Khong Phu Tu hay Khong Tu (28 thang 9 nam 551 TCN – 11 thang 4 nam 479 TCN) la mot triet gia va chinh tri gia nguoi Trung Quoc, sinh song vao thoi Xuan Thu. Theo truyen thong, ong đuoc xem la nha hien triet Trung Quoc mau muc nhat. Nhung loi day va triet ly cua Khong Tu đa hinh thanh nen tang van hoa A Đong, va ngay nay van tiep tuc duy tri anh huong khap Trung Quoc cung nhu cac quoc gia Đong A khac. Ong la mot trong Muoi vi thanh trong lich su Trung Quoc.
He thong giao ly triet hoc cua Khong Tu, Nho giao, nhan manh yeu to đao đuc cua moi ca nhan lan chinh quyen, tinh đung đan trong cac moi quan he xa hoi, su cong bang, long nhan ai va tinh chan thanh. Đoi voi nguoi Trung Quoc, Nho giao la mot phan loi song va co cau xa hoi. Theo Nho giao, moi hanh vi trong cuoc song thuong nhat đeu thuoc pham tru ton giao. Nho sinh theo hoc Khong Tu đa canh tranh thanh cong voi nhieu truong phai triet hoc Bach gia chu tu nhung roi lai bi đan ap boi cac Phap gia thoi nha Tan. Sau khi nha Han thanh lap, tu tuong Nho giao moi lai đuoc chinh quyen phe chuan. Duoi thoi nha Đuong va nha Tong, Nho giao phat trien thanh he thong Ly hoc, thuong đuoc nguoi phuong Tay goi la Tan Nho giao.
Khong Tu thuong đuoc ghi nhan la tac gia hoac nguoi bien tap cua nhieu tai lieu Trung Quoc co đien, bao gom toan bo Ngu kinh. Tuy nhien, gioi hoc gia hien đai rat than trong khi đua ra khang đinh ve đong gop cua Khong Tu. Cach ngon cua Khong Tu đuoc hoc tro chep lai trong Luan ngu, nhung đo la sau khi ong đa qua đoi nhieu nam.
Bo nguyen tac ma Khong Tu xay dung co nhieu điem tuong đong voi truyen thong va tin nguong Trung Quoc. Voi nhung nguyen tac ve long hieu thao, Khong Tu đe cao mot gia đinh trung hieu, long ton kinh danh cho to tien, su ton trong ma con cai danh cho cha me, vo danh cho chong, va tin rang gia đinh tot đep la hat nhan cua mot chinh quyen ly tuong. Nguyen tac vang ma Khong Tu đe ra la: "Đung lam đieu gi ma ban khong muon nguoi khac lam cho minh."
Ke tu thoi Tan Thuy Hoang, truong toc cua ho Khong o Khuc Phu, Son Đong đa đuoc phong tuoc hau va cap cho thai ap đe trong coi viec tho tu cho Khong Tu, đen thoi Tong Nhan Tong tuoc phong đuoc nang len tuoc Cong voi ten goi Dien Thanh cong va ton tai cho đen thoi Trung Hoa Dan Quoc. Sau khi chinh quyen Dan quoc bai bo he thong tuoc phong quy toc vao nam 1935, tuoc Dien Thanh Cong đuoc bien thanh "Phung tu quan" va no tiep tuc đuoc truyen đoi boi truong toc ho Khong cho đen tan ngay nay.


Ten goi Khong Tu ten that la Khong Khau (孔丘), tu Trong Ni (仲尼). Cach goi "Khong Tu" hay "Khong Phu Tu" đeu mang nghia la "thay giao Khong", la mot cach goi ton trong. Khi dich sach Trung Hoa sang ngon ngu Tay phuong, cac tu si dong Ten đa chuyen am Kong fuzi (Khong Phu Tu) thanh Confucius.
Thuy hieu: Bao thanh tuyen Ni cong (褒成宣尼公; nam 1 trieu Han Binh Đe), Van Tuyen vuong (文宣王; nam 739 trieu Đuong Huyen Tong), Đai thanh Van Tuyen vuong (大聖文宣王, nam 1008 trieu Tong Chan Tong), Chi thanh tien su (至聖先師; nam 1560 trieu Minh The Tong), Đai thanh chi thanh Van Tuyen vuong Thanh su (大成至聖文宣王聖師; nam 1645 trieu Thanh The To).


Gia the Theo ghi chep trong gia pha ho Khong, Khong Tu thuoc dong doi quy toc nuoc Tong, la hau due cua cac quan chu nha Thuong. Đau thoi nha Chu, Chu cong theo lenh Chu Thanh vuong đa ban cho con trai ca cua Đe At la Vi Tu Khai vung đat Thuong Khau, lap ra nuoc Tong. Sau khi Vi Tu Khai qua đoi, em trai la Vi Trong len noi ngoi. Vi Trong chinh la to tien 14 đoi cua Khong Tu.
To tien 6 đoi cua Khong Tu von ten Tu Gia (姓嘉), tu Khong Phu (孔父), su sach thuong goi la Khong Phu Gia (孔父嘉), la hau due đoi thu 6 cua Tu Cung, vi quan chu thu 5 cua nuoc Tong. Khong Phu von la đai phu nuoc Tong thoi Xuan Thu, tung lam đen chuc Đai tu ma duoi trieu Tong Thuong cong, đuoc ban thai ap o Lat ap. Cung đinh xay ra noi loan, Khong Phu bi Thai te Hoa Đoc giet chet, con trai lanh đen nuoc Lo. Ve sau, cha Khong Tu la Thuc Luong Hot (hay Khong Hot) đinh cu tai Tuu ap (nay la thanh pho Khuc Phu, tinh Son Đong), nham chuc Đai phu Tuu ap.
Nguoi vo ca đau tien cua Thuc Luong Hot la Thi thi (施氏), sinh cho Hot 9 nguoi con gai. Vi qua mong con trai ma Thuc Luong Hot đa nap mot nguoi thiep va sinh đuoc nguoi con trai ten Manh Bi (孟皮), nhung nguoi con trai nay lai co tat o chan. Đen nam Thuc Luong Hot đa qua tuoi 70 thi cuoi vo lan thu 3, Nhan thi luc nay moi 18 tuoi. Vi cuoc hon nhan nay khong hop voi le thuong ma bi nguoi đoi xung la "da hop". Ve sau, Nhan thi sinh ra Khong Tu. Theo Su ky, Thuc Luong Hot va Nhan thi nho đen Ni Khau ma sinh đuoc Khong Tu, vi vay đa đat ten con trai la Khau, lay tu la Ni.


Tieu su Khong Khau sinh truong tai ap Trau, thon Xuong Binh, nuoc Lo nay la huyen Khuc Phu, tinh Son Đong, Trung Hoa. Len 2 tuoi ong mo coi cha. Vi nha ngheo nen khi con tre ong phai lam nhieu nghe đe muu sinh. Ong tung lam cong cho ho Qui, mot dong ho quy toc lon o nuoc Lo, nhung viec nhu gat thoc, chan gia suc. Ong la nguoi ham hoc. Nam 15 tuoi ong bat đau tap trung hoc ve đao, nghien cuu le giao va cac mon hoc khac. Ong lay vo nam 19 tuoi, nam sau sinh con đau long đat ten la Li, tu la Ba Ngu. Nam 22 tuoi ong bat đau day hoc.
Nam 30 tuoi, Khong Tu đuoc Lo Chieu Cong ban cho ong mot co xe song ma va mot nguoi hau đe đua Khong Tu va Nam Cung Quat đi Lac Duong tham quan va khao cuu luat le, thu tich co. Sau đo ong ve nuoc Lo. Tu đo, hoc tro xin theo hoc cang luc cang đong. Nhung vua Lo van chua dung ong vao viec nuoc. Nam ong 35 tuoi, trong nuoc Lo, Quy Binh Tu khoi loan. Ong theo Lo Chieu Cong tam lanh sang nuoc Te. Te Canh Cong moi ong toi đe hoi viec chinh tri va rat kham phuc, muon đem đat Ni Khe phong cho ong, nhung quan Tuong quoc nuoc Te la An Anh ngan can khong cho. Sau nam sau, ong ve Lo tiep tuc nghien cuu va day hoc. Tong so mon đe cua Khong Tu co luc len toi 3.000 nguoi, trong đo co 72 nguoi đuoc liet vao hang tai gioi, nen goi la That thap nhi hien.
Nam 50 tuoi ong đuoc vua Lo Đinh cong moi lam Trung đo te, nam sau đuoc thang chuc Tu khong roi chuc Đai tu khau. Ong khuyen Lo Đinh cong thu hoi binh quyen cua ba dong ho quy toc nuoc Lo. Nuoc Te thay nuoc Lo manh len, co y lo ngai. Vua Te theo ke, dang vua Lo 80 thieu nu đep va 125 con ngua tot. Vua Lo sau khi nhan gai đep bo be viec trieu chinh, co khi luon 3 ngay khong ra thiet trieu, moi viec đeu giao ca cho quyen than.
Nam 55 tuoi, Khong Tu xin tu chuc, bo nuoc Lo đi chu du cac nuoc chu hau. Ong đi khap thien ha đe truyen ba tu tuong cua minh nhung gioi cam quyen cac nuoc chu hau thoi bay gio chang ai muon ap dung đao tri quoc cua ong. Đuong thoi moi nguoi đeu biet ong la nguoi kien đinh voi ly tuong cua minh, la nguoi biet chu truong cua minh khong thuc hien noi ma cu co lam. Nam 69 tuoi ong ve Lo chuyen tam viet sach. Ong mat nam 71 tuoi khi tam nguyen chua thanh.


Tac pham Khong Tu thuc hien san đinh lai cac kinh sach cua Thanh hien đoi truoc, lap thanh 6 cuon sach: Kinh Thi, Kinh Thu, Kinh Le, Kinh Nhac, Kinh Dich, Kinh Xuan Thu ve cac van đe khac nhau nhu thi ca, nghi le, boi toan, su hoc. Khong Tu noi "Ta chi thuat lai ma khong sang tac. Ta tin tuong va ham mo van hoa co. Ta trom vi minh nhu Lao Banh." Bo sach nay co the đuoc xem la mot dang Bach khoa toan thu đau tien trong lich su Trung Quoc.

Kinh Thi (詩經 Shi Jing): Suu tam cac bai tho dan gian co tu truoc Khong Tu. Khong Tu san đinh thanh 300 thien nham giao duc moi nguoi tinh cam trong sang lanh manh va cach thuc dien đat ro rang. Mot lan, Khong Tu hoi con trai "Hoc Kinh Thi chua ?", no đap "chua". Khong Tu noi "Khong hoc Kinh Thi thi khong biet noi nang ra sao" (sach Luan ngu).
Kinh Thu (書經 Shu Jing): Luu lai cac truyen thuyet, bien co ve cac đoi vua co co truoc Khong Tu. Khong Tu san đinh lai đe cac ong vua đoi sau nen theo guong cac minh quan nhu Nghieu, Thuan chu đung tan bao nhu Kiet, Tru.
Kinh Le tuc Le Ky (禮記 Li Ji): Chep cac le nghi thoi truoc. Khong Tu hieu đinh lai mong dung lam phuong tien đe duy tri va on đinh trat tu xa hoi. Khong Tu noi: "Khong hoc Kinh Le thi khong biet đi đung o đoi" (sach Luan Ngu).
Kinh Dich (易經 Yi Jing): Noi ve cac tu tuong triet hoc Trung Hoa dua tren cac khai niem am duong, bat quai... Đoi Chu, Chu Van Vuong đat ten va giai thich cac que cua bat quai goi la Thoan tu. Chu Cong Đan giai thich chi tiet nghia cua tung hao trong moi que goi la Hao tu. Kinh Dich thoi Chu goi la Chu Dich. Khong Tu giang giai rong them Thoan tu va Hao tu cho de hieu hon va goi la Thoan truyen va Hao truyen.
Kinh Xuan Thu (春秋 Chun Qiu): Chep cac bien co xay ra o nuoc Lo, que cua Khong Tu. Khong Tu khong chi ghi chep nhu mot su gia ma theo đuoi muc đich tri nuoc nen ong chon loc cac su kien, ghi kem cac loi binh, sang tac them loi thoai đe giao duc cac bac vua chua.
Ngoai ra con co Kinh Nhac ban ve nhac thuat va nhac khi, nhung nguyen ban đa bi thieu huy trong Chien tranh Han-So, chi con đoi chut lam thanh mot thien trong Kinh Le, goi la Nhac ky. Tuy nhien, gioi hoc gia cung cho rang, so voi 5 cuon con lai thi sach nay co pham chat thap nhat.


Xem them Van mieu
Khong Thanh mieu
Khong Tu gia ngu
Hoc vien Khong Tu
Phe Lam phe Khong van đong
Dien Thanh cong


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon = Tieng Anh =


= Tieng Trung =
Co Truyen Đong, 姬傳東; Uong Thua Hung, 汪承興; Duong Tue Man, 楊慧敏 (2015). 解讀周公:中國國學探源 (bang tieng Trung). Nha xuat ban Tan Hoa. ISBN 9787516618912.
Đam Bac, 淡泊 (2006). 中华万姓谱 [Trung Hoa van tinh pho] (bang tieng Trung). Nha xuat ban ho so Trung Quoc. ISBN 9787801666819.
Luu Huong, 劉向 (1996). 說苑（上） [Thuyet Uyen (quyen 1)] (bang tieng Trung). Cong ty xuat ban Thu vien Đo Nam. ISBN 9789579917964.
Ly Vinh Đien, 李永田 (2020). 先秦歷史故事大全 [Bach khoa toan thu cac cau chuyen lich su tien Tan] (bang tieng Trung). Hong Kong: Cong ti xuat ban Thuong vu. ISBN 9789620773693.
Quoc Quang Hong, 國光紅 (2015). 讀史搜神：神話與漢字中的密碼 (bang tieng Trung). Airiti Press. ISBN 9789865663995.
Truong Hoa, 張華 (1997). 博物志 [Bac vat chi] (bang tieng Trung). Cong ty xuat ban Thu vien Ngu Nam. ISBN 9789578499409.
Truong Tong Huan, 张宗舜; Ly Canh Minh, 李景明 (2003). 孔子大传 [Truyen ve Khong Tu] (bang tieng Trung). Son Đong: Nha xuat ban Huu nghi Son Đong. ISBN 9787806425848.
Vu Vinh Xuong, 于永昌; Duong Hoe, 楊槐 (2015). 孔子柏拉圖教育思想合璧 [Ket hop tu tuong giao duc cua Khong Tu va Plato] (bang tieng Trung). Lieu Ninh: Nha xuat ban Nhan dan Lieu Ninh. ISBN 9787205082482.


Đoc them Lien ket ngoai Tu Ma Thien, Su ky, "Khong Tu the gia" Luu tru ngay 21 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine, (phan tiep theo) Luu tru ngay 22 thang 8 nam 2016 tai Wayback Machine
Khong mieu, mo Khong Tu va khu nha tho cua ho Khong đuoc đua vao danh sach di san the gioi cua UNESCO.