Khufu ( KOO-foo; thuong đuoc biet đen theo cach goi o Hy Lap co đai la Cheops hay Kheops; ten đay đu la Khnum Khufu  KNOOM-koo-foo) la mot vi pharaon cua vuong trieu thu Tu thuoc thoi ky Co vuong quoc cua Ai Cap. Ong la vi vua thu hai cua vuong trieu thu Tu va đa ke vi nguoi cha la vua Sneferu. Khufu thuong đuoc coi la chu nhan cua Đai Kim tu thap o Giza, mot trong bay ky quan the gioi co đai, nhung nhieu khia canh khac lien quan đen trieu đai cua ong lai đuoc ghi chep kha ngheo nan.
Buc chan dung duy nhat cua nha vua con đuoc luu giu mot cach nguyen ven toi ngay nay la mot buc tuong bang nga voi cao ba inch đuoc tim thay trong mot ngoi đen đo nat tai Abydos vao nam 1903. Tat ca cac buc phu đieu cung nhung buc tuong khac đeu đuoc tim thay trong tinh trang vo nat va nhieu cong trinh cua Khufu hien khong con nua. Tat ca moi đieu chung ta biet đen ngay nay ve Khufu đeu xuat phat tu nhung dong chu khac trong khu nghia đia cua ong o Giza va tu cac ghi chep sau nay. Vi du: Khufu la nhan vat chinh trong cuon giay coi Westcar noi tieng co nien đai thuoc ve vuong trieu thu 13.
Hau het cac ghi chep đe cap đen vua Khufu đeu đuoc viet boi cac su gia Ai Cap va Hy Lap co đai vao khoang nam 300 TCN. Nhung thong tin ve cuoc đoi cua Khufu đuoc ghi lai mot cach mau thuan: Trong khi nha vua van đuoc ton tho rat lau sau khi ong qua đoi trong thoi ky Co Vuong quoc va Tan vuong quoc sau nay, cac su gia co đai nhu Manetho, Diodorus va Herodotos lai co cai nhin mang tinh rat tieu cuc ve Khufu.


Ten cua Khufu Ten cua Khufu la su hien dang danh cho than Khnum, đieu nay co the la nham giup cho than Khnum đuoc pho bien rong rai hon va nang tam quan trong cua vi than nay trong ton giao. Tren thuc te, mot so tuoc hieu hoang gia va ton giao, ma buoc đau đa đuoc su dung duoi trieu đai cua ong, co the cho thay rang cac pharaon cua Ai Cap đa co gang nhan manh ve nguon goc va than the than thanh cua ho bang cach hien dang ten đo hinh chinh thuc cua ho danh cho mot vi than nao đo. Khufu co the đa tu xem minh nhu la mot vi than sang tao, mot vai tro von đuoc danh cho Khnum, vi than cua mat đat, su sang tao va mua mang. Nhu la he qua cua no, nha vua đa ket noi ten cua Khnum voi ten cua ong.
Mot đieu thu vi nua đo la vi pharaon nay đa su dung mot cach chinh thuc hai phien ban ten goi thua nho cua ong la Khnum-khuf va Khufu. Cach goi đau tien (đay đu) ro rang the hien đuc tin ton giao cua Khufu đoi voi Khnum, con cach goi ten thu hai (ngan hon) thi lai khong. Khong ro tai sao nha vua lai su dung cach goi ten ngan gon nhu vay. Co the duong nhu ten goi ngan gon nay khong mang y nghia la phai ket noi voi bat ky vi than nao ca.
Khufu con đuoc biet đen voi ten goi theo tieng Hy Lap cua ong la Kheops hoac Cheops (, KEE-ops; tieng Hy Lap: Χεοψ theo Diodoros va Herodotos) va mot ten goi theo tieng Hy Lap khac it đuoc biet đen la Suphis ( SOO-fis; tieng Hy Lap: Σουφις, theo Manetho). Mot ten goi khac hiem gap nua cua Khufu, đuoc Josephus su dung, la Sofe ( SO-fe; tieng Hy Lap: Σοφε).. Cac nha su hoc A rap goi ong la Saurid hay Salhuk trong nhung cau chuyen than bi ve Khufu va cac kim tu thap Giza.


Gia đinh = Dong doi cua Khufu =

Hien nay cac nha nghien cuu van chua the chac chan rang lieu Khufu co thuc su la con ruot cua Sneferu hay khong. Phan lon cac nha Ai Cap hoc đeu tin Sneferu chinh la cha ruot cua Khufu, nhung la do cac su nha su hoc thuoc ve thoi ky sau nay thuong ghi chep lai rang chi co nguoi con trai ca hoac mot nguoi con chau đuoc lua chon moi đuoc thua huong ngai vang. Vao nam 1925, ngoi mo cua nu hoang Hetepheres I, G7000x, đa đuoc tim thay o phia đong cua kim tu thap Khufu. Ben trong ngoi mo nay co chua nhieu hien vat quy gia, cung voi mot so dong chu khac ghi lai tuoc hieu Mut-nesut cua ba (nghia la "nguoi me cua đuc vua"), cung voi ten cua vua Sneferu. Vi vay, truoc tien Hetepheres ro rang chinh la vo cua Sneferu, va ho con la cha me cua vua Khufu. Tuy nhien, gan đay co mot so hoc gia đa nghi ngo ve gia thuyet nay, boi vi Hetepheres van chua đuoc biet ro la đa tung mang tuoc hieu Hemet-nesut hay chua (tuoc hieu nay co nghia la "nguoi vo cua đuc vua"), đay la mot tuoc hieu khong the thieu đe khang đinh đia vi hoang gia cua mot nu hoang. Thay vao đo, Hetepheres chi tung mang tuoc hieu Sat-netjer-khetef (nguyen van: "nguoi con gai tu than the than thanh cua Ngai", hay la "nguoi con gai cua đuc vua"), mot tuoc hieu lan đau tien đuoc đe cap đen. Nhu la he qua, cac nha nghien cuu gio đay nghi rang Khufu co the khong phai la nguoi con ruot cua Sneferu, nhung Sneferu đa hop phap hoa đia vi va thu bac trong hoang gia cua Khufu thong qua hon nhan. Bang cach than thanh hoa than mau cua ong nhu la con gai cua mot vi than song, đia vi moi cua Khufu đa đuoc đam bao. Gia thuyet nay co the đuoc chung minh thong qua viec than mau cua Khufu đuoc chon cat gan voi nguoi con trai cua ba chu khong phai o trong khu nghia đia cua chong ba, nhu đa đuoc mong đoi


= Gia pha =
Danh sach sau đay liet ke cac thanh vien hoang toc ma co the co moi lien he voi Khufu mot cach chac chan.Cha me:

Sneferu: Nhieu kha nang co the la cha cua ong, cung co le chi la cha duong. Vi Pharaon noi tieng đa cho xay dung ba kim tu thap.
Hetepheres I: Nhieu kha nang co the la me cua ong. Ba la vo cua vua Sneferu va con đuoc biet đen nho vao nhung hien vat quy gia cua ba đuoc tim thay tai Giza.
Hon the:

Meritites I: Nguoi vo đau tien cua Khufu.
Henutsen: Nguoi vo thu hai cua Khufu. Ten cua ba xuat hien tren tam bia đa tom tat.
Anh chi em:

Hepheres: Vo cua Ankhhaf.
Ankhhaf: Nguoi em trai cua Khufu.
Nefermaat I: Mot nguoi anh em cung cha khac me; Ong ta đuoc chon cat tai Meidum va la chu nhan cua "mastaba đan ngong" noi tieng.
Rahotep: Nguoi Ca hoac nguoi anh cung cha khac me voi ong. Chu nhan cua mot buc tuong chan dung đoi voi kich thuoc bang nguoi that mieu ta ong ta cung vo minh la Nofret.
Nhung nguoi con trai cua Khufu:

Kawab: Nhieu kha nang co the la con trai ca va la hoang thai tu, ong ta đa qua đoi truoc khi trieu đai cua Khufu ket thuc va do đo đa khong ke vi ngoi vua cua Khufu.
Djedefra: Con đuoc goi la Radjedef va Ratoises. Nguoi con đau tien ke vi ngai vang.
Khafre: Nguoi con thu hai ke vi ngai vang.
Djedefhor: Con đuoc goi la Hordjedef, đuoc đe cap đen trong cuon giay coi Westcar.
Baufra: Co the la mot nguoi con trai cua Khufu, nhung lai khong đuoc chung thuc thong qua cac bang chung khao co hoc hay tu lieu đuong thoi. Chi đuoc biet đen thong qua hai van kien sau nay.
Babaef I: Con đuoc goi la Khnum-baef I.
Khufukhaf I: Con đuoc goi la Kaefkhufu I.
Minkhaf I.
Horbaef.
Con gai:

Nefertiabet: Đuoc biet đen voi tam bia đa tuyet đep cua ba.
Hetepheres II: Vo cua hoang tu Kawab, sau nay con ket hon voi pharaon Djedefra.
Meresankh II.
Meritites II: Ket hon voi Akhethotep.
Khamerernebty I: Vo cua vua Khafra va la me cua vua Menkaura.
Chau noi:

Duaenhor: Con trai cua Kawab.
Kaemsekhem: Con trai thu hai cua Kawab.
Mindjedef: Con đuoc goi la Djedefmin.
Meresankh III, con cua Kawab, vo cua Khafre
Djaty: Con trai cua Horbaef.
Iunmin I: Con trai cua Khafre.


Trieu đai = Đo dai trieu đai =
Cac nha nghien cuu hien van chua ro lieu rang Khufu đa cai tri Ai Cap trong bao lau, boi vi cac nguon su lieu ve sau lai mau thuan voi nhau va cac nguon su lieu đuong thoi lai rat khan hiem. Tuy vay, cuon giay coi Turin co nien đai duoi vuong trieu thu 19 ghi lai rang Khufu đa cai tri trong 23 nam..Nha su hoc co đai Herodotus cho rang trieu đai cua ong keo dai 50 nam con su gia Manetho tham chi ghi rang ong đa cai tri toi 63 nam. Nhung con so nay ngay nay đuoc coi la su phong đai qua muc hoac la do tac gia đa dich sai cac nguon su lieu co xua.
Cac nguon su lieu co nien đai thuoc ve trieu đai cua Khufu đa cung cap ba manh moi quan trong: Mot trong so chung đuoc tim thay tai oc đao Dakhla trong sa mac Libya. Ten serekh cua Khufu đa đuoc khac tren mot ban khac đa thuat lai "cuoc hanh trinh Mefat vao nam sau khi tien hanh kiem ke gia suc lan thu 13 duoi trieu vua Hor-Medjedu". Nguon su lieu thu hai co the đuoc tim thay trong cac khoang trong nam o phia tren phong chon cat chinh cua kim tu thap Khufu. Mot trong so nhung dong chu khac nay đe cap toi mot toan tho co ten goi la "nhung nguoi ban cua Khufu" cung voi ghi chu "vao nam cua lan kiem ke gia suc thu 17", nhung hien van chua ro lieu rang so nam đuoc nhac đen o đay cho thay viec kiem ke gia suc dien ra hai nam mot lan, hay la con so nay đa đuoc ghi lai theo đung nguyen van. Tuy nhien, nhung bang chung gan đay đen tu Wadi al-Jarf giup phat lo ra mot manh moi thu ba ve đo dai trieu đai cua Khufu: mot vai manh giay coi co chua cac ban bao cao viet tay đen tu mot ben cang cua hoang gia tai Wadi al-Jarf ngay nay. Nhung ghi chep nay mo ta su tro ve cua ham đoi hoang gia voi nhung kim loai quy hiem cung ngoc lam trong "nam sau lan kiem ke gia suc thu 13 duoi trieu vua Hor-Medjedw". Do đo, nien đai cua Khufu đuoc biet đen ro nhat va đuoc luu giu tot nhat đo la "Nam sau lan kiem ke gia suc thu 13".
Trong no luc nham giai quyet cau đo lien quan đen thoi gian tri vi thuc su cua Khufu, cac nha Ai Cap hoc hien đai đa can cu vao su kien tien hanh kiem ke gia suc dien ra moi hai nam mot lan duoi trieu đai cua Senefru. Kiem ke gia suc la mot su kien kinh te quan trong phuc vu cho viec thu thue tren toan bo Ai Cap. Nhung đanh gia moi ve nguon su lieu đuong thoi va tu tam bia đa Palermo đa giup cung co gia thuyet cho rang viec kiem ke gia suc duoi thoi Khufu van đuoc tien hanh hai nam mot lan chu khong phai dien ra hang nam nhu la suy luan truoc đo.
Cac nha Ai Cap hoc nhu Thomas Schneider, Michael Haase va Rainer Stadelmann con ban khoan ve viec lieu rang nguoi bien soan nen cuon giay coi Turin co thuc su đa can cu vao nhung ghi chep lien quan đen su kien kiem ke gia suc dien ra hai nam mot lan trong giai đoan nua đau thoi ky Co Vuong quoc hay la đa can cu vao viec thu thue đuoc tien hanh hang nam duoi vuong trieu thu 19. Tom lai, tat ca cac nguon su lieu nay đeu minh chung cho thay Khufu đa cai tri it nhat 26 hoac 27 nam, va co the la hon 34 nam.


= Su kien chinh tri =
Chi co mot vai goi y ve cac su kien dien ra duoi trieu đai cua Khufu o ben trong va ben ngoai Ai Cap. O Ai Cap, ten cua Khufu xuat hien trong cac ban khac đa tren cac toa nha va cac buc tuong. Ngoai ra ten cua Khufu con xuat hien trong cac ban khac đa o Elkab va Elephantine va tai cac mo đa đia phuong o Hatnub va Wadi Hammamat. Tai Saqqara, hai buc tuong bang đat nung cua nu than Bastet đa đuoc tim thay va o duoi đe cua chung cham khac ten horus cua Khufu. Chung đa co mat tai Saqqara vao thoi Trung vuong quoc, nhung co the đa đuoc tao ra duoi trieu đai cua Khufu.


 Wadi Maghareh  Tai Wadi Maghareh o Sinai, mot ban khac đa đa khac hoa hinh anh Khufu đang đoi vuong mien kep. Duoi trieu đai cua minh, Khufu đa tien hanh mot vai cuoc vien chinh nham tim kiem cac mo ngoc lam va đong. Giong nhu cac vi vua khac nhu Sekhemkhet, Sneferu va Sahure, von cung đuoc mieu ta trong nhung buc phu đieu oai ve tai đo, ong cung tim kiem hai nguon nguyen lieu quy gia nay. Ngoai ra, Khufu cung đa tien hanh giao thuong voi Byblos. Ong đa phai mot vai đoan tham hiem đen Byblos đe nham trao đoi nhung cong cu va vu khi bang đong lay loai go tuyet tung quy gia. Loai go nay la nguon nguyen lieu thiet yeu dung đe đong nhung chiec thuyen tang le lon va thuc su thi nhung chiec thuyen đuoc phat hien tai Đai Kim tu thap cua ong đa đuoc lam tu chung.


 Wadi al-Jarf  Gan đay, cac nha khao co hoc đa tim thay nhung bang chung moi lien quan đen cac su kien dien ra duoi trieu đai cua Khufu tai khu vuc hai cang co Wadi al-Jarf nam tren bo bien Đo o khu vuc mien đong Ai Cap. Nhung vet tich đau tien cua ben cang nay đa đuoc John Gardner Wilkinson va James Burton khai quat vao nam 1823, nhung di tich nay nhanh chong bi bo qua va chim dan vao su quen lang. Nam 1954, cac hoc gia nguoi Phap nhu Francois Bissey va Rene Chabot-Morisseau đa tien hanh khai quat lai ben cang nay, nhung cuoc khai quat cua ho cung đa som phai dung lai. Nguyen nhan la do la cuoc khung hoang kenh đao Suez xay ra. Vao thang 6 nam 2011, mot nhom cac nha khao co duoi su lanh đao cua hai nha Ai Cap hoc nguoi Phap la Pierre Tallet va Gregory Marouard đa tai khoi đong lai qua trinh khai quat tai đia điem nay. Trong so nhung hien vat đuoc khai quat tai đay, cac nha khao co hoc đa tim thay hang tram đoan giay coi
Trong so đo co muoi cuon giay van con đang trong tinh trang nguyen ven. Phan lon cac ghi chep nay co nien đai vao nam thu 27 duoi trieu đai cua Khufu va chung ghi lai cach thuc ma trieu đinh đa su dung đe van chuyen luong thuc cung vat tu cho cac thuy thu va cong nhan ben cang. Gia tri cua nhung tai lieu quan trong nay con đuoc cung co thong qua cach dien đat đien hinh cua thoi ky Co vuong quoc, cung voi viec cac buc thu nay đuoc gui toi cho chinh nha vua va Khufu đuoc goi bang ten Horus cua ong. Đay la mot cach xung ho đien hinh đoi voi mot vi vua khi ong ta đang con song; Khi nha vua qua đoi, ong ta đuoc goi bang ten đo hinh hoac bang ten goi luc sinh ra cua ong ta. Trong so nhung cuon giay tren co mot cuon giay nhan đuoc su quan tam đac biet: đo la nhat ky cua Mererer, mot vien quan tham gia vao viec xay dung Đai Kim tu thap. Thong qua cuon nhat ky, cac nha nghien cuu đa co the tai dung lai ba thang cua cuoc đoi ong ta va co đuoc cai nhin sau sac hon ve cuoc song thuong nhat cua nguoi dan duoi vuong trieu thu tu. Mot ban khac khac, đuoc tim thay tren nhung buc tuong đa voi cua ben cang, đa đe cap đen ten cua vien quan đung đau co quan ky luc cua hoang gia ma chiu trach nhiem kiem soat viec trao đoi hang hoa:Idu.
Ten đo hinh cua Khufu cung con đuoc khac tren mot so tang đa voi lon tai khu vuc nay. Hai cang nay đa tung la mot đia điem co tam quan trong ve ca mat chien luoc va kinh te đoi voi Khufu, boi vi đay la noi cap ben cua cac con thuyen chuyen cho nhung nguyen vat lieu quy gia nhu ngoc lam, đong va quang đen tu mui phia nam cua ban đao Sinai. Cac đoan giay coi con ghi lai danh sach mot so kho hang đuoc đat ten theo ten cua loai hang hoa đuoc cat giu. Chung cung đe cap đen mot ben cang chac chan nam o bo bien đoi dien phia ben kia voi Wadi al-Jarf, o phia tay ban đao Sinai, tai vi tri phao đai co Tell Ras Budran đuoc Gregory Mumford khai quat vao nam 1960. Nho vao viec phat hien ra cac cuon giay coi nay cung voi phao đai tren đa giup cac nha khao co hoc kham pha ra mot tuyen hai trinh ro rang bang qua bien Đo vao giai đoan so khai cua lich su. Đay chinh la tuyen hai trinh xa xua nhat cua Ai Cap co đai đuoc phat hien thong qua cac bang chung khao co hoc. Theo Tallet, ben cang nay cung co the la mot trong nhung cang bien huyen thoai cua Ai Cap co đai va tai noi đay, cac chuyen tham hiem toi vung đat Punt noi tieng đa bat đau.


Cac cong trinh va tuong khac = Tuong khac =
Buc tuong duy nhat cua Khufu con ton tai gan nhu nguyen ven toi ngay nay la mot buc tuong bang nga voi nho voi ten goi Buc tuong cua Khufu. No khac hoa chan dung cua nha vua cung voi vuong mien đo cua Ha Ai Cap. Nha vua đang ngoi tren ngai vang voi phan tua lung ngan, o phia ben phai đau goi cua ong la ten Horus Medjedu. Khufu cam chiec neo trong tay phai cua ong con tay trai đat len tren chan trai cua ong. Buc tuong nay đa đuoc Flinders Petrie tim thay tai Kom el-Sultan gan Abydos vao nam 1903. Ban đau, buc tuong nho nay đuoc tim thay trong tinh trang mat đau; Theo Petrie nguyen nhan gay nen la do mot tai nan trong khi đao boi. Khi Petrie nhan ra tam quan trong cua hien vat nay, ong ta đa cho dung tat ca cac cong viec khac va treo thuong cho bat ky nguoi cong nhan nao co the tim thay phan đau cua no. Phan đau cua buc tuong chi đuoc tim thay ba tuan sau đo. Ngay nay, buc tuong nho nay đa đuoc khoi phuc va trung bay tai bao tang Ai Cap o Cairo trong phong 32 voi so thu tu la JE 36143. Hau het cac nha Ai Cap hoc đeu tin rang buc tuong nho nay co nien đai thuoc ve trieu đai cua ong, nhung co mot so hoc gia nhu la Zahi Hawass thi lai cho rang đay la mot ban sao nghe thuat vao thoi ky vuong trieu thu 26. Ong ta lap luan rang khong co bat cu toa nha nao ma co nien đai mot cach chac chan la thuoc ve vuong trieu thu 4 ma đa tung đuoc khai quat tai Kom el-Sultan hay Abydos. Hon nua, ong ta con chi ra rang khuon mat cua Khufu o đay lai mang dang ve cua mot nguoi map map cung voi net mat vo cam. Hawass đa so sanh khuon mat cua buc tuong nay voi dang khuon mat đien hinh tren nhung buc tuong cua cac vi vua cung thoi, nhu Sneferu, Khaefra va Menkaura. Khuon mat cua ba vi vua nay tham chi con đep đe, voi su manh khanh va net mat phuc hau- đay ro rang la kieu hinh mau ly tuong; Chung đeu khong dua tren thuc te. Thay vao đo, dien mao cua Khufu tren buc tuong nga voi nay lai giong nhu la tac pham cua mot nguoi nghe si đa khong thuc su chu tam vao tay nghe cua minh hoac đa thuc su sieng nang. Ngay ca ban than vua Khufu cung khong bao gio cho phep trung bay mot tac pham tuong đoi cau tha nhu vay. Va cuoi cung, Hawass con lap luan rang kieu dang cua chiec ngai vang lai khong giong voi phong cach nghe thuat cua bat cu hien vat nao co nien đai thuoc ve thoi ky Co vuong quoc. Nhung chiec ngai vang cua thoi ky Co vuong quoc co phan tua lung cao đen ngang phan co cua mot vi vua. Nhung ma bang chung quan trong nhat đa khien cho Hawass tin rang buc tuong nay la mot ban sao nghe thuat thuoc ve giai đoan rat lau sau đo chinh la bieu tuong chiec neo-Nehenekh trong tay phai cua Khufu. Hinh anh mot vi vua đuoc mieu ta cung voi mot chiec neo chi xuat hien som nhat la vao thoi ky Trung vuong quoc. Do đo Zahi Hawass ket luan rang buc tuong nay co the đa đuoc tao ra nhu la mot la bua ho menh hoac bua may man đe ban cho nhung nguoi dan sung đao.

Ban đau, cac nha nghien cuu thuong cho rang buc tuong nho nay la buc tuong duy nhat cua vua Khufu con nguyen ven đen ngay nay. Tuy nhien, đieu nay hien nay khong con đung nua. Cac cuoc khai quat dien ra o Saqqara vao nam 2001 va 2003 đa kham pha ra mot cap tuong bang đat nung mieu ta mot nu than su tu (co the la than Bastet hay Sakhmet). Tren đoi chan cua nu than, hai buc tuong trong dang ve tre con cua hai vi vua van con ton tai đen ngay nay. Trong khi buc tuong ben phai co the đuoc xac đinh la vua Khufu nho vao ten Horus cua ong, buc tuong con lai đuoc xac đinh la thuoc ve vua Pepy I cua vuong trieu thu 6, nho vao ten goi thua nho cua ong ta. Ro rang la buc tuong nho cua vua Pepy chi đuoc them vao sau nay, boi vi chung nam tach rieng va nam cach vi than mot khoang. Ca hai nhom tuong nay đeu đuoc tac theo cach thuc tuong tu nhau (ca hai đeu co cung kich co va ty le), su khac biet duy nhat đo la mot nu than su tu nam giu mot cay quyen truong. Cac nha khao co hoc con nhan thay rang nhung pho tuong nay đa đuoc phuc dung lai vao thoi ky Trung vuong quoc, sau khi chung bi vo. Tuy nhien, duong nhu nguyen nhan dan đen viec phuc dung lai chung la do tam quan trong cua vi nu than hon la danh cho viec tho cung cac vi vua: ten cua ho đa bi thach cao bao phu.
Tren manh vo C-2 cua tam bia đa Palermo đa ghi lai rang co hai buc tuong đung to lon cua nha vua đa đuoc tao ra, trong đo mot
buc tuong đuoc lam bang đong, con buc tuong con lai thi đuoc lam tu vang nguyen chat.
Hon nua, mot so manh vo bang đa thach cao tuyet hoa va travertine cua nhung buc tuong ngoi đuoc George Reisner tim thay trong cac cuoc khai quat tai Giza đa tung đuoc cham khac đay đu vuong hieu cua Khufu. Trong so nhung manh vo cua mot buc tuong ngoi nho co mot manh vo khac tu phan khuyu chan cua nha vua tro xuong. Ben phai cua chung la ten... fu trong đo hinh ma co the quan sat thay đuoc, va no co the de dang đuoc phuc dung lai nhu la ten đo hinh cua Khufu.
Ngoai ra con co hai hien vat khac đuoc trung bay tai Bao tang Roemer-und Pelizaeus-Hildesheim đuoc lam bang đa thach cao tuyet hoa. Mot trong so đo co phan đau la mot nu than meo (co the la than Bastet hoac Sakhmet). Vi tri canh tay phai cua vi nu than cho thay rang buc tuong nay truoc kia đa tung thuoc ve mot nhom tuong giong nhu nhung buc tuong bo ba noi tieng cua Mycerinus.
Mot vai đau tuong khac cung co the thuoc ve Khufu. Mot trong so đo co ten goi la "đau tuong Brooklyn" nam trong Bao tang Brooklyn o thanh pho New York. No co kich thuoc 54,3 cm va đuoc lam bang đa granite mau hong. Boi vi đau tuong nay co go ma phung phinh the nen no đuoc cho la cua Khufu hoac la cua vua Huni. Mot hien vat tuong tu cung đuoc trung bay trong bo suu tap nghe thuat Ai Cap cua bang o Munich. Phan đau cua no đuoc lam bang đa voi va chi co kich thuoc tuong đoi nho la 5,7 cm.


= Phu đieu =

Hinh anh cua vua Khufu con xuat hien tren mot vai manh phu đieu vo đuoc phat hien rai rac trong khu nghia đia cua ong va o nhung noi khac. Tat ca cac phu đieu nay đeu đuoc che tac tu loai đa voi co chat luong cao. Mot vai phu đieu trong so đo đen tu khu đen tho đo nat cua kim tu thap va con đuong đap đa bi pha huy, nhung buc tuong cua no đa tung đuoc bao phu toan bo bang cac buc phu đieu nay. Mot so phu đieu khac lai đuoc tai su dung trong vuc nghia đia kim tu thap cua vua Amenemhat I tai Lisht cung nhu tai Tanis va Bubastis Mot manh phu đieu vo trong so đo co cham khac đo hinh cua vua Khufu cung voi cau: "Dung nen thanh đia cua cac vi than". Mot cai khac thi lai đuoc trang tri bang hinh anh mot đan bo beo tot cung voi nhung bong hoa -chung đa đuoc chuan bi san sang nhu la nhung le vat trong nghi le hien te. Va mot buc phu đieu khac thi lai khac hoa hinh anh nha vua đoi vuong mien kep va đang san mot con ha ma.
Tai Wadi Maghareh o Sinai, co mot ban khac đa ghi lai ten va vuong hieu cua Khufu nhu sau: "Hor-Medjedu, Khnum-Khuf, Bikuj-Nebu, vi than vi đai va nguoi ket lieu nhung ke song trong hang đong, cau cho ngai luon đuoc phu ho va mai truong ton". Trong mot canh tuong khac vua Khufu lai đoi vuong mien kep va ngay gan ben canh la hinh anh cua than Thoth. Trong mot canh tuong khac nam gan đo, Khufu đoi vuong mien Atef trong khi đang ket lieu mot ke thu. Trong canh tuong nay con co su xuat hien cua than Wepwawet.
Mot đieu thu vi đo la khong co bat cu manh phu đieu vo nao khac hoa canh tuong vua Khufu đang dang le vat len cho mot vi than. Đay thuc su la mot đieu đang luu y, boi vi tren nhung buc phu đieu cua Sneferu va cua tat ca cac vi vua tu Menkaura tro đi đeu khac hoa canh tuong nha vua đang dang le vat len cho mot vi than. Co the chinh boi vi khong co nhung phu đieu khac hoa canh tuong đac biet nay đa khien cac su gia Hy Lap co đai cho rang Khufu co the đa thuc su đong cua tat ca cac đen tho va cam tien hanh tat ca cac nghi le hien te. 


= Khu vuc nghia trang Kim tu thap =

Khu nghia trang nam trong phuc hop kim tu thap cua Khufu đuoc xay dung o khu vuc phia đong bac cua cao nguyen Giza. Co the boi vi thieu khong gian xay dung cung nhu khong co cac mo đa voi o đia phuong va nen đat o Dahshur lai yeu cho nen buoc vua Khufu phai di chuyen vi tri cua no ve phia bac va cach xa khu nghia trang cua vi tien vuong Sneferu. Khufu đa chon khu vuc đinh đoi cua mot cao nguyen tu nhien đe tu vi tri đo co the quan sat đuoc kim tu thap tuong lai cua ong mot cach ro rang. Khufu quyet đinh goi khu nghia trang cua ong la Akhet-Khufu (nghia la "chan troi cua Khufu").
Đai Kim tu thap co kich thuoc vao khoang 750 x 750 ft (≙ 230,4 x 230,4 m) va ngay nay chieu cao cua no la 455,2 ft (≙ 138,8 m). Chieu cao ban đau cua no la 481 ft (≙ 146.5 m), nhung ma sau đo khoi mu đa hinh chop va lop vo đa voi đa bi cuop đi mat. Do lop vo ben ngoai đa bi lay đi cho nen chung ta co the nhin thay đuoc toan bo phan loi ben trong cua kim tu thap. Phan loi ben trong đuoc tao nen tu nhung khoi đa voi co mau toi trong khi lop vo ngoai cua no đuoc che tac tu đa voi trang. Khoi mu đa hinh chop co the đa tung đuoc che phu bang mot lop hop kim vang va bac, nhung hien nay khong co bang chung khao co hoc nao chung minh cho luan điem tren. Tuong va tran nha cua cac hanh lang cung voi cac can phong ben trong kim tu thap đuoc lam tu đa granite bong, no la mot trong nhung loai đa cung nhat đuoc biet đen duoi trieu đai cua Khufu. Loai vua đuoc su dung la mot hon hop cua thach cao, cat, bot đa voi va nuoc.
Loi vao ban đau cua cong trinh nay nam o phia bac va no co ba can phong: nam o phia tren cung la can phong chon cat cua nha vua (phong nha vua), nam o giua la phong tuong (no thuong bi goi sai la phong hoang hau) va mot can phong ngam chua hoan thien (phong ngam) nam ben duoi phan mong cua kim tu thap. Trong khi can phong chon cat đuoc xac đinh nho vao co quan tai lon đuoc lam tu đa granite o ben trong no, muc đich su dung cua can "phong hoang hau" hien van con đang nam trong vong tranh luan - co the đay la noi đat buc tuong Ka cua Khufu. Can phong ngam nam ben duoi mat đat van con la mot bi an. No van chua đuoc xay dung xong; O đoan cuoi cua can phong nay ve huong tay co mot hanh lang hep chay theo huong nam va mot đuong thong chua hoan chinh nam o phan chinh giua ve phia đong cua can phong co the giup chi ra rang can phong ngam nay la can phong đau tien đuoc xay dung trong so ba can phong cua kim tu thap va ke hoach xay dung ban đau chi la mot phuc hop đon gian voi mot vai can phong va cac hanh lang. Nhung vi mot so nguyen nhan nao đo, cong trinh nay đa bi dung lai va hai can phong khac đa đuoc xay dung. Mot đieu đang luu y nua đo la Hanh lang lon dan đen phong nha vua: chieu cao cua no la 28,7 ft va dai 151,3 ft. Hanh lang nay giu mot vai tro rat quan trong, no giup lam phan tan trong luong cua cac khoi đa nam phia tren phong nha vua ra xung quanh phan loi cua kim tu thap.
Kim tu thap Khufu đuoc bao quanh boi mot buc tuong ngan, moi đoan tuong cach kim tu thap 33 ft (≙ 10.1 m). Nam o phia đong va ngay phia truoc mat cua kim tu thap la ngoi đen tang le. Phan mong cua no đuoc xay dung bang đa bazan mau đen, no van con kha nguyen ven đen ngay nay. Cac cot tru va nhung canh cong đuoc xay dung bang đa granite đo, trong khi tran đa đuoc xay bang đa voi trang. Ngay nay ngoi đen nay đa khong con nua. Mot con đuong đap dai 0,43 dam đa noi ngoi đen tang le voi ngoi đen thung lung. Ngoi đen thung lung co the cung đuoc xay dung bang loai vat lieu giong nhu ngoi đen tang le, nhung do phan mong cua no khong con ton tai toi tan ngay nay cho nen hinh dang va kich thuoc ban đau cua ngoi đen thung lung van chua đuoc biet ro
Nam o phia đong cua kim tu thap Khufu con co khu nghia trang phia Đong, tai đay co cac mastaba cua cac vi hoang tu va cong chua. Ngoai ra con co ba kim tu thap ve tinh nho thuoc ve cac Hoang hau la Hetepheres (G1-a), Meritites I (G1-b) va Henutsen (G1-c), chung đuoc xay dung o goc đong nam cua kim tu thap Khufu. Nam gan ngay phia đang sau cac kim tu thap nu hoang G1-b va G1-c, mot kim tu thap tho cung cua Khufu đa đuoc tim thay vao nam 2005. Tai khu vuc phia nam cua Đai Kim tu thap co mot so mastaba khac cung voi cac ho chon nhung con thuyen tang le cua Khufu. Nam ve phia Tay la khu nghia trang phia Tay, đay la noi chon cat nhung vi quan lon trong trieu đinh cung cac vi tu te.
Co the buc tuong Nhan su lon o Giza cung la mot phan trong khu phuc hop nghia trang cua Khufu. No đuoc tac truc tiep tu đa voi voi kich thuoc 241 x 66,6 ft (≙ 73,5 x 20,11 m) voi hinh dang đau nguoi minh su tu, va đoi chiec khan trum đau Nemes cua hoang gia. Ban đau buc tuong nay đuoc son mau đo, nau nhat, mau xanh luc va đen. Ngay nay, cac nha nghien cuu van đang tranh cai ve viec ai moi la nguoi đa ra lenh xay dung buc tuong nay: nhieu kha nang co the chinh la Khufu hoac la mot trong hai nguoi con trai cua ong la Djedefra va Khaefra. Mot bi an khac nua đo la vai tro ban đau cua buc tuong nhan su nay, mang tinh ton giao hay bieu tuong. Nguoi Ai Cap sau nay goi no la Heru-im-Akhet (Harmachis, "horus o phia chan troi") va Abu el-Hοl ("Chua te cua noi kinh hoang") boi nguoi A Rap. Co the buc tuong nhan su chi đon gian đong vai tro nhu la nguoi bao ve cho khu nghia trang thieng lieng cua Giza.


Khufu trong cac truyen thuyet Ai Cap sau nay = Thoi ky Co vuong quoc =
Khufu đa co mot giao phai tang le lon trong thoi ky Co vuong quoc. Vao thoi điem cuoi vuong trieu thu 6, co it nhat 67 vi tu te tang le va 6 vien quan đai than phung su đoc lap tai khu nghia trang ma đa đuoc chung thuc thong qua cac bang chung khao co hoc. Muoi nguoi trong so ho đa phung su duoi vuong trieu thu 4 (7 trong so đo la cac thanh vien cua hoang gia), 28 nguoi đa phung su trong giai đoan vuong trieu thu 5 va 29 nguoi duoi vuong trieu thu 6. Đay la mot đieu đang luu y: Nguoi cha noi tieng cua Khufu, vua Sneferu chi co 18 vi tu te tang le trong cung khoang thoi gian đo, tham chi Djedefra cung chi co 8 va cua Khaefra la 28. Nhung giao phai tang le nhu vay co vai tro rat quan trong đoi voi nen kinh te cua vuong quoc, boi vi chung nhan đuoc nhung đien trang đac biet danh cho viec tho cung. Mot so luong lon ten cac đien trang nay đa đuoc chung thuc duoi trieu đai cua Khufu. Tuy nhien vao thoi điem vuong trieu thu 6 ket thuc, so luong cac đien trang nay đa suy giam nhanh chong. Khi ma vuong trieu thu 7 đuoc thanh lap, ten cua cac đien trang nay đa khong con đuoc ghi lai nua


= Thoi ky Trung vuong quoc =
Tai Wadi Hammamat, co mot ban khac đa co nien đai thuoc ve vuong trieu thu 12. No liet ke 5 ten đo hinh: Khufu, Djedefra, Khafra, Baufra va Djedefhor. Boi vi tat ca ten goi cua cac vi vua nay đeu đuoc viet ben trong đo hinh cho nen nguoi ta thuong tin rang Baufra va Djedefhor đa tung cai tri trong mot thoi gian ngan, tuy nhien cac nguon su lieu đuong thoi chi ghi lai rang ho la nhung vi hoang tu. Ten cua vua Khufu hien dien trong danh sach nay co the chi ra rang ong va nhung vi vua ke tuc đa đuoc tho phung nhu la cac vi than bao ho. Gia thuyet nay đa đuoc đe xuong nho vao viec phat hien ra nhung chiec binh bang đa thach cao tuyet hoa co ten cua Khufu tai Koptos.
Mot kiet tac van hoc duoi vuong trieu thu 13 co nhac đen Khufu đo la cuon giay coi Westcar noi tieng, trong tac pham nay vua Khufu chung kien ​​mot phep thuat ky dieu va nhan đuoc mot loi tien tri tu mot phap su ten la Dedi. Trong cau chuyen tren, vua Khufu đuoc mo ta theo mot cach kho hieu. Mot mat, ong đuoc mo ta la mot nguoi tan nhan khi ra lenh chem đau mot tu nhan đe thu thach suc manh ma thuat cua Dedi. Mat khac, Khufu con đuoc mo ta la mot nguoi hieu ky, sang suot va rong luong: Ong đa chap thuan khi bi Dedi tu choi va đong y voi viec thay the nguoi tu bang nhung loai vat khac, ong con hoi chi tiet va to ra hai long voi loi tien tri cua Dedi, sau cung ong con ban thuong cho vi phap su nay mot cach hao phong. Su mau thuan cua hinh tuong vua Khufu trong tac pham nay la mot chu đe gay nhieu tranh cai giua cac nha Ai Cap hoc va su gia cho toi tan ngay nay. Cac nha Ai Cap hoc va su hoc thoi ky đau nhu Adolf Erman, Kurt Heinrich Sethe va Wolfgang Helck đeu đanh gia hinh tuong cua Khufu nhu la mot vi vua tan nhan va bang bo ton giao. Ho dua vao nhung ghi chep cua cac tac gia Hy Lap co đai nhu Herodotos va Diodorus Siculus, nhung nguoi đa mo ta hinh tuong cua Khufu theo mot cach tieu cuc va cuong đieu.
Tuy nhien, cac nha Ai Cap hoc khac nhu Dietrich Wildung lai nhin nhan su đinh đoat cua Khufu giong nhu la mot hanh đong nhan tu: nguoi tu se đuoc hoi sinh neu nhu Dedi thuc su tro tai phep thuat cua ong ta. Wildung nghi rang hanh đong tu choi cua Dedi la mot su am chi cho thay nguoi Ai Cap đa ton trong sinh mang con nguoi nhu the nao. Nguoi Ai Cap co đai co quan điem cho rang khong nen lang phi sinh mang cua con nguoi vao nhung phep thuat đen toi hoac nhung đieu xau xa tuong tu. Verena Lepper va Miriam Lichtheim con nghi ngo rang viec mo ta hinh tuong Khufu theo cach kho hieu vay chinh la dung y cua tac gia. Ong ta muon tao ra mot nhan vat bi an 


= Thoi ky Tan vuong quoc =

Vao thoi ky Tan vuong quoc, khu nghia trang cua Khufu va cac giao phai tho cung hoang gia o đia phuong đa đuoc tai to chuc va mot lan nua Giza lai tro thanh mot trung tam ve kinh te va ton giao. Duoi vuong trieu thu 18, vua Amenhotep II đa cho xay dung mot ngoi đen tuong niem va mot tam bia đa hoang gia noi tieng ngay gan buc tuong Nhan su lon. Nguoi con trai va cung la vi vua, ke vi ong ta, Thutmose IV, đa ra lenh don sach cat đang vui lap buc tuong va cho dung mot bia đa tuong niem - goi la "Tam bia đa Giac mong" - nam giua hai chan truoc cua no. Noi dung cua hai tam bia đa nay đeu kha giong nhau, nhung khong co bat cu tam bia đa nao ghi lai nhung thong tin ky luong va hop ly hon ve nguoi thuc su đa cho xay dung buc tuong nhan su nay

Vao giai đoan cuoi vuong trieu thu 18, mot ngoi đen danh cho nu than Isis đa đuoc xay dung tai kim tu thap nho G-I-c (cua nu hoang Henutsen) trong khu nghia trang cua Khufu. Duoi vuong trieu thu 21, ngoi đen nay đa đuoc mo rong, va no tiep tuc đuoc mo rong vao thoi ky vuong trieu thu 26. Trong giai đoan nay, mot so tu te cua Isis (Hem-netjer-Iset), ma cung con la "tu te cua Khufu" (Hem-netjer-Khufu), đa phung su o đay. Ngoai ra, mot chiec nhan dau bang vang co ten cua vi tu te Neferibre ma co nien đai thuoc ve giai đoan nay đa đuoc tim thay o Giza


= Thoi ky hau nguyen =
Vao thoi ky hau nguyen, mot luong lon cac tam bua hinh bo hung voi ten cua Khufu đa đuoc ban cho cac cu dan, co the la nhu la mot loai bua may man. Hien van con hon 30 tam bua hinh bo hung đuoc bao ton nguyen ven đen ngay nay. Tai ngoi đen Isis hien con luu giu mot ban gia pha ghi lai ten cua cac vi tu te phung su than Isis tu nam 670 đen nam 488 TCN. Ngoai ra, tam bia đa tom tat noi tieng, ma co ghi lai ten cua Khufu cung nguoi vo ong la Henutsen, cung co nien đai thuoc ve giai đoan nay. Tuy nhien, cac nha Ai Cap hoc ngay nay lai nghi van rang lieu vao thoi điem đo Khufu co con đuoc ton tho nhu la mot to phu cua hoang gia nua hay khong; Ho nghi rang nhieu kha nang Khufu đa đuoc nhin nhan nhu la nguoi sang lap nen ngoi đen Isis


Khufu trong cac tac pham Hy Lap co đai = Manetho =
Nha su hoc nguoi Ai Cap Manetho goi Khufu la "Suphis" va ghi lai rang ong đa cai tri toi 63 nam. Ong ta cung đe cap đen viec Khufu la nguoi đa cho xay dung Đai Kim tu thap, va roi sau đo ong ta lai tuyen bo rang su gia Hy Lap Herodotos cung thoi voi minh viet rang Đai kim tu thap đuoc xay dung boi mot vi vua "Kheops" nao đo. Ro rang, Manetho đa nghi "Kheops" va "Suiphis" la hai vi vua khac nhau. Manetho cung noi rang Khufu đa the hien su bat kinh đoi voi cac vi than, ngoai ra Khufu con đa viet mot cuon sach thieng ve đieu đo va chinh ban than ong ta (Manetho) đa co đuoc quyen sach nay trong chuyen hanh trinh rong ruoi khap cac vung đat cua Ai Cap. Cau chuyen ve cuon "Sach Thieng" nay bi cac nha Ai Cap ngay nay nghi ngo, đay that su la mot đieu bat thuong khi ma mot vi pharaon lai đi viet mot quyen sach va mot tai lieu quy gia nhu the lai co the bi ban đi mot cach de dang đen nhu vay.


= Herodotos =
Nha su hoc Hy Lap Herodotos thi lai mo ta Khufu nhu la mot bao chua tan bao va đoc ac. Trong tac pham Historiae cua minh, quyen II, chuong 124-126, ong ta viet: "Mien la Rhampsinitos van con đang lam vua, nhu ho đa noi voi toi, thi khi đo luat le van con đuoc thuc thi o Ai Cap, va vung đat nay đa tung vo cung thinh vuong. Nhung sau đo Kheops tro thanh vua cua ho va ong ta đa mang đen cho ho moi kho đau: Ong ta đa đong cua tat ca cac đen tho. Sau đo ong ta con cam cac vi tu te khong đuoc tien hanh hien te tai nhung noi nay nua, khong nhung vay ong ta con bat toan bo nguoi dan Ai Cap phai lam viec cho minh. Nhieu nguoi đa phai keo cac khoi đa tu nhung mo đa o day nui A rap cho toi tan song Nile, va nhung nguoi khac sau khi tiep nhan nhung khoi đa đuoc van chuyen qua song bang thuyen, lai bi ong ta ep phai keo chung đen nhung noi đuoc goi la day nui Libya. Va ho đa tien hanh nhu vay voi 100.000 nguoi moi lan va cu ba thang mot lan. Duoi ach ap buc nay, đa phai mat 10 nam đe xay dung con đuong đap dung vao viec keo nhung khoi đa, va theo nhu toi nhin nhan thi con đuong nay la mot cong trinh khong he thua kem gi so voi kim tu thap. No co chieu dai khoang 5 furlong va rong khoang 10 sai va noi cao nhat cua no la 8 sai, no con đuoc xay bang loai đa voi tron nhan cung voi nhung tranh khac o tren no.
Ban than kim tu thap nay phai mat khoang 20 nam đe xay dung; Va kim tu thap nay co đay hinh vuong, moi canh co kich thuoc 800 feet, va chieu cao cua no cung gan nhu vay. No đuoc xay bang loai đa voi tron nhan va đuoc lap voi nhau theo mot cach hoan hao nhat, khong co bat cu khoi đa nao co chieu dai ngan hon 30 feet. Kim tu thap nay đuoc xay dung theo tung bac mot, ma đoi luc con đuoc goi la 'hang' hoac la 'đay': Đau tien ho tien hanh nhu sau, ho nang nhung khoi đa con lai len bang cac may moc lam tu cac khuc go ngan, ban đau ho nhac chung tu mat đat len đen tang thu nhat, va khi khoi đa nay len toi noi, no đuoc đat len tren mot cai may khac nam o tang thu nhat, va tu đo no đuoc keo len tang thu hai bang mot cai may khac; Co bao nhieu tang thi lai co bay nhieu cai may nhu vay, hoac co le ho đa van chuyen nhu vay bang cung mot cai may ma đuoc che tao đe co the de dang mang theo đen tung tang mot cach lien tuc, đe giup ho chung co the van chuyen cac khoi đa; hoac la bang ca hai cach, theo nhu nhung gi đuoc ghi chep lai. Tuy nhien co the phan đinh cua no đa đuoc hoan thanh đau tien, tiep đo ho tien hanh hoan tat nhung tang ke tiep, va cuoi cung ho hoan tat nhung phan nam gan mat đat cua no va la tang thap nhat.
Ve phan kim tu thap nay, theo nhung gi đuoc trinh bay tren ban ghi chep cua nguoi Ai Cap ve so luong cu cai, hanh va toi danh cho nhung nguoi tho, va neu toi nhu nho mot cach chinh xac nhung gi nguoi thong dich đa noi trong khi đang giai thich ban ghi chep nay cho toi, thi no đa tieu ton tong cong 1.600 ta lang bac. Hon nua, Kheops con tro thanh mot ke khong con nhan tinh, vi muon kiem tien, ong ta đa đay con gai cua minh vao mot nha chua va ra lenh cho co ta phai kiem mot khoan tien nhat đinh tu nhung nguoi khach lang choi (ho đa khong noi voi toi đo la bao nhieu). Co ay khong nhung kiem đuoc đu so tien theo lenh cua nguoi cha, ma con nghi ra mot ke hoach đe nham co đuoc mot đai tuong niem cua rieng minh: Co yeu cau moi nguoi đan ong đen voi minh phai đe lai cho co mot khoi đa danh cho cong trinh cua minh. Va tu nhung khoi đa nay, ho noi voi toi rang mot kim tu thap đa đuoc xay dung nam ngay truoc Đai kim tu thap va o giua ba kim tu thap kia, moi canh dai 150 feet "
Cau chuyen ve vua Khafre cung tuong tu nhu vay. Ong ta đuoc ke lai la nguoi đa truc tiep ke vi Khufu va cung đoc ac giong nhu vay, va theo Herodotos thi trieu đai cua ong ta keo dai trong 56 nam. Trong chuong 127-128, Herodotus viet rang: "Sau khi Kheops qua đoi, nguoi em trai Khephren cua ong ta đa len ke vi ngai vang. Vi vua nay cung tiep buoc ong ta... va cai tri trong 56 nam. O đay ho tinh tong cong 106 nam, trong khoang thoi gian nay theo nhu ho ke lai thi khong co gi ngoai nhung đieu toi te xay ra đoi voi nguoi Ai Cap, va cac ngoi đen đeu bi đong cua va khong đuoc mo cua tro lai trong suot thoi gian nay".
Herodotos ket thuc cau chuyen ve nhung vi vua đoc ac trong chuong 128 nhu sau: "Nhung vi vua đo, nguoi Ai Cap - boi vi su cam ghet đoi voi ho - se khong bao gio muon nhac đen ten cua ho nua. Tham chi ho con goi cac kim tu thap theo ten cua dan chan cuu Philitis, von đang chan tha tren nhung mien đat nay vao luc đo".


= Diodoros cua Sicily =
Su gia co đai Diodoros tuyen bo rang Khufu đa bi nhan dan cua minh cam ghet toi muc vao thoi ky sau nay cac vien tu te tang le đa phai bi mat mang chiec quach hoang gia cung voi xac uop cua Khufu đi chon giau o mot noi khac. Voi bai tuong thuat nay, ong ta đa cung co va chung thuc quan điem cua cac hoc gia Hy Lap, cho rang kim tu thap Khufu (cung voi hai kim tu thap khac) đa đuoc xay dung boi nhung nguoi no le. Ngoai ra, Diodoros con cho rang Herodotos "chi noi nhung cau chuyen co tich va mang tinh hu cau thu vi". Diodoros con tuyen bo rang nguoi Ai Cap vao thoi điem ong ta song đa khong the tra loi voi ong ta mot cach chac chan ve viec ai la nguoi đa thuc su xay dung cac kim tu thap kia. Ong ta cung tuyen bo rang ban than minh khong he thuc su tin tuong vao nhung nguoi phien dich va rang cac kim tu thap kia đa đuoc xay nen boi nhung vi vua khac: theo ong ta thi kim tu thap Khufu đuoc xay dung boi mot vi vua ten la Harmais, kim tu thap Khafre đuoc cho la do vua Amasis II xay dung nen con Kim tu thap Menkaura đuoc xem la tac pham cua vua Inaros I.
Diodoros tuyen bo rang kim tu thap Khufu đa đuoc bao phu ben ngoai bang mot mau trang đep tuyet, nhung khoi mu đa hinh chop cua no khong con nua. Ong ta cung nghi rang kim tu thap đuoc xay dung bang nhung đuong doc va đuoc pha bo sau đo trong qua trinh hoan thien lop vo đa voi ben ngoai. Diodoros uoc tinh rang tong so cong nhan la 300.000 nguoi va cong trinh nay đa đuoc xay dung trong suot 20 nam.


Khufu trong cac truyen thuyet A Rap Nam 642, nguoi A Rap chinh phuc Ai Cap. Ngay sau khi đat chan đen truoc cac kim tu thap o Giza, ho đa đi tim loi giai ve viec ai la nguoi đa xay dung nen cac cong trinh nay. Tuy nhien, vao luc đo, khong con bat ky nguoi dan Ai Cap nao co the tra loi cau hoi tren va cung khong con bat cu ai co the dich chu tuong hinh cua nguoi Ai Cap đuoc nua. Vi the, cac su gia Arap đa tu sang tao ra nhung gia thuyet va cau chuyen cua ho.
Cau chuyen noi tieng nhat ve Khufu va kim tu thap cua ong co the tim thay trong tac pham Hitat (ten đay đu: al-Mawa'iz wa-'l-i'tibar fi dikr al-hitat wa-'l-'atar), đuoc Muhammad al-Maqrizi (1364-1442) viet vao nam 1430. Cuon sach nay bao gom tap hop mot vai gia thuyet va nhung cau chuyen hoang đuong ve Khufu, đac biet la ve Đai Kim tu thap. Mac du vay, ban than vua Khufu lai it khi đuoc đe cap đen trong nhung cau truyen nay, khong nhung the nhieu tac gia A rap lai tin rang Đai Kim tu thap (cung nhu nhung kim tu thap khac) đa đuoc than Hermes (đuoc nguoi A rap goi la Iris) xay dung nen .
Al-Maqrizi chu giai rang Khufu đa đuoc nguoi Amalek trong kinh thanh goi ten la Saurid, Salhuk hoac Sarjak. Tiep đo ong ta con viet rang Khufu đa xay dung cac kim tu thap sau khi ong trai qua nhung con ac mong lien hoi ve viec trai đat quay lon nguoc, cac vi sao roi xuong khoi bau troi con nguoi dan thi lai đang la het vi so hai. Mot con ac mong khac cua ong la ve cac vi sao roi xuong khoi bau troi va bat coc con nguoi, sau đo chung dung hai ngon nui lon đe đe len ho. Vua Khufu sau đo đa nhan đuoc mot loi canh bao tu nhung nha tien tri cua ong ve mot tran đai hong thuy se xay đen va no se tan pha Ai Cap. Đe bao ve kho bau cung nhung quyen sach thong thai cua minh, Khufu đa xay dung ba kim tu thap o Giza.


Quan điem hien đai Theo thoi gian, cac nha Ai Cap hoc đa tien hanh nghien nhung nguyen nhan va đong co co the đa khien cho danh tieng cua vua Khufu thay đoi theo thoi gian. Tu ket qua cua nhung nghien cuu đuoc tien hanh gan đay cung voi viec so sanh giua cac ghi chep đuong thoi, cac ghi chep sau nay va cac cach dien giai theo tieng Hy Lap va Copt, cac nha nghien cuu nhan thay rang danh tieng cua vua Khufu đa thay đoi mot cach cham chap, va cach nhin mang tinh tich cuc ve nha vua van con chiem uu the trong ky nguyen Hy Lap va Ptolemaios. Vi du, Alan B. Lloyd đa luu y đen cac ghi chep va nhung dong chu khac co nien đai thuoc ve vuong trieu thu 6 đa ghi lai mot thi tran quan trong co ten la Menat-Khufu, co nghia la "bao mau cua Khufu". Thi tran nay van rat đuoc coi trong vao thoi ky Trung vuong quoc. Lloyd tin rang mot ten goi chan tinh nhu vay se khong bao gio đuoc lua chon đe ton vinh mot vi vua xau xa. Hon nua, ong ta con chi ra rang đa co rat nhieu đia điem ma tai đo cac nghi le tho cung vua Khufu đa đuoc tien hanh, ngay ca o ben ngoai Giza. Nhung giao phai tang le nay van tiep tuc ton tai toi tan thoi ky Saite va Ba Tu sau nay.
Nhung van ban Loi than khoc noi tieng co nien đai vao thoi ky chuyen tiep thu nhat lai boc lo mot so quan điem thu vi ve nhung lang mo vi đai trong qua khu; Vao thoi điem đo, chung đuoc nhin nhan nhu la bang chung cua su phu phiem. Tuy nhien, nhung ghi chep nay lai khong cho thay mot su am chi mang tinh tieu cuc nao ve danh tieng cua cac vi vua, va do đo chung khong đanh gia vua Khufu theo cach nhin tieu cuc.
Ngay nay cac nha Ai Cap hoc hien đai coi nhung cau chuyen cua Herodotos va Diodoros la mot su boi nho, dua tren quan điem triet hoc đuong thoi cua ca hai tac gia. Ho lap luan rang cac tac gia co đai đa song cach Khufu khoang 2000 nam va cac nguon su lieu san co vao thoi đai cua ho chac chan la đa loi thoi. Ngoai ra, cac nha Ai Cap hoc con luu y rang cac triet ly cua nguoi Ai Cap co đai đa thay đoi hoan toan ke tu thoi Co vuong quoc. Nhung lang mo khong lo nhu cac kim tu thap o Giza đa khien cho nguoi Hy Lap va cac tu te cua thoi ky Tan vuong quoc sau nay phai choang ngop boi vi ho chac chan van con nho đen vi pharaon Akhenaten va cac cong trinh xay dung đay tham vong cua ong ta. Quan điem nay co the đuoc thuc đay boi su that đo la, vao thoi điem Khafra song, chi co nha vua moi co quyen tao ra nhung buc tuong khong lo bang đa quy va trung bay chung tai nhung đia điem cong cong mot cach cong khai. Con tai thoi điem cac tac gia Hy Lap va nhung vi tu te nay song, ho khong the giai thich đuoc tai sao cac cong trinh va nhung buc tuong cua Khafra lai an tuong đen nhu vay, cach giai thich tot nhat đo la do mot vi vua mac chung hoang tuong tu đai tao nen. Nhung quan điem nay sau đo đa đuoc cac nha su hoc Hy Lap thu nhan va do đo ho cung đanh gia tieu cuc ve Khafra, boi vi nhung cau chuyen xau xa de dang đuoc cong chung tiep nhan hon la nhung cau chuyen mang tinh tich cuc va do đo rat nham chan.
Hon nua, mot so nha Ai Cap hoc đa chi ra rang cac su gia La Ma nhu Pliny Gia va Frontinus (khoang nam 70 SCN) đeu khong ngan ngai che nhao cac kim tu thap o Giza: Frontinus goi chung la "nhung kim tu thap vo dung, voi nhung cau truc quan trong tuong tu nhu mot so he thong đuong cong nuoc bi bo hoang cua chung ta o Rome "va Pliny mo ta chung nhu la "pho truong ve su giau co cua nha vua mot cach ngu ngoc va vo dung". Cac nha Ai Cap hoc ngay nay đa nhin nhan ra đuoc muc đich mang tinh chinh tri va xa hoi trong nhung loi chi trich nay va con mot đieu nghich ly nua đo la muc đich su dung cua nhung cong trinh nay thi lai bi lang quen, trong khi ten tuoi cua nhung vi vua xay dung nen chung thi mai đuoc luu truyen.
Mot goi y khac lien quan đen danh tieng xau xa cua Khufu theo cach nhin nhan cua nguoi Hy Lap va La ma co the đuoc an giau trong cach dien giai ten vua Khufu theo tieng Copt. Nhung ky tu tuong hinh Ai Cap tao nen ten "Khufu" đuoc đoc theo tieng Copt la "Shefet", ma thuc su co nghia la "van rui" hoac "toi loi" trong ngon ngu cua ho. Cach dien giai tren theo tieng Copt bat nguon tu cach phat am sau nay cua Khufu la "Shufu", va dan đen cach đoc theo tieng Hy Lap la "Suphis". Co le cac tac gia Hy Lap va La Ma đa sao chep mot cach vo thuc y nghia xau cua ten Khufu theo cach dien giai cua tieng Copt.
Cac nha Ai Cap hoc cung voi cac su gia ngay nay cung cho rang khong nen tin tuong vao nhung cau chuyen cua nguoi A Rap. Ho chi ra rang nguoi A Rap co đai luon đuoc dan dat boi niem tin ton giao nghiem khac cua ho ve viec chi co duy nhat mot vi than ton tai, va do đo khong cho phep nhac đen bat cu vi than nao khac. Nhu la he qua cua đieu nay, ho đa chuyen đoi ten cua cac vi vua Ai Cap va cac vi than thanh ten cua cac vi tien tri va nhung vi vua trong kinh thanh. Vi du, vi than Thoth cua nguoi Ai Cap đa đuoc goi theo ten cua vi tien tri Henoch. Vua Khufu đa đuoc goi la "Saurid", "Salhuk" hoac "Sarjak", va thuong đuoc thay the trong cac cau chuyen khac bang ten cua mot vi tien tri la Saddad bin'd. Hon nua, cac nha nghien cuu con chi ra mot so mau thuan trong cuon sach cua Al-Maqrizi. Vi du, trong chuong đau tien cua tac pham Hitat, nguoi Copt đuoc cho la đa phu nhan bat ky su can thiep nao cua nguoi Amalek o Ai Cap va cac kim tu thap đuoc dung len nhu la lang mo cua Saddad bin 'Ad. Nhung mot so chuong sau đo, Al-Maqrizi tuyen bo rang Copts goi Saurid la nguoi đa xay dung cac kim tu thap nay.


Khufu trong van hoa Ngay nay, hinh tuong lich su cua Khufu xuat hien nhieu trong phim anh, tieu thuyet va phim tai lieu. Nam 1827, nha van khoa hoc vien tuong Jane C. Loudon đa viet cuon tieu thuyet Xac uop! Mot cau chuyen ve the ky 22. Noi dung cua tac pham nay ke ve cau chuyen cua nhung cong dan song o the ky 22 cung voi nhung cong nghe khoa hoc tien tien, tuy nhien xa hoi cua ho đa suy đoi hoan toan. Va chi co xac uop cua Khufu moi co the cuu ho. Nam 1939, Nagib Mahfuz đa viet cuon tieu thuyet su thong thai cua Khufu dua tren nhung cau chuyen trong cuon giay coi Westcar. Nam 1997, tac gia nguoi Phap Guy Brachet đa sang tac tieu thuyet Le roman des pyramides, gom co nam tap, trong đo hai tap đau (Le temple soleil va Reve de pierre) đa lay hinh tuong cua Khufu va lang mo cua ong lam boi canh. Nam 2004, Page Bryant đa viet tac pham khoa hoc vien tuong Lan đen thu hai cua cac vi than tu nhung vi sao, đe cap toi viec Khufu đen tu vu tru. Cuon tieu thuyet Truyen thuyet ve ma ca rong Khufu do Raymond Mayotte viet vao nam 2010, ke ve viec vua Khufu la mot ma ca rong va vua tinh giac sau mot giac ngu dai trong kim tu thap cua ong.
Nhung bo phim noi tieng đe cap đen Khufu hoac it nhat la co Đai Kim tu thap lam boi canh bao gom bo phim Vung đat cua Pharaoh cua Howard Hawks vao nam 1955, noi dung cua no la mot cau chuyen hu cau ve qua trinh xay dung Kim tu thap Khufu, va bo phim Stargate cua Roland Emmerich vao nam 1994, voi phan mo đau ke ve viec tim thay mot thiet bi ngoai trai đat nam gan khu vuc cac kim tu thap.
Khufu va kim tu thap cua ong cung con la chu đe trong cac gia thuyet khoa hoc gia tuong đe cap đen gia thuyet cho rang kim tu thap cua Khufu đuoc xay dung nho vao su giup đo cua nguoi ngoai hanh tinh va Khufu chi đon gian la đa chiem đoat va tai su dung cong trinh nay, cac gia thuyet nay đa bo qua cac bang chung khao co hoac hoac tham chi đa lam sai lech no.
Ngoai ra, mot tieu hanh tinh nam gan quy đao đuoc đat ten theo ten cua Khufu: 3362 Khufu


Chu thich Xem them Ai Cap co đai
Kim tu thap Cheops
Con tau Khufu
Khu lang mo Giza


Lien ket ngoai Travertine fragment of a small seated statue of Khufu, on display in the Boston museum of fine arts
Zahi Hawass: Khufu – Builder of the Great Pyramid
Informations about Khufu and his pyramid
An early pharaonic harbour on the Red Sea coast
The Harbor of Khufu on the Red Sea Coast at Wadi al-Jarf
La decouverte des papyrus de Cheops sur le port antique du ouadi el-Jarf