Uy ban chau Au (ten chinh thuc Uy ban cac cong đong chau Au) (tieng Anh: European Commission, tieng Đuc: Europaische Kommission) la co quan cao nhat nganh hanh phap cua Lien minh chau Au. Uy ban nay chiu trach nhiem ve đe nghi lap phap, thi hanh cac quyet đinh, duy tri cac hiep uoc Lien minh chau Au va đieu hanh cong viec chung hang ngay cua Lien minh.

Uy ban hoat đong theo phuong phap mot noi cac chinh phu, voi 27 uy vien chau Au. Moi nuoc thanh vien trong Lien minh co mot uy vien, tuy nhien cac uy vien nay buoc phai đai dien cho cac quyen loi cua toan Lien minh, hon la quyen loi cua nuoc minh. Mot trong so 27 uy vien lam chu tich Uy ban chau Au (Jean-Claude Juncker) đuoc bo nhiem boi Hoi đong chau Au voi su đong y cua Nghi vien chau Au. Chu tich Jean-Claude Juncker nhan chuc ngay 1.11.2014 trong nhiem ky 5 nam.
Tu "Uy ban" co the co nghia la Đoan uy vien nhu noi tren, hoac nghia rong hon la co quan the che cua Lien minh, gom ca co quan hanh chinh quan tri khoang 25.000 nguoi thuoc ban goi la Nha Tong Giam đoc. Uy ban co tru so chinh o toa nha Berlaymont tai thanh pho Bruxelles va ngon ngu lam viec trong noi bo co quan la tieng Anh, tieng Phap va tieng Đuc.


Lich su Uy ban chau Au bat nguon tu mot trong 5 the che then chot đuoc thiet lap trong he thong sieu quoc gia Cong đong chau Au, theo đe nghi cua Robert Schuman, bo truong ngoai giao Phap, ngay 9.5.1950. Bat đau tu nam 1951 duoi ten Gioi chuc cap cao trong Cong đong Than Thep chau Au, Uy ban đa trai qua nhieu su thay đoi ve quyen hanh va co cau duoi thoi cac chu tich bao gom 3 Cong đong.


= Viec thanh lap =
Uy ban đau tien bat đau tu nam 1951 la 9 thanh vien cua "Gioi chuc cap cao cua Cong đong Than Thep chau Au" duoi quyen chu tich Jean Monnet. Gioi chuc cap cao la co quan hanh phap sieu quoc gia cua Cong đong Than Thep chau Au moi, nhan nhiem vu tu ngay 10.8.1952 o Luxembourg. Nam 1958 Cac hiep uoc Rome đa lap ra 2 Cong đong moi la Cong đong Kinh te chau Au (EEC) va Cong đong Nang luong nguyen tu chau Au (Euratom), va co quan hanh phap cua 2 cong đong moi nay đuoc goi la cac "uy ban" chu khong la "Gioi chuc cap cao". Nguyen nhan cua viec thay đoi ten la cac moi quan he moi giua co quan hanh phap va Hoi đong chau Au. Vai nuoc, nhu Phap chang han, bay to su de dat ve quyen cua Gioi chuc cap cao va muon han che, đong thoi trao them quyen cho Hoi đong hon la co quan hanh phap moi.
Louis Armand lanh đao Uy ban Armand (uy ban đau tien cua Cong đong Nang luong nguyen tu chau Au). Walter Hallstein lanh đao Uy ban Hallstein (uy ban đau tien cua Cong đong Kinh te chau Au), to chuc cuoc hop chinh thuc đau tien ngay 16.1.1958 tai Lau đai Valley of the Duchess (Bi). Hoi nghi nay hoan tat mot hiep đinh thoa thuan ve gia ngu coc luon gay tranh cai, cung nhu gay an tuong tot đoi voi cac nuoc thu ba khi lan đau tham gia cuoc đam phan quoc te, Vong Kennedy cua cac cuoc thuong thuyet ve Hiep uoc chung ve thue quan va mau dich (GATT). Đang chu y la Hallstein đa bat đau cung co Luat chau Au va bat đau co su va cham đang ke toi luat phap quoc gia. Ban đau, uy ban cua ong ta đa hoi than trong, nhung voi su giup đo cua Toa an Cong đong chau Au, uy ban cua ong ta đa to ro quyen hanh vung chac, đu đe cho phep cac uy ban noi tiep đuoc coi trong hon. Tuy nhien, nam 1965 cac khac biet giua chinh phu Phap cua Charles de Gaulle va cac nuoc thanh vien khac chong chat len (ve đon xin gia nhap cua Anh, ve bau cu truc tiep Nghi vien chau Au, ke hoach Fouchet cua Phap va ngan sach) đa gay cho Uy ban Hallstein cuoc khung hoang bo trong ghe (cua Phap) ve cac đe nghi cho Chinh sach Nong nghiep chung. Mac du cuoc khung hoang the che đa đuoc giai quyet trong cac nam sau, nhung đa khien cho Etienne Hirsch mat chuc chu tich Euratom va sau đo, chuc chu tich EEC cua Walter Hallstein, du rang ong ta đuoc coi la nha lanh đao nang đong nhat cho toi Jacques Delors.


= Phat trien ban đau =
Ca ba co quan ton tai song song toi ngay 1.7.1967 khi co Hiep uoc Hop nhat, thi hop lai thanh mot co quan duoi su lanh đao cua chu tich Jean Rey. Do viec hop nhat nen Uy ban Rey tam tang len 14 uy vien, tuy nhien tat ca cac uy ban sau nay đeu giam xuong con 9 uy vien, theo cong thuc moi nuoc nho 1 uy vien va nuoc lon 2 uy vien. Uy ban Rey đa hoan thanh viec lap lien minh thue quan cua Cong đong vao nam 1968 va đau tranh cho mot Nghi vien chau Au đuoc dan bau va co nhieu quyen hon. Du Rey la chu tich uy ban đau tien cua ca ba cong đong hop nhat, nhung Hallstein moi đuoc coi la chu tich đau tien cua Uy ban hien đai.
Uy ban Malfatti va Uy ban Mansholt tiep tuc lam viec cho su hop tac tien te va viec mo rong Cong đong đau tien ve phia bac nam 1973. Voi viec mo rong nay, so uy vien cua Uy ban tang len thanh 13 nguoi trong thoi Uy ban Ortoli (Vuong quoc Anh la nuoc thanh vien lon, đuoc cu 2 uy vien), nham xu ly Cong đong mo rong trong thoi ky bat on kinh te va quoc te luc đo. Viec tieu bieu be ngoai cua Cong đong đa tien len mot buoc khi chu tich Roy Jenkins tro thanh chu tich đau tien tham du cuoc hop thuong đinh G8 nhan danh Cong đong. Tiep theo Uy ban Jenkins, Uy ban Thorn đa tien hanh viec mo rong Cong đong xuong phia nam, va bat đau lap ra luat chung chau Au.


= Delors va Santer =
Mot trong so Uy ban noi tieng nhat la Uy ban Delors, do Jacques Delors lanh đao, đa mang lai cho Cong đong tinh nang đong. Delors va đong đoi cua minh cung đuoc coi la cac nguoi cha sang lap đong euro". Bao International Herald Tribune đa ghi nhan viec lam cua Delors o giai đoan cuoi nhiem ky 2 nam 1992: "Ngai Delors đa cuu Cong đong chau Au khoi tinh trang u li. Ong ta đa toi trong luc chu nghia bi quan ve chau Au đat toi điem xau nhat. Mac du ong ta chi la mot cuu bo truong tai chinh Phap it noi tieng, ong ta đa đem lai suc song va hy vong cho Cong đong chau Au va Uy ban Bruxelles đa mat nhue khi. Trong nhiem ky thu nhat, tu 1985 toi 1988, ong ta đa tap hop chau Au huong toi thi truong chung, va khi đuoc bo nham nhiem ky 2, ong ta bat đau thuc đay cac nguoi Au huong toi cac muc tieu nhieu tham vong hon cua lien minh kinh te, tien te va chinh tri."
Nguoi ke vi Delors la Jacques Santer. Tuy nhien, toan bo Uy ban Santer đa bi Nghi vien buoc phai tu chuc nam 1999 vi bi cao buoc gian lan. Đay la lan đau ma mot uy ban bi buoc phai tu chuc toan bo. Tuy nhien, Uy ban Santer đa tien hanh cong trinh ve Hiep uoc Amsterdam va đong euro.


= Cac uy ban Prodi va Barroso =
Romano Prodi ke vi Santer. Hiep uoc Amsterdam đa tang quyen cua Uy ban va Prodi đa đuoc bao chi đat ten cho la cai gi đo giong nhu mot thu tuong. Cac quyen lai đuoc cung co them boi Hiep uoc Nice nam 2001, cho chu tich nhieu quyen hon đoi voi thanh phan uy ban.
Nam 2004 Jose Manuel Barroso tro thanh chu tich uy ban, tuy nhien mot lan nua Nghi vien lai tu khang đinh quyen cua minh khi bac chuc uy vien đe nghi cua Uy ban Barroso. Do su chong đoi, Barroso đa buoc phai cai to uy ban cua minh truoc khi nham chuc. Uy ban Barroso cung la uy ban đay đu đau tien, tu khi mo rong nam 2004 toi 25 uy vien, khi truoc so uy vien vao cuoi nhiem ky Uy ban Prodi đa đat toi 30. Do ket qua cua viec tang nuoc thanh vien, Hiep uoc Amsterdam đua ra viec giam uy vien: moi nuoc thanh vien chi cu 1 uy vien (truoc kia nuoc lon đuoc cu 2 uy vien).


Cac quyen va chuc nang Uy ban đuoc lap ra tu đau đe hoat đong nhu mot chinh quyen đoc lap sieu quoc gia, tach rieng khoi cac chinh phu; no đuoc mo ta nhu "co quan duy nhat danh cho viec suy nghi toi chau Au". Cac uy vien đuoc cac chinh phu cua cac nuoc thanh vien bo nhiem, moi nuoc mot uy vien, tuy nhien cac uy vien nay buoc phai hanh đong cach đoc lap  –  trung lap, khong phu thuoc vao cac anh huong khac nhu anh huong cua chinh phu đa bo nhiem minh. Đieu nay trai nguoc voi Hoi đong, đai dien cho chinh phu cua minh, va Nghi vien, đai dien cho cac cong dan chau Au va Ban Kinh te Xa hoi, ma hiep uoc noi la đai dien cho 'xa hoi dan su co to chuc'.


= Quyen hanh phap =
Quyen hanh phap cua Lien minh do Hoi đong nam giu: hoi đong trao cho Uy ban mot so quyen đe hanh đong. Tuy nhien, Hoi đong co the rut lai cac quyen nay, tu minh truc tiep hanh đong, hoac ap đat cac đieu kien tren viec su dung chung. Cac quyen nay đuoc phac thao o cac đieu 211–219 cua Hiep uoc Cong đong chau Au va bi han che nhieu hon quyen hanh phap quoc gia, mot phan do Uy ban thieu quyen ve cac lanh vuc nhu Chinh sach đoi ngoai va an ninh chung –  quyen nay do Hoi đong chau Au nam, ma mot so phan tich đa mo ta nhu quyen hanh phap khac.
Xem xet đieu nay trong Hiep uoc Lisbon Hoi đong chau Au la mot co quan the che chinh thuc co quyen bo nhiem Uy ban, co the noi rang 2 co quan nam quyen hanh phap cua Lien minh (Hoi đong chau Au cung nam cac quyen hanh phap quoc gia rieng). Tuy nhien, chinh Uy ban nam quyen hanh phap tren Cong đong chau Au. Cac quyen cai quan cua Uy ban giong nhu đieu ma cuu thu tuong Bi Guy Verhofstadt đa đe nghi thay đoi ten goi cua chung thanh "Chinh phu chau Au", goi ten hien nay cua uy ban la: "buon cuoi".


= Sang kien lap phap =
Uy ban khac voi cac co quan the che khac o cho rieng minh no co sang kien lap phap trong cac 'tru cot' cua Lien minh chau Au, co nghia la chi Uy ban moi co the đua ra cac đe nghi chinh thuc ve lap phap –  du luat khong the do nganh lap phap chinh thuc đua ra. Uy ban chia se quyen nay voi Hoi đong ve tru cot Chinh sach đoi ngoai va an ninh chung, nhung khong co quyen ve Viec hop tac Tu phap va Canh sat trong cac van đe toi pham. Tuy nhien trong Cong đong, thi Hoi đong va Nghi vien co tham quyen đe nghi lap phap; trong phan lon cac truong hop, Uy ban đe xuong phan can ban cua cac đe nghi nay, đoc quyen nay đuoc danh cho uy ban đe bao đam viec du thao Luat Lien minh chau Au đuoc phoi hop chat che va mach lac. Đoc quyen nay đa bi mot so nguoi chong lai, ho đoi hoi Nghi vien cung phai co quyen nay, voi phan lon Nghi vien quoc gia nam quyen trong mot so phuong dien. Trong Hiep uoc Lisbon, cac cong dan Lien minh chau Au cung co quyen yeu cau Uy ban lam luat trong mot lanh vuc thong qua not thinh nguyen thu co 1 trieu chu ky, nhung Uy ban khong bi buoc phai tuan theo.
Cac quyen đe nghi luat cua Uy ban thuong tap trung vao viec chinh đon kinh te. Uy ban đa đe xuat nhieu đieu chinh dua tren "nguyen tac phong ngua". Đieu nay co nghia la viec đieu chinh chan truoc se xay ra neu co mot nguy co cho moi truong hoac suc khoe con nguoi: vi du xu ly viec bien đoi khi hau va han che sinh vat bien đoi di truyen (GMO). Đieu nay trai voi cac đieu chinh phu cap them cho cac anh huong tren tac đong tren kinh te. Nhu the, Uy ban đa đua ra cac đieu chinh nghiem ngat hon cac nuoc khac. Do tam co (lon) cua thi truong chau Au nen tren thuc te đa lam cho Uy ban tro thanh nguoi đieu chinh thi truong toan cau.
Gan đay Uy ban đa đi vao viec thanh lap Luat toi pham chau Au. Nam 2006, mot vu lam đo chat đoc ngoai bo bien Bo Bien Nga tu mot tau cua chau Au, đa thuc đay Uy ban nhin vao viec lap phap chong viec thai chat đoc ra moi truong. Quyen đe nghi luat toi pham đa bi phan đoi o Toa an Cong đong chau Au, nhung đuoc duy tri. Nam 2007, mot đe nghi luat chong toi pham khac đuoc xuc tien la Chi thi đe nghi cac bien phap chong toi pham nham bao đam viec bat ton trong cac quyen so huu tri tue, va mot tu chinh quyet đinh khung chong khung bo nam 2002, đat ra ngoai vong phap luat viec xui giuc hanh đong lien quan toi khung bo, viec tuyen mo (đac biet thong qua internet) va viec huan luyen (quan khung bo).


= Viec buoc tuan theo =
Mot khi luat phap đa đuoc Hoi đong va Nghi vien thong qua, thi Uy ban co trach nhiem bao đam viec thi hanh, thong qua cac nuoc thanh vien hoac qua cac co quan cua Lien minh. Trong chap nhan cac bien phap ky thuat can thiet, thi Uy ban đuoc tro giup boi cac ban do cac đai dien cua cac nuoc thanh vien lap ra (mot phuong phap ma tieng long goi la "comitology"). Ngoai ra, Uy ban con chiu trach nhiem thi hanh Ngan sach Lien minh chau Au, cung voi Toa Kiem toan, bao đam la quy cua Lien minh đuoc chi tieu chinh xac.
Đac biet, Uy ban co bon phan bao đam cac hiep uoc va luat đuoc duy tri, bang cach đua cac nuoc thanh vien hoac cac co quan vi pham ra truoc Toa an Cong đong chau Au đe xet xu. Vai tro nay thuong đuoc biet đen khong chinh thuc duoi ten "nguoi canh gac cac hiep uoc". Cuoi cung, Uy ban cung co mot so vai tro đai dien đoi ngoai cho Lien minh, nhu đai dien trong cac to chuc nhu WTO chang han. Chu tich Uy ban cung thuong du cac cuoc hop cua G8.


Đoan uy vien Uy ban gom co mot đoan uy vien 27 nguoi, ke ca Chu tich va Pho chu tich. Mac du moi uy vien do moi chinh phu quoc gia bo nhiem, ho khong đai dien cho quoc gia cua minh trong Uy ban (tuy nhien trong thuc te, thinh thoang ho cung lam ap luc cho quyen loi quoc gia cua minh)). Chu tich trao cac bo cho cac uy vien đam nhiem. Quyen cua uy vien phan lon tuy thuoc vao bo ma minh phu trach, va co the thay đoi theo thoi gian. Truoc khi Uy ban đam nhan nhiem vu, toan bo đoan uy vien phai đuoc Nghi vien chap thuan. 


To chuc Uy ban co co so chu yeu o Bruxelles, voi van phong cua chu tich va phong hop cua uy ban o tang lau 13 trong toa nha Berlaymont. Uy ban cung hoat đong tai cac tru so ben ngoai thanh pho Bruxelles va o thanh pho Luxembourg. Khi Nghi vien chau Au hop o Strasbourg, cac uy vien Uy ban chau Au cung toi đay hop tai tru so cua Nghi vien trong toa nha goi la toa nha Winston Churchill đe du cac cuoc thao luan cua Nghi vien. Uy ban chia thanh cac ban nhu Nha Tong giam đoc (DGs) co the giong nhu cac Nha hoac Bo. Moi Nha phu trach mot lanh vuc chinh sach rieng, chang han Quan he đoi ngoai, va do Tong giam đoc đung đau, chiu trach nhiem truoc uy vien Uy ban chau Au. Mot Bo cua mot uy vien co the đuoc nhieu Nha Tong giam đoc tro giup. Cac Nha nay chuan bi cac đe nghi cho uy vien va neu đuoc chap thuan, thi se đe trinh len Nghi vien va Hoi đong đe cuu xet.
Theo cac con so do Uy ban an hanh, thi thang 4/2007 Uy ban su dung 23.043 nhan vien chinh thuc va tam thoi. Ngoai ra, con 9.019 nhan vien hop đong nua. Tong Nha lon nhat la Tong nha Dich thuat, voi bien che 2.186 nhan vien, trong khi nhom nhan vien lon nhat tinh theo quoc tich la nguoi Bi (21.4%). Cac nhan vien phuc vu trong Uy ban do Nha Tong thu ky cua Uy ban đieu khien, hien nay ba Catherine Day lam Tong thu ky.


Xem them Danh sach chu tich Uy ban chau Au
Danh sach uy vien Uy ban chau Au theo quoc tich
Hoi đong chau Au
Hoi đong Lien minh chau Au
Nghi vien chau Au


Tham khao & Ghi chu Lien ket ngoai European Commission ec.europa.eu – official website
Barroso Commission
Representation in the Member States
Margot Wallstrom's Blog Luu tru ngay 15 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine
Photo archive of past Commissions
European NAvigator Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2011 tai Wayback Machine ena.lu – Multimedia website with historical information on the European Commission
Welcome Europe welcomeurope.com – information on the EU funding from the Commission

Ban mau:European Commission
Ban mau:Eu-directorates-general
Ban mau:European Union topics