Bach cau (ten khoa hoc: leukocytes, tieng Anh la White blood cells, immune cells hoac immunocytes) la cac te bao cua he mien dich tham gia bao ve co the chong lai ca benh truyen nhiem lan nhung tac nhan xam nhap tu ben ngoai. Bach cau gom ba phan nhom chinh: bach cau hat, lympho bao va bach cau đon nhan.
Moi bach cau đeu ra đoi va bat nguon tu te bao đa nang o tuy xuong, hay goi la te bao goc tao mau. Bach cau co mat o khap co the, gom ca mau va he bach huyet. Moi bach cau đeu co nhan te bao, giup phan biet chung voi cac te bao mau khac, nhu hong cau (RBC) va tieu cau khong co nhan. Nhung te bao bach cau khac nhau thuong đuoc phan loai theo dong te bao (te bao tuy hoac lympho bao). Bach cau la mot phan cua he mien dich trong co the. Chung giup co the khang lai nhiem trung va nhung benh khac. Bach cau gom cac loai bach cau hat (bach cau ai toan, bach cau ua acid va bach cau ua kiem), va bach cau khong hat (bach cau đon nhan va lympho bao (te bao T va te bao B)). Te bao tuy (myelocytes) gom bach cau hat trung tinh, bach cau ua acid, duong bao, bach cau ua kiem va bach cau đon nhan. Bach cau đon nhan con đuoc chia nho nua thanh te bao tua va đai thuc bao. Te bao đon nhan, đai thuc bao va bach cau hat trung tinh la thuc bao. Lympho bao (lymphocytes) gom te bao T (chia nho nua thanh te bao T ho tro, te bao ghi nho T, te bao T đoc sat), te bao B (chia nho nua thanh te bao huyet tuong va te bao ghi nho B), va te bao NK. Ve mat lich su, bach cau đuoc phan loai theo đac điem hinh dang (bach cau hat va bach cau khong hat), song he thong phan loai nay it đuoc dung hon ngay nay. Sau khi ra đoi o tuy xuong, bach cau bao ve co the chong lai nhiem trung va benh tat. Luong bach cau du thua thuong la do nhiem trung hoac chung viem. O truong hop it gap hon, so luong bach cau cao co the chi ra mot so benh ung thu mau hoac roi loan tuy xuong nhat đinh.
So luong bach cau trong mau thuong la dau hieu cua benh, the nen so bach cau la mot phan nhom quan trong cua cong thuc mau. So bach cau binh thuong thuong roi vao khoang 4 × 109/L đen 1.1 × 1010/L. O Hoa Ky, so bach cau thuong la 4.000 đen 11.000 bach cau tren moi µL mau. Bach cau chiem khoang 1% tong the tich mau o nguoi truong thanh khoe manh, lam cho chung it hon đang ke so voi hong cau o muc 40% đen 45%. Tuy nhien, 1% luong mau nay tao nen khac biet lon voi suc khoe, vi mien dich phu thuoc vao luong mau ay. Su gia tang bach cau vuot qua gioi han đuoc goi la chung tang bach cau (leukocytosis). Hien tuong nay la binh thuong vi tang bach cau la mot phan cua phan ung mien dich khoe manh, va no xay ra thuong xuyen. Đoi khi tang bach cau co dau hieu bat thuong, khi no co nguon goc tu khoi u hoac tu mien dich. Su tut giam bach cau duoi gioi han đuoc goi la ha bach cau. Hien tuong cho thay he mien dich bi suy giam.


Thuat ngu Tu "white blood cell" (tu nguyen tieng Anh cua "bach cau") xuat phat tu hinh dang vat ly cua mau mau sau khi ly tam. Bach cau đuoc tim thay o buffy coat - mot lop te bao co nhan mong va mau trang nam giua hong cau lang va huyet tuong. Thuat ngu khoa hoc leukocyte phan anh truc tiep mieu ta nay. Thuat ngu xuat phat tu goc tieng Hy Lap leuk- (nghia la "mau trang") va cyt- (nghia la "te bao"). Đoi khi buffy coat co the la mau xanh luc neu co nhieu bach cau hat trung tinh trong mau pham, do san pham chung tao ra la enzym chua hem myeloperoxidase gay nen.


Phan loai = Tong quan =
Moi te bao bach cau đeu co nhan, giup phan biet chung voi hong cau va tieu cau khong nhan. Cac loai bach cau co the phan theo phuong thuc chuan. Hai cap nhom rong nhat phan loai chung theo cau truc (bach cau hat hoac bach cau khong hat) hoac theo dong te bao (te bao tuy hoac te bao lympho). Nhung nhom rong nhat nay co the đuoc chia thanh nam loai chinh nua: bach cau hat trung tinh, bach cau ua acid, bach cau ua kiem, lympho bao va bach cau đon nhan. Mot cach hay đe ghi nho ty le tuong đoi cua cac loai cau trong tieng Anh la "Never Let Monkeys Eat Bananas". Nhung loai nay đuoc phan biet theo đac điem vat ly va chuc nang cua chung. Bach cau đon nhan va bach cau hat trung tinh la thuc bao. Ngoai ra co the chia lam cac phan nhom nua.
Bach cau hat khac voi bach cau khong hat o hinh dang nhan (nhan bach cau hat co hinh thuy con nhan bach cau khong hat co hinh tron, tuc la đa nhan so voi đon nhan) va hat nho o te bao chat cua chung (bat ke la co chung hoac khong, hay chinh xac hon la nhin đuoc chung qua kinh hien vi hay khong). Phep phan đoi kia la theo dong: te bao tuy (bach cau hat trung tinh, bach cau đon nhan, bach cau ua acid va bach cau ua kiem) khac voi te bao lympho (lympho bao) o dong hinh thanh mau (dong biet hoa te bao). Ben canh đo, lympho bao co the đuoc phan thanh te bao T, te bao B va te bao NK.


= Bach cau hat trung tinh =

Bach cau hat trung tinh la loai bach cau đong đao nhat, chiem 60–70% luong bach cau luu thong. Chung bao ve co the nham chong lai su truyen nhiem tu vi khuan va nam. Chung thuong la nhung yeu to phan ung đau tien voi truyen nhiem cua vi sinh vat; chung hoat đong roi chet voi so luong lon tao thanh mu. Chung thuong đuoc xem la bach cau đa nhan (polymorphonuclear/PMN leukocytes), song theo phuong dien ky thuat, PMN dung đe chi moi bach cau hat. Chung co nhan nhieu thuy, gom tu ba đen nam thuy ket noi voi nhau bang cac soi manh. Đac điem nay khien cho bach cau hat trung tinh co cau truc ben ngoai mang nhieu nhan, do đo moi đuoc goi la bach cau đa nhan. Te bao chat co the o dang trong suot do cac hat nho co mau tim nhat khi đuoc nhuom. Bach cau hat trung tinh hoat đong o vi khuan thuc bao va co mat tai rat nhieu mu cua vet thuong. Nhung te bao nay khong the lam moi lysosome (dung đe tieu hoa vi sinh vat) va chet sau khi thuc bao mot so mam benh. Bach cau hat trung tinh la loai te bao pho bien nhat co o cac giai đoan đau cua viem nhiem cap tinh. Vong đoi trung binh cua bach cau hat trung tinh bat hoat trong he tuan hoan cua nguoi đuoc cho la tu 5 đen 135 gio, theo nhung cach tinh khac nhau.


= Bach cau ua acid =

Bach cau ua acid chiem khoang 2–4% luong bach cau luu thong trong mau. Con so nay dao đong trong ngay, theo mua va trong ky kinh nguyet. No co dau hieu tang nham phan ung voi di ung, nhiem ky sinh, benh collagen, benh o lach va he than kinh trung uong. Chung hiem khi co trong mau, nhung lai co rat nhieu o niem mac cua đuong ho hap, tieu hoa va đuong tiet nieu duoi.
Chung chu yeu đoi pho voi cac benh lay nhiem ky sinh. Bach cau đon nhan cung la te bao viem chiem so đong trong cac phan ung di ung. Nhung nguyen nhan quan trong nhat gay chung tang bach cau ua acid gom cac dang di ung nhu hen phe quan, sot co kho, phong ngua va nhiem ky sinh. Chung tiet ra chat hoa hoc tieu diet cac ky sinh trung lon, nhu giun moc va san day - nhung ky sinh trung nay qua lon đe bat ky bach cau nao tien hanh thuc bao. Nhin chung, nhan cua chung co thuy đoi, cac thuy đuoc ket noi bang mot soi manh. Te bao chat chua đay cac hat nho co mau cam đac trung do bi nhuom ua acid.


= Bach cau ua kiem =

Bach cau ua kiem co chuc nang phan ung voi di ung va khang nguyen bang cach giai phong hoa chat histamin gay ra gian mach mau. Vi chung la loai hiem nhat trong so cac bach cau (chiem chua đay 0,5%) va co chung đac tinh hoa ly voi cac bach cau khac, nen kho ma nghien cuu đuoc chung. Co the nhan dien chung bang mot so hat nho tho mau tim sam, lam cho loai bach cau nay co mau xanh lam. Nhan cua chung co hai hoac ba thuy, nhung kho ma thay đuoc nhan vi mot so hat nho tho đa che mat nhan.
Chung tiet ra hai hoa chat nham bao ve co the: histamin va heparin. Histamin co chuc nang lam gian mach mau va tang cuong luu thong mau toi cac mo bi ton thuong. No con lam cho mach mau de tham hon, đe bach cau hat trung tinh va protein lam đong mau co the tham nhap vao mo lien ket de dang hon. Heparin la chat chong đong, lam uc che đong mau va thuc đay chuyen đong cua bach cau vao mot vung cua co the. Bach cau ua kiem cung co the phat tin hieu hoa hoc thu hut bach cau ua acid va bach cau hat trung tinh toi vung bi nhiem benh.


= Lympho bao =

Lympho bao pho bien o he lympho hon nhieu so voi o trong mau. Dau hieu nhan biet lympho bao la nhan nhuom nam sau ben trong, co the nam o vi tri lech tam va mot luong tuong đoi nho te bao. Lympho bao gom:

Te bao B tao khang the co the lien ket voi mam benh, chan mam benh xam nhap, kich hoat bo the va tang cuong tieu diet mam benh.
Te bao T:
Te bao T ho tro CD4+: Te bao T trinh dien đong thu quan CD4, con goi la te bao T CD4+. Nhung te bao nay co thu quan te bao T va phan tu CD4 ket hop voi nhau, roi lien ket voi peptide khang nguyen đuoc trinh dien tren cac phan tu phuc hop phu hop mo chu yeu (MHC) cap đo II trong te bao trinh dien khang nguyen. Te bao T ho tro tao ra cytokine va thuc hien cac chuc nang khac giup đieu phoi phan ung mien dich. Trong benh lay HIV, nhung te bao T nay la nhan to chinh xac đinh tinh toan ven cua he mien dich o ca the.
Te bao T đoc sat CD8+: Te bao T trinh dien  đong thu quan CD8, con goi la te bao T CD8+. Nhung te bao nay lien ket voi khang nguyen đuoc trinh dien tren phuc hop MHC cap đo I cua te bao bi nhiem virus hoac te bao khoi u va tieu diet chung. Gan nhu toan bo te bao co nhan đeu trinh dien MHC cap đo I.
Te bao T γδ so huu mot thu quan te bao T khac (khac voi αβ TCR co o te bao T - CD4+ va CD8+ thong thuong). Te bao γδ hien dien pho bien o mo hon la o mau, co chung đac điem cua te bao T ho tro, te bao T đoc sat va te bao NK.
Te bao NK co the tieu diet te bao khong trinh dien phan tu MHC cap đo I, hoac trinh bay cac dau hieu cang thang nhu MHC cap đo I chuoi A lien quan polypeptide (MIC-A). Dau hieu giam bieu hien MHC cap đo I va tang so thu quan MIC-A (tren te bao đich) co the xay ra khi te bao bi nhiem virus hoac tro thanh ung thu.


= Bach cau đon nhan =

Bach cau đon nhan (loai bach cau lon nhat) co chung chuc nang "hut bui" (thuc bao) nhu bach cau hat trung tinh, nhung co tuoi đoi lau hon vi chung co vai tro them: chung trinh dien cac manh mam benh cho te bao T đe mam benh bi nhan dien lan nua va bi tieu diet. Vai tro nay lam hinh thanh phan ung cua khang the. Cuoi cung bach cau đon nhan roi khoi dong mau va tro thanh mo đai thuc bao - no loai bo vun te bao chet cung nhu tan cong vi sinh vat. Bach cau hat trung tinh khong xu ly vun te bao chet hay tan cong vi sinh vat hieu qua. Khong nhu bach cau hat trung tinh, bach cau đon nhan co the thay the ham luong lysosome va đuoc cho la co tuoi đoi hoat đong lau hon nhieu. Chung co nhan hinh qua than va thuong khong co hat. Chung con so huu luong te bao chat doi dao.


Bach cau co đinh Mot so bach cau di chuyen vao cac mo cua co the đe cu tru co đinh tai cho đo thay vi nam trong mau. Nhung te bao nay thuong co ten cu the tuy thuoc vao mo ma chung cu tru, nhu đai thuc bao co đinh trong gan, hay con goi la te bao Kupffer. Nhung te bao nay đong mot vai tro quan trong trong duy tri chuc nang gan.

Te bao mo
Te bao tua (chung thuong se di chuyen đen cac hach lympho tai cho sau khi hap thu khang nguyen)
Duong bao
Than kinh đem nho


Cong thuc bach cau Cong thuc te bao mau toan bo la mot phuong phap xet nghiem mau đua vao ca cong thuc bach cau va cong thuc tinh biet hoa, hay cong thuc tinh tung loai bach cau. Sinh hoa mau la mot tap hop cac chi so muc cao nhat va thap nhat, thuoc pham vi ket qua xet nghiem đuoc xem la binh thuong o nguoi.
Tong so bach cau thong thuong o nguoi truong thanh la 4000 đen 11.000 WBC/µL mau.
Cong thuc tinh bach cau biet hoa: so/ (%) cac loai bach cau khac nhau tren mot mm3 mau. Hinh duoi đay la pham vi tham chieu cho nhieu loai bach cau trong mau nguoi binh thuong:


Xem them Yeu to thuc đay bach cau
Danh sach te bao mien dich


Tham khao Lien ket ngoai Atlas of Hematology
MeSH Leukocytes