi canh ngoai o đa phan anh cuoc song cua tang lop trung luu ngay cang phat trien o Nhat Ban. Nguoc lai, mot so manga the thao nhung nam 1980 nhu Tsubasa – Giac mo san co đa tro nen noi tieng nho doanh so ban o nuoc ngoai. Bo manga đa đuoc dich cho cac khan gia quoc te duoi nhieu ngon ngu nhu tieng Tay Ban Nha, Bo Đao Nha, Phap va Y.
Nhung nam 1990 chung kien the loai nay mo rong sang cac mon the thao it nguoi biet nhu cau ca va đua thuyen may ngoai khoi. Trong khi nhung nam 2000 chung kien su pho bien ngay cang tang cua cac bo manga the thao co yeu to ky ao (Eyeshield 21) hoac tap trung vao cac mon it van đong nhu co vay hoac bai gin rummy. Nhung cau chuyen Spo-kon voi yeu to hanh đong đuoc cach đieu hoa va cac kieu nhan vat chinh hieu chien đa pho bien tro lai trong nhung nam 2010. Đai dien tieu bieu la cac bo manga nhu Pin Pon va Kuroko – Tuyen thu vo hinh.


Anh huong Manga the thao la mot trong nhung the loai manga va anime đuoc yeu thich nhat. No đa đuoc ghi nhan la "mot phan quan trong cua phuong tien truyen thong ke tu nhung ngay đau tien ra đoi" va giup tien phong cho nhung cau chuyen ke manga noi cac nhan vat chinh "co gang đe đat đuoc thanh cong", mot ngu y thuong thay trong cac bo shonen manga đuong đai. Patrick Drazen ghi chu trong Anime Explosion! rang manga the thao la vi du đien hinh nhat ve the loai manga noi cac anh hung "vuon toi su hoan hao" nham "co gang het suc".
Ngoai cac tap chi manga nho chuyen ve golf nhu Golf Comic va Golf Comic Athlete, khong co tap chi manga nao danh rieng cho manga the thao, vi the loai nay pho bien trong cac an pham chinh thong. Nam 2010, manga the thao đa bao gom 33,3% loat manga tren Tap chi Weekly Shonen va 10,5% loat manga tren tap chi Weekly Shonen Jump.
Manga the thao đuoc cho la gioi thieu cac mon the thao moi đen Nhat Ban va pho bien cac mon the thao hien co. Bong đa đa tro nen pho bien o Nhat Ban thong qua Tsubasa – Giac mo san co, voi cac thanh vien cua đoi tuyen bong đa quoc gia Nhat Ban tai FIFA World Cup 2002 trich dan bo nay la mot trong nhung anh huong cua ho. Nam 2017, NHK phat song Bokura wa Manga de Tsuyokunatta (Chung ta Tro nen Manh Me Nho Manga), mot loat phim tai lieu ve nhung van đong vien vuot qua gian kho sau khi đuoc truyen cam hung tu manga the thao. Bao tang Olympic đa len lich mot cuoc trien lam ve manga the thao vao nam 2020 truoc The van hoi mua he 2020 o Tokyo, goi the loai nay la "mot cong cu hoan hao đe hieu su phat trien cua the thao o Nhat Ban thoi hau chien".
Cac tieu đe trong the loai manga the thao thuong chiu anh huong boi cac su kien the thao lon hoac đuoc tinh toan thoi điem sao cho phat hanh đong thoi voi cac su kien the thao lon. Cac vi du đang chu y bao gom Ashita e Atakku!, ra mat vao nam 1977 đe tan huong niem vui chien thang cua Nhat Ban trong khuon kho Giai vo đich bong chuyen nu FIVB 1977; chuyen the phim hoat hinh cua manga Yawara!, đuoc tinh toan đe phat hanh cung thoi điem voi The van hoi Mua he 1996; va ban lam lai anime cua Attacker You!, đuoc tinh toan đe phat hanh cung thoi điem voi The van hoi Mua he 2008.


Xem them Danh sach anime va manga the thao


Ghi chu Chu thich Tai lieu