Ten nguoi Viet Nam đuoc cac nha nghien cuu cho rang bat đau co tu the ky 2 TCN va cang ngay cang đa dang hon, trong khi co y kien khac cho rang: "som nhat Viet Nam co ten ho vao khoang đau Cong Nguyen".
Ten nguoi Viet Nam (chu yeu la nguoi Kinh va cac dan toc co cau truc ten tuong đuong nhu nguoi Muong) đuoc đat theo thu tu "ho truoc ten sau" cua vung van hoa Đong A. Theo khoan 1 Đieu 26 Bo luat Dan su nam 2015 co quy đinh: “Ca nhan co quyen co ho, ten (bao gom ca chu đem, neu co). Ho, ten cua mot nguoi đuoc xac đinh theo ho, ten khai sinh cua nguoi đo”. Dua theo quy đinh đo, ten nguoi Viet Nam đuoc cau tao boi hai phan Ho + Ten:

Ho - phan ten chung đuoc ke thua tuyet đoi qua tung the he, thuong la tu bo nhung cung co nguoi mang ho tu me. Thuong la ho đon nhung cung co nguoi mang ho kep (ho kep nguyen ban hoac ho ghep bo me).
Ten - phan danh cho ca nhan, theo cau tao ten đem + ten chinh. Ten đem co the co hoac khong, ten chinh co the la tu đon am hoac đa am.
Cau truc ten cua nguoi Viet giong voi cau truc ten nguoi Trung Hoa va ten nguoi Trieu Tien: ho chu yeu la ho đon am, va ten thuong la mot hoac hai tu đon am. Ten nguoi Viet thuong đuoc chon lua kha ky ve mat ngu am va ngu nghia, dung đe phan biet nguoi nay voi nguoi khac. Ngay nay, nhieu nguoi Viet hai ngoai con đat ten theo thu tu phuong Tay la ten truoc, ho sau, hoac đat ten theo ten tieng nuoc ngoai. Khong co mot nguyen tac chung nao trong viec đat ten, nhung đoi voi tam ly cua nguoi Viet Nam, viec đat ten rat quan trong vi moi cai ten gan chat voi moi con nguoi suot đoi. Co the can cu vao đac điem, gioi tinh, hoan canh gia đinh, dong ho, que huong, xa hoi, uoc vong hoac tham chi noi uat han cua nguoi đat ten gui gam vao cai ten nao đo.
Ten nguoi Viet Nam đuoc đoc va viet theo thu tu ho truoc ten sau. Truoc đay, nhu la mot phan cua ki huy, nguoi Viet Nam dung ho đe goi hay xung ho lich su khi xa giao, chi goi ten khi la nguoi nha hay than thiet nhu ban be, giong nhu van hoa goi ten cua Trung Quoc, Trieu Tien, Nhat Ban. Vi du: Ba Trung, Ba Trieu, Cu Phan, Ho Chu tich / Bac Ho, Ngo Tong thong... Tu thoi Phap thuoc, xung ho bi anh huong boi van hoa Phap, nguoi Viet chuyen sang xu huong goi ten đon o cuoi thay vi goi ho nhu truoc. Tuy vay khi can xung ho trang trong hon, nguoi Viet thuong dung ca ho ten đay đu, hoac phan ten co ca ten đem va ten chinh (mien sao tu 2 am tiet tro len), nhu la mot cach tranh goi "coc loc", khien nguoi nghe cam thay ten cua nguoi đuoc goi khong bi tho hay kem trang trong. Vi du nhu voi gioi lanh đao thi goi Tong Bi thu Nguyen Phu Trong, Chu tich nuoc Vo Van Thuong thay vi Tong Bi thu Trong, Chu tich nuoc Thuong; gioi danh tieng thi goi cau thu (Le) Cong Vinh, ca si Hoang Bach thay vi cau thu Vinh, ca si Bach.
Ho va ten nguoi Kinh co the viet theo chu Han voi chu Nom đe bieu nghia (tranh đong am khac nghia) neu ten nguoi đo khong phai la ten goc tieng phuong Tay, do chu Quoc ngu (chu Latinh) la chu tuong thanh nen cac tu đong am khac nghia thi viet giong nhau. Vi du nhu 忠英 ("Trung Anh", trung nghia va anh hung) va 梅櫻 ("Mai Anh", cay mai va cay anh đao).


Ho va ten cua nguoi Viet Thong thuong, ho ten nguoi Kinh đuoc noi va viet theo thu tu "ho truoc ten sau" theo cau truc la Ho + Ten, nhung phan chia khong đong nhat tuy tung nguoi. Vi du nhu ben duoi:

Ho thuong co 1 tu (thuong mang ho cua bo), đoi khi la 2 tu (do ho bo la ho kep hoac do đat ho me kem theo). Ten đem thuong la 1 tu, co nguoi khong tu nao (vi du nhu Pham Tuan). Ten chinh thuong co 1 tu, nhung cung co nguoi co nhieu tu (vi du nhu Nguyen Phong Hong Duy, Nguyen Thi Anh Vien).
Ca biet co hang ngan nguoi nam thuoc 9 dong ho o 3 thon Cam Khe, Boi Khe, Cam Boi thuoc xa Lien Khe huyen Khoai Chau tinh Hung Yen đeu bat đau bang Ho đem la Đo nhu Đo Trang, Đo Van, Đo Ba, Đo Quang, Đo Đinh, Đo Tri, Đo Đac, Đo Khoa, Đo Trong. Chu Đo o đay khong phai la ho ma chi la chu đem, con ho chinh la chu thu nhi nhu Trang, Van, Ba, Quang, Đinh... trong khi con gai thi lai đat ten co ho chinh đung đau nhu nguoi binh thuong nhu Trang Thi Xuan, Van Thi Thu...
Ngoai ra nguoi Kinh con nhieu loai ten khac, co loai đa vinh vien đi vao lich su, co loai moi xuat hien khi Viet Nam tiep xuc voi van hoa tay phuong, co loai danh rieng cho mot giai cap hoac tang lop xa hoi nhat đinh...


= Ho nguoi Viet =

Ho nguoi Viet đuoc đat o đau, truoc ten đem va ten chinh. Ho nguoi Viet chu yeu la đon am (mot so la ho luong am nhu Hoang Phu, Au Duong, Ton That...) Neu nhu ho nguoi o cac nuoc khac con goi la "ten gia toc", nghia la nhung nguoi co chung ho thuong se thuoc mot gia toc co chung huyet thong, thi nhung nguoi Viet neu co chung ho cung khong the khang đinh đeu la tu mot gia toc hoac chung huyet thong. Boi vi trong lich su, nhieu nguoi đa đuoc vua chua ban cho ho moi, hoac phai đoi ho (hay vay muon ho gia đinh khac) đe hoat đong chinh tri hoac tranh su trung phat hay tan sat ban than hoac gia đinh.
Truoc thoi Phap thuoc, nguoi Viet khong co tuc đat ho kep bang cach ghep ho bo va ho me. Chua co ghi nhan nguoi Viet nao truoc the ki 20 co ho kep bo-me. Tuc đat ho bo-me nay co le đuoc du nhap van hoa tu cach đat ten cua tieng Bo Đao Nha va tieng Phap (trong giai đoan chu Quoc ngu dan pho bien va van hoa Phap co su anh huong trong thoi Phap thuoc). Hien nay viec đat ho kep bang cach ghep ho bo va ho me pho bien hon truoc, chang han Le Nguyen Quynh Anh, Tran Le Quoc Toan... Do anh huong thay đoi chinh tri dan đen viec cai, đoi ho ten, ho nguoi Viet hien tap trung 90% dan so trong 14 ho chinh.


= Ten nguoi Viet =
Ten đi theo cau tao ten đem + ten chinh. Ten đem co the co hoac khong, ten chinh co the la tu đon am hoac đa am.


 Ten đem  Ten đem (hay ten lot) pho bien nhat cua nguoi Viet la "Van" (文), "Huu" (有) dung cho nam gioi va "Thi" (氏) dung cho nu gioi, luon nam giua ho va ten chinh. Trong khi ho la đe phan biet huyet thong va ten chinh dung đe phan biet nguoi nay voi nguoi khac thi mot so ten đem thuong dung đe phan biet gioi tinh (nam, nu). Vi du, nhung cai ten noi tieng nhu Thi Kinh, Thi Mau trong Quan Am Thi Kinh, Thi No trong Chi Pheo hay "Thi" trong tac pham Ngay xua Hoang Thi cua nhac si Pham Duy... Tuy nhien khong phai nguoi Viet nao cung co ten đem (nhu Le Loi, Nguyen Trai, Pham Tuan, Ton That Tung, Tran Đang Khoa...)
Du vay ngay nay, nhung ten lot pho bien nay lai khong đuoc nguoi Viet ua thich vi chung đuoc cho rang khong hay bang nhung ten lot khac, đac biet la "Thi". Chu 氏 (thi) von la cua tu "thi toc" mang nghia la "nguoi/vat cua dong ho" (nhu "Đai Ly Đoan thi", "Ly thi Trieu Tien"). Chu nay cung đong am voi chu 侍 (thi) co nghia la "hau ha" nhu trong "thi ve" (侍衛), hay "thi nu" (侍女) co nghia la "hau gai", khien nguoi phu nu bi đanh gia thap kem. Do đo mot so luong khong nho phu nu Viet Nam hien nay co ten đem la "Thi" hay kieng ky va bo chu nay khi viet hay xung đay đu ho ten. Vi du nhu poster phim "Kieu" do Mai Thu Huyen san xuat cong bo nu dien vien Trinh Thi My Duyen trong vai chinh, ten cua co đuoc viet la "Trinh My Duyen" va bo chu "Thi". Neu xet toi lien ket nghia voi ten chinh thi chu "Thi" (氏) khong co tac dung bo nghia cho ten chinh. Hau het phu nu Viet Nam hien nay neu mang ho kep thi khong co "Thi" đem trong ten.
Do viec goi ten o cuoi nhieu hon thay cho goi ho, hien nay rat nhieu nguoi tuong lam rang phan ten o giua la thuoc phan ho, nhung theo đung ly thi ten o giua la phan gan voi ten o cuoi tao nen nghia đay đu cho ten chinh cua mot nguoi Viet, do vay no thuoc phan ten chinh. Vi du nhu mot nguoi ten "Nguyen Thanh Cong" tu ghi trong mot đon tu hay ho so voi phan ho (Surname hay Family name hoac Last name) va ten (First Name hoac Given Name) đuoc tach rieng, nguoi nay ghi "Ho: Nguyen Thanh", "Ten: Cong" la khong chinh xac, ma chinh xac phai ghi la "Ho: Nguyen", "Ten: Thanh Cong", vi neu gap phai truong hop đao ho ten, "Nguyen Thanh Cong" se đuoc đao lai thanh "Thanh Cong Nguyen" thay vi "Cong Nguyen Thanh". Loi ich cua viec xac đinh chinh xac nay la theo thoi quen cua nguoi phuong Tay, se co luc ten "Thanh Cong Nguyen" đuoc viet tat la "T.C. Nguyen" va goi thanh "Mr. Nguyen" (goi đung phan ho), thay vi "Cong Nguyen Thanh" bi viet tat thanh "C.N. Thanh" goi thanh "Mr. Thanh" (goi nham sang ten giua). Truong hop ngoai le la nguoi co ho kep von san nhu "Au Duong Lam" (ho Au Duong), "Ton That Lam" (ho Ton That) hoac nguoi co ho kep do tu ho me kem sau ho bo nhu "Nguyen Tran Lam", "Pham Vu Lam"... thi phai ghi chinh xac la "Ho: Au Duong | Ton That | Nguyen Tran | Pham Vu" va "Ten: Lam". Khi bi đao ho, cach đao đung se la "Lam Ton That", "Lam Au Duong" (phan ho co the them gach ngang thanh "Lam Ton-That", "Lam Au-Duong" hoac viet lien thanh "Lam Tonthat",  "Lam Auduong" đe chi ro ho kep).
Nhieu nguoi hien nay xac đinh phan ten giua khong đuoc coi la ten đem, tuc la ten chinh se la hai am tiet tro len. Tuy nhien vi khong con pho bien viet gach noi (-) cho tu ghep hay tu phuc nhu truoc, viec xac đinh cac phan ho, ten đem, ten chinh tro nen kho khan hon. Đieu nay cung gay rac roi cho viec viet ten nguoi Viet khi bi đao ho va ten trong ngon ngu phuong Tay, nhat la trong cac thu tuc hanh chinh lien quan toi van đe nhap canh va cu tru nhu xin visa.


 = Hinh thuc va moi lien ket  =
Xet ve hinh thuc, ten đem neu co thuong la đon am nhu Nguyen Thi Minh Khai, Nguyen Ngoc Truong Son
Xet ve mat lien ket voi cac thanh phan khac trong ten, ten đem co the la thanh phan đoc lap, cung co the lien ket voi ten ho hoac voi ten chinh.

Ten đem đung đoc lap: la loai ten đem khong phoi hop đuoc voi ten ho hay ten chinh đe lam thanh tu kep. Vi du voi Nguyen Đinh Chieu va Le Van Son thi tu "Đinh" hay "Van" khong the phoi hop voi ten ho hoac ten chinh đe lam thanh tu kep co mot y nghia khac.
Ten đem phoi hop voi ten chinh: Hau het ten chinh nguoi Viet Nam la am Han-Viet. Trong van chuong, cac tu nay đuoc coi la hay hon cac tu Nom nen khi đat ten nguoi ta co gang lua ten đem nao co the đi chung voi ten chinh đe co y nghia rong hon, tot đep hon nhu Nguyen Van Minh, Nguyen Trong Thanh Cong...
Ten đem phoi hop voi ten ho: Rat it ten nguoi Viet co ten đem phoi hop đuoc voi ten ho đe lam thanh tu kep co y nghia nhu: Hoang Kim Vui, Vo Van Trung...


 = Chuc nang ten đem  =
Ten đem co the co nhung cung co the khong co nen chuc nang cua no đoi khi cung khong ro rang. Mot so ten đem co chuc nang tuong đoi ro:

Phan biet gioi tinh: nu gioi thuong co ten đem la "Thi", "Dieu"; nam gioi la "Van", "Ba", "Manh"...
Phan biet chi, nganh trong mot dong ho lon: Ngo Thi, Ngo Vai; Nguyen Đuc, Nguyen Mau...
Phan biet thu bac trong gia đinh: mot so nguoi dung tu đem Ba đe chi con ca dong ho truong, Manh đe chi con ca dong ho thu, Gia chi con truong, Trong chi con thu hai...
Tham my: mot so ten đem chi co chuc nang tham my va nam nu đeu co the dung.


 = Ten đem thuong dung  =
Dung tu Han-Viet co y nghia tot nhu cac tu chi vat quy, mua đep, mau đep, tu chi pham hanh, tai nang: Xuan, Thu, Cam, Chau, Hong, Hoang, Đuc, Hanh, Đinh, Đai...
Lay ho me lam ten đem hoac lay ho bo lam ten đem ma khong phai theo che đo mau he.
Lay ten đem cua bo lam ten đem hoac mot phan ten đem cho con trai va co the con gai. Lay ten đem cua me lam ten đem hoac mot phan ten đem cho con gai hoac trai.
Lay ten chinh cua bo lam ten đem cho con trai, lay ten chinh cua me lam ten đem cho con gai.
Lay ten đem va ten chinh cua bo lam ten đem cho con trai va gai: Tran Thanh Đang (bo), Tran Thanh Đang Chan Tin (con trai), Tran Thanh Đang Chan My (con gai), Nguyen Cao Ky (bo), Nguyen Cao Ky Duyen (con gai)...


 Ten chinh  Ten chinh la ten cua rieng ca nhan, phan biet cua ca nhan nay voi nhung ca nhan khac, đac biet la cung ho. Trong ten cua nguoi Viet, ten chinh luon o vi tri cuoi cung. Thuong thi ten chinh la mot am nhu Le Duan, Nguyen Van The, Nguyen Thi Binh, nhung cung co truong hop la đa am nhu Nguyen Phuc Vinh San, Truong My Hoa, Nguyen Thi Kim Ngan...
Luu y ten chinh khac voi ten thuong goi o cuoi. Nguoi Viet co thoi quen thuong dung ten cuoi đe goi nhanh, nhung nhieu truong hop chi rieng ten đon am cuoi la chua đu ma no can phai ket hop voi phan ten đung truoc (ma thuong bi hieu nham la ten đem) moi tao nen ten chinh mang nghia đich thuc. Vi du nhu Nguyen Ngoc Truong Son, ten nguoi nay phan tich đung se la phan ho: "Nguyen"; phan đem: "Ngoc"; ten chinh: "Truong Son" (nghia la "nui dai"). Do binh thuong moi nguoi chi goi anh la "Son", nen se hay hieu nham rang phan đem la "Ngoc Truong" va ten chinh la "Son".

Ve ten chinh cua vua quan, xem them Ten huy va mieu huy


 = Đac điem  =

Ten chinh cua nguoi Viet thuong co nhung đac điem sau:

Co lua chon va co ly do: Nguoi Viet Nam quan niem ten chinh la mot bo phan gan chat voi nguoi mang ten đo. Tuc ngu co cau: "Xem mat đat ten", boi vay khi đat ten nguoi ta thuong chon lua ky va can cu đac điem, gioi tinh, hoan canh gia đinh, dong ho, que huong xa hoi, uoc vong bo me... ma chon, chu khong đat tuy tien.
So luong phong phu: So voi ho va ten đem, ten chinh phong phu hon ve so luong. Do co tinh lua chon, nhung cai ten mang nghia tich cuc thuong đuoc chon nhieu hon nhung cai ten mang nghia tieu cuc đoi voi ca hai gioi tinh. Vi du, nhung cai ten nhu: Manh, Dung, Tuan, Phuong, Dung, Hanh... thi luon pho bien hon nhung ten la Lua, Bip, Dot, Sau, Đau... (nhung cai ten nay cuc ky it pho bien va khong con nhieu trong xa hoi hien đai). Ngoai ra, co nhung cai ten vo nghia cung đuoc dung, chang han nhu: Nguy, Duan... Mot cach đat ten khac khong pho bien trong tieng Viet lam nhung van co, đo la đat ten theo tieng nuoc ngoai, theo ky niem, theo su kien. Du Bo Tu phap chua co van ban nao chinh thuc quy đinh viec cam đat ten theo cac chinh khach, nguoi noi tieng, loi lac..., nhung đieu nay gan nhu tro thanh luat "bat thanh van" trong viec đat ten. Vi du, neu đat ten la Ho Chi Minh, Vo Nguyen Giap... thi chac chan se kho đuoc chap nhan.
Xu huong đa tiet hoa ten chinh: Truoc đay ho va ten thuong 3 tieng, ngay nay xu huong phat trien thanh 4 ngay cang nhieu va nhat la o gioi nu.
Han-Viet giu vai tro chu đao: thuong đuoc cau tao bang hai tu: mot đe lam ten đem, mot đe lam ten chinh. Hai tu đo hop lai co y nghia rong hon, hoa my hon. Vi du Vinh Phu (giau co muon đoi), Bach Tuyet (trong trang nhu tuyet), Hoai An (mong đuoc an binh)... Ten chinh tu goc Nom thuong đuoc cac gia đinh o mot so vung nong thon (thuong la o khu vuc đong bang Bac Bo), it hoc, đat cho con cai, ten tu goc Nom co ve moc mac nhu: Bong, Roi, Vui, Cuoi, Lay, Ha, Đuc, Ti, Co v.v... đa lam nhieu nguoi ban khoan, kho chiu ve cai ten cua minh, nhat la khi len thanh thi sinh song. Khi nguoi Phap, nguoi My... đen Viet Nam, mot so gia đinh co lien he đa đat ten con bang nhung ten nhu: Tran Van Pierre, Le Van Paul, Tran Thi Paulette, Nguyen Thi Suzanne... Co nhung ten khong ro nghia cung nhu nguon goc nhu Nguyen Quang Rieu hay Tran Đinh Huou...
Kho phan biet nam nu voi ten chinh: Ve nguyen tac, ten chinh cua nam nu khong co gi đe phan biet. Tuy nhien can cu vao y nghia cua ten chinh ay, phoi hop ten chinh voi ten đem va dua vao thoi quen co the đoan tuong đoi chinh xac mot ten la nam hay nu.
Ten nu thuong la ten loai hoa: Mai, Lan, Cuc, Hoa, Huong...; ten loai chim đep co tieng hot hay: Yen, Oanh...; ten đa quy: Bich, Ngoc, Tran...; ten loai vai quy: Nhung, Gam, La, Lua...; tu ngu chi đuc tinh: Hanh, Thao, Hien, Dung...; hay tu ngu co am thanh nhe nhang, co y nghia hoa my: Van, Thuy, Diem, Le, Nguyet, Nga, Trang, Huyen, Ngan...
Ten nam thuong đuoc chon trong cac tieng bieu lo đuoc su manh me ve the xac lan tinh than. Ten nam thuong la tieng chi suc manh: Cuong, Cuong, Hung, Trang, Dung...; tieng chi tri tue: Thong, Minh, Tri, Tue, Quang, Sang...; tieng chi đuc hanh: Nhan, Trung, Tin, Le, Nghia, Cong, Hiep, Phuc... hay tieng chi tien tai danh vong: Phu, Quy, Kim, Tai, Danh, Đat... hay chi đia vat nhu Son, Giang, Lam, Hai, Duong...; hoac mot so tu co am huong manh me nhu Long, Quoc...
Ngoai ra con co ten trung tinh (ca nam va nu đeu dung đuoc) đuoc nguoi Viet Nam su dung kha pho bien nhu Anh, An, Binh, Ha, Khanh, Linh, Luong, Nguyen, Tam, Thanh, Tu. Trong cac truong hop nay co the phan biet gioi tinh cua ten thong qua ten đem, vi du nhu Quoc Khanh la ten nam (nghe si hai Quoc Khanh) con Ngan Khanh la ten nu (dien vien Ngan Khanh).
Ten chinh khong đuoc trung ten voi cac bac truong thuong: theo phong tuc co truyen truoc đay, ten chinh cua nguoi Kinh khong đuoc trung voi ten than thanh, vua chua, nhung nguoi thuoc the he truoc cua gia đinh, gia toc.


 = Tuc le đat ten  =
O Viet Nam, thoi han đat ten cho con - tinh tu ngay sinh - thay đoi theo tung vung. Nguoi Kinh, theo phong tuc xua thi khong đat ten ngay khi đua tre moi chao đoi ma chi goi nom na nhu thang cu, cai nho, thang Teo, cai Top... (nhung ten nay hien nay it đuoc su dung. Neu co thi se xay ra khi mot nguoi lon tuoi goi mot đua tre hoac tre vi thanh nien khi khong biet ten cua nguoi đo), hoac mot cai ten gi đo xau xi trong vong 100 ngay đe ma quy khoi bat no đi. O Hue noi rieng, đung 100 ngay sau moi lam le ta on "muoi hai ba mu" bay gio moi đat ten huy. Ten huy la ten chinh thuc cua moi nguoi, thuong do bo me đat. Ten chinh con đuoc goi la ten huy, ten that, hay ten khai sinh.
Mot so đia phuong khac, trong dip te to, cac gia đinh co con chau moi sinh sam sua coi trau, chai ruou, huong hoa, le vat đen nha tho ho yet cao tien to va vao so ho cho cac con trai truoc le yet cao, ngay đo moi co ten huy chinh thuc, đuoc ho hang cong nhan. Trong khi vao so ho phai đoi chieu gia pha đe xem co trung ten cac vi tien to hoac ong ba chu bac trong noi than hay khong. Neu co tuc la pham huy thi phai đoi ten. O nong thon, cac vi co uy vong trong lang, trong ho thuong đuoc dan chung bieu trau ruou va nho đat ten cho con. Nguoi đat ten đuoc gia đinh đo nho on suot đoi. Ngay nay, theo nghi đinh 158/2005/NĐ-CP ngay 27 thang 12 nam 2005 cua Chinh phu Viet Nam ve đang ky va quan ly ho tich, trong thoi han 60 ngay ke tu ngay sinh con; bo, me co trach nhiem đi khai sinh cho con; neu bo me khong the đi khai sinh thi ong ba hoac nhung nguoi than thich khac đi khai sinh cho tre.


 = Chon ten chinh  =
Chon ten co lien he voi ho ten bo, me hoac anh, chi: Nghi hay Đong (ten bo la Hoi); Điem hay Đai (khi ten chi la Trang)...
Chon ten lien he đen nganh nghe, san pham: Si, Nong, Cong, Thuong; Cot, Keo, Rui, Men...
Lay so thu tu: Mot, Hai, Ba... hay Nhat, Nhi, Tam...
Lay ten đong vat thuc vat: Loan, Phung, Son Ca...; Hong, Lan, Hue...
Ten mang y nghia tot đep: Phuc, Loc, Tho, Đoan, Trang, Tuyet, Trinh, Hien, Thuong, Hung, Dung, Bao, Tran, Trong, Chau...
Ten bieu lo bo con cung huyet thong vi du ten cac chua Trinh: Kiem, Tung, Trang, Tac, Can, Cuong, Giang, Doanh, Sam, Can, Khai đeu thuoc bo Moc con ten cac chua Nguyen: Kim, Hoang, Nguyen, Lan, Tan, Tran, Chu, Tru đeu thuoc bo Thuy...
Theo đia danh noi sinh: Nguy Nhu Kontum
Theo thoi gian sinh nhu Xuan, Ha, Thu, Đong; hoac Ty, Suu, Dan... hoac; Giap, At, Binh...
Nhieu bo me đat ten con tuy tien vi cam xuc nhat thoi ma khong suy nghi cho tuong lai cua con nhu:
Chon ten đe ghi dau bien co xay ra trong gia đinh: lay so tien ma xa phat khi lam giay khai sinh đe đat ten cho con nhu "Mai Phat Sau Nghin Ruoi" hoac "Mai Phat Ba Ngan Ruoi"
Chon ten con theo noi niem rieng, buc xuc trong cuoc song nhu: Duong Thi Ly Tan, Le Thi Vo Ly, Vo Thi Xin Thoi, Hoang Thi Hoan, Nguyen Thi Nghia Trang, Tran Uat Han, Tran Truong Han, Vu Van Han Đoi...
Lay ten nguoi yeu cu hoac ke thu đe đat ten
Lay ten dich benh, virus đe đat ten: Nguyen Co Vy ("Co Vy" la đoc tat kieu Viet hoa cho "CoronaVirus" va ten dich benh COVID-19).
Đat ten con chi vi so thich cua ban than: Đo Re Mon (vi ong bo thich đoc Doraemon), Phan Het Gas het So (vi ong bo thich đua xe)...
Lay tieng nuoc ngoai nhu: Pham Ba Rose, Vu Thi Noel, Đang Thi Milla...

Nhan ten theo mot bai tho đe phan biet the he: nhu vua Minh Mang đa lam mot bai tho va quy đinh cho con chau phai đat ten theo bai tho đo:
Mien, Hong, Ung, Buu, Vinh
Bao, Quy, Đinh, Long, Truong
Hien, Nang, Kham, Ke, Thuat
The, Thuy, Quoc, Gia, Xuong.
Theo bai tho tren, ten cac hoang tu thuoc dong đe, moi the he se dung mot bo chu.
Luc moi sinh, cac tre so sinh thuong đuoc goi bang ten quai noi hay ten cung com nhu: Teo, Top, Ut, Thoi, Nua, Gang, Rang... va cung co the la Tom, Henry, Ghita, Mary... Chi ten chinh đuoc ghi trong giay khai sinh khi đang ky va trong moi ho so ve sau nay.


 = Quy đinh cua phap luat phap Viet Nam  =
Bo luat Dan su Viet Nam ban hanh ngay 27/6/2005, phan thu nhat (Nhung quy đinh chung), chuong III (Ca nhan), muc 2 (Quyen nhan than), đieu 26 (Quyen đoi voi ho, ten) quy đinh:

Ca nhan co quyen co ho, ten. Ho, ten cua mot nguoi đuoc xac đinh theo ho, ten khai sinh cua nguoi đo.
Ca nhan xac lap, thuc hien quyen, nghia vu dan su theo ho, ten cua minh đa đuoc co quan nha nuoc co tham quyen cong nhan.
Viec su dung bi danh, but danh khong đuoc gay thiet hai đen quyen, loi ich hop phap cua nguoi khac.


 = Cai chinh ho, ten  =
Đieu 27 trong bo luat Dan su 2005 liet ke 7 truong hop cho phep ca nhan co quyen thay đoi ho, ten.


 = Thay đoi ten chinh  =
Trong lich su Viet Nam, ten chinh cua nguoi Viet co the thay đoi do mot trong cac nguyen nhan sau:

Pham huy vua: Phan Van San do trung ten huy vua Duy Tan (Nguyen Phuc Vinh San) nen phai đoi thanh Phan Boi Chau.
Đuoc vua đoi ten: vua co le ban ten chinh (tu danh) cho cac quan đuoc vua chieu co. Nguyen He (tien si cap đe nhat danh khoa Giap Tuat 1514) đuoc vua Le Tuong Duc đoi ten la Nguyen Đuc Luong; Nguyen Van Chuong đuoc vua Tu Đuc đoi la Nguyen Tri Phuong.
Mot so nguoi do thi hong nen đoi ten. Nguyen Thang thi hoi hai lan khong đo nen đoi thanh Nguyen Khuyen, Tran Duy Uyen thi huong hong nen đoi la Tran Te Xuong, roi Tran Cao Xuong va, cuoi cung, quay lai Tran Te Xuong.
Ten xau đoi thanh ten đep.
Tron tranh khong đe chinh quyen biet đuoc nhan than nhu:
Tron linh: Mot so nguoi o mien Nam Viet Nam truoc 1975 đoi ten, đoi ngay thang nam sinh đe tron linh.
Đoi ten đe hoat đong cach mang.
Tron lenh truy na, tron no, tron vo chong, muon ru bo mot quang đoi truoc đo (thuong kem theo di chuyen noi o).


 = Thu tuc thay đoi ten  =
Do nhieu ly do ma nguoi ta xin thay đoi ten nhu đieu chinh nhan than bo me ruot, đoi lai khai sinh cua anh em ruot trong truong hop trot dung đe khai sut tuoi trong thi đau the thao thanh tich cao, hoac thich đoi ten đep hon ten cu.


 Thoi phong kien  Viec đang ky ten đuoc thuc hien tai moi lang xa qua le moi nam khai so ho, đan ong 18 tuoi goi la hoang nam, tu 20 tuoi tro len goi la đai nam đe phuc vu viec thu thue than. Neu la phu nu, phai cai trang thanh nam thi moi co ten đe đang ky du thi, truong hop tien si Nguyen Thi Due la mot vi du. Bo ba vi tiec tai con gai, cho cai trang thanh nam  đe đi hoc va đoi thanh ten Nguyen Du.
Tu khoa thi nam 1829 hoc tro ung thi phai khai đu ten ho, ly lich ong bo ba đoi tren mat quyen, loi khai phai đuoc ly truong chung nhan. Nhung nguoi co ong bo ba đoi lam nghe xuong ca, hay can an trom cap, hoac lam giac đeu khong đuoc đi thi, cho nen nhieu nguoi muon đi thi đanh phai thay ten đoi ho. Thoi nha Le co khi ly truong con phai ra tan truong thi đe nhan dien thi sinh, tranh nhung vu nho nguoi đi thi ho. Nhieu nguoi o xa đen ky thi khong kip ve nguyen quan đe thi cung phai khai gian nen nam 1832 lai co đao du cam khong đuoc đoi ten ho que quan đe đi thi.
Le nam 1831 đinh rang ho ten, que quan phai đuoc duyet xet cho tuong tan, đich xac roi quan Tran moi đong an trien vao, sau đo Hoc quan moi chuyen quyen thi vao truong.
Đo la nhung thong tin ve viec thay đoi ten thoi phong kien đuoc su sach chep lai, va chua thay tai lieu nao đe cap đen thu tuc thay ten.


 Thoi hien nay  Nhung cai ten gay nham lan, phien toai, phan cam, anh huong xau đen cuoc song tinh than... lam cho nguoi mang ten kho hoa nhap voi cuoc song, co the xin đoi lai (theo đieu 27 cua bo Luat Dan su nam 2005) du viec nay co the gap rac roi khi thay đoi cho đong bo cac giay to lien quan nhu so ho khau, hoc ba, chung minh nhan dan, giay to nha đat, xe co...
Tham quyen đang ky viec thay đoi ho, ten, chu đem; cai chinh ho, ten, chu đem, ngay, thang, nam sinh; xac đinh lai dan toc đo đuoc đang ky trong ban chinh giay khai sinh la uy ban nhan dan cap tinh, noi đang ky ho khau thuong tru hoac noi đa đang ky khai sinh cua nguoi co đon yeu cau.
Nguoi xin thay đoi, cai chinh ho tich phai nop đon (theo mau quy đinh) va xuat trinh cac giay to sau đay: ban chinh giay khai sinh, so ho khau gia đinh (hoac giay đang ky tam tru co thoi han hoac giay xac nhan cu tru cua co quan cong an) cua nguoi co đon yeu cau, chung minh nhan dan.
Thoi han giai quyet la 15 ngay, ke tu ngay nhan đu ho so hop le.


Cac loai ten khac = Danh hieu vua chua =


 Đe hieu  Đe hieu la ten trieu đai cua mot vi vua đuoc cong bo trong ngay le đang quang đe minh chung voi than dan trong nuoc vua la chu te, co moi quyen hanh tren than dan va đat nuoc. Trong suot thoi gian tri vi vua chi co mot đe hieu. Tuy moi giai đoan lich su Viet Nam, đe hieu co the do vua (tu) xung (thoi ky tu chu) hoac đe hieu do vua Trung Quoc phong cho.
Nam 207 TCN, Trieu Đa đanh bai An Duong Vuong, lap ra nuoc Nam Viet, xung lam vua, đat đe hieu la Trieu Vu Đe. Nha hau Le: Tu Le Nhan Tong toi Le Tuong Duc, vua Trung Quoc đeu phong cho lam An Nam Quoc Vuong. Nha Tay Son: Quang Trung đuoc phong la An Nam Quoc Vuong. Nha Nguyen: vua Gia Long đuoc phong la Viet Nam Quoc Vuong.


 Nien hieu  Khi vua len ngoi, thuong chon mot ten đep đat nien hieu đe tinh nam tri vi cua minh. Mot vua co the co mot hoac nhieu nien hieu. Ly Nhan Tong la vua co đen 8 nien hieu: Thai Ninh, Anh Vo Chieu Thang, Quang Huu, Hoi Phong, Long Phu, Hoi Tuong Đai Khanh, Thien Phu Due Vo va Thien Phu Khanh Tho; trong khi đo, cac vua trieu Nguyen chi lay mot nien hieu nhu Minh Mang, Tu Đuc...


 Mieu hieu  Mieu hieu la ten vua đa chet đuoc vua noi ngoi, hoac đinh than đat đe viet tren bai vi hay tren cac bai van te đoc trong cac dip gio chap, truy ton la To, hoac Tong. Mieu hieu co tu nha Thuong (Trung Quoc), tai Viet Nam tu thoi Ly moi lap mieu hieu. Ly Cong Uan co mieu hieu la Ly Thai To, Ly Phat Ma mieu hieu la Ly Thai Tong... Quang Trung co mieu hieu la Thai To Vo hoang đe. Thoi Nguyen, ba vua đau co mieu hieu la The To (Gia Long), Thanh To (Minh Mang), Hien To (Thieu Tri)...


 Ton hieu  Ton hieu la ten vua đuoc trieu đinh đat trong nhung ngay đac biet nhu ngay len ngoi hoang đe, ngay thuong tho ngu tuan, luc tuan, ngay thang tran tro ve. Trong cac dip nay, đinh than to chuc buoi le mung, đong thoi dang len vua mot ton hieu đe ca ngoi vua. Vua Ly Thai To đuoc cho la vi vua co ton hieu dai nhat Viet Nam: "Phung Thien Chi Ly Ung Van Tu Tai Thanh Minh Long Hien Due Van Anh Vu Sung Nhan Quang Hieu Thien Ha Thai Binh Kham Minh Quang Trach Chuong Minh Van Bang Hien Ung Phu Cam Uy Chan Phien Man Due Muu Than Tro Thanh Tri Tac Thien Đao Chinh Hoang Đe".


 Thanh thuy  Thanh thuy la ten thuy đuoc cac vua đoi sau ghep them vao mieu hieu nham ton vinh cac tien vuong: Thai To Vo Hoang Đe (Nguyen Hue); The To Cao Hoang Đe (Gia Long); Thanh To Nhan Hoang Đe (Minh Mang)...


 Ten huy va mieu huy  Ten huy la ten do bo me vua đat tu nho, sau khi truong thanh thuong đuoc goi thay bang ten khac va "kieng" khong nhac đen va khong ai đuoc nhac đen, khi su dung (noi-viet) phai lam sao chech đi. Nguoi co ten trung ten huy phai đoi. Luat Gia Long đinh rang: "Ke nao, trong mot ban viet hay trinh cho vua, neu dung mot tieng trung ten vua hay ten mot hoang khao se bi phat 80 truong. Neu mac loi ay trong nhung giay to khac se phat 40 truong".
Vi kieng huy, nen trong tieng Viet, mot so tu bi noi va viet chech đi nhu: cay canh thanh cay kieng (huy hoang tu Canh), hang ngay thanh thuong ngay (huy ba Tu Du Pham Thi Hang), hoa thanh hue, tung thanh tong; mot so chu trong ten nguoi cung bi đoi chech đi nhu Chu thanh Chau (huy chua Nguyen Phuc Chu), Hoang thanh Huynh (huy chua Nguyen Hoang), Phuc thanh Phuoc (ki chu Phuc trong ten nhieu chua Nguyen)...
Mieu huy la ten huy cua vua vua bang ha.


= Danh hieu quan lai =
Xem them bai Quan che nha Nguyen va bai Danh sach ten chuc quan lai Viet Nam thoi phong kien


 Ten tuoc  Ten tuoc la ten cua vua ban cho nhung nguoi trong hoang toc, quan lai, hay nguoi co cong. Quyen phong tuoc la đac quyen cua vua va nhung nguoi đuoc phong tuoc coi đo la mot an đien, tuoc la ton hieu danh du, khong ham y trach nhiem va quyen hanh.
Tuoc hieu co nguon goc tu Trung Hoa vao đoi nha Thuong luc đau la ton xung, sau đo phat trien thanh "tuoc". Ban đau, chi phong cho hoang toc, sau đo mo rong ra cho ca đai than.
Thoi Ly ban tuoc lay tuoc Vuong, Cong lam đau. Vua Le Thanh Tong đinh quan che cac tuoc co: Vuong, Cong, Hau, Ba, Tu, Nam. Quy che van vo ro rang, tu sau đo cac đoi noi theo. vi du Chiem thanh cua ai đai vuong Nguyen Danh Minh.


 Thuy hieu  Vua co quy che ve viec phong thuy hieu cho cac giai pham khac nhau. Moi pham khi chet se đuoc ban thuy hieu. Tu Chanh luc pham tro xuong co chu "Sac thu", tu Tong ngu pham tro len co chu "Cao thu". Cao thu đuoc sac phong kem theo bai che cao, co truc cuon to sac. Sac thu nhu cao thu nhung khong co bai che cao.


= Danh hieu nho si =


 Ten tu  Ten tu, hay ten chu, vi nguoi đat thuong lay chu cua mot cau trong sach co co y nghia lien quan đen ten huy hay chua đung ten huy, nguyen chi danh cho con trai đen tuoi đoi mu (20 tuoi) va ten nay chi nhung nha co hoc sach Thanh Hien hay nha kha gia đat.
Vi du Nguyen Sinh Cung co ten tu la Tat Thanh, Nguyen Binh Khiem co ten tu la Hanh Phu do cau trong Kinh Dich, que Khiem: Khiem Hanh, quan tu huu chung...; Nguyen Cong Tru tu Ton Chat nghia la "giu gin (ton) cai von co o ben trong (chat) đe minh luon sang to (tru)".
Theo Han Viet tu đien cua Thieu Chuu, 

Ten tu. Kinh Le đinh con trai hai muoi tuoi lam le đoi mu roi moi đat ten. Nhu: con đuc Khong Tu ten la Ly (鯉), ten tu la Ba Ngu (伯魚).
Con gai nhan loi ga chong moi cai tram va đat ten tu, cho nen nhan loi ga chong cung goi la tu nhan (字人).


 Ten hieu  Ten hieu la ten von đat ra đe goi nha o, cho o, noi đoc sach viet van va đoi khi đe the hien tam chi ca nhan. Ten hieu thuong dung mot trong cac tu "trai" (nha sach); "hien" (mai nha); "am" (nha nho); "đuong" (nha lon).
Vi du mot so nhan vat co ten hieu nhu: Nguyen Trai hieu Uc Trai; Nguyen Cong Tru hieu Ngo Trai; Cao Ba Quat hieu Cuc Đuong.
Nguoi ta con them cac tu nhu "thi", "tu" va "lang" kem theo ten hieu nhu Phan Quoc Quang la Thuong Tan Thi, Ung Binh la Thuc Da Thi.


 Biet hieu  Biet hieu la ten hieu noi len mot đac điem rieng nao đo cua mot nguoi, chi mot so it nho si đat biet hieu sau khi đat ten tu va ten hieu, nho si thuong hay dung đia danh đe lam biet hieu. Nguyen Thiep biet hieu La Son Phu tu (ong thay o huyen La Son); Nguyen Du biet hieu Hong Son Liep ho (nguoi tho san o nui Hong Linh); Pham Quy Thich biet hieu Thao Đuong cu si (cu si an minh trong nha co).


 Ten tang  Ten tang la ten do vua hoac nguoi đung đau quoc gia ban tang cho nguoi co tai đuc khi con song. Man Giac thien su đuoc Ly Nhan Tong va hoang hau yeu men nen đat cho ten Hoai Tin; tu si Đong Kim Cuong đuoc vua Tran Nhan Tong ban tang ten hieu Thien Lai, sau đoi thanh Phap Loa; Tran Đai Nghia la ten do Ho Chi Minh tang cho Pham Quang Le.


 Ten thuy  Ten thuy cua nho si do nhung nguoi con song đat cho mot nguoi đa qua đoi, đoi khi co nguoi con song tu đat cho minh va co hai loai: cong thuy va tu thuy. Cong thuy la do vua đat va tu thuy la do con chau, ba con, ban be, mon đe đat cho. Ten thuy thuong nham đe ca tung tai đuc cua nguoi qua co nen con đuoc goi la "ten tung" hay "tung hieu", gan giong voi "ton hieu" va đe bieu thi su ton kinh. Chu Van An đuoc vua Tran Nghe Tong đat cho thuy la Van Trinh va đuoc hoc tro ton hieu la Tuyet Giang Phu tu.


= Danh hieu cua van nghe si =


 But danh  But danh hay but hieu la danh hieu cua nhung nguoi cam but nhu: nha van, nha tho, nha bao, nha nghien cuu, nhac si, hoa si... đe thay cho ten chinh, hoac đi kem voi ten chinh đe xac nhan tac quyen tren nhung tac pham van chuong, nghe thuat..., đong thoi đe bieu lo mot muc đich hay ly tuong nao đo. Mot so nguoi lai dung but hieu đe che giau ten that, co the che giau han va che giau mot phan.
Nha van Pham Quynh co cac but hieu khac nhau la Luong Ngoc, Hong Nhan, Thuong Chi; lay but hieu Luong Ngoc vi nguyen quan cua ong o lang Luong Ngoc, huyen Binh Giang, tinh Hai Duong. Nha tho Nguyen Trong Tri lan luot lay cac but hieu Minh Due Thi, Phong Tran, Le Thanh, Han Mac Tu va sau cung la Han Mac Tu; rieng but hieu Le Thanh la do hai chu đau cua sinh quan Le My va chanh quan Thanh Tan ghep lai.


 Nghe danh  Nghe danh la danh hieu cua cac dien vien san khau, đien anh, ca si, nhac cong, nghe nhan...
Nghe danh trong cai luong thuong lay nhung chu moc mac nhu: Sau Lau, Tam Chi, Chin Đinh, Nam Phi, Phung Ha, Ba Van, Sau Hau, Tu Đan Co, Ngoc Giau, Ngoc Nuoi, Ut Tra On, Ut Bach Lan, Minh Phung, Thanh Kim Hue, Thanh Thanh Hoa, Hung Cuong, Thanh Đuoc, Thanh Sang, Ngoc Huong... Nguyen nhan su moc mac nay la vi nganh cai luong xuat phat tu đong que mien Nam va theo phong tuc o đay, dan chung thuong goi mot nguoi nao đo bang ten thu tu trong gia đinh va ten chinh.


 Xuoc danh hay hai danh  Xuoc danh hay hai danh la nhung but danh mang tinh hai huoc cua mot so van nghe si. Vuong Hong Sen lay xuoc danh la "Anh Vuong" (vua nuoc Anh); Gian Chi lay xuoc danh "Bong Tung Lang" (đau toc bu xu); Luc Van Phu co xuoc danh "Phu Thang" (thang phu).


= Danh hieu cua mot so ton giao =
Ten khai sinh cua cac tu si Phat giao khong đuoc dung trong viec xung ho hang ngay ma chi đuoc dung trong giay to hanh chinh va đuoc goi la "tuc danh". Ten khai sinh cac tu si Cong giao van đuoc su dung hang ngay va thuong đuoc goi la "ten dan su".


 Phat giao  Ngoai ten chinh, khi tu hanh, Phat giao Bac Tong thuong co danh hieu: phap danh, phap tu, phap hieu va đao hieu. Nhung nhung nguoi theo Phat giao Nam Tong thi phap danh khong quan trong, cu si va giao si cap sa-di van giu nguyen tuc danh. Phap danh cua cac tu si Phat giao Nam Tong la tieng Pali, đuoc phien am ra Han-Viet nhung giu nghia trong tieng Pali.

Phap danh: la danh hieu do nha su đat cho nguoi xin quy y (tin đo) hoac mot nguoi xuat gia tu hoc (tu si). Phap danh thuong đat khi tho gioi nen con goi la gioi danh. Mot so nha su đat ra cac bai ke đe dung đat phap danh cho cac the he đe tu cua minh.
Phap tu: ngoai phap danh, tu si khi tho gioi sa-di thuong đuoc thay đat cho ten khac đe su dung hang ngay goi la phap tu. Phap tu mang y nghia la nguoi đe tu theo ton chi va noi dong phap chinh thong cua thay.
Phap hieu: khi đe tu tho gioi Ty kheo hay đac phap thay dua theo đuc hanh hay tri tue cua nguoi ay đat đuoc đe ban cho phap hieu. Phap hieu cung la ten thuy dung đe đat cho nhung tu si co cong đuc va pham hanh khi vien tich.
Đao hieu: phai Thien Tong ngoai phap danh con co đao hieu đe bieu thi mot đuc tinh hay mot su giac ngo ma nguoi ay chung đac, thuong lay ten tu vien hay ngoi chua vi ay đang hanh đao đe đat ten nham to long ton trong voi nhung vi co đao đuc kha kinh.


 Cong giao  Nhung nguoi Cong giao Viet Nam co mot ten thanh đuoc đat khi nhan phep rua toi. Ten thanh con đuoc goi la ten bon mang (vi lay theo thanh bon mang cua nguoi đo). Bo me, nguoi đo đau va linh muc so tai thuong chon cac thanh thoi Chua Giesu nhu Phero, Phaolo, Gioan, Maria, Anna... đe lam ten thanh. Trong noi bo ton giao, nguoi Cong giao Viet Nam thuong dung ten thanh bon mang kem voi ho va ten dan su trong cac dip nhu: le cuoi, le cau hon va dung ten thanh đe xung ho voi cac vi chuc sac nhu nu tu, thay dong, linh muc, giam muc, hong y (theo tuc huy ky). Ben canh ngay sinh nhat, nhung nguoi mo đao con mung them ngay le thanh bon mang cua minh nua.


 Cao Đai giao  Cao Đai giao chia lam ba phai: Phat giao, Lao giao va Nho giao (đuoc goi tat la Phat, Tien, Thanh):

Phai Phat mang ten Thai chuc sac mac đao phuc mau vang goi la Thai Thanh.
Phai Tien mang ten Thuong, chuc sac mac đao phuc mau xanh goi la Thuong Thanh.
Phai Thanh mang ten Ngoc, chuc sac mac đao phuc mau đo goi la Ngoc Thanh
Ten vi chuc sac Cao Đai Giao se co dang: Ten phai + the danh + tich đao.


= Ten cua nguoi dan thuong =


 Ten tuc  Ten tuc la ten do bo me đat luc moi sinh, chi goi luc con be, thuong dung tu Nom va thuong xau xi. So di goi la ten tuc vi dung cac tu co y nghia tuc tan nhu bo phan sinh duc (Him, Thep, Bui...), hay la ten loai vat (Cu, Co, Cun...), hay cac tu co nghia xau (Đet, Com, Đuc...),hay ten nuoc ngoai (Fuji, Kun, Jane...). Viec đat ten tuc la co the do mot trong nhung nguyen nhan:

Tranh pham huy nhung nguoi co vai ve o đia phuong.
Do hiem muon hoac kho nuoi nen đat ten xau đe tranh su "bat đi cua than thanh hay ma quy." 
Mot so nguoi to triu men, goi nhu the moi than mat...
Tai nhieu vung o Thanh Hoa, nguoi ta goi vo chong nao đo la anh co, chi co neu ho sinh con trai đau long va goi la anh him, chi him neu ho sinh con gai đau long.


 Ten toc  O mot so đia phuong ten toc la ten gan nghia voi ten tuc. Ten toc la ten chinh cua nguoi bo hoac me, vi du ong A đe con trai B, nguoi ta goi B la "thang cu A" voi nghia "thang con trai ong A", nhung khi B lon len thi nguoi ta khong dam goi ten đo nua vi so xuc pham ma goi A la "cu B" voi nghia "cu la bo cua B".


 Nhu danh  Nhu nghia la sua. Goi la nhu danh vi ten nay la ten luc con tre, con co sua cho con bu bat ke phai tinh. Tuy nhien theo cach dung cua nguoi Viet ngay nay thi nhu danh la ho ten that cua nguoi vo ben canh cach goi theo ho ten chong. Vi du: Ba Ngo Ba Thanh, nhu danh Pham Thi Thanh Van. Tuc le nay sai voi y nghia nguyen thuy cua nhu danh.


 Ten khai sinh  Ten khai sinh la ten ho đuoc ghi trong giay khai sinh va trong so bo nha nuoc. Ten nay đuoc xem la ten chinh, ten that, đuoc đat tu nho nhung đoi khi cung la ho ten moi sua khi đa lon.


 Ten thuong dung  Ten thuong dung la ten chinh nhung cung co the la mot ten khac ma moi nguoi trong gia đinh va xa hoi goi hang ngay.


 Ten cung com  Ten cung com, hay ten hem, la ten von co (ten chinh), phan biet voi cac ten đa đat them khi con song đe khan khi cung gio.


= Cac ten bi mat =
Bi danh, bi so, mat danh, nguy danh khi đuoc moi nguoi biet đen thi khong con la ten theo đung nghia cua no.


 Bi danh, bi so  Bi danh la ten dung thay cho ten that đe giu bi mat đuoc cac nha hoat đong cach mang hay đang vien cac đang phai chinh tri thuong dung: Muoi Cuc (Nguyen Van Linh); Sau Dan (Vo Van Kiet), Vu Long (Đang Thanh).
Bi so la nhung so bi mat đe thay the ho ten ma nhung nha tinh bao thuong đuoc đat. Bi so thuong đi kem chu cai o truoc nhu: X.30, Z 007.


 Mat danh  Mat danh la danh xung đe giu bi mat ho ten that cua mot nguoi trong mot khoang thoai gian nao đo va do chinh nguoi mang tu đat đe ghi tren tac pham tranh su theo doi, bat bo cua nha cam quyen: Anh Tho la mat danh cua Van Cao khi ong viet ban Tien quan ca; A. Pazzi la mat danh cua Vu Hanh khi ong viet cuon Nguoi Viet cao quy.


 Nguy danh  Nguy danh la ten gia. Co the do toi pham đat ra, khac voi ho ten that đe tron tranh luat phap. Đoi khi nhung but danh cung co the xem la nguy danh khi van nghe si co tinh khong muon cho nguoi đoc biet tac pham cua minh vi nhieu ly do khac nhau.


= Biet hieu =
Biet danh, hay biet hieu, la ten thuong do mot hoac nhieu nguoi khac đat cho, đuoc nhieu nguoi goi theo hoac cong nhan. Biet danh thuong đuoc gan lien voi mot kha nang, tinh cach, phong thai, hanh đong gay an tuong, mang tinh so sanh cua mot nguoi nao đo. Biet danh đat them vao ten chinh hoac thay the cho ten chinh cua mot nguoi đe bay to su nguong mo, hoac che dieu đua cot hay đe phan biet nhung ca nhan trong cong đong.

Biet hieu to long nguong mo: Trang nguyen Nguyen Gian Thanh que o lang Ong Mac, tuc goi lang Me, nen dan chung goi ong la Trang Me; Nguyen Khuyen đo đau ba ky thi Huong, Hoi, Đinh va sinh quan o lang Yen Đo nen dan chung goi ong bang biet hieu Tam Nguyen Yen Đo.
Biet hieu đua cot thuong khai thac khia canh khiem khuyet noi co the: Tien Gay, Chuong Com, Tan Map, Hoa Ro, Ba Sut Moi, Tu Troc, Lung Đau Bo, Dung Que...


= Ten rung =
Ten rung la ten goi đac biet chi danh rieng cho huynh truong va trang sinh cua Huong đao Viet Nam sau khi đa tham gia vao mot tro choi đat ten rung va đuoc Hoi đong Rung duyet xet đe chon ten rung cho ca nhan đo. Ten rung luon bao gom ten mot con vat song trong rung va đi kem theo sau boi tinh tu chi đac tinh ca nhan cua Huong đao sinh hay huynh truong đo nhu: Ho Sut (Hoang Đao Thuy), Seu Sieng nang (Tran Van Khac), Bo Lem, Soi Tram lang, Soi Cuoi, Ngua Chiu kho, Voi Hoat bat, Son ca Phieu luu, Lac Đa Đa Su, O Điem Đam...


= Hon danh =

Thoi gian gan đay, nguoi Viet dung Internet nen can co nhung cai ten hieu rieng (nick name) đe lien lac, trao đoi thong tin va kinh doanh. Co the mot nguoi dung hang loat cac ten hieu khac nhau. Cac ten loai nay goi la hon danh.


Xung ho ten cua nguoi Viet Cach xung ho cho ten cua nguoi Viet thay đoi theo cac tang lop trong xa hoi, ngoai ra thay đoi theo tuoi tac, gioi tinh... Ngay nay, nguoi Viet hay dung ten đon am o cuoi đe xung ho, goi, giao tiep va rat it dung ho (tru nhung nguoi đac biet co tam anh huong rat lon toi chinh tri, kinh te - xa hoi Viet Nam nhu Ho Chi Minh - "Bac Ho").
Nhung nam gan đay, đac biet la tren truyen hinh, đe tranh "coc loc", nguoi Viet khong dung ten đon am o cuoi ma dung đay đu ho va ten (bo chu "Thi" neu co) hoac ten đem đi cung ten chinh hoac ten chinh đa am (thuong la hai am cuoi) đe xung ho. Vi du, neu MC ten đay đu la "Nguyen Thi Lan", se phat bieu la: Toi la Nguyen Lan, rat han hanh đuoc gap lai quy vi va cac ban trong chuong trinh...; con neu  neu MC ten đay đu la "Nguyen Thi Lan Huong", se phat bieu la: Toi la Nguyen Lan Huong / Lan Huong, rat han hanh đuoc gap lai quy vi va cac ban trong chuong trinh...


= Đoi voi vua chua =


 Đoi voi vua  Goi bang ho va mieu hieu: Ly Thai To, Le Thanh Tong (co truong hop đac biet nhu vua Le Đai Hanh, trong đo "Đai Hanh" khong phai la mieu hieu ma la tu thuong dung đe xung hoang đe moi bang ha, song vi vua ke vi la Le Long Đinh khong đat thuy hieu, mieu hieu nen "Đai Hanh" tro thanh hieu cua vua Le Hoan luon).
Goi bang ho kem nien hieu: Tran Trung Quang, Le Chieu Thong,...
Goi bang nien hieu: Quang Trung, Gia Long, Tu Đuc hoac them tu "vua" vao truoc tro thanh: vua Quang Trung, vua Gia Long, vua Tu Đuc...
Goi bang thuy hieu: Ly Chieu Hoang, Tran Gian Đinh,...
Goi bang ten chinh thuc (cach goi pho bien): Ho Quy Ly, Mac Đang Dung,...


 Đoi voi chua  Goi bang ten tuoc va ten chinh: Vo Vuong Nguyen Phuc Khoat, Đinh Vuong Nguyen Phuc Thuan, co truong hop chi can goi tuoc nhu "Hien Vuong" (Nguyen Phuc Tan).
Dung tu "chua" va ten thuong goi: Chua Sai, Chua Hien...
Goi bang ten chinh thuc: Nguyen Hoang, Trinh Sam...
Goi bang ho kem chu "Vuong": Nguyen Vuong (chi Nguyen Phuc Anh trong giai đoan truoc khi len ngoi).


= Đoi voi nho si, quan lai =


 Nho si  Dung tu, hieu va them tu "tien sinh": Bang Ho tien sinh (Tran Nguyen Đan); To Nhu tien sinh (Nguyen Du)...
Dung biet hieu: La Son Phu tu (Nguyen Thiep)
Dung ten chuc vu va ten que: Uy Vien tuong cong (Nguyen Cong Tru)
Dung tu chi hoc vi va ten que: Trang Bung (Phung Khac Khoan), Tam nguyen Yen Đo (Nguyen Khuyen)...
Dung tu chi hoc vi va pham ham: Trang Trinh (Nguyen Binh Khiem)
Dung tu chi hoc vi va ten chinh: Nghe Tan, Tu Xuong, Đo Chieu, Thu khoa Huan...
Dung chuc vu va noi lam viec cua chong: Ba Huyen Thanh Quan.


 Quan lai  Dung chuc vu va ten chinh: Nghi Que, Huong Điem, Xa Tai, Đe Tham,..
Dung pham ham va ten chinh: Thien ho Duong, Ba Non...
Chi goi chuc vu: Binh, Cai, Đoi, Ly (ly truong), Ba (chuong ba), Tham (tham ta)...
Chi goi pham ham: On Nhu Hau, Thieu (thai tu thieu bao), Huong (hong lo tu khanh), Cuu (cuu pham), Bat (bat pham)...


= Đoi voi lanh tu, tri thuc =


 Đoi voi lanh tu  Dung tu xung ho va ho: Cu Phan (Phan Boi Chau); Cu Huynh (Huynh Thuc Khang)..., trong mot vai truong hop, tu xung ho lai tro thanh danh tu rieng nhu tu "Bac": Bac Ho; Bac Ton...
Dung ho va pham ham: Tran Hung Đao
Dung ho ket hop chuc vu: Ho Chu tich, Ngo Tong thong (Ngo Đinh Diem)...
Cach pho bien hon la dung danh tu chi chuc vu hoac quan ham va ho ten đay đu: Chu tich Ton Đuc Thang, Thu tuong Pham Van Đong, Đai tuong Vo Nguyen Giap...


 Đoi voi tri thuc  Dung hoc ham, hoc vi va ten chinh: Giao su Can, Tien si Duong, Ky su Hoa, Bac si Long...
Dung hoc ham, hoc vi va ho ten: Pho giao su Nguyen Nguyen Tru, Giao su Tien si Tran Kim Thach...
Co khi dung ho va tu "quan" đe goi: Le quan, Pham quan... (cach goi nay ngay nay hiem gap).
Mot so phu nu đuoc goi theo ten chong: Ba Ngo Ba Thanh, Ba Nguyen Phuoc Đai...


= Đoi voi van nghe si =
Dung tu, hieu hoac but danh va ho ten đay đu: Uu Thien Bui Ky, Thuan Phong Ngo Van Phat...
Đon gian chi dung but danh, nghe danh: Đong Ho, Ut Tra On...
Dung tu chi nganh nghe va but danh, nghe danh: Nha tho To Huu, nghe si Kim Cuong, ca si Hong Van...
Dung ho va tu, hieu: Nguyen To Nhu, Le Tho Xuan...
Dung biet hieu, biet danh, nghe danh, nickname: Ba Tung, Ung Hoang Phuc, Nhat Thien Bao...


= Đoi voi tu si =


 Phat giao  Dung tu chi chuc vu va phap tu, phap hieu: Ni su Tri Hai, Đai đuc Thich Tue Nghiem, Thuong toa Thich Tue Si, Hoa thuong Thich Đuc Nhuan...


 Cong giao  Dung tu chi chuc vu va ho ten that: Linh muc Vo Thanh Trinh, Hong y Trinh Van Can...
Dung tu chi chuc vu, ten thanh va ho ten that: Tong giam muc Phaolo Nguyen Van Binh...
Đon gian dung tu chi chuc vu va ten chinh: Cha Trinh, Giam muc Binh...
Đon gian dung tu chi chuc vu va ten thanh: Cha Phan-xi-co,Cha Giu-se...


 Cao Đai giao  Dung tu đe chi chuc vu, Thanh danh: Đau su Thai Bo Thanh, Đau su Thuong Sang Thanh, Đau su Ngoc Nhuon Thanh, Nu Đau su Huong Thanh, Nu Đau su Huong Hieu...


 Tin lanh  Dung tu chi chuc vu va ten cac vi nhan (Cuu Uoc): Muc su Isaac,Truyen Đao Daniel...
Dung tu chi chuc vu va ten that: Muc su Pham Đinh Nhan
Đon gian dung tu chi chuc vu va ten: Muc su Nhan


= Xung ho trong dan thuong =


= Goi theo ho ten =
Dung ten chinh: Ngoc, Lan, Mai, Hoa... ap dung khi nguoi lon tuoi goi nguoi nho tuoi hon (nhu bo me goi con, co chu goi chau, thay co giao goi hoc sinh...) hoac giua nhung nguoi co quan he gan gui than thiet voi nhau.
Dung ten chinh sau mot tu xung ho: anh Hoa, chi Mai, co Tham, cu Tam (nguoi co vai ve thap goi nguoi co vai ve cao hon hoac nguoi nho tuoi goi nguoi lon tuoi hon buoc phai goi theo hinh thuc nay) hay thang Minh, con Lieu... (nguoi lon tuoi goi nguoi nho tuoi hon).
Dung ten chinh va them nhung tu ni nhung nhan vat lich su: Phan Đinh Phung, Tong Duy Tan...


 Goi theo ngoi thu  Dung tu xung ho va thu bac (trong gia đinh cua nguoi mang ten): anh Ca, thang Hai, chi Ba, con Bay, duong Muoi... nhu Ca Đo (Nguyen Luong Bang), Bay Cuong (Pham Hung), Sau Dan (Vo Van Kiet). Đac biet, nguoi mien Nam (chi nguoi mien Nam) goi con truong la "Hai", goi con thu nhi la "Ba"...
Dung thu bac va ten chinh: Ba Khiet, Tu Hong...
Dung tu xung ho, thu bac va ten chinh: anh Tu Ro, bac Ca Hong...


 Goi kem ten vo hoac chong  Ut Tich la ten cua ba Nguyen Thi Ut, co chong ten la Tich.
Vo chong xung ho: anh-em, minh-toi, ong xa-ba xa, me no-bo no...


 = Goi theo ten chong  =
Đoi voi mot so vung nong thon o mien Bac, nguoi ta thuong goi vo mot nguoi nao đo theo ten cua chong. Chang han chong la A vo la B nhung nguoi ta goi B la "ba A". Cach goi nay thong dung đen noi co khi nhung ai con chau cua ba B cung khong biet đuoc ten that cua ba B.
Tuy nhien, phu nu Viet Nam khi ket hon van giu va dung ten ho rieng theo khai sinh ma khong đoi theo ten ho nha nguoi chong.


 Goi theo ten con  O mien Nam Viet Nam nguoi ta thuong goi gan ten con đau long theo kieu: "danh tu xung ho + tu chi thu bac + ten chinh con đau long": chi Hai Tung, anh Ba Hien...
O nhieu vung thuoc tinh Thanh Hoa, nhung nguoi đa len chuc ong ba (hoac đa gia) cung đuoc goi gan ten con đau long nhung khong kem tu chi thu bac. Vi du ong Duong, ba Duong la ten thuong goi cua bo va me anh Duong. Nhung khi đa qua đoi thi khong đuoc goi theo ten con nua ma goi theo ten khai sinh, con goi la "ten cung com".
O nong thon mien Bac Viet Nam bo, me thuong goi nhau theo ten hoac ten tuc cua con: bo thang A, me cai B, bo cai Đi, bu con Cun... Cach goi nay khong ap dung đoi con cai hoac voi nguoi ngoai gia đinh.


= Thuat ngu cong tac =
O Viet Nam, thuat ngu xung ho goi nhau bang đong chi cung kha pho bien do anh huong tu Lien Xo va cac nuoc xa hoi chu nghia, nhat la mien Bac va Bac Trung Bo. Nguoi ta thuong goi nhau khi lam viec bang tu Đong chi + Ten goi, vi du nhu: đong chi Nam, đong chi An, đong chi cong an... mac du nguoi đuoc goi la đong chi khong nhat thiet phai la Đang vien Đang Cong san Viet Nam.


= Xung ho khuyet danh =
Trong giao tiep hang ngay, neu khong can thiet, nguoi Viet thuong xung ho khuyet danh voi nhau (chi gom đai tu nhan xung, khong ten goi). Trong nhieu ngon ngu khac, tieng Anh chang han, đai tu nhan xung khong minh đinh vi tri va đia vi cua tung ca nhan, nhung ap dung trong moi truong hop; nhung Tieng Viet la mot trong nhung ngon ngu co luong đai tu nhan xung vo cung nhieu, lam cho cach xung ho nay tro nen phuc tap. Tuy nhien, đieu nay lai đong gop tich cuc vao viec duy tri đao đuc, trat tu cua gia đinh va xa hoi, la đac trung rieng cho ngon ngu. 
Vi du: nguoi me noi chuyen voi con gai minh thi tu xung la u (cach dung cu o mot phan mien Bac), me (o mien Bac, Bac Trung Bo, mot phan nho Nam Trung Bo), ma (o mien Nam), hay mot tu tuong tu nao đo va goi con gai minh bang con... Nguoi noi va nguoi nghe đeu xac đinh đuoc vi tri đich thuc cua minh khong the nham lan đuoc.
Vi du:


Ten nguoi dan toc thieu so Xem them Buc tranh van hoa cac dan toc Viet Nam Luu tru ngay 5 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine đe biet ve mot so tuc le đat ten cua nguoi dan toc thieu so.
Đat nuoc Viet Nam co 54 dan toc anh em chung song voi nhau qua hang ngan nam dung nuoc va giu nuoc. Trong đo co hai dan toc song o reo cao tinh Quang Tri - nhung nguoi Van Kieu, Pa Co - đuoc vinh du mang ho Ho - ho cua Chu tich Ho Chi Minh.
Nguoi dan toc thieu so o vung cao đat ten tuong đoi đon gian la ten cam thu, cay co hay cac vat dung trong gia đinh. Cac dan toc o đong bang chiu anh huong cach đat ten cua nguoi Kinh
Thoi han đat ten cho con cua mot so dan toc thieu so quy đinh khong giong nhau: nguoi Ha Nhi (nhom Ha Nhi Đen) đat ten ngay hom sinh, nhom Ca Cho đat vao ngay hom sau, nhom Ha Nhi La Mi sau 3 hom moi đat ten. Nguoi Si La quy đinh 2-3 ngay, nguoi Pu Na đung 3 ngay sau, nguoi Brau tu 3-5 ngay, nguoi Ma 8 ngay, nguoi Co Lao đat ten con khi đay thang, nguoi Day lay ngay đau thang đe đat ten con, nguoi San Diu sau 45 ngay moi đat ten tuc va đen khi con truong thanh moi đat ten chinh thuc...
Ve nghi le cho viec đat ten cua moi dan toc moi khac. Nguoi Pu Na lam le đe xin ten cua mu; nguoi Ma lam le cung than an mung long trong đe đat ten; nguoi Day trong le phai cung "hoa nuong than" (than trong coi đua tre) va sau đo cao troc đau đua tre, sau đo bo me tu đat ten. Nguoi Sila thuong moi mot ba gia trong ban đen đat ten đe mong con song lau; nguoi Pa Then đat ten con nho thay cung chon ngau nhien trong nhung ten đa soan truoc tren nhung to giay; nguoi Brau trong buoi le đat ten, ba mu vuon nghi ra mot cai ten, khan vai than linh sau đo rot ruou uong, neu thay ngon mieng thi ten đua tre đuoc an đinh, neu khong phai lam lai tu đau...
Nguoi Xtieng co le đat ten cho thanh vien moi la mot nghi le quan trong, le thuong đuoc tien hanh khi tre đuoc 2 đen 3 thang tuoi: Gia chu chuan bi mot con lon, mot con ga trong, mot chen ruou can, mot ky vat cho be, sau đo gia chu moi gia lang đen lam Chu le [3].
Hien nay, cac dan toc thieu so o Vinh Phuc tuy khong co chu viet rieng nhung van co ngon ngu rieng goi la "tieng trong", tuc la tieng noi bo trong dan toc. Khi đat ten con, nguoi ta cung lay ten tieng Viet, khong he ghi them ten dan toc minh vao giay khai sinh nhu truoc đay [4] Luu tru ngay 9 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine.
Nguoi Ra Glai o xa Phan Dung, huyen Tuy Phong, Binh Thuan co tuc: sau khi đua be chao đoi, me bo tien hanh nghi le Pol Sa-up vavruh Payua anan (cung bai khai sinh đat ten hay con goi la le ra mat, trinh dien). Tuy hoan canh moi gia đinh, le khai sinh đat ten co the lui lai cham nhat 15-20 ngay sau khi đua be chao đoi. Buoi le đuoc tien hanh tai noi trang trong nhat trong nha, gia đinh sua soan cac loai mam co chan cao vai muoi phan, mam co vanh quy va moi đat canh đe bay cac le vat dang cung Yang va trinh dien to tien, ong ba, co cung thuong co com va co khau trau ta [5] Luu tru ngay 9 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine.
Nguoi La Hu sau khi đe ba ngay thi le đat ten cho đua tre. Ten cua tre so sinh thuong đuoc đat theo ngay sinh, do vay trong cong đong nguoi La Hu, viec trung ten kha pho bien. Neu thay tre lau lon hoac hay đau om, co the lam le đoi ten khac.
Trong ba loai ket cau ho va ten thi cac dan toc thieu so cua Viet Nam đeu co ca ba loai nhu: ket cau ho đat truoc ten co nguoi Hoa, nguoi Tay, nguoi Nung...; ket cau co ten đat truoc ho nhu dan toc Eđe; ket cau chi co ten ma khong co ho nhu dan toc So Đang, dan toc O Đu hoac nguoi Cham Nam Bo hoac co đem them ten bo, ten ong, ten chu va cac biet danh khac nhu nguoi Ha Nhi Đen lay ten bo lam ten đem cho con hoac nguoi Cham Nam Bo ghep ten bo sau ten con.


= Nguoi Pa Co, Van Kieu =
O cuoc Tong tuyen cu đau tien cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa nam 1946, khi len danh sach cu tri cua dan toc vung reo cao Quang Tri, can bo cua Bac Ho đen hoi ho, ten cua nguoi Pa Co, Van Kieu thi moi nguoi chua co ho. Mot nguoi trong so ho chot nay ra y nghi: "Tat ca nguoi Pa Co, Van Kieu đeu la con chau Bac Ho". Vay tai sao chung ta khong lay ho cua Bac Ho"? Tu đo, tat ca nguoi Pa Co, Van Kieu đeu đat theo ho cua Bac. Tuy cung dong toc, nhung nguoi Pa Co, Van Kieu van lay nhau, sinh con đe cai binh thuong.


= Nguoi Cham =
Theo Nguyen Khac Ngu trong Mau He Cham o trang 125: 'Chieu theo phong tuc Cham, xua kia khong co ho, chi thay theo dong sang nhu dong lam vua xua co ho, ho xua cua cac vua Champa gom co: Indra/Indravarman, Jaya/Jaya Sinhavarma, Cri/Cri Satyavarman, Maha/Maha Vijaya, Rudra/Rudravarman, Pudra/Pudravarman... hoac sau nay la cac ho Ong, Ma, Tra, Che hoac cac dong lam trang, lam quan, lam thay, v.v. thi co ho, con dong hen nhu dong nong phu, toi to, tho thuyen, lao đong thi khong thay co ho".
Nhu vay, mot đieu chac chan la nguoi Cham đa co cach đat ten ho theo kieu rieng cua minh tu rat som, ngay thoi ky moi lap quoc nhu Khu Lien, Pham Hung, Pham Van, Pham Dat, Pham Phat vao the ky thu III, thu IV hoac Po Inu Nagar, Po Klong Girai, Po Klong Char, Po Birthuor, Po Sahinu, Po Rame, Inra Patra, Deva muno... va nay la Inrasara, Patri Ratna, Apdul Karim, Asal... Nhung ten nay rat Cham, nhung khong the hien ro tinh dong ho hoac tinh dong ho đuoc the hien theo mot kieu nao đo ma hien chua ket luan đuoc.
Vao nam Minh Mang thu 14, trieu đinh Hue bat nguoi Cham phai theo phong tuc Viet Nam. Ho phai chon lay mot trong nhung ten ho đoc theo ngon ngu Viet Nam, gom co: Ba, Đang, Hua, Luu, Luu, Han, Lo, Ma, Chau, Nguy, Tu, Ta, Thien, Uc, Van, Ung, Lam, Hai, Bao, Cay, Duong, Quang, Qua, Truong, Tuong, Lu. Đay la cac ho pho bien nhat trong dan toc Cham gan 2 the ki qua.
Luc bay gio đan ong mang ho bo va đan ba mang ho me đe đung bo đien tho theo chanh quan me va luu truyen đen ngay nay.
Vao nhung nam 1954-1959, chinh phu Viet Nam Cong hoa luc bay gio cung cam luon viec lam khai sanh bang ten Cham. Hau qua la dau vet ten Cham hau nhu bien mat han tu ngay đo trong cong đong Cham.
Thuong thi nguoi Cham binh dan dung tien to "Ja" (nam) hay "Mu" (nu) truoc ten, tuong tu Van hay Thi cua nguoi Viet nhu Jamutaharei (nha nghien cuu Thien Sanh Canh), Jalau (thi si Truong Van Lau).


 Nguoi Cham Nam Bo  Nguoi Cham đa tiep thu mot so ton giao tu ben ngoai, đo la Balamon giao, Phat giao va Hoi giao, ton giao la mot tac nhan quan trong chi phoi manh me hau het cac linh vuc van hoa, kinh te, xa hoi, phong tuc, tap quan, ton giao đa phan hoa dan toc Cham thanh ba cong đong voi ba đac trung van hoa khac nhau đuoc quy đinh boi the gioi quan cua tung ton giao. Đo la cong đong nguoi Cham Balamon, cong đong nguoi Cham Ba Ni va cong đong nguoi Cham Islam.
Cong đong Nguoi Cham Nam Bo theo Hoi giao khong đat ten bang tieng Cham ma lai đat theo he thong ten Hoi giao ma phan lon co nguon goc tu tieng A Rap lam ten thuong dung trong cong đong.
Le đat ten Hoi giao ban đau chi la mot nghi thuc va gio đa tro thanh mot phong tuc van hoa truyen thong ma nguoi Cham tiep thu trong qua trinh thuc hien tin nguong Hoi giao.
Ban đau nguoi Cham Hoi giao chi đat ten theo cac thuoc tinh cua Thuong đe, theo ten cua cac vi thanh (Nabi), cua nhung nguoi than trong dong ho cac vi thanh đo, hoac ten cua nhung nhan vat co cong trong lich su phat trien Hoi giao; ve sau dung nhung tu nao trong tieng A Rap co nghia hay, tot, đep lam ten Hoi giao.


 = Tuc le đat ten  =
Khi đua be chao đoi đuoc bay ngay, nguoi Cham Nam bo lam Le cat toc tai nha đe đat ten cho be truoc su chung cua ong giao ca (Hakim), gia lang, thanh nien va ba con trong dong ho. Đoi voi nguoi Cham, viec cat toc chi co tinh cach tuong trung, sau khi hot mot chom toc tren tran đua be, moi nguoi đoc vai cau kinh chuc phuc va hy vong mot tuong lai tot đep cho đua be, roi thoa len tran no mot chut nuoc hoa goi la ban loc khac voi tap tuc Hoi giao thi nguoi ta phai cao het toc tren đau đua be roi đem can, đuoc bao nhieu thi bo me đua be đo phai xuat mot so tien tuong ung phan phat cho khach đen du buoi le. Gia chu phai lam thit con ga trong đa biet gay đe nau chao đai khach, đac biet, long va ruot ga phai đuoc chon ky khong đe cho bat cu con gi tha đi. Neu nhu lam le đat ten muon đen mot nam hon thi phai lam thit de hoac thit bo. Nghi le nay ghi nhan su kien đua tre đo chinh thuc la mot tin đo moi cua Hoi giao.


 = Chon ten  =
Nguoi Cham khong co tuc đat ho ma chi co lua ten. Ten cua đua be đuoc quyet đinh boi ngay va thoi khac đua be chao đoi. Cai ten Hoi giao nay đuoc nguoi Cham tin la se đuoc Đang Allah goi day vao ngay phan xet cuoi cung (ngay tan the).Ten Hoi giao con đuoc chon tu 4 nguon sau: ten cua cac vi Thanh, nguoi Hoi giao co cong cung thoi cua Muhammad, nhung nguoi tu vi đao, nhung nguoi Hoi giao noi tieng trong lich su, cac thuoc tinh cua thuong đe, tu ngu co y nghia tot đep trong ngon ngu A Rap.

Ten cua cac vi thanh: Con trai đuoc đat ten theo mot trong hai muoi lam ten Thanh, con con gai thi đuoc đat theo ten cua nhung nguoi phu nu co quan he ho hang than toc voi cac vi thanh đo nhu: me, vo, con gai, chau gai. Lich su Hoi giao ghi nhan co tat ca 124.000 su gia, trong so đo Đang Allah (Thuong đe cua tin đo Hoi giao) chon 313 thien su, nhung chi co 25 thien su đuoc nhac ten trong kinh Qur’an. Theo thu tu tu luc Allah tao ra con nguoi đau tien la Adam đen Mohamad, đo la:
Adam, Idris, Nuh, Huh, Salleh, Lut, Ibrahim, Ismail, Ishaq, Yaqub, Yusuf, Zaid, Harun, Musa, Daud, Sulayman, Ayyub, Zulkifli, Yunus, Ilyas, Ilyasak, Zakariya, Yahya, Isa, Muhammad
Ten con gai co the đat la: Hawa: Eva, vo cua Adam. Balquis la con gai cua Sulayman. Maryam la Maria, me cua Isa. Aminah la me cua Muhammad. Khodijahla vo đau tien cua Muhammad. Ruqayyah, Fatimah, Zaynab la con cua Mohammad va Khadijah. Sawdah, Aishah, Hafsah, Zainab, Salamah, Juwairiyah, Safiyah, Mary, Habibah la ten cua nhung nguoi vo cua Mohammad sau Khadijah.
Ten cua lanh đao hoac co cong voi đao Hoi: Đat theo ten cua cac nha lanh đao cong đong Hoi giao sau khi Muhammad mat vao nam 632 nhu Abu Bakar (632-634), Umar(634-644), Osama (644-656), Ali (656-661) hoac ten cua cac chuyen gia luat phap trong giai đoan đau cua Hoi giao đa tao thanh bon truong phai luat phap chinh cua Hoi giao la: Maliki, Hanafi, Safiy va Hanbali.
Ban the, Thuoc tinh, Hanh đong cua Thuong đe: Đat ten theo 99 ban the, thuoc tinh, hanh đong cua Allah dua tren 99 cai ten tot đep cua Allah ma kinh Qur'an co ghi... Allah, Rahman, Rahim, Melik, Kuddus, Selam, Mumin, Muheymin, Aziz, Cebbar, Mutekebbir, Halık, Bari, Musavvir, Gaffar, Kahhar, Vehhab, Rezzak, Fettah, Alim, Kabız, Basit, Hafıd, Rafi, Muiz, Muzil, Semi, Basir, Hakem, Adl, Latif, Habir, Halim, Azim, Gafur, Sekur, Aliyy, Kebir, Hafız, Mukit, Hasib, Celil, Kerim, Rakib, Mucib, Vasi, Hakim, Vedud, Mecid, Bais, Sehid, Hakk, Vekil, Kavi, Metin, Veli, Hamid, Muhsin, Mubdi, Muid, Muhyi, Mumit, Hayy, Kayyum, Vacid, Vahid, Samed, Kadir, Muktedir, Mukaddim, Muahhir, Evvel, Ahir, Zahir, Batın, Vali, Muteali, Berr, Tevvab, Muntakim, Afuv, Rauf, Malikul Mulk, Zulcelal-i Vel-Ikram, Muksit, Cami, Gani, Mugni, Macid, Mani, Nur, Hadi, Bedi, Baki, Varis, Resid, Sabur, Dar, Nafi.
Co nghia la tu 99 cai ten đep nhat cua Allah nhu: Đang rat muc khoan dung- Al Rahman, Đang rat muc nhan tu- Al Latif, Đang toan nang- Al Aziz, Đang tha thu -Al –Ghaffar, Đang luon lang nghe As-Sami, Đang bao ve Al-Muhaymin... nguoi ta đat ten bang cach bo tien to "Al" "As, "Ar", "Az" nghia la Đang, chi lay thuoc tinh đe đat ten nhu Rahman, Latif, Aziz...; neu đat ten cho con gai mang thuoc tinh đo thi phai them hau to "ah" nhu Rahmanah, Latifah, Azizah...
Hoac them tien to "Abd", trong tieng A Rap co nghia la "đay to cua", nhu Abdur Rahman (đay to cua Đang khoan dung), Abdul Latif (đay to cua Đang nhan tu); trong đo "ur", "ul" la bien dang cua tien to "Al".
Nhung ten bat đau bang Abdul đuoc dung o cong đong Cham Nam bo nhu: Abdullah, Abdul Bari, Abdul Qadir, Abdul Rahim, Abdul Karim, Abdul Rahman, Abdul Malik, Abdul Halim, Abdul Khabir, Abdul Latif, Abdul Aziz, Abdul Ghaffar, Abdul Halim, Abdul Ghafur...
Tu ngu A Rap co nghia tot đep: Dung tu ngu co y nghia tot đep cho con trai hoac them hau to "ah" cho ten con gai nhu: Amin, Aminah (Trung thanh); Jamil, Jamilah (Xinh đep); Said, Saidah (May man); Salim, Salimah (Binh an); Safiy, Safiyah (Vo toi); Tahir, Tahirah (Trong trang).
Cach dung ten trong giao tiep: Do nguoi Cham khong co tuc đat ten ho va kha nang chon ten con han che nen hien tuong trung ten xay ra o cong đong Cham rat nhieu, đe phan biet nguoi ta goi: "Ten goi + nam sinh": hoac "Ten goi + Ten bo": Ahmad ben Mahammed (Ahmad con cua Mahammed) Masitoh nuk on Kim Him (tuc la Masitoh con ong Ca chua Ibrahim) hay Saleh nuk Tuan Taghe (tuc la Saleh con thay Idris) -"Ten goi + ten chong hoac ten vo" hoac "Ten goi + viec lam, nghe nghiep" hoac "Ten goi + biet danh" la ten goi noi len mot đac điem nao đo cua mot nguoi theo noi o, đac điem voc dang, đau toc, nuoc da, tinh tinh, thoi quen, so thich hoac mot kinh nghiem ca nhan... Chang han nhu Yusub tua (lun), Saleh chuh (đen), Saleh nu (thich choi đa ga), Abdullhah pei chuk (thich an bun), Jamilah he (vui tinh), v.v.


Đoc them Đoi song van hoa gia toc, tac gia Le Nguyen Luu, Nha xuat ban Thuan Hoa, 2006.
Ho va ten nguoi Viet Nam, tac gia PGS.TS Le Trung Hoa, Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, xuat ban nam 2005
Tu đien chuc quan Viet Nam, tac gia Đo Van Ninh, Nha xuat ban Thanh nien, xuat ban nam 2006
Ten nguoi Cham Nam Bo, tac gia Đinh Thi Hoa [6] Luu tru ngay 17 thang 11 nam 2010 tai Wayback Machine


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai