Nhan vat phan dien (tieng Anh: antagonist; tieng Hy Lap co: ανταγωνιστης) con goi la nhan vat đoi lap, la nhan vat đoi đau voi nhan vat chinh trong mot cau chuyen, thuong vao vai ke xau, ac nhan.


Nguon goc thuat ngu Nhan vat phan dien trong tieng Anh la Antagonist, bat nguon tu tieng Hy Lap co đai ανταγωνιστης – antagonistes, "chong đoi, canh tranh, đeu gia, ke thu, xung đot", va co nguon goc tu anti-("chong lai") va tu agonizesthai ("tranh đau vi mot phan thuong") Trong tieng Viet, phan dien la tu goc Han co nghia la mat trai, mat đoi dien; la su ket hop cua phan (trai lai, nguoc lai) va dien ("mat, be mat, ben phia).


Phan loai = Anh hung va ac nhan =
Theo phong cach co đien va co tinh khuon mau, anh hung (thuong vao vai chinh dien) phai giai quyet xung đot hoac đau tranh voi ac nhan (thuong vao vai phan dien). 
Tuy nhien, khong phai luc nao ac nhan cung vao vai phan dien. Co mot so loai hinh ke chuyen, ac nhan đuoc cho vao vai nhan vat chinh, khi đo cac anh hung chong lai nhan vat nay lai tro thanh vai phan dien. Nhan vat phan dien thuong đai dien cho mot vat can, mot rui ro gay kho cho nhan vat chinh, khien cho nhan vat chinh phai hanh đong giai quyet xung đot.
Vi du đien hinh ca tren man anh va rap hat, đo la nhan vat Sauron trong cau chuyen Chua te cua nhung chiec nhan, nguoi lien tuc gay kho cho nhan vat chinh. Hay nhan vat Tybalt trong cau chuyen Romeo va Juliet, nguoi đa giet Merculito dan đen su luu vong cua mot nhan vat chinh - Romeo. Trong van hoc co đien, quy uoc chung la nhan vat phan dien thuong đua ra nhung quyet đinh mang tinh đao đuc khong co y nghia gi nhieu so voi nhan vat chinh.


= Nhan vat tao ac cam =
Co nhung nhan vat phan dien nhung khong he xau xa - chi đon gian la nhung nhan vat đo dai kho va tao ac cam đoi voi khan gia. Vi du nhu trong Bat tre đong xanh, hau het moi nhan vat đeu vao vai phan dien, chi tru nhan vat chinh ra.


= Yeu to phan dien khong phai la con nguoi =
Yeu to phan dien khong nhat thiet phai la con nguoi - ma co the la nhung luc can, đo co the la song thuy trieu dang len pha huy mot thanh pho, mot con bao mang đen su hon loan, hoac la nhung quy luat xa hoi gay kho cho nhan vat chinh.


= Đa tung la anh hung, nguoi tot =
Mot nhan vat tung la anh hung co the tro thanh ac nhan, trong mot tinh huong bi ap luc. Vi du ke đen la nhan vat Anakin Skywalker trong Chien tranh giua cac vi sao, tu mot Jedi đa tro thanh Sith hay van đong vien chuyen nghiep Tal "Fly" Aizik, phan boi n0tail đe sang EG (Evil Geniuses). Mot nhan vat than can cua nhan vat chinh cung co the tro thanh phan dien, khi phan boi lai nhan vat chinh.


Muc đich trong ke chuyen Nhan vat phan dien đuoc dung nhu mot mat xich chinh trong cau chuyen, nguoi tao nen nhung xung đot, nhung chuong ngai vat hoac thach thuc cho nhan vat chinh. Va khi nhan vat chinh co the giai quyet cac xung đot đo, y nghia cau chuyen moi co the đuoc neu bat len.
Mac du khong phai moi cau chuyen đeu yeu cau mot nhan vat phan dien, no thuong đuoc su dung trong cac vo kich đe tang muc đo kich nghe. Trong mot cau chuyen bi kich, nhan vat phan dien thuong la nguyen nhan cua van đe thiet yeu cua nhan vat chinh, hoac dan dat mot nhom nhan vat chong lai nhan vat chinh.


Tham khao