Giao phan Roma (tieng Latinh: Dioecesis Urbis seu Romana; tieng Y: Diocesi di Roma) la mot giao phan Cong giao tai Italia va Thanh Vatican, thuoc quyen tai phan truc tiep cua Giao hoang, la Giam muc Roma va la Thuong giao tong cua Giao hoi Cong giao hoan vu. Ngai toa cua Giam muc Roma đat tai Tong lanh vuong cung thanh đuong Thanh Ioannes tai Laterano, thanh pho Roma.
Theo truyen thong cua Giao hoi Cong giao, vi giam muc chinh toa đau tien cua giao phan Roma la Thanh Petrus Tong đo, tuu nhiem vao the ky 1 CN. Giam muc Roma đuong nhiem la Giao hoang Leo XIV, ke tu thang 05 nam 2025.
Ve phuong dien lich su, tung co nhieu nguoi goc Roma hoac goc Italia noi chung lam giam muc Roma. Tuy nhien ke tu đau the ky 20 cho đen nay, chi co mot nguoi goc Roma lam giam muc Roma la Giao hoang Pius XII (o ngoi tu nam 1939 đen nam 1958). Ben canh đo, cung co nhieu vi giam muc Roma khong xuat than tu đat Italia, trong so đo la nguoi giu chuc vu nay đau tien – Thanh Petrus Tong đo. Trong thoi so khai đa co ba giao hoang toi tu chau Phi. Hai giao hoang gan đay nhat toi tu chau My.
Giao phan Roma la giao phan đo thanh cua giao tinh Roma va la toa giao truong cua nuoc Italia. Vi giao truong nuoc Italia luon la mot vi giao hoang, va ong nam quyen uu tien ve mat danh du so voi cac giam muc nuoc Italia va nam quyen toi thuong ve mat tham quyen đoi voi tat ca cac toa giam muc theo truyen thong cua Giao hoi Cong giao.


Tuoc hieu Giao hoang la giam muc cua giao phan Roma. Mot so tuoc hieu cua Giao hoang bat nguon tu chuc vu chu chan cua giao phan Roma. Trong so cac tuoc hieu tren, nhung tuoc hieu danh cho Giao hoang đuoc liet ke cach chinh thuc trong Nien giam Toa Thanh la:

Giam muc Roma
Nguoi ke vi Thu lanh cac Tong đo
Giao truong nuoc Italia
Tong giam muc Truong Giao tinh Roma
Cum tu "giao hoang" khong xuat hien trong danh sach cac tuoc hieu chinh thuc cua giao hoang, tuy vay tuoc hieu tren lai đuoc su dung rat pho bien.


Lich su = Nguon goc =

Bang chung manh nhat hien co ve nguon goc cua Giao hoi Roma la Thu gui tin huu Roma cua thanh Paulus Tong đo. Ban van chi ra rang Giao hoi Roma co le đuoc thiet lap tu đau thap nien 40 CN. Thanh Petrus Tong đo đuoc lien he voi Giao hoi Roma vao mot thoi điem nao đo trong khoang tu nam 58 CN đen đau thap nien 60 CN.
Mot nha su hoc tung cho rang:

Nhung nam cuoi the ky 1 va đau the ky 2 cau thanh nen cai ma toi goi la thoi ky "hau tong đo", đuoc phan anh qua cac truoc tac ngoai Thanh Kinh cua Clements thanh Roma va Ignatius thanh Antiochia. Trong thoi ky nay, Giao hoi Roma đa thuc hien cong tac muc vu voi quy mo vuot ra khoi bien gioi cua cong đoan minh, thanh cong thay the Jerusalem đe tro thanh trung tam tren thuc te cua Giao hoi hoan vu đang ngay cang trien no. Rat nhieu nguoi đa keu cau Tong đo Petrus va Tong đo Paulus – nhung vi co ten tuoi gan bo cach mat thiet voi Giao hoi Roma.


= Thoi hien đai =
Vao ngay 6 thang 1 nam 2023, Giao hoang Franciscus ban hanh tong hien In Ecclesiarum Communione, theo đo ong xuc tien viec tai thiet giao phan Roma đe tang tinh đong nghi cua giao phan cung nhu lam noi bat vai tro cua giao hoang trong co cau quan tri cua giao phan.


Lanh tho Giao phan Roma co dien tich 881 km2, bao trum toan bo Thanh quoc Vatican (0,49 km2) va phan lon thu đo Roma cua Italia (880,51 km2). Giao phan Roma la noi cu tru cua 1.219 linh muc trieu truc thuoc giao phan, 2.331 linh muc thuoc giao phan khac, 5.072 linh muc dong, 140 linh muc thuoc Giam hat Opus Dei va 2.266 nu tu. Vao nam 2022, giao phan Roma phuc vu 2.592.300 tin huu, chiem 82% tong dan so sinh song trong đia gioi giao phan.
Đia gioi cua thanh pho Roma, ve sau, đa đuoc noi rong ra, va ngay nay bao trum toan bo lanh tho giao phan Roma. Mot phan dien tich đang ke cua thanh pho Roma nam trong hai giao phan Ostia va Porto-Santa Rufina. Giao phan hieu toa Ostia nam duoi su quan ly truc tiep cua Giao phan Roma, do mot vi tong đai dien thua hanh cai quan, con giao phan Porto-Santa Rufina thi đuoc cai quan boi mot vi giam muc chinh toa. Giao phan Roma đuoc chia ra lam hai giao hat, moi giao hat do mot vi tong đai dien phu trach.
Hai vi tong đai dien tren thuc thi thua tac vu giam muc va quan tri muc vu trong đia phan giao hat tuong ung cua minh. Tru khi vi giam muc danh rieng cho minh mot so cong viec, thi vi tong đai dien, chieu theo chuc vu, trong toan giao phan co quyen thuc hien tat ca moi cong viec hanh chinh ma theo luat thuoc ve giam muc giao phan, ngoai tru nhung cong viec ma luat đoi phai co su uy nhiem đac biet cua Giam muc.


= Giao hat Thanh Vatican =

Giao hat Thanh Vatican phu trach viec đao tren toan bo lanh tho Thanh Vatican va bao gom 2 giao xu: giao xu Vuong cung thanh đuong Thanh Petrus va giao xu Sant'Anna dei Palafrenieri. Su vu muc vu cua giao hat đoi voi cu dan cua Thanh Vatican la khong đang ke. Chuc nang chu yeu cua giao hat bao gom cung cap dich vu thich hop cho du khach, nguoi hanh huong, va nhung nguoi sinh song tai Roma co nhu cau su dung dich vu do Thanh Vatican cung cap. Ke tu nam 1991, vi tong đai dien phu trach giao hat Thanh Vatican luon la Hong y Giam quan Vuong cung thanh đuong Thanh Petrus, ma vi đuong nhiem la Hong y Mauro Gambetti .


= Giao hat Roma =

Vi tong đai dien phu trach Giao hat Roma, tuc phan lanh tho cua Giao phan Roma ben trong nuoc Italia, co tru so tai Tong lanh vuong cung thanh đuong Thanh Ioannes tai Laterano – nha tho chinh toa cua giao phan Roma. Theo tap tuc tu hang the ky nay, vi tong đai dien cua Giao hat Roma đuoc goi bang tuoc hieu hong y đai dien (tieng Y: Cardinale Vicario). Giao hat Roma bao gom 334 giao xu đang hoat đong (chua tinh 2 giao xu thuoc giao phan Ostia do vi Tong đai dien phu trach giao hat Roma cai quan), đuoc chia lam 36 quan, va 5 giao xu đa bi giai the. Ke tu nam 1970, cac vi hong y tong đai dien phu trach Giao hat Roma luon đuoc phong chuc Giam quan Tong lanh vuong thanh đuong Thanh Gioan Laterano – noi co tru so cua giao phu giao phan Roma. Ve phuong dien muc vu theo nghia nghiem ngat, giao phan Roma đuoc chia lam 4 khu vuc: khu vuc phia Đong, khu vuc phia Nam, khu vuc phia Tay, khu vuc phia Bac; moi mot khu vuc do mot vi giam muc phu ta cai quan. Cac vi giam muc phu ta tren cong tac voi vi tong đai dien va vi pho giam quan cua giao phan trong Hoi đong muc vu giao phan.
Vao thang 1 nam 2023, Giao hoang Franciscus tien hanh tai thiet Giao phan Roma, theo đo ong cat giam nhieu quyen han cua cac vi tong đai dien trong giao phan. Ong cung quy đinh lai vai tro cua moi vi giam muc phu ta va truc tiep phu trach viec ra quyet đinh trong nhieu van đe cua giao phan. Ong xac đinh rang vai tro cua vi tong đai dien la đieu phoi cong viec cua cac co quan truc thuoc giao phan, tuc tuong đuong mot vi phu ta, va han che pham vi trach nhiem cua vi tong đai dien ngang qua mot nguyen tac: "Vi tong đai dien khong đuoc thi hanh cac sang kien quan trong hoac nhung sang kien vuot ra khoi pham vi quan tri thong thuong chung nao vi ay chua bao cao voi toi".


Giao tinh Roma Giao tinh Roma bao gom giao phan Roma va 7 giao phan đuoc goi la giao phan ngoai thanh (tieng Latinh: sedes suburbicaria). Moi mot giao phan ngoai thanh do mot vi hong y đang giam muc cai quan tren danh nghia (hieu toa) va mot vi giam muc chinh toa cai quan tren thuc te. Duoi đay la danh sach 7 giao phan ngoai thanh:

Giao phan ngoai thanh Albano
Giao phan ngoai thanh Ostia
Giao phan ngoai thanh Frascati (Tusculum)
Giao phan ngoai thanh Palestrina
Giao phan ngoai thanh Porto-Santa Rufina
Giao phan ngoai thanh Sabina-Poggio Mirteto
Giao phan ngoai thanh Velletri-Segni


 Giao phan ngoai thanh Ostia  Giao phan ngoai thanh Ostia ngay nay chi con la mot giao phan hieu toa, do vi hong y giu chuc Nien truong Hong y đoan cai quan ve mat danh nghia; tuy vay, vi nay van cai quan giao phan hieu toa ma minh đuoc phong tu truoc. Giao phan ngoai thanh Ostia đa đuoc sap nhap vao giao phan Roma vao nam 1962, va nay đuoc coi soc boi mot vi tong đai dien; vi tong đai dien nay cong tac cach chat che voi vi tong đai dien phu trach giao hat Roma. Giao phan nay tung chi nam duy nhat giao xu Sant'Aurea – giao xu chinh toa cua giao phan, tuy nhien đen nam 2012 thi giao xu nay đuoc tach ra lam hai giao xu va cung thuoc giao phan Ostia: giao xu Sant'Aurea va giao xu Sant'Agostino Vescovo.


= Cac giao phan truc thuoc khac tai Italia =
Duoi đay la danh sach cac giao phan nam trong lanh tho nuoc Italia va coi giao phan Roma la giao phan đo thanh; du vay, cac giao phan nay khong thuoc đia phan giao tinh Roma ma thuoc đia phan giao mien Lazio.

Tong giao phan Gaeta (tong giao phan truc thuoc giao tinh)
Giao phan Anagni-Alatri
Giao phan Civita Castellana
Giao phan Civitavecchia-Tarquinia
Giao phan Frosinone-Veroli-Ferentino
Giao phan Latina-Terracina-Sezze-Priverno
Giao phan Rieti
Giao phan Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo
Giao phan Tivoli
Giao phan Viterbo
Đan vien tong tho Montecassino
Đan vien tong tho Santa Maria di Grottaferrata
Đan vien tong tho Subiaco


Cac giao phan đuoc mien tru khac Mot so giao hat tong nhan (ky thuc la mot đia hat đuoc đung đau boi mot giam muc) va giam hat tong nhan, nam ngoai lanh tho cua giao tinh Roma cung tren khap the gioi, đuoc phu tu cach "mien tru", co nghia la cac giao phan ay "đuoc quan ly truc tiep boi Toa Thanh" va khong truc thuoc mot giao tinh nao ca. Cac giao phan ay bao gom:

Mot so giao phan thuoc Giao hoi Latinh va truc thuoc Toa Thanh, co the do loai đia hat, chang han nhu cac hat đai dien tong toa va hat phu doan tong toa la nhung vung truyen giao chua đuoc thiet lap thanh giao phan
Cac giam hat tong nhan, chang han nhu Opus Dei
Cac giao hat tong toa (tieng Latinh: exarchatus apostolicus) theo nghi che Đong phuong, cung nhung vung truyen giao chua đuoc thiet lap thanh giao phan
Cac giao hat danh cho tin huu Cong giao Đong phuong, la phan dan Chua theo cac nghi che Đong phuong tai nhung noi ma mot hoac nhieu giao hoi Cong giao Đong phuong khong thiet lap mot đia hat nao
Cac giao hat tong nhan danh cho nhung tin huu Anh giao đa cai đao Cong giao
Mot so giao hat quan đoi danh cho nhung nhan vien va chien si đang phuc vu trong quan đoi


Xem them Toa Thanh
Quyen truong thuong cua giao hoang


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc