Tao la mot nhom nguyen sinh vat lon va đa dang, bao gom cac sinh vat thong thuong la tu duong, gom mot hay nhieu te bao co cau tao đon gian, co mau khac nhau, luon luon co chat diep luc nhung chua co re, than, la. Hau het tao song trong nuoc. Đay la nhung sinh vat ma vach than chua xenluloza, la nhung sinh vat tu duong vi chua diep luc, quang hop nho anh sang va CO2. Co quan dinh duong con goi la tan. Tao co nhieu dang: đon bao, soi xien, soi phan nhanh, hinh ong, hinh phien. Tao khong co mo dan truyen. Nhom tao co tren 100 000 000 loai hien song tren Trai Đat.


Phan loai tao = Tao luc =
Tao luc la mot nhom lon cac loai tao, ma thuc vat co phoi (Embryophyta) hay thuc vat bac cao đa phat sinh ra tu đo. Nhu vay, chung tao nen mot nhom can nganh, mac du nhom bao gom ca tao luc va phan gioi Thuc vat co phoi la đon nganh (va thuong đuoc biet đen voi ten goi la gioi Thuc vat - Plantae). Tao luc bao gom trung roi đon bao va tap đoan trung roi (thuong nhung khong phai luon luon voi hai roi tren mot te bao), cung nhu cac dang khuan cau va khuan soi, song thanh tap đoan khac va cac dang tao bien vi mo. Trong bo Luan tao (Charales) (quan he gan nhat voi thuc vat đa bao), co su phan biet đay đu cua cac mo. Co khoang 6.000 loai tao luc. Nhieu loai song ca đoi o dang đon bao, trong khi nhung loai khac tao thanh dang tap đoan, tap đoan đinh so (coenobium) hoac soi dai hay tao bien vi mo phan di cao.
Co mot vai nhom sinh vat dua vao tao luc đe thuc hien chuc nang quang hop cua chung. Luc lap trong trung roi xanh (Euglenoidea) va tao luc phuc tap (Chlorarachnea) la thu đuoc tu viec tieu hoa thuc bao tao luc, va o nhom thu hai thi mot nhan dau vet con luu lai (hinh thai nhan). Tao luc cung đuoc tim thay la song cong sinh trong trung long Paramecium, va trong loai thuy tuc Hydra viridis cung nhu trong mot so loai giun dep (Platyhelminthes). Vai loai tao luc, đac biet la cac chi Trebouxia va Pseudotrebouxia (lop Trebouxiophyceae), co the đuoc tim thay trong dang cong sinh voi nam thanh đia y. Noi chung cac loai nam trong đia y khong the song đoc lap, trong khi tao trong tu nhien thuong khong song voi nam. Cac loai tao luc thuoc chi Trentepohlia song ky sinh tren vo cua mot so loai cay go.


= Tao đo =
Tao đo la nhung sinh vat quang tu duong thuoc nganh Lovyou. Phan lon cac loai rong đeu thuoc nhom nay. Cac thanh vien trong nganh co đac điem chung la mau đo tuoi hoac tia. Mau sac cua chung la do cac hat sac to phycobilin tao thanh. Phycobilin la sac to đac trung cho tao đo va vi khuan lam. Nguoi ta cho rang luc lap cua tao đo co nguon goc tu vi khuan lam cong sinh voi tao ma thanh.
Hien nay đa phan loai đuoc gan 4.000 loai tao đo, phan lon song o bien, chi co mot so it song o nuoc ngot. Mac du tao đo co mat o tat ca cac đai duong nhung chung chi pho bien o cac vung bien am nhiet đoi noi chung co the phan bo sau hon bat ky mot sinh vat quang hop nao. Tao đo la cac sinh vat đa bao va co the phan nhieu nhanh. Tuy nhien, co the chung lai khong co su biet hoa thanh cac mo rieng biet. Thanh te bao tao đo co mot lop cung bang cellulose o ben trong va mot lop gelatin o ben ngoai. Te bao cua chung co the co mot hay nhieu nhan tuy thuoc vao tung loai. Te bao phan chia bang cach nguyen phan. Tao đo hoan toan khong co roi boi; khong co cac te bao co kha nang di chuyen o bat ky dang nao.
Lap luc trong te bao tao đo co phycobilin, chlorophyl a, carotene va xanthophyll. O vung sau đai duong, anh sang xam nhap toi co buoc song rat khac so voi cac thuy vuc nong, trong đieu kien đo phycobilin co kha nang hap thu anh sang tot hon so voi chlorophyl a. Đieu nay đa giai thich tai sao tao đo co the phan bo toi đo sau 268 m (879 ft). Hop chat carbonhydrate tich luy trong tao đo duoi dang tinh bot floridean, mot dang polymer đac biet cua glucose khac voi dang tinh botcua cac loai thuc vat khac.
Chu trinh song cua tao đo vo cung phuc tap, lien quan toi mot pha đon boi va hai pha luong boi. Phan lon tao đo nuoc man co co the mem mai, mong manh con đuoc goi la tali. Tuy nhien tao ran san ho (coralline algae) co co the đuoc calci hoa nen kha vung chac. No la mot phan quan trong trong viec tao thanh ran san ho o cac vung bien nhiet đoi. Vi cau truc thanh te bao vung trac nhu vay nen hoa thach cua chung tu cach đay khoang 700 trieu nam van con kha nhieu. Ngay nay nguoi ta co the chiet suat agar tu mot vai giong tao đo đe lam moi truong nuoi cay vi khuan va nhieu sinh vat khac. Ben canh đo no cung la mot nguon iode quan trong.


= Tao xoan (tao nuoc ngot) =

Tao xoan (ten khoa hoc la Spirulina platensis) la mot loai vi tao dang soi xoan mau xanh luc, chi co the quan sat thay hinh xoan soi do nhieu te bao đon cau tao thanh duoi kinh hien vi. Nhung nghien cuu moi nhat lai cho biet chung cung khong phai thuoc chi Spirulina ma lai la thuoc chi Arthrospira. Ten khoa hoc hien nay cua loai nay la Arthrospira platensis, thuoc bo Oscilatoriales, ho Cyanobacteria. Tao Spirulina đa đuoc nghien cuu tu nhieu nam nay. Chung co nhung đac tinh uu viet va gia tri dinh duong cao. Cac nha khoa hoc tren the gioi đa coi tao Spirulina la sinh vat co ich cho loai nguoi. Loai tao nay do tien si Clement nguoi Phap tinh co phat hien vao nhung nam 1960 khi đen ho Tchad o Trung Phi. Nha khoa hoc nay khong khoi kinh ngac khi vung đat can coi, đoi kem quanh nam nhung nhung tho dan o đay rat cuong trang va khoe manh. Khi Clement tim hieu ve thuc an cua ho, ba phat hien trong mua khong san ban, ho chi dung mot loai banh mau xanh ma nguyen lieu chinh la thu ho vot len tu ho. Qua phan tich, ba phat hien ra loai banh co ten Dihe nay chinh la tao Spirulina. To chuc Y te The gioi (WHO/OMS) cong nhan tao Spirulina la thuc pham bao ve suc khoe tot nhat cua loai nguoi trong the ki 21. Cuc quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA) cong nhan no la mot trong nhung nguon protein tot nhat..


= Rong mo (tao nuoc man) =
Rong mo song o nuoc bien, song thanh tung đam lon, bam vao đa hoac san ho nho gia bam o goc, chua co re, than, la. Rong mo co mau nau vi trong te bao ngoai chat diep luc con co chat mau phu mau nau. Rong mo cung quang hop va tu tao ra chat dinh duong (dinh duong tu duong). Ngoai sinh san vo tinh, rong mo con sinh san huu tinh (ket hop giua tinh trung va noan cau).Chung va Tao xoan cung đuoc liet vao danh sach nhung thuc vat bac thap do khong co đu re, than, la that su nhu o mot cay thong thuong.


= Mot so tao khac =
Tao đon bao la nhung loai tao chi co mot te bao, gom tao tieu cau va tao silic, v.v.
Tao đa bao la nhung loai tao co nhieu te bao, gom tao vong, rau diep bien, rau cau va tao sung huou, rong mo, v.v


Vai tro Cung voi cac thuc vat o nuoc khac, khi quang hop, tao thai ra khi oxy giup cho su ho hap cua cac đong vat o nuoc. Nhung tao nho song troi noi la nguon thuc an cua ca va nhieu đong vat o nuoc khac. Tao co the dung lam thuc an cho nguoi va gia suc, vi du: tao tieu cau (co nhieu chat đam va mot it vitamin C, B12), rau cau,... Mot so tao đuoc dung lam phan bon, lam thuoc, nguyen lieu dung trong cong nghiep nhu lam giay, ho dan, thuoc nhuom,...
Nhung tao cung co the gay hai: mot so tao đon bao sinh san qua nhanh gay hien tuong "nuoc no hoa", khi chet lam cho nuoc bi nhiem ban lam nhung đong vat duoi nuoc bi chet; tao xoan, tao vong khi song o ruong lua nuoc co the quan lay goc cay lam cay lua kho đe nhanh lam giam nang suat thu hoach cua cay. Theo mot nghien cuu gan đay đuoc cong bo vao 4/4/2021 thi hien tuong nuoc no hoa cung co the thai đoc vao khong khi.


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Algae tai Wikimedia Commons