Lap the (tieng Anh: plastid; bat nguon tu tieng Hy Lap: πλαστος (plastos), nghia la hinh thanh, hun đuc) la nhom bao quan chuyen hoa bao boi mang kep tim thay trong te bao thuc vat va tao. Lap the la noi san xuat va luu tru nhung hop chat hoa hoc quan trong đuoc te bao tieu thu. Chung thuong chua nhung sac to tham gia vao qua trinh quang hop, va nhung loai sac to nay co the thay đoi hoac an đinh mau sac te bao. Tat ca lap the đeu co chung mot nguon goc tien hoa va so huu mot phan tu DNA vong xoan kep, giong nhu te bao nhan so.


Lap the o thuc vat Trong te bao thuc vat, nhung lap the chua đung sac to co the đam nhan chuc nang quang hop. Ngoai ra, chung cung co kha nang luu tru cac san pham nhu tinh bot va tong hop axit beo va terpene, su dung đe kien tao nang luong cung nhu cung cap nguyen lieu tho tham gia cac qua trinh tong hop nhung phan tu khac. Vi du, nhung hop phan cua lop cuticle va lop sap ngoai cuticle đuoc tong hop boi cac te bao bieu bi tu nguyen lieu la axit palmitic, loai axit đuoc tong hop trong luc lap mo thit la. Tat ca lap the đeu phat nguyen tu tien lap the, co mat trong cac vung mo phan sinh thuc vat. Tien lap the va luc lap non thuong phan chia theo kieu phan đoi (truc phan), nhung nhung luc lap truong thanh hon cung co kha nang nay.

O thuc vat, lap the co the phan hoa thanh nhieu loai khac nhau, tuy thuoc vao chuc nang ma no đap ung trong te bao. Lap the khong phan hoa (tuc tien lap the) co the phat trien tro thanh nhung bien the sau:

Luc lap (chloroplast: lap the xanh luc): thuc hien chuc nang quang hop; xem them tien luc lap (etioplast), lap the "tien nhiem" cua luc lap
Sac lap (chromoplast: lap the mau sac): thuc hien chuc nang tong hop va luu tru sac to
Lao lap (gerontoplast: lap the lao hoa): đieu hanh tieu huy bo may quang hop trong suot qua trinh lao hoa lap the
Vo sac lap (leucoplast: lap the khong mau): thuc hien chuc nang tong hop monoterpene; vo sac lap đoi khi phan hoa tiep tuc thanh nhieu dang lap the chuyen hoa hon:
Lap bot: luu tru tinh bot va cam nhan trong luc
Lap dau: luu tru chat beo
Lap đam: luu tru va bien đoi protein
Tannosome: tong hop va san xuat tannin, polyphenol
Tuy theo hinh thai va chuc nang, lap the co kha nang phan hoa hoac tai phan hoa thanh nhung loai khac nhau nhu tren.
Moi lap the tu tao ra nhieu ban sao cua phan tu DNA vong gom 75.000–250.000 cap base. So luong ban sao cua bo gen tren moi lap the dao đong tu 1000 trong nhung te bao phan chia nhanh chong (thuong la nhung te bao chua it lap the) đen 100 hoac it hon trong nhung te bao truong thanh, noi qua trinh phan đoi lap the đa tang sinh mot luong lon bao quan nay. Nhung bo gen lap the (plastome) chua khoang 100 gen ma hoa RNA ribosome va RNA van chuyen (rRNA va tRNA) cung nhu cac protein tham gia vao qua trinh quang hop va qua trinh phien ma, dich ma gen lap the. Tuy nhien, cac protein nay chi chiem mot phan nho trong tong so protein can thiet đe xay dung va duy tri cau truc cung nhu chuc nang cua mot loai lap the cu the. Thuc su, nhung gen trong nhan te bao moi ma hoa phan lon protein lap the, va su bieu hien cua gen nhan va gen lap the phai đieu hoa chat che voi nhau nham phat trien lap the mot cach toi uu song hanh voi qua trinh biet hoa te bao.
DNA lap the ton tai duoi dang phuc he protein-DNA lon ket dinh voi mang trong va đuoc goi la "the nhan lap the" (plastid nucleoid). Moi the nhan co the chua hon 10 ban sao cua DNA lap the. Tien lap the chi chua mot the nhan đon nhat đat tai vi tri trung tam. Con lap the đang phat trien lai co nhieu the nhan hon, đat tai vung ngoai vi cua no, lien ket truc tiep voi mang trong. Trong suot tien trinh phat trien cua tien lap the đen luc lap, va khi lap the chuyen hoa thanh mot loai lap the khac, nhung the nhan se tien hanh thay đoi hinh thai, kich co va vi tri. Nhung tu sua nay cua the nhan đuoc cho la thuc hien bang cach thay đoi ve thanh phan va su đa dang cua nhung protein the nhan.
Nhieu lap the, đac biet la nhung loai chiu trach nhiem thuc hien qua trinh quang hop, se co them nhieu lop mang ben trong.
Trong te bao thuc vat, nhung cau truc noi loi mong dai goi la stromule đoi khi hinh thanh va phat trien tu lap the xam lan đen bao tuong va ket noi cac lap the voi nhau. Protein va co the ca nhung phan tu nho hon co kha nang di chuyen ben trong stromule. Phan lon te bao nuoi cay ma co kich thuoc tuong đoi lon so voi nhung te bao thuc vat khac thi co mot he thong stromule rat dai va phong phu, mo rong đen tan vung ngoai vi te bao.
Nam 2014, bang chung ve kha nang that thoat gen lap the đuoc phat hien trong Rafflesia lagascae, mot loai thuc vat co hoa ky sinh khong quang hop, va Polytomella, mot chi tao luc khong quang hop. Nhung nghien cuu mo rong ve cac gen lap the cua hai chi Rafflesia va Polytomella khong mang lai ket qua nao, tuy nhien viec ket luan bo gen lap the cua chung đa mat đi hoan toan hay khong van con trong vong tranh cai. Mot so nha khoa hoc cho rang su mat mat bo gen lap the la khong chac chan, vi ngay ca loai lap the khong quang hop van chua nhung gen can thiet nham đam bao tinh toan ven cua nhieu con đuong sinh tong hop khac nhau, vi du nhu qua trinh sinh tong hop cac heme.


Lap the o tao Trong tao, thuat ngu vo sac lap đuoc dung đe chi tat ca lap the khong mang sac to va chuc nang cua chung khac biet so voi vo sac lap thuc vat. Tien luc lap, lap bot va sac lap la nhung bao quan đac trung cua thuc vat va khong xuat hien trong tao. Lap the trong tao va reu sung cung co the khac nhung lap the thuc vat chua cau truc pyrenoid.
Tao luc lam chua muroplast, mot loai lap the tuong tu luc lap ngoai tru viec co them mot lop thanh peptidoglycan tuong tu sinh vat nhan so. Tao đo chua rhodoplast, la loai luc lap đo giup tao co the quang hop tai đo sau len đen 268 m. Luc lap cua thuc vat khac biet so voi rhodoplast cua tao đo ve kha nang tong hop tinh bot, luc lap thuc vat luu tru tinh bot duoi dang cac hat troi noi trong lap the. Con o tao đo, tinh bot floridean đuoc tong hop va luu tru ben ngoai lap the tai bao tuong.


Di truyen lap the Hau het thuc vat đeu ke thua di truyen nhung lap the tu mot ben cha me đon nhat. Noi chung, thuc vat hat kin ke thua lap the tu giao tu cai, trong khi nhieu cay hat tran lai ke thua lap the tu hat phan (giao tu đuc). Tao cung ke thua lap the tu mot ben cha me duy nhat. DNA lap the cua ben cha me con lai mat đi hoan toan trong qua trinh nay.
Khi nhung loai đong chung tap giao (ket qua cua nhung phep lai cung  loai), su di truyen DNA lap the hoan toan ke thua tu mot ben cha me. Tuy nhien, khi nhung loai biet chung lai nhau, su di truyen lap the lai dien bien that thuong hon. Mac du lap the ke thua chu yeu tu ca the me trong nhung phep lai khac loai, nhung van co nhieu bao cao cho thay qua trinh lai tap o thuc vat co hoa lai xuat hien nhung lap the nguon goc tu cha. Xap xi 20% thuc vat hat kin, bao gom co linh lang (Medicago sativa), thuong xay ra su di truyen ke thua nhung lap the tu ca cha lan me.


Su phat sinh lap the Lap the đuoc cho la co nguon goc tu vi khuan lam noi cong sinh. Su kien cong sinh nay đa tien hoa tu khoang 1,5 ty nam ve truoc va cho phep nhung sinh vat nhan thuc thuc hien qua trinh quang hop thai oxy. Ba dong lap the noi bat tu qua trinh tien hoa nay gom: luc lap o tao luc va thuc vat, rhodoplast o tao đo va muroplast o tao luc lam. Nhung lap the nay khac nhau ca ve he thong sac to lan cau truc sieu vi. Vi du, luc lap đa mat đi tat ca phycobilisome, nhung phuc he hap thu anh sang tim thay trong vi khuan lam, tao đo va tao luc lam, nhung thay vao đo lai xuat hien chat nen stroma va he thong thylakoid, cau truc chi tim thay trong thuc vat va tao luc. Lap the tao luc lam — đoi chieu voi luc lap va rhodoplast — van đuoc cau truc boi nhung tan tich xa xua nhu thanh te bao vi khuan lam. Tat ca nhung lap the so cap tren đeu bao boc boi hai lop mang.
Nhung lap the phuc tap hon xuat hien tu su kien noi cong sinh lan thu hai (khi mot te bao nhan thuc nuot chung va hoa hop mot te bao nhan thuc khac co chua mot lap the so cap, dan đen viec xay ra su noi cong sinh co đinh trong no), khi mot te bao nhan thuc hoa hop te bao tao đo hay tao luc va giu lai lap the trong tao, thuong tao ra nhung lap the đac trung bao boi nhieu lop mang, nhieu hon con so 2 lop ban đau. Trong mot so truong hop nhung lap the co the bi tieu giam trong qua trinh trao đoi chat va/hay kha nang đap ung quang hop. Nhung nhom tao chua cac lap the phuc tap nguon goc tu su kien noi cong sinh lan thu hai tu tao đo bao gom heterokont, haptophyte, cryptomonad, va phan lon dinoflagellate (= rhodoplast). Tuong tu đoi voi nguon goc tu tao luc bao gom euglenid va chlorarachniophyte (= chloroplast). Apicomplexa, mot nganh cua đong vat nguyen sinh ky sinh bat buoc bao gom nhung tac nhan gay benh sot ret (Plasmodium spp.), toxoplasmosis (Toxoplasma gondii) va nhieu benh khac o nguoi va đong vat cung mang mot lap the phuc tap (mac du bao quan nay đa sot mat trong mot so loai Apicomplexa, vi du Cryptosporidium parvum, loai gay benh cryptosporidiosis). Cac 'apicoplast' (lap the cua Apicomplexa) khong con kha nang quang hop, nhung van la mot bao quan quan trong, va la muc tieu đay hua hen cho tien trinh phat trien thuoc chong ky sinh trung.
Mot so loai dinoflagellate va sen bien, đac biet la chi Elysia, bat tao lam thuc an va giu lai nhung lap the khi tieu hoa tao nham su dung cho qua trinh quang hop; sau mot thoi gian, nhung lap the nay se bi tieu hoa. Qua trinh nay đuoc goi la kleptoplasty, nguon tu tieng Hy Lap, kleptes nghia la bat trom.


Xem them Ty the
Luc lap


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai A Novel View of Chloroplast Structure: cung cap nhung hinh anh huynh quang luc lap va stromule.
Transplastomic plants for biocontainment (biological confinement of transgenes) Luu tru ngay 20 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine — Co-extra research project on coexistence and traceability of GM and non-GM supply chains
Cay su song cua Sinh vat nhan thuc Luu tru ngay 29 thang 1 nam 2012 tai Wayback Machine