Hoang tu (chu Han: 皇子; tieng Anh: Imperial Prince), mang nghia "Con trai cua Hoang that", la danh tu chi nhung nguoi con trai cua Hoang đe trong vung van hoa chu Han nhu Trung Quoc, Viet Nam, Nhat Ban cung Han Quoc. Đoi voi nhung nguoi mang tuoc Vuong, con trai cua ho đuoc goi la Vuong tu (王子; Royal Prince). Vo cua Hoang tu thuong goi la Hoang tuc hay Hoang tuc, Hoang tu phi (Cong nuong).

Tuy nhien trong ngon ngu hien đai cua Viet Nam, do su khong nhat quan xung ho cua quan chu Viet Nam (Quoc vuong va Hoang đe) nen su phan biet giua "Hoang tu" cung "Vuong tu" khong ro rang, thong thuong tu "Hoang tu" dung đe chi đen "Con trai Vua" noi chung.


Trung Quoc = Tu thoi Tien Tan đen Luong Han =
Tu thoi Tien Tan, đia vi "Con trai cua Vua", bat luan Thien tu hay chu hau, thi cung đeu vuot troi hon Cong khanh va con chau quy toc khac. Ngoai tru Tru quan se ke vi, nhung Vuong tu cung Cong tu đeu co đac quyen rieng trong he thong xa hoi, mot trong nhung đac quyen ay chinh la đuoc so huu đat phong truyen thua, goi la Thuc ap (食邑), cung voi tuoc hieu trong he thong quy toc co the truyen thua vinh vien.
Thoi điem Vu vuong nha Chu lap quoc, ngoai nguoi ke vi thi cac Vuong tu khong the ke vi thuong đuoc phong lam Quoc quan cua cac nuoc chu hau, tuoc Cong, tuoc Hau hoac tuoc Ba. Nhung thong thuong ho đuoc la [Trong; 仲], [Thuc; 叔] hay [Quy; 季] kem ten that hoac ten cua đat phong. Mot so vi du đien hinh la Quac Trong, Quac Thuc thoi Van vuong, Chu thuc Đan, Khang thuc Phong, Thanh thuc Vu, Nhiem quy Tai thoi Vu vuong, Đuong thuc Ngu thoi Thanh vuong hay nhu Vuong thuc Ho (tuc Vuong thuc Van cong) thoi Tuong vuong đuoc phong tuoc Hau, lap han mot nuoc goi la Vuong Thuc. Con cua cac chu hau goi la Cong tu, cung co the đuoc ban thuc ap cung tuoc phong, nhung khong the tro thanh quoc quan chu hau nhu cac con cua Thien tu đuoc.

Sau thoi ky Tan Thuy Hoang, con cua cac Thien tu đeu đuoc goi la "Hoang tu" boi vi cac vi Thien tu đa la Hoang đe. Con cua Hoang tu, tuc chau noi cua Hoang đe đuoc goi bang danh xung Hoang ton (皇孫). Chau cua Hoang tu, tuc chau chat cua Hoang đe la Hoang tang ton (皇曾孫). Nhin chung, nguyen tac đe goi bang chu "Hoang" nay đeu phai lay than phan ban than đoi voi Hoang đe đuong kim, con neu khong chi co the dung "Ton" cung "Tang ton" nhu thong thuong khi noi ve con chau. Nhung cach goi nay co tu đoi Tay Han va cac đoi sau đeu su dung, nhung truoc mat xet vao thoi Han thi co ve chi co hau due cua Hoang thai tu moi goi nhu vay, nhu Luu Tien - con trai cua Ve Thai hau Luu Cu va la chau noi Han Vu Đe, đuoc goi la 「"Su Hoang ton"」. Trong khi đo, Luu Tuong đuoc goi 「"Cao Hoang đe Đich truong ton"」 ma thoi. Đieu nay co lien he voi viec Hoang that Đai tong ke vi va Hoang that Tieu tong đuoc phai ra lam Phien vuong.
Che đo Đong A xem trong phung su to tien, nhung chi cho mot nguoi con trai ca nhan nhiem vu nay. Cha me sau khi qua đoi, con cai chia nha, con trai truong thu huong lon nhat va tiep tuc nhang khoi - đuoc goi la 「"Đai tong"; 大宗」, ma cac con trai thu đeu chia nhanh khac, goi la 「"Tieu tong"; 小宗」. Viec "phan nha" nay cua dan gian cung đuoc che đo quan chu Đong A thu dung, tu đoi Chu thi cac chu hau som ap dung khi đa co cac "Tong tu" ke thua va cac con thu ra rieng. Va nhung Tieu tong nay đuoc goi chung bang danh xung 「Tong that; 宗室」.
Cac vi Hoang tu tu thoi Tay Han, ngoai tru Hoang tu đuoc chon lam Tru quan ma thu phong Hoang thai tu, tro thanh "Đai tong" cua Hoang that, con cac Hoang tu khac se thuong đuoc phong Chu hau Vuong (諸侯王), tuc rang ho se đuoc phong tuoc Vuong va đuoc ban mot lanh tho bo tri xung quanh kinh thanh đe lap "Quoc gia" rieng. Đieu nay co nghia, nhung Chu hau Vuong nay hoan toan co thuc quyen cai quan vung đat ay nhu mot chu hau thoi nha Chu, bao gom co quan đoi, he thong quan lai va chinh sach cai tri thue ma rieng biet, ngoai tru chuc Thua tuong se do tu trieu đinh bo nhiem thi cac quan chuc con lai nhu Thai pho cung Ngu su đai phu se do tu Chu hau Vuong bo nhiem. Chinh vi nhu the, cac con cua Chu hau Vuong van se la "Vuong tu", con trai thua ke se goi "(Ten nuoc) Thai tu", nguoi vo ca la "Vuong hau" cung me la "Vuong thai hau", sanh voi Hoang thai tu, Hoang hau va Hoang thai hau cua trieu đinh. Quan he giua cac Tieu quoc va trieu đinh Đai Han o kinh su đeu theo mo hinh 「"Nuoc nho (chu hau) ton tai cung nuoc lon (kinh su)"」, cung goi la Phien vuong (藩王; nghia la "Tuoc Vuong che chan o bien gioi"). Tu cuoi Tay Han va sang thoi Đong Han, tuy mang danh nghia la Tieu quoc, nhung cac Tieu quoc đeu la tu 1 đen 4 loai quan trong Đe quoc hop thanh, đay goi la 「Quan quoc; 國郡」. Quyen luc cua cac Hoang tu Vuong theo cac trieu sau cung dan thu hep, ke tu thoi Han Canh Đe thi Phien vuong khong co quyen tri dan ma do quan vien xu ly, quyen bo nhiem quan chuc cung nhu so luong quan chuc đeu bi huy hoac bi giam, cac chuc vu co qua lai mat thiet voi trung uong nhu "Noi su" đam nhiem van đe tri dan.
Bat luan la Tay Han hay Đong Han, cac Hoang tu Vuong đeu ap dung che đo thua ke The tap vong the (世袭罔替), co nghia "Truyen thua vinh vien nguyen tuoc vi", tuoc hieu cua vi Chu hau Vuong se đuoc Đich truong tu ke thua vinh vien, cac con thu thu phong tuoc Hau, thu nua phai ra lam quan. Viec nay chi cham dut khi dong doi vi Hoang tu ay khong con ai hoac bi luan toi tao phan ma đoat đat phong, đay goi la 「"Quoc tru"; 國除」. Nhin chung qua trinh thua tuoc Hoang tu Tong than thoi ky Luong Han nhu sau:

Hoang tu thu phong Phien vuong;
Hoang tu Vuong mat, con ca tap tuoc Vuong cua cha, con thu đeu phong tuoc Hau;
Hoang ton tuoc Hau mat, con ca tap tuoc, con thu lam Thai thu cua quan;
Con ca cua Thai thu sau khi cha mat thi nham Quan thu, con ca cua Quan thu tiep ke thua Huyen lenh, thu nua phai thi Hieu liem lam quan;
Dong chi chi truong thua tuoc, chi thu khong co cung la chu truong cua viec thua ke, nhung con thu va hau due khi khong thua tuoc Hau se phai trai qua hoc tap ra lam quan, đay khong chi nha Han khoi đau ma con la mot goi y cho cac trieu đai sau, boi vi khong phai luc nao trieu đinh cung co the duy tri ton vinh cho thanh vien hoang that. Nhung nguoi co hoc hanh, hoac chien cong, cung co the tu tuoc Hau đoi len Vuong, nhu Luu Chuong; khong thi chi co the đen Thu su, roi tu tu neu trong nha khong co ai cong hien thi cung tu tro nen sa sut, nhu nha Han Quang Vu Đe Luu Tu va Luu Bi. Đai ngo hau due chi lon va chi nho nay tiep tuc đuoc duy tri cho đen trieu Đuong.


= Trai qua Nguy-Tan đen Đuong-Tong =
Ke tu sau Tao Nguy, tuy thua ke che đo trieu Han, nhung quyen luc đat phong cua cac Hoang tu Phien vuong ngay cang bi tieu giam, khong chi pham vi đat phong ngay cang nho ma nang luc tu tri đat phong cung dan han che, du thuc chat viec suy giam nay co tu tan Loan bay nuoc thoi Han Canh Đe. Sau đo Loan bat vuong thoi Đong Tan xay đen, khien nhieu trieu đai ve sau cang can nhac tieu giam the luc cua Hoang tu Phien vuong.
Tu thoi ky nay, qua nha Tan roi thoi ky Nam Bac trieu, cac trieu đai lien co hien tuong cac Phien vuong đeu nham cac chuc vu trong co quan trung uong hoac tri su tai đia phuong nhu Thu su, Tri chau hoac Chau muc. Ben canh đo, vi tri chuc quan kiem nham cua cac Hoang tu Phien vuong cung khong co đinh vinh vien ma tuy thoi bo nhiem cac vi tri khac nhau. Đieu nay khien cac Phien vuong tuy van co kha nang cong hien bao ve trieu đinh cua gia toc minh, nhung lai "Tuy thoi thay đoi" khien ho rat kho đoc đoan on đinh. Đay cung bat đau tu chinh sach cua Tao Nguy, cung vi e ngai the luc Phien vuong đoi Han ma quan ly Hoang tu cung Tong than rat chat che, sanh voi nhu bi cam tu (vi du Tran Tu vuong Tao Thuc), nhung cung chinh vi the Tao Nguy lai khong chong đo đuoc the luc quyen than ho Tu Ma cua nha Tan vi khong co phe canh Phien vuong bao ve. Ban than trieu Tao Nguy tung ha tuoc Vuong xuong thanh tuoc Cong, nhung chang bao lau sau lai cho đoi lai. Trieu Tan sau khi soan Nguy, tiep tuc chu truong giao quyen hanh quan chuc trong trieu cho Phien vuong, nhung lai bat đau đe mot so nguoi co thuc ap len ca van ho, nhu Thanh Đo vuong Tu Ma Dinh đen 10 van ho, hoac Quang Lang vuong Tu Ma Duat co 5 van ho, hon xa trieu Nguy chu truong nghin ho. Cung tu Nguy-Tan, dan co khai niem Than vuong (親王) chi đen con hoac anh em trai Hoang đe mang tuoc Vuong.

Cac Hoang tu đuoc ban phong thuc ap thi lay ten đat phong lam hieu, ma đat phong đeu la quan hoac huyen, co the nhieu hon mot đon vi, sau khi đuoc ban cho Hoang tu nao thi noi đo lien đoi ten duoi danh nghia Tieu quoc, nhu quan Nhu Nam đuoc chon lam đat phong thi goi 「"Nhu Nam quoc"; 汝南國」. Tu trieu Bac Chu, bat đau co dau hieu su dung ten Tieu quoc, nhu Vu Van Hien phong Te vuong. Sang cac trieu đai Nam trieu, xuat hien chinh thuc tuoc phong Quan vuong (郡王) cho cac Hoang tu Tong than, boi vi đat phong đeu la lay quan lam phong quoc. Nha Luong con đoc đao chia khai niem Than vuong, Hoang tu cung Hoang huynh va Hoang đe phong Quan vuong, con goi Chinh vuong, ma con trai ke tuc ho đuoc goi la Tu vuong (嗣王).
Trieu đai nha Tuy tiep noi trieu Bac Chu, xuat hien ten tuoc Vuong la cac Tieu quoc co đai (nhu Han, Tan, Chu) ma khong con la ten Quan quoc nua. Sang đen thoi nha Đuong, cach thuc phong tuoc Vuong cho Hoang tu Tong than đeu co bien hoa lon:

Lay ten Tieu quoc gia phong: đeu la Hoang tu, loai nay chi co 1 chu truoc tuoc Vuong, goi la 「Nhat tu Vuong; 一字王」, vi du "Yen vuong", "Ninh vuong" hay "Trieu vuong",... Đay thuong đuoc goi chung la "Than vuong", nhung chu "Than" nay khong đem len tuoc chinh thuc mai đen thoi Thanh.
Lay ten quan hoac huyen gia phong: thuong co 2 chu, đuoc goi la 「Nhi tu Vuong; 二字王」, thuong danh cho con cua Hoang thai tu, Hoang tu hoac đai cong than khac ho (nhu Quach Tu Nghi tung đuoc phong "Phan Duong Quan vuong"). Đay thuong đuoc goi chung la "Quan vuong", tuoc phong co tu thoi ky Nam trieu truoc đo.
Ngoai ra con co đia vi đac thu la 「Tu vuong」, tuc "Vuong tuoc ke Tu", thuong danh cho nguoi truc tiep ke thua nguyen tuoc vi cua Than vuong. Ca ba hang tuoc Vuong nay cung đeu đuoc quy hoach luong bong Pham cap, trong đo Than vuong ham "Chinh nhat pham" con Tu vuong cung Quan vuong ham "Tong nhat pham".
Cac vi Hoang tu trieu Đuong nhan cac chuc quan quan hat tung đia phuong, nhu Thu su hoac Chau muc du con rat som, tuong lai khi truong thanh cung se tuy chi thi ma tiep quan cong viec, hoac thien chuyen sang đia phuong khac. Ngoai ra, cac Hoang tu cung con chau con co phu đe đuoc thiet tri trong kinh thanh hoac khu vuc đuoc phai đen, ho tuy cung con co phong "Thuc ap" nhung lai gioi han o trang vien quan hat, khong co quyen anh huong dan sinh ma chi nhan cung ung theo quy đinh. Ben canh đo, thoi Đuong bat đau xem xet tu cach tap tuoc, tuc la cac Hoang tu va hau due cua ho co the vinh vien "The tap vong the" hay khong đeu do trieu đinh quyet đinh, khong con hien nhien thua tap vinh vien nhu cac trieu truoc. Tuy han che Tong than tap tuoc, nhung trieu Đuong vi ly do quan su ma tuong đoi lam phong "Quan vuong" cho cong than khac ho, giong nhu Quach Tu Nghi, roi quyen than Chu Toan Trung tung la "Đong Binh vuong", sau thang "Luong vuong" ma soan Đuong đe kien lap Hau Luong.
Sang đoi nha Tong, đai khai van giu ba hang "Than vuong", "Tu vuong" cung "Quan vuong" nhu trieu Đuong. Cung theo trieu Đuong, trieu Tong khong đe nguoi thu phong quan ly dan sinh ma chi nhan chu ung dua theo so sach, trieu đinh cung ra suc siet chat khong co hien tuong tap tuoc cua Tong than, cung khong co chu truong lam phong tuoc hieu cho cong than khac ho du rat lam phong đe truy tang cho ngoai thich. Tuy nhien qua trinh gia phong va đang cap huy hieu cua trieu Tong lai cuc ky phuc tap, co the noi la phuc tap bac nhat trong lich su. Qua trinh ay nhu sau:

Cac Hoang tu trieu Tong khi con nho se đuoc chon mot ten đat phong 2 chu bang quan hoac 1 chu Quoc hieu trong Tam đang Quoc hieu (三等國號). Cai goi "Tam đang Quoc hieu" chinh la ba hang muc Quoc hieu chi 1 chu, bao gom Tieu quoc (小國), Thu quoc (次國) va Đai quoc (大國), ma moi hang la ca chuc cai ten Quoc hieu, moi ten Quoc hieu lai co thu tu lon nho khac nhau trong danh sach đinh san.
Khi quyet đinh gia phong, Hoang tu se thu phong Quan cong dua vao ten cua quan ay, hoac Quoc cong dua vao Quoc tieu hang Tieu quoc, kem đo la mot loat chuc tri su nhu Phong ngu su, Tiet đo su, Thu su hoac Chau muc. Đen khi lon mot chut, lien phong thanh "Quan vuong" va "Than vuong", trong khi "Quan vuong" la ten quan khac, ma tu "Than vuong" lai tien hanh chon mot Quoc hieu khac, bat đau cung tu hang Tieu quoc, ve sau cang song tho, hoac co huan cong, hoac co truy tang thi se đuoc chon ten tu Thu quoc va Đai quoc ma gia phong.
Vi vay o thoi Tong, tinh trang thay đoi phong hieu Than vuong dien ra het suc thuong xuyen, moi lan thay ten hieu la giang phong hoac la gia phong len tuy vao cong lao hoac toi trang cua nguoi thu tuoc. Đieu nay cung dien ra tuong tu voi cac Hoang nu.


= Toi trieu Minh va Thanh =
Sang thoi nha Minh, hoang trieu ho Chu ap dung chinh sach phong tuoc rat lam, khong chi ap dung che đo "The tap vong the" toan ven, ma tat ca nhung nam due cua Hoang tu đeu thu huong tuoc phong qua cac đoi. Cu the:

Toan bo Hoang tu đeu la Than vuong (親王);
Ngoai tru Đich truong tu cua Than vuong se đuoc phong Vuong the tu (王世子) va tuong lai tap tuoc, chau noi Đich ton thu Vuong the ton (王世孫), cac con trai khac đeu thu phong Quan vuong (郡王). Ap dung cho ca con thu cua Thai tu va truong hop nhap Tu, song tu Gia Tinh đa han che;
Con trai Đich tu cua Quan vuong thu phong Quan vuong The tu (郡王世子), sau goi Truong tu (長子), ma chau noi Đich ton thu phong Truong ton (長孫), con cac con trai khac phong Tran quoc Tuong quan (鎮國將軍). Ap dung cho ca nhap Tu, song tu Gia Tinh đa han che;
Tu đay lan luot phong nhu nhau qua cac đoi: cac con trai cua "Tran quoc Tuong quan" đeu phong Phu quoc Tuong quan (輔國將軍), tuong tu xuong duoi co Phung quoc Tuong quan (奉國將軍), Tran quoc Trung uy (鎮國中尉), Phu quoc Trung uy (輔國中尉) va Phung quoc Trung uy (奉國中尉). Đen bac "Phung quoc Trung uy" thi con truong the tap vinh vien khong hang tuoc vi;
Cung nhu cac trieu Đuong-Tong, phong hieu cho "Than vuong" đeu dung ten Tieu quoc va co 1 chu, con "Quan vuong" đeu la ten quan huyen va co 2 chu. Con hai vi thu "Tuong quan" cung "Trung uy" khong co phong hieu.
Ban đau, trieu Minh cung phai Hoang tu lam Phien vuong, toan quyen toa tran tai tung vung đat đai rieng biet nhu cac Chu hau Vuong thoi Han, nhung tu Su bien Tinh Nan ma van đe nay phai thay đoi. Ve sau đo, che đo Phien vuong cua nha Minh tiep tuc duy tri, nhung quyen quan hat lai do cac quan vien đia phuong đo nam giu, cac Hoang tu chi đen đat phong va duy tri sinh hoat. Theo quy đinh thoi Minh, hon 10 tuoi thi cac Hoang tu đeu thu phong Than vuong, nhan Bao an, sau đo qua mot đoan thoi gian lai đuoc phan ra cac đia phuong lon nhu phu, quan hoac huyen tran thu, khong co chieu lenh thi khong quay ve, đay đuoc goi la che đo 「Tuu phien; 就藩」.
Đe chuan bi cho cac Hoang tu lam Phien vuong tuu tran, trieu đinh se kien thiet phu đe tai cac đia phuong đe Hoang tu đen cu tru sau khi đen tuoi, cung lay đo lam "nha chinh" cho hau due cua minh. Hai muc "Than vuong phu" cung "Quan vuong phu" trieu Minh khac xa nhau, cac vuong phu danh cho Than vuong co ban la mot Hoang cung thu nho khi con cho xay ca nha Tong mieu cung Cung thanh Tu mon, cung co quan vien va binh linh rieng du so luong han che, trong khi vuong phu cua Quan vuong la Tu hop vien cung dien tich lan quy hoach đeu khiem ton hon. Du đa "Tuu phien" cung co trang vien tai đia phuong, trieu đinh nha Minh van duy tri luong bong đinh ky cho cac Hoang tu. Thoi đau Hong Vu trieu Minh Thai To, muc cao nhat cho Than vuong la hon 50.000 thach, va Quan vuong voi hon 25.000 thach theo nam, chi tu cuoi Hong Vu moi giam con tieu chuan 10.000 cho Than vuong va 2.000 cho Quan vuong. Qua cac đoi sau, tuy rang cac Hoang đe nha Minh đa co gang giam bong loc cho mot vuong phu chi con tam 2.000 thach hang nam, nhung đo la chua ke muc đo ban thuong tuy cac dip, nen nhin chung thi chi phi duy tri cac chi he Hoang tu Tong than trieu Minh đeu rat cao. Đen tan thoi Van Lich, so luong vuong phu cua Tong than - tinh ca Than vuong phu lan Quan vuong phu - đa vuot hon 35 phu, ma moi phu đuoc duy tri trung binh 1.000 thach, vi chi moi nam thi trieu Minh phai chi it nhat 35.000 thach cho cac vuong phu. Viec duy tri 「"The tap vong the"」, lai ra an đien toan bo hau due cua Hoang tu đeu thu phong tuoc hieu cung hien tuong duy tri tinh trang 「"Nhap tu"」 đe tiep noi huong hoa cac Than vuong phu, đa khien tinh trang Tong than trieu Minh co "tuoc vi mac đinh" rat pho bien, hien tuong nay vuot troi hon hau het cac trieu đai trong lich su neu so voi hai trieu Đuong-Tong hay tham chi ca trieu Han. Đay la ly do khien trieu Minh phai đoi pho ganh nang kinh te het suc khong lo.
Ke tu nien hieu Gia Tinh thoi Minh The Tong, trieu Minh dan co han che chinh sach phong tuoc, dan tien hanh giam đi tuoc phong. Đay la boi vi khi ay dong doi Tong that co tuoc phong qua nhieu ma bong loc cac tuoc phong đeu cao, khong chi co tinh trang Than vuong hoac Quan vuong khong con ma đem "Nhap tu" đe duy tri, trieu Minh con phai chiu chi phi xay dung vuong phu qua muc khong lo, chinh đieu nay đa gay nen tinh trang ganh nang kinh te đang so cua trieu đai nha Minh. Su thay đoi cua The Tong nham muc đich han che phong tuoc cho nhung con trai cua Than vuong nhap Tu, ho se khong đong thoi phong "The tu" cung "Quan vuong" mac đinh nhu thoi So ky nua, ma la phong hang chuc tuoc von di cua Than vuong ay. Lay vi du, Than vuong A truoc khi đuoc đua qua lam Than vuong thi tung la Quan vuong, nen sau khi ke tuoc nhap Tu thi con trai toan bo phong giang mot cap, tuc Tran quoc Tuong quan. Chi ai đuoc chon the tap nguyen tuoc thi tiep nhan tuoc hieu voi tu cach la đoi ke tiep. Đay co le la tien đe cho viec trieu Thanh tien hanh viec the tap giang tuoc ve sau.
Thoi ky nha Thanh co che đo phong tuoc rieng biet danh cho nam gioi Tong that, tuc hau due cua No Nhi Cap Xich hoac hau due cua anh em cung cha cua No Nhi Cap Xich, đeu chia ra hai hang "Nhap Bat phan" (入八分) va "Bat nhap Bat phan" (不入八分), trong đo "Nhap Bat phan" la pham tru ton quy. He thong tuoc hieu co ban co 12 tuoc vi cung 2 tuoc vi đac thu, la tong 14 tuoc vi, con goi Thap tu đang Tuoc vi (十四等爵位). Ca 8 tuoc hieu trong "Nhap bat phan" danh cho Hoang tu cung con chau:

Hoa Thac Than vuong (和碩親王);
The tu (世子), thua ke Than vuong, ve sau đoi Can Long thi dan bi xoa bo;
Đa La Quan vuong (多羅郡王);
Truong tu (長子), thua ke Quan vuong, ve sau đoi Can Long thi dan bi xoa bo;
Đa La Boi lac (多羅貝勒);
Co Son Boi tu (固山貝子);
Phung an Tran quoc cong (奉恩鎮國公);
Phung an Phu quoc cong (奉恩輔國公);
Khac voi đa so cac trieu đai truoc, thoi Thanh dung phong hieu thi đeu thuong la 1 chu, hon nua la thuan my tu, tuc mang y may man hoac dung y ban phong chu khong phai dua vao ten Tieu quoc hay Quan huyen nhu đoi truoc, vi the hai tuoc hieu "Than vuong" cung "Quan vuong" khi gia phong van giu nguyen, tuc la phai goi ["Hoa Thac A Than vuong"] hoac "A Than vuong"; ["Đa La B Quan vuong"] hoac "B Quan vuong" khi đe cap. Duoi tuoc Vuong chi co ten nguyen tuoc, khong dung phong hieu.

Đoi Thanh goi Hoang tu bang kinh xung Man ngu A ca, đay cung la mot điem nhan biet chu chot cua cac Hoang tu trieu Thanh. Ben canh đo, trieu Thanh khong nhu cac trieu đai truoc chu truong phong tuoc khi con nho, nhin chung cac Hoang tu trieu Thanh đeu phai qua 16 tuoi moi thu phong, hon nua khong phong Vuong ngay ma thap nhat la "Boi tu", sau đo co cong lao hoac đa cao tuoi thi moi xet phong Vuong. Tinh trang nay khien trieu Thanh co đia vi đac thu danh cho cac "Hoang tu", boi vi nhieu Hoang tu khi truong thanh van chua phong tuoc, the nhung đia vi Hoang tu van la đac thu nhat chi sau Hoang đe, cho nen trieu Thanh quy đinh mu ao cua rieng than phan Hoang tu đeu bang hoac hon han tuoc Than vuong.
O thoi Thanh, than phan Hoang tu - du phong tuoc hay chua - cung đeu la hang cao nhat. Sau khi Hoang đe qua đoi, Hoang tu thanh "Hoang huynh" hoac "Hoang đe", đuoc anh em trai la Hoang đe chinh thuc phong tuoc thi moi dua vao tuoc phong ma phan biet thu tu. Trieu Thanh cung rat khat khe giao duc Hoang tu, ke tu Thanh To khai sang, hinh anh Hoang tu A ca đen Thu phong đoc sach cung la mot net rat đac trung cua trieu Thanh. Sau khi truong thanh, Hoang tu trieu Thanh co hien tuong đam nhiem xu ly mot co quan cua chinh quyen trung uong, đay cung la mot đac điem noi bat cua trieu Thanh tu tan thoi Hau Kim, nhieu Hoang tu noi tieng co đong gop cho trieu đinh nhu Di Hien Than vuong Dan Tuong, Cung Trung Than vuong Dich Han đeu co uy tin lan thuc quyen mot thoi.
Boi vi nhin nhan ganh nang kinh te qua khong lo vi su lam phong tuoc hieu cua đoi Minh, trieu đinh Ai Tan Giac La thuc thi che đo The tap đe giang (世袭递降), co nghia "Thua ke giang vi" qua cac đoi. Ngoai ra, cac Hoang tu Tong that thu phong đeu se đuoc chi đinh phu đe ngay trong pham vi kinh thanh ma khong co phu đe tai cac đia phuong nhu trieu Minh, hinh thanh nen quan the Tong that phu đe duoi thoi nha Thanh.
Viec che đinh "The tap đe giang" chinh la chi đem mot nguoi thua tap tuoc cua cha, ma tuoc đo lai con bi giang qua cac đoi. Con nhung nguoi con khac, đeu phai qua bai thi khao hach đe muu cau đuoc tuoc vi, nhung ho chi co the đuoc thu phong trong hang "Bat nhap Bat phan" tuoc vi huu han, ma khong the cau hang "Nhap Bat phan" vo han. Đay đuoc goi la che đo Khao phong (考封). Tuy nhien cung co ngoai le, co 12 nguoi vi cong lao to lon voi trieu Thanh ma tuoc Vuong cua ho ("Than vuong lan Quan vuong") co the cho con chau ke thua vinh vien, đuoc goi la Thiet mao tu vuong. Trieu Thanh vi quan niem "Hau due hoang that khong the vo hau" cho nen cung duy tri 「"Nhap tu"」, co đieu ngoai tru 12 the he "Thiet mao tu vuong" thi cac tuoc phong khac đeu se giam qua cac đoi, do vay tat ca Hau due hoang toc neu vo hau thi đeu se co con thua tu ma khong chi rang buoc chi co tuoc Than vuong nhu trieu Minh.
Cung nhu trieu Minh đen Đuong-Tong, phong tuoc đoi Thanh cho cac Hoang tu quy đinh chi tieu dua vao bong loc, du bong loc cac Hoang tu trieu Thanh rat nhieu len đen ca van luong bac, nhung ke sinh nhai cua ho khong dung lai o đo ma bao gom đien trang cung cua hieu rieng biet, đang chu y nhat va đac trung nhat cua trieu Thanh la viec so huu "Thuoc nhan" cua cac Hoang tu Tong than. Ke tu khi nhap quan thoi Thuan Tri, vao luc đinh chon tuoc hieu cho Hoang tu Tong than thuoc "Nhap Bat phan", Hoang đe se phan tat ca bon ho vao 1 trong 5 Ky tich thuoc Ha ngu ky, sau đo trong Ky tich ay chon ra so luong Ta linh nhat đinh nhu la "Tai san nhan su" cua rieng nguoi ay, moi Ta linh gom 300 nguoi, thong thuong thi Than vuong so huu tren 10 Ta linh, cu the giam dan, ma nguoi nam đuoc so luong lon nhat trong mot Ky tich at xung 「Ky chu; 旗主」. Nam trong Ta linh la nhan khau cua Ky phan Ta linh, Bao y hay tham chi Ky ha Gia no, tat ca nhan khau thuoc Ky tich nao cung đeu la so huu ve nguoi cua Hoang tu Tong than so huu tuoc hieu thuoc Ky tich ay. Va du trieu Thanh xem nhan khau "Ky phan Ta linh" cung "Bao y" đeu la luong dan, co than phan ro rang, nhung truoc thanh vien Hoang that thi cung đeu chiu phan no le, bat ke la nguoi Man, nguoi Han hay Mong Co lan Hoi Hot. Vao ban đau khi đinh ra, Hoang tu Tong than co quyen hanh rat tuyet đoi voi cac "Thuoc nhan" trong Ky tich ma minh cai quan, dan đen Đa Nhi Con moi co the co quyen hanh lon đen nhu vay. Tuy nhien tu thoi Thuan Tri, sang thoi Khang Hi va nhat la Ung Chinh, quyen hanh tuyet đoi cua ho giam manh do chu truong 「Bat Ky cong chu; 八旗共主」 đuoc tai lap, Hoang đe khong chi nam rieng Thuong tam ky ma con la chu tu cua Ha ngu ky that su, than phan Ky chu cua cac Hoang tu Tong than chi con la danh nghia, đoi voi Hoang đe đeu xung "No tai" (奴才), cai nay khong chi khien nguoi Bat Ky phai phu thuoc Hoang đe ma cung lam tang len rang buoc cua Hoang đe đoi voi nguoi Bat Ky.
Cung tu Ung Chinh tro đi, thuc hanh 「"Bi mat lap Tru che"」, nhung Hoang tu A ca nao đuoc chi đinh phong tuoc cung xuat cung lap phu chinh la vo duyen voi ngai vi Hoang đe, cac Hoang tu co kha nang đuoc chon đeu se đuoc giu lai trong cung. Sau khi Tru quan đuoc đinh, Tan Hoang đe ke vi, cac Hoang tu A ca nay moi nhan tuoc phong cung phu đe tu anh em trai Hoang đe cua minh. Truong hop Thanh Cao Tong cung Thanh Nhan Tong, ca hai đeu đuoc phong "Bao Than vuong" roi "Gia Than vuong" nhung khong cho xuat cung ma van o lai trong cung; Cao Tong luon tru o Trong Hoa cung, ma Nhan Tong đen nay van chua ro lam, nghi ngo la Duc Khanh cung.


= Cac trieu đai Thao nguyen =
Tu lau Trung Quoc đa giao thoa voi cac sac dan du muc o thao nguyen Tay Bac, Hung No la the luc bo toc du muc đuoc biet đen som nhat, cac vi Vua cua ho tu xung tuoc hieu Thien vu - ve y nghia thi no tuong đuong voi Thien tu o Trung Quoc, cho nen theo ly thuyet con trai cua ho cung la Hoang tu, con trai thua ke cung xung Thai tu. Nhung vi quan niem Hoa Ha va Thien tu duy nhat, ma khi cac trieu đinh nay vao trieu đeu phai xung than (tuong tu moi quan he giua Champa cung Đai Viet), do vay cac tai lieu chu Han co tai Trung Quoc đa phan chi ghi Vua cua ho ung voi Vuong, con trai la Vuong tu hoac khong ghi tuoc vi ban ngu. Đieu nay tuong tu voi truong hop dong doi Tan pho cua Đe che Tho Phon, cung bi trieu Đuong xem ngang voi Vuong.
Can cu Su ky Tu Ma Thien, Han thu cung Hau Han thu, khi đe cap đen ho đeu chi ghi 「"Con trai cua Thien vu"」 cung chuc vi hoac tuoc hieu, hau nhu khong co danh vi nao đac thu. Va vi la mot khoi sac dan thuyen chien đau ma cac Hoang tu Hung No se som co thuc quyen ve đat đai, binh si cung ha nhan, khi lon manh ho con co the lap rieng ra mot bo toc khac tach han bo toc goc, mot đieu xet ra thi tuong tu nhu "chia nha Tieu tong" cua Trung Nguyen. Dua vao ly lich cua con trai Vuong Chieu Quan voi Thien vu la Ho Han Ta, nhung nguoi khong ke vi thi thuong se đuoc phan chia mot bo phan đe quan ly va co tuoc xung khac nhau, con trai cua Chieu Quan la "Ta Nhat Truc vuong" (右日逐王), co le la mot phien am chu Han cua tieng Hung No khi ay. Can cu Hau Han thu, tuoc "Ta Nhat Truc vuong" nay nam trong vong he thong "Luc giac", duoi su quan hat cua Ta Hien vuong, ma can cu Su ky thi Ta Hien vuong cung Huu Hien vuong đeu la hai tuoc vi chi duoi Thien vu - chua te Hung No, thuong do Thai tu đam nhiem. Đay la mot chuoi he thong trong 「Nhi thap tu truong; 二十四長」, he thong Vuong cong đai than cua Hung No.

Sau khi Hung No bien mat, danh xung Thien vu đuoc thay the bang Kha han, va nguoi đau tien dung la cac vi Vua cua Nhu Nhien. Cung nhu "Thien vu", tuoc hieu "Kha han" cung ngang voi Thien tu cua Trung Quoc, do vay cung theo ly thuyet thi cac con cua Kha han cung đeu xung voi xung ho Hoang tu. Chi la cung nhu tinh trang cua Hung No, toan bo con trai cua cac Han qua ghi chep cua Trung Quoc đeu la 「"Con trai cua Han"」 hoac Vuong tu. Con trai cua cac Kha han đeu đuoc chia se đat đai, thuoc nhan va quan ly quan su thuc te tuong tu Hung No. Boi vi "Han" co y nghia nhu Hoang đe, cac thu linh bo toc đuoc ghi lai voi danh xung "Ton truong", "Bo chu" hoac "Thu linh", danh xung khac thi it ghi nhan. Ca biet co Han quoc cua ho A Su Na (阿史那) la Han quoc Đot Quyet, duoi Kha han la hai chuc vu 「Diep ho; 叶护; Yabgu」 cung 「Thiet; 設; Shad」, đeu danh cho cac Hoang tu Tong than đam nhiem, co nhiem vu tri vi cac bo toc bi than phuc. Hai chuc vu nay chia ra Diep ho o canh Tay cua Han quoc, con Thiet o canh Đong cua Han quoc, ma than phan cua Diep ho thuong la chi sau Kha han, tuc la em trai cua ong hoac la nguoi con trai lon nhat. Hoc gia Đot Quyet la Mahmud al-Kashgari co giai thich ro đia vi cua Diep ho:「"Cach hai buoc duoi Kha han, trong đo vi Thiet Thai tu o tren Diep ho mot bac"」. Ben canh đo, co ghi chep ve A Su Na Ne Thuc (阿史那泥孰; Duolu Qaghan) cua Tay Đot Quyet cung Khuyet Đac Can (阙特勤; Kul Tigin) cua Đong Đot Quyet đeu tung đuoc phong Huu Hien vuong, co the cac trieu đai nay van giu mot vai chuc tuoc co cua nguoi Hung No.
Ke tu khi Han quoc Đot Quyet nay chia lam Đong Đot Quyet cung Tay Đot Quyet, cac vi Thiet cung Diep ho dan tu lanh đao rieng va hai chuc tuoc nay tro thanh nhung tuoc hieu toi cao cua ho. Ve sau Hoi Hot tuy cung co danh xung Kha han cho vi Vua cua minh, nhung vi quan he tot voi nha Đuong, đac biet la viec lien hon sau su kien Loan An Su, ma cac vi Vua cua Hoi Hot cung đeu xung than, la "Quoc vuong", "Quan truong" hoac "Tu truong" hon la Hoang đe, Vuong tu cung hau due cua ho đa phan đeu se co ten theo chu Han cung nhu lam quan vien cho trieu đinh.
Sang thoi Ngu Đai Thap Quoc cung trieu Tong, thi co nguoi Khiet Đan lap nen nha Lieu, nguoi Đang Hang lap nen Tay Ha cung nguoi Nu Chan lap nen nha Kim, va truoc khi Mong Co quat khoi thi ca 3 trieu đai nay đa tham khao rat som quy cach cua Trung Quoc thong qua nha Tong. Khac voi cac Thien vu hay Kha han, cac vi Vua cua ba trieu đai nay tu xem minh ngang voi Hoang đe trieu Tong nen cung xung tuoc hieu Hoang đe, con trai la Hoang tu va cung phong tuoc Vuong. Hien tai cac lai lieu ve ho chu yeu la chu Han, cung khong thay co xung ho đac biet gi nhu "A ca" cua trieu Thanh ve sau. Cung nhu Đuong-Tong, phong hieu tuoc Vuong cua cac trieu đai nay đa phan la ten Tieu quoc, trong đo trieu Kim con theo kieu Tong ma lap ra "Tam đang Quoc hieu", lai phan biet giua Quoc vuong, Nhat tu Than vuong cung Quan vuong. Cung nhu cac trieu đai Hung No cung Đot Quyet, cac Hoang tu Tong that trieu Lieu-Kim-Ha đeu tham du quoc su mot cach tich cuc. Ma trieu Lieu ke thua he thong Oat Nhi Đoa đuoc khoi xuong boi Đot Quyet, lai vi van đe chi ho ma thiet lap Bac Nam dien quan che, con hinh thanh khai niem "Hoanh truong" cho hoang toc truc he cua Lieu Thai To, đong thoi lai chia ra He phong la hau due chu bac cua Lieu Thai To goi la Tam phu phong (三父房), cung hau due cua to tien xa hon cua Thai To đuoc goi la Nhi vien hoang toc (二院皇族). Trieu Kim khi lap trieu, cung chia Bac Nam dien quan cat cu Tong than, nhung nhan thay che đo nay cua trieu Lieu de phat sinh đai loan, nen Kim Thai To lien thiet lap che đo Bot cuc liet voi quyen uy tap trung vao minh, sang trieu Kim Hy Tong thi lai ap dung che đo nha Đuong cung nha Tong vung vang hon, cung đe Hoang tu Tong that đam nhiem cac chuc vu quan trong trong bo may. Nhin chung, ca ba trieu đai nay đeu ap dung che đo "Thua ke giang tuoc" va khong co đinh tuoc phong đuoc ap dung tu trieu Đuong, cung khong phai con chau Hoang tu đeu thu phong. Khi thu phong tuoc, cung nhu trieu Đuong che đinh, con chau cua mot Than vuong đat A co the thu phong lam Quan vuong hoac Than vuong đat B, khong co đinh giu nguyen mot đat phong qua cac đoi.
Vao luc Đe quoc Mong Co lap nen trieu đai nha Nguyen, nguoi Mong Co đa chiem Trung Quoc co mot lanh tho bao rong to lon, vi vay tinh trang chia đat đai cua trieu đinh ro rang va thuc dung hon, phan nhieu đeu dua vao bien chuyen quan su tai cac lanh đia. Ben canh đo, ho cung hoc theo van hoa Trung Quoc, dung chu Han song song chiet tu Mong Co, cung dung he thong Vuong tuoc cho hoang gia. Va cung tai Mong Co, chi co nguoi toi cao nhat goi Kha han, thong linh tat ca cac Bo truong cung Thu linh linh tinh khac. Trong khi ay, cac vi Hoang tu Tong than đuoc phan chia lanh đia voi tuoc Han, tuong ung đia vi Quoc vuong. Va vi khong co truyen thong chon san nguoi ke vi ma đeu trai qua Hot ly lac thai tien hanh đai bau cu, ngai vi Thai tu trieu Nguyen tu Hot Tat Liet đa khong on đinh, nen tinh trang Hoang tu Tong that trieu Nguyen soi noi đoat vi cung xay ra suot thoi ky đinh cao cua trieu đai nay.
Cach chia đat phong cho Hoang tu Tong than trieu Nguyen tu ay co ba dang:

Chia lanh đia tren thao nguyen, tu thao nguyen Mong Co đen Trung A đuoc chia thanh cac khu vuc đe phan phong Than vuong mang tuoc Han, chu yeu o Linh Bac Hanh va Lieu Duong. Dan ve sau, tinh trang nay thai hoa thanh 4 Han quoc phia Tay Bac nha Nguyen, gom: Kim Truong, Sat Hop Đai, Oa Khoat Đai cung Y Nhi, ca 4 Han quoc nay ve sau đuoc lich su goi la 「Tu đai Han quoc; 四大汗國」.
Thuc ap phuong thuc Ngu ho ti (五户丝), la mot dang thuc ap chinh thuc danh cho Hoang tu Tong than, Hau phi, Cong chua cung Pho ma tai lanh tho goc Han (y noi toan bo Trung Nguyen). Nhung nguoi đuoc ban thuc ap huong cung ung theo le đinh tu lanh đia, nhung khong đuoc phep can thiep quan ly dan sinh. Tuoc hieu thu phong bieu thi đia phuong đuoc quy hoach san.
Tong vuong xuat tran, đay la mot hinh thuc kha pho bien o cac Đe che lanh tho lon, ve co ban giong nhu phan phong chu hau toa tran o nhung lanh tho nhat đinh. Tuy nhien Tong vuong tran giu trieu Nguyen bi han che boi co quan hanh chinh tai lanh đia ay, khong co toan quyen đieu binh hoac can thiep dan sinh, hon nua cung khong phai chi mot Tong vuong toa tran cung mot đia phuong.
Ngoai tru đia vi Han đac thu cua thoi ky đau, thi phong hieu tuoc Vuong cua trieu Nguyen cung rat đa dang, đoi khi van la ten Tieu quoc hoac Quan quoc nhu cac trieu truoc, cung co mang y nghia nhat đinh hoac my tu đon thuan. Vi du "Van Nam vuong" (云南王), "Tran Nam vuong" (镇南王) va "Luong vuong" (梁王), ba tuoc Phien vuong tran thu tinh Van Nam co ba phong cach khac nhau. Khac voi cac trieu Lieu-Kim-Ha, thi trieu Nguyen giu che đo tap nguyen tuoc hieu co đinh nhu thoi Han, ma khong tuy thoi gia phong hoac giang tuoc đuoc ap dung tu trieu Đuong.
Sau khi trieu Nguyen suy sup va lui ve lam Bac Nguyen, Tieu trieu đinh nay xuat hien danh xung Đai cat - đuoc cho la phien am cua danh xung "Hoang thai tu" tu Trung Quoc. Va sau khi Bac Nguyen diet vong, "Đai cat" tro thanh tuoc xung cho Vuong cong quy toc lam Thu linh cua cac bo toc co the luc, ben canh cac tuoc hieu co huong Nu Chan nhu Boi lac. Khi trieu Thanh dan dan lap nen Mong Co thuoc Thanh cung che đo Mong Co Minh ky, tuoc hieu "Đai cat" cung đuoc su dung trong hang ngu tuoc phong cho cac Thu linh cua bo toc du muc quy phu trieu Thanh, bon ho đuoc goi la Ngoai phien Mong Co (外藩蒙古) hoac Mong Co vuong cong.

Theo đo, ngoai tuoc vi "Đai cat" thi trieu Thanh con ap dung cac tuoc hieu trong "Nhap Bat phan" nhu Than vuong, Quan vuong, Boi lac, Boi tu đen Tran quoc cong va Phu quoc cong. Va tuoc hieu "Đai cat" la ben duoi Phu quoc cong, chia lam 5 hang voi rieng "Trat Tat Khac Đai cat" o mot hang rieng. Trieu Thanh thuc thi quan chu chuyen quyen, nhung khong the khong xem trong the luc cua cac Mong Co vuong cong trong viec phong thu bien gioi thao nguyen, do đo tuy tinh huong ma mot vi Mong Co vuong cong nay co thuc quyen hay khong, hoac co tu cach truyen đoi hay khong. Rat nhieu Mong Co vuong cong the tap tuoc vi Than vuong cung Quan vuong truyen đoi khong đoi đen tan khi trieu Thanh diet vong, ma su hung thinh cua ho bi khong che boi chuc vu va cong lao qua tung trieu.
Can cu quy đinh nam Can Long thu 17 (1725), ngoai con ca tap tuoc, thi cac con trai cung em trai thanh nien cua cac Han cung Than vuong thu phong 「"Nhat đang Đai cat"」; con va em cua Quan vuong cung Boi lac phong 「"Nhi đang Đai cat"」; con va em cua Boi tu cung Cong tuoc la 「"Tam đang Đai cat"」.
Nhung nguoi Mong Co Minh ky nay ve co ban đeu la Vuong cong quy toc, lich su cua ho la Thu linh hoac hau due nhung Thu linh cua mot bo toc đoc lap khi truoc va sau quy phu trieu Thanh, hoac bi bai tran ma phai phu thuoc vao trieu Thanh. Cho nen, xuat than cua ho co the ngang Hoang tu hoac Vuong tu, lai co giu gin loi an mac du muc goc, gan gui voi hinh anh Mong Co nguyen ban. Ben canh Tam phien thoi So ky, thuc te cac Vuong cong thuoc Mong Co Minh ky cung la "Than vuong khac ho" đuoc duy tri trong lich su trieu Thanh. Cung vi ly do nay, cac đoi Hoang đe trieu Thanh luon co it nhat mot Hoang nu hoac Tong nu Cach cach, đuoc phong tuoc hieu Cong chua va ga cho Vuong cong Mong Co hoac nguoi ke tuc tuoc vi cua ho. Ban than hoang toc Ai Tan Giac La cua trieu Thanh cung duy tri huyet thong Mong Co qua Hieu Trang Van Hoang hau, thuoc dong doi Khoa Nhi Tham, co lien quan ve huyet thong voi cac Hoang đe nha Nguyen va Thanh Cat Tu Han. Mot dang khac la Đat Ngoa Te, nguoi tung la Kha han cua Han quoc Chuan Cat Nhi, sau binh bai ma ban than cung con chau đuoc the tap tuoc hieu Xuoc La Tu (綽羅斯) va đuoc giu lai kinh.
Trong khi đo, tuy cung la Mong Co nhung nhung nguoi thuoc Mong Co Bat ky đa "thuan phuc" noi truong cua Thanh trieu va đuoc tru ngu theo quy che Bat Ky tai kinh thanh, do vay đa bi Man hoa ve ngon ngu lan phong tuc. Đoi lap voi Ngoai phien Mong Co va tuong tu Mong Co Bat ky chinh la Noi thuoc Mong Co (內屬蒙古), nhung bo lac Mong Co đa chiu quan ly truc tiep boi trieu Thanh, điem khac biet la nhung nguoi thuoc bien che nay van giu bien che bo lac o đia phuong, tuong đuong quan hoac huyen, thay vi đuoc đua vao Mong Co Bat ky, vi du cho truong hop nay co bo toc Sat Cap Nhi.


Quoc gia đong van = Viet Nam =
Trong lich su Viet Nam, thoi ky truoc khi cac trieu đai mang huong Hoa Ha xuat hien cung khong co ghi chep gi qua đac biet. Thoi huyen huyen Hung vuong, can cu Linh Nam chich quai cung Đai Viet su ky toan thu đeu co ghi chep:「"Vuong tu goi la Quan lang"; 王子曰官郎」, nhung nhung thong tin nay đeu đa bi Han hoa boi cac trieu đai sau, ban chat that su cua no khong ro rang. Ke tu thoi nha Đinh ve sau, Viet Nam ap dung che đo mo phong Trung Hoa, cac vi Vua xung Hoang đe, dung le phap Thien tu đung đau cac chu hau, cho nen cac con cua Vua đeu xung Hoang tu.
Ve phong tuoc hieu, đa phan se co ba hang muc:

Đai vuong (大王);
Than vuong (親王);
Hau (侯) / Thuong vi Hau (上位侯);
Trong đo cac tuoc Vuong chiem nhieu nhat, phong Hau cho cac Hoang tu thi đa phan do Hoang tu xuat than thap, hoac la hau due cua Hoang tu. Cac trieu đai ban đau cung phong Vuong cho tat ca cac Hoang tu, nhu Le Đai Hanh tien hanh phong Vuong cho cac con trai, rieng cac con trai lon nhu Hoang thai tu Le Long Thau cung Le Long Đinh co hien tuong phong "Đai vuong", vi thu cao hon Vuong tuoc thong thuong. Thoi nha Ly, co hien tuong nhieu Hoang hau, do vay cac "Đich tu" do Hoang hau sinh ra đeu phong lam "Vuong", ma cac con do Phi tan sinh ra đeu phong tuoc Hau, khong xuat hien vi hieu "Đai vuong" nhu thoi Tien Le. Nha Tien Le va Ly cung co tinh trang phong tuoc Vuong cho Tru quan, nhu Ly Thai Tong von co tuoc "Khai Thien vuong", Ly Thanh Tong von co tuoc "Khai Hoang vuong" khi chua len ngoi. Sang đen nha Tran, Hoang đich truong tu lam Hoang thai tu, cu o Đong cung ma khong thu tuoc, cac Hoang tu khac thuong đeu phong Vuong, cac Hoang thu tu co me xuat than thap thi phong "Thuong vi Hau", cac con truong thua ke cua Hoang tu Vuong lai phong "Vuong" nhu cha, con lai phong "Thuong vi Hau" nhu cac Hoang thu tu. Ngoai ra, trieu Tran con cho khoi phuc lai tuoc hieu "Đai vuong", nhung thuong dung cho anh em trai cua Hoang đe, hoac la truy phong sau khi mat.
Huy hieu tuoc phong Vuong cua cac Hoang tu tu Tran ve truoc can ban la my tu, vi du nhu "Khai Thien vuong" roi "Phung Can vuong"; ca biet co Tran Lieu thu phong thuc ap lay ten mot am phong lam hieu, goi la "An Sinh vuong"; hoac mang ten Tieu quoc nhung chi tuong trung nhu Đinh Toan thu phong "Ve vuong", hai Hoang tu Thieu Ly cung Thieu Huan cua Long Đinh đuoc phong "So vuong" ben Ta va "Han vuong" ben Huu,... Trieu đinh Viet Nam cac trieu Tien Le cung Ly đeu ap dung thuc ap, đa phan la quan, huyen hoac huong xa gop lai đe gia phong. Cac Hoang tu đeu co thuc quyen nhat đinh tai cac ap phong ma minh quan ly, thinh thoang moi can vao chau, đen noi Thai tu Le Long Viet gianh ngoi trong 8 thang roi bi Le Long Đinh giet chet, Ly Thai Tong phai trai qua "Hoa Tam vuong" vat va moi len đuoc bao toa, cung đu cho thay the luc Phien tran Than vuong đeu manh me. Thoi nha Tran dung chinh sach 「"Huong đe"; 鄉邸」, tuc "Đe trach o huong", khi trieu can thi ve kinh su, ma khong co viec thi lai tro ve, nhu Tran Nhat Duat o Thanh Hoa, Tran Quoc Khang o Dien Chau, Tran Quoc Tuan o Van Kiep, Tran Quoc Chan o Chi Linh,.v.v... So voi Le-Ly thi nha Tran dung Hoang toc nam viec trung uong quoc gia nhieu hon, cac Tong than co tuoi cao, than can voi Hoang đe thi ngoai co đat phong con đam nhiem chuc Te than, đeu xung "Quoc cong" va o lai trong kinh. Cac Phien vuong Cong hau ho xa đoi Tran đeu tu co the luc rieng nhu vay, cho nen khi quan Mong-Nguyen vao đanh thi đeu co the nhanh nhay huy đong quan si, hoac khi Ho Quy Ly cuop ngoi, roi nha Minh xam chiem, cac Phien hau la Gian Đinh Đe cung Trung Quang Đe cung co the duy tri phan khang chu khong bi diet hoan toan, chinh Le Quy Đon khi chep đen đay trong Đai Viet thong su tan duong:「"The thi hieu qua cua Phien vuong cung co the thay đuoc"」.
Thoi nha Hau Le, anh em thi it ma con chau trong ho con nho, it quan cong, so voi cong than vi giup rap dung quoc hien hach, thi trong hoang toc nha Le khi ay khong co may ai thu phong tuoc hieu, cang mien ban chia đat đai tran giu. Sau thoi đai Hong Đuc, trieu Le quy đinh ti mi tuoc hieu Tong than, co tinh trang lam phong vuot hon ca trieu Minh vi hau due chi xa cung đuoc quy đinh phong tuoc. Tuy đinh phong tuoc ti mi hon, the nhung đo la boi vi trieu Le lai khong ap dung "The tap vong the", ma som quy đinh giang phong qua cac đoi. Can cu Lich trieu hien chuong loai chi thi chia ra hau due cua Hoang thai tu cung hau due cua Hoang tu, trong khi tat ca Hoang tu phong Than vuong, thi con cai cua ho cung con cai cua Hoang thai tu cung co phong tuoc xuong. Sau khi qua khoi pham vi thi chi con giu than phan "Tong than", neu khong co tien thu thi lam quan hoac co cong trang thi cung bi xet ngoai hoang toc. Co tong 12 bac danh cho hau due cua Hoang thai tu va Than vuong, bao gom:

Trieu Le khac voi Ly-Tran, lai quy đinh lay ten đat hien huu tren lanh tho đe lam hieu cho tuoc phong Vuong, khong han chi la my tu. Theo đo, tuoc Than vuong lay 1 chu tu ten phu (đat phong) lam hieu, nhu phu Kien Xuong thi lay hieu "Kien vuong"; ke thua Than vuong la Tu Than vuong thi lay 2 chu ten huyen lam hieu, nhu huyen Hai Lang thi la "Hai Lang vuong". Tu tuoc Cong tro xuong đeu lay my tu, nhu "Trieu Khang cong", "Vu Uy hau", "Ninh Đuc ba",.v.v.. Con tu Ta quoc su tro xuong đeu la chuc danh vinh ham, khong dung phong hieu. Đieu nay nham phan biet voi tuoc phong cua cong than, khi toan bo phong tuoc cua quan vien; tu tuoc Quoc cong, tuoc Quan cong đen tuoc Nam; đeu lay ten đat lam hieu. Trong đo hai tuoc Cong chi lay mot chu, la "X Quoc cong" hoac "Y Quan cong"...
Thoi Le Thai Tong, cac Hoang tu con nho lai it, nen con chia đat va lay ten đat lam phong hieu, song van khong co dau hieu chia đat ma đeu o tai kinh su, đen noi Lang Son vuong Le Nghi Dan tu minh lam cung bien. Tu đoi Le Thanh Tong, Tong than Vuong hau đeu đuoc quy đinh tuoc hieu, ban cho phu đe trach vien lam noi song, đat an loc đeu la ruong, goi la "Ruong the nghiep" đe truyen thua vinh vien, ngoai ra con co "Đat the nghiep" cung cac bai dau, bai đam, ruong te, ho mam ho muoi cung đat an loc theo ho đuoc goi la "Thuc phong". Tuy quy đinh ro rang hau hinh đai đo, nhung Hoang tu trieu Le khong co hien tuong tap tuoc vinh vien, tuy con chau đeu đuoc quy đinh cu the song lai la giam dan theo thoi, tru phi co quan cong thi moi duy tri. The nhung cac Hoang tu trieu Le đoi voi viec can thiep vao ap dan sinh ma minh đuoc phong cung khong co quyen, cung khong đuoc trau doi qua đam nhiem chuc vu, nen ["Tong than khong tai can, it tham du chinh su"] cung la mot thuc trang cua Tong than Vuong hau trieu Le. Đay cung la vi su kien Le Nghi Dan khi xua, khong chi giam thuc quyen cua Phien vuong ma con han che ho gop suc cho trieu đinh. Tinh trang nay cua Hoang tu Phien vuong thoi Le khien Le Quy Đon khi binh luan chuyen nay trong "Đe he truyen" cua Đai Viet thong su cung than van:「"Neu co tai nghe nhu Hung Đao, đuc luong cua Chuong Tuc thi cung khong đuoc tu vao yet kien, huong ho con hy vong gi đe lap cong pho giup nha Vua đuoc?! Cho nen cai the che chan cua Vuong hau lam sao co nua"」.
Giua trieu Le co nha Mac soan vi, phong tuoc cua trieu Mac đai đe đeu nhu đoi Le, song cac Hoang tu đeu đam đuong chinh su, khong vi ti hiem ma can tro Tong than giup đo Hoang đe, vi du co Khiem vuong Mac Kinh Đien. Sau khi Le trieu đen thoi Trung hung, Chua Trinh nam quyen ma Chua Nguyen cat cu, mot ep Le Đe phong tuoc Vuong the tap, mot nhan thu phong tuoc Quoc cong; con cua chua Trinh đeu xung Vuong tu, ma cac con cua chua Nguyen khong đe cap chinh thuc. Khi luan phong tuoc, cac Vuong tu cung Vuong ton ho Trinh đeu an theo tuoc hieu quy toc ma phong, nhu sac lenh vao nam Hoang Đinh thu 15 (1614) trieu Le Kinh Tong nhu sau:

Thoi nha Nguyen, tong cong co 21 ton tuoc cho Hoang tu Tong than, the nhung chu truong cua trieu đinh nha Nguyen lai quan ly vi hieu rat chat, con chat che hon ca che đo trieu Thanh, cho nen tinh trang tuoc phong cua trieu Nguyen het suc gat gao va ban than trieu đai nay cung co phuong thuc thua ke tuoc hieu rat phuc tap. Ve co ban, tuoc phong cho Hoang tu trieu Nguyen chia lam hai hang:

Hoang tu Vuong: gom nhung Hoang tu mang tuoc Than vuong (親王) cung Quan vuong (郡王);
Hoang tu Cong: tuc Hoang tu mang tuoc Cong, co ban la ba tuoc đung đau la Than cong (親公), Quoc cong (國公) va Quan cong (郡公);
Trong cac tuoc hieu chinh thuc, o duoi tuoc Quan cong thuc te con hai tuoc Cong nua la Huyen cong (縣公) cung Huong cong (鄉公), sach Đai Nam hoi đien co ghi von "Huong cong" la muc phong toi thieu cho Hoang tu, hoac Hoang ba thuc cung Hoang huynh đe cua Hoang đe.
Cac vi Hoang tu chi đuoc phong tuoc khi đu 15 tuoi, tuy nhien khong đuoc phong vao hai hang tuoc Vuong ngay nhu trieu Le, ma thuong chi đen "Than cong", tat ca đeu xet theo ket qua hoc hanh cua tung nguoi, đay goi la Khao phong (考封). Ten hieu cua tuoc phong đeu lay 2 chu tu ten tinh, phu hoac huyen cua thuc ap đuoc chon, rieng tuoc Quoc cong chi lay 1 chu đau hoac cuoi, cung khong giu chu "Than" nhu trieu Thanh. Lay vi du xet Hoang tu A co ap phong la ten cua đia phuong XY, ban đau phong tuoc Quan cong se đay đu la "XY Quan cong", khi len Quoc cong se la "X Quoc cong" hoac "Y Quoc cong", đen Than cong thi lai tra ve "XY cong".
Trieu Nguyen cung khong ap dung the tuoc hien nhien nhu trieu Le, chi co 1 hau due cua Hoang tu la co the ke thua tuoc hieu, hon nua lai con giang tuoc, neu muon nhieu nguoi con đuoc phong tuoc hon thi ban than nguoi con ay phai co phan đau, hon nua thanh qua khac nhau cung chia ra ket qua tuoc phong co the đuoc phong cung khac nhau, chu khong phai "Chi vi la con cua Hoang tu nen gia tuoc X" nhu trieu Le cung cac trieu đai truoc ap dung. Cach thuc thua ke tuoc hieu cua Hoang tu trieu Nguyen đuoc chia ra lam hai phuong thuc:

An phong (恩封): đem mot tuoc vi khac cho con trai cua Hoang tu, nhung tuoc phai thap hon cha, vi du nhu Hoang tu phong "đat A tuoc Cong" thi con la "đat B tuoc Hau", truong hop nay thuong la do cha co cong lao nen đac ban.
Tap phong (袭封): lay nguyen ten cu cua Hoang tu ma giang tuoc thap hon, nhu Hoang tu la "đat B tuoc Cong" thi nguoi con la "đat B tuoc Hau", neu co cong đang ke thi co the giu nguyen tuoc hay tham chi cao hon, song duoi trieu Nguyen thi đa khong xay ra. Đay la phuong thuc thua tuoc co ban cua cac Hoang tu Cong, thong thuong chi co 1 nguoi con đuoc ban.
Điem đac biet la che đo "An phong" lan "Tap phong" trieu Nguyen, chinh la co the thuc hien khi Hoang tu con song chu khong nhat thiet Hoang tu qua đoi thi con cai moi ke thua tuoc vi, đac biet "Tap phong" lai von la lay nguyen tuoc cua cha giang phong. Vi du nguoi con ca la Hong Tuan cung con thu 7 la Hong Hao cua Tho Xuan vuong Mien Đinh, ca hai đeu "An phong" cung "Tap phong" ngay ca khi Tho Xuan vuong con song. Nhung nguoi con con lai khong theo le thua ke tren, đeu phai tham gia "Khao phong" nhu cac Hoang thuc Hoang tu khac, the nhung ti le nhung nguoi nay đat tuoc gan nhu la khong co. Cho nen quy tac thua tuoc trieu Nguyen tham chi con kho khan hon ca trieu Thanh. Ve thuc ap thi cung nhu trieu Le, trieu đinh nha Nguyen cung khong cho Hoang tu Tong than quyen quan hat ma cap luong bong cung đat ruong đe an loc, phu đe Hoang tu Tong than cung đeu tap trung lai cac khu vuc quanh kinh thanh. Vi xet phong tuoc vi rat khat khe, ma Hoang tu trieu Nguyen lai co rat nhieu, cho nen co rat nhieu Hoang tu sau khi Hoang đe qua đoi, tro thanh "Hoang đe" hay "Hoang thuc" cua trieu tiep theo moi đuoc ban phong, tham chi co rat nhieu nguoi sau khi qua đoi moi đuoc truy tang, hoac khong co tuoc phong ma chi co thuy hieu. Ve sau, neu vi Hoang tu Cong ay co cong trang, nhu giup rap trieu chinh thi moi dan phong len "Quan vuong" roi cao nhat la "Than vuong", vi du Tuy Ly vuong Mien Trinh đeu trai qua ba trieu, tuoi cao cong lon, trong hang Tong that tro thanh cay đai thu cho nen moi du phong tuoc Vuong. Tuy vay đay cung la mot dang "tieu chuan kep" cua trieu Nguyen, vi cong lao nen moi co tuoc cung chuc quyen, nhung voi tam ly 「"Hoang than khong dinh chinh tri"」, cac Hoang tu Tong than cung khong co nhieu co hoi lap cong. Ben canh khong cho ket than voi quan lai co the luc, trieu Nguyen cung khong giao su vu quan trong cho Tong than ma co quan chinh ma ho đam nhiem la chuc Lenh cua Tong Nhan phu, do đo tinh trang huu nhan khong gop đuoc nhieu suc cho Hoang đe vao thoi Nguyen cung giong voi trieu Le khi truoc.
Cac vi Hoang tu khi chua phong tuoc, cung nhu cac Hoang tu đoi Thanh, đeu co đia vi cao hon cac quan vien, ben canh đo bat luan đa phong tuoc hay chua phong, cac Hoang tu đeu phai cung kinh truong boi. Đieu nay co nghia, ai la "Hoang thuc" - tuc Hoang đe cua Hoang đe - thi se vai tren cac Hoang tu, cho du Hoang thuc chua phong tuoc va Hoang tu đa đuoc phong tuoc Cong. Van đe "đia vi o tren ma khong ke tuoc vi" nay, co ban nhu cac Hoang tu trieu Thanh o tren tat ca, the nhung trieu Nguyen co lich su anh em đum boc nhau tu khi khai quoc ma khong đau đa đam mau nhu trieu Thanh, cho nen ton ty chu chau giua cac Tong than đuoc duy tri. Sac lenh trieu Tu Đuc cang ghi ro viec nay:

「"Nhu hang chu la ton, hang chau la ty, dau cung ngang hang ma thu tu phai co nguoi nhieu tuoi nguoi it tuoi, dau phong tuoc khong giong nhau (nhu Than vuong, Quan vuong, Quoc cong, Quan cong v.v…), ma nguoi vai duoi phai kinh nhuong nguoi vai tren. Pham viec gi đeu phai kinh nhuong khong lay tuoc ma ban hon kem"」.


= Nhat Ban =

Tai Nhat Ban, tu khi tien hanh ap dung Luat lenh che, cac Hoang tu đuoc nhan phong hieu "Than vuong", kem theo mot đai le đuoc goi la 「Than vuong tuyen ha; 親王宣下」. Bac Than vuong đuoc chia tu Nhat pham cho đen Tu pham, Hoang ton đen chau 4 đoi phong "Vuong"; khi nhan tuoc ham thi bon ho đeu co đat phong đien trang, luong bong theo che nganh hay tham chi la linh ho ve. Neu vi Than vuong ay vi pham toi ma bi tuoc đi pham vi, xung 「"Vo pham Than vuong"; 無品親王」. Co mot thoi ky đac thu khi hoang quyen Nhat Ban bi suy yeu, chi co con cua Hoang hau thu phong Than vuong do le nghi cung chi phi lam le Tuyen ha tro nen qua đat, cac Hoang tu do cung phi sinh ra đeu la "Vuong" nhu cac Hoang ton.
Cac Than vuong rat thuong hay xuat gia, va bon ho đeu đuoc goi la 「Nhap đao Than vuong; 入道親王; にゅうとうしんのう」, rieng nhung Than vuong đuoc phong sau khi đa xuat gia thi se đuoc goi la 「Phap Than vuong; 法親王; ほっしんのう」. Tu thoi Minh Tri, con chau truc he 3 đoi cua mot Thien hoang đeu đuoc đat cach phong Than vuong, tu pham tru nay tro đi thi phong Vuong.
Ve huy hieu, Hoang tu Than vuong cung Vuong thuong dung ten that lam hieu, ngoai ra con co khai niem 「Ngu xung hieu; 御称号」 cung 「Cung hieu; 宮号」. Ve ten that, chu thu 2 trong ten thuong co chu 「"Nhan"; 仁」, nhat la tu thoi Edo tro đi. Hoang that Nhat Ban con lap ra khai niem "Cung hieu", cung goi Cung gia (宮家; みやけMiyake), theo ly giai de hieu thi chinh la tinh trang phan gia chia nha cua hoang that, nhung Cung gia nay ton tai nhu la mot nhanh Tieu tong cua gia đinh Thien hoang va co tinh truyen thua danh cho Hoang tu. Đieu nay cung nhu chuyen Trung Quoc va Viet Nam chia Hoang tu lam Phien vuong, ma tu hau due Phien vuong lai co nhanh rieng. Xuat xu cua Cung hieu o tan thoi Kamakura, thanh to nhan biet la 「○○宮」, voi ○○ la ten co tu 1 đen 3 chu Han. Ke tu Thien hoang Go-Mizunoo, cac Hoang tu lan Hoang nu chua thanh nien hoac chua ket hon đeu co ten goi la "Ngu xung hieu", cach đat ten đeu y nhu Cung hieu, co thanh to chu Han la "Cung" o cuoi. Sau khi truong thanh, cai ten nay khong thuong goi nua, ma ten chinh thuc co tren tuoc hieu Than vuong hoac Vuong tro thanh ten that. Hien tai lay vi du, Thu Tieu cung Van Nhan than vuong, trong đo Thu Tieu cung (秋篠宮, Akishino-no-miya) la "Cung hieu", Van Nhan (文仁, Fumihito) la ten chinh thuc, con "Ngu xung hieu" khi con nho cua ong von la Le Cung (禮宮, Aya-no-miya).
So voi cac quoc gia đong van khac, che đo "Cung gia" la đac trung nhat cua cac Hoang tu Tong than cua Nhat Ban. Theo nhin nhan chung, ke tu Hoang tu Hang Minh Than vuong cua Thien hoang Kameyama thiet lap nen Cung gia cua minh la 「Thuong Ban Tinh cung; 常盤井宮」, cung Hoang tu Bang Luong Than vuong cua Thien hoang Go-Nijo lap nen 「Moc Tu cung; 木寺宮」, thi che đo Cung gia truyen thua đa chinh thuc bat đau. Hai vi Than vuong tren nguyen ban co quyen ke vi, nhung vi su kien noi chien hoang gia đuoc goi la "Luong thong điet lap" (兩統迭立; りょうとうてつりつRyoto Tetsuritsu), hai vi Than vuong nay khong the tranh đoat Hoang vi, ho so huu son trang va đon đien đu đe ban than an nhan, tu đo truyen lai Cung gia va cho con chau đoi sau huong. Tu thoi Azuchi-Momoyama, hoang that ngay cang yeu the, Cung gia khong the ton tai neu khong co tien tai do hoang gia tuong tro. Khi thoi Edo đuoc thiet lap, co 4 Cung gia lon đuoc duy tri theo he thong Shinnoke, chinh thuc cho quyen the tap va 「"Than vuong tuyen ha"」. Boi vi chi Hoang tu cua Thien hoang moi co tuoc Than vuong va "Than vuong tuyen ha", nen vi hieu nay thap phan cao, che đo Cung gia khi đa cho truyen thua, thi nguoi thua ke nghiem nhien cung thu huong "Than vuong tuyen ha" ma tap tuoc. Bon cung gia đo la Que cung, Huu Te Xuyen cung, Nhan Vien cung va Phuc Kien cung, trong đo Phuc Kien cung la hau due Thien hoang Suko thoi Nam Bac trieu, ton tai hon 500 nam, đen tan sau The chien thu 2 phai thoat ly hoang tich. Trong lich su cung goi la 「Tu Than vuong gia; 四親王家」 hoac 「Đinh Than vuong gia; 定親王家」.
Tu thoi Minh Tri, nhieu Cung gia cung đuoc thiet lap, nhung dan han che ke thua. Sau thoi ky The chien thu 2, tai chinh hoang gia suy thoai, nhieu Cung gia nhanh nho phai bi triet đi, Hoang tu Tong than thoat ly than phan hoang gia cung pho bien. Nguoi lanh đao cua Cung gia, tuc Đuong chu (當主), thong thuong đeu phai la nam, nhung tu thoi Minh Tri đa co hien tuong neu nguoi nam qua đoi ma khong co nam due, thi nguoi vo co the thay lam chu. Hien tai Hoang gia Nhat Ban co hai Cung gia đuong chu la nu, Than vuong phi Yuriko cua Tam Lap cung cung Than vuong phi Hisako cua Cao Vien cung.


= Ban đao Trieu Tien =
Con tai Ban đao Trieu Tien, cac vi Vua tu Tam Quoc đen nha Trieu Tien ve sau đeu xung "Vuong", do vay cac con trai đuoc goi la Vuong tu (王子; 왕자Wangja).
Ban đau nha Trieu Tien ap dung che đo nha Cao Ly, phong tat ca con trai tuoc hieu la 「Quan; 君; 군gun」, tham chi con re cung du đuoc, nhu Pho ma Ly Te Phong (李济封) cua Trieu Tien Thai To thu phong "Hung Yen quan",... Cung vi đoi đau Trieu Tien khong on đinh, Thai To cho ap dung che đo 「"Gia biet xich"; 加彆赤」 - co nghia "Ho quan", nam trang khong phuc vu binh dich nua ma linh chu Tu binh, đieu nay giong Minh Thai To lenh cac Hoang tu Vuong cua minh linh quan đoi, đeu la do quoc gia buoi đau khong on đinh.
Nam Thai To thu 7 (1398), Trinh Đao Truyen thinh ap dung che đo nha Minh, phan Vuong tu ra cac noi tran giu, cung nhu tuoc bo toan bo binh quyen. Cung nam đo thang 8, xay ra Mau Dan tinh xa, thang 9 lien đat lai tuoc hieu cho cac Vuong tu, phong cac Vuong tu tuoc Cong, Vuong that Tong than tuoc Hau, ma bach quan ham Chinh nhat pham đeu phong tuoc Ba. Sau lai đen Trieu Tien Thai Tong nam đau (1401), thay tuoc Cong, tuoc Hau cung tuoc Ba se pham đen vi hieu tai Trung Nguyen nen trieu đinh đoi phong hieu, do đo đoi tuoc Cong lam "Phu vien Đai quan", tuoc Hau lam "Quan", tuoc Ba lam "Phu vien quan". Phong hieu đeu lay ten phu, quan hoac huyen.
Tu đo tro đi lai co le, Chinh that cua Quoc vuong la Vuong phi neu sinh ra con trai, thi cac Vuong tu nay đeu la "Đich tu" (嫡子), con cac Vuong tu do Hau cung tan ngu sinh ra đeu la "Thu tu" (庶子). Vuong trieu Trieu Tien Ly thi sung Nho giao, khong chi phan Đich va Thu, ma trong dong Đich lai chia ra lon hon hoac nho hon, co vi tri toi cao nhat trong cac Vuong tu la Đich truong tu, con đuoc goi la 「Nguyen tu; 元子」. Boi vi "Nguyen tu" luon la than phan đuoc xac đinh ngoi o vi tri Tru quan nen thu phong tuoc hieu Vuong the tu, cac Đich tu con lai thu phong 「Đai quan; 大君; 대군daegun」. Trong khi đo cac Thu tu, bat ke ai lon hon ai cung khong quan trong, đeu phong vi hieu "Quan", pham trat cung "Đai quan" tuong đong, đeu la "Chinh nhat pham" trong he thong ham thu. Vi dong doi Vuong that Tong than se con keo dai, vuong trieu Trieu Tien cung quy đinh đia vi con chau cua cac Vuong tu, bat ke la Vuong tu Đai quan hay Vuong tu Quan, hau due khi tap tuoc chi phong tuoc "Quan" va cho chuc quan trong trieu, cu the thi:

Đich truong tu cua Vuong tu, Đich truong ton cua Vuong: truoc khi tap tuoc gia phong chuc quan ham "Tong nhi pham", sau khi tap tuoc len quan "Tong nhat pham". Cac Đich tu con lai phong "Chinh tu pham", Thu tu do luong thiep sinh ra phong "Tong tu pham";
Đich truong ton cua Vuong tu, Đich truong tang ton cua Vuong: truoc khi tap tuoc gia phong chuc quan ham "Chinh tam pham", sau khi tap tuoc len quan "Chinh nhi pham". Cac Đich ton con lai phong "Tong tu pham", Thu ton do luong thiep sinh ra phong "Chinh ngu pham";
Đich truong tang ton cua Vuong tu, Đich truong huyen ton cua Vuong: truoc khi tap tuoc gia phong chuc quan ham "Tong tam pham", sau khi tap tuoc len quan "Tong nhi pham". Cac Đich tang ton con lai phong "Chinh ngu pham", Thu tang ton do luong thiep sinh ra phong "Tong ngu pham";
Co the thay, tuoc phong ma Vuong that Tong than co the duy tri chi co the trong vong "Tang ton" (chau 3 đoi) đoi voi Vuong tu, va "Huyen ton" (chau 5 đoi) đoi voi Quoc vuong, ngoai tru pham vi nay thi đeu khong xet phong tap tuoc. Vi du cu the, lay hau due cua Lan Binh Đai quan - Đich tam tu cua Trieu Tien Nhan To.

Đich truong tu Ly Huu phong Phuc Ninh quan (福寧君; 복녕군).
Đich thu tu cua Phuc Ninh quan la Ly Ha phong Nghia Nguyen quan (義原君; 의원군).
Đich thu tu cua Nghia Nguyen quan la Ly Thuc phong An Hung quan (安興君; 안흥군).
Đich truong tu cua An Hung quan la Ly Tran Duc [李鎭翼], đa qua "Đich truong huyen ton" cua Quoc vuong nen khong phong tuoc. Sau khi Ly Tran Duc tham gia khoa cu, co đuoc chuc quan nhung cung khong phong tuoc.
Con trai cua Ly Tran Duc la Ly Binh Nguyen [李秉源], sinh ra Ly Cau [李球; 이구]. Sau đo Thu tu cua Trang Hien The tu la An Tin quan vo tu, Ly Cau đuoc đem qua la con thua tu cho An Tin quan, đuoc thu phong tuoc "Quan" vi la "Tang ton" cua Anh To, tuc Nam Dien quan (南延君; 남연군). Con trai thu 4 cua Nam Dien quan la Hung Tuyen Đai Vien Quan - sinh phu cua Trieu Tien Cao Tong.
Sang thoi Đai Han Đe quoc, Cao Tong xung Hoang đe, cac vi Vuong tu tro thanh Hoang tu nen cung đuoc phong Vuong, nhu con trai thu 5 cua Cao Tong la Nghia Hoa quan Ly Cau (李堈), thu phong 「Nghia Than vuong; 義親王」, hay con trai thu 7 la Ly Ngan cung thu phong 「Anh Than vuong; 英親王」.


= Luu Cau =
Vuong quoc Luu Cau thuoc ve mot phan Nhat Ban hien tai, song tu xua đa co biet lap rieng trong he thong đong van chu Han. Cac vi Vua cua quoc gia nay đeu xung tuoc hieu Vuong, nhan tat ca cac sac phong ban tuoc tu trieu Minh va trieu Thanh voi tu cach chu hau, do đo con trai cua cac vi Vua cung xung thanh Vuong tu. Cac vi Vuong cung Vuong tu cua Luu Cau đeu co kinh xung "Gia na chi" (加那志; カナシganasi), rieng Vuong tu co biet xung 「Oji; オーシ」, đay vua la danh xung ma cung vua la cap bac tai Luu Cau.
Ban đau, Luu Cau la mot quoc gia đuoc cai tri boi cac An ti cat cu, cac vi Vua cua Luu Cau cung đeu đuoc xung "An ti", khi giao hao voi nha Minh moi dung ton hieu la Vuong. Ke tu vuong trieu Thuong thi thu nhat, khi cac vi Vua cua Luu Cau y thuc đuoc va tien hanh thiet lap quan chu tap quyen, con trai cua cac vi Vua tai Luu Cau đuoc goi la "An ti" nhu cac vi lanh chua đia phuong khac, nhung voi mot chut khac biet o am tiet la 「Anji; アンシ」, Han van goi la "Vuong tu", con cac the luc đia phuong khac trong lanh tho đuoc goi la 「Aji; アシ」. Tu khi thanh lap vuong trieu thu hai, che đinh than phan ton tuoc cua quoc gia nay ngay cang đuoc ghi chep ro rang, cac vi Vuong tu do Chinh that sinh ra, tuc "Đich tu", đuoc goi la 「Truc vuong tu; 直王子Choku oji」, trong khi Thiep hau sinh ra đeu la 「Dich vuong tu; 脇王子Waki oji」. Luc nay "Anji" hay "Aji" lai noi đen An ti mot cach ro rang, khong con nhap nhang voi Vuong tu nua.
Ngoai tru nguoi thua ke lien tro thanh "Trung Thanh vuong tu" - tuc Vuong tu o đat Trung Thanh - thi cac Vuong tu khac đeu se thu đat phong, nhung than phan "Vuong tu" chi do con trai hoac anh em trai cua Quoc vuong nam giu, tat ca hau due cua Vuong tu đeu la "An ti" va tu đay moi tap tuoc. Can cu che đo, Vuong tu cung cac An ti đeu co vi pham cao hon het thay "Cuu pham Thap bat giai" cua Luu Cau, đeu co tu cach lanh đat phong theo cap bac "Gian thiet" (間切; マシリ) tuong đuong phu hoac quan cua Luu Cau, tuy vao đia vi ma đuoc goi la "Vuong tu đia đau" (王子地頭) hay "An ti đia đau" (按司地頭). Cung nhu truong hop Trung Thanh vuong tu, cac Vuong tu cung An ti khi thu đat phong thi se đuoc goi theo ten đat phong. Cac noi o cua Vuong tu cung An ti đuoc goi la 「Ngu đien; 御殿; ウトゥンUdun」, vi du nhu vi Vuong tu o Nghi Da Loan (Nghi Da Loan vuong tu) thi co phu đe đuoc goi la 「"Nghi Da Loan ngu đien"」. Chuc vu Nhiep chinh la chuc vu quan lai toi cao nhat cua Luu Cau, thuong do Vuong tu hoac An ti đam nhiem, la bac "Vuong tu", tuc neu An ti đam nhiem chuc vi nay thi lien se liet vao hang Vuong tu, đay đuoc goi la 「"Tong vuong tu"; 從王子」. Can cu che đo ban đau cua thoi ky vuong trieu thu hai, tat ca con trai cua An ti đeu thu phong An ti, nhung tu thoi Thuong Trinh vuong (Sho Tei), chi co con noi doi chinh thuc cua An ti moi đuoc goi la An ti va ke thua gia nghiep, cung la boi vi tinh hinh kinh te khi ay cua Luu Cau đa quan bach. Ngoai ra, trong vong 7 đoi cua mot nha An ti neu co cong hien lon thi co the đuoc len bac Vuong tu, neu nguoc lai thi se bi ha xuong lam bac "Thuong cap Si toc" (上級士族), tu Chinh nhat pham đen Tong tu pham trong he thong khanh tuoc cua Luu Cau, tuc la se chi con la Si phu quy toc, khong con than phan hau due Quoc vuong nua.
Cac vi Vuong tu cua Luu Cau khi vua sinh ra se co 「Đong danh; 童名」 - co nghia la ten luc nho, tuong tu Au danh; sau đo tu 5 tuoi bat đau đat 「Đuong danh; 唐名」- y chi cac ten theo kieu chu Han, đoi khi con co 「Hoa danh; 和名」 la ten theo ngon ngu Nhat Ban. Tai Luu Cau, chi co cac vi Quoc vuong cung Vuong tu la nhung nguoi co tu cach huong ho 「Thuong; 尚」, con An ti va hau due chi co the la 「Huong; 向」, neu đuoc ban đia vi Vuong tu thi moi co the đuoc dung ho Thuong. Ngoai ra, ca Vuong tu Thuong thi hay An ti Huong thi đeu co 「Danh thua; 名乗; ナヌイnanui」, bieu hien o cho Boi tu chu đau truoc ten la chu 「"Trieu"; 朝」, vi du Thuong Chu - con trai thu ba cua Thuong Muc vuong co ten "Trieu Nghi" (朝宜). Ban đau nhung quy đinh nay khong co, chi tu khi Thuong Trinh vuong ban bo thong nhat ten tuoi dong doi Vuong that vao nam 1691 thi tat ca bon ho moi đoi ho "Thuong" / "Huong" cung Danh thua co chu "Trieu" nhu quy đinh.


Ben ngoai Đong A = Chau Au =

Danh xung con trai cung hau due nam gioi cua Vua chua Chau Au von khong co tu mac đinh. Cach goi 「Prince」 ma hien nay hay dung đeu co the dich la Hoang tu hoac Vuong tu, co the vua la danh tu mang nghia chung chung "Con chau Vua chua", vua la kinh xung (Courtesy title), lai vua la tuoc hieu truyen thua (Hereditary title). Vao luc "Prince" tro thanh kinh xung, tuc đuoc đe truoc ten Thanh cua nguoi đo, thi no đuoc hieu nhu mot ton tuoc bieu trung hau due truc he cua Vua chua hon la mot danh tu cu the. Cho nen kinh xung nay luon giu nguyen "hinh thai tu" ma khong thay đoi the he, du nguoi mang kinh xung nay co the la chau noi cung chau co cua Quoc chu.
Xet tu thoi ky Hy Lap co đai, cac vi Vua co danh xung Basileus, đeu tuong ung Vuong (King) hoac Hoang đe (Emperor) trong he thong tuoc hieu. Khi ay van chua co danh tu đac thu than phan dong doi Vua chua nao nhu 「"Prince"」, ma khi đe cap đen thi ngoai tru chuc vi cu the thi chi đuoc goi chung chung la 「"Con trai cua Basileus"」 hoac kieu đai khai hon la 「"Con trai cua Vua (ten goi)"」. Khai niem "Prince" trong cac tai lieu tieng Anh hien đai ve thoi ky nay cung chi la mot dang danh tu than phan, vi vay cac con trai cua Basileus đeu co the dich thanh "Hoang tu" hoac "Vuong tu" tuy truong hop đia vi cua nguoi cha. Vi du Đe che La Ma cung Đong La Ma, cac vi Vua cua ho cung đeu la "Basileus", cung mot loat cac ton xung bieu thi su đoc ton nen đia vi cua ho đeu tuong ung Hoang đe, nhung nguoi con trai cua ho đeu co the goi la "Hoang tu", nhung thoi ky nay van co chieu huong goi chuc vu cu the cua cac vi Hoang tu, nhu 「Despot; δεσποτης」. Thoi ky La Ma nay cung la nguyen hinh cua tu 「"Prince"」, nhung khi ay no chi đon thuan la chuc vu cua mot bang, van chua đuoc hieu thanh mot tu chuyen dung than phan nam due cua dong doi Vua chua.
Đi theo su thoai trao cua La Ma la su noi len cua cac Vuong quoc Chau Au. Nhung dong doi tu lau đoi nhu Vuong that Anh, von di cung khong co kinh xung đia vi nao cho cac con trai cua Vua ngoai tru tuoc hieu quy toc. Tai vuong trieu Phap va cac vuong trieu Chau Au khac, cung khong co kinh xung gi cu the nhu trieu đinh Anh, nhung Vuong tu cung Vuong ton cua Quoc vuong nuoc Phap đeu đuoc goi chung chung la Fils de France - tuc "Con trai nuoc Phap". Nhung vi Vuong tu Vuong ton, tham chi Hoang tu Hoang ton con chau cac Đe che nhu Thanh che La Ma cung khong co đac xung gi, đen tuoi thi ho se lanh chuc vu cu the kem tuoc hieu phong ap, đieu khien dan chung biet ho la "Hoang that Vuong gia" cung chi boi vi ai cung biet gia pha Hoang trieu. Khi đe cap đen 「"Prince"」, thi đeu la mot biet xung chi đen Vua, hoac mot vi Vua co lanh đia ben duoi nhung vi Vua co tuoc 「"King"」. Xu so co dau hieu kinh xung danh cho thanh vien Vua chua la cac quoc gia o Ban đao Iberia, khi ho su dung Infante cho cac Vuong tu cung Vuong ton. Tu nay co goc tu "Infant" mang nghia đua con tu ngon ngu La Ma, đuoc cho la anh huong tu cach goi tai trieu đinh Phap.
Ke tu khi nha Hannover quy đinh triet đe, thi dan nhieu quoc gia Chau Au ben canh tuoc hieu cung quy đinh kinh xung cho con chau cua minh. Va voi su pho bien toan cau cua tieng Anh thi 「"Prince"」 cung dan thanh mot đac xung chung khi noi đen "Con trai cua Vua", đieu nay cung anh huong qua cach dich tai lieu tieng Anh khi nghien cuu cac nen van hoa khac tren the gioi. Sau thoi ky Hannover, cac con trai cung chau noi cua Quoc chu trieu đinh Anh đeu co tien to "Prince" truoc ten Thanh cua minh, nhu Prince William, Than vuong xu Wales - chau noi cua Nu vuong Elizabeth II. Sau đo vi quy đinh 「"Hau due cua con trai ca cua Than vuong xu Wales co the duy tri ton tuoc Prince"」, ma con trai cua Prince William la George cung thu huong kinh xung nay, trong khi con trai cua Prince Harry (em trai Prince William) thi lai khong. Truong hop cua Prince William, neu dich theo chuan thi phai la 「Vuong tu William」. Tuy nhien vi cach dich rap khuon va sai lam ve kinh xung "Prince" o Viet Nam ma Prince William van hay bi dich thanh ["Hoang tu William"] - mot cach dich vua khong đung y nghia goc ma con sai ve vai ve trong ngon ngu Han Viet. Cach su dung chinh xac la đe nguyen kinh xung "Prince", tuong tu "Infante" cua Tay Ban Nha - cung la kinh xung cho con chau truc he Quoc chu ma khong tinh vai ve.
O nhung che đo theo Chinh thong giao phuong Đong nhu Bulgary, Serbia cung Đe quoc Nga, ho su dung ngu toc Slav va co kinh xung đac thu la「Царевич; Tsarevich」, nghia rang "Sa Hoang chi tu", chi chung tat ca nhung nguoi con trai cua nhung vi Vua xung danh hieu Tsar. Vi danh hieu "Tsar" tuong ung voi tuoc hieu Hoang đe, nhung con trai cua Tsar đeu co the dich thanh Hoang tu. Duoi "Tsar" la cac vi Vua tri vi nhung thanh quoc tu xung danh hieu Kniaz, con cua ho đuoc goi la 「князевич; Knyazhich」, tuc Vuong tu. Ke tu sau Đao luat Pauline, ngoai tru nguoi ke vi la Tsesarevich, cac nguoi con con cua Hoang đe cua Đe quoc Nga đuoc đoi thanh kinh xung 「Великий князь; Velikiy Kniaz」. Danh hieu nay đuoc dich theo đung la "Grand Prince" (Đai vuong), von chi cac Linh chu Đai vuong trong lien bang Rus' Kiev, nhung khi qua van ban tieng Anh dung đe goi cac Hoang tu Nga thi luon bi chuyen thanh 「Grand Duke」 - mot ton tuoc thuong đuoc dich ra thanh "Đai Cong tuoc". Kinh xung "Grand Duke" nay cua Hoang gia Nga cung tuong tu nhu "Prince" cung "Infanta", khi no khong chi đuoc truyen cho cac con trai, con gai (con gai goi Grand Duchess), ma con la chau noi truc he cua Sa Hoang. Tu nguyen cua kinh xung nay, giong nhu "Prince" cung "Infanta", khong bi bien đoi tu theo vai ve cua nguoi nhan, nhung Hoang ton cua Sa Hoang van đuoc goi la "Grand Duke" nhu cac Hoang tu trong hoang gia. Tuong tu voi kinh xung nay la 「Đai vuong cong Ao; Erzherzog」 cua nha Habsburg.
Co mot đieu thu vi la ca ba kinh xung "Prince", "Grand Duke" cung "Đai vuong cong Ao" cung co mot hinh thai khac la tuoc hieu truyen thua cua mot lanh tho đoc lap. Khi ho co mot quoc gia đoc lap đuoc goi la Principality - Grand duchy - Archduchy, luc nay ca ba tuoc hieu nen đuoc dich theo he thong tuoc hieu đoc lap ma khong phai kinh xung, vi du an theo he thong Đong A thi co the la "Than vuong", "Đai Cong tuoc" hoac "Đai vuong cong" kem ten lanh đia. Mot so vi du cu the:

Charles III cua Lien hiep Anh, khi Nu vuong Elizabeth chua len ngoi thi ong đuoc goi đay đu la ["His Royal Highness Prince Charles of Edinburgh"] (du la chau ngoai cua Vua George VI nhung thong qua Sac lenh Vuong that, ong va em gai Anne đuoc huong tuoc Prince va Princess) nen la "Prince Charles" kem ten tuoc cua cha (xu Edinburgh), nhung khi tro thanh Than vuong xu Wales, la tuoc hieu tri vi cua Than vuong quoc Wales (Principality of Wales) thi ong đuoc goi chinh thuc thanh 「His Royal Highness The Prince of Wales」.
Karl V cua Thanh che La Ma, ong thua huong Đai cong quoc Ao (Archduchy of Austria) tu ong noi minh la Hoang đe Maximilian. Sau khi tro thanh Hoang đe cua Thanh che La Ma, Karl đuoc biet đen la 「Karl, by the grace of God, Emperor of the Romans, forever August, King of Germany, King of Italy... Đai vuong cong Ao...」.
Ernst Ludwig, Đai Cong tuoc xu Hessen, chau ngoai cua Victoria cua Anh, ong ke thua Đai cong quoc Hessen (Grand Duchy of Hesse). Quoc gia hien hanh Luxembourg cung la mot Đai cong quoc, do Henri cua Luxembourg tri vi.
Tat ca Vuong tu Vuong ton cac nuoc nhu Anh, Tay Ban Nha, Bo Đao Nha va Phap, khi đen tuoi truong thanh đeu thu phong tuoc hieu rieng, linh chu cua mot phan đat trong Vuong quoc hoac mot nuoc đoc lap ben ngoai, đai đa so đeu la Cong tuoc. Đieu nay van duy tri ke ca khi nha Hanover tai nuoc Anh ap dung kinh xung "Prince" cho cac thanh vien the he đau. Mot so phan lanh đia tham chi la quy đinh ngam cho đia vi cua nguoi đuoc phong, vi du hai tuoc phong "Cong tuoc xu York" cung "Cong tuoc xu Cornwall" tai nuoc Anh chi sau vi tri Tru quan cua ngai vang la "Than vuong xu Wales"; tuong đuong voi đo thi tai Scotland la tuoc phong "Cong tuoc xu Albany" chi sau tuoc hieu Tru quan la "Cong tuoc xu Rothesay"; tai Phap thi "Cong tuoc xu Orleans" chi sau Le Dauphin,... Tat ca tuoc hieu nay cung nhu tuoc hieu quy toc khac, đeu co tinh chat truyen thua vinh vien, o Chau Au khong co chinh sach giang tuoc nhu Đong A. Nhung nguoi giu tuoc hieu khong co hau due, thi trieu đinh se đoat lai quyen loi, cho đen khi the he sau lai tuyen bo phong tuoc cho nguoi khac.
Tuy nhien, khi ap dung "Grand Duke" cung "Đai vuong cong Ao", cac trieu đai Hoang trieu cua Nga va Ao lai rat it khi phong tuoc hieu quy toc cho ho, đay la boi vi nhung kinh xung nay đa đu đe đam bao đia vi cua ho vuot troi hon cac quy toc khac, đeu la "Cong tuoc" cap cao. Thay vao đo, cac Hoang tu Nga va Ao nam giu nhung chuc vu quan su thuc te.


= Trung Đong =

Vung đat Trung Đong chu yeu bi anh huong he thong tuoc hieu co goc tu Ba Tu hoac A Rap. Thoi ky đau, duoi su anh huong cua Đe che Assyria cung Van minh co Babylon, ngoai nhung tuoc hieu tuong ung Vuong la Shah, thi con co dang Shahanshah hoac sar kissatim - khi dich ra tieng Anh la "King of Kings" va "King of the World", ung voi "Vuong cua cac Vuong" trong van phong Đong A. Ve y nghia thi dang tuoc hieu nay chua đat đen Hoang đe, nhung lai cao hon tuoc Vuong hay tham chi la Đai vuong thong thuong, cho nen con trai ho đuoc dich thanh Hoang tu hoac Vuong tu đeu đuoc. Cung tu danh hieu "Shah", ho con tao ra danh tu 「Sahzadeh; شاهزاده」- mang nghia chung la "Hau due cua cac vi Shah", voi 「-zada」 la thanh to mang nghia con trai hoac nam due. Tu đo, nhung vi Vua do anh huong van hoa Ba Tu ma su dung danh hieu "Shah", thi "Sahzadeh" tro thanh danh tu chi hau due nam cua ho. Đieu nay van tiep tuc duy tri ca khi Ba Tu đa bi Hoi giao hoa.
Ben canh đo, tai luc đia An Đo khi chua bi anhh uong boi A Rap va Ba Tu cung co nen van hoa nen van hoa ban đia rieng. Khi su anh huong cua Hoi giao con chua manh, khap An Đo đuoc tri vi boi cac vi Vua mang tuoc hieu 「Raja; राजन」 hoac 「Rana; राणा」, va nhom nguoi nay đuoc goi bang danh xung 「Rajput; राजपूताः」. Ve y nghia tren mat chu, "Rajput" co nghia la 「"Con trai cua Raja"」, nhung khi su dung thi no lai la bao quat toan bo nhung sac dan, nhom quan su hoac đoan the chinh tri tai ban đia khap An Đo đoi khang voi van hoa Hoi giao tu A Rap cung Ba Tu. Trong he thong tuoc hieu ban ngu An Đo, cac vi "Raja" va "Rana" tuong ung voi Vuong, nen con chau cua ho đeu la Vuong tu Vuong ton, la 「Raajakumaar; राजकुमार」. Tinh chat cua "Rajput" thien ve lien bang quan su, nen hinh anh cua ho giong nhu la Linh tuong cua cac thanh quoc. Trong qua trinh Hoi giao xam nhap An Đo, cac "Rajput" co vai tro quan trong đoi khang, ve sau khi Hoang trieu Mughal đuoc thiet lap thi cac vi Hoang đe luon cuoi nhung cong chua, con gai cua Rajput ve trong hau cung, va nhung cong chua nay van đuoc giu ton giao goc ma khong bi đoi theo Hoi giao.
Thoi ky Hoi giao phat trien o Trung Đong nhu Đe quoc Ottoman, cung Đe quoc Mughal o Nam A, ngoai tru tuoc hieu Sultan thi cac vi Vua cua ho đeu xung danh hieu cao quy Padishah - tuong ung voi tuoc hieu "Hoang đe" cua khoi Đong A hoac "Emperor" cua Chau Au, nen con trai cua ho co the đeu dich thanh Hoang tu. Cac vi Hoang tu Hoang ton cua trieu đinh Ottoman thoi ky đau khong co danh xung chung, chi co hau to 「Celebi; چلبى」 mang nghia "Đuc ong" o đang sau ten that. Ke tu the ki 16 tro đi, Hoang tu cung Hoang ton cua Ottoman đeu đuoc goi chung la 「Sehzade; شهزاده」 va đuoc đat đung truoc ten that cua Hoang tu Hoang ton ay, tu nay co lien he voi tu "Sahzadeh" cua Ba Tu. Ca hai tu nay đeu la kinh xung pho bien chuyen danh cho con trai va chau noi cua Quoc chu Ottoman cung Mughal, va cung khong bi bien tu theo vai ve tuong tu "Prince" cua Chau Au. Tuong đoi khac biet voi Ottoman, ten cua Hoang tu Hoang ton trieu đinh Mughal lai khong đem kinh xung nay đat o trong ten goi, đe bieu thi nguoi cua hoang gia thi ngoai ten rieng cung biet hieu, con co thanh to 「"Mirza"; میرزا」- mot tu đuoc chuyen tu chu Ba Tu 「Amirzadeh」 co nghia la "Đua con cua Vua", đay la mot su ket hop giua hau to goc Ba Tu la "-zadeh" nham am chi con chau va "Amir" la mot tuoc hieu co nguon goc A Rap. Cac quoc gia khoi van hoa A Rap tu nhan ke thua Nha tien tri Muhammad đeu đuoc goi la cac vung 「Caliphate」, tuc "Vung đat cua Caliph", trong đo "Caliph" la danh xung cua nguoi ke tuc Muhammad, nguoi lanh đao cua ton giao va chinh tri trong cong đong Hoi giao. Nhung hau due cua ho tu khi sinh ra lien đuoc dung kinh xung 「Sheikh; شيخ」, co nghia la "Nguoi ton quy, nguoi đung đau". Cung nhu "Prince", nhung nguoi mang danh xung "Sheikh" cung co the la Vua chua cai tri nhung lanh tho đoc lap, khong nhat thiet chi la hau due Vua chua. Trieu đai nha Abbas co đong gop lon cho thoi ky hoang kim cua Hoi giao, ho dung danh xung 「Emir; امير」, cung goi la "Amir", cho cac Hoang tu. Ve y nghia, tu Emir tuong ung "Đai linh chu" va con đuoc dung nhu mot bac cap cao trong hang Đai tuong quan su. Va cung lai nhu truong hop cua "Prince" va "Sheikh", tuoc hieu "Emir" nay khong chi la kinh xung mat đinh cho cac thanh vien Hoang that hoac Vuong that, ma con la tuoc xung đoc lap cua cac vi Vua chua, nhu Hoang đe Thiep Moc Nhi cua Đe quoc Timur; hoac cac Tieu vuong cat cu tai Iran đeu tu xung tuoc hieu nay. Luc nay cac Tieu vuong Iran dung kinh xung "Sheikh" cho con chau cua ho, ma Hoang đe Thiep Moc Nhi dung "Mirza" cho cac Hoang tu cua minh.
Vi tinh hinh chinh tri, cac Hoang đe Hoi giao co chung tu duy 「"Chu hau lam phien dau bao quanh che chan Quoc chu"」, co chu truong ngoai tru Tru quan chac chan se ke vi, thi cac Hoang tu Vuong tu khac đeu se đen tran thu thanh tri. Đay co ban la truyen thong xem trong dung tuong, co binh quyen va cong danh tren chien truong cua nen van hoa Trung Đong. Sau khi qua 6 tuoi, cac Hoang tu cua trieu đinh Mughal bat đau linh Tu binh lanh đia đuoc goi la [Mansab; منصبداری], sau đo ho se đen tri vi cac thanh quoc quan su khap Đe quoc đuoc goi la [Subah; صوبه]. Khi nham chuc, ho đuoc goi la cac 「Subahdar; صوبہ دار」. Che đo Ottoman cung tuong tu nhu vay, cac Hoang tu đeu đen nham chuc Tri su cua thanh pho đuoc chi đinh khap quoc gia đuoc goi la 「Sanjak; سنجاق」. Nhung quoc gia nay coi trong thuc luc, do đo con cua ho neu đu tai tri thi se tiep tuc noi doi cha minh, hoac cung co the đuoc phai đi noi khac. Cung giong nhu cac quoc gia khac tai khu vuc Trung Đong, Hoang tu Tong than cua cac trieu đai A Rap cung co tinh trang chia nhiem vu lam Tri su cho cac lanh đia hoac thanh quoc, nhu em trai cua Caliph Harun al-Rashid la Ubaydallah ibn al-Mahdi nham chuc Tri su cua Ai Cap va Arminiya; con trai cua Thiep Moc Nhi la Me Lan Sa (米蘭沙; Miran Shah) lam Pho vuong tri su cua Ba Tu. Nhung vi Hoang tu Vuong tu nay tai tung cu điem cua ho đeu co binh quyen, do vay trong nhieu trai đai Mughal lan Ottoman va cac trieu đai Hoi giao khac, chien tranh gianh ngoi vi lien tuc xay ra du rat nhieu vi Vua chua đa đinh ro ngoi Tru quan. Nhung the luc ay neu khong phai la anh em cua Tru quan, thi cung la anh em cua ban than vi Vua ay, vi du ro nhat la Thoi ky vo chinh phu Ottoman xay ra sau cai chet cua Sultan Bayezid I, tat ca con trai cua vi Sultan nay đeu tu xung Sultan va chien tranh voi nhau đe gianh ngai vi. Tu thoi ky Sultan Murad III, đa co mot luat le la khi vi Hoang tu đuoc chon len ngoi Sultan, thi buoc phai giet tat ca nhung anh em khac cua minh đe bao toan ngai vi, truyen thong nay do con trai ong la Sultan Mehmed III duy tri khi ra tay giet tat ca 19 nguoi em trai khac. Con trai cua Sultan Mehmed III la Sultan Ahmed I khong lam theo, va dan đen tinh trang tranh chap ngoi vi đan xen giua em trai ong, Sultan Mustafa I va hai nguoi con trai cua ong la Sultan Osman II va Sultan Murad IV. Sau khi len ngoi, Murad IV noi tiep truyen thong cua ong noi khi giet toan bo 4 nguoi em trai con song khac cua ong. Tinh trang anh em chu bac tranh gianh ngai vi cua nhau xay ra rat thuong xuyen o the gioi quan chu Hoi giao, khien cac quoc gia nay thuong co chu truong nghi ki va giet chet bat ky nam gioi hoang gia nao co nguy co len ngoi, cung dan đen tinh trang thieu hut Tong that Vuong cong - trai nguoc voi trieu đai Đong A.
Cho du co che đo phai cac Hoang tu tran giu, nhung ve hieu qua cung khong that su huu hieu vi khong the ap che hoan toan the luc cua cac xu so ban đia. Ben canh đo vi van đe tranh gianh ngai vi, rat it Hoang tu đuoc giu vi tri lau dai, hoac la de bi thay đoi, hoac la bi vi Vua chua tri vi giet chet. Do vay, ho chon giai phap cho cac vi Thu linh khac ho tien hanh tu tri, phong chuc tuoc thanh "Phien vuong" va giu quan he trieu cong cho Hoang đe trung uong. Đay đuoc goi la cac Phien vuong quoc. Tinh trang nay dien ra o An Đo luc đia rat pho bien, cac Phien vuong đuoc goi la 「Nawab; نواب」, đia vi o tren tuoc "Raja" khi xua va chi duoi cac Hoang đe. Khi đuoc ban quyen tu tri, ho co trach nhiem tu quan khu vuc cua minh nhung van giu rang buoc voi chinh quyen Hoang đe trung uong, đieu nay van tiep dien đen tan thoi ky Raj thuoc Anh. Moi quan he giua cac Nawab voi cac Hoang đe An Đo đuoc mieu ta tien tu cac vi Quoc chu Saxony voi Hoang đe cua Thanh che La Ma, hoac Tam phien voi cac Hoang đe Ai Tan Giac La thoi ky đau nha Thanh. Con trai cua ho tuc Vuong tu, thuong đuoc goi theo ban ngu la "Nawabzada" neu la con trai truong, va "Sahibzada" neu la con trai thu; vao thoi Raj thuoc Anh thi ho hay kem theo danh xung 「"Khan Bahadur"; खान बहादुर」, co nghia "Vi lanh đao dung cam".

O Chau Phi, ngoai tru cac quoc gia đa bi Hoi giao hoa nhu Ai Cap thoi Mamluk, thi nhung quoc gia khac đeu co đac tinh rieng dua vao ngon ngu cua ho. Thoi ky Ai Cap co đai truoc Hoi giao cung xuat hien nhieu danh xung đac thu cho cac con trai cua cac Pharaoh. Boi vi thoi ky Ai Cap co đai đuoc dich o ngon ngu phuong Tay ra đeu la "Kingdom", tuong ung noi đen cac Pharaoh đeu la "Vuong" (King) ma khong phai "Hoang đe" (Emperor), cho nen khi dich cac con trai cua Pharaoh thi đeu la Vuong tu.
Cac vi Vuong tu Ai Cap co đai, cac tai lieu tieng Anh goi la 「The King's son; s3-niswt」, thuong đam nhiem nhieu chuc vu quan su nhu Pho vuong cac vung lanh đia noi thuoc (vi du Vuong quoc Kush), hoac la Tu te o cac Đien than tho cac vi than, ve co ban đong nhat tu duy chung o nhieu nen quan su Trung Đong khi chu trong đe cac Hoang tu Vuong tu thuc thi trach nhiem trong bo may chinh quyen. Đac biet o Ai Cap co đai co 「"Fan-bearer on the Right Side of the King"」 - mot chuc vu cuc ky than can voi Pharaoh, cung co the do Thai tu hoac Vuong tu đam nhiem. Con trai cua cac Vuong tu cung co trach nhiem tuong đuong voi cha minh, tham chi con co hien tuong thua ke vi hieu "The King's son" nhu truong hop nguoi con trai ca ten Ramesses cua Vuong tu Khaemwaset - con trai thu 4 cua Pharaoh Ramesses II cua vuong trieu thu 19.
Cac vi Vua cua Đe quoc Ethiopia xung hieu tuong ung "Hoang đe", do đo con trai ho khi dich ra đeu la Hoang tu. Hoang gia Ethiopia co danh xung 「Abetohun; አቤቶሁን 」 cung voi 「Le'ul; ልዑል」 cho cac Hoang tu, trong khi "Abetohun" đuoc su dung tu xa xua, con "Le'ul" lai đuoc su dung tu thoi ky Nu hoang Zewditu. Thong thuong, cac vi Hoang tu Ethiopia co trach nhiem tao nhanh nho cho dong doi hoang gia (tuong tu Tieu tong cua Đong A), do vay ho se nham chuc vu Tri su cua mot phan lanh tho cua Đe quoc voi tuoc hieu 「"Ras"; ራስ」 - tuong ung voi Than vuong cua Đong A. Boi vi cac "Ras" cung co the la tuoc phong cho cac quy toc khong xuat than hoang gia, nen cac Hoang tu Ras se đuoc goi la 「Le'ul Ras; ልዑል ራስ」. Nhung nguoi thua ke cua ho, tuc Vuong the tu khi dich qua van phong Đong A, se đuoc goi la 「Le'ul Dejazmach; ልዑል ደጅ አዝማች」 - trong đo "Dejazmach" la mot chuc vu tuong ung Đai tu ma hoac Đai tuong quan, mot vi tri cung co the phong cho quy toc.
Dong doi vuong trieu Madagascar, bat ke la Quoc vuong hay Vuong tu hay quy toc, ho đeu dung tien to 「"Andriana"」 truoc ten cua minh. Nhung quoc gia khac, hoac la đa bi anh huong tu Hoi giao hoac Co Đoc giao, hoac la it co tu lieu tiep can, hoac la đa bi "Anh hoa" trong thoi ky Thuoc đia nen nhung đac điem khac biet cung khong con hien huu. Cac tai lieu tieng Anh đai đa so dung "King" đe mo ta đia vi cua cac vi Vua cung "Prince" đe chi con trai cua ho, do đo "Vuong tu" la cach goi chung khi dich sang van phong Đong A.


= Đong Nam A =

Tai nhung Vuong quoc o Đong Duong nhu Thai Lan va Mien Đien, hoac nhom 「Nen van hoa Ma Lai; Dunia Melayu」 voi Malaysia va Indonesia lam chu đao, do co hai luon anh huong van hoa tu ca An Đo lan Hoi giao, them vao ca anh huong tu Phat giao, do vay danh xung dong doi Vua chua cua nhung quoc gia nay cung bi anh huong tu nhung luon van hoa lon ay. Đay đuoc goi la nen van hoa Đong An trong khoi Đai An Đo.
Nhung quoc gia nay tuy tung co thoi ky chinh phat va thanh lap Đe che, nhu Đe che Toungoo cua Myanmar, nhung ve co ban cac vi Vua toi cao cua ho chi tu xung tuoc Vuong, du co chu hau trieu cong thi cac vi Vua chu hau van đuoc giu tuoc vi ngang bang voi vi Vua lon. Đieu nay phan lon la do anh huong cua He thong Mandala tu thuo ban so. Nhung quoc gia nay tuy anh huong Hoi giao, nhung Phat giao cung An Đo cung truc tiep anh huong len van hoa cua ho, do đo danh xung cua Vua chua lan con chau đeu tuong tu khoi Trung Đong, nhin chung cac vi Vua lanh tu đeu xung tuoc hieu Sultan cua Hoi giao hoac Raja cua An Đo.
Ve ban chat, tuoc hieu "Sultan" o pham tru tren tuoc Vuong thong thuong nhung van duoi Hoang đe, so di cac Sultan cua Đe che Ottoman co the thanh "Hoang đe" la vi ho con tu xung danh hieu Padishah, trong khi cac vi Sultan o khoi Ma Lai van đon thuan la Sultan. Tuoc hieu "Raja" o An Đo mang nghia ung voi Quoc vuong, nhung khi đuoc truyen qua vung nay thi thuong đuoc nang len thanh ton hieu 「"Maharaja"; महाराजा; มหาราชา」 - co nghia la "Đai Raja", tuong ung "Đai vuong", neu chieu ra xa hon thi rat gan voi tuoc hieu Hoang đe, nhung vi Vua cua Srivijaya, Majapahit cung Thai Lan đeu tung xung tuoc hieu nay. Vuong quoc Champa o mien Trung cua Viet Nam, vao truoc thoi ky Le Thanh Tong sat phat thi nguoi lanh đao cao nhat tung co danh hieu theo kieu An Đo la 「"Raja-di-raja"; राजाओं का राजा」 - mang nghia "Raja cua cac Raja", cao hon Maharaja mot bac va rat gan voi hai tuoc hieu toi cao cua An Đo tuong ung voi Hoang đe cung Emperor, la 「"Chakravarti"; छतरपति」 cung 「"Samraat"; समराट」. Ngoai ra, cac tuoc hieu cho Vua o khoi quoc gia nay co hien tuong su dung phong cach An Đo va Hoi giao tron lan, nhu cac vi Vua cua Vuong quoc Pattani co hien tuong dung "Raja" trong ton hieu; con Vuong quoc Malacca dung "Shah" cua Ba Tu o ton hieu cua cac vi Vua trong khi lai dung "Raja" trong ten cua cac Vuong tu. Khi dich qua van ban tieng Anh, con trai va gia đinh cua cac vi Vua nay đeu đuoc goi la "Prince", ung voi Vuong tu hon la Hoang tu. Ve co ban, đia vi cua cac Vuong tu tai cac quoc gia nay đeu dua vao đia vi cua nguoi me, ma nen van hoa cua khoi quoc gia nay lai co chu truong nhieu Vo va nhieu Thiep ty, trong đo cac nguoi Vo lai co hon kem nhau.
Vuong that Thai Lan tuy cung mang net anh huong tu An Đo, nhung co van hoa ban đia manh. Quy đinh than phan cua Vuong tu tai vuong that Thai Lan ve co ban dua vao xuat than cua nguoi me, nhung tren het cac con cua Quoc vuong - tinh ca trai lan gai - đeu đuoc goi la 「Luk Luang; ลก หลวง」, ma chau noi la 「Laan Luang; หลาน หลวง」. Luan ve than phan cua nguoi me, cac con cua Quoc vuong lai chia ra hai bac: "Chao Fa" (เจาฟา) danh cho con cua cac ba Vo (tuc cac Vuong hau cung Vuong phi cua thu bac cao), va ke đen la hang "Phra Ong Chao" (พระองค์เจา) la cho con cua nhung Thiep ty. Điem đac biet la Vuong tu cung Cong chua đeu dung chung mot loai nay, khong co chia bang gioi tinh, tru ten rieng cua tung nguoi. Cac con chau Vuong ton cua Quoc vuong cung huong theo hai bac tren, con co them bac "Mom Chao" (หมอมเจา) neu Vuong ton co me la thuong dan khong đuoc cong nhan. O Thai Lan, cung nhu Mien Đien, co truyen thong lap Tru quan voi tu cach nhu "Pho vuong" - tuc Tien cung chu (Front Palace) hoac Uparaja - vi the Vuong that tai quoc gia nay cung quy đinh con chau cua Pho vuong. Nhin chung con chau cua Pho vuong đeu san se ba đang nhu con chau Quoc vuong, rieng "Mom Chao" la dung chung cho chau cua Pho vuong, con "Chao Fa" la nhung nguoi chau đa đam nhiem chuc vu.
Che đo tuoc hieu cho thanh vien vuong that Thai Lan se lay 「Krom; กรม」 lam co ban. Trong tieng Thai, "Krom" co nghia la van phong, dinh thu, la co so gom nguoi hau va đat phong phuc vu rieng cho nguoi giu tuoc hieu, tuong đuong voi khai niem 「Household」 cua tieng Anh cung 「Phu đe」 cua van hoa Trung Hoa. Sau cuoc Cach mang Xiem 1932, che đo quan chu chuyen che tai Thai Lan bi pha vo, "Krom" đa khong con thuc quyen ma chi thuan tuy la tuoc hieu vinh du. Thanh to tao nen tuoc hieu cua thanh vien vuong that la tien to 「Bandasak; บรรดาศักดิ์」 - co nghia "Tuoc vi", cung 「Rachatinnanam; ราชทินนาม」 - co nghia la "Ten đuoc đuc Vua trao tang". Trong đo, Bandasak la he thong 5 tuoc hieu tam goi la [Ngu đang vi giai] luon đi truoc phong hieu, con Rachatinnanam la phong hieu do Quoc vuong ban cho, thuong la hau to sau cung trong chuoi ten hieu chinh thuc cua nguoi ay. Danh sach 5 bac tuoc hieu Bandasak, gom:

Somdej Krom Phraya (สมเด็จกรมพระยา) hoac Somdet Phra (สมเด็จพระ);
Krom Phra (กรมพระ);
Kromma Luang (กรมหลวง);
Kromma Khun (กรมขน);
Kromma Muen (กรมหมืน);
Trong đo, cac "Chao Fa" bat đau tu 「Kromma Khun」, cac "Phra Ong Chao" bat đau tu 「Kromma Muen」. Con bac 「Somdej Krom Phraya」 thuong la cho cac Vuong mau Thai hau, Vuong mau Thai phi hoac Pho vuong; lai cung co the la co cong lao lon nhu Narisara Nuvadtivongs hoac Damrong Rajanubhab. Sau thoi Chulalongkorn, 5 tuoc hieu tren can kem voi ten mot thanh pho, nguyen ban hoac đa đuoc bien the, do vay trong tieng Anh thi cac Vuong tu hay đuoc ghi bang phuong thuc 「"Prince" + ten thanh pho」, nhu hai vi Vuong tu "Narisara" cung "Damrong" o truoc đeu la huy hieu tuoc, khong phai ten von co.

Cac thanh vien cua Vuong that Thai Lan ngoai tru dua vao cong tac trong bo may hanh chinh, con co mot luong thu nhap rieng goi la "Sakdina" (ศักดินา) - y nghia tuong tu thuc ap. Hien tai do thoi đai thay đoi, tuy lanh nhieu chuc vu quan su hanh chinh, nhung viec quan hat tri su cat cu đa khong con ton tai. Tuy vay, quan niem đe cac Vuong tu Tong than đuoc phai đi tran giu thanh tri von đa pho bien trong lich su, nhu thoi ky Vuong quoc Ayutthaya đa thiet lap loai hinh nay voi cac Thanh quoc đuoc goi la 「"Muang Look Luang"; เมืองลกหลวง」. Sau khi đuoc phan phong đen thanh thi đuoc chi đinh, cac Vuong tu đeu the trung thanh voi Quoc vuong o kinh su, nhung van giu nhung đac thu cai tri tai noi ma minh lanh nhiem. Vi tinh trang khong ro rang quyen thua ke, Ayutthaya bi chien tranh đoat vi khi Quoc vuong qua đoi, ma nhung nguoi tham gia đoat vi đeu la cac Vuong tu Tri su. Tu thoi ky Vuong quoc Rattanakosin, binh yen đuoc thiet lap, nhung Vuong tu đam nhiem chuc vu trung uong ngay cang nhieu, ma nhung Vuong tu nam quyen Tri su lai la con trai cua Phi tan cap thap, khong co kha nang ke vi. Vi cung xem con gai mang dong doi Vua chua, nhung nguoi con re cua Quoc vuong cung đuoc quyen Tri su tuong tu cac Vuong tu cua trieu đinh, đen noi lon manh ma len ngoi nhu Maha Thammarachathirat.
Tai nen van hoa Mien Đien cu, đia vi cua Vuong tu cung anh huong tu nguoi me tuong tu Thai Lan, nhung che đo phan chia cua Mien Đien lai co phan phuc tap hon. Nhung ba vo ca cua Quoc vuong, tuc Quoc hau (Nanya Mibaya; နနးရ မိဖုရား) co đac quyen tru cung Quoc vuong tai Cung đien Mandalay, trong khi hang Cung hau (Ahsaungya Mibaya; အဆောငရမိဖုရား), cung voi hang duoi nhu Kim oc hau (Shweye Hsaungya Mibaya; ရွှေရေးဆောငရ မိဖုရား), Thanh quoc hau (Myosa Mibaya; မြိုစားမိဖုရား) cung Vo đang hau (Ywaza Mibaya; ရွာစား မိဖုရား) đeu tru o cac phong oc khac. Moi bac đeu chia ra 2-3 cap khac nhau nho ra, trong đo Quoc hau đung đau đuoc xung la "Nanmadaw Mibaya Hkaunggyi" (နနးမတော မိဖုရားခေါငကြီး), cung goi Chinh hau. Xep duoi la cac hang Ngu thiep đuoc chia nho ra nua, đay bi xem la no ty. Cac vi Vuong tu, ngoai tru Tru quan đuoc xem nhu Pho vuong co đia vi tuyet đoi, thi con co:

Đai vuong tu (Minthagyi; မငးသားကြီး), co tong 18 nguoi, khi tuu trieu đung trai-phai chia đeu 9 nguoi. Ben trong lai co 3 cap:
Shwe Kodawgyi Awratha (ရွှေကိုယတောကြီး ဩရသ): danh cho con ca cua Chinh hau trong bac Quoc hau.
Shwe Kodawgyi Razaputra (ရွှေကိုယတောကြီး ရာဇပုတြ): danh cho con thu cua Chinh hau trong bac Quoc hau.
Shwe Kodawgyi (ရွှေကိုယတောကြီး): danh cho nhung nguoi con cua nhung ba Hau khac trong bac Quoc hau.
Trung vuong tu (Minthalat; မငးသားလတ), co tong 18 nguoi, xung hieu Kodawgyi (ကိုယတောကြီး). Đia vi danh cho nhung nguoi con trai khac cua bac Hau.
Vuong tu (Mintha; မငးသား), danh cho cac con trai cua Ngu thiep.

Nhung vi Vuong tu sau khi truong thanh se co tuoc hieu rieng, tong cong 12 tuoc hieu, lai chia ra 3 đang hang ro ret, thu tu lon nho đeu dua vao so luong am tiet trong tuoc hieu. Ba cap đo cua 12 tuoc hieu:

Dhammaraja (ဓမမရာဇာ): thuong la hau to trong tuoc hieu. Cao nhat 10 am tiet, thap nhat 6 am tiet.
Thado (သတိုး): thuong la tien to trong tuoc hieu. Cao nhat 8 am tiet, thap nhat 3 am tiet.
Minye (မငးရဲ): thuong la tien to trong tuoc hieu. Cao nhat 7 am tiet, thap nhat 3 am tiet.
Cung nhu Thai Lan, cac Vuong tu cua Mien Đien cung thu chuc đen thanh tri đe cai tri. Trong thoi ky Đe che Toungoo, va sau đo la trieu Konbaung, cac thanh thi Myo (မြို) đeu đuoc chia ra cho cac thanh vien cua Vuong that hoac cac lanh đao trieu đinh cao cap, va ho đuoc goi la 「Myosa; မြိုစား」. Ben canh cac Tri su xuat than tu Vuong that, cac Vuong quoc chu hau co nhiem vu cong nop, cung Tieu vuong quoc đuoc tri vi boi Thu linh ban đia cung con ton tai song song. Cac vi Vua cua Vuong quoc chu hau co cung danh xung "Quoc vuong" nhu Quoc chu Mien Đien, tham chi con giu lai bieu chuong (Royal regalia) đe the hien su ban đoc lap; trong khi đo cac Tieu vuong quoc lai tuong ung voi he thong (Princely states), cac vi Vua cai tri mang tuoc xung 「Sawbwa; ၸဝႈၾႃႉ」, ung voi khai niem "Phien vuong" cua Đong A.
O cac quoc gia khac ngoai Thai Lan va Mien Đien nhu khoi Ma Lai (Indonesia, Malaysia, Brunei cung phia Nam Philippines), ve co ban đeu dung tuoc hieu Hoi giao cung An Đo tron lan, ngoai tru Tru quan se ke vi thi nhung Vuong tu khac đeu co hien tuong su dung chung danh xung. Đac biet tai Malaysia con phai co danh xung phan biet dung cho Lien bang hoac cho Bon quoc, boi vi hinh thai Malaysia hien tai la lien bang cac Vuong quoc Hoi giao hop thanh. Nhin chung ton hieu thanh vien Vuong that o Malaysia khong phan nam nu, voi 「"Tun"; துன」 la cao quy nhat, thoi co đai dung cho thanh vien Vuong that va do nam due thua ke, tuong tu "Prince" o Chau Au, ve sau đoi dung voi 「"Tengku"」, hay mot so vung phien thanh 「"Tunku"」, đe danh cho hau due nam lan nu truc he cua vuong that. Ca biet co xu Perak su dung 「"Raja"」. Đoi voi Vuong that Brunei, tat ca thanh vien Vuong that khong ke nam nu, neu đa ket hon thi đeu co tien to truoc ten minh la 「"Pengiran"; பெஙகிரன」- co y nghia tuong tu nhu tuoc hieu "Tun" khi am chi đia vi dong doi Vuong that, voi "Pengiran Muda" cho Vuong tu, "Pengiran Muda Mahkota" cho Tru quan va "Pengiran Anak" danh cho chau noi ca trai lan gai cua Sultan. Ngoai ra con co xung hieu 「"Sayyid"; سيد」 danh cho cac thanh vien Vuong that nhan la hau due nam he cua Nha tien tri Muhammad.


Đich thu va tu sinh Tuy rang cac quoc gia Chau Au chiu anh huong tu Co Đoc giao ma chu truong mot vo mot chong, nhung tinh trang tinh nhan cua Vua chua quy toc van xuat hien. Rat nhieu Vua chua co con rieng voi tinh nhan, nhung phap luat quy đinh tinh hop phap cua con cai đeu dua vao hon nhan, vi vay nhung nguoi con nay, 「"Tu sinh tu nu"; 私生子女」, đeu khong co huong quyen loi dong doi Vua chua. Vi du Henry VIII cua Anh ca đoi đuoc biet đen la can nguoi con trai noi doi, va truoc khi co "Con trai hop phap" duy nhat la Vuong tu Edward thi ong đa co mot con trai, Henry FitzRoy. Nhung vi la con trai do tinh nhan sinh ra, nen du ban than ong đa "cong nhan" va ban tuoc hieu quy toc vuot qua tien le, Henry FitzRoy van khong co quyen ke vi ngai vang Anh. Du cho Quoc vuong Louis XIV cua Phap đa co hanh đong 「"Hop phap hoa"」 nhung nguoi con cua minh voi Madame de Montespan, thi ho van bi xep sau nhung nhanh ho xa nhung "hop phap" cua nha Bourbon. Nhu nguoi con trai ong thich nhat do Montespan sinh ra la Louis Auguste, Cong tuoc xu Maine, nguoi đuoc nang len hang Prince du sang va đuoc du trong nhang thua ke ngai vang, the nhung van xep sau tat ca cac nhanh ho xa nhung hop phap khac.
Nam gioi cac khoi Khong giao nhu cac nuoc Đong A cung Hoi giao hoac Phat giao nhu Đong Duong, tuy rang đa so la hinh thuc "Mot chong mot vo", nhung cung co truong hop chap nhan "Nhieu vo" (Binh the hay Đa the), ben canh đo ho cung co "Nhieu thiep", nhung hau due ve mat sinh hoc cua mot nam gioi trong cac loai xa hoi nay đeu đuoc xem la con hop phap. Đieu nay đoi voi mot Quan chu cang tu do hon, khong can biet la do Vo ca, Vo thu hoac Ty thiep sinh ra, tat ca con trai đeu đuoc cong nhan la Hoang tu hoac Vuong tu, chi la đia vi cua ho se thuong khong đong nhat. O cac quoc gia Đong Duong cung Ma Lai khong co cum danh tu chung nao đe chi loai than phan con cua Vo cung Thiep, con tai Đong A thi cac con trai do nguoi Vo sinh ra, bao gom Binh the lan Đa the, đeu la 「Đich tu; 嫡子」; con con trai do cac loai Thiep sinh ra la 「Thu tu; 庶子」. Cac vi Vua tai cac quoc gia nay cung co the co con voi cac tinh phu khong ro danh phan, thong thuong thi se đeu cong nhan va nhung nguoi con nay đeu chi co the la Thu tu. Vi du Đuong Thai Tong Ly The Dan co con voi tinh phu la Sao Lat vuong phi Duong thi, chinh la Hoang thap tu tu Tao vuong Ly Minh, viec van goi Duong thi la "Sao Lat vuong phi" chinh la vi ba la vo cua em trai ong, Sao Lat vuong Ly Nguyen Cat. Thoi ky Ngu Đai Thap Quoc chinh quyen hon loan, lai cung co truong hop con rieng cua nguoi vo hoac con nuoi khac ho đuoc cong nhan, tham chi la co quyen thua ke du rat hiem, Hau Chu The Tong Sai Vinh cung Hau Đuong Mat Đe Ly Tung Kha đeu la truong hop nay. O nhung trieu đai sung Khong giao, đien hinh la Trieu Tien hoac trieu Minh, Thu tu luon bi xep sau Đich tu, tham chi la Đich ton. Chi khi khong con Đich tu, trieu đinh moi nhan Thu tu noi dong, lay thu tu lon nho bat đau, voi Thu tu lon nhat la 「"Thu Truong tu"; 庶長子」. Truong hop o Trieu Tien chinh la hai anh em Canh Tong cung Anh To, ma trieu Minh thi chinh dua vao Hoang Minh to huan truyen lai:「"Pham la cung đinh khong co Hoang tu, thi cu nguoi anh chet nguoi em ke tuc, ma 'nguoi em' đo can thiet la con cua Đich mau sinh ra. Con con trai do Thu mau sinh ra, khong phai nguoi hang lon nhat thi khong lap"」. Ngoai đo ra, cac trieu Han va trieu Tong cung xem trong Đich tu, trieu Đuong thi co mot thoi gian dai tu Đuong Hien Tong đen Đuong Chieu Tong khong lap Hoang hau, ma Đuong Huyen Tong Ly Long Co tuy la Thu tu nhung len ngoi cung la vi su tu nguyen nhuong vi hi huu cua nguoi anh Đich xuat Ly Thanh Khi. Sang thoi nha Thanh, vi ngay tu đoi Thuan Tri đa la Thu tu, cong them chu truong 「"Lap Tru chon nguoi Hien"」, viec cung đinh chon nguoi thua ke cung khong nhat thiet chi la Đich tu nua.
Tai Trung Đong, cac quoc gia Hoi giao thuong xuyen co "Đa the", tuc nhieu hon 1 nguoi Vo chinh thuc, hon nua nam gioi xuat than hoang that đeu co than phan hop phap cho ngoi Vua, du la con cua nguoi Phi tan xuat than no le hay la ut chot trong tat ca nguoi con thi van co the ke vi neu đuoc ung ho, cho nen can ban khong co su rach roi than phan giua nhung nguoi con trai trong the gioi Hoi giao. Tat ca đeu la tam the 「"Nguoi ke vi hop phap"」 va đieu đo dan đen tinh trang noi chien lien tuc. Con tai cac quoc gia Đong Duong va Ma Lai, đia vi cua cac Vuong tu thong thuong bi rang buoc voi xuat than cua nguoi me, cung bi rang buoc thu tu trong gia đinh tuong tu nguyen ly o Đong A. Đay tuy la mot che đo lau đoi, nhung tinh trang chinh tri o cac quoc gia nay van luon khong on đinh nen thuong xay ra chien loan tranh vi giua cac Vuong tu, khong it Vuong tu xuat than Phi thiep chien thang ma len ngoi nhu tinh trang dong doi Prasat Thong cua Ayutthaya. Hon nua, vi cac Vuong nu Cong chua o cac quoc gia nay cung co vai tro duy tri dong doi ke vi, nen chong hoac con cua Vuong nu cung tham gia tranh đoat cung cac Vuong tu, nhu Maha Thammarachathirat cua Ayutthaya.


Nhan vat đang chu y The gioi Khong giao

The gioi Co Đoc giao

Vung van hoa khac


Xem them Danh sach phien vuong nha Minh
Hoang toc nha Nguyen
Hoang nu
Thai tu
Đich thu
Đich truong tu


Chu thich Tham khao Nguon Han thu
Đai Viet su ky toan thu
An Nam chi luoc
Minh su
Kham đinh Đai Nam hoi đien su le