Amiang (bat nguon tu tu tieng Phap amiante /amjɑt/), giong voi soi thuy tinh la mot tap hop gom sau khoang vat silicat xuat hien trong tu nhien, đeu co chung mot đac tinh amiang cua chung: nghia la cac tinh the soi mong va dai (ty le co khoang 1:20), voi moi soi co the nhin thay bao gom hang trieu soi nho co the đuoc giai phong bang mai mon va cac qua trinh khac. Cac khoang vat la chrysotil, amosit, crocidolit, tremolit, anthophyllit va actinolit.
Amiang đa đuoc khai thac trong hon 4.000 nam, nhung viec khai thac quy mo lon chi bat đau vao cuoi the ky 19, khi cac nha san xuat va xay dung bat đau su dung amiang vi cac đac tinh vat ly mong muon cua no. Mot so tinh chat đo la su hap thu am thanh, đo ben keo trung binh, gia ca va kha nang chong chay, cach nhiet va cach đien. No đuoc su dung trong cac ung dung nhu cach đien cho he thong day đien va trong cach nhiet xay dung. Khi amiang đuoc su dung đe chong chay hoac cach nhiet, soi thuong đuoc tron voi xi mang hoac det thanh vai hoac chieu. Nhung đac tinh mong muon nay đa lam cho amiang tro thanh vat lieu đuoc su dung rat rong rai cho đen cuoi the ky 20.
Hit phai cac soi amiang co the gay ra cac benh nghiem trong va gay tu vong, bao gom ung thu phoi, u trung bieu mo va benh bui phoi amiang (mot loai benh bui phoi). Su lo ngai voi benh lien quan đen amiang bat đau tu the ky 20 va leo thang trong thap nien 1920 va 1930. Vao thap nien 1980 va 1990, thuong mai va su dung amiang đa bi han che rat nhieu, bi loai bo hoac bi cam hoan toan ngay cang tang o mot so quoc gia, bao gom Lien minh chau Au, Uc, Hong Kong, Nhat Ban va New Zealand. Tuy nhien, nhieu quoc gia đang phat trien van ung ho viec su dung amiang lam vat lieu xay dung va viec khai thac amiang van đang dien ra, voi nha san xuat hang đau la Nga san xuat khoang 1 trieu tan nam 2015.
Mac du cac benh lien quan đen amiang la rat nghiem trong, vat lieu nay đuoc su dung rat rong rai trong nhieu linh vuc. Viec amiang van đuoc tiep tuc su dung lau dai, ca sau khi anh huong suc khoe co hai đa đuoc biet hoac nghi ngo, va su xuat hien cham cua cac trieu chung hang thap nien sau khi cham dut su tiep xuc, đa gay ra loat kien tung amiang dai nhat, ton tien nhat trong lich su Hoa Ky, mac du van đe kien tung phap ly it hon rat nhieu o hau het cac quoc gia khac co lien quan. Trach nhiem phap ly lien quan đen amiang cung la moi quan tam thuong truc cua nhieu nha san xuat, cong ty bao hiem va cong ty tai bao hiem.


Lich su Nguoi ta đa su dung amiang trong hang ngan nam đe tao ra cac vat the mem deo, nhu khan an chong lua. Trong ky nguyen hien đai, cac cong ty bat đau san xuat hang tieu dung amiang o quy mo cong nghiep. Hien nay, moi nguoi nhan ra moi nguy hai cho suc khoe ma amiang gay ra, do đo no đa bi cam hoac quy đinh nghiem ngat tren toan the gioi.


= Su dung ban đau =
Viec su dung amiang co lich su it nhat 4.500 nam, khi cu dan khu vuc ho Juojarvi o Đong Phan Lan gia cuong cac noi va dung cu nau an bang đat nung voi khoang vat antophyllit (xem gom amiang). Mot trong nhung mo ta đau tien ve vat lieu co the la amiang la trong chuyen khao Peri lithon (Περι λιθων, ve đa) cua Theophrastus vao khoang nam 300 TCN, mac du nhan dang nay đa bi nghi ngo. Trong ca tieng Hy Lap hien đai va co đai, ten thong thuong cua vat lieu amiang la amiantos ("tinh khiet", "nguyen chat"), đuoc chuyen the thanh tieng Phap la amiante va sang tieng Tay Ban Nha va tieng Bo Đao Nha la amianto. Trong tieng Hy Lap hien đai, tu ασβεστος (asvestos) hay ασβεστης (asvestis) đuoc su dung nhat quan va duy nhat cho voi.
Thuat ngu asbestos (ten goi khac cua amiang) co the truy nguyen toi ban thao Lich su Tu nhien cua nha tu nhien hoc La Ma Pliny Gia va viec ong su dung thuat ngu asbestinon, co nghia la "khong the dap tat". Trong khi Pliny hoac chau trai cua ong, Pliny Tre thuong đuoc gan cho viec nhan ra tac đong bat loi cua amiang đoi voi con nguoi, nhung viec kiem tra cac tai lieu goc cho thay khong co su ho tro nao cho ca hai nhan đinh tren.
Nhung nguoi Ba Tu giau co lam kinh ngac khach khua bang cach lam sach mot mieng vai bang cach nem no vao lua. Vi du, theo Tabari, mot trong nhung đo vat la lung thuoc Khosrau II Parviz (khoang 531-579), vi vua vi đai cua Đe quoc Sasan, la mot khan an (tieng Ba Tu: منديل) ma ong đa lam sach mot cach đon gian bang cach nem no vao lua. Vai nhu vay đuoc cho la đa đuoc lam tu amiang nhap khau qua Kush Hindu. Theo Biruni trong cuon sach cua ong, (لجماهر في معرفة الجواهر, Đa quy) bat ky loai vai nao lam bang amiang (tieng Ba Tu: اذرشست, Azarshost) đuoc goi shostakeh (tieng Ba Tu: شستكه). Mot so nguoi Ba Tu tin rang soi nay la long cua mot con thu, đuoc goi la samandar (tieng Ba Tu: سمندر), song trong lua va chet khi tiep xuc voi nuoc, va đo la noi ma niem tin truoc đay cho rang ky giong (tieng Hy Lap: σαλαμανδρα, tieng Latinh: salamandra, tieng Anh: salamander, tieng Phap: salamandre, tieng Nga: саламандра) co the chiu đuoc lua phat sinh.
Charlemagne, Hoang đe La Ma Than thanh đau tien (800-814), đuoc cho la co mot chiec khan trai ban lam tu amiang.
Marco Polo ke lai đa tung đuoc xem, o mot noi ma ong goi la tinh Ghinghin talas, "mot mach mo tot ma tu đo lam ra tam vai chung ta goi la salamander, khong the bi đot chay neu bi nem vao lua..."
Mot so nha khao co hoc tin rang nguoi xua đa tao ra vai liem tu amiang, trong đo ho đot xac cua cac vi vua cua ho, đe chi luu giu tro cot cua ho va ngan khong cho chung tron lan voi go hoac cac vat lieu de chay khac thuong đuoc su dung trong cac đam tang. Nhung nguoi khac khang đinh rang nguoi xua đa su dung amiang đe tao ra bac vinh vien cho đen thap trong lang mo hoac cac loai đen khac. Mot vi du noi tieng la đen vang lychni amiang, ma nha đieu khac Callimachus đa lam cho Erechtheion. Trong nhung the ky gan đay, amiang thuc su đuoc su dung cho muc đich nay. Mac du amiang lam cho da bi ngua khi tiep xuc, tai lieu co cho thay rang no đuoc ke toa cho cac benh ve da va đac biet la ngua. Co the la ho đa su dung thuat ngu asbestos cho đa xa phong, boi vi hai thuat ngu nay thuong bi nham lan trong suot lich su. 


= Ky nguyen cong nghiep =

Cong nghiep khai thac amiang quy mo lon bat đau vao giua the ky 19. Nhung no luc ban đau trong viec san xuat giay va vai amiang o Y đa bat đau vao thap nien 1850, nhung khong thanh cong trong viec tao ra thi truong cho cac san pham nhu vay. Cac mau amiang cua Canada đa đuoc trung bay o Luan Đon vao nam 1862 va cac cong ty đau tien đuoc thanh lap o Anh va Scotland đe khai thac tai nguyen nay. Amiang lan đau tien đuoc su dung trong san xuat soi va nha cong nghiep nguoi Đuc Louis Wertheim đa ap dung quy trinh nay trong cac nha may cua ong o Đuc. Nam 1871, Patent Asbestos Manufacturing Company (Cong ty San xuat Amiang Bang sang che) đuoc thanh lap tai Glasgow va trong nhung thap ky sau đo, khu vuc Clydebank tro thanh mot trung tam cho nganh cong nghiep non tre.
Khai thac quy mo cong nghiep bat đau o vung đoi Thetford, Quebec tu thap nien 1870. William Edmond Logan la nguoi đau tien nhan thay luong lon amiang trang tren cac ngon đoi nay voi tu cach la nguoi đung đau Co quan Khao sat Đia chat Canada. Cac mau khoang vat tu đay đa đuoc trung bay o Luan Đon va đuoc nhieu nguoi quan tam. Voi viec khai truong Đuong sat Trung tam Quebec vao nam 1876, cac nha khai thac mo nhu Andrew Stuart Johnson đa thanh lap nganh cong nghiep amiang trong tinh nay. San luong 50 tan cua cac mo vao nam 1878 đa tang thanh tren 10.000 tan vao thap nien 1890 voi viec ap dung cac cong nghe may moc va san xuat mo rong. Trong mot thoi gian dai, mo amiang lon nhat the gioi la mo Jeffrey o thi tran Asbestos, Quebec.
Viec san xuat amiang đa bat đau o khu vuc Ural cua Đe quoc Nga vao thap nien 1880, va o cac vung nui Bac Y voi su hinh thanh o Torino cua Italo-English Pure Asbestos Company (Cong ty Amiang Tinh khiet Anh-Y) vao nam 1876, mac du đieu nay đa som bi che lap boi muc đo san xuat lon hon tu cac mo o Canada. Viec khai thac cung bung no o Nam Phi tu nam 1893 duoi su bao tro cua doanh nhan nguoi Anh Francis Oates, Giam đoc cong ty De Beers. Cung tai Nam Phi viec san xuat amosit bat đau vao nam 1910. Nganh cong nghiep amiang Hoa Ky đa co mot khoi đau som vao nam 1858, khi soi anthophyllit đuoc khai thac đe su dung lam vat lieu cach nhiet amiang cua Cong ty Johns, tien than cua Johns Manville hien tai, tai mot mo đa tai đoi Ward tren đao Staten, New York. San xuat cua Hoa Ky đa bat đau mot cach nghiem tuc vao nam 1899, voi viec phat hien ra cac mo lon o nui Belvidere.

Viec su dung amiang ngay cang pho bien vao cuoi the ky 19, khi cac ung dung đa dang cua no bao gom son, be tong, gach chong chay, ong va xi mang lo suoi, gioang chiu nhiet, chong chay va axit, ong cach nhiet, tran cach nhiet, vach thach cao, san, mai chong chay, đo ngoai that, va cac chat noi vach thach cao. Nam 2011, co bao cao rang hon 50% nha o tai Anh van chua amiang, mac cho lenh cam đoi voi cac san pham amiang vai nam truoc đo.

O Nhat Ban, đac biet la sau The chien II, amiang đuoc su dung trong san xuat amoni sunfat cho muc đich san xuat lua gao, phun len tran, khung sat va vach cua cac toa xe đuong sat va cac toa nha (trong thap nien 1960), va cung đuoc su dung cho cac ly do tiet kiem nang luong. San xuat amiang o Nhat Ban đat đinh vao nam 1974 va trai qua nhung troi sut cho đen khoang nam 1990, khi san luong bat đau tut giam đang ke.


= Kham pha đoc tinh =
Nam 1899, Montague Murray ghi nhan nhung anh huong tieu cuc đen suc khoe cua amiang. Cai chet đau tien đuoc ghi nhan lien quan đen amiang la vao nam 1906.
Đau thap nien 1900, cac nha nghien cuu bat đau nhan thay mot so luong lon nguoi chet som va cac van đe ve phoi o cac thi tran khai thac amiang. Nghien cuu đau tien đuoc H. Montague Murray thuc hien tai Benh vien Charing Cross, Luan Đon, vao nam 1900, trong đo mot cuoc đieu tra sau khi chet cua mot thanh nien đa chet vi xo phoi sau khi lam viec 14 nam trong mot nha may det amiang, đa phat hien ra dau vet amiang trong phoi cua nan nhan. Adelaide Anderson, nguoi thanh tra cac nha may o Anh, đa đua amiang vao danh sach cac chat cong nghiep co hai vao nam 1902. Cac cuoc đieu tra tuong tu đa đuoc tien hanh tuong ung tai Phap va Y vao nam 1906 va 1908.
Chan đoan đau tien ve benh bui phoi amiang đuoc thuc hien o Anh vao nam 1924. Nellie Kershaw đa đuoc tuyen dung tai Turner Brothers Asbestos Company o Manchester, Anh tu nam 1917 đe đanh soi amiang tho thanh soi. Cai chet cua co vao nam 1924 đa dan đen mot cuoc đieu tra chinh thuc. Nha nghien cuu benh hoc William Edmund Cooke đa xac nhan rang viec kiem tra phoi cua ong cho thay vet seo cu cua benh lao phoi đa lanh va xo hoa lan rong, trong đo co the nhin thay "cac hat khoang chat  ... voi nhieu hinh dang khac nhau, nhung phan lon co goc nhon." So sanh cac hat nay voi cac mau bui amiang do S. A. Henry, Thanh tra y te cac xi nghiep Hoang gia cung cap, Cooke ket luan rang chung "co nguon goc tu amiang va, vuot qua nghi ngo hop ly, la nguyen nhan chinh gay ra xo hoa phoi va do đo la tu vong".
Theo ket qua bai bao cua Cooke, quoc hoi Anh đa uy thac đieu tra ve tac đong cua bui amiang cho E. R. A. Merewether, Thanh tra y te cac xi nghiep va C. W. Price, thanh tra xi nghiep va la nguoi tien phong trong giam sat va kiem soat bui. Bao cao sau đo cua ho, Occurrence of Pulmonary Fibrosis & Other Pulmonary Affections in Asbestos Workers (Su xuat hien cua Xo phoi & Cac van đe ve phoi khac o Cong nhan Amiang), đa đuoc trinh len quoc hoi Anh vao ngay 24 thang 3 nam 1930. Bao cao ket luan rang su phat trien cua benh bui phoi amiang co lien quan đen viec hit phai bui amiang keo dai, va bao gom nghien cuu suc khoe đau tien cua cong nhan amiang, cho thay 66% nhung nguoi lam viec tu 20 nam tro len bi benh bui phoi amiang. Bao cao đa dan đen viec cong bo Quy che Cong nghiep Amiang đau tien vao nam 1931, co hieu luc tu ngay 1 thang 3 nam 1932. Quy che nay đieu chinh viec thong gio va lam cho benh bui phoi amiang tro thanh benh nghe nghiep co the tha thu. Thuat ngu u trung bieu mo (ung thu o mang bao ve xung quanh cac co quan noi tang cua co the, nhu mang phoi, mang tim) đuoc su dung lan đau tien trong y van vao nam 1931; su lien ket cua no voi amiang lan đau tien đuoc ghi nhan vao khoang thap nien 1940. Phap luat tuong tu đuoc ap dung o My khoang muoi nam sau.
Khoang 100.000 nguoi o Hoa Ky đa chet hoac bi benh nan y do phoi nhiem amiang lien quan đen cong nghiep đong tau. Trong khu vuc Hampton Roads, mot trung tam đong tau, su xuat hien cua u trung bieu mo cao gap 7 lan ty le quoc gia. Hang ngan tan amiang đa đuoc su dung trong cac con tau trong The chien II đe cach nhiet đuong ong, noi hoi, đong co hoi nuoc va tua bin hoi nuoc. Co khoang 4,3 trieu cong nhan đong tau o Hoa Ky trong The chien II; cu 1.000 cong nhan thi co khoang 14 nguoi chet vi u trung bieu mo va mot so nguoi chua biet đa chet vi benh bui phoi amiang.
Chinh phu Hoa Ky va nganh cong nghiep amiang đa bi chi trich vi khong hanh đong đu nhanh đe thong bao đai chung ve nhung nguy hiem, va đe giam phoi nhiem cong chung. Vao cuoi thap nien 1970, cac tai lieu cua toa an đa chung minh rang cac quan chuc nganh amiang biet ve nhung moi nguy hiem tu amiang tu thap nien 1930 va đa che giau chung voi cong chung.
O Uc, amiang đa đuoc su dung rong rai trong xay dung va cac nganh cong nghiep khac tu nam 1946 đen nam 1980. Tu thap nien 1970, cac lo ngai ngay cang tang ve su nguy hiem cua amiang va viec su dung no đa bi loai bo. Khai thac ngung nam 1983. Viec su dung amiang đa đuoc loai bo vao nam 1989 va bi cam hoan toan vao thang 12/2003. Su nguy hiem cua amiang hien đa đuoc biet đen o Uc va co su giup đo va ho tro cho nhung nguoi mac benh amiang hoac u trung bieu mo.


= Su dung theo nganh va loai san pham =


 Nhom Serpentin  Khoang vat serpentin co cau truc tam hoac lop. Chrysotil (thuong đuoc goi la amiang trang) la khoang vat amiang duy nhat trong nhom serpentin. O Hoa Ky, amiang trang la loai amiang đuoc su dung pho bien nhat. Theo Cam nang Thanh tra Xay dung Amiang EPA Hoa Ky, amiang trang chiem khoang 95% amiang đuoc tim thay trong cac toa nha o Hoa Ky. Chrysotil thuong co mat trong nhieu loai san pham va vat lieu, bao gom:

Cac mang phan cach clo kiem đuoc su dung đe san xuat clo (hien tai o Hoa Ky)
Vach thach cao va cac chat ket noi (bao gom ca lop che phu ket cau).
Vua thach cao.
Bo loc mat na khi truoc thap nien 1960 va bo loc mat na khi tu Lien Xo.
Gach lat san, tam va keo dan vinyl.
Hac in mai lop, ni, vach va van lop
Bang, van op, mat ban va ong nhan hieu "Transite".
Tran bong ngo, con đuoc goi la tran am.
Mai chong chay.
Chat bit kin moi noi.
Vong đem cong nghiep va hang hai.
Ma phanh va giay.
Rem cua san khau.
Chan chong chay.
Cua chong chay ben trong.
Quan ao chong chay cho linh cuu hoa.
Ong cach nhiet.
Bo loc đe loai bo cac hat min tu hoa chat, chat long va ruou vang.
Lop lot nha khoa.
Đau noi ong mem HVAC.
Phu gia dung dich khoan.
O Lien minh chau Au va Uc, no đa bi cam nhu mot moi nguy hiem tiem an cho suc khoe va hoan toan khong đuoc su dung. Nhat Ban đang đi theo huong tuong tu, nhung voi toc đo cham hon.


 Nhom amphibol  Amphibol bao gom amosit (amiang nau) va crocidolit (amiang xanh) truoc đay đuoc su dung trong nhieu san pham cho đen đau thap nien 1980. Amiang Shimolit tao thanh chat gay o nhiem cua nhieu loai (neu khong phai tat ca) can chrysotil co nguon goc tu nhien. Viec su dung tat ca cac loai amiang trong nhom amphibol đa bi cam o phan lon the gioi phuong Tay vao giua thap nien 1980 va o Nhat Ban vao nam 1995. Mot so san pham bao gom cac loai amphibol cua amiang bao gom:

Tam cach nhiet ty trong thap (thuong đuoc goi la tam cach nhiet AIB hoac tam cach nhiet amiang) va ngoi lop;
Ong xi mang amiang (van đuoc san xuat o mot so noi tren the gioi);
Tam va ong xi mang amiang đe xay dung, vo cho cac dich vu cap nuoc, đien va vien thong;
Vat lieu cach nhiet va hoa chat (vi du: cua chong chay, vua amiang phun, chat va mieng đem cach nhiet).
Nha san xuat thuoc la Lorillard (thuoc la đuoc loc cua Kent) đa su dung amiang crocidolit trong bo loc "Micronite" tu nam 1952 đen 1956.
Trong khi phan lon soi amiang chrysotil đa tung đuoc su dung trong ma phanh o to, giay va đia ly hop, cac chat gay o nhiem amphibol đa co mat. Tu khoang giua thap nien 1990, ma phanh, moi hoac thay the, đa đuoc san xuat thay the bang cac lop lot lam tu soi gom, cacbon, kim loai va aramid (Twaron hoac Kevlar, cung chat lieu đuoc su dung trong ao chong đan).
Tuyet Giang sinh nhan tao, đuoc goi la bong tuyet, truoc đay đuoc lam bang amiang. No đuoc su dung đe tao hieu ung trong cac bo phim bao gom Phu thuy xu Oz va man hinh cua hang bach hoa va no đuoc tiep thi đe su dung trong cac nha rieng duoi cac nhan hieu bao gom "Pure White", "Snow Drift" va "White Magic".


= Xay dung =


 Cac nuoc phat trien  Viec su dung amiang trong cac du an xay dung moi đa bi cam vi ly do suc khoe va an toan o nhieu quoc gia hoac khu vuc phat trien, bao gom Lien minh chau Au, Uc, Hong Kong, Nhat Ban va New Zealand. Mot ngoai le đang chu y la Hoa Ky, noi amiang tiep tuc đuoc su dung trong xay dung nhu ong amiang xi mang. Toa Phuc tham so 5 đa ngan EPA cam amiang vao nam 1991 vi nghien cuu cua EPA cho thay lenh cam se co gia tu 450 đen 800 trieu USD trong khi chi cuu đuoc khoang 200 mang song trong khung thoi gian 13 nam va EPA khong cung cap bang chung đay đu cho su an toan cua cac san pham thay the. Cho đen giua thap nien 1980, mot luong nho amiang trang đa đuoc su dung trong san xuat Artex, mot chat hoan thien trang tri, tuy nhien, mot so nha cung cap Artex it đuoc biet đen van bo sung amiang trang cho đen nam 1999.
Truoc lenh cam, amiang đa đuoc su dung rong rai trong nganh xay dung trong hang ngan vat lieu. Mot so đuoc đanh gia la nguy hiem hon nhung loai khac do luong amiang va tinh chat de vun cua vat lieu. Son phu, cach nhiet đuong ong va bang cach nhiet amiang (AIB) đuoc cho la nguy hiem nhat do ham luong amiang cao va tinh chat de vun cua chung. Nhieu toa nha cu đuoc xay dung truoc cuoi thap nien 1990 co chua amiang. O Hoa Ky, co mot tieu chuan toi thieu cho cac khao sat ve amiang nhu đuoc mo ta boi Tieu chuan ASTM E 2356-04. Tai Vuong quoc Anh, Ban Đieu hanh An toan va Suc khoe đa ban hanh huong dan co ten HSG264 mo ta cach hoan thanh cac cuoc khao sat mac du cac phuong phap khac co the đuoc su dung neu chung co the chung minh rang chung đa đap ung cac quy đinh bang cac phuong tien khac. Co quan Bao ve Moi truong Hoa Ky bao gom mot so nhung khong phai tat ca cac co so bi nhiem amiang trong Danh sach Uu tien Quoc gia Superfund (NPL). Viec cai tao va pha huy cac toa nha bi nhiem amiang phai tuan theo cac quy đinh NESHAP va OSHA cua EPA. Amiang khong phai la vat lieu đuoc bao ve duoi su bao ve nguoi mua vo toi cua CERCLA. O Anh, viec loai bo va thai loai amiang va cac chat co chua no đuoc bao ve theo Quy đinh ve Kiem soat Amiang 2006.
Tieu thu amiang cua My đat muc cao nhat la 804.000 tan vao nam 1973; nhu cau amiang the gioi đat đinh vao khoang nam 1977, voi 25 quoc gia san xuat gan 4,8 trieu tan moi nam.

Trong cac toa nha cu (vi du: nhung toa nha đuoc xay dung truoc nam 1999 o Anh, truoc khi amiang trang bi cam), amiang van co the co mat o mot so khu vuc. Nhan thuc đuoc cac vi tri amiang lam giam nguy co xao tron amiang.
Viec loai bo cac thanh phan xay dung chua amiang cung co the loai bo kha nang chong chay ma chung cung cap, do đo cac thay the phong chay la can thiet đe bao ve chong chay đung cach ma amiang ban đau cung cap.


 Ngoai Chau Au va Bac My  Mot so quoc gia, nhu An Đo, Indonesia, Trung Quoc, Nga va Brasil van tiep tuc su dung rong rai amiang. Pho bien nhat la tam xi mang amiang luon song hoac "tam A/C" đe lop va lam cac buc tuong. Hang trieu nha o, nha may, truong hoc, nha kho va noi tru an tiep tuc su dung amiang. Viec cat cac tam nay thanh cac kich thuoc va khoan lo đe lap bu long 'J' đe giu cac tam vao khung mai đuoc thuc hien tai cho. Khong co thay đoi đang ke trong san xuat va su dung cac tam A/C o cac nuoc đang phat trien sau nhung han che pho bien o cac quoc gia phat trien .


 Cac cuoc tan cong 11 thang 9 nam 2001  Khi Trung tam Thuong mai The gioi cua Thanh pho New York sup đo sau vu tan cong ngay 11 thang 9, Lower Manhattan bi phu kin trong hon hop cac manh vun xay dung va vat lieu de chay. Hon hop phuc tap nay đa lam day len moi lo ngai rang hang ngan cu dan va cong nhan trong khu vuc se phai đoi mat voi cac moi nguy hiem đa biet trong khong khi va trong bui, nhu amiang, chi, soi thuy tinh va be tong nghien. Hon 1.000 tan amiang đuoc cho la đa đuoc tha vao khong khi sau su pha huy cua cac toa nha. Hit phai hon hop amiang va cac chat đoc khac đuoc cho la co lien quan đen ty le tu vong cao bat thuong do ung thu cua nhan vien dich vu khan cap ke tu sau tham hoa. Hang ngan nguoi khac hien đang đuoc cho la co nguy co bi ung thu do tiep xuc voi nhung nguoi đa chet cho đen nay chi la "phan noi cua tang bang chim". Mot so nha binh luan đa chi trich cac co quan chuc nang su dung amiang trong xay dung cua cac toa nha.
Vao thang 5 nam 2002, sau nhieu hoat đong don dep, thu gom bui va giam sat khong khi đuoc EPA, cac co quan lien bang khac, thanh pho New York va bang New York, thanh pho New York chinh thuc yeu cau ho tro lien bang đe don dep va kiem tra cu tru tai vung lan can cua Trung tam Thuong mai The gioi ve amiang trong khong khi.


= Chat gay o nhiem amiang trong cac san pham khac =


 Vermiculit  Vermiculit la mot silicat magnesi nhom-sat hydrat giong nhu mica. No co the đuoc su dung cho nhieu ung dung cong nghiep va đa đuoc su dung lam vat lieu cach nhiet. Mot so nguon tram tich vermiculit đa đuoc tim thay bi nhiem mot luong nho amiang.
Mot mo vermiculit đuoc W. R. Grace and Company van hanh o Libby, Montana khien cong nhan va cu dan cong đong gap nguy hiem khi khai thac vermiculit bi nhiem amiang, đien hinh la richterit, winchit, actinolit hoac tremolit. Vermiculit bi nhiem amiang tu mo Libby đa đuoc su dung lam vat lieu cach nhiet trong cac toa nha dan cu va thuong mai xuyen suot Canada va Hoa Ky. Vermiculit nhoi đay cua W. R. Grace and Company đuoc ban tren thi truong duoi ten goi Zonolite nhung cung đuoc su dung trong cac san pham dang xit nhu Monokote.
Nam 1999, EPA bat đau no luc don dep o Libby va hien nay khu vuc nay la khu vuc don dep Superfund. EPA đa xac đinh rang amiang co hai đuoc giai phong khoi mo cung nhu thong qua cac hoat đong khac gay xao tron đat trong khu vuc.


 Tan  Tan (talc) đoi khi co the bi nhiem amiang do su can ke cua quang amiang (thuong la tremolit) trong cac mo tan duoi long đat. Nam 1973, luat lien bang Hoa Ky yeu cau tat ca cac san pham tan khong chua amiang, va ngay nay co su kiem soat chat luong nghiem ngat trong viec san xuat cac san pham tan, tach tan cap my pham (vi du nhu bot Talcum) khoi tan cap cong nghiep (thuong đuoc su dung trong cac san pham ma sat) đa loai bo phan lon van đe nay cho nguoi tieu dung.
Nam 2000, cac thu nghiem trong phong thi nghiem kiem tra amiang đuoc chung nhan đa phat hien dang tremolit cua amiang amphibol đuoc tim thay o ba trong so tam nhan hieu but chi mau tre em pho bien đuoc san xuat mot phan tu tan: Crayola, Prang va RoseArt. Trong but chi mau Crayola, cac thu nghiem tim thay muc amiang khoang 0,05% trong Carnation Pink (hong cam chuong) va 2,86% trong Orchid (hoa lan); trong but chi mau Prang, pham vi tu 0,3% trong cay Periwinkle (dua can) đen 0,54% trong Yellow (vang); trong but chi mau RoseArt, no co tu 0,03% trong Brown (nau) đen 1,20% trong Orange (da cam). Nhin chung, 32 loai but chi mau khac nhau tu cac nhan hieu nay tung chua nhieu hon luong amiang dau vet va tam loai khac chua luong dau vet. Vien Nghe thuat va Vat lieu Sang tao, mot hiep hoi thuong mai thu nghiem su an toan cua but chi mau cho cac nha san xuat, ban đau khang đinh ket qua kiem tra la khong chinh xac, mac du sau đo ho noi rang ho khong kiem tra amiang. Vao thang 5 nam 2000, Crayola cho biet cac thu nghiem la cua Richard Lee, mot nha phan tich vat lieu co loi tuyen the nhan danh nganh cong nghiep amiang đa đuoc chap nhan trong cac vu kien hon 250 lan, cho thay but chi mau cua ho đa thu nghiem am tinh voi amiang. Mac du vay, vao thang 6 nam 2000, Binney & Smith, nha san xuat Crayola va cac nha san xuat khac đa đong y ngung su dung tan trong cac san pham cua ho va thay đoi cong thuc san pham cua ho tai Hoa Ky.
Cong ty khai thac mo R T Vanderbilt Co o Godarneur, New York, noi cung cap tan cho cac nha san xuat but chi, thong bao rang "theo hieu biet va niem tin tot nhat cua chung toi" thi khong co amiang trong tan cua ho. Tuy nhien, bao cao phuong tien truyen thong cho rang Cuc An toan va Suc khoe Mo Hoa Ky (MSHA) đa tim thay amiang trong bon mau tan đuoc thu nghiem vao nam 2000. Cuc truong Cuc An toan va Suc khoe Mo sau đo đa viet cho phong vien tin tuc, rang "Tren thuc te, chu viet tat ND (khong phat hien) trong bao cao phong thi nghiem - cho thay khong co soi amiang nao thuc su đuoc tim thay trong cac mau." Nhieu nghien cuu cua cac nha hoa hoc khoang vat, sinh hoc te bao va đoc hoc tu nam 1970 đen nam 2000 khong tim thay mau amiang nao trong cac san pham tan cung nhu cac trieu chung phoi nhiem amiang trong so cac cong nhan lam viec voi tan,
</ref> nhung cong trinh gan đay đa bac bo nhung ket luan nay đe đoi thanh "giong nhu" rui ro amiang.
Vao ngay 12 thang 7 nam 2018, boi tham đoan Missouri đa buoc Johnson & Johnson tra ky luc 4,69 ty đo la cho 22 phu nu cao buoc cac san pham lam tu bot tan cua cong ty, bao gom ca phan rom tre em, co chua amiang va khien ho bi ung thu buong trung.


Cac loai va soi lien quan Sau loai khoang vat đuoc Co quan Bao ve Moi truong Hoa Ky (EPA) đinh nghia la "amiang", bao gom cac loai thuoc nhom serpentin va cac loai thuoc nhom amphibol. Tat ca sau loai khoang vat amiang đuoc biet la chat gay ung thu o nguoi. Cac soi co the nhin thay đuoc, moi soi bao gom hang trieu "soi nho" vi the co the đuoc giai phong bang mai mon va cac qua trinh khac.


= Serpentin =
Soi lop Serpentin la xoan. Chrysotil la thanh vien duy nhat cua lop serpentin. 


 Chrysotil  Chrysotil, CAS so 12001-29-5, đuoc lay tu cac loai đa serpentinit pho bien tren toan the gioi. Cong thuc hoa hoc ly tuong hoa cua no la Mg3(Si2O5) (OH)4. Chrysotil xuat hien duoi kinh hien vi duoi dang soi trang.
Chrysotil đa đuoc su dung nhieu hon bat ky loai nao khac va chiem khoang 95% amiang đuoc tim thay trong cac toa nha o My. Chrysotil linh hoat hon cac loai amphibol cua amiang, va co the đuoc keo thanh soi va det thanh vai. Su dung pho bien nhat la lop xi mang amiang luon song chu yeu cho ngoai nha, nha kho va nha đe xe. No cung co the đuoc tim thay trong cac tam hoac bang đuoc su dung cho tran nha va đoi khi cho cac buc tuong va san nha. Chrysotil tung la mot thanh phan trong chat noi va mot so vua thach cao. Nhieu vat pham khac đa đuoc che tao co chua amiang trang bao gom lot phanh, vat can lua trong cac hop cau chi, cach nhiet đuong ong, gach lat san, van lop dan dung va gioang cho thiet bi nhiet đo cao.


= Amphibol =
Soi lop amphibol la hinh kim. Amosit, crocidolit, tremolit, anthophyllit va actinolit la thanh vien cua lop amphibol.


 Amosit  Amosit, so CAS 12172-73-5, thuong đuoc goi la amiang nau, la ten thuong mai cua amphibol thuoc chuoi dung dich ran cummingtonit - grunerit, thuong la tu Nam Phi, đuoc đat ten la mot tu viet tat mot phan cua "Cac mo amiang Nam Phi". Mot cong thuc đuoc đua ra cho amosit la Fe7Si8O22(OH)2. Amosit đuoc nhin thay duoi kinh hien vi nhu la soi dang thuy tinh mau trang xam. No đuoc tim thay thuong xuyen nhat nhu mot chat chong chay trong cac san pham cach nhiet, tam cach nhiet amiang va ngoi lop.


 Crocidolit  Crocidolit, so CAS 12001-28-4, thuong đuoc goi la amiang xanh, la dang soi cua amphibol riebeckit, đuoc tim thay chu yeu o mien nam chau Phi, nhung cung co o Uc va Bolivia. Mot cong thuc đuoc đua ra cho crocidolit la Na2FeII3FeIII2Si8O22(OH)2. Crocidolit đuoc nhin duoi kinh hien vi duoi dang soi mau xanh.
Crocidolit thuong xuat hien nhu la soi mem de vun. Amphibol dang amiang cung co the xuat hien duoi dang soi mem de vun nhung mot so loai nhu amosit thuong thang hon. Tat ca cac dang cua amiang la dang soi o cho chung bao gom cac soi co chieu rong nho hon 1 micromet trong cac bo co chieu rong rat lon. Amiang co soi đac biet min cung đuoc goi la "amianthus".


 Vat lieu khac  Cac khoang vat amiang đuoc quy đinh khac, chang han nhu amiang tremolit, so CAS 77536-68-6, Ca2Mg5Si8O22(OH)2; amiang actinolit, so CAS 77536-66-4, Ca2(Mg, FeII)5(Si8O22)(OH)2; va amiang anthophyllit, so CAS 77536-67-5, (Mg, FeII)7Si8O22(OH)2; it đuoc su dung trong cong nghiep nhung van co the đuoc tim thay trong nhieu loai vat lieu xay dung va vat lieu cach nhiet va đa đuoc su dung trong mot vai san pham tieu dung.
Cac khoang vat dang amiang tu nhien khac, nhu richterit, Na(CaNa)(Mg,FeII)5Si8O22)(OH)2, va winchit, (CaNa)Mg4(Al,FeIII)(Si8O22)(OH)2, mac du khong đuoc quy đinh, nhung mot so nguoi cho rang co hai khong kem tremolit, amosit hoac crocidolit. Chung đuoc goi la "dang amiang" chu khong phai amiang. Mac du Co quan An toan va Suc khoe Nghe nghiep Hoa Ky (OSHA) đa khong đua chung vao tieu chuan amiang, nhung NIOSH va Hiep hoi Long nguc Hoa Ky đa khuyen nghi đua chung vao lam vat lieu chiu quy đinh vi chung cung co the gay nguy hiem cho suc khoe.


San xuat Nam 2009, khoang 9% san luong amiang cua the gioi đuoc khai thac o Canada. Vao cuoi nam 2011, hai mo amiang con lai cua Canada, đeu o Quebec, đa ngung hoat đong. Vao thang 9 nam 2012, chinh quyen Quebec đa dung hoat đong khai thac amiang.
Trong nam 2015, 2 trieu tan amiang đa đuoc khai thac tren toan the gioi. Nga la nha san xuat lon nhat voi khoang 55% tong so the gioi, tiep theo la Trung Quoc (20%), Brasil (15,6%) va Kazakhstan (10,8%). Chau A tieu thu khoang 70% amiang đuoc san xuat tren the gioi, voi Trung Quoc, An Đo va Indonesia la nhung nuoc tieu thu lon nhat.


Anh huong suc khoe Tat ca cac loai soi amiang đuoc biet la gay nguy hiem nghiem trong cho suc khoe o nguoi. Amosit va crocidolit đuoc coi la loai soi amiang nguy hiem nhat; tuy nhien, amiang chrysotil cung đa tao ra cac khoi u o đong vat va la nguyen nhan đuoc cong nhan cua benh bui phoi amiang va u trung bieu mo o nguoi, va u trung bieu mo đa đuoc quan sat thay o nhung nguoi phoi nhiem nghe nghiep voi chrysotil, cac thanh vien gia đinh cua nhung nguoi phoi nhiem nghe nghiep va nhung cu dan song gan cac nha may va mo amiang.
Trong thap nien 1980 va mot lan nua vao thap nien 1990, nguoi ta cho rang qua trinh san xuat xi mang amiang co the "vo hieu hoa" amiang, hoac la thong qua cac qua trinh hoa hoc hoac la boi xi mang bam vao cac soi va thay đoi kich thuoc vat ly cua chung; tuy nhien cac nghien cuu sau đo cho thay đieu nay la khong đung su that, va xi mang amiang hang chuc nam tuoi khi bi pha vo giai phong cac soi amiang giong y het voi cac soi đuoc tim thay trong tu nhien, khong co su thay đoi nao co the phat hien đuoc.
Tiep xuc voi amiang duoi dang soi luon đuoc coi la nguy hiem. Lam viec voi, hoac tiep xuc voi vat lieu de vun, hoac vat lieu hoac cong trinh co the gay giai phong soi amiang long leo, đuoc coi la rui ro cao. Noi chung, nhung nguoi bi benh do hit phai amiang thuong xuyen bi phoi nhiem trong cong viec ma ho lam viec truc tiep voi vat lieu nay.
Cac benh pho bien nhat lien quan đen phoi nhiem man tinh voi amiang la bui phoi amiang va u trung bieu mo.


Quy đinh = Quoc gia cho phep su dung =
Ben canh viec đa cam amiang mau tren pham vi toan cau, hien nay 139 quoc gia đang cho phep su dung amiang trang. Đac biet, mot so quoc gia đa tung cam su dung amiang trang nhung sau đo đa phai go bo lenh cam do khong co bang chung khoa hoc va nhu cau cua nguoi dan con su dung rat nhieu, trong đo co: Singapore (bo cam vao 10/2010), Mong Co (8/2012), Ukraina (7/2017).


 Hoa Ky  Hoa Ky van la mot trong cac nuoc phat trien khong cam amiang, no la hop phap va van đuoc su dung rong rai trong cac san pham đuoc su dung pho bien nhu quan ao, boc lot đuong ong, gach lat san vinyl, bia cung, đuong ong xi mang, ma phanh, vong đem va lop che phu mai.
Nam 1989 EPA đa ban hanh Quy tac cam va loai bo amiang, nhung nam 1991 nhung nguoi ung ho nganh cong nghiep amiang đa thach thuc va lat nguoc lenh cam trong mot vu kien mang tinh buoc ngoat: Phu kien chong an mon vs Co quan bao ve moi truong. Mac du vu viec đa dan đen mot so chien thang nho cho quy đinh ve amiang, EPA cuoi cung đa khong cham dut su dung amiang. Phan quyet nay đe lai nhieu san pham tieu dung van co the chua hop phap mot luong amiang. Đe lam ro cac san pham co chua amiang hop phap, hay đoc tuyen bo lam ro cua EPA.
Nam 2010, Tieu bang Washington đa cam amiang trong phanh o to bat đau tu nam 2014. Co quan quan ly an toan va suc khoe nghe nghiep (OSHA), đa đat gioi han 100.000 soi voi đo dai bang hoac lon hon 5 µm tren moi met khoi khong khi noi lam viec cho ca lam viec tam gio va tuan lam viec 40 gio.
Ngay 17 thang 6 nam 2019, Co quan Bao ve Moi truong Hoa Ky (EPA) đa cong bo bo quy tac cuoi cung ve cac san pham co chua amiang tai My. Dua tren nhung nghien cuu chuyen sau o Hoa Ky, cac to chuc nuoc ngoai va cac hoat đong can thiep đa xay ra o Hoa Ky, EPA ket luan rang cac san pham ong va tam amiang xi mang nen đuoc đua vao bo quy tac cuoi cung cua Quy tac voi ung dung moi (SNUR). Đay la mot thong tin quan trong va mang tinh tich cuc. Nhung đieu can chu y trong bo quy tac SNUR la:

EPA se khong đua ra bat ky lenh cam nao voi cac san pham ong nuoc va tam amiang xi-mang tai Hoa Ky.
Se khong co them hoat đong đanh gia rui ro cho san pham ong va tam amiang xi mang nao đuoc thuc hien.
Tu thoi điem nay, yeu cau duy nhat đe bat đau viec san xuat hay nhap khau ong va tam amiang xi mang đo la can phai co su cho phep cua EPA. Đay cung la quy trinh đa ton tai tu nam 1991 đen nay.


 Viet Nam  O Viet Nam, amiang khong bi cam va van đuoc su dung rong rai. Viet Nam la mot trong 10 nuoc su dung amiang nhieu nhat the gioi voi luong nhap khau hang nam khoang 65.000-70.000 tan amiang trang, Amiang trang hien đang đuoc phap luat Viet Nam cho phep su dung co đieu kien tai cac van ban: Luat Hoa chat (Khoan 1, Đieu 8 Nghi đinh so 113/2017/NĐ-CP); Luat so 3/2016/QH13 Luat sua đoi Đieu 6 va phu luc so 4 ve danh muc nganh, nghe kinh doanh co đieu kien cua Luat Đau tu; Luat Chuyen giao cong nghe (Nghi đinh so 76/2018/NĐ-CP ngay 15/5/2018); Khoan 1, Đieu 7 Luat doanh nghiep so 68/2014/QH13; Đieu 32, Nghi đinh 24a/2016/NĐ-CP ve quan ly vat lieu xay dung; Khoan 12, đieu 2, Nghi đinh 81/2017/NĐ-CP; Khoan 8 Đieu 2 Nghi đinh so 98/2017/NĐ-CP.
Khoang 90% luong amiang nhap khau đuoc dung đe san xuat khoang 100 trieu m² tam lop fibro - xi mang (amiang-ximang). Do đay la loai san pham co đo ben cao, chong chiu tot voi thoi tiet khac nghiet va co gia thanh phu hop voi nguoi dan nen tam lop fibro xi-mang van đang đuoc san xuat va su dung nhieu, đac biet o vung sau vung xa, mien nui va hai đao. Amiang cung co mat o mot so vat lieu/san pham khac nhu: Cach nhiet, cach đien, chong chay, ma phanh, tam tran cach nhiet, cac san pham cua he thong bao on (đem giu nhiet, giu lanh).
Trong du an Đieu chinh quy hoach tong the phat trien vat lieu xay dung đen nam 2020, đinh huong đen nam 2030 do Bo Xay dung trinh Chinh phu thang 1-2014 van đe nghi tiep tuc su dung amiang trang lau dai.


= Cac quoc gia cam hoan toan =


 Australia  Viec su dung amiang crocidolit (mau xanh) đa bi cam vao nam 1967, trong khi viec su dung amiang amosit (mau nau) van tiep tuc trong nganh xay dung cho đen giua thap nien 1980. Cuoi cung, no đa bi cam trong cac san pham xay dung vao nam 1989, mac du no van con trong cac vong đem va lot phanh cho đen ngay 31 thang 12 nam 2003, va khong đuoc nhap khau, su dung hay tai che.
Amiang tiep tuc la mot van đe. 2/3 so luong nha tai Uc đuoc xay dung giua The chien II va đau thap nien 1980 van chua amiang.
Lien minh đai dien cho cong nhan đuoc giao nhiem vu sua đoi hop cong to đien tai cac noi cu tru noi rang cong nhan nen tu choi thuc hien cong viec nay cho đen khi cac hop nay đuoc kiem tra amiang, va nguoi đung đau Hoi đong Cong đoan Uc (ACTU) đa keu goi Chinh phu bao ve cong dan cua minh bang cach loai bo amiang vao nam 2030.
Nguoi xu ly vat lieu amiang phai co giay phep B-Class cho amiang ket dinh va giay phep A-Class cho amiang de vun.
Thi tran Wittenoom, o Tay Uc đuoc xay dung xung quanh mot mo amiang (mau xanh). Toan bo thi tran tiep tuc bi o nhiem va đa bi pha huy, cho phep chinh quyen đia phuong xoa cac tham chieu đen Wittenoom khoi ban đo va cac bien chi đuong.


 Canada  O Canada, amiang tung đuoc khai thac va đuoc su dung rong rai, mac du viec su dung no đa giam tu giua thap nien 1970 va đau thap nien 1980. Cac san pham co chua amiang đuoc đieu chinh theo Quy đinh ve San pham Amiang (SOR 2007/260).
Tu ngay 31 thang 12 nam 2018, viec nhap khau, san xuat, ban, trao đoi hoac su dung cac san pham lam tu amiang la bat hop phap. Co nhung mien tru cho viec su dung no trong nganh cong nghiep clo-kiem, quan đoi, co so hat nhan va khai thac magie tu du luong khai thac amiang.


 Nhat Ban  Nhung tiet lo rang hang tram cong nhan đa chet o Nhat Ban trong vai thap ky truoc vi cac benh lien quan đen amiang đa gay ra mot vu be boi vao giua nam 2005. Vao nam 1971, Tokyo đa ra lenh cho cac cong ty xu ly amiang phai lap đat thiet bi thong gio va kiem tra suc khoe đinh ky; tuy nhien, chinh phu Nhat Ban đa khong cam crocidolit va amosit cho đen nam 1995, va lenh cam gan nhu hoan toan voi mot vai ngoai le đoi voi amiang đa đuoc thuc hien vao nam 2006, voi cac ngoai le con lai đa đuoc go bo vao thang 3 nam 2012 đe co mot lenh cam hoan toan.


 New Zealand  Nam 1984, viec nhap khau amiang amphibol tho (xanh va nau) vao New Zealand đa bi cam. Nam 2002, viec nhap khau amiang chrysotil (trang) cung bi cam. Nam 2015, chinh phu tuyen bo rang viec nhap khau amiang se bi cam hoan toan voi cac ngoai le rat han che (du kien se đuoc ap dung đe thay the cac bo phan cua cac may moc cu) se đuoc xem xet trong tung truong hop cu the.
Phia tay bac Nelson, o Thung lung Takaka Thuong la mo amiang đuoc khai thac thuong mai duy nhat cua New Zealand. Chrysotil pham cap thap đuoc khai thac o đay tu nam 1908 đen nam 1917 nhung chi co 100 tan đuoc rua sach va chuyen đi bang ngua tho. Mot đuong cap đien moi cho phep cong viec đuoc hoi phuc va tu nam 1940 đen nam 1949, 40 tan moi thang đa đuoc Cong ty Hume khai thac. Đieu nay tiep tuc cho đen nam 1964, do đo dai cua soi ngan, kha nang thuong mai han che buoc phai ngung khai thac.


 Han Quoc  Vao thang 5 nam 1997, viec san xuat va su dung crocidolit va amosit, thuong đuoc goi la amiang xanh va nau, đa bi cam hoan toan o Han Quoc. Vao thang 1 nam 2009, lenh cam hoan toan đoi voi tat ca cac loai amiang đa xay ra khi chinh phu cam san xuat, nhap khau, buon ban, luu tru, van chuyen hoac su dung amiang hoac bat ky chat nao co chua tren 0,1% amiang. Nam 2011, Han Quoc đa tro thanh quoc gia thu sau tren the gioi ban hanh đao luat ho tro do thiet hai tu amiang, cho phep bat ky cong dan Han Quoc nao đuoc cham soc y te tron đoi cung nhu thu nhap hang thang tu chinh phu neu đuoc chan đoan mac benh lien quan đen amiang.


 Vuong quoc Anh  Tai Vuong quoc Anh, cac vat lieu amiang xanh va nau đa bi cam hoan toan vao nam 1985 trong khi viec nhap khau, buon ban va tai su dung amiang trang đa bi cam vao nam 1999. Quy đinh Kiem soat Amiang nam 2012 neu ro rang chu so huu cac toa nha khong phai nha o (vi du: nha may va van phong) co "nghia vu quan ly" amiang tai co so bang cach tu nhan biet su hien dien cua no, đam bao vat lieu khong bi hu hong va loai bo khi can thiet. Chu lao đong, vi du cac cong ty xay dung, voi cong nhan cua ho co the tiep xuc voi amiang, phai đao tao ve amiang hang nam cho cong nhan cua ho.


 Lien minh chau Au  O Lien minh chau Au, vat lieu amiang đa bi cam nhu mot moi nguy hiem tiem an cho suc khoe va hoan toan khong đuoc su dung.


Thay the cho amiang trong xay dung Vat lieu cach nhiet soi thuy tinh đuoc phat minh vao nam 1938 va hien la loai vat lieu cach nhiet đuoc su dung pho bien nhat. Su an toan cua vat lieu nay cung bi đat cau hoi do su tuong đong trong cau truc vat lieu. Tuy nhien, Co quan Nghien cuu Ung thu Quoc te (IARC) đa loai bo soi thuy tinh khoi danh sach cac chat gay ung thu o nguoi vao nam 2001 va mot bai điem bao khoa hoc tu nam 2011 đa khang đinh du lieu dich te hoc la khong nhat quan va ket luan rang quyet đinh cua IARC ve viec ha thap tiem nang gay ung thu cua soi thuy tinh la hop le (tuy nhien, nghien cuu nay đuoc tai tro boi hop đong nghien cuu đuoc tai tro cua Hiep hoi cac nha san xuat vat lieu cach nhiet Bac My).
Nam 1978, mot loai vai soi thuy tinh co ket cau cao đuoc Bal Dixit sang che, đuoc goi la Zetex. Loai vai nay nhe hon amiang, nhung cung cap cung mot kho, đo day, tay, cam giac va kha nang chong mai mon nhu amiang. Soi thuy tinh đa đuoc ket cau đe loai bo mot so van đe phat sinh voi soi thuy tinh, chang han nhu kha nang chong mai mon va đo ben đuong may kem.
O chau Au, len khoang vat va len thuy tinh la cac chat cach nhiet chinh trong nha.
Nhieu cong ty san xuat cac san pham xi mang amiang đuoc gia co bang soi amiang đa phat trien cac san pham ket hop soi huu co. Mot san pham nhu vay đuoc goi la "Eternit" va mot san pham khac la "Everite" hien su dung soi "Nutec" bao gom soi huu co, xi mang portland va silica. Soi go ket dinh xi mang la mot thay the khac. Soi đa đuoc su dung trong cac mieng đem va vat lieu ma sat.
Mot chat soi tiem nang khac la polybenzimidazol hay soi PBI. Soi polybenzimidazol la soi tong hop co điem nong chay cao 760 °C (1.400 °F) cung khong bat lua. Do đo on đinh nhiet va hoa hoc đac biet, no thuong đuoc cac so cuu hoa va cac co quan khong gian su dung.
Tai Viet Nam, loai soi đuoc su dung rong rai nhat đe thay the amiang la soi PVA. Theo ket qua nghien cuu: "Kiem tra, đanh gia chat luong tam amiang xi mang va tam soi PVA" do Vien Vat lieu Xay dung – Bo Xay dung trien khai nam 2015 thi "Gia ban 1m2 san pham tam su dung soi PVA cao hon tam song amiang xi mang tu 41,5% đen 80,6%, tam phang xi mang soi PVA cao hon tam phang amiang xi mang tu 55% đen 121%".
Yeu to cong nghe la mot trong nhung vuong mac cua cac san pham thay the, đac biet la trong ung dung san xuat phanh xe hang nang (xe tai va xe lua), tam lop amiang - xi mang hay he thong cach đien cua nganh cong nghiep hang khong. Tinh toi thoi điem nay, khong san pham thay the nao mang lai hieu qua va đo an toan cao nhu soi amiang trang.
O Viet Nam co hai doanh nghiep tung đau tu san xuat tam su dung soi thay the la Navifico va Tan Thuan Cuong. Nha may Navifico hien nay đa đong cua con Tan Thuan Cuong đa chuyen sang san xuat tam amiang xi mang đe duy tri do tam so thay the khong the ban đuoc ra thi truong vi chat luong khong đam bao va gia thanh cao.
Ben canh đo nhung nghien cuu y khoa đa chi ra rang rui ro suc khoe do amiang gay ra cung pho bien nhu rui ro ma cac loai soi khac đem lai. Nhu vay, san pham soi thay the cung co the la tac nhan gay anh huong xau đen cac te bao phoi. Them vao đo, viec nghien cuu nhung tac đong cua amiang trang đoi voi suc khoe nguoi lao đong đa đuoc thuc hien hon 50 nam qua, trong khi cac loai soi khac moi chi đuoc đua vao su dung gan đay (tu 10 – 20 nam) (va tac hai cua chung thi chua đuoc khoa hoc nghien cuu va khang đinh mot cach cu the).


Tai che va loai bo Cac lua chon thay the amiang cho cong nghiep bao gom ong boc ngoai (mang song), day thung, bang keo, vai, vai det va cac vat lieu tam cach nhiet lam tu soi thuy tinh va silica.
O hau het cac nuoc phat trien, amiang thuong đuoc loai bo nhu chat thai nguy hai trong cac bai chon lap.
Viec pha huy cac toa nha chua mot luong lon vat lieu goc amiang gay ra cac van đe đac biet cho cac nha xay dung va cac nha phat trien bat đong san - cac toa nha đo thuong phai pha bo tung phan, hoac amiang phai đuoc loai bo can than truoc khi cau truc co the bi pha huy bang phuong tien co hoc hoac chat no. Mot vi du nhu vay la Red Road Flats o Glasgow, Scotland đa su dung mot luong lon tam xi mang amiang đe op tuong - o đay cac quy đinh ve suc khoe va an toan cua Anh quy đinh rang vat lieu amiang phai đuoc đua đen bai chon lap thong qua mot tuyen đuong đuoc phe duyet vao mot khoang thoi gian nhat đinh trong ngay tren phuong tien van chuyen thich hop đac biet.
Tai Hoa Ky, EPA quan ly viec loai bo va xu ly amiang mot cach nghiem ngat. Cac cong ty loai bo amiang phai tuan thu giay phep EPA. Cac cong ty nay đuoc goi la cac nha thau amiang đuoc cap phep EPA. Bat cu khi nao mot trong nhung nha thau amiang nay thuc hien cong viec, mot nha tu van kiem tra phai tien hanh kiem tra nghiem ngat đe đam bao amiang đuoc loai bo hoan toan.
Amiang co the đuoc tai che bang cach bien no thanh thuy tinh silicat vo hai. Mot qua trinh phan huy nhiet o 1.000–1.250 °C (1.800–2.300 °F) tao ra hon hop cac pha silicat khong đoc hai va o nhiet đo tren 1.250 °C (2.300 °F) no tao ra thuy tinh silicat. Xu ly nhiet vi song co the đuoc su dung trong quy trinh san xuat cong nghiep đe bien amiang va chat thai co chua amiang thanh gach op sanh su, gach op mot lua xop va gach gom.
Su ket hop cua axit oxalic voi sieu am lam ra hoan toan cac soi amiang chrysotil.


Xem them Asbestin
Giam amiang
Xi mang amiang
Gom amiang
Tam lop fibro xi mang
Benh bui phoi amiang
Amiang va phap luat
To chuc nang cao nhan thuc ve benh amiang
Danh sach khoang vat
Đia chat y te
Sach đo vat lieu xay dung


Tham khao Ban mau:An toan va ve sinh lao đong