Josef Mengele ([ˈjoːzɛf ˈmɛŋələ] ; 16 thang 3 nam 1911 – 7 thang 2 nam 1979), con đuoc biet đen voi biet danh Thien than Chet (tieng Đuc: Todesengel), la mot si quan Schutzstaffel (SS) va bac si quan y nguoi Đuc trong Chien tranh the gioi thu hai. Mengele von phuc vu tai mat tran phia Đong truoc khi chuyen đen lam viec tai Auschwitz vao nam 1943. Tai trai tap trung Auschwitz II (Birkenau), Mengele đuoc giao nhiem vu tuyen chon tu nhan đe thu tieu tai cac phong hoi ngat.
Giai đoan tien chien, Mengele gay noi bat khi bao ve thanh cong hai bang tien si ve nhan chung hoc va y hoc, đong thoi bat đau su nghiep nghien cuu khoa hoc. Ong gia nhap Đang Quoc xa vao nam 1937 va luc luong SS vao nam 1938. Khi Chien tranh the gioi thu hai bung no, Mengele đuoc bo nhiem lam si quan y te cap tieu đoan, phuc vu trong Waffen-SS. Đen đau nam 1943, ong chuyen sang he thong trai tap trung cua Đuc Quoc Xa va đuoc đieu đen Auschwitz lam viec. Tai đay, Mengele coi Auschwitz la co hoi đe tien hanh cac nghien cuu di truyen, đac biet tap trung vao cac cap song sinh, bat chap suc khoe va mang song cua cac nan nhan. Mengele thuong đuoc khac hoa nhu hien than cua hai thai cuc tinh cach đoi lap, khi vua the hien su than thien va chu đao ky la voi cac nan nhan, nhung lai lanh lung đen tan nhan khi thuc hien toi ac. Ngay 17 thang 1 nam 1945, chi 10 ngay truoc khi Hong quan Lien Xo giai phong trai Auschwitz, Mengele đuoc di tan đen Trai tap trung Gross-Rosen cach đo 280 kilomet (170 dam).
Sau chien tranh, Mengele su dung Con đuong chuot đe đao tau sang Nam My. Thang 7 nam 1949, ong đat chan đen Argentina bang đuong bien, song mai danh an tich tai khu vuc Buenos Aires nhung van duy tri nhieu moi lien he voi cong đong ung ho Quoc Xa tai đay. Tuy nhien, truoc ap luc ngay cang gia tang tu cac cuoc truy lung cua Tay Đuc, Israel va cac tho san quoc xa, Mengele phai lien tuc di chuyen, tron sang Paraguay nam 1959 va cuoi cung đinh cu tai Brasil vao nam 1960. Bat chap cac no luc truy bat, bao gom chien dich bi mat cua Mossad va nhung yeu cau dan đo tu Tay Đuc, Mengele van khong sa luoi cong ly nho su ho tro tu nhung nguoi ung ho va mang luoi tan du Quoc Xa. Ngay 7 thang 2 nam 1979, Mengele tu vong do đot quy va chet đuoi khi đang tam bien o Bertioga, Brasil va đuoc chon cat duoi ten gia Wolfgang Gerhard. Cai chet cua ong ban đau khong đuoc phat hien, nhung vao nam 1985, hai cot cua Mengele đuoc khai quat va xac nhan danh tinh thong qua giam đinh phap y.


Than the Josef Mengele, sinh ngay 16 thang 3 nam 1911 tai Gunzburg, la con trai ca trong ba đua con cua cap vo chong Walburga (nhu danh Hupfauer) va Karl Mengele. Hai nguoi em trai cua ong lan luot la Karl Jr. va Alois. Karl khoi nghiep voi viec mua lai mot co so san xuat nong cu vao nam 1907 va chi trong it nam đa tro thanh ong chu lon nhat tai đia phuong. Khi Karl qua đoi vao nam 1959, cong ty Karl Mengele & Sohne đa phat trien thanh mot doanh nghiep toan cau voi 2.000 nhan vien. Karl Mengele tung tong quan trong chien tranh the gioi thu nhat. Nhung nam 1920, ong gia nhap luc luong ban quan su Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten va tung co khoang thoi gian la đang vien Đang Nhan dan Quoc gia Đuc. Du mang tu tuong bao thu, ong khong đuoc xem la nguoi bai Do Thai.
Trong cac nam 1924 va 1929, Karl tham gia tranh cu vao Hoi đong Thanh pho Gunzburg duoi danh nghia Hiep hoi Cong dan Tu do nhung khong thanh cong. Ong gia nhap Đang Quoc Xa vao nam 1932 va duong nhu nhan đuoc mot ghe trong hoi đong thanh pho vi co đong gop cho đang. Sau khi hung phai chi trich tu noi bo đang rang ong dung tien đe mua chuc quyen, Karl gia nhap luc luong SS vao nam 1935. Mac du cha cua Josef Mengele hoat đong tich cuc trong cac to chuc chinh tri va luc luong ban quan su, gioi nghien cuu lich su cho rang moi truong gia đinh noi ong lon len khong bi anh huong boi tu tuong Quoc Xa. Thay vao đo, gia đinh Mengele đuoc mo ta la mang đam mau sac cua chu nghia Cong giao bao thu ket hop voi chu nghia Dan toc Đuc.


Thieu thoi Nam 1924, Josef Mengele gia nhap Đoan Thanh nien Đai Đuc (Großdeutschen Jugendbund, GDJ) o tuoi 13. Trong khoang thoi gian tu nam 1927 đen 1930, ong giu chuc truong nhom Thanh nien đia phuong tai Gunzburg. Sau khi tot nghiep trung hoc pho thong nam 1930, Josef Mengele theo hoc nganh y khoa tai Đai hoc Ludwig Maximilian tai Munchen, thanh pho đuoc coi la trai tim cua phong trao Quoc xa. Nhung khong lau sau, ong chuyen đen Bonn trong hoc ky thu ba vi ly do ca nhan. Theo loi tu thuat, ban đau ong von khong co y đinh tham gia cac hoi nhom sinh vien vi khong thich thoi ruou che cua ho. Tuy nhien, vao thang 5 nam 1931, Mengele gia nhap luc luong thanh nien Jungstahlhelm thuoc to chuc cuu chien binh Stahlhelm, đanh dau buoc chuyen quan trong trong nhan thuc chinh tri. Trong nhat ky, Mengele ke lai rang ong va mot nguoi ban tung chung kien mot cuoc bieu tinh cua phe cong san, va khoanh khac đo khien ong nhan ra rang minh khong the đung ngoai cuoc trong boi canh xao đong chinh tri. Sau khi trai qua mot hoc ky o Vien, Mengele quay tro lai Munchen vao mua he nam 1933 va ghi danh vao khoa nhan chung hoc.
Nam 1935, Mengele đat điem tuyet đoi voi luan an mang tieu đe Rassenmorphologische Untersuchung des vorderen Unterkieferabschnittes bei vier rassischen Gruppen ("Nghien cuu hinh thai hoc xuong ham duoi cua bon nhom chung toc") va đuoc giam đoc Vien Nhan chung hoc Munchen, Theodor Mollison trao bang tien si nhan chung hoc hang toi uu (summa cum laude). Trong qua trinh thuc hien luan an, Mengele đa nghien cuu 123 bo ham duoi tu Bo suu tap Nhan chung hoc o Munchen – nhung hien vat tu thoi so khai cua lich su loai nguoi – voi muc tieu xac đinh moi lien he giua cac nhom chung toc thong qua cau truc cua cac phan xuong nay. Tuy nhien, su gia y hoc Udo Benzenhofer, đai dien cho quan điem khoa hoc hien đai, nhan đinh rang luan an nay khong phai la mot cong trinh khoa hoc thuc thu ma chi la mot y tuong "hoang đuong".
Vao mua he nam 1936, Mengele vuot qua ky kiem tra y te cap nha nuoc. Sau bon thang thuc tap tai Phong kham Nhi đong Đai hoc Leipzig, ong nhan vi tri tro ly tai Vien Đai hoc ve Sinh hoc Di truyen va Ve sinh Nhan chung o Frankfurt am Main, theo loi gioi thieu cua Theodor Mollison.  Vien nay khi đo đuoc đieu hanh boi tien si Otmar Freiherr von Verschuer, nguoi cung voi Mollison đuoc xem la hai nhan vat đa khoi day moi quan tam sau sac cua Mengele đoi voi thuyet uu sinh va benh ly di truyen. Trong vai tro tro ly cua Von Verschuer, Mengele tap trung nghien cuu cac yeu to di truyen gay nen nhung di tat nhu sut cam, sut moi va ho ham ech. Thanh tuu tu nhung nghien cuu nay giup ong gianh đuoc bang tien si y khoa hang xuat sac tai Đai hoc Frankfurt vao nam 1938. Von Verschuer, trong mot buc thu gioi thieu, khong tiec loi ca ngoi su đang tin cay va kha nang truyen tai nhung van đe khoa hoc phuc tap cua Mengele mot cach mach lac, de hieu. Tac gia nguoi My, Robert Jay Lifton, luu y rang cac cong trinh nghien cuu ma Mengele tung cong bo đeu phu hop voi xu huong khoa hoc thoi đo va chung tham chi cung co the đuoc coi la nhung cong trinh nghien cuu hop le o cac nuoc khac.


Binh nghiep Tu tuong cua Chu nghia Quoc xa ket hop nhung yeu to cua chu nghia bai Do Thai, ve sinh nhan chung va uu sinh voi chu nghia Lien Đuc va chu nghia banh truong lanh tho, xem viec tim kiem Lebensraum (khong gian song) cho dan toc Đuc la su menh toi thuong. Đe đat đuoc muc tieu tren, Đuc Quoc Xa xam luoc Ba Lan va Lien Xo, du đinh truc xuat nguoi Do Thai va Slav ban đia — nhung sac dan bi Đuc Quoc Xa đanh gia la thap kem hon chung toc Aryan.
Sau khi gia nhap Đang Quoc Xa vao nam 1937 va Schutzstaffel (SS) vao nam 1938, Mengele tham gia khoa đao tao quan su co ban cua Gebirgsjager. Thang 6 nam 1940, ong đuoc goi vao Wehrmacht chi it lau sau khi Chien tranh the gioi thu hai bung no. Mengele tinh nguyen tro thanh bac si quan y trong Waffen-SS, nhanh chien đau cua SS, phuc vu voi quan ham SS-Untersturmfuhrer (thieu uy) trong mot tieu đoan du bi y te cho đen thang 11 nam 1940. Sau đo, ong đuoc đieu đen lam viec tai SS-Rasse- und Siedlungshauptamt o Poznan voi cong viec chinh la chon lua nhung ung vien đu đieu kien ve mat nhan chung đe tham gia chuong trinh Đuc hoa.
Vao thang 6 nam 1941, Mengele đuoc đieu đong toi Ukraina va đuoc trao tang Huan chuong Thap tu Sat hang Hai. Đau nam 1942, ong gia nhap Su đoan Panzer SS so 5 "Wiking" duoi tu cach bac si quan y cap tieu đoan. Sau khi giai cuu hai linh Đuc khoi mot xe tang bi chay, Mengele đuoc cap tren trao tang Huan chuong Thap tu sat hang nhat, Huan chuong trong thuong mau đen cung Huan chuong vi su nghiep cham soc nguoi Đuc. Giua nam 1942, do bi thuong nang gan Rostov tren song Đong, Mengele đuoc chan đoan la khong con đu kha nang phuc vu tai ngu. Sau khi binh phuc, ong đuoc đieu đen lam viec tai Van phong Đinh cu va Chung toc SS o Berlin. Tai đay, Mengele mot lan nua co co hoi hop tac voi Von Verschuer, nguoi luc bay gio đa la giam đoc cua Vien Nhan chung hoc, Di truyen con nguoi va Uu sinh Hoang đe Wilhelm. Thang 4 nam 1943, Mengele đuoc thang ham SS-Hauptsturmfuhrer (đai uy).


Auschwitz Ke tu nam 1942, Trai Auschwitz II (Birkenau) – von ban đau đuoc du đinh lam noi giam giu no le lao đong – bat đau đuoc su dung lam trai lao đong va trai huy diet. Hang ngay, tu nhan đuoc van chuyen đen Auschwitz bang đuong sat tu moi vung lanh tho chau Au do Đuc Quoc Xa kiem soat. Cac bac si SS tien hanh "tuyen chon" nhung tu nhan moi chuyen đen va phan ho thanh hai loai, nhung nguoi đu kha nang lao đong se đuoc nhan vao trai, con ai khong đu đieu kien se bi giet trong phong hoi ngat. Nhung nguoi bi giet – chiem 3/4 tong so tu nhan – hau het đeu la tre em, phu nu co con nho, phu nu co thai, nguoi gia va nhung nguoi đuoc chan đoan la khong đu khoe manh (sau nhung cuoc kiem tra ngan gon va hoi hot cua bac si SS).
Đau nam 1943, Von Verschuer khuyen khich Mengele nop đon xin lam viec o trai tap trung.  Sau khi đuoc chap nhan, Mengele chuyen đen Auschwitz lam viec. Ong đuoc giam đoc y te Auschwitz,  SS-Standortarzt Eduard Wirths, bo nhiem lam y si truong cua khu Zigeunerfamilienlager (trai gia đinh nguoi Di-gan) o Birkenau, mot tieu trai cua khu phuc hop Auschwitz. Cong viec cua bac si SS khong phai la đieu tri cho cac tu nhan o Auschwitz ma la giam sat cac tu nhan co trinh đo y khoa lam viec. Mot trong nhung nhiem vu cua Mengele la đen tham benh vien hang tuan va bat bat ky tu nhan nao chua hoi phuc sau hai tuan nam giuong đen phong hoi ngat.
Mengele đam trach cong viec "tuyen chon" va tu nguyen lam cong viec nay ngay ca khi khong đuoc giao nhiem vu voi hy vong tim kiem đoi tuong phu hop đe thi nghiem va danh su quan tam đac biet đen cac cap song sinh. Tuy hau het cac bac si SS đeu coi cong viec tuyen chon la mot trong nhung nhiem vu cang thang va kho chiu nhat, song Mengele lai xem đay la mot cong viec nhe nhang va thuong mim cuoi hoac huyt sao luc lam viec.  Ong la mot trong nhung bac si SS đam trach nhiem vu giam sat Zyklon B, mot loai thuoc tru sau Xyanua dung đe giet nguoi hang loat trong cac phong hoi ngat o Birkenau.
Khi benh viem mieng hoai tu – mot can benh do vi khuan gay hoai tu o mieng va mat – hoanh hanh tai khu cua nguoi Di-gan vao nam 1943, Mengele bat đau nghien cuu đe xac đinh nguyen nhan cua can benh nay va phat trien mot phuong phap đieu tri. Ong tranh thu su giup đo cua tu nhan Berthold Epstein, mot bac si nhi khoa nguoi Do Thai va giao su tai Đai hoc Karl o Praha. Benh nhan bi cach ly trong mot khu trai tach biet, mot so tre em mac benh bi giet đe lay thu cap va noi tang nham gui đen Hoc vien Y te SS o Graz va cac co so khac đe nghien cuu. Qua trinh nghien cuu van đuoc tien hanh khi trai nguoi Di-gan bi đong cua va nhung tu nhan con lai bi sat hai vao nam 1944.
Khi mot tran dich sot phat ban bung phat o khu trai phu nu, Mengele cho don sach mot khu nha co sau tram phu nu Do Thai sinh song roi giet ho trong phong hoi ngat. Khu nha sau đo đuoc lam sach va khu trung. Nhung tu nhan song tai khu nha lan can se đuoc tam rua sach se va ban quan ao moi truoc khi bi ep chuyen đen khu nha đa khu trung. Qua trinh nay đuoc lap đi lap lai cho đen khi moi khu nha đa đuoc lam sach. Quy trinh tuong tu cung đuoc ap dung trong cac vu bung phat dich ban đo va cac benh khac sau đo, điem chung la tu nhan bi nhiem benh se bi giet trong phong hoi ngat. Bang nhung phuong thuc chong dich nay, Mengele đuoc trao tang Huan chuong Chien tranh (Hang Nhi voi thanh kiem) va đuoc thang cap len Y si thu nhat cua tieu khu Birkenau vao nam 1944.


= Thi nghiem tren nguoi =

Mengele xem Auschwitz la co hoi đe tiep tuc cong trinh nghien cuu nhan chung hoc cung nhu tinh di truyen va thuong su dung tu nhan vao cac thi nghiem tren nguoi. Cac phuong phap thi nghiem khong he đoai hoai đen suc khoe, su an toan, hay su đau kho ve the chat lan tinh than cua nan nhan. Mengele đac biet quan tam đen nhung cap song sinh cung trung, nguoi mac chung di sac to (mat co hai mau khac nhau), nguoi lun va nhung nguoi bi di tat bam sinh. Theo yeu cau Von Verschuer – nguoi thuong xuyen nhan cac bao cao va mau vat tu Mengele – cong trinh nghien cuu cua Mengele nhan đuoc su tai tro cua Deutsche Forschungsgemeinschaft (Quy Nghien cuu Đuc). Khoan tai tro đuoc su dung đe xay dung mot phong thi nghiem benh ly nam ke ben Lo thieu II tai Auschwitz II-Birkenau. Miklos Nyiszli, mot nha nghien cuu benh hoc nguoi Do Thai Hungary, đen Auschwitz ngay 29 thang 5 nam 1944, đa tung bi ep phai thuc hien cac ca giai phau va chuan bi cac benh pham trong phong thi nghiem nay đe gui len tren. Nhung cuoc nghien cuu ve cac cap song sinh đuoc tien hanh, mot phan nham chung minh tinh uu viet cua di truyen đoi voi moi truong đe cung co gia thuyet ve tinh uu viet di truyen cua chung toc Aryan. Nyiszli va nhieu nguoi khac cho rang cac nghien cuu ve ve cac cap song sinh đuoc tien hanh voi muc đich tang ty le sinh san cua chung toc Đuc bang cach cai thien kha nang sinh đoi cua nhung nguoi nam trong dien "đang đe phoi giong".
Cac đoi tuong nghien cuu cua Mengele đuoc cho an va cung cap noi o tot hon nhung tu nhan khac va tam thoi khong bi giet trong phong hoi ngat. Ho song trong mot khu rieng, đuoc cung cap thuc pham chat luong tot hon mot chut va đieu kien song cai thien phan nao so voi cac khu vuc khac cua trai. Khi đen tham cac đoi tuong nho tuoi, Mengele thuong the hien mot guong mat than thien, tu gioi thieu minh la "Chu Mengele" va phat keo cho chung an. Tuy nhien, trai nguoc voi bo mat than thien thuong the hien, Mengele chinh la nguoi truc tiep gay ra cai chet cua vo so nan nhan thong qua cac hinh thuc nhu tiem thuoc đoc, ban, đanh đap va thi nghiem vo nhan tinh. Trong cuon sach nam 1986, Lifton mo ta Mengele la mot ke "tan ac, vo cam va cuc ky bai Do Thai", cho rang nguoi Do Thai la mot "chung toc ha đang va nguy hiem can bi tieu diet". Rolf Mengele ve sau cung cong nhan rang cha minh khong he to ra hoi han voi nhung viec ma ong đa lam trong chien tranh.
Mot cuu tu Auschwitz tung bi ep phuc vu lam y si noi ve Mengele nhu sau:

Thang cha nay co the diu dang mot cach kho tin voi lu tre, khien chung quan quyt han. Han mang keo ngot đen cho chung, đe tam đen tung chi tiet nho nhat trong cuoc song thuong nhat, lam nhung đieu tuong chung đang tran trong ... Nhung ngay ben canh tat ca nhung đieu ay, la nhung cot khoi đen đac tu lo hoa tang. Va nhung đua tre, ngay mai, hoac chi trong nua gio sau thoi, se bi han chinh tay đua vao đo. The đay, đay chinh la noi su phi ly kinh hoang hien dien.

Hang tuan, Mengele hoac phu ta cua ong ta tien hanh kiem tra va đo đac đinh ky chi so the chat cua cac cap song sinh. Nhung thi nghiem đuoc thuc hien tren cac cap song sinh bao gom viec cat cut cac chi ma Mengele cho la "khong can thiet", khien mot trong hai đua tre mac sot phat ban hoac mot so benh khac roi lay mau tiem vao đua tre con lai. Rat nhieu nan nhan đa tu vong khi Mengele tien hanh cac thi nghiem nay, nhung nguoi qua khoi cung bi giet ngay sau đo, thi the bi mo xe do đa het muc đich su dung. Nyiszli ke rang Mengele đa tu tay ket lieu muoi bon cap song sinh trong mot đem bang cach tiem chloroform vao tim chung. Neu mot trong hai đua tre song sinh nho chet vi benh tat, Mengele se giet not đua con lai nham so sanh ket qua kham nghiem tu thi đe phuc vu cho muc đich nghien cuu.
Cac thi nghiem ve mat cua Mengele bao gom tiem hoa chat vao nhan cau cua đoi tuong song voi hy vong lam thay đoi mau mat, con nhung nguoi bi mac chung loan sac to mong mat se bi giet va moc mat đe gui đen Berlin nghien cuu. Đoi voi nguoi lun hoac nguoi bi di tat bam sinh, Mengele thuc hien kiem tra the chat, lay mau, nho nhung chiec rang khoe manh va tien hanh đieu tri bang tia X hoac cac loai thuoc thang hon tap. Nhieu nan nhan se bi đua đen phong hoi ngat chi sau khoang hai tuan, con xuong cua ho se đuoc gui đen Berlin đe nghien cuu them. Mengele thuong tim bat nhung phu nu co thai đe thuc hien thi nghiem truoc khi nem ho vao phong hoi ngat. Mot nan nhan song sot ten Alex Dekel ke lai rang ong tung tan mat chung kien Mengele giai phau moi tim va da day ma khong he gay me nan nhan. Nam 2009, mot nan nhan song sot khac ten Yitzhak Ganon ke lai rang Mengele đa lay than cua ong ma khong tiem thuoc me. Sau ca phau thuat, ong bi ep tiep tuc lam viec ma khong đuoc cap thuoc giam đau. Nhan chung Vera Alexander ke rang Mengele tung co gang khau hai cap song sinh nguoi Di-gan lai voi nhau, hy vong tao ra mot cap song sinh dinh lien. Ca hai đua tre đeu qua đoi vi hoai tu sau vai ngay chiu đau đon.


Giai đoan hau Auschwitz Ngay 17 thang 1 nam 1945, Mengele cung voi mot so đong nghiep khac đuoc di tan toi Trai tap trung Gross-Rosen o Ha Schlesien, mang theo hai hop đung mau vat va ho so cac thi nghiem tai Auschwitz. Hau het ho so benh an cua trai đa bi SS tieu huy vao thoi điem Hong quan Lien Xo giai phong trai Auschwitz vao ngay 27 thang 1. Mengele tron khoi Gross-Rosen vao ngay 18 thang 2, mot tuan truoc khi Hong quan ap toi. Ong sau đo chay đen Zatec o Tiep Khac, cai trang thanh mot si quan Wehrmacht. Tai đay, Mengele tam thoi giao nhung bang chung pham toi cua minh cho mot nguoi y ta moi quen. Ong va đon vi cua minh sau đo đa nhanh chong chay ve phia Tay đe lan tranh Hong quan, song ca nhom đa bi nguoi My bat giu vao thang 6 nam 1945. Du Mengele khi đo van su dung ten that, nhung boi nhung sai sot trong khau quan ly, đon vi giam giu khong he hay biet viec ong nam trong danh sach nhung toi pham chien tranh bi truy na. Ngoai ra, do khong phat hien hinh xam mau đac trung cua thanh vien SS tren co the, Mengele đuoc nguoi My phong thich chi sau mot thang ngoi tu.
Sau khi kiem đuoc giay to gia duoi cai ten "Fritz Hollmann", Mengele đa mao hiem quay ve vung bi Lien Xo chiem đong đe tim kiem ho so thi nghiem Auschwitz cua minh. Sau nhieu thang lan tron, ong bat đau song duoi vo boc cua mot nguoi nong dan o Rosenheim, Bayern. Ngay 17 thang 4 nam 1949, Mengele quyet đinh roi khoi Đuc tron ra nuoc ngoai do lo so se nhan an tu neu phai ra hau toa. Đuoc su ho tro cua mot mang luoi cuu thanh vien SS, Mengele su dung con đuong chuot đe tron đen Genova, Y. Sau khi nhan đuoc mot cuon ho chieu tu Uy ban Chu thap đo Quoc te duoi danh tinh "Helmut Gregor", Mengele khoi hanh đen Argentina vao thang 7 nam 1949. Vo Mengele, Irene Mengele, tu choi đi cung. Hai nguoi ly hon vao nam 1954.


Nam My Sau khi đen Argentina, Mengele hanh nghe tho moc o Buenos Aires va song trong mot ngoi nha tro o khu ngoai o Vicente Lopez. Mot vai tuan sau đo, Mengele chuyen đen song tai nha cua mot nguoi co cam tinh voi chu nghia quoc xa o khu nha giau Florida Este. Khoang thoi gian tiep đo, Mengele lam nhan vien ban hang cho cong ty gia đinh Karl Mengele & Sohne. Ke tu nam 1951, ong thuong xuyen thuc hien cac chuyen cong tac đen Paraguay voi tu cach la đai dien ban hang khu vuc Nam My. Nam 1953, Mengele chuyen đen song trong mot can ho o trung tam Buenos Aires va sau đo thue mot can nha o ngoai o Olivos vao nam 1954. Ho so do chinh phu Argentina cong bo nam 1992 cho thay Mengele co the đa hanh nghe y bat hop phap trong thoi gian song tai Buenos Aires, bao gom ca viec pha thai.
Sau khi co đuoc ban sao giay khai sinh goc thong qua đai su quan Tay Đuc vao nam 1956, Mengele đa đuoc phia Argentina cap giay phep cu tru duoi ten that. Ong su dung giay to va ten that đe lam ho chieu Tay Đuc va khoi hanh đen chau Au ngay sau đo. Ong gap con trai Rolf va em dau goa chong la Martha tai Thuy Si. Rolf khong he biet đay la bo minh do ong tu xung la "Chu Fritz". Sau ky nghi truot tuyet o Thuy Si, Mengele theo hai co chau Martha, Rolf ve que nha Gunzburg va o lai đay mot tuan. Sau khi quay tro lai Argentina vao thang 9 nam 1956, Mengele bat đau song duoi danh tinh that. Martha cung con trai la Karl Heinz (nguoi goi Josef Mengele la bac ruot) cung đen Argentina khoang mot thang sau đo. Nam 1958, Josef Mengele va em dau Martha ket hon voi nhau khi đang du lich o Uruguay. Hai nguoi mua mot ngoi nha chung Buenos Aires. Cung trong thoi gian nay, Mengele tro thanh co đong cua mot cong ty duoc pham co ten la Fadro Farm. Cung trong nam đo, Mengele cung mot so bac si khac bi co quan chuc nang tam giam do nghi ngo hanh nghe y bat hop phap sau khi mot co gai tuoi vi thanh nien tu vong do pha thai, nhung đa đuoc tha tu do chi it lau sau đo. Nhan thuc rang viec cong khai danh tinh co the khien qua khu quoc xa va cac hoat đong thoi chien bi lo tay, Mengele thuc hien mot chuyen cong tac dai ngay toi Paraguay va đuoc cap quyen cong dan o đo vao nam 1959 duoi ten "Jose Mengele". Ong quay tro lai Buenos Aires vai lan đe giai quyet cong viec kinh doanh va tham gia đinh. Martha va Karl song trong mot can nha tro tai Buenos Aires cho đen khi quay tro ve Tay Đuc vao thang 12 nam 1960.
Mengele tuy đuoc xuong ten nhieu lan trong Phien toa Nurnberg nhung quan Đong minh khi đo cho rang ong đa chet. Ban than Irene Mengele va gia đinh o Gunzburg cung tuyen bo rang Mengele đa qua đoi. Trong thoi gian o Tay Đuc, hai tho san quoc xa la Simon Wiesenthal va Hermann Langbein đa thu thap thong tin tu cac nhan chung ve cac hoat đong thoi chien cua Mengele. Mot buoc đot pha xay ra khi Langbein phat hien ho so ly hon cua Mengele, trong đo ghi ro mot đia chi tai Buenos Aires, Argentina. Ca Langbein lan Wiesenthal sau đo đa tim cach gay ap luc yeu cau chinh quyen Tay Đuc dan đo Mengele ve nuoc. Sau nhieu no luc thi vao ngay 5 thang 6 nam 1959, van phong cong to vien o Freiburg im Breisgau chinh thuc phat lenh bat giu Mengele. Tuy nhien, ban đau chinh quyen Argentina tu choi yeu cau dan đo vi Mengele khong con sinh song tai đia chi đuoc cung cap. Đen khi yeu cau dan đo đuoc chap thuan vao ngay 30 thang 6 nam 1959, Mengele đa đao tau sang Paraguay va đinh cu tai mot trang trai o Hohenau, gan bien gioi Argentina. Tai đay, ong đuoc cho la hanh nghe bac si thu y duoi bi danh "Francisco Fischer" truoc khi tron sang Brazil vao nam 1964. Vao thang 8 nam 1979, truoc ap luc tu cong đong quoc te, Toa an Toi cao Paraguay đa chinh thuc huy bo quoc tich cua Mengele theo yeu cau cua Tong Chuong ly Clotildo Jimenez.


= No luc cua Mossad =
Thang 5 nam 1960, Isser Harel, giam đoc co quan tinh bao Mossad cua Israel, đich than chi huy thanh cong cuoc vay bat Adolf Eichmann o Buenos Aires. Harel hy vong thong qua đo se lan ra tung tich cua Mengele đe đua nguoi nay ve Israel xet xu. Trong qua trinh hoi cung, Eichmann khai ra đia chi mot ngoi nha tro tung đuoc su dung lam noi an nau cua nhung ke đao tau Đuc Quoc Xa. Trong thoi gian theo doi, đac vu Mossad khong phat hien Mengele hay bat ky nguoi than nao xung quanh ngoi nha tren. Nguoi đua thu khu pho khang đinh khong lau truoc đo Mengele tung nhan đuoc nhieu la thu gui toi duoi ten that, song sau đo đa chuyen đi ma khong đe lai đia chi moi. Harel tiep tuc đieu tra tai mot xuong may moc noi Mengele tung la đong so huu, nhung cung khong tim đuoc manh moi nao đang gia. Khong con lua chon, Harel buoc phai tu bo no luc đua Mengele ra truoc cong ly.
Mac du tung so suat cung cap tai lieu phap ly giup Mengele hoan tat cac thu tuc đang ky giay phep cu tru tai Argentina, chinh phu Tay Đuc sau đo đa tuyen bo treo thuong cho bat ky ai bat đuoc ong. Viec hinh anh cung nhu qua khu cua ban than lien tuc xuat hien tren cac mat bao buoc Mengele phai lan tron them mot lan nua vao nam 1960. Cuu phi cong Hans-Ulrich Rudel đong vai tro trung gian giup Mengele ket noi voi Wolfgang Gerhard đe tau thoat sang Brazil. Mengele o lai voi Gerhard trong mot trang trai cua nguoi nay gan Sao Paulo, cho đoi thoi co tim kiem mot cho o lau dai hon. Co hoi đa đen khi Mengele gap go cap vo chong nguoi Hungary la Geza va Gitta Stammer. Voi su giup đo tu Mengele, hai vo chong mua đuoc mot trang trai o Nova Europa, do đo đa tin tuong thue Mengele lam nguoi quan ly. Ca ba sau đo đa chung von mua mot trang trai trong ca phe va gia suc o Serra Negra. Ban đau, Gerhard noi voi vo chong Stammer rang Mengele ten la "Peter Hochbichler", nhung chuyen bi lo tay vao nam 1963. Gerhard thuyet phuc hai nguoi khong khai bao vi tri cua Mengele cho chinh quyen, đe doa rang ho co the bi lien luy vi chua chap mot toi pham truy na. Thang 2 nam 1961, Brazil cung nhan đuoc yeu cau dan đo tu Tay Đuc do gioi chuc trach nuoc nay nghi ngo Mengele co the đa chuyen đen đo.
Cung trong thoi điem nay, Zvi Aharoni, mot trong nhung đac vu Mossad tung tham gia vao vu bat coc Eichmann, đuoc giao phu trach mot nhom đac vu co nhiem vu truy lung Mengele đe đua toi Israel xet xu. Nhung cuoc đieu tra o Paraguay khong tiet lo manh moi nao ve noi o cua Mengele va Mossad cung khong bat chan đuoc bat ky thu tu nao giua Mengele va Martha, luc bay gio đang song o Y. Cac đac vu theo doi nhat cu nhat đong cua Rudel cung khong khai thac đuoc bat ky thong tin co gia tri nao. Sau nhieu no luc, đac vu Mossad phat hien hanh tung cua Gerhard va theo chan nguoi nay đen mot vung nong thon gan Sao Paulo, noi ho xac đinh đuoc mot nguoi đan ong chau Au bi tinh nghi la Mengele. Ngay sau đo, Aharoni lien bao cao vu viec cho Harel va trinh bay ke hoach dan dung mot vu bat coc. Tuy nhien, do Israel luc bay gio đang đung ben bo vuc chien tranh voi Ai Cap, viec truy lung toi pham chien tranh Đuc Quoc Xa bi liet xuong hang thu yeu, ngan sach hoat đong bi cat giam, Isser Harel buoc phai rut moi đac vu Mossad đang hoat đong o Nam My ve nuoc.


= Cuoi đoi va cai chet =
Nam 1969, Mengele cung gia đinh Stammer tro thanh đong so huu chu mot trang trai o Caieiras. Nam 1971, khi Wolfgang Gerhard quay tro ve Đuc tim cach chay chua cho vo va con mac trong benh, ong đa đua chung minh thu cua minh giao cho Mengele. Moi quan he giua hai vo chong Stammer va Mengele tro nen xau đi vao cuoi nam 1974, khi ho tu mua mot ngoi nha o Sao Paulo ma khong moi Mengele gop von. Sau đo, gia đinh Stammer mua mot can nha go o khu pho Eldorado o Diadema, Sao Paulo va cho Mengele thue. Rolf, nguoi chua tung gap lai cha ke tu ky nghi truot tuyet nam 1956, đa đen tham ong tai ngoi nha go nay nam 1977. Tai đay, Rolf cham tran voi mot ke "khong he biet an nan hoi cai", nguoi tuyen bo rang ong chua bao gio lam hai bat ky ai va chi lam tron bon phan cua mot si quan.
Suc khoe cua Mengele ngay cang suy yeu ke tu sau 1972. Ong bi đot quy vao nam 1976, bi cao huyet ap va nhiem trung tai, gay anh huong đen kha nang giu thang bang. Ngay 7 thang 2 nam 1979, trong chuyen tham hai nguoi ban la Wolfram va Liselotte Bossert o khu nghi mat ven bien Bertioga, Mengele bi đot quy khi đang boi va chet đuoi. Thi the cua ong đuoc chon cat tai Embu das Artes duoi cai ten "Wolfgang Gerhard" – theo ten tren giay to tuy than ma Mengele su dung ke tu nam 1971. Cac bi danh khac đuoc Mengele su dung ke tu khi bat đau cuoc song chui lui gom co "Tien si Fausto Rindon" va "S. Josi Alvers Aspiazu".


Khai quat hai cot Cung vao thoi điem nay, khap noi the gioi xuat hien bao cao rang đa nhin thay Mengele. Wiesenthal tuyen bo rang ong nhan đuoc tin tinh bao xac đinh vi tri cua Mengele tren đao Kythnos cua Hy Lap nam 1960, Cairo nam 1961,  Tay Ban Nha nam 1971, va o Paraguay nam 1978 – muoi tam nam sau khi ong roi nuoc nay. Lan cuoi cung Wiesenthal khang đinh rang Mengele van con song la 1985, tuc sau nam sau khi ong qua đoi. Truoc đo vao nam 1982, Wiesenthal tung treo thuong US$100.000 (tuong đuong $300.000 nam 2022) cho ai bat đuoc Mengele. Su quan tam cua cong chung the gioi danh cho Mengele tang len đot bien sau khi mot phien toa xet xu vang mat cong khai đuoc to chuc tai Jerusalem vao thang 2 nam 1985, thu thap loi khai cua hon mot tram nan nhan cac cuoc thi nghiem cua Mengele. Ngay sau đo, chinh phu ba nuoc Tay Đuc, Israel va Hoa Ky đa phoi hop tien hanh đieu tra nham khoanh vung noi o cua Mengele. Chinh phu Tay Đuc va Israel lan nhat bao The Washington Times va Trung tam Simon Wiesenthal đeu treo thuong cho nhung ai bat giu đuoc vi bac si nay.
Ngay 31 thang 5 nam 1985, dua tren thong tin tinh bao do van phong cong to vien Tay Đuc nhan đuoc, canh sat tien hanh đot kich nha cua Hans Sedlmeier, mot nguoi ban lau nam cua Mengele va la giam đoc ban hang cua cong ty Karl Mengele & Sohne o Gunzburg. Co quan chuc nang tim thay mot cuon so đia chi đa ma hoa va cac ban sao cua cac buc thu đuoc ma Mengele tung gui va nhan. Trong so cac chung cu thu thap đuoc co mot la thu cua Wolfram Bossert gui cho Sedlmeier thong bao ve cai chet cua Mengele. Cac nha chuc trach Đuc ngay sau đo đa lien he voi So Canh sat Sao Paulo. Sau khi bi tra khao, Bosserts cuoi cung cung chiu khai bao vi tri mo phan cua "Wolfgang Gerhard". Bo hai cot trong mo đuoc khai quat vao ngay 6 thang 6 nam 1985. Ket qua giam đinh phap y cho thay hai cot tren kha nang cao la cua đoi tuong can tim. Ngay 10 thang 6, Rolf Mengele xac nhan rang đay chinh la hai cot cua Josef Mengele va thua nhan đa che giau tin tuc ve cai chet nham bao ve nhung nguoi giup đo cha minh trong qua trinh tron chay.
Nam 1992, danh tinh cua Mengele chinh thuc đuoc xac nhan bang phuong phap xet nghiem ADN. Do gia quyen tu choi đua ve Đuc, hai cot Megele đuoc luu tru tai Vien Phap y Sao Paulo va đuoc su dung nhu mot phuong tien ho tro giao duc trong cac khoa hoc phap y tai Truong Y khoa Đai hoc Sao Paulo.


Xem them Aribert Heim
Carl Clauberg
Grigory Mairanovsky
Kurt Blome

Thuyet uu sinh o Đuc Quoc Xa
Ishii Shiro
The Boys from Brazil (tieu thuyet)


Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Thu muc =


= Đoc them =
Benzenhofer, Udo; Weiske, Katja (2010). "Bemerkungen zur Frankfurter Dissertation von Josef Mengele uber Sippenuntersuchungen bei Lippen-Kiefer-Gaumenspalte [Comments on Josef Mengele's Frankfurt dissertation on family examinations for cleft lip and palate]". Trong Benzenhofer, Udo (bien tap). Mengele, Hirt, Holfelder, Berner, von Verschuer, Kranz: Frankfurter Universitatsmediziner der NS-Zeit [Mengele, Hirt, Holfelder, Berner, von Verschuer, Kranz: Frankfurt university doctors of the Nazi era] (bang tieng German). Munster: Klemm & Oelschlager. tr. 9–20. ISBN 978-3-932577-97-0.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ngon ngu khong ro (lien ket)
Benzenhofer, Udo (thang 4 nam 2011). "Bemerkungen zum Lebenslauf von Josef Mengele unter besonderer Berucksichtigung seiner Frankfurter Zeit" [Comments on Josef Mengele's curriculum vitae with special reference to his time in Frankfurt] (PDF). Hessisches Arzteblatt (bang tieng German). 72: 228–230, 239–240.{{Chu thich tap san hoc thuat}}:  Quan ly CS1: ngon ngu khong ro (lien ket)
Guez, Olivier (thang 12 nam 2019). Cuoc tron chay cua Josef Mengele. Hoang Mai Anh dich. Ha Noi: Nha xuat ban Hoi nha van. ISBN 978-604-977-844-5.
Harel, Isser (1975). The House on Garibaldi Street: the First Full Account of the Capture of Adolf Eichmann (bang tieng Anh). New York: Viking Press. ISBN 978-0-670-38028-2.
Levin, Ira (1991). The Boys from Brazil (bang tieng Anh). London: Bantam. ISBN 978-0-553-29004-2.
Lieberman, Herbert A. (1978). The Climate of Hell (bang tieng Anh). New York: Simon and Schuster. ISBN 978-0-671-82236-1.
Wharam, Philip (2015). Right to Live: an historical novel based on Mengele's life between 1945 and 1963 (bang tieng Anh). London: Lynfa Publishing. ISBN 9781508488996.


Lien ket ngoai Tieng Viet
Cao Tri (ngay 6 thang 10 nam 2017). "So phan cua con trai "bac si tu than" Josef Mengele". An ninh the gioi. Cong an nhan dan đien tu.
Duy Hung (ngay 5 thang 9 nam 2012). "Vi sao Josef Mengele mang danh "bac si tu than"?". Bao Cong an TP Đa Nang.
Hai Anh (ngay 29 thang 1 nam 2015). "'Bac si tu than' cua Đuc Quoc xa va thi nghiem tre song sinh". ZingNews.
Tieng Anh
Belnap, David F. (ngay 10 thang 8 nam 1979). "Mengele Hunt Focuses on Paraguay". Los Angeles Times.
Breitman, Richard (thang 4 nam 2001). "Historical Analysis of 20 Name Files from CIA Records". US National Archives.
Papanayotou, Vivi (ngay 18 thang 9 nam 2005). "Skeletons in the Closet of German Science". Deutsche Welle.
Posner, Gerald; Ware, John (ngay 18 thang 5 nam 1986). "How Nazi war criminal Josef Mengele cheated justice for 34 years". Chicago Tribune Magazine. Ban goc luu tru ngay 18 thang 2 nam 2014. Truy cap ngay 2 thang 11 nam 2020.
Siegert, Alice (ngay 30 thang 6 nam 1985). "His secret out, Rolf Mengele talks about his father". Chicago Tribune Magazine.
Van phong Đieu tra Đac biet, Phong Hinh su (thang 10 nam 1992). "In the Matter of Josef Mengele: A Report to the Attorney General of the United States" (PDF). Bo Tu phap Hoa Ky.
Tieng Đuc
Dehoust, Johan (ngay 7 thang 12 nam 2012). "Roman uber KZ Arzt Mengele: Lucia Puenzos Wakolda". Der Spiegel.
Leisten, Georg (ngay 27 thang 8 nam 2018). "Konstanz: Ein Todesengel auf der Flucht: Was wurde aus KZ-Arzt Josef Mengele?". Sudkurier. Konstanz.
Jacek, Lepiarz; Agnieszka, Maj (ngay 26 thang 1 nam 2020). "Mengele: Arzt aus Gunzburg, "Todesengel" in Auschwitz | DW | 26.01.2020". Deutsche Welle.
Schymura, Yvonne (ngay 9 thang 3 nam 2016). "NS-Arzte: Experimente an KZ-Insassen". Der Spiegel.
Bergmann, Ronen (ngay 7 thang 9 nam 2017). "Auschwitz-Arzt: Mengeles Gluck". Die Zeit.