Cac bo mon vo thuat Nhat Ban bao gom nhieu bo mon vo thuat ban đia co nguon goc tu đat nuoc Nhat Ban. Co it nhat ba thuat ngu tieng Nhat đuoc su dung thay the cho nhau ung voi cum tu "vo thuat (martial arts) Nhat Ban".
Cach dung thuat ngu "budo" đe chi vo thuat la cach dung hien đai, va trong lich su, thuat ngu nay mang y nghia chi mot loi song bao gom cac khia canh ve the chat, tinh than va đao đuc voi trong tam la tu cai thien, song tron ven hoac phat trien ban than. Cac thuat ngu bujutsu va bugei co nhieu đinh nghia roi rac hon, it nhat la ve mat lich su. Bujutsu đe cap cu the đen ung dung thuc te cua ky - chien thuat cua vo thuat trong chien đau thuc te. Bugei đe cap đen su thich ung hay nhan biet tinh te voi nhung chien thuat va ky thuat đo đe tao đieu kien cho viec giang day va pho bien co he thong trong mot moi truong hoc tap hinh thuc.


Lich su Nguon goc lich su cua vo thuat Nhat Ban co the đuoc tim thay trong truyen thong chien binh samurai va he thong đang cap đa han che viec su dung vu khi cua cac thanh vien khac trong xa hoi. Ban đau, samurai đuoc cho la thanh thao nhieu vu khi, cung nhu ki thuat chien đau tay khong, va đat đuoc kha nang cao nhat co the ve ky nang chien đau.
Thong thuong, viec phat trien cac ky thuat chien đau đuoc đan xen voi cac vu khi đuoc su dung đe thuc hien cac ky thuat đo. Trong mot the gioi thay đoi nhanh chong, nhung vu khi nay lien tuc thay đoi, đoi hoi cac ky thuat su dung chung lien tuc đuoc tai sang tao. Lich su cua Nhat Ban hoi khac thuong trong su co lap tuong đoi cua no. So voi phan con lai cua the gioi, cac vu khi chien đau cua Nhat Ban phat trien kha cham. Nhieu nguoi tin rang đieu nay đa tao cho lop chien binh co hoi nghien cuu ve vu khi cua ho sau sac hon cac nen van hoa khac. Tuy vay, viec giang day va đao tao nhung vo thuat nay thi lai phat trien. Vi du, trong giai đoan đau thoi Trung co, cay cung va ngon giao đuoc đe cao, nhung trong thoi Tokugawa, co it tran chien quy mo lon hon dien ra, va thanh kiem tro thanh vu khi co uy tin nhat. Mot xu huong khac phat trien trong suot lich su Nhat Ban la viec tang cuong chuyen mon hoa ve vo thuat, vi xa hoi đa tro nen phan tang hon theo thoi gian..
Cac mon vo thuat phat trien hoac co nguon goc tu Nhat Ban rat đa dang, voi su khac biet lon trong cac cong cu, phuong phap va triet hoc đao tao trong vo so mon phai va phong cach. Đieu đo noi rang, vo thuat Nhat Ban noi chung co the đuoc chia thanh koryu va gendai budo dua tren viec chung đa ton tai tuong ung voi truoc hoac sau khi dien ra Minh Tri Duy tan. Vi gendai budo va koryu thuong co cung nguon goc lich su, nguoi ta se tim thay nhieu loai vo thuat khac nhau (nhu jujutsu, kenjutsu, hoac naginatajutsu) o ca hai loai phan chia.


Koryu bujutsu Koryu (古流 (co luu)/ こりゅう, Koryu), nghia la "truong phai cu" hoac "truong phai truyen thong", đe cap cu the đen cac truong phai vo thuat, co nguon goc tu Nhat Ban, truoc khi bat đau Minh Tri Duy tan vao nam 1868, hoac lenh phe đao vao nam 1876. Trong cach su dung hien đai, bujutsu (武術 (vo thuat), bujutsu), nghia la nghe thuat/khoa hoc quan su, đuoc đac trung bang cach ap dung thuc tien ky thuat vao cac tinh huong thuc te hoac tren chien truong.
Thuat ngu nay cung đuoc su dung chung đe chi ra rang mot phong cach hoac nghe thuat cu the mang tinh "truyen thong", chu khong phai "hien đai". Tuy nhien, y nghia cua nghe thuat la "truyen thong" hay la "hien đai" van gap vai su tranh luan. Theo nguyen tac chung, muc đich chinh cua vo thuat koryu la đe su dung trong chien tranh. Vi du cuc đoan nhat cua mot truong phai koryu la mot mon vo duy tri truyen thong cua no, va thuong la nhung thuc hanh co, mang tinh vo thuat ngay ca khi khong tiep tuc cuoc chien tranh nham kiem chung chung. Cac truong phai koryu khac co the đa sua đoi cac thuc hanh cua ho phan anh thoi gian troi qua (co the co hoac khong co the dan đen viec mat trang thai "koryu" trong mat cac đong nghiep cua no). Đieu nay trai nguoc voi vo thuat "hien đai", ma chu yeu tap trung vao viec tu cai thien (tinh than, the chat, hoac tinh than) cua ca nhan hoc vien, voi muc đo nhan manh khac nhau ve ung dung thuc te cua mon vo cho the thao hoac cac muc đich tu ve.
Cac phan phu duoi đay khong đai dien cho cac truong phai vo thuat rieng le, ma la cac "loai" vo thuat noi chung. Chung thuong co the phan biet đuoc tren co so phuong phap va thiet bi đao tao cua chung, mac du bien the rong van ton tai trong moi phuong phap.


= Sumo =

Sumo (相撲 (tuong phac)/ すもう, sumo), đuoc nhieu nguoi coi la mon the thao quoc gia cua Nhat Ban, co nguon goc tu qua khu xa xoi. Nhung ghi chep som nhat cua Nhat Ban, co nien đai tu the ky thu 8 sau Cong nguyen, ghi lai tran đau sumo đau tien vao nam 23 truoc Cong nguyen, đuoc to chuc rieng biet theo yeu cau cua Thien hoang, va tiep dien đen khi mot nguoi bi thuong khong the tiep tuc. Bat đau tu nam 728 sau Cong nguyen, Thien hoang Shomu Tenno (聖武 天皇, 701–756) bat đau to chuc cac tran đau sumo chinh thuc tai cac le hoi thu hoach hang nam. Truyen thong nay, trong đo co cac tran đau đuoc to chuc voi su hien dien cua hoang đe đuoc tiep tuc, nhung dan dan lan rong, voi cac tran đau cung đuoc to chuc tai cac le hoi Than đao, va viec đao tao sumo cuoi cung đa đuoc đua vao đao tao quan su. Vao the ky 17, sumo la mot mon the thao chuyen nghiep co to chuc, mo cua cho cong chung, thu hut ca tang lop thuong luu lan thuong dan.
Ngay nay, sumo van giu đuoc nhieu đac điem truyen thong, bao gom ca mot trong tai an mac nhu mot tu si Than đao, va mot nghi thuc ma cac đoi thu vo tay, dam chan va nem muoi vao vong tron thi đau truoc moi tran đau. Đe gianh chien thang mot tran đau, đoi thu canh tranh su dung ky thuat nem va vat đe ep nguoi đan ong khac nga xuong đat; nguoi đan ong đau tien cham xuong đat voi mot phan cua co the khong phai la long ban chan, hoac cham vao mat đat ben ngoai vong voi bat ky phan nao cua co the, se thua cuoc. Sau giai đau lon đuoc to chuc hang nam tai Nhat Ban, va moi biet danh va thu hang tuong đoi cua moi đau si chuyen nghiep đuoc xuat ban sau moi giai đau trong mot danh sach chinh thuc, đuoc goi la banzuke, đuoc theo doi boi nguoi ham mo sumo.


= Jujutsu =

Jujutsu (柔術 (nhu thuat)/ しゅうしゅつ, jujutsu), nghia đen co nghia la "cac ki nang mem deo". Tuy nhien, chinh xac hon, no co nghia la nghe thuat su dung luc mot cach gian tiep, chang han nhu khoa khop hoac ky thuat nem, đe đanh bai mot đoi thu, nguoc lai voi luc truc tiep nhu cu đam hoac đa. Đieu nay khong ngu y rang jujutsu khong day hoac su dung cac đon đanh, ma đung hon, muc tieu cua mon vo thuat la kha nang su dung luc cua ke tan cong đe chong lai nguoi đo, va phan cong vao noi ho yeu nhat hoac it đuoc bao ve nhat.
Phuong phap chien đau bao gom cac đon đanh (đa, đam), nem (nem co the, nem khoa khop, nem khong can bang), ngan can (ghim, bop co, khoa neo, vat) va voi vu khi. Cac chien thuat phong thu bao gom chan, ne, can bang nghi, hoa hop va thoat than. Cac vu khi nho nhu tanto(dao gam), ryufundo kusari (day xich nang), jutte (dui cui Nhat), va kakushi buki (vu khi bi mat hoac nguy trang) hau nhu luon co trong vo thuatkoryu jujutsu.
Hau het trong so nay la cac he thong dua tren chien truong đuoc thuc hanh nhu cac vo thuat đong hanh voi cac he thong vu khi mang tinh pho bien va quan trong hon. Vao thoi điem đo, nhung nghe thuat chien đau nay co nhieu ten goi khac nhau, bao gom kogusoku, yawara, kumiuchi va hakuda. Tren thuc te, nhung he thong vat nay khong phai la he thong chien đau khong vu trang, ma đuoc mo ta chinh xac hon la phuong tien ma mot chien binh khong co vu trang hoac chi co vu trang so luoc co the đanh bai mot ke thu đay đu vu trang va ao giap tren chien truong. Trong truong hop ly tuong nhat, cac samurai se đuoc trang bi vu khi va se khong can phai dua vao cac ky thuat nhu vay.
Trong nhung thoi ky sau nay, cac koryu khac đa phat trien thanh cac he thong quen thuoc hon voi cac mon sinh jujutsu thuong thay ngay nay. Cac he thong nay thuong đuoc thiet ke đe đoi pho voi cac đoi thu khong mac ao giap cung nhu trong mot moi truong chien truong. Vi ly do nay, chung bao gom viec su dung rong rai atemi waza (ky thuat voi cac đon đanh nguy hiem). Nhung chien thuat nay se it đuoc su dung chong lai mot đoi thu co ao giap tren chien truong, tuy nhien, chung se kha co gia tri cho bat cu ai đoi đau voi mot ke thu hoac đoi thu trong thoi binh mac trang phuc đuong pho binh thuong. Thinh thoang, cac vu khi khong de thay nhu dao hoac tessen (quat sat) đuoc đua vao chuong trinh giang day.
Ngay nay, jujutsu đuoc thuc hanh duoi nhieu hinh thuc, ca co xua va hien đai. Cac phuong phap khac nhau cua jujutsu đa đuoc ket hop hoac tong hop thanh judo va aikido, cung nhu đuoc quang ba tren toan the gioi va chuyen thanh he thong đau vat the thao, đuoc chap nhan toan bo hoac mot phan boi cac he phai karate hoac cac vo thuat khong lien quan khac, van đuoc thuc hanh nhu cac the ky truoc đay, hoac tat ca nhung đieu tren.


= Thuat đanh kiem =

Thuat đanh kiem, nghe thuat su dung kiem, co mot net đac trung gan nhu than thoai, va đuoc tin tuong boi mot so nguoi la loai vo thuat toi thuong, vuot qua tat ca nhung mon khac. Bat ke su that cua niem tin đo the nao, chinh thanh kiem đa la chu đe cua nhung cau chuyen va truyen thuyet qua hau nhu tat ca cac nen van hoa ma no đa đuoc su dung nhu mot cong cu bao luc. O Nhat Ban, viec su dung katana khong co gi khac biet. Mac du ban đau cac ky nang quan trong nhat cua tang lop chien binh la thanh thao cuoi ngua va ban cung, cuoi cung chung đa phai nhuong cho cho kiem thuat. Nhung thanh kiem đau tien, co the co nien đai tu thoi ky Kofun (the ky thu 3 va thu 4) chu yeu la luoi thang. Theo truyen thuyet, cac thanh kiem cong đuoc lam manh me boi qua trinh tao nep noi tieng lan đau tien đuoc ren luyen boi nguoi tho ren Amakuni Yasutsuna (天國 安綱, k. 700 sau Cong nguyen).
Su phat trien chinh cua thanh kiem xay ra vao khoang tu nam 987 toi nam 1597 sau Cong nguyen. Su phat trien nay đuoc đac trung boi nghe thuat sau sac trong thoi ky hoa binh, va tap trung đoi moi vao đo ben, tien ich va qua trinh san xuat hang loat trong nhung thoi ky chien tranh gian đoan, đang chu y nhat la cuoc noi chien trong the ky 12 va cuoc xam luoc cua Mong Co trong the ky 13 (ma chuyen đoi tu chu yeu la ban cung ngua sang chien đau giap la ca tren mat đat).
Su phat trien nay cua thanh kiem dien ra song song voi su phat trien cua cac phuong phap đuoc su dung đe cam nam no. Trong thoi gian hoa binh, cac chien binh đuoc đao tao voi thanh kiem, va phat minh ra nhung cach thuc moi đe thuc hien no. Trong chien tranh, nhung ly thuyet nay đa đuoc thu nghiem. Sau khi chien tranh ket thuc, nhung nguoi song sot kiem tra nhung gi hieu qua va nhung gi thi khong, va tiep tuc bo sung kien ​​thuc cua ho. Vao nam 1600 sau Cong nguyen, Tokugawa Ieyasu (徳川 家康, 1543–1616) đa gianh quyen kiem soat toan bo Nhat Ban, va đat nuoc nay đa buoc vao mot thoi ky hoa binh lau dai cho đen Minh Tri Duy tan. Trong giai đoan nay, cac ky thuat su dung thanh kiem trai qua mot qua trinh chuyen đoi tu mot nghe thuat thuc dung chu yeu đe giet choc, sang mot nghe thuat bao gom mot triet ly phat trien ca nhan va trau doi tinh than cho hoan hao.
Thuat ngu đuoc su dung trong kiem thuat Nhat Ban co phan mo ho. Nhieu ten đa đuoc su dung cho cac khia canh khac nhau cua nghe thuat hoac bao gom nghe thuat noi chung.


 Kenjutsu  Kenjutsu (剣術 (kiem thuat)/ けんしゅつ, Kenjutsu) nghia đen la "nghe thuat/ky thuat dung kiem". Mac du thuat ngu nay đuoc su dung nhu mot thuat ngu chi kiem thuat noi chung, trong thoi hien đai, kenjutsu đe cap đen khia canh cu the hon cua kiem thuat đoi voi viec luyen tap kiem voi đoi tac. Đay la hinh thuc đao tao lau đoi nhat va, o cap đo đon gian nhat, bao gom hai đoi tac voi kiem đuoc rut ra, thuc hanh cac phan ren luyen chien đau. Trong lich su thuc hanh voi katana bang go (bokken), đieu nay thuong bao gom cac hinh thuc đuoc xac đinh truoc, đuoc goi la kata, hoac đoi khi đuoc goi la kumitachi, va tuong tu nhu cac phan ren luyen thuc hanh voi đoi tac trong kendo. Trong so cac mon sinh cao cap, viec luyen tap kenjutsu cung co the bao gom viec tang muc đo thuc hanh tu do.
Nito-ryu la danh tu tong hop đe chi ky thuat dung kiem, tan cong va phong thu hop nhat bang cach van dung hai thanh kiem tren hai tay ta huu. Ky thuat nay con đuoc goi la Nito Kenpo (二刀剣法, nhi đao kiem phap) trong vo hoc Nhat Ban.


 Battojutsu  Battojutsu (抜刀術 (bat đao thuat)/ はっとうしゅつ, Battojutsu), nghia đen la "nghe thuat/ki thuat chem kiem", va đuoc phat trien vao giua the ky 15, la khia canh cua kiem thuat tap trung vao viec rut kiem hieu qua, chem ke đich va tra lai thanh kiem vao bao kiem (saya) cua no. Thuat ngu nay đuoc su dung đac biet trong thoi ky Chien Quoc (the ky 15–17). Co lien quan chat che, nhung xuat hien truoc khi co iaijutsu, viec luyen tap battojutsu nhan manh phong thu trong phan cong. Viec luyen tap battojutsu ket hop nghiem tuc voi kata, nhung thuong chi bao gom mot vai đong tac, tap trung vao viec tien lai gan ke thu, mua kiem, thuc hien mot hoac nhieu nhat chem, va tra vu khi vao vo. Cac bai tap cua battojutsu co xu huong tranh su phuc tap, cung nhu nhung can nhac tham my cua iaijutsu hoac iaido kata. Cuoi cung, can luu y rang viec su dung ten rieng le khong phai la su phan biet; nhung đieu la battojutsu đoi voi mot mon phai co the la iaijutsu cua mot mon phai khac.


 Iaijutsu  Iaijutsu (居合術 (cu hop thuat)/ いあいしゅつ, Iaijutsu), nghia gan đung la "nghe thuat/ki thuat ve su hien dien tinh than va phan ung tuc khac", cung la nghe thuat chem kiem cua Nhat Ban. Tuy nhien, khong giong nhu battojutsu, iaijutsu co xu huong phuc tap hon ve ky thuat, va co mot su tap trung manh hon vao hinh thuc bieu dien. Cac khia canh ky thuat chinh la chuyen đong muot ma, đuoc kiem soat đe rut thanh kiem ra khoi bao kiem, đanh hoac chem mot đoi thu, lau mau khoi luoi kiem, roi đua thanh kiem vao lai bao kiem.


= Naginatajutsu =

Naginatajutsu (長刀術 (truong đao thuat)/ なきなたしゅつ, Naginatajutsu) la vo thuat Nhat Ban su dung naginata,  mot vu khi giong nhu glaive hoac guisarme thoi Trung co chau Au. Hau het viec luyen tap naginata ngay nay đeu la dang hinh thuc hien đai hoa (gendai budo) goi la "con đuong cua naginata" (naginata-do) hoac "naginata moi" (atarashii naginata), trong đo cac cuoc thi cung đuoc to chuc.
Tuy nhien, nhieu koryu duy tri naginatajutsu trong chuong trinh giang day cua ho. Cung luu y, vao cuoi thoi ky Edo, naginata đuoc su dung đe luyen tap cho đan ba va phu nu trong viec cho đoi. Do đo, hau het cac phong cach naginatajutsu đeu do phu nu đung đau va hau het cac mon sinh naginata o Nhat Ban la phu nu. Đieu nay đa dan đen an tuong o nuoc ngoai rang naginatajutsu la mot mon vo thuat khong đuoc cac chien binh nam su dung. Trong thuc te, naginatajutsu đuoc phat trien o Nhat Ban thoi Trung co va trong mot thoi gian đuoc su dung rong rai boi samurai.


= Sojutsu =

Sojutsu (槍術 (thuong thuat)/ そうしゅつ, Sojutsu) la vo thuat Nhat Ban chien đau voi cay giao (yari). Đoi voi hau het lich su Nhat Ban, sojutsu đuoc thuc hanh rong rai boi cac truong phai truyen thong. Trong thoi chien, đo la mot ky nang chinh cua nhieu binh si. Ngay nay no la mot nghe thuat nho đuoc day o rat it truong phai.


= Shinobi no jutsu =

Shinobi no jutsu (cung goi la Ninjutsu) đuoc phat trien boi cac nhom nguoi chu yeu la tu Iga, Mie va Koka, Shiga cua Nhat Ban, nhung nguoi đa tro nen noi tieng ve ky nang gian điep va trinh sat. Viec đao tao cac shinobi (ninja) nay co the lien quan đen nguy trang, thoat than, an nau, am sat, cung thuat, y thuat, thuoc no, chat đoc, ma thuat đen va nhieu thu khac.


= Cac vo thuat koryu khac =
Cac truong phai vo thuat ban đau cua Nhat Ban gan nhu hoan toan la sogo (toan dien) bujutsu. Voi su hoa binh lau dai cua Mac phu Tokugawa, đa co su gia tang chuyen mon hoa voi nhieu truong phai tu nhan dien minh voi nhung vu khi chien truong đac biet. Tuy nhien, co rat nhieu vu khi bo sung đuoc su dung boi cac chien binh phong kien ​​Nhat Ban, va mot nghe thuat đe cam moi nguoi. Thong thuong chung đuoc nghien cuu nhu vu khi thu cap hoac tam cap trong mot truong phai nhung co nhung truong hop ngoai le, chang han nhu vo thuat dung đoan thuong (jodo) la nghe thuat chinh đuoc day boi Shinto Muso-ryu.
Cac nghe thuat khac ton tai đe day cac ky nang quan su khac ngoai viec su dung vu khi. Vi du trong so nay bao gom cac ky nang lien quan đen bien nhu boi loi va loi nuoc (suijutsu), cuoi ngua (bajutsu), đot pha va pha huy (kajutsu).


Gendai budo Gendai budo,  nghia đen la "budo hien đai", hoac Shinbudo (新武道 (tan vu đao), Shinbudo), nghia đen la "budo moi" la hai thuat ngu lien quan đen vo thuat Nhat Ban hien đai, đuoc thanh lap sau cuoc Minh Tri Duy tan (1866–1869).


Vo thuat hien đai Nhat Ban Sau đay la danh sach cac phong cach hoac truong phai trong vo thuat Nhat Ban hien đai.
Đoi voi cac truong phai lich su (koryu), xem Danh sach cac truong phai vo thuat Nhat Ban.


Nguon Hall, David A. Encyclopedia of Japanese Martial Arts. Kodansha USA, 2012. ISBN 1568364105  ISBN 978-1568364100


Tham khao