Fu-Go (ふ号[兵器], fugo [heiki], n.đ. "[Binh khi] hieu 'Fu'") la mot loai bom khinh khi cau khong nguoi lai đuoc Nhat Ban che tao đe tan cong pha hoai Hoa Ky trong Chien tranh The gioi thu hai. Loai vu khi nay bao gom mot qua bong giay chua khi hydro co đuong kinh 10 m (33 ft), gia gan bom gay chay nang 5 kg (11 lb) hoac mot qua bom no manh chong nguoi nang 15 kg (33 lb). Nhung qua khi cau nay se đuoc tha tu Nhat Ban, di chuyen tu do qua Thai Binh Duong toi Bac My bang mot he thong phan luc o đo cao lon, va su dung mot he thong dan bang bao cat đe giu thang bang cho moi qua khinh khi cau. Muc đich chinh cua loai bom nay la tao ra nhung đam chay rung quy mo lon o Bac My va gieo mam hoang loan trong long nuoc My.
Tu thang 11 nam 1944 toi thang 4 nam 1945, Luc quan Đe quoc Nhat Ban đa phong tong cong khoang 9.300 qua bom khinh khi cau tu vung bien Honshu, va khoang 300 qua đa đuoc tim hoac quan sat thay o Canada, Hoa Ky va Mexico. Cac qua bom nay đuoc cho la khong hieu qua trong viec tao ra cac đam chay rung do đieu kien thoi tiet am o Bac My, va khong co vu chay rung nao gay ra boi nhung qua Fu-Go trong chien tranh. Vao ngay 5 thang 5 nam 1945, mot qua Fu-Go đa phat no gan thi tran Bly, Oregon khien sau thuong dan thiet mang, thuong vong duy nhat cua nguoi My o luc đia Hoa Ky trong Chien tranh The gioi thu hai. Cac nha chuc trach My đa ra lenh cho bao chi khong đua tin ve nhung vu no đe ngan khong cho nguoi Nhat biet rang cac vu khi thu nghiem cua ho tren thuc te đa bay đen đuoc nuoc My, do đo, nguoi Nhat khong the biet đuoc ket qua cua cac cuoc tan cong tren. Bom khinh khi cau Fu-Go đuoc cho la he thong vu khi lien luc đia đau tien tren the gioi, truoc khi cac loai ten lua lien luc đia đuoc ra đoi.


Boi canh Bom khinh khi cau đuoc phat trien boi Vien Nghien cuu Ky thuat so 9 (Vien Noborito) cua Luc quan Đe quoc Nhat Ban, co quan chiu trach nhiem thiet ke che tao cac loai vu khi đac biet. Vao nam 1933, Trung tuong Tada Reikichi cho bat đau mot chuong trinh thu nghiem bom khinh khi cau tai Vien Noborito, đuoc goi la Fu-Go. Fu-Go ban đau gom mot qua khi cau chua đay hydro, co đuong kinh 4 m (13 ft) va mot cau chi hen gio, co kha nang mang bom va di chuyen đuoc toi đa 70 dam (110 km). Tuy nhien, du an khong đat đuoc ket qua kha thi va phai ngung lai vao nam 1935.
Sau cuoc khong kich Doolittle vao thang 4 nam 1942, voi viec may bay nem bom My bat ngo tan cong đao quoc Nhat Ban, Bo Tong tu lenh Đe quoc đa chi đao Vien Noborito nghien cuu va phat trien mot loai vu khi co kha nang nem bom chong lai Hoa Ky. Vao mua he nam 1942, Vien Noborito đa đua ra mot so đe xuat, bao gom cac loai may bay nem bom tam xa co kha nang thuc hien cac chuyen xuat kich mot chieu tu Nhat Ban đen cac thanh pho o Bo Tay Hoa Ky, va thuy phi co nho mang bom co the phong tu tau ngam. Ngay 9 thang 9 nam 1942, mot thuy phi co Yokosuka E14Y cua Chuan uy Fujita Nobuo đuoc phong tu tau ngam I-25 o ngoai khoi Oregon, Hoa Ky. Fujita đa bay vao sau ben trong đia phan bang Oregon, va tha hai qua bom chay xuong Rung Quoc gia Siskiyou nham tao ra cac đam chay rung lon truoc khi quay tro ve I-25 an toan. Tuy nhien, đoi kiem lam My đa phat hien ra chiec may bay tu som, nen cac đam chay nhanh chong đuoc ho xu ly. Chuong trinh thuy phi co nay sau đo đa bi Hai quan Đe quoc huy bo.
Cung trong thang 9 nam 1942, Thieu tuong Kusaba Sueki, cap duoi cua Trung tuong Tada trong thoi gian thuc hien chuong trinh bom khinh khi cau vao nhung nam 1930, đuoc luan chuyen ve Vien Noborito va ong đa cho tai khoi đong chuong trinh Fu-Go, lan nay tap trung vao cac chuyen bay dai hon. Cuoc khong kich o Oregon du khong đat đuoc cac ket qua chien luoc đe ra, nhung đa chung minh đuoc tiem nang su dung cac khinh khi cau khong nguoi lai chi phi thap đe tao ra cac đam chay rung quy mo lon. Can cu theo cac bao cao phong van cua Hoa Ky voi cac nha chuc trach Nhat Ban sau chien tranh, cac chien dich pha hoai bang bom khinh khi cau đuoc thuc hien "hau nhu chi danh cho muc đich tuyen truyen trong nuoc" va cac nha lanh đao cua Luc quan Đe quoc Nhat Ban khong may ky vong ve su hieu qua cua no.


Thiet ke va phat trien Vao thang 3 nam 1, nhom cua Kusaba đa phat trien mot loai khinh khi cau dai 6,1 m (20 ft) va co kha nang leo đen đo cao 7.600 met (24.900 ft) trong toi đa 30 gio. Nhung qua bong nay đuoc lam tu bon đen nam lop giay Hoa Thi (washi) mong, mot loai giay ben co nguon goc tu duong (kozo), đuoc dan lai voi nhau bang bot nua trong (konnyaku). Quan đoi Nhat đa huy đong hang ngan nu sinh so trung, cao trung tren khap đat nuoc vao lam nhiem vu ep va dan cac tam vai lai voi nhau. Đot lap rap cuoi cung va qua trinh kiem tra bom phong khinh khi cau đuoc tien hanh tai cac khu nha rong rai nhu hoi truong sumo, nha hat va san khau am thanh o Tokyo. Nhom cua Kusaba ban đau đe xuat rang nhung qua bom nen đuoc tha tu tau ngam vao ban đem, tu đia điem cach bo bien Hoa Ky khoang 600 dam (970 km) đe cac khi cau co the bay toi cac muc tieu trong khoang 10 gio. Moi qua bom đuoc gan mot bo hen gio đe co the tu đong tha qua bom chay nang 5 kg (11 lb) vao cuoi chang bay. Hai tau ngam I-34 va I-35 đa đuoc huy đong đe tha 200 qua bom khinh khi cau vao Hoa Ky trong thang 8 nam 1943, nhung cac nhiem vu nay sau đa bi hoan lai do nhu cau su dung tau ngam đe van chuyen vu khi va luong thuc o khu vuc Nam Thai Binh Duong.
Cac ky su Nhat tiep tuc nghien cuu tinh kha thi cua viec phong khinh khi cau tu đat lien Nhat Ban ve Hoa Ky qua mot khoang cach it nhat la 9.700 km (6.000 mi). Ho đa tim cach tan dung cac luong gio thoi nhanh theo mua tu tay sang đong, ngay nay đuoc goi la dong tia, đe giup đay nhung qua khinh khi cau tu Nhat Ban o đo cao lon. Cac luong hai luu đa đuoc nha khoa hoc Nhat Ban Oishi Wasaburo nghien cuu vao nhung nam 1920; vao cuoi nam 1943, Luc quan Đe quoc đa tham khao y kien cua nha nghien cuu Arakawa Hidetoshi cong tac tai Tram quan trac Khi tuong Trung uong, nguoi đa su dung du lieu cua Oishi đe ngoai suy cac luong khi tren Thai Binh Duong. Arakawa uoc tinh rang mot neu tha qua bom khinh khi cau vao mua đong va duy tri o đo cao 9.100–10.700 m (29.900–35.100 ft) thi chung se bay đen đuoc luc đia Bac My trong vong 30 đen 100 gio. Nghien cuu cua Arakawa con phat hien ra rang nhung con gio manh nhat xuat hien tu khoang thang 11 toi thang 3 co the đat toc đo toi gan 200 mph (320 km/h).

Viec thay đoi muc ap suat trong mot qua bong co the tich co đinh đa tao ra nhung thach thuc ky thuat voi ky su Nhat Ban. Vao ban ngay, suc nong cua Mat Troi se lam tang ap suat, khien nhung qua khinh khi cau bay len cao hon cac luong khong khi hoac vo tung. Do đo, mot van giam ap đa đuoc lap them vao he thong đong co đe cho phep khi thoat ra ben ngoai khi ap suat ben trong lop vo tang qua muc cho phep. Vao ban đem, nhiet đo thap se khien cac qua khinh khi cau khong the bay len đuoc khu vuc co cac luong gio manh. Đe giai quyet van đe tren, cac ky su đa phat trien mot he thong dan phuc tap voi 32 bao cat gan xung quanh mot cai banh xe bang nhom đuc, moi bao cat đuoc gan vao mot lo chua thuoc sung o tren banh xe, va lien ket voi mot bo ba ap ke du phong đuoc hieu chinh o đo cao khoang 7.600–8.200 m (24.900–26.900 ft). Khi khinh khi cau ha đo cao xuong duoi 9.000 m, ap ke se giup kich no cac lo chua thuoc sung đe cat cac bao cat khoi banh xe. Them mot may đo đo cao rieng biet đa đuoc hieu chinh o đo cao 4.000–6.100 m (13.100–20.000 ft) đe kiem soat viec tha bom sau đo. Mot he thong tu huy cung đuoc gan vao khinh khi cau, mot ngoi noi ba phut se đuoc kich hoat khi qua bom cuoi cung đuoc tha khoi gia treo, nham đot chay mot khoi đung axit picric va pha huy gia treo, noi tiep la mot ngoi no keo dai 82 phut se đot chay toan bo qua khinh khi cau va khi hydro ben trong đo.

Cuoi nam 1942, Bo Tong tu lenh Đe quoc đa chi đao Hai quan Đe quoc nghien cuu va phat trien chuong trinh bom khinh khi cau cua rieng ho, song song voi du an cua Luc quan. Thieu ta Tanaka Kiyoshi va nhom nghien cuu cua ong đa thiet ke đuoc mot loai bom khinh khi cau bang lua cao su dai 9,1 m (30 ft), đuoc đat ten la Kieu B (Type B). Lua se giup tao ra mot lop vo mem deo hon va co the thich nghi đuoc voi su thay đoi ve ap suat. Mau thiet ke bat đau đuoc thu nghiem vao thang 8 nam 1944, nhung qua khinh khi cau đa no tung khi len đuoc đo nhat đinh, va nguyen nhan vu no xuat phat tu cac đuong khau noi cao su bi loi. Chuong trinh nay sau đo đuoc hop nhat voi ben Luc quan, mot phan do nguon cung cao su ngay cang bi cat giam vao giai đoan cuoi cua cuoc chien. Khinh khi cau Kieu B sau đuoc ap dung he thong dan cua Kieu A va trong buoi thu nghiem ngay 2 thang 11 nam 1944, mot qua khinh khi cau khong mang bom đa bay thanh cong đen đat My. Đay la qua khi cau đau tien bay đuoc đen luc đia Bac My, va no đuoc tim thay o ngoai khoi San Pedro, California, vao ngay 4 thang 11.
Thong so ky thuat cuoi cung cua mau khinh khi cau Luc quan - đuoc đat ten la Kieu A (Type A), co đuong kinh 10 m (33 ft), the tich khi đat 540 m3 (19.000 ft khoi) va co suc nang len đen 140 kg (310 lb) o đo cao yeu cau. Loai vu khi va bom đuoc trang bi cho nhung qua khinh khi cau nay thuong la:

Bon qua bom gay chay nhiet nhom co trong luong 5 kilogam (11 lb), đuoc gan vao mot ong thep dai 41 cm (16 in), đuong kinh dai 10 cm (3,9 in) va đuoc lap đat ngoi no va cham co hoc.
Mot qua bom no manh chong nguoi Type 92 co trong luong 15 kg (33 lb), kem theo mot khoi axit picric hoac trinitrotoluen đuoc cac day chua manh vang boc xung quanh.
Mot qua bom chay Type 97 co trong luong 12 kg (26 lb), kem theo ba thung magnesi nhiet nhom.


Su dung Ba tieu đoan van hanh loai bom khinh khi cau Kieu A đa đuoc thanh lap đe chuan bi cho đot phong đau tien. Tieu đoan đau tien bao gom ban chi huy va ba đai đoi, tong cong la 1.500 nguoi, chia đeu cho chin bai phong o Kitaibaraki, Ibaraki. Tieu đoan thu hai gom 700 nguoi chia thanh ba đai đoi va truc tai sau bai phong o Ichinomiya, Chiba. Tieu đoan thu ba co 600 nguoi, phan đeu cho hai đai đoi va chiu trach nhiem van hanh sau bai phong o Nakoso, Fukushima. Khu vuc Kitaibaraki thi đa co san mot nha may san xuat hydro, trong khi cac bai phong o Kitaibaraki va Ichinomiya phai su dung khi hydro đuoc van chuyen tu cac nha may o ngoai o Tokyo. Cac bai phong co the phong tong cong 200 qua Fu-Go moi nay, va ho đat ra muc tieu 15.000 luot phong cho đen thang 3 nam 1945. Luc quan Nhat uoc tinh rang chi co 10% so khinh khi cau se vuot qua đuoc Thai Binh Duong đe đen Bac My.
Moi be phong bao gom cac con vit lon đuoc khoan xuong đat theo mot đuong tron co cung đuong kinh voi cac qua khinh khi cau. Sau khi qua khinh khi cau đuoc moc vao vit, khoang 230 m3 (8.100 ft khoi) khi hydro se đuoc bom vao qua bong thong qua cac đuong ong dan mem, sau đo dung day neo buoc chat lai va thao moc ra khoi cac con vit. Gia mang bom se đuoc buoc vao qua khinh khi cau bang cac soi day du, sau đo ho se thao day neo ra. Moi be phong yeu cau khoang 30 nguoi va se mat khoang 30 phut toi mot tieng đe lap đat xong qua Fu-Go, tuy thuoc vao suc gio xung quanh. Thoi điem thich hop nhat đe phong cac qua Fu-Go la khi cac khu vuc ap suat cao đa tan va truoc khi xuat hien cac con gio bien vao luc mat troi moc. Đieu kien thuan loi nhu vay chi xuat hien tu ba đen nam ngay moi tuan, tong cong khoang 50 ngay trong suot mua đong, khi ma van toc cua dong tia đat muc cuc đai.
Nhung qua Fu-Go đau tien đuoc phong vao ngay 3 thang 11 nam 1944. Mot vai qua khinh khi cau đuoc gan thiet bi vo tuyen thay vi bom đe cac tram do huong vo tuyen co the theo doi đuoc lo trinh cua cac qua khinh khi cau. Hai tuan sau khi mot qua bom Kieu B đuoc phat hien o San Pedro, mot qua Kieu A đa đuoc tim thay o ngoai khoi Kailua, Hawaii, vao ngay 14 thang 11. Them nhieu qua nua đuoc tim thay o gan Thermopolis, Wyoming, vao ngay 6 thang 12 (cac nhan chung bao cao đa nghe thay mot vu no, va ho bom đuoc phat hien khong lau sau đo) va gan Kalispell, Montana, vao ngay 11 thang 12, theo đo la o cac khu vuc Marshall va Holy Cross o Alaska, va Estacada, Oregon, vao cuoi thang 12. Cac nha chuc trach Hoa Ky đa tuyen bo tinh trang bao đong cao đo, va luc luong kiem lam đuoc giao nhiem vu tim kiem, bao cao cac khu vuc khinh khi cau ha canh va thu hoi cac bang chung lien quan. Cac qua Fu-Go tiep tuc đuoc tim thay o nhieu noi khac doc Bac My, co qua con nguyen ven hoac chi con cac manh vun, nhu cac tieu bang Alaska, Arizona, California, Colorado, Hawaii, Idaho, Iowa, Kansas, Michigan, Montana, Nebraska, Nevada, North Dakota, Oregon, South Dakota, Texas, Utah, Washington, va Wyoming cua Hoa Ky; cac tinh bang Alberta, British Columbia, Manitoba, Saskatchewan, Cac Lanh tho Tay Bac va Yukon cua Canada; bang Baja California Norte va Sonora cua Mexico; cung nhieu qua khac o ngoai khoi. Đen thang 8 nam 1945, Luc quan Hoa Ky bao cao ghi nhan 285 vu viec lien quan đen cac qua khinh khi cau bom cua Nhat Ban (28 vu vao thang 1, 54 vu vao thang 2, 114 vu vao thang 3, 42 vu vao thang 4, 16 vu vao thang 5, 17 vu vao thang 6, 14 vu vao thang 7).

Hau het cac ke hoach phong thu cua Hoa Ky chi đuoc tien hanh toan dien sau khi nguoi Nhat ngung tan cong bang Fu-Go vao thang 4 nam 1945. Đe đoi pho voi nguy co chay rung o Tay Bac Thai Binh Duong trong nhung thang mua he, Bo Tu lenh Phong thu Phia Tay (WDC), Khong luc 4 va Bo Tu lenh Quan luc so 9 đa cho trien khai Du an Firefly (Firefly Project), huy đong mot so luong lon may bay Stinson L-5 Sentinel va Douglas C-47 Skytrain cung 2.700 binh si, trong đo co 200 linh du da mau tu Tieu đoan Bo binh Nhay du 555. Luc quan Hoa Ky cung uy quyen cho Cuc Kiem lam Hoa Ky trong viec đieu phoi, thong nhat hoat đong phong chay chua chay giua cac co quan lien bang va tieu bang, đong thoi phat trien dich vu chua chay co su dung cac đon vi, trang thiet bi va chien thuat cua quan đoi. Trong Du an Lightning cua WDC, cac quan chuc y te va nong nghiep, bac si thu y va to chuc 4-H đuoc huong dan bao cao lai bat ky loai benh moi nao đoi voi cay trong hoac vat nuoi gay ra boi cac cuoc chien tranh sinh hoc tiem tang. Nhieu loai thuoc tay, khu hoa chat đa đuoc van chuyen toi nhung điem quan trong o cac bang phia tay, nhung cuoi cung cung khong đuoc su dung đen. Mac du chien tranh sinh hoc la mot van đe gay nhieu quan ngai trong nhieu thang, nhung cac ke hoach chong chien tranh sinh hoc cua WDC đa khong đuoc chinh thuc hoa va trien khai toan dien cho đen thang 7 nam 1945. Du an Lightning con co mot nhiem vu con la "Arrow," voi muc tieu chinh la van chuyen nhanh chong cac loai khinh khi cau bom Fu-Go thu hoi đuoc toi cac phong nghien cuu cua Trung tam Tinh bao Ky thuat Hang khong o Washington, D.C., đe phan tich ve mat sinh hoc. Mot cuoc đieu tra cua Hoa Ky sau chien tranh đa ket luan rang, nguoi Nhat chua bao gio len ke hoach hoac y tuong ve viec su dung vu khi sinh hoc, hoa hoc cho nhung qua khinh khi cau Fu-Go.

Cac đon vi tiem kich cua Hai quan va Khong luc Luc quan đa tien hanh nhieu đot xuat kich đe đanh chan nhung qua khinh khi cau bom, nhung đat đuoc rat it thanh cong do cac bao cao quan sat thieu chinh xac, thoi tiet xau hoac cac qua Fu-Go van con bay o đo cao rat lon. Chi co 20 qua Fu-Go bi cac phi cong Hoa Ky va Canada ban ha. He thong quan sat cua My cung thu đuoc 95 tin hieu đang ngo tu cac qua Fu-Go mang may vo tuyen, nhung đieu nay khong giup ich đuoc nhieu do co rat it qua Fu-Go mang may vo tuyen, va cac tin hieu tren yeu dan khi chung bay đen gan cac cot do tham. Cac thi nghiem xac đinh he so phan xa radar cua cac qua Fu-Go đuoc thu hoi va phuc hoi vao thang 2 nam 1945 cung khong đat đuoc nhieu ket qua. Khong luc 4 đa bat đau Du an Sunset vao thang 4 va đi vao hoat đong toan dien vao thang 6 nam 1945, voi muc tieu tim kiem va phat hien cac qua khinh khi cau bang radar đat tai vung duyen hai o tieu bang Washington. Tuy vay, ho khong bat đuoc bat ky tin hieu nao va du an bi huy bo vao đau thang 8.
Ban đau, chi co vai quan chuc chinh phu cua Hoa Ky tin rang cac qua khinh khi cau nay đuoc tha truc tiep tu Nhat Ban. Luc đau, co nhieu gia thuyet suy đoan cac qua Fu-Go đuoc phong tu cac trai tu binh chien tranh Đuc hoac cac trai giam tap trung nguoi My goc Nhat o My. Sau khi thu hoi đuoc nhung qua bom đau tien, nhieu nguoi phong đoan chung đuoc phong tu tau ngam Nhat Ban o ngoai khoi Hoa Ky. Nhung mau cat va khoang chat thu đuoc tu nhung qua Fu-Go đa đuoc Đon vi Đia chat Quan su thuoc Cuc Khao sat Đia chat Hoa Ky nghien cuu ky luong. Ho ket luan rang nguon goc cua nhung mau cat tren đen tu Nhat Ban, cu the la vung Shiogama, Miyagi hoac it kha nang hon la vung Ichinomiya, Chiba. Nhung buc anh trinh sat tai khu vuc Shiogama vao thang 5 nam 1945 cung cho thay mot vai chi tiet bi nham lan thanh nhung qua khinh khi cau va kha nang cao la mot bai phong đat o bai bien.


= Kiem duyet thong tin =

Ngay 4 thang 1 nam 1945, Van phong Kiem duyet Hoa Ky đa gui mot ban ghi mat toi cac bien tap vien to bao va đai phat thanh, yeu cau ho khong đuoc cong khai tat ca cac thong tin ve nhung qua bom khinh khi cau Fu-Go. Cac thong tin ve Fu-Go đuoc giu kin va hieu qua đen muc trong mot ban ghi mat khac đuoc gui vao ba thang sau, Van phong Kiem duyet đa tuyen duong đo la mot su hop tac "tuyet voi" va rang "viec cac ban tu choi cong bo va phat đi nhung thong tin ve qua khinh khi cau nay đa can tro nguoi Nhat, khien ho boi roi, kho chiu va la mot đong gop an trong cho an ninh quoc gia." Luc quan Đe quoc Nhat Ban chi biet ve ket qua cua cac cuoc tan cong khinh khi tai Kalispell, Montana, thong qua mot bai bao tren to Đai Cong bao cua Trung Quoc ngay 18 thang 12 nam 1944. Vu viec o Kalispell đa đuoc Western News, mot to bao tuan đuoc xuat ban o Libby, Montana, đua tin vao ngay 14 thang 12 nam 1944. Su kien tren đuoc đang tai mot lan nua trong cac an ban ngay 1 thang 1 nam 1945 cua to Time va Newsweek, cung nhu tren trang nhat cua an ban ngay 2 thang 1 cua to The Oregonian o Portland, Oregon, truoc khi đuoc Van phong Kiem duyet gui ban ghi mat. Tu giua thang 2 nam 1945, bo may tuyen truyen cua Nhat Ban bat đau phat đi hang loat thong bao sai su that rang đa co nhieu vu hoa hoan lon va khien cong chung My hoang so, đong thoi tuyen bo thuong vong do nhung qua Fu-Go gay ra đa len đen hang tram hoac hang nghin nguoi.
Cuoi thang 2 nam 1945, mot su co an ninh đa xay ra khi Dan bieu Arthur L. Miller cua Ha vien Hoa Ky vo tinh nhac đen nhung qua khinh khi cau trong mot chuyen muc thong tin hang tuan ma ong thuong xuyen gui đen 91 to bao o Khu vuc 4 cua tieu bang Nebraska, trong đo co đoan: "Trong mot no luc tuyet vong cuoi cung, quan Nhat co the đang tha nhung qua bong bay gay chay vao nhung khu rung lon cua chung ta o phia tay bac." Van phong tinh bao cua Bo tu len Quan luc 7 o Omaha đa phai lien he toi cac bien tap vien cua tat ca 91 to bao đe yeu cau ho kiem duyet lai thong tin, va đa ngan lai thanh cong. Vao cuoi thang 3, hang thong tan United Press (UP) đa viet mot bai bao chi tiet ve nhung qua khinh khi cau truoc khi chuyen toi cac van phong xuat ban o Hoa Ky. Bao cao cua Luc quan Hoa Ky ghi lai rang vu vi pham nay bao gom "rat nhieu chi tiet may moc ve thu đo, ben canh đo la mot cau chuyen kinh di." Cac nha kiem duyet đa lien he toi UP, va đuoc tra loi rang bai bao van chua đuoc in ra, va toan bo nam ban sao đa đuoc thu hoi đe tieu huy. Cac nha đieu tra sau xac đinh đuoc rang thong tin tren bat nguon tu cuoc hop giao ban voi cac nha lap phap bang Colorado, va đa bi ro ri ra ngoai trong mot phien hop mo.
Vao cuoi thang 4, cac nha kiem duyet bat đau đieu tra bo truyen tranh noi tieng toan quoc la Tim Tyler's Luck cua Lyman Young, do bo truyen co ve phan canh thuy thu đoan cua mot tau ngam Hoa Ky đi thu hoi mot qua khinh khi cau Nhat Ban. Trong nhung tap truyen tiep theo, nhan vat chinh cua truyen đa chien đau voi nhung con quai vat day leo đuoc moc ra tu nhung hat giong ma qua khinh khi cau mang theo, đuoc tao ra boi mot nguoi lam vuon xau xa Nhat Ban. Mot bo truyen tranh khac, Smilin' Jack cua Zack Mosley, con co canh mot chiec may bay đam vao mot qua bong bay cua Nhat Ban va phat no, truoc khi boc chay va roi xuong đat. Du vay, Van phong Kiem duyet quyet đinh viec kiem duyet chuyen muc truyen tranh nay la khong can thiet.


= Su kien ngay 5 thang 5 =

Ngay 5 thang 5 nam 1945, sau thuong dan đa thiet mang o mot canh rung gan thi tran Bly, Oregon, sau khi phat hien ra mot trong nhung qua khinh khi cau Fu-Go o Rung Quoc gia Fremont. Đay la nhung thuong dan My đau tien va duy nhat thiet mang boi hoa luc cua phe Truc o luc đia Bac My trong Chien tranh The gioi thu hai. Muc su Archie Mitchell va vo Elsie đang mang thai nam thang, cung voi nam đua tre la hoc sinh truong Chua Nhat, đa tham gia buoi cam trai ngoai troi o khu rung tren nui Gearhart. Khi Mitchell đang lay đo ra khoi xe, Elsie va nhung đua tre phat hien ra mot qua khinh khi cau gan mot gia thuoc no nam tren mat đat. Mot vu no lon xay ra, cuop đinh sinh mang cua bon đua tre la Edward Engen (13 tuoi), Jay Gifford (13 tuoi), Dick Patzke (14 tuoi), va Sherman Shoemaker (11 tuoi). Elsie va Joan Patzke (13 tuoi) song sot qua vu no nhung khong qua khoi vi vet thuong qua nang. Cuoc đieu tra cua Luc quan Hoa Ky đa ket luan rang qua bom co the đa bi đa vao hoac bi đap đi sau hon mot thang nam nguyen ven tren mat đat. Ngay 22 thang 5, viec kiem duyet thong tin bao chi đuoc xoa bo đe giup cong chung Hoa Ky canh giac hon ve moi đe doa cua nhung qua khinh khi cau bom.
Mot đai tuong niem, Đai tuong niem Mitchell, đa đuoc xay dung tai noi dien ra vu tai nan thuong tam vao nam 1950, va đuoc đat trong Khu giai tri Mitchell. Noi nay đuoc cong nhan la mot đia danh lich su trong So bo Đia danh Lich su Quoc gia Hoa Ky vao nam 2003. Mot cay thong Ponderosa o gan đia điem tren van con mang nhung vet seo tren than do trung manh vang cua qua bom. Nam 1987, mot hoi phu nu Nhat Ban, nhung nguoi tung tham gia san xuat khinh khi cau Fu-Go khi con la nu sinh, đa trao tang 1.000 con hac giay cho gia đinh nan nhan nhu mot bieu tuong cua hoa binh va han gan vet thuong chien tranh. Sau cay hoa anh đao đa đuoc trong tai Khu Mitchell vao nam 1995, nhan dip ky niem 50 nam su kien tren.


Tu bo va ket qua Đen giua thang 4 nam 1945, Nhat Ban khong con đu tai nguyen vat lieu đe duy tri viec san xuat khinh khi cau bom, khi ca nguon cung giay va khi hydro đeu o muc rat thap. Ngoai ra, vi su kiem duyet thong tin chat che cua Hoa Ky nen Luc quan Đe quoc Nhat Ban khong nam bat ro đuoc ket qua cua cac đot phong Fu-Go cua ho. Chien dich phong Fu-Go sau đo đuoc tam dung, va nguoi Nhat khong co y đinh tiep tuc du cac luong tia đa manh tro lai vao mua thu nam 1945. Qua Fu-Go cuoi cung đuoc phong vao ngay 20 thang 4, nang tong so khinh khi cau bom đuoc nguoi Nhat su dung len đen 9.300 qua (khoang 700 qua vao thang 11 nam 1944, 1.200 qua vao thang 12 nam 1944, 2.000 qua vao thang 1 nam 1945, 2.500 qua vao thang 2, 2.500 qua vao thang 3 va khoang 400 qua vao thang 4). Chi co khoang 300 qua Fu-Go đa đuoc phat hien hoac tim thay o Bac My. Bom khinh khi cau Fu-Go đuoc coi la he thong vu khi đau tien trong lich su co tam ban xuyen luc đia, mot su phat trien quan trong trong chien tranh, theo sau đo la su ra đoi cua ten lua đan đao lien luc đia (ICBM) đau tien tren the gioi, R-7 "Семёрка" cua Lien Xo, vao nam 1957.
Theo bao cao cua Hoa Ky, chi co "mot hoac hai" đam chay co nho đuoc cho la do bom khinh khi cau gay ra. Nhu cac quan chuc cua Luc quan Đe quoc Nhat ban du đoan đuoc, viec phong cac qua Fu-Go vao mua đong va mua xuan đa lam han che kha nang tao cac đam chay do luong mua cao o khu vuc Tay Bac ven bien Thai Binh Duong, cung voi đo la cac khu rung o Bac My thuong bi tuyet bao phu hoac qua am uot đe bat lua. Ngoai ra, phan lon khu vuc mien tay Hoa Ky ghi nhan đuoc luong mua cao mot cach bat thuong vao nam 1945, voi mot so khu vuc ghi nhan đuoc luong mua tu 10–25 cm (3,9–9,8 in) nhieu hon bat ky nam nao khac trong thap ky. Thiet hai nghiem trong nhat gay ra boi bom Fu-Go la vao ngay 10 thang 3 nam 1945, khi mot qua khinh khi cau bom bay ve vung Toppenish, Washington va va cham voi đuong day đien cao the. Su co nay đa gay ra hien tuong đoan mach va khien Cong truong Cong binh Hanford (HEW) cua Du an Manhattan bi mat đien, cung voi ba lo phan ung hat nhan phai dung hoat đong. Nguon đien nhanh chong đuoc khoi phuc lai nho vao he thong phat đien du phong, nhung nguoi My phai mat đen ba ngay đe co the khoi phuc cac lo phan ung hat nhan lam giau plutoni ve cong suat hoat đong ban đau. Plutoni san xuat tai đay sau đuoc su dung đe lam loi cho qua bom nguyen tu "Fat Man," đuoc tha xuong Nagasaki vao ngay 9 thang 8 nam 1945.


Sau chien tranh Toan bo ho so, ghi chep cua Nhat Ban ve du an Fu-Go đa bi pha huy theo chi thi ngay 15 thang 8 nam 1945, ngay Nhat Ban tuyen bo đau hang vo đieu kien. Do đo, cuoc phong van voi Trung ta Kunitake Terato va Thieu ta Inouye đa tro thanh nguon thong tin duy nhat ve noi dung, cac muc tieu cua du an đoi voi cac nha đieu tra Hoa Ky. Thong tin thu đuoc tu cuoc phong van đa đuoc tong hop lai trong bo bao cao gom nam tap, boi mot nhom nghien cuu do Karl T. Compton (Van phong Nghien cuu va Phat trien Khoa hoc) va Edward L. Moreland (Vien Cong nghe Massachusetts) lanh đao, truoc khi đuoc đe trinh len Tong thong Harry S. Truman.
Cac qua khinh khi cau tiep tuc đuoc tim thay o nhieu noi nhieu nam sau chien tranh. It nhat tam qua đa đuoc tim thay vao nhung nam 1940, ba qua vao nhung nam 1950, hai qua vao giai đoan nam 1960 va mot qua vao nhung nam 1970. Nam 2014, mot gia treo gan bom đa đuoc tim thay o Lumby, British Columbia va đuoc đoi xu ly bom min cua Hai quan Hoang gia Canada tien hanh huy no. Them mot qua Fu-Go nua đuoc tim thay tai McBride, British Columbia vao nam 2019. Cac hien vat lien quan đen khinh khi cau Fu-Go hien đang đuoc trung bay tai nhieu bao tang chien tranh o Hoa Ky va Canada, bao gom Bao tang Chien tranh Canada va Bao tang Hang khong va Vu tru Quoc gia Smithsonian.


Xem them Khinh khi cau bom E77 – mot loai vu khi sinh hoc cua Hoa Ky trong thap nien 1950, phat trien dua tren bom Fu-Go
Chien dich Outward – chien dich tan cong Đuc Quoc Xa bang khinh khi cau cua Anh
WS-124A Flying Cloud – du an khinh khi cau bom cua Khong quan Hoa Ky trong thap nien 1950


Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Tai lieu =
Coen, Ross (2014). Fu-Go: The Curious History of Japan's Balloon Bomb Attack on America. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-80325-667-5.
Mikesh, Robert C. (1973). Japan's World War II Balloon Bomb Attacks on North America. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press. hdl:10088/18679. ISBN 978-0-87474-911-3.


Đoc them Conley, Cornelius W. "The Great Japanese Balloon Offensive". Air University Review. Quyen February–March 1968. tr. 68–83.
McPhee, John (ngay 29 thang 1 nam 1996). "Balloons of War". The New Yorker. tr. 52–60.
Webber, Bert (1975). Retaliation: Japanese Attacks and Allied Countermeasures on the Pacific Coast in World War II. Corvallis: Oregon State University Press. ISBN 978-0-87071-076-6.


Lien ket ngoai Report on Fu-Go balloons by the U.S. Technical Air Intelligence Center, May 1945
Phim ngan Japanese Paper Balloon co the đuoc tai mien phi ve tu Internet Archive