Malta (phien am tieng Viet: Man-ta;   MOL-tə,  MAWL-tə, tieng Malta: [ˈmɐːltɐ]), quoc hieu la Cong hoa Malta (tieng Malta: Repubblika ta' Malta [rɛˈpʊbːlɪkɐ tɐ ˈmɐːltɐ]), la mot đao quoc Nam Au, gom mot quan đao o Đia Trung Hai. No toa lac o vi tri 80 km (50 mi) ve phia nam cua Y, 284 km (176 mi) ve phia đong cua Tunisia, va 333 km (207 mi) ve phia bac cua Libya. Quoc gia nay chi co dien tich 316 km2 (122 dam vuong Anh), voi dan so khoang 450.000 nguoi, khien no tro thanh mot trong nhung quoc gia nho nhat, vao loai co mat đo dan cu day nhat. Thu đo cua Malta, Valletta, voi dien tich 0.8 km², la thu đo nho nhat trong Lien minh chau Au. Malta co hai ngon ngu chinh thuc: tieng Malta va tieng Anh.


Đia ly Malta la mot quan đao nam giua Đia Trung Hai (nam o long chao phia đong). Chi co ba đao lon – Malta (Malta), Gozo (Għawdex), va Comino (Kemmuna) – la co nguoi o. Nhung đao nho (xem duoi đay) đeu bo hoang. Quan đao nay la dau tich cua dai đat noi lien Sicilia va Bac Phi, bi tach ra khi nuoc bien dang cao o cuoi Ki Bang Ha.. Quan đao Malta nam o ria mang kien tao Phi, noi no tiep giap voi mang Au.
Rat nhieu vinh nam doc theo bo bien loi lom tao ra cac cang đep. Đia hinh bao gom đoi thap va đong bang. Điem cao nhat cua Malta la Ta' Dmejrek, cao 253 met (830 ft), gan Dingli. Mac du co mot vai song nho vao thoi điem co luong mua lon, o Malta khong co mot con song hay ho co đinh nao. Tuy nhien, co mot vai suoi chay quanh nam o Baħrija, l-Imtaħleb, San Martin, va thung lung Lunzjata o Gozo.
Theo Đia thuc vat hoc, Malta thuoc ve khu vuc khi hau Đia Trung Hai. Theo Quy Quoc te Bao ve Thien nhien, lanh tho Malta thuoc ve vung rung va cay bui Đia Trung Hai.


= Nhung hon đao nho thuoc quan đao va khong co nguoi o =


= Khi hau =

Malta co khi hau Can nhiet Đia Trung Hai, voi mua đong khong qua lanh, mua he am nong. Mua nhieu vao mua đong, mua ha noi chung kho han.
Nhiet đo trung binh nam la 22–23 °C (72–73 °F) vao ban ngay va 15 °C (59 °F) vao ban đem. Vao thang lanh nhat – thang 1 – Nhiet đo nam trong khoang 12 đen 20 °C (54 đen 68 °F) ban ngay va 7 đen 12 °C (45 đen 54 °F) ban đem. Thang nong nhat la thang 8, nhiet đo nam trong khoang 28 đen 34 °C (82 đen 93 °F) ban ngay va 19 đen 24 °C (66 đen 75 °F) ban đem. Nhin chung mua he keo dai 8 thang, bat đau tu khoang giua thang tu 19–23 °C (66–73 °F) vao ban ngay va 13–14 °C (55–57 °F) vao ban đem, ket thuc vao thang 11 voi nhiet đo khoang 17–23 °C (63–73 °F) ban ngay va 11–20 °C (52–68 °F) ban đem, mac du vay, trong bon thang con lai, nhiet đo cung co khi len đen 20 °C (68 °F). Trong tat ca cac thu đo o chau Au, Valletta -thu đo cua Malta co mua đong am nhat, voi nhiet đo trung binh khoang 15–16 °C (59–61 °F) ban ngay va 9–10 °C (48–50 °F) ban đem trong khoang tu thang Mot đen thang Hai. Vao thang Ba va thang 11, nhiet đo trung binh khoang 17 °C (63 °F) vao ban ngay va 11 °C (52 °F) ban đem. Rat hiem nhung bien đong đot ngot ve nhiet đo. Malta cung la mot trong so it nhung nuoc chau Au "xanh quanh nam".
Nhiet đo trung binh nam cua nuoc bien vao khoang 20 °C (68 °F) (cao nhat o chau Au), tu 16 °C (61 °F) vao thang 1 đen 26 °C (79 °F) vao thang 8.Trong ca sau thang – tu thang 6 đen thang 11 – nhiet đo trung binh cua nuoc bien len đen 21 °C (70 °F).
Khoang 3000 gio nang moi nam (cao hang đau chau Au), tu trung binh tren 5 gio moi ngay vang thang 12 đen tren 12 gio vao thang 6. tuc la khoang gap đoi so voi thanh pho nam o phia bac cua chau Au Luan Đon – 1,461, chenh lech nay con lon hon vao mua đong, London chi co 37 gio nang trong khi khi Malta co 155 đen 167 gio nang vao thang 12.


Lich su Do co vi tri chien luoc quan trong nen hon đao nay tu xua bi nguoi Phoenicia, đen nguoi Hy Lap, nguoi Carthage va nguoi La Ma tranh gianh quyen thong tri. Khoang nam 58, trong mot tai nan đam tau gan đao Malta, Thanh Phaolo đa luu lai va rao giang Phuc am tren đao nay. Nam 870, Malta roi vao tay nguoi A Rap. Ba tuoc Roger I chinh phuc Malta nam 1090, tu đay so phan cua đao nay gan lien voi lich su cua vuong quoc Sicilia cho đen the ky XVI. Nam 1530, Charles Quint giao lai đao nay cho dong Hiep si Cuu te, noi đay tro thanh can cu quan su chong lai nguoi Tho Nhi Ky. Malta bi Napoleon Bonaparte chiem giu nam 1798. Nguoi Anh gianh lai đao nay sau hai nam vay ham. Malta tro thanh thuoc đia va la can cu quan su cua thuc dan Anh tu nam 1813.
Trong Chien tranh the gioi thu II, Malta giu mot vai tro quan trong trong cuoc chien o Đia Trung Hai (1940-1943), tro thanh đao quoc đoc lap va la nuoc thanh vien trong Khoi Lien hiep Anh nam 1964. Nam 1972, Malta đa thoa thuan voi Anh viec đong cua cac can cu Anh tren đao, viec ky ket co hieu luc nam 1979. Malta tuyen bo la nuoc cong hoa nam 1974. Sau khi ket thuc lien minh voi Anh, Malta tim cach đam bao chinh sach trung lap cua minh thong qua cac thoa thuan voi cac nuoc khac. Malta gia nhap Lien minh chau Au tu nam 2004.


Chinh tri Theo che đo cong hoa, đung đau Nha nuoc la Tong thong (nhiem ky 5 nam). Quoc hoi gom 1 Vien voi 65 ghe (nhiem ky 5 nam). Theo Hien phap Malta, Tong thong đuoc cac Nghi si bau voi nhiem ky 5 nam. Dua tren ket qua bau cu, lanh đao đang nao hoac lanh đao lien minh đang nao đuoc đa so phieu se đuoc chi đinh lam thu tuong. Theo ket qua cuoc bau cu thang 3 nam 2004, Tong thong Eddie Fenech Adami đuoc 33/65 phieu.


= Đoi ngoai =
La mot nuoc nho nen Malta chon loc trong viec chon đoi tac quan he. Do lich su, Malta co quan he kha chat che voi Anh. Malta uu tien chinh phat trien quan he voi cac nuoc thanh vien EU, ben canh đo, Malta cung chu trong mo rong quan he voi cac nuoc lang gieng trong khu vuc Đia Trung Hai va Bac Phi; cac nuoc lon o Trung Au va vung Baltic; va tai Chau A la Trung Quoc.
Nam 2004, Malta gia nhap khoi EU. Malta con la thanh vien cua Lien Hop Quoc (1 thang 12 nam 1964)


 Chinh sach quoc tich  Voi muc đich ho tro phat trien kinh te, Malta đua ra nhieu chinh sach phat trien kinh te, trong đo Chuong trinh Nha đau tu Ca nhan cua Malta (IIP) đuoc gioi thieu vao đau nam 2014, cho phep cap quoc tich cho cac ca nhan va gia đinh giau co tren the gioi tai Malta.
Nhung nguoi muon hay đuoc cap ho chieu Malta phai giau co đe đap ung chinh sach đau tu cua chinh phu Malta qua hinh thuc đau tu truc tiep bang tien, mua trai phieu, mua bat đong san theo Chuong trinh nha đau tu ca nhan cua Malta. Vi nhu, neu mua trai phieu chinh phu Malta hoac cac dang trai phieu đuoc chinh quyen cong nhan, nha đau tu can bo ra it nhat 150 nghin euro voi cam ket 5 nam tro len. Chi sau khi co bat đong san va đuoc cap quyen đinh cu, nha đau tu moi đuoc cap quoc tich. Uoc tinh, đe co đuoc quoc tich Malta phai ton it nhat la gan 900 nghin USD.
Thu tuc phap ly cua IIP kha nhanh gon. Neu Viet Nam phai mat 5 nam sinh song ke tu thoi điem xin nhap tich thi tai Malta chi can 12 thang. Tham chi, neu đa đap ung đuoc cac yeu cau cu tru cua Malta theo tieu chuan IIP, khoang thoi gian đuoc cong nhan quoc tich chi trong 6 thang. Theo quy đinh cua phap luat Malta thi cac ca nhan đau tu đe co quoc tich thu hai khong phai tu bo quoc tich hien co cua ho.
Cac ung vien thanh cong se đuoc cap quoc tich o Malta bang mot Giay Chung Nhan Nhap Tich va co the đuoc mo rong cho ca gia đinh cua ho. Khi mot ung vien đuoc cap quoc tich Malta, se tro thanh cong dan chau Au, ho đuoc huong quyen tu do đi lai toi tat ca 28 quoc gia chau Au va Thuy Si. Ho đuoc phep thanh lap doanh nghiep o Malta va đuoc cap ho chieu Malta cho phep ho đuoc mien thi thuc khi đen hon 160 quoc gia tren toan the gioi trong đo co ca My.


Kinh te Kinh te kha đa dang va thinh vuong. Von đau tu nuoc ngoai gia tang đang ke tu nam 1987 vao cac nganh hang hai, hang khong, tai chinh va van hoa. Nong nghiep trong trot gom ngu coc va rau qua. Du lich la mot nganh quan trong. Tinh đen nam 2016, GDP cua Malta đat 10.463 USD, đung thu 133 the gioi va đung thu 42 chau Au.
Đong tien: Euro.
GDP: 5.4 ty USD (2006).
Tang truong GDP nam 2006: 2.4%.
Thu nhap binh quan đau nguoi:: 21.000 USD (2006)
Lam phat: 2.6% (2006).
Xuat khau: 2,4 ty USD (2006) voi cac mat hang may moc va phuong tien van chuyen.
Đoi tac xuat khau: Singapore, My, Anh, Đuc, Phap, Trung Quoc va Y.
Nhap khau: 4.0 ty USD (2006) chu yeu la thuc pham, may chua lap rap hoan thien va cac phuong tien van chuyen.
Voi vi tri đia ly thuan loi, Malta co tai nguyen thien nhien chinh la đa voi. Malta chi san xuat 20% nhu cau thuc pham va thieu nguon nuoc ngot. Nen kinh te Malta dua chu yeu vao trao đoi thuong mai nuoc ngoai, du lich, san xuat đo đien tu va det may, đong va sua chua thuyen.
Dich vu chiem 74% tong san pham xa hoi.
Cong nghiep chiem 23% bao gom cac mat hang may moc, san xuat va sua chua tau thuyen, thuc pham, giay dep va quan ao...
Nong nghiep chiem 3%.
Luc luong lao đong: 164.000 nguoi (2006).
Ty le that nghiep: 6,8% (2006).


Ton giao Cong giao Roma la quoc giao o Malta boi quoc đao nay theo truyen thuyet đa co mot lich su lau dai 2000 nam gan bo voi Kito giao, ke tu vu đam tau cua Tong đo Phaolo vao khoang nam 60 Cong Nguyen. Theo Van phong Thong Ke Trung uong cua Toa Thanh Vatican cuoi nam 2008, Malta chi co 443,000 dan, trong đo co 418,000 (tuc 94.4%) la tin huu Cong giao Roma chiem 97% dan so. Malta co hai giao phan va 85 giao xu voi 9 Giam muc, 853 linh muc, 1.143 tu si, 1.231 giao ly vien, 269 tieu chung sinh va 91 đai chung sinh. Co 17.786 hoc sinh tham du o 80 trung tam giao duc Cong giao, tu mau giao toi đai hoc. Cac hoat đong bac ai xa hoi do Cong giao đieu hanh bao gom 24 nha cham soc cho nguoi tan tat va gia yeu, 26 vien mo coi va nha tre, 9 trung tam tham van ve gia đinh va pho su song, 24 trung tam giao duc va phuc hoi, va 4 to chuc cac loai khac.
Ngoai ra Malta con 1% Kito huu ngoai Cong giao bao gom Chinh Thong giao va Tin Lanh; 1% theo Hoi giao va 1% khong theo đao nao.


Van hoa Ghi chu Tham khao Chinh phu
Gov.mt –  Maltese Government official site
Laws of Malta Luu tru ngay 26 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine –  A summary of principal laws and glossary of terms.
Chief of State and Cabinet Members Luu tru ngay 26 thang 9 nam 2013 tai Wayback Machine
The Maltese Armed Forces official website Luu tru ngay 15 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine
Malta Environment and Planning Authority's Luu tru ngay 8 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine GIS Map Server Luu tru ngay 2 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine which includes place names and street's layout and names
Thong tin chung
Muc “Malta” tren trang cua CIA World Factbook.
Malta Luu tru ngay 15 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine from UCB Libraries GovPubs
Malta tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Malta
Truyen thong
The Times of Malta
Du lich
Official Maltese Tourism website

Malta Travel Guide Luu tru ngay 7 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Malta Travel Guide Luu tru ngay 9 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine
Kinh te
The Tax System in Malta – Malta’s Taxes At a Glance Luu tru ngay 14 thang 7 nam 2009 tai Wayback Machine

Ban mau:Lien minh chau Au