Nam Phi (tieng Anh: South Africa), quoc hieu la Cong hoa Nam Phi (Republic of South Africa) la mot quoc gia nam o mui phia nam chau Phi, giap Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambique, Eswatini, va bao quanh toan bo Lesotho. Nam Phi la thanh vien Khoi Thinh vuong chung.
Nguoi nhap cu chau Au bat đau toi Nam Phi ngay sau khi Cong ty Đong An Ha Lan thanh lap mot điem đon tru sau nay tro thanh mui Hao Vong nam 1652. Nam Phi co co so ha tang kha phat trien giup tru luong tai nguyen khoang san phong phu va co gia tri cao tiep can toi thi truong phuong Tay, đac biet trong suot the ky muoi chin, khi cuoc canh tranh dien ra khoc liet giua cac đoi thu thoi Chien tranh Lanh. Nam Phi la quoc gia đa sac toc, voi cac cong đong nguoi da trang, nguoi An Đo, va nguoi da mau lon nhat tai chau Phi. Nguoi da đen Nam Phi, noi chin ngon ngu đuoc cong nhan chinh thuc va nhieu tho ngu khac, chiem gan 80% dan so.
Su xung đot giua thieu so da trang va đa so da đen đong mot vai tro quan trong trong lich su va chinh tri Nam Phi, len cuc đinh thanh che đo apartheid, đuoc Đang Quoc gia Nam Phi ghi thanh hien phap nam 1948 (du su phan biet chung toc đa ton tai tu truoc đo). Che đo apartheid bi bai bo vao nam 1990 sau mot cuoc xung đot keo dai va thinh thoang đay tinh bao luc (gom ca nhung bien phap cam van tu cong đong the gioi) cua cong đong đa so da đen cung nhu nhieu nguoi da trang, da mau va nguoi An Đo tai Nam Phi.
Nhung cuoc bau cu thuong xuyen đuoc to chuc trong gan mot the ky, nhung đa so nguoi Nam Phi da đen van khong co quyen bo phieu cho toi tan nam 1994. Kinh te Nam Phi la nen kinh te lon nhat va phat trien nhat luc đia, voi co so ha tang hien đai va rong khap đat nuoc va la quoc gia chau Phi duy nhat co trong G20.
Nam Phi đang cai to chuc va gianh chien thang giai Cup bong đa chau Phi 1996. Nam Phi cung thuong đuoc goi la "Quoc gia cau vong", mot thuat ngu do Tong giam muc Desmond Tutu đua ra va đuoc Tong thong Nam Phi Nelson Mandela chap nhan. Tong thong Mandela dung thuat ngu "Quoc gia Cau vong" đe mieu ta su đa dang van hoa moi phat trien sau khi che đo aparthied bi bai bo. Toi nam 2007, Nam Phi la nuoc thu nam tren the gioi va đau tien tai chau Phi hop phap hoa hon nhan đong tinh sau Bi, Ha Lan, Tay Ban Nha, Canada. Nam Phi la quoc gia to chuc Giai vo đich bong đa the gioi 2010. Đay la lan đau tien su kien nay đuoc to chuc tai chau Phi.


Lich su Nam Phi co mot so trong nhung đia điem khao co hoc co nhat tai chau Phi. Nhung tan tich hoa thach lon tai Sterkfontein, Kromdraai va cac hang Makapansgat cho thay nhieu giong nguoi vuon phuong Nam đa ton tai tai Nam Phi tu khoang ba trieu nam truoc. Tiep sau đo la nhieu giong Nguoi (homo), gom Homo habilis, Homo erectus va Homo sapiens. Nhung cu dan nong nghiep va chan tha noi tieng Bantu, su dung cong cu sat, đa di cu ve phia nam Song Limpopo vao Nam Phi ngay nay tu the ky thu tu hay thu nam (Cuoc banh truong Bantu) thay the nhung nguoi noi tieng Khoi va San ban xu. Ho cham chap tien ve phia nam va nhung đo sat som nhat tai Tinh KwaZulu-Natal ngay nay đuoc cho la co nien đai tu khoang nam 1050. Nhom tien xa nhat ve phia nam la nguoi Xhosa, ngon ngu cua ho đa tich hop mot so net ngon ngu rieng cua nguoi Khoi va San truoc đo, tien toi Fish River, tai Tinh Đong Cape ngay nay. Nhung cu dan Thoi đai đo sat đa chiem cho nhung nguoi san ban hai luom tai đo.

Lich su thanh van cua Nam Phi bat đau voi nhung loi tuong thuat cua cac nha hang hai chau Au đi qua Nam Phi tren nhung con đuong thuong mai Đong An. Nha hang hai chau Au đau tien đi vong quanh Cape bang đuong bien la nha tham hiem Bo Đao Nha Bartolomeu Dias nam 1488.
Khi Bartolomeu Dias quay tro lai Lisbon ong mang theo tin tuc ve su kham pha ra cai ong goi la "Cabo das Tormentas" (Mui Giong Bao). Nhung nguoi bao tro cho ong, vua John II cua Bo Đao Nha đa lua chon mot cai ten khac, "Cabo da Boa Esperanca" (Mui Hao Vong) vi no hua hen mot con đuong hang hai toi An Đo giau co, hy vong ma Bo Đao Nha đang gang suc thuc hien.
Cung voi nhung loi ke cua nhung nha hang hai giai đoan đau, nhung loi ke cua nhung nguoi song sot sau nhung vu đam tau cung cap nhung thong tin som nhat ve mien Nam chau Phi. Trong hai the ky sau đo 1488, mot so khu đinh cu đanh ca nho đuoc Jan van Riebeeck thanh lap tai Mui Hao Vong nhan danh Cong ty Đong An Ha Lan. Hau nhu trong suot the ky muoi bay va muoi tam, nhung khu đinh cu phat trien cham chap đo đeu thuoc so huu cua nguoi Ha Lan. Nhung nguoi đinh cu Ha Lan cuoi cung gap nhung nguoi Xhosa phia tay nam tai vung Fish River. Mot loat nhung cuoc chien, đuoc goi la Nhung cuoc chien tranh Bien gioi Cape, xay ra, chu yeu do xung đot ve đat đai va loi ich.
Đe giai quyet tinh trang thieu nhan cong tai Cape, no le đuoc đua đen tu Indonesia, Madagascar, va An Đo. Hon nua, nhung lanh đao gay rac roi, thuong co dong doi vua chua, bi truc xuat tu cac thuoc đia Ha Lan toi Nam Phi. Nhom nhung no le nay cuoi cung tro thanh nhom dan so hien tu goi minh la "nguoi Ma Lai Cape". Nguoi Ma Lai Cape theo truyen thong đuoc nhung ke thuc dan chau Au cho co đia vi xa hoi cao hon - nhieu nguoi trong so ho tro thanh nhung chu đat giau co, nhung cung dan bi tuoc quyen so huu khi che đo Apartheid phat trien. Nhung giao đuong cua nguoi Cape Malay tai Quan Sau đuoc giu nguyen, va hien la nhung cong trinh tuong niem ve su pha hoai đa xay ra truoc đo xung quanh chung.
Đa so hau due cua nhung no le đo, thuong co quan he hon nhan voi nhung nguoi đinh cu Ha Lan, sau nay đuoc xep hang cung voi nguoi Khoikhoi (con goi la Khoisan) thanh Nguoi da mau Cape. Cung đuoc phan loai trong nhom Nguoi da mau Cape con co nguoi Xhosa va cac sac toc Nam Phi khac, vi the hien ho chiem khoang 50% dan so Tinh Tay Cape.
Vuong quoc Anh đa nam quyen kiem soat vung Mui Hao Vong nam 1795 be ngoai la đe ngan no khong roi vao tay nguoi Phap thoi Napoleon Bonaparte nhung cung la đe tim cach bien Cape Town thanh mot điem dung chan tren con đuong toi Australia va An Đo. Vung nay đuoc tra lai cho Ha Lan nam 1803, nhung ngay sau đo Cong ty Đong An Ha Lan tuyen bo pha san, va nguoi Anh đa sap nhap Thuoc đia Cape nam 1806. Nguoi Anh tiep tuc cac cuoc chien tranh bien gioi chong lai nguoi Xhosa, đay bien gioi phia đong lui ra xa hon thong qua mot loat nhung phao đai đuoc thiet lap doc Song Fish va cung co chung bang cach khuyen khich nguoi Anh toi đinh cu. Vi ap luc cua cac phong trao bai no tai Anh, nghi vien Anh lan đau tien ngung cong viec buon ban no le tren quy mo the gioi cua ho nam 1806, sau đo xoa bo che đo no le tai tat ca cac thuoc đia cua ho nam 1833.
Su phat hien kim cuong nam 1867 va vang nam 1886 đa thuc đay phat trien kinh te va lan song nhap cu, lam tang them tinh trang no dich hoa nguoi ban xu. Nguoi Boers đa thanh cong trong viec ngan chan su xam lan cua nguoi Anh trong cuoc Chien tranh Boer lan thu Nhat (1880–1881) voi cac chien thuat chien tranh du kich, rat thich hop voi nhung đieu kien đia phuong. Tuy nhien, nguoi Anh đa quay tro lai voi so luong lon hon trong cuoc Chien tranh Boer lan thu Hai (1899–1902). Nhung no luc cua nguoi Boers thiet lap lien minh voi vung Tay Nam Phi cua Đuc cang khien nguoi Anh co ly do đe gianh quyen kiem soat tat ca cac nuoc Cong hoa Boer.

Nguoi Boer khang cu manh me, nhung cuoi cung nguoi Anh voi quan so vuot troi, chien thuat hien đai va nhung đuong cung cap hau can ben ngoai đa tieu diet cac luc luong Boers. Cung trong cuoc chien nay, nguoi Anh đa su dung cac chien thuat Trai Tap trung va Tieu Tho gay nhieu tranh cai. Hiep uoc Vereeniging xac đinh chu quyen đay đu cua Anh tren toan bo cac nuoc cong hoa Nam Phi va chinh phu Anh chap nhan chi tra khoan no chien phi 3 000 000 £ cho cac chinh phu nguoi Nam Phi goc Au. Mot trong nhung đieu khoan chinh cua hiep uoc cham dut chien tranh la 'Nguoi da đen' se khong đuoc phep bau cu, ngoai tru tai Thuoc đia Cape.


= Đoc lap =
Sau bon nam đam phan, Lien minh Nam Phi đuoc thanh lap tu cac thuoc đia Cape va Natal, cung nhu cac nuoc cong hoa thuoc Nha nuoc Tu do Orange va Cong hoa Transvaal, ngay 31 thang 5 nam 1910, chinh xac tam nam sau khi Cuoc chien tranh Boer lan thu Hai cham dut. Lien minh Nam Phi moi đuoc thanh lap la mot lanh tho tu tri trong khoi Lien hiep Anh. Nam 1934, Đang Nam Phi va Đang Quoc gia hop nhat đe hinh thanh nen Đang Thong nhat, tim cach hoa giai giua nhung nguoi Nam Phi goc Au va nhung nguoi 'Da trang' noi tieng Anh, nhung đang đa bi chia re nam 1939 ve van đe tham gia Chien tranh the gioi thu hai cua Lien minh voi tu cach mot đong minh cua Anh Quoc, mot đong thai ma Đang Quoc gia phan đoi kich liet.


= Thoi ky apartheid =

Nam 1948 Đang Quoc gia trung cu, nam quyen luc va bat đau ap đat mot loat bo luat phan biet đoi xu nang ne sau nay se đuoc goi chung la che đo Apartheid. Khong đang ngac nhien, su phan biet đoi xu nay cung đuoc ap dung đoi voi tai san co đuoc trong qua trinh cong nghiep hoa nhanh chong o thap nien 1950, '60, va '70. Tuy cong đong thieu so Da trang co đuoc muc song cao nhat tren toan bo chau Phi, thuong đuoc so sanh ngang bang voi cac quoc gia phuong Tay thuoc "The gioi thu Nhat", đa so nguoi Da đen van song o tinh trang ngheo kho theo moi tieu chuan, gom thu nhap, giao duc, nha o va tuoi tho. Tuy nhien, thu nhap trung binh va tuoi tho trung binh cua nguoi da đen, 'An Đo' hay 'da mau' Nam Phi van cao hon rat nhieu quoc gia chau Phi voi chinh phu da mau khac nhu Ghana va Tanzania.
Che đo Apartheid dan gay ra nhieu tranh cai, dan toi su trung phat va rut von đau tu tu nuoc ngoai va tinh trang bat on cung nhu đan ap ngay cang gia tang ben trong Nam Phi. (Xem them bai ve Lich su Nam Phi thoi ky apartheid.) Mot giai đoan đan ap keo dai cua chinh phu, cung nhieu cuoc phan khang bao luc, nhung cuoc đinh cong, tuan hanh, va pha hoai cua nhieu phong trao phan đoi che đo apartheid, ma nhat la Đai hoi Dan toc Phi (ANC), dien ra. Cuoi thap 1970, Nam Phi khoi đong mot chuong trinh vu khi hat nhan, va trong thap ky sau đo ho đa che tao ra sau vu khi hat nhan co the su dung. Ly do can ban cua hanh đong so huu vu khi hat nhan bi tranh cai, nhung moi nguoi tin rang Vorster va P.W Botha muon co kha nang buoc Hoa Ky phai can thiep trong truong hop xay ra cuoc chien giua Nam Phi va chinh phu MPLA cua Angola đuoc Cuba hau thuan.


= Hau apartheid =

Nam 1990, Frederik Willem de Klerk cua Đang Quoc gia len lam tong thong thay the Botha. Nho vi tri nay, va voi quyet tam, ong đa cai cach đe tung buoc pha bo chu nghia phan biet chung toc Apartheid va tien hanh buoc đau tien đam phan ve viec roi bo quyen luc cua chinh ho khi do bo lenh cam đang Đai hoi Dan toc Phi va cac to chuc chinh tri canh ta khac hoat đong, va tra tu do cho nhung tu nhan da mau, trong so đo co Nelson Mandela sau 27 nam o tu vi cao buoc hanh đong bao luc vu trang. Cac luat le apartheid dan đuoc huy bo, va Nam Phi cung pha huy kho vu khi hat nhan cua minh va gia nhap Hiep uoc khong pho bien vu khi hat nhan. Nam 1992, nguoi Nam Phi da trang đong y bai bo che đo apartheid trong mot cuoc trung cau y dan. Cuoc bau cu đa sac toc đau tien đuoc to chuc nam 1994, Đai hoi Dan toc Phi gianh thang loi vang doi voi đa so ghe. Đang nay đa len nam quyen luc tai Nam Phi ke tu thoi điem đo.
Du che đo apartheid đa cham dut, hang trieu nguoi dan Nam Phi, chu yeu la nguoi da đen, van tiep tuc song trong ngheo kho. Đieu nay mot phan boi di san cua he thong apartheid (du tinh trang ngheo kho cung la van đe tren khap chau Phi), va, mot đieu ma ngay cang co nhieu nguoi coi la mot sai lam cua chinh phu hien nay trong viec giai quyet cac van đe xa hoi, cong voi nhung quy đinh tien te va thue cua chinh phu hien tai nham đam bao ca viec tai phan phoi tai san va tang truong kinh te. Trong muoi nam ke tu khi Đai hoi Dan toc Phi len nam quyen, Chi so Phat trien Con nguoi cua Nam Phi đa giam tham hai, tuy truoc đo no luon tang truong vung chac cho toi giua thap nien 1990. Đa so nguyen nhan co the quy cho đai dich AIDS va sai lam cua chinh phu trong viec đuong đau voi no. Tuy nhien, chinh sach nha o xa hoi cua Đai hoi Dan toc Phi đa mang lai mot so cai thien trong đieu kien song tai nhieu vung bang cach xem xet lai chi tieu ngan sach va cai thien tinh hieu nang cua he thong thu thue.


Đia ly Nam Phi la đat nuoc nam o phan mui phia nam cua luc đia chau Phi, voi mot đuong bo bien dai hon 2500 kilometres (1.550 dam) chay qua hai đai duong (Đai Tay Duong va An Đo Duong). Voi tong dien tich la 1.219.912 km² (470 979 mi²) Nam Phi la nuoc lon thu 25 tren the gioi (sau Mali). Nuoc nay co kich thuoc tuong đuong Colombia. Njesuthi tai Drakensberg voi đo cao 3 408 m (11.424 ft) la đinh cao nhat Nam Phi.
Nam Phi giap bien gioi voi Botswana - 1.840 km, Lesotho - 909 km, Mozambique - 491 km, Namibia - 967 km, Eswatini - 430 km, va Zimbabwe - 225 km. No co bo bien dai 2.798 km.
Trai nguoc voi quan niem thong thuong cua moi nguoi, Nam Phi co khi hau noi chung on hoa, mot phan nho no đuoc bao quan boi Đai Tay Duong va An Đo Duong o ba phia, nho vi tri nam tai ban cau nam voi thoi tiet diu hon, va nho đo cao tang dan ve phia bac (ve huong xich đao) va trong luc đia. Vi nhung anh huong đia hinh va hai duong nay, Nam Phi co nhieu khu vuc khi hau.

Cac vung khi hau kha khac biet, tu sa mac kho can phia nam Namib tai cuc tay bac toi kieu khi hau can nhiet đoi tuoi tot o phia đong doc bien gioi voi Mozambique va An Đo Duong. Tu phia đong, đia hinh nhanh chong chuyen thanh nui non dung đung ve huong cao nguyen noi đia đuoc goi la Thao nguyen cao. Tham chi Nam Phi bi xep hang la ban kho can, co kha nhieu khac biet ve khi hau cung nhu đia hinh.
Noi đia Nam Phi la mot vung cao nguyen đat set rong lon, phang va dan cu thua thot, khi hau kho hon ve huong tay bac doc theo xa mac Namib. Trai lai, o bo bien phia đong la vung đat voi cay coi tuoi tot, nhieu nuoc voi kieu khi hau nhiet đoi. Cuc tay nam co khi hau rat giong voi kieu khi hau Đia Trung Hai voi mua đong am va mua he kho, la noi co Quan xa sinh vat Fynbos noi tieng. Khu vuc nay cung la noi san xuat ra đa so cac loai ruou Nam Phi. Vung nay cung vi loai gio tai đo, thoi khong lien tuc suot nam. Su du doi cua loai gio nay khien viec đi ngang qua Mui Hao Vong tro nen đac biet kho khan cho cac thuy thu, gay ra nhieu vu đam tau. Xa hon ve phia đong cua bo bien phia nam đat nuoc, luong mua đuoc phan bo đong đeu suot nam khien phong canh xanh tuoi. Vung nay thuong đuoc goi la Garden Route.
Free State đac biet bang phang nho no nam tren cao nguyen. phia bac Song Vaal, Thao nguyen cao đuoc cung cap nhieu nuoc hon va khong co kieu thoi tiet đac biet nong can nhiet đoi. Johannesburg, tai trung tam Thao nguyen cao, o đo cao 1740 met (5.709 ft) va co luong mua trung binh hang nam 760 milimet (30 in). Mua đong tai vung nay lanh, du tuyet kha hiem.
Toi phia bac Johannesburg, đo cao giam ve huong vach đung Thao nguyen cao, va chuyen ve huong Thao nguyen cay bui thap hon, mot vung pha tron giua nhung khu rung kho va phong phu ve đong thuc vat hoang da. phia đong Thao nguyen cao, ve huong vach đung phia đong, Thao nguyen thap trai dai ve phia An Đo Duong. Vung nay co nhiet đo đac biet cao, va cung la noi thuan loi cho canh tac nong nghiep can nhiet đoi. Cac day nui Barberton dai Greenstone tai thao nguyen thap la nhung day nui gia nhat tren Trai Đat, co nien đai tu 3.5 ty nam truoc. Bang chung som nhat ve cuoc song (co nien đai 3.2 - 3.5 trieu nam) đa đuoc tim thay tai nhung day nui nay.
Day nui cao Drakensberg, hinh thanh nen doc đung đong nam Thao nguyen cao, la noi co the to chuc mon truot tuyet vao mua đong. Nhieu nguoi cho rang đia điem lanh nhat Nam Phi la Sutherland o phia tay Nui Roggeveld, noi nhiet đo vao giua mua đong co the xuong toi −15 đo C (5 °F). Tren thuc te, noi lanh nhat la Buffelsfontein, tai quan Molteno thuoc Đong Cape. Buffelsfontein đa ghi nhan nhiet đo −18.6 đo C (-1.5 °F). Vung sau trong noi đia co thoi tiet nong nhat: nhiet đo 51.7 °C (125 °F) đa đuoc ghi lai nam 1948 tai Bac Cape Kalahari gan Upington.
Nam Phi cung co mot quan đao can Nam Cuc nho la Quan đao Hoang tu Edward, gom Đao Marion (290 km²/112 mi²) va Đao Hoang tu Edward (45 km²/17.3 mi²) (khong nen nham voi mot tinh trung ten cua Canada).


= He đong thuc vat =

Nam Phi la mot trong 17 quoc gia tren the gioi đuoc coi la rat đa dang sinh thai. Nuoc nay co hon 20.000 loai cay co khac nhau, hay khoang 10% tat ca cac giong loai thuc vat đuoc biet tren the gioi. Nam Phi la nuoc đa dang sinh thai thu ba tren the gioi, sau Brazil va Indonesia va co muc đa dang sinh thai cao hon bat ky mot quoc gia nao co dien tich tuong đuong hoac nho hon (Brazil lon gan gap bay lan Nam Phi, va Indonesia lon hon 50%).
Quan xa sinh vat uu the tai Nam Phi la đong co, đac biet tren Thao nguyen cao, noi mat đat đuoc bao phu chu yeu boi nhieu loai co, cay bui thap, va cay keo, chu yeu la camel-thorn va tao gai. Cay co tro nen thua thot hon o phia tay bac vi luong mua thap. Co nhieu loai cay mong nuoc nhu lo hoi va đai kich o vung Namaqualand rat nong va kho. Cac thao nguyen co va tao gai dan chuyen thanh thao nguyen cay bui ve phia đong bac đat nuoc, voi mat đo cay day hon. Co mot so luong kha lon cay bao bap trong vung nay, gan điem cuoi phia bac Vuon Quoc gia Kruger.
Quan xa Fynbos, chiem uu the tai vung thuc vat Cape, mot trong sau vuong quoc thuc vat, nam trong mot vung nho tai Tay Cape va so huu tren 9.000 loai, khien no tro thanh mot trong nhung vung thuc vat phong phu nhat tren the gioi. Đa so cac loai cay la cay la cung xanh tot voi la dang kim nho, nhu nhung cay sclerophyllous. Mot loai cay đoc huu cua Nam Phi la giong hoa protea. Co khoang 130 loai protea tai Nam Phi.
Tuy Nam Phi co rat nhieu loai hoa, nhung nuoc nay lai so huu it rung. Chi 1% dien tich Nam Phi đuoc rung bao phu, hau nhu chi tap trung tai vung đong bang ven bien am doc An Đo Duong tai KwaZulu-Natal (xem Rung ven bien KwaZulu-Cape). Tham chi con co nhung khu bao ton rung rat nho khong bao gio gap nguy co hoa hoan, đuoc goi la rung tren nui (xem Rung tren nui Knysna-Amatole). Canh tac cac loai cay nhap khau la hoat đong chu yeu, đac biet la bach đan va thong. Nam Phi đa mat nhieu khu moi truong song tu nhien rong lon trong bon thap ky gan đay, chu yeu vi nan nhan man, tinh trang phat trien va su pha rung trong the ky muoi chin. Nam Phi la mot trong nhung nuoc bi anh huong nhieu nhat tren the gioi truoc su xuat hien cua cac giong loai ngoai lai (vi du keo đen, Port Jackson, Hakea, cay cut lon va lan da huong) đat ra mot moi đe doa lon voi đa dang sinh thai ban đia va đa gay ra tinh trang khan hiem nguon tai nguyen nuoc. Rung on đoi truoc kia đa bi nhung nguoi đinh cu chau Au toi Nam Phi khai thac can kiet va hien chi con sot lai vai khu nho. Hien tai, cac loai cay go cung tai Nam Phi nhu hoang đan (Podocarpus latifolius), stinkwood (Ocotea bullata), va lim đen (Olea laurifolia) đang đuoc chinh phu bao ve.
Nhieu loai đong vat co vu sinh song tai cac thao nguyen cay bui gom su tu, bao, te giac trang, linh duong đau bo xanh, linh duong van kudu, linh duong sung xoan chau Phi, linh cau, ha ma, va huou cao co. Co mot quan the sinh vat thao nguyen cay bui rat đang chu y o phia đong bac nhu Vuon quoc gia Kruger va Khu du tru Mala Mala, cung nhu o vung cuc bac tai Sinh quyen Waterberg.
Su thay đoi khi hau đuoc cho la se mang lai tinh trang nhiet đo cao va kho cho vung đat von đa ban kho can nay, voi tan so va cuong đo hoat đong khi hau cuc đo nhu song nhiet, lut va han. Theo du đoan bien đoi khi hau tren may tinh cua Vien Đa dang Sinh thai Quoc gia Nam Phi (SANBI) (cung voi nhieu vien đoi tac khac), nhieu vung phia nam chau Phi se đoi mat voi hien tuong tang nhiet đo khoang 1 đo C doc theo bo bien cho toi 4 đo C tai hau het nhung vung noi đia đa co khi hau rat nong nhu Bac Cape vao thoi điem cuoi thu va he tu nam 2050.
Vuong quoc thuc vat Cape đa đuoc xac đinh la mot trong điem đa dang sinh thai gap nguy hiem cua the gioi boi no se phai đoi mat voi tinh trang thoi tiet rat nong do su thay đoi khi hau. Han han, ngay cang dien ra thuong xuyen va khoc liet hon cung voi su tang nhiet đo đuoc cho la se khien nhieu loai quy hiem đi toi tuyet chung. Cuon sach Scorched: South Africa's changing climate dua tren mo hinh thay đoi thoi tiet do SANBI đua ra.
Nam Phi so huu nhieu giong loai đac huu, trong so đo co loai Tho ven song (Bunolagus monticullaris) đang o tinh trang nguy co tuyet chung cao tai Karoo.


Chinh phu va chinh tri Nam Phi la mot nuoc cong hoa đai nghi. Tong thong la nguyen thu quoc gia kiem nguoi đung đau chinh phu va phai duy tri su tin nhiem cua Nghi vien. Hien phap Nam Phi la luat co ban cua Nam Phi va cac toa an cap cao co quyen huy bo van ban cua chinh phu, luat cua Nghi vien trai voi Hien phap. Nghi vien la co quan lap phap luong vien, gom Quoc hoi va Hoi đong cac tinh quoc gia. Quoc hoi la ha vien, gom 400 đai bieu đuoc bau theo he thong đai dien ty le voi nhiem ky nam nam. Hoi đong cac tinh quoc gia la thuong vien, gom 90 thanh vien do cac nghi vien tinh bau ra, moi tinh bau ra muoi thanh vien.
Chinh tri Nam Phi hien tai do đang Đai hoi Dan toc Phi (ANC) chi phoi, đang nay đa nhan đuoc 69.7% phieu bau trong cuoc tong tuyen cu nam 2004 vua qua va 66.3% so phieu trong cuoc bau cu thanh pho nam 2006. Đoi thu chinh đe doa su cam quyen cua ANC la đang Lien minh Dan chu, nhan đuoc 12.4% so phieu trong cuoc tuyen cu 2004 va 14.8% so phieu trong cuoc bau cu nam 2006. Lanh đao đang nay la Helen Zille (đuoc bau ngay 6 thang 5 nam 2007). Lanh đao truoc đo cua đang la Tony Leon. Đang Quoc gia Moi, von nam uu the chinh tri truoc kia, va la đang đua ra chinh sach apartheid qua tien than cua no la Đang Quoc gia, đa ngay cang mat tin nhiem cua nhan dan qua cac cuoc bau cu tu nam 1994, va cuoi cung đa giai tan. Đang nay đa lua chon hop nhat voi ANC ngay 9 thang 4 nam 2005. Cac đang chinh tri lon khac co mat trong Nghi vien gom Đang Tu do Inkatha, chu yeu đai dien cho cac cu tri nguoi Zulu, va đang Nhung nguoi Dan chu Đoc lap, chiem 6.97% va 1.7% so phieu bau trong cuoc bau cu nam 2004 va 2006.
Co so chu yeu cua luat phap Nam Phi la luat thuong mai va ca nhan Roma-Ha Lan cung Thong luat Anh, anh huong tu nhung nguoi đinh cu Ha Lan va nhung ke thuc dan Anh. Luat đau tien dua tren co so chau Au tai Nam Phi do Cong ty Đong An Ha Lan đua ra va đuoc goi la Luat Roma-Ha Lan. No đuoc đua ra truoc khi luat chau Au đuoc đua vao trong Bo Luat Napolenon va giong voi Luat Scotland o nhieu khia canh. Sau bo luat nay la ca Thong luat va Luat thanh van cua Anh Quoc o the ky XIX. Bat đau voi su thong nhat tu nam 1910, Nam Phi co nghi vien rieng cua minh va đua ra nhung bo luat rieng biet cho Nam Phi, đuoc xay dung tren co so luat phap truoc đo cua tung thuoc đia.


= Quan he ngoai giao =

Khi con la Lien minh Nam Phi, quoc gia nay la mot thanh vien sang lap cua Lien Hop quoc. Sau đo, Thu tuong Jan Smuts đa viet loi mo đau cho Hien chuong Lien hop quoc. Nam Phi la mot trong nhung thanh vien sang lap cua Lien minh chau Phi (AU), va co nen kinh te lon thu hai cua tat ca cac thanh vien. Đay cung la mot thanh vien sang lap Đoi tac moi cua Lien minh chau Phi vi su phat trien chau Phi (NEPAD).
Nam Phi đa đong vai tro trung gian trong cac cuoc xung đot o chau Phi trong thap ky qua, nhu Burundi, Cong hoa Dan chu Congo, Comoros va Zimbabwe. Sau khi chinh sach phan biet chung toc ket thuc, Nam Phi đa đuoc gia nhap vao Khoi Thinh vuong chung quoc gia. Nuoc nay la thanh vien cua G77 va chu tri to chuc vao nam 2006. Nam Phi cung la thanh vien cua Cong đong Phat trien Nam Phi, Khu vuc Hop tac va Hoa binh Nam Đai Tay Duong, Lien minh Thue quan Nam Phi, He thong Hiep uoc Nam Cuc, To chuc Thuong mai The gioi, Quy Tien te Quoc te, G20, G8+5 va Hiep hoi quan ly cang cua Đong va Nam Phi.
Tong thong Nam Phi Jacob Zuma va Chu tich Trung Quoc Ho Cam Đao đa nang cap quan he song phuong giua hai nuoc vao ngay 24/8/2010, khi ho ky Hiep đinh Bac Kinh, nang cao moi quan he đoi tac chien luoc cua Nam Phi voi Trung Quoc. trong ca hai van đe kinh te va chinh tri, bao gom tang cuong trao đoi giua cac đang cam quyen va co quan lap phap tuong ung. Vao thang 4 nam 2011, Nam Phi chinh thuc gia nhap BRICS, đuoc xac đinh boi Tong thong Zuma la đoi tac thuong mai lon nhat cua đat nuoc, va cung la đoi tac thuong mai lon nhat voi toan bo chau Phi. Zuma khang đinh rang cac nuoc thanh vien BRICS cung se lam viec voi nhau thong qua Lien Hop Quoc, G20 va Dien đan An Đo, Brazil va Nam Phi (IBSA).


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Nam Phi đuoc chia thanh chin tinh. Cac tinh đuoc chia thanh 52 quan, gom 6 khu đo thi va 46 đo thi cap quan. Cac đo thi cap quan đuoc chia thanh 231 đia phuong, trong khi cac khu đo thi hoat đong nhu đon vi cap quan va đia phuong.


= Quan đoi =

Luc luong Quoc phong Nam Phi la luc luong vu trang chinh quy cua Nam Phi, đuoc thanh lap vao nam 1994 tren co so hop nhat Luc luong Phong ve Nam Phi, cac luc luong vu trang cua cac nhom dan toc chu nghia chau Phi (uMkhonto we Sizwe va Quan Giai phong Nhan dan Azania) va cac luc luong phong ve Bantustan. Luc luong Quoc phong gom bon quan chung Luc quan, Khong quan, Hai quan, Quan chung Quan y voi 75.000 quan nhan vao nam 2019. Trong nhung nam gan đay, Luc luong Quoc phong Nam Phi đa tro thanh luc luong gin giu hoa binh chinh tai chau Phi va đa tham gia vao cac hoat đong gin giu hoa binh tai Lesotho, Cong hoa Dan chu Congo, Burundi cung nhu tham gia vao cac luc luong gin giu hoa binh Lien Hop Quoc nhu Lu đoan Can thiep thuoc Luc luong Lien Hop Quoc. Nam 2025, ngan sach quoc phong cua Nam Phi la 3,149 ty đo la My, đat 0,8% GDP. Đa co đe xuat tang ngan sach quoc phong len 1,5% GDP nham đap ung nhu cau hien đai hoa, tang cuong nang luc va thuc hien cac nhiem vu an ninh khu vuc.
Nam Phi đa tien hanh mot chuong trinh vu khi hat nhan trong thap nien 1970 va co the đa tien hanh mot vu thu hat nhan tren Đai Tay Duong nam 1979. Tu đo nuoc nay đa tu bo chuong trinh hat nhan cua minh va pha huy kho vu khi hat nhan nho so huu, ky ket Hiep uoc Khong Pho bien Vu khi Hat nhan nam 1991. Đay la nuoc chau Phi duy nhat đa phat trien thanh cong vu khi hat nhan.


Kinh te Theo xep hang cua Lien hiep quoc, Nam Phi la quoc gia co muc thu nhap loai trung binh va so huu nhieu nguon tai nguyen thien nhien; tai chinh, truyen thong va nang luong rat phat trien, thi truong chung khoan xep hang nam trong top 20 cua the gioi. Nam Phi co mot co so ha tang hien đai ho tro phan phoi hang hoa hieu qua, tang truong kinh te cao, ty le that nghiep thap, phan cach giau ngheo đang gia tang. Tong san pham quoc noi (GDP) tren đau nguoi cua Nam Phi, tinh theo suc mua tuong đuong, đat nuoc nay vao vi tri mot trong nam muoi nuoc giau nhat the gioi
Theo nhieu phuong dien, Nam Phi la mot nuoc phat trien; tuy nhien, su phat trien nay chu yeu tap trung quanh bon vung la Cape Town, Port Elizabeth, Durban, va Pretoria/Johannesburg. Ngoai bon trung tam kinh te đo, su phat trien rat it thay va tinh trang ngheo kho van hien dien du đa co nhung no luc cua chinh phu. Tuy nhien, cac vung đem quan trong gan đay đa co nhung buoc phat trien nhanh chong. Nhu cac vung: Vinh Mossel toi Vinh Plettenberg; vung Rustenburg; vung Nelspruit; Bloemfontein; Bo bien Cape West; KZN North Coast.
Ho sau thu nhap va mot nen kinh te đoi ngau cho thay Nam Phi la mot nuoc phat trien. Nam Phi co mot trong nhung ty le bat binh đang thu nhap cao nhat the gioi. Mot thap ky tang truong kinh te lien tuc đa giup giam tinh trang that nghiep, nhung cac van đe kinh te van con đo. Cac van đe khac gom toi pham, tham nhung va HIV/AIDS.
Bat đau tu nam 2000, Tong thong Thabo Mbeki đa tap trung cho muc tieu tang truong kinh te va thu hut đau tu nuoc ngoai bang cach giam bot cac han che cua luat lao đong, đay nhanh qua trinh tu nhan hoa, va cat giam nhung khoan chi tieu khong can thiet cua chinh phu. Cac chinh sach cua ong gap phai su phan đoi manh me tu phia cac cong đoan. Nam Phi cung la nuoc san xuat va tieu thu nang luong lon nhat chau Phi.
Đong rand Nam Phi, đong tien te thi truong hoat đong nhat the gioi, đa gia nhap cau lac bo muoi lam đong tien te đuoc ua thich, he thong Thanh toan ket noi lien tuc (CLS), noi cac giao dich đuoc giai quyet lap tuc, lam giam nguy co giao dich xuyen mui gio. Theo Bloomberg Currency Scorecard, đong rand Nam Phi (ZAR) la đong tien te hoat đong tot nhat truoc đong dollar My trong giai đoan 2002 - 2005.
Su bien đoi nhanh cua đong rand đa anh huong toi hoat đong kinh te, voi su sut gia manh cua no trong nam 2001, roi xuong muc thap ky luc R13.85 tren dollar My, lam day len nhung lo ngai lam phat, va buoc Ngan hang Du tru Quoc gia phai tang ty le lai suat. Tu thoi điem đo đong rand đa phuc hoi, đat muc R6.99 tren dollar My o thoi điem thang 1 nam 2007 trong khi chinh sach cua Ngan hang Du tru Quoc gia Nam Phi ve lam phat voi đa hoan thanh muc tieu đua lam phat ve muc kiem soat đuoc. Tuy nhien, đong rand cang manh cang gay nhieu suc ep len nhung nha xuat khau, va nhieu nguoi hien keu goi chinh phu can thiep vao ty le trao đoi giup giam gia đong rand.
Nguoi ti nan tu cac quoc gia ngheo lang gieng cong voi dong nguoi nhap cu tu Cong hoa Dan chu Congo, Mozambique, Zimbabwe, Malawi va nhieu nuoc khac đang la mot van đe voi Nam Phi. Voi ty le that nghiep cao trong cong đong nguoi ngheo Nam Phi, tinh trang bai ngoai la mot moi lo ngai rat hien thuc va nhieu nguoi sinh tai Nam Phi cam thay buc boi voi nhung nguoi nhap cu đuoc coi la nguyen nhan khien nhieu nguoi Nam Phi bi mat viec vi nguoi nhap cu nhan đong luong thap hon cong dan Nam Phi, đac biet trong nganh cong nghiep xay dung, du lich, nong nghiep va dich vu trong nuoc. Nhung nguoi nhap cu bat hop phap cung tham gia tich cuc vao thi truong cho đen. Tuy nhien, nhieu nguoi nhap cu toi Nam Phi van tiep tuc song trong tinh trang ngheo kho, va chinh sach nhap cu cua Nam Phi dan tro len chat che tu nam 1994.


= Nong nghiep =

Nam Phi co linh vuc nong nghiep rong lon va la nha xuat khau cac san pham trang trai lon. Co toi hang ngan hop tac xa nong nghiep va doanh nghiep nong nghiep tren khap đat nuoc, va nhung mat hang xuat khau nong nghiep chiem 8% tong xuat khau Nam Phi trong nam nam qua. Cong nghiep nong nghiep chiem khoang 10% nhan cong chinh thuc, kha thap so voi nhung khu vuc khac tai chau Phi, cung nhu cung cap viec lam cho nhung lao đong ban thoi gian va đong gop khoang 2.6% Tong san pham quoc noi cho quoc gia. Tuy nhien, vi đat đai kho can, chi 13.5% dien tich co the su dung cho trong cay, va chi 3% đuoc coi la đat co nhieu tiem nang.
Du linh vuc trang trai thuong mai kha phat trien, nguoi dan tai mot so vung nong thon van song nho nong nghiep. Đay la nuoc san xuat ruou lon thu tam the gioi, va thu muoi mot ve hat huong duong. Nam Phi la nha xuat khau lon cac san pham nong nghiep va thuc pham, cac mat hang co gia tri xuat khau lon nhat gom đuong an, nho, chanh, đao, ruou va cac loai hoa qua. Loai ngu coc đuoc san xuat nhieu nhat tai Nam Phi la ngo, va uoc tinh hang nam 9 trieu tan đuoc che tao, va 7.4 tan đuoc tieu thu. Thu nuoi cung pho bien tai cac trang trai Nam Phi, nuoc nay san xuat ra 85% tat ca cac loai thit đuoc tieu thu. Nganh cong nghiep che bien sua gom khoang 4.300 nha san xuat sua cung cap viec lam cho 60.000 cong nhan trang trai va mang lai sinh ke cho khoang 40.000 nguoi khac.
Trong nhung nam gan đay, linh vuc nong nghiep đa trai qua nhieu cai cach, mot so chung gay nhieu tranh cai, nhu cai cach ruong đat va bai bo quy đinh thi truong cho cac san pham nong nghiep. Cai cach ruong đat bi ca cac nhom nong dan va nhung nguoi cong nhan lam thue khong ruong đat chi trich, nhung nguoi khong ruong đat cho rang su thay đoi chua đu manh, nhung nguoi so huu ruong đat cho rang đo la cach đoi xu phan biet chung toc va the hien lo ngai tinh trang tuong tu nhu chinh sach cai cach ruong đat Zimbabwe co the se dien ra, mot moi lo ngai cang gia tang sau nhung loi binh luan cua pho tong thong nuoc nay. Linh vuc nay van phai tiep tuc đuong đau voi nhieu van đe, su canh tranh ngay cang tang tu nuoc ngoai va tinh trang toi pham la hai thach thuc nghiem trong nhat. Chinh phu đa bi cao buoc khong cung cap đay đu thoi gian va tien bac đe giai quyet van đe nhung cuoc tan cong trang trai nhu voi nhung dang thuc toi pham khac.
Mot van đe khac anh huong toi nong nghiep Nam Phi la nhung thiet hai ve moi truong do su su dung khong đung đan đat đai va su thay đoi khi hau toan cau. Nam Phi de bi ton thuong vi su thay đoi khi hau va ket qua chinh la tinh trang giam sut nguon nuoc be mat. Mot so du đoan cho thay nguon cap nuoc be mat se giam 60% nam 2070 o nhieu vung thuoc Tay Cape. Đe đao nguoc nhung thiet hai do su quan ly đat đai sai lam, chinh phu đa ung ho mot ke hoach khuyen khich phat trien ben vung va su dung cac nguon tai nguyen thien nhien hop ly.
Phong trao nhung nguoi khong co đat la mot dien bien đoc lap o Nam Phi. No bao gom nhung nong dan va nguoi song trong nhung chiec lan tam bo thuoc nhung khu đinh cu trong thanh pho..Phong trao nhung nguoi khong co đat tay chay cuoc bau cu nghi vien va co mot lich su truoc đo ve van đe xung đot voi cac Quoc Hoi thuoc cai quoc gia Chau Phi. Phong trao nhung nguoi khong co đat co lien quan đen thuat ngu "Via Campesina" mot cach quoc te, va chi nhanh cua no o Johannesburg đa thanh lap Lien minh nhung nguoi ngheo kho tai Nam Phi.


Nhan khau Nam Phi la mot quoc gia đa van hoa, đa ngon ngu, đa ton giao. Nam 2022, dan so cua Nam Phi uoc tinh la 62 trieu nguoi. Nam 1950, dan so cua Nam phi la 13,6 trieu nguoi. Ngoai ra, uoc tinh co nam trieu nguoi nhap cu bat hop phap đang sinh song tai Nam Phi bao gom ba trieu nguoi Zimbabwe.


= Dan toc va chung toc =
Theo ket qua đieu tra dan so nam 2022, 81% dan so cua Nam phi la nguoi Bantu, 8,2% la nguoi da mau, 7,3% la nguoi da trang, 2,7% la nguoi goc An va 0,5% la dan toc khac hoac khong xac đinh dan toc. Nguoi da trang tung chiem 22% dan so vao nam 1911 nhung đa giam xuong 16% vao nam 1980.
Đa so dan cu tu xep loai minh la nguoi chau Phi hay nguoi da đen, nhung ve van hoa hay ngon ngu khong co su đong nhat. Cac nhom sac toc chinh gom Zulu, Xhosa, Basotho (Nam Sotho), Bapedi (Bac Sotho), Venda, Tswana, Tsonga, Swazi va Ndebele, tat ca cac nhom đo đeu su dung cac ngon ngu Bantu (xem Cac sac toc Bantu tai Nam Phi).
Mot so sac toc, nhu Zulu, Xhosa, Bapedi va cac nhom Venda, la duy nhat chi hien dien tai Nam Phi. Cac nhom khac sinh song tai ca cac quoc gia lang gieng khac: nhom Basotho cung la mot nhom sac toc lon tai Lesotho. Nhom thieu so Tswana chiem đa so dan cu cua Botswana. Nhom sac toc Swazi la nhom chinh tai Eswatini. Nhom Ndebele cung hien dien tai Matabeleland o Zimbabwe, noi ho đuoc goi la nguoi Matabele. Tuy nhien, nhung nhom sac toc Ndebele đo tren thuc te la nguoi Zulu boi ho noi tieng Zulu va la con chau cua mot nhom chien binh Mzilikazi đa bo tron khoi su nguoc đai cua Shaka khi di cu toi vung đat hien tai cua ho. Nhom sac toc Tsonga cung co mat o mien nam Mozambique, noi ho đuoc goi la Shangaan.
Dan cu da trang chu yeu la con chau cua nhung nguoi di cu thoi thuoc đia: Ha Lan, Đuc, Phap Huguenot, va Anh. Ve mat van hoa va ngon ngu, ho đuoc chia thanh nhom nguoi Ha Lan Nam Phi, noi tieng Ha Lan Nam Phi, va cac nhom noi tieng Anh, nhieu nguoi trong so ho la con chau cua nhung nguoi Anh di cu (xem Nguoi Anh chau Phi). Nhieu cong đong nho đa di cu toi đay trong the ky qua van giu ngon ngu cua ho. Nguoi da trang đang giam sut boi ty le sinh thap va tinh trang di cu; mot nguyen nhan dan toi quyet đinh ra đi cua ho co the la ty le toi pham cao va cac chinh sach hanh đong khang đinh (affirmative action) cua chinh phu. Trong thap ky đau tien sau khi đang Đai hoi Dan toc Phi (ANC) len nam quyen, mot trieu nguoi da trang đa bo nuoc ra đi 
Thuat ngu "Nguoi da mau" van đuoc su dung nhieu đe chi nhung nguoi lai con chau cua nhung no le đuoc mua ve tu Đong va Trung Phi, nguoi ban xu Khoisan nhung nguoi đa song tai Cape o thoi điem đo, nhung nguoi da đen chau Phi ban xu, nguoi da trang (chu yeu la nguoi Ha Lan/nguoi Ha Lan Nam Phi va nhung nguoi đinh cu Anh) cung nhu su lai tap giua nguoi Nhat, Malay, An Đo, Malagasy va nhung nhom nguoi Au khac (nhu nguoi Bo Đao Nha) va nguoi co dong mau chau A (nhu Mien Đien). Đa so ho noi tieng Ha Lan Nam Phi. Khoisan la thuat ngu dung đe mieu ta hai nhom rieng biet, ve hinh the giong nhau o cho ho cung co nuoc da sang va nho nguoi. Nguoi Khoikhoi, nhung nguoi tung đuoc nguoi Chau au goi la Hottentots, la nhung chu trai chan nuoi va đa bi tieu diet gan nhu hoan toan; nguoi San, đuoc nguoi chau Au goi la tho dan, la nhung nguoi san ban hai luom. Ben trong cai hien đuoc goi la cong đong da mau, nhung nguoi nhap cu gan đay hon cung co mat: nguoi da mau tu Rhodesia cu (hien la Zimbabwe) va Namibia va nhung nguoi nhap cu co dong mau lai tu An Đo va Myanma (Anh-An/Anh-Mien) nhung nguoi đa đuoc chao đon toi Cape khi An Đo va Mien Đien gianh lai đoc lap.
Đa phan dan cu nguoi Chau A tai nuoc nay co nguon goc An Đo (xem nguoi An Đo Nam Phi), nhieu nguoi trong so ho la con chau cua nhung lao đong giao keo đuoc đua toi đay tu the ky muoi chin đe lam viec tren nhung canh đong mia vung bo bien phia đong khi ay con đuoc goi la Natal. Cung co mot nhom kha đong nguoi Trung Quoc Nam Phi (xap xi 100.000 nguoi) va nguoi Viet Nam Nam Phi (xap xi 50.000 nguoi).


= Y te =
Nam 2009, tuoi tho trung binh tai Nam Phi la 71 tuoi đoi voi nguoi da trang va 48 tuoi đoi voi nguoi da đen. Tong so chi tieu ve y te cua Nam Phi đat 9% GDP vao nam 2013. 84% dan so phu thuoc vao he thong y te cong lap thieu nhan luc, nguon luc, trong khi 20% dan so su dung cac dich vu y te tu nhan.


 HIV/AIDS  Theo bao cao cua Chuong trinh phoi hop cua Lien Hop Quoc ve HIV/AIDS, Nam Phi uoc tinh co bay trieu nguoi mac HIV vao nam 2015 – nhieu hon bat cu quoc gia nao khac tren the gioi. Nam 2018, ty le nguoi nhiem HIV tu 15–49 tuoi đat 20,4% va 71.000 nguoi tu vong vi bien chung lien quan đen AIDS.
Nhu nhieu quoc gia chau Phi khac, su lan tran cua AIDS la mot van đe đang bao đong tai Nam Phi voi 31% so phu nu co thai bi phat hien nhiem HIV nam 2005 va ty le nhiem trong nguoi truong thanh uoc tinh 20%. Su lien quan giua HIV, mot loai virus truyen chu yeu qua con đuong quan he tinh duc, va AIDS tu lau đa bi tong thong va bo truong y te bac bo, ho nhan manh rang nhieu truong hop tu vong trong nuoc do nguyen nhan thieu dinh duong, va vi the do tinh trang ngheo kho, chu khong phai do HIV. Gan đay, sau nhieu lan tri hoan, chinh phu đa cung cap nhung nguon tai nguyen can thiet đe chien đau voi dich benh nay.
AIDS anh huong chu yeu toi nhung nguoi thuong xuyen co quan he tinh duc, co nghia la nhan khau hoc quoc gia nay đang thay đoi cham. Đa so truong hop tu vong la nhung nguoi đang o đo tuoi lao đong, dan toi tinh trang nhieu gia đinh mat đi nguon thu nhap chinh. Đieu nay đua đen tinh trang cac 'tre mo coi AIDS' trong nhieu truong hop phai song dua vao su cham soc va tai chinh tu chinh phu. Uoc tinh co 1.100.000 tre mo coi tai Nam Phi. Nhieu nguoi gia cung mat su ho tro tu cac thanh vien tre trong gia đinh.
So Y te tuyen bo ngay 25 thang 4 nam 2007 rang đa co su sut giam đang ke toi 65% so ca mac benh sot ret trong nuoc. So luong tu vong vi can benh nay giam 73%.


= Ton giao =

Theo cuoc đieu tra dan so moi nhat nam 2001, tin đo Thien chua giao chiem 79.7% dan so. Con so nay gom Thien chua giao Zion 11.1%, Trao luu chinh thong (Charismatic) 8.2%, Co đoc giao 7.1%, Hoi giam ly 6.8%, Cai cach Ha Lan 6.7%, Giao phai Anh 3.8%, va nhanh Thien chua giao khac 36%. Hoi Giao chiem 1.5% dan so, 15.1% khong theo ton giao nao, 2.3% khac va 1.4% khong đuoc xep hang.
Nha tho Ban xu Nam Phi la nhung nhom Thien chua giao lon nhat. Moi nguoi cho rang nhieu nguoi trong so nhung nguoi tu cho la khong theo ton giao nao co tham gia cac ton giao ban xu truyen thong. Nhieu nguoi theo ca Thien chua giao va cac ton giao ban xu truyen thong.
Hoi giao tai Nam Phi co the xuat hien tu truoc thoi thuoc đia, va khong co lien quan voi nhung thuong nhan A Rap va Đong Phi. Nhieu nguoi Hoi giao Nam Phi đuoc mieu ta la nguoi da mau, chu yeu tap trung tai Tay Cape, gom ca nhung nguoi co to tien la nhung no le toi tu quan đao Indonesia (Cape Malays). Nhung nguoi khac đuoc cho la nguoi An Đo, chu yeu tai Kwazulu-Natal, gom ca nhung nguoi co to tien la nhung thuong nhan toi tu Nam A; nhom nay con gom nhung nguoi khac tu khap noi tren luc đia Chau Phi cung nhu nhung nguoi da trang, da đen cai đao. Co mot vai ngoi chua Phat giao tai Nam Phi, đa so la cac ngoi chua Trung Hoa, ma noi tieng nhat la Fo Guang Shang Nan Hoa Temple, nam trong khu pho cua nhung nguoi Hoa đinh cu tai đo


= Ngon ngu =

Nam Phi co 11 ngon ngu chinh thuc: Tieng Afrikaans, Tieng Anh, Ndebele, Bac Sotho, Nam Sotho, Swati, Tsonga, Tswana, Venda, Xhosa va Zulu. Ve so luong nuoc nay chi đung sau An Đo. Tuy tren ly thuyet cac ngon ngu đeu tuong đuong nhau, mot so ngon ngu co so nguoi su dung đong hon.
Theo cuoc đieu tra dan so quoc gia nam 1996, ba ngon ngu đuoc su dung nhieu nhat tai gia đinh la Zulu (9.2 trieu), Xhosa (7.2 trieu) va Tieng Afrikaans (5.8 trieu). Ba ngon ngu đuoc dung tai gia đinh nhu ngon ngu thu hai la tieng Anh (2.2 trieu), tieng Ha Lan Nam Phi (1.1 trieu) va Zulu (0.5 trieu). Bon ngon ngu đuoc dung nhieu nhat tai gia đinh la Zulu (9.8 trieu), Xhosa (7.5 trieu), tieng Ha Lan Nam Phi (6.9 trieu) va tieng Anh (5.7 trieu). Cuoc đieu tra dan so nam 1996 khong lay thong tin ve cac ngon ngu đuoc su dung ben ngoai gia đinh.
Co muoi mot ten chinh thuc đe goi Nam Phi, moi ten theo mot ngon ngu chinh thuc quoc gia.
Nuoc nay cung cong nhan tam ngon ngu khong chinh thuc: Fanagalo, Khoe, Lobedu, Nama, Mien Bac Ndebele, Phuthi, San va Ngon ngu Ky hieu Nam Phi. Nhung ngon ngu khong chinh thuc nay co the đuoc su dung chinh thuc trong mot so thoi điem o mot so vung han che noi đa đuoc xac nhan rang chung chiem uu the. Tuy the, so dan su dung ngon ngu nay chua đu lon đe đuoc cong nhan la ngon ngu chinh thuc quoc gia.
Nhieu trong so "ngon ngu khong chinh thuc" cua nguoi San va Khoikhoi chua nhung tho ngu vung keo dai toi tan Namibia va Botswana, va nuoc khac. Nhung sac toc đo, ve mat the chat co khac biet voi nguoi chau Phi, co nen van hoa rieng dua tren cac co cau xa hoi san ban hai luom. Ho song kha cach biet, va nhieu ngon ngu đang gap nguy co tuyet chung.
Nhieu nguoi da trang Nam Phi cung su dung cac ngon ngu Chau Au khac, nhu tieng Bo Đao Nha (cung đuoc nguoi da đen Angola va Mozambique su dung), tieng Đuc, va tieng Hy Lap, tuy nhieu nguoi chau A va An Đo tai Nam Phi su dung cac ngon ngu Nam A, nhu Telugu, Hindi, Gujarat va Tamil.


= Giao duc =

Nam 2025, ty le biet chu cua Nam Phi đat 95%, la ty le biet chu cao thu hai o chau Phi, sau Seychelles.


= Toi pham =

Toi pham tiep tuc la mot van đe lon tai Nam Phi. Theo mot cuoc đieu tra cho giai đoan 1998–2000 do Lien hiep quoc tien hanh, Nam Phi đuoc xep hang thu hai ve cac vu tan cong va giet nguoi (bang tat ca phuong tien) tren đau nguoi, ngoai ra nuoc nay cung bi xep hang thu hai ve cac vu ham hiep va so mot ve so vu ham hiep tren đau nguoi. Tong toi pham tren đau nguoi đung thu muoi tren tong so sau muoi quoc gia đuoc nghien cuu. Vi the tinh trang toi pham đa co anh huong tren xa hoi: nhieu nguoi giau co tai Nam Phi đa chuyen vao song tai cac khu an ninh cao, roi nhung quan kinh doanh tai mot so thanh pho co ty le toi pham cao. Hieu ung nay thay ro nhat tai Johannesburg, du khuynh huong nay cung de dang nhan thay tai cac thanh pho khac. Nhieu nguoi di cu khoi Nam Phi cung binh luan rang toi ac la mot ly do chinh thuc đay ho ra đi. Toi ac chong lai cong đong nong dan tiep tuc la mot van đe lon.


Van hoa Co the cho rang khong chi co "mot" nen van hoa tai Nam Phi vi su đa dang sac toc cua no. Ngay nay, su đa dang thuc pham tu nhieu nen van hoa đuoc nhieu nguoi thuong thuc, đac biet la nhung khach du lich muon kham pha su phong phu trong am thuc Nam Phi. Ngoai thuc pham, am nhac va nhay mua cung la đac điem noi bat.
Am thuc Nam Phi su dung chu yeu nguyen lieu thit va so huu mot mon an đac trung rieng cua xa hoi Nam Phi trong nhung dip le lat đuoc goi la braai, hay thit nuong. Nam Phi cung đa phat trien tro thanh mot quoc gia san xuat ruou lon, voi mot so vuon nho thuoc loai tot tai cac thung lung quanh Stellenbosch, Franschoek, Paarl va Barrydale.
Nam Phi so huu nhieu phong cach am nhac. Nhieu nhac cong da đen bieu dien bang tieng Ha Lan Nam Phi hay tieng Anh trong thoi ky apartheid đa chuyen sang su dung cac ngon ngu chau Phi truyen thong, va phat trien mot phong cach am nhac rieng biet đuoc goi la Kwaito. Mot nguoi đang chu y la Brenda Fassie voi bai hat "Weekend Special", bieu dien bang tieng Anh. Nhieu nhac cong truyen thong gom Ladysmith Black Mambazo, con Soweto String Quartet trinh dien nhac co đien voi huong vi chau Phi. Cac ca si da trang va da mau Nam Phi theo truyen thong thuong co anh huong tu cac phong cach am nhac chau Au gom ca ban nhac metal phuong Tay nhu Seether. Am nhac su dung tieng Ha Lan Nam Phi co nhieu kieu, nhu hien đai voi Steve Hofmeyr va punk rock voi ban nhac Fokofpolisiekar. Cac nghe si đa phong cach nhu Johnny Clegg va cac ban nhac Juluka, Savuka đa đat nhieu thanh cong trong nuoc va tai nuoc ngoai.
Cong đong đa so nguoi da đen trong nuoc voi so luong đong đao tai cac vung nong thon chu yeu van song trong canh ngheo kho. Tuy nhien, chinh trong nhung cong đong nay, cac truyen thong van hoa đang ton tai manh me nhat; boi nhung nguoi da đen cung đang trai qua qua trinh đo thi hoa va tay Phuong hoa ngay cang nhanh, nhieu net van hoa truyen thong đang mai mot. Nhung nguoi da đen song tai đo thi thuong su dung tieng Anh hay tieng Ha Lan Nam Phi ngoai tieng me đe cua ho. Co nhung nhom nho hon nhung van rat đang chu y nhung nguoi su dung cac ngon ngu Khoisan, tuy khong phai la ngon ngu chinh thuc, nhung cung đuoc xep hang la mot trong tam ngon ngu khong chinh thuc. Co cac nhom nho khac su dung cac ngon ngu đang gap nguy hiem, đa so chung thuoc ngu he Khoi-San, va khong đuoc chinh thuc ghi nhan; tuy nhien, mot so nhom ngon ngu ben trong Nam Phi đang tim cach pho bien su su dung ngon ngu đo giup chung ton tai.
Phong cach song cua tang lop trung luu, chu yeu la thieu so nguoi da trang nhung so luong nguoi da đen, nguoi da mau va nguoi An Đo thuoc tang lop nay cung đang ke, tuong tu nhau ve nhieu phuong dien voi tang lop trung luu tai Tay Au, Bac My va Australasia. Cac thanh vien tang lop trung luu thuong hoc tap va lam viec tai nuoc ngoai đe co co hoi tiep can sau hon voi cac thi truong the gioi.
Du tinh trang phan biet chung toc rat sau sac thoi che đo apartheid, nguoi da mau thuong co xu huong tiep can van hoa da trang Nam Phi hon la van hoa da đen Nam Phi, đac biet la nhung nguoi da mau noi tieng Ha Lan Nam Phi, nhung nguoi ma ngon ngu va đuc tin ton giao cua ho tuong đong hay đong nhat voi nhung nguoi Nam Phi goc Ha Lan. Nhung ngoai le la nhung nguoi da mau va cac dong ho đa truc tiep tham gia vao cuoc đau tranh chong chu nghia apartheid va muon đuoc goi la nguoi da đen. Nhung truong hop đo thuong chi chiem thieu so.
nguoi chau A, chu yeu co nguon goc An Đo, gin giu di san van hoa, ngon ngu va ton giao cua rieng ho, ho co the la tin đo Thien chua giao, Hindu giao hay Hoi giao Sunni va noi tieng Anh cung cac ngon ngu An Đo nhu Hindi, Telugu, Tamil hay Gujarati. Đa so nguoi An Đo song theo phong cach tuong tu nguoi da trang. Nhung nguoi An Đo đau tien toi Nam Phi tren con tau Truro voi tu cach nhan cong giao keo tai Natal đe lam viec tren nhung canh đong mia. Co mot cong đong nguoi Trung Quoc nho tai Nam Phi, du so luong cua ho đa tang them voi so nguoi nhap cu tu Trung Hoa Dan Quoc.
Nam Phi cung co anh huong kha lon tren phong trao Huong đao sinh, nhieu truyen thong va le hoi Huong đao sinh xuat phat tu nhung trai nghiem cua Robert Baden-Powell (nguoi thanh lap Huong đao sinh) trong thoi gian ong song tai Nam Phi voi tu cach si quan quan su trong thap nien 1890. Hiep hoi Huong đao sinh nam Phi la mot trong nhung to chuc thanh nien đau tien mo cua chap nhan thanh vien tu moi sac toc tai Nam Phi. Su viec nay xay ra ngay 2 thang 7 nam 1977 tai mot hoi nghi đuoc goi la Quo Vadis.


= Truyen thong =

Nam Phi co mot he thong truyen thong lon, tu do va nang đong thuong xuyen len tieng chi trich chinh phu, mot thoi quen đa đuoc hinh thanh tu thoi ky apartheid khi bao chi va phuong tien truyen thong la khu vuc it bi chinh phu kiem soat nhat. Đa so cac vu be boi lon no ra khi bao chi thong bao trach nhiem tham nhung đa đuoc chung minh la đung trong nhung truong hop nhu cua Schabir Shaik, theo đo vi pho tong thong (khi ay) la Jacob Zuma đa co dinh liu, va nhung cao buoc tham nhung dan toi su sa thai Winnie Mandela khoi nghi vien. Lap truong cua chinh phu ve cuoc bau cu nghi vien Zimbabwe nam 2005 va đai dich AIDS cung thuong đuoc bao chi đe cap.
Tham chi khi hien tai Nam Phi đang so huu mang luoi truyen thong lon nhat chau Phi, đay la mot trong nhung nuoc cuoi cung tren the gioi cho phep truyen hinh su dung hinh anh mau bat đau tu nam 1975. Toi cuoi thoi ky apartheid nam 1994, cac mang luoi truyen hinh đa phu song toan bo cac khu vuc đo thi va mot so vung it dan cu hon, trong khi cac mang luoi đai phat thanh hau nhu đa phu song khap nuoc.
Trong thoi ky Apartheid đa so cac đai truyen hinh thuong mai va tat ca đai phat thanh cong cong đeu thuoc su đieu khien cua Lien đoan Truyen hinh Nam Phi (SABC), va la đoi tuong kiem soat va kiem duyet gat gao cua chinh phu, voi chi mot so nho đai truyen hinh đia phuong đoc lap đuoc cho phep hoat đong. Viec thanh lap khu que huong đoc lap cua nguoi da đen (hay Bantustan) trong thap nien 1970 đa cho phep cac đai phat thanh va truyen hinh đuoc thanh lap ben ngoai su kiem soat cua Chinh phu apartheid. Sau khi che đo nay bi bai bo, nganh cong nghiep truyen hinh đuoc đieu chinh lai voi viec thuong mai hoa nhieu đai phat thuoc Lien đoan truyen hinh Nam Phi va viec tu nhan hoa cac đai phat thuoc Bantustan truoc đay va ban cho cac cong ty va cac consortiums voi so huu đa so cua nguoi da đen. Cac kenh truyen hinh cua SABC hien đang hoat đong.
Mot kenh truyen hinh bang ngon ngu chau Phi đa đuoc SABC thanh lap nam 1981 (trong thoi ky apartheid) voi mot kenh tieng chau Phi nua sau mot thap ky. Su đoc quyen truyen hinh cua SABC cuoi cung đa bi đe doa nam 1986 khi mot mang luoi truyen hinh tu nhan M-Net đuoc trien khai. M-Net đa bi cam đieu hanh hoat đong thong tin.
Nam Phi hien co hai mang luoi truyen hinh mat đat tu do phat song (SABC va e.tv), mot mang luoi truyen hinh mat đat theo thue bao (M-Net), cung nhu co kha nang thu truyen hinh ve tinh (DStv) do ben so huu M-Net la Multichoice đieu hanh. e.tv đuoc cho phep hoat đong nhu mot kenh cung cap thong tin đoc lap. SABC phat song cac kenh tin tuc va giai tri tren khap chau Phi qua ve tinh.


Xem them Cac phai bo ngoai giao Nam Phi
Quan he nuoc ngoai Nam Phi
Lich su Nam Phi
Lien hiep Nam Phi
Nguoi Nam Phi
Apartheid


Tham khao Thu muc Lien ket ngoai Chinh phu

Chinh phu Nam Phi Truc tuyen
Department of Foreign Affairs official site
Nghi vien Nam Phi
StatsOnline – Bo Thong ke Nam Phi
South Africa Department of Trade and Industry
South Africa's Official Gateway
South African Police Services
Tin tuc

Business Day financial daily
Independent Online
Mail & Guardian daily newspaper
News 24
South African Weather Service Luu tru ngay 24 thang 7 nam 2005 tai Wayback Machine
Township Vibes Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine Taking The Townships To Another Level
Tong quan

The Economist/Country Briefings - South Africa
South Africa's location on a 3D globe (Java) Luu tru ngay 15 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
BBC News Country Profile - South Africa
Encyclopaedia Britannica, South Africa - Country Page
CIA World Factbook - South Africa Luu tru ngay 9 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine
Business Anti-Corruption Portal Luu tru ngay 28 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine South Africa Country Profile
Library of Congress Country Study - South Africa data vao thang 11 nam 1994
Open Directory Project - South Africa Luu tru ngay 24 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine directory category
Diamond Mines of South Africa, includes anthropological, ethnographic and historic description of South Africa Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine and Diamond Mines Vol. II Luu tru ngay 27 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine Former De Beers general Manager's 800-page overview of the history of South Africa and its diamond mines.
 Wikimedia Atlas cua South Africa
 Du lieu đia ly lien quan đen Cong hoa Nam Phi tai OpenStreetMap
Du lich

Website chinh thuc ve du lich đen Nam Phi
Ngon ngu

Introduction to the languages of South Africa
Pan South African Language Board Luu tru ngay 17 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Batho Portal Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine information on South African languages
PanAfrican L10n page on South Africa language & localisation info, links
ICT and business 

ICT and Media Luu tru ngay 9 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine Tshwanelive Project From Ga-Rankuwa
Cac phong trao xa hoi chinh

Abahlali baseMjondolo Shack dwellers' movement
Treatment Action Campaign Campaign for access to treatment for HIV/AIDS