Bau cu (chu Nom: 保舉, tu "bau" la am Nom đoc trai cua chu "bao, 保" co cung nghia) la mot qua trinh đua ra quyet đinh cua nguoi dan đe chon ra mot ca nhan nam giu cac chuc vu thuoc chinh quyen. Đay la co che thong thuong ma cac nen dan chu hien dung đe phan bo chuc vu trong bo may lap phap, thinh thoang o bo may hanh phap, tu phap, va o chinh quyen đia phuong. Bau cu la mot trong nhung che đinh quan trong trong nganh Luat Hien phap, la co so phap ly cho viec hinh thanh ra cac co quan đai dien cho quyen luc cua Nha nuoc.


Thuat ngu Trong Luat Hien phap thuat ngu "bau cu" đuoc hieu la thu tuc thanh lap co quan nha nuoc hay chuc danh nha nuoc, thu tuc nay đuoc thuc hien boi su bieu quyet cua cu tri (đai cu tri, đai dien cu tri) voi đieu kien đe bau mot đai bieu (chuc danh) phai co tu hai ung cu vien tro len. Đinh nghia tren cho phep phan biet bau cu voi phuong phap khac thanh lap co quan nha nuoc nhu bo nhiem.
Ngoai nhung cuoc bau cu mang tinh chat chinh tri (thanh lap co quan nha nuoc), bau cu con đuoc su dung trong to chuc va hoat đong cua mot so to chuc xa hoi, chinh tri, vi du trong to chuc cong đoan cua mot so nuoc, ban lanh đao cong đoan đuoc thanh lap bang con đuong bau cu.
Khac voi cuoc bau cu đuoc su dung trong to chuc va hoat đong cua cac to chuc xa hoi, cuoc bau cu thanh lap co quan nha nuoc hay mot chuc danh nha nuoc đuoc đieu chinh boi Hien phap va phap luat do nha nuoc ban hanh. Thong thuong Nghi vien, co quan đai dien cua chinh quyen đia phuong đuoc thanh lap bang con đuong bau cu. O mot so nuoc, cac co quan nha nuoc khac nhu Tong thong, Chinh phu, Toa an cung đuoc thanh lap thong qua bau cu.
Bau cu cung thuong đuoc thay su dung rong rai cac to chuc thuong mai va tu nhan, tu cac cau lac bo cho đen cac hoi tu thien va cac tap đoan. Tuy nhien, nhu Montesquieu chi ra trong Quyen II, Chuong 2 cua cuon De l'esprit des lois (Tinh than Phap luat) cua ong rang trong viec bau cu o the che cong hoa hay dan chu, cu tri co khi la nhung nguoi cam quyen cua quoc gia co khi lai la nguoi dan cua nha nuoc đo bang viec bo phieu. No cho phep nguoi dan co quyen rat lon đe hanh đong nhu nhung "chu nhan" chon nhung "cong boc" chinh quyen cho chinh ho. Đac điem đac biet cua cac nen dan chu va cong hoa la su nhan thuc rang chi co quyen hop phap cho nha nuoc "cua dan, do dan va vi dan" la phai co su đong thuan cua nguoi dan hay nhung nguoi bi tri (consent of the governed).
Viec chap nhan rong rai ve bau cu nhu la mot cong cu đe chon ra cac đai dien cua nhan dan trong cac nen dan chu hien đai tuong phan voi thuc tien trong thoi nguyen mau dan chu Athena, noi bau cu đuoc xem la co quan cua chinh the đau so va o đo hau het cac chuc vu nha nuoc đuoc phan bo theo kieu bat tham, cung nhu chi đinh.
Cai cach bau cu mo ta qua trinh đua ra cac he thong bau cu cong bang ma no chua đat đuoc, hay cai thien tinh cong bang hay hieu qua cua cac he thong đang ton tai. Khoa nghien cuu bau cu (psephology) la khoa nghien cuu ket qua va cac thong ke co lien quan toi cac cuoc bau cu (đac biet voi quan điem tien đoan ket qua trong tuong lai).
Can phan biet giua bau cu voi che đo bau cu, theo đo, che đinh bau cu la mot tong the gom cac nguyen tac, cac quy đinh cua phap luat ve bau cu cung tat ca cac quan he đuoc hinh thanh trong tat ca cac qua trinh tien hanh bau cu tu luc cong dan ghi ten trong danh sach bau cu đen luc cac la phieu đuoc bo vao thung phieu va xac đinh ket qua bau cu. Đo la tong the cac quan he xa hoi hop thanh trinh tu bau cu.
Ben canh đo cung can phan biet bau cu voi thuat ngu quyen bau cu, theo đo, quyen bau cu đuoc hieu la kha nang cua cong dan đuoc nha nuoc bao đam tham gia vao bau cu thanh lap cac co quan nha nuoc o Trung uong va co quan chinh quyen đia phuong. Quyen bau cu la tong the nhung quy đinh cu the cho cong dan.


Cac nguyen tac bau cu Cac nguyen tac bau cu la cac nguyen tac đuoc ap dung cho quyen bau cu chu the (quyen bau cu chu đong va quyen bau cu bi đong). Nguyen tac bau cu la đieu kien đuoc quy đinh boi phap luat bau cu cua moi nuoc, ma viec thuc hien va tuan thu quy đinh đo trong qua trinh bau cu quyet đinh tinh hop phap cua cuoc bau cu.
Cac nuoc tren the gioi ap dung cac nguyen tac bau cu sau: pho thong, binh đang, truc tiep (gian tiep) va bo phieu kin.


= Nguyen tac pho thong đau phieu =
Hien phap moi nuoc đeu tuyen bo nguyen tac pho thong la mot trong nhung nguyen tac co ban cua che đo bau cu.
Nguyen tac pho thong đau phieu trong bau cu co noi dung bao đam đe moi cong dan khong phan biet dan toc, nam, nu, thanh phan xa hoi, tin nguong, ton giao, trinh đo van hoa, nghe nghiep, thoi han cu tru, đen tuoi truong thanh đeu đuoc trao quyen bau cu tru nhung nguoi mat tri hay nhung nguoi bi tuoc quyen bau cu tren co so cua phap luat.
Yeu cau cua nguyen tac nay la Nha nuoc phai bao đam đe cuoc bau cu thuc su tro thanh mot cuoc sinh hoat chinh tri rong lon, tao đieu kien thuan loi đe cong dan thuc hien quyen bau cu cua minh, bao đam tinh dan chu, cong khai va su tham gia rong rai cua cac tang lop nhan dan trong bau cu.
Vi du: Luat Bau cu đai bieu Quoc hoi va Đai bieu Hoi đong nhan dan o Viet Nam quy đinh: 

Ngay bau cu phai la ngay chu nhat, đuoc Uy ban thuong vu Quoc hoi an đinh va cong bo cham nhat la mot tram muoi lam ngay truoc ngay bau cu;
Cac to chuc phu trach bau cu đuoc thanh lap cong khai, co su tham gia cua đai dien cac co quan nha nuoc, to chuc xa hoi va đoan the nhan dan;
Thoi gian bo phieu đuoc quy đinh thong nhat trong ca nuoc tu 7 gio sang đen 7 gio toi (tru nhung truong hop đac biet theo quy đinh cua Luat bau cu đai bieu Quoc hoi);
Moi cong dan cu tru thuong xuyen hoac tam tru đeu đuoc ghi ten vao danh sach cu tri;
Danh sach cu tri đuoc niem yet cong khai cham nhat la bon muoi ngay truoc ngay bau cu;
Danh sach nhung nguoi ung cu cung đuoc lap va niem yet cong khai cham nhat la ba muoi ngay truoc ngay bau cu đe cu tri tim hieu va lua chon;
Phai co qua nua so cu tri ghi ten trong danh sach cua đon vi bau cu đi bo phieu thi cuoc bau cu moi co gia tri; viec kiem phieu phai đuoc tien hanh cong khai co su chung kien cua đai dien cu tri, đai dien nguoi ung cu va đai dien cac co quan thong tin bao chi.


= Nguyen tac binh đang =
Binh đang trong bau cu la nguyen tac nham bao đam đe moi cong dan đeu co co hoi ngang nhau tham gia bau cu, nghiem cam moi su phan biet duoi bat cu hinh thuc nao.
Noi dung cua nguyen tac binh đang la moi cu tri co mot phieu bau đoi voi mot cuoc bau cu va gia tri phieu bau nhu nhau khong phu thuoc vao gioi tinh, đia vi xa hoi, sac toc va ton giao.
Nguyen tac nay đuoc the hien trong cac quy đinh cua phap luat ve quyen bau cu va ung cu cua cong dan.
Noi dung:

Moi cu tri chi đuoc ghi ten vao danh sach cu tri o mot noi cu tru;
Moi nguoi chi đuoc ghi ten ung cu o mot đon vi bau cu;
Moi cu tri chi đuoc bo mot phieu bau.
Nguyen tac binh đang con đoi hoi phai co su phan bo hop ly co cau, thanh phan, so luong đai bieu đe bao đam tieng noi đai dien cua cac vung, mien, đia phuong, cac tang lop xa hoi, cac dan toc thieu so va phu nu phai co ty le đai bieu thich đang.
Vi du: O Bangladesh trong so 330 ghe đai bieu Quoc hoi co 30 ghe danh cho nu gioi do Quoc hoi truc tiep bau. O Bhutan, trong so 150 ghe đai bieu Quoc hoi co 10 ghe danh cho đai dien cua Nha tho. O Phap, 32 trong so 577 ghe đai bieu Quoc hoi (Ha Nghi Vien) danh cho lanh tho hai ngoai, cac lien vung đia phuong va cac vung hai ngoai.


= Nguyen tac bau cu truc tiep =
Bau cu truc tiep co nghia la cong dan truc tiep the hien y chi cua minh qua la phieu, cong dan truc tiep bau ra đai bieu cua minh chu khong qua mot cap đai dien cu tri nao.
Nguyen tac bau cu truc tiep đoi hoi cu tri khong đuoc nho nguoi bau ho, bau thay hoac bau bang cach gui thu. Cu tri tu bo la phieu bau vao hom phieu. Truong hop cu tri khong the tu viet đuoc phieu bau thi nho nguoi khac viet ho, nhung phai tu minh bo phieu; nguoi viet ho phai bao đam bi mat phieu bau cua cu tri; neu cu tri vi tan tat khong tu bo phieu đuoc thi nho nguoi khac bo phieu vao hom phieu.
Truong hop cu tri om đau, gia yeu, tan tat khong the đen phong bo phieu đuoc thi To bau cu mang hom phieu phu va phieu bau đen cho o cua cu tri đe cu tri nhan phieu bau va bau.
Trai voi nguyen tac bau cu truc tiep la nguyen tac bau cu gian tiep. Theo nguyen tac nay, cu tri khong truc tiep bau ra nguoi đai dien cho minh ma bau ra thanh vien cua Tuyen cu đoan, sau đo Tuyen cu đoan moi bau ra co quan đai dien hay chuc danh nha nuoc. Bau cu gian tiep co the qua hai cap nhu bau tong thong My (cu tri bau ra Đai cu tri đoan), Thuong nghi vien Phap, hoac bau ra ba cap nhu bau Quoc hoi Trung Quoc (Đai hoi đai bieu nhan dan toan Trung Quoc).


= Nguyen tac bo phieu kin =

Nguyen tac bo phieu kin the hien o viec loai tru su theo doi va kiem soat tu ben ngoai su the hien y chi (su bo phieu) cua cu tri nhung mat khac lai de bi thao tung ket qua do su thieu minh bach.
Muc đich cua nguyen tac nay la nham đam bao tu do đay đu su the hien y chi cua cu tri.
Đe bao đam khach quan trong viec lua chon cua cu tri, cac nuoc thuong quy đinh viec bo phieu kin. Vi du: Luat bau cu đai bieu Quoc hoi Viet Nam quy đinh viec bau cu đai bieu Quoc hoi đuoc tien hanh bang cach bo phieu kin.
Theo nguyen tac nay, cu tri bau ai, khong bau ai đeu đuoc bao đam bi mat. Khi cu tri viet phieu bau khong ai đuoc đen gan, ke ca can bo, nhan vien cac to chuc phu trach bau cu; khong ai đuoc biet va can thiep vao viec viet phieu bau cua cu tri. Cu tri viet phieu bau trong buong kin va bo phieu vao hom phieu.
O Phap nguyen tac bo phieu kin đuoc phap luat bau cu quy đinh tu nam 1789 nhung mai cho đen nam 1817 moi đuoc ap dung trong thuc te bau cu. Nuoc Anh ap dung nguyen tac bo phieu kin cho cac cuoc bau cu tu nam 1872.
Bon nguyen tac noi tren la mot chinh the, thieu sot o nguyen tac nao cung anh huong đen nguyen tac khac. Đe buoc cac chu the phai tuan thu cac nguyen tac noi tren, nha nuoc phap luat hoa cac not dung cua chung thanh cac quy pham phap luat. Co nguyen tac đuoc quy đinh ro trong mot quy đinh, co nguyen tac đuoc the hien bang nhieu quy pham phap luat khac nhau.
Theo chieu huong cua su phat trien xa hoi ngay cang mo rong dan chu thi cac hinh thuc bieu hien cua cac nguyen tac cang đa dang, cang phong phu, cang gop phan đam bao tinh chat dan chu cua cac cuoc bau cu.


= Cac loai bau cu =

O nhieu he thong chinh tri dan chu, co nhieu loai hinh bau cu khac nhau, ung voi cac tang lop khac nhau cua viec cai quan quan chung nhan dan va khu vuc đia ly. Sau đay la mot so loai hinh bau cu thuong thay:

Bau cu tong thong hay chu tich
Tong tuyen cu
Bau cu chi đinh ung vien
Bau cu phu (By-election)
Bau cu đia phuong
Bau cu cong tac


Tham khao Giao trinh Luat Hien phap nuoc ngoai, Nha Xuat ban Cong an nhan dan, nam 1999
Giao trinh Luat Hien phap Viet Nam, Nha Xuat ban Cong an nhan dan, nam 2004
Giao trinh ly luan Nha nuoc va phap luat, Nha xuat ban Cong an nhan dan, nam 2008
Nghi Vien cua cac nuoc tren the gioi, Uy ban đoi ngoai Quoc hoi, Nha xuat ban Chinh tri Quoc gia, Ha noi, nam 1995
Che đo bau cu cua mot so nuoc tren the gioi, Vu Hong Anh, Nha xuat ban chinh tri Quoc gia, Ha Noi, nam 1997
Hien phap Viet Nam Dan chu Cong hoa nam 1946
Hien phap Viet Nam Dan chu Cong hoa nam 1959
Hien phap Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam nam 1980
Hien phap Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam nam 1992
Luat Bau cu đai bieu Quoc hoi va đai bieu HĐND Viet Nam nam 2015


Chu thich Lien ket ngoai Bau cu o Hoa Ky