Lich su Viet Nam neu tinh tu luc co mat con nguoi sinh song thi đa co hang van nam truoc Cong Nguyen, con tinh tu khi co cau nha nuoc đuoc hinh thanh thi vao khoang tu nam 700 nam truoc cong nguyen.
Cac nha khao co đa tim thay cac di tich chung minh loai nguoi đa tung song tai Viet Nam tu thoi đai đo đa cu thuoc nen van hoa Trang An, Nguom, Son Vi va Soi Nhu. Vao thoi ky đo đa moi, nen van hoa Hoa Binh – Bac Son tai vung nay đa phat trien ve chan nuoi va nong nghiep, đac biet la ky thuat trong lua nuoc. Nhung nguoi Viet tien su tren vung chau tho song Hong – Van minh song Hong va song Ma nay đa khai hoa đat đe trong trot, tao ra mot he thong đe đieu đe che ngu nuoc lut cua cac song, đao kenh đe phuc vu cho viec trong lua va đa tao nen nen van minh lua nuoc va van hoa lang xa.
Truyen thuyet ke rang tu nam 2879 TCN, nha nuoc Xich Quy cua nguoi Viet đa hinh thanh, cung thoi voi truyen thuyet ve Tam Hoang Ngu Đe tai Trung Quoc. Tuy nhien, đay chi la truyen thuyet dan gian, cac nghien cuu khao co hien chua tim đuoc bang chung nao cho thay nha nuoc nay tung ton tai.
Đen thoi ky đo sat, vao khoang the ky 8 TCN đa xuat hien nha nuoc đau tien cua nguoi Viet đuoc khao co hoc xac nhan tren mien Bac Viet Nam ngay nay. Theo su sach, đo la Nha nuoc Van Lang cua cac vua Hung. Thoi ky Vua Hung đuoc nhieu nguoi ghi nhan la quoc gia co to chuc đau tien cua nguoi Viet, bat đau voi truyen thuyet Con Rong chau Tien ma nguoi Viet Nam tu hao truyen mieng tu đoi nay qua đoi khac.


Thoi ky tien su Lich su Viet Nam thoi tien su (truoc thoi Hong Bang) chi đuoc ghi nhan, du đoan thong qua cac di tich khao co. Cac truyen thuyet, da su đeu co sau giai đoan nay.


= Thoi đai đo đa =

Khu vuc nay la Viet Nam đa co nguoi o tu thoi ky đo đa cu. Cac nha khao co đa tim ra cac dau vet nguoi thuong co cu ngu tai hang Tham Hoi, Tham Khuyen (Lang Son), nui Đo (Thanh Hoa), Thung Lang (Ninh Binh) va Nga Son, Thanh Hoa cach đay hang tram nghin nam. Thoi ky nay muc nuoc bien thap hon, va Viet Nam khi đo noi lien voi ban đao Malaysia, đao Java, Sumatra va Kalimantan cua Indonesia, voi khi hau am va mat hon bay gio. Nguoi Viet co khai thac đa goc (ba-dan) o suon nui, ghe đeo tho so mot mat, tao nen nhung cong cu mui nhon, ria luoi doc, ria luoi ngang, nao,... bo lai noi che tac nhung manh đa vo (manh tuoc). Nhung di tich o nui Đo đuoc coi la bang chung co xua nhat ve su co mat cua con nguoi tai vung đat Viet, khi to chuc xa hoi loai nguoi chua hinh thanh.
Vao thoi ky ma cac nha nghien cuu goi la Van hoa Son Vi, nhung nhom cu dan nguyen thuy tai đay đa sinh song bang hai luom va san bat trong mot he sinh thai mien nhiet - am voi mot the gioi đong vat va thuc vat phong phu, đa dang cach đay 11-23 nghin nam, cuoi the Canh Tan (Late Pleistocene).
Cach đay 15.000 – 18.000 nam truoc, đay la thoi ky nuoc bien xuong thap. Đong bang Bac Bo bay gio keo dai ra mai đen tan đao Hai Nam va cac khu vuc khac. Ve mat đia chat hoc thoi ky khoang 15 nghin nam truoc Cong nguyen (cach đay khoang 18 nghin nam) la thoi ky cuoi cua ky bang ha, nuoc bien dang cao dan đen khoang nam 8.000 nam truoc đay thi đot ngot dang cao khoang 130m (tinh tu tam cua ky bang ha la khu vuc Bac My). Nuoc bien o lai suot thoi ky nay cho đen va rut đi vao khoang 5.500 nam truoc đay. Ung voi thoi ky nay cung voi cac di chi khao co cho thay nuoc bien đa ngap toan bo khu vuc đong bang song Hong ngay nay đen tan Vinh Phuc trong suot gan 3.000 nam.
Do chinh đac trung ve đia chat nen vung đong bang song Hong, vinh Bac bo khong co đieu kien khai quat nen đat co đai co o khoang 8.000 nam truoc Cong nguyen (truoc khi co đai hong thuy) đe xac nhan dau vet cua cac nen van minh khac neu co. Trang su Viet co mot khoang trong khong xac đinh đuoc tu khoang nam truoc 5.500 nam - 18.000 nam truoc.
Sau thoi ky van hoa Son Vi la van hoa Hoa Binh va Bac Son, thuoc thoi ky đo đa moi. Van hoa Hoa Binh đuoc ghi nhan la cai noi cua nen van minh lua nuoc, xuat than tu Đong Nam A co nien đai tre đuoc tim thay vao khoang 15.000 nam truoc đay. Do đac trung đia chat ve hong thuy nen co the mot phan su phat trien ruc ro cua nen van hoa Hoa Binh co the đa chua bao gio đuoc nhan ra va tim thay. Cac nha khao co đa lien ket su khoi đau cua nen van minh nguoi Viet o cuoi thoi ky đo đa moi va đau thoi đai đo đong (vao khoang hon 5700 nam truoc Cong nguyen).


= Thoi đai đo đong đa =

Van hoa Phung Nguyen la mot nen van hoa tien su thuoc so ky thoi đai đo đong, cuoi thoi đai đo đa moi, cach đay chung 4.000 nam đen 3.500 nam.  Phung Nguyen la ten mot lang o xa Kinh Ke, huyen Lam Thao, tinh Phu Tho, noi đau tien tim ra cac di chi cua nen van hoa nay.


= Thoi đai đo đong =

Van hoa Đong Đau la nen van hoa thuoc thoi ky đo đong o Viet Nam cach ngay nay khoang 3.000 nam, sau van hoa Phung Nguyen, truoc van hoa Go Mun. Ten cua nen van hoa nay đat theo ten khu di tich Đong Đau o thi tran Yen Lac, huyen Yen Lac, tinh Vinh Phuc.


= Thoi đai đo sat =

Đen khoang nam 1200 TCN, su phat trien cua ky thuat trong lua nuoc va đuc đo đong trong khu vuc song Ma va đong bang song Hong đa dan đen su phat trien cua nen van hoa Đong Son, noi bat voi cac trong đong. Cac vu khi, dung cu va trong đong đuoc khai quat cua van hoa Đong Son minh chung cho viec ky thuat đuc đo đong bat nguon tu đay, nhieu mo đong nho xua đa đuoc khai quat o mien Bac Viet Nam. O đay cac nha khao co đa tim thay quan tai va lo chon hinh thuyen, nha san, va bang chung ve phong tuc an trau va nhuom rang đen.


Thoi ky co đai (2879–179 TCN) = Ky Hong Bang (?–258 TCN) =


 Truyen thuyet ve nuoc Xich Quy  Theo mot so sach co su, cac toc nguoi Viet co (Bach Viet) sinh song o mien Linh Nam, bao gom mot vung rong lon phia nam song Truong Giang cua Trung Quoc hien nay đen vung đong bang song Hong, song Ma o mien bac Viet Nam. Truyen thuyet ke rang nha nuoc Xich Quy cua cac toc nguoi Viet đa đuoc hinh thanh tu nam 2879 TCN tai vung Ho Đong Đinh (Ho Nam, Trung Quoc ngay nay).
Hien khong co chung cu khao co đe khang đinh su ton tai cua nuoc Xich Quy, no chi mang tinh huyen thoai giong nhu thoi ky Tam Hoang Ngu Đe cua Trung Hoa. Neu thuc su ton tai mot lien minh cua cac bo toc nguoi Viet co (Xich Quy) trong thoi ky nay thi co the noi đay chi la mot kieu lien minh cac bo toc long leo giua cac nhom toc Viet khac nhau nhu Đien Viet o Van Nam, Da Lang o Quy Chau, Man Viet o Phuc Kien, Đong Viet o Triet Giang, Son Viet o Giang Tay, Nam Viet o Quang Đong, Au Viet (Tay Au) o Quang Tay, Lac Viet o mien bac Viet Nam,... Cac nhom toc Viet nay co nhieu điem khac nhau ve ngon ngu, tap quan va đia ban cu tru, quan he giua cac toc nay chu yeu la trao đoi buon ban chu khong co mot nha nuoc thong nhat.
Đen thoi Xuan Thu–Chien Quoc (the ky VIII TCN đen the ky III TCN), do cac suc ep tu cac vuong quoc So, Tan o mien Bac Trung Quoc va lan song nguoi Hoa Ha chay ti nan chien tranh tu mien Bac xuong nen dan dan cac toc nguoi Viet co bi mat lanh tho, mot so bo toc Viet bi đong hoa vao nguoi Hoa Ha. Đinh điem la vao thoi Tan Thuy Hoang, lanh tho cua Trung Hoa keo xuong tan ven bien phia nam Quang Đong.
Nhung bien đong trong thoi ky nay cung dan toi su tan ra cua lien minh cua cac toc nguoi Viet; tu the ky VIII TCN tro đi tu cac bo toc Viet cu tru tai cac khu vuc khac nhau o mien nam song Duong Tu đa hinh thanh nen cac nha nuoc khac nhau o tung khu vuc cung nhu thoi ky nhu: Nuoc Viet, Van Lang, Viet Thuong, Nam Viet, Au Lac, Quy Viet, Man Viet, Đong Viet,... Cac bo toc nay tung buoc bi cac vuong trieu cua nguoi Hoa Ha o mien Bac song Duong Tu đanh bai thon tinh, hoac la tu noi chien voi nhau dan toi suy yeu. Đen thoi ky đe che Han khoang the ky I TCN, tat ca cac nha nuoc Viet đeu bi thon tinh.


 Nuoc Van Lang  (The ky VII–258 TCN hoac 218 TCN)  Đen the ky 8 TCN, cac nha nuoc đoc lap cua cac toc nguoi Viet dan đuoc hinh thanh khap vung phia Nam song Duong Tu.
Cac tai lieu nghien cuu hien đai cung nhu cac bang chung khao co hoc phan lon đeu đong y theo ghi chep cua Viet su luoc ve mot vuong quoc Van Lang cua nguoi Lac Viet co nien đai thanh lap vao the ky VII TCN cung thoi Chu Trang Vuong (696 TCN – 682 TCN) o Trung Quoc. Vuong quoc nay ton tai o khu vuc ma ngay nay la vung trung du va đong bang Bac Bo cung nhu ba tinh Thanh Hoa-Nghe An-Ha Tinh. Nha nuoc nay co the đa giao luu buon ban voi cac bo toc Viet khac, co the la ca voi nuoc Viet cua Viet Vuong Cau Tien o khu vuc ha luu song Truong Giang (Trung Quoc) ngay nay.
Bo may nha nuoc Van Lang đa buoc đau phong theo the che quan chu. O trung uong do vua Hung đung đau, co cac Lac hau va Lac tuong giup viec. O đia phuong chia thanh 15 bo (la 15 bo lac cua vung đong bang Bac Bo truoc khi nha nuoc ra đoi) do Lac tuong cai quan. Duoi bo la cac lang do Bo chinh cai quan.


= Nha Thuc (257 hoac 208 TCN – 179 TCN) =

Đen the ky III TCN, Thuc Phan, thu linh cua bo toc Au Viet – mot trong nhung bo toc cua Bach Viet o phia Bac Van Lang, đa đanh bai Hung Vuong thu 18 lap nen nha nuoc Au Lac. Nha nuoc lien minh Au Viet – Lac Viet đa đanh bai cuoc xam luoc cua nha Tan. Nha nuoc đinh đo tai Co Loa, thuoc huyen Đong Anh, Ha Noi ngay nay. Ong tu xung la An Duong Vuong.
Nuoc Au Lac cua An Duong Vuong bi Trieu Đa (mot vien tuong cu cua nha Tan) thon tinh nam 208 TCN (hoac 179 TCN).


Thoi ky Bac thuoc (179 TCN–939 SCN) = Nha Trieu (179 TCN–111 TCN) =

Bac thuoc la mot van đe con co hai quan điem khac nhau tu xua đen nay cua lich su Viet Nam, phan lon cac quan điem su hoc thoi phong kien đeu cho rang nha Trieu la mot trieu đai trong lich su Viet Nam, vi vay thoi Bac thuoc bat đau tu nam 111 TCN khi nha Han đanh chiem nuoc Nam Viet. Quan điem thu hai đuoc xuat hien tu the ky XVIII khi su gia Ngo Thi Si phu nhan nha Trieu la trieu đai chinh thong cua Viet Nam vi Trieu Đa von la nguoi Hoa o phuong Bac, la tuong theo lenh Tan Thuy Hoang ma đanh xuong phuong Nam. Quan điem nay đuoc tiep noi boi su gia Đao Duy Anh trong the ky XX, cac sach lich su trong nen giao duc tai Viet Nam hien nay đeu theo quan điem nay. Theo quan điem thu hai nay thi thoi Bac thuoc trong lich su Viet Nam bat đau tu nam 179 TCN khi nha Trieu đanh chiem nuoc Au Lac cua An Duong Vuong.
Cuoi thoi Tan, Trieu Đa (nguoi nuoc Trieu thoi Chien Quoc, nay la tinh Ha Bac cua Trung Quoc) đuoc nha Tan bo nhiem la Huyen lenh huyen Long Xuyen, sau đuoc Nham Ngao tu y bo nhiem lam Quan uy quan Nam Hai (thuoc tinh Quang Đong ngay nay).
Nhan khi nha Tan roi loan sau cai chet cua Tan Thuy Hoang (210 TCN), Trieu Đa đa tach ra cat cu quan Nam Hai, sau đo đem quan thon tinh sap nhap vuong quoc Au Lac va quan Que Lam lan can roi thanh lap mot nuoc rieng, quoc hieu Nam Viet voi kinh đo đat tai Phien Ngung (nay la thanh pho Quang Chau, tinh Quang Đong) vao nam 207 TCN.
Nuoc Nam Viet trong thoi nha Trieu bao gom khu vuc hai tinh Quang Đong, Quang Tay cua Trung Quoc va mien Bac Viet Nam ngay nay. Nam Viet đuoc chia thanh 4 quan: Nam Hai, Que Lam, Giao Chi va Cuu Chan. Bien gioi phia bac la he thong day nui Ngu Linh, bien gioi phia nam la day Hoanh Son.
Sau khi nha Han đuoc thanh lap va thong nhat toan Trung Quoc, Trieu Đa xung la Hoang đe cua nuoc Nam Viet đe to y ngang hang voi nha Tay Han. Trong khoang thoi gian 68 nam (179 TCN – 111 TCN), mien Bac Viet Nam hien nay la mot phan cua nuoc Nam Viet, nuoc nay co vua la nguoi Trung Hoa va vi vua nay khong cong nhan su cai tri cua nha Han.


= Bac thuoc lan 1 (111 TCN–40 SCN) =
Nam 111 TCN, đoi quan cua Han Vu Đe xam chiem nuoc Nam Viet va sap nhap Nam Viet vao đe che Han. Nguoi Trung Quoc muon cai quan mien chau tho song Hong đe co điem dung cho tau be đang buon ban voi Đong Nam A. Trong the ky I, cac tuong Lac Viet van con đuoc giu chuc, nhung Trung Quoc bat đau chinh sach đong hoa cac lanh tho bang cach tang thue va cai to luat hon nhan đe bien Viet Nam thanh mot xa hoi phu he đe de tiep thu quyen luc chinh tri hon.


= Hai Ba Trung (40–43) =
Mot cuoc khoi nghia do Hai Ba Trung lanh đao đa no ra o quan Giao Chi, tiep theo sau đo la cac quan Cuu Chan, Nhat Nam, Hop Pho va cac đia phuong khac cua vung Linh Nam (ma theo co su Viet ghi nhan la co tat ca 65 thanh tri) huong ung trong nam 40. Sau đo, nha Han phai tuong Ma Vien sang đan ap cuoc khoi nghia nay. Sau 3 nam gianh đoc lap, cuoc khoi nghia bi tuong Ma Vien đan ap. Do bi co lap va quan đoi chua to chuc hoan thien nen Hai Ba Trung khong đu suc chong cu lai quan do Ma Vien chi huy. Hai Ba Trung đa tu van tren dong song Hat đe giu ven khi tiet.


= Bac thuoc lan 2 (43–544) =
Tiep theo sau nha Han, cac trieu đai phong kien Trung Quoc ke tiep khac nhu Đong Ngo, nha Tan, Luu Tong, Nam Te, nha Luong lan luot thay nhau đo ho Viet Nam, nguoi Viet cung đa nhieu lan noi day chong lai su cai tri cua ngoai bang, tuy nhien tat ca đeu khong thanh cong cho muc tieu gianh đoc lap.
Cac cuoc noi day tieu bieu nhu khoi nghia anh em Trieu Quoc Đat va Trieu Thi Trinh vao thoi thuoc Đong Ngo. Cuoc noi day cua anh em Ly Truong Nhan va Ly Thuc Hien tu thoi bac thuoc Luu Tong, Nam Te tu nam 468 đen 485.


= Nha Tien Ly (544–602) =
Nam 541, Ly Bi noi day khoi nghia, đa đanh đuoi đuoc thu su Tieu Tu nha Luong, sau 3 lan đanh bai quan Luong nhung nam ke tiep, Ly Bi tu xung đe tuc la Ly Nam Đe, lap ra nuoc Van Xuan vao nam 544. Đen nam 545, nha Luong cu Tran Ba Tien va Duong Phieu sang đanh nuoc Van Xuan, Ly Nam Đe bi thua tran, giao lai binh quyen cho Trieu Quang Phuc. Sau khi Ly Nam Đe mat, Trieu Quang Phuc đanh đuoi đuoc quan Luong vao nam 550, bao ve đuoc nuoc Van Xuan. Ong tu xung la Trieu Viet Vuong, đen nam 571, mot nguoi chau cua Ly Nam Đe la Ly Phat Tu đa cuop ngoi Trieu Viet Vuong, tiep tuc giu đuoc su đoc lap cho nguoi Viet them 20 nam nua cho đen khi nha Tuy sang đanh nam 602.


= Bac thuoc lan 3 (602– 905) =

Ke tiep nha Tuy, nha Đuong đo ho Viet Nam gan 300 nam. Trung Quoc đen thoi Đuong đat toi cuc thinh, banh truong ra 4 phia, phia bac lap ra An Bac đo ho phu, phia đong đanh nuoc Cao Ly lap ra An Đong đo ho phu, phia tay lap ra An Tay đo ho phu va phia nam lap ra An Nam đo ho phu, tuc la lanh tho nuoc Van Xuan cu.
Trong thoi ky thuoc nha Đuong, đa no ra cac cuoc khoi nghia chong Bac thuoc cua nguoi Viet nhu khoi nghia Ly Tu Tien va Đinh Kien, khoi nghia Mai Hac Đe, khoi nghia Phung Hung va khoi nghia Duong Thanh tu cuoi the ky VII đen the ky IX.
Tu sau loan An Su (756–763), nha Đuong suy yeu va bi mat thuc quyen kiem soat voi nhieu đia phuong do cac phien tran cat cu, khong kiem soat noi phia nam. An Nam đo ho phu bi cac nuoc lang gieng Nam Chieu, Cham Pa, Sailendra vao cuop pha va giet hai nguoi ban đia rat nhieu, rieng Nam Chieu đa giet va bat đen 15 van nguoi, quan Đuong bi đanh bai nhieu lan. Toi nam 866, nha Đuong kiem soat tro lai va đoi goi la Tinh Hai quan.
Cuoi the ky IX, nha Đuong bi suy yeu tram trong sau cuoc noi loan cua Hoang Sao va cac chien tranh quan phiet tai Trung Quoc. Tai Viet Nam, nam 905, mot hao truong đia phuong nguoi Viet la Khuc Thua Du đa chiem giu thu phu Đai La, bat đau thoi ky tu chu cua nguoi Viet.


= Anh huong đen van hoa Viet Nam =
Cac trieu đai Trung Hoa co gang đong hoa dan toc Viet Nam theo toc Han. Tuy vay, mac du chiu nhieu anh huong ve to chuc the che chinh tri, xa hoi, van hoa cua Trung Quoc, nhung nguoi Viet Nam van giu đuoc nhieu ban chat nen tang van hoa dan toc von co cua minh sau mot nghin nam đo ho.
Nguoi Viet cung chiu anh huong cua Phat giao Đai thua đang phat trien o Đong A, mac du luc đo Đong Nam A đa chiu anh huong cua An Đo giao va Phat giao Nguyen thuy. Phat giao Đai thua đuoc hoa tron voi Nho giao, Lao giao va them vao đo la cac tin nguong dan gian đia phuong.


= Thoi ky tu chu (905–939) =


 Ho Khuc (905–923 hoac 930)  Nam 905, Khuc Thua Du đa xay dung chinh quyen tu chu cua nguoi Viet nhan khi nha Đuong suy yeu, đat nen mong cho nen đoc lap cua Viet Nam.
Nam 907, Khuc Thua Du mat, con la Khuc Hao len thay, cho tien hanh cai cach, ma đoi sau goi la Cai cach Khuc Hao, voi chinh sach chu truong la "khoan thu suc dan"; "chinh su cot chuong, gian di, nhan dan đeu đuoc yen vui"
Nam 917, Khuc Hao mat, con la Khuc Thua My len lam Tinh hai quan Tiet đo su. Tuy nhien, ve đoi noi, thi ong khong tiep tuc chinh sach "khoan thu suc dan" ma Khuc Hao đa ap dung. Nhan dan tai Tinh Hai quan phai lao dich nang ne, do đo su ung ho voi ho Khuc khong con đuoc nhu truoc. Ve mat đoi ngoai, Khuc Thua My chu truong ket than voi nha Hau Luong o Trung Nguyen ma gay han voi nuoc Nam Han lien ke. Nam 919, ong sai su sang Bien Kinh xin tiet viet cua nha Hau Luong. Vua Luong la Mat Đe Chu Huu Trinh bay gio ban đoi pho voi cac nuoc lon o Trung Nguyen nen ban tiet viet cho Khuc Thua My va phong ong lam Tiet đo su Giao Chau.
Đuoc su hau thuan cua Hau Luong, Thua My chu quan cho rang uy the cua nha Luong rong lon o Trung Nguyen co the kim che đuoc Nam Han nho hon o Quang Chau. Ong cong khai goi nuoc Nam Han la "nguy đinh" (trieu đinh tiem ngoi, khong chinh thong). Chinh sach đoi ngoai đo cua Khuc Thua My khien vua Nam Han tuc gian va quyet đinh sai Ly Khac Chinh cam quan sang đanh chiem Tinh Hai quan.
Do mat su ung ho cua nhan dan trong nuoc, nha Hau Luong thua nhan ong cung sap bi diet vong lai o qua xa cang khong the ho tro đuoc gi, Khuc Thua My đon đoc va bi thua tran. Đen mua thu thang 7 nam 923 (hoac nam 930), vua Nam Han Luu Nghiem sai tuong la Ly Khac Chinh (hoac Ly Thu Dung va Luong Khac Trinh) đem quan sang đanh Giao Chau. Khuc Thua My khong chong đuoc, thua tran, va bi bat đua ve Phien Ngung. Sau đo, Vua Nam Han cu Ly Tien lam Thu su Giao Chau
Ve thoi gian ket thuc, thi su sach chep khong thong nhat ve thoi gian Nam Han xam luoc Tinh Hai quan. Hai sach co su Viet Nam la Đai Viet Su ky Toan thu va Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc chep thoi gian nay la thang 7 Am lich nam 923, tuc la 3 thang truoc khi nha Hau Luong mat. Sach Viet Nam su luoc cung lay nam 923.
Cac sach su Viet Nam hien đai can cu vao cac sach su co cua Trung Quoc nhu Tu tri Thong giam (ra đoi thoi nha Tong) va Tan Ngu Đai su đeu ghi nam 930. Hai cuon su co nay cua Trung Quoc đeu ra đoi truoc cac sach Đai Viet Su ky Toan thu va Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc cua Viet Nam nen đuoc cac nha su hoc Viet Nam coi la nguon thong tin đang tin cay hon. Trong cac sach su co cua Viet Nam co An Nam chi luoc, Đai Viet su luoc va Viet su tieu an cung chep gian tiep nam 930 la nam ho Khuc mat (Viet su Tieu an tinh ho Khuc tu nam 880 toi nam 930 la 51 nam). Cac nha su hoc hien nay khi chu giai sach Đai Viet Su ky Toan thu cung đua ra cau hoi khong ro sach nay va Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc can cu vao đau đe ghi Nam Han bat Khuc Thua My vao nam 923.
Tinh tu Khuc Thua Du đen Khuc Thua My, ho Khuc cam quyen đuoc 3 đoi. Theo thuyet thu nhat, ho Khuc cam quyen 18 nam (905-923). Theo thuyet thu hai, ho Khuc cam quyen 25 nam (905-930).
Ho Duong (931-937)
Sau khi nha Nam Han cai tri nuoc ta, đen nam 931, Duong Đinh Nghe luc nay o Ai Chau (Thanh Hoa) tim cach bao thu cho ho Khuc; theo Kham đinh Viet su thong giam cuong muc, Duong Đinh Nghe co y chi khoi phuc Giao Chau. Ong nuoi 3.000 gia tu (con nuoi), đat ra truong đanh vat, chieu tap cac hao kiet, lay đai nghia khuyen khich ho
Ly Tien lo so, sai nguoi cap bao cho vua Nam Han, cung nam ay, Duong Đinh Nghe đem quan vay Ly Tien. Vua Nam Han sai Tran Bao (hoac Trinh Bao) đem quan sang cuu, nhung đen noi thi Duong Đinh Nghe đa ha đuoc thanh. Ly Tien tron ve nuoc, Tran Bao vay thanh, Duong Đinh Nghe đem quan ra đanh giet chet Tran Bao.
Duong Đinh Nghe giu lay thanh, tu xung la Tinh Hai quan Tiet đo su nhan linh viec chau.
Nhung đen nam 937, ong bi mot nguoi con nuoi la Kieu Cong Tien sat hai. Nghe tin, nha tuong va cung la con re cua ong la Ngo Quyen đa keo quan tu Ai Chau ra Bac va giet chet Kieu Cong Tien
Ngo Quyen thang quan Nam Han xam luoc (938)
Bai chi tiet: Tran Bach Đang (938)


Thoi ky quan chu (939–1945) = Thoi ky đoc lap (939–1407) =

Nam 939, Ngo Quyen xung vuong sau tran chien lich su tren song Bach Đang truoc quan Nam Han.
Nam 968, Đinh Bo Linh xung đe, lap nen nha Đinh (968–980) va đat ten nuoc la Đai Co Viet.
Nam 980, Le Hoan len ngoi vua, lap nen nha Tien Le (980–1009).
Nam 1009, Ly Cong Uan len ngoi vua, lap nen nha Ly (1009–1225). Nam 1054, vua Ly Thanh Tong đoi ten thanh Đai Viet.
Viet Nam giai đoan nay trai qua nhieu che đo phong kien: Nha Ngo (939–965), nha Đinh (968–980), nha Tien Le (980–1009), nha Ly (1009–1225), nha Tran (1226–1400) va nha Ho (1400–1407).
Trong thoi ky nay, cac vuong trieu phuong Bac o Trung Hoa, Mong Co mang quan sang xam luoc, nhung đeu bi Viet Nam đay lui: Le Hoan va Ly Thuong Kiet đay lui hai lan quan nha Tong (nam 981 va 1076), nha Tran đanh bai quan Mong Co nam 1258 va ke tiep la nha Nguyen vao nam 1285 va 1288. Đau the ky XV, nha Minh xam chiem đuoc Đai Viet va cai tri trong 20 nam, nhung cung bi Le Loi noi len đanh đuoi nam 1428 va thanh lap nha Hau Le. Nam 1789, nha Thanh sang xam luoc cung bi Nguyen Hue đanh bai. Tuy nhien, tu cuoi the ky XVIII tro đi, phong kien Viet Nam đa bat đau suy yeu.
Tu the ky X toi the ky XIV, cac trieu đai Đai Viet xay dung nha nuoc tren co so Phat giao cung voi nhung anh huong Nho giao tu Trung Quoc. Toi cuoi the ky XIV, anh huong cua Phat giao dan thu hep va anh huong cua Nho giao tang len, su phat trien nha nuoc Nho giao theo mo hinh kieu Trung Hoa, sang đen the ky XV thi Đai Viet co mot co cau chinh quyen tuong tu nuoc lang gieng Trung Hoa, co cau luat phap, hanh chinh, van chuong va nghe thuat đeu theo kieu Trung Hoa.
Cung voi viec thu nhan mo hinh chinh tri, to chuc xa hoi cua Trung Hoa, cac trieu đai Viet Nam tu the ky X tro đi tung buoc mo rong vung anh huong ra ngoai khu vuc đong bang song Hong. Tu trieu Ly, thong qua cac cuoc hon nhan, quan su va tan phong thu linh cac bo toc mien nui, cac vuong trieu Ly, Tran, Le đa lan luot sap nhap va đua cac sac toc khac o vung Tay Bac, Đong Bac vao quoc gia Đai Viet. Cung voi nguoi Viet, cac bo toc mien nui đa cung chung suc voi nguoi Viet trong cac cong cuoc chong ngoai xam va xay dung đat nuoc.
Viet Nam trong thoi phong kien phat trien van dua vao nong nghiep ma chu yeu la trong lua nuoc đe cung cap luong thuc, tung trieu đai đa lan luot cho đap đe ngan lu lut, đao kenh dan nuoc cung nhu giao thong đi lai, khai hoang cac vung đat đong bang ven bien đe tang dien tich trong trot. Cac hoat đong thuong mai, ngoai thuong cung đa đuoc hinh thanh. Ngoai hai quoc gia lang gieng Trung Quoc va Cham Pa, vao thoi nha Ly, nha Tran đa co buon ban them voi cac vuong quoc trong vung Đong Nam A tai thuong cang Van Đon (Quang Ninh), thoi Hau Le co buon ban them voi chau Au, Nhat Ban tai cac trung tam nhu Thang Long va Hoi An.


= Bac thuoc lan 4 (1407–1427) =
Nam 1407, quan Minh sang xam luoc Đai Ngu voi co đanh đuoi nha Ho khoi phuc nha Tran (Phu Tran diet Ho). Quan Minh nhanh chong đanh bai quan Đai Ngu, giai đoan nay goi la Bac thuoc lan 4.
Cac luc luong cua Nha Hau Tran đa noi day tu 1407–1413 đe chong lai quan Minh nhung cung bi đanh dep.
Mot thu linh Giao Chi la Le Loi khoi nghia chong lai su đo ho cua Nha Minh. Cuoc khoi nghia Lam Son gianh thang loi nam 1427, Le Loi len ngoi hoang đe, lap ra Nha Hau Le.


= Thoi ky trung hung (1428–1527) =

Nam 1427, Le Loi sau khi đanh bai quan Minh lap ra Nha Hau Le, giai đoan nay con đuoc goi la Nha Le so
Bai chi tiet: Nha Le so


= Thoi ky chia cat (1527–1802) =

Bat nguon tu thoi ky Nam – Bac trieu, nam 1527, sau khi gianh ngoi tu nha Hau Le, Mac Đang Dung đa lap nen nha Mac. Nha Hau Le (su goi la nha Le trung hung) đuoc tai lap vao nam 1533 voi su giup đo cua Nguyen Kim, mot tuong cu va gianh đuoc su kiem soat khu vuc tu Thanh Hoa vao Binh Đinh. Sau khi Nguyen Kim chet, nguoi con re la Trinh Kiem đa gianh quyen binh, 60 nam ke tiep, Trinh Kiem va cac con chau cua ong đa gianh đuoc chien thang truoc nha Mac vao nam 1592 va mo đau cho thoi ky đac biet trong lich su phong kien Viet Nam, thoi ky vua Le chua Trinh.
Viet Nam giai đoan nay trai qua nhieu che đo phong kien: Nha Mac (1527–1592), nha Le trung hung (1533–1789), chua Trinh (1545–1787), chua Nguyen (1558–1777) va nha Tay Son (1778–1802).


 Trinh – Nguyen phan tranh  Su mau thuan giua hai nguoi can than cua nha Le trung hung la Trinh Kiem va Nguyen Hoang (tran thu xu Thuan Hoa va Quang Nam) đa bat đau cho su phan chia đat nuoc ra thanh hai lanh tho. Trong khi Trinh Kiem tim co giet Nguyen Uong (con ca cua Nguyen Kim) thi Nguyen Hoang chay vao Thuan Hoa lap cat cu, hai chinh quyen rieng biet la Đang Ngoai va Đang Trong voi song Gianh (Quang Binh) lam bien gioi. Cac con chau cua Trinh Kiem lan luot ke tiep nhau nam quyen o Đang Ngoai đuoc goi la cac chua Trinh, cac con chau cua Nguyen Hoang ke tiep nhau cam quyen o Đang Trong đuoc goi la cac chua Nguyen, cac vua Le chi co danh vi hoang đe cua Đai Viet tren danh nghia.
Thoi ky Đai Viet chia thanh hai lanh tho rieng biet Đang Ngoai va Đang Trong cung la thoi ky hoat đong ngoai thuong soi đong, ca Đang Ngoai va Đang Trong đeu tham gia vao he thong giao thuong toan cau boi cac thuong nhan chau Au, Nhat Ban, Trung Hoa đen Đai Viet buon ban. Nguoi Ha Lan, Anh, Phap lap cac thuong điem tai Ke Cho (Ha Noi), nguoi Bo Đao Nha, Anh, Nhat Ban đat cac thuong điem tai Faifo (Hoi An). Cac mat hang chinh đuoc xuat khau tu Đai Viet la to lua, ho tieu, gom su. Tuy nhien, sang đen the ky XVIII thi hoat đong thuong mai giam sut o ca Đang Trong lan Đang Ngoai.
Cung voi su giao thuong buon ban voi cac nuoc phuong Tay va Nhat Ban, đao Cong giao cung bat đau đuoc truyen vao Đai Viet qua cac giao si phuong Tay theo cac tau buon vao giang đao o ca Đang Ngoai va Đang Trong. Nen tang vung chac cua Cong giao tai Viet Nam đuoc cac thua sai Dong Ten xay dung vao the ki 17.


 Mo rong lanh tho ve phuong Nam  Dau an ve viec mo rong đat nuoc trong thoi ky phong kien nay chinh la su banh truong xuong phuong Nam, cuoc Nam tien nham tim đat nong nghiep đe cung cap luong thuc cho su gia tang dan so cua Đai Viet. Voi mot quan đoi co to chuc tot hon, tu the ky XI đen the ky XV, sau cac cuoc chien tranh cung nhu hon nhan chinh tri giua Đai Viet va Cham Pa, lanh tho Đai Viet đa đuoc mo rong them tu day Hoanh Son (bac Quang Binh) toi đeo Cu Mong (bac Phu Yen).
Tu the ky XVII, Đang Trong la mot lanh tho, chinh quyen rieng biet voi Đang Ngoai, do cac chua Nguyen cai quan. Cac chua Nguyen ve danh nghia la quan cua nha Hau Le, nhan lenh vua Le cai quan phia Nam, nhung thuc te ho cai tri Đang Trong tuong đoi đoc lap, it khi nhan lenh tu nha Hau Le. Nham tiep tuc tim kiem them dien tich đat đai cho su gia tang dan so, cung nhu tang cuong quyen luc cac chua Nguyen đa lan luot tien hanh cac cuoc chien tranh voi Cham Pa va sap nhap hoan toan phan lanh tho con lai cua nguoi Cham (tu Phu Yen toi Binh Thuan) vao nam 1693.
Tiep đo, sau cac cuoc di dan cua nguoi Viet tu Đang Trong vao sinh song o vung đat cua nguoi Khmer, cac chua Nguyen lan luot thiet lap chu quyen tung phan tren vung đat Nam Bo, sau cac cuoc chien voi vuong quoc Khmer, vuong quoc Ayutthaya cung nhu cac yeu to chinh tri khac, tu nam 1698 đen nam 1757, chinh quyen Đang Trong đa gianh đuoc hoan toan Nam Bo ngay nay vao su kiem soat cua minh.
Cung voi viec mo rong lanh tho tren đat lien, chinh quyen Đang Trong lan luot đua nguoi ra khai thac va kiem soat cac hon đao lon va quan đao tren bien Đong va vinh Thai Lan. Quan đao Hoang Sa đuoc khai thac va kiem soat tu đau the ky XVII, Con Đao tu nam 1704, Phu Quoc tu nam 1708 va quan đao Truong Sa tu nam 1816.
Su khac biet ve van hoa giua hai mien co le bat nguon tu cuoc Nam tien nay. Van hoa Nho giao trong chinh quyen mien Nam khong phat trien nhieu, do ho chiu anh huong phan nao cua van hoa Champa, van hoa Khmer. Ngay nay, nguoi mien Bac tiet kiem, bao ve nhom, gioi ung xu; nguoi mien Nam thoai mai trong đoi song, trong suy nghi va thang than. To chuc hanh chinh cung khac biet. Cach to chuc chinh quyen ti mi o mien Bac đa đuoc đon gian hoa o mien Nam.


= Thoi ky thong nhat (1802–1858) =

Tu giua the ky XVIII, cac cuoc chien lien tuc giua Đang Trong voi vuong quoc Khmer, Ayutthaya cung nhu cac cuoc tranh chap o Đang Ngoai lam cho đoi song nguoi dan them cung quan. Nhieu cuoc khoi nghia cua nong dan đa no ra, song phan lon chiu that bai. Toi phong trao noi day cua Tay Son bung no nam 1771 tai Quy Nhon (Binh Đinh) đa phat trien rong lon đanh bai hai che đo cai tri cua hai ho Nguyen, Trinh, cham dut viec chia đoi đat nuoc, cung nhu bai bo nha Hau Le von chi con tren danh nghia.
Nha Tay Son đa đanh bai 5 van quan Xiem La (nam 1784) tai mien Nam va 29 van quan Man Thanh (nam 1789) xam luoc tai mien Bac. Vua Tay Son la Nguyen Hue chinh thuc tro thanh vua cua Đai Viet, lay nien hieu la Quang Trung, thong nhat hau het lanh tho tu mien Bac vao toi Gia Đinh. Tuy nhien sau cai chet cua ong nam 1792, noi bo luc đuc khien chinh quyen Tay Son cang ngay cang suy yeu.
Mot nguoi thuoc dong doi chua Nguyen o mien Nam la Nguyen Phuc Anh, voi su hau thuan va co van cua mot so nguoi Phap, đa đanh bai đuoc nha Tay Son vao nam 1802. Ong len lam vua, lay nien hieu la Gia Long va tro thanh vi vua đau tien cua nha Nguyen, voi lanh tho gom hai đong bang phi nhieu noi voi nhau bang mot dai duyen hai. Nam 1804, ong cho đoi ten nuoc tu Đai Viet thanh Viet Nam.
Gia Long (1802–1820) đong đo o Hue, ong cho xay dung kinh đo Hue tuong tu nhu Tu Cam Thanh o Bac Kinh (Trung Quoc). Gia Long va con trai Minh Mang (cai tri 1820–1841) đa co gang xay dung Viet Nam theo khai niem va phuong phap hanh chinh cua Trung Quoc thoi nha Thanh. Tu thap nien 1830, gioi tri thuc Viet Nam (đai dien tieu bieu la Nguyen Truong To) đa nhan thay su tut hau va tri tre cua đat nuoc, ho đe nghi trieu đinh nen hoc hoi phuong Tay đe phat trien cong nghiep – thuong mai, nhung cac quan lai nay chi la thieu so. Đap lai, vua Minh Mang va nhung nguoi ke tuc Thieu Tri (1841–1847) va Tu Đuc (1847–1883) chon chinh sach đa loi thoi la coi trong phat trien nong nghiep (di nong vi ban), tiep tuc cam buon ban voi nuoc ngoai.
Ngoai ra, cac vua Minh Mang, Thieu Tri va Tu Đuc ngan cam truyen ba Cong giao ma ho coi la "ta đao". Tiep noi cac thua sai Dong Ten duoi quy che bao tro Bo Đao Nha la cac thua sai Phap va Tay Ban Nha đen truyen giao tu nua sau the ki 17. Mot so giao si Phap noi bat cung ho tro nhan luc va vat luc cho nha Nguyen trong cuoc chien voi nha Tay Son dan đen chien thang cua vua Gia Long. Đen giua the ky 19, co khoang 450.000 nguoi Cong giao. Chinh quyen nha Nguyen duoi cac trieu vua nay lo ngai su lon manh cua mot ton giao khac biet va co to chuc nen đa ra lenh cam truyen đao Cong giao, đong thoi đan ap nhung nguoi theo đao Cong giao va san bang nhieu xom đao.


Thoi ky hien đai (1858–nay) = Thoi ky Phap thuoc (1858–1945) =

 
Ngay 31 thang 8 nam 1858, Hai quan Phap đo bo tan cong vao cang Đa Nang va sau đo rut vao xam chiem Sai Gon. Thang 6 nam 1862, Vua Tu Đuc ky hiep uoc nhuong ba tinh mien Đong cho Phap. Nam 1867, Phap chiem not ba tinh mien Tay ke tiep đe tao thanh mot lanh tho thuoc đia Nam Ky (Cochinchine). Sau khi cung co vi tri vung chac o Nam Ky, tu nam 1873 đen nam 1886, Phap xam chiem not nhung phan con lai cua Viet Nam qua nhung cuoc chien phuc tap o Bac Ky. Mien Bac khi đo rat hon đon do nhung moi bat hoa giua nguoi Viet va nguoi Hoa luu vong. Chinh quyen Viet Nam khong the kiem soat noi moi bat hoa nay. Ca Trung Hoa va Phap đeu coi khu vuc nay thuoc tam anh huong cua minh va gui quan đen đo, nhung cuoi cung thi nguoi Phap đa chien thang.
Phap tuyen bo la ho se "bao ho" Bac Ky (Tonkin) va Trung Ky (Annam), noi ho tiep tuc duy tri cac vua nha Nguyen cho đen Bao Đai (lam vua tu 1926 đen 1945) cung bo may quan lai. Nha Nguyen tuy tiep tuc ton tai o Trung Ky va Bac Ky nhung chi con quyen luc han che, moi van đe lon phai đuoc Toan quyen Đong Duong cua Phap thong qua. Vao nam 1885, cac quan lai Viet Nam to chuc phong trao khang chien Can Vuong chong Phap nhung that bai. Cac vua Nguyen la Ham Nghi, Duy Tan va Thanh Thai co y phan khang đeu bi Phap truat ngoi va đua đi đay.
Vao nam 1887, hoan tat qua trinh xam luoc Viet Nam, nguoi Phap đa to chuc ra mot bo may cai tri kha hoan chinh tu trung uong cho đen đia phuong. O trung uong la Phu toan quyen Đong Duong (ban đau thu phu o Sai Gon, nam 1902 đat o Ha Noi). Đung đau Phu toan quyen goi la Toan quyen Đong Duong, la nguoi co quyen hanh cao nhat trong the che chinh tri Phap tren toan coi Bac Ky, Trung Ky, Nam Ky va Cao Mien. Đung đau o 3 ky la: Thong đoc Nam Ky, Kham su Trung Ky va Thong su Bac Ky, ca ba đeu nam duoi quyen giam sat va đieu khien toi cao cua vien Toan quyen Đong Phap, truc thuoc bo Thuoc đia. Đen nam 1893, quyen kiem soat cua Toan quyen Đong Phap đuoc mo rong them, bao gom ca Ai Lao.
Sau that bai cua phong trao Can Vuong cuoi the ky 19, nguoi Phap đa cung co hoan toan viec to chuc cai tri tai Viet Nam. Cuoc cai cach trong giao duc trong thap nien 1910 đa xoa bo hoan toan nen nho hoc voi chu Han ca nghin nam trong che đo phong kien Viet Nam đe thay the bang phong trao tan hoc theo chu quoc ngu đa tao ra mot tang lop tri thuc moi, đo la nhung nguoi xuat than tu truyen thong nho giao nhung đuoc tiep can voi van hoa phuong Tay. Đai dien tieu bieu cho gioi nay la Phan Chau Trinh va Phan Boi Chau đa mo đau cho Phong trao Duy Tan va Phong trao Đong Du van đong tang cuong dan tri, dan chu, nhan quyen va cai cach xa hoi cho nguoi Viet truoc tang lop nguoi Phap cai tri. Tuy nhien su phat trien cac phong trao nay sau đo bi chinh quyen thuc dan dep bo vi nhan thay nguy co đoi voi che đo thuoc đia cua ho.
Cuoi thap nien 1920, nhung nguoi Viet cap tien duoi anh huong cua Chu nghia Tam Dan đa thanh lap Viet Nam Quoc dan Đang. Tuy nhien, đen nam 1930, sau khi cuoc Khoi nghia Yen Bai that bai, Viet Nam Quoc dan Đang bi suy yeu nghiem trong. Cung nam đo, mot so thanh nien Viet Nam theo Chu nghia Marx-Lenin thanh lap Đang Cong san Đong Duong, nhung cung mau chong tro thanh muc tieu tieu diet cua Phap mac du to chuc cua ho than thien voi Mat tran Binh dan trong chinh quyen Phap.


= Chien tranh the gioi thu hai =

Nhat Ban tan cong Đong Duong vao nam 1940 va nhanh chong thoa thuan đuoc voi chinh quyen Vichy o Phap đe cho Nhat toan quyen cai tri Đong Duong. Chinh quyen thuc dan Phap chi ton tai đen thang 3 nam 1945 khi Nhat tan cong toan bo Đong Duong. Ngay sau đo, Nhat thiet lap mot chinh quyen than Nhat voi quoc vuong Bao Đai va thu tuong Tran Trong Kim, đat quoc hieu moi đe quoc Viet Nam va quoc ky la co que ly.
Viet Minh (viet tat cua Viet Nam Đoc lap Đong minh Hoi) thanh lap nam 1941 voi vai tro mot mat tran cua Đang Cong san Đong Duong đuoc đieu hanh tu Pac Bo (o bien gioi Viet – Trung) boi Ho Chi Minh khi ong tro ve nuoc lan đau tien ke tu nam 1911 (nam ong roi Viet Nam), mac du ong co lien he voi nhung nguoi Cong san trong nuoc trong cac thap nien 1920 va 1930.
Ngay 11 thang 3 nam 1945 khi quan đoi Nhat Ban lam cuoc đao chinh lat đo chinh phu Bao ho cua Phap, đuoc su hau thuan va kiem soat cua Nhat, hoang đe Bao Đai ban ra mot chieu chi voi nguyen van:

"Theo tinh hinh the gioi noi chung va hien tinh A Chau, chinh phu Viet Nam long trong cong bo rang: Ke tu ngay hom nay, Hoa uoc Bao ho ky ket voi nuoc Phap đuoc huy bo va vo hieu hoa. Viet Nam thu hoi hoan toan chu quyen cua mot quoc gia đoc lap."
Tran Trong Kim đuoc bo nhiem lam thu tuong mot chinh phu moi voi danh xung Đe quoc Viet Nam, nhung hau het quyen luc cua chinh phu nay do luc luong phat xit Nhat nam giu. Tren thuc te, Đe quoc Viet Nam la mot chinh phu bu nhin do Đe quoc Nhat Ban dung len. Đen ngay 14 thang 8 nam 1945 khi Nhat Ban đau hang quan Đong Minh (bao gom ca Viet Minh tai Viet Nam), chinh quyen Tran Trong Kim ben bo vuc sup đo. Luc nay, Viet Minh kiem soat toan bo khu vuc nong thon, chinh quyen Tran Trong Kim va quan đoi Nhat chi con co cam cu o mot so thanh pho lon. Trong thoi gian cam quyen, chinh phu Tran Trong Kim khong to chuc đuoc Tong tuyen cu nen khong tro thanh chinh phu chinh thuc ma chi la chinh phu lam thoi, chua phai la nguoi đai dien hop phap cua nhan dan Viet Nam.
Đau nam 1945, Viet Nam roi vao mot tinh trang hon loan. Chien tranh đa lam kiet que nen kinh te, nguoi Nhat chiem lay lua gao va cac san pham khac, bat dan pha lua trong đay đe phuc vu chien tranh, cong them thien tai, nan đoi (Nan đoi At Dau) đa xay ra tai Bac Ky va Trung Ky. Nguoi ta uoc tinh rang đa co khoang hai trieu nguoi chet vi nan đoi nay.


= Thoi ky cong hoa (1945–nay) =


 Tuyen bo đoc lap  Tuyen bo Potsdam cua Anh, My va Trung Hoa Dan quoc gui Nhat ngay 26 thang 7 nam 1945 khong noi ro phan lanh tho nao cua Đong Duong se do ai giai gioi vu khi ma chi noi cac vung lanh tho do Nhat Ban chiem đuoc bang vu luc se đuoc cac nuoc đong minh vao giai gioi. Tuyen bo cung khong nhac đen viec vung nao do ai giai gioi ma chi noi la phe Đong minh (bao gom ca Viet Minh) se tham gia giai gioi. Tuy nhien, Thu tuong Nhat luc đo la Suzuki tuyen bo bac bo Tuyen bo Potsdam cung nhu Tuyen bo Cairo truoc đo. Toi ngay 10 thang 8 nam 1945, phia Nhat moi chap nhan Tuyen bo Potsdam va đau hang quan Đong Minh.
Truoc đo, luc luong Viet Minh do Ho Chi Minh lanh đao đa lien tuc chong phat xit Nhat va thuc dan Phap tu thap nien 1930. Đac biet, trong nam 1945, Viet Minh đa nhieu lan to chuc cho quan chung nhan dan cuop cac kho gao cua Nhat đe cuu đoi. Toi thang 8 nam 1945, luc luong Viet Minh lanh đao đa to chuc thanh cong cuoc Cach mang thang Tam, gianh lay quyen luc o hau khap cac tinh tai Viet Nam (tru mot so tinh bien gioi giap Trung Quoc). Chinh quyen phat xit Nhat khi đo đa đau hang Đong Minh, Hoang đe Bao Đai thoai vi va tro thanh co van toi cao cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Ngay 2 thang 9 nam 1945 tai Ha Noi, Ho Chi Minh tuyen bo thanh lap nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa đoc lap va thong nhat tu mien Bac toi mien Nam. Đau nam 1946, mot cuoc bau cu toan quoc đa đuoc to chuc. Cac đai bieu Viet Minh chiem uu the, song cac phe phai khac cung đuoc moi tham gia chinh phu mot cach rong khap. Quoc ky đuoc chon la co nen đo, sao vang nam canh, hien phap đuoc thong qua. Nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa chinh thuc tro thanh nguoi đai dien hop phap cua nhan dan Viet Nam tu Bac chi Nam.


 Khang chien chong Phap (1946–1954)  Tuy nhien, nen đoc lap cua Viet Nam bi đe doa chi sau 2 tuan. O mien Bac, Đong Minh chi đinh quan đoi quoc gia Trung Hoa giai gioi Nhat Ban. Quan Trung Hoa duy tri o đo đen thang 5 nam 1946 roi chuyen giao cho Phap trong su chiu đung cua chinh quyen Ho Chi Minh. Nguoc lai, o mien Nam, quan Nhat đuoc giai gioi boi quan Anh–An. Sau đo, quan Anh–An đa chuyen giao mien Nam cho Phap khi Phap tro lai mien Nam Viet Nam vao cuoi nam 1945. Trong suot nam 1946, chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa do Ho Chi Minh lanh đao đa đam phan hoa binh voi Phap, mac du vay hai ben cung chuan bi luc luong cho chien tranh. Phap chi cong nhan quyen tu tri trong Lien hiep Phap cua Viet Nam chu khong đong y cho Viet Nam đoc lap. Sau khi Phap ra toi hau thu đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa đau hang, chien tranh giua Viet Nam va thuc dan Phap bung no thang 12 nam 1946.
Vao đau nam 1947, Phap co ve thang the va nam đuoc toan bo cac đo thi lon cua Viet Nam. Tuy nhien, Viet Nam Dan chu Cong hoa kien tri voi chien luoc "chien tranh nhan dan" va chien thuat du kich, to chuc va đao tao nhan dan cho mot cuoc chien vu trang lau dai khien Phap sa lay. Toi nam 1949, đe giam bot ganh nang, Phap đam phan voi cac chinh tri gia nguoi Viet chong nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa đe thanh lap mot chinh phu moi la Quoc gia Viet Nam. Nguoi đung đau chinh phu nay la Bao Đai, von la vua cuoi cung cua nha Nguyen, voi co Que Ly la quoc ky. Chinh phu nay co su tham gia cua cac quan lai cu than Phap. Phap ho tro tai chinh, vu khi cung nhu nam quyen chi huy, con Quan đoi Quoc gia Viet Nam gop quan tham gia cung Phap hong dap tat phong trao khang chien cua Viet Minh.

Nam 1950, chinh quyen Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va Lien Xo bat đau tro giup Viet Nam Dan chu Cong hoa vu khi. Ben kia, Phap đuoc My hau thuan, ho tro phan lon chien phi, nhung đau thap nien 1950, the tran cua Phap bat đau yeu đi o Đong Duong. That bai o tran Đien Bien Phu vao ngay 7 thang 5 nam 1954 đa ket thuc hoan toan no luc cua Phap va My nham chiem giu Viet Nam va toan bo Đong Duong.

Sau tran Đien Bien Phu, cac ben tham chien đa hop tai Geneve nam 1954 đe ket thuc chien tranh. Ket qua Hiep đinh Geneve đuoc ky ket voi noi dung la đinh chien va tam thoi phan chia Viet Nam thanh hai vung tap trung quan su tam thoi co ranh gioi tai vi tuyen 17, ranh gioi nay khong đuoc coi la bien gioi chinh tri hay bien gioi quoc gia. Mien Bac la noi tap ket cua quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa, lanh đao boi Ho Chi Minh. Mien Nam la noi tap ket quan cua Lien hiep Phap (bao gom Quoc gia Viet Nam). Tap ket chinh tri tai cho, tap ket dan su theo nguyen tac tu nguyen. Theo Tuyen bo cuoi cung cua Hiep đinh, sau 2 nam, khi Phap rut quan xong thi ca hai mien se to chuc tuyen cu đe thong nhat đat nuoc. Dan chung co quyen lua chon cu tru tai mien Bac hoac mien Nam. Khoang 1 trieu nguoi, gom phan lon la nguoi theo Cong giao o mien Bac đa di cu vao Nam, trong khi 150.000 nguoi (gom phan lon la bo đoi chong Phap nguoi mien Nam) tap ket ra mien bac.
Chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa o mien bac do Chu tich Ho Chi Minh lanh đao đa keu goi nhung gia tri mang tinh cong đong, huong len xa hoi chu nghia, bao gom nong nghiep - cong nghiep tap the. Đa so dan chung đa ung ho het minh cho chinh quyen Ho Chi Minh. Cai cach ruong đat trong thap nien 1950 đa giai quyet đuoc van đe cong bang ruong đat cho nong dan ngheo, tuy nhien mot so sai lam gay ra su xao tron đoi song xa hoi mien Bac trong giai đoan đau. Ve mat kinh te, cac nha may cong nghiep moi bat đau đuoc xay dung voi su ho tro ve von, cong nghe cua cac nuoc thuoc khoi Xa hoi chu nghia.
Chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa xem Hiep đinh Geneve la mot thang loi quan trong vi Hiep đinh nay quy đinh mot cuoc tong tuyen cu đe thanh lap mot quoc gia đoc lap va thong nhat. Ho tin rang minh se thang cu vi uy tin rong khap cua Ho Chi Minh luc đo. Tuy nhien, cuoc tuyen cu đa khong bao gio dien ra. Phap rut quan, Tong thong My Eisenhower đuoc bao cao cua CIA cho biet khoang 80% nguoi Viet Nam se bau cho Ho Chi Minh neu mo cuoc tong tuyen cu Hoa Ky quyet đinh hau thuan cho Ngo Đinh Diem thanh lap chinh phu rieng biet o phia Nam vi tuyen 17, khong thuc hien tong tuyen cu thong nhat Viet Nam. Viet Nam Dan chu Cong hoa to cao đay la hanh đong pha hoai Hiep đinh Geneve.


 Chien tranh Viet Nam (1955–1975)  Trong thoi gian 1956-1958, Viet Nam Dan chu Cong hoa đe nghi Quoc gia Viet Nam thi hanh tuyen cu thong nhat đat nuoc, nhung bi tu choi. Nam 1955, voi su tro giup cua My, Ngo Đinh Diem đa gian lan đe chien thang trong Cuoc trung cau dan y mien Nam Viet Nam, cho phep ong phe truat Bao Đai, len lam Quoc truong cua Quoc gia Viet Nam va sau nay tro thanh Tong thong cua chinh phu Viet Nam Cong hoa. Bao Đai phai luu vong sang Phap. My bat đau vien tro cho Ngo Đinh Diem đe xay dung cai cach đien đia, cung nhu cung co quan đoi đe giu vung chinh phu than My. Tuy nhien, chinh phu Ngo Đinh Diem đa to chuc đan ap chinh tri va ton giao khien hang tram nghin nguoi thiet mang. Vao nam 1959, so quan My tai mien Nam Viet Nam chi vao khoang vai nghin nguoi, duoi hinh thuc la cac "co van" cho chinh phu Ngo Đinh Diem. Tuy nhien nhung xao tron chinh tri vao cuoi thap nien 1950 tao nen su bat on lon trong xa hoi mien Nam. Chinh phu Viet Nam Cong hoa bat đau thuc thi nhung chinh sach "To cong, Diet cong", nhieu cuoc tham sat xay ra nhu Vinh Trinh, Huong Đien (Quang Tri), o nha tu Phu Loi (tan sat hang nghin tu nhan tinh nghi la nguoi cong san hoac than cong bang cach bo đoc vao com an, nuoc uong). Cac cuoc bieu tinh cua Phat giao von chiem so đong trong cac tang lop dan chung cung bi đan ap, gay ra mau thuan ton giao sau sac.
Tu nam 1959, to chuc Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam ra đoi va đuoc chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa hau thuan nham keu goi chinh phu Ngo Đinh Diem to chuc Tong tuyen cu thong nhat đat nuoc. Đau thap nien 1960, luc luong vu trang cua Mat tran nay la Quan Giai phong mien Nam đuoc thanh lap va to chuc bao ve cac co so chinh tri cu cua Viet Minh cung nhu bao ve nguoi dan truoc su đan ap cua chinh quyen Diem. Mat tran đa kiem soat mot khu vuc rong lon o nong thon mien nam, va mo nhieu vu tan cong vao cac can cu đoi phuong. Truoc đo, Hoa Ky đa ho tro tai chinh, vu khi va co van cho chinh phu Ngo Đinh Diem tu nam 1954 đe ngan chan su lon manh cua Viet Minh tai mien Nam (do tap ket chinh tri đuoc phep tien hanh tai cho nen cac co so chinh tri cua Viet Nam khong phai ra Bac cung Quan đoi Nhan dan Viet Nam).
Hoa Ky tang cuong vien tro cho Viet Nam Cong hoa va gui 17.500 nhan vien quan su đen Viet Nam duoi danh nghia "co van". Tuy nhien, nhung mau thuan giua chinh phu Ngo Đinh Diem voi phat giao Viet Nam, viec chong quan Giai phong mien Nam khong đat muc tieu va thai đo khong phuc tung cua Ngo Đinh Diem, Hoa Ky quyet đinh loai bo Ngo Đinh Diem bang cach ung ho Quan luc Viet Nam Cong hoa tien hanh đao chinh. Tuong linh Quan luc Viet Nam Cong hoa đao chinh va am sat Ngo Đinh Diem ngay 1 thang 11 nam 1963, cham dut nen Đe Nhat Cong hoa va thanh lap nen Đe Nhi Cong hoa. Sau su kien nay Hoa Ky tuyen bo se tiep tuc ho tro quan su va kinh te cho Viet Nam Cong hoa. Tuy nhien, tinh hinh chinh truong mien Nam sau đao chinh het suc hon loan, chinh phu Viet Nam Cong hoa ben bo vuc sup đo.
Tren chien truong, Quan luc Viet Nam Cong hoa lien tiep that bai trong chien luoc chien tranh đac biet. Đe cuu van tinh the, sau khi dung len Su kien Vinh Bac Bo vao thang 4 nam 1964, Tong thong My Johnson co co ra Nghi quyet Vinh Bac Bo, theo đo gui quan đoi My đen Viet Nam truc tiep tham chien. Bat đau tu thang 3 nam 1965 lan luot cac đoan quan đuoc chuyen toi chien truong Viet Nam cung voi khoang 20.000 "co van" đa co tu truoc, so luong quan đoi My len toi khoang 540.000 nguoi vao thoi điem nam 1968. Chien tranh bung no ac liet nam 1964 o khu vuc Nam Viet Nam, cac vung bien gioi voi Campuchia va Lao, va cac tran khong kich cua My đanh vao mien Bac Viet Nam. Mot ben la Quan luc Viet Nam Cong hoa, Hoa Ky va cac đong minh cua Hoa Ky gom Han Quoc, Thai Lan, Uc, New Zealand, Philippines tham chien truc tiep. Mot ben la Viet Nam Dan chu Cong hoa va Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam tham chien, con Lien Xo va Trung Quoc chi cung cap vien tro quan su va huan luyen.
Sau giai đoan đao chinh lien tiep, nam 1967, Nguyen Van Thieu len lam Tong thong nen Đe nhi Cong hoa cua Viet Nam Cong hoa. O mien Bac, Le Duan la lanh đao cua Viet Nam Dan chu Cong hoa sau khi Chu tich Ho Chi Minh qua đoi vao nam 1969.
Đau nam 1968, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam va nhan dan đia phuong mo cuoc tong tan cong Chien dich Tet Mau Than vao hau het cac thanh pho chinh o mien Nam Viet Nam, tuy that bai ve mat chien thuat nhung đa đat đuoc muc đich đe ra: khien cho Chinh phu va dan chung My mat long tin vao kha nang chien thang cua quan đoi My o Viet Nam cung nhu buoc Chinh phu My phai ngoi đam phan voi Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam. Toi thang 11 nam 1968, Johnson tuyen bo dung hoan toan "tat ca cuoc khong kich, phao kich va hai chien voi Bac Viet Nam" va đong y ngoi vao đam phan. Tuy nhien, 1 nam sau, Tong thong ke nhiem Richard Nixon thong bao My quay tro lai, Nixon va co van Henry Kissinger cho ra đoi chien luoc "Viet Nam hoa chien tranh". Vao thang 6 nam 1969, Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam tuyen bo thanh lap Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam. Cung voi chien su o chien truong, ca hai ben đeu tim kiem giai phap cham dut chien tranh thong qua cac cuoc hoi đam o Paris. Noi dung đam phan đuoc thuc hien qua cac phien hop kin giua Hoa Ky va Viet Nam Dan chu Cong hoa, von la 2 ben thuc su đieu khien cuoc chien (2 đoan con lai la Viet Nam Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam chi tham gia cho co đu danh nghia). Mai đen thang 1 nam 1973, Hiep đinh Hoa binh Paris moi đuoc ky giua 4 ben, sau that bai nang ne cua My trong cac cuoc khong kich vao Ha Noi, Hai Phong va cac thanh pho khac o mien Bac Viet Nam do khong luc Hoa Ky tien hanh cuoi nam 1972.
Thang 1 nam 1974, Trung Quoc đa tan cong vao quan đao Hoang Sa luc đo đang do chinh quyen Viet Nam Cong hoa kiem soat va chiem đong hoan toan quan đao nay.

Sau Hiep đinh Paris 1973, quan vien chinh My rut khoi Viet Nam – theo đung đieu khoan đau tien cua hiep đinh la cong nhan su "đoc lap, chu quyen, thong nhat va toan ven lanh tho" cua Viet Nam. Cac đieu khoan khac la đinh chien va giu lanh tho cua moi ben truoc khi đinh chien, tong tuyen cu đe xac đinh chinh quyen tuong lai o mien Nam. Hiep đinh noi ro Hoa Ky phai triet thoai quan hoan toan trong vong 60 ngay. Mac du đa co hiep đinh nhung Chien tranh Viet Nam van tiep dien do Quan luc Viet Nam Cong hoa vi pham hiep đinh. Tieu bieu, ngay khi Hiep đinh co hieu luc, QLVNCH đa tan cong cang Cua Viet cua Quan Giai phong mien Nam Viet Nam. Voi su rut quan cua Hoa Ky cung voi nhung điem yeu noi tai cua minh, Quan luc Viet Nam Cong hoa khong the ton tai đuoc lau. Đen giua thang 3 nam 1975, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam mo cuoc tan cong o Tay Nguyen, khoi đau nhung chien dich noi tiep nhau. Quan Viet Nam Cong hoa that bai lien tuc, đe mat Tay Nguyen roi Hue, Đa Nang sau chua đay 1 thang.
Ngay 30 thang 4 nam 1975, Quan Giai phong mien Nam Viet Nam gianh đuoc quyen kiem soat Sai Gon, chinh phu cua Tong thong Duong Van Minh cua Viet Nam Cong hoa tuyen bo đau hang Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam.


 Thoi ky đau sau thong nhat (1976–1986)  Ngay 25 thang 4 nam 1976, Viet Nam Dan chu Cong hoa va Cong hoa mien Nam Viet Nam to chuc Tong tuyen cu đe thong nhat ve mat nha nuoc thanh mot quoc gia co ten chinh thuc la Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam. Nam 1977, Viet Nam tro thanh thanh vien cua Lien Hop Quoc.
Tuy nhien, do nhung nguyen nhan ca chu quan lan khach quan nhu: chu truong thong nhat moi mat theo tieu chuan mien Bac (thi du, ke hoach xa hoi hoa toan bo kinh te mien Nam nham hop nhat voi kinh te mien Bac); cac cuoc tan cong lien tuc vao Nam bo cua quan đoi Khmer Đo, thien tai va lu lut nam 1977 va 1978, Trung Quoc tan cong vao cac tinh bien gioi phia Bac, di chung chien tranh nhu chat đoc da cam, bom min chua no... đa tao ra nhung ganh nang lon cho nen kinh te. Su đe doa cua chien tranh, đoi song giam sut gay ra mot lan song nguoi vuot bien ra nuoc ngoai bat đau tu nam 1978, chu yeu la nguoi Hoa. 
Sau chien tranh Viet Nam, Campuchia nhieu lan xam pham lanh tho cua Viet Nam du cho Viet Nam đa co nhieu đong thai đe duy tri hoa binh. Thang 5 nam 1975, Khmer Đo đa tan cong đao Phu Quoc va Tho Chu cua Viet Nam. Tu nam 1975–1978, tranh chap va xung đot bien gioi xay ra thuong xuyen, voi su hau thuan cua Trung Quoc, quan đoi Khmer Đo nhieu lan tien hanh cac cuoc đot kich vao sau trong lanh tho Viet Nam, theo thong ke, co khoang 30.000 thuong dan va hang nghin quan linh Viet Nam bi quan đoi Khmer Đo giet hai trong cac cuoc tan cong doc bien gioi trong thoi gian nay.
Vao thang 12 nam 1978, quan Khmer Đo mo cac cuoc tan cong lon vao cac tinh bien gioi tu Tay Ninh đen Kien Giang, thi xa Ha Tien bi chiem. Quan đoi Viet Nam to chuc phan cong, toi ngay 7 thang 1 nam 1979, ho tien quan vao thu đo Phnom Penh đanh đuoi Khmer Đo. Truoc viec Khmer Đo to chuc diet chung o Campuchia va tan cong xam luoc vao lanh tho cua Viet Nam, quan đoi Viet Nam buoc phai tien hanh can thiep. Ngay 8 thang 1, voi su hau thuan cua Viet Nam, Hoi đong Nhan dan Cach mang Campuchia đuoc thanh lap do Heng Samrin lam chu tich. Khoang 10 ngay sau, hoi đong nay ky hiep uoc voi Viet Nam, hop thuc hoa su hien dien cua quan đoi Viet Nam tren đat Campuchia. Toi nam 1989, quan đoi Viet Nam rut ve nuoc sau khi chinh quyen cua Campuchia on đinh, luc luong diet chung bi đay lui.
Su kien Viet Nam phan cong va lat đo che đo Khmer Đo o Campuchia la cai co đe Trung Quoc, von ung ho che đo Khmer Đo, co ly do tan cong xam luoc Viet Nam, voi tuyen bo cua Chu tich Trung Quoc la Đang Tieu Binh: "Viet Nam la con đo, phai day cho Viet Nam mot bai hoc". Ngay 17 thang 2 nam 1979, voi luc luong khoang 400.000 quan, Trung Quoc đa bat ngo tan cong vao cac tinh bien gioi phia Bac cua Viet Nam tu Quang Ninh toi Lai Chau, sau 3 tuan đa chiem đuoc thu phu cac tinh nay. Sau su yeu the ban đau, Viet Nam đa to chuc phan cong lai va cung voi nhung quan đoan thien chien đuoc chuyen tu chien truong Campuchia ra đa dan gianh lai đuoc loi the. Toi ngay 18 thang 3 nam 1979, Trung Quoc tuyen bo rut quan khoi nhung vung bien gioi ma ho đanh chiem đuoc.
Su kien nay đa gay nen cuoc khung hoang "Hoa kieu" o trong nuoc. Đau thap nien 1980, nhieu nguoi goc Hoa do lo so chien tranh giua hai nuoc nen đa chay khoi Viet Nam ve Trung Quoc, hoac tro thanh "thuyen nhan" chay sang nuoc khac. Cuoc chien nay cung đua toi viec cat đut quan he ngoai giao giua hai nuoc, hon 13 nam sau, toi nam 1992, hai nuoc moi binh thuong hoa lai quan he ngoai giao.
Cung trong thoi gian nay, thang 3 nam 1988, Trung Quoc su dung tau chien đe tan cong cac tau cong binh cua phia Viet Nam, mo cuoc hai chien vao cac bai đa Co Lin, Len Đao, Gac Ma thuoc quan đao Truong Sa va chiem đong Gac Ma, phia Viet Nam bao ve đuoc bai Co Lin va Len Đao thanh cong.


 Thoi ky đoi moi (1986–nay)  Nam 1986, Đai hoi Đang Cong san Viet Nam VI tien hanh chinh sach "Đoi Moi", đung đau la ong Nguyen Van Linh, đe hop ly hoa co cau hanh chinh, cai cach co cau Đang, chinh quyen phap quyen, dan chu hon, cai cach kinh te theo huong kinh te thi truong voi đinh huong Xa hoi chu nghia.
Cong cuoc đoi moi đuoc phat hanh toan dien, tinh hinh kinh te đa đuoc cai thien đang ke, tu mot nuoc nhap khau va nhan vien tro cua nuoc ngoai thanh nuoc xuat khau. Truoc 1989, Viet Nam nhap khau luong thuc nhung tu nam 1989, Viet Nam bat đau xuat khau 1–1,5 trieu tan gao moi nam; va tang dan hang nam: 4,5 trieu tan (nam 2004), 4,9 trieu tan (nam 2005), đung thu 2 the gioi ve xuat khau gao. Lam phat giam dan (đen nam 1990 con 67,4%) va nam 2005 lam phat chi con 8,5%.
Trong thoi gian 1991–1995, nhip đo tang binh quan hang nam ve tong san pham trong nuoc (GDP) đat 8,2%. Đen thang 6 nam 1996, đau tu truc tiep cua nuoc ngoai luy ke đa đat tren 30,5 ty USD. Lam phat giam tu 67,1% (1991) xuong con 12,7% (1995) va 4,7% (1996).
Nam 2004, Viet Nam đa đat đuoc muc tang truong la 7,7% cao hon muc tang truong nam truoc va đung thu 2 trong khu vuc, sau Singapore. (Tong san pham quoc noi đat 35 ty USD, khoang bang GDP cua bang Mecklenburg-Vorpommern cua Đuc). Su phat trien ben vung đuoc the hien qua su tang truong cua kim ngach xuat khau (tang 30%) cung nhu su tang truong cua san xuat cong nghiep va xay dung (10,2%). Nam 2005, tang truong GDP cua Viet Nam la 8,5%.
Đen nay, Viet Nam đa thiet lap quan he ngoai giao voi 180 nuoc, co quan he buon ban voi tren 150 nuoc. Cac cong ty cua hon 100 nuoc va vung lanh tho đa đau tu truc tiep vao Viet Nam.
Nam 1995, Viet Nam đa binh thuong hoa quan he voi My, va tiep đo gia nhap ASEAN, APEC, thanh vien dien đan ASEM. Ngay 7 thang 11 nam 2006, đa tro thanh thanh vien thu 150 cua WTO.
Ngay 11 thang 1 nam 2007, Viet Nam chinh thuc tro thanh thanh vien thu 150 cua To chuc Thuong mai The gioi (WTO) sau 11 nam đam phan. Vao ngay 16 thang 10 nam 2007, Viet Nam đa đuoc bau lam mot trong cac thanh vien khong thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hiep Quoc nhiem ky 2008–2009. Ngay sau khi gia nhap WTO, nen kinh te Viet Nam đa tang truong cham lai do tac đong cua cuoc khung hoang tai chinh toan cau nam 2008. Đieu nay cung đat ra yeu cau cho Đang Cong san Viet Nam phai ngan chan, khac phuc triet đe mot bo phan can bo, Đang vien suy thoai tu tuong chinh tri, đao đuc loi song va xay dung Đang trong sach, vung manh, song song voi viec đe cao canh giac cac the luc thu đich. Đen nam 2015, kinh te Viet Nam đa co nhung dau hieu hoi phuc manh me.
Ve cac tac đong ngoai canh, cac su kien tranh chap o bien Đong nhu tau đia chan Binh Minh 02 bi hai giam Trung Quoc cat cap, Vu gian khoan Hai Duong 981 va viec Trung Quoc xay đao nhan tao o bien Đong la cac su kien chinh anh huong đen tinh hinh chinh tri Viet Nam hien nay. Đieu nay thuc đay Viet Nam tiep tuc đong gop nhieu hon vao viec hinh thanh Cong đong Kinh te ASEAN va hop tac toan dien voi Hoa Ky, ky cac Hiep đinh thuong mai tu do voi Nhat Ban, Han Quoc va Lien minh chau Au.


 Tham gia Cong đong Kinh te ASEAN  Ngay 31 thang 12 nam 2015, Viet Nam chinh thuc tham gia thanh lap Cong đong Kinh te ASEAN – ASEAN Economic Community, viet tat AEC, gom 10 quoc gia thanh vien. AEC se la co hoi quy bau đe Viet Nam đay manh xuat khau, thu hut đau tu nuoc ngoai, nhanh chong bat nhip voi xu the va trinh đo phat trien kinh te cua khu vuc va the gioi.
Tuy nhien, ben canh nhung thuan loi lon, AEC ra đoi, cac doanh nghiep Viet Nam cung se phai đoi mat voi nhieu thach thuc. Viec canh tranh ve dich vu đau tu cua cac nuoc ASEAN se dan đen mot so nganh, doanh nghiep phai thu hep san xuat, tham chi rut khoi thi truong. Cac nuoc se mo rong thi truong xuat khau cho hang hoa cua Viet Nam nhung đong thoi Viet Nam cung phai mo cua cho hang hoa canh tranh cua cac nuoc trong ASEAN.
Viec tham gia AEC cung se la co hoi lon đe Viet Nam đay manh cai cach the che, hien đai hoa nen kinh te, nang cao trinh đo phat trien. Tuy nhien, trong nhung nam toi, Viet Nam cung đung truoc suc ep rat lon ve cai cach the che, tai co cau kinh te, nang cao trinh đo khoa hoc – cong nghe va nang luc canh tranh, trong boi canh ASEAN nhay vot tu nac Khu vuc Mau dich Tu do ASEAN (AFTA) len nac thang Cong đong Kinh te (AEC). Hien nay, trinh đo phat trien cua Viet Nam con kem nhieu quoc gia trong ASEAN nhu: Singapore, Malaysia, Thai Lan Nen quan ly hanh chinh lac hau, nhieu thu tuc ruom ra gay anh huong tieu cuc nghiem trong đen nang luc canh tranh, chi phi ve thoi gian va tien bac cua doanh nghiep Viet Nam. Thuc te nay cho thay, cai cach the che, tai co cau kinh te, nang cao trinh đo khoa hoc – cong nghe va nang luc canh tranh đang la đoi hoi cap thiet đat ra cho Viet Nam trong giai đoan toi.


 Ky nguyen vuon minh (2024 - nay)  Ngay 23 thang 9 nam 2024, tai Đai hoc Columbia, Tong bi thu To Lam đa phat bieu rang sau gan 80 nam thanh lap đat nuoc va gan 40 nam đoi moi, duoi su lanh đao cua Đang Cong san, Viet Nam đang buoc vao mot giai đoan lich su moi. Ong đa nhan manh rang đay la ky nguyen phat trien cua Dan toc. Tu đau nam 2025 đen nay, viec cai cach hanh chinh, sap xep tinh gon bo may tu cap trung uong đen đia phuong đuoc dien ra quyet liet, theo tinh than "vua chay, vua xep hang" ma Nha nuoc đe ra, đen 30/6/2025, ca nuoc hoan thanh co ban viec tinh gon bo may tu cap trung uong đen đia phuong.


Ten nuoc qua cac thoi ky Ten goi cua Viet Nam qua cac thoi nhu sau:


= Thoi Hong Bang =
Van Lang: thoi Hung Vuong
Au Lac: thoi An Duong Vuong


= Thoi Bac thuoc =
Nam Viet: thoi nha Trieu, vuong quoc Nam Viet gom Bac Bo va Bac Trung Bo Viet Nam, đai bo phan tuong đuong Quang Đong, Quang Tay va mot phan tuong đuong nam bo Quy Chau hien nay.
(thuoc) Giao Chi bo: Bac thuoc thoi Han, bo Giao Chi gom Bac Bo va Bac Trung Bo Viet Nam, Quang Đong, Quang Tay va đao Hai Nam.
(thuoc) Giao Chau: Bac thuoc tu thoi Đong Ngo đen thoi Đuong, Giao Chau bao gom ca Quang Đong.
Van Xuan: Giai đoan đoc lap ngan duoi thoi nha Tien Ly (542–602).
An Nam đo ho phu: Bac thuoc thoi Đuong (618–866).
Tinh Hai quan: tiep tuc trong thoi thuoc Đuong qua thoi Tu chu toi het thoi nha Ngo (866–967).


= Thoi phong kien đoc lap =
Đai Co Viet: thoi Nha Đinh – Nha Tien Le va đau thoi Nha Ly, tu 968–1054.
Đai Viet: thoi Nha Ly – Nha Tran, tu 1054–1400.
Đai Ngu: thoi Nha Ho, tu 1400–1407.
Đai Viet: thoi Nha Hau Le-Nha Tay Son va 3 nam đau thoi nha Nguyen, tu 1428–1804.
Viet Nam: thoi Nha Nguyen, tu nam 1804–1839.
Đai Nam: thoi Nha Nguyen, tu nam 1839–1945.


= Thoi Phap thuoc =
(thuoc) Lien bang Đong Duong: nhap chung voi Lao, Campuchia, Quang Chau Loan tu 1887 đen 1945.


= Giai đoan tu 1945 đen nay =
Đe quoc Viet Nam: thang 4 nam 1945 – thang 8 nam 1945 duoi thoi chinh phu Tran Trong Kim, la chinh phu bu nhin cua phat xit Nhat Ban.
Viet Nam Dan chu Cong hoa: tu 2 thang 9 nam 1945 đen 2 thang 7 nam 1976.
Quoc gia Viet Nam: dung len boi chinh quyen thuc dan Phap, ton tai tu 1949 đen 1955 voi Quoc truong Bao Đai.
Viet Nam Cong hoa: ke thua tu Quoc gia Viet Nam, ton tai tu 1955 đen 30 thang 4,1975 tai mien Nam.
Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam sau hop nhat voi Mat tran To quoc Viet Nam.
Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam: tu 8 thang 6 nam 1960 đen 2 thang 7 nam 1976, tiep quan mien Nam tu sau 30 thang 4 nam 1975.
Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam: tu ngay 2 thang 7 nam 1976 đen nay, ke thua truc tiep Viet Nam Dan chu Cong hoa va Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam.


Dan so qua cac thoi ky Cac cuoc chien tranh trong lich su Viet Nam Xem them Lich su chien tranh Viet Nam – Trung Quoc
Lich su chien tranh Viet Nam – Cham Pa
Lich su chien tranh Viet Nam – Thai Lan
Lich su Đong Nam A
Đia ly Viet Nam
Tranh chap chu quyen Bien Đong


Chu thich Thu muc Đai Viet su ky toan thu va mot so sach su dang PDF
Ngo Si Lien va Nguyen Huy Oanh, Quoc su toan yeu, Nha xuat ban Thuan Hoa, 2004
Tran Trong Kim: Viet Nam su luoc
Đai Viet su ky toan thu
Đai Viet su luoc, nguoi dich: Tran Quoc Vuong
An Nam chi luoc, tac gia: Le Tac (Le Trac)
Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (nha su hoc) (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep


Đoc them Chuyen khao

Tuyen tap bien khao

Nguon so cap


Lien ket ngoai Virtual Vietnam Archive Exhaustive collection of Vietnam related documents (Đai hoc Cong nghe Texas)
Thu vien Su – Vien Viet Hoc Luu tru ngay 19 thang 4 nam 2023 tai Wayback Machine Ban pdf mot so sach lich su Viet Nam