Cong đong mang (viet tat: CĐM), hay con đuoc goi la cong đong truc tuyen hoac cong đong Internet, la mot cong đong ao co cac thanh vien tuong tac voi nhau chu yeu thong qua Internet. Đoi voi nhieu nguoi, cac cong đong truc tuyen mang lai cam giac cua mot ngoi nha chung, mot "gia đinh gom nhung nguoi ban vo hinh" . Nhung nguoi muon tro thanh mot phan cua cong đong truc tuyen thuong phai tro thanh thanh vien thong qua mot trang web cu the va nho đo co đuoc quyen truy cap vao noi dung hoac lien ket cu the. Mot cong đong truc tuyen co the hoat đong nhu mot he thong thong tin, noi cac thanh vien co the đang bai, nhan xet ve cac cuoc thao luan, đua ra loi khuyen hoac cong tac cung nguoi khac. Thong thuong, moi nguoi giao tiep thong qua cac trang mang xa hoi, phong tro chuyen, dien đan, danh sach email va chu đe thao luan. Moi nguoi cung co the tham gia cong đong truc tuyen thong qua cac tro choi video, blog va the gioi ao. Su gia tang pho bien cua cac trang Web 2.0 đa cho phep giao tiep va ket noi tai thoi điem thuc te de dang hon voi nhung nguoi khac va tao đieu kien cho viec gioi thieu nhung cach thuc moi đe trao đoi thong tin.
Mot đinh nghia hoc thuat ve cong đong truc tuyen la: "mot cong đong ao đuoc đinh nghia la tap hop cua cac ca nhan hoac đoi tac kinh doanh tuong tac xung quanh loi ich chung, trong đo tuong tac it nhat đuoc ho tro hoac qua trung gian boi cong nghe (hoac ca hai) va đuoc dan dat boi mot so giao thuc hoac đinh muc ".


Danh muc Mot cong đong khong phai la mot khai niem xa la. Tren đien thoai, trong đai phat thanh va trong the gioi truc tuyen, cac tuong tac xa hoi khong con phai dua tren su gan gui; thay vao đo no co the xay ra voi bat cu ai o bat cu đau. Nhung nghien cuu ve cong đong đa phai thich nghi cung voi su phat trien cong nghe moi. Nhieu nha nghien cuu đa su dung dan toc hoc đe co gang hieu moi nguoi lam gi trong khong gian truc tuyen, cach ho the hien, đieu gi thuc đay ho, cach ho tu quan ly, đieu gi thu hut ho va tai sao mot so nguoi thich quan sat hon la tham gia. Cac cong đong truc tuyen co the xoay quanh mot so thich chung va đuoc trai rong tren nhieu trang web.
Mot so dau hieu cua cac cong đong truc tuyen la:

Noi dung (content): bai viet, thong tin va tin tuc ve mot chu đe đuoc quan tam boi mot nhom nguoi.
Dien đan (forum) hoac nhom tin tuc va email: đe cac thanh vien trong cong đong co the giao tiep voi nhau.
Tro chuyen va nhan tin tuc thoi: đe cac thanh vien trong cong đong co the lien lac ngay lap tuc voi nhau nhieu hon tai cac phong chat truc tuyen.


= Phat trien =
Co mot tap hop cac gia tri đuoc goi la netiquette (hoac le nghi tren Internet - Internet etiquette) đe đanh gia khi cong đong truc tuyen phat trien. Mot so gia tri nay bao gom: co hoi, giao duc, van hoa, dan chu, dich vu con nguoi, binh đang trong nen kinh te, thong tin, tinh ben vung va truyen thong. Muc đich cua cong đong truc tuyen la đe phuc vu nhu mot nen tang chung cho nhung nguoi co cung so thich.
Cac cong đong truc tuyen co the đuoc su dung đe xay dung ke hoach nham theo doi cac su kien nhu cac cuoc gap go sap toi hoac cac su kien the thao. Chung hinh thanh xung quanh cac hoat đong va so thich. Nhieu cong đong truc tuyen lien quan đen cham soc suc khoe giup thong bao, tu van va ho tro benh nhan va gia đinh ho. Sinh vien co the tham gia cac lop hoc truc tuyen va ho co the giao tiep voi cac giao su va đong nghiep cua ho tren mang. Cac doanh nghiep cung đa bat đau su dung cac cong đong truc tuyen đe lien lac voi khach hang ve san pham va dich vu cua ho, cung nhu đe chia se thong tin ve doanh nghiep. Cac cong đong truc tuyen khac cho phep nhieu chuyen gia đen voi nhau đe chia se suy nghi, y tuong va gia thuyet.
Fandom (cong đong nguoi ham mo) la mot vi du ve nhung gi cong đong truc tuyen co the phat trien thanh. Cac cong đong truc tuyen đa phat trien anh huong trong viec "đinh hinh cac hien tuong xung quanh ma ho to chuc" theo cong trinh cua Nancy K. Baym.  Co noi rang: "Hon bat ky linh vuc thuong mai nao khac, nganh van hoa pho bien dua vao cac cong đong truc tuyen đe cong khai va cung cap loi cam ket chung thuc cho cac san pham cua ho." Suc manh cua suc manh cong đong truc tuyen đuoc the hien qua buoi ra mat phan 3 cua Sherlock cua BBC. Hoat đong truc tuyen cua nguoi ham mo duong nhu đa co mot anh huong đang chu y đen cot truyen va huong cua tap mo man mua giai. Mark Lawson cua The Guardian ke lai cach nguoi ham mo, o mot muc đo nao đo, chi đao ket qua cua cac su kien trong tap phim. Ong noi rang "Sherlock luon la mot trong nhung chuong trinh đuoc nhan biet tren nhieu trang mang nhat, la mot trong so nhung chuong trinh đau tien tim thay mot cach thoa man nguoi ham mo ve viec the hien cuoc tro chuyen đien tu tren man hinh."
Cac cuoc thao luan - noi cac thanh vien co the đang phan hoi cua ho la đieu can thiet cho su phat trien cua mot cong đong truc tuyen.  Cac cong đong truc tuyen co the khuyen khich cac ca nhan lien ket voi nhau đe day va hoc hoi lan nhau. Ho co the khuyen khich nguoi hoc thao luan va tim hieu ve cac van đe/ tinh huong trong the gioi thuc cung nhu tap trung vao nhung thu nhu lam viec nhom, suy nghi hop tac va kinh nghiem ca nhan.


= Blogs =
Blogging lien quan đen mot trang web đuoc cap nhat theo thu tu thoi gian đao nguoc ve chu đe hoac cuoc song cua mot nguoi. Co nhieu loai blog khac nhau bao gom ca Microblogging, trong đo luong thong tin cua mot yeu to nho hon nhu tren trang mang xa hoi pho bien Twitter va Liveblogging khi mot su kien đang dien ra trong thoi gian thuc, đieu nay đa đuoc su dung đe cap nhat truc tiep cac cau chuyen quan trong tren toan the gioi trong đo co mot nguoi dung Twitter vo tinh viet blog truc tiep ve cuoc đot kich đa giet chet Osama bin Laden.
Su de dang va thuan tien cua viec viet blog đa cho phep su phat trien cua no voi cac nen tang nhu Twitter va Tumblr ket hop phuong tien truyen thong xa hoi va viet blog cung voi cac giai phap khac nhu WordPress cho phep luu tru noi dung tren may chu cua chinh ho hoac cho nguoi dung tai xuong va cai đat phan mem tren chung may chu rieng noi nguoi dung thuc hien sua đoi co the đuoc them vao. Đieu nay đa tro nen pho bien đen muc vao thang 10 nam 2014, 23,1% trong so 10 trieu trang web hang đau đuoc luu tru hoac hoat đong tren WordPress.


= Bang thong bao (bulletin boards) =
Bang thong bao hoac dien đan tren mang (Internet forum) la cac trang web cho phep nguoi dung đang cac topic - con đuoc goi la chu đe đe thao luan voi nhung nguoi dung khac, tao thanh cuoc hoi thoai. Dien đan tuan theo cau truc phan loai voi nhieu giai phap phan mem pho bien đe phan loai dua tren muc đich cua chung voi nhieu dien đan khac co kha nang chua cac dien đan phu lien quan đen chu đe. Ngay cang co nhieu tinh nang nang cao đuoc them vao cac dien đan nhu kha nang đinh kem tep, nhung video tu YouTube va nhan tin rieng hien la noi pho bien. Hien tai dien đan lon nhat Gaia Online chua hon 2 ty bai đang.
Cac thanh vien thuong đuoc chi đinh vao cac nhom nguoi dung kiem soat quyen truy cap va quyen cua ho voi hai cap đo truy cap nhan vien pho bien:

Nguoi dung: Tai khoan tieu chuan co kha nang tao chu đe va tra loi
Nguoi đieu hanh: Nguoi đieu hanh thuong đuoc giao nhiem vu quan ly hang ngay nhu tra loi cac cau hoi cua nguoi dung, xu ly cac bai đang vi pham quy tac va di chuyen, chinh sua hoac xoa chu đe, bai đang.
Quan tri vien: Quan tri vien xu ly chien luoc dien đan bao gom trien khai cac tinh nang moi ben canh cac tac vu ky thuat hon nhu bao tri may chu.


= Mang xa hoi =
Mang xa hoi la nen tang cho phep nguoi dung thiet lap ho so cua rieng ho va xay dung ket noi voi nhung nguoi co cung chi huong hay theo đuoi so thich tuong tu thong qua tuong tac. Vi du đuoc biet đen đau tien cua mot trang web nhu vay la SixDegrees.com, đuoc thiet lap vao nam 1997 bao gom danh sach ban be va kha nang gui tin nhan đen cac thanh vien đuoc lien ket voi ban be va xem cac nhom nguoi dung khac. Trong hon mot thap ky, su pho bien cua cac mang xa hoi tuong tu đa tang len voi Friendster, mang xa hoi đau tien thu hut su chu y cua truyen thong đai chung, tuy nhien đen nam 2004 no đa bi Myspace vuot qua, sau đo đa bi Facebook vuot qua, cho đen nay la mang xa hoi pho bien nhat hien đang thu hut 1.23 ty nguoi dung hang thang trong nam 2013, tang nhanh tu 145 trieu nguoi trong nam 2008. Đieu nay duong nhu cho thay mot chu ky sinh va tu voi cac mang xa hoi moi đang phat trien nhanh chong va vuot qua nguoi tien nhiem cua ho va khien cac mang cu bi suy giam.
Xu huong hien nay tap trung vao viec tang cuong su dung mang xa hoi tren thiet bi di đong, thong ke tu Statista cho thay vao nam 2013, 97.9 trieu nguoi dung truy cap mang xa hoi tu mot thiet bi di đong o My voi du kien ​​se tang len 160,5 trieu vao nam 2017.


Muc đich Cong đong mang cung cap nen tang cho mot loat cac dich vu cho nguoi dung. Chung cho phep tuong tac xa hoi tren toan the gioi giua nhung nguoi thuoc cac nen van hoa khac nhau, nhung nguoi co the khong gap go tai cac cuoc hop truc tiep, cung tro nen pho bien hon. Mot cach su dung chinh yeu khac cua cong đong mang la truy cap va trao đoi thong tin. Voi ngay ca cac cong đong danh cho thieu so hay thi truong ngach, nguoi dung co the tim thay nhung nguoi cung quan tam đen mot van đe va tim kiem va chia se thong tin ve mot chu đe trong truong hop ho khong the ngay lap tuc co mat o đo. Đieu nay đa tao nen mot loat cac trang web pho bien dua tren cac linh vuc nhu y te, viec lam, tai chinh va giao duc.
Cac ung dung khong ngo toi đay sang tao cua cong đong mang cung đa xuat hien khi cac mang xa hoi đuoc su dung trong cac cuoc xung đot đe canh bao nguoi dan ve cac cuoc tan cong sap xay ra, Lien Hop Quoc coi cac trang web va cac mang xa hoi cu the la mot cong cu quan trong trong cac cuoc xung đot va khan cap.


Đo noi tieng Cong đong mang đa tro nen pho bien voi 6 trong so 20 trang web hang đau hien nay boi luong truy cap la cac trang web dua tren cong đong.  Luong truy cap vao cac trang web nay du kien se tang do vao cuoi nam 2015, uoc tinh 42% dan so the gioi se truy cap internet so voi 17,6% vao nam 2006 theo Uy ban Du lich Chau Au  khi Chu tich hien tai cua Google - Eric Schmidt tuyen bo niem tin cua minh rang đen nam 2020, toan bo the gioi se co the truy cap vao internet.


Phan loai Cac cong đong truc tuyen rat nang đong, do đo can cac nha nghien cuu va to chuc đe phan loai chung. Ho can phai biet cac yeu cau ve bao mat, quyen truy cap va cong nghe cua mot loai cong đong nhat đinh vi no co the phat trien tu mot dien đan mo thanh đong kin (rieng tu).  Mot so tac gia đa nghien cuu cac cong đong truc tuyen đe hieu ro hon ve cach chung đuoc cau truc. Nguoi ta đa lap luan rang cac khia canh ky thuat cua cac cong đong truc tuyen, chang han nhu lieu co ton tai nhieu trang co the đuoc tao va chinh sua hay khong, nhu truong hop cua wiki bao gom Wikipedia, hay chi mot so nguoi dung nhat đinh co the đang bai va chinh sua chung, nhu truong hop voi hau het cac blog, co the đat cac cong đong truc tuyen vao cac danh muc theo loai phong cach. Mot cach tiep can khac cho rang "cong đong truc tuyen" la mot phep an du con nhung nguoi đong gop tu xay dung y nghia cua thuat ngu nay, bao gom cac gia tri va chuan muc xa hoi.
Mot so nghien cuu đa xem xet nguoi dung cua cac cong đong truc tuyen. Amy Jo Kim đa phan loai cac nghi thuc va giai đoan tuong tac cong đong truc tuyen va goi đo la 'Vong đoi cua tu cach thanh vien' (Membership Life Cycle). Clay Shirky  noi ve cong đong thuc hanh noi cac thanh vien hop tac va giup đo lan nhau đe lam cho mot đieu gi đo tot hon hoac cai thien mot ky nang nhat đinh. Đieu lam cho cac cong đong nay gan ket la "tinh yeu" mot cai gi đo đuoc the hien boi cac thanh vien, luon co gang giup đo ma khong co bat ky loi ich tai chinh nao. Campbell et al. đa phat trien mot ly thuyet nhan vat đe phan tich cac cong đong truc tuyen, dua tren he thong cac loai hinh cua bo lac. Trong cong đong đo, ho đa đieu tra va xac đinh ra ba loai tinh cach:

The Big Man (cung cap mot hinh thuc trat tu va on đinh cho cong đong bang cach tiep thu nhieu tinh huong xung đot ca nhan)
The Sorcerer (se khong tham gia vao viec trao đoi loi ich voi nhung nguoi khac trong cong đong)
The Trickster (thuong la mot nhan vat hai huoc nhung phuc tap đuoc tim thay trong hau het van hoa cua the gioi)
Mot nghien cuu cua McKinsey & Company vao nam 2001 cho thay chi co 2% khach hang cua trang giao dich quay tro lai sau lan mua đau tien, trong khi 60% nguoi dung cong đong truc tuyen moi bat đau su dung va truy cap trang web thuong xuyen sau nhung trai nghiem đau tien cua ho. Cong đong truc tuyen đa thay đoi cuoc choi đoi voi cac cong ty ban le, buoc ho phai thay đoi chien luoc kinh doanh. Cac cong ty phai ket noi nhieu hon, đieu chinh cac tinh toan va thay đoi cau truc to chuc cua ho. Đieu nay dan đen nhung thay đoi trong giao tiep cua mot cong ty voi cac nha san xuat cua ho, bao gom thong tin đuoc chia se va co the truy cap đe co nang suat va loi nhuan cao hon. Do nguoi tieu dung va khach hang trong tat ca cac linh vuc đa tro nen quen thuoc voi nhieu tuong tac va tham gia truc tuyen hon, cac đieu chinh phai đuoc xem xet đe giu cho nguoi xem luon to mo.
Mot thuat ngu đuoc mo ta boi Ray Oldenberg goi la "vi tri thu ba" (the third place) đe giup phan loai cac cong đong truc tuyen noi rang "vi tri thu ba la mot chi đinh chung cho rat nhieu đia điem cong cong to chuc cac cuoc tu hop thuong xuyen, tu nguyen, khong chinh thuc va vui ve du đoan cua cac ca nhan ngoai vuong quoc ve nha va noi lam viec "(Oldenburg, trang 16). Mot cong đong truc tuyen co the đam nhan vai tro cua mot vi tri thu ba. Vi tri thu ba co cac đac điem ma nhieu cong đong truc tuyen the hien, vi du: ho cung cap nen tang trung lap cho tat ca cac ben; ho la nhung nguoi trung lap, de dang tiep can va co suc chua cao; hoi thoai la hoat đong chinh; ho cho phep moi nguoi khong đua ra thong tin ca nhan, va mot vai đieu khac. Mac du đay co the la cac đac điem đe giup phan loai cac cong đong truc tuyen, nhung tat ca co the khong ap dung cho mot cong đong truc tuyen cu the cung nhu cong đong truc tuyen khong can phai the hien tung đac điem nay.
Bon yeu cau cua viec "thuong luong ao" bao gom: tinh tuong tac, mot loat cac nha truyen thong, mot nen tang cong cong noi cac thanh vien co the gap go va tuong tac va duy tri tu cach thanh vien theo thoi gian. Dua tren nhung can nhac nay, co the noi rang cac blog nho nhu Twitter co the đuoc phan loai la cong đong truc tuyen.


Xay dung cac cong đong Theo Dorine C. Andrews, tac gia cua Thiet ke cong đong truc tuyen danh rieng cho nguoi xem (Audience-Specific Online Community Design), co ba phan đe xay dung mot cong đong truc tuyen: bat đau cong đong truc tuyen, khuyen khich tuong tac truc tuyen som va chuyen sang moi truong tuong tac tu duy tri. Khi bat đau mot cong đong truc tuyen, co the hieu qua đe tao cac trang web thu hut cac so thich cu the. Cac cong đong truc tuyen voi cac chu đe ro rang va de dang truy cap co xu huong hieu qua nhat. Đe co đuoc su tuong tac som cua cac thanh vien, đam bao quyen rieng tu va nhung cuoc thao luan ve noi dung la rat quan trong. Cac cong đong truc tuyen thanh cong thuong co xu huong hoat đong tu tuc.


= Su tham gia =
Co hai loai nguoi tham gia chinh trong cong đong truc tuyen: tham gia cong đong va tham gia ngoai cong cong, hay con đuoc goi la an nap. Lurker (ke an nap) la nhung nguoi tham gia cong đong ao nhung khong đong gop. Nguoc lai, nhung nguoi tham gia cong khai, hay con goi la nguoi đang bai, la nhung nguoi tham gia cong đong ao va cong khai bay to niem tin va y kien cua ho. Ca nguoi an va nguoi đang bai thuong xuyen vao cong đong đe tim cau tra loi va thu thap thong tin chung. Vi du, co mot so cong đong truc tuyen danh rieng cho cong nghe. Trong cac cong đong nay, nguoi đang thuong la nhung chuyen gia trong linh vuc co the cung cap cai nhin sau sac ve cong nghe va tra loi cau hoi, trong khi nhung nguoi an giau co xu huong la nguoi moi su dung cong nghe su dung cong đong đe tim cau tra loi va hoc hoi.
Nhin chung, su tham gia cua cong đong ao bi anh huong boi cach nguoi tham gia nhin nhan ban than trong xa hoi cung nhu cac chuan muc xa hoi va cong đong truc tuyen. Nhung nguoi tham gia cung gia nhap vao cac cong đong truc tuyen đe ket ban va ho tro. Theo mot nghia nao đo, cac cong đong ao co the lap đay khoang trong xa hoi trong cuoc song ngoai tuyen cua nguoi tham gia.
Nha xa hoi hoc Barry Wellman trinh bay y tuong "toan cau hoa" - kha nang cua Internet đe mo rong ket noi xa hoi cua nguoi tham gia voi moi nguoi tren khap the gioi đong thoi giup ho gan ket hon nua voi cong đong đia phuong.


= Yeu to hinh thanh nen cac cong đong truc tuyen thanh cong =
Mot bai bao co tua đe "Gia tri thuc su cua cac cong đong truc tuyen", đuoc viet boi A Armstrong va John Hagel cua Tap chi Harvard Business Review,,  nhac đen mot so yeu to la chia khoa cho su phat trien cua mot cong đong truc tuyen va thanh cong cua no trong viec thu hut cac thanh vien. Trong vi du nay, bai viet co san tren mendeley.com tap trung cu the vao cac cong đong truc tuyen lien quan đen kinh doanh, nhung quan điem cua no co the đuoc chuyen giao va ap dung cho bat ky cong đong truc tuyen nao. Bai viet đe cap đen bon loai cong đong truc tuyen dua tren kinh doanh chinh, nhung noi rang mot cong đong thuc su thanh cong se ket hop cac pham chat cua tung nhom: cong đong giao dich, cong đong quan tam, cong đong gia tuong va cong đong quan he. Anubhav Choudhury, tu hoibiblogger.net, cung cap cac mo ta co ban ve bon loai cong đong truc tuyen nay.

Cong đong giao dich (community of transaction) nhan manh tam quan trong cua viec mua va ban san pham theo cach truc tuyen xa hoi noi moi nguoi phai tuong tac đe hoan thanh giao dich.
Cong đong ve moi quan tam chung (community of interest) lien quan đen su tuong tac truc tuyen cua nhung nguoi co kien thuc cu the ve mot chu đe nhat đinh.
Cong đong gia tuong (community of fantasy) khuyen khich moi nguoi tham gia vao cac hinh thuc thuc te thay the truc tuyen, chang han nhu cac tro choi ma chung đuoc đai dien boi hinh đai dien.
Cong đong cua cac moi quan he (community of relationship) thuong tiet lo hoac bao ve it nhat mot phan danh tinh cua ai đo trong khi cho phep ho giao tiep voi nguoi khac, chang han nhu trong cac dich vu hen ho truc tuyen.


Vong đoi cua tu cach thanh vien (Membership Life Cycle) Vong đoi thanh vien cua Amy Jo Kim noi rang cac thanh vien cua cong đong truc tuyen bat đau cuoc song cua ho trong mot cong đong voi tu cach la khach truy cap hoac nguoi an danh. Sau khi vuot qua mot rao can, moi nguoi tro thanh nguoi moi va tham gia vao cuoc song cong đong. Sau khi đong gop trong mot thoi gian ben vung, ho tro thanh nha quan ly. Neu ho vuot qua mot rao can khac, ho tro thanh nha lanh đao, va mot khi ho đa đong gop cho cong đong mot thoi gian, ho se tro thanh nguoi lon tuoi. Vong đoi nay co the đuoc ap dung cho nhieu cong đong ao, ro rang nhat la cho cac he thong bang thong bao, nhung cung cho cac blog, danh sach gui thu (danh sach phuc vu) va cac cong đong dua tren wiki nhu Wikipedia.
Mot mo hinh tuong tu co the đuoc tim thay trong cac tac pham cua Lave va Wenger. No minh hoa mot chu ky ve cach nguoi dung hoa nhap vao cong đong ao bang cach su dung cac nguyen tac tham gia ngoai vi hop phap. Ho đe xuat nam loai quy đao trong cong đong hoc tap:

Peripheral (i.e. Lurker) – Mot su tham gia khong nam trong cau truc tu ben ngoai
Inbound (i.e. Novice) – Nguoi moi hung thu voi cong đong va huong toi su tham gia đay đu
Insider (i.e. Regular) – Nguoi tham gia cong đong mot cach trung thanh va đay đu
Boundary (i.e. Leader) – Mot nha lanh đao, duy tri su tham gia cua thanh vien va cac tuong tac cua nha moi gioi
Outbound (i.e. Elder) – Đang trong qua trinh roi khoi cong đong vi cac moi quan he moi, vi tri moi, trien vong moi.
Duoi đay la moi tuong quan giua cac quy đao hoc tap va su tham gia cua cong đong Web 2.0 bang cach su dung vi du ve YouTube.
Peripheral (Lurker) – Quan sat cong đong va xem noi dung. Khong them vao noi dung cong đong hoac thao luan. Nguoi dung thuong truy cap YouTube.com đe xem video ma ai đo đa dan ho đen.
Inbound (Novice) – Chi vua bat đau tham gia vao cong đong. Bat đau cung cap noi dung. Du kien se ​​tuong tac trong mot vai cuoc thao luan. Nguoi dung nhan xet ve video cua nguoi dung khac. Co kha nang đang mot video cua rieng minh.
Insider (Regular) – Lien tuc tham gia vao cac cuoc thao luan va noi dung cong đong. Tuong tac voi nguoi dung khac. Thuong xuyen đang video. Hoac la video ho đa tim thay hoac tu lam. Lam cho mot no luc phoi hop đe binh luan va đanh gia video cua nguoi dung khac.
Boundary (Leader) – Đuoc cong nhan la mot nguoi tham gia ky cuu. Ket noi voi cac thanh vien thuong xuyen đe thuc hien cac y tuong khai niem cao cap hon. Cong đong cho y kien cua ho xem xet lon hon. Nguoi dung đa đuoc cong nhan la mot nguoi đong gop đe xem. Co the cac video cua ho la cac podcast binh luan ve trang thai cua YouTube va cong đong cua no. Nguoi dung se khong xem xet viec xem video cua nguoi dung khac ma khong nhan xet ve ho. Thuong se sua mot nguoi dung trong hanh vi ma cong đong cho la khong phu hop. Se tham chieu cac video cua nguoi dung khac trong cac nhan xet cua ho nhu mot cach đe lien ket cheo noi dung.
Outbound (Elders) – Roi khoi cong đong. Loi ich cua ho co the đa thay đoi, cong đong co the đa đi theo huong ma ho khong đong y hoac ho co the khong con thoi gian đe duy tri su hien dien lien tuc trong cong đong.


= Nguoi moi đen (Noi bo) =
Nguoi moi đen rat quan trong đoi voi cong đong truc tuyen. Cong đong truc tuyen dua vao su đong gop cua tinh nguyen vien va hau het cac cong đong truc tuyen phai đoi mat voi ty le doanh thu cao la mot trong nhung thach thuc chinh cua ho. Vi du, chi mot so it nguoi dung Wikipedia đong gop thuong xuyen va chi mot so it nhung nguoi đong gop đo tham gia vao cac cuoc thao luan cong đong. Trong mot nghien cuu đuoc thuc hien boi Đai hoc Carnegie Mellon, ho đa phat hien ra rang "hon hai phan ba (68%) nguoi moi tham gia nhom Usenet khong bao gio xuat hien lai sau bai đang đau tien cua ho". Thuc te tren đa phan anh mot điem rang viec tuyen dung va cac thanh vien moi con lai đa tro thanh mot van đe rat quan trong đoi voi cac cong đong truc tuyen: cac cong đong cuoi cung se nho dan ma khong thay the cac thanh vien roi đi.
Nhung nguoi moi đen la thanh vien moi cua cong đong truc tuyen va do đo thuong gap nhieu rao can khi đong gop cho cac chu đe, va nhung rao can ho gap phai co the khien ho tu bo du an hoac tham chi roi khoi cong đong. Bang cach tien hanh đanh gia du lieu co he thong hon 20 nghien cuu chinh lien quan đen cac rao can ma nhung nguoi moi gap phai khi đong gop cho cac du an phan mem nguon mo, Steinmacher et al. đa xac đinh 15 rao can khac nhau va ho phan loai cac rao can đo thanh nam loai nhu mo ta duoi đay.

Tuong tac xa hoi: danh muc nay mo ta cac rao can khi nguoi moi tuong tac voi cac thanh vien hien co cua cong đong. Ba rao can ma ho tim thay co anh huong chinh đen nhung nguoi moi đen la: "thieu su tuong tac xa hoi voi cac thanh vien du an", "khong nhan đuoc phan hoi kip thoi" va "nhan đuoc phan hoi khong đung".
Kien thuc truoc đay cua nguoi moi: danh muc nay mo ta cac rao can lien quan đen kinh nghiem truoc đay cua nguoi moi lien quan đen du an nay. Ba rao can ma ho tim thay đuoc phan loai trong phan nay la: "thieu chuyen mon ve mien", "thieu chuyen mon ky thuat" va "thieu kien thuc ve thuc hanh du an".
Tim cach đe bat đau: danh muc nay mo ta cac van đe khi nguoi moi co gang bat đau đong gop. Hai rao can ho tim thay la: "Kho tim đuoc mot nhiem vu phu hop đe bat đau" va "Kho tim đuoc nguoi co van".
Xay dung tai lieu: tai lieu cua du an cung đuoc coi la rao can đoi voi nguoi moi, đac biet la trong cac du an Phan mem nguon mo. Ba rao can ho tim thay la: "Tai lieu loi thoi", "Tai lieu qua nhieu" va "Nhan xet ma khong ro rang".
Rao can ky thuat: rao can ky thuat cung la mot trong nhung van đe lon khi nhung nguoi moi bat đau đong gop. Danh muc nay bao gom cac rao can: "Cac van đe thiet lap khong gian lam viec cuc bo", "Đo phuc tap cua ma" va "Đo phuc tap cua kien truc phan mem".
Do cac rao can đuoc mo ta o tren, cac cong đong truc tuyen rat can thu hut nguoi moi va giup ho thich nghi voi moi truong moi. Tu phia cong đong truc tuyen, nhung nguoi moi đen co the vua co loi vua co hai cho cong đong truc tuyen. Mot mat, nhung nguoi moi đen co the mang đen cho cong đong truc tuyen nhung y tuong va tai nguyen sang tao. Mat khac, hanh vi sai trai cua ho do thieu kinh nghiem cung co the gay hai cho cong đong. Kraut et al. va cong su đa xac đinh nam van đe co ban ma cong đong truc tuyen gap phai khi giao dich voi nguoi moi va đe xuat mot so yeu cau thiet ke cho tung van đe trong cuon sach "Xay dung Cong đong Truc tuyen Thanh cong".

Tuyen dung thanh vien. Cong đong truc tuyen can tiep tuc tuyen dung thanh vien moi khi đoi mat voi ty le thay đoi cao cua cac thanh vien hien tai. Ba goi y đuoc đua ra trong cuon sach:
- Tuyen dung giua cac ca nhan: tuyen dung thanh vien moi bang moi quan he ca nhan cua cac thanh vien cu
- Tuyen dung truyen mieng: cac thanh vien moi se tham gia vao cong đong vi anh huong truyen mieng tu thanh vien hien tai
- Quang cao ca nhan: mac du hieu qua truc tiep yeu hon so voi hai chien luoc truoc đo, quang cao ca nhan co the lam tang hieu qua so luong nguoi tham gia giua cac thanh vien tiem nang voi it kien thuc ve cong đong.

Chon loc. Mot thach thuc khac cho cac cong đong truc tuyen la chon cac thanh vien phu hop. Khong giong nhu cac to chuc ngoai tuyen, viec chon ung vien phu hop gay ra nhieu van đe hon cho cong đong truc tuyen vi tinh an danh cua nguoi dung va de dang tao danh tinh moi truc tuyen. Hai cach tiep can đuoc đe xuat trong cuon sach:
- Tu chon: đam bao rang chi nhung thanh vien phu hop tot moi chon tham gia.
- Chon loc: đam bao rang chi nhung thanh vien phu hop tot moi cho phep tham gia.

Luon giu nguoi moi o xung quanh. Truoc khi cac thanh vien moi bat đau cam thay su cam ket va đong gop lon, ho phai co mat đu lau trong cac cong đong truc tuyen đe tim hieu cac quy tac va hinh thanh su gan ket cong đong. Tuy nhien, phan lon trong so ho co xu huong roi khoi cong đong trong thoi gian nay. Trong thoi gian nay, cac thanh vien moi thuong rat nhay cam voi bang chung tich cuc hoac tieu cuc ma ho nhan đuoc tu nhom, đieu nay co the anh huong lon đen quyet đinh cua nguoi dung ve viec ho roi khoi hay o lai. Cac tac gia đe xuat hai cach tiep can:
- Rao can đau vao: Rao can gia nhap cao hon se co nhieu kha nang xua đuoi cac thanh vien moi, nhung nhung thanh vien song sot sau qua trinh khoi xuong nghiem trong nay nen co cam ket manh me hon so voi nhung thanh vien co rao can gia nhap thap hon.
- Tuong tac voi cac thanh vien hien tai: giao tiep voi thanh vien hien tai va nhan đuoc phan hoi tu ho trong moi truong than thien khuyen khich cam ket cua thanh vien moi. Cac thanh vien hien co đuoc khuyen khich đoi xu voi nguoi moi mot cach nhe nhang. Mot nghien cuu đa đuoc thuc hien boi Halfaker et al. đuoc đe cap trong cuon sach đe nghi hoan lai nguyen ven cong viec cua cac thanh vien moi trong Wikipedia co the se khien ho roi khoi cong đong. Do đo, cac thanh vien moi co nhieu kha nang o lai va phat trien cam ket neu su tuong tac giua thanh vien hien tai va thanh vien moi than thien va hoa nha. Cuon sach đa đe xuat nhung cach khac nhau, bao gom ca "gioi thieu chu đe" trong cong đong, "giao trach nhiem co nhung tuong tac than thien voi nguoi moi đe thiet ke bo đem thoi gian cu" va "khong khuyen khich su thu đich đoi voi nguoi moi mac loi".

Xa hoi hoa. Cac cong đong truc tuyen khac nhau co cac quy tac va quy đinh rieng va cac thanh vien moi can hoc cach tham gia mot cach thich hop. Do đo, xa hoi hoa la mot qua trinh thong qua đo cac thanh vien moi co đuoc cac hanh vi va thai đo can thiet đe đong vai tro cua ho trong mot nhom hoac to chuc. Nghien cuu truoc đay ve xa hoi hoa to chuc  đa chung minh rang cac chien thuat tim kiem thong tin tich cuc va xa hoi hoa cua nguoi moi tham gia co lien quan đen hieu suat tot hon, su hai long cong viec cao hon, cam ket hon voi to chuc, nhieu kha nang o lai va do đo ty le doanh thu thap hon. Tuy nhien, chien thuat xa hoi hoa đuoc the che hoa nay khong đuoc su dung pho bien trong cai đat truc tuyen va hau het cac cong đong truc tuyen van đang su dung chien thuat xa hoi hoa ca nhan hoa, noi nhung nguoi moi đuoc xa hoi hoa ca nhan va theo cach khong chinh thuc hon trong qua trinh đao tao cua ho. Do đo, đe giu thanh vien moi, cac đe xuat thiet ke đuoc đua ra boi cuon sach nay la: "su dung cac chien thuat xa hoi hoa chinh thuc, tuan tu va tap the" va "nguoi cu co the cung cap huong dan chinh thuc cho nguoi moi."
Su bao ve. Nhung nguoi moi đen khac voi cac thanh vien hien co, va do đo dong chay nguoi moi đen co the thay đoi moi truong hoac van hoa đuoc phat trien boi cac thanh vien hien tai. Cac thanh vien moi cung co the cu xu khong đung muc va do đo co the gay hai cho cong đong truc tuyen do thieu kinh nghiem. Cac cong đong khac nhau cung co the co muc đo chiu thiet hai khac nhau, mot so co the de bi ton thuong hon đoi voi hanh vi khong phu hop cua nguoi moi (nhu du an phan mem cong tac nhom nguon mo) trong khi nhung nguoi khac thi khong (chang han nhu mot so dien đan thao luan). Vi vay, toc đo tich hop cac thanh vien moi voi cac cong đong hien tai thuc su phu thuoc vao cac loai cong đong va muc tieu cua no, va cac nhom can phai co cac co che bao ve phuc vu cho nhieu muc đich.


Cac vai tro trong cong đong truc tuyen Mac du xa hoi truc tuyen khac nhau ve noi dung so voi xa hoi thuc nhung vai tro ma moi nguoi đam nhan trong cong đong truc tuyen cua ho kha giong nhau. Elliot Volkman  đa chi ra mot so loai nguoi đong vai tro trong vong tron mang luoi xa hoi, bao gom:

Community architect (kien truc su cong đong) – Tao cong đong truc tuyen, đat muc tieu va quyet đinh muc đich cua trang web.
Community manager (quan ly cong đong) – Giam sat su tien bo cua xa hoi. Thuc thi cac quy tac, khuyen khich cac chuan muc xa hoi, ho tro cac thanh vien moi va truyen ba nhan thuc ve cong đong.
Professional member (thanh vien chuyen nghiep) – Đay la mot thanh vien đuoc tra tien đe đong gop cho trang web. Muc đich cua vai tro nay la đe giu cho cong đong lien tuc hoat đong.
Free members (thanh vien mien phi) – TNhung thanh vien nay thuong xuyen truy cap cac trang web va đai dien cho phan lon nhung nguoi đong gop. Đong gop cua ho rat quan trong đoi voi tien trinh cua trang web.
Passive lurker (nguoi an nap thu đong) – Nhung nguoi nay khong đong gop cho trang web ma chi tiep thu noi dung, thao luan va loi khuyen.
Active lurker (nguoi an nap chu đong) – Tiep thu noi dung va chia se noi dung đo voi cac mang ca nhan va cac cong đong khac.
Power users (nguoi dung co quyen luc) – Nhung nguoi nay thuc đay thao luan moi, cung cap phan hoi tich cuc cho cac nha quan ly cong đong va đoi khi tham chi đong vai tro la nguoi quan ly cong đong. Ho co anh huong lon tren trang web va chi chiem mot ty le nho nguoi dung.


Đong luc va rao can tham gia Main article: Motivations for online participation
Cong đong truc tuyen thanh cong thuc đay su tham gia truc tuyen. Cac phuong phap thuc đay su tham gia trong cac cong đong nay đa đuoc đieu tra trong mot so nghien cuu.
Co nhieu yeu to thuyet phuc thu hut nguoi dung vao cong đong truc tuyen. Cac he thong ngang hang va cac trang web mang xa hoi phu thuoc rat nhieu vao su đong gop cua thanh vien. Đong luc co ban cua nguoi dung đe tham gia vao cac cong đong nay đa đuoc lien ket voi mot so ly thuyet thuyet phuc ve xa hoi hoc.

Theo ly thuyet đoi ung, mot cong đong truc tuyen thanh cong phai cung cap cho nguoi dung cua minh nhung loi ich bu đap cho chi phi thoi gian, cong suc va du lieu ma cac thanh vien cung cap. Moi nguoi thuong tham gia cac cong đong nay mong đoi mot so loai phan thuong.
Ly thuyet nhat quan noi rang mot khi moi nguoi thuc hien cam ket cong khai đoi voi mot xa hoi ao, ho thuong se cam thay bat buoc phai tuan thu cam ket cua minh bang cach tiep tuc đong gop.
Ly thuyet xac nhan xa hoi giai thich cach moi nguoi co nhieu kha nang tham gia va đong gop vao mot cong đong truc tuyen neu no đuoc xa hoi chap nhan va pho bien.
Mot trong nhung điem thu hut lon nhat đoi voi cac cong đong truc tuyen la y thuc ket noi nguoi dung xay dung giua cac thanh vien. Su tham gia va đong gop bi anh huong khi cac thanh vien cua mot cong đong truc tuyen nhan thuc đuoc đoi tuong toan cau cua ho.
Phan lon moi nguoi hoc bang vi du va thuong lam theo nguoi khac, đac biet la khi tham gia mot cong đong nao đo. Cac ca nhan thuong thu đong ve viec đong gop cho mot cong đong truc tuyen vi nhieu ly do bao gom nhung khong gioi han o noi so bi chi trich hoac khong chinh xac. Nguoi dung co the giu lai thong tin ma ho khong tin la đac biet thu vi, co lien quan hoac trung thuc. Đe thach thuc nhung rao can đong gop nay, cac nha san xuat cua cac trang nay chiu trach nhiem phat trien niem tin dua tren tri thuc va dua tren nen tang trong cong đong.
Nhan thuc cua nguoi dung ve đoi tuong la mot ly do khac khien nguoi dung tham gia vao cac cong đong truc tuyen. Ket qua cho thay nguoi dung thuong đanh gia thap luong nguoi theo doi cua ho trong cong đong truc tuyen. Nguoi dung phuong tien truyen thong xa hoi đoan rang khan gia cua ho la 27% kich thuoc that cua no. Du ton tai su đanh gia thap nay, no cho thay luong khan gia anh huong đen viec tu trinh bay cua nguoi dung va ca san xuat noi dung co nghia la muc đo tham gia cao hon.
Co hai loai cong đong truc tuyen ao (VOC): VOC phu thuoc va tu duy tri. Cac VOC phu thuoc la nhung nguoi su dung cong đong ao lam phan mo rong cua chinh ho, ho tuong tac voi nhung nguoi ho biet. Cac VOC tu duy tri la cac cong đong noi moi quan he giua cac thanh vien tham gia đuoc hinh thanh va duy tri thong qua cac cuoc gap go trong cong đong truc tuyen. Đoi voi tat ca cac VOC, tao ban sac rieng va danh tieng trong cong đong la mot van đe đuoc quan tam. Moi nguoi co the tao bat ky danh tinh nao ma ho muon thong qua tuong tac cua ho voi cac thanh vien khac. Ten nguoi dung la yeu to đe cac thanh vien xac đinh lan nhau nhung cho ta biet rat it ve nguoi đung sau no. Cac tinh nang chinh trong cong đong truc tuyen thu hut moi nguoi la moi truong giao tiep chung, cac moi quan he đuoc hinh thanh va nuoi duong, y thuc thuoc ve mot nhom, cau truc ben trong cua nhom, khong gian chung đuoc chia se boi nhung nguoi co cung y tuong va so thich. Ba van đe quan trong nhat la su thuoc ve, ban sac va loi ich. Đe mot cong đong truc tuyen phat trien, can co su tham gia, quan tam va đong luc nhat quan.
Nghien cuu đuoc thuc hien boi Helen Wang đa ap dung Mo hinh cong nghe ve viec chap nhan cho su tham gia cua cong đong truc tuyen. Su tu tuc hieu qua cua Internet du đoan tich cuc nhan thay rang no kha de su dung. Nghien cuu cho thay niem tin cua nguoi tham gia vao kha nang su dung internet va cac cong cu dua tren mang đa xac đinh muc đo no luc đuoc mong đoi. Moi truong cong đong du đoan tich cuc nhan thay su de su dung va huu ich. Đong luc noi tai du đoan tich cuc nhan thay su de su dung, tinh huu dung va su dung thuc te. Mo hinh chap nhan cong nghe du đoan tich cuc kha nang mot ca nhan se tham gia vao mot cong đong truc tuyen.


Tuong tac giua nguoi tieu dung va nha cung cap Thiet lap moi quan he giua nguoi tieu dung va nguoi ban đa tro thanh mot linh vuc khoa hoc moi nho su xuat hien cua cac cong đong truc tuyen. Đay la mot thi truong moi đuoc khai thac boi cac cong ty va đe lam nhu vay, đoi hoi su hieu biet ve cac moi quan he đuoc xay dung tren cac cong đong truc tuyen. Cong đong truc tuyen tap hop nhung nguoi xung quanh loi ich chung va nhung loi ich chung nay co the bao gom thuong hieu, san pham va dich vu. Cac cong ty khong chi co co hoi tiep can mot nhom nguoi tieu dung moi trong cong đong truc tuyen, ma con khai thac thong tin ve nguoi tieu dung. Cac cong ty co co hoi tim hieu ve nguoi tieu dung trong mot moi truong ma ho cam thay co mot su an danh nhat đinh va do đo, coi mo hon đe cho phep mot cong ty thay nhung gi ho thuc su muon hoac đang tim kiem.
Đe thiet lap moi quan he voi nguoi tieu dung, mot cong ty phai tim cach xac đinh cach thuc cac ca nhan tuong tac voi cong đong. Đieu nay đuoc thuc hien bang cach hieu cac moi quan he cua mot ca nhan voi cong đong truc tuyen. Co sau trang thai moi quan he co the xac đinh: trang thai đuoc xem xet, trang thai đa cam ket, trang thai khong hoat đong, trang thai mo dan, trang thai đuoc cong nhan va trang thai khong đuoc nhan dang. Tinh trang khong đuoc cong nhan co nghia la nguoi tieu dung khong biet ve cong đong truc tuyen hoac chua quyet đinh cong đong la huu ich. Tinh trang đuoc cong nhan la noi mot nguoi nhan thuc đuoc cong đong, nhung khong hoan toan lien quan. Mot trang thai đuoc xem xet la khi mot nguoi bat đau su tham gia cua ho voi trang web. Viec su dung o giai đoan nay van con rat roi rac. Trang thai cam ket la khi moi quan he giua mot nguoi va cong đong truc tuyen đuoc thiet lap va nguoi đo đuoc tham gia đay đu voi cong đong. Tinh trang khong hoat đong la khi mot cong đong truc tuyen khong lien quan đen mot nguoi. Trang thai mo dan la khi mot nguoi đa bat đau mo dan khoi mot trang web. Đieu quan trong la co the nhan ra nhom hoac trang thai nao ma nguoi tieu dung nam giu, boi vi no co the giup xac đinh cach tiep can nao se su dung.
Cac cong ty khong chi can hieu lam the nao mot nguoi tieu dung hoat đong trong mot cong đong truc tuyen, ma con la mot cong ty "nen tim hieu tinh cong đong cua mot cong đong truc tuyen" Đieu nay co nghia la mot cong ty phai hieu đuoc su nang đong va cau truc cua cong đong truc tuyen đe co the thiet lap moi quan he voi nguoi tieu dung. Cac cong đong truc tuyen co van hoa cua rieng ho va đe co the thiet lap moi quan he thuong mai hoac tham chi tham gia, nguoi ta phai hieu cac gia tri va quyen so huu cua cong đong. No tham chi đa đuoc chung minh la co loi khi coi cac moi quan he thuong mai truc tuyen nhieu hon la tinh ban hon la giao dich kinh doanh.
Thong qua su tham gia truc tuyen, vi man hinh khoi an danh, no cho phep mot nguoi co the tuong tac xa hoi voi nguoi la theo cach ca nhan hon nhieu. Ket noi ca nhan ma nguoi tieu dung cam thay nay anh huong đen cach ho muon thiet lap moi quan he truc tuyen. Ho phan tach nhung gi la thu thuong mai hoac thu rac va nhung gi la tu cac moi quan he. Quan he tro thanh nhung gi ho lien ket voi tuong tac cua con nguoi trong khi thuong mai la nhung gi ho lien ket voi tuong tac ky thuat so hoac khong phai con nguoi. Do đo, cong đong truc tuyen khong nen đuoc xem la "chi la mot kenh ban hang". Thay vao đo, no nen đuoc xem nhu mot mang luoi đe thiet lap lien lac ca nhan voi nguoi tieu dung.


Chu ky tang truong Hau het cac cong đong truc tuyen phat trien cham luc đau, mot phan la do suc manh cua đong luc đong gop thuong ty le thuan voi quy mo cua cong đong. Khi quy mo cua đoi tuong tiem nang tang len, su hap dan cua van ban va đong gop cung vay. Đieu nay, cung voi thuc te la van hoa to chuc khong thay đoi chi sau mot đem, co nghia la nguoi sang tao co the mong đoi tien đo cham luc đau voi mot cong đong ao moi. Tuy nhien, khi nhieu nguoi bat đau tham gia, cac đong luc noi tren se tang len, tao ra mot chu ky đao đuc trong đo nhieu nguoi tham gia hon se tham gia nhieu hon.
Viec ap dung cong đong co the đuoc du bao voi mo hinh khuech tan Bass, ban đau đuoc Frank Bass nghi ra đe mo ta qua trinh cac san pham moi đuoc chap nhan nhu mot su tuong tac giua nhung nguoi chap nhan som đoi moi va nhung nguoi theo doi chung.


Cong đong hoc tap truc tuyen Hoc truc tuyen la mot hinh thuc cua cong đong truc tuyen. Cac trang web đuoc thiet ke đe giao duc. Cac truong cao đang va đai hoc co the cung cap nhieu lop hoc truc tuyen cho sinh vien cua ho; đieu nay cho phep moi hoc sinh tham gia lop hoc theo toc đo cua rieng minh.
Theo mot bai bao đuoc xuat ban trong tap 21, so 5 cua Tap chi European Management Journal co tieu đe "Hoc trong cac dien đan truc tuyen", cac nha nghien cuu đa thuc hien mot loat cac nghien cuu ve hoc tap truc tuyen. Ho nhan thay rang mac du ke hoach hoc truc tuyen tot rat kho đe xay dung, nhung no kha thuan loi cho viec hoc tap giao duc. Hoc truc tuyen co the tap hop mot nhom nguoi đa dang va mac du đo la hoc khong đong bo, neu dien đan đuoc thiet lap bang cach su dung tat ca cac cong cu va chien luoc tot nhat, no co the rat hieu qua.
Mot nghien cuu khac đuoc đang  trong tap so 55, ban 1 cua tap chi Computers and Education va tim thay ket qua ho tro nhung phat hien cua bai bao đa đe cap o tren. Cac nha nghien cuu nhan thay rang đong luc, su thich thu va đong gop cua nhom vao ket qua hoc tap đa thuc đay hoc sinh hoc tap va hoc sinh cam thay ho đa hoc tot voi cong đong nay. Mot nghien cuu đuoc cong bo tren cung mot tap chi  đieu tra cach mang xa hoi co the thuc đay hanh phuc ca nhan va phat trien cac ky nang co the cai thien trai nghiem hoc tap.
Nhung bai viet nay xem xet mot loat cac loai hoc tap truc tuyen khac nhau. Ho đe nghi rang hoc truc tuyen co the kha hieu qua va giao duc neu đuoc tao ra va duy tri đung cach.
Mot đac điem cua cong đong truc tuyen la chung khong bi han che boi thoi gian do đo mang lai cho cac thanh vien kha nang di chuyen qua cac giai đoan hoat đong thuong xuyen đen khong thuong xuyen trong mot khoang thoi gian. Ban chat nang đong nay duy tri su moi me va đa dang ma cac phuong phap hoc tap truyen thong co the khong the cung cap.
Duong nhu cac cong đong truc tuyen nhu Wikipedia đa tro thanh mot nguon hoc tap chuyen nghiep. Chung la mot moi truong hoc tap tich cuc trong đo nguoi hoc tro chuyen va tim hieu.
Trong mot nghien cuu danh rieng cho giao vien trong cac cong đong truc tuyen, ket qua cho thay rang tu cach thanh vien trong cong đong truc tuyen đa cung cap cho giao vien mot nguon hoc tap chuyen nghiep phong phu lam hai long tung thanh vien cua cong đong.
Saurabh Tyagi mo ta loi ich cua viec hoc tap cong đong truc tuyen bao gom:

Khong co ranh gioi vat ly: Cong đong truc tuyen khong gioi han tu cach thanh vien cung nhu loai tru dua tren noi mot nguoi song.
Ho tro hoc tap tren lop: Do han che ve thoi gian, cac bang thao luan co hieu qua hon cho cac cau hoi va tra loi hon la cho phep thoi gian sau khi giang bai đe đat cau hoi.
Xay dung trai nghiem hoc tap xa hoi va hop tac: Moi nguoi co the hoc tot nhat khi ho tham gia, giao tiep va cong tac voi nhau. Cong đong truc tuyen tao ra mot moi truong noi nguoi dung co the cong tac thong qua tuong tac xa hoi va chia se kinh nghiem.
Tu quan tri: Bat cu ai co the truy cap internet đeu đuoc trao quyen tu chu. Viec truy cap ngay vao thong tin cho phep nguoi dung tu giao duc.
Nhung thuat ngu nay đuoc lay tu Edudemia, mot trang web ve giang day va hoc tap. Bai viet "Cach xay dung cong đong hoc tap truc tuyen hieu qua" cung cap thong tin co ban ve cac cong đong truc tuyen cung nhu cach ket hop viec hoc trong cong đong truc tuyen.


Cong đong y te truc tuyen Cong đong y te truc tuyen la mot vi du ve cong đong truc tuyen đuoc nguoi dung internet su dung nhieu. Mot loi ich chinh cua cong đong y te truc tuyen la cung cap quyen truy cap cua nguoi dung cho nhung nguoi dung khac co van đe hoac trai nghiem tuong tu co anh huong đang ke đen cuoc song cua cac thanh vien cua ho. Thong qua su tham gia cua moi nguoi, cong đong y te truc tuyen se co the cung cap cho benh nhan co hoi đe ho tro ve mat cam xuc va cung se cung cap cho ho quyen truy cap vao thong tin dua tren kinh nghiem ve van đe cu the hoac cac qua trinh đieu tri co the ap dung. Ngay ca trong mot so nghien cuu, nguoi ta thay rang nguoi dung tim thay thong tin dua tren kinh nghiem co lien quan nhieu hon thong tin đuoc quy đinh boi cac chuyen gia. Hon nua, viec cho phep benh nhan cong tac an danh trong mot so cong đong y te truc tuyen giup nguoi dung co mot moi truong khong phan xet đe chia se cac van đe, kien thuc va kinh nghiem cua ho.


Kho khan Cong đong truc tuyen la khu vuc tuong đoi moi va chua đuoc kham pha. Ho quang ba mot cong đong hoan toan moi ma truoc đo Internet khong co san. Mac du ho co the thuc đay mot loat cac pham chat tich cuc, chang han nhu cac moi quan he ma khong lien quan đen chung toc, ton giao, gioi tinh hoac đia ly, chung cung co the dan đen nhieu van đe.
Gia thuyet ve nhan thuc rui ro, su khong chac chan khi tham gia vao mot cong đong truc tuyen, kha pho bien, đac biet khi trong cac truong hop truc tuyen sau:

thuc hien cong viec,
tai chinh,
co hoi/ thoi gian,
su an toan,
xa hoi,
mat mat tam ly.
Clay Shirky giai thich mot trong nhung van đe nhu hai chiec vong hoola-hoops. Voi su gia tang cua cac cong đong truc tuyen, co mot hoola-hoop "đoi thuc" va "cuoc song truc tuyen" khac. Hai vong nay tung hoan toan tach biet nhung bay gio chung đa vung len va chong len nhau. Van đe voi su chong cheo nay la khong con su phan biet nua giua cac tuong tac truc dien va tuong tac ao; Ho la mot va giong nhau. Shirky minh hoa đieu nay bang cach giai thich mot cuoc hop. Mot nhom nguoi se ngoi trong mot cuoc hop nhung tat ca ho cung se đuoc ket noi vao mot the gioi ao, su dung cac cong đong truc tuyen nhu Wiki.
Mot van đe nua la su hinh thanh danh tinh voi su pha tron giua đoi thuc va ao mo ho. Su hinh thanh danh tinh trong the gioi thuc bao gom "mot co the, mot danh tinh", nhung cong đong truc tuyen cho phep ban tao ra "nhieu nhan vat đien tu" nhu ban muon. Đieu nay co the dan đen viec lua đao ve danh tinh. Hanh đong tu xung la ai đo ma ban khong the gay rac roi voi nhung nguoi dung cong đong truc tuyen khac va cho chinh ban. Tao mot danh tinh gia co the gay nham lan va mo ho ve danh tinh đung.
Su thieu tin tuong lien quan đen thong tin ca nhan hoac chuyen nghiep la van đe voi cac cau hoi ve ca tinh hoac tinh tuong ho thong tin. Thong thuong, neu thong tin đuoc cung cap cho nguoi dung khac cua cong đong truc tuyen, nguoi ta mong đoi thong tin binh đang đuoc chia se lai. Tuy nhien, đay co the khong phai la truong hop hoac nguoi dung khac co the su dung thong tin đuoc cung cap theo nhung cach co hai. Viec xay dung ca tinh cua mot ca nhan trong mot cong đong truc tuyen đoi hoi phai tu trinh bay. Tu trinh bay la hanh đong "viet cai toi thanh hien thuc", trong đo ban sac cua mot nguoi đuoc hinh thanh boi nhung gi nguoi đo noi, lam hoac the hien. Đieu nay cung đat ra mot van đe tiem an vi su tu đai dien nhu vay co the bi giai thich sai. Mac du danh tinh truc tuyen cua mot ca nhan co the đuoc xay dung hoan toan voi mot vai cau noi tu chinh ho, nhan thuc ve danh tinh nay co the hoan toan sai va khong chinh xac.
Cac cong đong truc tuyen trinh bay cac van đe ban tam, mat tap trung, tach roi va giai man cam voi mot ca nhan, mac du hien tai ton tai cac nhom ho tro truc tuyen. Cong đong truc tuyen hien co nhung rui ro tiem an va nguoi dung phai nho can than va nho rang chi vi cong đong truc tuyen cam thay an toan khong co nghia la no nhat thiet phai nhu vay.


= Quay roi va khieu khich =
Cyber bullying, bat nat tren mang,"su dung cac hanh vi gay han, co y, lap đi lap lai lau dai cua mot hoac nhieu ca nhan, su dung cac phuong tien đien tu, chong lai mot nan nhan gan nhu bat luc" đa tang truong tan suat cung voi su phat trien lien tuc cua cac cong đong mang voi mot nghien cuu tu đai hoc mo (Open University) cho thay 38% nhung nguoi tre tuoi đa trai qua hoac chung kien bat nat tren mang. No đa nhan đuoc su chu y cua truyen thong đang ke do cac su co tai tieng nhu cai chet cua Amanda Todd nguoi truoc khi chet đa ke chi tiet thu thach cua co tren YouTube.
Mot tac dung chinh cua bat nat nhu vay la no cho phep nan nhan bi quay roi moi luc, đieu khong the đien hinh voi bat nat ngoai đoi that. Đieu nay đa buoc Chinh phu va cac to chuc khac thay đoi cach tiep can đien hinh cua ho la bat nat voi Bo Giao duc Vuong quoc Anh hien đang đua ra loi khuyen cho cac truong ve cach xu ly cac truong hop bat nat tren mang.
Van đe pho bien nhat voi cong đong truc tuyen co xu huong la quay roi truc tuyen, co nghia la noi dung đe doa hoac xuc pham nham vao ban be hoac nguoi la đuoc biet thong qua cac cach thuc cua cong nghe truc tuyen. Truong hop đang bai nhu vay đuoc thuc hien "for the lulz" (nghia la cho niem vui cua no), thi no đuoc goi la trolling. (khieu khich). Đoi khi trolling đuoc thuc hien đe gay hai cho nguoi khac vi su hai long cua nguoi đang. Đong luc chinh cho cac ap phich nhu vay, đuoc biet đen trong ly thuyet nhan vat la "snerts", la cam giac ve suc manh va su tiep xuc ma no mang lai cho ho. Quay roi truc tuyen co xu huong anh huong đen thanh thieu nien nhieu nhat do hanh vi chap nhan rui ro va qua trinh ra quyet đinh cua ho. Mot vi du đang chu y la Natasha MacBryde, nguoi bi Sean Duffy hanh ha, sau đo đa bi truy to. Nam 2010, Alexis Pilkington, mot nguoi New York 17 tuoi đa tu sat. Nhung ke khieu khich xuat hien tren trang chia buon cua co đang tai nhung hinh anh vo cam va đau đon ve nhung thu noos va bieu tuong tu tu khac. Bon nam truoc đo, mot thanh nien 18 tuoi chet trong mot vu tai nan xe hoi o California. Ke khieu khich đa lay nhung hinh anh ve co the di dang cua co ma chung tim thay tren internet va dung chung đe tra tan cha me đau buon cua co gai. Nghien cuu tam ly đa chi ra rang su an danh lam tang hanh vi phi đao đuc thong qua cai đuoc goi la hieu ung giai toa uc che tren mang (online disinhibition effect Luu tru ngay 27 thang 5 nam 2020 tai Wayback Machine). Nhieu trang web va cong đong truc tuyen đa co gang đe chong lai trolling. Khong co mot phuong phap hieu qua duy nhat nao đe ngan chan su an danh va cac lap luan cho rang viec xoa an danh cua nguoi dung Internet la xam pham quyen rieng tu cua ho va vi pham quyen tu do ngon luan. Julie Zhou, viet cho to Thoi bao New York, binh luan rang "Khong co cach nao đe thuc su loai bo Internet an danh. Rot cuoc, ten va đia chi email co the bi lam gia. Va trong vai truong hop, nhieu nguoi binh luan viet nhung đieu tho lo duoi ten that cua ho ". Do đo, mot so ke lua gat tham chi khong them che giau hanh đong va tu hao ve hanh vi cua minh. Ty le quay roi truc tuyen đuoc bao cao ngay cang tang do đa co su gia tang 50% trong cac tai khoan ve quay roi truc tuyen thanh thieu nien tu nhung nam 2000.
Mot hinh thuc quay roi pho bien truc tuyen khac đuoc goi la flaming (choc tuc).Theo mot nghien cuu đuoc thuc hien boi Peter J. Moor, flaming đuoc đinh nghia la the hien thai đo thu đich bang cach lang ma, chui rua hoac su dung ngon ngu xuc pham. Flaming co the đuoc thuc hien theo đinh dang kieu nhom (phan binh luan tren YouTube) hoac o đinh dang mot đoi mot (nhan tin rieng tu tren Facebook). Mot so nghien cuu đa chi ra rang flaming ro rang hon trong cuoc tro chuyen qua trung gian may tinh hon la tuong tac mat đoi mat. Vi du, mot nghien cuu đuoc thuc hien boi Kiesler et al. nhan thay rang nhung nguoi gap truc tuyen đanh gia nhau gay gat hon nhung nguoi gap mat truc tiep. Nghien cuu tiep tuc noi rang nhung nguoi giao tiep bang may tinh "cam thay va hanh đong nhu the thiet lap la vo ly hon, va hanh vi cua ho khong bi ngan can. Nhung phat hien nay cho thay giao tiep qua may tinh... goi ra hanh vi xa hoi hoac khong đuoc kiem soat".
Cac cong đong khong đuoc kiem soat đuoc thiet lap khi nguoi dung truc tuyen giao tiep tren mot trang web mac du khong co đieu khoan su dung lan nhau. Khong co co quan quan ly. Cac nhom so thich truc tuyen hoac blog an danh la vi du ve cac cong đong khong đuoc kiem soat.
Bat nat tren mang cung rat pho bien. Bat nat tren mang đuoc đinh nghia la tac hai co y va lap đi lap lai gay ra cho nguoi khac thong qua cac phuong tien cong nghe thong tin. Nan nhan cua đe doa truc tuyen đa len hang đau trong chuong trinh nghi su cong cong sau khi mot so cau chuyen tin tuc đa xuat hien ve chu đe nay. Lay vi du tan hoc sinh Rutgers, Tyler Clementi đa tu sat vao nam 2010 sau khi ban cung phong cua anh ta bi mat quay phim anh ta trong mot cuoc gap go than mat va sau đo phat truc tiep video qua Internet. Nhieu tieu bang, nhu New Jersey, đa tao ra va thong qua cac luat khong cho phep bat ky hanh vi quay roi nao tai, gan hoac ngoai san truong lam gian đoan hoac can thiep vao hoat đong cua truong hoac quyen cua cac hoc sinh khac.
Trolling va bat nat tren mang trong cong đong truc tuyen rat kho ngan chan vi mot so ly do:

Cac thanh vien cong đong khong muon vi pham cac y thuc tu do, noi ma moi nguoi đeu co quyen phat ngon.
Ban chat phan tan cua cac cong đong truc tuyen khien cac thanh vien gap kho khan trong viec đi đen thoa thuan.
Quyet đinh ai nen kiem duyet va lam the nao đe kiem duyet tao kho khan cho quan ly cong đong.
Cong đong truc tuyen la mot nhom nguoi co chung so thich su dung Internet (trang web, email, tin nhan tuc thoi, v.v.) đe lien lac, lam viec cung nhau va theo đuoi so thich cua ho theo thoi gian.


= Lam nhuc =
Mot van đe it đuoc biet đen la hazing (lam nhuc) trong cong đong truc tuyen. Cac thanh vien cap cao cua mot cong đong truc tuyen su dung hazing đe the hien suc manh cua ho, tao ra su bat binh đang va gia tang long trung thanh voi nguoi moi. Mac du hazing truc tuyen khong gay ra tinh trang kho khan ve the chat, "cac gia tri trang thai cua su thong tri va su phu thuoc cung đuoc truyen đi mot cach hieu qua".  Cac thanh vien uu tu trong nhom co the gay am anh bang cach su dung cac thuat ngu xuc pham đe chi nguoi moi đen, su dung tro lua doi hoac choi tro choi tri tue hoac tham gia đe doa, trong so cac hoat đong khac.
"Qua phuong thuc hazing, cac thanh vien sang lap ngam noi voi nhung nguoi moi đen rang ho phai co kha nang chiu đung mot muc đo hung hang, tho lo va đang ghet nhat đinh đe phu hop va đuoc cong đong BlueSky chap nhan".


= Su rieng tu =
Cac cong đong truc tuyen nhu cac trang web mang xa hoi co su phan biet rat khong ro rang giua thong tin rieng tu va cong khai. Đoi voi hau het cac mang xa hoi, nguoi dung phai cung cap thong tin ca nhan đe them vao ho so cua ho. Thong thuong, nguoi dung co the kiem soat loai thong tin ma nguoi khac trong cong đong truc tuyen co the truy cap dua tren muc đo quen thuoc cua nguoi dung voi muc đo thoai mai cua nguoi dung. Nhung han che nay đuoc goi la "cai đat quyen rieng tu". Cai đat quyen rieng tu đua ra cau hoi ve cach cai đat quyen rieng tu va đieu khoan dich vu anh huong đen su mong đoi quyen rieng tu tren phuong tien truyen thong xa hoi. Du gi thi muc đich cua mot cong đong truc tuyen van la chia se mot khong gian chung voi nhau. Hon nua, that kho đe co hanh đong phap ly khi nguoi dung cam thay rang quyen rieng tu cua minh đa bi xam pham vi ve mat ky thuat ho biet nhung gi cong đong truc tuyen đoi hoi. Nguoi sang lap trang mang xa hoi Facebook, Mark Zuckerberg, nhan thay mot su thay đoi trong hanh vi cua nguoi dung tu khi anh ay ra mat Facebook lan đau tien. Duong nhu "su san sang chia se cua xa hoi đa tao ra mot moi truong noi moi quan tam rieng tu it quan trong hon đoi voi nguoi dung mang xa hoi ngay nay so voi khi mang xa hoi bat đau". Tuy nhien, mac du nguoi dung co the giu kin thong tin ca nhan cua minh, hoat đong cua ho van mo cho toan bo trang web đe truy cap. Khi nguoi dung đang thong tin len mot trang web hoac binh luan hoac phan hoi thong tin đuoc đang boi nguoi khac, cac trang mang xa hoi se tao ra mot ho so theo doi hoat đong cua nguoi dung.
Quyen rieng tu tren Internet (Internet privacy) lien quan đen viec truyen va luu tru du lieu cua mot nguoi va quyen an danh cua ho khi truc tuyen voi Lien Hop Quoc vao nam 2013 thong qua quyen rieng tu truc tuyen nhu mot quyen cua con nguoi bang mot cuoc bo phieu nhat tri. Nhieu trang web cho phep nguoi dung đang ky ten nguoi dung khong phai la ten that cua ho, đieu nay cho phep muc đo an danh, trong mot so truong hop nhu nguoi dung hinh anh tu 4chan - trang web khong can tai khoan đe tham gia thao luan. Tuy nhien, trong nhung truong hop nay tuy thuoc vao chi tiet thong tin ve mot nguoi đuoc đang, van co the tim ra danh tinh nguoi dung.
Ngay ca khi mot nguoi thuc hien cac bien phap đe bao ve su an danh va tiet lo quyen rieng tu cua ho nho Edward Snowden, mot nha thau truoc đay cua Co quan Tinh bao Trung uong Central Intelligence Agency ve cac chuong trinh giam sat hang loat đuoc thuc hien boi cac dich vu tinh bao Hoa Ky lien quan đen viec thu thap du lieu hang loat tren ca nguoi dung trong nuoc va quoc te cua cac trang web pho bien bao gom Facebook va YouTube cung nhu viec thu thap thong tin truc tiep tu cap quang ma khong co su đong y xuat hien cho thay quyen rieng tu cua ca nhan khong phai luc nao cung đuoc ton trong. Nha sang lap facebook Mark Zuckerberg tuyen bo cong khai rang cong ty chua đuoc thong bao ve bat ky chuong trinh nao nhu vay va chi ban giao du lieu nguoi dung ca nhan khi phap luat yeu cau   ngu y rang neu cac cao buoc la đung thi du lieu thu hoach đa đuoc thuc hien ma khong co su đong y cua cong ty.
Su pho bien ngay cang tang cua cac mang xa hoi noi nguoi dung su dung ten that cua ho la tieu chuan cung mang đen mot thach thuc moi voi mot cuoc khao sat voi 2.303 nguoi quan ly tim thay 37% ung vien đieu tra hoat đong truyen thong xa hoi trong qua trinh tuyen dung voi mot nghien cuu cho thay 1 trong 10 lan tu choi đon xin viec cho nhung nguoi tu 16 đen 34 tuoi co the la do kiem tra phuong tien truyen thong xa hoi.


= Su phu thuoc vao thong tin =
Cong đong mang co the la mot cong cu de dang va huu ich đe truy cap thong tin. Tuy nhien, thong tin co chua cung nhu thong tin xac thuc cua nguoi dung khong phai luc nao cung đang tin cay, voi viec internet cung cap mot phuong tien tuong đoi an danh đe mot so nguoi lua đao yeu cau bat cu đieu gi tu trinh đo cua ho hoac trong truong hop hiem hoi, gia vo la mot nguoi cu the. Cac tai khoan gia mao đoc hai đuoc tao ra voi muc đich lua gat nan nhan bang tien đa tro nen cao cap hon voi bon nguoi đan ong bi ket an tu 8 nam đen 46 tuan vi lua đao 12 phu nu £250.000 bang Anh bang cach su dung tai khoan gia tren trang web hen ho. Noi ve đen đo chinh xac, mot khao sat dua tren Wikipedia đa đanh gia 50 bai bao cho thay 24% khong co su chinh xac, mac du trong hau het cac truong hop, hau qua co the chi la su lan truyen thong tin sai lech, tin gia trong cac linh vuc nhu suc khoe, hau qua co the gay ton hai lon hon nhieu dan đen Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky cung cap tro giup ve đanh gia thong tin y te tren web.


= Mat can bang =
Quy tac 1% neu ro rang trong cong đong truc tuyen duoi dang quy tac chi co 1% nguoi dung đong gop tich cuc vao viec tao noi dung. Cac bien the khac cung ton tai nhu quy tac 1-9-90 khi tinh đen chinh sua. Đieu nay đat ra van đe cho cac cong đong truc tuyen voi hau het nguoi dung chi quan tam đen thong tin ma cong đong đo co the chua thay vi quan tam đen viec đong gop tich cuc co the dan đen su cung nhac trong thong tin va suy giam trong cong đong. Đieu nay đa khien cac cong đong dua vao viec chinh sua noi dung cua nguoi dung đe thuc đay nguoi dung tro thanh nhung nguoi đong gop tich cuc cung nhu giu chan cac thanh vien hien co thong qua cac du an nhu Du an cai thien sang tao tai khoan Wikimedia.


Van đe phap ly Tai Hoa Ky, hai trong so cac luat quan trong nhat lien quan đen cac van đe phap ly cua cong đong truc tuyen, đac biet la cac trang mang xa hoi la Muc 512c cua Đao luat ban quyen thien nien ky ky thuat so (Digital Millennium Copyright Act) va Muc 230 cua Đao luat chinh xac ve truyen thong (Communications Decency Act).
Muc 512c xoa trach nhiem đoi voi vi pham ban quyen khoi cac trang web cho phep nguoi dung đang noi dung, mien la co cach ma chu so huu ban quyen co the yeu cau xoa noi dung vi pham. Trang web co the khong nhan đuoc bat ky loi ich tai chinh nao tu cac hoat đong vi pham.
Muc 230 cua Đao luat ve Thong tin lien lac cung cap su bao ve khoi moi trach nhiem do ket qua cua viec xuat ban do mot ben khac cung cap. Cac van đe pho bien bao gom phi bang, nhung nhieu toa an đa mo rong no đe bao gom ca cac khieu nai khac.
Cac cong đong truc tuyen thuoc nhieu loai khac nhau (trang mang xa hoi, blog, trang chia se phuong tien truyen thong, v.v.) đang đat ra nhung thach thuc moi cho tat ca cac cap thuc thi phap luat trong viec chong lai nhieu loai toi pham bao gom quay roi, trom danh tinh, vi pham ban quyen, v.v.
Luat ban quyen đang bi thach thuc va tranh luan voi su thay đoi trong cach cac ca nhan hien pho bien tai san tri tue cua ho. Cac ca nhan đen voi nhau thong qua cac cong đong truc tuyen trong no luc hop tac đe tao ra. Nhieu nguoi mo ta luat ban quyen hien tai la khong đuoc trang bi đay đu đe quan ly loi ich cua cac ca nhan hoac nhom lien quan đen nhung no luc hop tac nay. Mot so nguoi noi rang nhung luat nay tham chi co the ngan can loai hinh san xuat nay.
Luat đieu chinh hanh vi truc tuyen đat ra mot thach thuc khac đoi voi cac nha lap phap o cho ho phai lam viec đe ban hanh luat bao ve cong chung ma khong vi pham quyen cua ho đoi voi tu do ngon luan. Co le van đe đuoc ban tan nhieu nhat cua loai nay la van đe đe doa truc tuyen. Mot so hoc gia keu goi no luc hop tac giua phu huynh, nha truong, nha lap phap va thuc thi phap luat đe ngan chan bat nat truc tuyen.
Luat phap phai lien tuc thich ung voi boi canh luon thay đoi cua phuong tien truyen thong xa hoi duoi moi hinh thuc; mot so hoc gia phap ly cho rang cac nha lap phap can co cach tiep can lien nganh đe tao ra chinh sach hieu qua cho du đo la quy đinh, vi an toan cong cong, hay noi cach khac. Cac chuyen gia ve khoa hoc xa hoi co the lam sang to cac xu huong moi xuat hien trong viec su dung phuong tien truyen thong xa hoi boi cac phan khuc khac nhau cua xa hoi (bao gom ca gioi tre). Đuoc trang bi du lieu nay, cac nha lap phap co the xay dung va thong qua luat bao ve va trao quyen cho cac thanh vien cong đong truc tuyen khac nhau.


Xem them Tham khao