Ba tuoc Lev Nikolayevich Tolstoy (tieng Nga: Лев Николаевич Толстой; phien am: Lep Ni-co-lai-e-vich Ton-xtoi, 28 thang 8 nam 1828 – 20 thang 11 nam 1910), la mot tieu thuyet gia nguoi Nga, nha triet hoc, nguoi theo chu nghia hoa binh, nha cai cach giao duc, nguoi an chay, nguoi theo chu nghia vo chinh phu, tin huu Co Đoc giao, nha tu tuong đao đuc va la mot thanh vien co anh huong cua gia đinh Tolstoy.
Tolstoy đuoc yeu men o khap moi noi tren the gioi nhu mot tieu thuyet gia vi đai nhat trong tat ca cac nha tieu thuyet gia khac, ong đac biet noi tieng voi kiet tac Chien tranh va hoa binh va Anna Karenina; mieu ta su phong khoang va hien thuc cua cuoc song Nga, hai tac pham la đinh cao cua tieu thuyet hien thuc. La mot nha luan ly, ong noi tieng voi tu tuong khang cu bat bao đong, đuoc the hien xuyen suot cac tac pham cua minh nhu Vuong quoc Chua Troi trong ban, đieu đa co anh huong toi nhung nhan vat quan trong nhat cua the ky XX nhu Mahatma Gandhi va Martin Luther King, Jr.


Tieu su Lev (trong gia đinh ong đuoc đanh van la "Lyov", chu khong phai "Lev") sinh tai khu đat đai cua cha ong o Yasnaya Polyana, tai Tula guberniya vung Trung Nga. Gia đinh Tolstoy la mot dong ho quy toc noi tieng tu xua tai Nga, me cua ong khi sinh la nu cong tuoc Volkonsky, trong khi ba ong co nguon goc xuat than tu gia đinh hoang gia Troubetzkoy va Gorchakov. Tolstoy co ho hang voi cac gia đinh quy toc lon nhat nuoc Nga. Thuc te sinh ra trong mot trong nhung gia đinh đai quy toc bac nhat o Nga khien Tolstoy rat khac biet voi toan bo nhung nha van khac cung the he voi ong. Ong luon la mot nha quy toc co y thuc ve van đe giai cap. 


= Tuoi tho =
Tuoi tho va thoi nien thieu cua Tolstoy la su xe dich giua Moskva va Yasnaya Polyana, trong mot đai gia đinh voi ba nguoi anh trai va mot chi gai. Ong đa đe lai cho chung ta mot hoi uc rat song đong ve moi truong song thoi nien thieu trong nhung trang viet phi thuong ong gui cho nguoi viet tieu su cua minh Pavel Biryukov. Me ong qua đoi khi ong moi len hai, va cha ong cung mat khi ong moi len chin. Su giao duc sau đo cua ong đuoc giao vao tay nguoi co ho, Madame Ergolsky, nguoi đuoc cho la hinh mau cua Sonya trong tieu thuyet Chien tranh va hoa binh (cha ong va me ong cung la hinh mau cua cac ba tuoc Nicolas Ilyich Rostov va nu cong tuoc Maria Nicolaievna Bolkonskaia trong tieu thuyet đo).

Nam 1844, Tolstoy bat đau hoc luat va cac ngon ngu phuong Đong tai Đai hoc Kazan, noi cac giao vien mieu ta ong la "vua khong co kha nang vua khong muon hoc hanh." Ong khong thay y nghia trong viec tiep tuc hoc tap va roi truong giua khoa. Nam 1849 ong ve cu tru tai Yasnaya Polyana, noi ong co gang tro nen huu ich cho nhung nguoi nong dan cua minh nhung nhanh chong kham pha ra su vo dung cua long nhiet tinh thieu hieu biet cua minh.
Đa phan thoi gian hoc tap tai truong đai hoc va sau đo cuoc đoi ong giong voi cuoc đoi cua nhung chang trai tre va nhung nguoi o tang lop cua ong khi ay, khong theo quy luat nao va luon tim kiem cac tro vui – ruou, bai bac, va phu nu – khong phai hoan toan khac biet cuoc song cua Pushkin truoc khi ong bi truc xuat ve phuong Nam. Nhung Tolstoy khong the vo tu chap nhan đe cuoc song tu dien ra. Tu rat som, trong nhat ky cua ong (hien con tu nam 1847 ve sau) cho thay mot su đau kho khong bao gio thoa man ve gia tri đao đuc cua cuoc song, mot su đau kho se con mai va la xung luc mang tinh quyet đinh trong tri oc ong. Quyen nhat ky nay cung the hien su thuc nghiem ky thuat phan tich tam ly se tro thanh vu khi van chuong chu chot cua ong sau nay.


= Nhung tham vong van chuong đau tien =
Thu nghiem van chuong đau tien cua Tolstoy la tac pham dich cuon A Sentimental Journey Through France and Italy (Mot chuyen đi đay xuc cam qua Phap va Y). Ong bi anh huong nhieu tu tieu thuyet gia nguoi Anh Sterne trong nhung tac pham đau tien cua minh, du sau nay ong đa phi bang Sterne la "mot nha van khong ngay that". Toi nam 1851 mot trong nhung no luc tham vong hon va ro ret hon ve mot phong cach sang tac moi la truyen ngan đau tay cua ong, "Mot lich su cua ngay hom qua" (A History of Yesterday). Cung nam ay, buon chan ve cuoc song duong nhu trong rong va vo nghia tai Moskva, khien ong mang no vi co bac, ong toi Kavkaz, va gia nhap mot đon vi phao binh đon tru tai khu vuc Cossack cua Chechnya, voi tu cach mot binh nhi tinh nguyen, nhung mang dong doi quy toc (юнкер, yunker). Nam 1852 ong hoan thanh tieu thuyet đau tien Thoi tho au (Childhood) va gui no cho Nikolai Nekrasov đe đang tren to Sovremennik. Du Tolstoy kho chiu voi nhung cat xen cua nha xuat ban, quyen sach ngay lap tuc thanh cong khien Tolstoy co đuoc mot vi tri xac đinh tren van đan Nga.
Tai khau đoi phao cua minh Tolstoy song mot cuoc đoi de chiu va khong phien phuc nho tu cach mot si quan quy toc. Ong co nhieu thoi gian ranh, va đa so thoi gian đo ong đeu dung cho nhung cuoc san ban. Trong vai lan tham du chien đau, ong to ra rat tai gioi. Vao nam 1854, ong nhan đuoc lenh, theo su yeu cau cua ong, chuyen sang phuc vu cuoc chinh chien chong quan Tho Nhi Ky tai xu Wallachia, noi ong tham gia vao cuoc bao vay Silistra (nam o phan phia Đong Bac Bulgaria). Thang 11 nam ay, ong tham gia cuoc đon tru tai Sevastopol. Tai đo ong đa chung kien nhung tran đanh co tam quan trong lon nhat trong the ky. Ong tham gia bao ve Phao đai so Bon (Fourth Bastion) noi tieng va vao Tran Song Chernaya, ong đa che nhao su chi huy yeu kem tai đo trong mot bai hat vui, đoan tho duy nhat tung biet do ong viet ra.
Tai Sevastopol ong viet cuon Nhung mau chuyen Sebastopol (Sebastopol Sketches), đuoc nhieu nguoi coi la co gang đau tien cua ong nham co đuoc nhung ky thuat se đuoc ap dung hieu qua sau nay trong tac pham Chien tranh va hoa binh. Cung đuoc xuat ban đinh ky hang thang tren to Sovremennik khi cuoc bao vay con đang dien ra, nhung cau chuyen nay khien cong chung chu y toi ong nhieu hon. Tren thuc te, Nga hoang Aleksandr II đuoc biet đa tung tan duong tac gia cua cau chuyen, "Hay giu gin anh chang đo." Ngay sau khi phao đai bi tu bo, Tolstoy xin nghi phep tai Petersburg va Moscow. Nam sau ong roi quan ngu, hoan toan ghe tom voi su chem giet vo nghia đa chung kien.


= Thoi gian giua khi roi quan ngu va lap gia đinh =

Nhung nam 1856–1861, ong song tai Petersburg, Moscow, Yasnaya va o nuoc ngoai. Nam 1857 (va mot lan nua trong giai đoan 1860–1861), ong đi ra nuoc ngoai va quay tro ve voi su vo mong ve tinh ich ky va chu nghia vat chat cua nen van minh tu san chau Au, mot cam giac đuoc the hien trong truyen ngan Lucerne va gian tiep hon trong tac pham Ba cai chet (Three Deaths) cua ong. Khi bat đau co quan điem thien ve phuong Đong hon voi anh huong tu Phat giao, Tolstoy hoc cach tu nhan thuc minh thong qua nhung sinh the song. Ong bat đau viet Kholstomer, voi mot đoan đoc thoai noi tam cua mot chu ngua. Nhieu suy nghi rieng tu cua ong đa đuoc phan anh thong qua mot nhan vat chinh trong tac pham Nguoi Co dac (The Cossacks), nguoi nam ngam nghi, luc nga xuong đat khi đang trong mot cuoc san:
'Ta o đay, Dmitri Olenin, mot sinh vat kha khac biet so voi nhung sinh vat khac, đang nam đon đoc chi Thuong đe moi biet la o đau – noi mot chu nai thuong song – mot chu nai gia, mot chu nai đep đe co le chua tung nhin thay mot con nguoi, va tai mot noi chua tung co nguoi nao ngoi hay suy nghi nhung viec đo. Ta ngoi đay, va xung quanh ta la nhung cay gia cay non, mot cay phu đay nhung vong nho dai, va nhung con ga loi đang keu vang, đuoi nhau vong quanh va co le đang tim kiem nhung nguoi anh em đa bi giet cua chung.' Anh cam nhan thay nhung chu ga loi cua minh, suy nghi ve chung, va chui dong mau nong tren ban tay vao ao khoac. 'Co le nhung con cho rung đa đanh hoi thay chung va that vong bo đi huong khac: phia tren ta, bay trong đam la cay đoi voi chung rong lon nhu nhung hon đao, nhung con muoi keu vo vo: mot, hai, ba, bon, mot tram, mot ngan, mot trieu con muoi, va tat ca chung cung keu ca mot đieu gi đo hay moi con lai co van đe cua rieng minh giong mot Dmitri Olenin nhu ta.' Anh tuong tuong mot cach sinh đong ve tieng keu cua nhung chu muoi: 'Huong nay, huong nay, cac ban! O đay co thu chung ta an đuoc đay!' Chung keu va lao ve phia anh. Va anh thay ro rang rang minh khong phai mot nha quy toc Nga, mot thanh vien cua xa hoi Moscow, mot nguoi ban va ho hang cua ong nay ba no, ma chi nhu la mot con muoi, hay ga loi, hay nai, nhu nhung loai vat hien đang song canh anh. 'Chi nhu chung thoi, chi nhu Chu Eroshka, ta se song mot lat roi chet, va nhu chu đa tung noi rat đung: "co se moc len va khong con gi nua".'
Nhung nam sau cuoc Chien tranh Crimean la khoang thoi gian duy nhat trong cuoc đoi Tolstoy, khi ong song lan lon trong the gioi van chuong. Ong đuoc gioi tri thuc Petersburg va Moscow ca ngoi la mot trong nhung nguoi tai gioi nhat va danh vong cang tang voi nhung thanh cong cua ong. Nhung ong khong muon gan ho. Ong la mot nha quy toc qua chan chinh đe co the giong voi gioi tri thuc nua tu do nay. Tat ca suy nghi trong đau ong đeu trai nguoc voi suy nghi trong đau nhung nguoi đang trong qua trinh Tay phuong hoa, nhung nguoi đa đuoc Ivan Turgenev, nguoi đuoc đa so cong nhan la tac gia lon nhat con đang song cua Nga o giai đoan đo, phac hoa. Turgenev, nguoi theo nhieu cach la su đoi lap cua Tolstoy cung la nguoi ca ngoi ong nhieu nhat khi goi truyen ngan nam 1862 Nguoi Co dac cua Tolstoy la "Truyen hay nhat đuoc viet bang ngon ngu cua chung ta."
Tolstoy khong tin vao su tien bo va van hoa va thich treu choc Turgenev qua nhung cau noi hay loi binh luan cay đoc cua minh. Viec thieu su cam thong voi gioi van hoc khien ong roi vao mot cuoc tranh cai am i voi Turgenev (1861), ong đa thach đau voi Turgenev nhung sau đo đa đua ra loi xin loi ve hanh đong cua minh. Ca cau chuyen rat đac trung ve tinh net cua ong, khong the kien nhan voi su uu viet hon cua nguoi khac va su thieu long tu trong tri thuc cua ho. Nhung nha van duy nhat con la ban cua ong gom vi "đia chu" bao thu Afanasy Fet va nha dan chu than Slavo Nikolay Strakhov, ca hai nguoi đeu co quan điem trai nguoc voi dong tu tuong chinh thoi ky đo.
Nam 1859, ong lap ra mot ngoi truong cho tre em nong thon tai Yasnaya, tiep đo la 12 ngoi truong khac, nhung nguyen tac tu do co ban cua chung đa đuoc Tolstoy mieu ta trong tieu luan nam 1862: "Ngoi truong tai Yasnaya Polyana" cua minh. Ong cung viet nhieu truyen cho tre em nong thon. Nhung thuc nghiem giao duc cua Tolstoy som chet yeu, nhung đo chinh la nguyen mau truc tiep đau tien cho Truong Summerhill cua A.S.Neill, ngoi truong tai Yasnaya Polyana co the coi la mo hinh đau tien cua mot ly thuyet chat che ve giao duc tu do.
Nam 1862, Tolstoy xuat ban mot tap chi su pham, Yasnaya Polyana, theo đo ong đe xuat khong phai gioi tri thuc se day do nguoi nong dan, ma la nguoi nong dan day do gioi tri thuc. Ong tro nen tin tuong rang ong đang đuoc huong tai san thua ke mot cach khong cong bang, va đuoc noi tieng trong gioi nong dan ve nhung hanh đong giup đo hao hiep cua minh. Ong thuong quay ve ngoi nha nong thon đem theo nhung nguoi hanh khat ma ong thay can phai giup đo, va thuong đua nhung khoan tien lon cho nhung nguoi an may trong thanh pho. Nam 1861, ong nham chuc Tham phan Hoa binh, mot đia vi đuoc đua ra voi muc đich giam sat viec thuc thi cuoc Cai cach giai phong nam 1861. 

Trong luc ay, cuoc kiem tim su on đinh tam hon khong bao gio dut tiep tuc day vo ong. Khi ay ong đa tu bo cuoc song hoang tang thoi tre, va nghi toi viec lap gia đinh. Nam 1856 ong lan đau tien cau hon khong thanh cong (Mlle Arseniev). Nam 1860 ong bi anh huong nang sau cai chet cua nguoi anh/em trai Nicholas, du truoc đo ong đa phai đoi mat voi cai chet cua cha me va nguoi bao mau thoi tho au. Tolstoy coi cai chet cua anh/em minh la cuoc cham tran đau tien cua ong voi thuc te khong the tranh khoi cua cai chet. Sau nhung bat hanh đo, Tolstoy đa viet trong nhat ky cua minh rang o tuoi ba tu, khong mot phu nu nao co the yeu ong, boi ong qua gia va xau xi. Nam 1862, cuoi cung ong cau hon Sofia Andreyevna Behrs va đuoc nang đong y. Ho cuoi ngay 23 thang 9 cung nam ay.


= Đoi song gia đinh =
Cuoc hon nhan la mot trong hai dau moc quan trong nhat trong cuoc đoi Tolstoy, su kien kia la viec ong cai đao. Khi đa vo mong voi tinh trang song "vo tu lu" cua nhung nguoi nong dan, va đac biet cua nhung nguoi Cossacks ong tung song chung tai vung Caucasus. Cuoc hon nhan mang lai cho ong su giai thoat khoi trang thai luon tu nghi ngo ve cuoc song. No la canh cong toi mot "tinh trang song tu nhien" on đinh va lau dai. Cuoc song gia đinh, va su chap nhan vo lo cung nhu su quy phuc voi cuoc song noi ong sinh ra, khi ay đa tro thanh ton giao cua ong.
Muoi lam nam đau cua cuoc hon nhan, ong đa song trong cuoc song hanh phuc, thoa man va tin tuong, triet ly cua no đuoc the hien voi quyen luc tao hoa toi cao trong cuon Chien tranh va Hoa binh. Sophie Behrs, moi chi la mot co be khi lap gia đinh va tre hon ong 16 tuoi, đa tro thanh nguoi vo, nguoi me va nguoi quan gia ly tuong cua ong. Truoc khi cuoi, Tolstoy đa trao cho ba nhung cuon nhat ky cua ong ghi chep chi tiet lai nhung lan ong quan he voi nhung nu nong no. Ho co voi nhau muoi ba nguoi con, nam nguoi chet khi con nho.
Hon nua, Sophie la nguoi giup đo đac luc cho chong trong su nghiep van chuong, va cau chuyen noi tieng nhat la viec ba đa chep lai bay lan tu đau đen cuoi cuon Chien tranh va Hoa binh. Tai san cua gia đinh, voi su quan ly tot cua Tolstoy, cung nhung khoan tien co đuoc nho nhung cuon sach, tang them nhieu, khien ong co the chi tra cho gia đinh ngay mot mo rong.


= Thay đoi phong cach =

Ve co ban Tolstoy luon la nguoi theo chu nghia duy ly. Nhung o thoi điem ong viet nhung kiet tac cua minh chu nghia duy ly trong ong đa giam sut. Triet ly cua Chien tranh va Hoa binh va Anna Karenina (ma ong trinh bay trong cuon Mot cuoc xung toi (A Confession) rang "mot nguoi phai song sao cho tot nhat cho chinh minh va cho gia đinh minh") la mot su đau hang cua chu nghia duy ly trong ong truoc su bat duy ly co huu cua cuoc song. Cuoc tim kiem y nghia cuoc song đa bi tu bo. Y nghia cua cuoc song chinh la cuoc song. Su thong thai lon nhat chinh la su chap nhan khong nguy bien vi tri cua minh trong Cuoc song va song tot nhat co the trong hoan canh ay. Nhung chinh trong đoan cuoi cuon tieu thuyet Anna Karenina mot su ban khoan đa tro nen hien hien. Khi ong đang viet cuon sach đo, su khung hoang đa bat đau va no đa đuoc ghi lai trong Mot cuoc xung toi va tu đo trong ong đa bat đau xuat hien chu truong cua mot ton giao moi va su giao duc đao đuc.
Sau khi cai đao, cac chi tiet cua no đuoc viet duoi đay, chu nghia duy ly cua Tolstoy co đuoc su hai long trong he thong hoc thuyet đa đuoc xay dung ky cang cua ong. Nhung su bat duy ly trong Tolstoy van ton tai duoi nhung vo chung cua giao đieu đa thanh hinh. Nhung cuon nhat ky cua Tolstoy cho thay nhung uoc vong nhuc duc van hien hien trong ong cho toi khi tuoi cao; va uoc vong ve su mo rong, uoc vong đa mang lai Chien tranh va Hoa binh, uoc vong ve cuoc song y nghia voi moi vui thu va ve đep cua no, khong bao gio chet trong ong. Chung ta thay mot vai y niem ve no trong nhung tac pham cua ong, ong khuat phuc chung trong mot ky luat chat che va khat khe. Tuy nhien, cam nhan ky dieu cua ong khong bi anh huong tu su cai đao nay. Ong van sang tac de dang nhu truoc va nhung nam cuoi đoi ong đa viet ra nhieu tac pham nghe thuat tuyet dieu, nhu Hadji Murat, mot trong nhieu kiet tac đuoc xuat ban sau khi ong qua đoi. Ngay cang ro rang rang, theo loi Vladimir Nabokov, chi co hai chu đe Tolstoy thuc su quan tam va cho rang đang viet — đo la cuoc song va cai chet. Quan he giua cuoc song va cai chet đa đuoc ong phan tich nhieu lan, lap đi lap lai, voi su phuc tap ngay cang tang trong ban thao cuoi cung cua Kholstomer, trong Cai chet cua Ivan Ilyich, trong Mot nguoi can bao nhieu ruong đat?


= Nhung nam cuoi đoi =

Ngay sau khi Mot cuoc xung toi tro nen noi tieng, Tolstoy bat đau, du ban đau trai nguoc y muon cua ong, co cac mon đo. Nguoi đau tien trong so ho la Vladimir Chertkov, cuu si quan Ky binh va la nguoi thanh lap cac Tolstoyan, đuoc D.S. Mirsky mieu ta la mot "nguoi cuong tin hep hoi, mot nguoi bao nguoc, ha khac, nguoi đa gay anh huong thuc tai to lon toi Tolstoy va đa tro thanh mot kieu te tuong trong cong đong moi". Tolstoy cung thiet lap quan he voi mot so phai cong san Kito giao va vo chinh phu, nhu Dukhobors. Du quan điem cua ong khong theo nha tho chinh thong va ung ho hoc thuyet Thoreau ve su bat tuan dan su, Tolstoy khong bi chinh phu can tro vi ho khong muon mang tieng xau o nuoc ngoai. Chi trong nam 1901 Synod đa rut phep thong cong cua ong. Hanh đong nay, bi phan đoi rong rai ca trong va ngoai nuoc, va no chi đon gian khien moi nguoi nghi rang Tolstoy đa khong con la mot tin đo Nha tho chinh thong nua.
Khi danh tieng cua ong ngay cang đuoc biet đen o moi tang lop xa hoi, mot so cong xa Tolstoyan đuoc hinh thanh tren khap nuoc Nga nham đua vao thuc thi nhung hoc thuyet ton giao cua Tolstoy. Va, trong hai thap ky cuoi cuoc đoi ong, Tolstoy đa gianh đuoc su kinh trong cua toan the gioi, su kinh trong chua tung co voi mot nha van ke tu cai chet cua Voltaire. Yasnaya Polyana đa tro thanh mot Ferney moi — hay tham chi con hon the, hau nhu mot Jerusalem moi. Nhung nguoi hanh huong tu khap noi toi đay đe chiem nguong con nguoi vi đai. Nhung chinh gia đinh Tolstoy lai phan đoi hanh đong cua ong, tru nguoi con gai ut Alexandra Tolstaya. Vo ong co quan điem hoan toan trai nguoc ong. Ba tu choi tu bo quyen so huu tai san cua minh va xac nhan trach nhiem voi gia đinh lon cua minh. Tolstoy tu choi tac quyen voi nhung cuon sach moi cua minh nhung buoc phai trao quyen so huu đat đai va tac quyen voi nhung tac pham truoc đo cho vo. Cuoc song hon nhan sau nay cua ong đa đuoc A. N. Wilson mieu ta la mot trong nhung cuoc song bat hanh nhat trong lich su gioi van chuong. 

Tolstoy rat khoe manh so voi đo tuoi cua minh, nhung ong đa om nang nam 1901 va phai song mot thoi gian dai tai Gaspra va Simeiz, Krym. Ong van lam viec đen giay phut cuoi cung va khong bao gio co dau hieu suy sup nang luc tinh than. Bi ap luc boi su đoi lap ro rang giua quan điem than chu nghia cong san va cuoc song de chiu tung co khi chap nhan quan điem cua nguoi vo, voi tinh trang buc tuc ngay cang tang voi gia đinh, cang bi thuc đay boi Chertkov, cuoi cung ong đa roi Yasnaya, cung voi bac si rieng, đi đen mot noi vo đinh. Sau mot so cuoc đi khong nghi va khong muc đich ong muon toi mot tu vien noi chi/em gai cua minh đang la Me be tren nhung đa phai dung lai tai ga đau moi Astapovo. Tai đay ong phai vao nghi trong ngoi nha cua nguoi truong ga va chet ngay 20 thang 11 nam 1910. Ong đuoc chon cat đon gian trong mot nghia đia cua nong dan cach Yasnaya Polyana 500 met. Hang ngan nguoi nong dan đa tham du le tang ong.


Su nghiep = Tac pham va nhung cau chuyen hoang đuong =
Tieu thuyet cua Tolstoy luon tim cach the hien hien thuc xa hoi Nga ong đang song. Matthew Arnold đa binh luan rang tac pham cua Tolstoy khong phai la nghe thuat, ma la mot phan cuoc song. Nhung đanh gia cua Arnold đuoc đong thuan Isaak Babel va ong đa noi rang, "neu the gioi co the tu the hien minh duoi ngoi but, no se giong voi tac pham cua Tolstoy".
Nhung cuon sach đuoc xuat ban đau tien cua ong la ba cuon tieu thuyet tu truyen, Thoi tho au, Thoi nien thieu, va Thoi tuoi tre (1852–1856). Chung ke cau chuyen ve nguoi con trai mot đia chu lon va su nhan thuc cham chap cua anh ta ve nhung khac biet giua minh va nhung nguoi nong dan cua minh. Du luc cuoi đoi Tolstoy đa bac bo nhung cuon sach đo vi tinh uy mi cua chung, mot phan lon cuoc đoi cua chinh ong đa đuoc the hien o đo, va nhung cuon sach van la nguon thong tin xac đang ve thoi ky tuoi tho toi tuoi tre cua ong.
Tolstoy đa tung la thieu uy trong mot trung đoan phao binh trong Chien tranh Crimea, va đa tuong thuat lai thoi gian nay trong cuon Nhung phac thao Sevastapol. Nhung trai nghiem trong chien tranh đa giup chu nghia hoa binh phat trien trong ong, va mang lai cho ong nhung tu lieu cho viec the hien chinh xac nhung đieu khung khiep cua chien tranh trong nhung tac pham sau nay.
Nguoi Cossack (1863) la mot tieu thuyet con chua hoan thanh viet ve cuoc song nguoi Cossack thong qua cau chuyen cua Dmitri Olenin, mot quy toc nguoi Nga phai long mot co gai Cossack. Tieu thuyet nay đa đuoc Ivan Bunin cho la mot trong nhung tac pham tuyet voi nhat bang tieng Nga. Su ki dieu trong cach su dung ngon ngu cua Tolstoy thuong khong the đuoc chuyen ngu, nhung đoan trich sau co the mang lai mot chut khai niem ve su doi dao, cam giac, va tinh cam cua nguyen ban:

Along the surface of the water floated black shadows, in which the experienced eyes of the Cossack detected trees carried down by the current. Only very rarely sheet-lightning, mirrored in the water as in a black glass, disclosed the sloping bank opposite. The rhythmic sounds of night — the rustling of the reeds, the snoring of the Cossacks, the hum of mosquitoes, and the rushing water, were every now and then broken by a shot fired in the distance, or by the gurgling of water when a piece of bank slipped down, the splash of a big fish, or the crashing of an animal breaking through the thick undergrowth in the wood. Once an owl flew past along the Terek, flapping one wing against the other rhythmically at every second beat.

Chien tranh va Hoa binh noi chung đuoc coi la mot trong nhung tieu thuyet vi đai nhat tung đuoc viet, noi tieng ve tam voc va tinh thong nhat. No gom toi 580 nhan vat, nhieu nhan vat that trong lich su va nhung nguoi khac la tuong tuong. Cau chuyen mieu ta tu nhung hoat đong trong cuoc song gia đinh toi nhung tong hanh dinh cua Napoleon, tu trieu đinh Alexander I Nga toi nhung chien truong Austerlitz va Borodino. Cuon tieu thuyet đa the hien hoc thuyet cua Tolstoy ve lich su, va tinh vo nghia cua cac ca nhan nhu Napoleon va Alexander noi rieng. Nhung quan trong hon, tuong tuong cua Tolstoy đa tao ra mot the gioi rat đang tin, rat hien thuc, toi muc khong de đe nhan ra rang đa so cac nhan vat cua ong tren thuc te đeu khong ton tai rang Tolstoy khong bao gio tan mat thay thoi đai đuoc ong mieu ta trong tieu thuyet.
Mot đieu cung đang ngac nhien, Tolstoy khong coi Chien tranh va Hoa binh la mot tieu thuyet (ong cung khong coi nhieu tieu thuyet noi tieng cua Nga đuoc viet thoi ky ay la tieu thuyet). Đoi voi ong no la mot su thi bang van xuoi. Anna Karenina (1877), ma Tolstoy coi la cuon tieu thuyet thuc su đau tien cua ong, la tac pham đuoc xay dung va sap xep tinh vi, cong phu nhat. No tuong thuat hai cau chuyen song song ve mot phu nu ngoai tinh bi ket trong nhung quy đinh va nhung tro lua doi cua xa hoi va mot đien chu me triet hoc (nhu Tolstoy), nguoi lam viec cung voi nhung nguoi nong dan tren canh đong va tim cach cai thien cuoc đoi ho. Cuon tieu thuyet cuoi cung cua ong la Phuc sinh, xuat ban nam 1899, ke cau chuyen cua mot vi quy toc tim cach chuoc lai mot loi lam đa pham phai tu nhieu nam truoc va trong đo the hien rat nhieu quan điem moi cua Tolstoy ve cuoc song. Mot tieu thuyet ngan khac, Hadji Murat, đuoc xuat ban đong thoi nam 1912. 

Tac pham sau nay cua Tolstoy thuong bi coi la mang nhieu tinh giao khoa va viet mot cach chap va, nhung no xuat phat tu mot uoc vong va long nhiet tinh tu sau tham nhung quan niem đao đuc khac kho cua ong. Vi du, canh quyen ru cua Sergius trong Cha Sergius, la mot trong nhung thanh cong cua ong. Gorky đa thuat lai viec Tolstoy tung đoc đoan nay truoc minh va Chekhov va rang Tolstoy đa bat khoc khi ket thuc. Nhung đoan van đay suc manh khac o giai đoan sau gom su khung hoang khi phai đoi mat voi chinh minh cua nhung nhan vat chinh trong Sau buoi khieu vu va Master and Man, trong đo nhan vat chinh (trong Sau buoi khieu vu) hay đoc gia (trong Master and Man) biet đuoc su ngu ngoc cua cuoc đoi cua cac nhan vat chinh.
Tolstoy luon luu y toi tre em va van hoc cho tre em va đa viet nhieu truyen co tich, truyen ngu ngon. Mot so truyen ngu ngon cua ong phong theo chuyen ngu ngo E dop va tu truyen Hindu.


= Danh vong =
Su noi danh đuong thoi cua Tolstoy khien ong đuoc nhieu nguoi nguong vong: Dostoevsky cho ong la nguoi gioi nhat trong so nhung nha van cung thoi trong khi Gustave Flaubert so sanh ong voi Shakespeare va tho lo: "That la mot nghe si va that la mot nha tam ly!". Anton Chekhov, nguoi thuong toi tham Tolstoy tai nha ong o thon que, đa viet: "Khi van hoc co mot Tolstoy, thi that de dang va thu vi khi la mot nha van; tham chi khi ban biet chinh minh khong lam đuoc đieu gi va van chua hoan thanh đieu gi, đay cung khong phai la đieu ghe gom lam, boi Tolstoy đa hoan thanh cong viec cho tat ca moi nguoi. Nhung đieu ong đa that su lam đe bien ho cho tat ca nhung hy vong va uoc vong đuoc danh cho van hoc". Ivan Turgenev đa goi Tolstoi la mot "nha van vi đai cua vung đat Nga".
Nhung nha phe binh va tieu thuyet sau nay tiep tuc ca ngoi tai nang cua ong: Virginia Woolf tuyen bo ong la "nguoi vi đai nhat trong so nhung nha van viet tieu thuyet", va James Joyce viet: "Ong khong bao gio met moi, khong bao gio ngoc nghech, khong bao gio met moi, khong bao gio lam ra ve mo pham, khong bao gio to đieu bo!". Thomas Mann đa viet ve tinh chan that cua ong — "Hiem khi cac tac pham nghe thuat lai gan voi tu nhien nhu vay" — mot tinh cam đuoc nhieu nguoi chia se, gom ca Marcel Proust, William Faulkner, Vladimir Nabokov, nhung nguoi coi ong đung tren tat ca cac tieu thuyet gia Nga khac, tham chi ca Gogol, va đanh gia ong tuong đuong voi Pushkin trong so nhung nha tho Nga.


Ton giao va đuc tin chinh tri Khi gan 50 tuoi, Tolstoy gap cuoc khung hoang trung nien, khi ay ong kien quyet rang ong se khong the tiep tuc song ma khong biet y nghia cua cuoc song, va vi the ong nguyen hoac tim ra no hoac se tu sat. Sau khi xem xet nhieu khia canh, ong đa tim ra cau tra loi trong su ran day cua Jesus, đuoc ong dien giai theo cach bi anh huong nhieu tu Phat giao. Ong tuong thuat lai cuoc khung hoang trung nien cua minh trong cuon Mot cuoc xung toi, va nhung ket luan tu cac cuoc nghien cuu cua ong trong Ton giao cua toi, Vuong quoc cua Chua la o ben trong ban, va Tom tat Phuc am.
Hoc thuyet đa đat toi đo chin cua Tolstoy la mot "Kito giao" dua tren ly tri, lot bo tat ca truyen thong va tat ca chu nghia than bi tich cuc. Ong choi bo su bat tu ca nhan va đac biet tap trung vao su ran day đao đuc trong Phuc Am. Ve su ran day đao đuc cua Jesus, nhung tu "Khong chong cu ca voi quy" (Resist not evil) đuoc lay lam nguyen tac. Ongchoi bo quyen luc cua Nha tho, von ung ho Nha nuoc, va ong len an Nha nuoc, von gay ra bao luc va tham nhung. Nhung loi buoc toi cua ong o moi hinh thuc cho phep chung ta hieu đuoc hoc thuyet cua Tolstoy, trong khia canh chinh tri cua no, nhu Chu nghia vo chinh phu Kito giao.


= Ngon nguon đuc tin =

Su bien đoi cua Tolstoy tu mot nha van cua xa hoi choi boi va đay đac quyen sang thanh mot nguoi theo chu nghia vo chinh phu khong bao luc va vo than trong nhung nam cuoi đoi dien ra trong hai cuoc đi vong quanh chau Au nam 1857 va 1860-61, mot giai đoan khi nhung nha quy toc theo khuynh huong tu do Nga phai bo tron khoi su đan ap chinh tri trong nuoc; nhung nguoi cung đi theo con đuong nay la Alexander Herzen, Mikhail Bakunin va Peter Kropotkin. Trong chuyen tham nam 1857, Tolstoy đa chung kien mot cuoc hanh quyet truoc cong chung tai Paris, mot trai nghiem đau đon se theo suot cuoc đoi ong sau đo. Ong đa viet mot buc thu cho nguoi ban la V. P. Botkin:

Triet ly chinh tri Tolstoy cung bi anh huong sau cuoc vieng tham nguoi theo tu tuong tu do Phap Pierre-Joseph Proudhon thang 3 nam 1861, khi ay ong nay đang phai song trong canh bi luu đay voi cai ten gia o Brussels. Ngoai viec xem lai cac tac pham sap xuat ban cua Proudhon, "Chien tranh va Hoa binh", cai ten Tolstoy se lay đe cho kiet tac cua minh, hai nguoi đa ban luan ve giao duc, Tolstoy đa viet trong cuon so ve giao duc cua minh:

Trong Chuong VI Mot cuoc xung toi, Tolstoy đa trich dan đoan cuoi cung trong The gioi nhu la y chi va bieu tuong cua Schopenhauer. Trong đoan nay, nha triet hoc Đuc đa giai thich tai sao su vo nghia co tu su phu đinh hoan toan cai toi chi la mot su vo nghia tuong đoi va khong can phai so hai no. Tolstoy đa bi anh huong boi cac giao đieu Kito giao, Phat giao, va Hindu cho rang kho hanh la con đuong đe dan toi su than thanh. Đieu nay thich hop voi nhung y kien cua rieng ong, đuoc the hien qua nhat ky trong nhieu nam. Vi the Tolstoy, nha quy toc Nga, dan tro thanh mot nguoi theo đao đuc kho hanh, lua chon su ngheo kho va khuoc tu y chi.


= Chu nghia vo chinh phu Kito giao =
Du ong khong tu coi minh la mot nguoi vo chinh phu boi ong coi thuat ngu nay dung đe chi nhung nguoi muon thay đoi xa hoi bang bao luc, Tolstoy van thuong đuoc coi la mot nguoi theo chu nghia vo chinh phu. Nhung đuc tin Kito giao cua Tolstoy dua tren Bai giang tren Nui (Sermon on the Mount), va đac biet tren cau đua ca ma ben kia (turn the other cheek), ma ong coi la mot su chung minh cho chu nghia hoa binh, khong bao luc. Tolstoy tin rang viec la mot tin đo Kito giao đong nghia ong la nguoi theo chu nghia hoa binh va, vi su su dung vu luc cua chinh phu Nga, la mot nguoi theo chu nghia hoa binh khien ong tro thanh nguoi theo chu nghia vo chinh phu.
Hoc thuyet khang cu bat bao đong cua Tolstoy khi đoi mat voi su xung đot la mot thuoc tinh rieng biet khac cua triet ly cua ong dua tren nhung loi ran cua Chua. Khi gay anh huong truc tiep toi Mahatma Gandhi voi y tuong nay trong tac pham Vuong quoc cua Chua la o ben trong ban, Tolstoy đa gay anh huong to lon toi phong trao phan khang bat bao đong cho toi ngay nay. Ong cung phan đoi tu huu va đinh che hon nhan va su đe cao gia tri nhung y tuong trinh bach va tiet che tinh duc (đuoc thao luan trong Cha Sergius va loi noi đau cua ong cho cuon The Kreutzer Sonata), nhung y tuong cung đuoc chang trai tre Gandhi tin tuong. 

Trong hang tram bai luan trong hai muoi nam cuoi đoi minh, Tolstoy đa lap lai su chi trich kieu vo chinh phu voi Nha nuoc va gioi thieu nhung cuon sach cua Kropotkin va Proudhon cho nhung đoc gia cua minh, tuy phan đoi su tan thanh cac phuong tien cach mang bao luc cua chu nghia vo chinh phu, ong đa viet trong bai luan "Ve su Vo chinh phu" nam 1900:


= Chu nghia hoa binh =
Du co nhung moi lo ngai ve bao luc vo chinh phu, Tolstoy van chap nhan moi nguy hiem khi truyen ba nhung an pham bi cam đoan cua nhung nha tu tuong theo chu nghia vo chinh phu Nga, va đa sua đoi nhung ban in cuon "Ve mot cuoc noi day" (Words of a Rebel) cua Peter Kropotkin, đuoc xuat ban lau tai St Petersburg nam 1906. Hai nam truoc, trong Chien tranh Nga-Nhat, Tolstoy đa cong khai len an cuoc chien va viet thu cho nha su Nhat Soyen Shaku trong mot no luc khong thanh cong nham đua ra mot tuyen bo hoa binh chung.
Mot buc thu cua Tolstoy viet nam 1908 cho mot to bao An Đo voi tieu đe "Thu gui mot nguoi theo đao Hindu" mang toi tinh cam than mat voi Mohandas Gandhi, nguoi khi ay đang o Nam Phi va đang bat đau tro thanh mot nha hoat đong. Đoc cuon "Vuong quoc cua Chua la o ben trong ban" khien Gandhi quyet đinh tu bo bao luc va tan thanh phan khang bat bao đong, mot su tan thanh ma Gandhi đa viet lai trong tieu su cua minh, goi Tolstoy la "nguoi đe xuong vi đai nhat cua thuyet bat bao đong ma thoi đai nay co the tao ra". Su than mat giua Tolstoy va Gandhi chi keo dai mot nam, tu thang 10 nam 1909 toi khi Tolstoy chet thang 11 nam 1910, nhung dan toi viec Gandhi đat ten Tolstoy Colony cho ashram thu hai cua ong tai Nam Phi. Ben canh phan khang bat bao đong, hai nguoi co chung niem tin o gia tri cua su an chay, chu đe cua nhieu bai luan cua Tolstoy (xem Su chay tinh Kito giao).
Cung voi chu nghia duy tam ngay cang phat trien, Tolstoy cung tro thanh mot nguoi ung ho nhiet thanh cho phong trao Quoc te ngu. Tolstoy đa rat an tuong truoc nhung niem tin hoa binh cua nhung nguoi Doukhobor va loi keo su chu y quoc te toi vu hanh quyet ho, sau khi ho đa đot vu khi trong mot cuoc phan khang hoa binh nam 1895. Ong đa giup nhung nguoi Doukhobor di cu toi Canada.


Xem them Chien tranh va hoa binh
Anna Karenina
Danh sach cac tac pham cua Lev Tolstoy


Tham khao Lien ket ngoai Leo Tolstoy - A comprehensive site with pictures, e-texts Luu tru ngay 5 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine, biography, genealogy, etc.
Leo Tolstoy museum in Yasnaya Polyana Luu tru ngay 22 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine
(tieng Nga)State Leo Tolstoy Museum in Moscow
Some works of Lev Tolstoy in the original Russian Daningrad
Leo Tolstoy's biography and critique

Illustrated Biography online Luu tru ngay 24 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine at University of Virginia
Tolstoy and Popular Literature - Several scientific papers from the University of Minnesota
Brief bio Luu tru ngay 9 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine
Leo Tolstoy's Life Luu tru ngay 30 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine - Tolstoy's personal, professional and world event timeline, and synopsis of his life Luu tru ngay 19 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine from Masterpiece Theatre.
The Last Days of Leo Tolstoy
Aleksandra Tolstaya, "Tragedy of Tolstoy"
(tieng Nga) The ancestors Count Lev Nikolayevich Tolstoy
(tieng Nga) The World of Leo Tolstoy Luu tru ngay 12 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine
Information and Critique on Leo Tolstoy Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine
Leo Tolstoy Chronicle by Erik Lindgren
Tolstoy's Legacy for Mankind: A Manifesto for Nonviolence, Part 1
Tolstoy's Legacy for Mankind: A Manifesto for Nonviolence, Part 2
Text of "A Confession" and Audio of Tolstoy speaking Luu tru ngay 20 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine on TheGodLight.co.uk
Lear, Tolstoy and the Fool an essay by George Orwell
article written on Tolstoy's 80th birthday by Leon Trotsky
Simon Farrow, Leo Tolstoy: Sinner, Novelist, Prophet, Proceedings of the Bath Royal Literary and Scientific Institution, Vol. 9, 18 thang 1 nam 2005 Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
S.F. Yegorov, Leo Tolstoy, in PROSPECTS: the quarterly review of comparative education, Vol XXIV, no 3/4, thang 6 nam 1994, UNESCO, p. 647-660 Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine (about Tolstoy's writings on education)
Leo Tolstoy tren IMDb 
ALEXANDER II AND HIS TIMES: A Narrative History of Russia in the Age of Alexander II, Tolstoy, and Dostoevsky Luu tru ngay 24 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Bai nay đuoc hop nhat voi phan van ban tu cuon "Lich su van hoc Nga" (1926-27) cua D.S. Mirsky  ma bay gio đa thuoc pham vi cong cong.