Luong The Vinh (chu Han: 梁世榮; 17 thang 8 nam 1441 – 2 thang 10 nam 1496, ten hieu la Thuy Hien) la mot nha toan hoc, nha tho va hoc gia nguoi Viet Nam. Sinh ra tai huyen Thien Ban (nay la huyen Vu Ban), tinh Nam Đinh, ong đo trang nguyen va lam Sai phu trong Hoi Tao Đan duoi thoi vua Le Thanh Tong. Ong noi tieng la than đong, hoc rong, tai tri khoang đat, đuoc vua va dan coi trong va đuoc menh danh la "Trang Luong". Hai tac pham quan trong trong su nghiep cua ong la Đai thanh Toan phap (bien soan ve toan hoc) va Hy phuong pha luc (khao cuu ve hat cheo).


Cuoc đoi Nam 1463, tuc nam 23 tuoi, Luong The Vinh đo trang nguyen khoa Quy Mui nien hieu Quang Thuan thu 4, đoi Le Thanh Tong; trong khi Nguyen Đuc Trinh va Quach Đinh Bao lan luot đo Tham hoa va Bang nhan. Ong co tong cong 32 nam lam quan, tung đuoc thang đen chuc Han lam Thi thu chuong Han lam vien su (đung đau Vien han lam). Ngoai ra, Luong The Vinh con đuoc vua tin nhiem giao trong trach soan thao van tu bang giao va đon tiep su than nuoc ngoai. Nhieu bai bieu do ong soan gui cho nha Minh đuoc vua Minh chap thuan va khen ngoi.
Ben canh cong viec lam quan, Luong The Vinh cung đi day hoc tai o Quoc tu giam, Sung van quan va Tu lam cuc (nhung truong cao cap thoi bay gio đao tao nhan tai cho đat nuoc). Mot so hoc tro cua ong đo đat cao nhu Nguyen Tat Đai (nguoi Thai Binh, đo Tien si nam 1489), Tran Bich Hoanh (nguoi Nam Đinh, đo Tham hoa nam 1497), Tran Xuan Vinh (nguoi Nam Đinh, đo Tien si) va Luong Đac Bang (nguoi Thanh Hoa, đo Bang nhan nam 1499). Ca nhan Luong Đac Bang ve sau tro thanh thay day hoc cua Nguyen Binh Khiem.


= Su nghiep van chuong va bien soan =
Khong chi day toan o Tu lam cuc, ong con giu chuc Cap su trung khoa cong (chuc quan chuyen khao sat viec tao tac cac cong trinh nhu cung đien, đen đai, thanh quach, đuong sa, đe đieu...) Vi chuyen mon can đen toan hoc, ong đa tien hanh bien soan hai cuon sach đe tai toan hoc la Đai thanh Toan phap (cuon sach giao khoa toan đau tien cua Viet Nam) va Khai minh Toan hoc. Thoi bay gio, cong cu tinh toan o Đai Viet con tho so, ngheo nan (chu yeu la bam đot ngon tay hoac dung soi day co nut that đe đem). Do đo Luong The Vinh đa che ra ban tinh gay - chiec ban tinh đau tien cua Viet Nam. Luc đau ong nan nhung hon bi bang đat co khoan lo o giua, xau vao mot cai đui, cac xau buoc canh nhau thanh mot ban tinh. Ve sau ong cai tien dan nhung "vien tinh" bang đat thanh nhung đot truc ngan, roi cho nhung vien tinh bang go son mau khac nhau đe de tinh, de nho.
Ngoai ra, Luong The Vinh con la nguoi am hieu sau sac ve hat cheo. Ong cung Than Nhan Trung va Đo Nhuan đa soan hai bo Đong van va Nha nhac dung trong quoc le va trieu hoi. Nho nghien cuu hang tram vo cheo, ong đa bien soan ra cuon Hy phuong pha luc ghi lai cac khoan uoc cua phuong cheo, kich ban va dien xuat, cach đanh trong cheo, phuong phap mua va hat. Nam 1501 (tuc 5 nam sau khi ong mat), ban ong la Quach Huu Nghiem đa đe tua va đua in tac pham nay.
Luong The Vinh giu chuc Sai phu (chuc danh chuyen phe binh, sua chua tho) trong hoi Tao Đan cua vua Le Thanh Tong. Trong hoi, ong tung nhieu lan ngam hoa voi vua Le nhu bai "Tuong si nho nha" va "Đong Luc Van". Ong cung Than Nhan Trung, Đo Nhuan va Đao Cu con bien soan nhieu bai ky, van bia o Van Mieu va Chua Mot Cot.
Ong đuoc cho la tac gia cua Thap gioi Co hon Quoc Ngu van (hay Phat kinh Thap gioi). Đay la ang van Nom co gom mot đoan mo đau va 10 đoan noi ve 10 gioi co hon: Thien tang, đao si, quan lieu, nho si, thien van-đia ly, luong y, tuong quan, hoa nuong, thuong co va đang tu. Vi sang tac Phat kinh Thap gioi, Luong The Vinh bi cac ban đong nghiep (nha nho) cuoi che va ong khong đuoc lap đen tho trong van mieu Khong Tu.


= Nhung nam cuoi đoi =
Vao nhung nam cuoi đoi, Luong The Vinh ve huu va quay lai que nha, nham co thoi gian ranh roi song yen tinh o que huong va lam nhung viec co ich truoc khi mat. Hang ngay, ong leo nui, tha dieu, đoc sach, vui choi voi cac bo lao o nong thon. Ong tham chi con đi sau nghien cuu ve đao Phat, viet chu giai nhieu kinh Phat va đe tua cho in nhieu tac pham Phat hoc nhu Nam tong tu phap đo va Thien mon giao khoa cua nha su Thuong Chieu thoi Ly. Luong The Vinh mat ngay 26 thang 8 nam Binh Thin (tuc ngay 2 thang 10 nam 1496) tai que nha, tho 55 tuoi. Sau khi mat, Luong The Vinh đuoc tho lam phuc than. Ten ong đuoc khac ghi tren tho van, ki, bia, giao khoa nha chua, van tu giao bang... do cac tac pham ma ong viet nang ve tinh quan phuong, ton giao. Dan lang tai xa Lien Bao, huyen Vu Ban (que huong ong) cung xay dung đen tho noi đay đe ghi nho cong on cua Luong The Vinh.


Đoi tu Luong The Vinh đa ket hon voi con gai cua thay day hoc. Trong cuon Nhung moi tinh noi tieng trong truyen thuyet va lich su Viet Nam (2009), tac gia Ha Pham co ghi chep moi tinh cua Luong The Vinh voi mot co đao ma ong gap nam 20 tuoi tai mot ganh cheo to chuc o que ong. Sau khi co mat, "Trang Luong" vo cung xot thuong nen lam bai van đieu, roi cho lap mieu tho cho co tai giap Nhat cua lang Cao Huong, đuoc dan lang goi la mieu A Đao con thon co ngoi mieu thi goi la Đao thon hoac xom Đau. Ngoai ra, ong cung co mot moi tinh ngan ngui voi mot co gai ten Thi Lieu o pho Hang Đao, trong luc ong len kinh du thi. Ong co mot nguoi con trai ten la Luong Trinh Tuc, tung giu chuc Hien sat su o Thanh Hoa.


Đon nhan = Đuong thoi =
Hoc gia đuong thoi la Le Quy Đon khen Luong The Vinh la "nguoi tai hoa danh vong bac nhat". Trong bai van đieu Luong The Vinh, vua Le Thanh Tong đa viet: "Khuat ngon tay than tai cai the/Lay ai lam Trang nuoc Nam ta".


= Thoi hien đai =
Trong cuon Than đong xua cua nuoc ta, tac gia Quoc Chan khen ngoi kha nang tinh toan xuat chung cua Luong The Vinh: "Ngay nay, cach tinh chieu cao cua cay ma Luong The Vinh ap dung chac hoc sinh khong lay gi lam la. Nhung cach đay gan 5 the ky thi viec Luong The Vinh tinh đuoc ty le chieu cao cua cay va chiec gay bang ty le bong cua chung tren mat đat la mot sang tao, the hien nuoc ta o the ky 15 đa co nha toan hoc đay tai nang". Trong cuon Nhung nguoi thay trong su Viet, tac gia Nguyen Huy Thang vi Luong The Vinh la "nguoi thay khac moi thay", cho rang quan điem giao duc cua ong khong giong nhung nguoi ban đong trang lua. Ong chu truong đe hoc tro hoc tap chuyen tam, song cung khuyen khich ket hop voi giai tri thoai mai, gan gui voi nguoi dan, hoa minh voi thien nhien va phai tim moi cach van dung kien thuc đa hoc vao cuoc song. Trong cuon sach thieu nhi Trang nguyen Viet Nam - đao hoc cua nguoi xua, nhom tac gia Ban Mai cho rang Luong The Vinh, Mac Đinh Chi va Mac Hien Tich la nhung nguoi đat nen mong cho nen toan hoc Đai Viet: "Qua nhung phep tinh voi so 0, Trang nguyen Luong The Vinh khang đinh the gian co nhung vat toan man thuc su... Nhieu Trang nguyen đa phat trien va bo sung nhung tu tuong toan hoc nay tao nen mot truong phai toan hoc Đai Viet."
Nam 2011, nha su hoc Duong Trung Quoc khang đinh tai Hoi thao khoa hoc "Trang nguyen Luong The Vinh – Than the va su nghiep": hinh anh trang nguyen Luong The Vinh con song mai trong tam thuc moi nguoi bang truyen thuyet va giai thoai ve cuoc đoi, su nghiep, tai đuc va long yeu nuoc, yeu dan cua ong. Trong cuon Danh nhan Ha Noi (2004), tac gia kiem nha su hoc Vu Khieu đa nhan đinh van tho cua Luong The Vinh "nhin chung the hien sau sac tu tuong yeu nuoc, thuong dan, cam ghet bon quan lai tham nhung, thich cuoc song thanh cao, gan gui voi dan que". Trong Viet Nam Phat giao su luoc, hoc gia va nha nghien cuu Phat hoc Nguyen Lang ghi nhan Luong The Vinh la tac gia Phat giao duy nhat o the ky 15, va ca ngoi ong la "nha tri thuc cu phach nhat cua thoi đai Le Thanh Tong".


= Biet danh "Trang Luong" =
Nho gioi đo luong va tinh toan, Luong The Vinh đa đuoc menh danh la Trang Luong. Tien si Nguyen Huu Tam, nguyen giam đoc Thu vien Vien su hoc Viet Nam tung ly giai ve biet danh "Trang Luong" cua ong: "Nguoi ta goi Luong The Vinh la 'Trang Luong' vi thu nhat, ong gioi tinh toan va đo luong, the nen chu 'Luong' nghia la đo luong. Mat khac, chu "Luong" co nghia la ho Luong, the nen khi nhac đen 'Trang Luong', ai cung nghi toi Luong The Vinh, trang nguyen cua thoi Le Thanh Tong".


Di san va anh huong Ngay nay, nhieu đuong pho va truong hoc khap Viet Nam đuoc đat theo ten Luong The Vinh. Qua nhieu trieu đai phong kien, đen tho Luong The Vinh tai Vu Ban, Nam Đinh (que huong ong) đuoc nhieu nha khoa bang đen tham vieng, đe tho ca ngoi, lam cau đoi cung, nhu Đo Quang Dan, Pham Đao Phu, Pham Van Nghi, Nguyen Khuyen; nguoi dan Nam Đinh goi noi đay la đen "cu Trang". Nam 1990, đen tho đuoc cong nhan la di tich van hoa lich su cap quoc gia.
Nhan ky niem 570 nam ngay sinh Luong The Vinh, ngay 28 thang 8 nam 2011, Hoi Khoa hoc Lich su Viet Nam va Ban lien lac ho Luong Viet Nam đa phoi hop to chuc Hoi thao khoa hoc "Trang nguyen Luong The Vinh – Than the va su nghiep" tai Van Mieu – Quoc Tu Giam, Ha Noi voi su tham gia cua đong đao thanh vien ho Luong va gioi su hoc tren khap Viet Nam. Cuon Đai thanh Toan phap do ong bien soan la cuon sach giao khoa toan đau tien o Viet Nam, đuoc su dung lam sach day toan cho nguoi Viet đen tan the ky 19. Ngoai ra ong con la nguoi che ra chiec ban tinh đau tien cua Viet Nam. Cuon Lich su Viet Nam, tap 1 (1971) đa ghi nhan Hy phuong pha luc cua Luong The Vinh xuat ban nam 1501 "co the coi la tac pham ly luan đau tien ve nghe thuat kich hat co truyen. Tac gia đa tong ket kinh nghiem va neu len nhung nguyen tac co tinh chat ly luan ve nghe thuat bieu dien, dien vien, mua hat va đanh trong."


Tac pham Toan hoc

Đai thanh Toan phap
Khai minh Toan hoc
Lich su hat cheo

Hy phuong pha luc
Phat hoc

Thap gioi Co hon Quoc Ngu van (hay Phat kinh Thap gioi)
Thien mon Khoa giao


Ghi chu Chu thich = Tai lieu trich dan =
Ngo Si Lien; Vien Khoa Hoc Xa Hoi Viet Nam (phien dich) (1993). Đai Viet su ky toan thu. Quyen Noi cac quan ban. Ha Noi: Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi.
Vu Khieu (2004). Danh nhan Ha Noi. Quyen 1. Ha Noi: Nha xuat ban Ha Noi.
Phan Huy Chu (1992). Lich trieu hien chuong loai chi. Quyen 3. Ha Noi, Viet Nam: Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.
Hoang Chuong Duong; Phuong Thuy; Tran Ba Giao (2000). Danh nhan van hoa Nam Đinh. So van hoa thong tin Nam Đinh.
Quoc Chan (2006). Than đong xua cua nuoc ta. Thanh Hoa: Nha xuat ban Thanh Hoa.
Nguyen Lang (2000). Viet Nam Phat giao su luan (PDF). Quyen 1+2. Ha Noi, Viet Nam: Nha xuat ban Van hoc.
Tran Van Giap (1964). Vai y kien ve Thuong Nam Du Ha Tap: Mot bo sach đien le trieu Le (PDF). Ha Noi: Nha xuat ban Đai hoc quoc gia Ha Noi.
Quoc su quan trieu Nguyen; Vien Su Hoc (dich) (1998), Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc (PDF), Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc


Đoc them Volkov, Alexei (2002), "On the Origins of the Toan phap dai thanh", trong Samplonius, Yvonne Dold; Dauben, Josephn W. (bien tap), From China to Paris: 2000 Years Transmission of Mathematical Ideas, Franz Steiner Verlag, tr. 369–410, ISBN 978-3-515-08223-5
Volkov, Alexei (2009), "Mathematics and Mathematics Education in Traditional Vietnam", trong Robson, Eleanor; Stedall, Jacqueline (bien tap), The Oxford Handbook of the History of Mathematics, Oxford: Oxford University Press, tr. 153–76, ISBN 978-0-19-921312-2
Volkov, Alexei (2016), "Mathematics in Vietnam", trong Selin, Helaine (bien tap), Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (an ban thu 3), Berlin: Springer-Verlag, tr. 2818–2833, ISBN 978-94-007-7748-4


Lien ket ngoai "Toan hoc Viet Nam thoi ky Trung đai". Tia Sang. ngay 27 thang 4 nam 2020. Ban goc luu tru ngay 27 thang 5 nam 2021. Truy cap ngay 4 thang 8 nam 2023. (ban dich Mathematics in Vietnam cua A. Volkov trong Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (Helaine Selin Editor), Third Edition, Springer, 2016, pp. 2818-2833)
"Sach toan Viet Nam hien ton". Tia Sang. ngay 11 thang 5 nam 2020. Ban goc luu tru ngay 13 thang 5 nam 2020. Truy cap ngay 4 thang 8 nam 2023. (phan tiep theo ban dich Mathematics in Vietnam cua A. Volkov trong Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (Helaine Selin Editor), Third Edition, Springer, 2016, pp. 2818-2833).
Luong The Vinh tai Tu đien bach khoa Viet Nam
"Tai ba Trang Luong". Nhan Dan. ngay 14 thang 7 nam 2005. Ban goc luu tru ngay 26 thang 12 nam 2005. Truy cap ngay 4 thang 8 nam 2023..