Ca đac hay con đuoc biet đen voi ten goi Vooc mui hech Bac Bo (danh phap hai phan: Rhinopithecus avunculus) la mot loai khi Cuu the gioi đac huu cua vung Bac Bo Viet Nam. Loai nay co bo long mau trang va nau đen, mui va moi co mau hong cung mot vung chuyen mau xanh đac biet quanh mat. Chung sinh song trong nhung thua rung o Tuyen Quang, Cao Bang, Yen Bai, Quang Ninh, Ha Giang khoang cao đo 200 đen 1.200 m (700 đen 3.900 ft). Ca đac đuoc phat hien vao cuoi thap nien 1860 khi giao si Armand David gui ca the đau tien sang Chau Au nhung mai đen nam 1912 moi đuoc mieu ta sinh hoc lan đau tien, sau đo đuoc phat hien lai vao nam 1990 nhung van cuc ky quy hiem. Đen nam 2008, duoi 250 ca the ca đac đuoc cho la ton tai va loai nay tro thanh đoi tuong đuoc bao ton đac biet. Chung bi đe doa vi mat moi truong song va san bat trom, đuoc Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te xep vao hang muc "loai cuc ky nguy cap" va cung đuoc liet ke trong Sach đo Viet Nam.


Mieu ta Mat ca đac co phan mui hech nguoc va đoi moi to mau hong; quanh mat, mui va mom la mot khoang da nga mau xanh. Long o phan lung mau nau đen nhung phia nguc va bung lai co mau trang kem cung mot mang long mau cam xung quanh co, đac biet la o con đuc. Chung khong co mao long tren đinh đau. Chieu dai co the cua loai tu 51 đen 65 cm (20 đen 26 in) cong them chieu dai đuoi tu 66 đen 92 cm (26 đen 36 in). Ca đac cai va ca đac đuc co can nang trung binh lan luot khoang 8 kg (18 lb) va 14 kg (31 lb). Nhung ca the đang truong thanh co phan long mau xam thay cho mau đen va cung khong co vung long cam quanh co.
Ca đac la loai an đem voi thuc an bao gom đa dang cac loai la, qua, hoa va hat. Chung sinh song hoan toan tren cay, di chuyen thanh nhung đan nho.


Bao ton Voi đo cao tu 200 đen 1.200 m (700 đen 3.900 ft), phan bo moi truong song cua loai ca đac hien bi gioi han trong nhung mang rung thuong xanh nhiet đoi đi lien voi nhung đoi nui đa voi karst hiem tro. Nam quan the rieng biet cua loai đa đuoc tim thay ke nam 1990. Mac du đuoc xem la loai bieu trung va nhan đuoc nhieu hanh đong bao ton, so luong ca the ca đac van co xu huong giam va lien tuc nam trong danh sach "25 loai linh truong nguy cap nhat tren the gioi" ke tu nam 2000.
Mat moi truong song va san bat trom la nhung nguyen nhan chinh yeu dan đen su tut giam so luong cua cac loai linh truong, bao gom ca ca đac. Mot nghien cuu vao nam 1993 tai khu bao ton thien nhien Na Hang ghi nhan 72 ca the ca đac (uoc tinh 80 ca the) sau đo vao nam 2005 tai cung đia điem chi con 17 ca the đuoc ghi nhan (trong uoc tinh 22 ca the). Du lieu thu cap va so cap chi ra nguyen nhan cua hien tuong nay la do hoat đong san bat.
Loai ca đac rat hiem khi đuoc nhin thay va đa tung bi xem la tuyet chung cho thap nien 90 cua the ki 20 khi mot quan the nho loai nay đuoc tim thay tai huyen Na Hang, tinh Tuyen Quang. Hai khu bao ton thien nhien Na Hang va Cham Chu hien la hai khu vuc chinh co ca đac sinh song, rieng khu bao ton Na Hang đuoc thanh lap voi muc đich bao ve sinh thai cho loai linh truong nay. Nam 2002, them mot đan ca đac đuoc phat hien o khu bao ton thien nhien Du Gia, tinh Ha Giang. Sau đo vao thang 4 nam 2008, To chuc Đong thuc vat Quoc te cung phat hien them nhom ca đac nua o vung Tay Bac, nang tong so luong ca the ca đac len 250 tren toan the gioi.


Chu thich Xem them 100 loai bi đe doa nhat tren the gioi
25 loai linh truong nguy cap nhat tren the gioi
He đong vat Viet Nam


Tham khao Tu lieu lien quan toi Rhinopithecus avunculus tai Wikimedia Commons
 Du lieu lien quan toi Rhinopithecus avunculus tai Wikispecies
Đao Van Tien. "Tai nguyen thu rung Viet Nam". Van hoa Viet Nam tong hop 1989-1995. Ha Noi: Ban Van hoa Van nghe Trung uong, 76-8.


Lien ket ngoai (tieng Viet) Thong tin vooc mui hech tren trang SVRVN