Cuoc trung cau dan y đoc lap Quebec nam 1995 la cuoc trung cau dan y thu nhi tai tinh bang Quebec o Canada hoi cu tri co muon ly khai ra khoi Canada va thanh lap mot quoc gia đoc lap khong. Cac cu tri đuoc hoi:

Cuoc trung cau dan y nam 1995 co điem khac biet voi cuoc trung cau dan y nam 1980 o cho la nam 1980 đe xuat "đoc lap-lien ket" đoi voi chinh phu Canada trong khi nam 1995 đe xuat "đoc lap" voi hop tac "tuy chon" voi Canada.
Bau cu dien ra vao ngay 30 thang 10 nam 1995, va đe xuat ly khai Quebec đa khong đuoc thong qua, voi 50,58% cu tri bau chong va 49,42% cu tri bau thuan.


Boi canh Hai nam sau cuoc trung cau dan y nam 1980 ve nen đoc lap cua Quebec, Hien phap Canada tro thanh co hieu luc tai Canada. Theo luat, chinh phu lien bang co the đon phuong sua đoi hien phap, nhung Toa an Toi cao đa phan quyet rang Thu tuong Pierre Trudeau can phai hoi y kien cua cac tinh bang va nhan su đong y.
Cac thu hien tinh bang đoan ket chong lai cac sua đoi hien phap cho đen khi mot thoa thuan đuoc chin trong muoi thu hien đong y; tuy nhien Rene Levesque, thu hien cua Quebec, đa khong đuoc cac tinh bang khac hoi y. Vi the, ong tu choi khong ky ket thoa uoc ve Đao luat Hien phap nam 1982. Mac du ong đa tu choi, cac tu chinh vao hien phap van đuoc phe chuan va van co hieu luc trong Quebec.
Levesque cho rang cach thoa thuan "kieu Canada" cua cac thu hien kia la "bo mac Quebec trong luc co nguy." Ong tien đoan rang viec nay se gay ra hau qua rat xau cho Canada.
Sau Đao luat Hien phap nam 1982, đa co nhieu co gang them sua đoi đe đuoc Quebec ung ho. Nhung co gang nay đuoc goi la Hiep đinh Ho Meech nam 1987, va Hiep đinh Charlottetown nam 1992. Ca hai co gang nay đeu that bai, va đa khich đong cho phong trao đoc lap Quebec.
Nam 1990, Lucien Bouchard, mot bo truong trong chinh phu cua Thu tuong Brian Mulroney, đa lanh đao mot lien minh gom cac thanh vien nghi vien tu Đang Tu do va Bao thu Cap tien đai dien cho Quebec va thanh lap mot đang lien bang moi đe co xuy đoc lap cho Quebec, voi ten goi la Bloc Quebecois (Khoi Quebec).
Trong cuoc bau cu lien bang nam 1993, Khoi Quebec gianh đuoc 54 ghe, tro thanh đang lon thu nhi trong Ha Nghi vien Canada, va đuoc đia vi đang đoi lap.
Tai Quebec, trong cuoc bau cu tinh bang nam 1994, đang ly khai Parti Quebecois gianh lai quyen luc duoi su lanh đao cua Jacques Parizeau. Ong hua hen voi cu tri se to chuc mot cuoc trung cau dan y trong nhiem ky thu hien cua minh.


Cau hoi trong trung cau dan y Ngay 7 thang 9 nam 1995, sau khi đuoc bau lam thu hien, Jacques Parizeau đa trinh bay voi nhan dan Quebec cau hoi se đuoc đua ra cho cu tri vao ngay 30 thang 10 nam đo.
Trong tieng Phap, cau hoi la:

Trong tieng Anh, cau hoi la:

Trong cac cong đong tho dan co su dung ngon ngu tho dan, cac la phieu su dung ba ngon ngu.
Toan van cua cai goi la "Thoa thuan Ba ben ve Đoc lap", hay "thoa thuan đuoc ky ket vao ngay 12 thang 6 nam 1995" trong cau hoi đuoc gui đen moi nha Quebec vai tuan truoc cuoc bau cu. No đuoc ky ket boi Jacques Parizeau, Lucien Bouchard, va Mario Dumont, lanh đao cua nhom Action democratique du Quebec ("Hanh đong Dan chu cho Quebec").
Mot cuoc tham do y kien đuoc tien hanh vai tuan truoc cuoc bau cu cho thay 28% nguoi chua chon lua tin rang phieu thuan co nghia rang Quebec se thuong luong cho mot giai phap tot hon, nhung van trong khuon kho lien bang, nghia rang ho van tiep tuc su dung ho chieu Canada va bau nghi si trong Ha Nghi vien. Mot so nguoi chong ly khai cho rang cau hoi con khong ro rang ve cac van đe nay va uy ban van đong "Chong" đa co gang thuyet phuc cu tri rang neu phe "Thuan" thang se co nghia Quebec se tro thanh hoan toan đoc lap, va khong chac chan se co mot thoa hiep hop tac voi Canada.


Nhung thanh phan tham gia = Phia ung ho lien bang =
Van đong cho phia "Chong" la nhung nguoi ung ho cho Quebec o lai trong Canada, va the che lien bang cua quoc gia nay. Nhung nguoi nay đuoc goi la "federalists".
Nhung nhan vat ung ho lien bang quan trong gom co:

Thu tuong Jean Chretien.
Daniel Johnson, lanh đao Đang Tu do Quebec.
Jean Charest, Lanh đao Đang Bao thu Cap tien lien bang.
Lucienne Robillard, Bo truong Lien bang Trach nhiem ve Trung cau Dan y.
Brian Tobin, Bo truong Lien bang ve Ngu nghiep va Bien


= Phia ung ho đoc lap =
Van đong cho phia "Thuan" la nhung nguoi co xuy Quebec ly khai ra khoi Canada va/hoac thuong luong cho mot hop tac kinh te va chinh tri gioi han voi nuoc nay. Nhung nguoi nay đuoc goi la "sovereigntists".
Nhung nhan vat ung ho đoc lap quan trong gom co:

Thu hien Quebec Jacques Parizeau.
Lucien Bouchard, lanh đao đang Bloc Quebecois lien bang.
Mario Dumont, lanh đao đang ADQ.


Van đong Nhung cuoc tham do y kien ban đau cho thay 67% nguoi Quebec se bau "Chong". Jean Chretien đung ben le trong cac cuoc tranh luan va đe Daniel Johnson lam nhan vat đai dien cho chinh quyen lien bang. Nhung sai lam cua phe lien bang vao luc đau nhu khi Paul Martin noi Quebec se mat mot trieu viec lam neu ly khai, va khi mot nguoi phat bieu rang phe lien bang chang nhung se đanh bai, ma con "đe nat" phia đoc lap, đa thuc đay va đong vien phong trao đoc lap.
Nhan thay phia "Thuan" đang khong tien đen đau, Lucien Bouchard von đuoc nhieu nguoi ung ho đa đong mot vai tro lon hon trong nhom đoc lap, va đa đuoc Parizeau lam "nha đam phan chinh" trong cac cuoc thuong luong ve "hop tac" sau khi phe "Thuan" thang. Thang 12 nam 1994, Lucien Bouchard xem chet vi benh necrotizing fasciitis (vi khuan an thit nguoi) va bac si đa cua cut chan trai cua ong. Su binh phuc cua ong va su hien dien cua ong sau nay voi cai nang đa lam nhieu nguoi cam thong voi ong. Mot so nha quan sat cho rang no đa co tac đong tich cu cho phia đoc lap, vi viec ong van van đong cho đoc lap ngay sau khi sap chet đa đem lai nhieu cam tinh tu nguoi dan.
Duoi su lanh đao cua Bouchard, cac con so tiep tuc thay đoi va cac tham do y kien dan dan cho thay so đong nguoi Quebec se bau "Thuan". Ngay ca nhung vap nga cua Bouchard cung khong co hieu luc gi. Ba tuan truoc cuoc bau cu, ong đa noi rang nguoi Quebec la "chung toc da trang" co ti le sinh san thap nhat.
Vai ngay truoc cuoc bau cu, nguoi ta tin rang phia đoc lap se thang. Cac cuoc tham do y kien đuoc thuc hien hai tuan truoc ngay bau cu cho thay phe "Thuan" đang dan đau phe "Chong" voi hon 5%. Mot cuoc mit tinh cho phe lien bang voi khoang mot van nguoi tham gia đa dien ra tai Phong thinh Verdun vao ngay 24 thang 10, trong đo Jean Chretien đa hua hen mot so cai cach ban hien phap đe đua them quyen luc cho Quebec. Toi hom sau, Thu tuong Jean Chretien đa đoc dien van tren truyen hinh bang tieng Anh va tieng Phap, trong khi Lucien Bouchard đoc loi phan hoi. Sau hai su kien nay, mot so cuoc tham do cho thay phe "Chong" đang dan đau phe "Thuan", nhung van trong gioi han đo sai (tu 0% đen 2%).
Mot cuoc mit tinh lon đuoc to chuc vao Thu 6, ngay 27 thang 10 (3 ngay truoc ngay bau cu) tai trung tam thanh pho Montreal, goi la "Unity Rally", khoang 100.000 nguoi Canada tu ngoai Quebec đa đen đay đe ca tung mot nuoc Canada đoan ket, va keu goi nguoi Quebec bau chon "Chong" trong cuoc trung cau dan y. Thu tuong Jean Chretien, lanh đao Đang Bao thu Cap tien Jean Charest va lanh đao Đang Tu do Quebec đa phat bieu voi đam đong trong su kien nay. Bo truong Ngu nghiep va Bien Brian Tobin đong mot vai tro quan trong trong viec to chuc va van đong cho su kien nay. Nhieu chinh khac Canada tu ben ngoai Quebec, truoc kia đuoc yeu cau khong tham gia trong uy ban "Chong", cung đa tham du vao su kien nay, trong đo co Thu hien Ontario Mike Harris, Thu hien New Brunswick Frank McKenna, Thu hien Nova Scotia John Savage, va Thu hien Prince Edward Island Catherine Callbeck. Cuoc mit tinh đa gay nhieu tranh cai vi mot so nha tai tro, theo quan điem cua Giam đoc Bau cu tai Quebec, đa ung ho bat hop phap vao phe "Chong", vi du trong viec cho nguoi tham gia đen Montreal lay gia re hay mien phi. Du sao, nhung luat le nay cua Quebec cung khong ap dung đuoc cho nhung nha tai tro vi đia điem cua ho o ngoai Quebec.


Chuan bi trong truong hop phe "Thuan" chien thang = Phia ung ho đoc lap =
Trong truong hop phe "Thuan" thang, Parizeau noi rang ong se tro lai Quoc hoi Quebec trong vong hai ngay sau khi co ket qua va van đong cho Du luat Đoc lap, đa đuoc đe xuat vao luc đo.
Trong mot dien van ong đa chuan bi san trong truong hop phe "Thuan" thang, ong noi rang mot nuoc Quebec đoc lap đau tien phai "gio tay đen quoc gia lang gieng la Canada" đe hop tac. Parizeau noi rang ong se chuan bi thuong luong voi chinh phu lien bang sau phieu "Thuan". Neu khong thuong luong đuoc, ong se tuyen bo mot nuoc Quebec đoc lap.
Vao ngay 27 thang 10, van phong cua lanh đao Bloc Quebecois Lucien Bouchard đa đua ra mot thong cao bao chi đen tat ca cac can cu quan su tai Quebec, keu goi tao ra mot quan đoi Quebec va tao dung cac nhan vien phong thu trong truong hop Quebec tuyen bo đoc lap. Bouchard tuyen bo rang Quebec se tiep quan cac phi co khong quan Canada đang nam tai tinh bang nay.


= Phia ung ho lien bang =
Phia chinh phu lien bang khong co ke hoach gi trong truong hop phe "Thuan" thang. Mot so thanh vien trong noi cac lien bang đa hop mat đe ban mot so truong hop co the xay ra, ke ca viec đua van đe đoc lap cua Quebec len Toa an Toi cao. Mot so vien chuc cap cao cung hop mat đe thao luan ve tac đong cua cuoc ly khai đen cac van đe nhu bien gioi, no chinh phu, va Jean Chretien co con lam thu tuong Canada đuoc khong, vi ong đuoc bau tu mot khu bau cu o Quebec.
Khi đuoc hoi ve co hoi Canada thuong luong mot thoa thuan hop tac kinh te voi mot nuoc Quebec đoc lap, Nha phe binh Viec Lien chinh phu (Intergovernmental Affairs Critic) tu Đang Cai cach luc đo va sau nay la Thu tuong Stephen Harper đa noi voi cac phong vien "Khong ai o ngoai Quebec ung ho may thu nay ca" va "Nguoi Quebec nen biet đieu nay cang som cang tot".
Bo truong Quoc phong David Collenette đa chuan bi tang cuong an ninh tai mot so co quan lien bang. Ong cung đa ra lenh đua may bay CF-18 ra khoi Quebec đe tranh bi dung lam con co thuong luong.


= Cac nhom tho dan =

Đe chuan bi cho truong hop phia "Thuan" chien thang, nhung dan toc tho dan tai Quebec đa len tieng khang đinh quyen tu quyet cua ho. Cac toc truong tho dan khang đinh rang viec ho bi bat buoc tham gia vao mot quoc gia Quebec đoc lap se vi pham luat quoc te. Trong tuan cuoi cung cua cuoc van đong, ho đoi hoi đuoc tham gia toan bo trong cac cuoc thuong luong hien phap do cuoc trung cau dan y.
Đai hoi đong Cree tai mien Bac Quebec đac biet chong đoi y tuong bi gop vao mot quoc gia Quebec đoc lap. Toc truong Matthew Coon Come đa phat hanh mot bai viet phap luat voi ten goi "Bat cong chu quyen" (Sovereign Injustice) khang đinh quyen tu quyet cua nguoi Cree đe giu lanh tho cua ho trong Canada.
Ngay 24 thang 10 nam 1995, ho đa to chuc mot cuoc trung cau dan y rieng, đat cau hoi "Quy vi co đong y, voi cuong vi la mot dan toc, đe Chinh quyen Quebec chia lanh tho nguoi Cree o James Bay va lanh tho truyen thong cua nguoi Cree ra khoi Canada trong truong hop cuoc trung cau dan y Quebec co ket qua la "Thuan"?' 96,3% cua 77% nguoi Cree bo phieu muon o lai Canada. Nguoi Inuit o Nunavik cung to chuc mot cuoc trung cau dan y tuong tu voi cau hoi "Quy vi co đong y rang Quebec nen tro thanh đoc lap?", voi 96% nguoi bau Chong. Cac cong đong nguoi tho dan la mot phan quan trong trong cac cuoc tranh luan ve viec chia Quebec.


Ket qua Cu tri đa bac bo đe nghi đoc lap, nhung voi ti le thap hon nam 1980, voi 50,58% cu tri bau "Chong" va 49,42% cu tri bau "Thuan". Mot con so ky luc la 94% trong 5.087.009 cu tri ghi danh đa bo phieu trong cuoc trung cau dan y. Nhung nguoi noi tieng Phap muon đoc lap voi ty le khoang 60%, nhung vung Montreal đong dan đa bau "Chong". Phe "Chong" cung nhan ung ho trong khu vuc vien Bac, khu Outaouais, va cac thi xa phia đong (Cantons de l'Est). Tai 81 trong 125 khu bau cu cua Quebec, phe "Thuan" đa thang, nhung đay la nhung khu bau cu thua dan hon, trong khi phe "Chong" chien thang o cac khu bau cu o thanh thi.
Trong mot loi phat bieu gay tranh cai trong mot phong đong nguoi ung ho phe "Thuan", truc tiep tren truyen hinh, Jacques Parizeau đa đo loi ket qua vao "tien bac va la phieu cua dan toc thieu so".


Tranh cai = Cac la phieu bi loai bo =
Sau khi đem het phieu, co 86.000 la phieu bi loai bo vi bi cho la "phieu hong" vi khong đuoc đong dau đung. Tai cac khu vuc bau cu Chomedey, Marguerite-Bourgeois va Laurier-Dorion đa noi len cuoc tranh cai rang nhieu la phieu đa bi loai bo bang nhung ly do khong hop ly, hau het la vi co nhung tieu chuan gay gat nhung dau vet cu tri co the su dung đe đanh dau lua chon cua minh. Trong cac khu vuc nay phieu "Chong" thang the, va ti le so phieu bi loai la 12%, 5,5%, va 3,6%. Tai khu bau cu Chomedey, trung binh 1/9 la phieu đa bi loai.
Thomas Mulcair, dan bieu Quoc hoi Quebec cho khu vuc Chomedey, đa noi voi cac phong vien sau cuoc bau cu rang "co mot am muu dan san đe an cap phieu" trong khu vuc cua ong.
Tang dau vao lua trong tranh cai nay, mot cuoc nghien cuu đuoc cong bo vai thang sau cuoc bau cu cua nha xa hoi hoc Đai hoc McGill Maurice Pinard, nha khoa hoc thong ke Janusz Kaczorowski va luat su Andrew Orkin, đa đua ket luan rang nhung khu bau cu co ti le phieu "Chong" cao hon co ti le phieu bi loai cao hon.
Vai thang sau cuoc trung cau dan y, nguoi đieu hanh bau cu tai Quebec (DGEQ), Pierre F. Cote, đa bat đau mot cuoc đieu tra ve nhung cao buoc nay. Duoi su giam sat cua Alan B. Gold, tham phan truong cua Toa an Thuong tham Quebec, tat ca cac la phieu tu ba khu bau cu nay cung voi mot so phieu mau tu 34 khu bau cu khac đuoc xem xet. Ban bao cao cua DGEQ đa ket luan rang mot so phieu đa bi loai bo voi ly do khong chinh đang. Phan đong cac so phieu bi loai bo la phieu "Chong", cung ti le voi so phieu đuoc chap nhan trong cac khu vuc nay. Ban bao cao ket luan rang cac su viec nay la rieng le. Hai nguoi co nhiem vu kiem phieu đa bi DGEQ cao buoc la vi pham luat bau cu, nhung trong nam 1996 đa đuoc trang an.


= Gioi han chi tieu =
Theo Đao luat Trung cau Dan y Quebec (đuoc nghi vien Quebec thong qua truoc cuoc trung cau dan y nam 1980), tat ca cac chi tieu trong cuoc van đong phai đuoc cac uy ban "Thuan" va "Chong" cho phep va bao cao. Moi uy ban đuoc ngan sach cho phep la 5 trieu CAD. Bat cu cac ca nhan hay to chuc nao khong phai la uy ban chinh thuc co chi tieu cho van đong sau khi cuoc van đong bat đau se pham luat. Vi pham luat nay se co the bi phat đen 30.000 CAD hay bi giam cam. Violation of this law could have resulted in fines of up to $30,000 or imprisonment. Sau mot phan quyet cua Toa an Toi cao Canada ngay 17 thang 10 nam 1997 (xem Libman vs. Quebec-Attorney General), mot so phan cua luat trung cau dan y cua Quebec đa bi phan la vi hien vi đuoc xem la qua khat khe.


 Hoi đong Thong nhat Canada va Option Canada  Mot to chuc van đong tu Montreal ma it nguoi biet đen voi ten la Option Canada (Lua chon Canada) đuoc thanh lap vao ngay 7 thang 9 nam 1995, tam tuan truoc cuoc bau cu. Muc đich cua to chuc la co xuy ung ho cho lien bang o Quebec. Option Canada đuoc tao ra boi Hoi đong Thong nhat Canada, mot to chuc voi muc đich "lam Canada vung manh". Nguoi đung đau hoi đong la Jocelyn Beaudoin, sau nay đuoc chinh phu tinh bang Quebec cua Jean Charest bo nhiem lam nguoi đai dien cho Quebec o Toronto. Alfred Pilon, cuu chanh van phong cua Charest, va Claude Dauphin, mot phu ta cua Paul Martin, luc đo la bo truong tai chinh lien bang, la nhung thanh vien then chot trong Option Canada.
Option Canada nhan 1,6 trieu CAD tu Bo Di san Canada nam 1994, 3,35 trieu CAD nam 1995 va 1,1 trieu CAD nam 1996. Thang 3 nam 1997, to The Montreal Gazette đua tin rang to chuc nay con nhan tien tu mot so nguon chua thong bao khac.
Mot Uy ban Đang ky Cu tri Ngoai Quebec cung đuoc tao ra đe giup cac cong dan đa roi Quebec trong vong 2 nam truoc cuoc bau cu nam 1995 đang ky trong danh sach cu tri. Tu nam 1989, mot đieu khoan trong luat bau cu Quebec cho phep cac cuu cu dan cua Quebec ra dau y đinh tro ve Quebec va bau cu bang thu. Uy ban nay, hoat đong trong cuoc van đong trung cau dan y, đa đua nhieu truyen đon, trong đo co giay đang ky cu tri. Truyen đon cung đua ra mot so goi mien phi, cung la so cua Hoi đong Thong nhat Canada.
Sau cuoc trung cau dan y, nguoi đieu hanh bau cu tai Quebec la ong Pierre F. Cote, đa đua ra 20 cao buoc ve chi tieu trai phep boi Option Canada va mot so to chuc khac cho phe "Chong", nhung đa bi bac bo sau khi Toa an Toi cao Canada đa phan quet rang mot so đieu khoan cua luat trung cau dan y qua khat khe trong viec chi tieu boi cac to chuc thu ba.


 Unity Rally  Mot cuoc mit tinh lon đe tan duong mot nuoc Canada thong nhat đuoc to chuc 3 ngay truoc cuoc bau cu. Ngay 27 thang 10 nam 1995, khoang 100.000 nguoi Canada tu tat ca cac tinh bang Canada đa đen Quang truong Canada cho su kien đuoc goi la "Unity Rally" ("Mit tinh Thong nhat"). So nguoi uoc tinh tham gia đa bi tranh cai ngay tu ngay xay ra va trong nhieu nam sau đo. (So nguoi tham gia đuoc uoc tinh khong thong nhat trong bao chi. Đai truyen thanh tieng Anh CJAD tai Montreal đa cho rang đam đong len đen 150.000 nguoi trong khi CKAC, mot đai truyen thanh tieng Phap, cho rang đam đong chi co 30.000 nguoi.)
Aurele Gervais, nguoi đieu hanh thong tin cho Đang Tu do Canada, cung nhu hoi hoc sinh tai Đai hoc Algonquin tai Ottawa, sau cuoc bau cu đa bi cao buoc muon xe buyt sai luat đe đem nguoi ung ho đen Montreal cho cuoc mit tinh nay, mot phan cua cao buoc lon hon tu cac nguoi ung ho đoc lap cho Quebec, cho rang nhieu phan chi tieu trong mit tinh nay la pham phap vi no chua đuoc phia "Chong" cho phep hay bao cao trong ban bao cao chi tieu. Bo truong Moi truong Sergio Marchi noi voi cac phong vien "Ong Gervais, thay mat cho Đang Tu do Canada, nen mat [cac cao buoc chong ong] nhu mot huy hieu vinh du," va "Toi nghi rang no la nhung đieu ba hoa va ho nen ngung tinh tung đong tung cac niem ai quoc cua nguoi Canada." Hai nam sau, Toa an Thuong tham Quebec đa bac bo cac cao buoc, noi rang cac đieu vi pham xay ra ngoai Quebec, va khong pham luat gi duoi Đao luat Bau cu Quebec.
Robin Philpot, đong tac gia cua cuon "Les secrets d'Option Canada" (Nhung bi mat cua Option Canada), cho rang cuu bo truong lien bang Brian Tobin, nguoi to chuc chinh cho buoi mit tinh nay, đa cho ong biet nhieu tap đoan Canada đa tai tro buoc đi nay. Hai ngay truoc cuoc mit tinh, Canadian Airlines đa tuyen bo "Gia thong nhat: đuoc giam đen 90% cho nhung nguoi muon mua ve đen bat cu noi nao trong Canada." Nguoi đieu hanh bau cu Quebec la Pierre F. Cote đa canh cao sau cong ty van chuyen Canada, ke ca Air Canada, Canadian Airlines va Via Rail, rang ho co the se bi phat đen a 10.000 CAD neu ho chi tieu tien trai luat đe van chuyen nguoi đen Montreal.


 Bao cao Grenier  Nguoi đieu hanh bau cu tai Quebec đa yeu cau vi tham phan đa ve huu Bernard Grenier đieu tra Option Canada va cac cao buoc chi tieu bat hop phap cua phia "Chong" trong nam 2006.
Grenier đa xac đinh rang 539.000 CAD đa đuoc phe "Chong" chi tieu trai luat trong cuoc trung cau dan y, tuy nhien ong khong đua ket luan gi cu the ve cuoc mit tinh "Unity Rally". Grenier noi rang khong co bang chung rang cuoc mit tinh la mot phan cua am muu pha hoai phong trao đoc lap.
Grenier noi rang khong ai bi cao buoc toi danh gi. Thu hien Jean Charest, luc đo la pho chu tich cua uy ban "Chong", đuoc Grenier cho rang đa khong lam gi sai trai. Cac nha phan tich chinh tri đa suy đoan rang tin nhiem cua Charest se bi thiet hai neu Grenier cho rang ong co dinh liu vao vu nay.
Ban bao cao cua Grenier cung noi rang mot so nhan chung muon khai bao ve chi tieu bat hop phap tu phe "Thuan", cu the la ve mot nhom đuoc thanh lap vao mua xuan nam 1995 ten la "Conseil de la souverainete du Quebec" (Hoi đong Đoc lap Quebec). Grenier ket luan rang nhiem vu cua ong khong phai la đieu tra ve cac chi tieu cua to chuc đo.
Mac du ban bao cao cua Grenier đa tim thay so chi tieu qua han boi phe "Chong" la nho hon so tien 5 trieu CAD ma Normand Lester va Robin Philpot, đong tac gia cua quyen "The Secrets of Option Canada" (Bi mat cua Option Canada), đa cao buoc, Lester đa dung nhung kham pha cua Grenier đe keu goi mot cuoc đieu tra lien bang ve van đe nay, đac biet la ve quy cho cuoc "Unity Rally". To The Montreal Gazette, trong mot bai bao xuat ban ngay 30 thang 5 nam 2007, đa cho rang phia chinh phu Quebec cung đa chi tieu bat hop phap, co the la cao hon so tien ma Option Canada đa chi tieu, đe ung hoi phe "Thuan" qua mot so bo chinh phu, mot so cuoc nghien cuu, va mot vai cach khac.
Grenier khuyen khich nguoi Quebec hay bo qua chuyen nay, cho rang "Toi nghi bay gio la luc đe tien toi, đi ve phia truoc."
Sau khi ban bao cao cua Grenier đuoc cong bo, Đang Bloc Quebecois đa keu goi mot cuoc đieu tra lien bang ve vu nay. Thu tuong Stephen Harper đa gat bo van đe nay.


= Quoc tich va đinh cu Canada =
Cac tham phan Toa an Quoc tich tu nhieu noi o Canada đa đuoc đua đen tinh bang đe bao đam so luong nguoi nhap cu đang o Quebec hoi đu đieu kien đuoc nhap tich cang nhieu cang tot, va do đo co the bau cu đuoc. Muc tieu la xu ly tu khoang 10.000 đen 20.000 đon xin nhap tich cho cac cu dan Quebec truoc giua thang 10. Đong thoi, chinh phu lien bang cung giam nua thoi gian xu ly bang quoc tich cho nhung nguoi đa bi mat quoc tich.
Khi đuoc mot thanh vien nghi vien cua Bloc Quebecois cho rang nhung đon xin nhap tich cua nhung nguoi nhap cu đuoc đi loi tat vi ho la nhung nguoi co co hoi bau "Chong" nhieu nhat, Bo truong Quoc tich va Nhap cu Sergio Marchi cho rang toc đo xu ly tai Quebec truoc cuoc bau khong khac gi toc đo xu ly o cac tinh bang khac nhu Manitoba, New Brunswick va Ontario. Ong cung cho rang Bloc Quebecois truoc kia đa chi trich chinh phu lien bang vi tien trien cham chap trong viec xu ly cac đon nhap tich đo, con bay gio lai cho rang la qua nhanh.
Theo thong ke cua Bo Quoc tich va Nhap cu Canada, co 43.855 nguoi Quebec nhap tich trong nam 1995. Khoang 25% nhung nguoi nay (11.429) nhap tich vao thang 10. Du lieu cung cho thay tu nam 1993 đen 1995, so nguoi nhan bang tang len 87%. Trong nam 1996 thi so luong nay đa giam xuong 39%.


= Danh sach cu tri =
Nam 1998, cac nha hoat đong PQ tu vung Montreal đa đua mot danh sach co 100.000 đen truoc DGEQ. Theo ho, 100.000 cu tri nay co ten trong danh sach cu tri nam 1995 nhung khong đang ky voi Regie de l'Assurance-Maladie du Quebec (RAMQ), co quan bao hiem y te cong cong. Sau khi đuoc kiem chung, DQED đa ket luan rang 56.000 trong 100.000 ten khong co quyen bau cu va nen đuoc loai ra khoi danh sach trong tuong lai.
Cung nam, cac nha hoat đong PQ tu khu vuc Eastern Townships cung trinh len DGEQ mot truong hop gian lan trong cuoc trung cau dan y. Ket qua cua cuoc đieu tra la 32 sinh vien quoc te đang hoc tap tai Đai hoc Bishop o Lennoxville đa bi phat sau khi bi ket an la bau cu bat hop phap trong nam 1995.
Chinh phu Quebec đa thay đoi Đao luat Bau cu đoi hoi cu tri phai đua chung tu la ho chieu Canada, bang lai xe Quebec, hay the RAMQ tai tram bau cu đe nhan dang trong cac cuoc bau cu trong tuong lai.


Hau qua = Lanh đao PQ =
Ngay sau cuoc trung cau dan y, Jacques Parizeau đa tu chuc lanh đao the Parti Quebecois, mot phan do cau noi gay tranh cai cua ong đo loi thua cuoc vao "tien cua va la phieu nguoi sac toc". Lucien Bouchard la ung cu vien duy nhat ra thay the ong. Bouchard tro thanh thu hien van ngay 29 thang 1 nam 1996. Trong vai nam sau đo, su ung ho cho đoc lap đa giam xuong. Mac du tai thang cu vao nam 1998, PQ đa khong to chuc mot cuoc trung cau dan y nua, ma cho đoi cho "tinh trang thang the". Trong cuoc bau cu tinh bang nam 2003, PQ đa thua Đang Tu do Quebec duoi su lanh đao cua Jean Charest.


= Đao luat Ro rang =
Truoc cuoc trung cau dan y, nhung nguoi ung ho lien bang đa hua hen cai cach he thong lien bang đe đap ung cac moi lo au cua Quebec. Sau cuoc trung cau dan y, chi mot so cai cach co gioi han đuoc thuc hien, nhu đao luat lien bang đoi hoi mot so khu vuc (ke ca Quebec) chap thuan truoc khi sua đoi hien phap. Chinh phu lien bang cung theo đuoi cai ma Chretien goi la "Phuong an B", đe co gang thuyet phuc cu tri ve nhung kho khan ve kinh te va luat phap neu Quebec tuyen bo đoc lap. Su viec nay đa dan đen Đao luat Ro rang (Clarity Act) đuoc chinh phu lien bang thong qua nam 2000, đoi hoi cac cuoc trung cau dan y trong tuong lai phai co mot "cau hoi ro rang" va phai đuoc mot "đa so ro rang" ung ho đe đuoc chinh phu lien bang cong nhan. Tuy nhien, cac cum tu "cau hoi ro rang" va "đa so ro rang" khong đuoc đinh nghia, dan đen su chi trich tu mot so nguoi.


= Quang cao =
Sau chien thang hep nay, chinh phu Chretien đa tien hanh mot chien dich quang cao nham gay ung ho cho Canada. Muc đich la tai tro cac su kien san ban, cau ca, va giai tri khac, va trong nhung viec nhu the se tang su ung ho cho Canada trong Quebec. Trong khi nhieu su kien đuoc tai tro la chinh đang, mot khoan tien lon đa bi quan ly thieu sot. Nguoi kiem tra so sach Canada Sheila Fraser đa đua ra mot ban bao cao vao thang 11 nam 2003, phac thao cac van đe. Viec nay đa dan đen su đieu tra cua Uy ban Gomery cua cai goi la Vu be boi Tai tro. Lanh đao Bloc Quebecois Gilles Duceppe cho rang Canada đang "mua chuoc" lien bang va dung ly do đo đe đem tien vao tui nhung nguoi than thien voi Đang Tu do. Vu be boi nay đuoc truyen thong Quebec quan tam rat nhieu, dan đen su ung ho cho phong trao đoc lap.


Thong tin them Phim tai lieu CBC Breaking Point (2005)
Robin Philpot (2005). Le Referendum vole. Montreal: Les editions des intouchables. ISBN 2-89549-189-5.
Paul Jay documentary Neverendum Referendum


Xem them Phong trao đoc lap Quebec
Chinh tri Quebec
Lich su Quebec


Tham khao Lien ket ngoai Le Directeur General des Elections du Quebec Luu tru ngay 4 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine
CBC documentary Breaking Point Official Website
CRIC "Quick Guide" to the 1995 Quebec Referendum
The Evolution of Support for Sovereignty – Myths and Realities Luu tru ngay 30 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine PDF
Polls on Referendum voting intentions
Laws and Regulations on Elections and Referendums in Quebec Luu tru ngay 30 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Annual Reports of the Directeur general de elections du Quebec (1997–2004) Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine (bang tieng Phap)
CBC Digital Archives – Separation Anxiety: The 1995 Quebec Referendum