Tran Trong Khiem (1821-1866), sau đoi ten la Le Kim, la mot chi huy trong cong cuoc chong Phap do Vo Duy Duong lanh đao tai Đong Thap (Viet Nam) o giua the ky 19. Ong cung đuoc xem la nguoi Viet đau tien đen Hoa Ky. Sau khi tu bo viec đi tim vang, ong tro thanh nha bao Viet đau tien o đay.


Cuoc đoi Tran Trong Khiem sinh nam Tan Ty (1821) tai lang Xuan Lung, huyen Son Vi (nay la huyen Lam Thao, tinh Phu Tho).
Thuo nho, ong hoc o que nha, noi tieng hay chu, nhung khong đi thi. Nam 20 tuoi, ong lap gia đinh voi nguoi ho Le cung lang, roi theo nghe buon ban go o Bach Hac (Viet Tri) va Pho Hien (Hung Yen).


= Tra thu cho vo, roi tron ra nuoc ngoai =
Nam 1843, vo ong Khiem bi mot vien chanh tong hai chet vi chiem đoat ba khong đuoc. Cam gian, ong giet chet ong nay đe tra thu cho vo, roi tron đen Pho Hien, xin lam thuy thu cho mot tau buon nuoc ngoai.
Sau khi lan luot trai qua Huong Cang, Anh, Hoa Lan,... cuoi cung ong đen thanh pho New Orleans (Hoa Ky) vao khoang nam 1849. Tai đay, ong gia nhap vao đoan nguoi o hop do Mark (nguoi Canada) lap nen, đe đi tim vang o mien Vien Tay Hoa Ky.
Nam 1854, chan canh hon đon, truy lac va cuop boc o noi ay, ong tim đen California, lam cong viec chay tin tu do cho vai to bao nhu to Alta California, Morning Post, va lam bien tap vien cho to nhat bao Daily Evening. Đe tai ma ong thuong viet la ve cuoc song đay hiem hoa va cay đang cua nhung nguoi khai khoang o bac California va quanh khu vuc San Francisco... Kiem song nhu vay khoang hai nam, nhan mot chuyen tau sang Huong Cang, ong xin theo, roi nhap tich Trung Quoc.


= Tro ve nuoc, tham gia chong Phap =
Sau nhieu nam bon ba o nuoc ngoai, nam 1854, Tran Trong Khiem tro ve nuoc. Nhung vi so bi bat, nen ong khong ve que ma vao Đinh Tuong (Nam Ky) đe khai hoang lap nghiep, trong than phan la mot nguoi Minh Huong. Va ong la mot trong nhung nguoi đau tien đung ra khai pha, lap nen lang Hoa An thuoc phu Tan Thanh, tinh Đinh Tuong xua (nay thuoc tinh Đong Thap).
Tai đay, ong tuc huyen voi mot nguoi phu nu ho Phan va sinh đuoc hai nguoi con trai, đat ten la Le Xuan Lam va Le Xuan Luong (lay ten đem la Xuan đe tuong nho que cu cua ong la lang Xuan Lung).
Nam 1864, quan Phap đa đanh chiem xong ba tinh mien Đong Nam Ky, sau đo ho lan luot mo cac cuoc tan cong ba tinh mien Tay con lai. Đe can ngan quan xam luoc, Tran Trong Khiem tinh nguyen theo thu linh Vo Duy Duong (1827-1866) mo quan chong lai. Sau đo, ong đuoc giao chi huy mot đoi quan, va đa đung đo voi quan Phap nhieu tran o My Tra (nay thuoc thanh pho Cao Lanh), Cao Lanh, Cai Be, Cai Lay.


= Tuan tiet =
Nam 1866, trong mot đot truy quet cua quan Phap do tuong De Lagrandiere chi huy, đon quan do Tran Trong Khiem cai quan bi that thu. Khong chiu bi bat, ong đa tuan tiet. Nam ay, ong moi 45 tuoi. Sau đo, thi hai ong đuoc nghia quan chon cat tai Go Thap (nay thuoc huyen Thap Muoi, tinh Đong Thap.
Theo Gia pha nha ho Le do hau due cua Le Kim (tuc Tran Trong Khiem) gin giu, thi truoc khi mat, ong can dan vo lanh qua Rach Gia gang suc nuoi day con; đong thoi can dan cac con sau nay luon giu gin đao trung hieu, đung truc loi cau vinh, đung tham vang bo ngai (nghia)...
Cam phuc tam guong "vi nuoc quen than" cua Tran Trong Khiem, co nguoi lam đoi cau khac tren mo ong:

Long troi khong tua, tam guong tiet nghia vi nuoc quyen sinh
Chinh khi neu cao, tinh than Hung Nhi con truyen hau the.
Ghi cong ong, hien o phuong Long Binh, thanh pho Thu Đuc, Thanh pho Ho Chi Minh co con đuong mang ten Tran Trong Khiem (10,867354°B 106,839801°Đ﻿ / 10.867354; 106.839801) noi đuong Nguyen Xien voi đuong Mac Hien Tich. O thanh pho Đa Nang, tai phuong Khue My, quan Ngu Hanh Son co mot con đuong mang ten Tran Trong Khiem, noi đuong Le Van Hien voi đuong Chuong Duong.


Trong van hoc, nghe thuat Cuoc đoi sinh đong va bi hung cua Tran Trong Khiem (tuc Le Kim) đuoc hai nha van nguoi Phap Rene Lefebre va nguoi Viet Nguyen Hien Le chuyen the loai hu cau nghe thuat chuyen tai li ky sinh đong vao trong hai tieu thuyet co nhan đe lan luot la La ruee vers l'or (Đo xo đi tim vang) thuoc nha xuat ban Dumas, Lyon, 1937 va Con đuong thien ly viet xong nam 1972.


Chu thich Sach tham khao Nguyen Hien Le, Con đuong Thien ly. Nha xuat ban Van hoa-Thong tin, 2001.
Nguyen Q. Thang-Nguyen Ba The, Tu đien nhan vat lich su Viet Nam. Muc tu "Tran Trong Khiem". Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, 1992.


Lien ket ngoai Le Kim, Nguoi Di Dan Viet Đau Tien Tai My