Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong (1868–1949) la Giam muc nguoi Viet đau tien cua Giao hoi Cong giao La Ma, đuoc cu hanh nghi thuc tan phong giam muc vao nam 1933. Ong đam nhiem chuc vu Hat đai dien Tong Toa Giao phan Phat Diem trong khoang thoi gian 8 nam, tu nam 1935 đen nam 1943.
Giam muc Nguyen Ba Tong sinh tai Go Cong. Bat đau tu nam 10 tuoi, ong theo hoc cac cap hoc tai cac chung vien Cong giao khac nhau va hoan thanh viec tu hoc, đuoc phong chuc linh muc 18 nam sau đo vao nam 1896. Tro thanh linh muc, ong đam nhan cac vai tro khac nhau nhu Thu ky Toa giam muc, linh muc chinh xu Tan Đinh va Ba Ria.
Toa Thanh loan tin bo nhiem linh muc Gioan Baotixta Nguyen Ba Tong lam giam muc pho đai dien tong toa đia phan Phat Diem. Voi viec bo nhiem nay, ong tro thanh giam muc Cong giao Viet Nam đau tien. Nghi thuc tan phong to chuc tai Roma do giao hoang Pio XI chu su. Ong đam nhiem vai tro Đai dien Tong Toa đia phan tu nam 1935 đen nam 1943 khi hoi huu. Sau đo, giam muc Tong quan ly đia phan trong cuong vi giam quan hon mot nam tu nam 1944 đen nam 1945 khi giam muc ke vi Gioan Maria Phan Đinh Phung đot ngot qua đoi.
Nguyen Ba Tong đuoc ghi nhan ve viec bien soan tuong Thuong Kho, xay dung va coi noi cac giao xu ong quan nhiem. Giam muc Tong con noi tieng voi tai hung bien, giao thiep, kien truc va viet kich ban. Voi viec đap đe (Se) Kim Tung bao ve mua mang va tao viec lam cho dan ngheo, Nguyen Ba Tong đuoc trao thuong Bac Đau Boi tinh cua Phap va Nam Long Boi tinh cua trieu đinh Hue.


Than the va tu nghiep Nguyen Ba Tong sinh ngay 7 thang 8 nam 1868 tai tinh Go Cong (nay thuoc thanh pho Go Cong, tinh Tien Giang, thuoc Giao phan My Tho ngay nay) trong mot gia đinh đao đuc. Cha me ong la ong Giacobe Nguyen Gia Tuan va ba Mađalena Nguyen Thi Chi. Than phu ong truoc co du hoc Penang, sau nay tro ve Viet Nam hanh nghe thong dich vien tai Go Cong va Tra Vinh.
Nam 1878, khi len 10 tuoi, cau be Nguyen Ba Tong đuoc gui vao truong Tieu hoc La San tai Đinh Tuong. Khi ngoi truong bi đong cua nam 1880, cau đuoc gui ve Sai Gon va theo hoc College d'Adran. Tai đay, cau đuoc gap linh muc Jean Depierre (ten Viet: Đe, 1855–1898), giao su mon Latinh Tieu chung vien Sai Gon kiem Tuyen uy truong La san d'Adran, quy men va đo đau. Len 15 tuoi, linh muc Depierre Đe gioi thieu cau be Tong vao hoc Tieu chung vien, thoi gian nay duoi quyen giam đoc cua Linh muc Thiriet, la mot nguoi thong thai. Nhung nam hoc o Tieu chung vien, cau luon đuoc xem la mot chung sinh xuat sac. Nam 1887, chung sinh Nguyen Ba Tong đuoc nhan vao hoc Đai chung vien Sai Gon va hoc tai đay cho đen khi tot nghiep nam 1896.


Thoi ky linh muc Ngay 19 thang 9 nam 1896, giam muc Jean Depierre Đe, Đai dien Tong toa Hat Đai dien Tong Toa Tay Đang Trong cu hanh nghi thuc phong chuc linh muc cho Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong tai Nha tho Đuc Ba Sai Gon. Ngay sau khi đuoc truyen chuc, linh muc Tong đuoc giam muc Depierre bo nhiem lam Thu ky Toa giam muc. Ba nam sau đo, tan giam muc đia phan Tay Đang Trong Lucien Mossard Mao van chon linh muc Tong đam nhan vai tro duoi thoi giam muc tien nhiem.
Trong thoi gian nay, tren cuong vi Quan ly Toa Giam muc, linh muc Nguyen Ba Tong nhieu lan bao tro nhung nguoi ban linh muc nguoi Viet Nam bi thuc dan Phap bat đay noi Con Đao. Đo la 3 linh muc Đau Quang Linh, Nguyen Than Đong, Nguyen Van Tuong. Ca ba vi linh muc nay huong ung phong trao Đong Du cua lanh tu Phan Boi Chau. Trong thoi gian nay, ong cung thuong xuyen đi giang tinh tam cho cac nha dong nam nu.
Sau nhieu nam giu chuc Quan ly Toa Giam muc, do suc khoe suy yeu nen ngay 2 thang 4 nam 1917, linh muc Gioan Baotixita Tong đuoc chuyen ve lam Quan xu Ba Ria. Tai đay, ong đa co nhieu đong gop trong cac cong tac xa hoi nhu huong dan xay cat truong hoc, nha hat. Ong cung dung vo tuong mang ten Thuong Kho do chinh ong sang tac tai đay, buoi dien nay la lan thu hai sau lan dien nam 1913 tai chung vien.
Nam 1922, trong chuyen thap tung vua Khai Đinh sang Phap va đen Roma, Thuong thu Nguyen Huu Bai, cung đong thoi la mot giao dan, đa dang thinh nguyen thu toi Giao hoang Pio XI xin lap hang giao pham Viet Nam. Toa Thanh đa cu đac su sang Viet Nam mo nhieu hoi nghi o Phat Diem, Sai Gon. Giam muc Marcou Thanh tu đia phan Phat Diem đen Sai Gon đe tham do va đuoc giam muc quan ly tai đay gioi thieu linh muc Nguyen Ba Tong. Cung trong nam nay, tuong Thuong Kho đuoc phat hanh chinh thuc. Đay la mot vo tuong đuoc đanh gia cao trong nen van hoc giai đoan 1930–1945.
Nam 1926, Đai dien Tong Toa Sai Gon la Giam muc Isidore Dumortier (ten Viet: Đuom) thuyen chuyen linh muc Tong ve lam linh muc chinh xu Giao xu Tan Đinh, mot giao xu lon vao dang bac nhat Sai Gon va kiem Giam đoc Tan Đinh an quan, mot nha in lon thanh lap tu nam 1864, chuyen in phat hanh sach bao Cong giao.
Tai giao xu Tan Đinh, linh muc Nguyen Ba Tong cung cho xay dung kien tao nhieu cong trinh nhu mo rong nha tho, xay thap chuong cao 52 met voi đo an do chinh ong thiet ke. Linh muc Tong cung la mot dien gia noi tieng, nam 1928, giam muc Grangeon moi linh muc Nguyen Ba Tong đen giang giai cam phong tai Qui Nhon. Nhung bai giang cua ong tai đay đuoc dan chung hoan nghenh va to bao Đia phan mang ten Memorial cho đang cac bai giang nay trong nhieu thang lien tiep. Linh muc Tong cung đen Ha Noi voi muc đich giang cam phong trong hai đot, đong thoi nhan loi giam muc Marcou Thanh đen giang cam phong tai Thanh Hoa.


Giam muc nguoi Viet Tien khoi = Bo nhiem va tan phong =
Khi Giao hoang Pio XI ban hanh thong điep Su viec Giao hoi (Rerum Ecclesiae) nham co vu viec trao quyen cho hang giao si đia phuong, Giam muc Alexandre Marcou Thanh la nguoi đau tien huong ung, voi viec đe cu linh muc Gioan Baotixita Tong lam nguoi ke vi minh tai Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem vao nam 1933. Cung đuoc giam muc Marcou đe cu con co linh muc Đa Minh Ho Ngoc Can.
Ngay 10 thang 1 nam 1933, Giao hoang Pio XI ra sac chi bo nhiem linh muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong lam Giam muc Hieu toa Sozopolis in Haemimonto, giu chuc Pho đai dien Tong Toa voi quyen ke vi Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem. Mot thang sau đo, ngay 10 thang 2, hong y Carolus Salotti tu Bo Truyen giao Roma, gui thu thong bao rang giao hoang mong muon tan phong cho tan giam muc tai Vuong cung thanh đuong thanh Phero, Roma. Viec bo nhiem linh muc Nguyen Ba Tong lam giam muc nguoi Viet tien khoi đa gay su chu y trong du luan, rieng hai đia phan Sai Gon va Phat Diem rat vui mung truoc thong tin nay.
Nhan đuoc đe nghi tu Hong y Salotti, Nguyen Ba Tong roi Viet Nam ngay 1 thang 5 nam 1933. Tren đuong đi, ong đen cu hanh le tai nha tho chinh toa Marseille va giang le ve ngay Chua Thang thien. Bai giang cua giam muc tan cu nguoi Viet loi cuon đuoc cac thinh gia nguoi Phap. Sau đo Nguyen Ba Tong roi Marseille đen Paris va đuoc Hoi Truyen giao hai ngoai Paris đon ruoc. Ho tong tan giam muc co linh muc Phaolo Vang, Thu ky cua ong va ba linh muc khac. Hanh trinh đen Roma cua ho đi theo cung đuong đen Singapore, Djibouti, Colombo, Port Said va Phap.
Ngay 11 thang 6 nam 1933, le tan phong giam muc cua Nguyen Ba Tong đuoc to chuc tai Vuong cung thanh đuong Thanh Phero, Vatican voi phan nghi thuc truyen chuc giam muc đich than Giao hoang Pio XI lam chu phong, hai Hong y Luigi Costantini va Carlo Salotti la phu phong trong nghi thuc nay. Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong tro thanh nguoi Viet đau tien đuoc phong chuc Giam muc, sau ngot nghet 4 the ky tu khi Cong giao du nhap vao Viet Nam. Đia phan Phat Diem cung vi the tro thanh đia phan đau tien đuoc quan ly boi giao si ban đia.
Giam muc Nguyen Ba Tong chon khau hieu Giam muc cua minh la: "In electis meis mitte radices" (Hay cham re sau trong dan ta chon). Cung đot phong nay voi ong, con co 4 Giam muc khac đen tu chau A la Giam muc Attipetty cua An Đo va ba Giam muc Trung Quoc la Mattheu Ly Dung Trieu (Matheu Ly), Giuse Phan Hang An (Giuse Fan) va Giuse Thoi Thu Tuan (Ts'oei). Sau le truyen chuc, Giam muc tan cu Nguyen Ba Tong quay lai Phap. Trong chuyen vieng tham Lyon, bao chi thu đo Phap, cac bich chuong đuoc dan khap noi nham gioi thieu tieu su tan giam muc nguoi Viet. Tai Vuong cung thanh đuong Notre Dame de Paris ngay 2 thang 7 nam 1933, voi buoi chu su chau Thanh The, Nguyen Ba Tong đa the hien kha nang hung bien va tieng Phap. Dip tro lai Phap sau le tan phong co muc đich tham vieng cac thua sai truyen giao, trong đo co vieng tham Hoi Thua sai Paris.


= Viec muc vu đia phan =

Tan Giam muc Nguyen Ba Tong roi Roma tren cung đuong đi qua Li Bang va vung đat thanh Palestine. Ong tro ve Viet Nam bang cach đi qua Phnom Penh. Sang ngay 23 thang 10 nam 1933, mot phai đoan gom co ong Haasz tu Hoi đong thanh pho Sai Gon va Hoi đong giao xu Tan Đinh đen Nam Vang đon ruoc tan Giam muc ve đen Sai Gon chieu ngay 24 thang 10 nam 1933. Tai đay, giam muc Tong cu hanh nhieu le ta on tai Sai Gon cung nhu Ba Ria. Tren hanh trinh tien ve phia Bac, tan giam muc ghe tham co đo Hue va đuoc trieu đinh nha Nguyen chao đon. Ngay 10 thang 11 thang 11 nam 1933, ong đat chan đen Ninh Binh, thuoc đia phan Phat Diem va giua thang nay đen chao cac quan chuc Phap tai Ha Noi. Cac quan chuc nay đanh gia cao kha nang giao thiep cua giam muc Tong. Hang nghin nguoi đa chao đon giam muc Nguyen Ba Tong tai đay, bao gom nhieu tre em, vi truong hoc cho chung nghi hoc vao ngay nay. Tren quang đuong đi len phia Bac, giam muc Nguyen Ba Tong đi qua nhieu đia điem nhu Nha Trang, Qui Nhon, Hue, Vinh, Thanh Hoa, Bui Chu va Phat Diem, hang nghin nguoi cung đa đung đe chao đon tan giam muc. Tai Ha Noi, ba ngay sau khi đen đay, Nguyen Ba Tong thuyet giang tai Nha tho Lon Ha Noi, đong thoi tro thanh giao si Viet Nam đau tien giang le trong nha tho nay, ke tu khi no đuoc xay dung nam 1886.
Viec phong chuc giam muc Tong va hai nam sau đo la giam muc Đa Minh Maria Ho Ngoc Can lam hang giao si Viet Nam phan khoi. Mot nha quan sat phan khoi nhan đinh viec tan phong giam muc cho Nguyen Ba Tong va Ho Ngoc Can đa lam cho cac giam muc nay mat the chat khong con khac biet voi cac giam muc chau Au tien nhiem. Tac gia nay nhan đinh giam muc Nguyen Ba Tong thuong bi nham lan la giam muc Y vi khong đe rau trong khi vi giam muc Can bi nham la mot giam muc Phap voi bo rau trang dai.
Nam 1934, giam muc Gioan Baotixita Tong đuoc bau vao Uy ban nghien cuu ve tai chinh cua Giao hoi Viet Nam. Ngay 15 thang 10 nam 1935, nhan ngay ky niem 40 nam tro thanh giam muc, Giam muc Alexandre Marcou Thanh ve nghi huu tai Thanh Hoa. Giam muc Tong chinh thuc tro thanh Đai dien Tong toa Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem. Cung trong nam nay, Nguyen Ba Tong co bai phat bieu tai Nha tho chinh toa Paris.
Giam muc Nguyen Ba Tong cho xay dung nha Tap dong Men Thanh gia o Luu Phuong nham đao tao cac nu tu co nhiem vu truyen giao. Ngoai ra, ong con thiet lap cac to chuc ton giao khac nhu: truong Thay giang, dong Carmel va truong Thu tai Tri Chinh, Hoi quan Thanh nien Cong giao Phat Diem. Đau nam 1936, ong cho moi dong Phuoc Son tai Quang Tri lap chi nhanh tai Phat Diem. Voi cong tac đao tao linh muc, giam muc Tong nang cao trinh đo đai chung sinh bang viec tuyen lua giao su chung vien bang cac giao su nguoi Viet noi tieng, trong đo co linh muc Phero Maria Pham Ngoc Chi. Viec moi dong Chau Son đen đia phan Phat Diem đuoc xuc tien trong mot lan giam muc Nguyen Ba Tong đen tham Đan vien Phuoc Son Hue va bay to voi linh muc Be Tren dong nay rang ong mong muon co mot dong tu nam chiem niem trong đia phan Phat Diem. Hien thuc hoa mong muon cua giam muc Tong, ngay 12 thang 7 nam 1936, cong nghi đan si Phuoc Son chon linh muc Anselmo Tađeo Le Huu Tu lam be tren tien khoi Đan vien Thanh Mau Chau Son.
Giam muc Nguyen Ba Tong cung quan tam đen đoi song tang lop thanh nien. Thang 3 nam 1935, ong dien thuyet chu đe Thanh nien Viet Nam đang luc 20 tuoi phai lam gi? Bai dien thuyet nay đuoc nhieu bao chi đanh gia cao. Ong cung chu trong huan luyen thanh phan truyen giao cua đia phan. Ong cung to chuc đai hoi thanh nien đia phan Phat Diem nam 1937 va đai hoi thanh nien nam 1938 tai Phu Nhai, voi su tro giup cua giam muc Đa Minh Maria Ho Ngoc Can. Tai đai hoi nam 1938, giam muc Nguyen Ba Tong tham gia dien thuyet đe tai Nghia vu thanh nien đoi voi ban than, To quoc va Giao hoi. Trong thoi ky nay, sach Bai giang giao ly cua ong đuoc phat hanh. Cung trong nam 1937, ong co hai bai phat bieu: bai thu nhat tai đai hoi Thanh The the gioi tai Manila voi chu đe "Evangelisation des Freres Precheurs" (tam dich: Su vu Phuc am hoa) va bai thu hai trong le tan phong giam muc Francois Arsene Jean Marie Eugene Lemasle Le voi đe tai "Temps Nouveaux Doctrines Nouvelles" (tam dich: Thoi đai moi, Giao ly moi). Hai bai phat bieu nay đuoc in lai tren bao Trung Hoa Ha Noi.
Ngay 3 thang 12 nam 1940, Giam muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong đong vai tro phu phong trong buoi le tan phong chuc giam muc cho linh muc Gioan Maria Phan Đinh Phung, đuoc to chuc tai Nha tho chinh toa Phat Diem. Sau le tan phong la le gan huy chuong Bac Đau Boi tinh cho giam muc Tong do Toan quyen Decoux thay mat Thong che Petain, Quoc truong Phap, trao tang, voi su tham du cua cac quan quyen cac cap. Ong cung đuoc trieu đinh Hue trao Nam Long Boi tinh va Kim khanh. Ca hai tang thuong tu trieu đinh va Phap đeu đe ghi nhan cong lao giam muc Nguyen Ba Tong cho tien hanh đap đe Kim Tung, gop phan bao ve mua mang va tao viec lam cho nguoi ngheo.
Giam muc Nguyen Ba Tong co suc viet khoe, trong thoi gian quan ly đia phan, ong viet 70 la thu "Luan Luu" đe cap nhieu van đe cua đia phan. Tac gia Hoang Xuan Viet viet trong sach Thang canh Phat Diem nhan đinh rang trong binh dien van hoc, giam muc Nguyen Ba Tong thuoc đoi ngu nha van lon cua nen van hoc Viet Nam tu giai đoan 1930–1949.


Huu duong va Giam quan Đia phan Ngay 27 thang 12 nam 1943, giam muc Nguyen Ba Tong trao quyen quan ly đia phan cho giam muc pho Gioan Maria Phan Đinh Phung. Giam muc Tong quyet đinh ve Xuan Đai đe nghi duong. Tuy vay, chi vai thang sau khi chap chinh giao phan, giam muc Phan Đinh Phung qua đoi cuoi thang 5 nam 1944. Nhan đuoc tin, giam muc Tong quay ve đia phan va to chuc le tang cho giam muc Phung. Ke tu ngay 8 thang 6 nam 1944, ong đam nhan vai tro Giam quan Tong Toa Đia phan Phat Diem đe cho Toa Thanh chon nguoi ke vi. Nguyen Ba Tong theo đuong huong cua linh muc Tran Luc đe quyet đinh khai khan, lay đat lap bien o vung Con Thoi. Voi viec nay, ong tao viec lam cho nguoi dan khong phan biet luong giao va thiet lap đuoc nhieu xu đao noi vung đat moi trong thoi ky kho khan nam 1945.
Đai dien cho cac giam muc Viet Nam, ngay 23 thang 9 nam 1945, Giam muc Nguyen Ba Tong viet đien van gui Toa Thanh Vatican, Anh va Hoa Ky. Trong thu, ong keu goi Toa Thanh va toan bo giao si, giao dan ung ho nen đoc lap cho Viet Nam va hai quoc gia Anh, Hoa Ky can thiep ung ho cho nen đoc lap [cua nuoc Viet Nam]. Giam muc Tong đe cu linh muc Tađeo Le Huu Tu, tu vien truong dong Chau Son va Toa Thanh quyet đinh chon linh muc nay lam giam muc. Le tan phong cho giam muc Tu dien ra cuoi thang 10 nam 1945 va giam muc Tong ban giao lai đia phan cho giam muc Tu, tro lai Xuan Đai đe nghi huu. Tai đay, ong nhieu lan tro chuyen cung giam muc Ho Ngoc Can va gap giam muc Can mot ngay truoc khi giam muc nay qua đoi.
Cuoi thang 6 nam 1949, Giam muc Nguyen Ba Tong nhan thay suc đa kiet, roi noi huu duong ve Phat Diem. Ong bay to mong muon muon đuoc qua đoi tai Phat Diem. Giam muc Tong qua đoi ngay 11 thang 7 nam 1949, an tang tai Nha tho chinh toa Phat Diem.


Tuong nho Tai Sai Gon truoc 1975 co truong Trung hoc Nguyen Ba Tong. Hien ngoi truong nay mang ten la truong Trung hoc pho thong Bui Thi Xuan, toa lac tai quan 1, Thanh pho Ho Chi Minh. Tai thanh pho nay cung co Nha in Nguyen Ba Tong, sau nay tro thanh nha in Nha may In Tong Hop Thanh pho Ho Chi Minh.
Nam 2018, mot cuu tieu chung sinh Tieu chung vien Sai Gon la ong Nguyen Toan Thang đa trao tang buc kham linh muc đoan đia phan Phat Diem dang tang giam muc Nguyen Ba Tong cho Giam quan Tong Toa Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh Giuse Đo Manh Hung. Buc kham nay đa luu lac hang thap nien o Phap va đuoc ong Thang chuoc ve. Giam muc Hung thay mat nhan tam kham va cho biet se trao lai cho giam muc giao phan Phat Diem Giuse Nguyen Nang.
Tai Thanh pho Ho Chi Minh hien nay co con đuong mang ten Nguyen Ba Tong tai Phuong Tan Thanh, quan Tan Phu.


Tong truyen Giam muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong đuoc tan phong giam muc nam 1933, duoi thoi Giao hoang Pio XI, boi:

Chu phong: Giao hoang Pio XI, giao hoang giao hoi Cong giao Roma.
Hai vi phu phong: Tong giam muc Kham su Toa Thanh tai Trung Quoc Celso Benigno Luigi Costantini va Hong y inpectore – Tong giam muc Carlo Salotti, Tong thu ky Thanh bo Truyen giao.
Giam muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong la giam muc truyen chuc linh muc cho giam muc:

Nam 1937, Phaolo Bui Chu Tao, nay la co giam muc chinh toa Giao phan Phat Diem.
Giam muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong đong vai tro chu phong trong nghi thuc truyen chuc giam muc cho:

Nam 1945, Tađeo Le Huu Tu, nay la co Đai dien Tong Toa Phat Diem.
Giam muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong đong vai tro phu phong trong nghi thuc truyen chuc giam muc cho cac giam muc sau:

Nam 1935, Đa Minh Maria Ho Ngoc Can, nay la co Đai dien Tong Toa Bui Chu.
Nam 1940, Gioan Maria Phan Đinh Phung, nay la co Đai dien Tong Toa Phat Diem.


Tom tat chuc vu Thu tu bo nhiem – tan phong giam muc Chu thich Ghi chu

Nguon

Sach


Lien ket ngoai Nhan Vat Cong Giao Viet Nam (tap 4) – Cac Vi Giam Muc Mot Thoi Đa Qua (1933–1995) – Chuong BAY:Giao phan Phat Diem, Le Ngoc Bich.
Viet Nam Giao su (Quyen II) Luu tru ngay 1 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine, Phan Phat Huon (trich dan tai Tu sach Dung Lac).
Tuong Thuong Kho (1913) -Tac gia: Co Giam muc Gioan B. Nguyen Ba Tong, Giao phan Phat Diem.