Chien tranh Trieu Tien la cuoc chien xay ra tren ban đao Trieu Tien giua Bac Trieu Tien (voi su ho tro cua Trung Quoc, Lien Xo cung cac nuoc xa hoi chu nghia) va Han Quoc (voi su ho tro đen tu Lien Hop Quoc, trong đo quoc gia giu vai tro nong cot la Hoa Ky). Chien tranh bat đau tu ngay 25 thang 6 nam 1950 va ket thuc bat phan thang bai trong be tac vao ngay 27 thang 7 nam 1953. Chien tranh Trieu Tien la mot trong nhung cuoc chien lon, khoc liet va quoc te hoa nhat ke tu sau The chien 2. Đay la ket qua cua chien tranh Lanh, nhung mau thuan – xung đot lien Trieu cung su phan cuc cua the gioi sau The chien.
Tu đau the ky 20, ban đao Trieu Tien la mot thuoc đia cua Đe quoc Nhat Ban. Sau khi Nhat Ban đau hang, ban đao nay bi chia cat o vi tuyen 38° Bac thanh hai vung tap ket quan su theo thoa thuan cua Đong Minh. Lien Xo quan ly nua phia Bac trong khi Hoa Ky quan ly nua phia Nam. Nam 1948, cang thang trong chien tranh Lanh dang cao, cac khu vuc chiem đong hinh thanh hai nha nuoc rieng biet: mot nha nuoc xa hoi chu nghia o mien bac duoi su lanh đao toan tri cua Kim Nhat Thanh va mot nha nuoc tu ban chu nghia o mien nam duoi su lanh đao đoc tai cua Ly Thua Van. Ca hai đeu tuyen bo la chinh phu hop phap duy nhat cua toan bo ban đao va khong chap nhan viec phan chia bien gioi giua hai mien la vinh vien.
Đuoc Lien Xo hau thuan, Bac Trieu Tien vuot qua bien gioi va tong tan cong Han Quoc vao ngay 25 thang 6 nam 1950, su kien nay dien ra cung luc voi cac cuoc noi day lon cua nhung nguoi theo chu nghia cong san o mien Nam. Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc len an hanh đong cua Bac Trieu Tien la mot cuoc chien tranh xam luoc, đong thoi cho phep thanh lap Bo chi huy Lien Hop Quoc - đua luc luong quan su quoc te toi Han Quoc đe chong lai hanh đong nay voi ca nhan quan đoi Hoa Ky chiem đa so. Quyet đinh cua Lien Hop Quoc đuoc đua ra ma khong co su đong thuan tu phia Lien Xo va Trung Quoc - hai quoc gia ung ho Bac Trieu Tien.
Sau hai thang đau tien, Bac Trieu Tien voi uu the tuyet đoi đa nhanh chong chiem đuoc phan lon lanh tho mien Nam. Cac luc luong Lien Hop Quoc va Hoa Ky đong tai Nhat Ban đuoc trien khai toi ho tro Han Quoc. Lien quan sau đo gianh chien thang trong tran Vanh đai Pusan.
Thang 9 nam 1950, lien quan tiep tuc chien thang trong tran Nhan Xuyen, tieu diet phan lon luc luong Bac Trieu Tien. Luc nay, ho quyet đinh phan cong, đat tham vong chinh phuc nguoc lai toan bo lanh tho Bac Trieu Tien đe thong nhat ban đao. Ke hoach nay gan đat đuoc thanh cong thi bi chan lai boi su tham chien cua Chi nguyen quan Trung Quoc.
Trong giai đoan sau cua cuoc chien, Bac Trieu Tien phai hung chiu hang loat chien dich nem bom chien luoc cua Khong quan Hoa Ky va Khong quan Lien Xo cung bi mat tham chien duoi danh nghia "Chi nguyen Quan Nhan dan Trung Quoc" đe bao ve đong minh.
Hai nam cuoi cua cuoc chien tro thanh chien tranh tieu hao va xung đot vu trang le te. Chien tranh Trieu Tien ket thuc vao ngay 27 thang 7 nam 1953 voi chi mot hiep đinh đinh chien. Cuoc chien tam dung sau khi Hiep đinh đinh chien Trieu Tien đuoc ky ket. Thoa thuan nay tao ra khu phi quan su lien Trieu (DMZ) đe ngan cach Bac Trieu Tien va Han Quoc, đong thoi cho phep bat đau tien hanh trao tra tu binh. Tuy nhien, khong co mot hiep uoc hoa binh nao đuoc ky ket va xet ve mat ky thuat, hai mien Trieu Tien van đang trong trang thai chien tranh.
Chien tranh Trieu Tien la cuoc xung đot ngan nhung khoc liet va co suc tan pha khung khiep nhat o chau A trong thoi ky hien đai voi hon 3 trieu nguoi tu vong sau 3 nam chien đau, so luong dan thuong thiet mang đuoc uoc tinh tham chi co the con lon hon chien tranh Viet Nam (dien ra gan 20 nam). Cuoc chien gay ra su tan pha huy diet o hau het cac khu vuc tren ban đao Trieu Tien, chia cat vinh vien hang trieu gia đinh nguoi Trieu Tien, đong thoi khoet sau hon nua vao su chia re tu tuong giua hai mien cho đen tan ngay nay.
Chien tranh Trieu Tien ben canh xung đot quan su con xay ra rat nhieu toi ac chien tranh voi hang nghin vu tham sat lon nho cua ca hai ben, đon cu nhu viec Han Quoc tham sat hang loat tat ca nhung nguoi bi tinh nghi ung ho, ho tro cho Bac Trieu Tien hoac co moi lien he voi chu nghia cong san con Bac Trieu Tien thi tra tan, hanh quyet va bo đoi cac tu binh chien tranh. Đay cung la mot trong nhung cuoc chien ton kem nhat trong lich su chien tranh hien đai voi 30 ty đo la My cho 3 nam chien đau vao thoi điem nhung nam 1950-1953, tuong đuong khoang 325 ty theo thoi gia hien nay.
Chien tranh Trieu Tien khien cho Bac Trieu Tien tro thanh mot trong nhung quoc gia bi nem bom nang ne nhat trong lich su đong thoi keo theo nhieu cuong quoc tham chien. Ben canh đo, chi huy lien quan - tuong MacArthur con chuan bi san ke hoach su dung bom nguyen tu neu tinh hinh chien su đi qua gioi han nhung roi y tuong cua ong khong đuoc Harry Truman - tong thong Hoa Ky đuong nhiem thong qua do lo ngai ve The chien 3.


Ten goi Tai Han Quoc, cuoc chien thuong đuoc goi la Ngay 25 thang 6 hoac Chien tranh ngay 25 thang 6 (tieng Trieu Tien: 6·25 전쟁), la ngay khoi đau cua cuoc xung đot hay goi chinh thuc hon Han Quoc chien tranh (tieng Trieu Tien: 한국전쟁, phien am latinh: "Hanguk Jeonjaeng"). Tai Bac Trieu Tien, trong khi thuong đuoc biet nhu la Chien tranh Trieu Tien, cuoc chien đuoc goi chinh thuc la Chien tranh Giai phong To quoc (조국해방전쟁). Tai Hoa Ky, cuoc xung đot đuoc goi ten chinh thuc la Cuoc xung đot Trieu Tien hon la mot cuoc chien tranh, chinh yeu la tranh su can thiet co su tuyen chien cua Quoc hoi Hoa Ky. Cuoc chien đoi khi đuoc goi la Cuoc chien bi lang quen va Cuoc chien khong đuoc biet vi no la mot cuoc xung đot lon trong the ky XX it đuoc chu y hon Chien tranh the gioi thu hai xay ra truoc đo va Chien tranh Viet Nam khoc liet hon xay ra sau đo. Tai Trung Quoc, cuoc chien đuoc biet đen voi ten goi Chien tranh Khang My vien Trieu (抗美援朝, nghia la "Chien tranh chong My va tro giup Trieu Tien") (朝鮮戰爭, Chaoxian Zhanzheng).


Boi canh lich su = Nhat Ban chiem đong =
Sau khi đanh bai quan Thanh trong Chien tranh Trung - Nhat (1894-1895), cac luc luong Nhat Ban luu lai va chiem đong nhung phan đat quan trong chien luoc cua Trieu Tien. Muoi nam sau đo, nguoi Nhat đanh bai hai quan Đe quoc Nga trong Chien tranh Nga - Nhat (1904-1905), đua Nhat Ban tro thanh mot cuong quoc. Nhat Ban chiem đong ban đao Trieu Tien, mo rong tam kiem soat cua ho len cac cap chinh quyen đia phuong bang vu luc va cuoi cung sap nhap Trieu Tien vao Nhat Ban trong thang 8 nam 1910.
Tai Hoi nghi Yalta vao thang 2 nam 1945, lanh đao Lien Xo Joseph Stalin keu goi thanh lap "cac vung đem" tai chau A va chau Au. Stalin tin rang Lien Xo phai co tieng noi quyet đinh tai Trung Quoc va đe đoi lai viec nuoc nay se tham chien chong Nhat Ban - hai hoac ba thang sau khi Đuc Quoc Xa đau hang.
Ngay 6 thang 8 nam 1945, Lien Xo tuyen chien voi Nhat Ban vao ngay 9 thang 8 bat đau tan cong phia bac ban đao Trieu Tien. Nhu đa thoa thuan voi My, Lien Xo dung quan lai o vi tuyen 38 đo bac. Quan đoi Hoa Ky o phan phia nam cua ban đao đau thang 9 nam 1945. Nhieu nguoi Trieu Tien đa tien hanh to chuc cac hoat đong chinh tri truoc khi quan đoi Hoa Ky đen.


= Ban đao bi chia đoi =
Ngay 10 thang 8 nam 1945, khi ma su đau hang cua Nhat Ban đa trong thay ro, chinh phu Hoa Ky khong biet chac la nguoi Nga co ton trong vao loi đe nghi đa đuoc minh dan xep truoc đo hay khong. Mot thang truoc đo, hai vi đai ta la Dean Rusk va Bonesteel đa ve đuong phan gioi tai vi tuyen 38 đo Bac trong vong nua tieng đong ho, su dung mot ban đo cua Hoi đia ly Quoc gia Hoa Ky đe tham khao. Rusk, nguoi sau nay la Bo truong Ngoai giao Hoa Ky co noi rang quan đoi Hoa Ky luc đo phai đoi mat voi su thieu hut luc luong co san tai cho cung nhu gap phai cac yeu to bat loi ve thoi gian va quang cach khien quan đoi kho ma co the tien ve phia bac nhanh chong truoc khi quan đoi Lien Xo tien vao khu vuc.
Lien Xo đong y lay vi tuyen 38 lam đuong phan gioi tam thoi giua hai vung chiem đong tren ban đao Trieu Tien. Thoa thuan đat đuoc giao cho Lien Xo giai gioi quan Nhat o phan phia bac cua Trieu Tien va Hoa Ky o phan phia nam.
Vao ngay 8 thang 9 nam 1945, trung tuong John R. Hodge cua Hoa Ky đen Incheon đe tiep nhan su đau hang cua Nhat Ban o phia nam vi tuyen 38. Đuoc bo nhiem lam thong đoc quan đoi, Tuong Hodge đa truc tiep kiem soat mien nam Trieu Tien voi tu cach la nguoi đung đau Chinh phu Quan đoi Hoa Ky tai Trieu Tien (USAMGIK 1945-48). Ong đa co gang thiet lap su kiem soat bang cach khoi phuc lai su cai tri cua Nhat Ban đoi voi khu vuc nay, nhung truoc nhung cuoc bieu tinh cua nguoi dan Trieu Tien, ong đa nhanh chong đao nguoc quyet đinh. USAMGIK tu choi cong nhan chinh phu lam thoi cua Cong hoa Nhan dan Trieu Tien o mien Bac (PRK) do tu tuong chong cong cua ho.
Thang 12 nam 1945, Hoa Ky va Lien Xo thoa thuan quan ly Trieu Tien duoi mot Uy ban Lien hiep My-Xo. Thoa thuan cung noi rang Trieu Tien se đuoc đoc lap sau bon nam quoc te giam sat. Tuy nhien, ca Hoa Ky va Lien Xo đa cho phep phan ho quan ly co mot chinh phu do nguoi Trieu Tien lanh đao trong khi đo cac chinh phu cua hai phan Trieu Tien lai ua chuong theo y thuc he cua luc luong chiem đong minh.
Tai Nam Trieu Tien, mot nhom canh ta chong uy tri đuoc biet voi ten goi Hoi đong Đai dien Dan chu ra đoi voi su tiep suc cua luc luong Hoa Ky mac du co mot nghich ly la nhom nay lai chong cac thoa uoc do chinh Hoa Ky bao tro. Vi nguoi Trieu Tien đa chiu nhieu đau kho duoi ach thuc dan cua Nhat Ban trong suot 35 nam nen đa so nguoi dan Trieu Tien chong đoi mot thoi ky ke tiep duoi su cai tri cua ngoai quoc.
Voi that bai cua Uy ban hon hop trong viec dan xep, My đa đua van đe Trieu Tien trinh len Lien Hop Quoc vao thang 9 nam 1947. Lien Xo lai phan đoi moi su can thiep cua Lien Hop Quoc vao noi bo Trieu Tien. Vao thoi điem đo, My co tam anh huong lon hon Lien Xo trong Lien Hop Quoc. Lien Hop Quoc thong qua nghi quyet vao ngay 14 thang 11 nam 1947, tuyen bo rang mot cuoc bau cu tu do tren toan ban đao Trieu Tien nen đuoc to chuc, quan đoi nuoc ngoai phai rut lui, va thanh lap mot Uy ban cua LHQ ve Trieu Tien goi la UNTCOK. Lien Xo va chinh quyen cong san o phia Bac đa tay chay bau cu va khong coi nghi quyet cua LHQ mang tinh chat rang buoc, ho cho rang LHQ khong the bao đam bau cu cong bang. Khong co su hop tac tu phia Lien Xo, nguoi ta quyet đinh to chuc cuoc bau cu duoi su giam sat cua LHQ o mien nam (mac du bau cu ban đau du kien se đuoc to chuc tren toan ban đao). Mot so đai bieu UNTCOK cho rang bau cu chi to chuc o mien Nam đa tao ra loi the khong cong bang cho cac ung cu vien canh huu, nhung y kien cua ho đa bi bac bo. Khong ngoai mong muon cua My, chinh phu đac cu đuoc lanh đao boi Ly Thua Van, mot nguoi Trieu Tien song luu vong tai My co tu tuong chong cong rat manh. Ong la mot nguoi Trieu Tien bi Nhat Ban cam tu tu khi con la mot thanh nien va roi tron thoat sang Hoa Ky - noi ong lay đuoc cac cap bang đai hoc va sau đai hoc tai Đai hoc Georgetown, Đai hoc Harvard va Đai hoc Princeton. Hoa Ky ung ho Ly Thua Van boi ong la mot tin đo Thien Chua giao rat ngoan đao va co tu tuong chong cong cuc ky manh me.
Tai mien Nam, My đa chu đong ung ho mot chinh phu lam thoi do Ly Thua Van đung đau. Ly Thua Van gay ap luc cho chinh phu My tu bo che đo quan quan va thanh lap mot nuoc Cong hoa Han Quoc đoc lap o phia Nam  Vao ngay 19 thang 7 nam 1947, Lyuh Woon-hyung, nha chinh tri gia cap cao cuoi cung cam ket đoi thoai, chet trong mot vu am sat do Ly Thua Van hau thuan. Chinh quyen Ly Thua Van tien hanh mot so chien dich quan su chong lai cac phan tu noi day phe canh ta. Chi trong vai nam, tu 30.000 đen 100.000 nguoi đa bi giet hai boi cac chien dich nay. Cac chinh tri gia mien Nam Kim Koo va Kim Kyu-sik cung tay chay cuoc bau cu, ngoai ra con co mot so đang phai va chinh tri gia khac. Kim Koo ve sau bi am sat boi cac thanh phan canh huu ung ho Ly Thua Van. Nhu vay, chinh quyen Ly Thua Van đa loai bo hoan toan phe đoi lap. Vao ngay 15 thang 8 nam 1948, nha nuoc Đai Han Dan Quoc chinh thuc đuoc thanh lap o mien nam, voi Ly Thua Van lam tong thong đau tien.
Truoc dien bien tren, mien Bac Trieu Tien đa đap lai bang mot cuoc bau cu quoc hoi, vao thang 9/1948, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien tuyen bo thanh lap, đung đau boi lanh tu Kim Nhat Thanh, mot cuu chien binh tung tham gia khang chien chong Nhat suot 20 nam (CHDCND Trieu Tien tuyen bo cuoc bau cu quoc hoi cua nuoc nay khong chi dien ra cong khai o mien Bac ma con đuoc tien hanh bi mat o ca mien Nam). Ve phan Lien Xo, ho chap thuan va gia tang no luc giup Kim Nhat Thanh o mien bac. Nho uy tin khi tung la mot chien binh khang chien chong Nhat, cung voi tai nang chinh tri, moi lien he voi Lien Xo nen Kim Nhat Thanh vuon len thanh lanh đao cua chinh quyen moi va dep bo bat cu chong đoi nao đen su lanh đao cua ong. Kim Nhat Thanh mong muon thong nhat Trieu Tien. Truoc đo vao thang 3 nam 1946, Kim Nhat Thanh đa tien hanh mot chuong trinh cai cach ruong đat rong lon tren toan mien Bac. Đat đai thuoc so huu cua nhung đia chu Nhat Ban va cong su đa bi tich thu va chia cho nong dan ngheo . Cai cach ruong đat cua Bac Trieu Tien đa đuoc tien hanh mot cach it bao luc hon o Trung Quoc va Viet Nam. Nhung nguoi nong dan phan ung tich cuc, tuy nhien, rat nhieu chu so huu ruong đat cu (đia chu) đa chay tron ve phia nam, noi mot so nguoi trong so ho co đuoc vi tri trong chinh phu Han Quoc ve sau. Uoc tinh 400.000 nguoi Bac Trieu Tien đa bo chay xuong phia nam trong thoi ky nay.
Nam 1949, ca hai luc luong cua Lien Xo va Hoa Ky rut khoi Trieu Tien.


= Khoi nghia Jeju =

Khoi nghia Jeju (Hangul: 제주 4·3 사건, chu Han: 濟州四三事件, nghia la "Su kien 3 thang 4 tai Jeju") la mot cuoc khoi nghia tren đao Jeju tai Nam Trieu Tien/Han Quoc keo dai tu ngay 3 thang 4 nam 1948 đen thang 5 nam 1949. Nguyen nhan chu yeu dan đen khoi nghia la cuoc bau cu du kien vao ngay 10 thang 5 nam 1948 theo ke hoach cua Uy ban Lam thoi Lien Hop Quoc tai Trieu Tien (UNTCOK) nham hinh thanh mot chinh phu moi cho toan the Trieu Tien. Tuy nhien, bau cu chi đuoc len ke hoach to chuc tai mien nam cua Trieu Tien đang nam duoi quyen kiem soat cua UNTCOK, trong khi khong đuoc to chuc o mien Bac vi Lien Xo va chinh quyen mien Bac tay chay cuoc bau cu. Truoc cuoc bau cu rieng re o phia Nam, cac chien binh du kich cua Đang Lao đong Nam Trieu Tien (SKLP - mot đang anh em voi Đang Lao đong Trieu Tien o mien Bac) đa phan ung kich liet, tan cong canh sat đia phuong tren đao Jeju.
Nguoi chi huy luc luong canh sat tren đao la Trung tuong Kim Ik-ryeo no luc nham ket thuc khoi nghia trong hoa binh bang cach đam phan voi quan noi day. Ong hop vai lan voi thu linh Kim Dal-sam cua SKLP song hai ben đeu khong nhat tri ve cac đieu khoan. Chinh phu muon quan noi day đau hang hoan toan, con quan noi day cau canh sat đia phuong giai tru quan bi, mien nhiem toan bo quan chuc tren đao, cam chi cac to chuc thanh nien ban quan su tren đao va tai thong nhat đat nuoc Trieu Tien.
Giao tranh tiep tuc sau khi đam phan that bai, Chinh phu Nam Trieu Tien đap tra hoat đong du kich bang cach trien khai cac đai đoi canh sat, moi đai đoi co 1.700 nguoi, tu cac tinh mien nam đen Jeju. Ngay 17 thang 11 nam 1948, Ly Thua Van tuyen bo thiet quan luat nham tieu diet cuoc khoi nghia. Trong giai đoan nay, Quan đoi Nam Trieu Tien tham gia cac hanh đong tan bao, mot bao cao mo ta su kien vao ngay 14 thang 12 nam 1948 khi quan đoi Nam Trieu Tien tan cong lang, bat giu nhieu nam nu thanh thieu nien, hiep dam tap the cac nu thanh thieu nien trong hai tuan le va hanh quyet ho cung cac nam thanh nien.

Ngay 1 thang 1 nam 1949, du kich khoi nghia phat đong cuoc tan cong cuoi cung chong quan đoi Nam Trieu Tien nhung that bai. Quan đoi Nam Trieu Tien truy kich cac du kich quan va tiep tuc thuc hien cac hanh đong tan bao, nhu tan sat dan lang. Chinh phu Nam Trieu Tien luc nay kien quyet tieu diet tan quan du kich, ho phat đong mot chien dich tiet tru trong thang 3 nam 1949. Trong chien dich, 2.345 du kich quan va 1.668 thuong dan bi giet.
Hanh đong đan ap tan bao cua canh sat va quan đoi Nam Trieu Tien duoi quyen kiem soat cua chinh phu Hoa Ky do James A. Casteel lanh đao, nguoi chi huy luc luong an ninh Jeju Truyen thong Hoa Ky đua ra tai lieu va cong khai vu tan sat song quan đoi Hoa Ky lam ngo Quan đoi Hoa Ky sau đo goi viec pha huy hoan toan lang Jungsangan - tai hoa lon nhat trong su kien - la mot "chien dich thanh cong".
Nhin chung, quan đoi Nam Trieu Tien đa đan ap vu khoi nghia mot cach đac biet tan nhan. Ket qua la khoang 30.000 nguoi thiet mang do khoi nghia, chiem khoang 10% dan so cua đao. Khoang 40.000 nguoi khac phai sang Nhat Ban lanh nan.


= Khoi mao chien tranh =
Ly Thua Van va Kim Nhat Thanh đeu mong muon thong nhat ban đao va đa tien hanh cac cuoc tan cong quan su doc theo ranh gioi suot nam 1949 va đau nam 1950. Mac du Kim Nhat Thanh va nhung đong su than tin tin vao viec thong nhat đat nuoc bang vu luc, Stalin thi do du khong muon bi loi cuon vao cuoc chien ma co the kich đong gay ra mot cuoc chien voi My.
Ngay 12 thang 1 nam 1950, Bo truong Ngoai giao My Dean Acheson đa noi rang chu vi phong thu Thai Binh Duong đuoc hinh thanh gom co Quan đao Aleutian, Nhat Ban, va Philippines, đieu đo am chi rang My co the khong chien đau vi Trieu Tien. Acheson noi su phong thu Trieu Tien se la trach nhiem cua Lien Hop Quoc.
Vao giua nam 1949, Kim Nhat Thanh gay ap luc voi Stalin rang thoi co đa đen đe thong nhat ban đao Trieu Tien. Kim Nhat Thanh can su giup đo cua Lien Xo đe tien hanh thanh cong mot cuoc tan cong ngang qua ban đao nhieu đoi nui va đia hinh kho khan.
Phia nam Trieu Tien do My chiem đong đoat lai quyen luc tu nhung "Uy ban Nhan dan" đuoc đieu hanh theo tung đia phuong va đa thiet lap lai nhieu đia chu va canh sat cu, nhung nguoi đa tung phuc vu Nhat Ban khi Trieu Tien con duoi su đo ho cua Nhat Ban. Nhung đong thai nay gap phai su chong đoi nang ne va su phan khang cong khai o mot so phan cua Nam Trieu Tien nhu cac đao o phia Nam.
Sau mot so vu đung đo o bien gioi (đuoc cho la xuat phat tu lenh cua My), duong nhu cuoc chien la khong the tranh khoi. Nhung nhan chung cho rang viec đe xuong tai thong nhat đat nuoc cua phia Bac đa nhan đuoc nhieu su ung ho o phia Nam. Cac tai lieu luu tru cho thay quyet đinh tan cong phia Nam la mot quyet đinh cua chinh Kim Nhat Thanh chu khong phai y đo tu Lien Xo.
Suot mot nam sau, Bac Trieu Tien đa ren luyen quan đoi cua ho thanh mot co may chien tranh co tinh tan cong cao đo, mot phan dua theo khuon mau cua mot luc luong co gioi Lien Xo nhung đuoc tang cuong suc manh chinh yeu boi mot lan song tro ve cua nhung nguoi Trieu Tien đa phuc vu trong Quan Giai phong Nhan dan cua Trung Quoc tu thap nien 1930. Đau nam 1950 thoi gian quyet đinh tan cong cang gap rut đoi voi ca Binh Nhuong va Moskva vi thoi gian nay cac luc luong an ninh cua Ly Thua Van đa quet sach đuoc gan nhu tat ca cac nhom quan du kich do Binh Nhuong gui vao Nam Trieu Tien trong nam 1949. Kha nang thong nhat đat nuoc duong nhu tieu tan va chinh the cua Ly Thua Van đang gianh đuoc loi the. Kim Nhat Thanh đa co mot chon lua cuoi cung la tan cong quan su quy uoc đe thong nhat ban đao Trieu Tien duoi su kiem soat cua ong truoc khi Nam Trieu Tien tro nen đu manh đe co the tu ve.
Vao nam 1950, quan đoi Bac Trieu Tien đuoc trang bi voi nhung vu khi Xo Viet tuy đa loi thoi nhung no van co loi the vuot troi hon nhieu so voi luc luong Nam Trieu Tien ve moi mat. Ngay 30 thang 1 nam 1950, Stalin, qua đien bao, thong bao cho Kim Nhat Thanh hay rang ong san long giup Kim Nhat Thanh trong ke hoach thong nhat Trieu Tien. Trong nhung cuoc thao luan theo sau đo voi Kim Nhat Thanh, Stalin đe nghi: ong muon lanh đao cuoc chien va noi rang mot nam toi thieu 25 ngan tan hang vien tro co le se giup ich cho Bac Trieu Tien chien thang. Sau nhung lan vieng tham Moskva cua Kim Nhat Thanh trong thang ba va thang 4 nam 1950, Stalin chap thuan mot cuoc tan cong.
Mao Trach Đong đa phan đoi manh me ke hoach cua Bac Trieu Tien xam chiem Han Quoc cho đen 6 tuan truoc khi no ra cuoc tan cong va ong chi thay đoi chinh sach sau khi co chi thi cua Stalin. Mao Trach Đong đa bo qua loi khuyen cua phan con lai trong chinh quyen phan đoi cuoc chien va tro thanh nguoi khoi xuong manh me cho no. Su phan đoi quyet liet cua Lam Buu, nguoi đang le đa thong linh cac luc luong Trung Quoc trong cuoc chien khien nhan vat nay phai roi Trung Quoc sang Lien Xo mot thoi gian.
Ngay 19/1/1950, Kim Nhat Thanh noi voi đai su Lien Xo rang ong ta co ke hoach tan cong xuong phia Nam đe "thong nhat đat nuoc". Stalin gui mot buc đien the hien ung ho ke hoach, nhung khong noi gi voi Mao Trach Đong va cung đong y cung cap trong nam 1950 vu khi va trang thiet bi đa cam ket cho nam 1951, đe Kim Nhat Thanh co the tang them 3 su đoan, nang quan đoi Bac Trieu Tien len 10 su đoan. Kim Nhat Thanh bao đam voi Stalin rang ong ta co the chiem xong Han Quoc truoc khi nguoi My co thoi gian cung nhu y đinh can thiep.
Ve mat chinh thuc, Bac Trieu Tien đuoc cho la ben no sung truoc va ngay 25/6/1950 đuoc coi la ngay mo man chien tranh. Tuy nhien cac tai lieu gan đay cho thay thuc ra truoc đo khoang 1 nam, tinh hinh Trieu Tien von đa tro nen cang thang va Nam Trieu Tien đa mo nhieu cuoc đot kich nho mang tinh khieu khich nham vao Bac Trieu Tien. Ngay tu thang 6/1949, hon 250 biet kich Nam Trieu Tien đuoc cho la đa phat đong mot cuoc tan cong vao cac lang o Bac Trieu Tien doc theo bo bien phia đong, voi ket qua la đa co 200 biet kich Nam Trieu Tien tu tran chi sau 2 tuan. Cuoc tan cong ngay 25/6/1950 cua Bac Trieu Tien đuoc noi rang chi la ket qua cua mot loat xung đot đa xay ra tu truoc va thuc ra cho đen tan ngay nay, van chua ro ai la ben khai chien truoc.


Dien bien = Bac Trieu Tien tan cong =

Cuoc tan cong phu đau cua Quan đoi Nhan dan Trieu Tien xay ra vao sang som ngay chu nhat 25 thang 6 nam 1950 bang cach bat ngo vuot qua vi tuyen 38 đong thoi đuoc hau thuan boi mot tran đia phao ban pha du doi vao phia truoc.
Đuoc trang bi tot voi 135.438 binh si va 242 xe chien đau (bao gom 150 xe tang T-34 vai chuc phao tu hanh hang nhe SU-76) cua Lien Xo che tao, quan đoi Bac Trieu Tien bat đau cuoc chien voi khoang 180 may bay, gom co 40 may bay tiem kich Yak va 70 may bay nem bom tan cong. Tuy vay, luc luong hai quan van con kha tho so (so voi hai quan Hoa Ky gan đo). Điem yeu tram trong nhat cua Bac Trieu Tien la thieu mot he thong tiep van đang tin cay đe di chuyen đo tiep lieu ve mien Nam khi quan đoi cua ho tien len ve phia truoc, nhung luc luong Nam Trieu Tien con yeu hon neu đem so voi Bac Trieu Tien. Hang ngan nguoi dan chay loan ve phia nam bi quan đoi Nam Trieu Tien bat buoc xach tay đo tiep lieu.
Quan đoi Nam Trieu Tien co 64.697 binh si đuoc quan đoi My huan luyen va trang bi. Tuy nhien, quan Han Quoc khong co xe tang va rat thieu xe boc thep cung nhu phao binh. Quan đoi Nam Trieu Tien cung khong co may bay tiem kich, hoac bat cu phao chong tang nao. Khong co đon vi chien đau nao cua ngoai quoc hien dien tai đat nuoc khi chien tranh bat đau, nhung co nhieu luc luong Hoa Ky đong quan o Nhat Ban gan đo.
Cuoc tan cong đuoc quan đoi Bac Trieu Tien hoach đinh tot voi khoang 135.000 quan, ho đat đuoc nhung thanh cong chop nhoang va bat ngo. Bac Trieu Tien tan cong mot so noi quan trong gom co Kaesong, Chuncheon, Uijeongbu va Ongjin.
Trong may ngay đau giao chien, cac luc luong Nam Trieu Tien, bi thua sut ve quan so va vu khi, y chi chien đau thap va thieu long trung thanh voi chinh phu mien Nam, đa thao lui toan bo hoac đao ngu hang loat sang quan đoi Bac Trieu Tien. Quan đoi Han Quoc tu 100.000 nguoi nhanh chong giam xuong con 25.000 nguoi do thuong vong hoac đao ngu. Chinh Ly Thua Van va cac quan chuc cao cap cua ong ta cung tron chay khoi Seoul, chuan bi thanh lap "chinh phu luu vong" o Nhat Ban.
Khi cuoc tan cong tren bo tiep tuc, Khong quan Bac Trieu Tien tien hanh oanh tac Phi truong Kimpo gan Seoul. Cac luc luong Bac Trieu Tien chiem đuoc Seoul trua ngay 28 thang 6, chi 3 ngay sau khi phat đong tan cong. Trong cuoc thao lui hoang loan, quan Nam Trieu Tien đa giat min đanh sap nhieu cay cau đe ngan đa tien cua Bac Trieu Tien, bat chap viec co nhieu thuong dan van con đi tren đo. Cac hanh đong nay khong co tac dung la bao, quan đoi Bac Trieu Tien nhanh chong chiem đuoc 95% lanh tho mien nam, quan Nam Trieu Tien chi con kiem soat mot vung nho o quanh thanh pho cang Busan.
Tuy nhien, niem hy vong cua Bac Trieu Tien ve viec chinh phu cua Ly Thua Van đau hang, su giai tan quan đoi Nam Trieu Tien va đat nuoc thong nhat đa tan thanh may khoi, khi Hoa Ky can thiep vao cuoc chien đe giup đo cho Nam Trieu Tien.


= Phan ung cua phuong Tay =
Cuoc tan cong Nam Trieu Tien đen rat bat ngo đoi voi Hoa Ky va cac cuong quoc phuong Tay khac. Trong tuan truoc đo, Acheson đa noi truoc Quoc hoi Hoa Ky vao ngay 20 thang 6 la mot cuoc chien tranh nhu vay kho co the xay ra.

Viec My tham chien co mot so ly do nhu sau; Harry Truman la tong thong thuoc Đang Dan chu Hoa Ky đang chiu nhieu ap luc tu trong nuoc vi qua nhe tay đoi voi cac nuoc theo chu nghia cong san. Trong so nhung nguoi gay ap luc đac biet nhat voi tong thong co Thuong nghi si Đang Cong hoa Joseph McCarthy, ong chi trich gay gat Đang Dan chu đa "lam mat Trung Hoa" vao tay Đang cong san Trung Quoc. Su can thiep quan su cung la mot viec ap dung quan trong hoc thuyet moi co ten la Hoc thuyet Truman, chu truong chong đoi lai chu nghia cong san o bat cu noi đau ma no tim cach mo rong. Nhung bai hoc cua Hiep uoc Munich nam 1938 cung co anh huong đen quyet đinh cua Washington, khien ho tin rang nhan nhuong cac quoc gia hieu chien chi khuyen khich them nhung hanh đong banh truong.
Thay vi hoi thuc Quoc hoi tuyen chien, Truman nghi rang hanh đong nhu vay lam mat thoi gio va gay nao đong khong can thiet trong khi tinh hinh đang rat la cap bach, ong quay sang xin chap thuan tu Lien Hop Quoc.
Ngay ngay chien tranh chinh thuc bat đau (25 thang 6), Lien Hiep quoc nhanh chong thao ra Nghi quyet so 82 keu goi:

Cham dut Tat ca cac hoat đong thu đich va Bac Trieu Tien rut lui ve vi tuyen 38;
Thanh lap mot Uy ban Đac trach ve Trieu Tien cua Lien Hiep quoc đe giam sat tinh hinh va bao cao lai cho Hoi đong Bao an;
Yeu cau tat ca cac thanh vien cua Lien Hiep quoc ung ho nghi quyet nay cua Lien Hiep quoc, va tu kiem che khong giup đo cho chinh phu Bac Trieu Tien.

Giai phap đuoc thong qua de dang tai Hoi đong Bao an do co su vang mat tam thoi cua Lien Xo trong Hoi đong Bao an, Lien Xo tay chay Hoi đong Bao an va phan đoi rang chiec ghe cua Trung Quoc o Hoi đong Bao an phai đuoc chuyen tu tay Trung Hoa Dan Quoc sang Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Do Lien Xo vang mat nen giai phap khong bi phu quyet (5 thanh vien thuong truc co quyen phu quyet la Anh, Phap, Trung Hoa Dan quoc, Lien Xo va Hoa Ky), va chi co Nam Tu bo phieu trang, Lien Hiep quoc bo phieu thong qua viec giup Nam Trieu Tien vao ngay 27 thang 6. Giai phap đua đen hanh đong truc tiep cua My. Luc luong My co them binh si va tiep vien đen tu 16 quoc gia thanh vien khac cua Lien Hop Quoc, bao gom: Canada, Uc, New Zealand, Anh, Phap, Nam Phi, Tho Nhi Ky, Thai Lan, Hy Lap, Ha Lan, Ethiopia, Colombia, Philippines, Bi, Cuba (duoi thoi ky cam quyen cua nha đoc tai Fulgencio Batista) va Luxembourg. Tuy nhien, rieng ca nhan My đong gop toi 50% luc luong bo binh (Nam Trieu Tien phan con lai), 86% luc luong hai quan va 93% khong quan.
Lien Xo va đong minh cua ho khong thua nhan giai phap nay voi ly do la no bat hop phap vi co mot thanh vien thuong truc cua hoi đong Bao an Lien Hop Quoc vang mat trong cuoc bo phieu. Đoi đau lai đieu nay, quan điem đua ra la mot thanh vien thuong truc cua hoi đong phai that su phu quyet đe đanh bai giai phap. Chinh phu Bac Trieu Tien cung khong đong y va ly giai rang cuoc xung đot nay la mot cuoc noi chien va vi vay khong nam trong tam giai quyet cua Lien Hop Quoc. Nam 1950, mot giai phap cua Lien Xo đua ra keu goi cham dut thu đich va rut cac luc luong ngoai quoc đa bi bac bo.
Du luan cong chung My đong long đung sau cuoc can thiep nay. Tuy nhien, sau đo Truman bi to cao, chi trich nang ne vi khong xin phep tuyen chien tu Quoc hoi truoc khi gui quan sang Trieu Tien. Vi the, mot so nguoi goi đay la "Cuoc chien tranh cua Truman", va rang viec Hoa Ky tham chien o Trieu Tien đa vi pham tinh than va noi dung cua Hien phap Hoa Ky.


= Can thiep cua Hoa Ky =

Mac du viec giam bot luc luong Hoa Ky va Đong minh sau Chien tranh the gioi thu hai gay ra nhieu van đe tiep van tram trong cho quan đoi My trong vung nhung My van co đu luc luong tai Nhat Ban đe đoi pho voi quan đoi Bac Trieu Tien voi cac trang bi đa so đa loi thoi cua Lien Xo. Cac luc luong nay cua My nam duoi quyen chi huy cua Thong tuong Douglas MacArthur. Ngoai cac đon vi cua Khoi thinh vuong chung, khong co quoc gia nao khac cung cap nguon nhan luc đang ke.
Sau khi nghe bao cao ve chien su toan dien no ra tai Trieu Tien, Tong thong Truman ra lenh cho Tuong MacArthur chuyen đan duoc đen cho quan đoi cua Nam Trieu Tien trong luc đo dung phuong tien hang khong đe che cho viec di tan cac cong dan Hoa Ky. Truman khong đong y tien hanh cac cuoc khong kich đon phuong cua My chong lai cac luc luong Bac Trieu Tien theo y kien cac co van cua ong, nhung ong đa ra lenh cho Ham đoi Mot bao ve Đai Loan cua Tuong Gioi Thach, cham dut chinh sach khong can thiep vao chuyen noi bo cua Trung Hoa van đuoc My thuc hien truoc đo. Chinh phu Trung Hoa Dan Quoc yeu cau đuoc tham chien tai Trieu Tien tuy nhien bi nguoi My tu choi vi nguoi My so chuyen nay chi khien Cong hoa Nhan dan Trung Hoa co co can thiep vao cuoc chien.

Su can thiep lon nhat va đau tien cua quan đoi ngoai quoc la Luc luong Đac nhiem Smith (Task Force Smith) cua Hoa Ky, mot đon vi cua Su đoan Bo binh so 24 Bo binh cua My đong o Nhat Ban. Ngay 5 thang 7, luc luong nay chien đau lan đau tien o Osan va bi bai tran voi thuong vong cao. Luc luong chien thang cua Bac Trieu Tien tien quan ve phia Nam, va Su đoan bo binh so 24 voi suc manh con phan nua bi buoc phai rut quan ve Taejeon la noi cung bi roi vao tay quan Bac Trieu Tien. Tuong William F. Dean bi bat lam tu binh.
Vao thang tam, cac luc luong Nam Trieu Tien va Quan đoan 8 Hoa Ky bi đay lui vao mot vung nho trong canh Đong Nam cua ban đao Trieu Tien quanh thanh pho Pusan. Trong khi quan đoi Bac Trieu Tien tien cong, ho vay bat va tan sat nhung cong chuc dan su. Ngay 20 thang 8, MacArthur goi mot thong điep canh bao Kim Nhat Thanh rang ong ta phai chiu trach nhiem cho cac hanh đong tan bao chong quan đoi Lien Hop Quoc.
Vao thang chin, chi co vung xung quanh thanh pho Pusan - chi khoang 5% Ban đao Trieu Tien van con nam trong tay luc luong đong minh. Voi su ho tro tiep van lon lao cua My, khong quan yem tro, va vien quan, cac luc luong cua Hoa Ky va Nam Trieu Tien đa giu vung đuoc phong tuyen doc theo song Nakdong. Hanh đong bam giu lieu linh nay tro thanh noi tieng tai Hoa Ky voi ten goi la "Vanh đai Pusan". Mac du co them luc luong cua Lien Hop Quoc đen tiep tay, tinh the tro nen nguy kich, va duong nhu Bac Trieu Tien se thanh cong trong viec thong nhat ban đao.


= Đong minh cung co luc luong =

Đoi dien voi cac cuoc tan cong du doi cua Bac Trieu Tien, phong tuyen cua đong minh tro thanh mot tran đanh lieu linh ma nguoi My goi la tran Vanh đai Pusan. Tuy nhien, Bac Trieu Tien đa khong thanh cong trong viec chiem Pusan.
Khong luc Hoa Ky đen voi so luong lon, thuc hien 40 phi vu mot ngay trong nhung hanh đong ho tro bo binh, nham vao cac luc luong Bac Trieu Tien nhung cung gay ra su tan pha to lon đen nguoi dan cung nhu cac thanh pho. Cac may bay nem bom chien thuat (đa so la oanh tac co B-29 co can cu o Nhat Ban) gay ngung luu thong đuong sa va đuong xe hoa trong ban ngay, va tan pha 32 cay cau thiet yeu khong chi can thiet cho chien tranh ma con quan trong đoi voi viec di tan cua nguoi dan. Xe lua dung cho ca quan su va dan su đeu phai nam cho đoi luc ban ngay ben trong cac đuong ham.
Khap noi tren Trieu Tien, cac may bay nem bom Hoa Ky thi nhau đanh bom cac kho tiep lieu chinh va pha huy cac nha may loc dau va hai cang nhan hang nhap cang cung nhu tiep lieu quan su đe lam can kiet luc luong Bac Trieu Tien. Khong luc hai quan cung tan cong cac điem chuyen van. Luc luong Bac Trieu Tien đa bi keo gian ra tren toan ban đao, va su tan pha do bi cac may bay nem bom cua Hoa Ky gay ra đa ngan ngua đo tiep lieu can thiet toi luc luong Bac Trieu Tien o mien nam.

Kim Nhat Thanh khiep so khi chung kien hieu qua tan pha cua khong quan My ma quan Bac Trieu Tien khong co cach nao ngan chan đuoc. Kim khan cau Stalin ho tro quan su, neu khong tu Lien Xo thi cung tu cac quoc gia cong san khac nhung khong muon gui quan va đoi mat voi nguy co gay chien cung My, Stalin gui mot buc đien cho Mao Trach Đong: "Theo tinh hinh hien nay, neu Trung Quoc co the ho tro quan su cho Bac Trieu Tien thi 5-6 su đoan se la on thoa đe tien toi vi tuyen 38. Vai tro cua ho se la quan tinh nguyen va di nhien, ho nam duoi su chi huy cua Trung Quoc".
Trong luc đo, cac can cu tiep lieu tai Nhat Ban đua vu khi va binh si Lien hiep quoc ao at vao Pusan. Cac tieu đoan xe tang Hoa Ky tu San Francisco đuoc cap bach đua vao Trieu Tien; vao cuoi thang tam, Hoa Ky co tren 500 xe tang loai trung tai vanh đai Pusan. Đau thang chin, cac luc luong Lien Hop Quoc va Nam Trieu Tien đuoc cung co manh hon va đong hon luc luong quan su Bac Trieu Tien (đong minh 180.000 quan so voi Bac Trieu Tien 100.000 quan). Vao thoi điem đo, đong minh bat đau mot cuoc phan cong.
Sau nhieu yeu cau tro giup tu Trung Quoc va Bac Trieu Tien đe chong lai suc manh cua khong quan My, Stalin buoc phai cu hang tram may bay chien đau MiG sang Trieu Tien. Khong quan Lien Xo đao tao cac phi cong Trung Quoc hoac dung phi cong cua minh mac quan phuc Trung Quoc va noi tieng Trung đe van giu danh nghia rang Lien Xo khong can thiep va tranh xung đot truc tiep voi My.


= Tai chiem Nam Trieu Tien =

Đoi dien voi cac cuoc tang vien ap đao cua Lien Hop Quoc, luc luong Bac Trieu Tien tu nhan thay minh co quan so it hon va co ho tro tiep lieu yeu kem. Ho cung thieu ho tro cua khong quan va hai quan so voi My. Đe giam suc ep đoi voi Vanh đai Pusan, Tuong MacArthur, tong tu lenh luc luong Lien Hop Quoc tai Trieu Tien, đa ra lenh cho mot cuoc đo bo tu bien vao bo xa phia sau phong tuyen cua Bac Trieu Tien tai Incheon (인천; 仁川, Nhan Xuyen), mot thanh pho va la hai cang lon ven bo bien Hoang Hai cua Nam Trieu Tien, gan Seoul.
Thuy trieu cao va su hien huu cua mot luc luong quan đich manh lam cho cuoc đo bo nay tro thanh mot chien dich cuc ky mao hiem. MacArthur bat đau hoach đinh chien dich nay vai ngay sau khi chien tranh khoi su nhung Lau Nam Goc manh me bac bo ke hoach nay. Cuoi cung khi đuoc phep, MacArthur tap hop Quan đoan X duoi quyen cua Tuong Edward Almond gom co 70.000 quan tu Su đoan Thuy quan luc chien so 1, Su đoan Bo binh so 7 va tang phai voi 8.600 quan nguoi Trieu Tien va ra lenh cho ho đo bo tai Incheon trong Chien dich Chromite. Vao luc tan cong đo bo ngay 15 thang 9, nho vao tham bao cua cac du kich quan Nam Trieu Tien, su co tinh tao ra thong tin sai lac va cac cuoc phao kich keo dai truoc khi đo bo, them vao đo luc luong Bac Trieu Tien co rat it quan đong tai Incheon nen luc luong My chi gap su chong tra yeu ot khi ho đo bo len Incheon.
Cuoc đo bo la mot chien thang quyet đinh khi Quan đoan 10 tien cong tran ngap quan phong thu von it hon va đe doa bao vay quan đoi chinh quy cua Bac Trieu Tien. MacArthur nhanh chong tai chiem Seoul. Quan đoi Bac Trieu Tien bi cat đut tuyen tiep van, nen phai nhanh chong rut lui ve phia bac; khoang 25.000 đen 30.000 quay tro lai.
Sau khi tai chiem lai Nam Trieu Tien, Ly Thua Van ra lenh tien hanh tham sat hang loat nhung nguoi dan bi tinh nghi ung ho Bac Trieu Tien, gay ra Tham sat Bodo League (giet chet khoang tu 100.000 toi 200.000 nguoi), dien ra suot mua he nam 1950. Đay la mot trong nhung vu tham sat lon nhat chau A ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai.


= Đanh len Bac Trieu Tien =
Luc luong Lien Hop Quoc (gom chu yeu la quan My) đay lui quan Bac Trieu Tien nguoc qua vi tuyen 38. Muc tieu cuu chinh phu Nam Trieu Tien cua My đa đat đuoc nhung vi bi quyen ru boi su thanh cong va vien canh thong nhat Trieu Tien duoi tay chinh phu Ly Thua Van nen luc luong Lien Hop Quoc tien quan vao Bac Trieu Tien. Su kien nay đanh dau khoanh khac quan trong trong chinh sach đoi ngoai cua Hoa Ky khi cac nha lanh đao cua Hoa Ky quyet đinh đi xa hon la chi đon thuan "ngan chan" moi đe doa thay ro cua cong san. Cac van đe khac gom co tac dung tam ly ve viec tieu diet đuoc mot quoc gia cong san chu nghia va giai thoat cac tu nhan chien tranh.

Cac luc luong Lien Hop Quoc vuot qua bien gioi tien vao Bac Trieu Tien đau thang 10 nam 1950. Quan đoan 10 cua My đo bo tu bien vao bo tai Wonsan va Iwon. Hai noi nay đa bi quan đoi Nam Trieu Tien tien cong tren bo chiem đuoc. Cac luc luong con lai cua Hoa Ky sat canh voi quan Nam Trieu Tien tien quan theo phia bo tay cua Trieu Tien va chiem đuoc Binh Nhuong ngay 19 thang 10. Đen cuoi thang 10, quan đoi Bac Trieu Tien tan ra nhanh chong, va quan Lien Hop Quoc bat đuoc 135.000 tu binh.
Cuoc tien cong cua Lien Hop Quoc gay lo ngai rat lon cho Trung Quoc. Ho lo lang luc luong Lien Hop Quoc se khong dung lai o song Ap Luc la ranh gioi giua Trieu Tien va Trung Quoc ma se mo rong chien tranh vao lanh tho Trung Quoc. Nhieu nguoi o Tay phuong bao gom Tuong MacArthur nghi rang mo rong chien tranh vao Trung Quoc la can thiet. Tuy nhien, Truman va nhung nha lanh đao khac khong đong y, va MacArthur đuoc lenh phai can trong khi tien toi bien gioi Trung Quoc. Dan dan, MacArthur khong con quan tam đen lenh cua Tong thong nua va cho rang quan đoi Bac Trieu Tien se đuoc tiep te qua cac can cu tai Trung Quoc nen cac can cu đo phai bi doi bom. Tuy nhien, tru mot vai dip hiem hoi, cac may bay nem bom Lien Hop Quoc van cach xa tam bay đen Man Chau trong suot cuoc chien.


= Trung Quoc tham chien =

Trung Quoc canh cao cac nha lanh đao Hoa Ky qua cac nha ngoai giao trung lap rang ho se can thiep đe bao ve nen an ninh quoc gia. Truman xem cac loi canh bao nay nhu "mot muu toan tao bao đe hu doa Lien Hop Quoc" va khong coi trong no lam. Ngay 15 thang 10 nam 1950, Truman đen Đao Wake đe hop ngan ngui voi MacArthur. Cuc Tinh bao Trung uong My truoc đay co cho Truman biet rang viec Trung Quoc tham chien la khong the xay ra. MacArthur suy đoan rang co it rui ro ve mot cuoc chien voi Trung Quoc. MacArthur cho rang Trung Quoc đa mat dip giup Bac Trieu Tien. Ong uoc tinh Trung Quoc co 300.000 quan tai Man Chau voi khoang tu 100.000-125.000 quan doc theo song Ap Luc; phan nua quan so đo co the vuot qua song Ap Luc. Nhung Trung Quoc khong co luc luong khong quan, vi the, "neu Trung Quoc co tran xuong Binh Nhuong thi se co mot cuoc đai tan sat". MacArthur nhan đinh rang Trung Hoa muon tranh bi thiet hai nang ne.

Ngay 8 thang 10 nam 1950, mot ngay sau khi quan đoi My vuot vi tuyen 38, Chu tich Mao Trach Đong phat lenh tap ket Chi nguyen quan Nhan dan Trung Quoc. Bay muoi phan tram thanh vien cua Chi nguyen quan la quan đoi hien dich cua Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc. Mao ra lenh quan đoi di chuyen đen song Ap Luc, san sang vuot song. Mao Trach Đong tim su tro giup cua Lien Xo va coi su can thiep vao Trieu Tien la mot hanh đong tu ve can thiet: "Neu chung ta đe cho Hoa Ky chiem đong toan Trieu Tien...chung ta phai chuan bi cho Hoa Ky tuyen chien voi Trung Hoa", Mao noi voi Stalin nhu vay. Thu tuong Chu An Lai đuoc phai đen Moskva đe tang them cuong đo cho nhung ly le qua đien thoai cua Mao. Mao tri hoan trong luc cho đoi su chi vien lon tu Lien Xo, huy bo cuoc tan cong đa hoach đinh tu 13 thang 10 đen 19 thang 10. Tuy nhien, su giup đo cua Lien Xo chi gioi han cung cap yem tro bang khong quan khong qua 60 dam Anh (100 km) tu mat tran. Cac phi co MiG-15 cua Lien Xo trong mau sac Cong hoa Nhan dan Trung Hoa la mot su thach thuc nghiem trong đoi voi cac phi cong Lien Hop Quoc. Tai mot khu vuc co biet danh la "Hanh lang MiG" (MiG Alley - do cac luc luong Lien Hop Quoc đat), cac phi co cua Lien Xo co uu the hon đoi thu voi cac phi co F-80 do Hoa Ky che tao (Lockheed F-80 Shooting Stars) cho đen khi cac phi co F-86 (North American F-86 Sabre) đuoc trien khai. Nguoi Trung Quoc rat gian du truoc viec tham chien co gioi han cua Lien Xo vi ho cu đinh ninh rang ho đa đuoc hua cung ung yem tro khong quan toan dien. My biet ro vai tro cua Lien Xo nhung van giu im lang đe tranh kha nang leo thang chien tranh thanh mot cuoc chien tranh hat nhan.
Chang vang toi ngay 19 thang 10 nam 1950, trong con mua lanh, cac quan đoan 40, 39, 42, 38 va ba su đoan phao binh Quan Chi nguyen nhan dan Trung Quoc cung mot luc lan luot vuot song Ap Luc o ba ben An Lac, Truong Mien va Tap An bi mat tien vao Trieu Tien.
Quan Trung Quoc đoi mat voi quan đoi Hoa Ky ngay 25 thang 10 nam 1950 voi 270.000 quan duoi quyen tu lenh cua tuong Banh Đuc Hoai khien cho Lien Hop Quoc rat ngac nhien vi khong luong truoc đuoc muc đo quan so đong đao đen nhu vay lai đot ngot xuat hien. Tuy nhien, sau nhung vu đung đo ban đau, cac luc luong Trung Quoc rut lui vao vung nui. Cac nha lanh đao Lien Hop Quoc coi su rut lui cua Trung Quoc nhu la mot dau hieu yeu the va đanh gia sai lam tram trong kha nang tac chien cua Trung Quoc. The nen cac luc luong Lien hiep quoc tiep tuc tien cong ve song Ap Luc khong đem xia gi đen nhung loi canh cao cua Bac Kinh.

Tinh bao My, so sai trong suot giai đoan nay vi nhieu ly do, đa khong lam viec hieu qua tai Bac Trieu Tien cung nhu đa tung khong hieu qua tai Nam Trieu Tien trong nhung ngay co cuoc bao vay tai Vanh đai Pusan. Đe giu bi mat, quan Trung Quoc hanh quan bang cach đi bo va ngu trong rung nen giam thieu toi đa su phat hien cua đoi phuong. Trong mot truong hop co ghi chep ky cang, mot quan đoan cua Trung Quoc gom co ba su đoan hanh quan bang chan đat tu An Tung o Man Chau, phia bac cach song Ap Luc khoang 286 dam (460 km) đen noi tap ket tai Bac Trieu Tien trong khoang mot thoi gian dai tu 16 đen 19 ngay. Mot su đoan cua quan đoan nay hanh quan vao ban đem tren nhung con đuong nui ngoan ngoeo, trung binh đi đuoc 18 dam (29 km) mot ngay trong vong 18 ngay. Cuoc hanh quan trong bat đau tu sau khi chap toi luc 19 gio va ket thuc luc 3 gio sang hom sau. Nhung phuong an tru an chong phi co phai hoan thanh truoc 5 gio 30 sang. Tat ca moi nguoi, thu vat va cac trang bi đuoc che giau hay nguy trang. Trong ban ngay chi co cac nhom trinh sat đuoc nguy trang di chuyen ve phia truoc đe chon lua khu đong quan ngoai troi cua ngay hom sau. Khi cac đon vi cua Trung Quoc bat buoc phai hanh quan vao ban ngay vi bat cu ly do gi, ho luon tuan thu lenh dung lai ngay tai cho va khong cu đong khi co may bay xuat hien tren đau. Cac si quan co quyen ban ha bat cu binh si nao vi pham lenh nay.

Tu ngay 25 thang 10 đen ngay 5 thang 11 (1950) la chien dich đau tien cua Trung Quoc. Quan Trung Quoc dung 2 su đoan cua quan đoan 42 to chuc phong ngu o khu vuc Hoang Thao Linh, Pho Chien Linh thuoc mat tran mien đong, lai dung 3 quan đoan va mot su đoan cua quan đoan 42 (sau tang them 2 quan đoan) phan kich o mat tran mien Tay. Chien dich nay đa đanh lui quan My đen phia nam song Thanh Xuyen. Ngay 7 thang 11, cac quan đoan 20, 26, 27 thuoc Binh đoan 9 quan Chi nguyen duoi quyen chi huy cua Tu lenh kiem Chinh uy Tong Thoi Luan tien vao Trieu Tien. Toi luc nay, binh luc tac chien cua Trung Quoc len toi 9 quan đoan gom 30 su đoan, tong cong hon 380.000 quan, chiem uu the hon so voi quan Lien Hop Quoc gom 5 quan đoan, 13 su đoan, 3 lu đoan, tong cong 220.000 quan.
Cuoi thang 11, Trung Quoc đanh vao phia tay, doc theo song Chongchon, hoan toan ap đao mot so su đoan cua Nam Trieu Tien va đanh mot đon chi tu vao suon cac luc luong con lai cua Lien Hop Quoc. O mat tran phia tay, quan Chi nguyen tieu diet su đoan 7 quan Nam Trieu Tien, đanh qui su đoan 2 quan My. O mat tran phia đong, đanh qui su đoan thuy quan luc chien 1, su đoan bo binh 2 quan My. Tinh hinh đo buoc McAthur phai ra lenh cho quan My va quan Nam Trieu Tien rut lui toan bo. Tu lenh tap đoan quan so 8 quan My trong khi rut lui đa chet vi tai nan xe.
That bai cua Quan đoan 8 đa tao nen mot cuoc rut lui dai nhat cua mot đon vi quan đoi My trong lich su. Tai mien đong, trong Tran ho nuoc Chosin, mot đon vi 30.000 nguoi cua Su đoan Bo binh so 7 My cung chua chuan bi kip cho nhung cuoc tan cong chien thuat cua Trung Quoc va chang bao lau bi bao vay, mac du cuoi cung ho pha đuoc vong vay nhung bi thuong vong 15.000 nguoi. Tai tran nay, Thuy quan luc chien My cung bi đanh bai va bat buoc rut lui sau khi gay ra nhung thiet hai nang ne cho sau su đoan quan Trung Quoc.

Cac chien thang cua quan đoi Trung Quoc cho thay ho la mot đoi thu đang gom voi quan My, ngay ca khi quan Trung Quoc yeu the hon nhieu ve hoa luc. Quan Trung Quoc khong co xe tang, cung khong co khong quan yem tro, nhung ho co cac binh sy co tinh than chien đau tot, ky luat cao cung chien thuat hop ly. Trong khi cac binh si Trung Quoc ban đau thieu yem tro cua hoa luc nang va vu khi bo binh hang nhe, chien thuat cua ho nhanh chong đieu chinh thich hop cho su bat loi nay nhu Bevin Alexander giai thich trong cuon "How Wars Are Won" (Cach the nao đe thang cac cuoc chien tranh):

"Phuong cach thong thuong la xam nhap cac đon vi nho cua đich tu mot trung đoi 50 nguoi đen mot đai đoi 200 nguoi, bang cach phan tan thanh nhieu nhom rieng le. Trong luc mot đoi cat đuong rut lui cua nguoi My, cac đoi khac đanh thang ca mat truoc va hai ben suon trong cac cuoc tien cong phoi hop nhip nhang. Cac cuoc tien cong tiep tuc vao cac phia cho đen khi nhung nguoi phong thu bi tieu diet hoac bat buoc phai rut lui. Nguoi Trung Quoc bo len phia truoc đen suon mo noi đong chot cua trung đoi ke tiep va lap lai chien thuat nay".
Roy Appleman lam sang to hon cac chien thuat ban đau cua Trung Quoc nhu sau:

"Trong giai đoan đau tien cong, cac luc luong bo binh thien chien nhe đa thuc hien cac cuoc tan cong cua Trung Quoc, noi chung khong đuoc yem tro voi bat ky loai vu khi hang nang nao ngoai sung coi (mortars). Cac cuoc tan cong đa chung minh rang binh si Trung Quoc la nhung chien binh co ky luat va đuoc huan luyen ky luong, va đac biet lao luyen trong chien đau ve đem. Ho co tai ve nghe thuat nguy trang. Cac đoi trinh sat rat thanh cong đang ke trong viec phat hien cac vi tri cua cac luc luong Lien Hop Quoc. Ho hoach đinh cac cuoc tan cong vao phia sau lung cua cac luc luong nay, cat đuong rut lui va đuong tiep van cua quan đich, va roi sau đo xung tran đanh vao mat truoc va ben suon đe ket thuc tran chien. Ho cung ap dung mot chien thuat goi la Hachi Shiki tao thanh mot đoi hinh chu V ma ho đe cho quan đich di chuyen trong đo; hai canh cua chu V sau đo đuoc khep lai quanh quan đich trong khi đo mot luc luong khac di chuyen phia duoi mieng chu V đe đon chan bat cu luc luong nao co giai vay cho đon vi bi bao vay. Cac chien thuat nhu the cua Trung Hoa đa đuoc su dung voi nhung thanh cong to lon tai Onjong, Unsan, va Ch'osan, nhung chi thanh cong mot phan tai Pakch'on va Ch'ongch'on".
 
Luc luong Hoa Ky tai đong bac Trieu Tien, tung tien cong chop nhoang chi mot vai thang truoc đay, bi bat buoc phai rut chay ve mien nam nhanh het muc co the đe hinh thanh mot vanh đai phong thu quanh thanh pho hai cang Hungnam, noi ma sau đo mot cuoc di tan lon đuoc thuc hien cuoi thang 12 nam 1950. Truoc nguy co đoi dien voi su bai tran hoan toan va đau hang, 193 luot tau cho cac quan nhan My va trang thiet bi đa roi ben di tan khoi Ben cang Hungnam. Khoang 105.000 binh si, 98.000 thuong dan, 17.500 xe cac loai, va 350.000 tan tiep lieu đuoc tau cho đen Pusan trong vong trat tu. Khi ho đa bo đi, cac luc luong My đa đanh sap phan lon thanh pho đe khong cho quan đoi Trung Quoc su dung, khien nhieu nguoi dan Trieu Tien khong co noi tru than trong mua đong.


= Cuoc tien cong mua đong =

Đoi voi Trung Quoc, Kim Nhat Thanh la mot đoi tac kho tinh. Đau tien, ong tu choi hop nhat cac luc luong cua minh duoi su chi huy cua Banh Đuc Hoai cho du linh Trung Quoc chiem đa so quan đoi. Kim chi đong y sau khi nhan đuoc mot chi thi tu Stalin. Kim Nhat Thanh cung tranh cai voi Banh Đuc Hoai vao đau nam 1951 xung quanh viec lieu co nen vuot vi tuyen 38 vi Kim Nhat Thanh ra lenh tien quan, song Banh Đuc Hoai tu choi va van đe chi đuoc dan xep sau khi co mot chi thi tu Stalin ung ho Banh Đuc Hoai.
Nha su hoc Trung Quoc Tran Lam cho rang trong đoi quan ma Trung Quoc gui ra chien truong co ca nhung binh si tu quan đoi Quoc dan đang đa đau hang, tuy ty le tham gia khong lon: "Quan giai phong nhan dan Trung Quoc thuc te khong muon thu nhan ho. Đong co cua Mao Trach Đong khi tham chien la đe thu hut su chu y va cong nhan Trung Quoc nhu mot cuong quoc, đong thoi đoan ket nguoi dan trong mot cuoc chien yeu nuoc".
Thang gieng nam 1951, cac luc luong Trung Quoc va Bac Trieu Tien lai đanh manh trong giai đoan tien cong thu ba (đuoc biet voi ten goi Cuoc tien cong mua đong cua Trung Quoc). Quan Trung Quoc lap lai cac chien thuat truoc đay cua ho la tan cong chu yeu la vao đem voi cach đanh tham do tu cac vi tri xa mat tran theo sau la mot đot xung phong voi so luong quan ap đao, va dung ken, cong chieng đe lien lac va đanh lac huong quan đich. Cac luc luong Lien Hop Quoc khong co phuong cach huu hieu đe chong lai chien thuat nay, va suc khang cu cua ho sa sut nen ho rut lui nhanh ve mien nam. Seoul bi bo lai va bi cac luc luong Trung Quoc va Bac Trieu Tien chiem đuoc vao ngay 4 thang 1 nam 1951.
Kho khan them gia tang cho Quan đoan 8 khi Tuong Walker bi giet chet trong mot vu tai nan. Trung tuong Matthew Ridgway, mot cuu chien binh nhay du trong Chien tranh the gioi thu hai len thay va nhanh chong nang si khi va tinh than chien đau cua Quan đoan 8 von đa qua kiet que va sa sut trong cuoc rut lui. Tuy nhien tinh the qua khac nghiet đen noi Tuong Douglas MacArthur tham chi noi đen viec su dung vu khi hat nhan chong lai Trung Quoc, gay nhieu lo ngai cho cac đong minh cua My.

Cac luc luong Lien Hop Quoc tiep tuc rut lui cho đen khi ho toi phong tuyen chay dai tu phia nam Suwon o mien tay, Wonju o giua, va phia bac Samchok o mien đong la noi mat tran đuoc on đinh. Quan Chi nguyen cua Trung Quoc đa bo xa đuong tiep van cua ho nen gap kho khan khi tien ra xa khoi Seoul vi ho đang o cuoi đuong van chuyen tiep lieu. Do thieu phuong tien co gioi, lai bi khong quan Hoa Ky đe doa nen tat ca luong thuc va đan duoc cua quan Trung Quoc phai đuoc van chuyen vao ban đem bang chan hoac xe đap tu song Ap Luc, cach can chuyen nay khong the đu đap ung nhu cau cua mat tran o xa hang tram km. Tuong Banh Đuc Hoai ra lenh cho cac luc luong cua ong ngung tien cong va chuyen sang phong ngu.
Cuoi thang gieng, sau khi nhan thay cac phong tuyen phia truoc luc luong cua ong bi bo hoang, Tuong Ridgway ra lenh tien hanh tham thinh ma sau đo bien thanh mot cuoc tien cong toan dien co ten goi la "Operation Roundup" (Chien dich Bo rap). Chien dich đuoc hoach đinh tien hanh tung buoc mot, tan dung uu the hoa luc tren mat đat va tren khong cua Lien Hop Quoc. Vao luc ket thuc Chien dich Bo rap vao đau thang hai, cac luc luong Lien Hop Quoc đa tien toi song Han va tai chiem Wonju.

Trung Quoc phan cong vao giua thang hai bang Cuoc tien cong giai đoan bon tu Hoengsong o mien trung chong cac vi tri cua Quan đoan IX My quanh Chipyong-ni. Cac đon vi cua Su đoan Bo binh so 2, gom co Tieu đoan Phap tai Trieu Tien đa đanh tra mot cuoc bao vay ngan ngui nhung du doi va cuoi cung pha vo đuoc cuoc tien cong nay. Trong tran đanh nay, Lien Hop Quoc đa hoc đuoc cach đoi pho voi cac chien thuat tan cong cua Trung Quoc va co the giu vung tran đia cua ho.
Chien dich Bo rap đuoc theo sau trong hai tuan cuoi cua thang 2 nam 1951 bang Chien dich Sat thu (Operation Killer) do Quan đoan 8 đuoc tai sinh cua My đam nhiem. Đay la mot cuoc tan cong toan dien ngang qua mat tran, lan nua đuoc hoach đinh tang cuong toi đa hoa luc voi muc đich gay thiet hai nang ne cho cac quan đoan Bac Trieu Tien va Trung Quoc. Cuoi Chien dich Sat thu, Quan đoan I đa tai chiem lai đuoc tat ca cac lanh tho phia nam song Han, trong khi Quan đoan IX tai chiem Hoengsong.
Ngay 7 thang 3 nam 1951, Quan đoan 8 lai thoc manh ve phia truoc trong "Chien dich 'Ripper, vao ngay 14 thang 3 ho đa đay lui cac luc luong Trung Quoc va Bac Trieu Tien ra khoi Seoul, đay la lan thu tu trong mot nam thanh pho nay đoi chu. Seoul o trong canh hoang tan đo nat; dan so cua thanh pho truoc chien tranh la 1,5 trieu nguoi đa giam xuong con 200.000 nguoi va thieu thuc pham tram trong".

Douglas MacArthur bi tuoc quyen tu lenh boi Tong thong Harry Truman ngay 11 thang 4 nam 1951 vi bat tuan lenh Tong thong, gay ra mot con bao lua phan đoi o Hoa Ky. Tu lenh toi cao moi la Tuong Ridgway tien hanh cung co cac luc luong Lien Hop Quoc đe chuan bi cho mot loat cac cuoc phan cong hieu qua. Vi tri Tu lenh Quan đoan 8 đuoc chuyen cho Tuong James Van Fleet.
Mot loat cac cuoc tan cong sau đo tu tu đay lui quan Trung Quoc va Bac Trieu Tien nhu cac chien dich Courageous va Tomahawk, mot cuoc cong kich ket hop giua bo binh va khong quan giam luc luong cong san giua Kaesong va Seoul. Cac luc luong Lien Hop Quoc tiep tuc tien cong cho đen khi ho toi đuoc phong tuyen Kansas, cach vi tuyen 38 mot khoang may dam ve phia bac.
Tuy nhien, thang 4 nam 1951, Trung Quoc mo đot tien cong giai đoan nam. Đay la mot no luc chinh co su tham du cua ba quan đoan (len đen 700.000 quan). Qua đam chinh roi trung Quan đoan I cua My nhung su chong tra quyet liet trong cac tran đanh tai song Imjin va Kapyong đa chan buoc tien cua quan đoi Trung Quoc o phong tuyen phia bac Seoul.
Mot cuoc tien cong khac cua Trung Quoc sau đo o mien trung chong lai Quan đoan X va luc luong Nam Trieu Tien vao ngay 15 thang 5 cung đat đuoc nhung thanh cong ban đau, nhung vao 20 thang 5 cuoc tan cong dung lai. Quan đoan 8 phan cong va đen cuoi thang 5 thi chiem lai phong tuyen Kansas.
Quyet đinh cua Lien Hop Quoc dung lai o phong tuyen Kansas, nam o phia bac Vi tuyen 38, va khong tiep tuc cac hanh đong tien cong vao Bac Trieu Tien đa đay cuoc chien vao giai đoan be tac, la điem đien hinh cho phan con lai cua cuoc xung đot.


= Đinh chien =

Phan con lai cua cuoc chien bao gom chut it su thay đoi ve lanh tho, cac cuoc oanh tac tam muc rong lon cua Khong luc My vao cac thanh pho o Bac Trieu Tien, va cac cuoc thuong thuyet hoa binh keo dai bat đau tu 10 thang 7 nam 1951 tai Kaesong. Tham chi trong suot cac cuoc thuong thuyet hoa binh, chien su van tiep tuc. Đoi voi cac luc luong quan su Nam Trieu Tien va đong minh, muc tieu cua ho la phai tai chiem hoan toan mien Nam truoc khi mot thoa uoc đat đuoc đe tranh mat bat cu lanh tho nao. Trung Quoc va Bac Trieu Tien đa co mo cac chien dich tuong tu, va sau đo con tien hanh cac chien dich nham thu quyet tam cua Lien Hop Quoc co tiep tuc cuoc xung đot. Cac cuoc đung đo quan su chinh yeu trong giai đoan nay la nhung hanh đong quanh long chao phia đong nhu Bloody Ridge va Heartbreak Ridge nam 1951, cac tran đanh nhu Tran Old Baldy o giua va Tran Hook o phia tay trong suot nam 1952-53, Tran Đoi Eerie nam 1952, va Tran Đoi Pork Chop nam 1953.

Cac cuoc thuong thuyet hoa binh keo dai trong hai nam, đau tien la o Kaesong va sau đo la o Ban Mon Điem. Mot van đe chinh yeu trong cac cuoc thuong thuyet la viec trao tra tu binh chien tranh. Phia mien Bac đong y trao tra theo tu nguyen cua tu binh nhung voi đieu kien la đa so tu binh se tro ve Trung Quoc hoac Bac Trieu. Nhung vi co qua nhieu tu binh tu choi đuoc trao tra ve Trung Quoc va Bac Trieu Tien, chien tranh tiep tuc cho đen khi phia Trung Quoc va Bac Trieu Tien tu bo đieu kien nay.
Thang 10 nam 1951, cac luc luong My tien hanh Chien dich Cang Hudson voi y đinh thiet lap kha nang su dung vu khi nguyen tu. Mot so phi co B-29 thuc hien cac phi vu tap nem bom gia tu Okinawa đen Bac Trieu Tien mang theo cac qua bom nguyen tu "hinh nom" hoac cac loai bom thong thuong hang nang. Chien dich đuoc đieu hop tu Can cu Khong quan Yokota tai Nhat Ban. Cuoc tap tran nay co y đinh thu chuc nang thuc su cua tat ca cac hoat đong se can dung trong mot tan cong bang vu khi nguyen tu, bao gom viec lap rap vu khi va thu nghiem, huong dan, kiem soat mat đat ve muc tieu nem bom. Ket qua cho thay bom nguyen tu khong hieu qua nhu la tien đoan boi vi viec phat hien so đong luc luong đich kip thoi thi qua la hiem hoi.

Vao ngay 29 thang 11 nam 1952, tong thong moi đac cu la Dwight D. Eisenhower đa thuc hien loi hua luc tranh cu la đen Trieu Tien đe tim kiem giai phap đe ket thuc cuoc xung đot. Voi viec Lien Hop Quoc chap thuan loi đe nghi ngung ban cua An Đo, lenh ngung ban đuoc thiet lap vao ngay 27 thang 7 nam 1953 vao thoi điem tuyen đau mat tran quay tro lai quanh vi tuyen 38, va vi vay mot vung phi quan su đuoc thiet lap quanh no, hien tai đuoc quan đoi Bac Trieu Tien phong thu mot phia va phia ben kia la quan đoi Nam Trieu Tien va My. Kaesong, noi dien ra cac cuoc đam phan hoa binh, von la co đo cua Trieu Tien, la phan đat cua mien Nam truoc khi cac cuoc xung đot bung no nhung bay gio la mot thanh pho đac khu cua mien Bac. Cho đen bay gio cung khong co mot hiep đinh hoa binh nao đuoc ky ket, theo ky thuat, Nam va Bac Trieu Tien van đang o trong tinh trang chien tranh. Mac du Bac Trieu Tien va My đa ky ket Hiep đinh Đinh chien nhung Ly Thua Van tu choi ky ket vao van kien nay.


Thuong vong Cac con so cua phuong Tay ve thuong vong cua Trung Quoc va Bac Trieu Tien chu yeu đuoc dua vao nhung bao cao tu mat tran ve uoc tinh thuong vong, viec hoi cung cac tu nhan va cac tai lieu tich thu đuoc. Uoc tinh cua Trung Quoc ve so thuong vong cua Lien Hop Quoc cho rang "Tuyen bo chung sau chien tranh cua Quan Chi nguyen Trung Quoc va Quan đoi Nhan dan Trieu Tien cong bo rang ho đa "loai tru" 1,09 trieu quan đich, bao gom 390.000 quan cua My, 660.000 quan Nam Trieu Tien, va 29.000 quan cac nuoc khac. Con so "loai tru" map mo khong neu chi tiet co bao nhieu nguoi chet, bi thuong va bi bat.
Noi ve thuong vong cua chinh Trung Quoc, cung la nguon đo noi rang "Trong suot thoi gian chien tranh, 70 phan tram cac luc luong cua Quan đoi Giai phong Nhan dan Trung Quoc đa đuoc khai trien đen Trieu Tien nhu Quan Chi nguyen Nhan dan Trung Quoc (tong luot len đen 2,97 trieu) cung voi hon 600.000 dan cong. Quan Chi nguyen bi thiet hai tong cong 148.000 nguoi chet, trong đo co 114.000 tu tran, 34.000 chet do tai nan, benh tat hoac chet ret; va so nguoi bi thuong la 380.000 nguoi. Cung co 7.600 nguoi mat tich. Co 7.110 tu binh Trung Quoc đuoc trao tra sau chien tranh." Cung nguon tuong tu ket luan con so thuong vong cua Bac Trieu Tien, "Quan đoi Nhan dan Trieu Tien co 290.000 thuong vong va 90.000 bi bat. Co mot con so ton that dan su rat lon tai mien bac Trieu Tien nhung khong co con so chinh xac nao đuoc xac nhan".


Tinh chat va đac điem = Chien tranh co gioi =

Khi cac binh si Bac Trieu Tien tran qua vi tuyen 38 vao Nam Trieu Tien, xe tang Lien Xo T-34/85 gan nhu khong co đoi thu khi chong lai tai cac phong tuyen cua Nam Trieu Tien. Trong thoi gian nay, quan đoi Nam Trieu Tien khong co xe tang, chi co mot it phao chong tang va bazooka. That su thi gan nhu toan the binh si Nam Trieu Tien khong quen voi viec đoi dien voi xe tang va cach chong lai chung.
Quan đoi Nam Trieu Tien co sung chong tang, nhung nhung sung nay la loai M9 bazooka 60 mm loi thoi tu Chien tranh the gioi thu hai. Nhung vu khi nay đa loi thoi va khong the cong pha phan boc thep phia truoc cua T-34/T-85. Truoc khi Hoa Ky đua loai sung M20 bazooka 89 mm (3.5 inch) hang nang vao, quan đoi Nam Trieu Tien khong the chong lai xe tang Bac Trieu Tien mot cach huu hieu.

Luc bat đau chien tranh, mot so luc luong Nam Trieu Tien đuoc chia thanh nhung toan cam tu quan va ap sat cac xe tang T-34 đe quang chat no vao trong o đai bac hoac duoi bung xe tang noi ma vo boc thep la mong nhat. Nhung chien thuat nay it hieu qua (phan lon bo binh bi ha truoc khi kip toi gan xe) va khong đu đe giup chan su tien cong bang xe tang cua Bac Trieu Tien. Nho cac uu the cua luc luong thiet giap, quan đoi Bac Trieu Tien đa đat đuoc nhieu chien thang lon trong giai đoan đau chien tranh.
Cac xe tang đau tien cua My đen Trieu Tien va tham chien la cac xe tang hang nhe M24 Chaffee đuoc đe lai Nhat Ban cho nhiem vu chiem đong sau Chien tranh the gioi thu hai (cac xe tang hang nang co the lam hong đuong sa Nhat Ban). Cac xe tang hang nhe nay co rat it co hoi chong lai xe tang T-34/85 hang trung vuot troi hon cua cac luc luong Bac Trieu Tien. Cac chuyen tau van chuyen sau đo gom cac xe tang hang nang cua My nhu M4 Sherman va M26 Pershing, xe tang Centurion cua Anh Quoc cung nhu cac khu truc co tan cong mat đat cua phe Đong minh va My đa co the vo hieu hoa loi the ve xe tang cua Bac Trieu Tien.
Tuy nhien, khac voi viec su dung co gioi nhieu trong Chien tranh the gioi thu hai, co rat it cac tran đau xe tang đa xay ra trong suot cuoc chien Trieu Tien. Đia hinh rung nui day đac cua đat nuoc khien cho xe tang hoat đong khong huu hieu, nhung no co the đuoc dung nhu mot loai vu khi yem tro tu xa, chuyen dung phao đe ban vao ke đich phong thu tren mot ngon đoi hay vach đa.


= Khong chien =

Chien tranh Trieu Tien la cuoc chien tranh chinh cuoi cung ma cac loai khu truc co canh quat nhu F-51 Mustang, F4U Corsair va loai phi co su dung tren hang khong mau ham la Supermarine Seafire đuoc su dung, va loai khu truc co tuoc bin phan luc F-80 va F9F Panther xuat hien lam chu bau troi, ap đao cac phi co canh quat cua Bac Han nhu Yakovlev Yak-9 va Lavochkin La-9.
Tu nam 1950, Bac Han bat đau bay cac loai phan luc co tiem kich MiG-15 cua Lien Xo che tao, mot so phi co nay đuoc cac phi cong co kinh nghiem cua Khong quan Lien Xo đam nhan. Cac luc luong đong minh Lien hiep quoc voi ly do chinh đang tham du cuoc chien rat lo ngai đuong đau mot cuoc chien mo rong voi Lien Xo va Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Truoc tien, cac khu truc co Lien hiep quoc trong đo bao gom cac phi co Gloster Meteor cua Khong quan Hoang gia Uc co mot so thanh cong, nhung cac phi co MiG voi chat luong vuot troi hon đa giu the thuong phong đoi voi cac phan luc co the he đau ma Lien hiep quoc su dung vao đau cuoc chien.

Thang 12 nam 1950, Khong quan Hoa Ky bat đau su dung phi co F-86 Sabre. Cac phi co MiG co the bay cao hon, 50.000 ft so voi 42.000 ft (12.800 met) cua phi co đong minh, cho thay loi the ro rang luc khoi đau cua khong chien cua MiG. Trong luc bay đuong truong thi toc đo toi đa cua chung bang nhau - khoang 660 dam Anh mot gio (1.060 km/gio). Phi co MiG co the vuot len cao tot hon; phi co Sabre co thao tac bay tot hon va co the chui xuong duoi tot hon. Ve mat vu khi, phi co MiG mang hai khau phao 23 mm va mot đai bac 37 mm, so voi phi co Sabre co sau khau sung may nong co 0,5 inch (12,7 mm). Cac khau sung may nong co 0,5 inch cua My co toc đo ban nhanh hon, trong khi cac khau phao cua MiG lai co suc pha huy lon hon. Bao tri la mot van đe đoi voi phi co Sabre, va phan lon phi co cua Lien hiep quoc đa bi giu duoi mat đat đe sua chua trong suot cuoc chien.
Tham chi sau khi Khong quan Hoa Ky đua vao su dung phi co tien tien hon la F-86, cac phi cong cua Lien hiep quoc thuong vat lon vat va chong lai cac phan luc co do cac phi cong thien chien cua Lien Xo cam lai. Dan dan sau đo Lien hiep quoc gianh đuoc loi the ve so luong phi co, va su nang no tan cong cua ho đa cho ho mot uu the tren khong keo dai cho đen het chien tranh - mot nhan to quyet đinh trong viec giup Lien hiep quoc tien quan vao mien bac, va sau đo chong tra cuoc xam lang Nam Trieu Tien cua Trung Hoa. Nguoi Trung Hoa cung co suc manh cua phan luc co, nhung cac luc luong Hoa Ky đa huan luyen cac phi cong cua ho troi hon. Voi viec su dung cac phi co F-86F vao cuoi nam 1952, cac phi co cua Lien Xo va Hoa Ky coi nhu co cac đac điem thao tac tuong tu.
Trong so cac nhan to khac giup xoay chuyen can can ve phia cac phan luc co Lien hiep quoc la chat luong ong ngam radar tot hon cua cac phan luc co F-86 (dan đen viec gan cac he thong canh bao radar lan đau tien tren cac may bay tiem kich MiG), cac mat so de nhin hon trong phong lai, he thong đieu khien va giu thang bang luc bay nhanh va bay cao tot hon, va su đua vao su dung bo đo bay chong gia toc. Cac phi cong F-86 cua Hoa Ky cho la ho đa ban roi 792 phi co MiG-15 va 108 phi co khac trong khi chi mat 78 phi co Sabres, mot ti le vuot xa 10:1. Mot so nghien cuu sau chien tranh chi co the xac nhan 379 lan chien thang, mac du khong quan Hoa Ky tiep tuc duy tri con so chinh thuc nay va viec tranh luan khong the nao hoa giai đuoc. Vua qua, cac tai lieu Lien Xo thoi Stalin đuoc tiet lo cho la chi co 345 MiG-15 cua Lien Xo bi mat trong suot chien tranh Trieu Tien.
Lien Xo tuyen bo ho đa ban ha 1.300 may bay Lien quan va 335 MiG bi mat vao thoi gian đo. Con so mat mat chinh thuc cua Trung Hoa la 231 phi co bi ban roi trong cac cuoc chien đau khong đoi khong (đa so la MiG-15) va 168 mat mat khac. Con so mat mat cua khong quan Bac Trieu Tien khong đuoc tiet lo. Uoc tinh la ho mat khoang 200 phi co trong giai đoan đau cua cuoc chien, va them 70 phi co sau khi Trung Hoa can thiep. Lien Xo cong bo ban ha 650 may bay F-86, va Trung Hoa tuyen bo la ha them 211 phi co F-86 nua trong khong chien - co le đay la su thoi phong. Theo mot cong bo cua Hoa Ky vua qua, con so phi co F-86 tung co mat tai Ban đao Trieu Tien suot cuoc chien tong cong chi co 674 va tong so phi co F-86 mat vi nhieu ly do la khoang 230 chiec.
So sanh truc tiep cac mat mat cua phi co Sabre va MiG co le la khong hop ly, vi cac muc tieu chinh yeu cua cac phi co MiG la oanh tac co hang nang B-29, trong khi muc tieu chinh yeu cua cac phi co Sabre la MiG-15 (co nghia la khi khong chien, phi cong MiG-15 thuong se nham vao nhung chiec B-29 chu khong chu đong giao chien voi F-86).
Vao đau nam 1951, cac chien tuyen đuoc cung co va khong thay đoi nhieu trong suot phan con lai cua cuoc chien. Qua mua he va đau mua thu nam 1951, cac phi co Sabre vuot troi ve so luong (it nhat la 44 chiec tai mot đia điem) cua Khong đoan tiem kich đanh chan so 4 (4th Fighter Interceptor Wing) tiep tuc tim muc tieu tai Hang lang MiG gan song Ap Luc chong lai mot vung khong phan đich co đen 500 phi co. Jabara, Becker, va Gibson tro thanh nhung phi cong Sabre uu tu. Theo sau thong điep noi tieng cua Đai ta Harrison Thyng gui ve Lau Nam Goc, Khong đoan tiem kich đanh chan so 51 đen tiep vien Khong đoan so 4 đang bi bao vay vao thang 12 nam 1951. Trong khoang thoi gian mot nam ruoi tiep theo, ca hai khong đoan tiep tuc cac tran khong chien tuong tu tai vung Hanh lang MiG.


= Hoa Ky nem bom Bac Trieu Tien =
Vao ngay 5 thang 11 nam 1950, Tuong Stratemeyer đa đua ra menh lenh: "May bay duoi su kiem soat cua nhom Khong luc so 5 se pha huy tat ca cac muc tieu bao gom tat ca cac toa nha co kha nang tru an". Cung ngay, 22 chiec B-29 tan cong Kanggye, pha huy 75% thanh pho. Sau khi MacArthur bi cach chuc Tu lenh Toi cao o Trieu Tien vao thang 4 nam 1951, nhung nguoi ke nhiem ong van tiep tuc chinh sach nay va cuoi cung đa mo rong no cho toan bo Bac Trieu Tien. Hoa Ky đa nem tong cong 635.000 tan bom, trong đo co 32.557 tan napalm tai Trieu Tien, nhieu hon so bom dung trong toan bo mat tran Thai Binh Duong hoi Chien tranh the gioi thu hai.
Hau nhu moi toa nha lon o Bac Trieu Tien đeu bi pha huy. Đai ta My William F. Dean, bao cao rang phan lon cac thanh pho va lang que Bac Trieu Tien chi con la đat đa voi hoac hoang mac. Ngay 28 thang 11 nam 1951, Bo Tu lenh khong quan nem bom bao cao ve ket qua cua chien dich nem bom cua My: 95% cua Manpojin, cung voi 90% cua Hoeryong, Namsi va Koindong, 85% cua Chosan, 75% cua Sakchu va Huichon va 20% cua Uiju đa bi pha huy. Theo đanh gia thiet hai tu phia My, "18 trong so 22 thanh pho lon o Bac Trieu Tien it nhat đa bi pha huy mot nua".


= Nguy co chien tranh hat nhan =
Ngay 5 thang 4 nam 1950, Bo Tong tham muu Lien quan Hoa Ky (JCS) ra cac chi thi doi bom tra đua vao cac can cu quan su cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa bang vu khi nguyen tu neu nhu bat cu tap đoan quan nao cua Trung Hoa vuot bien gioi vao Trieu Tien hoac neu cac oanh tac co cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa hay cua Quan đoi Nhan dan Trieu Tien mo cac cuoc khong kich Trieu Tien tu cac can cu đo. Tong thong Hoa Ky ra lenh chuyen 9 qua bom hat nhan Mark 4 "cho lien đoan oanh tac co so 9 cua Khong quan Hoa Ky, đay la đon vi đuoc giao pho mang loai vu khi nay... [va] ky lenh su dung chung chong lai cac muc tieu Trieu Tien va Trung Quoc". Tuy nhien ong chua bao gio truyen lenh su dung chung.
Trong cuon The Origins of the Korean War (1981, 1990), su gia Hoa Ky Bruce Cumings cho biet rang trong mot cuoc hop bao ngay 30 thang 11 nam 1950, nhung loi am chi tan cong Quan đoi Nhan dan Trieu Tien bang vu khi hat nhan cua Tong thong Truman "la loi đe doa dua tren ke hoach bat ngo su dung bom hat nhan, cho khong phai lo loi nhu nhieu nguoi lam tuong nhu vay". Ngay 30 thang 11 nam 1950, Bo Tu lenh Khong quan Chien luoc cua Khong quan Hoa Ky đuoc lenh "gia tang kha nang cua minh, va su gia tang nay gom co kha nang nguyen tu".
Đai su An Đo, Kavalam Panikkar, cho biet "Truman đa thong bao rang ong đang nghi đen viec su dung bom nguyen tu tai Trieu Tien. Nhung nguoi Trung Hoa duong nhu hoan toan chang he lay đong boi moi đe doa nay... Ho gia tang cuong đo tuyen truyen chong su xam lan cua nguoi My. Chien dich 'Khang My vien Trieu' tro thanh khau hieu thuc đay tang gia san xuat, đoan ket quoc gia hon, va kiem soat chat che hon đoi voi cac hoat đong chong pha quoc gia. Co nguoi con nghi rang loi đe doa cua Truman rat la huu ich đoi voi cac nha lanh đao Cach mang Trung Hoa, giup cho ho giu vung nhip đieu hoat đong cua ho".

Tong thong Truman luu y rang chinh phu cua ong tich cuc xem xet đen viec su dung bom nguyen tu đe ket thuc chien tranh tai Trieu Tien nhung ong cung noi rang chi co ong - voi tu cach la Tong thong Hoa Ky - moi co quyen ra lenh su dung bom nguyen tu, va rang ong đa chua cho phep. Van đe chien tranh nguyen tu la quyet đinh rieng cua Hoa Ky, khong phai la quyet đinh chung cua Lien Hop Quoc. Ngay 4 thang 12 nam 1950, Truman hop voi Thu tuong Anh va phat ngon vien Khoi Thinh vuong chung Anh Clement Attlee, Thu tuong Phap Rene Pleven, va Ngoai truong Robert Schuman đe thao luan nhung moi quan tam cua ho ve chien tranh nguyen tu va viec kha di mo rong no tren luc đia. Hoa Ky kiem che phat đong cuoc chien tranh nguyen tu khong phai vi "Lien Xo va Cong hoa Nhan dan Trung Hoa khong muon leo thang" Chien tranh Trieu Tien ma vi cac đong minh Lien Hop Quoc - đang noi la Vuong quoc Anh, Khoi thinh vuong chung Anh, va Phap - quan tam ve su thieu can bang đia chinh tri khien cho khoi NATO kho phong ve trong luc Hoa Ky đanh nhau voi Trung Quoc. Trung Quoc khi đo co the thuyet phuc Lien Xo tien cong đanh chiem Tay Au.
Ngay 6 thang 12 nam 1950, sau khi Trung Quoc can thiep va đay lui cac luc quan thuoc Bo tu lenh Lien Hop Quoc khoi phia bac Bac Trieu Tien, Đai tuong J. Lawton Collins (Tham muu truong Luc quan Hoa Ky), Đai tuong MacArthur, Đo đoc C. Turner Joy, Đai tuong George E. Stratemeyer, va cac si quan tham muu la Thieu tuong Doyle Hickey, Thieu tuong Charles A. Willoughby, va Thieu tuong Edwin K. Wright hop tai Tokyo đe thao chien luoc đoi đau cuoc can thiep cua Trung Quoc; ho xet đen ba kich ban tiem nang ve chien tranh nguyen tu bao gom nhung tuan va thang ke tiep cua chien tranh.

Trong kich ban đau tien: Neu Quan chi nguyen Trung Hoa tiep tuc tan cong toan luc, Bo Tu lenh Lien Hop Quoc bi cam phong toa va khong kich Trung Quoc, khong co su tiep vien tu phe Trung Hoa Quoc gia (Quoc Dan Đang Trung Quoc), va khong co su gia tang luc luong Hoa Ky đen thang 4 nam 1951 (bon su đoan Ve binh Quoc gia đuoc du tru đen tiep vien) thi bom nguyen tu co le đuoc dung tai Trieu Tien.
Trong kich ban thu hai: Neu Quan chi nguyen Trung Hoa tiep tuc tan cong toan luc, Bo Tu lenh Lien Hop Quoc đa phong toa đuoc Trung Quoc, thuc hien viec tham thinh tren khong huu hieu va khong kich ben trong lanh tho Trung Quoc, binh si Trung Hoa Quoc gia đuoc su dung triet đe, va viec khong kich bang bom nguyen tu chien thuat đuoc thuc hien thi cac luc luong Lien Hop Quoc co the giu vung cac vi tri sau ben trong Bac Han.
Trong kich ban thu ba: Neu Quan chi nguyen Trung Hoa đong y khong vuot ranh gioi vi tuyen 38 đo thi Đai tuong MacArthur se đe nghi Lien Hop Quoc chap nhan mot cuoc đinh chien, khong cho phep Quan chi nguyen Trung Hoa va Quan đoi Nhan dan Trieu Tien hien dien o phia nam vi tuyen, va yeu cau cac du kich quan cua Quan chi nguyen va Quan đoi Nhan dan Trieu Tien rut ve phia bac. Luc quan 8 cua Hoa Ky se o lai đe bao ve khu vuc Seoul–Incheon trong khi đo Quan đoan X se rut ve Pusan. Mot uy ban Lien Hop Quoc se giam sat viec thuc thi đinh chien.
Nam 1951, Hoa Ky leo thang gan sat đen chien tranh nguyen tu tai Trieu Tien. Vi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa trien khai them cac tap đoan quan moi đen bien gioi Trung-Trieu nen cac qua bom nguyen tu đuoc lap rap san sang cho Chien tranh Trieu Tien, "chi con thieu co loi nguyen tu thiet yeu" tai Can cu Khong quan Kadena, Okinawa. Thang 10 nam 1951, Hoa Ky thuc hien Chien dich Hudson Harbor đe thu kha nang cua vu khi hat nhan. Cac oanh tac co B-29 cua Khong quan Hoa Ky thuc hien cac vu thuc tap nem bom rieng le xuat phat tu Okinawa đen Bac Han (su dung cac qua bom thong thuong va hat nhan gia), đuoc đieu hop tu Can cu Khong quan Yokota nam o giua phia đong Nhat Ban. Chien dich Hudson Harbor đa thu nghiem ve "chuc nang that su cua tat ca cac hoat đong ma mot cuoc tan cong nguyen tu can co trong đo gom co viec lap rap va thu nghiem, dan dat, kiem soat muc tieu khong kich tu mat đat". Du lieu ve cuoc thu nghiem khong kich cho thay rang ve chien thuat bom nguyen tu khong co hieu qua chong lai bo binh đich vi "viec phat hien đung luc quan so đich đong đao thi rat hiem co".


= Toi ac chien tranh =


 Voi dan thuong  Khi phan lon lanh tho cua Nam Trieu Tien nam duoi quyen kiem soat cua Bac Trieu Tien, viec tan sat chinh tri đuoc bao cao la hang chuc ngan nguoi đa xay ra tai cac thanh pho va lang mac. Bac Trieu Tien xu ban mot cach co he thong cac quan chuc cua chinh phu Nam Trieu Tien va nhung ai thu đich đoi phia ho, va cac vu tu hinh nhu the nay gia tang cuong đo khi quan Bac Trieu Tien rut lui khoi mien Nam.
Ve phia minh, cac luc luong ban quan su va canh sat, quan đoi Nam Trieu Tien, thuong co su chung kien cua gioi quan su Hoa Ky va nhung nguoi khong bi xet xu, đa hanh quyet hang chuc ngan tu nhan canh ta va nhung nguoi co cam tinh voi Bac Trieu Tien trong nhung su kien nhu vu tan sat tu nhan chinh tri cua Nha tu Daejeon va cuoc đan ap đam mau trong vu Tham sat Jeju.
Ngay trong ngay no ra chien tranh, 28/6/1950, tong thong Ly Thua Van cua Nam Trieu Tien ra lenh tu hinh toan bo tu nhan chinh tri, bao gom ca nhung nguoi bat đong chinh kien voi Ly Thua Van. Ho bi gom het vao toi danh "ung ho Cong san" (du thuc te phan lon so nay khong phai la đang vien Cong san ma chi to ra chong đoi che đo Ly Thua Van). Đau tien la tai trai tu o đao Jeju cuc nam Han Quoc, noi cac tu chinh tri pham đuoc chia lam bon loai la A, B, C, D, tu chinh tri pham thuoc nhom C, D bi xu ban lap tuc theo lenh "Hanh hinh toan bo cac tu nhan thuoc nhom C,D bang cach xu ban khong muon hon ngay 6 thang 9 (nam 1950)" cua Ly Thua Van. Tren quy mo toan quoc, tat ca tu chinh tri, nghi can co lien he voi Đang Lao đong Trieu Tien tren toan quoc, đac biet tai trai cai tao Bodo League (보도연맹 사건), bi tu hinh lap tuc bang moi cach ma khong co bat ki phien toa, phien xet xu nao.Tu nhan bi xu ban tap the, hau het bi tong xuong ho chon tap the, mot so bi dung bang sung đap chet hoac bi quang xuong bien. Nhieu đoi thu chinh tri, gia đinh cac tu Cong san, chinh tri pham bao gom ca tre em cung bi đua vao danh sach tu hinh, ban an đuoc cac binh si Han Quoc thuc thi triet đe. Gregory Henderson, mot nha ngoai giao Hoa Ky tai Trieu Tien vao thoi điem đo, đua ra con so tong cong la 100.000 nguoi đa bi Nam Trieu Tien hanh quyet, va xac chet cua nhung nguoi nay bi quang vao cac ho chon tap the.

Gan đay, Uy ban Hoa giai va Tim su that cua Han Quoc đa nhan đuoc cac bao cao cua hon 7.800 vu tan sat dan su trong 150 đia điem khap đat nuoc noi cac vu tan sat dan su tap the xay ra truoc va trong suot cuoc chien. Theo nha lich su Kim Dong-choon, nhung vu tan sat tap the nay la "chuong tan bao va kinh hoang nhat cuoc chien Trieu Tien". Uy ban Hoa giai va Tim hieu su that uoc tinh it nhat 100.000 nguoi đa bi hanh quyet. Nhung uoc tinh nay dua tren cac cuoc khao sat cua cac đia phuong va theo ong Kim, con so thuc su co the cao gap hai lan va hon the. Trong nhung vu khac, quan đoi Nam Trieu Tien cung đa cho pha huy mot so cay cau co đong nghet cac thuong dan đang bo chay khi ho khong the nao giai toa nhung cay cau đo truoc khi quan đich đen, gay ra thuong vong cao cho dan thuong.
Cac luc luong Trieu Tien cua ca hai phia thuong xuyen vay bat va buoc tat ca cac nam va nu trong vung hoat đong cua ho nhap ngu; hang ngan nguoi trong so đo khong bao gio thay tro ve nha nua. Theo uoc tinh cua R. J. Rummel, giao su tai Đai Hoc Hawaii, khoang 400.000 cong dan Nam Trieu Tien bi bat quan dich phuc vu trong Quan đoi Bac Trieu Tien. Truoc khi Quan đoi Hoa Ky tai chiem Seoul vao thang 9 nam 1950, theo chinh phu Nam Trieu Tien, uoc tinh co khoang 83.000 cong dan cua thanh pho nay bi cac luc luong rut lui cua Bac Trieu Tien mang theo, so phan cua ho đen nay van khong đuoc biet ro. Bac Trieu Tien thi tuyen bo rang nhung nguoi Nam Trieu Tien đa đi theo phuc vu quan đoi cua ho mot cach tu nguyen va khong he bi giam giu.
Quan đoi My đuoc lenh xem bat cu thuong dan Trieu Tien nao hien dien tai mat tran ma tien ve cac vi tri cua ho la thu đich, va đuoc lenh "vo hieu hoa" ho vi so bi xam nhap. Viec nay đua đen cac vu tan sat bua bai hang tram thuong dan Nam Trieu Tien boi luc luong Hoa Ky tai nhung noi nhu No Gun Ri trong đo nhieu nguoi ti nan khong tu ve - đa so la phu nu, tre con va nguoi gia - bi quan đoi My ban chet va co the đa bi Khong quan Hoa Ky doi bom len đau. Gan đay, Hoa Ky đa thua nhan la co chinh sach "ngan chan thuong dan" tai mot so noi o mat tran o mot so thoi điem.
Thang 9 nam 1952, Uy ban Khoa hoc Quoc te ve đieu tra cac su kien ve chien tranh vi khuan o Trieu Tien va Trung Quoc (ISC) đa đua ra mot bao cao cho thay My đa tien hanh chien tranh sinh hoc trong chien tranh Trieu Tien. Mot bao cao cong bo vao thang 2 nam 2018 đe cap đen viec Hoa Ky đa su dung vu khi sinh hoc đoi voi thuong dan Trieu Tien. May bay Hoa Ky đa tha nhung con bo chet nhiem mam benh dich hach vao Bac Trieu Tien vao thang 2 nam 1952. Ke tu đau nam 1952, nhieu o benh dich hach đa xuat hien o Bac Trieu Tien. Vi du nhu lang Bal-Nam-Ri bat đau xay ra nan dich hach vao ngay 25/2/1952, trong so 600 nguoi trong lang, 50 nguoi bi benh dich hach va 36 nguoi đa chet.


 Voi tu binh chien tranh  Cac tu binh chien tranh bi ca hai phia cua cuoc xung đot nguoc đai tram trong. Nhieu kiem chung lich su đa cho thay co cac cuoc đanh đap thuong xuyen, bo đoi, lao đong cuong buc, hanh quyet tap the. Co nhung cuoc đi bo đuong xa đuoc biet voi ten goi "đuong tu than" do Bac Trieu Tien va Trung Hoa thuc hien chong cac tu binh Lien Hop Quoc. Cac luc luong Bac Trieu Tien đa gay ra mot so cuoc xu ban hang loat cac binh si Hoa Ky bi bat tai nhung đia danh nhu Đoi 312 va đoi 303 trong Vanh đai Pusan, ben trong va xung quanh Daejeon; chuyen nay xay ra đac biet la trong cac cuoc can quet luc đau. Theo ban bao cao cua Quoc hoi Hoa Ky: "Hon 5.000 tu binh chien tranh My chet vi hanh đong pham toi ac chien tranh cua cong san va hon 1.000 nguoi song sot la nan nhan cua toi ac chien tranh. (…) Khoang chung 2/3 tong so tu binh chien tranh My tai Trieu Tien chet vi toi ac chien tranh".
Bac Trieu Tien va Trung Hoa tuyen bo la ho đa bat đuoc tren 70.000 binh si Nam Trieu Tien tat ca, nhung ho chi trao tra 8.000 trong so đo. Nguoc lai, 76.000 tu binh chien tranh Bac Trieu Tien đuoc Han Quoc trao tra. Ngoai con so khoang 12.000 chet trong luc bi bat, theo Hoa Ky, co khoang 50.000 tu binh chien tranh Nam Trieu Tien co le bi cuong buc gia nhap vao quan đoi Bac Trieu Tien. Theo Bo Quoc phong Han Quoc, co it nhat 300 tu binh chien tranh van con bi giam giu tai Bac Trieu Tien trong nam 2003. Vua qua, mot binh si Nam Trieu Tien đa tron thoat tu Mien Bac va tro ve nha trong nam 2003.
Phia Nam Trieu Tien cung co nhung hanh đong tuong tu khi bi cao buoc đa tham sat hang tram nghin linh Bac Trieu Tien va Trung Hoa, trong đo ro rang nhat la cuoc tham sat 1.800 tu nhan chinh tri do quan đoi mien Nam Trieu Tien thuc hien tai Daejeon, trong ba ngay cua thang 7/1950. Cac nha su hoc va nhan chung song sot khang đinh binh linh Han Quoc đa hanh quyet nhieu thuong dan khi cac luc luong cua Lien Hop Quoc rut lui truoc cuoc tan cong cua quan đoi Bac Trieu Tien vao giua nam 1950. Nhung nan nhan nay bi tinh nghi co cam tinh voi Bac Trieu Tien va co the cong tac voi đoi phuong nen bi xu ban.
Mot đieu rat đac biet la binh si Nam Trieu Tien lai tro thanh nan nhan bi nguoc đai cua chinh quan đoi nay. Trong thang 12 nam 1950, Uy ban Quoc phong cua Nam Trieu Tien đuoc thanh lap, quan ly 406.000 binh linh Nam Trieu Tien. Vao mua đong nam 1951, 50.000 toi 90.000 binh linh Nam Trieu Tien đa bi bo đoi đen chet trong khi hanh quan ve phia nam duoi su tan cong cua Trung Quoc, boi cac si quan chi huy cua Nam Trieu Tien đa tham o ngan quy danh cho thuc pham cua binh si. Su kien nay đuoc goi la Khung hoang tai Uy ban Quoc phong.


Di san Chien tranh Trieu Tien la mot cuoc đoi đau vu trang đau tien cua Chien tranh lanh va đat chuan muc cho nhieu cuoc xung đot sau nay. No tao ra y tuong cho mot cuoc chien tranh gioi han ma hai sieu cuong đanh nhau tai mot quoc gia khac, khien cho nguoi dan tai quoc gia đo chiu nhieu su tan pha to lon va chet choc trong mot cuoc chien giua hai quoc gia to lon nhu the. Cac sieu cuong tranh roi vao mot cuoc chien tranh toan dien voi nhau, cung nhu tranh viec su dung vu khi nguyen tu chong lai nhau. No cung mo rong Chien tranh lanh đen muc đo gay lo ngai phan lon cho chau Au.
Chien tranh Trieu Tien đa gay thiet hai nang ne cho ca hai mien Trieu Tien. Mac du Nam Trieu Tien tri tre ve kinh te trong thap nien theo sau chien tranh, song sau đo đa co the hien đai hoa va cong nghiep hoa. Nguoc lai, kinh te Bac Trieu Tien hoi phuc nhanh chong sau chien tranh, tuy nhien, nen kinh te cua Bac Trieu Tien tu tu tang truong cham lai sau khi ban hang truyen thong la Lien Xo va cac nuoc Đong Au bi sup đo. Ngay nay, nen kinh te Bac Trieu Tien bi tut lai khi so sanh voi nen kinh te cua Han Quoc. Nam 2007, Sach Du lieu The gioi cua CIA uoc tinh rang GDP cua Bac Trieu Tien la 40 ty đo la My, thu nhap binh quan đau nguoi mot nam cua Bac Trieu Tien la 1.800 đo la My. Neu tinh theo suc mua tuong đuong thi thu nhap cua nguoi dan Bac Trieu Tien co the cao hon (đat khoang 6.000 - 8.000 USD/nguoi), nhung van kem hon đang ke so voi thu nhap binh quan đau nguoi/nam cua Nam Trieu Tien la 24.500 đo la My.
Tai Nam Trieu Tien, cac chinh quyen đoc tai quan su lien tiep thay nhau len nam quyen tu sau nam 1950 đen cuoi thap nien 1980 voi lap truong chong cong san rat manh (quan đoi Nam Trieu Tien tung đuoc cu sang tham chien cung My trong cuoc chien o Viet Nam) khien cho phan lon luc luong nhung nguoi ung ho chu nghia nay bi tieu diet va phong trao cong san khong the khoi phuc hay to chuc đuoc them nhung cuoc noi day lon ve sau nua. Ngay 18/5/1980 đa xay ra vu noi day Quang Chau (Gwangju) khi nguoi dan đia phuong đanh cuop kho vu khi cua cac tram canh sat đia phuong đe chong lai canh sat chinh phu cua Chun Doo-hwan sau khi luc luong nay đan ap mot cuoc bieu tinh on hoa cua sinh vien đia phuong. Quan đoi Nam Trieu Tien đuoc đieu đen va no sung ban chet khoang 1.000 toi 2.000 thuong dan.
Mot vung phi quan su đuoc canh phong day đac (DMZ) tren vi tuyen 38 tiep tuc chia cat ban đao ngay nay. Thai đo chong cong va chong Bac Trieu Tien tuy khong con manh nhu truoc nhung van con hien huu tai Han Quoc ngay nay, va đa so nguoi Han Quoc phan đoi chinh quyen Mien Bac. Tuy nhien, mot Chinh sach Thai Duong đa đuoc đang cam quyen (Đang Uri) thuc hien. Đang Uri va Tong thong Roh thuong bat đong voi Hoa Ky trong cac cuoc thao luan ve Bac Trieu Tien. Đang Đai Dan toc (GNP) la đang đoi lap chinh đoi voi Đang Uri cho đen ngay nay van duy tri chinh sach chong chinh quyen Mien Bac. Tai Han Quoc, luat an ninh chong lai Trieu Tien van co hieu luc, theo đo nhung ai to thai đo ung ho hoac ca ngoi Trieu Tien co the bi phat toi 7 nam tu giam.
Tai Hoa Ky, Chien tranh Trieu Tien đa khong nhan đuoc su chu y cua nhieu nguoi nhu Chien tranh the gioi thu hai hoac Chien tranh Viet Nam, vi vay no đoi khi đuoc goi la "Cuoc chien bi lang quen" (The Forgotten War).
Theo tuong trinh cua NPR (Truyen thanh Cong cong Quoc gia) ngay 7 thang 9 nam 2007, Tong thong Bush đa phat bieu rang lap truong cua chinh phu ong la mot hiep uoc hoa binh chinh thuc voi Bac Trieu Tien chi co the đuoc ky ket khi nao ma mien bac tu bo cac chuong trinh hat nhan cua ho. Theo Tong thong Bush, "Chung ta trong đoi đen ngay khi chung ta co the cham dut Chien tranh Trieu Tien. No se ket thuc - se xay ra khi ong Kim dep bo co kiem chung cac vu khi va chuong trinh vu khi cua ong ta". Co mot so nguoi đa mo ta điem nay nhu mot su đao nguoc chinh sach thay đoi che đo, am chi đen Bac Trieu Tien đa đuoc phat bieu truoc đay cua ong Bush.
Thang 4 nam 2018, cac nha lanh đao cua Bac Trieu Tien va Han Quoc đa gap nhau tai DMZ, ho nhat tri se bat đau khoi đong hang loat cac cuoc đam phan ve mot hiep uoc hoa binh đe chinh thuc cham dut vinh vien cuoc chien, tien toi ky nguyen hoa binh, on đinh, thinh vuong va tai thong nhat toan ven ban đao.


Giao tranh sau 1953 Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Trung tam Nghien cuu Chien tranh Trieu Tien Luu tru ngay 17 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
Tai lieu Chien tranh Trieu Tien Luu tru ngay 21 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine
Đai tuong niem Tre em Chien tranh Trieu Tien
Cao đang Calvin, Anh huong cua chien tranh len nhan dan Trieu Tien Luu tru ngay 1 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Facts and texts on the War
BBC: Tien hanh Quan su cua My trong Chien tranh Trieu Tien Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Chien tranh han quoc trieu tien Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Toc ac chong nguoi My trong Chien tranh Trieu Tien
Toi ac do nguoi My gay ra trong Chien tranh Trieu Tien
Mot loat 27 ban đo dien ta đong thai cua mat tran
Minh hoa cac chien dich nam 1950
Minh hoa cac chien dich nam 1951
Phim ve tu binh chien tranh, nhoi so va Chien tranh Trieu Tien
Tai lieu luu tru đien tu cua Đai truyen hinh CBC- Nhung anh hung bi lang quen: Canada va Chien tranh Trieu Tien
Trung Hoa ky niem 50 nam Đai Tuong niem Chien tranh Trieu Tien