Cong hoa Srpska hay Cong hoa Serbia thuoc Bosna va Hercegovina  (tieng Serbia: Republika Srpska, tieng Serbia chu Kirin: Република Српска) la mot trong hai thuc the cua Bosna (hay con goi la Bosnia va Herzegovina), voi thuc the con lai la Lien bang Bosna va Hercegovina. Thuc the nay đuoc hinh thanh tu cuoc chien tranh Bosnia, đa so nguoi dan song o đay la nguoi Serbia. Hien phap Cong hoa Srpska đinh nghia cong hoa la mot lanh tho thong nhat, khong the chia cat va khong the nhuong lai va la thuc the hop phap hoat đong đoc lap cung voi cac chuc nang lap hien, lap phap, hanh phap va tu phap cua minh. Hoi đong Quoc gia va Chinh phu Cong hoa Srpska đuoc đat o Banja Luka, mac du Sarajevo van giu vai tro la thu đo chinh thuc.


Ten goi Cong hoa Srpska đuoc chuyen tu Latinh theo tieng Serbia la Republika Srpska, tu đau tien co nghia la cong hoa, tu thu hai la tinh tu đuoc danh tu hoa xuat phat tu viec them hau to -ska sau srb, co goc tu danh tu Srbin co nghia la nguoi Serb. Su phoi hop -ps thay cho -bs la mot ket qua cua viec đong hoa am keu "b". Tinh tu đuoc bien đoi thanh danh tu nhu tren la cach pho bien trong tieng Serbia đoi voi ten cac quoc gia.
Mac du Republic of Srpska (Cong hoa Srpska) la ten Anh hoa đuoc chinh quyen Cong hoa Srpska su dung trong cac van ban chinh thuc đuoc dich sang tieng Anh, tuy nhien nhieu co quan thong tan chinh Phuong Tay nhu BBC, New York Times va The Guardian van thuong su dung cum tu Republika Srpska. Trong bao chi tieng Viet viec su dung ten goi chuan cho quoc gia nay chua thong nhat.


Lich su Cong hoa Xa hoi chu nghia Bosna va Hercegovina nguyen la mot trong sau nuoc cong hoa cua Lien bang Nam Tu. Nam 1991, 43% dan so toan cong hoa la nguoi Hoi giao (đoi ten thanh nguoi Bosna/Bosniak nam 1993), 31% la nguoi Serb va 17% la nguoi Croatia, phan con lai tu coi minh la nguoi Nam Tu hay dan toc khac. Cuoc bau cu dan chu đa đang đau tien trong nuoc cong hoa đuoc to chuc vao ngay 18 thang 11 nam 1990. Hau het ghe trong Nghi vien đeu roi vao cac đang chinh tri đai dien cho ba cong đong dan cu: Đang Dan chu Hanh đong, Đang Dan chu nguoi Serb va Lien hiep Dan chu Nguoi Croatia. Ba đang đat đuoc mot thoa thuan chia se quyen luc trong tat ca cac thanh phan cua chinh phu va cac the che cong.
Trong mot buoi hop vao cac ngay 14 va 15 thang 10 nam 1991, Nghi vien phe chuan "Ban ghi nho ve Chu quyen" va san sang tien hanh giong nhu Slovenia va Croatia. Ban ghi nho đuoc thong qua mac du co su chong đoi cua 73 nghi si nguoi Serb thuoc cac Đang Dan chu nguoi Serb (đang chinh cua nguoi Serb trong nghi vien), cung nhu cua Phong trao Đoi moi nguoi Serb va Lien hiep cac Luc luong Cai cach, cac đang nay coi viec thong qua nay la bat hop phap . Vao ngay 24 thang 10 nam 1991, cac Nghi si nguoi Serb thanh lap Hoi đong cua nguoi Serb tai Bosna va Hercegovina (Skupstina srpskog naroda u Bosni i Hercegovini) va coi đay la đai dien toi cao va la co quan lap phap cua nguoi Serb va cham dut lien minh ba đang. Vao ngay 9 thang 1 nam 1992, Hoi đong tuyen bo Cong hoa nguoi Serb tai Bosna va Hercegovina (Republika srpskog naroda Bosne i Hercegovine) va coi đay la mot phan cua Nam Tu.
Vao ngay 28 thang 2 nam 1992, Hoi đong thong qua Cong hoa nguoi Serb tai Bosna va Hercegovina (thay the cho ten cu Republika srpskog naroda Bosne i Hercegovine). Lanh tho cua quoc gia nay bao gom cac đia hat, đo thi tu tri va cac vung noi nguoi Serb chiem đa so va cung o nhung noi ma ho la thieu so boi su nguoc đai trong Chien tranh the gioi thu hai. Cong hoa la mot phan cua Nam Tu va gia nhap lien bang voi tuyen bo la thuc the chinh tri đai dien cho cac dan toc khac nhau cua Bosna va Hercegovina.
Nghi vien Bosna va Hercegovina, khong co su tham gia cua cac nghi si nguoi Serb, đa to chuc trung cau dan y ve đoc lap cho Bosna va Hercegovina vao ngay 29 thang 2 va ngay 1 thang 3 nam 1992, nhung đa bi hau het nguoi Serb tay chay. Truoc đo vao cac ngay 9 va 10 thang 11 nam 1991, Hoi đong đa to chuc mot cuoc trung cau khac tai cac vung cua nguoi Serb, voi ket qua la 96% luc chon tro thanh mot thanh vien cua Lien bang Nam Tu . Cuoc trung cau sau co 64% cu tri đi bo phieu va 92,7% hay 99% (theo nhieu nguon) ung ho đoc lap. Vao ngay 6 thang 3 cung nam, Nghi vien Bosna va Hercegovina cong bo ket qua cua cuoc trung cau dan y, tuyen bo thanh lap mot nuoc cong hoa đoc lap tach khoi Nam Tu. Cac chuyen gia luat phap nguoi Serb phu nhan tinh hop phap cua ca hai viec trung cau dan y va tuyen bo đoc lap. Cong hoa đoc lap nay sau đo đa đuoc Cong đong chau Au cong nhan vao ngay 6 thang 4 nam 1992 va sau đo la Hoa Ky vao ngay 7 thang 4 cung nam. Cung ngay đo Hoi đong cua nguoi Serb trong buoi hop tai Banja Luka tuyen bo cat đut quan he chinh thuc voi Bosna va Hercegovina. Cai ten Cong hoa Srpska đuoc Hoi đong thong qua vao ngay 12 thang 8 nam 1992.
Tranh cai chinh tri leo thang thanh Chien tranh Bosnia, dien ra cho đen mua thu nam 1995. Theo mot so phan quyet cua Toa an Hinh su Quoc te ve Nam Tu cu (International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia) (ICTY), cac luc luong cua nguoi goc Serbia đa tien hanh thanh loc sac toc trong cac lanh tho ma ho ho du đinh thanh lap mot nha nuoc thuan nhat ve dan toc la Cong hoa Srpska. Cuoc chien ket thuc voi viec ky ket cac Thoa uoc trong đo cong nhan Cong hoa Srpska la mot trong hai bo phan co tinh chinh tri, lanh tho va han che cac chuc nang co tinh chinh quyen va quyen luc cua ca hai thuc the. Đuong bien gioi giua hai thuc the đa đuoc vach ra theo quy đinh cua thoa uoc. Tu nam 1992 đen nam 2003, Hien phap cua Cong hoa Srpska đa trai qua toi 113 lan sua đoi.


Đia ly Cong hoa Srpska nam tren ban đao Balkan o Đong Nam Au, voi cac vung phia bac cua no vuon ra long chao Pannonia. Cong hoa Srpska nam giua vi đo 42 ° va 46 ° N va kinh đo 16 ° va 20 ° E. Thuc the nay đuoc chia thanh hai phan chinh boi Quan Brcko; mot phan đoi nui phia tay va mot phan phia đong đa dang hon, voi cac day nui cao o phia nam va đat đai canh tac bang phang, mau mo o phia bac.
Giong nhu phan con lai cua Bosnia va Herzegovina, Cong hoa Srpska đuoc chia thanh mot vung Bosnia o phia bac va mot vung Herzegovinian o cuc nam. Trong hai vung vi mo nay ton tai cac vung đia ly nho hon, tu nhung ngon đoi co rung o Bosanska Krajina o phia tay bac đen vung đong bang mau mo cua Semberija o phia đong bac.
Republika Srpska bao gom 24.816,2  km2  (9582 dam vuong), bao gom cac quan Brcko, đuoc to chuc tai can ho cua ca hai thuc the, nhung la tren thuc te co chu quyen trong Bosnia va Herzegovina. Cong hoa Srpska, neu thuc the nay la mot quoc gia, se lon thu 146 tren the gioi. Đo cao thay đoi rat nhieu, voi Maglic, mot đinh o Dinaric Alps gan Montenegro, đat 2.386 m, va nhung phan gan Adriatic se o duoi muc nuoc bien. Khu nghi mat truot tuyet lon nhat va noi tieng nhat o Bosnia va Herzegovina nam tren suon nui Jahorina, o phan phia đong cua thuc the. Cac ngon nui khac o Cong hoa Srpska bao gom Kozara, Romanija, Bjelasnica, Motajica va Treskavica.


= Bien gioi =
Đuong bien gioi giua hai thuc the ve co ban đi doc theo cac tuyen mat tran quan su đa tung tong tai trong giai đoan cuoi cua Chien tranh Bosnia, voi nhung đieu chinh (co tinh quan trong nhat la o phan phia tay cua quoc gia va bao quanh Sarajevo), đuoc đinh ro trong Thoa thuan Dayton. Tong chieu dai cua đuong bien gioi giua hai thuc the la khoang 1080 km. Hien nay, đay đa la đuong bien gioi hanh chinh va khong co su kiem soat cua quan đoi hay canh sat va viec đi lai la tu do.


= Rung ram =
Cong hoa Srpska la mot trong nhung khu vuc co nhieu rung nhat o chau Au, voi hon 50% dien tich la rung che phu. Perucica la mot trong nhung khu rung gia cuoi cung o chau Au.
Hai cong vien quoc gia co nhieu cay coi ram rap la Vuon quoc gia Sutjeska va Vuon quoc gia Kozara đeu nam trong thuc the nay.


= Song ngoi =
Hau het cac con song đeu thuoc luu vuc thoat nuoc Bien Đen. Cac con song chinh la Sava, mot nhanh cua song Danube tao thanh ranh gioi phia bac voi Croatia; Bosna, Vrbas, Sana va Una, chay ve phia bac va đo vao Sava; Drina, chay ve phia bac, tao thanh mot phan cua ranh gioi phia đong voi Serbia, va cung la mot phu luu cua Sava. Trebisnjica la mot trong nhung con song chim dai nhat tren the gioi. No thuoc luu vuc thoat nuoc bien Adriatic. Thac Skakavac o Perucica la mot trong nhung thac nuoc cao nhat trong ca nuoc, voi chieu cao xap xi 75 m (246 feet). Cac ho quan trong nhat la Ho Bileca, Ho Bardaca (bao gom khu vuc đat ngap nuoc đuoc bao ve) va Ho Balkana. 


Hanh chinh Duoi đao luat ve To chuc Lanh tho va Chinh quyen tu tri Đia phuong thong quan nam 1994, Cong hoa Srpska đuoc chia thanh 80 đo thi tu tri. Sau Thoa thuan Hoa Binh Dayton, đao luat đuoc sua đoi theo huong tuong ung voi su thay đoi bien gioi, cong hoa hien co 63 đo thi tu tri.


Nhan khau Đa khong co cuoc thong ke nao đuoc thuc hien tu khi ket thuc chien tranh. Cac uoc tinh cho thay:


Chinh tri Theo Hien phap cua minh, Cong hoa Srpska co Tong thong, Nghi vien (gom 83 thanh vien), co quan hanh phap va canh sat rieng, toa an toi cao va cac toa an cap duoi, co quan thue va buu cuc cung do cong hoa tu quan ly.
Cong hoa cung co cac huy hieu rieng, quoc ky (ba mau cua nguoi Slave) va quoc ca rieng. Tuy nhien, quoc ca cua cong hoa khong co loi. Hang hang khong quoc gia Air Srpska đi vao hoat đong nam 2003 va hang hang khong Sky Srpska cung bat đau hinh thanh vao nam 2007.
Mac du hien phap cua cong hoa coi Sarajevo la thu đo cua đat nuoc nhung tren thuc te thanh pho phia tay bac Banja Luka la noi đat tru so hau het cac co quan đau nao cua chinh quyen nhu nghi vien va la thu đo tren thuc te.
Sau chien tranh, cong hoa Srpska van tiep tuc co quan đoi rieng, nhung vao thang 8 nam 2005, nghi vien đa đong y chuyen quyen kiem soat Quan đoi Cong hoa Srpska sang quan đoi cap quoc gia va huy bo bo quoc phong va quan đoi vao thang 1 nam 2006.


Xem them Bosna va Hercegovina
Lien bang Bosna va Hercegovina
Chien tranh Bosnia


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Government of Republika Srpska
President of Republika Srpska Luu tru ngay 6 thang 6 nam 2019 tai Wayback Machine
National Assembly of Republika Srpska
RS Institute of Statistics
Republika Srpska Online Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2010 tai Wayback Machine