Đe quoc La Ma Than Thanh (tieng Latinh: Sacrum Romanum Imperium; tieng Đuc: Heiliges Romisches Reich; tieng Y: Sacro Romano Impero; tieng Anh: Holy Roman Empire) con đuoc goi la Thanh che La Ma hay Đe nhat đe che (First Reich), la mot phuc hop lanh tho rong lon đa sac toc o trong lich su Đuc, ma chu yeu la nguoi Đuc, ton tai tu cuoi thoi so ky Trung Co cho đen nam 1806. Ten cua đe quoc bat nguon tu yeu sach cua cac Hoang đe La Ma Đuc vao thoi Trung co, muon tiep tuc truyen thong cua đe che La Ma co va hop phap hoa quyen cai tri nhu la thanh y cua Thien Chua. Lanh tho chu yeu cua Đe quoc gom Vuong quoc Đuc, Vuong quoc Bohemia, Vuong quoc Bourgogne, Vuong quoc Y va nhieu lanh tho, cong quoc, thanh pho đe quoc tu do lon nho khac.
Đe quoc hinh thanh vao nam 962, khi Otto I Đai Đe thuoc dong ho Liudolfinger đuoc Giao hoang trao Đe mien tu Vuong quoc Đong Frank thuoc dong ho Nha Karolinger. Tu nam 1157, đe quoc nay co ten la Sacrum Imperium va vao nam 1254, lan đau tien ten Sacrum Romanum Imperium đuoc chung minh trong mot van kien. Trong the ky 15 va the ky 16 danh hieu đuoc bo sung them dong Dan toc Đuc, tro thanh Đe quoc La Ma Than Thanh Dan toc Đuc (Heiliges Romisches Reich Deutscher Nationen). Đe quoc La Ma Than Thanh Dan toc Đuc tan vo khi Hoang đe Franz II (1792-1806) thuoc dong ho Nha Habsburg tu bo Đe mien vao ngay 6 thang 8 nam 1806, tro thanh Hoang đe đau tien cua Đe quoc Ao. Trong nghien cuu lich su, đe quoc nay cung con đuoc goi la Đe che Cu (Altes Reich) tu vai nam nay.
Vao thoi ki thinh vuong trong the ky 12, Đe quoc nay bao gom lanh tho rong lon cua cac nuoc Đuc, Ao, Thuy Si, mien đong nuoc Phap, Bi, Ha Lan, mien tay Ba Lan, Cong hoa Sec va Y hien nay. Sau cuoc Chien tranh Ba muoi nam, đe quoc nay bi suy yeu. Duoi trieu Nha Habsburg, Cac Hoang đe cua đe quoc đong đo o Vien - thu đo cua nuoc Ao hien nay.
Tu nam 1802-1814, duoi suc ep cua Cach mang Phap, va sau nay la Đe Nhat Đe che Phap cua Napoleon, cac nha nuoc o Đuc tien hanh tai co cau lai lanh tho, đuoc goi voi cai ten la Hoa giai Đuc, tat ca cac Thanh bang đe che, Giao phan vuong quyen va cac nha nuoc co dien tich nho đa đuoc sap nhap vao cac nha nuoc the tuc lon khac, khien so nha nuoc o Đuc đa giam tu 300 xuong chi con 39. Đay đuoc xem la qua trinh tai co cau don đuong cho viec Đuc thong nhat sau đo.


Đac tinh cua đe che Đe quoc La Ma Than Thanh thanh hinh tu Vuong quoc Frank Đong. Đe quoc la mot hinh the sieu quoc gia, chua tung phat trien thanh mot quoc gia dan toc nhu Phap hay Anh va tu cac ly do lich su cung khong bao gio muon đuoc hieu nhu the.
Quyen luc cai tri cua đe quoc khong nam hoan toan trong tay cua hoang đe ma cung khong nam hoan toan trong tay cua cac tuyen hau tuoc hay cua mot tap the nhu Quoc hoi Đe che. Đe quoc khong phai la mot quoc gia lien bang va cung khong phai la mot lien minh cua nhieu quoc gia. Đe quoc khong phai la mot đat nuoc do tang lop quy toc cai tri nhung cung khong nam trong tay cua mot tap đoan cai tri. Mac du vay, Đe quoc lai ket hop nhung đac điem cua cac hinh thuc quoc gia nay. Lich su cua Đe quoc mang nhieu anh huong cua cuoc tranh cai ve tinh chat cua no.
Hoang đe đuoc bau len boi cac tuyen hau tuoc (Anh ngu: Elector, tieng Đuc: Kurfurst), la nhung nguoi co quyen bau hoang đe, trong the ky 13 bao gom ba tuoc cua vung Kurpfalz, cong tuoc Sachsen, ba tuoc Brandenburg, vua cua Bohmen (Bohemia) va cac tong giam muc cua Mainz, Koln va Trier. Đen the ky 17 thi lai co them 2 tuyen hau:

Nam 1623 cong tuoc cua Bayern len thay ba tuoc cua Pfalz, tuy nhien vao nam 1648 thi chuc nay lai đuoc quyen bau tro lai.
Nam 1692 cong tuoc cua Braunschweig-Luneburg (Hannover) cung tro thanh tuyen hau.
Sau khi ba tuoc Pfalz bei Rhein đuoc thua huong phan đat cua Bayern vao nam 1777, thi khong con tuyen hau Pfalz nua. Sau đai hoi cuoi cung cua đe quoc vao nam 1803 thi ca ba tong giam muc Koln, Trier va Mainz khong con la tuyen hau. 2 cong tuoc cua Salzburg, va Wuttemberg cung nhu 2 ba tuoc cua Baden, va Hessen-Kassel tro thanh tuyen hau. Truoc đay phe Cong giao chiem đa so trong cac tuyen hau, thi bay gio lai nguoc lai: 6 tuyen hau theo đao Khang cach (Sachsen, Brandenburg, Hannover, Wurttemberg, Baden, Hessen-Kassel) trong khi chi co 4 vi Cong giao (Pfalz-Bayern, Bohmen, Salzburg, Kurerzkanzler). Tuy nhien su thay đoi nay khong con anh huong nhieu đen chinh tri cua đe quoc. Chi 3 nam sau đo, khi cac cong quoc thanh lap Lien minh vung Rhein (Rheinbund) hoang đe Franz II đa tu bo ngai vang đe quoc. Ke tu đo khong con đe quoc nay nua, cung nhu la khong con chuc vi tuyen hau.
Cac cong quoc thuong la nhung lanh tho nho đuoc tri vi boi nguoi co hieu ba tuoc, cong tuoc, than vuong v.v... thuong la cha truyen con noi nhung co noi do hoang đe chi đinh. Cac cong quoc khac biet nhieu ve mat to chuc va phan chia quyen luc, vi du cong quoc cua cong tuoc co vi the cao hon cua ba tuoc, cong quoc cua tuyen hau co vi the cao hon cua cong tuoc... Cong quoc manh co lanh tho rong, quan đoi hung hau va đuoc nhieu quyen tu chu nen co vi the khong thua mot quoc gia co vua.
Cac lanh chua nam moi quyen quyet đinh ton giao nao than dan cua ho phai theo, bao nhieu quan cong quoc cua ho co quyen huy đong, ngay ca quyen quyet đinh trong thoi chien: ve phe voi Hoang đe, hoac chong lai Hoang đe, hoac giu trung lap. Khi lien quan đen sach luoc trong đai, ho phot lo moi day lien he giua ho va Hoang đe. Ho, hoac nguoi đai dien cua ho, tham gia vao Hoi đong Đe quoc, khoi đau la co quan lap phap, sau đo gio chi co chuc nang tham khao va trang tri. Hoang đe phai thong qua Hoi đong đe ban hanh luat, va nhung buoi thao luan it khi đat su nhat tri vi tranh cai keo dai khong dut.
Du cho tuoc hieu la hu danh, Hoang đe khong phai la vo nghia. Suc manh cua Hoang toc Habsburg, ngan sach, quan đoi la tap hop them tu cac vuong quoc duoi quyen cai tri cua Hoang toc: Ao, Bohemia, Moravia, Silesia, Hungary, va nhung lanh tho linh tinh rai rac cung khap. Trong thoi ky hung manh, Hoang đe con kiem nhiem Đai vuong cong Ao, vua cua Bohemia va vua cua Hungary.
Ao la trung tam va Vien la con tim cua the gioi Habsburg. Đay la mot the gioi vi đai, mot the gioi Cong giao, mot the gioi co truyen thong đao đuc cao, đuoc lanh đao boi cac giao si dong Ten - nhung nguoi co cuoc song rat đao đuc. Cac nghi le truyen thong o đay đuoc to chuc rat la trong đai, nghiem trang, vi cac giao si mong muon nguoi dan va ca quan vuong phai song đao đuc va biet kinh trong Đuc Chua Troi. Ho tran an cac quan vuong rang "moi chuyen đa đuoc đinh đoat boi Thuong đe. Do đo cac quan vuong phai biet cham chi cau nguyen đe Thuong đe soi sang va giup đo ho".
Moi chi tiet trong đoi song hang ngay cua Hoang đe o trieu đinh đe quoc đuoc đat ra đe the hien đia vi cao ca cua ong. Trong cac gian phong va cac hanh lang cua cung đien co ten la Hofburg, hoang đe la đoi tuong cho nghi thuc chat che. Moi khi Hoang đe va gia đinh ong đi qua, trieu than phai cui đau that thap va quy mot goi xuong. Khi ten cua ong đuoc thot ra, ngay ca luc ong đang o trong mot gian phong khac, nhung nguoi nghe đuoc phai thuc hien nghi le tuong tu. Khi ong dung bua mot minh, thuc an ong cua ong đuoc chuyen qua 24 ban tay truoc khi đuoc đua đen ban an hoang gia. Khi rot ruou cho ong, nguoi phuc dich phai quy tren mot đau goi.
Trung tam cua le nghi ruom ra nhu the la Cung đien Hofburg, gom nhung kien truc lon xon đuoc xay dung qua nhieu the ki, đuoc noi voi nhau bang nhung hanh lang va cau thang am u, nhung khoang san nho be va loi đi rong. Trong khoi hon đon cua đa va gach nay, vi Hoang đe, trieu đinh cua ong gom khoang 2.000 nha quy toc va 30.000 thi than chen chuc nhau trong vo so van phong chinh phu, mot nha bao tang va ngay ca mot benh vien.

Nam 1519, Karl V, von la vua Tay Ban Nha thuoc dong ho Habsburg tro thanh hoang đe La Ma Than Thanh (1519-1556). Duoi thoi ong, Đe quoc La Ma Than Thanh tro thanh mot trong nhung quyen luc manh nhat the gioi. Khi thoai vi vao nam 1556, Karl V truyen ngoi hoang đe nguoi em trai, hoang đe Ferdinand I (1556-1564) va truyen ngoi vua Tay Ban Nha cho nguoi con, Felipe II.
That ra, su hon đon cua trieu đinh cung la bieu trung cho su hon đon cua ca đe quoc: khong bao gio co moi ket dinh cac co quan voi nhau. Hoang đe Leopold I (1658-1705) cua nha Habsburg, la mot ong vua thieu quyet đoan. Nhut nhat, thieu nhiet huyet, ong chi biet lang nghe y kien cua can than roi suy đi nghi lai ve cac đe xuat trai nguoc nhau ma khong biet chac chan phai quyet đinh the nao. Vao thap ki 1690, ong đa thanh lap vo so uy ban, tat ca đeu kinh chong nhau mot cach im lim nhung du doi sau lung ong.
Trong tham tam, Leopold I (1640-1705) va hai nguoi con ke vi ong, Joseph I (1705-1711 - nguoi đuong thoi voi hai vi vua noi tieng o chau Au: Pyotr I cua Nga tuc Pyotr Đai đe va vua Louis XIV cua Phap) va Karl VI (1711-1740), đeu khong tin rang nen hanh chinh hon đon la khiem khuyet cot loi cua đe quoc ho tri vi. Trai qua gan mot the ky, ca ba vi hoang đe đeu cho rang viec quan tri hanh chinh chi la thu yeu so voi đuc tin vao Thuong đe va su ung ho cua Cong giao. Neu Thuong đe hai long voi ho, Nguoi se phu ho cho Hoang toc nay mai truong ton va phon vinh. Đay la co so cho ly thuyet chinh tri va phuong thuc quan tri khac đoi cua ho: ngai vang va đe quoc đa đuoc Thuong đe đinh đoat.
Duoi trieu đai lau dai cua Leopold, du hoang đe thieu nang luc va bo may trieu đinh cung nhac, vi the cua đe quoc trong thuc te lai len cao. Đay co the la do Chua phu ho nhu Leopold van tin tuong, nhung truc tiep hon, trong nhung nam nay, tuong lai va quyen luc cua Hoang đe Leopold II dua tren luoi guom sang loang cua Hoang than Eugene de Savoie-Carignan. Ong la Thong che cua Đe quoc, Tong Tu lenh quan đoi cua đe che, cung voi John Churchill, Cong tuoc thu nhat cua Marlborough va vua Karl XII cua Thuy Đien la ba nha cam quan tai ba nhat trong giai đoan nay o chau Au. Vao nam 1734, ong la vi thong soai lung danh nhat cua chau Au.
Binh thuong Hoang đe khong cho phep lanh chua nao xung lam vua, vi nhu the co y nghia vi tri gan ngang bang Hoang đe. Tuy the, khi mot lanh chua cam thay minh đu manh thi muon xung vuong, chi co đieu con e ngai nen van phai xin hoang đe phong cho. Đay la truong hop cua tuyen hau Friedrich III (1657-1713), nguoi co tham vong rong lon nham bien cong quoc cua ong thanh mot vuong quoc, sau nay goi la nuoc Pho, va ong xung la vua Friedrich I cua Pho nam 1701.
Tom lai, Đe quoc La Ma Than Thanh bao trum nhieu lanh tho nhu mot "lien hiep" va tao ra khuon kho luat le cho cuoc chung song cua nhung vi lanh chua. Cac cong tuoc va hau tuoc tren thuc te la tu chu nhung lai khong co chu quyen nay, cong nhan vi hoang đe nhu la nguoi đung đau đe che, it nhat la ve mat tu tuong va phai tuan theo cac đao luat đe che, toa an đe che va cac nghi quyet cua quoc hoi đe che nhung đong thoi cung thong qua viec lua chon hoang đe, đai hoi đe che va cac đai dien tang lop khac ma tham gia vao chinh sach cua đe che va đa co the tao anh huong cho chinh minh.


Thoi ky suy thoai Mot loat tran chien trong giai đoan 1618-1648, ma cac su gia goi la Chien tranh Ba muoi nam, dien ra tren nhung lanh tho cua nguoi Đuc. Khoi đau, cuoc chien chu yeu dua tren xung đot ton giao giua cac phe nhom Cong giao va Tin Lanh trong Phong trao Cai cach. Dan da, cuoc chien lan rong giua mot ben la nhung hoang than nguoi Đuc va ben kia chu yeu la Thuy Đien va Phap muon han che quyen luc cua Thanh che La Ma. Chien tranh Ba muoi nam la mot trong nhung cuoc chien gay tan pha nang ne nhat trong lich su chau Au. Đay cung la cuoc chien ton giao cuoi cung o chau Au khien cho Đe quoc bi tan pha nang ne, nhieu thanh thi va vung nong thon bi san bang, dan so suy giam. Uoc luong co mot phan ba nguoi Đuc bo mang trong cuoc chien tan bao nay.
Ket thuc cuoc chien nay la mot so hoa uoc goi la Hoa uoc Westfalen, chu yeu la Hoa uoc Tay Ban Nha ngay 30 thang 1 nam 1648 đe cham dut chien tranh va hoa uoc ngay 24 thang 10 nam 1648 giua Hoang đe Ferdinand III (1637-1657), mot so hoang than nguoi Đuc, cung Phap va Thuy Đien. Hoa uoc Westfalen đuoc cac su gia ghi nhan la cot moc bat đau ky nguyen lich su hien đai.
Chien tranh Ba muoi Nam va Hoa uoc Westfalen nam 1648 mang đen tai hoa cuoi cung cho Đe quoc La Ma than Thanh cua nguoi Đuc, khien cho đe quoc nay khong bao gio hoi phuc hoan toan. Hoa uoc Westfalen gay tai hai cho tuong lai nuoc Đuc ngang bang voi thiet hai tu cuoc chien. Cac hoang than nguoi Đuc đuoc cong nhan đe tri vi tung manh đat nho – khoang 350 manh đat nhu the – trong khi Hoang đe chi co hu vi. Trao luu cai to quet qua Đuc vao cuoi the ky 15 va đau the ky 16 bi dap tat. Trong thoi ky ay, cac thanh pho lon đuoc huong nen đoc lap, che đo phong kien đa ra đi, nghe thuat va mau dich phat trien, nong dan Đuc co nhieu quyen tu do hon la o Anh va Phap. That ra, co the noi vao đau the ky 16, Đuc la mot trong nhung cai noi cua nen van minh chau Au.
Bay gio, sau Hoa uoc Westfalen, Đe quoc bi thut lui. Che đo nong no khong nhung đuoc tai lap, ma con phat trien rong ra them o nhung vung truoc kia khong co nong no. Cac thi tran mat quyen tu chu. Vua chua boc lot nong dan, cong nhan, ngay ca gioi trung luu, ha ho xuong thanh hang toi to. Nen giao duc va nghe thuat cham dut. Cac nha cai tri tham lam khong mang gi đen tinh than quoc gia Đuc, san sang dap tat moi bieu hieu cua tinh than nay trong dan chung. Nen van minh bi đinh tre khap Đe quoc.
Đe quoc khong bao gio phuc hoi tu con xuong doc ay. Đau oc nguoi Đuc dan da nhiem tu tuong de chap nhan su chuyen che, phuc tong mot cach mu quang đoi voi nhung ong vua ti tien. Y tuong dan chu, hoac che đo cai tri qua nghi vien, no ro o Anh va Phap nhung lai tat ngam o Đuc. Su cham tien ve chinh tri nhu the, cong them tinh trang chia re va co lap khoi nhung trao luu tu tuong va phat trien, đa khien cho Đuc lui lai phia sau nhung nuoc Tay Au khac. Vao thap nien 1730, lien quan Nga - Ao - Pho lam chien voi Phap trong cuoc Chien tranh Ke vi Ba Lan, du ca hai ben đeu khong tich cuc tham chien nhung roi Phap la nuoc that bai. Sau khi Vuong cong Eugene de Savoie-Carignan qua đoi, Quan đoi Đe quoc cung suy yeu, bi đanh tan tac trong mot cuoc chien tranh voi quan Tho Nhi Ky Ottoman.

Vao ngay 16 thang 12 nam 1740, vua nuoc Pho la Friedrich II (con goi la Friedrich Đoc Đao hay Friedrich Đai Đe) keo 27 nghin quan roi khoi xu Brandenburg đi đanh tinh Silesia cua Vuong trieu Habsburg. Tinh Silesia đuoc phong thu rat yeu ot. Du thoi tiet xau, Quan đoi Pho nhanh chong chinh phat toan bo tinh Silesia, va chi phai chong choi voi su chong tra chang toi noi toi chon cua Quan đoi Ao. Thu phu cua tinh la Breslau đa roi vao tay vua Friedrich II. Quyet đinh nay la cua chinh ong, khi nha vua khong nghe loi khuyen can cua nhung vi can than tai nang. Cuoc chinh phat tinh Silesia đa thay đoi hoan toan su can bang quyen luc trong Đe quoc La Ma Than Thanh va đua nuoc Pho len hang liet cuong - đieu nay đong nghia voi viec ho se phai đoi pho voi hiem nguy, va mo ra nhung nam thang thu han kich liet giua hai quoc gia hung manh nhat cua Thanh che La Ma la Pho va Ao.
Sau mot loat chien bai cua Quan đoi Ao trong cuoc chien tranh Silesia (du Trieu đinh Habsburg co tim cach lien minh voi Anh Quoc), nha vua nuoc Pho giu đuoc tinh Silesia. Truoc su phat trien cuong thinh cua nuoc Pho, nuoc Ao phai thiet lap lien minh voi Đe quoc Nga va Phap. Nhung, do nghi rang Lanh đia Tuyen hau tuoc Sachsen đa lien minh voi Ao (thuc chat la khong phai vay) đuong kim Quoc vuong Friedrich II Đai Đe ra tay truoc, ong xua quan đanh xu Sachsen (1756). Cuoc Chien tranh Bay nam bung no. Lien quan chong Pho con loi keo đuoc ca quan Thuy Đien, vi ho mong muon chiem tinh Pomerania tu tay nuoc Pho. Trong tran Rossbach (1757), quan Pho đanh tan tac Quan đoi Đe quoc La Ma Than Thanh va quan Phap; tran đanh nay tro thanh mot chien thang gay an tuong rat lon cua vua Friedrich II Đai Đe. Ke tu thoi Hoang đe Charlemagne, chua bao gio dong giong Teuton lai đai pha quan Phap trong mot tran đanh vinh quang nhu the, do đo khong nhung nhan dan Pho ma toan the dan toc Đuc đeu vui suong truoc chien thang cua vua Friedrich II Đai Đe. Vai tro cua quan Phap cung lu mo han trong lien quan chong Pho tai vung Trung Au voi that bai cua ho. Cuoi cung, sau nhung nam thang đau tranh quyet liet cua quan va dan Pho, lien quan chong Pho lan luot tan ra, Nga va Thuy Đien đeu tai lap hoa binh vao nam 1762, Phap va Ao cung tai lap hoa binh vao nam 1763. Trong khi vua Friedrich II Đai Đe giu đuoc nuoc thi Vuong trieu Habsburg đa kiet que.

Theo đai thi hao nguoi Đuc Johann Wolfgang von Goethe, vua Friedrich II Đai Đe gio đay khong chi rat đuoc long nhan dan Pho ma con nhan dan cac vung đat Đuc khac nua. Voi that bai cua nen quan chu Habsburg trong cac cuoc chien tranh neu tren, va su phat trien lon manh cua nen quan chu Pho, thi Trieu đinh Habsburg phai tien hanh cai cach. Trong cuoc chia cat Ba Lan lan thu nhat (1772), Vuong quoc Pho con thu đuoc nguon loi lon đen muc Nu hoang Ao la Maria Theresia phai khoc. Hoang đe Joseph II co mong muon bien nen quan chu Habsburg thanh mot quoc gia thong nhat. Ong ta cung nhiet huyet noi theo nhung cai cach cua đuong kim Quoc vuong Friedrich II Đai Đe nuoc Pho. Trong cac nam 1778 - 1779, ong ta lap muu chiem đat cua xu Bayern, nhung lai bi vua Friedrich II Đai Đe đay lui trong cuoc Chien tranh Ke vi Bayern. Khi Hoang đe Joseph II lai muon chiem xu Bayern vao thap nien 1780, nha vua nuoc Pho thiet lap "Lien minh cac Vuong hau" (1785) voi cac Vuong hau nguoi Đuc trong Đe quoc La Ma Than Thanh, bao ve đuoc ho thoat khoi nhung tham vong cua đuong kim Hoang đe. Nha vua nuoc Pho tro thanh "ke huy diet vi đai cua Đe quoc".
Vao nam 1806, Đe quoc La Ma Than Thanh bi xoa bo.


The che Đe quoc La Ma Than thanh khong phai la mot quoc gia thong nhat hay mot quoc gia-dan toc. Thay vao đo, no đuoc chia thanh hang chuc, sau cung la hang tram thuc the rieng le cai tri boi cac Quoc vuong, cong tuoc, ba tuoc, giam muc, vien phu va nhung nguoi cai tri khac, đuoc goi chung la than vuong. Ngoai ra con co mot so vung vung do Hoang đe truc tiep cai tri.
Tu sau Trung ky Trung Co, Đe quoc lien tiep phai tranh gianh đe kiem soat quyen luc o cac lanh tho đia phuong voi cac than vuong. O mot vi the cao hon so voi cac vuong quoc thoi trung co khac nhu Phap va Anh, cac hoang đe khong the gianh đuoc nhieu quyen kiem soat đoi voi nhung vung đat ma ho so huu. Thay vao đo, đe đam bao ngai vang cua minh truoc nguy co bi phe truat, hoang đe buoc phai trao ngay cang nhieu quyen tu chu cho cac lanh chua đia phuong, ca quy toc va giam muc. Qua trinh nay bat đau vao the ky 11 tu Tranh cai viec bo nhiem giao si va it nhieu đuoc ket thuc voi Hoa uoc Westfalen nam 1648. Mot so Hoang đe đa co gang đao nguoc qua trinh suy giam quyen luc nay nhung đeu bi giao hoang va cac than vuong ngan can.


= Đien trang hoang gia =

So luong cac vung lanh tho co quyen đai dien trong Đai hoi Đe quoc la đang ke, len toi khoang 300 vao thoi điem Hoa uoc Westphalia. Nhieu trong so Kleinstaaten ("tieu bang") nay co dien tich khong qua vai dam vuong, hoac bao gom mot so phan khong lien ke nhau, vi vay Đe quoc thuong đuoc goi la Flickenteppich ( " tam tham chap va "). Mot lanh tho đuoc coi la Reichsstadt neu theo luat phong kien, no khong duoi quyen ai ngoai tru Hoang đe. Cac đien trang gom:

Lanh tho đuoc cai tri boi mot quy toc cha truyen con noi, chang han nhu vuong tu, đai cong tuoc, cong tuoc hoac ba tuoc.
Lanh tho trong đo quyen the tuc đuoc nam giu boi mot chuc sac giao hoi, chang han nhu tong giam muc, giam muc hoac tu vien truong. Mot giao si hay giam muc nhu vay la mot than vuong cua Giao hoi. Trong truong hop pho bien cua giam muc vuong quyen, lanh tho tam thoi nay (đuoc goi giao phan vuong quyen) thuong xuyen chong lan voi mot phan lanh tho cua giao phan, đuoc trao cho ca quyen dan su va ton giao. Vi du nhu giam phan vuong quyen Koln, Trier va Mainz.
Thanh pho đe quoc tu do va cac lang hoang gia chi chiu su quan ly cua hoang đe.
Đien trang rai rac cua cac Hiep si Hoang gia va Ba tuoc Hoang gia tu do, truc thuoc quyen cua Hoang đe nhung khong co quyen đai dien trong Đai hoi Đe quoc.
Theo tinh toan co tong cong khoang 1.500 đien trang.
Cac quan chu quyen luc nhat cua đe che sau nay la Habsburgs Ao, ho cai tri 240.000 km2 (93.000 dam vuong Anh) đat đai trong Đe quoc vao nua đau the ky 17, chu yeu o Ao va Sec ngay nay. Cung mot thoi điem đat đai đuoc cai tri boi cac tuyen hau xu Sachseen, Bayern va Brandenburg (truoc khi mua lai Pho) co dien tich gan 40.000 km2 (15.000 dam vuong Anh); Cong quoc Braunschweig-Luneburg (sau la Tuyen hau quoc Hanover) co dien tich lanh tho tuong đuong. Đay la nhung vuong quoc lon nhat cua Đuc. Tuyen hau quoc Palatinate co dien tich khoang 20.000 km2 (7.700 dam vuong Anh), tuyen hau quoc Mainz, Cologne va Trier nho hon nhieu, voi khoang 7.000 km2 (2.700 dam vuong Anh). Cac Cong quoc Wurttemberg, Hessen-Kassel va Mecklenburg-Schwerin dien tich khoang 7.000–10.000 km2 (2.700–3.900 dam vuong Anh), quy mo gan tuong đuong voi cac giao phan vuong quyen Salzburg va Munster. Phan lon cac lanh tho khac cua Đuc (bao gom ca cac giao phan vuong quyen khac) co dien tich duoi 5.000 km2 (1.900 dam vuong Anh), dien tich nho nhat la cua cac Hiep si Hoang gia; khoang nam 1790 co 350 gia đinh Hiep si cai tri chi 5.000 km2 (1.900 dam vuong Anh) đat đai. Vuong quoc Y it bi chia cat hon ve mat chinh tri, hau het la tai Savoy (Savoy, Piedmont, Nice, Aosta), Đai cong quoc Toscana (Tuscany, bar Lucca), Cong hoa Genova (Liguria, Corisca), cac cong quoc Modena-Reggio va Parma-Piacenza (Emilia) va Cong quoc Milano cua Tay Ban Nha (phan lon vung Lombardy), moi cong quoc co tu nua trieu đen mot trieu ruoi nguoi. Cac vung đat thap it nhieu co su gan ket voi Đuc tren danh nghia, nam duoi quyen cai tri cua Ha Lan thuoc Tay Ban Nha nhu mot phan cua Vung đe che Burgundi.


= Vua La Ma Đuc =

Đe tro thanh Hoang đe truoc tien phai đuoc bau lam Quoc vuong cua nguoi La Ma (tieng Latinh: Romanorum Rex; tieng Đuc: Romisch-deutscher Konig). Cac vi vua Đuc đa đuoc bau tu the ky thu 9; tai thoi điem đo, ho đuoc lua chon boi cac thu linh cua nam bo toc co anh huong nhat (Frank Salian cua Lorraine, Franks Ripuarian cua Franken, Saxon, Bayern va Schwaben). Trong Đe quoc, cac cong tuoc va giam muc quyen luc nhat đuoc bau ra Vua cua nguoi La Ma.
Ngai vang đuoc chuyen giao thong qua bau cu, nhung cac Hoang đe thuong đam bao rang con trai minh se đuoc chon, tao đieu kien giu lai vuong quyen cho gia toc. Đieu nay chi thay đoi sau khi trieu đai Salier ket thuc vao the ky 12.
Nam 1356, Hoang đe Karl IV ban hanh đao luat Sac chi Vang, quy đinh so tuyen hau la bay nguoi: Vua cua Bohemia, Hanh cung Ba tuoc xu Rhein, Cong tuoc xu Sachsen, Ba tuoc xu Brandenburg va giam muc vuong quyen cua Koln, Mainz va Trier. Trong Chien tranh ba muoi nam, Cong tuoc xu Bayern đuoc trao giu ghe Tuyen hau thu tam, va Cong tuoc xu Braunschweig-Luneburg (Hanover) đuoc trao ghe thu chin. Ngoai ra, Chien tranh Napoleon dan đen viec mot so tuyen hau quoc đuoc phan bo lai, nhung nhung tuyen hau moi nay chua bao gio bo phieu đen khi Đe che giai the.
Sau khi đuoc bau, Vua cua nguoi La Ma ve mat ly thuyet chi co the xung la "Hoang đe" sau khi đuoc Giao hoang sac phong. Trong nhieu truong hop, viec nay mat vai nam vi nhieu li do nhu phai giai quyet xung đot o Y hoac quan he thu nghich voi Giao hoang đuong thoi. Cac Hoang đe sau nay đa bo hoan toan viec sac phong cua Giao hoang va su dung danh hieu Hoang đe đuoc bau cua nguoi La Ma. Vi cuoi cung đuoc Giao hoang tan phong la Karl V vao nam 1530.
Hoang đe phai la đan ong va co dong doi quy toc. Khong co luat nao yeu cau phai la nguoi Cong giao, nhung vi đa so Tuyen đe hau theo đao nay nen khong co ai theo đao Tin lanh đuoc bau. Viec xem xet dong doi chinh thong la nguoi Đuc hay khong van con la đieu gay tranh cai thoi điem đo, mot so vi vua va hoang đe khong phai la nguoi goc Đuc. Nhung ke tu thoi Phuc hung, goc Đuc đuoc coi la yeu to quan trong đe đu đieu kien đam nhan chuc vu hoang gia.


Nhan khau hoc = Dan so =
So lieu tong the ve dan so Đe quoc La Ma Than thanh la vo cung mo ho va rat khac nhau. Trieu đai Charlemagne co the co toi 20 trieu dan. Do su phan quyen chinh tri cua Đe che sau nay, khong co quan trung uong nao co the tong hop nhung so lieu nhu vay. Tuy nhien, nguoi ta tin rang tham hoa nhan khau hoc trong Chien tranh Ba muoi nam co nghia la dan so cua Đe quoc vao đau the ky 17 va đau the ky 18 la tuong tu nhau.
Đau the ky 17, so dan duoi quyen cai tri cua cac Tuyen đe hau la:

Che đo quan chu Habsburg: 5.350.000 (bao gom 3 trieu o Lanh tho vuong quyen Bohemia)
Tuyen hau quoc Sachsen: 1.200.000
Cong quoc Bayern (sau la Tuyen hau quoc Bayern): 800.000
Tuyen hau quoc Pfalz: 600.000
Tuyen hau quoc Brandenburg: 350.000
Tuyen hau quoc Mainz, Trier va Cologne: tong cong 300–400.000
Mac du khong phai la tuyen hau quoc, nhung Habsburgs Tay Ban Nha co dan so đong thu hai trong Đe quoc sau Habsburgs Ao, voi hon 3 trieu nguoi vao đau the ky 17 o vung Burgundi va Cong quoc Milano.
Peter Wilson uoc tinh dan so cua Đe quoc la 20 trieu nguoi vao nam 1700, trong đo 5 trieu nguoi song o Vuong quoc Y. Đen nam 1800, ong uoc tinh dan so cua Đe quoc la 29 trieu nguoi (khong bao gom Y), cung 12,6 trieu nguoi ben ngoai Đe quoc thuoc quyen cai tri cua Ao va Pho.
Theo uoc tinh cua Co quan Luu tru Chien tranh Ao trong thap ky đau tien cua the ky 18, Đe quoc (bao gom ca Bohemia va Ha Lan thuoc Tay Ban Nha) co dan so gan 28 trieu nguoi đuoc phan chia nhu sau:

65 giao phan vuong quyen voi 14% dien tich đat đai va 12% dan so;
45 than vuong quoc voi 80% đat đai va 80% dan so;
60 ba quoc va lanh đia voi 3% đat đai va 3,5% dan so;
60 thanh bang đe che voi 1% đat đai va 3,5% dan so;
Lanh tho cua cac hiep si hoang gia, len toi hang tram, voi 2% đat đai va 1% dan so.
Cac nha su hoc nhan khau hoc Đuc thuong uoc tinh dan so cua Đe quoc La Ma Than thanh dua tren dan so gia đinh trong đia gioi nuoc Đuc vao nam 1871 hoac 1914. Cac uoc tinh gan đay hon su dung cac tieu chi moi me hon hon nhung van chi la phong đoan. Mot uoc tinh dua tren đia gioi Đuc vao nam 1870 cho thay dan so khoang 15–17 nguoi trieu vao khoang nam 1600, giam xuong con 10–13 trieu nguoi vao khoang nam 1650 (sau Chien tranh Ba muoi nam). Cac nha su hoc khac cho rang dan so cua Đe quoc đa giam tu 20 trieu đen khoang 16–17 trieu vao nam 1650.
Mot uoc tinh đang tin cay cho rang co 27–28 trieu nguoi vao nam 1800 (thoi điem đa mat cac vung đat thap con lai, Y va ta ngan song Rhine trong Hiep uoc Campo Fornio nam 1797) voi su phan chia nhu sau: 

Ao co 9 trieu dan (bao gom Silesia, Bohemia va Moravia);
Pho co 4 trieu dan ;
Phan con lai cua Đe quoc la 14–15 trieu dan.
Ngoai ra con co nhieu uoc tinh ve cac quoc gia Y tung la mot phan cua Đe quoc:


= Đo thi lon =
Cac thanh pho hoac thi tran đong dan nhat Đe quoc theo nam:

1050: Regensburg 40.000 nguoi. Roma 35.000. Mainz 30.000. Speyer 25.000. Nuoc hoa 21.000. Trier 20.000. Giun 20.000. Lyon 20.000. Verona 20.000. Metz 16.000 nguoi. Firenze 15.000.
1300–1350: Milano 120.000, Firenze 110.000, Genova 90.000, Praha 77.000, Koln 60.000, Marseille 40.000, Verona 40.000, Padua 35.000, Erfurt 32.000, Metz 32.000, Regensburg 30.000, Speyer 25.000, Mainz 24.000, Aachen 21.000, Magdeburg 20.000, Nurnberg 20.000, Vien 20.000, Danzig (nay la Gdansk) 20.000, Straßburg (nay la Strasbourg) 20.000, Giun 20.000, Lubeck 15.000, Regensburg 11.000.
1500: Milano 100.000 nguoi, Genova 70.000, Praha 70.000, Firenze 50.000, Koln 45.000, Antwerp 40.000, Cremona 40.000, Nurnberg 38.000, Augsburg 30.000, Mantua 28.000, Lubeck, Breslau (nay la Wrocław), Regensburg 22.000, Augsburg 20.000, Vien 20.000, Straßburg (nay la Strasbourg) 20.000, Parma 19.000 nguoi, Magdeburg 18.000, Modena 18.000, Pavia 16.000, Ulm 16.000, Hamburg 15.000.
1600: Milano 150.000, Praha 100.000, Vien 50.000, Augsburg 45.000, Koln 40.000, Nurnberg 40.000, Hamburg 40.000, Magdeburg 40.000, Breslau (nay la Wrocław) 40.000, Straßburg (nay la Strasbourg) 25.000, Lubeck 23.000, Ulm 21.000, Regensburg 20.000, Frankfurt am Main 20.000, Munchen 20.000.


Cac hoang đe Đe quoc La Ma Than Thanh Hoang đe La Ma Than thanh (Romanorum Imperator) la danh hieu cho nguoi đung đau Đe quoc, đuoc trao boi Giao hoang. Tren danh nghia, Hoang đe la nguoi bao ho cho Giao hoang va Giao hoi Cong giao Roma.
Tu khi Otto I Đai đe đang quang nam 962, đen khi Franz II, Thanh đe La Ma thoai vi, tong cong co 34 vi Hoang đe. Đac biet co Nha Habsburg va su thong gia Nha Habsburg-Lorraine đa co 16 vi quan chu nam Đe mien cua Đe quoc, la dong ho quyen luc nhat tung cai tri Đe quoc.


Tham khao = Chu thich =


= Trich dan =


= Thu muc =

Heinz Angermeier, Das Alte Reich in der deutschen Geschichte. Studien uber Kontinuitaten und Zasuren, Munchen 1991
Karl Otmar Freiherr von Aretin, Das Alte Reich 1648–1806. 4 vols. Stuttgart, 1993–2000
Peter Claus Hartmann, Kulturgeschichte des Heiligen Romischen Reiches 1648 bis 1806. Wien, 2001
Georg Schmidt, Geschichte des Alten Reiches. Munchen, 1999
James Bryce, The Holy Roman Empire. ISBN 0-333-03609-3
Jonathan W. Zophy (ed.), The Holy Roman Empire: A Dictionary Handbook. Greenwood Press, 1980
Deutsche Reichstagsakten Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2013 tai Wayback Machine
George Donaldson, Germany: A Complete History. Gotham Books, New York 1985
Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, Harvard University Press, 2006. ISBN 0-674-02385-4.
Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, University of California Press, 1968.
H. W. Koch, History of Prussia, Dorset Press, 1987.


Đoc them Thaler
Thaler Maria Theresa
Đai hoi Đe quoc (Thanh che La Ma)
Đia vi Hoang gia
Ba tuoc Hoang gia
Tu vien Hoang gia
Hiep si Hoang gia
Thanh pho đe quoc tu do
Hoa giai Đuc


Lien ket ngoai The constitutional structure of the Reich
Das Heilige Reich (German Museum of History, Berlin)
List of Wars of the Holy Roman Empire
Deutschland beim Tode Kaiser Karls IV. 1378 (Germany at the death of emperor Charles IV.) taken from "Meyers Kleines Konversationslexikon in sechs Banden. Bd. 2. Leipzig u. Wien: Bibliogr. Institut 1908", map inserted after page 342 Luu tru ngay 4 thang 10 nam 2018 tai Wayback Machine
Books and articles on the Reich Luu tru ngay 4 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine
The Holy Roman Empire


= Ban đo =
The Holy Roman Empire, 1138–1254
The Holy Roman Empire c. 1500
The Holy Roman Empire in 1648
The Holy Roman Empire in 1789 (interactive map)