Ma Hy Pham (gian the: 马希范; phon the: 馬希范; binh am: Ma Xifan) (899-30 thang 5 nam 947), ten tu Bao Quy (寶規), goi theo thuy hieu la So Van Chieu vuong (楚文昭王), la quan chu thu ba cua nuoc So thoi Ngu Đai Thap Quoc tai Trung Quoc.


Than the Ma Hy Pham sinh nam 899, duoi trieu đai cua Đuong Chieu Tong, ong la tu tu cua quan phiet Ma An. Đuong thoi, Ma An moi gianh quyen kiem soat Đam chau, va chua hoan toan kiem soat đuoc Vu An- sau tro thanh tran trung tam cua nuoc So, song đang dan cung co quyen luc. Me cua Ma Hy Pham la Tran thi, ba la thiep cua Ma An. Huynh truong cua Ma Hy Pham la Ma Hy Chan (馬希振) do chinh that sinh. (Tran thi ve sau con sinh Ma Hy Quang, mot trong so it nhat 35 con trai cua Ma An.) Ma Hy Pham va thu huynh la Ma Hy Thanh đuoc ghi la sinh cung ngay.


Truoc khi tri vi Trieu Đuong bi trieu Hau Luong thay the vao nam 907, So vuong Ma An tro thanh mot chu hau cua Hau Luong. Sang nam 909, tuong Ngo Chu Ban (周本) đanh bai va bat giu quan phiet Nguy Toan Phung, thuoc ha cua Nguy Toan Phung la Cat chau thu su Banh Can (彭玕) chay sang So quy phuc Ma An. Ma An phong cho Banh Can lam Sam chau thu su, va cho Ma Hy Pham ket hon voi con cua Banh Can.
Nam 923, Hau Luong bi Hau Đuong chinh phuc, Ma An quy phuc Hau Đuong, cu Ma Hy Pham đen kinh thanh Lac Duong cong nap. Hau Đuong Trang Tong Ly Ton Uc thay Ma Hy Pham nhanh nhen thong minh thi yeu men, song vi muon ly gian Ma An voi muu chu Cao Uc (高郁) nen noi voi Ma Hy Pham rang "Gan đay nghe thay rang Ma thi đang bi Cao Uc cuop đoat, nay co nguoi con trai nhu the nay thi Cao Uc sao co the đat đuoc?" (Ma An khong lay đong, song Cao Uc bi Ma Hy Thanh sat hai vao nam 929.)
Quan chu Kinh Nam Cao Quy Hung nguyen cung la chu hau cua Hau Duong, song sang thang 6 AL nam 928 lai quay sang chong Hau Đuong va quy phuc Ngo. Hau Đuong Minh Tong Ly Tu Nguyen lenh cho Ma An thao phat Cao Quy Hung. Ma An khien Hua Đuc Huan đem binh tien cong Kinh Nam, cho Ma Hy Pham lam giam quan. Khi quan So đen Sa Đau, ho giap mat voi quan Kinh Nam. Chau cua Cao Quy Hung la Van Manh chi huy su Cao Tong Tu (高從嗣) mot minh cuoi ngua đen gan cho quan So khieu chien voi Ma Hy Pham. Tuong So la Quyet Thang pho chi huy su Lieu Khuong Te (廖匡齊) ra đau va giet Cao Tong Tu. Cao Quy Hung so hai thinh hoa, Hua Đuc Huan tro ve.
Luc nay, cac con cua Ma An tranh đau voi nhau đe gianh quyen ke tap. Ma Hi Chan la truong tu va do chinh that sinh, song Ma An cuoi cung lai chon Ma Hy Thanh do sung ai me Vien đuc phi cua nguoi nay, Ma Hy Pham va Tran phu nhan oan gian vi ong sinh cung ngay voi Ma Hy Thanh. Ngay Ky Ti (10) thang 11 (2 thang 12), Vuong An qua đoi, di menh chu tu phai truyen lai ngoi vi cho huynh đe, con đe kiem o tu đuong va noi ai lam trai menh thi hay giet, Ma Hy Thanh ke vi.


Tri vi = Thoi Hau Đuong =
Ngay Tan Mao (11) thang 7 nam Nham Thin (15 thang 8 nam 932), Ma Hy Thanh qua đoi. Cac đai than, dan đau la Luc quan su Vien Thuyen (袁詮) va Phan Uoc (潘約) nghenh đon Tran Nam tiet đo su Ma Hy Pham o Lang chau đe lap lam nguoi ke nhiem. Ngay Canh Than (11) thang 8 (13 thang 9), Ma Hy Pham đen Truong Sa, đen ngay Tan Dau hom sau thi tap vi. Ngay Nham Ngo (3) thang 9 (5 thang 10), Hau Đuong Minh Tong bo nhiem Ma Hy Pham giu chuc Vu An tiet đo su, kiem Thi trung. Đen ngay At Mao (9) thang 2 nam Quy Ti (7 thang 3 nam 933), Hau Đuong Trang Tong bo nhiem Ma Hy Pham giu chuc Vu An-Vu Binh tiet đo su kiem Trung thu lenh.
Ma Hy Pham sau khi tu vi thi bat le voi Vien đuc phi, nhieu lan khien trach con cua ba la Than tong đo chi huy su Ma Hy Vuong (馬希旺). Vien đuc phi thinh thu lai chuc quan cua Ma Hy Vuong va đe nguoi nay lam đao si. Ma Hy Pham tu choi, song tuoc quan chuc cua Ma Hy Vuong, bat đen ong o nha tre cua co, khong cho phep tu hop voi huynh đe. Sau khi Vien đuc phi qua đoi, Ma Hy Vuong cung buon rau uat uc ma mat.
Ngay Nham Thin (21) thang 1 nam Giap Ngo (7 thang 2 nam 934), Hau Đuong Man Đe Ly Tong Hau phong tuoc So vuong cho Ma Hy Pham.
Tinh Giang tiet đo su-Đong binh chuong su Ma Hy Cao (馬希杲) do Hoa phu nhan sinh. Ma Hy Cao la nguoi thien chinh, tuy nhien Giam quan Bui Nhan Chieu (裴仁照) vu cao voi Ma Hy Pham rang Ma Hy Cao co gang thu phuc long dan chung. Đieu nay khien cho Ma Hy Pham nghi ngo Ma Hy Cao, đen thang 4 AL nam Binh Than (936), tuong Nam Han Ton Đuc Uy (孫德威) xam nhap hai chau Mong, Que, Ma Hy Pham menh đe la Vu An tiet đo pho su Ma Hy Quang tam quyen cai quan quan phu su tai Truong Sa, tu đem nam nghin bo binh va ki binh đen Que chau. Ma Hy Cao tro nen so hai, Hoa phu nhan hen Ma Hy Pham o Toan Nghia linh, ba noi: "Hi Cao quan ly vo trang, khien cho khau nhung [tuc quan Nam Han] nhap canh lam phien Đien ha phai than vuot hiem tro, đo đeu la toi cua ke lam thiep đay. Nguyen xin tru bo phong ap, đem toi quet don cung đinh, đe chuoc toi cho Hy Cao." Ma Hy Pham đap lai rang: "Ta lau ngay khong thay Hy Cao, nghe thay no quan ly la ky, do đo đen đe xem, khong co gi khac." Quan Nam Han rut đi, song Ma Hy Pham chuyen Ma Hy Cao lam tri Lang chau.


= Thoi Hau Tan =
Nam 936-937, Thach Kinh Đuong lien ket voi Khiet Đan, lat đo Hau Đuong Mat Đe Ly Tong Kha, va lap ra trieu Hau Tan. Ma Hy Pham tiep tuc la mot chu hau cua Hau Tan.
Thang chap nam Đinh Dau (khoang thang 1-2 nam 938), Hau Tan Cao To Thach Kinh Đuong trao them cho Ma Hy Pham chuc Giang Nam chu đao đo thong, xu ly quan su cua Vu Binh va Tinh Giang.
Ngay Mau Than (7) thang 5 nam Ki Hoi (28 thang 5 nam 939), Hau Tan Cao To ban them cho Ma Hy Pham chuc Thien Sach thuong tuong quan — mot chuc tuoc tung do Đuong Thai Tong va Ma An nam giu. Hau Tan Cao To con ban cho Ma Hy Pham an, Ma Hy Pham do vay khai Thien Sach phu, đat hieu 'ho quan đo uy', hay 'linh quan tu ma' cho chu đe va tuong; đong thoi cho 18 nguoi lam hoc si (giong nhu Đuong Thai Tong xua kia).
Thang 8 AL nam đo, chu hau cua Hau Thuc la Khe chau thu su Banh Si Sau (彭士愁) dan mot đoi quan đuoc thuat la hon van nguoi Man tien cong hai chau Thin va Le cua So. Banh Si Sau khien su sang Hau Thuc cau vien đe tien quan hon nua, Manh Suong thay chien dich dien ra qua xa nen khong đong y. Ngay Tan Mui (3) thang 9 (18 thang 10), Ma Hy Pham menh Ta Tinh Giang chi huy su Luu Kinh (劉勍) va Quyet Thang chi huy su Lieu Khuong Te suat nam nghin Hanh Son binh tien đanh Banh Si Đau. Sang thang 11 AL, quan So thoat đau gianh đuoc thang loi, buoc Banh Si Đau phai bo Khe chau va chay đen son trai. Tuy nhien, trong cuoc bao vay cac hang tren nui sau đo, Lieu Khuong Te chien tu. Khi Ma Hy Pham khien nguoi đen vieng, me cua Lieu Khuong Te khong khoc va noi voi su gia: "300 khau cua Lieu thi am no la do Vuong ban cho. Ca toc phung su ma chet cung chua bao đu huong chi la mot đua con trai. Mong Vuong khong phai vi the ma nghi ngoi." Ma Hy Pham cho rang me cua Lieu Khuong Te la nguoi co đuc hanh, cap giup nhieu cho gia toc cua ba. Thang gieng nam Canh Ty (940), Banh Si Sau đem an ba chau Khe, Cam, Tuong thinh hang So. Ma Hy Pham doi tri so cua Khe chau đen noi thuan tien, cho Banh Si Sau lam Khe chau thu su va cho Luu Kinh lam Cam chau thu su. Theo nhu ghi chep, tu luc đo cac nhom nguoi Man trong khu vuc phuc tong So. Ma Hy Pham tu tuyen bo la hau due cua Phuc Ba tuong quan Ma Vien, dung 5000 can đong đe đuc tru cao mot truong hai xich, cam sau 6 xich duoi long đat, khac loi the len tren, dung tai Khe chau.
Cung nam 939, tuong Nam Han la Trieu Quang Due chi ra rang Nam Han (đoi vua Nam Han Cao To) va So chua gui su gia qua lai tu sau khi Ma hoang hau qua đoi, va hai nuoc la than lan cuu hao, khong the đe mat; tien cu Gian nghi đai phu Ly Thu (李紓) lam su gia. Luu Cung đong y, va sau khi Ly Thu đen So, vua So la Ma Hy Pham cung khien su sang Nam Han, tai lap quan he giua hai nuoc.
Thang 10 AL nam 939, Thuan Hien phu nhan Banh thi qua đoi, ba đuoc mo ta la co dung mao xau xi song biet cach tri gia; Ma Hy Pham cung phai kieng so. Sau khi ba qua đoi, Ma Hy Pham bat đau buong tha trong thanh sac, thuong uong ruou vao đem. Ong con sat hai mot thuong nhan đe chiem đoat the cua nguoi nay, song nguoi phu nu nay tu sat chu khong chiu nhuc.
He nam 941, Son Nam Đong đao tiet đo su An Tong Tien (安從進) cua Hau Tan phan lai trieu đinh. Hau Tan Cao To cho Cao Hanh Chu (高從誨) đem quan đi thao phat An Tong Tien, ban chieu yeu cau So va Kinh Nam tro giup. Ma Hy Pham khien Thien Sach đo quan su Truong Thieu Đich (張少敵) đem 150 chien ham vao Han giang tro giup Cao Hanh Chu, ngoai ra con van luong tang cho quan Hau Tan, quan chu Kinh Nam la Cao Tong Hoi cung tuan theo.
Cung nam 941, vua Nam Han Cao To (Luu Cung) khien su đen trieu đinh nha Hau Tan o Trung Nguyen, đe nghi cung chiem So (đoi vua Ma Hy Pham) roi chia nhau lanh tho, song Hoang đe Trung Nguyen la Thach Kinh Đuong tu choi.
Thang 10 nam Nham Dan (942), Ma Hy Pham cho dung Thien Sach phu to lon, nguong cua đeu đuoc trang tri bang vang ngoc, buc vach dung vai chuc van can đan sa. Vao mua xuan va he thi trai chieu truc, đen mua thu va mua đong thi dung moc mien lam tham. So đuoc mo ta la mot nuoc giau co voi nhieu vang bac va tra, con Ma Hy Pham đuoc chep la qua đoi xa xi, chang han nhu trang tri thuong dai giao lon bang vang khien chung chi co the cam đuoc ma khong dung đuoc. Sang nam sau, ong cho xay dung Cuu Long đien (九龍殿), khac tuong tam con rong bang go tram huong (con rong thu chin la ban than ong), dung vang va đo quy dung đe trang tri, dai hon muoi truong. Đe trang trai chi phi cho chung, ong đanh thue nang, va con ban ca chuc quan lay tien, phu thuong la đoi tuong mua nhieu. Nguoi dan So khi pham toi, nguoi giau thi thu tien, nguoi khoe thi lam binh, chi co nguoi ngheo yeu la phai thu hinh. Ong con đat ham (hom thu), khien dan boi moc to cao nac danh lan nhau, khien nhieu gia toc bi diet tru. Khi Thien Sach hoc si Thac Bat Hang (拓拔恆) thuong thu khuyen gian, ong het suc tuc gian, Thac Bat Hang do vay than tho rang: "Vuong qua ham muon ma lai uong buong khong nghe loi khuyen gian, ta thay nghin khau nha ay se lang bat khong lau nua." Nghe đuoc loi cua Thac Bat Hang, Ma Hy Pham cang them tuc gian, suot đoi khong gap nguoi nay nua.
Nam 945, Ma Hy Pham lai nghi ngo Ma Hy Pham co gang thu thap nhan tam o Lang chau, do vay ong cu nguoi do xet. Ma Hy Cao so hai, xung rang bi benh xin đuoc ve Truong Sa. Ma Hy Pham tu choi va khien thay thuoc đen tri benh, thua co đoc sat Ma Hy Cao.
Biet rang hoang đe đuong thoi cua Hau Tan la Thach Trong Quy thich xa xi pham, Ma Hy Pham nhieu lan dang vat quy, xin đuoc phong chuc Đo nguyen soai. Ngay Giap Thin (17) thang 9 nam Binh Ngo (14 thang 10 nam 946), Thach Trong Quy bo nhiem Ma Hy Pham lam Chu đao binh ma đo nguyen soai.


= Sau khi Hau Tan sup đo =
Nam 946, Hoang đe Khiet Đan Da Luat Đuc Quang tien cong Hau Tan, tieu diet trieu đai nay vao thang 1 nam 947 (thang 12 nam Binh Ngo). Da Luat Đuc Quang tien vao kinh thanh Khai Phong va tuyen bo la hoang đe cua Trung Quoc, tuc Lieu Thai Tong. Lieu Thai Tong khien su gia đen So, ban cho Ma Hy Pham tuoc Thuong phu, Ma Hy Pham rat hai long. (Tuy nhien, Lieu Thai Tong khong lau sau phai triet thoai ve bac do su khang cu cua nguoi Han; cuu tuong Hau Tan la Luu Tri Vien xung đe va lap ra trieu Hau Han, song cac tin tuc nay chua tung truyen đen Ma Hy Pham.)
Ma Hy Pham het suc tin tuong mau đe Ma Hy Quang, bo nhiem nguoi nay lam Vu An tiet đo pho su, Thien Sach phu đo uy, Tran Nam tiet đo su, cho quan ly cong viec cua quan phu. Đem ngay Nham Thin (8) thang 5 nam Đinh Mui (30 thang 5 nam 947), Ma Hy Pham qua đoi. Tuong ta cua So thao luan ve viec chon nguoi ke vi, đa so ung ho Ma Hy Quang du Vu Binh tiet đo su- tri Vinh chau su Ma Hy Ngac la nguoi lon tuoi nhat trong so cac huynh đe khi đo. Ma Hy Quang do vay đuoc tuyen bo la quan chu moi, cuoi cung dan đen mot cuoc noi chien giua Ma Hy Quang va Ma Hy Ngac khien quoc gia suy sup.


Chu thich Tham khao