Akutagawa Ryunosuke (芥川 龍之介 (Gioi Xuyen Long Chi Gioi), Akutagawa Ryunosuke) (1892-1927) la nha van can đai Nhat Ban noi tieng voi the loai truyen ngan, la thu linh cua van phai Tan hien thuc (shingenjitsushugi) Nhat Ban, mot khuynh huong dung hoa đuoc nhung tinh hoa ly tri cua chu nghia tu nhien (shizenshugi) va sac mau lang man phong tung cua chu nghia duy my (tanbishugi), the hien mot phong cach rieng biet hoa tron giua hien thuc va huyen ao bang but phap hoa my ma suc tich. Akutagawa cung đong thoi la cay but chu đao cua tap chi Tan tu trao (Shinshicho) cung nhung cong su nhu Kikuchi Kan, Kume Masao, Yamamoto Yuzo, Toyoshima Yoshio, mot tap chi voi ton chi va hanh đong nham thuc đay viec thiet lap che đo danh moi uu tien ve tu do va no am cho giai cap binh dan.


Đau đoi Akutagawa Ryunosuke sinh ra tai Tokyo vao ngay 1 thang 3 nam Minh Tri thu 25 (1892), la con thu ba cua cha Niihara Toshizo va me Niihara Fuku (nhu danh Akutagawa), trong mot gia đinh nguoi Nhat van giu nguyen ne nep gia phong cu thoi Tokugawa, xa la voi nhung đoi thay theo mo hinh phuong Tay đang la trao luu cua xa hoi Nhat Ban đuong thoi. Ten goi Ryunosuke đuoc đat cho ong co chu Ryu (龍, Long), do ong sinh vao gio Thin, ngay Thin, thang Thin va nam Thin. Moi 9 thang tuoi, me đe cua ong mac benh tam than, ong đuoc nguoi bac ben ho me o mien Tay nuoc Nhat la Akutagawa Dosho nhan nuoi va mang ho Akutagawa, va tu đay ong đa lon len trong mot moi truong thu cuu con ham chuong Nho giao, van hoa Trung Quoc hon nhung tien bo khoa hoc ky thuat chau Au.
Thoi tieu hoc cua nha van đuoc tham đam trong van chuong Nhat Ban va Trung Quoc co đien va can đai voi nhung tac gia nhu Ikkyu, Suikoden, Saiyu-ki, Chikamatsu Monzaemon, Izumi Kyoka v.v. Hoc xong tieu hoc, vao trung hoc ong đa to ro so truong cua ban than la su am hieu sau sac ve van hoa co đien Hoa-Nhat, co đu trinh đo đe đoc đuoc nguyen tac tho van cua Trung Quoc. Tuy nhien, dan dan su hieu biet van chuong can đai cua ong ngay cang mo rong voi viec tiep can tac pham cua nhung nha van Nhat Ban đuong thoi nhu Mori Ogai (1862-1922), Natsume Soseki (1867-1916) va cac nha van Tay phuong nhu Anatole France, Baudelaire, Strindberg v.v.
Ong vao hoc truong Trung hoc so 1 nam 1910, va bat đau phat trien quan he voi nhung ban hoc nhu Kikuchi Kan, Kume Masao, Yuzo Yamamoto va Bunmei Tsuchiya, tat ca nhung nguoi nay sau đo đeu tro thanh nha van. Nam 1913, Akutagawa Ryunosuke vao hoc Đai hoc Van hoc Tokyo ban van hoc Anh.
Khi con đang la sinh vien, ong đa du đinh ket hon cung nguoi ban thoi tho au cua minh, Yoshida Yayoi, nhung khong đuoc gia đinh chap thuan. Nam 1916, Akutagawa đinh hon cung Tsukamoto Fumi va ket hon vao nam 1918. Ho co ba đua con: Akutagawa Hiroshi (1920–1981), mot dien vien; Akutagawa Takashi (1922–1945), bi giet khi đang la hoc vien phuc vu trong quan đoi o Myanmar va Akutagawa Yasushi (1925–1989), mot nhac si.
Trong nam 1916, Akutagawa tot nghiep cu nhan van chuong va đi day tieng Anh tai truong Ki thuat Co khi Hai quan, truoc khi tu bo cong viec va dan than vao nghiep van chuong.


Su nghiep Tu nam 1914 nhung hoat đong van nghe cua ong manh nha voi viec dich tac pham cua Anatole France va Yeats, đong thoi bat đau xuat hien tren van đan qua nhung tac pham viet cho tap chi Shinshicho. Truyen ngan đau tien cua ong đuoc đang tren tap chi nay la Tuoi gia (Ronen, 1914). Lien sau đo, ong xuat hien voi hai tac pham mang lai cho ong tieng tam lon, đuoc nha van Natsume Soseki ma ten tuoi đa lung danh trong nhung cay but tre giai đoan nay ca ngoi het suc, truyen La Sinh Mon (Rashomon, 1915) va Cai mui (Hana, 1916). Cam hung va nang khieu viet van bot phat voi mot loat tac pham đuoc ong đang lien tiep sau đo nhu Mot canh đia nguc quanh hiu, Chao khoai (Imogayu, 1916), Chiec khan tay,...
Trong nam 1916, sau khi tot nghiep va đi day, vi khong thich cong viec nay nen Akutagawa chuyen sang cong tac voi to Osaka Mainichi va trong nam 1921 ong đuoc toa bao phai đi Trung Quoc. O đay, ong đa co nhung chuyen vien du đen rat nhieu noi trong luc đia. Nhung nam nay ong cho đang nhieu tac pham, trong đo hay nhat la nhung truyen Ao thuat (Majutsu, 1919), Tam long trinh bach cua Otomi, Soi to nhen (Kumo no ito, 1918), Phong canh nui thu (Shuzanzu, 1921), Trong rung truc (Yabu no naka, 1922).
Suc khoe suy sup voi rat nhieu benh tat nhu suy nhuoc than kinh co le anh huong di truyen tu nguoi me đa đuoc chan đoan bi đien, benh ung thu da day, benh đuong ruot, benh tim,... nhung Akutagawa van the hien mot but luc manh me. Tu nam 1923 giong van cua ong thay đoi, chuyen huong tu khuynh huong lay đe tai va tai lieu trong qua khu voi sang tac chu yeu do tri tuong tuong cua ong lam song lai sang khuynh huong hien thuc sat voi đoi song, va thuong la tu truyen nhu Cuon so tay cua Yasukichi, Mot manh đat, Cuoc song đau đoi cua Daidoji Shinsuke (Daidoji Shinsuke no hansei, 1925).
Trong nam 1926, Akutagawa Ryunosuke viet it va thay đoi cho o thuong xuyen đe an duong. Nam 1927 ong nhu bung day voi suc sang tao manh me khi viet Cuoc đoi mot ke ngoc (Aru aho no issho, 1927), Mua thu (Aki, 1927), Biet thu Genkaku (Genkaku sanbo, 1927) va truyen vua trao phung noi danh Kappa viet ve loai thuy nhan khong co that Kappa, nhung chu yeu ngam y nham đa kich mat trai cua xa hoi chu nghia dang bay đan va chinh sach kiem duyet ma xa hoi nay thuc thi.
Vao cuoi cuoc đoi cua minh, met moi voi noi bat an thuong truc do dao đong truoc nhung bien co xa hoi duoi suc ep chu nghia Marx anh huong sau rong trong gioi tri thuc Nhat Ban đuong thoi, phan do suc khoe suy sup vi suy nhuoc than kinh, Akutagawa bat đau bi ao giac thi giac va roi vao lo lang vi noi so hai rang ong đa thua huong chung roi loan tam than cua me minh. Nam 1927, ong đa co gang tim toi cai chet cung voi mot nguoi ban cua vo minh nhung khong thanh. Ong cuoi cung đa tu tu bang cach uong qua lieu Veronal, mot loai thuoc ngu đuoc Mokichi Saito đua cho ong, vao rang sang ngay 24 thang 7 cung nam, khi moi chi 35 tuoi. Nhung loi cuoi cung trong di chuc cua ong noi rang ong cam thay mot su "bat an mo ho" (ほんやりした不安, bon'yari shita fuan) ve tuong lai. Ong đe lai mot loat nhung di cao nhu Nhung thu gui cho mot nguoi ban tham giao, Bo banh xe rang cua (Haguruma, đuoc xuat ban sau khi ong mat), Nguoi phuong Tay. Cai chet cua ong it nhieu phan anh than phan bi tham cua gioi tri thuc trong xa hoi Nhat Ban đay bat trac đuong thoi, gay xuc đong sau xa trong gioi van hoc. Hang loat bai tren trang nhat cac to bao Nhat Ban đa đang tin ve cai chet cua ong.


Thanh tuu nghe thuat La mot cay but kiet xuat voi tren 140 tac pham thuoc the loai truyen ngan va cac bai phe binh, trong khoang muoi nam truoc khi tu tu o tuoi 35, Akutagawa đa đua ra nhung sang tac hien thuc ma su đa dang ve noi dung va hinh thuc cua chung lon hon bat cu tac pham cua nha van nao cung thoi voi ong, phan anh su nhay cam noi tam va chieu sau tri thuc cua mot nguoi am hieu sau sac van hoc Nhat Ban truyen thong, van hoc Trung Hoa co đien va tu tuong phuong Tay hien đai. Nhung sang tac cua Akutagawa trai rong đe tai tren rat nhieu binh dien xa hoi:

Cai mui (Hana, 1916), Tuoi gia (Ronen, 1914), Buc binh phong đia nguc (Jigokuhen, 1918), Chao khoai (Imogayu, 1916), va truyen ngan sau nay chuyen the thanh kich ban đien anh cung ten La Sinh Mon (Rashomon, 1915) lay boi canh va đe tai tu truyen thong;
Tiec khieu vu (Butokai, 1920), Con nom (Hina, 1923) noi ve su tiep thu van minh Au Tay thoi ky Minh Tri;
Cai chet cua mot con chien (Hokyonin no shi, 1918), Truyen thanh Christopher (Kirishitohoro shoninren, 1919) viet ve thoi nguoi ngoai quoc đen truyen giao;
Hung sang tac (Gesaku sammai, 1917), Canh đong kho (Karenosho, 1918) tai hoa đoi song sang tao cua cac nghe si;
Tap truyen Soi to nhen (Kumo no ito, 1918), Cau be Đo Tu Xuan (Toshishun, 1920) muon đe tai Phat giao An Đo va Trung Hoa thoi nha Đuong;
Tieu thuyet trao phung Kappa (Kappa, 1927), truyen ngan Ngon tu cua nguoi lun (Shuju no kotoba, 1923-1925) phe phan cac chinh sach kiem soat bao gioi cua nha cam quyen đuong thoi;
Cuoc song đau đoi cua Daidoji Shinsuke (Daidoji Shinsuke no hansei, 1925), Cuoc đoi mot ke ngoc (Aru aho no issho) su dung phong cach tu thuat,...
Nhung sang tac tren, voi kha nang truc giac nhay ben, pham vi quan tam rong lon, phan lon mang van phong mia mai va goi ta sau sac theo khuynh huong tan hien thuc, phan anh tinh than chong chu nghia quan phiet, chu nghia quoc gia va tu do chu nghia cua tac gia. Sau khi ong mat, nhung nha van ke tuc su nghiep cua van phai, đa dan huong nhung sang tac tan hien thuc đen nhung thanh tuu moi, quan tam sau sac hon đen nhung nguoi can lao, gop phan hinh thanh khuynh huong van hoc Nhat Ban vi nhan sinh o giai đoan sau.


Cac ban dich tieng Viet Than phan con nguoi, Diem Chau dich, Tap san Van xuat ban, Sai Gon, 1966 (nguyen tac Kappa).


Giai thuong Akutagawa Ryunosuke Nam 1935, mot nguoi ban cua Akutagawa Ryunosuke, nha van kiem chu xuat ban tap chi Shinshicho ten la Kikuchi Kan (1888-1948), đa sang lap ra giai thuong van hoc thuong nien mang ten Akutagawa Ryunosuke trao cho cac nha van tre tuoi sang tac đuoc nhung tac pham co gia tri van hoc cao. Giai thuong mang ten ong tu hon 50 nam nay van la mot danh du toi cao đoi voi nguoi cam but Nhat Ban.


Tham khao Đoc them Loi tua, trong cuon La Sinh mon, ban dich cua Vu Minh Thieu, Nha sach Gio bon phuong, Sai Gon 1967.


Lien ket ngoai Cac tac pham cua Akutagawa Ryunosuke tai Du an Gutenberg
Akutagawa Ryunosuke tren aozora.gr.jp (hoan chinh van ban voi furigana)
Con so van chuong tu Kamakura Luu tru ngay 1 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
Mo Akutagawa Ryunosuke Luu tru ngay 30 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Tieu su cua Petri Liukkonen Luu tru ngay 4 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine