Bao Gay la con bao manh nhat va co quang thoi gian hoat đong dai nhat cua mua bao Tay Bac Thai Binh Duong 1992. Gay hinh thanh vao ngay 14 thang 11 tren khu vuc gan đuong đoi ngay quoc te tu mot ranh gio mua. Mot thoi gian sau, con bao di chuyen qua quan đao Marshall voi trang thai la mot con cuong phong đang tang cuong truoc khi đat đinh cuong đo o ngoai khoi Thai Binh Duong. Khi đo, Trung tam Canh bao Bao Lien hop (JTWC) đa uoc tinh suc gio duy tri mot phut toi đa cua Gay la 185 dam/gio (295 km/gio) va ap suat khi quyen toi thieu 872 mbar (25,8 inHg). Tuy nhien, Co quan Khi tuong Nhat Ban (JMA), trung tam canh bao bao chinh thuc cua khu vuc Tay Bac Thai Binh Duong, uoc tinh suc gio duy tri 10 phut toi đa la 125 dam/gio (205 km/gio) va ap suat toi thieu 900 mbar (27 inHg). Sau khi ket thuc giai đoan manh nhat, Gay suy yeu nhanh chong do tuong tac voi mot con bao khac. Vao ngay 23 thang 11, Gay tan cong Guam voi suc gio 100 dam/gio (160 km/gio). Con bao sau đo manh tro lai trong mot quang thoi gian ngan truoc khi dan chuyen huong bac, tiep tuc suy yeu va chuyen đoi thanh mot xoay thuan ngoai nhiet đoi tren vung bien phia nam Nhat Ban trong ngay 30 thang 11.
Trong giai đoan đau, Gay tac đong đen quan đao Marshall, gay thiet hai mua mang nghiem trong va khien 5.000 nguoi mat nha cua. Thu đo Majuro đa trai qua tinh trang khong co đien va nuoc trong thoi gian con bao hoanh hanh; tuy nhien khong co cong dan nao cua đao quoc thiet mang. Voi viec đo bo Guam, Gay đa tro thanh con bao thu sau trong nam tac đong đen hon đao nay. Vi hau het cac cong trinh co ket cau yeu đeu đa bi con bao Omar pha huy vao hoi cuoi thang 8 truoc đo nen thiet hai do Gay gay them la khong đang ke. Gay voi loi trong bi pha vo mang toi mot luong mua nho, tuy nhien gio manh ket hop voi nuoc bien man khien cay coi tren đao bi rung la tren dien rong. Xa hon ve phia bac, nhung đot song lon do bao cung đa pha huy mot ngoi nha o Saipan; va tai tinh Okinawa, Nhat Ban, mua lon cung đa gay nen lu lut va tinh trang mat đien.


Lich su khi tuong Bao Gay hinh thanh tu mot nhieu đong nhiet đoi o phia đong đuong đoi ngay quoc te trong khoang giua thang 11 nam 1992. Vung nhieu đong nay thuoc mot ranh gio mua trai dai toi phia tay Bien Đong, thu đa tao ra con bao Forrest truoc đo va Hunt sau nay. Tiep theo, nhieu đong di chuyen ve phia tay, vuot đuong đoi ngay quoc te va dan to chuc voi đoi luu gia tang. Vao ngay 14 thang 11, Trung tam Canh bao Bao Lien hop (JTWC) ban hanh Canh bao ve su hinh thanh cua xoay thuan nhiet đoi (TCFA); va đen thoi điem 1800 UTC cung ngay, co quan nay đa phat đi nhung thong tin ban đau ve ap thap nhiet đoi 31W, vi tri o phia đong quan đao Marshall. Khi đo Co quan khi tuong Nhat Ban (JMA) cung nhan đinh đo la mot ap thap nhiet đoi đa phat trien. Ap thap nhiet đoi manh len thanh bao nhiet đoi Gay trong ngay hom sau.
Trong phan lon quang thoi gian hoat đong cua Gay ton tai mot xoay nghich manh o phia bac dan con bao di chuyen ve phia tay hoac tay-tay bac. Vao sang som ngay 17, JTWC nang cap Gay len thanh [bao] cuong phong va ngay hom sau, JMA cung thong bao Gay đa manh len thanh mot con cuong phong. Con bao tac đong toi đao Mejit đau tien truoc khi di chuyen qua phan trung tam quan đao Marshall. Voi nhiet đo nuoc [bien] be mat va mo hinh gio tren tang cao thuan loi, Gay buoc vao mot giai đoan tang cuong manh liet, nhu hau het cac con bao Tay Bac Thai Binh Duong thang 11 o vi tri gan tuong tu. Vao ngay 19 thang 11, JTWC nang cap Gay len thanh sieu bao, thuat ngu danh cho nhung con bao co suc gio duy tri mot phut đat tu 150 dam/gio (240 km/gio) tro len. Tiep theo la mot qua trinh tang dan cuong đo, va toi thoi điem 0000 UTC ngay 21 thang 11, dua theo anh ve tinh, JTWC uoc tinh suc gio toi đa cua Gay đat 185 dam/gio (295 km/gio). Ben canh đo, co quan nay cung uoc đoan ap suat toi thieu cua con bao la 872 mbar (25,8 inHg), chi cao hon bao Tip nam 1979. Cung thoi điem, JMA nhan đinh suc gio duy tri 10 phut toi đa đat 125 dam/gio (205 km/gio) va ap suat la 900 mbar (27 inHg).
Sau mot thoi gian o cuong đo toi đa, dong thoi ra tu con bao Hunt o phia tay bac đa lam tang đo đut gio, khien cho thanh mat bao phia bac cua Gay xuong cap. Trong quang thoi gian 24 tieng ke tu luc đat đinh, JTWC uoc tinh suc gio đa giam 40 dam/gio (65 km/gio) xuong duoi cap sieu bao, mot su suy yeu nhanh chong nhu vay la khong pho bien đoi voi mot con bao o ngoai đai duong. Cac mo hinh du bao xoay thuan nhiet đoi du đoan Gay se chuyen huong bac hoac đong bac, nhung con bao van duy tri quy đao tay-tay bac huong đen Guam. Mac du đang dan suy yeu, con van giu đuoc kich thuoc lon voi truong gio co đuong kinh 920 dam (1480 km). Vao khoang 0000 UTC ngay 23 thang 11, Gay đo bo Guam, tro thanh con cuong phong thu ba trong vong ba thang tan cong hon đao nay—hai con bao khac la Omar trong cuoi thang 8 va Brian trong thang 10. Ca JTWC va JMA đeu uoc tinh suc gio cua Gay luc đo bo vao khoang 100 dam/gio (160 km/gio). Sau khi tac đong đen Guam, anh huong tu con bao Hunt đa giam bot, đieu nay cho phep Gay co the tang cuong tro lai. Vao cuoi ngay 25 thang 11, JTWC uoc tinh Gay đat mot đinh cuong đo thu hai voi suc gio 135 dam/gio (215 km/gio). Sau đo con bao di chuyen cham doc theo ria phia tay cua ap cao can nhiet roi chuyen huong bac, đong thoi suy yeu dan. Ngay 28 thang 11, JMA giang cap Gay xuong con bao nhiet đoi va JTWC cung thuc hien đieu tuong tu vao ngay hom sau. JMA nhan đinh Gay đa tro thanh mot xoay thuan ngoai nhiet đoi tai thoi điem 0000 UTC ngay 30 thang 11; tuy nhien, JTWC van tiep tuc phat đi nhung khuyen cao cho đen ngay 1 thang 12. Gay la con bao ton tai lau nhat cua mua bao Tay Bac Thai Binh Duong 1992 voi 63 canh bao đuoc đua ra tu JTWC. Cuoi cung, tan du con lai cua con bao tang toc va chuyen huong đong bac, di chuyen qua vung Đong Nam Nhat Ban va vuot đuong đoi ngay quoc te.


Chuan bi va tac đong = Quan đao Marshall =

Gay ban đau tac đong đen quan đao Marshall, tan cong vai ran san ho vong trong pham vi quan đao voi suc gio o cap cuong phong. Tai đao Mejit, hon đao đau tien chiu tac đong, con bao đa pha huy tat ca cac cau truc bang go va lam hau nhu toan bo nguoi dan mat nha cua. Nhung con gio manh đa huy hoai 75% mua mang va lam gay đo toan bo cay coi. Ran san ho Ailuk gan đo cung hung chiu suc gio va ton that mua mang tuong tu, tuy nhien nha cua o đay chi bi hu hai nhe. Truong gio rong cua con bao đa mo rong xuong phia nam, tac đong đen cac ran san ho vong Maloelap va Aur voi gio manh lam hu hai 30% nha cua va cay trong. Xa hon ve phia nam, thu đo Majuro cua quan đao Marshall đa hung chiu hien tuong set đanh tu con bao, khien cho đien, nuoc va thong tin lien lac bi mat tren dien rong. San bay Quoc te Quan đao Marshall đa phai đong cua trong hai ngay do tran ngap nhung manh vun. Tai ran san ho vong Ujae, con bao đa pha huy mot đai quan trac khi tuong tu đong đuoc xay dung tu nam 1989. Tong cong tren toan quoc đao, co 5.000 nguoi mat nha cua do bao, tuy nhien khong co truong hop thiet mang va chi co mot nguoi bi thuong. Thanh qua nay co đuoc la nho nhung su chuan bi cung nhu cong tac canh bao đuoc thuc hien tot. Du vay, nhung con song lon tu con bao đa đanh chim mot chiec thuyen trong mot vung bien nho, khien mot trong hai thuy thu tren thuyen thiet mang


= Guam va Quan đao Bac Mariana =
Sau khi tac đong đen quan đao Marshall, Gay huong đen Guam, tro thanh con bao thu nam trong sau thang gan nhat di chuyen vao khu vuc co pham vi 110 km xung quanh hon đao. Nhung su chuan bi tren dien rong đuoc tien hanh, bao gom viec di doi tau be đen nhung noi an toan hon va di chuyen nhung chiec may bay cua Khong quan My đen cac can cu khac. Cac truong hoc, toa nha chinh phu, san bay, cang bien đeu ngung hoat đong; khoang 4.300 nguoi đa di tan đen cac đia điem tranh tru bao. Tai Saipan 1.639 nguoi đa di tan đen cac noi tru an an toan, so luong nguoi di tan do bao lon nhat tai thoi điem đo.
Do đa suy yeu đi nhieu ke tu luc manh nhat, Gay đo bo Guam voi suc gio giam chi con 100 dam/gio (160 km/gio), o đoi Nimitz ghi nhan gio giat 120 dam/gio (195 km/gio). Suc gio nay đu manh đe pha huy vai ngoi nha, lam mat đien va nuoc. Con bao luc nay co phan loi trong bi pha vo voi luong am thap, he qua cua qua trinh suy yeu, va JTWC đa goi no la mot "con bao kho han"; tong luong mua tren đao chi trong khoang 40 – 90 mm. Mac du gio la manh, nhung theo quan sat thi chi co mot so luong it cay coi bi đo hay gay canh. Tuy vay, su ket hop giua mua nho va gio manh đa cuon nuoc bien man bao phu len tham thuc vat cua hon đao, khien hang loat cay coi bi rung la. Phan lon cac cay hai la mam bi kho heo va rung la trong vong hai ngay sau bao, trong khi la cua cac loai cay khac nhu co, me va cac cay hat tran tuy khong rung nhung đa chuyen sang mau nau. Viec hang loat cay bi rung la đa gay thiet hai nghiem trong cho nguoi nong dan; o mot so noi, mua mang đa khong the phuc hoi trong vong bon nam. Con bao con lam nuoc bien dang tu 1,2 đen 1,8 m doc theo đuong bo bien phia đong Guam. O đao Cabras phia bac Guam, nuoc dang cao toi 3,4 m, cuon theo cat va nuoc bien vao toi cac tuyen đuong ven bien va tach roi mot chiec thuyen khoi noi neo đau. JTWC uoc tinh thiet hai se nghiem trong hon neu nhu cac cong trinh yeu khong bi con bao Omar pha huy ba thang truoc đo. Thu phu Hagatna ghi nhan thiet hai nho. O đao Tinian, phia bac Guam, con bao đa pha huy bon mai ton. Tai Saipan, nuoc bien dang do bao đa pha huy mot ngoi nha va đe doa đen nen mong cua vai can nha khac; co 12 ho gia đinh đa phai can đen su cuu giup tu nhung nhan vien cuu ho. Con bao cung gay tinh trang mat đien, lam mot ngoi nha bi chay voi lua bat nguon tu nen va đen dau.


= Nhat Ban =
Gay đa gay mua rat lon tai tinh Okinawa khi no đang trong qua trinh chuyen đoi thanh mot xoay thuan ngoai nhiet đoi. Tong luong mua cao nhat ghi nhan đuoc la 322 mm; trong đo mot tram đa ghi nhan luong mua len toi 27 mm trong vong 10 phut. Co bon toa nha va cac canh đong bi ngap do mua. Gio giat voi van toc toi đa len toi 82 km/gio khien đien bi cat va hai chuyen bay phai huy bo.


Hau bao Tong thong Cong hoa Quan đao Marshall Amata Kabua đa tuyen bo chin hon đao la vung thien tai. Tong thong My George H. W. Bush cung tuyen bo quan đao Marshall la vung thien tai vao ngay 16 thang 12. Mac du la mot quoc gia đoc lap, quan đao Marshall van đu đieu kien đe nhan đuoc nguon ho tro tu Co quan Quan ly Tinh trang Khan cap Lien Bang (FEMA) giong nhu la mot bang hay mot vung lanh tho cua My. Nho vay, My đa nhanh chong cung cap mot khoan vay 508.245 USD (USD 1994) đe vien tro khan cap va đe huong dan nguoi dan đia phuong nhung ky nang giup giam thieu thiet hai tu nhung su kien tuong tu co the xay ra trong tuong lai. Sau con bao, cac cong nhan o gan thu đo Majuro đa gieo nhung hat giong đe phuc hoi so cay trong bi tan pha.
Su tac đong lien tiep cua cac con bao trong nam 1992 đa khien cho nganh du lich o Guam chiu ton that nghiem trong. Trong luc hai con bao Omar va Gay hoanh hanh, viec lien lac giua nhung nguoi dan tren đao la han che. Boi vay, mang luoi thong tin đa đuoc tao ra sau nay nham tao thuan loi cho no luc cuu tro trong bao trong tuong lai.
Mot tai lieu nghien cuu cong bo 10 nam sau con bao đe xuat rang Gay co the manh hon Tip va đa đat đen mot muc ap suat khi quyen thap nhat tung ghi nhan. Vao luc manh nhat, bang viec ap dung ky thuat Dvorak, Gay đuoc đanh gia o muc 8.0 trong 9 gio lien tuc, cho thay suc gio duy tri mot phut toi đa đat it nhat tu 195 dam/gio (315 km/gio) tro len. Them vao đo, xung quanh mat bao con ton tai mot vung may lanh đang ke. Con bao Angela nam 1995 cung bieu thi nhung đac điem tuong tu va co the con manh hon Gay. Tuy nhien, do thieu nhung quan trac truc tiep vao ben trong mat cua ca hai con bao, cuong đo nhu vay la khong the xac nhan.


Xem them Bao Haiyan (2013)
Bao Tip (1979)
Bao Megi (2010)
Bao Gay (1989)


Chu thich Tham khao