Assyria la mot vuong quoc cua nguoi Akkad, ban đau ton tai voi tu cach nha nuoc tu cuoi the ky 25 hoac đau the ki 24 truoc Cong nguyen đen nam 608 truoc Cong nguyen  voi trung tam o thuong nguon song Tigris, phia bac Luong Ha (ngay nay la mien bac Iraq), ve sau vuon len tro thanh mot đe quoc thong tri khu vuc mot vai lan trong lich su. No đuoc đat ten theo kinh đo ban đau cua no, thanh pho co Assur (tieng Akkad: 𒀸 𒋗 𒁺 𐎹 Assurayu; tieng Aramaic: אתור Atur, tieng Do Thai: אשור Assur; tieng A Rap: اشور Asur). Assyria đuoc cung đoi khi đuoc goi la Subartu, va sau khi no sup đo, tu nam 605 truoc Cong nguyen cho đen cuoi the ky 7, no đuoc goi voi cac ten khac nhu Athura, Syria (tieng Hy Lap), Assyria (tieng Latin) va Assuristan. Nguoi Assyria Thien chua giao hien nay la mot dan toc thieu so o mien bac Iraq, phia đong bac Syria, đong nam Tho Nhi Ky va phia tay bac Iran la con chau cua nguoi Assyria co xua 
Assyria vao buoi ban đau von chi la mot tieu quoc cua nguoi Akkad. Tu cuoi the ky 24 truoc Cong nguyen, cac vi vua Assyria chac chan chi la cac vi vua đia phuong, va le thuoc vua Sargon cua Akkad, nguoi đa thong nhat tat ca cac cu dan noi tieng Akkad o Luong Ha vao Đe che Akkad keo dai tu nam 2334 truoc Cong nguyen đen nam 2154 truoc Cong nguyen.
Trong giai đoan Co Assyria vao đau thoi ky đo đong, Assyria đa la mot vuong quoc phia bac vung Luong Ha (mien bac Iraq ngay nay), ban đau no canh tranh su thong tri khu vuc nay voi nhung tieu quoc Sumer-Akkad đong bao cua ho o mien nam Luong Ha, ngoai ra con voi nguoi Hatti va nguoi Hurri phia bac o Tieu A, nguoi Guti ve phia đong day nui Zagros va nguoi Eblaite va nguoi Amorite sau nay o mien Can Đong ve phia tay. Trong the ky 20 truoc Cong nguyen, no đa thanh lap cac thuoc đia o Tieu A, va duoi thoi vua Ilushuma, no đa khang đinh su thong tri cua minh tren toan bo mien nam Luong Ha. Tu cuoi the ky 19 TCN, Assyria đa tham gia vao cuoc chien voi nha nuoc Babylon moi đuoc thanh lap ma cuoi cung đa lam lu mo hoan toan cac quoc gia Sumer-Akkad o phia nam. Assyria đa trai qua giai đoan van menh that thuong trong thoi ki Trung Assyria. Assyria đa co mot khoang thoi gian tro thanh mot đe che duoi thoi Shamshi-Adad I va Ishme-Dagan trong the ky 19 va 18 truoc Cong nguyen. Sau nay no trai qua mot giai đoan ngan nam duoi su thong tri cua Babylon va nguoi Mitanni-Hurri trong the ky 18 va 15 truoc Cong nguyen tuong ung, va trai qua mot thoi ki cuc ki hung manh va tro thanh mot cuong quoc tu nam 1365 TCN đen nam 1076 TCN, bao gom cac Trieu đai cua cac vi vua vi đai nhu Ashur uballit I, Arik-den-ILI, Tukulti-Ninurta I va Tiglath-Pileser I. Bat đau voi cac chien dich cua Adad-nirari II vao nam 911 TCN, no mot lan nua tro thanh mot sieu cuong trong hon 3 the ky tiep theo, lat đo Trieu đai thu 25 cua Ai Cap va chinh phuc Ai Cap,Babylon, Elam, Urartu / Armenia, Media, Ba Tu, Mannea, Gutium, Phoenicia / Canaan, Aramea (Syria), Arabia, Israel, Judah, Edom, Moab, Samarra, Cilicia, Cong hoa Sip, Chaldea, Nabatea, Commagene, Dilmun va nguoi Hurrian, Sutu va Tan-Hittite, đanh đuoi nguoi Ethiopia va nguoi Nubia khoi Ai Cap, đanh bai nguoi Cimmeria va Scythia va đoi hoi cong nap tu Phrygia, Magan va Punt. Sau khi no sup đo, (giua nam 612 TCN va 605 TCN), Assyria ton tai nhu mot tinh va mot đon vi đia chinh tri duoi su cai tri cua nguoi Babylon, Medes, Achaemenid, Seleucid, Parthia, La Ma va đe quoc Sassanid cho đen tan cuoc xam luoc va chinh phuc Luong Ha cua nguoi Hoi giao A Rap vao giua the ky thu 7 sau Cong nguyen, khi no cuoi cung đa bi giai the


Lich su thoi ki đau Vao thoi tien su, khu vuc nay la que huong mot nen van hoa cua nguoi Neanderthal nhu nhung gi đa đuoc tim thay tai hang Shanidar. Nhung di chi đau tien cua thoi ky đo đa moi o Assyria la van hoa Jarmo khoang nam 7100 truoc Cong nguyen va Tell Hassuna, trung tam cua nen van hoa Hassuna, vao khoang nam 6000 TCN.
Thanh pho Assur (Ashur) đa ton tai tu truoc giua thien nien ky thu ba truoc Cong nguyen (khoang nam 2600 - 2500 truoc Cong nguyen), mac du no duong nhu đa la mot trung tam cai tri cua nguoi Sumer tai thoi điem nay chu khong phai la mot nha nuoc đoc lap. Nhung vi vua Assyrian chung thuc som nhat la vao cuoi the ki 25 đau the ky 24 truoc Cong nguyen, bat đau voi Tudiya. Trong thoi ki Đe che Akkad (2334-2154 TCn) Assyria, giong nhu tat ca cac dan toc Akkad khac, đeu le thuoc vao Trieu đai Akkad. Ten goi Azuhinum trong ghi chep cua nguoi Akkad cung duong nhu đe chi chinh Assyria. Trong thoi ki Đe che Akkad, thanh pho Ashur la mot trung tam hanh chinh khu vuc cua đe che. Tuy nhien, vao cuoi Trieu đai Sargon Đai Đe, nguoi Assyria đa noi day chong lai ong ta.
Đe che Akkad đa bi huy diet boi su suy giam kinh te, xung đot noi bo va cuoc xam lang cua nguoi man ro Guti trong nam 2154 truoc Cong nguyen. Cac vi vua cua Assyria,trong khoang thoi gian giua nam 2154 truoc Cong nguyen va nam 2112 truoc Cong nguyen, co the đa mot lan nua hoan toan đoc lap vi nguoi Guti chi đuoc biet đen la đa cai quan mien nam Luong Ha. Assyria sau đo đa tro thanh mot phan Đe che cua nguoi Sumer, Trieu đai thu ba cua Ur, thanh lap vao nam 2112 truoc Cong nguyen, va hau nhu van nam duoi su thong tri cua nguoi Sumer cho đen giua the ky 21 truoc Cong nguyen.


Thoi ki Co Assyria Giai đoan lich su so khai cua vuong quoc Assyria von it đuoc biet đen. Trong Danh sach cac vi vua Assyria, vi vua đau tien đuoc ghi nhan la Tudiya. Ong song cung thoi voi Ibrium cua Ebla, nguoi đa song giai đoan cuoi the ky 25 hoac đau the ki 24TCN, theo danh sach vua. Tudiya đa ky ket mot hiep uoc voi Ibrium ve van đe su dung mot tram buon ban o Can Đong ma chinh thuc nam duoi su kiem soat boi Ebla. Ngoai su tham chieu đen hoat đong giao thuong nay, khong co gi hon nua đa đuoc phat hien ve Tudiya. Ong đa đuoc ke vi boi Adamu va sau đo la hon 13 vi vua khac nua (Yangi, Suhlamu, Harharu, Mandaru, Imshu, Harshu, Didanu, Hanu, Zuabu, Nuabu, Abazu, Belu va Azarah). Tuy nhien, nhung vi vua Assyria đa tro thanh chu hau cua đe che Akkad tu cuoi the ky 24 truoc Cong nguyen.
Nhung van ban chu niem đau tien cua cac vi vua 'thanh thi hoa' Assyria xuat hien vao giua the ky 21 truoc Cong nguyen. Assyria sau đo bao gom mot so thanh pho va cac tieu quoc Semite Akkad. Nen tang cua che đo quan chu đo thi thuc su đau tien cua nguoi Assyria theo truyen thong đuoc gan cho Ushpia, nguoi song cung thoi voi Ishbi-Erra cua Isin va Naplanum cua Larsa  vao khoang nam 2030 truoc Cong nguyen. Ong đa đuoc ke vi boi Apiashal, Sulili, Kikkiya va Akiya, nhung nguoi hau nhu khong co gi đuoc biet đen.
Trong khoang nam 1975 truoc Cong nguyen, Puzur Ashur I (song cung thoi voi Shu-ilishu cua Larsa va Samium cua: Isin) đa thanh lap mot Trieu đai moi, va nhung nguoi ke vi ong la Shalim ahum (mat nam 1946 truoc Cong nguyen), Ilushuma (1945 - 1906 truoc Cong nguyen),Erishum I(nam 1905 - nam 1867 truoc Cong nguyen), Ikunum (1867 - 1860 truoc Cong nguyen), Sargon I, Naram-Sin va Puzur Ashur II đa đe lai nhung dong chu noi ve ve viec xay dung cac ngoi đen tho Ashur, Adad va Ishtar o Assyria.
Ilushuma đac biet duong nhu đa la mot vi vua hung manh va la mot ba chu trong khu vuc, ong đa thuc hien nhieu cuoc tan cong vao mien nam Luong Ha tu nam 1945 truoc Cong nguyen va nam 1906 truoc Cong nguyen, ong tan cong cac tieu quoc Sumer Akkad đoc lap o khu vuc nay nhu Isin. Cuoc xung đot giua Assyria va cac tieu quoc mien Nam đa tro thanh hinh mau trong suot lich su cua vung Luong Ha co đai, voi su canh tranh trong tuong lai giua Assyria va Babylonia. Tuy nhien, Babylon van chua xuat hien vao thoi điem nay, nhung no đa đuoc thanh lap vao nam 1894 truoc Cong nguyen boi mot hoang tu Amorite ten la Sumuabum trong Trieu đai cua Erishum I.
Nguoi Amorite, mot toc nguoi noi tieng Semite đa tran vao khu vuc nay tu phia đong bac vung Can Đong, ho đa tan pha mien nam Luong Ha tu giua the ky 20 truoc Cong nguyen, lat đo cac Trieu đai Sumer-Akkad ban đia va thiet lap vuong quoc rieng cua ho. Tuy nhien, ho đa bi đay lui boi cac vi vua Assyria trong the ky 20 va 19 truoc Cong nguyen. Ke thu chinh cua cac vi vua Assyria đau tien trong giai đoan the ki 22,the ky 21 va 20 truoc Cong nguyen, se la nguoi Hatti va nguoi Hurri o phia bac o Tieu A, nguoi Guti ve phia đong day nui Zagros cua Iran, nguoi Elam phia đong nam o noi ma ngay nay la phia nam mien trung Iran, Nguoi Amorite ve phia tay noi ma ngay nay la Syria va cac tieu quoc Sumer-Akkad o mien nam Luong Ha nhu Isin, Ur va Larsa
Assyria đa co tiep xuc rong rai voi cac thanh pho cua nguoi Hatti, Hittite, Hurri tren cao nguyen Anatolia o Tieu A. Nguoi Assyria cung đa thiet lap thuoc đia o Cappadocia, (vi du, tai Kanesh (Kultepe hien nay) tu nam 1945 truoc Cong nguyen đen nam 1740 truoc Cong nguyen. Nhung thuoc đia nay, đuoc goi la karum, tu tieng Akkad co nghia la cang.


Đe che Assyria cua Shamshi-Adad I Nam 1813 truoc Cong nguyen, vi vua nguoi Akkad ban đia cua Assyria,Erishum II, (1819 - 1813 truoc Cong nguyen) đa bi lat đo, va ngai vang cua Assyria đa bi chiem đoat boi Shamshi-Adad I (1813 TCN - 1791 TCN) trong cuoc xam luoc cua cac bo lac Amorite noi tieng Semite tu vung chau tho song Khabur. Mac du đuoc coi la mot nguoi Amorite boi truyen thong Assyria sau nay, Shamshi-Adad cung đuoc coi la hau due tu mot vi vua Ushpia ban đia trong danh sach cac vi vua Assyria. Ong đa đua con trai cua minh Ishme-Dagan len ngai vang cua mot thanh pho Assyria gan đo, Ekallatum, va duy tri cac thuoc đia cua Assyria o Anatolia. Shamshi-Adad I sau đo tiep tuc chinh phuc vuong quoc Mari ben song Euphrates va đua mot nguoi con trai khac cua minh, Yasmah-Adad len ngai vang. Assyria cua Shamshi-Adad vao luc đo bao trum toan bo mien bac Luong Ha va ca vung lanh tho o Tieu A va mien bac Syria. Ban than ong cu ngu tai mot kinh đo moi đuoc thanh lap o Thung lung Khabur, goi la Shubat-Enlil.
Ishme-Dagan đuoc thua ke ngai vang Assyria, nhung Yasmah-Adad đa bi lat đo boi mot vi vua moi đuoc goi la Zimrilim o Mari. Vi vua moi cua Mari lien minh voi vua Hammurabi, nguoi gan đay đa xay dung Babylon, va tu thua ban đau la mot tieu quoc thanh mot the luc lon. Hammurabi cung con la mot nguoi Amorite. Assyria gio đay phai đoi mat voi the luc đang len Babylon o phia nam. Ishme-Dagan đap tra bang cach xay dung mot lien minh voi nhung ke thu cua Babylon. Ishme-Dagan, giong nhu cha minh la mot chien binh vi đai, ong khong nhung đay lui cac cuoc tan cong cua Babylon, ma con thanh cong trong nhung chien dich chong lai nguoi Turukku va Lullubi, nhung nguoi đa tan cong thanh pho Ekallatum cua Assyria, va chong lai Dadusha, vua cua Eshnunna, va Iamhad (hien nay la Aleppo)


Assyria duoi su thong tri cua Babylon Hammurabi sau khi đa chinh phuc Mari, Larsa va Eshnunna truoc tien, cuoi cung đa chiem đuoc uu the hon so voi nhung vi vua ke vi Ishme-Dagan, va ong đa chinh phuc Assyria, sap nhap no vao Babylon nam 1756 truoc Cong nguyen. Cung voi cuoc chinh phuc cua Hammurabi, cac thuoc đia karum khac nhau o Anatolia đa ngung het cac hoat đong thuong mai - co le boi vi hang hoa cua Assyria luc nay đuoc giao dich voi nguoi Babylon. Du vay che đo quan chu cua Assyria van ton tai, tuy nhien ba vi vua Amorite ke vi Ishme-Dagan, Mut-Ashkur (con trai cua Ishme-Dagan va ket hon voi mot nu hoang nguoi Hurri), Rimush va Asinum đeu la chu hau, va phai le thuoc vao nguoi Babylon trong suot Trieu đai cua Hammurabi.


Giai đoan hoi phuc Đe quoc Babylon ton tai ngan ngui đa nhanh chong tan ra sau cai chet cua Hammurabi, va Babylon bi mat quyen kiem soat toan bo Assyria duoi Trieu đai cua nguoi ke vi Hammurabi, Samsu-iluna. Mot giai đoan noi chien đa xay ra sau đo sau khi vi vua Amorite chu hau cua Assyria, Asinum, nguoi chau noi cua Shamshi-Adad I, bi lat đo boi vien quan nhiep chinh đay quyen luc co nguon goc Akkad ban đia ten la Puzur-Sin. Mot vi vua ban đia co ten la Ashur-dugul sau đo chiem giu ngai vang voi su giup đo cua Sin-Puzur, va mot thoi ky bat on noi bo xay ra sau đo voi nam vi vua khac nua (Ashur-apla-IDI, Nasir-Sin, Sin-namir,Ipqi-Ishtar va Adad-Salulu) tat ca chi cai tri mot thoi gian ngan ngui. Babylon co ve nhu đa qua bat luc đe co the can thiep hoac tan dung loi the cua tinh trang nay. Cuoi cung, mot vi vua ten la Adasi đa nam giu đuoc ngoi bau vao nam 1720 truoc Cong nguyen va hoan toan giai phong Assyria thoat khoi su thong tri cua Babylon. Adasi đa đanh đuoi nguoi Babylon, Amorite khoi Assyria trong giai đoan cuoi the ky 18 truoc Cong nguyen va quyen luc cua Babylon đa nhanh chong bat đau suy tan dan o vung Luong Ha cung nhu toan bo đe quoc, mac du nguoi Amorite se giu lai quyen kiem soat toan bo Babylonia va mien nam Luong Ha đen nam 1595 truoc Cong nguyen khi ho bi lat đo boi nguoi Kassite, ho đen tu day nui Zagros, va la nhung nguoi noi mot ngon ngu biet lap, khong phai tieng Semite cung khong phai he ngon ngu An- Au.
Adasi đa đuoc ke vi boi Bel-Bani (1700-1691 TCN). Co it đieu đuoc biet đen ve cac vi vua tiep theo nhu; Libaya (1690-1674 TCN), Sharma-Adad I (1673-1662 TCN), Iptar-Sin (1661-1650 TCN), Bazaya (1649-1622 TCN), Lullaya (1621-1618 TCN), Shu-Ninua (1615-1602 TCN), Sharma-Adad II (1601-1599 TCN), Erishum III (1598-1586 TCN), va Shamshi-Adad II (1585-1580 TCN). Tuy nhien Assyria duong nhu đa la mot quoc gia tuong đoi hung manh va on đinh, su ton tai cua no đa khong bi xao tron boi cac nuoc lang gieng nhu Hatti, Hittite, nguoi Hurri, Amorite, Babylon hoac Mitanni trong hon 200 nam. Khi Babylon roi vao tay nguoi Kassite vao nam 1595 truoc Cong nguyen, ho đa khong the thuc hien bat ky su xam pham nao vao Assyria, va co ve nhu đa khong co rac roi giua vi vua Kassite đau tien cai tri Babylon, Agum II va Erishum III cua Assyria, va mot hiep uoc đa đuoc ky ket giua hai vi vua. Tuong tu nhu vay, Ashur-nirari I (1547-1522 truoc Cong nguyen) co ve nhu đa khong gap phai bat cu su phien nhieu nao tu đe che Mitanni moi đuoc thanh lap o Tieu A, đe che Hittite hoac Babylon trong suot Trieu đai 25 nam cua minh. Vua Puzur Ashur III (1521-1498 TCN) cua Assyria va vua Kassite Burna Buriash I cua Babylon, đa ky mot hiep uoc xac đinh bien gioi cua hai quoc gia vai cuoi the ky 16 truoc Cong nguyen. Puzur Ashur III la mot vi vua nhiet huyet, ong đa tien hanh xay dung lai nhieu cong trinh o Assur. Đen tho than mat trang Sin (Nanna) va than mat troi Shamash đa đuoc dung len trong the ky 15 truoc Cong nguyen. Ong sau đo đa đuoc ke vi boi Enlil-Nasir I (1497-1483 truoc Cong nguyen).


Assyria duoi su thong tri cua Mitanni Su noi len cua Đe quoc Mitanni vao the ky 16 truoc Cong nguyen cuoi cung đa dan đen mot giai đoan thong tri cua nguoi Mitanni-Hurri trong the ky 15 TCN. Nguoi Mitanni la mot toc nguoi An-Au, ho đa chinh phuc va hinh thanh nen tang lop thong tri nhung nguoi Hurri ban đia o vung Tieu A / Anatolia. Nguoi Hurri la mot toc nguoi Caucasus, ho noi mot ngon ngu biet lap va khong phai ngon ngu Semite cung khong phai he ngon ngu An-Au. Mot thoi gian sau cai chet cua vi vua tai nang Puzur Ashur III vao nam 1498 truoc Cong nguyen, Saushtatar, vua cua Hanilgalbat, đa cuop pha Ashur va bien Assyria tro thanh mot nha nuoc chu hau. Su kien nay rat co the đa xay ra trong Trieu đai cua Nur ILI (1483 - 1471 TCN). Che đo quan chu cua Assyria van con ton tai, va anh huong Mitanni duong nhu chi la le te, va ho duong nhu khong san sang hoac co the can thiep vao cong viec noi bo cua nguoi Assyria, vi du nhu con trai cua Nur-ILI, Ashur-shaduni (1470 TCN) đa bi lat đo boi nguoi chu cua minh, Ashur-Rabi I trong nam đau tien cai tri, va tuong tu, Ashur-nadin ahhe I đa bi lat đo boi em trai cua minh Enlil-Nasir II trong nam 1420 truoc Cong nguyen. Cac vi vua Assyria duong nhu đa khong bi rang buoc boi anh huong cua Mitanni trong nhung van đe lien quan đen đoi ngoai vao thoi điem đo, ngoai ra no con đuoc chung minh boi hiep uoc bien gioi giua Ashur-bel-nisheshu(1417-1409 TCn) va Karaindash cua Babylon vao cuoi the ky 15TCN. Ashur-rim-nisheshu (1408-1401 TCN) va Ashur-nadin ahhe II (1400-1391 BC) la hai vi vua cuoi cung le thuoc vao đe quoc Mitanni. Khi ma Eriba-Adad I, mot nguoi con trai cua Ashur-bel-nisheshu, len ngoi vao nam 1390 truoc Cong nguyen va thi su le thuoc vao Mitanni bat đau đuoc thao bo.


Thoi trung đe quoc Assyria-su noi len cua Assyria = Su banh truong va đe quoc Assyria 1390-1076TCN =
Duoi Trieu đai cua Eriba-Adad I (1390 TCN- 1366 TCN), anh huong cua Mitanni đoi voi Assyria suy yeu dan. Eriba-Adad I đa dinh liu vao mot tran chien tranh gianh ngoi bau giua Tushratta va em trai cua ong ta Artatama II va sau nay la con trai ong ta Shuttarna II, nguoi tu xung la vua cua nguoi Hurri trong khi lai tim kiem su ung ho tu nguoi Assyria. Mot phe than-Hurri/Assyria đa co mat trong trieu đinh hoang gia Mitanni. Nho vay, Eriba-Adad I đa noi long đuoc anh huong cua Mitanni đoi voi Assyria, va nguoc lai con tao ra anh huong cua Assyria đoi voi cac van đe cua Mitanni.
Trong suot Trieu đai cua Ashur-uballit I (1365 TCN - 1330 TCN). Nguoi Assyria đa tao ra suc ep tu phia đong va nguoi Hittite tu phia tay bac, cho phep Ashur-uballit I gianh đuoc the thuong phong truoc nguoi Mitanni, va mot lan nua bien Assyria thanh mot cuong quoc. Vi vua nguoi Kassite cua Babylon đa ket hon voi Muballitat-Serua, con gai cua Ashur-uballit I, nhung cuoc hon nhan nay đa dan đen ket qua tai hai, vi phe Kassite tai trieu đinh đa sat hai vua Babylon va đua mot ke tiem vi len tren ngai vang. Assur-uballit nhanh chong xam chiem Babylon đe tra thu cho con re cua minh, tien vao Babylon, va lat đo vua cua ho va đua Kurigalzu II thuoc dong doi hoang gia len thay. Ashur-uballit sau đo tan cong va đanh bai vua Mitanni Mattiwaza bat chap no luc cua vua Hittite Suppiluliumas, von lo so su hung manh ngay cang tang cua Assyria, co gang đe bao ve ngai vang cua ong ta voi su ho tro quan su. Cac vung đat cua nguoi Mitanni va Hurri đa bi chiem đoat boi Assyria, lam cho no tro thanh mot đe che rong lon va hung manh.
Enlil-nirari (1329 - 1308 truoc Cong nguyen) đa len ke vi Ashur-uballit I. Ong tu mo ta minh la "Đai Đe" (Sharru rabu) trong thu gui cho cac vi vua Hittite. Ong đa ngay lap tuc bi tan cong boi Kurigalzu II cua Babylon, nguoi đa đuoc đua len ngoi boi cha ong, nhung ong đa thanh cong trong viec đanh bai ong ta, đay lui cac no luc xam chiem Assyria cua Babylon, sau đo phan cong va chiem đoat lanh tho Babylon trong qua trinh nay, do đo tiep tuc mo rong lanh tho Assyria. Vi vua ke vi, Enlil nirari, Arik-den-ILI (khoang 1307-1296 truoc Cong nguyen)đa tien hanh nhung chien dich thanh cong o day nui Zagros phia đong, chinh phuc nguoi Lullubi va Guti. O vung Can Đong, ong đa đanh bai cac bo lac Semite con đuoc goi la dan Ahlamu. Ong đa đuoc ke vi boi Adad-nirari I (1295 - 1275 truoc Cong nguyen), nguoi đa bien Kalhu(Kinh Thanh Calah / Nimrud) thanh kinh đo cua minh, va tiep tuc mo rong ve phia tay bac, chinh phuc nhung vung đat cua nguoi Hittite nhu Carchemish va xa hon nua. Adad-nirari cung đa tien xa hon nua ve phia nam, thon tinh lanh tho Babylon va buoc cac vi vua Kassite cua Babylon phai chap nhan mot thoa thuan bien gioi moi ma co loi cho Assyria.
Nam 1274 TCN, Shalmaneser I đa len ngoi. Ong đa chung to ban than minh la mot vi vua chien binh vi đai. Trong suot Trieu đai cua ong, ong đa chinh phuc vuong quoc Urartu hung manh o day nui Caucasus va nhung nguoi Guti hung ton cua day nui Zagros o Iran hien nay. Ong sau đo tan cong nguoi Mitanni-Hurri, đanh bai ca vua Shattuara va đong minh Hittite va nguoi Aramea cua ong ta, cuoi cung ong đa hoan tat viec huy diet vuong quoc Hurri trong cuoc chien nay. Nguoi Hittite đa co gang nhung khong thanh cong trong viec bao ve Mitanni. Lien minh voi Babylon, ho đa tien hanh mot cuoc chien tranh kinh te chong lai Assyria trong nhieu nam. Assyria la mot đe che rong lon va hung manh, va la mot moi đe doa lon đen loi ich cua Ai Cap va Hittite trong khu vuc, va co le đo la ly do ma hai cuong quoc nay đa lap lai hoa binh voi nhau Giong nhu cha minh, Shalmaneser la mot nha xay dung vi đai va ong tiep tuc mo rong thanh pho Kalhu (Kinh Thanh Calah/ Nimrud) tai cho giao nhau cua song Tigris va song Zab.
Con trai va nguoi ke vi cua Shalmaneser, Tukulti-Ninurta I (1244 TCN -1208 truoc Cong nguyen), đa gianh mot thang loi quan trong truoc nguoi Hittite va vua Tudhaliya IV cua ho trong tran Nihriya va bat đuoc hang ngan tu binh. Ong sau đo chinh phuc Babylon, giam cam Kashtiliash IV, va tu minh lam vua cai tri vung đat nay trong 7 nam. Ong con lay tuoc hieu xa xua "Vua cua Sumer va Akkad" ma ban đau đuoc su dung boi Sargon cua Akkad. Tukulti-Ninurta I đa tro thanh nguoi Luong Ha ban đia đau tien cai tri nha nuoc Babylonia, ma nhung nguoi sang lap ra no von la dan Amorite, va tiep đo đuoc ke tuc boi dan Kassite. Sau đo, ong tuyen bo minh la "vua cua Karduniash, vua cua Sumer va Akkad, vua cua Sippar va Babylon, vua cua Tilmun va Meluhha ". Tiep đa chien thang, ong đa đanh bai nguoi Elam, nhung nguoi ma ban than ho cung them muon Babylon. Ong cung đa viet mot bai tho su thi ghi lai nhung cuoc chien tranh cua ong chong lai Babylon va Elam. Sau khi mot cuoc noi day o Babylon, ong đa tan cong va cuop boc cac đen tho o Babylon, đuoc coi nhu la mot hanh đong pham thanh. Khi quan he voi vi tu te o Ashur bat đau xau đi, Tukulti-Ninurta đa xay dung mot kinh đo moi; Kar-Tukulti-Ninurta
Tuy nhien, nhung nguoi con trai cua Tukulti-Ninurta đa noi loan va bao vay ong trong chinh kinh đo cua ong. Ong đa bi am sat va sau đo đuoc ke vi boi Ashur-nadin-apli. Mot giai đoan mat on đinh khac cua Assyria đen sau đo, no đa bi chia re vao giai đoan nay boi xung đot noi bo va nha vua moi đa khong thanh cong trong viec chiem lai Babylon, ma vao luc nay, cac vi vua Kassite cua no đa loi dung bien đong o Assyria đe giai phong ho khoi su cai tri cua Assyria. Tuy nhien, Assyria chinh no cung khong bi đe doa boi cac cuong quoc ben ngoai trong cac Trieu đai cua Ashur-nirari III, Enlil-kudurri usur va Ninurta apal-Ekur (1192-1180 TCN), mac du Ninurta apal-Ekur cuop ngoi cua Enlil-kudurri-usur. Ashur-Dan I (1179-1133 TCN) đa lap lai su on đinh cho Assyria trong suot Trieu đai dai khac thuong cua minh. Ong duy tri moi quan he than thien voi Babylonia va cac nuoc lang gieng khac cua Assyria, va duong nhu đa dep yen bat on noi bo. Tuy nhien, mot giai đoan bien đong noi bo ngan lai xay ra sau khi Ashur-Dan qua đoi. Nguoi con trai va la nguoi ke vi cua ong, Ninurta-Tukulti-Ashur(1133 TCN) đa bi lat đo trong nam đau tien ong ta cai tri boi nguoi em trai cua minh,Mutakkil-Nusku, va buoc phai chay tron sang Babylonia.
Nhung chinh ban than Mutakkil-Nusku cung qua đoi trong cung nam (1133 truoc Cong nguyen)va đe lai ngai vang cho nguoi em thu ba Ashur-resh-ishi I (1133 -1116 TCN). Đieu nay đa mo ra mot giai đoan banh truong va đe quoc moi cua Assyria. Khi đe quoc Hittite sup đo tu su tan cong du doi cua nguoi Phrygia (đuoc goi la Mushki trong bien nien su cua nguoi Assyria), Babylon va Assyria bat đau tranh gianh nhung vung đat cua nguoi Aramea (hien nay la Syria), truoc đay nam duoi su kiem soat cua Hittite. Khi quan đoi cua ho cham tran trong khu vuc nay, vua Assyria Ashur-resh-ishi I đa giao chien va đanh bai Nebuchadnezzar I cua Babylon mot vai lan. Assyria sau đo xam chiem va sap nhap vung đat ma nguoi Hittite kiem soat o Tieu A va Aram (Syria), đanh dau mot su boc phat trong cong cuoc banh truong cua đe quoc.
Tiglath-Pileser I (1115 - 1077 truoc Cong nguyen) la con trai cua Ashur-resh-ishi, ong len ngoi vua sau cai chet cua cha minh, va tro thanh mot trong nhung nha chinh phuc Assyria vi đai nhat trong suot Trieu đai 38 nam cua minh.
Chien dich đau tien cua ong xay ra vao nam 1112 truoc cong nguyen la cuoc chien chong lai nguoi Phrygia, nhung nguoi đa co gang đe chiem mot so tinh cua Assyria o thuong nguon song Euphrates, sau khi đanh đuoi nguoi Phrygia, tiep đo ong đa tan pha cac vuong quoc Commagene cua nguoi Luwian, Cilicia va Cappadocia, va đanh đuoi nguoi Hittite khoi tinh Subartu cua nguoi Assyria, phia đong bac cua Malatia.
Trong mot chien dich tiep theo, quan đoi Assyria xam luoc Urartu, tien toi vung nui phia nam cua ho Van va sau đo quay ve phia tay đe tiep nhan su quy phuc cua Malatia. Trong nam thu nam cua Trieu đai minh, Tiglath-Pileser mot lan nua tan cong Commagene, Cilicia va Cappadocia.
Nguoi Aramaea o phia bac Syria la muc tieu tiep theo cua vua Assyria, nguoi đa tien xa toi tan đau nguon cua song Tigris. Viec kiem soat cac con đuong đen Đia Trung Hai đuoc bao đam bang viec chiem huu thanh pho Pethor cua nguoi Hittite tai noi giao nhau giua song Euphrates va Sajur; tu đo ong tiep tuc chinh phuc cac thanh pho cua nguoi Canaan / Phoenician nhu (Byblos), Sidon, va cuoi cung la Arvad noi ong len mot con thuyen va cang buom tien ra Đia Trung Hai. Tren đo ong đa giet mot con nahiru hoac "ngua bien "(ma A. Leo Oppenheim dich la mot con ky lan bien 1 sung) o bien Ong co su đam me lon lao đoi voi san ban va cung la mot nha xay dung vi đai. Quan điem chung cho rang su khoi phuc lai cac ngoi đen tho cua cac vi than Ashur va Hadad tai kinh đo Assur (Ashur) cua nguoi Assyria la mot trong nhung sang kien ​​cua ong. Ong cung đa xam chiem va đanh bai Babylon hai lan, su dung cac danh xung co "Vua cua Sumer va Akkad ", bat nguoi Babylon nop cong pham.


= Assyria trong giai đoan ki nguyen bong toi, 1075-912 TCN =
Sau khi Tiglath-Pileser I qua đoi vao nam 1076 truoc Cong nguyen, Assyria đa suy yeu tuong đoi trong 150 nam tiep theo. Khoang thoi gian tu nam 1200 TCN đen nam 900 TCN la ki nguyen bong toi cho toan bo Can Đong, Bac Phi, Kavkaz, Đia Trung Hai va vung Balkan, voi nhung bien đong lon va cac đot di cu lon cua cac toc nguoi.
Nhung dan toc noi tieng Semite nhu nguoi Aramea, Chaldea va nguoi Sutea di chuyen vao khu vuc phia tay va phia nam cua Assyria, bao gom tran vao phan lon vung Babylonia, cac dan An-Au/Iran nhu Medes va Ba Tu di chuyen vao vung đat phia đong cua Assyria, thay the nguoi Guti ban đia va gay suc ep len Elam va Mannea (ca hai nen van minh co nay đeu khong phai nen nen van minh An-Au cua Iran) va o phia bac toc nguoi An-Au nguoi Phrygia tran vao vung đat cua nguoi Hittite, nguoi Urartu (Armenia) troi day o vung Caucasus, va nguoi Cimmeria va nguoi Scythia xung quanh Bien Đen. Ai Cap bi chia re va trong tinh trang xao tron, va nguoi Semite Israel đang giao chien voi nhung cu dan goc Semite khac la nguoi Canaan va nguoi Peleset (nguoi Philistine) đe gianh su kiem soat mien nam Canaan.

Nhung vi vua nhu Ashur-bel-kala, Eriba-Adad II, Ashur-Rabi II, Ashurnasirpal I, Tiglath-Pileser II va Ashur-Dan II đa thanh cong trong viec bao ve bien gioi cua Assyria va duy tri su on đinh trong thoi ki hon loan nay. Cac vi vua Assyria trong thoi ky nay duong nhu đa chap nhan mot chinh sach duy tri va bao ve mot quoc gia nho gon, an toan, va xen ke voi đo la cac cuoc tan cong le te mang tinh trung phat va nhung cuoc xam luoc cac vung lanh tho lan can khi can thiet; Vi du, trong Trieu đai cua Ashur-Rabi II (1013-972 TCN) cac bo lac nguoi Aramae đa chiem cac thanh pho Pitru va Mutkinu (von đa bi chiem va bien thanh thuoc đia boi Tiglath Pileser I) Đieu nay dan đen viec vua Assyria tan cong nguoi Aramea va xay dung mot tam bia tuong niem o khu vuc nui Atalur. Tuong tu nhu vay, Ashur-Dan II(935-912 truoc Cong nguyen) đuoc ghi lai la đa thuc hien cac cuoc tan cong trung phat ra ben ngoai bien gioi cua Assyria va đa quet sach nguoi Aramea va cac toc nguoi khac khoi nhung khu vuc xung quanh Assyria. Ashur-dan II đa tap trung vao viec xay dung lai Assyria trong pham vi bien gioi tu nhien cua no, tu Tur Abdin toi nhung chan đoi o phia ben kia Arbela.


= Loi song xa hoi thoi Trung Assyria =
Assyria đa gap kho khan voi viec giu cho cac tuyen đuong thuong mai luon đuoc thong suot. Khong giong nhu hoan canh trong giai đoan co Assyria, con đuong thuong mai kim loai voi cu dan Anatolia nam duoi su kiem soat hieu qua boi nguoi Hittite va nguoi Hurria. Nhung dan toc nay vao thoi điem đo kiem soat cac cang Đia Trung Hai, trong khi nguoi Kassite kiem soat tuyen đuong song phia Nam đen vinh Ba Tu.
Vuong quoc Trung Assyrian đa đuoc thiet lap tot, va nam duoi su kiem soat vung chac cua cac vi vua, nhung nguoi cung đam nhiem vai tro nhu la quan tu te toi cao cua Ashur, vi than cua đat nuoc. Ong ta chac chan phai thuc hien mot so bon phan trong viec tho cung, va phai cung cap cac nguon luc cho nhung ngoi đen tho.
Nhung thanh pho chinh cua nguoi Assyria vao thoi Trung ky la Ashur, Kalhu (Nimrud) va Nineveh, tat ca đeu nam trong Thung lung song Tigris. Vao cuoi thoi ky đo đong, Nineveh la nho hon nhieu so voi Babylon, nhung no van la mot trong nhung thanh pho quan trong nhat cua the gioi (dan so khoang 33.000). Vao cuoi thoi ky Tan-Assyria, dan so cua no đa đat đen 120000 nguoi, va co the la thanh pho lon nhat the gioi tai thoi điem đo.. Tat ca cac cong dan nam gioi tu do đeu phai co nghia vu phuc vu trong quan đoi mot thoi gian. Mot bo luat đa đuoc ban hanh vao the ky 14-13 TCN, trong so nhung thu khac, ro rang cho thay rang vi tri xa hoi cua nguoi phu nu o Assyria la thap hon so voi cac xa hoi lan can. Đan ong đuoc phep ly di nguoi vo cua ho ma khong phai tra mot khoan đen bu cho sau nay. Neu mot nguoi phu nu pham toi ngoai tinh, nguoi đo co the bi đanh đap hoac bi ket toi chet. Nhung nguoi phu nu trong hau cung cua nha vua, va nguoi thi ti cho ho cung phai chiu nhung hinh phat khac nghiet nhu đanh đap, cat xeo, va cai chet. Noi chung, Assyria đa co phap luat khac nghiet hon nhieu so voi hau het cac vung đat khac.
Thoi ki Trung Assyria đuoc đanh dau boi cac cuoc chien tranh keo dai trong thoi gian nay đa giup xay dung Assyria tro thanh mot xa hoi chien binh. Nha vua phu thuoc ca vao tang lop cu dan thanh thi va cac thay te o kinh đo cua minh, va gioi quy toc ruong đat, nhung nguoi cung cap nhung con ngua can thiet cho quan đoi Assyria.


Đe quoc Tan Assyria Đe quoc Tan Assyria đuoc thuong đuoc coi la đa bat đau voi su len ngoi cua Adad-nirari II, nam 911 truoc Cong nguyen, keo dai cho đen khi Nineveh that thu duoi ban tay cua nguoi Babylon, nguoi Medes, nguoi Scythia va Cimmeria nam 612 TCN
Vao thoi ki Co va Trung Assyrian, Assyria co thoi điem đa la mot vuong quoc hung manh va đe quoc quyen luc co trung tam đat tai phia bac Mesopotamia, canh tranh su thong tri voi Babylon o phia nam va voi nguoi Hittite va Aramea o phia tay, đe quoc Hittite va Phrygia o phia bac, va nguoi Elam ve phia đong.


= Banh truong =
Bat đau voi cac chien dich cua Adad-nirari II (911-892 TCN), Assyria mot lan nua đa tro thanh mot cuong quoc, no đa mo rong thanh mot đe quoc lon nhat the gioi vao thoi điem đo. Ong kien quyet chinh phuc cac khu vuc truoc đay chi co danh nghia chu hau cua nguoi Assyria, chinh phuc va truc xuat nhung nguoi Aramea phien ha, cu dan Tan-Hittite va nguoi Hurria o phia bac noi xa xoi. Adad nirari II sau đo hai lan tan cong va đanh bai Shamash-mudammiq cua Babylonia, sap nhap mot khu vuc rong lon bao gom vung đat phia bac cua song Diyala va cac thanh pho Hit va Zanqu vao mien trung Mesopotamia.
Nguoi ke vi ong, Tukulti-Ninurta II (891-884 TCN) đa hop nhat cac vung lanh tho gianh đuoc cua Assyria va banh truong toi tan day nui Zagros o Iran ngay nay, chinh phuc nguoi Ba Tu va Medes moi đen cung nhu tien vao trung tam Tieu A.

Ashurnasirpal II (883-859 TCN) la mot vi vua hung bao va tan nhan, ong đa thang tien ma khong co su chong cu nao qua Aram va Canaan (hien nay la Syria) va Tieu A va xa toi tan Đia Trung Hai va chinh phuc va bat dan Aramea, Phrygia va Phoenicia nop cong. Ashurnasirpal II cung ap cuoc noi day cua nguoi Medes va Ba Tu o day nui Zagros, va di chuyen kinh đo cua minh toi thanh pho Kalhu (Calah / Nimrud). Cac cung đien, đen tho va cac cong trinh kien truc khac đuoc dung len boi ong ta đe minh chung va khuech truong su giau co, cung nhu su phat trien cua kien ​​truc, khoa hoc va nghe thuat. Ong cung xay dung mot so khu đo thi moi đuoc bao ve chac chan bang tuong luy, chang han nhu Imgur-Enlil (Balawat), Tushhan, Kar-Ashurnasirpal va Nibarti Ashur. Ashurnasirpal II cung đa co mot quan tam đoi voi thuc vat hoc va Đong vat hoc, ong đa cho thu thap tat ca cac loai thuc vat, hat giong va đong vat ma co mat o Assyria.
Vua Shalmaneser III (858-823 TCN) sau đo đa tan cong va bien Babylonia thanh chu hau, va ong con đanh bai nguoi Aramea, Israel, Urartu, Phoenicia, cac thanh bang Tan Hittite va nguoi A Rap, buoc tat ca cac dan toc nay phai nop cong cho Assyria. Shalmanesser III đa chien đau trong tran Qarqar chong lai mot lien minh cua 12 quoc gia (bao gom ca Ai Cap, Israel, Hamath, Phoenicia, nguoi A Rap, nguoi Aramean, va Tan Hittite va nhung dan toc khac). Đoi quan cua ong đa tien quan xuyen qua day Caucasus, Ho Van va day nui Taurus, buoc nguoi Hittite o Carchemish phai cong nap, va cac vuong quoc Hamath va Aram Damascus đa bi chinh phuc. Ong cung đa cung co su cai tri cua Assyria đoi voi nhung vung đat đa đuoc chinh phuc boi vi vua tien nhiem cua ong, vao nam cuoi cung trong Trieu đai keo dai 27 nam cua ong, Assyria đa la chu nhan cua Mesopotamia, Can Đong, mien tay Iran, Israel, Jordan va vung Tieu A. Do tuoi gia, trong 6 nam cuoi cung Trieu đai cua minh, ong đa giao lai quyen chi huy quan đoi cua minh cho vi "Turtanu" (Tuong quan) Dayyan Assur.

Tuy nhien, nguoi ke vi cua ong, Shamshi-Adad V (822-811 TCN) đa đuoc thua ke mot đe quoc bi bao vay boi cuoc noi chien o Assyria. Ngay trong nam đau tien cai tri, ong đa phai trai qua mot cuoc noi chien tranh gianh quyen ke vi nghiem trong. Cuoc noi loan đuoc lanh đao boi nguoi anh trai cua Shamshi Adad, Assur-danin-pal, va no no ra vao nam 826 truoc Cong nguyen. Theo nhung chu khac tren bia tuong niem cua Shamshi-Adad, Assur-danin-pal đa thanh cong trong viec chiem đuoc 27 thanh pho quan trong bao gom ca Nineveh. Cuoc noi day keo dai cho đen nam 820 truoc Cong nguyen, lam suy yeu đe quoc Assyria va vuong quyen o đo, ngan can nguoi Assyria mo rong đe che cua minh hon nua cho đen khi no đa đuoc dep yen. Sau đo trong Trieu đai cua ong, Shamshi-Adad V đa tien hanh chien dich thanh cong chong lai Babylon, va buoc vua Babylon Marduk-Zakir-Shumi I chap nhan mot hiep uoc co loi cho Assyria. Nam 814 truoc Cong nguyen, ong đa gianh đuoc chien thang trong tran Dur-Papsukkal voi vua Babylon Murduk-balassu -iqbi, va tiep tuc chinh phuc cac bo lac nguoi Aramea va nguoi Chaldea moi đinh cu o Babylonia.
Ong đa đuoc ke vi sau đo boi Adad nirari III (810 - 782 TCN), nguoi đon thuan luc đo chi la mot cau be. Đe quoc sau đo đa đuoc cai tri boi me cua ong ta, nu hoang Semiramis (Shammuramat) noi tieng, cho đen nam 806 truoc Cong nguyen.
Trong nam 806 TCN, Adad-nirari III đa đoat lai quyen luc tu tay Semiramis. Ong xam chiem vung Can Đong va chinh phuc nguoi Aramea, Phoenicia, dan Philistine, dan Israel, Tan Hittite, nguoi Moab va nguoi Edom. Ong tien vao Damascus va buoc vi vua cua no, vua Ben-Hadad III phai nop cong. Tiep theo, Ong đa quay ve phia đong toi Iran, va chinh phuc nguoi Ba Tu, Mede va nguoi Mannea, tien quan xa toi tan vung bien Caspian. Sau đo ong quay ve phia nam, buoc Babylonia phai cong nap. Muc tieu tiep theo cua ong la cac bo lac nguoi Chaldean va nguoi Sutu, nhung nguoi đa đinh cu o goc phia đong nam xa xoi cua vung Luong Ha, ma ong đa chinh phuc va bien ho thanh chu hau, sau đo nguoi A Rap o cac sa mac phia nam Luong Ha cung đa bi đanh bai va buoc phai cong nap.
Adad-nirari III qua đoi đot ngot vao nam 782 truoc Cong nguyen va đieu nay đa dan đen mot giai đoan tri tre tam thoi trong đe quoc. Shalmaneser IV (782 - 773 TCN) duong nhu chi la vi vua huu danh vo thuc, va mot chien thang truoc Argishti I, vua cua Urartu tai Barsip Til đuoc ghi nhan cho mot vi Tuong Assyria(Turtanu) ten la Shamshi-Ilu, nguoi tham chi khong ban tam đen toi viec vinh danh vi vua cua minh. Shamshi-Ilu cung gianh đuoc chien thang truoc nguoi Aramea va Tan Hittite, va mot lan nua, đoat lay danh tieng cho ca nhan minh thay vi cho nha vua. Ashur-dan III len ngoi vao nam 772 truoc Cong nguyen. Ong đa to ra la mot vi vua gan nhu bat tai, ong đa bi bao vay boi cac cuoc noi loan noi bo trong cac thanh pho Ashur, Arrapkha va Guzana. Ong cung khong gianh đuoc bat ky thanh qua nao nua o Babylonia va Aram (Syria hien nay).
Tiglath-Pileser III (745-727 truoc Cong nguyen) đa khoi xuong mot giai đoan banh truong moi cua Assyria; Urartu, Ba Tu, Media, Mannea, Babylonia, Arabia, Phoenicia, Israel, Judah, Samaria, Palestine, Nabatea, Chaldea, Cong hoa Sip], Moab, Edom va Tan-Hittite đa bi chinh phuc, Tiglath-Pileser III cung đa tuyen bo la vua Babylon va đe quoc Assyria keo dai tu day nui Caucasus toi Arabia va tu bien Caspian toi Cong hoa Sip]. Tiglath-Pileser III đa to chuc lai quan đoi Assyria thanh mot đao quan chuyen nghiep, va cai tien chinh quyen dan su cua đe quoc rat nhieu, va đa thiet lap no thanh mot khuon mau cho tat ca cac đe quoc co đai trong tuong lai  Tiglath-Pileser III đa đua ngon ngu đong Aramaic tro thanh Lingua Franca cua Assyria va cua ca đe quoc rong lon
Shalmaneser V (726-723 TCN) đa cung co lai chinh quyen Assyria trong thoi gian cam quyen ngan ngui cua minh, va đa ngan can nhung no luc cua nguoi Ai Cap trong viec gianh đuoc mot cho đung o khu vuc can đong.

Sargon II (722-705 TCN) tiep đo đa bao ve đe quoc, ong đa đanh đuoi nguoi Cimmerian va Scythia tu Iran, noi ma ho đa xam chiem va tan cong Ba Tu, chu hau cua Assyria. Mannea, Cilicia, Cappadocia va Commagene đa bi chinh phuc, Urartu bi tan pha, va Babylon, Aram, Phoenicia, Israel, Arabia, Cyprus, va vi vua Midas noi tieng, (vua Phrygia) đa bi buoc phai trieu cong. Bia tuong niem cua ong đa đuoc tim thay o phia tay xa toi tan Larnaca o Cyprus. Sargon II con chinh phuc Gurgum, Milid, vuong quoc Tabal cua nguoi Georgia, va tat ca cac vuong quoc cua nguoi Hittite o day nui Taurus. Ong bi giet vao nam 705 truoc Cong nguyen trong khi đang tien hanh cuoc vien chinh trung phat đoi voi nguoi Cimmerian, va đuoc ke vi boi Sennacherib.
Sennacherib (705-681 TCN), la mot vi vua tan nhan, ong đa đanh bai nhung no luc cua nguoi Hy Lap trong viec gianh đuoc mot cho đung o Cilicia, ong cung chien thang va đanh đuoi nguoi Nubia đang cai tri Ai Cap ra khoi vung Can Đong, ma tai đo vi vua Nubia, Pharaoh Taharqa đa xui giuc mot cuoc khoi nghia chong lai Assyria. Duoi Trieu đai cua ong, nguoi Babylon đa khoi nghia, va Sennacherib sau đo tan pha thanh pho, đanh bai đong minh nguoi Elam va Chaldean cua no trong qua trinh nay. Ong đa cuop pha Israel va bao vay Judah. Ong đua con trai cua minh, Ashur-nadin Shumi len lam vua o Babylon. Ong đa duy tri su thong tri cua Assyria đoi voi nguoi Medes, Ba Tu va Mannean o phia Đong, Tieu A o phia bac va phia tay bac, va voi Can Đong, Phonecia va Aram o phia tay. Sennacherib bi sat hai boi con trai cua minh trong mot cuoc noi loan cung đinh, duong nhu đe tra thu cho su tan pha Babylon.
Esarhaddon (680-669 TCN) đa mo rong Assyria xa hon nua, ong tien hanh chien dich tien sau vao day nui Caucasus o phia bac, đanh tan tac hoan toan Urartu trong qua trinh nay. Met moi tu su can thiep cua Ai Cap vao Đe quoc Assyria, Esarhaddon đa vuot qua sa mac Sinai, xam luoc va chinh phuc Ai Cap, đanh đuoi nguoi Nubian / Kushite ngoai quoc va cac vi vua Ethiopia cua no va huy diet đe che Kushite trong tien trinh nay. Ong đa mo rong đe che ve phia nam xa toi tan Arabia va Dilmun (hien nay la Bahrain, Qatar). Esarhaddon cung hoan tat viec xay dung lai Babylon trong Trieu đai cua ong, mang lai hoa binh cho vung Luong Ha. Nguoi Babylon, Ai Cap, Elam, Cimmeria, Scythia, Ba Tu, Medes, Mannea, Aramea, Chaldea, Israel, Phoenicia va Urartu đa bi đanh bai hoan toan va đuoc coi la chu hau va đe quoc Assyria đa đuoc cung co mot cach vung chac. Esarhaddon qua đoi trong khi chuan bi đe đen Ai Cap mot lan nua nham đay lui nguoi Nubia, nhung nguoi đa co gang đe lan chiem phan phia nam cua vung đat nay. Nhiem vu nay đa đuoc hoan thanh boi nguoi ke nhiem cua ong, Ashurbanipal.
Duoi Trieu đai Ashurbanipal (669-627 TCN), su thong tri cua nguoi Assyria keo dai tu day nui Caucasus o phia bac toi Nubia, Ai Cap va A Rap o phia nam, va tu Cyprus va Antioch o phia tay đen Ba Tu o phia đong.
Ashurbanipal đa tan pha Elam va đap tan mot cuoc noi loan đuoc lanh đao boi nguoi em ruot cua minh Shamash-shum-ukin, vi vua Assyria cua Babylon. Mot vien tong đoc nguoi Assyria ten la Kandalanu đa đuoc bo tri đe cai tri Babylonia thay mat Ashurbanipal.
Ashurbanipal cung de dang nghien nat vua Tantamani cua nguoi Nubia/ Cushite, nhung nguoi đa co gang xam luoc vung đat Ai Cap duoi su kiem soat cua Assyria, Tantamani chay tron tro ve Nubia va khong bao gio tro thanh mot moi đe doa nua. Ba Tu va Media đuoc coi la chu hau cua Ashurbanipal.
Sau khi nghien nat cuoc noi day o Babylon, Ashurbanipal duong nhu đa la chu nhan cua toan bo the gioi ma ong biet đen. Ve phia đong, Elam đa bi tan pha va phai hang phuc truoc Assyria, nguoi Manneans va nhung Ba Tu va Medes đa tro thanh chu hau. Ve phia nam, Babylonia bi chiem đong, nguoi Chaldea, nguoi A Rap, Sutu va nguoi Nabatea đa bi chinh phuc, đe che Nubian bi huy diet, va Ai Cap đa phai cong nap. Ve phia bac, nguoi Scythia va nguoi Cimmeria đa bi đanh bai va bi đuoi khoi lanh tho Assyria, Urartu (Armenia), Phrygia, Corduene va Tan Hittite đa tro thanh chu hau, va Lydia phai cau xin su bao ve cua nguoi Assyria. Ve phia tay, Aramea(Syria), Phoenicia, Israel, Judea, Samarra va Cong hoa Sip] đa đuoc chinh phuc, va cac cu dan Hy Lap o Caria, Cilicia, Cappadocia va Commagene phai cong nap cho Assyria. Assyria gio đay hung manh hon bao gio het. Tuy nhien, cuoc chien tranh lau dai voi Babylonia va Elam va cac đong minh cua ho, va nhung cuoc chinh phat lien tuc đe kiem soat va mo rong đe che rong lon cua no theo tat ca cac huong, đa khien cho Assyria tro nen kiet suc. No đa bon rut het su giau co va nguon nhan luc, cac tinh bi tan pha khong the mang lai nguon thu cho ngan kho trieu đinh, va rat kho đe tim đu quan so đe đon tru tren khap đe che rong lon nay.


= Sup đo, 626-605 TCN =
Đe quoc Assyria đa bi te liet sau khi Ashurbanipal qua đoi vao nam 627 TCN -đat nuoc roi vao tinh trang chia re keo dai va trai qua hang loat cuoc noi chien tan khoc giua ba vi vua kinh đich, Ashur-etil-ilani, Sin-shumu-lishir va Sin-shar-ishkun.
Khi vua Ashur-etil-ilani len ngoi vao nam 626 truoc Cong nguyen, va ngay lap tuc ong bi vay quanh boi mot loat cac cuoc noi chien. Ong bi lat đo vao nam 623 truoc Cong nguyen, sau bon nam chien đau quyet liet boi Sin-shumu-lishir, mot vien Turtanu nguoi Assyria (tuong quan), nguoi cung nhanh chong chiem đoat va tuyen bo len ngoi vua cua Babylon trong nam đo. Nhung sau đo, Sin-shumu-lishir đa bi lat đo chi sau mot nam chien tranh voi Sin-shar-ishkun (622 - 612 TCN) - nguoi ma ban than ong ta cung đa phai đoi mat voi tinh trang noi loan khong ngot o que nha Assyria. Tinh trang nay đa dan đen cuoc khoi nghia no ra o Babylon, va trong suot Trieu đai cua ong ta, nhieu thuoc đia Assyria ve phia tay, phia đong va phia bac tuong tu nhu vay đa loi dung va đa ngung cong nap cho Assyria, đang ke nhat la nguoi Medes, Ba Tu, nguoi Scythia, nguoi Cimmeria, Babylonia, nguoi Chaldea va Aramea.
Nguoi Scythia va Cimmeria đa loi dung tinh hinh noi chien giua nhung nguoi Assyria đe tan cong cac thuoc đia Assyria, tran vao tan pha cac khu vuc cua Tieu A va Kavkaz, noi cac vi vua chu hau cua Urartu va Lydia cau xin su giup đo mot cach vo vong tu chua te Assyria cua minh. Ho cung đa đot kich vao Levant, Israel va Judah (noi Ashkelon bi nguoi Scythia cuop pha) va tat ca cac con đuong dan đen Ai Cap voi vung bo bien đa bi tan pha va cuop boc ma khong bi trung phat.
Cac bo toc Iran (nguoi Medes, Ba Tu va Parthia), von đuoc huong loi tu viec nguoi Assyria tan pha Elam, von truoc đo van thong tri khu vuc Iran Co đai, cung đa tan dung tinh hinh bien đong o Assyria đe thong nhat lai thanh mot vuong quoc Medes hung manh. Ho đa tieu diet vuong quoc Mannea von la chu hau cua Assyria va sap nhap not tan du cuoi cung cua Elam o mien nam Iran.
O Aram (Syria hien nay), Phoenicia va mien nam Canaan (ngay nay la Israel, Jordan, Sinai va Palestine), nhieu tieu quoc Aramea, Phoenician va Do Thai lang le tai khang đinh su đoc lap cua ho, va o phia Tay Tieu A va Đong Đia Trung Hai, Lydia, nguoi Hy Lap, nguoi Cilicia, nguoi Caria, Cappadocia va tieu quoc cua nguoi Luwian cung lam tuong tu. Nguoi Armenia, nguoi Sarmatia va nguoi Colchis (Gruzia) cung bat đau troi day o cac khu vuc thuoc Kavkaz.
Nam 626 TCN, Nabopolassar đa tuyen bo tro thanh vua cua thanh Babylon. Sin-shar-ishkun đa tap hop đuoc mot đoi quan lon nham đanh đuoi Nabopolassar khoi Babylon; Tuy nhien, lai co them mot cuoc noi day lon no ra o chinh Assyria, buoc phan lon quan đoi cua ong phai quay tro lai chi đe gia nhap vao đao quan noi loan o Nineveh. Tuong tu nhu vay, Nabopolassar đa khong the gianh quyen kiem soat toan bo khu vuc Babylonia, va khong the tien hanh bat ky su xam luoc nao nham vao Assyria bat chap tinh trang suy yeu cua no, va bi đay lui trong moi no luc. Bon nam sau đo la nhung cuoc chien tranh ac liet dien ra tai chinh Babylonia, boi vi nguoi Assyria đa co gang đe gianh lai quyen kiem soat no.
Tuy nhien, vao nam 615 TCN Nabopolassar đa thiet lap lien minh voi vua Medes Cyaxares đai đe, truoc đo von la mot chu hau cua Assyria nhung đa loi dung tinh hinh hon loan o Assyria đe giai phong cac dan toc Iran khoi ach thong tri cua nguoi Assyria va thong nhat toan bo nguoi Medes, Iran, Ba Tu va Parthia, cung voi tan du cua nguoi Elam, nguoi Gutia, nguoi Kassit va nguoi Mannea, thanh mot vuong quoc Medes hung manh.
Trong khi Sin-shar-ishkun đang phai chien đau ca quan noi loan o Assyria va nguoi Chaldea cung nguoi Babylon o mien nam Luong Ha, Cyaxares đa lien minh voi nguoi Scythia va Cimmeria, roi phat đong mot cuoc tan cong bat ngo vao Assyria đang bi bua vay boi mot cuoc noi chien trong nam 615 TCN, cuop pha Kalhu (Nimrud) va chiem Arrapkha (ngay nay la Kirkuk). Nabopolassar, van đang bi kim chan o mien nam Luong Ha đa hoan toan khong tham gia cuoc chien chong lai Assyria nay.
Cuoc noi day cua Babylon duoi quyen Nabopolassar vao nam 626 TCN, ket hop voi cuoc xam luoc cua nguoi Medes duoi quyen Cyaxares vao nam 615/614 TCN, dan đen cuoc chinh phuc Đe che Assyria cua nguoi Medo-Babylon . Assur bi cuop pha nam 614 TCN va Nineveh that thu nam 612 TCN.  Vi vua cuoi cung cua Assyria, Ashur-uballit II , đa co gang tap hop quan đoi Assyria tai Harran o phia tay nhung ong đa bi đanh bai vao nam 609 TCN, đanh dau su ket thuc cua dong doi co xua cua cac vi vua Assyria va cua Assyria voi tu cach la mot quoc gia.


Danh sach cac vi vua Assyria Tudiya: 2450 - 2400 TCN
Adamu: 2400 - 2375 TCN
Yangi: 2375 - 2350 TCN
Suhlamu: 2374 - 2361 TCN, đong cai tri voi Yangi
Harharu: 2361 - 2348 TCN
Mandaru: 2348 - 2335 TCN
Imshu: 2335 - 2322 TCN
Harshu: 2322 - 2309 TCN
Didanu: 2309 - 2296 TCN
Hanu: 2296 - 2283 TCN
Zuabu: 2283 - 2270 TCN
Nuabu: 2270 - 2257 TCN
Abazu: 2257 - 2244 TCN
Belu: 2244 - 2231 TCN
Azarah: 2231 - 2218 TCN
Ushpia: khoang 2030 TCN, nguoi thanh lap ngoi đen cho than Assur trong thanh pho-bang Assur
Apiashal: 2205 - 2192 TCN
Hale: khoang nam 2028 TCN, con trai cua Apiashal
Samani: 2179 - 2166 TCN, con trai cua Hale
Hayani: 2166 - 2153 TCN, con trai cua Samani
Ilu-Mer: 2153 - 2140 TCN, con trai va la nguoi ke vi cua Hayani
Yakmesi: 2140 - 2127 TCN, con trai va la nguoi ke vi cua Ilu-Mer
Yakmeni: 2127- 2114 TCN, con trai va la nguoi ke vi Yakmesi
Yazkur-el: 2114 - 2101 TCN, vua la con trai vua la nguoi ke vi Yakmeni
Ila-kabkabu: 2101- 2088 TCN, con trai va nguoi ke vi cua Yazkur-el
Aminu: 2088 - 2075 TCN, con trai va nguoi ke vi cua Ila-kabkabu
Sulili: khoang nam 2000 TCN, la con trai va nguoi ke vi cua Aminu
Kikkiya: khoang nam 2000 TCN
Akiya: 2049 - 2036 TCN, con trai cua Kikkiya
Puzur-Ashur I: 2025 - 1950 TCN
Shalim ahum: 1950 - 1946 TCN, con trai cua Puzur-Ashur I. Ong đa xay dung đen tho than Assur
Ilushuma: 1945 - 1906 TCN, con trai cua Shalim-ahum. Ong thiet lap con đuong buon ban va vai lan xung đot voi quan Co Babylon
Erishum I: 1905 - 1867 TCN, con trai cua vua tien nhiem. Ong đa thiet lap cac tien đon thuong mai xa xoi o Anatolia đuoc goi la karums; đat ra quy đinh ve kien cao đau tien va quy đinh ve phat ngon cua nguoi dan. Ngoai ra ong cung mo rong ngoi đen cho Assur, bau chon cac quan chuc hoang gia cho chuc vu "limmu" - chu tri le hoi quoc gia (bau moi nam mot lan)
Ikunum: 1867 - 1860 TCN, con trai cua Ilushuma. Ong đa xay dung mot ngoi đen cho than Ninkigal. Ong cung co cac cong su cua thanh pho Assur va duy tri cac thuoc đia thuong mai o Tieu A
Sargon I: 1856 – 1817 TCN, con trai va nguoi ke vi cua Ikunum
Puzur Ashur II: 1865 - 1857 TCN, nguoi ke nhiem cua Sargon
Naram-Sin: 1872 - 1828 TCN, la con trai va nguoi ke vi cua Puzur-Ashur II
Erishum II: 1815 - 1809 TCN, con trai va nguoi ke vi cua Naram-Sin, bi Shamshi-Adad I nguoi Amorites soan ngoi
Shamshi-Adad I: 1809 - 1776 TCN, con trai cua Ila-kabkabu; tu xung la "Vua cua bon phuong". Ong đa chinh phuc va đat con trai ca cua ong (Ishme-Dagan I) len ngai vang Ekallatum, đua con trai thu hai cua ong, Yasmah-Adad, len ngai vang o Mari (sau khi sau nguoi am sat thanh cong vua Mari tien nhiem la Yahdun-Lim). Nam 1781 Assyria đanh bai nuoc Eshnunna. Khi Shamshi-Adad I vua chet, cac đoi thu cu cua ong bat đau lat đo cac con trai cua ong khoi ngai vang.
Isme-Dagan I: 1776 - 1736 TCN, con thu cua Shamshi-Adad I. Ong chiu than phuc vuong quoc Co Babylon cua Hammurabi. Danh tieng cua Ishme-Dagan voi Hammurabi dao đong voi cac muc tieu cua Hammurabi, va co mot so bang chung cho thay Hammurabi đa gui quan đen tro ly Atamrum, mot trong nhung đoi thu cua Ishme-Dagan, trong cuoc chien cua Babylon voi Larsa
Mut-Ashkur: 1730 – 1720 TCN, la con trai va la nguoi ke vi cua Ishme-Dagan
Rimush: khoang nam 1720 TCN, bi lat đo.
Asinum, chau trai cua Shamshi-Adad I, bi nhiep chinh Puzur-Sin truat ngoi
Ashur-dugul, soan ngoi; cai tri cung Ashur-apla-idi, Nasir-Sin, Sin-namir, Ipqi-Ishtar
Adasi: 1720 - 1701 TCN
Bel-bani: 1700 – 1691 TCN, con trai cua Adasi
Libaya: 1690-1674 TCN
Sharma-Adad I: 1673-1662 TCN
Iptar-Sin: 1661-1650 TCN
Bazaya: 1649-1622 TCN
Lullaya: 1621-1618 TCN, soan ngoi
Shu-Ninua: 1615-1602 TCN
Sharma-Adad II: 1601-1599 TCN
Erishum III: 1598-1586 TCN
Shamshi-Adad II: 1585-1580 TCN
Ishme-Dagan II: 1580 - 1564 TCN
Shamshi-Adad III: 1564 - 1548 TCN
Ashur-nirari I: 1547 - 1522 TCN, con trai cua Ishme-Dagan II
Puzur-Ashur III: 1522 - 1498 TCN, con trai cua Ashur-nirari I
Enlil- nasir I: 1498 - 1485 TCN, con trai cua Puzur-Ashur III
Nur-ili: 1485 - 1473 TCN, con trai cua Enlil-nasir I
Assur-sadduni: 1473 TCN, con trai cua Nur-ili
Ashur-rabi I: 1473 - 1433 TCN, con trai cua Enlil-nasir I, soan ngoi tu Ashur-shaduni
Ashur-nadin-ahhe I: 1433 TCN, con trai cua Ashur-rabi I
Enlil- nasir II: 1433 - 1427 TCN, con trai cua Ashur-rabi I, soan ngoi tu Ashur-nadin-ahhe I
Ashur-nirari II: 1427 - 1417 TCN , con trai cua Ashur-rabi I
Ashur-bel-nisheshu: 1417 - 1409TCN
Ashur-rim-nisheshu: 1409 - 1401 TCN, con trai cua Ashur-nirari II
Ashur-nadin-ahhe II: 1401 - 1391 TCN
Eriba-Adad I: 1390 - 1366 TCN, bat đau gay anh huong vao Mittani
Ashur-uballit I: 1365 - 1330 TCN, gay anh huong vao quyen ke vi cua vua Babylon
Enlil-nirari: 1329 - 1308 TCN, nhieu lan đanh bai quan Kassites o Babylon
Arik-den-Ili: 1307-1296 TCN, chinh phuc nguoi Lullubi va Guti. O vung Can Đong, ong đa đanh bai cac bo lac Semite con đuoc goi la dan Ahlamu
Adad-nirari I: 1295 - 1275 TCN, lay Nimrud lam kinh đo, tan cong quan Hittites va Kassites
Shalmaneser I: 1275 - 1244 TCN, đa chinh phuc vuong quoc Urartu hung manh o day nui Caucasus va nhung nguoi Guti hung ton, tan cong nguoi Mitanni-Hurri, đanh bai ca vua Shattuara va đong minh Hittite va nguoi Aramea cua ong ta, cuoi cung ong đa hoan tat viec huy diet vuong quoc Hurri trong cuoc chien nay. Giong nhu cha minh, Shalmaneser la mot nha xay dung vi đai va ong tiep tuc mo rong thanh pho Kalhu (Kinh Thanh Calah/ Nimrud) tai cho giao nhau cua song Tigris va song Zab.
Tukulti-Ninurta I: 1244 - 1208 TCN - su dung danh hieu " Vua cua cac vi vua ", xam chiem va thong tri Babylon trong vai nam, cuop pha đen tho cua tang lu Assyria va đa xay dung mot kinh đo moi la Kar-Tukulti-Ninurta. Ong bi am sat boi cac con trai o cung đien
Ashur-nadin-apli: 1207 - 1204 TCN
Ashur-nirari III: 1203 - 1198 TCN
Enlil-kudurri usur: 1197 - 1193 TCN, soan ngoi tu Ashur-nirari III
Ninurta apal-Ekur: 1192-1180 TCN, cuop ngoi cua Enlil-kudurri-usur.
Ashur-Dan I: 1179-1133 TCN, duy tri moi quan he than thien voi Babylonia va cac nuoc lang gieng khac cua Assyria, va duong nhu đa dep yen bat on noi bo
Ninurta-Tukulti-Ashur: 1133 TCN, đa bi lat đo trong nam đau tien ong ta cai tri boi nguoi em trai cua minh,Mutakkil-Nusku, va buoc phai chay tron sang Babylonia.
Mutakkil-Nusku: 1133 TCN
Ashur-resh-ishi I: 1133 -1116 TCN, cung voi Babylon tranh gianh nhung vung đat cua nguoi Aramea (hien nay la Syria), truoc đay nam duoi su kiem soat cua Hittite. Assyria sau đo xam chiem va sap nhap vung đat ma nguoi Hittite kiem soat o Tieu A va Aram (Syria), đanh dau mot su boc phat trong cong cuoc banh truong cua đe quoc.
Tiglath-Pileser I: 1115 - 1077 TCN, con trai cua Ashur-resh-ishi. Thoi Pileser I, quan Assyria chong lai nguoi Phrygia, đanh đuoi nguoi Hittite khoi tinh Subartu cua nguoi Assyria, phia đong bac cua Malatia. Ong cung xam luoc Urartu, tien đanh nguoi Aramean
Asharid-apal-Ekur: 1076 - 1074 TCN
Ashur-bel-kala: 1073 - 1056 TCN
Eriba-Adad II: 1073 - 1056 TCN
Shamshi-Adad IV: 1053 - 1050 TCN, con trai cua Tiglath-Pileser I, soan ngoi tu Eriba-Adad II
Shalmaneser II: 1030 - 1019 TCN, con trai cua Ashurnasirpal I
Ashur-nirari IV: 1018 - 1013 TCN
Ashur-Rabi II: 1013-972 TCN
Ashurnasirpal I: 971 - 967 TCN
Tiglath-Pileser II: 967 - 935 TCN
Ashur-Dan II: 935-912 TCN
Adad-nirari II: 911-892 TCN. Bat đau voi cac chien dich cua Adad-nirari II (911-892 TCN), Assyria mot lan nua đa tro thanh mot cuong quoc, no đa mo rong thanh mot đe quoc lon nhat the gioi vao thoi điem đo.
Tukulti-Ninurta II: 891-884 TCN, đa hop nhat cac vung lanh tho gianh đuoc cua Assyria va banh truong toi tan day nui Zagros o Iran ngay nay, chinh phuc nguoi Ba Tu va Medes moi đen cung nhu tien vao trung tam Tieu A.
Ashurnasirpal II (883-859 TCN) la mot vi vua hung bao va tan nhan, ong đa thang tien ma khong co su chong cu nao qua Aram va Canaan (hien nay la Syria) va Tieu A va xa toi tan Đia Trung Hai va chinh phuc va bat dan Aramea, Phrygia va Phoenicia nop cong. Ashurnasirpal II cung ap cuoc noi day cua nguoi Medes va Ba Tu o day nui Zagros
Shalmaneser III (858-823 TCN) sau đo đa tan cong va bien Babylonia thanh chu hau, va ong con đanh bai nguoi Aramea, Israel, Urartu, Phoenicia, cac thanh bang Tan Hittite va nguoi A Rap, buoc tat ca cac dan toc nay phai nop cong cho Assyria. Shalmanesser III đa chien đau trong tran Qarqar chong lai mot lien minh cua 12 quoc gia.
Shamshi-Adad V (822-811 TCN) đa đuoc thua ke mot đe quoc bi bao vay boi cuoc noi chien o Assyria, do nguoi anh trai phat đong. Sau đo trong Trieu đai cua ong, Shamshi-Adad V đa tien hanh chien dich thanh cong chong lai Babylon.
Adad nirari III (810 - 782 TCN), tri vi voi su nhiep chinh cua thai hau Semiramis. Sau khi nhiep chinh qua đoi, vua Assyria xam chiem vung Can Đong va chinh phuc nguoi Aramea, Phoenicia, dan Philistine, dan Israel, Tan Hittite, nguoi Moab va nguoi Edom.
Shalmaneser IV (782 - 773 TCN) duong nhu chi la vi vua huu danh vo thuc. Ong đa bi bao vay boi cac cuoc noi loan noi bo trong cac thanh pho Ashur, Arrapkha va Guzana. Ong cung khong gianh đuoc bat ky thanh qua nao nua o Babylonia va Aram (Syria hien nay).
Ashur-dan III: 773 - 755 TCN, con trai cua Adad-nirari III
Ashur-nirari V: 755 - 745 TCN
Tiglath-Pileser III (745-727 TCN) đa khoi xuong mot giai đoan banh truong moi cua Assyria; Urartu, Ba Tu, Media, Mannea, Babylonia, Arabia, Phoenicia, Israel, Judah, Samaria, Palestine, Nabatea, Chaldea, Cong hoa Sip], Moab, Edom va Tan-Hittite đa bi chinh phuc, Tiglath-Pileser III cung đa tuyen bo la vua Babylon va đe quoc Assyria keo dai tu day nui Caucasus toi Arabia va tu bien Caspian toi Cong hoa Sip].
Shalmaneser V (726-723 TCN) đa cung co lai chinh quyen Assyria trong thoi gian cam quyen ngan ngui cua minh, va đa ngan can nhung no luc cua nguoi Ai Cap trong viec gianh đuoc mot cho đung o khu vuc can đong.
Sargon II (722-705 TCN) tiep đo đa bao ve đe quoc, ong đa đanh đuoi nguoi Cimmerian va Scythia tu Iran, noi ma ho đa xam chiem va tan cong Ba Tu, chu hau cua Assyria. Mannea, Cilicia, Cappadocia va Commagene đa bi chinh phuc, Urartu bi tan pha, va Babylon, Aram, Phoenicia, Israel, Arabia, Cyprus, va vi vua Midas noi tieng, (vua Phrygia) đa bi buoc phai trieu cong.
Sennacherib (705-681 TCN), la mot vi vua tan nhan, ong đa đanh bai nhung no luc cua nguoi Hy Lap trong viec gianh đuoc mot cho đung o Cilicia, ong cung chien thang va đanh đuoi nguoi Nubia đang cai tri Ai Cap ra khoi vung Can Đong.
Esarhaddon (680-669 TCN) đa mo rong Assyria xa hon nua, ong tien hanh chien dich tien sau vao day nui Caucasus o phia bac, đanh tan tac hoan toan Urartu trong qua trinh nay. Met moi tu su can thiep cua Ai Cap vao Đe quoc Assyria, Esarhaddon đa vuot qua sa mac Sinai, xam luoc va chinh phuc Ai Cap, đanh đuoi nguoi Nubian / Kushite ngoai quoc va cac vi vua Ethiopia cua no va huy diet đe che Kushite trong tien trinh nay.
Ashurbanipal (669-627 TCN), su thong tri cua nguoi Assyria keo dai tu day nui Caucasus o phia bac toi Nubia, Ai Cap va A Rap o phia nam, va tu Cyprus va Antioch o phia tay đen Ba Tu o phia đong.
Ashur-etil-ilani (626 - 623 TCN) va ngay lap tuc ong bi vay quanh boi mot loat cac cuoc noi chien, ve sau bi lat đo
Sin-shumu-lishir: 623 - 622 TCN
Sin-shar-ishkun: 622 - 612 TCN, con trai cua Ashurbanipal
Ashur-uballit II: 612 - 609 TCN, bi lien quan Nabopolassar lat đo


Xem them Sumer
Akkadia
Ton giao Semitic co
Babylonia
Chaldea
Ton giao Mesopotamia
Đong Semitic
Danh sach cac vi vua Assyria
Assyrian continuity
Nguoi Assyria
Tieng Syria
Tieng Akkad
Ngon ngu Đong Aramaic
Ten cua Syria
Nguoi Semitic


Chu thich Tai lieu Ascalone, Enrico (2007): Mesopotamia: Assyrians, Sumerians, Babylonians (Dictionaries of Civilizations; 1). Berkeley: University of California Press (paperback, ISBN 0-520-25266-7).
Grayson, Albert Kirk (1975): Assyrian and Babylonian Chronicles (ABC), Locust Valley, N.Y., Augustin; reed. Winona Lake, Eisenbrauns (2000).
Healy, Mark (1991). The Ancient Assyrians. London: Osprey. ISBN 1-85532-163-7. OCLC 26351868.
Leick, Gwendolyn (2002): Mesopotamia: The Invention of the City. Penguin Books.
Nardo, Don (1998): The Assyrian Empire. San Diego.
Olmstead, A. T. (1923): History of Assyria, Chicago.
Oppenheim, A. Leo (1964): Ancient Mesopotamia: Portrait of a Dead Civilization. Chicago.
Parpola, Simo (2004). "National and Ethnic Identity in the Neo-Assyrian Empire and Assyrian Identity in Post-Empire Times" (PDF). Journal of Assyrian Academic Studies. Quyen 18 so 2. Ban goc (PDF) luu tru ngay 17 thang 7 nam 2011.
Roux, Georges (1964): Ancient Iraq. 1st ed., 3rd ed., London, Penguin Books, 1992 (paperback, ISBN 0-14-012523-X).
Saggs, H. W. F. (1984): The Might that was Assyria, London, ISBN 0-283-98961-0
Virginia Schomp (2005). Ancient Mesopotamia: The Sumerians, Babylonians, and Assyrians. New York: Scholastic Library Pub. ISBN 0-531-16741-0. OCLC 60341786.
Van de Mieroop, Mark (2004): A History of the Ancient Near East, Oxford.


Lien ket ngoai Assyria on Ancient History Encyclopedia
Assyrian administrative letters
"Assyrian Legacy", Prototype Productions (video)
"Assyria", LookLex Encyclopedia Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2019 tai Wayback Machine
Robert William Rogers, The History of Assyria in "btm" format Luu tru ngay 8 thang 6 nam 2012 tai Wayback Machine
Theophilus G. Pinches, The Religion of Babylonia and Assyria in "btm" format Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
"The Library at Ninevah", In our Time — BBC Radio 4
"Assyrians in Arzni-Armenia", Website of the Abovyan city
Morris Jastrow, Jr., The Civilization of Babylonia and Assyria: its remains, language, history, religion, commerce, law, art, and literature Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine, London: Lippincott (1915) — a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; also available in layered PDF format Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Herbermann, Charles, bien tap (1913). "Assyria" . Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.
Chisholm, Hugh, bien tap (1911). "Babylonia and Assyria" . Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). Cambridge University Press.