Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus (15 thang 12 nam 37 – 9 thang 6 nam 68), ten khai sinh la Lucius Domitius Ahenobarbus, con đuoc goi la Nero Claudius Caesar Germanicus, la vi Hoang đe thu 5 va cung la cuoi cung cua trieu đai Julius-Claudius, tri vi tu nam 54 toi 68. Nero đuoc chu ong, hoang đe Claudius nhan lam con nuoi va đuoc thua ke ngai vang. Ong len ngoi voi hieu Nero Claudius Caesar, ngay 13 thang 10 nam 54, sau khi Claudius qua đoi.
Nero tap trung phan lon vao tinh hinh ngoai giao, thuong mai va phat trien van hoa cho đe quoc La Ma. Ong cho xay dung nhieu nha hat va khuyen khich phat trien the thao. Trong khi tri vi, vi tuong cua ong Corbulo đa đanh thang va sau đo la đam phan thanh cong hoa uoc voi Đe quoc Parthia. Mot vi tuong khac cua ong Suetonius Paulinus đa dap tat cuoc noi day cua tho dan tai Anh do nu hoang Boudica lanh đao. Nero con sap nhap vuong quoc Bosporan vao đe quoc va khai mao cho tran chien Roman voi Do Thai đau tien.
Vao nam 64 AD, phan lon Rome bi pha huy trong cuoc Đai hoa hoan thanh Roma. Nhieu nguoi dan tin rang Nero la nguoi gay ra tran hoa hoan đo voi muc đich tao ra cho trong đe xay cung đien hoanh trang Domus Aurea. Vao nam 68, voi cuoc noi loan cua Vindex o Gaul va su tu xung vuong cua Galba tai Hispania đa lat đo đe che Nero. Khi đuoc tin gia la Nero bi coi nhu la ke thu cua nhan dan va se bi xu tu, Nero tu tu vao ngay 9 thang 6 nam 68 (vi hoang đe La Ma đau tien lam đieu nay). Cai chet cua Nero đa cham dut trieu đai Julio-Claudian va gay nen noi chien trong mot thoi gian ngan, giai đoan đo goi la Nam tu đe. Trieu đai cua Nero thuong bi nguoi ta lien tuong đen su bao chua va xa xi. Ong bi cho la đa ra lenh xu tu nhieu nguoi, trong đo co ca me ruot cua minh va ha đoc nguoi anh ho minh, Britannicus.
Ong la mot nguoi tai tieng, bi nguoi đoi noi rang la mot hoang đe "nghich pha trong khi thanh Rome boc chay". Dua theo Tacitus, ong đo toi cho nguoi Ki-to giao gay ra tran hoa hoan va thieu song ho duong nhu khong phai vi cong ly ma la chi đon gian la thu vui. Cac su gia Tacitus, Suetonius va Cassius Dio đeu viet tieu cuc ve Nero, nhung mot so it nguon tu lieu khac mieu ta Nero mot cach tot hon. Nhung nguon đo cho biet ong la mot hoang đe đuoc long dan chung La Ma, đac biet voi dan cu vung phia Đong cua đe che. Cac nha su hoc thoi hien đai đa đat nghi van ve đo đang tin cay cua cac nguon co đai ve su bao chua cua Nero.


Thoi nien thieu = Gia đinh =

Domitius Lucius Ahenobarbus, Nero tuong lai, đuoc sinh vao ngay 15 thang 12 nam 37 AD tai Antium (thanh pho thoi nay la Anzio va Nettuno), gan kinh thanh Roma. Ong la con trai duy nhat cua Gnaeus Domitius Ahenobarbus (chap chinh quan nam 32) va Julia Agrippina, em gai cua hoang đe Caligula. Bo cua Nero, Gnaeus, la con trai cua Domitius Lucius Ahenobarbus (chap chinh quan 16 BC) va Antonia Major. Do đo Gnaeus la chau noi cua Gnaeus Domitius Ahenobarbus (chap chinh quan 32 BC) va Aemilia Lepida va chau ngoai cua Mark Antony va Octavia Minor.
Nero la chau cua Caesar Augustus. Bo cua ong la phap quan va la quan than duoi hoang đe Caligula khi Caligula du hanh toi phia Đong. Nha su hoc viet lai ve bo Nero la mot ke giet nguoi va ngoai tinh, đa bi hoang đe Tiberius xu an voi toi phan quoc, ngoai tinh va loan luan. Sau đo vi Tiberius chet nen bo cua Nero đa thoat chet. Sau nay, ong đa chet vi benh phu vao nam 39 khi Nero moi hai tuoi.
Me cua Nero la Agrippina tre, chau co cua Caesar Augustus va Scribonia qua nguoi con gai cua ho Julia gia va chong co Marcus Vipsanius Agrippa. Bo cua Agrippina, Germanicus, la chau noi cua Livia, vo cua Augustus va la chau ngoai cua Mark Antony va Octavia. Me cua Germanicus, Antonia Minor, la con gai cua Octavia Minor va Mark Antony. Octavia la chi ruot cua Augustus. Germanicus con la con nuoi cua hoang đe Tiberius. Agrippina đau đoc nguoi chong thu hai cua co, do đo nhieu la su hoc co đai đa nghi la co đa giet nguoi chong thu ba cua co luon, hoang đe Claudius.


= The hinh =
Trong quyen sach "Đoi song cua muoi hai Caesar" viet boi nha su hoc La Ma Suetonius mieu ta ve Nero la "co chieu cao trung binh, than the ong co nhieu vet đom va mui co the, toc mau vang hoe nhat, điem đac trung la than hinh binh thuong khong co ngoai hinh luc luong, mat cua ong mau xanh nuoc bien va mot chut nhon nhat, co ong rat day, bung ong thi loi len va chan thi om yeu."


= Vuon toi quyen luc =
Nero khong đuoc mong đoi đe tro thanh hoang đe vi nguoi cau, Caligula, đa bat đau trieu đai o tuoi 25 vi the ong co đu thoi gian đe sinh con đe co nguoi truyen ngoi. Me cua Nero, Agrippina, đa lam mat long Caligula va bi luu đay vao nam 39 sau cai chet cua chong ba. Caligula lay het tai san ke thua cua Nero va gui ong cho co ruot Domitia Lepida; ba la me cua Valeria Messalina, vo thu ba cua Claudius. Caligula, vo ong Caesonia va đua tre so sinh Julia Drusilla bi sat hai ngay 24 thang 1 nam 41. Nhung su kien nay đa giup Claudius, cau cua Caligula, tro thanh hoang đe. Sau đo, Claudius cho phep Agrippina tro ve tu canh luu đay.

Claudius đa cuoi hai nguoi truoc khi cuoi Valeria Messalina. Hai co vo đau đa sinh cho ong ba đua con bao gom mot đua con trai, Drusus, bi chet o tuoi vi thanh nien. Ong co hai đua con voi Messalina - Claudia Octavia (sinh 40) va Britannicus (sinh 41). Messalina bi xu tu boi Claudius vao nam 48. Trong nam 49, Claudius cuoi lan thu tu, Agrippina, me cua Nero. Đe tang quyen luc chinh tri, Claudis chinh thuc nhan Nero lam con nuoi vao nam 50 va đoi ten thanh Nero Claudius Caesar Drusus (xem Nhan con nuoi duoi thoi La Ma). Nero lon tuoi hon đua em trai cung me khac cha, Britannicus, va tro thanh nguoi thua ke hoang vi. Nero đa đuoc tuyen bo la nguoi lon vao nam 51 o tuoi 14. Ong đuoc giao cho chuc Thong Đoc, hoi thao voi Thuong nghi vien La Ma, xuat hien truoc mat quan chung voi Claudius va đuoc vinh du xuat hien tren cac đong tien. Trong nam 53, ong cuoi đua em gai cung cha khac me, Claudia Octavia.


Tri vi = Buoi đau tri vi =

Claudius chet nam 54 AD, va Nero đa đuoc truyen ngoi tro thanh vi hoang đe. Tuy van con tranh cai, nhieu nha su hoc co cho rang Julia Agrippina đa đau đoc Claudius. Theo Pliny gia, Agrippina đau đoc Claudius bang nam. Con viec Nero co dinh vo cai chet cua Claudius khong thi khong ai biet chac.

Suetonius viet "... Cho du neu nhu Nero khong phai la chu muu trong cai chet cua Claudius thi ong cung biet đen am muu giet chet Claudius, ong tu nhan đieu đo; ong con goi nam, la thuc đa giet chet Claudius, la 'đo an cua cac vi than', lay tu mot tuc ngu Hy Lap. Du sao đi nua, sau khi Claudius chet, ong đa si nhuc Claudius bang loi noi va hanh đong, noi rang Claudius la đien ro va đoc ac; cau noi đua uu thich nhat cua ong la Claudius đa dung 'choi tro thang ngoc' trong đam nguoi tran, nhan manh am đau cua chu morari, va ong đa coi thuong nhieu hinh luat ban hanh cua Claudius va coi nhung luat đo la cua mot nguoi đien khung va gia lam cam. Cuoi cung, ong cung khong them xay cho hoa tang đang hoang cho Claudius ngoai tru mot cai tuong thap va xau xi."
Nero tro thanh hoang đe o tuoi 17 khi tin Claudius đuoc cong bo. Ong la hoang đe tre nhat tinh đen luc đo. Nhieu nha su hoc co đa mieu ta buoi đau tri vi cua Nero bi anh huong rat lon tu me ong, Agrippina, va thay day kem Lucius Annaeus Seneca va thai thu Lucius Annaeus Seneca, đac biet vao nam đau tien tri vi cua ong. Nhung thay day kem khac thuong khong đuoc nhac đen, nhu Alexander cua Aegae. Nero chua tri vi đuoc bao lau thi đa co su tranh tranh quyen luc giua Agrippina va hai nguoi nguoi co van chinh cua Nero, Seneca va Burrus. Vao nam 54, Agrippina đinh ngoi ke ben Nero khi ong đang gap su than Armenia, nhung Seneca đa ngan can ba đe tranh su tai tieng (tai vi thoi đo đan ba khong đuoc xen vo chuyen trieu chinh). Ban than cua Nero cung khong tin tuong Agrippina va noi voi ong nen đe phong canh giac ba.
Nero duong nhu khong hai long trong cuoc hon nhan voi Octavia va dan toi chuyen ngoai tinh voi Claudia Acte, mot cuu no le. Vao nam 55, Agrippina co gang chan cuoc ngoai tinh đo đe giup Octavia va đoi Nero phai tu bo Acte. Nero, cung voi su hau thuan cua Seneca, đa bat tuan lenh ba trong chuyen ca nhan ong. Voi su anh huong cua Agrippina tren con ba dan bi mat, đa khien ba muon đua Britannicus, anh em cung cha khac me cua Nero, len thanh hoang đe. Gan 14 tuoi, Britannicus la nguoi thua ke ngai vang truoc khi Claudius nhan Nero lam con nuoi. Tuy theo luat phap thi Britannicus van chua đen tuoi truong thanh, nhung cai tuoi đo cung gan toi. Theo nhu Tacitus, Agrippina hy vong la voi su giup đo cua ba, Britannicus, se tro thanh vi hoang đe thay vi Nero boi le ong la con ruot cua Claudius. Tuy nhien, Britannicus đa ra đi mot cach đot ngot va kha nghi vao ngay 12 thang 2 nam 55, la ngay truoc khi ong tuyen bo tro thanh nguoi lon.
Nero xac nhan la Britannicus chet vi bi benh đong kinh, nhung cac nha su hoc co đeu nhat tri cai chet cua Britannicus la do bi Nero đau đoc. Ong đa nho Locusta, mot nguoi đan ban chuyen che tao thuoc đoc. Ba đa che ra mot loai thuoc dung đe giet Britannicus, nhung sau khi thu nghiem khong thanh cong tren mot no le; Nero đa tuc gian đe doa se xu tu ba neu nhu ba khong the tao ra mot thuoc đoc hieu qua. Sau đo, Locusta đa tao ra mot loai thuoc ma ba hua la se "giet con nhanh hon ca con ran ho mang." Loi hua cua ba ta đa đuoc thuc hanh sau khi Britannicus uong thuoc đo vao mot buoi tiec toi, thuoc đoc đuoc cho vao nuoc dung đe lam mat ruou uong cua Britannicus. Ong đa quy nguoi chi trong vong vai phut. Sau cai chet cua Britannicus, Agrippina đa bi vu khong toi phi bang Octavia, va Nero đa truc xuat ba ra khoi cung đien hoang gia.


= Giet me va cung co quyen luc =

Qua thoi gian, Nero dan dan lay đuoc nhieu quyen luc, thoat ra khoi anh huong cua nhung nguoi co van va diet tru het nhung ke thu tranh gianh ngai vang. Vao nam 55, ong phe chuc vu tai chinh cua Pallas, ban đong minh cua Agrippina. Pallas, cung voi Burrus, bi ket an am muu chong lai hoang đe đe đua Faustus Sulla len ngai vang. Lucius Annaeus Seneca bi ket an vi toi ngoai tinh voi Agrippina va tham o. Seneca đa thanh cong trong viec giup chinh ong, Pallas va Burrus đuoc tha toi. Theo nhu Cassius Dio, trong thoi gian nay, suc anh huong cua Seneca va Burrus giam tu quan ly nhieu viec chi tiet xuong toi chung muc.
Nam 58, Nero bat đau moi quan he tinh cam voi Poppaea Sabina, vo cua Otho va Otho la hoang đe tuong lai. Theo nhu su sach thi đam cuoi voi Poppaea va viec ly di voi Octavia đa khong kha thi vi tinh hinh chinh tri khi me ong con song, Nero đa ra lenh giet me ong vao nam 59. Nhieu cac nha su hoc hien đai khong nghi đo la ly do Nero giet me minh vi ong khong cuoi Poppaea cho toi khi nam 62. Them vao đo, dua theo Suetonius, Poppaea khong ly di chong minh cho toi khi sau khi cai chet cua Agrippina, khien viec Nero giet me minh đe cuoi Poppaea la khong hop ly. Mot so cac nha su hoc hien đai đa tao ra gia thuyet rang cai chet cua Agrippina la do ba ay am muu cho Rubellius Plautus len ngai vang. Dua theo Suetonius, Nero đa thu giet me minh truoc đo qua viec dan dung vu đam tau nhung bi that bai, thay vao đo ban cua ba chet, Acerronia Polla. Khi Agrippina song sot qua cuoc am sat, ong ra lenh giet ba va tuyen bo ba chet vi tu sat đe che mat thien ha. Su viec nay con đuoc ghi nhan boi Tacitus.

Vao nam 62, co van cua Nero, Burrus, qua đoi. Ngoai ra, Seneca lai bi ket an vi toi tham o. Seneca xin Nero cho phep ve huu đe thoat khoi chuyen trieu chinh. Nero ly di va luu đay Octavia voi ly do vo sinh đe ong co the cuoi Poppaea, đang mang thai. Sau khi bi cong chung bieu tinh, Nero bi buoc phai cho phep Octavia tro ve tu canh luu đay, nhung co bi ket an tu hinh chang bao lau khi tro ve. Theo su sach thi Nero đa Poppaea cho toi chet vao nam 65 truoc khi co ta co the sinh đua con thu hai. Tuy nhien, cac nha su hoc hien đai nghi ngo cac ghi chep cua Suetonius, Tacitus va Cassius Dio co thanh kien voi Nero vi ho hau nhu khong the co nhan chung tu nhung viec rieng tu nhu vay. Nhung nha su hoc hien đai phong đoan rang Poppaea chet khi sinh con.
Cao trang muu phan nham chong lai Nero va thuong nghi vien xuat hien lan đau vao nam 62. Thuong nghi vien ra nghi quyet rang Antistius, mot phap quan, se bi xu tu khi dam boi nho Nero o mot bua tiec. Sau đo, Nero ra lenh luu đay Fabricius Veiento, nguoi phi bang thuong nghi vien trong mot quyen sach. Tacitus viet mam mong am muu tao phan dan đau boi Gaius Calpurnius Piso bat đau nam nay. Đe cung co quyen luc, Nero ket an mot so nguoi vao nhung nam 62 va 63 bao gom nhung ke thu cua ong la Pallas, Rubellius Plautus, va Faustus Sulla. Dua theo Suetonius, Nero "đa bieu hien su giet nguoi khong suy nghi va khong thuong sot nhung ai ong muon giet" trong thoi ki nay. Su cung co quyen luc cua Nero cung bao gom su noi day tu tu cua thuong nghi vien chong lai ong. Trong nam 54, Nero hua se cho cac thuong nghi si quyen luc tuong đuong thoi La Ma Cong hoa. Vao nam 65, thuong nghi si khien trach rang ho khong co quyen luc nhu đa hua va đeu nay đa dan toi Am muu Piso.


= Cac moi quan he =
Khi vo ong, Poppaea Sabina qua đoi vao nam 65, Nero đa rat đau long. Than the co đa khong đe cho hoa thieu; no đuoc phu gia vi len, uop xac, va đem vao chon tai lang cua Augustus. Co đuoc quoc tang. Nero khen ngoi co qua bai tan duong tai le đam tang va trao cho co danh du thieng lieng. Su sach co viet la Nero đa "đot het muoi nam" dung luong nhan san xuat boi nguoi A-rap.
Đau nam 66, ong cuoi Statilia Messalina. Co đa co chong khi co tro thanh tinh nhan cua Nero vao nam 65. Vi vay nen đe Nero co the cuoi Statilia, chong co bi don vao đuong tu sat. Co la mot trong so it tinh nhan cua Nero song sot sau khi trieu đai ong sup đo. Vao nam 67, Nero ra lenh thien mot chang trai tu do tre tuoi, Sporus, va cuoi cau ta. Dua theo Dion Cassius, Sporus co hinh dang giong Sabina rat muc đang kinh ngac, va Nero con goi cau bang ten vo cu cua minh.


= Chinh sach cai tri =

Trong thoi gian tri vi cua ong, Nero thuong co nhung chinh sach lam hai long nhung tang lop ha luu. Nero bi đanh gia la nguoi bi am anh boi danh vong. Nero bat đau cai tri vao nam 54 khi hua voi nhung thuong nghi si quyen tu tri nhieu hon. Trong nam đau tien, ong cam tat ca moi nguoi khong đuoc nhac toi nhung sac lenh đa ban, đieu ma đuoc thuong nghi si đong tinh va ca ngoi ong. Trong thoi gian nay, Nero đa đi đen nhung quan ruou va tuu lau thuong xuyen. Vao nam 55, Nero bat đau chu y đen van đe cai tri nhieu hon. Ong la quan chap chinh toi cao thoi La Ma bon lan vao giua nam 55 va 60. Trong thoi gian nay, mot so nha su hoc co đa đanh gia tot ve ong trong thoi ky nay so voi thoi ky sau nay cua ong.
Duoi thoi Nero, Nero đa han che cac khoan tien phat va tien bao lanh, va tien phi cua cac luat su cung bi gioi han lai. Đa tung co mot cuoc thao luan trong thuong nghi vien ve hanh vi sai trai cua nhung nguoi tu do, va thuong nghi vien yeu cau mot sac lenh la nguoi bao ho co quyen thu hoi lai quyen tu do. Nero đa đung len ung ho nguoi tu do va noi rang bon bao ho khong co quyen đo. Cac thuong nghi si đa co ra mot đinh luat la toi cua mot no le thi toan ho no le chung nha phai gach chiu hinh phat. Du co bao loan, Nero van ung ho thuong nghi vien trong van đe nay va ra lenh cho linh tu hinh 400 no le bi phat. Tuy nhien, ong phan đoi cac chinh sach khat khe voi nhung nguoi tu do co lien quan. Sau khi cac nguoi thu thue bi len an vi toi đoi xu qua te bac voi nguoi ngheo, Nero đoi cong viec thu thue cho cac cap duoi. Nero cam cac quan toa hoac nguoi đai dien phap luat bieu dien cho cong chung vi so la tien thu nhap co the đuoc dung đe mua long dan. Them vao đo, nhieu quan chuc cao đa bi buoc toi, cat chuc, va bo tu vi toi tham nhung va tong tien. Khi nguoi dan ngheo tiep tuc than trach phai chiu qua nhieu thue, Nero đa co bo het nhung thue gian tiep. Nhung thuong nghi si thuyet phuc ong la hanh đong nay se lam cho ngan kho quoc gia bi pha san. Sau đo, ket qua cuoc thoa hiep la thue tu 4.5% xuong thanh 2.5%. Them vao đo, cac ho so thue bi mat cua chinh phu đuoc cong bo đen cong đong. Đe giam gia thuc pham nhap khau, cac tau buon ban đuoc mien thue hoan toan.

Nero xay nhieu phong tap the duc va nha hat theo mo hinh nguoi Hy Lap. Đau truong huy hoang cho cac đau si cung đuoc xay dung. Nero con thanh lap ngay hoi ten quinquennial Neronia. Ngay hoi gom co cac tro choi, tho, va nha hat. Cac nha su hoc cho rang, co mot niem tin rang cac nha hat se dan toi viec vo đao đuc. Mot so khac nghi rang đe nhung nguoi bieu dien an mac giong nhu nguoi Hy Lap la đa bi loi thoi. Mot so nua can nhac viec bo so tien ngan kho lon cho su giai tri cong cong.
Vao nam 64, thanh Roma bi chay. Nero lien đe ra chuong trinh cuu tro va xay dung phuc hoi cac kien truc. Mot so cac cong trinh lon khac đuoc xay dung vao cuoi trieu đai ong. Nero ra lenh lay het tro tan cua đam chay đo ra đam lay Ostia. Sau đo, ong ra lenh xay dung khu Domus Aurea. Vao nam 67, Nero thu xay mot kenh o Isthmus cua Corinth. Cac nha su hoc co cho rang nhung du an nay đa lam tham ngan kho quoc gia tram trong. Chi phi cho viec xay dung lai thanh Roma la rat lon, so tien ma ngan quy quoc gia cung khong co. Nero lam mat gia tien La Ma lan đau tien trong lich su đe che La Ma. Ong đa giam trong luong cua denarius tu 84 tren moi pound La Ma đen 96 (3.85 gram xuong 3.35 gram). Ong cung giam muc đo nguyen chat cua bac tu 99.5% đen 93.5%—trong luong bac giam tu 3.83 gram đen 3.4 gram. Them vao đo, Nero giam trong luong aureus tu 40 tren moi pound đen 45 (8 gram đen 7.2 gram).
Tu khoang nam 62 đen 67, dua theo Plinius gia va Seneca, Nero đe xuong mot cuoc vien chinh đe tim ra nguon cua song Nile. Đo la cuoc tham hiem xich đao Chau Phi trong lich su chau Au. Tuy nhien, cuoc vien chinh tham hiem song Nile cua Nero that bai boi vi co nuoc đa lam nghet dong song va đa lam cho tau vien chinh khong the toi đuoc Sudd cua Nam Sudan thoi nay. Chinh sach cai tri kinh te cua Nero la mot đe tai tranh luan cho cac nha thong thai. Dua vao cac nha su hoc co, chi phi cong trinh du an cua Nero la qua cao va nhung khoang tieu xai hoan phi duoi thoi Nero lam cho can kiet tien cua La Ma va cac tinh. Cac nha su hoc thoi hien đai thi cho rang thoi đo tran ngap bien co giai lam phat va cac khoang chi phi xay dung du an cong đong cua Nero đa phan nao lam giam su kho khan kinh te.


= Đai hoa hoan thanh Roma =

Tran hoa hoan kinh hoang bat đau vao toi ngay 18 thang 7 toi ngay 19 thang 7 nam 64. Tran hoa hoan xuat phat tu phia đong nam cua Circus Maximus trong khu cua hang ban đo de chay. Pham vi cua tran hoa hoan khong đuoc hieu ro. Dua theo Tacitus, ong chin tuoi khi tran hoa hoan xay ra, no lan rong rat nhanh va chay toi nam ngay. No pha huy hoan toan 3 tren tong 14 huyen cua thanh Roma va tieu huy nang bay huyen. Pliny Gia, nha su hoc duy nhat nua song qua tran hoa hoan va viet ve no mot cach so sai. Mot so nha su hoc khac cung song qua tran thien tai nay bao gom Josephus, Dio Chrysostom, Plutarch, va Epictetus) khong he nhac toi no.

Đen bay gio nguyen nhan vu chay van chua đuoc tim ra — co the la tai nan hoac co ai co tinh phong hoa. Hai nha su hoc Suetonius va Cassius Dio nghi ngo Nero co tinh đot thanh Roma đe Nero co the xay cung đien cua ong. Con nha su hoc Tacitus thi noi nguoi Kito huu đa nhan toi phong hoa, nhung co the ho đa bi tra tan da man đe phai nhan toi. Du gi, nhung tran hoa hoan xay ra rat thuong xuyen trong thoi La Ma co. La Ma con phai ganh chiu them mot tran hoa hoan trong nam 69 va nam 80. Nha su hoc Suetonius va Cassius Dio con noi rang Nero đa hat bai "Sack of Ilium" trong đong phuc hoa trang trong khi thanh pho đang chay. Mot truyen thuyet khac noi ve Nero choi đan vi cam trong khi thanh đang chay, đo la su sai lam dua tren loai nhac cu đan lia ma Nero choi (vao the ky thu nhat khong ton tai loai đan vi cam). Dua theo Tacitus thi Nero o trong Antium vao luc hoa hoan. Tacitus con noi Nero choi đan lyre va ca hat trong khi thanh pho bi hoa hoan la loi đon nham nhi. Tacitus co viet, tai lieu cua ong la mot trong nhung tai lieu som nhat noi ve nguon goc Cong giao, khi dan chung muon biet ai chiu trach nhiem ve tran hoa hoan va co loi đon la Nero phai chiu trach nhiem. Đe tranh trach nhiem, ong đo loi len cac tin huu Cong giao. Ong ra lenh tan sat tin huu Kito giao đe nem cho cho an, mot so nguoi bi đong đinh, va thieu song.
Dua theo Tacitus, sau khi nghe tin thanh bi đot, Nero tro ve thanh Roma to chuc mot cuoc cuu tro tu tien cua chinh ong. Sau tran hoa hoan, Nero mo cua lau đai cua ong cho nguoi vo gia cu va cung cap them đo an cho nhung nguoi ngheo nham chong nan đoi. Sau đo, ong len ke hoach xay dung lai thanh. Cac can nha đuoc xay dung cach nhau, xay bang gach, va co hang lang tren mot con đuong rong lon. Nero con xay cung đien lon va huy hoang, Domus Aurea, trong khu vuc đa bi tran hoa hoan tan pha het. Khu vuc xung quanh cung đien co canh quanh long lay va tuong hinh Nero cao 30 m, buc tuong Colossus cua Nero. Dien tich cua cung đien phuc tap nay đuong tinh tu khoang 100 đen 300 hec ta. Đe co đu tien đe xay dung mot khu vuc nhu the, Nero bat cac tinh cua đe quoc La Ma cong tien.


= Nhung nam cuoi đoi =

Vao nam 65, nha chinh tri gia Gaius Calpurnius Piso to chuc mot ke hoach đe lat đo Nero cung voi quan bao dan Subrius Flavus va bach binh đoan Sulpicius Asper cua Can ve Hoang gia. Dua theo Tacitus, nhieu nguoi trong am muu mong muon "cuu đe quoc" khoi bao chua va phuc hoi Cong hoa La Ma. Mot nguoi ten la Milichus phat hien ra am muu nay va đi bao voi thu ky cua Nero, Epaphroditos. Vi the, am muu that bai, va tat ca ke đong muu đeu bi xu tu bao gom nha tho Lucan. Cuu co van cua Nero la Seneca cung bi to cao la co lien quan boi Natalis; Seneca phu nhan toi nhung cung bi bat tu sat vi ong khong con than tin voi Nero.
Su sach viet rang Nero đa đa Poppaea toi chet vao nam 65 trong khi ba đang mang bau truoc khi ba co the sinh ra đua con thu hai. Cac nha su gia thoi hien đai nghi ngo cau chuyen nay vi cac nha su hoc thoi đo co đinh kien voi Nero va khong co bat cu nhan chung nao ve viec ay. Ho đua ra gia thuyet la Poppaea bi chet do say thay hoac vao luc sinh. Nero đa rat buon rau vi cai chet cua ba; quoc tang cua ba đuoc to chuc mot cach xa hoa. Ba đuoc phong danh hieu thieng lieng, va mot đen tho đuoc xay đe ton tho ba. So luong huong đuoc đot o quoc tang cua ba bang so huong nhap khau ca nam. Than the ba khong đuoc hoa tang theo phong tuc ma đuoc uop xac theo cach cua nguoi Ai Cap va đua vao mo. Toi nay van chua tim đuoc mo cua ba.
Vao nam 67, Nero cuoi Sporus, mot chang trai tre nhin giong Poppaea. Nero ra lenh thien anh ta va muon bien anh thanh mot nguoi đan ba. Sporus phai mac mang che mat tai le cuoi. Cac nha su hoc cho rang Nero lam đieu nay vi tiec thuong Poppaea.


= Vindex va Galba khoi nghia va Nero qua đoi =

Trong thang 3 nam 68, Gaius Julius Vindex, la mot nguoi cai quan Gallia Lugdunensis, đa đung len phan lai chinh sach thue cua Nero. Lucius Verginius Rufus, la nguoi cai quan Germania Superior, đa đuoc sai đi đe dap tat cuoc noi loan cua Vindex. Trong no luc nham keu goi su giup đo tu ben ngoai lanh đia cua minh, Vindex đa thuyet phuc đuoc Servius Sulpicius Galba, nguoi cai quan Hispania Tarraconensis, đe cung noi loan va hop tac voi ong. Ong tu xung vuong va cung la đoi thu nguy hiem nhat cua Nero luc bay gio. Trong tran chien Vesontio thang 5 nam 68, luc luong cua Verginius de dang đanh bai đoi quan cua Vindex va ep ho phai tu sat. Tuy nhien, sau khi diet đuoc quan phan loan, đoi quan Verginius bat đau co muu đo lam phan va tu xung vuong. Verginius khong cong khai chong lai Nero, nhung đoi quan thu ghet Đuc cua Galba đa tiep tuc gay chien trong Tay Ban Nha va khong he đe Nero kip tro tay.
Trong khi Nero đuoc phuc hoi lai quyen luc tu sau cuoc noi loan, su ung ho Galba tang bo mat su ong cong khai la ke thu. Cac quan truong nhu Praetorian Guard, Gaius Nymphidius Sabinus, cung bo lien minh Nero va cuoc nhap cuoc noi loan voi Galba.
Nero đanh phai tron khoi La Ma. Nero chay đen cang cua Ostia va tu đay lay mot chien thuyen đen cac vung voi Đong van con trung thanh voi minh. Tuy nhien, ong đa bo mac y nghi chuyen gi se xay ra khi cac si quan tu choi tuan lenh cua ong, trong mot đoan dien ta tinh the Nero cua Vergil tu cuon Aeneid: "Chuyen đo that khung khiep roi se phai chet" Nero lien đoi lich trinh chay toi Parthia, ong bi lam vao tinh the phai xin long nhan tu cua Galba, hoac phai keu goi nhan dan tha thu cho ong trong nhung gi ong đa lam trong qua khu "va neu ong khong the lam diu trai tim ho, đe it nhat ho đoi xu voi ong tot hon nhu cho phep ong lam quan truong cua Ai Cap". Suetonius đa bao cao nguyen van cua bai dien van đuoc tim thay sau đo, o tai ban viet cua Nero. Nhung vi so bi xe ra thanh tung manh nen Nero khong dam đoc bai dien van truoc cong chung.
Nero tro ve La Ma va huong thu buoi chieu trong toa lau đai. Sau khi ngu, ong bat tinh day vao nua đem va phat hien linh canh trong toa lau đai đa đi mat. Ong lien đi cau cuu cac ban ong o trong cac buong phong trong lau đai, nhung khong mot ai tra loi, tat ca đa bo roi ong. Ong lien tim ai co kiem đe tu sat nhung khong mot ai con lai. Ong het lon "Ta la ban hay thu?" va chay nhu đien ra ngoai nhu the ong gan nhu bi quang xuong song Tevere.
Khi tro lai lan nua, Nero chot nghi mot noi ma ong co the tron va suy nghi lai. Mot vi hoang đe tu do đe nghi cho ong mot can nha to, nam ngoai vung ngoai o thanh pho khoang 4 mile. Truoc khi đi ong phai cai trang, Nero va bon tuy tung đen villa, đe phong xa Nero ra lenh cho ho đao mo cho minh. Sau khi đao mo xong, Nero noi đi noi lai "mot nghe si chet trong toi!". Vao thoi điem nguoi đua tin đen bao cho ong la cac thuong nghi si đa cong khai chong lai ong va đa ban hanh lenh hanh quyet, đanh đap ong toi chet. Sau khi nghe tin Nero chuan bi tinh than tu sat. Mat het tu chu, ong cau xin nguoi hau cua minh đe lam vi du (nghia la ong muon xem cai chet nhu the nao trong viec giet nguoi hau minh truoc). Cuoi cung tieng ngua đa đang tren đuong đen cho Nero. Sau khi noi mot cau tu Iliad cua Homer ("nghe đay, bay gio đap tai tao, tieng giam chan gam gu nhu mot con cho san!") Nero đam con dao gam vao co, nhung van đuoc cuu boi nguoi hau than can, Epaphroditos. Khi mot nguoi cuoi ngua đi vao, thi Nero đa mat. Ong noi may chu "qua tre! Đay la su that!", Nero qua đoi vao ngay 9 thang 6 nam 68. Ngay nay cung la ki niem cua cai chet cua Octavia. Nero đuoc chon trong Mausoleum thuoc Domitii Ahenobarbi, ngay nay voi cai ten Villa Borghese (Pincian Hill) thuoc đia phan La Ma.
Sau khi Nero qua đoi, trieu đai Julius-Claudius cao chung. Thoi đai noi loan xay ra sau đo la Thoi ky bon hoang đe.


= Sau cai chet cua Nero =

Dua vao Suetonius va Cassius Dio, nhan dan La Ma an mung khi biet tin Nero đa chet. Tuy nhien, Tacitus mieu ta tinh hinh chinh tri con cang thang hon truoc luc Nero chet. Tacitus nhac la cai chet cua Nero đuoc lam hai long cac thuong nghi si, gioi quy toc, thuong luu giau co. Con gioi cap thap nhu no le, cac dien vien xiec va ca hat, mua, va "nhung nguoi đuoc Nero ung ho" đa rat buon khi biet tin Nero qua đoi. Nhieu thanh vien trong quan đoi noi đa co canh xuc buon lan vui, vi ho đa tung la đong minh cua Nero, nhung đa bi mua chuoc đe lat đo Nero.
Theo nguon tai lieu phia Đong, Philostratus II va Apollonius cua Tyana, nhac toi cai chet cua Nero nhu su thuong tiec vi ong đa co cong "phuc hoi lai tu do cua Hellas voi tinh khong ngoan va le đo co chut la thuong ve tinh cach cua ong" va ong đa "giu su tu do trong tay ong va ton trong no".

Cac nha thong thai hien đai nhan xet, trong khi cac thuong nghi si va cac gioi quy toc đuoc them quyen luc sau cai chet cua Nero nhung dan chung van "trung thanh toi cung va con xa hon nua, Otho va Vitellius ca hai đieu nghi keu goi su trung thanh cua ho la đang gia."
Cai ten Nero bi xoa trong mot so bia ki niem, Edward Champlin nhan xet "con gian cua long nhiet huyet rieng tu". Nhieu chan dung cua Nero đuoc the cho boi nhung buc chan dung khac; dua vao Eric R. Varner, tren nam muoi hinh anh van ton tai. Su thay the hinh anh nay thuong giai thich phan nao đo ve ky uc ruong bo vi hoang đe đa bi len an sau khi chet (xem hoi uc damnatio). Tuy nhien, Champlin nghi ngo cac hanh đong xau đo va ghi chep mot so nguoi van tao ra hinh anh Nero trong khoang thoi gian dai sau khi ong chet.
Cuoc noi chien thoi ky bon hoang đe đuoc mieu ta boi cac nha su hoc co nhu mot thoi ky đai hoa. Dua vao Tacitus, su sup đo cua đe che la bat nguon tu khong con ai đe noi doi ngoi vi hoang đe sau khi Nero chet, vi gia toc hoang đe đa bi tuyet chung. Galba bat đau cai tri voi mot vuong trieu ngan ngui vi bi xu toi boi cac đong minh cua Nero va nhieu ke thu tuong lai. Mot ke thu nguy hiem la Nymphidius Sabinus, nguoi đa xac nhan minh la con trai cua hoang đe Caligula.
Otho lat đo Galba. Otho đa tung noi đe lay long binh si la ong đa tung la ban cua Nero va cung co tinh khi giong ong. Dan dan nguoi dan vi Otho nhu Nero. Otho su dung danh nghia va lay ten "Nero" lam ten ho. Ong đa ra lenh xay lai nhieu buc tuong cua Nero. Vitellius lat đo Otho. Vitellius bat đau trieu đai minh cung voi viec lam mot đam tang lon cho Nero voi bai hat viet boi Nero nham yen long dan.
Sau cai chet tu sat cua Nero trong nam 68, đa co mot đuc tin manh lan truyen, đac biet o cac huyen phia Đong. Ho tin la Nero chua chet va bang cach nao đo ong co the tro lai. Đuc tin nay dan đuoc biet nhu truyen thuyet Nero hoi sinh.
Truyen thuyet Nero hoi sinh ton tai trong vong nhieu the ky cho sau khi cai chet cua ong. Augustine cua Hippo viet ve truyen thuyet đo nhu mot đuc tin manh liet nam 422.
Co it nhat ba ke mao danh Nero nham muc đich dan dan cua noi loan. Ke đau tien, đa hat va choi đan lia va co mat giong nhu vi hoang đe đa chet, đa xuat hien trong nam 69 trong vuong trieu Vitellius. Sau khi mot so nguoi phat hien ra ong la ke mao danh, ke đo bi bat va xu tu. Vao khoang thoi ky Titus (79-81) đa xuat hien them ke mao danh trong chau A va han cung choi đan lia va nhin giong Nero nhung ket cuoc cung bi xu tu. Hai muoi nam sai cai chet cua Nero, vao trieu đai Domitian, ke mao danh thu ba xuat hien đuoc ung ho boi nguoi Parthia. Lan nay ho gap rat nhieu kho khan trong viec nhan dang ke đo đe trung tri va ke mao danh đa gan nhu dan toi chien tranh.


Chien tranh = Cuoc noi day cua Boudica =

Tai Anh vao nam 59, Prasutagus, thu linh cua bo toc Iceni va vua chu hau cua La Ma duoi thoi Claudius. Nguyen vong cua Prasutagus la đe hai đua con gai cua ong tiep tuc cai tri bo toc Iceni va bi tu choi. Khi Catus Decianus quat roi Boudica va cuong hiep con gai cua ba, bo toc Iceni noi day. Bo toc Trinovantes cung tham gia vao cuoc noi day, va đay tro thanh cuoc noi day noi bat nhat tai La Ma vao the ky thu 1. Duoi su chi huy cua Boudica, cac thi tran Camulodunum (Colchester), Londinium (London) va Verulamium (St Albans) bi đot pha va mot phan lon cua quan đoan La Ma bi đanh bai. Su kien nay đa khien Nero nghi toi kha nang bo quyen kiem soat cua La Ma o Anh. Thong đoc Gaius Suetonius Paulinus huy đong luc luong con lai va đanh bai luc luong cua Boudica. Sau khi Julius Classicianus thay the Decianus lam kiem sat truong, Classicianus khuyen Nero la nen thay the thong đoc Paulinus vi ong qua tan bao voi dan đia phuong o Anh mac du cuoc noi day đa cham dut. Nero cuoi cung đa quyet đinh phuong an mem deo hon voi bo toc o Anh va bo nhiem Petronius Turpilianus lam thong đoc moi o khu vuc Anh.


= Hoa binh voi Parthia =

Trong nhung nam đau tri vi, Nero đa chuan bi chien tranh voi Parthia sau khi vua Parthia Vologeses phong em trai cua ong Tiridates len lam vua cua Armenia. Vao nam 57-58, Domitius Corbulo chi huy binh đoan tan cong va chiem đuoc thu đo Artaxata cua Armenia. Sau đo, Tigranes đuoc chon đe ke thua Tiridate. Khi Tigranes dan quan tan cong Adiabene, Nero đa phai gui them binh đoan đe vien tro tran thu Armenia va Syria.
Quan La Ma chien thang luc ban đau do Parthia đang co noi loan. Sau khi dap đuoc cac cuoc noi loan, quan Parthia co the tap trung quan luc vao cuoc chien voi quan La Ma va đanh bai quan La Ma duoi su chi huy cua Paetus. Tuy La Ma va Parthia đeu rut quan khoi Armenia, no van thuoc quyen kiem soat cua Parthia. Voi quyen imperium, Corbulo đa len ke hoach chiem lai Armenia, nhung su gia Parthia đen gap đe thoa thuan hoa binh. Hiep uoc hoa binh đa đuoc ky ket: La Ma se cong nhan Tiridates la vua cua Armenia voi đieu kien Tiridates nhan vong hoa đoi đau tu Nero. Le đang quang đuoc dien ra o La Ma vao nam 66. Su gia Dio chep rang Tiridates đa noi "Ha than đa toi đay, vi than cua con, đe ton tho ngai nhu Mithras." Shotter viet rang Nero con co cac ten goi than thanh khac o phia Đong nhu "Tan Apollo" va "Tan Mat Troi". Sau le đang quang, ngoai giao đuoc thiet lap giua La Ma va cac vuong quoc phia đong cua Parthia va Armenia. Thanh pho Artaxata đuoc đoi ten lai thanh Neroneia khi đo.


= Chien tranh voi nguoi Do Thai =

Vao nam 66, nguoi Do Thai bat đau noi loan khoi nguon tu cang thang ton giao giua nguoi Do Thai va nguoi Hy Lap. Nam 67, Nero cu tuong Vespasian đi đe dap cuoc noi day. Nam 70, cuoc noi day bi dap tat sau khi Nero tu sat. Su kien noi bat trong cuoc noi day bao gom quan La Ma cong pha thanh Jerusalem va pha huy đen tho Jerusalem thu hai.


Đam me Nero đa tung hoc van tho, am nhac, my thuat va đieu khac. Ong co the hat va choi cithara (mot loai cua đan lia). Tang lop thuong luu thuong đuoc hoc nhung the loai nghe thuat nay, nhung Nero co niem đam me manh liet hon mot nguoi thuong luu binh thuong. Do đo, ong đa bi su sach phe binh vi đieu đo. Pliny mieu ta Nero la mot vi "hoang đe dien vien" (scaenici imperatoris), va Suetonius viet rang Nero "quan tam qua đang toi su noi tieng... tu khi moi nguoi nghi tai nang cua ong bang Apollo trong am nhac va giong nhu Mat troi khi lai xe ngua, ong con du đinh đat đuoc cac ky tich giong nhu Hercules."
Vao nam 67, Nero tham gia the van hoi. Ong đa mua chuoc ban to chuc đe tri hoan cuoc thi đo mot nam đe ong co the tham gia, va ban to chuc con them cac cuoc thi lien quan toi nghe thuat vao the van hoi. Nero thang tat ca cac cuoc thi ma ong tham du. Trong the van hoi, Nero hat va choi đan lia, thi dien dich va đua xe ngua. Ong thang cuoc đua xe 10 ngua mac du bi te xe va bo cuoc. Ban to chuc van cho ong thang voi ly do ong se thang neu tiep tuc đua. Khi ong chet vao nam sau, ten cua ong bi xoa khoi danh sach nhung nguoi chien thang trong the van hoi. Champlin viet rang su tham gia cua Nero "đa huy hoai mot cuoc thi đung nghia, [Nero] duong nhu khong nhan ra đieu nay."
Nero thanh lap the van hoi Nero vao nam 60 dua tren the van hoi cua Hy Lap. The van hoi bao gom cac the loai nhu am nhac, the thao va đua ngua. Suetonius viet rang cac cuoc thi the thao đuoc to chuc o khu Saepta tai Campus Martius.


Su chep Lich su cua trieu đai Nero đa gap phai mot van đe lon vi khong co bat cu tai lieu đang tin cay nao tu thoi Nero ma con ton tai. Đa co thoi nhung nha su hoc đa ghi chep ve thoi đai Nero mot cach khong trung thuc va ky quai nhu mot so ca ngoi va mot so phe trach Nero. Nhung tai lieu goc cung co mau thuan giua cac con so su kien. Tuy nhien, nhung ban goc đa bi mat la co so cua nhung ban thu hai con ton tai va ban thu ba noi ve Nero đuoc ghi chep boi cac nha su hoc thuoc the he tiep theo. Mot so nha su hoc đuong thoi Nero đuoc biet đen nhu Fabius Rusticus, Cluvius Rufus va Pliny Gia đa viet lich su ve Nero nhung bay gio đa bi mat. Mot so nha su lieu thuoc loai benh vuc cho Nero, nhung khong biet ai viet hoac di nhien se viet ve nhung thanh cong đe ca ngoi Nero.
Phan lon tai lieu cua Nero la tu Tacitus, Suetonius va Cassius Dio, ho đeu thuoc tang lop Patrician (la nhung tang lop giau co). Tacitus va Suetonius viet lich su ve trieu đai Nero hon nam muoi nam sau khi cai chet cua Nero, trong khi Cassius Dio bat đau viet ve Nero sau 150 nam khi Nero qua đoi. Nhung tai lieu nay mau thuan tren con so cac su kien trong cuoc đoi Nero bao gom cai chet cua Claudius, cai chet cua Agrippina va cuoc đai hoa nam 64, nhung ho đeu co điem chung la phe binh Nero.
Mot so tai lieu khac đa them mot so chi tiet mo ho ve Nero. Mot so tai lieu con lai cung đong quan điem tan thanh Nero. Mot so tai lieu khac vi Nero nhu mot vi vua tai ba loi lac va đuoc long dan trong La Ma, đac biet la phia đong.

Cassius Dio
Cassius Dio (khoang 155- 229) la con trai cua Cassius Apronianus, la mot thuong nghi si. Ong đa bo ra mot phan cua cuoc đoi đe phuc vu cong đong. Ong la thuong nghi si duoi quyen Commodus va thong đoc cua Smyrna sau khi cai chet cua Septimius Severus; va sau đo len chuc quan chap chinh toi cao vao khoang nam 205 SCN, cung nhu la thong đoc cai tri Chau Phi va Pannonia.
Quyen sach Lich su La Ma trang 61–63 cua Dio mieu ta thoi đai Nero. Chi co mot so manh sach van con ton tai, nhung manh sach con lai đuoc tom tat va thay đoi boi John Xiphilinus, la mot nha cao tang thuoc the ky 11.

Dio Chrysostom
Dio Chrysostom (khoang 40– 120), la nha triet hoc va su hoc Hy Lap, ghi chep la nguoi La Ma rat hai long voi Nero va co the cho phep ong cai tri muon thuo. Ho keo dai thoi đai ong khi ong mat va tieu diet ke gia mao khi tui no xuat hien:

Epictetus
Epictetus (khoang 55- 135) la no le cua nha triet hoc Epaphroditos duoi quyen Nero. Ong đa ghi chep mot so loi binh luan khong tot ve ban chat cung nhu cac cong trinh cua Nero, nhung lai khong he luu y toi mat tot cua Nero. Ong mieu ta Nero nhu mot nguoi đua đoi, nong tinh va buon ba.

Josephus

Nha su hoc Josephus (khoang 37- 100), đa tung goi Nero la mot bao chua, va la nguoi đau tien nhac toi su thanh kien ve Nero. Dua vao cac nha su hoc khac, ong noi:

Lucanus
Mac du la mot nha tho, Lucanus (khoang 39- 65) ban ghi chep cua ong ve Nero la mot trong nhung ban ghi chep tot nhat ve thoi đai cai tri cua Nero. Ong viet ve su hoa binh va thinh vuong duoi thoi Nero so sanh voi nhung trieu đai chien tranh va xung đot truoc đo. Nhung that bat ngo la sau nay ong đa tham gia am muu lat đo Nero va đa bi xu tu.

Philostratus
Philostratus II "Nguoi Athen" (khoang 172- 250) noi ve Nero trong bo Cuoc song cua Apollonius Tyana (cuon 4–5). Tuy nhien khia canh nhin cua ong con lu mo, ong khang đinh su hoan nghenh cho Nero o phia Đong.

Pliny Gia
La nha su hoc cua Nero (khoang 24- 79) khong song lau. Nhung mot so y kien ve Nero cua Pliny đa đuoc ghi chep vo Lich su Tu nhien. Pliny la nguoi co thanh kien te nhat đoi voi Nero va ong goi Nero la "ke thu cua loai nguoi."

Plutarch
Plutarch (khoang 46- 127) nhac toi Nero mot cach gian tiep trong cac ban ghi chep cua ong trong tac pham cuoc song cua Galba va cuoc song cua Otho. Nero đuoc minh hoa nhu mot bao chua, đen sau nay hinh anh cua ong van khong đuoc kha hon.

Seneca Tre
Cung khong gi ngac nhien Seneca (khoang 4 TCN - 65) viet rat tot ve Nero tai vi ong la mot thay giao va nguoi co van cua Nero.

Suetonius

Suetonius (khoang 69- 130) la mot thanh vien cua nhom huan luyen ngua, va ong la chi huy cua hoang đe. Khi o trong chuc vi nay, Suetonius bat đau viet ve tieu su cua hoang đe, nhan manh cac điem khia canh nho cung nhu cac chuyen chan đong manh:

Tacitus

Tac pham Annals viet boi Tacitus (c. 56- 117) bao gom nhieu chi tiet nhat va bao ham lich su cua trieu đai Nero, mac du khong đuoc hoan tat sau nam 66. Tacitus mieu ta su tri vi cua hoang đe Julius va Claudius la bat cong. Ong con nghi rang nhung ghi chep ve ho luc bay gio la khong đuoc tuong xuong đung voi ho:

Tacitus la con trai cua procurator, vo ong la thuoc gioi gia đinh thuong luu cua Agricola. Ong bat đau tro thanh mot thuong nghi si sau khi Nero chet, theo nhu su thu nhan cua Tacitus, ong la nguoi chong đoi lai phan lon ke thu cua Nero. Nhan ra thanh kien nay co the bi nguoi dan phan đoi, Tacitus khang đinh nhung ghi chep cua ong la su that. Chang han nhu niem đam me nghe thuat cua Nero:


Nero va ton giao = Truyen thong Do Thai =
Vao cuoi nam 66, no ra xung đot giua nguoi Hy Lap va nguoi Do Thai tai Jerusalem va Caesarea. Theo sach Talmud, Nero đi đen Jerusalem va ban ten ve ca bon huong. Tat ca so ten nay đeu tiep đat trong thanh pho Jerusalem. Sau đo ong keu mot cau be (vo tinh đi qua) lap lai mot cau ma cau ay hoc trong ngay hom đo. Đua tre tra loi "Toi se tra thu Edom bang ban tay cua nguoi Israel chung toi" (Ez. 25,14). Nero hoang so, tin rang Chua troi muon đen tho Jerusalem bi pha huy nhung se trung phat nguoi nao lam đieu đo. Nero noi: "Chua muon pha huy nha cua Chua va đo loi len toi," sau đo ong bo đi va cai đao sang Do Thai giao đe tranh su trung phat. Vespasian đuoc phai đi dap tat nhung cuoc noi loan đo.
Sach Talmud con cho biet them rang nha hien triet Reb Meir Baal HaNess - nguoi đa ung ho cuoc noi loan cua Bar Kokhba chong loai đe che La Ma - la hau due cua Nero. Khong co bat ky tai lieu nao cua La Ma va Hy Lap viet rang Nero đa tung đen Jerusalem hoac cai sang đao Do Thai. Khong co tai lieu nao ghi nhan rang con cai cua Nero song qua đuoc tuoi so sinh: đua con gai duy nhat đuoc ghi nhan la Claudia Augusta cung tu vong khi moi 4 thang tuoi.


= Truyen thong Kito giao =

Truyen thong nguoi Kito giao va cac tai lieu lich su co đa xep Nero la vi vua đau tien đa ra tay tran ap cac tin huu Kito giao, va co khi đuoc coi la ke giet hai cac tong đo Thanh Phero va Su đo Phao-lo. Vao the ky thu tu cac nha than hoc tin rang Nero co the tro lai đe chong Kito giao.


 Nguoi đan ap đau tien  Mot nguoi khong phai Kito huu, Tacitus, đa mieu ta cac hanh đong cua Nero bao gom tra tan va hanh hinh cac tin huu Kito giao voi quy mo lon sau cuoc hoa hoan thanh Roma nam 64. Suetonius cung nhac toi, Nero trung phat nguoi Kito huu, tuy ong lam nhu vay nhu la viec co ngoi va khong co noi la nguoi Kito huu lien quan đen tran hoa hoan.
Mot su gia Kito giao, Tertullian (khoang 155- 230) la nguoi đau tien goi Nero la ke tan sat cac tin đo Kito giao. Ong viet "xem lai tai lieu cua ban, roi ban se thay rang Nero la nguoi đau tien đan ap hoc thuyet ton giao nay". Lactantius (c. 240- 320) cung noi rang Nero "la nguoi đan an cac đay to cua Chua". Va ca Sulpicius Severus. Tuy nhien, Suetonius ghi chep rang "tu khi cac nguoi Do Thai bat đau thuong xuyen gay su roi loan theo su xui giuc cua Chrestus [Kito], ong [hoang đe Claudius] truc xuat ho khoi Roma" ("Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit"). Nhung đot truc xuat "nguoi Do Thai" nay co the la cac tin đo Kito giao tien khoi, tuy vay nguon tu Suetonius khong noi mot cach ro rang. Kinh Thanh cung khong đe cap ro rang Aquila cua Pontus va vo la Priscilla, ca hai đeu bi truc xuat khoi Y, la "nguoi Do Thai".


 Su tu đao cua cac su đo Phero va Phaolo  Nguon tu lieu đau tien đe xuat la Nero đa giet cac mon đe la cuon Su len troi cua Isaiah viet theo the khai huyen, mot ban van Kito giao the ky thu hai. No noi ke giet hai me minh, ong ta la hoang đe, se hanh hung nam mong cua cay, cay ma cac tong đo đa gieo. Mot trong muoi hai bon ho se lot vao tay han ta.
Giam muc Eusebius cua Caesarea (c. 275- 339) la nguoi đau tien viet rang thanh Phao-Lo bi chat đau trong La Ma vao thoi cua Nero. Ong viet them su đan ap cua Nero dan toi cai chet cua thanh Phero va Phao-lo, nhung Nero khong he truc tiep đua chi thi giet ho. Mot so tu lieu khac noi rang Phao-lo đa song sot qua hai nam song o La Ma va sau đo đi đen Hispania.
Thanh Phe-ro la nguoi đau tien đuoc biet la bi đanh đinh nguoc trong La Ma duoi trieu vua Nero (nhung khong phai boi Nero) trong apocryphal Acts of Peter (c. 200). Nguon tu lieu ket thuc voi đoan Phao-Lo van con song va Nero đa qua đoi boi chi thi cua Chua la khong cho phep hanh hung bat ky mot tin đo Kito giao nao nua.
Vao the ky thu tu, nhieu nha su chep khang đinh rang Nero giet Thanh Phero va Thanh Phaolo.


 Ke phan Kito  Cuon Ascension of Isaiah la cuon đau tien noi rang Nero la ke phan Kito. Trong đo khang đinh ten vua khong phep tac, giet ca me cua minh,...se đen va han se co tat ca nhung quyen luc trong the gioi, va ho se phai phuc tuan nhung gi han mong uoc.
Bo Sibylline Oracles, cuon 5 va 8, đuoc viet vao the ky thu hai, ke ve su tro lai cua Nero va se mang lai su huy diet. Trong cong đong Kito giao, nhung tu lieu nhu vay, cung voi mot so tai lieu khac, boi đap nen su tin rang mot ngay nao đo Nero se tro lai nhu mot ke phan Kito. Vao nam 310, Lactantius viet rang Nero đot ngot bien mat, va ke ca cho chon cua mot con gau hoang da đoc hai, Nero, cung khong ai biet. Đieu nay dan toi mot so nguoi co đau oc tuong tuong qua muc đe gia thiet, đa đieu lan truyen rong rai, Nero van con song; va noi ve han ho dung cac cau trong Sibylline.
Nam 422, Augustine cua Hippo viet ve hai nguoi xu Thessalonike trong chuong 2:1–11, o đo ong tin rang thanh Phao-lo đa nhac toi ke phan Kito đang đen. Tuy nhien ong phu nhan ly thuyet cua Augustine noi rang nhieu tin đo Kito giao tin rang Nero la ke phan Kito hoac se tro lai thanh ke phan Kito. Ong viet, nhu vay thi, "Cac bi an cua toi loi đa hoat đong," Ong am chi ve Nero, nguoi ma ong tin la ke phan Kito.
Mot so nha thong thai  nhu ong Delbert Hillers (truong đai hoc Johns Hopkins) thuoc truong My cua su nghien cuu phuong Đong va la bien tap vien cua Oxford & Harper Collins, hoc ve kinh thanh, cho rang con so 666 la con so cua quy du trong cuon sach khai huyen, Nero đuoc cho la tuong truong cho con so 666. Mot cach nhin đuoc giao hoi Cong giao Roma ung ho va binh luan. Neu tinh theo tieng Hebrew (tieng nguoi Do Thai), cac chu cai trong ten Nero Caesar cong voi nhau thanh 666, tuong truong cho mot trong hai con so ac thu xuat hien trong cuon sach khai quyen co.


Dong doi chi toc Xem them Augustus
Claudius
Thanh Phero
Galba


Chu thich Lien ket ngoai Nero (Roman emperor) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
International Society for Neronian Studies
The Roman Empire in the First Century: Nero, PBS.org
Nero (37 AD - 68 AD), BBC.co.uk
Emperor Nero: Facts & Biography, Live Science online
Roman Emperor Nero: Rethinking Nero Luu tru ngay 17 thang 9 nam 2014 tai Wayback Machine, National Geographic online