Ba Lan, quoc hieu la Cong hoa Ba Lan, la mot quoc gia co chu quyen o Trung Au, tiep giap voi Đuc, Slovakia, Cong hoa Sec, Ukraina, Belarus, Litva, Nga va bien Baltic; dien tich 312.696 km², dan so 38,5 trieu (2020) gan nhu thuan chung nguoi Ba Lan, đa phan (95%) theo đao Cong giao Roma đuoc truyen ba vao đay khi nha nuoc Ba Lan đau tien hinh thanh vao the ky 10. Lanh tho Ba Lan trong lich su co nhieu thay đoi, bien gioi hien nay co tu sau Chien tranh the gioi thu hai theo Thoa thuan Yalta.
Quoc gia Ba Lan đuoc thanh lap tu hon 1.000 nam truoc va đat toi thoi ky hoang kim o gan cuoi the ky XVI duoi thoi Trieu đai Jagiellonia, khi Ba Lan la mot trong nhung nuoc lon nhat, giau nhat va manh nhat Chau Au. Nam 1791, ha vien cua Khoi thinh vuong chung Ba Lan-Litva chap nhan Hien phap mung 3 thang 5, hien phap hien đai đau tien cua chau Au va thu hai tren the gioi sau Hien phap Hoa Ky. Ngay sau đo, nuoc nay dung ton tai sau khi bi phan chia boi cac nuoc lang gieng la Nga, Ao va Pho. Ba Lan gianh lai đoc lap nam 1918 sau Chien tranh the gioi thu nhat voi tu cach Nen Cong hoa Ba Lan thu hai. Sau Chien tranh the gioi thu hai nuoc nay tro thanh mot quoc gia ve tinh đi theo chu nghia cong san cua Lien bang Xo viet voi cai ten Cong hoa Nhan dan Ba Lan. Nam 1989 cuoc bau cu ban đa đang đau tien tai Ba Lan thoi hau chien đa cham dut cuoc đau tranh cua Cong đoan Đoan Ket (Solidarnosc) khi phong trao nay đanh bai nhung nguoi cam quyen thuoc Đang cong san Ba Lan. Nen Cong hoa Ba Lan thu ba hien tai đa đuoc thanh lap vai nam sau khi mot hien phap moi ra đoi nam 1997. Nam 1999 gia nhap NATO, va nam 2004 tham gia vao Lien minh chau Au.
Ba Lan la mot cuong quoc trong khu vuc Trung Au. Nen kinh te Ba Lan la nen kinh te lon thu sau trong EU tinh theo GDP (tinh theo PPP) va la mot trong nhung nen kinh te nang đong tren the gioi. Ba Lan noi tieng xuat khau cac mat hang nhu may moc, hang det, hoa chat, khoang san, go, san pham ve da va giay. Đat nuoc nay cung đat thu hang cao ve Chi so phat trien con nguoi. Ba Lan la mot quoc gia co nen kinh te phat trien, mot trong nhung nen kinh te co muc thu nhap cao theo phan loai cua Ngan hang the gioi, voi muc song, cac bang xep hang ve chat luong cuoc song, an toan cong cong, giao duc va tu do kinh te cung xep Ba Lan o vi tri cao trong khu vuc va tren the gioi. Ben canh mot he thong giao duc tieu hoc va trung hoc phat trien, giao duc đai hoc o Ba Lan la hoan toan mien phi, nha nuoc cung cung cap mot he thong an sinh xa hoi rong rai va mot he thong cham soc suc khoe pho cap toan dan. Ba Lan co tong cong 16 Di san The gioi đuoc UNESCO cong nhan, 15 trong so đo la cac di san van hoa.


Ten goi Ten goi cua Ba Lan trong tieng Viet bat nguon tu tieng Trung. Trong tieng Anh, quoc gia nay đuoc goi la "Poland". Bang tieng Trung, "Po-land" đuoc phien am thanh "波蘭" (pinyin: "Bo lan"). "波蘭" co am Han Viet la "Ba Lan".
"Cong hoa Ba Lan" trong tieng Ba Lan la Rzeczpospolita Polska. Tu rzeczpospolita la cai ten lich su tung đuoc su dung lien tuc tu the ky XVI, thoi con ton tai Khoi thinh vuong chung Ba Lan - Litva, mot che đo quan chu do quy toc bau chon. Thuat ngu rzeczpospolita co the mang y nghia "thinh vuong chung" hay "cong hoa" (co hai cach dich sang tieng Ba Lan cho thuat ngu republic cua tieng Anh: republika va rzeczpospolita; nghia thu hai hien chi đuoc su dung rieng cho Ba Lan, vi du Republika Czeska - Cong hoa Sec, Republika Francuska - Cong hoa Phap, van van). Trong thoi duoi quyen cong san (1952-1989) ten chinh thuc cua nuoc nay la Cong hoa Nhan dan Ba Lan (Polska Rzeczpospolita Ludowa), cai ten nay la su ngat đoan duy nhat trong lich su cach goi ten chinh thuc.


Lich su Ba Lan bat đau tro thanh mot thuc the va lanh tho đuoc ghi nhan tu khoang giua the ky thu X duoi thoi trieu đai Piast. Nha vua Ba Lan đau tien đuoc ghi chep trong lich su, Mieszko I, đuoc rua toi nam 966, chap nhan Cong giao lam ton giao chinh thuc moi cua quoc gia, va đa phan dan cu đeu cai theo đao nay trong the ky tiep sau.
O the ky XII, Ba Lan bi phan chia thanh nhieu quoc gia nho hon, cac quoc gia nay sau đo đa bi cac đoi quan Mong Co tan pha trong nhung nam 1241, 1259 va 1287. Nam 1320 Władysław I tro thanh vua nuoc Ba Lan moi tai thong nhat. Con trai ong, Kazimierz III, chan chinh lai nen kinh te Ba Lan, xay dung cac lau đai moi va chien thang trong cuoc chien voi Lanh đia cong tuoc Ruthenia (Lwow tro thanh mot thanh pho Ba Lan).
Tu than Đen (nan dich hach) anh huong toi hau nhu moi vung chau Au trong giai đoan 1347-1351 khong lan toi Ba Lan cho toi tan nam 1389.
Thoi trieu đai Jagiellon, lap lien minh voi nuoc lang gieng Litva. Mot thoi ky hoang kim dien ra trong the ky XVI sau khi Lien minh Lublin, lap ra Khoi thinh vuong chung Ba Lan-Litva. Cac cong dan Ba Lan kieu hanh ve nhung quyen tu do thoi truoc (Złota Wolnosc) cua minh va he thong nghi vien Sejm, voi quyen uu tien lon nhat danh cho gioi quy toc szlachta. Tu thoi ay, nguoi Ba Lan đa coi tu do la gia tri quan trong nhat cua ho; nguoi Ba Lan thuong tu goi minh la "quoc gia cua nhung nguoi tu do". Ve lanh tho, Ba Lan banh truong ra xung quanh, chiem nhieu vung đat cua Đe che Nga (nhung vung ma nay la Ucraina va Belarus) va tham chi con tung bao vay thu đo Moskva cua Nga vao nam 1612.

Giua the ky 17 , Thuy Đien xam luoc Ba Lan trong thoi ky hon loan cua quoc gia nay đuoc goi la "Đai hong thuy" (potop). Nhieu cuoc chien chong lai Đe quoc Ottoman, Nga, Cossacks, Transilvania va Brandenburg-Pho cuoi cung ket thuc vao cuoi nam 1699. Trong 80 nam tiep theo, su suy tan cua chinh quyen trung uong va su đinh tre cua cac đinh che khien quoc gia tro nen suy yeu, dan toi khuynh huong vo chinh phu va tang tinh trang phu thuoc vao Nga. Cuoi cung đieu nay dan toi Liberum Veto (phu quyet tu do), cho phep bat ky mot thanh vien nghi vien nao cung co the lam đinh tre hoat đong cua Sejm trong ky hop, lam te liet hoan toan bat ky no luc cai cach nao. Cac Sa hoang Nga loi dung tinh trang chinh tri hon loan nay cung cap tien cho nhung ke phan quoc trong nghi vien đe chung ngan can moi cai cach va no luc thanh lap hien phap moi can thiet cho Ba Lan.Ban mau:Polish statehood
Thoi ky Khai Sang o Ba Lan đa tao đieu kien thuan loi cho su phat trien phong trao quoc gia tai thiet đat nuoc, mang lai hien phap van ban hien đai đau tien cua chau Au, Hien phap mung 3 thang 5 nam 1791. Qua trinh cai cach bi ngung tre voi ba lan phan chia Ba Lan giua Nga, Pho va Ao trong cac nam 1772, 1793 va 1795, khien nuoc nay hoan toan tan ra. Nhung nguoi Ba Lan cam thay nen đoc lap cua ho đang mat đi va đa nhieu lan đung len chong lai nhung ke xam luoc (xem Danh sach cac cuoc khoi nghia Ba Lan).
Napoleon Bonaparte tai lap quoc gia Ba Lan duoi ten Cong quoc Warszawa, nhung sau cac cuoc chien tranh cua Napoleon, Ba Lan mot lan nua lai bi phan chia boi Khoi Đong Minh chong Napoleon tai Hoi nghi Wien. Phan phia đong do cac Sa hoang Nga cai quan voi tu cach mot Vuong quoc Hoi nghi, va co mot hien phap tu do. Tuy nhien, cac Sa hoang nhanh chong thu hep cac quyen tu do cua nguoi Ba Lan va cuoi cung đa sap nhap nuoc nay tren thuc te (de facto). Cuoi the ky XIX, vung Galicia thuoc quyen quan ly cua Ao đa tro thanh oc đao tu do cua Ba Lan.


= Đe Nhi Cong hoa Ba Lan =
Trong Chien tranh the gioi thu nhat tat ca cac nuoc Đong Minh đong y viec phuc hoi quoc gia Ba Lan ma Tong thong Hoa Ky Woodrow Wilson đa tuyen bo tai Điem 13 trong van ban Muoi bon Điem cua ong. Mot thoi gian ngan sau khi Đuc đau hang vao thang 11 nam 1918, Ba Lan tai gianh đoc lap tro thanh nen Cong hoa Ba Lan thu hai (II Rzeczpospolita Polska). Nuoc nay tai khang đinh su đoc lap cua minh sau mot loat cac cuoc xung đot quan su, noi tieng nhat la cuoc Chien tranh Ba Lan-Xo viet 1919-1921, ket thuc voi viec Ba Lan chiem đong vung Tay Ucraina va Tay Belarus.


= Chien tranh the gioi thu hai =

Cuoc Đao chinh thang 5 nam 1926 cua Jozef Piłsudski khien quyen kiem soat nen Cong hoa Ba Lan thu hai roi vao tay phong trao Sanacja. Thoi ky nay keo dai toi khi Chien tranh the gioi thu hai no ra ngay 1 thang 9 nam 1939, khi nuoc Đuc Phat xit va Lien bang Xo viet tan cong Ba Lan (17 thang 9). Warszawa bi chiem ngay 28 thang 9 nam 1939 va Ba Lan đuoc chia thanh hai vung, vung phia Tay thuoc quyen kiem soat cua Đuc Phat xit, con vung phia Đong (nhung lanh tho ma Ba Lan chiem tu Lien Xo vao nam 1921) đuoc trao tra cho Lien Xo nhu đuoc đong thuan trong Hiep uoc Ribbentrop-Molotov. Phan phia đong thuoc Phat xit Đuc đuoc gop vao vung Chinh phu Chung, va phan phia tay (đa so tung thuoc Đuc truoc Chien tranh the gioi thu nhat) đuoc sap nhap vao Nha nuoc Đuc.
Trong so tat ca cac quoc gia lien quan toi cuoc chien, Ba Lan co phan tram thiet hai nhan mang cao nhat: hon 6 trieu nguoi chet, mot nua trong so đo la nguoi Ba Lan goc Do Thai. Ba Lan cung la nuoc co so quan tham chien đung trong khoi Đong Minh, cung voi Hoa Ky, va Anh Quoc va Lien Xo, đe đanh bai hoan toan Phat xit Đuc. Khi ket thuc chien tranh, cac bien gioi cua Ba Lan đuoc mo rong them ve phia tay, bien gioi phia tay đuoc roi đen ranh gioi Oder-Neisse, trong luc ay bien gioi phia đong lui ve ranh gioi Curzon, giong nhu đuong bien gioi nam 1919 voi Lien Xo. Nuoc Ba Lan moi xuat hien nho hon truoc 20% voi dien tich 77.500 km² (29.900 dam vuong). Viec sua đoi bien gioi đa buoc hang trieu nguoi Ba Lan, Đuc, Ukraina va Do Thai phai roi bo nha cua.

Hau qua cua cac su kien tren la Ba Lan, lan đau tien trong lich su đa van hoa cua ho, tro thanh mot đat nuoc thong nhat chung toc. Mot cong đong Ba Lan thieu so van đang song o cac nuoc lan can nhu Ukraina, Belarus va Latvia, cung nhu tai cac nuoc khac (xem bai viet nguoi Ba Lan đe biet con so dan). So luong nguoi Ba Lan tai nuoc ngoai đong đao nhat la o Hoa Ky.


= Che đo cong san hau chien =
Lien bang Xo viet thanh lap ra mot chinh phu cong san chu nghia moi tai Ba Lan, tuong tu voi đa phan con lai cua Khoi Đong Au. Su lien minh quan su ben trong Khoi Hiep uoc Warszawa) trong suot thoi ky Chien tranh Lanh cung la mot phan cua su thay đoi nay. Nam 1948, buoc chuyen sang chu nghia cong san khien nuoc nay bat đau buoc vao thoi ky cam quyen đon đang. Nuoc Cong hoa Nhan dan Ba Lan (Polska Rzeczpospolita Ludowa) đuoc chinh thuc tuyen bo thanh lap nam 1952. Nam 1956 chinh quyen bat đau noi long kiem soat, tha tu do mot so tu nhan chinh tri. Trong giai đoan 1952-1975, kinh te Ba Lan phat trien nhanh chong nho cong nghiep hoa voi su tro giup cua Lien Xo. Cac san phan xuat khau chinh cua Ba Lan trong thoi ky nay la tau bien, đau may xe lua, san pham cong nghiep, hoa chat... Nuoc nay con co the tu che tao nhieu san pham cong nghe tien tien nhu xe tang T-72, phao tu hanh, linh kien may bay chien đau.
Tuy nhien, kinh te bat đau tri tre tu nam 1980 dan toi viec thanh lap "Cong đoan Đoan Ket" ("Solidarnosc") đoi lap, va to chuc nay dan tro thanh mot luc luong đoi lap chinh tri. Cong đoan Đoan ket lam xoi mon anh huong thong tri cua Đang Cong nhan Thong nhat Ba Lan tuc Đang cong san Ba Lan; toi nam 1989 ho đa gianh đuoc thang loi vang doi trong cuoc bau cu nghi vien, va Lech Wałesa, mot ung cu vien cua Cong đoan Đoan ket đa thang cu tong thong nam 1990. Phong trao Cong đoan Đoan ket đa gop phan to lon vao su sup đo nhanh chong sau đo cua cac chinh phu chu nghia cong san tren khap Đong Au.


= Đe Tam Cong hoa Ba Lan =

Mot chuong trinh lieu phap soc đau thap nien 1990 đa cho phep nuoc nay chuyen đoi nen kinh te tro thanh mot trong nhung nen kinh te tang truong nhanh o vung Trung Au vao thap nien 1999. Du lam vao tinh trang sut giam tam thoi cac tieu chuan kinh te va xa hoi, nhung nuoc nay đa co đuoc nhieu cai thien ve tu do ngon luan, đieu hanh đat nuoc theo quy che nghi vien. Ba Lan la nuoc hau cong san đau tien khoi phuc lai kinh te sau khung hoang chinh tri, đat toi muc GDP bang voi muc truoc nam 1989. Tuy nhien, nhieu nganh the manh mot thoi cua Ba Lan nhu đong tau, che tao may đa vinh vien mat đi sau thoi ky nay.
Nam 1991 Ba Lan tro thanh thanh vien Nhom Visegrad va gia nhap To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO) nam 1999 cung voi Cong hoa Sec va Hungary. Ba Lan đa đong y gia nhap Lien minh chau Au trong mot cuoc trung cau dan y đuoc to chuc vao thang 6 nam 2003, va chinh thuc tro thanh thanh vien ngay 1 thang 5 nam 2004. Ba Lan gia nhap Hiep uoc Schengen vao nam 2007, do đo, bien gioi cua đat nuoc nay voi cac quoc gia thanh vien khac cua Lien minh chau Au đa bi do bo, cho phep nguoi dan Ba Lan đuoc tu do di chuyen hoan toan trong lanh tho cua hau het cac nuoc EU. Mot phan bien gioi phia đong cua Ba Lan hien tao thanh bien gioi cua EU voi cac nuoc Belarus, Nga va Ukraine. Khu vuc bien gioi nay ngay cang đuoc bao ve tot, va mot phan dan đen viec đat ra cum tu 'Phao đai chau Au'.
Trong no luc tang cuong hop tac quan su voi cac nuoc lang gieng, Ba Lan đa thanh lap Nhom Visegrad voi Hungary, Cong hoa Sec va Slovakia, voi tong so 3.000 binh si đa san sang đe trien khai. Ngoai ra, o phia đong Ba Lan, ho đa thanh lap nhom chien đau LITPOLUKRBRIG voi Litva va Ukraine. Cac nhom chien đau nay se hoat đong ben ngoai NATO va trong khuon kho cua Sang kien ​​Quoc phong chau Au.
Vao ngay 10 thang 4 nam 2010, Tong thong Cong hoa Ba Lan, Lech Kaczynski, cung voi 89 quan chuc cap cao khac cua Ba Lan đa chet trong mot vu tai nan may bay tham khoc gan Smolensk, Nga. Nam 2011, đang cam quyen la Đang Nen tang Dan su (Civic Platform) đa gianh chien thang trong cuoc bau cu quoc hoi. Ba Lan gia nhap Co quan Vu tru chau Au vao nam 2012, va đong to chuc giai bong đa UEFA Euro 2012 cung voi Ukraine. Nam 2014, Thu tuong Ba Lan la Donald Tusk đuoc bau chon lam Chu tich Hoi đong Chau Au, ong đa tuyen bo tu chuc Thu tuong. Cuoc bau cu nam 2015 đa đem ve chien thang cho đang đoi lap la Đang Phap luat va Cong ly (PiS).
Trong cuoc bau cu quoc hoi nam 2015, Đang Phap luat va Cong ly (PiS), mot đang dan tuy canh huu theo tu tuong dan chu Thien chua giao la đang gianh đuoc so phieu bau lon nhat. Cuoc bau cu đanh dau lan đau tien trong ky nguyen hau cong san cua Ba Lan, mot đang chinh tri nhan đuoc đu so phieu đe thanh lap mot chinh phu đa so. Tong thong Andrzej Duda cung la mot thanh vien cua đang nay.


Đia ly Đia ly Ba Lan gom hau nhu gom toan bo nhung vung đat thap cua Đong bang Bac Au, voi đo cao trung binh 173 met (568 ft), du Sudetes (gom Karkonosze) va day Nui Carpathia (gom day nui Tatra, noi co điem cao nhat Ba Lan, Rysy, 2.499 m hay 8.199 ft) hinh thanh nen bien gioi phia nam. Nhieu con song lon chay ngang cac đong bang; vi du, Wisła, Odra, Warta (Phia Tay) Bug. Ba Lan co hon 9.300 ho, chu yeu o phia bac đat nuoc. Mazuria la vung ho lon nhat va đuoc nhieu du khach tham quan nhat tai Ba Lan. Nhung tan tich cua cac khu rung co van con sot lai: xem Danh sach nhung khu rung tai Ba Lan, Rung Bialowieza.


= Khi hau =

Ba Lan co khi hau on hoa, thoi tiet lanh, nhieu may, hoi khac nghiet vao mua đong va mua he de chiu, thuong co mua rao va mua set.


Chinh tri Ba Lan la mot nuoc cong hoa ban tong thong che đon nhat. Tong thong la nguyen thu quoc gia, đuoc bau truc tiep voi nhiem ky nam nam. Thu tuong la nguoi đung đau chinh phu va lanh đao Hoi đong Bo truong. Thanh vien Hoi đong Bo truong do thu tuong bo nhiem voi su phe chuan cua Nghi vien. Tong thong đuong nhiem la Andrzej Duda, thu tuong đuong nhiem la Donald Tusk.
Nghi vien la co quan lap phap luong vien, gom Sejm va Thuong vien. Sejm gom 460 đai bieu đuoc bau theo he thong đai dien ty le su dung phuong phap d'Hondt. Thuong vien gom 100 thuong nghi si đuoc bau theo he thong đau phieu đa so tuong đoi. Thuong vien co quyen sua đoi, bac bo du luat đuoc Sejm thong qua, nhung Sejm co quyen vo hieu quyet đinh cua Thuong vien.


= Luat phap =

He thong phap luat cua Ba Lan dua tren dan luat. Hien phap Ba Lan la luat co ban cua Ba Lan, đuoc Quoc hoi Ba Lan thong qua vao ngay 2 thang 4 nam 1997. Hien phap đam bao he thong đa đang, quyen tu do ngon luan, ton giao, hoi hop, quyen đuoc bao ve đoi tu, quyen thanh lap cong đoan, quyen đinh cong va cam tra tan, nhuc hinh, thu nghiem y hoc.
He thong tu phap cua Ba Lan gom Toa an Toi cao, Toa an Hanh chinh Toi cao, toa an phuc tham, toa an so tham va toa an quan su. Toa an Hien phap thuc hien quyen giam sat hien phap đoi voi luat cua Nghi vien, Toa an Nha nuoc co nhiem vu truy cuu trach nhiem cua quan chuc cap cao. Tham phan do tong thong bo nhiem theo đe cu cua Hoi đong Tu phap quoc gia voi nhiem ky suot đoi. Thanh tra vien do Sejm bau voi su phe chuan cua Thuong vien, co nhiem vu đam bao cong bang xa hoi.
Trong lich su, van kien phap ly noi tieng nhat cua Ba Lan la Hien phap ngay 3 thang 5 nam 1791. Nha su hoc Norman Davies khang đinh Hien phap 1791 cua Ba Lan la ban hien phap thanh van đau tien o chau Au va la ban hien phap thanh van lau đoi thu hai trong lich su, sau Hien phap Hoa Ky.
Truoc Phan vung lan thu ba nam 1795, nhung nguoi phu nu o Ba Lan đuoc phep tham gia vao đoi song chinh tri neu nop đu thue. Ke tu nam 1918, khi đat nuoc gianh đoc lap tro lai, tat ca nhung nguoi phu nu Ba Lan đeu co quyen bo phieu. Ba Lan la quoc gia thu 15 cho phep phu nu bau cu. Hien tai, o Ba Lan, pha thai chi đuoc phep trong nhung truong hop đac biet, chang han nhu khi cuoc song hoac suc khoe cua nguoi phu nu bi đe doa boi viec tiep tuc mang thai, khi mang thai la ket qua cua mot hanh vi toi pham (chang han hiep dam) hoac khi thai nhi bi di tat nghiem trong . Đong tinh luyen ai o Ba Lan đuoc xac nhan la hop phap vao nam 1932, tuy vay nuoc nay khong cho phep hon nhan đong gioi.


= Quan he ngoai giao =

Ba Lan la mot trung cuong quoc đang tro thanh mot cuong quoc vung o chau Au. Ba Lan bau tong cong 53 nghi si trong Nghi vien chau Au vao nam 2024. Warszawa la noi đat tru so cua Co quan Bien phong va Canh sat bien cua Lien minh chau Au va Van phong The che dan chu va Nhan quyen cua To chuc An ninh va Hop tac chau Au. Ben canh Lien minh chau Au, Ba Lan la thanh vien NATO, Lien Hop Quoc va To chuc Thuong mai The gioi.
Trong nhung nam gan đay, Ba Lan đa tang cuong moi quan he voi Hoa Ky, tro thanh mot trong nhung đong minh, đoi tac chien luoc than can nhat cua Hoa Ky tai chau Au. Ba Lan co moi quan he đac biet voi Hungary bat nguon tu truyen thong van hoa, chinh tri; nam 2007, quoc hoi hai nuoc thong qua tuyen bo chung cong nhan ngay 23 thang 3 la "Ngay Huu nghi Ba Lan - Hungary".


= Quan đoi =

Luc luong vu trang Ba Lan gom nam quan chung: Luc quan, Hai quan, Khong quan, Luc luong đac nhiem va Luc luong phong thu lanh tho, đay la quan chung moi đuoc thanh lap vao nam 2016. Quan đoi nam duoi su chi huy cua Bo truong Bo Quoc phong. Tuy nhien, tong tu lenh cua quan đoi la Tong thong Ba Lan.
Quy mo cua quan đoi Ba Lan uoc tinh vao khoang 101.500 binh si (nam 2016). Hai quan Ba Lan chu yeu hoat đong o bien Baltic va thuc hien cac nhiem vu nhu tuan tra tren bien, tim kiem va cuu ho trong pham vi vung bien thuoc chu quyen cua Ba Lan, ngoai ra con co the thuc hien cac hoat đong nhu đo luong va nghien cuu thuy van cung nhu ho tro hau can cho Hai quan Hoa Ky. Khong quan Ba Lan thuong xuyen tham gia vao cac nhiem vu kiem soat khong phan Baltic, ngoai ra co mot so đon vi đang phuc vu o Afghanistan. Nam 2003, F-16C Block 52 cua My đuoc chon lam may bay chien đau đa chuc nang chung moi cho luc luong khong quan Ba Lan, đot giao hang đau tien đa dien ra vao thang 11 nam 2006.
Nhiem vu quan trong nhat cua luc luong vu trang la bao ve toan ven lanh tho cua Ba Lan cung nhu bao ve loi ich cua Ba Lan o nuoc ngoai. Muc tieu an ninh quoc gia cua Ba Lan la hoi nhap hon nua voi cac the che quoc phong, kinh te va chinh tri cua NATO va chau Au thong qua viec hien đai hoa va tai to chuc quan đoi. Quan đoi Ba Lan đang đuoc to chuc lai theo tieu chuan cua NATO va ke tu nam 2010, qua trinh chuyen đoi sang che đo quan nhan hop đong đa hoan tat. Nghia vu quan su bat buoc đoi voi nam gioi đa bi bai bo vao nam 2008. Truoc đo, nam gioi Ba Lan phai phuc vu chin thang trong quan ngu khi đu tuoi.
Hoc thuyet quan su Ba Lan nhan manh vao kha nang phong thu cua quoc gia tuong tu nhu cac thanh vien NATO khac. Tu nam 1953 đen 2009 Ba Lan đa co đong gop rat lon cho cac su menh gin giu hoa binh cua Lien Hop Quoc. Quan đoi Ba Lan đa tham gia vao cuoc chien tranh Iraq nam 2003, trien khai 2.500 binh si toi mien nam Iraq va chi huy luc luong đa quoc gia gom 17 nuoc o Iraq.
Quan đoi Ba Lan đa tam thoi bi anh huong nang ne boi vu tai nan may bay Tu-154 nam 2010, vu tai nan đa cuop đi sinh mang cua Tong tham muu truong Quan đoi, ong Franciszek Gagor va tuong chi huy Khong quan Andrzej Błasik, cung voi nhieu nhan vat quan trong khac .
Hien tai, quan đoi Ba Lan đang trai qua mot giai đoan hien đai hoa đang ke, du đinh se hoan thanh vao nam 2022. Chinh phu đa chi toi 130 ty złoty (34 ty USD), tuy nhien tong so cuoi cung co the len toi 235 ty złoty (62 ty USD) nham thay the cac trang thiet bi loi thoi va mua he thong vu khi moi . Theo chuong trinh hien đai hoa nay, quan đoi Ba Lan đa đat mua cua My mot loat cac loai thiet van xa, luu phao tu hanh, may bay truc thang đa chuc nang, cung voi đo la mot he thong ten lua đat-đoi-khong tam trung, tau ngam tan cong, tau do min, va ten lua chong ham ven bien. Ngoai ra, quan đoi co ke hoach hien đai hoa kho du tru xe tang chien đau hien co va nang cap cac loai sung . Ba Lan hien đang chi khoang 2% tong GDP cho quoc phong va du kien ​​se tang len 2,5% GDP vao nam 2030. Vao thang 5 nam 2017, Bo Quoc phong đa đam bao rang quy mo cua quan đoi Ba Lan se đuoc tang len khoang 250.000 nhan su hoat đong tich cuc.


= Thuc thi phap luat va dich vu khan cap =

Ba Lan co mot he thong thuc thi phap luat phat trien cao voi mot lich su lau dai ve tinh hieu qua cua Co quan Canh sat Nha nuoc (Policja). Canh sat Nha nuoc cung cap dich vu đieu tra toi pham, Canh sat thanh pho phuc vu trat tu cong cong va mot so co quan chuyen mon khac, nhu Bo đoi Bien phong Ba Lan, thuc hien cac nhiem vu đuoc giao. Ngoai cac dich vu nha nuoc nay, cac cong ty an ninh tu nhan cung rat pho bien, mac du ho khong co quyen han đuoc giao cho cac co quan nha nuoc,chang han nhu, quyen bat giu hoac giam giu mot nghi pham.
Cac dich vu khan cap o Ba Lan bao gom cac dich vu y te khan cap, cac đon vi tim kiem va cuu ho cua Luc luong Vu trang Ba Lan va Dich vu Cuu hoa Nha nuoc. Cac dich vu y te khan cap o Ba Lan, khong giong nhu cac dich vu khac, đuoc cung cap boi chinh quyen đia phuong va khu vuc.
Ke tu khi gia nhap Lien minh chau Au, tat ca cac dich vu khan cap cua Ba Lan đa đuoc tien hanh tai cau truc lon va trong qua trinh đo, đa co đuoc mot luong lon cac loai thiet bi va nhan su moi. Tat ca nhan vien dich vu khan cap cua Ba Lan buoc phai mac đong phuc va co the de dang nhan ra. Ngoai ra, canh sat va cac co quan khac đa lien tuc thay the va hien đai hoa đoi xe cua ho.


= Phan cap hanh chinh =
Ba Lan đuoc chia thanh 16 tinh. Cac tinh đuoc chia thanh 380 huyen (powiats), cac huyen đuoc chia thanh 2.477 xa (gminas). Cac thanh pho lon thuong đuoc coi la đon vi hanh chinh cap huyen lan xa. Cac tinh đuoc đat ten chu yeu dua theo cac khu vuc lich su cua ba Lan hoac thanh pho thu phu. Chinh quyen đia phuong cap tinh gom mot tinh truong (voivode) do chinh phu bo nhiem, mot hoi đong đia phuong (sejmik) va mot thu hien tinh do hoi đong đia phuong bau ra.


Kinh te Tu khi quay tro lai che đo dan chu, Ba Lan đa kien đinh theo đuoi chinh sach tu do hoa kinh te va hien đa tro thanh mot trong nhung vi du thanh cong nhat trong viec chuyen tiep tu mot nen kinh te nua tu ban nua nha nuoc sang mot nen kinh te thi truong chu yeu so huu tu nhan. Hien Ba Lan la nen kinh te manh nhat trong so cac nen kinh te o Đong Au thoi ky hau cong san, va hien cung la mot trong nhung nen kinh te phat trien tang truong nhanh nhat trong khoi EU .
Viec tu nhan hoa cac cong ty nha nuoc vua va nho va luat tu do thanh lap cac cong ty moi đa cho phep linh vuc tu nhan co buoc phat trien manh me, cung voi đo la su xuat hien cua nhung to chuc vi quyen loi nguoi tieu dung. Viec tai co cau va tu nhan hoa "cac linh vuc nhay cam" (nhu, than, thep, đuong sat, va nang luong) đa bat đau. Vu tu nhan hoa lon nhat la viec ban Telekomunikacja Polska, cong ty vien thong quoc gia cho France Telecom (2000) va phat hanh 30% co phan cua ngan hang lon nhat Ba Lan, PKO BP, ra thi truong chung khoan nuoc nay (2004).
Co mot thi truong noi đia manh, no tu nhan thap, ty le that nghiep thap, he thong tien te linh hoat va khong phu thuoc vao mot nganh xuat khau duy nhat, Ba Lan la nen kinh te chau Au duy nhat tranh đuoc nhung tac đong cua cuoc suy thoai kinh te nam 2008 . Ke tu khi chinh quyen cong san sup đo, Ba Lan đa theo đuoi chinh sach tu do hoa nen kinh te. Cac mat hang xuat khau chinh cua đat nuoc bao gom may moc, đo noi that, thuc pham, quan ao, giay dep va my pham . Đoi tac thuong mai lon nhat cua Ba Lan bao gom Đuc, Cong hoa Sec, Vuong quoc Anh, Phap va Y . Theo du lieu cua Eurostat, GDP binh quan đau nguoi cua Ba Lan đa đat 71% muc trung binh cua EU vao nam 2018, tang manh so voi con so 50% vao thoi điem ho moi gia nhap EU vao nam 2004 .
Ba Lan co khu vuc nong nghiep rong lon voi nhung trang trai tu nhan voi tiem nang đe tro thanh nuoc xuat khau luong thuc hang đau trong Lien minh chau Au ma ho đang la thanh vien. Ba Lan hien co co tiem nang rat lon tro thanh nha san xuat thuc pham hang đau trong Lien minh chau Au. Cac san pham nong nghiep đem lai gia tri cao nhat bao gom ca hun khoi va ca tuoi, so co la hao hang, cung voi cac san pham tu sua, thit va banh mi . Gia tri xuat khau thuc pham can moc 62 ty zloty trong nam 2011, tang 17% so voi nam 2010 . Tuy nhien, nhung thach thuc van ton tai, đac biet la su phu thuoc vao đau tu. Nhung cai cach co cau trong linh vuc cham soc suc khoe, giao duc, he thong tro cap, va hanh chinh nha nuoc đa tao ra nhung ap luc thue lon hon du kien. Tang truong Tong san pham quoc noi (GDP) đa đat muc manh me va vung chac tu nam 1993 toi nam 2000 voi chi mot giai đoan giam sut ngan nam 2001 va 2002. Vien canh hoi nhap sau hon nua vao Lien minh chau Au buoc nen kinh te phai đi đung huong, voi muc tang truong hang nam la 3.7% nam 2003, tang so voi muc 1.4% nam 2002. Nam 2004 tang truong GDP len đen 5.4%, va nam 2005 la 3.3%. Nam 2017, muc tang truong kinh te la 4,9%.
Du nen kinh te Ba Lan hien đang o giai đoan phat trien, van con nhieu thach thuc truoc mat. Nhiem vu quan trong nhat hien nay la chuan bi cho nen kinh te (thong qua viec tiep tuc cai cach co cau mot cach sau rong) nham cho phep nuoc nay đat cac tieu chi kinh te chat che đe gia nhap Đong tien chung chau Au.
Ke tu khi mo cua thi truong lao đong Lien minh chau Au tu nam 2004, o Ba Lan đa co hon 2,3 trieu nguoi di cu sang cac nuoc EU khac, chu yeu la do muc luong cao hon o nuoc ngoai va tinh canh that nghiep hang loat trong nuoc, ngay ca khi Ba Lan đa tranh đuoc tac đong cua cuoc Đai suy thoai nam 2008 . Tuy vay lan song di cu cung đa lam tang muc luong trung binh cho nhung nguoi lao đong o lai Ba Lan, đac biet la nhung nguoi co trinh đo trung cap . Ti le that nghiep cung giam dan; vao thang 10 nam 2019, ty le that nghiep o Ba Lan đuoc uoc tinh la 3,9%, mot trong nhung quoc gia co ti le that nghiep thap nhat trong Lien minh chau Au . Nam 2019, Ba Lan đa thong qua luat mien thue thu nhap cho nguoi lao đong duoi 26 tuoi .
Cac san pham noi tieng cua Ba Lan gom quan ao, vat dung đien tu, o to (gom ca loai xe Leopard hang sang), xe buyt (Autosan, Jelcz SA, Solaris, Solbus), may bay truc thang (PZL Swidnik), phuong tien van tai, đau may xe lua, may bay (PZL Mielec), tau thuy, co khi quan su (gom xe tang, cac he thong SPAAG), duoc pham (Polpharma, Polfa, ...), thuc pham, cac san pham hoa chat, cong nghe micro chip silicon (Sonion), van van.
Tinh đen nam 2016, GDP cua Ba Lan đat 467.350 USD, đung thu 25 the gioi va đung thu 12 chau Au.


= Du lich =

Ba Lan đa trai qua mot su gia tang so luong khach du lich ke tu khi nuoc nay gia nhap Lien minh chau Au nam 2004. Du lich đong gop đang ke vao nen kinh te noi chung va chiem ty trong tuong đoi lon trong khu vuc dich vu cua đat nuoc.
Thanh pho đuoc ghe tham nhieu nhat la Krakow, co đo cua Ba Lan va la noi luu giu nhieu di tich tu Thoi đai Phuc hung Ba Lan. Krakow cung la noi to chuc le đang quang cua hau het cac vi vua Ba Lan trong lich su. Mo muoi Wieliczka la mot điem du lich rat hut khach cua Krakow. Mot thanh pho du lich đang chu y khac trong nuoc la Wrocław, đay la mot trong nhung đo thi co nhat o Ba Lan, noi tieng voi khu vuon bach thu khong lo va nhung buc tuong "nguoi lun Wroclaw". Khu Pho co lich su cua thu đo Warsaw đa đuoc xay dung lai hoan toan sau khi bi pha huy trong thoi chien. Mot so thanh pho khac cung thu hut mot luong lon khach du lich bao gom Gdansk, Poznan, Szczecin, Lublin, Torun va cac trai tap trung Auschwitz cua Đuc Quoc xa o Oswiecim.
Cac dich vu du lich chinh cua Ba Lan gom co cac hoat đong ngoai troi nhu truot tuyet, cheo thuyen, leo nui, du lich thon que va tham quan di tich lich su. Điem du lich bao gom cac bai bien thuoc bien Baltic o phia bac đat nuoc; Khu vuc ho Masuria va Rung Białowieza o phia đong; ve phia nam co nui Karkonosze, cac day nui Table va day nui Tatra, noi co đinh Rysy la đinh nui cao nhat cua Ba Lan, va noi tieng voi con đuong leo nui Orla PERC. Cac day nui Pieniny va Bieszczady nam o cuc đong nam. Co hon 100 lau đai trong ca nuoc, tap trung nhieu nhat o vung Ha Silesia va doc theo Đuong mon to chim đai bang" noi tieng


= Nang luong =
San xuat đien o Ba Lan chu yeu dua vao nhien lieu hoa thach. Nhieu nha may đien tren toan quoc đa tan dung tru luong than lon nhat chau Au cua Ba Lan va su dung than lam nguyen lieu chinh trong san xuat. Nam 2013, Ba Lan đung thu 48 trong 129 quoc gia ve Chi so ben vung nang luong. Ba cong ty khai thac than lon nhat cua Ba Lan (Weglokoks, Kompania Weglowa va JSW) khai thac khoang 100 trieu tan than moi nam.
Cac dang nang luong tai tao chiem ty le nho hon trong san luong san xuat đien nang cua Ba Lan. Tuy nhien, chinh phu Ba Lan đa đat ra muc tieu gia tang ti le su dung cac nguon nang luong tai tao, du kien con so nay se tang len 15% vao nam 2020 (nam 2017 la 10,9%). Muc tieu nay đuoc thuc hien chu yeu thong qua viec xay dung cac trang trai gio va mot so nha may thuy đien.
Ba Lan co khoang 164.800.000.000 met khoi tru luong khi đot tu nhien va tru luong dau mo vao khoang 96.380.000 thung. Cac nguon tai nguyen nay đuoc khai thac boi cac cong ty cung cap nang luong chang han nhu PKN Orlen ("cong ty Ba Lan duy nhat nam trong Fortune Global 500"), PGNiG. Tuy nhien, mot luong nho nhien lieu hoa thach tu nhien nay la khong đu đe Ba Lan đap ung nhu cau tieu thu nang luong mot cach đay đu cho nguoi dan. Do đo, nuoc nay van phai nhap khau dau va khi tu nhien.
5 cong ty cung cap đien lon nhat Ba Lan la PGE, Tauron, Enea, Energa va Innogy Poland.


= Giao thong van tai =
Giao thong van tai o Ba Lan gom co đuong sat, đuong bo, đuong thuy va đuong hang khong. Ke tu khi gia nhap EU vao thang 5 nam 2004, Ba Lan đa đau tu mot luong lon quy cong vao cac du an hien đai hoa mang luoi giao thong cua minh. Vao cuoi nam 2017, Ba Lan co tong cong 3.421,7 km (2.126,1 mi) đuong cao toc. Ngoai nhung con đuong moi đuoc xay dung nay, nhieu con đuong đia phuong va khu vuc đang đuoc tu sua nhu la mot phan cua chuong trinh quoc gia đe tai thiet toan bo co so ha tang đuong bo o Ba Lan.
Nam 2015, ca nuoc co 19.000 km (11.800 mi) đuong ray. Chinh quyen Ba Lan hien đang duy tri chuong trinh cai thien toc đo van hanh tren toan bo mang luoi đuong sat Ba Lan. Đe đat đuoc đieu đo, Cong ty Đuong sat quoc gia Ba Lan (PKP) đang đua vao ap dung cac loai đau may xe lua moi, ve ly thuyet co kha nang tang toc len toi 200 km/h (124 dam / gio). Ngoai ra, vao thang 12 nam 2014, Ba Lan đa bat đau trien khai cac tuyen đuong sat toc đo cao ket noi cac thanh pho lon cua Ba Lan. Chinh phu Ba Lan đa tiet lo rang ho du đinh ket noi tat ca cac thanh pho lon voi mang luoi đuong sat cao toc vao nam 2020. Ba Lan đang dan thuc hien He thong quan ly giao thong đuong sat chau Au. Cac quy đinh hien hanh cua Ba Lan cho phep cac chuyen ETCS cap 0 di chuyen voi toc đo len toi 160 km / gio, cac chuyen tau co ETCS cap 1 co the di chuyen voi toc đo len toi 200 km/ gio va cac chuyen tau co ETCS cap 2 la ​​tren 200 km/ gio. Hau het cac tuyen đuong sat ket noi lien vung o Ba Lan đuoc đieu hanh boi cong ty PKP Intercity, trong khi cac chuyen tau đia phuong đuoc đieu hanh boi nhieu doanh nghiep, trong đo lon nhat la Przewozy Regionalne.
Thi truong van tai hang khong va hang hai o Ba Lan đuoc phat trien kha tot. Ba Lan co mot so san bay quoc te, trong đo lon nhat la San bay Warsaw Chopin, trung tam toan cau cua hang hang khong LOT Ba Lan. No đuoc thanh lap vao nam 1929 tu su hop nhat cua cac hang Aerolloyd (1922) va Aero (1925). Cac san bay quoc te lon khac bao gom San bay quoc te John Paul II o Krakow, San bay Copernicus o Wrocław, San bay Lech Wałesa o Gdansk.
Cac cang bien nam doc theo bo bien Baltic cua Ba Lan, voi hau het cac hoat đong van chuyen hang hoa su dung Swinoujscie, Police, Szczecin, Kołobrzeg, Gdynia, Gdansk va Elblag lam can cu. Pha cho khach noi Ba Lan voi cac nuoc Scandinavia quanh nam; Cang Gdansk la cang duy nhat o Bien Baltic co the tiep nhan tau đai duong.


= Khoa hoc va cong nghe =

Giao duc trong xa hoi Ba Lan đa đuoc cac vi vua cai tri quan tam toi ngay tu the ky XII. Cuon danh muc thu vien Thanh đuong Giao hoi Krakow co nien đai tu nam 1110 cho thay ngay tu đau the ky XII tang lop tri thuc Ba Lan đa tiep can voi van hoa chau Au. Nam 1364, tai Krakow, Đai hoc Jagiellonian, do Vua Casimir III sang lap đa tro thanh mot trong nhung truong đai hoc lon va som nhat chau Au. Nam 1773 Vua Stanisław August Poniatowski đa thanh lap Hoi đong Giao duc Quoc gia (Komisja Edukacji Narodowej), bo giao duc quoc gia đau tien tren the gioi. Ngay nay, Ba Lan co hon mot tram vien giao duc sau Trung hoc; cac truong đai hoc truyen thong co tai cac thanh pho Gdansk, Bydgoszcz, Katowice, Krakow, Lublin, Łodz,Olsztyn, Poznan, Rzeszow, Torun, Warszawa va Wrocław cung nhu cac truong đai hoc ky thuat, y, kinh te co mat o khap noi tren đat nuoc voi khoang 61.000 nhan vien. Co khoang 300 vien nghien cuu va phat trien voi 10.000 nha nghien cuu. Tong so co khoang 91.000 nha khoa hoc tai nuoc Ba Lan hien nay.
Trong suot chieu dai lich su, nhan dan Ba Lan đa co nhung đong gop vo cung đang ke cho nhan loai trong cac linh vuc khoa hoc, cong nghe va toan hoc. Noi tieng nhat la Nicolaus Copernicus (Mikołaj Kopernik), nguoi đa neu len thuyet nhat tam khang đinh Trai Đat quay quanh Mat Troi. Nhung thanh tuu va kham pha cua Copernicus đuoc coi la nen tang cua van hoa va ban sac van hoa Ba Lan.
Cac to chuc giao duc đai hoc cua Ba Lan; cac truong đai hoc truyen thong, cung nhu cac to chuc ky thuat, y te va kinh te, co nhan su bao gom khoang 61.000 nha nghien cuu cung voi đoi ngu nhan vien. Co khoang 300 vien nghien cuu va phat trien, voi tong cong khoang 10.000 nha nghien cuu. Tong cong, co khoang 91.000 nha khoa hoc o Ba Lan ngay nay. Tuy nhien, trong the ky 19 va 20, nhieu nha khoa hoc Ba Lan đa lam viec o nuoc ngoai; mot trong nhung nha khoa hoc luu vong noi tieng nhat la Maria Skłodowska-Curie, mot nha vat ly va hoa hoc song phan lon cuoc đoi cua ba o Phap.
Trong nua đau the ky 20, Ba Lan la mot trung tam toan hoc hung thinh. Cac nha toan hoc xuat sac nguoi Ba Lan đa thanh lap Truong Toan hoc Lwow (voi nhung ten tuoi nhu Stefan Banach, Stanisław Mazur, Hugo Steinhaus, Stanisław Ulam) va Truong Toan hoc Warsaw (voi nhung ten tuoi nhu Alfred Tarski, Kazimierz Kuratowski, Wacław Sierpinski va Antoni Zyg.
Hon 40 trung tam nghien cuu va phat trien va 4.500 nha nghien cuu bien Ba Lan thanh trung tam nghien cuu va phat trien lon nhat o Trung va Đong Au. Cac cong ty đa quoc gia nhu: ABB, Delphi, GlaxoSmithKline, Google, IBM, Intel, LG Electronics, Microsoft, Motorola, Siemens va Samsung đeu đa thanh lap cac trung tam nghien cuu va phat trien o Ba Lan vi co san luc luong lao đong trinh đo cao, su hien dien cua cac truong đai hoc, su ho tro cua chinh quyen va co mot thi truong lon nhat o Đong-Trung Au. Theo bao cao KPMG nam 2011, 80% cac nha đau tu hien tai cua Ba Lan hai long voi lua chon cua ho va san sang tai đau tu.


= Vien thong va cong nghe thong tin =

Linh vuc vien thong chiem 4.4% GDP (cuoi nam 2000), so voi 2.5% nam 1996. Tuy nhien, du co chi phi đau tu co so ha tang vien thong lon (muc đo su dung đien thoai chi tang tu 78 tren 1000 dan nam 1989 len 282 nam 2000)
muc đo su dung đien thoai di đong 660 nguoi tren 1000 dan (2005)

Đien thoai - di đong: 25.3 trieu (Raport Telecom Team 2005)
Đien thoai - co đinh: 12.5 trieu (Raport Telecom Team 2005)


Nhan khau Dan so cua Ba Lan la 38,2 trieu nguoi vao nam 2021. Ba Lan la quoc gia đong dan thu chin o chau Au va la quoc gia đong dan thu nam trong Lien minh chau Au. Mat đo dan so cua Ba Lan la 122 nguoi tren kilomet vuong (320 nguoi/sq mi). Tong ty suat sinh uoc tinh la 1,2 con tren mot phu nu vao nam 2023, thuoc nhom ty suat sinh thap nhat tren the gioi. Ngoai ra, dan so cua Ba Lan đang gia hoa nhanh, voi tuoi trung binh la 42,2 tuoi.
Trong nhung nam gan đay, dan so Ba Lan đa co su suy giam do su gia tang di cu va giam ty le sinh. Ke tu khi Ba Lan gia nhap Lien minh chau Au vao ngay 1 thang 5 nam 2004, mot so luong đang ke nguoi Ba Lan đa di cu ra nuoc ngoai, chu yeu la toi Vuong quoc Anh, Đuc va Ireland đe tim kiem co hoi lam viec tot hon. Voi đieu kien kinh te ngay mot cai thien va muc luong trung binh cua Ba Lan hien đa o muc 70% muc trung binh cua EU trong nam 2016, xu huong nay bat đau giam vao nhung nam 2010 va luc luong lao đong đang tro nen vo cung can thiet o nuoc nay.


= Ton giao =
Theo ket qua đieu tra dan so nam 2021, 71,3% dan so Ba Lan theo Cong giao, 6,9% khong ton giao va 20,6% khong tra loi.
Ba Lan la mot trong nhung quoc gia sung đao nhat o chau Au. Cong giao la mot phan cua ban sac dan toc Ba Lan va Giao hoang Gioan Phaolo II rat đuoc ton kinh. Trong mot cuoc khao sat nam 2015, 61,6% nguoi tra loi cho biet ton giao rat quan trong đoi voi ho. Tuy nhien, ty le đi le nha tho đa giam manh trong nhung nam gan đay; chi 28% giao dan đi du thanh le hang tuan vao nam 2021, giam tu 50% vao nam 2000. Nguoi tre Ba Lan co xu huong it sung đao so voi the he truoc va Ba Lan la mot trong nhung quoc gia the tuc hoa nhanh nhat theo mot cuoc khao sat nam 2018.
Bo truong Phat trien Ba Lan Mateusz Morawiecki đa keu goi nguoi Ba Lan o nuoc ngoai nen quay lai Ba Lan. Nguoi thieu so thuoc dan toc Ba Lan van con hien dien o nhieu quoc gia lang gieng nhu Ukraine, Belarus va Litva, cung nhu o nhieu quoc gia khac. Tong cong, so nguoi Ba Lan song o nuoc ngoai đuoc uoc tinh la khoang 20 trieu. So luong nguoi Ba Lan đinh cu tai nuoc ngoai nhieu nhat la o Hoa Ky, Đuc, Anh va Canada.


= Y te =
Nam 2020, tuoi tho trung binh cua Ba Lan la 79 tuoi (75 tuoi đoi voi nam va 83 tuoi đoi voi nu); ty le tu vong tre so sinh o muc 4/1.000). Nam 2019, nguyen nhan gay tu vong chinh la benh đong mach vanh; benh lien quan đen he tuan hoan la nguyen nhan cua 45% so luong tu vong. Trong cung nam, Ba Lan cung la quoc gia nhap khau duoc pham nhieu thu tren the gioi.


Van hoa Van hoa Ba Lan co lich su lau dai hang nghin nam, co anh huong tu ca phuong Đong va phuong Tay. 


= Nghe thuat =

Ngay nay, chung ta van thay cac anh huong đo trong kien truc, van hoa dan gian va nghe thuat Ba Lan. Ba Lan cung nam trong vung anh huong tu cac nuoc nhu Y, Đe che Ottoman, Phap va My. Giao hoang John Paul II, Fryderyk Chopin, Mikołaj Copernicus, Lech Wałesa, Henryk Sienkiewicz, Adam Mickiewicz, Jan Matejko, Marie Curie, Roman Polanski, Witold Gombrowicz va nhieu nguoi khac đeu la cong dan Ba Lan.

Hoi hoa
Kien truc
Am nhac
San khau
Đien anh

Đien anh Ba Lan bat đau tu nam 1902, trai qua nhieu bien đong lich su đa đat đuoc mot so thanh tuu va hien đang trong qua trinh hoi nhap voi the gioi.


= Am thuc =
Nhung mon an noi tieng cua am thuc Ba Lan gom bigos, kiełbasa, barszcz (sup cu cai đo), czernina (sup tiet vit), schabowy z kapusta, pierogi, gołabki va nhieu mon khoai tay khac.


Xem them Du lich Ba Lan
Ngay nghi le tai Ba Lan
Danh sach cac lau đai tai Ba Lan
Danh sach cac thanh pho Ba Lan
Danh sach cac chu đe lien quan toi Ba Lan
Danh sach nhan vat Ba Lan
Cac luc luong vu trang Ba Lan
Tinh cua Ba Lan
Đoi tuyen bong đa quoc gia Ba Lan


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai = Co quan chinh phu =

Sejm - Sejm - lower chamber of the Parliament
Senat Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine - Senate - upper chamber of the Parliament
Prezydent Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine - President of the Republic of Poland, Tong thong
KPRM - Prime Minister's Office
Sad Najwyzszy Luu tru ngay 3 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine - Supreme Court
Trybunał Konstytucyjny Luu tru ngay 18 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine - Constitutional Tribunal
National Bank of Poland
The Poland.pl portal
Warsaw Stock Exchange
GUS - Central Statistical Office


= Du lich Ba Lan =

Polish Guide of the Ministry of Foreign Affairs (poland.gov.pl) Luu tru ngay 29 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Polish National Tourist Office (poland-tourism.pl, a part of pot.gov.pl) Luu tru ngay 14 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Parks in Poland National parks, wetlands, biosphere reserves and other protected areas


= Cac website tieng Anh ve Ba Lan =
poland.gov.pl - the governmental page about Poland for international visitors Luu tru ngay 29 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Polish Forums - discussions about Poland and Polish people
Centreurope.org: Poland section
World History Database Chronology of Poland Luu tru ngay 29 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine
Poland main cities satellite views. Latitude and longitude coordinates Luu tru ngay 14 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine


= Tin tuc bang tieng Anh ve Ba Lan =
Warsaw Voice, an English-language newspaper
Warsaw Business Journal, an English-language newspaper Luu tru ngay 17 thang 1 nam 2021 tai Wayback Machine
PolBlog - Polish News Site Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
- Google News listing stories about Poland


= Tin tuc bang tieng Phap ve Ba Lan =
Swieta Polska News, a French-language newspaper about Poland and Polish communauties all over the World

Ban mau:Ba Lan

Ban mau:Baltic
Ban mau:Cac quoc gia Slav