William Wallace (tieng Gael Scotland: Uilleam Uallas, phat am [ˈɯʎam ˈuəlˠəs] / Uy(u)-lam U(o-u)-lot; tieng Norman: William le Waleys;, 1270 – 23 thang 8 nam 1305) la mot hiep si nguoi Scotland, nguoi đa tro thanh mot trong nhung nha lanh đao chinh trong Chien tranh gianh đoc lap Scotland lan thu nhat.
Cung voi Andrew Moray, Wallace đa đanh bai quan đoi Anh trong Tran cau Stirling vao thang 9 nam 1297. Ong đuoc bo nhiem lam Nguoi giam ho cua Scotland va phuc vu cho đen khi that bai trong Tran Falkirk vao thang 7 nam 1298. Thang 8 nam 1305, Wallace bi bat o Robroyston, gan Glasgow, va đuoc giao cho Vua Edward I cua Anh, nguoi đa treo co, loi keo va phan xac ong vi toi phan quoc va toi ac chong lai thuong dan Anh.
Ke tu khi qua đoi, Wallace đa co đuoc mot vi the huyen thoai vuot xa que huong cua minh. Anh ay la nhan vat chinh trong bai tho su thi the ky 15 The Wallace cua Blind Harry va la chu đe cua cac tac pham van hoc cua Jane Porter va Sir Walter Scott, va cua bo phim đoat giai Oscar Trai tim dung cam.


Ly lich William Wallace la mot thanh vien cua tang lop quy toc thap hon, nhung nguoi ta biet rat it ve lich su gia đinh hoac tham chi ca nguon goc cua ong. Con dau rieng cua William, đuoc tim thay tren mot buc thu gui đen thanh pho Lubeck cua Hanse vao nam 1297, ghi ten cha ong la Alan Wallace. Alan Wallace nay co the giong voi nguoi đuoc liet ke trong Ragman Rolls nam 1296 voi tu cach la nguoi thue vuong mien o Ayrshire, nhung khong co xac nhan bo sung nao. Nhung nguoi khac đa suy đoan Alan nay đa to chuc mot Ellerslie, gan Kilmarnock, Ayrshire, va neu đung, khu đat nay co the la noi sinh cua William; mac du khong co tai lieu nao ve viec Wallaces' nam giu đien trang vao giua the ky 13. Bai tho cuoi the ky 15 cua Blind Harry đe xuat mot nguoi cha thay the cho William, Ngai Malcolm cua Elderslie, o Renfrewshire; va tuong tu nhu vay đa dan đen noi sinh co the co cua William. Khong co bang chung đuong đai nao lien ket ong voi mot trong hai đia điem, mac du ca hai khu vuc đeu co moi lien he voi đai gia đinh Wallace. Ho so cho thay cac thanh vien ban đau cua gia đinh nam giu cac đien trang tai Riccarton, Tarbolton, Auchincruive o Kyle va Stenton o Đong Lothian. Ho la chu hau cua James Stewart, Quan gia cap cao thu 5 cua Scotland khi vung đat cua ho roi vao lanh tho cua anh ta. Nguoi ta cho rang anh em cua Wallace la Malcolm va John đuoc biet đen tu cac nguon khac, nhung thieu bang chung co the kiem chung ve moi quan he cua John voi William.
Nguon goc cua ho Wallace va moi lien he cua no voi vung tay nam Scotland cung khong chac chan, ngoai viec cai ten nay bat nguon tu tieng Anh co wylisc (phat am la "wullish"), co nghia la "nguoi nuoc ngoai" hoac "nguoi xu Wales". Co the tat ca nhung nguoi Wallaces o khu vuc Clyde đeu la nhung nguoi nhap cu thoi trung co tu xu Wales, nhung vi thuat ngu nay cung đuoc su dung cho vuong quoc Strathclyde noi tieng Cumbric cua nguoi Anh goc Celt, nen co ve nhu ho nay dung đe chi nhung nguoi đuoc coi la la "tieng Wales" do ngon ngu Cumbric cua ho. Truyen thong gia đinh cho rang Wallace la hau due cua chi gai cua Thanh Patrick, đieu nay se cung co gia thuyet ve nguon goc xu Wales.


Su nghiep quan su = Khung hoang chinh tri o Scotland =
Bai chi tiet: Nhung nguoi tranh gianh Vuong mien Scotland

Khi Wallace lon len, Vua Alexander III cai tri Scotland. Trieu đai cua ong đa chung kien mot thoi ky hoa binh va on đinh kinh te. Tuy nhien, vao ngay 19 thang 3 nam 1286, Alexander qua đoi sau khi nga ngua. Nguoi thua ke ngai vang la chau gai cua Alexander, Margaret, Nguoi hau gai cua Na Uy. Khi co van con la mot đua tre va o Na Uy, cac lanh chua Scotland đa thanh lap mot chinh phu gom nhung nguoi giam ho. Margaret nga benh trong chuyen đi đen Scotland va qua đoi o Orkney vao cuoi thang 9 nam 1290. Viec thieu nguoi thua ke ro rang đa dan đen mot thoi ky đuoc goi la "Đai Nguyen nhan", voi tong cong muoi ba ung cu vien tranh gianh ngai vang. Nhung tuyen bo đang tin cay nhat la cua John Balliol va Robert Bruce, ong noi cua vi vua tuong lai Robert the Bruce.
Voi viec Scotland co nguy co roi vao noi chien, Vua Edward I cua Anh đa đuoc gioi quy toc Scotland moi đen đe phan xu. Truoc khi qua trinh co the bat đau, anh ay nhan manh rang tat ca cac ung cu vien đeu cong nhan anh ay la Lanh chua toi cao cua Scotland. Vao đau thang 11 nam 1292, tai mot toa an phong kien lon đuoc to chuc trong lau đai o Berwick-upon-Tweed, phan quyet đuoc đua ra co loi cho John Balliol, nguoi co yeu sach manh me nhat ve mat phap luat dua tren viec la nguoi co tham nien trong gia pha mac du khong co quan he huyet thong.
Edward tien hanh cac buoc đe dan dan lam suy yeu quyen luc cua John, coi Scotland nhu mot nuoc chu hau phong kien, yeu cau phai to long kinh trong đoi voi ban than va ho tro quan su trong cuoc chien chong Phap — tham chi con trieu tap Vua John Balliol đung truoc toa an Anh voi tu cach la mot nguyen đon chung. Nguoi Scotland nhanh chong cam thay met moi voi vi vua bi thoa hiep sau sac cua ho, va huong đieu hanh cong viec đa bi nhung nguoi đung đau vuong quoc tuoc đoat khoi tay ong, nhung nguoi đa bo nhiem mot Hoi đong Muoi hai nguoi—tren thuc te, mot nhom Nguoi bao ve moi—tai Stirling vao thang Bay Nam 1295. Ho tiep tuc ky ket mot hiep uoc tuong tro voi Phap—nhung nam sau đo đuoc goi la Lien minh Auld.
Đe tra đua hiep uoc cua Scotland voi Phap, Edward I đa xam luoc, xong vao Berwick-upon-Tweed va bat đau Chien tranh gianh đoc lap cua Scotland. Nguoi Scotland bi đanh bai tai Dunbar va nguoi Anh chiem Lau đai Dunbar vao ngay 27 thang 4 nam 1296. Edward buoc John phai thoai vi, đieu ma ong đa lam tai Stracathro gan Montrose vao ngay 10 thang 7 nam 1296. Tai đay, cac canh tay cua Scotland chinh thuc bi xe toac khoi chiec ao khoac ngoai cua John, khien anh ta co cai ten quen thuoc la "Toom Tabard" (ao khoac trong). Đen thang 7, Edward đa chi thi cho cac si quan cua minh nhan đuoc su ton kinh chinh thuc tu khoang 1.800 quy toc Scotland (nhieu nguoi trong so ho con lai la tu nhan chien tranh vao thoi điem đo).


= Nhung nam im lang truoc Chien tranh gianh đoc lap =
Mot so nha su hoc [ai?] tin rang Wallace phai co mot so kinh nghiem quan su truoc đo đe lanh đao mot chien dich quan su thanh cong vao nam 1297. Cac chien dich nhu cuoc chien cua Edward I cua Anh o xu Wales co the đa tao co hoi tot cho con trai ut cua mot chu đat tro thanh linh đanh thue. Con dau ca nhan cua Wallace mang phu hieu cua cung thu, vi vay anh ta co the đa chien đau voi tu cach la mot cung thu trong quan đoi cua Edward.
Walter Bower noi rang Wallace la "mot nguoi đan ong cao lon voi than hinh cua mot nguoi khong lo... voi hai ben suon dai... hong rong, canh tay va chan khoe... voi tat ca cac chi đeu rat khoe va ran chac". Blind Harry's Wallace cao toi 7 feet.


= Bat đau cuoc noi day =
Hanh đong đau tien chac chan đuoc biet la do Wallace thuc hien la viec ong giet William de Heselrig, Canh sat truong cap cao nguoi Anh cua Lanark, vao thang 5 nam 1297. Sau đo, ong tham gia cung voi William the Hardy, Lanh chua cua Douglas, va ho tien hanh cuoc đot kich vao banh nuong. Đay la mot trong nhieu cuoc noi day dien ra tren khap Scotland, bao gom ca cuoc noi day cua mot so quy toc Scotland va Andrew Moray o phia bac.
Cuoc noi day bi giang mot đon manh khi cac quy toc quy phuc nguoi Anh tai Irvine vao thang Bay. Wallace va Moray khong tham gia va tiep tuc noi loan. Wallace đa su dung Rung Ettrick lam can cu đe đot kich va tan cong cung đien cua Wishart tai Ancrum. Wallace va Moray gap nhau va gia nhap luc luong cua ho, co the la trong cuoc vay ham Dundee vao đau thang 9.


= Tran Cau Stirling =
Bai chi tiet: Tran Cau Stirling

Vao ngay 11 thang 9 nam 1297, mot đoi quan do Wallace va Andrew Moray chi huy đa gianh chien thang trong Tran cau Stirling. Mac du đong hon rat nhieu, quan đoi Scotland đa đanh bai quan đoi Anh. John de Warenne, Đoi quan phong kien thu 6 cua Ba tuoc Surrey gom 3.000 ky binh va 8.000 đen 10.000 bo binh đa gap tham hoa khi ho vuot qua phia bac cua con song. Đo hep cua cay cau khien nhieu binh linh khong the bang qua cung nhau (co the chi co ba nguoi đi cung nhau), vi vay, trong khi linh Anh bang qua, nguoi Scotland đa giu lai cho đen khi mot nua trong so ho đi qua va sau đo giet nguoi Anh nhanh nhat co the. Bo binh đuoc cu đi truoc, theo sau la ky binh hang nang. Đoi hinh schiltron cua nguoi Scotland buoc bo binh phai lui vao đoi ky binh đang tien len. Mot cuoc tan cong quan trong, do mot trong nhung đoi truong cua Wallace chi huy, đa khien mot so binh linh Anh phai rut lui khi nhung nguoi khac tien len, va duoi suc nang qua lon, cay cau đa bi sap va nhieu binh si Anh chet đuoi. Do đo, nguoi Scotland đa gianh đuoc mot chien thang quan trong, nang cao su tu tin cho quan đoi cua ho. Hugh de Cressingham, thu quy cua Edward o Scotland, đa chet trong tran chien va nguoi ta cho rang thi the cua ong sau đo đa bi lot da va da bi cat thanh nhieu manh nho nhu mot dau hieu cua chien thang. Bien nien su Lanercost ghi lai rang Wallace đa co "mot dai rong [da cua Cressingham]... đuoc lay tu đau đen got chan, đe lam mot thanh kiem cho thanh kiem cua minh".
Sau tran chien, Moray va Wallace thay mat Vua John Balliol đam nhan danh hieu Nguoi bao ve Vuong quoc Scotland. Moray chet vi vet thuong tren chien truong vao khoang cuoi nam 1297.
Khoang thang 11 nam 1297, Wallace dan đau mot cuoc đot kich quy mo lon vao mien bac nuoc Anh, qua Northumberland va Cumberland.
Trong mot buoi le, tai 'Kirk o' the Forest' (Selkirk), vao cuoi nam, Wallace đuoc phong tuoc hiep si. Đieu nay se đuoc thuc hien boi mot trong ba ba tuoc Scotland—Carrick, Strathearn hoac Lennox.


= Tran Falkirk =
Bai chi tiet: Tran Falkirk

Vao thang 4 nam 1298, Edward ra lenh xam luoc Scotland lan thu hai. Hai ngay truoc tran chien, 25.781 bo binh đa đuoc tra luong. Hon mot nua trong so ho se la nguoi xu Wales. Khong co nguon tin ro rang nao ve su hien dien cua ky binh, nhung co the chac chan rang Edward co khoang 1.500 con ngua duoi quyen chi huy cua minh.Ho cuop boc Lothian va gianh lai mot so lau đai, nhung khong the đua William Wallace ra tran; Nguoi Scotland che khuat quan đoi Anh, co y đinh tranh tran chien cho đen khi thieu nguon cung cap va tien bac buoc Edward phai rut lui, luc đo nguoi Scotland se quay roi đuong rut lui cua anh ta. Viec cac quan su nguoi Anh khong chuan bi cho cuoc tham hiem đa khien tinh than va nguon cung cap luong thuc xuong thap, dan đen mot cuoc bao đong trong chinh quan đoi cua Edward đa phai bi ky binh cua ong dap tat. Vao thang 7, khi đang len ke hoach quay tro lai Edinburgh đe tiep te, Edward nhan đuoc thong tin tinh bao rang nguoi Scotland đang đong trai gan đo tai Falkirk, va anh nhanh chong di chuyen đe giao chien voi ho trong tran chien cao đo ma anh đa mong đoi tu lau.
Wallace bo tri nhung nguoi linh cam giao cua minh thanh bon schiltron — đoi hinh con nhim phong thu hinh tron, co le đuoc bao quanh boi cac coc go noi voi day thung, đe giu cho bo binh theo đoi hinh. Tuy nhien, nguoi Anh đa su dung cac cung thu xu Wales, nhung nguoi đa su dung uu the chien thuat co loi cho ho. Nguoi Anh tien hanh tan cong bang ky binh va khien cac cung thu Scotland phai bo chay. Ki binh Scotland cung rut lui do thua kem ngua hang nang cua Anh. Nguoi cua Edward bat đau tan cong quan schiltron van co the gay thuong vong nang ne cho ky binh Anh. Van chua ro lieu viec bo binh ban ten, mui ten va đa vao nhung nguoi linh cam giao co phai la yeu to quyet đinh hay khong, mac du rat co kha nang đo la mui ten cua nhung nguoi linh cung cua Edward. Nhung khoang trong trong schiltron som xuat hien, va nguoi Anh đa khai thac nhung khoang trong nay đe tieu diet luc luong khang cu con lai. Nguoi Scotland đa mat nhieu nguoi, bao gom ca John de Graham. Wallace tron thoat, mac du danh tieng quan su cua ong bi anh huong nang ne.
Đen thang 9 nam 1298, Wallace tu chuc Nguoi giam ho Scotland đe ung ho Robert the Bruce, Ba tuoc Carrick va vi vua tuong lai, va John Comyn, chau trai cua Vua John Balliol.
Thong tin chi tiet ve cac hoat đong cua Wallace sau đo rat mo ho, nhung co mot so bang chung cho thay ong đa thuc hien mot nhiem vu đen trieu đinh cua Vua Philip IV cua Phap đe cau xin su ho tro trong cuoc đau tranh gianh đoc lap cua Scotland. Co mot la thu con sot lai cua nha vua Phap đe ngay 7 thang 11 nam 1300 gui cho cac su than cua ong o Rome yeu cau ho giup đo Ngai William. No cung goi y rang Wallace co y đinh đen Rome, mac du khong biet lieu ong co lam vay hay khong. Cung co bao cao cua mot điep vien nguoi Anh tai cuoc hop cua cac nha lanh đao Scotland, noi ho noi rang Wallace đang o Phap.
Đen nam 1304, Wallace tro lai Scotland va tham gia vao cac cuoc giao tranh tai Happrew va Earnside.


= Bat giu va hanh quyet =

Wallace tron tranh su bat giu cua nguoi Anh cho đen ngay 5 thang 8 nam 1305, khi John de Menteith, mot hiep si Scotland trung thanh voi Edward, giao Wallace cho binh linh Anh tai Robroyston, gan Glasgow, mot đia điem đuoc tuong niem bang mot tuong đai nho co hinh cay thanh gia Celtic. Nhung giay thong hanh an toan tu Haakon V cua Na Uy, Philip IV cua Phap va John Balliol, cung voi cac tai lieu khac, đa đuoc tim thay thuoc quyen so huu cua Wallace va đuoc John de Segrave giao cho Edward.
Wallace đuoc đua đen London, tru tai nha cua William de Leyrer, sau đo đuoc đua đen Hoi truong Westminster, noi anh ta bi xet xu vi toi phan quoc va toi ac chong lai thuong dan trong chien tranh, "khong phan biet tuoi tac, gioi tinh, tu si hay nu tu." Anh ta đuoc đoi vuong mien bang mot vong hoa soi đe am chi rang anh ta la vua cua nhung ke song ngoai vong phap luat. Anh ta đap lai loi buoc toi phan quoc, "Toi khong the la ke phan boi Edward, vi toi chua bao gio la than dan cua anh ta."

Sau phien toa, vao ngay 23 thang 8 nam 1305, Wallace bi đua tu hoi truong đen Thap Luan Đon, sau đo bi lot tran va keo le khap thanh pho bang got ngua đen Elms o Smithfield. Anh ta bi treo co, loi ra va lam tu—bi siet co bang cach treo co, nhung đuoc tha ra khi anh ta van con song, lam cho kiet suc, moi ruot (voi ruot bi đot chay truoc mat), chat đau, sau đo cat thanh bon phan. Đau cua Wallace đuoc nhung trong hac in va đat tren đinh cau London. Đau đuoc bao quan cua ong sau đo đuoc ghep voi đau cua anh trai John va nhung nguoi đong huong cua ong la Simon Fraser va John xu Strathbogie. Tay chan cua Wallace đuoc trung bay rieng biet o Newcastle, Berwick, Stirling va Perth. Mot tam bang, đuoc cong bo vao ngay 8 thang 4 nam 1956, nam tren buc tuong cua Benh vien St. Bartholomew gan đia điem hanh quyet Wallace tai Smithfield. No bao gom cac tu bang tieng Latinh "Dico tibi verum libertas optima rerum nunquam servili sub nexu vivito fili" (Toi noi cho ban biet su that. Tu do la đieu tot nhat. Cac con trai, đung bao gio song cuoc song nhu no le.), va bang tieng Gaelic "Bas Agus Buaidh " (Cai chet va Chien thang), mot tieng keu xung tran co cua nguoi Scotland.
Nam 1869, Tuong đai Wallace đuoc dung len, gan đia điem dien ra chien thang cua ong tai Cau Stirling. Thanh kiem Wallace, đuoc cho la cua Wallace, mac du mot so bo phan đuoc lam sau it nhat 160 nam, đa đuoc cat giu trong nhieu nam tai Lau đai Dumbarton va hien nam trong Đai tuong niem Wallace.


Anh huong Wallace la linh tu phong trao noi day trong cuoc Chien tranh gianh đoc lap Scotland chong lai Edward I va đanh bai quan Anh trong tran cau Stirling, nen đen ngay nay, ong đuoc tuong niem tai Scotland voi tu cach anh hung cuu quoc Scotland.
Wallace đa tro thanh nguon cam hung sang tac cho bai tho The Acts and Deeds of Sir William Wallace, Knight of Elderslie, cua nha tho the ky 15 Blind Harry. Bai tho nay la nen tang cho kich ban cua bo phim Braveheart cua đao dien Mel Gibson.


Xem them Auchenbathie Tower – Wallace's Knowe
Clan Wallace
Wallace's Heel Well – an imprint of Wallace's heel in stone
Wallace's Well – Robroyston, Glasgow
Vuong quoc Scotland


Tham khao = Tai lieu =
Barrow, G.W.S. (2005) [1989]. Kingship and Unity: Scotland 1000–1306. The New History of Scotland (an ban thu 4). Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 0748620222.
Barrow, G.W.S. (1976), Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland (an ban thu 2), Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-85224-307-3
Barrow, G.W.S. (2003), The Kingdom of the Scots: Government, Church and Society from the eleventh to the fourteenth century (an ban thu 2), Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-1803-1
Brown, Chris (2005), William Wallace. The True Story of Braveheart, Stroud: Tempus Publishing Ltd, ISBN 0-7524-3432-2
Brown, Michael (2004), The Wars of Scotland 1214–1371, The New Edinburgh History of Scotland, quyen 4, Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-1238-6
Clater-Roszak, Christine (1997). "Sir William Wallace ignited a flame". Military History. Quyen 14. tr. 12–15.
Cowan, Edward J. (2003), 'For Freedom Alone': The Declaration of Arbroath, 1320, West Linton: Tuckwell Press, ISBN 1-84158-632-3
Cowan, Edward J.; Finlay, Richard J., bien tap (2002), Scottish History: The Power of the Past, Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-1420-6
Cowan, Edward J., bien tap (2007), The Wallace Book, Edinburgh: John Donald, ISBN 978-0-85976-652-4
Cowan, Edward J. (2007), "William Wallace: 'The Choice of the Estates'", trong Cowan, Edward J. (bien tap), The Wallace Book, Edinburgh: John Donald, tr. 9–25, ISBN 978-0-85976-652-4
Duncan, A.A.M. (2007), "William, Son of Alan Wallace: The Documents", trong Cowan, Edward J. (bien tap), The Wallace Book, Edinburgh: John Donald, tr. 42–63, ISBN 978-0-85976-652-4
Fisher, Andrew (2002), William Wallace (an ban thu 2), Edinburgh: Birlinn, ISBN 1-84158-593-9
Fraser, James E. (2002), "'A Swan from a Raven': William Wallace, Brucean Propaganda and Gesta Annalia II", The Scottish Historical Review, LXXXI (1), Edinburgh: Edinburgh University Press: 1–22, doi:10.3366/shr.2002.81.1.1, ISSN 0036-9241
Grant, Alexander (2007), "Bravehearts and Coronets: Images of William Wallace and the Scottish Nobility", trong Cowan, Edward J. (bien tap), The Wallace Book, Edinburgh: John Donald, tr. 86–106, ISBN 978-0-85976-652-4
King, Elspeth (2007), "The Material Culture of William Wallace", trong Cowan, Edward J. (bien tap), The Wallace Book, Edinburgh: John Donald, tr. 117–135, ISBN 978-0-85976-652-4
Mackay, James (2012), William Wallace: Brave Heart, Edinburgh: Mainstream Publishing, ISBN 9781851588237
H. Maxwell, bien tap (1913). The Chronicle of Lanercost 1272–1346.
Prestwich, Michael (2007), "The Battle of Stirling Bridge: An English Perspective", trong Cowan, Edward J. (bien tap), The Wallace Book, Edinburgh: John Donald, tr. 64–76, ISBN 978-0-85976-652-4
Morton, Graeme (2004). William Wallace. London: Sutton. ISBN 0-7509-3523-5.
Folklore, Myths and Legends of Britain. London: Reader's Digest Association. 1973. tr. 519–520.
Reese, Peter (1998). William Wallace: A Biography. Edinburgh: Canongate. ISBN 0-86241-607-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Riddy, Felicity (2007). Cowan, Edward J. (bien tap). "Unmapping the Territory: Blind Hary's Wallace". The Wallace Book. Edinburgh: John Donald. tr. 107–116. ISBN 978-0-85976-652-4.
Scott, Ronald McNair (1989). Robert the Bruce. New York: Peter Bedrick Books.
Scott, Sir Walter. Exploits and death of William Wallace, the 'Hero of Scotland' 
Stead, Michael J.; Young, Alan (2002). In the Footsteps of William Wallace. London: Sutton.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Stevenson, Joseph, bien tap (1841). 'Documents Illustrative of Sir William Wallace. Maitland Club.
Traquair, Peter (1998), Freedom's Sword, University of Virginia: Roberts Rinehart Publishers, ISBN 1570982473
Watson, Fiona (2007). Cowan, Edward J. (bien tap). "Sir William Wallace: What We Do – and Don't – Know". The Wallace Book. Edinburgh: John Donald. tr. 26–41. ISBN 978-0-85976-652-4.


= Tu lieu =
Third-millennium-library.com Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine, The Life of Sir William Wallace (by John D. Carryck) in btm format
Skyelander.orgfree.com, William Wallace and Battles of Stirling and Falkirk
Stirling.gov.uk Luu tru ngay 13 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine, Wallace and Bruce
Scottisharchivesforschools.org Luu tru ngay 1 thang 10 nam 2013 tai Wayback Machine, The Lubeck letter