Bolero (bo-le-ro) cua Maurice Ravel nguyen la vo nhac vu kich the bale voi su tham gia cua dan nhac giao huong. Đay la tac pham ma tac gia cho la «ballet de caractere espagnol» (vo ba le co net Tay Ban Nha), phan nhac cua Ravel sang tac lay cam hung tu đieu bolero Andalucia, phan mua đuoc bien đao boi Bronislava Nijinska. Tac pham đuoc sang tac trong khoang thang 7 đen thang 10 nam 1928, đuoc cong dien lan đau vao ngay 22 thang 11 cung nam, tai Nha hat Opera Garnier, Paris voi vai chinh do nu nghe si ba le nguoi Nga la Ida Rubinstein đam nhiem. Ba Ida Rubinstein chinh la nguoi đa yeu cau tac gia sang tac truoc đo cho rieng minh bieu dien.
Ngay sau vai luot trinh dien, tac pham đuoc khan gia va gioi phe binh nghe thuat Phap đanh gia rat cao. Va chi vai thang sau, no nhanh chong lan truyen sang nhieu quoc gia tren the gioi. Vai chinh o vo ba le nay la Ida Rubinstein nhanh chong noi tieng va la nguon cam hung cho kha nhieu hoa si.
Mac du chinh Ravel coi tac pham nay la "kem quan trong nhat" cua minh, nhung phan nhac cua tac pham nay luon đuoc du luan coi la mot kiet tac cua Ravel va cung la mot trong nhung kiet tac nhac giao huong cua the gioi, co suc song manh liet cho đen tan ngay nay, đa đuoc nhieu dan nhac giao huong hien đai noi tieng tren the gioi bieu dien, đuoc pho bien tren nhieu trang mang voi tong so luot nguoi đa xem len toi hon 100 trieu. Hien nay, khi nhac toi "Bolero cua Ravel", thi nguoi ta thuong nghi ngay toi ban nhac nay, ma it nghi toi vo ba le cung ten co ban nhac lam nen.


Luoc su Truoc vo Bolero nay, Ravel đa sang tac nhieu vo bale lon hon, nen đuoc nhieu nguoi biet, trong đo co Ida Rubinstein va ba nho ong sang tac mot vo bale co phan nhac nen tu Iberia la to khuc cho duong cam (gom sau ban nhac piano) cua Isaac Albeniz, đe co mot "vo ba le voi nhan vat Tay Ban Nha" ma ba đinh se đinh bieu dien voi đoan mua cua minh vao nam 1928.
Trong khi chuyen soan, Ravel đuoc biet tac pham voi chu đe tuong tu đa đuoc dan dung boi nhac truong Tay Ban Nha la Enrique Fernandez Arbos, nen luat ban quyen khong cho phep. Tuy nhien, Arbos đa thong bao "se vui ve tu bo ban quyen" va đong y đe Ravel dan dung thoai mai. Đen luc nay, Ravel lai thay đoi han va quyet đinh tao ra tac pham cua rieng minh, viet mot nhac pham hoan toan moi dua tren vu đieu bolero Tay Ban Nha va lay ten la "Bolero" (theo tieng Phap). Vao thoi gian nghi o St Jean-de-Luz, Ravel đa hoan thanh co ban nhac pham nay va choi giai đieu chu đe tren duong cam bang mot ngon tay cho nguoi ban cua minh la Gustave Samazeuilh nghe.
Khi Bolero đa hoan thanh, vo ba le đuoc cong dien lan đau vao ngay 22 thang 11 nam 1928 tai Nha hat Opera Quoc gia duoi su chi đao cua Walther Straram, trong mot buoi bieu dien nhac vu kich gom ba vo khac nhau, ma Bolero la ket thuc buoi dien. Vu đao cua vo bale Bolero la Bronislava Nijinska, thiet ke trang phuc la Alexandre Benois, thuc hien nho 20 vu cong ma Ida đong vai chinh. Sau buoi bieu đau tien, Opera Garnier đa ban het ve cho hang loat cac buoi tiep theo. Vo ba le nhanh chong "lan rong" sang Brussels, Monte-Carlo, Vien, Milano, ... Nam sau, tac pham đuoc bieu dien o Anh, My va nhieu nuoc khac.

Phan nhac cua Bolero đuoc ra mat đoc lap, tach khoi phan mua lan đau tai Carnegie Hall o New York vao ngay 14 thang 11 nam 1929, do dan nhac giao huong hien đai New York Philharmonic trinh dien duoi su chi huy cua Arturo Toscanin. Tai Phap, buoi bieu dien đau tien phan nhac cua Bolero tai buoi hoa nhac dien ra tai Salle Gaveau vao ngay 11 thang 1 nam 1930 boi Concerts-Lamoureux, Albert Wolff do chinh Ravel chi huy. Phan nhac tach roi khoi vo ba le giup cho nhac pham đuoc giai thoat khoi cac rang buoc cua hinh thuc bieu dien ba le, nhanh chong đua Ravel tro thanh mot trong nhung nhac si noi tieng nhat the gioi thoi đo. Thang 10 nam 1928, Ravel đuoc trao danh hieu Tien si Am nhac Honoris Causa tai Đai hoc Oxford. Ben cau tau o Ciboure (Xi-bua-ro) - noi Ravel sinh ra - đuoc đoi mang ten Ravel voi su chung kien cua ong vao thang 8 nam 1930.
Nhac pham nay hien mang so M.81, trong danh muc cac tac pham cua Ravel do nha am nhac hoc Marcel Marnat an đinh.


Cau truc nhac pham Bolero cua Ravel la "sang tac đon gian nhat ve moi phuong dien, nhung cung rat ki la".

Ve giong, nhac pham o Đo truong (C major) thuong dung cho nhung nguoi moi hoc tap am nhac.
Ve tiet tau, nhac pham dien ra tren nen cua mot motip tiet tau duy nhat, dien ra đeu đan suot tu đau đen cuoi.
Ve giai đieu, toan bo ban nhac chi co mot motip giai đieu, gom hai chu đe lap đi lap lai.
Ve so chuong nhac (movement) chi co duy nhat mot chuong, khac han nhieu nhac pham co đien thuong co nhieu chuong.


= Tiet tau =

Nhip đieu nhac pham dung nhip 3/4 la đac trung cho the bolero Tay Ban Nha, cung thuong dung cho nhac vanxo thuong nhe nhang, nhung lai gay hieu qua nhu hanh khuc. Tiet tau nay - nhu Ravel đa noi - la tu tiet tau cua bolero Andalucia, nhung ong đa bien chum bon moc tam (xem chi tiet o Bolero), thanh chum ba moc kep (xem so đo tren) nen tao hieu qua nhu khuc quan hanh.
Mo đau ban nhac do mot trong lay thuc hien tiet tau noi tren voi toc đo vua phai (♩ = 76). Mo-tip tiet tau nay giu nhip suot hang tram nhip, chi dung lai đot ngot cuoi cung ngay truoc khi ket thuc nhac pham.


= Giai đieu =
Tong pho goc dai 340 nhip, đuoc chia thanh 18 phan. Giai đieu đon gian, nghe de nho, viet o thang am nguyen voi giong đo truong, gom hai chu đe ma cac nha phe binh am nhac goi la chu đe A va chu đe B, lap lai 169 lan.

Chu đe A co giai đieu uyen chuyen, "bay luon" xuong thap dan, do sao flute thuc hien đau tien, nghe nhe nhang, thanh cao. Chu đe gom hai đoan (tien đe -antecedent- va hau đe -consequent).

Chu đe nay lap lai tam lan, sau mot vai lan lap lai, thi co them cac ken khac (clarinet, oboa,...) hoa tau; đong thoi tiet tau giu nhip do trong đam nhiem đuoc ho tro them cua bo day. Nho đo, am luong lon hon, hoa am phong phu hon, am sac thay đoi.
Đen luot thu nam co them celesta, sao picolo, roi đen trumpet dung giam am, vua cung co mot cach tinh te cac giai đieu, gay cam giac "hoang da", đa đuoc mot so nha phe binh va nha am nhac hoc, bao gom Robert Brussel va Nicolas Slonimsky ca ngoi ve tinh đoc đao.
Đen lan thu sau co them ket hop ken cor va them clarinet, cung oboa.
Tu lan lap lai thu bay lan bat đau co su hoa tau giai đieu cua bo day, ma truoc đo chi bung day (pizzicato) ho tro tiet tau trong, them vao đo la ken saxophone. Am cuoi cung manh (fortissimo), cac ken đong khong dung giam am.

Chu đe B co cau truc tuong tu nhu chu đe A, nhung do đuoc cac nhac cu giong tram dien tau, ban đau la pha-got. Đinh cao cua giai đieu đat đen o not thang, voi su lap đi lap lai chin lan lien tiep, sau đo giai đieu đi xuong, cham hon va thap hon hai quang tam. Vi vay, cac nha phe binh am nhac nhan đinh rang: chu đe B cung cap mot hinh anh tuong phan voi chu đe A.


Bien che nhac cu Theo tong pho goc (cua Ravel) dan nhac can 17 loai nhac cu, tom tat o bang sau (theo đoan cua nhac pham):


Xem đu hon Ivry, Benjamin (2000). Maurice Ravel: a Life. New York: Welcome Rain Publishers. ISBN 978-1-56649-152-5.
Jones, William E. (2011). Halsted Plays Himself. Los Angeles: Semiotext(e). ISBN 978-1-58435-107-8.
Masselis, Juliette (ngay 6 thang 10 nam 2016). "Le Bolero au cinema". France Musique (bang tieng Phap).
Slaven, Neil (2009). Electric Don Quixote: The Definitive Story Of Frank Zappa. London: Omnibus Press. ISBN 978-0-857-12043-4.


Vai tro van hoa Trong đoi song van hoa, phan nhac cua tac pham nay đuoc xem la mo ta su kien rat to lon, he trong `xuat hien tu xa roi "lu lu" tien đen, khong gi ngan can noi. Voi cam giac nay cua nguoi nghe nhan đuoc, nen phan nhac cua tac pham thuong dung trong cac phim hay video đe mo ta canh sieu đong đat, song than, hoac suc manh cua mot đoi quan quyet thang.
Tac pham cung đa đuoc dung lam nhac nen, minh hoa suot le ruoc đuoc trong buoi khai mac The van hoi Mua he 2020 o Tokyo đuoc truyen hinh truc tiep ngay 23 thang 7 nam 2021.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Bolero tai Wikimedia Commons
Nghe dan nhac giao huong Vien (Wiener Philharmoniker) trinh dien tac pham nay, duoi su chi huy cua Regente Gustavo Dudamel o https://www.youtube.com/watch?v=E9PiL5icwic&ab_channel=CharlesHenriquedaSilva


Nguon trich dan