Guinee (cung viet la Guinea theo tieng Anh, phat am /ˈɡɪni/, ten chinh thuc Cong hoa Guinee tieng Phap: Republique de Guinee, tieng Viet: Cong hoa Ghi-ne) la mot đat nuoc nam o khu vuc Tay Phi. Truoc đay quoc gia nay đuoc biet voi cai ten Guinee thuoc Phap (Guinee francaise), đoi khi tu Guinee-Conakry hay Guinea-Conakry đuoc dung đe chi quoc gia nay đe phan biet cac quoc gia khac co "Guinea" trong ten va khu vuc cung ten, chang han nhu Papua New Guinea, Tay New Guinea, Guinea-Bissau va Guinea Xich Đao. Guinee co dan so 12.4 trieu nguoi va dien tich 245.857 kilomet vuong (94.926 dam vuong Anh).
Quoc gia co chu quyen Guinea la mot nuoc cong hoa co tong thong do nhan dan truc tiep bau ra; chuc vu nay vua la nguyen thu quoc gia vua la nguoi đung đau chinh phu. Quoc hoi Guinea la mot quoc hoi đon vien va la co quan lap phap cua đat nuoc nay, va cac thanh vien cua no cung do nguoi dan truc tiep bau ra. Nhanh tu phap đuoc lanh đao boi Toa an Toi cao Guinea, toa an phuc tham cao nhat va cuoi cung trong ca nuoc.
Guinea la mot quoc gia chu yeu la Hoi giao, voi 85% dan so theo đao Hoi. Nguoi dan Guinea thuoc 24 nhom sac toc. Tieng Phap, ngon ngu chinh thuc cua Guinea, la ngon ngu giao tiep chinh trong truong hoc, trong quan ly chinh phu va cac phuong tien truyen thong, nhung hon 24 ngon ngu ban đia cung đuoc su dung.
Nen kinh te cua Guinea phan lon phu thuoc vao nong nghiep va khai thac khoang san. Đay la nuoc co san luong khai thac bo xit lon thu hai the gioi, va co tru luong kim cuong va vang phong phu. Đat nuoc nay la tam điem cua đot bung phat dich Ebola nam 2014. Nhan quyen o Guinea van con la mot van đe gay tranh cai. Nam 2011, chinh phu Hoa Ky tuyen bo rang viec tra tan cua luc luong an ninh va lam dung phu nu va tre em (bao gom ca cat bo phan sinh duc nu) la nhung van đe nhan quyen đang con ton tai.


Tu nguyen Guinea đuoc đat ten theo khu vuc Guinea. Guinea la ten truyen thong cua khu vuc chau Phi nam doc theo Vinh Guinea. Khu vuc nay trai dai ve phia bac qua cac vung nhiet đoi co rung va ket thuc o Sahel. Thuat ngu trong tieng Anh Guinea bat nguon truc tiep tu tu tieng Bo Đao Nha Guine, xuat hien vao giua the ky 15 đe chi cac vung đat sinh song cua nguoi Guineus, mot thuat ngu chung đe chi cac dan toc chau Phi da đen o phia nam song Senegal, trai nguoc voi "mau xam "Zenaga Berbers o tren vung nay, von đuoc ho goi la Azenegues hoac Moors.


Lich su Vung đat ngay nay la Guinea thuoc ve mot loat đe che chau Phi cho đen khi Phap đo ho no vao nhung nam 1890, va bien no thanh mot phan cua Tay Phi thuoc Phap. Guinea tuyen bo đoc lap khoi Phap vao ngay 2 thang 10 nam 1958. Tu khi gianh đoc lap cho đen cuoc bau cu tong thong nam 2010, Guinea đa bi mot so lanh đao chuyen quyen cai tri.


= Cac đe quoc va vuong quoc Tay Phi o Guinea =
Khu vuc bay gio la Guinea nam trong ria cua cac đe che lon o Tay Phi. Đe che Ghana đau tien tai đay đa phat trien nho thuong mai nhung cuoi cung đa sup đo sau cac cuoc xam lang lap đi lap lai cua cac vua nha Almoravid. Vao thoi ky nay, Hoi giao lan đau tien đuoc truyen ba đen đay thong qua cac thuong nhan Bac Phi.
Đe quoc Sosso (the ky 12 đen the ky 13) phat trien trong mot thoi gian ngan trong khoang trong, nhung Đe quoc Mali tro nen noi bat khi Soundiata Keita đanh bai nguoi cai tri Sosso Soumangourou Kante trong tran Kirina, o c. 1235. Đe che Mali đuoc cai tri boi Mansa (Hoang đe), đang chu y nhat la Kankou Moussa, nguoi đa thuc hien mot hajj noi tieng toi Mecca vao nam 1324. Ngay sau khi ong tri vi, Đe che Mali bat đau suy tan va cuoi cung bi cac nuoc chu hau thay the vao the ky 15.
Thanh cong nhat trong so nay la Đe quoc Songhai, mo rong quyen luc tu khoang nam 1460 va cuoi cung vuot qua Đe che Mali ve ca lanh tho va su giau co. Đe quoc tiep tuc thinh vuong cho đen khi mot cuoc noi chien, lien tiep xay ra, sau cai chet cua Askia Daoud vao nam 1582. Đe che suy yeu đa roi vao tay nhung ke xam luoc Maroc trong tran Tondibi chi ba nam sau đo. Tuy nhien, nguoi Maroc khong the cai tri vuong quoc nay mot cach hieu qua va no bi phan chia thanh nhieu vuong quoc nho.
Sau su sup đo cua cac đe che lon o Tay Phi, nhieu vuong quoc khac nhau đa ton tai o noi ngay nay la Guinea. Nguoi Hoi giao Fulani di cu đen Futa Jallon o Trung Guinea, va thanh lap mot nha nuoc Hoi giao tu nam 1727 đen nam 1896, voi mot hien phap thanh van va nhung nguoi cai tri thay the. Đe che Wassoulou hay Wassulu trong mot thoi gian ngan (1878–1898), do Samori Toure lanh đao đa chiem cu khu vuc chu yeu la Malinke cua vung ngay nay la thuong luu Guinea va tay nam Mali (Wassoulou). Đe che nay chuyen đen Bo Bien Nga truoc khi bi nguoi Phap chinh phuc.


= Thoi ky thuoc đia =

Cac thuong nhan chau Au đen đay vao the ky 16. No le đa đuoc xuat khau đe lam viec o noi khac trong thuong mai tam giac. Cac thuong nhan đa su dung cac tap quan no le trong khu vuc đa ton tai trong nhieu the ky đe buon ban nguoi.
Thoi ky thuoc đia cua Guinea bat đau voi quan đoi Phap xam nhap vao khu vuc nay vao giua the ky 19. Su thong tri cua Phap đuoc khang đinh boi sau khi đanh bai quan đoi cua Samori Toure, Mansa (hoac Hoang đe) cua bang Ouassoulou va thu linh cua nguoi goc Malinke vao nam 1898, va giup Phap kiem soat vung đat ngay nay la Guinea va cac khu vuc lan can.
Phap đa đam phan ve ranh gioi hien tai cua Guinea vao cuoi the ky 19 va đau the ky 20 voi nguoi Anh đe trao đoi Sierra Leone, nguoi Bo Đao Nha ve thuoc đia Guinea cua ho (nay la Guinea-Bissau) va Liberia. Duoi thoi Phap, đat nuoc hinh thanh Lanh tho Guinea ben trong Tay Phi thuoc Phap, do mot thong đoc cu tru tai Dakar quan ly. Cac thong đoc cap trung quan ly cac thuoc đia rieng le, bao gom ca Guinea.


= Đoc lap (1958) =
Nam 1958, Đe tu Cong hoa Phap sup đo do bat on chinh tri va nhung that bai trong viec đoi pho voi cac thuoc đia cua minh, đac biet la Đong Duong va Algeria. Viec thanh lap nen Cong hoa thu nam đuoc nguoi dan Phap ung ho, trong khi Tong thong Phap Charles de Gaulle đa noi ro vao ngay 8 thang 8 nam 1958 rang cac thuoc đia cua Phap phai đuoc lua chon ro rang giua quyen tu tri nhieu hon trong mot Cong đong Phap moi hoac đoc lap ngay lap tuc trong cuoc trung cau dan y. se đuoc to chuc vao ngay 28 thang 9 nam 1958. Cac thuoc đia khac đa chon truoc đay, nhung Guinea - duoi su lanh đao cua Ahmed Sekou Toure voi Đang Dan chu Guinea-Phi Dan chu (PDG) đa gianh đuoc 56 trong so 60 ghe trong cuoc bau cu lanh tho nam 1957 — đa bo phieu ap đao quyet đinh đoc lap. Nguoi Phap nhanh chong rut lui, va vao ngay 2 thang 10 nam 1958, Guinea tu xung la mot nuoc cong hoa co chu quyen va đoc lap, voi Sekou Toure lam tong thong.

Đap lai cuoc bo phieu đoi đoc lap, nhung nguoi Phap đinh cu o Guinea đa kha gay gat trong viec cat đut quan he voi Guinea. Washington Post nhan xet nguoi Phap đa tan bao nhu the nao khi vut bo tat ca nhung gi ho nghi la đong gop cua ho cho Guinea: "Đe phan ung lai, va nhu mot loi canh bao cho cac vung lanh tho noi tieng Phap khac, nguoi Phap đa rut khoi Guinea trong khoang thoi gian hai thang, mang theo moi thu ho co the. Ho thao cac bong đen, vut bo cac ke hoach cho đuong ong dan nuoc thai o thu đo Conakry, va tham chi đot cac duoc pham thay vi đe lai cho nguoi dan Guinea. "


= Che đo hau thuoc đia (1958–2008) =
Sau đo, Guinea nhanh chong lien ket voi Lien Xo va ap dung cac chinh sach xa hoi chu nghia. Lien minh nay ton tai trong thoi gian ngan; tuy nhien, khi Guinea tien toi mot mo hinh chu nghia xa hoi cua Trung Quoc. Mac du vay, nuoc nay van tiep tuc nhan đuoc đau tu tu cac nuoc tu ban, chang han nhu Hoa Ky. Đen nam 1960, Toure đa tuyen bo PDG la đang chinh tri hop phap duy nhat cua đat nuoc, va trong 24 nam tiep theo, chinh phu va PDG la mot. Toure đa đuoc bau lai khong ung cu voi bon nhiem ky bay nam voi tu cach la tong thong, va cu 5 nam mot lan cu tri đuoc trinh bay voi mot danh sach duy nhat cac ung cu vien PDG cho Quoc hoi. Ung ho Chu nghia xa hoi lai chau Phi trong nuoc va chu nghia Lien chau Phi o nuoc ngoai, Toure nhanh chong tro thanh mot nha lanh đao phan cuc, voi viec chinh phu cua ong tro nen khong khoan dung voi nhung bat đong chinh kien, bo tu hang nghin nguoi va bop nghet bao chi.
Trong suot nhung nam 1960, chinh phu Guinea đa quoc huu hoa đat đai, loai bo cac thu linh truyen thong va do nguoi Phap bo nhiem khoi quyen luc, va co quan he cang thang voi chinh phu Phap va cac cong ty Phap. Chinh phu cua Toure dua vao Lien Xo va Trung Quoc đe vien tro va phat trien co so ha tang, nhung phan lon so tien nay đuoc su dung cho cac muc đich chinh tri chu khong phai kinh te, chang han nhu xay dung cac san van đong lon đe to chuc cac cuoc mit tinh chinh tri. Trong khi đo, đuong bo, đuong sat va cac co so ha tang khac cua đat nuoc bi suy yeu, va nen kinh te đinh tre.

Vao ngay 22 thang 11 nam 1970, cac luc luong Bo Đao Nha tu nuoc lang gieng Guinea thuoc Bo Đao Nha đa to chuc Chien dich Bien Xanh, mot cuoc đot kich vao Conakry cua hang tram luc luong đoi lap Guinea luu vong. Trong so cac muc tieu cua ho, quan đoi Bo Đao Nha muon giet hoac bat Sekou Toure do su ung ho cua ong voi PAIGC, mot phong trao đoi đoc lap va nhom phien quan đa thuc hien cac cuoc tan cong vao ben trong Guinea thuoc Bo Đao Nha tu cac can cu cua ho o Guinea. Sau khi giao tranh ac liet, cac luc luong do Bo Đao Nha hau thuan đa rut lui, giai thoat cho vai chuc tu nhan chien tranh Bo Đao Nha đang bi PAIGC giam giu o Conakry, nhung khong lat đo đuoc Toure. Trong nhung nam sau cuoc đot kich, chinh phu Toure đa tien hanh cac cuoc thanh trung lon, va it nhat 50.000 nguoi (1% dan so Guinea) đa thiet mang. Vo so nguoi khac bi bo tu va đoi mat voi tra tan. Thong thuong, trong truong hop la nguoi nuoc ngoai, ho bi buoc phai roi khoi đat nuoc, sau khi vo hoac chong nguoi Guinea cua ho bi bat va con cai cua ho bi nha nuoc quan thuc.
Nam 1977, voi kinh te suy giam, giet nguoi hang loat, bau khong khi chinh tri ngot ngat va lenh cam moi giao dich kinh te tu nhan đa dan đen " Cuoc noi day cua phu nu o cho", la nhung cuoc bao loan chong chinh phu do nhung phu nu lam viec o Cho Madina cua Conakry bat đau. Đieu nay khien Toure phai thuc hien nhung cai cach lon. Toure chuyen tu ung ho Lien Xo sang ung ho Hoa Ky. Cuoi nhung nam 1970 va đau nhung nam 1980 chung kien mot so cai cach kinh te, nhung su kiem soat tap trung cua Toure đoi voi nha nuoc van con. Ngay ca moi quan he voi Phap cung đuoc cai thien; Sau khi Valery Giscard d'Estaing đuoc bau lam tong thong Phap, kim ngach thuong mai tang len va hai nuoc đa co cac chuyen tham ngoai giao.
Sekou Toure qua đoi vao ngay 26 thang 3 nam 1984, sau mot ca phau thuat tim o Hoa Ky, va đuoc thay the bang Thu tuong Louis Lansana Beavogui, nguoi giu chuc tong thong lam thoi, trong khi cho cac cuoc bau cu moi. PDG bau mot nha lanh đao moi vao ngay 3 thang 4 nam 1984. Theo hien phap, nguoi đo se la ung cu vien duy nhat cho chuc tong thong. Tuy nhien, vai gio truoc cuoc hop đo, cac Đai ta Lansana Conte va Diarra Traore đa len nam quyen trong mot cuoc đao chinh khong đo mau. Conte đam nhan vai tro tong thong, voi Traore giu chuc thu tuong cho đen thang 12.
Conte ngay lap tuc to cao sai lam cua che đo truoc ve nhan quyen, tha 250 tu nhan chinh tri va khuyen khich khoang 200.000 nguoi nua tro ve sau cuoc song luu vong. Ong cung noi ro la quay lung lai voi chu nghia xa hoi. Đieu nay khong giup giam bot đoi ngheo va đat nuoc khong co dau hieu ngay lap tuc đe tien toi dan chu.
Nam 1992, Conte tuyen bo tro lai che đo dan su, voi mot cuoc tham do tong thong vao nam 1993, sau đo la cuoc bau cu vao quoc hoi nam 1995 (trong đo đang cua ong - Đang Thong nhat va Tien bo - gianh đuoc 71 trong so 114 ghe.) Bat chap cam ket cua ong đoi voi dan chu, Conte van duy tri quyen luc rat chat che. Vao thang 9 nam 2001, thu linh phe đoi lap Alpha Conde đa bi bo tu vi gay nguy hiem cho an ninh quoc gia, mac du ong đa đuoc an xa 8 thang sau đo. Sau đo, ong đa phai song luu vong o Phap.
Nam 2001, Conte to chuc va gianh chien thang trong mot cuoc trung cau dan y đe keo dai nhiem ky tong thong, va nam 2003, ong bat đau nhiem ky thu ba, sau khi cac cuoc bau cu bi phe đoi lap tay chay. Vao thang 1 nam 2005, Conte song sot sau mot vu am sat bi nghi ngo trong khi xuat hien hiem hoi truoc cong chung o thu đo Conakry. Nhung nguoi chong đoi ong cho rang ong la mot "nha đoc tai met moi", nguoi ma su ra đi la khong the tranh khoi, trong khi nhung nguoi ung ho ong tin rang ong đang chien thang trong tran chien voi nhung nguoi bat đong chinh kien. Guinea van phai đoi mat voi nhung van đe rat thuc te, va theo Foreign Policy, co nguy co tro thanh mot quoc gia that bai.
Vao nam 2000, Guinea đa bi cuon vao tinh trang bat on tu lau đa anh huong đen phan con lai cua Tay Phi, khi quan noi day tu cac nuoc lang gieng vuot qua bien gioi voi Liberia va Sierra Leone tran sang nuoc nay. Co ve đat nuoc nay đang đung truoc bo vuc cua noi chien. Conte đo loi cho cac nha lanh đao lang gieng vi them muon tai nguyen thien nhien cua Guinea, mac du nhung tuyen bo nay đa bi bac bo mot cach gay gat. Nam 2003, Guinea đong y len ke hoach voi cac nuoc lang gieng cua minh đe đoi pho voi quan noi day. Nam 2007, co nhieu cuoc bieu tinh lon chong lai chinh phu, dan đen viec bo nhiem mot thu tuong moi.


= Lich su 2008-nay =
Conte van nam quyen cho đen khi qua đoi vao ngay 23 thang 12 nam 2008. Vai gio sau khi ong qua đoi, Moussa Dadis Camara đa gianh quyen kiem soat trong mot cuoc đao chinh, tuyen bo minh la nguoi đung đau mot chinh phu quan su. Cac cuoc bieu tinh phan đoi cuoc đao chinh tro nen bao luc, va 157 nguoi đa thiet mang khi vao ngay 28 thang 9 nam 2009, chinh quyen ra lenh cho binh linh tan cong nhung nguoi tu tap đe phan đoi no luc tro thanh tong thong cua Camara. Nhung nguoi linh đa tien hanh ham hiep, cat xeo va giet nguoi, khien nhieu chinh phu nuoc ngoai khong ung ho che đo moi nay.
Vao ngay 3 thang 12 nam 2009, mot phu ta đa ban Camara trong mot cuoc tranh chap trong con thinh no vao thang Chin. Camara đa đuoc đua đen Maroc đe đuoc cham soc y te. Pho Tong thong (va Bo truong Quoc phong) Sekouba Konate đa bay ve tu Liban đe đieu hanh đat nuoc, khi Camara vang mat. Sau cuoc hop tai Ouagadougou vao ngay 13 va 14 thang 1 nam 2010, Camara, Konate va Blaise Compaore, Tong thong Burkina Faso, đa đua ra mot tuyen bo chinh thuc ve muoi hai nguyen tac hua hen se đua Guinea tro lai che đo dan su trong vong sau thang.
Cuoc bau cu tong thong Guinea đuoc to chuc vao ngay 27 thang 6, voi cuoc bau cu thu hai đuoc to chuc vao ngay 7 thang 11, do nhung cao buoc gian lan bau cu. Ty le cu tri đi bo phieu cao va cac cuoc bau cu dien ra tuong đoi suon se. Alpha Conde, lanh đao đang đoi lap Rally of the Guinean People (RGP), đa thang cu, hua hen se cai to linh vuc an ninh va xem xet cac hop đong khai thac mo.
Vao cuoi thang 2 nam 2013, bao luc chinh tri bung phat o Guinea sau khi nhung nguoi bieu tinh xuong đuong bay to lo ngai ve tinh minh bach cua cuoc bau cu thang 5 nam 2013 sap toi. Cac cuoc bieu tinh đuoc thuc đay boi quyet đinh cua lien minh đoi lap tu bo quy trinh bau cu, đe phan đoi su thieu minh bach trong viec chuan bi cho cac cuoc bau cu. Chin nguoi đa thiet mang trong cac cuoc bieu tinh va khoang 220 nguoi bi thuong. Nhieu nguoi chet va bi thuong khi luc luong an ninh su dung đan that ban vao nguoi bieu tinh.
Bao luc chinh tri cung dan đen cac cuoc đung đo lien sac toc giua nhung nguoi Fula va Malinke. Nguoi Malinke ung ho Tong thong Conde, con nguoi Fula chu yeu ung ho phe đoi lap.
Vao ngay 26 thang 3 nam 2013, đang đoi lap đa rut lui khoi cac cuoc đam phan voi chinh phu, trong cuoc bau cu ngay 12 thang 5 sap toi. Phe đoi lap noi rang chinh phu đa khong ton trong ho, va khong giu bat ky loi hua nao ma ho đa hua hen.
Vao ngay 25 thang 3 nam 2014, To chuc Y te The gioi cho biet Bo Y te Guinea đa bao cao mot đot bung phat dich benh do vi rut Ebola o Guinea. Đot bung phat ban đau nay co tong cong 86 truong hop mac, trong đo co 59 truong hop tu vong. Đen ngay 28/5, co 281 truong hop mac, 186 truong hop tu vong. Nguoi ta tin rang truong hop đau tien la Emile Ouamouno, mot cau be 2 tuoi song o lang Meliandou. Ong lam benh vao ngay 2 thang 12 nam 2013 va mat vao ngay 6 thang 12. Vao ngay 18 thang 9 nam 2014, tam thanh vien cua mot nhom cham soc suc khoe giao duc Ebola đa bi sat hai boi dan lang o thi tran Womey. Tinh đen ngay 1 thang 11 nam 2015, đa co 3.810 ca nhiem va 2.536 ca tu vong o Guinea.
Vao thang 10 nam 2020, tong thong Alpha Conde đa thang cu tong thong. Conde nam quyen tu nam 2010 va ong đa tiep tuc nam quyen toi nhiem ky thu ba. Phe đoi lap đa khong chap nhan ket qua bau cu cua ong vi nhung cao buoc gian lan. Tong thong cho biet mot cuoc trung cau dan y ve hien phap vao thang 3 nam 2020 cho phep ong tranh cu bat chap gioi han hai nhiem ky.
Vao ngay 5 thang 9 nam 2021, trong mot cuoc đao chinh ro rang, Trung ta Mamady Doumbouya đa gianh quyen kiem soat truyen hinh nha nuoc va tuyen bo rang chinh phu cua Tong thong Alpha Conde đa bi giai tan va bien gioi cua Guinea bi đong cua, mot thong bao đuoc đua ra sau nhieu gio no sung du doi gan dinh tong thong.


Chinh tri Quoc gia nay la mot nuoc cong hoa. Tong thong do nhan dan truc tiep bau ra, vua la nguyen thu quoc gia vua la nguoi đung đau chinh phu. Quoc hoi đon vien la co quan lap phap cua đat nuoc nay, cac thanh vien cua Quoc hoi do nhan dan truc tiep bau ra. Nhanh tu phap đuoc đung đau boi Toa an Toi cao Guinea, toa an phuc tham cao nhat va cuoi cung trong ca nuoc.
Guinea la thanh vien cua nhieu to chuc quoc te, bao gom Lien minh Chau Phi, Co quan Cong đong noi tieng Phap, Ngan hang Phat trien Chau Phi, Cong đong Kinh te cac Quoc gia Tay Phi, Ngan hang The gioi, Ngan hang Phat trien Hoi giao, IMF va Lien Hop Quoc.


= Van hoa chinh tri =
Cuu Tong thong Alpha Conde co đuoc su ung ho tu nhom dan toc thu nhat va co dan so lon thu hai cua Guinea, Malinke. Nhom đoi lap Guinea co đuoc ung ho tu nhom sac toc Fula, nhung nguoi nay chiem khoang 45,9 phan tram dan so.


= Hanh phap =
Tong thong Guinea thuong đuoc bau theo phuong thuc pho thong đau phieu voi nhiem ky 5 nam; ung cu vien chien thang phai nhan đuoc đa so phieu bau đe đuoc bau lam tong thong. Tong thong quan ly Guinea, voi su ho tro tu mot hoi đong gom 25 bo truong dan su do ong chi đinh. Chinh phu quan ly đat nuoc thong qua tam khu vuc, 33 quan, hon 100 quan va nhieu huyen (đuoc goi la xa o Conakry va cac thanh pho va lang lon khac, hoac "mo đa" o noi đia). Cac chuc danh lanh đao cap huyen đuoc bau; tong thong bo nhiem cac quan chuc cho tat ca cac cap khac cua co quan hanh chinh voi muc đo tap trung cao.
Ke tu cuoc bau cu tong thong nam 2010, nguyen thu quoc gia la Alpha Conde. Tuy nhien, vi tri nguyen thu quoc gia cua Conde đa bi thach thuc boi vu đao chinh Guinea nam 2021.


= Lap phap =
Quoc hoi Guinea, co quan lap phap cua đat nuoc nay, đa khong hop tu nam 2008 đen nam 2013, khi no bi giai tan sau cuoc đao chinh quan su vao thang 12. Cac cuoc bau cu đa bi hoan nhieu lan ke tu nam 2007. Vao thang 4 nam 2012, Tong thong Conde đa hoan vo thoi han cac cuoc bau cu, voi ly do can đam bao rang cac cuoc bau cu nay "minh bach va dan chu".
Bau cu lap phap Guinean nam 2013 đuoc to chuc vao ngay 24 thang 9 nam 2013. Đang cua Tong thong Alpha Conde , Cuoc bieu tinh cua Nhan dan Guinea (RPG), đa gianh đuoc đa so ghe trong Quoc hoi Guinea, voi 53 tren 114 ghe. Cac đang đoi lap đa gianh đuoc tong cong 53 ghe, va cac nha lanh đao đoi lap đa to cao ket qua bau cu chinh thuc la gian lan.


= Đoi noi =
Ghi-ne theo the che Cong hoa Tong thong
Tong thong đuoc tranh cu nhieu lan. Ke tu nam 2003, nhiem ky cua Tong thong keo dai 7 nam.
Nam 1992, Guinee thuc hien che đo đa đang. Hien nay o Guinee co hon 40 đang phai, trong đo co cac đang chinh:

Đang Thong nhat va Tien bo (PUP)
Lien minh Tien bo va Đoi moi (UPR)
Lien minh vi tien bo cua Guinee (UPR)
Lien minh vi Nhan dan cua Guinee (UPG)
Đang Nhan dan Guinee (PPG)


= Đoi ngoai =

Trong nhung nam 1960, 1970 Guinee la mot trong nhung nuoc cach mang tien bo nhat chau Phi. Chinh quyen cua Tong thong Sekou Toure thuc hien chinh sach đoi ngoai tich cuc chong thuc dan, đe quoc, quan he huu nghi voi cac nuoc chau Phi tien bo va xa hoi chu nghia nen Ghi-ne co uy tin lon o chau Phi va tren the gioi. Nhung nam 80, do kho khan ve kinh te, phai dua vao vien tro cua phuong Tay, My va cac nuoc A Rap than My, chinh quyen Sekou Toure ngay cang co chieu huong nga sang My va phuong Tay. Sau khi Tong thong Lassana Conte len cam quyen, Guinee tuyen bo tiep tuc duy tri đuong loi đoi ngoai Khong lien ket nhung thuc chat than phuong Tay va đoi voi cac van đe quoc te lon Guinee thuong tranh bay to lap truong.
Guinee la thanh vien cua Phong trao khong lien ket, UN, AU, Francophonie, IMF, WB,...


= Quan đoi =
Luc luong vu trang cua Guinea đuoc chia thanh nam nhanh — quan, hai quan, khong quan, Luc luong hien binh quoc gia ban quan su va Luc luong Ve binh Cong hoa — ma cac thu linh bao cao voi Chu tich Hoi đong Tham muu truong, nguoi truc thuoc Bo truong Quoc phong. Ngoai ra, luc luong an ninh cua che đo bao gom Luc luong Canh sat Quoc gia (Surete Nationale). Luc luong Hien binh, chiu trach nhiem ve an ninh noi bo, co luc luong khoang vai nghin nguoi.
Quan đoi, voi khoang 15.000 nhan vien, cho đen nay la nhanh lon nhat cua cac luc luong vu trang. No chiu trach nhiem chinh trong viec bao ve bien gioi bang, an ninh cua cac vung lanh tho đuoc quan ly va bao ve loi ich quoc gia cua Guinea. Tong so linh khong quan khoang 700 nguoi. Trang bi cua luc luong nay bao gom mot so may bay chien đau va van tai co do Nga cung cap. Hai quan co khoang 900 nguoi va van hanh mot so tau tuan tra nho va sa lan.


= Nhan quyen =
Đong tinh luyen ai la bat hop phap o Guinea. Quan he đong gioi đuoc coi la mot đieu cam ky manh me va thu tuong nuoc nay đa tuyen bo vao nam 2010 rang ong khong coi xu huong tinh duc la mot quyen chinh đang cua con nguoi.
Guinea la mot trong nhung quoc gia co ty le cat bo phan sinh duc nu cao nhat the gioi theo Anastasia Gage, pho giao su tai Đai hoc Tulane va Ronan van Rossem, pho giao su tai Đai hoc Ghent. Viec cat bo phan sinh duc nu o Guinea đa đuoc thuc hien tren 98% phu nu, tinh đen nam 2009. O Guinea hau nhu tat ca cac nen van hoa, ton giao va sac toc đeu thuc hanh cat bo phan sinh duc nu. Đieu tra Nhan khau hoc va Suc khoe nam 2005 bao cao rang 96% phu nu đa trai qua viec cat xeo bo phan sinh duc cua minh. Khong ai truy to nhung nguoi thuc hien hanh vi nay.


Khu vuc va quan Guinee đuoc chia thanh 7 khu vuc hanh chinh va 33 quan.

Thu đo Conakry đuoc xep hang la mot khu vuc đac biet.


Đia ly Guinee nam o Tay Phi, ben bo Đai Tay Duong co chung bien gioi voi Guine-Bissau, Senegal, Mali, Bo Bien Nga, Liberia va Sierra Leone. Vung đong bang ven bien tiep giap voi khoi nui Fouta-Djalon. Vung cao nguyen phia Đong phan lon la cac đong co noi co thuong luu song Niger chay qua; phia Đong Nam la cac khoi nui cao co cac khu rung ram bao phu.


Kinh te Nam 1985, Guinee thuc hien cai cach kinh te theo huong đay manh qua trinh tu nhan hoa va chuyen sang co cau kinh te thi truong, nha nuoc chi quan ly cac nganh kinh te lon nhu nang luong, vien thong, khai khoang.
Hien Guinee đang co gang tim lai hinh anh va keu goi ho tro tu cac nha tai tro quoc te nhu Quy Tien te Quoc te (IMF), Ngan hang The gioi (WB), va cac nuoc tai tro... Trong nam 2008, đong Fanc Guinee giam gia manh do gia ca cac mat hang thiet yeu trong nuoc vuot qua muc tieu dung cua nguoi dan.

Nong nghiep: Nong nghiep chiem khoang hai phan ba luc luong lao đong. Guinee co khoang 9 trieu ha đat trong trot it chiu anh huong cua sa mac hoa, thuan loi cho phat trien nong nghiep. San pham chinh co ca phe, chuoi, lua, ngo, dua... Do chinh sach nong nghiep khong kich thich đuoc san xuat, nen san xuat nong nghiep cua Guinee khong phat trien. Hang nam Guinee phai nhap khau tu 150.000 đen 200.000 tan gao/nam. Guinee som thuc hien cai cach kinh te va tung buoc thuc hien cai cach chinh tri. Mac du Guinee la nuoc san xuat lua lon thu hai tai chau Phi sau Nigeria nhung san xuat van chua đu đap ung nhu cau trong nuoc. Voi dien tich canh tac la 450.000 ha, san luong trung binh nam la 800.000 tan thoc tuong đuong 533.000 tan gao, nuoc nay hien phai nhap khau 325.000 tan gao moi nam, tuc la tang 40% so voi cach đay 10 nam. Moi nguoi dan tieu thu gan 100 kg gao moi nam. Phan lon gao đia phuong đuoc tieu thu va kinh doanh duoi dang gao đo. Cac nuoc cung cap chinh la Indonesia, An Đo, Ai Cap va Viet Nam.
Cong nghiep: Guinee la nuoc giau tai nguyen khoang san. Guinee co tru luong bauxite 18 ti tan (chiem 1/2 tru luong the gioi, đung thu 2 the gioi ve san xuat bauxite), sat 13 ti tan, kim cuong 5 trieu carats... Khai thac bo xit la nganh cong nghiep chinh cua Guinee, san xuat 12 trieu tan/nam, ngoai ra con khai thac vang, kim cuong. Nganh khai thac mo chiem 70% gia tri xuat khau cua Guinee. Thoi gian gan đay, moi nam trung binh Guinee xuat khau khoang 1,5 ty USD gom cac mat hang bo xit, nhom, vang, kim cuong, ca phe, ca, san pham nong nghiep. Cac đoi tac xuat khau chinh gom An Đo, Tay Ban Nha, Nga, Đuc, Hoa Ky, Ireland, Phap va Ukraina. Guinee nhap khau cung khoang 1,5 ty USD moi nam gom san pham dau khi, kim loai, thiet bi van tai, det may, ngu coc va thuc pham khac. Cac đoi tac nhap khau chinh gom Trung Quoc, Phap, Ha Lan, Tay Ban Nha, Hoa Ky, Bi va An Đo.
GDP (thuc te): 10,64 ty USD (2009)
GDP binh quan (thuc te): 1100 USD (2009)
Tang tuong GDP: -2,5% (2009)
Co cau kinh te: nong nghiep 23,7%, cong nghiep 36,1%, dich vu 40,2%.


Galerie Giao thong van tai Dan so Dan so khoang 10, 057 trieu nguoi. Bao gom cac nhom sac toc: nguoi Peuhl 40%, Malinke 30%, Soussou 20%, cac bo toc nho 10%.
Ngon ngu chinh thuc cua Guinea la tieng Phap. Ngon ngu quan trong khac đuoc noi la tieng Pular (Fulfulde hoac Fulani), Maninka (Malinke), susu, Kissi, Kpelle, va Loma.


Ton giao Hoi giao la ton giao chiem đa so. Khoang 85% dan so la nguoi Hoi giao, trong khi 8% la Kito giao, va 7% giu niem tin duy linh truyen thong. Hoi giao Guinea noi chung la dong Sunni va Sufi; co rat it nguoi Hoi giao Shia o Guinea. Kito giao giao bao gom Cong giao La Ma, Anh giao, Baptist, Giao hoi Co Đoc Phuc Lam, va cac nhom Tin Lanh khac. Nhan chung Jehovah hien đang hoat đong trong ca nuoc va đuoc cong nhan boi Chinh phu. Co mot cong đong Baha'i nho. Co mot so luong nho cua nguoi Hindu, Phat giao va cac ton giao truyen thong cua Trung Quoc trong cong đong nguoi nuoc ngoai.


Quan đoi Luc luong vu trang Guinea đuoc chia thanh nam nhanh - luc quan, hai quan, khong quan, hien binh ban quan su va Canh sat. Ngoai ra, luc luong an ninh che đo bao gom Luc luong Canh sat Quoc gia (Surete). Đoi hien binh, chiu trach nhiem ve an ninh noi bo.
Luc quan, voi khoang 15.000 nguoi, đen nay la nhanh lon nhat cua luc luong vu trang. Chu yeu chiu trach nhiem bao ve bien gioi, an ninh cua vung lanh tho quan ly, va bao ve loi ich quoc gia Guinea. Luc luong khong quan tong so khoang 700 nguoi. Thiet bi cua luc luong bao gom mot so may bay chien đau cua Nga cung cap. Hai quan co khoang 900 nguoi va hoat đong voi mot so tau tuan tra nho va sa lan.


Y te Dich vu cham soc y te cua Guinee rat yeu kem (chi nhung nguoi giau moi đuoc tiep can đay đu). Khoang 1/2 so bac si sinh song o thu đo Conakry. Mot so trung tam y te đuoc mo ra o nong thon, cung cap dich vu cham soc co ban voi gia re. Suy dinh duong o tre em kha pho bien. Guinee co ti le tu vong tre so sinh vao loai kha cao tren the gioi.
Nam 2014, mot đot bung phat virus Ebola đa xay ra o Guinee. Vao đau thang 8 nam 2014, Guinee đa đong cua bien gioi cua minh voi Sierra Leone va Liberia đe giup ngan chan su lay lan cua virus. Mac du la noi khoi phat virus Ebola, nhung theo bao cao Guinea co so ca nhiem la 3.811 ca voi 2.543 truong hop tu vong, thap hon nhieu so voi 2 quoc gia lang gieng. Dich đuoc cong bo ket thuc ngay 1 thang 6 nam 2016, nhung đa tai phat tro lai vao thang 1 đen thang 2 nam 2021.
Cac truong hop đau tien nhiem HIV/AIDS đuoc bao cao vao nam 1986. Mac du muc đo nhiem AIDS thap hon so voi mot so quoc gia chau Phi khac, nhung đen nam 2005, To chuc Y te The gioi cho biet Guinee đang đoi mat voi can benh nay mot cach pho bien. Uoc tinh co khoang 170.000 nguoi lon va tre em bi nhiem can benh nay vao cuoi nam 2004. Su lay lan cua HIV/AIDS đuoc cho la do cac yeu to nhu giap voi cac quoc gia co ty le nguoi dan nhiem HIV/AIDS cao, đon nhan luong nguoi ty nan lon, v.v.
Ty le suy dinh duong o tre em cao va dich sot ret la nhung van đe nghiem trong tai Guinee.


Van hoa = Ngon ngu =
Tieng Phap la ngon ngu chinh thuc, cac tho ngu khac đuoc su dung rong rai.


= The thao =
Bong đa la mon the thao pho bien nhat o Guinea, đuoc đieu hanh boi Lien đoan bong đa Guine. Hiep hoi quan ly đoi tuyen bong đa quoc gia, cung nhu giai đau quoc gia. No đuoc thanh lap vao nam 1960 va la thanh vien cua FIFA nam 1962 va Lien đoan bong đa chau Phi nam 1963.


= Che đo đa the =
Che đo đa the thuong bi luat phap o Guinea cam nhung o mot vai đia phuong van con ton tai. UNICEF bao cao rang 53,4% phu nu Guinea trong đo tuoi 15–49 co hon nhan đa the.


Tham khao Đoc them Davidson, Basil. "Guinea, Past and Present" (yeu cau đang ky). History Today (June 1959) vol. 9, no. 6. pp. 392–398. Covers 1800 to 1959.


Lien ket ngoai Website chinh thuc (bang tieng Phap)
Guinea. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
Guinea from UCB Libraries GovPubs
Guinee tren DMOZ
Guinea profile from the BBC News
 Wikimedia Atlas cua Guinea
 Du lieu đia ly lien quan đen Guinee tai OpenStreetMap
Guinea 2008 Summary Trade Statistics