Chien tranh Sua la mot cuoc chien tranh thuong mai giua Nga va Belarus vao thang 6 nam 2009. Nga va Belarus co quan he chat che va cuoc xung đot bat nguon tu viec Nga bi cao buoc no luc tra cho Belarus 500 trieu USD đe cong nhan su đoc lap cua Abkhazia va Nam Ossetia. Nga cung bay to quan tam đen viec tu nhan hoa nganh cong nghiep sua cua Belarus. Belarus đa phan ung bang cach tim kiem cac cuoc đam phan voi Lien minh chau Au ve viec chung nhan sua Belarus theo quy đinh cua EU. Nga sau đo đa cam nhap khau cac san pham sua tu Belarus, voi ly do lo ngai ve suc khoe. Cuoc xung đot thuong mai ket thuc vao ngay 17 thang 6 nam 2009, khi Nga tuyen bo se do bo lenh cam.
Sau đo vao nam 2009, Tong thong Belarus Alexander Lukashenko đa bay to su hoi tiec vi đa khong ung ho Nga khi cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia. Ha vien Belarus đa cu mot phai đoan tim hieu thuc te đen cac khu vuc tranh chap đe nghien cuu xem lieu Belarus co nen cong nhan ngoai giao cho hai vung hay khong. Gruzia phan đoi phai đoan va keu goi Belarus duy tri viec khong cong nhan. Nga đa tiep tuc "ngoai giao so sec" va đuoc cho la đa tra tien hoac ho tro quan su cho Venezuela, Nauru, Vanuatu, Tuvalu va Syria đe cong nhan Abkhazia hoac Nam Ossetia la cac quoc gia đoc lap.
Nga đa đe doa mot cuoc Chien tranh Sua khac vao nam 2013, va đa ban hanh lenh cam tam thoi đoi voi cac san pham sua cua Belarus vao thang 6 nam 2017 va 2018 - 2019. Moi quan tam cua Nga bao gom cac lenh trung phat cua phuong Tay đuoc cho la cho phep Belarus mot co hoi thi truong bang cach san xuat cac san pham kem chat luong. Đap lai, cac nha san xuat Belarus tuyen bo rang Nga đa ap đat nhung tro ngai khac nghiet đoi voi ho. Belarus đa phan đoi nhung cuoc chien thuong mai nay, giai thich rang se gop phan vao su co lap quoc te cua đat nuoc ho.


Boi canh Belarus va Nga la hai nuoc lang gieng hau Xo Viet đuoc lien ket thong qua mot hiep uoc lien minh đac biet. Cang thang giua hai ben bat đau vao cuoi nam 2006, do gia khi đot tang tu Nga va viec Belarus bat đau hoa giai voi Lien minh chau Au. Belarus tham gia Hiep đinh Đoi tac phia Đong, mot sang kien tang cuong quan he kinh te va chinh tri giua Lien minh chau Au va sau quoc gia hau Xo Viet. Lien minh chau Au do bo lenh cam du lich đoi voi Tong thong Belarus Alexander Lukashenko, tuy ho van duy tri lap truong rang cuoc bau cu tong thong Belarus nam 2006 la gian lan.
Sau Chien tranh Nga-Gruzia, cac khu vuc tranh chap Abkhazia va Nam Ossetia, truoc thuoc lanh tho Gruzia, nay chiu su chiem đong cua quan đoi Nga. Belarus bi ap luc phai cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia la cac quoc gia đoc lap. Vao thoi điem đo, chi co Nga va Nicaragua đa cong nhan ngoai giao đoi voi Abkhazia va Nam Ossetia. Belarus khong cong nhan Abkhazia hoac Nam Ossetia đe tranh bi co lap quoc te va thay vao đo bat đau đam phan voi Hoa Ky đe tha tu nhan chinh tri. Truoc đay, Nga đa cam cac san pham thit tu Ba Lan, ruou vang tu Moldova, ca đong hop tu Latvia va hau het cac san pham nong nghiep tu Gruzia khi cang thang chinh tri voi cac quoc gia nay tang len.


Tranh chap thuong mai = Chuyen tham cua Putin toi Minsk =

Vao ngay 29 thang 5 nam 2009, Thu tuong Nga Vladimir Putin đa đen tham thu đo cua Belarus Minsk va đe nghi cuoi cung ve 500 trieu USD trong khoan 2,4 ty USD cho vay voi đieu kien khoan vay se đuoc thanh toan bang rup Nga. Lukashenko tuyen bo rang khoan vay đuoc đua ra voi đieu kien Belarus se cong nhan đoc lap Abkhazia va Nam Ossetia. Cac quan chuc Nga đa bac bo đieu nay va ho đong bang khoan vay, chinh tri gia nguoi Nga Alexei Kudrin bay to lo ngai bang cach tuyen bo rang Belarus khong the đu kha nang đoc lap ve kinh te vao cuoi nam. That vong vi bi phu thuoc ve kinh te vao Nga, Belarus đa tu choi nhan khoan vay. Sau khi huy khoan vay cua Nga, Belarus đa nhan khoan vay 1 ty USD tu Quy Tien te Quoc te.
Trong chuyen tham, Nga cung đa tim cach đe cac nha san xuat sua lon cua Belarus đuoc tu nhan hoa. Belarus đa phan ung ngay lap tuc bang cach bat đau đam phan voi EU ve viec chung nhan tieu chuan sua cua Belarus theo quy đinh cua EU. Nga đa phan ung bang cach cu thanh tra y te do Chanh thanh tra ve sinh Gennady Onishchenko, nguoi truoc đay chiu trach nhiem cam cac mat hang thuc pham tu cac quoc gia hau Xo Viet khac. Onishchenko tuyen bo rang cac san pham sua cua Belarus thieu chung nhan phu hop va khuyen Nga nen cam tat ca hang nhap khau lien quan. Truyen thong Nga bat đau phat đi tuyen bo rang cac san pham sua cua Belarus la mot moi nguy hai cho suc khoe.


= Cam sua, tay chay CSTO va đam phan =
The New York Times mo ta moi quan tam ve suc khoe cua Nga la "vu khi trong tranh chap đia chinh tri" ma Nga thuong su dung trong cac tranh chap thuong mai. Vao ngay 6 thang 6 nam 2009, Nga đa cam khoang 1.200 san pham sua tu Belarus. Lenh cam đuoc coi la gay ton hai nghiem trong cho nganh cong nghiep sua Belarus, trong đo 95% hang xuat khau la sang thi truong Nga. Tuy nhien, mot quan chuc Belarus tuyen bo rang "that kho hieu tai sao cac san pham nay bi cam theo cach thuc on ao va bieu tinh nhu vay", trong khi Nga chua bao gio phe duyet chung đe nhap khau. Cac quan chuc Nga phu nhan rang lenh cam co lien quan toi chinh tri. The New York Times, Politico, va The Sunday Times đa goi cuoc xung đot thuong mai la "chien tranh sua".
Lukashenko keu goi cac co van cua ong lap ra mot danh sach cac moi đe doa kinh te gia đinh ma Nga co the ap đat len Belarus. Bo Ngoai giao Belarus cho biet lenh cam la "han che thuong mai la phan biet đoi xu vi pham thoa thuan quoc te". Bo Ngoai giao cung tuyen bo y đinh tay chay Hoi nghi thuong đinh cua To chuc Hiep uoc An ninh Tap the (CSTO) đuoc to chuc tai Moskva. Hoi nghi đuoc lap ra đe ky ket mot thoa thuan an ninh tap the. Nga coi hoi nghi thuong đinh la rat quan trong đe chong lai anh huong cua NATO va phuong Tay tai cac quoc gia hau Xo Viet. Lukashenko đa to cao viec ky ket, lap luan rang bat ky thoa thuan nao cung la bat hop phap neu khong co su tham gia cua tat ca cac quoc gia thanh vien; Uzbekistan cung vang mat trong hoi nghi thuong đinh.
Cac cuoc đam phan bat đau vao ngay 15 thang 6 nam 2009. Nhung lo ngai ve suc khoe dan đen cao buoc đoi voi cac san pham sua khong đuoc đua ra trong cac cuoc đam phan. Vao ngay 17 thang 6, Nga tuyen bo rang lenh cam cac san pham sua cua Belarus se đuoc do bo vao ngay hom sau. Putin giai thich rang ly do đang sau Cuoc chien Sua la so luong san pham sua nhap khau, khong đe cap đen nhung lo ngai ve chat luong truoc đo. So luong san pham sua cua Belarus đuoc phep nhap khau vao Nga sau đo đa tang gap đoi. Belarus đa thao do cac đon hai quan đuoc thanh lap trong Chien tranh Sua va rut ba muoi nhan vien hai quan đat tai bien gioi Belarus - Nga. Sau khi do bo lenh cam, Andrew Wilson cua Hoi đong Quan he đoi ngoai chau Au đa nghi rang Lukashenko la nguoi chien thang trong Chien tranh Sua, đong thoi bay to lo ngai ve đe doa lau dai đoi voi Belarus. Vitali Silitski viet cho Politico rang Nga se tiep tuc nhung no luc đe loai bo Lukashenko.


Hau qua = Nhan thay thuc te cua Belarus o Abkhazia va Nam Ossetia =
Vao thang 7 nam 2009, Bo Ngoai giao Belarus đa đua ra canh bao du lich rang cong dan chi nen đen Abkhazia va Nam Ossetia qua Gruzia. Trong cuoc hop thang 9 nam 2009 tai Litva, Lukashenko tuyen bo rang Belarus nen cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia đoc lap tu lau đe ung ho Nga. Lukashenko đo loi cho mot "cuoc san phu thuy chong lai Belarus" ve khoan vay tri gia 500 trieu USD đa bi huy va "mot so nguoi trong [gioi lanh đao Nga] muon be cong chung toi, hoac khong muon chung toi thua nhan nhung nuoc cong hoa nay."
Vao thang 10 nam 2009, Lukashenko đa ca ngoi moi quan he cua Belarus voi Abkhazia va Nam Ossetia, va tuyen bo rang ong can nghien cuu tinh hinh truoc khi quyet đinh cong nhan nen đoc lap cua ho. Chu tich Ha vien Vladimir Andreichenko tuyen bo rang ong se "thuc hien đanh gia khach quan" ve Abkhazia va Nam Ossetia. Cuoi thang, Lukashenko bay to quan điem Nga khong con lua chon nao khac ngoai viec cong nhan đoc lap cua Abkhazia va Nam Ossetia dua tren "quyen tu quyet cua ho". Vao thang 11 nam 2009, Belarus đa cu cac thanh vien quoc hoi đen Gruzia, Abkhazia va Nam Ossetia đe thuc hien nghien cuu. Gruzia đa phan ung bang cach keu goi Belarus khong cong nhan cac khu vuc tranh chap la cac quoc gia đoc lap.


= Tien trien sau nam 2009 =

Vao thang 12 nam 2010, cac nguon tin ngoai giao ro ri cua Hoa Ky chi ra rang Lukashenko đa phan nan ve viec EU khong cho ong tin nhiem thoa đang ve viec chong lai ap luc cua Nga khi cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia. Cac nguon tin chi ra rang Lukashenko bay to lo ngai rang gia khi đot cua Nga tang se buoc Belarus phai cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia. Vao thang Ba nam 2014, sau khi Nga sap nhap vung Krym tu Ukraina, Lukashenko đanh đong lap truong cua Belarus ve viec nhin nhan tinh trang tranh chap Krym đoi voi lap truong cua minh đoi voi Abkhazia va Nam Ossetia. Lukashenko tuyen bo, "Krym, giong nhu Ossetia, Abkhazia va vung lanh tho khac, khong phai la mot nha nuoc đoc lap. Hien nay Krym (la de facto) la mot phan cua Lien bang Nga. Khong co van đe cho du ban thua nhan no hay khong, đo la thuc te." Vao thang 3 nam 2018, Paata Sheshelidze, chu tich cua Truong Kinh te Moi - Gruzia, bao cao rang Gruzia đa lien tuc tra tien cho Belarus đe khong cong nhan.


= Ngoai giao so sec cua Nga =
Ke tu sau Chien tranh Sua, Nga đa tham gia "ngoai giao so sec" va tra tien cho nhieu quoc gia đe ho cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia. Vao thang 9 nam 2009, Venezuela tro thanh quoc gia thu ba cong nhan nen đoc lap cua Abkhazia va Nam Ossetia. Mot tuan sau, Nga đa ky "thoa thuan thuong mai vu khi va kinh te tri gia hang ty USD" voi Venezuela, đuoc Jamestown Foundation mo ta la "phi cong nhan". Vao thang 12 nam 2009, Nauru tro thanh quoc gia thu tu cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia, khien Gruzia cao buoc la đe đoi lay khoan đau tu 50 trieu USD tu Nga. Thang 5 nam 2011, Abkhazia đuoc Vanuatu cong nhan; chinh tri gia Vanuatu Joe Natuman tuyen bo Nga đa trao cho Vanuatu 50 trieu USD đe đoi lay viec cong nhan.
Vao thang 10 nam 2011, Tuvalu cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia, nhung đa rut lai vao thang 3 nam 2014 sau khi Gruzia đe nghi ho tro cho Tuvalu 250.000 USD. Oliver Bullough, viet cho The New Republic, tuyen bo rang quyet đinh cua Tuvalu "co the đanh dau su ket thuc cua mot chien luoc ngoai giao keo dai nhieu nam đa khien Nga phai chi tra hang trieu USD." Gruzia cung đa trao cho Fiji 200 may tinh đe duy tri viec khong cong nhan. Vao thang 5 nam 2018, Syria đa cong nhan Abkhazia va Nam Ossetia; Nga đa ho tro quan su cho chinh phu Syria trong cuoc noi chien cua nuoc nay ke tu nam 2015.


Tranh chap thuong mai sau đo = Moi đe doa nam 2013 va lenh cam tam thoi nam 2017 =

Vao thang 8 nam 2013, Vladislav Baumgertner, Giam đoc đieu hanh cua nha san xuat Uralkali, đa bi bat tai Minsk vi bi cao buoc lien quan đen mot ke hoach toi pham sau khi Belarus moi ong đen đam phan. Hai ngay sau, Onishchenko lai đua ra quan ngai ve chat luong san pham sua cua Belarus. Thong bao nay đuoc coi la su tra thu cho vu bat giu Baumgertner va lam day len moi lo ngai ve Chien tranh Sua lan thu hai. Vao thang 10 nam 2013, Nga đa cam nhap khau sua tu Litva, voi nhung lo ngai ve chat luong. Lenh cam đuoc coi la mot no luc gay ap luc chinh tri đoi voi Litva, luc đo giu chuc Chu tich Hoi đong Lien minh chau Au, đe len ke hoach to chuc mot hoi nghi thuong đinh EU se mang lai moi quan he kinh te chat che hon cho mot so quoc gia hau Xo Viet. Nga tuyen bo vao thang 12 nam 2013 ve y đinh do bo lenh cam sau khi Litva đe doa se nop đon khieu nai len To chuc Thuong mai The gioi ve mot "cuoc chien sua". Vao thang 1 nam 2014, cac han che đa đuoc do bo.
Nam 2014, EU va My ap đat lenh trung phat đoi voi Nga vi sap nhap Krym tu Ukraina. Nga đa đap tra bang cach cam nhap khau mot so loai thuc pham tu cac nuoc phuong Tay. Nga cung cao buoc Belarus khai thac tinh trang nay bang cach san xuat hang hoa khong đat tieu chuan đe xuat khau sang Nga, trong khi cac nha san xuat Belarus noi rang Nga đa co tinh tao ra cac rao can thuong mai. Vao thang 6 nam 2017, Nga đa ban lenh cam pho mai đuoc san xuat boi cac cong ty Belsyr va Shchuchin Creamery cua Belarus, voi ly do gian lan trong viec dan nhan. Nga do bo lenh cam sau đo trong cung thang. Tu nam 2016 đen 2017, xuat khau cac san pham sua cua Belarus sang Nga giam 12,8%.


= Cam sua 2018-2019 =

Vao ngay 16 thang 2 nam 2018, Tong thong Tatarstan Rustam Minnikhanov đa gap Thu tuong Nga Dmitry Medvedev va bay to lo ngai rang nong dan đia phuong đang chiu thiet hai vi san xuat sua đa đuoc chuyen sang lao đong re hon cho sua bot o Belarus. Vao ngay 20 thang 2, Medvedev đa keu goi Nga uu tien nganh cong nghiep sua trong nuoc, đac biet la o Tatarstan, thay vi phu thuoc vao cac thanh vien Lien minh kinh te A-Au khac. Medvedev chi thi cho Pho Thu tuong Arkady Dvorkovich đua ra mot đe xuat kinh te cho nganh cong nghiep sua. Hai ngay sau, Nga tam thoi cam mot so san pham sua cua Belarus, voi ly do lo ngai ve suc khoe. Thu truong Duma Quoc gia Ayrat Khairullin neu len nhung nghi ngo cua minh rang cac san pham sua cua Belarus nhap vao Nga đe giao cho Kazakhstan va Kyrgyzstan lai đuoc giao bat hop phap cho cac nha may Nga, do ly do bat thuong trong van chuyen.
Vao ngay 1 thang 3 nam 2018, Lukashenko đa thua nhan lenh cam. Vao ngay 24 thang 4 nam 2018, Lukashenko đa gui Bai phat bieu Quoc gia va chi trich ca cac quoc gia phuong Tay va Nga vi đa gop phan vao su co lap cua Belarus. Trong dien van, Lukashenko goi "nhung cuoc chien sua, thit va đuong ma cac đoi tac gan nhat cua chung toi tien hanh đe chong lai chung toi nham ngan chan hang hoa cua chung toi xam nhap thi truong Nga". Gia sua tuoi Nga tang trong mua he nam 2018. Vao thang 5 nam 2019, lenh cam nhap khau sua voi so luong lon tu Belarus sang Nga đa đuoc do bo. Tuy nhien, lenh cam đoi voi mot so san pham sua cua Belarus van đuoc ap dung.


Tham khao