Pham Van Đong (1 thang 3 nam 1906 – 29 thang 4 nam 2000), bi danh Anh To, la mot nha cach mang, nha ngoai giao va chinh khach nguoi Viet Nam. Ong tung giu chuc Thu tuong đau tien cua nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam tu nam 1976 (tu nam 1981 goi la Chu tich Hoi đong Bo truong) cho đen khi nghi huu nam 1987. Truoc đo ong tung giu chuc vu Thu tuong Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa tu nam 1955 đen nam 1976.
Pham Van Đong la vi Thu tuong Viet Nam tai vi lau nhat (1955–1987) va la hoc tro, cong su than thiet cua Chu tich Ho Chi Minh. Ong co ten goi than mat la To, đay tung la bi danh cua ong. Ong con co ten goi la Lam Ba Kiet khi lam Pho chu nhiem co quan Bien su xu tai Que Lam (chu nhiem la Ho Hoc Lam).


Tieu su Pham Van Đong sinh ngay 1 thang 3 nam 1906 trong mot gia đinh tri thuc o Đuc Tan, Mo Đuc, Quang Ngai. Tu nho, ong đuoc tiep thu truyen thong van hoa cua que huong va gia đinh, trau doi kien thuc ve lich su, van hoa cua dan toc va nhan loai. Ong theo hoc truong Quoc hoc Hue va som phat huy nang khieu hoc tieng Phap; nho đo ma ong co the nam bat nen tang van hoc-triet hoc Phap noi rieng va phuong Tay noi chung.
Nam 1925, ong tham gia phong trao bai khoa cua hoc sinh, sinh vien khi Phan Chau Trinh mat. Mot nam sau (1926), ong sang Quang Chau du lop huan luyen cach mang do Ho Chi Minh to chuc roi gia nhap Viet Nam Thanh nien Cach mang Đong chi Hoi. Nam 1929, ong đuoc cu vao Ky bo Nam Ky, roi vao Tong bo Viet Nam Thanh nien Cach mang Đong chi Hoi va tham gia đai hoi cua to chuc nay hop o Hong Kong. Thang 7/1929, thuc dan Phap bat ong va ket an đi đay 10 nam tu o Con Đao trong vu an đuong Barbier.
Nam 1936, sau khi ra tu, Pham Van Đong hoat đong o Ha Noi. Nam 1940, ong bi mat sang Trung Quoc cung voi Vo Nguyen Giap, gia nhap Đang Cong san Đong Duong va đuoc Nguyen Ai Quoc giao nhiem vu ve nuoc xay dung can cu đia gan bien gioi Viet – Trung.
Nam 1945, tai Quoc dan Đai hoi Tan Trao, Pham Van Đong đuoc bau vao Uy ban Thuong truc gom 5 nguoi thuoc Uy ban Dan toc giai phong, chuan bi cho Cach mang thang 8.


Tham gia chinh phu = Chien tranh Đong Duong lan thu nhat =
Truoc khi nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa đuoc thanh lap, ngay 16 thang 8 nam 1945, Pham Van Đong giu chuc Bo truong Tai chinh trong Chinh phu moi. Tuy nhien, dau an noi bat cua ong la trong linh vuc ngoai giao.
Ngay 2 thang 3 nam 1946 tai Ha Noi, ong đuoc bau lam Pho Truong ban Thuong vu Quoc hoi (khoa I).

Ngay 31 thang 5 nam 1946, Pham Van Đong la Truong phai đoan Viet Nam Dan chu Cong hoa tai Hoi nghi Fontainebleau (Phap) thay cho Nguyen Tuong Tam khong nhan nhiem vu, nham tim mot giai phap đoc lap cho Đong Duong. Tuy nhien, hoi nghi that bai do Phap khong tra loi dut khoat ve viec an đinh thoi han thuc hien cuoc trung cau dan y o Nam Ky.
Khi Chien tranh Đong Duong bung no, ong đuoc cu lam Đac phai vien cua Trung uong Đang va Chinh phu tai Nam Trung Bo. Nam 1947 ong đuoc bau lam Uy vien du khuyet Ban chap hanh Trung uong Đang Cong san Đong Duong (Uy vien chinh thuc tu nam 1949). Tu thang 7 nam 1949, ong đuoc cu lam Pho Thu tuong duy nhat.
Tai Đai hoi Đang Cong san Đong Duong/Đang Lao đong Viet Nam lan thu hai nam 1951, Pham Van Đong tro thanh uy vien Bo Chinh tri Trung uong Đang.
Sau that bai cua Nhat Ban, cac luc luong Viet Minh đa chien đau voi luc luong thuc dan Phap trong Chien tranh Đong Duong lan thu nhat keo dai tu nam 1945 đen nam 1954. Nguoi Phap đa phai chiu that bai nang ne tai Tran chien Đien Bien Phu vao nam 1954 va hoa binh đuoc thiet lap  tim kiem. Thang 5 nam 1954, ong la truong phai đoan Chinh phu du Hoi nghi Geneve ve Đong Duong. Nhung đong gop cua đoan Viet Nam do ong đung đau tao ra nhung đot pha đua hoi nghi đe gianh đoc lap cho ban đao Đong Duong. Trai qua 8 cuoc hop toan the va 23 phien hop cang thang, phuc tap, voi tinh than chu đong va co gang cua phai đoan Viet Nam, thi đen ngay 20 thang 7 nam 1954, ban Hiep đinh đinh chi chien su tren ban đao Đong Duong đa đuoc ky ket thua nhan ton trong đoc lap, chu quyen cua cac nuoc Viet Nam, Lao va Campuchia. Luc luong Phap rut khoi cuoc xung đot truc tiep voi mien Bac Viet Nam moi đoc lap. Cac luc luong Phap rut khoi cuoc xung đot truc tiep voi mien Bac Viet Nam moi đoc lap. Ong đa ky hiep đinh hoa binh voi Thu tuong Phap Pierre Mendes.
Thang 9 nam 1954, Pham Van Đong kiem chuc Bo truong Ngoai giao nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa, Truong ban Đoi ngoai Trung uong Đang.


Thu tuong Chinh phu (1955-1987) Tu ngay 20 thang 9 nam 1955, ong tro thanh thu tuong Chinh phu cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Tu nam 1976, ong la thu tuong cua Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam, pho chu tich Hoi đong Quoc phong cho đen khi ve huu nam 1987. Ong cung lien tuc lam đai bieu Quoc hoi tu nam 1946 đen nam 1987.


= Chien tranh chong My =
Trong nam 1954, ong giu chuc Pho Thu tuong kiem Bo truong Bo Ngoai giao. Tai ky hop thu 5 Quoc hoi khoa I VNDCCH (1955), ong đuoc cu lam Thu tuong. Nam 1960, Pham Van Đong tro thanh guong mat đai dien cua Viet Nam Dan chu Cong hoa trong chien tranh voi Hoa Ky, vi ong la nguoi thuong noi chuyen voi cac nha ngoai giao va nha bao nuoc ngoai. Ong đuoc biet la co moi lien he chat che voi chinh phu Trung Quoc, chinh phu đa giup tai tro cho Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ong cung la mot trong nhung nhan vat tham gia vao cac cuoc đam phan hoa binh nham cham dut xung đot duoi chinh quyen cua Lyndon B. Johnson va Richard Nixon.
Nam 1963, Pham Van Đong tham gia vao "vu Maneli", đuoc đat ten theo Mieczysław Maneli, uy vien Ba Lan cua Uy ban Kiem soat Quoc te. Vao thang 5 nam 1963, Pham Van Đong noi voi Maneli rang ong quan tam đen ke hoach hoa binh keu goi lien bang cua hai mien Viet Nam, noi rang chi can cac co van My roi khoi mien Nam Viet Nam thi "chung toi co the đat đuoc thoa thuan voi bat ky nguoi Viet Nam nao". Phan anh nhung van đe do han han o mien Bac Viet Nam gay ra, Pham Van Đong noi voi Maneli rang ong san sang chap nhan mot lenh ngung ban, sau đo se la mot cuoc trao đoi hang đoi hang voi than tu mien Bac Viet Nam đuoc đoi lay gao tu mien Nam Viet Nam. Nam 1964–1965, Pham Van Đong tham gia vao cai goi la "Su menh tren bien", gap go nha ngoai giao J. Blair Seaborn, nguoi tung la Uy vien Canada cua Uy ban Quoc te ve Giam sat va Kiem soat. Ngay 8 thang 6 nam 1964, ong Pham Van Đong gap Seaborn tai Ha Noi. Seaborn đa nhan đuoc loi đe nghi tu Tong thong Johnson hua vien tro kinh te hang ty đo la My va cong nhan ngoai giao đoi voi Viet Nam Dan chu Cong hoa đe đoi lay viec ho tu bo muc tieu đanh đo chinh phu Viet Nam Cong hoa va chap nhan su chia cat Viet Nam. Seaborn cung canh bao rang Johnson đang xem xet mot chien dich nem bom chien luoc nham vao mien Bac Viet Nam neu loi đe nghi cua ong bi tu choi. Ong Đong noi voi Seaborn rang cac đieu khoan cua My la khong the chap nhan đuoc va ong yeu cau My cham dut ho tro cho Viet Nam Cong hoa; mien Nam Viet Nam tro thanh vung trung lap trong Chien tranh Lanh; va đe Mat tran Dan toc Giai phong, hay con đuoc phia Viet Nam Cong hoa va cung cac đong minh phuong Tay goi la Viet Cong, tham gia vao mot chinh phu lien minh o Sai Gon.


= Sau hoa binh =
Sau khi đat nuoc thong nhat, ca nuoc đi len chu nghia xa hoi, ngay 19 thang 12 nam 1976, Đai hoi Đang lan thu IV đa bau Pham Van Đong vao Ban Chap hanh Trung uong Đang va Uy vien Bo Chinh tri.
Pham Van Đong rat tran tro truoc nhung kho khan cua đat nuoc. Ong đa chi đao cho can bo đi khao sat "khoan chui" trong nong nghiep o Hai Phong. Ong Đong truc tiep lam viec voi can bo lanh đao Hai Phong va ket luan cai đuoc, cai chua đuoc trong co che khoan nay. Đo la tien đe cho Chi thi cua Đang ve khoan ho trong nong nghiep o thoi ky đoi moi, mot giai phap hieu qua cho nen nong nghiep. Cung thoi gian nay, đong chi đa đong y cho Thanh pho Ho Chi Minh ap dung bien phap moi trong co che san xuat cong nghiep va tung buoc tong ket. Tu đo đa ra đoi cac Quyet đinh 25/CP va 26/CP cua Chinh phu, mo ra co che moi trong san xuat kinh doanh, tung buoc xoa bo co che quan lieu bao cap. Đo la nhung buoc đau cua tu tuong đoi moi.
Tai Đai hoi Đang lan thu V, ngay 30 thang 3 nam 1982, Ban Chap hanh Trung uong đa tiep tuc bau Pham Van Đong vao Ban Chap hanh Trung uong Đang va Uy vien Bo Chinh tri. Trong thoi gian lam thu tuong chinh phu, Pham Van Đong va Nguyen Van Linh đa len tieng ung ho đao dien Tran Van Thuy trong su kien ve bo phim tai lieu Ha Noi trong mat ai.
Sau khi Tong bi thu Le Duan mat vao ngay 10 thang 7 nam 1986, ong cung voi cac nha lanh đao gap rut chuan bi cho ki Đai hoi Đang lan thu VI sap dien ra vao thang 12 nay. Ngay 18 thang 12 nam 1986, ong cung voi Truong Chinh va Le Đuc Tho (ba nha lanh đao cao nhat luc bay gio) tuyen bo tu chuc va se khong ung cu Bo Chinh tri khoa VI hoac Ban chap hanh Trung uong khoa VI va ca ba ong đa đuoc bo nhiem vao Hoi đong co van Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam.


Co van Ban Chap hanh Trung uong Đang (1986-1997) Pham Van Đong la Co van Ban chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam tu thang 12 nam 1986 đen 1997. Ong cung Tong Bi thu Nguyen Van Linh va Thu tuong Đo Muoi đa tham gia cuoc gap khong chinh thuc voi lanh đao Trung Quoc tai Thanh Đo thang 9 nam 1990 nham binh thuong hoa moi quan he giua hai nuoc sau hon 10 nam cang thang va xung đot.
Ngay 21 thang 8 nam 1998, thu tuong Phan Van Khai ky quyet đinh so 746/QĐ – TTg bo nhiem ong lam chu tich danh du Hoi đong Quoc gia Chi đao Bien soan Tu đien bach khoa Viet Nam
Ong đa đuoc tang thuong Huan chuong Sao Vang cua Viet Nam va nhieu huan chuong khac cua nhieu nuoc nhu Lien Xo, Lao, Campuchia, Cuba, Bulgaria, Ba Lan va Mong Co.
Tu đau thap nien 80 the ky XX, do bi teo day than kinh đay mat nen mat ong bat đau mo dan.
Thang 5 nam 1999, du tuoi cao, suc khoe khong con tot, ong van gui đen Tap chi Cong san bai viet "Neu cao danh hieu Đang Cong san Viet Nam, đang vien Đang Cong san Viet Nam". Tai đay, ong đa chi ro nhung mat yeu kem can sua chua, khac phuc, voi tinh than thay ro su that, noi đung su that, noi het su that, nghiem khac va sac ben lam noi ro nhung gi phai giai quyet, đong thoi đua ra nhung bien phap giai quyet thiet thuc va hieu qua. Nhung loi tam huyet tu đay long cua nguoi chien si cach mang lao thanh đa cong hien ca cuoc đoi minh cho su nghiep đau tranh cua Đang cua dan toc, đa co suc lay đong con tim đoc gia. Bai viet đa gay đuoc su chu y cua du luan trong nhung ngay đau cuoc van đong trien khai thuc hien Nghi quyet Trung uong VI (lan 2).


Qua đoi va tang le Ong tu tran vao luc 23 gio 10 phut, ngay 29 thang 4 nam 2000 (tuc ngay 25 thang 3 nam Canh Thin) tai Ha Noi, huong tho 94 tuoi. Le quoc tang đuoc to chuc trong 2 ngay, tu ngay 5 đen ngay 6 thang 5 nam 2000. Le vieng cua ong đuoc to chuc tai Nha tang le quoc gia, so 5 Tran Thanh Tong, Ha Noi trong suot 2 ngay quoc tang. Le truy đieu đuoc to chuc vao 8:00, ngay 6 thang 5 nam 2000 tai Nha tang le quoc gia, so 5 Tran Thanh Tong. Sau đo, ong đuoc an tang tai Nghia trang Mai Dich. Le truy đieu va an tang ong Pham Van Đong đuoc truyen hinh truc tiep tren cac kenh hoa song cua VTV.


Gia đinh Me cua Pham Van Đong la cu Nguyen Thi Tuan.
Pham Van Đong co vo la ba Pham Thi Cuc (sinh nam 1922, kem ong 16 tuoi), sinh đuoc mot nguoi con trai duy nhat la Pham Son Duong (sinh nam 1951), hien la thieu tuong Quan đoi nhan dan Viet Nam, pho giam đoc Vien Khoa hoc va Cong nghe Quan su. Sau khi lay ba Cuc (thang 10 nam 1946) Pham Van Đong vao cong tac trong Lien khu V. May nam sau, ba Cuc đuoc phep vao Nam song voi chong. Vao đen noi thi Pham Van Đong lai đuoc lenh ra Bac. Sau đo ba Cuc bi benh "nua quen nua nho" (theo loi cua Viet Phuong, nguoi tung lam thu ky cho Pham Van Đong trong 53 nam) keo dai cho đen tan bay gio. Pham Van Đong tung đua ba Cuc sang Trung Quoc, Lien Xo chua benh nhung van khong khoi. Pham Van Đong mat truoc ba Pham Thi Cuc. Ba Pham Thi Cuc mat luc 10 gio 45 phut sang ngay 15 thang 10 nam 2018, huong tho 96 tuoi.
Pham Son Duong co vo la Minh Chau va hai nguoi con: con trai Quoc Hoa, con gai Quoc Huong. Ten cua Quoc Hoa va Quoc Huong la do Pham Van Đong đat, y la "hoa, huong cua đat nuoc".


Đanh gia Voi be day hon 70 nam hoat đong trong su nghiep Cach mang cua Đang Cong san Viet Nam, trong đo nhieu nam giu cac cuong vi lanh đao chu chot, Pham Van Đong đuoc nhieu nha lanh đao cua Đang Cong san va hoc gia trong nuoc, nhung nguoi gan gui voi ong đanh gia la co nhieu đong gop quan trong tren nhieu linh vuc.
Thu tuong Vo Van Kiet nhan xet ve ong "tac phong gian di ma lich thiep", "loi song đam bac ma van hoa" "rat muc on hoa" "het muc binh di" va "Nam truoc, o bai viet trong cuon sach ky niem ve anh Sau Tho, toi co nhac toi biet danh "Sau Bua" the hien tinh quyet đoan cao va su thang than trong đau tranh noi bo cua anh Sau. Voi Anh To, toi thay duong nhu Anh la su bu tru cho anh Sau va mot so anh khac".


Đam phan o Geneve nam 1954 Ong Viet Phuong, nguyen thu ky cua Thu tuong Pham Van Đong, trong buoi hop bao gioi thieu sach cua cac nha ngoai giao, đa tiet lo rang khi đam phan hiep đinh Geneve (1954), do đoan Viet Nam khong co đien đai nen Bo truong Ngoai giao luc đo la Pham Van Đong đa mac mot sai lam khi nho Trung Quoc chuyen cac buc đien ve nuoc, do vay Trung Quoc biet het cac sach luoc cua Viet Nam va su dung chung đe ep Viet Nam ky hiep đinh theo loi ich cua Trung Quoc. Trong đam phan Pham Van Đong su dung phien dich Trung Quoc nen noi dung lien lac giua đoan đam phan va Trung uong, Trung Quoc đeu biet truoc va tim cach ngan chan. Pham Van Đong sau nay cung thua nhan la đoan Viet Nam khi đo qua tin đoan Trung Quoc. Tai hoi nghi ay, Pham Van Đong chi chu yeu tiep xuc voi đoan Lien Xo va đoan Trung Quoc, trong khi Anh la đong chu tich, quan điem lai khac voi Phap, nhung ong lai khong tranh thu, khong he tiep xuc voi phai đoan Anh.


Van kien gay tranh cai 1958 Chinh phu Trung Quoc ra Tuyen bo ve lanh hai 12 hai ly ngay 4 thang 9 nam 1958. Pham Van Đong sau đo đa viet mot Cong ham gui cho Thu tuong Trung Quoc Chu An Lai vao ngay 14 thang 9 nam 1958 va sau đo cho đang tren bao Nhan dan ngay 22 thang 9 nam 1958,  trong đo co đoan: 

Thu tuong Viet Nam Dan chu Cong hoa: Pham Van Đong gui thu truong Bo Ngoai giao Trung Quoc, ghi nhan va tan thanh ban tuyen bo ngay 4 thang 9 nam 1958 cua chinh phu Trung Quoc ve hai phan.
Theo quan điem cua Trung Quoc (tai lieu Bo Ngoai giao), cong ham cua Thu tuong nuoc Viet Nam Dan Chu Cong Hoa Pham Van Đong đuong nhien "cong nhan" chu quyen cua Trung Quoc đoi voi cac quan đao tren bien Đong vi truoc đo trong so bao ngay 6 thang 9 bao Nhan dan "đa đang chi tiet ve Tuyen bo Lanh hai cua chinh phu Trung Quoc trong đo đuong co so đe tinh lanh hai bao gom bo bien hai quan đao Tay Sa va Nam Sa tren bien Đong". Cac tai lieu cong bo cong khai cho cong chung Trung Quoc ban dich tieng Trung đeu khong dich đay đu noi dung cua van kien nay, thieu mot so noi dung trong đo co đoan "triet đe ton trong hai phan 12 hai ly cua Trung Quoc".
Theo Tuyen bo cua Bo Ngoai giao nuoc Cong hoa XHCN Viet Nam ve quan đao Hoang Sa va Truong Sa ngay 7 thang 8 nam 1979 thi: Su dien giai cua Trung quoc ve ban cong ham ngay 14 thang 9 nam 1958 cua Thu tuong nuoc Viet Nam Dan chu Cong Hoa nhu mot su cong nhan chu quyen cua phia Trung quoc tren cac quan đao la mot su xuyen tac trang tron khi tinh than va y nghia cua ban cong ham chi co y đinh cong nhan gioi han 12 hai ly cua lanh hai Trung quoc. (Tuc la khoang 22 km, ma khong cho biet đuong co so đe tinh chu quyen 12 hai ly co bao gom đuong bo bien hai quan đao đo hay khong). Van ban nay khong đe cap đen hai quan đao ma chi đe cap đen co so khoang cach tren bien ma Trung Quoc dung đe tinh hai phan. Viet Nam khang đinh lai chu quyen đoi voi 2 quan đao nay, nhac lai lap truong cua Viet Nam ve viec giai quyet su tranh chap ve 2 quan đao giua hai nuoc bang thuong luong hoa binh.


Vinh danh Hien nay o thu đo Ha Noi, ten Pham Van Đong đuoc đat cho đoan đuong noi tu nga tu Xuan Thuy – Pham Hung – Ho Tung Mau đen cau Thang Long mo đau cho tuyen đuong dan tu noi thanh Ha Noi toi san bay quoc te Noi Bai. Ngoai ra tai Viet Nam, ten ong con đuoc đat cho nhieu tuyen đuong lon o Đa Nang, Đong Hoi, Nha Trang, Hai Phong, Thanh pho Ho Chi Minh,... Tai Đa Nang co mot bai bien mang ten ong. Tai Quang Ngai co mot truong đai hoc mang ten ong, dua tren co so nang cap truong Cao đang Su pham Quang Ngai va Truong Cao đang cong đong Quang Ngai.


Chu thich Xem them Thu tuong Viet Nam


Lien ket ngoai Tieu su Pham Van Đong tren website Bo Ngoai giao Viet Nam.
Phong van Pham Van Đong, 1981
Pham Van Đong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Nhin lai Cong ham Pham Van Đong 1958 BBC