Di tan bang thuyen tu cang Mariel (tieng Anh: Mariel boatlift, tieng Tay Ban Nha: Exodo del Mariel) la nhung chuyen di cu hang loat cong dan Cuba tu ngay 15 thang 4 cho đen 31 thang 10 nam 1980 tu quoc đao đen bang Florida, mien nam nuoc My. Nhung nguoi ti nan đi tu cang Mariel gan thu đo Cuba Havana, noi ho đuoc nhung nguoi giup đo toi truc tiep tu mien Nam Florida bang nhung loai thuyen khac nhau đon ho sang Hoa Ky. Vu di tan đa bi thuc đay boi tinh trang thieu nha o va viec lam do tinh hinh kinh te yeu kem cua Cuba, dan đen nhung cang thang am i noi bo tren hon đao nay.
Sau khi khoang 10.000 nguoi dan Cuba co gang đe đuoc ti nan bang cach tron vao san cua đai su quan Peru, chinh phu Cuba đa cong bo rang bat cu ai muon roi khoi Cuba thi se đuoc phep ra đi. Viec di cu o at tiep theo đuoc to chuc boi nguoi My goc Cuba voi su đong y cua Chu tich Cuba Fidel Castro. Su xuat hien cua nhung nguoi ti nan o My gay tac đong chinh tri tieu cuc cho Tong thong My Jimmy Carter, khi nguoi ta phat hien ra rang mot so nguoi luu vong đa đuoc tha ra tu cac nha tu va co so chua benh tam than Cuba. Cuoc di tan bang thuyen tu cang Mariel đa ket thuc bang thoa thuan giua hai Chinh phu vao cuoi thang 10 nam 1980, sau khi co đen 125.000 nguoi Cuba đa toi Florida.


Boi canh = Quan he Cuba va Hoa Ky =
Vao cuoi thap nien 1970, chinh quyen cua Tong thong My Jimmy Carter đa tim cach cai thien quan he giua My va Cuba, mac du moi quan he tro nen cang thang khi Cuba gop quan đe ho tro can thiep quan su cua Lien Xo o chau Phi va Trung Đong. Hai nuoc đau tranh đe đat đuoc thoa thuan ve viec noi long lenh cam van cua My ve thuong mai nhu cho phep nhap khau mot danh sach lua chon cua duoc pham đen Cuba ma khong khieu khich đoi thu chinh tri cua Carter trong Quoc hoi My.
Vao thang 9 nam 1978, Cuba va My lap lai quan he ngoai giao trong mot hinh thuc han che, moi nuoc thanh lap mot co quan loi ich tai thu đo cua nuoc kia. Muoi thanh vien cua Quoc hoi đa đen tham Cuba vao thang 5 nam 1978, sau đo chinh phu Cuba phong thich mot nguoi My đa quan ly mot doanh nghiep tai Cuba, bi giu lai nam 1963, roi bi cao buoc la mot điep vien CIA, va bi ket an 50 nam tu. Mot nhom 55 nguoi đa đuoc đua tu Cuba sang My boi cha me ho, ma đa tro ve trong 3 tuan trong thang 12 nam 1978, mot truong hop hiem hoi cua Cuba cho phep nhung nguoi di dan sinh tai Cuba tro ve. Trong thang 12 nam 1978, hai nuoc đa thoa thuan bien gioi hang hai cua ho va thang tiep theo hai ben lam viec tren mot thoa thuan đe cai thien thong tin lien lac voi nhau trong eo bien Florida. My phan ung voi viec noi long cua Cuba trong viec han che ve di cu bang cach cho phep nguoi My goc Cuba gui tien ve, len đen $ 500 moi nguoi than o que nha.
Trong thang 11 nam 1978, chinh phu cua Fidel Castro tiep đon tai Havana mot nhom nguoi Cuba song luu vong va đa đong y an xa cho 3.600 tu nhan chinh tri va thong bao rang ho se đuoc tha ra trong vong mot nam va đuoc phep roi khoi Cuba.
Hang du lich Caribbean Holidays bat đau cung cap cac chuyen đi nghi he mot tuan toi Cuba trong thang 1 nam 1978 voi su hop tac cua Cubatur, co quan du lich chinh thuc cua Cuba. Vao thang nam 1979, cac tour du lich đa đuoc to chuc cho nguoi My đe tham gia vao le hoi Nghe thuat Cuba (Carifesta) vao thang 7, voi cac chuyen bay khoi hanh tu Tampa, Mexico City va Montreal.


= Xin ty nan tai cac toa đai su =
Nguoi dan Cuba nhieu lan đa tim cach đe xin ti nan tai đai su quan cua cac nuoc Nam My dan đen cac su kien cua mua xuan nam 1980. Vao ngay 21 thang 3 nam 1978, hai nha van da đen tre tuoi, đa bi trung phat vi bat đong chinh kien va bi tu choi cho phep di cu, Reynaldo Colas Pineda va Esteban Luis Cardenas Junquera, đa xin ti nan o su quan Argentina tai Havana khong thanh cong. Ho đa bi ket an nhieu nam tu. Ngay 13 thang 5 nam 1979, 12 nguoi Cuba đa tim cach xin ti nan tai đai su quan Venezuela tai Havana, đam xe buyt cua ho xuyen qua mot hang rao đe vao đuoc san va toa nha. Vao thang 1 nam 1980, nhung nhom nguoi xin ti nan an nau tai toa đai su quan Peru va Venezuela, va Venezuela goi đai su cua minh đe tham van phan đoi su kien, canh sat Cuba đa ban vao ho. Peru trieu hoi đai su cua minh trong thang 3, sau khi ong ta tu choi hang chuc nguoi Cuba xin ti nan tai đai su quan cua minh.


= Tuyen bo cua Castro =
Ve viec xin ty nan tai cac toa đai su va voi cac vu cuop tau sang Florida boi nhung nguoi dan Cuba muon roi khoi đat nuoc tu đau nam nay, Fidel Castro bao cho biet trong mot bai phat bieu vao ngay 8 thang 3 nam 1980, chinh phu Cuba bi ep buoc đua ra nhung bien phap đac biet boi su thu nhan nhung nguoi Cuba đo vao Hoa Ky. Ong nhac lai viec mo cua đot ngot cong cang Camarioca vao nam 1965  tu noi đo nhung nguoi Cuba luu vong trong vong mot thang co the đon khoang 5.000 thanh vien gia đinh bang đuong bien, truoc khi Cuba va My thoa thuan mot cuoc khong van, qua đo đen nam 1973 moi nam khoang 50.000 nguoi Cuba đuoc phep đi sang Hoa Ky. Castro nhan manh, chuong trinh cach mang cua ong va cuoc đau tranh cho chu nghia Cong san dua tren nguyen tac tinh nguyen 


= Tran vao đai su quan Peru =
Cac vu xam nhap vao đai su quan sau đo đa tro thanh mot cuoc đoi đau giua chinh phu Cuba va cac đai su quan tai Havana. Mot nhom nguoi Cuba đa tim cach đe vao đuoc đai su quan Peru trong tuan cuoi cung cua thang Ba va vao ngay 1 thang tu mot nhom 6 lai mot chiec xe buyt đa thanh cong trong viec đo va mot nguoi bao ve Cuba đa bi lac đan giet chet. Đai su quan Peru cong bo ho se khong giao nhung nguoi xin ti nan cho canh sat Cuba. San toa đai su quan chua hai toa nha hai tang va cac khu vuon co dien tich kich thuoc cua mot san bong đa My. Ke đo, chinh phu Cuba cong bo vao ngay 4 Thang 4 rang, ho đa rut lui cac luc luong an ninh cua minh, thuong la cac nhan vien cua Bo Noi vu trang bi sung may, tu đai su quan: "Chung ta khong the bao ve nhung đai su quan ma khong hop tac trong viec bao ve cho chinh ho." Sau thong bao đo, khoang 50 nguoi Cuba buoc vao san đai su quan. Đen đem ngay 5 thang 4, con so đo đa tang len đen 2.000, trong đo co nhieu tre em va mot vai cuu tu chinh tri. Cac quan chuc Cuba đa thong bao qua loa phong thanh rang bat cu ai đa vao toa đai su quan khong bi ep buoc bang vu luc, đuoc tu do di cu neu co nuoc nao cho ho nhap canh. Tong thong Francisco Morales cua Peru đa cong bo san sang chap nhan nhung nguoi xin ti nan. Cac nha ngoai giao tu mot so quoc gia đa hop voi Peru đe thao luan ve tinh hinh, bao gom ca viec cung cap thuc pham va noi tru an cho đam đong. Mot quan chuc cua Bo Ngoai giao My noi vao ngay 5 thang 4 rang, Hoa Ky se cap ty nan cho cac tu nhan chinh tri va xu ly cac đon xin nhap cu khac theo quy trinh tieu chuan, trong đo cung cap 400 visa nhap cu moi thang cho nguoi dan Cuba, uu tien cho nhung nguoi co gia đinh o My.
Đen ngay 6 thang 4 đam đong đa len toi so 10.000 va cac đieu kien ve sinh tren co so đai su quan tro nen te hai, chinh quyen Cuba ngan chan khong cho nguoi dan vao nua. Chinh phu Cuba goi nhung nguoi tim kiem ti nan la "nhung nguoi lam bieng, lang thang, cac thanh phan chong xa hoi, toi pham va rac ruoi". Vao ngay 8 thang 4, 3.700 nguoi ti nan đa chap nhan giay hua khong bi quay ray đe tro ve nha cua ho va chinh phu đa bat đau cung cap cac lo hang thuc pham va nuoc. Peru co gang to chuc mot chuong trinh cuu tro quoc te, va đa đat đuoc cam ket đau tien cua Bolivia, Colombia, Ecuador va Venezuela giup tai đinh cu, va sau đo tu Tay Ban Nha, đong y nhan 500 nguoi. Đen ngay 11 thang 4, chinh phu Cuba đa bat đau cung cap cho nhung nguoi ti nan cac giay to bao đam quyen cua ho đuoc di cu, giay hua se khong bi quay ray va ho chieu, va trong hai ngay đau tien khoang 3000 nguoi nhan đuoc nhung giay to nay va roi khoi đai su quan. Ngay 14 thang 4, Tong thong My Jimmy Carter tuyen bo My se chap nhan 3.500 nguoi ti nan va Costa Rica đong y cung cap mot khu vuc đe sang loc nhung nguoi muon nhap cu.


Cuoc di dan Castro cuoi cung vao ngay 20 thang 4 nam 1980 noi rang cang Mariel se đuoc mo ra cho bat cu ai muon roi khoi Cuba, mien la ho đuoc mot nguoi nao đo đen đon ho. Trong khi tin tuc ve tinh hinh nay khong đuoc phat song tai Cuba, nguoi Cuba luu vong tai Hoa Ky voi va đen Key West va ben cang o Miami đe thue thuyen hau van chuyen nguoi đen Hoa Ky.
Ban đau, chinh quyen Carter đa co mot chinh sach mo cua ve viec nguoi Cuba nhap cu. Nhung nguoi Cuba toi Hoa Ky ngay lap tuc đuoc cap quy che ty nan. Du luan quan chung ve nguoi ti nan chinh tri Cuba cung thuan loi.
Hang chuc tau thuyen đen hang ngay. Khoang 706 nguoi ti nan đa toi chi rieng tren con tau Red Diamond. Mot chiec tau bi hu may cach Key West 60 dam va phai đuoc keo đen nuoc My. Khong phai tat ca cac tau đen khu Truman chi cho nguoi dan Cuba.
Nguoi ti nan đuoc xu ly tai cac trai thiet lap trong khu vuc Miami, thuong tai cac đia điem phong thu ten lua ngung hoat đong. Cac khu trai khac đuoc thanh lap tai Orange Bowl va nhieu nha tho tren toan khu vuc. Mot so khu trai đuoc thanh lap đe phan biet nhung nguoi ti nan cho đen khi ho co the đuoc phan phoi đi nhung noi khac nhu cac khu trai Nike-Hercules tai Key Largo va Krome Avenue. Khi bat đau xu ly va ghi nhan, nhung nguoi ti nan đa nhanh chong đuoc chuyen giao toi cac khu trai lon hon trong khu vuc đo thi đe ho co the đuoc đoan tu voi nguoi than đang song o My cung nhu đe cho phep tuong tac voi cac co quan hoat đong xa hoi khac nhau nhu Catholic Charities, Hoi Chu thap đo My, va nhung to chuc khac. Tai cac đia điem xu ly ban đau cac thanh phan khong đuoc mong muon đa đuoc xac đinh va tach rieng ra.


= Tinh trang đinh cu =
Tinh hinh thay đoi khi nguoi ta phat hien ra rang, trong so nhung nguoi ti nan bao gom nhung ten toi pham va nhung nguoi tu cac benh vien tam than cua Cuba. Tuy nhien, theo vien nghien cuu Brookings vao nam 1980, phan lon cac nguoi ti nan Mariel la dan lao đong tho thuyen phu hop hoan hao voi cac luc luong lao đong o Miami vao thoi điem đo.
Chinh phu Cuba cuoi cung đong cua cang Mariel cho nhung nguoi dan muon di cu. Tong cong khoang 125.000 nguoi Cuba đen bo bien cua Hoa Ky trong khoang 1.700 luot tau thuyen. 27 nguoi di cu đa chet, trong đo co 14 nan nhan chet khi mot chiec thuyen bi lat vi qua tai vao ngay 17 thang 5 nam 1980. Khi đen noi, nhieu nguoi Cuba đuoc đua vao cac trai ti nan. Mot so nguoi khac đuoc giu tai cac nha tu lien bang cho cac phien đieu tran truc xuat.
Đieu kien đong đuc o trung tam xu ly nhap cu South Florida buoc co quan lien bang My phai di chuyen rat nhieu cac Marielitos đen cac trung tam khac o Fort Indiantown Gap, Pennsylvania, Fort McCoy, Wisconsin, trai Santiago, Puerto Rico, va Fort Chaffee, Arkansas. Cac co quan canh sat dan su lien bang cung cap nhan vien đe duy tri trat tu tai cac trung tam di doi. Bao loan xay ra tai trung tam Fort Chaffee va mot so tu nhan tron thoat đa tro thanh mot van đe tranh cai trong cuoc tai bau cu that bai cua Thong đoc Bill Clinton.
Đa so nhung nguoi ti nan la nguoi Cuba binh thuong. Nhieu nguoi đa đuoc phep roi Cuba vi ly do, ma tai Hoa Ky, coi đo la long trung thanh trung lap hoac can đuoc bao ve: thi du hang chuc ngan la nhung nguoi theo đao Giao hoi Co Đoc Phuc Lam (Seventh-Day Adventist) hoac nhan chung Jehovah. Mot so đa bi Uy ban phuong xom o Cuba tuyen bo la "chong xa hoi chu nghia". Tong ket, chi co 2,2% (hoac 2746 nguoi) trong so nhung nguoi ti nan đa đuoc phan loai la toi pham nghiem trong hoac bao luc theo luat cua My va bi tu choi quyen cong dan tren co so đo.


Tham khao Larzelere, Alex (1988). The 1980 Cuban Boatlift. Washington, DC: National Defense University Press.
Mariel Boatlift on globalsecurity.org.


Lien ket ngoai Memories of Mariel: 20 Years Later.
Six-year study of Mariel refugees
Fleeing Cuba For a Better Life in USA