Pho (chu Nom: 𬖾) la mot mon an truyen thong cua Viet Nam, đuoc xem la mot trong nhung mon an tieu bieu cho nen am thuc Viet Nam.
Thanh phan chinh cua pho la banh pho va nuoc dung cung voi thit bo hoac thit ga cat lat mong, hanh. Thit bo thich hop nhat đe nau pho la thit, xuong tu cac giong bo ta (bo noi, bo vang). Ngoai ra con kem theo cac gia vi nhu: tuong, tieu, chanh, nuoc mam, ot, ... Nhung gia vi nay đuoc them vao tuy theo khau vi cua nguoi dung. Pho thong thuong đuoc dung đe lam mon điem tam buoi sang hoac lot da buoi đem; nhung o cac thanh pho lon, mon an nay co the đuoc thuong thuc ca ngay. Tai cac tinh phia Nam Viet Nam va mot so vung mien khac, pho đuoc bay kem voi đia rau thom nhu hanh, gia va nhung la cay rau mui, rau hung, trong đo ngo gai la loai la đac trung cua pho; tuy nhien tai Ha Noi thong thuong se khong co đia rau song nay. Pho thuong la pho bo hay pho ga, nhung đoi khi cung co nhung bien the khac, đac biet la pho cuon, pho sot vang, pho kho, pho xao, pho chua, pho vit o Cao Bang, va pho thit quay o cac tinh mien nui phia Bac, pho kho o Gia Lai.
Nuoc dung cho noi pho thuong la nuoc dung trong đuoc ninh tu xuong bo (hoac xuong lon), kem theo nhieu loai gia vi bao gom que, hoi, gung nuong, thao qua, sa sung, đinh huong, hat mui, hanh kho nuong. Thit dung cho mon pho la thit bo (voi đu loai thit bap, nam, gau đuoc lam tai, hay chin han) hoac thit ga (ga ta gia luoc, xe thit cho thit ngot đam đa). "Banh pho" theo truyen thong la mot loai mi gao lam tu bot gao, trang thanh tam mong roi cat thanh soi. Pho luon đuoc thuong thuc khi con nong hoi. Theo đo, đe co mot bat pho ngon va đam vi, đieu nay con phu thuoc rat nhieu vao ki nang cua nguoi nau, trong đo quan trong nhat đo chinh la noi nuoc dung.


Nguon goc Mot trong nhung tai lieu đau tien nhac đen pho la cuon tu đien Han-Viet Nhat Dung Thuong Đam (日用常談) cua Pham Đinh Ho bien soan vao nam 1827. Trong muc thuc pham, cum tu chu Han 玉酥餅 "ngoc to binh" đuoc chu thich bang chu Nom la 𩛄普𤙭 "banh pho bo".
Pho nhu ngay nay đuoc cho la đa ra đoi va đinh hinh vao nhung nam đau the ky 20. Ha Noi hay Nam Đinh la đia phuong thuong đuoc cho la xuat xu cua pho. O Nam Đinh, pho co nguon goc tu lang Van Cu (xa Đong Son, Nam Truc), noi tieng voi dong ho Co đa mang nghe nau pho gia truyen đi khap moi noi sinh co lap nghiep. Mon pho đuoc tin la bat đau pho bien trong boi canh hinh thanh Nha may det Nam Đinh. Pho cung xuat hien o Ha Noi tu nhung nam đau the ky 20, đay cung đuoc biet đen la noi đa lam cho mon an nay tro nen noi tieng. Tuy nhien mot so nha van, nha tho va nha su hoc đeu nghien cuu va thong nhat cho rang pho xuat hien đau tien tai O Quan Chuong - Ha Noi boi thoi gian Phap thuoc đia, O Quan Chuong la noi tap ket xuong bo bo đi khong dung toi, nguoi dan đa dung đe ninh va tao nen mon pho tu đo.
Co nguoi noi rang pho bat nguon tu mot mon an Quang Đong mang ten "nguu nhuc phan" (tieng Trung: 牛肉粉; binh am: niurou fen; Viet binh: ngau4 juk6 fan2).
Cung co gia thuyet khac cho rang, pho co nguon goc tu phuong phap che bien mon thit bo ham cua Phap pot-au-feu (đoc nhu "po to pho") ket hop voi cac loai gia vi va rau thom trong am thuc Viet Nam.
Cung co y kien cho rang pho von bat nguon tu mon "xao trau" (dung soi bun) cua Viet Nam, sau đuoc bien tau thanh mon "xao bo" dung banh cuon.
Tuoi khai sinh cua pho khong đuoc su lieu ghi nhan chinh thuc. Cac cuon tu đien Viet nhu Tu đien Viet - Bo - La cua Alexandre de Rhodes xuat ban nam 1651 khong co tu "pho". Tu đien Huynh Tinh Cua (1895), Tu đien Genibrel (1898) cung vay
P.Huard va M.Durand đa phan tich chu pho tieng Nom gom ba chu Han ghep lai: a/chu me (lua), b/chu ngon (loi noi), c/chu pho (pho bien).
Tu pho hieu nom la mon an che bien tu lua gao pho bien trong đai chung va phat am la "pho". Tieng rao cua cac hang qua rong von di nghe rat du duong co van, co đieu, đoi khi con luyen lay nhu hat bien am đu thanh sac rot vao tai nguoi nghe
Nguyen Cong Hoan (1903-1977) ghi nhan: "1913... tro so 8 hang Hai... thinh thoang toi đuoc an pho (ganh pho rong). Moi bat 2 xu, co bat 3 xu, 5 xu"
Tieng rao mon pho am Nom: "pho đay, pho o! Danh tu pho đuoc chinh thuc an hanh lan đau trong cuon Viet Nam tu đien (1930) do Hoi Khai Tri Tien Đuc khoi thao: "Mon đo an bang banh thai nho nau voi thit bo"
Nam 1939, pho ga xuat hien, boi khi ay mot tuan co hai ngay: thu hai va thu sau khong co thit bo ban. Chua ro vi sao co su co nay, song co le mot nguyen nhan kho the bo qua đo la viec giet mo trau bo luon bi han che suot thoi phong kien, do trau bo van la suc keo chinh cho nen nong nghiep lua nuoc Viet Nam. Boi vay, nhieu chu quan pho bo đanh phai đong cua vao hai ngay khong co thit bo trong tuan, tao đieu kien cho pho ga phat trien. Tu sau nam 1939, hai mon pho bo va pho ga đa chinh thuc ngu tri va song hanh cung nhau trong long am thuc Viet.


Gia tri dinh duong Pho la mon an to hop cua cac chat vi. Trong bat pho co chua 18-20 loai thuc pham goc đong vat va thuc vat tu nhien. Đieu đac biet nhat o pho la cac nguyen lieu đo đuoc su dung gan nhu o trang thai nguyen thuy va tu phoi hop voi nhau hai hoa đe tao nen mot huong vi đac trung rat la lam, ngon mieng, de tieu hoa.
Nuoc dung la phan quan trong cua pho. Calci tu xuong, tuy; chat nhon tu gan sun tan ra la nhung hoat chat cuc tot tri benh khop o tuoi gia va giup phat trien co the o tuoi tre. Trong nuoc dung con co huong vi đuoc hoa tan tu cac nguyen lieu kho nhu thao qua, hat mui thom, que thanh, ho tieu, gung, hanh ta, nuoc mam, muoi an... la nguon cung cap khoang chat (sat, kem) va vitamin (Vitamin B2, Vitamin B3, vitamin B5) giup nang cao chat luong mau va gop phan bao ve thanh mach mau.
Thit bo co nhieu axit amonia, Creatinin, carnitine va khoang chat kali ho tro co bap phat trien san chac. No chua khoang 50% luong chat beo thuoc dang chua bao hoa, chat cytocilin va vitamin B12 cung cac loai rau, cu, qua tuoi co tac dung đieu hoa Cholesterol trong mau va cac te bao cua co the con nguoi.
Banh pho tuoi cung cap rat nhieu dinh duong cho moi thuc khach (3 mg đam, 0,5 mg B1, 1,2 mg B5/bat).


Che bien = Nau nuoc dung =
Trong mon pho, cong đoan che bien nuoc dung (hay con goi la nuoc leo) la cong đoan quan trong nhat.
Nuoc dung cua pho truyen thong la phai đuoc ninh tu xuong ong cua bo cung voi mot so gia vi. Xuong phai đuoc rua sach, cao sach het thit bam vao xuong cho vao noi đun voi nuoc lanh. Nuoc luoc xuong lan đau phai đo đi đe nuoc dung khoi bi nhiem mui hoi cua xuong bo, nuoc luoc lan sau moi dung lam nuoc leo. Gung va cu hanh đa nuong đong thoi cung đuoc cho vao. Lua đun đuoc bat lon đe nuoc soi len, khi nuoc đa soi thi phai giam bot lua va bat đau vot bot. Khi đa vot het bot, cho them mot it nuoc lanh va lai đoi nuoc tiep tuc soi tiep đe vot bot... Cu lam nhu vay lien tuc cho đen khi nuoc trong va khong con can trong bot nua. Sau đo, cho mot it gia vi vao va đieu chinh đo lua sao cho noi nuoc chi soi lan tan đe giu cho nuoc khoi bi đuc va chat ngot tu xuong co đu thoi gian đe tan vao nuoc leo. Huong vi thom ngon cua nuoc dung chu yeu do cac loai gia vi quyet đinh.
Tuy nhien, cong thuc cua tung loai nuoc dung cu the cho tung hieu pho đuoc giu kha bi mat. Mac du vay, co the nhan thay cac loai gia vi nay bao gom thao qua, gung, hoa hoi, đinh huong, hat ngo gai, que thanh, hanh kho, tom non, va theo truyen thong, khong the thieu mot cai đuoi bo.

Nguyen thuy, đe tang vi ngot rat giau amino acid cua nuoc pho, theo truyen thong, khi chua co bot ngot (mi chinh), nguoi xua dung tom he. Cach nau nuoc dung ngay nay đa co nhung su khac biet tuy đia phuong, nhu mien Bac thuong dung nhieu mi chinh (nhat la trong thoi bao cap, co ca pho "khong nguoi lai" - khong thit), con mien Nam nhieu noi nau nuoc dung bang xuong ga va them kho muc.


= Trinh bay =
Đau tien, cho banh pho đa nhung qua nuoc soi, đe rao roi cho vao to vua an. Sau đo, dung đua xoi đeu banh pho cho banh khong dinh vao nhau. Tiep theo, cho thit bo xat tung lat hoac tuy theo so thich cua nguoi an ma xep vao tai, nam, ve, gau.... lam sao đe that kheo leo đe cho moi đua gap banh pho cua thuc khach đeu kem theo thit. Ngoai mau trang cua banh pho, mau nau cua thit bo hay mau vang trong gau, hanh la, hanh tay va ngo cung gop phan to điem cho to pho them phan đep mat va ngon mieng. Đoi voi buoc chan nuoc pho vao to moi lam cong phu vi nuoc ngon nhung phai đuoc chan vao đeu tren mat to pho, xung quanh mieng thit khi đo thit van chin nong đeu ma van giu mau xanh cua hanh la, hanh cu va ngo tren to pho.


Bien tau Ngay nay, pho đa co nhung phuong phap che bien va huong vi khac nhau. Tai Viet Nam, co nhung ten goi đe phan biet chung la: Pho Bac (o mien Bac), pho Hue (o mien Trung) va pho Sai Gon (o mien Nam). Thong thuong thi pho mien Bac đac trung boi vi man con mien Nam thi ngot va nhieu rau. Banh pho o mien Nam nho hon o mien Bac.
Truoc đay, chi co pho bo chin voi đay đu "chin-bap-nam-gau", ve sau, thuc khach chap nhan ca pho tai, pho ga. Đi xa hon, co nha hang thu nghiem voi ca thit vit, ngan nhung khong may thanh cong. Ngoai ra con mot so mon am thuc tu nguyen lieu banh pho truyen thong nhu pho cuon, loai pho xuat hien vao thap nien 1970 la pho xao, cua thap nien 1980 la pho ran...
Ngoai nhung kieu che bien truyen thong la pho chan nuoc dung, ngay nay nguoi ta con tao ra nhieu loai pho khac nhu pho cuon, pho ap chao, pho xao, pho bo vien sa te... va pho trong cong nghiep che bien thuc pham nhu pho an lien, pho chay, pho cong nghiep...
Tai Ha Noi thi an pho voi quay trong khi nguoi Sai Gon chi an quay voi chao. Nguoi Gia Lai co mon pho kho hay con goi la "pho hai to" voi soi pho nho va dai nhu soi hu tieu My Tho va chen nuoc dung đe rieng.
Va mot so nguoi kinh doanh an uong hien nay lam dung ten goi "pho" đe goi mot so mon an hoan toan khong phai la pho do nguyen lieu va cach che bien khac, gia vi khac va hinh thuc cung khac.
Ca biet co quan ban to pho voi thit bo Kobe va gia đen 850 nghin đong o Ha Noi , pho tho đa voi thit bo 7 loai, bo Kobe va nam truffle đen gia 100 USD o Thanh pho Ho Chi Minh hoac to pho AnQi tai nha hang Tiato o California voi thit bo Kobe loai A 5 Wagyu đat nhat, tom hum xanh cuc hiem, nam truffle alba trang loai tot, nuoc dung nau bang gan ngong beo va gia khoi điem 5.000 đo la đe tu thien mot benh vien tre em.


= Pho bat đa (pho tho đa) =

Mot bien the moi xuat hien gan đay la dang pho bat đa. Co nguon goc tu pho truyen thong nhung nham giu đuoc huong vi thom ngon, đo nong đen mieng cuoi cung cua pho, cac quan pho đa su dung nhung chiec bat đa day (thuong co đai kim loai đe tranh nut vo) đe đung nuoc dung pho, đun soi sung suc khi mang ra cho thuc khach. Nguyen lieu che bien pho bat đa đuoc đe rieng va con song. Khi an, thuc khach se "hoa than" thanh đau bep, tu tay tha nhung nguyen lieu minh muon vao bat nuoc dung nong hoi. Khau vi va đo chin cua thit, rau, cac nguyen lieu se do chinh nguoi thuong thuc quyet đinh.


= Pho an lien =
Tiep thu cong nghe tu mon mi an lien, pho an lien ra đoi. Đi đau trong san xuat pho an lien la Acecook Viet Nam. Nam 2006, Acecook Viet Nam san xuat đuoc soi pho an lien tu bot gao. Đen nay, pho an lien đa xuat khau đi 42 nuoc tren the gioi va chiem ti trong 10% hang xuat khau cua Acecook Viet Nam. Moi nam doanh nghiep nay su dung 20.000 tan gao đe san xuat cac san pham che bien tu gao, doanh thu tu cac mat hang nay nam 2017 chiem 18% tong doanh so, đat 1.500 ti đong.


Pho tai mot so đia phuong trong nuoc = Pho tai Ha Noi =

O Ha Noi, pho la mot mon an đac biet. Pho đuoc dung rieng nhu la mot mon an sang, trua hoac toi. Nuoc dung cua pho đuoc lam tu nuoc ninh cua xuong bo: xuong cuc, xuong ong va xuong ve. Thit dung cho mon pho co the la bo, hoac ga. Banh pho phai mong va dai mem, gia vi cua pho la hanh la, hat tieu, giam ot, lat chanh thai.
Tu thoi Phap thuoc, pho Ha Noi xuat hien đau tien duoi hinh thuc "pho ganh". Đo la nhung nguoi ban pho dao. Tren đoi quang ganh cua ho, mot ben la thung hang tu che co đu nguyen lieu đe che bien mon pho va bat, đia, đua, thia; ben kia la noi nuoc dung đat tren mot bep than. Truoc nam 1980, nhung ganh pho nhu vay đa đi khap cac hang cung ngo hem cua Ha Noi voi nhung tieng rao quen thuoc cua van hoa am thuc ve đem cua Ha Thanh. Ngay nay, khi xa hoi phat trien, quan an nhieu len thi "pho ganh" ngay cang it xuat hien. Trong so đo co Pho bung Hang Trong la van con noi tieng.
Tu giua nhung nam 1960 đen truoc nhung nam 1990 cua the ky 20, vi nhieu ly do nhat la khau quan ly hanh chinh bao cap ve luong thuc, thuc pham, tai Ha Noi va nhieu tinh mien Bac xuat hien "pho khong nguoi lai" (loai pho chi chan nuoc dung, khong co thit) trong cac cua hang mau dich quoc doanh. Chat luong pho quoc doanh o cac cua hang nay hoan toan tuy thuoc vao tay nghe han che cua cac nhan vien khong chuyen nhung co rat nhieu sang kien. Ho bien tau cac loai gia vi, cach nau nuoc dung theo nhung gi ho co, ho kiem đuoc trong hoan canh thoi chien thieu thon đu thu. Mot "sang kien" cua thoi ky nay la pho "khong nguoi lai" an voi banh mi hoac com nguoi. 
Cung tu thoi bao cap, o Ha Noi, nguoi ta thuong co thoi quen cho them nhieu mi chinh vao nuoc dung. Pho Ha Noi cung đuoc an kem voi nhung mieng quay nho, nhung đa mat đi trong thap ky 60 toi giua thap ky 80 khi giai đoan kho khan. Cung voi thoi đoi moi tu thap nien 90, pho đa phong phu hon va quay đa tro lai trong bat pho Ha Noi.
Hang pho đau tien cua nguoi Viet o Ha Noi tu hang ganh chuyen sang ban trong cua hang đuoc cho la Pho Cat Tuong (pho Cau Go) tu đau the ki XX. O Ha Noi ngay nay co nhieu cua hang pho noi tieng đa luu truyen qua hai đen ba the he. Cac thuong hieu pho gia truyen noi tieng đuoc nhieu nguoi biet đen co the ke nhu: Pho Bat Đan, Pho man Gam Cau, Pho Suong, Pho Vui, Pho Nho, pho Thin Bo Ho, pho Thin Lo Đuc. Nhieu hang pho treo bien "Pho gia truyen Nam Đinh", đac biet voi nhung nguoi thuoc dong ho Co cung gop phan khong nho vao danh sach cac hang pho noi tieng o Ha Noi nhu Pho Cu Chieu - Hang Đong, Pho Co Thuong - Thai Thinh, Pho Co Cu - Thuy Khue. Quan pho Nam Đinh o Ha Noi thuong tuong đoi rong rai, ban đu cac bien the pho bo (pho nuoc, pho xao, pho tron, pho tai lan), lai them com rang, mi xao.


= Pho bo tai Nam Đinh =
Pho bo Nam Đinh la mot mon an pho bien cua Nam Đinh, pho Nam Đinh cung co nhung đac điem chung nhu pho cua cac vung khac la gom banh pho, nuoc pho, thit bo hoac thit ga, va mot so gia vi kem theo, nhung lai mang cai khac toan dien ma kho co the nham lan đuoc. Banh pho Nam Đinh la loai đac biet co soi nho ngon va mem, khac voi soi banh cua vung khac. Thit bo đuoc thai mong đap dap, nhung va vot trong khoang thoi gian phu hop nen an mem ma van giu đuoc đo tuoi ngon va dinh duong cua thit... Va neu noi đen nuoc thi thuong mang tinh "gia truyen". Nhung nguoi tho lam pho thuong giau kin bi quyet pha che nuoc pho cua minh va chi truyen cho the he sau trong gia đinh ma thoi.
Pho gia truyen o Nam Đinh chu yeu co nguon goc tu Hoa kieu o lang Giao Cu  va tu ho Co o lang Van Cu, xa Đong Son, (huyen Nam Truc). Sau đo đuoc truyen ra cac lang ben canh nhung đa đuoc bien che, khong con mang net nguyen ven nhu xua va them mot so phu gia . Vao thap nien 50, nguoi Nam Đinh đa mang mon pho ra Ha Noi va ban theo xe đay . Tu giua nhung nam 60 đen truoc nhung nam 90 cua the ky 20, vi nhieu ly do nhat la khau quan ly hanh chinh bao cap ve luong thuc, thuc pham, pho Nam Đinh vang bong o nhung đia phuong khac, nhung tu nam 90 tro lai đay, Pho Nam Đinh phuc hoi tro lai va ngay cang phat trien manh . Hien nay dan lang thuoc lang Van Cu, Giao Cu va cac lang lan can đi khap noi tu Bac vao Nam mo cac quan pho đe kiem ke sinh nhai va gin giu mot mon an ngon nguoi Viet.


= Pho Sai Gon (pho Nam) =
Pho bat nguon tu Bac Bo, xam nhap vao Trung Bo giua thap nien 1950, sau su that bai cua Phap o Đong Duong va Viet Nam bi chia thanh 2 mien. Nguoi Viet Nam o phia Bac di cu vao mien Nam nam 1954 mang theo mon pho va pho đa bat đau co nhung su khac biet. Tai mien Nam, nhat la tai Sai Gon, thit bo trong pho thuong đuoc ban theo 5 kieu: chin, tai, nam, gau, gan, ngoai ra con mot chen nuoc beo (nuoc mo cua xuong bo) đe rieng neu khach muon. Nuoc leo (nuoc dung) thuong khong đuoc bo bot ngot (mi chinh) nhu o Ha Noi va co mau hoi đuc, khong trong nhu pho Bac, đoi khi ngot hon, beo hon va nau bang xuong ga, them con kho muc hoac cu hanh nuong va gung nuong.Pho Nam thuong phai đi kem voi:
Cac gia vi tuong đen, tuong ot, chanh, ot sung xat mieng, sa te, tieu, đoi khi co ot xay,
Mot ro hoac dia rau song gom ngo gai, hung que, sau nay con them rau om,
Mot dia rau trung rieng gom gia (đoi khi an song), va đau hanh.
Cac tiem pho con ban them chen hot ga (trung chan) va tiet canh.
Co kha nhieu quan pho noi danh o Sai Gon truoc nam 1975: pho Cong Ly, pho Tau Bay (ong chu ten that la Pham Đang Nhan), pho Tau Thuy, pho Dau (đuong Nam Ky Khoi Nghia quan 3), pho Phu Gia (đuong Ly Chinh Thang quan 3 chuyen pho huong vi bac), pho pho Pasteur (đuong chuyen ban pho bo), pho pho Hien Vuong (chuyen ban pho ga); pho Cao Van (đuong Mac Đinh Chi, quan 1 cua ong Tran Van Phon). Hau het cac quan pho nay nay van con, truyen đen đoi chau nhung "khong con cai huong manh liet" va "khong con xuan sac nhu thuo truoc 75". Ngoai ra, pho Binh (quan 3) tung la so chi huy cua đon vi F100 thuoc biet đong Sai Gon, noi bat đau chien dich Tet Mau Than (1968). Nam 1988, noi nay đuoc cong nhan la di tich lich su cap quoc gia.


= Pho Ha Giang =
Pho Trang Kim Ha Giang la mot trong nhung đac san cua vung. Mon an noi tieng khong chi vi ngon, hap dan ma con rat "la" trong cach che bien.
Cu the, pho Trang Kim – đac san cua xa Quyet Tien, huyen Quan Ba la mot mon điem tam sang quen thuoc cua nhung nguoi đi cho phien, du khach đen Ha Giang, đac biet la dan lai xe đuong dai.
Thoat nhin, pho Trang Kim Ha Giang cung kha giong pho Ha Noi hay pho Nam Đinh. Tuy nhien, điem khac biet tao nen su đoc đao cua mon an la o cach che bien tinh te, kheo leo, nguyen lieu đuoc lua chon ky cang.
Soi pho Trang Kim Ha Giang đuoc lam rat thu cong. Bot gao đuoc xay bang tay, sau đo đem trang va "phoi" ngay tren bep. Khi banh pho kho, chinh nhung đoi tay ay lai cat ra soi pho to ban, dai va day. Nuoc dung khong chi co vi ngot tu xuong ma con day mui gung, que, hoi, thao qua va nhieu gia vi khac cua nguoi dan toc. An kem pho la thit ga đoi chac nich, thom ngon đuoc luoc va thai san. Đac biet, nguoi dan noi đay dung nghe khi luoc ga đe thit co mau vang tuoi bat mat. Hon nua, nhung bat pho Trang Kim se luon đay u, nhieu thit, nhieu banh, nong hoi va rat vua mieng.


= Pho Gia Lai =
Pho kho 2 to Gia Lai mot trong nhung đac san cua vung Tay Nguyen. Mon an noi tieng Gia Lai, Buon Me Thuot rat đuoc nguoi Tay Nguyen ua chuong, điem la cua mon an đo la nuoc pho va bo vien hoac bo đe rieng, va soi pho đe rieng, khi an co the tron voi tuong ot va nuoc tuong đe an kem. Sau khi tron đeu voi nhau thi nhin mau soi pho tro len rat bat mat va day mui.
Khi nhin thi soi pho se giong voi soi hu tieu, nhung voi huong vi nuoc nau pho va bo vien, đam đa chac chan se đem lai cho thuc khach an tuong khong phai khi đen voi vung đat Tay Nguyen.


Pho tai hai ngoai Nhung nguoi Viet Nam vuot bien sau Chien tranh Viet Nam va đinh cu o cac nuoc phuong Tay đa lam cho pho đuoc biet đen o nhieu noi tren the gioi. Đa co nhieu nha hang pho o Hoa Ky, Phap, Uc va Canada. Nhung nguoi Viet Nam đi du hoc, xuat khau lao đong o cac nuoc thuoc Khoi xa hoi chu nghia, roi đinh cu cung mang pho đen khu vuc Đong Au nhu cac nuoc Nga, Ba Lan va Cong hoa Sec.
Pho đa dan lan toa sang cong đong nguoi Hoa Ky. Phan lon quan pho Viet o My dung banh pho kho chu khong dung banh pho tuoi nhu o Viet Nam vi ly do de bao quan. Pho rat pho bien o California đac biet o vung Little Saigon, đuoc nhieu nguoi, nhieu gioi biet đen. Tai đay co quan cu đa mo hon 40 nam, co quan moi vai ba nam. Quan co nhung ten bang so nhu pho 54, pho 45, pho 86. Quan mang nhung cai ten la nhu pho Lu, pho Tau Bay, hoac nhung ten rat Viet Nam nhu pho Nguyen Hue, pho Quang Trung. Con nhieu tiem khac tuy khong co chu "pho" o bang hieu nhung khong he thieu mon an đac thu Viet Nam nay.
Khong chi co nguoi Viet nau pho ma ca nguoi Hoa Ky cung mo quan pho. Nam 1990, mot đau bep nguoi Hoa Ky co ten Didi Emmons đa tu mo quan pho đau tien o thanh pho Cambridge, Massachusetts, va roi nhanh chong lan toa ra nhieu bang nuoc Hoa Ky. Rieng tai Hoa Ky, thong ke khong chinh thuc nam 2005 cho biet doanh thu cac cua hang pho Viet Nam tren toan Hoa Ky len toi khoang 500 trieu USD mot nam.
Thang 5 nam 2009, ong Nguyen Trong Thin - chu quan pho thin Lo Đuc (Ha Noi), nhan đuoc thu moi cua mot giam đoc nguoi Han Quoc cho biet muon mo pho Viet tai Seoul. Sau khi tiep nhan ky thuat nau pho cua ong Thin, phia Han Quoc đa đe nghi ong hop tac mo quan pho tai Seoul, nhung vi viec kinh doanh o nha nen ong đa tu choi va tang lai cong thuc nau đe ho tu hoat đong va ho đa mo hai tiem Pho Tang (Pho Tang - voi ham y pho nau tu cong thuc do nguoi Viet Nam tang). Nam 2019, Pho Thin Lo Đuc đa xuat hien o nuoc ngoai tai Tokyo, Nhat Ban va Melbourne, Uc.
Pho 24 la thuong hieu Viet Nam đau tien tien hanh nhuong quyen kinh doanh cua hang pho va đa xay dung đuoc he thong khoang hon 20 cua hang pho o ngoai Viet Nam, tap trung chu yeu o khu vuc Chau A – Thai Binh Duong (tu nam 2003 - 2011). Tu cua hang nhuong quyen đau tien o Jakarta nam 2005, Pho 24 đa co mat tai rat nhieu thanh pho lon tren the gioi nhu Seoul, Hong Kong, London, Melbourne...


Cong nghe che bien pho Nam 2006, PGS.TS Tran Doan Son (Truong Đai hoc Bach khoa, Đai hoc Quoc gia Thanh pho Ho Chi Minh) đa sang che thanh cong may lam banh pho tuoi kieu one touch - mot nut nhan xuat sang Hoa Ky, đau nay cho bot vao, đau kia ra banh pho tuoi chi trong nam phut. Thang 1 nam 2007, cong ty Imperial (Hoa Ky) ky nhap khau bay may voi gia 6.500 USD/may.
Tu nam 2012 tro lai đay, he thong noi ninh nuoc pho đa đuoc hien đai hoa bang cong nghe cao voi su ho tro cua nganh đien tu - tin hoc. He thong noi inox lien hoan đuoc ap dung cho ra đoi cac kieu noi ham ninh ban tu đong hoac hoan toan tu đong. Loai cao cap hoan toan tu đong con co chuong trinh mo phong che đo ninh xuong truyen thong tu đieu tiet nhiet luong, thoi gian ninh cho chat luong nuoc dung rat cao. He thong con co van xa giup rua, ve sinh noi sach se.


Trong van hoa đai chung = Van hoa an pho =
Nhung quan pho Viet Nam van giu nhung thoi quen la it khi mang thuc đon cho khach hang ma khach se phai tu chon loai pho gi (vi du: pho bo, pho ga...). Pho đuoc đung trong to. Thong thuong thi nhung ban an đuoc đanh so đe phuc vu, tren đo co san đua, thia va nhung gia vi kem theo pho nhu: tuong, chanh, nuoc mam, ot...
Nha thiet ke Yanko Design đa thiet ke mot to đung pho đac biet va tien loi, co ngan rieng cho phu gia kem theo.


= Van hoc, nghe thuat =
Co the ke đen nhu:

Nha tho Tu Mo voi bai tho Pho đuc tung

Nha van Thach Lam viet trong cuon Ha Noi bam sau pho phuong:

Buc tranh Ganh pho rong o Ha Noi ve nguoi ban pho ganh o pho co Ha Noi cua hoa si Phap Maurice Salge ve nam 1913.
Pho con xuat hien trong cau đoi trong truyen dan gian. Truoc loi tan tinh cua cac thuc khach nam, ba chu tiem pho - mot thieu phu mat chong đap: Nac mo nua lam gi, em nghi chin roi, đung noi voi em cau tai gia. Ve xuat nay vua co nam tu lien quan đen pho (nac, mo, chin, tai, gia), vua nhan nhu: Ban than suy nghi ky roi, đung đe nghi lay chong lan nua.  Trong so tam ve đoi đuoc Lang Nhan ghi nhan, co ve đoi cua mot ong thay boi: Can khon đau cung mac, lao xin gieo lai, dau be nao lao chang can chi. Ve đoi nay vua co nam tu lien quan đen boi toan (can, khon, gieo, can, chi) vua he lo muu đo dau co chuyen gi ta chang lien quan.


= Ngay cua pho =
Nam 2016, nguoi Nhat đa chon ngay 4 thang 4 hang nam la Ngay pho Viet Nam tai Nhat Ban. Ngay 4 thang 4 đuoc chon vi so 4 (four) trong tieng Anh va tu "pho" đeu phien am bang tieng Nhat la フォー (fo) đe giup moi nguoi de nho.
Tai Viet Nam, ngay 12 thang 12 nam 2017, bao Tuoi Tre phoi hop voi Cong ty Acecook Viet Nam to chuc Ngay cua pho lan đau tien. Đay se la mot hoat đong truyen thong hang nam. Ke tu nam 2018, "Ngay cua pho "se đuoc to chuc thanh mot hoat đong du lich, van hoa cong đong.


Vinh danh Vao thang 8/2024, 3 mon noi tieng gom pho Ha Noi, Nam Đinh va mi Quang đuoc Bo Van hoa The thao va Du lich cong nhan Di san van hoa phi vat the quoc gia vi mang nhieu gia tri tu lich su, tri thuc đen ket noi cong đong. Theo Bo, ca 3 di san van hoa phi vat the đeu đuoc đia phuong gioi thieu voi đay đu gia tri nhu tinh đai dien, the hien ban sac cong đong, đia phuong; phan anh su đa dang van hoa va su sang tao cua con nguoi, đuoc ke tuc qua nhieu the he; co kha nang phuc hoi va ton tai lau dai; đuoc cong đong đong thuan, tu nguyen đe cu va cam ket bao ve.


Tham khao Lien ket ngoai Pho (food) tren Encyclopædia Britannica
Pho Ha Noi T.H 08 Thang Tu 2013 luu tru 19/9/2016
'San' nhung thuong hieu pho nhat nhi Ha Noi Luu tru ngay 23 thang 1 nam 2019 tai Wayback Machine bao Đat Viet 09/03/2012 08:39
Pho Viet tren đat My. Ha Nguyen, Thanh Nien Online 02/03/2005 21:03
Pho Viet Nam o My len ngoi SGGP. VnExpress 9/12/2001 | 10:59 GMT+7
Phat hien moi ve pho (Bai 2): "Giai phau" mot bat pho bo TS Vu The Long bao The thao & Van hoa 18/09/2009 14:15
Tram nam pho Viet T.Q. DUNG VnEconomy 09:33 - Chu Nhat, 25/1/2009
Michelle Warwicker & Anna-Louise Taylor (ngay 27 thang 9 nam 2013). "What is Vietnamese pho?" (bang tieng Anh). BBC. Ban goc luu tru ngay 29 thang 5 nam 2018. Truy cap ngay 4 thang 2 nam 2015.
Trai nghiem pho thin o Sai Gon Luu tru ngay 27 thang 3 nam 2024 tai Wayback Machine