Campuchia Dan chu (tieng Khmer: កមពុជាបរជាធិបតេយយ, đa Latinh hoa: Kampuchea Pracheathipatai, phat am tieng Khmer: [kam.pu.ciə.prɑ.ciə.tʰɨp.paʔ.taj]; con goi la Kampuchea, tieng Khmer: កមពុជា, Kampuchea) la ten chinh thuc cua nha nuoc Campuchia tu nam 1976 đen nam 1979, duoi su cai tri cua Pol Pot va Đang Cong san Campuchia (CPK), thuong đuoc goi la Khmer Đo. Viec Khmer Đo chiem đuoc thu đo Phnom Penh nam 1975 đa thuc su cham dut che đo Cong hoa Khmer Lon Nol do My hau thuan. Đuoc thanh lap ngay sau khi luc luong Khmer Đo đanh bai Cong hoa Khmer cua Lon Nol. 
Tu nam 1975 đen nam 1979, che đo đoc đang Khmer Đo đa giet hang trieu nguoi dan cua chinh minh thong qua cac cuoc hanh quyet hang loat, lao đong cuong buc va nan đoi, trong mot su kien đuoc goi la diet chung Campuchia. Cac vu giet nguoi đa ket thuc khi Khmer Đo bi Quan đoi Nhan dan Viet Nam (PAVN) đanh bat khoi Phnom Penh. Sau đo, Khmer Đo đa thanh lap mot chinh phu luu vong o nuoc lang gieng Thai Lan va giu lai ghe cua Campuchia tai Lien hop quoc (UN). Đe đap lai, nhung nguoi cong san đuoc Viet Nam hau thuan đa thanh lap mot chinh phu đoi đich, Cong hoa Nhan dan Campuchia, nhung khong gianh đuoc su cong nhan cua quoc te.
Nam 1982, Khmer Đo thanh lap Chinh phu Lien minh Campuchia Dan chu (CGDK) voi hai phe du kich phi cong san la Đang Funcinpec va Mat tran Nhan dan Khmer Giai phong Quoc gia (KPNLF), mo rong chinh phu luu vong Campuchia Dan chu. Chinh phu luu vong đoi ten thanh Chinh phu Quoc gia Campuchia vao nam 1990, truoc them Hiep đinh Hoa binh Paris nam 1991 do Lien hop quoc bao tro.


Lich su = Thanh lap =
Nam 1970, Thu tuong Lon Nol va Quoc hoi Campuchia phe truat hoang đe Campuchia Norodom Sihanouk đe thanh lap Cong hoa Khmer, Sihanouk tham gia lien minh voi Khmer Đo chong lai chinh phu Cong hoa Khmer. Loi dung viec chiem đong cua Viet Nam o phia đong Campuchia, nuoc My rai tham nhieu vung rong lon khac nhau tren khap đat nuoc, va Sihanouk, Khmer Đo đa đai dien cho mot lien minh hoa binh đai dien cho đa so nguoi dan.
Voi su ung ho cua nguoi dan tai vung nong thon, Khmer Đo đa chiem đuoc thanh pho Phnom Penh vao ngay 17 thang 4 nam 1975. Ho tiep tuc su dung Sihanouk nhu lanh đao bu nhin cho nha nuoc Campuchia Dan chu cho đen 2 thang 4 nam 1976 khi Sihanouk tu chuc cuong vi lanh đao Nha nuoc. Sihanouk van đuoc thoai mai, nhung khong an toan, bi quan thuc tai gia o Phnom Penh. Đen cuoi cuoc chien tranh voi Viet Nam, ong sang Hoa Ky, noi ong van đong cho Kampuchea Dan chu truoc Hoi đong Bao an. Cuoi cung ong chuyen toi Trung Quoc.
Vao thang 1 nam 1976 Đang Cong san Campuchia (CPK) ban hanh "Hien phap cua Kampuchea Dan chu". Hien phap quy đinh mot Hoi đong đai bieu Nhan dan Kampuchea (KPRA) đuoc bau bang cach bo phieu kin trong cuoc tong tuyen cu truc tiep va mot Uy ban Thuong vu Nha nuoc đuoc lua chon va bo nhiem voi nhiem ky 5 nam. Hoi đong chi hop mot lan vao thang 4 nam 1976. Cac thanh vien cua Hoi đong khong bao gio đuoc bau; Uy ban Trung uong Đang Cong san Campuchia bo nhiem Chu tich va cac quan chuc cap cao khac va ca Uy ban Thuong vu Nha nuoc. Ke hoach bau cu đuoc dien ra, nhung 250 thanh vien cua Hoi đong thuc te đuoc bo nhiem boi Đang Cong san Campuchia.
Tren thuc te tat ca cac quyen luc thuoc ve Uy ban Thuong vu Đang Cong san Campuchia, cac thanh vien trong so đo bao gom Tong Bi thu kiem Thu tuong Pol Pot, Pho Tong Bi thu kiem chu tich Quoc hoi Nuon Chea, So Phim pho chu tich thu nhat đoan chu tich nha nuoc, Moul Sambath pho chu tich thu hai, Ta Mok pho chu tich quoc hoi kiem bi thu khu tay nam, Vorn Vet pho thu tuong, Son Sen bo truong quoc phong, Ieng Sary Bo truong ngoai giao va Chou Chet Bi thu khu Tay. viec hang ngay đuoc đieu hanh tu Van phong 870 tai Phnom Penh. Van phong 870 va Uy ban thuong vu cung đa đuoc biet đen nhu la "Trung tam", "To chuc," hoac " Angkar ".


= Cai tao xa hoi =
Khmer Đo loai bo cau truc phap luat, tu phap cua nuoc Cong hoa Khmer. Khong co toa an, tham phan, luat hoac cac phien toa trong thoi ky Kampuchea Dan chu. Cac "toa an nhan dan" quy đinh tai Đieu 9 cua Hien phap khong bao gio đuoc thiet lap. Cac cau truc phap ly cu đuoc thay the bang viec cai tao, tham van va an ninh trung tam noi nguoi ung ho Chinh quyen Cong hoa Khmer truoc kia, cung nhu nguoi khac, bi giam giu va thi hanh.
Sau khi gianh chien thang, Đang Cong san Campuchia (CPK) ra lenh so tan dan ra khoi tat ca cac thanh pho va thi tran, đua nhung nguoi dan thanh thi toi nhung vung nong thon đe lam viec nhu nhung nong dan, boi vi CPK đang muon bien xa hoi thanh mot hinh thuc ma Pol Pot đang thai nghen.
Sau khi Phnom Penh bi chiem,Khmer Đo đa lan truyen tin đon rang quan My đang len ke hoach đanh bom thanh pho. Nhung con đuong ra khoi thanh pho đa bi tac do nguoi đi so tan. Dan so Phnom Penh voi so luong 2,5 trieu nguoi, nhung 1,5 trieu nguoi đa ti nan,trung tam đo thi gan nhu bo hoang. So tan cung tuong tu xay ra tai Battambang, Kampong Cham, Siem Reap, Kampong Thom, va o cac thi tran khac.
Hang nghin nguoi đa chet đoi va chet vi benh tat truoc khi Đang Cong san Campuchia gianh đuoc chinh quyen. Hang nghin nguoi chet đoi hay chet vi benh tat trong thoi gian tan cu sau đo va vi nhung hau qua cua no. Nhieu nguoi trong so đo bi buoc phai roi khoi cac thanh pho va đinh cu tai nhung ngoi lang moi đuoc lap nen, thieu luong thuc, dung cu lao đong va cham soc y te. Nhieu nguoi tung song trong cac thanh pho va đa đanh mat kha nang tu kiem song đe ton tai trong moi truong nong nghiep. Hang nghin nguoi chet đoi truoc khi mua mang đuoc thu hoach. Thieu an va suy dinh duong - o bo vuc cua nan đoi – la đieu xay ra lien tuc trong nhieu nam. Đa so cac lanh đao quan su va dan su cua che đo cu, nhung nguoi khong the che giau đuoc nhan than cua minh đa bi hanh quyet.
Chinh phu moi tim cach tai co cau hoan toan lai xa hoi Campuchia. Nhung tan tich cua xa hoi cu bi xoa bo va ton giao bi đan ap, đac biet la Phat giao va Thien chua giao. Nong nghiep đuoc hop tac hoa, va nhung gi con sot lai cua mot co so cong nghiep bi vut bo hay bi đua vao duoi quyen kiem soat cua nha nuoc. Campuchia khong co he thong tien te cung nhu he thong ngan hang.
Cuoc song o nuoc Campuchia Dan chu rat ngat ngheo va bao tan. O nhieu vung trong nuoc, nguoi dan bi bo rap va bi hanh quyet vi toi noi tieng nuoc ngoai, đeo kinh, boi rac kiem thuc an, tham chi la than khoc khi co nguoi than qua đoi. Nhung nha doanh nghiep thoi truoc va cac quan chuc bi san đuoi mot cach tan nhan va bi giet chet cung toan bo gia đinh ho. Khmer đo so rang nhung nguoi đo co long tin la ho co the se đung len phan đoi lai che đo cua chung. Mot so ke trung thanh voi Khmer đo tham chi con bi giet vi toi khong the kiem đu so ‘phan cach mang’ đe hanh quyet.
Nhung uoc tinh chinh xac ve so luong nguoi đa chet trong giai đoan 1975 va 1979 van chua co đuoc, nhung co le hang tram ngan nguoi đa bi hanh quyet tan nhan boi che đo đo. Hang tram ngan nguoi chet vi đoi va benh tat (ca duoi thoi Khmer đo va thoi ki tu nam 1978). Mot so uoc tinh ve so nguoi chet trong khoang tu 1 đen 3 trieu nguoi, trong tong so dan nam 1975 cua nuoc nay la 7,3 trieu. CIA uoc tinh 50.000-100.000 đa bi hanh quyet tu 1975 đen 1979.
Quan he cua nuoc Campuchia Dan chu voi Viet Nam va Thai Lan tro nen xau đi nhanh chong va gay ra cac cuoc xung đot bien gioi va nhung khac biet ve y thuc he. Đa so cac thanh vien tung song tai Viet Nam cua đang nay đa bi thanh trung. Campuchia Dan chu thiet lap nhung moi quan he chat che voi Cong hoa nhan dan Trung Hoa, va xung đot Campuchia-Viet Nam đa tro thanh mot phan cua su đoi đau giua Trung Hoa-Lien Xo voi su ho tro cua Moscow cho Viet Nam. Cac cuoc xung đot bien gioi ngay cang te hai khi Campuchia Dan chu tan cong quan su vao cac lang ben trong Viet Nam. Campuchia cham dut quan he voi Ha Noi vao thang 12 nam 1977. Giua nam 1978, cac luc luong Viet Nam tan cong Campuchia, tien sau khoang 30 km truoc khi mua mua dien ra.
Ly do đe Trung Quoc ung ho Đang Cong san Campuchia la vi ho muon ngan chan phong trao lien ket toan the Đong Duong, va giu vung uu the quan su Trung Quoc trong vung. Lien bang Xo viet ung ho manh me cho Viet Nam đe giu mot mat tran thu hai chong lai Trung Quoc trong truong hop xay ra xung đot giua ho voi Trung Quoc va ngan chan su banh truong cua Trung Quoc. Tu khi Stalin qua đoi, cac quan he giua nuoc Trung Quoc cua Mao Trach Đong va Lien bang xo viet tro nen lanh nhat hon bao gio het. Cuoi thap nien 1970 va đau 1980, giua Trung Quoc va Viet Nam đa xay ra mot cuoc chien tranh ngan (Chien tranh bien gioi Viet–Trung 1979) ve van đe nay.
Thang 12, nam 1978, Viet Nam thong bao thanh lap Mat tran Đoan ket Dan toc Cuu nuoc Campuchia (KUFNS) duoi su lanh đao cua Heng Samrin, mot cuu chi huy trong quan đoi Campuchia Dan chu. Mat tran nay bao gom nhung nguoi Khmer cong san con o lai Viet Nam sau nam 1975 va cac vien chuc o khu vuc phia đong – nhu Heng Samrin va Hun Sen – nguoi tung chay sang Viet Nam tu Campuchia nam 1978. Cuoi thang 12 nam 1978, cac luc luong Viet Nam tan cong tong luc vao Campuchia, chiem Phnom Penh ngay 7 thang 1, va đuoi tan quan cua nuoc Campuchia Dan chu chay ve phia tay sang Thai Lan.


Hien phap Hien phap nam 1975 khi Sihanouk con lam Quoc truong hinh thuc, khong đat ra muc tieu xa hoi chu nghia hay cong san chu nghia, va khong quy đinh Đang Cong san lanh đao. Tuy nhien trong Loi noi đau Hien phap co quy đinh: uoc mong mot nuoc Campuchia đoc lap, thong nhat, hoa binh, trung lap, khong lien ket, co chu quyen đuoc toan ven lanh tho, mot xa hoi đat hanh phuc that su, binh đang, cong bang va dan chu khong co ke giau hay nguoi ngheo, khong co ke boc lot va nguoi bi loc lot, mot xa hoi trong đo moi nguoi song hai hoa trong tinh đai đoan ket dan toc va cung tham gia đoi ngu lao đong chan tay, tang cuong san xuat vi cong cuoc xay dung va bao ve đat nuoc, tuc khong tham gia mot phe nao tren the gioi, va bao đam cong bang xa hoi, khong phan chia lao đong tri oc - chan tay, chu nghia quoc gia đuoc nhan manh. Ve kinh te: Moi phuong tien san xuat chinh yeu quan trong cua la tai san chung cua Nha nuoc nhan dan va tai san chung cua cac tap the nhan dan. Tai san su dung hang ngay van thuoc ve ca nhan. Nghia la khong co bat cu quyen tu huu ve tu lieu san xuat. Hien phap nhan manh nong nghiep hon la cong nghiep.
Ve van hoa: Nen van hoa cua Campuchia Dan chu mang tinh chat dan toc, đai chung, huong toi tuong lai, va lanh manh nham phuc vu nhiem vu bao ve va xay dung Campuchia thanh mot quoc gia thinh vuong hon bao gio het. Nen van hoa moi nay la hoan toan đoi lap voi cac nen van hoa suy đoi, phan đong cua cac giai cap ap buc, cua chu nghia thuc dan va chu nghia đe quoc o Kampuchia. Ve quyen cong dan: Toan the cong nhan la nguoi chu nha may cua minh. Toan the nong dan la nguoi chu ruong va đong lua. Toan the nguoi lao đong khac co quyen lam viec. Tuyet đoi khong co that nghiep o Kampuchia Dan chu. Hoan toan binh đang giua moi nguoi Campuchia trong mot xa hoi binh đang, cong bang, dan chu, hai hoa va hanh phuc bang trong tinh than đoan ket toan dan toc cao ca đe cung nhau bao ve va xay dung đat nuoc. Nam gioi va phu nu hoan toan binh đang tren moi phuong dien. Ngan cam che đo đa the. Hien phap khong nhac đen cac nguyen tac phan phoi, chi quy đinh: Moi cong dan cua nuoc Campuchia đuoc huong đay đu cac quyen đoi voi đoi song vat chat, tinh than va van hoa khong ngung nang cao. Moi cong dan nuoc Kampuchia Dan chu đuoc đam bao cuoc song. Hien phap cung khong nhac cac quyen tu do ca nhan nhu hoi hop, lap hoi, bao chi. Lam chu o đay la lam chu tap the tren tinh than "dan chu", va moi nguoi đeu phai lao đong.
Ve ton giao: Moi cong dan cua Campuchia đeu co quyen tho phuong theo bat ky ton giao nao va quyen khong tho phuong theo mot ton giao nao. Cac ton giao phan đong gay phuong hai đen nuoc Kampuchia Dan chu va nhan dan Kampuchia đeu bi cam tuyet đoi. Ve chinh sach đoi ngoai: Nuoc Kampuchia Dan chu tuan thu mot chinh sach đoc lap, hoa binh, trung lap va khong lien ket...Kampuchia Dan chu đau tranh thuc đay tinh đoan ket voi cac dan toc The gioi thu ba o chau A, chau Phi va chau My La tinh, voi nhan dan yeu chuong hoa binh va cong ly tren toan the gioi, va gop phan tich cuc nhat đe tuong tro va giup đo lan nhau trong cuoc đau tranh chong chu nghia đe quoc, chu nghia thuc dan, chu nghia thuc dan moi, va ung ho su đoc lap, nen hoa binh, tinh huu nghi, dan chu, cong bang, va tien bo tren the gioi. Nghia la thi hanh chinh sach dan toc chu nghia, trung lap nhung van tich cuc chong "đe quoc, thuc dan, thuc dan moi". Sau khi loai bo Sihanouk nhieu chinh sach manh tay hon thuc hien, vuot ra ngoai khuon kho Hien phap.


Kinh te - Xa hoi Muc tieu cua che đo la đai tu he thong xa hoi va khoi phuc nen kinh te quoc gia. Chien luoc la phat trien nong nghiep manh me, đuoc ho tro boi cong nghiep nhe đia phuong va thu cong my nghe. Chinh sach tu luc cua ho se đuoc tiep tuc trong thoi binh. Chinh sach nay co nghia chinh phu to chuc toan bo dan so thanh cac nhom lao đong cuong buc lam viec tai cac nong truong nham đat tu tuc luong thuc. Ngay sau khi nam quyen, Khmer Đo đa to chuc cuong buc dan cu tu thanh thi ve nong thon, boi nhu cau cap thiet khoi phuc lai kinh te bi tan pha trong chien tranh va thu đich cua nhung nguoi nong dan Khmer Đo voi cac thanh pho. Ho xem la can thiet đe "cach mang hoa" va "thanh loc" cu dan đo thi va tieu diet Phnom Penh ma "nong dan coi la ve tinh cua nuoc ngoai, đau tien la Phap, sau đo la My, va đa đuoc xay dung bang mo hoi cua ho ma khong mang lai bat cu cai gi trong trao đoi". Chi nhung nguoi lam viec trong cac linh vuc dich vu cong cong thiet yeu nhu đien va nuoc la khong phai roi thanh pho. Ho tuyen bo khong co phuong tien van tai đe cung cap luong thuc cho nguoi dan va do đo đieu hop ly đe ho co thuc pham la di dan đe ho lam viec tren cac canh đong trong lua.
Khmer Đo đa chiu anh huong boi chu nghia Mao, Đang Cong san Phap va cac tac pham cua Marx va Lenin,voi y tuong rang nguoi Khmer la chung toc uu viet. Đieu nay dan đen cac cuoc thanh trung đe tao ra ca mot dan toc thuan tuy va xa hoi khong giai cap Khmer, theo mot so hoc gia Khmer Đo goi nho lai cac cuoc thanh trung cua Chu nghia Cong san, Chu nghia Quoc gia va Chu nghia Phat xit. Nhung nguoi khac bac bo quan điem cho rang che đo nay la chu nghia phat xit tren co so rang Khmer Đo khong bao ve cho tu huu. Co quan quan ly đuoc goi la "Angkar Loeu" (Khmer: អងគការ លើ). Đang Cong san Campuchia (CPK) lanh đao tu coi minh la "Angkar Padevat" trong giai đoan nay. Hien phap đuoc đinh nghia "nha nuoc cua nhan dan, cong nhan, nong dan, va tat ca nguoi lao đong Kampuchea khac".
Trong khi Khmer Đo uu tien cho nong nghiep, ho bo roi cong nghiep. Chu truong cua ho la cung co cac nha may hien tai chu khong phai xay moi. Cuoc cach mang kinh te mang tinh cap tien va nhieu tham vong hon han cac quoc gia cong san khac. Nha nuoc hoac hop tac xa so huu tat ca đat đai, khong co đat tu nhan nhu o Trung Quoc hay Lien Xo. Hien phap thong qua thang 12/1975 tuyen bo tat ca phuong tien san xuat thuoc so huu tap the cua nha nuoc. Chinh phu bai bo so huu tu nhan ve đat đai, Khmer Đo tin rang duoi chinh phu moi, Campuchia phai la mot xa hoi khong giai cap, hoa hop hoan hao, va cho so huu tu nhan la nguon goc cua ich ky va bat cong xa hoi. Campuchia khong dung tien mat, cac cua hang đong cua va nguoi lao đong nhan thu nhap cua ho duoi hinh thuc khau phan luong thuc vi khong co tien trong luu thong. Lanh đao cua ho tuyen bo rang, trong vong mot hai nam, Campuchia se đuoc cung cap đay đu luong thuc va xuat khau mot phan. Đe đat đuoc muc tieu nay trong thoi gian ngan ky luc, ho thay hop tac xa lang bang cong xa lon. Khau hieu đuoc đua ra la "Neu chung ta co đe đieu, chung ta se co nuoc, neu chung ta co nuoc, chung ta se co gao, neu chung ta co gao, chung ta se hoan toan co the co tat ca moi thu". Nha nuoc phan cong lao đong tuy theo đoi tuong, va thuong phai lam tu 11 đen 12 gio/ngay.
Pol Pot tuyen bo "toan dan chung ta, quan đoi cach mang cua chung ta va tat ca can bo cua chung ta song duoi che đo tap the va thong qua mot he thong ho tro cong đong" "mac du chua đat điem sung tuc, tieu chuan song cua chung ta đat đen muc đo đam bao co ban tat ca nhu cau trong tat ca cac linh vuc". Phnom Penh bi bien thanh mot thi tran ma voi khong qua 10.000 nguoi, khong cua hang, buu đien, đien thoai, thieu đien thieu nuoc va chinh quyen cam di chuyen toi cac tinh, tru xe phan phoi gao va nhien lieu. Đieu kien song o cac hop tac xa khong giong nhau. Campuchia đat đuoc tien bo trong cai thien he thong thuy loi, mo rong dien tich canh tac lua, tuy nhien san xuat va phan phoi gao đuoc bao cao la khong đat yeu cau. Lu lut nam 1975 va 1978 gay thiet hai, nhung cac nam 1976 va 1977 kha hon thi phan phoi gao la bat binh đang va chinh phu khong đat đuoc muc phan phoi 570 gram moi nguoi moi ngay. Lanh đao đang, can bo, chien si, cong nhan nha may đuoc an tot nhung tre em, nguoi cao tuoi, nguoi benh bi đoi va suy dinh duong. Cung co thong tin la chinh phu du tru gao đe chuan bi chien tranh voi Viet Nam va xuat sang Trung Quoc đe đoi lay nguon cung cap quan su. Khi quan Viet Nam vao Campuchia cuoi 1978, kinh te bi gian đoan va san xuat nong nghiep bi anh huong lon, dan đen khung hoang luong thuc tram trong nam 1979.
Duoi su lanh đao cua Pol Pot, thanh pho bi bo hoang, cac to chuc ton giao bi bai bo, so huu tu nhan, tien bac va thi truong bi loai bo. Mot chien dich diet chung chua tung co xay ra sau đo đa dan đen khoang 25% dan so đat nuoc bi giet, voi phan lon bi giet boi tu tuong cua Khmer Đo keu goi "tra thu khong can xung" chong lai nhung ke giau va nhung ke ap buc. Nan nhan la ke thu cua giai cap nhu tu ban, cac chuyen gia, tri thuc, canh sat va nhan vien chinh phu (hau het thuoc chinh quyen Lon Nol), cung voi cac dan toc thieu so nhu Trung Quoc, Viet, Lao, va Cham.
Nan diet chung co ban dung lai sau nam 1979 boi cuoc tan cong cua Mat tran Đoan ket Dan toc Cuu nuoc Campuchia va Quan đoi Nhan dan Viet Nam, sau đo Cong hoa Nhan dan Campuchia (PRK) đuoc thanh lap. Cong hoa Nhan dan Campuchia la mot chinh phu than Lien Xo, bat đau hoi sinh lai đat nuoc sau khi bi tan pha hoan toan. Qua trinh nay bi can tro boi luc luong Khmer Đo, trong đo tap hop doc bien gioi Thai Lan va giu lai chinh quyen cua Campuchia Dan chu trong khu vuc kiem soat. Tinh hinh cang tram trong hon boi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ung ho lon nhat cho Khmer Đo, va hau het nuoc phuong Tay tiep tuc cong nhan Kampuchea Dan chu la chinh phu hop phap cua đat nuoc.


Tham khao Lien ket ngoai Hien phap Campuchia Dan chu Luu tru ngay 28 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine