Thoi ky Chien quoc  (戦国時代 (戰國時代) (Chien quoc thoi đai), sengoku jidai) la thoi ky trong lich su Nhat Ban voi nhieu chuyen bien xa hoi long trong boi canh muu mo chinh tri va xung đot quan su gan nhu la lien tuc bat đau tu nam 1467 cho đen tan nam 1615.
Thoi ky Chien Quoc đuoc mo đau voi Loan Onin nam 1467, khien the che phong kien tai Nhat Ban duoi che đo Mac phu Ashikaga sup đo. Nhieu lanh chua va cac gia toc samurai nhan khoang trong quyen luc đo đa ra tay gay chien đe chiem cu them lanh tho trong giai đoan nay. Vi trung uong bi suy yeu, thoi đai chien quoc cung la khi phong trao Ikko-ikki noi day chong lai the che samurai. Đong thoi su xuat hien cua nguoi Chau Au vao nam 1543 cho ra mat ky thuat vu khi moi: sung hoa mai. Hoa phao nay nhanh chong đuoc su dung trong chien tran, lam thay đoi cuc bo the luc tham chien. 
Nhat Ban ke tu nam 1549 tro đi cung dan xa lia quy đao chinh tri cua Trung Hoa. Nam 1573 Oda Nobunaga xuong lenh giai tan Mac phu Ashikaga va phat đong cuoc chien thong nhat quyen binh. Nobunaga tien đanh Ishiyama Hongan-ji nhung roi bi am sat vao nam 1582. Nguoi ke vi Nobunaga la Toyotomi Hideyoshi tiep tuc cong cuoc thong nhat Nhat Ban, thau tom quyen luc va dep pha cat cu đia phuong cua gioi quy toc. Hideyoshi sau đo lai mo cuoc xam lang Trieu Tien nam 1592, nhung chien cuoc dai dang va cuoi cung đi đen that bai. Hideyoshi mat uy tin va mat nam 1598. Nhat Ban buoc qua trang su moi: Tokugawa Ieyasu len nam quyen binh, truat au chua la con cua Hideyoshi. Tran Sekigahara nam 1600 la thoi điem quyet liet. Ieyasu thang lon va tai lap che đo mac phu duoi su cai tri cua dong ho Tokugawa. Thoi đai Chien quoc ket thuc nam 1615 khi thanh Osaka that thu; phe cua Toyotomi bai tran va Ieyasu chiem đoat đia vi quyen luc nhat nuoc Nhat, lap ra trat tu moi.
Thoi đai Chien quoc cua Nhat Ban con hay đuoc cac su gia goi duoi cai ten thoi đai Sengoku đe phan biet voi thoi đai Chien Quoc cua Trung Quoc. Nguoi Nhat thoi nay coi Nobunaga, Hideyoshi va Ieyasu la "Ba nguoi Thong nhat Vi đai" vi đa khoi phuc lai he thong chinh quyen trung uong cho đat nuoc.


Ten goi Cai ten "Thoi ky chien quoc" am chi thoi ky hon loan sau Chien tranh Onin-Bunmei, đuoc cac quy toc trieu đinh thoi đo vi nhu hon loan thoi “Xuan Thu Chien Quoc” o Trung Quoc co đai.
Trong mot tua đe "Nhung Shugo liem truc tai cac tinh" tren Shodanchiyo (樵談治要 Tieu đam tri yeu), đuoc viet boi Ichijo Kaneyoshi vao nam 1480 (nam Bunmei 12), ong viet, "Kokushi (国司 Quoc ty) mot tinh chi đuoc bo nhiem trong bon nam, va mac du chuc Shugo (守護 Thu ho) luc bay gio cung giong nhu Kokushi ngay xua, nhung viec Shugo đuoc truyen lai cho con chau thi khong khac gi muoi hai chu hau thoi Xuan Thu, hay that hung thoi Chien Quoc". Ngoai ra, ngay 16 thang 4 nam 1508 trong nhat ky cua Konoe Hisamichi, "Hau Hojoji Shotsu cong ki" (後法成寺尚通公記), viet "đay cung giong nhu thoi ky Chien quoc". Thuat ngu "Thoi ky Chien quoc" đuoc su dung boi cac quy toc trieu đinh thoi đo truc tiep goi Thoi ky Chien quoc Trung Quoc co đai.
Đieu 20 trong "Koshu hattoshidai" (甲州法度次第 Koshu Phap đo thu đe) cua Takeda Shingen noi rang, "Trong thoi đai thien ha chien quoc, đieu can thiet la chuan bi vu khi trong khi lam nhieu viec khac nhau", cho thay rang cac samurai thoi đo cung nhan thuc đuoc rang thoi đai ma ho đa song trong thoi ky "chien quoc".
Trong "Nihon Gaishi" (日本外史 Nhat Ban ngoai su), mot cuon sach ban chay nhat đuoc xuat ban vao thoi Edo (1603-1867), cac cum tu "chien quoc" xuat hien khong thuong xuyen chi thoi ky nay, cum tu thuong đuoc dan chung goi la "thoi ky Genki Tensho" (nien hieu Thien hoang Ogimachi). Mai cho đen sau Minh Tri Duy tan, thuat ngu "thoi ky chien quoc" nhu mot giai đoan lich su cua Nhat Ban moi đuoc dan chung su dung rong rai.


Tom tat Trong giai đoan nay, mac du Hoang đe Nhat Ban la nguoi cai tri chinh thuc cua quoc gia va tat ca cac lanh chua đeu the trung thanh voi ong, tuy nhien, thuc te ong lai chi giong nhu mot bu nhin, la mot hinh tuong ve le nghi va ton giao, la nguoi đa trao bo toan bo quyen luc cho shogun, mot quy toc co vai tro tuong đuong voi mot Tuong quan. Truoc khi thoi ky chien quoc dien ra, chinh quyen Mac phu (Shogun) dan mat đi tam anh huong va quyen kiem soat len cac daimyo (đai danh hay lanh chua đia phuong). Mac du Mac phu Ashikaga van ap dung cau truc cai tri nhu thoi Mac phu Kamakura va thiet lap mot chinh phu quan đoi dua tren cac quyen va nghia vu kinh te xa hoi đuoc thiet lap boi Hojo voi bo luat Joei vao nam 1232, chinh phu nay van that bai trong viec giu đuoc su trung thanh cua cac đai danh, đac biet la tai nhung vung cach xa kinh đo Kyoto. Nhieu lanh chua bat đau gay chien voi nhau mot cach kho kiem soat nham gianh lay đat đai va tao anh huong len Mac phu. Voi su gia tang trong giao thuong voi nha Minh, kinh te dan dan phat trien, va viec su dung tien dan tro nen pho bien khi cac cho va thanh pho thuong mai xuat hien. Ket hop voi su phat trien ve nong nghiep va giao thuong nho le, đieu nay đa dan toi tham vong gianh quyen tu chu lon hon tai cac đia phuong tren moi giai cap va tang lop xa hoi. Cho toi đau the ky 15, nhung tham hoat do đong đat va nan đoi dien ra lien mien đa cham ngoi cho cac cuoc noi day cua tang lop nong dan nham giam suu thue.
Loan Onin (1467–1477), mot cuoc xung đot bat nguon tu suy thoai kinh te va no ra sau nhung tranh cai ve nguoi ke vi cho shogun, đuoc đa so coi la điem khoi đau cua thoi ky Chien Quoc. Quan đoi "phia đong" cua nha Hosokawa va cac đong minh chien đau voi quan đoi "phia tay" cua nha Yamana. Cuoc chien dien ra trong va xung quanh Kyoto keo dai rong ra gan 11 nam troi, khien cho thanh pho gan nhu bi pha huy hoan toan. Cuoc chien tai Kyoto sau đo đa lan rong đen ca cac tinh o phia xa.
Cuoc chien len toi đinh điem voi su tham gia lan luot cua ba lanh chua la Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi va Tokugawa Ieyasu, nguoi ma sau nay đa thong nhat Nhat Ban. Sau khi Tokugawa Ieyasu gianh chien thang cuoi cung tai cuoc vay ham Osaka vao nam 1615, Nhat Ban đa buoc sang giai đoan hoa binh trong suot 200 nam duoi quyen cai tri cua Mac phu Tokugawa.


"Ha khac thuong" Su chuyen bien dan đen su yeu đi trong thay cua chinh quyen trung uong đa tao co hoi đe cac lanh chua đai danh tren toan Nhat Ban vuon len đe lap đay khoang trong quyen luc đo. Trong cuoc chuyen giao quyen luc nay, nhung gia toc đa chuan bi tot nhu gia toc Takeda va gia toc Imagawa, nhung nguoi đa tro thanh cac the luc cat cu ngay ca duoi thoi Mac phu Kamakura va Muromachi, co đieu kien mo rong khu vuc anh huong cua minh. Co nhieu nguoi, tat nhien, dan mat quyen luc va cuoi cung bi lat đo boi ke duoi truong. Hien tuong nhung nguoi đia vi thap kem nhung tai gioi tu choi tuan theo đang cap cua minh va dung vu luc đe lat đo ke lanh đao bac nhuoc đuoc goi la "Ha khac thuong" (下克上, gekokujo).
Vi du đau tien cua hien tuong nay la Hojo Soun, nguoi co xuat than khiem nhuong nhung đa đoat lay quyen luc o tinh Izu nam 1493. Dua tren thanh qua cua Soun, gia toc Hojo van giu đuoc quyen luc lon o vung Kanto cho đen khi bi Toyotomi Hideyoshi chinh phuc vao cuoi thoi ky Chien quoc. Mot so truong hop tieu bieu khac bao gom viec gia toc Hosokawa bi thay the boi nha Miyoshi, Toki bi thay the boi Saito, va gia toc Shiba bi thay the boi nha Oda, roi sau đo tat ca cung bi lat đo boi mot nguoi thap kem hon la Toyotomi Hideyoshi, con trai cua mot nong dan khong co ho.
Nhung to chuc ton giao co to chuc tot cung đoat lay quyen luc chinh tri bang cach tap hop nong dan khoi nghia va quan noi day chong lai luat le cua cac daimyo. Cac nha su cua phai Tinh đo chan tong tap hop rat nhieu thanh vien cua Ikko-ikki, la to chuc thanh cong nhat, lam cho tinh Kaga giu đuoc đoc lap gan 100 nam.


Thong nhat Sau mot the ky ruoi chien tranh va bat on chinh tri, Nhat Ban đa gan nhu đuoc thong nhat boi Oda Nobunaga, mot lanh chua hang vua o tinh Owari (ngay nay la tinh Aichi) đe thong tri mien trung nuoc Nhat. Tuy nhien vao nam 1582 chinh Nobunaga tro thanh nan nhan cua su phan boi cua chinh tuong quan cua minh, Akechi Mitsuhide. Đieu nay tao co hoi cho Toyotomi Hideyoshi (nguoi xuat than tu mot anh linh "tuc khinh" (ashigaru), von đa thanh tuong quan uu ai cua Nobunaga tu truoc do chung minh đuoc tai nang cua minh tren chien truong) dan quan ve trung phat Akechi va tro thanh nguoi ke vi ong. Hideyoshi cuoi cung cung co quyen thong tri cua minh len cac lanh chua con lai, va mac du ong khong đu tieu chuan đe đuoc phong tuoc Chinh di Đai tuong quan nhu nhung nguoi đung đau Mac phu khi xua vi xuat than thap kem cua minh, ong van thong tri voi tu cach mot "Nhiep chinh" (Kampaku) cho gia đinh cua Nobunaga.
Khi Hideyoshi qua đoi nam 1598 ma khong co mot nguoi ke vi co tiem nang, đat nuoc lai mot lan nua roi vao cuoc tranh gianh quyen luc, va lan nay Tokugawa Ieyasu la nguoi tan dung đuoc co hoi.
Hideyoshi tren giuong benh đa chi đinh mot nhom cac lanh chua hung manh nhat Nhat Ban — Tokugawa, Maeda, Ukita, Uesugi, Mori — đe thanh lap Hoi đong Ngu Nguyen lao cho đen khi nguoi con trai tho be cua ong, Hideyori, đen tuoi truong thanh. Mot nen hoa binh gia tao dien ra sau cai chet cua Maeda Toshiie nam 1599. Ngay sau đo, Ishida Mitsunari buoc toi Ieyasu khong trung thanh voi gia toc Toyotomi, hap tap tao ra mot cuoc khung hoang roi dan đen tran Quan Nga Nguyen (tuc Sekigahara) vao nam 1600. Thuong đuoc coi la tran chien lon cuoi cung cua thoi Chien quoc, chien thang cua Ieyasu o Quan Nga Nguyen đa ket thuc su thong tri cua trieu đai Toyotomi. Ba nam sau, Ieyasu nhan tuoc hieu "Chinh di Đai tuong quan", va thiet lap Mac phu cuoi cung o Nhat Ban (Mac phu Tokugawa), cho đen Minh Tri Duy Tan nam 1868.


Nhung nhan vat noi tieng = Cac Daimyo noi tieng thoi Chien quoc =
Oda Nobunaga
Toyotomi Hideyoshi
Tokugawa Ieyasu
Tinh cach tuong phan cua ba vi lanh đao đa lam Nhat Ban cuoi cung cung đuoc thong nhat—Nobunaga, Hideyoshi, va Ieyasu—đuoc goi gon trong mot senryu noi tieng:

Nakanunara, koroshiteshimae, hototogisu (Neu con chim cuc cu khong hot, giet no)
Nakanunara, nakashitemiseyou, hototogisu (Neu con chim cuc cu khong hot, vuot ve no)
Nakanunara, nakumadematou, hototogisu (Neu con chim cuc cu khong hot, cho đoi no)
Nobunaga, đuoc biet đen voi tinh cach tan bao cua minh, la chu đe cua cau thu nhat; Hideyoshi, noi tieng voi tai thao vat, la cau thu hai; va Ieyasu, noi tieng voi tinh nhan nai, la chu đe cua cau thu ba.
Nhung lanh chua Đai danh noi tieng khac bao gom:

Azai Nagamasa
Chosokabe Motochika
Date Masamune
Hojo Soun
Imagawa Yoshimoto
Maeda Toshiie
Mori Motonari
Saito Dosan
Sanada Masayuki
Shimazu Yoshihiro
Tachibana Ginchiyo
Takeda Shingen
Uesugi Kenshin
Ukita Hideie


= Nhung ca nhan noi tieng khac =
Akechi Mitsuhide
Fuma Kotaro
Hattori Hanzo
Honda Tadakatsu
Ii Naomasa
Ishida Mitsunari
Maeda Keiji
Miyamoto Musashi
Mori Ranmaru
Naoe Kanetsugu
Oda Nobutada
Saika Magoichi
Sanada Yukimura
Sasaki Kojiro
Shibata Katsuie
Shima Sakon
Fukushima Masanori
Kato Kiyomasa


Trong van hoa đuong đai Cung nhu cuoc Tay tien cua nguoi My, thoi ky Chien quoc la nguon cam hung cua vo so cac cuon sach, bo phim, anime, va video game.


Xem them Lich su Nhat Ban
Danh sach cac tran chien o Nhat Ban


Tham khao Mikiso Hane, Modern Japan: A Historical Survey (Westview Press, 1992)


Lien ket ngoai Samurai Archives Japanese History page
Sengoku Expo: Japanese Design, Culture in the Age of Civil Wars held in Gifu Prefecture, 2000-2001
(tieng Nhat) Danh sach cac daimyo thoi Sengoku
SengokuDaimyo.com website cua tac gia chuyen ve lich su va cac samurai Anthony J. Bryant
Anthony J. Bryant la tac gia cua Sekigahara 1600: The Final Struggle for Power, Praeger Publishers; (September, 2005)