Tanegashima (種子島 (chung tu đao), Tanegashima) hay Hinawaju (火縄銃 (hoa thang sung), Hinawaju) la mot loai sung hoa mai  đuoc du nhap vao Nhat Ban vao nam 1543, thong qua nguoi Bo Đao Nha. Tanegashima đuoc su dung boi tang lop samurai va ca linh bo binh (ashigaru). Chi trong vai nam đau ke tu khi xuat hien, tanegashima đa khien lich su quan su Nhat Ban co nhieu chuyen bien lon.


Lich su = Nguon goc =
Tanegashima đuoc cho la dua theo mau sung hoa mai đuoc san xuat o Goa - Mot thuoc đia cua Bo Đao Nha tai An Đo. Cai ten tanegashima đuoc bat nguon tu ten mot hon đao o phia nam Nhat Ban (đao Tanegashima) - noi thuyen cua cac nha tham hiem nguoi Bo Đao Nha va Trung Quoc ghe vao tranh bao (nam 1543). Khi đo, lanh chua cua hon đao nay, Tanegashima Tokitaka (1528 - 1579) đa mua hai khau sung hoa mai tu nhung nguoi Bo Đao Nha nay roi giao no cho cac xuong ren kiem đe sao chep va san xuat đai tra loai vu khi moi nay. Moi viec dien ra kha thuan loi, cho đen khi mot van đe lon nay sinh: viec đuc nong sung hau nhu la qua suc voi nhung nguoi tho ren thoi bay gio vi cau tao qua phuc tap (so voi kiem) va cong nghe san xuat nay chua tung xuat hien o Nhat Ban khi đo dan toi viec khong ai co đu kinh nghiem đe lam. Do đo viec san xuat tanegashima bi tri hoan, cho toi tan mot nam sau, khi cac tho đuc sung Bo Đao Nha quay tro lai Nhat lan thu hai thi van đe nay moi đuoc giai quyet. Chi trong vong 10 nam ke tu khi xuat hien, đa co toi hon 300.000 khau tanegashima đuoc san xuat.


= Thoi ki Chien Quoc =

Sengoku la thoi ki loan lac bac nhat trong lich su Nhat Ban. Cac lanh chua cat cu tai cac đia phuong xay dung cho minh luc luong quan su rieng va giao chien voi nhau trong cac cuoc tranh gianh quyen luc va lanh tho khong hoi ket. Giua boi canh ay, tanegashima đuoc du nhap vao Nhat Ban va nhanh chong tro thanh vu khi chien luoc tren chien truong.
Nhung tai thoi điem moi xuat hien, tanegashima khong nhan đuoc nhieu su quan tam tu cac nha lanh đao, ly do la vi no khong the hien đuoc uu the gi vuot troi hon so voi cac loai vu khi khac, neu khong noi la tham chi con to ra yeu the hon. Khi đo, sung van con tho so va cong kenh. Nguoi ta uoc tinh, trong the ki XVI, trong thoi gian đe mot xa thu ban, nap đan va chuan bi cho luot ban tiep theo thi mot cung thu co the ban toi 15 mui ten. Tam hoat đong hieu qua cung rat han che, chi tu 80 - 100m, chua ke o trong cu ly nay, đan co the de dang bi đanh bat lai boi ao giap. Khong chi vay, tanegashima con rat ki nuoc vi trong đieu kien thoi tiet am uot hay mua thi thuoc sung rat de bi am, gay anh huong đen uy luc cua vien đan hay tham chi la ca viec sung khong no. Nhung du vay, khong the phu nhan nhung uu điem cua tanegashima so voi yumi (cung) nhu de su dung: chi trong mot thoi gian ngan la mot ashigaru co the hoc đuoc cach su dung tanegashima, khien cho no co the trang bi hang loat cho linh nong dan hay samurai cap thap ma khong can qua đao tao lau dai.
Hon nua, sau đo Nhat Ban cung đa phat trien nhieu ki thuat khac nhau đe nang cao hieu qua cua tanegashima. Đe khac phuc nhuoc điem ve van toc ban, nguoi Nhat đa nghi ra cach ban theo luot, nghia la nhieu hang luan phien ban trong khi hang khac nap đan, cu lan luot tung hang đoi phien theo chu ki se đam bao ve mat đo hoa luc cung nhu hien qua chien đau. Voi nhuoc điem ve suc manh thi ho phat trien nhung khau sung co co nong lon đe tang suc sat thuong. Điem yeu voi nuoc cung đuoc khac phuc khi co them mot hop bao ve bang son mai ngan nuoc tham vao thuoc sung, cho phep xa thu chien đau ngay ca trong đieu kien troi mua. Ngoai ra, mot thuoc ngam cung đuoc phat trien đe tang đo chinh xac.
Nam 1549,Oda Nobunaga la lanh chua đau tien trang bi cho quan đoi cua minh 500 khau tanegashima. Va nhu mot ket qua tat yeu, nam 1567, Takeda Shingen đa phai tuyen bo rang:"Sau nay, sung se la vu khi quan trong hang đau, do đo hay bo bot giao đi va trang bi cho nhung chang trai mot khau sung."
Mot minh chung ro ret cho su hieu qua cua nhung khau sung la tran Nagashino nam 1575, 3000 xa thu cua toc Oda đuoc đieu đong trong tran chien nay, ho đung o mot ben bo song va dung nhung tam chan bang go đe ngan can ki binh va bo binh cua gia toc Takeda vuot sang tu bo ben kia. Ap dung chien thuat ban luan phien 3 hang lan luot, quan Oda tao ra mot tran "mua đan" voi hang ngan vien tren mot luot ban, đon nga va tieu diet hang loat samurai cua Takeda đang loay hoay giua dong song khien quan Takeda ton that nang ne. Su that bai tai Nagashino cua ki binh Takeda danh tieng đa mang lai nhung thay đoi lau dai trong chien thuat thoi bay gio.
Do đuoc du nhap vao đung giua thoi chien quoc loan lac, nen Nhat Ban to ra rat nhiet thi voi loai vu khi moi nay. Nguoi ta uoc tinh, so luong tanegashima đuoc san xuat trong giai đoan nay nhieu hon bat ki loai sung co ngoi cua bat ki quoc gia chau Au nao ve so luong.
Trong cuoc xam luoc Trieu Tien nam 1592 cua Toyotomi Hideyoshi, trong 500 ngan quan Nhat luc đo co toi tren 1/4 la xa thu đuoc trang bi tanegashima. Buoc đau cua cuoc tan cong rat thanh cong khi chiem đuoc Seoul chi trong vong 18 ngay ke tu khi đo bo xuong Pusan.


= Thoi ki Giang Ho =

Thoi ki noi chien Sengoku đe gianh quyen kiem soat Nhat Ban keo dai gan hai thap ki đuoc đanh dau ket thuc vao thang 10 nam 1600, sau tran chien tai Sekihagara voi chien thang thuoc ve Tokugawa Ieyasu. 3 nam sau, Ieyasu chinh thuc nhan chuc Sei-i Daishogun (征夷大将軍 - Chinh Di Đai tuong Quan) va thanh lap Mac phu Tokugawa, mo ra mot thoi ki hoa binh moi, keo dai gan 300 nam. Thoi ki moi đuoc goi la Edo, theo ten cua thu đo luc bay gio. Tu giua the ki XVII, Mac phu Tokugawa quyet đinh thuc hien chinh sach "be quan toa cang", đong cua ngoai giao voi tat ca cac nuoc phuong Tay cung nhu cac nuoc lang gieng gan nhu Trung Quoc hay Trieu Tien thong qua chinh sach Sakoku.
Trai voi nhung gi nguoi ta du đoan, đieu nay khong dan đen viec Nhat Ban "bo sung". Nhung o mot so mat, qua thuc nhung khau sung đa it đuoc su dung hon, do khi đo, Nhat Ban khong co bat ki cuoc xung đot quy mo lon nao, nhung cuoc tranh chap vua va nho thi su dung kiem se phu hop hon (vi chi phi su dung kha ton kem nen khong co "đai su" thi chang may ai lai xach sung ra ban nhau ca). Ngoai ra, sung cung khong đuoc su dung nhieu vi o nong thon, no chang co tac dung gi trong viec doa va xua đuoi thu vat. Nhung tat ca nhung đieu tren cung khong lam cho viec san xuat sung o Nhat Ban bi đinh tre, bang chung cho thay đieu nay la trong thoi ki Edo, van co khoang tren 200 xuong đuc sung van đi vao hoat đong. Va boi vi khong co ke thu tu ben ngoai (lan ben trong) nen sung chi con đuoc su dung boi cac samurai trong muc đich san ban hoac luyen tap, phan con lai, chu yeu tanegshima đuoc chuyen xuong cac kho vu khi cua nhieu lanh chua (daimyo) khac nhau.

Nam 1854, voi su xuat hien cua hai quan Hoa Ky tai Nhat Ban do Pho Đe Đoc Perry chi huy đa đanh dau mot thoi ki tai trang bi vu khi. Tanegashima luc đo đa tro thanh mot vu khi loi thoi va kem hieu qua so voi hoa luc cua Mi luc đo. Cac phe phai samurai khac nhau mua cac vu khi tien tien cua phuong Tay bao gom ca sung truong minie, sung khai hau, sung truong len đan tay khong tu đong. Cuoc duy tan Minh Tri nam 1868 đa đanh dau cham het cho thoi đai samurai voi viec tai to chuc lai he thong quan đoi va vu khi dua theo phuong Tay va thanh lap Luc quan Đe quoc Nhat Ban. Nhung bo chien giap samurai, vu khi lanh va ca tanegashima cung đa bi lang quen ke tu đo.


Cau tao Hinh anh Xem them Ashigaru
Sung hoa mai
Mau dich Nanban


Chu thich Đoc them Tanegashima: the arrival of Europe in Japan, Olof G. Lidin, Nordic Institute of Asian Studies, NIAS Press, 2002
The bewitched gun: the introduction of the firearm in the Far East by the Portuguese, by Rainer Daehnhardt 1994 ISBN 978-972-47-0373-2
The Japanese matchlock (bang tieng Anh), color printing, 60 pages, Shigeo Sugawa Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine
Giving up the gun: Japan's reversion to the sword, 1543-1879, Noel Perrin, David R. Godine Publisher, 1979


Lien ket ngoai Cac bien the cua tanegashima. (Tieng Anh) Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2013 tai Wayback Machine
Thong tin ve Tanegashima (Tieng Anh). Luu tru ngay 29 thang 4 nam 2012 tai Wayback Machine
Phu kien cua Tanegashima (Tieng Anh) Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2013 tai Wayback Machine
Cac bo phan cua tanegashima (Tieng Anh) Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2013 tai Wayback Machine