Natri fluorroacetat, đuoc biet đen duoi dang thuoc diet con trung 1080, la hop chat hoa hoc co fluor huu co (organofluorine) voi cong thuc hoa hoc NaC2H2FO2. Đay la muoi khong mau co vi tuong tu nhu natri chloride va đuoc mot chat đoc thu cap. Kali fluorroacetat ton tai trong tu nhien duoi dang chat chuyen hoa chong lai đong vat an co trong nhieu loai thuc vat nhung cung co the tong hop nhan tao. Đo la dan xuat cua axit fluorroacetic, mot axit cacboxylic. Song, axit trifluorroacetic, mot loai axit acetic đuoc fluor hoa lai thong dung hon, va nhung dan xuat cua no co đoc tinh thap hon rat nhieu. 


Lich su va san xuat Hieu qua cua natri fluorroacetat trong viec diet cac loai gam nham hay thuoc diet chuot (rodenticide) đa đuoc bao cao vao nam 1942. Cai ten "1080" chi so danh muc thuoc đoc, đa tro thanh ten thuong hieu.
Muoi đuoc tong hop bang cach xu ly natri cloroacetat voi kali fluorrua.
Co thong tin luu truyen rong rai cho rang hien nay chi co duy nhat Cong ty Hoa hoc Tull (Tull Chemical Company), mot co so nho o Oxford, Alabama, la đon vi san xuat 1080. Cong ty nay tung xuat thanh pham sang Mexico va Israel (lam thuoc diet chuot), Uc (dung đe tieu diet cho dingo ban đia, cho hoang, lon hoang, cao va cac loai an co (browsing) ban đia khac) va New Zealand (đe kiem soat possum, chuot cong, va chon ecmin). Vao nam 1988 Co quan Bao ve moi truong My (US EPA) huy bo giay phep đang ky va su dung cua 1080 lam thuoc diet chuot o My. Bo Noi vu My thu hoi giay phep đang ky cua 1080 lam thuoc diet chuot tren đong sau Sac luat ban hanh nam 1972 nghiem cam viec su dung 1080 tren lanh tho lien bang. Tu nam 2001 viec dung 1080 o My đa đuoc kiem soat chat che, va bay gio chi gioi han dung trong vong đai bao ve thu nuoi đe bao ve cuu, de chong lai cho soi đong co o 8 bang mien tay Hoa Ky. San xuat 1080 cung co o New Zealand thong qua mot cong ty thuoc Chinh phu ten la Animal Control Products Ltd/Pestoff co tru so đat tai Wanganui phia bac đao New Zealand. Theo nhung đieu tra cua Nghi vien New Zealand thi noi nay cung đa cho ra vai ngan kg 1080 moi nam ke tu nam 1997/98. Noi co so luong cong ty san xuat 1080 [CAS so 62-74-8] va axit fluorroacetic [CAS so 144-49-0] nhieu nhat la o Trung Quoc.


Phan bo trong tu nhien Kali fluorroacetat (trai nguoc voi dan chat muoi natri đuoc san xuat thuong mai) phan bo trong tu nhien o it nhat 40 loai thuc vat Uc, Brazil  va chau Phi. Loai đuoc đinh danh đau tien la Dichapetalum cymosum, con đuoc goi la gifblaar (theo tieng Nam Phi) hay la đoc, boi Marais nam 1944. Cho đen nam 1904, dan khai hoang o Sierra Leone đa dung cao chiet cua Chailletia toxicaria, co chua axit fluorroacetic hoac cac muoi cua no, đe diet chuot. Vai loai thuc vat ban đia chau Uc co chua toxin bao gom: Gastrolobium, Gompholobium, Oxylobium, Nemcia, va Acacia.


= Su phan bo fluoracetate trong cac loai Gastrolobium =
Gastrolobium la mot chi thuc vat co hoa trong ho Đau Fabaceae. Co hon 100 loai trong chi nay, va tat ca tru 2 loai la loai đac huu cua vung tay nam mien Tay Uc, noi chung đuoc goi la "nhung hat đau đoc". Gastrolobium moc o mien tay nam Uc la duy nhat co kha nang lam giau fluorroacetat tu đat co luong fluor thap. Possum đuoi choi, chuot bui ram, kangaroo xam phia tay ban đia cua vung nay co kha nang an nhung cay chua fluorroacetat mot cach an toan, nhung cac loai thu nuoi va nhap cu tu khap noi o Uc đeu rat de bi trung đoc, cung nhu cac loai nhap cu khac tu ben ngoai Uc, nhu cao đo. Thuc te la nhieu loai Gastrolobium cung co đoc tinh thu cap cao đoi voi cac loai an thit khong phai ban đia cho nen no đuoc cho la lam han che kha nang thiet lap dan so cua thu ho meo o nhung noi nhung cay nay chiem phan lon trong he thuc vat be mat.
Su hien dien cua cac loai Gastrolobium tren nhung canh đong cua nong dan o phia Tay Uc đa ep buoc nhung nguoi nong dan phai bo đi lop đat phia tren mat va bat ki hat giong cay đau đoc nao chua trong đo, va thay the no bang mot lop đat moi tu mot nguon o đau đo khong chua chua cay đau đoc đe bat đau gieo trong mua vu moi. Tuong tu, sau cac vu chay o tay bac Queensland nhung nguoi chan gia suc phai di chuyen đan vat nuoi truoc khi Gastrolobium grandifluorrum lan ra tu đong tro tan.


Đoc tinh Natri fluorroacetat la thuoc đoc voi tat ca sinh vat hieu khi bat buoc, va co đoc tinh cuc cao voi đong vat co vu va con trung. Lieu dung đuong uong đu đe gay chet nguoi cua natri fluoracetat la 2–10 mg/kg.
Đoc tinh khac nhau giua cac loai. Co quan An toan thuc pham New Zealand đa xac đinh đuoc lieu gay chet cho mot so loai. Cho, meo, lon xuat de bi nhiem đoc nhat.


= Co che tac đong =
fluorroacetat tuong tu nhu acetat, co mot vai tro quan trong trong chuyen hoa te bao. fluorroacetat pha vo chu trinh axit citric (hay chu trinh Krebs) bang cach ket hop voi coenzyme A tao ra fluorroacetyl CoA, chat nay se phan ung voi citrat synthase tao ra fluorrocitrat ket hop chat che voi aconitase, do đo lam cho chu trinh ngung lai. Su uc che nay lam cho citrat tich tu trong mau. Citrat va flroocitrat la chat uc che di lap the cua phosphofructokinase-1 (PFK-1), mot enzyme quan trong trong qua trinh đuong phan. Khi PFK-1 bi uc che, te bao khong con co the chuyen hoa đuoc cacbohydrat, khong sinh ra nang luong.


= Trieu chung =
O nguoi, nhung trieu chung khi ngo đoc thuong xuat hien khoang tu 30 phut cho đen ba tieng sau khi nhiem. Trieu chung ban đau tieu bieu la buon non, non mua, đau bung; đo mo hoi, mo mang, va theo sau đo la kich đong. Khi trung đoc đang ke, nhung bat thuong ve tim nhu nhip tim nhanh bat thuong hay cham nhip tim, huyet ap thap, va thay đoi ECG xay ra. Tac đong than kinh bao gom co co va tai bien; y thuc tro nen suy giam nhanh chong sau vai gio dan toi hon me. Tu vong thuong la vi roi loan nhip tim, tut huyet ap nhanh chong khong đap ung đuoc đieu tri, viem phoi cap tinh.
Trieu chung o cac loai vat nuoi co su khac nhau: o cho nghieng ve trieu chung than kinh trung uong nhu co giat, chay mat kiem soat, trong khi đo cac loai đong vat an co kich thuoc lon nhu bo va cuu co trieu chung tim. 
O duoi lieu gay chet, natri fluorroacetat co the gay huy hoai te bao co nhu cau nang luong lon, đac biet la nao, tuyen sinh duc, tim, phoi, va bao thai. Lieu duoi muc gay chet đuoc chuyen hoa va thai tru hoan toan trong vong 4 ngay.


= Đieu tri =
Chua co chat giai đoc huu hieu. Nhung nghien cuu tren khi cho thay viec dung glyceryl monoacetat co the ngan ngua van đe neu đuoc dung sau khi an phai natri fluorroacetat, va lieu phap nay co the thu nghiem tren cac loai vat nuoi voi ket qua duong tinh. Ve mat ly thuyet, glyceryl monoacetat cung cap ion acetat cho phep tiep tuc qua trinh ho hap te bao đa bi ngan can boi natri fluorroacetat.
Thi nghiem cua bac si Goncharov va cong su đua đen ket qua phat trien thanh cong mot phuc hop tri lieu gom mot hop chat phenothiazine, mot hop chat axit 2 chuc, va mot chat mang duoc dung phu hop. O mot huong khac thanh phan duoc chat co the gom mot hop chat phenothiazine, mot hop chat nitroester, etanol, va mot chat mang duoc dung phu hop.
Trong cac ca lam sang, thuoc gian co, chong co giat, thong khi co hoc va cac phuong phap ho tro khac co the đuoc yeu cau. Chi co so it nguoi hay con vat đuoc chua tri thanh cong sau khi an phai luong lon natri fluorroacetat.
Trong mot nghien cuu, vi khuan trong ruot cuu bi bien đoi gen chua enzym fluorroacetat dehalogenase lam bat hoat natri fluorroacetat. Vi khuan đuoc truyen sang cuu, sau đo đa cho thay dau hieu su giam đoc tinh khi an phai natri fluorroacetat.


Dung lam thuoc diet hai Natri fluoracetat đuoc dung lam thuoc diet hai, đac biet đoi voi cac loai đong vat co vu gay hai. Nguoi lam nong nghiep va chan nuoi dung thuoc đe bao ve đong co, cay trong khoi đong vat co vu an co. O New Zealand va Uc, thuoc cung đuoc su dung nham kiem soat cac loai đong vat co vu khong ro nguon goc xam hai va canh tranh voi cac loai đong vat, thuc vat hoang da ban đia.


= Uc =
O Uc, natri fluorroacetat lan đau tien đuoc su dung trong chuong trinh kiem soat tho đau thap nien 1950 va đuoc cho la co "mot lich su dai chung minh su hieu qua va đo an toan". No đuoc nhin nhan nhu la mot phan quan trong cua chuong trinh kiem soat phoi hop cho tho, cao, cho hoang, va lon hoang. Tu nam 1994, kiem soat cao dien rong bang moi ba thit co chua 1080 o Tay Uc đa lam cai thien dan so cua vai loai ban xu mot cach đang ke va dan toi lan đau tien co 3 loai đong vat co vu đuoc đua ra khoi danh sach đong vat bi đe doa cua quoc gia. O Uc, luong nho sinh vat ban xu chet cho ba 1080 đuoc coi nhu chap nhan đuoc, nhat la khi so sanh voi nhung tac đong canh tranh va tranh cuop đen tu cac loai nhap cu ma hien đang bi kiem soat boi 1080.
Western Shield la mot du an đe giup gia tang dan so cac loai đong vat co vu đang bi đe doa o tay nam nuoc Uc duoi su chi đao cua Cuc Moi truong va Bao ton Tay Uc (DEC). Du an nay rai thit chua ba fluorroacetat tu tren khong đe giet cac loai thu san moi. Cho hoang va cao se an ba thit de dang. Meo gap kho khan hon vi chung noi chung la khong co hung thu đi tim boi thuc an. Tuy nhien, mot nghien cuu duoi su uy quyen cua Hiep hoi Chong nguoc đai Đong vat Hoang gia Uc chi trich viec dung 1080, goi đo la vo nhan đao. Mot vai loai đong vat an co mien Tay Uc (đac biet la, cac phan loai đia phuong cua Macropus eugenii, Macropus eugenii derbianus, nhung khong phai phan loai M. e. eugenii o nam Uc va M. e. decres tren Đao Kangaroo) phat trien tinh mien dich cuc bo theo chon loc tu nhien voi tac đong cua fluoracetat, cho nen dung no lam chat đoc co loi the trong viec giam tac đong pha hoai cua cac loai ke can chong lai cac loai an co ban xu.
Trong nam 2011, hon 3.750 ba đoc chua 3 mL 1080 đuoc đat tren khoang 520 hecta giua Southport va Hobart (Tasmania) nhu la mot phan chien dich diet tru đong vat xam lang lon nhat the gioi đang đuoc tien hanh – chong lai loai cao đo . Ba đuoc trai theo ti le 1/10 hecta va đuoc chon đe lam giam nguy co gay hai cho cac loai khong phai la muc tieu nhu Quy Tasmania. Cac loai ban xu cung la muc tieu cua 1080. Trong thang 5 nam 2005 co toi 200.000 con chuot tui Bennet tren Đao King bi giet hai mot cach co chu đich boi mot trong nhung vu đau đau đoc 1080 phoi hop lon nhat đuoc thay o Tasmania.


= New Zealand =

Tren binh dien the gioi, New Zealand la quoc gia su dung natri fluorroacetat nhieu nhat. Viec nay co the quy cho viec thuc te la ngoai 2 loai doi, New Zealand khong co loai đong vat co vu đac huu tren đat lien nao, va nhung loai nhap cu đa tan pha cac loai đong thuc vat ban đia noi đay.
1080 đuoc dung đe kiem soat possum, chuot cong, chon ecmin, va tho. Su dung nhieu nhat, mac du bi phan đoi manh me, la Uy ban Suc khoe Đong vat New Zealand va Cuc Bao ton New Zealand.
Viec su dung natri fluorroacetat la mot van đe gay tranh cai tai New Zealand, voi cac cuoc tranh luan chu yeu giua hai ben ung ho gom nhung nhom bao ton va cac nong dan chan nuoi va chong đoi gom nhung tho san va cac hoat đong bao ve quyen đong vat.


= Hoa Ky =
Natri fluorroacetat đuoc dung o My đe tieu diet soi đong co. Truoc nam 1972 khi ma EPA cam su dung no, natri fluoracetat đuoc dung rong rai vi gia thanh re; nam 1985, viec su dung co gioi han lam vanh đai bao ve đuoc thong qua.


= Cac nuoc khac =
1080 đuoc dung lam thuoc diet chuot o Mexico, Nhat Ban, Han Quoc va Israel.


Tac đong đen moi truong = Nuoc =
Boi vi 1080 de tan trong nuoc, no se phan tan va pha loang trong moi truong bang nuoc mua, dong song va nuoc ngam. Natri fluorroacetat o ham luong lon tim thay trong moi truong sau khi tien hanh đat ba se lam hu hai nguon nuoc tu nhien co chua cac sinh vat song nhu thuc vat thuy sinh hay cac vi sinh vat. Cac cuoc khao sat ve nuoc đuoc thuc hien trong thap nien 1990, đa xac nhan rang su o nhiem đang ke đuong song sau khi ap dung 1080 theo đuong khong la co kha nang. Nghien cuu boi Vien Nghien cuu Quoc gia ve Nuoc va Khi Quyen (NIWA) chi ra rang 1080 đuoc co y bo vao cac dong nuoc nho đe thu nghiem khong the bi phat hien sau 8 tieng.
O New Zealand, nguon nuoc mat theo doi đinh ki sau khi ap dung 1080 đuong hang khong, va mau nuoc se đuoc thu thap ngay lap tuc sau khi ap dung, noi co kha nang cao phat hien o nhiem. Trong 2.442 mau thu o New Zealand tu nam 1990 đen nam 2010 sau cac chien dich rai 1080 đuong khong: 96,5% khong co phat hien đuoc 1080 va, trong tat ca nhung mau, chi co 6 mau la bang, hoac tren muc cho phep cua Bo Y te New Zealand cho nuoc uong, va khong co mau nao đen tu nguon nuoc sinh hoat. Trong 592 mau lay tu nguon nuoc uong cho nguoi hay vat nuoi, chi co 4 mau chua du luong 1080 la 0,1 ppb (phan ty) (1 mau) va 0,2 ppb (3 mau) – duoi muc cho phep cua Bo Y te 2 ppb.
Trong mot thu nghiem đuoc tai tro boi Uy ban Suc khoe Đong vat New Zealand va đuoc tien hanh boi NIWA mo phong nhung tac đong cua cac con mua đoi voi 1080 o tren mot suon đoi co đat phu phia duoi co mot con suoi, co 99,9% nuoc chua 1080 ngam thang vao đat (Xem muc 4.3 cua ) va khong chay qua mat đat đen dong suoi nhu đa du đoan. Thi nghiem cung đo su o nhiem cua nuoc trong đat, đuoc mo ta nhu la nuoc chay ngang qua long đat o khoang cach ngan (0,5-3m), xuong đoi ve phia song. Thu nghiem khong đo su o nhiem nuoc o vung đat sau hon hay nuoc ngam ngay ben duoi nhung noi co ap dung 1080.


= Đat =
So phan cua 1080 trong đat đa đuoc xac minh boi nghien cuu xac đinh ro su thoai hoa cua fluorroacetat phan bo trong tu nhien (Oliver, 1977). Natri fluorroacetat de tan trong nuoc, va phan du luong tu nhung ba thua se ngam vao đat khi đo chung bi chuyen hoa thanh cac san pham khong co đoc tinh boi cac vi sinh vat trong đat, nhu vi khuan (Pseudomonas) va nam đat (Fusarium solani) (David va Gardiner, Nam 1966; Bong, Cole va Walker, 1979; Walker va Bong, 1981).


= Chim =
Mac du hiem khi xay ra, cac hoat đong dung 1080 đuong khong rieng le co the van đoi khi gay anh huong so luong chim o đo neu khong đuoc quan tam đay đu. O New Zealand, co nhung ca the cua 19 loai chim ban đia va 13 loai chim nhap cu đuoc tim thay la đa chet sau cac vu rai 1080. Phan lon nhung vu chim chet đuoc ghi nhan đeu co lien quan voi chi 4 đot tien hanh vao nhung nam 1970, cac đot nay đa dung ba ca rot chat luong kem voi nhieu manh nho. Mat khac, dan so nhieu loai chim New Zealand ban xu đa đuoc bao ton thanh cong bang cach giam so luong loai an thit thong qua cac vu rai 1080. Vit lam, bo cau New Zealand, chim kiwi, vet kaka, cat New Zealand, chim bac ma Snares, chim co đo đao Nam,chim co đo đao Bac, vet đuoi dai New Zealand (kakariki), va chim đau vang (mohua) đeu đap ung tot voi chuong trinh kiem soat dich hai dung 1080 đuong khong, voi su gia tang so luong song sot cua chim truong thanh va con non, va gia tang kich co quan the. Nguoc lai, 7 trong so 38 con vet Kea co đinh the, loai vet nui cao đac huu, bi chet  trong suot qua trinh rai 1080 kiem soat possum o rung Okarito tien hanh o DOC va AHB vao thang 8 nam 2011. Boi vi thoi quan an tap va tinh to mo, kea đuoc biet la nhay cam voi ba đoc 1080, cung nhu chat đoc thai ra ngoai moi truong khac nhu kem va chi dung lam mai che cua cac nha kho va trang trai.


= Bo sat va luong cu =
Bo sat va luong cu nhay cam voi 1080, mac du it hon nhieu so voi đong vat co vu. Cac loai luong cu va bo sat đa đuoc thu nghiem o Uc noi chung dung nap 1080 tot hon nhieu so voi đa so cac loai đong vat khac. McIlroy (1992) tinh toan rang ngay ca neu nhung con than lan an toan bo cac con trung hay nhung con khac nhiem 1080, chung khong bao gio co the an đu so luong đat lieu gay chet. Cac phep thu trong phong thi ngiem o New Zealand mo phong nhung tinh huong te nhat co the chi ra rang ca hai loai Leiopelma archeyi (ech Archey) va L. hochstetteri (ech Hochstetter) co the hap thu 1080 tu con moi, nguon nuoc hay cac co chat nhiem đoc. Xac suat đieu nay xay ra trong tu nhien đuoc cai thien phan nao bang nhieu yeu to, ke ca he sinh thai ech. Nhung van đe ve o nhiem va trang thai giam cam lam cho nghien cuu nay khong co gia tri thuyet phuc. Viec theo doi them dan so đuoc khuyen khich đe cung cap nhieu bang chung thuyet phuc hon so voi lam nghien cuu đon đoc. O New Zealand, su nhiem đoc thu cap cua meo hoang va chon ecmin sau cac vu rai 1080 rat co the co mot anh huong tich cuc vao su khoi phuc quan the tac ke va than lan bong chan ngan. Tieu diet tho va possum, nhung loai canh tranh thuc an voi 2 loai bo sat noi tren, cung co the co loi ich.


= Ca =
Ca noi chung thuong co đo nhay cam thap voi 1080. Cac thu nghiem đoc tinh o My tien hanh tren ca thai duong mang xanh, ca hoi van, va loai đong vat khong xuong song nuoc ngot Daphnia magna. Thu voi cac nong đo 1080 khac nhau tren ca thai duong (trong 4 ngay) va Daphnia (2 ngay) cho thay 1080 la "gan nhu khong đoc tren thuc te" (mot loai phan loai EPA cua My) đoi voi ca hai loai. Ca hoi van cung thu nghiem trong hon 4 ngay nay o bon muc nong đo tu 39 cho đen 170 mg 1080 moi lit. Tu nhung ket qua tren gia tri LC50 (nong đo 1080 trong moi lit nuoc ve ly thuyet co the giet 50% so ca đem thu) co the tinh toan đuoc. LC50 cho ca hoi van la 54 mg 1080/lit – cao hon rat nhieu so voi bat ki nong đo nao cua 1080 tim thay đuoc trong nuoc mau sau cac vu rai 1080. Vi vay 1080 khong co kha nang gay ra cai chet cho ca nuoc ngot.


= Đong vat khong xuong song =
Con trung nhay cam voi 1080. Mot vai thu nghiem tren đong o New Zealand cho thay so luong con trung co the tam thoi giam trong vong 20 cm cua ba đoc, nhung chung se tro lai muc binh thuong trong vong sau ngay sau khi ba moi bi loai bo. Cac thu nghiem khac khong tim ra đuoc bang chung nao cho rang con trung chiu tac đong am tinh. Mot nghien cuu khac o New Zealand cho thay de weta, kien ban xu, va koura (tom nuoc ngot) bai tiet 1080 trong vong 1 đen 2 tuan. Cung co bang chung cho rang cac vu rai 1080 đuong khong o New Zealand co the co loi ich đoi voi cac loai khong xuong song. Ca possum va chuot đeu la mot moi đe doa đoi voi cac loai khong xuong song đac huu o New Zealand, noi co khoang 90% cac loai nhen va con trung la đac huu va đa tien hoa ma khong gap cac loai thu san moi. Trong mot nghien cuu ve che đo an cua possum đuoi choi, 47,5% mau phan đuoc phan tich tu thang 1 nam 1979 đen thang 6 nam 1983 co chua cac loai khong xuong song, hau het la con trung. Mot con possum co the an đuoc 60 con oc sen đat lien đac huu đang bi đe doa (Powelliphanta spp.) trong mot đem.


Chu thich Đoc them Klingensmith CW (1945). "The Natural Occurrence of Fluoroacetic Acid, the Acid of the New Rodenticide 1080". Science 102 (2659): 622–623. doi:10.1126/science.102.2659.622.PMID 17818201. 


Lien ket ngoai CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
report on the Western Shield project Luu tru ngay 31 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine of the Department of Environment and Conservation (Western Australia)
Press release demanding the ban of 1080 use in Tasmanian forests /wilderness.org.au
Notes on 1080 use for controlling predators in Idaho Luu tru ngay 20 thang 11 nam 2004 tai Wayback Machine
[1] (2009)
1080:The Facts Luu tru ngay 16 thang 6 nam 2016 tai Wayback Machine