Nam Cao (nguyen danh Tran Huu Tri, thanh danh Giuse, 29 thang 10, nam 1915 hoac 1917  – 30 thang 11 nam 1951) la mot nha van, nha bao va cung la mot chien si, liet si,Anh hung Luc luong vu trang nhan dan Viet Nam(truy tang nam 1996). Ong la nha van hien thuc lon (truoc Cach mang Thang Tam), mot nha bao khang chien (sau Cach mang), mot trong nhung nha van nguoi Viet Nam tieu bieu nhat the ky 20. Nam Cao co nhieu đong gop quan trong đoi voi viec hoan thien phong cach truyen ngan va tieu thuyet Viet Nam o nua đau the ky 20.


Than the va su nghiep = Tieu su tac gia =
Nam Cao ten khai sinh la Tran Huu Tri (co nguon ghi la Tran Huu Tri), sinh ngay 29 thang 10 nam 1915 nhung giay khai sinh ghi la 1917. Que ong tai lang Đai Hoang, tong Cao Đa, huyen Nam Sang, phu Ly Nhan (nay la xa Hoa Hau, tinh Ninh Binh). Ong đa ghep hai chu đau tien cua ten tong va huyen lam but danh: Nam Cao.
Ong xuat than tu mot gia đinh Cong giao o vung nong thon. Cha cua ong la ong Tran Huu Hue, lam va kinh doanh nghe moc, co thoi gian lam nghe thay lang trong lang. Me cua ong la ba Tran Thi Minh, vua la noi tro, lam vuon, lam ruong va det vai.
Thuo nho, Nam Cao đi hoc so hoc o truong lang. Đen cap tieu hoc va bac trung hoc, gia đinh gui ong xuong Nam Đinh hoc o truong Cua Bac roi truong Thanh Chung (nay la truong Trung hoc pho thong chuyen Le Hong Phong, Nam Đinh). Nam 1934 hoc xong bac trung hoc, nhung bi nga va đau om nen chua thi lay bang Thanh Chung. Đau nam 1935 cuoi vo, Tran Thi Sen (ten thanh Maria Sen), nguoi cung lang. Thang 11/1935 Nam Cao vao Sai Gon, o lai đay 30 thang, song bang nghe lam thu ky hieu may Ba Le, đong thoi bat đau viet van, gui cho cac bao. Nam 1936 đuoc đang cac truyen ngan "Canh cuoi cung" va "Hai cai xac" duoi but danh Thuy Ru tren tuan bao Tieu thuyet thu bay (Ha Noi). Nam 1937 đuoc đang cac truyen ngan "Mot ba hao hiep", "Ngheo", "Đui mu" duoi but danh Thuy Ru tren Tieu thuyet thu bay, Truyen "Nhung canh hoa tan" tren bao Ich Huu (Ha Noi). Thang 5 nam 1938, vi li do suc khoe, Nam Cao tro ra Bac, ve que.


= Đen voi nghe van =
Tro ra Bac, sau khi tu hoc lai đe thi lay bang Thanh chung, Nam Cao len Ha Noi day hoc o Truong tu thuc Cong Thanh, tren đuong Thuy Khue, Ha Noi. Ong đua in truyen ngan Cai chet cua con Muc tren bao Ha Noi tan van (1940) va in tho cung tren bao nay voi cac but danh Xuan Du, Nguyet.
Nam 1941, tap truyen đau tay Đoi lua xung đoi, ten trong ban thao la Cai lo gach cu, voi but danh Nam Cao do Nha xuat ban Đoi moi Ha Noi an hanh đuoc đon nhan nhu la mot hien tuong van hoc thoi đo. Sau nay khi in lai (1945), Nam Cao đa đoi ten la Chi Pheo.
Phat xit Nhat xam chiem Đong Duong, truong so bi trung dung, ong roi Ha Noi, ve day hoc o Truong tu thuc Ky Giang, tinh Thai Binh, roi ve lai lang que Đai Hoang. Thoi ky nay, Nam Cao cho ra đoi nhieu tac pham. Ong in truyen dai nhieu ky Truyen nguoi hang xom tren to Trung Bac Chu nhat, viet xong tieu thuyet Chet mon, sau đoi la Song mon.


Tham gia hoat đong cach mang Thang 6 nam 1943, Nam Cao gia nhap Hoi Van hoa cuu quoc Viet Nam, đoan the trong Mat tran Viet Minh, va la mot trong so nhung thanh vien đau tien cua to chuc nay. Trong khong khi bi đan ap gat gao, ong phai roi Ha Noi ve que. Nam 1945, trong cao trao Cach mang thang Tam, Nam Cao tham gia cuop chinh quyen o phu Ly Nhan, đuoc cu lam Chu tich xa cua chinh quyen moi o que ong. Thang 11/1945, Nam Cao tu que ra Ha Noi, đuoc cu lam Thu ky toa soan tap chi Tien Phong, roi đuoc cu lam phai vien tham gia đoan quan Nam tien. Cuoi nam 1945 ong tro ra Bac. Thoi gian nay, 1945-1946, ong đua in tren tap chi Tien phong cac tac pham "Mo sam-banh" (truyen ngan), "Đuong vo Nam" (but ky). "Noi truan chuyen cua khach ma hong" (truyen cham biem chinh tri), "Cach mang" (truyen ngan). Ong đoi ten truyen "Đoi lua xung đoi" thanh "Chi Pheo" đua in trong tap truyen "Luong cay" (Hoi Van hoa cuu quoc VN xuat ban, 1945) chung voi Nguyen Huy Tuong, Nguyen Hong, Kim Lan.
Cuoi nam 1946, Nam Cao nhan cong tac o Ty Van hoa Ha Nam, lam bao Giu nuoc va Co chien thang cua tinh nay. Mua thu nam 1947, Nam Cao len Viet Bac. Ong la thu ky toa soan bao Cuu quoc Viet Bac, viet Nhat ky o rung. Tai chien khu, nam 1948, Nam Cao gia nhap Đang cong san Viet Nam. Nam 1950, Nam Cao chuyen sang lam viec o Hoi Van nghe Viet Nam, lam viec trong toa soan tap chi Van nghe. Thang 6, ong thuyet trinh ve van đe ruong đat trong hoi nghi hoc tap cua van nghe si, sau đo ong đuoc cu lam Uy vien tieu ban van nghe cua Trung uong Đang. Trong nam đo, ong tham gia Chien dich Bien gioi. Thang 5 nam 1951, Nam Cao va Nguyen Huy Tuong ve du Hoi nghi van nghe Lien khu 3, sau đo hai nha van cung vao cong tac khu 4. Nam Cao tro ra tham gia đoan cong tac thue nong nghiep, vao vung đich hau khu 3. Ong co y đinh ket hop lay them tai lieu cho cuon tieu thuyet du đinh se viet. Tren đuong ve lang Đai Hoang, ong bi quan Phap bat va xu ban vao ngay 30 thang 11 nam 1951 tai đon Hoang Đan thuoc lang Vu Đai, xa Gia Xuan, Gia Vien (Ninh Binh).
Sau khi hy sinh, phan mo ong đa bi that lac. Đau nam 1996, mot chuong trinh co ten "Tim lai Nam Cao" nham tim lai mo phan cua ong đuoc Hiep hoi Cau lac bo UNESCO Viet Nam to chuc voi su tham gia cua 35 đon vi tham gia nhu Bo Lao đong, Thuong binh va Xa hoi, Hoi Nha van Viet Nam, bao Nhan dan,... Voi su giup đo cua 7 nha ngoai cam ma Lien hiep khoa hoc cong nghe tin hoc ung dung (UIA) moi du, mot ngoi mo đuoc cho la cua Nam Cao đa đuoc tim thay o nghia trang huyen Gia Vien, (Ninh Binh) va quy tap ve que huong ong (xa Hoa Hau, Ly Nhan, Ha Nam). Tuy mat som, nhung anh huong cua ong đen van hoc Viet Nam van đang ke. Cung trong nam 1996, Nam Cao đuoc truy tang Giai thuong Ho Chi Minh ve van hoc va nghe thuat. Nha tuong niem Nam Cao đuoc thanh lap tu ngay 30 thang 11 nam 2004 tai Ha Nam đe tuong niem 53 nam ngay mat cua nha van nay.


Tac pham = Kich =


= Tieu thuyet =
Truyen nguoi hang xom (1944) - Bao Trung Bac Thu Bay
Song mon (viet xong 1944, xuat ban 1956), Nha xuat ban Van Nghe.
Va bon tieu thuyet ban thao bi that lac: Cai bat, Mot đoi nguoi, Cai mieu, Ngay lut.


= Truyen ngan =


 Truoc cach mang   Sau cach mang  Mo sam banh (1945)
Nam anh hang thit (1945)
Mot cuoc đot lang (1945)
Noi truan chuyen cua khach ma hong (1946)
Cach mang (1946)
Đoi mat (1948)
Đoi cho
Tran Cu
Nhung ban tay đep ay
Hoi nghi noi thang
Đinh muc


= Truyen ky khang chien =
Đuong vo Nam
O rung (Nhat ky)
Tu nguoc ve xuoi
Tren nhung con đuong Viet Bac
Bon cay so cach mot can cu đich
Vui dan cong
Vai net ghi qua vung giai phong
Ngoai ra ong con lam tho va bien soan sach đia ly cung voi tac gia Van Tan: Đia du cac nuoc chau Au (1948), Đia du cac nuoc chau A, chau Phi (1969), Đia du Viet Nam (1951).


Danh hieu ton vinh Giai thuong Ho Chi Minh ve Van hoc Nghe thuat nam 1996.
Ten Nam Cao đuoc đat ten cho Đuong pho tai Quan Ba Đinh, Thanh pho Ha Noi; Quan 9, Thanh pho Ho Chi Minh (nay thuoc Thanh pho Thu Đuc); Thanh pho Đa Nang; Thanh pho Bien Hoa, Tinh Đong Nai; Thanh pho Rach Gia, Tinh Kien Giang va mot so đia phuong khac.
Ten ong cung đuoc đat cho mot so truong hoc pho thong va du đinh cho ten mot khu đai hoc tai Ha Nam.
Tinh Quang Ngai quyet đinh đat ten ong cho Đuong pho tai Phuong Tran Phu, dai 1.000m vao nam 2023


Gia đinh Ong co mot vo va nam nguoi con, trong đo mot nguoi đa mat trong nan đoi nam At Dau.


Tham khao Lien ket ngoai Liet si Nam Cao Luu tru ngay 8 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine
Khi nha van Nam Cao "man chuyen" Luu tru ngay 27 thang 1 nam 2010 tai Wayback Machine
Vu Bang viet ve Nam Cao, Nam Cao mo ta Vu Bang