Golf hay gon (tu cach phat am tieng Phap golf /ɡɔlf/), la mot mon the thao ma nguoi choi su dung nhieu loai gay đe đanh bong vao mot lo nho tren san golf sao cho so lan đanh cang it cang tot.
Khong giong nhu hau het cac tro choi voi bong khac, golf khong yeu cau mot khu vuc thi đau đuoc tieu chuan hoa. Cuoc choi dien ra tren mot san đa đuoc sap xep theo mot chu trinh đinh san gom 09 lo hoac 18 lo (hay ho). Moi lo tren san đi kem voi mot khu vuc phat bong, va mot khu vuc putting green bao gom lo golf (rong 10,79 cm). O giua hai khu vuc tren la cac dang đia hinh tieu chuan khac nhu fairway (khu vuc giua tee box va putting green), rough (co dai), ho cat, va cac chuong ngai vat (nuoc, đa, bui co). Tuy nhien moi khu vuc lo tren san co mot thiet ke va cach bo tri khac nhau.
Co hai kieu thi đau golf chinh. Trong kieu stroke play (đau gay) nguoi choi golf co gang đat so gay thap nhat; con o kieu match play, cac ca nhan hay đoi choi co gang thang nhieu ho hon so voi đoi phuong. Stroke play la the thuc pho bien nhat.


Xuat xu Mac du mon golf hien đai co xuat xu tai Scotland the ky 15, tuy nhien xuat xu co đai cua mon the thao nay van khong ro rang va con nhieu tranh cai. Theo mot so su gia, trong mon paganica cua nguoi La Ma, nguoi choi su dung mot cay gay cong đe đanh mot qua bong da nhoi. Ly thuyet nay cho rang paganica lan khap chau Au khi nguoi La Ma chinh phuc trong giai đoan the ky thu nhat truoc Cong nguyen va cuoi cung phat trien thanh mon the thao hien đai. Nhung su gia khac lai cho rang mon golf hien nay phat trien tu mon chuy hoan, mot tro choi Trung Quoc ton tai tu the ky 8 đen the ky 14. Mot van ban co nien đai 1368 mang ten "Bua tiec mua thu" ve lai canh mot nguoi trong trieu đinh dung mot cay gay đanh mot trai bong nho voi muc đich đua bong vao ho. Tro choi nay đuoc cho la du nhap vao chau Au tu thoi Trung co. Mot tro choi co net giong golf co ten la cambuca o Anh (o Phap goi la chambot).
O Viet Nam cung co mot tro choi dan gian mang tinh chat tuong tu la mon "Đanh phet", ve sau tro nay tro thanh mot mon the thao pho bien trong cac ngay tet, ngay hoi. Tuong truyen, tu thoi Hai Ba Trung, tro đanh phet đa đuoc to chuc đe ren luyen the luc va muu tri cho quan si.

Mon the thao hien đai co nguon goc tai Scotland. Ban ghi chep đau tien ve golf tai đay la lenh cam choi tro choi nay cua James II vao nam 1452 vi no khien quan si tai đay bo be viec luyen tap ban cung. Vua James IV do bo lenh cam vao nam 1502 khi chinh ong cung tro thanh mot tay golf. Đoi voi nhieu golfer thi san Old Course tai St Andrews, mot san golf kieu links co nien đai tu nam 1574, đuoc coi la thanh đia cua golf. Vao nam 1764, san golf 18 lo tieu chuan đuoc ra đoi tai St Andrews khi cac thanh vien cai tao san tu 22 lo thanh 18 lo. Mot cuoc thi đau golf dien ra tai Musselburgh Links, East Lothian, Scotland vao ngay 2 thang 3 nam 1672. Musselburgh Links cung đuoc Guinness chung nhan la san golf lau đoi nhat the gioi. Luat golf co nhat con ton tai đuoc soan vao thang 3 nam 1744 danh cho Company of Gentlemen Golfers, sau nay tro thanh The Honourable Company of Edinburgh Golfers, ap dung cho san golf Leith, Scotland. Giai golf co nhat con ton tai, va cung la giai major đau tien, The Open Championship, dien ra lan đau vao ngay 17 thang 10 nam 1860 tai cau lac bo golf Prestwick thuoc Ayrshire, Scotland voi nhung chuc vo đich major đau tien thuoc ve nhung nguoi Scotland. Hai nguoi Scotland toi tu Dunfermline la John Reid va Robert Lockhart lan đau bieu dien golf tai Hoa Ky vao nam 1888. Reid sau đo thanh lap cau lac bo golf đau tien tai My ngay trong nam đo mang ten St. Andrews Golf Club o Yonkers, New York.


San golf Mot san golf gom co 9 hoac 18 lo, moi lo bao gom mot tee box (đuoc đanh dau bang hai marker o hai ben cho biet gioi han cua khu vuc phat bong hop le), fairway, rough cung cac chuong ngai vat khac, va green (noi co cot co va lo golf). Tee-box la noi thuc hien cu đanh đau tien, đe đua bong toi cang gan voi vung green cang tot hay it nhat la nam tren vung fairway. Tu vi tri fairway, nguoi choi đanh bong huong toi vung green va đay bong vao lo.
San golf thong thuong co 18 lo, nhung cac san golf 9 lo cung pho bien va co the choi 2 lan nhu mot vong cua san golf 18 lo.
Cac san golf Scotland thoi ky đau chu yeu đat tren đat noi nhau, cac con cat phu đat truc tiep tren đat lien tu cac bai bien.
San golf 18 lo đau tien o Hoa Ky nam o trang trai cuu thuoc Downers Grove, Illinois, nam 1892. San golf nay van ton tai cho đen ngay nay. San golf co nhat o Viet Nam la cau lac bo Golf Dalat Palace, vi tri san golf nay đa đuoc đua vao quy hoach nam 1923, va đuoc xay dung nam 1930.


Cach choi Mot vong thi đau golf gom 18 lo theo thu tu đuoc xac đinh boi cach thuc bo tri san. Nguoi choi chi choi mot lan tai mot ho. Mot cuoc choi co the co so luong nguoi choi bat ky. Mot nhom choi thuong co 1, 2, 3 hoac 4 nguoi cung choi trong vong đo. Thoi gian thong thuong đe ket thuc mot vong 9 lo la hai tieng va 18 lo la bon tieng.
Moi ho golf bat đau bang viec đat bong vao cuoc choi o khu vuc phat bong (con goi la tee box hoac tee) va đanh bong đi bang gay. Đoi voi cu đanh đau tien o moi ho, nguoi choi đuoc phep (nhung khong bat buoc) đat trai bong tren mot gia đo goi la tee truoc khi đanh. Tee la mot coc nho co tac dung nang trai bong cao hon mat san vai xentimet. Tee thuong lam bang go hoac chat deo. Truoc đay cac golf thu su dung cac đun cat đe nang qua bong len cao. Mot vai san golf van yeu cau dung cat thay vi dung tee cam đe giam thieu rac va bot lam hai mat san o khu vuc phat bong. Tee giup giam thieu su tiep xuc cua mat đat va co len chuyen đong cua gay va de đanh trung bong hon, va do đo đanh xa hon.
Vi cu đanh ban đau thuong co muc đich la đua bong đi xa (tam xa thong thuong la 225 thuoc Anh (210 m)), nen cu phat bong con đuoc goi la cu "drive" bang mot cay gay go than dai, đau to (goi la gay "driver"). Cac lo co khoang cach ngan co the bat đau bang cac loai gay khac, vi du nhu cac loai gay go so lon hoac gay sat. Khi trai bong ngung lan, tay golf se tiep tuc thuc hien cac cu đanh (goi chung la "lay-up") nhu cu "tiep can", cu "pitch", hay "chip", cho toi khi bong vao green, noi nguoi choi se "đanh nhe" qua bong vao lo. Muc tieu đua bong vao lo voi so lan đanh cang it cang tot se kho thanh khi nguoi choi gap phai cac vat can nhu nhung khu vuc co dai va ram hon goi la "rough" (thuong o hai ben cua fairway), co tac dung lam cham chuyen đong cua bong khi tiep xuc va nguoi choi cung kho đanh bong đi theo y muon neu bong nam o khu vuc nay; "dogleg", nhung khuc uon o fairway thuong đoi hoi nguoi ta thuc hien nhung cu đanh ngan; ho cat (hay bay cat); va bay nuoc nhu ao ho hay dong suoi.
O cac cuoc đau tinh gay theo luat golf, moi van đong vien đanh bong toi khi bong vao lo bat ke phai mat bao nhieu gay. O loi choi match play nguoi choi đuoc phep nhac bong len va bo cuoc tai ho đo neu biet chac minh khong the thang. Khi choi tinh so gay voi muc đich giao huu, nguoi choi co the bo cuoc tai ho đo neu co ba gay nhieu hon par (hay con goi la "triple bogey"); mac du viec nay ve co ban vi pham đieu luat 3-2, nhung hanh đong bo cuoc truoc nay co the coi la mot cu chi lich su đoi voi nhung nguoi choi khac, đong thoi tranh viec đe thua qua cach biet, tu gay uc che hay chan thuong cho ban than.
Khoang cach tu tee box thu nhat toi green thu 18 co the se rat dai, co the len toi 7.000 thuoc Anh (6.400 m), va neu tinh them quang đuong tu green cua ho nay toi tee cua ho kia, mot nguoi du kinh nghiem toi may cung phai di chuyen chung hon 5 dam mot vong choi. Viec di chuyen co the đuoc tro giup bang xe golf chay đien. Tuy nhien đa phan nguoi choi thuong đi bo tren san đong thoi vac them bao gay o vai hoac dung xe keo bao gay. O nhieu giai tre va nghiep du, nguoi choi buoc phai đi bo va tu vac tui đo cua minh, nhung o giai chuyen nghiep va mot so giai nghiep du hang đau, cung nhu cac cau lac bo tu nhan hang sang, nguoi choi co the đuoc mot caddy thap tung. Nhung nguoi caddy co nhiem vu mang va quan ly đo đac cua nguoi choi va, theo luat, đuoc phep đua ra loi khuyen tren san. Caddy chi đuoc phep tu van cho nguoi choi ma ho phuc vu chu khong đuoc tu van cac đoi thu khac.


Luat le va quy tac Luat choi golf tren the gioi đuoc chuan hoa va quan ly boi The R&A va Hiep hoi golf Hoa Ky (USGA).
Nguoi ta cung đe ra cac luat le nghiem ngat đoi voi cac tay golf nghiep du. Ve co ban, bat cu ai tung nhan tien cong hoac tien boi hoan nho viec huong dan, hay choi golf đe kiem tien, thi khong đuoc coi la nghiep du va khong the tham du cac giai đau chi danh rieng cho nguoi nghiep du. Tuy vay, cac tay golf nghiep du co the nhan cac khoan phi mien la tuan theo cac nguyen tac nghiem ngat; ho cung co the nhan cac giai thuong khong phai bang tien mat trong gioi han cho phep cua Rules of Amateur Status.
Ngoai luat thanh van, cac tay golf cung can tuan theo mot bo quy tac goi la quy tac ung xu golf. Cac huong dan quy tac ung xu bao trum len nhieu van đe nhu su an toan, cong bang, toc đo choi, su tuan thu cua nguoi choi trong viec cham soc san. Tuy viec vi pham quy tac ung xu khong bi phat, nhung nguoi choi van thuong tuan theo no nham cai thien trai nghiem choi cua tat ca moi nguoi.


= Hinh phat =

Cac hinh phat phat sinh trong tung tinh huong nhat đinh. Nguoi choi bi phat gay neu vi pham quy tac hoac đanh bong khien bong roi vao mot tinh huong bong khong the đanh đuoc.
Lam mat bong hoac đanh bong ra ngoai bien bi phat mot gay va phat them khoang cach đanh bong (luat 27–1). Trang bi cua nguoi choi lam xe dich trai bong hoac viec loai bo cac tro ngai (nhu la cay, gach đa,...) khien bong bi xe dich thi bi phat mot gay (luat 18–2). Bong cua nguoi choi roi vao chuong ngai nuoc thi bi phat mot gay (luat 26). Neu golfer đanh nham bong (luat 19–2) hoac dung putt đanh vao bong cua ban choi (luat 19–5), thi nguoi choi bi hai gay phat. Đoi khi viec vi pham co the dan toi viec bi loai khoi cuoc choi. Nguoi choi co the bi loai vi gian lan, viet điem thap hon thuc te, hoac vi nhung hinh thuc vi pham luat dan toi cu đanh khong hop le...


Trang bi Gay golf đuoc dung đe đanh bong golf. Mot cay gay bao gom ba phan: can gay, than gay va đau gay o phia duoi cung. Nhung cay gay dai đuoc dung đe lai trai bong đi xa, con gay ngan hon đuoc dung cho khoang cach gan hon.
Gay golf đuoc chia thanh cac loai co ban. 

Gay go hay gay wood co đau to, than dai đuoc dung đe đua bong đi xa tu nhung vi tri "mo", vi du nhu tee box va fairway. Cay gay go quan trong la driver hay "1-wood" voi đo loft hay đo mo cua mat gay thap nhat. Loai gay nay đuoc danh rieng cho nhung cu đanh xa, co the len toi 300 thuoc Anh (270 m), hoac nhieu hon duoi ban tay cua cac golf thu chuyen nghiep. Truoc đay cac loai gay đuoc lam tu go cung đung nhu ten goi, nhung nay cac cay wood đuoc lam tu vat lieu kim loai nhu titan, hoac vat lieu tong hop.
Gay sat hay iron la cac cay gay than ngan hon co đau lam tu kim loai, voi mat đau gay phang. Truoc đay đau gay đuoc ren tu sat; đau gay sat hien đai đuoc đuc chinh xac tu hop kim thep. Gay sat voi cac đo loft khac nhau co the đuoc dung cho hau het moi vi tri tren san, nhung thuong thay nhat la nhung cu đanh ngan tiep can green, hoac đe đua bong ra khoi bay cat. Goc lie la goc đuoc tao giua tam cua can gay (shaft) va mat đat khi ban đat gay sat xuong o vi tri vao bong.
Loai thu ba la putter, loai gay thang bang co đo loft thap, đuoc dung đe đua bong lan tren green va vao lo. Putter hau nhu luon đuoc dung tai green hoac tai cac khu vuc rough hay vien bao quanh.
Loai gay thu tu, gay hybrid, la su ket hop giua gay go va gay sat, đuoc dung đe thay the cac cay gay sat co đo loft thap.
Đo loft la đo mo cua mat gay golf (hay con đuoc goi la loft gay hoac goc loft). Đo loft la thong so ky thuat quan trong đuoc ghi tai phan đau gay. Đay chinh la bieu thi goc giua mat gay va mat phang đung tai thanh nho can gay. Goc loft cua gay golf se đuoc bieu thi bang so đo.
Nguoi choi đuoc phep mang toi đa 14 cay gay mot luc trong tui trong mot vong. Viec chon lua gay hoan toan thuoc ve phia golfer, mac du moi cay gay phai tuan theo cac muc trong đuoc liet ke trong luat le. Vi pham luat co the bi loai khoi cuoc choi.
Bong golf hinh cau, luon co mau trang (nhung van đuoc phep co mau khac), đuoc bao phu boi nhieu vet lom tren be mat co tac dung lam giam luc can khi đong hoc nho tang đo nhieu loan cua khong khi xung quanh trai bong khi di chuyen, giup cho phep trai bong bay xa hon. Su ket hop giua lop bien mem ben ngoai va loi cung ben trong cho phep đo xa va đo xoay.
Tee chi đuoc phep su dung trong cu đanh đau tien o moi ho, tru truong hop nguoi choi đanh thu mot cu đanh hoac phai thuc hien lai cu phat bong.
Nhieu golf thu đi nhung đoi giay golf co đinh bang kim loai hoac chat deo đe tang suc bam đe co đuoc nhung cu đanh xa hon va chinh xac hon.
Mot chiec tui đung gay golf đuoc dung đe đung cac cay gay va tu trang ca nhan cua nguoi choi nhu tee, bong, va gang tay. Tui golf co nhieu ngan, co the đuoc di chuyen tren san bang cach mang vac, keo đi tren mot xe đay hoac gan len xe golf. Tui golf co quai tay hoac day đeo vai, va đoi khi co the co cac chan thu ra thu vao đuoc giup tui gay đung thang khi đe tren mat đat.


Co che đanh Mot cu swing trong mon golf co ve ngoai tuong tu voi nhung chuyen đong khac nhu vung riu hay vung gay bong chay; tuy nhien, ket qua cua cu swing phu thuoc khong nho vao mot so chuyen đong phu đuoc can chinh chinh xac va đung luc, đam bao rang gay huong di chuyen cua gay toi bong phu hop voi đuong bong mong muon, mat gay phu hop voi đuong swing, va bong tiep xuc voi điem cham "sweet spot" cua mat gay. Kha nang thuc hien đieu nay mot cach thuong xuyen, qua nhieu bo gay voi đu loai gay va mat gay, la ky nang then chot đoi voi bat ky tay golf nao.
Cac tay golf chuan bi cu đanh voi phia than khong thuan huong ve muc tieu (voi nguoi thuan tay phai thi muc tieu o ben trai). Than cua nguoi choi va đuong trung tam cua mat gay o vi tri song song voi đuong bong mong muon, trong khi ban chan co the vuong goc voi đuong bong hoac hoi huong ra ngoai. Chan thuong dang rong bang vai đoi voi gay sat co trung va putter, hep hon vai voi gay sat ngan va rong hon vai đoi voi gay sat dai va gay go. Bong thuong đuoc đat chech ve "phia truoc" (gan chan truoc) đoi voi gay co đo loft thap. Nguoc lai bong đuoc đat ve "phia sau" khi đo loft tang. Hau het cac cu swing bang iron va putt thi bong o chinh giua the đung, trong khi đo mot vai cu đanh voi gay iron co đo dai nho hoac trung binh thi bong hoi lech tam ve phia sau đe đam bao su tiep xuc on đinh giua bong va mat gay.
Nguoi choi lua chon gay, can gay, va cu đanh phu hop voi khoang cach toi lo:

Cu "drive" hay "full swing" đuoc dung tai khu phat bong va fairway, thuong bang gay go hoac gay sat dai, đe đat đuoc khoang cach toi đa co the. Than gay o tu the ket thuc song song voi mat đat va qua vai.
Cu "tiep can" hay "3/4 swing" đuoc su dung đoi voi khoang cach tren trung binh đoi hoi đo chinh xac hon la khoang cach, vi du nhu đe đua bong vao green hoac vuot qua chuong ngai vat. Vi tri ket thuc "backswing" (đong tac chuan bi đanh) cua cu đanh nay thuong la gay chi len troi hoac hoi chi ve phia nguoi choi.
Cu "chip" hay "half-swing" danh cho khoang cach ngan gan green, dung gay sat co đo loft cao hoac gay wedge. Muc đich cua cu chip la đua bong vao green mot cach an toan va lan ve phia lo. Cu đanh nay cung dung đe đua bong tu cac vi tri bat loi toi cac vi tri thuan loi hon. Đo cao cua đau gay o backswing nam o khoang tu hong toi đau.
Cu "putt" đuoc su dung cho cac cu đanh bong ngan tren hay gan green, thuc hien bang gay "putter". Backswing va tu the ket thuc cua cu putt gon hon rat nhieu so voi cac cu đanh khac, trong đo đau gay hiem khi gio cao qua đau goi. Putt thuong chi co muc đich la đua bong vao lo, mac du cu putt o khoang cach xa chi nham rut ngan khoang cach giua bong va lo, đong thoi tao loi the cho cu đanh quyet đinh.
Sau khi chon gay va cu đanh phu hop, nguoi choi se vao bong bang cach tao tu the đung ve phia ben canh qua bong va đua gay ra sau qua bong. Nguoi choi lien thuc hien đong tac backswing, đua cay gay, canh tay va phan than tren cua co the ra xa qua bong, roi bat đau cu vung gay, đua đau gay xuong tro lai va đanh bong. Mot cu swing thong thuong la su tong hop cac chuyen đong phuc tap, va mot chut thay đoi nho ve tu the va cach hay chon vi tri cung co the tao ra nhung hieu qua đanh bong hoan toan khac nhau. Muc tieu chung cua moi nguoi khi thuc hien mot qua full swing la lam sao đe đau gay di chuyen nhanh nhat co the nhung van duy tri đuong chuyen đong cua ca gay va đau gay.
Su chinh xac va on đinh van đuoc coi trong hon khoang cach đat đuoc. Mot nguoi co cu drive thang chi bay xa 220 thuoc Anh (200 m) se van co the đua bong vao mot vi tri thich hop tren fairway. Tuy nhien nguoi co cu drive đi xa toi 280 thuoc Anh (260 m) nhung khong bay thang se kho long đua bong toi vi tri thuan loi; đuong bong đo co the bi "hook", "pull", "draw", "fade", "push" hoac "slice" so voi đuong đi du tinh, khien bong bi bay ra ngoai bound hoac roi vao rough hoac chuong ngai vat, va nguoi choi phai mat them nhieu lan đanh.


= Cac kieu putt =
Putt đuoc coi la mot trong nhung yeu to quan trong cua golf. Co nhieu ky thuat putt va cach cam gay đuoc phat trien nham giup nguoi choi thuc hien putt thanh cong. Thoi ky đau, cac tay golf putt voi tay thuan o phan duoi can gay va tay khong thuan o tren. Cac cam gay va putt nay đuoc goi la cach "thong thuong". Co nhieu bien the cua cach thong thuong nhu overlap (golfer se lay ngon tro tay khong thuan đe len ngon ut cua tay thuan), interlock (ngon tro tay khong thuan khop voi ngon ut va ap ut cua tay kia), double hoac triple overlap. Gan đay kieu putt "cross handed" (treo tay) tro nen pho bien. Cross handed tuc la tay thuan o phan tren cua can con tay khong thuan o duoi. Cach cam gay nay han che chuyen đong o ban tay thuan va loai bo kha nang wrist breakdown trong qua trinh putt.
Cac kieu putt pho bien khac con co "the claw", trong đo can gay o giua cua ngon cai va ngon tro cua tay thuan trong khi long ban tay huong ve muc tieu, tay khong thuan đat nhu binh thuong vao can gay.


Cach tinh điem va handicap = Par =

Mot ho golf đuoc phan loai theo par hay so gay chuan ma mot tay golf gioi can đat đuoc đe hoan thanh mot ho. Par toi thieu cua mot ho la 3 boi par luon gom it nhat mot cu tee va hai cu putt. Cac par 4 va 5 la cac par pho bien tren san; mot vai san tham chi co the co cac ho par 6 hay par 7. Ngoai tee va putt, cac cu đanh khac thuong (nen) đuoc thuc hien tai fairway; vi du, mot tay golf gioi thuong muon vao green tai mot lo co par la 4 trong hai gay — mot tu cu tee (hay drive) va mot cu thu hai vao green (cu "tiep can") — va sau đo đua bong lan vao ho trong hai putt đe đat par. Khi bong vua vao green ma nguoi choi van con toi thieu hai putt đe đat par thi co nghia nguoi đo đa thuc hien "green in regulation" hay GIR thanh cong. Viec đe lo GIR khong co nghia la nguoi choi golf khong gianh par, nhung se kho thanh cong hon; nguoc lai, đat đuoc GIR khong bao đam ban co par, boi đoi khi ban phai mat ba putt đe ket thuc lo. Cac tay golf chuyen nghiep thuong co ti le GIR la 60% toi 70%.
Nhan to chinh đe phan loai par cho mot ho tuong đoi thang tap va khong co chuong ngai vat la khoang cach tu tee toi green. Mot ho par 3 thuong ngan hon 225 m, par 4 la tu 225–434 m, par 5 la tren 435 m. Par 6 it gap co the len toi 590 m. Cac khoang cach nay dua tren tam xa cua cu drive trong khoang 220 va 260 m cua mot tay golf thong thuong. Tuy nhien cung can phai xem xet toi cac yeu to khac. Đo doc cua mat đat tu tee toi lo cung gia tang hoac giam thieu quang đuong lan cua bong. Nhung khuc ngoat hay chuong ngai vat cung buoc cac tay golf phai "lay up" tai fairway đe chuyen huong hoac đanh bong qua chuong ngai vat o cu đanh tiep theo. Nhung yeu to ve mat thiet ke nay se anh huong toi cach mot tay golf thi đau, bat ke khoang cach tu tee toi green la it hay nhieu, va do đo cung can đuoc tinh đe đat par cho ho. Tuy nhien, điem par khong bao gom viec co the co gay phat, vi mot nguoi choi thong thuong khong muon đua bong vao bay nuoc hay cac tinh huong bong khong hop le.
Cac san muoi tam lo thuong co điem par tong la 72 cho mot vong choi, tuc par trung binh cua mot lo la 4; thuong mot san đuoc thiet ke voi so lo par 5 va par 3 bang nhau, con lai la par 4. Nhieu san co tong par la 68 cho toi 76, nhung khong co nghia san đo kem gia tri hon san co par-72. O mot so quoc gia, cac san thuong đuoc phan loai theo đo kho, va đo kho nay đuoc dung đe tinh toan handicap hay điem chap cua mot golfer tai san đo.
Hai loai điem đanh gia đo kho tai Hoa Ky la Course Rating, hay điem danh cho mot "scratch golfer" (tay golf thong thuong) co handicap bang 0 thi đau tai san đo (va co the se khac so voi par cua san), va Slope Rating, dung đe đo muc đo toi te co the cua mot "bogey golfer" (voi handicap 18) so voi mot "scratch golfer". Hai loai điem nay ap dung cho bat ky san golf nao nam duoi su quan ly cua USGA, va đuoc su dung trong mot he thong tinh handicap.


 Tinh điem  Muc đich moi vong la mat cang it gay cang tot. Điem cua nguoi choi luon la hieu so cua so gay tru đi so điem par. Mot cu hole in one (con goi la "ace" hay an điem truc tiep) xay ra khi nguoi choi đua bong vao lo ngay tu cu đanh o tee. So điem o moi ho thuong co mot ten goi rieng biet.


= He thong handicap =

Handicap la phep đo bang so ve kha nang cua mot tay golf tai mot san golf 18 lo. Handicap cua mot nguoi thuong đai dien cho so gay tren par ma nguoi đo se mac trong mot vong đau trung binh tai san đo. Nguoi choi cang gioi thi handicap cang thap. Mot so nguoi co handicap 0 hoac thap hon goi la scratch golfer, va thong thuong se đat hoac vuot par cua san trong mot vong choi (phu thuoc vao đo kho cua san).
Tinh toan handicap thuong phuc tap, chu yeu do khong phai san nao cung kho nhu nhau hay khong phai trinh đo nguoi choi nao cung nhu nhau. Mot nguoi co par o san A co the co 4 gay tren par o san B, hoac mot nguoi co 20 gay tren par o san A lai lam tot hon voi 16 gay tren par o san B. Đoi voi "scratch golfer", san B kho hon, nhung voi "bogey golfer", san A kho hon. Nguyen nhan la do cac thu thach o cua san co anh huong khac nhau đoi voi moi nguoi. Khoang cach thuong la van đe voi cac tay golf "bogey" nghiep du vi toc đo vung gay cua ho cham nen bong đi khong xa, vi vay can nhieu gay moi toi green. Tuy nhien cac san thuong thiet ke voi cac chuong ngai vat đe giam bot loi the đanh xa hon cua cac tay golf chuyen, buoc ho phai "lay up" đe tranh ho cat hoac bay nuoc, trong khi bogey golfer khong bi anh huong nhieu vi chuong ngai vat nam ngoai tam cua ho. Cac yeu to đia hinh va duy tri fairway co the anh huong toi tat ca cac golfer o moi trinh đo; lam hep fairway bang nhieu vat can hay mo rong rough o hai ben thuong tang ti le đanh bong vao khu vuc bat loi, tu đo tang thu thach cho moi nguoi choi.


= Cac hinh thuc choi golf co ban =
Co hai hinh thuc choi golf co ban la match play va stroke play. Stroke play la kieu choi pho bien hon.


 Match play  Trong mot tran match play, hai tay golf (hoac hai đoi) tranh tai tai moi ho nhu mot cuoc thi đau rieng re. Ben co điem so thap hon tai lo se thang lo đo, con neu hai ben co so điem bang nhau thi ho đo đuoc "chia đoi" (hay la hoa). Sau khi tat ca cac ho đuoc hoan thanh, ben nao co nhieu ho thang hon se chien thang tran đau. Trong truong hop mot ben co khoang cach dan điem khong the bi san bang hay vuot qua, thi tran đau se ket thuc luon ma khong can phai thi đau cac ho con lai. Vi du, neu mot ben đang dan sau ho, va chi con nam ho nua la het tran, tran đau ket thuc va ben đang dan đuoc coi la thang "6 & 5". O bat cu thoi điem nao, neu so điem dan truoc bang so lo con lai, ben dan truoc đuoc goi la "dormie", va tran đau tiep dien cho toi khi ben dan truoc gia tang cach biet them mot ho hoac hoa bat ky ho nao trong cac ho con lai, hoac tran đau ket thuc voi ti so hoa voi ben bi dan thang tat ca cac ho con lai. Khi tran đau ket thuc voi ti so hoa, hai ben co the tiep tuc choi toi khi mot ben thang.


 Stroke play  Điem so đat đuoc o moi ho tai mot vong hoac ca giai đau đuoc tinh vao tong điem, va nguoi choi co tong điem tha nhat se thang stroke play. Stroke play la kieu choi pho bien nhat. Tai cac giai chuyen nghiep, neu co ti so hoa o vi tri dan đau sau tat ca cac ho, tat ca cac tay golf bang điem se thi đau mot tran playoff. Playoff co the theo the thuc sudden death hoac dien ra trong mot so luong ho đuoc ban to chuc đe ra truoc (tu 3 toi 18). Trong sudden death, nguoi choi co so điem thap nhat tai ho so voi tat ca cac đoi thu se thang. Trong the thuc playoff voi so lo cho truoc, neu co it nhat hai nguoi bang điem nhau sau khi tat ca cac ho ket thuc thi nhung nguoi bang điem se buoc vao sudden death, trong đo nguoi nao thang mot ho se vo đich giai đau.


= Cac hinh thuc pho bien khac =


 Loi choi đong đoi  Foursome: theo Luat 29, foursome dien ra giua hai đoi hai nguoi, moi đoi chi co mot qua bong va nguoi choi cua moi đoi thay phien thuc hien cu đanh cua đoi minh. Vi du, neu "A" va "B" cung mot đoi, "A" tee o ho thu nhat, "B" se đanh cu thu hai, "A" thuc hien cu thu ba, va cu the toi khi bong vao lo. O ho thu hai, "B" se phat bong (bat ke ai la nguoi putt cuoi cung o lo 1), "A" đanh cu thu hai, va cu the toi het lo. Foursome co the đanh theo kieu match play hoac stroke play.
Fourball: theo Luat 30 va 31, fourball cung dien ra giua hai đoi hai nguoi, nhung moi nguoi co mot qua bong rieng va khi so sanh ket qua hai ben thi se tinh ket qua cua nguoi co điem so thap hon cua moi đoi. Fourball cung co the đanh theo kieu match play hoac stroke play.


Golf chuyen nghiep Đa phan cac tay golf chuyen nghiep đong vai tro quan ly cau lac bo hay day golf, va chi thi đau o mot so giai đia phuong. Mot nhom nho cac tay golf uu tu thi đau tai cac tour quoc te. Cac tay golf tham gia quan ly va huong dan golf bat đau su nghiep trong nganh cong nghiep golf trong vai tro caddy, va voi mot chut quan tam, ho tim viec tai cac san golf va cuoi cung lay bang chung nhan nghe nghiep. Cac tay golf đi thi đau giai thuong bat đau trong vai tro van đong vien nghiep du, đat vi the "chuyen nghiep" sau nhung thanh cong o cac giai lon, noi mang ve cho ho tien thuong va tai tro. Vi du Jack Nicklaus đuoc chu y nho đung thu nhi tai U.S. Open 1960 sau nha vo đich Arnold Palmer, voi điem sau 72 ho la 282 (điem so tot nhat cua mot tay golf nghiep du cho toi nay tai U.S. Open). Ong thi đau them nhieu giai vao nam 1961, vo đich U.S. Amateur Championship 1961, truoc khi chinh thuc tro thanh van đong vien chuyen nghiep nam 1962.


= Cac tour đau =

Co it nhat khoang 20 tour đau golf chuyen nghiep, co the cua PGA hay mot nha to chuc tour đoc lap, chiu trach nhiem len lich cac giai đau, tim kiem tai tro, va đat ra luat le cua tour. Tour cho phep cac thanh vien thi đau hau het cac giai, đoi khi cung moi cac tay golf khong thuoc tour đau tham du mot so giai. Viec tro thanh thanh vien cua cac tour lon khong he de dang.

Tour noi tieng nhat hien nay la PGA Tour ben canh cac giai Major va bon giai World Golf Championships. Cac giai cua PGA Tour co so tien thuong cho nguoi vo đich la it nhat 800.000 USD. European Tour, chu yeu thu hut cac tay golf ngoai Bac My, xep thu hai sau PGA Tour ve muc đo uy tin tren the gioi. Mot so van đong vien khong thuoc Bac My thuong co gang thi đau đu so giai nham duy tri quyen thanh vien o ca PGA Tour va European Tour. Ke tu nam 2010, co ba lan danh hieu kiem tien thuong tot nhat cua ca hai tour la cung mot nguoi, trong đo Luke Donald lam đuoc đieu nay nam 2011 con Rory McIlroy la vao nam 2012 va 2014.
Cac tour đau lon khac cua nam bao gom Japan Golf Tour, Asian Tour (chau A ngoai Nhat Ban), PGA Tour of Australasia, va Sunshine Tour (Nam Phi). Cac tour Nhat Ban, Australasia, Sunshine, PGA, va European la thanh vien sang lap cua Lien đoan cac tour PGA quoc te (International Federation of PGA Tours), co quan thuong mai cua cac tour đau chinh thanh lap nam 1996. Asian Tour tro thanh thanh vien chinh thuc nam 1999. Canadian Tour tro thanh thanh vien du khuyet nam 2000, con Tour de las Americas (My Latinh) tro thanh thanh vien du khuyet nam 2007. Lien đoan mo rong vao nam 2009 voi 11 thanh vien moi chinh thuc – Canadian Tour, Tour de las Americas, Hiep hoi golf Trung Quoc, PGA Han Quoc, Professional Golf Tour of India, va cac to chuc đieu hanh sau tour lon cua nu. OneAsia Tour, thanh lap nam 2009, khong phai thanh vien nhung lien doanh voi cac tour Australasia, Trung Quoc, Nhat Ban, va Han Quoc. Vao nam 2011, Tour de las Americas đuoc PGA Tour tiep quan, va toi nam 2012 đuoc nhap vao PGA Tour Latinoamerica moi ra đoi. Cung trong nam 2012 Canadian Tour đoi ten thanh PGA Tour Canada sau khi đuoc PGA Tour tiep quan. Tat ca cac tour thanh vien cua Lien đoan (tru An Đo) va OneAsia Tour đong gop điem cho cac tay golf đe ho đua tranh thu hang tren Official World Golf Ranking (OWGR).
Golf cung co cac giai đau hap dan đoi voi cac van đong vien cao tuoi. Co mot so tour cho nam gioi tu 50 tuoi tro len, tieu bieu la PGA Tour Champions.
Co sau tour chinh cua nu phan theo vung đia ly. Tour lon va uy tin nhat la LPGA Tour cua Hoa Ky. Tat ca cac tour lon nay đeu đong gop điem cho cac tay golf đe ho đua tranh thu hang tren Women's World Golf Rankings.


= Cac giai major cua nam =

Cac giai major cua nam la bon giai đau cao quy nhat trong nam. Theo thu tu thoi gian trong mot nam, cac giai nay bao gom: The Masters, U.S. Open, The Open Championship (hay British Open) va PGA Championship.
Cac giai nay danh cho khoang vai chuc tay golf hang đau the gioi tranh tai. The Masters dien ra tai Augusta National Golf Club o Augusta, Georgia, lan đau nam 1934. Đay la giai major duy nhat đuoc to chuc tai duy nhat mot san tu truoc toi nay. U.S. Open va PGA Championship dien ra tai cac san thuoc Hoa Ky, con Open Championship dien ra tai cac san thuoc Vuong quoc Lien hiep Anh.
Truoc khi PGA Championship va The Masters xuat hien, bon giai major la U.S. Open, U.S. Amateur, Open Championship va British Amateur.


= Cac giai major cua nu =

Golf nu khong co mot he thong giai thuong major ap dung cho toan the gioi. Danh sach cac giai major đuoc LPGA cua Hoa Ky cong nhan đa nhieu lan thay đoi, gan đay nhat la vao nam 2001 va 2013. Co nam giai major danh cho nu hien nay đuoc LPGA cong nhan: ANA Inspiration, Women's PGA Championship (ten truoc đay la LPGA Championship), U.S. Women's Open, Women's British Open (thay the cho du Maurier Classic vao nam 2001) va The Evian Championship (gia nhap danh sach giai major vao nam 2013). Ladies European Tour chi cong nhan Women's British Open va The Evian Championship la major. LPGA of Japan Tour khong cong nhan bat cu giai nao trong so cac giai tren ma co mot he thong bon giai major rieng.


Tai Viet Nam Golf đuoc du nhap ve Viet Nam vao nam 1920, duoi thoi Vua Bao Đai. Khi đo, golf ngay lap tuc tro thanh mon the thao “xa xi” chi danh cho vua chua, rat it nguoi biet đen. San golf đau tien o Viet Nam chinh la Da Lat Palace Golf Club hay con goi la san golf Đoi Cu do vua Bao Đai xay dung .
Co mot so nguoi dung nhung thuat ngu Golf sau đay trong tieng Viet:

Đoi qua: đe chi Green
Đuong bong: đe chi Fairway


Cac su kien cap quoc te Golf tai Đai hoi The thao chau A
Golf tai Đai hoi The thao Lien chau My
Golf tai The van hoi Mua he
Ryder Cup
Presidents Cup
Solheim Cup
International Crown
Seve Trophy
EurAsia Cup
Walker Cup
Curtis Cup


Xem them Danh sach thuat ngu golf
Golf tai The van hoi Mua he 2016
Professional Golfers' Association of America


Chu thich