kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Chuoi thuc an (hay quan he thuc an hoac xich thuc an) la mot day gom nhieu loai sinh vat co quan he dinh duong voi nhau, loai đung truoc la thuc an cua loai đung sau. Moi loai đuoc coi la mot mat xich trong chuoi thuc an, vua la sinh vat tieu thu mat xich phia truoc nhung cung bi sinh vat mat xich phia sau tieu thu. Cac chuoi thuc an day đac tao nen cac mang luoi thuc an.
Vi du:

co → tho → soi → xac chet → vi khuan → co;
la ngo - chau chau - ech - xac chet bi phan huy - chat bon cho cay ngo.
co → bo → nguoi → xac chet → vi khuan → co.


Thanh phan Trong chuoi thuc an, co ba loai sinh vat gom:


= Sinh vat san xuat =
la sinh vat bat đau cua chuoi thuc an vi no truc tiep tao ra chat huu co tu chat vo co. No con đuoc goi la sinh vat tu duong hay sinh vat cung cap. Trong nhom sinh vat tu duong lai chia lam hai loai: mot loai su dung nang luong cua anh sang mat troi đe tong hop chat huu co con mot loai su dung nguon nang luong tu cac phan ung hoa hoc.
Vi du: cay xanh, mot so loai tao, vi khuan...


= Sinh vat tieu thu =
La nhung sinh vat di duong (khong tu tong hop đuoc chat huu co) phai lay chat huu co bang cach tieu thu sinh vat di duong hoac cac sinh vat tu duong.


= Sinh vat phan tach =
La vi khuan di duong hoac nam phan huy chat huu co thanh vo co.


Cac loai chuoi thuc an = Chuoi thuc an co sinh vat mo đau la sinh vat san xuat (xich thuc an chan nuoi): =
Vi du: co → tho → soi → vi sinh vat phan giai


= Chuoi thuc an co sinh vat mo đau bang mun ba huu co (xich thuc an phe lieu): =
Vi du: mun ba huu co → giun đat → Ga → cho soi → cop → vi khuan.


= Chuoi thuc an tham thau (chi co o duoi nuoc): =
Vi du: đong vat nguyen sinh → ca nho → ca lon


Đoc them He sinh thai


Tham khao Lien ket ngoai Science aid: Food chains Food chains, pyramids of number and biomass designed for teens
Antarctic Food Web and Chains
Example of a food chain Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Food Chains Quiz
Food Chains and Food Webs Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Tuyen bo chien tranh hoac goi ngan gon la tuyen chien, la hanh đong cua đang nam quyen trong mot quoc gia, the hien qua viec ky ket hay cong bo mot tai lieu chinh thuc nham bat đau tinh trang chien tranh giua 2 hay nhieu nuoc. Tuyen bo chien tranh cung co the đuoc thuc hien boi mot the che chinh phu khac. 
Nghi thuc tuyen bo chien tranh đuoc chinh thuc hoa tu nam 1907.
Khi thanh lap nam 1945, Lien Hop Quoc đa ban hanh lenh cam su dung cac hanh đong quan su trong giai quyet cang thang quan he giua cac nuoc thanh vien. Tu đay, tuyen bo chien tranh chinh thuc giua cac quoc gia co le đa tro nen khong can thiet nua. Them vao đo, cac to chuc phi chinh phu hay cac to chuc khung bo co the coi nhu đa tuyen bo chien tranh khi thuc hien mot hanh đong tan cong vu trang nham vao đoi thu.
Gan đay, nhung chinh sach bat đau voi ten goi "Chien tranh chong..." nhu chien tranh chong khung bo, chong ma tuy,... cung đuoc bat đau voi mot tuyen bo chien tranh.


Đinh nghia = Thong tuc =
Saikrishna Prakash đa xay dung 3 ly thuyet đinh nghia khong chinh thuc ve tuyen bo chien tranh:

Ly thuyet tuyet đoi: quyen tuyen bo chien tranh bao gom ca quyen ra tat ca cac quyet đinh đe tham gia chien tranh. Co nghia la quyen luc đe tuyen bo chien tranh cung đong nghia voi quyen ra lenh cho quan đoi tham chien.
Ly thuyet thuc tien: tu ban than su tham chien đa la mot loi tuyen bo chien tranh roi.
Ly thuyet chuan hoa: tuyen bo chien tranh nhat thiet can đuoc thuc hien thong qua mot van ban chinh thuc.


Chien tranh đoi voi Lien Hop Quoc Voi no luc han che chien tranh vi nhung xung đot giua cac quoc gia, Hien chuong Lien Hop Quoc đa yeu cau cac nuoc thanh vien chi su dung đen quan su trong nhung truong hop nhat đinh, chu yeu la voi muc đich phong ve.
Chinh LHQ cung đa tham chien sau khi Bac Trieu Tien xam luoc Đai Han dan quoc vao ngay 26 thang 6 nam 1950 (xem Chien tranh Trieu Tien). Hoi đong Bao An Lien Hop Quoc đa len an Bac Trieu Tien, va voi ti le phieu bau 9-0 (Lien Xo vang mat), LHQ đa chinh thuc keu goi cac nuoc thanh vien tro giup cho Nam Trieu Tien. Hoa Ky va 15 quoc gia khac đa thanh lap Luc luong LH đe thuc thi loi keu goi nay. Trong mot cuoc hop bao ngay 26 thang 6 nam 1950, tong thong Hoa Ky Harry S. Truman đa nhan manh rang Hoa Ky khong phai "ke tham chien" ma la "mot canh sat đoi voi luat quoc te".


Tham khao
Tre so sinh hay con moi đe la nhung tre em đuoc sinh ra trong vong mot gio, ngay, hoac mot vai tuan nhat đinh tu khi lot long. 
Tre so sinh (tu tieng La tinh: neonatus đe cap đen mot tre so sinh trong 28 ngay đau tien sau khi sinh. Thuat ngu "so sinh" bao gom tre so sinh thieu thang, va tre so sinh đu thang va thuat ngu nay co nguon goc tu tieng Latin la tu infans co nghia la "khong the noi" hoac "khong noi nen loi". 
O Viet Nam, tre so sinh dung đe chi cac be tu khi chao đoi cho toi khi đuoc 1 thang tuoi. Đay la giai đoan cac be bat đau lam quen voi su thay đoi cua moi truong ben ngoai bung me.
So sinh la mot chuyen nganh cua Nhi Khoa nham cham soc suc khoe cho tre so sinh, đac biet la tre so sinh sinh non hoac tre so sinh bi benh.


Đac điem Mot tre so sinh co vai va hong hep, bung nho ra mot chut, va canh tay va chan tuong đoi ngan. Trong luong so sinh trung binh cua mot tre so sinh đu thang la khoang 7 ½ lbs (3,2 kg), va thuong trong khoang 5,5-10 pounds (2,7-4,6 kg). Tong chieu dai co the trung binh la 14-20 inch (35,6-50,8 cm), mac du som tre so sinh co the nho hon nhieu. Mot tre so sinh co cai đau la rat lon so voi ty le cho co the va hop so lon so voi khuon mat. Tre so sinh co the đuoc sinh ra voi đay đu đau toc giong nhu nhung nguoi lon khac, đac biet la tre so sinh da trang co the co mai toc rat tot hoac tham chi co the bi hoi.
Ngay lap tuc sau khi sinh, da cua tre so sinh thuong xam mau xanh sam mau. Khi đe ra thi tre so sinh bi uot, phu trong cac vet mau, va phu mot chat mau trang. Day ron cua tre so sinh hoi xanh lan mau trang. Sau khi sinh, day ron thuong đuoc cat. Cuong ron se kho roi teo lai. Tre so sinh co tam nhin khong đang ke, co the tap trung tren cac đoi tuong chi co khoang 18 inches (45 cm) truc tiep o phia truoc cua khuon mat cua no.
Tre so sinh đuoc đe ra thi cat tieng khoc chao đoi nhu mot hinh thuc thong tin lien lac ban nang co ban. Mot tre so sinh khoc co the phai co gang đe the hien nhieu cam xuc khac nhau bao gom ca đoi, kho chiu, bi kich thich qua, chan nan, muon mot cai gi đo, hoac co đon. Nuoi con bang sua me la phuong phap quan trong ve suc khoe tre so sinh. Khi tre so sinh chao đoi, can cho bu ngay sua non cua nguoi me đe chuyen tiep cac duong chat quan trong, bo duong va can thiet cho tre, đac biet la đe tre hap thu khang the, chong lai benh tat.


Tham khao Simkin, Penny; et al. (1992 (late 1991)). Pregnancy, Childbirth and the Newborn: The Complete Guide. Meadowbook Press. ISBN 0-88166-177-5.
Warren SM; Brunet LJ, Harland RM, Economides AN, Longaker MT (2003-04-10). "The BMP antagonist noggin regulates cranial suture fusion". Nature 422 (6932): 625–9. doi:10.1038/nature01545. PMID 12687003.
Gartner LM; Morton J, Lawrence RA, Naylor AJ, O'Hare D, Schanler RJ, Eidelman AI, etal (February 2005). "Breastfeeding and the Use of Human Milk". Pediatrics 115 (2): 496–506. doi:10.1542/peds.2004-2491. PMID 15687461.
Hertz,, E; Hebert JR, Landon J. (July 1994). "Social and environmental factors and life expectancy, infant mortality, and maternal mortality rates: results of a cross-national comparison". Soc Sci Med. 39 (1): 105–14. doi:10.1016/0277-9536(94)90170-8. PMID 8066481.
Papio, tieng Viet goi la khi đau cho hay goi tat la khi cho, la mot chi đong vat co vu trong ho Cercopithecidae, bo Linh truong. Chi nay đuoc Erxleben mieu ta nam 1777. Loai đien hinh cua chi nay la Cynocephalus papio Desmarest, 1820 (= Simia hamadryas Linnaeus, 1758). Chi nay thuoc phan ho Cercopithecinae, tong cong co nam loai. Chung co kich thuoc va trong luong khac nhau. Khi đau cho Guinea dai 50 cm (20 in) va nang chi 14 kg (30 lb) con loai lon nhat la khi đau cho Chacma co the dai 120 cm (47 in) va can nang 40 kg (90 lb).


Cac loai Chi nay gom cac loai:

Papio hamadryas: Khi đau cho Hamadryas
Papio papio: Khi đau cho Guinea
Papio anubis: Khi đau cho o liu
Papio cynocephalus: Khi đau cho vang
Papio ursinus: Khi đau cho Chacma


Hinh anh Chu thich Tham khao Du lieu lien quan toi Khi đau cho tai Wikispecies
1838 (so La Ma: MDCCCXXXVIII) la mot nam thuong bat đau vao thu Hai trong lich Gregory.


Su kien Vua Minh Mang cho đoi quoc hieu thanh Đai Nam.


Sinh 13 thang 1 – Nguyen Phuc Luong Nhan, phong hieu Thong Lang Cong chua, cong chua con vua Minh Mang (m. 1872)
5 thang 4 – Nguyen Phuc Mien Ky, tuoc phong Cam Xuyen Quan vuong, hoang tu con vua Minh Mang (m. 1881).
5 thang 6 – Nguyen Phuc Mien Bang, tuoc phong An Xuyen vuong, hoang tu con vua Minh Mang (m. 1902).
30 thang 6 – Nguyen Phuc Hong Bang, hoang tu con vua Thieu Tri (m. 1853).
Khong ro – Nguyen Phuc Đoan Can, phong hieu Mau Lam Cong chua, cong chua con vua Thieu Tri (m. 1913).
Khong ro – Nguyen Phuc Đon Trinh, phong hieu Phu Le Cong chua, cong chua con vua Thieu Tri (m. 1890).


Mat Khong ro – Đinh Thi Hanh, phong hieu Tam giai Quy tan, phi tan cua vua Thieu Tri (s. 1807).


Xem them Tham khao Ban mau:Thang trong nam 1838
Đoi tuyen bong đa quoc gia Bac Ireland (tieng Anh: Northern Ireland national football team) la đoi tuyen cap quoc gia cua Bac Ireland do Hiep hoi bong đa Bac Ireland quan ly.
Tran thi đau quoc te đau tien cua đoi tuyen Bac Ireland la tran gap đoi tuyen Anh vao nam 1883. Đoi chinh thuc lan đau tien gianh ve tham du Euro 2016 va gay bat ngo khi lot vao đen vong 16 đoi cua chinh giai đau đo.


Thanh tich tai cac giai đau = Giai vo đich the gioi =

*Tinh ca cac tran hoa o cac vong đau loai truc tiep phai giai quyet bang sut phat đen luan luu.


= Giai vo đich chau Au =
Bac Ireland moi co mot lan tham du vong chung ket Giai vo đich bong đa chau Au nam 2016. O lan tham du đau tien nay đoi đa vuot qua đuoc vong bang va dung chan o vong 16 đoi.


= UEFA Nations League =


Đoi hinh = Đoi hinh hien tai =
Duoi đay la đoi hinh sau khi hoan thanh UEFA Nations League 2022–23.
So lieu thong ke tinh đen ngay 27 thang 9 nam 2022 sau tran gap Hy Lap.


= Trieu tap gan đay =

INJ Rut lui vi chan thuong.
PRE Đoi hinh so bo.
RET Đa gia tu đoi tuyen quoc gia.


Tham khao
Tu si hay nha tu hanh, thay tu la nguoi tu duong ton giao kho hanh, song mot minh hoac voi mot nhom cac thay tu khac trong tu vien. Thay tu co the la nguoi cong hien cuoc đoi minh đe phung su chung sinh hoac la mot nguoi tu hanh kho hanh tranh xa tran the đe song cuoc song cau nguyen va chiem nghiem cuoc đoi.


Tong quan Khai niem nay mang tinh co xua đuoc tim thay trong nhieu ton giao va trong triet hoc. Trong Kito giao, tu si la nhung nguoi "đi theo Chua", chap nhan mot đoi song chung trong kho ngheo, đoc than, va vang loi vi men Chua. Theo quan điem nguyen thuy cua Phat giao, chi co nhung nguoi song vien ly moi co the đat đuoc giac ngo, nen nhung nguoi tu hanh con goi la nguoi xuat gia (roi khoi nha), ho thuong gia nhap nhung tang đoan.
Trong ngon ngu Hy Lap tu tu si co the ap dung cho phu nu va ca nam gioi (tu tieng Hy Lap: μοναχος, monachos, "đoc than, đon le" ) nhung trong tieng Anh hien đai tu tu si chi su dung cho nam gioi, trong khi nu tu la thuat ngu mieu ta ve cac tu si nu. Trong tieng Viet, tu si la tu ghep giua hai tu "Tu" va "si" trong đo tu đe chi ve qua trinh huong đao, giac ngo, hoc tap mot ly thuyet ton giao, giao phai va si dung đe chi ve mot tang lop, mot nguoi thuoc ve tang lop nao đo.
Cuoc song cua cac tu si thong thuong la ho chon mot cuoc song đon đoc, xa lanh the su, chon cuoc song ngheo kho va đoc than trong khiet tinh hoac song va theo luat le cua noi thien mon, tu vien va cong viec chinh cua ho la nghien cuu giao ly, cau nguyen, truyen đao, pho đo chung sinh, khat thuc...


Tu hanh Ngay nay, thuat ngu nha tu hanh co the bao gom ca nhung nha tu hanh khong an cu va ho co the đam nhan nhung chuc vu trong giao hoi, nhu la Linh muc, giam muc trong Cong giao, Muc su trong đao Tin Lanh, Thuong toa, hoa thuong, ni su trong Phat giao, Ho phap hay giao su, giao tong trong đao Cao Đai. Ben canh đo, Thay te la  nguoi thuc hien cac le nghi cua cac ton giao cua cac đao khac nhau nhu Cong giao, đao Do Thai, đao Hindu, đao Hoi. Thay te (tu te) la nguoi ket noi giua nguoi binh thuong voi đang toi cao nao đo, tuy theo tung ton giao. Thay te cung la nguoi tra loi nhung thac mac cua cac giao dan ve đao ly cua minh.


Anh Xem them Nu tu
An si
Khat si
Giao si
Thay te


Tham khao Lien ket ngoai "Monk" article in Catholic Encyclopedia (1913)
Orthodox Monasteries Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine Internet Directory
Historyfish.net Texts and articles on Western Christian Monks, Monastics, and the Monastic Life.
An Orthodox novice and A hieromonk, Photos from Valaam Monastery, Russia
Monasticism Studies Area Luu tru ngay 2 thang 10 nam 2011 tai Wayback Machine at www.monachos.net
Ban sung la mot mon the thao ma trong đo nguoi choi dung 1 khau sung (bat cu loai sung nao trong chuong trinh thi đau) ban vao mot tam bia giay hoac bia đien tu. Ai ban vao tam cua bia thi se đuoc điem cao nhat (thong thuong la 10 điem), cang xa tam bia thi so điem kiem đuoc cang it.
Ban sung la mon the thao rat pho bien tren toan the gioi. No luon đuoc cho vao danh sach cac mon trong The van hoi Mua he va cung la mot trong nhung mon the thao lau đoi. Tai Viet Nam nhung nam gan đay, cac van đong vien ban sung cung co nhung thanh tich kha quan tai Sea Games cung nhu cac giai quoc te lon khac. Đac biet vao nam 2016, xa thu Hoang Xuan Vinh tro thanh nguoi đau tien đoat huy chuong ban sung tai The van hoi Mua he 2016, đong thoi cung la huy chuong vang đau tien cua đoan Viet Nam o noi dung 10m sung ngan hoi nam.


Luat choi Nguoi choi dung 1 khau sung (bat cu loai sung nao trong chuong trinh thi đau) ban vao mot tam bia giay hoac bia đien tu. Ai ban vao tam cua bia thi se đuoc điem cao nhat (thong thuong la 10 điem), cang xa tam bia thi so điem kiem đuoc cang it


Nhung van đong vien noi tieng = Viet Nam =
Tran Oanh
Nguyen Manh Tuong
Hoang Xuan Vinh
Tran Quoc Cuong


Tham khao Lien ket ngoai
The van hoi mua he hay Olympic mua he la mot su kien the thao quoc te đuoc to chuc bon nam mot lan voi nhieu mon the thao, đuoc to chuc boi Uy ban Olympic quoc te. Mac du khong co luong nguoi xem lon bang World Cup nhung đay la su kien the thao danh gia nhat tren the gioi. Huy chuong đuoc trao cho moi su kien the thao, voi huy chuong vang cho vi tri thu nhat, huy chuong bac cho vi tri thu hai va huy chuong đong cho vi tri thu ba.
Tu mot giai đau voi chi 42 su kien the thao voi khoang 250 van đong vien, the van hoi mua he đa mo rong toi hon 10.000 van đong vien tham du tu 202 quoc gia. Nhung nha to chuc Olympic Bac Kinh 2008 uoc tinh co khoang 10.500 van đong vien tham du trong 302 su kien the thao cua giai đau. The van hoi Mua he 2004 đa thu hut đuoc tong cong 11.099 van đong vien gop mat trong 301 su kien the thao, vuot qua du tinh la 10.500 van đong vien nhu ban đau.
Nhung van đong vien tham du đuoc thong qua boi Uy ban Olympic quoc gia (NOC) đe đai dien cho đat nuoc đo. Quoc ca va quoc ky đuoc cu hanh kem theo nghi le trao huy chuong. Bang xep hang huy chuong đuoc trinh chieu rong rai. Nhin chung, chi co nhung quoc gia đuoc cong nhan moi đuoc gioi thieu, chi co so it truong hop cac quoc gia co tranh cai ve chu quyen đuoc phep tham du.
Hoa Ky la quoc gia co so lan to chuc The van hoi Mua he nhieu nhat voi nam lan. Anh Quoc, Phap va Uc xep thu hai, thu ba va thu tu voi ba lan to chuc The van hoi Mua he. Cac quoc gia co hai lan to chuc The van hoi Mua he la Đuc, Hy Lap va Nhat Ban. Nhung quoc gia co mot lan to chuc bao gom: Bi, Canada, Phan Lan, Y, Mexico, Ha Lan, Lien Xo, Han Quoc, Tay Ban Nha, Thuy Đien, Trung Quoc va Brasil. London, Paris va Los Angeles la 3 thanh pho co 3 lan to chuc. Hai thanh pho đa 2 lan to chuc The van hoi Mua he bao gom: Athena va Tokyo.
Nam quoc gia - Uc, Phap, Anh Quoc, Hy Lap va Thuy Si - đa tham du tat ca ky The van hoi Mua he. Trong đo, quoc gia duy nhat tung đoat it nhat mot huy chuong vang tai tat ca cac ky van hoi la Anh.
Ba ky 1916, 1940, 1944 khong to chuc do anh huong cua cac cuoc chien tranh the gioi.


Danh sach ky The van hoi Mua he Ghi chu: Tuy cac ky nam 1916, 1940, va 1944 bi huy do chien tranh the gioi, so la ma cua cac ky nay van tiep tuc đem them.


Lan đau tham du Duoi đay la thong ke cac ki The van hoi Mua he ma cac đoan the thao lan đau tien gianh quyen tham du.


Danh sach huy chuong Bang duoi đay su dung du lieu chinh thuc đuoc cung cap boi IOC.


= Đoan the thao dan đau bang tong sap huy chuong =
Xep theo so lan tu lon đen be

 Hoa Ky — 19 lan
 Lien Xo — 6 lan
 Phap — 1 lan
 Anh Quoc — 1 lan
 Đuc — 1 lan
 Trung Quoc — 1 lan
 Đoan the thao hop nhat — 1 lan


Tham khao
Kami (神 (Than), Kami) trong than đao tin nguong la nhung đoi tuong linh thieng, kinh uy theo quan điem cua nguoi Nhat. Theo than đao thi co đen bat bach van than (八百萬神), that ra đay chi la mot cach noi uoc le y noi so than rat nhieu, khong đem xue. Than đao lay su sung bai tu nhien lam chu, la mot tin nguong đa than giao. Đa phan cac than lien quan đen thien nhien nhu linh hon cua đat, troi, mat trang, thuc vat, đong vat.
O Nhat, Thoi ky Edo, mot tu tuong gia ten Motoori Norinaga trong cuon co su ky truyen cua ong co đinh nghi ve nhu sau ve than:

(Than ky) la bat cu su vat hay hien tuong tao ra cam xuc so hai ma khong co su phan biet giua than, phat hay ac ma.


Chu thich Gam Kami
Goncourt la mot giai thuong van hoc Phap đuoc sang lap theo di chuc cua Edmond de Goncourt vao nam 1896. Hoi van hoc Goncourt thanh lap chinh thuc nam 1900 va giai đau tien đuoc trao ngay 21 thang 12 nam 1903.
Giai Goncourt, đuoc sang lap đe trao moi nam cho "tac pham van xuoi xuat sac nhat trong nam", nhung hau nhu chi trao cho tieu thuyet. No la giai thuong van hoc Phap đuoc mong muon nhat. Mac du tien thuong cua giai chi la 10 euro, nhung su noi tieng ma Goncourt đem lai cho cuon sach se la mot phan thuong lon thay the.
Cac thanh vien cua vien Goncourt hop vao cac thu ba đau tien moi thang trong phong khach cua ho tai tang hai nha hang Drouant o Paris (Place Gaillon, quan 2). Ten nguoi đuoc giai se cong bo ngay 3 thang 11 sau bua an trua tai nha hang.
Giai chi trao cho moi nha van mot lan. Duy co Romain Gary nam 1956 nhan giai voi tieu thuyet Racines du ciel (Re troi) va nam 1975 nhan mot giai nua voi La vie devant soi (Cuoc song o truoc mat), nhung duoi but danh Emile Ajar.


Danh sach giai thuong Tham khao Lien ket ngoai Trang cua Vien Goncourt Luu tru ngay 19 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine
Trang cua nha hang Drouant
Ho Tana (cung đuoc viet la T'ana, tieng Amhara: ጣና ሐይቅ, Tana Hayq, T'ana Hayk'; mot cach viet cu la Tsana, Ge'ez ጻና Sana; đoi khi đuoc goi la "Dembiya" theo vung nam o phia bac ho) la nguon cua song Nile Xanh va la ho lon nhat tai Ethiopia. Toa lac tai vung Amhara o tay bac cao nguyen Ethiopia, ho dai chung 84 kilomet va rong khoang 66 kilomet, đo sau toi đa 15 met, va nam tai noi co đo cao 1.788 met. Ho Tana đuoc cung cap nuoc boi cac song Tieu Abay, Reb va Gumara; dien tich mat nuoc tu 3.000 đen 3.500 km², tuy theo mua va luong mua. Muc nuoc ho đa đuoc đieu hoa tu khi mot đap nuoc đuoc xay dung noi nuoc ho chay vao song Nile Xanh.


Tong quan Ho Tana đuoc tao nen boi hoat đong nui lua, tac đong vao dong chay cua cac con song vao khoang thoi gian đau Pleistocen (khoang 5 trieu nam truoc) va tao thanh ho.
Ho nay ban đau lon hon hien nay. Bay song lon, cung voi 40 song nho theo mua, cap nuoc cho ho. Cac phu luu chinh chay vao ho la Gilgel Abbay (Tieu Abbay), Megech, Gumara va Rib. 

Ho Tana co mot so đao, so luong phu thuoc vao muc nuoc ho. Muc nuoc ho đa nong đi 6 foot (1,8 m) trong vong 400 nam tro lai đay. Manoel de Almeida (mot nha truyen giao nguoi Bo Đao Nha vao the ky 17) ghi nhan co 21 đao. Khi James Bruce đen tham vung nay vao cuoi the ky 18, ong ghi nhap rang nguoi đia phuong đem đuoc 45 đao hoang, nhung ban than ong cho rang "con so co le khoang muoi mot." Mot nha đia ly the ky 20 xac đinh 37 đao, va khoang 19 đao trong đo co tu vien hay nha tho.


He đong vat Vi cac phu luu chay vao ho khong noi voi vung nuoc lon nao va chi luu chinh, dong Nile Xanh, phai chay ra mot "tro ngai" la thac Nile Xanh, ho Tana co mot he sinh vat thuy sinh rieng biet. 

Khoang 70% loai ca trong ho la loai đac huu. Trong đo co mot so loai thuoc chi Labeobarbus tuong đoi lon, dai đen 1 m (3 ft 3 in). Ca lon trong ho thuong san loai Barbus tanapelagius nho, cung đac huu ho Tana (B. humilis va B. pleurogramma cung song tai đay, nhung khong đac huu). Hai loai đac huu đang chu y khac la Afronemacheilus abyssinicus, mot trong hai loai chach đa duy nhat cua chau Phi, va phan loai ca ro song Nile tana.
Ho Tana ho tro mot nen ngu nghiep lon, chu yeu dua tren đanh bat cac loai Labeobarbus, ca ro song Nile va ca tre phi. Theo Cuc ngu nghiep va thuy san Ethiopia, 1.454 tan ca đuoc chuyen đen Bahir Dar moi nam.
Ngoai ra, ho con co nhung loai đong vat khong xuong song: muoi lam loai than mem, trong đo mot loai đac huu, va mot loai bot bien nuoc ngot đac huu. Nhieu loai chim vung đat ngap nuoc, nhu bo nong trang lon va chim co ran chau Phi, cu ngu noi đay. Ho Tana la noi nghi ngoi va điem sinh san quan trong cho nhieu loai chim nuoc di cu vung Co Bac gioi. Khong co ca sau. Ba ba Chau Phi đa đuoc ghi nhap tai vung nuoc song Nile Xanh gan ho Tana.


Chu thich Lien ket ngoai Lake Tana project Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine at Aberystwyth University
Photographs of the lake
Unesco plan for Lake T'ana
LakeNet Profile
Pictures from Lake Tana and the Monasteries Luu tru ngay 1 thang 7 nam 2009 tai Wayback Machine