Đeo Ma Pi Leng (con đuoc phien am la Ma Pi Leng, Ma Pi Leng, hay Ma Pi Leng), la đeo tren quoc lo 4C o vung đat xa Đong Van va xa Meo Vac thuoc tinh Tuyen Quang, Viet Nam.
Quoc lo 4C la con đuong mang ten Đuong Hanh Phuc noi lien phuong Ha Giang 1 voi xa Đong Van 23°16′42″B 105°21′40″Đ va xa Meo Vac 23°09′48″B 105°24′37″Đ thuoc Cao nguyen Đong Van. Đeo Ma Pi Leng la cung đuong đeo hiem tro dai khoang 20 km, vuot nui Ma Pi Leng o suon phia đong voi đo cao vung đinh đeo khoang 1.200 - 1.400 m . Đuong Hanh Phuc đuoc hang van thanh nien xung phong thuoc 16 dan toc cua 8 tinh mien Bac Viet Nam lam trong 6 nam (1959-1965) voi tren 2 trieu luot ngay cong lao đong, rieng đoan đeo vuot Ma Pi Leng đuoc cac thanh nien trong đoi cam tu treo minh tren vach nui lan tung centimet đe lam trong 11 thang.
Đeo Ma Pi Leng đuoc du khach xep vao nhom "tu đai đinh đeo" cua vung nui phia Bac Viet Nam, cung voi Đeo O Quy Ho, Đeo Khau Pha va Đeo Pha Đin.


Ten goi va đac điem Đeo đuoc đat ten theo ban Ma Pi Leng xa Đong Van khi mo đuong nhung nam 1960, trong đo gioi chuc quan ly cung đuong đa sua đoi "Ma" thanh "Ma" đe thuan nghe noi trong tieng pho thong .
Ma Pi Leng (馬鼻梁 | Ma Bi Luong) la ten goi theo tieng H'Mong, co nghia la song mui ngua. Co y kien gan nghia bong cho ten goi nay chi su hiem tro bac nhat cua đinh nui, noi nhung con ngua cai leo len đen đinh truy thai ma chet, noi doc cao đen muc con ngua đi qua phai tat tho, hoac đinh nui dung đung nhu song mui con ngua . Ngoai ra mot so nguoi giau tri tuong tuong thi theu det ten đeo la "Mao Pi Leng", nghia la "song mui con meo" . Nhung y kien nay khong co co so, vi cung đuong moi chinh thuc mo hoi nam 1960, va nguoi H'Mong khong nuoi meo ma con vat than thiet voi ho la con ngua, cung nhu o đay chua co con ngua nao chet vi leo cao ca.
Đinh Ma Pi Leng thuoc hai xa Meo Vac va xa Đong Van, trong cao nguyen đa Đong Van, đo cao khoang 1.200 - 1.600 m so voi mat nuoc bien. Khoi nui đuoc tao nen boi mot loat tram tich gom đa voi, đa phien, đa voi silic chua cac hoa thach cach đay khoang 426 trieu nam, bao gom trong đo nhieu vet truot va vet nut do cac hoat đong tao nui gay ra. Canh quan khu vuc nay lom chom đa dung, trong đo vuc sau song Nho Que nhu xe đoi mot ben la đinh Ma Pi Leng va mot ben la Xin Cai, noi co cot moc bien gioi va cua khau Sam Pun thong thuong sang Đien Bong ben Trung Quoc. Cac hoc gia Phap, tu ca tram nam truoc, đa goi đinh Ma Pi Leng noi rieng va Cong vien đia chat toan cau Cao nguyen đa Đong Van noi chung la mot "Tuong đai Đia chat". Đi tren đeo Ma Pi Leng nhin xuong vuc sau, thi thay song Nho Que chi be nhu mot soi chi.
Nguoi Phap đen Ha Giang tu nam 1900, ho đa tung khao sat, tung muon mo đuong len vung đat nay, nhung gan nua the ky chiem đong ho van khong thay đoi đuoc gi, viec tiep te cho cac đoi quan đon tru cua Phap van phai chuyen theo nhung con đuong mon cheo leo bang suc nguoi va ngua.
Truoc nhung nam 1960 hon 8 van nguoi H'Mong thuoc 4 huyen o phia sau cac day nui hung vi cua cao nguyen Đong Van khong co khai niem con đuong. Bao đoi ho chi biet vuot Ma Pi Leng bang cach đong coc treo day tren vach đa đe bo qua chin khoanh đeo hun hut, lom chom đa tai meo dung đung. Doc Chin Khoanh leo toi đinh Ma Pi Leng con goi la con doc cua Troi . Chinh noi đay tung la giang son noi Vua Meo treo nguoi khong phuc minh len cot cho đen chet va sau vua Meo la tho phi hoanh hanh, lay can bo mo đuong lam bia tap ban.
Nham muc đich giup vung nui tien kip vung xuoi, ngay 29 thang 3 nam 1959, sau 5 nam ke tu nam hoa binh lap lai o mien Bac Trung uong Đang Lao đong Viet Nam, Khu uy Viet Bac quyet đinh mo đuong Ha Giang - Đong Van - Meo Vac.
Truoc khi mo tuyen, tinh Ha Giang co moi hai chuyen gia giao thong tu Trung Quoc qua khao sat, hi vong voi kinh nghiem cua ho se co mot tuyen đuong ngan hon, de thi cong hon, khong vuong nhieu đa nhung tuyen nay lai đi cap sat bien gioi Viet - Trung va phuong an cua ong Pham Đinh Di (truong Ty Giao thong Ha Giang va sau nay la bi thu Tinh uy Ha Giang) se xay tuyen đuong xuong song đi vao noi đia, đuong phai co dan song, đuong cho dan đi chu khong the đua đuong ra bien gioi, xa cach voi cac vung dan sinh. Mat khac, neu đuong đuoc mo sat bien gioi thi gan nhu tuyen đuong se khong đi qua huyen Yen Minh. Neu lam đuoc tuyen xuyen qua nen đa se han che đuoc nan sat lo, nhat la trong mua mua bao, nen đuong lai cung hon. Cuoi cung phuong an tuyen đuong đi sau trong noi đia nhu hien nay đa đuoc chon thay cho phuong an đi cap sat bien gioi Viet - Trung. Con đuong nay, ve sau mang ten Đuong Hanh Phuc, đuoc khoi cong vao ngay 10 thang 9 nam 1959 voi su tham gia cua hon 1300 thanh nien xung phong cung hon 1.000 dan cong thuoc 16 dan toc Meo, Tay, Dao, Pu Peo, Lo Lo v.v. cua 8 tinh Cao Bac Lang (Cao Bang, Bac Kan, Lang Son), Ha Tuyen Thai (Ha Giang, Tuyen Quang, Thai Nguyen), Hai Hung, Nam Đinh. Sau 6 nam xay dung voi 2.946.321 luot ngay cong đuc khoet tren 2.899.638m³ đa, hau het trong đo la lao đong thu cong khong co su ho tro cua may moc, con đuong đuoc hoan thanh hoan thanh vao 15 thang 6 nam 1965.


Qua trinh lam đuong = Kho khan =
Ngay 30 thang 11 nam 1959, mot trung đoi phi 40 ten do Vang Chin Cao chi huy đa khoa chat Cong troi Can Ty, cat đut đuong mon huyet mach tu Ha Giang len Đong Van. Hom sau, toan phi chan Cong Troi bat giu hai đoan ngua tho hang cua tinh len Đong Van, đuoi can bo quay tro lai. Mot tuan sau đo, hang loat đia ban tren toan huyen bi tho phi cuop pha, chung lung bat can bo, đot nha, cuop cua. Tu ngay 12 đen 28 thang 12 nam 1959, hang loat cuoc tan cong cua phi nham vao bo may chinh quyen co so no ra. Vang Chung Dinh, mot tan quan Quoc dan đang Trung Quoc dan 200 ten phi tan cong thi tran Đong Van; Vang Dung My đanh pha Meo Vac, cuop cua hang mau dich. Ngay 20 thang 12 đau linh Phan Chin Sai đua mot toan phi đanh vao Na Khe, Bach Đich, bat can bo huyen treo len cay lam bia cho linh ban. Ngay 28 thang 12, Giang Quang Ly chiem Yen Minh; Vang Chin Cao, Phan Den chiem Can Ty, Đong Ha (Quan Ba).
Kho khan chong chat, thieu thon đu be, nhung voi khi the suc soi cach mang cua tuoi tre, hang ngan nguoi tham gia cong trinh co mot khong hai nay đa khong ngai gian kho hy sinh, quyet bam nui, bam đuong, lao đong miet mai noi rung thieng nuoc đoc va loan lac. Thoi gian đa khang đinh y chi cua ho, ngay 09 thang 9 nam 1963 con đuong vuon đen thi tran Đong Van. Sau hon 4 nam, tuyen đuong dai 164 km đa hoan thanh.
Đoan kho khan nhat cua tuyen đuong chi co 21 km tu Đong Van sang Meo Vac lai phai mat them gan 2 nam lao đong vat va nua moi hoan thanh. Đoan đuong nay chinh la con đeo hiem tro Ma Pi Leng. Đe vuot buc tuong đa nay can xay dung mot đuong đeo men theo vach nui o đo cao khoang 1.600m. Tuy nhien, kho khan đen muc trong giai đoan đau nham mo mot via đuong nho mang ten "đuong cong vu" rong khoang 40 cm tren vach đa (đe cong nhan ve sau co cho đat chan tren đo thi cong pha đuong rong ra), 17 thanh nien trong đoi cam tu (giai đoan nay goi la "Đoi Co Dung") phai treo minh bang day tren cac vach đa rong ra trong 11 thang đuc đeo hoan toan bang ban tay tran va nhung phuong tien thu cong. Nham the hien long quyet tam va tinh than đoi dien voi hiem nguy, cac cong nhan đa đat tai lan cua minh 10 chiec quan tai va truy đieu song trong tung ngay lam viec. Moi sang, cac thanh vien "Đoi Co dung" ho to "quyet thang" roi vac choong (xa beng 8 canh), bua, it thuoc no, treo len vach nui. Treo minh giua lung chung troi, ho đuc vach đa nhet thuoc no vao roi ho đong đoi keo len đinh nui. It phut sau min no, vo ra mot mieng đa nho be.


= Hy sinh =

Trong qua trinh lam đuong, đa co nhung nguoi nga xuong, đo la:

Anh Đao Ngoc Pham que o Thai Nguyen, len Ha Giang nhap đoi quan mo đuong. Đang leo len vach đa chenh venh, khi thay 2 bo con nguoi Mong đi cho bi truot chan, anh Pham vuon nguoi ra cuu. Hon đa anh duoi chan anh bua ra, ca nguoi va đa mat hut duoi vuc sau.
Anh Luong Quoc Chanh, que o Cao Loc, Lang Son. Lam viec trong đieu kien qua khac nghiet, anh mac benh, nhieu nguoi vao cac ban xa xoi kiem thuoc nhung khong cuu đuoc nguoi đong đoi cua minh. Truoc khi nham mat anh Chanh khoc: "Toi se chet o đay, toi nam ben ve đuong Hanh Phuc nay. Anh em phai tiep tuc pha đa. Mai đay con đuong hoan thanh, anh em ve lai Lang Son. Lieu ai con nho toi khong? Toi se nho moi nguoi lam đay".


= Hoan thanh va tuong niem =
Sau khi hoan thanh, Đeo Ma Pi Leng tuy khong phai la dai nhat nhung la con đeo hiem tro bac nhat o vung nui bien vien phia Bac, đuoc vi nhu "vua" cua cac con đeo Viet Nam. Cung đuong đeo ban đau đuoc mo chi đu rong cho cho nguoi đi bo va xe ngua tho, ve sau đuoc mo rong hon cho o to nhung van rat nguy hiem vi nhung đoan cua tay ao va mat đuong lon nhon đa hoc, hai o to rat kho tranh nhau. Nhung nam gan đay, voi phuong tien may moc hien đai, con đuong Hanh Phuc nhieu lan đuoc mo mang tu sua ngay cang to rong, de đi, con đeo hiem tro Ma Pi Leng khong con lam chet ngua nua ma đa tro thanh di san đoc đao ve đia chat va canh quan. Nam giua cao nguyen Đong Van tro troi đa, mot ben la vach nui Ma Pi Leng cao dung đung va mot ben la vuc sau song Nho Que, phia Bac va Đong Bac đeo trai dai trong tam mat la hang ngan qua nui đa troc mau xam trung trung điep điep lo tho cay coi.
Cung đuong Ma Pi Leng noi lien Đong Van va Meo Vac trong đo co đoan đeo 9 khoanh dai 20 km ve sau tro thanh mot ky tich cua nguoi H'Mong . Tren đinh đeo Ma Pi Leng, cung la noi cao nhat cua Đuong Hanh Phuc, hien co mot tram dung chan cho du khach ngoan canh. Tai cung đuong o xa Pai Lung co đat "Bia Tuong niem Thanh nien Xung phong", ghi lai nhung dau an trong qua trinh xay dung đuong đeo.
Cam xuc truoc cung đuong huyen thoai, nhac si Nguyen Trung Thuong, đa sang tac ca khuc "Cung đuong mua Xuan" voi ca tu rat lang man va hao hung.


Thang canh quoc gia Ngay 16 thang 11 nam 2009, Bo Van hoa, The thao va Du lich Viet Nam đa ra quyet đinh xep hang khu vuc Ma Pi Leng la Di tich danh lam thang canh quoc gia. Theo đo danh lam thang canh Ma Pi Leng bao gom: 

Đeo Ma Pi Leng đuoc coi la khu vuc di san đac sac ve đia chat va canh quan.
Khu vuc đinh đeo đuoc đanh gia la mot trong nhung điem quan sat toan canh vao loai đep nhat o Viet Nam.
Hem vuc Tu San la mot trong nhung thung lung kien tao đoc nhat vo nhi o Viet Nam.


Trong van hoc Đa co nhieu nha van, nha tho len tham cung đuong đeo hung vi nay nhu Xuan Dieu, Nguyen Ngoc v.v., va nhung an tuong kho phai đa đong thanh cam hung trong sang tac cua ho. Đang chu y nhat la Tuy but Mom Lung Cu tot Bac cua nha van Nguyen Tuan. Trong tac pham nay, ve qua trinh mo đeo Ma Pi Leng, Nguyen Tuan đa viet: Ca quang Đong Van-Meo Vac 24 cay so đuong nui đa nay phai lam mat mot nam ruoi, nhung rieng cho doc Ma Pi Leng thi phai ton mat 11 thang treo minh tren vach đa đe đuc, bo đa khac đa ra ma can mat đuong vao vach đa đung thanh vai.
Nam 1964, nha tho Nguyen Hai Trung khi đung truoc sac canh du dan, khoc liet cua Ma Pi Leng đa viet:

Y chu choa! Nguy oi! Cao thay!(...)
May đap duoi chan, troi đung tran....
Đeo Ma Pi Leng noi rieng va đuong Hanh Phuc noi chung, theo Đo Doan Hoang trong bai viet Ky tich Ma Pi Leng đa dan o tren: trong lich su lam đuong cua Viet Nam, co le đo la con đuong thi cong hoan toan bang suc nguoi gian kho nhat; vuot qua cao nguyen cao nhat; chiem so ngay cong lao đong nhieu nhat; thoi gian lau nhat; va cung bi trang nhat (khi con đuong hoan thanh, phai co mot nghia trang rieng đe tuong nho nhung nguoi đa nga xuong).


Su kien nha hang Ma Pi Leng Panorama nam 2019 Đau thang 10 nam 2019, tren cac bao va trang mang xuat hien cac hinh anh va tranh cai soi noi ve mot nha hang bien hieu la "Ma Pi Leng Panorama", đuoc coi la "xay dung khong phep" o vung đinh đeo va buoc vao hoat đong phuc vu khach. Nhung tranh cai huong đen viec bao ve canh quan thien nhien vung di san, va cac cong trinh phuc vu phai bo tri o muc hai hoa voi canh quan đo.
Trong thuc te luc luong quan ly nha nuoc cua huyen Meo Vac la mong, thieu cac đoi thanh tra xay dung nhu cac quan huyen mien xuoi, va voi muc tieu chinh phat trien kinh te đia phuong chong đoi ngheo o vung đat co 140 nguoi/km², thi viec moc len nhung nha hang nhu Panorama tren đat tu nhan la đieu co the xay ra. Nhung cong trinh nhu vay nam o khu vuc nong thon, noi chua co quy hoach xay dung chi tiet, nen khong phai co giay phep xay dung. Mat khac doc đeo hien nay nha hang Ma Pi Leng Panorama khong phai la co so duy nhat, nhung vi o vi tri ngam canh tot nhat nen đuoc đe y nhieu.
Ngay 8 thang 10 nam 2019, So Xay dung Ha Giang đe xuat huong xu ly cong trinh nha hang Panorama tren đeo Ma Pi Leng, yeu cau chinh trang, cai tao phan cong trinh tang am va mot tang noi sat mat đat, con toan bo 6 tang giat cap phia tren cua nha hang Panorama xay nho ra phia song Nho Que se bi pha do đe cai tao thanh đat trong cay xanh, va thoi han pha do phai hoan thanh truoc ngay 15 thang 11 nam 2019.


Tham khao Lien ket ngoai Ky tich Ma Pi Leng
May đap duoi chan, troi đung tran Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2013 tai Wayback Machine
Vat vay hoa tren Ma Pi Leng Luu tru ngay 27 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Noi niem trang su đa ky vi nhat Viet Nam
Cao nguyen đa Đong Van