Malahai (tieng Nga: малахай hay малакай, tieng Kazakh: малақай, chuyen tu: malaqai) la mot loai mu đoi đau trong lich su co nguon goc tu Kazakhstan, đuoc su dung o mot so khu vuc khac cua Trung A va tren khap Đe quoc Nga tu giua the ky 18 đen giua the ky 19. Đay la mot loai mu long thu co chop cao hinh non, hinh tru hoac tu giac va thuong co bon vat: hai vat ben dai che tai, mot vat phia sau rong che co va vai, va mot vat truoc ngan che mat. Malahai đuoc lot bang long thu cua nhieu loai đong vat khac nhau bao gom lung, cao va soi.
Đan ong đoi malahai vao mua đong đe chong choi voi cai lanh va thoi tiet khac nghiet khi đi đuong. Ngoai ra, chiec mu con đuoc dung đe bao ve đau khoi vu khi co luoi. Phu nu o mot so vung cua Nga cung đoi malahai. Trong so cac Cuu Tin đo, no đa bi cam vi ly do ton giao.


Tu nguyen Nguon goc cua tu malahai đang gay tranh cai. Mac du hau het cac nha bac ngu hoc đeu đong y rang no bat nguon tu malgai trong tieng Mong Co (малгай, phat am tieng Mong Co: [maɮˈʁæe]), co nghia la "mu", ho khong thong nhat ve cach tu nay xuat hien trong tieng Nga. Su phan bo rong rai cua tu nay trong cac ngon ngu Turk dan đen gia thuyet rang no đa du nhap vao tieng Nga thong qua tieng Turk, nhung lai co y kien rang no xuat phat tu nhung nguoi noi tieng Man Chau va Mong Co o đong nam Siberia va sau nay moi đuoc du nhap vao tieng Turk thong qua tieng Nga.


Thiet ke va chat lieu Cac hoa si Trung Quoc va Tay Au ve nhieu tranh mieu ta đan ong Kazakh đoi malahai trong the ky 18 va 19. Đen cuoi the ky 19, cac quan chuc, binh linh va nha lu hanh Nga chup anh ho. Tinh đen nam 2012, bay chiec malahai chuan voi muc đo hu hai khac nhau van đuoc trung bay trong cac vien bao tang va bo suu tap tu nhan o Trung Quoc, Kazakhstan va Nga.
Chop mu noi chung cao 40–50 xentimet (16–20 in) va co dang hinh non, hinh tru hoac hinh tu giac. Mu đoi đau thuong co bon vat; trong đo vat phia truoc hinh chu nhat va ngan hon nhung vat con lai, thuong đuoc gap len tren va chi ha xuong đe che tran cua nguoi đeo trong nhung đot ret đam hoac bao tuyet. Hai vat ben hoac "tai" (naushi) đuoc buoc lai voi nhau tren cam hoac duoi cam nguoi đoi, bang day da hoac ruy bang đuoc khau tren vat. Vat sau rong che kin co va vai nguoi đoi. Malahai co chat lieu da cuu, da huou va da be, lot bang long thu cua nhieu loai đong vat khac nhau nhu hai ly, cao, lung va soi, trong khi lop ngoai cung đuoc lam bang vai, tho cam, lua hoac nhung.


Tai Nga Cac dan toc Bashkir va Kalmyk mang malahai đen Nga vao giua the ky 18, đua chiec mu tro thanh trang phuc cua nguoi dan Nga. Vao giua the ky 19, dan chung khap Siberia va nuoc Nga thuoc chau Au cung su dung malahai; tuy nhien vai tro cua mu bi ushanka thay the truoc khi the ky nay ket thuc.
Nguoi dan Nga thuong dung malahai khi ra đuong. Do đo, chiec mu đa tro thanh vat đoi đau đac biet cua nhung nguoi đanh xe ngua vung Siberia. Đan ong đoi mu vao mua đong đe chong choi voi cai lanh va thoi tiet khac nghiet, đong thoi bao ve đau khoi vu khi co luoi. O mot so vung cua Nga phu nu cung đoi no.
Voi Cuu Tin đo—nhung nguoi theo Chinh thong giao Đong phuong duy tri phung vu va nghi le cua Giao hoi Chinh thong giao Nga nhu truoc khi Thuong phu Nikon tien hanh cai cach o Moskva—viec đoi malahai bi cam vi tao ra chiec bong co hinh dang đuoc cho la giong mot con quy co sung. Mot so mu đuoc lot bang long soi, thu ma ho bi cam mac, đac biet la trong cac buoi cau nguyen nhom.


Xem them Danh sach mu đoi đau
Mu chop
Ushanka


Ghi chu Tham khao