Bon trung Bac Cuc cua Sao Hoa (tieng Anh: North Polar Basin; hay Borealis Basin) la mot vung sut lun rong lon o phan ban cau bac cua Sao Hoa chiem toi 40% dien tich be mat cua hanh tinh nay. Mot so nha khoa hoc đa mac nhien cong nhan rang vung hinh thanh boi tac đong tu mot vu va cham, thien the co kich thuoc khoang 2% khoi luong cua sao Hoa, co đuong kinh khoang 1.900 km (1.200 dam). Tuy nhien, bon trung hien khong đuoc cong nhan la mot ho va cham boi Hiep hoi Thien van Quoc te. Bon trung la mot trong nhung khu vuc bang phang nhat trong He Mat troi va co hinh elip. Chryse Planitia, đia điem ha canh cua tau đo bo Viking 1, la mot vinh mo ra luu vuc nay.


Cac vung rong lon trong Bon trung Do bon trung Borealis chiem 40% be mat Sao Hoa va phan lon Bac ban cau, nhieu khu vuc tren sao Hoa hien đuoc cong nhan nam trong đo:

Acidalia Planitia
Arcadia Planitia
Boreum
Utopia Planitia
Vastitas Borealis


Va cham = Su hinh thanh cua bon trung Borealis =
Gia thuyet kha di cho đia hinh thap, bang phang va tuong đoi khong co mieng nui lua la bon trung đuoc hinh thanh boi mot vu va cham lon duy nhat. Hai mo phong ve mot tac đong co the xay ra phac hoa mot kich ban cho vu va cham: van toc thap 6 đen 10 km (3,7 đen 6,2 mi) moi goc nghieng xien thu hai va đuong kinh 1.600 km đen 2.700 km (990-1.680 mi). Du lieu đia hinh tu Mars Global Surveyor phu hop voi cac mo hinh va cung cho thay mieng ho hinh elip co truc dai 10.600 km (6.600 mi) va 8.500 km (5.300 mi), tap trung o 67°N 208°E, mac du đieu nay đa bi che khuat mot phan boi cac vu phun trao nui lua sau đo tao ra phinh Tharsis doc theo vanh cua no. Đo la bang chung cho vanh thu cap tot. Đieu nay se khien bon trung cuc bac Sao Hoa cho đen nay la mieng ho va cham lon nhat trong He Mat troi, gap khoang bon lan đuong kinh cua mieng ho lon tiep theo: Utopia Planitia, đuoc đat ben trong Bon trung cuc bac Sao Hoa, bon trung Aitken tren mat trang va Hellas Planitia tren ban cau nam cua sao Hoa.
Vu va cham co tac đong dan đen su tan chay đang ke va hinh thanh lop vo ben ngoai hanh tinh trong khoang thoi gian 40 trieu nam sau tac đong. Mot tac đong lon nhu vay se lam xao tron lop phu, lam thay đoi dong đoi luu binh thuong va gay ra su gia tang luong tan chay tai vi tri va cham. Nhin chung, mot su kien nhu vay thuc su se lam tang toc đo lam mat cua noi that sao Hoa. Viec thieu cac di thuong tu quan sat đuoc o ban cau bac co the đuoc giai thich bang mot tac đong nhu vay, vi song xung kich tao ra co the đa lam mat lop vo.


= Kha nang hinh thanh cua Phobos va Deimos thong qua tac đong cua Borealis =

Nguon goc cua mat trang Sao Hoa, Phobos va Deimos (anh phai) la khong ro va van con gay nhieu tranh cai. Mot gia thuyet cho rang cac mat trang bi Sao Hoa bat. Tuy nhien, cac mat trang co quy đao tron va đo nghieng thap tuong đoi so voi đuong xich đao sao Hoa khong phu hop voi gia thuyet bat lay nay. Viec phat hien cac khoang chat tren Phobos tuong tu nhu cac khoang chat trong thach quyen Sao Hoa, va mat đo vat chat thap bat thuong va đo xop vat chat cao cua Phobos, do đo mat trang se khong the ton tai neu tu tong hop mot cach linh hoat, cho thay cac mat trang co the hinh thanh thong qua viec boi tu tren quy đao sao Hoa, tuong tu nhu cach Mat trang cua Trai Đat hinh thanh.
Mac du cac uoc tinh ve khoi luong bi đay ra boi vu va cham va kich thuoc Borealis khac nhau, cac mo phong cho thay mot thien the co kich thuoc khoang 0,02 Sao Hoa co kha nang tao ra mot manh vun kha lon tren quy đao sao Hoa, theo thu tu 5x1020 kg, voi khoi luong đang ke mot phan vat chat con lai gan Sao Hoa. Con so nay nam trong pham vi khoi luong uoc tinh can thiet đe tao thanh hai mat trang, vi cac du lieu khac cho thay chi co 1% khoi luong cua mot đia boi tu tao thanh cac mat trang. Co mot so vung bi tac đong lon khac tren Sao Hoa co the đa đay ra đu cac manh vun đe tao thanh cac mat trang.


Song than co đai Phan tich du lieu cua Mars Global Surveyor cho thay cac mo khoang san tuong tu nhu cac morain cuoi cung tren Trai Đat doc theo ria phia nam cua vung đat thap phia bac. Cac nha khoa hoc đa phat trien mot so ly thuyet đe giai thich su hien dien cua chung, bao gom: hoat đong nui lua, hoat đong bang ha va mot loat cac con song than sao Hoa. Su sap xep cua cac mang lang can giong nhu cac mang lang can đuoc quan sat tren Trai Đat va cac đac điem khac cua mang lang khong phu hop voi cac gia thuyet ve nui lua va bang ha. Mot cuoc nghien cuu tham do gan đay đa xac đinh ba mieng ho tac đong o Acidalia Planitia la nguon co kha nang cua gia thuyet song than, voi mieng nui lua Lomonosov (anh phai) la ung cu vien co kha nang nhat. Tai đay, song than do vu va cham tao ra se đat toi đo cao 75 m (250 ft) va đi đuoc 150 km (90 dam) qua ria phia nam. Cac ky thuat hen ho đat nguon goc cua cac mang lang can vao khoang giua thoi ky Hesperian va đau Amazon, khoang 3 ty nam truoc, cung cap bang chung cho su hien dien cua mot đai duong trong thoi ky nay.


Tham khao