Pham Ba Truc (21 thang 11 nam 1898 – 5 thang 10 nam 1954) la mot tu si Cong giao nguoi Viet va la đai bieu Quoc hoi cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ong la linh muc đau tien tham gia cach mang va giu chuc vu cao trong bo may nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ong nguyen la Pho Chu tich thuong truc Quoc hoi. Ong cung la đai bieu Quoc hoi co nhieu van bang tien si nhat trong Quoc hoi Viet Nam tu truoc toi nay (ba bang tien si). Ong thuoc trong so rat hiem linh muc tham gia hoat đong o Quoc hoi ma đuoc su cho phep cua đang ban quyen, Giam muc Francois Chaize.


Cuoc đoi Phero Pham Ba Truc ten that la Pham Ba Truc, Phero la ten Thanh cua ong, ong sinh ngay 21 thang 11 nam 1898 tai lang Bach Lien, xa Yen Thanh, huyen Yen Mo, tinh Ninh Binh, thuoc giao xu Bach Lien, giao hat Bach Lien, giao phan Phat Diem. Que nha ong la nhung xu đao co đuoc đon nhan Tin Mung do giao si Alexandre de Rhodes rao giang tu rat som. Pham Ba Truc đuoc gia đinh gui vao chung vien cua Giao phan Tay Đang Ngoai. 


= Tu lap =
Nam 1916, theo chu truong cua Toa Thanh, moi giao phan chon 1 hay 2 chung sinh xuat sac đe gui sang Roma đao tao chuc sac cao cap cho giao hoi. Do hoc thong minh va đao đuc, thay Pham Ba Truc đuoc Giam muc Ha Noi la Pierre Jean Marie Gendreau tuyen chon va gui đi hoc truong Truyen giao o Roma.
Nam 1925, Thay Pham Ba Truc tot nghiep voi 3 bang Tien si ve Giao luat, Than hoc va Van chuong tai Roma va tro ve Viet Nam. Voi thanh tich nay, ong đuoc vua Khai Đinh ngo y muon tang Huan chuong Bac đau boi tinh, nhung ong đa khiem nhuong tu choi.
Nam 1925 - 1927 giao su giang day đai chung vien Hoang Nguyen, So Kien Tay đang ngoai , cuoi nam 1927 lam chanh xu Ke Set o Lang Tam, Ha Noi. Tai đay, linh muc Truc đa mo mot truong day van hoa cho thanh thieu nien. Nam 1927, linh muc Truc đem mot nguoi chau o que Phat Diem len hoc va nhan nuoi duong đo đau. Nguoi chau ma ong nhan đo đau va nuoi duong đo la Pham Đinh Tung, sau nay la Hong y Tong Giam muc giao tinh Ha Noi. Linh muc Pham Ba Truc  dich nhieu sach giao ly đe pho bien cho cong đoan. Nam 1929, ong đuoc giao quan them xu Khoan Vi o Ly Nhan, Ha Nam. Ong đa o giao xu nay cho đen khi đau nam 1945  ong roi Khoan Vi,  ve Ha Đong va tu đay linh muc truc tiep tham gia khang chien.


= Hoat đong chinh tri =
Nam 1946, khi cuoc bau cu Quoc hoi Viet Nam khoa I dien ra, linh muc Pham Ba Truc xin phep Be tren ban quyen la Giam muc Chaize Thinh đuoc tham gia ung cu. Giam muc Chaize đong y va sau đo linh muc Pham Ba Truc đa trung cu đai bieu Quoc hoi khoa I. Tai quoc hoi, ong đuoc bau lam Uy vien du khuyet Ban Thuong truc Quoc hoi vao thang 3 nam 1946.
Thang 5 nam 1947, linh muc Truc đuoc bau la Pho Ban Thuong truc Quoc hoi, tuong đuong Pho Chu tich Quoc hoi hien nay. Nam 1951, tai Đai hoi thong nhat Viet Minh- Lien Viet, linh muc Pham Ba Truc đuoc cu lam Pho Chu tich Uy ban Lien Viet toan quoc va Uy vien Hoi Huu nghi Viet – Hoa.
Thoi gian khang chien, linh muc Truc di chuyen nhieu giao xu nhu Ke Chuon, Thai Nguyen, Ha Đong. Ong vua muc vu va vua cham lo truyen nghe đan lat, lam non cho cu dan trong vung.
Phien hop Hoi đong chinh phu 12/10/1954 do Chu tich Ho Chi Minh tru tri, đa xet truy tang Huan chuong Đoc lap hang Nhat va ngay 30/8/1961 Chu tich Ho Chi Minh ky truy tang Huan chuong Khang chien hang Nhat cho linh muc Pham Ba Truc.


= Qua đoi =
Linh muc Pham Ba Truc mat vi benh tim ngay 5 thang 10 nam 1954 tai Đai Tu, Thai Nguyen. Le tang cua ong đuoc to chuc theo nghi le quoc gia. Trong le truy đieu ong co 3 đieu van cua Chu tich Lien Viet Ton Đuc Thang, cua Chu tich Uy ban Lien lac khang chien Lien khu III Vu Xuan Ky va đieu van cua chu tich Ho Chi Minh viet do Bo truong Phan Anh thay mat ong Ho đoc loi đieu.
Sau đo vao luc 9 gio 30 ngay 7 thang 10 nam 1954, le an tang linh muc Pham Ba Truc đuoc to chuc tai nha tho An Huy, huyen Đai Tu, tinh Thai Nguyen.
Ngay 20 thang 11 nam 1954, thanh le cau nguyen cho linh muc Pham Ba Truc đa đuoc to chuc trang trong o Nha tho lon Ha Noi voi su co mat cua cac lanh đao cao cap cua giao hoi Cong giao va chinh quyen Viet Nam cung hon 4000 giao dan.


Viet sach, bao Ngoai cac cong viec cua đao va đoi, linh muc Phero Pham Ba Truc con la mot dich gia kinh thanh. Ong viet nhieu sach, bien soan nhieu chu đe vua Cong giao vua xa hoi, viet bao... Mot so tac pham tieu bieu:

Sach “Linh hon cua moi cong tac Tong đo” (L’ame de tout Apostolat)
Le Giang sinh nam 1948, ong viet bai "Ta hay vi Chua, vi chinh nghia ma khang chien oanh liet" đang tren bao Su That.
Ngay 15 thang 1 nam 1952, sau khi cung phai đoan Lien Viet đi tham Trung Quoc va Trieu Tien ve nuoc, ong soan: "Thu keu goi đong bao Cong giao tich cuc tham gia khang chien " đang tren bao Cuu quoc.
Ngay 1 thang 6 nam 1951, ong viet "Loi keu goi nguy binh Cong giao", đang tren bao Cuu Quoc.


Nghien cuu ve linh muc Pham Ba Truc Tien si Pham Huy Thong trong mot bai viet đang tren trang thong tin cua Ban ton giao chinh phu Viet Nam co thong tin ve: "tin đon linh muc Truc bi giao hoi phat treo chen la khong co co so". Theo ong Thong, Linh muc Truc khi ung cu Quoc hoi va đi khang chien đeu đa xin phep va đuoc su đong y Giam muc ban quyen cua ong. Linh muc Truc cung cam ket khi khang chien thanh cong se tro ve tiep tuc lam cong tac muc vu. Trong mot La thu do Hong y Trinh Nhu Khue gui Kham su Dooley đe ngay 5 thang 9 nam 1955 đa viet nhu sau: "... Cha Pham Ba Truc đa đi voi phep cua Đuc cha Thinh (Chaize), vi tien nhiem cua toi, con cha Vu Xuan Ky co the la tu y ra đi. Khi nhan chuc Giam muc, toi chua bao gio gap hai vi nay…Cho toi nay, hai vi tien nhiem la Đuc cha Thinh va toi nua, chung toi chua ra an phat ho. Toi tuong truoc het hay xem va nghe ho, nhung tin tuc toi luom đuoc ve ho, thi ho đo va nhung đieu phao tin ve ho thuong la gian doi".
Ngay 28 thang 11 nam 2009, UBND tinh Thai Nguyen va Đoan Đai bieu Quoc hoi tinh Thai Nguyen ket hop voi Vien Nghien cuu Ton giao đa cung to chuc Hoi thao Khoa hoc "Linh muc Pham Ba Truc va đuong huong Cong giao đong hanh cung dan toc trong thoi ky Khang chien chong thuc dan Phap (1946-1954)". Nhieu tham luan đa gioi thieu, đinh chinh ve nhung van đe can lam ro cua linh muc Truc cung nhu cac y kien đeu neu viec thuc te la hien nay nhung hinh anh ve linh muc Pham Ba Truc rat hiem thay.


Cau noi noi tieng "Đung truoc Chua, khong co su phan biet mau da".


Nhan xet "...Tu ngay nhan dan tin cay cu Cu lam đai bieu Quoc hoi va Quoc hoi cu Cu vao Ban thuong truc, Cu đa đua het tinh than va luc luong giup Chinh phu trong moi van đe quan trong. Trong moi viec, Cu đa ket hop đao đuc bac ai theo loi Chua day, voi tinh than nong nan yeu nuoc cua nguoi đai bieu chan chinh cho nhan dan Viet nam"_ Ho Chi Minh.


Vinh danh Ten linh muc Pham Ba Truc đuoc đat cho cac  con đuong o vai noi. Mot con đuong tai thanh pho Đong Trieu, Thanh pho Cam Pha, Quang Ninh(20°51'39"N 106°40'52"E), mot tai Thai Nguyen, mot tai Hai Phong.


Xem them Danh sach cac Linh muc la đai bieu Quoc hoi Viet Nam
Phero Vo Thanh Trinh, linh muc Cong giao, Pho Chu tich Quoc hoi khoa VII cua Viet Nam
Ngo Tu Ha, nha tu san Cong giao, đai bieu cao tuoi nhat Quoc hoi khoa I, Chu tich tam thoi Quoc hoi


Chu thich Lien ket ngoai Linh muc Pham Ba Truc Luu tru ngay 22 thang 2 nam 2016 tai Wayback Machine, tren trang Ho Pham Viet Nam.
Que huong va dong ho Linh muc Phero Pham Ba Truc, Thu vien Tinh Ba Ria - Vung Tau.
Vi tri cua Linh muc Pham Ba Truc trong phong trao chong Phap gianh đoc lap cua Viet Nam giai đoan 1945 - 1954, Thu vien Tinh Ba Ria - Vung Tau.
Cong giao va Cach mang (1945 - 1954): Bai hoc lich su va y nghia cua no, Thu vien Tinh Ba Ria - Vung Tau.
Le gio 57 nam cua linh muc Phero Pham Ba Truc, Đai Phat thanh - Truyen hinh tinh Thai Nguyen
Nhung chi si tham gia Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa: Linh muc Pham Ba Truc - 'mot nha tan tuy ai quoc'