Vac xin COVID-19 la vac-xin nham cung cap kha nang mien dich thu đuoc chong lai coronavirus 2 voi hoi chung ho hap cap tinh nghiem trong (SARS‑CoV‑2), loai vi rut gay ra benh coronavirus 2019 (COVID‑19). Truoc đai dich COVID-19, mot nhom kien thuc đa đuoc thiet lap đa ton tai ve cau truc va chuc nang cua coronavirus gay ra cac benh nhu hoi chung ho hap cap tinh nghiem trong (SARS) va hoi chung ho hap Trung Đong (MERS). Cac kien thuc nay đa thuc đay su phat trien cua cac cong nghe vac xin khac nhau vao đau nam 2020. Vao ngay 10 thang 1 nam 2020, du lieu trinh tu di truyen SARS-CoV-2 đuoc chia se thong qua GISAID, va vao ngay 19 thang 3 nam 2020, nganh cong nghiep duoc pham toan cau đa cong bo mot cam ket co ban nham giai quyet benh COVID-19. Vac xin COVID-19 đuoc cong nhan rong rai vi vai tro cua chung trong viec giam su lay lan, muc đo nghiem trong va tu vong do COVID-19 gay ra.
Trong cac thu nghiem Giai đoan III, mot so vac xin COVID-19 đa chung minh hieu qua cao toi 95% trong viec ngan ngua nhiem trung COVID-19 co trieu chung. Tinh đen  thang 7 nam 2021, 20 loai vac xin đuoc it nhat mot co quan quan ly quoc gia cho phep su dung cong cong: hai vac xin RNA (Pfizer–BioNTech va Moderna), chin vac xin bat hoat thong thuong (BBIBP-CorV, Hoc vien Khoa hoc Y te Trung Quoc, CoronaVac, Covaxin, CoviVac, COVIran Barekat, Minhai-Kangtai, QazVac va WIBP-CorV), nam vac xin vecto virus (Sputnik Light, Sputnik V, Oxford–AstraZeneca, Convidecia va Janssen) va bon vac xin tieu đon vi protein (Abdala, EpiVacCorona, Soberana 02 va ZF2001). Tinh đen  thang 7 nam 2021, đa co 330 ung vien vac xin đang trong cac giai đoan phat trien khac nhau, voi 102 vac xin đang đuoc nghien cuu lam sang, trong đo co 30 vac xin đang trong giai đoan I, 30 vac xin trong giai đoan I-II, 25 vac xin trong Giai đoan III  va 8 vac xin trong giai đoan IV phat trien.
Nhieu quoc gia đa thuc hien cac ke hoach phan bo theo tung giai đoan uu tien nhung nguoi co nguy co bien chung cao nhat, chang han nhu nguoi cao tuoi va nhung nguoi co nguy co phoi nhiem va lay truyen cao, chang han nhu nhan vien y te. Viec su dung tam thoi mot lieu đang đuoc xem xet đe mo rong tiem chung cho cang nhieu nguoi cang tot cho đen khi tinh trang san co cua vac xin đuoc cai thien.
Tinh đen ngay 14 thang 7 nam 2021, 3,54 ty lieu vac xin COVID-19 đa đuoc su dung tren toan the gioi dua tren cac bao cao chinh thuc tu cac co quan y te quoc gia. AstraZeneca du kien san xuat 3 ty lieu vao nam 2021, Pfizer–BioNTech 1,3 ty lieu va Sputnik V, Sinopharm, Sinovac va Johnson & Johnson moi loai 1 ty lieu. Moderna đat muc tieu san xuat 600 trieu lieu va Convidecia 500 trieu lieu vao nam 2021. Đen thang 12 nam 2020, hon 10 ty lieu vac xin đa đuoc cac quoc gia đat hang truoc, voi khoang mot nua so lieu đuoc cac quoc gia co thu nhap cao, chiem 14% dan so the gioi, đat mua.


Boi canh Nhieu loai vac-xin dung cho đong vat đa đuoc san xuat đe phong chong cac benh do coronavirus gay ra, bao gom virus corona o chim, virus corona o cho va virus corona o meo.
Cac no luc truoc đo trong viec phat trien vac-xin phong chong nhung virus trong ho Coronaviridae gay benh o nguoi, cu the la SARS-CoV gay hoi chung ho hap cap tinh nang (SARS) va MERS-CoV gay hoi chung ho hap Trung Đong (MERS). Vac-xin phong chong SARS va MERS đa đuoc thu nghiem tren cac mo hinh đong vat khong phai con nguoi. Đen nam 2020, chua co vac-xin chua va bao ve danh cho SARS ma cho thay su an toan va hieu qua tren nguoi. Theo mot so tai lieu nghien cuu xuat ban tu 2005 đen 2006, xac đinh va phat trien mot loai vac-xin moi va thuoc đe đieu tri SARS la mot trong nhung uu tien cua chinh phu va cac co quan suc khoe cong cong tren toan the gioi.
Cung chua co vac-xin phong chong MERS nao đuoc kiem chung. Khi MERS tro nen pho bien, cac nghien cuu SARS đa ton tai truoc đo đuoc tin rang co the se cung cap mot ban mau huu ich trong viec phat trien vac-xin va lieu phap chua tri cho benh nhan nhiem MERS-CoV. Đen thang 3 nam 2020 co 1 vac-xin MERS (goc DNA) đa hoan thien pha I thu nghiem lam sang tren con nguoi, va ba loai khac đang trong qua trinh phat trien, tat ca đeu la vac-xin vector virus, hai vector virus Adeno (ChAdOx1-MERS, BVRS-GamVac) va mot vector MVA (MVA-MERS-S)


Cac loai vac xin Tinh đen thang 1 nam 2021, it nhat chin nen tang cong nghe khac nhau đang đuoc nghien cuu va phat trien đe tao ra vac xin hieu qua chong lai COVID‑19. Hau het cac nen tang cua cac ung cu vien vac-xin trong cac thu nghiem lam sang đeu tap trung vao protein gai cua coronavirus va cac bien the cua no nhu la khang nguyen chinh cua nhiem trung COVID-19. Cac nen tang đang đuoc phat trien vao nam 2020 lien quan đen cong nghe axit nucleic (RNA va DNA thong tin bien đoi nucleoside, vecto virus khong sao chep, peptit, protein tai to hop, virus song giam đoc luc va virus bat hoat.
Nhieu cong nghe vac-xin đang đuoc phat trien cho COVID-19 khong giong nhu vac-xin đa đuoc su dung đe ngan ngua benh cum, ma đang su dung cac chien luoc "the he tiep theo" đe nham muc tieu chinh xac vao cac co che lay nhiem COVID-19. Mot so vac-xin tong hop su dung đot bien 2P đe khoa protein gai vao cau hinh truoc khi tiem chung cua no, kich thich phan ung mien dich đoi voi virus truoc ca khi no gan vao te bao nguoi. Cac nen tang vac-xin đang đuoc phat trien co the cai thien tinh linh hoat trong thao tac khang nguyen va hieu qua đoi voi co che nham muc tieu cua nhiem COVID-19 o cac nhom dan so nhay cam, chang han nhu nhan vien y te, nguoi gia, tre em, phu nu mang thai va nhung nguoi co he mien dich suy yeu.


= Vac xin RNA =

Vac xin RNA chua RNA, khi đuoc đua vao mo, se hoat đong nhu mot RNA thong tin (mRNA) đe khien cac te bao tao ra protein la va kich thich phan ung mien dich thu đuoc, giup co the biet cach xac đinh va tieu diet mam benh hoac te bao ung thu tuong ung. Cac vac xin RNA thuong, nhung khong phai luc nao cung su dung RNA thong tin bien đoi nucleoside. Viec phan phoi mRNA đat đuoc nho viec đong hinh thanh cua phan tu thanh cac hat nano lipid đe bao ve cac soi RNA va giup hap thu chung vao te bao.
Vac xin RNA la vac xin COVID-19 đau tien đuoc cho phep o Vuong quoc Anh, Hoa Ky va Lien minh Chau Au. Tinh đen thang 1 nam 2021, cac loai vac xin đuoc uy quyen thuoc loai nay la vac xin Pfizer–BioNTech COVID-19 va vac xin Moderna COVID-19. Tinh đen thang 7 nam 2021, vac-xin CVnCoV cua CureVac đa that bai trong cac thu nghiem lam sang. Ngay 23 thang 8 nam 2021, Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA) chinh thuc đua ra chap thuan hoan toan đoi voi vaccine Pfizer-BioNTech.
Cac phan ung di ung nghiem trong la rat hiem. Vao thang 12 nam 2020, 1.893.360 lieu vac xin COVID ‑ 19 Pfizer–BioNTech đau tien đa dan đen 175 truong hop phan ung di ung nghiem trong, trong đo co 21 truong hop soc phan ve. Đoi voi 4.041.396 lieu vac xin COVID‑19 Moderna trong thang 12 nam 2020 va thang 1 nam 2021, chi co muoi truong hop phan ve đa đuoc bao cao. Cac hat nano lipid rat co the la nguyen nhan gay ra cac phan ung di ung tren.


= Vac xin vecto adenovirus =
Cac vac xin nay la cac vi du ve vac xin vecto virus khong sao chep, su dung vo virus adeno chua DNA ma hoa protein SARS‑CoV‑2. Cac vac-xin dua tren vector virus chong lai COVID-19 la khong sao chep, co nghia la chung khong tao ra cac phan tu virus moi, ma chi tao ra khang nguyen tao ra phan ung mien dich toan than.
Tinh đen  thang 1 nam 2021, cac vac xin loai nay la vac xin Oxford–AstraZeneca, Sputnik V, Convidecia, va Janssen.
Vac xin Convidecia va vac xin Janssen đeu la vac xin tiem mot mui, cung cap dich vu hau can it phuc tap hon va co the đuoc bao quan trong tu lanh thong thuong trong vai thang.
Vac xin Sputnik V su dung Ad26 cho lieu đau tien, giong voi lieu duy nhat cua Janssen va Ad5 cho lieu thu hai, giong voi lieu duy nhat cua Convidecia.


= Vac xin virus bat hoat =
Vac xin bat hoat bao gom cac phan tu virus đa đuoc nuoi cay va sau đo bi tieu diet bang phuong phap nhu dung nhiet hoac formaldehyde đe lam mat kha nang sinh benh, trong khi van kich thich phan ung mien dich.
Tinh đen thang 1 nam 2021, cac loai vac xin đuoc cap phep thuoc loai nay la CoronaVac, BBIBP-CorV va WIBP-CorV cua Trung Quoc; Covaxin cua An Đo; cuoi nam 2021 se co CoviVac cua Nga; va vac xin QazVac cua Kazakhstan. Cac loai vac xin đang thu nghiem lam sang bao gom vac xin Valneva COVID-19.


= Vac xin tieu đon vi =
Vac xin tieu đon vi đua ra mot hoac nhieu khang nguyen ma khong đua toan bo hat mam benh vao. Cac khang nguyen lien quan thuong la cac tieu đon vi protein, nhung co the la bat ky phan tu nao la mot đoan cua mam benh.
Tinh đen thang 4 nam 2021, hai vac xin loai nay đuoc cap phep la vac xin peptide EpiVacCorona va ZF2001. Cac vac xin đang cho cap phep bao gom vac xin Novavax COVID-19, Soberana 02 (vac xin lien hop) va vac xin Sanofi – GSK. Vac-xin V451 truoc đay đang trong giai đoan thu nghiem lam sang đa bi ngung do nguoi ta phat hien ra rang vac-xin nay co kha nang gay ra ket qua khong chinh xac cho cac xet nghiem HIV tiep theo.


= Cac loai khac =
Cac loai vac xin bo sung đang trong giai đoan thu nghiem lam sang bao gom vac xin dang hat giong virus, vac xin đa plasmid DNA,, it nhat hai vac xin vecto lentivirus, vac xin lien hop va vi rut viem mieng dang mun nuoc hien thi protein gai cua SARS-CoV‑2.
Cac vac xin uong va vac xin tiem vao mui đang đuoc phat trien va nghien cuu.
Cac nha khoa hoc đa đieu tra xem lieu cac loai vac xin hien co cho cac benh khong lien quan co the nang cao he thong mien dich va lam giam muc đo nghiem trong cua viec lay nhiem COVID-19 hay khong. Co bang chung thuc nghiem cho thay vac-xin BCG phong benh lao co tac dung khong đac hieu tren he thong mien dich, nhung khong co bang chung nao cho thay vac-xin nay co hieu qua chong lai COVID-19.


Cong thuc Tinh đen thang 9 nam 2020, muoi mot ung cu vien vac xin trong qua trinh phat trien lam sang su dung ta duoc đe tang cuong tinh sinh mien dich. Chat bo tro mien dich la mot chat đuoc pha che voi vac xin đe nang cao phan ung mien dich voi khang nguyen, chang han nhu vi rut COVID-19 hoac vi rut cum. Cu the, chat bo tro co the đuoc su dung trong cong thuc vac-xin COVID-19 đe tang cuong tinh sinh mien dich va hieu qua cua no nham giam hoac ngan ngua nhiem COVID-19 o nhung nguoi đuoc tiem chung. Cac chat bo tro đuoc su dung trong cong thuc vac-xin COVID-19 co the đac biet hieu qua đoi voi cac cong nghe su dung vi-rut COVID-19 bat hoat va vac-xin dua tren vecto hoac protein tai to hop. Muoi nhom, đuoc goi la "alum", la ta duoc đau tien đuoc su dung cho cac vac xin đuoc cap phep va la chat bo tro đuoc lua chon trong khoang 80% vac xin bo tro. Chat bo tro alum bat đau cac co che phan tu va te bao đa dang đe tang cuong kha nang sinh mien dich, bao gom giai phong cac cytokine tien viem nhiem.


Lap ke hoach va phat trien Ke tu thang 1 nam 2020, viec phat trien vac xin đa đuoc xuc tien thong qua su hop tac chat che chua tung co trong nganh duoc pham đa quoc gia va giua cac chinh phu.
Nhieu buoc doc theo toan bo lo trinh phat trien đuoc đanh gia, bao gom:

Muc đo đoc hai co the chap nhan đuoc cua vac xin (tinh an toan cua vac xin),
Nham muc tieu đen cac nhom dan cu de bi ton thuong,
Nhu cau đot pha ve hieu qua cua vac xin,
Thoi gian bao ve tiem chung,
He thong phan phoi đac biet (chang han nhu mieng hoac mui, thay vi tiem),
Che đo lieu luong,
Đac tinh on đinh va luu tru,
Cap phep su dung khan cap truoc khi cap phep chinh thuc,
San xuat toi uu đe co the san xuat đen hang ty lieu, va
Pho bien vac xin đa đuoc cap phep.


= Cac thach thuc =
Đa co mot so thach thuc rieng voi viec phat trien vac-xin COVID-19.
Su cap thiet tao ra vac xin cho COVID ‑ 19 dan đen lich trinh nen rut ngan thoi gian phat trien vac xin tieu chuan, trong mot so truong hop ket hop cac buoc thu nghiem lam sang trong nhieu thang, von la mot qua trinh thuong đuoc tien hanh tuan tu trong nhieu nam.
Tien trinh thuc hien nghien cuu lam sang – thuong la mot qua trinh tuan tu đoi hoi nhieu nam – đang đuoc nen thanh cac thu nghiem an toan, hieu qua va co thoi gian thuc hien chay song song đong thoi trong nhieu thang, co kha nang anh huong đen viec đam bao an toan. Vi du, cac nha phat trien vac-xin Trung Quoc va Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh cua chinh phu Trung Quoc bat đau no luc vao thang 1 nam 2020, va đen thang 3 đa theo đuoi nhieu ung cu vien trong cac moc thoi gian ngan, voi muc tieu the hien suc manh cong nghe cua Trung Quoc so voi cac Hoa Ky, va đe tran an nguoi dan Trung Quoc ve chat luong vac xin đuoc san xuat tai Trung Quoc.
Su phat trien nhanh chong va cap bach cua viec san xuat vac xin phong đai dich COVID-19 co the lam tang rui ro va ty le that bai trong viec cung cap vac xin an toan, hieu qua. Ngoai ra, viec nghien cuu tai cac truong đai hoc bi gian cach xa hoi va viec đong cua cac phong thi nghiem lam can tro.
Cac vac xin phai tien hanh qua nhieu giai đoan thu nghiem lam sang đe kiem tra tinh an toan, kha nang sinh mien dich, hieu qua, muc lieu va tac dung phu cua vac xin đo. Cac nha phat trien vac xin phai đau tu nguon luc quoc te đe tim đu nguoi tham gia cho Giai đoan Thu nghiem lam sang II – III khi vi rut đa đuoc chung minh la "muc tieu di đong" cua viec thay đoi toc đo lay truyen trong va ngoai nuoc, buoc cac cong ty phai canh tranh đe co đuoc nhung nguoi tham gia thu nghiem. Nhung nguoi to chuc thu nghiem lam sang cung co the gap phai nhung nguoi khong muon tiem chung do ngan ngai tiem vac-xin hoac khong tin tuong vao co so khoa hoc cua cong nghe vac-xin va kha nang ngan ngua viem nhiem cua no. Do vac-xin moi đuoc phat trien trong đai dich COVID-19, giay phep cho cac ung vien vac-xin COVID-19 yeu cau nop ho so đay đu thong tin ve chat luong phat trien va san xuat.


= To chuc =
Tren binh dien quoc te, Access to COVID-19 Tools Accelerator la mot sang kien cua G20 va To chuc Y te The gioi (WHO) đuoc cong bo vao thang 4 nam 2020. Đay la mot cau truc ho tro lien nganh đe cho phep cac đoi tac cua no chia se tai nguyen va kien thuc. To chuc nay bao gom bon tru cot, moi tru cot đuoc quan ly boi hai đen ba đoi tac hop tac: Vac xin (con goi la "COVAX"), Chan đoan, Tri lieu va Ket noi He thong Y te. "R&D Blueprint (for the) novel Coronavirus" cua WHO đa ghi lai mot "thu nghiem lam sang đoi chung ngau nhien lon, đa đia điem, đuoc kiem soat ngau nhien rieng le" đe cho phep "đanh gia đong thoi nhung loi ich va rui ro cua tung loai vac-xin ung vien đay hua hen trong vong 3–6 thang, trong so đo se đuoc cung cap ban dung thu." Lien minh vac xin cua WHO se uu tien loai vac xin nao nen đuoc đua vao Giai đoan II va Thu nghiem lam sang III va xac đinh giai đoan hai hoa Quy trinh III cho tat ca cac vac xin qua đuoc giai đoan thu nghiem quan trong.
Chinh phu cac quoc gia cung đa tham gia vao viec phat trien vac-xin. Canada đa cong bo tai tro cho 96 du an nghien cuu vac xin tai cac cong ty va truong đai hoc cua Canada, voi ke hoach thiet lap mot "ngan hang vac xin" co the đuoc su dung neu mot đot bung phat coronavirus khac xay ra, va đe ho tro cac thu nghiem lam sang va phat trien chuoi san xuat va cung ung vac xin.
Trung Quoc đa cung cap cac khoan vay lai suat thap cho mot nha phat trien vac xin thong qua ngan hang trung uong cua nuoc nay, va "nhanh chong danh đat cho cong ty" đe xay dung cac nha may san xuat. Ba cong ty vac xin va vien nghien cuu cua Trung Quoc đuoc chinh phu ho tro tai chinh đe nghien cuu, thuc hien cac cong đoan thu nghiem lam sang va san xuat.
Vuong quoc Anh đa thanh lap luc luong đac nhiem vac xin COVID-19 vao thang 4 nam 2020 đe kich thich cac no luc cua đia phuong nham tang toc phat trien vac xin thong qua su hop tac cua cac nganh cong nghiep, cac truong đai hoc va cac co quan chinh phu, bao gom moi giai đoan phat trien tu nghien cuu đen san xuat.
Tai Hoa Ky, Co quan Nghien cuu va Phat trien Tien tien Y sinh (BARDA), mot co quan lien bang tai tro cho cong nghe chong dich benh, đa cong bo cac khoan đau tu đe ho tro phat trien vac-xin COVID-19 cua My va san xuat cac ung cu vien trien vong nhat. Vao thang 5 nam 2020, chinh phu Hoa Ky cong bo tai tro cho mot chuong trinh toc đo nhanh co ten Operation Warp Speed. Tinh đen thang 3 nam 2021, BARDA đa tai tro uoc tinh 19,3 ty đo la cho viec phat trien vac xin COVID-19.
Cac cong ty duoc pham lon co kinh nghiem san xuat vac xin tren quy mo lon, bao gom Johnson & Johnson, AstraZeneca va GlaxoSmithKline (GSK), đa thanh lap lien minh voi cac cong ty cong nghe sinh hoc, chinh phu va truong đai hoc đe đay nhanh tien đo huong toi vac xin co hieu qua.


Lich su Vi rut gay ra COVID-19, SARS-CoV-2, đa đuoc phan lap vao cuoi nam 2019. Trinh tu di truyen cua no đuoc cong bo vao ngay 11 thang 1 nam 2020, gay ra phan ung quoc te khan cap đe chuan bi cho su bung phat va đay nhanh su phat trien cua vac-xin COVID-19 đe phong ngua. Ke tu nam 2020, viec phat trien vac xin đa đuoc xuc tien thong qua su hop tac chua tung co trong nganh duoc pham đa quoc gia va giua cac chinh phu. Đen thang 6 nam 2020, cac tap đoan, chinh phu, to chuc y te quoc te va cac nhom nghien cuu đai hoc đa đau tu hang chuc ty đo la đe phat trien hang chuc ung cu vien vac xin va chuan bi cho cac chuong trinh tiem chung toan cau đe chung ngua nhiem COVID-19. Theo Lien minh Đoi moi Chuan bi san sang Dich benh (CEPI), phan bo đia ly cua qua trinh phat trien vac xin COVID-19 cho thay cac thuc the Bac My co khoang 40% hoat đong, so voi 30% o chau A va Uc, 26% o chau Au, va it du an o Nam My va Chau Phi.
Vao thang 2 nam 2020, To chuc Y te The gioi (WHO) cho biet ho khong mong cho mot loai vac xin chong lai SARS‑CoV‑2 se co san trong vong chua đay 18 thang nua. Nha virus hoc Paul Offit nhan xet rang, nhin nhan lai, viec phat trien mot loai vac-xin an toan va hieu qua trong vong 11 thang la mot ky tich đang ke. Ty le lay nhiem COVID-19 ngay cang tang nhanh tren toan the gioi trong nam 2020 đa kich thich cac lien minh quoc te va chinh phu no luc gap rut to chuc cac nguon luc đe san xuat nhieu loai vac xin trong thoi gian ngan, voi bon ung vien vac xin se đuoc đanh gia tren nguoi vao thang 3.
Vao ngay 24 thang 6 nam 2020, Trung Quoc đa phe duyet vac-xin CanSino đe su dung han che trong quan đoi va hai vac-xin vi-rut bat hoat đe su dung khan cap trong cac nghe co nguy co cao. Vao ngay 11 thang 8 nam 2020, Nga đa cong bo phe duyet vac xin Sputnik V cua ho đe su dung khan cap, mac du mot thang sau đo, chi mot luong nho vac xin đa đuoc phan phoi đe su dung ngoai thu nghiem giai đoan 3.
Đoi tac Pfizer–BioNTech đa đe trinh yeu cau Cap phep Su dung Khan cap (EUA) cho Co quan Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA) đoi voi vac xin mRNA BNT162b2 (thanh phan hoat chat tozinameran) vao ngay 20 thang 11 nam 2020. Vao ngay 2 thang 12 nam 2020, Thuoc va Cham soc suc khoe cua Vuong quoc Anh san pham Co quan quan ly (MHRA) đa phe duyet tam thoi theo quy đinh đoi voi vac xin Pfizer–BioNTech, qua đo tro thanh quoc gia đau tien phe duyet vac xin va la quoc gia đau tien o phuong Tay chap thuan su dung mot loai vac xin COVID-19. Ke tu ngay 21 thang 12 nam 2020, nhieu quoc gia va Lien minh Chau Au đa cho phep hoac phe duyet vac xin Pfizer–BioNTech COVID‑19. Bahrain va Cac Tieu vuong quoc A Rap Thong nhat đa cap phep tiep thi khan cap cho BBIBP-CorV, do Sinopharm san xuat. Vao ngay 11 thang 12 nam 2020, FDA đa cap EUA cho vac xin Pfizer–BioNTech COVID‑19. Mot tuan sau, ho đa cap EUA cho mRNA-1273 (thanh phan hoat chat elasomeran), vac xin Moderna.
Vao ngay 31 thang 3 nam 2021, chinh phu Nga thong bao rang ho đa đang ky vac xin COVID-19 đau tien cho đong vat. Đuoc đat ten la Carnivac-Cov, no la mot loai vac-xin bat hoat danh cho đong vat an thit, bao gom ca vat nuoi, nham muc đich ngan ngua cac đot bien xay ra trong qua trinh truyen benh SARS-CoV-2 giua cac loai khac nhau.
Vao thang 6 nam 2021, mot bao cao tiet lo rang vac-xin UB-612, đuoc phat trien boi COVAXX co tru so tai Hoa Ky, la mot du an lien doanh thu loi nhuan do Erik Prince, nguoi sang lap Blackwater khoi xuong. Trong mot loat tin nhan van ban cho Paul Behrends, cong su than can đuoc tuyen dung cho du an COVAXX, Prince đa mo ta kha nang thu loi nhuan khi ban vac-xin COVID-19. COVAXX khong cung cap du lieu tu cac thu nghiem lam sang ve tinh an toan hoac hieu qua. Trach nhiem tao ra cac mang luoi phan phoi đuoc giao cho mot thuc the co tru so tai Abu Dhabi, đuoc đe cap la "Windward Capital" tren giay tieu đe COVAXX nhung thuc chat la Windward Holdings. Co đong duy nhat cua cong ty, noi xu ly "cac hoat đong chuyen mon, khoa hoc va ky thuat", la Erik Prince. Vao thang 3 nam 2021, COVAXX đa huy đong đuoc 1,35 ty đo la trong mot đot phat hanh rieng le.


Thu nghiem va cap phep Cac thu nghiem o giai đoan I chu yeu kiem tra đo an toan va lieu luong so bo o vai chuc đoi tuong khoe manh, trong khi thu nghiem giai đoan II  – tiep theo thanh cong trong Giai đoan I – đanh gia kha nang sinh mien dich, muc lieu (hieu qua dua tren dau an sinh hoc) va tac dung phu cua vac xin ung cu vien, thuong voi hang tram nguoi. Mot thu nghiem giai đoan I–II bao gom thu nghiem tinh sinh mien dich va an toan so bo, thuong la ngau nhien, co đoi chung voi gia duoc, đong thoi xac đinh lieu chinh xac hon, hieu qua hon. Thu nghiem giai đoan III thuong lien quan đen nhieu nguoi tham gia hon tai nhieu đia điem, bao gom mot nhom đoi chung va thu nghiem hieu qua cua vac-xin đe ngan ngua benh (thu nghiem "can thiep" hoac "chu chot"), đong thoi theo doi cac tac dung phu o lieu toi uu. Đinh nghia ve tinh an toan, hieu qua va cac tieu chi lam sang cua vac xin trong mot Thu nghiem giai đoan III co the khac nhau giua cac thu nghiem cua cac cong ty khac nhau, chang han nhu xac đinh muc đo tac dung phu, nhiem trung hoac so luong lay truyen, va lieu vac xin ngan ngua nhiem COVID-19 muc đo trung binh hay nang.
Mot thiet ke thu nghiem lam sang đang đuoc tien hanh co the đuoc sua đoi thanh "thiet ke thich ung" neu du lieu tich luy trong thu nghiem cung cap nhung hieu biet som ve hieu qua tich cuc hoac tieu cuc cua phuong phap đieu tri. Cac thiet ke thich ung trong Thu nghiem giai đoan II–III đang dien ra lam sang tren vac xin ung vien co the rut ngan thoi gian thu nghiem va su dung it đoi tuong hon, co the đay nhanh cac quyet đinh ve viec ket thuc som hoac thanh cong, tranh trung lap cac no luc nghien cuu va tang cuong phoi hop cac thay đoi thiet ke cho thu nghiem mang tinh thong nhat tren khap cac đia điem quoc te cua no.


= Danh sach cac loai vac xin đuoc uy quyen va phe duyet =
Quy đinh hang hoa tri lieu cap quoc gia đa cap phep su dung khan cap cho 15 loai vac xin. Sau trong so đo đa đuoc chap thuan cho su dung khan cap hoac đay đu boi it nhat mot Danh sach cac co quan quan ly nghiem ngat đuoc WHO cong nhan. Đon xin cap phep sinh hoc cho vac xin Pfizer – BioNTech va Moderna COVID ‑ 19 đa đuoc nop cho Cuc quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA).


Tinh hieu qua Hieu qua cua vac-xin la su giam thieu nguy co mac benh cua nhung nguoi tham gia đuoc tiem chung trong mot thu nghiem co đoi chung so voi nguy co mac benh cua nhung nguoi tham gia khong đuoc tiem chung. Hieu qua bang 0% co nghia la vac-xin khong hoat đong (giong voi gia duoc). Hieu qua 50% co nghia la co mot nua so truong hop nhiem trung nhu o nhung nguoi khong đuoc tiem chung.
Hieu qua cua vac-xin co the bi anh huong xau neu canh tay đuoc giu khong đung cach hoac siet chat đe vac-xin đuoc tiem duoi da thay vi tiem vao co. Huong dan cua CDC la khong lap lai cac lieu đa đuoc tiem duoi da.
Khong de dang so sanh hieu qua cua cac loai vac-xin khac nhau vi cac thu nghiem đuoc thuc hien voi cac quan the, khu vuc đia ly va cac bien the khac nhau cua virus. Trong truong hop COVID-19, hieu qua cua vac-xin la 67% co the đu đe lam cham đai dich, nhung đieu nay gia đinh rang vac-xin tao ra kha nang mien dich tiet trung, đieu nay can thiet đe ngan ngua su lay truyen. Hieu qua cua vac xin phan anh kha nang phong benh, mot chi so kem ve kha nang lay truyen cua SARS‑CoV ‑ 2 vi nhung nguoi khong co trieu chung co the bi lay nhiem rat cao. Co quan Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA) va Co quan Y te Chau Au (EMA) đat muc gioi han 50% vi hieu qua can thiet đe phe duyet vac-xin COVID-19, voi gioi han duoi cua khoang tin cay 95% la lon hon 30%. Đat muc tieu đat ty le bao phu tiem chung thuc te tren dan so la 75% va tuy thuoc vao so luong sinh san co ban thuc te, hieu qua can thiet cua vac xin COVID-19 đuoc mong đoi can phai đat it nhat 70% đe ngan chan dich benh va it nhat 80% đe dap tat dich benh ma khong can cac bien phap khac, chang han nhu gian cach xa hoi.
Cac khoang duoi đay la khoang tin cay 95% tru khi co chi đinh khac va tat ca cac gia tri danh cho tat ca nhung nguoi tham gia bat ke tuoi tac, theo cac tai lieu tham khao cho tung thu nghiem. Theo đinh nghia, đo chinh xac cua cac uoc tinh khong co khoang tin cay lien quan khong đuoc biet cong khai. Hieu qua chong lai COVID-19 nghiem trong la quan trong nhat, vi cac truong hop nhap vien va tu vong la ganh nang suc khoe cong đong ma viec phong ngua la uu tien hang đau. Cac loai vac xin đuoc cap phep va phe duyet đa cho thay nhung hieu qua sau:
Cac nghien cuu thuc te ve hieu qua cua vac-xin đo luong muc đo ma mot loai vac-xin nhat đinh đa thanh cong trong viec ngan ngua nhiem COVID-19, cac trieu chung, nhap vien va tu vong cho nhung nguoi đuoc tiem chung trong mot quan the lon trong đieu kien thong thuong kem hon ly tuong.

Tai Israel, trong so 715.425 nguoi đuoc tiem vac xin Moderna hoac Pfizer-BioNTech trong khoang thoi gian tu ngay 20 thang 12 nam 2020 đen ngay 28 thang 1 nam 2021, đa quan sat thay trong khoang thoi gian bat đau tu bay ngay sau mui thu hai, chi co 317 nguoi (0,04%) bi benh voi cac trieu chung Covid-19 nhe / trung binh va chi co 16 nguoi (0,002%) phai nhap vien.
Theo bao cao cua Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh Hoa Ky (CDC), vac xin Pfizer-BioNTech va Moderna Covid-19 mang lai hieu qua bao ve cao. Trong đieu kien thuc te, hieu qua cua vac xin mRNA khi tiem chung đay đu (≥14 ngay sau lieu thu hai) la 90% chong lai nhiem trung SARS-CoV-2 bat ke tinh trang trieu chung; Hieu qua vac xin cua viec tiem chung mot phan (≥14 ngay sau lieu đau tien nhung truoc lieu thu hai) la 80%.
15.121 nhan vien y te tu 104 benh vien o Anh, tat ca đeu đa xet nghiem am tinh voi khang the COVID-19 truoc khi nghien cuu, đuoc theo doi bang xet nghiem RT-PCR hai lan mot tuan tu ngay 7 thang 12 nam 2020 đen ngay 5 thang 2 nam 2021, trong thoi gian ma bien the Alpha (dong B.1.1.7) đang hoanh hanh voi tu cach la bien the thong tri. Nghien cuu so sanh ket qua tich cuc đoi voi 90,7% ty le đuoc tiem chung trong nhom cua ho voi 9,3% ty le chua đuoc tiem chung va phat hien ra rang vac xin Pfizer-BioNTech lam giam tat ca cac truong hop nhiem trung (bao gom ca khong co trieu chung), voi ty le giam 72% (58-86%) sau ba tuan lieu đau tien va 86% (76-97%) mot tuan sau lieu thu hai.
Mot nghien cuu ve dan so noi chung o Israel đuoc thuc hien tu ngay 17 thang 1 đen ngay 6 thang 3 nam 2021, trong thoi gian bien the Alpha đang hoanh hanh voi tu cach la bien the noi troi, đa phat hien ra rang vac-xin Pfizer lam giam 94% truong hop nhiem COVID-19 khong co trieu chung va 97% truong hop nhiem COVID-19 co trieu chung.
Mot nghien cuu giua cac benh nhan truoc phau thuat tren toan he thong Mayo Clinic o Hoa Ky cho thay rang vac xin mRNA co kha nang bao ve 80% đoi voi cac lay nhiem khong co trieu chung.
Mot nghien cuu o Anh cho thay rang mot lieu vac-xin Oxford – AstraZeneca COVID-19 co hieu qua khoang 73% o nhung nguoi tu 70 tuoi tro len.


= Cac bien the =
Su tac đong lan nhau giua virus SARS-CoV-2 va vat chu la con nguoi cua no ban đau la tu nhien, nhung hien đang bi thay đoi do su co mat nhanh chong cua vac xin. Su xuat hien tiem nang cua mot bien the SARS-CoV-2 co kha nang khang vua phai hoac hoan toan voi đap ung khang the do vac-xin COVID-19 tao ra co the đoi hoi phai thay đoi cac vac-xin. Cac thu nghiem cho thay nhieu loai vac xin đuoc phat trien cho chung ban đau co hieu qua thap hon đoi voi mot so bien the chong lai COVID-19 co trieu chung. Tinh đen  thang 2 nam 2021, Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky tin rang tat ca cac vac xin đuoc FDA cho phep van co hieu qua trong viec bao ve chong lai cac chung SARS-CoV-2 đang luu hanh.


 Alpha (dong B.1.1.7)  Vao thang 12 nam 2020, mot bien the SARS‑CoV‑2 moi, bien the Alpha hoac dong B.1.1.7, đa đuoc xac đinh o Anh.
Cac ket qua ban đau cho thay vac xin Pfizer-BioNTech va Moderna co kha nang bao ve nguoi đuoc tiem truoc cac bien the nay. Mot nghien cuu chi ra rang vac xin Oxford–AstraZeneca COVID-19 co hieu qua chong lai bien the Alpha la 42–89%, so voi 71–91% đoi voi cac bien the khac.
Bang chung han che tu cac nghien cuu so bo khac nhau đuoc WHO xem xet đa chi ra hieu luc/hieu qua đuoc duy tri chong lai benh tat tu virus bien the Alpha khi ap dung cac vac xin Oxford–AstraZeneca, Pfizer–BioNTech va Novavax, nhung chua co du lieu cho cac vac xin khac. Lien quan đen cach vac xin co the cham dut đai dich bang cach ngan ngua nhiem trung khong co trieu chung, ho cung đa chi ra kha nang chong virus cua khang the thu đuoc cua nguoi đa tiem vac xin co kha nang chong lai bien the Alpha voi hau het cac loai vac xin đuoc phan phoi rong rai (Sputnik V, Pfizer–BioNTech, Moderna, CoronaVac, BBIBP-CorV, Covaxin), toi thieu đe giam vua phai voi Oxford-AstraZeneca va chua co du lieu cho cac loai vac xin khac.


 Beta (dong B.1.351)  Bang chung han che tu cac nghien cuu so bo khac nhau đuoc WHO xem xet đa chi ra hieu qua/hieu qua chong lai benh do bien the Beta giam xuong voi vac xin Oxford – AstraZeneca (co the đang ke), Novavax (vua phai), Pfizer – BioNTech va Janssen (toi thieu), khong co du lieu cho cac loai khac. Lien quan đen cach vac xin co the lam cham dut đai dich bang cach ngan ngua nhiem trung khong co trieu chung, cac nghien cuu tren cung đa chi ra rang co the lam giam kha nang phong chong virus cua khang the thu đuoc cua nguoi đa tiem vac xin voi hau het cac loai vac xin đuoc phan phoi rong rai (Oxford – AstraZeneca, Sputnik V, Janssen, Pfizer–BioNTech, Moderna, Novavax; toi thieu đe giam đang ke) ngoai tru CoronaVac va BBIBP-CorV (giam toi thieu đen khiem ton), va chua co du lieu cho cac vac xin khac.


 Gamma (dong P.1)  Bang chung han che tu cac nghien cuu so bo khac nhau đuoc WHO xem xet đa chi ra hieu luc/hieu qua co kha nang đuoc duy tri đoi voi benh do bien the Gamma voi CoronaVac va BBIBP-CorV, chua co du lieu cho cac vac xin khac. Lien quan đen cach vac-xin co the cham dut đai dich bang cach ngan ngua nhiem trung khong co trieu chung, ho cung đa chi ra kha nang phong chong benh voi khang the thu đuoc cua nguoi đa tiem vac xin co the chong lai virus bien the Gamma bang Oxford-AstraZeneca va CoronaVac (khong giam hoac chi giam o muc toi thieu) va giam nhe kha nang phong chong voi cac vac xin Pfizer – BioNTech va Moderna (giam toi thieu đen trung binh), chua co du lieu cho cac loai vac xin khac.


 Delta (dong B.1.617)  Bang chung han che tu cac nghien cuu so bo khac nhau đuoc WHO xem xet đa chi ra hieu luc/hieu qua chong virus bien the Delta đuoc duy tri voi vac xin Oxford–AstraZeneca va Pfizer–BioNTech, chua co du lieu cho cac vac xin khac. Lien quan đen cach vac-xin co the cham dut đai dich bang cach ngan ngua nhiem trung khong co trieu chung, ho cung đa chi ra rang cac khang the thu đuoc chong lai bien the Delta đa bi giam đoi voi vac xin Oxford – AstraZeneca (giam đang ke), Pfizer – BioNTech va Covaxin (giam nhe đen trung binh), chua co du lieu cho cac loai vac-xin khac.


= Tac dung cua khang the trung hoa =
Mot nghien cuu cho thay rang nong đo trong ong nghiem (hieu gia) cua cac khang the trung hoa đuoc tao ra boi vac-xin COVID-19 la mot moi tuong quan chat che cua kha nang bao ve mien dich. Moi quan he giua hoat đong bao ve va trung hoa la phi tuyen. Mot ty le khang the trung hoa nong đo thap nhat la 3% cua muc đo nghi duong cho ket qua 50% hieu qua chong lai benh nang, voi nong đo 20% (14-28%) dan đen 50% hieu qua chong lai nhiem trung co the phat hien đuoc. Lop bao ve chong lai su lay nhiem nhanh chong bi phan huy, khien nhung nguoi de bi nhiem trung nhe, trong khi lop bao ve chong lai benh nang phan lon đuoc giu lai va lau ben hon nhieu. Thoi gian ban huy quan sat đuoc cua hieu gia trung hoa la 65 ngay đoi voi vac xin mRNA ( Pfizer–BioNTech va Moderna) trong 4 thang đau tien, tang len 108 ngay trong 8 thang. Hieu qua ban đau cao hon chong lai su lay nhiem co kha nang dan đen muc đo bao ve cao hon chong lai benh hiem ngheo ve lau dai (hon 10 nam, nhu đa thay trong cac loai vac xin khac nhu đau mua, soi, quai bi va rubella), mac du cac tac gia thua nhan rang chung chi mo phong xem xet viec bao ve khoi cac khang the trung hoa va bo qua cac co che bao ve mien dich khac, chang han nhu mien dich qua trung gian te bao, co the co tac dung lau ben hon. Quan sat nay cung ap dung cho hieu qua chong lai cac bien the va đac biet co y nghia đoi voi vac xin co hieu qua ban đau thap hon; vi du, giam 5 lan trung hoa se cho thay hieu qua ban đau giam tu 95% xuong 77% đoi voi mot bien the cu the va tu hieu qua thap hon 70% xuong 32% đoi voi bien the đo. Đoi voi vac-xin Oxford-AstraZeneca, hieu qua quan sat đuoc thap hon khoang tin cay 95% du đoan. Hieu qua tren la cao hon đoi voi Sputnik V va phan ung duong benh, va nam trong khoang thoi gian du đoan đoi voi cac vac xin khac đuoc đanh gia ( Pfizer – BioNTech, Moderna, Janssen, CoronaVac, Covaxin, Novavax).


= Phan ung cua benh nhan mac cac benh đa co tu truoc =


 Ung thu mau  Trong mot nghien cuu ve phan ung huyet thanh voi vac-xin ARN thong tin COVID-19 o benh nhan ung thu hach, benh bach cau va u tuy, nguoi ta thay rang mot phan tu so benh nhan khong tao ra khang the co the đo đuoc, thay đoi theo loai ung thu mau. Nhung benh nhan mac cac tinh trang nay can phai thuc hien cac bien phap phong ngua đe tranh tiep xuc voi COVID-19.


Tac dung phu Cac tac dung phu nghiem trong lien quan đen viec nhan vac xin moi nham muc tieu COVID-19 đang đuoc cong chung quan tam. Tat ca cac loai vac xin đuoc su dung qua viec tiem bap thit, bao gom ca vac xin COVID-19, co tac dung phu lien quan đen chan thuong nhe lien quan đen thu thuat va đua chat la vao co the. Chung bao gom đau nhuc, man đo, phat ban va viem tai cho tiem. Cac tac dung phu thuong gap khac bao gom met moi, nhuc đau, đau moi co, va đau khop ma se tu khoi trong vong vai ngay. Mot tac dung phu it thuong xuyen hon (thuong xay ra o duoi 1/1.000 nguoi) la qua man cam (di ung) voi mot hoac nhieu thanh phan cua vac-xin, trong mot so truong hop hiem gap co the gay ra phan ve.

Cac tac dung phu nghiem trong hon rat hiem khi xay ra boi vi vac xin se khong đuoc chap thuan ngay ca khi su dung khan cap neu no co bat ky tac dung phu nghiem trong thuong xuyen nao đa biet. Vi du, vac xin Janssen COVID-19 đa bao cao su hinh thanh huyet khoi hiem gap trong mach mau ket hop voi muc đo thap cua tieu cau trong mau đuoc goi la huyet khoi voi hoi chung giam tieu cau (TTS) xay ra voi ty le khoang 7 tren 1 trieu phu nu đuoc tiem chung o đo tuoi. 18–49 tuoi; va tham chi hiem hon đoi voi cac quan the khac. Theo CDC, mot so ca benh hiem cua chung viem co tim va viem mang ngoai tim đa đuoc bao cao o Hoa Ky, voi ty le khoang 13 phan trieu nguoi tre (chu yeu la nam gioi va chu yeu tren 16 tuoi), sau khi tiem chung vac xin Pfizer–BioNTech's hoac Moderna. Theo bao cao, su phuc hoi sau nhung tac dung phu hiem gap nay dien ra nhanh chong o hau het moi nguoi, sau khi đieu tri va nghi ngoi đay đu.


Tiep can Cac quoc gia cam ket mua lieu vac-xin COVID-19 truoc khi vac xin đuoc đua ra thi truong. Mac du cac quoc gia co thu nhap cao chi chiem 14% dan so toan cau, nhung tinh đen ngay 15 thang 11 nam 2020, cac quoc gia nay đa ky hop đong mua 51% tat ca cac lieu thuoc đa đuoc ban truoc. Mot so quoc gia co thu nhap cao đa mua nhieu lieu hon muc can thiet đe tiem chung cho toan bo dan so cua ho.
Vao ngay 18 thang 1 nam 2021, Tong Giam đoc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus canh bao ve cac van đe trong viec phan phoi vac xin mot cach cong bang: "Hon 39 trieu lieu vac xin hien đa đuoc tiem o it nhat 49 quoc gia co thu nhap cao hon. Chi 25 lieu đa đuoc tiem o mot quoc gia co thu nhap thap nhat. Khong phai 25 trieu; khong phai 25 nghin; chi 25 lieu."
Vao thang 3, co thong tin tiet lo rang My đa co gang thuyet phuc Brazil khong mua vac xin Sputnik V COVID-19 vi lo ngai "anh huong cua Nga" o My Latinh. Mot so quoc gia lien quan đen cac tranh chap lanh tho lau đoi đuoc cho la đa bi cac quoc gia canh tranh ngan chan quyen tiep can vac-xin; Palestine cao buoc Israel ngan chan viec cung cap vac xin toi Gaza, trong khi Đai Loan cho rang Trung Quoc đa can tro no luc mua vac xin cua ho.
Theo nha mien dich hoc, Tien si Anthony Fauci, cac chung virus đot bien va viec phan phoi vac xin han che gay ra nhung rui ro lien tuc va ong noi: "Chung ta phai tiem chung cho toan the gioi, khong chi rieng đat nuoc cua chung ta." Edward Bergmark va Arick Wierson đang keu goi mot no luc tiem chung toan cau va viet rang tam ly "ban than la tren het" cua cac quoc gia giau co cuoi cung co the phan tac dung, boi vi su lay lan cua virus o cac quoc gia ngheo hon se dan đen nhieu bien the hon, khien viec chong lai vac xin tro nen kem hieu qua.
Vao ngay 10 thang 3 nam 2021, Hoa Ky, Anh, cac quoc gia thuoc Lien minh Chau Au va cac thanh vien khac cua WTO đa ngan chan viec thuc đay hon 80 quoc gia đang phat trien tu bo quyen bang sang che vac xin COVID-19 trong no luc thuc đay san xuat vac xin cho cac quoc gia ngheo. Vao ngay 5 thang 5 nam 2021, chinh quyen Biden thong bao rang ho ung ho viec tu bo cac bien phap bao ve quyen so huu tri tue đoi voi vac xin COVID-19. Cac thanh vien cua Nghi vien Chau Au đa ung ho mot kien nghi yeu cau tam thoi do bo cac quyen so huu tri tue đoi voi vac xin COVID-19. Pho chu tich Uy ban Valdis Dombrovskis nhan manh rang trong khi EU san sang thao luan ve van đe mien tru bang sang che, cac giai phap đuoc đe xuat cua ho bao gom han che xuat khau, giai quyet nghen co chai trong qua trinh san xuat, xem xet cap phep bat buoc, đau tu vao nang luc san xuat o cac nuoc đang phat trien va tang cuong đong gop cho ke hoach phan phoi vac xin COVAX.

Trong mot cuoc hop vao thang 4 nam 2021, uy ban khan cap cua To chuc Y te The gioi đa giai quyet nhung lo ngai ve su bat binh đang dai dang trong viec phan phoi vac xin toan cau. Mac du 9 phan tram dan so the gioi song o 29 quoc gia ngheo nhat, cac quoc gia nay chi nhan đuoc 0,3% tong so vac xin đuoc su dung tinh đen thang 5 nam 2021. Trong mot bai bao cua Agencia Publica tu ngay 15 thang 3 nam 2021, Brazil đa tiem chung cho nguoi da trang nhieu hon gap đoi so voi nguoi da đen va nhan thay thuc te la ty le tu vong do COVID-19 o nguoi da đen lon hon.
Vao thang 5 nam 2021, UNICEF đa đua ra loi keu goi khan cap đoi voi cac quoc gia cong nghiep phat trien đe gop luong vac xin COVID-19 du thua cua cac nuoc nay đe bu đap khoang trong 125 trieu lieu trong chuong trinh COVAX. Chuong trinh chu yeu dua vao vac-xin Oxford – AstraZeneca COVID-19 do SRI san xuat, von phai đoi mat voi cac van đe nghiem trong ve nguon cung do nhu cau vac-xin trong nuoc tang len o An Đo tu thang 3 đen thang 6 nam 2021. Chi co mot so luong vac xin han che co the đuoc phan phoi hieu qua, va su thieu hut vac xin o Nam My va cac khu vuc cua chau A la do thieu nguon tai tro thich hop cua cac quoc gia giau co hon. Cac to chuc vien tro quoc te đa chi ra Nepal, Sri Lanka va Maldives cung nhu Argentina va Brazil, va mot so khu vuc cua Caribe la nhung khu vuc co van đe, voi nguon cung vac xin đang thieu hut. UNICEF cung rat tap trung vao viec đe xuat tai tro vac xin Moderna va Pfizer vi chung khong đuoc du kien giao cho đen nua cuoi nam 2021 hoac đau nam 2022.
Vao ngay 1 thang 7 nam 2021, nhung nguoi đung đau Nhom Ngan hang The gioi, Quy Tien te Quoc te, To chuc Y te The gioi va To chuc Thuong mai The gioi cho biet trong mot tuyen bo chung: "Do nhieu quoc gia đang phai vat lon voi cac bien the moi va lan song thu ba nhiem COVID-19, đang gia tang tiep can voi vac xin cang tro nen quan trong hon đe cham dut đai dich o khap moi noi va đat đuoc su phat trien tren dien rong. Chung toi quan tam sau sac đen cac loai vac xin, phuong phap đieu tri, chan đoan va ho tro cung cap cho cac nuoc đang phat trien. " Vao thang 7 nam 2021, BMJ bao cao rang cac quoc gia đa vut đi hon 250.000 lieu vac xin do cung vuot qua cau va luat nghiem ngat ngan can viec chia se vac xin. Mot cuoc khao sat cua The New York Times cho thay hon mot trieu lieu vac-xin đa bi vut bo o muoi tieu bang cua Hoa Ky.
Viec toi uu hoa loi ich xa hoi cua viec tiem chung co the đuoc huong loi tu mot chien luoc phu hop voi tinh trang đai dich, nhan khau hoc cua mot quoc gia, đo tuoi cua nguoi nhan, su san co cua vac xin va nguy co mac benh nang cua ca nhan: O Anh, khoang thoi gian giua lieu chinh va lieu tang cuong đa đuoc keo dai đe tiem chung cang som cang tot cho nhieu nguoi, nhieu quoc gia đang bat đau tiem bo sung mot mui tang cuong cho nguoi bi uc che mien dich va nguoi cao tuoi, va nghien cuu du đoan mot loi ich bo sung cua viec ca nhan hoa lieu luong vac-xin trong boi canh kha nang su dung vac-xin han che khi mot lan song cac bien the đang lo ngai cua virus nay tan cong mot quoc gia.

Mac du vac-xin lam giam đang ke xac suat nhiem trung, nhung nhung nguoi đuoc tiem chung đay đu van co the mac va lay lan COVID-19. Cac co quan y te đa khuyen cao nhung nguoi đuoc tiem chung tiep tuc su dung cac bien phap phong benh (đeo khau trang, giu khoang cach xa hoi, rua tay) đe tranh lay nhiem cho nguoi khac, đac biet la nhung nguoi de bi ton thuong, đac biet o nhung vung co cong đong lay lan cao. Cac chinh phu đa chi ra rang cac khuyen nghi nhu vay se giam xuong khi ty le tiem chung tang len va su lay lan trong cong đong giam.


= Trach nhiem phap ly =
Ve luat phap, co nhung la chan trach nhiem đuoc ap dung đe bao ve cac cong ty duoc pham nhu Pfizer va Moderna khoi nhung tuyen bo so suat lien quan đen vac xin COVID-19 (va phuong phap đieu tri). Cac la chan trach nhiem nay co hieu luc vao ngay 4 thang 2 nam 2020, khi Bo truong Bo Y te va Dich vu Nhan sinh Hoa Ky Alex Azar cong bo thong bao tuyen bo theo Đao luat San sang Cong va Chuan bi Khan cap (Đao luat PREP) cho cac bien phap y te chong lai COVID ‑ 19, bao gom "bat ky loai vac xin nao, đuoc su dung đe đieu tri, chan đoan, chua benh, ngan ngua hoac giam thieu COVID ‑ 19, hoac su lay truyen SARS-CoV-2 hoac virus đot bien tu đo ". Tuyen bo loai tru "cac khieu nai ve trach nhiem phap ly cao buoc nha san xuat so suat trong viec tao ra vac-xin hoac do nha cung cap dich vu cham soc suc khoe so suat trong viec ke đon sai lieu luong, khong co hanh vi co y". Noi cach khac, khong co "hanh vi sai trai co y", cac cong ty nay khong the bi kien đoi tien boi thuong thiet hai cho bat ky thuong tich nao xay ra tu nam 2020 đen nam 2024 do viec quan ly vac-xin va phuong phap đieu tri lien quan đen COVID-19. Tuyen bo co hieu luc tai Hoa Ky ke tu ngay 1 thang 10 nam 2024.
Vao thang 12 nam 2020, chinh phu Vuong quoc Anh đa cho phep Pfizer khong phai chiu trach nhiem luat phap đoi voi vac xin COVID-19 cua minh.
Tai Lien minh Chau Au, vac-xin COVID-19 đuoc cap phep theo Giay phep Tiep thi Co Đieu kien, khong mien tru cho cac nha san xuat khoi cac khieu nai ve trach nhiem dan su va hanh chinh. Mac du cac hop đong mua ban voi cac nha san xuat vac xin van đuoc giu bi mat, nhung chung khong bao gom viec mien tru trach nhiem ngay ca đoi voi cac tac dung phu chua đuoc biet tai thoi điem cap phep.
Cuc Bao chi Đieu tra, mot to chuc tin tuc phi loi nhuan, đa bao cao trong mot cuoc đieu tra rang cac quan chuc giau ten o mot so quoc gia, chang han nhu Argentina va Brazil, noi rang Pfizer yeu cau bao đam chong lai cac chi phi phap ly do cac tac đong bat loi duoi hinh thuc mien tru trach nhiem va chu quyen. cac tai san nhu du tru ngan hang lien bang, toa nha đai su quan hoac can cu quan su, vuot xa du kien tu cac quoc gia khac nhu My. Trong cuoc đieu tra cua quoc hoi ve đai dich o Brazil, đai dien cua Pfizer noi rang cac đieu khoan cua ho đoi voi Brazil cung giong nhu đoi voi tat ca cac quoc gia khac ma ho đa ky ket cac thoa thuan.


= Nhung tin đon va thong tin sai lech =

Truyen thong tren cac mang xa hoi đa thuc đay mot thuyet am muu cho rang virus đang sau COVID-19, SARS-CoV-2, đa đuoc biet đen tu truoc va đa co vac-xin, nhung thuc te la van chua co. Cac tai lieu nghien cuu đuoc cac bai viet truyen thong xa hoi dan nguon la cac nghien cuu đa ton tai ve giai ma trinh tu bo gen va vac-xin cho nhung chung coronavirus khac, vi du nhu SARS coronavirus.


Chu thich Lien ket ngoai DRAFT landscape of COVID-19 candidate vaccines  – ngay 4 thang 3 nam 2020
COVID-19 Vaccine Tracker Jeff Craven 8/4/2020 Regulatory Affairs Professionals Society (RAPS)