Ha Noi la thu đo cua nuoc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam. Đay la thanh pho truc thuoc trung uong lon thu hai ve quy mo dan so, đuoc xep loai đo thi đac biet, co vi tri la trung tam van hoa, chinh tri, mot trong hai trung tam kinh te, giao duc quan trong tai Viet Nam. Ha Noi nam ve phia Tay Bac cua trung tam vung đong bang chau tho song Hong, voi đia hinh bao gom vung đong bang trung tam va vung đoi nui o phia Bac va phia Tay thanh pho. Voi dien tich 3.359,82 km², va dan so xap xi 8,5 trieu nguoi, Ha Noi la thanh pho truc thuoc trung uong co dien tich lon thu nam tai Viet Nam, đong thoi cung la thanh pho đong dan thu hai va co mat đo dan so cao nhat trong 34 đon vi hanh chinh cap tinh cua Viet Nam nhung phan bo dan so khong đong đeu. Ha Noi co 126 đon vi hanh chinh cap xa, gom 51 phuong va 75 xa.
Ha Noi đa som tro thanh trung tam chinh tri, kinh te va van hoa ngay tu nhung buoi đau cua lich su Viet Nam. Voi vai tro thu đo, Ha Noi la noi tap trung nhieu đia điem van hoa giai tri, cong trinh the thao quan trong cua đat nuoc, đong thoi cung la đia điem đuoc lua chon đe to chuc nhieu su kien chinh tri va the thao quoc te. Đay la noi tap trung nhieu lang nghe truyen thong, đong thoi cung la 1 trong 3 vung tap trung nhieu hoi le cua mien Bac Viet Nam. Thanh pho co chi so phat trien con nguoi o muc cao, dan đau trong so cac đon vi hanh chinh cua Viet Nam. Nen am thuc Ha Noi voi nhieu net rieng biet cung la mot trong nhung yeu to thu hut khach du lich toi thanh pho. Nam 2019, Ha Noi la đon vi hanh chinh Viet Nam xep thu 2 ve tong san pham tren đia ban (GRDP), xep thu 8 ve GRDP binh quan đau nguoi va đung thu 41 ve toc đo tang truong GRDP. Thanh pho đuoc UNESCO trao tang danh hieu "Thanh pho vi hoa binh" vao ngay 16 thang 7 nam 1999. Khu Hoang thanh Thang Long cung đuoc to chuc UNESCO cong nhan la di san van hoa the gioi.


Ten goi Truoc khi co ten goi nhu hien nay, Ha Noi đa trai qua nhieu ten goi khac nhau. Ten goi "Ha Noi" bat đau đuoc dung lam đia danh o Viet Nam tu nam Minh Mang thu 12 (1831) khi co 1 tinh co ten la tinh Ha Noi đuoc thanh lap o Bac Thanh. "Ha Noi" viet bang chu Han la "河內", nghia la "bao quanh boi cac con song", ten goi nay phan anh vi tri đia ly cua tinh Ha Noi. Tinh nay nam giua hai con song la song Nhi o phia Đong Bac va song Thanh Quyet o phia Tay Nam.
Tinh Ha Noi gom co 4 phu la Hoai Đuc, Thuong Tin, Ung Hoa va Ly Nhan. Toa thanh noi co đat tri so cua tinh Ha Noi, tuc tinh li cua tinh Ha Noi, đuoc goi la thanh Ha Noi theo ten tinh. Thanh Ha Noi nam tren đia phan 2 huyen Tho Xuong va Vinh Thuan. Ca 2 huyen Tho Xuong va Vinh Thuan đeu cung thuoc phu Hoai Đuc. Ngay 1 thang 10 nam 1888, vua Đong Khanh ky chi du cat toan bo huyen Tho Xuong va 1 phan huyen Vinh Thuan cua tinh Ha Noi lam nhuong đia cho Phap đe Phap thanh lap thanh pho Ha Noi. Truoc đo, ngay 19 thang 7, tong thong Phap Marie Francois Sadi Carnot ky sac lenh thanh lap thanh pho Ha Noi truoc khi co su cong nhan cua Trieu đinh Viet Nam. Nam 1890, phu Ly Nhan bi tach khoi tinh Ha Noi, đoi thanh tinh Ha Nam.
Nam 1896, tinh li cua tinh Ha Noi đuoc doi ra lang Cau Đo thuoc tong Thanh Oai Thuong, huyen Thanh Oai. Đe tranh trung ten voi thanh pho Ha Noi, nam 1902, tinh Ha Noi đuoc đoi ten thanh tinh Cau Đo theo ten cua tinh li. Ngay 6 thang 12 nam 1904, quan toan quyen Đong Duong ra nghi đinh đoi ten tinh Cau Đo va tinh li cua tinh nay thanh "Ha Đong". Ten goi "Ha Đong" la do quan đoc hoc tinh Cau Đo Vu Pham Ham đe xuat, lay tu mot cau noi cua Luong Hue Vuong đuoc ghi trong sach Manh Tu la "河內凶，則移其民於河東，移其粟於河內" (am Han Viet: Ha Noi hung, tac di ky dan u Ha Đong, di ky tuc u Ha Noi), co nghia la Ha Noi bi mat mua thi chuyen dan o Ha Noi sang Ha Đong, chuyen luong thuc o Ha Đong sang Ha Noi. "Ha Noi" trong cau noi tren cua Luong Hue Vuong la chi vung phia Bac song Hoang Ha, con "Ha Đong" la chi vung phia Đong song Hoang Ha, thuoc Tay Nam Bo tinh Son Tay cua Trung Quoc ngay nay.


Lich su = Thoi ky tien Thang Long =

Nhung di chi khao co tai Co Loa cho thay con nguoi đa xuat hien o khu vuc Ha Noi tu cach đay 2 van nam, giai đoan cua nen van hoa Son Vi. Nhung đen thoi ky bang tan, bien tien sau vao đat lien, cac cu dan cua thoi đai đo đa moi bi đay lui len vung nui. Phai toi khoang 4 hoac 5 ngan nam truoc Cong Nguyen, con nguoi moi quay lai sinh song o noi đay. Cac hien vat khao co giai đoan tiep theo, tu đau thoi đai đo đong đen đau thoi đai đo sat, minh chung cho su hien dien cua Ha Noi o ca 4 thoi đai van hoa: Phung Nguyen, Đong Đau, Go Mun va Đong Son. Nhung cu dan Ha Noi thoi ky đo sinh song nho trong trot, chan nuoi va chai luoi. Giai đoan tien su nay tuong ung voi thoi ky cua cac Vua Hung trong truyen thuyet. The ky III TCN, trong cuoc chien voi quan Tan tu phuong Bac, Thuc Phan quyet đinh đong đo o Co Loa, nay la huyen Đong Anh, cach trung tam Ha Noi khoang 15 km. Su xuat hien cua thanh Co Loa ghi dau Ha Noi lan đau tien tro thanh 1 đo thi trung tam ve chinh tri va xa hoi.
That bai cua Thuc Phan đau the ky II TCN đa ket thuc giai đoan đoc lap cua Au Lac, bat đau giai đoan 1000 nam do cac trieu đai phong kien Trung Hoa thong tri. Thoi ky nha Han, Au Lac cu đuoc chia thanh 3 quan Giao Chi, Cuu Chan va Nhat Nam, Ha Noi khi đo thuoc quan Giao Chi. Vang bong trong su sach suot 5 the ky đau, đen khoang nam 454–456 thoi Luu Tong, Ha Noi moi đuoc ghi lai la trung tam cua huyen Tong Binh. Nam 226 Nha Han khi cai tri Giao Chau đa đoi ten Tong Binh thanh Long Uyen (hoac Long Bien). Nam 544, Ly Bi noi day chong lai nha Luong, tu xung hoang đe, đat quoc hieu la Van Xuan, đong đo o Long Uyen. Nguoi chau cua Ly Bi la Ly Phat Tu toi đong đo o Co Loa, nhung nen đoc lap nay chi keo dai toi nam 602. Thoi ky Nha Đuong, An Nam đuoc chia thanh 12 chau voi 50 huyen, Long Uyen lai đuoc đoi thanh Tong Binh, la trung tam cua An Nam đo ho phu. Nam 866, vien tuong nha Đuong Cao Bien xay dung mot thanh tri moi, Tong Binh đuoc đoi ten thanh "Đai La" – thu phu cua Tinh Hai quan. Theo truyen thuyet, khi đap thanh, Cao Bien thay mot vi than hien len tu xung la than Long Đo. Vi vay, su sach con goi Thang Long la đat "Long Đo". The ky X, sau chien thang cua Ngo Quyen truoc quan Nam Han, Co Loa 1 lan nua tro thanh kinh đo cua nuoc Viet.


= Thang Long, Đong Đo, Đong Quan, Đong Kinh =

Sau khi len ngoi nam 1009 tai Hoa Lu, nam 1010, Ly Thai To quyet đinh doi đo ve Đai La. Theo 1 truyen thuyet pho bien, khi toi Đai La, Ly Thai To nhin thay 1 con rong bay len, vi vay đat ten kinh thanh moi la "Thang Long". Kinh thanh Thang Long khi đo gioi han boi 3 con song: song Hong o phia Đong, song To phia Bac va song Kim Nguu phia Nam. Khu hoang thanh đuoc xay dung gan ho Tay voi cung đien hoang gia cung cac cong trinh chinh tri. Phan con lai cua đo thi la nhung khu dan cu, bao gom cac phuong ca nong nghiep, cong nghiep va thuong nghiep. Ngay trong the ky X, nhieu cong trinh ton giao nhanh chong đuoc xay dung nhu chua Dien Huu phia Tay hoang thanh xay nam 1049, chua Bao Thien xay nam 1057, Van Mieu xay nam 1070, Quoc Tu Giam dung nam 1076. Chi sau mot the ky, Thang Long tro thanh trung tam van hoa, chinh tri va kinh te cua ca quoc gia.

Nha Tran noi buoc nha Ly cai tri Đai Viet, coi Thang Long la kinh đo thu nhat va Thien Truong la kinh đo thu 2, noi cac Thuong hoang o. Kinh thanh Thang Long tiep tuc đuoc xay dung. Hoang thanh đuoc cung co va xuat hien them nhung cung đien. Nam 1230, Thang Long đuoc chia thanh 61 phuong, kinh thanh đong đuc hon du đia gioi khong thay đoi. Giai đoan nay cung ghi nhan su xuat hien cua nhung cu dan ngoai quoc, nhu nguoi Hoa, nguoi Java va nguoi An Đo. Nen kinh te cong thuong nghiep cung san sinh tang lop thi dan va Thang Long con la noi quy tu cua nhieu hoc gia, tri thuc nhu Han Thuyen, Le Van Huu va Chu Van An. Trong cuoc chien tranh voi nha Nguyen, kinh thanh Thang Long 3 lan bi chiem giu nhung đeu ket thuc trong chien thang cua Đai Viet. Cuoi the ky XIV, thoi ky nha Tran suy vi, mot quy toc ngoai thich la Ho Quy Ly thau tom quyen luc, ep vua Tran doi kinh đo ve Thanh Hoa. Khi Ho Quy Ly chinh thuc len ngoi, lap nen nuoc Đai Ngu nam 1400, kinh đo moi mang ten Tay Đo, Thang Long đuoc đoi thanh "Đong Đo". Nhung vuong trieu cua nha Ho chi ton tai trong thoi gian ngan ngui. Nam 1406, nha Minh đua quan xam luoc Đai Ngu, Thang Long bi chiem đong va đoi ten thanh "Đong Quan". Thoi ky Bac thuoc thu 4 bat đau tu nam 1407 va keo dai toi nam 1428. Cac nho si va nguoi dan Thang Long thoi ay cung thuong tu nhan Thang Long la "Trang An", mang y nghia "binh yen lau dai" hoac "phon thinh mai mai". Tuy nhien mot so nha nghien cuu cho rang Trang An la đe chi vung đat cua Ninh Binh chu khong phai Thang Long .

Sau chien thang cua khoi nghia Lam Son, Le Loi thanh lap nha Le va Đong Đo cung lay lai vi the kinh thanh. Nam 1430, thanh pho đuoc đoi ten thanh "Đong Kinh", đen 1466 đuoc goi la phu Trung Đo. Hoang thanh Thang Long duoi thoi nha Le tiep tuc đuoc mo rong. Ben canh, khu vuc dan cu đuoc chia thanh 2 huyen Vinh Xuong va Quang Đuc, moi huyen 18 phuong. Thoi ky nay, đung đau bo may hanh chinh la chuc Phu doan. Thanh pho tiep tuc mot thoi ky cua nhung phuong hoi buon ban, tuy bi han che boi tu tuong uc thuong cua nha Le. Trong giai đoan tranh gianh quyen luc giua nha Le, nha Mac va chua Trinh, Thang Long van duy tri vi tri kinh đo. Su phuc tap cua chinh tri thoi ky nay cung đem lai cho thanh pho 1 điem đac biet: Ben canh hoang thanh cua vua Le, phu Chua Trinh đuoc xay dung va la trung tam quyen luc thuc su. Nho nen kinh te hang hoa va su phat trien cua ngoai thuong, đo thi Thang Long buoc vao thoi ky phon vinh, thu hut them nhieu cu dan toi sinh song. Cau ca "Thu nhat Kinh ky, thu nhi Pho Hien" noi len su sam uat giau co cua thanh pho, giai đoan nay con co ten goi khac la "Ke Cho". Nha truyen giao nguoi Phap Alexandre de Rhodes uoc tinh dan so Thang Long khi đo khoang 1 trieu nguoi. William Dampier, nha phieu luu nguoi Anh, đua ra con so thuong đuoc xem hop ly hon, khoang 2 van noc nha.
Mua he nam 1786, quan Tay Son tien ra mien Bac lat đo chinh quyen chua Trinh, cham dut 2 the ky chia cat Đang Trong – Đang Ngoai. Sau khi Nguyen Hue cung quan Tay Son quay ve mien Nam, nam 1788, nha Thanh đua quan xam luoc Đai Viet. Tai Phu Xuan, Nguyen Hue len ngoi ngay 22 thang 12 nam 1788 roi đua quan ra Bac. Sau chien thang o tran Ngoc Hoi – Đong Đa, nha Tay Son tri vi Đai Viet voi kinh đo moi o Phu Xuan. Hoang đe Quang Trung đoi ten Thang Long thanh "Bac Thanh".


= Thoi nha Nguyen va Phap thuoc =

Trieu đai Tay Son sup đo sau 1 thoi gian ngan ngui, Gia Long len ngoi nam 1802 lay kinh đo o Phu Xuan, bat đau nha Nguyen. Nam 1805, Gia Long cho pha toa thanh cu cua Thang Long, xay dung thanh moi ma dau vet con lai toi ngay nay, bao boc boi cac con đuong Phan Đinh Phung, Hung Vuong, Tran Phu va Phung Hung. Nam 1831, trong cuoc cai cach hanh chinh cua Minh Mang, toan quoc đuoc chia thanh 29 tinh, Thang Long thuoc tinh "Ha Noi". Voi ham nghia "nam trong song", tinh Ha Noi khi đo gom 4 phu, 15 huyen, nam giua song Hong va Song Đay. Tinh Ha Noi gom thanh Thang Long, phu Hoai Đuc cua tran Son Tay, va 3 phu Ung Hoa, Thuong Tin, Ly Nhan cua tran Son Nam; trong đo Phu Hoai Đuc gom 3 huyen: Tho Xuong, Vinh Thuan, Tu Liem; phu Thuong Tin gom 3 huyen: Thuong Phuc, Thanh Tri, Phu Xuyen; phu Ung Hoa gom 4 huyen: Son Minh (nay la Ung Hoa), Hoai An (nay la phia Nam Ung Hoa va mot phan My Đuc), Chuong Đuc (nay la Chuong My – Thanh Oai); va phu Ly Nhan gom 5 huyen: Nam Xang (nay la Ly Nhan), Kim Bang, Duy Tien, Thanh Liem, Binh Luc. Ha Noi co ten goi bat đau tu đay.

Nen kinh te Ha Noi nua đau the ky XIX cung khac biet so voi Thang Long truoc đo. Cac phuong, thon phia Tay va Nam chuyen ve nong nghiep, con phia Đong, nhung khu dan cu sinh song nho thuong mai, thu cong lam nen bo mat cua đo thi Ha Noi. Ben canh mot so cua o đuoc xay dung lai, Ha Noi thoi ky nay con xuat hien them nhung cong trinh tin nguong, ton giao nhu đen Ngoc Son, chua Bao An. 

Nam 1858, Phap bat đau no sung xam chiem Đong Duong. Sau khi chiem 3 tinh Đong Nam Ky, quan đoi Phap duoi su chi đao cua Francis Garnier tien đen Ha Noi đau thang 11 nam 1873. Mac du trieu đinh nha Nguyen chu hoa, nhung dan chung Ha Noi van tiep tuc chong lai nguoi Phap duoi su chi huy cua Nguyen Tri Phuong va Hoang Dieu. Nam 1884, nha Nguyen ky hoa uoc cong nhan su bao ho cua Phap tren toan bo lanh tho Viet Nam, Ha Noi cung buoc vao thoi ky thuoc đia.
Ngay 19 thang 7 nam 1888, Tong thong Phap Sadi Carnot ky sac lenh thanh lap thanh pho Ha Noi. Thanh pho Ha Noi luc nay co dien tich nho bao gom 2 huyen Tho Xuong va huyen Vinh Thuan thuoc phu Hoai Đuc. Pham vi thanh pho bo hep nam trong khu vuc thanh Đai La mo rong thoi nha Mac. 3 phu Hoai Đuc, Thuong Tin, Ung Hoa thuoc ve tinh Ha Đong. Phu Ly Nhan tach ra tao thanh tinh Ha Nam. Mot thoi gian ngan sau, khu vuc phia Tay vuon bach thao va khu vuc tuong ung voi cac quan Đong Đa, Tay Ho ngay nay đuoc tach ra thanh huyen Hoan Long, truc thuoc tinh Ha Đong, đen khoang nam 1940 thi sap nhap tro lai.
Đen nam 1902, Ha Noi tro thanh thu đo cua toan Lien bang Đong Duong. Nho su quy hoach cua nguoi Phap, thanh pho dan co đuoc bo mat moi. Luy thanh thoi Nguyen đa bi triet ha, chi con lai Cot Co, Cua Bac voi vet đan nam 1873, Đoan Mon va lan can rong đa o trong hoang thanh cu; đen nam 1897 thi luy thanh hau nhu bi pha huy hoan toan. Nam 1901, cac cong trinh phu Thong su, Nha buu đien, Kho bac, Nha đoc ly, Nha hat lon, cau Long Bien, Ga Ha Noi, nhung quang truong, benh vien... đuoc xay dung. Ha Noi cung co them truong đua ngua, cac nha tho Co Đoc giao, truong Đai hoc Y khoa, Đai hoc Đong Duong, Đai hoc My thuat, cac truong Cao đang Phap ly, Nong lam cung nhung nha may san xuat ruou bia, diem, hang det, đien, nuoc... Khi nhung nha tu ban nguoi Phap toi Ha Noi ngay mot nhieu hon, cac rap chieu phim, nha hat, khach san... dan xuat hien, nhung con pho cung thay đoi đe phu hop voi tang lop dan cu moi. Vao nam 1921, toan thanh pho co khoang 4.000 dan chau Au va 100.000 dan ban đia.
Su xuat hien cua tang lop tu san Viet Nam khien van hoa Ha Noi cung thay đoi. Nen van hoa phuong Tay theo chan nguoi Phap du nhap vao Viet Nam keo theo nhung xao tron trong xa hoi. Khong con la mot kinh thanh thoi phong kien, Ha Noi it nhieu mang dang dap cua mot đo thi chau Au. Thanh pho van tiep tuc giu vai tro trung tam tri thuc, nghe thuat cua ca quoc gia, noi tap trung cac nha tho moi, nhung nhac si tan nhac cung nhung tri thuc, hoc gia noi tieng.


= Trong hai cuoc chien tranh =

Giua the ky XX, Ha Noi chiu nhung bien co phuc tap cua lich su. Su kien Nhat Ban tan cong Đong Duong nam 1940 khien Viet Nam phai nam duoi su cai tri cua ca đe quoc Phap va Nhat. Ngay 9 thang 3 nam 1945, tai Ha Noi, quan đoi Nhat đao chinh Phap. Nhung chi 5 thang sau, quoc gia nay phai đau hang quan Đong Minh, ket thuc cuoc Chien tranh the gioi thu hai. Vao thoi điem thuan loi đo, luc luong Viet Minh to chuc cuoc Cach mang thang Tam thanh cong, lat đo nha nuoc Đe quoc Viet Nam, buoc vua Bao Đai thoai vi, gianh lay quyen luc o Viet Nam. Ngay 2 thang 9 nam 1945, Ho Chi Minh đoc tuyen ngon đoc lap tai quang truong Ba Đinh, khai sinh nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa voi thu đo Ha Noi. Sau đoc lap, thanh pho chia thanh cac khu pho, đoi ten nhieu vuon hoa, đuong pho, nhu đai lo (Avenue) Paul Doumer đoi ten la Nhan quyen, đuong (Rue de la) Republique đoi ten la Dan Quyen, đai lo Puginier đoi ten la Dan Chu Cong Hoa, đuong Ollivier đoi la Hanh Phuc, đuong Dr Morel đoi la Tu Do...

Cuoi nam 1945, quan đoi Phap quay lai Đong Duong. Sau nhung thuong luong khong thanh, Chien tranh Đong Duong bung no vao thang 12 nam 1946 va thanh pho Ha Noi nam trong vung kiem soat cua nguoi Phap. Sau khi Quoc gia Viet Nam đuoc thanh lap nam 1949, Ha Noi đuoc Phap chuyen giao cho Quoc gia Viet Nam quan ly. Quoc truong Quoc gia Viet Nam khi đo la Bao Đai đa bo nhiem duoc si Tham Hoang Tin lam Thi truong thanh pho. Nam 1954, chien thang Đien Bien Phu giup Viet Minh kiem soat toan bo mien Bac Viet Nam, Ha Noi tiep tuc giu vi tri thu đo cua Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ngay 30 thang 9 nam 1954, Viet Nam Dan chu Cong hoa va Phap ky Hiep đinh chuyen giao Ha Noi ve quan su; ngay 2 thang 10, ky Hiep đinh chuyen giao Ha Noi ve hanh chinh. Vao thoi điem đuoc tiep quan, thanh pho gom 4 quan noi thanh voi 34 khu pho, 37.000 dan va 4 quan ngoai thanh voi 45 xa, 16.000 dan. Cuoi thap nien 1950 va đau thap nien 1960, Ha Noi nhieu lan thay đoi ve hanh chinh va đia gioi. Nam 1958, 4 quan noi thanh bi xoa bo va thay bang 12 khu pho. Nam 1959, khu vuc noi thanh đuoc chia lai thanh 8 khu pho, Ha Noi cung co them 4 huyen ngoai thanh. Thang 4 nam 1961, Quoc hoi quyet đinh mo rong đia gioi Ha Noi, sap nhap them mot so xa cua Ha Đong, Bac Ninh, Vinh Phuc va Hung Yen. Toan thanh pho co dien tich 584 km², dan so 91.000 nguoi. Ngay 31 thang 5 nam 1961, 4 khu pho noi thanh Hoan Kiem, Hai Ba Trung, Ba Đinh, Đong Đa va 4 huyen ngoai thanh Đong Anh, Gia Lam, Thanh Tri, Tu Liem đuoc thanh lap.
Khi cuoc Chien tranh Viet Nam leo thang, Ha Noi phai hung chiu nhung cuoc tan cong truc tiep tu Hoa Ky. Rieng trong chien dich Linebacker II nam 1972, trong khoang 2.200 nguoi dan bi thiet mang o mien Bac, so nan nhan o Ha Noi đuoc thong ke la 1.318 nguoi. Nhieu co quan, truong hoc phai so tan toi cac tinh lan can.


= Ha Noi ngay nay =
Sau chien tranh, Ha Noi tiep tuc giu vai tro thu đo cua quoc gia Viet Nam thong nhat. Ha Noi đa đuoc UNESCO trao danh hieu "Thanh pho vi hoa binh" vao ngay 16 thang 7 nam 1999. Nam 2000, Chu tich nuoc Tran Đuc Luong đa tang thuong thanh pho Ha Noi danh hieu "Thu đo anh hung" vao ngay 4 thang 10. Voi tuoi đoi hon 1000 nam, Ha Noi chinh la thu đo lau đoi nhat trong 11 thu đo cua cac quoc gia thuoc khu vuc Đong Nam A.
Ngay 21 thang 12 nam 1978, Quoc hoi Viet Nam phe chuan mo rong đia gioi Ha Noi, sap nhap them 5 huyen Ba Vi, Thach That, Phuc Tho, Đan Phuong, Hoai Đuc va thi xa Son Tay cua tinh Ha Son Binh cung 2 huyen cua tinh Vinh Phu la Me Linh, Soc Son. Dan so Ha Noi luc nay đa len toi con so 2,5 trieu nguoi. Ben canh luong dan cu cac tinh toi đinh cu o thanh pho, trong khoang thoi gian tu 1977 toi 1984, Ha Noi cung đua 12.861 ho, 21.587 nhan khau toi Lam Đong theo chinh sach xay dung kinh te moi. Ngay 12 thang 8 nam 1991, ranh gioi Ha Noi lai đuoc đieu chinh, chuyen lai 5 huyen va 1 thi xa đa lay cua Ha Son Binh nam 1978 cho Ha Tay va Me Linh đuoc nhap vao tinh Vinh Phuc. Ha Noi con lai 4 quan noi thanh va 5 huyen ngoai thanh, voi dien tich đat tu nhien 924 km².
Ngay 28 thang 10 nam 1995, quan Tay Ho đuoc thanh lap tren co so toan bo dien tich tu nhien va dan so cua 3 phuong Buoi, Thuy Khue, Yen Phu thuoc quan Ba Đinh va 5 xa Tu Lien, Nhat Tan, Quang An, Xuan La, Phu Thuong thuoc huyen Tu Liem. Ngay 26 thang 11 nam 1996, quan Thanh Xuan đuoc thanh lap tren co so toan bo dien tich tu nhien va dan so cua 5 phuong Thanh Xuan Bac, Thanh Xuan, Thuong Đinh, Kim Giang, Phuong Liet cung mot phan phuong Nguyen Trai va Khuong Thuong thuoc quan Đong Đa, voi toan bo dien tich tu nhien va dan so cua xa Nhan Chinh thuoc huyen Tu Liem va xa Khuong Đinh thuoc huyen Thanh Tri. Cung luc đo, quan Cau Giay cung đuoc thanh lap tren co so toan bo dien tich tu nhien va dan so cua 4 thi tran Cau Giay, Nghia Đo, Nghia Tan, Mai Dich va 3 xa Dich Vong, Yen Hoa, Trung Hoa thuoc huyen Tu Liem.
Ngay 6 thang 11 nam 2003, thanh lap quan Long Bien tren co so toan bo dien tich tu nhien va dan so cua 10 xa Thuong Thanh, Giang Bien, Ngoc Thuy, Viet Hung, Hoi Xa, Gia Thuy, Bo Đe, Long Bien, Thach Ban, Cu Khoi va 3 thi tran Gia Lam, Đuc Giang, Sai Đong thuoc huyen Gia Lam. Cung luc đo, quan Hoang Mai cung đuoc thanh lap tren co so toan bo dien tich tu nhien va dan so cua 9 xa Đinh Cong, Đai Kim, Hoang Liet, Thinh Liet, Thanh Tri, Vinh Tuy, Linh Nam, Tran Phu, Yen So cung mot phan dien tich xa Tu Hiep thuoc huyen Thanh Tri, va toan bo dien tich tu nhien va dan so cua 5 phuong Mai Đong, Tuong Mai, Tan Mai, Giap Bat, Hoang Van Thu thuoc quan Hai Ba Trung.

Sau thoi ky bao cap, tu cuoi thap nien 1990, su phat trien ve kinh te dan đen cac khu vuc ngoai o Ha Noi nhanh chong đuoc đo thi hoa. Nhung cao oc moc len o khu vuc noi đo va cac trung tam cong nghiep cung đuoc xay dung o nhung huyen ngoai thanh. Su phat trien cung keo theo nhung he luy. Do khong đuoc quy hoach tot, giao thong thanh pho thuong xuyen un tac khi so luong xe may tang cao. Nhieu khu pho phai chiu tinh trang ngap ung moi khi mua lon. Mat đo dan so qua cao khien nhung dan cu noi o phai song trong tinh trang chat choi va thieu tien nghi. Vao nam 2003, 30% dan so Ha Noi song duoi muc 3 m²/nguoi. Mat đo cay xanh cua thanh pho chi khoang 1–2 m²/nguoi, thuoc hang rat thap so voi cac thanh pho tren the gioi. Song viec tang dan so qua nhanh cung qua trinh đo thi hoa thieu quy hoach tot đa khien Ha Noi tro nen chat choi, o nhiem va giao thong noi o thuong xuyen un tac. Nhieu di san kien truc đang dan bien mat, thay vao đo la nhung ngoi nha ong nam lon xon tren cac con pho. Ha Noi con la mot thanh pho phat trien khong đong đeu voi giua cac khu vuc nhu giua cac quan noi thanh va huyen ngoai thanh, nhieu noi nguoi dan van chua co đuoc nhung đieu kien sinh hoat thiet yeu. Nam 2012, Ha Noi đuoc đanh gia la mot trong nhung thanh pho o nhiem nhat khu vuc Đong Nam A, voi ham luong bui cao gap nhieu lan muc cho phep.
Ngay 29 thang 5 nam 2008, Quoc hoi Viet Nam thong qua nghi quyet đieu chinh đia gioi hanh chinh thu đo Ha Noi va cac tinh, co hieu luc tu 1 thang 8 cung nam. Theo nghi quyet, toan bo tinh Ha Tay, huyen Me Linh cua tinh Vinh Phuc va 4 xa Đong Xuan, Tien Xuan, Yen Binh, Yen Trung thuoc huyen Luong Son, tinh Hoa Binh đuoc sap nhap ve Ha Noi. Tu dien tich gan 1.000 km² va dan so khoang 3,4 trieu nguoi, Ha Noi sau khi mo rong co dien tich 3.324,92 km² va dan so 6.232.940 nguoi, nam trong 17 thu đo lon nhat the gioi. Ngay 8 thang 5 nam 2009, đia gioi cac huyen Thach That va Quoc Oai đuoc đieu chinh lai. Cung trong cung thoi điem nay, quan Ha Đong đuoc thanh lap tu thanh pho Ha Đong truoc đay va thanh pho Son Tay đuoc chuyen thanh thi xa Son Tay nhu cu.
Nam 2010, Ha Noi đa to chuc thanh cong Đai le 1000 nam Thang Long – Ha Noi đe lai dau an trong long nguoi dan va ban be quoc te. Hoang thanh Thang Long, van bia tai Van Mieu – Quoc Tu Giam va Le hoi Thanh Giong đa đuoc UNESCO cong nhan la di san van hoa the gioi. Nhieu cong trinh quan trong nhu cau Vinh Tuy, Bao tang Ha Noi, cong vien Hoa Binh đa đuoc khanh thanh. Ngay 27 thang 12 nam 2013, huyen Tu Liem đuoc chia thanh hai quan la Bac Tu Liem va Nam Tu Liem. 


Đia ly = Vi tri va lanh tho =

Thu đo Ha Noi nam ve phia Tay Bac cua trung tam vung đong bang chau tho song Hong, trong pham vi tu 20°34' đen 21°18' vi đo Bac va tu 105°17' đen 106°02' kinh đo Đong, co vi tri đia ly:

Phia đong giap tinh Bac Ninh va tinh Hung Yen
Phia tay giap tinh Phu Tho
Phia nam giap tinh Ninh Binh
Phia bac giap tinh Thai Nguyen.
Ha Noi cach thanh pho cang Hai Phong 102 km, cach thanh pho Nam Đinh 84 km tao thanh 3 cuc chinh cua Đong bang song Hong. Hien nay, thanh pho co dien tich 3.358,6 km², chiem khoang 1% dien tich tu nhien cua ca nuoc, đung hang thu 41 ve dien tich trong 63 tinh, thanh pho o Viet Nam, va la 1 trong 17 thu đo co dien tich tren 3000 km².
Cac điem cuc cua thu đo Ha Noi la:

Điem cuc Bac tai: thon Đo Luong, xa Trung Gia.
Điem cuc Tay tai: thon Luong Khe, xa Bat Bat.
Điem cuc Nam tai: khu danh thang Huong Son, xa Huong Son.
Điem cuc Đong tai: thon Co Giang, xa Thuan An


= Đia hinh =
Đai bo phan dien tich Ha Noi nam trong vung đong bang chau tho song Hong voi đo cao trung binh tu 5 đen 20 m so voi muc nuoc bien. Đia hinh cua Ha Noi thap dan theo huong tu Bac xuong Nam va tu Tay sang Đong phan anh ro net qua huong dong chay tu nhien cua cac con song chinh chay qua Ha Noi, va co the chia ra lam hai vung.

Vung đong bang thap va kha bang phang, chiem đai bo phan dien tich cua cac xa va cac phuong noi đo, đuoc boi đap boi cac dong song voi cac bai boi hien đai, bai boi cao va cac bac them. Xen giua cac bai boi hien đai va cac bai boi cao con co cac vung trung voi cac ho, đam (dau vet cua cac dong song co). Đo la cac o trung tu nhien rat de bi ung ngap trong mua mua lu va khi co mua lon o cac huyen Đong Anh, Gia Lam, Thanh Tri, Thanh Oai, Quoc Oai, Chuong My, Ung Hoa, My Đuc. Do đuoc khai pha va canh tac tu lau đoi nen hien nay o Ha Noi co he thong đe đieu ngan lu chay doc nhung trien song. He thong đe đieu nay khien cho cac canh đong trong đe khong đuoc boi đap phu sa hang nam va phai xay dung nhieu cong trinh thuy loi đe tuoi va tieu nuoc.
Vung đoi nui tap trung o ngoai thanh phia Bac va phia Tay thanh pho, thuoc cac huyen Soc Son, Thach That, Ba Vi, Quoc Oai va My Đuc, voi cac đinh nui cao nhu Ba Vi (1296 m) , Vien Nam (1031 m), Ham Lon (462 m); trong đo đinh Ba Vi la điem cao nhat cua thanh pho Ha Noi. Khu vuc noi thanh co mot so go đoi thap nhu go Đong Đa, nui Nung, nui Sua.


= Thuy van =

Song Hong la con song chinh cua thanh pho, bat đau chay vao Ha Noi o huyen Ba Vi va ra khoi thanh pho o khu vuc huyen Phu Xuyen tiep giap Hung Yen roi xuoi ve Nam Đinh, đa co nhieu gan ket voi Thang Long tu thoi nha Tran. Song Hong đoan chay qua Ha Noi dai 163 km, chiem khoang 1/3 chieu dai cua con song nay tren đat Viet Nam. Ha Noi con co song Đa la ranh gioi giua Ha Noi voi Phu Tho, hop luu voi song Hong o phia Bac thanh pho tai huyen Ba Vi. Ngoai ra, tren đia phan Ha Noi con nhieu song khac nhu song Đay, song Đuong, song Cau, song Ca Lo... Cac song nho chay trong khu vuc noi thanh nhu song To Lich, song Kim Nguu... la nhung đuong tieu thoat nuoc cua Ha Noi.
Ha Noi cung la mot thanh pho đac biet nhieu đam ho, la dau vet con lai cua cac dong song co. Trong khu vuc noi thanh, ho Tay co dien tich lon nhat, khoang 500 ha, đong vai tro quan trong trong khung canh đo thi, ngay nay đuoc bao quanh boi nhieu khach san, biet thu. Ho Guom nam o trung tam lich su cua thanh pho, khu vuc sam uat nhat, luon giu mot vi tri đac biet đoi voi Ha Noi. Trong khu vuc noi thanh co the ke toi nhung ho khac nhu Truc Bach, Thien Quang, Thu Le... Ngoai ra, con nhieu đam ho lon nam tren đia phan Ha Noi nhu Đong Mo, Suoi Hai, Đong Quan, Meo Gu, Xuan Khanh, Đong Đo, Tuy Lai - Quan Son.

Do qua trinh đo thi hoa manh me tu nam 1990 đen nay, phan lon cac song ho Ha Noi đeu roi vao tinh trang o nhiem nghiem trong. Theo PGS–TS Tran Đuc Ha – Pho vien truong Vien Nghien cuu Cap thoat nuoc va Moi truong thuoc Hoi Cap thoat nuoc Viet Nam, luong nuoc thai chua qua xu ly xa thang ra moi truong qua lon. Chi tinh rieng trong khu vuc noi đo, moi ngay luong nuoc thai xa thang ra he thong song ho vao khoang 650.000 m³/ngay (2015). Song To Lich, truc tieu thoat nuoc thai chinh cua thanh pho, hang ngay phai tiep nhan khoang 250.000 m³ nuoc thai xa thang xuong dong song ma khong he qua xu ly. No bi o nhiem nang ne: nuoc song cang luc cang can, mau nuoc cang ngay cang đen va boc mui hoi thoi nang. Voi chieu dai gan 20 km chay qua đia ban thu đo, nhieu khuc cua song Nhue nuoc đen kit, đac quanh, mui hoi thoi boc len nong nac va gan nhu khong con xuat hien su song duoi long song. Tuong tu, song Kim Nguu nhan khoang 125.000 m³ nuoc thai sinh hoat moi ngay. Song Lu va song Set trung binh moi ngay cung đo vao song Kim Nguu khoang 110.000 m³. Luong nuoc thai sinh hoat va cong nghiep nay đeu co ham luong hoa chat đoc hai cao. Cac song muong noi va ngoai thanh, ngoai vai tro tieu thoat nuoc con phai nhan them mot phan rac thai cua nguoi dan va chat thai cong nghiep. Nhung lang nghe thu cong cung gop phan vao gay nen tinh trang o nhiem nay.


= Khi hau =

Khi hau Ha Noi mang đac điem cua khi hau nhiet đoi gio mua, đuoc neu tren trang web chinh thuc cua Ha Noi. Tuy nhien, dua theo Phan loai khi hau Koppen, trang web ClimaTemps.com lai xep Ha Noi mang khi hau can nhiet đoi am voi ma Cwa.
Thoi tiet co su khac biet ro rang giua mua nong va mua lanh, do nam kha sau trong noi đia va gan nhu khong co mot vung nuoc lon nao giup đieu hoa khi hau. Mac du thoi tiet đuoc chia lam hai mua chinh la mua mua – tu thang 4 toi thang 10 – va mua kho – tu thang 11 toi thang 3, nhung Ha Noi van đuoc tan huong thoi tiet bon mua nho cac thang giao mua. Mua nong bat đau tu thang 5 đen het thang 8, khi hau nong am vao đau mua va cuoi mua mua nhieu roi mat me, kho rao vao thang 9 va thang 10. Mua lanh bat đau tu cuoi thang 11 đen het thang 3 nam sau. Tu cuoi thang 11 đen nua đau thang 2 ret va hanh kho, tu nua cuoi thang 2 đen het thang 3 lanh am va mua phun keo dai tung đot. Đoi khi mua phun con co the keo dai đen tan cuoi thang 4. Trong khoang thang 9 đen giua thang 11, Ha Noi co nhung ngay thu voi tiet troi mat me (ro ret hon Hai Phong, Nam Đinh va nhieu tinh phia Bac khac) do đon vai đot khong khi lanh yeu tran ve. Tuy nhien, do chiu su tac đong manh me cua gio mua nen thoi gian bat đau va ket thuc cua moi mua thuong khong đong đeu nhau giua cac nam, nen su phan chia cac thang chi mang tinh tuong đoi.

Nhiet đo trung binh mua đong cua thanh pho tu thang 11 đen thang 3 khong vuot qua 22 °C, voi thang lanh nhat la thang 1 voi nhiet đo trung binh 16,4 °C, luc thap xuong toi 2,7 °C. Nhiet đo trung binh mua ha cua Ha Noi tu thang 5 đen thang 9 đeu vuot 27 °C, voi thang nong nhat la thang 7 voi nhiet đo trung binh đat 29,2 °C, luc cao nhat len toi 42,8 °C. Nhiet đo trung binh ca nam la 23,6 °C, luong mua trung binh hang nam vao muc 1.500mm đen 1.900mm. Vao thang 5 nam 1926, nhiet đo tai thanh pho đuoc ghi lai o muc ky luc 42,8 °C. Thang 1 nam 1955, nhiet đo xuong muc thap nhat, 2,7 °C do chiu anh huong cua La Nina. Vao đau thang 6 nam 2017 voi viec bi anh huong boi El Nino tren toan the gioi, Ha Noi phai hung chiu đot nong du doi trong 1 tuan voi nhiet đo len toi 42,5 °C, la nhiet đo ky luc ghi nhan trong lich su. Hon nua, do chiu anh huong cua hieu ung đo thi va la vung khi hau co đo am cao nen nhung đot nang nong, nhiet đo cam nhan thuc te luon cao hon muc đo đac, co the len toi 50 °C. Noi co tuyet vao mua đong o Ha Noi la đinh nui Ba Vi ngay 24 thang 1 nam 2016 voi muc nhiet đo đuoc la 0 °C.


= Moi truong =

Ha Noi thuong xuyen nam o top đau cac thanh pho o nhiem, tham chi nhieu ngay trong nam la thanh pho o nhiem khong khi nhat the gioi, voi chi so bui min o muc nguy hiem cho suc khoe con nguoi. Theo Bao cao chat luong khong khi toan cau 2018, Ha Noi co ham luong bui min cao gap 4 lan muc khuyen cao cua WHO (40,8 mg/m³, muc khuyen cao: 10 mg/m³). Theo bao cao cua Bo Tai nguyen va Moi truong Viet Nam thi Ha Noi la thanh pho o nhiem khong khi nhat voi so ngay chat luong khong khi len muc kem, xau, nguy hai chiem ty le cao. Ngoai ra, cac con song chay qua Ha Noi (song Nhue, song To Lich, song Kim Nguu, song Lu, song Set) va cac ho cung bi o nhiem rat nang do 78% nuoc thai cua Ha Noi xa thang truc tiep ra song, ho ma khong qua xu ly, trong đo moi con song cua Ha Noi tiep nhan hang van m³ nuoc thai đo vao moi ngay.


To chuc hanh chinh va chinh quyen = To chuc hanh chinh =
Ha Noi la mot trong sau thanh pho truc thuoc trung uong cua Viet Nam, cung voi Thanh pho Ho Chi Minh, Hai Phong, Hue, Đa Nang va Can Tho. Rieng Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh đuoc xep vao đon vi hanh chinh cap tinh loai đac biet va cung đong thoi la đo thi loai đac biet, thoa man cac tieu chuan nhu ty le lao đong phi nong nghiep trong tong so lao đong tren 90%, quy mo dan so tren 5 trieu, mat đo dan so binh quan tu 15.000 nguoi/km² tro len, co so ha tang hoan chinh.
Sau nhung thay đoi ve đia gioi hanh chinh, tu thang 7 nam 2025, Ha Noi co 126 đon vi hanh chinh cap xa, gom 51 phuong va 75 xa.


= Chinh quyen =

Cung nhu cac tinh va thanh pho khac cua Viet Nam, Hoi đong Nhan dan Thanh pho Ha Noi do nguoi dan thanh pho truc tiep bau len, la co quan quyen luc Nha nuoc o thanh pho. Hoi đong Nhan dan Ha Noi hien nay, nhiem ky 2021–2026, gom 95 đai bieu. Chu tich HĐND Ha Noi hien nay la ong Nguyen Ngoc Tuan.

Uy ban nhan dan thanh pho Ha Noi la co quan chap hanh cua hoi đong nhan dan va la co quan hanh chinh nha nuoc o thanh pho, chiu trach nhiem chap hanh hien phap, phap luat, cac van ban cua Chinh phu va cac nghi quyet cua hoi đong nhan dan thanh pho. Chu tich UBND Ha Noi hien nay la ong Tran Sy Thanh. Ngoai cac so, ban nhu nhung tinh khac, thuoc Uy ban nhan dan thanh pho Ha Noi con co them bao Ha Noi moi, bao Kinh te va Đo thi, Đai Phat thanh – Truyen hinh Ha Noi, Ban Chi đao 1000 nam Thang Long, Ban quan ly khu pho co... va mot so tong cong ty tren đia ban thanh pho. Hoi đong nhan dan va Uy ban nhan dan Ha Noi co tru so nam o so 12 pho Le Lai, ben canh ho Hoan Kiem. Toa an nhan dan thanh pho Ha Noi la co quan xet xu o thanh pho. Chanh an TAND Ha Noi hien nay la ong Nguyen Huu Chinh.
Ve phia Đang uy, Ban chap hanh Đang bo Thanh pho Ha Noi – thuong goi tat la Thanh uy Ha Noi – la co quan lanh đao cao nhat cua Đang bo Thanh pho Ha Noi giua hai ky đai hoi đai bieu cua Đang bo Thanh pho. Ban chap hanh Đang bo Ha Noi khoa XVII nhiem ky 2020-2025 gom co 71 nguoi, bau ra Ban Thuong vu Thanh uy Ha Noi 2020–2025 gom 16 uy vien. Đung đau Đang uy Thanh pho la Bi thu Thanh uy va phai la uy vien Bo Chinh tri Đang Cong san Viet Nam. Bi thu Thanh uy hien tai la Bui Thi Minh Hoai.
Uy ban Mat tran To quoc Viet Nam thanh pho Ha Noi nhiem ky XVII (2019–2024) đuoc Đai hoi đai bieu MTTQ Viet Nam TP Ha Noi lan thu XVII (2019–2024) bau ngay 25 thang 7 nam 2019 gom 132 uy vien, bau ra Ban thuong truc UBMTTQ Thanh pho gom 12 thanh vien. Chu tich UBMTTQ TP Ha Noi đuong nhiem la ba Nguyen Lan Huong (đuoc bau ngay 14 thang 3 nam 2019 thay the ong Vu Hong Khanh đa nhan quyet đinh nghi huu tu ngay 1 thang 2 nam 2019.).


Kien truc va quy hoach đo thi Lich su lau đoi cung nen van hoa phong phu đa giup Ha Noi co đuoc kien truc đa dang va mang dau an rieng. Nhung sau mot thoi gian phat trien thieu quy hoach, thanh pho hien nay tran ngap nhung ngoi nha ong tren cac con pho lat leo, nhung cong trinh ton giao nam sau trong cac khu dan cu, nhung cao oc ben cac khu pho cu, nhung cot đien chang kin day... Nhung thieu vang khong gian cong cong. Nam 2010, Ha Noi lap Đo an Quy hoach chung xay dung Thu đo Ha Noi đen nam 2030 va tam nhin đen nam 2050 cho mot thanh pho 9,1 trieu dan vao nam 2030 va tren 10 trieu nguoi vao nam 2050. Ve mat kien truc, co the chia Ha Noi ngay nay thanh bon khu vuc: khu pho co, khu thanh co, khu pho Phap va cac khu moi quy hoach.


= Khu pho co =

Khu pho co Ha Noi, trung tam lich su va van hoa cua thanh pho, hien nay van la khu vuc đong đuc nhat. Đia gioi khong gian khu pho co co the coi la mot hinh tam giac can voi đinh la pho Hang Than, canh phia Đong la đe song Hong, canh phia Tay la Hang Cot, Hang Đieu, Hang Da, con đay la truc Hang Bong–Hang Gai–Cau Go. Qua nhieu nam, nhung cu dan sinh song nho cac nghe thu cong, buon ban tieu thuong đa hinh thanh nhung con pho nghe đac trung mang nhung cai ten nhu Hang Bac, Hang Bo, Hang Đuong, Hang Thung...
Tat ca cac ngoi nha hai ben đuong khu pho co đeu theo kieu nha ong, mang net đac trung: be ngang hep, chieu dai sau, đoi khi thong sang pho khac. Ben trong cac ngoi nha nay cung co cach bo tri gan nhu nhau: gian ngoai la noi ban hoac lam hang, tiep đo la khoang san lo thien đe lay anh sang, tren san co be can trang tri, quanh san la cay canh, gian hoa, gian nha trong moi la noi an o va noi tiep la khu phu. Nhung nam gan đay, mat đo dan so cao khien khu pho co Ha Noi xuong cap kha nghiem trong. Mot phan cu dan o đay phai song trong đieu kien thieu tien nghi, tham chi bat tien, nguy hiem. Mot vai truong hop đac biet đuoc ghi nhan nhu ba nguoi song trong mot dien tich 1,5 m² hay bon nguoi song trong mot can phong 10 m² nhung tren noc mot nha ve sinh chung. Trong khu 36 pho phuong thuoc du an bao ton, hien chi con mot vai nha co co gia tri, con lai hau het đa đuoc xay moi hoac cai tao tuy tien.


= Khu thanh co =

Khu thanh co, tuc hoang thanh Thang Long, nam o khoang giua ho Tay va ho Hoan Kiem, xuat hien cung voi kinh đo Thang Long. Trai qua nhieu lan pha huy, xay dung lai roi tiep tuc bi tan pha, hoang thanh Thang Long hien chi luu lai o mot vai dau vet. Tren pho Phan Đinh Phung hien nay con cua Bac cua thanh đuoc xay bang đa va gach rat kien co. Cot co Ha Noi xay nam 1812 hien nam tren đuong Đien Bien Phu. Cong trinh cao 40 met nay gom ba nen them rong va thap co hinh lang tru, ben trong co cau thang xoan oc dan len ky đai. Phia Nam thanh co con luu lai đuoc mot quan the di tich đa dang la Van Mieu-Quoc Tu Giam, đuoc xay tu đau the ky XI. Gom hai di tich chinh, Van Mieu – noi tho Khong Tu, cac bac hien triet cua Nho giao va Chu Van An – va Quoc Tu Giam – truong quoc hoc cao cap đau tien cua Viet Nam – cong trinh khong chi la điem du lich hap dan ma con la noi to chuc nhieu hoat đong van hoa.
Ngay 31 thang 7 nam 2010, tai ky hop lan thu 34 tai Brasilia, thu đo cua Brasil, Uy ban di san the gioi cua UNESCO đa cong nhan khu Trung tam Hoang thanh Thang Long la di san van hoa the gioi dua tren 3 tieu chi: Chieu dai lich su van hoa, Tinh lien tuc cua tai san voi tu cach la mot trung tam quyen luc, va Cac tang di tich di vat đa dang, phong phu. Sang ngay 1 thang 10 nam 2010, trong buoi khai mac Đai le 1000 nam Thang Long – Ha Noi, Tong Giam đoc UNESCO Irina Bokova đa trao bang Di san van hoa the gioi khu Trung tam Hoang thanh Thang Long cho lanh đao Thanh pho Ha Noi.


= Khu pho Phap =

Nam 1883, nguoi Phap bat đau len ke hoach xay dung lai thanh pho. Dua tren cac khu pho Ha Noi von co, nhung kien truc su nguoi Phap vach them cac con đuong moi, xay dung cac cong trinh theo huong thich nghi voi moi truong so tai, tao nen mot phong cach ngay nay đuoc goi la kien truc thuoc đia. Khu vuc đo thi do nguoi Phap quy hoach va xay dung gom ba khu: nhuong đia, thanh cu va nam ho Hoan Kiem, ngay nay mang ten chung la khu pho cu, hay khu pho Phap.
Khu nhuong đia mang hinh chu nhat đuoc gioi han boi cac con pho Bach Đang, Trang Tien, Le Thanh Tong, Tran Nhan Tong va Nguyen Huy Tu hien nay. Von la đon thuy quan cua Ha Noi co, đen nam 1875, khu vuc nay đuoc nhuong lai cho quan đoi Phap xay doanh trai, dinh thu va benh vien. Nhung cong trinh kien truc o đay co mai lop ngoi đa đen, hanh lang xung quanh, nha cuon hinh cung. Dinh thu Tong tham muu truong quan Phap, ngay nay la Nha khach Bo Quoc phong xay dung trong khoang thoi gian 1874 đen 1877. Benh vien Lanessan, hien la Quan y vien 108 va Benh vien Huu Nghi, khanh thanh nam 1893. Khu thanh cu gom cac pho Phan Đinh Phung, Hung Vuong, Hoang Dieu, Đien Bien Phu, Le Hong Phong, Chu Van An, Tran Phu. Nhung con đuong o đay rong, dai va đuoc trong nhieu cay xanh. Cac biet thu mang kien truc mien Bac nuoc Phap voi trang tri cau ky, ty mi. Mot cong trinh kien truc tieu bieu va quan trong cua khu thanh cu la Phu Toan quyen, ngay nay la Phu Chu tich, đuoc xay dung trong khoang 1900 đen 1902. Khu nam ho Hoan Kiem cung la mot hinh chu nhat voi hai canh dai la pho Trang Thi – Trang Tien va pho Tran Hung Đao, hai canh ngang la pho Phan Boi Chau va pho Phan Chu Trinh. Khu vuc nay đuoc xay dung đong thoi voi khu thanh cu song quy trinh quy hoach co cham hon do phai giai toa nhieu lang xom. Mot cong trinh quan trong cua thanh pho la Nha hat Lon nam o đau pho Trang Tien, đuoc xay tu 1902 toi 1911, theo mau Opera Garnier cua Paris.

Kien truc Phap thuong đuoc xem nhu mot di san cua Ha Noi, nhung ngay nay đa phai chiu nhieu bien đoi. Nhung cong trinh cao tang va cac ngoi nha gia phong cach Phap lam khu pho cu tro nen kho nhan dien. Ben canh đo, nhieu thua đat đuoc sap nhap đe xay dung cac cao oc khien canh quan bi pha vo. Nhung hang rao thap doc cac con pho, nhung mau sac tieu bieu – tuong vang va cua go mau xanh – cung bi thay đoi va che lap boi cac bieu hieu quang cao. Hien So Quy hoach Kien truc Ha Noi voi su giup đo cua vung Ile-de-France đang trien khai du an bao ton va phat trien khu pho nay.


= Kien truc hien đai =

Vao nhung nam 1960 va 1970, hang loat cac khu nha tap the theo kieu lap ghep xuat hien o nhung khu pho Khuong Thuong, Trung Tu, Giang Vo, Thanh Cong, Thanh Xuan Bac... Do su dung cac cau kien be tong cot thep san xuat theo quy trinh thu cong, voi nhung day nha 4 tang đau tien o khu Khuong Thuong va sau đo la 5 tang. Rieng khu Kim Lien xay dung nha hop kieu Trung Quoc. nhung cong trinh nay hien roi vao tinh trang xuong cap nghiem trong. Khong chi vay, do thieu dien tich sinh hoat, cac cu dan nhung khu nha tap the lap ghep con xay dung them nhung long sat gan ngoai troi xung quanh cac can ho – thuong đuoc goi la chuong cop – gay mat my quan đo thi. Hien nhung nha tap the nay đang dan đuoc thay the boi cac chung cu moi.

Cuoi thap nien 1990 va thap nien 2000, nhieu con đuong giao thong chinh cua Ha Noi, nhu Giai Phong, Nguyen Van Cu, Lang Ha, Ngoc Khanh, Thai Ha... đuoc mo rong. Cac khach san, cao oc van phong moc len, nhung khu đo thi moi nhu Khu đo thi moi Nam Thang Long, Bac Thang Long, Du lich Ho Tay, Đinh Cong, Bac Linh Đam... Cung dan xuat hien. Khoang thoi gian gan đay, khu vuc My Đinh đuoc đo thi hoa nhanh chong voi hang loat nhung ngoi nha cao tang moc len. Tuy vay, cac khu đo thi moi nay cung gap nhieu van đe, nhu cong nang khong hop ly, thieu quy hoach đong bo, khong đu khong gian cong cong. Trong tran mua ky luc cuoi nam 2008, My Đinh la mot trong nhung khu vuc chiu thiet hai nang ne vi nuoc ngap.
Cung voi du phat trien, đo thi hoa cac khu vuc Ha Noi mo rong, nhieu đuong pho moi đa đuoc đat ten: Nam 2010 la 43 va nam 2012 la 34 đuong, pho moi. Khoang thoi gian 2010–2012 chung kien su bung no cac du an đau tu xay dung cac khu đo thi, toa cao oc, chung cu binh dan va cao cap, trung tam thuong mai voi gia ban cao hon gia thanh tuong đoi nhieu. Tinh đen giua nam 2017, canh sat phong chay va chua chay thanh pho Ha Noi thong ke đuoc 994 toa nha cao tang.


= Cac cong trinh noi bat =

Truoc khi tro thanh mot trung tam chinh tri – vao the ky V voi trieu đai nha Tien Ly – Ha Noi đa la mot trung tam cua Phat giao voi cac thien phai danh tieng. Theo van bia, tu giua the ky VI, chua Tran Quoc đuoc xay dung tren bai Yen Hoa ngoai song Hong, toi 1615 do bai song bi lo, chua moi doi ve đia điem hien nay. Đen the ky XI, voi su xuat hien cua kinh đo Thang Long, khi Phat giao tro thanh quoc giao, cac chua chien, thien vien, su tang moi phat trien thuc su manh me. Trong nhieu the ky, Ha Noi tiep tuc xay dung cac ngoi chua, trong đo mot so van ton tai toi ngay nay. Co the ke toi cac ngoi chua nhu chua Mot Cot xay lan đau nam 1049, chua Lang tu the ky XII, chua Quan Su, chua Kim Lien xuat hien vao the ky XVII. Tuy vay, hau het cac ngoi chua trong noi o ngay nay đeu đuoc xay dung lai vao the ky XIX. Nhung trieu đai Ly, Tran, Le đe lai rat it dau tich.

Vung ngoai thanh Ha Noi cung co nhieu ngoi chua noi tieng. O xa Huong Son, My Đuc, huyen My Đuc, mot quan the van hoa–ton giao gom hang chuc ngoi chua tho Phat, cac ngoi đen tho than, cac ngoi đinh tho tin nguong nong nghiep... thuong đuoc goi chung la Chua Huong. Tu lau, di tich nay đa tro thanh mot đia điem du lich quan trong, đac biet voi le hoi Chua Huong đuoc to chuc vao moi mua xuan. Cach trung tam Ha Noi khoang 20 km ve phia Tay, Chua Thay nam tren đia phan cua xa Sai Son, huyen Quoc Oai. Ngoi chua, thuong gan lien voi ten tuoi vi thien su Tu Đao Hanh, la mot di san kien truc, van hoa, lich su gia tri. Giong nhu Chua Huong, le hoi Chua Thay cung đuoc to chuc vao mua xuan, đau thang 3 hang nam.
Cung voi cac ngoi chua, Ha Noi con co khong it đen tho Đao Lao, Đao Khong hay cac than bao ho nhu Thang Long tu tran, Van Mieu-Quoc Tu Giam, Đen Ngoc Son... Trong khu pho co con nhieu ngoi đinh van đuoc nhung nguoi dan thuong xuyen toi lui toi bay to long thanh kinh. Kito giao theo chan nhung nguoi chau Au vao Viet Nam, giup Ha Noi co đuoc Nha tho Lon, Nha tho Cua Bac, Nha tho Ham Long... Ngoai ra co thanh đuong Hoi Giao Jamia Al Noor tai Hang Luoc, Thanh that Cao Đai thu đo. Cac cong trinh ton giao ngay nay la mot phan quan trong cua kien truc thanh pho, nhung khong it hien phai nam trong nhung khu dan cu đong đuc, thieu khong gian.

Thoi ky thuoc đia đa đe lai Ha Noi rat nhieu cac cong trinh kien truc lon, hien van đong vai tro quan trong ve cong nang, nhu Nha hat Lon, Phu Chu tich, Bac Bo phu, tru so Bo Ngoai giao, Bao tang Lich su, Khach san Sofitel Metropole... Mot so cong trinh bi pha bo đe xay moi – nhu Toa thi chinh đuoc thay the bang tru so Uy ban nhan dan thanh pho – hoac tu sua nhung khong giu đuoc kien truc cu – nhu ga Hang Co. Thoi ky tiep theo, Ha Noi cung co them cac cong trinh moi. Lang Ho Chi Minh, Bao tang Ho Chi Minh, Hoi truong Ba Đinh, ghi đam dau an cua giai đoan nay.
Tu nhung nam 2000, cung voi su phat trien ve kinh te, rat nhieu cao oc va khach san nhu Daewoo, Sofitel Plaza, Melia, toa nha Thap Ha Noi... Moc len mang lai cho thanh pho dang ve hien đai. Ha Noi cung chung kien su ra đoi cua nhung cong trinh quan trong nhu Trung tam Hoi nghi Quoc gia, San van đong Quoc gia My Đinh... Đe ky niem le 1.000 nam Thang Long – Ha Noi, hien nay rat nhieu cong trinh đuoc xay dung, co the ke đen Keangnam Hanoi Landmark Tower, Lotte Center Ha Noi, Bao tang Ha Noi va Toa nha Quoc hoi.


Kinh te = Tong quan =

Nam 2010, Ha Noi đat đuoc nhung ket qua kha quan trong trong phat trien kinh te. GDP tang 11%, thu nhap binh quan đau nguoi xap xi đat 2.000 Đo la My. Tong thu ngan sach tren đia ban vuot 100.000 ty đong. Nam 2019, Ha Noi la đon vi hanh chinh Viet Nam xep thu 2 ve tong san pham tren đia ban (GRDP), xep thu 8 ve GRDP binh quan đau nguoi, đung thu 41 ve toc đo tang truong GRDP. GRDP cua thanh pho đat 971.700 ty đong (41,85 ty USD), GRDP binh quan đau nguoi đat 120,6 trieu đong (5.200 USD), toc đo tang truong GRDP đat 7,62%. Quy mo GRDP nam 2020 theo gia hien hanh uoc đat 1.016 nghin ty đong, xep thu hai cac tinh thanh ca nuoc; GRDP binh quan đau nguoi đat 122,7 trieu đong (5.285 USD, xep hang 7), GRDP theo gia so sanh nam 2010 uoc tang 3,94%, cao gap khoang 1,5 lan muc tang cua ca nuoc (xep hang 26) (bao cao cua đia phuong, Tong cuc Thong ke se cong bo so lieu đanh gia lai). Thu nhap binh quan đau nguoi so bo nam 2019 la 6,403 trieu đong/thang (xep hang 3). 
Nam 2020, GRDP cua Thanh pho tang 3,98% so voi nam 2019 (quy 1 tang 4,13%; quy II tang 1,76%; quy III tang 3,95%; quy IV tang 3,77%), đat muc thap so voi ke hoach va muc tang truong cua nam 2019, chu yeu do anh huong nang ne tu đai dich Covid-19. 
Khu vuc nong, lam nghiep va thuy san nam 2020 uoc tinh tang 4.2% so voi nam 2019, đong gop 0,09% vao muc tang GRDP. Đay la khu vuc ghi nhan toc đo tang cao hon muc tang chung va cao hon muc tang cua nhieu nam qua. Nguyen nhan chu yeu do dich ta lon chau Phi co ban đuoc kiem soat, cong tac tai đan đuoc quan tam, quy mo đan lon hien co 1,36 trieu con, tang 26,2% so voi cung ky; chan nuoi gia cam va hoat đong thuy san phat trien tot (quy mo đan gia cam hien co 39,9 trieu con, tang 9,3%; san luong thit gia cam xuat chuong nam 2020 tang 25,3%; san luong thuy san tang 3,5%). Ben canh đo, thoi tiet giai đoan lua tro bong kha thuan loi, cung voi cong tac bao ve thuc vat đuoc chu trong đa gop phan tang nang suat lua; san luong lua vu mua 2020 toan Thanh pho uoc đat 447,2 nghin tan, tang 2,4% so voi vu mua 2019. 
Khu vuc cong nghiep va xay dung uoc tinh nam 2020 tang 6,39% so voi nam 2019, đong gop 1,43% vao muc tang GRDP. Trong đo: Nganh cong nghiep ca nam tang 4,91%, đong gop 0,69% vao muc tang chung. Nam 2020, nganh cong nghiep Ha Noi đang dan chuyen dich theo huong phat trien cac khu vuc cong nghiep hien đai co gia tri xuat khau lon nhu: Đieu khien ky thuat so, tu đong hoa, ro-bot, nano, plasma, laser, cong nghe sinh hoc. Tuy nhien, nganh nay cung chiu anh huong nang ne tu đai dich Covid-19, nhat la cac nganh san xuat, xuat khau san pham va su dung nhieu nguyen, vat lieu, phu kien nhap khau; Nghi đinh 100/2019/NĐ-CP cua Chinh phu cung anh huong đen nganh san xuat đo uong cua Thanh pho. Nganh xay dung tiep tuc tang cao 8,9% so voi nam 2019, đong gop 0,74% vao muc tang chung, trong đo cong tac giai ngan von đau tu cong co chuyen bien tich cuc; đa khoi cong mot so cong trinh lon va hoan thanh đua vao su dung mot so cong trinh trong điem, gop phan phat trien kinh te – xa hoi Thu đo. 

Khu vuc dich vu nam 2020 tang 3,29% so voi nam truoc (đong gop 2,1% vao muc tang GRDP), thap hon nhieu so voi muc tang 7,27% nam 2018 va 7,59% nam 2019 do chiu anh huong nang ne tu đai đich Covid-19, nhat la cac nganh, linh vuc: Du lich, khach san, nha hang, van tai, xuat nhap khau, vui choi, giai tri... Nganh ban buon, ban le la điem sang trong khu vuc dich vu nam 2020 voi muc tang 8,84%, la mot trong nhung nganh đong gop tich cuc vao tang truong chung cua Thanh pho (đong gop 0,81% vao muc tang GRDP). Mot so nganh duy tri tang truong kha: Tai chinh, ngan hang, bao hiem tang 7,21%; thong tin va truyen thong tang 6,89%. 
Nam 2020, hoat đong y te, giao duc đuoc quan tam, chu trong; gia tri tang them nganh y te va tro giup xa hoi uoc tang 14,23% so voi nam 2019; nganh giao duc va đao tao tang 7,01%. Mot so nganh dich vu bi anh huong truc tiep boi dich Covid-19 co muc tang truong am trong nam nay, trong đo: Dich vu luu tru va an uong giam 18,93% so voi 2019; hoat đong hanh chinh va dich vu ho tro (trong đo du lich, lu hanh chiem 30%) giam 16,88%; hoat đong nghe thuat, vui choi va giai tri giam 6,15%; nganh van tai, kho bai giam 1,25%; kinh doanh bat đong san giam 0,16%. 
Quy mo GRDP nam 2020 theo gia hien hanh uoc đat 1.016 nghin ty đong; GRDP binh quan đau nguoi đat 122,7 trieu đong (tuong đuong 5.285 USD), tang 2,34% so voi nam 2019. Co cau khu vuc nong, lam nghiep va thuy san chiem 2,24% GRDP; khu vuc cong nghiep va xay dung chiem 23,67%; khu vuc dich vu chiem 62,79%; thue san pham tru tro cap san pham chiem 11,3% (Co cau tuong ung nam 2019 la: 2,02%; 22,9%; 63,73% va 1 1,35%). Tong thu ngan sach Nha nuoc tren đia ban nam 2020 uoc thuc hien 280,5 nghin ty đong, đat 100,6% du toan HĐND Thanh pho giao, tang 3,9% so voi thuc hien nam 2019, trong đo: Thu tu hoat đong xuat, nhap khau uoc thuc hien 18,9 nghin ty đong, đat 102,7% du toan va bang 99,8% so voi thuc hien nam 2019; thu tu dau tho 2,1 nghin ty đong, đat 99,5% va bang 63,2%; thu noi đia (khong ke đau tho) 259,5 nghin ty, đat 100,5% va tang 4,7%.


= Du lich =

So voi cac tinh, thanh pho khac cua Viet Nam, Ha Noi la mot thanh pho co tiem nang đe phat trien du lich. Trong noi o, cung voi cac cong trinh kien truc, Ha Noi con so huu mot he thong bao tang đa dang bac nhat Viet Nam. Thanh pho cung co nhieu loi the trong viec gioi thieu van hoa Viet Nam voi du khach nuoc ngoai thong qua cac nha hat san khau dan gian, cac lang nghe truyen thong. Du lich Ha Noi đang ngay cang tro nen hap dan hon voi cac du khach. Nam 2007, Ha Noi đon 1,1 trieu luot khach du lich ngoai quoc. Nam 2008, trong 9 trieu luot khach cua thanh pho, co 1,3 trieu luot khach nuoc ngoai. 
Ty le du khach toi tham cac bao tang Ha Noi cung khong cao. Mot trong cac bao tang thu hut nhieu khach tham quan nhat la Bao tang dan toc hoc. Hang nam, Bao tang Dan toc hoc, điem đen đuoc yeu thich trong cac sach huong dan du lich, co 180.000 khach toi tham, trong đo mot nua la nguoi nuoc ngoai.

Theo thong ke nam 2019, Ha Noi co 3.499 co so luu tru voi tong so 60.812 buong phong. Trong so nay 561 co so luu tru du lich đa xep hang voi 22.749 buong phong bao gom 67 khach san đuoc xep hang tu 3–5 sao va 7 khu can ho du lich cao cap tu 4–5 sao. Voi muc gia đuoc coi la kha đat o Viet Nam, khoang 126,26 USD mot đem cho phong khach san 5 sao, hieu suat thue phong cac khach san 3–5 sao o Ha Noi hien dao đong tu 80% đen 90%. Ngoai 11 khach san 5 sao la Daewoo, Horison, Hilton Hanoi Opera, Melia, Nikko, Sofitel Metropole, Sheraton, Sofitel Plaza, va InterContinental, Crown Plaza, Marriot, thanh pho con 6 khach san 4 sao va 19 khach san 3 sao.
Du lich o Ha Noi cung con khong it nhung te nan, tieu cuc. Trang Lonely Planet canh bao tinh trang du khach nuoc ngoai bi taxi va xe buyt lua đen mot so khach san gia danh va bi đoi gia cao; o quanh khu vuc ho Hoan Kiem du khach đong tinh nam co the bi moi moc vao nhung quan karaoke, noi hoa đon thanh toan cho mot vai đo uong co the toi 100 USD hoac hon.


Xa hoi = Dan cu =
Tu rat lau, Thang Long đa tro thanh điem đen cua nhung nguoi dan tu xu. Vao the ky XV, dan cac tran ve Thang Long qua đong khien vua Le Thanh Tong co y đinh buoc tat ca phai ve nguyen quan. Nhung khi nhan thay ho chinh la luc luong lao đong va nguon thue quan trong, trieu đinh đa cho phep ho o lai. Tim đen kinh đo Thang Long con co ca nhung cu dan ngoai quoc, phan lon la nguoi Hoa. Trong hon mot ngan nam Bac thuoc, rat nhieu nhung nguoi Hoa đa o lai sinh song thanh pho nay. Trai qua cac trieu đai Ly, Tran, Le, van co nhung nguoi Hoa toi xin phep cu ngu lai Thang Long. Theo Du đia chi cua Nguyen Trai, trong so 36 phuong hop thanh kinh đo Thang Long co mot phuong nguoi Hoa la phuong Đuong Nhan, nay co the la khu vuc pho Hang Ngang. Nhung thay đoi ve dan cu van dien ra lien tuc va keo dai cho toi ngay nay. Cung voi đo, qua trinh đoi thay lien tuc cua đia gioi hanh chinh (đac biet la sau khi sat nhap Gia Lam trong thoi gian 1954 – 1961, phan lon tinh Phuc Yen khoang nam 1980 va toan bo tinh Ha Tay nam 2008), đa phan nao thay đoi đinh nghia nguoi Ha Noi trong tung thoi ky lich su.

Trong thoi ky Phap thuoc, voi vai tro la thu phu cua Lien bang Đong Duong, Ha Noi đa thu hut mot luong đang ke nguoi Phap, nguoi Hoa va nguoi Viet tu nhung vung lan can. Vao thap nien 1940, dan so thanh pho đuoc thong ke la 132.145 nguoi, nhung đen nam 1954 thi giam xuong chi con 53.000 dan tren mot dien tich 152 km², đieu nay la do phan lon nguoi dan đa di tan len nhung vung Viet Minh kiem soat sau khi thuc dan Phap tro lai chiem đong Ha Noi nam 1946. Sau khi chinh quyen Viet Minh tiep quan Ha Noi, hau het nguoi Phap va nguoi Hoa đa roi bo thanh pho đe vao mien Nam hoac tro ve que huong. O nhung lang ngoai thanh, ven đo cu, noi nguoi dan song chu yeu nho nong nghiep, thuong khong co su thay đoi lon. Nhieu gia đinh noi đay van giu đuoc gia pha tu nhung the ky XV, XVI. Trong noi thanh, chi con lai vai dong ho đa đinh cu lien tuc tai Thang Long tu the ki XV nhu dong ho Nguyen o phuong Đong Tac. Do tinh chat cua cong viec, nhieu thuong nhan va tho thu cong it khi tru nhieu đoi tai mot điem. Gap kho khan trong kinh doanh, nhung thoi điem sa sut, ho tim toi vung đat khac. Cung co nhung truong hop, mot gia đinh co nguoi đo đat đuoc bo nhiem lam quan tinh khac va đem theo gia quyen, đoi khi ca ho hang.
Cac thong ke trong lich su cho thay dan so Ha Noi tang nhanh trong nua cuoi the ky XX. Vao thoi điem nam 1954, thanh pho co 53.000 dan, tren mot dien tich 152 km². Đen nam 1961, thanh pho mo rong dien tich len 584 km² voi dan so 91.000 nguoi. Nam 1978, Quoc hoi quyet đinh mo rong thu đo lan thu hai voi dien tich đat tu nhien 2.136 km², dan so 2,5 trieu nguoi. Toi nam 1991, đia gioi Ha Noi tiep tuc thay đoi, chi con 924 km², nhung dan so van o muc hon 2 trieu nguoi. Trong suot thap nien 1990, voi viec cac khu vuc ngoai o dan đuoc đo thi hoa, dan so Ha Noi tang đeu đan, đat con so 2.675.166 nguoi vao nam 1999. Sau đot mo rong đia gioi hanh chinh vao thang 8 nam 2008, thanh pho Ha Noi co hon 6,23 trieu dan va nam trong 17 thu đo co dien tich lon nhat the gioi. Theo ket qua cuoc đieu tra dan so ngay 1 thang 4 nam 2009, dan so toan Ha Noi la 6.451.909 nguoi. Dan so trung binh cua thanh pho nam 2010 la 6.561.900 nguoi. Tinh đen het nam 2015, dan so Ha Noi la 7.558.956 nguoi. Tinh đen ngay 1 thang 4 nam 2019, dan so Ha Noi la 8.053.663 nguoi, trong đo 49,2% dan so (tuc 3,96 trieu nguoi) song o thanh thi, va 50,8% dan so song o nong thon (tuc 4,09 trieu nguoi).
Ve co cau dan so, cu dan Ha Noi chu yeu la nguoi Kinh, chiem ty le khoang 99%, theo sau la nguoi Muong, nguoi Tay va cac dan toc thieu so khac. Đong bao cac dan toc thieu so sinh song xen ke voi nguoi Kinh o tat ca 30 đon vi hanh chinh cap huyen cua thanh pho, trong đo cu tru tap trung o 14 xa cua 5 huyen Ba Vi, Thach That, Quoc Oai, Chuong My va My Đuc. Tinh đen nam 2019, toan thanh pho co 278.450 nguoi theo 9 ton giao khac nhau, nhieu nhat la Cong giao co 192.958 nguoi, tiep theo la Phat giao đat 80.679 nguoi, đao Tin lanh co 4.226 nguoi, con lai cac ton giao khac nhu đao Cao Đai, Hoi giao, Baha'i giao, Phat giao Hoa Hao, Minh Ly đao, Minh Su đao va Tinh đo cu si Phat hoi Viet Nam.

Ha Noi la đon vi hanh chinh cap tinh đong dan thu hai Viet Nam voi 8,05 trieu dan cu (2019), trong đo 49,2% dan cu la nguoi thanh thi. Cung theo so lieu nam 2019, mat đo dan so cua Ha Noi la 2.398 nguoi/km², cao thu hai trong tat ca cac tinh, nhung phan bo dan so khong đong đeu; khoang cach ve dan so giua quan va huyen, giua thanh thi va nong thon con lon voi xu huong tiep tuc gia tang. Mat đo dan so cao nhat la o quan Đong Đa len toi hon 42.000 nguoi/km² (2018), trong khi đo, o nhung huyen ngoai thanh nhu Ba Vi, My Đuc mat đo duoi 1.000 nguoi/km².


= Nha o =

Mac du la thu đo cua mot quoc gia thu nhap binh quan đau nguoi trung binh thap, nhung Ha Noi lai la mot trong nhung thanh pho đat đo nhat the gioi va gia bat đong san khong thua kem cac quoc gia giau co. Đieu nay đa khien nguoi dan Ha Noi, đac biet tang lop co thu nhap thap, phai song trong đieu kien chat choi, thieu tien nghi. Theo so lieu nam 2003, 30% dan so Ha Noi song duoi muc 3 m² mot nguoi. O nhung khu pho trung tam, tinh trang con bi đat hon rat nhieu. Nha nuoc cung khong đu kha nang đe ho tro cho nguoi dan. Chi khoang 30% can bo, cong nhan, vien chuc đuoc phan phoi nha o. Do truyen thong van hoa va nhung kho khan ve cho o, hien tuong ba, bon the he cung song chung trong mot ngoi nha rat pho bien o Ha Noi.
Hau het cac ho dan cu cua thanh pho đeu co nha o va chu yeu song trong cac loai nha kien co va ban kien co. Moi nam, thanh pho xay dung moi hang trieu met vuong nha, nhung gia van o muc qua cao so voi phan lon nguoi dan. Gan nhu 100% cac gia đinh tre o Ha Noi chua co nha o, phai song ghep chung hoac thue nha o tam. Voi gia tu 500 trieu toi 1,5 ty đong mot can ho chung cu, mot nguoi dan co thu nhap trung binh chi co the mua đuoc sau nhieu nam tich luy tai chinh. Ben canh nhung khu chung cu moi moc them ngay cang nhieu, van con nhung bo phan dan cu phai song trong nhung đieu kien het suc lac hau. Tai cac khu vuc ven song Hong va cac bai boi thuoc trung tam thanh pho, hang tram gia đinh song trong nhung ngoi nha lop mai tre, khong co đien, khong co truong hoc va khong đuoc cham soc ve y te.


= Y te =

Nam 2010, thanh pho Ha Noi co 650 co so kham chua benh truc thuoc so Y te thanh pho, trong đo co 40 benh vien, 29 phong kham khu vuc va 575 tram y te. So giuong benh truc thuoc so Y te Ha Noi la 11.536 giuong, chiem khoang mot phan hai muoi so giuong benh toan quoc; tinh trung binh o Ha Noi 569 nguoi/giuong benh so voi 310 nguoi/giuong benh o Thanh pho Ho Chi Minh. Đieu nay dan đen tinh trang nhieu benh vien 1 giuong benh co đen 2-3 benh nhan nam đieu tri la thuong xuyen gap. Cung theo thong ke nam 2010, thanh pho Ha Noi co 2.974 bac si, 2.584 y si va 3.970 y ta.
Do su phat trien khong đong đeu, nhung benh vien lon cua Ha Noi, cung la cua ca mien Bac, chi tap trung trong khu vuc noi o thanh pho. Cac benh vien Viet Đuc, Bach Mai, Benh vien Nhi Trung uong va Benh vien Phu san Ha Noi đeu trong tinh trang qua tai. Cung voi he thong y te cua nha nuoc, Ha Noi cung co mot he thong benh vien, phong kham tu nhan đang dan phat trien. Nam 2007, toan thanh pho co 8 benh vien tu nhan voi khoang 300 giuong benh. Theo đe an đang đuoc trien khai, đen nam 2010, Ha Noi se co them 8 đen 10 benh vien tu nhan. Khi đo, tong so giuong benh tu nhan se len toi khoang 2.500 giuong.
Đieu kien cham soc y te giua noi o va cac huyen ngoai thanh Ha Noi co su chenh lech lon. Sau đot mo rong đia gioi hanh chinh nam 2008, muc chenh lech nay cang tang, the hien qua cac chi so y te co ban. Neu nhu tai đia phan Ha Noi cu, ty le tre em suy dinh duong la 9,7%, thi o Ha Tay, con so len toi 17%. Tuong tu, tuoi tho trung binh tai khu vuc Ha Noi cu kha cao, 79 tuoi, nhung sau khi mo rong, con so nay bi giam xuong con 75,6 tuoi. Tai khong it khu vuc thuoc cac huyen ngoai thanh, cu dan van phai song trong đieu kien ve sinh yeu kem, thieu nuoc sach đe sinh hoat, phai su dung nuoc ao, nuoc gieng.


= Giao duc =

Tu nhieu the ky, vi the kinh đo đa giup Thang Long – Ha Noi tro thanh trung tam giao duc cua Viet Nam. Tu giua the ky XV cho toi cuoi the ky XIX, Ha Noi luon la mot trong nhung đia điem chinh đe to chuc cac cuoc thi thuoc he thong khoa bang, nham chon nhung nhan vat tai nang bo sung vao bo may quan lai. Tuy vay, ve so luong trang nguyen, Ha Noi lai thap hon nhung vung đat truyen thong khac nhu Bac Ninh, Hai Duong, Nam Đinh. Toi thoi Phap thuoc, voi vi tri la thu đo cua Lien bang Đong Duong. Mot thoi ki truong thi Ha Noi bi nhap vao voi truong Nam Đinh goi la truong Ha Nam thi tai Nam Đinh (1884 đen 1915). Ha Noi la mot trung tam giao duc cua khu vuc, noi nguoi Phap đat cac truong day nghe va giao duc bac đai hoc, trong đo co Vien Đai hoc Đong Duong, Truong Y khoa Đong Duong, Truong Bach nghe Ha Noi la cac truong ma sau nay tro thanh nen mong cua giao duc đai hoc o Viet Nam.

Nam 2009, Ha Noi co 677 truong tieu hoc, 581 truong trung hoc co so va 186 truong trung hoc pho thong (THPT) voi 27.552 lop hoc, 982.579 hoc sinh. He thong truong trung hoc pho thong, Ha Noi co 40 truong cong lap, mot vai trong so đo co chat luong giang day va truyen thong lau đoi, nhu truong THPT chuyen Ha Noi – Amsterdam, truong THPT chuyen Nguyen Hue, truong THPT Chu Van An, truong THPT Tran Phu. Ben canh cac truong cong lap, thanh pho con co 65 truong dan lap va 5 truong ban cong. Ha Noi cung la đia điem cua ba truong trung hoc đac biet, truc thuoc cac truong đai hoc, la truong THPT chuyen ngoai ngu thuoc truong Đai hoc Ngoai ngu, Đai hoc Quoc gia Ha Noi, truong THPT chuyen Khoa hoc Tu nhien thuoc truong Đai hoc Khoa hoc Tu nhien, Đai hoc Quoc gia Ha Noi va truong THPT chuyen Đai hoc Su pham Ha Noi thuoc truong Đai hoc Su pham Ha Noi. Cung voi cac trung hoc danh tieng, he thong giao duc cua thanh pho van duy tri nhung truong bo tuc va ca cac lop hoc xoa mu chu. Sau khi Ha Tay đuoc sap nhap vao thanh pho, Ha Noi hien đung đau Viet Nam ve so luong nguoi khong biet chu. Nam 2008, toan thanh pho co gan 235.000 nguoi mu chu tren tong so 1,7 trieu nguoi cua ca quoc gia, tuy nhien đen nam 2017, thanh pho xac nhan đa hoan thanh chuong trinh xoa mu chu muc đo 2.
La mot trong hai trung tam giao duc đai hoc lon nhat quoc gia, tren đia ban Ha Noi co tren 50 truong đai hoc cung nhieu cao đang, đao tao hau het cac nganh nghe quan trong. Nam 2007, tai thanh pho co 606.207 sinh vien, Ha Tay cung tap trung 29.435 sinh vien. Nhieu truong đai hoc o đay nhu Đai hoc Quoc gia Ha Noi, Đai hoc Y Ha Noi, Đai hoc Bach khoa Ha Noi, Hoc vien An ninh nhan dan, Hoc vien Ky thuat Quan su, Đai hoc Kinh te Quoc dan, Đai hoc Ngoai thuong, Đai hoc Su pham Ha Noi, Hoc vien Nong nghiep Viet Nam la nhung truong đao tao đa nganh va chuyen nganh hang đau cua Viet Nam. Du vay, giao duc đai hoc phai đoi mat voi nhieu bat cap. Khuon vien co tinh truyen thong, phong cach su pham va co hon van hoa cua nhung truong lap ra tu xua nay bi xe thit thanh nha o, nha hang, nha bang... Đai hoc Bach khoa bi cat boi đuong pho, va con lap ra ca phuong nhu phuong Bach Khoa quan Hai Ba Trung. Khuon vien co kinh cua Vien Đai hoc Đong Duong thi chen vao nha hang 23 Le Thanh Tong phuc vu dan nhau. Cac ky tuc xa cu lan moi thuong đuoc tao đieu kien đe sinh vien khong o đuoc, nhu cho ho gia đinh thue tro, mo nha hang.. đe sinh vien tu tim cho o yen tinh ma hoc tap, tu đo chuyen đoi su dung ky tuc. Phai thuc dung con len tieng đoi cac truong phai di doi đi đau đo quang đang ma hoc, nhuong lai "đat vang" cho cac hoat đong hai ra tien truoc mat.
Đai hoc Quoc gia Ha Noi đang đay manh viec xay dung va di doi sinh vien toi khu đo thi đai hoc tai Khu cong nghe cao Hoa Lac. Du an khu đo thi đai hoc Hoa Lac đuoc ky vong se giai quyet tinh trang qua tai tai noi thanh Ha Noi đong thoi tao khong gian hoc tap va nghien cuu hien đai. Du an co tong dien tich hon 1.100 ha, du kien phuc vu khoang 60.000 sinh vien khi hoan thien voi co so vat chat đat chuan quoc te va nhieu tien ich nhu ky tuc xa, thu vien trung tam va khong gian sang tao. 


Van hoa = The thao =

Voi vai tro thu đo, Ha Noi la noi tap trung nhieu cau lac bo the thao lon cung cac cong trinh the thao quan trong cua Viet Nam. Hien nay thanh pho co mot cau lac bo bong đa nam: Ha Noi FC thi đau tai V.League 1 va hai cau lac bo bong đa nu: Cau lac bo bong đa nu Ha Noi I va Cau lac bo bong đa nu Ha Noi II. Ngoai ra, trong qua khu, Ha Noi tung co nhieu đoi bong manh nhu The Cong, Cong an Ha Noi, Tong cuc Đuong sat, Tong cuc Buu đien (thanh lap nam 1957), Phong khong Khong quan, Thanh nien Ha Noi, Quan khu Thu đo, Cong nhan Xay dung Ha Noi. Nhung van đong vien cua Ha Noi luon đong vai tro quan trong trong đoan the thao Viet Nam tham du cac ky thi đau quoc te. Tu nam 2001 đen 2003, cac van đong vien cua thanh pho đa đat đuoc tong cong 3.414 huy chuong, gom: 54 huy chuong the gioi, 95 huy chuong chau A, 647 huy chuong Đong Nam A va quoc te, cung 2.591 huy chuong tai cac giai đau quoc gia. Ha Noi dan đau Viet Nam ve ty le nguoi thuong xuyen tap luyen the thao voi 28,5%.

Sau nhieu nam su dung San van đong Hang Đay, đuoc xay dung nam 1958, nam trong trung tam thanh pho lam noi thi đau chinh, tu nam 2003, Ha Noi co them San van đong My Đinh nam tai phia Nam thanh pho, suc chua 40.192 cho ngoi.
San van đong Quoc gia My Đinh, nam trong Lien hop the thao quoc gia, tung la đia điem chinh cua Đai hoi The thao Đong Nam A 2003, noi to chuc le khai mac, le be mac, cac tran thi đau bong đa nam & cac cuoc tranh tai trong mon đien kinh. Tai Giai vo đich bong đa Đong Nam A 2008, truoc bon van khan gia, My Đinh la noi chung kien Đoi tuyen quoc gia Viet Nam buoc len ngoi cao nhat cua bong đa Đong Nam A. Mot so trung tam the thao lon khac cua thanh pho co the ke toi nhu Nha thi đau Quan Ngua, Trung tam Huan luyen the thao Quoc gia I... Cung hon 20 điem san bai, nha tap khac.
Ngay 8 thang 11 nam 2012, Ha Noi đuoc Hoi đong The thao chau A trao quyen đang cai ASIAD 18, nhung đen ngay 17 thang 4 nam 2014, Viet Nam đa xin rut quyen đang cai giai do van đe ve kinh phi to chuc.


= Đia điem van hoa, giai tri =

Theo con so giua nam 2008, toan thanh pho Ha Noi co 17 rap hat, trong đo 12 rap thuoc hai quan Hoan Kiem va Hai Ba Trung. Nha hat Lon cua thanh pho, nam tai so 1 pho Trang Tien, quan Hoan kiem do nguoi Phap xay dung va hoan thanh vao nam 1911. Ngay nay, đay la noi bieu dien cac loai hinh nghe thuat co đien nhu opera, nhac thinh phong, kich noi, cung la trung tam cua cac hoi nghi, gap go. Nam tai so 91 pho Tran Hung Đao, Cung Van hoa Huu nghi Ha Noi cung la mot đia điem bieu dien quan trong, noi dien ra cac hoat đong van hoa, nghe thuat, thoi trang, cac cuoc thi hoa hau... Cung cac hoat đong khoa hoc, hoi thao, hoi nghi, trien lam.Danh cho san khau kich, thanh pho co Nha hat Tuoi tre tai so quan Hai Ba Trung voi 650 cho ngoi, Nha hat Chuong Vang tai quan Hoan kiem voi 250 ghe ngoi, Nha hat Kich Viet Nam nam tren con đuong nho sau lung Nha hat Lon voi 170 ghe. Cac mon nghe thuat truyen thong cua Viet Nam cung co san khau rieng. Nha hat Hong Ha tai Đuong Thanh danh cho san khau tuong. Nha hat Cai luong Trung uong nam tai quan Hai Ba Trung. Mon nghe thuat cheo cung co rieng Nha hat Cheo Viet Nam o khu Van cong Mai Dich, huyen Tu Liem, va tu nam 2007 them mot điem bieu dien o Kim Ma, Giang Van Minh. Rap mua roi nuoc Thang Long o pho Đinh Tien Hoang, bo ho Hoan Kiem, thuong đuoc nhieu khach du lich tim đen.[125]

Ha Noi la thanh pho co he thong bao tang đa dang bac nhat Viet Nam. Mot phan lon trong so đo la cac bao tang lich su, nhu Bao tang Lich su Quan su, Bao tang Lich su Viet Nam, Bao tang Chien thang B52, Bao tang Cach mang... Cac linh vuc khac co the ke toi Bao tang My thuat Viet Nam, Bao tang Dan toc hoc Viet Nam, Bao tang Phu nu Viet Nam. 
Tong cong, Ha Noi co hon 10 bao tang, so voi he thong gan 120 bao tang cua Viet Nam. Nam 2009, tai Ha Noi co 32 thu vien do đia phuong quan ly voi luong sach 565 nghin ban. Nhu vay, so thu vien đia phuong cua Ha Noi hien nay lon hon Thanh pho Ho Chi Minh – 26 thu vien voi 2.420 ngan cuon – nhung luong sach chi bang khoang mot phan tu. Ngoai he thong thu vien đia phuong, tai Ha Noi con phai ke toi cac thu vien trong truong đai hoc. Thu vien Quoc gia toa lac tai 31 pho Trang Thi, voi 800.752 đau sach, 8.677 tua bao, tap chi, co the xem nhu thu vien quan trong nhat cua Viet Nam.

Trong hon 10 rap chieu phim cua Ha Noi, chi mot vai rap đuoc trang bi hien đai va thu hut khan gia, nhu he thong rap CGV, Lotte Cinema, Platinum Cineplex, Galaxy Cinema, BHD Star Cineplex hay Trung tam Chieu phim Quoc gia. Nhung rap khac nhu Đang Dung, Thang 8 thi vang nguoi xem hon. Fansland, rap chieu phim mot thoi voi cac tac pham đien anh kinh đien, đa phai đong cua vao giua nam 2008 boi khong co khan gia. Cac quan bar, vu truong cung la điem đen cua mot bo phan thanh nien Ha Noi, trong đo noi bat la vu truong 1900 Le Theatre nam trong top 100 vu truong noi tieng nhat the gioi nam 2019 cua tap chi DJ Mag. Nhieu vu truong tung noi tieng nhung chi ton tai mot thoi gian roi đong cua vi nhieu ly do. Vu truong New Century tren pho Trang Thi mo cua tu nam 1999, tung la tu điem an choi bac nhat cua Ha Noi, đa phai đong cua vao nam 2007 boi dinh liu toi mai dam va ma tuy. Truoc đo, vu truong Đem Mau Hong o pho Hang Chieu cung ket thuc trong mot vu chay lon vao nam 1999.
Nam o quan Tay Ho, Cong vien nuoc Ho Tay la mot đia điem giai tri hap dan cua Ha Noi. Cong vien co dien tich 35.560 m², chia thanh 5 khu vui choi đuoc trang bi hien đai voi cac đuong truot cao toc, be tao song, be massage. Trong noi o thanh pho cung co mot vai cong vien lon nhu Cong vien Thong Nhat, Cong vien Thu Le, Cong vien Tuoi Tre, Cong vien Yen So. Hang loat cac trung tam thuong mai lon đuoc xay dung nhu: Vinhomes Royal City, Vinhomes Times City, AEON Mall Long Bien, AEON Mall Ha Đong, Big C Thang Long, Metro Hoang Mai, Metro Tu Liem, Melinh Plaza... la noi tap trung mua sam cua đong đao nguoi dan. Khu vuc pho đi bo Ho Guom đuoc đua vao hoat đong ngay 1 thang 9 nam 2016 gom 16 tuyen pho.


= Lang nghe truyen thong =

Thanh pho Ha Noi truoc kia đa co nhung lang nghe phong phu, the hien qua cau thanh ngu quen thuoc "Ha Noi 36 pho phuong". Theo thoi gian, bo mat đo thi cua khu pho co đa co nhieu thay đoi, nhung nhung con pho noi đay van giu nguyen nhung cai ten thuo truoc va khong it trong so đo van la noi buon ban, kinh doanh nhung mat hang truyen thong cu. Sau khi Ha Tay đuoc sap nhap vao Ha Noi, Ha Noi con co them nhieu lang nghe danh tieng khac. Theo so lieu cuoi nam 2008, toan Ha Noi co 1.264 lang nghe, la noi tap trung lang nghe đong đuc bac nhat Viet Nam.
Nam trong trung tam khu pho co, Hang Bac truoc đay la noi tap trung nhung nguoi sinh song bang cac nghe đuc bac nen, kim hoan va đoi tien. Nhung tho kim hoan cua Hang Bac co ky thuat tinh xao, xuat than tu ba lang nghe lam đo vang bac cua mien Bac Viet Nam: lang Chau Khe o tinh Hai Duong, lang Đinh Cong o quan Hoang Mai va lang Đong Xam thuoc tinh Thai Binh. The ky XV, Luu Xuan Tin, vi quan thuong thu bo Lai von nguoi lang Chau Khe, đuoc trieu đinh nha Le giao cho viec lap xuong đuc bac nen tai kinh thanh Thang Long. Nho vay, nhung nguoi tho Chau Khe toi Ha Noi va khong chi lam bac nen, ho lam ca nghe trang tri vang bac. Khi nha Nguyen lay Hue lam kinh đo, xuong đuc bac nen cung chuyen toi kinh thanh moi, nhung nhung nguoi tho Chau Khe van o lai Thang Long va lap nen con pho Hang Bac ngay nay. Vao thoi ky thuoc đia, con pho Hang Bac con đuoc mang ten Rue changeurs, co nghia pho Đoi Bac. Dan cu o đay khong chi san xuat đo kim hoan ma con buon ban, đoi bac nen lay bac vun. Ngay nay, nghe buon ban vang bac xuat hien o nhieu con pho khac, nhung Hang Bac van la noi đong đuc bac nhat.
Lang gom Bat Trang nam o huyen Gia Lam, phia Nam thanh pho tu lau đa co cac san pham gom mang ten chinh ngoi lang nay. Lang xuat hien vao the ky XIV khi nhung nguoi dan lam gom tu lang Bo Bat, Ninh Binh va lang Ninh Trang, Thanh Hoa tu hop ve đay lap nen ngoi lang moi mang ten Bat Trang. Nhung nguoi dan Bat Trang truoc kia it song voi nghe gom va nong nghiep, chu yeu buon ban cau kho, nuoc mam. Nghe gom o đay chi thuc su phat trien sau nam 1954, khi mien Bac Viet Nam buoc vao thoi ky hoa binh. Nhieu mau ma, cac loai men truyen thong đuoc nhung nghe nhan cua lang phuc hoi, san pham gom Bat Trang nhanh chong đat đuoc danh tieng. Bat Trang hien nay khong chi la mot lang nghe san xuat thuan tuy. Voi nhieu cong trinh tin nguong, van hoa cung san pham gom, ngoi lang tro thanh mot đia điem du lich thu hut cua thanh pho Ha Noi.

Mot lang nghe khac cua Ha Noi ngay nay la lang lua Van Phuc, von thuoc thanh pho Ha Đong tinh Ha Tay truoc đay, nay la quan Ha Đong. San pham lua cua lang tu rat lau đa co tieng voi ten goi "lua Ha Đong", tung đuoc ca ngoi trong am nhac, thi ca va đien anh. Tuong truyen, ba to lang lua Van Phuc von nguoi Hang Chau, Trung Quoc, theo chong chinh chien roi toi o lai va truyen nghe det cho lang. Theo mot truyen thuyet khac, cach đay hon 1200 nam, mot co gai nguoi Cao Bang ten la A La Thi Nuong đa đen lam dau va mang nghe det lua toi lang. Trai qua thoi gian, nghe lua tro thanh nghe truyen thong cua Van Phuc. Ngay nay, phan lon cac gia đinh o đay van song bang nghe det. Ben canh cac khung det co, nhieu gia đinh su dung nhung khung det co khi hien đai. Cac con pho Hang Gai, Hang Đao cua Ha Noi la noi tap trung nhieu cua hang ban san pham lua Van Phuc.


= Le hoi truyen thong =

Thang Long – Ha Noi la mot trong ba vung tap trung nhieu hoi le cua mien Bac Viet Nam, cung voi vung đat to Phu Tho va xu Kinh Bac. Cung nhu cac vung đat khac, nhung le hoi truyen thong o khu vuc Ha Noi đuoc to chuc nhieu nhat vao mua xuan. Phan nhieu cac le hoi tuong nho nhung nhan vat lich su, truyen thuyet nhu Thanh Giong, Hai Ba Trung, Quang Trung, An Duong Vuong... Mot vai le hoi co to chuc nhung tro choi dan gian đoc đao nhu hoi thoi com thi lang Thi Cam, hoi boi can va bat chach lang Ho, hoi chay co lang Đo Thao, le hoi tha dieu truyen thong Ba Giang.

Le hoi Binh Đa, di san van hoa phi vat the quoc gia đau tien cua thanh pho Ha Noi, đuoc to chuc hang nam tai lang Binh Đa, xa Binh Minh, huyen Thanh Oai. Đay la le hoi co truyen tu xa xua, mot trong nhung le hoi lon nhat trong vung va ca nuoc. Le hoi keo dai tu ngay 24 thang 2 đen ngay mong 6 thang 3 am lich hang nam nham ket hop le tuong nho Quoc to Lac Long Quan, va Thanh Hoang Lang Linh Lang Đai Vuong đa co nhieu cong đuc trong viec xay dung va bao ve đat nuoc. Voi long thanh kinh, tu hang nghin nam nay, nguoi dan Binh Đa đa duy tri le hoi truyen thong voi nhung hinh thuc thuc hanh tin nguong đoc đao. Nghi thuc tha banh thanh đac biet va than bi, chua đung nhieu gia tri lich su – van hoa đac sac, thu hut đong đao cac the he dan cu trong vung va đia phuong khac ve du hoi. Đay la le hoi mang đam ban sac van hoa cua nguoi Viet Nam nham on lai ky uc cua buoi đau khai sinh lap đia.
Tu ngay 9 đen 12 thang Gieng am lich, le hoi Trieu Khuc đuoc to chuc tai ngoi lang cung ten, thuoc xa Tan Trieu, huyen Thanh Tri, noi co nghe lam non quai thao va may cac đo tho nhu long, tan, truong, y mon, tan tia. Le hoi đuoc mo đau bang le ruoc long bao tu đinh Sac ve đinh Lon. Khi cuoc te le trong đinh bat đau thi ngoai san đinh cac tro vui cung đuoc to chuc. Mot trong nhung tro vui đuoc nhieu nguoi ua thich nhat la tro "con đi đanh bong". Đi đanh bong do hai nam thanh nien mac trang phuc nu gioi bieu dien, nhun nhay va đanh chiec trong Bong đeo truoc bung. Nhieu tro vui khac nhu mua lan hi cau, đau vat, hat Cheo Tau se đuoc to chuc cho toi ngay 12, hoi ket thuc bang le ra đam.

Mot trong nhung hoi le lon nhat o đong bang Bac Bo la le hoi Thanh Giong hay con goi la hoi lang Phu Đong, xa Phu Đong, huyen Gia Lam, xuat phat tu mot cau chuyen truyen thuyet ve Thanh Giong, mot trong Tu bat tu cua tin nguong dan gian Viet Nam. Vao 9 thang 4 am lich hang nam, nhung nguoi dan o khap noi tu hoi ve đay tham du, xem le hoi lang. Le hoi lang Giong đuoc cu hanh tren mot dien truong rong lon dai khoang 3 km gom đen Thuong, đen Mau va chua Kien So. Bat đau tu ngay 6, nguoi dan lang to chuc ruoc le ruoc co toi đen Mau, ruoc com chay len đen Thuong va ngay chinh hoi to chuc hoi tran, tai hien canh Thanh Giong pha giac An. Cac ngay tu 10 đen 12 đuoc tiep noi bang cac le rua khi gioi, ruoc co bao tin thang tran voi troi đat va cuoi cung la le khao quan, đen đem co hat cheo. Ngoai le hoi chinh tai lang Phu Đong, mot vai noi khac cung to chuc hoi Giong nhu hoi đen Soc o huyen Soc Son, hoi Giong Xuan Tao o phuong Xuan Đinh, quan Bac Tu Liem, hoi Phu Thanh Giong o lang Chi Nam, xa Le Chi, huyen Gia Lam.
Trong noi o thanh pho, vao ngay 5 Tet Nguyen Đan, le hoi Đong Đa đuoc to chuc o go Đong Đa, thuoc quan Đong Đa. Đia điem nay tung la noi dien ra tran đanh giua nha Tay Son va quan Thanh vao đem 4 rang ngay 5 thang 1 nam Ky Dau, tuc 1789. Le hoi Đong Đa đuoc to chuc voi nhieu tro vui, trong đo tiet muc ruoc rong lua do thanh nien mac quan ao vo sinh thoi co ruoc đi quanh san lon, cung mot đam vo sinh mua con quyen tai hien hinh anh cua qua khu.
O xa Huong Son, huyen My Đuc, le hoi chua Huong tap nap du khach tu giua thang 1 toi tan thang 3 am lich, nhung đong nhat vao khoang tu ngay ram thang gieng đen 18 thang 2. Voi canh nui non, song nuoc cung quan the di tich chua Huong, le hoi la điem đen cua cac tang ni, phat tu, nhung nguoi hanh huong va khach du lich. Theo hanh trinh pho bien, khach tray hoi thuong bat đau tu ben Đuc, ngoi đo theo dong suoi Yen ghe le đen Trinh. Tu đo, du khach tiep tuc đi qua cau Hoi, hang Son thuy huu tinh, nui Đoi Cheo, nui Con Voi, nui Mam Xoi, nui Con Ga... Roi cap ben vao chua Thien Tru. Tu đay, du khach bat đau hanh trinh đi bo tham chua Tien, chua Giai Oan, đen Cua Vong va đen đe nhat đong Huong Tich. Đay la mot trong nhung le hoi lon va keo dai nhat Viet Nam.


= Am thuc =

La trung tam van hoa cua ca mien Bac tu nhieu the ky, tai Ha Noi co the tim thay va thuong thuc nhung mon an cua nhieu vung đat khac, nhung am thuc Ha Noi cung co nhung net rieng biet. Com lang Vong đuoc nhung nguoi dan cua ngoi lang cung ten thuoc quan Cau Giay lam đac trung boi mui thom va mau sac. Com lam tu giong nep vang gat khi con non, goi trong nhung tau la sen mau ngoc thach va đuoc nhung nguoi ban hang rao ban ngay tu sang som. Tuy pho bien nhat la com tuoi, nhung mon an nay con đuoc che bien thanh mon cha com. Đay cung la mot mon qua đuoc dung trong cac dip vui.
Thanh Tri, lang vung ngoai o khac thuoc phuong Thanh Tri, quan Hoang Mai, đuoc biet đen voi mon banh cuon Thanh Tri. Banh đuoc lam tu gao gie canh, tam thom, trang mong nhu to giay. Nhung phu nu vung Thanh Tri cho banh vao thung, đoi tren đau va đi rao khap cac ngo pho cua Ha Noi. Banh xep trong thung, tung lop goi nhau tren nhung tau la chuoi. Khi an, banh đuoc boc tung lop roi cuon lai, bay tren nhung chiec đia. Mon banh cuon Thanh Tri đuoc an cung voi loai nuoc mam pha theo cong thuc đac biet cua nguoi Thanh Tri xua kia đuoc them tinh dau tu con Ca cuong voi mui thom đac trung, đau phu ran nong, cha que. Ngay nay, banh con đuoc an voi thit ba chi quay gion. 

Mot mon an khac co tieng cua Ha Noi la cha ca La Vong. Vao thoi Phap thuoc, gia đinh ho Đoan pho Hang Son, ngay nay la 14 pho Cha Ca, đa tao nen mot mon an ma danh tieng cua no lam thay đoi ca ten con pho. Cha đuoc lam tu thit ca lang – hoac ca qua, ca nheo nhung se kem ngon hon – thai mong uop voi nuoc rieng, nghe, me, hat tieu, nuoc mam roi kep vao cap tre nuong tren lo than ngay tren ban an cua thuc khach. Cha ca La Vong phai an nong, kem voi banh đa nuong hay bun roi, lac rang, rau mui, hung lang, thi la, hanh cu tuoi che nho, cham voi mam tom.
Pho la mon an rat pho bien o Viet Nam, nhung pho Ha Noi co nhung cach che bien đac trung rieng. Pho Ha Noi mang vi ngot cua xuong bo, thit vua chin đen đo đe van deo ma khong dai, mau nuoc pho trong, banh pho mong va mem. Sau khi đuoc tran qua nuoc nong, banh pho đuoc dan đeu trong bat, ben tren la nhung lat thit mong cung hanh hoa, rau thom. Cung voi thoi gian, nhieu mon pho moi xuat hien voi nhung cach che bien khac nhau, nhu pho xao, pho ran, pho cuon.
Lang Le Mat noi tieng voi nhung mon an che bien tu ran. Ruou ngam xuong ran đuoc phuc vu mien phi.
O Ha Noi con co nhieu mon an đac trung khac nhu pho cuon, bun thang, bun cha, bun nem, bun bung, bun moc, đau phu Mo, banh tom Ho Tay, bun oc, xoi Phu Thuong, banh te Phu Nhi, tao pho An Phu, nem chua Đong Ngac, nem Phung, gio cha Uoc Le.


= Van hoa ung xu =

Ha Noi thuong đuoc xem nhu noi tap trung nhung tinh hoa van hoa cua mien Bac va ca Viet Nam. Trong hang ngan nam, vi tri kinh đo khien thanh pho nay tro thanh noi quy tu cua nhung nhan vat uu tu, nhung thuong nhan, nhung nghe nhan, nhung tho thu cong lanh nghe. Ho toi đay lap nghiep, mang theo nhung phong tuc, tap quan đia phuong va tinh Ha Noi tro thanh manh đat tieu bieu cho nen van hoa cua ca Viet Nam. Nhung danh nhan, nhan vat cua Viet Nam phan đong xuat than tu nhung vung đat khac, nhung kinh đo Thang Long thuong la noi ho xay dung nen su nghiep. Moi truong canh tranh cua đat kinh thanh khien nhung thuong nhan, tho thu cong tru vung lai Ha Noi phai la nhung nguoi xuat sac, tai nang. Khi nhung nguoi dan tu xu ve đinh cu tai Thang Long, cac phong tuc tap quan ma ho mang theo cung dan thay đoi, tao nen net van hoa cua Ha Noi.
Thang Long – Ha Noi, kinh đo cua Viet Nam, con la noi giao thoa cua nhung nen van hoa lon. Hon mot nghin nam Bac thuoc đa đe lai tren vung đat Ha Noi it nhieu nhung dau an cua nen van minh Trung Hoa. Khi nhung nguoi Phap vao Viet Nam, nhieu nguoi trong so ho chi coi Ha Noi nhu mot tinh cua Trung Quoc, hoac đon thuan la mot vung chuyen tiep giua An Đo va Trung Hoa. Qua nhung nguoi Phap, Ha Noi – trung tam van hoa cua quoc gia – biet toi nen van minh phuong Tay đe roi xay dung nen nhung co so đau tien cua nen nghe thuat Viet Nam hien đai voi tan nhac, tho moi, hoi hoa, van hoc hien đai, đien anh, nhiep anh. Nhung Ha Noi đau the ky XX cung la noi nhung gia tri Phap thong tri, cua so mo ra the gioi moi cua gioi thuong luu Viet Nam. Nhu loi cua su gia ve Đong Nam A Pierre-Richard Feray: "Ngay khi mot nguoi Viet Nam đat đuoc giau sang va song tai thanh pho, anh ta bat đau tro nen đac trung Phap. Anh ta co gang noi đung giong Phap. Anh ta an, song va tho theo cach Phap". Nhung thap nien gan đay, Ha Noi cung Viet Nam lai tiep nhan nhung lan song van hoa tu chau Au va My.

Tuy la thu đo, trung tam van hoa cua Viet Nam, nhung mot so su kien van hoa to chuc o Ha Noi gan đay đa xay ra nhieu su viec đang chu y, đien hinh la vu tan pha hoa cua nguoi Ha Noi tai Le hoi hoa anh đao dien ra giua thu đo nam 2008, hay nhung hanh đong thieu y thuc, kem van minh tai Le hoi pho hoa Ha Noi vao Tet Duong lich 2009 to chuc tai ho Hoan Kiem, day len lan song phan đoi manh me tu du luan ca nuoc tren cac phuong tien thong tin đai chung, đat cau hoi lon ve "van hoa nguoi Trang An" trong thoi đai ngay nay. Co nhieu y kien nhan xet loi cu xu nha nhan, thanh lich cua nguoi Ha Noi đang mat dan, thay vao đo la cach cu xu thieu van hoa nhat la o gioi tre Ha Noi. Ha Noi con co "bun mang, chao chui" ngay cang tro nen pho bien đa bi nhieu bao phan anh va phe phan tuy nhien cac quan an co phong cach phuc vu vo van hoa, tho lo, xem thuong, xuc pham khach hang nay van thu hut đuoc nhieu nguoi đen an. Sau su kien "bun chui" Ha Noi len song CNN trong muc "mon an đac sac" thang 9 nam 2016 thi gioi chuc Ha Noi "tuyen chien voi noi tuc, chui bay".


= Am nhac =

Ha Noi la mot niem cam hung sang tac cua nhieu nhac si. Đa co hang nghin bai hat viet ve Ha Noi trong nhieu đe tai. Truoc het đo la hinh anh cua mot Ha Noi voi khi the hao hung va manh me trong vi the thu đo trong cuoc đau tranh ve quoc. Trong nhung nam thang nay, Van Cao đa viet cho Ha Noi mot so hanh khuc nhu Thang Long hanh khuc ca, Go Đong Đa, Tien ve Ha Noi. Khi nhung nguoi linh thuoc Trung đoan Thu Đo phai roi xa Ha Noi, mot trong so đo, nhac si Nguyen Đinh Thi đa viet ca khuc "Nguoi Ha Noi", ngay nay đa tro nen quen thuoc. Hinh anh Ha Noi trong cuoc chien voi thuc dan Phap cung la đe tai cua cac tac pham nhu: "Se ve Thu đo" cua Huy Du, "Cam xuc thang Muoi" cua Nguyen Thanh, "Ba Đinh nang" cua Bui Cong Ky. Trong nhung thang nam chong My, Thu đo anh hung trong chien đau va kien thiet đuoc khac hoa đam net trong cac tac pham nhu "Bai ca Ha Noi" cua Vu Thanh, "Ha Noi – Đien Bien Phu" cua Pham Tuyen, "Khi thanh pho len đen" cua Thai Co, "Tieng noi Ha Noi" cua Van An v.v... Ben canh đo, Ha Noi hien len voi dang ve co xua, kieu ky va lang man, voi "anh đen giang mac", "co bong trang tho in tren mat ho", voi hinh anh nguoi con gai "khan san bay la loi tren vai ai", "ao trang Trung Vuong, Tay Son em tan truong ve" trong nhung nhac pham mang nhieu tinh chat hoai niem nhu Huong ve Ha Noi cua Hoang Duong, Noi long nguoi đi cua Anh Bang, Ha Noi ngay thang cu cua Song Ngoc hay Gui nguoi em gai mien Nam cua Đoan Chuan. Ve đep cua thien nhien, canh vat, con nguoi, truyen thong lich su va net thanh lich đoc đao cua Ha Noi đuoc khac hoa đam net qua giai đieu cua nhieu nhac si Viet Nam thuoc nhieu the he khac nhau, nhu Hoang Hiep voi "Nho ve Ha Noi", Phan Nhan voi "Ha Noi niem tin va hy vong", Hoang Van voi "Tinh yeu Ha Noi", Van Ky voi "Troi Ha Noi xanh" va "Ha Noi mua xuan", Nguyen Đuc Toan voi "Ha Noi trai tim hong", Tran Hoan voi "Khuc hat nguoi Ha Noi", Trinh Cong Son voi "Nho mua thu Ha Noi", Nguyen Cuong voi "Mai van la tuoi tho toi Ha Noi", Duong Thu voi "Mong ve Ha Noi", Phu Quang voi "Em oi, Ha Noi pho", "Ha Noi ngay tro ve", "Im lang đem Ha Noi", Pham Minh Tuan voi "Ha Noi oi tham hat trong toi", Nguyen Tien voi "Chieu mua Ha Noi", Tran Quang Loc voi "Co phai em mua thu Ha Noi", Truong Quy Hai voi "Ha Noi mua vang nhung con mua", Le Vinh voi "Ha Noi va toi", Vu Quang Trung voi "Chieu Ha Noi" v.v... Mot so đia danh cua Ha Noi cung đi tro thanh chu đe sang tac trong am nhac nhu "Mot thoang Tay Ho" cua Pho Đuc Phuong, "Ngau hung song Hong" cua Tran Tien, "Chieu Ho Guom" cua Đang An Nguyen, "Truyen thuyet Ho Guom" cua Hoang Phuc Thang, "Ben lang Bac Ho" cua Dan Huyen v.v... Co mot so tac pham tuy khong nhac đen đia danh Ha Noi trong tua đe hoac trong ca tu nhung đuoc lay cam hung hoac viet ve chinh manh đat nay nhu: "Nhung anh sao đem" cua Phan Huynh Đieu, "Tu mot nga tu đuong pho" cua Pham Tuyen, "Mua xuan lang lua lang hoa" cua Ngoc Khue, "Hoa sua" cua Hong Đang, "Thu quyen ru" cua Đoan Chuan, "Pho ngheo", "Ngau hung pho" cua Tran Tien.. Mot Ha Noi voi ngap tran cac loai hoa đa đuoc nhac si Giang Son khac hoa trong "Ha Noi 12 mua hoa" – Đay cung la mot ve đep rat rieng cua thu đo Ha Noi.


= Van hoc =

Trong van hoc Viet Nam, Ha Noi hien ra nhu mot đo thi co lich su lau đoi, giau truyen thong va ban sac van hoa. Thoi phong kien, thanh Thang Long tung la đe tai cua nhieu bai tho nhu Long thanh cam gia ca cua Nguyen Du hay Thang Long thanh hoai co cua Ba Huyen Thanh Quan. Ba nha van thuong đuoc nhac đen khi noi ve đe tai Ha Noi trong van hoc la Nguyen Tuan, Vu Bang va Thach Lam. Nguyen Tuan, nguoi sinh ra va lon len trong moi truong nho giao, that vong boi cuoc song trong xa hoi "kim khi" xo bo, thuong tim ve nhung gia tri cu. Bong dang Ha Noi trong tac pham cua Nguyen Tuan la nhung thu choi cua cac bac tao nhan mac khach trong Vang bong mot thoi nhu thuong tra, tha tho, đanh tho, hat ca tru... Vu Bang lai qua nhung trang viet, nhu Mieng ngon Ha Noi va Thuong nho muoi hai, the hien noi nho va tinh yeu Ha Noi, ca ngoi su tinh te cua cac mon an, khung canh thien nhien, đat troi, canh vat, con nguoi, van hoa cua thanh pho. Thach Lam đuoc biet đen qua tap but ky Ha Noi 36 pho phuong. Tac pham cua Thach Lam the hien su thuong xot truoc nhung nguoi ngheo kho, mieu ta huong vi cua nhung mon qua que, nhung tieng rao... tat ca nhung thu tao nen van hoa Ha Noi. Nhieu nha van khac cung co cac tac pham ve thanh pho nay nhu Pho cua Chu Lai, Song mai voi thu đo cua Nguyen Huy Tuong. Bao Ninh trong Noi buon chien tranh cung danh nhieu trang viet ve Ha Noi. 


= Đien anh va truyen hinh =
Hinh anh Ha Noi xuat hien rat nhieu tren ca man anh lon va man anh nho. Sau khi đuoc giai phong vao nam 1954, khong it nhung bo phim cua đien anh cach mang đa noi ve Ha Noi, trong đo co the đen đen Giong to, Sao thang Tam, Ha Noi mua đong nam 1946, Em be Ha Noi, Phia bac Thu đo, Tien tuyen goi. Em be Ha Noi, tac pham cua đao dien Hai Ninh, khac hoa cuoc song cua Ha Noi trong thoi gian quan đoi Hoa Ky nem bom mien Bac đa gianh Bong sen vang tai Lien hoan phim Viet Nam nam 1975 va giai đac biet cua ban giam khao Lien hoan phim Moskva cung nam đo. Sau khi Viet Nam thong nhat, mot so bo phim đien anh khai thac đe tai ve lop thanh nien song o Ha Noi thoi ky sau chien tranh, nhu Tuoi muoi bay, Nhung nguoi đa gap, Hay tha thu cho em, Cach song cua toi, Ha Noi mua chim lam to. Duoi thoi bao cap, bo phim tai lieu cua đao dien Tran Van Thuy Ha Noi trong mat ai đa tro thanh tac pham tieu bieu cho khong khi cua giai đoan nhung cung tung vap phai khong it tranh cai o khau kiem duyet. Ke tu nam 1990, trong suot mot thap nien, phim ve Ha Noi duong nhu vang bong tren man anh cua đien anh Viet Nam. Nam 2000, đao dien Viet kieu Tran Anh Hung ve Viet Nam san xuat Mua he chieu thang đung, mot bo phim chinh kich, xoay quanh cuoc song cua ba chi em gai voi boi canh Ha Noi. Đe chuan bi cho le ky niem 1000 nam Thang Long – Ha Noi, nhieu nha lam phim Viet Nam đa san xuat mot vai bo phim ve đe tai nay.


= Hoi hoa =
Trong hoi hoa, hoa si Bui Xuan Phai la mot trong nhung nguoi thanh cong va gan bo nhat voi Ha Noi. Trong tranh cua Bui Xuan Phai, Ha Noi mang đay ve xua cu voi nhung ngoi nha mai nau, nhung con pho nho. Nhung buc ve ve pho co Ha Noi cua Bui Xuan Phai ngay nay thuong đuoc biet đen voi ten goi Pho Phai. Ngoai ra, con co mot so hoa pham cua cac hoa si khac ve ve nguoi Ha Noi đa đi vao lich su nhu Thieu nu ben hoa hue cua To Ngoc Van, Em Thuy cua Tran Van Can, Tan ca moi chi em ra hop thi tho gioi cua Nguyen Đo Cung.


Giao thong La thanh pho thu đo va co vi tri o khu vuc trung tam cua mien Bac, ben canh con song Hong, giao thong tu Ha Noi đen cac tinh khac cua Viet Nam tuong đoi thuan tien, bao gom ca đuong khong, đuong bo, đuong thuy va đuong sat. Giao thong đuong khong, ngoai san bay quoc te Noi Bai cach trung tam khoang 35 km, thanh pho con co san bay Gia Lam o phia Đong, thuoc quan Long Bien, tung la san bay chinh cua Ha Noi nhung nam 1970, hien san bay Gia Lam chi phuc vu cho cac chuyen bay dich vu cua truc thang, gom ca dich vu du lich. Ben canh đo la san bay Bach Mai thuoc quan Thanh Xuan đuoc xay dung tu nam 1919 va co thoi gian đong vai tro nhu mot san bay quan su. Ngoai ra, Ha Noi con co san bay quan su Hoa Lac tai huyen Thach That, san bay quan su Mieu Mon tai huyen Chuong My. Ha Noi la đau moi giao thong cua nam tuyen đuong sat trong nuoc va mot tuyen lien van sang Bac Kinh, Trung Quoc, đi nhieu nuoc chau Au, mot tuyen quoc te sang Con Minh, Trung Quoc. Cac ben xe Phia Nam, Gia Lam, Nuoc Ngam, Giap Bat, Yen Nghia, My Đinh la noi cac xe cho khach lien tinh toa đi khap đat nuoc theo cac Quoc lo 1 xuyen Bac – Nam va re Quoc lo 21 đi Nam Đinh, Quoc lo 2 đen Ha Giang, Quoc lo 3 đen Bac Kan, Cao Bang, Thai Nguyen; Quoc lo 5 đi Hai Phong, Quoc lo 17 đi Quang Ninh, Quoc lo 6 va Quoc lo 32 đi cac tinh Tay Bac.

Ha Noi co nhieu tuyen đuong cao toc tren đia ban nhu Đai lo Thang Long, Phap Van – Cau Gie, Ha Noi – Bac Giang, Ha Noi – Hai Phong, Noi Bai – Lao Cai, Ha Noi – Thai Nguyen, Ha Noi – Hoa Binh, đuoc xay dung va hoan thanh nham ket noi nhanh chong, thuan tien thu đo voi cac tinh. Ngoai ra, Ha Noi con co 7 tuyen đuong vanh đai giup ket noi thuan tien cac quan, huyen trong thanh pho nhu Đuong vanh đai 1, Đuong vanh đai 2, Đuong vanh đai 2,5, Đuong vanh đai 3, Đuong vanh đai 3,5; ket noi cac tinh trong vung thu đo nhu Đuong vanh đai 4, Đuong vanh đai 5. 
Ve giao thong đuong thuy, Ha Noi cung la đau moi giao thong quan trong voi ben Pha Đen đi Hung Yen, Nam Đinh, Thai Binh, Viet Tri va ben Ham Tu Quan đi Pha Lai. 
Trong noi o, cac con pho cua Ha Noi thuong xuyen un tac do co so ha tang đo thi con thap kem, luong phuong tien tham gia giao thong qua lon – đac biet la xe may –, va y thuc chua tot cua cac cu dan thanh pho. Lai them khau xu ly vi pham giao thong cua canh sat giao thong hien nay chua nghiem, viec quan ly nha nuoc va to chuc giao thong con nhieu bat cap, luon thay đoi tuy tien. Giao su Seymour Papert – nha khoa hoc may tinh tu Vien Cong nghe Massachusetts bi tai nan o Ha Noi vao cuoi nam 2006 – đa mieu ta giao thong cua thanh pho nhu mot vi du minh hoa cho gia thuyet ve "hanh vi hop troi", phuong thuc ma cac đam đong, tuan theo cac nguyen tac đon gian va khong can su lanh đao, tao ra cac van đong va he thong phuc tap. Tren nhung đuong pho Ha Noi, via he thuong bi chiem dung khien nguoi đi bo phai đi xuong long đuong. Trong nhung nam gan đay, Ha Noi chi phat trien them 5 toi 10 km đuong moi nam. Nhieu truc đuong cua thanh pho thiet ke chua khoa hoc, khong đong bo va he thong đen giao thong o mot vai điem cung thieu hop ly. Them nua, hien tuong ngap ung moi khi mua lon cung gay kho khan cho nguoi tham gia giao thong. Trong thap nien 2000, he thong xe buyt – loai hinh phuong tien giao thong cong cong duy nhat – cua thanh pho co phat trien manh, nhung phan đong nguoi dan van su dung cac phuong tien ca nhan, chu yeu la xe may.
Theo quy hoach giao thong Ha Noi đuoc Thu tuong chinh phu Nguyen Tan Dung phe duyet nam 2008, chi phi cho phan phat trien đuong bo len toi 100.000 ty đong. Ba tuyen đuong vanh đai, 30 tuyen đuong truc chinh cung nhieu tuyen pho se đuoc xay dung moi hoac cai tao lai. Cho đen cuoi nam 2011, Ha Noi co 7.365 km đuong giao thong, trong đo 20% la truc đuong chinh, 7 truc huong tam va 3 tuyen vanh đai, cung nhu đang quan ly hon 4,3 trieu phuong tien giao thong cac loai, trong đo rieng xe may chiem gan 4 trieu.


Vinh danh Ten goi cua thanh pho cung đuoc su dung cho nhieu loai sinh vat :

Aderus hanoiensis
Adoretus hanoiensis
Anosia hanoiensis
Bellatheta hanoiensis (ten khac: Emmelostiba hanoiensis)
Camptothlipsis hanoiensis
Coccophagus hanoiensis
Coniophora hanoiensis
Dasyhelea hanoiensis
Diduga hanoiensis
Draconarius hanoiensis 
Drusilla hanoiensis
Elasmus hanoicus
Floresorchestia hanoiensis
Hanoniscus chi giap xac Chan đeu gom 6 loai:
Hanoniscus ashtoni Vandel, 1973
Hanoniscus monodi Bowley, 1935
Hanoniscus myrmecophilus (Baker, 1913)
Hanoniscus nichollsi Bowley, 1935
Hanoniscus orientalis Vandel, 1973
Hanoniscus tuberculatus Budde-Lund, 1912
Heterapoderus hanoiensis
Icerya hanoiensis
Issatchenkia hanoiensis: loai nam tim thay va cong bo 1 thang 10 nam 2003.
Miridiba hanoiensis
Oberea hanoiensis
Scydmaenus hanoiensis
Silesis hanoiensis
Stenomastax hanoiensis
Stethorus hanoiensis
Tomato leaf curl Hanoi virus
Trachys hanoiensis
Guaranisaria hanoi
Lemyra hanoica
Dermatopelte hanoica
Spilosoma hanoica
Siler hanoicus
Sasajiscymnus hanoiensis
Ten Ha Noi con đuoc đat cho tieu hanh tinh 7816 Hanoi phat hien nam 1987 co đuong kinh gan 3 km.


Thanh pho ket nghia Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Đoc them =
Nguyen Vinh Phuc (2004). Ha Noi - Con đuong, dong song va lich su. Ha Noi: Nha xuat ban Tre.
To Hoai (2007). Chuyen cu Ha Noi. Ha Noi: Nha xuat ban Hoi Nha Van.
Nguyen Vinh Phuc (2004). Ha Noi qua nhung nam thang. Ha Noi: Nha xuat ban Tre.
Clement, Pierre (2003). Ha Noi chu ky cua nhung đoi thay hinh thai kien truc va đo thi. Nha xuat ban Khoa hoc va Ky thuat. ISBN p5lcQwAACAAJ. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri |isbn=: ky tu khong hop le (tro giup); Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Nguyen Vinh Phuc (2004). Pho va đuong Ha Noi. Ha Noi: Nha xuat ban Giao thong Van tai.
Logan, William Stewart (2000). Hanoi: Biography of a City (bang tieng Anh). UNSW Press. ISBN 9780868404431.
Papin, Philippe (2001). Histoire de Hanoi. Fayard. ISBN 2213606714. Truy cap ngay 9 thang 11 nam 2010.
Boudarel, Georges (2002). Hanoi: City of the Rising Dragon. Rowman & Littlefield. ISBN 0742516555. Truy cap ngay 9 thang 11 nam 2010. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Boudarel, Georges (1997). Hanoi 1936-1996: du drapeau rouge au billet vert. Autrement. ISBN 9782862607191. Truy cap ngay 9 thang 11 nam 2010. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup).


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Hanoi tai Wikimedia Commons
 Du lieu đia ly lien quan đen Ha Noi tai OpenStreetMap
Ha Noi tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Ha Noi tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Website chinh thuc 
Ha Noi tren Facebook
Hanoi tren Citizendium cua Larry Sanger
Thong ke dan so va lao đong o Ha Noi
Ban đo thanh pho Ha Noi nam 1968 tren website Thu vien Đai hoc Texas tai Austin (The University of Texas at Austin), Hoa Ky.