Nguyen Thi Nam (1906 – 9 thang 7 nam 1953, que o Lang Buoi, ngoai thanh Ha Noi), la mot đia chu co cong đong gop tai san cho Viet Minh trong khang chien chong Phap. Ba nguyen la Hoi truong Hoi Lien hiep phu nu Viet Nam tinh Thai Nguyen. Trong cuoc Cai cach ruong đat, ba bi đau to la đia chu gian ac va la nguoi đau tien bi xu ban.
Ba con đuoc goi la Cat Hanh Long vi đay la ten mot hieu buon do ba lam chu o Hai Phong.


Su nghiep Ba gioi lam an tren đat cang Hai Phong, va đa lam nhieu nghe khac nhau trong đo co buon ban sat vun, va đa som thanh đat tren thuong truong. Sau đo ba xay nha mua ruong nhu thoi thuong cua nguoi xua: vua kinh doanh noi thanh thi, vua mua ruong đat bam sat voi thon que.


= Ung ho Viet Minh =
Trong khang chien chong Phap, đuoc nha van Nguyen Đinh Thi thuyet phuc, ba Nguyen Thi Nam đa đong gop nhieu tien bac, vai voc, nha cua cho Viet Minh.
Sau nam 1945, ba Nam tan cu theo cach mang len chien khu, va mua lai hai đon đien lon cua "mot ong Tay que" tai Thai Nguyen. Hai con trai ba đeu đi theo khang chien. Truoc Cach mang thang Tam, gia đinh ba tung ung ho Viet Minh 20.000 đong bac Đong Duong (tuong đuong bay tram lang vang luc bay gio) va sau đo giup đo nhieu vat dung, thoc gao, y te va nha cua. Khi chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa to chuc "Tuan le vang", ba đong gop hon 100 lang vang. Trong suot thoi gian khang chien chong Phap, ba Nguyen Thi Nam tham gia cac cap lanh đao cua Hoi Phu nu cua tinh Thai Nguyen va Lien khu Viet Bac, trong đo co 3 nam lam Chu tich hoi Phu nu tinh Thai Nguyen. Khi thuc hien lenh "tieu tho khang chien", ba đa cho san bang khu biet thu Đong Bam tai Thai Nguyen.
Nhieu can bo cach mang, nhieu đon vi bo đoi thuong ta tuc trong đon đien cua ba. Ba Nguyen Thi Nam cung tung nuoi an, giup đo nhieu can bo Viet Minh sau nay giu nhung cuong vi quan trong nhu Truong Chinh, Hoang Quoc Viet, Le Đuc Tho, Pham Van Đong, Hoang Huu Nhan, Vo Nguyen Giap, Nguyen Chi Thanh, Hoang Tung, Vu Quoc Uy, Hoang The Thien, Le Thanh Nghi...
Ba con "đa phong xe nha treo co đo sao vang tu Hai Phong len thang chien khu qua thanh pho Thai Nguyen, noi quan Nhat con chiem đong đen Đong Bam, Đinh Ca, Vo Nhai đe bao cho con trai va cac đong chi cua minh tin Ha Noi đa gianh đuoc chinh quyen".


Trong Cai cach ruong đat = An trang va xet xu =
Khi Cuoc cai cach ruong đat trien khai vao nam 1953, nhung hanh đong yeu nuoc cua Nguyen Thi Nam bi co van Trung Quoc cho la "gia doi nham chui sau, leo cao vao hang ngu cach mang đe pha hoai." va ba tro thanh đia chu đau tien bi đem ra "xu ly". Ba bi len an voi toi danh "tu san đia chu cuong hao gian ac".
Theo hoi ky Tran Huy Lieu, luc đo la uy vien Thuong truc Quoc hoi, thanh tra Cai cach Ruong đat tai Thai Nguyen, thi cuoc đau to ba Nam đuoc to chuc ngay 22 thang 5 nam 1953, voi su tham du cua gan 1 van nguoi. Cung theo ong Lieu, hai con trai cua ba Nam luc đo cung bi đau to.
Theo Website bao Nhan Dan luu tru so 125, tu ngay 21 đen ngay 25 thang 7 nam 1953, theo to bao thi Ho Chi Minh voi but danh C.B đa đang bai "Đia chu ac ghe", ke toi Nguyen Thi Nam la "Lam chet 32 gia đinh gom co 200 nguoi... Giet chet 14 nong dan, Tra tan đanh đap hang chuc nong dan...". Cung theo đo, Nguyen Thi Nam đa "thong đong voi Phap va Nhat đe bat bo can bo. Sau Cach mang thang Tam, chung đa thong đong voi giac Phap va Viet gian bu nhin đe pha hoai khang chien" va cung theo đo thi Nguyen Thi Nam "khong the choi cai, đa thu nhan that ca nhung toi ac". Tuy nhien, theo "Bien nien tieu su" cua Ho Chu tich tren trang web cua Bao tang Ho Chi Minh co ghi nhan chi tiet ve hoat đong tung ngay cua Ho Chi Minh thi ong chi co bai "Đia chu phan đong ac ghe" đang tren bao Cuu Quoc so 2459, ngay 2/11/1953, ky but danh Đ.X, nhung noi dung bai bao nay khac han so voi noi dung cua bai bao "Đia chu ac ghe" noi tren. Ben canh đo trong bien nien hoat đong cua Ho Chi Minh va tu lieu bao chi thuoc thu vien Quoc gia Viet Nam vao thang 7/1953 cung khong tim thay bai bao "đia chu ac ghe" ma chi ghi nhan 5 bai bao tren bao Nhan dan voi but danh C.B đang tren cac so 121, 123, 124 va 126 trong thang 7/1953, khong co noi dung nao lien quan đen van đe cai cach ruong đat.


= Vu an =
Sau nhung cuoc đau to, voi đu cac thu toi ac bi gan ghep, ba đa bi đem ra xu ban o Đong Bam, tinh Thai Nguyen vao 29 thang 5 am lich (tuc 9 thang 7) nam 1953 va đuoc bao chi đuong thoi coi la phat sung hieu cho mot cuoc van đong "long troi lo đat". Ba Nam bi đem ra truoc cong chung đau to ba lan truoc khi đem xu ban.
Trong hoi ky Giot nuoc trong bien ca, Hoang Van Hoan cho rang Uy ban Cai cach ruong đat tai đia phuong tu cho phep cac đoi Cai cach ruong đat đuoc ban vao đia chu gian ac đe nang cao khi the nong dan. Viec ban đia chu mo đau tu Thai Nguyen (Nguyen Thi Nam) sau lan tran đi nhieu noi, coi la mot phuong phap tot, đe nang cao uy the cua nong dan.
Theo Hoang Tung viet trong hoi ky Nhung ky niem ve Bac Ho thi: khi thay co van Trung Quoc bao phai xu tu Nguyen Thi Nam, Hoang Quoc Viet (uy vien Trung uong Đang, uy vien ban lanh đao Cai cach Ruong đat trung uong, phu trach Cai cach o Thai Nguyen) đen bao cao voi Ho Chi Minh y kien cua co van. Ho Chi Minh hua voi Hoang Quoc Viet se noi voi Truong Chinh, Truong ban chi đao trong cai cach ruong đat, nhung ong khong lam. Hon nua, Ho Chi Minh đa giu im lang vi so gay mau thuan voi co van Trung Quoc. Ho Chi Minh noi: "Khong on! Khong the mo đau chien dich bang cach no sung vao mot phu nu, ma nguoi phu nu ay lai la nguoi tung nuoi can bo cong san, la me mot trung đoan truong Quan đoi Nhan dan Viet Nam đang tai chuc!". Cung theo hoi ky cua Hoang Tung thi: "Chon đia chu Nguyen Thi Nam đe lam truoc la do co nguoi mach cho co van Trung Quoc". Hop Bo Chinh tri, Ho Chi Minh noi: "Toi đong y nguoi co toi thi phai xu thoi, nhung toi cho la khong phai đao neu phat sung đau tien lai no vao nguoi đan ba, ma nguoi ay lai giup đo cho cach mang.", "Nguoi Phap noi khong nen đanh vao đan ba, du chi đanh bang mot canh hoa". Sau co van Trung Quoc la La Quy Ba đe nghi mai, Ho Chi Minh noi: "Thoi, toi theo đa so chu toi van cu cho la khong phai", va ho cu the lam.


Đanh gia Theo cuon Lam nguoi la kho Đoan Duy Thanh cho rang vu xu ban Nguyen Thi Nam co 3 đieu sai chinh sach (ba Nam thuoc vao ca ba dien đang ra phai đuoc chieu co theo Luat Cai cach ruong đat Quoc hoi Khoa I thong qua: Đia chu khang chien, đia chu kiem cong thuong, đia chu hien ruong cho cach mang), đong thoi khong hop đao ly cua nguoi Viet Nam khi ban mot đia chu la nu, khong phai cuong hao gian ac. Khi Đoan Duy Thanh trao đoi voi Tran Phuong ve viec nay thi đuoc tra loi: "Cau tap trung vao hoc tap chinh huan, kiem điem cho tot đe bao cao đuoc thong qua. Con viec đo noi gi cung khong đuoc đau, co khi con nguy hiem nua... chung ta se ban sau..."
Nam 1955-1956, khi Đang Cong san Viet Nam to chuc sua sai cuoc cai cach ruong đat, truong hop mang tinh đien hinh cua vu Nguyen Thi Nam van khong đuoc giai toa.
Ngay 10 thang 11 nam 2001, trong mot van ban chung nhan, Đai tuong Vo Nguyen Giap đa viet: "Ba Nguyen Thi Nam tuc Cat Hanh Long la mot đia chu co tinh than yeu nuoc, trong khang chien đa tung giup đo bo đoi. Ban than toi va Đai tuong Nguyen Chi Thanh co luc đa o lai nha ba. Trong nhung buoi hop sua sai, chinh Bac Ho, đong chi Truong Chinh va đong chi Le Van Luong đeu cho rang xu tri ba Nguyen Thi Nam la mot sai lam".
Ngay 6 thang 12 nam 2001, Hoang Tung, (khi xay ra vu viec la Chanh Van phong Trung uong Đang) cung xac nhan: "Toi biet gia đinh ba Nguyen Thi Nam va hoat đong cua ba va cac con ba tu nam 1948 đen 1953... Viec xay ra lau roi, khong tai nao thay đoi đuoc. Song co the sua bang cach minh oan cho ba Nam va ghi nhan su cong hien cua ba va gia đinh đoi voi cong viec giai phong dan toc..."


Gia đinh Nguyen Thi Nam co hai nguoi con trai Nguyen Hanh va Nguyen Cat (luc hoat đong bi mat co ten la Hoang Cong). Thuong hieu Cat Hanh Long la ghep ten cua hai nguoi con.
Hai con trai cua ba đeu theo Viet Minh đi bo đoi. Ong Nguyen Hanh tung ho tong đoan đai bieu chinh phu do cac ong Nguyen Luong Bang, Tran Huy Lieu... vao Hue nhan an kiem khi vua Bao Đai thoai vi nam 1945. Ong Nguyen Cat thi sau tro thanh mot Trung đoan truong cua Su đoan 308.
Khi ba Nguyen Thi Nam bi xu ban, hai nguoi con đang đi cong tac tai Trung Quoc nen khong biet (Theo ong Tran Huy Lieu thi hai con trai cua ba cung bi đau to vao lan 2, xem o tren). Mac du đi bo đoi va co cong voi luc luong Viet Minh, nam 1953 Nguyen Hanh va Nguyen Cat bi đia phuong trieu ve va phai đi cai tao đen cuoi nam 1956 moi đuoc tha ve.
Nhung nam cuoi thap nien 1950, ong Hanh vao lam trong Van phong Ty Kien truc Thai Nguyen, roi ve Ha Noi lam o mot xi nghiep duoc pham. Vo ong Hanh thi day o mot truong tieu hoc. Cac chau cua ba Nguyen Thi Nam vi ly lich gia đinh thuoc thanh phan đia chu nen tung bi tra ho so khi xin viec va cung khong đuoc gia nhap Đang Cong san Viet Nam. Nguoi con thu la ong Nguyen Cat thi chuyen nganh sang Ty Thuong nghiep roi sau đo gia đinh ong cung ve Ha Noi. Nam 1998 ong Nguyen Hanh va ong Nguyen Cat đuoc cong nhan la can bo hoat đong lau nam, can bo tien khoi nghia.
Sau nhieu nam co gang, đen nam 1990, gia đinh moi tim đuoc hai cot cua ba Nam tai Đong Bam.


= Yeu cau phuc hoi danh du =
Trong nhieu nam, ong Nguyen Hanh cung ba Diep van đung đon đe nghi cac ca nhan va co quan co trach nhiem thuc hien Nghi đinh so 28/CP cua Chinh phu ban hanh ngay 29 thang 04 nam 1995, theo đo đe nghi cua gia đinh ong Hanh nhieu nam nay la nen xet thuong Huan chuong Khang chien chong Phap va truy tang danh hieu Liet si cho ba Nguyen Thi Nam. Du đa nhieu lan len tieng yeu cau tu nam 1995 đen nam 2014 qua nhung la thu gui len đia phuong va trung uong đoi phuc hoi danh du cho me nhung gia đinh khong nhan đuoc hoi am.


Tham khao Bui Tin, Following Ho Chi Minh: The Memoirs of a North Vietnamese Colonel. Nha xuat ban C. Hurst & Co. Publishers, 1995, ISBN 1850652317.
Đoan Duy Thanh, Lam nguoi la kho, hoi ky
Hoi lien hiep phu nu tinh Thai Nguyen. Lich su phong trao phu nu tinh Thai Nguyen, 1930-2000, 2002.


Chu thich Đoc them Hoi ky "Nhung ki niem ve Bac Ho" cua Hoang Tung
Hoi ky Mat that cua Bui Tin
"Thuc hien cai cach ruong đat" - bao cao 1953 cua Truong Chinh tai Tu đien bach khoa Viet Nam.
Cai cach ruong đat tai Tu đien bach khoa Viet Nam


Lien ket ngoai Hoi ky Đoan Duy Thanh "Lam nguoi la kho", 25/8/2004
Cuoc cai cach ruong đat 50 nam truoc đay tai mien Bac VN (bai 4)