Truyen ke Genji  (源氏物語 (Nguyen Thi vat ngu), Genji monogatari), la mot truong thien tieu thuyet cua nu si cung đinh Nhat Ban co biet danh la Murasaki Shikibu  (紫式部 (Tu Thuc Bo), Murasaki Shikibu,  978?-1016?) song duoi truong cua thu phi Akiko trong cung Fujitsubo, trieu đai Thien hoang Nhat Đieu (986-1011), khong ro ten that cua ba la gi. Truyen đuoc sang tac vao khoang nhung nam 1010 thoi đai Heian bang chu viet kana, theo the loai monogatari (truyen) co đien đa co lich su phat trien tu 200 nam truoc đo cua Nhat Ban. Xoay quanh hinh tuong nhan vat hoang tu Genji trong phan chinh va Kaoru, nguoi con trai tren danh nghia cua Genji trong phan thap thiep cung moi quan he cua ho voi nhung nguoi phu nu, tac pham gom 54 chuong, thuoc mot trong nhung truyen rat lon ve dung luong, rat phuc tap ve noi dung va rat quyen ru ve mat hinh thuc trong lich su van hoc the gioi. Tro thanh mot hien tuong co mot khong hai đoi voi van hoc nhan loai vao thoi ky trung co tien Phuc Hung: ve mat lich su truyen đuoc đanh gia la tieu thuyet theo nghia hien đai đau tien cua nhan loai, som hon rat nhieu so voi su ra đoi cua tieu thuyet o chau Au voi tac pham Đon Kihote cua Miguel de Cervantes vao the ky 16.


Thong tin chung = Thoi đai =

Thoi Trung co Nhat Ban keo dai chung 4 the ky tu khi vuong trieu Nhat Ban thien đo ve Heian kyo (Binh An kinh) vao nam 794, cho đen khi Mac phu Kamakura đuoc thiet lap nam 1183 (chinh thuc vao nam 1192). Đong vai tro chu yeu trong nen van hoc trung co thoi Heian la quy toc trieu đinh Heian quay quan chung quanh dong ho Fujiwara (Đang Nguyen) nam quyen binh thoi bay gio.
Cuoi thoi Nara (710-794), chinh tri lam vao cho be tac. Thien hoang cho thien đo tu Nara ve Heian (nay la Kyoto) nham xay dung lai mot trat tu chinh tri va phap đo moi, truoc het la mo phong Trung Quoc tu kien truc đo thanh đen viec tiep thu nghi thuc cua nha Đuong. Tho van chu Han tro thanh van hoc cua cong, đong nghia voi sinh hoat cung đinh. Tuy nhien, tu hau ban the ky 9, khi trao luu sang tac bang ngon ngu va cac the loai chiu anh huong tu Trung Hoa đa lang xuong, gioi quy toc chu y hon đen van hoc dan toc. Mot yeu to quyet đinh su phat trien cua van chuong Nhat Ban đuong thoi la su phat trien cua chu viet. Chu manyogana đuoc tao ra tu chu Han truoc đo đa phat trien thanh hiragana va katakana, tro thanh phuong tien tot nhat cho su bieu cam van tu đoi voi tang lop nu luu cung đinh, nhung nguoi von khong may man ma voi cac the loai cung nhu ngon ngu van chuong Trung Quoc. Thoi đai Heian chung kien su thanh cong vang doi cua cac nha van, nha tho nu, phan lon trong ho thuoc tang lop thuong luu va trung luu cung đinh. Sang tac cua ho thuong la nhung ghi chep lai cuoc song, kinh nghiem cua minh va nhat la nhung trai nghiem trong chon phon hoa noi đo hoi. Duoi ngoi but cua nu gioi, su no ro cua cac the loai van hoc quan trong nhu nhat ky (nikki), tuy but (zuihitsu) va tieu thuyet (monogatari), tao ra mot nen van hoc Heian tru tinh ngot ngao nu tinh.


= Tac gia va tac pham =
Vao trieu đai Thien hoang Nhat Đieu (986-1011) cuoi thoi Heian, tieu thuyet va tuy but đat đinh cao. Neu duoi truong cua hoang hau Fujiwara no Teishi (976-1000) đuong thoi co Sei Shonagon voi Sach goi đau  (枕草子 (Cham thao tu), Makura no soshi) đuoc coi la tuy but đau tien cua Nhat Ban, thi duoi truong cua thu phi Akiko co Murasaki Shikibu voi Truyen ke Genji nhu mot ngoi sao bang sang choi tren bau troi van hoc Nhat Ban, la tieu thuyet ta thuc, tieu thuyet tam ly, tieu thuyet tru tinh theo nghia hien đai đau tien cua nhan loai ra đoi truoc Đon Kihote cua Tay Ban Nha 6 the ky va Hong Lau Mong cua Trung Quoc toi 8 the ky.

Mac du Truyen ke Genji ban co ra đoi khoang nam 1008-1010 đa mat va ban con biet ngay nay co nien đai thuoc thoi Kamakura (200 nam sau khi tac pham ra đoi), nhung nghien cuu moi nhat tu gioi hoc gia Nhat Ban van cho thay Truyen ke Genji la cong trinh cua mot nguoi duy nhat, Murasaki Shikibu, voi su them that o hai the ky tiep theo, tuy chung khong đu tam co đe lam thay đoi ban goc. It ra cung co chuong 44, "Dong song truc", đuoc nhieu nguoi cho la cua mot nguoi khac viet, va hai chuong ngan ngui truoc đo cung đang ngo. Đi xa hon trong phan đoan, mot so hoc gia con cho rang phan "Uji thap thiep", 10 chuong cuoi Truyen ke Genji, rat co the do mot nguoi khac viet va gan quyen tac gia cho con gai ba, Daini no Sammi, tuy rang nhieu hoc gia khac chong lai su gan ghep đo voi quan điem rang kho ma hinh dung noi co mot tai nang thu hai khong đuoc chuan bi đay đu ma lai ke tuc mot cach xuat sac nhu the nhung gi ma Murasaki Shikibu đa trien khai. Bang chung khi nhin lich su van hoc Nhat Ban hau Murasaki Shikibu, nhieu the ky ve sau nhung truyen tinh lang man khac, nhu Truyen ke Sagoromo (Sagoromo monogatari), Tam giac nua đem (Yowa no nezame), Truyen Hamamatsu Chunagon (Hamamatsu Chunagon monogatari), Truyen ke Torikaebaya (Torikaebaya monogatari), so voi Genji monogatari van con kha ngheo nan.


= Tiep nhan đien co Trung Hoa =
Tuy Truyen ke Genji đuoc coi la mot tac pham van chuong voi đe tai va ngon ngu thuan Nhat nay no trong moi truong thoi đai đang khong ngung huong ve nhung gia tri van hoa truyen thong, Nghiem Thieu Suong, trong khi nghien cuu thu tich chu Han o Nhat Ban, đa thong ke đuoc trong 152 tinh tiet phat trien cua cot truyen, Murasaki Shikibu van dan dung toi 131 đoan van thu tich Trung Quoc. Đieu đo chung to rang đuong thoi, Han tich van pho bien rong rai tai Nhat Ban va hon nua, con xam nhap vao quan niem van hoa cua cac tri thuc Nhat Ban, tro thanh điem tua khong the thieu trong tu duy cua ho.


Nhan vat chinh Hoang hau Akashi: cung đuoc goi la "co gai Akashi" (Akashi-hina) hay "quan chua Akashi", la con gai cua Genji voi nang Akashi. Vo vua đuong quyen vao cuoi tac pham.
Phu nhan Akashi: me cua hoang hau Akashi, o dinh Đong Bac tai Rokujo.
Akikonomu: con gai cua hoang tu ke vi qua co voi nang Rokujo, vo cua vua Reisen, chi em ho voi Genji va Asagao.
Aoi: con quan te tuong, vo đau cua Genji hon Genji 4 tuoi, la vo sau cua To no Chujo va la me cua Yugini.
Asagao hay Hoa Bim Bim: chi em ho voi Genji, con gai nguoi anh em cua cha Genji.
Bonnokimi: la nguoi hau cua Kashiwagi va ve sau hau ha cac quan chua Uji.
Cong chua Hai: co hai nguoi cung mang biet hieu nay: 1. con gai cua vua Suzaku va vo cua Kashiwaki; 2. con gai cua vua đuong quyen o cuoi truyen va la vo cua Kaoru.
Cong chua Ba hay "cong chua San-no-miya" (Onnasan): con gai cua vua Suzaku, vo cua Genji va la me cua Kaoru.
Fujitsubo: con gai cua hoang đe cu, vo cua cha Genji va la me cua vua Reidei.
Genji, con goi la Hikaru Genji (Quang Nguyen Thi hay Genji sang choi), hoang tu.
Higekuro: con mot quan Huu thua tuong, chong nguoi chi Murasaki va Tamakatsura, va la cau cua vua đuong quyen o cuoi truyen.
Hataru: em trai voi Genji, chong cua Makibashira.
Hoang tu thu Tam hay "hoang than Hachi": em trai Genji va la cha cua cac quan chua Uji, Oigimi, Nakanokimi, Ukifune.
Hoang tu Niou: con vua đuong quyen voi hoang hau Akashi.
Hyobu: hoang than, anh em voi Fujitsubo va cha cua Murasaki.
Kaoru: đuoc coi la con cua Genji, nhung thuc ra la con cua Kashiwaki va San-no-miya.
Kashiwaki: con cua To no Chujo va la cha cua Kaoru, lay Cong chua Hai con gai cua vua Suzaku.
Kobai: em trai cua Kashiwaki.
Kojiju: nu ti hau ha Cong chua Ba.
Kokiden hay "Thai hau Kokiden": con quan Huu thua tuong, vo cua vua cha Genji, la chi cua Oborodukiyo va la me cua vua Suzaku.
Koremitsu: bo ha than tin cua Genji.
Kumoinokari: con gai To no Chujo, vo cua Yugiri.
Makibashira: coi gai Higekuro, vo cua Hotaru va Kobai.
Murasaki: con gai Hoang than Hyobu, chau Fujitsubo, chau gai mot vi vua truoc đo.
Nakanokimi: con gai thu hai cua Hoang tu Tam.
Nang Lot Ve hay Utsusumi: vo mot tinh truong Iyo, la nguoi thiep cua Genji, o tai dinh Nijo.
Oborodukiyo: em gai Kokiden.
Oigimi: con gai cua Hoang tu Tam.
Omi: con gai bi that lac cua To no Chujo.
Omiya: quan chua, la ba co va me vo cua Genji.
Ono: ni co, la nguoi bao tro cua Ukifune.
Phu nhan Hoa Cam hay Hana Chiru Sato: chi nguoi thiep cua cha Genji, đuoc o dinh Rokujo, khu Đong Bac.
Phu nhan Hoa Phan hay "Yugao": mot nguoi phu nu dong doi thap kem, luc đau la nguoi tinh cua To no Chujo va sau đo quan he voi Genji, la me cua Tamakatsura.
Phu nhan Rokujo: vo goa cua mot hoang tu ke vi qua co cau cua Genji, la me cua Akikonomu.
Phu nhan Hoa Rum hay nang Suetsumuhana: co dong doi hoang gia nhung bi that the, o dinh Nujo.
Quan Ta thua tuong: chong quan chua Omiya, cha cua Aoi va To no Chujo.
Quan Huu thua tuong: cha cua Kokiden va Oborodukiyo, ong ngoai vua Suzaku.
Rokumokimi: con gai Yugiri, vo Nion.
Tamakatsura: con gai To no Chujo voi nang Hoa Phan.
To no Chujo hay con goi la Chujo: em quan Ta thua tuong va Omiya, la cha cua Kashiwaki, Kobai, Kumoinokari, Tamakatsura va nang Omi, la ban cua Genji.
Ukifune: con gai vo chinh thuc cua Hoang tu Tam.
Ukon: nguoi hau cua Ukufune.
Vua, gom cac vi vua va cuu hoang: 1. vua cha Genji (chuong 1); 2. vua Suzaku, anh cua Genji noi ngoi cha (đau chuong 9) va thoai vi (chuong 14); 3. vua Reisen, ve danh nghia la em trai Genji nhung thuc ra la con cua chang voi me ke Fujitsubo, noi ngoi (chuong 14) va thoai vi (chuong 35); 4. mot nguoi con vua Suzaku noi ngoi (chuong 35) va tri vi cho đen het cau chuyen.
Yokawa: hoa thuong em cua ni co Ono.
Yugiri: con trai cua Genji va Aoi.


Danh sach chuong hoi Cau truc tac pham Cau truc tac pham gom 2 phan bao quat thoi gian keo dai ba phan tu the ky. Phan chinh gom khoang 44 chuong voi 41 chuong đau tien đe cap đen than phan va nhung cuoc phieu luu tinh ai trong cung đinh cua hoang tu Genji tai kinh đo, tu chuong đau tien voi su ra đoi cua chang cho đen chuong cuoi khi chang đa 52 tuoi. Ba chuong sau đo, nhung chuong đang ngo nhat va đuoc coi la nhung chuong chuyen tiep, viet ve nhung su kien xay ra sau khi Genji đa chet. Muoi chuong con lai cua tac pham la nhung chuong tuyet tac đuoc goi bang ten Uji thap thiep (Uji jujo), lay boi canh ngoai kinh đo la mien Uji. Cac chuong nay tap trung viet ve nguoi con trai tren danh nghia cua Genji ten la Kaoru va đua chau ngoai cua Genji la hoang tu Niou.
Tuy ro rang Truyen ke Genji đa bi ngat lam hai voi cai chet cua Genji, nhung truoc đo trong tac pham cung co mot điem ngat quan trong ma mot so hoc gia ve sau, can cu vao đo đa phan lap cau truc tac pham thanh ba phan: Ba muoi ba chuong đau tap trung su kien trong the ky 10, noi ve mot nhan vat hoang tu đuoc ly tuong hoa, va mac du co that bai nhung su nghiep cua chang chu yeu la mot cau chuyen cua su thanh cong. Tu chuong thu 34 tro đi cho đen het chuong 41, 8 chuong nay cho thay mot hinh anh hoang tu Genji khac biet, tu khi đa khoang 40 tuoi cho đen khi chang bien mat khoi san khau mot cach đot ngot. Sau khi hu cau lang man đa tam đu, Murasaki Shikibu nhu muon noi rang ba đang tu bo tuoi tre lai phia sau, rang đieu buon ba nhat la thuc te. Bong toi tu đay đa bao trum len cuoc song cua Genji, khien cho cau chuyen kem bay bong hon nhung than mat hon, va viec xay dung nhan vat tro nen tinh te hon so voi đoan đau. Sau 3 chuong chuyen tiep đen cac chuong Uji, cot truyen đa đi theo huong phat trien tinh chat bi quan, khong gian chuyen tu thu đo toi lang Uji va tinh cach cung nhu hanh đong nhan vat tro nen loang va yeu hon.


Noi dung tom tat = Phan chinh =

Truyen bat đau tu su sung ai cua hoang đe voi mot cung phi xinh đep, nang Kiritsubo, mot phu nu khong xuat than tu tang lop thuong luu. Ket qua cua tinh yeu giua nang voi hoang đe la đua con trai đuoc đat ten Genji.
Cau be Genji, đuoc tat ca moi nguoi yeu thuong, ke ca nhung nguoi truoc kia ghen ghet me cau, boi cau rat khoi ngo, thong minh, tai ba va co suc quyen ru la thuong. Vi qua yeu con trai, khong muon con sa vao vong thang tram cua van menh, vua cha đa quyet đinh khong nhuong ngoi cho chang ma đe chang song mot cuoc song tu do nhu nhung nguoi binh thuong.
Khi Genji 12 tuoi, theo lenh cua trieu đinh, chang lam le truong thanh va lay co gai con te tuong, ten la Aoi, hon chang 4 tuoi lam vo. Nhung cung tu đay cuoc đoi cua chang la hanh trinh khong met moi trong nhu cau "hau ha" nhung nguoi đan ba mang lai cho chang khoai cam va bo roi vo. Xuc cam tinh yeu đau tien cua chang lai voi chinh nguoi me ke Fujitsubo, nguoi thiep cua vua cha. Nang rat tre va xinh đep nhung voi Genji đo la mot nguoi khong the voi toi. Sau đo chang tinh co lam quen nang Utsusemi, vo cua mot vien quan cap tinh. Nhung moi no luc cua Genji đeu bi tan vo truoc su cung ran va kheo leo cua Utsusemi. Genji đa tung len đen giuong Utsusemi nhung nang chay thoat va đe con gai minh la Nokia-no-ogi thay the.
Trong nam nay Genji cung đa trai qua cu soc đau tien trong đoi do chuyen tinh ai. Chang yeu Yuugao, nguoi tinh cua nguoi ban ten la Chujo, va tan huong moi tinh tai mot can nha nho ngheo nan ben ria thanh pho. Tai đay, Rokujo, mot cung phi 27 tuoi bi chang bo roi đa the hien long ghen tuong du doi, dan toi cai chet cua nang Yuugao. Genji cung suy sup tinh than nang ne. Trong co gang thoat khoi bua me cua Rokujo, chang gap mot phap su noi tieng tren đat Trung Quoc va tai đay chang tim thay mot nguoi con gai sau nay đa tro thanh tinh yeu lau ben va sau sac nhat cuoc đoi chang: co be Murasaki, tuy moi 10 tuoi, nhung co mot nhan sac tuyet mi va giong Fujitsubo nhu đuc, lam song day trong long chang moi tinh vung trom đau tien voi Fujitsubo. Khi tro ve thu đo cung Murasaki, chang đa quay lai voi Fujitsubo khi biet nang khong con o ben quoc vuong, cha cua chang nua. Moi tinh vung trom đe lai hau qua: Fujitsubo sinh mot đua con giong het Genji. Sau nay đua con trai đo len ngoi voi cai ten Reisen.
Suot nhung nam sau, Genji tiep tuc quan he voi nhieu phu nu khac nhau; ho đeu đuoc huong thien cam lon lao va it nhieu ben lau cua chang. Đo la Sue-tsumu-hona, co gai hay nguong ngung va khiem nhuong, co chut nhuoc điem ve ngoai hinh; Genji-no-naishi, nguoi đan ba quy phai đa cao tuoi co cap long may trang thoi mien nguoi khac phai; Hanna-chiru-haso, mot phu nu tram tinh, thieu say đam nhung lai de chiu nhu mot nguoi ban gai.
Khi Genji ngoai 20 tuoi, vua cha thoai vi nhuong ngoi cho nguoi con ca va Genji tro thanh thai tu. Tai buoi le tan phong cong chua San-no-miya lam tu te mot ngoi đen Than đao, tac gia mo ta cho chung ta thay su xung đot giua hai đich thu: nguoi vo đuoc luat phap thua nhan cua Genji la nang Aoi tuyet sac voi nguoi tinh cu Rokujo. Ket qua cua cuoc đanh ghen ay la su đay đoa cua dong ho khien Aoi phai đi đen cai chet, đe lai đua con trai cua nang voi Genji ten la Yugiki. Genji cuoi cung đa đoan ra rang Rokujo si tinh la nguyen nhan cai chet bi tham cua ca Yugao va Aoi nen ra mat lanh nhat. Rokujo cung đoan tuyet voi Genji đe tro ve tinh Ise, đong thoi gui gam con gai Akiyoshi cho Genji cham soc. Akiyoshi sau nay đa tro thanh nu hoang đe nhi. Mot thoi gian ngan sau khi Aoi chet, Genji đa chia se tinh cam voi Murasaki, vao luc chang 22 tuoi va Murasaki moi 15 tuoi. Tuy nhien, du rat yeu Murasaki, Genji cung khong the lay nang vi nang khong thuoc tang lop đai quy toc. Murasaki tro thanh nguoi vo khong chinh thuc, nhung co anh huong sau sac đen chang trong suot nhung nam thang ve sau.
Vua cha tu tran, Genji lam vao hoan canh kho khan do trieu đinh roi vao tay dong ho thu đich cua me tan quoc vuong, thai hau Kokiden. Trong nhung nam thang ay Genji bat ngo lam quen voi nang Oborotsuki cua dong ho nay, nhung do nhung nguoi than cua nang luon muon nang đuoc đuong kim quoc vuong sung ai nen đa đay Genji ra Tsuma. Genji bi luu đay o đay tu nam 26 đen nam 27 tuoi va cung trong thoi gian nay, Akashi, con gai mot vi tu si, tro thanh nguoi tinh cua chang.
Trong thoi gian luu đay, tai hoang cung nhieu bien co nghiem trong xay ra dan toi cai chet cua nguoi đung đau dong ho thu đich va moi nguoi giai thich do bat Genji đi đay nen cac than linh trung phat. Genji lai đuoc hoi cung trong trang trong va danh du. Hoang đe Tsuraku thoai vi nhuong ngoi cho Reisen, nguoi đuoc cho la con trai cua Genji. Tu đay Genji bat đau co vi tri va quyen luc quan trong trong gioi quy toc. Cung trong nhung nam nay, Akashi sinh con gai đat ten la Akashi-hina, sau đo nang trao con cho Genji nuoi duong roi bo vao nui.
Genji xay cho minh mot cung đien moi trang le o kinh đo, đat ten la Rokujo-in va đua tat ca nhung nguoi phu nu than thiet cua chang đen vui vay. Trong nhung nam nay co luc chang con ngau nhien gap lai tinh yeu thoi tre, nang Utsusemi, trong mot chuyen du ngoan va ho trao cho nhau nhung bai tho tashi. Nang Utsusemi sau đo cat toc đi tu va roi khoi the gioi tran tuc.
Tai cung đien Rokujo-in, ngay noi ngay luan phien nhu nhung ngay hoi huy hoang va vinh quang cua Genji đa đat tot đinh. Nhung so phan bat đau rinh rap chang, nhung nam thang cuoi đoi cua chang troi qua trong sau muon, hanh phuc lung lay, nhung tai hoa ap đen noi tiep nhau voi ba bien co chinh: su kien thu nhat la nhung cau chuyen xuc đong quanh co gai Tamakatsura, đo la đua con cua nguoi tinh cu Yugao (đa chet trong vong tay Genji vi su ghen tuong cua Rokujo) voi ban Genji la chang Chujo. Tamakatsura la mot co gai cuc ky sau sac va quyen ru khien Genji rat co cam tinh, va Genji đa vo cung sau nao khi quanh Tamakatsura luon rap rinh nhung chang trai kiet xuat. Su kien thu hai gay chan đong manh đen Genji đo la viec kham pha bi mat: vi hoang đe Reisen chinh la con trai ruot cua chang. Reisen sau khi biet chuyen đa phong cho Genji chuc vu cao nhat cua quoc gia va lenh cho tat ca phai to long ton kinh voi Genji nhu cha cua hoang đe. Đieu nay khien mac cam phan boi vua cha hoi tre khi ngoai tinh voi nguoi thiep Fujitsubo cua cha tro thanh noi am anh Genji khi ve gia. Su kien thu ba hoan toan giet chet Genji. Nang San-no-miya (Onnasan), con gai yeu cua vi cuu hoang Suzaku gui gam Genji nuoi nang va bao ve, đa khien Genji nay no moi tinh sau nang cuoi cung luc tuoi đa xe chieu. Tinh yeu đuoc thu thach tu lau voi nang Murasaki bi nghieng nga va Murasaki qua đoi trong tuyet vong vi bi boi bac, đe lai niem tiec thuong vo han cho ca Genji va chang thanh nien Yugiri, con cua Genji voi nguoi vo đau Aoi. Con San-no-miya ngay tho va thuy mi tuy be ngoai van ngoan ngoan voi Genji chong nang, nhung trai tim cua nang lai thuoc ve mot nguoi trai tre quy toc Kashiwaki con cua Chujo, ban than va cung la tinh đich trong tinh yeu cua Genji. San-no-miya va Kashiwaki thuc su đa huong hanh phuc tron ven ngay chinh trong ngoi nha cua Genji. Ket qua nang San-no-miya sinh mot đua con giong het Kashiwaki va đat ten la Kaoru. Nhan vat Kaoru cuoi cung bo sung cho cuon tieu thuyet đa đay so phan Genji đen su đinh đoat co tinh nhan qua: gieo gio at gat bao, nghiep chuong đa noi loi cua minh.


= Uji thap thiep =

Phan hai cua tac pham mo đau bang cau: "Genji đa chet, va khong ai co the thay the đuoc chang", nhung tac pham van tiep tuc bam theo so phan cac nhan vat con song, tap trung vao quan he tay ba giua Kaoru, hoang tu Niou chau trai Genji, va co gai xinh đep Ukifune. Tom tat cua phan nay nhu sau:
Hoang than Hachi em trai cua Genji co hai co con gai, Oigimi va Nakanokimi. Sau khi cung đien bi chay, Hachi phai đua gia đinh chuyen ve trang trai o Uji song. Hoang tu Kaoru, tren danh nghia la con cua Genji va San-no-miya, nhung thuc chat la con cua Kashiwaki va San-no-miya, đen Uji theo hoc kinh Phat voi hoang than. May nam sau hoang than mat, Niou, chau ngoai cua Genji moi 14 tuoi, say me co em Nakanokimi va nho Kaoru lam moi. Con Kaoru lai muon cuoi co chi Oigimi. Nhung Oigimi muon Kaoru lay co em gai nang nen đa tim cach đay Kaoru đen giuong cua co em.
Oigimi lam trong benh chet, hai chang trai thu xep cho Nakanokimi ve kinh đo. Co mot co gai giong Oigimi đen tim gap Nakanokimi. Đay la đua con hoang cua hoang than Hachi ten la Ukifune (Phu Chau, tuc con thuyen troi noi), đang đuoc quan tong tran o Hitachi nuoi duong. Khi Ukifune ghe lai Uji trong chuyen đi vieng mo cha, nang đa gap Kaoru, va Kaoru ngo tuong Oigimi tai the, do hai nang giong nhau nhu đuc va đeu xinh đep, tai hoa. Đe tranh hoan canh kho chiu o nha cha nuoi, Ukifune phai tim đen cho Nakanokimi tru tam va tai đay nang lai gap Niou. Voi su giup đo cua Kaoru, me Ukifune thu xep cho nang ve Uji. Kaoru đa co nhung ngay gan gui ben Ukifune khi day nang hoc đan. That tro treu khi ca Kaoru va Niou đeu yeu me met Ukifune, con Ukifune ban đau yeu Kaoru, nhung sau đo lai bi cuon vao moi tinh chay ruc cua chang trai tre Niou. Cuoi cung, hau nhu quan tri khi đoi dien voi su lua chon, can nhac kho khan trong tinh cam, Ukifune đa bo tron va tram minh xuong dong song o Uji. Mot gia đinh tang ni đa cuu nang, đua nang ve Ono va nang đa xuong toc quy y.
Trong niem thuong nho Ukifune vo han, Kaoru đa nhan đua em trai nang (cung cha khac me) lam tieu đong. Khi biet Ukifune chua chet ma đang an tu, chang đa đem theo cau tieu đong đi tim nang. Đua em trai cam thu cua Kaoru xin gap nguoi chi yeu, nhung cau vo cung đau kho khi Ukifune khong ra gap, o sau buc man lanh lung tra lai thu. Chang su gia lui thui ra ve. Cau chuyen dung lai o đay, khi con thuyen troi noi Ukifune đa o ben kia bo the tuc.
Viec tom tat tac pham nhu tren la rat so sai, do noi dung truyen het suc phuc tap voi khoang 400 nhan vat, trong đo tap hop nhieu boi canh khac nhau va co toi tren 30 nhan vat chinh.


Nhung luan điem chinh Igarashi, mot nha viet su hien đai cua van hoa Nhat Ban đa huong đoc gia vao mot vai loi nhan đinh trong Truyen ke Genji, o mot muc đo nao đo nhung điem nay giong nhu nhung tuyen ngon nhan danh tac gia va tu đo truyen đat lai chinh xac quan điem cua Murasaki Shikibu ve ban chat cua tieu thuyet noi chung va nguon tai lieu lam co so cho chu đe cua tac pham. Noi cu the hon, cac luan điem tren xac đinh ba toa đo: the loai cua tac pham la tieu thuyet hien thuc, phong cach tac pham la wabun (和文, Hoa van, van Nhat thuan tuy tu the tai cho đen ngon ngu, khac biet voi 漢文, kambun, Han van), va đe tai la ban tinh va nhung nguoi phu nu thoi Heian.


= The loai =
Tai chuong 15 neu len đai y rang nhung truyen (monogatari) do chung toi ghi chep, tat ca dien ra tren Trai Đat, bat đau tu chinh ky nguyen cua cac than linh. "Bien nien su Nhat Ban" (Nihongi) đe cap đen mot mat cua su vat, con trong cac "truyen" thi chua đung đu moi chi tiet. Murasaki Shikibu đat nhung loi nay vao mieng nhan vat chinh cua minh, dam the hien mot tu tuong het suc dung cam, ve ban chat la rat moi so voi thoi đai ma su ky đang đuoc ton vinh va phat trien cuc thinh bay gio trong van xuoi Trung Hoa cung nhu Nhat Ban: tu tuong ay xac lap the loai van hoc tu su ben canh the loai tran thuat lich su ma đac tinh chung cua chung la đeu ke ve qua khu. Tu tuong đo con mao hiem cho rang tieu thuyet đung tren va cao hon lich su. Co le truoc Murasaki chua ai dam phat bieu rang, nhung cuon bien nien su noi tieng cua Nhat Ban nhu Nihongi (Nhat Ban ky, 720) va Kojiki (Co su ky, 712) la thap hon tieu thuyet, mang tinh phien dien vi khong truyen đat lai đay đu noi dung cua qua khu.


= Phong cach =
Chuong 32 cua tac pham ket thuc bang nhung loi sau: The gioi cua chung ta đa bi thu nho lai. No ve moi mat đeu phai nhuong buoc cho cai co xua. The ky cua chung ta qua la chua co cai gi sanh đuoc voi chu kana. Nhung chu viet co duong nhu la chuan va sang ro, nhung toan bo thuc chat cua coi long thi khong the chua đung đuoc. Tuyen bo nay chi ra cho ta biet rang ngon ngu Nhat Ban, ngon ngu thuan tuy cua bo toc Yamato thoi đai Heian chua bi Han hoa mot cach nang ne hoac moi chi tiep nhan ngon ngu Han o muc đo toi thieu. Ngon ngu Nhat Ban giua the ky 10-11 đa đat đen su phat trien cua minh khac han ngon ngu con lai bay gio. Them vao đo, no chi ra rang loai ngon ngu đa phat trien nay la phuong tien bieu đat tuyet voi cua van hoc: tro thanh cong cu va chat lieu hoan hao cho nghe thuat ngon tu. Đieu nay hien hien ro ret qua ngon ngu su dung trong Truyen ke Genji, la kieu mau cua ngon ngu Nhat Ban hoan thien trong thoi ky co đien va bang ban tay Murasaki ngon ngu đo tro thanh phuong tien tuyet voi đe truyen đat tat ca cac trang thai. Ve phuong dien nay tac pham duong nhu đung tren đinh doc: truoc no la su len doc va sau no la su tut doc, wabun trong Truyen ke Genji đat đen su phat trien tot đinh cua minh va sau no la su suy thoai cua ngon ngu thuan Nhat nhuong cho cho su ung dung ngay cang sau sac cua chu Han.


= Chu đe =
Tai chuong 25 đe cap đen mot van đe hoan toan khac trong phat ngon: Đung! Nguoi phu nu sinh ra tren the gian chi đe cho bon đan ong lua bip. Can phai hieu nhan đinh ay nhu the nao? O phuong dien tac gia la mot nguoi phu nu; phai chang nguoi phu nu cam nhan đuoc le cong bang hon trong loi tuyen bo nay; ket qua cua su quan sat xung quanh tac gia voi nhung boi canh gan gui; hay đo la đac tinh co ban cua thoi đai? N.I. Konrad đa suy đoan đung hon ca co le la gia thiet sau cung, tinh chinh xac va tinh lich su cua no lien quan đen quan điem chung cua tac gia ve chu đe cua tieu thuyet.
Murasaki Shikibu la mot nguoi phu nu Heian đien hinh nhung chua han la đoi voi ba co the ung dung cau cham ngon tren mot cach đay đu: ba đa qua nghiem tuc va sau sac đe suot đoi chong lai mot cach kho khan viec tro thanh mot thu đo choi cho đan ong, va tho phao nhe nhom khi cho nguoi khac noi ra nhan đinh đo.
Cung khong nghi ngo gi ve hoan canh xung quanh đa tro thanh nguyen co khien Murasaki Shikibu đua ra ket luan tren, trong cuon tieu thuyet khac hoa khong chi moi truong than thuoc cua ba ma con ca cuoc song cua thoi ky Heian noi chung, va chon ra tu sinh hoat cua gioi quy toc cac net tieu bieu nhat: tinh yeu, quan he qua lai giua đan ong va đan ba. Đay chinh la đe tai tieu bieu đoi voi toan bo van hoc tu su cua giai đoan tien-Genji monogatari va sau đo, bat đau tu tac pham đau tien theo tuyen nay la Ise Monogatari, ma nhan vat đan ba cung nguoi ban trai ham mo nang luon hien dien trong cac trang monotagari, va tiep noi voi Kokinshu (Co kim tap) phan anh xuat sac quan he nam-nu trong nhung bai tanka mau muc ma đe tai tinh yeu, truc tiep hay gian tiep, chiem hon mot nua tong so cac bai tho cua thi tuyen. Ro rang, gioi quy toc thoi Heian, đien hinh cho su an khong ngoi roi đen muc bao hoa đay nhuc duc trong su thanh binh va phon vinh cua đat nuoc, thi nguoi phu nu tat nhien đong vai tro hang đau. Moi quan he qua lai giua nhung nguoi đan ong va nhung nguoi đan ba tro thanh trung tam cua toan bo cuoc song sung suong, an nhan va phong luu cua thoi đai.


Gia tri khac cua tac pham = He thong đe tai =

Tuy vay, y nghia đich thuc cua Truyen ke Genji van khien cac hoc gia tranh cai, nguoi thi cho rang tac pham co the đuoc hieu nhu mot su truyen ba ngam ngam đao Phat qua tu tuong ve nghiep qua (karma); so khac lai thua nhan Genji la mot tac pham viet voi muc đich giao huan; mot so đanh gia truyen khong hon gi y nghia la tieu thuyet vo luan tham chi la van hoc khieu dam. Ben canh đo, nhieu nguoi bam vao chu đe chinh cua tac pham la quan he cua nhung nguoi đan ong va nhung nguoi đan ba; nhung cung co y kien cho rang co the coi tac pham la mot bien nien su tra hinh; va cuoi cung, mot so nha nghien cuu xoay quanh nhan đinh rang tac pham chuyen lam sang to nguyen tac mono no aware (bi cam) cua my hoc truyen thong Nhat Ban.


= Nghe thuat tu su =
Nhung neu tinh đa nghia la thu thu hut nhieu the he đoc gia Nhat Ban, thi cot truyen lai khien tac pham co the đuoc đoc nhu mot tieu su nhan vat: Genji sinh ra, lon len, nhung moi tinh, cuoc luu đay, su hien đat, tuoi gia va cai chet. Su noi lien than phan cua Genji va con trai Kaoru cung phan anh đuoc nhan thuc ve tinh hien thuc cua dong chay thoi gian, the hien đuoc long trung thanh cua tac gia voi nhung nguyen tac cua lich su. Nhan vat chet nhung cuoc song khong ngung lai va Murasaki van tiep tuc ghi lai su tiep dien cua no. Bang tac pham mang hoi tho tru tinh ngot ngao nu tinh cua thoi đai, lan đau tien trong lich su van hoc Nhat Ban, Murasaki đa khang đinh kieu mau sang choi va thuan tuy nhat cua nghe thuat tieu thuyet đich thuc, hon nua, tac gia đa đat tieu thuyet tu su ngang hang va tham chi cao hon su hoc: tieu thuyet ke ve tat ca, đung cham toi tung chi tiet, chuyen tai cai đa qua voi toan bo su tron ven cua no. No khong đon thuan tuan thu nhung nguyen tac va nhiem vu cua su hoc, đieu ma truoc thoi cua Murasaki, đuoc viet boi cac nha bien su qua Co su ky hay Nhat Ban thu ky, no con sinh đong hon su ky rat nhieu trong viec tai hoa qua khu cung nhu nhung hu cau lich su boi kha nang vo han khac hoa tinh cach va hanh đong cua nhan vat, noi khac đi la mot lich su đa đuoc tai tao nghe thuat. Chinh nguyen tac dung hop giua tu su va tru tinh, thuc su la mot đot pha so voi thoi đai, đa tao cho tac pham mot chieu sau cam hung đoi voi cac van si hau Murasaki, đem đen nhieu nhan thuc khac nhau ve y nghia tac pham trong gioi nghien cuu van hoc su hien đai.


Anh huong La mot sang tac đinh cao cua van xuoi Nhat Ban moi thoi đai, Truyen ke Genji co vi tri đac biet trong van hoc thoi ky Heian noi rieng va dong chay van hoc Nhat Ban noi chung. Truoc Truyen ke Genji, khong co truyen nao co the sanh bang, ma van hoc ve sau đeu chiu anh huong nhat đinh tu tac pham nay. Ke tu khi xuat hien Genji monogatari, van hoc Nhat Ban bao gio cung huong đen voi no va đa co nhieu tac pham bat chuoc. Co the tim thay su anh huong đo trong truong hop cua cac tieu thuyet lich su nhu Truyen tuong Sagoromo (Sagoromo monogatari) mieu ta chuyen tinh ai cua vo quan Sagoromo Taisho; Truyen vinh hoa (Eiga monogatari) noi ve dong ho Fujiwara no Michinaga; tieu thuyet Mot đoi trai đam sac (Koshoku ichidai Otoko) cua Ihara Saikaku (1642-1693); Genji gia, Murasaki ruong (Nise Murasaki Inaka Genji) cua Ryutei Tanehiko (1783-1842) mo phong Truyen ke Genji voi nhung nhan vat đong vai que mua v.v. Ngay ca cac nha van can kim va hien kim hang đau nhu Higuchi Ichiyo (1872-1896), Akutagawa Ryunosuke (1892-1927), Tanizaki Jun'ichiro (1886-1965) đeu ai mo ngu vung, cach dien ta va đe tai cua Genji, đem no vao tac pham cua minh.
Van hao Nhat Ban đau tien nhan giai Nobel Van hoc Kawabata Yasunari (1899-1972) la nguoi chiu anh huong sau sac niem bi cam aware cua Truyen ke Genji, tro thanh mot phan cua he thong my hoc thuc hanh. Kawabata Yasunari va bieu hien ro ret trong nhieu sang tac cua ong. Trong Dien tu Nobel mang ten Sinh ra tu ve đep Nhat Ban (Utsukushi Nihon no watakushi, 1968) Kawabata đa viet: ...vao the ky thu X xuat hien mot tac pham tuyet voi va mang tinh than hien đai nhu vay la mot đieu ki dieu cua ca the gioi. Thuo nho toi khong gioi tieng Nhat co lam, nhung du sao toi cung đa đoc van hoc Heian, va toi rat thich tac pham nay.
Nhung sang tac tu hau ky Heian cho toi ngay nay trong đu cac the loai van hoc va san khau nhu thi ca (cac the tho waka); kich nghe (cac bai ballad hay dao khuc kich No); tham chi nhieu loai hinh nghe thuat tu nghe thuat ung dung (tranh thuy mac, tranh cuon) đen nghe thuat bai tri vuon canh, đeu tim thay trong Genji coi nguon cua cam hung cai đep.


Ban dich Đau the ky 20, nhieu nha van, dich gia Nhat Ban đa co cong dich Truyen ke Genji tu tieng Nhat co ra kim van, trong đo co ban cua van hao Tanizaki Jun'ichiro va nu si Setouchi Jakucho. Ban thong dung nhat co le la ban kho bo tui cua nha xuat ban Kodansha nam 1978 gom 7 cuon, tong cong 3500 trang kho A6 voi co chu rat nho, do Giao su Imaizumi Tadayoshi (1910-1976) dich toan van.
Truyen ke Genji cung đuoc dich ra nhieu thu tieng tren the gioi nho no luc cua cac dich gia nhu Arthur Waley (Anh), Edward Seidensticker (My), Rene Sieffert (Phap) v.v. Ban dich tieng Anh Truyen ke Genji chu yeu dua vao van ban trong loat truyen Nikon koten bungaku taikei gom cac tac pham co đien Nhat Ban do Iwanami Tokuhei xuat ban. Nguoi bien tap la giao su Yamajishi Tokuhei đa su dung mot ban thao chep tay thoi Muromachi trong Aobyoshi (sach xanh) xuat phat tu cong trinh cua Fujiwara Teika, nha tho va hoc gia lon the ky thu 12 va đau the ky 13. Hai van ban khac cung đuoc tham khao đeu đan cho ban dich tieng Anh la Genji monogatari Hyoshaku cua giao su Tamagami Takuya va ban van Shogakkan ma chi hai phan ba đa đuoc xuat ban. Ca hai ban tham khao nay đeu dua tren ban thao chep tay Aobyoshi. Ba ban dich ra tieng Nhat hien đai cua nu thi si Yosano Akiko va nha van Tanizaki Jun'ichiro, Enji Fumiko cung đuoc tham khao tung phan.
Ban dich tieng Viet Truyen ke Genji cua Murasaki Shikibu do Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi in vao nam 1991 tai Ha Noi. Đay la ban dich khong đe ten dich gia va đuoc dich lai tu ban tieng Anh. Chiu trach nhiem xuat ban: Nguyen Đuc Dieu; bien tap: Nguyen Cu; ve bia: Minh Phuong. Trong ban Viet van co loi gioi thieu đuoc dich tu loi gioi thieu trong dich pham tieng Anh do Edward Seidensticker viet vao thang 1 nam 1976.


Ban thao va minh hoa Ban thao goc Truyen ke Genji do Murasaki Shikibu viet khong con đuoc luu lai cho đen ngay nay, chi con khoang 300 ban sao cua ban thao goc nhung giua cac ban sao nay cung co nhung điem khac biet. Vao the ky 13, hai hoc gia Minamoto no Chikayuki va Fujiwara Teika đa co nhung no luc trong viec duyet lai cac điem khac biet giua nhung ban sao đe bien tap lai chung sao cho gan voi ban thao goc nhat. Cac ban thao do Chikayuki sua lai tu nam 1236 đen 1255 đuoc goi la Kawachibon (河内本, Kawachibon), cac ban thao do Teika sua lai đuoc goi la Aobyoshibon (青表紙本, Aobyoshibon), cac ban thao khong thuoc mot trong hai dang tren đuoc phan vao loai Beppon (別本, Beppon). Trong so nay, cac aobyoshibon cua Teika đuoc cho la gan voi ban goc hon ca, ca hai loai ban thao do Teika va Chikayuki bien tap sau nay thuong đuoc dung cho nhung ban sao moi cua Truyen ke Genji. Vao ngay 10 thang 3 nam 2008, nguoi ta đa tim thay o Kyoto mot ban sao cua Truyen ke Genji co tu cuoi thoi Kamakura (1192–1333), ban sao nay la chuong 6 ("Suetsumuhana") cua tac pham co đo dai 65 trang va khong he chiu anh huong cua cac aobyoshibon do Teika chinh sua. Phat hien nay đuoc đanh gia cao vi chung chung to vao giai đoan Kamakura van co nhung ban sao khong do Teika chinh sua đuoc su dung.
Vao the ky 12, cac nha quy toc Nhat Ban đa đat nhung nghe si cung đinh o Kyoto lam 12 cuon Truyen ke Genji co kem tranh minh hoa. Sau khi hoan thanh, bo tranh minh hoa xuat sac nay đuoc coi la kiet tac cua hoi hoa Nhat Ban va la tac pham tieu bieu nhat cua phong cach ve yamato-e. Cho đen nay chi con vai phan trong so cac cuon truyen nay con đuoc luu lai tai Bao tang My thuat Tokugawa (cac cuon tranh cua gia đinh Tokugawa Owari) va Bao tang Gotoh (cac cuon tranh cua gia đinh Hachisuka). Đay đuoc coi la nhung buc hinh minh hoa som nhat ve Truyen ke Genji con đuoc luu giu đen ngay nay, chung đuoc coi la Bao vat quoc gia cua Nhat Ban.

Ngoai cac buc tranh theo phong cach yamato-e, tac pham Truyen ke Genji con la nguon cam hung minh hoa cho nhieu hoa si khac, trong đo co bo tranh khac go cua hoa si Yamamoto Harumasa (1610-1682). 227 buc minh hoa đuoc Yamamoto hoan thanh vao nam 1650. Tuy chiu anh huong cua bo tranh minh hoa Truyen ke Ise (伊勢物語, Ise monogatari) ra đoi truoc đo vai chuc nam nhung tac pham cua Yamamoto van đuoc đanh gia cao vi su tinh te cua cac chi tiet khac vuot troi so voi nhung bo tranh minh hoa ra đoi truoc đo.


Chuyen the Truyen ke Genji đa nhieu lan đuoc chuyen the thanh tac pham đien anh. Đang chu y la hai bo phim do đao dien Yoshimura Kozaburo thuc hien nam 1951 va đao dien Ichikawa Kon thuc hien nam 1966. Nam 1987 đao dien Sugii Gisaburo đa lam mot bo phim hoat hinh dua tren 12 chuong đau cua tac pham.


Chu thich Tai lieu tham khao chinh Khuong Viet Ha (2006). "Truyen ke Genji". 101 ve đep van chuong Viet Nam va the gioi. Ha Noi: Nha xuat ban Van hoa Thong tin.. Toan bo phan "Đe dan", "Noi dung/phan chinh", "Gia tri tac pham" va mot phan cua "Cau truc tac pham" đuoc lay gan nhu nguyen van tu muc tu nay.
Nhat Chieu (2003). "Chuong 4: Genji monogatari, the gioi cua niem bi cam". Van hoc Nhat Ban tu khoi thuy đen 1868. Quyen 2. Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc. đuoc tom luoc va bo sung đe viet phan "Noi dung/Uji thap thiep".
Nicolai Iosifovich Konrad (1999). "Chuong 5: Genji-monogatari". Van hoc Nhat Ban tu co đen can đai (Trinh Ba Đinh dich). Đa Nang: Nha xuat ban Đa Nang. đuoc tom tat cho phan "Nhung luan điem chinh" va bo sung vai nhan đinh (co dan chung) cua muc tu Truyen ke Genji đang trong cuon sach 101 ve đep van chuong Viet Nam va the gioi noi tren.
Ban dich tieng Viet Truyen ke Genji cua Murasaki Shikibu do Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, Ha Noi, 1991 an hanh, đuoc su dung cho phan liet ke cac "Nhan vat chinh" sau khi đa sua chua sai sot va bo sung. Nhung thong tin trong ban dich nay cung đuoc bien soan đe su dung tai muc "Ban dich tieng Anh va tieng Viet". Mot phan noi dung cua "Loi gioi thieu" trong ban dich đuoc su dung đe viet phan "Thoi đai, Tac gia va Tac pham".
Shuichi Kato (1979). "Genji monogatari and Konjaku monogatari". History of Japanese Literature (Lich su van hoc Nhat Ban). Quyen 1. Tokyo: Kodansha International.
Nhieu tac gia. "Chuong 6: The gioi Genji monogatari". Nhat Ban van hoc toan su (日本文学前史, Nihonbungaku zenshi). Quyen Tap 2: Thoi đai Trung co. Tokyo: Kodansha.
Yamagishi, Tokuhei (1958). Nihon Koten Bungaku Taikei 14: Genji Monogatari 1 (bang tieng Anh). Tokyo: Iwanami Shoten. ISBN 4-000-60014-1.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi The Tale of Genji tai Wikimedia Commons
Truyen ke Genji, di san van hoa phi vat the tren website cua UNESCO Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2016 tai Wayback Machine.
Genji monogatari (ban tieng Nhat co, tieng Nhat hien đai va ban Romanji).
Tale of Genji, pictures, link.
The tale of Genji, audio books.