Te tuong (chu Han: 宰相) la mot chuc quan cao nhat trong he thong quan che cua phong kien A Đong, sau vi vua đang tri vi.
Chuc nhiem chinh cua Te tuong la thay mat vua giai quyet moi viec ve chinh su cua quoc gia. Ban đau chuc vu nay chi co mot nguoi đoc ba, nhung theo cac trieu đai ve sau muon tranh lam quyen, chuc vu nay dan bi khong che va san se quyen luc bang mot so Hoi đong đuoc lap ra tuy thoi ki.


Nguon goc ten goi Đay khong phai la ten mot chuc quan chinh thuc, ma chi la mot cach goi khong chinh thong đe chi "mot nguoi quan vien đung đau trieu đinh" trong quan che phong kien. Tu Te (宰) nguyen chi toi nhan lam viec chap su, co y tu noi ve mot nguoi chuyen quan tong quan moi viec.
Qua cac đoi, Te tuong con đuoc goi nhu Thua tuong (丞相), Tuong quoc (相國), Te phu (宰輔), Te hanh (宰衡), hay Noi cac tong ly đai than (內閣總理大臣),... đe xung goi mot quan vien, vien chuc nha nuoc đung đau (thuong la toi cao) trong bo may quan che.
Co su khac nhau giua Thua tuong va Tuong quoc kha tinh vi. Chu Thieu Hau trong "Tong tap luoc truyen cac Te tuong trong lich su Trung Quoc" co chi ra đieu nay:

Tuong quoc co đia vi va quyen the cao hon thua tuong. Can cu theo Bach quan cong khanh bieu trong Han thu thi thua tuong la nguoi co trach nhiem pho ta thien tu, giup giai quyet cac viec quan trong, nghia la thua tuong la tro thu cua vua; con đoi tuong ma tuong quoc giup la đat nuoc. Thien cuong quoc trong sach Tuan Tu co ghi "tuong quoc tren thi đuoc mot vua, duoi thi đuoc mot nuoc".
Chuc tuong quoc von đuoc goi la tuong bang. Ket qua khao co con cho thay nhung chu "tuong bang La Bat Vi" (nuoc Tan) khac tren cai qua hay an "tuong bang Hung No". Tu khi Luu Bang len lam vua, chuc nay đuoc đoi goi la tuong quoc vi kieng ten huy cua ong.
Du co su phan biet kha tinh vi giua hai danh hieu, nhung tren thuc te tuong quoc hay thua tuong đeu la quan đau trieu, chi o duoi vua va tren cac quan khac. Cac trieu đai co the phan quyen chuc quan đau trieu cho 2 nguoi bang cach đat ra cac chuc Ta, Huu thua tuong chu khong bao gio vua đat tuong quoc vua đat thua tuong. Đien hinh la đau thoi Han. Nam 205 TCN, Luu Bang đe Tao Tham la gia Ta thua tuong; đen khi thong nhat quoc gia thi nhap lam mot, lay Tieu Ha lam thua tuong (khong chia Ta, Huu nua). Nam 196 TCN Tieu Ha co cong lua giet Han Tin, đuoc thang lam tuong quoc. Sau khi ong mat, Tao Tham noi lam tuong quoc. Sau khi Tao Tham chet thi La Hau khong đe ai o ngoi tuong quoc nua, ngoi thua tuong đuoc thiet lap lai va lai chia ra Ta, Huu thua tuong.


Tai Trung Quoc = Tan Han =
Vao thoi nha Thuong, co chuc quan Te dung đe goi nguoi quan ly gia vu va đoi đai no le. Sang thoi nha Chu, co chuc quan đung đau goi la Thai te (太宰), coi viec gia vu cua quan vien goi la Gia te (家宰), coi viec an uong la Bao te (庖宰) hay coi mot huyen, ap goi la Ap te (邑宰).
Vao thoi Xuan Thu, Te tuong tro thanh mot ten goi quan danh đung đau, xuat hien o cuon Hien hoc thien (显学篇) - Han Phi Tu, sach noi:"Co minh chu chi lai, Te tuong tat khoi voi chau bo, manh tuong tat phat voi tot ngu.". Quan Trong la nguoi đau tien tro thanh Te tuong nuoc Te thoi Te Hoan cong. Đen thoi ky Chien Quoc thi tai cac nuoc chu hau khac cua nha Chu đeu lap ra chuc nay.
Thoi nha Tan, ten goi chinh thuc cua chuc vu nay la Thua tuong (丞相). Thoi ky đau Tay Han, mo hinh tuong tu nhu thoi ky nha Tan, lai co bac Tuong quoc (相国) cao hon mot chuc, va đat them Ngu su đai phu (御史大夫) la pho, phu giup. Đen thoi Han Vu Đe moi lay nhung nguoi theo Nho hoc lam Thua tuong đe xu ly cac cong viec hanh chinh thuong ngay nhung cac cong viec hanh chinh quan trong van do noi đinh giai quyet. Te tuong khi đo la nguoi đung đau Thuong thu đai (尚书台). Đen thoi Han Ai Đe, chuc nay đuoc đoi thanh Đai tu đo (大司徒).
Thoi ky Đong Han do Tu đo (司徒), Tu khong (司空), Thai uy (太尉) cung chap chinh, tuc Tam cong. Quyen than đa phan xung Đai tu ma (大司馬). Nam Kien An thu 13 (208) thoi Han Hien Đe, lai phuc hoi chuc danh Thua tuong, va Tao Thao la nguoi nam giu chuc vu nay cho toi ngay 15 thang 3 nam 220. Luc nay, quyen luc cua Te tuong lan at hoang đe. Đieu nay thuong xay ra khi mot trieu đai tro nen yeu kem, va cung thuong sup đo khong lau sau đo.
Thoi nha Tan va Nam Bac trieu, danh vi Thua tuong hay Tuong quoc la nhung quyen than co đia vi toi cao tu xung. Thoi Nam Bac trieu che đo bien đoi nhieu, hoac la Hoang đe truc tiep ban chinh su hoac uy quyen cho Co mat gia (机密者), tuc Te tuong. Chuc danh co Trung thu giam (中书监), Trung thu lenh (中书令), Thi trung (侍中), Thuong thu lenh (尚书令), Boc xa (仆射) hoac Tuong quan; ngoai ra con co quyen lon nhat, tuc chuc Luc thuong thu su (录尚书事).


= Tuy Đuong =
Nha Tuy đinh ra Tam tinh che (三省制), cac chuc quan đung đau tam tinh bao gom: Noi su tinh (内史省) la Noi su lenh (内史令), Mon ha tinh (门下省) la Nap ngon (纳言); Thuong thu tinh (尚书省) la Thuong thu lenh (尚书令). Luc nay ca ba chuc quan san se quyen luc, đeu đuoc liet vao hang Te tuong vay. Nha Đuong cai Noi su tinh thanh Trung thu tinh (中书省); chuc Noi su lenh thanh Trung thu lenh (中书令); chuc Nap ngon thanh Thi trung (侍中). Tu thoi Đuong Cao Tong tro đi, khong lap Thuong thu lenh, ma co Đong trung thu mon ha tam pham (同中书门下三品), chinh la Te tuong moi. Thoi Đuong Huyen Tong, thiet ra Đong trung thu mon ha binh chuong su (同中书门下平章事), goi tat la Đong binh chuong su (同平章事), la ham gia tang chung minh la Te tuong.
Nha Tong lay Đong binh chuong su, Thi trung la ten goi chinh thuc cua chuc vu Te tuong, voi Tham tri chinh su (参知政事) la pho; hai nguoi cung binh luan chinh su, bo nhiem quan vien, giai quyet tau chuong, hop xung Te chap (宰執). Song tu Han đen Đuong, thien tu dung le đai Te tuong, la cho phep ngoi ban, nhung Tong Thai To phe bo phep nay, Te tuong đung thang đap, nay co the coi la co y kiem che đia vi vay. Đen nien hieu Nguyen Phong (1078 - 1085) thoi Tong Than Tong, lai cai cach che đo, cho 2 nguoi đam nhan cong viec cua Te tuong, voi chuc danh cua quan đung đau la Thuong thu ta boc xa kiem mon ha thi lang (尚书左仆射兼门下侍郎), pho la Thuong thu huu boc xa kiem trung thu thi lang (尚书右仆射兼中書侍郎); lap ra them Mon ha Thi lang (门下侍郎), Trung thu Thi lang (中书侍郎), Thuong thu Ta thua (尚书左丞) cung Thuong thu Huu thua (尚书右丞) lam pho tuong, giup đo Luong tuong.
Đen nien hieu Chinh Hoa (1111 - 1118) thoi Tong Huy Tong, đoi Ta boc xa thanh Thai te kiem Mon ha thi lang (太宰兼门下侍郎), Huu boc xa thanh Thieu te kiem Trung thu thi lang (少宰兼中书侍郎). Nien hieu Tinh Khang (1126-1127) thoi Tong Kham Tong, lai đoi tro lai thanh Thuong thu ta boc xa kiem mon ha thi lang va Thuong thu huu boc xa kiem trung thu thi lang nhu cu. Đen nien hieu Kien Viem (1127-1130) thoi Tong Cao Tong, lai đoi ten goi chuc quan cua Te tuong thanh Thuong thu boc xa Đong trung thu mon ha binh chuong su (尚书仆射同中书门下平章事), pho te tuong thanh Tham tri chinh su. Nien hieu Can Đao (1165-1173) thoi Tong Hieu Tong, đoi thanh Ta, Huu Thua tuong cho gon ge.
Nha Nguyen co Trung thu tinh la co quan hanh chinh cao nhat, chuc quan đung đau Trung thu lenh thuong do Hoang thai tu đam nhan, duoi co Ta Huu thua tuong, sau lai co Binh chuong chinh su (平章政事); chuc pho co Ta huu thua (左右丞) cung Tham tri chinh su.


= Minh Thanh =
Thoi ky đau nha Minh cung đat Trung thu tinh voi Ta Huu Thua tuong đung đau. Nam Hong Vu thu 13 (1380), Minh Thai To bai bo Trung thu tinh, phe chuc vu Thua tuong, moi cong viec trieu chinh do Hoang đe tu quyet. Che đo Te tuong bi bai bo tu đay. Sau, Hoang đe do nhieu cong viec nen đat ra chuc vu Noi cac đai hoc si (内阁大学士) ham Chinh ngu pham, đam nhan cong viec van thu. Sau do chuc vu nay tro nen quan trong, thanh ra Đai hoc si co the coi nhu la đam nhan cong viec cua Te tuong, xung la Phu than (辅臣), lam viec tai Thu phu (首辅).
Nha Thanh noi theo che đo nha Minh, sau Ung Chinh Đe thiet lap Quan co xu (军机处), Noi cac (内阁); chuc vu Quan co đai than (军机大臣) đam nhan cong viec cua Te tuong. Cuoi cung, mo phong theo che đo cua Nhat Ban đoi thanh Tong ly đai than (总理大臣).


= Ten goi qua cac trieu đai =
Chuc vu te tuong trong cac trieu đai phong kien tai Trung Quoc khong thong nhat ve ten goi. Bang duoi đay liet ke ten goi qua cac thoi ky.


= Cac thua tuong noi tieng =
Quan Trong
Nguy Nhiem
Ngu Tu Tu (tuong quoc)
Thuong Uong
La Bat Vi
Ly Tu
Tieu Ha: thoi Han so
Chu Bot: thua tuong Han Van Đe
Hoac Quang
Tao Thao
Gia Cat Luong
Luc Ton
Vuong Manh
Phong Huyen Linh
Dieu Sung
Truong Cuu Linh
Ly Đuc Du
Đich Nhan Kiet
Tu Ma Quang
Vuong An Thach
Truong Bang Xuong
Tan Coi
Van Thien Tuong
Luc Tu Phu
Ho Duy Dung
Cao Cung
Truong Cu Chinh
Truong Đinh Ngoc
Ly Quang Đia
Tang Quoc Phan
Ly Hong Chuong


Tai Viet Nam Qua cac thoi ky, chuc vu Te tuong thay đoi:

Nha Trieu: Thai pho la chuc quan duy nhat trong gan 100 nam tu Trieu Đa (207 TCN) đen Trieu Minh Vuong (124 TCN); đen Trieu Ai Vuong đoi thanh Thua tuong.
Nha Tien Ly: Thai pho, sau la Thai uy
Nha Đinh: Đinh quoc cong
Nha Tien Le: Thai uy, Đai tong quan
Nha Ly: bat đau mo phong nha Tong, goi la Tuong cong, Thai pho hoac Thai uy; đa phan goi đay đu la Phu chinh Thai uy hoac Phu quoc Thai pho.
Nha Tran: chuc nay chu yeu đuoc chon tu nhung nguoi trong dong ho, gia phong them tuoc Quoc cong, Thai uy, Thua tuong, Tu đo hoac Đai hanh khien.
Nha Ho: Tu đo
Nha Le so, đen trieu Le Tuong Duc: đat goi la Thai su, Thai pho, Tu đo hoac Binh chuong Phu quoc.
Nha Mac: Phu chinh
Nha Le trung hung: goi la Thai su, Thai uy, Te tuong. Nam 1600 Trinh Tung đuoc phong vuong, ho Trinh đuoc the tap ngoi chua. Tu đay ho Trinh lap ra he thong to chuc chinh quyen o phu chua tuong ung voi chinh quyen co san ben cung vua. Truoc tien, Trinh Tung bai bo chuc Ta, Huu thua tuong va Binh chuong cua thoi truoc, đat ra chuc Tham tung lam cong viec cua Te tuong. Quyen luc cua Tham tung rat lon, đeu do chua Trinh tien cu tu cac vien Thuong thu (tuong đuong voi Bo truong) hoac Thi lang (tuong đuong voi Thu truong) len.
Nha Tay Son: Thai su hoac Phu chinh
Nha Nguyen: chuc nay bi bai bo vi so lam quyen, nhung sau nay đuoc tai lap voi ten goi Lai Bo Thuong Thu
Chuc vu nay đuoc coi la tuong đuong voi Thu tuong ngay nay.


= Mot so te tuong noi tieng: =


Chu thich Tham khao Chu Thieu Hau (2003), Tong tap luoc truyen cac Te tuong trong lich su Trung Quoc, tap 1-2, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Thua tuong Trung Quoc