Tran Iwo Jima (tieng Anh: Battle of Iwo Jima, tieng Nhat: 硫黄島の戦い, 19 thang 2 — 26 thang 3 nam 1945) la tran đanh lon thuoc mat tran Thai Binh Duong trong Chien tranh the gioi thu hai giua Hoa Ky va Đe quoc Nhat Ban tai đao Iwo Jima. Đay la mot trong nhung tran đanh ac liet nhat cua chien truong Thai Binh Duong va ket qua sau mot thang giao tranh, quan đoi Hoa Ky đa chiem đuoc Iwo Jima voi thuong vong khung khiep cua ca hai ben tham chien. Sau khi chiem đuoc hon đao, quan Mi đa bien no thanh mot can cu khong quan cho nhung chiec khu truc co yem tro may bay nem bom hang nang B-29 trut bom xuong cac trung tam cong nghiep trong điem tren lanh tho Nhat Ban va lam ban đap tan cong Tokyo.
Iwo Jima cung la tran đanh đau tien cua quan đoi Hoa Ky tren lanh tho Nhat Ban. Do đo, quan đoi Hoa Ky đa phai đoi đau voi mot he thong phong ngu day đac cung voi cac cong su kien co, tran đia phao đuoc nguy trang, đia đao duoi mat đat va suc chong tra ngoan cuong cua nguoi Nhat dua vao cac hang đong tu nhien va đia hinh nui đa hiem tro. Đinh Suribachi, điem cao nhat tren hon đao va cung la mot vi tri phong thu quan trong cua quan Nhat, bi thuy quan luc chien My đanh chiem vao ngay 23 thang 2 va buc anh sau nguoi linh thuy quan luc chien cam co chien thang tren đinh Suribachi voi ten goi "Raising the Flag on Iwo Jima" đa tro thanh bieu tuong cho tran đanh. Tuy nhien, phai đen ngay 16 thang 3, hon đao moi chinh thuc đuoc nguoi Mi tuyen bo an toan voi con so thuong vong phia Hoa Ky la 6.821 nguoi chet va 19.217 nguoi bi thuong. Trong 21.000 quan Nhat phong thu tren đao thi khoang 18.000 chet tran, chi co 216 nguoi bi bat lam tu binh (gan 3.000 linh song sot khac tiep tuc an nap, đanh du kich va chi đau hang sau khi chien tranh ket thuc). So linh tu tran cua Nhat Ban cao nhung so bi thuong hoac bi bat lai rat it, boi vi thuong binh Nhat Ban thuong se tu sat đe khong cho đoi phuong bat ho lam tu binh (theo truyen thong vo si đao Nhat Ban, bi bat lam tu binh la mot su nhuc nha rat lon). Đay la tran đanh duy nhat cua Thuy quan Luc chien Hoa Ky ma so thuong vong tong cong cua Hoa Ky lon hon cua Nhat Ban, du so quan Nhat tu tran nhieu gap ba lan so quan Mi tu tran.
Tran Iwo Jima cung đa lam nen ten tuoi cua vi tuong nguoi Nhat co nhiem vu bao ve hon đao la đai tuong Kuribayashi Tadamichi. Bat chap viec quan đoi Mi co uu the ap đao nhieu lan ve moi mat (quan so, hoa luc, phuong tien), tuong Kuribayashi đa chi huy luc luong cua ong khang cu voi nhung chien thuat khon kheo, ket hop voi tinh than chien đau đay dung cam va ngoan cuong cua binh si Nhat Ban. Ket qua la quan Nhat đa gay cho quan Mi nhung thiet hai nang ne, khien cac chi huy quan Mi phai bat ngo. Quan đoi Hoa Ky đa phai mat toi 35 ngay đe chiem đao, lau hon nhieu so voi ke hoach du kien la 10 ngay truoc đo.
Boi canh tran đanh đa đuoc dung thanh nhieu bo phim noi tieng, trong đo gan đay la hai bo phim Flags of Our Fathers (Ngon co cha ong) va Letters from Iwo Jima (Nhung buc thu tu Iwo Jima) cua đao dien Clint Eastwood.


Vi tri đia ly va vai tro chien luoc cua Iwo Jima Iwo Jima (硫黄島, co nghia Đao Luu Huynh trong tieng Nhat) la mot đao nui lua thuoc nhom quan đao Nui Lua  cua quan đao Ogasawara, cach Tokyo khoang 1.200 km (650 hai ly) ve phia nam, cach Guam 1.300 km (702 hai ly) ve phia bac va vi tri cua no nam giua Saipan va Tokyo (15° 10′ 51″ N, 145° 45′ 21″ E). Hon đao co dien tich xap xi 21 km², dai 9 km, noi rong nhat 4 km, phinh to o cao nguyen phia đong bac va hep dan ve phia tay nam. O cuc Nam cua đao la mot ngon nui lua đa tat cao 161 met va đuoc nguoi Nhat đat ten la Suribachi. Bai bien co the cho tau thuyen đo bo dai hon 3 km doc theo bo bien phia đong. Đao co mot tham thuc vat rat ngheo nan boi đat o đay chu yeu la đat cat va đat man nong nac mui luu huynh. Quan đao Nui Lua đuoc sap nhap vao Nhat Ban tu nam 1891. Vao nam 1930 co khoang 1.100 nguoi Nhat đen đinh cu tai quan đao va thanh lap lang Motoyama. Nhan dan o đay song chu yeu bang nghe nong va tren đao co mot nha may ep mia va mot nha may khai thac luu huynh.

Đao Iwo Jima tro thanh mot vi tri chien luoc tren Quan đao Nui lua vi chi co o đay moi co the xay dung đuoc cac san bay. Nam 1940, cong ty xay dung Mabuchi xay hai đuong bang duoi chan nui Suribachi. Mua xuan nam 1941, mot trung uy hai quan va 93 linh Nhat đen đe xay phao đai, bo tri đai bac va ngoai ra con đua 2.000 nhan cong Trieu Tien len đao. Voi cac san bay tren đao, nguoi Nhat bien noi đay thanh mot can cu cho cac may bay tiem kich Nhat nham ngan chan cac may bay nem bom tam xa cua Hoa Ky cung nhu bien đao thanh mot hai cang cho Hai quan Nhat Ban. Do đo neu nguoi My chiem đuoc Iwo Jima se giai quyet đuoc nhung van đe tren, đong thoi bien đay thanh mot ban đap tan cong vao lanh tho Nhat Ban. Ngoai ra, cac phao đai bay B-29 se rut ngan đuoc khoang cach trong cac cuoc oanh tac vao Tokyo va cac khu truc co P-51 Mustang cung co the cat canh tu đao đe yem tro. Thieu tuong khong quan Curtis LeMay đa noi rang Iwo Jima "quan trong cuc ky - mot san bay da chien, mot bai đap khan cho nhung chiec B-29 gan het nhien lieu, can cu thuc hien cac cuoc giai cuu tren bien, va can cu đe chien đau co co the xuat phat đe yem tro. Khong co Iwo Jima, toi khong the tien hanh oanh tac Nhat Ban voi ket qua tot đuoc".
Ngoai ra mot nguyen nhan khac nua buoc Hoa Ky phai tan cong Iwo Jima la he thong radar cua Nhat Ban tren đao. Nho cac radar nay ma Quan đoi Nhat Ban co kha nang phat hien som nhung đot oanh kich cua khong quan Hoa Ky va bao ve cho đat lien đe khong quan Nhat Ban co thoi gian chuan bi đoi pho.


Hoan canh tran đanh Đau nam 1944, sau khi đa đanh tan hai he thong phong thu ngoai cung cua Nhat Ban tai Thai Binh Duong tren quan đao Gilbert va quan đao Marshall, quan đoi Hoa Ky tien chiem quan đao Mariana va trong điem la đao Saipan. Ngay 15 thang 6 nam 1944, tran Saipan bat đau. Đen ngay 9 thang 7 nam 1944, hon đao đa hoan toan nam trong tay quan Mi. Sau khi chiem xong Saipan, quan Mi đanh chiem tiep cac đao Guam va Tinian. Chua đay mot thang, cac đao nay đa bi chiem đong boi quan đoi Hoa Ky
Chiem đuoc quan đao Mariana, Hoa Ky đa gianh đuoc mot thang loi chien luoc vo cung quan trong. Sau khi quan Mi chiem đuoc Saipan, lan luot, nhieu vung lanh tho phia nam Nhat Ban va cac can cu cua quan đoi Nhat Ban nhu Đai Loan, Philippines va quan đao Caroline đeu nam trong tam oanh tac cua khong quan Hoa Ky.
Trong khi đo, cac tran hai chien ac liet tren bien Philippines va vinh Leyte đa khien cho hai quan va khong quan Nhat te liet voi nhung ton that khong the bu đap. Trong tran hai chien bien Philippines, ham đoi Lien hop Nhat bi mat 92% so may bay va ba hang khong mau ham bi đanh chim. Đen tran Hai chien vinh Leyte vao thang 10 nam 1944, Nhat mat them bon hang khong mau ham va ba thiet giap ham. Do đo, khi quan Mi tien hanh đo bo vao Iwo Jima, khong mot chien ham nao cua Nhat đuoc gui đen đe tham chien. Trong khi đo, khong quan Nhat cung khong kha gi hon khi ma nhung ton that to lon trong nam 1944 cong voi cac đot khong kich cua Hoa Ky nham vao cac nha may san xuat may bay nen tinh đen thang 3 hay thang 4 nam 1945, tong so may bay cua khong quan Nhat khong đen 3.000 chiec. Hon nua, nhung may bay nay co tam hoat đong chua đen 900 km (559 dam) nen khong the bay tu đat lien đen đe bao ve đao Iwo Jima. Nguoi Nhat uu tien su dung cac may bay nay cho viec bao ve Đai Loan va cac đao lan can gan Nhat Ban.
Thoat đau, cac nha chien luoc o Washington cung nhu đo đoc Nimitz o Hawaii cho rang sau Philippines, quan Mi se đo bo len Đai Loan. Nhung may tuan truoc cuoc đo bo o Leyte, đuoc nghe chuan đo đoc Raymond Spruance trinh bay thi nguoi Mi thay đoi ke hoach: bo qua Đai Loan, đanh thang vao cac đao cuc Nam lanh tho Nhat Ban: Iwo Jima, Okinawa,...


Ke hoach va chuan bi = Phia Nhat Ban =

That bai trong viec bao ve quan đao Mariana trong mua he nam 1944 đa khien cho nguoi Nhat cang nhan ra tam quan trong cua quan đao Ogasawara. Mot nguyen nhan khac, Iwo Jima, trong con mat nguoi Nhat co gia tri hon cac đao Tarawa, Guam, Tinian hay Saipan vi Iwo Jima la mot phan cua lanh tho đe quoc Nhat Ban tu lau đoi.
Sau khi quan My chiem đuoc quan đao Marshall qua cac tran Kwajalein va tran Eniwetok vao thang 2 nam 1944 thi ca luc quan va hai quan Nhat đeu tang cuong quan tiep vien đen đao Iwo Jima. Trung ta Tsunezo Wachi đua 5.000 linh hai quan len đao đe bat đau xay dung san bay thu 2 o trung tam đao roi san bay thu ba tren cao nguyen phia bac. 500 quan tu can cu hai quan tai Yokosuka va them 500 nua tu Chichi Jima đen Iwo Jima vao thang 3 va thang 4 nam 1944. Voi su tang vien tu Chichi Jima va Nhat, quan đon tru tai Iwo Jima đa đat đen con so hon 5.000 nguoi, đuoc trang bi 13 khau phao, 200 sung may hang nang va nhe, 4.552 khau sung truong. Ngoai ra con co mot so luong lon phao 120mm đuoc bo tri doc theo bo bien, 12 khau phao phong khong hang nang, 30 phao phong khong hai nong loai 25mm.
Thang 6 nam 1944, Trung tuong Kuribayashi Tadamichi (栗林忠道) đuoc thu tuong Tojo Hideki cu đen Iwo Jima cung voi Su đoan Bo binh so 109 gom 7.350 nguoi va ong đuoc bo nhiem lam tong tu lenh luc luong tren đao. Tiep theo sau đo, 2.216 linh hai quan cung chuan Đo đoc Toshinosuka Ichimaru đuoc phai đen đe tang cuong cho đao, đua tong so quan o đay len đen con so 21.000 nguoi, bao gom 14.000 linh bo binh va 7.000 linh hai quan. Đao co nhieu luong thuc du tru nhung thieu nuoc ngot. Nhung nguoi cuoi cung đen đao la cac đon vi phao binh va 5 tieu đoan chong tang. Tuy nhien, nhieu tau cho hang tiep te cho Iwo Jima tren đuong đi đa bi tau ngam va may bay My đanh chim; nhu vao ngay 18 thang 7 nam 1944, tau ngam My USS Cobia đa đanh chim tau Nisshu Maru, luc đo đang đua mot trung đoan tang tu Nhat đen Iwo Jima, o khoang 180 dam phia tay bac Chichi: hau het linh Nhat đuoc cuu song nhung bu lai quan Nhat mat 28 xe tang. Trong vong 6 thang, phia Nhat mat khoang 1.500 nguoi trong hanh trinh đen Iwo Jima.
So voi cac chi huy khac cua Nhat, Kuribayashi co mot quan niem phong thu khac. Lay cam hung tu tran Peleliu va thoi gian hoc tap tai My, ong đe nghi thay vi thiet lap mot he thong phong thu ngoai bai bien de bi hai phao My vo hieu hoa thi nen thiet lap he thong phong thu chieu sau voi nhieu hang đong trong nui, he thong đia đao đe tien đanh du kich. Cac vi tri sung may hang nang, sung coi, phao phong khong, phao bao ve bo bien va đac biet la nhung chiec xe tang Chi-Ha Kieu 97 va Ha-Go Kieu 95 cua Đai ta Nam tuoc Nishi Takeichi (西 竹一) đeu đuoc nguy trang can than. Phao phong khong đuoc che giau giua nhung tang đa doc trien nui con xe tang nam cho phia sau nhung buc tuong đa day 2 met voi nong sung chia ra ngoai. He thong phong thu chinh đuoc xay dung o phia bac voi he thong đia đao va cong su ngam lien ket voi nhau rat chat che. Tuong Kuribayashi thiet lap can cu chi huy o cuc bac đao, khoang 500 met huong đong bac lang Kita va phia nam Mui Kitano. Can cu nay nam sau 20 met duoi mat đat, an trong cac hang đong va ket noi voi 180 met đia đao. Xa hon ve phia nam tai Đoi 382, vi tri cao thu hai tai Iwo Jima, nguoi Nhat cho đat tram radio va du bao thoi tiet. Tai vi tri nho cao gan đo nam o phia đong nam tram, mot lo cot khong lo đuoc xay dung lam so chi huy cho đai ta Chosaku Kaido, nguoi chi huy toan bo cac luc luong phao binh tren đao.
Ke tu khi đen Iwo Jima, Kuribayashi đa đi bo khap hon đao va sang nao ong cung thuc day luc 3:30 sang đe thi sat cong viec phong thu. Khong chi thay đoi quan niem ve he thong phong thu, ong con thay đoi luon ca quan niem ve cach thuc phong thu: khong con nhung cuoc tan cong tu sat ma thay vao đo moi nguoi linh phai ra suc giu mang song đe chien đau va tieu diet đuoc cang nhieu linh My cang tot. Biet chac rang khong the thang trong tran đanh nay nhung Kuribayashi ky vong quan My gap ton that qua lon ve nhan mang se huy bo ke hoach đo bo vao cac hon đao lon cua Nhat Ban.
Đe xay dung he thong phong thu o Iwo Jima, nhung ky su cong binh tai gioi cua Nhat đa đuoc đieu đen. Tieu chi xuong song cho he thong phong thu nay la mot he thong hang đong nam sau duoi long đat đuoc ket noi bang mang luoi đia đao. Mua thu 1944, toan bo quan Nhat tru phong tren đao đeu đa hoat đong duoi long đat. Co them hai tang đuong ham, mot phia tren va mot phia duoi he thong đia đao. Quan tru phong con xay dung 1.500 phong ngam, nhieu phong đuoc cap đien va thong hoi. Phong khong co đien thi dung đen dau va nen. Cac phong nay đeu nam sau tu 10 đen 15 m duoi long đat va co nhieu loi ra vao đe quan linh co the thoat đen noi khac khi gap tinh huong khan cap. Nhieu co so khac cung đuoc đat sau trong long đat nhu doanh trai, phong hop, trung tam thong tin va ca nhung quan y vien đuoc trang bi đay đu trang thiet bi giai phau.
Đe chong lai ham đoi My, cac phi đoi cam tu Kamikaze đa đuoc thanh lap tu tran hai chien vinh Leyte tiep tuc đuoc uu tien su dung. Đieu đang noi la khong mot chien ham nao cua hai quan Nhat đuoc gui đen đe chong lai cuoc đo bo du đao chi cach Nhat Ban 700 dam. Ngoai ra truoc tran đanh, quan niem phong thu cua Kuribayashi đa bi Tokyo bac bo va ong buoc phai xay dung mot he thong phong thu ngoai bai bien. Phan lon he thong nay đa bi pha huy khi tran chien bat đau.
Ngay 5 thang 1 nam 1945, Chuan Đo đoc Ichimaru thuc hien mot ban bao cao ca nhan tai so chi huy cua ong đe noi ve that bai cua ham đoi Nhat trong tran hai chien vinh Leyte, viec Philippines mat ve tay My va ong du bao rang Iwo Jima se som bi nguoi My đo bo. Du đoan nay tro nen chinh xac khi mot thang sau đo radio cua quan Nhat tren đao bao cao cho chi huy đao ve su thay đoi đang ngo cua mat ma nhan dang may bay My. Ngay 13 thang 2, mot may bay trinh sat cua Nhat phat hien 170 tau chien My di chuyen ve huong tay bac tu Saipan. Toan bo linh Nhat tai quan đao Ogasawara đeu đuoc bao đong va di chuyen đen cac vi tri chuan bi cho tran chien. Tai Iwo Jima, moi su chuan bi đa đay đu va quan phong thu đa san sang đon cho cuoc đo bo.


= Phia Hoa Ky =

Ve phia My, chuan đo đoc Raymond Spruance, nguoi tung chien thang quan Nhat trong tran Midway va cung la tu lenh chien dich đanh chiem quan đao Mariana, đuoc chi đinh lam tong tu lenh tran đanh. Chuan đo đoc Richmond Kelly Turner lam Tu lenh cac luc luong vien chinh. Trung tuong Holland Smith đuoc chon lam tu lenh hanh quan cac luc luong thuy quan luc chien va thieu tuong Harry Schmidt lam tong tu lenh cac luc luong đo bo gom ba su đoan thuy quan luc chien: Su đoan 4 va 5 o Hawaii va su đoan 3 o Guam. Tu lenh Su đoan 3 la thieu tuong Graves B. Erskine va tu lenh Su đoan 5 la thieu tuong Keller E. Rockey. Luc luong hai quan Hoa Ky yem tro cho cuoc đo bo bao gom 700 chien ham cua Đe tam ham đoi va Đe that ham đoi, trong đo co 28 hang khong mau ham voi 1.172 may bay tren cac mau ham. Tong cong, so quan Mi tham gia tran đanh neu tinh luon cac đon vi khong luc, hai quan len đen con so 120.000 nguoi.
Ke hoach đo bo cua nguoi My len Iwo Jima bao gom viec su đoan thuy quan luc chien so 4 va 5 se đo bo len bo bien phia đong nam va tap trung đanh chiem nui Suribachi, san bay phia nam va bo bien phia tay. Sau khi hoan thanh muc tieu, Su đoan 3 se bat đau yem tro va cung tien ve phia đong bac đao.

Theo cac thong tin tinh bao ma Hoa Ky nhan đuoc, ho cho rang co the đanh chiem Iwo Jima trong vong nam ngay. Tuy nhien truoc tran đanh, nguoi My đa co nhung đanh gia sai lam ve he thong bo phong cua nguoi Nhat cung nhu sai lam trong qua trinh chuan bi. Ho uoc tinh sai quan so Nhat tren đao toi 70%. Ngoai ra su thay đoi ve chien thuat cua Nhat Ban, khong thuc hien cac cuoc tan cong tu sat, mot kinh nghiem ma nguoi Nhat đa rut ra tu cac tran đanh truoc cung la mot yeu to ma My khong ngo toi. Va cuoi cung, nhung kho khan ve đieu kien thien nhien nhu đia hinh đat nui lua o Iwo Jima đa khong bao gio đuoc kiem tra truoc tran đanh.
Mot yeu to khac cang lam tang su chu quan cua nguoi My la trong hon hai thang ke tu ngay 10 thang 12 nam 1944, cac may bay nem bom B-24 va B-29 cua My xuat phat tu quan đao Mariana đa tien hanh 75 tran oanh tac tai Iwo Jima, trut xuong hon đao hang tram tan bom hong be gay he thong phong thu tai đay. Đen ngay 15 thang 2 nam 1945, cac chien ham My co nhiem vu yem tro đo bo đa ban pha du doi hon đao voi 21.926 qua đan phao. Cac chien ham Hoa Ky đa tham gia vao cuoc ban pha đo bo bao gom 6 thiet giap ham (Arkansas, New York, Texas, Nevada, Idaho va Tennessee), 5 tuan duong ham (Pensacola, Salt Lake City, Chester, Tuscaloosa va Vicksburg) va nhieu khu truc ham thuoc Luc luong Đac nhiem 54. Ngoai ra, luc luong đac nhiem hang khong mau ham so 58 cua My do Pho Đo đoc Marc A. Mitscher chi huy con tien hanh cac cuoc oanh kich vao cac can cu khong quan va khu cong nghiep trong yeu tai Tokyo trong hai ngay 16 va 17 thang 2 truoc khi quay ve yem tro cho cuoc đo bo len Iwo Jima. Tuy nhien trong thuc te, khi cuoc đo bo bat đau, quan tru phong Nhat hau nhu khong bi ton that nhieu vi nup sau trong cac hang đong, ngoai tru cac u sung bo phong doc theo bo bien bi tieu diet. Hon nua, cuoc ban pha cua hai quan My chi dien ra trong ba ngay thay vi muoi ngay nhu đuoc yeu cau ban đau tu tuong Holland Smith.
Cuoc đo bo đuoc mang ten chien dich Detachment va ngay đo bo đuoc an đinh la ngay 19 thang 2 nam 1945. Vao ngay D-2, phao binh Nhat đa na đan vao cac tau đo bo cua luc luong trinh sat My khien cho vi tri cua ho bi bai lo truoc hoa phao cua My. Ngay 18 thang 2, ngay D-1, khu truc ham USS Blessman bi mot qua bom 500-pound đanh trung phong an tap the giet chet 40 nguoi, trong đo co 15 nguoi thuoc luc luong trinh sat.


Dien bien tran đanh = Cuoc đo bo cua My =
2 gio sang ngay 19 thang 2 nam 1945, cac khau phao 16-inch cua cac thiet giap ham USS North Carolina, USS Washington va sau đo la USS West Virginia bat đau khai hoa bao hieu cuoc đo bo. Đen 6 gio 40 phut sang, tat ca cac hai phao cua 7 thiet giap ham, 8 tuan duong ham cua ham đoi My bat đau ban pha cac khu vuc đo bo. 10 phut sau, đen luot cac tau phong ten lua tan cong len cao nguyen Motoyama va nui lua Suribachi. Đen 8 gio 5 phut, 120 sieu oanh tac co B-29 bay đen oanh tac hon đao. Iwo Jima chim trong lua va khoi. Trong khi đo, quan Nhat nho an nup sau trong cac hang đong va he thong đia đao nen hau nhu khong bi ton that boi bao lua cua quan My. Linh Nhat ngoi đoc thuoc nhung đac lenh cua tuong Kuribayashi:

Khoang 8:57 sang, hai quan My ngung phao kich. Ngay sau đo nhung chiec xe banh xich loi nuoc đuoc trang bi phao 75 ly bat đau vuot qua nhung con song, tien ve đao. Luc 9 gio 2 phut, đoan xe gom 69 chiec lan luot cap bo. Moi xe cho 20 binh si thuy quan luc chien thuoc hai su đoan 4 va 5 duoi su chi huy cua Quan đoan Tac chien Thuy-Bo V bat đau đo len bo bien. Tien đuoc chung 30 met, cac xe nay gap bac them đat đo cao khoang 4 met so voi bo bien va phan lon khong leo doc đuoc vi đat o đay qua mem va lun xuong. Cung tu đay, thuy quan luc chien bat đau tan ra va bo len mat them. Đot đo bo đau tien nay khong he gap bat ki su khang cu nao tu phia quan Nhat khien nguoi My tin rang nhung cuoc ban pha cua hai phao va nhung đot oanh tac truoc đo đa tieu diet gan het luc luong quan đon tru cua Nhat. Tuy nhien su yen tinh nay nam trong ke hoach cua tuong Kuribayashi, ong muon phat lenh tan cong khi nao bai bien đuoc lap đay boi thuy quan luc chien My va cac phuong tien van tai.
Đen 10 gio sang, tu khap cac vi tri, hoa luc quan Nhat ra suc ban ra xoi xa vao quan My đang tien len. Cac ham tru an Nhat đot ngot khai hoa lam cho nhieu top linh My nhanh chong bi ha guc boi sung may. Noi tap trung hoa luc manh nhat cua Nhat la tu nui Suribachi tai phia nam hon đao. Quan My tien len vo cung kho khan khong chi boi hoa luc cua Nhat ma con boi đia hinh bat loi, chu yeu la đat tro nui lua. Loai đat nay mem, khong giup cho nguoi My de xay dung cac ho ca nhan hay tranh hoa luc. Tuy nhien no giup giu lai bot manh phao binh tac ra tu hoa luc phao cua Nhat. Trong phao Nhat đa khon kheo loi dung nui Suribachi xay dung cac o chau mai đe phong thu nen linh My gap rat nhieu kho khan trong viec tieu diet cac khau phao đo.
Mot kho khan nua cho nguoi My la cac bunker cua Nhat đuoc ket noi voi mot he thong đia đao phuc tap nen moi khi mot bunker đuoc tuyen bo la đa "don sach" bang sung phun lua va luu đan thi no co the nhanh chong tro lai hoat đong ma nguoi My thuong khong ngo toi. Chinh đieu nay đa lam tang them thuong vong cho linh My khi ho đot nhien bi tan cong boi cac bunker tai hoat đong nay. Linh My tien len rat cham trong lan hoa luc cua phao va sung may trong khi đuoc yem tro boi cac xe đo bo banh xich, hai phao va khong quan. Luc 10 gio 35 phut sang, 760 binh si thuy quan luc chien đa bang minh gan nhu lieu mang ngang qua hon đao. Ho bi thiet hai nang nhung tien len đang ke. Vao khoang chieu, ngon nui bi phong toa khoi phan con lai cua đao va 30.000 binh si thuy quan luc chien My đa đo bo len bo. Ben phia My đa co nhieu tam guong chien đau dung cam nhu ha si Tony Stein, nguoi đau tien đuoc nhan Huan chuong Danh Du tai Iwo Jima, trung si John Basilone đua 200 linh thuy quan luc chien ra khoi bai bien, bi trung đan o nguc va nga xuong truoc toan the đong đoi. Suot buoi chieu, quan My van giu vung vi tri va co gang tien len trong lan hoa luc ngay cang manh liet cua quan Nhat. Nhung qua bom cua may bay tha xuong nhung khong no nam duoi cat co tac dung nhu min chong tang khien cho nhieu xe co gioi cua My no tan tanh. Vao buoi chieu, nhung đon vi đa đo bo đuoc gom tam tieu đoan va cac tieu đoan tang cua hai su đoan, cung nhung bo phan cua hai tieu đoan phao. Đem xuong, linh My đa kiem soat đuoc bai bien va luc mat troi lan, bai bien cang them rung ron vi đay nhung thay nguoi. Tong thuong vong cua quan My trong ngay 19 thang 2 la 566 nguoi tu tran tren bo va ngoai khoi, 1.755 nguoi bi thuong, cao hon toan tran Guadalcanal. Khong đat đuoc muc tieu đe ra la chiem cac muc tieu đinh san nen linh My phai đao ho ca nhan va nup qua đem.
Voi nhung kinh nghiem co đuoc tu tran Saipan, linh My luon trong tu the cho đoi nhung cuoc tan cong vao ban đem cua linh Nhat. Tuy nhien, khac voi cac tu lenh Nhat o đao Saipan hay cac noi khac, tuong Kuribayashi tu choi nhung cuoc tan cong nhu vay vi chac chan se lam hao quan vo ich. Thay vao đo, ong ra lenh cho quan Nhat dung đai bac va sung coi na vao quan My đang co cum. Nho su dung mot trinh sat vien lien lac qua bo đam nen phao binh Nhat lien tuc ban trung cac u sung va cac u chua đan cua quan My. Phai đen 03:00, trinh sat vien nay moi bi mot thuong binh My phat hien va nhanh chong bi ha guc. Ke tu luc đo, phao binh Nhat mat phan chinh xac hon nhung vi quan My tap trung qua đong tren mot dien tich chat hep nen van gay ra ton that. Ngoai ra con co nhung nhom nho linh Nhat thuc hien loi đanh du kich hay ban tia. Noi ve ngay đo bo đau tien, ky gia Sherrod cua tap chi Time viet

"Đem đau tien cua đao Iwo Jima co the so sanh nhu mot giac mo hai hung o tan cung đia nguc. Sang ra, nguoi ta co the thay tay, chan, đau, so nam cach xa than the khong đem xue".


= Tran đanh tai nui Suribachi =

Nui Suribachi đa đuoc quan Nhat xay dung thanh mot he thong đia đao vo cung phuc tap gom bay tang, gia co bang nhung tuong nang xay bang be-tong roi đuoc trat vua mat ngoai, them he thong thoat nuoc thai va đuong ong dan khong khi, đien, nuoc va hoi nuoc. Co 1.300 linh bo binh va 640 linh hai quan bo tri khap cac đia đao va gian phong. Doc theo chan nui la nhung bunker va giao thong hao cho bo binh Nhat. Cac lo chau mai đuoc đat theo nhieu huong sao cho linh Nhat co the quan sat lan nhau va ho tro cho nhau bang hoa luc sung may.
Ngay 20 thang 2 (ngay D+1), luc 7 gio 40 phut sang, cac hai phao My lai tien hanh ban pha chuan bi cho đot tan cong. 50 phut sau, thuy quan luc chien My bat đau tien len. Mot trung đoan nhan muc tieu tan cong nui Suribachi con ba trung đoan khac nham vao muc tieu la cao nguyen Motoyama. Đen trua ngay hom đo, Trung đoan 28 thuoc Su đoan 5 đa tien sau them đuoc 300 met con Su đoan 4 đen san bay so 1, hoan thanh muc tieu đa đinh. Quan khuyen cung thuy quan luc chien len bo đi tim nhung noi quan Nhat con khang cu. Gio đay nui Suribachi đa bi co lap voi phan con lai cua đao. Tuy nhien linh Nhat o đay chien đau voi tinh than quyet tu nen ca hai phai gianh giat nhau tung met vuong đat. Đe chong lai he thong đia đao cua nguoi Nhat, linh My tap trung su dung luu đan va sung phun lua. Mot trong nhung tien bo ky thuat moi co tinh quyet đinh o tran đanh nay la su xuat hien cua nhung chiec xe tang hang trung Sherman M4A3R3 co trang bi sung phun lua. Loai xe tang nay đuoc đat biet danh la "Ronson" hay "Zippo Tank" rat co hieu qua trong viec tieu diet cac vi tri đon tru cua quan Nhat va cung kho bi vo hieu hoa. Trong ngay nay, su đoan 4 va 5 chua tien len đuoc 2 km ruoi vao ben trong hon đao trong khi Su đoan 5 phai chiu 1.500 thuong vong va Su đoan 4 khoang 2.000. Vao ban đem, cac tuan duong ham va khu truc ham tha phao sang soi ro tran đia cho linh My va tiep tuc na phao vao nhieu muc tieu tren đao.

Đen ngay 21 thang 2, hai phao cung bat đau ban pha vao luc 7 gio 40 phut sang. Suot ngay hom đo, noi tham nhap sau nhat cua thuy quan luc chien My la 1000 met, noi kem nhat la 500 met.
Sau ngay thu ba, thuong vong cua Su đoan 4 len đen 2.517 nguoi va Su đoan 5 la 2.057 nguoi. Cung trong đem hom đo, Đai phat thanh Tokyo bao tin My tan cong Iwo Jima. Turner, tu lenh luc luong đo bo đa bi đai phat thanh nay canh cao:

"Turner, nguoi chiu trach nhiem ve cai chet cua hang ngan binh si chung ta, se khong bao gio tro ve đuoc. Chung ta se giet ong ta, te cac vong hon chien si đa hi sinh vi To quoc Đai Nhat Ban. "
Ngay 22 thang 2, ngay thu tu cua cuoc đo bo, Su đoan thuy quan luc chien so 4 đa chiu qua nhieu ton that trong viec đanh chiem cao nguyen Motoyama đa đuoc thay the bang Su đoan 3. Trong khi đo Su đoan 5 van tiep tuc muc tieu đanh chiem Suribachi va trong ngay nay nguoi My đa thanh cong trong viec bao vay chan nui, ngoai tru khoang trong rong gan 400 m tren bo bien phia tay. Vien đai ta chi huy quan tru phong o Suribachi đa xin Kuribayashi thuc hien mot cuoc tan cong tu sat nhung bi tu choi, tuy nhien mot so nguoi linh van tu y roi bo vi tri đe tham gia tan cong. Nhung cuoc chien đau van tiep tuc dien ra ac liet o tung đia đao. Trong so nhung linh Nhat tu tran tai Suribachi co trung ta Takeichi Nishi, nguoi đa gianh huy chuong vang mon cuoi ngua tai The van hoi mua he 1932 Los Angeles. Cai chet cua ong giong nhu Kuribayashi sau nay, van la mot đieu bi an. Co nhieu gia thuyet cho rang ong bi linh My giet, tu sat hoac chet trong khi chien đau. Sau khi chet, ong đuoc truy phong quan ham đai ta. Trong khi đo, 150 linh Nhat đa xong ra khoi qua nui đe đen voi nhung đon vi quan Nhat o phia Bac nhung phan lon đa bi ban ha tren đuong boi thuy quan luc chien My. Chi co khoang 25 linh Nhat chay thoat. Tuy nhien, khi chay đen bo chi huy cua luc luong phong ve hai quan Nhat, ho đa khong đuoc đong đoi minh tai đay chao đon tu te. Đai uy Samaji Inouye, si quan phu trach bo chi huy, đa len an trung uy cua ho la phan quoc va rut guom đinh chat đau ong nay, nhung mot si quan cap duoi đa ngan đai uy Samaji lai.
Ngay 23 thang 2, Su đoan 5 thuy quan luc chien My đa tien len đuoc đinh ngon nui lua va nhung cuoc giap la ca le te đa dien ra trong cac hang đong. Nhieu top linh Nhat đa to chuc tu sat tap the. Luc 10 gio 15 phut, la co My đa tung bay tren đinh Suribachi, tro thanh la co ngoai quoc đau tien cam tren lanh tho Nhat Ban. Anh ngon co thu nhat nay đa đuoc chup boi Louis R. Lowery, trung si nhat thuy quan luc chien, lam nhiem vu phong vien nhiep anh cho tap chi Leatherneck Magazine cua thuy quan luc chien My. Khi la co đuoc cam cung la luc bo truong hai quan My James Forrestal vua đo bo len bo tai chan nui Suribachi. Forrestal đua ra nhan xet voi tuong Holland Smith: "Viec giuong ngon co tren Suribachi co y nghia đac biet voi binh chung thuy quan luc chien trong nam tram nam sap toi" đong thoi ong muon la co nay lam vat ky niem. Nhung đai ta Chandler Johnson, nguoi đa trao la co cho đon vi cam co, ca nhan ong tin rang la co nay thuoc ve Tieu đoan 2 thuoc Trung đoan 28 duoi quyen ong nen ong đa cu trung si Mike Strank lay mot la co lon hon thay the la co cu. La co thu hai dai 2,4 m va rong 1,4 m, lon hon nhieu so voi la co đang tung bay tren đinh nui, đuoc tim thay trong mot kho chua vat lieu cu o Tran Chau Cang, sau khi đuoc thu hoi tu mot chiec tau sap chim vao ngay 7 thang 12 nam 1941. Khi la co thu hai vua đuoc cam len thi nhiep anh gia Joe Rosenthal, nguoi đang san tin ve cuoc đo bo cho hang tin Associated Press (AP), đa chup đuoc buc anh noi tieng "Raising the Flag on Iwo Jima". Trong buc anh cua Rosenthal, co nam thuy quan luc chien va mot quan y hai quan. Ba nguoi trong so đo la Franklin Sousley, Harlon Block va Michael Strank chet trong tran nay con ba nguoi may man song sot la John Bradley, Rene Gagnon va Ira Hayes. Buc anh đat giai Pulitzer ve nhiep anh trong cung nam đo. No cung tro thanh bieu tuong cho tran đanh va đuoc sao chep lai rat nhieu. La co thu hai nay tung bay trong vong ba tuan le truoc khi bi gio thoi bay mat. Đen thoi điem nay, nguoi My đa lam chu đuoc 1/3 phia nam đao tu đinh Suribachi đen san bay so 1.


= Khong quan Nhat tan cong ham đoi My =
Ngay 19 thang 2 nam 1945, cung ngay bat đau cuoc đo bo len Iwo Jima, Quan đoan tan cong đac biet Kamikaze so 2 Mitate đuoc Nhat thanh lap đe yem tro cho viec phong thu hon đao. Phi đoi đuoc thanh lap tu Khong đoan 601 tai Can cu Khong quan Katori voi 12 may bay nem bom bo nhao hai cho ngoi Yokosuka D4Y Suisei, 8 may bay nem bom ba cho ngoi Nakajima B6N va 12 may bay tiem kich ho tong Mitsubishi A6M Zero.
Vao sang som ngay 21 thang 2 nam 1945, Phi đoi Mitate cat canh tu Can cu Khong quan Katori (o quan Chiba gan Tokyo). Sau khi may bay tiep nhien lieu tai đao Hachijojima, cach Katori khoang 300 km ve phia nam, may bay Nhat Ban tien ve phia ham đoi My gan Iwo Jima. Mot may bay nem bom Tenzan phai quay tro lai Hachijojima do truc trac, va 1 chiec khac khong the cat canh tu Hachijojima do bo phan ha canh bi hong. Hai may bay nem bom Suisei bi may bay chien đau Grumman Hellcat cua My ban hu hai tren bau troi gan Hachijojima, khien ca hai phai quay tro lai san bay tren đao. 28 chiec con lai tien hanh tan cong vao ham đoi My.
Trong đem cua ngay 21, tham hoa đa xay ra đoi voi ham đoi My ngoai khoi. 28 may bay Nhat Ban đa thuc hien cac cuoc tan cong Kamikaze vao ham đoi My. Khoang 17 gio, 5 may bay Kamikaze lao vao chiec hang khong mau ham Saratoga. Ba chiec đa đam trung Saratoga va no tung, lam chet 129 nguoi va lam bi thuong 192 nguoi. Ke đo, luc 19:00, nam may bay Kamikaze khac lao đen nhung chi co mot chiec vuot qua đuoc luoi lua phong khong va nem trung ngay tren đuong bang cua Saratoga mot qua bom. Đen 20 gio 15 phut, nhung đam chay tren tau đa đuoc khac phuc nhung sau đo con tau buoc phai roi chien truong đen Eniwetok roi cuoi cung la ve bo bien phia Tay nuoc My đe sua chua. 40 may bay tren chiec Saratoga cung bi pha huy trong vu tan cong.
Vai phut sau, 2 chiec Kamikaze đon đoc vuot qua đuoc luoi lua phong khong nho bay sat mat nuoc đa đam vao hang khong mau ham ho tong co nho USS Bismarck Sea. Bon qua ngu loi tren tau no tung, tau chim sau 15 phut voi ton that nhan mang 318 nguoi, đay la chiec tau san bay Hoa Ky cuoi cung bi mat trong The Chien II. Thuy thu tren tau Lawrence Taylor co gang cuu đuoc khoang 120 nguoi trong tong so 800 thuy thu đoan roi xuong nuoc. Ngoai ra, cuoc tan cong nay con gay hu hai nang cho tau van tai Keokuk AKN-4 (17 nguoi chet, 44 bi thuong), gay thiet hai nhe cho hang khong mau ham ho tong USS Lunga Point (11 nguoi bi thuong), mot tau cho quan so hieu LST-477 (9 nguoi chet, 5 bi thuong).
Trong so 28 may bay Nhat, đa co 21 chiec bi mat cung 43 phi cong (20 nguoi trong 10 chiec Yokosuka D4Y, 18 nguoi trong 6 chiec Nakajima B6N, va 5 nguoi trong 5 chiec Mitsubishi A6M Zero).
Vao ngay 1 thang 3 nam 1945, mot trong so 2 chiec may bay nem bom Suisei con lai (chinh la 2 chiec bi Hellcat ban hu hai va phai quay ve) đa sua chua xong, no xuat kich mot minh tu Hachijojima đen Iwo Jima đe thuc hien mot cuoc tan cong cam tu, nhung đa bi ban ha truoc khi lao đuoc vao tau chien My.
Truoc khi buoc vao nhiem vu sau cung, cac phi cong Kamikaze đe lai thu vinh biet gui nguoi than. Mot trong cac buc thu la cua Kunio Shimizu, 20 tuoi, phi cong tren chiec Nakajima B6N, gui cho cha me:

Tinh hinh chien tranh thuc su đa len đen đinh điem ve cuong đo. Bay gio đa đen luc con quyet tam hy sinh vi To quoc. Cha me oi, bao nhieu lo lang ma con gay ra cho cha me la khong the đong đem đuoc. Cuoi cung, khat khao nhiet thanh cua con đa đuoc đen đap, va đieu đo đa cho con long dung cam xuat tran, lam la chan cho To quoc va Thien Hoang.
Thua Cha me, bay gio con roi nuoc mat biet on vi tam long am ap cua cha me danh cho con. Tuy nhien, bay gio con đa nhan đuoc lenh cua Bo chi huy Hoang gia. Con tin tuong rang viec tan trung phung su Thien Hoang thong qua Quan đoan tan cong đac biet se la hanh đong bao hieu lon nhat cua con.
Ngay mai, theo ke hoach chung con se tien đen Iwo Jima va sau đo thuc hien mot cuoc tan cong... Con vui long nga xuong nhu mot bong hoa trong quan đoi cua Thien Hoang. Con cau nguyen cha me co đu kha nang cham soc ban than va se khoe manh trong mot thoi gian dai.
Voi long dung cam bat khuat, con se lao minh vao tau đich. Bang loi van vung ve nay, con xin ket thuc buc thu cuoi cung nay khi co nen nhung giot nuoc mat nong hoi. Con cau nguyen cho suc khoe cua moi nguoi.
Con khong hoi han. Tat ca vi đat nuoc... Vay thi, lan sau con se gap cha me o đen Yasukuni vao mua xuan, khi nhung bong hoa anh đao no ro... Cuoi cung, mot lan nua con cau nguyen cho suc khoe cua gia đinh.


= Tran đanh tai phong tuyen phia bac =

 
Mat Suribachi, nguoi Nhat co ve giu phong tuyen thu nhat cua ho chay dai gan 3 km tu bo phia tay qua goc phia nam san bay so 2 đen bo đong cua đao. He thong phong thu cua quan Nhat o đay con rat manh va tham chi con hon ca khu vuc phia Nam ma quan My vua chiem đuoc. Su đoan 4 va 5 tien len sau 76 phut ban pha cua hai phao. Ca hai su đoan nay đeu đuoc cac luc luong thiet giap dan đuong. Tuy nhien quan Nhat nhanh chong chan đung cac thiet giap bang vu khi chong tang va min. Đen cuoi ngay hom đo, su đoan 5 tien len chua đuoc đen 500 met. Đen thoi điem nay su đoan 3 đa đuoc goi tang vien. Thieu tuong Harry Schmidt đuoc giao chi huy ca ba su đoan tien đanh phong tuyen Nhat voi Su đoan 3 o trung tam co nhiem vu đanh chiem san bay so 2, Su đoan 4 ben canh phai va Su đoan 5 ben canh trai.
Luc 9:30 sang ngay 24 thang 2, duoi su yem tro manh liet cua phao binh, Su đoan 3 thuy quan luc chien bat đau tien đanh san bay so 2, dan đau la hai tieu đoan thuoc trung đoan 21. Đay la vi tri phong thu manh nhat trong suot phong tuyen cua Nhat. Đia hinh o đay vo cung bat loi cho linh My: chung quanh cac đuong bang toan la nhung ranh sau, ho to, ngan cach nhau boi nhung vach đa nhon nhu luoi cua. Ngoai ra, ho con phai đuong đau voi mot đoi thu cung ran la trung đoan 145 thuoc su đoan 109 Nhat. Sung may va sung coi Nhat lien tuc khai hoa vao quan My đang tien len. Đe chong lai, My su dung xe tang phun lua, sung phun lua va luu đan đe thieu chay quan Nhat trong cac ngach ham va cong su be tong ngam. Chien truong ngap trong lua va thuong vong cua linh My rat lon nen toc đo tien quan rat cham, chi khoang 10 met moi gio. Khi khoi lua đa trum kin muc tieu va khong con co the su dung sung, hai ben xong vao đanh giap la ca bang luoi le, luu đan, bang sung cho đen ca cuoc xeng. Xac chet đoi ben chong chat len nhau.
Sau hai ngay ac chien, su đoan 3 thuy quan luc chien My bi thuong vong gan 2.000 nguoi trong khi Trung đoan 145 cua Nhat hau nhu bi xoa so. Tuong Kuribayashi đien ve Tokyo:

"Sau mot tuan le giao tranh, quan tru phong tai Iwo Jima đa mat toi 50% quan so; phan lon sung may, 60% đai bac va sung coi đa bi tieu diet"
Đen nua đem ngay 25 thang 2, su đoan 3 My đa lam chu san bay so 2 va tien dan đen lang Motoyama. Su đoan 4 va 5 cung đay lui đuoc quan Nhat va tien ve phia Bac. Ngay 26 thang 2, Su đoan 4 đen đuoc chan đoi 382 o phia đong nam lang Motoyama thi bi chan đung vi hoa luc manh cua phao binh va bo binh Nhat. Cac tran đanh tai đoi nay đa lam cho su đoan thiet hai 792 chet nguoi chi rieng trong ngay hom đo. Quan Nhat đa tru lai o tuyen phong thu thu hai, phia sau day đoi va ngoi lang Motoyama, chay dai đen tan hai ben bo bien phia đong va phia tay đao. Tai đay mot lan nua he thong cac hang đong va đia đao cua Nhat lai chan đung quan My. Ton that cua quan My tai Iwo Jima ngay cang nang đen muc lam xon xao du luan ca nuoc.
To Examiner xuat ban tai San Francisco so ra ngay 27 thang 2 đa chi trich chien luoc cua đo đoc Chester Nimitz vi muon nhanh chong tien đanh Nhat Ban đa lam hao ton biet bao xuong mau thanh nien My. Tiep đo to bao nay ca ngoi tuong Douglas MacArthur đa đat đuoc moi muc tieu đe ra ma van tiet kiem đuoc sinh mang binh linh. Tuy nhien, vao ngay hom sau, to Chronicle cung thanh pho lien co ngay bai phan hoi. To bao cho rang chien luoc cua đo đoc Nimitz đua đen viec ket thuc som chien tranh la cach tot nhat đe tiet kiem xuong mau binh si. Nguoc lai, cac chien dich keo dai cua tuong MacArthur o Phillipines la mot su phi pham vo ich sinh mang lan cua cai nhan dan My. Tranh cai khong chi dung lai o cac phuong tuyen truyen thong ma con ca trong gioi lanh đao luc quan va hai quan My. Tai co quan bo tong tham muu luc quan, tuong George Marshall đe nghi quan đoi My su dung hoi đoc nhung đa bi tong thong Franklin D. Roosevelt va đo đoc Nimitz tu choi.
Ngay 28 thang 2, thuy quan luc chien My đa chiem đuoc cao điem đe tu đo co the nhin thay toan bo san bay so 3 tuy nhien cac ngon đoi quanh san bay nay van nam trong su kiem soat cua nguoi Nhat. Cung trong ngay nay, su đoan 3 My đa chiem đuoc lang Motoyama, nay chi con la canh đo nat. Ngay 3 thang 3, đen luot đoi 382 bi su đoan 4 My chiem. Bi mat hai điem trong yeu, tuyen phong thu thu hai cua quan Nhat bi be gay. Quan My chuyen sang chiem đoi 362A. Đe tan cong đia điem nay, quan My chuyen sang chien thuat moi cua tuong Erskine la tan cong ban đem ma khong don bai bang phao đe gay bat ngo. Chien thuat nay đa tro thanh chia khoa quyet đinh cho viec chiem đuoc ngon đoi khi quan Nhat khong he biet đen cuoc tan cong cua quan My đe chong tra va tham chi mot so linh Nhat van con đang ngu. Tuy nhien, phai đen ngay 8 thang 3, đoi moi bi chiem. Cho đen ngay 3 thang 3, van con khoang 16.000 linh Nhat trong so 22.000 nguoi ban đau. Thuong vong cua linh Mi la 16.000 nguoi trong đo co 3.000 nguoi tu tran. Trong ngay nay, Trung ta Chandler Johnson, tieu đoan truong tieu đoan 2, nguoi đa luu giu la co đau tien tren đinh Suribachi cung chet vi đan phao. Ngay 4 thang 3, trong luc chien su van đang tiep dien, mot chiec may bay nem bom B-29 co ten Dinah Might đang o gan đao thong bao đa can nhien lieu sau mot cuoc khong kich vao Tokyo va yeu cau mot cuoc ha canh khan cap. Duoi hoa luc cua quan Nhat, chiec may bay đa ha canh thanh cong xuong san bay đa đuoc quan My kiem soat, nap nhien lieu đay đu roi tiep tuc thuc hien hanh trinh. Đen ngay 6 thang 3, chiec P-51 Mustang đau tien ha canh xuong san bay Iwo Jima đe yem tro ve khong luc cho quan My. Chiec may bay nay thuoc luc luong đac nhiem hang khong mau ham so 58 đang chuan bi cho cuoc đo bo vao Okinawa ngay 1 thang 4. Sang ngay 7 thang 3, su đoan 3 My sau mot cuoc chien đau ac liet đa chiem đuoc phan trung tam đao. Quan Nhat gio chi con tru lai o phia bac va phia đong.
Tinh hinh quan Nhat tai Iwo Jima ngay cang roi vao bi kich voi phan lon thuc an, vu khi va nuoc uong đa can kiet, tuy nhien ho van con kien cuong khang cu trong cac nhom chien đau nho. Khong con sung chong tang, linh Nhat tinh nguyen buoc thuoc no vao nguoi, bi mat nam cho chien xa My đen đe tan cong cam tu. Sang ngay 4 thang 3, tuong Kuribayashi bao cao tinh hinh chien su hai tuan le qua bang vo tuyen đien:

Truoc tinh hinh ngay cang tuyet vong, đa so si quan Nhat tai Iwo Jima muon tien hanh cac cuoc tan cong tu sat. Mac du tuong Kuribayashi đa ra suc ngan can nhung mot so van khong tuan lenh. Trong đo co thieu tuong Sadasue Senda, lu đoan truong lu đoan hon hop so 2. Đem ngay 8 thang 3, Senda tap trung cac si quan duoi quyen, ra lenh thuc hien mot cuoc tong tan cong vao luc 6:00 sang ngay hom sau. Đe cham dut buoi noi chuyen, ong noi voi ho: "Chung ta se gap lai nhau, toi mai, o đen Yasukuni". Canh hai quan tan thanh viec nay nhung viec truyen tin sai lech đa khien cho ho nghi la cuoc tong tan cong se dien ra ngay trong đem. Do đo, luc khong gio, 1.500 si quan va linh hai quan lang le tap trung tai phong tuyen su đoan 4 thuy quan, noi do hai trung đoan 23 va 24 My nam giu. Tuy nhien, cuoc tan cong đa bi quan My phat hien va bao đong khi co nguoi ho "Banzai" (van tue) qua som. Phao binh My ngay lap tuc na phao vao noi tap trung quan suot mot gio gay thuong vong rat lon. Nhung nguoi song sot bo chay tan mac, tim noi an nap. Đen sang ngay 09 thang 3, tuong Senda đau khong đoi mu, quan tren đau mot tam vai trang ve hinh mat troi đo, dan đau mot đoan quan trang bi sung truong, luu đan, mot it sung may va ca gay tre vot nhon. Phao binh My đa tieu diet toan bo đoan quan nay, ke ca tuong Senda. Nhat ton that 650 nguoi sau đot phan cong bat thanh nay. Trong khi đo, đai uy Samaji Inouye dan 1.000 nguoi tham gia tan cong vao cac vi tri cua quan My voi y đinh chiem lai nui Suribachi. Cuoc tan cong nay cung bi đap tan voi thuong vong cua quan My la 347 nguoi (90 nguoi chet). Ngay hom sau, thuy quan luc chien My đem đuoc tong cong 784 xac linh Nhat.
Ngay 11 thang 3, quan Nhat o phia đong bac đao bi chia cat khoi phia tay bac la noi tru an cua tuong Kuribayashi va chuan đo đoc Ichimaru. Ngay 14 thang 3, đo đoc Nimitz tuyen bo đa chinh phuc đuoc Iwo Jima va "tat ca quyen han cua chinh phu Đe quoc Nhat Ban o hon đao nay đeu bi đinh chi". Ngay 16 thang 3, tran đanh đuoc phia My tuyen bo đa ket thuc va hon đao đa o trong tinh trang an toan. Ngay 17 thang 3, Thu tuong Nhat Ban Kuniaki Koiso thong bao tren đai phat thanh la luc luong phong ngu duoi quyen tuong Kuribayashi tren đao đa chien bai. Tuy nhien tren thuc te chien su van con keo dai them nua thang nua.


= Nhung ngay cuoi cung =

Quan Nhat phong thu tren đao gio đay đa het nuoc uong. Nhung top linh Nhat di chuyen tu cac đia đao đi tim nuoc uong hau nhu khong tro ve. Ngay 14 thang 3, tuong Kuribayashi ra lenh cho đai ta Masao Ikeda đot quan ki trung đoan so 145 đe khong lot vao tay nguoi My. Đay la trung đoan đa anh dung can buoc tien quan My tai nhieu noi va hau nhu khong con ai song sot. Luc 5:35 chieu ngay 17 thang 3, ong đien ve Tokyo lan cuoi cung:

Buc đien cua Kuribayashi Tadamichi, von cung la mot nha tho co tieng, ket thuc bang ba bai tho. Đai y nhu sau:

Ngay 17 thang 3, mot đac chi tu Tong hanh dinh thang ong len quan ham Đai tuong Luc quan tai mat tran. Mot so si quan khac nhu Ichimaru đuoc phong ham pho đo đoc, Inouye đuoc phong ham chuan đo đoc va Nishi đuoc phong ham đai ta. Cung trong đem đo ong ha lenh mo cuoc tong tan cong cuoi cung: "Ke tu 0 gio 1 phut ngay 18 thang 3 nam 1945, moi nguoi se chien đau đen chet, khong ai đuoc lo giu tinh mang cua minh". Bat đau tu đo, cac si quan Nhat tren đao, ca luc quan lan hai quan đeu chuan bi cho binh linh minh thuc hien nhung cuoc tan cong tu sat.
Trong khi đo, pho đo đoc Ichimaru viet thu hach toi tong thong My Franklin Roosevelt. La thu nay đuoc trao cho mot si quan thong tin nhung anh ta chua kip đua buc thu tren cho nguoi My thi bi ban guc. Sau đo, thuy quan luc chien My đa tim thay buc thu. Ngay 11 thang 7, noi dung buc thu đuoc in tren cac to bao My. Sau đo, nguoi My đem trung bay no tai bao tang hoc vien si quan o Annapolis, noi Ichimaru tung co thoi gian thuc tap.
Ngay 21 thang 3, lo cot hoang vang cua tuong Kuribayashi đa bi pha huy va cong viec nay can đen bon tan thuoc no. Trong canh tuyet vong, linh Nhat ngay cang tro nen lieu linh va hang đem ho đeu co xam nhap vao phong tuyen quan My. Đem ngay 25 thang 3, 300 linh Nhat thuc hien cuoc tong tan cong cuoi cung tai khu vuc san bay so 2. Cac phi cong, thuy quan luc chien va ca cong binh My đa đanh nhau voi quan Nhat đen sang va chiu thuong vong lon voi hon 100 linh My chet (bao gom 59 binh si thuy quan luc chien) va 200 nguoi khac bi thuong. Đo la su khang cu cuoi cung cua nguoi Nhat va hon đao đuoc bo tu lenh My tuyen bo "an toan" ngay 26 thang 3. Trung uy Harry Martin cua tieu đoan cong binh so 5 đa tro thanh binh si thuy quan luc chien cuoi cung cua My nhan Huan chuong Danh Du trong tran đanh.
Sang ngay 27 thang 3, tuong Kuribayashi ra khoi hang cung voi đai ta Kaneji Nakane, si quan tham muu. Ong huong ve phia Bac, huong Hoang cung, gap minh chao 3 lan roi rut guom mo bung tu sat. Đai ta Nakane giup tuong Kuribayashi hoan tat nghi le bang cach dung guom chem đau vi tuong roi mai tang thuong cap cua minh. Xong viec, ong quay ve hang đe bao cao su viec voi đai ta tham muu truong Tadashi Takashi va chuan đo đoc Ichimaru. Hai đai ta cung nhau ra cua hang roi cung dung sung luc tu sat. Tuy nhien theo mieu ta cua mot so cuu binh Nhat trong tran nay thi chinh tuong Kuribayashi đa chi huy cuoc tan cong tu sat cuoi cung va chet trong khi chien đau.
Gan 11 gio khuya, chuan đo đoc Ichimaru cung voi 10 nguoi con lai, tay khong vu khi ra khoi hang. Mot loat đan sung may My đa ban chet ong cung 2 nguoi khac. Đen đay tran Iwo Jima đa chinh thuc ket thuc sau hon 1 thang giao tranh.


Ket qua Sau hon mot thang giao tranh ac liet, quan My đa chiem đuoc hon đao. Trong so khoang 21.000 quan bo phong Nhat, hon 18.000 nguoi đa chet trong khi chien đau hoac do tu sat, chi co 216 nguoi bi bat lam tu binh trong tran đanh Mot tai lieu khac thong ke 867 linh Nhat nua bi bat tu thang 4 toi thang 6/1945 (sau khi tran đanh ket thuc), tong cong la 1.083 tu binh. Khoang 2.000 linh Nhat con lai an nau trong cac hang đong, tiep tuc chien đau nhieu thang cho đen nhieu nam sau chien tranh. Nhung nguoi Nhat cuoi cung đau hang tai Iwo Jima la 2 nguoi linh duoi quyen trung uy Toshihiko Ohno (Yamakage Kufuku va Matsudo Linsoki). Ca hai đa cam cu tren đao suot sau nam truoc khi đau hang vao nam 1951, mot so tai lieu khac ghi ngay đau hang la 6 thang 1 nam 1949. Phan lon xac linh Nhat bi vui lap trong cac hang đong va đen nhieu thap ki sau van con đuoc bao ton nguyen ven vi tac dung cua khi luu huynh.
Ve phia My, tong so thuong vong la 26.038 nguoi trong đo co 23.573 nguoi la cua thuy quan luc chien, bao gom 6.821 tu tran va 19.217 nguoi bi thuong. Thuong vong cua linh My trong tran nay con hon ca tong so thuong vong cua phe Đong minh trong Ngay D, ngay đo bo len Normandie (uoc tinh khoang 10.000, voi tong thuong vong cua linh My trong tran Normandie la 125.847 nguoi). Khoang 300 linh hai quan đa tu tran do cac cuoc tan cong cua cac may bay Kamikaze. Vi toan bo dan cu tren đao đa đuoc so tan nen tai Iwo Jima đa khong co thuong vong ve phia dan thuong nhu o Saipan va sau nay la Okinawa.


Y nghia chien luoc That bai tai Iwo Jima đa lam chan đong chinh truong Nhat Ban. Ngay 5 thang 4 nam 1945, Thu tuong Kuniaki Koiso đe đon tu chuc len Nhat hoang Hirohito vi nhung that bai tai Leyte va gio đay la Iwo Jima. Nhat hoang ngay lap tuc trieu tap hoi đong Jushin va đon tu chuc cua Koiso đuoc chap thuan. Đem hom đo, đo đoc Kantaro Suzuki đuoc bo nhiem lam thu tuong khi ong đa 77 tuoi.
Con ve phia My, nhung thuong vong tai Iwo Jima la su canh bao cho nhung gi sap toi se xay ra tai Okinawa cung nhu khi quan My ngay cang tien sau vao lanh tho Nhat Ban. Ngay trong thang 3, khi chien su con đang tiep dien, cac san bay tai đay đa nhanh chong đuoc nguoi My sua chua va đua vao hoat đong. Ngay 10 thang 3, cac may bay xuat phat tu Iwo Jima đa oanh tac Tokyo; đen ngay 12 thang 3 la Nagoya va 13 thang 3 đen luot Osaka. Cac cuoc oanh tac nay ngay cang dien ra thuong xuyen hon va muc tieu nham đen khong chi la cac co so quan su ma con ca cac khu dan cu. Iwo Jima con la noi đat cac may bay tiem kich P-51 Mustang co nhiem vu bao ve nhung chiec B29 khi tien vao nem bom lanh tho Nhat Ban. Trong suot Chien tranh the gioi thu hai, 2.251 chiec B-29 đa ha canh tai Iwo Jima. Ngoai ra, con co 1.191 may bay tiem kich ho tong cho 3.081 cuoc oanh tac vao Nhat Ban xuat phat tu Iwo Jima. Tuy nhien viec Nhat Ban mat Iwo Jima đa khong anh huong đen kha nang du bao tu xa cac cuoc oanh tac nho radar cua nuoc nay. Cac thong tin gio đay đen tu đao Rota, noi ma khong bao gio bi tan cong.
Sau khi chien tranh ket thuc, đao Iwo Jima van nam duoi quyen kiem soat cua nguoi My trong mot thoi gian dai. Nam 1960, đao tro thanh can cu quan su va tung co ca vu khi hat nhan tren đao. Duoi ap luc cua chinh quyen Nhat Ban, nam 1968, đao đuoc trao tra tro lai cho Nhat va quan My cung rut đi het. Ngay nay, đao Iwo Jima nam duoi quyen quan ly cua chinh quyen Tokyo.


Ky niem Ngay 19 thang 2 nam 1985, le ky niem lan thu 40 tran Iwo Jima, mot su kien đuoc goi la "Cuoc sum hop ve vang" (Reunion of Honor) đa đuoc to chuc. Nhung nguoi tham du buoi le la nhung cuu binh cua ca hai phia My va Nhat đa tung tham gia tran đanh. Mot tam bia bang đa granit đa đuoc dung len trong buoi le voi hang chu:Trong le ky niem 40 nam tran Iwo Jima, chung toi, nhung cuu binh My va Nhat đa gap nhau mot lan nua tai noi chien truong xua, nhung lan nay la trong hoa binh va tinh ban huu. Chung toi cung tuong niem cho cac chien huu cua minh, nhung nguoi đa chien đau o đay voi tat ca long dung cam va danh du. Chung toi cung cung nhau cau nguyen cho nhung hi sinh cua minh tai Iwo Jima se đuoc nho mai va khong bao gio lap lai.
Le ky niem lan thu 50 đa dien ra truoc đai tuong niem nay vao thang 3 nam 1995. Lan thu 55 dien ra nam 2000 va sau đo la lan thu 60 vao thang 3 nam 2005.

Sau khi tran đanh ket thuc, 27 quan nhan My đa đuoc phong tang "Huan chuong Danh du" (Medal of Honor), huan chuong quan su cao quy nhat cua My trong đo co 14 nguoi đuoc truy phong. Trong so 27 tam huan chuong đo, 23 đuoc trao cho thuy quan luc chien va 4 cho cac thuy thu hai quan. So huan chuong nay chiem 30% trong so 82 Huan chuong Danh du trao tang cho thuy quan luc chien My trong Chien tranh the gioi thu hai.
Ngoai ra đe ky niem chien thang, hai quan My đa đat ten cho mot so tau chien la USS Iwo Jima va mot đai tuong niem đa đuoc xay gan nghia trang quoc gia Arlington. Bang Massachusetts đa chon ngay 19 thang 2 hang nam lam Ngay Iwo Jima đe ky niem tran đanh va vinh danh tinh than dung cam cua quan luc Hoa Ky.
Trong khi đo, hien nay chinh phu Nhat Ban van con tim kiem va quy tap hai cot nhung nguoi linh Nhat tu tran tai Iwo Jima.


Trong van hoa đai chung Tran Iwo Jima đa đuoc lay lam boi canh cho nhieu tac pham đien anh cua My sau đo. Ngay tu nam 1945, đa co hai bo phim: To the Shores of Iwo Jima, phim tai lieu san xuat boi hai quan, luc luong thuy quan luc chien va Tuan duyen Hoa Ky, va Glamour Gal, mot bo phim voi muc đich tuyen truyen co noi dung ve hanh trinh cua mot khau phao do thuy quan luc chien My mang đen Iwo Jima.
Bon nam sau, đau nam 1949, hang phim Republic Studios thong bao đang chuan bi thuc hien mot bo phim ve vai tro cua thuy quan luc chien My trong Chien tranh the gioi thu hai. Ngan sach danh cho bo phim đen 1 trieu USD, khoan tien lon nhat trong lich su Republic Studios va ten cua bo phim đuoc đat la Sands of Iwo Jima. Tuy bo phim đe cap rat it ve Iwo Jima nhung hinh anh thuy quan luc chien giuong ngon co tai Iwo Jima tro thanh tam điem cho viec quang cao bo phim. Vai chinh cua bo phim đa đuoc giao cho ngoi sao đang len cua Hollywood trong the loai phim hanh đong John Wayne va đac biet bo phim co su tham gia cua 3 trong 6 nguoi tung tham gia buc anh noi tieng "Raising the Flag on Iwo Jima" la John Bradley, Rene Gagnon va Ira Hayes.
The Outsider, mot bo phim khac san xuat nam 1961 co su tham gia cua Tony Curtis đong vai nguoi linh My cam la co tai Iwo Jima, Ira Hayes. Sau đo mot thoi gian dai, đien anh My khong co them bo phim nao ve Iwo Jima. Mai đen nam 2006, đao dien Clint Eastwood moi cho ra đoi them hai bo phim ve tran đanh la Flags of Our Fathers (Ngon co cha ong) va Letters from Iwo Jima (Nhung buc thu tu Iwo Jima). Ngon co cha ong đuoc dung theo goc nhin cua nguoi My dua tren cuon sach cung ten cua James Bradley va Ron Powers do hai hang phim DreamWorks Pictures va Warner Bros hop tac san xuat. Nhung buc thu tu Iwo Jima thi lai đuoc xay dung tu goc nhin cua nguoi Nhat va vai tuong Kuribayashi Tadamichi trong phim do nam dien vien noi tieng nguoi Nhat Watanabe Ken đam nhan.
Trong tap 8 loat phim truyen hinh nam 2010 cua HBO The Pacific, san xuat boi Tom Hanks va Steven Spielberg, đa mieu ta ngay đo bo len Iwo Jima qua goc nhin cua nguoi linh thuy quan luc chien John Basilone cho đen khi anh ta tu tran vao cuoi ngay hom đo.


Xem them Iwo Jima
Kuribayashi Tadamichi
Tran Okinawa


Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai Anh xua ve tran Iwo Jima
Khong anh tran Iwo Jima
Battle for Iwo Jima, 1945 Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
Mot trang web cung cap cai nhin so luoc ve tran đanh voi nhieu hinh anh va tu lieu Luu tru ngay 2 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
Canh tran Iwo Jima trong phim Letters from Iwo Jima
Phim canh quan My cam co chien thang tren đinh Suribachi
US Department of Defense
Buc thu pho đo đoc Ichimaru gui tong thong Roosevelt (tieng Anh va tieng Nhat)