Đinh (chu Nho: 亭 hay 庭) la mot cong trinh kien truc co truyen o lang que Viet Nam, la noi tho Thanh hoang, nhung nguoi co cong voi đat nuoc, cac anh hung dan toc va cung la noi hoi hop cua nguoi dan trong cong đong.
O mien Nam, nhung ngoi đinh lang con đuoc goi la "Đinh than".


Lich su Truoc kia theo tinh hinh chung cua ca nuoc, đinh cua cac lang mac Viet Nam chi la quan đe nghi. Nam 1231, thuong hoang Tran Huy Tong xuong chieu cho đap tuong Phat o đinh quan. Thang 10 am lich nam 1491, Le Thanh Tong cho xay dung Quang Van đinh ngoai cua Đai Hung (nay la khu vuc Cua Nam, Ha Noi), la noi đe dan chung đanh trong keu oan va noi ban bo, giang giai cac chinh sach cua nha nuoc phong kien tai Thang Long.
Ngoi đinh lang voi chuc nang la noi tho thanh hoang va la noi hoi hop cua dan chung co le bat đau vao thoi Le so va đinh hinh vao thoi nha Mac. Co le su phat trien cua Nho giao vao cuoi the 15 đa cay dan Thanh hoang vao đinh lang. Nhung hien nay dau vet som nhat cua đinh lang thi Thanh hoang chi gap tu the ky 16. Truoc đay đinh thuong chi co 3 gian va 2 chai. Gian giua khong co sap, trong gian tho Thanh hoang. Cuoi the ky 17 tu gian giua va keo dai ve sau goi la chuoi vo, tao cho đinh lang mang kieu chu Đinh. Cuoi the ky 17, nhat la the ky 18, đinh lang đuoc bo sung toa tien te.


Kien truc Bo cuc cua đinh theo truc thuong gom: Ho nuoc, Nghi mon, Nha Tien te, Đai đinh – Hau cung, hai ben co hanh lang ta huu mac. Kien truc truyen thong đuoc xay dung dua tren nhung nguyen tac cua thuat phong thuy. Đia điem cua đinh khac đen chua. Trong khi chua va đen chuong đia điem tinh mich, co khi u tich, khuat loi thi đinh lang chu yeu lay đia điem trung tam. Ly tuong nhat la đinh co đia điem thoang đang nhin ra song nuoc. Neu khong co đuoc ao ho thien nhien thi dan lang co khi đao gieng khoi đe co mat nuoc phia truoc đinh cho đung the "tu thuy" vi ho cho đo la điem thinh man cho lang. Kieu xay dung bang go bao gom cac yeu to nghieng ve trang tri va cham khac.
Đinh lang thuong la mot ngoi nha to, rong đuoc dung bang nhung cot go tron to thang tap đat tren nhung hon đa tang lon. Vi, keo, xa ngang, xa doc, xa go cua đinh cung lam toan bang go tot nhu go lim. Tuong đinh xay bang gach. Mai đinh lop ngoi mui hai, hai đau hoi xay bit đoc hoac lam bon goc đau đao cong. Tren noc đinh la hai con rong chau mat nguyet, tuc goi la "luong long chau nguyet" hay "luong long tranh chau".
San đinh đuoc lat gach. Truoc đinh co hai cot tru cao vut, tren đinh đuoc tac hinh con nghe. Trong đinh, gian giua co ban tho, tho mot vi than cua lang goi la Thanh hoang. Mot chiec trong cai cung đuoc đe trong đinh đe đanh vang len theo nhip ngu lien thuc giuc dan lang ve đinh tu hop ban tinh cong viec cua lang. Nhieu đinh co co tam binh phong, đieu khac thuong thay la đo an Long Ma hoac tac hinh con ho nhin ra đe tran trach (trong mien Nam hay goi la Bia ong Ho).


Cac ngoi đinh tieu bieu Viet Nam Dan gian co cau: "cau Nam - chua Bac - đinh Đoai" co y nghia ca ngoi xu Son Nam noi tieng voi nhung cau co co gia tri nhu: cau ngoi Phat Diem, cau ngoi cho Luong; xu Kinh Bac noi tieng voi nhung ngoi chua nhu: chua Dau, chua But Thap, chua Phat Tich; con xu Đoai noi tieng voi nhung ngoi đinh đep nhat. Toi thang 10/2023, co 8 tren tong so 10 ngoi đinh đuoc cong nhan la Di tich quoc gia Đac biet o Viet Nam nam o khu vuc Xu Đoai (nay la Ha Noi, Vinh Phuc, Phu Tho). Hai ngoi đinh con lai o Nghe An va Quang Ninh.


Hinh anh Xem them Chua * Đen * Mieu * Cong lang * Nha rong * Nha gol * Đinh (A Đong)


Tham khao Lien ket ngoai Đinh Viet Nam
Ve nhung ngoi đinh noi tieng ven song Cau Luu tru ngay 23 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine