Than xuong (tieng Latinh: carbo animalis) la vat lieu xop, mau đen, dang hot đuoc san xuat bang cach đot xuong đong vat thanh than. Thanh phan cua no phu thuoc vao viec no đuoc san xuat tu loai xuong nao va bang cach nao; tuy nhien, ve thanh phan hoa hoc chu yeu no chua tricalci phosphat (hoac hydroxylapatit) 57-80%, calci cacbonat 6-10% va than hoat tinh 7-10%. No chu yeu đuoc su dung đe loc hay khu mau.


San xuat Than xuong chu yeu đuoc san xuat tu xuong bo; tuy nhien, đe ngan ngua lay lan benh Creutzfeldt–Jakob thi so va cot song khong đuoc su dung. Xuong đuoc đot nong trong cac thung kin o nhiet đo len toi 700 °C (1.292 °F); nguoi ta duy tri mot ham luong oxy thap trong qua trinh nay do no co anh huong toi chat luong cua san pham, cu the la kha nang hap phu cua no. Phan lon cac hop chat huu co trong xuong bi nhiet đay ra, va trong qua khu nguoi ta thu hoi phu pham nay voi ten goi dau xuong; phan khong bi đay ra con lai trong san pham duoi dang than hoat tinh. Xuong đot nong trong khong khi nhieu oxy tao ra tro xuong la vat lieu khac biet hoan toan ve thanh phan hoa hoc.
Than xuong đa su dung co the tai che bang cach rua voi nuoc nong đe loai bo tap chat, sau đo đot nong toi 500 °C (932 °F) trong lo thieu voi su kiem soat luong khong khi đau vao.


Su dung = Xu ly nuoc =
Tricalci phosphat trong than xuong co the dung đe loai bo cac ion fluoride va kim loai ra khoi nuoc, lam cho no tro thanh huu ich trong xu ly cac nguon cung cap nuoc uong.
Than xuong la chat khu fluoride trong nuoc lau đoi nhat đa biet va tung đuoc su dung rong khap tai My trong giai đoan tu thap nien 1940 toi thap nien 1960. Do no đuoc san xuat ngay tai đia phuong voi gia thanh kha re nen hien nay no van con đuoc su dung o mot so nuoc đang phat trien, nhu Tanzania.
Than xuong thuong co dien tich be mat thap hon than hoat tinh, nhung co kha nang hap phu cao đoi voi mot so kim loai nhat đinh, cu the la cac kim loai trong nhom 12 (đong, kem, cadmi). Cac ion a kim/kim loai co đoc tinh cao, nhu asen va chi cung co the bi than xuong loai bo.


= Tinh luyen đuong =

Trong qua khu, than xuong thuong đuoc su dung trong tinh luyen đuong trong vai tro cua chat khu mau va khu tro. Hien nay no đa đanh mat vai tro trong cong nghiep nay, cu the la tai My va chau Au, chu yeu vi ly do kinh te nhung mot phan la do cac e ngai cua nhung nguoi an kieng va an chay, cung nhu tu cac ly do ton giao. Than xuong co kha nang khu mau khong cao va vi the phai su dung voi so luong lon, tuy nhien no cung co kha nang loai bo nhieu tap chat vo co khac nhau; quan trong nhat la cac sunphat va cac ion cua magnesi va calci. Loai bo cac tap chat nay la co loi, do no lam giam muc đo can loai bo can sau đo trong qua trinh tinh luyen, khi dung dich đuong đuoc co đac. Cac thay the ngay nay cho than xuong la than hoat tinh va cac loai nhua trao đoi ion.


= Pham mau đen =

Than xuong cung đuoc dung lam pham mau trong san xuat mau ve, in an, cac loai muc ve va viet cung nhu cac ung dung my thuat khac do đo sau mau va sac thai tuyet hao cua no. Cac loai pham mau đen nga va đen xuong la bot/thuoc mau đuoc mot so hoa si su dung tu thoi tien su, nhu Rembrandt va Velazquez, Manet hay Picasso. Nhung bo quan ao mau đen va nhung chiec mu cao cua cac quy ong trong La Musique aux Tuileries cua Manet đuoc ve bang thuoc mau đen nga.
Pham mau đen nga truoc đay đuoc lam bang cach nghien nga đa đot thanh than trong dau. Ngay nay pham mau đen nga đuoc coi la đong nghia đe chi pham mau đen xuong. Nga that su khong con đuoc su dung nua do no đat tien va do nhung đong vat la nguon cung cap nga tu nhien hien nay đuoc kiem soat quoc te, do chung o the loai đong vat nguy cap.


= Su dung khac =
No cung tung đuoc su dung trong tinh che dau tho trong san xuat nhot dau (sap mem).
Trong the ky 18 va 19, than xuong tron cung mo đong vat hay sap (hoac ca hai) tung đuoc cac binh si su dung đe ngam tam cac thiet bi quan su bang da thuoc, vua đe lam tang tuoi tho cua chung vua la mot trong nhung cach đon gian nhat đe co mau đen cho cac đo dung bang da.


Trong van hoa đai chung San xuat than xuong đuoc đe cap trong loat phim truyen hinh Dirty Jobs (Nhung cong viec ban thiu) cua Discovery Channel, trong tap 24 mua 4 voi ten goi "Bone Black", đuoc trinh chieu lan đau ngay 09 thang 02 nam 2010.
Than xuong nguoi, đuoc noi toi nhu la "bone charcoal" (than cui xuong) đuoc đe cap trong tieu thuyet The Crying of Lot 49 cua Thomas Pynchon. Trong tieu thuyet nay, xuong cua cac binh si My tu tran trong The chien II va đuoc chon cat trong mot cai ho o Italia, va than tu xuong nay đuoc su dung trong đau loc thuoc la.


Xem them Bo tat
Muoi than
Than hoat tinh
Tro xuong


Tham khao Lien ket ngoai Bone black (Charcoal) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
 "Blacks" . Encyclopedia Americana. 1920.
Ivory black, ColourLex
Bone black, ColourLex