Darfur (tieng A Rap: دار فور, đa Latinh hoa: Dar Fur, n.đ. 'Vuong quoc cua nguoi Fur') la khu vuc cuc tay cua Sudan giap Cong hoa Trung Phi, Tchad va Libya. Co mot thoi đay la vuong quoc đoc lap hang may tram nam, Darfur bi lien minh quan đoi Anh-Ai Cap sap nhap vao Sudan nam 1899. Vung nay nay đuoc chia thanh ba tieu bang: Tay Darfur (Gharb Darfur), Nam Darfur (Janub Darfur), va Bac Darfur (Shamal Darfur). Vi chien cuoc, Darfur hien trong tham trang nhan đao rat khan cap.


Đia ly va khi hau Voi dien tich 493.180 km², Darfur bao gom mot cao nguyen kho can voi rang nui Marra cao 3.000 m o chinh giua.
Mien đong Darfur la mot binh nguyen co moc co the canh tac đuoc xen lan đoi thap. Đia chat phan lon la cat pha, tieng đia phuong goi la goz, trong khi đa sa thach tao nen nhung cao đo. Đat đai mien bac Darfur thi hoa vao nhung đun cat cua sa mac Sahara. Đat mien tay Darfur kem nhat vi co lop đa đem o duoi nen can coi, thuong chi bo hoang cho co moc đe nuoi muc suc. Darfur thuoc khu vuc đia ly sahel.
Mua mua trong ba thang, tu Thang Sau đen Thang Chin la nguon nuoc quan trong nhat tuoi xanh Darfur. Mien cuc bac co khi may nam lien khong mua. Mien cuc nam, mua nhieu hon, trung binh la 700 mm mot nam. Tieu bieu o Darfur la nhung long song kho (wadi) khi co mua thi chay tran. Wadi mien tay Darfur thi tuon nuoc ve luu vuc ho Tchad cach đo hang tram cay so. Rieng đinh nui Marra vi la cao đo nen hung đuoc luong mua nhieu hon va co suoi nuoc chay quanh nam.
Nong nghiep Darfur le thuoc vao may thang mua mua. Nha nong o đay cay ngu coc (Pennisetum glaucum) đe thu hoach vao Thang Muoi Mot. Gat xong con rom ra cua cay ngu coc thi co the dung lam thuc an muc suc.


Lich su Cu dan đau tien cua Darfur la bo toc Daju nhung ngoai mot so truyen tich ve cac lanh chua thi khong co gi cu the luu lai tu thoi thuong co. Hoi giao du nhap Darfur khoang the ky 14 theo chan bo toc Tunjur. Nguoi Tunjur giao luu voi bo toc Fur đe thanh lap trieu đai Keira. Vuong quoc nay mot thoi la the luc manh nhat vung Sahel.
Nam 1875 Darfur bi Ai Cap sap nhap vao Sudan va cai tri tu Khartoum. Khi Muhammad Ahmad day binh, tu xung la "Mahdi", đanh đuoi quan Ai Cap ra khoi Sudan thi quan cua Mahdi cung kiem soat Darfur. Nhung sang trieu vua Abdallahi ibn Muhammad, nguoi ke vi Mahdi thi dan Darfur noi len chong lai chinh quyen Khartoum vi khong chiu lenh bat linh.
Nam 1899 quan đoi lien minh Anh-Ai Cap tien cong tai chiem Khartoum. Trong tran Omdurman, Abdallahi thua to. Quan lien minh do tuong Horatio Kitchener đieu hanh cho thanh lap xu Sudan thuoc Anh-Ai Cap va cong nhan quyen tu tri cua Darfur, pho cho Ali Dinar cai quan. Darfur chi phai chiu le trieu cong hang nam.
Đen nam 1916 thi quyen tu tri đo cham dut vi chinh quyen Anh lo ngai mot xu Darfur tu tri se nga theo Đe quoc Ottoman trong khi Anh va Đe quoc Ottoman đang đanh nhau. Quyen hanh tap trung đa cung co chinh quyen trung uong o Khartoum trong khi phen giau Darfur bi bo quen. Khuynh huong nay tiep tuc sau nam 1956 khi Sudan buoc sang thoi ky đoc lap.
Bat on chinh tri tang dan voi cac the luc quoc noi cung nhu quoc ngoai (Libya va Tchad) tham gia vao nhung tranh chap o Darfur. Đang ke nhat la su phan biet chung toc ro ret giua A Rap va Phi chau khien xung đot sac toc cang leo thang.
Nan đoi giua thap nien 1980 pha huy nhung co so xa hoi đia phuong con lai mo đau cho thoi ky loan lac. Trong suot 15 nam cuoc Xung đot Darfur lan rong voi luc luong chong chinh phu va nhom dan quan than chinh phu cung tham chien lam chien cuoc them tan khoc. Thuong dan Darfur bi mac nan giua hai gong kem voi hau qua la 2 trieu ruoi nguoi ty nan song tam bo rat nguy khon.

Hoa uoc Darfur ky nam 2006 tam thoi thanh lap co quan hanh chinh moi vao nam 2007 goi la Chinh quyen Đia phuong Darfur Chuyen tiep(tieng Anh: Transitional Darfur Regional Authority) voi cac thanh phan tham chien cung tham du đe tai lap trat tu, hoi cu dan ty nan va xay dung hoa binh, hoa giai.. Theo hoa uoc đo thi cuoc trung cau dan y ve chinh the tu tri cua Darfur se to chuc truoc nam 2011.


Chu thich Xem them Xung đot Darfur


Thu muc Arkell, A. J., "A History of Darfur. Part II: The Tunjur etc", Sudan Notes and Records, 32, 2 (1951), 207–238.
Asher, M.J.,"In Search of the Forty Days Road"  Penguin. 1984
Daly, M.W., Darfur's Sorrow: A History of Destruction and Genocide, Cambridge 2010.
Elliesie, Hatem, "Sudan under the Constraints of (International) Human Rights Law and Humanitarian Law: The Case of Darfur", in Hatem Elliesie (ed.), Islam and Human Rights / al-islam wa-huquq al-insan, Frankfurt, Berlin, Bern, Bruxelles, New York, Oxford, Vienna 2010, pp. 193–217 ISBN 978-3-631-57848-3
Elliesie, Hatem et al., "Different Approaches to Genocide Trials under National Jurisdiction on the African Continent: The Rwandan, Ethiopian and Sudanese Cases", in Recht in Afrika, Cologne 2009, 12/1, pp. 21–67. ISBN 978-3-89645-804-9
Foerstel, K. "Crisis in Darfur" CQ Global Researcher (2008). 2, 243-270. online
Herr, Alexis, Darfur Genocide: The Essential Reference Guide (2020) excerpt
Johnson, Douglas H. The Root Causes of Sudan's Civil Wars (Indiana UP, 2003), ISBN 0-253-21584-6
Kiernan, Ben. Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur (2009) excerpt
O'Fahey, R. S., The Darfur Sultanate: A History, London 2008.
Young, Osman, Abusin, Asher, Egemi  "Livelihoods, Power, and Choice: The Vulnerability of the Northern Rizaygat, Darfur, Sudan"  Feinstein Centre for Marginalized Peoples. Tufts University January 2009


Lien ket ngoai Chinh quyen Khu vuc Darfur Luu tru ngay 30 thang 3 nam 2023 tai Wayback Machine
Chinh quyen Khu vuc Darfur tren Facebook