Thanh Thang (chu Han: 成湯; 1847 TCN - 1760 TCN), thuong đuoc goi la Thuong Thang (商湯), Vu Thang (武湯), Thien At (天乙), Đai At (大乙) hay Cao To At (高祖乙), la vi vua sang lap trieu đai nha Thuong trong lich su Trung Quoc. Ong tri vi tu nam 1790 TCN - 1760 TCN, khoang 30 nam; trong đo 17 nam la thu linh bo lac, 13 nam lam quan chu nha Thuong.
Ong noi tieng trong lich su la nguoi quan chu hien minh, đuoc su tro giup cua hai đai than Y Doan va Trong Huy, đa khoi binh lat đo Ha Kiet tan bao, nguoi cai tri cuoi cung cua nha Ha.
Nguoi đoi sau nguong mo cong tich su nghiep va đuc đo cua ong, cung voi Đai Vu va Chu Vu vuong hop xung lam Tam vuong (三王). Nguoi đoi đeu neu cao su nghiep cua nhung nguoi đa tao ra 3 trieu đai lon la nha Ha, nha Thuong va nha Chu. Tam vuong thuong đuoc hop xung voi Nghieu, Thuan đuoc goi chung la Nhi đe Tam vuong (二帝三王).


Ten goi va nguon goc Thuong Thang ho Tu (子), ten that la Ly (履), xuat than tu bo toc nguoi Thuong, co moi quan he voi Huu San. Bo toc nguoi Thuong sinh song o luu vuc ha luu song Hoang Ha, dong ho Thuong Thang đa nhieu đoi lam thu linh bo toc. To tien 14 đoi cua ong la Tu Tiet, co cong giup Đai Vu nha Ha tri thuy.
Mot trong nhung to tien khac cua ong đuoc xac đinh la At Ly (乙履), nguoi ket hon voi Gian Đich (簡狄), con gai cua Cao Tan thi (高辛氏). At Ly co mot nguoi con la Tiet, lam Tu đo cho Nghieu, đuoc bo nhiem lam chu hau cua vua nha Ha vi nhung đong gop cua ong cho nguoi dan.
Tiet→ Chieu Minh(昭明)→ Xuong Nhuoc(昌若) → Tao Ngu(曹圉)→ Tuong Tho(相土) → Minh(冥) → ? → Hoi → Thuong Giap Vi → Bao At(報乙) → Bao Binh(報丙) → Bao Đinh(報丁) → Chu Nham(主壬) → Chu Quy(主癸) → Thanh Thang


Cung co thuc luc Khi Thuong Thang len lam thu linh, bo toc Thuong co kinh te phat trien kha manh va la mot trong cac vuong quoc duoi quyen ba chu cua nha Ha trong 17 nam. Trong khi đo, trieu đinh nha Ha duoi quyen cua vua Kiet tan bao ngay cang mat long nguoi. Nhieu bo toc noi day chong lai. Thay nuoc Thuong cua Thanh Thang giau manh, Kiet so Thuong chong lai nen lenh trieu Thuong Thang đen kinh đo roi bat va giam cam ong o Ha Đai.
Sau mot thoi gian, Ha Kiet tha cho Thuong Thang, tha đe ong ve bo toc. Thuong Thang quyet tam phat trien luc luong đe lat đo su cai tri cua Ha Kiet.
Ong gianh đuoc su ung ho tu hon 40 vuong quoc nho hon. Thuong Thang cong nhan rang Kiet nguoc đai nguoi dan cua minh va su dung đieu nay đe thuyet phuc nhung nguoi khac. Trong 1 bai phat bieu, Thuong Thang noi rang tao ra su hon loan khong phai la đieu ong muon, nhung voi su tan bao cua Kiet, ong phai tuan theo thien menh va su dung co hoi nay đe lat đo Kiet. La mot loi the, ong chi ra rang tham chi cac tuong cua Kiet cung khong chap hanh menh lenh cua ong ta.
Vao nam thu 15 đoi vua Kiet, Thang doi đo tu đat Ly (履) sang đat Bac (亳). Tinh tu đoi to tien ong la Tiet đen đoi ong đa doi đo 8 lan trong 8 đoi. Viec thien đo sang đat Bac co tac dung lon giup đoi song xa hoi trong bo toc đuoc on đinh, đay manh phat trien nong nghiep. Trinh đo lam nghe nong cua bo toc Thuong kha cao, ong con cho nguoi sang giup bo toc Cat cay cay.
Sau đo, Thuong Thang chu trong thu dung nhan tai, sua sang noi chinh. Ong đa moi đuoc Y Doan ve giup cho minh. Su ky Tu Ma Thien neu ra nhung thuyet khac nhau ve viec Y Doan đen voi Thanh Thang. Co thuyet cho rang thoi đo co mot bo lac la Huu San ga con gai cho Thang, đi theo hau co mot nguoi hau la Y Doan. Thay Y Doan co tai, Thuong Thang lien cho lam huu tuong. Tuy nhien, Su ky cung dan thuyet khac cho rang, Y Doan la an si, Thanh Thang nghe tieng sai nguoi đen moi 5 lan, Y Doan moi nhan loi ra giup.
Sau đo, Thang con thu dung mot nguoi o bo lac khac đen la Trong Huy, cho lam ta tuong. Ong giao cho Y Doan va Trong Huy giup minh xu ly cong viec trong bo lac. Viec trong dung nhung nguoi ngoai bo lac trong chinh quyen cua ong đa pha vo thong le nhieu đoi chi bo hep quyen hanh trong tay nhung nguoi noi toc.
Trong mot thoi gian, Y Doan đa bo Thuong sang lam quan cho Ha Kiet, nhung sau đo thay Kiet hoang dam tan bao, khinh re chu hau nen Y Doan tro lai voi Thanh Thang. Thanh Thang van mot long kinh trong va trong dung Y Doan. Co y kien trong gioi su hoc Trung Quoc can cu vao Truc thu ki nien, mot cuon bien nien su co cua nuoc Nguy thoi Chien Quoc đuoc phat hien đoi Tay Tan cho rang: Y Doan thuc chat đuoc Thanh Thang cu sang lam gian điep ben nha Ha hai nam sau khi doi đo, loi dung su bat man cua nang Muoi Hy khi nang khong con đuoc Ha Kiet sung ai đe lay tin tuc ve tinh hinh Ha Kiet. Sau khi nam đuoc noi tinh nha Ha, Y Doan tro ve voi Thanh Thang sau 3 nam.


Lien minh chong Ha Đe lam yeu nha Ha, ong hinh thanh lien minh chong Ha Kiet tren mat tran ngoai giao. Trong khi ha Kiet đa co tieng tan bao, ong ra suc tuyen truyen ve đuong loi nhan đuc cua minh đe thu phuc long nguoi. Đong thoi, ong thi hanh chinh sach hon nhan đe lien ket voi cac bo lac khac. Bo lac cua Trong Huy tung phuc vu cho nha Ha nhung sau đo đa quay sang than voi Thuong hon. Sau mot thoi gian, nhieu bo lac mien ha luu song Hoang Ha đa lien minh voi Thuong đe chong Ha.
Trong nam thu 26 đoi vua Kiet, Thang chinh phuc nuoc On (温). Hai nam sau, Thang bi tan cong boi Con Ngo (昆吾) va nhieu nam chien tranh giua hai ben lien tuc no ra. Mac cho buoc lui nay, Thang tiep tuc mo rong tren nhieu mat tran, thu thap quan chu hau tai Canh Bac (景亳).
Sau khi co đuoc su ung ho cua nhieu bo toc khac, Thang bat đau thuc hien viec thanh tru cac bo toc con than voi nha Ha. Khi đo bo toc Cat o gan Bac đo van lien minh voi nha Ha, thu linh la Cat Ba la nguoi tan bao, khong giu le nghia. Sau vai lan dung le qua lai đe cho thien ha biet su nhan nai cua minh đoi voi Cat Ba nhung Cat Ba khong sua đoi, Thuong Thang ra quan diet Cat Ba.
Sau khi diet Cat Ba, ong con ra quan thuc hien 10 cuoc chinh phat khac voi cac bo lac la vay canh cua Ha Kiet nhu Binh Chuong Vi, Con Ngo, Mat Tu (密須), Hoat (韋), Pham (顧). Trong khi đo Ha Kiet van say me tuu sac, khong quan tam toi chinh su. Cung trong thoi gian nay, nha su ho Chung Co (终古) cua Kiet bo Ha sang Thuong.


Tieu diet nha Ha Theo ke sach cua Y Doan, Thuong Thang bat đau khieu chien voi nha Ha. Ong bo khong nop cong cho Ha Kiet. Ha Kiet noi gian đieu đong binh ma 9 bo toc phia đong truoc sau đanh vao bo lac Thuong. Ong ben sai nguoi đen nop cong. Thay Thang thuan phuc, Kiet lai bang long cho lui quan.
Thang tranh thu thoi gian tim cach lien minh va chia re 9 bo toc giup quan cho Ha Kiet. Sang nam sau, ong lai bo cong nap. Ha Kiet lai to chuc hoi cac bo lac phu thuoc o Huu Nhung đanh Thuong, nhung lan nay cac bo lac khong nghe theo. Bo lac Man len tieng phan đoi truoc tien. Ha Kiet noi gian ben mang quan đanh Man truoc. Nhan dan phai phuc dich cho cuoc chien nang ne cang oan han Kiet hon truoc.
Thay Kiet bi sa lay vao cuoc chien voi toc Man, Thang quyet đinh ra quan diet Ha. Ong bo cao cac toi trang cua Ha Kiet cho thien ha biet va đe khich le moi nguoi, ong ban bo loi đong vien con đuoc bao luu trong sach Thuong thu:

Nam 1773 TCN, Thuong Thang quyet chien voi Ha Kiet tai Minh Đieu (鳴條) trong mot con bao set, ket qua la quan Ha đai bai. Kiet tron thoat va chay đen thuoc quoc trung thanh cuoi cung cua Ha la Tam Tong (三朡). Quan cua Thang do tuong Mau Tu (戊子) chi huy truy đuoi Kiet đen nuoc Thanh (郕) va bat giu ong ta o Tieu Mon (焦門), khien nha Ha cham dut tu đo. Sau đo Ha Kiet bi đay ra Nam Sao (南巢)  va cuoi cung chet vi benh.


Tri vi Sau khi nghe Y Doan bao cao tinh hinh cac chu hau đa quy phuc, Thuong Thang tro ve đat Thai Quyen, sai Trong Huy lam ban cao menh bo cao viec diet Ha va khuyen nhan dan chu trong viec cay cay. Ong chinh thuc len ngoi vua, lap ra nha Thuong. Thanh Thang on đinh lai xa hoi sau thoi ky chien tranh, tien hanh giam thue va cac nghia vu quan su cua binh linh. Anh huong cua ong lan rong đen song Hoang Ha, va nhieu bo lac xa xoi heo lanh, chang han cac toc nguoi Đe (Thi) (氐), nguoi Khuong (羌) o xa cung đen tien cong va xung than. Ong cung chon An Duong la thu đo moi cua Trung Quoc.
Thanh Thang cho xay dung mot cung đien goi la Ha Xa (夏社) đe ghi nho nha Ha.
Trong nam đau tien cua trieu đai cua ong, co nhung đot han han. Thang đa ra lenh đuc cac đong tien vang va phan phoi cho cac gia đinh ngheo bi buoc phai ban con cua ho vi han han. Ong du đinh đe ho su dung tien nay đe mua con cua ho lai.
Trong nam thu 9 cua trieu đai cua ong, ong chuyen Cuu đinh lam ra boi Ha Vu đen cung đien cua nha Thuong.


Qua đoi Nam 1760 TCN, Thuong Thang qua đoi, khoang 87 tuoi. Ong lam truong toc Thuong tu nam 1790 TCN, chinh thuc lam vua thay nha Ha tu nam 1773 TCN, o ngoi đuoc 13 nam. Trieu đai nha Thuong do ong sang lap ton tai đuoc 644 nam, lau thu hai trong lich su Trung Quoc (sau nha Chu).
Do con truong Thanh Thang la Thai Đinh (太丁) mat som nen con thu cua ong la Ngoai Binh (外丙) len noi ngoi.


Gia quyen The thiep :
Vuong hau Cao Ti Binh (高妣丙) , Huu San thi. Trong so cac vuong hau đuoc lap thoi nha Thuong , ba la nguoi duy nhat đuoc nguoi Chu te tu.
Thu phi Ti Giap (妣甲) , sinh Ngoai Binh.
Con :
Thai Đinh
Ngoai Binh


Xem them Nha Ha
Nha Thuong
Vua Kiet nha Ha
Y Doan


Tham khao Su ky Tu Ma Thien - Nhung đieu chua biet, Bui Hanh Can va Viet Anh dich (2007), Nha xuat ban Van hoa thong tin, cac thien:
An ban ky
Ha ban ky
Chu Muc, Tran Tham chu bien (2003), 365 truyen co su chon loc Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien
Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Doan Thang, Ngo Trau Cuong, Thai Thanh (1998), Co su Quynh Lam, Nha xuat ban Thanh Hoa


Chu thich