Giai Wimbledon (tieng Anh: The Championships Wimbledon) la giai đau quan vot lau đoi va co uy tin nhat tren the gioi. Giai đuoc to chuc tai All England Club o Wimbledon, Luan Đon ke tu nam 1877.
Wimbledon la mot trong bon giai Grand Slam cung voi Uc mo rong, Phap Mo rong, va My Mo rong. Ke tu khi giai Uc Mo rong chuyen sang mat san cung vao nam 1988, Wimbledon la giai đau lon duy nhat to chuc tren san co.
Giai dien ra trong hon hai tuan cuoi thang 6 va đau thang 7, ma tam điem cua su chu y la cac tran chung ket đon nu va đon nam, lan luot đuoc to chuc vao cac ngay thu bay va chu nhat thu hai cua thang 7. Nam noi dung danh cho cac tay vot truong thanh, cung cac noi dung tre va noi dung khach moi đuoc to chuc đeu đan hang nam. Wimbledon gay chu y nho truyen thong ve trang phuc cung nhu viec khong đat cac bien quang cao quanh san. Vao nam 2009, San Trung tam cua Wimbledon đuoc lap them mai vom keo đe viec che mua qua đo tiet kiem đuoc thoi gian.


Lich su All England Lawn Tennis and Croquet Club (Cau lac bo croquet va quan vot san co toan Anh') la mot cau lac bo tu nhan đuoc thanh lap vao ngay 23 thang 7 nam 1868, ban đau co ten la "The All England Croquet Club" (Cau lac bo croquet toan Anh). San đau tien cua cau lac bo nam gan đuong Worple Road, Wimbledon. Vao nam 1876, quan vot san co, tro choi đuoc Thieu ta Walter Clopton Wingfield khoi phat khoang mot nam truoc đo va ban đau co ten la Sphairistike, đuoc bo sung vao chuong trinh hoat đong cua cau lac bo. Mua xuan nam 1877, cau lac bo đuoc đoi ten la "The All England Croquet and Lawn Tennis Club" va đanh dau cot moc nay bang viec to chuc Giai vo đich Quan vot san co đau tien. Mot bo luat moi, thay the cho bo luat do Marylebone CC quan ly, đuoc soan ra đe phuc vu cho su kien. Luat le ngay nay gan nhu tuong tu ngoai tru cac chi tiet nhu chieu cao luoi va cac cot cung nhu khoang cach tu đuong bien giao bong toi luoi.
Giai đau tien, Giai quan vot Wimbledon 1877, khai mac ngay 9 thang 7 nam 1877. Noi dung đon nam la noi dung duy nhat đuoc to chuc va nguoi chien thang la Spencer Gore, mot cuu tay vot mon rackets cua truong Harrow School, trong so 22 tay vot tham gia. Khoang 200 quan khach đa tra moi nguoi mot shilling đe xem tran chung ket.
Cac san đuoc sap xep sao cho san đau chinh nam o chinh giua, do đo san chinh co ten la "Centre Court". Cai ten nay đuoc giu nguyen khi cau lac bo chuyen toi đia điem nhu ngay nay tren đuong Church Road vao nam 1922 mac du khong con o vi tri trung tam nua. Tuy nhien vao nam 1980, bon san moi đuoc đua vao hoat đong o phia bac cua san, co nghia la Centre Court tro lai voi vi tri giong nhu ten goi cua san. Viec Mo cua San so 1 vao nam 1997 lai cang nhan manh them đieu nay.

Cho toi nam 1882, quan vot hoat đong chu yeu o cau lac bo, đo đo vao nam nay tu "croquet" bi loai khoi ten cua cau lac bo. Tuy nhien vi ly do tinh cam nen tu nay đuoc phuc hoi lai vao nam 1899.
Vao nam 1884, cau lac bo bo sung them cac noi dung đon nu va đoi nam. Cac cuoc thi đau đoi nu va đoi nam nu đuoc them vao nam 1913. Cho đen nam 1922, chi phai choi duy nhat tran chung ket voi đoi thu xuat sac nhat tai vong ngoai. Giong nhu ba giai Major hay Grand Slam con lai, chi cac tay vot nghiep du hang đau moi đuoc du tranh, cac van đong vien chuyen nghiep khong đuoc du. Tuy nhien đieu nay bi pha bo vao nam 1968 khi ky nguyen mo ra đoi. Ke tu khi Fred Perry vo đich đon nam nam 1936 thi phai toi nam 2013 Andy Murray moi la nguoi Vuong quoc Anh tiep theo vo đich noi dung nay. Trong khi đo cung chua tung co tay vot Vuong quoc Lien hiep Anh nao vo đich đon nu ke tu thoi cua Virginia Wade vao nam 1977, mac du Annabel Croft va Laura Robson lan luot gianh chuc vo đich đon nu tre nam 1984 va 2008. Giai đuoc truyen hinh lan đau tien nam 1937.
Mac du ten chinh thuc cua giai la "The Championships, Wimbledon", thi giai con co the đuoc nhac đen voi cac ten nhu "The All England Lawn Tennis Championships", "The Wimbledon Championships" hay chi đon gian la "Wimbledon". Tu nam 1912 toi 1924, giai đuoc International Lawn Tennis Federation cong nhan voi cai ten "World Grass Court Championships".


Cac noi dung Wimbledon gom nam noi dung chinh, nam noi dung tre va nam noi dung khach moi.


= Cac noi dung chinh =

Cac noi dung chinh, cung so tay vot (hoac cap van đong vien đoi voi đanh đoi) gom:

Đon nam (128)
Đon nu (128)
Đoi nam (64)
Đoi nu (64)
Đoi nam nu (48)


= Cac noi dung tre =
Đon nam tre (64)
Đon nu tre (64)
Đoi nam tre (32)
Đoi nu tre (32)
Đoi nguoi khuyet tat (12)
Khong co noi dung đoi nam nu tre.


= Cac noi dung khach moi =
Đoi nam khach moi (8 cap thi đau vong tron)
Đoi nam khach moi lon tuoi (8 cap thi đau vong tron)
Đoi nu khach moi (8 cap thi đau vong tron)
Đoi nam xe lan (4 cap)
Đoi nu xe lan (4 cap)
Tu nam 2016 ban to chuc bo sung them noi dung đon xe lan.


= The thuc thi đau =
Tai noi dung đon nam va đoi nam, ben nao thang ba set truoc se thang tran đau; trong khi cac noi dung khac tran đau ket thuc khi co nguoi thang hai set. Loat tiebreak se dien ra neu ti so cua set đau la 6–6. Ke tu nam 2019, set cuoi cung se co loat tiebreak khi ti so la 12-12.
Tat ca cac noi dung đeu thi đau theo the thuc loai truc tiep, ngoai tru cac noi dung đoi nam, nu va nam lon tuoi khach moi thi đau theo the thuc loai truc tiep.
Truoc nam 1922, nha vo đich cua giai nam truoc (ngoai tu noi dung đoi nu va đoi nam nu) đuoc đac cach vao thang tran chung ket (khi đo goi la vong thach đau). Đieu nay giup nhieu tay vot bao ve danh hieu trong nhieu nam lien, do ho đuoc nghi ngoi con cac đoi thu phai thi đau tu cac vong ngoai. Ke tu nam 1922, cac đuong kim vo đich buoc phai thi đau tat ca cac vong chinh giong nhu cac đau thu khac.


Cac van đong vien va cach phan hat giong Ca hai noi dung đon nam va đon nu bao gom 128 van đong vien. Ke tu mua giai 2001 truoc khi cac giai đau bat đau ban to chuc cong bo 32 hat giong đon nam va đon nu, 16 cap hat giong o moi noi dung đoi. He thong xep hang hat giong đuoc bat đau tu Giai quan vot Wimbledon 1924. O thoi điem đo viec phan hat giong cho phep cac quoc gia co 4 van đong vien cua nuoc đo o bon nhanh đau rieng. He thong nay đuoc thay the tu Giai quan vot Wimbledon 1927 va ke tu đo cac tay vot đuoc xep hang hat giong theo thu hang. Hai hat giong so mot đau tien la Rene Lacoste va Helen Wills.
Uy ban đieu hanh (Committee of Management) se quyet đinh nhung tay vot nao đuoc nhan wildcard. Thong thuong, wild card se la cac van đong vien co thanh tich tot o cac giai truoc hoac thu hut su chu y cua cong chung neu tham du Wimbledon. Wild card duy nhat tung vo đich đon nam la Goran Ivanisevic vao nam 2001. Cac van đong vien va cac cap khong co thuc hang đu cao hay khong đuoc trao wild card phai thi đau o vong loai đuoc to chuc mot tuan truoc Wimbledon tai San the thao cua Ngan hang Anh nam o Roehampton. Cac cuoc thi đau vong loai dien ra trong ba vong; vong loai đanh đoi chi dien ra trong mot vong. Khong co vong loai cho noi dung đoi nam nu. Thanh tich tot nhat cua cac tay vot noi dung đon phai xuat phat tu vong loai la vong ban ket: John McEnroe vao nam 1977 (nam), Vladimir Voltchkov nam 2000 (nam), va Alexandra Stevenson nam 1999 (nu).
Cac van đong vien đuoc phep thi đau o noi dung tre nho su đe đat cua cac hiep hoi quan vot quoc gia, dua theo bang xep hang cua Lien đoan quan vot quoc te va, đoi voi noi dung đon, nho thi đau vong loai. Đoi voi noi dung khach mo, Uy ban đieu hanh la ben quyet đinh.
Uy ban xep hang giong cac tay vot hang đau theo dua tren xep hang, nhung co the thay đoi theo thanh tich tren mat san co cua van đong vien. Tu nam 2002 sau thoa thuan voi ATP thi viec xep hang hat giong co nhung thay đoi. Cac hat giong van thuoc top 32 van đong vien tren BXH ATP, thu tu hat giong đuoc xac đinh theo cong thuc: Điem cua ATP + 100% điem nhan đuoc tu cac giai san co trong 12 thang gan nhat + 75% điem nhan đuoc tai giai san co tot nhat trong 12 thang truoc đo. Chi co hai tay vot khong đuoc xep hang hat giong tung vo đich đon nam: Boris Becker nam 1985 va Goran Ivanisevic nam 2001. Nam 1985 chi co 16 hat giong va Becker xep hang 20; Ivanisevic xep thu 125 khi vo đich voi tu cach wildcard, mac du truoc đo tung vao chung ket ba lan, va tung la tay vot so 2 the gioi; xep hang cua anh thap la do chan thuong vai dai dang ba nam lien, va chi vua moi binh phuc. Vao nam 1996, Richard Krajicek, nguoi ban đau khong đuoc xep hat giong, len ngoi vo đich (xep thu 17, va chi co 16 hat giong) nhung đuoc xep lam hat giong (van voi so 17) khi Thomas Muster bo cuoc truoc giai. Chua tung tay vot nu khong đuoc xep hang hat giong nao vo đich; nha vo đich co thu hang hat giong thap nhat la Venus Williams vao nam 2007 o vi tri thu 23. Cac cap khong xep hang hat giong cung co mot so lan gay bat ngo; đac biet vao nam 2005 giai lan đau tien co hai nha vo đich đoi nam du tranh tu vong loai.


San thi đau Wimbledon co 19 san, tat ca đeu co mat san co. Đay la truyen thong "lawn tennis" (quan vot tren san co) cua nguoi Anh, vi vay ho van muon giu mac du hau het tat ca cac giai quan vot khac tren the gioi dung san cung hoac san đat nen (clay court). Tren san co banh đi nhanh, nay thap va khong đeu, vi vay no thuong thich ung voi nhung tay đau thu hay giao banh va chay len luoi (serve and volley). Nhung co truong hop đac biet la Bjorn Borg, von la tay vot truoc đo đa thanh danh tu san đat nen rat it khi len luoi, nhung đa vo đich Wimbledon 5 nam lien tiep (1976-1980).
San thi đau chinh o Wimbledon co ten la San Trung tam (Centre Court), cac tran chung ket luon dien ra o đo. Do thoi tiet o Luan Đon hay mua trong thoi gian to chuc giai, nguoi ta đa quyet đinh lap mai che di đong tren san, đa hoan thanh nam 2009.
San So 1 nguyen thuy gan lien voi San Trung tam, nhung nam 1997 đuoc lam lai, thay bang khan đai moi co suc chua lon hon. Nguoi ta noi rang San So 1 nguyen thuy co mot khong khi rat đoc đao, đuoc nhieu đau thu ua thich, vi vay viec thay no đa lam buon long nhieu nguoi. San So 1 cung la noi thi đau mot so tran quan trong nhu tu ket giai đon, va co mot man anh truyen hinh khong lo ben ngoai cho nhung nguoi tu tap tren mot bai co cao đe xem. Nguoi Anh thuong đat ten cho ngon đoi theo ten đau thu Anh "ga nha" nao co nhieu hi vong thang giai. Ngay truoc đau thu Anh đo la Tim Henman nen ho goi la "ngon đoi Henman". Nay đau thu Anh co hi vong la Andy Murray nen lai goi la "ngon đoi Murray". Ho hy vong co đuoc nha vo đich đon nam nguoi Anh đau tien ke tu Fred Perry nam 1936.
San So 2 co hon danh la "Mo chon cac nha vo đich" vi noi đo nhieu tay vot co hang tung thua nhung đau thu xep hang thap hon. Cac nan nhan co ca Andre Agassi, Pete Sampras... va suyt nua la them Tim Henman o vong 1 giai nam 2005.


Truyen thong = Cac co be va cau be nhat bong =
Trong cac tran đau tai giai, cac co va cau be nhat bong, con đuoc goi la cac BBG, đong vai tro quan trong giup giai đau dien ra tron tru. Ke tu nam 1947 luc luong nhat bong đuoc cung cap boi truong Goldings. thuoc quy tu thien Barnardo's Tu nhung nam 1920 tro ve truoc đon vi cung cap la Nha tre em Shaftesbury.
Ke tu nam 1969, cac BBG đuoc cu toi lam nhiem vu tu cac truong đia phuong. Tinh toi 2008 cac co cau be nhat bong đuoc chon tu cac truong tai cac khu cua Luan Đon nhu Merton, Sutton, Kingston, va Wandsworth, cung nhu toi tu Surrey. Truoc đay, truong van pham nam sinh Wandsworth o Sutherland Grove, truong nu sinh Southfields va Mayfield o West Hill, Wandsworth (ca hai đeu đa ngung hoat đong), la cac truong đuoc chon cung cap BBG, phan nao nho gan cau lac bo. BBG co đo tuoi trung binh 15, tu cac lop chin va muoi trong he thong giao duc Anh. BBG se phuc vu mot cho toi nam giai đau (neu đuoc chon lai).
Tu nam 2005, cac đoi BBG gom sau nguoi, hai nguoi o hai ben luoi, bon nguoi o cac goc. Cac đoi nhat bong se luan phien đoi luot, tuan tu mot gio tren san, mot gio nghi, (hai gio tuy thuoc vao san đau). Cac đoi se khong đuoc thong bao ho se lam viec o san nao trong ngay hom đo nham đam bao cac tieu chuan nhu nhau o tat ca cac san. Voi su gia tang so san va tang thoi gian thi đau trong ngay, tinh toi 2008, so BBG đuoc yeu cau la khoang 250. Ke tu ngay thu Tu thu hai, cac BBG đuoc cho nghi, đe lai khoang 80 nguoi trong ngay Chu nhat cuoi cung. Moi BBG đuoc nhan mot chung nhan, mot ong bong đa qua su dung, mot anh cua nhom va to chuong trinh khi roi giai. Viec nhat bong đuoc tra luong tong cong la tu 120 toi 180 bang Anh mot nguoi sau quang thoi gian 13 ngay, tuy thuoc vao so thoi gian tham gia. Moi BBG đuoc phep giu tat ca cac phuc trang, thuong bao gom ba toi bon ao thun, hai hay ba quan đui hoac skort (vay voi quan đui ben trong), tracksuit, muoi hai cap vo, ba cap bang co tay, mot chiec mu, tui đung chai nuoc, cap sach va giay. Cung voi đo viec nhat bong đuoc xem la đac quyen, va đuoc coi la mot chi tiet co gia tri trong CV cua hoc sinh khi ra truong boi no cho thay ky luat cua nguoi đo. Cac BBG đuoc phan chia theo ti le 50:50 giua nam va nu. Cac co be nhat bong đuoc su dung tu nam 1977, đuoc phuc vu o san Trung tam tu nam 1985.
Cac BBG tiem nang đau tien se đuoc hieu truong truong tien cu đe can nhac chon lua. Ung vien muon đuoc chon phai vuot qua bai kiem tra viet ve luat quan vot, va vuot qua cac bai kiem tra ve the luc, kha nang di chuyen va cac bai kiem tra thich thi khac sau nhung huong dan ban đau. Nhung nguoi vuot qua thanh cong se bat đau giai đoan luyen tap, bat đau tu thang 2, tu đo nguoi ta se chon ra cac BBG cuoi cung. Tinh toi 2008, so nguoi tham gia đot tap luyen la 600. Giai đoan nay bao gom cac buoi tap hang tuan voi cac huong dan the chat, phuong phap va ly thuyet, nham đam bao cac BBG phai that nhanh, le, tu tin va thich nghi tot voi cac tinh huong.


= Mau sac va đong phuc =
Xanh la cay đam va tia la nhung mau truyen thong cua Wimbledon. Wimbledon cung la giai đau duy nhat bat buoc cac tay vot phai mac trang phuc "chu yeu la mau trang" trong cac tran đau chinh thuc cua giai. Viec mac đo trang cung voi vai điem nhan mau khac cung co the chap nhan đuoc, mien khong phai la hinh logo thuong hieu (ngoai le duy nhat la logo cua nha san xuat trang phuc). Mot so tranh cai noi len sau khi Martina Navratilova mac ao co hinh nhan hieu thuoc la "Kim" vao nam 1982. Cho toi nam 2005, trong tai chinh, trong tai bien, cac co cau nhat bong đeu mac mau xanh la cay; tuy nhien, tu nam 2006, nhung nguoi nay mac đong phuc mau xanh hai quan va mau kem.


= Hoang gia =
Truoc kia, truyen thong cua San Trung tam con đoi hoi cac van đong vien khi vao san va khi roi san phai cui chao cac nguoi thuoc hoang toc ngoi trong Cho Ngoi Hoang gia (Royal Box). Nhung tu 2003, chu tich cua All England Club, Cong tuoc xu Kent, quyet đinh cham dut đieu le nay. Cac van đong vien chi phai chao khi co su hien dien cua Nu hoang (Elizabeth II) hay Thai tu (Charles), cu the la khi Nu hoang toi du khan vao ngay 24 thang 6 nam 2010.


= Lich trinh =
Hang nam giai bat đau 6 tuan truoc ngay thu hai đau tien cua thang 8, va keo dai 2 tuan. Theo truyen thong thi ngay Chu nhat giua giai la ngay nghi, nhung do mua nen đa co bon lan thong le nay bi pha vao cac nam 1991, 1997, 2004 va 2016. Tuan đau tien danh cho cac vong đau ngoai, tuan thu hai la cac tran vong 4, tu ket, ban ket va chung ket.


= Cup va tien thuong =
Vo đich đon nam đuoc nhan mot chiec cup ma vang cao chung 46 cm (hon 18 inch). Vo đich đon nu nhan mot chiec khay bac đuong kinh chung 48 cm (gan 19 inch), thuong goi la Đia Nuoc Hoa Hong Ve Nu (Venus Rosewater Dish) hoac goi tat la Đia Nuoc Hoa Hong (Rosewater Dish). Cac giai con lai cung co cup. Nam 2009 tien thuong la 850.000 bang Anh cho moi danh hieu vo đich đon nam va đon nu.


Cac nha vo đich Martina Navratilova, nguoi My goc Tiep Khac, la tay vot đoat giai đon nhieu nhat: 9 lan vo đich đon nu (1978, 1979, 1982–1987 va 1990), ngoai ra con co 7 lan vo đich đoi nu va 4 lan vo đich đoi nam nu. Cac tay vot nu thanh cong khac la Helen Wills Moody voi 8 lan vo đich giai đon; Dorothea Douglass Chambers va Steffi Graf, moi nguoi 7 lan giai đon.
Ve phia nam gioi, Roger Federer, nguoi Thuy Si, la tay vot đoat nhieu giai đon nhat voi 8 lan vo đich (2003–2007, 2009, 2012 va 2017). Tiep theo cac tay vot co 7 lan len ngoi tai All England Club la: William Renshaw, nguoi Anh (1881–1885 va 1889), Pete Sampras, nguoi My (1993–1995 va 1997–2000), Novak Djokovic, nguoi Serbia (2011, 2014, 2015, 2018 - 2022 trong đo 2020 khong to chuc vi Covid). Ngoai ra William Renshaw con 5 lan vo đich giai đoi cung voi nguoi anh em song sinh cua minh, Ernest Renshaw.
Ke tu ky nguyen mo nam 1968, cac nha vo đich đon nam noi tieng gom co Bjorn Borg (1976–1980), Pete Sampras (1993–1995 va 1997–2000) va Roger Federer (2003–2007, 2009, 2012 va 2017) va Novak Djokovic (2011, 2014, 2015, 2018 - 2022).
Nam 2013, Andy Murray đa tro thanh tay vot nam đau tien sau 77 nam cua lang quan vot Vuong quoc Anh gianh chuc vo đich Wimbledon sau khi anh đanh bai Djokovic 3–0 (6–4, 7–5, 6–4) trong tran chung ket.
Danh sach đay đu cac nha vo đich:

Vo đich đon nam
Vo đich đon nu
Vo đich đoi nam
Vo đich đoi nu
Vo đich đoi nam nu


Điem thu hang Điem tren bang xep hang ATP va WTA ket thuc thay đoi theo moi ky Wimbledon. Sau đay la điem so cac tay vot đanh đon nhan đuoc tuy theo thanh tich cua ho:


Ki luc Chum anh Chu thich Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua giai Wimbledon
Ban đo cac san đau
Wimbledon – Tat ca cac nha vo đich (Sach tham khao)