Truong Lo (chu Han: 張魯; ?-216; binh am: Zhang Lu), ten tu la Cong Ky (公祺), la mot thu linh quan phiet đau thoi Tam Quoc trong lich su Trung Quoc. Ong lam lanh chua cat cu o vung đat Han Trung, phia đong Ich chau (con goi la Đong Xuyen) trong hon 20 nam va cuoi cung that bai ve tay Tao Thao. Truong Lo la luc luong quan phiet bi tieu diet cuoi cung trong so cac quan phiet that bai trong cuoc chien tranh quan hung truoc khi thoi Tam Quoc chinh thuc hinh thanh. Sau khi ong mat quyen lam chu Han Trung, lanh tho Trung Quoc chi con 3 the luc: Tao Thao, Luu Bi va Ton Quyen it lau sau chinh thuc lap ra 3 trieu đai.


Chiem cu Han Trung Truong Lo nguoi goc o huyen Phong nuoc Bai thuoc Du chau. Ong la con trai cua Truong Hanh va chau cua Truong Đao Lang - cac thu linh giao phai Ngu Đau Me Đao cuoi thoi Đong Han, đen ngu cu o Ich chau, trong đo ong noi Truong Lang la nguoi sang lap ra Ngu Đau Me Đao.
Sau khi Truong Hanh mat, Truong Lo ke thua ngoi vi thu linh Ngu Đau Me Đao tai Ich chau (Tu Xuyen hien nay). Khi ong moi len nam quyen, Truong Tu (张脩) tham gia tranh chap quyen luc.
Cung luc đo thien ha xay ra loan lac, cac chu hau noi day chong quyen than Đong Trac roi đanh lan nhau, ban than Đong Trac thi mang trieu đinh Han Hien Đe chay vao Truong An. Tai Ich chau, tan quan Khan Vang van noi len nhieu noi chong trieu đinh. Chau muc Ich chau moi la Luu Yen ra tay đanh dep, khi Ich chau tam yen tro lai, Luu Yen muon dung Truong Lo lam ke ly khai trieu đinh.
Nhan Truong Lo đang lam đao truong Ngu Đau Me Đao, Luu Yen ben sai nguoi ra Han Trung phong cho ong lam Đoc nghia tu ma, tran thu quan Han Trung o phia bac lam vay canh, an ngu con đuong tu trung nguyen vao Thuc. Đong thoi, Luu Yen cung phong chuc cho Truong Tu đe loi keo chong nha Han.
Luu Yen lenh cho Truong Lo va Truong Tu mang quan chong lai tuong nha Han la Thai thu Han Trung la To Co (蘇固) va chiem đat đai. Tuy nhien, vi mau thuan tu truoc, Truong Lo lai ra tay giet chet Truong Tu truoc, thu het cac thu ha. Sau đo ong đanh bai diet To Co, lam chu ca vung Đong Xuyen va đoi ten quan Han Trung la quan Han Ninh (漢寧).
Truong Lo đot luon đuong san đao giua Han Ninh va Bao Ke, lam cho giao thong Ich chau voi Trung nguyen bi cat. Ca Luu Yen va Truong Lo ly khai trieu đinh, Luu Yen lai dang thu len trieu đinh tau rang Truong Lo dung ta đao lam phan, lam cat con đuong huyet mach vao kinh đo nen Luu khong the thong hieu thuong xuyen voi trieu đinh đuoc.
Truong Lo thi hanh Ngu Đau Me Đao o Han Ninh va ben ngoai van than phuc Luu Yen. Luu Yen dang bieu len trieu đinh nha Han cu ong lam Tran dan Trung lang tuong.
Nam 194, Luu Yen chet, con la Luu Chuong len thay chuc Ich chau muc. Mot thoi gian sau, Truong Lo ly khai Luu Chuong. Luc đo me ong va nhieu nguoi trong gia quyen van đang o Thanh Đo, đeu bi Luu Chuong sat hai. Vi vay Han Ninh va Thanh Đo thu han nhau.


Cai tri Han Trung Theo loi khuyen cua muu si Diem Pho, Truong Lo tu xung la Su quan (Thien su [Đao su mang Thien menh] kiem Quan truong [Tuong đuong chuc Thai Uy, nguoi đung đau cac đoi quan]). Be ngoai, ong van giu danh hieu Tran dan Trung lang tuong (tuong đuong Thuong Thu Bo Binh) cua nha Đong Han va Thai thu Han Ninh (ma Luu Yen tien cu). Co mot so nguoi khuyen ong xung lam vuong, nhung Truong Lo nghe theo loi can cua Diem Pho, khong xung vuong, tranh cong khai đoi đau voi trieu đinh.
Nhung ben trong, ong phe bo huyen lenh cac huyen va cac bac quan lai khac cua trieu đinh, chi thiet lap cac vien chuc cua Đao giao, dung nhung nguoi nay kiem quan viec dan chinh. Vien chuc cao cap nhat goi la Tri đau, duoi đo la Đai te tuu va Te tuu, duoi nua cac giao huu va nguoi moi gia nhap goi la quy tot. So luong tin đo phuc tung ong rat đong.
Truong Lo cai tri Han Ninh voi chinh sach kha khoan hoa, nguoi dan 2 lan đau pham toi ong van tha, toi lan thu 3 moi tri toi. Ong sai cac vien Te tuu xay dung Nghia xa khap noi, trong đo co com va thit, chieu đai mien phi lu khach qua lai. Neu ai co benh, cac vien Te tuu khuyen ho tinh tam xet lai minh co loi gi, hay cong khai thua nhan, roi lay ngon tay ve la bua len bat nuoc hoac dung but ve bua len giay va đot roi hoa vao nuoc cho ho uong. Ngoai ra, Truong Lo con cho đap them nhieu đuong sa, sai nhung nguoi pham toi bo tien va cong suc lam đuong đe chuoc toi khoi ngoi tu.
Nhung chinh sach đo cua ong khien đoi song nhan dan quan Han Ninh yen on, đu an. Moi nguoi trong vung goi ong la Tran dan Trung lang tuong hay Thai thu Han Ninh.


Xung đot voi Luu Chuong Tu khi ly khai Luu Chuong, Truong Lo va Thanh Đo co nhieu lan xung đot. Luu Chuong đe bat Bang Nghia lam Thai thu quan Ba Tay, mang quan đanh dep cac giao huu Ngu đau me đao (ma Luu Chuong goi la "Giac gao"). Hai ben giao tranh nhieu lan. Bang Nghia to ra tan tuy voi Luu Chuong, nhieu lan giao tranh voi quan Han Ninh, nhung đeu bi Truong Lo đanh bai.
Luu Chuong thay suc minh khong thang đuoc Truong Lo, ben cau ngoai vien, sai su đi Kinh chau ket giao voi Tao Thao (đang tac chien đanh Luu Bi). Tuy nhien sau đo vi viec su gia cua Ich chau la Truong Tung bi Tao Thao khinh re, gap đung luc Tao Thao bi thua o tran Xich Bich, Truong Tung ben khuyen Luu Chuong lien minh voi Luu Bi o Kinh chau đe chong Truong Lo.
Cuoi nam 211, Luu Bi nhan loi vao Tay Xuyen va nhan quan, luong cua Luu Chuong nhung chi tien đen ai Ha Manh thi dung lai khong tien đanh Truong Lo, chi muu đo cho thoi co chiem Tay Xuyen.


Quan he voi Ma Sieu Nam 211, co y kien khuyen Tao Thao đanh chiem Han Trung. Tuy nhien cung luc, cac thu linh vung Quan Trung – giua quan Han Ninh va khu cai tri cua Tao Thao - la Ma Sieu va Han Toai lai noi len chong Tao Thao. Tao Thao ben khoi đai binh đi đanh Ma Sieu.
Sau tran Đong Quan, Tao Thao đanh bai Ma Sieu nhung khong xam pham toi Han Ninh. Ma Sieu sau that bai o tran Đong Quan va tran Ky Thanh, the co phai chay đen Han Ninh nuong nho Truong Lo. Truong Lo phong Ma Sieu lam Đo Giang Te tuu va đinh ga con gai cho Ma Sieu, tuy nhien thu ha cua ong la Duong Bach (楊柏) khuyen ong rang: "Mot nguoi khong thuong ca cha minh thi se khong thuong nguoi dung".
Do đo Truong Lo thoi y đinh ga con gai cho Ma Sieu. Ma Sieu lai bi tuong cua Truong Lo la Duong Ngang đo ki nen co y bat binh.
Trong khi đo Luu Bi đa tro mat đanh Luu Chuong. Nam 214, quan Luu Bi ap sat toi Thanh Đo. Ma Sieu lien bo Truong Lo theo hang Luu Bi, mang quan đanh Thanh Đo cua Luu Chuong buoc Luu Chuong phai đau hang. Thu ha cua Ma Sieu la Bang Đuc o lai Han Ninh voi Truong Lo.


Đau hang Tao Thao Nam 214, Luu Bi đanh chiem Tay Xuyen khien Tao Thao phai tinh đuong đoi pho. Tao Thao du đinh đanh chiem Han Ninh (Đong Xuyen) cua Truong Lo, sau đo xuoi theo song Han Thuy xuong phia nam đanh Ich chau đe tru Luu Bi.
Nam 215, Tao Thao ra quan tan diet Han Toai o Kim Thanh, roi quay tro lai đanh Han Ninh. Thay quan Tao the manh, Truong Lo muon hang nhung em la Truong Ve phan đoi, đoi chong cu. Ong cho Truong Ve mang vai van quan ra đich.
Truong Ve ra tran giu ai Duong Binh, bi Tao Thao đanh bai va giet chet. Nghe tin Truong Ve thua tran, Truong Lo muon đau hang. Thu ha la Diem Pho khuyen ong chua hang ngay vi chua giao tranh đa đau hang nhu vay se bi Tao Thao coi thuong. Theo y kien cua Diem Pho, Truong Lo nen chay ra nui Đai Ba, dua vao cac thu linh bo toc la Đo Quan, Boc Ho co thu, to ra con co y giao tranh, sau đo moi sai nguoi đen cho Tao Thao xin giang hoa.
Truong Lo khen ke cua Diem Pho hay, ben lam theo. Co nguoi khuyen Truong Lo nen đot kho tang khien quan Tao đen noi khong co gi an se bi đoi. Nhung Truong Lo khong nghe theo, ma khoa het kho tang, niem phong lai.
Truong Lo mang quan chay ve huyen Ba Trung. Tay Xuyen bi uy hiep. Hoang Quyen khuyen Luu Bi nen khan cap đieu quan ra phong thu 3 quan Ba Tay, Ba Thuc va Ba Trung truoc nguy co Truong Lo xam nhap. Luu Bi nghe theo, ben sai Hoang Quyen lam ho quan, dan đau cac tuong đon đanh Truong Lo. Truong Lo phai quay ve Nam Trinh xin đau hang Tao Thao.
Tao Thao khen ngoi viec Truong Lo khong đot kho tang, chap nhan cho Truong Lo đau hang, sai su đi đon ong. Khi Truong Lo đen noi, Tao Thao phong lam Tran Nam tuong quan, Lang Trung hau; nam con trai cua Lo va Diem Pho cung đuoc phong lam liet hau. Sau đo Tao Thao con ket thong gia voi Truong Lo, lay con gai Lo cho con trai minh. Bo tuong cu cua Ma Sieu la Bang Đuc luc đo theo hang Tao Thao.


Qua đoi Tao Thao chiem đuoc Han Ninh, đoi lai la quan Han Trung. Vi Han Trung rong lon nen Tao Thao chia lam 3 quan: Trung tam van goi la Han Trung, đat them 2 quan Tan Thanh va Phong Lang.
Khong lau sau khi đau hang Tao Thao, sang nam 216, Truong Lo qua đoi. Ong đuoc truy tang tuoc hau. Con ong tiep tuc lam thu linh giao phai Ngu Đau Me Đao, đao nay sau đo nhap vao Đao giao goi la Chinh nhat đao.
Sach Thai Binh quang ky co chep lai mot bai van bia o Nam Trinh ca tung Truong Lo:

Danh ton thuong tuong
Ngoi cuc nhan than
Nam con muoi vo
Vinh hoa muon phan
Mot nha tre nho
Vuong toc be bong
Thong gia voi đe
Pho ma phi tan


Gia đinh Ong: Truong Đao Lang
Cha: Truong Hanh (張衡)
Em:
Truong Ve
Con
Truong Phu (張富) con trai
Truong Thinh (張盛), con trai
Ba con trai va con gai khac khong ro ten


Trong Tam Quoc dien nghia Trong tieu thuyet Tam Quoc dien nghia cua La Quan Trung, nhan vat Truong Lo la nhan vat phu. La Quan Trung khong đe cap chi tiet cu the ve qua trinh ly khai cat cu cua Truong Lo cung Luu Yen trong thoi ky đau. Tai Hoi thu 59 thi Tam quoc dien nghia gioi thieu ky ve Han Trung cua Truong Lo va Ngu đau me đao nhu sau: 
"Truong Lo nguyen la nguoi o đat Phong nuoc Bai. To Truong Lo la Truong Lang, an o nui Hoc-minh xu Tay Xuyen, đat ra sach đao đe day do nguoi ta, ai cung kinh ne. Sau khi Lang chet, con la Truong Hanh noi giu nghiep ay. Nhan dan ai đen hoc đao đeu phai giup nam đau thoc; bay gio goi la "giac gao". Truong Hanh mat, Truong Lo thay the, tu xung la "Su quan". Hoc tro thi goi la "quy tot", nguoi cam đau cac nhom hoc tro thi goi la "te tuu"; ai thong linh nhieu nguoi hon, goi la "tri đau đai te tuu", cot giu đieu that tha lam goc, khong đuoc doi tra. Ai bi đau om gi, phai lap mot cai đan đe cung vai; nguoi om phai o rieng mot nha tinh mich, tu xet lai lam loi cua minh, va thu thuc ca ra, roi moi cung vai cho. Nguoi coi viec cung vai goi la "gian lenh te tuu". Phep cung thi viet ten ho nguoi om, ke tinh thu toi, sao ra ba ban van goi la "tam quan thu thu". Mot ban đat len tren đinh nui đe tau voi troi; mot ban chon xuong đat đe tau voi đat; mot ban bo xuong nuoc đe tau voi thuy quan. Khi khoi benh, phai ta lai nam đau thoc. Lai lam ra mot cai nha goi la "nghia xa", trong nha chua đu com gao, cui lua, đo an; ai qua lai đo cu vao lay ma an; ai an nhieu qua se bi troi giet. Trong đia hat ay, ai pham toi đuoc khoan hong ba lan; neu khong chua thi moi tri toi. O xu ay khong co quan cai tri, moi viec đeu do Te tuu coi giu. Truong Lo cu nhu the hung cu o xu Han-trung đa ba muoi nam troi. Trieu đinh cho noi nay xa xoi, khong the đanh dep đuoc, nen phai phong cho Truong Lo lam Tran nam trung lang tuong, linh chuc thai thu o Han-ninh, chi phai hang nam tien cong ma thoi".
Cuoc chien cua Truong Lo khang cu voi Tao Thao va quan he voi Luu Chuong đuoc mo ta kha ky. Khi Luu Chuong cau cuu Truong Lo đanh Luu Bi, Truong Lo sai Ma Sieu (moi ve hang) ra tran, nhung lai nghe loi giem pha cua gian than Duong Tung nen gay kho de cho Ma Sieu, do đo Ma Sieu moi hang Luu Bi. Truong Lo cu anh em Duong Ngang va Duong Nhiem ra chong cu Tao Thao bi that bai va phai đau hang.


Xem them Luu Yen
Luu Chuong
Tao Thao


Tham khao Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien.
Dich Trung Thien (2010), Pham Tam Quoc, tap 1-2, Nha xuat ban Cong an nhan dan.
Tran Van Đuc (2008), Khong Minh Gia Cat Luong đai truyen, Nha xuat ban Van hoc
Le Đong Phuong, (2008), Thien Su Đao, Wikipedia.


Chu thich