Sen hong (ten khoa hoc: Nelumbo nucifera), la mot loai thuc vat thuy sinh than thao song lau nam thuoc chi sen. Trong thoi ky co đai no đa tung la loai cay moc pho bien doc theo bo song Nin o Ai Cap cung voi mot loai hoa sung co quan he ho hang gan gui co ten goi dai dong la hoa sen xanh linh thieng song Nin (Nymphaea caerulea); va hoa, qua cung nhu cac đai hoa cua ca hai đa đuoc hoa lai kha rong rai nhu la mot kieu kien truc o nhung noi can cac hinh anh linh thieng. Nguoi Ai Cap co đai sung kinh hoa sen va su dung no trong cac nghi thuc te le. Tu Ai Cap no đa đuoc đem đen Assyria va sau đo đuoc trong rong rai khap cac vung Ba Tu, An Đo va Trung Quoc. No cung co the la loai cay ban đia o khu vuc Đong Duong, nhung o đay co su nghi van ve đieu nay. Nam 1787, lan đau tien no đuoc đua toi Tay Au nhu mot loai hoa sung duoi su bao tro cua Joseph Banks va co the thay đuoc trong cac vuon thuc vat hien nay ma o đo co su cung cap nhiet. Ngay nay no hiem hoac đa tuyet chung tai chau Phi nhung lai phat trien manh o mien nam chau A va Australia.
Cu sen thuc chat la re moc trong cac lop bun trong ao hay song, ho con cac la thi noi ngay tren mat nuoc. Cac than gia co nhieu gai nho. Hoa thuong moc tren cac than to va nho cao vai xentimet phia tren mat nuoc. Thong thuong sen co the cao toi 1,5 m va co the phat trien cac re cu bo theo chieu ngang toi 3 m, mot vai nguon chua kiem chung đuoc cho biet no co the cao toi tren 5 m. La to voi đuong kinh toi 60 cm, trong khi cac bong hoa to nhat co the co đuong kinh toi 20 cm.
Co nhieu giong sen đuoc trong, voi mau hoa dao đong tu mau trang nhu tuyet toi mau vang hay hong nhat. No co the chiu đuoc ret toi khu vuc 5 theo phan loai cua USDA. Loai cay nay co the trong bang hat hay re cu.


Tu nguyen Tu sen la mot tu Han Viet co, bat nguon tu cach phat am trong tieng Han thuong co cua mot tu tieng Han đuoc viet bang chu Han la "蓮". Chu Han "蓮" co am Han Viet hien hanh la lien. William H. Baxter va Laurent Sagart phuc nguyen cach phat am trong tieng Han thuong co cua tu "蓮" la *k.[r]ˤe[n].


Su dung Sen la loai cay canh đep, đuoc nhieu nguoi yeu thich. Cay thuong đuoc trong lam cay canh ngoai that, trong trong ao ho nhan tao hay tu nhien.
Hoa, cac hat, la non va re cu an đuoc. Tai chau A, cac canh hoa đoi khi đuoc su dung đe to điem mon an, trong khi cac la to đuoc dung đe goi thuc an. re cu (ngo sen) co the dung che bien nhieu mon an (sup, canh, mon xao) va la phan đuoc dung nhieu nhat. Cac canh hoa, la non va re cu co the an song, mac du can quan tam toi viec truyen cac loai ky sinh trung sang nguoi (chang han san la Fasciolopsis buski).
Cac nhi hoa co the phoi kho va dung đe uop che. Cac hat nho lay ra tu bat sen co nhieu cong dung va co the an tuoi (khi non) hoac say kho va cho no tuong tu nhu bong ngo. Hat sen gia cung co the luoc cho đen khi mem va đuoc dung trong cac mon nhu che sen hay lam mut sen.
Tam sen nam trong cac hat sen đuoc lay ra tu bat sen cung đuoc su dung trong y hoc truyen thong chau A nhu la mot loai thuoc co tac dung an than va thanh nhiet.
La sen co đac điem khong tham nuoc. Hien tuong nay đuoc ung dung trong khoa hoc vat lieu, goi la hieu ung la sen, đe che tao cac be mat tu lam sach.
Mot so thanh phan cua sen đuoc su dung nhu cac vi thuoc:

Lien thach, Lien nhuc (qua) dung đieu tri benh ly man tinh voi lieu luong 8-16g dung sac, bot hoac vien
Lien tam (mam qua) Chua benh tam phien, mat ngu, lieu luong 1,5 - 3g ham nuoc soi uong
Lien diep (la) Dung an than, cam mau, lieu luong 10 - 20g sac, tan bot hoac đot ton tinh
Lien tu (nhuy đuc sen) Cam xuat tinh va bach đoi 10g gia vao thang thuoc sac uong
Lien ngau (ngo sen va cu sen) Tac dung dinh duong 10 - 50g sac uong hoac nau an, dung tuoi cam mau 10 - 30g gia vat nuoc uong
Lien phong (guong sen đa lay hat) Đot hoac sao đen tan bot cam mau rat tot, lieu luong 2 - 4g bot


Bieu tuong = Ai Cap =
Hoa sen la thu hoa nhat hang, no o nhung vung nuoc tu đong va ban đuc, bong sen toan my mot cach tot bac, la su song xuat hien đung lan đau tien tren khoang menh mong khong ro sac mau cua nhung vung nuoc khoi nguyen. Trong tranh hinh Ai Cap no đa xuat hien voi y nghia nhu vay, truoc tat ca, sau đo tao hoa va vang thai duong moi loe ra tu trai tim rong mo cua no. Nhu vay hoa sen truoc het la bo phan sinh duc, la am ho mau goc, bao đam cho cac cuoc sinh thanh va tai sinh truyen luu mai mai. Tu Đia Trung Hai cho đen An Đo va Trung Hoa, tam quan trong ve mat tran tuc cung nhu ve mat linh thieng đeu bat nguon tu hinh anh co ban nay.
Hoa sen xanh đuoc coi la linh thieng nhat tren vung đat Ai Cap, la loai hoa toa ra huong thom cua cuoc song than thanh.


= An Đo =

Hoa sen voi mau sac trong trang tren bun nho đuoc hieu voi nghia đao đuc o An Đo. Nhung nguoi theo An giao gan hoa sen voi niem tin tin nguong cua ho va thuong gan voi cac vi than nhu Vishnu, Brahma hay Lakshmi. Tu thoi co đai thi hoa sen đa la bieu tuong thieng lieng cua nguoi Hindu. No thuong đuoc su dung nhu la mot vi du ve ve đep linh thieng, chang han Sri Krishna thong thuong đuoc mieu ta nhu la "nguoi co mat sen". Cac canh hoa đa no đuoc coi la su mo rong cua tam hon va la bieu tuong cua su thang hoa tinh than. Ve đep cua hoa sen tuong phan voi nguon goc tu bun lay cua no the hien mot suc manh tinh than. Nguoi ta cung cho rang ca Brahma va Lakshmi, cac vi than cua suc manh va su giau co, co bieu tuong hoa sen gan lien voi ho tai cho ngoi cua ho. Trong tieng Hindi no đuoc goi la कमल(Kamal), đay cung la ten goi pho bien cho phu nu cung nhu la mot phan trong ten goi cua đan ong tai An Đo.
Hoa sen cung đuoc trich dan nhieu trong cac van ban Puranas va Ve Đa.
"Nguoi thuc hien bon phan cua minh ma khong co su quyen luyen, dang cac ket qua cho Đang toi cao, se khong bi anh huong boi cac tac đong toi loi, giong nhu la sen khong bi nuoc dinh vao". Bhagavad Gita 5.10
Mac du chi la mot loai hoa, nhung hoa sen co nhieu huyen thoai noi ve nguon goc than thoai cua no, ma tu đo đia vi va y nghia tinh than lon cua no đa đuoc sang tao ra. Đang chu y nhat co le la huyen thoai ve "Samudra-manthana" - khuay đao đai duong.
Nguoi ta ke rang ngay xua co mot thoi cac vi than thanh va quy du đa đat đuoc thoa thuan la ho co the cung nhau khuay đao đai duong đe lay ruou tien an giau duoi long đai duong. Khi ho đang khuay tung đai duong len thi bien ca đa đe lo ra 14 vat bau va bong hoa sen voi Lakshmi ngoi tren đo la mot trong so 14 vat bau nay.
Vi hoa sen trong truyen thuyet co 8 canh giong nhu khong gian co 8 huong, sen con đuoc coi la bieu tuong cua su hai hoa vu tru. No đuoc dung nhieu theo nghia nay trong hinh ve cua nhieu mandala va yantra.
Vay muon cac y nghia cua hoa sen trong An giao, trong Phat giao hoa sen tuong trung cho su tinh khiet cua the xac, loi noi va tinh than, vuot ra ngoai ai. Đuc Phat thong thuong đuoc ve trong tu the ngoi tren đai sen khong lo toa sang lung linh.


= Trung Hoa =
Van chuong Trung Hoa, von ket hop loi chuong phung du voi mot chu nghia hien thuc sau sac, đa dung tu sen đe chi đich danh am ho, va danh hieu phinh ninh danh tang nhung co gai lau xanh la Sen vang.


= Nhat Ban =
Trong mot giai thich tam thuong hoa hon, van hoc Nhat Ban thuong coi loai hoa nay, trong trang đen the giua vung nuoc ban, la mot hinh anh đuc hanh, van co the thanh khiet va nguyen ven giua xa hoi đay nhung đieu đe tien, ma chang can phai lui ve mot noi hoang vang nhu hoa lan (lan sinh u coc, ky huong doanh da), hoa cuc (bieu tuong cua thu vui o an cua ke si).


= Viet Nam =

Nhu Nhat Ban, hoa sen la bieu tuong cho su trong sach thanh cao o Viet Nam. Ca dao co cau:

Trong đam gi đep bang sen,
La xanh bong trang, lai chen nhi vang.
Nhi vang bong trang la xanh,
Gan bun ma chang hoi tanh mui bun.
Ve đep cua sen cung co the đuoc nhin duoi khia canh Phat giao:

La xanh tham tham long Bi,
Dung canh vuon thang, thoat ly bun sinh.
Nang nu sac Tri ket tinh,
No thanh hoa tham, lung linh giua đoi.
Nam 2011, Bo Van hoa, The thao va Du lich Viet Nam to chuc bau chon quoc hoa Viet Nam. Theo ket qua cua cuoc bau chon nay thi hoa sen la loai hoa đuoc nhieu nguoi bau chon lam quoc hoa cua Viet Nam nhat. Cuoc bau chon đa khong đua hoa sen tro thanh quoc hoa chinh thuc cua Viet Nam vi sau cuoc bau chon khong co van ban phap quy nao cua Viet Nam đuoc ban hanh quy đinh quoc hoa cua Viet Nam la hoa sen.


Mot vai hinh anh Xem them Sen trang


Chu thich Tham khao Muc tu Sen, trong cuon Tu đien bieu tuong van hoa the gioi (Jean Chevalier, Alain Gheerbrant), Nha xuat ban Đa Nang va Truong Viet van Nguyen Du dich va xuat ban nam 1997, trang 810-811.