Tokugawa Ieyasu (徳川 (とくかわ)  家康 (いえやす) (Đuc-Xuyen Gia-Khang), Tokugawa Ieyasu 31 thang 1 nam 1543 – 1 thang 6 nam 1616; ten khai sinh la Matsudaira Takechiyo va sau đo ong co đoi ten nhieu lan ) la mot nhan vat noi tieng trong lich su Nhat Ban. Ong la nguoi sang lap va cung la vi Shogun (Tuong Quan) đau tien cua Mac phu Tokugawa, nam quyen tu sau tran Sekigahara nam 1600 cho đen Minh Tri Duy Tan nam 1868. Ieyasu len nam quyen tu nam 1600, nhan danh hieu Chinh di Đai tuong quan nam 1603, thoai vi nam 1605, nhung thuc te van nam quyen cho đen khi qua đoi nam 1616.


Đau đoi (1543–1556) Tokugawa Ieyasu sinh ngay 31 thang 1 nam 1543 o tinh Mikawa. Ten goc la Matsudaira Takechiyo (松平竹千代) (Tung Binh Truc Thien Đai), ong la con trai cua Matsudaira Hirotada (松平広忠), mot đai danh cua vung Mikawa, va O-Dai-no-kata (於大の方) (U Đai Phuong), con gai cua quy toc samurai lang gieng, Mizuno Tadamasa (水野忠政) (Thuy Da Trung Chinh). Cha va me ong la anh em con di con duong, Ieyasu đuoc sinh ra khi ca hai moi 17 va 15 tuoi. Hai nam sau, O-Dai-no-kata bi gui tra lai gia đinh va hai nguoi khong bao gio gap lai nhau. Ca hai đeu tai gia va Ieyasu co đen 11 anh chi em cung cha khac me hay cung me khac cha.
Gia đinh Matsudaira bi chia re: mot ben muon lam chu hau cua gia toc Imagawa, trong khi mot ben lai huong ve gia toc Oda. Ket qua la phan lon thoi tho au, Ieyasu phai song trong nguy hiem vi cuoc chien cua gia đinh Oda va Imagawa. Moi thu cua gia đinh la nguyen nhan cai chet cua cha Hirotada (ong noi cua Takechiyo), Matsudaira Kiyoyasu (松平清康) (Tung Binh Thanh Khang). Khong giong nhu phan lon thanh vien trong gia đinh, cha cua Ieyasu, Hirotada, co cam tinh voi nha Imagawa.
Nam 1548, khi nha Oda tien đanh Mikawa, Hirotada cau cuu Imagawa Yoshimoto, nguoi đung đau gia toc Imagawa, đe đay lui quan xam luoc. Yoshimoto đong y tro giup voi đieu kien Hirotada phai gui con trai minh la Ieyasu (Takechiyo) đen Sumpu lam con tin. Hirotada đong y. Oda Nobuhide, lanh đao gia toc Oda, biet đuoc thoa thuan nay nen đa bat coc Ieyasu khi ong cung đoan tuy tung đang tren đuong đen Sumpu, luc đo Ieyasu moi 6 tuoi.
Nobuhide đe doa xu tu Ieyasu tru khi cha cau cat đut moi lien he voi gia toc Imagawa. Hirotada tra loi rang ong san sang hy sinh con trai cua minh đe the hien su nghiem tuc trong hiep uoc voi nha Imagawa. Bat chap loi tu choi nay, Nobuhide khong giet Ieyasu ma giu ong 3 nam tai đen Manshoji o Nagoya.
Nam 1549, khi 24 tuoi, Hirotada qua đoi. Cung luc đo, Oda Nobuhide chet vi benh dich. Cai chet la mot đon nang đoi voi gia toc Oda. Quan đoi duoi quyen chi huy cua Imagawa Sessai vay ham lau đai noi Oda Nobuhiro, con truong cua Nobuhide va cung la nguoi lanh đao moi cua gia toc Oda, đang song. Khi lau đai sap that thu, Imagawa Sessai yeu cau trao đoi voi Oda Nobunaga (con trai thu hai cua Oda Nobuhide). Yeu cau cua Sessai đe rut quan la Ieyasu phai đuoc trao cho nha Imagawa. Nobunaga đong y va vi vay Ieyasu (khi ay 9 tuoi) đuoc đua đen Sumpu đe lam con tin. O đo ong song kha thoai mai va tro thanh mot đong minh tiem nang cua nha Imagawa cho đen khi 15 tuoi.


Vuon đen quyen luc (1556–1584) Nam 1556, khi đen tuoi truong thanh, theo truyen thong, ong đoi ten la Matsudaira Jirosaburo Motonobu (松平次郎三郎元信) (Tung Binh Thu Lang Tam Lang Nguyen Tin). Mot nam sau, o tuoi 16 (theo cach tinh tuoi o Đong A), ong cuoi vo va lai đoi ten thanh Matsudaira Kurandonosuke Motoyasu (松平蔵人佐元康). Đuoc tro lai que huong Mikawa, nha Imagawa ra lenh cho ong phai giao chien nhieu lan voi gia toc Oda. Ieyasu thang tran đau roi tiep vien thanh cong cho mot đon tien tieu trong mot cuoc tan cong đem tao bao.
Nam 1560, vai tro lanh đao nha Oda đuoc chuyen giao cho minh chu Oda Nobunaga. Yoshimoto, dan đau mot đao quan lon nha Imagawa (co le len đen 20.000 nguoi) tan cong lanh đia nha Oda. Ieyasu cung voi quan đoi Mikawa chiem đuoc mot phao đai tien tieu va o lai phong thu vi tri đo. Ket qua la, Ieyasu va quan đoi cua ong khong tham tran Okehazama, noi Yoshimoto bi Oda Nobunaga giet bang mot cuoc tan cong bat ngo.
Sau cai chet cua Yoshimoto, Ieyasu quyet đinh lien minh voi nha Oda. Mot mat uoc đuoc ky vi vo va con nho cua Ieyasu, Nobuyasu, nguoi đang bi nha Imagawa giu lam con tin o Sampu. Nam 1561, Ieyasu cong khai cat đut quan he voi nha Imagawa va chiem phao đai Kaminojo. Nho đo Ieyasu co the đoi vo con chu lau đai Kaminojo lay vo con minh.
Vai nam sau, Ieyasu tien hanh cai to gia toc Matsudaira va binh đinh vung Mikawa. Ong cung uy lao nhung chu hau quan trong cua minh bang cach thuong cho ho đat đai va lau đai o Mikawa. Ho la: Honda Tadakatsu, Ishikawa Kazumasa, Koriki Kiyonaga, Hattori Hanzo, Sakai Tadatsugu va Sakakibara Yasumasa.
Ieyasu tieu diet quan đoi cua Mikawa Monto trong tinh Mikawa. Nha Monto la mot nhom nha su hieu chien, lam chu tinh Kaga va co nhieu ngoi đen o khap moi noi o Nhat Ban. Ho tu choi tuan lenh Ieyasu, vi vay ong tien đanh ho, tieu diet quan đoi va san phang cac ngoi đen. Trong mot tran đanh, Ieyasu suyt chet vi bi mot vien đan xuyen qua giap. Ca quan đoi Ieyasu va quan đoi Monto đeu su dung loai vu khi dung thuoc sung moi ma nguoi Bo Đao Nha đa mang đen Nhat Ban 20 nam truoc.
Nam 1567, Ieyasu tiep tuc đoi ten, ho moi cua ong la Tokugawa va ten la Ieyasu. Voi viec nay, ong khang đinh minh la hau due cua nha Minamoto. Tuy nhien, khong co bang chung nao khang đinh loi tuyen bo ong la hau due cua  Thien hoang Thanh Hoa (Thien Hoang thu 56 cua Nhat) la đung.
Ieyasu van lien minh voi Oda Nobunaga va binh linh Mikawa cua ong cung gop mat trong đoi quan cua Nobunaga đanh chiem Kyoto nam 1568. Cung luc đo, Ieyasu cung mo rong lanh đia cua minh. Ong va Takeda Shingen, toc truong gia toc Takeda, lien minh voi muc đich đanh chiem lanh đia nha Imagawa. Nam 1570, quan đoi cua Ieyasu chiem đuoc tinh Suruga (bao gom thu phu nha Imagawa la Sumpu).
Ieyasu cham dut su lien minh voi Takeda va nuong nho ke thu cu cua minh, Imagawa Ujizane; ong cung lien minh voi Uesugi Kenshin nha Uesugi - ke đich cua nha Takeda. Nam sau đo, Ieyasu dan 5.000 quan cua minh tro giup Nobunaga trong tran Anegawa chong lai nha Azai va nha Asakura.
Thang 10 nam 1571, Takeda Shingen, luc nay lien minh voi gia toc Hojo, tan cong Totomi, đat cua Tokugawa. Ieyasu xin Nobunaga tiep vien, roi đuoc gui 3000 quan. Đau nam 1572 hai đoi quan cham tran nhau trong tran Mikatagahara. Quan đoi cua Takeda, duoi su chi huy tai tinh cua Shingen, giang nhung đon nhu bua bo vao quan Ieyasu khien ho nhanh chong tan vo. Ieyasu chay thoat voi chi 5 nguoi đen lau đai gan đo. Đay la đai bai cua Ieyasu, nhung Shingen khong the tan dung đuoc chien thang cua minh vi Ieyasu nhanh chong tap hop đuoc mot đoi quan moi va tranh khong giao chien voi Shingen tren chien truong.
May man mim cuoi voi Ieyasu mot nam sau đo khi Takeda Shingen chet trong mot cuoc bao vay đau nam 1573. Shingen đuoc nguoi con trai bat tai cua minh Takeda Katsuyori ke tuc. Nam 1575, quan đoi nha Takeda tan cong lau đai Nagashino o tinh Mikawa. Ieyasu đuoc Nobunaga tro giup nhiet tinh bang viec Nobunaga đich than dan đau đai quan (khoang 30.000 nguoi). Ket qua la ngay 28 thang 6 nam 1575, lien quan Oda-Tokugawa đai thang trong tran Nagashino, mac du Takeda Katsuyori song sot va chay đuoc ve tinh Kai.
Trong vong 7 nam sau đo, Ieyasu va Kaysuyori đanh nhau nhieu tran le te. Quan đoi cua Ieyasu đa gianh đuoc quyen kiem soat tinh Suruga tu tay gia toc Takeda.
Nam 1579, vo Ieyasu va con trai ca cua ong, Matsudaira Nobuyasu, bi buoc toi am muu am sat Nobunaga. Vo cua Ieyasu bi xu tu va Nobuyasu bi buoc phai tu sat theo hinh thuc seppuku. Ieyasu sau đo chon nguoi con thu ba va la nguoi con ma ong co cam tinh nhat, Tokugawa Hidetada, lam nguoi thua ke, vi con trai thu hai cua ong đa đuoc Toyotomi Hideyoshi mot the luc đang len va la nguoi chu tuong lai cua toan Nhat Ban nhan lam con nuoi.
Cuoc chien voi gia toc Takeda ket thuc nam 1582 khi lien quan Oda-Tokugawa tan cong va chiem đuoc tinh Kai. Takeda Katsuyori, cung nhu nguoi con truong Takeda Nobukatsu, bi đanh bai trong tran Temmokuzan roi sau đo mo bung tu sat.
Cuoi nam 1582, Ieyasu o gan Osaka, cach xa lanh đia cua minh khi biet đuoc Nobunaga đa bi Akechi Mitsuhide am sat. Ieyasu tim cach tro ve Mikawa, tranh quan đoi cua Mitsuhide doc đuong, khi ho co gang tim va giet ong. Mot tuan sau đo, ong đen đuoc Mikawa, roi đua quan tien đanh Mitsuhide đe tra thu. Nhung ho đa qua muon, Hideyoshi đa tu minh đanh bai va giet Akechi Mitsuhide trong tran Yamazaki.
Cai chet cua Nobunaga nghia la nhung tinh do chu hau cua Nobunaga thong tri, đa co the xam chiem đuoc. Nguoi quan ly tinh Kai mac sai lam khi giet mot si quan phu can cua Ieyasu. Ieyasu ngay lap tuc tien đanh va gianh quyen kiem soat tinh Kai. Hojo Ujimasa, toc truong gia toc Hojo phan ung bang cach đieu mot đoi quan rat đong toi Shinano va sau đo tien vao tinh Kai. Ieyasu khong giao chien voi đai quan nha Hojo ma tien hanh vai cuoc thuong thao, ket qua Ieyasu va nha Hojo đong y thoa hiep rang Ieyasu se kiem soat hai tinh Kai va Shimano, trong khi Hojo kiem soat tinh Kazusa (cung nhu mot phan nho tinh Kai va tinh Shimano).
Cung luc đo (1583) cuoc chien tranh gianh quyen thong tri toan Nhat Ban no ra giua Toyotomi Hideyoshi va Shibata Katsuie. Ieyasu khong can du vao cuoc giao tranh nay, tao ra danh tieng ve ca su than trong lan thong thai. Hideyoshi đanh bai Katsuie trong tran Shizugatake — voi chien thang nay, Hideyoshi tro thanh đai danh duy nhat va hung manh nhat tren toan Nhat Ban.


Ieyasu va Hideyoshi (1584–1598) Nam 1584, Ieyasu quyet đinh ung ho Oda Nobukatsu, con trai truong va la nguoi thua ke cua Oda Nobunaga, chong lai Hideyoshi. Đay la mot hanh đong nguy hiem va co the dan đen su diet vong cua nha Tokugawa. 

Tokugawa chiem đuoc phao đai truyen thong cua nha Oda o Owari, Hideyoshi phan ung lai bang cach đieu quan đen Owari. "Chien dich Komaki" la lan duy nhat nhung nguoi thong nhat vi đai cua Nhat Ban giao chien. Trong su kien nay, Ieyasu đai thang trong chien dich Nagakute. Sau nhung đon nhu va nhung cuoc hanh quan khong may hieu qua, Hideyoshi quyet đinh giai quyet tran chien thong qua đam phan. Thoa uoc đuoc ky vao cuoi nam đo, va sau đo ong đe nghi ngung chien voi Ieyasu; mot phan cua thoa thuan, con trai thu hai cua Ieyasu, O Gi Maru, tro thanh con nuoi cua Hideyoshi.
Mot thuoc tuong cua Ieyasu, Ishikawa Kazumasa, chon đi theo vi daimyo xuat chung nen ong chuyen đen Osaka, ve voi Hideyoshi. Tuy nhien, khong nhieu thuoc tuong cua Tokugawa lam theo ong.
Hideyoshi khong tin cay Ieyasu, mai toi 5 nam sau đo ho moi the hien su lien minh cua minh. Quan Tokugawa khong tham gia cuoc xam luoc thanh cong Shikoku va Kyushu cua Hideyoshi.
Nam 1590 Hideyoshi tan cong đai danh đoc lap cuoi cung cua Nhat Ban, Hojo Ujimasa. Gia toc Hojo đa thong tri 8 tinh vung Kanto o phia Đong Nhat Ban. Hideyoshi ra lenh cho ho phai phuc tung minh nhung ho tu choi. Ieyasu, mac du la ban va đoi khi la đong minh cua Ujimasa, nhung cung gui 30.000 samurai nhap vao đoi quan khong lo len đen 160.000 nguoi cua Hideyoshi. Hideyoshi tan cong vai lau đai o bien gioi nha Hojo, nhung đai quan cua ong lai o Odawara. Quan đoi cua Hideyoshi ha đuoc Odawara sau 6 thang (la lung la voi thoi gian dai nhu the, ton that cua ca hai ben đeu nho). Trong cuoc vay ham, Hideyoshi đe nghi voi Ieyasu mot đinh uoc quan trong. Ong đe nghi đoi 8 tinh vung Kanto sap lay đuoc tu tay nha Hojo lay 5 tinh ma Ieyasu đang quan ly (bao gom ca tinh nha Mikawa cua Ieyasu). Ieyasu đong y voi loi đe nghi nay. Cui đau truoc suc manh ap đao cua quan đoi Toyotomi, nha Hojo chap nhan that bai, nhung nguoi lanh đao cao cap cua Hojo tu sat va Ieyasu hanh quan đen va chiem lay cac tinh cua ho, ket thuc trieu đai đa hon 100 nam cua gia toc nay.
Ieyasu gio đay trao quyen lai kiem soat 5 tinh cua ong (Mikawa, Totomi, Suruga, Shinano, va Kai) va chuyen toan bo quan linh va chu hau đen vung Kanto. Chinh ong đa đanh chiem lau đai Giang Ho o Kanto. Đay co le la buoc đi lieu linh nhat ma Ieyasu tung thuc hien – bo tinh nha va tin tuong vao nhung samurai chua chac đa trung thanh von thuoc nha Hojo o Kanto. Thuc te, su kien nay tao mot buoc ngoat quan trong cho Ieyasu. Ong cai to lai vung Kanto, kiem soat va dep yen đuoc cac samurai Hojo, tang cuong co so vat chat ki thuat kem coi cua vung đat nay. Vi Kanto cung la mot vung đat hoi biet lap so voi phan con lai cua Nhat Ban, Ieyasu co đieu kien đe duy tri quyen tu tri đac biet đoi voi su thong tri cua Hideyoshi. Trong vai nam, Ieyasu đa tro thanh lanh chua đai danh manh thu hai o Nhat Ban. Co mot cau thanh ngu Nhat co lien quan đen su kien nay "Ieyasu gianh đuoc ca Đe quoc bang cach rut lui".
Nam 1592, Hideyoshi xam luoc Trieu Tien, buoc khoi đau trong ke hoach xam luoc Trung Quoc (xem Cuoc tan cong Trieu Tien cua Hideyoshi đe biet them thong tin ve chien dich nay). Cac vo si samurai cua Tokugawa khong bao gio tham du vao chien dich nay. Đau nam 1593, Ieyasu đuoc trieu đen trieu đinh cua Hideyoshi o Nagoya (o Kyushu, khac voi thanh pho cung cach đanh van o tinh Owari), lam co van quan su. Ong thinh thoang đen đo trong vong 5 nam tiep theo. Bat chap su vang mat thuong xuyen cua ong, cac con trai cua Ieyasu, cac thuoc ha trung thanh va cac chu hau van co the quan ly, phat trien Giang Ho va cac vung đat moi cua Tokugawa.
Nam 1593, con trai va cung la nguoi thua ke cua Hideyoshi la Toyotomi Hideyori chao đoi.
Nam 1598, voi suc khoe suy giam ro ret, Hideyoshi trieu tap mot cuoc hop va quyet đinh chon Hoi đong Ngu Nguyen lao, nhung nguoi se chiu trach nhiem chinh su thay mat con trai ong sau khi ong qua đoi. Nam nguoi đuoc chon lam Nhiep (tairo) cho Hideyori la Maeda Toshiie, Mori Terumoto, Ukita Hideie, Uesugi Kagekatsu va chinh Ieyasu, nguoi manh nhat trong so 5 nguoi. Thay đoi quyen luc truoc tran Sekigahara nay tro thanh yeu to then chot đe Ieyasu chuyen huong su chu y cua minh đen Kansai; va cung luc đo, cac ke hoach tham vong khac (mac du cuoi cung khong tro thanh hien thuc), nhu sang kien cua Tokugawa thiet lap quan he ngoai giao voi Mexico va Tan Tay Ban Nha, tiep tuc đuoc hinh thanh va phat trien.


Chien dich Sekigahara (1598–1603) Hideyoshi, sau 3 thang om nang, qua đoi vao ngay 18 thang 9 nam 1598. Ong đuoc ke vi boi con trai la Hideyori tren danh nghia, nhung Hideyori moi co 5 tuoi, nen thuc quyen nam trong tay cac quan nhiep chinh. Trong 2 nam sau đo, Ieyasu lien minh voi rat nhieu đai danh, đac biet la nhung nguoi khong co cam tinh voi Hideyoshi. May man cho Ieyasu, Toshiie - nguoi gia nhat va đuoc kinh trong nhat trong so cac quan nhiep chinh chet chi mot nam sau đo. Voi cai chet cua Nhiep chinh quan Toshiie nam 1599, Ieyasu dan quan đen Fushimi va chiem lau đai Osaka, noi o cua Hideyori. Đieu nay lam cac quan nhiep chinh khac gian du va len ke hoach lien minh phat đong chien tranh.
Nhung nguoi chong đoi Ieyasu tap trung xung quanh Ishida Mitsunari, mot đai danh hung manh nhung khong phai la mot nhiep chinh quan. Mitsunari am muu am sat Ieyasu nhung thong tin ve vu am sat nay đen tai vai tuong quan cua Ieyasu. Ho co giet Mitsunari nhung ong chay thoat va khong đuoc ai bao ve tru chinh Ieyasu. Van chua ro rang vi sao Ieyasu lai bao ve cho đoi phuong hung manh cua minh khoi nguoi cua chinh minh nhung Ieyasu la mot bac thay ve chien luoc va co the ong đa ket luan rang tot hon la nen đe Mitsunari lanh đao quan đoi đoi đich thay vi mot trong cac Nhiep chinh quan, nhung nguoi co tinh hop phap cao hon.
Gio đay gan nhu tat ca cac đai danh va samurai cua Nhat Ban chia thanh hai phe – phe Mitsunari va phe chong Mitsunari. Ieyasu ung ho nhom chong lai Mitsunari, va sap xep ho tro thanh đong minh tiem nang cua minh. Cac lien minh cua Ieyasu bao gom gia toc Date, gia toc Mogami, gia toc Satake va gia toc Maeda. Mitsunari lien minh voi 3 quan nhiep chinh khac: Ukita Hideie, Mori Terumoto va Uesugi Kagekatsu cung nhu nhieu đai danh cho đen tan cung phia Đong đao Honshu.
Vao thang 6 nam 1600, Ieyasu va đong minh cua minh tien quan đanh bai gia toc Uesugi, nhung nguoi bi buoc toi len ke hoach chong lai su thong tri cua Toyotomi (dan đau boi Ieyasu, nguoi đung đau Hoi đong Ngu Nguyen lao). Truoc khi đen lanh đia nha Uesugi, Ieyasu biet đuoc thong tin rang Mitsunari va đong minh cua minh đang tien quan đen đanh minh. Ong sau đo dan mot phan nho quan minh tien ve phia Tay đen Kyoto. Vao cuoi mua ha, quan cua Ishida đanh chiem đuoc Fushimi.
Ieyasu va đong minh hanh quan đen doc đuong Tokaido, trong khi con trai ong Hidetada đi doc Nakasendo voi 38.000 quan. Tran chien voi Sanada Masayuki o tinh Shinano can tro buoc tien cua Hidetada, va ho ong khong the kip tham gia tran chien.

Đay co le la tran lon nhat va gan nhu la quan trong nhat trong lich su Nhat Ban. Bat đau vao ngay 21 thang 10 nam 1600 voi tong cong 160.000 quan o ca hai phia. Tran Sekigahara ket thuc voi chien thang toan dien cua Tokugawa. Lien minh phia Tay bi đanh tan va trong vong vai ngay sau đo, Ishida Mitsunari va cac quy toc phia Tay bi bat va giet. Tokugawa Ieyasu tro thanh nguoi thong tri khong chinh thuc cua Nhat Ban.
Ngay sau chien thang o Sekigahara, Ieyasu phan chia lai đat đai cho cac chu hau đa phuc vu ong. Ieyasu khong ham hai nhieu đai danh phia Tay, nhu gia toc Shimazu, trong khi nhung nha khac bi tieu diet hoan toan. Toyotomi Hideyori (con trai cua Hideyoshi) mat phan lon đat đai cua minh von duoi su quan ly cua cac đai danh phia Tay, va bi giang xuong lam mot đai danh thuong, khong con la nguoi thong tri Nhat Ban. Trong nhung nam sau đo, cac chu hau trung thanh voi Ieyasu truoc tran Sekigahara đuoc goi la đai danh fudai, trong khi nhung nguoi trung thanh voi ong sau tran chien (noi cach khac, la sau khi quyen luc cua ong đuoc khang đinh) đuoc goi la lanh chua đai danh tozama. Đai danh Tozama bi coi la thap hon đai danh fudai.


Tuong quan Ieyasu (1603–1605) Ngay 24 thang 3 nam 1603, Tokugawa Ieyasu nhan tuoc hieu Chinh di Đai tuong quan tu Thien hoang Hau Duong Thanh. Ieyasu luc đo 60 tuoi. Ong song lau hon tat ca nhung nguoi vi đai cung thoi voi minh: Nobunaga, Hideyoshi, Shingen. Ong tro thanh Tuong Quan va danh nhung nam thang con lai cua đoi minh đe tao ra va cung co Mac Phu Tokugawa, chinh quyen Tuong Quan thu ba trong lich su Nhat Ban (sau Mac phu Minamoto va Ashikaga). Ong tuyen bo minh la hau due cua gia toc Minamoto theo chi gia đinh Nitta (con tranh luan). Nuc cuoi la hau due cua Ieyasu lai ket hon voi cac gia toc Taira va Fujiwara. Nhung vi Tuong quan ke vi ong thong tri Nhat Ban trong vong 250 nam tiep theo

Theo truyen thong cua Nhat Ban, Ieyasu thoai vi vao nam 1605. Con trai ong la Tokugawa Hidetada len noi chuc "Chinh di Đai tuong quan". Đieu nay đuoc thuc hien, mot phan la nham tranh phai tham gia cac su kien mang tinh nghi thuc, va mot phan khien cho đoi phuong kho đoan đuoc trung tam quyen luc nam o đau. Viec Ieyasu thoai vi khong anh huong gi đen thuc quyen cua ong; cho du Hidetada giu vi tri đung đau chinh quyen Mac Phu.


Đai Ngu So Ieyasu (1605–1616) Ieyasu, voi vai tro mot Chinh di Đai tuong quan an dat hay Đai Ngu So (大御所, Ogosho), la nguoi thong tri thuc su cua Nhat Ban cho đen khi qua đoi. Ieyasu ve Sunpu nghi ngoi, nhung ong van giam sat viec xay dung lau đai Giang Ho, mot cong trinh xay dung khong lo keo dai suot phan đoi con lai cua Ieyasu. Đay la lau đai lon nhat Nhat Ban, chi phi xay dung lau đai do tat ca cac lanh chua đai danh khac chiu, trong khi ong thu ve moi ich loi. Tenshu, hay Thap canh trung tam, bi đot chay nam 1657 trong vu hoa hoan Meireki. Ngay nay, Hoang cung nam tren nen cua lau đai.
Ieyasu cung giam sat quan he ngoai giao voi Ha Lan va Tay Ban Nha. Ong giu khoang cach voi chau Au tu nam 1609, mac du Mac phu trao cho nguoi Ha Lan đoc quyen thuong mai va cho phep ho giu mot "nha may" vi muc đich thuong mai. Tu nam 1605 đen khi qua đoi, Ieyasu tham khao y kien cua mot thuy thu theo đao Tin Lanh lam thue cho nguoi Ha Lan, nguoi đong vai tro quan trong trong viec thiet lap va đay manh moi quan he giua Mac phu voi Tay Ban Nha va Giao hoi Cong giao Roma.
Nam 1611, Ieyasu, dan đau 50.000 nguoi, đen tham kinh đo Kyoto đe du le đang co cua Thien hoang Hau Thuy Vi. O kinh đo, Ieyasu ra lenh tai co cau lai trieu đinh va cac toa kien truc, va ep cac lanh chua Đai danh phia Tay phai ky loi the trung thanh voi minh. Nam 1613, ong soan thao Kuge Shohatto' mot van ban đat cac đai danh duoi su giam sat nghiem ngat, bien ho tro thanh nhung con bu nhin cho nhung dip le tiet.
Nam 1615, ong soan thao Buke Shohatto, van ban sap đat tuong lai cua trieu đai Tokugawa.


 Cuoc vay ham Osaka  Đinh cao cua cuoc đoi Ieyasu la cuoc vay ham lau đai Osaka (1614 – 1615). Tro ngai cuoi cung đoi voi su thong tri cua Ieyasu la Hideyori, con trai va la nguoi thua ke chinh thuc cua Hideyoshi. Hideyori bay gio la mot đai danh tre song o lau đai Osaka. Rat nhieu vo si samurai chong lai nha Tokugawa tap hop xung quanh Hideyori, tuyen bo rang Hideyori moi chinh la nguoi chu thuc su cua Nhat Ban. Ieyasu loi dung le khai đen do Hideyori xay dung - khi đo Hideyori cau cho Ieyasu phai chet va gia toc Tokugawa phai lun bai. Ieyasu ra lenh cho nha Toyotomi roi khoi lau đai Osaka, nhung nhung nguoi trong lau đai tu choi va bat đau tap trung cac samurai vao trong lau đai. Sau đo Ieyasu va Tuong quan Hidetada dan đai quan đen tien hanh bao vay lau đai Osaka, nay đuoc goi la "Cuoc vay ham mua đong lau đai Osaka". Cuoi cung, Tokugawa thoa uoc voi nguoi me đang so hai cua Hideyori, Yodogimi, cac đai bac ngung nha đan vao lau đai. Khi hiep uoc đuoc ky, Tokugawa lap đay nhung con hao quanh lau đai Osaka bang cat đe quan cua ong co the đi qua chung. Ieyasu tro ve Sumpu, nhung sau khi nha Toyotomi tu choi lenh tiep theo phai doi Osaka, ong va đoi quan 155.000 nguoi cua minh lai tan cong Osaka mot lan nua trong "Cuoc vay ham mua he lau đai Osaka". Cuoi cung, cuoi nam 1615, lau đai Osaka that thu va gan nhu tat ca nhung nguoi thu thanh bi giet, bao gom ca Hideyori, me Hideyori (goa phu cua Hideyoshi, Yodogimi), va con trai cua Hideyori. Vo Hideyori, Senhime (chau gai cua Ieyasu), tro ve song voi nha Tokugawa. Voi su huy diet cua gia đinh Toyotomi, khong con đe doa nao đoi voi su thong tri Nhat Ban cua Tokugawa nua.
Ngay 1 thang 6 nam 1616, Tokugawa Ieyasu qua đoi, huong tho 75 tuoi. Ly do cua cai chet đuoc coi la do ung thu hay benh giang mai. Tuong quan Tokugawa đau tien đuoc phong than va goi la Gongen hay Gongen-sama. Cai ten bat nguon tu tuoc hieu than thanh, Đong Chieu Đai Quyen Hien (Tosho Dai-Gongen, 東照大権現). Gongen co nghia la "Phat" xuat hien trong hinh dang Kami. Khi con song, Ieyasu the hien minh mong muon đuoc phong than sau khi chet đe bao ve hau due cua minh khoi ac quy; va lang mo cua Gongen o đen Nikko, Nhat Quang Đong Chieu Cung (Nikko Tosho-gu, 日光東照宮) la noi chon cat hai cot cua ong. Phong cach kien truc cua lang mo nay đuoc biet đen voi ten goi gongen-zukuri hay phong cach gongen.


Ca nhan Ieyasu Ieyasu co rat nhieu pham chat co the đua ong len tam vi đai. Ong vua can than, vua tao bao, o đung noi va đung cho. Khon ngoan va tinh te, Ieyasu thay đoi cac quan he lien minh khi ong nghi ong se huong loi tu su thay đoi nay. Ong lien minh voi gia toc Hojo, sau đo ong tham du quan đoi cua Hideyoshi trong cuoc tan cong va tieu diet gia toc Hojo va chinh ong la nguoi đoat lay đat đai cua ho. O điem nay thi ong cung giong cac đai danh khac trong thoi đai ay. Đo la thoi cua bao luc, cai chet bat ngo va phan boi. Ong khong đuoc ua thich va ve phuong dien ca nhan thi khong may noi tieng. Nhung ong khien nguoi ta phai so hai va kinh trong vi tai lanh đao va su xao quyet cua minh. Vi du nhu ong đa khon ngoan tranh chien dich tham hoa cua Hideyoshi o Trieu Tien.
Ong cung rat trung thanh voi nguoi khac; khi ong đa lien minh voi Oda Nobunaga, ong khong bao gio chong lai Nobunaga, va ca hai vi đai danh đeu huong loi tu su lien minh lau dai nay. Ong đuoc biet đen la luon co long trung thanh cua ban than va chu hau ma ong đa trong dung. Tuy nhien, ong cung nho nhung nguoi đa tung lam đieu sai trai voi ong. Nguoi ta noi rang Ieyasu khi đat đen quyen luc tuyet đinh, đa xu tu mot nguoi đan ong vi han đa si nhuc ong khi ong con tre.
Ong bao ve rat nhieu thuoc ha cu cua Takeda khoi con gian du cua Oda Nobunaga, nguoi đuoc cho rang luon nuoi moi han thu voi nha Takeda. Ong đa thanh cong trong viec bien rat nhieu thuoc ha cu cua cac gia toc Takeda, Hojo, va Imagawa — tat ca đeu bi chinh tay ong đanh bai hay tro giup đe đanh bai – thanh nhung thuoc ha trung thanh cua minh.
Ong co 19 vo va the thiep, 11 con trai va nam con gai.

Phu nhan Tsukiyama (Truc Son Đien) chinh the cua Ieyasu, bi xu tu vi nghi ngo ho co am muu am sat Oda Nobunaga.
Saigo-no-Tsubone (Tay Huong Cuc) , đuoc phong Nhat vi.
Phu nhan Achaa
Phu nhan Saigouu
Phu nhan Omann , von la Thi nu cua Truc Son Đien.
11 nguoi con trai cua Ieyasu la:

Matsudaira Nobuyasu (松平信康) (Tung Binh Tin Khang)
Yuki Hideyasu (結城秀康) (Ket Thanh Tu Khang)
Tokugawa Hidetada (徳川秀忠) (Đuc Xuyen Tu Trung)
Matsudaira Tadayoshi (松平忠吉) (Tung Binh Trung Cat)
Takeda Nobuyoshi (武田信吉) (Vu Đien Tin Cat)
Matsudaira Tadateru (松平忠輝) (Tung Binh Trung Huy)
Matsuchiyo (松千代) (Tung Thien Đai)
Senchiyo (仙千代) (Tien Thien Đai)
Tokugawa Yoshinao (徳川義直) (Đuc Xuyen Nghia Truc)
Tokugawa Yorinobu (徳川頼宣)
Tokugawa Yorifusa (徳川頼房)
Trong danh sach nay, hai nguoi con trai khong co ho chet truoc tuoi truong thanh.
Cac con gai cua ong la:

Kamehime (亀姫) (Quy Co)
Tokuhime (徳姫) (Đuc Co)
Furihime (振姫) (Chan Co)
Matsuhime (松姫) (Tung Co)
Ichihime (市姫) (Thi Co)
Nguoi ta noi rang ong rat quan tam cham soc con chau cua minh, phong cho ba nguoi trong so bo ho (Yorinobu, Yoshinao va Yorifusa) lam đai danh cua cac tinh (theo thu tu Kii, Owari va Mito). Cung luc đo, ong cung rat thang tay trung tri. Vi du nhu ong đa ra lenh xu tu vo minh va con truong đong thoi cung la con re cua Oda Nobunaga (Oda cung la bac cua vo Hidetada la Oeyo).

Sau khi Hidetada tro thanh Tuong Quan, ong ket hon voi Oeyo (cua gia đinh Oda va gia toc Taira) va ho co hai nguoi con trai, Tokugawa Iemitsu va Tokugawa Tadanaga. Ho cung co hai nguoi con gai, mot trong so đo, Sen hime, ket hon hai lan. Nguoi con gai khac, Kazuko hime, ket hon voi Thien Hoang Hau Thuy Vi (hau due cua gia toc Fujiwara).
Tro tieu khien cua Ieyasu la san bang chim ung. Ong cho rang đo la khoa huan luyen tot cho cac chien binh. "Khi anh ve vung nong thon san bang chim ung, anh hoc đuoc tinh than cua quan đoi va ca cuoc song cua tang lop thap nhu the nao. Anh luyen tap cho cac co bap va chan tay. Anh co nhieu co hoi đi va chay va tro nen quen voi cai nong va cai lanh, va vi vay anh it khi mac phai bat ky mot loai benh nao". Ieyasu cung thuong đi boi, ke ca đen nhung nam thang cuoi đoi, ong van boi duoi nhung con hao cua lau đai Giang Ho.
Cuoi đoi, ong quan tam đen hoc thuat va ton giao, bao tro cho nhung nguoi uyen bac nhu Hayashi Razan.
Hai cau noi noi tieng cua ong:

Ong noi rang minh đa chien đau, voi tu cach chien binh hay lam tuong, trong 90 tran.
Co thong tin cho rang Ieyasu co thoi quen xau la hay can mong tay khi cang thang, đac biet la truoc va trong tran đanh.
Ong thich nhieu ky thuat kenjutsu, la nguoi tai tro cho truong kiem thuat Yagyu Shinkage-ryu va ho cung la nguoi huong dan kiem thuat rieng cua ong.


Thoi đai ma Ieyasu lam chu Ieyasu cai tri Nhat Ban truc tiep voi tu cach Chinh di Đai tuong quan hay gian tiep voi tu cach Đai Ngu So trong thoi đai Khanh Truong (Keicho) (1596 - 1615).


Di san Theo Sakaiya Taichi:

Cung theo Sakaiya Taichi, duoi thoi ong, ban tinh "đao quoc" va tinh "nghi ky ngoai quoc" đuoc hinh thanh.


Trong van hoa đai chung Ieyasu xuat hien trong vo so cac cuon sach, vo kich, phim, show truyen hinh, man hoa, anime va video game.

Con đuong nam lay quyen luc cua ong đuoc chuyen the thanh tieu thuyet Shogun cua James Clavell voi cai ten "Toranaga." Cuon tieu thuyet lai đuoc chuyen the thanh mot seri phim truyen hinh noi tieng voi Toshiro Mifune đong vai Toranaga.
Kagemusha, phim cua Akira Kurosawa, ke mot su kien dan đen tran Nagashino.
Trong game Warriors Orochi, ong la nhan vat co san trong phe Ngo. Ong cung Hanzo Hattori giup Ton Sach tim nguoi cha la Ton Kien.
Trong game Age of Empires 3: The Asian Dynasties, Ieyasu cung voi Sakuma Kichiro la 2 nhan vat chinh trong che đo choi chien dich (Campaign) o Chuong 3.1: Nhat Ban.
Nhan vat Raiden Ei trong Genshin Impact đuoc lay cam hung tu nhan vat lich su Tokugawa Ieyasu.


Chu thich Tham khao Sakaiya Taichi, 12 nguoi lap ra nuoc Nhat, Nguoi dich: Đang Luong Mo, Nha xuat ban Chinh tri Quoc gia, Ha Noi, 2004
Bolitho, Harold. (1974). Treasures among men; the fudai daimyo in Tokugawa Japan. New Haven: Yale University Press
McClain, James. (1991). The Cambridge History of Japan Volume 4. Cambridge: Cambridge University Press
McLynn, Frank. (2008). The Greatest Shogun, BBC History Magazine, Vol. 9, No. 1, pp 52–53
Nutail, Zelia. (1906). The Earliest Historical Relations Between Mexico and Japan. Berkeley: University of California Press.to digitized version from the collection of Harvard University
Ponsonby-Fane, Richard A.B. (1956). Kyoto: the Old Capital of Japan. Kyoto: Ponsonby-Fane Memorial Society
Sadler, A.L. (1937). The Maker of Modern Japan.
Sansom, George. (1961). A History of Japan, 1334-1615. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0525-9
Screech, Timon. (2006). Secret Memoirs of the Shoguns: Isaac Titsingh and Japan, 1779-1822. London: RoutledgeCurzon. ISBN 0-7007-1720-X
Titsingh, Isaac. (1822). Illustrations of Japan. London: Ackerman
Titsingh, Isaac. (1834). [Siyun-sai Rin-siyo/Hayashi Gaho, 1652], Nipon o dai itsi ran; hay Annales des empereurs du Japon. Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. link for digitized, full-text copy of this book (bang tieng Phap)
Totman, Conrad. (1967). Politics in the Tokugawa Bakufu, 1600-1843. Cambridge: Harvard University Press


Lien ket ngoai Tokugawa Ieyasu
Tokugawa Ieyasu (1543 - 1616) Luu tru ngay 23 thang 2 nam 2010 tai Wayback Machine
Thoi ky Giang Ho (1603 - 1867)