Kawabata Yasunari (tieng Nhat: 川端 康成, かわはた やすなり; 14 thang 6 nam 1899 – 16 thang 4 nam 1972) la tieu thuyet gia nguoi Nhat đau tien va nguoi chau A thu ba, sau Rabindranath Tagore (An Đo nam 1913) va Shmuel Yosef Agnon (Israel nam 1966), đoat Giai Nobel Van hoc nam 1968, đung dip ky niem 100 nam hien đai hoa van hoc Nhat Ban tinh tu cuoc Duy Tan cua Minh Tri Thien Hoang nam 1868.
Nhung sang tac van chuong, nhung tieu luan my hoc va phe binh van hoc cua Kawabata Yasunari, qua thoi gian van luon đem lai hap luc manh me đoi voi nhieu nha phuong Đong hoc tren khap cac chau luc co suc loi cuon rong rai đoc gia tren the gioi, phan anh nhieu phuong dien cua van hoa Nhat cung nhu nhung rung cam đay đam me ma tinh te cua tam hon Nhat.


Tieu su Kawabata sinh o Osaka, mo coi tu nam len 2, tu đo cau be va chi song cung ong ba ngoai. Khi cau len 7 thi ba ngoai qua đoi, len 9 thi mat chi, đuoc 14 tuoi thi mat ca ong ngoai, cau phai ve Tokyo song voi gia đinh nguoi di.
Đua tre om yeu lai coi cut Kawabata chi con biet tua minh vao nang luc sang tao, phong kin vet thuong tam hon cua minh bang cuoc tim kiem me mai cai đep trong cuoc đoi. Tuy nhien vao thang 1 nam 1916, ong chuyen đen mot truong noi tru gan truong trung hoc co so ma truoc đay ong đi lai bang tau hoa. Qua nhieu tac pham cua Kawabata, cam giac xa cach trong cuoc song cua ong đuoc the hien. Kawabata thuong tao an tuong rang cac nhan vat cua minh đa xay dung mot buc tuong xung quanh đe tu co lap ho. Trong mot tac pham đuoc xuat ban nam 1934, Kawabata đa viet: "Toi cam thay nam tay mot nguoi phu nu theo nghia lang man[...] Toi co phai la nguoi đan ong hanh phuc đang đe thuong hai khong?". That vay, đieu nay khong can phai hieu theo nghia đen, nhung no cho thay loai cam xuc bat an ma Kawabata cam thay, đac la qua moi tinh hoi con tre o tuoi đoi muoi, Kawabata lai đanh mat mot nguoi ma ong het long yeu thuong, mot thieu nu ong goi la Chiyo. Ba nay co le ten that la Hatsuyo Ito, nu phuc vu tai mot quan ca phe. Ong đa cung nang hua hon nhung khi moi viec chuan bi xong, nang bat ngo tu hon, khong mot loi giai thich. Kaori Kawabata, con re nha van, noi nhung la thu moi tim thay giup giai thich ro hon mot đoan nhat ky chua tung cong bo cua Kawabata, viet ngay 20 thang 11 nam 1923. Tieu thuyet gia viet rang, o Saihoji, ngoi đen noi Ito song, co bi mot thay tu cuong buc. Voi mac cam khong con trinh trang, Ito cam thay minh khong the nao lam vo Kawabata, Kaori Kawabata nhan đinh. Sau khi chia tay Kawabata, Ito tro lai nghe phuc vu ban, ket hon voi mot nguoi chu quan ca phe, tai hon va sinh con. Ba qua đoi thang 2 nam 1951.

"Khong bao gio toi trut đuoc am anh rang minh la mot nguoi lang thang u sau. Luon luon mo mong tuy rang chang bao gio chim đam hoan toan trong mo, ma van luon tinh thuc giua khi mo..."
Sau khi tot nghiep trung hoc co so vao thang 3 nam 1917, Kawabata chuyen đen Tokyo ngay truoc ky sinh nhat 18 cua minh. Kawabata hy vong se vuot qua cac ky thi cua Dai-ichi Koto-gakko (truong trung hoc đe nhat cap), duoi su chi đao cua Đai hoc Hoang gia Tokyo. Ong thanh cong trong ki thi cung nam va nhap Khoa Nhan van voi chuyen nganh tieng Anh vao thang 7 nam 1920. Luc nay mot Kawabata tre tuoi, đa say me tac pham cua Rabindranath Tagore.
Kawabata tot nghiep nam 1924, vao thoi điem đo ong đa thu hut su chu y cua Kikuji kan va cac nha bien tap noi tieng khac thong qua cac bai đang cua ong cho tap chi van hoc cua kikuji, bungei shunju. Kawabata thuong phan anh tu chinh cuoc song thoi tho au va tuoi tre cua ong. Cai co đon ay bat đau voi tap Nhat ky tuoi muoi sau. Khi no đuoc xuat ban vao nam 1925, tac pham đau tay nay co le đa đuoc viet lai du trong đo, an tuong cua mot thieu nien truoc cai chet cua nguoi than (ong ngoai) van con ro net. Nhung ngay cuoi cung khon kho cua mot nguoi gia yeu mu loa, cuoc song co đoc cua mot thieu nien nho be đoi dien voi sinh ly tu biet đuoc the hien chan thuc.
Hoi nho, Kawabata van mo uoc ve tranh. Nhung đen tuoi muoi lam, ong cam thay minh co tai viet hon la ve, nen quyet đinh chon con đuong van chuong. Do đo ma trong van xuoi Kawabata, nhung phong canh thien nhien va the gioi tam hon khong ngot mo ra truoc mat ta nhung mau sac tinh te.
Ben canh viet van, Kawabata con lam phong vien cho mot so to bao ma đang chu y nhat la to Mainichi Shimbun o Osaka va Tokyo. Mac du đa tu choi tham gia vao su hang hai quan phiet trong Chien tranh the gioi thu hai, ong cung tho o voi nhung cai cach chinh tri cua Nhat Ban sau chien tranh, nhung ro rang chien tranh la mot trong nhung anh huong quan trong nhat đoi voi ong (cung voi cai chet cua ca gia đinh khi ong con tre); mot thoi gian ngan sau đo ong noi rang ke tu đo ong chi con kha nang viet nhung tac pham bi ca ma thoi.

Khi van con la sinh vien đai hoc, Kawabata đa thanh lap lai tap chi van hoc shin-shicho cua Đai hoc Tokyo ("Tan trieu tu tuong"), đa khong ton tai qua bon nam. Tai đay, ong đa xuat ban truyen ngan đau tien cua minh "shokonsai ikkei" ("mot goc nhin tu le hoi Yasukuni") vao nam 1921. Trong thoi gian đai hoc, ong chuyen khoa sang Van hoc Nhat Ban va viet mot luan van tot nghiep cua minh co tua đe "Mot lich su ngan cua tieu thuyet Nhat Ban". Ong tot nghiep đai hoc vao thang 3 nam 1924.


Van nghiep Tho ca va truyen ngan cua Kawabata đuoc an hanh ngay tu luc ong con la hoc sinh trung hoc. Tinh yeu tho ca tham đuom trong tung trang van cua ong, đac biet voi loai truyen rat ngan ma ong goi la truyen ngan trong long ban tay, loai truyen ma ong luon thich viet trong suot cuoc đoi minh, nhu ong giai thich: "Tuoi tre trong đoi nhieu nha van thuong danh cho tho ca; con toi, thay vi tho ca, toi viet nhung tac pham nho goi la truyen ngan trong long ban tay... Hon tho nhung ngay tre tuoi cua toi song sot trong nhung cau chuyen ay..."
Vao Đai hoc Tokyo, Kawabata nghien cuu ca van hoc Anh lan van hoc Nhat. Ong say me tho van co đien dan toc nhu Truyen ke Genji cua Murasaki Shikibu, Sach goi đau cua Sein Shonagon lan cac tac gia hien đai Tay phuong nhu Marcel Proust, James Joyce...
Khi con la sinh vien ong đa cung voi Yokomitsu Riichi lap ra to Van nghe thoi đai (Bungei jidai) lam co quan ngon luan cho truong phai van hoc tan cam giac (shinkankaku-ha) nham thuc hien mot "cuoc cach mang van hoc đoi đau voi lan song van hoc cach mang đuong thoi". Chon con đuong rieng cho minh, Kawabata tu bach: "Toi đa tiep nhan nong nhiet van chuong Tay phuong hien đai va toi cung đa thu bat chuoc no, nhung chu yeu toi la mot nguoi Đong phuong va suot muoi lam nam qua toi chua tung đanh mat phong cach ay cua minh."

Mot thoi gian ngan sau khi tot nghiep, ong bat đau đuoc cong nhan nho mot so truyen ngan, va đuoc khen ngoi voi truyen Vu nu xu Izu (伊豆の踊り子) nam 1926, noi ve nhung quyen ru moi chom cua tinh yeu tuoi tre. Cac tac pham sau nay cua ong se đi vao nhung chu đe tinh yeu tuong tu. Cac nhan vat cua ong thuong la cac co gai rat đep va tre, ong luon huong đen mot ve đep ven toan, ong cung la nguoi ton sung ve đep mong manh va luon su dung ngon ngu đay hinh anh u an ve cuoc song thien nhien va so phan con nguoi.
Nam 1933, Kawabata phan đoi viec bat giu, tra tan nha van canh ta tre tuoi Kobayashi Takiji o Tokyo boi canh sat chinh tri đac biet Tokko (特別投稿警察; Tokubetsu Koto Keisatsu).
Xu tuyet (雪国; Yuki kuni), tieu thuyet đau tien cua Kawabata, đuoc bat đau nam 1934, đang nhieu ky tu 1935 đen 1937, va chi hoan tat nam 1947. Chuyen tinh giua mot tay choi tu Tokyo va mot nang ca ky (geisha) tinh le dien ra tai mot thi tran xa xoi đau đo phia tay rang Alps Nhat Ban (day nui chia đoi đao Honshu). Ve đep cua tuyet, cua cac mua, cua nguoi nu hoa quyen tren tung trang sach, đep nhu tho, đua tac pham ngay lap tuc tro thanh kinh đien, va nhu loi Edward G. Seidensticker, "co le la kiet tac cua Kawabata", đa đua Kawabata vao so nhung nha van hang đau nuoc Nhat.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, ong tiep tuc thanh cong voi nhung tieu thuyet nhu Ngan canh hac (千羽鶴, mot chuyen tinh bat hanh trong khung canh tra đao), Tieng ren cua nui (山の音), Nguoi đep say ngu (眠れる美女) va Cai đep va noi buon (美しさと哀しみと, tieu thuyet cuoi cung cua ong, lai mot cau chuyen đam me voi ket cuoc buon).
Ban than Kawabata cho rang tac pham hay nhat cua minh la Danh thu co vay (名人, 1951), truyen ngan nay tuong phan ro ret voi nhung tac pham khac. Truyen ke lai (co hu cau them) mot van co vay nam 1938, ma ong đa tuong thuat cho bao Mainichi. Đo la van co cuoi cung cua danh thu Shusai, ong nay đa thua nguoi thach đau tre hon minh, roi qua đoi mot nam sau. Mac du truyen co ve hoi hot, chi la thuat lai mot cuoc đau tranh len đen đinh điem, mot so đoc gia cho rang đo la an du that bai cua Nhat Ban trong Chien tranh the gioi thu hai, so khac lai coi la cuoc đau tranh giua truyen thong va hien đai.
Nam 1968, Kawabata đuoc trao tang giai Nobel voi loi ca ngoi cua Vien Han lam Thuy Đien: "Ong la nguoi ton vinh cai đep hu ao va hinh anh u uan cua hien huu trong đoi song thien nhien va trong đinh menh con nguoi" (dien van cua tien si Anders Usterling trong le trao giai).
La chu tich Hoi Van But Nhat Ban trong nhieu nam sau chien tranh, Kawabata đa thuc đay viec dich van hoc Nhat sang tieng Anh va cac thu tieng phuong tay khac.


Giai thuong La chu tich cua PEN Nhat Ban trong nhieu nam sau chien tranh(1948-1965),Kawabata la đong luc thuc đay viec dich van hoc Nhat Ban sang tieng Anh va cac ngon ngu phuong Tay khac.Ong đuoc tang Huan chuong Nghe va van hoc Phap vao nam 1960,va Huan chuong Van hoa Nhat Ban vao nam sau.


Cai chet Kabata tu sat vao nam 1972 tu tu bang khi đot trong mot can phong o Hayama,Kamakura.Nhieu gia thuyet đa đuoc đua ra,nao la suc khoe kem,nao la moi tinh bi cam đoan,nao la cu soc do vu tu cua ban ong, nha van Mishima Yukio nam 1970. Tuy nhien khac voi Mishima, Kawabata khong đe lai thu tuyet menh, va vi trong tac pham ong khong goi y gi, đen nay khong ai biet nguyen nhan thuc su.


Mot so tac pham chinh Le chieu hon, truyen ngan (Shokonsai ikkei, 1921)
Vu nu Izu (伊豆の踊り子 Izu no Odoriko 1926)
Hong đoan Asakusa (Asakusa Kurerai dan, 1930)
Thuy tinh huyen tuong (Suisho genso, 1931)
Cam thu (Kinju, 1933)
Xu tuyet (雪国 Yukiguni, 1935-37, 1947)
Ngan canh hac (千羽鶴 Sembazuru, 1949-52)
Danh thu co vay (名人 Meijin, 1951-54)
Tieng ren cua nui (山の音 Yama no Oto, 1949-54)
Ho (Mizuumi, 1955)
Nguoi đep say ngu (眠れる美女 Nemueru bijo, 1961)
Co đo (古都 Koto, 1962)
Đep va buon (美しさと哀しみと Utsukushisa to Kanashimi to, 1964)
Canh tay, truyen ngan (1965)
Toi o đat Phu Tang xinh đep, dien tu nhan giai Nobel (Utsukushii Nihon no watakushi, 1968)
Toc dai (Kani wa Nagaku, 1970)
Truyen ngan trong long ban tay (掌の小説 Tenohira no shosetsu, 1971)


= Cac ban dich tieng Viet =
伊豆の踊り子 (Izu no Odoriko) :
Co đao mien Izu, Vu Thu Thanh trich dich, Tap chi Van, so 140, so đac biet ve Yasunari Kawabata, Sai Gon, 15/10/1969
Vu nu Izu, Thai Ha dich, Nha xuat ban Đa Nang, 1986
Vu nu Izu, Huyen Khong dich, Trinh Bay, Sai Gon 1969.
Vu nu Izu, Nguyen Luong Hai Khoi dich.
雪国 (Yukiguni):
Xu tuyet, Vu Thu Thanh trich dich, Tap chi Van, so 122, chu đe "Mua đong", Sai Gon, 15/01/1969
Xu tuyet, Chu Viet dich, Trinh Bay xuat ban, Sai Gon, 1969
Vung bang tuyet, Giang Ha Vy dich, Nha xuat ban Mui Ca Mau, 1988
Xu tuyet, Ngo Van Phu va Vu Đinh Binh dich, Nha xuat ban Hoi nha van, Ha Noi, 1995
Xu tuyet, Lam Anh dich, IPM va Nha xuat ban Hong Đuc, 2018
千羽鶴 (Sembazuru):
Ngan canh hac, Vu Thu Thanh trich dich, Tap chi Van, so 140, so đac biet ve Yasunari Kawabata, Sai Gon, 15/10/1969
Ngan canh hac, Trung Duong dich, Trinh Bay xuat ban, Sai Gon, 1969
Rap ron canh hac, Nguyen Tuong Minh dich, Song Thao, Sai Gon, 1970, 1974
Ngan canh hac, Tuan Minh dich, Song Moi, Sai Gon, 1972
Ngan canh hac, Giang Ha Vi dich, Nha xuat ban Tong hop Kien Giang, 1988
Ngan canh hac, An Nhien dich, IPM va Nha xuat ban Hong Đuc, 2020
山の音 (Yama no Oto):
Tieng nui ren, Vu Thu Thanh trich dich, Tap chi Van, so 140, so đac biet ve Yasunari Kawabata, Sai Gon, 15/10/1969
Tieng ren cua nui, Ngo Quy Giang dich, Nha xuat ban Thanh Nien, Ha Noi, 1989
Tieng nui, Uyen Thiem dich,  Cong ty Co phan Van hoa va Truyen thong Nha Nam va Nha xuat ban Ha Noi, 2022
眠れる美女 (Nemueru bijo):
Nguoi đep say ngu, Vu Đinh Phong dich, Nha xuat ban Van hoc, Ha Noi, 1999
Nguoi đep ngu me, Que Son dich, Nha xuat ban Thoi Đai, Ha Noi, 2010
Nhung nguoi đep say ngu, Uyen Thiem dich, Cong ty Co phan Van hoa va Truyen thong Nha Nam va Nha xuat ban Hoi nha van, 2019
古都 (Koto):
Co đo, Thai Van Hieu dich, Nha xuat ban Hai Phong, 1988
美しさと哀しみと (Utsukushisa to Kanashimi to):
Đep va buon, Mai Kim Ngoc dich, Nha xuat ban Van hoa Sai Gon, 2009
みつうみ (Mizuumi):
Ho, Uyen Thiem dich, Cong ty Co phan Van hoa va Truyen thong Nha Nam va Nha xuat ban Van hoc, 2016
Tanpopo
Bo cong anh, An Nhien dich, Cong ty co phan Van hoa Huy Hoang va NXB Thanh Nien, 2023.
Truyen ngan trong long ban tay, nhieu dich gia
Tuyen tap tac pham Yasunari Kawabata, tap hop 6 truyen ngan; 46 truyen 'trong long ban tay' va 6 tieu thuyet, Nha xuat ban Lao đong, H. 2005
Tuyen tap Kawabata - Truyen ngan, Nguyen Nam Tran dich, Cong ty co phan Sach Tao Đan va NXB Hoi nha van, 2023.
Tuyen tap Kawabata - Truyen ngan trong long ban tay, Nguyen Nam Tran dich, Tao Đan va NXB Hoi nha van, 2023.
Tuyen tap Kawabata - Hoi uc - Tieu luan - Thu tu, Nguyen Nam Tran dich, Tao Đan va NXB Hoi nha van, 2024.
Dien tu Nobel van chuong 1968:
Đat Phu Tang, cai đep va toi, Cao Ngoc Phuong dich, La Boi xuat ban, Sai Gon, 1969
Toi thuoc ve ve đep Nhat Ban trong "phan I: Van chuong quan niem va tu tuong", sach Nhung bac thay van chuong the gioi – tu tuong va quan niem, Nha xuat ban Van hoc, H. 1995
Sinh ra tu ve đep Nhat Ban, Đoan Tu Huyen dich tu ban tieng Nga Красотой Японии рожденный cua T. P. Grigorievich, đang tren Talawas thang 8/2005


Đoc them Tap chi Van, so 140, so đac biet ve Kawabata, Sai Gon, ngay 15 thang 10 nam 1969
N.T.Fedorenko, "Kawabata - Con mat nhin thau cai đep" (1974), Thai Ha dich, tap chi Van hoc nuoc ngoai, so 4/1999
Luu Đuc Trung, Yasunari Kawabata cuoc đoi va tac pham, Nha xuat ban Giao duc, Ha Noi, 1997
Nhat Chieu, "The gioi Kawabata Yasunari (hay la cai đep: hinh va bong)", tap chi Nghien cuu Van hoc, Vien Van hoc, so 3/2000.
Tuyen tap Van chuong 6 - Đoc Kawabata, Nha xuat ban Thanh Nien, Ha Noi, 2000
Khuong Viet Ha, "My hoc Kawabata Yasunari", tap chi Nghien cuu Van hoc, Vien Van hoc, so 6/2006.
Hoang Long, "Nhung đac điem thi phap cua truyen ngan trong long ban tay", Yasunari Kawabata, Tuyen tap tac pham, Nha xuat ban Lao đong va Trung tam Van hoa Ngon ngu Đong Tay, Ha Noi, 2006.
Đao Thi Thu Hang, Van hoa Nhat Ban va Yasunari Kawabata, Nha xuat ban Giao duc, Ha Noi, 2007


Tham khao Lien ket ngoai Tieng Viet:

Sinh ra tu ve đep Nhat Ban, Dien tu Nobel van chuong 1968
Đep va buon, ban dich tieng Viet cua Mai Kim Ngoc
Tieu su Kawabata
Tieng Anh:

Hanami Web - Kawabata Yasunari
Trang web giai Nobel nam 1968
Yasunari Kawabata Luu tru ngay 4 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine, trang web cua nguoi ham mo