Luu Te (chu Han: 劉濟, binh am: Liu Ji, 757 - 20 thang 8 nam 810), ten tu la Te Chi (濟之), la tiet đo su Lu Long duoi thoi nha Đuong trong lich su Trung Quoc. Ong ke nhiem phu than minh la Luu Phanh cai tri Lu Long tu nam 785 va cai tri tran nay trong 25 nam. Đen nam 810, khi đang huong ung tien hanh chien dich chong lai ho Vuong o tran Thanh Đuc, ong bi nguoi con trai thu hai la Luu Tong sat hai đe đoat ngoi.


Than the va thoi tre Luu Te chao đoi tai Pham Duong (tien than cua tran Lu Long) nam 757 duoi thoi hoang đe Tuc Tong nha Đuong, giua luc loan An Su đang no ra quyet liet. Khi đo phu than cua ong la Luu Phanh đang la mot quan nhan phuc vu duoi truong cua hoang đe Đai Yen An Loc Son (ve sau thi Luu Phanh ve voi nha Đuong). Cuu Đuong thu ghi lai rang mau than cua ong sinh no kho khan, khi sinh ong ra thi co nguoi nhin thay đua tre ra thanh mot con ran to, hac khi bay len ngun ngut tu than minh con ran, nen hoang so va bo chay. Luu Te co hai nguoi em trai la Luu Nguyen va Luu Yong.
Sau khi loan An Su bi dep (763), tran Pham Duong đoi ten thanh Lu Long, tren danh nghia nam duoi su kiem soat cua nha Đuong nhung thuc te thi cac tiet đo su o đay đa cai tri đoc lap, chi than phuc trieu đinh trung uong tren giay to ma thoi. Bien loan xay ra lien tuc, ngoi tiet đo su đoi cho tu Ly Hoai Tien, Chu Hi Thai, Chu Thu roi Chu Thao. Chu Thao la nguoi anh em con co voi Luu Phanh, nho đo Luu Phong đuoc thang chuc va giu nhung vai tro trong yeu trong tran.
Thoi tre, Luu Te tung đi du lich Truong An ung thi, vuot qua cac ki sat hach cua trieu đinh. Sau khi Chu Thao chet nam 785 thi Luu Phanh ke nhiem. Luu Te sau đo đuoc cha bo nhiem la Ngu su trung thua, Hanh quan tu ma, giu thu su Mac chau. Cuoi nam đo, Luu Phanh benh nang, Luu Yong hau ha ben canh nhung to ra khong luyen tiec ve quyen ke vi; nen cho moi Luu Te ve U chau va ung ho ong ke vi. Vua Đuc Tong ha chieu phong ong la quyen Tiet đo su. It lau sau Luu Phanh qua đoi, Luu Te theo truyen thong o Ha Bac, len ke nhiem. Nha Đuong cong nhan ngoi vi, phong cho ong lam tiet đo su, gia Kiem giao binh bo thuong thu.


Noi bo bat hoa Sau cuoc noi day that bai cua Chu Thao, tran Lu Long van ton tai nhung thuc luc giam sut, do đo Luu Te to ra cung thuan voi nha Đuong vi luc luong chua đu manh. Du khong nop thue nhung ong van thuc hien viec trieu cong cho nha Đuong, khac voi nhieu phien tran lon đuong thoi, nen đuoc nha vua hau đai. Nam 789 đuoc phong lam Ta pho xa, sau con gia Đong trung thu mon ha binh chuong su (796).
Luc nay giua anh em Luu Te xay ra bat hoa. Nguyen la khi len nam quyen, Luu Te phong cho Luu Yong lam thu su Doanh chau va hua cho lam nguoi ke nhiem minh. Tuy nhien khong đuoc bao lau thi Luu Te cho con trai truong la Luu Con la pho su, vi the Luu Yong khong hai long. Nam 792, Yong xin theo ve voi trieu đinh nha Đuong vao mua thu gui quan giup nha Đuong chong Tho Phien. Luu Te tuc gian va đua quan tan cong em minh. Nam 794, Luu Yong bi that the o Doanh chau, do đo đem quan linh va nguoi dan ve phia tay xin truc thuoc su kiem soat cua trieu đinh nha Đuong. Nam 800, em trai cung me cua ong la thu su Trac chau Luu Nguyen khang menh cua ong, ong đem quan tan cong Trac chau, bat Luu Nguyen va đem ve U chau. Vua Đuc Tong trieu Luu Nguyen va kinh va phong cho quan tuoc.
Thuan Tong tuc vi (805), tai phong cho ong la Kiem giao tu đo.


Chien dich chong Trieu va qua đoi Nam đau Nguyen Hoa thoi Đuong Hien Tong (806) đuoc kiem chuc Thi trung. Nam 807, Luu Te xay ra tranh chap voi tiet đo su Thanh Đuc Vuong Si Chan va tiet đo su Nghia Vu Truong Mau Chieu. Đuong Hien Tong cu đai than Phong Thuc lam trung gian hoa giai cho cac tran.
Nam 809, Vuong Si Chan qua đi, con la Vuong Thua Tong len thay, xin dung hai chau Đuc, Le đe đoi lay su cong nhan cua trieu đinh, nhung sau đo lai khong nop đat. Nha Vua tuc gian, ha lenh tan cong Thanh Đuc. Tiet đo su Nguy Bac la Đien Quy An. so rang mot khi ma Thanh Đuc bi diet thi Nguy Bac se la muc tieu tiep theo cua trieu đinh, do đo trieu tap chu tuong đen đe van ke. Ngay khi đo, su gia Lu Long la Đam Trung can ngan vi neu lam nhu vay chang khac gi choc tuc trieu đinh, khi đo nguoi bi tan cong se la ho Đien chu khong phai ho Vuong. Đam Trung con khuyen Quy An be ngoai cu quan giup trieu đinh nhung se ngam ngam ket uoc va ho tro Vuong Thua Tong. Quy An nghe theo, gia vo cu quan tan cong va chiem lay quan Đuong Duong cua Thanh Đuc. Khi đo quan trieu đinh chua toi noi thi Luu Te đa suat tien quan đanh truoc, bat hon 300 nguoi, chem 1000 thu cap, lay cac huyen Lac Tho, An Binh, Bac Luc roi bao len trieu đinh. Nha Vua ha chieu phong cho tu ton bon nguoi chuc Luc pham. Ve sau Vuong Thua Tong sai su tran tinh, quan trieu đinh chiu lui, Luu Te đuoc phong chuc Trung thu lenh.
Khi ket thuc chien dich thi Luu Te đa bi benh nang o Nhieu Duong. Nguoi con thu hai cua ong la Luu Tong cam quan o ngoai, trong khi con truong Luu Con o lai trong tran. Thay cha bi benh, Luu Tong bi mat am muu voi Đuong Hoang Thuc, Thanh Quoc Bao... gia mao y chi cua nha vua, trong chieu viet rang trieu đinh khong hai long voi Luu Te va du đinh cho Luu Con thay ong. Luu Te tuc gian, cho trieu Luu Con đen cho minh va giet may chuc tuong linh than thien voi Con. Sau đo Luu Tong đanh thuoc đoc giet chet Luu Te, roi gia lenh ong cho đanh Luu Con cho toi chet, sau đo nam quyen chi huy tai tran. Nam đo Luu Te đuoc 54 tuoi, trieu đinh ha chieu ban thuy cho ong la Trang Vu.


Tham khao Cuu Đuong thu
Tan Đuong thu
Tu tri thong giam


Chu thich