Maria Ana cua Tay Ban Nha (tieng Tay Ban Nha: Maria Ana de Espana, tieng Đuc: Maria Anna von Spanien; tieng Anh: Maria Anna of Spain; 18 thang 8 nam 1606 – 13 thang 5 nam 1646) la Vuong nu Tay Ban Nha va la Hoang hau La Ma Than thanh, Vuong hau Hungary va Bohemia thong qua cuoc hon nhan voi Ferdinand III cua Thanh che La Ma. Maria Ana tung nhieu lan đam nhiem vai tro nhiep chinh trong thoi gian chong vang mat, đac biet la khi Ferdinand III o Bohemia nam 1645.
La con gai cua Felipe III cua Tay Ban Nha va Margarete cua Ao, truoc khi ket hon voi Ferdinand III, Maria Ana đuoc coi la nguoi vo tiem nang cua Charles I cua Anh (bay gio la Than vuong xu Wales). Su kien nay đuoc biet đen trong lich su goi la "Hon uoc Tay Ban Nha" (the Spanish match), đa gay ra mot cuoc khung hoang chinh tri trong noi bo Vuong quoc Anh va Scotland. Tai trieu đinh Vien, Maria Ana tiep tuc the hien van hoa Tay Ban Nha ban đia cua minh, tu quan ao đen am nhac va cung thuc đay viec that chat moi quan he giua nhanh Đe quoc va nhanh Tay Ban Nha cua Hoang toc Habsburg.


Nhung nam đau đoi Maria Ana cua Tay Ban Nha sinh ra tai Cung đien El Escorial, gan Madrid, vao ngay 18 thang 8 nam 1606, la con thu tu va la con gai thu ba cua Felipe III cua Tay Ban Nha va Margarete cua Ao, Nu Đai vuong cong Ao thuoc nhanh Noi Ao cua Hoang toc Habsburg. Trong so bay anh chi em cua Maria Ana, chi co bon nguoi song qua tuoi au tho: Ana (sau nay la vo cua Louis XIII cua Phap), Felipe IV cua Tay Ban Nha, Carlos (qua đoi khi con tre vao nam 1632) va Fernando (sau nay la Hong y-Infante va Thong đoc cua Ha Lan thuoc Tay Ban Nha). Cha me cua Maria Ana, tuc la Felipe III va Margarete co quan he ho hang gan va co rat nhieu lien he voi nhau thong qua hon nhan cua to tien: thong qua cha cua Felipe III, Felipe III chinh la anh ho cua Margarete va thong qua me cua Quoc vuong, Felipe III la chau goi co lan di cua Margarete. Ngoai ra, Margarete cung la em ho cua Felipe III thong qua me. Maria Ana đuoc rua toi vao ngay 8 thang 9, ngay Le sinh nhat cua Đuc Maria va đuoc đo đau boi chi gai Ana va Francisco de Sandoval y Rojas, Cong tuoc thu 1 xu Lerma.


Đinh hon Ngay tu khi con nho, Maria Ana đa co mot vai tro quan trong trong cac du tinh hon nhan cua Felipe III. O tuoi thieu nien, Vuong nu đuoc hua hon voi Đai vuong cong Johann Karl, con trai ca va la nguoi thua ke cua Ferdinand II cua Thanh che La Ma va nguoi vo đau la Maria Anna xu Bayern va cung la anh ho cua Vuong nu. Tuy nhien, cuoc hon nhan khong dien ra vi Johann Karl đa qua đoi vao nam 1618.
Nam 1622, Quoc vuong James I cua Anh nhan đuoc loi đe nghi ga Maria Ana tu Felipe IV cua Tay Ban Nha, anh trai cua Maria Ana đe that chat moi quan he giua hai quoc gia thong qua cuoc hon nhan giua Vuong tu Charles, Than vuong xu Wales va Infanta Maria Ana. Ban than James I mong rang cuoc hon nhan giua Charles va Maria Ana se khien Tay Ban Nha trao tra lai vung Pfalz cho vo chong con gai Elizabeth. Phia Luan Đon va Madrid bat đau co nhung hoat đong đam phan tich cuc. Cuoc hon nhan tiem nang giua Than vuong xu Wales va Infanta Tay Ban Nha đuoc biet đen trong lich su voi cai ten "Hon uoc Tay Ban Nha" (The Spanish match) va gay ra mot cuoc khung hoang chinh tri noi bo o ca Anh va Scotland. Nam 1623, Than vuong xu Wales cung voi George Villiers, Cong tuoc thu 1 xu Buckingham, đen tham Madrid đe gap nang dau sap cuoi. Tuy nhien, Maria Ana tha vao tu vien con hon la ket hon voi tin huu Khang Cach va Charles se khong cai sang Cong giao. Cuoi cung, cuoc hon nhan khong dien ra vi ly do chinh tri cung nhu vi su mien cuong cua vi tan vuong cua Tay Ban Nha trong viec thiet lap hon nhan voi Vuong toc Stuart du ben Anh đa chap nhan mot hiep uoc rat co loi cho phia Tay Ban Nha. Charles sau cung đa ket hon voi mot nguoi Cong giao sung đao la Henriette Marie cua Phap thuoc Vuong toc Bourbon.


Hon nhan Cuoi nam 1626, Maria Ana đinh hon voi Đai vuong cong Ferdinand, em trai cua vi hon phu đau tien cua Vuong nu va la tru quan moi cua Hoang đe Ferdinand II. Le đinh hon chinh thuc dien ra truoc mot loat cuoc đam phan đuoc tien hanh vao nam 1625. Cung nam đo, Ferdinand len ngoi Quoc vuong Hungary, va nam 1627, Ferdinand tro thanh Quoc vuong Bohemia. Noi dung cua cac cuoc đam phan la ve cuoc song cua Maria Ana tai trieu đinh cua nguoi chong tuong lai. Bat chap mong muon cua Ferdinand rang cha giai toi cua Maria Ana se la Tu si Dong Ten Ambrosio de Penalosa, Diego Quiroga la nguoi đuoc bo nhiem. Theo thoa thuan hon nhan đuoc hai ben ky ket vao nam 1628 co ghi rang Maria Ana co the giu quyen thua ke ngai vang Tay Ban Nha, nhung chi gai cua Vuong nu la Ana, nguoi ket hon voi Louis XIII cua Phap nam 1615, thi buoc phai tu bo quyen thua ke.
Thang 12 nam 1629, Maria Ana roi Madrid đen Vien, tron ba nam sau khi đinh hon va gan nam nam sau khi loi hoi cuoi lan đau đuoc đe xuat. Chuyen hanh trinh phai mat hon mot nam moi hoan thanh. Tren đuong đi bang đuong bien o Genova, đa co su co phat sinh do mot tran dich hach bung phat o Ban đao Y. Vi ly do đo, đoan nguoi khong the dung lai o Bologna, noi Hong y Antonio Barberini, chau trai cua Giao hoang Urbano VIII, đang đoi Vuong nu đen đe trao Hoa hong Vang. Đoan nguoi chuyen đen Napoli va Maria Ana đa nhan đuoc Hoa hong Vang tai đay. Infanta sau đo di chuyen qua Lanh đia Giao hoang sau khi Vuong nu thuc hien chuyen hanh huong đen Vuong cung Thanh đuong Thanh Casa. Trong đoan hanh trinh đo, Maria Ana đuoc tang lop quy toc o Roma thap tung, dan đau boi mot nguoi chau khac cua Giao hoang Urbano VIII la Taddeo Barberini, Than vuong xu Palestrina. Ngay 26 thang 1 nam 1631, Vuong nu đen Trieste va gap Đai vuong cong Leopold Wilhelm cua Ao, em chong tuong lai cua minh. Ngay ngay hom đo, Maria Ana ket hon voi Quoc vuong Ferdinand cua Hungary va Bohemia theo phuong thuc uy nhiem, voi nguoi đai dien cho Ferdinand la Leopold Wilhelm. Sau hon le, Leopold Wilhelm ho tong Maria Ana đen Vien.
Truoc hon le chinh thuc, vi khong tin tuong vao nhung buc chan dung truoc đo ma minh đa nhin thay ve ngoai hinh cua Vuong nu, Ferdinand đa bi mat gap mat co dau cua minh. Ngai Oberhofmeister (tam dich: quan su) yeu cau đuoc dien kien Maria Ana. Trong chuyen tham, Ferdinand đi cung voi mot so quy toc. Bi an tuong boi ve đep cua Vuong nu, Ferdinand ngay lap tuc tiet lo danh tinh va bat chuyen voi Maria Ana bang tieng Tay Ban Nha. Tinh yeu va su ton trong ma vi Ferdinand danh cho vo keo dai trong suot cuoc hon nhan cua hai nguoi. Ferdinand mot long voi Maria Ana va khong bao gio co con ngoai hon.
Ngay 20 thang 2 nam 1631, tai Vien, Maria Ana ket hon voi Quoc vuong Ferdinand cua Hungary va Bohemia. Le hoi mung le cuoi cua hai nguoi keo dai mot thang. Cuoc hon nhan đuoc mo ta la hoa hop. Maria Ana đuoc mieu ta la nguoi vui tinh, than thien va thong minh, tan Vuong hau đa xoa diu tinh cach u sau cua Ferdinand.


Hoang hau La Ma Than thanh va Vuong hau Đuc Maria Ana đen trieu đinh Vien voi thoi trang, kich san khau, khieu vu va am nhac mang phong cach Tay Ban Nha (bao gom ca tieng guitar đau tien). Voi tu cach la vo cua nguoi thua ke, Maria Ana duy tri moi quan he tot đep voi tat ca cac thanh vien trong gia đinh chong, nhung Vuong nu co moi quan he phuc tap voi me ke cua Ferdinand la Hoang thai hau Eleonora Gonzaga, nguoi chi lon hon Maria Ana tam tuoi, chu yeu la do su canh tranh giua hai nguoi trong viec gianh anh huong tai trieu đinh. Maria Ana cung danh nhieu su quan tam cho nghe thuat, đac biet la hoi hoa. Vuong nu đa suu tam cac tac pham cua cac hoa si nguoi Y, Tay Ban Nha va Flemish cuoi thoi ky Phuc hung va đau thoi ky Baroque.
Tai Regensburg, ngay 22 thang 12 nam 1636, Ferdinand đuoc bau lam Quoc vuong La Ma Đuc, va mot tuan sau, Ferdinand đuoc Tong giam muc Mainz trao Vuong mien. Maria Ana đang co voi tu cach la Vuong hau Đuc mot thang sau đo, vao ngay 21 thang 1 nam 1637. Sau cai chet cua cha vao ngay 15 thang 2 nam 1637, Ferdinand tro thanh tan Hoang đe La Ma Than thanh voi đe hieu Ferdinand III va cung tro thanh Quoc vuong cai tri Hungary va Bohemia. Maria Ana do đo cung tro thanh Hoang hau La Ma Than thanh va Vuong hau thuc su cua Hungary va Bohemia. Le đang co cua Maria voi tu cach la Vuong hau Hungary đuoc cu hanh tai Pressburg.
Maria Ana tham gia chinh tri voi tu cach la co van cho chong, la nguoi hoa giai giua Hoang đe va ho hang ben Tay Ban Nha. Du luon bao ve quyen loi cua chong nhung Maria Ana cung khong quen quyen loi cua cac anh em trai la Quoc vuong Felipe IV va Hong y-Infante Fernando. Tai trieu đinh cua minh, chu yeu bao gom nguoi Tay Ban Nha, khach vieng tham thuong la đai su Tay Ban Nha va cac nha ngoai giao khac. Trong thoi gian vang mat tai trieu đinh o Vien, Hoang đe đa bo nhiem vo lam nhiep chinh, chang han nhu vao nam 1645, trong Chien tranh Ba muoi nam, khi Ferdinand III đang o Vuong quoc Bohemia.


Qua đoi Vao thang 3 nam 1645 Maria Ana va cac con roi khoi Linz vi su đo bo cua quan đoi Thuy Đien Khang Cach va chuyen đen Vien. Đen thang 4, quan Thuy Đien chuan bi vuot song Danube va đe doa chiem đong thanh pho. Hoang that do đo tam thoi chay tron đen Graz. Sau khi tro ve Vien, Maria Ana va gia đinh lai buoc phai chuyen đen Linz vi benh dich. Lan mang thai thu sau cua Maria Ana đuoc ghi nhan vao thang 1 nam 1646. Bon thang sau, vao ngay 12 thang 5, tai lau đai Linz, Maria Ana đot nhien cam thay sot, chay nhieu mau va qua đoi vao sang hom sau. Đua tre trong bung cua Maria Ana đuoc mo lay ra va đuoc đat ten la Maria nhung chi song đuoc vai gio. Ngay 24 thang 5, ca hai me con đuoc đat trong cung mot quan tai, đuoc chuyen đen Vien va chon cat trong Ham mo Hoang gia, noi chua san quan tai chua hai cot cua hai nguoi con trai đa qua đoi truoc đo cua Maria Ana. Đoan tang le đuoc thap tung boi đai su Tay Ban Nha va cac thi nu cua Hoang hau. Rat đau buon truoc cai chet cua vo con, Hoang đe khong the đen du tang le. Tuy nhien, sau khi tro ve Vien vao cuoi thang 8, Ferdinand III cung đa bay to long kinh trong đoi voi hai cot cua vo, va vao thang 9, Ferdinand III tuyen bo le đinh hon cua con gai lon Maria Anna voi Baltasar Carlos cua Tay Ban Nha, Than vuong xu Asturias. Tuy nhien, Vuong tu đa qua đoi chi mot thang sau đo. Cac thanh vien trong ho gia (household) cua co Hoang hau, nhung nguoi đa theo Maria Ana tu Tay Ban Nha, gom co cha giai toi va cac thi nu, đa song tai trieu đinh Vien them vai nam sau khi Hoang hau qua đoi.


Con cai Maria Ana va Ferdinand III co sau nguoi con:

Ferdinand IV (8 thang 9 nam 1633 – 9 thang 7 nam 1654), Quoc vuong La Ma Đuc, Hungary va Bohemia.
Maria Anna (22 thang 12 nam 1634 – 16 thang 5 nam 1696), Vuong hau Tay Ban Nha.
Philipp August (15 thang 7 nam 1637 – 22 thang 6 nam 1639), Đai vuong cong Ao.
Maximilian Thomas (21 thang 12 nam 1638 – 29 thang 6 nam 1639), Đai vuong cong Ao.
Leopold I (9 thang 6 nam 1640 – 5 thang 5 nam 1705), Hoang đe Thanh che La Ma.
Maria (sinh va mat ngay 13 thang 5 nam 1646), Nu Đai vuong cong Ao.


Hinh tuong trong nghe thuat Claire Jowitt xem nhan vat Vuong nu Donusa trong vo kich The Renegado nam 1624 cua Philip Massinger nhu mot cau chuyen ngu ngon ve thoa thuan hon nhan bat thanh cua Maria Ana.
Nam 1634, nha tho kiem viet kich nguoi Tay Ban Nha la Pedro Calderon de la Barca, đe vinh danh chien thang cua quan Tay Ban Nha va Ao truoc quan Thuy Đien trong tran Nordlingen, đa dung mot buoi bieu dien o Madrid trong đo Maria Ana, cung chong la mot trong so cac dien vien.
Ngoai tru mot vai buc chan dung cua Maria Ana khi con nho thi hau het đeu nam trong bo suu tap cua Bao tang Kunsthistorisches o Vien. Buc chan dung đau tien đuoc hoa boi Juan Pantoja de la Cruz, khi Vuong nu đuoc mot tuoi. Bo suu tap cua Bao tang Nghe thuat Portland bao gom mot buc chan dung cua Maria Ana trong nhung nam 1630, đuoc hoa boi Felipe Diriksen. Mot buc chan dung khac cua Infanta Maria Ana, bay gio la Vuong hau Hungary va Bohemia đuoc Diego Velazquez, hoa si cung đinh Madrid thuc hien va hien la mot phan trong bo suu tap cua Bao tang Prado. Cac buc chan dung cua Hoang hau do Frans Luycx (hoa si tai cung đinh Vien), Bartolome Gonzalez y Serrano, Rodrigo de Villandrando, Justus Sustermans, Juan van der Hamen va cac hoa si vo danh khac thuc hien đuoc luu giu trong bo suu tap cua Bao tang Kunsthistorisches, Bao tang Prado, phong trung bay cua Cung đien Esterhazy o Eisenstadt  va Bao tang Fesch o Ajaccio.


Gia pha Ghi chu Tham khao Nguon tai lieu Braun, Bettina; Keller, Katrin; Schnettger, Matthias (ngay 4 thang 4 nam 2016). Nur die Frau des Kaisers?: Kaiserinnen in der Fruhen Neuzeit (bang tieng Đuc). Bohlau Verlag Wien. ISBN 978-3-205-20085-7.
Hengerer, Mark (2012). Kaiser Ferdinand III. (1608—1657). Eine Biographie (PDF). ISBN 978-3-205-77765-6. Ban goc (PDF) luu tru ngay 23 thang 9 nam 2015. Truy cap ngay 17 thang 2 nam 2024.Luu tru ngay 23 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine
"Habsburg – Maria Anna von Spanien". 07 Biographisches Lexikon des Kaisertums Osterreich (1861). tr. 52–458. Truy cap ngay 17 thang 2 nam 2024.
Dunn-Hensley, Susan (2017). Anna of Denmark and Henrietta Maria: Virgins, Witches, and Catholic Queens. Cham, Switzerland : Palgrave Macmillan. ISBN 978-3-319-63226-1.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Maria Anna of Spain tai Wikimedia Commons
Worldroots.com