Nha lao thieu nhi Đa Lat (ten chinh thuc: Trung tam Giao huan thieu nhi Đa Lat) la mot bao tang va di tich lich su tai thanh pho Đa Lat, tinh Lam Đong, Viet Nam. Đay tung la mot nha tu giam giu hon 600 thieu nien mien Nam o đo tuoi tu 12 đen 17. Nam 2009, Nha lao đuoc cong nhan la Di tich quoc gia.


Lich su Trong thoi ky 1968–1970, mot loat cac tran chien lon bung no tren chien truong mien Nam Viet Nam; nhieu nguoi linh tai mien Nam bi bat lam tu binh, trong đo co ca nhung tu binh nho tuoi. Chinh quyen Viet Nam Cong hoa đa tach so tu binh thanh hai nhom: duoi va tren 18 tuoi.
Đau nam 1971, Viet Nam Cong hoa thanh lap nha lao voi ten goi Trung tam giao huan thieu nhi Đa Lat tren đoi Chi Lang  voi muc đich giam giu cac thieu nien cach mang tu 12 đen 17 tuoi duoi su chi huy truc tiep cua Tong nha canh sat Sai Gon. Ngay 23 thang 4 nam 1971, 126 tu nhan đuoc đua ve giam giu tu Nha lao Kho Đan (Đa Nang). Sau đo, nha tu tiep nhan them thieu nhi tu cac tinh nhu Hoi An, Quang Ngai, Binh Đinh, Phu Yen, Ben Tre. Đot thu ba gom tu nhan đen tu nhieu nha lao o mien Nam nhu Con Đao, Chi Hoa,... Tinh đen cuoi nam 1971, trung tam đa giam giu tong cong 630 thieu nien cach mang, trong đo co khoang 200 nu.
Đau thang 6 nam 1973, nha lao phai giai tan. Trung tam Giao huan thieu nhi Đa Lat đoi thanh Trung tam bao ho thieu nhi do Ty Xa hoi tinh Tuyen Đuc quan ly.
Nam 2010, Uy ban nhan dan tinh Lam Đong giao So Van hoa, The thao va Du lich lam chu đau tu du an tu bo va ton tao nha lao; cho đen nam 2013, du an đuoc trien khai. Ngay 25 thang 4 nam 2016, sau hai nam trung tu, di tich chinh thuc đuoc khanh thanh; buoi le co su hien dien cua nguyen Pho Chu tich nuoc Truong My Hoa, chinh quyen tinh Lam Đong va hon 300 cuu tu nhan tung bi bat giam tai đay. Nha nuoc Viet Nam xem su tham gia cua tre em trong chien tranh Viet Nam la "minh chung cho truyen thong cach mang anh hung, bat khuat cua tuoi tre Viet Nam"; tuy nhien ngay 12 thang 2 nam 2002, Lien Hop Quoc đa ban hanh mot hiep uoc xem viec su dung tre em trong chien tranh la mot toi ac chien tranh.


Kien truc Phia truoc nha lao co mot an ngu hinh chu A, la noi lam viec cua ban quan ly. Tu cua chinh đi vao, trung tam đuoc trang bi hai lop cua: mot cai lam bang sat va mot cai lam bang go. Nha tu đuoc xay dung thanh mot hinh chu nhat khep kin, bao quanh la tuong đa. Cac day nha doc phan lon la phong giam va xa lim; cac day ngang tao thanh hai khoanh san o giua, la noi ma tu nhan hoat đong khi o ngoai phong giam. Khoanh san thu nhat la khu vuc san co, o giua treo quoc ky Viet Nam Cong hoa. Nha lao co tam phong giam, sau phong danh cho tu nhan nam va hai phong danh cho tu nhan nu. Moi phong co dien tich khoang 30 m², thuong giam 60–80 tu nhan, nhung luc cao điem co the len đen gan 100 nguoi. O phia cuoi hanh lang cua hai khu phong giam, co ba day xa lim va he thong phun nuoc lam lanh đe tra tan. Nha lao con co hoi truong, nha bep, nha huong nghiep, nha tho (dien tich khoang 40 m²), nha chua va phong chuyen dung đe tra tan. Ho boc nhieu lop kem gai va xay bon lo cot cho linh canh gac can mat xung quanh tuong va tren mai ngoi. Khuat sau cac xa lim la mot ham đa khong co mai che nhung thay vao đo la mot chiec luoi kem gai.


To chuc Cac tu nhan sau khi đuoc chuyen ve se đuoc phan loai va se đuoc giam giu tai nhung can phong khac nhau tuy theo muc an: muc an nhe la phong giam tap the; nang hon bi giam vao xa lim; bi nhot vao ham đa la nhung tu nhan đuoc xep vao hang "đau so", "đac biet nguy hiem".
Moi tu nhan đuoc phat hai bo quan ao kaki xanh, giay bata, mu ca lo va xem đay nhu mot truong trung hoc chuyen nghiep tap trung thay vi nha tu. O đay thuong duy tri cac lop van hoa tuy nhien thi giao vien la nhung thanh nien bi giam tu co trinh đo con trung tam chi mua va trang bi may moc. Ho thuong chon va chuyen thieu nhi ve đay va cho huong mot so quyen loi; đong thoi, cac giam thi đuoc phan cong tuc truc nham bao đam tu nhan o cac phong khac nhau khong the lien lac voi nhau. Hang thang, moi tu nhan đuoc tap hop đe giang đuong đe "hoc tap chinh tri" ma noi dung la đa kich che đo cong san, chi trich Đang Cong san Viet Nam va Ho Chi Minh. Nha lao cung ket hop voi cac to chuc ton giao, đac biet la Cong giao: cu hai tuan mot lan cac linh muc vao nha giam đe trao đoi voi tu nhan trong tung phong giam ve cac van đe chinh tri, the che, than hoc, ton giao,... Nha tu con to chuc cac hoat đong the thao, van nghe va "huong đao" nham muc đich thay đoi nhan thuc cua cac tu nhan nho tuoi.


Phong trao chong đoi = Chong chao co =

Theo quy đinh, vao moi buoi sang thu hai, moi tu nhan phai lam le chao co trong san nha lao; neu chao co thi nha tu se cho an mac, nguoc lai neu khong thi se bi tra tan. Nhung ho đa chong đoi khong chiu chao co, khong hat quoc ca va tham chi xe quoc ky.
Khoang 15 gio ngay 21 thang 11 nam 1971, vi that bai trong viec ep buoc tu nhan chao co, trung tam thong bao se chuyen mot so tu nhan ma ho goi la "đau so" ve Nha tu Chi Hoa. Tuy nhien, đen 16 gio co mot tuyen bo rang khong co may bay nen đua tu nhan ve trai giam; nhung thuc su ke hoach cua ho la đan ap, cong tay, xe le, đanh đap cac tu nhan va đua vao cac xa lim. Biet truoc đieu nay, cac thieu nien đa chon ra mot so nguoi đe chong đan ap, mot so con đe xuat phuong an tuyet thuc va mo bung tap the. Mac du co rat nhieu nguoi xung phong mo bung nhung chi co nam nguoi đuoc chon thong qua hinh thuc boc tham, gom: Nguyen Van Thu, Mai Thanh Minh (Mai Bon), Thai Ba Tro, Bui Van Hiep, Nguyen Van Ut. 17 gio, Nguyen Van Thu phat bieu: "Neu nha cam quyen Sai Gon đan ap tu nhan, chung toi se mo bung phan đoi." Cac tu nhan đong thanh: "Phan đoi nha cam quyen Sai Gon đan ap tu nhan." Linh cai nguc bat đau xong vao tan cong. Nguyen Van Thu mo bung đau tien, sau đo cac tu nhan che chan đe Mai Thanh Minh va Thai Ba Tro thuc hien. Hai nguoi con lai thi chua kip mo. Đem hom đo, cac tu nhan mo bung đuoc đua đi benh vien, so con lai bi cong cheo vao nhau va tra tan. Ho tuyet thuc ba ngay bon đem sau đo đe phan đoi. Theo Bao Giao duc Thanh pho Ho Chi Minh, nhung vet thuong do mo bung đa khong nhiem trung ma tu lanh sau vai ngay, khong can đen thuoc cam mau hay khang sinh ma chi dung muoi va nuoc tieu đe rua, xat vao cho bi thuong.


 He qua  10 phut sau khi đuoc Thai Ba Tro yeu cau, tinh truong Tuyen Đuc Nguyen Hop Đoan đa co mat tai nha lao. Theo nhiem vu đuoc cac đong đoi tu nhan giao, Tro đua ra nam yeu sach:

Khong đuoc đan ap tu nhan.
Khong bat buoc, cuong ep tu nhan chieu hoi.
Khong đuoc dung nguoi tu cai tri nguoi tu.
Đuoc tu do gap go, lien he voi anh em ban tu.
Phai tra tu do cho nhung nguoi het an va man han tu.
Nhung yeu sach tren đa đuoc tam thoi chap nhan nhung sau đo, nha tu đa đay manh nhung bien phap trung phat tu nhan.


= Tan cong cai nguc =
Xam Pon, mot trong nhung cai nguc, tung o trong quan đoi Phap va la cai nguc o Nha tu Con Đao. Trong buoi điem danh chao co đau tien tai Nha lao thieu nhi Đa Lat, ong đanh đap tu nhan vi ho đa phan đoi quyet liet nhung lai bi cac tu nhan đap tra. Nhung nguoi đau tien chong tra lai lan luot co ten la: Bong, Canh, Ky, Xi; sau đo tat ca tu nhan đeu xong vao đanh bang moi vu khi co the.
Mot cai nguc co ten la Nguyen Cuong, Truong ban trat tu luu đong. Ong thuong tra tan tu nhan bang nhung hinh thuc nhu: đap giay đinh vao đau, lot quan ao, gi bong đen vao nguoi cho chay da thit, dung roi da đinh moc sat nho đanh vao nguoi,... Vi the, cac tu nhan rat cam phan va muon giet Cuong. Phat hien mot cong thep dai 5 mm tren vanh mang xoi cua khu nha an, ho quyet đinh dung no lam vu khi, hang ngay bi mat mai mot it roi xe quan ao đe lam tay cam. Đem ngay 23 thang 1 nam 1973, khi Nguyen Cuong buoc vao, cac tu nhan dung que sat đam lien tiep vao nguoi ong. Tuy con song nhung ong bi thuong tat 60% suc khoe va phai nam đieu tri ba thang tai benh vien.


= Chong lan tay va vuot nguc =
Truoc khi Hiep đinh Paris đuoc ky ket, Nha Cai huan Sai Gon đa chi đao cho lan tay va chup anh cac tu nhan trong nha lao voi muc đich bien ho tu tu nhan chinh tri thanh can pham hinh su đe tiep tuc giam giu. Toan bo tu nhan đa phan đoi đieu nay va len ke hoach đau tranh: moi phong giam lap ba đoi xung kich voi tam nguoi mot đoi; ca nha lao cu ra nhung tu nhan co trinh đo va kha nang giao tiep đe đau tranh ly le. Ngay 22 thang 3 nam 1971, canh sat bao vay toan bo nha tu. Cac nu tu nhan đuoc goi ra đe lan tay truoc nhung phan đoi va bi quat lien tuc bang roi. Cac thieu nien đa chong đoi du doi va tham chi giat cay cot co đe keo co xuong. Hai ben đa thuong luong va ket qua la nha tu phai chap nhan mot phan yeu sach cua tu nhan.
Nhung thuc te, mot so yeu sach đa khong đuoc đap ung trong khi phong trao cach mang đang tien trien theo huong co loi cho Viet Nam Dan chu Cong hoa, đan đen cuoc vuot nguc cua 13 tu nhan. Cuoc vuot nguc dien ra vao đem ngay 7 thang 5 nam 1973 (tuy theo ke hoach thi la mot ngay truoc đo), theo ong Đang Ngoc Chung – mot trong 13 nguoi vuot nguc đem đo – thi đay la cuoc vuot nguc "ngoan muc nhat" trong so 7 cuoc vuot nguc trong hai nam ton tai cua nha lao. Vi tren tran nha co day thep gai gan đien cao the nen nhung tu thieu nhi đa xe ao quan vao tay đe tranh bi đien giat, sau đo dung quan ao lam thanh soi day đe tha tung nguoi xuong. Gan 2 gio sang hom sau, ca 13 nguoi đa tron thoat. Hai nguoi lac đuong va bi phat hien, so con lai Đai đoi Đac cong 850, tinh đoi Tuyen Đuc đua đen chien khu an toan vao ngay 14 thang 5.
Ngay 22 thang 2 nam 1973, mot cuoc đau tranh gianh quyen lam chu nha lao đa no ra voi phan thang thuoc ve tu nhan, gop phan khong nho vao viec giai tan nha lao vao thang 6 cung nam.


Hinh phat đoi voi tu nhan Cac tu nhan bi tra tan bang nhieu cach nhu: cong cheo, đanh bang roi tet lam bang day đien, day kem gai, gay huong đao, hoac dung bong đien cao ap an vao mat. Vao mua đong, khi nhiet đo ban đem co the xuong duoi 15 °C, linh con doi nuoc lanh vao nguoi cua nhung tu nhan bi biet giam tai xa lim. Nhung thieu nhi bi nhot vao ham đa phai chiu bi phoi suong, phoi nang nhu mot hinh phat.
Sau su viec chong chao co va mo bung, hon 60 tu nhan đa bi cai tu đay xuong xa lim, thu het đo đac khong cho mac, thuong xuyen bi đanh bang roi, moi ngay chi đuoc an hai vat com va mot chut muoi hat. Bon nguoi bi cong dinh thanh mot vong tron, khi ngu phai nam cheo len nhau. Linh canh đanh thanh le tai tat ca cac xa lim; ba đot mot ngay: sang, trua va toi; moi đot đanh nam roi. Vao khoang 9 đen 10 gio đem, khi nhiet đo thap nhat trong ngay, ho lay nuoc lanh doi vao tung nguoi.


Danh hieu Nam 2008, theo chi đao cua Cuc Di san van hoa, So Van hoa, The thao va Du lich tinh Lam Đong tien hanh cac thu tuc khao sat Nha lao thieu nhi Đa Lat đe lap ho so đe nghi xep hang Di tich quoc gia. Ngay 22 thang 6 nam 2009, Bo Van hoa, The thao va Du lich cong nhan nha lao la Di tich lich su cach mang cap quoc gia; le đon nhan bang đuoc to chuc vao ngay 12 thang 12. Ngoai ra, vao ngay 6 thang 12 cung nam, tap the cuu tu chinh tri va bon ca nhan bao gom: liet si Tran Binh, Ngo Tung Chinh (Ngo Ky), Mai Thanh Minh (Mai Bon) va Đang Bao Xi đuoc phong tang, truy tang danh hieu Anh hung Luc luong vu trang nhan dan.


Nhan đinh Co nha van, nha bao, nha nghien cuu va nha chinh tri Tran Bach Đang chia se:

Ong Đoan Van Viet, Chu tich Uy ban nhan dan tinh Lam Đong, phat bieu tai buoi le khanh thanh trung tu nha lao ngay 25 thang 4 nam 2016:


Tham khao Lien ket ngoai Di tich quoc gia Nha lao thieu nhi Đa Lat tren Facebook
Neo ve nguon coi: Nha lao thieu nhi Đa Lat. Đai Truyen hinh Viet Nam. Truy cap ngay 1 thang 8 nam 2020.
H. Mai; N. Quynh (ngay 6 thang 9 nam 2008). "Chu tich nuoc gap mat cuu tu thieu nhi Đa Lat". Tuoi Tre. Truy cap ngay 2 thang 8 nam 2020.
"Đem giao luu cuu tu yeu nuoc Nha lao thieu nhi Đa Lat". Đai Phat thanh - Truyen hinh Gia Lai. ngay 27 thang 4 nam 2016. Truy cap ngay 2 thang 8 nam 2020.
Ngoc Ngan (2016). "Thanh Đoan: To chuc hanh quan ve nguon tham di tich lich su quoc gia Nha lao thieu nhi Đa Lat". Tinh Đoan Soc Trang. Truy cap ngay 2 thang 8 nam 2020.