Cai cach ruong đat tai mien Bac Viet Nam la chuong trinh nham phan chia lai ruong đat nong thon, xoa bo van hoa phong kien, tieu diet cac thanh phan phan quoc (theo Phap, chong đat nuoc), phan đong (chong chinh quyen) nhu đia chu phan cach mang, Viet gian, cuong hao cong tac voi Phap... đuoc Đang Lao đong Viet Nam va Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa thuc hien vao nhung nam 1953–1956. Theo Luat Cai cach ruong đat thi Cai cach ruong đat co muc tieu "thu tieu quyen chiem huu ruong đat cua thuc dan Phap va cua đe quoc xam luoc khac o Viet Nam, xoa bo che đo phong kien chiem huu ruong đat cua giai cap đia chu, thuc hien che đo so huu ruong đat cua nong dan, giai phong suc san xuat o nong thon, đay manh san xuat nong nghiep va mo đuong cho cong thuong nghiep phat trien, cai thien đoi song cua nong dan, boi duong luc luong cua nhan dan, luc luong cua khang chien, đay manh khang chien, hoan thanh giai phong dan toc, cung co che đo dan chu nhan dan, phat trien cong cuoc kien quoc". Cai cach ruong đat co moi lien quan chat che voi phong trao chinh đon Đang luc đo.
Đay la mot trong nhung phuong cach chinh yeu ma nhung nguoi theo chu nghia cong san nghi rang phai thuc hien đe lap lai cong bang xa hoi, đong thoi thiet lap nen chuyen chinh vo san nham tien len chu nghia xa hoi mot cach nhanh chong. Trong ban Tuyen ngon cua Đang Cong san (Manifesto), Karl Marx đa tuyen bo: "cach mang ruong đat la đieu kien đe giai phong dan toc". Dua theo mo hinh "tho đia cai cach" cua Trung Quoc (1946–1949), cuoc cai cach ruong đat o mien Bac đuoc to chuc voi tinh than đau tranh giai cap triet đe voi su co van truc tiep cua cac can bo đen tu Trung Quoc.
Sau 3 nam tien hanh, cuoc cai cach đa phan chia lai ruong đat cong bang cho đa so nong dan mien Bac, xoa bo giai cap đia chu phong kien. Trong giai đoan đau, cuoc cai cach thu đuoc ket qua tot, gop phan thuc đay manh me tinh than cua quan dan, khien ho phan chan va tich cuc chi vien cho khang chien chong Phap Tuy nhien, trong giai đoan sau, tu giua 1955, do voi va nhan rong cai cach toi nhieu đia phuong, trong khi trinh đo dan tri lai thap đa khien viec thi hanh bi mat kiem soat, gay ra nhieu phuong hai va ton that, nhat la trong viec nong dan qua khich o cac đia phuong đa lam dung viec xet xu đia chu đe tra thu ca nhan, tham chi xay ra viec dan chung vu oan va tan cong ca nhung đang vien, can bo chinh quyen. Su qua khich nay đa gay ra khong khi cang thang tai nong thon mien Bac luc ay, gay phuong hai đen su đoan ket cua nguoi dan, anh huong toi niem tin cua mot so tang lop nhan dan voi Đang Lao đong Viet Nam. Đen đau nam 1956, cai cach bi đinh chi, va suot 1 nam sau đo, chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa đa phai to chuc chien dich nhan khuyet điem va sua sai, phuc hoi danh du va tai san cho cac truong hop oan sai, cung nhu cach chuc nhieu can bo cap cao chiu trach nhiem ve nhung sai lam nay.


Boi canh lich su va muc đich Theo thong ke phan bo ruong đat o mien Bac truoc nam 1945, chi co 4% dan so đa chiem huu toi 24,5% tong so ruong đat. Đau nam 1945, tang lop nong dan ngheo (khong co hoac chi co rat it ruong đat) chiem 60% dan so nong thon, nhung chi so huu khoang 10% ruong đat. Con giai cap đia chu phong kien Viet Nam, đia chu thuc dan Phap, đia chu Cong giao chiem khong toi 5% dan so nhung chiem huu 70% ruong đat. Ngay tu cuoi nhung nam 1920, Nguyen Ai Quoc đa mo ta nong dan Viet Nam nhu sau: "Ruong bi Tay chiem het, khong đu ma cay. Gao bi no cho het, khong đu ma an. Lam nhieu, đuoc it, thue nang... Đen noi chet đoi, hoac ban vo đo con, hoac đem than lam no le nhu nhung nguoi no cho đi Tan the gioi...". Nan đoi nam At Dau lam 2 trieu nguoi chet, ty le chet đoi cao nhat la nhung ho nong dan khong co đat canh tac. Viec phan phoi ruong đat bat binh đang nay cung tiem an nhieu nguy co ve cac nan đoi moi hoac bao đong co the xay ra trong tuong lai. Trong bao cao cua Ho Chi Minh tai khoa hop Quoc hoi lan thu III, ong khang đinh "Chi co thuc hien cai cach ruong đat, nguoi cay co ruong giai phong suc san xuat o nong thon khoi ach troi buoc cua giai cap đia chu phong kien, moi co the cham dut tinh trang ban cung va lac hau cua nong dan, moi co the phat đong manh me luc luong to lon cua nong dan đe phat trien san xuat va đay manh khang chien đen thang loi hoan toan. Muc đich cua cai cach ruong đat la: Tieu diet che đo phong kien chiem huu ruong đat, thuc hien nguoi cay co ruong, giai phong suc san xuat o nong thon, phat trien san xuat, đay manh khang chien".
Chuong trinh cai cach ruong đat la mot buoc trong tien trinh giai quyet mau thuan xa hoi tu thoi Phap thuoc, đua mien Bac Viet Nam tien len xa hoi chu nghia, do Đang Lao đong Viet Nam to chuc va Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa thuc thi, he thong hoa va khai trien tren đia ban rong, cong viec ma nhieu chinh quyen đia phuong đa lam tu nhung nam đau Cach mang thang Tam:

Tich thu tai san ruong đat do nguoi Phap, nguoi dan di cu, hay Viet gian (nhung nguoi Viet theo Phap) bo lai, hay bo hoang vi chien tranh
Phan chia đat canh tac cho ta đien
Cat giam đia to
Bai bo moi khoan tien thue ruong
Phuc vu cho nhiem vu toi cao cua dan toc luc đo la đua cuoc khang chien chong thuc dan Phap đi đen thang loi hoan toan
Theo cac tai lieu cua Đang Cong san Viet Nam thi cac cong viec nay cung đuoc Đang va Chinh phu tiep tuc tung buoc giai quyet trong khang chien chong Phap, nhung đen 1953 thi moi đuoc phat trien rong (bat đau tai Thai Nguyen).
Tai ki hop thu ba cua Quoc hoi Viet Nam, đe phat đong chien dich, Chu tich nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa Ho Chi Minh đa phat bieu: "Luat cai cach ruong đat cua ta chi nhan, chi nghia, hop ly hop tinh, chang nhung la lam cho co nong, ban nong, trung nong o duoi co ruong cay, nhung đong thoi chieu co đong bao phu nong, đong thoi chieu co đong bao đia chu".
Truoc đo, thong tu lien bo nam 1949 đa đua ra nhung nguyen tac chu yeu ve viec phan chia tam thoi ruong đat cho nong dan ma nhung ruong đat nay đuoc tich thu tu đia chu cua nguoi Phap, hoac tu đia chu nguoi Viet thong đong voi Phap. Hoi nghi can bo Trung uong lan thu IV (5/1948) đe ra chinh sach: Tich thu ruong đat va tai san cua Viet gian (đua ra toa an tuyen bo ro rang), ruong đat thi chia cho dan cay cay, con tai san thi tuy tung truong hop cap cho dan cay; nhung đon đien tich thu cua Phap thi giao cho Chinh phu tam thoi quan ly; thanh lap o moi đon đien mot Ban quan tri co trach nhiem phan phoi ruong cho dan, giup đo ke hoach cho dan cay cay...


Chinh sach Chinh cuong van tat, Sach luoc van tat, Chuong trinh tom tat tai hoi nghi thanh lap Đang Cong san Viet Nam xac đinh chien luoc cach mang cua Đang la tien hanh cuoc "tu san dan quyen cach mang va tho đia cach mang đe đi toi xa hoi cong san". Luan cuong chinh tri cua Đang Cong san Đong Duong thang 10/1930 nhan manh mau thuan giai cap ngay cang dien ra gay gat o Đong Duong la "mot ben thi tho thuyen, dan cay va cac phan tu lao kho; mot ben thi đia chu, phong kien, tu bon va đe quoc chu nghia". Luan cuong xac đinh tinh chat cua cach mang Đong Duong luc đau la mot cuoc "cach mang tu san dan quyen". Sau khi cach mang tu san dan quyen thang loi se tiep tuc "phat trien, bo qua thoi ky tu bon ma tranh đau thang len con đuong xa hoi chu nghia". Luan cuong cho rang nhiem vu chu yeu cua cach mang tu san dan quyen la phai "tranh đau đe đanh đo cac di tich phong kien, đanh đo cac cach boc lot theo loi tien tu bon va đe thuc hanh tho đia cach mang cho triet đe". Luan cuong cho rang "co đanh đo đe quoc chu nghia moi pha đuoc cai giai cap đia chu va lam cach mang tho đia đuoc thang loi; ma co pha tan che đo phong kien thi moi đanh đo đuoc đe quoc chu nghia". Luan cuong khang đinh: "Van đe tho đia la cai cot cua cach mang tu san dan quyen", la co so đe Đang gianh quyen lanh đao dan cay. Thang 12/1930, thu cua Ban Thuong vu Trung uong gui cac cap đang bo cho rang phai xet đia chu "ve phuong dien giai cap" la mot giai cap "dung cai quyen co đat đe boc lot dan ngheo, ham hai kinh te dan cay" va ngan tro suc san xuat. Đia chu la "thu đich cua dan cay khong kem gi đe quoc chu nghia", "no quan he mat thiet voi quyen loi cua đe quoc chu nghia", "lien ket voi đe quoc ma boc lot dan cay". Ban Thuong vu Trung uong chu truong "tieu diet đia chu", "tich ky tat ca ruong đat cua chung no (đia chu) ma giao cho ban va trung nong". Đen thang 10/1936, trong van kien Chung quanh van đe chien sach moi, Trung uong Đang đa phe phan quan điem cua Luan cuong chinh tri thang 10/1930: "Cuoc dan toc giai phong khong nhat đinh phai ket chat voi cuoc cach mang đien đia. Nghia la khong the noi rang: muon đanh đo đe quoc can phai phat trien cach mang đien đia, muon giai quyet van đe đien đia can phai đanh đo đe quoc. Ly thuyet ay co cho khong xac đang... neu phat trien cuoc tranh đau chia đat ma ngan tro cuoc tranh đau phan đe thi phai lua chon van đe nao quan trong hon ma giai quyet truoc. Nghia la chon đich nhan chinh, nguy hiem nhat, đe tap trung luc luong cua mot dan toc ma đanh cho đuoc toan thang." Nam 1938, Vo Nguyen Giap va Truong Chinh cung xuat ban tac pham "Van đe dan cay" nham nghien cuu thuc trang cua nong thon Viet Nam. Cac tac gia cho rang van đe ruong đat va dan cay la noi dung tru cot cua van đe Đong Duong; phan tich đia vi giai cap, vi tri khuynh huong va tinh chat cua giai cap nong dan; phe phan nhung nhan thuc va quan điem sai lam đoi voi giai cap nong dan; to cao truoc du luan nhung chinh sach cua thuc dan va phong kien ve ruong đat, to thue, nan cho vay nang lai... đoi voi dan cay va neu len nhung yeu sach cua dan cay Đong Duong truoc Mat tran Nhan dan Phap.
Tu thang 10 nam 1952, chu tich Ho Chi Minh đa gui ban "chuong trinh cai cach ruong đat cua Đang Lao đong Viet Nam" cho Stalin đe "đe nghi xem xet va cho chi dan" va cho biet chuong trinh hanh đong đuoc lap boi chinh ong duoi su giup đo cua Luu Thieu Ky. Trong boi canh luc bay gio, chuong trinh cai cach ruong đat đuoc đat ra nham khac phuc mau thuan xa hoi va su khon kho cua nong dan đa tich tu suot thoi Phap thuoc, qua đo đong vien nong dan (chiem phan lon dan so Viet Nam khi đo) ung ho cong cuoc khang chien chong Phap.
Hoi nghi toan quoc lan thu nhat cua Đang Lao đong Viet Nam thang 11/1953 ban ve cai cach ruong đat. Tai hoi nghi, Truong Chinh đoc bao cao co đoan: "Cai cach ruong đat chinh la đe lam cho khang chien mau chong thang loi. Nhan dan lam cach mang, nhan dan khang chien va kien quoc. Đai đa so nhan dan la nong dan. Muon khang chien thang loi, kien quoc thanh cong, phai tieu diet đe quoc xam luoc va giai phong nong dan khoi ach phong kien. Cai cach ruong đat la mot phuong phap chu yeu đay manh kinh te quoc dan phat trien. Kinh te quoc dan phat trien thi van đe cung cap cho tien tuyen va hau phuong đuoc đam bao chac chan, luc luong cua nhan dan đuoc boi duong, ta co them suc nguoi, suc cua đe khang chien truong ky cho đen thang loi cuoi cung. Ho Chu tich đa đe ra hai nhiem vu trung tam truoc mat, quan he mat thiet voi nhau: đanh giac va cai cach ruong đat..."Ong cung nhac đen cau noi cua Stalin: "Thuc chat cua van đe dan toc la van đe nong dan", va cua Mao Trach Đong trong thoi khang Nhat: "Ke đich lon đang đung truoc mat, khong giai quyet dan chu dan sinh thi khong đanh đuoi đuoc Nhat". Bao cao neu ro: đia chu chua đay 5% nhan so cung bon đe quoc chiem tren duoi 70% ruong đat o Viet Nam, con nong dan gan 90% nhan so ma chi co tren duoi 30% ruong đat. Khong đay 5% đia chu boc lot gan 90% nong dan bang to cao, lai nang, v.v. Bao cao cung nhac lai bao cao cua Ho Chu tich tai Hoi nghi: "Then chot thang loi cua khang chien la mo rong Mat tran dan toc thong nhat, cung co cong nong lien minh, cung co chinh quyen nhan dan, cung co va phat trien quan đoi, cung co Đang va tang cuong su lanh đao cua Đang ve moi mat. Chi co phat đong quan chung cai cach ruong đat, ta moi tien hanh nhung cong viec đo đuoc thuan loi". Đuong loi cua Đang o nong thon la dua vao ban co nong (co nong la vo san, ban nong la nua vo san o nong thon), đoan ket trung nong, lien hiep voi phu nong ve chinh tri, bao ton kinh te cua ho, tieu diet che đo boc lot phong kien tung buoc va co phan biet.
Ngay 4 thang 12 nam 1953, Quoc hoi Viet Nam Dan chu Cong hoa nhom hop va thong qua Du luat Cai cach ruong đat 197/HL. Chu tich Ho Chi Minh phe thuan va chinh thuc ban hanh bo luat nay vao ngay 19 thang 12 nam 1953 đe ky niem ngay Toan quoc Khang chien, mang ten Luat Cai cach Ruong đat.
Luat Cai cach Ruong đat quy đinh chu truong cu the nhu sau:

Tich thu toan bo ruong đat va tai san cua thuc dan Phap va cua đe quoc xam luoc khac. Đoi voi đia chu Viet gian (cong tac voi thuc dan Phap), cuong hao gay nhieu toi ac thi tuy toi nang nhe ma tich thu toan bo hoac mot phan tai san. Đoi tuong Viet gian neu bi xu phat duoi 5 nam tu thi van đuoc chia ruong đat, gia đinh cua đoi tuong nay van đuoc chia ruong đat nhu nhung nong dan khac.
Đoi voi nhan si dan chu, đia chu khang chien, đia chu thuong (khong cong tac voi thuc dan Phap) thi trung thu toan bo ruong đat hien co cung trau bo va nong cu (Trung thu la viec giao tai san cho Nha nuoc roi nhan hoan tra lai bang mot gia tri tuong đuong, tuc la mua ban tai san voi Nha nuoc). Khong đung đen tai san khac (tien, nha cua, đo gia dung...) cua ho. Chinh phu quy đinh muc gia trung mua tai san cua đoi tuong nay nhu sau: Gia trung mua ruong đat la gia san luong trung binh hang nam cua ruong đat đo. Gia trung mua trau bo, nong cu la gia thi truong o đia phuong. Gia trung mua đuoc tra bang mot loai cong phieu rieng, cong phieu ay đuoc tra lai 1,5% moi nam, sau thoi han 10 nam se hoan von. Ngoai ra, đoi tuong nay va gia đinh cung đuoc chia ruong đat xap xi nhu nong dan, va đuoc huong nhung uu đai khac mot cach thich đang.
Khi xet xu nguoi pham phap phai tuan theo đung phap luat. Nghiem cam viec bat giu va giet hai trai phep, nghiem cam đanh đap, tra tan hoac dung moi thu nhuc hinh khac.


Ban lanh đao Đong thoi điem nay, Uy ban Chap hanh Trung uong Đang Lao đong Viet Nam va Đai hoi Toan quoc Đang Lao đong Viet Nam cung hop va to chuc chuan bi thi hanh cai cach ruong đat sau rong tren toan lanh tho. Đang nay cung chi đinh mot uy ban lanh đao chuong trinh cai cach ruong đat va hoach đinh tien trinh cai cach ruong đat.

Phat đong va lam tu tuong chien dich: Ho Chi Minh (Chu tich Đang Lao đong Viet Nam va nha nuoc)
Truong ban chi đao: Truong Chinh (Tong Bi thu đang)
Truong ban chi đao thi điem Thai Nguyen: Hoang Quoc Viet (Uy vien Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong đang)
Truong ban chi đao thi điem Thanh Hoa, Nghe An, Ha Tinh: Le Van Luong (Uy vien du khuyet Bo Chinh tri Ban Chap hanh Trung uong đang)
Giam đoc truc tiep đieu hanh chien dich: Ho Viet Thang (Uy vien du khuyet Ban Chap hanh Trung uong đang)
Ve phia nha nuoc, Ban cai cach ruong đat TW ngay 15 thang 3 nam 1954 (khong rieng mien Bac, ma cua chinh quyen Viet Nam dan chu cong hoa noi chung):

Chu nhiem: Pham Van Đong, Pho Thu tuong
Pho chu nhiem: Truong Chinh (Tong Bi thu Đang Lao đong), Nghiem Xuan Yem (Bo truong canh nong), Ho Viet Thang (Thu truong canh nong, truong ban lien lac nong dan toan quoc)
Uy vien: Tran Van Đuc (uy vien Trung uong Đang dan chu), Nguyen Cong Hoa (uy vien BCH Tong lien đoan lao đong), Tran Quoc Hoan (bo truong cong an), Vu Đinh Hoe (bo truong tu phap), To Huu (tong giam đoc nha tuyen truyen va van nghe), Linh muc Vu Xuan Ky (uy vien Lien Viet toan quoc), Nguyen Lam (bi thu đoan thanh nien cuu quoc), Tran Luong (đai bieu quan đoi), Phan Tu Nghia (Tong thu ky Đang xa hoi), Ton Quang Phiet (đai bieu Ban thuong truc Quoc hoi), Ha Que (uy vien BCH hoi lien hiep phu nu), thieu tuong Chu Van Tan (đai dien cac dan toc thieu so), Tran Đuc Thinh (uy vien Ban lien lac nong dan toan quoc), Bui Cong Trung (uy vien thuong truc Ban kinh te chinh phu), Phan Ke Toai (Bo truong Noi vu), Hoang Quoc Viet (uy vien TU Đang, Chu tich Tong lien đoan lao đong).


Thi hanh Chuong trinh cai cach ruong đat đuoc ap dung qua bon buoc chinh:


= Huan luyen can bo =
Cac can bo Đang Lao đong tham gia cai cach ruong đat đuoc đua đi hoc khoa chinh huan 1953. Cac chuong trinh hoc tap nham giup can bo nam vung đuong loi cua đang trong cai cach ruong đat, quan triet quan điem. Tong so can bo đuoc đieu đong vao cong tac la 48.818 nguoi.


= Chien dich Giam to =
Buoc đau, cac đoi can bo cai cach ruong đat đi vao cac lang xa va ap dung chinh sach "3 Cung" (cung an, cung ngu, cung lam) voi cac ban co nong trong lang xa đo, ket nap ho thanh "re", thanh "canh" cua đoi, sau đo trien khai chien dich tung buoc nhu sau:

Phan đinh thanh phan: Đoi Cai cach Ruong đat ra mat lang xa, va tat ca cac gia đinh trong xa đuoc ho phan loai thanh 5 thanh phan: (a) đia chu; (b) phu nong; (c) trung nong cung; (d) trung nong vua; (e) trung nong yeu; (f) ban nong; (g) co nong. Ty le đia chu đuoc quy đinh truoc va cac đoan va đoi cai cach đeu co truy tim đe đat ty le đia chu nhu mot quy đinh bat buoc, goi la "kich thanh phan".
Phan loai đia chu: Tat ca cac gia đinh bi xep vao thanh phan đia chu nhu noi tren đuoc đoi cai cach phan loai them mot lan nua thanh (a1) Đia chu gian ac; (a2) Đia chu thuong; (a3) Đia chu co ung ho khang chien. Thanh phan đia chu gian ac bi đoi cai cach bat ngay lap tuc va quan thuc.
Ap dung thoai to: Đoi voi cac gia đinh co đia chu bi bat noi tren, đoi cai cach thong bao voi ho ve cac sac lenh giam to cua chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa, bao gom: sac lenh giam to xuong con 25% vao thang 11 nam 1945, Sac lenh so 87/SL nam 1952 va 149/SL nam 1953 giam to them 25%. (Tai mien Bac, to hay đia to la tien thue ruong ma ta đien phai tra cho đia chu sau mua gat, co the tra bang thoc.) Can cu theo đo, đia chu nao chua giam to cho nong dan thi bay gio phai tra cho nhung nong dan lam cong cho ho khoan no đo — goi la "thoai to". Neu khong tra đu no thi tai san bi tich thu, phan phat do nong dan. Sau buoc nay, co nhung gia đinh đia chu phai ban đi rat nhieu tai san đe tra no vi neu song trong vung kiem soat cua Phap thi khong biet gi ve cac sac lenh cua nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Hoc tap to kho, truy bat đia chu: Cac ban nong, co nong, "chuoi", "re" đuoc đoi cai cach cho hoc lop to kho do ho mo, qua đo hoc vien đuoc nhan dang cac toi ac cua đia chu, va đuoc khuyen khich nho ra toi ac cua tung đia chu đa boc lot, chen ep ho nhu the nao. Sau khi hoc qua lop to kho, nhieu du kich va cot can cai cach ruong đat tro nen qua khich, tham chi ho "vac sung vao thanh pho truy bat đia chu va con cai đia chu la can bo cong nhan vien chuc nha nuoc".
To cao cong khai: Cac buoi xet xu đuoc to chuc, thong thuong vao ban đem. So luong nguoi tham gia to cao tu vai tram đen ca ngan nguoi, huy đong tu cac lang xom lan can, va thoi gian tu mot đen ba đem tuy theo muc đo toi trang cua đia chu. Trong buoi đau to, cac nong dan buoc ra to cao đia chu đa boc lot, ap buc ho nhu the nao. Tai cac tinh co to chuc cai cach ruong đat, Đang Lao đong cho ra to bao lay ten la La Rung (ngu y toi ac đia chu nhieu nhu la rung) tuong thuat chi tiet cac vu to cao. Sau khi bi quan chung to cao, cac đia chu đuoc tam giam tro lai đe cho toa an nhan dan xet xu.
Xu an đia chu: Tai cac huyen, mot toa an nhan dan đac biet đuoc lap ra va đi ve cac xa xet xu cac đia chu. Sau khi ket an, neu bi ket an tu hinh, đoi tu ve xa se thi hanh an, co the la truoc cong chung. Nhung nguoi khong bi xu ban thi tra ve cac lang xa, nhung gia đinh va than nhan cua ho thuong bi nguoi dan đia phuong ac cam va phan biet đoi xu.
Tong cong co tam đot giam to tu 1953 đen 1956 đa đuoc tien hanh tai hon 1.875 xa.


= Thuc hien o cac đia phuong =
Nhieu thang sau khi chien dich Giam to đuoc trien khai, chuong trinh Cai cach ruong đat chinh thuc bat đau, voi hinh thuc tuong tu nhung tren đia ban rong lon hon. Tong cong co nam đot cai cach ruong đat tu 1953 đen 1956 tien hanh tai 3.314 xa. Tu cuoi nam 1954, duoi suc ep cua co van Trung Quoc, chien dich cai cach ruong đat bat đau đuoc đay manh va nhanh, voi cuong đo lon. Quyet liet nhat la o Thai Binh, noi co đen 294 xa đuoc đua vao cai cach.
Theo tai lieu cua Đang Cong san Viet Nam, thang 11 nam 1953, Hoi nghi Ban chap hanh Trung uong Đang lan thu 5 quyet đinh tien hanh viec cai cach ruong đat tai mien Bac Viet Nam. Tu nam 1953 toi 1957, 810.000 hecta ruong đat o đong bang va trung du mien Bac đa đuoc chia cho 2 trieu ho nong dan, chiem khoang 72,8% so ho nong dan o mien Bac. Trong khi đo, phan bo ruong đat mien Bac truoc nam 1945, chi co 4% dan so đa chiem huu toi 24,5% tong so ruong đat.
Sau cai cach, bo mat nong thon mien Bac thay đoi can ban. Tinh trang phan chia ruong đat bat binh đang bi xoa bo. Nong dan ngheo đuoc chia ruong đat tro nen hang hai, san xuat nong nghiep gia tang. Ngoai ra, nhung tu tuong cu ky tu thoi phong kien cung đuoc xoa bo mot phan. Đo la mot cuoc chuyen bien to lon ve kinh te, chinh tri va xa hoi tai nong thon Viet Nam sau hang the ky phong kien. Muc tieu can ban cua cuoc cai cach đa đat yeu cau, co tac dung quyet đinh đoi voi viec hoan thanh nhiem vu xoa bo tan du phong kien o mien Bac.
Tuy nhien, o mot goc đo khac, viec thuc hien cai cach ruong đat đa gay ra nhieu hau qua lon. O cac đot đau, cai cach dien ra co kiem soat va trat tu, đat hieu qua tot. Nhung tu giua nam 1955, do tien hanh voi va, o mot so noi đa xuat hien hien tuong nong dan đia phuong tro nen qua khich, đau to tran lan mat kiem soat, đa co nhieu nguoi bi oan sai. Do su qua khich va trinh đo dan tri thap cua nong dan đia phuong, ca cac gia đinh đia chu co thanh tich khang chien, ke ca cac gia đinh co đang vien, can bo, bo đoi phuc vu trong khang chien cung bi to cao tran lan. Theo huong dan trong Luat Cai cach ruong đat, cac can bo cai cach ruong đat đa chi đao nong dan tai nhieu đia phuong lap ra cac "toa an nhan dan đac biet" đe to chuc xet xu. Cung theo quy đinh cua Luat cai cach ruong đat, đieu le to chuc cua cac toa an nhan dan đac biet do Chinh phu quy đinh. Luat cai cach ruong đat cung "nghiem cam toa an nhan dan đac biet tien hanh bat giu va giet hai trai phep, nghiem cam đanh đap, tra tan hoac dung moi thu nhuc hinh khac" Nhung khi ap dung, nong dan o cac đia phuong va cac "toa an nhan dan đac biet" đa khong tuan thu cac quy đinh nay. Tuy đuoc goi la "toa an" nhung thuc ra thanh vien chi gom toan nhung nong dan đia phuong, đuoc thon lang cu ra đe xet xu chu khong thong qua chinh quyen, khong tuan theo quy đinh ve to chuc toa an cua Chinh phu. Nhieu "toa an nhan dan đac biet" đa lam quyen, khong tuan thu quy đinh cua chinh quyen va luat phap, ho tu y tuyen an tu hinh hay tu kho sai chi can cu vao nhung loi to giac cua so đong nong dan đia phuong. Nhieu nong dan cung thi đua nhau to cao nguoi khac, coi đo la mot thanh tich cua ban than. Đen cuoi nam 1955, viec to cao đia chu xay ra tran lan, so nguoi bi to cao oan sai chiem ty le rat cao. Vi du nhu ba Cat Hanh Long, tuc Nguyen Thi Nam, nha o Thai Nguyen; ba bi nong dan đia phuong quy toi đia chu gian ac, bi xu ban mac du trong thoi khang chien đa co nhieu cong lao lon voi cach mang Viet Nam. Co nhung noi ca can bo đang vien, si quan quan đoi cung bi nong dan đia phuong bat giu, chinh quyen đia phuong khong dam ngan chan vi so kich đong bao luc voi đam đong quan chung. Vi du nhu tuong Vuong Thua Vu tung bi nong dan đia phuong bat giu, chinh quyen trung uong phai toi can thiep moi giai cuu đuoc.
Muc 5,68% đia chu trong dan so đia phuong la cao hon rat nhieu so voi thuc te. Tong so nguoi bi quy la đia chu trong Cai cach ruong đat đa đuoc thong ke la 172.008 nguoi; trong đo so nguoi bi quy sai la 123.266 nguoi, chiem ty le 71,66%. Nhung sai lam nay đa đuoc đe cap đen trong bai phat bieu thang 10 nam 1956 tai Mat tran To quoc Viet Nam cua giao su, luat su Nguyen Manh Tuong, ong ket luan nhieu nong dan la trung nong nhung đa bi ket an oan sai boi nhung "toa an nhan dan đac biet" o đia phuong. Nhung toa an nay toan la do nong dan đia phuong tu lap ra, ho co trinh đo thap nen thuong ket an chieu theo tam ly cam gian đia chu cua so đong nguoi dan khi đo chu khong tuan theo phap luat, dan toi vi pham cac nguyen tac ve đieu tra va ket an.


= Chien dich sua sai =

Sau khi nhan ra cuoc cai cach o cac đia phuong đa dien ra qua tron, gay nhieu oan sai, thang 2 nam 1956, Hoi nghi Trung uong lan thu 9 đa tuyen bo cac sai lam trong cai cach ruong đat va ra lenh đinh chi cuoc cai cach. Trong tuyen bo cua Hoi nghi Trung uong 10 cua Đang Lao đong Viet Nam (thang 9 nam 1956), chinh quyen trung uong nhan trach nhiem đa buong long theo doi, khien viec thi hanh o cac đia phuong bi mat kiem soat:

Đe cuong bao cao cua Bo Chinh tri tai Hoi nghi Trung uong lan thu 10, thang 10-1956 đa xac nhan: "Tu tuong thanh phan chu nghia trong cai cach ruong đat co tu tuong nong dan, đat ban co nong len tren tat ca, tham chi đat ban co nong len tren Đang... Tu tuong ta khuynh trong cai cach ruong đat đa chom no luc đau; no đa đua đen cho hoc tap kinh nghiem nuoc ban mot cach may moc va khong chiu đieu tra nghien cuu đay đu tinh hinh xa hoi ta đe đinh chu truong chinh sach cu the cho thich hop... Trong luc thi hanh thi mot muc nhan manh chong huu khuynh trong khi nhung hien tuong ta khuynh đa tro nen tram trong... tu khu tro xuong thi he thong cai cach ruong đat tro nen mot he thong o tren ca Đang va chinh quyen. Tac phong đoc đoan chuyen quyen, do đo ma tro nen pho bien, khong đi theo đuong loi quan chung, ma thuc te đa tran ap quan chung, nhe tuyen truyen giao duc, buoc quan chung lam nhung đieu trai voi y muon, voi luong tam cua ho, co khi trai voi chan ly va chinh nghia.".
Do nhan đinh chien dich Cai cach ruong đat đa gay ra nhieu oan sai, lam roi loan tinh hinh nong thon, Đang Lao đong Viet Nam va chinh phu tien hanh cac buoc sua sai nhu sau:

Thang 2 nam 1956, Hoi nghi Trung uong đang lan thu 9 tuyen bo cac sai lam trong cai cach ruong đat.
Thang 3 nam 1956, Quoc hoi hop lan thu 4 tuong trinh ban bao cao cac sai lam va bien phap sua sai.
Ngay 5 thang 7 nam 1956, thay mat Ban Bi thu, Tong Bi thu Truong-Chinh ky Chi thi "Ve cong tac chinh đon to chuc" đanh gia: So di co nhung khuyet điem tren, mot phan la do Trung uong kem theo doi, đon đoc, kiem tra va kip thoi uon nan cac lech lac, mot phan la do cac co quan đuoc Trung uong giao trach nhiem truc tiep chi đao cong tac chinh đon to chuc, nhu Ban To chuc Trung uong, Đang to trong Uy ban cai cach ruong đat Trung uong, cac lien khu uy va khu uy, đoan uy, đa khong nhan thuc đung tinh hinh, khong nam vung muc đich, yeu cau, phuong cham, phuong phap chinh đon to chuc, khong giao duc đay đu cho can bo, khong theo doi sat tinh hinh, đe phong cac lech lac, va phat hien nhung van đe moi đe nghi voi Trung uong bo sung chinh sach; loi lam viec thi thieu tap the dan chu, it lang nghe y kien cap duoi. Ve phia cac can bo o cac to chinh đon, thi noi chung vi trinh đo chinh tri va trinh đo cong tac kem, lai khong đuoc chuan bi đay đu ve tu tuong, chinh sach, phuong phap, khi tien hanh cong tac thi khong đuoc lanh đao chat che, cho nen mot so đa pham nhung sai lam nghiem trong. o mot vai noi o cap xa đa phat hien co mot vai phan tu xau, co tinh lam sai đe pha hoai.
Ngay 18 thang 8 nam 1956, Chu tich Ho Chi Minh gui thu cho đong bao va can bo nhin nhan sai lam va cho biet Trung uong đang va chinh phu đa nghiem khac kiem điem cac sai lam.
Ngay 24 thang 8 nam 1956, bao Nhan dan cong bo co mot so đang vien trung kien đa bi hanh quyet sai lam trong chien dich Cai cach Ruong đat.
Thang 9 nam 1956, Hoi nghi lan thu 10 Ban Chap hanh Trung uong đang (hop tu 25/8 đen 24/9/1956) nhan đinh cac nguyen nhan đua đen sai lam, va thi hanh bien phap ky luat đoi voi Ban lanh đao chuong trinh Cai cach Ruong đat nhu sau: ong Truong Chinh phai tu chuc Tong Bi thu đang, nhung van la Uy vien Bo Chinh tri, Bi thu Trung uong Đang, ong Hoang Quoc Viet ra khoi Bo Chinh tri, xuong uy vien Trung uong va Le Van Luong ra khoi Uy vien du khuyet Bo Chinh tri va Bi thu Trung uong Đang xuong uy vien du khuyet TW., va ong Ho Viet Thang bi loai ra khoi Ban Chap hanh Trung uong Đang.
Ngay 29 thang 10 nam 1956, Đai tuong Vo Nguyen Giap, nguoi khong tham gia vao sai lam chuong trinh Cai cach Ruong đat, thay mat chu tich nuoc đoc ban bao cao cua Hoi nghi lan thu 10 Ban Chap hanh Trung uong đang tai nha hat lon Ha Noi va San van đong Hang Đay ke khai sai lam va phat đong chien dich sua sai, phuc hoi cac chuc vu tai san cho can bo, bo đoi bi đau to.
Thang 12 nam 1956, tai ky hop thu 6 Quoc hoi khoa I, Ho Chi Minh khoc va thay mat chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa nhan khuyet điem trong cong tac cai cach ruong đat. Tong bi thu Đang Lao đong la Truong Chinh tu chuc, hai can bo truc tiep chi đao cung bi ky luat.
Theo tong ke đen thang 9 nam 1957, thi chien dich sua sai đa phuc hoi danh du va tra lai tai san khoang 70-80% so nguoi bi ket an. Theo bao Nhan dan thi ban than chien dich sua sai cung co nhung thiet hai khi nhung nguoi đuoc phuc hoi quay lai tra thu nhung nguoi đa to cao ho oan uc. Phong trao tra thu lan rong va bien thanh bao đong tai nhieu noi khien chinh quyen phai đieu đong quan đoi đe dep yen. Theo Dommen, o Quynh Luu, tinh Nghe An, co ban bao cao ghi nhan 20.000 nong dan dung gay goc đe gay bao đong, xay ra xung đot giua nguoi dan cac lang va cac ho, khien chinh quyen phai dung Su đoan 324 đe tai lap trat tu. Theo Bao Quan đoi Nhan dan, cac linh muc Cong giao đa tap hop giao dan tu cac tinh Nghe An, Quang Binh, Ha Tinh, Thanh Hoa đen Quynh Luu, Nghe An đe phan đoi chinh sach cai cach ruong đat; giao dan đa bat giu to cong tac sua sai cua trung đoan 269 Quan khu 4, giam ho trong nha tho Quynh Yen khien Bo Tong tu lenh Quan đoi Nhan dan Viet Nam ra lenh cho su đoan 324 đang o Thanh Hoa cu luc luong hanh quan cap toc vao Quynh Luu cung voi luc luong đia phuong cua Quan khu 4 giai quyet su viec, đa xay ra xo xat giua quan đoi va giao dan. Mot so gui thinh nguyen thu đen phai đoan quan sat vien Canada trong Uy ban Đinh chien, xin di cu vao Nam.
Tuy nhien, theo mot so nhan chung, co nhung truong hop viec sua sai chi đon thuan la phuc hoi đang tich, quy lai thanh phan (tu đia chu, phu nong tro lai thanh trung nong) chu khong đuoc tra lai tai san, nha đat (do dan đia phuong đa chiem dung mat, chinh quyen khong đoi lai đuoc). Đen nam 2004, theo bao Ha Noi Moi, Uy ban Nhan dan thanh pho Ha Noi đa ra quyet đinh tro cap cho mot so truong hop bi qui sai thanh phan va co tai san bi trung thu, trung mua trong thoi ki Cai cach Ruong đat voi muc ba trieu đong mot truong hop.


Cac đot cai cach Nhung thanh tich va sai pham = Thanh tich =

Nam 1953, giua luc Quan đoi Nhan dan Viet Nam bat đau chiem uu the tren chien truong, cuoc cai cach ban đau co nhung ket qua nhat đinh khi chi thuc hien viec tich thu tai san, đat đai cua nhung thanh phan đia chu bi ket toi Viet gian (theo Phap chong Viet Minh) chia cho ban nong, co nong. Chinh viec cai cach nay đa gop mot phan khong nho nang cao su ung ho cua dan chung đe don suc cho khang chien. Quyen lam chu cua nguoi nong dan tren ruong đat ma ho đang canh tac đuoc xac nhan ve mat phap ly. Mo uoc co manh ruong cua rieng minh o nong dan đen luc nay đa co hy vong tro thanh hien thuc. Khi bat đau tran đanh quyet chien chien luoc Đien Bien Phu cung la luc hau phuong hoan thanh đot thi điem cai cach ruong đat, tin nay đa tiep them tinh than chien đau to lon cho nguoi linh ngoai mat tran. Viec thuc hien chu truong triet đe giam to, giam tuc va cai cach ruong đat đa gop phan thuc đay manh me tinh than cua quan dan, tich cuc chi vien cho chien truong trong đong xuan 1953-1954 ma đinh điem la chien dich Đien Bien Phu.
Cuoc cai cach đa phan chia lai đat canh tac mot cach cong bang cho đa so nong dan Bac Bo. Tu nam 1953 toi 1957, 810.000 hecta ruong đat o đong bang va trung du mien Bac đa đuoc chia cho 2 trieu ho nong dan (khoang 10 trieu dan), chiem khoang 72,8% so ho nong dan o mien Bac. Trong khi đo, phan bo ruong đat mien Bac truoc nam 1945, chi co 4% dan so đa chiem huu toi 24,5% tong so ruong đat.
Cuoc cai cach đa hoan thanh xoa bo giai cap đia chu va tan du che đo phong kien o mien Bac. Tai ky hop thu 6 Quoc hoi khoa I, tu 29-12-1956 đen 25-1-1957, bao cao cua Chinh phu kiem điem ve cong tac cai cach ruong đat đa neu ro: "Cai cach ruong đat o mien Bac đa can ban hoan thanh, giai cap đia chu đa can ban bi đanh đo, che đo phong kien chiem huu ruong đat bi xoa bo. Nong dan đa lam chu nong thon, nguyen vong lau đoi cua nguoi nong dan la nguoi cay co ruong đa đuoc thuc hien. Suc san xuat o nong thon đa đuoc giai phong, đoi song nhan dan buoc đau đa đuoc cai thien, mo đuong cho viec phat trien cong thuong nghiep, gop phan quan trong vao cong cuoc cung co mien Bac, phat trien kinh te, van hoa. Đo la nhung thanh tich can ban". Nam 1957 la nam đuoc mua lon, san luong luong thuc đat tren 4,5 trieu tan, vuot xa muc truoc chien tranh..
Sau cai cach ruong đat, ban nong đuoc so huu manh đat cua gia đinh minh, khong phai nop phan lon đia to cho đia chu nhu truoc, do đo ho co them hang hai san xuat. Đuoc can bo nong nghiep huong dan, nong dan co đieu kien cai tien ky thuat, phat trien cong tac thuy loi, chu y đen van đe phan bon, nang suat nong nghiep tang len kha nhanh. Mien Bac đa giai quyet đuoc nan đoi giap hat, mot benh kinh nien tu thoi phong kien. Van hoa, giao duc đai chung co co so rong rai đe phat trien, bo mat nong thon đoi moi.
Viec đat đai nong thon tap trung vao Nha nuoc quan ly cung tao đieu kien thuan loi đe thuc hien xay dung cac cong trinh thuy loi, cac co so phuc vu nong nghiep. Đen cuoi nam 1955, cac cong trinh thuy loi bi Phap pha huy đeu dan đuoc khoi phuc, dien tich đat đuoc tuoi tieu đat muc 202.374 ha. Nam 1958, san xuat nong nghiep noi chung va thuy loi noi rieng đa vuot muc truoc chien tranh. Nghi quyet 63 cua Bo Chinh tri đua ra muc tieu "thang đuoc han han, ung, bao, xam nhap man va lut lon". Cong trinh đai thuy nong Bac Hung Hai đuoc chon lam đot pha voi nhiem vu tuoi tieu cho 156.000 ha.
Sau 3 nam thuc hien cai cach (1955-1957), dien tich gieo trong toan mien Bac tang them 23,5%, nang suat lua tang 30,8%, san luong luong thuc tang 57%, luong thuc binh quan đau nguoi tang 43,6%, đan trau tang 44,2%, đan bo tang 39%, đan lon tang 20%. Ve cac cay cong nghiep, hau het đeu vuot muc nam 1939 (nam cao nhat thoi Phap thuoc), rieng bong gap 3 lan, lac gap 3,5 lan, đay gap 1,5 lan. Đen nam 1957, nen kinh te mien Bac đuoc phuc hoi, vuot muc cao nhat duoi thoi Phap thong tri (nam 1939).
Đen het nam 1957, nong nghiep o mien Bac đa phat trien vuot muc cua nam 1939: nam 1939 dien tich trong lua cua mien Bac la 1.811.000 ha, nang suat 13,04 ta/ha, san luong 2,407 trieu tan, thoc binh quan đau nguoi la 211,2 kg. Cac con so tuong ung cua nam 1957 la 2.191.800 ha, nang suat 18,01 ta/ha, san luong 3,948 trieu tan va 286,7 kg. Linh vuc chan nuoi cung tang, nam 1957 so voi nam 1939, đan trau tang 51,1%, đan bo tang 60,1%, đan lon tang 30,8%.
Trong giai đoan 1955-1959, san luong luong thuc quy thoc tu 3,76 trieu tan nam 1955 tang len 5,19 trieu tan nam 1959. Đau nam 1965 đa xay dung đuoc 3.139 điem co khi nho, 7 tram va 32 đoi may keo, 33 cong trinh thuy loi lon, 1.500 cong trinh vua va nho đuoc khoi phuc va xay dung, bao đam tuoi tieu chu đong cho hon 500.000 ha dien tich trong trot. Nong nghiep mien Bac tu mot nen nong nghiep lac hau, đoc canh, nang suat thap dan dan tro thanh mot nen nong nghiep đuoc co khi hoa. Nam 1965, mien Bac chi co 7 huyen va 640 hop tac xa đat muc san luong 5 tan/ha/nam thi đen nam 1967 tang len 30 huyen va 2.628 hop tac xa đat đen muc san luong tren. Tinh Thai Binh, huyen Thanh Tri (Ha Noi), huyen Đan Phuong (Ha Tay) tro thanh "vung que 5 tan" (đat nang suat 5 tan lua/1 hecta) đau tien trong lich su.
Nam 1958, Uy ban Trung uong Đang Cong san quyet đinh rang tap the hoa la muc tieu phat trien nong thon. Hien phap Viet Nam Dan chu Cong hoa nam 1959 ke tiep hop thuc hoa chinh sach đo va xoa bo quyen so huu ruong đat tu nhan va thay vao đo la quyen so huu tap the. Đat đai dan tap trung vao tay Nha nuoc qua viec thanh lap nhung hop tac xa do chinh phu quan ly. Nha nong đuoc khuyen khich va huy đong gia nhap hop tac xa nen đen nam 1960, 86% dan que o Mien Bac đa vao hop tac xa. So lieu đo tang len thanh 95,5% vao nam 1970. Khi Hien phap Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam nam 1980 đuoc soan ra thi quyen tu huu ruong đat hoan toan bien mat, quyen quan ly đat tren toan đat nuoc thuoc ve Nha nuoc. Cuoc cai cach ruong đat cua thap nien 1950 theo qua trinh tren thi chinh quyen phat đat cho nong dan mot lan nhung quan ly hai lan; mot lan ban chinh thuc qua dang hop tac xa, lan sau qua quoc huu hoa toan dien. Tu thap nien 1990, theo chinh sach Khoan muoi, ruong đat thuoc so huu toan dan, Nha nuoc quan ly ruong đat va giao quyen su dung đat nong nghiep cho moi ho nong dan can cu theo đau nguoi, moi ho tu canh tac va thu hoach, sau khi nop thue thi giu lai nong san thua, hop tac xa khong đung ra san xuat ma chi cung ung dich vu.
Ho Chi Minh trong "Thu gui đong bao nong thon va can bo nhan dip cai cach ruong đat o mien Bac can ban hoan thanh" ngay đe ngay 18 thang 8 nam 1956, xac đinh cai cach ruong đat la "mot thang loi vo cung to lon" va "co thang loi nay la nho Đang va Chinh phu ta co chinh sach đung đan". "Cai cach ruong đat la mot cuoc đau tranh giai cap chong phong kien, mot cuoc cach mang long troi lo đat, quyet liet gay go. Lai vi ke đich pha hoai đien cuong; vi mot so can bo ta chua nam vung chinh sach, chua thuc đi đung đuong loi quan chung; vi su lanh đao cua Trung uong Đang va Chinh phu co cho thieu cu the, thieu kiem tra đon đoc - cho nen khi cai cach ruong đat đa xay ra nhung khuyet điem, sai lam: trong viec thuc hien đoan ket nong thon, viec đanh ke đich, viec chan chinh to chuc, trong chinh sach thue nong nghiep, v.v...Trung uong Đang va Chinh phu đa nghiem khac kiem điem nhung sai lam, khuyet điem ay va đa co ke hoach kien quyet sua chua, nham đoan ket can bo, đoan ket nhan dan, on đinh nong thon, đay manh san xuat.".


= Sai pham =
Đanh gia sai lam ve tinh hinh khac biet giua nong thon Trung Quoc va Viet Nam, qua tin tuong va chiu suc ep cua cac co van Trung Quoc. So sanh muc tieu va phuong tien thi phuong phap tien hanh va truat huu qua cung ran khi ma nghien cuu cua Lien Xo tinh rang đia chu trung binh o mien Bac chi so huu 0,65 hecta đat, mot dien tich kha nho so voi muc cua the gioi. Viec đanh gia bi sai va nang san luong, nang thue len qua cao, qua suc nguoi dan. Nhu o Ha Tinh, co nhung mau ruong tinh san luong la 32-35 ta mot mau ta. Kha nhieu ruong tot đuoc tinh san luong it nhat phai 25-28 ta. Trong khi đo nhu o Lien Xo, theo ong Đang Thai Mai: "o Lien Xo cung moi tru tinh viec tang nang suat cac mien ruong co thuy loi (terres-irriguees) cho đen muc 40-50 ta mot hecta. Nhu vay la voi phuong tien ky thuat, nhan cong, to chuc cua nong nghiep Lien Xo, ma trong 4 nam nua nguoi ta moi yeu cau toi muc 20 hay 25 ta nua hecta, nghia la con hon mot mau ta...".
Yeu to bao luc co nguon goc bot phat tu han thu giai cap va ca nhan đa đuoc tich luy trong suot thoi Phap thuoc tren nhung vung nong thon. Đia chu tro thanh cho cho dan ngheo trut con gian du, ho coi nhung hanh vi chen ep cua đia chu la nguyen nhan gay ra cuoc song khon kho cua ho, so khac thi chi vi ghen tuc voi tai san cua đia chu. Cong voi trinh đo nhan thuc thap cua đa so nguoi dan va can bo cap xa thoi bay gio, dan toi nhieu truong hop oan sai, loi dung tra thu ca nhan, va cac hanh vi bao luc trong cac cuoc xet xu. Theo đanh gia cua William Duiker, hau qua cua nhung hanh đong nay nhieu khi rat bi tham, nhung trong đieu kien xa hoi thoi bay gio, co the nhin nhan đo la nhung "san pham phu" khong the tranh khoi cua bat cu cuoc cach mang nao (tuong tu nhu lan song tan sat gioi tang lu nha tho cua nguoi dan Phap trong cuoc Cach mang Phap 1789).
Đuong loi dua vao nong dan thi hanh cai cach la đung, nhung lai khong chu trong viec giao duc tu tuong va chinh sach mot cach ky cang cho ho, trong khi đay la đoi tuong co trinh đo kien thuc rat thap. Ket qua la o nhieu noi, luc luong nong dan thi hanh chinh sach chong đia chu mot cach bua bai, lam dung hinh phat nang. Chien dich cang len cao điem thi nguoi dan cang tro nen qua khich, dan đen tinh trang vo chinh phu. Đam đong dan chung đuoc dip tra thu đia chu tro nen kich đong manh, to cao hon loan gay nhieu oan sai va co lap, đoi xu nhuc hinh voi gia đinh nguoi bi to cao. Hon 70% nguoi bi quy vao thanh phan đia chu va phu nong la quy sai. Co truong hop la can bo, đang vien lanh đao cung bi dan chung keo đen đau to ma khong can chung cu. Đien hinh nhu truong hop Pho Bang Đang Van Huong, Bo truong phu trach Thanh - Nghe - Tinh cua Chinh phu, khi ve que đa bi dan đia phuong đau to vi ly do ong tung lam quan cho trieu Nguyen (ho khong biet ong la lanh đao cap cao cua Chinh phu), ong om chet tai que nha Dien Chau. Hoac ba Nguyen Thi Nam (me nuoi cua Le Đuc Tho, Pham Van Đong va Truong Chinh, co con trai la trung đoan truong cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam, gia đinh ba cung đa hien 100 lang vang cho chinh quyen moi thanh lap) Hoac truong hop Thieu tuong Vuong Thua Vu, Tu lenh Đai đoan 308, Chu tich Uy ban Quan quan Ha Noi cung bi mot nhom nguoi dan bat o ngoai thanh Ha Noi vi co nguoi to cao ong la "đia chu, co xuat than la tu san, lap truong chinh tri khong ro rang".
Trong khi Cai cach ruong đat đang dien ra, Đang Lao đong Viet Nam cung thuc hien chinh huan. Tong so can bo, đang vien bi ky luat la 84.000 nguoi, chiem ty le hon 55%. Co nhung chi bo tot lai bi nguoi dan to cao la chi bo phan đong, bi thu hoac chi uy vien chiu ky luat nang. Tinh hinh chinh đon o cap huyen va cap tinh cung hon loan, so can bo lanh đao cac cap nay bi ky luat oan sai cung chiem ty le lon. Ha Tinh la tinh ca biet, co 19 can bo tinh uy vien, cong an, huyen đoi du chinh đon đeu bi ky luat.
Cac chau noi cua cu Phan Boi Chau, trong đo co mot nguoi la trung đoi truong, nha ngheo, 3 sao đat cho 3 me con, nhung cung bi dan đia phuong quy la đia chu va bi giam mot thoi gian. Hoang Giap Thuong Thu Nguyen Khac Niem, cha cua nha van hoa Nguyen Khac Vien cung bi dan đia phuong tai que nha (Huong Son, Ha Tinh) quy toi vi tung lam quan to cho trieu Nguyen, bi giam trong chuong nuoi huou, phai an ca com thiu
Tham chi, theo mot so tai lieu cua cac co quan đieu tra Viet Nam Dan chu Cong hoa, ban than cac lanh đao Trung uong Đang nhu Ho Chi Minh, Pham Van Đong, Vo Nguyen Giap,... cung tung bi nguoi dan o que nha liet vao danh sach đau to. Nhung nguoi dan đia phuong đo khong he biet nhung nguoi nay đang la lanh đao cap cao cua chinh phu, ho cu to cao vi thay đo la con cua quan lai, đia chu phong kien
Tren phuong dien xa hoi va van hoa, theo nhan xet cua Tien si Nguyen Xuan Dien thi ngoai tac đong kinh te truc tiep đen đat đai va san xuat nong nghiep, cuoc cai cach ruong đat tai mien Bac co nhung hau qua lon đoi voi van hoa co truyen khi chinh quyen đia phuong keu goi nguoi dan đap đo tang lop đia chu va tri thuc phong kien, quet bo nhung "tan du phong kien". Ve mat van hoa thi nhieu sach vo chu Nho va chu Nom, hoanh phi, cau đoi cua nhung gia toc quyen the bi đot, đinh, chua, đen, mieu bi nguoi dan pha huy. Ve gia tri truyen thong thi quan he trong nhieu gia đinh, xom gieng bi pha vo do nhung canh con cai to cao cha me, lang gieng ham hai lan nhau khien đao ly co truyen suy sup.


Trien lam Thang 9 nam 2014 Vien Bao tang Lich su Viet Nam lan đau mo cuoc trien lam ve cuoc cai cach ruong đat 1946-57. Su kien nay thu hut nhieu chu y nhung chi đuoc ba ngay thi đong cua vi ly do ky thuat. Du luan cho rang cuoc trien lam phien dien, khong nhac đen nhung sai lam nhu xu an oan sai, đao lon đoi song nong thon Viet Nam. Viec trien lam đong cua ngay sau khi mot so nguoi dan khieu kien o Duong Noi muon vao xem cung lam cho nhieu nguoi đat cau hoi


Y kien va nhan đinh Luat su Nguyen Manh Tuong đa noi ve tinh trang ket an sai trong bai dien van đoc truoc Mat Tran To Quoc, ngay 30 thang 10 nam 1956 tai Ha Noi:

Nam 2005, nguyen Thu tuong Viet Nam Vo Van Kiet nhin nhan:

Hoi nghi lan thu muoi bon Ban chap hanh Trung uong Đang thang 11 nam 1958 nhan đinh:
Ve thanh tich cua cai cach ruong đat, Hoi nghi đanh gia:

Ve sai lam trong cai cach ruong đat

Ve bai hoc cua cach mang ruong đat:

Trung tuong Nguyen Quoc Thuoc:


Tham khao Lich su Viet Nam, 1954-1965, Cao Van Luong chu bien, Nha xuat ban Khoa Hoc Xa hoi, Ha Noi, 1995.
Đai Cuong Lich su Viet Nam, 1945-2000 tap III, Le Mau Han chu bien, Nha xuat ban Giao duc, Ha Noi, 2000.
Gop phan tim hieu Lich su Đang Cong san Viet Nam PGS TS Nguyen Trong Phuc chu bien, Nha xuat ban Chinh tri Quoc gia: Vien Lich su Đang, Hoc Vien Chinh tri Quoc gia Ho Chi Minh, Ha Noi, 2002.
Viet Nam, 1945-1995 tap I, GS Le Xuan Khoa, Nha xuat ban Tien Rong, Maryland, 2004.
Qua Nhung Sai Lam Trong Cai Cach Ruong Đat, Xay dung Quan Điem Lanh đao, LS Nguyen Manh Tuong, dien van đoc truoc Mat Tran To Quoc, ngay 30 thang 10 nam 1956 tai Ha Noi.
The Viet Minh Regime, Government and Administration in the Democratic Republic of Vietnam, Bernard Fall, Greenwood Press, Connecticut, 1975.


Xem them Cai cach ruong đat
Cai cach đien đia (Viet Nam Cong hoa)
Đem giua ban ngay


Ghi chu Lien ket ngoai Cai cach ruong đat tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Thuc hien cai cach ruong đat tai Tu đien bach khoa Viet Nam
ĐCSVN - Kinh nghiem giai quyet van đe ruong đat Luu tru ngay 20 thang 1 nam 2008 tai Wayback Machine
Dien bien cu the mot vu xu an đia chu: Loi ke cua mot nhan chung
Tro cap cho nan nhan Cai Cach Ruong Đat
Nhan đinh cua nguyen Thu tuong Vo Van Kiet ve đai đoan ket dan toc tren Website Bo Ngoai giao Viet Nam
Xin đung quen! Nua the ky truoc..., bai viet cua Nguyen Minh Can, nguyen Pho chu tich thanh pho Ha Noi.
Statistics Of Vietnamese Democide And Mass Murder
Nghi quyet cua Hoi đong Chinh phu VNDCCH ngay 15 thang 10 nam 1956 ve may chinh sach cu the đe sua chua sai lam ve cai cach ruong đat va chinh đon to chuc.
Nghi quyet cua Quoc hoi VNDCCH ngay 18 thang 1 nam 1957 ve cong tac cai cach ruong đat.
Tu thuc dan đen cong san cua Hoang Van Chi
Nghi quyet Hoi nghi Trung uong lan thu 14 ve tong ket cai cach ruong đat