Tiziano Vecelli hay Tiziano Vecellio, tieng Viet phien am la Ti-xieng (khoang 1473/1490 – 27 thang 8 nam 1576 thuong đuoc biet đen hon voi ten goi Titian (phat am /ˈtɪʃən/) la mot danh hoa Italia, nguoi lanh đao truong phai Venice the ky 16 cua phong trao Phuc hung Italia. Ong sinh ra tai Pieve di Cadore, gan Belluno (o Veneto), thuoc Cong hoa Venice. Trong cuoc đoi cua minh, ong thuong đuoc goi la Da Cadore, nghia la "đen tu Cadore".
Đuoc nhung nguoi đuong thoi cong nhan la "Mat troi giua nhung ngoi sao nho" (goi nho lai nhung dong cuoi cung trong tac pham Than Khuc cua Dante), Titian la mot trong nhung hoa si Italia đa tai nhat, tinh thong ca ve chan dung, phong canh va cac chu đe than thoai va ton giao. Nhung phuong phap sang tac cua ong, đac biet trong viec ap dung va su dung mau sac, se co anh huong sau sac khong chi voi nhung hoa si Italia thoi Phuc hung, ma ca voi nhung the he tiep sau cua nghe thuat phuong Tay.
Trong cuoc đoi kha dai cua minh phong cach nghe thuat cua Titian đa thay đoi manh me nhung ong van giu lai su chu trong đac biet voi mau sac. Du nhung tac pham sau nay cua ong co the khong chua đung su manh me, mau sac tuoi sang nhu nhung tac pham ban đau, phong cach ve long tay va nhung su bien đoi mau sac huyen ao la chua tung co trong lich su nghe thuat phuong Tay.


Tieu su = Nhung nam tuoi tre =
Khong ai chac chan ve ngay sinh chinh xac cua Titian, khi đa gia trong mot buc thu gui Philip II ong tuyen bo minh sinh nam 1474, nhung duong nhu đieu nay khong chinh xac. Cac tac gia đuong thoi voi ong đua ra nhung con so ve đo tuoi ong tuong đuong voi ngay sinh trong khoang tu nam 1473 toi sau nam 1482, nhung hau het cac hoc gia hien đai tin rang mot ngay gan nam 1490 duong nhu chinh xac hon; thoi gian bieu cua Metropolitan Museum of Art ung ho khoang nam1488, tuong tu la Getty Research Institute. Ong la nguoi con lon nhat trong gia đinh gom bon nguoi con trai cua Gregorio Vecelli, mot uy vien hoi đong va quan nhan co danh tieng, cung vo la Lucia. Cha ong la nguoi trong nom lau đai Pieve di Cadore va cung quan ly cac mo o đia phuong cho nhung nguoi so huu chung. Nhieu nguoi ho hang, gom ca ong cua Titian, la cong chung vien, va gia đinh nay kha co vi the trong vung, noi nam duoi su cai quan cua Venice.

Khoang 10 hay 12 tuoi ong cung em trai Francesco (nguoi co le sau nay moi đi theo) đuoc gui toi mot nguoi chu o Venice đe tro thanh tho hoc nghe voi mot hoa si. Hoa si khong may ten tuoi, Sebastian Zuccato, ma nhung nguoi con trai se tro thanh nhung nghe nhan kham noi tieng, va co the la mot nguoi ban cua gia đinh, đa thu xep đe hai anh em vao xuong cua hoa si Gentile Bellini gia ca, tu đo sau nay ho đuoc chuyen cho em trai ong la Giovanni Bellini. O thoi ay anh em nha Bellini, đac biet la Giovanni, la nhung nghe si hang đau cua thanh pho. Tai đo ong đa lap ra mot nhom nhung thanh nien tre cung đo tuoi minh, trong đo co Giovanni Palma da Serinalta, Lorenzo Lotto, Sebastiano Luciani, va Giorgio da Castelfranco, ten hieu Giorgione. Francesco Vecellio, em trai ong, sau nay cung la mot hoa si hoi co tieng o Venice.
Mot buc tranh tuong ve Hercules tai Cung đien Morosini đuoc cho la mot trong nhung tac pham đau tien cua ong; nhung tac pham khac la cai goi la Bellini-esque Gypsy Madonna tai Vienna, va Visitation of Mary and Elizabeth (tu tu vien S. Andrea), hien o Accademia, Venice.
Titian theo Giorgione nhu mot nguoi tro ly, nhung nhieu nha phe binh đuong thoi đa thay tac pham cua ong co an tuong hon, vi du nhu nhung buc tranh tuong ben ngoai (hien hau nhu đa bi hu hong) ma ho lam cho Fondacio dei Tedeschi, va moi quan he cua ho ro rang co mot yeu to lon gay bat hoa. Su phan biet giua tac pham cua hai nguoi trong thoi ky nay van la mot chu đe gay tranh cai cua gioi hoc thuat, va đa co viec gan cac tac pham cua Giorgione cho Titian o the ky 20, va it khi tac pham cua Titian bi cho la cua Giorgione. Mot trong nhung tac pham som nhat đuoc biet cua Titian, Ecce Homo cua Scuola di San Rocco, tu lau đa đuoc coi la mot tac pham cua Giorgione.
Hai nghe si bac thay tre tuoi cung đuoc cong nhan la hai lanh đao cua truong phai "arte moderna" (nghe thuat hien đai) cua ho, co nghia buc hoa uyen chuyen hon, tu do thoat khoi su đoi xung va nhung khuon mau ton ti cap bac von van đuoc thay trong cac tac pham cua Giovanni Bellini.

Nam 1507–1508 Giorgione đuoc nha nuoc đat hang thuc hien cac buc tranh tuong tren Fondaco dei Tedeschi đuoc dung lai. Titian va Morto da Feltre lam viec cung voi ong, va mot so mang buc tranh con sot lai, co the la boi Giorgione. Mot so cong viec cua ho đuoc biet toi, mot phan, qua nhung ban in khac cua Fontana. Sau cai chet som cua Giorgione nam 1510, Titian tiep tuc ve cac chu đe theo phong cach Giorgionesque trong mot so thoi điem, du phong cach cua ong đa phat trien thanh thuong hieu rieng cua minh, gom ca cach ve but đam va dien cam.
Tai nang cua Titian trong linh vuc tranh tuong đuoc the hien trong nhung buc tranh ong ve nam 1511 tai Padua o nha tho Carmelite va tai Scuola del Santo, mot so buc trong so đo đa đuoc bao ton, trong so đo co Meeting at the Golden Gate, va ba canh tu cuoc đoi cua St. Anthony of Padua, buc Murder of a Young Woman by Her Husband, A Child Testifying to Its Mother's Innocence, va The Saint Healing the Young Man with a Broken Limb.
Tu Padua nam 1512, Titian quay tro lai Venice; va vao nam1513 ong nhan đuoc giay phep moi gioi tai Fondaco dei Tedeschi (kho cua nha nuoc cho cac thuong nhan Đuc), đuoc goi la La Sanseria hay Senseria (mot su uu tien thuong đuoc cac nghe si đang len hay đa noi tieng them muon), va tro thanh nguoi giam sat cac cong viec cua chinh phu, đac biet chiu trach nhiem hoan thanh cac tac pham con chua xong cua Giovanni Bellini trong đai sanh cua đai hoi đong trong mot cung đien kep. Ong đa lap ra mot xuong tai Grand Canal o S. Samuele, đia điem chinh xac cua no hien khong đuoc biet. Khong phai mai toi nam 1516, tu cai chet cua Bellini, ong moi thuc te đuoc huong loi tu giay phep cua minh. Cung luc ong bat đau mot thoa thuan đat gia đe sang tac. Giay phep mang lai cho ong mot khoan tien tro cap hang nam o muc cao la 20 crown va đuoc mien mot so khoan thue—đoi lai ong phai ve nhung chan dung cua cac Doges o thoi ong voi gia an đinh tam crown moi buc. So luong tranh thuc te ong ve la nam buc.


= Khon lon =

Giorgione mat nam 1510 va hoa si Giovanni Bellini gia ca mat nam 1516, khien Titian tro thanh khong co đoi thu trong Truong phai Venice. Trong sau muoi nam ong đa tro thanh bac thay khong the tranh cai cua truong phai nay, va nha hoa si cua Cong hoa Serenissime. Ngay tu nam 1516 ong đa ke tuc nguoi thay Giovanni Bellini đe đuoc nhan khoan tro cap tu Thuong vien.
Trong giai đoan nay (1516–1530), ma co the đuoc goi la thoi ky chin va đinh cao cua ong, nha hoa si đa chuyen tu phong cach kieu Giorgionesque ban đau, sang nhung chu đe phuc tap va lon hon va lan đau tien thu nghiem mot phong cach kieu cong trinh hoanh trang.
Nam 1516 ong hoan thanh be tho cao cua nha tho Frari, kiet tac noi tieng cua ong, Đuc me đong trinh thang thien, van o nguyen cho. Su phi thuong cua tac pham trong mau sac, đuoc the hien o mot ty le lon hiem thay truoc đo tai Italia, đa tao ra mot su xuc đong manh. Signoria đa luu y, va quan sat rang Titian đa sao lang cong viec cua minh tai đai sanh đai hoi đong.
Cau truc hinh tuong cua Thang thien—cau truc thong nhat trong cung thanh phan hai hay ba canh đuoc chong len o nhung muc khac nhau, trai đat va thien đuong, thoi gian va vo han — đuoc tiep noi trong mot loat cac tac pham nhu ban tho cua San Domenico tai Ancona (1520), ban tho cua Brescia (1522), va ban tho cua San Niccolo (1523), tai Bao tang Vatican), moi lan đat toi mot y niem cao hon va hoan thien hon, cuoi cung đat toi mot the thuc co đien trong Pesaro Madonna, (thuong đuoc biet toi voi ten goi Madonna di Ca' Pesaro) (khoang 1519–1526), cung cho nha tho Frari. Đay co le la tac pham đuoc nghien cuu nhieu nhat cua ong, ma cach bo tri đuoc phat trien mot cach than trong cua no đuoc đat ra voi su the hien cao nhat cua trat tu va tu do, tinh sang tao va phong cach. O đay Titian đa đua ra mot quan niem moi ve cac nhom nguoi quyen cung truyen thong va nhung nhan vat than thanh di chuyen trong khong gian, nhung cach bo tri va nhung cap đo khkac nhau đuoc đat trong pham vi kien truc.
Titian khi ay đang o đinh cao danh vong, va toi nam 1521, sau khi sang tac khuon mat St. Sebastian cho nguoi đai dien giao hoang tai Brescia (mot tac pham co nhieu ban sao), nhung nha suu tap tranh nhau cac tac pham cua ong.
Trong giai đoan nay co mot tac pham phi thuong hon, The Death of St. Peter Martyr (1530), truoc kia tai Nha tho Dominican o San Zanipolo, va đa bi pha huy boi mot qua đan cua Ao nam 1867. Chi nhung ban sao va ban khac cua buc tranh tien Baroque nay con lai; no phoi hop mot su bao luc cuc điem va phong canh, chu yeu gom mot cay lon, nhan vao phong canh va duong nhu lam noi bat boi canh theo cach thuc lam huong toi Baroque.
Đong thoi nghe si tiep tuc loat tac pham nho Madonna cua minh, ma ong đat vao giua nhung phong canh đep đe theo cach nhung buc đoi thuong hay muc đong tho mong, buc Virgin with the Rabbit tai bao tang Louvre la phong cach ket thuc cua nhung buc tranh nay. Tac pham khac trong cung giai đoan, cung tai Louvre, la Entombment. Đay cung la giai đoan cua ba buc tranh canh than thoai lon va noi tieng cho camerino cua Alfonso d'Este tai Ferrara, The Andrians va Worship of Venus tai Prado, va Bacchus and Ariadne (1520-23) tai Luan Đon, "...co le la nhung tac pham noi bat nhat cua van hoa tan ngoai giao hay "Alexandrianism" cua Thoi ky Phuc hung, đa nhieu lan đuoc phong theo nhung khong bao gio vuot qua đuoc tham chi boi ca chinh Rubens." Cuoi cung đay la giai đoan khi nha nghe si phoi hop nhung nhan vat ban than va nhung buc tuong ban than cua nhung phu nu tre, co le la nhung gai điem hang sang, nhu Flora cua Uffizi, hay The Young Woman at Her Toilet tai Louvre.

Nam 1525 ong cuoi mot quy ba ten la Cecilia, nho the hop phap hoa cho đua con đau cua ho, Pomponio, va hai đua con tiep theo, gom ca nguoi con đuoc Titian yeu quy, Orazio, nguoi se tro thanh tro ly cua ong. Khoang nam 1526 bat đau quen biet, va nhanh chong tro nen than thiet voi Pietro Aretino, nhan vat tro trao va co anh huong thuong đuoc đe cap mot cach ky cuc trong nhung cuon bien nien su thoi ky ay. Titian gui mot buc chan dung cua minh cho Gonzaga, quan cong Mantua.
Thang 8 nam 1530 vo ong mat khi sinh co con gai, Lavinia, va cung voi ba nguoi con ong chuyen nha, va thuyet phuc em gai cua minh la Orsa toi tu Cadore đe giup coi soc nha cua. Can nha, hien rat kho tim, nam tai Bin Grande, khi ay la mot khu ngoai o danh tieng, o ngoai ria Venice, tren bo bien, voi nhung khu vuon đep va nhin thang ra Murano.


= Danh vong =

Trong giai đoan tiep theo (1530–1550), Titian đa phat trien phong cach đuoc khoi đau boi tac pham Death of St. Peter Martyr gay an tuong cua ong. Chinh phu Venice, khong hai long voi su sao lang cua Titian voi cong viec tai cung đien kep, vao nam 1538 ra lenh cho ong tra lai so tien ong đa nhan, va Pordenone, đoi thu moi xuat hien cua ong, đuoc chon thay the. Tuy nhien, trong mot nam Pordenone chet, va Titian, nguoi khi ay đang hang say sang tac buc tranh Tran Cadore trong đai sanh, đuoc goi lai. Buc tranh canh tran đanh lon nay, đa mat cung voi rat nhieu tac pham lon khac cua cac nghe si truong phai Venice boi mot tran hoa hoan lon pha huy toan bo nhung buc tranh cu ben trong nhung can phong lon cua Cung đien Doge nam 1577. No the hien o kich co thuc thoi điem khi vi tuong cua Venice, D'Alviano tan cong quan đich voi nhung con ngua va binh linh đang lao qua mot con suoi, va la no luc quan trong nhat cua nguoi nghe si voi mot buc tranh hanh đong hon đon va anh hung la đoi thu cua buc Tran Constantine cua Raphael va cung co so phan khong may man nhu buc Tran Cascina cua Michelangelo va Tran Anghiari cua Leonardo (ca hai đeu chua hoan thanh). Hien chi co mot ban sao toi, chua hoan thanh tai Uffizi, va mot buc khac tam thuong cua Fontana. Buc Speech of the Marquis del Vasto (Madrid, 1541) chi bi lua pha huy mot phan. Nhung đinh cao cua giai đoan nay van đuoc the hien trong buc Presentation of the Blessed Virgin (Venice, 1539), mot trong nhung buc son dau noi tieng nhat cua ong, va qua buc Ecce Homo (Vien, 1541). Du đa mat, buc tranh van co anh huong lon voi nghe thuat Bologna va Rubens, ca trong cach xu ly cac chi tiet va hieu ung chung cua nhung con ngua, cac binh si, cac ve si, su kich đong manh me cua cac đam đong o duoi chan cau thang, đuoc soi sang boi nhung anh đuoc voi nhung ngon co bay tren bau troi.

Kem thanh cong hon la nhung buc tranh vom tai Santa Maria della Salute (Death of Abel, Sacrifice of Abraham, David and Goliath). Nhung canh bao luc nay đuoc chiem nguong tu phia duoi –nhu nhung buc tranh vom noi tieng cua Tran Nha nguyen Sistine— theo trang thai cua chung von o nhung vi tri chiem nguong khong de dang. Tuy the chung lai đuoc chiem nguong va bat chuoc rat nhieu, Rubens va nhung nguoi khac đa ap dung he thong nay cho bon muoi buc tranh tuong cua ong (chi con nhung buc phac hoa) tai Nha tho Jesuit o Antwerp.
Cung trong thoi gian nay, thoi điem ong toi tham Roma, nghe si bat đau loat tranh Venus (The Venus of Urbino of the Uffizi, Venus and Love tai cung bao tang, Venus and the Organ-Player, Madrid), trong đo đuoc ghi nhan hieu ung hay su phan chieu truc tiep cua cam giac đuoc tao ra voi nghe si khi tiep xuc voi tac pham đieu khac co. Giorgione đa xu ly voi chu đe nay trong buc tranh Dresden cua ong, đuoc Titian hoan thanh, nhung o đay mot tam vai mau tia thay the cho mot phong canh phia sau đa thay đoi, boi mau sac hai hoa cua no, toan bo nghia cua canh.
Ngay tu khi bat đau su nghiep Titian đa the hien minh la mot bac thay ve ve chan dung, trong nhung tac pham nhu La Bella (Eleanora de Gonzaga, Nu cong tuoc Urbino, tai Cung đien Pitti). Ong đa ve chan dung cua cac hoang than, hay Doges, nhung hong y giao chu hay cac thay tu, va nhung nghe si hay cac tac gia. "Theo Tu đien bach khoa Thien chua giao...khong hoa si nao co đuoc thanh cong nhu vay trong viec lay ra đuoc tu moi guong mat nhieu net đac điem va cai đep nhu the". Trong so cac hoa si ve chan dung Titian đuoc so sanh voi Rembrandt va Velazquez, voi su the hien noi tam cua Rembrandt, va su trong sang, chac chan va ro rang cua Velazquez.
Nhung tinh chat vua đuoc neu tren the hien đay đu trong buc Chan dung Paul III cua Napoli, hay ban phac hoa giao hoang va hai nguoi chau, Chan dung Aretino tai Cung đien Pitti, Eleanora cua Bo Đao Nha (Madrid), va loat tranh Vua Charles V trong cung bao tang, Charles V voi mot chu cho san (1533), va đac biet la Charles V tai Muhlberg (1548), mot buc tranh chan dung cuoi ngua voi mot su hoa nhip cua cac mau tia co le la ne plus ultra cua nghe thuat hoi hoa.
Nam 1532 sau khi ve mot buc chan dung cua hoang đe Charles V tai Bologna ong đuoc phong la Ba tuoc Palatine va mot hiep si trong Golden Spur. Cac con ong cung đuoc phong la cac quy toc cua Đe che, mot danh du đac biet danh cho mot hoa si.

Ve thanh cong trong nghe nghiep va danh tieng tu khoang thoi gian nay vi the cua ong đuoc coi ngang bang chi voi vi the cua Raphael, Michelangelo, va o mot thoi điem muon hon la Rubens. Nam 1540 ong nhan đuoc mot khoan tro cap tu D'Avalos, hau tuoc del Vasto, va mot khoan tro cap hang nam 200 crown (sau nay đuoc tang gap đoi) tu Charles V lay tu ngan kho cua Milan.
Mot nguon loi khac, vi ong luon quan tam toi tien bac, la mot hop đong co đuoc nam 1542 đe cung cap ngu coc cho Cadore, noi ong toi tham hau nhu hang nam va noi ong vua the hien su hao phong vua co anh huong.
Titian co mot ngoi nha ua thich tai Đoi Manza gan đo (phia truoc nha tho Castello Roganzuolo) tu đay (co the đuoc suy luan ra) ong đa thuc hien nhung quan sat nhung hinh thuc va hieu ung phong canh cua minh. Cai goi la su tap luyen cua Titian, luon đuoc thay ro trong nhung cuoc nghien cuu cua ong, đuoc thuc hien tai Collontola, gan Belluno.
Ong toi tham Rome nam 1546, va linh hoi đuoc su tu do cua thanh pho—nguoi co đuoc vinh du đo ngay truoc ong la Michelangelo nam 1537. Cung luc ay ong co the đa ke vi hoa si Sebastiano del Piombo trong chuc vu đay loi oc cua ong nay voi tu cach nguoi giu piombo hay con dau cua giao hoang, va ong đa đuoc chuan bi đe đuoc phong giao pham linh thieng cho muc đich nay; nhung viec đa khong thanh khi ong bi trieu tap đi khoi Venice nam 1547 đe ve Charles V va nhung nguoi khac tai Augsburg. Ong toi đay mot lan nua nam 1550, va thuc hien buc chan dung Philip II đe gui toi Anh va đa đuoc chung minh la co ich trong viec cau hon Nu hoang Mary cua Philip.


= Nhung nam cuoi cung =

Trong hai muoi nham nam cuoi cuoc đoi (1550–1576) nghe si chu yeu lam viec cho Philip II nhu mot hoa si ve chan dung. Ong tro nen tu phe binh, mot nguoi đam me su hoan thien khong the đat toi, giu mot so buc trong xuong cua minh trong muoi nam, khong bao gio buon chan khi quay lai va sua chua chung, luon them nhung cach the hien moi đe buc tranh them thuan khiet, suc tich va tinh vi. Ong cung hoan thien nhieu ban copy cac tac pham ban đau cua ong do cac hoc tro thuc hien, khoi nen nhieu van đe ve su quy ket va su uu tien trong nhung phien ban cua cac tac pham cua ong, von cung đuoc copy va gia mao nhieu ben ngoai xuong cua ong, trong ca cuoc đoi ong va sau đo.
Voi Philip II ong đa ve mot loat tranh than thoai lon đuoc goi la "poesie", chu yeu tu Ovid, đuoc coi nam trong nhung tac pham vi đai nhat cua ong. Nho su đieu bo kieu cach cua nhung nguoi ke vi Philip, chung sau nay chu yeu đa đuoc cho đi nhu nhung mon qua tang va chi hai buc con o lai Prado. Titian cung luc ay cung sang tac cac tac pham ton giao cho Philip. Loat tranh "poesie" bat đau voi Venus va Adonis, buc tranh goc nam tai Prado, nhung co nhieu phien ban, va Danae, ca hai đeu đuoc gui toi Philip nam 1553.Diana va Actaeon va Diana va Callisto, đuoc gui đi nam 1559, sau đo la Perseus va Andromeda (Bo suu tap Wallace, hien đa bi hu hai) va Ham hiep Europa (Boston, Bao tang Isabella Stewart Gardner), đuoc giao nam 1562. Cai chet cua Actaeon đuoc bat đau nam 1559 nhung đuoc thuc hien trong nhieu nam, va khong bao gio đuoc hoan thanh hay chuyen giao. Buc tranh khac ro rang van con o xuong khi ong mat, va it noi tieng cho toi nhung thap ky gan đay, la buc tranh manh me, tham chi co y "khuoc tu", Flaying of Marsyas (Kromeriz, Cong hoa Sec) Mot kiet tac bao luc khac la buc Tarquin va Lucretia tai Bao tang Fitzwilliam, Cambridge.
Voi moi van đe ma ong đa thuc hien thanh cong ong đeu tao ra mot cong thuc moi va hoan thien hon. Ong khong bao gio con tao đuoc cam xuc va tinh bi kich cua Crowning with Thorns (Louvre), trong su the hien than thoai va than thanh ong khong bao gio con tao đuoc chat tho cua Pilgrims of Emmaus, trong khi ve tinh hung vi va su choi loi anh hung ong khong bao gio mot lan nua đat toi đieu gi lon hon The Doge Grimani adoring Faith (Venice, Doge's Palace), hay Trinity, tai Madrid. Mat khac, tu quan điem cac trang thai mau manh, nhung buc tranh đong nhieu nhat cua ong la nhung buc tranh sang tac khi ong đa lon tuoi, nhu loat tranh poesie va Antiope tai Louvre. Ong tham chi đa tim cach giai quyet cac van đe phoi hop mau tuong phan trong nhung hieu ung ky quai buoi đem (Martyrdom of St. Laurence, Nha tho dong Ten, Venice; St. Jerome, Louvre).
Titian đa hua hon co con gai Lavinia, co gai xinh đep ma ong rat yeu chieu va đa nhieu lan ve tranh, cho Cornelio Sarcinelli cua Serravalle. Co đa thay the cho nguoi co Orsa, khi ay đa mat, trong cong viec cham soc nha cua, ma voi khoan thu nhap to lon Titian kiem đuoc o thoi điem đo, đa khien co co mot đia vi kha cao. Cuoc hon nhan dien ra nam 1554. Co mat khi sinh con nam 1560.

Toi cuoi nam 1555 ong đa o trong Hoi đong Trent, va co mot buc phac hoa đa hoan thanh cua no tai Louvre. Nguoi ban cua Titian la Aretino bat ngo mat nam 1556, va mot nguoi ban than khac, nha đieu khac va kien truc Jacopo Sansovino, mat nam 1570. Thang 9 nam 1565 Titian toi Cadore va thiet ke nhung phan trang tri cho nha tho tai Pieve, mot phan do cac hoc tro cua ong đam nhiem. Mot trong so đo la mot Le bien hinh, tac pham khac la mot Le truyen tin (hien tai S. Salvatore, Venice), đuoc khac Titianus fecit, theo cach đe phan đoi (nhu no đuoc noi) chong lai su che bai cua mot so nguoi đang cai co tai noi thuc hien cong trinh cua ong.
Ong tiep tuc nhan cac đat hang khac cho toi cuoi đoi. Ong đa lua chon noi chon cat va xay nha nguyenc ua minh o Crucifix tai Santa Maria Gloriosa dei Frari, nha tho cua Franciscan Order; đe đoi lay mot ngoi mo, ong đa đe nghi sang tac mot buc hoa Franciscan cua Pieta, the hien chinh ong va con trai Orazio truoc Chua cuu the, mot nhan vat khac trong bo cuc la mot ba đong. Tac pham nay ong đa gan hoan thanh, nhung mot so khac biet nay sinh lien quan toi no, va sau đo ong đa đuoc chon cat tai noi sinh la Pieve.
Titian (tuy thuoc vao ngay sinh chua đuoc ro cua ong - xem ben tren) co le đa o cuoi lua tuoi 80 khi benh dich hach bung phat tai Venice va lay đi mang song cua ong ngay 27 thang 8 nam 1576. Ong la nan nhan duy nhat bi benh dich tai Venice đuoc thuc hien le tang tai nha tho. Ong đuoc chon cat tai Frari (Santa Maria Gloriosa dei Frari), nhu du đinh ban đau, va Pieta cua ong đuoc Palma Tre hoan thanh. Ong nam ben canh buc hoa noi tieng cua chinh minh, Madonna di Ca' Pesaro. Khong co đai tuong niem nao ghi dau ngoi mo cua ong, mai cho toi sau nay khi nhung nguoi Ao cai tri Venice đat hang Canova xay mot đai tuong niem lon.
Ngay sau cai chet cua Titian, con trai va la nguoi tro ly cua ong la Orazio chet cung vi benh dich nay. Ngoi nha long lay cua ong đa bi bon cuop cuop pha trong thoi gian dien ra benh dich.


In an Chinh Titian khong bao gio thuc hien đieu khac, nhung ong rat quan tam toi tam quan trong cua viec tao ban in nhu mot cong cu đe mo rong hon nua danh tieng cua minh. Trong giai đoan 1517–1520 ong đa thiet ke mot so ban khac go, gom ca mot ban lon va an tuong cua buc The Crossing of the Red Sea, va cong tac voi Domenico Campagnola va nhung nguoi khac, nguoi tao ra nhung ban in khac dua tren cac buc tranh va buc hoa cua ong. Sau nay ong cung cap nhung buc hoa dua tren cac buc tranh cua ong cho Cornelius Cort tu Ha Lan, nguoi đa khac hoa chung mot cach chuan xac. Martino Rota tiep noi Cort tu khoang nam 1558 toi nam 1568.


Gia đinh Nhieu nghe si khac trong gia đinh Vecelli noi tiep đuoc danh tieng cua Titian. Francesco Vecellio, anh trai ong, đuoc Titian huong dan vao con đuong nghe thuat(theo loi ke la vao nam muoi hai tuoi, nhung bien nien su hau nhu khong chap nhan đieu nay), va ve trong nha tho S. Vito tai Cadore mot buc tranh mot vi thanh co vu trang. Đay la mot tac pham đang chu y, ma Titian (nhu cau chuyen thuong đuoc ke) cung phai ghen ti; vi the Francesco đa đuoc đinh huong chuyen tu ve tranh sang lam mot quan nhan, va sau đo tro thanh mot thuong gia.
Marco Vecellio, đuoc goi la Marco di Tiziano, nguoi chau trai cua Titian, sinh nam 1545, cung tro thanh mot bac thay khi đa co tuoi, va, đa hoc đuoc nhung phuong phap lam viec cua ong. Ong đa đe lai mot so tac pham đep trong cung đien kep, buc Meeting of Charles V. va Clement VII. nam 1529; tai S. Giacomo di Rialto, mot Annunciation; tai SS. Giovani e Paolo, Christ Fulminant. Mot nguoi con trai cua Marco, ten la Tiziano (or Tizianello), đa sang tac tranh o đau the ky 17.
Tu mot nhanh khac cua gia đinh co Fabrizio di Ettore, mot hoa si mat nam 1580. Anh/em trai ong la Cesare, nguoi cung đe lai mot so buc tranh, noi tieng ve cuon sach cua ong ve cac trang phuc đieu khac, Abiti antichi e moderni. Tommaso Vecelli, cung la mot hoa si, mat nam 1620. Mot nguoi ho hang khac, Girolamo Dante, la mot hoc gia va tro ly cua Titian, đuoc goi la Girolamo di Tiziano. Nhieu buc tranh cua ong đa đuoc Tititan sua chua, va rat kho đe phan biet so voi nhung buc tranh goc.
It hoc tro va tro ly cua Titian tro nen noi tieng bang tai nang cua minh; boi mot so nguoi tron đoi lam tro ly cho ong. Paris Bordone va Bonifazio Veronese la hai nguoi co tai nang lon. El Greco (hay Dominikos Theotokopoulos) đuoc cho la (do Giulio Clovio noi) đa đuoc nha hoa si thue muon trong nhung nam cuoi đoi.


Ngay nay Hai tac pham cua Titian trong tay nhung nha suu tap ca nhan đa đuoc đua ra ban. Mot tac pham trong so đo, Diana and Actaeon, gan đay đuoc London Gallery va National Galleries cua Scotland mua ngay 2 thang 2 nam 2009 voi gia ₤50 million ($71 trieu). Cac gallerie mai toi ngay 31 thang 12 nam 2008 moi thuc hien vu mua ban truoc khi tac pham đuoc chao ban cho cac nha suu tap tu nhan, nhung thoi han chot đa đuoc keo dai. Buc tranh kia, Diana and Callisto, se đuoc đua ra ban voi cung muc gia cho toi nam 2012 truoc khi no đuoc chao cho cac nha suu tap tu nhan.
Viec mua ban đa gay ra tranh cai voi cac nha chinh tri nhung nguoi noi rang "khoan tien, mot so trong đo lay tu cac quy cua chinh phu, co the đa đuoc chi tieu vao nhung khoan khac khon ngoan hon trong thoi ky giam phat sau." Chinh phu Scotland đa cung cap ₤12.5 trieu va ₤10 trieu lay tu National Heritage Memorial Fund. So tien con lai do National Galleries tai London va cac nha tai tro tu nhan cung cap.
Ngay 11 thang 2 nam 2009, mot cuoc tranh cai ve tuoi khi Titian qua đoi xay ra giua Thu tuong Anh Gordon Brown, va Lanh đao Đoi lap David Cameron tai cuoc Chat van Thu tuong, khi Cameron tim cach che nhao đo chinh xac thuc te cua Brown. Cuoc tranh luan nay con dan toi viec chia re ca trong bai viet ve Titian tren Wikipedia, khi mot bien tap vien tu tru so Đang Bao Thu thay đoi cac moc thoi gian trong bai theo nhung tuyen bo cua David Cameron va sau đo chi thi cho BBC su dung bai viet đe lam nguon tham khao. Cameron sau nay đa xin loi va noi rang nhan vien đo "đa bi ky luat". Ngay sinh chinh xac cua Titian van chua chac chan (xem ben tren).

Su tham khao dua tren binh luan cua Brown ngay 30 thang 1 nam 2009 tai Dien đan Kinh te The gioi o Davos:Đay la cuoc khung hoang tai chinh đau tien cua thoi ky toan cau hoa, va khong co lo trinh ro rang đuoc lap ra tu kinh nghiem qua khu đe đuong đau voi no. Toi nho lai cau chuyen ve Titian, nha hoa si vi đai đa song toi 90 tuoi, đa hoan thanh tac pham cuoi cung trong gan 100 tac pham kiet xuat cua minh, va ong đa noi khi hoan thanh no, "Cuoi cung toi đa bat đau hoc cach ve", va đo chinh la thoi điem chung ta đang o tai.


Xem them Danh sach tac pham cua Titian


Ghi chu Tham khao Jaffe, David (ed), Titian, The National Gallery Company/Yale, London 2003, ISBN 1 857099036
Gould, Cecil, The Sixteenth Century Italian Schools, National Gallery Catalogues, London 1975, ISBN 0-947645-22-5
Landau, David, in Jane Martineau (ed), The Genius of Venice, 1500-1600, 1983, Royal Academy of Arts, London.
Penny, Nicholas, National Gallery Catalogues (new series): The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume II, Venice 1540-1600, 2008, National Gallery Publications Ltd, ISBN 1-85709-913-3
Ridolfi, Carlo (1594 - 1658); The Life of Titian, translated by Julia Conaway Bondanella and Peter E. Bondanella, Penn State Press, 1996, ISBN 0-271-01627-2, 9780271016276 Google Books


Lien ket ngoai A closer Look at the Madonna of the Rabbit Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine multimedia feature, trang chu cua bao tang Louvre (tieng Anh)
The Titian Foundation Luu tru ngay 12 thang 12 nam 2020 tai Wayback Machine Hinh anh 168 buc hoa cua Tiziano Vecelli
Titian's paintings
Titian's Pieta at arthistorylessons.net Luu tru ngay 14 thang 2 nam 2010 tai Wayback Machine
Tiziano Vecellio at Web Gallery of Art
Christies' sale blurb for the recently restored 'Mother and Child'
Bell, Malcolm The early work of Titian, at Internet Archive
Titian at Panopticon Virtual Art Gallery Luu tru ngay 21 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine
www.Titian.org
How to Paint Like Titian James Fenton essay on Titian from The New York Review of Books