Borneo hay Kalimantan la đao lon thu ba the gioi va lon nhat tai chau A. Đao thuoc Đong Nam A hai đao, nam ve phia bac cua đao Java, phia tay đao Sulawesi va phia đong đao Sumatra. Ve mat chinh tri, đao bi phan chia giua ba quoc gia: Malaysia va Brunei tai phan phia bac, va Indonesia o phia nam. Khoang 73% dien tich đao Borneo thuoc lanh tho Indonesia. Cac bang Sabah va Sarawak cua Malaysia chiem 26% dien tich đao. Hon mot nua đao Borneo nam o Bac Ban cau, bao gom phan thuoc Malaysia va Brunei. Borneo co cac khu rung mua co nhat tren the gioi.


Tu nguyen Hon đao co nhieu ten goi, quoc te goi la Borneo phong theo ten Brunei, bat nguon tu viec nguoi chau Au tiep xuc voi vuong quoc nay trong the ky XVI. Ten goi Brunei co the bat nguon tu varuna (वरुण) trong tieng Phan, nghia la "nuoc" hoac than mua Varuna cua An Đo giao. Nguoi Indonesia ban đia goi đao la Kalimantan, bat nguon tu Kalamanthana trong tieng Phan, nghia la "đao tiet troi nong bong" (mo ta thoi tiet nhiet đoi nong am tai đay).
Trong lich su, đao con co cac ten goi khac. Nam 977, cac thu tich Trung Hoa bat đau su dung thuat ngu Po-ni (渤泥, Bot Ne) đe chi Borneo. Nam 1225, mot quan vien Nha Tong la Trieu Nhu Quach (趙汝适) cung đe cap đen ten goi nay. Van ban tieng Java Nagarakretagama do nha tho Mpu Prapanca phuc vu trong trieu đinh Majapahit viet vao nam 1365, đao đuoc goi la Nusa Tanjungnagara, nghia la đao cua Vuong quoc Tanjungpura.


Đia ly Bao quanh Borneo la Bien Đong o phia bac va đong bac, bien Sulu o phia đong bac, bien Celebes va eo bien Makassar o phia đong, bien Java va eo bien Karimata o phia nam. Xa ve phia tay cua Borneo la ban đao Ma Lai va đao Sumatra, ve phia nam la đao Java, ve phia đong la đao Sulawesi, ve phia đong bac la quan đao Philippines. Borneo co dien tich 743.330 km², la đao lon thu ba the gioi va lon nhat chau A. Đinh cao nhat cua Borneo la nui Kinabalu tai Sabah, Malaysia, voi đo cao 4.095 m. Truoc khi muc nuoc bien dang len vao cuoi ky Bang ha cuoi cung, Borneo la bo phan cua đai luc chau A, cung voi Java va Sumatra tao thanh phan đat cao cua mot ban đao keo dai ve phia đong tu ban đao Trung An ngay nay. Cac vung nuoc sau hon chia tach Borneo khoi Sulawesi lan can nen khong co lien ket luc đia giua hai đao, tao nen su phan chia đuoc goi la đuong Wallace giua cac vung sinh vat chau A va Australia-New Guinea.

He thong song dai nhat cua Borneo la Kapuas tai Tay Kalimantan, voi chieu dai 1.000 km. Cac song lon khac gom co Mahakam tai Đong Kalimantan (920 km), Barito tai Nam Kalimantan (900 km), Rajang tai Sarawak (565 km) va Kinabatangan tai Sabah (560 km). Borneo co cac he thong hang đong quan trong, tai Sarawak co hang Clearwater voi mot song ngam thuoc nhom dai nhat the gioi con hang Deer la noi tru ngu cua hon ba trieu con doi, phan doi tich tu sau hon 100 m. Hang Gomantong tai Sabah đuoc menh danh la "hang con gian" do co hang trieu con gian trong hang. Vuon quoc gia Gunung Mulu tai Sarawak va Vung đa voi Sangkulirang-Mangkalihat tai Đong Kalimantan la cac khu vuc đa voi voi hang nghin hang đong nho.


= Sinh thai =

Rung mua Borneo đuoc uoc tinh co nien đai khoang 140 trieu nam, vi vay no la mot trong cac rung mua co nhat tren the gioi. Đay la trung tam cua su tien hoa va phan tan cua nhieu loai đong thuc vat đac huu, va rung mua la mot trong so it moi truong song tu nhien con lai cua loai đuoi uoi Borneo đang gap nguy hiem. Đay cung la mot noi tru an quan trong cua nhieu loai đong vat rung đac huu, bao gom voi Borneo, te giac Borneo, bao gam Borneo, cay co hose va doi qua dayak.
Rung đam lay than bun chiem toan bo đuong bo bien cua Borneo. Đat tai đam lay than bun tuong đoi phi nhieu, la noi sinh song cua nhieu loai chim nhu canh cach mo moc, hong hoang mu cat va te đieu. Borneo co khoang 15.000 loai thuc vat co hoa, voi 3.000 loai cay (267 loai thuoc ho Dau), 221 loai thu can va 420 loai chim khong di tru. Borneo co 440 loai ca nuoc ngot (tuong đuong Sumatra va Java cong lai). Nam 2010, Quy Quoc te Bao ve Thien nhien (WWF) cho biet rang đa kham pha đuoc 123 loai tai Borneo tu khi thoa thuan "Heart of Borneo" đuoc ky ket vao nam 2007.
WWF phan Borneo thanh bay khu sinh thai rieng biet, hau het la cac khu vung thap:

Rung mua vung thap Borneo bao trum hau het đao, co dien tich 427.500 km²;
Rung đam lay than bun Borneo;
Kerangas hay rung thach nam Sundaland;
Rung đam lay nuoc ngot Tay Nam Borneo;
Rung đuoc can Sunda.
Rung mua vung nui Borneo nam tai vung cao trung tam cua đao, o đo cao tren 1.000 m.
Đong co, xa van va cay bui nhiet đoi va can nhiet đoi tai Nam Kalimantan.
Nhung noi cao nhat tren nui Kinabalu co đong co nui cao Kinabalu, đo la mot vung cay bui nui cao noi tieng voi nhieu loai đac huu, trong đo co nhieu loai lan.


= Bao ton =

Đao Borneo tung đuoc rung bao phu rong khap, song dien tich rung đang giam thieu do hoat đong khai thac du doi cua cac cong ty go Indonesia va Malaysia, đac biet la truoc nhu cau lon ve nguyen lieu tho tu cac quoc gia cong nghiep cung voi viec chuyen đoi đat rung sang muc đich nong nghiep quy mo lon. Mot nua luong go nhiet đoi cua the gioi đen tu Borneo. Cac đon đien co dau đuoc phat trien rong khap va nhanh chong xam lan cac manh rung nguyen sinh cuoi cung. Cac vu chay rung bat nguon tu viec cu dan đia phuong phat quang rung đe lap đon đien, cung voi mua El Nino kho bat thuong khien dien tich rung bi mat hang nam cang lon hon. Trong cac vu chay nay, điem nong co the thay đuoc tren anh ve tinh, ket qua la khoi mu thuong xuyen anh huong đen Brunei, Indonesia, Malaysia va Singapore. Khoi mu cung co the lan đen mien nam Thai Lan, Campuchia, Viet Nam va Philippines nhu vao nam 2015.


Lich su = Lich su so khoi =

Theo cac van ban co cua Trung Quoc (nam 977), An Đo va Nhat Ban, cac thanh pho duyen hai mien tay cua Borneo tro thanh cac thuong cang vao thien nien ky thu nhat. Trong cac van ban cua Trung Quoc, trong so cac vat pham co gia tri nhat tu Borneo co vang, long nao, mai rua, sap ong, go thom laka, mau rong, may, yen sao, nga chim mo sung, sung te giac. Nguoi An Đo đat ten cho Borneo la Suvarnabhumi (vung đat vang) va Karpuradvipa (đao long nao). Ten goi cua nguoi Java đat cho Borneo la Puradvipa, tuc la đao kim cuong. Cac phat hien khao co hoc tai đong bang chau tho song Sarawak cho thay rang khu vuc la mot trung tam mau dich thinh vuong giua An Đo va Trung Quoc tu the ky VI cho đen khoang nam 1300.
Cac cot đa co cac ban khac bang chu Pallava đuoc tim thay tai Kutai doc song Mahakam thuoc Đong Kalimantan va co nien đai vao khoang nua sau the ky IV, nam trong so cac bang chung som nhat ve anh huong cua An Đo giao tai Đong Nam A. Đen the ky XIV, Borneo tro thanh mot nha nuoc chu hau cua Majapahit (co can cu tai đao Java), sau đo chuyen sang quy phuc Nha Minh. Hoi giao đuoc đua đen đao vao the ky X, theo chan cac thuong nhan Hoi giao, nhung nguoi nay sau đo cai đao cho nhieu nguoi ban đia tai cac khu vuc duyen hai.
Vuong quoc Brunei tuyen bo đoc lap khoi Majapahit vao giua the ky XIV. Trong thoi ky hoang kim tu the ky XV đen the ky XVII, Brunei cai tri hau nhu toan bo cac khu vuc duyen hai cua Borneo (đao đuoc đat theo ten quoc gia nay do anh huong cua no) va mot so đao tai quan đao Philippines. Trong thap nien 1450, Shari'ful Hashem Syed Abu Bakr, mot nguoi A Rap sinh tai Johor, đi tu Malacca đen Sulu. Nam 1457, ong lap ra Vuong quoc Sulu; lay hieu la "Paduka Maulana Mahasari Sharif Sultan Hashem Abu Bakr". Sau khi Sulu đoc lap khoi anh huong cua Brunei vao nam 1578, quoc gia nay banh truong quyen luc hang hai cua minh đen nhieu noi thuoc mien bac Borneo. Hai vuong quoc cai tri mien bac Borneo va co truyen thong mau dich voi Trung Quoc thong qua cac thuyen cua nuoc lon nay. Mac du vay, khu vuc noi luc cua Borneo van khong nam duoi quyen luc cua bat ky vuong quoc nao.


= Anh va Ha Lan kiem soat =

Tu khi Malacca that thu vao nam 1511, cac thuong nhan Bo Đao Nha tien hanh giao dich đeu đan voi Borneo, đac biet la voi Brunei tu nam 1530. Khi đen tham kinh đo cua Brunei, nguoi Bo Đao Nha mo ta đia điem co tuong đa bao quanh. Mac du Borneo đuoc cho la giau co, song nguoi Bo Đao Nha khong tien hanh no luc nao đe chinh phuc đao. Nguoi Tay Ban Nha đen Brunei keo theo chien tranh Castilla vao nam 1578. Nguoi Anh bat đau buon ban voi Vuong quoc Sambas tai mien nam Borneo vao nam 1609, con nguoi Ha Lan thi bat đau buon ban vao nam 1644: voi cac vuong quoc Banjar va Martapura cung o mien nam Borneo. Nguoi Ha Lan no luc đinh cu tren đao Balambangan o phia bac Borneo vao nua sau the ky XVIII, song ho rut lui vao nam 1797. Nam 1812, quoc vuong tai mien nam Borneo nhuong cong su cua minh cho Cong ty Đong An Anh. Nguoi Anh duoi quyen lanh đao cua Stamford Raffles sau đo đa co can thiep tai Sambas song that bai. Mac du ho đanh bai đuoc vuong quoc nay vao nam sau va tuyen bo phong toa toan bo cac cang tai Borneo ngoai tru Brunei, Banjarmasin va Pontianak, song ke hoach bi Toan quyen Anh tai An Đo la Huan tuoc Minto đinh chi do qua ton kem. Vao luc bat đau cong cuoc nguoi Anh va nguoi Ha Lan kham pha đao, ho mo ta đao Borneo toan la nhung ke san đau nguoi, cu dan ban đia tai noi luc tien hanh viec an thit nguoi, va vung bien quanh đao bi hai tac cuop pha, đac biet la khu vuc giua đong bac Borneo va mien nam Philippines. Cac hai tac nguoi Ma Lai va Dayak Bien tu hang o tai Borneo đa cuop boc tau bien tren hanh trinh giua Singapore va Hong Kong, cung voi đo la cac cuoc tan cong cua cac hai tac Sulu tu mien nam Philippines, nhu trong tran chien ngoai khoi Mukah.

Nguoi Ha Lan bat đau can thiep vao phan phia nam cua đao khi khoi phuc tiep xuc vao nam 1815, ho đieu cac cong su đen Banjarmasin, Pontianak va Sambas va pho cong su đen Landak va Mampawa. Đen nam 1842, Vuong quoc Brunei trao mot phan đat rong tai Sarawak cho nha phieu luu nguoi Anh James Brooke vi đuoc ong giup đan ap mot cuoc noi loan. Brooke lap nen Vuong quoc Sarawak va đuoc cong nhan la rajah. Ong lap ra mot che đo quan chu la trieu đai Brooke, cai tri Sarawak trong 100 nam. Brooke cung gianh đuoc đao Labuan tu Anh vao nam 1846. Khu vuc mien bac Borneo nam duoi quyen cai quan cua Cong ty Đac hua Bac Borneo sau khi ho gianh đuoc lanh tho nay tu cac vuong quoc Brunei va Sulu. Further enroachment by the British reduced the territory of Brunei. Đieu nay khien cho quoc vuong thu 26 cua Brunei la Hashim Jalilul Alam Aqamaddin keu goi nguoi Anh ngung lai, va ket qua la mot hiep đinh bao ho đuoc ky ket vao nam 1888, bien Brunei thanh mot lanh tho đuoc Anh bao ho.
Nghi đinh thu Madrid 1885 đuoc ky ket giua cac chinh phu Anh, Đuc va Tay Ban Nha nham khang đinh anh huong cua Tay Ban Nha va cong nhan chu quyen cua ho đoi voi Vuong quoc Sulu, đoi lai Tay Ban Nha tu bo cac yeu sach ve thuoc đia cu cua Sulu tai mien bac Borneo. Chinh quyen Anh sau đo xay dung mang luoi đuong sat đau tien tai mien bac Borneo, mang ten Đuong sat Bac Borneo. Trong thoi gian nay, nguoi Anh bao tro cho mot luong lon cac lao cong nguoi Hoa nhap cu đen mien bac Borneo đe lam viec trong cac đon đien va mo khoang san cua nguoi chau Au, va nguoi Ha Lan cung tiep buoc nham gia tang san luong kinh te cua minh. Đen nam 1888, Bac Borneo, Sarawak va Brunei tai mien bac Borneo đeu đa tro thanh lanh tho bao ho thuoc Anh. Khu vuc phia nam cua Borneo tro thanh lanh tho bao ho cua Ha Lan vao nam 1891.


= Chien tranh the gioi thu hai =
Trong Chien tranh the gioi thu hai, quan đoi Nhat Ban gianh quyen kiem soat va chiem đong hau het cac khu vuc cua Borneo tu 1941–45. Trong giai đoan đau cua chien tranh, nguoi Anh nhin nhan rang Nhat Ban muon co Borneo la do co tham vong chinh tri va lanh tho chu khong phai vi yeu to kinh te. Viec chiem đong khien nhieu cu dan tai cac thi tran duyen hai phai chuyen vao noi luc đe tim kiem thuc an va tron tranh nguoi Nhat. Cac cu dan nguoi Hoa tai Borneo hau het đeu chong lai su chiem đong cua nguoi Nhat, đac biet la khi Chien tranh Trung-Nhat đang dien ra tai Trung Quoc. Sau khi cac phong trao khang chien hinh thanh tai mien bac Borneo, nhu la Khoi nghia Jesselton, nhieu nguoi ban đia va nguoi Hoa vo toi bi hanh quyet do bi nghi ngo co can du.

Tai Kalimantan, nguoi Nhat cung sat hai nhieu nguoi tri thuc Ma Lai, hanh quyet toan bo cac sultan nguoi Ma Lai tai Tay Kalimantan trong cac su kien Pontianak, cung voi nhung nguoi Hoa khang Nhat vi nghi ngo ho la moi đe doa. Sultan Muhammad Ibrahim Shafi ud-din II cua Sambas bi hanh quyet vao nam 1944. Vuong quoc sau đo bi đinh chi va bi thay the bang mot hoi đong cua nguoi Nhat. Nguoi Nhat cung lap ra Pusat Tenaga Rakjat (PUTERA) tai quan đao Indonesia vao nam 1943, song bai bo no vao nam sau do the che nay tro nen qua dan toc chu nghia. Mot so phan tu dan toc chu nghia Indonesia nhu Sukarno va Hatta bat đau hop tac voi nguoi Nhat. Sukarno tro thanh Chu tich Hoi đong Co van Trung uong, mot hoi đong co van cho nam Borneo, Celebes, Sunda Nho, đuoc thanh lap vao thang 2 nam 1945.
Ke tu khi Singapore that thu, nguoi Nhat đua vai nghin tu binh chien tranh nguoi Anh va Uc đen cac trai tai Borneo nhu trai Batu Lintang. Tu đia điem trai Sandakan, chi sau trong khoang 2.500 tu binh con song sau khi ho bi buoc phai bo hanh trong mot su kien đuoc goi la Hanh quan chet choc Sandakan. Ngoai ra, tong cong 17.488 lao cong nguoi Java đuoc nguoi Nhat đua đen trong thoi ky chiem đong, song chi con 1.500 nguoi con song, chu yeu la do thieu an, đieu kien lao đong khac nghiet va bi nguoc đai. Nguoi Dayak va cac dan toc ban đia khac co vai tro trong chien tranh du kich chong lai luc luong chiem đong, chu yeu la tai tinh Kapit. Ho tam thoi khoi phuc viec san đau nguoi Nhat cho đen khi ket thuc chien tranh, co Đon vi đac biet Z cua Đong Minh cung cap tro giup cho ho. Uc co đong gop quan trong cho chien dich giai phong Borneo. Cac binh si Uc đuoc phai đen Borneo đe chien đau voi quan Nhat. Borneo đuoc Đong Minh giai phong hoan toan vao nam 1945.


= Lich su gan đay =
Đen cuoi chien tranh, Nhat Ban quyet đinh trao đoc lap som cho mot quoc gia Indonesia moi đuoc đe xuat. Tuy nhien, sau khi Nhat Ban đau hang Đong Minh, hoi nghi ve đoc lap bi hoan lai. Sukarno va Hatta tiep tuc ke hoach tuyen bo đoc lap đon phuong, song Ha Lan co gang đoat lai thuoc đia cua ho tai Borneo. Phan phia nam cua đao gianh đuoc đoc lap khi Indonesia tuyen bo đoc lap vao ngay 17 thang 8 nam 1945. Phan ung la tuong đoi im ang voi it giao tranh cong khai tai Pontianak hoac tai cac khu vuc nguoi Hoa chiem đa so. Trong khi cac du kich dan toc chu nghia ung ho đua mien nam Borneo vao nuoc Indonesia moi tien hanh hoat đong tich cuc tai Ketapang, va o muc đo thap hon la tai Sambas, thi hau het cu dan nguoi Hoa tai mien nam Borneo mong đoi quan đoi Trung Quoc đen giai phong Borneo va hop nhat cac khu vuc cua ho thanh mot tinh hai ngoai cua Trung Quoc.

Vao thang 5 nam 1945, cac quan chuc tai Tokyo đe xuat rang mien bac Borneo co nen đuoc đua vao nuoc Indonesia moi hay tach rieng dua theo nguyen vong cua cu dan ban đia. Sukarno va Mohammad Yamin lien tuc tan thanh mot nuoc cong hoa Đai Indonesia. Voi tu cach la tong thong cua nuoc cong hoa moi, Sukarno nhan thay nguoi Anh muon duy tri su hien dien cua ho tai mien bac Borneo va ban đao Ma Lai, ong quyet đinh phat đong mot cuoc xam nhap quan su tu nam 1962 đen nam 1969, sau nay đuoc goi la đoi đau Indonesia–Malaysia. Nam 1961, Thu tuong Tunku Abdul Rahman cua Lien bang Malaya moi đoc lap yeu cau thong nhat Malaya, cac thuoc đia Sarawak, Bac Borneo, Singapore va Brunei cua Anh thanh Lien bang Malaysia. Y tuong nay bi chinh phu Indonesia va Philippines phan đoi manh me, phan đoi cung đen tu cac cam tinh vien cong san va nhung nguoi dan toc chu nghia tai Borneo. Truoc nhung phan đoi ngay cang lon, nguoi Anh cho trien khai quan đoi đe bao ve cac thuoc đia cua ho truoc Indonesia va phien quan cong san, Uc va New Zealand cung gop phan.
Philippines phan đoi lien bang moi đe xuat, yeu sach phan phia đong cua Bac Borneo (nay la bang Sabah cua Malaysia) va bo phan cua lanh tho nuoc minh do la thuoc đia cu cua Vuong quoc Sulu. Chinh phu Philippines hau het dua vao thoa thuan nhuong đia cua Sulu voi Cong ty Borneo thuoc Anh, va viec hien nay vuong quoc nam duoi tham quyen cua chinh phu Philippines, do đo nen đuoc ke thua lanh tho cu cua Sulu. Chinh phu Philippines cung tuyen bo rang nhung nguoi thua ke cua vuong quoc đa nhuong lai toan bo quyen loi lanh tho cua ho cho nuoc cong hoa.
Vuong quoc Brunei ban đau hoan nghenh đe xuat ve mot lien bang lon. Trong khi đo, Đang Nhan dan Brunei duoi quyen A.M. Azahari yeu cau thong nhat Brunei, Sarawak va Bac Borneo thanh mot lien bang goi la Lien bang Bac Borneo, trong đo sultan cua Brunei se la nguyen thu quoc gia cua lien bang—du ban than Azahari co y đinh bai bo che đo quan chu Brunei, nham khien Brunei dan chu hon, va đe hop nhat lanh tho va cac thuoc đia cu cua Anh tai Borneo vao Indonesia, voi ung ho cua nuoc nay. Đieu nay dan đen Khoi nghia Brunei, can tro cac no luc cua Azahari va buoc ong phai chay tron sang Indonesia. Brunei rut khoi ke hoach Lien bang Malaysia do co mot so bat đong ve cac van đe khac, con cac lanh đao chinh tri tai Sarawak va Bac Borneo tiep tuc ung ho gia nhap mot lien bang lon.
Truoc phan đoi lien tuc tu Indonesia va Philippines, Uy ban Cobbold đuoc thanh lap nham tim hieu y kien cua cu dan đia phuong tai mien bac Borneo; ho thay rang cu dan rat ung ho lien bang, voi cac đieu khoan khac nhau. Lien bang tro thanh hien thuc khi mien bac Borneo tham gia theo Hiep đinh Malaysia vao ngay 16 thang 9 nam 1963. Cho đen nay, khu vuc tai mien bac Borneo van phai chiu cac cuoc tan cong cua hai tac Moro, cac nhom chien binh nhu Abu Sayyaf tu nam 2000 thuong xuyen tan cong qua bien gioi. Duoi thoi chinh phu cua Tong thong Philippines Ferdinand Marcos, ong tien hanh mot so no luc nham lam mat on đinh bang Sabah, song ket hoach that bai va ket qua la tham sat Jabidah va sau đo la roi loan tai mien nam Philippines.


Nhan khau Borneo co khoang 21,3 trieu cu dan vao nam 2014, mat đo dan so đat 29 nguoi/km². Hau het cu dan song tai cac thanh pho duyen hai, con vung noi luc co mot so thi tran nho va ban lang doc cac con song. Cu dan gom chu yeu la cac dan toc Dayak, nguoi Ma Lai, Banjar, Orang Ulu, Hoa va Kadazan-Dusun. Nguoi Hoa chiem 29% dan so Sarawak cua Malaysia va 17% dan so tinh West Kalimantan, Indonesia nguoi Hoa tren đao chu yeu la hau due cua cac di dan đen tu đong nam Trung Quoc.
Tai Sabah, duoi thoi chinh quyen Mustapha Harun cua To chuc Dan toc Sabah Thong nhat (USNO) trong thap nien 1970, hang nghin nguoi nhap cu va nguoi ti nan Hoi giao đen tu Mindanao cua Philippines va Sulawesi cua Indonesia đuoc cho nuong nau va sau đo đuoc nhan the can cuoc, đuoc cho la đe lam tang dan so Hoi giao trong bang, ke hoach nay ve sau đuoc goi la Ke hoach IC. Do so luong toi pham cao cua cong đong di dan moi, cang thang sac toc giua nguoi ban đia va nguoi di cu noi len cho đen nay.
Tai Kalimantan, ke tu thap nien 1990 chinh phu Indonesia tien hanh chuong trinh chuyen cu o muc đo lon, voi muc tieu tai tro đe di chuyen cac gia đinh ngheo va thieu đat san xuat tu Java, Madura va Bali đen Borneo. Đen nam 2001, nguoi chuyen cu chiem 21% dan so tai Trung Kalimantan. Ke tu thap nien 1990, nguoi Dayak ban đia va nguoi Ma Lai chong lai su xam lan tu nhung di dan nay, va xung đot bao luc no ra giua mot so nhom chuyen cu va ban đia. Trong cac vu bao luc Sambas nam 1999, nguoi Dayak va nguoi Ma Lai sat hai hang nghin di dan nguoi Madura. Tai Kalimantan, hang nghin nguoi bi giet vao nam 2001 trong giao tranh giua cac di dan Madura va nguoi Dayak trong xung đot Sampit.


= Thanh pho lon =
20 thanh pho lon nhat Borneo dua theo dan so, đieu tra nhan khau nam 2010 cua Indonesia va đieu tra nhan khau nam 2010 cua Malaysia. Du lieu dan so la trong khu vuc hanh chinh chinh thuc va khong bao gom cac vung lien ke hoac chum đo thi ben ngoai ranh gioi chinh thuc.


= Ton giao =


Hanh chinh Ve mat chinh tri, Borneo đuoc phan chia giua ba quoc gia.

Cac tinh Đong Kalimantan, Nam Kalimantan, Tay Kalimantan, Bac Kalimantan va Trung Kalimantan cua Indonesia
Cac bang Sabah va Sarawak cua Malaysia
Quoc gia Brunei


Kinh te Kinh te Borneo dua chu yeu vao nong nghiep, khai thac go, khai mo, dau khi va du lich sinh thai. Kinh te Brunei phu thuoc cao đo vao linh vuc san xuat dau khi, va quoc gia nay la mot trong cac nuoc san xuat dau lon nhat tai Đong Nam A. Cac bang Sabah va Sarawak cua Malaysia đeu đung đau ve xuat khau go. Sabah con co tieng ve san xuat cao su, ca cao va rau, cung voi ngu nghiep. Sabah va Sarawak đeu xuat khau khi đot hoa long va dau mo. Tai khu vuc Borneo cua Indonesia, kinh te hau nhu dua vao linh vuc khai mo, song cung co khai thac go va dau khi.


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Borneo: Eco Warriors Luu tru ngay 17 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine - Online documentary
WWF Heart of Borneo conservation initiative - Information about the Heart of Borneo - 220,000 km² of upland montane tropical rainforest, where endangered species such as the orang-utan, rhinoceros and pygmy elephant cling for survival.