Đien anh ban đao Trieu Tien (tieng Trieu Tien: 한국의 영화) la ten goi nganh cong nghiep đien anh cua Trieu Tien (tinh cho đen truoc nam 1945) hoac hai nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien va Đai Han Dan Quoc (ke tu nam 1945 đen nay). Chiu anh huong tu nhieu bien co chinh tri xay ra trong suot the ky XX, tu giai đoan Nhat Ban chiem đong Trieu Tien, Chien tranh Trieu Tien đen giai đoan chia cat hai mien tu nam 1953 đen hien tai, đien anh Trieu Tien cung co nhieu thang tram.


Đien anh Trieu Tien truoc Chien tranh the gioi thu hai = Giai đoan so khai: Truoc nam 1926 =
Nguoi đua ky thuat đien anh vao Trieu Tien la mot nha du hanh nguoi My ten la Burton Holmes. Vao nam 1899, ong đa trinh chieu truoc Hoang gia Trieu Tien nhung thuoc phim đau tien. Buoi trinh chieu phim rong rai đau tien truoc cong chung Trieu Tien dien ra vao thang 6 nam 1903, la mot đoan phim quang cao cho viec xay dung tuyen tau đien o Seoul do mot cong ty My thuc hien. Rap phim đau tien cua Han Quoc, rap Tongdaemun hwaldong sajinso cung đuoc mo cua trong nam 1903, thang 11 nam 1907 mot rap phim khac, rap Dansung-sa đuoc mo tai Seoul va van con hoat đong đen ngay nay. Trong giai đoan đau, phan lon cac bo phim trinh chieu đuoc nhap tu chau Au hoac Hoa Ky, trong đo co mot so phim rat đuoc cong chung Han Quoc đon nhan nhu hai tac pham cua đao dien huyen thoai D. W. Griffith, Broken Blossoms (1919) va Way Down East (1920), bo phim Robin Hood (1922) cua Douglas Fairbanks va hai bo phim cua đao dien Đuc Fritz Lang, Nibelungen Siegfried va Kriemhilds Rache (đeu san xuat nam 1924).

Su ra đoi cua nganh cong nghiep đien anh noi đia Trieu Tien gan voi ong chu cua rap Dansung-sa Park Sung-pil, nguoi đa bo tien thuc hien bo "phim" Trieu Tien đau tien, mot vo kich tren san khau co tua đe Uirijeok Guto (의리적구토) đuoc thu lai bang ky thuat đien anh, va bo phim tai lieu Phong canh thanh pho Kyoungsoung, ca hai cung đuoc cong chieu tai rap Dansung-sa ngay 27 thang 10 nam 1919. Bo phim đien anh thuc su đau tien cua đien anh Trieu Tien co le la mot chuyen the cua Xuan Huong truyen (춘향전) đuoc thuc hien vao nam 1921. Xuan Huong truyen la mot tieu thuyet khuyet danh noi tieng cua Trieu Tien va cung la tac pham đuoc chuyen the đien anh nhieu nhat, tinh cho toi bo phim chuyen the cua đao dien Im Kwon-taek nam 2000 thi đa co 14 bo phim đuoc xay dung dua tren cuon tieu thuyet nay. Theo mot so nguon khac thi bo phim thuc su đau tien đuoc thuc hien o Trieu Tien lai la mot tac pham cua đao dien Yun Baek-nam, bo phim Ulha ui Mengse, đuoc cong chieu thang 4 nam 1923.


= Ky nguyen vang cua phim cam: 1926-1930 =
Do la thuoc đia cua Nhat Ban tu nam 1910, cac hang phim Trieu Tien chu yeu do nguoi Nhat đieu hanh. Mot thuong gia nguoi Nhat ten la Orajo Yodo đa bo von thanh lap hang phim Choson Kinema Productions, hang phim tien phong cua đien anh Han Quoc thoi ki nay. Nam 1926, Choson Kinema giao cho dien vien tre Na Woon-gyu thuc hien bo phim Nongjungjo (농중조), trong đo Na đam nhiem ca vai tro bien kich, đao dien va thu vai chinh. Sau Nongjungjo, Na thuc hien bo phim tiep theo cua ong, Arirang (아리랑, lay theo ten bai hat pho bien nhat o nuoc nay), đay la bo phim đanh dau ki nguyen vang cua cac bo phim cam Trieu Tien. Giong nhu nhieu phim Nhat Ban cung thoi, Arirang co them mot nguoi đoc thoai va loi dan, mot byeonsa (변사, hay benshi trong tieng Nhat) đe thuyet minh cho cac bo phim cam.
Nhung nam cuoi thap nien 1920, phim cam Trieu Tien đat đen thoi ki cuc thinh voi hon 70 tac pham ra đoi trong thoi ki nay voi chat luong ngay mot đuoc nang cao. Trong so đo phai ke toi cac bo phim khac cua Na Woon-gyu nhu Punguna (1926) va Deuljwi (1927). Na vao nam 1927 cung hop tac cung Park Sung-pil mo mot hang phim đoc lap voi tieu chi nguoi Trieu Tien san xuat phim cho nguoi Trieu Tien. Tuy ton tai trong thoi gian ngan, nhung hang nay cung cho ra đoi đuoc mot so phim đang chu y nhu Jalitgeola (1927), Beongeoli Sam-ryong (1929) va Salangeul chajaseo (1929).


= Phim co tieng ra đoi: 1930-1945 =
Nua đau thap nien 1930 chung kien su sa sut cua nganh cong nghiep đien anh phim cam Trieu Tien vi su kiem duyet va đan ap ngay mot ngat ngheo cua chinh quyen chiem đong. So luong phim ra đoi trong thoi gian nay giam xuong chi con khoang 2 hoac 3 phim moi nam, trong khi nhieu tai nang cua đien anh Trieu Tien lai roi sang lam viec tai Thuong Hai, trung tam đien anh cua chau A thoi đo. Bo phim cam đang chu y duy nhat co le la Imjaeobtneun naleutbae (1932) cua đao dien Lee Gyu-hwan.
Bo phim co tieng đau tien cua đien anh Trieu Tien đuoc san xuat nam 1935, đo la mot chuyen the khac cua Xuan Huong truyen do Lee Myeong-woo đao dien. Trong nua cuoi thap nien 1930, so luong phim co tang tro lai va nghe si đien anh đi đau van la Na Woon-gyu, truoc khi đot ngot qua đoi nam 1937, ong đa cho ra đoi cac bo phim đang chu y nhu Kanggeonneo maeul (1935) hay Oh Mong-nyeo (1937). Tuy vay giai đoan nay cung khong keo dai đuoc lau khi su kiem soat cua chinh quyen đoi voi cac phim co tieng con tro nen gay gat hon so voi cac phim cam, tu nam 1938 toan bo cac phim san xuat tai Trieu Tien đeu do nguoi Nhat thuc hien va tu nam 1942 sau khi Chien tranh the gioi thu hai bung no, viec su dung tieng Trieu Tien bi cam tuyet đoi trong đien anh.


Đien anh CHDCND Trieu Tien Do tinh chat co lap cao đo cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien vi vay thong tin ve su phat trien cua nen đien anh nuoc nay rat it đuoc the gioi biet toi. Hang phim lon nhat cua CHDCND Trieu Tien la Xuong phim truyen Trieu Tien voi mot truong quay rong khoang 930.000 m² o ngoai o Binh Nhuong. Cac hang phim lon khac o Trieu Tien co the ke toi Xuong phim tai lieu Trieu Tien, Xuong phim mung 8 thang 2 va Xuong phim Khoa hoc va Giao duc Trieu Tien (SEK Studio). Hang SEK noi tieng la noi san xuat phim hoat hinh co chat luong cao va gia nhan cong re, đay chinh la hang phim đa thuc hien cac cong đoan san xuat cho nhung bo phim hoat hinh noi tieng cua Walt Disney Pictures nhu Vua su tu (The Lion King, 1994) va Pocahontas (1995). Nam 2005, SEK cung la hang phim Trieu Tien thuc hien du an đien anh hop tac đau tien cua hai mien, đo la bo phim hoat hinh Tham Thanh Vuong hau (왕후 심청).


= Thap nien 1940 va 1950 =
Trong thoi gian nay trang web du lieu đien anh IMDb thong ke đuoc 41 bo phim san xuat tai Trieu Tien. Hai trong so nay đuoc san xuat trong khoang thoi gian tu khi Trieu Tien đuoc giai phong khoi quan đoi Nhat Ban (nam 1945) đen khi Chien tranh Trieu Tien no ra (nam 1950), đo la Uri Geonseol (1946) va To quoc (내 고향, 1949). Trong thoi gian chien tranh (1950-1953) co 5 bo phim đuoc san xuat, phan lon tap trung vao đe tai khoi day long yeu nuoc.
Sau khi chien tranh ket thuc, nen đien anh Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien đuoc khoi phuc kha nhanh voi nhung bo phim chien tranh hoac phan anh cong cuoc khoi phuc đat nuoc Trieu Tien bi tan pha.


= Thap nien 1960 va 1970 =
Nam 1966 lanh đao Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien Kim Nhat Thanh đua ra hoc thuyet ve tu tuong Chu the (Juche - 주체) trong nghe thuat, theo đo cac tac pham nghe thuat phai la nhung tac pham cach mang phan anh chu nghia xa hoi trong cong cuoc xay dung đat nuoc Trieu Tien. Tu tuong nay sau đo đa đuoc con trai cua Kim Nhat Thanh la Kim Chinh Nhat (lanh tu tuong lai cua Trieu Tien) cu the hoa trong chuyen luan "Ly thuyet nghe thuat đien anh".
Bo phim tieu bieu nhat cho tu tuong nghe thuat nay la Be mau (피바다, 1969), đuoc chuyen the tu tieu thuyet ke ve cau chuyen cua mot nguoi phu nu nong dan tro thanh anh hung trong cuoc khang chien chong Nhat cua nguoi Trieu Tien. Bo phim nay sau đo đa đuoc chuyen the thanh nhieu loai hinh nghe thuat khac nhu nhac kich hay vu kich. Mot tac pham đang chu y khac la Co gai ban hoa (꽃파는 처녀, 1972) cua Choe Ik-kyu (nguoi sau nay la Bo truong Bo Van hoa), bo phim nay đa đoat Giai đac biet tai Lien hoan phim quoc te (International Film Festival) lan thu 18 va la mot trong cac tac pham đien anh đuoc biet đen nhieu nhat cua Trieu Tien thap nien 1970.


= Thap nien 1980 cho đen nay =
Trong nhung nam 1980, cac bo phim mang tinh tu tuong va tuyen truyen đuoc giam bot, thay vao đo la nhung tac pham co đe tai gan gui voi cuoc song hon. Co the ke toi mot chuyen the tiep theo cua Xuan Huong truyen nam 1980 hay bo phim Hong Cat Đong (홍길동, 1986). Bo phim đang chu y nhat thap nien 1980 cua đien anh Trieu Tien la mot phim khoa hoc gia tuong ve mot quai vat khong lo co ten Pulgasari (불가사리, 1985), bo phim nay đuoc thuc hien boi Shin Sang-ok, mot nha đien anh khong may tieng tam cua Han Quoc bi bat coc sang Trieu Tien.
Trong thap nien 1990, IMDb chi thong ke đuoc 4 bo phim ma Trieu Tien đuoc san xuat, trong đo co bo phim truyen hinh dai tap mang ten To quoc va so phan (민족과 운명) đuoc thuc hien tu nam 1992 đen nam 1999. Thap nien 2000 chung kien nhung thay đoi theo huong coi mo hon cua đien anh nuoc nay khi lan đau tien co bo phim hoat hinh Tham Thanh Vuong hau la san pham hop tac cua hai mien Nam - Bac Trieu. Nam 2006, lan đau tien co mot bo phim Trieu Tien đuoc ban cho cac nha phan phoi phuong Tay, đo la bo phim Nyeohaksaengeui Ilgi (한 녀학생의 일기).


Đien anh Han Quoc = Giai đoan hinh thanh: 1945-1955 =
Cung voi su đau hang cua quan đoi Nhat Ban nam 1945, nen đien anh cua Han Quoc cung bat đau đuoc xay dung voi bo phim Jayu Manse (자유만세, 1946) cua đao dien Choi In-gyu. Tuy vay cong nghiep đien anh Han Quoc phat trien kha cham chap do chiu anh huong cua chien tranh, tu nam 1950 đen nam 1953 moi nam chi co chung 5 hoac 6 bo phim đuoc san xuat, them vao đo nhung bo phim đuoc luu tru thoi gian truoc đo cung lai bi chien tranh pha huy it nhieu.


= Giai đoan hoang kim: 1955-1962 =
Sau khi hiep đinh đinh chien đuoc ky ket nam 1953, tong thong Han Quoc Ly Thua Van đa gop phan khoi phuc nen đien anh nuoc nay bang viec mien thue cho moi bo phim san xuat trong nuoc. Qua trinh hoi phuc va phat trien nay đuoc đanh dau bang mot chuyen the đien anh khac cua Xuan Huong truyen do Lee Kyu-hwan thuc hien nam 1955. Bo phim nay đa thanh cong vang doi khi chi trong vong 2 thang no đa thu hut 10% dan so Seoul (khoang tren 200.000 nguoi) đen rap, gop phan thuc đay manh me cong nghiep đien anh Han Quoc.
Chat luong va so luong cac bo phim Han Quoc đuoc cai thien nhanh chong, nam 1956 bo phim Sijibganeun nal (시집가는 날) cua Lee Byeong-il đa bat đau đem ve cho nuoc nay nhung giai thuong quoc te. Đen nam 1959 san luong phim cua cong nghiep đien anh Han Quoc đa len toi 111 phim mot nam, tuc la gap hon 20 lan san luong trung binh 10 nam truoc đo. Nam 1961, đien anh Han Quoc co hai tac pham xuat sac la Hanyeo (하녀) cua Kim Ki-young va Obaltan (오발탄) cua Yu Hyun-mok, ca hai đeu đuoc đanh gia la nam trong so nhung bo phim hay nhat trong lich su đien anh nuoc nay.


= Khung hoang: 1962-1979 =
Giai đoan hoang kim cua đien anh Han Quoc cham dut sau khi Park Chung-hee len nam chinh quyen nam 1962. Chinh phu Park Chung-hee đa ngay lap tuc tang su kiem soat cua nha nuoc đoi voi cong nghiep đien anh. Theo Luat đien anh nam 1963, mot loat cac bien phap kiem duyet khac nghiet đuoc ap dung đoi voi so luong va noi dung cac phim san xuat trong nuoc. Chi trong vong 1 nam, so luong phim san xuat giam tu 71 xuong con 16.
Su kiem soat cua nha nuoc len đen đinh cao vao giua va cuoi thap nien 1970 đa pha huy gan nhu toan bo nhung gia tri nghe thuat đien anh Han Quoc xay dung đuoc trong nhung nam truoc đo. Them vao đo đien anh cung phai chiu su canh tranh quyet liet cua mot loai hinh giai tri moi, truyen hinh, von phat trien đot ngot tu cuoi thap nien 1960. Nam 1979, luong khan gia đen rap phim giam chi con 1/3 so voi 10 nam truoc đo (65 trieu luot nguoi xem nam 1979 so voi 173 trieu luot nguoi xem nam 1969).


= Phuc hoi: 1980-1999 =
Sau nhung bien đong lien tiep đau nhung nam 1980 gom vu am sat Tong thong Park Chung-hee, cuoc Đao chinh ngay 12 thang 12 va vu tham sat Gwangju, Han Quoc bat đau qua trinh dan chu hoa đoi song chinh tri va xa hoi, trong đo co cong nghiep đien anh. Mac du trong thap nien nay, luong nguoi đen rap van rat thap nhung đien anh đa dan co dau hieu hoi sinh khi chinh phu noi long su kiem soat đoi voi nganh cong nghien đien anh. Đien anh Han Quoc cung bat đau đuoc quoc te biet toi, sau khi bo phim Mandala (만다라', 1981) cua đao dien Im Kwon-taek gianh Giai thuong lon tai Lien hoan phim Hawaii, đay cung la bo phim Han Quoc đau tien tham gia cac lien hoan phim lon o chau Au.
Nam 1988, tong thong Roh Tae-woo chinh thuc go bo su kiem duyet noi dung chinh tri cho đien anh Han Quoc, giup cho cac đao dien co the khai thac cac đe tai xa hoi gai goc va gan gui voi cuoc song hon. Tuy vay thi truong phim Han Quoc tiep tuc đat doanh thu thap va lai bi cac bo phim Hollywood va Hong Kong thong tri, nam 1993 chi co 16% so phim chieu rap la phim noi đia.


= Đot pha va phat trien manh me: Tu nam 1999 đen nay =
Buoc đot pha cua nen cong nghiep đien anh Han Quoc đen nam 1999 voi bo phim bom tan Shiri (쉬리), buoc cach mang ve thuong mai hoa đien anh. Tuy bo phim đau tien do tu nhan (hang Samsung) tai tro đa đuoc thuc hien tu nam 1992 nhung phai cho đen Shiri đien anh Han Quoc moi thuc su tim đuoc huong đi moi thu hut khan gia. Đo la nhung tac pham kinh phi lon (kinh phi Shiri khoang 8 trieu USD, lon nhat trong lich su đien anh Han Quoc cho đen thoi điem đo), đe tai hap dan (Shiri đe cap đen xung đot hai mien Nam - Bac Trieu trong cuoc ruot đuoi giua cac điep vien Trieu Tien o Seoul voi nhung si quan tinh bao Han Quoc) va su gop mat cua nhung ngoi sao đien anh (Shiri co mot gian dien vien ten tuoi gom Han Suk-kyu, Choi Min-sik, Kim Yoon-jin va Song Kang-ho). Voi cong thuc nhu vay, Shiri đa thanh cong vang doi ve mat thuong mai khi ban đuoc toi 2 trieu ve chi tinh rieng o Seoul va tro thanh bo phim an khach nhat lich su đien anh Han Quoc, vuot qua cac bo phim bom tan noi tieng cua Hollywood nhu Titanic hay Ma tran (The Matrix). Thanh cong cua Shiri đuoc tiep noi ngay trong cac nam tiep theo bang nhung bo phim bom tan ve đe tai xung đot Nam-Bac khac nhu Khu vuc an ninh chung (2000) hay Co Thai cuc giuong cao (태극기, 2004).
Mot buoc tien nua ve the loai cua đien anh Han Quoc la bo phim Co nang ngo ngao (엽기적인 그녀, 2001), mot bo phim tinh cam - hai (rom-com) khong chi an khach o Han Quoc ma con đuoc ua thich o nhieu nuoc chau A. Bo phim nay đa mo đau cho trao luu phim tinh cam hai von la the manh cua đien anh Han Quoc trong viec xam nhap cac thi truong đien anh khac (von khong man ma voi đe tai xung đot Nam - Bac Trieu). Nhung bo phim tinh cam cua Han Quoc cung bat đau đuoc Hollywood chu y va mot so phim đa đuoc mua ban quyen đe lam lai (remake), trong so nay bo phim Il Mare (시월애, 2000) đa đuoc lam lai thanh mot tac pham Hollywood co tua đe Ngoi nha ben ho (The Lake House, 2006) voi su gop mat cua 2 ngoi sao la Sandra Bullock va Keanu Reeves.
Khong chi thanh cong ve mat thuong mai, cac bo phim Han Quoc con bat đau thanh cong tai cac lien hoan phim lon tren the gioi. Nam 2002 bo phim Oasis (오아시스) cua đao dien Lee Chang-dong (sau nay tro thanh Bo truong Bo Van hoa va Du lich Han Quoc) đa gianh giai hai tai Lien hoan phim Venezia. Cung tai lien hoan phim nay, bo phim 3-Iron (빈집, 2004) cua đao dien Kim Ki Duk đa gianh giai Su tu bac. Kim Ki Duk la đao dien phim nghe thuat noi tieng cua Han Quoc, voi bo phim Samaria (사마리아, 2004) ong đa gianh giai Đao dien xuat sac nhat tai Lien hoan phim Berlin. Bo phim đat giai cao nhat trong so cac lien hoan phim cho đen nay co le la Oldboy (올드보이, 2003) cua đao dien Park Chan-wook, tac pham nay đa đoat Giai thuong lon (Grand Prix) tai Lien hoan phim Cannes, tuc la chi xep sau bo phim đoat giai Canh co vang nam đo la Fahrenheit 9/11. Trong Lien hoan phim Cannes nam 2007, nu dien vien Han Quoc Jeon Do-yeon cung đa gianh giai Nu dien vien xuat sac nhat (Prix d'interpretation feminine).


= Cac bo phim an khach nhat =
Cac bo phim nay đuoc xep theo so luong khan gia đen rap chu khong theo tong doanh thu. Danh sach đuoc cap nhat đen thang 8 nam 2007:


Cac nhan vat noi tieng = Nha lam phim =


= Dien vien =


Xem them Van hoa Trieu Tien
Han luu
K-pop


Tham khao Thong tin Đien anh Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien 1 Luu tru ngay 3 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine 2
Đien anh trong mo cua CHDCND Trieu Tien
KOFIC - Trang web cua Hoi đong phim Han Quoc
Koreanfilm.org - Cac bai gioi thieu phim, tin tuc đien anh, thong tin ve dien vien cua đien anh Trieu Tien
LoveAsianFilm.com Luu tru ngay 14 thang 6 nam 2018 tai Wayback Machine - Gioi thieu phim va DVD đien anh chau A, trong đo co Han Quoc
KoreanMovieDB.COM Luu tru ngay 5 thang 8 nam 2018 tai Wayback Machine - Trang web du lieu đien anh Han Quoc