My Latinh (tieng Tay Ban Nha: America Latina hay Latinoamerica; tieng Bo Đao Nha: America Latina; tieng Phap: Amerique latine; tieng Anh: Latin America) la mot khu vuc cua chau My, noi ma nguoi dan chu yeu noi cac ngon ngu Roman (co nguon goc tu tieng Latinh) – đac biet la tieng Tay Ban Nha va tieng Bo Đao Nha, va mot muc đo nao đo la tieng Phap. My Latinh la mot khu vuc co dien tich xap xi 21.069.500 km² (7.880.000 sq mi), chiem gan 3,9% dien tich be mat va 14,1% tong dien tich đat lien cua Trai Đat. Tinh đen nam 2020, tong dan so My Latinh đuoc uoc tinh la tren 660 trieu nguoi va tong san pham noi đia cua khu vuc la 5,16 nghin ty đo la My (6,27 nghin ti theo suc mua tuong đuong). Du kien toc đo tang truong cua My Latinh đat khoang 5,7% vao nam 2020 va 4% vao nam 2021.


Xuat hien Quan niem ve viec mot phan cua chau My co mot moi quan he ve ngon ngu voi nhung nen van hoa Roman co the đuoc bat nguon tu thap nien 1830 trong cac van ban cua Michel Chevalier, ong đa mac nhien cong nhan bo phan nay cua chau My la noi sinh song cua nhung nguoi thuoc "chung Latinh", va rang khu vuc nay co the lien minh voi "Au Latinh" trong mot cuoc đau tranh voi "Au German", "My Angle" va "Au Slav". Quan niem nay sau đo đuoc cac tri thuc va lanh tu chinh tri My Latinh đe cap đen vao giua va cuoi the ki 19, ho khong con nhin nhan Tay Ban Nha hay Bo Đao Nha la nhung hinh mau van hoa, ma la Phap. Thuat ngu đuoc chinh tri gia nguoi Chile Francisco Bilbao su dung lan đau tien tai Paris trong mot hoi nghi nam 1856 va trong cung nam boi nha van nguoi Colombia Jose Maria Torres Caicedo trong bai tho "Hai chau My cua ong. Đe quoc Phap cua Napoleon III trong cuoc xam luoc Mexico đa ung ho thuat ngu My Latinh, ly do la đe Phap co the đung vao hang ngu cac quoc gia co anh huong tai chau My va đe loai tru cac nuoc noi tieng Anh, va giu mot vai tro trong chien dich cua ong nham ngu y rang khu vuc co moi quan he van hoa voi Phap, bien Phap tro thanh lanh đao ve van hoa va chinh tri cua khu vuc, va lap Maximiliano cua Habsburg lam hoang đe cua Đe nhi Đe quoc Mexico. Nam 1861, cac hoc gia nguoi Phap cung đa đat ra thuat ngu nay trong La revue des races Latines, mot tap chi danh rieng cho phong trao lien Latinh.


Đinh nghia Theo cach su dung đuong đai:

Theo mot cach hieu, My Latinh đe cap đen cac lanh tho ma tieng Tay Ban Nha hay tieng Bo Đao Nha chiem uu the tai chau My: Mexico, hau het Trung va Nam My, va Cuba, Cong hoa Dominica cung Puerto Rico tai Vung Caribe; hay tom tat lai thi My Latinh bao gom cac nuoc chau My noi tieng Tay Ban Nha va Bo Đao Nha. My Latinh do đo đuoc đinh nghia la tat ca nhung bo phan tai chau My tung thuoc ve cac đe quoc Tay Ban Nha va Bo Đao Nha. Theo đinh nghia nay, My Latinh cung đong nghia voi My Iberia.
Đac biet tai Hoa Ky, thuat ngu nay đuoc su dung voi mot pham vi rong rai hon đe chi tat ca cac quoc gia o phia nam Hoa Ky, tuc bao gom them: cac quoc gia va khu vuc noi tieng Anh nhu Belize, Jamaica, Barbados, Trinidad va Tobago, Guyana, Antigua va Barbuda, Saint Lucia, Dominica, Grenada, Saint Vincent va Grenadines cung Bahamas; cac khu vuc noi tieng Phap nhu Haiti, Martinique, Guadeloupe va Guyane thuoc Phap; cac khu vuc noi tieng Ha Lan nhu Caribe Ha Lan, Aruba, Curacao, Sint Maarten va Suriname. (Tai cac khu vuc thuoc vuong quoc Ha Lan, tieng Papiamento – mot ngon ngu creole chu yeu dua tren cac ngon ngu Iberia – đuoc đa so cu dan su dung.) Đinh nghia nay nhan manh lich su xa hoi kinh te hoc cua khu vuc, co điem đac trung la bi thuc dan hoa mot cach chinh thuc hoac khong chinh thuc, chu khong phai la dua tren khia canh van hoa. Do vay, mot so nguon đa tranh phuc tap bang cach su dung cum tu đon gian "My Latinh va Caribe" đe thay the, nhu Lien Hop Quoc.
Theo mot đinh nghia thong tuc hon, van trung thanh voi cach su dung ban đau, My Latinh đuoc đinh nghia la tat ca cac quoc gia va khu vuc lanh tho tai chau My co mot ngon ngu Roman đuoc noi: tieng Tay Ban Nha, tieng Bo Đao Nha, tieng Phap, va cac ngon ngu creole dua tren co so cua chung. Xet mot cach đay đu theo đinh nghia nay thi Quebec tai Canada cung la mot phan cua My Latinh. Song tinh nay hiem khi đuoc xem nhu vay, do xet tren khia canh lich su, van hoa va kinh te va the che chinh tri kieu Anh thi tinh co moi quan he chat che voi phan con lai cua Canada.


= Phan vung =
My Latinh co the đuoc phan thanh mot vai tieu vung dua tren cac yeu to đia ly, chinh tri, nhan khau va van hoa. Neu theo đinh nghia My Latinh la toan bo cac khu vuc o phia nam cua Hoa Ky, cac tieu vung đia ly co ban la Bac My, Trung My, Caribe va Nam My; Nam My con đuoc phan chia tiep dua tren yeu to đia-chinh tri: Non phuong Nam va cac quoc gia Andes. Cung co the phan chia My Latinh thanh My Tay Ban Nha va My Bo Đao Nha.


Nhan khau = Dan toc =

Cu dan My Latinh co su đa dang ve to tien, sac toc va chung toc, va khien cho khu vuc la mot trong nhung noi đa dang chung toc nhat the gioi. Thanh phan dan toc co khac biet giua cac quoc gia: nguoi lai Au-da đo (Mestizo) chiem uu the o nhieu nuoc; o mot so nuoc thi nguoi da đo chiem đa so; dan cu mot so quoc gia lai chu yeu la nguoi goc Au; va tai mot so nuoc thi nguoi Mulatto chiem uu the. Ngoai ra con co nguoi da đen, nguoi chau A, va nguoi lai da đen-da đo (trong lich su đoi khi đuoc goi la Zambo). Nguoi co nguon goc chau Au la nhom đon le lon nhat, va cung voi nhung nguoi co mot phan goc Au, ho chiem xap xi 80% tong dan so, hoac hon.


= Ngon ngu =

Tieng  Ban Nha va tieng Bo Đao Nha la cac ngon ngu chu yeu cua My Latinh. Tieng Bo Đao Nha chi đuoc noi tai Brazil, song đay lai la quoc gia lon nhat va đong dan cu nhat trong khu vuc. Tieng Tay Ban Nha la ngon ngu chinh thuc cua hau het cac nuoc My Latinh con lai tren luc đia, cung nhu tai Cuba, Puerto Rico (cung voi tieng Anh), va Cong hoa Dominica. Tieng Phap đuoc noi tai Haiti va cac tinh hai ngoai cua Phap nhu Guadeloupe, Martinique va Guyane thuoc Phap, cong đong hai ngoai Saint-Martin.
Cac ngon ngu ban đia chau My đuoc noi rong rai o Peru, Guatemala, Bolivia, Paraguay va Mexico, va o mot muc đo thap hon tai Panama, Ecuador, Brazil, Colombia, Venezuela, Argentina, va Chile. O cac nuoc My Latinh con lai, so nguoi noi cac ngon ngu ban đia co xu huong thu nho hoac ngon ngu đo bi tuyet chung. Mexico co le la quoc gia co nhieu ngon ngu nhat My Latinh. Tai Peru, tieng Quechua cung la mot ngon ngu chinh thuc ben canh tieng Tay Ban Nha. Tai Bolivia, tieng Aymara, Quechua va Guarani cung co đuoc vai tro chinh thuc ben canh tieng Tay Ban Nha. Tieng Guarani, cung voi tieng Tay Ban Nha, la ngon ngu chinh thuc cua Paraguay, va đuoc phan lon dan cu noi (song ngu), va ngon ngu nay cung co đuoc vi the chinh thuc tai tinh Corrientes cua Argentina.
Cac ngon ngu chau Au khac đuoc noi tai My Latinh bao gom: tieng Anh boi mot so nhom tai Puerto Rico, cung cac quoc gia co the khong đuoc xem la thuoc vung My Latinh nhu Belize va Guyana; tieng Đuc đuoc noi o mien nam Brasil, mien nam Chile cung nhieu noi o Argentina va Paraguay; tieng Y đuoc noi tai Brazil, Argentina, va Uruguay; tieng Wales đuoc noi o mien nam Argentina.


= Ton giao =
Đai đa so nguoi dan My Latinh la Kito huu, hau het theo Cong giao La Ma. Khoang 70% cu dan My Latinh tu xem minh la nguoi Cong giao. Thanh vien cua cac giao phai Tin Lanh đang tang len, đac biet la o Brasil, Panama va Venezuela.


= Di cu =
Cac van đe kinh te, xa hoi va an ninh đa anh huong đen tinh trang di cu cua khu vuc trong cac thap nien gan đay, trong tam la su thay đoi tu khu vuc nhap cu sang khu vuc di cu. Co khoang 10 trieu nguoi Mexico sinh song tai Hoa Ky. 28,3 trieu nguoi My nhan minh co goc Mexico theo so lieu trong nam 2006. Theo đieu tra dan so Colombia vao nam 2005, co khoang 3.331.107 trieu nguoi Colombia hien sinh song o nuoc ngoai. So nguoi Brasil sinh song o hai ngoai đuoc uoc tinh la khoang 2 trieu nguoi. Mot uoc tinh đua ra con so tu 1,5 đen hai trieu nguoi El Salvador sinh song tai Hoa Ky. Co it nhat 1,5 trieu nguoi Ecuador song o nuoc ngoai, chu yeu tai Hoa Ky va Tay Ban Nha. Co xap xi 1,5 trieu nguoi Cong hoa Dominica sinh song o nuoc ngoai, chu yeu la tai Hoa Ky. Co tren 1.3 trieu nguoi Cuba song o nuoc ngoai, hau het ho cu tru tai Hoa Ky.


Kinh te Thu muc Azevedo, Aroldo. O Brasil e suas regioes. Sao Paulo: Companhia Editora Nacional, 1971. (tieng Bo Đao Nha)
Enciclopedia Barsa. Volume 4: Batraquio – Camarao, Filipe. Rio de Janeiro: Encyclopædia Britannica do Brasil, 1987. (tieng Bo Đao Nha)
Coelho, Marcos Amorim. Geografia do Brasil. 4th ed. Sao Paulo: Moderna, 1996. (tieng Bo Đao Nha)
Galeano, Eduardo. Open Veins of Latin America: Five Centuries of the Pillage of a Continent. 1973
Edwards, Sebastian. Left Behind: Latin America and the False Promise of Populism. University of Chicago Press, 2010.
Moreira, Igor A. G. O Espaco Geografico, geografia geral e do Brasil. 18. Ed. Sao Paulo: Atica, 1981. (tieng Bo Đao Nha)
Vesentini, Jose William. Brasil, sociedade e espaco – Geografia do Brasil. 7th Ed. Sao Paulo: Atica, 1988. (tieng Bo Đao Nha)
Julio Miranda Vidal: (2007) Ciencia y tecnologia en America Latina Edicion electronica gratuita. Texto completo en http://www.eumed.net/libros/2007a/237/


Tham khao Lien ket ngoai IDB Education Initiative Luu tru ngay 13 thang 11 nam 2017 tai Wayback Machine
Latin Intelligence Service
Latin American Network Information Center Luu tru ngay 24 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Latin America Data Base Luu tru ngay 19 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine
Washington Office on Latin America
Council on Hemispheric Affairs
Infolatam. Information and analysis of Latin America Luu tru ngay 8 thang 9 nam 2008 tai Library of Congress Web Archives
Latinvex. News and analysis of Latin America
Map of Land Cover: Latin America and Caribbean (FAO) Luu tru ngay 1 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Lessons From Latin America Luu tru ngay 10 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine by Benjamin Dangl, The Nation, ngay 4 thang 3 nam 2009]
Keeping Latin America on the World News Agenda Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine – Interview with Michael Reid of The Economist]
Cold War in Latin America, CSU Pomona University Luu tru ngay 14 thang 12 nam 2012 tai archive.today
Latin America Cold War Resources, Yale University
Latin America Cold War, Harvard University Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine