Buc tuong Tay Sahara Maroc (tieng A rap: الجدار الرملي (buc tuong cat đa)) la mot cau truc dai xap xi 2.700 km (1.700 dam), chu yeu la mot buc tuong cat (hoac "go" cat), chay qua Tay Sahara va phan phia tay nam cua Maroc. No phan chia cac khu vuc bi chiem đong va kiem soat boi Maroc (cac tinh phia Nam) o phia tay voi cac khu vuc kiem soat cua Mat tran Polisario (Khu tu do, hay Cong hoa Dan chu A Rap Sahrawi) o phia đong.
Theo ban đo tu Su menh cua Lien Hop Quoc cho viec trung cau dan y o Tay Sahara (MINURSO) hoac UNHCR, tuong keo dai vai km (mot vai dam) vao lanh tho Mauritanie.


Cau truc vat ly Cac cong su nam trong lanh tho khong co nguoi o hoac rat thua thot. Chung bao gom cac buc tuong đa va cat hoac cac "go" cao khoang 3 m (10 ft), voi cac ho cat, hang rao va min xuyen suot. Min đuoc đat doc theo cong trinh nay đuoc cho la bai min lien tuc dai nhat the gioi. Cac can cu quan su, cac đon phao binh va san bay nam ben canh tuong cua Morocco hoat đong xuyen suot, voi cac cot radar va cac thiet bi giam sat đien tu khac quet cac khu vuc phia truoc no.
Sau đay la mo ta cua mot nguoi quan sat ve "berm (go cat đa)" tu nam 2001:

Ve co ban, cac "berm" la mot buc tuong cao 2 m (6 ft 7 in) (voi mot ranh), chay doc theo mot điem cao đia hinh / suon nui / đoi tren toan lanh tho. Nam cach nhau moi 5 km (3,1 mi) la cac can cu lon, vua va nho, voi khoang 35-40 linh tai moi tram quan sat va cac nhom gom 10 binh si cach nhau trong mot khoang cach xa. Khoang 4 km (2 1 ⁄ 2 mi) đang sau moi điem chinh co mot điem phan ung nhanh, bao gom ca luc luong co đong (xe tang,.v.v...). Mot loat cac radar co đinh va di đong chong len nhau cung đuoc bo tri tren khap "berm". Cac radar đuoc uoc tinh co pham vi tu 60 đen 80 km (37 va 50 dam) vao lanh tho kiem soat cua Mat tran Polisario, va thuong đuoc su dung đe xac đinh vi tri phao binh cua cac luc luong Polisario. Thong tin tu radar đuoc xu ly boi mot co quan o tuyen truoc se chi điem cho đon vi phao binh o phia sau.
Tat ca, sau dong "berms" đa đuoc xay dung. Dong chinh cua cac cong trinh ("ben ngoai") keo dai khoang 2.500 km (1.600 dam). No chay ve phia đong tu Guerguerat tren bo bien o cuc nam cua Tay Sahara gan thi tran Nouadhibou cua Mauritanie, song song sat bien gioi Mauritania khoang 200 km (120 mi), truoc khi quay ve phia bac ngoai Techla. Sau đo no chay ve phia đong bac, qua Guelta Zemmur, Smara, bang qua lanh tho cua nuoc Mauritanie va tiep can Hamza trong lanh tho Morocco, truoc khi quay ve phia đong va mot lan nua đen sat bien gioi Algeria. Mot đoan trai dai khoang 200 km (120 dam) ve phia đong nam Morocco.
Cac dong cong su quan trong cung nam sau trong khu vuc do Morocco kiem soat. So luong va vi tri chinh xac cua ho la mot nguon gay nham lan cho cac nha binh luan o nuoc ngoai.
Tat ca cac khu đinh cu lon, thu đo Laayoun, va mo phosphate tai Bou Craa nam kha xa tu phia Morocco.
Cac cong su đa dan dan đuoc xay dung boi cac luc luong Morocco bat đau tu nam 1981, va chinh thuc hoan thanh vao ngay 16 thang 4 nam 1987. Chuc nang chinh cua ho la đe ngan chan chien binh du kich cua Mat tran Polisario, nhung nguoi tim kiem su đoc lap cho Tay Sahara tu phan do Morocco kiem soat, ke tu khi nguoi Tay Ban Nha ket thuc chiem đong thuoc đia cua ho vao nam 1975.


Hau qua Co hieu qua sau khi viec xay buc tuong đuoc hoan thanh, Morocco đa kiem soat phan lon lanh tho Tay Sahara nam o phia bac va phia tay cua no, goi đay la "cac tinh phia Nam" cua vuong quoc nay. Cong hoa Dan chu A Rap Sahrawi đuoc thanh lap boi Mat tran Polisario kiem soat "Vung tu do" khong co nguoi o, bao gom tat ca cac khu vuc o phia đong cua buc tuong. Cac đon vi su menh cua Lien hop quoc MINURSO phan chia hai ben va thi hanh cac quy đinh ngung ban đoi voi quan đoi cua ca Morocco va Mat tran Polisario.


Phan ung va su co quoc te Vao mua he nam 2005, Quan đoi Hoang gia Morocco đay nhanh viec truc xuat (bat đau vao cuoi nam 2004) nhung nguoi nhap cu bat hop phap bi giam giu o mien bac Morocco đen phia đong cua buc tuong, vao Khu vuc Tu do. Mat tran Polisario va MINURSO cuu đuoc vai chuc nguoi bi lac trong sa mac, ho đa het nuoc uong. Nhung nguoi khac chet vi khat. Vao thang 10, Polisario đa nhan đuoc 22 nguoi nhap cu o Mehaires, 46 nguoi o Tifariti va 97 nguoi o Bir Lehlu. Ho đen tu cac nuoc chau Phi (Gambia, Cameroon, Nigeria, Ghana,.v.v.), ngoai tru mot nhom 48 nguoi đen tu Bangladesh.
Su chu y cua phuong Tay đoi voi Buc tuong, va su sap nhap lanh tho cua nguoi Morocco đoi voi Tay Sahara noi chung la toi thieu, ngoai tru Tay Ban Nha. O chau Phi, viec sap nhap Tay Sahara cua Morocco đa thu hut đuoc su chu y nhieu hon mot chut. Algeria ung ho Mat tran Polisario "trong cuoc chien sa mac dai han đe chong lai su kiem soat cua Morocco đoi voi khu vuc tranh chap". Lien minh chau Phi va Lien Hop Quoc đa đe xuat cac giai phap thuong luong, mac du lap truong cua Lien minh chau Phi ve Tay Sahara la viec phai ra khoi noi đay cua Morocco. 30 thang 1 nam 2017 Morocco tai gia nhap Lien minh chau Phi sau 33 nam vang mat bat chap su khang cu cua cac nuoc thanh vien trong tinh trang Tay Sahara. Al Jazeera đa viet rang 9 tieu bang đa bo phieu chong lai trong khi 39 tieu bang ung ho Morocco vao Lien minh chau Phi (AU). Morocco đa đuoc tai nhap nhung Tay Sahara se van la mot thanh vien cua Lien minh chau Phi. Boi Morocco tuong đoi giau co đa đuoc nhieu thanh vien cua Lien minh hoan nghenh, von bi chi trich vi qua phu thuoc vao nguon tai tro ben ngoai chau Phi.


= The Thousand Column =
Tu nam 2008, mot cuoc bieu tinh đuoc goi la "The Thousand Column" đuoc to chuc hang nam trong sa mac nham chong lai buc tuong, thuc thi boi cac nha hoat đong nhan quyen quoc te va nguoi ti nan Sahrawi. Trong cuoc bieu tinh nam 2008, hon 2.000 nguoi (hau het la nguoi Sahrawis va nguoi Tay Ban Nha, nhung cung co nguoi Algeria, nguoi Y va nhung nguoi nuoc khac) đa tao ra mot chuoi nguoi yeu cau pha do buc tuong, le ky niem Trung cau tu quyet cua Lien Hop Quoc va cac bo phan lanh tho vao nam 1991, gom ca viec muon ket thuc cua su chiem đong cua Morocco.
Trong an ban nam 2009, mot nguoi ti nan vi thanh nien Sahrawi ten la Ibrahim Hussein Leibeit bi mat mot nua chan phai cua minh trong vu no bom min. Vu viec xay ra khi Ibrahim va hang chuc tre Sahrawis bang qua đuong vao mot bai min trong khi huong toi nem đa sang phia ben kia buc tuong.


Xay dung tuong Buc tuong đuoc xay dung trong sau giai đoan, khu vuc phia sau buc tuong đuoc mo rong tu mot khu vuc nho gan Morocco o phia bac đen phan lon phia tay va lan dan vao trung tam cua lanh tho. Cac buc tuong đuoc xay dung la:

Buc tuong thu 1 (thang 8 nam 1980 - thang 6 nam 1982) bao quanh "tam giac huu ich" cua El Aaiun, Smara va cac mo phosphate o Bou Craa (khoang 500 km (310 dam)).
Buc tuong thu 2 (thang 12 nam 1983 - thang 1 nam 1984) bao quanh Amgala (khoang 300 km (190 dam)).
Buc tuong thu 3 (thang 4 nam 1984 - thang 5 nam 1984) bao quanh Jdiriya va Haouza (khoang 320 km (200 dam)).
Buc tuong thu 4 (thang 12 nam 1984 - thang 1 nam 1985) bao quanh Mahbes va Farciya (khoang 380 km (240 dam))
Buc tuong thu 5 (tu thang 5 đen thang 9 nam 1985) bao quanh Guelta Zemmur, Bir Anzarane va Dakhla (khoang 670 km (420 dam))
Buc tuong thu 6 (thang 2 - thang 4 nam 1987) bao quanh Auserd, Tichla va Bir Ganduz (550 km (340 dam))


Tham khao