Han Hien Đe (Gian the: 汉献帝; phon the: 漢獻帝; 2 thang 4 nam 181 - 21 thang 4 nam 234), ten that la Luu Hiep (劉協), tu la Ba Hoa (伯和), la vi Hoang đe thu 14 cua nha Đong Han va la Hoang đe cuoi cung cua trieu đai nha Han trong lich su Trung Quoc. Ong tai vi tu ngay 28 thang 9 nam 189 đen ngay 25 thang 11 nam 220, tong cong 31 nam.
La vi Hoang đe cuoi cung cua trieu đai lung danh Han trieu, Han Hien Đe len ngoi khi nha Han đa suy yeu tram trong. Ong lien tiep bi Đong Trac, Ly Thoi, Quach Di va Tao Thao khong che, dung lam bu nhin đe thuc thi quyen luc cua ban than ho. Cuoi cung, ong bi Tao Phi ep thuc hien thien nhuong, lap ra nha Tao Nguy thoi Tam Quoc. Su kien ay đuoc nguoi đoi sau goi la Tao Phi soan Han (曹丕篡漢).


Than the = Xuat than =
Luu Hiep la con trai thu cua Han Linh Đe Luu Hoanh. Me ong la Vuong Vinh, nguoi Ham Đan. Thoi Han Linh Đe, Vuong Vinh do tu sac my le, thong minh tai tri nen đuoc nhap Dich đinh, phong đen My nhan, cap bac thu 2 duoi Quy nhan trong hau cung thoi Đong Han. Luc ay, Ha hoang hau đa sinh con trai Luu Bien nen dan tro nen kieu ngao, ban than Ha hau tinh tinh quat cuong lai hay đoi ki, trong cung khong ai khong so. Vuong my nhan khi ay hoai thai, so Ha hau sat hai nen khong dam noi, ngay thuong uong thuoc đe hoai thai, nhung co mot ngay ba nam mo thay minh đang om mat troi tren bung ma đi, lien cho đo la điem lanh nen khong con muon huy thai nua.
Nam Quang Hoa thu 4 (181), thang 3, ngay Quy Ti (tuc ngay 2 thang 4 duong lich), Vuong my nhan sinh ha Hoang tu Luu Hiep. Ha hau khi biet tin thi noi gian cuc điem, ben sai nguoi ngam đoc chet Vuong my nhan. Khoang 7 ngay sau, la ngay Canh Ty, Vuong my nhan chet, khong ro bao nhieu tuoi.
Cai chet cua Vuong my nhan khien Linh Đe noi gian cuc điem, toan muon phe truat Ha hau, nhung nhom hoan quan tich cuc khuyen can nen phai thoi. Con trai Vuong my nhan la Luu Hiep chi moi so sinh, nen Linh Đe giao cho me minh la Đong thai hau nuoi duong, nen co biet danh Đong hau (董侯).


= Len ngoi sau bien loan =

Nam Trung Binh thu 6 (189), thang 4, Han Linh Đe bang ha. Anh Luu Hiep la Luu Bien len noi ngoi, tuc la Han Thieu Đe. Luu Hiep ban đau đuoc phong lam Bot Hai vuong (勃海王), sau đo la Tran Luu vuong (陈留王).
Vao luc đo, Trung thuong thi Truong Nhuong va cac hoan quan, su goi Thap thuong thi, co mau thuan gay gat voi Ha Tien, anh ruot cua Ha Thai hau. Boi vi cac hoan quan nhieu nam đa thanh mot the luc manh, trong ngoai cau ket cuc ky cung co. Ha Tien vua nam quyen, xua nay cung kieng ki bon ho, khong de be nam đuoc quyen the, cho nen Ha Tien nhieu lan đe nghi Ha Thai hau bai chuc cac hoan quan, nhung Ha Thai hau lai khong chiu vi hoan quan von la nhung nguoi hau ha đac luc trong cung cam khong the bo đi; hon nua truoc đay Ha Thai hau tung nho Thap thuong thi can gian Han Linh Đe nen khong bi truat ngoi Hoang hau. Truong Nhuong đac biet đuoc Ha Thai hau tin cay va sung ai nhat, do con trai nuoi cua ong đa lay em gai Thai hau.
Thay Ha Thai hau khong chiu, co Vien Thieu la dong doi Cong khanh nhieu đoi kien nghi: "Hoang mon Thuong thi chiem quyen đa lau, lai con Truong Lac Thai hau huong lac thong dam. Tuong quan nen tien chon hien tai, khoi phuc trieu đinh". Ha Tien cho la phai, cung Vien Thieu va Vien Thuat, Phung Ky (逢纪), Ha Ngung (何颙) roi Tuan Du ket lam tam phuc. Vi goi y cua Vien Thieu, Ha Tien ben sai nguoi ra noi voi Đong Trac la Chau muc cua Tinh Chau, hay "gia lam phan đoi dep hoan quan", voi muc đich la doa Thai hau phai bang long bai chuc hoan quan. Chu ba Tran Lam (陈琳) khuyen can khong the ruoc hoa vao nha, nhung Ha Tien khong nghe. 
Ha Thai hau nghe tin Đong Trac sap keo quan vao Lac Duong, trung ke so hai, voi ra chieu cach chuc cac hoan quan, chi giu vai nguoi tin nhiem, đeu la nhung Tieu hoan quan do Ha Tien đe bat. Đieu nay khien Vien Thieu khong chiu, khuyen Ha Tien dut điem hoan toan, nhung Ha Tien van cu tru tinh, do đo Vien Thieu gia truyen chi y cua Ha Tien, lenh cac chau, quan lung bat than thuoc cua cac hoan quan, do đo cac hoan quan hot hoang, biet la se sinh đai bien. Khong the cho chet, sau khi bi bai nhiem, Truong Nhuong lai goi con trai va con dau dap đau, con dau ong von la em gai Ha Thai hau, nen Truong Nhuong noi: "Lao than đac toi, han la nen ve tu mon xam hoi. Nhung lao than nhieu đoi chiu an, hien tai muon roi xa hoang cung, nhat thoi quyen luyen kho xa, thinh lai mot lan tien cung, co the tam thoi van an Thai hau. Khi lai thay đuoc ngoc nhan, co chet cung khong hoi!". Con trai va con dau Truong Nhuong đen xin Vu Duong quan cau tinh, von Vu Duong quan co nhan hoi lo cua ho, nen vao cung noi lai voi ha Thai hau, do đo Thai hau trieu tap cac hoan quan ve lai trong cung phuc su nhu cu.
Nam Quang Hi nguyen nien (189), thang 8, Ha Tien lai toi Truong Lac cung đe đe nghi Ha Thai hau khong chi bai mien ma giet Truong Nhuong va tat ca cac hoan quan. Trong cac hoan quan co nguoi nghe đuoc chuyen ben bao voi Truong Nhuong, the la Truong Nhuong cung Đoan Khue gia truyen y chi cua Thai hau đe goi mot minh Ha Tien vao cung, sau voi huy đong vai muoi quan linh cam binh khi phuc san, đoi luc Ha Tien ra cua cung ben đo ra bat song, mang toi duoi lau Thuong thu roi ke toi vong an boi nghia va giet chet truoc Gia Đuc đien.
Tin tuc Ha Tien bi giet truyen ra, thu ha cua Ha Tien la Vien Thieu mang quan đanh vao hoang cung giet hoan quan bao thu cho Ha Tien. Trong luc hon loan, Truong Nhuong cung Đoan Khue dat Ha Thai hau, Han Thieu Đe va Tran Luu vuong Luu Hiep đen ben đo Tieu Binh o canh song Hoang Ha, bi Thuong thu Lu Thuc dan quan đuoi theo kip. Lu Thuc bat giet kha nhieu hoan quan, con may hoan quan khac so nhay xuong song Hoang Ha tu van. Han Thieu Đe va Luu Hiep chay tiep, đuoc mot vien quan nho la Ngo Cong ho tong đi trong đem, nho vao anh sang đom đom đi đuoc may dam. Sau đo gap xe cua dan ben đi nho, toi Lac Xa o lai 3 ngay, va tim đuoc ngua đi toi Bac Mang. Vua luc đo Đong Trac keo quan đen Lac Duong. Đuoc tin Han Thieu Đe o Bac Mang, Đong Trac ben mang quan toi đon anh em vua Han ve cung. Khi quan Đong Trac đen noi, co nhieu nguoi Tay Luong va nguoi Khuong trong du ton khien Thieu Đe so bat khoc, con Luu Hiep nho tuoi hon lai to ra binh tinh, van noi chuyen voi Đong Trac. Đieu đo khien Đong Trac thich Luu Hiep hon Thieu Đe.
Thang 9 nam ay, Đong Trac đua Han Thieu Đe cung Tran Luu vuong ve lai Lac Duong. Sau khi an vi, Đong Trac phe truat Han Thieu đe lam Hoang Nong vuong, lap Luu Hiep luc đo moi 9 tuoi len ngoi, tuc la Han Hien Đe. Ong tu khi len lam Hoang đe đa co so phan nam trong tay quyen than, do quyen than lap len va tru tinh. Trong suot 32 nam tren ngai vang, Hien Đe hoan toan bi cac quyen than thay nhau khong che.


Hoang đe nha Han = Quyen than Đong Trac =

Đong Trac cai nien hieu Trung Binh cua Linh Đe ma Thieu Đe đang dung thanh nien hieu So Binh nam đau cua Han Hien Đe vao nam sau (190). Vi viec Đong Trac phe vua thao tung trieu đinh, cac chu hau do Vien Thieu cam đau noi day đanh Đong Trac.
Canh quan cua Ton Kien đanh Nam Duong roi tu đay tien vao Lac Duong. Đong Trac bi thua 2 tran, so hai đot bo Lac Duong va mang vua Hien Đe cung trieu đinh chay sang phia tay ve kinh đo cu o Truong An. Quan chu hau sau đo chia re, keo be phai đanh nhau, nen Đong Trac khong bi đe doa o Truong An.
Han Hien Đe muon quay tro ve đong đo Lac Duong, nhan co Thi trung Luu Hoa la con trai chau muc U chau Luu Ngu (nguoi tong that) co the luc, ben sai Luu Hoa cai trang tron thoat khoi Truong An, đinh tim đen U chau goi Luu Ngu ve ho gia. Nhung Luu Hoa ra khoi Quan Trung toi Nam Duong thi bi su quan Vien Thuat giu lai, sau đo luu lac nhieu ngay lai bi Vien Thieu bat giu. Cac su quan luc đo vi muc tieu loi dung Luu Ngu giup minh đe chong đoi lan nhau nen cha con Luu Ngu khong giup đuoc Hien Đe.
Nam 192, trong luc chu hau đang xung đot o phia đong thi trong trieu đinh Truong An, Tu đo Vuong Doan đong muu voi La Bo giet chet Đong Trac. Han Hien Đe ben phong Vuong Doan lam Luc thuong thu su, La Bo lam On hau, Phan uy tuong quan, Nghi đong tam tu. Theo y kien cua Vuong Doan, Hien Đe lai phong Hoang Phu Tung lam Chinh tay tuong quan, phai toi My O la cho o cua Đong Trac đe tich bien gia san. Ket qua Hoang Phu Tung thu ve đuoc hon 2 van can vang, hon 8.000 can bac cung cac cua cai khac chat cao nhu nui.


= Phan loan Ly Thoi =
Vuong Doan sai La Bo đi đanh dep con re Đong Trac la Nguu Phu. Nguu Phu bi thu ha giet. Bo tuong cua Nguu Phu la Ly Thoi, Quach Di, Phan Tru va Truong Te cau khan Vuong Doan tha toi theo Đong Trac. Vuong Doan khong đong y xa toi cho Ly va Quach. Ly Thoi, Quach Di ben cat quan Luong Chau noi day bao thu, quan tap hop dan dan đuoc hon 10 van, tan cong Truong An.
La Bo chong khong noi quan Luong chau, bo chay ve phia đong. Ly Thoi vao Truong An bat giet ca nha Vuong Doan. Tu đo Hien Đe lai bi Ly Thoi va Quach Di khong che. Ong dua vao cac lao than nhu Trieu Khiem, Duong Buu, Hoang Phu Tung, Ma Nhat Đe, Trieu Trung, Chu Tuan kiem che mot phan uy the cua Ly va Quach. Ong phong cho Ly Thoi lam Tu Le hieu uy.
Thang 9 nam 193, Ly Thoi tien them mot buoc, ep Hien Đe phong cho lam Xa ky tuong quan, chuc chi đung sau Đai tuong quan. Tren thuc te đay la chuc lon nhat vi chuc Đai tuong quan đe trong, khong ai giu luc đo. Hien Đe con bi ep phong Quach Di lam Hau tuong quan, Phan Tru lam Huu tuong quan. Ca ba nguoi cung nhau lap phu trong kinh thanh, cung nhau đoat quyen đieu hanh trieu chinh, cac quan Tam cong lao than bi vo hieu hoa. Mot tuong khac la Truong Te đong quan o Thiem huyen, ngoai kinh thanh.
Ba nguoi nay sinh mau thuan. Nam 194, Ly Thoi giet chet Phan Tru. Khong lau sau ca Ly Thoi va Quach Di cung muon mot minh lam chu trieu đinh nen tro mat đanh nhau. Hai ben đanh nhau trong nhieu ngay, kinh thanh bi tan pha, hang van nguoi bi chet. Han Hien Đe va Phuc hoang hau bi Ly Thoi keo tu trong cung mang vao doanh trai giam long. Cac đai than cam đau la Duong Buu theo hau. Hien Đe sai Duong Buu cung Truong Hy va Chu Tuan, tat ca hon 10 nguoi sang doanh trai Quach Di đe nghi hai ben nen giang hoa khong nen đo mau. Nhung nguoi nay lien bi Quach Di bat giu. Đe lay long Ly Thoi va Quach Di, Hien Đe phai phong cho Ly Thoi lam Đai tu ma, Quach Di lam Xa ky tuong quan. Nhung hai nguoi nhan chuc xong van khong chiu bai binh.
Giua luc đo Truong Te keo ve kinh thanh giang hoa hai nguoi va khuyen Ly, Quach hay đe Hien Đe roi Quan Trung ve quan Hoang Nong. Hien Đe khi đo len 15 tuoi, cung sai nguoi đi xin Ly Thoi cho minh roi khoi doanh trai ve Hoang Nong. Sau hon 10 lan su gia đi lai, Ly Thoi moi đong y.


= Chay ve phia Đong =
Thang 7 nam 195, Han Hien Đe cung cong khanh tu doanh Bac O cua Ly Thoi (ngoai thanh Truong An) len đuong. Cac tuong Đong Thua, Duong Phung đi theo ho gia. Truong Te thu xep xong viec, rut quan ve Thiem huyen. Duong Phung va Đong Thua moi them Duong Đinh la tuong Khan Vang cu, đang la bo tuong cua Ly Thoi nhung khong bang long voi Ly Thoi, cung nhau ho gia Hien Đe.
Thang 8, Hien Đe đen Tan Phong. Quach Di hoi han muon cuop lai Hien Đe, ben mang quan đuoi theo. Duong Phung va Duong Đinh cung ra đon đanh, đanh bai quan Quach Di. Quach Di thua chay ve Truong An, sai nguoi hoa giai voi Ly Thoi va loi keo Truong Te cung lien minh đanh Duong Phung va Duong Đinh đe cuop lai Hien Đe, khong che chu hau nhu truoc. Thang 11 nam đo, Hien Đe đen gan Đong Gian quan Hoang Nong thi bi quan Ly Thoi va Quach Di đuoi theo kip. Lan nay Duong Phung va Duong Đinh khong chong noi, khien nhieu đai than bi chet, trong đo co thi trung Chu Trien, Binh bo hieu uy Nguy Kiet, Xa thanh hieu uy Thu Thuyen. Cac tuong mang vua Hien Đe thao chay. Truoc tinh hinh nguy cap, Duong Phung mot mat xin tam hoa voi Ly Thoi đe hoan binh, mat khac ban voi Đong Thua moi thu linh quan cuop Bach Ba la Ly Nhac, Han Tiem o Son Tay cung Ta Hien vuong Hung No la To Khu Ty phia nam Quy Hoa cuu gia. Canh quan Ly Nhac, Han Tiem va To Khu Ty tap hop cung Duong Phung, đanh bai Ly Thoi va Quach Di. Đong Thua nhan luc thang tran, toi vung phu can thuoc ben đo Mao Tan đua Hien đe cung Phuc hoang hau va mot so tuy tung qua song Hoang Ha, toi An Ap thuoc quan Ha Đong nghi lai.


= O Lac Duong =

Thai thu Ha Đong la Vuong Ap va thai thu Ha Noi la Truong Duong đeu to y san sang nghenh gia giup Hien Đe. Truong Duong lai sai nguoi đen Lac Duong sua sang cung đien bi Đong Trac đot pha. Đen thang 7 nam 196, Hien Đe tu An Ap đen Lac Duong. Thanh tri đieu tan, ngoai Hien Đe, rat it quan lai tim đuoc noi o. Cac quan lai phai tu đi tim hai rau, đan cay lam cui. Truong Duong va Vuong Ap khong muon bon chen o trieu đinh đe tranh chuc quyen nen sau khi giup Hien Đe toi đuoc Lac Duong, hai nguoi tro ve ban đia Ha Đong va Ha Noi. Duong Phung cung khong muon tranh chap, rut quan ve Khai Phong.
O Lac Duong chi con Đong Thua va Han Tiem ben canh Hien Đe. Han Tiem co cong ho gia, to ra cay quyen, lan ep cac đai than. Đe thuong cong cac tuong, Han Hien Đe phong Han Tiem lam Đai tuong quan, linh an Tu le hieu uy, đuoc cam tiet viet; Đong Thua lam Ve tuong quan, Duong Phung lam Xa ky tuong quan, Truong Duong lam Đai tu ma. Ve tuong quan Đong Thua khong muon đe Han Tiem hoanh hanh, ben bi mat sai nguoi đi trieu Tao Thao đang co binh hung tuong manh o Duyen chau đen ho gia.


= Vao tay Tao Thao =

Tao Thao khoi đai quan tu Duyen chau toi Lac Duong, nho luc luong quan su hung hau, nhanh chong đanh tan luc luong cua Han Tiem. Tiem thua tran bo chay. Do Lac Duong bi tan pha nang ne, thang 9 nam 196, Tao Thao mang Han Hien Đe ve Hua Xuong. Trong cac đai than co Đong Thua van tiep tuc ho gia. Duong Phung tu Khai Phong mang quan toi đanh Tao Thao đe tranh lay vua Hien Đe nhung bi Tao Thao đanh bai.
Thang 10 nam đo, Han Hien Đe đen Hua Xuong. Tao Thao xong viec ben quay tro lai Khai Phong đanh Duong Phung. Phung thua tran chay ve Duong chau theo Vien Thuat. Tao Thao chiem giu Khai Phong. Han Hien Đe đen Hua Xuong, phong Tao Thao lam Vu Binh hau, giu chuc Tu khong kiem Hanh Xa ky tuong quan. Hien Đe von muon phong cho Tao Thao chuc cao hon la Đai tuong quan nhung vi Tao Thao con e ngai the luc cua Vien Thieu, muon tranh xung đot ngay voi Thieu, vi vay đe nghi Hien Đe phong chuc Đai tuong quan cho Thieu.
Tu đo nhung viec lon nho trong trieu đinh nha Han đeu do Tao Thao quyet đinh. Nhieu menh lenh đuoc soan thao va ban ra tu phu Tu khong cua Tao Thao. Do tu minh chuyen quyet viec trieu đinh, Tao Thao tiep tuc gap phai su chong đoi ngam ngam tu cac luc luong ung ho Han Hien Đe. Nam 199, Đong Thua khong bang long su chuyen quyen cua Tao Thao, muu cung Chung Tap, Ngo Thac, Vuong Phuc va Luu Bi muu giet Tao Thao. Khi muu chua phat lo, Luu Bi xin đi đanh Vien Thuat. Khi Luu Bi đanh thang Vien Thuat ben chiem Tu chau, ly khai Tao Thao. Muu lat đo Tao Thao cua Đong Thua cung bi phat giac. Tao Thao giet het ca nha nhung nguoi tham gia muu su cung ca Đong quy nhan la em gai Đong Thua, khi đo đang mang thai 5 thang.
Tao Thao nhan danh thien tu Han Hien Đe ra lenh sai khien chu hau. Bang tai nang chinh tri va quan su, dan dan Tao Thao voi danh nghia "giup nha Han" đa tieu diet cac the luc chu hau cat cu nhu La Bo (198), Vien Thuat (199), Vien Thieu (200-207), Luu Bieu (208), Ma Sieu – Han Toai (212), Truong Lo (215). Trong vong gan 20 nam, Tao Thao lam chu trung nguyen, chiem phan lon nhat va co the luc manh nhat trong cac chu hau. Con hai luc luong cua Ton Quyen o Giang Đong va Luu Bi o Tay Xuyen, Tao Thao khong the tieu diet, phai cung nhau chia ba thien ha.
Nam 213, Tao Thao mang 3 nguoi con gai ga cho Hien Đe lam quy nhan. Nhan Phuc Hoan la cha Phuc hoang hau lai tham du am muu lat đo Tao Thao, Tao Thao biet đuoc ben giet Phuc Hoan va tim giet Phuc hau. Han Hien Đe sai nguoi giau Phuc hau, nhung cuoi cung van bi thu ha cua Tao Thao tim ra. Khi bi quan Tao Thao loi đi, Phuc hau keo tay Hien Đe cau cuu, Hien Đe đau long noi:"Ban than ta con chua biet se chet ngay nao ma". Giet Phuc hau xong, Tao Thao ep ong lap con gai minh la Tao Tiet lam Hoang hau moi.
Cung nam, Tao Thao ep Hien Đe phong minh lam Nguy cong, ban cho Cuu tich gom: xe ngua, y phuc, nha son, đoi nhac, nap be, cung ten, ho bon, viet vang. Tao Thao cat Nguy quan va 9 quan khac o Ky chau vao lanh tho nuoc Nguy lam đat an loc. Nuoc Nguy cua Tao Thao voi tu cach la mot nuoc chu hau nam trong lanh tho nha Han bat đau hinh thanh.
Nam 216, sau khi đanh bai Truong Lo tro ve, Tao Thao sai Hoa Ham chuan bi va ep Han Hien Đe ra chieu phong minh lam Nguy Vuong, roi lap con thu hai la Tao Phi lam the tu.


= Nhuong ngoi cho Tao Phi =
Đau nam 220, Tao Thao mat. Tao Phi len thay lam Nguy vuong. Đoi voi viec Tao Thao khong cuop ngoi nha Han, Tu Ma Quang trong Tu tri thong giam cho rang:

Đe chuan bi cuop ngoi nha Han, Tao Phi sai thu ha dung ra nhung loi sam ngu đe tao du luan trong nuoc thuan theo, nhu "het Han toi Nguy", "nha Han sau 24 đoi thi het", hoac nhung cau dung phep chiet tu ra ten Tao Phi se lam thien tu.
Sau đo cac đai than trong trieu cung nhau khuyen Tao Phi thay ngoi nha Han. Đau thang 10 nam 220, Han Hien Đe biet minh khong the giu ngoi vua nua, ong ben xuong chieu nhuong ngoi cho Tao Phi. Đe to ra khiem nhuong, ngay 18 thang 10, Tao Phi dang thu tu choi. Ngay 20 thang 10 nam đo, Hien Đe lai xuong chieu thu nhuong ngoi lan thu hai. Ngay 22 thang 10, Tao Phi lai dang thu tu choi, tra lai an hoang đe. Ngay 24 thang 10, Han Hien Đe xuong chieu nhuong ngoi lan thu 3, ra lenh cho su gia Truong Am khong đuoc phep mang an hoang đe tra lai nua. Ngay 26 thang 10, Tao Phi co tu choi cho đu 3 lan. Ngay 28 thang 10, Han Hien Đe ra chieu thu nhuong ngoi lan thu tu. Lan nay Tao Phi khong tu choi nua. Ngay hom sau 29 thang 10, Tao Phi buoc len đai cao o Phon Duong đe nhan nhuong ngoi cua Hien Đe, tro thanh vua Nguy Van Đe. Han Hien Đe o ngoi tat ca 31 nam (189-220), bi phe lam Son Duong cong – chu hau cua nha Tao Nguy – ve o quan Son Duong, huong loc 1 van ho. Nha Đong Han chinh thuc cham dut tu đo.


Qua đoi Luu Bi đang cat cu o Ich chau (chong Tao Phi), nghe tin đon Luu Hiep bi Tao Phi giet hai (thuc te Tao Phi khong giet), nen truy ton ong lam Hieu Man hoang đe; sang nam 221 Luu Bi tu xung la hoang đe, dung nha Thuc Han, voi danh nghia ke tuc nha Han.
Nam 234, Luu Hiep qua đoi tai nuoc Son Duong, tho 53 tuoi, lam Son Duong cong đuoc 14 nam. Ong sinh cung nam va cung mat cung nam voi thua tuong Gia Cat Luong nha Thuc Han đuong thoi. Trong đoi lam vua tu nam 189, Han Hien Đe đa trai qua su lan luot cua nhieu quyen than: Đong Trac, Ly Thoi - Quach Di, Tao Thao, trong đo thoi gian o Hua Xuong voi Tao Thao la lau hon ca (25 nam).
Sau khi mat, ong đuoc Nguy Minh Đe Tao Due (con Tao Phi) đat thuy hieu la Hieu Hien hoang đe, đuoc dung nghi le thien tu đe an tang. Ong thuong đuoc đoi sau goi bang thuy hieu nay. Theo y kien tong ket cua cac su gia, truong hop nhuong ngoi xong va đuoc may man song tron ven yen on toi het đoi nhu Han Hien Đe khong co nhieu trong lich su Trung Quoc. Phan nhieu cac vua bi cuop ngoi đeu bi vua moi giet chet. Vi vay, cuoc nhuong ngoi Han-Nguy đuoc xem la hiem co trong lich su. Con chau Luu Hiep tiep tuc noi ngoi ong o nuoc Son Duong trong nhieu nam. Toi khi nha Tao Nguy mat ve tay nha Tan (265), ho Luu van tiep tuc cai tri Son Duong. Nuoc Son Duong đuoc duy tri đen thoi Tay Tan, khi xay ra đai loan do Ngu Ho tien vao trung nguyen moi cham dut, truoc sau truyen noi 3 đoi, ton tai 88 nam (220–307), mat vao nam 307, nien hieu Vinh Gia cua Tan Hoai Đe.


Nien hieu Trong 32 nam lam vua, Han Hien Đe dung cac nien hieu sau:

Vinh Han (永漢) (9/189–11/189)
Trung Binh (中平, 12/189)
So Binh (初平, 190–193 tuong ung thoi quyen than Đong Trac)
Hung Binh (興平, 194–195 tuong ung thoi quyen than Ly Thoi)
Kien An (建安, 196–2/220 tuong ung thoi quyen than Tao Thao)
Dien Khang (延康, 3/220–10/220 tuong ung thoi quyen than Tao Phi)


Gia quyen To phu: Giai Đoc Đinh hau Luu Truong [劉萇], thuy Hieu Nhan hoang (孝仁皇).
To mau: Hieu Nhan Đong hoang hau.
Than phu: Han Linh Đe Luu Hoanh.
Than mau: Linh Hoai Vuong hoang hau, von la My nhan, sau truy phong Hoang hau.
Hau phi:
Hoang hau Phuc Tho [伏壽], bi Tao Thao ban chet.
Hien Muc Tao hoang hau [獻穆曹皇后], con gai Tao Thao.
Đong Quy nhan [董貴人], con gai Đong Thua, bi Tao Thao xu tu khi đang mang thai.
Tao Hien [曹憲], con gai Tao Thao, chi cua Hien Muc hoang hau, phong lam Quy nhan.
Tao Hoa [曹華], con gai Tao Thao, em cua Hien Muc hoang hau, phong lam Quy nhan.
Hau due:
Luu Phung [劉馮], nam Kien An thu 5 (200) phong lam Nam Duong vuong (南陽王). Cung nam thi mat.
Luu Hi [劉熙], nam Kien An thu 17 (212) phong lam Te Am vuong (濟陰王).
Luu Y [劉懿], nam Kien An thu 17 (212) phong lam Son Duong vuong (山陽王).
Luu Mac [劉邈], nam Kien An thu 17 (212) phong lam Te Bac vuong (濟北王).
Luu Đon [劉敦], nam Kien An thu 17 (212) phong lam Đong Hai vuong (東海王).
hai con trai do Phuc hoang hau sinh ra, đeu bi Tao Thao giet.
mot con trai khong ro ten, mat som.
hai con gai Luu thi ve sau la phi tan cua Tao Phi.
Luu Man [劉曼], đuoc Tao Phi phong Truong Lac quan cong chua (長樂郡公主).


Trong van hoc = Tam Quoc dien nghia =
Nhan vat Han Hien Đe trong Tam Quoc dien nghia la nhan vat phu, đuoc La Quan Trung mo ta kha sat voi chinh su: ong vua thoi Han mat tu nho toi lon lam vua con roi trong tay cac quyen than, khong co quyen hanh. Ong xuat hien tu hoi 3 toi hoi 80.


= Trong Tuong van Han =
Trong Tuong van Han (仲襄問漢) la tac pham van hoc khuyet danh tac gia, ke theo thuyet tien can bao hau kiep hay luan hoi qua bao tu thoi Han So cho đen thoi Tam Quoc. Tac gia xay dung noi dung đe hang loat nhan vat thoi Han So tai sinh, trong đo danh tuong Han Tin lap nhieu chien cong giup Han diet So nhung bi Luu Bang giet oan, sau đau thai lam Tao Thao tung hoanh thien ha, lap nhieu chien cong o trung nguyen; con Luu Bang bi đau thai lam Han Hien Đe, kiep sau bi Tao Thao chen ep.


Thu muc Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Đang Huy Phuc (2001), Cac hoang đe Trung Hoa, Nha xuat ban Ha Noi
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien.
Tieu Le, Ma Ngoc Chu, La Dien Đao (2004), 100 nguoi đan ong co anh huong đen lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Chinh tri quoc gia
Nguyen Khac Thuan (2003), Cac đoi đe vuong Trung Hoa, Nha xuat ban Giao duc


Chu thich