Dreadnought (tieng Anh co khi con đuoc viet la dreadnaught) la kieu thiet giap ham thong tri trong the ky 20. Chiec đau tien cua loai nay, thiet giap ham HMS Dreadnought cua Hai quan Hoang gia Anh Quoc, đa co mot tam anh huong lon đen muc khi đuoc ha thuy vao nam 1906, moi thiet giap ham đuoc che tao sau no đuoc goi la nhung "dreadnought", con nhung chiec truoc đo đuoc đat ten lai la nhung thiet giap ham tien-dreadnought. Thiet ke cua no mang hai đac tinh rat cach mang: so đo vu khi trang bi 'toan sung lon', va van hanh bang he thong đong luc turbine hoi nuoc. Su ra đoi cua nhung dreadnought lam song lai cuoc chay đua vu trang hai quan, chu yeu la giua Anh Quoc va Đuc nhung cung anh huong tren khap the gioi, khi lop tau chien moi la mot bieu trung chu yeu cua suc manh quoc gia.
Khai niem ve mot tau chien toan sung lon đa đuoc phat trien nhieu nam truoc khi che tao chiec Dreadnought. Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa bat đau du an che tao mot thiet giap ham toan sung lon vao nam 1904, nhung hoan tat no nhu mot chiec tien-dreadnought; Hai quan Hoa Ky cung đa che tao nhung chien ham toan sung lon. Ky thuat tien trien nhanh chong trong suot thoi đai dreadnought; cac thiet ke tiep theo gia tang nhanh chong ve kich co cung nhu ap dung cac cai tien ve vu khi, vo giap va đong luc. Trong vong muoi nam, nhung chiec thiet giap ham moi đa vuot troi hon ban than Dreadnought; nhung tau chien manh hon han nay đuoc goi la nhung sieu dreadnought. Đa so dreadnought bi thao do sau khi Chien tranh The gioi thu nhat ket thuc theo nhung đieu khoan cua Hiep uoc Hai quan Washington, nhung nhieu chiec sieu-dreadnought moi hon đa tiep tuc phuc vu trong Chien tranh The gioi thu hai.
Du viec che tao dreadnought tieu ton rat nhieu tai nguyen vao đau the ky 20, song chi co mot tran đanh lon thuc su dien ra giua cac ham đoi dreadnought. Trong tran Jutland, hai quan Anh va Đuc đa đoi đau voi nhau ma khong mang lai ket qua quyet đinh. Thuat ngu 'dreadnought' dan dan it đuoc su dung sau Chien tranh the gioi thu nhat, đac biet la sau Hiep uoc Hai quan Washington, vi hau nhu moi thiet giap ham con lai đeu co chung nhung đac tinh voi dreadnought; chung con đuoc dung đe mo ta nhung chiec tau chien-tuan duong, mot kieu tau chien khac cung phat sinh tu cuoc cach mang dreadnought.


Nguon goc Cach sap xep vu khi toan sung lon đac trung cho dreadnought đuoc phat trien vao nhung nam đau cua the ky 20 khi hai quan cac nuoc co tim cach gia tang hoa luc va tam xa cua cac thiet giap ham cua ho. Đa so thiet giap ham tien-dreadnought co dan phao chinh gom bon phao hang nang voi co nong 305 mm (12 inch), dan phao hang hai tu sau đen muoi tam phao ban nhanh voi co nong tu 119 mm (4,7 inch) đen 190,5 mm (7,5 inch) va cac vu khi co nho khac. Mot so thiet ke con co mot dan phao trung gian 203 mm (8 inch). Đen nam 1903, nhung đe nghi nghiem tuc ve mot gian hoa luc toan phao lon đuoc truyen ba tai nhieu nuoc.
Thiet ke toan sung lon đuoc tien hanh hau nhu đong thoi tai hai quan cua ba nuoc. Nam 1904, Hai quan Đe quoc Nhat Ban chap thuan viec che tao Satsuma mang muoi hai khau phao 305 mm (12 inch); đen thang 5 nam 1905 thi Satsuma đuoc đat luon. Hai quan Hoang gia bat đau thiet ke HMS Dreadnought vao thang 1 nam 1905; va no đuoc đat luon vao thang 10. Hai quan Hoa Ky đuoc chap thuan cho che tao USS Michigan, mang tam phao 12-inch vao thang 3; no đuoc đat luon vao thang 12 nam 1906.
So di co su thay đoi sang thiet ke tau chien toan sung lon la vi mot dan phao co lon se cung cap uu the trong ca suc manh lan viec kiem soat hoa luc. Kieu phao moi nhat 305 mm (12 inch) co suc manh o tam xa hon phao co co nong 254 mm (10 inch) hoac 234 mm (9,2 inch). Đa so cac su gia con dan chung nhung uu the ve kiem soat hoa luc; o tam xa, phao đuoc ngam bang cach quan sat anh chop gay ra boi cac qua đan phao ban theo loat, va that kho đe bien luan phan biet nhung anh chop khac nhau tu cac co nong phao khac nhau. Hien van con đang tranh luan ve tam quan trong cua đieu nay.


= Phao tam xa =
Trong cac tran hai chien vao nhung nam 1890, vu khi quyet đinh la phao co nong trung binh, tieu bieu la phao 152 mm (6 inch) ban nhanh, đuoc ban o tam tuong đoi ngan. Hai phao thoi đo cung khong chinh xac khi ban muc tieu o tam xa hon. O cac khoang cach nhu vay, sung nho co đo chinh xac tot, va toc đo ban nhanh cua chung tung ra mot khoi luong hoa luc lon vao muc tieu. Trong Tran song Ap Luc nam 1894, hai quan Nhat đa khong no sung cho đen khi khoang cach giua hai ben chi con 3.900 m, nhung tran đanh đa dien ra hau nhu o cu ly khoang 2.000 m.
Vao đau nhung nam 1900 cac đo đoc Anh va My du đoan rang cac thiet giap ham trong tuong lai se đoi đau o khoang cach xa hon, khi tam ban cua ngu loi gia tang. Nam 1903, Hai quan My đat hang thiet ke ngu loi co tam hieu qua len đen 3.660 m (4.000 yard). Ho đeu đua đen ket luan can giao chien voi đoi phuong o khoang cach xa hon. Nam 1900, Đo đoc Sir John "Jackie" Fisher, Tu lenh Ham đoi Đia Trung Hai, ra lenh thuc hanh tac xa phao 6 inch o khoang cach 5.500 m (6.000 yard). Đen nam 1904, Hoc vien Chien tranh Hai quan Hoa Ky can nhac hieu qua chien thuat cua ngu loi đoi voi thiet giap ham o trong khoang 6.400 m (7.000 yard) đen 7.300 m (8.000 yard).
Tam ban cua cac co phao nhe va vua bi gioi han, va đo chinh xac suy giam nhanh chong o tam xa hon. O cac tam ban xa, uu the cua toc đo ban nhanh cung giam; viec ban chinh xac phu thuoc vao viec trinh sat anh chop đan no cua loat đan phao truoc đo, cung lam gioi han toc đo ban toi uu.
Vao nhung nam đau tien cua The ky 20, tam hieu qua cua phao hang nang đuoc cai thien. Đieu nay đuoc xac lap qua nhung cuoc thuc tap tac xa trong khoang nam 1904, va đuoc khang đinh trong chien đau qua tran hai chien Tsushima nam 1905.


= Tau toan sung lon voi co phao hon hop =

Mot cach tao ra nhung thiet giap ham manh me hon la loai bo dan phao hang hai, thay the chung bang cac khau phao hang nang bo sung, tieu bieu thuong la co nong 234 mm (9,2 inch) hoac 254 mm (10 inch). Nhung thiet giap ham nay, thuong đuoc mo ta nhu la nhung "tau toan sung lon voi co phao hon hop" hay sau nay goi la "ban-dreadnought", bao gom cac lop King Edward VII va Lord Nelson cua Anh Quoc, Danton cua Phap va chiec Satsuma cua Nhat Ban. Qua trinh thiet ke nhung con tau nay thuong bao gom nhung thao luan cho kha nang "toan sung lon mot co phao đong nhat".
Tren tap chi Proceedings of the US Naval Institute so thang 6 nam 1902, chuyen gia hang đau ve tac xa phao cua Hai quan My la Giao su P. R. Alger đa đe nghi mot dan phao chinh gom tam khau 305 mm (12 inch) tren nhung thap phao đoi. Vao thang 5 nam 1902, Van phong Che tao va Sua chua Hai quan My gioi thieu mot thiet ke thiet giap ham voi muoi hai khau 253 mm (10 inch) cung tren nhung thap phao đoi, hai khau o moi hai đau va bon khau moi ben man tau. Vao thang 12 nam 1902, Thieu ta Hai quan H. C. Poundstone gui mot la thu len Tong thong Theodore Roosevelt tranh luan ve truong hop cac thiet giap ham lon hon. Đinh kem theo la thu cua minh, Poundstone đe nghi mot so luong lon hon phao 279 mm (11 inch) va 229 mm (9 inch) thay cho mot so luong nho phao 305 mm (12 inch) va 229 mm (9 inch). Hoc vien Chien tranh Hai quan va Van phong Che tao va Sua chua đa phat trien nhung y tuong nhu vay trong cac nghien cuu trong nhung nam 1903–1905. Nhung nghien cuu thong qua tap tran bat đau tu thang 7 nam 1903 "cho thay mot thiet giap ham trang bi muoi hai phao 11 hoac 12 inch bo tri thanh hinh luc giac (co hieu qua) tuong đuong voi ba hay nhieu hon tau chien kieu thong thuong".
Mot xu huong tuong tu cung dien ra trong Hai quan Hoang gia Anh. Mot thiet ke đuoc luu hanh trong nhung nam 1902–1903 voi "mot gian hoa luc toan sung lon manh me voi hai co nong phao, tuc la bon khau 305 mm (12 inch) va muoi hai khau 234 mm (9,2 inch)". Tuy nhien, Bo Hai quan lai quyet đinh che tao them ba chiec thuoc lop King Edward VII voi co phao hon hop 305 mm (12 inch), 234 mm (9,2 inch) va 152 mm (6 inch) trong chuong trinh che tao hai quan 1903–1904. Quan niem nay song lai trong chuong trinh 1904–1905, lop Lord Nelson. Nhung gioi han ve chieu dai va man thuyen khien cac thap phao 234 mm (9,2 inch) giua tau chi la nong đon thay vi nong đoi, nen co gian hoa luc gom bon khau 305 mm (12 inch), muoi khau 234 mm (9,2 inch) va khong co phao 152 mm (6 inch). Nguoi ve kieu ra thiet ke nay, J. H. Narbeth, đe xuat mot ban ve thay the trinh bay mot gian hoa luc muoi hai khau 305 mm (12 inch), nhung Bo Hai quan đa khong chap nhan đieu nay. Mot trong nhung nguyen nhan chinh dan đen quyet đinh giu lai co phao hon hop la do nhu cau nhanh chong che tao nhung chiec thiet giap ham truoc tinh hinh cang thang ma chien tranh Nga–Nhat tao ra.


= Chuyen sang thiet ke toan sung lon =
Viec thay the co phao 152 mm (6 inch) hay 203 mm (8 inch) bang vu khi 234 mm (9,2 inch) hay 253 mm (10 inch) đa cai thien suc manh tan cong cua mot thiet giap ham, đac biet la o tam xa. Tuy nhien, co phao hang nang đong nhat con co nhieu uu điem nua. Mot uu the ro rang de nhan ra la trong khia canh tiep lieu. Vi du nhu khi Hai quan My can nhac viec co nen trang bi co phao hang nang hon hop cho lop thiet giap ham South Carolina hay khong, William Sims va Homer Poundstone đa nhan manh đen nhung uu điem cua tinh đong nhat trong khia canh cung cap đan duoc cung nhu kha nang đieu đong phao thu tu nhung khau phao khong hoat đong đen thay the cho nhung nguoi bi thuong tai nhung khau phao khac.
Mot co phao đong nhat cung giup thong suot viec kiem soat hoa luc. Nhung nha thiet ke Dreadnought đa ua chuong mot cau hinh toan sung lon vi chung chi yeu cau mot bo cong thuc tinh toan đe hieu chinh tam ban cho moi khau phao. Mot so su gia ngay nay co quan niem rang mot co phao đong nhat co vai tro đac biet quan trong, do nguy co nham lan cac anh lua đan phao cua co nong 305 mm (12 inch) va cac co nho hon gay kho khan trong viec đinh tam ban chinh xac. Tuy nhien quan điem nay tu than no mau thuan; viec kiem soat hoa luc vao nam 1905 chua tien bo đen muc ap dung ky thuat ban hang loat, noi ma su nham lan nay co the gay anh huong quan trong, va su nham lan anh lua đan phao nay duong nhu khong phai la moi ban tam cua nhung nguoi thiet ke toan phao lon. Du sao, nhieu kha nang la nguy co phai đoi đau o khoang cach xa hon co tam quan trong đua đen quyet đinh phai trang bi co phao lon nhat co the nhu la tieu chuan, tuc la 305 mm (12 inch) thay vi 253 mm (10 inch).
Hon nua, thiet ke moi hon cua loai phao 305 mm (12 inch) đem lai toc đo ban cao hon đang ke, loai bo uu the thuong co truoc đay cua cac co nong phao nho hon. Neu nhu vao nam 1895, phai mat đen bon phut đe mot khau phao 305 mm (12 inch) co the ban mot qua đan, thi đen nam 1902, thuong chi mat nua phut. Nha thiet ke hai quan Y Vittorio Cuniberti trong bai viet "An Ideal Battleship for the British Navy" (Mot thiet giap ham ly tuong cho Hai quan Anh) tren tap chi Jane's Fighting Ships thang 10 nam 1903, đe cap đen mot con tau tai trong 17.000 tan mang mot dan phao chinh gom muoi hai khau 305 mm (12 inch), đuoc bao ve boi vo giap day 305 mm (12 inch), va co toc đo 44 km/h (24 knot). Y tuong cua Cuniberti, von tung đuoc ong đe nghi cho chinh Hai quan Y, ap dung toc đo ban cao cua kieu phao moi 305 mm (12 inch), tao ra mot đon hoa luc ban nhanh mang tinh huy diet thay the cho kieu "phao chao" cua nhung vu khi nhe hon. Đieu tuong tu cung đa dien ra khi nguoi Nhat co xu huong trang bi phao co lon hon; tai Tsushima, đan phao Nhat co mot ti le đan gay no nhieu hon thong thuong, va se kich no khi tiep xuc, gay ra cac đam chay hon la đam xuyen qua vo giap. Viec gia tang toc đo ban đat nhung nen tang cho cac tien bo sau nay ve kiem soat hoa luc.


= Che tao nhung chiec dreadnought đau tien =

Tai Nhat Ban, hai thiet giap ham trong Chuong trinh Che tao 1903–1904 la nhung chiec tau toan sung lon đau tien tren the gioi đuoc đat luon ngay tu đau, voi tam khau phao 305 mm (12 inch). Tuy nhien, lop vo giap cua chung bi đanh gia la qua mong, buoc phai thiet ke lai sau đo. Nhung ap luc tai chinh cua cuoc chien tranh Nga–Nhat va viec thieu hut cung cap cac khau phao 305 mm (12 inch) von phai đuoc nhap khau tu Anh Quoc khien cho nhung chiec nay lai đuoc hoan tat voi dan phao chinh co co nong hon hop 305 mm (12 inch) va 253 mm (10 inch). Thiet ke 1903–1904 cung giu lai kieu đong co hoi nuoc ba buong banh truong truyen thong, khac voi Dreadnought.
Cu đot pha ve dreadnought dien ra tai Anh Quoc vao thang 10 nam 1905. Vi Thu truong Thu nhat Hai quan moi đuoc bo nhiem, Đo đoc "Jackie" Fisher, tu lau đa la nguoi chu truong ap dung ky thuat moi trong Hai quan Hoang gia, va gan đay đa bi thuyet phuc boi y tuong thiet giap ham toan sung lon. Fisher thuong đuoc cong nhan la nguoi sang tao dreadnought, va la cha đe cua ham đoi thiet giap ham dreadnought hung hau cua Anh Quoc, mot dau an ma ong đa co nhieu no luc đe cung co. Tuy nhien, phai noi mot cach cong bang rang moi quan tam chinh cua Fisher la phat trien tau chien-tuan duong chu khong phai la thiet giap ham.
Khong lau sau khi nham chuc, Fisher thanh lap Uy ban ve Thiet ke đe nghien cuu ve thiet giap ham va tau tuan duong boc thep trong tuong lai, va nhiem vu đau tien cua Uy ban nay la xem xet mot thiet giap ham moi. Đac tinh cua con tau moi la dan phao chinh 305 mm (12 inch) va phao chong lai tau phong loi nhung khong co cac co nong trung gian, va mot toc đo 39 km/h (21 knot), chi nhanh hon hai hay ba knot so voi nhung thiet giap ham hien co. Cac thiet ke ban đau du đinh muoi hai khau 305 mm (12 inch), cho du nhung kho khan trong viec bo tri chung khien cho nha thiet ke chinh vao mot luc nao đo đa đe nghi quay lai cau hinh bon phao 305 mm (12 inch) va muoi sau hoac muoi tam phao 234 mm (9,2 inch). Sau mot đanh gia đay đu cac bao cao ve nhung hoat đong trong tran Tsushima đuoc bien soan boi mot si quan phai vien, Đai ta William Christopher Pakenham, Uy ban xac đinh ro rang  ve dan phao chinh gom muoi khau 305 mm (12 inch), cung voi 22 khau QF 12 pounder nhu la dan phao hang hai. Uy ban cung co quyet đinh tien phong va tao bao khi trang bi cho Dreadnought kieu đong luc turbine hoi nuoc, von la đieu chua tung co đoi voi mot tau chien lon. Hieu qua to lon cua đong co turbine khien toc đo thiet ke 39 km/h (21 knot) co the đat đuoc tren mot con tau nho hon va re hon so voi viec su dung đong co chuyen đong qua lai. Viec che tao đuoc tien hanh voi mot toc đo nhanh đang ke; Dreadnought đuoc đat luon vao ngay 2 thang 10 nam 1905, ha thuy vao ngay 10 thang 2 nam 1906, va no đuoc hoan tat vao ngay 3 thang 10 nam 1906, đung mot nam sau đo; mot đieu rat an tuong minh hoa kha nang cua nen cong nghiep Anh Quoc vao thoi đo.
Nhung chiec dreadnought đau tien cua Hoa Ky la hai chiec thuoc lop South Carolina. Nhung ke hoach chi tiet cua chung đuoc soan thao trong giai đoan thang 7–thang 11 nam 1905, va đuoc Uy ban Che tao chap thuan vao ngay 23 thang 11 nam 1905. Tuy nhien, viec che tao chung đuoc tien hanh cham; nhung chi tiet cho cac nha thau đuoc cong bo ngay 21 thang 11 nam 1906, hop đong che tao đuoc trao vao ngay 21 thang 7 nam 1906, va hai chiec thiet giap ham đuoc đat luon vao thang 12 nam 1906, sau khi Dreadnought đa hoan tat.


Thiet ke Nhung nha thiet ke cho dreadnought đa co tim cach thiet ke sao cho no đuoc bao ve, co toc đo va hoa luc cang nhieu cang tot voi kich co va chi phi mang tinh thuc te. Dau hieu xac nhan cua mot thiet giap ham dreadnought la gian hoa luc 'toan sung lon', nhung cung co mot vo giap nang tap trung vao mot đai day o ngang muc nuoc va mot hay nhieu san tau boc thep. Them vao đo, gian hoa luc hang hai, he thong kiem soat hoa luc, thiet bi chi huy, he thong bao ve chong lai ngu loi cung đuoc nhoi nhet len than tau.
Hau qua khong the tranh khoi cua nhung đoi hoi ve toc đo nhanh hon nua, hoa luc manh va su chiu đung co nghia la tai trong, va do đo la chi phi, cua dreadnought co xu huong gia tang. Hiep uoc Hai quan Washington nam 1922 đat ra mot gioi han 35.000 đoi voi tai trong cua cac tau chien chu luc. Trong nhung nam sau đo, mot so thiet giap ham hiep uoc đuoc đua vao hoat đong co thiet ke ben trong gioi han nay. Quyet đinh cua Nhat Ban roi khoi Hiep uoc trong nhung nam 1930, roi đen viec Chien tranh The gioi thu hai no ra, cuoi cung đa khien cho gioi han nay khong con thich hop.


= Vu khi trang bi =

Dreadnought mang mot gian hoa luc chinh gom phao hang nang co co nong đong nhat; so luong, kich co va cach bo tri rat khac nhau giua cac thiet ke. Ban than Dreadnought mang muoi khau 305 mm (12 inch). Phao 305 mm (12 inch) đa tro thanh tieu chuan cho hau het hai quan tren the gioi trong thoi đai tien-dreadnought va đieu nay đuoc tiep noi trong the he đau tien cua thiet giap ham dreadnought. Hai quan Đe quoc Đuc la mot ngoai le, ho tiep tuc su dung phao 280 mm (11 inch) tren nhung chiec dreadnought hang đau thuoc lop Nassau.
Dreadnought cung trang bi cac vu khi nhe hon. Nhieu chiec dreadnought đoi đau co mot gian hoa luc hang hai gom cac khau phao rat nhe đuoc thiet ke đe đay lui tau phong loi đoi phuong. Tuy nhien, co nong va trong luong cua gian hoa luc hang hai co xu huong gia tang, khi tam xa cua ngu loi va suc chiu đung cua tau khu truc đuoc du đinh mang chung cung gia tang. Tu cuoi Chien tranh The gioi thu nhat tro đi, thiet giap ham con đuoc trang bi vu khi phong khong, tieu bieu la mot so luong lon sung hang nhe.
Ban than dreadnought cung rat hay đuoc trang bi ong phong ngu loi. Ve ly thuyet, mot hang thiet giap ham đuoc trang bi nhu vay co the tung ra mot loat ngu loi huy diet nham vao hang tau chien đoi phuong đang di chuyen mot huong đi song song. Song cac ghi chep thuc te cho thay ngu loi phong tu thiet giap ham ghi rat it khi trung muc tieu, trong khi nguy co tu viec du tru ngu loi co the gay no nguy hiem neu bi hoa luc đoi phuong ban trung.


 Su bo tri dan phao chinh  Hieu qua cua cac khau phao phu thuoc mot phan vao cach sap xep cac thap phao. Dreadnought va cac thiet giap ham Anh che tao ngay sau no mang 5 thap phao: 2 phia truoc va 1 phia sau tren truc doc con tau, va 2 thap phao ben canh canh cau truc thuong tang. Đieu nay cho phep ba thap phao se ban huong ra truoc va bon thap phao ban qua man tau. Cac lop dreadnought Nassau va Helgoland cua Đuc su dung mot so đo 'luc giac': 1 thap phao phia truoc va phia sau cung 4 thap phao ben canh, co nghia la co nhieu phao trang bi hon, nhung co cung so phao co the ban ra phia truoc hay qua man tau so voi Dreadnought.
Nhung thiet ke khac cua dreadnought thu nghiem nhieu cach sap xep khac nhau. lop Neptune cua Anh xep tang cac thap phao ben canh, đe ca 10 khau phao co the ban qua man, mot đac tinh cung đuoc lop Kaiser cua Đuc ap dung. Tuy nhien, đieu nay co nguy co anh huong cua phat sung no se gay hu hai cac bo phan cua con tau noi cac khau phao khai hoa, va tao ap luc nang len khung tau.
Neu thap phao đeu đuoc bo tri toan bo tren truc doc con tau, ap luc len khung tau se tuong đoi thap. Cach bo tri nay cho phep co the ban toan bo dan phao chinh qua man tau, cho du se it hon khi ban hai đau. No cung co nghia la luon tau phai dai hon, tao mot so thach thuc cho cac nha thiet ke; mot con tau dai hon can danh nhieu trong luong hon cho vo giap đe đuoc bao ve tuong xung, va cac ham đan phuc vu cho moi thap phao anh huong đen viec phan bo cac noi hoi va đong co. Vi nhung ly do đo, thiet giap ham HMS Agincourt (1913), mang mot so luong ky luc muoi bon khau 305 mm (12 inch) tren bay thap phao bo tri doc theo truc giua, khong đuoc xem la mot thanh cong.
Mot giai phap bo tri ban thuong tang cuoi cung đuoc ap dung nhu la tieu chuan. Giai phap nay bao gom viec nang cao mot hoac hai thap phao đe chung co the ban ngay ben tren mot thap phao khac ngay phia truoc hay phia sau no. Hai quan My ap dung kieu nay ngay tren nhung dreadnought đau tien cua ho vao nam 1906, nhung nhung nuoc khac khong voi va lam theo. Giong nhu nhung cach bo tri khac, no van co nhung thieu sot. Thoat tien, co moi lo ngai ve anh huong cua su no cua cac khau sung ben tren đoi voi thap phao thap hon; va cac thap phao đuoc nang cao cung keo trong tam cua tau len cao, co the lam giam đo on đinh cua con tau. Du sao, cach bo tri nay tan dung tot nhat hoa luc co đuoc tu mot so luong phao co đinh, va sau nay đuoc ap dung rong rai. Hai quan My su dung ban thuong tang cho lop South Carolina, va cach bo tri nay đuoc Hai quan Hoang gia ap dung cho lop Orion vao nam 1910. Đen thoi ky Chien tranh The gioi thu hai, cach bo tri ban thuong tang la tieu chuan cho toan bo tau chien.
Vao thoi ky đau, moi dreadnought đeu co thap phao đoi: hai khau sung cho moi thap phao. Tuy nhien, mot giai phap cho van đe bo tri thap phao la xep ba hoac tham chi bon phao cho moi thap phao. Co it thap phao hon co nghia la con tau ngan hon, hoac danh nhieu cho hon cho he thong đong luc. O mat khac, trong truong hop mot qua đan phao đoi phuong pha huy mot thap phao, mot ti le lon hon cua gian hoa luc chinh bi loai khoi vong chien đau. Nguy co song kich no tu mot nong phao anh huong đen nhung chiec khac tren cung thap phao cung phan nao lam giam toc đo ban cua cac khau phao. Nuoc đau tien ap dung thap phao ba nong la Y tren chiec Dante Alighieri, nhanh chong đuoc tiep noi boi lop Gangut cua Nga, lop Tegetthoff cua Ao-Hung, va lop Nevada cua My. Hai quan Hoang gia khong su dung thap phao ba nong cho đen sau The Chien I voi lop Nelson. Nhieu thiet ke sau đo con su dung thap phao bon nong, bao gom lop King George V cua Anh va lop Richelieu cua Phap.


 Suc manh va co nong cua dan phao chinh  Thay vi co gang chat nhieu phao tren mot con tau, co the gia tang suc manh cho moi khau phao. Đieu nay co the thuc hien bang cach gia tang co nong cua vu khi, va do đo la trong luong qua đan phao, hoac bang cach keo dai nong phao đe lam tang luu toc đau đan. Ca hai cach tren đeu giup cho viec gia tang tam ban va đo đam xuyen vo giap.
Ca hai phuong phap đeu co nhung uu va khuyet điem, cho du noi chung luu toc đau đan lon hon se lam gia tang su bao mon trong long nong phao. Khi no sung, su chay cua thuoc phong ben trong khien nong sung bi mon, mat đo chinh xac va cuoi cung đoi hoi phai thay the. Co luc đieu nay la ca mot van đe; Hai quan My tung nghiem tuc xem xet đen viec phai ngung thuc tap tac xa tren cac co phao hang nang vao nam 1910 do van đe hao mon nong phao. Khuyet điem cua nhung khau phao lon hon lai gap đoi: truoc tien, ca phao va thap phao đeu nang hon nhieu, ke tiep, qua đan phao nang va cham hon đoi hoi phai ban o mot goc nang cao hon cho cung mot khoang cach, anh huong đen thiet ke cua thap phao. Tuy nhien, uu điem lon cua viec gia tang co nong la qua đan phao nang hon se it bi anh huong boi luc can cua khong khi, va giu đuoc suc manh đam xuyen lon hon o tam xa.
Hai quan cac nuoc tiep can van đe ve co nong theo nhung cach khac nhau. Hai quan Đuc thuong su dung mot co nong nho hon so voi tau chien Anh Quoc tuong đuong, nhu la co nong 305 mm (12 inch) vao luc ma tieu chuan cua Anh đa tang len 343 mm (13,5 inch). Tuy nhien, do nganh luyen kim cua Đuc tien trien hon, phao 305 mm (12 inch) cua Đuc vuot troi hon phao 305 mm (12 inch) cua Anh trong khia canh trong luong đan phao va luu toc đau đan; va vi khau phao cua Đuc nhe hon khau 343 mm (13,5 inch) cua Anh, tau chien Đuc co the danh ra nhieu trong luong hon cho vo giap.
Tuy nhien, nhin chung co nong cua phao co xu huong ngay cang tang. Trong Hai quan Hoang gia, lop Orion ha thuy nam 1910 co muoi khau phao 13,5-inch, tat ca đeu đuoc bo tri doc theo truc giua; lop Queen Elizabeth ha thuy nam 1913, su dung tam khau 381 mm (15 inch). Tai tat ca hai quan cua moi nuoc, co nong phao đeu gia tang va so luong phao co xu huong giam đi đe bu tru. Viec co it khau phao hon lam cho viec phan bo chung khong con la van đe lon, va thap phao bo tri tren truc doc con tau tro thanh mot tieu chuan thong thuong.
Mot buoc đi khac trong viec thiet ke thiet giap ham voi phao lon hon nua, va đuoc đat luon vao luc The Chien I ket thuc, đo la Lop Nagato cua Nhat Ban vao nam 1917 mang co phao 406 mm (16 inch). Ngay sau đo la lop Colorado cua Hai quan My. Ca Anh Quoc lan Nhat Ban đeu nhanh chong vach ke hoach cho nhung thiet giap ham trang bi phao 457 mm (18 inch), trong truong hop cua Anh la lop N3 va Nhat la lop So 13. Tuy nhien, Hiep uoc Hai quan Washington đa khien cho nhung ke hoach nay cung voi cac khau phao khong lo khong bao gio the hien ben ngoai ban ve.

Hiep uoc Hai quan Washington gioi han phao trang bi cho thiet giap ham o co nong 406 mm (16 inch). Cac hiep uoc sau nay tiep tuc duy tri gioi han nay, cho du co nhung đe nghi nham giam hon nua xuong con 11, 12, hoac 14 inch. Nhung thiet giap ham duy nhat pha vo gioi han nay la lop Yamato cua Nhat Ban, bat đau vao nam 1937 sau khi Hiep uoc het hieu luc. Chung co dan phao chinh voi co nong 460 mm (18,1 inch). Trong khi The Chien II trang dien ra, Anh Quoc tan dung cac khau phao 381 mm (15 inch) von đuoc du tru đe thay the cho lop Queen Elizabeth trang bi cho chiec thiet giap ham cuoi cung cua Anh Vanguard.
Trong The Chien II con co mot so thiet ke đe xuat mot buoc tien moi trang bi vu khi khong lo. Cac thiet ke H-43 va H-44 cua Đuc đe xuat phao co 508 mm (20 inch), va co chung cu cho thay Hitler mong muon co co nong len đen 609 mm (24 inch); thiet ke lop Sieu Yamato cua Nhat Ban cung trang bi phao 508 mm. Khong co đe xuat nao trong so nay tien xa hon buoc thiet ke so thao.


 Dan phao hang hai  Nhung chiec dreadnought đau tien co dan phao hang hai rat nhe, dung đe bao ve tau truoc cac cuoc tan cong cua tau phong loi. Ban than Dreadnought mang 22 khau phao 12-pounder; moi khau co the ban it nhat 15 phat moi phut nham vao moi tau phong loi muu toan tan cong. Nhung chiec South Carolina cung cac dreadnought ban đau cua Hoa Ky cung đuoc trang bi tuong tu. Vao thoi ky nay, tau phong loi thuong tan cong đoc lap voi cac hoat đong cua ham đoi. Do đo, khong can boc giap cho dan phao hang hai hay bao ve cho phao thu khoi hieu ung suc no boi dan phao hang nang cua chinh no. Trong hoan canh đo, cac khau phao hang nhe co xu huong đuoc gan tren cac vi tri cao khong boc giap cua con tau đe giam trong luong va co goc ban toi đa.
Trong vong vai nam, moi đe doa chu yeu la tu cac tau khu truc, von lon hon, vu trang manh hon va kho tieu diet hon so voi cac tau phong loi. Đieu nay dan toi nhu cau xem xet viec mot qua đan phao tu dan phao hang hai cua thiet giap ham co the đanh chim, chu khong chi la lam hu hai, mot tau khu truc tan cong. Ngoai ra, khac voi tau phong loi, tau khu truc con tan cong trong đoi hinh cua mot cuoc đoi đau ham đoi, nen dan phao hang hai cung can đuoc bao ve chong lai manh đan phao va suc no cua dan phao chinh hang nang. Triet ly ve dan phao hang hai nay đuoc Hai quan Đuc ap dung ngay tu đau; nhu la lop Nassau mang 12 khau 150 mm (5,9 inch) va muoi sau khau 88 mm (3,45 inch), va đuoc tiep noi boi cac lop dreadnought sau đo. Nhung khau phao lon hon nay co xu huong đuoc gan tren cac u sung boc thep tren san tau chinh. Hai quan Anh tang cuong dan phao hang hai cua ho tu kieu 12 pounder len, thoat tien la 102 mm (4 inch), va sau đo la phao 152 mm (6 inch), von tro thanh tieu chuan vao luc bat đau Chien tranh the gioi thu nhat. Phao hang hai tieu chuan cua Hoa Ky trong Chien tranh the gioi thu nhat la loai 127 mm (5 inch), nhung sau chien tranh phao 152 mm (6 inch) đuoc su dung cho nhung chiec tau moi.
Dan phao hang hai con đuoc su dung cho nhieu muc đich khac. Nguoi ta hy vong la phao co trung co the ban trung he thong kiem soat hoa luc nhay cam tren mot dreadnought đoi phuong. Ngoai ra, nguoi ta con cam thay rang phao hang hai co the đong mot vai tro quan trong trong viec đanh đuoi tau tuan duong đoi phuong đinh tan cong mot thiet giap ham bi hu hai.
Nhin chung, hieu qua cua dan phao hang hai tren dreadnought khong lam nguoi ta thoa man. Mot phat phao hang nhe du ban trung cung khong the chan đung mot tau khu truc; va cung khong hy vong phao hang nang ban trung mot tau khu truc, nhu kinh nghiem trong tran Jutland cho thay. Cach bo tri cac khau phao nang hon tren cac u sung than cung to ra co van đe; đuoc bo tri qua thap tren luon tau, nen chung de bi tran nuoc; va vi the tren mot so lop tau, chung đa bi thao bo. Cach duy nhat chac chan đe bao ve mot dreadnought khoi bi tau khu truc hay tau phong loi tan cong la bo tri mot hai đoi tau khu truc ho tong no. Sau Chien tranh the gioi thu nhat, dan phao hang hai co xu huong đuoc gan tren nhung thap phao o san tren va chung quanh cau truc thuong tang. Đieu nay cho phep co goc ban rong va đuoc bao ve tot ma khong co nhung nhuoc điem cua u sung than. Dan dan trong nhung nam 1920 va 1930, cac khau phao hang hai tro thanh mot phan chinh cua gian hoa luc phong khong, su dung cac khau phao co goc nang cao va muc đich kep.


= Vo giap =

Hau het trong luong re nuoc cua mot chiec dreadnought la do cac tam thep cua lop vo giap tao ra. Cac nha thiet ke danh nhieu thoi gian va no luc đe cung cap su bao ve tot nhat co the cho con tau cua ho chong lai nhieu loai vu khi khac nhau. Tuy nhien, khong the danh qua nhieu tai trong cho viec bao ve ma khong tinh đen toc đo, hoa luc hay kha nang đi bien.


 Thanh tri trung tam  Phan lon nhat cua vo giap tren mot chiec dreadnought tap trung chung quanh mot "thanh tri trung tam". Đay la mot cai hop voi bon vach boc thep va noc cung boc thep chung quanh nhung bo phan quan trong nhat cua con tau. Mat hong cua thanh tri nay la đai giap cua con tau, bat đau tu luon tau ngay truoc thap phao phia truoc va keo dai cho đen phia sau thap phao phia sau. Hai đau cua thanh tri nay la hai vach ngan boc thep truoc va sau, noi lien giua hai đau cua đai giap. Noc cua thanh tri va mot lop san tau boc thep. Ben trong no la cac noi hoi, đong co va ham đan cho cac thap phao chinh. Mot phat ban trung vao mot trong so cac bo phan nay co the lam hong hoac tham chi pha huy con tau. Đay cua cai hop nay chinh la đay cua luon tau va khong đuoc boc thep.
Nhung chiec dreadnought đau tien nhat đuoc thiet ke đe tham gia nhung tran chien đoi đau cac thiet giap ham khac o khoang cach cho đen 9 km (10.000 yard). Trong mot cuoc đoi đau nhu vay, cac qua đan phao se bay theo mot đuong đan tuong đoi phang, va se trung ngay hay vao khoang muc nuoc đe gay hu hai nhung phan thiet yeu cua con tau. Vi ly do nay, vo giap cua nhung chiec dreadnought đau tien tap trung vao mot đai day chung quanh muc nuoc; va no day 280 mm (11 inch) tren chiec Dreadnought. Cac ham chua than cho con tau đuoc bo tri đang sau đai giap nay đe tang cuong hon nua su bao ve cac khoang đong co. Trong mot tran chien kieu nay, co it nguy co hu hai gian tiep cho nhung bo phan thiet yeu cua con tau. Mot qua đan phao ban trung phia tren đai giap va phat no se tung manh đan bay ra khap moi huong. Nhung manh đan nay nguy hiem, nhung co the đuoc ngan chan boi lop vo giap mong hon nhieu so voi lop can co đe ngan chan mot qua đan xuyen thep chua phat no. Đe bao ve nhung phan ben trong cua con tau khoi manh đan cua nhung đan phao phat no tren cau truc thuong tang, mot lop vo thep mong hon đuoc ghep cho cac san tau.
Trong khi su bao ve day nhat đuoc danh cho thanh tri trung tam cua moi thiet giap ham, hai quan mot so nuoc cung keo dai đai giap va vo giap san tau mong hon đe che phu hai đau con tau, hay mo rong mot lop đai giap mong len phia tren ben ngoai cua luon tau. Kieu vo giap "vuot nhon" nay đuoc cac cuong quoc hai quan tai chau Au: Anh, Đuc va Phap ap dung. Cach sap xep nay cho phep co đoi chut vo giap cho mot phan lon cua con tau; va đieu nay huu ich đoi voi nhung dreadnought the he đau tien khi ma đan phao gay no van con đuoc xem la mot moi đe doa đang ke. Tuy nhien, đai giap co xu huong tro nen qua ngan, chi bao ve mot dai mong ben tren muc nuoc; mot so hai quan cac nuoc nhan thay khi nhung dreadnought cua ho chat đay tai, đai giap bi chim hoan toan duoi nuoc. So đo bao ve "tat ca hoac khong co gi" la giai phap thay the đuoc Hai quan My phat trien. Đai giap se cao va day, nhung khong co su bao ve ben hong nao đuoc cung cap cho hai đau con tau hoac cac san tau ben tren. Lop vo giap san tau cung đuoc lam day hon. So đo "tat ca hoac khong co gi" đem đen su bao ve hieu qua hon cho nhung cuoc đoi đau o tam rat xa giua cac ham đoi chien tran va đuoc ap dung rong rai ben ngoai Hai quan My sau Chien tranh the gioi thu nhat.
Trong qua trinh phat trien cua dreadnought, so đo vo giap cung thay đoi phan anh moi nguy co lon hon cua đan phao ban đen tu tam xa, va moi đe doa gia tang cua bom xuyen thep nem tu may bay. Trong cac thiet ke sau nay, lop vo giap thep cho san tau co đo day lon hon; Yamato mang đai giap chinh day 406 mm (16 inch), nhung vo giap san tau day 228 mm (9 inch).


 Viec bao ve duoi nuoc va su phan ngan  Yeu to cuoi cung cua so đo bao ve nhung chiec dreadnought the he đau tien la nhung ngan kin nuoc rieng biet cua luon tau ben duoi muc nuoc. Neu luon tau bi thung boi bat cu nguyen nhan nao, đan phao, thuy loi, ngu loi hay do va cham; tren ly thuyet chi co mot khu vuc bi ngap nuoc va con tau co the song sot. Đe lam cho bien phap phong ngua nay them hieu qua, nhieu chiec dreadnought tham chi khong trang bi cua thong giua cac ngan khac nhau duoi muc nuoc, đe ngay ca mot lo thung bat ngo duoi nuoc cung khong the lam đam con tau. Tuy nhien, van co mot so tinh huong ma viec ngap nuoc lan rong giua cac ngan duoi nuoc.
Tien trien lon nhat trong he thong bao ve dreadnought la viec phat trien cac bau va đai chong ngu loi, ca hai đeu nham bao ve chong lai su hu hai duoi nuoc do thuy loi va ngu loi gay ra. Muc đich cua viec bao ve duoi nuoc la hap thu xung luc cua mot qua thuy loi hay mot qua ngu loi kich no, khong cho chung tac đong toi lop trong cung cua luon tau kin nuoc. Đo la mot vach ngan ben trong doc theo hong cua luon tau, noi chung đuoc boc giap nhe đe ngan chan manh đan, cach biet voi lop vo ngoai boi mot hay nhieu ngan. Nhung ngan o giua co the đe trong hoac đuoc đo đay than, nuoc hay dau đot.


= Đong luc =

Dreadnought đuoc van hanh nho tu hai đen bon chan vit canh quat. Ban than Dreadnought cung cac thiet giap ham dreadnought cua Anh co cac truc chan vit đuoc dan đong bang đong co turbine hoi nuoc. Tuy nhien, the he dreadnought đau tien ma cac nuoc khac che tao van su dung kieu đong co hoi nuoc ba buong banh truong đat doc cham hon, von la tieu chuan cho cac thiet giap ham tien-dreadnought.
Voi cung mot the tich may moc, đong co turbine cung cap nhieu suc manh hon đong co chuyen đong qua lai. Đieu nay, cong voi su đam bao cua nha phat minh đong co moi la Charles Parsons, đa thuyet phuc đuoc Hai quan Anh su dung turbine tren Dreadnought. Co quan điem cho rang đong co turbine con co them loi điem sach hon va tin cay hon so voi đong co chuyen đong qua lai. Tuy nhien, vao thoi điem 1905, nhung thiet ke moi cua đong co chuyen đong qua lai san co đa sach hon va tin cay hon so voi cac kieu truoc đo.
Đong co turbine khong phai la khong co khuyet điem. Khi di chuyen o toc đo đuong truong cham hon nhieu so voi toc đo toi đa, đong co turbine co hieu qua nhien lieu thap hon đang ke so voi đong co chuyen đong qua lai. Đieu nay đac biet quan trong đoi voi hai quan nhung nuoc von can co tam hoat đong rong xa o toc đo đuong truong; va nhat la đoi voi Hai quan My, von đa vach ke hoach bang ngang suot Thai Binh Duong đe đoi đau voi Nhat Ban tai Philippines trong truong hop co chien tranh. Đay chinh la ly do đua đen quyet đinh cua My tu bo đong co turbine sau khi đa trang bi chung cho chiec North Dakota (đat hang nam 1907, ha thuy nam 1908); mai cho đen chiec Nevada (đat hang nam 1911, ha thuy nam 1914) thi đong co turbine moi song lai tren nhung chiec dreadnought cua My.
Bat loi cua kieu đong co turbine cuoi cung cung đuoc khac phuc bang cach ap dung rong rai turbine hop so, khi hop so đuoc dung lam giam toc đo xoay cua chan vit va do đo lam tang hieu qua. Tuy nhien, giai phap nay đoi hoi đo chinh xac ky thuat cua hop so, va vi vay kho ap dung.
Mot giai phap thay the la đong co turbo-đien khi cac turbin hoi nuoc dan đong may phat đien, va đien nang đuoc dung đe quay cac chan vit. Giai phap nay đuoc Hai quan My đac biet ua chuong, khi ap dung cho moi dreadnought tu cuoi nam 1915 đen nam 1922. Uu điem cua phuong phap nay la chi phi thap, kha nang phan bo cac ngan that sat nhau duoi muc nuoc, va co đong chay lui tot. Nhung khuyet điem bao gom may moc nang ne va mong manh truoc nhung hu hai trong chien đau. Đac biet la anh huong cua ngap nuoc đoi voi he thong đien.
Đong co turbine khong bao gio đuoc thay the tren thiet ke cua thiet giap ham. Đong co diesel tung đuoc hai quan nhieu nuoc xem xet, vi chung co tam hoat đong xa va kich thuoc đong co chiem it hon chieu dai cua con tau. Tuy nhien, chung cung nang hon, chiem cho nhieu be rong hon, cong suat yeu hon, va đuoc xem la it tin cay.


 Nhien lieu  The he dreadnought đau tien su dung than đe đot cac noi hoi cung cap hoi nuoc cho cac turbine. Than đa bat đau đuoc su dung ngay tu nhung tau chien hoi nuoc đau tien, nhung co nhieu bat loi. Chat than len ham chua tren tau, roi đe nap chung vao lo đot la mot cong viec ton suc luc. Cac noi hoi de bi nghet vi muoi than. Than tao ra lop khoi đen kit boc lo vi tri cua ham đoi. Hon nua, than rat cong kenh va co hieu suat nhiet tuong đoi thap. Du sao, than co tinh tro kha va co the đuoc su dung nhu mot phan trong so đo bao ve con tau.
Đong co đot dau mang lai nhung loi ich ma ca cac nha thiet ke hai quan lan si quan ham đoi đeu ua chuong. No tao ra it khoi, khien con tau it bi phat hien. No co the nap tu đong vao lo đot, khong can đen mot đoi ngu cac tho đot lo đe nap than thu cong. Dau đot co nhiet dung khoang gap đoi than. Đieu nay co nghia la ban than noi hoi co the nho hon; va voi cung mot the tich nhien lieu, mot con tau đot dau co tam hoat đong xa hon nhieu.
Voi nhung loi ich đo, ngay tu nam 1901, Jackie Fisher đa rat quan tam đen dau đot. Cung co nhung van đe ky thuat lien quan đen viec đot dau, do su phan bo khac nhau trong luong cua dau đot so voi than, va van đe bom dau co đo nhot cao. Tuy nhien, van đe lon nhat cua viec su dung dau đot cho ham đoi chien tran chinh la moi cuong quoc hai quan, ngoai tru Hoa Ky, đeu phai nhap khau dau. Viec nay khien cho nhieu nuoc ap dung 'lo đot kep' su dung than phun dau; tau chien Anh đa đuoc trang bi nhu vay, ke ca thiet giap ham, co the su dung mot minh dau cho đen 60% cong suat.
Hoa Ky la nuoc san xuat dau chinh yeu, va ho la nuoc đau tien toan tam toan y su dung dau đot. Nam 1910, Hai quan My đa quyet đinh đat hang che tao noi hoi đot dau cho thiet giap ham lop Nevada vao nam 1911. Anh Quoc khong bi tut hau lau, đa quyet đinh vao nam 1912 su dung dau đot cho lop Queen Elizabeth cua minh; va thoi gian thiet ke lan che tao cua Anh ngan hon khien cho Queen Elizabeth đuoc đua vao hoat đong con truoc ca lop Nevada. Anh Quoc co ke hoach quay tro lai đot noi hoi hon hop đoi voi lop lop Revenge tiep theo, voi cai gia phai giam đi it toc đo; nhung khi quay lai chuc vu Bo truong Hai quan vao nam 1914, Fisher đa khang đinh moi noi hoi đeu phai đot dau. Tat ca cac cuong quoc hai quan khac đeu giu lai lo đot hon hop than va dau cho đen khi ket thuc The Chien I.


Viec che tao dreadnought Phat trien dreadnought tro thanh mot đong thai chay đua vu trang thiet giap ham toan cau von đa bat đau tu nhung nam 1890. Hai quan Hoang gia Anh đang co đuoc uu the đang ke ve so luong thiet giap ham tien-dreadnought, nhung chi dan truoc mot dreadnought duy nhat. Tinh hinh nay, cung voi viec ha thuy chiec HMS Dreadnought, lam nay sinh cac y kien phe phan rang Anh Quoc đa nem bo đi mot loi the chien luoc. Cung luc đo, đa so cac đoi thu hai quan cua Anh đang du đinh, hay tham chi đang che tao, tau chien co co phao lon đong nhat. Ca hai quan Nhat lan Hoa Ky đa đat hang nhung chiec "toan sung lon" vao nam 1904–1905, voi cac lop Satsuma (Nhat Ban) va South Carolina (Hoa Ky). Ngay tu nhung nam 1890, Hoang đe Đuc Wilhelm II tung chu truong mot tau chien nhanh chi trang bi phao hang nang. Bang cach đi truoc trong viec che tao dreadnought, Anh Quoc muon đam bao tren mat bien cua ho tiep tuc đuoc duy tri.
Cuoc đua thiet giap ham lai nhanh chong tang toc mot lan nua, đat mot ganh nang khong lo ve tai chinh len cac chinh phu lien quan. Nhung chiec dreadnought đau tien khong qua đat hon so voi nhung chiec tien-dreadnought cuoi cung, nhung chi phi cho moi con tau tiep tuc gia tang sau đo. Cho du chi phi che tao cao, song cac thiet giap ham hien đai la mot thanh phan cot yeu cua suc manh hai quan. Moi thiet giap ham la mot dau hieu cua suc manh va uy tin cua quoc gia, theo mot cach tuong tu nhu vu khi hat nhan ngay nay. Đuc, Phap, Nga, Y, Nhat Ban va Ao, tat ca đeu bat đau nhung chuong trinh che tao dreadnought, con nhung the luc hai quan hang hai bao gom Đe quoc Ottoman, Argentina, Brasil va Chile đua vao hoat đong nhung dreadnought đuoc che tao boi cac xuong đong tau Anh va My.


= Cuoc chay đua vu trang Anh–Đuc =

Viec che tao chiec Dreadnought lai trung hop voi su gia tang cang thang trong moi quan he giua Anh Quoc va Đuc. Đuc bat đau che tao mot ham đoi chien tran lon vao nhung nam 1890. Đay la mot phan cua chinh sach co chu tam thach thuc uu the thong tri hai quan cua Anh. Cung voi viec ky ket Thoa thuan Than thien giua Anh va Phap vao thang 4 nam 1904, đieu ngay cang tro nen ro rang la đoi thu hai quan chu yeu cua Anh se la Đuc, von đang xay dung mot ham đoi lon hien đai theo cac đao luat cua Tirpitz. Su canh tranh nay đa thuc đay hinh thanh nen hai ham đoi dreadnought lon nhat the gioi vao giai đoan truoc chien tranh.
Phan ung đau tien cua Đuc đoi voi Dreadnought la lop Nassau, đat luon vao nam 1907. Tiep theo la lop Helgoland vao nam 1909. Cung voi hai chiec tau chien-tuan duong, mot kieu tau chien ma Đuc it nguong mo hon so voi Fisher, nhung lai đuoc phep che tao vi đuoc xem nhu mot tau tuan duong boc thep thay vi mot tau chien chu luc; chung cho phep Đuc co tong cong muoi tau chien chu luc đa hoac đang che tao cho đen nam 1909. Mac du cac tau chien Anh hoi nhanh va manh hon so voi đoi thu Đuc, nhung mot ti le loi the chi co 12:10 qua la đang that vong vi thap hon nhieu so voi ti le 2:1 ma Hai quan Hoang gia muon duy tri.
Vao nam 1909, Quoc hoi Anh chap thuan che tao bon tau chien chu luc bo sung, giu hy vong la Đuc se san long thuong luong mot hiep uoc gioi han so luong thiet giap ham. Neu khong tim đuoc giai phap nhu vay, se co them bon chiec nua đuoc đat luon vao nam 1910. Ngay ca mot giai phap thoa hiep nhu vay, nhung đat trong boi canh nhung cai cach xa hoi đang dien ra, dan toi mot su tang thue nham bu đap thieu hut ngan sach do viec đong tau đa đu đe kich đong mot cuoc khung hoang hien phap cho Anh Quoc trong cac nam 19091910. Vao nam 1910, ke hoach đong tam tau cua Anh đuoc xuc tien, bao gom bon chiec thuoc lop Orion, va đuoc bo sung boi cac tau chien-tuan duong đuoc Australia va New Zealand đat mua. Cung khoang thoi gian đo, Đuc chi đat luon ba chiec, khien Anh Quoc co mot uu the 22:13. Quyet tam cua Anh the hien qua chuong trinh che tao đa khien Đuc phai tim kiem mot su ket thuc cho cuoc chay đua vu trang bang con đuong thuong luong. Du muc tieu moi cua Bo Hai quan Anh nham đat 60% uu the đoi voi Đuc cung kha suyt soat voi muc đich cua Tirpitz cat giam uu the cua Anh con 50%, nhung cac cuoc đam phan lai bi sa lay trong cau hoi lieu pham vi cua hiep uoc co bao gom cac tau chien-tuan duong cua Khoi Thinh Vuong Chung hay khong, cung nhu la nhung van đe khong lien quan đen hai quan, nhu viec Đuc đoi hoi phai xac nhan chu quyen cua ho tren vung Alsace-Lorraine.
Cuoc chay đua vu trang dreadnought gia tang tro lai trong nam 1910 va 1911, khi Đuc đat luon bon tau chien chu luc moi nam trong khi phia Anh la nam chiec. Cang thang len đen tot điem vao luc thong qua Đao luat Hai quan cua Đuc vao nam 1912. Luat nay neu ro viec xay dung mot ham đoi Đe quoc Đuc bao gom 33 thiet giap ham va tau chien-tuan duong, vuot troi hon Hai quan Hoang gia tai vung bien nha. Tinh hinh them te hai cho nguoi Anh, khi Hai quan Đe quoc Ao-Hung bat đau che tao bon thiet giap ham, con Y đa co bon va đang che tao them hai. Nhung nguy co nay khien Hai quan Hoang gia khong the tiep tuc đam bao hoan toan cho nhung loi ich song con cua Đe quoc Anh. Anh Quoc đoi mat voi su lua chon hoac phai che tao them nhieu thiet giap ham, hoac rut lui khoi Đia Trung Hai, hoac đi tim mot lien minh quan su voi Phap. Đong them tau la mot su ton kem khong the chap nhan đuoc vao thoi điem ma ngan sach danh cho phuc loi xa hoi đang đuoc đoi hoi. Rut lui khoi Đia Trung Hai co nghia la mot mat mat lon ve anh huong, lam yeu đi chinh sach ngoai giao cua Anh tai khu vuc nay va lam lung lay su on đinh cua Đe che Anh. Lua chon duy nhat kha thi, cung la giai phap ma Bo truong Hai quan Winston Churchill đe nghi, la pha vo truyen thong ve chinh sach cua qua khu đe co mot su dan xep ve quan su voi Phap. Theo đo, Phap se đam nhan trach nhiem ngan chan Y va Ao-Hung tai Đia Trung Hai, đoi lay viec Anh Quoc se đam bao an ninh cho bo bien phia Bac cua Phap. Cho du co mot so phan đoi cua cac chinh tri gia Anh, Hai quan Hoang gia bat đau to chuc lai tren co so nay vao nam 1912.
Mac du đa gay ra nhung he qua chien luoc quan trong, Đao luat Hai quan 1912 chi co it anh huong len tuong quan giua cac luc luong thiet giap ham. Anh Quoc đa đap tra bang cach đat luon them muoi chiec sieu-dreadnought moi trong cac tai khoa 1912 va 1913, nhung chiec thuoc lop Queen Elizabeth va Revenge voi nhung cai tien lon ve vu khi, toc đo va su bao ve; trong khi Đuc chi đat luon nam chiec do phai tap trung cac nguon luc cho luc quan.


= Hoa Ky =

Lop South Carolina cua Hoa Ky la nhung tau chien "toan sung lon" đau tien đuoc hoan tat boi mot trong nhung đoi thu cua Anh Quoc. Ke hoach cho kieu thiet giap ham moi nay đa đuoc bat đau truoc khi Dreadnought đuoc ha thuy. Trong khi co nhung suy đoan la thiet ke cua Hai quan My bi anh huong boi nhung moi quan he khong chinh thuc voi cac si quan Hai quan Hoang gia đong tinh, cac tau chien My lai rat khac biet.
Quoc hoi Hoa Ky cho phep Hai quan đong hai thiet giap ham moi, nhung chi voi tai trong 16.000 tan hay nho hon. Ket qua la lop South Carolina đuoc che tao voi nhung tinh nang nho hon nhieu so voi Dreadnought. Đe su dung tot nhat trong luong danh cho vu khi, tat ca tam khau phao 305 mm (12 inch) đeu đuoc bo tri doc theo truc giua, tren cac vi tri ban thuong tang truoc va sau. Cach sap xep nay cho phep mot so luong phao ban qua man tau tuong đuong voi Dreadnought cho du co tong so phao trang bi it hon; va đay la giai phap bo tri vu khi hieu qua nhat, la điem bao truoc cho cau hinh tieu chuan tren cac the he thiet giap ham tuong lai. Tiet kiem chinh ve tai trong so voi Dreadnought la o he thong đong luc; South Carolina giu lai kieu đong co hoi nuoc ba buong banh truong đat doc, nen chi đat đuoc toc đo toi đa 34 km/h (18,5 knot) so voi 41,6 km/h (22,5 knot) cua Dreadnought. Chinh vi ly do nay ma mot so tac gia đa mo ta lop Delaware sau nay moi la nhung thiet giap ham dreadnought đau tien thuc su cua Hoa Ky. Chi vai nam sau khi đuoc đua vao hoat đong, lop South Carolina đa khong the hoat đong trong đoi hinh chien thuat chung voi cac dreadnought moi hon do toc đo cham cua chung, va bi buoc phai hoat đong chung voi cac thiet giap ham tien-dreadnought cu hon.
Hai chiec thuoc lop Delaware la nhung thiet giap ham My đau tien bat kip ve toc đo so voi cac dreadnought Anh Quoc. Quyet đinh ap dung kieu tau tai trong 20.500 tan trang bi 10 phao thay vi 24.000 tan va 12 phao cho lop tau nay bi phe phan, vi dan phao hang hai bi uot khi đi bien va mui tau thap so voi muc nuoc. Thiet ke 12 phao thay the cung co nhieu bat loi; hai khau phao bo sung va u phao thap co nhung "chi phi ngam", hai thap phao canh đuoc du tinh trang bi se lam yeu đi san tau ben tren, hau nhu khong the đuoc bao ve thoa đang chong lai cac cuoc tan cong duoi nuoc, va buoc phai bo tri cac ham đan qua gan hong luon tau.
Hai quan My tiep tuc phat trien ham đoi chien tran cua ho, đat luon them hai chiec moi nam trong hau het nhung nam tiep theo cho đen nam 1920. My tiep tuc su dung đong co chuyen đong qua lai thay vi đong co turbine cho đen lop Nevada, đat luon vao nam 1912. Đieu nay mot phan phan anh su tiep can than trong trong chuong trinh che tao thiet giap ham, va mot phan do su lua chon uu the tam xa hoat đong hon la uu the toc đo toi đa.


= Nhat Ban =

Sau chien thang trong cuoc Chien tranh Nga–Nhat nam 1904–1905, nguoi Nhat bat đau quan tam đen kha nang xay ra mot cuoc xung đot voi Hoa Ky. Nha ly luan Sato Tetsutaro đa phat trien mot đuong loi cho rang Nhat Ban phai co mot ham đoi chien tran voi kich co it nhat bang 70% so voi cua Hoa Ky. Co nhu vay, Nhat Ban moi co the chien thang trong hai tran chien quyet đinh, tran thu nhat vao đau cuoc chien chong lai Ham đoi Thai Binh Duong, va tran thu hai chong lai Ham đoi Đai Tay Duong von se khong tranh khoi đuoc gui đen tang cuong.
Uu tien ban đau cua Nhat Ban la tai trang bi nhung chiec tien-dreadnought ma ho đa chiem đuoc cua Nga va hoan tat Satsuma va Aki. Lop Satsuma tham chi con đuoc thiet ke truoc Dreadnought, nhung su thieu hut tai chinh do anh huong cua cuoc Chien tranh Nga–Nhat đa tri hoan viec hoan tat cung nhu khien no phai mang mot dan phao chinh hon hop, nen no đuoc goi la mot "ban-dreadnought". Chung đuoc tiep noi boi mot kieu Aki đuoc cai tien: nhung chiec Kawachi va Settsu. Hai chiec nay đuoc đat luon vao nam 1909 va hoan tat vao nam 1912, đuoc trang bi muoi hai phao 305 mm (12 inch), nhung chung lai la hai kieu phao khac nhau voi hai chieu dai nong phao rieng biet, khien cho chung gap kho khan trong viec kiem soat hoa luc o tam xa.


= Cac nuoc khac =

So voi cac cuong quoc hai quan khac, Phap cham tre trong viec bat đau che tao dreadnought, thay vi vay ho đa tap trung vao viec hoan tat lop tien-dreadnought Danton theo ke hoach, đat luon nam chiec trong cac nam 1907–1908. Mai đen thang 9 nam 1910, chiec đau tien cua lop Courbet moi đuoc đat luon, đua Phap tro thanh quoc gia thu muoi mot tham gia cuoc chay đua dreadnought. Trong tai lieu "Navy Estimates nam 1911", Paul Benazet qua quyet rang trong giai đoan tu nam 1896 đen nam 1911, Phap đa bi tut doc tu vi tri hai quan lon thu hai toan the gioi xuong vi tri thu tu; ong quy ket đieu nay cho nhung van đe trong quy trinh bao tri thuong quy va su sao lang. Tuy nhien, nho lien minh than thien hon voi Anh Quoc đuoc mo ta ben tren, Hai quan Phap van co so luong đam bao.
Cuniberti tung keu goi trang bi cho Hai quan Y nhung chiec thiet giap ham toan sung lon tu rat lau truoc khi Dreadnought đuoc ha thuy, nhung phai mai đen nam 1909 Y moi đat luon mot chiec cho rieng minh. Viec che tao chiec Dante Alighieri đuoc thuc đay boi nhung tin đon ve ke hoach che tao thiet giap ham cua Đe quoc Ao-Hung. Them nam chiec dreadnought thuoc cac lop Cavour va Andrea Doria tiep noi khi Y muon duy tri mot uu the vuot troi hon so voi Đe quoc Ao-Hung. Nhung chiec nay tiep tuc la hat nhan suc manh cua Hai quan Y cho đen giai đoan The Chien II. Lop Caracciolo tiep theo bi huy bo sau khi The Chien I bung no.
Vao thang 1 nam 1909, cac Đo đoc Ao-Hung phat hanh mot tai lieu keu goi xay dung mot ham đoi bao gom bon chiec dreadnought. Tuy nhien, cuoc khung hoang hien phap vao nam 1909–1910 khien moi viec che tao đeu khong the thuc hien. Du vay, co suy đoan rang hai chiec dreadnought đa đuoc đat luon, va sau đo them hai chiec nua đuoc chap thuan. Tiep sau nhung chiec thuoc lop Tegetthoff nay la bon chiec nua, nhung chung bi huy bo khi The Chien I no ra.
Vao thang 6 nam 1909, Hai quan Đe quoc Nga bat đau che tao bon chiec dreadnought lop Gangut cho Ham đoi Baltic, roi đen thang 11 nam 1911 them ba chiec thuoc lop Imperatritsa Mariya đuoc đat luon cho Ham đoi Bien Đen. Trong tong so bay chiec, chi co mot chiec hoan tat trong vong bon nam ke tu khi đat luon, con nhung chiec Gangut đa "lac hau va bi qua mat" khi đua vao hoat đong. Nhung bai hoc trong tran Tsushima va anh huong cua Cuniberti khien chung kha gan gui voi phien ban cham cua nhung tau chien-tuan duong cua Fisher hon la voi Dreadnought, va chung to ra rat kem coi do co phao nho va lop giap mong so voi cac dreadnought đuong thoi.
Tay Ban Nha đua vao hoat đong ba chiec thuoc lop Espana, chiec đau tien đuoc đat luon vao nam 1909. Ba chiec nay la nhung dreadnought nho nhat tung đuoc che tao. Du đuoc đong ngay tai Tay Ban Nha, nhuung viec che tao phai dua vao su giup đo cua Anh; vi du nhu viec che tao chiec thu ba trong lop Jaime I phai mat chin nam tu luc đat luon cho đen luc hoan thanh, do khong nhan đuoc nhung vat lieu chien luoc can thiet tu Anh, đac biet la vu khi.

Brasil la nuoc thu ba bat đau che tao dreadnought. Cho du ba chiec tien-dreadnought đa đuoc đat hang tu Anh, viec che tao đuoc tam ngung đe co đuoc thiet ke cai tien hon. Ke hoach moi đua ra mot dreadnought trang bi mot dan phao chinh manh chua tung co tren moi thiet giap ham vao thoi đo, voi muoi hai khau phao 305 mm (12 inch)/45 caliber. Minas Geraes đuoc đat luon boi hang Armstrong tai Elswick vao ngay 17 thang 4 nam 1907, va chiec chi em voi no Sao Paulo đuoc tiep noi chi muoi ba ngay sau đo boi hang Vickers tai Barrow. Cho du nhieu tap chi hai quan tai chau Au va Hoa Ky suy đoan nhung con tau nay chi la su uy nhiem cua mot trong cac cuong quoc hai quan, va se đuoc trao lai cho ho mot khi đuoc hoan tat, song ca hai đa đuoc đua vao hoat đong trong Hai quan Brasil vao nam 1910. Hai quan My chi đua vao hoat đong chiec đau tien cua lop South Carolina la Michigan vao ngay 4 thang 1, chi mot ngay truoc chiec Minas Geraes. Nhung chiec dreadnought cua Brasil đa phat đong mot cuoc chay đua vu trang quy mo nho tai Nam My, khi Argentina đat hang hai chiec tu My, con Argentina hai chiec tu Anh. ARA Rivadavia va ARA Moreno cua Argentina co dan phao chinh tuong đuong voi nhung đoi thu Brasil. Tuy nhien, ca hai chiec cua Chile đeu bi Anh mua lai vao luc no ra The Chien I, cho du sau cung co mot chiec, Almirante Latorre, đuoc trao tra lai cho Chinh phu Chile.
Ha Lan len ke hoach thay the ham đoi tien-dreadnought phong thu duyen hai cua ho bang mot ham đoi hien đai voi it nhat nam chiec dreadnoughtvao nam 1912. Song, nhung thay đoi lat vat thuong xuyen trong thiet ke cung voi nhung quyet đinh chinh tri cham tre đa khien cho khong co con tau nao đuoc đat hang, va khi ma Chien tranh The gioi thu nhat bung no vao mua He nam 1914, thi ke hoach ham đoi nhieu tham vong cua Ha Lan cham dut.
Tho Nhi Ky đat hang cac xuong đong tau Anh che tao cho minh hai chiec dreadnought, nhung bi Anh trung dung khi The Chien I no ra, nham tang cuong cho Hai quan Hoang gia va ngan khong cho chung roi vao tay đoi phuong. Nhung chiec Reshadiye va Sultan Osman I bi đoi ten thanh HMS Erin va Agincourt. Trong khi đo, Đuc lai tang cho Tho Nhi Ky hai tau chien: tau chien-tuan duong Goeben va tau tuan duong Breslau. Đay la mot yeu to quan trong gop phan vao quyet đinh cua Đe quoc Ottoman tham chien o phe Lien minh Trung tam.
Hy Lap đat hang Đuc che tao cho minh mot chiec dreadnought, nhung cong viec bi ngung lai khi chien tranh no ra. Dan phao chinh cho con tau Hy Lap đuoc đat hang tai Hoa Ky, va cac khau phao nay sau đo đuoc trang bi cho mot lop monitor cua Anh. Thay vao đo, nam 1914, Hy Lap mua lai hai chiec tien-dreadnought cu cua Hai quan My, đat lai ten la Kilkis va Limnos khi phuc vu trong Hai quan Hoang gia Hy Lap.


= Sieu-dreadnought =

Trong vong nam nam sau khi chiec Dreadnought đuoc đua vao hoat đong, mot the he moi cua nhung chiec "sieu-dreadnought" manh me hon đuoc che tao. Su xuat hien cua sieu-dreadnought thuong đuoc gan lien voi lop Orion cua Anh, va đieu khien cho chung đuoc goi la "sieu" chinh la buoc nhay ve tai trong them 2.000 tan, su dung co phao lon hon BL 343 mm (13,5 inch) va viec bo tri toan bo dan phao chinh tren truc doc giua tau. Orion đi vao hoat đong chi sau Dreadnought 4 nam, nhung tai trong đa tang them 25%, con uy luc phao ban qua man đa manh gap đoi.
Cac sieu-dreadnought cua Anh đuoc cac nuoc khac tiep buoc. Lop New York cua Hai quan My đuoc đat luon vao nam 1911 va mang phao 356 mm (14 inch) nham đap tra lai đong thai cua Anh, va co nong phao nay tro thanh tieu chuan. Tai Nhat Ban, hai chiec sieu-dreadnought thuoc lop Fuso đuoc đat luon vao nam 1912, va đuoc tiep noi boi hai chiec Ise vao nam 1914; tat ca đeu đuoc trang bi muoi hai phao 356 mm (14 inch). Nam 1917, lop Nagato đuoc đat hang, đay la nhung chiec dreadnought đau tien đuoc trang bi phao 406 mm (16 inch), lam cho chung tro thanh nhung tau chien manh nhat the gioi. Tat ca dan dan đuoc che tao toan bo tai Nhat Ban thay cho viec phai nhap khau cac linh kien tu nuoc ngoai. Tai Phap, lop Courbet đuoc tiep noi boi ba chiec sieu-dreadnought thuoc lop Bretagne mang co phao 340 mm (13,4 in); roi them nam chiec lop Normandie nhung bi huy bo do viec Chien tranh The gioi thu nhat no ra.
Cac sieu-dreadnought cua Anh sau nay, chu yeu la lop Queen Elizabeth, loai bo bot mot thap phao, danh cho va trong luong cho nhung noi hoi đot dau lon hon. Kieu phao moi BL 381 mm (15 inch) co hoa luc manh hon bu lai viec mat mot thap phao, va no cung co đai giap day hon cung nhu cai thien viec bao ve duoi nuoc. Lop tau nay co toc đo thiet ke 46 km/h (25 knot), va đuoc xem la nhung thiet giap ham nhanh đau tien.

Điem yeu trong thiet ke cua sieu-dreadnought, von phan biet chung voi nhung thiet ke sau The Chien I, la su phan bo vo giap. Thiet ke cua sieu-dreadnought nhan manh đen viec bao ve tam ngang can thiet trong cac tran chien o tam ngan. Nhung con tau nay co the tiep chien voi đoi phuong o khoang cach 18 km (20.000 yard), nhung to ra mong manh truoc nhung qua đan phao ban toi o goc cao tu cu ly đo. Cac thiet ke tieu bieu sau chien tranh thuong danh lop vo giap san tau day 130–150 mm (5-6 inch) đe khac phuc điem yeu tren. Khai niem ve vung mien nhiem tro thanh mot phan quan trong trong thiet ke thiet giap ham. Viec thieu sot mot su bao ve duoi nuoc cung la mot điem yeu cua nhung thiet ke truoc The Chien I von chi phat sinh khi moi đe doa cua ngu loi tro thanh hien thuc.
Kieu thiet giap ham "tieu chuan" cua Hai quan Hoa Ky, bat đau voi lop Nevada, đuoc thiet ke voi nhung tinh toan đe đoi đau o tam xa va chiu đung nhung qua đan phao ban toi o khoang cach nay, đuoc đat luon lan đau tien vao nam 1912, bon nam truoc khi tran Jutland co the day đuoc đieu gi cho hai quan cac nuoc chau Au ve moi nguy hiem cua tac chien o tam xa. Nhung đac tinh quan trong cua kieu thiet giap ham "tieu chuan" la nguyen tac "Tat ca hoac khong co gi" cua vo giap cung viec cau truc kieu "be", mot triet ly ma theo đo chi nhung phan cua con tau đang đuoc bao ve moi đang đuoc boc giap, va can co đu đo noi du tru chua trong mot "be" boc thep đe co the giu noi cho toan the con tau trong truong hop phan mui hoac đuoi tau khong boc thep co the bi ban thung hoan toan va ngap nuoc. Thiet ke nay chi đuoc chung minh trong chien đau o tran Hai chien Guadalcanal trong Chien tranh The gioi thu hai, khi mot cu be lai co đong khong đung luc đa khien cho USS South Dakota hien ra ro rang truoc cac hong phao Nhat Ban. Mac du bi ban trung 26 phat phao hang nang, "be boc thep" cua no đa vo hai va no tiep tuc noi va tiep tuc hoat đong sau khi ket thuc tran đanh.


Hoat đong Cuoc Chien tranh The gioi thu nhat khong phai la mot đinh cao danh cho cac ham đoi dreadnought to lon. Khong co cuoc đoi đau quyet đinh nao giua cac ham đoi hien đai co the so sanh voi tran Tsushima. Vai tro cua thiet giap ham rat gioi han so voi quy mo cuoc chien đau tren bo cua Phap va Nga; va cung nho be so voi tran chien Đai Tay Duong thu nhat, cuoc đoi đau chu yeu thuc hien giua tau ngam Đuc va tau buon đuoc vu trang cua Anh.
Xet thuan tuy ve đia ly, Hai quan Hoang gia Anh co the de dang kim giu cho Ham đoi Bien khoi Đuc mac ket trong Bac Hai, noi đay chi co nhung eo bien hep thong ra Đai Tay Duong, va chung đuoc canh phong boi cac luc luong Anh; nhung o mat khac, ho khong the pha vo uu the cua Đuc trong bien Baltic. Ca hai phia đeu nhan thuc rang, do Anh co so luong dreadnought ap đao, mot cuoc đoi đau giua toan the hai ham đoi co the đua đen mot chien thang cho nguoi Anh. Do đo chien luoc cua Đuc la co khieu khich mot tran chien theo đieu kien cua ho: hoac chi đau voi mot phan cua Đai Ham đoi Anh Quoc, hoac mot tran chien o gan bo bien nuoc Đuc, noi ma cac bai min quen thuoc, tau phong loi va tau ngam co the đuoc su dung đe lat nguoc the co.
Hai nam đau tien cua cuoc chien tranh tai Bac Hai chi chung kien cac vu đung đo le te boi cac tau chien-tuan duong trong tran Heligoland Bight va tran Dogger Bank cung cac vu ban pha bo bien nuoc Anh. Ngay 31 thang 5 nam 1916, mot no luc khac nham loi keo Ham đoi Anh tiep chien theo đieu kien cua Đuc đa đua đen cuoc đoi đau giua cac ham đoi dreadnought trong tran Jutland. Ham đoi chien tran Đuc rut lui ve cang vao co hoi som nhat cua ho sau hai đot giao chien ngan cung ham đoi Anh, va ho quyet đinh khong bao gio giao chien đoi mat cung ham đoi đoi phuong.
Tren cac chien truong tren bien khac đa khong co nhung tran chien lon. Tai Hac Hai, su đoi đau giua cac thiet giap ham Nga va Tho Nhi Ky chi gioi han trong nhung vu le te; va tai bien Baltic, cac hoat đong chi gioi han trong đanh pha cac đoan tau van tai va rai min phong ngu. Bien Adriatic la mot hinh anh lap lai cua Bac Hai khi ham đoi dreadnought Ao-Hung bi khoa chat boi su phong toa cua Phap va Anh; va tai Đia Trung Hai, vai tro quan trong nhat cua thiet giap ham la ho tro cho cuoc đo bo len Gallipoli.
Cuoc chien tranh đa pho bay su mong manh cua dreadnought đoi voi nhung vu khi re tien. Vao thang 9 nam 1914, moi đe doa tiem tang cua tau ngam U-boat Đuc đoi voi tau chien chu luc đuoc xac nhan bang cac cuoc tan cong thanh cong nham vao cac tau tuan duong Anh, đac biet la viec ba tau tuan duong boc thep cu bi đanh chim boi tau ngam Đuc U-9 trong vong khong đay mot gio. Thuy loi cung la mot moi đe doa nguy hiem khac, khi mot thang sau đo, chiec sieu-dreadnought Anh Audacious vua moi đuoc đua ra hoat đong đa trung phai mot qua min duy nhat va bi chim. Đen cuoi thang 10, nguoi Anh phai thay đoi chien luoc va chien thuat tai Bac Hai đe giam thieu nguy co tan cong boi U-boat. Trong khi tran Jutland la mot trong nhung cuoc chien lon cuoi cung giua cac thiet giap ham trong lich su, ke hoach cua Đuc cho tran đanh đa dua tren cac cuoc tan cong cua U-boat vao ham đoi Anh; va viec Ham đoi Đuc thoat đuoc hoa luc Anh Quoc ap đao la nho cac tau tuan duong va tau khu truc Đuc đa ap sat cac thiet giap ham Anh, buoc chung phai quay lui đe tranh nguy co tan cong bang ngu loi. Them nhung cuoc tan cong bang tau ngam suyt đanh chim thiet giap ham va ton that ve tau tuan duong đa dan đen noi lo ngai ngay cang lon trong Hai quan Hoang gia ve su mong manh cua dreadnought.
Ve phan minh, Ham đoi Bien khoi Đuc quyet đinh khong giao chien voi Anh neu khong co su ho tro cua tau ngam, va vi tau ngam U-boat đuoc can đen nhieu hon trong chien tranh cuop tau buon, ham đoi Đuc đa o lai trong cang cho đen het cuoc chien. Cac chien truong khac cung đa pho dien vai tro cua cac tau chien nho trong viec lam hu hai hay pha huy dreadnought. Hai chiec dreadnought cua Ao bi mat nam 1918 do cac hoat đong cua tau phong loi va nguoi nhai.


Thiet giap ham che tao tu 1914 tro đi Chien tranh The gioi thu nhat no ra đa lam cho cuoc chay đua vu trang dreadnought giua cac cuong quoc Hai quan bi cham lai đang ke do ngan quy va nguon luc ky thuat đuoc chuyen đoi cho nhung nhu cau co uu tien cao va cap thiet hon. Cac xuong che tao phao cho thiet giap ham đuoc chi đinh san xuat phao mat đat va sung cho bo binh thay the, con cac xuong đong tau thi tran ngap đon đat hang nhung con tau nho hon. Vuong quoc Anh can khan cap cac tau cho hang đe van chuyen hang hoa nhap khau tu Hoa Ky va cac tau chien co nho hon đi theo bao ve chung, con Đuc thi uu tien cho U-boat đe phong toa nuoc Anh bang cach tieu diet cac tau cho hang cua bat ki quoc gia nao đi đen Anh. Cac the luc hai quan yeu hon tham gia cuoc chien nay: Phap, Ao-Hung, Y va Nga đa ngung hoan toan chuong trinh đong thiet giap ham cua ho do khong co đu chi phi; trong khi Anh va Đuc tiep tuc che tao thiet giap ham va tau chien-tuan duong nhung voi mot tien đo cham hon nhieu so voi truoc chien tranh.
Tai Anh, menh lenh đinh chi đong thiet giap ham cua chinh phu, cung voi viec Jackie Fisher quay tro lai Bo Hai quan vao nam 1914, đa chuyen trong tam vao viec che tao tau chien-tuan duong. Nhung chiec đang đong dang do cua hai lop thiet giap ham Revenge va lop Queen Elizabeth đuoc hoan tat, nhung hai chiec Revenge cuoi cung đuoc thiet ke lai thanh nhung tau chien-tuan duong thuoc lop Renown. Fisher tiep noi nhung con tau nay bang lop Courageous cang cuc đoan hon nua; nhung con tau cuc nhanh va trang bi vu khi hang nang nhung voi vo giap chi day 76 mm (3 inch), đuoc goi la nhung "tau tuan duong nhe lon" nham lach tranh nhung quy đinh cua Noi cac đoi voi tau chien chu luc moi. Đam me ve toc đo cua Fisher len đen cuc điem trong đe nghi cua ong cho chiec HMS Incomparable, mot tau chien-tuan duong khong lo co vo giap sieu nhe.
Tai Đuc, hai chiec thuoc lop Bayern truoc chien tranh đuoc dan dan hoan tat, nhung hai chiec khac đa đat luon van chua hoan thanh vao luc chien tranh ket thuc. SMS Hindenburg, von cung đat luon truoc chien tranh, đuoc hoan tat vao nam 1917. Lop tau chien-tuan duong Mackensen đuoc thiet ke vao nam 1914–1915, đuoc bat đau nhung khong bao gio hoan thanh.
Cho du viec đong thiet giap ham co khoang thoi gian tam lang trong cuoc the chien, giai đoan 1919–1922 lai chung kien moi đe doa cua mot cuoc chay đua vu trang moi giua Anh Quoc, Nhat Ban va Hoa Ky. Tran Jutland đa co mot anh huong lon đoi voi nhung thiet ke đuoc che tao trong giai đoan nay. Nhung chiec đau tien xuat hien trong buc tranh nay la cac tau chien-tuan duong lop Admiral cua Anh, đuoc thiet ke vao nam 1916. Ket qua cua tran Jutland cuoi cung đa thuyet phuc đuoc Bo Hai quan Anh rang nhung chiec tau chien-tuan duong co vo giap nhe la qua mong manh, va do đo thiet ke cuoi cung cua lop Admiral bao gom vo giap đuoc tang cuong đang ke, lam gia tang trong luong re nuoc len đen 42.000 tan. Tuy nhien, viec khoi xuong ra cuoc chay đua vu trang hai quan moi chinh la giua Hai quan Nhat Ban va Hai quan Hoa Ky. Đao luat Hai quan 1916 cua Hoa Ky đa chap thuan đong 156 tau chien moi, bao gom muoi thiet giap ham va sau tau chien-tuan duong. Lan đau tien trong lich su, Hoa Ky đa đe doa uu the dan đau toan cau cua Anh Quoc trong linh vuc nay. Chuong trinh nay đuoc khoi đau cham chap, mot phan la boi mong muon hoc hoi va ap dung nhung bai hoc co đuoc tu tran Jutland, va chua bao gio đuoc đap ung hoan toan. Tuy nhien, cac tau chien moi cua Hoa Ky: lop thiet giap ham Colorado va lop tau chien-tuan duong Lexington, đa co buoc phat trien ve chat luong vuot qua cac lop Queen Elizabeth va Admiral cua Anh Quoc khi trang bi co phao 406 mm (16 inch).
Cung luc đo, Hai quan Đe quoc Nhat Ban cuoi cung cung đat đuoc su phe chuan cho Chuong trinh Ham đoi 8-8 cua ho. Lop Nagato, đuoc chap thuan vao nam 1916, mang tam khau phao 406 mm (16 inch) giong nhu cac đoi thu My. Đao luat ngan sach hai quan nam tiep theo đong y cho đong them hai thiet giap ham va hai tau chien-tuan duong. Nhung thiet giap ham nay se thuoc lop Kaga mang muoi phao 406 mm (16 inch), trong khi cac tau chien-tuan duong thuoc lop Amagi cung mang muoi phao 406 mm (16 inch) va đuoc thiet ke đe đat đuoc toc đo 55,5 km/h (30 knot), mot kha nang đanh bai ca lop Admiral cua Anh Quoc va lop Lexington cua Hoa Ky.
Tinh hinh cang tro nen toi te hon vao nam 1919 khi Tong thong Woodrow Wilson đe nghi mot chuong trinh banh truong Hai quan Hoa Ky hon nua, yeu cau ngan sach cho viec đong them muoi thiet giap ham va sau tau chien-tuan duong, bo sung vao viec hoan tat Chuong trinh Che tao 1916, ma nhung chiec thuoc lop South Dakota van chua đuoc đat luon. Đe đap tra, Nghi vien Nhat Ban cuoi cung đong y cho hoan tat chuong trinh "Ham đoi 8-8", bo sung them bon thiet giap ham. Nhung con tau thuoc lop Kii nay se co tai trong 43.000 tan, trong khi thiet ke tiep theo sau, lop So 13, se trang bi phao co 457 mm (18 inch). Nhieu nguoi trong Hai quan Nhat van chua thoa man, đoi hoi mot "Ham đoi 8-8-8" voi tong cong 24 thiet giap ham va tau chien-tuan duong hien đai.
Anh Quoc, bi suy kiet boi The Chien I, đoi đau voi nguy co bi tut lai phia sau My va Nhat. Khong co tau chien nao đuoc tiep tuc sau lop Admiral, va trong lop nay chi co HMS Hood đuoc hoan tat. Mot ke hoach do Bo Hai quan đe trinh vao thang 6 nam 1919 du tru mot ham đoi sau chien tranh bao gom 33 thiet giap ham va tam tau chien-tuan duong, co the đuoc đong va duy tri o muc chi phi 171 trieu Bang Anh moi nam (tuong đuong voi khoang 5,83 ti Bang Anh ngay hom nay); nhung chi co 84 trieu Bang đuoc cho phep. Bo Hai quan sau đo yeu cau mot so luong tuyet đoi them toi thieu tam thiet giap ham. Chung se la nhung tau chien-tuan duong thuoc lop G3 voi phao 406 mm (16 inch) va toc đo cao, cung voi thiet giap ham lop N3 trang bi phao 457 mm (18 inch). Đuc đa khong tham gia vao cuoc canh tranh hai quan ba ben nay: Hiep uoc Versailles quy đinh nhung đieu kien ngat ngheo nham can tro viec Đuc tai vu tranh, đac biet la trong linh vuc hai quan; hau het ham đoi dreadnought Đuc đa bi đanh chim tai Scapa Flow boi thuy thu đoan cua chung vao nam 1919; so con lai bi tich thu nhu la chien loi pham.
Thay vi cat giam tung phan chuong trinh che tao rong rai va ton kem nay, cac cuong quoc hai quan đa thoa thuan đuoc Hiep uoc Hai quan Washington vao nam 1922. Hiep uoc nay đua ra mot danh sach cac tau chien, bao gom đa so cac dreadnought cu hon va hau het moi chiec moi hon đang đuoc che tao, von se bi thao do hoac khong su dung theo cach nao đo. No con cong bo mot "ky nghi" dai han cho nganh đong tau khi khong co thiet giap ham hay tau chien-tuan duong moi nao đuoc đat luon trong hai muoi nam tiep theo. Nhung chiec con song sot sau hiep uoc, bao gom nhung chiec sieu-dreadnought hien đai nhat cua hai quan moi nuoc, đa hinh thanh nen phan lon cua suc manh tau chien chu luc tren the gioi trong suot nhung nam 1920 va 1930, voi mot so đuoc hien đai hoa, đa tiep tuc chien đau trong The Chien II. Nhung chiec đuoc che tao trong pham vi bi gioi han cua Hiep uoc nham thay the nhung chiec lac hau đuoc biet đen nhu la nhung thiet giap ham hiep uoc.
Tu luc nay tro đi, thuat ngu "dreadnought" it con đuoc su dung rong rai. Đa so thiet giap ham tien-dreadnought đeu đa bi thao do hoac bi đanh chim sau The Chien I, nen tu nay khong con can thiet. Du sao, nhung thiet giap ham trong The Chien II đoi khi van đuoc goi la nhung dreadnought va cung la thiet giap ham yeu nhat.


Xem them Thiet giap ham
Thiet giap ham tien-dreadnought
Tau chien-tuan duong
Thiet giap ham hiep uoc
Thiet giap ham nhanh


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


= Thu muc =


Lien ket ngoai British and German Dreadnoughts