Ta Chi Đai Truong (21 thang 6 nam 1938 – 24 thang 3 nam 2016) la mot nha su hoc, nha nghien cuu van hoa Viet Nam nguoi My goc Viet. Bat đau nghien cuu su hoc va van hoa tu đau thap nien 1960 tai Viet Nam, Ta Chi Đai Truong cho ra đoi tac pham đang chu y, Lich su noi chien o Viet Nam tu nam 1771 đen 1802, vao nam 1964. Tac pham nay đa đat lai van đe ve vai tro cua nha Tay Son trong lich su Viet Nam, nhieu tac pham sau nay cua ong cung co đuoc cach lap luan va quan điem đoc đao nhu vay. Sau khi đinh cu tai Hoa Ky nam 1994, ong bat đau cho in nhieu tac pham nghien cuu lich su, van hoa co gia tri, cho toi thap nien 2000 thi cac tac pham nay moi dan đuoc in va phat hanh tai Viet Nam nhu Than, Nguoi va Đat Viet, Nhung bai da su Viet.


Tieu su Ta Chi Đai Truong sinh ngay 21 thang 6 nam 1938 tai Nha Trang, nhung que goc o Binh Đinh. Ten cua ong, Đai Truong, đuoc ghep tu hai đia danh cua tinh Khanh Hoa la mui Đai Lanh va Truong Giang (song Cai). Ong la con trai Cu nhan Han hoc Ta Chuong Phung, nha hoat đong phong trao đoc lap dan toc thap nien 1940 - 1950 cung voi ong Ngo Đinh Diem, sau lam Tinh truong tinh Binh Đinh va thanh vien nhom Caravelle.
Nam 1964, Ta Chi Đai Truong tot nghiep bang Thac si chuyen nganh Lich su tai Vien Đai hoc Sai Gon roi nhap ngu. Ong phuc vu trong Quan luc Viet Nam Cong hoa tu nam 1964 cho toi nam 1974 voi quan ham đai uy. Trong thoi gian chien tranh, ong bat đau suu tap tien co va tap trung nghien cuu ve đe tai nay. Nhung bai viet cua ong ve tien co trong thoi gian nay sau đo đa đuoc gioi nghien cuu su hoc quoc te đanh gia cao.
Nam 1964, trong thoi gian hoc cao hoc, Ta Chi Đai Truong cho ra đoi mot cuon tieu luan ve lich su Viet Nam giai đoan 1771 đen 1802 voi nhung su kien xoay quanh cuoc noi chien giua nha Tay Son va Nguyen Anh. Tac pham nay đa đoat Giai thuong van chuong toan quoc, bo mon Su nam 1970 va đuoc nha xuat ban Van Su Đia in thanh sach nam 1973 voi tua đe Lich su noi chien o Viet Nam tu nam 1771 đen 1802. Sau khi Viet Nam thong nhat nam 1975, cuon sach voi noi dung đat lai van đe ve nha Tay Son đa khien ong gap nhieu rac roi. Cuon sach bi cho la "ha thap Quang Trung, đe cao Gia Long" va bi cam luu hanh tai Viet Nam trong mot thoi gian dai va chi đuoc in lai trong nuoc tu cuoi thap nien 2000.
Sau nam 1975, ong trai qua giai đoan hoc tap cai tao đen nam 1981.
Tu thang 8 nam 1994, Ta Chi Đai Truong bat đau đinh cu tai Hoa Ky. Do đieu kien cuoc song, phai toi 10 nam sau ong moi quay tro lai Viet Nam va kho co co hoi tiep xuc voi tai lieu su hoc trong nuoc, vi vay ong phai tu bo nhung đe tai chuyen biet đe tap trung nghien cuu lich su Viet Nam noi chung thong qua cac tu lieu ong thu thap đuoc qua nhieu nguon o My, ke ca tu cac cho sach ngoai troi. Tai My ong bat đau cho in cac tac pham chinh cua minh nhu Nhung bai da su Viet (1996) von la tap hop cac bai viet o Viet Nam cua ong giai đoan 1984-1986 hay cuon Than, Nguoi va Đat Viet (1989, 2000). Cuon Than, Nguoi va Đat Viet khi xuat hien khong chinh thuc o Viet Nam đa đuoc đanh gia cao, nhieu nha su hoc Viet Nam đa nhan xet rang Ta Chi Đai Truong la mot chuyen gia su hoc, dan toc hoc đang tin cay. Ke tu cuoi thap nien 2000, sach cua Ta Chi Đai Truong moi đuoc chinh thuc in va phat hanh tai Viet Nam. Nam 2014, Ta Chi Đai Truong đa đuoc Quy Van hoa Phan Chau Trinh trao Giai thuong Van hoa Phan Chau Trinh hang muc Giai Nghien cuu.
Ngay 24 thang 3 nam 2016, ong qua đoi tai nha rieng o Thanh pho Ho Chi Minh. Truoc đo, khi nham khong qua khoi can benh nan y, ong đa tu My ve lai Viet Nam vao ngay 4 thang 10 nam 2015 voi y nguyen se "gui nam than tan" lai noi que huong.


Phong cach nghien cuu Đap lai y kien noi Ta Chi Đai Truong khong chu trong viec đi đien da, khao sat thuc đia, ong cho rang cong viec nghien cuu su hoc khong phai luc nao cung can toi viec đi đien da truc tiep vi nha su hoc hoan toan co the su dung cac tai lieu ghi chep cua nguoi đi đien da. Theo ong, so di tac pham cua ong đuoc đanh gia la co giong đieu rieng va cach lap luan đoc đao vi ong chua tung tham gia chinh thuc mot co quan nghien cuu lich su nao vi vay đa thoat ra đuoc khoi he thong quan điem truyen thong ve lich su Viet Nam, hon nua tuy rat nghiem tuc trong cong viec nghien cuu nhung ong khong đat nang viec tac pham cua minh viet ra phai co đoc gia.


Tac pham Cac tac pham cua Ta Chi Đai Truong đa đuoc xuat ban tai Hoa Ky:

Than, Nguoi va Đat Viet (1989, 2000)
Nhung bai van su (1999)
Nhung bai da su Viet (1996)
Viet Nam nhin tu ben trong (viet cung Nguyen Xuan Nghia, 1994)
Mot khoang Viet Nam Cong hoa noi dai (1993)
Lich su noi chien Viet Nam (1771-1802) (1991, in lai tu ban goc nam 1973)
Cac tac pham cua Ta Chi Đai Truong đuoc xuat ban tai Viet Nam:

Than, Nguoi va Đat Viet (2014)
Nhung bai da su Viet (2014)
Nguoi linh thuoc đia Nam Ky (1861-1945) (2014)
Chuyen phiem su hoc (2016)
Lich su noi chien Viet Nam tu 1771 đen 1802 (2017).


Phe binh Tien si Bui Tran Phuong, tot nghiep nganh su hoc tai Đai hoc Sorbone, Phap nhan xet:

Ong Nguyen Gia Kieng, chinh tri gia, nguoi co nhung tac pham lien quan đen lich su Viet Nam noi:

Tien si khao co hoc Nguyen Thi Hau, cho biet la ba rat tam đac voi nhung bai viet ve khao co, va van hoa cua ong:


Tham khao