Bach Long Vi (chu Hanː 白龍尾 hay 白竜尾, nghia: đuoi rong trang) la ten goi Viet Nam cua mot ban đao dang mui đat o bo bien phia bac vinh Bac Bo nho ra vinh nay, von khoang truoc the ky XX thuoc lanh tho Viet Nam va tung la vung tan cung, ke cua song An Nam Giang la bien gioi đat lien va bien đao nuoc Viet Nam theo huong đong bac giap voi tinh Quang Chau nuoc Trung Hoa. Ban đao Bach Long Vi co hinh dang thuon dai, to o phia đong bac phia đat lien, chay dai nho dan theo huong Bac Đong Bac-Nam Tay Nam theo goc phuong vi so voi đuong kinh tuyen khoang 30°-45°, hoi cong vong ve phia đong, nhu hinh nga voi, voi điem mui đat cuc nam cua ban đao co toa đo đia ly la (21°29'57.49" vi đo bac, 108°13'3.40" kinh đo đong). Trong cac ban đo co cua phuong Tay tu the ky XIX tro ve truoc, co ve ve khu vuc vinh Bac Bo, thi ban đao Bach Long Vi co ten la Cap Pak-lung, voi "cap" la mui đat va "Pak-lung" la phien am La-tin cua tu Bach Long. Ban đao Bach Long Vi ngay nay nam sau trong lanh tho Trung Quoc voi ten goi la Bach Long ban đao (白龍半島). Mui Bach Long Vi nay thuoc đia ban huong Giang Son (江山鄕) quan Phong Thanh thanh pho Phong Thanh Cang tinh Quang Tay Trung Quoc.


Ten goi va Truyen thuyet Do co hinh dang mui đat chay thuon dai nhu đuoi đong vat nen nguoi Viet xua, theo cach giong nhu viec đat ten cho cac thuc the đia ly ven bo vinh Bac Bo khac nhuː Ha Long, Bai Tu Long,..., đa gan ten goi mui đat nay la "đuoi rong trang" (mot loai vat huyen thoai, la bieu tuong linh vat cua nguoi Viet va mot so dan toc A đong). Ten goi Bach Long Vi cua ban đao nay co lich su lau đoi hon ten goi cua đao cung ten nam o giua vinh Bac Bo la đao Bach Long Vi, moi đuoc đat vao nam 1937 (the ky XX). Trong cac ban đo co cua phuong Tay tu the ky XIX ve truoc thi đao Bach Long Vi ngay nay lai co ten la Nightingale Island (đao chim da oanh), con ten Viet Nam xua la đao Vo Thuy. Mot so truyen thuyet cho rang khi nguoi Viet moi lap nuoc đa bi giac ngoai xam, Ngoc Hoang sai Rong Me mang theo mot đan Rong Con xuong ha gioi giup nguoi Viet đanh giac. Thuyen giac tu ngoai bien ao at tien vao bo vua luc đan Rong toi ha gioi. Đan Rong lap tuc phun ra lua thieu chay thuyen giac, mot phan nha Chau Ngoc dung thanh buc tuong đa sung sung lam cho thuyen giac đam phai ma vo tan, chan đung buoc tien cua ngoai bang. Sau khi giac tan, thay canh mat đat thanh binh, cay coi tuoi tot, con nguoi noi đay lai can cu, chiu kho, đoan ket giup đo nhau, Rong Me va Rong Con khong tro ve troi ma o lai ha gioi, noi vua dien ra tran chien đe muon đoi bao ve con dan Đai Viet. Vi tri Rong Me đap xuong la Ha Long; noi Rong Con đap xuong la Bai Tu Long va noi đuoi đan rong quay nuoc trang xoa la Bach Long Vi.


Mo ta đia ly ban đao Bach Long Vi trong cac sach du đia chi co Viet Nam Đai Nam nhat thong chi chep rangː "Chau Van Ninh (phu Hai Ninh tinh Quang Yen)ː đong tay cach nhau 149 dam, nam bac cach nhau 21 dam, phia đong đen nui Bach Long Vi giap đia phan Kham Chau nuoc Thanh (khoang cach tu chau toi bien gioi voi Kham Chau la) 70 dam, phia tay đen đia gioi chau Tien Yen 79 dam, phia nam đen bien 18 dam, phia bac đen đia gioi chau Thuong Tu nuoc Thanh (khoang cach tu chau toi bien gioi voi Thuong Tu la) 3 dam."
"Đao Bach Long Vi o cach chau Van Ninh 69 dam ve phia đong. An Nam chi chepː đau giu vach đa, đuoi chan bien, thuyen be đi lai phan nhieu bi song gio ngan tro. Gan đay khoang 1 dam co kenh Phat Đao (hay Tien Đao), lien đia gioi Kham Chau. Tuong truyen truoc co nguoi muon đao đe thong đuong (thuy) chau Giao va chau Quang, cong viec nua chung thi bo. Nha Minh đat ty Tuan kiem, lai đat tram nho."
"Song Thac Đam o xa An Luong phia đong chau, nguon tu đong Tu Lac (思勒) nuoc Thanh chay vao cau Thien Nam xa An Luong thuoc đia gioi chau, chay ve phia đong ven theo đia gioi nuoc Thanh 7 dam, chia lam 2 chiː mot chi chay ve nam 1 dam, mot chi chay ve nam theo phia tay nui Bach Long Vi dai 11 dam đo ra bien."
Cac sach Lich trieu hien chuong loai chi, Hoang Viet đia du chi cua Phan Huy Chu vietː "Phia đong (phu Hai Đong), co cua bien giap gioi voi chau Kham tinh Quang Đong. Cach đo mot tram dam la đinh nui Phan Mao (分茅嶺), cho nam bac chia bo coi tu truoc.… Tuan (tram thue quan) An Luong o xa An Luong chau Van Ninh, dong song tu Bach Long Vi (白龍尾) chay qua xa Minh Qui đen tuan nay, lai co mot tuan nhanh o xa Van Xuan chau Van Ninh."
Sach Hoang Viet nhat thong du đia chi cua Le Quang Đinh vietː "Tu cua Ta tran thanh, thuoc huyen An Hung (tuc Yen Hung) phu Hai Đong đi đuong bo 14891 tam 2 thuoc, đen cau Thien Nam, giap đia gioi Kham Chau cua Trung Quoc... (Trong đo tu cua Ta tran thanh đi) 11722 tam, đuong đi kha bang phang, ben phai la rung nui lien nhau, ben trai la cat đa ven bien, đen pho An Luong, hai ben pho nha ngoi lien nhau nhung nay hoi đieu tan, chi con nguoi Hoa o lai buon ban, phia phai pho nay co đon cu, ben trai co song nho, đi len nga thuong luu thi đen đau nguon đong Na To cua Trung Quoc, đi xuong đen cua bien Bach Long Vi, them 1364 tam,  đuong đi gap ghenh, hai ben đeu la rung nui xen nhau, đen cau Thien Nam giap đau đia gioi Kham Chau cua Trung Quoc... Tu cua huu tran thanh An Quang, truoc song Khe Chanh (theo đuong thuy đi 81.077 tam đen cua bien Bach Long Vi... (Trong đo) 5700 tam, ben trai la dan cu van Me Son, ben phai la bien lon, co day nui đat, tren nui ay co ngoi mieu co, đen cua Bach Long Vi."
Sach su Trung Hoa tung cong nhan ban đao Bach Long Vi thuoc lanh tho Đai Vietː Sach Đai Thanh thuc luc thi ghiː "...Ngay Tan Mui, thang 5, nam Can Long thu 15 [ 3/ 7/ 1750]... Tong đoc Luong Quang Tran Đai Thu tau: "Mot day Kham Chau, Long Mon tinh Quang Đong bien gioi lien voi vung bien Bach Long Vi nuoc An Nam. Thuong nhan o noi đia [đat Thanh] qua lai mua ban, gap viec bat loi hoac xay ra mat mat đeu tron tranh viec phan xu, chi noi la bi bon Phien tren bien lua gat. Lay ho so cu tra xet, thay co ba vu an, đa qua su tra hoi cua quan Tong đoc truoc đay la Thac Sac, [ba vu nay] đeu bi bon cuop nguoi Di gay ra, đa bao cho Quoc vuong An Nam biet, lenh phai cho nguoi lo lung bat bon phi giai đen. Nhung vi bien gioi tren bien menh mong, ngoai viec thong bao cho cac quan Đe đoc, Tong binh đieu tra xem xet, con suc cho cac quan van vo cai quan vung ven bien lo lieu đon đoc viec binh, tang cuong tuan tra, lap ke hoach do xet vay bat.". Nhan đuoc chi du: " Đo la đieu thay đuoc. Đa biet roi.""


Lich su Theo Đai Viet đia du toan bien cua Nguyen Van Sieu thiː Thoi Viet Nam bi nha Minh đo ho (1407-1427) vung tu ban đao Bach Long Vi keo đen Đong Hung la đat 6 đong thuoc trai (sau la đo) Nhu Tich la cac đong Nhu Tich, An Cat (hay Lieu Cat), Chiem Lang, Tu Lam, Co Sam, Thoi La (hay La Phu). Nam 1427 (trieu Minh Tuyen Tong), Le Loi khang chien thang loi. Tu truong cac đongː Tu Lam, Thoi La (La Phu), An Cat, va Co Sam phan Minh theo ve quy phuc Đai Viet. Nam 1540 nien hieu Minh Gia Tinh thu 19, Mac Đang Dung tra lai cho nha Minh 4 đong đa lan nam 1427. Nhung nam 1542, hoach đinh lai bo coi Đai Viet con lai 2 đong Chiem Lang, Thoi La (La Phu). Nhu vay 4 đong nha Mac tra nha Minh laː Nhu Tich, Tu Lam, An Cat, Co Sam. Đat đai cac đong Tu Lam, Nhu Tich, An Cat, Co Sam nay la khoang cac huong, tranː Đong Hung (tran), Ma Lo (马路镇), Na Thoa (那梭镇), Hoa Thach (华石镇), va Mao Linh (茅岭乡) cua thanh pho Phong Thanh Cang (Mao Linh la vung đat quanh nui Phan Mao, noi tung đuoc cho la đia điem dung cot đong Ma Vien). Nguyen Van Sieu dan sach Du đia thang ky cua Trung Hoa cho bietː Trai Nhu Tich cach Kham Chau 160 dam ve phia tay, cach chau Vinh An thuoc Giao Chi 20 dam, tren nui Đai Son hiem tro, xua tung đat đon đe cai quan 7 đong thuoc trai. Theo đo thi ly so cua đo Nhu Tich o khoang nay la giua cac huong tran Ma Lo cua huyen Đong Hung va Na Thoa cua quan Phong Thanh thuoc Phong Thanh Cang. Trong bai "Sach luoc ngoai giao cua nha Mac" (Tap chi Cua bien, so 75/2004), tac gia Ngo Đang Loi đa trich dan sach "Kham Chau chi" cua Trung Quoc cho rang: "Bay đong Chiem Lang, Thi La, Tu Lac, Lieu Cat, Co Sam, Tu Lam, La Phu (tuc la nhung xu đat doc bien gioi Viet –Trung ma nha Minh đoi nha Mac phai tra lai) nguyen la đat quan Thi La, Chiem Lang, Nhu Tich đoi Tuyen Đuc nha Minh, bon Hoang Kim Quang, truong đong Tu Lam lam phan chiem cu Tu Lam, La Phu, Co Sam, Lieu Cat, nhan đo uy hiep ca đong Tu Lac cung tuan ty kenh Phat Đao gom 9 thon, đang dai hon 200 dam phu ve nuoc An Nam…". Vung ban đao Bach Long Vi toi Giang Binh cua Đong Hung thuoc pham vi đat đai 2 đong Chiem Lang, Thoi La (La Phu), nay la khoang cac huong tran Giang Son (江山乡) va Giang Binh (江平镇) thanh pho Phong Thanh Cang, vao đau the ky XV con hoang vang hau nhu khong co dan cu, sau đo nguoi Viet tu Đo Son Hai Phong đen Tra Co Quang Ninh Viet Nam di cu toi sinh song, hinh thanh nen cong đong Kinh toc o đay. Theo tai lieu bang chu Nom ma nguoi Kinh con luu giu trong mot ngoi đinh cua ho, to tien cua Viet toc tam đao đa tu vung Đo Son (ngay nay thuoc Hai Phong, Viet Nam) đen vung đat tam đao nay vao nam Hong Thuan thu ba (Hong Thuan tam nien) thoi nha Le so (1511) voi khoang hon 100 nguoi trong so 12 dong ho khac nhau.
Cac lang xa co nguoi Viet tu cuoi the ky XIX tro ve truoc tren vung đia đau Bach Long Vi nay (tuc la vung cac huong
tran Giang Son, Giang Binh cua Trung Quoc ngay nay) co the la cac lang xa sauː 

Tai ban đao Bach Long Vi co xa An Luong, xa Minh Quy, lang Van Cong,... xua thuoc cac tong Van Ninh, Ha Mon chau Van Ninh phu Hai Ninh tinh Quang Yen Viet Nam, nay thuoc đia ban Giang Son.
Tren vung Tam Đao (đoi dien mui Bach Long Vi qua phia tay vinh Van Xuan), la cac lang xa thuoc tong Ha Mon chau Van Ninhː Van Vi, Me Son, Mi Son, xa Phu Yen,... Tren bo bac vinh Van Xuan co the la xa Đong Giang, Truong Binh (Truong Son), Son Tam thuoc tong Ha Mon chau Van Ninh phu Hai Ninh tinh Quang Yen. Vung nay nay la đia ban thi tran Giang Binh huyen Đong Hung thanh pho Phong Thanh Cang.


Chu thich nguon va tham khao