Ly Thai Tong (chu Han: 李太宗 29 thang 7 nam 1000 – 3 thang 11 nam 1054) la vi hoang đe thu hai cua trieu đai nha Ly trong lich su Viet Nam, cai tri trong 26 nam (1028–1054). Ong đuoc đanh gia la mot vi hoang đe tai gioi, thoi đai cua ong, con ong la Ly Thanh Tong, chau ong la Ly Nhan Tong đuoc xem la thoi thinh vuong cua nha Ly, su goi thoi ky nay la Bach nien Thinh the (百年盛世).
Hoang đe Thai Tong đuoc mo ta uy dung hon nguoi, bach chien bach thang, trai qua loan ba vuong ma len ngoi, cong danh rang ro trieu Ly. Ong cung co quyen luc cho nha Ly, ben trong dung chinh sach hoa than, ga cong chua cho cac quan Chau muc, ben canh đo con dep loan đang lam phan nhu Loan ho Nung; ben ngoai Đe đanh đuoc Chiem Thanh, cong tich đanh dep uy nghi, tien đe cho cac đoi sau phat trien phon thinh.
Đoi voi quan than, Thai Tong thuong to ra nhan tu, khong xu toi cac Vuong lam loan trong Loan tam vuong, cho tha toi ma con phuc chuc. Đoi voi ke thu nhu Chiem Thanh con ra lenh khong tuy tien sinh sat, lenh cho binh linh khong đuoc lam bay. Tuy co phan qua tin vao Phat giao, nhan tu qua đo, song lai co khi đay chinh la đuc đe truyen lau dai cho hau the, nhu loi Ngo Si Lien: "Tam long ay cua vua cung nhu tam long cua Tong Thai To chang? Truyen ngoi đuoc lau dai la phai lam".
Su gia đanh gia ong nhu Han Quang Vu Đe đanh đau đuoc đay, cong suc giup on đinh tinh hinh bien cuong loan lac con vuot hon ca Đuong Thai Tong. Nhung nguoi quan tu con lay viec khoe khoang thai qua đe che trach ong "chua hien".


Tieu su Thai Tong Hoang đe ten that la Ly Phat Ma (李佛瑪), con co ten khac la Ly Đuc Chinh (李德政), la đich truong tu cua Ly Thai To. Ong sinh vao ngay 29 thang 7 nam 1000 tai kinh đo Hoa Lu, Ninh Binh, luc nay Ly Thai To van con lam quan duoi trieu nha Tien Le.
Ve me cua vua, trong chinh su nhu Đai Viet su ky toan thu viet:

"Me la hoang hau ho Le, sinh vua vao ngay 26 thang 6 nam Canh Ty, nien hieu Ung Thien nam thu 7 [1000] thoi Le, o phu Truong Yen".
Ve sau, cac nha nghien cuu lich su dua theo cac than tich, than pha Han Nom o khu vuc Co đo Hoa Lu khang đinh me Ly Phat Ma la Le Thi Phat Ngan, con gai Le Đai Hanh va Duong Van Nga.
Nhu vay, ong chinh la chau ngoai cua Le Đai Hanh va Duong Van Nga.
Ong sinh ngay 26 thang 6 am lich nam Canh Ty nien hieu Ung Thien thu 7 thoi Tien Le (tuc 29 thang 7 nam 1000) o chua Duyen Ninh trong kinh đo Hoa Lu. Theo Đai Viet su ky toan thu, khi ong moi sinh, o phu Truong Yen co con trau cua nha dan tu nhien thay sung khac, nguoi co trau ay cho la điem khong lanh, lay lam lo ngai. Co nguoi gioi chiem nghiem đi qua nha nguoi ay cuoi ma noi rang: "Đo la điem đoi moi thoi, can du gi đen nha anh" thi nguoi ay moi het lo. Tuong truyen thuo nho ong đa co 7 not ruoi sau gay nhu chom sao that tinh (sao Bac Đau).
Khi con nho, cung bon tre con choi đua, co the sai bao đuoc chung, bat chung đi dan hau truoc sau va hai ben nhu nghi ve cac quan theo hau thien tu. Thai To thay the vui long, nhan noi đua rang: Con nha tuong nen bat chuoc viec quan, can gi phai ke ruoc nguoi hau?, ong tuy con it tuoi nhung tra loi ngay rang: Ke ruoc nguoi hau thi co xa la gi voi con nha tuong? Neu xa la thi sao ngoi vi khong o mai ho Đinh ma lai ve ho Le, đeu do menh troi thoi. Thai To kinh la, tu đay cang yeu quy hon.
Nam 1010, khi ong len 10 tuoi thi trieu đinh nha Ly doi kinh đo tu Hoa Lu (Ninh Binh) ve Thang Long (Ha Noi ngay nay).


Thai tu Nam 13 tuoi (1012), ong đuoc lap lam Đong cung Thai tu, lai đuoc phong hieu la Khai Thien vuong (開天王), lap phu o ngoai noi cung đe đuoc lam quen voi cac quan lai va dan chung. Trong thoi gian lam Thai tu, ong nhieu lan đuoc cu lam tuong cam quan đi dep loan va đeu lap đuoc cong.
Nam 1019, ong đuoc trao quyen Nguyen soai, cam quan vao nam đanh Chiem Thanh. Khi đai quan vuot bien, đen nui Long Ty, co rong vang hien ra tren thuyen ngu, ong đi đen đo lay rong roi rong tan bien mat, nguoi đoi cho la điem may.
Nam 1023, ong cam quan đi đanh Phong chau. Nam 1025, ong đi đanh Dien chau, lap đuoc cong lao hien hach, Thai To Hoang đe rat hai long.
Nam 1027, ong len phia bac đanh chau That Nguyen (Lang Son). Cung nam ay, ong ban ao ngu cho mot đao si ten Tran Tue Long (陳慧隆) o Nam Đe quan, đem ngay đo co anh sang vang hien len khap quan, Tue Long hoang hon day thi thay rong vang o tren mac ao. Nguoi đoi cho rang đay la menh troi, đen đay đeu thay phu hop ca.
Thai tu noi tieng khap kinh thanh, ban tinh nhan tu, sang suot đinh ngo, thong hieu đai luoc van vo, con nhu luc nghe le nhac, ngu xa, thu so khong mon gi la khong tinh thong am tuong.


Bien loan Tam vuong Nam 1028, Thai To Hoang đe bang ha, chua te tang xong, thi cac hoang than Vu Đuc vuong, Duc Thanh vuong va hoang tu Đong Chinh vuong đa đem quan đen vay thanh đe tranh ngoi cua Thai tu.
Bay gio cac quan đung đau la Ly Nhan Nghia xin Thai tu Phat Ma cho đem quan ra thanh quyet đuoc thua mot tran. Khi quan cua Thai tu va quan cac vuong đoi tran, thi quan Vu ve tuong quan la Le Phung Hieu rut guom ra chi vao Vu Đuc vuong ma bao rang: 

Cac nguoi dom ngo ngoi cao, khi de tu quan, tren quen on tien đe, duoi trai nghia toi con, vay Phung Hieu xin dang nhat guom nay!
Noi xong tuong quan Le Phung Hieu chay xong vao chem Vu Đuc vuong o tran tien. Quan cac vuong trong thay so hai bo chay ca. Duc Thanh vuong va Đong Chinh vuong cung phai chay tron.
Cung trong nam 1028, nghe tin Vu Đuc vuong bi giet trong cuoc chien ngai vang, Khai Quoc vuong đong o phu Truong Yen (Hoa Lu) long cang bat binh, cay co nui song hiem tro ben đem phu binh lam phan. Ly Thai Tong than đi đanh. Ngay đen Truong Yen, Khai Quoc vuong đau hang. Vua ha lenh rang: Ai cuop boc cua cai cua dan thi chem. Quan si nghiem theo, khong may may xam pham. Đai quan vao thanh Hoa Lu, dan trong thanh đem dang bieu trau ruou đung đay đuong. Vua sai su tuyen chi đong vien, ca thanh vui to. Vua tu phu Truong Yen ve, xuong chieu tha toi cho Khai Quoc vuong, van cho tuoc nhu cu.
Dep xong loan Tam vuong, ngay Ky Hoi (tuc 1 thang 4 nam 1028), Thai tu Ly Phat Ma len ngoi, tuc la Ly Thai Tong. Ong đoi nien hieu la Thien Thanh (天成).
Ve sau, Duc Thanh vuong va Đong Chinh vuong xin ve chiu toi. Thai Tong nghi tinh cot nhuc ben tha toi cho, va lai phuc chuc cu cho ca hai nguoi.
Cung vi su phan nghich cua Tam vuong, Ly Thai Tong moi lap le: cu hang nam, cac quan phai đen đen Đong Co (o lang Yen Thai, Ha Noi) lam le đoc loi the rang: 

Lam con phai hieu, lam toi phai trung, ai bat hieu bat trung, xin quy than lam toi.
Cac quan ai tron khong đen the phai phat 50 truong.


Đanh dep Ly Thai Tong la nguoi co thien tu đinh ngo, thong luc nghe, tinh thao luoc, gap luc trong nuoc co nhieu giac gia, nhung ong đa quen viec dung binh, cho nen ong thuong than chinh đi đanh đong dep bac.
Thoi bay gio hoang đe khong đat quan tiet tran; pham viec binh viec dan o cac chau la đeu giao ca cho nguoi chau muc. Con o man thuong du thi co nguoi tu truong quan linh. Cung vi quyen nhung nguoi ay to qua, cho nen thuong hay co su phan nghich. Lai co nhung nuoc lan bang nhu Chiem Thanh va Ai Lao thuong hay sang quay nhieu, boi vay cho nen su đanh dep thoi Ly Thai Tong rat nhieu.


= Loan ho Nung =

Chau co nhung nguoi Nung thuong hay lam loan. Nam 1038, Nung Ton Phuc o chau Quang Nguyen (Lang Son) lam phan, tu xung la "Chieu Thanh Hoang đe", lap A Nung lam "Minh Đuc Hoang hau", đat quoc hieu la Truong Sinh roi đem quan đi đanh pha cac noi.
Nha Tong phong Ly Thai Tong lam Nam Binh Vuong.
Thang 2 nam 1039, vua than chinh đi đanh, Nung Ton Phuc va con la Nung Tri Thong bi bat đem ve kinh đo, sau đo bi giet chet. A Nung va nguoi con khac la Nung Tri Cao chay thoat.
Nam 1041, Nung Tri Cao cung me la A Nung ve lay chau Thang Do (gan chau Quang Nguyen) lap ra nuoc Đai Lich. Thai Tong sai tuong len đanh bat đuoc đem ve Thang Long. Nhung vua nghi truoc đa giet cha va anh, nay thuong tinh khong giet, tha cho ve va lai phong cho lam Quang Nguyen muc. Sau, Ly Thai Tong lai gia phong cho tuoc Thai bao.
Nam 1048, Tri Cao lai lam phan, chiem giu đong Vat Ac (phia tay Cao Bang). Ly Thai Tong sai Quach Thinh Dat đi đanh, Tri Cao lai đau hang.
Nam 1052, Nung Tri Cao lai lam phan, xung la Nhan Hue Hoang đe, đat quoc hieu la Đai Nam. Tri Cao xin phu thuoc vao Trung Quoc, vua Nhan Tong nha Tong khong cho. Tri Cao ben đem quan sang đanh đat trieu Tong, pha trai Hoang Son, bao vay nhung chau Ung, Hoanh, Quy, Đang, Ngo, Khang, Đoan, Cung, Tam sau đo tien đen vay ham thanh Quang Chau. Nam tuan sau, Tri Cao khong len đuoc thanh nay. Sau đo, quan cua Tri Cao vao Ung Chau, tuong ta trieu Tong bi sat hai hon 3000 nguoi, hang van dan chung bi bat song. Truoc tinh canh nay, trieu đinh Nha Tong lo so. Theo Đai Viet Su ky Toan thu: "Khu mat su Đich Thanh dang bieu xin đi đanh. Vua Tong sai Thanh lam Tuyen huy su Đo đai đe cu, Tong quyen tiet viet đi đanh."
Ly Thai Tong dang bieu sang Trung Quoc xin mang quan phoi hop đanh Tri Cao. Khi quan Ly sap vao bien gioi, tuong Nha Tong la Đich Thanh can vua Tong nen tu đanh dep vi so quan Ly vao lan chiem. Vua Tong ben sai cac tuong Du Tinh va Ton Mien đi đanh dep Nung Tri Cao va sai su noi voi Ly Thai Tong rang khong can quan Ly giup. Du Tinh đanh mai khong đuoc. Nung Tri Cao dang bieu xin linh chuc Tiet đo su Ung chau va Quy chau, vua Nha Tong đa toan thuan cho, Đich Thanh can khong nen va xin đem quan đi đanh.
Đau nam 1053, Đich Thanh ra quan đanh bai Nung Tri Cao. Tri Cao bo chay. Thang 10 nam 1053, Tri Cao sai Luong Chau đen cau cuu Đai Viet. Ly Thai Tong sai Chi huy su Vu Nhi đi tiep ung cho Tri Cao. Nhung quan Ly chua toi noi thi Tri Cao lai bi Đich Thanh đanh bai, Cao phai chay tron sang nuoc Đai Ly. Quan Ly rut ve.
Ve sau nguoi Đai Ly bat Nung Tri Cao chem lay đau đem nop Nha Tong. Nha Tong giet luon gia quyen cua Tri Cao. Tu đo ho Nung tuyet diet.
Ve chuyen nay, su than Le Van Huu co loi ban:


= Thu phuc Chiem Thanh, Ai Lao =
 
Ly Thai Tong len lam vua đa hon 15 nam, ma nuoc Chiem Thanh lang gieng khong chiu thong su va lai cu quay nhieu o mat be. Thay vay, ong ben sap sua binh thuyen sang đanh Chiem Thanh.
Nam 1044, Hoang đe Ly Thai Tong đi đanh Chiem Thanh. Quan Chiem dan tran o phia nam song Ngu Bo. Ly Thai tong truyen thuc quan đanh tran sang, quan Chiem thua chay. Quan Ly bat đuoc hon 5.000 nguoi va 30 con voi. Tuong Chiem la Quach Gia Di chem chet vua Sa Đau (Jaya Simhavarman II) đem đau sang xin hang.
Bay gio quan Chiem Thanh va dan ban xu bi giet rat nhieu. Vua Thai Tong trong thay đong long thuong, ra lenh cam khong đuoc giet nguoi Chiem, he ai trai lenh thi theo phep quan ma tri toi.
Ong tien binh đen quoc đo Phat The (nay o lang Nguyet Hau, huyen Huong Thuy, tinh Thua Thien-Hue), vao thanh bat đuoc vuong phi My E va cac cung nu đem ve. My E giu tiet khong chiu lay vua, nhay xuong song tu tu. My E đuoc ong khen la trinh tiet, phong lam Hiep Chinh Huu Thien phu nhan.
Đai Viet Su ky Toan thu co ghi nhan:

Vua tu Chiem Thanh ve, lam le cao thang tran o mieu Thai To, xong ve ngu o đien Thien An, mo tiec ruou lam le mung ve đen noi. Ngay hom ay, bay toi dang tu binh hon 5 nghin ten va cac thu vang bac chau bau. Xuong chieu cho cac tu binh đeu đuoc nhan nguoi cung bo toc, cho o tu tran Vinh Khang đen Đang Chau (nay la Quy Hoa), đat huong ap phong ten goi cu cua Chiem Thanh. Vua sai đat cui lon o Dam Đam (tuc la Ho Tay ngay nay), lay con voi thuan cua Chiem Thanh lam moi nhu voi rung vao trong cui, vua than đen bat...
Thoi gian đau nha Ly cam quyen con nhieu thu linh đia phuong chua phuc tung, do đo cac vua Ly suot tu Thai To toi Thai Tong phai nhieu lan ra tay đanh dep. Ngoai cac cuoc đanh dep lon tren, Ly Thai Tong con mot lan đanh chau Ai nam 1034, đanh Ai Lao nam 1048. Thang 9 nam Mau Ty 1048 nien hieu Thien Cam Thanh Vu thu nam, tuong quan Phung Tri Nang nhan lenh vua đem quan đi đanh Ai Lao. Rat nhieu nguoi va gia suc cua Ai Lao bi quan Viet bat giu va mang ve.


Cai tri = Xay dung cung đien =
Thang 6 nam 1029, rong hien len o nen đien Can Nguyen. Đe noi voi ta huu rang: "Tram pha đien ay, sang phang nen roi ma rong than con hien. Co le đo la đat tot, đuc lon hung thinh, o cho chinh giua troi đat chang?". Ben sai Huu ty mo rong quy mo, nham lai phuong huong ma lam lai, đoi ten la đien Thien An. Ben ta dung đien Tuyen Đuc, ben huu dung đien Dien Phuc, them truoc đien goi la Long Tri. Phia đong them rong đat đien Van Minh, phia tay đat đien Quang Vu, hai ben ta huu them rong đat lau chuong đoi nhau đe dan chung ai co viec kien tung oan uong thi đanh chuong len. Bon xung quanh them rong đeu co hanh lang đe tu hop cac quan va sau quan tuc ve.
Phia truoc lam đien Phung Thien, tren đien dung lau Chinh Duong lam noi trong coi tinh toan gio khac, phia sau lam đien Truong Xuan, tren đien dung gac Long Đo lam noi nghi ngoi du ngoan. Ben ngoai đap mot lan thanh bao quanh goi la Long Thanh. Nam 1030, Thai Tong lai sai lam đien Thien Khanh o truoc đien Truong Xuan đe lam cho nghe chinh su. Đien lam kieu bat giac, truoc sau đeu bac cau Phuong Hoang.


= Ban sach Hinh thu =
Thai Tong Hoang đe con chu truong sua lai luat phap, đinh cac bac hinh phat, cac cach tra hoi. Ke nao ban đem vao nha gian dam vo ca, vo le nguoi ta, nguoi chu đanh chet ngay luc bay gio thi khong bi toi. Nhung nguoi tu 70 tuoi tro len, 80 tuoi tro xuong, tu 10 tuoi tro len, 15 tuoi tro xuong va nhung nguoi om yeu cho đen cac than thuoc Đe tu hang Đai cong tro len pham toi thi cho chuoc bang tien, neu pham toi thap ac thi khong đuoc theo le nay.
Xuong chieu ve viec phu thue cua tram ho, cho phep nguoi thu, ngoai 10 phan phai nop quan đuoc lay them mot phan nua, goi la "hoanh đau". Lay qua thi xu theo toi an trom, tram ho co nguoi to cao đuoc tha phu dich cho ca nha trong 3 nam, nguoi o kinh thanh ma cao giac thi thuong cho bang hien vat thu đuoc. Neu quan giap, chu đo va nguoi thu thue thong đong nhau thu qua le, tuy xay ra đa lau, nhung co nguoi to cao thi quan giap, chu đo va nguoi thu thue cung phai toi nhu nhau.
Nam 1042, Thai Tong Hoang đe ban Hinh thu. Truoc kia, viec kien tung trong nuoc phien nhieu, quan lai giu luat phap cau ne luat van, cot lam cho khac nghiet, tham chi co nguoi bi oan uong qua đang. Đe lay lam thuong xot, sai trung thu san đinh luat lenh, cham chuoc cho thich dung voi thoi the, chia ra mon loai, bien thanh đieu khoan, lam thanh sach Hinh thu cua mot trieu đai, đe cho nguoi xem de hieu. Sach lam xong, xuong chieu ban hanh, dan lay lam tien. Đen đay phep xu an đuoc bang thang ro rang, cho nen moi đoi nien hieu la Minh Đao va đuc tien Minh Đao. Bo Luat Hinh thu nam 1042 đuoc xem la bo luat đau tien trong lich su Viet Nam.
Nam 1043, thang 8, xuong chieu rang ke nao đem ban hoang nam trong dan gian lam gia no cho nguoi ta, đa ban roi thi đanh 100 truong, thich vao mat 20 chu, chua ban ma đa lam viec cho nguoi thi cung đang truong nhu the, thich vao mat 10 chu; nguoi nao biet chuyen ma cung mua thi xu giam mot bac. Xuong chieu rang quan si bo tron qua 1 nam xu 100 truong, thich vao mat 50 chu, chua đen 1 nam thi xu theo muc toi nhe, ke nao quay lai thi cho ve cho cu. Quan si khong theo xa gia cung xu truong nhu the va thich vao mat 10 chu.


= Cham lo quoc luc =
Thai Tong Hoang đe tuy phai đanh dep lien mien, nhung cung khong bo be viec chinh tri trong nuoc. Đac biet, ong to ra la vi hoang đe co long thuong dan. He nam nao đoi kem hoac đi đanh giac ve, lai giam thue cho dan trong hai ba nam.
Thang 2 nam 1038, Thai Tong Hoang đe than hanh ra cua Bo Hai đe tien hanh le cay ruong Tich đien. Ong te Than Nong, te xong tu minh cam cay xuong ruong. Cac quan can rang:"Đo la viec cua nong phu, be ha viec gi phai lam the?". Thai Tong đap rang: "Tram khong tu cay cay thi lay gi ma co xoi cung, lai lay gi cho thien ha noi theo?" Noi xong Đe đay cay ba lan moi thoi.
Nam 1040, Thai Tong Hoang đe ra lenh lay het gam voc hang nuoc Tong trong cung ra may ao ban cho cac quan, tu ngu pham tro len thi ao bao gam, tu cuu pham tro len thi ao bao voc. Thai Tong phat het gam voc va day cho cung nu det đuoc gam voc. Tu đo trong cung chuyen dung hang tu det, khong dung hang cua nuoc Tong nua.


= Xay dung chua Dien Huu =

Nam 1049, thang 10, Thai Tong Hoang đe khoi đau cho viec xay dung chua Dien Huu.
Tuong truyen, Hoang đe nam mo thay Phat ba Quan Am ngoi tren toa sen dat ong len toa. Sau đo, Đe ke lai chuyen đo voi bay toi; va cho dung cot đa, lam toa sen đat len nhu đa thay trong mong, theo loi khuyen cua nha su Thien Tue. Cot toa sen đo tro thanh ngoi chua, khi đo co ten la chua Dien Huu (延祐寺), voi nghia la "phuc lanh dai lau" hay "phuoc ben dai lau".
Hang nam cu đen ngay 8 thang 4 am lich, Thai Tong Hoang đe lai toi chua lam le tam Phat. Cac nha su va nhan dan khap kinh thanh Thang Long cung du le. Sau le tam Phat la le phong sinh, Đe đung tren mot đai cao truoc chua tha mot con chim bay đi, roi nhan dan cung tung chim bay theo trong tieng reo vui cua mot ngay hoi lon.


Qua đoi Thang 7 nam Giap Ngo 1054 nien hieu Sung Hung Đai Bao nam thu 6, theo chieu cua Thai Tong, Hoang thai tu Ly Nhat Ton đuoc phep coi chau nghe chinh su.
Thang 9, ngay Mau Dan, suc khoe cua Hoang đe khong đuoc tot. Sang mua đong, vao thang 10, ngay mong mot (tuc ngay 3 thang 11 nam 1054), vua bang ha tai đien Truong Xuan, sau 27 nam tri quoc, huong duong 54 tuoi. Mieu hieu la Thai Tong, thuy hieu khong đuoc chep lai trong sach su.
Truoc linh cuu, Hoang thai tu Ly Nhat Ton ke thua hoang vi, tuc la Ly Thanh Tong.


Nhan đinh Sach Đai Viet su ky toan thu co nhan xet ve Ly Thai Tong:

Ly Thai Tong la vi hoang đe gioi thoi nha Ly. Hon 30 nam chinh chien va tri quoc, ong đa cung co nen cai tri cua nha Ly, chong lai nhung nguy co chia cat, bao loan, xam lan, thu phuc long dan, khien cho nuoc Đai Co Viet tro nen vung manh.
Khi Ly Thai To sap mat, nha Ly đung truoc nguy co truot theo vet xe đo cua cac trieu đai nha Ngo, nha Đinh, nha Tien Le, chi truyen đuoc 1 đoi thi gap phai đai loan va dan đen viec bi thoan đoat. Uy tin cua ong va tai nang, su dung cam cua Khai Quoc vuong, tuong Le Phung Hieu đa khien cho tinh hinh nhanh chong đuoc on đinh tro lai.
Nhieu lan dung binh tu nam chi bac nhung Ly Thai Tong to ra la vi hoang đe bao dung, nhan hau. Cac nha su hoc cho rang Ly Thai Tong cung nhu nhieu hoang đe nha Ly khac co luong khoan hong vi anh huong cua quoc giao la đao Phat. Tru nguoi than Vu Đuc vuong lam loan bi giet, voi nhung vuong ton phan loan khac ong đeu tha toi. Trong cuoc phan loan cua cac vuong ton, nho nguoi em thu hai cua Thai Tong la Khai Quoc vuong đem quan giai vay cho Thang Long va Truong Yen (kinh đo Hoa Lu) giup ong chong lai quan noi loan va chinh Khai Quoc vuong van đong quan than ton ong len ngoi. Nung Tri Cao nhieu lan lam phan nhung ong van đoi đai kha rong luong. Vi vay nha su hoc Ngo Si Lien theo quan điem Nho giao che ong "me hoac theo thuyet tu ai cua đao Phat ma tha toi cho be toi phan nghich".
Tuy nhien, theo tac gia Le Van Sieu trong sach Viet Nam van minh su, viec ong hau đai Nung Tri Cao la mot tham y kieu "that cam Manh Hoach" cua Gia Cat Luong khien Tri Cao kinh phuc va cam kich. Sau nay, du Tri Cao con y đinh xung hung, noi loan cung sang Trung Quoc gay hoa cho Tong (va keu goi ca vua Thai Tong cung xe đe quoc Tong) chu khong con gay hoa cho Đai Co Viet.


Gia đinh Cha: Ly Thai To.
Me: Linh Hien Hoang hau (靈顯皇后),da su xung ten Le Thi Phat Ngan ( 黎氏佛銀),con gai Le Hoan va Duong Van Nga.


= Hau Cung =
Linh Cam Hoang hau ho Mai thi (靈感皇后).
Vuong hoang hau (王皇后).
Đinh hoang hau (丁皇后).
Thien Cam hoang hau ho Duong (天感皇后).
Mot so hoang hau khong ro ten, tong cong 8 nguoi.


= Hau due =
Ly Thai Tong co hai nguoi con trai truoc đo đeu yeu menh, Nhat Ton la con trai thu 3.

Hoang thai tu Ly Nhat Ton (李日尊), me la Linh Cam Hoang hau.
Phung Can vuong Ly Nhat Trung (李日中), nam 1035 đuoc sac phong.
Binh Duong cong chua (平陽公主), nam 1029 ga cho chau muc Lang chau la Than Thieu Thai.
Truong Ninh cong chua (长宁公主), thang 8 nam 1036 ga cho chau muc Thuong Oai la Ha Thien Lam (何羡覧).
Kim Thanh cong chua (慶城公主), thang 3 nam 1036 ga cho chau muc Phong chau la Le Thuan Tong (黎順宗).


Đen tho Ly Thai Tong cung voi cac vua trieu Ly đuoc tho o khu di tich đen Đo, thanh pho Tu Son, tinh Bac Ninh.
Vung đat Co đo Hoa Lu von la noi sinh truong va gan bo voi tuoi tho 10 nam cua Ly Thai Tong truoc khi kinh đo Đai Co Viet đuoc doi ve Thang Long nen tai đay con nhieu di tich lien quan truc tiep đen cuoc đoi va su nghiep cua vi vua nay. Đo la cac di tich chua Duyen Ninh trong thanh Tay Hoa Lu, tuong truyen la noi sinh ra vua; di tich hang Thay Boi o gan cau Đong la noi o cua nguoi tien đoan điem lanh khi vua sinh ra. Di tich đong Am Tien tho chung 2 vua đau đoi Ly cung voi Hoang hau Phat Ngan. Di tich chua Dau đuoc Ly Thai Tong truc tiep cho xay dung đe hoang than nha Ly tu hanh.
Quanh khu vuc cua Than Phu (Ninh Binh) co nhieu di tich tho Le Đai Hanh cung phoi tho Ly Thai Tong la 2 vi vua đa xay dung he thong phong tuyen quan su tai khu vuc nay, đo la cac đinh Quang Cong, đinh Tu Đuong, đen Thuong Ngoc Lam, đen Vua Le Đai Hanh o 3 xa Yen Thai, Yen Lam va Lai Thanh. Co y kien cho rang Ly Thai Tong do tung co tuoi tho 10 nam gan bo voi vung đat Co đo Hoa Lu truoc khi ve voi Thang Long nen sau nay xay chua Mot Cot, đen Đong Co, đen tho Pham Cu Luong o Thang Long; đao kenh Lam, đam Lam o cua Than Phu (Ninh Binh) va thuc hien nghi le cay ruong Tich đien đeu noi theo truyen thong tu thoi ong ngoai cua minh la vua Le Đai Hanh.


Trong van hoa đai chung Xem them Nha Ly
Ly Thai To
Nung Tri Cao
Ly Thanh Tong
Le Thi Phat Ngan
Cua bien Than Phu


Tai lieu tham khao Ngo Si Lien (1993), Đai Viet su ky toan thu, Ban Ky, Quyen II , Hanoi: Social Science Publishing House, Ky nha Ly: Thai Tong Hoang Đe{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: postscript (lien ket)
Viet Nam su luoc (ban đien tu).
Quynh Cu, Đo Đuc Hung (2001), Cac trieu đai Viet Nam, Nha Xuat ban Thanh Nien, 2001.
GS Vu Ngoc Khanh (2003), Tam vi vua trieu Ly, Nha Xuat ban Van hoa Thong tin.
Le Van Sieu (2004), Viet Nam van minh su, Nha Xuat ban Thanh Nien.


Chu thich Lien ket ngoai Ly Thai Tong tai Tu đien bach khoa Viet Nam