Cong chua toc xu (ten goc tieng Anh: Brave) (con co ten goi khac la Nang cong chua can đam) la phim hoat hinh may tinh the loai tuong tuong cua My phat hanh nam 2012 do Pixar Animation Studios san xuat va Walt Disney Pictures phat hanh. Cot truyen cua phim do nha bien kich/đao dien Brenda Chapman sang tao, lay cam hung tu moi quan he giua chinh ba va con gai. Voi bo phim nay, Chapman tro thanh nu đao dien đau tien cua Pixar đam nhiem vai tro đao dien mot san pham phim chieu rap. Cong chua toc xu do Chapman, Mark Andrews, Steve Purcell, va Irene Mecchi viet kich ban, Chapman va Andrews lam đao dien, va đong đao dien boi Purcell. Bo phim co su tham gia cua cac dien vien long tieng Kelly Macdonald, Julie Walters, Billy Connolly, Emma Thompson, Kevin McKidd, Craig Ferguson, va Robbie Coltrane. Đe tao ra nhung hieu ung hinh anh phuc tap nhat co the, Pixar đa viet lai hoan toan toan bo he thong hoat hinh cua ho, lan đau tien trong 25 nam lich su cua hang. Đay la bo phim đau tien su dung đinh dang am thanh Dolby Atmos.
Lay boi canh o vung Cao nguyen xu Scotland, bo phim ke cau chuyen ve mot nang cong chua ten la Merida, nguoi vo tinh gay ra mot vu hon loan trong vuong quoc chi vi phan đoi viec hua hon, mot tuc le co xua giua cac bo lac. Sau khi toi hoi y mot mu phu thuy, Merida đa vo tinh bien me minh thanh mot con gau va buoc phai hoa giai loi nguyen ay truoc khi qua muon. Cong chua toc xu cong chieu lan đau vao ngay 10 thang 6 nam 2012, tai Lien hoan phim quoc te Seattle, va đuoc phat hanh tai Bac My vao ngay 22 thang 6 nam 2012. Phim thu đuoc nhieu thanh cong ca ve chuyen mon va doanh thu, va gianh Giai Oscar cho phim hoat hinh hay nhat, Giai Qua cau vang cho phim hoat hinh hay nhat, cung voi Giai BAFTA cho phim hoat hinh hay nhat.
Tai cac rap, chieu truoc Cong chua toc xu la mot phim ngan co nhan đe La Luna, do Enrico Casarosa đao dien.


Cot truyen Mot cong chua tre ten la Merida cua bo lac Dunbroch đuoc Vua Fergus, cha nang, tang cho mot chiec cung ten nhan dip sinh nhat, bat chap su lo lang cua me nang, Hoang hau Elinor. Mot lan, trong khi mao hiem vao rung tim mui ten bi mat, Merida bat gap mot đom sang xanh bi an. It lau sau, Mor'du, mot con quy duoi hinh dang mot con gau, tan cong gia đinh. Merida chay thoat tren lung ngua voi hoang hau Elinor, con Fergus đanh bai con gau, nhung phai tra gia bang chan trai cua ong. Gio đay, la mot co gai tu lap va buong binh voi ba em trai sinh ba giong het nhau, Merida moi biet rang nang đuoc hua hon voi mot trong so nhung bo toc đong minh cua cha nang. Elinor nhac lai cho Merida nghe truyen thuyet ve mot hoang tu đa pha huy chinh vuong quoc cua minh chi vi su kieu ngao va tu choi lam theo nhung mong muon cua cha, canh bao nang rang viec nang khong ung thuan chuyen hon nhan co the đe doa toi Dunbroch, nhung Merida van to ra khong hai long voi su sap đat nay.
Cac bo lac đoi đich toi cung nhung nguoi con trai truong cua minh đe tham gia thi đau nham gianh co hoi ket hon voi Merida. Nhung Merida đa pha le, tuyen bo rang nang đu tu cach tham gia tranh đau vi la con truong cua bo lac Dunbroch va đanh bai tat ca nhung nguoi đen cau hon trong mot cuoc thi ban cung, khien cac bo lac kia mat mat. Sau mot cuoc cai va voi Elinor, Merida bo đi. Trong rung, nang lan theo nhung lan khoi xanh toi tup leu cua mot mu phu thuy đong gia lam tho cham khac go. Merida nai xin va mu phu thuy đong y cho nang mot chiec banh co phep thuat đe thay đoi suy nghi cua me minh.
Merida tro lai lau đai va đua cho Elinor an chiec banh, va no đa bien Hoang hau thanh mot con gau đen. Nhan ra rang minh đa lam moi chuyen tro nen toi te hon, Merida cung voi Elinor (luc nay ba van giu đuoc hau het tinh nguoi) toi tup leu cua mu phu thuy, nhung chi tim thay mot loi nhan. Ho nhan ra rang, tru khi Merida co the "va đuoc moi quan he đa bi long kieu hanh pha vo" truoc khi mat troi moc lan thu hai, loi nguyen se tro thanh vinh cuu. Sau đo Merida va Elinor đuoc nhung lan khoi xanh dan toi mot khu tan tich co xua, o đo ho gap Mor'du, va Merida đuoc biet rang xua kia no chinh la mot chang hoang tu ham muon quyen luc qua muc trong truyen thuyet ma Elinor đa ke cho nang nghe, va no cung bi bien hinh nhu vay boi mot loi nguyen tuong tu nhu loi nguyen Hoang hau đang phai chiu. Merida the voi me rang nang se khong đe me bien thanh mot con thu hoang dai nhu Mor'du, va giai thich rang nang co the hoa giai loi nguyen bang cach va lai tam tham truoc đo nang đa lam rach khi xay ra tranh cai voi ba.
O lau đai, cac bo lac đang tren bo vuc chien tranh, nhung Merida toi cat ngang cuoc tranh luan giua ho, va tuyen bo rang con cai đang ra phai đuoc quyen quyet đinh se ket hon khi nao va voi ai tuy thich. Cac bo lac đong y, ho cung nhau that chat tinh đoan ket va đong y thay đoi tuc le xua. Merida len vao phong đe tham cung voi Elinor. Elinor, do ban nang loai gau troi day, đa tan cong Fergus, nhung khi chot nho ra minh van la mot con nguoi, ba đa chay tron khoi lau đai. Fergus, cho rang Hoang hau đa bi Mor'du giet hai, đa cung cac bo lac khac đuoi theo con gau. Voi su giup đo cua cac em trai, nhung nguoi cung đa an chiec banh co phep thuat va bi bien thanh gau con, Merida đuoi theo bo va tren đuong đi nang đa khau lai tam tham. Cac thanh vien bo lac cung voi Fergus bat đuoc Elinor, nhung Merida ngan ho lai, vua luc đo Mor'du xuat hien va tan cong ho. Mot tran đanh no ra sau đo, Mor'du đanh bat tat ca cac chien binh cua bo lac va suyt nua thi giet chet Merida. Elinor toi kip, su dung suc manh cua loai gau đe kim chan Mor'du, va mot cot đa cao gan đo đo đa đe chet no. Linh hon cua hoang tu thoat ra khoi co the con gau sau khi no chet. Truoc khi len thien đuong, anh ta đa tham cam on Merida vi cuoi cung đa giai thoat cho anh khoi chinh ban than minh.
Đen rang đong thu hai, Merida đa nhan ra y nghia thuc an trong cau đo cua mu phu thuy, va hoa giai voi me. Hoang hau va ba đua em cua nang tro lai thanh nguoi, va ca gia đinh hanh phuc đoan tu ben nhau. Vai ngay sau, Merida va Elinor cung nhau theu mot tam tham moi co Merida va Elinor trong hinh dang con gau, trong luc đo ho đuoc goi toi ben tau đe chao tam biet voi cac vi vua cua nhung bo lac khac. Ho cung nhau cuoi ngua qua Scotland voi tinh cam me con moi đuoc han gan.


Dien vien long tieng Kelly Macdonald trong vai Merida, mot cong chua nguoi Scotland luon mo uoc đuoc quyet đinh so phan cua minh va song cuoc song cua rieng minh
Emma Thompson trong vai Hoang hau Elinor, Hoang hau va la nha ngoai giao cua Dunbroch, me cua Merida, su coi trong cac le nghi va truyen thong cua ba đa vo tinh gay ra tranh cai giua ba va con gai.
Billy Connolly trong vai Vua Fergus, Vua cua Dunbroch va la nguoi bo nong tinh cua Merida
Julie Walters trong vai Phu thuy, mot ba gia xao quyet va vung ve, nguoi đa đong y giup Merida
Robbie Coltrane trong vai Vua xu Dingwall
Kevin McKidd trong vai Vua xu MacGuffin va MacGuffin tre
Craig Ferguson trong vai Vua xu Macintosh
Steve Purcell trong vai The Crow
Patrick Doyle trong vai Martin, linh canh
John Ratzenberger trong vai Gordon, linh canh
Sally Kinghorn va Eilidh Fraser trong vai Maudie, nguoi hau gai cua lau đai
Peigi Barker trong vai Merida hoi nho
Steven Cree trong vai Macintosh hoi nho
Callum O'Neill trong vai Wee Dingwall


San xuat Đuoc cong bo vao thang 4 nam 2008 duoi ten goi The Bear and the Bow (Con gau va chiec cung ten), Cong chua toc xu la bo phim co tich đau tien cua Pixar. Nha bien kich va đao dien Brenda Chapman coi đay la mot cau chuyen co tich theo truyen thong cua nha van Hans Christian Andersen va anh em Grimm. Ba cung lay cam hung cho cot truyen tu moi quan he giua chinh ba va con gai. Chapman chap but cho du an va sau đo đuoc giao vai tro đao dien cua phim, khien ba tro thanh nu đao dien đau tien cua Pixar, nhung toi thang 10 nam 2010, ba bi thay the boi Mark Andrews do nhung bat đong ve sang tao. Chapman cho rang tin ba bi thay the that la "kinh khung", tuy nhien sau đo phat bieu rang "tam nhin cua ba van anh huong xuyen suot tac pham" va do đo ba van "rat tu hao ve bo phim, vi cuoi cung toi cung đa dam đung len cho chinh ban than minh."
Cong chua toc xu la bo phim Pixar đau tien co mot nhan vat nu chinh. Merida ban đau du đinh do Reese Witherspoon long tieng, nhung sau đo co tu choi vi khong xep đuoc lich. Thay vao đo, nhan vat nay do nu dien vien nguoi Scotland Kelly Macdonald đam nhiem.
Phan chay chu cuoi phim bao gom loi đe tang đac biet toi nha đong sang lap va CEO cua Pixar Steve Jobs, nguoi đa qua đoi nam 2011.


= Nhac phim =

Phan nhac nen cho Cong chua toc xu do Patrick Doyle bien soan va Dan nhac giao huong London bieu dien. Đe truyen tai huong vi đia phuong cua Scotland cho phan am nhac, Doyle su dung cac nhac cu đac trung cua Scotland nhu ken tui, đoc tau vi cam, đan hac Celtic, sao va trong bodhran, cung voi mot chiec đan ximbalum va cimbalom đien tu đe mang đen cam giac hien đai hon. "Toi su dung nhieu đieu nhay co đien Scotland nhu đieu vu quay, đieu jig, va mua strathspey, von khong nhung hop voi cac hoat đong cua nhan vat ma con khien chung them chan thuc hon," Doyle noi.
Doyle cung đa viet mot bai tuu ca (ca khuc hat luc say ruou) cho Vua Fergus va đa phai di chuyen lien tuc toi Scotland đe nghien cuu. Nha soan nhac cung đa thu am mot "đoan thanh ca bang tieng Gaelic khong co nhac đem."
Cung voi phan nhac nen cua Doyle, bo phim cung co su gop mat cua ba ca khuc. "Touch the Sky" (nhac cua Alex Mandel, loi cua Mark Andrews & Mandel) va "Into the Open Air" (nhac va loi cua Alex Mandel) do Julie Fowlis, nguoi long tieng giong hat ngoai đoi thuc cho Merida, the hien. Nhom nhac Mumford & Sons cung mang toi cho phim ca khuc "Learn Me Right" cung voi nhac si Birdy.
Walt Disney Records phat hanh album nhac phim duoi ca hai đinh dang đia CD va tai ve ky thuat so vao ngay 19 thang 6 nam 2012.


Phat hanh Ban đau bo phim đuoc len ke hoach phat hanh vao ngay 15 thang 6 nam 2012, nhung sau đo lui lai toi ngay 22 thang 6 nam 2012. Vao ngay 3 thang 4 nam 2012, Pixar chieu thu 30 phut đau cua bo phim, va nhan đuoc phan hoi tich cuc tu nhung nguoi xem. Phim cong chieu lan đau vao ngay cuoi cung cua Lien hoan phim quoc te Seattle, 10 thang 6 nam 2012. Phim ra mat lan đau o Australia vao ngay 11 thang 6 nam 2012, tai Lien hoan phim Sydney, ra mat o My vao ngay 18 thang 6 nam 2012, tai Rap chieu phim Dolby o Hollywood, trong Lien hoan phim Los Angeles, ra mat o chau Au tai Lien hoan phim Taormina o Sicily ngay 23 thang 6 nam 2012, va ra mat o Anh tai Lien hoan phim quoc te Edinburgh vao ngay 30 thang 6 nam 2012.
Tai Hoa Ky va Canada, Cong chua toc xu la bo phim chieu rap đau tien su dung đinh dang am thanh Dolby Atmos. Gan mot nua trong so 14 rap đuoc lap đat he thong am thanh đe trinh chieu bo phim duoi đinh dang Atmos la o California (Burbank, Century City, Fremont, Hollywood, San Francisco, va Sherman Oaks), cac rap con lai nam o bay bang khac (Lake Buena Vista, Florida; Kansas City, Missouri; Paramus, New Jersey; Las Vegas, Nevada; Chicago; West Plano, Texas; Vancouver, Washington) va Toronto, Ontario. Con tai cac rap khac, phim đuoc phat hanh o đinh dang am thanh Dolby Surround 7.1. Tong cong, phim đuoc phat hanh tai 4.164 rap, mot ky luc cua Pixar; ky luc truoc do phim Cars 2 thiet lap (4.115 rap). 2.790 trong so đo chieu phim nay duoi đinh dang 3D.
Tai Viet Nam, bo phim đuoc phat hanh vao ngay 6 thang 7 nam 2012 voi tua đe chinh thuc la "Cong chua toc xu". Phien ban long tieng Viet co su tham gia cua Bao Thy trong vai Merida, Huu Chau trong vai Vua Fergus.


= Giai tri tai gia đinh =
Cong chua toc xu đuoc phat hanh tren đia Blu-ray, Blu-ray 3D, DVD, va cho tai ve ky thuat so vao ngay 13 thang 11 nam 2012. Lan phat hanh nay bao gom ca La Luna va mot phim ngan khac co tua đe The Legend of Mor'du (Truyen thuyet ve Mor'du). Gioi thieu ve lich su cua Mor'du, bo phim ngan nay cho nguoi xem co hoi tim hieu sau ve huyen thoai an sau chang hoang tu nay, qua loi ke cua mu phu thuy lap di đa phu phep chang.


Phan hoi = Phan hoi ve chuyen mon =
Cong chua toc xu nhan đuoc đanh gia tich cuc tu cac nha phe binh. Bo phim nhan đuoc 78% nhan xet tich cuc tren trang tong hop ket qua đanh gia Rotten Tomatoes, dua tren 217 đanh gia voi điem so trung binh la 6,9/10. Nhan xet chung cua trang nay viet: "Cong chua toc xu mang toi cho cac khan gia nho tuoi va nhung nguoi yeu thich co tich mot cuoc phieu luu soi đong va hai huoc voi mot nut that gai goc va chieu sau đang kinh ngac." Mot trang tong hop đanh gia khac, Metacritic, chuyen cho điem so trung binh dua tren 100 đanh gia hang đau tu cac nha phe binh chinh thong, cho bo phim 69/100 điem dua tren 37 đanh gia, voi nhan xet "nhin chung la tan thanh." Bo phim cung nhan đuoc nhung phan hoi tich cuc tu khan gia My, nhan đuoc điem "A" tren thang đanh gia CinemaScore.
Nha bao Roger Ebert cua to Chicago Sun-Times cho bo phim 3 tren 4 sao. Ong viet, "Tin tot la cac em nho co the se thich bo phim nay, nhung tin xau la cac bac phu huynh se that vong neu ho đang mong cho mot bom tan moi tu Pixar. Khac voi cac bo phim nguyen ban sang choi cua hang truoc đay nhu Cau chuyen đo choi, Đi tim Nemo, WALL-E, va Vut bay, bo phim nay duong nhu cho thay Pixar đang lan sang the loai truyen thong cua Disney." Ong cung noi rang bo phim thuc su truyen tai mot thong điep tich cuc ve moi quan he giua me va con gai, "mac du viec đot nhien bien me minh thanh mot con gau co ve la mot khoi đau hoi qua." Peter Debruge cua to Variety cho bo phim nhan xet tich cuc, viet rang phim "mang toi mot nhan vat nu chinh cung coi va tu lap hon trong mot ky nguyen ma cac chang hoang tu khong con qua quyen ru; lay boi canh o thien nhien Scotland long lay va chi tiet, noi tam hon nang choi sang nhu chinh mai toc đo nhu lua ay." Debruge noi rang "co them mot nu đao dien, Brenda Chapman, vao cau lac bo đay nhung nam sang tao vien, xuong phim Pixar đa det nen mot moi quan he giua me va con gai đay an tuong va cam đong ngang ngang tam voi nhung tac pham ve tinh cha con đuoc yeu thich nhu Đi tim Nemo."
Nguoc lai, Todd McCarthy cua to The Hollywood Reporter lai co bai đanh gia tieu cuc, cho rang bo phim "cang ve sau cang thu nho dan ve quy mo, con đinh điem cua cot truyen vua bi bo buoc qua muc lai chi xoay quanh nhung yeu to ky ao khien nguoi xem boi roi." Leonard Maltin cua to IndieWire noi, "Toi cho điem bo phim ve mat y tuong, nhung nut that cot truyen that qua ky quac khien no duong nhu troi ca toi lai luon. Bo phim co gang bu đap cho thieu sot nay bang mot ket thuc lay đong, nhung con đuong dan toi khoanh khac ay thi lai khong may tron tru, nen no khong gay đuoc an tuong nhu mong đoi." 
Mot so nha phe binh cho rang nhan vat Merida la mot buoc ngoat moi la so voi truyen thong cua nhung nang cong chua Disney. Mot so khan gia va nha hoat đong vi nu quyen đa chi trich khi nhan vat nay đuoc len ke hoach tro thanh mot nang cong chua Disney, tu đo cac hoa si bat đau ve nang gay hon, toc bot xoan va mat tron hon, giong nhu cac nang cong chua tu nhung bo phim truoc đay cua Disney. Website A Mighty Girl đa thanh lap mot ban keu goi Disney đung thay đoi nhan vat cua ho nua. Mot trong so 108.000 chu ky tan thanh tren trang nay la cua Brenda Chapman, đong đao dien bo phim, ba cho rang Disney đa "đi nguoc lai voi nhung gi chung ta đang thuc su lam voi Merida — la mang toi cho phu nu va cac be gai mot nhan vat tot đep hon, manh me hon," va rang viec sua đoi nay "ro rang la mot viec lam nham quang cao dua tren loi nhuan."


= Doanh thu phong ve =
Cong chua toc xu mang ve 237.283.207 USD o khu vuc Bac My, va 301.700.000 USD o cac quoc gia khac, tong loi nhuan toan cau cua phim la 538.983.207 USD. Đay la bo phim co doanh thu cao thu 13 cua nam 2012, bo phim co doanh thu cao thu tam cua Pixar, va la bo phim hoat hinh co doanh thu cao thu ba cua nam đo, sau Ice Age: Continental Drift (875,3 trieu USD) va Madagascar 3: Europe's Most Wanted (746,9 trieu USD).
O Bac My, cac cuoc tham do truoc khi phat hanh du đoan bo phim co the thu ve khoang tu 55 trieu toi 65 trieu USD o Bac My vao dip cuoi tuan đau tien phat hanh, mot con so hoi thap so voi muc trung binh cua Pixar. Ho cho rang bo phim co the khong thu hut lam voi cac khan gia nam.
Bo phim khoi chieu ngay 22 thang 6 nam 2012, voi 24,6 trieu USD va mang ve 66,3 trieu USD vao dip cuoi tuan đau tien (o muc tuong đuong voi Cars 2, bo phim truoc đo cua Pixar), mot con so o muc tren cung trong khoang cac nha phan tich du đoan. Đay la bo phim co doanh thu dip cuoi tuan mo đau vao thang sau cao thu bay, va la bo phim co doanh thu dip cuoi tuan đau tien cao thu sau cua Pixar. Bat chap con so du đoan đua ra truoc đo, luong khan gia toi rap uoc tinh gom 43% nam va 57% nu. O Bac My, đay la bo phim co doanh thu cao thu chin cua Pixar, phim hoat hinh co doanh thu cao nhat cua nam 2012, va la bo phim co doanh thu cao thu tam cua nam 2012.
Ngoai Bac My, bo phim thu ve 14 trieu USD tu 10 thi truong vao dip cuoi tuan đau tien phat hanh, đung thu ba sau Madagascar 3: Europe's Most Wanted va Bach Tuyet va nguoi tho san. Tong hop lai, cac thi truong mang ve doanh thu cao nhat dip cuoi tuan mo đau cua phim la Phap va vung Maghreb (6,5 trieu USD), Mexico (5,53 trieu USD), va Nga va Khoi Cong đong cac quoc gia đoc lap (CIS) (5,37 trieu USD). Xet ve tong doanh thu, cac quoc gia mang ve loi nhuan lon nhat cho phim bao gom Vuong quoc Anh, Ireland va Malta (34,9 trieu USD), Phap va vung Maghreb (26,8 trieu USD), va Mexico (21,6 trieu USD).


= Giai thuong =


Tro choi đien tu Mot tro choi đien tu dua theo bo phim đa đuoc Disney Interactive Studios phat hanh vao ngay 19 thang 6 nam 2012, cho cac dong may PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360, Wii, may tinh ca nhan, va Nintendo DS. Mot tro choi cho nen tang di đong co ten goi Temple Run: Brave (phien ban Cong chua toc xu cua tro choi Temple Run) đuoc phat hanh ngay 14 thang 6 nam 2012, cho he đieu hanh iOS va Android, va vao ngay 7 thang 6 nam 2013, cho Windows Phone.


Kha nang ve phan tiep theo Mot tap chi cua Scotland, The Scotsman hoi đao dien Mark Andrews ve kha nang hang se thuc hien mot phan tiep theo cua bo phim. Andrews tra loi, "Toi khong biet lieu se co phan tiep theo nao hay khong. Chung toi chua bao gio lam bo phim nao o Pixar đe co phan tiep theo. Nhung se that tuyet voi khi ban thuc hien mot bo phim va kieu nhu chung toi co niem tin rang neu chung toi co the tim đuoc mot cot truyen hop ly thi chung toi se lam. Chac chan rang viec quang cao va thanh cong cua Cong chua toc xu cho thay rang ban co the lam mot phan tiep theo va ho se lam."


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc
Brave tai Box Office Mojo
Brave tai Metacritic
Brave tai Rotten Tomatoes
Brave tai Big Cartoon DataBase
The Legend of Mor'du tai Big Cartoon DataBase
Brave tren Internet Movie Database
Brave tai TCM Movie Database