Koln hay Koeln (phien am tieng Viet: Co-lo-nho hay Ku-en; phat am tieng Đuc: [kœln] ), con đuoc viet la Cologne theo ten tieng Anh hay tieng Phap, ten tieng Đuc tu nam 1919 tro ve truoc la Coln, duoi thoi cua nguoi La Ma đau tien la oppidum ubiorum, roi Colonia Claudia Ara Agrippinensium, la thanh pho lon thu tu cua Đuc theo dan so va dien tich. Thanh pho co lich su 2.000 nam, co nhieu di san kien truc va van hoa, noi dien ra nhieu su kien quoc te quan trong.
Nam 1850, dan so thanh pho vuot qua con so 100.000, tu đo Koln tro thanh mot thanh pho lon theo loi hieu ngay nay. Giua nam 2005, dan so chinh thuc (co đang ky cu tru) cua Koln la 975.907. The nhung, neu tinh ca nhung nguoi đang ky Koln la noi cu tru thu hai, thanh pho co tong cong 1.022.627 dan cu. Vi the ma Koln đuoc goi la thanh pho trieu dan, mac du ve mat chinh thuc, Koln chi la thanh pho trieu dan trong nhung nam 1975 va 1976 do sap nhap hanh chinh ma sau nay lai bi huy bo. Ngay nay Koln la thanh pho lon nhat bang Nordrhein-Westfalen voi 1.010.269 dan [2011].
Koln tro nen quan trong vi thanh pho tu ngay thanh lap boi nguoi La Ma luon luon đong vai tro noi bat trong lich su nhu la mot trung tam đo thi va trung tam cua quyen luc nha tho. Đieu nay con đuoc ho tro boi vi tri cua thanh pho nam tren điem giao nhau cua nhung con đuong thuong mai quan trong Đong-Tay cung voi viec chuyen tai hang hoa tren song Rhein. Vi the ma Koln tro thanh mot đia điem thuong mai quan trong va ngay nay la mot trong điem giao thong voi luu luong giao thong đuong sat cao nhat nuoc Đuc. Cang song Rhein la mot trong nhung cang luc đia quan trong nhat chau Au. Thanh pho truoc đay mang nang dau an cua cong nghiep đa trai qua mot bien đoi cau truc huong ve khu vuc dich vu trong nhung thap nien cuoi the ky XX: Ngay nay Koln la mot trung tam cua truyen thong đai chung, cong nghe va khoa hoc. Koln la mot trong nhung thanh pho đai hoc lon, con so 85.183 sinh vien ghi danh chiem khoang 8,5% ty le dan so. Voi ty le nguoi nuoc ngoai la 17,2% (175.515 nguoi, thoi điem cuoi 2004) Koln la mot trong nhung thanh tri đa van hoa, chua đung mot trong nhung cong đong nguoi Tho Nhi Ky lon nhat Đuc. Đi kem theo su đa dang ve chung toc, ton giao va van hoa, cung nhu o nhieu thanh pho lon tuong tu, la tinh khoan nhuong va tu do o muc đo cao trong phan lon nguoi dan. Vi the, thanh pho cung đuoc xem la mot trung tam cua nhung nguoi đong tinh luyen ai, nam cung nhu nu.


Đia ly = Vi tri đia ly va khi hau =
Khu vuc thanh pho trai dai tren 405,15 km² (ta ngan song Rhein 230,25 km², huu ngan song Rhein 174,87 km²). Koln nam tren 50°5633" vi đo bac va 6°5732" kinh đo đong. Điem cao nhat (trong Konigsforst) nam tren muc nuoc bien 118,04 m, điem thap nhat 37,5 m (trong Worringer Bruch).
Koln nam trong Vinh Koln, mot quang canh thung lung giua vung Bergisches Land va vung Eifel, ngay sau khi song Rhein chay ra khoi vung Rheinisches Schiefergebirge. Vi tri thuan loi nay mang lai cho Koln mot khi hau co nhieu đac điem:

Nho vao vung chan Eifel, thanh pho ma đac biet la phan ta ngan song Rhein nam ve phia đuoc chan gio va khong co mua cua gio tay.
Đong thoi, do trao đoi khong khi voi vung phu can it nen tao đieu kien thuan loi cho bau khong khi am ap. Noi thanh cua Koln la noi am nhat cua bang Nordrhein-Westfalen.
Đi cung voi đieu nay la đo am cao vi nuoc song Rhein boc hoi nhung trao đoi khong khi lai it, đac biet la trong mua he thuong mang lai tiet troi nom am va nhieu con mua giong.

Koln nam trong vung chuyen tiep giua khi hau bien va khi hau luc đia voi mua đong am ap (nhiet đo trung binh thang 1 la 2,4 °C) va mua he mat (nhiet đo trung binh thang 7 la 18,3 °C). Luong mua trung binh trong nam la 798 mm, nam trong trung binh cua nuoc Đuc.


= Đia chat =
Koln nam trong mot khu vuc co đia hinh bac thang tang cao dan tu song Rhein. Nen đat thuoc ve Phan đai Đe Tam, mot phan chi thanh hinh tu Phan đai Đe Tu va bao gom nhieu tang tram tich. Mot ngoai le la phan cuc đong cua thanh pho, thuoc ve nen cua vung Rheinisches Schiefergebirge.
Đat trong chiu nhieu anh huong cua đat mau mo tu đong bang đat phu sa canh song Rhein va vung Loß ve phia tay cung nhu đat khong đuoc tot lam ve phia đong cua thanh pho (đong co, rung), chuyen tiep sang vung Bergisches Land.


= Koln va song Rhein =

Song Rhein, sau khi chay ra khoi vung nui Schiefergebirge o phia nam cua Koln đuoc goi la Ha Rhein, chay vao thanh pho tai Godorf va ra khoi thanh pho tai Worringen. Song Rhein đa mang lai cho thanh pho thinh vuong va chat luong cao cho cuoc song nhieu nhu the nao thi nguoi ta cung so lut cua no nhieu nhu the.
Con lut toi te nhat tung đuoc ghi chep lai xay ra vao thang 2 nam 1784, khi nhiet đo tang đot ngot sau mot mua đong cuc dai va lanh. Song Rhein trong thoi điem nay đa đong bang, tuyet tan cung nhu bang vo ra đa tao nen muc nuoc ky luc 13,55 m (muc nuoc thuong la 3,48 m). Nuoc lu cung voi nhung tang bang đa nang tren đay đa tan pha phan lon cac cong trinh xay dung ben bo song cung nhu tat ca tau thuyen. Đa co 65 nguoi chet. Mulheim nam huu ngan song Rhein đa bi pha huy hoan toan.
Trong the ky XX, ba đot "lut cua the ky" vao nhung nam 1926, 1993 va 1995 đa đat muc nuoc cho đen 10,69 m. Bat đau tu 2005 mot phuong an bao ve chong lut bat đau đuoc tien hanh, dung tuong di đong hay co đinh đe bao ve thanh pho cho đen muc nuoc 11,30 m. Cong trinh du đinh đen cuoi nam 2007 se hoan thanh.
The nhung nhieu lan song Rhein cung đa chi mat nguoc lai cua no: nuoc can. Vao ngay 2 thang 9 nam 2003 vao luc 8:00 gio muc nuoc song Rhein xuong đen muc thap ky luc 0,80 m. The nhung muc nuoc 0,00 m co nghia la luong nuoc cho tau chay rong 150 m o giua song van con đo sau 1 m. Giao thong tau thuy tren song đa co nhieu han che lon nhung khong bi đinh chi nhu o song Elbe.


= He thuc vat va đong vat =
Koln co dien tich xanh lon ma trong khu vuc đong dan cu thuong đuoc tao thanh cong vien, trong cac quan ngoai thanh thuong la rung canh tac. Ben canh đo con co nhieu khu bao ton tu nhien thi du nhu Worringer Bruch nam ve phia cuc đong ta ngan song Rhein, nguyen la mot nhanh song Rhein đa đuoc lap đat. Đay la que huong cua nhieu loai thuc vat va đong vat hiem cung nhu mot quang canh rung va đong ngap nuoc. O huu ngan song Rhein chu yeu la rung va đong co.
Ben canh chim bo cau va chuot, nhung loai đong vat co mat tai khap moi noi va o nhieu cho đa đuoc cam nhan nhu la mot tai hoa, la cao đo (Vulpes vulpes) vao thanh pho voi so luong đang ke. Ngay nay chung o ngay trong noi thanh va su dung vuon nho cung nhu cong vien lam khu vuc san bat.
Ban đau đuoc mang vao Đuc đe nuoi trong long va sau đo đuoc tu do, nhieu chim ket xanh (Psittacula krameri) đa chon Koln lam que huong moi va hien nay đa co nhieu bay chim ket nay sinh song trong thanh pho.


Lich su Koln la thanh pho lau đoi nhat trong so cac thanh pho lon cua Đuc: Ten Koln, vao thoi nguoi La Ma la Colonia Claudia Ara Agrippinensium xuat phat tu hoang hau La Ma Agrippina. Nguoi vo cua Claudius sanh ra tai Koln va đa nang noi nay len tro thanh thanh pho vao nam 50 sau Cong Nguyen. Trong thoi ky cua nguoi La Ma, Koln la noi ngu tri cua thong đoc tinh Germania Inferior. Vao khoang nam 80 Cong Nguyen, voi kenh đao dan nuoc tu Eifel, Koln đa nhan đuoc mot trong nhung ong dan nuoc La Ma (aqueduct) dai nhat.
Trong thoi gian đau cua thoi Trung co, Koln cung đa la mot thanh pho quan trong. Vao khoang nam 455 nguoi Frank chiem linh thanh pho La Ma nay. Cho đen đau the ky thu VI la noi chinh cua mot vuong quoc Frank tu chu, Koln đuoc sap nhap vao vuong quoc cua Chlodwig tiep theo sau đo nhung van giu đuoc tinh tu chu cao. Dan cu nguoi La Ma song ben canh nhung nguoi Frank đa chiem linh thanh pho mot thoi gian dai. Trong thoi gian tu the ky thu VI đen the ky thu VIII đa co su tiep bien van hoa giua hai phan dan cu thanh pho. Nguoi Frank tiep nhan nhanh chong nhung thanh tuu van hoa cua dan cu thanh pho nguoi La Ma, thi du nhu trong linh vuc ky thuat xay dung hay san xuat thuy tinh. Vao cuoi thoi ky cua dong ho Merowinger, Koln la noi thanh pho ngu tri cua hoang đe. Cham nhat la tu thoi dong ho Karolinger, Giam muc hay tong Giam muc cua Koln la mot trong nhung nhan vat quan trong nhat trong vuong quoc. Duoi trieu đai Otto, Koln đa đong mot vai tro quan trong trong viec tiep can giua Thanh che La Ma dan toc Đuc va Đe quoc Byzantine. Tu the ky X, duoi su lanh đao cua cac vi tong Giam muc co tam quan trong va thong thao ve chinh tri, Koln đa tro thanh trung tam ton giao khong con ban cai. Qua viec mang di cot cua ba vi vua thanh ve thanh pho boi tong Giam muc Rainald cua Dassel trong nam 1164, Koln đa tro thanh mot đia danh hanh huong hang đau. Giua thoi Trung co, Koln tro thanh thanh pho lon nhat Đuc, vi the ma thanh tri cung phai đuoc mo rong nhieu lan: Tu nam 1180 (theo cac van kien cua ngay 27 thang 7 va 18 thang 8) thanh tri rong nhat Đuc thoi đay bat đau đuoc xay dung va hoan thanh vao nam 1225. 12 cong thanh ket hop vao thanh tri ban nguyet cua thanh pho muon nhac đen Jerusalem. Tu the ky XII, ben canh Jerusalem, Constantinopel va Roma, Koln mang them tu "Sancta" trong ten cua thanh pho: Sancta Colonia Dei Gratia Romanae Ecclesiae Fidelis Filia – Koln than thanh cua on troi va nguoi con gai trung thanh cua nha tho La Ma. Mot nha tho gay an tuong va lon đen muc khong noi nao co the sanh bang đuoc quyet đinh xay dung. Le đat vien đa đau tien cua Nha tho lon Koln đuoc tien hanh vao nam 1248.

Trong nam 1259 nguoi dan thanh pho Koln nhan đuoc quyen uu tien đuoc phep mua truoc tat ca cac hang hoa đuoc chuyen cho tren song Rhein (Stapelrecht), gop phan vao cuoc song sung tuc cua dan cu thanh pho. Cuoc chien nhieu nam giua cac tong Giam muc Koln va cac dong doi quy toc tam thoi cham dut vao nam 1288 qua tran Worringen, noi đao quan cua tong Giam muc đa that bai truoc đao quan cua ba tuoc von Berg va cua dan cu thanh pho Koln. Tu đay thanh pho khong con la đat rieng cua tong Giam muc nua va vi tong Giam muc chi đuoc phep vao thanh pho khi tien hanh nghi le ton giao.
Nam 1582 tong Giam muc Koln Gebhard Truchsess von Waldburg ly khai nha tho Cong giao va cuoi ba Agnes von Mansfeld-Eisleben la nguoi cua đao Tin Lanh. Ong đa bi Giao hoang Gregor XIII khai tru ra khoi đao va Ernst cua Bayern, mot nguoi đuoc tin cay theo đao Cong giao đuoc cu lam nguoi ke tuc, ngoai nhung viec khac cung la vi neu khong thi vi tong Giam muc Koln đa co the lat bo đa so Cong giao trong hoi nghi tuyen hau bau hoang đe cua Thanh Che La Ma (Kurfurstenkollegium). Chien tranh Koln vi the đa dien ra tu 1583 đen 1588, trong đo cac thanh pho Deutz, Bonn va Neuss đa bi tan pha. Cuoc chien voi suc huy hoai cua no chi la mot muong tuong truoc cho xung đot ve ton giao ke tiep theo đo trong nuoc Đuc.
Thanh pho Koln khong bi tan pha trong cuoc Chien tranh 30 nam, mot phan cung vi thanh pho đa tra tien chuoc cho cac đao quan vay ham va xam chiem. Koln thu đuoc loi nhuan cao trong cuoc chien tranh nay qua san xuat va buon ban vu khi.
Lich su cua thanh pho "Koln than thanh" cham dut khi quan đoi Phap keo vao thanh pho nam 1794 trong thoi gian cua cuoc Cach mang Phap. Cung nhu toan bo vung đat ta ngan song Rhein, thanh pho Koln thuoc ve nuoc Cong hoa Phap va đuoc sap nhap vao Roerdepartement co thu phu la thanh pho Aachen. Nhieu nguoi dan Koln đa đon mung quan đoi cach mang Phap nhu la nhung nguoi giai phong. Nguoi Do Thai va nguoi theo đao Tin Lanh bi phan biet đoi xu truoc đo nay đuoc đat ngang hang. Mac du thuong phai đong tien đam phu quoc phong cao nguoi dan Koln van trung thanh voi đe quoc cua Napoleon, nguoi đa đen tham thanh pho vao nam 1804. Trong nam 1815 thanh pho Koln va vung đat Rheinland bi Vuong quoc Pho thon tinh. Koln tro thanh thanh pho quan trong nhat trong nuoc Pho sau Berlin khong chi vi hoat đong cua cac ngan hang tai Koln. Trong nam 1880 viec xay dung Nha tho lon Koln đuoc hoan thanh sau 632 nam duoi su đoc thuc cua hoang đe Pho - it nhat la cung tam thoi hoan thanh vi mai cho đen ngay hom nay cong viec sua chua van can thiet sau Chien tranh the gioi thu hai va vi hu hong gach xay dung do moi truong. Do viec sua chua co le khong bao gio cham dut nen nha tho lon con đuoc goi la "cong truong xay dung vinh cuu".

Cuoi the ky XIX thanh pho đuoc mo rong sau khi xay dung vong thanh phong thu ngoai. Cong viec đinh cu "pho moi" đa noi ket thanh pho voi lang mac vung phu can đang tang truong nhanh chong va tao đieu kien sap nhap chung vao thanh pho. Sau thanh tri cu đuocc đap bo chi con lai mot vai cong trinh xay dung tieu bieu nho vao can thiep cua Bo Van hoa Pho.
Trong Chien tranh the gioi lan thu hai thanh pho đa bi tan pha đen 90% qua cac cuoc bo bom dien rong cua khong quan Anh (vao ban đem) va My (vao ban ngay). Tu thang 1 đen thang 3 nam 1945 1.800 thanh vien cua phong trao khang chien nguoi Đuc va nguoi nuoc ngoai đa bi Đuc Quoc xa giet chet trong Đot toi pham thoi cuoi chien tranh.
Mai đen nam 1959 Koln moi đat lai đuoc dan so cua thoi gian truoc chien tranh. Trong nam 1975 nho vao cai to hanh chinh Koln co dan so hon 1 trieu nguoi va ben canh Berlin, Hamburg va Munchen. The nhung voi viec tach Wesseling vao nam 1976 dan so lai giam duoi ranh gioi 1 trieu.


Ton giao = Kito giao =
Trong lich su, Koln cung nhu vung song Rhein chiu nhieu anh huong cua Cong giao, khoang 14% dan cu theo đao Cong giao, 20% theo đao Tin Lanh, 10% (đa so la nguoi di dan vao) theo đao Hoi, 30% con lai theo cac đao khac hay khong co ton giao.
Cham nhat la tu nam 313 Koln la noi ngu tri cua tong Giam muc. Nha tho cua tong Giam muc trong thoi gian nay khong đuoc ro. Tu thoi Gothic Nha tho chinh toa Koln đa la bieu tuong cua thanh pho.
Sau viec chuyen nhung cai đuoc cho la hai cot cua ba vua thanh ve thanh pho vao ngay 23 thang 7 nam 1164, Koln đa nhanh chong tro thanh mot trong nhung noi hanh huong quan trong nhat trong Thanh Che La Ma. Chuyen đi du lich đau tien cua hoang đe va hoang hau vua đuoc len ngoi bao gio cung dan tu Aachen đen thanh cot cua ba vi vua nay. Đoan nguoi hanh huong đa mang nhieu tien đen thanh pho, dan đen viec đinh cu ngay cang nhieu va dan so thanh pho đa tang nhay vot. (Trong thoi Trung co, Koln la thanh pho lon nhat chau Au). Tong Giam muc Philipp I von Heinsberg đa đat lam mot hom chua thanh cot ma vang va nguoi ke thua ong đa cho xay mot nha tho chinh toa moi vao nam 1248. Tranh cai voi hoi đong thanh pho va viec truc xuat tong Giam muc sau đo đa lam cho viec xay dung ngay cang cham đi va cuoi cung la ngung han. Khong ngai ngung trong viec buon ban, Koln đa phat trien thanh trung tam buon ban di vat vi nguoi thoi Trung co tin rang so huu mot vat thanh hay xuong cot cua mot vi thanh se mau chong đuoc giai thoat. Đieu nay đa mang lai cho thanh pho cai ten "Koln than thanh".
Tam quan trong cua ton giao cung đuoc nhan thay tren bieu trung cua thanh pho, mieu ta 3 vuong mien cua ba vi vua thanh va 11 giot nuoc mat cua thanh Ursula va cac vi đong hanh đa chet vi đao tai Koln. Cung can phai nhac đen mot trong nhieu đinh cao cua "Koln than thanh" trong lich su Kito giao hang nghin nam la Ngay Gioi tre The gioi lan thu 20 tu 15 thang 8 đen 21 thang 8 nam 2005. Tron 26.000 nguoi tinh nguyen tu 160 quoc gia đa chao mung khach đen tu 196 quoc gia tai cac thanh pho Koln, Bonn va Dusseldorf. Giao hoang Benedict XVI cung đen tham Koln trong dip nay va mot lan nua đa cong nhan danh hieu "Koln than thanh".


= Đao Do Thai =
Cong đong nguoi Do Thai tai Koln la cong đong lau đoi nhat o phia bac day nui Alpen, đa ton tai tu nam 321 duoi thoi hoang đe Constantine I.
Nam 1183 tong Giam muc chi đinh cho nguoi Do Thai mot vung đat rieng đe co the song mot cach tuong đoi yen on. Khu vuc trong pho co nay co cong rieng co the đong lai va chi danh rieng cho nguoi Do Thai. The nhung nguoi Do Thai lai bi đuoi ra khoi thanh pho dan dan va trong thoi gian tu 1424 cho đen cuoi the ky XVIII khong mot nguoi Do Thai nao đuoc phep o trong thanh pho ma khong co su đong y cua hoi đong thanh pho. Sau khi quan đoi cach mang Phap vao, dan cu nguoi Do Thai – cung nhu nguoi theo đao Tin Lanh – đuoc đat ngang hang voi nguoi dan theo đao Cong giao. Trong thoi gian cua Chu nghia Xa hoi Quoc gia, nguoi Do Thai đa đuoc phep đinh cu duoi thoi thong tri cua Pho lai bi đuoi đi voi viec thuc ep di dan ra nuoc ngoai. Nhieu nha tho Do Thai đa bi đot chay trong đot bai tru nguoi Do Thai thang 11 nam 1938. Nhung nguoi Do Thai con lai sau 1941 bi bat giam trong Fort IX (mot phao đai cua quan đoi Pho o ngoai vi thanh pho) va trong khu đat hoi cho Koln, sau đo ho bi cho đi đen cac trai tap trung. 8.000 nguoi Do Thai o Koln đa bi nhung nguoi Quoc xa giet chet.
Cong đong nguoi Do Thai tai Koln ngay nay co tren 4.857 thanh vien. Ho co mot nghia trang rieng, mot truong hoc, nha tre, thu vien, cau lac bo the thao, mot quan an, trung tam thanh thieu nien va mot nha duong lao.


= Đao Hoi =
Vi nguoi di dan tu Tho Nhi Ky va con chau cua ho co mot ty le cao va cung vi vi tri trung tam trong nuoc Cong hoa Lien bang Đuc cu, cac to chuc Hoi giao-Tho Nhi Ky quan trong nhat đeu đat tru so tai Koln va vung lan can.


= Đia điem hanh huong =
Thanh pho Koln la mot đia điem hanh huong khong phai chi vi Ba Vua Thanh ma con vi Thanh Albertus Magnus tai St.Andreas. Them vao đo la Adolph Kolping cua Nha tho Minoriten, Johannes Duns Scotus, mot nha triet hoc quan trong cung cua Nha tho Minoriten, Edith Stein (Theresia Benedicta a Cruce) mot nu triet gia va nu tu si trong thoi Đuc Quoc xa.


Phat trien dan so Trong mot thoi gian ngan cua thap nien 1970, Koln đa la thanh pho trieu dan: cung voi lan sap nhap hanh chinh cuoi cung, vao ngay 1 thang 1 nam 1975 dan so đat đen con so 1 trieu. The nhung sau khi thanh pho Wesseling lai đuoc tach ra tu ngay 1 thang 7 nam 1976, dan so thanh pho lai tut xuong duoi ranh gioi 1 trieu. Vao ngay 10 thang 6 nam 2005 dan so chinh thuc cua Koln theo Co quan Xu ly du lieu va Thong ke cua bang Nordrhein-Westfalen la 975.907 nguoi.


Chinh tri Trong thoi ky cua nguoi La Ma, đo đoc chi huy ham đoi song Rhein đong thoi cung la nguoi đieu hanh hanh chinh cua thanh pho. Thoi gian sau đay, vi la tru so cua đia hat tong Giam muc nen vi tong Giam muc co toan quyen tai Koln. Trong mot thoi gian dai Koln đa co gang tach roi thanh pho ra khoi quyen han cua tong Giam muc, viec ma cuoi cung cung đa thanh cong trong the ky XIII. Ngay tu nam 1180 Koln đa co mot hoi đong thanh pho, 2 thi truong đuoc hoi đong lua chon hang nam. Sau khi thuoc ve Vuong quoc Pho nam 1815, Koln la mot thanh pho đoc lap va đong thoi cung la noi đat tru so cua mot hoi đong quan chi đuoc giai the trong cuoc cai to hanh chanh nam 1975. Tu nam 1815 đung đau thanh pho la mot thi truong, ben canh ong la mot hoi đong thanh pho
Trong thoi gian Đuc Quoc xa, thi truong thanh pho la nguoi do đang NSDAP chi đinh. Sau Chien tranh the gioi thu hai, uy ban quan quan cua vung do quan đoi Anh chiem đong chi đinh mot thi truong moi va ap dung cac luat le ve hanh chanh theo guong Anh. Theo đay, thanh pho co mot hoi đong thanh pho do nguoi dan bau, thanh vien cua hoi đong đuoc goi la "nghi si thanh pho". Ban đau, hoi đong chon thi truong la nguoi đung đau va đai dien thanh pho, giu chuc vu voi tinh cach danh du (khong co luong). Them vao đay tu nam 1946 hoi đong cung lua chon mot nguoi chuyen nghiep đieu hanh hanh chinh thanh pho (Oberstadtdirektor). Nam 1999 hai vi tri song đoi nay đuoc bai bo. Tu đay chi con nguoi thi truong chuyen đieu hanh cong viec hanh chanh. Thi truong la nguoi đung đau hoi đong, lanh đao hanh chanh thanh pho va cung la nguoi đai dien cho thanh pho. Tu đay thi truong đuoc bau truc tiep tu nguoi dan.


= Truyen thong chinh tri va phat trien =
Truyen thong lau đoi cua mot thanh pho đe che tu do, dan cu gan nhu chi chiu anh huong Cong giao trong mot thoi gian dai va đoi lap keo dai nhieu the ky giua nha tho va gioi trung luu đa tao cho Koln mot bau khong khi chinh tri rieng biet. Tai Koln đa thanh hinh nhieu nhom co loi ich chung vuot qua ranh gioi đang phai. Cac quan he đan ket thanh hinh tu đay, cai đuoc goi la Be lu Koln (Kolner Klungel), đa lien ket chinh tri, kinh te va van hoa voi nhau trong mot he thong chieu co, cam ket va phu thuoc lan nhau. Viec nay thuong hay dan đen mot ty le phan chia la thuong trong co quan hanh chanh thanh pho va đoi luc đa bien chat đen tham nhung: Qua vu "scandal rac" ve tien hoi lo va tien ung ho đang phai trai phep đuoc lat tay nam 1999, khong nhung nha doanh nghiep Helmut Trienekens phai vao tu ma toan bo gioi lanh đao cac đang lon cung bi lat đo.


= Huy hieu thanh pho Koln =

Tam khien co hai mau đo va trang la mau cua Hiep hoi Thuong gia Đuc (Hanse) thoi Trung co. La trung tam thuong mai quan trong, Koln khong nhung nam trong hiep hoi cua cac thuong gia va thanh pho thuong mai nay ma con cung voi Lubeck la thanh pho sang lap ra hiep hoi va vi the la mot trong nhung thanh pho thuoc hiep hoi lau đoi nhat trong nuoc Đuc.
Ba chiec vuong mien co tren huy hieu tu the ky thu 12 muon nhac đen Ba Vua Thanh ma hai cot đa đuoc tong Giam muc Koln Reinald cua Dassel mang tu Milano ve, đuoc gin giu trong mot hom ma vang phia sau ban tho cua Nha tho Lon.
Co tren huy hieu cua thanh pho tu the ky XVI la 11 giot nuoc mat hay ngon lua nhac đen Thanh Ursula. Theo truyen thuyet, Ursula la mot cong chua vung Bretagne (Phap) đa bi nguoi Hun đang vay ham thanh pho Koln giet chet khi đang tren đuong ve tu mot cuoc hanh huong đen Roma.
Bao boc lay huy hieu cua thanh pho Koln la con chim đai bang hai đau cua đe che, mang thanh kiem va cay quyen truong, nhac đen viec thanh pho tu nam 1475 trong thoi Trung co la mot thanh pho đoc lap thuoc trong Thanh Che La Ma dan toc Đuc. Chim đai bang co 2 đau vi hoang đe La Ma cung đong thoi la vua Đuc.


= Cac thanh pho ket nghia =


Van hoa va thang canh Trong thoi Trung co, Koln đa tro thanh mot trung tam giao duc, nghe thuat quan trong va đong thoi cung la trung tam cua nha tho. Nha tho lon Koln la nha tho Gothic lon nhat trong Bac Au, luu giu hom đung hai cot cua Ba Vua Thanh. Nha tho lon Koln – la di san van hoa the gioi tu nam 1996 – la bieu tuong chinh cua thanh pho. Koln bi tan pha nang ne trong Chien tranh the gioi thu hai. Ngay nay Koln la mot trung tam van hoa voi nhieu hoi cho ve nghe thuat, phong trien lam tranh va vien bao tang quan trong, thanh pho cung co mot cuoc song am nhac va nghe thuat song đong. Ngoai ra, cung voi Hamburg va Berlin, Koln đuoc xem la thanh tri cua gioi đong tinh luyen ai.


= Nha hat =
Koln co rat nhieu nha hat. Thuoc thanh pho la "San khau Thanh pho Koln" (Buhnen der Stadt Koln) voi san khau kich va nha hat opera (thanh lap nam 1822). Cac san khau noi tieng khac la Nha hat Arkadas, Nha hat Nghe thuat (Arttheater), Nha hat Atelier, Nha hat Solana, Nha hat Casamax, Nha hat Cassiopeia, Comedia, Nha hat Freises Werkstatt (Freies Werkstatt-Theater), Nha hat Gloria, Hanneschen-Theater (Nha hat mua roi cua thanh pho), Nha hat Horizont, Nha hat Nghe nhan Koln (Kolner Kunstler-Theater), Musical Dome, Nha hat Piccolo, Nha hat Mua roi Lapislazuli, Nha hat Senftopfchen, Studiobuhne Koln, Theater am Dom, Theater am Sachsenring, Nha hat Der Keller, Theater im Bauturm, Theater im Hof, Theater Tiefrot, Theaterhaus Koln va Nha hat Nhan dan Millowitsch (Volkstheater Millowitsch).


= Am nhac =

Koln la que huong cua nhieu dan nhac giao huong noi tieng. Nam 1857 dan nhac Gurzenich đuoc thanh lap nhan dip khai truong hoi truong hoa nhac cung ten. Tu nam 1888 thanh pho la nguoi tai tro cua danh nhac.
Dan nhac giao huong noi tieng thu hai la WDR-Sinfonie-Orchester đuoc thanh lap nam 1945.
Truong Đai hoc Am nhac Koln la truong đai hoc am nhac lon nhat chau Au va đa gop phan quan trong vao đoi song am nhac cua thanh pho. Truong Am nhac Rhein voi nhieu co so tai Koln to chuc giang day am nhac cho thieu nien va nhi đong trong khap thanh pho.


= Van hoc =
Tu Goethe qua Heine cho đen Celan, nhieu nha van tieng Đuc đa viet ve Koln. Thanh pho cung la que huong cua nguoi đoat Giai thuong Nobel ve van hoc Heinrich Boll. Trong nha Van hoa Koln hay nhan dip le hoi lit.cologne nhieu nha van trong va ngoai nuoc đuoc moi tham du trong khi cac nha van tai Koln xuat hien tren cac khan đai đoc sach tai Quang truong Brussel hay trong cac buoi gap go đuoc to chuc trong cac hieu ban sach, quan ca phe va quan ruou.


= Vien bao tang =

Trong so lon cac vien bao tang o Koln voi nhieu bo suu tap co gia tri cao phai ke đen Vien bao tang Ludwig (Nghe thuat Đuong đai va Hien đai), Vien Bao tang Wallraf-Richartz (nghe thuat tu Trung co đen the ky XIX) cung nhu la Vien Bao tang La Ma-German (nghe thuat, nu trang va vat dung hang ngay tu thoi đai La Ma va trieu đai Merowing cua nguoi Frank).
Cac vien bao tang khac cua Koln la:

Agfa-Photo-Historama (Lich su nhiep anh)
Vien bao tang The thao & Opympia Đuc
Domschatzkammer Koln
Vien bao tang giao khu tong Giam muc (Koln) (Erzbischofliches Diozesanmuseum)
Vien bao tang lich su tien
Imhoff-Schokoladenmuseum (Vien bao tang socola)
Vien bao tang Kathe Kollwitz
Vien bao tang le hoi hoa trang
Hiep hoi nghe thuat Koln (Nghe thuat đuong đai)
Vien bao tang thanh pho Koln
Vien Bao tang Nghe thuat ung dung (Koln)
Vien bao tang Nghe thuat Đong A (Koln)
Vien bao tang Schnutgen (Nghe thuat tho cung thoi Trung co)
Vien bao tang Rautenstrauch-Joest (Dan toc hoc)


= Kien truc =

Khu pho co Koln va khu vuc phu can đa bi tan pha phan lon boi cac cuoc khong kich trong Chien tranh the gioi thu hai. Trong cuoc tai kien thiet đuong đi tuy đuoc xay dung lai nhu cu nhu viec xay dung đuoc thuc hien theo phong cach cua nhung nam 1950. Vi the ma nhieu phan cua thanh pho chiu anh huong cua kien truc sau chien tranh, ben canh đo la vai cong trinh xay dung con ton tai hay đuoc tai kien tao vi co tam quan trong.


 Koln thoi La Ma  Nhieu phan con sot lai cua cac cong trinh xay dung La Ma đuoc tim thay khap trong noi thanh, mot phan la duoi mat đat thi du nhu duoi toa thi chinh. Tren mat đat la nhung phan con lai cua tuong thanh La Ma, thi du nhu Thap La Ma Koln.


 Koln thoi Trung co  Nhieu cong trinh xay dung quan trong thoi Trung co van con ton tai hay đuoc tai kien thiet thi du nhu toa thi chinh, toa nha le hoi Gurzenich hay Overstolzenhaus la can nha o lau đoi nhat thanh pho. Nhieu phan cua tuong thanh thoi Trung co van con ton tai, trong đo la nhieu cong thanh nhu Eigelsteintor va Gereonsmuhle.


 Koln thoi Vuong quoc Pho  Vong đai đon luy Koln nam trong cac quan phia ben ngoai cua thanh pho va đa la thanh tri bao ve thanh pho trong thoi ky thuoc Vuong quoc Pho. Ngay nay co the tham vieng mot vai phao đai nam trong vong đai xanh ben ngoai. "Khu pho moi" đuoc xay dung nhu mot vong đai bao boc khu pho co lich su, trai dai tu thanh tri thoi Trung co đen vong đai đon luy ben trong. Khu pho đuoc xay dung tu 1880 cho đen khoang 1920 va đa la khu pho moi lon nhat trong thoi gian đo trong nuoc Đuc. Thoi truoc trong khu pho nay co đu cac phong cach kien truc tu Truong phai Lich su qua phong cach Nghe thuat Moi đen Truong phai Bieu hien, the nhung sau Chien tranh the gioi thu hai chi con giu lai đuoc mot phan cua ve đep ngay xua. Ngay nay khu pho nay khong con thuan tuy la mot khu dan cu nua ma la trung tam cua nhieu hoat đong doang thuong va van hoa khac nhau. Hinh dang cu co the đuoc hoi tuong lai tren mot vai đuong pho nhu Khu pho đai hoc, mot vai can nha cua gioi quy toc trong Khu pho Bi. O ve phia bac, nha tho St. Agnes (Koln) la mot thi du đien hinh cho troi ky Tan Gothic vung Rhein.


 Giua hai cuoc the chien  Duoi thoi cua nguyen la thi truong Konrad Adenauer, mot vai cong trinh xay dung quan trong đuoc tien hanh tai Koln trong nhung nam 1920. Khu hoi cho voi Thap Hoi cho Koln noi bat đuoc kien tao theo phong cach cua Truong phai Bieu hien Gach nung (tieng Đuc: Backsteinexpressionismus). Cung co cung phong cach nay la Hansahochhaus, mot trong nhung can nha cao tang đau tien cua Đuc. Vao thoi điem xay dung nam 1924 can nha nay la can nha cao nhat chau Au. Truong Đai hox đuoc xay dung theo phong cach cua Hiep hoi Cong trinh Đuc


 Thoi gian sau chien tranh va phat trien moi  Nam 1945, sau khi Koln chi con la mot đong đo nat, ban quan quan My va sau đo la Anh tien hanh nhung buoc đau tien tai kien thiet thanh pho. Viec tao nen cho o co gia re đung hang đau nen quang canh thanh pho Koln sau chien tranh chiu nhieu anh huong cua nhung can ho chung cu đuoc xay dung voi va va thuong la đong dang. Mac du vay, noi bat trong thoi gian nay la mot vai du an tao phong cach va đinh huong, bien Koln thanh Mecca cua phong cach xay dung thanh pho hien đai. Trong đo phai ke đen viec kien tao quang truong Nha tho lon, khu lien hop nha hat opera va nha hat san khau do kien truc su Wilhelm Riphahn thiet ke. Nam 1967 Hohe Straße (Đuong Cao), con đuong mua sam noi tieng cua Koln, la đuong đau tien đuoc chuyen thanh khu vuc danh rieng cho nguoi đi bo.
Thap nien 1960 va 1970 đa mang lai cho Koln đac biet la kien truc chi tu be tong, gay thiet hai khong the sua đoi lai đuoc cho canh quang thanh pho. Mai đen thap nien 1980 nguoi dan thanh pho Koln moi nghi đen chat luong. Sau khi xay dung thap vien thong Colonius, noi thanh Koln bat đau đuoc nang cao ve gia tri. Vien bao tang Ludwig, toa nha hoa tau nhac va đuong ham qua song Rhein đa ket noi thanh pho voi song Rhein tu nam 1986 thong qua mot đuong đi dao doc bo song rat đep; song song voi đo, vong đai giao thong noi thanh đuoc giam ap luc qua viec xay dung tau đien ngam va đuoc tai khanh thanh vao nam 1987 duoi hinh dang moi. Tiep noi theo đay trong thap nien 1990 la can nha cao tang MediaPark cung nhu la Lanxess Arena. Vien bao tang Wallraf Richartz va toa nha mua sam Weltstadthaus (Koln) la nhung thi du hien nay cho viec cai tao mot cach than trong bo mat cua khu vuc trung tam cua thanh pho Koln.


 Nha tho  Bieu tuong noi bat hon han cua Koln la Nha tho chinh toa Koln kieu Gothic, nha tho Gothic lon nhat the gioi.
Cung quan trong khong kem ve lich su van hoa la 12 nha tho trong noi thanh theo phong cach Kien truc Roman (tieng Anh: Romanesque): St. Severin, St. Maria Lyskirchen, Basilika St. Andreas, St. Aposteln, St. Gereon, St. Ursula, St. Pantaleon, St. Maria im Kapitol, Groß St. Martin, St. Georg, St. Kunibert va2 St. Cacilien. Phan lon cac nha tho nay đa hu hai nang trong chien tranh, mai đen nam 1985 viec tai kien thiet moi hoan thanh.
Trong noi thanh con co cac nha tho Gothic Minoritenkirche va St. Peter cung nhu cac nha thoi kieu Baroque St. Maria Himmelfahrt, St. Maria tren đuong Kupfergasse, St. Maria vom Frieden va Ursulinenkirche St. Corpus Christi. Nguoi theo đao Tin Lanh chi đuoc phep hanh le cong khai tu nam 1802. Ho đuoc nguoi Phap chuyen giao nha tho Gothic Antoniterkirche đe dung cho muc đich nay. Tuong tu nhu the la nha tho Kartauserkirche, thuoc ve so huu đao Tin Lanh tu nam 1923. Nha tho Trinitatiskirche la nha tho Tin Lanh đuoc xay dung đau tien trong vung ta ngan song Rhein cua Koln. Trong khu pho Mulheim, thoi đay thuoc ve Cong quoc Berg, đa co Nha tho Hoa Binh đa đuoc xay dung ngay tu nam 1786. Nha tho St. Engelbert trong khu Koln-Riehl la nha tho hien đai đau tien cua Koln.


 Cau song Rhein  Koln co tong cong 8 chiec cau bac qua song Rhein, trong đo la 2 cau cho xe hoa. 
Cau Hohenzollern (Hohenzollernbrucke) voi cau tao vong cung thep la đac điem cua toan canh noi thanh, đay la chiec cau danh cho tau hoa co luu luong giao thong lon nhat chau Au. Cau Nam (Sudbrucke) la chiec cau giam ap luc giao thong hang hoa tren Cau Hohenzollern.
Cau xa lo Rodenkirchen (Rodenkirchener Autobahnbrucke) ve phia nam va Cau xa lo Koln-Merkenich - Leverkusen la cau qua song Rhein cua xa lo vong đai Koln.
Tong cong co 4 chiec cau đuoc xay dung khac nhau dan dong giao thong trong khu vuc noi thanh qua song Rhein:
Cau Severin (Severinsbrucke) đa co thoi gian đuoc lap đat cong trinh nghe thuat tu đen ong huynh quang cua nghe nhan HA Schult. Đay la mot qua đia cau co ket cau dang luoi theo kinh đo va vi đo, tren đo co gan đen ong huynh quang nhieu mau khac nhau tao thanh hinh dang cua cac chau luc. Nho len tu điem la thanh pho Koln tren qua đia cau la mot hinh dang mau đo trong tu the han hoan, la cho nho len duy nhat tren qua đia cau nay. Cau Bach thu (Zoobrucke) cung đuoc dung trong mot su kien nghe thuat nam 2000. Cau Mulheim (Mulheimer Brucke) la mot cau treo trong khi Cau Deutz (Deutzer Brucke) la mot cau dam, đa đuoc tai khanh thanh ngay tu nam 1947 sau khi tat ca cac chiec cau cua Koln bi pha huy trong chien tranh.


= Cong vien va dien tich xanh =

Ve phia ta ngan song Rhein, Koln co 2 vong đai xanh, mot vong trong va mot vong ngoai. Vong đai xanh ben trong dai 7 km, rong hang tram met va co dien tich la 120 ha. Vong đai thanh quach ben trong cua Koln bi pha huy sau Chien tranh the gioi thu nhat trong khuon kho cua Hiep đinh Versailles, vi the nen tai đay đa co the hinh thanh cong vien xanh lon cua thanh pho.
Vong đai xanh ben ngoai cung thanh hinh sau khi pha huy vong đai thanh quach ben ngoai. Trong du an ban đau, dien tich xanh lon nhat cua Koln nay đuoc quy hoach bao trum ca thanh pho nhung khong đuoc hien thuc hoan toan vi ly do kinh te. Mac dau vay, 800 ha dien tich xanh cung đa thanh hinh trong nhung nam 1920.
Vuon hoa Thanh pho voi 5 ha (luc ban đau la 11 ha) la cong vien lau đoi nhat va chac chan cung la mot trong nhung cong vien đep nhat cua Koln. Cong vien lau đoi 175 nam nay đuoc xay dung theo kieu cong vien vuon hoa va tu hon 100 nam nay cung co mot nha hang voi vuon bia. Tai đay cung co mot cau lac bo nhac Jazz.
Trong Cong vien Nhan dan đa hon 100 tuoi la nhung noi nuong thit suot đem vao luc thoi tiet am ap, thuong cung co nhieu nguoi choi nhac đen tham du. Ngoai ra cong vien nay cung la noi to chuc nhieu su kien van hoa, thi du nhu ca kich thuong đuoc trinh dien trong vuon cam (tieng Anh: Orangery).

Khu dien tich xanh nam tren mot vung đat cao gan canh ho Aachener Weiher la mot đia điem gap go đuoc ua thich, đac biet la trong gioi sinh vien. Ngon đoi thoai thoai nay hinh thanh tu nhung đong đo nat trong chien tranh đuoc đo đong len tai đay. Tu ngay 7 thang 8 nam 2004, ten moi cua cong vien tuong nho đen nhung nan nhan trong Chien tranh the gioi thu hai: Cong vien Hiroshima-Nagasaki. Tu nam 1985, Koln la thanh vien cua lien minh cac thanh pho quoc te chong vu khi nguyen tu, cac goi la "Lien Minh Hiroshima-Nagasaki".
Thuoc vao trong nhung cong vien đep cua Koln la Blucherpark trong khu pho Bilderstockchen va Vorgebirgspark trong Raderthal, mac du la đuoc tao dang rat khac nhau nhung cung đuoc kien tao vao đau the ky XX theo thiet ke cua kien truc su Fritz Encke. Cong vien Klettenberg (Klettenbergpark) trong khu pho cung ten đuoc kien tao giua 1905 va 1908 tu hao ranh quan su.
Cung đang đuoc tham quan la Vuon bach thu Koln, Vuon thuc vat Flora, Cong vien Rhein (Rheinpark), khu vuc trien lam vuon lien bang nam 1959 tai Deutz.
Ve phia Bac cua Koln la khu vuc nghi ngoi va choi the thao Ho Fuhling (Fuhlinger See), bao gom 7 ho đuoc ket noi voi nhau va mot đuong đua thuyen. Tai đay co the tam, boi, lan, cau ca, luot gio, cheo xuong canoe va cac loai thuyen khac.


= The thao =

Bong đa: 1. FC Koln, Fortuna Koln, Viktoria Koln...
Khuc con cau tren bang: Kolner Haie
Bong ro: RheinEnergie Koln
Đua xe đap: Adler Koln, PSV Koln
Bong nem: VFL Gummersbach
Bong chay: Cologne Cardinals, Cologne Dodgers
American Football: Cologne Centurions, Cologne Chargers,  Cologne Falcons
Cau long: BC Schwarz-Weiß Koln
Khuc con cau: Blau-Weiß Koln, Rot-Weiß Koln, Schwarz-Weiß Koln und Marienburger Sport Club (MSC)
Quan vot: Blau-Weiß Koln
Đien kinh: ASV Koln


= Cuoc song ve đem =
Cac điem đen vao cuoi tuan đuoc nhieu nguoi ua thich la khu pho co, khu pho sinh vien Kwartier Latang, khu pho Friesen cung nhu la khu vuc phia nam cua thanh pho chung quanh quang truong Chlodwid (Chlodwigplatz) va đuong Altenburger (Altenburger Strasse). Ngoai ra Koln con co Pascha trong Ehrenfeld la nha chua lon nhat chau Au.


= Le hoi hoa trang =

Le hoi hoa trang Koln – "mua thu nam" trong nam – bat đau vao ngay 11 thang 11 tren Quang truong Cho cu (Koln) (Alter Markt (Koln)). Sau đo le hoi hoa trang tam thoi ngung đen khi sang nam moi. Vao nam moi, le hoi se keo dai cho đen ngay thu Tu cua Tuan Chay (tieng Anh: Ash Wednesday).
Đinh cao cua le hoi hoa trang tai Koln la cac buoi le hoi hoa trang tren đuong pho va trong quan ruou, bat đau vao ngay Weiberfastnacht, tuc la ngay thu Nam truoc ngay thu Hai cua tuan Chay (tieng Đuc: Rosenmontag), hau nhu đat thanh pho Koln vao mot "tinh trang khan cap" trong vong 6 ngay sau đo, vi cong so, truong hoc va cua hang gan nhu bi te liet hoan toan. Trong thoi gian nay co nhieu cuoc dieu hanh hoa trang tren đuong pho ma lon nhat la vao ngay thu Hai cua tuan Chay.


= Am thuc =

Koln co mot truyen thong am thuc lau đoi đa phong phu hoa cac nguyen lieu tai cho voi nhieu nguyen to đuoc nhap khau. La thanh pho co mot vi tri noi bat trong thuong mai quoc te nen ngay tu thoi xua ca trich, so va đac biet la rat nhieu gia vi đa đuoc su dung trong luc nau an. Trong thoi Trung co, khi van con co nhieu trong song Rhein, ca hoi đuoc xem la thuc an cua nguoi ngheo trong khi ca trich lai la niem hanh dien cho bep nau an cua nguoi co tien. Mon an Heringstip voi tao, hanh tay va kem sua van con la mot chung minh cho đen hom nay.
Đat mau mo va khi hau đa mang lai mot vai tro noi bat cho rau cai trong am thuc Koln. Mon an chua ngot co đien cua am thuc Koln la thit ran chua ngot Rhein (Rheinischer Sauerbraten), luc ban đau đuoc che bien tu thit ngua, đuoc cho them rat nhieu nho kho. Rau cai theo mua đuoc ua thich nhieu nhat la cai bap cuon (Brassica oleracea)va mang tay (Asparagus).
Quan bia đong vai tro quan trong o Koln: đau tien chi la noi ban bia cua cac hang nau bia tai Koln, cac quan bia dan dan phat trien tro thanh noi chinh ban cac thuc an binh dan cua Koln. Ben canh cac mon an đa đuoc nhac đen tai đay con co cac mon "nang" nhu Krustchen (thit ran, trung va banh mi), gio heo va Rievkooche (bot khoai tay chien).


Kinh te va ha tang co so Kinh te Koln mang dau an cua cong nghiep thuc pham, cong nghiep che tao o to, cong nghiep hoa va truyen thong. Khu vuc thu ba cua kinh te voi nghien cuu, hanh chanh, hoi cho, bao hiem, ngan hang va tru so chinh cua nhung nha may lon cung đong vai tro quan trong. Them vao đo la nganh du lich. Tuy nhien phai nhac đen nganh cong nghiep tuy nho, nhung đa lam cho Koln noi tieng khap the gioi: Nuoc Hoa Cologne ([Eau de Cologne hay Kolnisch Wasser). Hang nuoc hoa 4711 đuoc gia đinh Muehlens thanh lap tu nam 1792, đa bien ten thanh pho Cologne thanh khai niem nuoc hoa vi nhieu nguoi van quen goi nuoc hoa la Eau de Cologne


= Hoi cho =
Cac hoi cho đuoc biet đen nhieu nhat trong khuon kho cua Hoi cho Koln la:

Anuga: Hoi cho chuyen nganh ve thuc pham va cong nghiep thuc pham
Photokina Hoi cho chuyen nganh quan trong nhat cua cong nghiep anh.
ART Cologne Hoi cho chuyen nganh ve Nghe thuat Hien đai
Trien lam Mo to va Xe đap the gioi (IFMA)


= Giao thong =

Ve phia đong nam cua thanh pho, trong quan Porz, la Cang hang khong Koln/Bonn, mot trong nhung cang hang khong Đuc co khoi luong chuyen tai hang hoa lon nhat (hon 650.000 tan trong nam 2005). Tu nam 1994 cang co ten la Cang hang khong Konrad Adenauer. Ben canh Cang hang khong Leipzig-Halle, cang hang khong Koln/Bonn la cang hang khong Đuc duy nhat khong co han che bay đem. Cang co 139 đuong bay đen 38 nuoc.
Nha ga chinh Koln la trung tam phia tay cua giao thong đuong sat quoc te cua nuoc Đuc. Tu đay co đuong tau hoa đi khap noi.
Giao thong cong cong bao gom nhieu đuong tau nhanh (S-Bahn), tau đien va xe buyt. Koln co tron 1.200 taxi phuc vu suot ngay đem.
Mot đac biet la Tuyen cap treo Rhein (Rheinseilbahn), tuyen cap treo vuot song duy nhat trong nuoc Đuc.


= Đai hoc =
Hien nay Koln co 11 truong đai hoc cong va tu voi nhieu nganh hoc khac nhau, tao dau an tren hinh anh thanh pho Koln la mot trong ba thanh pho đai hoc lon nhat Đuc. Koln co tieng la thanh pho đa van hoa cung nho vao 1/10 dan so la sinh vien đen tu khap nuoc Đuc va khap noi tren the gioi.


Truyen thong Voi khoang 30.000 đen 40.000 nguoi lam viec trong lanh vuc truyen thong, Koln la mot trong nhung đia điem quan trong cua gioi truyen thong ben canh Berlin, Hamburg va Munchen. Chi rieng đai phat thanh va truyen hinh cua tieu bang, Westdeutscher Rundfunk (WDR), đa co 3.500 nhan vien tai Koln. Tru so chinh cua WDR đat tai Koln, cung nhu tru so cua đai truyen hinh tu nhan RTL va nhieu đai phat thanh.
Mot so truong hoc ve truyen thong quan trong tai Koln la Đai hoc Nghe thuat cho Truyen thong (Kunsthochschule fur Medien) va Truong Phim anh Quoc te Koln (Internationale Filmschule Koln). Đac biet la trong khu pho đuoc goi la "Khu pho Bi" co rat nhieu hang san xuat phim nho, nhung thuong khong tu quay phim ma ho tro dich vu va trang bi ky thuat cho cac hang san xuat phim lon.
Khu vuc truyen thong lon cua Koln la MediaPark, đuoc xay dung tren mot khu noi toa tau hoa cu vao nam 1999. Trong cac toa nha hien đai cua MediaPark, trong đo co Thap Koln cao 148 met, la tru so cua khoang 250 cong ty voi khoang 5.000 nhan vien, trong so đo hon 60% hoat đong trong linh vuc truyen thong va thong tin.
Mot khu vuc truyen thong quan trong khac la trung tam truyen thong Mulheim. Tren khu đat cua mot nha may cu, chung quanh hoi truong to chuc su kien E-Werk la tru so cua nhieu nha nghe thuat va van phong đai dien. Tai đay cung co mot vai xuong phim truyen hinh, san xuat phim cho đai truyen hinh tu nhan Sat.1 va cac đai khac.
Ngoai ra, nam ve phia tay bac cua thanh pho, tren khu đat cua mot phi truong quan su cu la Coloneum, la khu lien hop xuong phim lon nhat chau Au voi dien tich 35 ha va 20 xuong phim (25.000 m²). Ve phia tay nam thanh pho, giua Koln va Hurth cung la mot khu lien hop xuong phim cua endemol, san xuat nhieu show cho cac đai truyen hinh RTL va Sat.1.


Nhan vat noi tieng Hien nay Koln co 23 cong dan danh du (xem danh sach cong dan danh du Koln).
Cac nguoi con noi tieng cua Koln đuoc liet ke trong danh sach cac nguoi con cua thanh pho Koln va danh sach cac tong Giam muc cua Koln.


Tham khao = Sach ve thanh pho va ban đo =
Deutscher Stadteatlas; Band II, 2. Im Auftrag des Kuratoriums fur vergleichende Stadtegeschichte e. V. und mit Unterstutzung der Deutschen Forschungsgemeinschaft, hrsg. von Heinz Stoob †, Wilfried Ehbrecht, Jurgen Lafrenz und Peter Johannek. Stadtmappe Koln, Autoren: Hansgerd Hellenkemper, Emil Meynen. Dortmund-Altenbeken, 1979. ISBN 3-89115-317-1
Koln, der historisch- topographische Atlas, hrsg. von Dorothea Wiktorin u.a.. Emons, Koln 2001, ISBN 3-89705-229-6
Preußens Stadte - Denkschrift zum 100-jahrigen Jubilaum der Stadteordnung vom 19. thang 11 nam 1808; hrsg. im Auftrag des Vorstandes des Preußischen Stadtetages von Prof. Dr. Heinrich Silbergleit, Berlin, 1908
Rheinisches Stadtebuch; Band III 3. Teilband aus "Deutsches Stadtebuch. Handbuch stadtischer Geschichte - Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstutzung des Deutschen Stadtetages, des Deutschen Stadtebundes und des Deutschen Gemeindetages, hrsg. von Erich Keyser. Stuttgart 1956.


= Chuyen khao =
Curdes, Gerhard; Ulrich, Markus: Die Entwicklung des Kolner Stadtraumes - Der Einfluss von Leitbildern und Innovationen auf die Form der Stadt. Dortmunder Vertrieb fur Bau- und Planungsliteratur, Dortmund 1997, ISBN 3-929797-36-4
Dehio, Georg: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmaler: Nordrhein-Westfalen I. Bearb. von Claudia Euskirchen, Olaf Gisbertz, Ulrich Schafer u.a. Einl. von Udo Mainzer. Munchen 2005. XXX, 1312 S. mit 150 Grundrissen & Planen, Glossar, Index, Ln. ISBN 3-422-03093-X
Kier, Hiltrud: Kleine Kunstgeschichte Kolns. Beck, Munchen 2001, ISBN 3-406-47170-6
Martin Ruther: Koln im Zweiten Weltkrieg: Alltag und Erfahrungen zwischen 1939 und 1945, Darstellungen - Bilder - Quellen. Mit Beitr. von Gebhard Aders. - Koln: Emons 2005, 960 S. (=Schriften des NS-Dokumentationszentrums der Stadt Koln, Bd. 12), ISBN 3-89705-407-8
Schuh, Christian: Koln 85 Stadtteile. Geschichte, Daten, Fakten, Namen. Von A wie Altstadt bis Z wie Zundorf, Koln Bibliothek 10. Emons Verlag 2003, ISBN 3-89705-278-4
Stelzmann, Arnold; Frohn, Robert: Illustrierte Geschichte der Stadt Koln, 11. verbesserte Auflage. Bachem, Koln 1990 (1. Auflage 1958), ISBN 3-7616-0973-6
Treeck, Bernhard van: Street Art Koln. Edition Aragon (Deutschland), Moers 1996, ISBN 3-89535-434-1
Wolff, Gerta: Das Romisch-Germanische Koln - Fuhrer zu Museum und Stadt. Bachem, Koln 2000, ISBN 3-7616-1370-9


= Sach du lich =
Koln, Merian Hefte Dezember 1979 und Juli 1988.
Baedeker Allianz Reisefuhrer Koln 9. Aufl. 1994


= Nhung đieu thu vi ve Koln =
Jurgen Becker: Biotop fur Bekloppte - Ein Lesebuch fur Immis und Heimathirsche. Kiepenheuer & Witsch, Koln 1995, ISBN 3-462-02423-X.
Friedhelm Biermann: Drei Konige, elftausend Jungfrauen und noch etwas mehr - Ein unterhaltsamer Streifzug durch die Kolner Jahrhunderte. Emons, Koln 2001, ISBN 3-89705-228-8.
Hanns Dieter Husch: Koln. Eulen, Freiburg 1993, ISBN 3-89102-235-2.
Falko Rademacher: Koln fur Imis - Ein Leitfaden durch die seltsamste Stadt der Welt. Emons, Koln 2006, ISBN 3-89705-249-0.
Thomas R. P. Mielke: Colonia, Roman einer Stadt - Zweitausend Jahre Kolner Geschichte unterhaltsam erzahlt. Lubbe, Berg. Gladbach 2003, ISBN 3-404-14855-X


Chu thich Lien ket ngoai Trang Web chinh thuc cua thanh pho Koln
Du lich Koln Luu tru ngay 15 thang 7 nam 2006 tai Wayback Machine