Linus Carl Pauling (28 thang 2 nam 1901 – 19 thang 8 nam 1994) la nha hoa hoc, nha hoa sinh, nha hoat đong vi hoa binh, tac gia va nha giao duc nguoi My. Ong đuoc coi la mot trong nhung nha hoa hoc anh huong nhat trong lich su khoa hoc va đuoc xep vao nhom nhung nha khoa hoc quan trong trong the ky 20. Pauling la mot trong nhung nha khoa hoc tien phong trong linh vuc hoa hoc luong tu va sinh hoc phan tu.
Voi đong gop khoa hoc cua minh, Pauling đa đuoc trao giai Nobel Hoa hoc nam 1954. Nam 1962, vi cac hoat đong hoa binh cua minh, ong đa đuoc trao giai Nobel Hoa binh. Đieu nay khien ong tro thanh mot trong bon ca nhan đa gianh đuoc nhieu hon mot giai thuong Nobel (cho đen hien tai). Đong thoi cung la mot trong hai nguoi đuoc trao giai Nobel trong hai linh vuc khac nhau (giai Hoa hoc va Hoa binh), nguoi con lai la nha khoa hoc Marie Curie (Giai Vat ly va Hoa hoc), va la nguoi duy nhat cho đen hien tai trong lich su nhan tron ven 2 giai thuong Nobel ma khong phai la nhan cung voi ai khac.
Ong noi tieng voi viec đau tranh chong chay đua vu khi hat nhan, quang ba thuoc orthomolecular, phuong phap đieu tri dung mega-vitamin, che đo an kieng, va dung vitamin C voi lieu luong lon. Nhung đieu ay đen hien nay đa đuoc chap nhan rong rai tren the gioi.


Tieu su = Thoi tho au =
Pauling sinh ra tai Portland, Oregon, la con đau long cua Herman Henry William Pauling (1876-1910) va Lucy Isabelle "Belle" Darling (1881-1926).
Nam 1901, cha me ong đa quyet đinh roi khoi Portland đe tim noi o tot hon. Ong bat đau co y đinh tro thanh nha hoa hoc khi chung kien thi nghiem cua ban minh. Ong tung viet: "Toi đon gian chi la bi me hoac boi cac hien tuong hoa hoc, boi phan ung giua cac chat, bon chung luon co cach xuat hien, tinh chat khac nhau, va toi hy vong se hoc hoi nhieu va nhieu hon nua nhung đieu thu vi o chung". 
Trong thoi gian con hoc trung hoc, Pauling thuong thuc hien cac thi nghiem hoa hoc bang cach nhat rac cua thiet bi va cac vat lieu tu nha may thep bi bo hoang. 
Luc 15 tuoi, do hoc thieu mon, ong khong nhan đuoc bang tot nghiep du đa xin đuoc hoc lai. Ong buoc phai roi truong ma khong co mot tam bang tot nghiep nao. Đieu thu vi la cuoi cung nha truong cung đa trao tang cho ong bang tot nghiep 45 nam sau đo, khi ong đa tro thanh mot nha khoa hoc danh tieng va đa thang đuoc hai giai Nobel. 
Von biet rang rang minh cung se đuoc nhan giay moi vao đai hoc, Pauling đa lam qua nhieu cong viec ban thoi gian đe kiem tien trang trai cho chi phi hoc đai hoc trong tuong lai, trong đo co ca lam viec tai mot cua hang tap hoa voi luong $ 8 mot tuan. Qua nhu ong nghi, vao thang 9 nam 1917, ong cung đa nhan đuoc thu moi nhap hoc tu truong Đai hoc bang Oregon. 


= Hoc đai hoc =
Ong lam viec bon muoi gio mot tuan trong phong thi nghiem đe kiem 100 $ mot thang, giup ong tiep tuc su nghiep nghien cuu. 
Trong hai nam cuoi đai hoc, ong quyet đinh tap trung nghien cuu ve cac tinh chat vat ly va hoa hoc cua cac chat co lien quan đen cau truc cua cac nguyen tu, tro thanh mot trong nhung nguoi nghien cuu đau tien ve linh vuc khoa hoc moi, hoa hoc luong tu.
Giao su Samuel Graf chon Pauling lam tro ly giang day. Vao mua đong nam cuoi cap, Pauling đa đuoc tiep can khoa hoc hoa hoc danh cho danh cho nhung nha chuyen nganh kinh te. Đo la lop hoc ma Pauling đa gap nguoi vo tuong lai cua minh, nguoi gan bo voi ong trong suot cuoc đoi sau đo, Ava Helen Miller. Nam 1922, Pauling tot nghiep Đai hoc voi tam bang ky su hoa hoc. Ong tiep tuc hoc tiep tai Vien Cong nghe California, nhung nghien cuu nay cua ong lien quan đen viec su dung cua su nhieu xa tia X đe xac đinh cau truc tinh the. Ong nhan bang Tien si nganh vat ly va vat ly toan hoc vao nam 1925.


Su nghiep Pauling biet đen co hoc luong tu khi đang theo hoc Đai hoc. O Zurich, Pauling cung đa đuoc tiep xuc voi nhung phan tich co hoc luong tu đau tien cua lien ket hydro phan tu, đuoc thuc hien boi Walter Heitler va Fritz London. Ong tro thanh mot trong nhung nha khoa hoc đau tien trong linh vuc hoa hoc luong tu va la nguoi tien phong trong viec ap dung cac ly thuyet luong tu cho cau truc cua cac phan tu.
Ong bat đau su nghiep giang day trong nam nam, tiep tuc voi viec nghien cuu tinh the, cung nhu thuc hien phep tinh co hoc luong tu ve nguyen tu va phan tu. Nam 1929-1930, ong tro thanh giao su.
Pauling gioi thieu khai niem ve đo am đien vao nam 1932. Su dung cac thuoc tinh khac nhau cua phan tu, chang han nhu đe co nang luong can thiet đe pha vo tinh lien ket va luong cuc cua cac phan tu, ong đa thiet lap Thang đo đo am đien Pauling, huu ich trong viec du đoan cac tinh chat trong moi lien ket giua cac nguyen tu trong phan tu. Ong đa co nhieu nghien cuu quan trong ve ban chat cua cac lien ket hoa hoc, cac phan tu sinh hoc, phan tu di truyen hoc va cau truc cua hat nhan nguyen tu. Nam 1954, ong đuoc trao giai Nobel Hoa hoc cho nhung nghien cuu ban chat cua lien ket hoa hoc va ap dung no vao viec xac đinh cau truc cac phuc chat.
Nam 1936, Pauling len chuc Chu tich Phong Hoa hoc va Ky thuat hoa hoc tai Caltech, va ca vi tri Giam đoc Phong thi nghiem Hoa hoc Gates - Crellin. Ong giu ca hai vi tri đo đen nam 1958.


= Nghien cuu y hoc va ung ho su dung vitamin C =
Nam 1941, o tuoi 40, ong bi benh Bright, mot dang benh than. Theo loi cua Thomas Addis, ong đa co the kiem soat đuoc benh voi bang che đo an man cung ham luong protein thap va bo sung nhieu vitamin. Do đo ong bat đau ung ho manh me viec đieu tri benh bang cach bo sung vitamin.
Nam 1965, Pauling đoc cuon sach cua Abram Hoffer va đua ra gia thuyet rang vitamin co the tao nhung hieu tuong hoa sinh quan trong giup phong chong cac loai benh lien quan.  Nam 1968 Pauling cong bo mot bai bao khoa hoc mang ten "Tam than hoc Orthomolecular", nhung nghien cuu ay co the đieu tri cho benh nhan bi benh tam than.  Ong lan đau đat ra thuat ngu "orthomolecular" đe chi viec nong đo cac chat trong co the thuong thay đoi khac nhau đe phong chong va chua benh.
Nam 1973, cung voi Arthur B. Robinson va mot đong nghiep khac, Pauling thanh lap Vien Orthomolecular Y o Menlo Park, California, roi đoi ten thanh Vien Linus Pauling ve Khoa hoc va Y hoc. Ong nghien cuu ve vitamin C, va van tiep tuc cong viec ly thuyet nay cho đen tan khi ong qua đoi. Trong nhung nam cuoi đoi, ong đac biet quan tam đen vai tro cua vitamin C trong viec ngan ngua xo vua đong mach va lam giam con đau that nguc. Nhung nguoi ung ho ong tin rang benh tim co the đuoc đieu tri va tham chi chua khoi chi bang cach su dung Lysine va Vitamin C ma khong can thuoc hoac phai phau thuat tim.
Ong giup vitamin C pho bien rong rai voi cong chung va tuyen bo rang vitamin C tham chi co the giup benh nhan keo dai đuoc su song nhieu gap bon lan so voi benh nhan khong đuoc đieu tri nhu vay.


= Hoat đong =


 Hoat đong thoi chien  Pauling von khong theo bat cu truong phai chinh tri nao cho đen khi xay ra Chien tranh the gioi thu hai. Trong thoi ky đau cua du an Manhattan, Robert Oppenheimer (Cha đe cua vu khi nguyen tu) đa moi ong phu trach cho bo phan Hoa Hoc cua du an, nhung ong tu choi. 
Cac du an trong thoi chien khac voi nhieu ung dung trong quan su ma ong nghien cuu bao gom chat no, chat no đay ten lua,... Vao thang 10, nam 1948, Pauling đuoc trao Huan chuong Bang khen tu Tong thong Harry S. Truman. Vao nam 1949, ong la chu tich cua Hiep hoi Hoa hoc My.


 Hoat đong chong hat nhan  Truoc su chay đua khung khiep cua hat nhan, ong tro thanh nha hoat đong hoa binh. Nam 1946, ong tham gia Uy ban khan cap cua cac nha khoa hoc nguyen tu, đuoc chu tri boi Albert Einstein, muc đich đe canh bao moi nguoi ve su nguy hiem cua vu khi hat nhan.
Ong cung ky Tuyen ngon Russell-Einstein ban hanh vao nam 1955, cung nhu ung ho Hiep uoc Mainau, voi su tham gia cua 52 nguoi đoat giai Nobel. Vao thang 5, nam 1957, Pauling bat đau đua ban kien nghi voi cac nha khoa hoc đe ngung thu nghiem hat nhan. Ngay 15 thang 1 nam 1958, Pauling va vo trinh bay ban kien nghi đen Tong thu ky Lien Hop Quoc luc bay gio la Dag Hammarskjold keu goi cham dut viec thu nghiem vu khi hat nhan. Vao thang Hai, nam 1958, Pauling tham gia vao cuoc tranh luan tren truyen hinh voi nha vat ly nguyen tu Edward Teller ve xac suat cac đot bien do bui phong xa gay ra. Cung trong nam đo, ong xuat ban cuon sach "Khong chien tranh!" (No more war!). Ngay 10 thang 10 nam 1963, Uy ban Nobel trao Pauling Giai Nobel Hoa binh cho nam 1962. (Do khong co giai thuong ve hoa binh nao đuoc trao vao nam đo.). Ho mo ta ong:"Linus Carl Pauling, nguoi đa khong ngung hoat đong ke tu nam 1946, khong chi chong thu nghiem vu khi hat nhan, su lay truyen cac vu khi, viec su dung vu khi qua đo, ma con tat ca cac mam mong chien tranh von đuoc su dung đe giai quyet cac xung đot quoc te". Ong cong nhan su tham gia cua vo minh trong cong tac hoa binh, va hoi tiec rang co khong đuoc trao giai Nobel hoa binh cung ong.


 Hoat đong trong thoi ky Chien tranh Viet Nam  Vao nam 1960, viec tang cuong nhung anh huong cua My trong chien tranh Viet Nam đa day ra mot phong trao phan đoi trong nhan dan ma trong đo ong hoat đong rat manh me. Ong len an va chi ro chien tranh nay la hoan toan phi nghia. Mac du nhung hoat đong cua ong bi bo ngoai tai boi chinh phu My.
Pauling đa đuoc trao giai Nobel Hoa binh Quoc te Lenin cua Lien Xo vao nam 1970 va van tiep tuc cac hoat đong hoa binh trong nhung nam tiep theo. Ong va vo giup thanh lap ra Lien đoan quoc te ve nhan van vao nam 1974. Ong la chu tich hoi đong tu van khoa hoc cua Hiep hoi Bao ve cuoc song va cung la mot trong nhung nguoi ky ten trong Tuyen bo Dubrovnik-Philadelphia. Đong thoi la Chu tich danh du cua hoc vien Khoa hoc Quoc te, Munich cho đen cuoi đoi.


Đoi tu va quan điem ton giao Pauling ket hon voi Ava Helen Miller vao nam 1923. Ho song chung voi nhau cho đen tan khi Ava qua đoi vao nam 1981. Ho co bon nguoi con: Linus Carl Jr (sinh nam 1925) tro thanh mot bac si than kinh; Peter Jeffress (1931-2003), mot nha tinh the hoc; Edward Crellin (1937-1997) la mot nha sinh vat hoc; va Linda Helen (sinh nam 1932) tung ket hon nha đia chat Caltech va nha bang hoc Barclay Kamb.
Pauling von la thanh vien cua giao hoi Lutheran, nhung sau đo gia nhap giao hoi Unitarian Universalist. Tuy nhien, hai nam truoc khi qua đoi, trong mot cuoc đoi thoai voi mot triet gia Phat giao Daisaku Ikeda, ong noi rang minh theo chu nghia vo than (khong đat niem tin dua vao mot than thanh nao).
Ong con la nguoi ung ho thuyet uu sinh.


Qua đoi Pauling đa chet vi benh ung thu tuyen tien liet vao 19 thang 8 nam 1994, luc 19:20 tai nha o Big Sur, California. Huong tho 93 tuoi. Bia cua ong đuoc đat trong nghia trang Oswego Pioneer Lake Oswego, Oregon,  nhung tro thi the cung voi nguoi vo cua minh, khong đuoc chon o đo cho đen tan nam 2005.


Di san = Đong gop khoa hoc =
Pauling đa đuoc liet vao "20 nha khoa hoc vi đai nhat cua moi thoi đai." Nhung kham pha cua ong đa đua đen nhung đong gop mang tinh quyet đinh trong cac linh vuc co hoc luong tu, hoa hoc vo co, hoa hoc huu co, cau truc protein, sinh hoc phan tu va y hoc cua the gioi.
Sach cua ong ve lien ket hoa hoc đa khien ong tro thanh mot trong nhung nguoi sang lap hoa hoc luong tu hien đai. Nhung nghien cuu cua ong ve cau truc tinh the đa đong gop đang ke vao viec du đoan va giai thich cac cau truc cua khoang chat va hop chat phuc tap. Viec kham pha ra tam alpha helix va beta cua ong la nen tang co ban cho viec nghien cuu cau truc protein.
Francis Crick thua nhan Pauling la "cha đe cua sinh hoc phan tu ". Kham pha cua ong ve benh thieu mau hong cau hinh liem la mot "can benh phan tu", mo đuong cho viec kiem tra đot bien gen o muc đo phan tu.


= Ton vinh =
Trung tam Pauling ve Khoa hoc Nhan van o Đai hoc Oxford đuoc đat theo ten ong đe ton vinh nhung đong gop cua minh tren ca hai linh vuc khoa hoc va nhan van.
Ngay 6 thang 3 nam 2008, Buu đien Hoa Ky phat hanh tem hinh ong, đuoc thiet ke boi Victor Stabin.
Qua cong bo cua Thong đoc John Kitzhaber o bang Oregon, ngay 28 thang 2 đa đuoc chon la "Ngay Linus Pauling". 
Nhung noi khac co ten ong bao gom đuong Pauling tai Foothill Ranch, California; Linus Pauling Drive o Hercules, California; Toa nha Linus va Ava Helen Pauling tai Đai hoc Soka Ky tai Aliso Viejo, California; Truong trung hoc Linus Pauling o Corvallis, Oregon; va Pauling Field, mot san bay nho nam o Condon, Oregon, noi ma Pauling tung song hoi tre. Va co mot ban nhac rock o Houston, Texas, ten la The Linus Pauling Quartet. 
Mot tieu hanh tinh đa đuoc đat la 4674 Pauling, phat hien boi Eleanor F. Helin, vao nam 1991, đung vao ngay sinh nhat lan thu 90 cua Pauling. 
Mot nguoi đoat giai Nobel ten la Peter Arge  noi rang Linus Pauling chinh la nguon cam hung cho ong co đong luc đat đuoc thanh cong.


Tham khao Tham khao Dunitz, Jack D. (1996). "Linus Carl Pauling, ngay 28 thang 2 nam 1901–ngay 19 thang 8 nam 1994" (– Scholar search). Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. Quyen 42. tr. 316–338. doi:10.1098/rsbm.1996.0020. {{Chu thich tap chi}}: Lien ket ngoai trong |format= (tro giup) 
Goertzel, Ted (1995). Linus Pauling: A Life in Science and Politics. Ben Goertzel. Basic Books. ISBN 0465006728.
Hager, Thomas (1995). Force of Nature: The Life of Linus Pauling. Simon & Schuster. ISBN 0684809095.
Hager, Thomas (1998). Linus Pauling and the Chemistry of Life. Oxford University Press. ISBN 0195139720.
Marinacci, Barbara (1998). Linus Pauling on Peace. Ramesh Krishnamurthy. Rising Star Press. ISBN 0933670036.
Mead, Clifford (2001). Linus Pauling: Scientist and Peacemaker. Thomas Hager (eds.). Oregon State University Press. ISBN 0870714899.
Serafini, Anthony (1989). Linus Pauling: A Man and His Science. Paragon House. ISBN 155778440X.


Đoc them Patrick Coffey, Cathedrals of Science: The Personalities and Rivalries That Made Modern Chemistry, Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-532134-0
Linus Pauling, interview by Jeffrey L. Sturchio at Executive Tower Inn, Denver, Colorado, ngay 6 thang 4 nam 1987 (Philadelphia: Chemical Heritage Foundation, Oral History Transcript # 0067). Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine


Lien ket ngoai Linus Pauling: Genius or Crank? Luu tru ngay 25 thang 2 nam 2011 tai Wayback Machine a detailed overview of Pauling's work in molecular medicine and vitamin C.
Linus Pauling Online a Pauling portal created by Oregon State University Libraries
Francis Crick: The Impact of Linus Pauling on Molecular Biology (transcribed video from the 1995 Oregon State University symposium)
The Ava Helen and Linus Pauling Papers at the Oregon State University Libraries Luu tru ngay 1 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine
The Pauling Catalogue Luu tru ngay 19 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine
Linus Pauling (1901–1994)
National Academy of Sciences biography
Caltech oral history interview Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2008 tai Wayback Machine
Berkeley Conversations With History interview Luu tru ngay 20 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Linus Pauling Centenary Exhibit
Linus Pauling from The Dictionary of Unitarian and Universalist Biography Luu tru ngay 17 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Linus Pauling Investigates Vitamin C Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
The Linus Pauling Institute at Oregon State University
The Many Lives of Linus Pauling: A Review of Reviews J. Chem. Educ. Luu tru ngay 16 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Pauling's CV
Publications of Pauling Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine
Linus and Ava Helen Pauling Hall Luu tru ngay 8 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine at Soka University of America, devoted to pacifism in global citizenship.
Cac cong trinh lien quan hoac cua Linus Pauling tren cac thu vien cua thu muc (WorldCat)

Ban mau:Time Persons of the Year 1951–1975
Ban mau:Presidents of the American Chemical Society