Delhi ("Đe-li", phat am tieng Anh: ; tieng Hindi: दिलली phat am tieng Hindi: [dɪlliː]), goi chinh thuc la Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi, la lanh tho thu đo cua An Đo. Trong thoi ky An Đo thuoc Anh, Delhi la bo phan cua tinh Punjab va duy tri lien ket lich su va van hoa voi khu vuc Punjab va Doab. Dan so Delhi la khoang 16,3 trieu vao nam 2011, do đo la thanh pho va khu ket tu đo thi đong dan thu nhi tai An Đo, va la đai đo thi đong dan thu ba tren the gioi. Phat trien đo thi tai Delhi ve ban chat đa vuot khoi ranh gioi hanh chinh cua lanh tho, ket hop voi cac đo thi thuoc cac bang lan can va tai quy mo toi đa co the tinh đai đo thi co khoang 25 trieu cu dan vao nam 2014.
Delhi lien tuc co nguoi cu tru ke tu the ky 6 TCN. Trong suot lich su cua minh, Delhi đong vai tro la thu đo cua nhieu vuong quoc va đe quoc, va tung nhieu lan bi chiem linh, cuop pha va tai thiet, đac biet la thoi ky trung đai. Delhi hien đai la mot chum cac đo thi trai khap đai đo thi.
Lanh tho Thu đo Quoc gia va khu vuc đo thi cua no đuoc trao vi the đac biet 'khu vuc thu đo quoc gia' theo Đao luat Tu chinh thu 69 cua Hien phap An Đo vao nam 1991. Khu vuc thu đo quoc gia gom cac thanh pho lan can la Faridabad, Gurgaon, Noida, Ghaziabad, Neharpar (Đai Faridabad), Greater Noida, Bahadurgarh, Sonepat, Panipat, Karnal, Rohtak, Bhiwani, Rewari, Baghpat, Meerut, Alwar, Bharatpur va cac đo thi khac. La mot lanh tho lien bang, song chinh quyen Delhi ngay nay gan giong voi mot bang hon, voi co quan lap phap, toa an toi cao va hoi đong bo truong do thu hien đung đau. New Delhi chiu su quan ly đong thoi cua chinh phu lien bang An Đo va chinh phu Delhi, va la thu phu cua Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi.


Tu nguyen Ton tai mot so truyen thuyet co lien quan đen nguon goc cua ten goi Delhi. Mot trong so đo la no bat nguon tu Dhillu hay Dilu, vi quoc vuong đa xay dung mot thanh pho tai đia điem nay vao nam 50 TCN va đat theo ten minh. Truyen thuyet khac ke rang ten goi cua thanh pho dua tren tu dhili (mem) trong tieng Hindi/Prakrit va đuoc thi toc Tomara dung đe chi thanh pho do Cot sat Delhi co nen mong yeu va phai di chuyen. Cac đong tien luu thong trong khu vuc duoi quyen thi toc Tomara đuoc goi la dehliwal. Theo loi Bhavishya Purana, Quoc vuong Prithiviraja cua Indraprastha xay dung mot thanh moi tai khu vuc Purana Qila ngay nay đe tao tien loi cho ca bon đang cap trong vuong quoc. Ong ra lenh xay mot cong cho thanh va sau đo đat ten cho thanh la dehali. Mot so su gia cho rang ten goi đuoc bat nguon tu Dilli, goi lech tu dehleez hay dehali—đeu co nghia la 'cong vao'—va tuong trung cho thanh pho la mot cua ngo đe đen đong bang song Hang. Thuyet khac cho rang ten goc cua thanh pho la Dhillika.


Lich su Khu vuc quanh Delhi co le co nguoi cu tru tu truoc thien nien ky thu 2 TCN, va ton tai bang chung ve cu tru lien tuc ke tu it nhat la the ky 6 TCN. Thanh pho đuoc cho la đia điem cua Indraprastha, thu đo theo truyen thuyet cua cac Pandava trong su thi An Đo Mahabharata. Theo su thi nay, vung đat ban đau la mot khu rung rat lon mang ten 'Khandavaprastha' va bi đot trui đe xay dung Indraprastha. Cac di tich kien truc som nhat co nien đai tu thoi ky Maurya (khoang 300 TCN); vao nam 1966, mot cau khac cua Hoang đe Ashoka (273–235 BC) cua Maurya đuoc phat hien gan Srinivaspuri. Tai Delhi đa phat hien đuoc tan tich cua tam thanh pho lon, nam thanh pho đau nam tai phan phia nam cua Delhi ngay nay. Quoc vuong Anang Pal cua trieu Tomara lap thanh pho Lal Kot vao nam 736, song đen nam 1180 thanh pho bi Chauhan chinh phuc va đoi ten thanh Qila Rai Pithora.

Quoc vuong Prithviraj Chauhan chien bai vao nam 1192 truoc mot ke xam chiem nguoi Tajik ten la Muhammad Ghori, đen tu Afghanistan ngay nay, nguoi nay thuc hien mot no luc co du tinh nham chinh phuc mien bac An Đo. Đen nam 1200, su khang cu cua nguoi Hindu ban đia bat đau tan vo, đia vi thong tri cua cac trieu đai Hoi giao Turk goc ngoai quoc tai mien bac An Đo keo dai trong nam the ky sau đo. Đen khi Muhammad qua đoi vao nam 1206, tuong nguoi Turk la Qutb-ud-din Aibak ly khai trieu Ghur va tro thanh Sultan đau tien cua Vuong quoc Hoi giao Delhi. Ong bat đau cho xay dung thap Qutb va thanh đuong Hoi giao Quwwat-al-Islam, thanh đuong Hoi giao co nhat con hien huu tai An Đo. Qutb-ud-din đoi dien voi cac cuoc khoi nghia rong khap cua nguoi Hindu va nguoi ke vi ong la Iltutmish (1211–36) đa cung co cuoc chinh phuc cua nguoi Turk tai mien bac An Đo.

Trong ba tram nam sau đo, Delhi nam duoi quyen cai tri cua nguoi Turk va mot trieu đai goc Afghan la Lodhi. Ho cho xay dung mot so thanh thi, la mot bo phan cua bay thanh pho cua Delhi. Delhi la mot trung tam lon cua giao phai Hoi giao Sufi trong giai đoan nay. Vuong trieu Mamluk bi vuong trieu Khilji lat đo vao nam 1290. Duoi thoi quan chu thu nhi cua trieu đai nay la Ala-ud-din Khilji, Vuong quoc Hoi giao Delhi banh truong quyen kiem soat ve phia nam cua song Narmada tai Deccan. Vuong quoc đat đen quy mo lanh tho cuc đai trong thoi gian tri vi cua Muhammad bin Tughluq (1325–1351). Trong mot no luc nham đua Deccan vao quyen kiem soat cua minh, ong doi đo đen Daulatabad, Maharashtra tai Trung An, song do di doi xa Delhi nen ong mat quyen kiem soat mien bac va buoc phai tro lai Delhi đe khoi phuc trat tu, cac tinh mien nam sau đo ly khai. Trong nhung nam sau thoi gian tri vi cua Firoz Shah Tughlaq (1351–1388), Vuong quoc Hoi giao Delhi nhanh chong đe mat cac tinh phia nac, roi bi Timur Lenk chiem linh va cuop pha vao nam 1398. Gan Delhi, Timur cho tan at 100.000 tu nhan. Delhi tiep tuc suy yeu duoi vuong trieu Sayyid (1414–1451) đen khi chi con lai Delhi va noi đia cua minh. Duoi thoi vuong trieu Lodhi (1451–1526), Vuong quoc Hoi giao Delhi khoi phuc quyen kiem soat voi Punjab va đong bang song Hang va mot lan nua gianh quyen thong tri voi mien bac An Đo.
Nam 1526, mot hau due cua Thanh Cat Tu Han va Timur la Babur, xuat than tu thung lung Fergana nay thuoc Uzbekistan, tien hanh xam chiem An Đo, đanh bai sultan cuoi cung cua trieu Lodhi trong tran Panipat thu nhat va thanh lap Đe quoc Mogul, cai tri tu Delhi va Agra. Vuong trieu Mogul cai tri Delhi trong hon ba tram nam, co 16 nam gian đoan trong thoi gian tri vi cua Sher Shah Suri va Hemu tu nam 1540 đen nam 1556. Nam 1553, mot quoc vuong nguoi Hindu la Hemu đoat hoang vi tai Delhi sau khi đanh bai quan cua Hoang đe Mogul Humayun tai Agra va Delhi. Tuy nhien, nguoi Mogul tai lap quyen kiem soat cua ho sau khi quan đoi cua Akbar đanh bai Hemu trong tran Panipat thu nhi vao nam 1556. Shah Jahan cho xay dung thanh pho thu bay cua Delhi, thanh nay co ten Shahjahanabad theo ten ong, no đong vai tro la thu đo cua Đe quoc Mogul tu nam 1638 va nay đuoc goi la "thanh pho co" hay "Delhi co".

Sau khi Aurangzeb tu tran vao nam 1707, anh huong cua Đe quoc Mogul suy yeu nhanh chong khi Đe quoc Maratha cua nguoi Hindi tu Cao nguyen Deccan noi len. Nam 1737, quan Maratha cuop pha Delhi sau khi ho thang quan Mogul trong tran Delhi thu nhat. Nam 1739, Đe quoc Mogul đai bai trong tran Karnal truoc quan Ba Tu duoi quyen Nader Shah cua vuong trieu Afshar sau đo Nader Shah cuop pha sach thu đo Delhi cua Mogul, đem đi rat nhieu tai san nhu Ngai con Cong, cac vien kim cuong Daria-i-Noor va Koh-i-Noor. Nguoi Mogul cang suy yeu nghiem trong, khong the vuot qua tham bai nay, mo đuong cho nhung ke xam chiem khac tien đen, trong đo cuoi cung la nguoi Anh. Nader cuoi cung chap thuan roi bo thanh pho va An Đo sau khi buoc Hoang đen Mogul Muhammad Shah I cau xin khoan dung. Mot hiep uoc đuoc ky ket vao nam 1752 đa bien Đe quoc Maratha thanh nuoc bao ho cho hoang vi Mogul tai Delhi.
Nam 1757, hoang đe nguoi Afghan la Ahmad Shah Durrani cuop pha Delhi roi tro ve Afghanistan sau khi dung mot hoang đe Mogul bu nhin đe cai tri tren danh nghia. Nguoi Maratha lai chiem linh Delhi vao nam 1758, va kiem soat thanh pho cho đen khi ho that bai trong tran Panipat thu ba vao nam 1761, khi Ahmad Shah tai chiem thanh pho. Tuy nhien, đen nam 1771, nguoi Maratha lap mot che đo bao ho đoi voi Delhi khi hoang đe cua Maratha la Mahadji Shinde tai chiem Delhi va lap hoang đe Mogul Shah Alam II lam hoang đe bu nhin vao nam 1772. Nam 1783, nguoi Sikh duoi quyen Baghel Singh chiem linh Delhi va Phao đai Đo, theo hiep uoc nguoi Sikh sau đo triet thoai khoi Phao đai Đo va chap thuan phuc hoi đe vi cho Shah Alam. Nam 1803, trong Chien tranh Anh-Maratha thu hai, quan cua Cong ty Đong An Anh chien thang quan Maratha trong tran Delhi. Trong Khoi nghia An Đo 1857, Delhi that thu truoc Cong ty Đong An Anh sau giao tranh đam mau mang ten Bao vay Delhi. Thanh pho nam duoi quyen kiem soat truc tiep cua Chinh phu Anh tu nam 1858, đuoc lap lam mot huyen thuoc tinh Punjab. Nam 1911, thu đo cua cac lanh tho do nguoi Anh quan ly tai An Đo đuoc cong bo chuyen tu Calcutta đen Delhi. Ten goi "New Delhi" đuoc ban hanh vao nam 1927, va thu đo moi đuoc khanh thanh trong thang 2 nam 1931. New Delhi đuoc chinh thuc tuyen bo la thu đo cua Lien bang An Đo sau khi quoc gia gianh đuoc đoc lap vao ngay 15 thang 8 nam 1947.
Trong qua trinh phan chia An Đo, hang nghin tin đo An Đo giao va Sikh giao ti nan, chu yeu đen tu Tay Punjab chay đen Delhi, trong khi co nhieu cu dan theo Hoi giao trong thanh pho di cu sang Pakistan. Nhap cu tu phan con lai cua An Đo đen Delhi tiep tuc, gop phan vao tang truong dan so cua thanh pho trong boi canh ty suat sinh đang giam.
Đao luat (Tu chinh so 69) Hien phap 1991 cong bo Lanh tho Lien bang Delhi chinh thuc đuoc goi la Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi. Đao luat cap quyen cho Delhi co hoi đong lap phap rieng cung voi cac nganh dan su, song quyen luc co han che. Trong thang 12 nam 2001, toa nha Quoc hoi An Đo tai New Delhi bi bi tan cong. An Đo nghi ngo cac to chuc dan quan co tru so tai Pakistan đung đang sau cuoc tan cong, gay khung hoang ngoai giao giua hai ben. Delhi sau đo con bi tan cong khung bo trong thang 10 nam 2006 va thang 9 nam 2008.


Đia ly Delhi nam tai toa đo 28,61°B 77,23°Đ﻿ / 28.61; 77.23, thuoc mien Bac An Đo. Delhi giap voi bang Haryana tai phia bac, tay va nam va giap voi bang Uttar Pradesh (UP) tai phia đong. Hai đac điem đia ly noi bat cua Delhi la bai boi ven song Yamuna va day nui Delhi. Song Yamuna la bien gioi lich su giua Punjab va Uttar Pradesh, va bai boi ven song cung cap đat phu sa phi nhieu thich hop cho nong nghiep song thuong bi ngap lut. Yamuna con la mot song thanh trong An Đo giao, la song chinh duy nhat chay qua Delhi. Song Hindon tach biet Ghaziabad khoi phan phia đong cua Delhi. Day nui Delhi bat nguon tu Rang Aravalli tai phia nam va bao quanh cac phan phia tay, đong bac va tay bac cua thanh pho. Day nui co đo cao 318 m (1.043 ft) va la mot đac điem noi bat trong khu vuc.
Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi co dien tich 1.484 km2 (573 dam vuong Anh), trong đo 783 km2 (302 dam vuong Anh) đuoc xac đinh la khu vuc nong thon, va 700 km2 (270 dam vuong Anh) đuoc xac đinh la khu vuc đo thi, khien no la thanh pho lon nhat ve dien tich cua An Đo. Delhi co chieu dai 51,9 km (32 mi) va chieu rong 48,48 km (30 mi).
Delhi nam trong khu đia chan IV cua An Đo, bieu thi rang noi nay de bi cac đai đia chan tan cong, song đong đat khong thuong dien ra trong lich su gan đay.
Delhi hien la thanh pho o nhiem nhat trong so 1.600 thanh pho đuoc WTO nghien cuu va mot uoc tinh cho rang o nhiem khong khi la nguyen nhan khien khoang 10.500 nguoi tai Delhi tu vong moi nam.


= Khi hau =
Delhi mang mot phien ban khi hau khong đien hinh cua kieu khi hau can nhiet đot am (Koppen Cwa). Mua nong keo dai tu 9 thang 4 den 8 thang 7 voi nhiet đo trung binh cao la tren 36 °C (97 °F). Ngay nong nhat trong nam trung binh la ngay 22 thang 5. Mua lanh keo dai tu 11 thang 12 đen 11 thang 2 voi nhiet đo trung binh cao la duoi 18 °C (64 °F). Ngay lanh nhat trong nam trung binh la ngay 4 thang 1. Đau thang 3, huong gio thay đoi tu tay bac thanh tay nam. Gio mua đen vao cuoi thang 6, kem theo đo am gia tang.
Nhiet đo tai Delhi thuong dao đong tu 5 đen 40 °C (41,0 đen 104,0 °F), nhiet đo thap nhat va cao nhat tung ghi nhan đuoc tuong ung la −6,7 va 47,8 °C (19,9 va 118,0 °F). Nhiet đo trung binh nam la 25 °C (77 °F); nhiet đo trung binh thang dao đong tu 13 đen 32 °C (55 đen 90 °F). Nhiet đo cao nhat ghi nhan đuoc trong thang 7 la 45 °C (113 °F) vao nam 1931. Luong mua trung binh nam la khoang 714 mm (28,1 in), hau het la trong thoi ky gio mua thang 7-8. Ngay trung binh co gio mua tai Delhi la 29 thang 6.


Hanh chinh Tinh đen thang 7 nam 2007, Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi gom chin quan, 27 tehsil, 59 thi tran thong ke, 300 lang, va ba thanh pho phap đinh: Hoi đong khu tu quan Delhi (MCD) – 1.397,3 km2 hay 540 dam vuong Anh, Hoi đong Khu tu quan New Delhi (NDMC) – 42,7 km2 hay 16 dam vuong Anh va Uy ban Delhi (DCB) – 43 km2 hay 17 dam vuong Anh). Ngay 16 thang 7 nam 2012, Chinh phu Delhi quyet đinh tang so quan tu chin len 11.
Khu vuc đo thi Delhi nam trong Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi (NCT), no gom co nam hoi đong tu quan đia phuong; Bac Delhi, Nam Delhi, Đong Delhi, New Delhi va Delhi Cantonment. Hoi đong tu quan Delhi cu đuoc phan thanh ba hoi đong tu quan nho hon – Bac Delhi, Nam Delhi va Đong Delhi. Theo đieu tra nhan khau nam 2011, Hoi đong tu quan Delhi nam trong so cac thuc the đo thi lon nhat the gioi, cung cap dich vu cong cho khoang 11 trieu nguoi.
Delhi (quan tri cong) đuoc xep hang 5 trong so 21 thanh pho ve thuc thi quan ly tot tai An Đo vao nam 2014.
Delhi la noi đat Toa an Toi cao An Đo va Toa an Cap cao Delhi, cung voi Toa an tieu su (Small Causes Court) đoi voi cac vu to tung dan su; Toa an quan toa (Magistrate Court) va Toa an phien toa (Sessions Court) đoi voi cac vu to tung hinh su. Thanh pho đuoc chia thanh 11 khu vuc canh sat va đuoc chia tiep thanh 95 đon canh sat đia phuong.


Chinh phu va chinh tri Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi co hoi đong lap phap, thong đoc (Lieutenant Governor), hoi đong bo truong va thu hien (Chief Minister). Cac thanh vien cua hoi đong lap phap đuoc bau truc tiep tu cac đon vi bau cu trong lanh tho. Hoi đong lap phap tung bi bai bo vao nam 1956, sau đo Delhi do lien bang truc tiep quan ly cho đen khi the che nay đuoc tai lap vao nam 1993. Hoi đong tu quan Delhi (MCD) xu ly quan tri cong cho thanh voi theo Đao luat Panchayati. Chinh phu An Đo va Chinh phu Lanh tho Thu đo Quoc gia Delhi cung quan ly New Delhi, va ca hai đeu co tru so tai đay. Quoc hoi An Đo, Rashtrapati Bhavan (dinh tong thong), Ban thu ky Noi cac va Toa an toi cao An Đo đat tai New Delhi. Delhi co 70 khu vuc bau cu hoi đong cap lanh tho va bay khu vuc bau cu Lok Sabha (ha nghi vien An Đo).
Đang Quoc Đai An Đo thanh lap tat ca cac chinh phu tai Delhi cho đen thap nien 1990, khi ma Đang Bharatiya Janata (BJP) len nam quyen. Nam 1998, Đang Quoc Đai quay lai nam quyen duoi su lanh đao cua Sheila Dikshit, ba sau đo tai cu 3 nhiem ky lien tuc. Tuy nhien, trong ky bau cu nam 2013, Đang Quoc Đai đe mat quyen luc truoc Đang Aam Aadmi (AAP) moi thanh lap va nam duoi su lanh đao cua Arvind Kejriwal. Tuy nhien, chinh phu cua đang nay sup đo chi sau 49 ngay. Delhi tu đo cho đen thang 2 nam 2015 nam duoi quyen cai quan truc tiep cua tong thong. Ngay 10 thang 2 nam 2015, Đang Aam Aadmi tro lai nam quyen sau mot chien thang lon, gianh 67 trong so 70 ghe tai Hoi đong Lap phap Delhi.


Kinh te Delhi la trung tam thuong nghiep lon nhat tai mien Bac An Đo; trong nam tai chinh 2009-10 Delhi co tong san pham noi đia cap bang GSDP la 2.176 ty Rupee (32 ty USD). Theo thong ke nam 2013, thu nhap binh quan đau nguoi cua Delhi la 210.000 Rupee, la muc cao nhat tai An Đo. Tong san pham noi đia cap bang cua Delhi theo gia hien hanh cua nam 2012-2013 uoc tinh la 3,66 nghin ty Rupee so voi 3,11 nghin ty theo gia nam 2011-12.
Theo Khao sat Kinh te Delhi (2005–2006), khu vuc thu ba (dich vu) đong gop 70,95% GSDP cua Delhi, tiep đen la khu vuc thu hai va khu vuc thu nhat voi lan luot la 25,20% va 3,85%. Luc luong lao đong chiem 32,82% dan so Delhi (2005-2006), va gia tang 52,52% tu nam 1991 đen nam 2001. Ty le that nghiep cua Delhi giam tu 12,57% vao nam 1999–2000 xuong 4,63% vao nam 2003. Trong thang 12 nam 2004, 636.000 nguoi đang ky cac chuong trinh trao đoi cong viec khac nhau tai Delhi. Cac nganh kinh te chu chot la cong nghe thong tin, vien thong, khach san, ngan hang, truyen thong va du lich. Xay dung, nang luong, y te va dich vu cong đong, bat đong san la cac linh vuc quan trong khac trong kinh te thanh pho. Delhi la mot trong cac thi truong ban le lon nhat va tang truong nhanh nhat tai An Đo. Nganh che tao cung tang truong đang ke khi cac cong ty hang tieu dung lap cac đon vi san xuat va tru so cua ho tai thanh pho. Thi truong tieu thu lon va nguon lao đong co ky nang cua Delhi cung thu hut đau tu nuoc ngoai. Nam 2001, linh vuc che tao su dung 1,4 trieu cong nhan va thanh pho co 129.000 đon vi cong nghiep.


Dich vu cong ich Cung cap nuoc cho Delhi nam duoi quyen quan ly cua Uy ban Delhi Jal (DJB). Nam 2005–06, ho cung cap 650 trieu m³ moi ngay (MGD), trong khi nhu cau tieu thu uoc tinh la 963 MGD. Luong nuoc thieu hut đuoc đap ung thong qua cac gieng khoan va gieng bom. Voi cong suat 240 MGD, ho chua Bhakra la nguon nuoc lon nhat cua DJB, tiep đen la song Yamuna va song Hang. Muc nuoc ngam cua Delhi đang giam va mat đo dan so thi đang tang len, do đo cu dan thuong gap tinh trang thieu nuoc nghiem trong.
Tai Delhi, nam 2005-2006 luong rac thai ran sinh hoat moi ngay la 8.000 tan, chung đuoc MCD đo ra bai chon lap. Luong nuoc thai sinh hoat moi ngay la 470 470 MGD va luong nuoc thai cong nghiep la 70 MGD. Mot phan lon nuoc thai chua qua xu ly chay vao song Yamuna.
Luong tieu thu đien cua thanh pho trong nam 2005-2006 la khoang 1.265 kWh/nguoi song nhu cau thuc te lai cao hon. Tai Delhi, phan phoi đien nam duoi quyen quan ly cua Tata Power Distribution va BSES Rajdhani tu nam 2002. Dich vu cuu hoa Delhi van hanh 43 tram cuu hoa. Cong ty quoc doanh Mahanagar Telephone Nigam Limited (MTNL) va cac doanh nghiep tu nhan nhu Vodafone, Airtel, Idea Cellular, Reliance Infocomm, Aircel va Tata Docomo cung cap cac dich vu đien thoai cho thanh pho. Phu song di đong kha dung trong GSM, CDMA, 3G va 4G.


Giao thong San bay quoc te Indira Gandhi nam tai phan tay nam cua Delhi, la cua ngo chu yeu đoi voi giao thong hang khong dan dung noi đia va quoc te cua thanh pho. Nam 2012-13, san bay co 35 trieu hanh khach thong qua, va la mot trong cac san bay nhon nhip nhat tai Nam A. Nha ga so 3 voi kinh phi 96,8 trieu Rupee đuoc xay dung tu nam 2007 đen nam 2010, tang cong suat cho san bay them 37 trieu hanh khach moi nam.
Xe buyt la phuong thuc giao thong đuong bo pho bien nhat, phuc vu khoang 60% nhu cau đi lai tai Delhi, he thong xe buyt cua Delhi thuoc vao hang lon nhat cua An Đo. Xe buyt nam duoi quyen đieu hanh cua Cong ty Giao thong Delhi (DTC) quoc doanh, so huu đoi xe buyt chay bang khi nen lon nhat the gioi. Cac phuong tien giao thong ca nhan, đac biet la o to cung chiem mot phan lon tren đuong pho Delhi. Delhi co so xe o to đang ky lon nhat so voi cac đai đo thi khac tai An Đo.
Delhi la mot đau moi lon trong mang luoi đuong sat An Đo va la tru so cua khu vuc Đuong sat Mien Bac. Nam ga tau hoa lon la New Delhi, Old Delhi, Nizamuddin, Anand Vihar va Sarai Rohilla. Delhi Metro la mot he thong van chuyen nhanh phuc vu quan chung do Cong ty Đuong sat Delhi Metro (DMRC) xay dung va van hanh, phuc vu nhieu bo phan cua Delhi va cac thanh pho lan can la Faridabad, Gurgaon, Noida va Ghaziabad. Tinh đen thang 8 nam 2011, he thong gom co sau tuyen hoat đong voi tong chieu dai 189 km (117 mi) va 146 ga, va mot so tuyen khac đang đuoc thi cong.


Nhan khau Theo đieu tra nhan khau nam 2011 tai An Đo, dan so Delhi la 16.787.941. Mat đo dan so tuong ung la 11.297 nguoi/km² voi ty suat gioi tinh la 866 nu/1000 nam, ty le biet chu la 86,34%. Nam 2004, ty suat sinh, ty suat tu va ty suat tu vong tre so sinh tuong ung la 20,03‰, 5,59‰ va 13,08‰. Nam 2001, dan so Delhi tang 285.000 do nhap cu va 215.000 do tang truong tu nhien – đieu nay bien Delhi thanh mot trong cac thanh pho tang truong dan so nhanh nhat tren the gioi. Đen nam 2015, Delhi đuoc du tinh se la khu thanh pho lon thu ba tren the gioi sau Tokyo va Mumbai.

An Đo giao la ton giao chiem uu the tai Delhi, voi 81,68% cu dan tin theo, tiep đen la Hoi giao (12,86%), Sikh giao (3,41%), Jaina giao (1%). Cac ton giao thieu so khac gom co Phat giao, Bai Hoa giao, Co Đoc giao, Baha'i va Do Thai giao. Tieng Hindi la ngon ngu đuoc noi pho bien nhat tai Delhi khi la ban ngu cua gan 81% cu dan. Tieng Anh la ngon ngu van ban chu yeu trong thanh pho va la ngon ngu đuoc su dung pho bien nhat cho cac muc đich chinh thuc. Nguoi noi tieng Punjab ban ngu chiem khoang 7% dan so va so lieu cho tieng Urdu la 6%.
Theo mot uoc tinh nam 1999–2000, tong so nguoi song duoi muc ngheo kho, đuoc đinh nghia la song tu 11 USD/thang tro xuong, tai Delhi la 1.149.000, chiem 8,23% tong dan so, so lieu tuong ung cua toan quoc la 27,5%. 52% cu dan Delhi (2009) song trong cac khu nha o chuot khong co cac dich vu co ban nhu nuoc, đien, nha ve sinh, cong thoat nuoc hay nha o hop thuc. Nam 2005, Delhi chiem ty le cao nhat ve toi pham đuoc bao cao trong so 35 thanh pho co tu 1 trieu dan tro len tai An Đo.
Nguoi Punjab chiem 35% va nguoi Sikh chiem 4% tong dan so cua Delhi. Phat hien tu cac cuoc đieu tra do Trung tam Nghien cuu cac xa hoi đang phat trien (CSDS) tai Delhi uoc tinh trung binh 40% cu tri tai Delhi thuoc tang lop thuong luu. Khoang 12% thuoc đang cap Ba-la-mon, 7% la nguoi Punjab thuoc đang cap Khatri & Arora, 7% la nguoi Rajput, 6% thuoc cac cong đong Agarwal va Jain va 8% thuoc cac đang cap thuong tang khac. Cong đong Jat chiem gan 5% dan so Delhi va chu yeu cu tru tai cac khu vuc nong thon o xa trung tam Delhi. Cong đong OBC nhu nguoi Gujjar, Yadav va OBC ha luu chiem khoang 18% dan so Delhi. Dalit (tien dan) chiem khoang 17% dan so Delhi.


Van hoa Van hoa Delhi chiu anh huong tu lich su lau dai cua minh va lien ket lich su la thu đo cua An Đo. Đieu nay đuoc chung minh thong qua nhieu cong trinh ky niem quan trong trong thanh pho. Delhi cung đuoc xac đinh la đia điem cua Indraprastha, thu đo co đai cua nguoi Pandava. Co quan Khao sat Khao co hoc An Đo cong nhan 1.200 toa nha di san va 175 cong trinh ky niem la cac di san quoc gia. Tai khu thanh pho co, cac quan chu Mogul va Turk cho xay dung mot so toa nha quan trong ve phuong dien kien truc, nhu Jama Masjid – thanh đuong Hoi giao lon nhat tai An Đo đuoc xay dung vao nam 1656  va Phao đai Đo. Ba di san the gioi la Phao đai Đo, Thap Qutab va Lang mo Humayun nam trong Delhi. Cac cong trinh ky niem khac la Cong An Đo, Jantar Mantar – mot đai quan sat thien van hoc tu the ky 18 – va Purana Qila – mot phao đai tu the ky 16. Đen Laxminarayan, Đen Akshardham, va Đen Hoa Sen cua Baha'i va Đen ISKCON la cac vi du ve kien truc hien đai. Raj Ghat va cac cong trinh ky niem co lien quan nham tuong nho Mahatma Gandhi va cac nhan vat xuat chung khac. New Delhi so huu mot vai toa nha chinh phu va dinh thu chinh thuc goi lai kien truc thuc dan Anh, trong đo co Rashtrapati Bhavan, Secretariat, Rajpath, Quoc hoi An Đo va Vijay Chowk. Lang mo Safdarjung la nhung vi du ve phong cach hoa vien Mogul. Mot so havelis (dinh thu trang le) cua vua chua nam trong khu thanh pho co.
Chandni Chowk la mot ngoi cho co tu the ky 17 va nam trong so cac khu vuc mua sam pho bien nhat tai Delhi đoi voi kim cuong va sari Zari. Delhi co đo theu chi vang Zardozi va nghe thuat trang men Meenakari.
Do bao gom thu đo lien bang New Delhi, nen tai Delhi cac su kien va ngay le quoc gia tang tam quan trong, nhu ngay Cong hoa (26 thang 1), ngay Đoc lap (15 thang 8) va Gandhi Jayanti (2 thang 10). Trong ngay Đoc lap, Thu tuong phat bieu voi quoc dan tu Phao đai Đo. Hau het nguoi Delhi cu hanh ngay le bang cach tha dieu, hanh đong nay đuoc cho la bieu trung cho tu do. Dieu hanh ngay Cong hoa la hoat đong dieu hanh van hoa va quan đoi lon, trung bay tinh đa dang van hoa va nang luc quan su cua An Đo. Qua nhieu the ky, Delhi tro nen noi tieng do đac tinh van hoa dung hop cua minh, va mot le hoi tuong trung cho đieu nay co ten la Phool Walon Ki Sair, dien ra trong thang 9. Hoa va pankhe – quat theu hoa – đuoc dang len đen tho thanh Sufi la Khwaja Bakhtiyar Kaki va đen Yogmaya, đeu nam tai Mehrauli.
Cac le hoi van hoa co Diwali (le hoi anh sang), Mahavir Jayanti, sinh nhat Guru Nanak, Raksha Bandhan, Durga Puja, Holi, Lohri, Chauth, Krishna Janmastami, Maha Shivratri, Eid ul-Fitr, Moharram va Phat Đan. Le hoi Qutub co cac nghe si va vu cong tu toan An Đo bieu dien, voi hau canh la thap Qutub. Cac su kien khac nhu Le hoi Tha dieu, Le hoi Xoai quoc te va Vasant Panchami (Le hoi mua xuan) đuoc to chuc hang nam tai Delhi. Auto Expo la trien lam o to lon nhat chau A, đuoc to chuc tai Delhi hai nam mot lan. Hoi cho Sach The gioi New Delhi đuoc to chuc hai nam mot lan tai Pragati Maidan, la trien lam sach lon thu nhi tren the gioi. Delhi đuong đuoc cho la "Thu đo Sach" cua An Đo do so đoc giao cao. Hoi cho Thuong mai Quoc te An Đo (IITF) la hoi cho van hoa va mua sam lon nhat cua Delhi, dien ra trong thang 11 hang nam voi tren 1,5 trieu luot khach.
Voi vi the la thu đo quoc gia va nhieu the ky la thu đo cua Mogul, tap quan am thuc cua nguoi dan Delhi chiu tac đong va đay la noi bat nguon cua am thuc Mogul. Cung voi am thuc An Đo, nhieu truong phat am thuc quoc te pho bien trong cu dan Delhi. Tinh trang thieu thon thuc pham cua cu dan thanh pho hinh thanh mot phong cach che bien đoc nhat, tro nen pho bien khap the gioi voi cac mon an nhu Kebab, biryani, ga nuong lo đat Tandoori. Am thuc co cua thanh pho co ga bo, Aloo Chaat, chaat, dahi vada, kachori, chole bhature, Chole kulche, jalebi va lassi. Thoi quen sinh hoat nhanh cua cu dan Delhi đa thuc đay cac cu hang thuc an đuong pho phat trien.


Giao duc Cac truong hoc tu thuc tai Delhi su dung tieng Anh hoac tieng Hindi lam ngon ngu giang day, chung la hoi vien cua mot trong ba the che quan tri la CISCE, NCERT (CBSE) hoac (NIOS). Nam 2004–05, khoang 1,5 trieu hoc sinh theo hoc tai cac truong tieu hoc, 822 nghin theo hoc tai cac truong so trung hoc va 669 nghin theo hoc tai cac truong cao trung hoc tai Delhi. Cac hoc sinh nu chiem 49% tong so hoc sinh theo hoc. Trong cung nam, chinh phu Delhi danh tu 1,58% đen 1,95% tong san pham noi đia cap bang cho giao duc.
Cac truong pho thong va co so giao duc bac đai hoc tai Delhi nam duoi quyen quan ly cua Ban Giao duc Delhi, Chinh phu Delhi hoac cac to chuc tu nhan. Nam 2006, Delhi co 165 hoc vien, 5 hoc vien y va tam hoc vien ky thuat, bay đai hoc lon va chin đai hoc chuyen mon. Theo so lieu nam 2008, khoang 16% toan bo cu dan Delhi so huu it nhat mot bang đai hoc.


Truyen thong Delhi la trong điem trong cac tuong thuat chinh tri, trong đo co phat song truyen hinh thuong xuyen cac phien hop cua Quoc hoi. Nhieu co quan truyen thong quoc gia, trong đo co Press Trust of India, Media Trust of India va Doordarshan, đat tru so tai thanh pho. Cac chuong trinh truyen hinh gom co hai kenh truyen hinh mat đat mien phi do Doordarshan cung cap, va mot so kenh truyen hinh cap tieng Hindi, tieng Anh va ngon ngu khu vuc.
Bao in van la mot phuong thuc thong tin pho bien tai Delhi, cac bao tieng Hindi trong thanh pho co Navbharat Times, Hindustan Dainik, Punjab Kesari, Pavitra Bharat, Dainik Jagran, Dainik Bhaskar va Dainik Desbandhu. Trong so cac bao tieng Anh, The Hindustan Times la nhat bao lon nhat. Cac bao lon tieng Anh khac co Times of India, The Hindu, Indian Express, Business Standard, The Pioneer va The Asian Age'Top Story (Daily). Cac bao ngon ngu khu vuc co nhat bao tieng Malayalam Malayala Manorama va cac nhat bao tieng Tamil Dinamalar va Dinakaran.
Phat thanh la phuong tien it co tinh đai chung tai Delhi, song đai FM tro nen pho bien tu khi khanh thanh mot so đai moi vao nam 2006.
Mot so đai phat thanh quoc doanh va tu nhan phat song tu Delhi.


The thao Delhi tung đang cai nhieu su kien the thao quoc te lon, trong đo co A van hoi lan thu nhat va lan thu chin, Giai vo đich khuc con cau the gioi 2010, Đai hoi The thao Thinh vuong chung 2010 va Giai vo đich cricket the gioi 2011. Delhi that bai khi ung cu đang cai A van hoi 2014, va tung du tinh ung cu đang cai The van hoi Mua he 2020.

Đai hoi The thao Thinh vuong chung 2010 đuoc to chuc tu ngay 3 đen ngay 14 thang 10 nam 2010, la mot trong cac su kien the thao lon nhat tung đuoc to chuc tai An Đo. On ao đang sau Đai hoi thuc đay Thu tuong Manmohan Singh thay the bo truong The thao va Thanh nien.
Cricket va bong đa la cac mon the thao pho bien nhat tai Delhi. Thanh pho co mot so san cricket, đuoc goi la maidans, phan bo khap cac khu vuc. San Feroz Shah Kotla (thuong goi la Kotla) la mot trong cac san cricket co nhat tai An Đo va la mot noi to chuc cac tran cricket quoc te. Đay la san nha cua đoi tuyen cricket Delhi, la đai dien cua thanh pho trong giai vo đich cricket hang nhat An Đo Ranji Trophy. San van đong Ambedkar la mot san bong đa tai Delhi voi suc chua 21.000 nguoi. Delhi đang cai Cup Nehru vao nam 2007 va nam 2009. Trong Giai vo đich bong bau duc Tinh anh An Đo (Elite Football League of India), đoi bong bau duc kieu My đau tien cua Delhi la Delhi Defenders choi mua đau tien cua ho tai Pune. Vong đua quoc te Buddh tai Greater Noida thuoc ngoai o Delhi to chuc giai cong thuc 1 thuong nien Indian Grand Prix.


Thanh pho ket nghia Delhi ket nghia voi cac thanh pho sau:


Tham khao