Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub (tieng A Rap: صلاح الدين يوسف بن ايوب, Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub, Tieng Kurd: سه‌لاحه‌دین يه‌یوبی, Selah'edine Eyubi) (1137/1138 – 4 thang 3 nam 1193), ten thuong goi trong cac tai lieu phuong Tay la Saladin, la mot nguoi Kurd Hoi giao va la Hoi vuong cua Ai Cap va Syria, nguoi sang lap ra trieu đai Ayyub. Ong noi tieng la mot vi minh quan, mot chien binh ly tuong, dung cam, trong danh du va su cong bang. Ong sinh ra tai Iraq va la mot nguoi xuat than tu dong Kurd. Ong đa tro thanh mot Tong tu lenh, vi giao truong chinh cua nha Fatimid nuoc Ai Cap. Nam 1171, ong lat đo nha Fatimid, thanh lap nha Ayyubid roi chinh phat Syria va mot phan Bac Phi. Luc luong phoi hop cua ong hau đa đay lui quan Thap tu chinh ra khoi Outremer (mot vung hai ngoai). La mot nguoi rat co van hoa va quang đai, Saladin đa đo đau cac hoc gia, thanh lap cac truong hoc va tai tro cac cong tac xa hoi nhu la benh vien. Su khoan dung, đo luong va nghia hiep cua Salah ad-Din đuoc nhac đen nhieu lan trong cac tai lieu lich su cua cac hoc gia Thien chua giao, nhat la cac tai lieu noi ve Tran vay ham Kerak; va ong đa nhan đuoc su kinh trong cua rat nhieu tuong linh va lanh đao quan su cua quan Thap tu chinh, trong đo co ca vua Richard I cua Anh. Noi cach khac, du la đich thu đang so cua quan Thap tu, Salah ad-Din khong phai la ke thu trong the gioi Thien chua giao phuong Tay ma la mot bieu tuong tru danh cua su nghia hiep.
Nam 1190, cac the luc Chau Au bao gom vua Richard I cua Anh, vua Philippe II cua Phap va hoang đe Friedrich I (đe quoc La Ma Than thanh) thanh lap Thap tu chinh thu ba va tan cong Jerusalem. Thap Tu Quan chiem đuoc Acre, nhung khong chiem đuoc Jerusalem. Hiep uoc hoa binh đuoc ky giua Richard I va Saladin nam 1192, mot nam truoc khi Saladin qua đoi.


Thoi tre Saladin đuoc sinh ra tai Tikrit, thuoc Iraq ngay nay. Ten cua ong la "Yusuf" con "Salah ad-Din" la mot laqab, mot biet hieu co nghia la "Su chinh đang cua Đuc tin". Gia đinh ong la mot gia đinh co nguon goc la nguoi Kurd va co nguon goc tu thanh pho Dvin o vuong quoc Armenia thoi trung co. Bo lac Rawadid cua ong đa hoa đong vao the gioi noi tieng A rap vao khoang thoi gian. Cha cua ong ten la Najm ad-Din Ayyu, đa bi truc xuat khoi thanh pho Tikrit nam 1139, ong va chu cua minh la Asad al-Din Shirkuh, chuyen đen Mosul. Sau đo ong tham gia phuc vu quan đoi cho Imad ad-Din Zengi, nguoi chi đinh ong lam chi huy phao đai cua ong ta o Baalbek. Sau cai chet cua Zengi nam 1146, Nur ad-Din con trai ong ta, tro thanh nhiep chinh cua Aleppo va thu linh cua vung Zengid.
Thoi tre Saladin song o Damas nhung thong tin ve thoi tho au cua ong thi kha la khan hiem. Ve giao duc, Saladin đa viet rang "tre em đuoc nuoi day theo cach thuc ma nguoi lon tuoi đa đuoc huong". Theo al-Wahrani, mot trong nhung nguoi viet tieu su cua ong thi Saladin co the tra loi cau hoi ve toan hoc, so hoc va phap luat nhung đay la mot y tuong chi mang tinh truyen thuyet. Mot so nguon tin cho rang trong qua trinh hoc tap cua minh, ong đa quan tam nhieu ve van đe ton giao hon la quan tam đen viec gia nhap quan đoi. Mot yeu to khac co the co anh huong quan tam cua ong ve ton giao la cuoc Thap tu chinh đau tien, Jerusalem đa bi chiem giu boi mot cuoc tan cong bat ngo cua cac Kito huu. Ngoai Hoi giao, Saladin con co kien thuc ve cac pho he, tieu su va lich su cua nguoi A Rap, cung nhu cac giong ngua A Rap. Quan trong hon ong thuoc long cac bai tho Hamasah cua Abu Tammam. Ong noi gioi tieng nguoi Kurd cung nhu tieng Tho Nhi Ky.


Nhung cuoc chinh phat đau tien Su nghiep quan su cua Saladin đa bat đau duoi su giam ho cua nguoi chu Asad al-Din Shirkuh cua ong, ong nay la mot chi huy quan su quan trong duoi quyen cua Nur ad-Din. Nam 1163, khi Shawar-vi te tuong cua al-Adid-vua trieu Fatimid bi đuoi ra khoi Ai Cap boi Dirgham-đoi thu cua ong ta va ong nay cung la mot thanh vien cua bo lac Banu Ruzzaik hung manh. Ong đa yeu cau su ung ho bang quan su tu Nur ad-Din, ong nay đa đong y va đa gui Shirkuh đen đe ho tro cho Shawar trong đe chong lai Dirgham trong nam 1164. Saladin luc đo moi tuoi 26, đa đi cung voi đoan quan chinh phat. Sau khi Shawar thanh cong phuc hoi chuc vi te tuong, ong yeu cau Shirkuh rut quan đoi cua minh tu Ai Cap đe đoi lay mot so tien khoang 30.000 dinar, nhung ong nay đa tu choi va khang đinh rang Nur ad-Din muon ong o lai. Vai tro cua Saladin trong cuoc vien chinh nay la rat nho va nguoi ta chi đuoc biet rang ong đa đuoc lenh cua Shirkuh la phai thu thap đo du tru tu Bilbais truoc khi cuoc bao vay đuoc tien hanh boi mot luc luong lien quan cua quan Thap tu chinh va quan đoi cua Shawar.
Sau khi cong chiem Bilbais, luc luong lien quan Ai Cap va Thap tu chinh đa giao chien mot tran lon voi luc luong cua Shirkuh tren vung bien gioi sa mac cua song Nile o phia tay Giza. Saladin đa đong mot vai tro quan trong trong tran đanh nay, ong chi huy canh phai cua quan đoi Zengid, trong khi mot luc luong cua nguoi Kurd o canh traiva Shirkuh chi huy trung quan. Tuy nhien nguon tai lieu cua nguoi Hoi giao vao thoi điem đo lai noi rang Saladin chi huy toan quan " van chuyen hanh ly o trung quan" voi nhiem vu la thu hut đoi phuong vao mot chiec bay bang cach dan dung mot cuoc rut lui gia vo. Luc luong Thap tu chinh đa thu đuoc thanh cong thanh ban đau khi quan đoi cua ho tan cong vao Shirkuh, nhung do đia hinh qua doc va cat tren sa mac lam cho ngua cua ho khong the chay nhanh va Hugh cua xu Caesarea-chi huy cua ho đa bi bat trong khi tan cong vao đoi quan cua Saladin. Sau nhung cuoc chien rai rac trong cac thung lung nho o phia nam cua vi tri trung quan, nguoi Zengid tap trung luc luong phan cong nguoc tro lai, Saladin tham gia cuoc phan cong nay tu phia hau quan.
Tran đanh ket thuc voi chien thang thuoc ve nguoi Zengid va Saladin đuoc cho la đa tro giup Shirkuh o mot trong nhung "nhung chien thang đang đuoc chu y nhat trong lich su", theo su gia Hoi giao Ibn al-Athir, mac du quan cua Shirkuh đa thiet mang nhieu hon va tham chi tran chien đuoc xem xet boi hau het cac nguon khac lai khong phai la mot chien thang cua Shirkuh. Saladin va Shirkuh chuyen huong toi Alexandria, noi ho đuoc chao đon, cung cap tien, vu khi va mot can cu đe đong quan. Đoi mat cua mot luc luong lien quan Thap tu chinh-Ai Cap đong đao hon đang co gang bao vay thanh pho, Shirkuh chia quan đoi cua minh ra lam hai. Ong nay va mot so lon quan cua minh rut ra khoi Alexandria trong khi Saladin đa đuoc đe lai voi it quan hon voi nhiem vu bao ve thanh pho.


Tai Ai Cap = Emir cua Ai Cap =

Shirkuh đa tham gia vao mot cuoc tranh gianh quyen luc o Ai Cap voi Shawar va Amalr I cua Vuong quoc Jerusalem, trong đo Shawar yeu cau Amalr ho tro. Nam 1169, Shawar đuoc cho la đa bi am sat boi Saladin va Shirkuh qua đoi mot nam sau đo. Nur ad-Din đa chon mot nguoi ke nhiem cho Shirkuh, nhung al-Adid lai bo nhiem Saladin lam te tuong đe thay the Shawar.
Ly do đang sau viec al Adid-mot nguoi theo Hoi giao dong Shia lai lua chon Saladin, mot nguoi theo dong Sunni lam te tuong, nguoi co thuc quyen nhat trong vuong quoc. Su gia Hoi giao Ibn al-Athir tuyen bo rang vi quoc vuong đa chon ong sau khi noi voi cac co van cua ong rang "khong co mot nguoi nao yeu ot hon hoac tre hon" so voi Saladin va "khong co mot nguoi nao trong đam emir vang loi ong ta hoac phuc vu ong ta". Tuy nhien cung lai co mot y kien khac la sau mot so cuoc thuong luong va mac ca, cuoi cung ong đa đuoc chap nhan boi đa so cac tieu vuong. Cac co van cua Al-Adid bi nghi ngo la co gang đe chia re vuong quoc Zengid o Syria bang su phong chuc nay. Al-Wahrani viet rang Saladin đa đuoc lua chon vi danh tieng cua "su rong luong va suc manh quan su" cua ong ta trong ho. Imad ad-Din viet rang sau thoi gian ngan tang le cho Shirkuh, boi vi co qua nhieu cac "y kien khac nhau" nen tieu vuong Zengid quyet đinh chon Saladin va buoc quoc vuong Ai Cap phai chap nhan ong ta la emir cua minh. Mac du vi tri te tuong la nguyen nhan cua nhung cuoc đau đa phuc tap giua cac nha lanh đao Hoi giao, phan lon nhung nguoi cai tri Syria đa ho tro Saladin trong chuyen vien chinh Ai Cap cua ong, va trong chien dich nay ong đa the hien mot trinh đo quan su đinh cao.
Tro thanh te tuong vao ngay 26 thang 3, Saladin đa sam hoi "ve viec uong ruou va bo nhung trang phuc phu phiem đe mac trang phuc mang tinh chat ton giao." Co đuoc nhieu quyen luc hon va tro nen đoc lap hon bao gio het trong su nghiep cua minh, ong van phai đoi mat voi van đe ve long trung thanh cuoi cung giua al-Adid va Nur ad-Din. Co mot tin đon la tai mot cuoc gap mat bi mat giua Nur ad-Din voi Saladin, Nur ad-Din đa noi rang: "lam sao anh [Saladin] dam lam bat cu đieu gi ma khong co menh lenh cua ta?" Ong nay đa viet nhieu thu cho Saladin đe yeu cau Saladin khong đuoc tu bo su trung thanh voi ong ta.
Cuoi nam đo, mot nhom binh si Ai Cap va cac tieu vuong đa co gang am sat Saladin, nhung biet đuoc am muu nay, ong đa cho xu tu quan đien tien cua Trieu Fatim - Mu'tamin al-Khilafa, nguoi cam đau am muu nay. Ngay hom sau, 50.000 binh si nguoi Phi tu cac chien đoan trong quan đoi Fatim phan đoi su cai tri cua Saladin đa cung voi mot so tieu vuong nguoi Ai Cap va dan thuong to chuc mot cuoc noi day. Vao ngay 23 thang 8, Saladin đa quyet dep yen cac cuoc noi day va khong bao gio phai đoi mat voi mot thach thuc quan su nao nua tu Cairo.
Đen cuoi 1169, Saladin voi quan tiep vien tu Nur ad-Din đa đanh bai mot luc luong lien quan lon cua quan Thap tu chinh va nguoi Byzantine o gan Damietta. Sau đo, vao mua xuan nam 1170, Nur ad-Din cho gui cha cua Saladin đen Ai Cap theo yeu cau cua Saladin, cung nhu khuyen khich tu al-Mustanjid, quoc vuong cua trieu Abbasid o Bagdad, ho gay ap luc đe ep Saladin phe truat al-Adid, vi quoc vuong đoi thu cua minh. Ban than Saladin đa đuoc tang cuong đuoc the luc cua minh o Ai Cap va mo rong cac can cu ung ho ong o đo. Ong bat đau bo tri cac thanh vien trong gia đinh cua minh vao nhung vi tri cao cap trong vung va gia tang anh huong cua nguoi Sunni tai Cairo, ong đa ra lenh xay dung mot truong đai hoc cho nguoi Hoi giao Maliki, chi nhanh cua Hoi giao Sunni trong thanh pho, cung nhu mot truong nua cho nhom Hoi giao Shafi'i ma ong la thanh vien o al-Fustat.
Sau khi đa vung chan o Ai Cap, Saladin đa phat đong mot chien dich chong quan Thap tu chinh, bao vay Darum nam 1170. Vua Amalr phai rut nhung Hiep si dong Đen cua ong đang đon tru o Gaza đen đe giup ong ta bao ve Darum, nhung Saladin đa lan tranh luc luong cua ho va thay vao đo la ong keo quan vao Gaza. Ong cho pha huy thi tran đuoc xay dung ben ngoai lau đai cua thanh pho va giet chet hau het cac cu dan cua no vi ho khong vao đuoc toa lau đai. Khong ro chinh xac khi nao, nhung cung trong nam đo ong đa tan cong va chiem đuoc lau đai cua quan thap tu chinh o Eila, đay la mot phao đai von đuoc xay dung tren mot hon đao ngoai khoi Vinh Aqaba. Đay tuy khong phai mot moi đe doa cho luc luong hai quan Hoi giao, nhung co kha nang tan cong cac đoi tau nho hon, va Saladin đa quyet đinh xoa so no tren con đuong tien quan cua minh.


= Sultan cua Ai Cap =
Theo su gia Imad ad-Din, Nur ad-Din đa viet thu cho Saladin trong thang 6 nam 1171, va noi voi ong rang hay thiet lap lai vuong quoc Hoi giao Abbasid o Ai Cap, sau đo ong lai đuoc khuyen khich them boi Najm ad-Din al-Khabushani, faqih, nguoi cam đau toa an Hoi giao cua Shafi'i, ong nay đa kich liet phan đoi viec dong Hoi giao Shia tri vi Ai Cap. Mot so tieu vuong nguoi Ai Cap đa bi giet chet vi chong đoi, nhung al-Adid lai đuoc bao cao rang ho đa bi giet boi noi loan chong lai chinh ong ta. Ong nay sau đo đo benh hoac bi đau đoc. Trong khi bi benh, ong ta hoi Saladin cung cap tien cho minh đe cham soc nhung đua con nho cua ong ta, nhung Saladin tu choi vi so rang ong ta se su dung so tien nay đe chong lai trieu Abbas va ong đuoc cho la đa hoi han vi hanh đong cua minh sau khi nhan ra nhung gi al-Adid muon. Ong ta qua đoi vao ngay 13 thang 9 nam 1171 tuc la nam ngay sau đo, nha Abbas khutba đa đuoc len ngoi o Cairo va al Fustat, va tuyen bo al-Mustadi, quoc vuong nha Abbas o Baghdad, la Khalip.
Ngay 25 Thang Chin, Saladin roi Cairo đe trien khai mot cuoc tan cong phoi hop vao Kerak va Montreal, nhung lau đai tren sa mac cua Vuong quoc Jerusalem, con Nur ad-Din thi se tan cong tu Syria. Truoc khi đen Montreal, Saladin đa rut lui vi nhan ra rang neu ong gap Nur ad-Din o Shaubak, ong se khong đuoc quay tro lai Ai Cap vi Nur ad-Din se giu ong đe kiem soat lanh tho cua Saladin. Ngoai ra, đe vuong quoc cua nguoi Thap tu chinh ton tai nhu mot quoc gia lam vung đem giua Syria va Ai Cap, no co the đa sup đo neu hai thu linh cua nguoi Hoi giao cung tan cong tu phia đong va bo bien. Đieu nay cung se trao cho Nur ad-Din co hoi thon tinh Ai Cap. Saladin tuyen bo rang ong rut lui vi tan du cua Trieu Fatim am muu chong lai ong, nhung Nur ad-Din đa khong chap nhan "moi ly do".
Trong mua he nam 1172, mot đoi quan nguoi Nubian cung voi mot đoi quan khac nguoi ti nan Armenia tren bien gioi Ai Cap, đuoc hoi bao la đang chuan bi cho mot cuoc bao vay chong lai Aswan. Vi emir cua thanh pho yeu cau su tro giup cua Saladin va nhan đuoc quan tiep vien duoi su chi huy cua Turan-Shah- anh trai cua Saladin. Do đo, nguoi Nubians đa xuat phat, nhung lai quay lai trong nam 1173 va lai mot lan nua bo đi. Co đuoc su kien nay la do luc luong Ai Cap tien ve phia Aswan va chiem đuoc thi tran Nubian cua Ibrim. Muoi bay thang sau cai chet cua al Adid, Nur ad-Din đa khong tien hanh bat ky hanh đong lien quan đen Ai Cap, ma ong du đinh tra mot so tien 200.000 dinar ma ong đa nhan đe su dung quan đoi cua Shirkuh đe chiem giu đat nuoc nay. Saladin tra khoan no nay voi 60.000 dinar bang nhung "hang hoa đuoc san xuat tuyet voi", mot so đo trang suc, mot con lua giong tot nhat va mot con voi. Trong khi van chuyen hang hoa đen Damascus, Saladin đa co co hoi đe tan pha cac vung nong thon cua quan thap tu chinh. Ong khong tao ra mot cuoc tan cong truc tiep chong lai nhung lau đai sa mac, ma co gang đe xua nguoi Hoi giao Bedouin vao song o lanh tho cua quan Thap tu chinh voi muc đich lam nguoi Frank mat phuong huong.
Ngay 31 thang 7 nam 1173, Ayyub-cha cua Saladin bi thuong trong mot tai nan cuoi ngua, cuoi cung dan đen cai chet cua ong vao ngay 09 thang 8. Nam 1174, Saladin đa cu Turan Shah đi đe chinh phuc Yemen va chiem vung Aden cho nha Ayyub. Yemen la mot lanh tho danh cho hop khan cap, noi ma Saladin co the chay tron trong truong hop xay ra mot cuoc xam luoc cua Nur ad-Din.


Mua lai Syria = Chiem Damascus =
Trong đau mua he nam 1174, Nur ad-Din tap hop mot đoi quan va gui giay trieu tap toi Mosul, Diyarbakir va al-Jazira voi mot muc đich ro rang la chuan bi cho mot cuoc tan cong vao Ai Cap cua Saladin. Trieu đai Ayyubid đa to chuc mot hoi đong đe thao luan ve moi đe doa co the va Saladin thu thap quan đoi cua minh o ben ngoai Cairo. Ngay 15 thang 5, Nur ad-Din chet sau khi bi đau đoc va ngai vang cua ong đa đuoc giao cho con trai muoi mot tuoi as-Salih Ismail al-Malik. Cai chet cua ong đa lam cho Saladin co su đoc lap ve mat chinh tri va trong mot buc thu đuoc cho la gui Salih, ong hua se "nhu mot thanh kiem" đe chong lai ke thu cua minh va goi cai chet cua cha as-Salih nhu la mot "cu soc tu đong đat".
Voi du chan tu cai chet cua Nur ad-Din, Saladin phai đoi mat voi mot quyet đinh kho khan, ong nen cho quan đoi cua minh hanh quan chong lai quan Thap tu chinh tu Ai Cap hay cho cho đen khi đuoc moi boi Salih o Syria đe đen vien tro cho ong kia va khoi đong mot cuoc chien tranh tu luc đo. Ong cung co the chiem Syria cho minh truoc khi no co the co the bi roi vao tay đoi thu, nhung ong so rang tan cong vao mot vung đat truoc đay thuoc ve ong chu cua minh- la đieu bi cam trong cac nguyen tac cua Hoi giao ma ong đang theo-co the mieu ta ong la đao đuc gia va do đo, ong khong phu hop đe dan đau cuoc chien chong quan Thap tu chinh. Saladin thay rang đe co đuoc Syria, ong can mot loi moi tu nhu-Salih hoac canh bao cho ong kia ve tiem nang cua tinh trang hon loan va nguy hiem khi ma quan Thap tu chinh noi đuoc len.
Khi Salih bi ep chuyen đen Aleppo vao thang 8, Gumushtigin, vi tieu vuong cua thanh pho Aleppo kiem chi huy truong cua mot đoi chien binh ky cuu cua Nur ad-Din đa tu nhan lam nguoi giam ho cho Salih. Vi tieu vuong nay chuan bi đe lat đo tat ca cac đoi thu cua minh tai Syria va al-Jazira, ong ta bat đau đau tien voi Damascus. Trong truong hop khan cap nay, tieu vuong cua Damascus đa keu goi Saif al-Din cua Mosul đe tro giup chong lai Aleppo, nhung ong nay đa tu choi buoc nguoi Syria phai yeu cau su tro giup cua Saladin va ong nay đa nhan loi. Saladin cuoi ngua vuot sa mac cung voi 700 linh ky binh đi qua al-Kerak va sau đo đen Bosra, ong đuoc su tham gia cua cac tieu vuong, chien binh, nguoi Kurd va nguoi Bedouin. Vao ngay 23, ong đa toi Damascus giua su hoan ho nhiet liet cua dan chung va nghi ngoi tai ngoi nha cu cua cha minh o đo cho đen khi cua cua toa thanh cua Damascus đuoc mo ra đe đon ong vao bon ngay sau đo. Ong song trong toa lau đai va nhan đuoc su kinh trong va loi chuc mung cua cac cong dan cua thanh pho.


= Cac cuoc chinh phuc xa hon nua =

Đe anh trai cua ong la Tughtigin lam Thong đoc Damas, Saladin tien quan đe chiem cac thanh pho khac von thuoc ve Nur ad-Din, nhung thuc te luc nay đa tro thanh đoc lap. Ong đa chiem đuoc Hamah mot cach tuong đoi de dang, nhung phai lui quan truoc Homs vi suc manh cua buc tuong thanh cua no. Sau đo ong chuyen ve phia bac Aleppo va bao vay no vao ngay 30 thang 12 sau khi Gumushtigin tu choi thoai vi. Co ve nhu Salih đa hoang so truoc Saladin, nen đa đi ra khoi cung đien cua minh va keu goi nguoi dan khong tu bo ong ta va trao thanh pho quan xam luoc. Mot trong nhung tuyen bo cua cac su gia cua Saladin la "moi nguoi đi theo loi than chu cua ong".
Gumushtigin yeu cau Rashid ad-Din Sinan, đai su phu cua mot to chuc sat thu nguoi đa co xung đot voi Saladin ke tu khi ong thay the trieu Fatimids cua Ai Cap, đe am sat Saladin trong doanh trai cua ong. Mot nhom muoi ba sat thu de dang đot nhap vao doanh trai cua Saladin, nhung đa bi phat hien ngay truoc khi ho tien hanh cuoc tan cong. Mot nguoi bi giet boi mot vien tuong cua Saladin va nhung nguoi khac đa bi giet trong khi co gang tron thoat. Đe lam cho tinh hinh cua ong ta them kho khan, Raymond cua Tripoli đa cho tap hop luc luong cua minh o Nahr al-Kabir noi ong co mot vi tri rat tot đe bat đau mot cuoc tan cong vao lanh tho cua nguoi Hoi giao. Sau đo ong chuyen ve huong phia Homs nhung rut lui sau khi nghe noi co mot luc luong tiep vien đa đuoc gui đen tu thanh pho cua Saif al-Din.
Trong khi đo, cac đoi thu cua Saladin o Syria va Jazira đa tien hanh mot cuoc chien tuyen truyen khi tuyen bo rang ong đa "ong đa quen rang ong la đay to cua Nur ad-Din" va cho thay ong khong co long biet on đoi voi chu cu cua minh khi bao vay con trai cua ong ta, va day len "cuoc noi loan chong lai Chua cua minh". Saladin nham đe chong lai nhung loi tuyen truyen nay bang cach khoi đong cac cuoc bao vay đe bao ve nguoi Hoi giao tu quan Thap tu chinh, quan cua ong quay tro lai Hama va tan cong mot luc luong Thap tu quan o đo. Cac Thap tu quan rut đi tu truoc đo va Saladin tuyen bo đo la "mot chien thang mo cua cua trai tim cua nguoi Hoi giao". Ngay sau đo, Saladin đa tien đen Homs va chiem đuoc thanh pho vao thang 3 nam 1175, sau khi đanh bai nhung quan phong thu cung đau cua no.
Nhung thanh cong cua Saladin đa bao đong đen Saif al-Din. Nguoi đung đau cac hau due cua Zengid bao gom ca Gumushtigin, ong nay coi Syria va Luong Ha nhu la tai san rieng cua gia toc va đa cuc ky tuc gian khi Saladin co gang đe chiem đoat phan cua ho. Saif al-Din tap trung mot đoi quan lon va gui no đen Aleppo noi quan phong thu đang lo lang đe cho đoi ho. Cac luc luong ket hop cua Mosul va Aleppo đa hanh quan đe chong lai Saladin o Hama. It hon đoi thu rat nhieu, ban đau ong co gang đe thuong luong voi nhung nguoi thuoc dong toc Zengid bang cach tu bo tat ca cac cuoc chinh phuc phia bac cua Damas, nhung ho đa tu choi va khang đinh rang ong phai tro ve Ai Cap. Thay rang mot cuoc đoi đau la đieu khong the tranh khoi, Saladin chuan bi cho tran chien, chiem mot vi tri cao hon tren nhung ngon đoi cua cac hem nui cua con song Orontes. Ngay 13 thang 4 nam 1175, quan Zengid hanh quan đen đe tan cong luc luong cua ong nhung ngay sau đo ho lai thay minh bi bao quanh boi cac chien binh Ayyubid ky cuu cua Saladin va ho đa bi tieu diet. Tran đanh ket thuc voi mot chien thang quyet đinh cho Saladin, ong truy kich nha Zengid đen tan cua cua Aleppo, buoc cua cac co van Salih phai trao cho ong cac tinh cua Damasc, Homs va Hama, cung nhu mot so thi tran ben ngoai Aleppo nhu al-Numan Ma'arat.
Sau khi ong chien thang truoc dong toc Zengid, Saladin tu xung lam vua va xoa ten cua Salih trong loi cau nguyen hom thu sau va tien đuc cua Hoi giao. Tu đo, ong ra lenh cho nhung buoi cau nguyen trong tat ca cac nha tho Hoi giao cua Syria va Ai Cap nhu la mot vi vua co chu quyen va ong đa cho ban hanh tai Cairo tien vang đuc ten cua ong—al-Malik an-Nasir Yusuf Ayyub, ala ghaya. Khalip nha Abbas o Bagdad chao đon an can Saladin va tuyen bo ong la "Sultan cua Ai Cap va Syria".
Tran Hama đa khong ket thuc cuoc tranh gianh quyen luc giua dong Ayyubids va nha Zengid, cuoc đoi đau cuoi cung xay ra vao mua xuan nam 1176. Saladin đa mang luc luong cua minh đen tu Ai Cap va quan cua Saif al-Din la linh moi tuyen o giua cac bang nho cua Diyarbakir va al-Jazira. Khi Saladin vuot qua Orontes đe roi Hama, mat troi đa khuat bong va đay đuoc xem la mot điem xau nhung ong tiep tuc cuoc hanh quan ve phia bac cua minh. Ong đen đuoc nui cua Sultan, 15 dam (24 km) tu Aleppo, noi ma luc ng cua ong đa gap phai quan đoi cua Saif al-Din. Mot cuoc can chien no ra ngay sau đo va nha Zengids đa co gang đe đanh bai canh trai cua Saladin, đay ho ve phia truoc ong ta, trong khi ong tan cong truc dien ve phia luc luong can ve cua nha Zengid. Luc luong cua nha Zengid đa hoang so va nhat la khi cac si quan cua Saif al-Din đa bi giet hoac bi bat song, ong nay cung suyt tu tron thoat. Doanh trai, ngua ngheo, hanh ly, leu trai va đo du tru cua quan đoi nha Zengid đeu bi chiem boi quan Ayyubids. Tuy nhien cac tu nhan nha Zengid đa đuoc phong thich va trao qua tang boi Saladin va tat ca cac chien loi pham trong chien thang cua ong đa đuoc chia cho quan đoi, ong khong giu lay mot thu gi cho chinh minh.
Ong tiep tuc huong toi Aleppo luc nay van đong cua truoc mat minh va tam dung truoc khi đen thanh pho. Tren đuong đi, quan đoi cua ong đa chiem Buza'a sau đo la Manbij. Tu đo ho huong ve phia Tay đe bao vay phao đai A'zaz vao ngay 15 thang 5. Mot vai ngay sau đo, trong khi Saladin đang nghi ngoi o chiec leu cua minh, mot sat thu xong toi va đam vao đau ong bang mot con dao. Nhung con dao đa khong xuyen qua đuoc chiec mu sat cua ong va ong đa co gang nam đuoc ban tay cua ten sat thu va ke tan cong đa nhanh chong bi giet chet. Saladin đa khong bi mat binh tinh truoc no luc đe lay đi cuoc song cua minh, ma ong đa cao buoc la am muu cua Gumushtugin va Assassins va do đo ong cho tang cac no luc trong cuoc bao vay.
A'zaz đau hang vao ngay 21 va sau đo Saladin voi va cho luc luong cua minh hanh quan đe trung phat Aleppo cua Gumushtigin. Cuoc tan cong cua ong lai mot lan nua that bai, nhung ong đa co gang đe đam bao khong chi la mot thoa thuan ngung ban ma la mot lien minh voi Aleppo, trong đo Gumushtigin va Salih đuoc phep tiep tuc giu thanh pho nay cho ho va nguoc lai, ho cong nhan Saladin co chu quyen tren tat ca cac lanh đia ma ong đa chinh phuc. Cac tieu vuong cua Mardin va Keyfa, đong minh Hoi giao cua Aleppo, cung cong nhan Saladin la Sultan cua Syria. Khi hiep uoc đa đuoc ky ket, em gai cua Salih đa đuoc gui đen cho Saladin đe lam con tin va ong phai tra lai phao đai A'zaz; đieu kien đuoc tuan thu va ong tra co be lai cho Aleppo voi rat nhieu qua tang.


Quay tro lai Cairo va đot kich vao Palestina Sau khi roi khoi nui Nusayriyah, Saladin quay tro lai Damas va đe binh linh Syria tro ve tham gia đinh. Ong đe Turan Shah o lai đe cai quan Syria, va quay tro ve Ai Cap theo mong muon ca nhan cua minh. Ong đen Cairo vao ngay 22 thang 9. Sau khi vang mat khoang hai nam, ong đa co nhieu to chuc va giam sat o Ai Cap, cu the la sua chua va xay dung lai Cairo. Cac buc tuong bao quanh thanh pho đa đuoc sua chua va mo rong, trong khi viec xay dung Kinh thanh Cairo đa đuoc bat đau. Bir Yusuf, co đo sau 280 foot (85 m) đuoc xay dung theo lenh Saladin. Cac cong trinh cong cong chinh ong đat ben ngoai thu đo Cairo la cay cau lon o Giza, ma du đinh đe tao thanh mot gia cong chong lai nguy co xam luoc cua nguoi Moor.
Ong van o Cairo giam sat viec xay dung, xay dung cac truong đai hoc nhu Madrasa va cac nha san xuat kiem va sap xep quan lai đe cai tri đat nuoc. Trong thang 11 nam 1177, ong đa len ke hoach thuc hien mot cuoc đot kich vao Palestina; Thap tu quan gan đay đa cho quan vao cuop pha lanh tho Damas va do đo Salah ad-Din thay thoa thuan ngung ban khong con gia tri đe ma phai giu lai. Cac Kito huu đa gui mo luong lon binh linh đe bao vay phao đai cua Harim nam phia bac Aleppo va do đo phia nam Palestina con rat it binh linh phong thu. Saladin thay co hoi đa chin muoi, va do đo hanh quan đen Ascalon, ma ong goi la "con mat cua Syria". William xu Tyros ghi nhan rang quan đoi Ayyub bao gom 26.000 binh si, trong đo 8.000 la luc luong uu tu va 18.000 linh no le da đen tu Sudan. Quan đoi nay tien hanh tan cong cac vung nong thon, bao gom Ramla va Lod, va phan tan xa đen tan Cong thanh Jerusalem.


= Giao tranh va thoa thuan ngung chien voi Baldwin =
Trieu Ayyub đa cho phep vua Baldwin chiem đuoc Ascalon va Gaza dua tren luc luong Hiep si dong Đen ma khong tien hanh bat cu bien phap phong ngua nao chong lai mot cuoc tan cong bat ngo. Mac du luc luong Thap tu quan chi gom 375 hiep si, Saladin đa do du trong viec phuc kich ho do co su hien dien cua cac vo sy co trinh đo lao luyen. Ngay 25 thang 11, trong khi phan lon hon cua quan đoi Ayyubid đa o cho khac, Saladin va nguoi cua ong đa tan cong bat ngo vao Tell Jezer o gan Ramla. Truoc khi ho co the lap đoi hinh, luc luong Templar (Hiep si dong Đen) đa tan cong vao quan đoi Ayyub. Ban đau, Saladin đa co gang to chuc đe nhung nguoi cua minh vao tran chien, nhung cac ve si cua ong đeu bi giet, ong thay rang that bai la khong the tranh khoi va nhu vay voi phan con lai cua đoi quan cua minh, ong nhanh chong nhay len lung mot con lac đa chay ban xoi ve lanh tho cua Ai Cap.
Khong nan long boi that bai cua ong tai Tell Jezer, Saladin đa chuan bi ky cang đe chien đau chong lai quan Thap tu chinh lai mot lan nua. Vao mua xuan 1178, ong đong trai duoi cac buc tuong cua Homs va mot vai cuoc giao tranh xay ra giua quan đoi cua ong va quan Thap tu chinh, luc luong cua ong o Hama đa gianh đuoc mot chien thang truoc ke thu cua ho va mang chien loi pham, cung voi nhieu tu binh chien tranh. Saladin đa ra lenh cho chat đau cac tu binh vi toi "cuop boc va lam xu ue cac vung đat cua cac tin đo sung đao". Ong danh phan con lai cua nam o Syria ma khong co mot cuoc đoi đau nao voi ke thu cua minh.

Trinh sat cua Saladin bao cao voi ong rang quan Thap tu chinh đang lap ke hoach cho mot cuoc tan cong vao Syria. Nhu vay, ong ra lenh cho Farrukh-Shah, mot trong so cac tuong linh cua ong bao ve bien gioi Damascus voi mot ngan chien binh cua minh đe đanh chan mot cuoc tan cong, sau đo tim cach huu chien va truyen tin cho ong bang anh sang đen hieu tren nhung ngon đoi ma Saladin se dieu hanh qua đo. Trong thang 4 nam 1179, quan Thap tu chinh do vua Baldwin chi huy du kien se khong co đe khang manh me va cho đoi đe khoi đong mot cuoc tan cong bat ngo vao khu chan tha đan gia suc cua nguoi Hoi giao o phia đong cua cao nguyen Golan. Baldwin đa tien qua xa khi truy đuoi Farrukh-Shah, luc luong von đuoc tap trung o phia đong nam Quneitra va sau đo bi đanh bai boi quan Ayyubids. Voi chien thang nay, Saladin đa quyet đinh goi them quan tu Ai Cap, ong đa yeu cau 1.500 ky si đuoc gui boi al-Adil.
Vao mua he nam 1179, vua Baldwin đa thiet lap mot tien đon tren đuong đen Damascus va nham đe cung co mot đoan tren song Jordan, tien đon nay đuoc goi la Ford of Jacob, va phao đai nay đa kiem soat viec tiep can đong bang Banias (đong bang nay đuoc phan chia giua nhung nguoi Hoi giao va cac Kito huu). Saladin đa tra 100.000 dinar vang cho Baldwin đe tu bo cong viec xay dung phao đai von xam pham đen quyen loi cua nguoi Hoi giao nhung vo ich. Sau đo ong giai quyet bang cach tieu diet chiec phao đai nay va cho di chuyen so chi huy cua minh ve phia Banias. Khi quan Thap tu chinh voi va lao ra đe tan cong luc luong Hoi giao, ho roi vao roi loan voi viec bo binh bi tut lai phia sau. Mac du co thanh cong ban đau, ho đa qua ham truy đuoi nguoi Hoi giao va đu đe tro thanh qua rai rac va Saladin đa loi dung thoi co nay đe tap hop quan đoi cua minh va tan cong vao quan Thap tu chinh. Tran chien đa ket thuc voi chien thang quyet đinh thuoc ve Ayyub va nhieu hiep si that thu đa bi bat song. Sau đo Saladin tien len bao vay phao đai va no that thu vao ngay 30 thang 8 nam 1179.
Vao mua xuan 1180, khi Saladin o trong vung Safad, lo rang se co mot chien dich manh me nham vao Vuong quoc Jerusalem, King Baldwin đa gui su gia toi ong ta va đe nghi ky hiep uoc hoa binh. Do han han va mat mua lam đo quan nhu cua ong bi hao hut, Saladin đa đong y mot cuoc ngung ban. Raymond cua Tripoli len an cuoc ngung ban, nhung đa buoc phai chap nhan sau mot cuoc đot kich cua Ayyubid vao lanh tho cua minh trong thang 5 va sau khi co su xuat hien ham đoi hai quan cua Saladin o ngoai khoi cang Tartus.


Mo rong đe che = Xam luoc noi đia Luong Ha =
Saif al-Din đa chet truoc đo trong thang 6 nam 1181 va anh trai cua ong Izz al-Din ke thua quyen cai tri Mosul. Ngay 04 thang 12, thai tu cua nha Zengid, as-Salih đa chet o Aleppo. Truoc khi chet, ong đa bat truong quan cua minh the trung thanh voi Izz al-Din, vi ong nay la nguoi cai tri nha Zengid đu manh đe chong lai Saladin. Izz al-Din đa đuoc chao đon o Aleppo, nhung đong so huu no va Mosul la qua tai đoi voi kha nang cua ong ta. Vi the ong giao Aleppo cho anh trai cua ong la Imad al- Din Zangi đe đoi lay Sinjar. Saladin khong đua ra su phan đoi nao voi nhung giao dich nay đe ton trong hiep uoc truoc đay cua ong voi nha Zengid.
Ngay 11 thang 5 nam 1182, Saladin cung voi mot nua cua quan đoi Ayyub Ai Cap va nhieu nguoi phuc vu chien đau roi Cairo đen Syria. Vao buoi toi truoc khi xuat quan, ong ngoi voi ban đong hanh cua minh va la nguoi đo đau cua mot trong nhung con trai cua ong roi đoc mot dong tho: "tan huong huong thom cua cay mat bo cua Najd, đe sau buoi toi nay se khong bao gio con dip nay nua." Saladin đuoc mo ta nhu la biet truoc mot điem xau va ong khong bao gio đuoc nhin thay Ai Cap mot lan nua. Biet rang luc luong cua nguoi Thap tu chinh đa don đen bien gioi đe ngan chan ong ta, ong đa chon con đuong qua sa mac tren ban đao Sinai đe đen Ailah o đau Vinh Aqaba. Khong gap đoi thu Saladin tan pha vung nong thon cua Montreal, trong khi luc luong cua Baldwin chi theo doi ma tu choi can thiep. Ong toi Damascus vao thang 6 va đuoc biet rang Farrukh-Shah đa tan cong vao Galilee, chiem Daburiyya va bat Habis Jaldek, mot phao đai co tam quan trong rat lon cua quan Thap tu chinh. Trong thang 7, Saladin cu Farrukh-Shah đi tan cong al-Hawa Kawkab. Sau đo vao thang 8, trieu Ayyub phat đong mot cuoc tan cong bang ca thuy bo đe chiem Beirut, Saladin đa dan quan đoi cua minh tien vao thung lung Bekaa. Nhung cuoc tan cong co ve tro nen la mot that bai va Saladin cho dung chien dich đe tap trung vao cac van đe o Luong Ha.
Kukbary, tieu vuong cua Harran, moi Saladin đen va chiem đong khu vuc Jazira, chiem mien bac Luong Ha. Ong tuan thu va cac thoa thuan ngung ban giua ong va nha Zengids no chinh thuc ket thuc vao thang 9 nam 1182. Truoc cuoc hanh quan cua ong đen Jazira, cang thang đa tang len giua nhung nguoi cai tri nha Zengid trong khu vuc, chu yeu lien quan đen viec ho khong muon tra tien đe chieu theo Mosul. Truoc khi ong vuot qua song Euphrates, Saladin bao vay Aleppo trong ba ngay đe bao hieu rang cuoc ngung ban đa ket thuc.
Sau khi ong đen Bira o gan song, ong đa bi tan cong boi Kukbary va Nur al-Din cua Hisn Kayfa va cac luc luong nay cung phoi hop đe chiem giu thanh pho Jazira đoi quan nay tiep đoi quan kia. Truoc tien, Edessa that thu tiep theo Saruj va sau đo la ar-Raqqah, Karkesiya va Nusaybin. Ar-Raqqah la mot cu điem quan trong va đuoc to chuc phong thu boi Qutb al-Din Inal, nguoi đa bi mat Manbij truoc Saladin o nam 1176. Khi nhin thay so luong lon cua quan đoi cua Saladin, ong đa co rat it no luc đe chong lai va đau hang voi đieu kien rang ong se giu lai tai san cua minh. Saladin đa kip thoi tao an tuong voi cac cu dan cua thanh pho bang cach đua ra mot sac lenh rang mot so loai thue se đuoc huy bo va xoa tat ca cac giay nhan no va neu ro "nguoi cai tri toi te nhat la nhung nguoi rat beo nhung nguoi dan cua ho lai gay". Tu ar-Raqqah, ong chuyen đen chinh phuc al-Fudain, al-Husain, Maksim, Durain, 'Araban, va Khabur—all tat ca đeu đa the trung thanh voi ong.
Saladin chiem đuoc Nusaybin ma khong he co khang cu. La mot thanh pho co trung binh, Nusaybin khong qua quan trong, nhung no lai đuoc đat tai mot vi tri chien luoc giua Mardin va Mosul va de di chuyen đen Diyarbakir. Trong boi canh gat hai hang loat nhung chien thang, Saladin nhan đuoc tin rang quan Thap tu chinh lai đot kich vao cac ngoi lang cua Damascus. Ong tra loi: "Hay đe ho ... trong khi ho tan cong cac lang mac thi chung ta lai chiem cac thanh pho, khi chung ta tro lai, chung ta se co tat ca cac suc manh hon nua đe chong lai chung." Trong khi đo, o Aleppo, tieu vuong cua thanh pho Zangi đa đot kich vao cac thanh pho cua Saladin o phia bac va phia đong, chang han nhu Balis, Manbij, Saruj, Buza'a, al-Karzain. Ong cung cho pha huy thanh pho A'zaz cua rieng minh đe ngan chan viec no đuoc su dung boi quan Ayyubids neu ho tai chiem no.


So huu Aleppo Saladin chuyen su chu y tu Mosul toi Aleppo, va cu anh trai cua ong al-Mulk Taj đe chiem Tell Khalid, 80 dam (130 km) ve phia đong bac cua thanh pho. Mot cuoc bao vay đa đuoc thiet lap, nhung thong đoc cua Tell Khalid đa đau hang khi ban than Saladin xuat hien vao ngay 17 thang 5 truoc khi mot cuoc bao vay co the dien ra. Theo Imad ad-Din, sau Tell Khalid, Saladin đa đi mot đuong vong ve phia Bac đe đen Ain Tab, nhung ong đa so huu đuoc no khi quan đoi cua ong huong ve phia no, cho phep ong di chuyen nhanh chong theo chieu nguoc lai 60 dam (97 km) ve phia Aleppo. Ngay 21 thang 5, ong đong trai ben ngoai thanh pho ve phia đong cua thanh luy cua Aleppo, trong khi luc luong cua minh bao quanh cac khu ngoai o cua Banaqusa o phia đong bac va Bab Janan o phia tay. Ong cho quan cua minh đong gan thanh pho mot cach qua mao hiem, va hy vong cho mot thanh cong tuc thi.
Zangi đa khong the keo dai su khang cu. Ong khong đuoc long dan va muon tro ve Sinjar cua minh, thanh pho ma truoc đo ong đa cai tri va mot cuoc đam phan đa đuoc tien hanh va Zangi se ban giao Aleppo cho Saladin đe đoi lay su phuc hoi quyen kiem soat cua ong voi Sinjar, Nusaybin va ar-Raqqa. Zangi se nam giu cac lanh tho nay nhu la chu hau cua Saladin ve cac đieu khoan cua phuc vu quan su. Ngay 12 tang Sau, Aleppo đuoc chinh thuc đat vao tay Ayyub. Nhung nguoi dan cua Aleppo đa khong đuoc biet ve cac cuoc đam phan va đa bi bat ngo khi co hieu cua Saladin đuoc treo tren tuong thanh. Hai tieu vuong trong đo co mot nguoi ban cu cua Saladin, Izz al-Din Jurduk, hoan nghenh va cam ket ve su phuc vu cua ho voi ong ta. Saladin thay the quan toa Hanafi bang Thong đoc Shafi'i, mac du ong co mot loi hua la se khong can thiep vao su lanh đao ton giao cua thanh pho. Mac du ong đang thieu tien, Saladin van cho phep Zangi khoi hanh voi tat ca cac đo du tru cua thanh pho ma ong ta co the mang đi va ban phan con lai cho Saladin.
Mac du co nhung do du truoc đo, ong khong he nghi ngo gi ve thanh cong cua minh va noi rang Aleppo la "chia khoa đe tien vao cac vung đat" va "thanh pho nay la mat cua Syria va toa thanh la hoc tro cua no". Đoi voi Saladin, ban than viec chiem đuoc thanh pho đa đanh dau su ket thuc hon tam nam cho đoi ke tu khi ong noi voi Farrukh-Shah "chung ta đa chi lam cong viec vat sua va Aleppo se la cua chung ta." Sau khi nghi mot đem tai cua thanh Aleppo, Saladin đa hanh quan đen Ha-rim, noi o gan thanh pho Antioch von nam trong tay Thap tu quan.
Thanh pho nay đang đuoc quan ly boi Surhak, mot "Mamluk tre tuoi-mot đang cap chien binh co nguon goc la no le trong the gioi Hoi giao thoi đo" Saladin đe nghi đoi thanh pho Busra va tai san tai Damas đe lay Harim, nhung khi Surhak đoi hoi them nua thi chinh quan đon tru cua ong tai Ha-rim đa buoc ong phai ra đi. Sau đo ong nay bi bat boi Pho tuong cua Saladin la Taqi al-Din va bi cao buoc rang ong đa lap ke hoach đe nhuong Harim cho Bohemond III cua Antioch. Khi Saladin nhan đau hang cua minh, ong đa tien hanh sap xep viec phong thu Harim truoc quan Thap tu chinh. Ong cung bao lai voi vi quoc vuong va thuoc cap cua minh tai Yemen va Baalbek khi ho đang hanh quan đe tan cong nguoi Armenia. Saladin đa đong y mot thoa thuan ngung ban voi Bohemond đe đoi lay cac tu nhan Hoi giao bi binh bat tu boi ong ta va sau đo ong đa giao thanh pho A'zaz cho Alam ad-Din Suleiman va giao Aleppo cho Saif al-Din al-Yazkuj quan ly. Nguoi đau tien von la mot tieu vuong cua Aleppo đa đi theo Saladin va nguoi thu hai la mot cuu Mamluk cua Shirkuh, nguoi đa cuu ong khoi nhung am muu am sat tai A'zaz.


= Chien tranh nham vao Mosul =
Khi Saladin đen gan Mosul, ong phai đoi mat voi van đe tan cong vao trong mot thanh pho lon va bien minh cho hanh đong cua minh. Nha Zengid cua Mosul keu goi an-Nasir, te tuong cua trieu Abbas o Bagdad ung ho ho. An-Nasir gui Badr al-Badr đen đe hoa giai giua hai ben. Saladin đen thanh pho vao ngay 10 thang 11 nam 1182. Izz al-Din đa khong chap nhan cac đieu khoan cua ong vi ong nay coi no la khong trung thuc va đoi hoi qua nhieu va Saladin ngay lap tuc bao vay thanh pho von co he thong phong thu hang nang.
Sau mot vai cuoc đung đo nho va be tac trong cac cuoc bao vay đuoc khoi xuong boi vi quoc vuong nay, Saladin co y đinh tim mot cach đe rut lui khoi cuoc bao vay ma khong thiet hai toi danh tieng cua minh trong khi van giu mot so ap luc ve quan su. Ong quyet đinh tan cong Sinjar, gio đay đuoc quan ly boi Izz al-Din Sharaf, anh trai cua al-Din. Thanh pho that thu sau mot cuoc bao vay 15 ngay, đo la ngay 30 thang 12. Cac chi huy va binh si cua Saladin đa tro nen mat ky luat cua ho va cuop boc thanh pho; Saladin chi bao ve vien thong đoc va cac si quan cua ong nay bang cach gui ho đen Mosul. Sau khi thiet lap mot đon vi đon tru tai Sinjar, ong cho đoi mot lien minh đuoc tap hop boi Izz al-Din bao gom cac luc luong cua chinh ong ta, nhung nguoi khac đen tu Aleppo, Mardin va Armenia. Saladin va quan đoi cua ong đa gap quan lien minh o Harran vao thang 2 nam 1183, nhung khi nghe thay rang ong đang đen gan, Izz al-Din gui su gia đen Saladin đe cau hoa. Cac luc luong tro lai thanh pho cua ho.
Ngay 02 thang 3, al-Adil tu Ai Cap đa viet thu cho Saladin va bao rang Thap tu quan đa tan cong cac vung "trung tam cua đao Hoi." Raynald de Chatillon đa gui tau đen tu vung Vinh Aqaba đe đot kich cac thi tran va lang mac ngoai khoi bo bien Hong hai. Đay khong phai la mot no luc nham mo rong anh huong cua Thap tu quan ve phia mien duyen hai hoac chiem giu cac tuyen đuong thuong mai cua ho, ma chi đon thuan la mot đong thai tua nhu cuop bien. Tuy nhien, Imad al-Din ghi cac cuoc tan cong đe bao đong cho nguoi Hoi giao vi ho khong quen voi cac cuoc tan cong tu phia bien va Ibn al-Athir cho biet them rang nguoi dan khong co kinh nghiem voi Thap tu quan nhu cac chien binh hoac thuong nhan.
Ibn Jubair đa cho biet, muoi sau chiec tau cua nguoi Hoi giao đa bi đot boi quan Thap tu chinh, sau đo ho lai bat giu mot con tau va mot đoan hanh huong tai Aidab. Ong cung cho biet ho du đinh tan cong Medina va pha huy lang mo Muhammad. Al-Maqrizi con cho biet them co tin đon la ho tuyen bo ngoi mo Muhammad se đuoc chuyen đen lanh tho cua thap tu quan va nhu vay se lam cho nguoi Hoi giao phai đen va hanh huong o đo. May man cho Saladin, al-Adil co tau chien cua minh di chuyen tu Fustat va Alexandria đen Bien Hong hai duoi su chi huy cua mot linh đanh thue nguoi Armenia. Ho đa pha vo vong phong toa cua quan Thap tu chinh, pha huy hau het cac tau be cua ho va truy kich bat giu nhung nguoi đang tha neo va chay tron vao sa mac. 170 Thap tu quan bi bat tu binh va Saladin đa ra lenh hanh quyet ho o cac thanh pho Hoi giao.
Tu quan điem rieng cua Saladin thi ve lanh tho, cuoc chien tranh chong lai Mosul đang tien trien tot, nhung ong van khong đat đuoc muc tieu cua minh va quan đoi cua ong đa phai thu hep lai; Taqi al-Din đua nguoi cua ong ta tro lai Hama, trong khi Nasir al-Din Muhammad va cac luc luong cua ong nay cung rut lui. Đieu nay khuyen khich Izz al-Din va cac đong minh cua minh to chuc nhung cuoc tan cong. Quan lien minh luc nay tap hop lai tai mot đia điem cach Harzam 90 dam (140 km) tu Harran. Trong đau thang 4, khong can cho đoi su tro lai cua Nasir al-Din va Taqi al -Din, Saladin bat đau tien quan đe tan cong quan lien minh, ong tien quan ve huong đong đe khong bi ngan can boi Ras al-Ein. Đen cuoi thang Tu, sau ba ngay ke tu ngay "chien đau thuc su" duoi su chi huy cua Saladin, quan đoi Ayyub đa chiem đuoc Amid. Ong ban giao thanh pho cho Nur al-Din Muhammad cung voi đo quan nhu cua no, đo bao gom 80.000 ngon nen, rat nhieu mui ten, va 1.040.000 cuon sach. Đe đap lai Nur al-Din đa the trung thanh voi Saladin, hua se theo ong trong moi chuyen chinh phat trong cuoc chien chong quan Thap tu chinh va cho sua chua cac thiet hai cua thanh pho. Su sup đo cua Amid, ngoai mat lanh tho no con thuyet phuc Il-Ghazi cua Mardin chay sang phe Saladin va lam suy yeu lien minh cua Izz al-Din.
Saladin đa co gang đe co đuoc cac ho tro cua Quoc vuong an-Nasir trong viec chong lai Izz al-Din bang cach gui cho ong mot la thu ve mot tai lieu ma co the lam cho ong ta đuoc bien ho ve mat phap luat khi tiep quan Mosul va vung lanh tho cua minh. Saladin nham thuyet phuc vi quoc vuong tuyen bo rang trong khi ong chinh phuc Ai Cap va Yemen duoi la co cua trieu Abbas, nha Zengid cua Mosul cong khai ho tro nguoi Seljuk va chi xuat hien khi vi quoc vuong yeu cau. Ong cung cao buoc luc luong cua al-Din Izz gay roi cong cuoc "Thanh chien" cua nguoi Hoi giao chong lai quan Thap tu chinh va neu ro "ho khong the chien đau". Saladin bao ve hanh vi cua minh khi chinh ong tuyen bo rang đen Syria đe chong quan Thap tu chinh, đe tieu diet to chuc sat thu va đe ket thuc nhung sai lam ngo ngan cua nguoi Hoi giao. Ong cung hua rang neu Mosul đuoc trao vao tay ong ta thi hau qua cua no la thanh pho Jerusalem, Constantinopolis, Georgia, va cac vung đat Almohad trong Maghreb "cho đen khi loi cua Chua la toi cao va vuong quoc Hoi giao Abbas se lan rong ra khap the gioi va bien nha tho Kito giao thanh nha tho Hoi giao." Saladin nhan manh rang tat ca đieu nay se xay ra do y muon cua Chua va thay vi yeu cau su ho tro tai chinh va quan đoi tu quoc vuong nha Abbas, ong lai cho chiem va chuyen giao cho ho lanh tho cua Tikrit, Daquq, Khuzestan, đao Kish va Oman.


Cai chet cua Saladin Saladin chet vi mot con sot trong ngay 4 thang 3 nam 1193, tai Damas, khong lau sau khi Richard khoi hanh ve Anh quoc. Tai san rieng cua Saladin tai thoi điem ong qua đoi la 1 đong tien vang va 40 đong bac, ong đa cho phan tai san lon cua minh cho nhung than dan ngheo đoi cua minh va khong co đu tien đe tra cho đam tang cua chinh ong. Ong đuoc chon cat trong mot lang mo trong khu vuon ben ngoai nha tho Hoi giao Omeyyad o Damascus, Syria.
Bay the ky sau đo, Hoang đe Wilhelm II cua Đuc trao tang chiec quach bang đa cam thach moi o lang mo cua ong. Tuy nhien Saladin lai khong đuoc đat o trong đo. Thay vao đo lang mo đuoc mo cua cho du khach, hien nay co hai chiec quach: mot chiec đe trong lam bang đa cam thach va cac chiec kia đuoc lam bang go co the thuc su la dung đe an tang Saladin.


Nhan đinh Saladin chinh la vi anh hung cua dan toc A rap, tieng tam lung lay, ke thu khiep đam, cuoc đoi ong mang mau sac huyen thoai. Ong chinh la nguoi be gay cuoc thap tu chinh sang Phuong Đong cua phong kien Chau Au. Trong lich su chien tranh the gioi, that hiem co nhan vat nao giong nhu ong, ngay ca quan thu cung phai kinh ne. Rieng đoi voi nguoi Arap thi Saladin la hoa than cua than linh, la nguoi anh hung bao ve nen đoc lap va tu do cua nhan dan va đuoc nhan dan đoi đoi ton tho va tu hao. Đoi voi quan Thap tu, Saladin tro thanh đoi thu bat kha chien bai, đong thoi ong cung la con nguoi khoan dung, nhan hau, khi phach hien ngang, tam hon cao thuong, mot ky si tai ba, mot vi hoang đe anh minh sang suot o phuong Đong. Dante mot nha viet kich vi đai Italia, mot cay đai thu cua nen van hoc Phuc hung đa het loi ca ngoi Saladin trong tac pham "Than khuc".


Chu thich Saladin trong tieu thuyet A heavily fictionalized version of Saladin is played by Ghassan Massoud in the 2005 movie Kingdom of Heaven.
Saladin is a playable leader in the 2005 PC game Civilization IV and 2008 console video game Civilization Revolution. He is the leader of Arabia in both the games.
Saladin was portrayed by Milind Soman in the Swedish 2007 film Arn – The Knight Templar and 2008 sequel Arn – The Kingdom at Road's End.


Tham khao = Tai lieu so cap =
Baha' al-Din Ibn Shaddad (2002). The Rare and Excellent History of Saladin. Ashgate. ISBN 978-0-7546-3381-5.
Imad ad-Din al-Isfahani (1888). C. Landberg (bien tap). Conquete de la Syrie et de la Palestine par Salah ed-din (bang tieng Phap). Brill.


= Tai lieu thu cap =
Bosworth, Clifford (1989). "Mahk-Mid". Trong Van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Pellat, Ch. (bien tap). The Encyclopaedia of Islam. Quyen VI. E. J. Brill. ISBN 90-04-08112-7. Truy cap ngay 18 thang 5 nam 2008.
Gabrieli, Francesco (1984). Arab historians of the crusades. Costello, E. J. London: Routledge & Kegan. tr. 362. ISBN 978-0-7102-0235-2.
Gillingham, John (1999). Richard I. Yale English Monarchs. New Haven: Yale University Press. tr. 378. ISBN 978-0-300-07912-8.
Grousset, Rene (1970). The epic of the Crusades. tr. Lindsay, Noel. New York: Orion Press.
Lane-Poole, Stanley (1906). Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem. Heroes of the Nations. London: G. P. Putnam's Sons.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Lyons, M. C.; Jackson, D.E.P. (1982). Saladin: the Politics of the Holy War. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-31739-9.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Minorsky, Vladimir (1953). Studies in Caucasian history. London: Cambridge University Press.
Nicolle, David (2011). Saladin: The Background, Strategies, Tactics and Battlefield Experiences of the Greatest Commanders of History. Osprey Publishing. ISBN 1849083177.
Rossoff, David (2001). Linas, Eli (bien tap). Where heaven touches earth: Jewish life in Jerusalem from medieval times to the present. Jerusalem: Guardian. ISBN 978-0-87306-879-6.
Runciman, Steven (1990). A History of the Crusades: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East 1100–1187. Quyen 2 (an ban thu 2). London: Penguin. ISBN 978-0-14-013704-0.
(tieng Armenia) Ter-Ghevondyan, Aram N. (1965). Արաբական Ամիրայությունները Բագրատունյաց Հայաստանում (The Arab Emirates in Bagratuni Armenia). Yerevan: Armenian Academy of Sciences.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
The Arabic Sources for the Life of Saladin. H. A. R. Gibb. Speculum, Vol. 25, No. 1 (Jan., 1950), pp. 58–72. Published by: Medieval Academy of America. Article Stable URL: http://www.jstor.org/stable/2850004. {{Chu thich sach}}: |title= trong hay bi thieu (tro giup); Lien ket ngoai trong |last= (tro giup)Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket) Quan ly CS1: ten so: danh sach tac gia (lien ket)


= Tieng Viet =
Cuon Lich su the gioi, tai lieu nuoc ngoai do Bui Đuc Tinh bien dich, trang 139.
Cuon 1001 nhan vat va su kien Lich su the gioi cua Ngoc Le, trang 293.
Nhung nhan vat quan su noi tieng the gioi - phan: Saladin: Nghia hiep can truong, Kha Xuan Kieu, Ha Nhan Hoc, Nha xuat ban Thanh nien, nam 2003, tu trang 267 đen 271


Đoc them Bowman, Alan K. (1986). Egypt after the pharaohs 332 BC-AD 642: from Alexander to the Arab conquest. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-05930-6.
Gibb, H.A.R. (1973). The Life of Saladin: From the Works of Imad ad-Din and Baha ad-Din. Clarendon Press. ISBN 978-0-86356-928-9.
Hindley, Geoffrey (2007). Saladin: Hero of Islam. Pen & Sword. ISBN 1-84415-499-8.
Husain, Shahnaz (1998). Muslim heroes of the crusades: Salahuddin and Nuruddin. London: Ta-Ha. ISBN 978-1-897940-71-6.
Reston, Jr., James (2001). Warriors of God: Richard the Lionheart and Saladin in the Third Crusade. New York: Anchor Books. ISBN 0-385-49562-5.
Scharfstein, Sol (1997). Chronicle of Jewish history: from the patriarchs to the 21st century. Gelabert, Dorcas. Hoboken, N.J.: KTAV Pub. House. ISBN 0-88125-606-4.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Saladin tai Wikimedia Commons
Stanley Lane-Poole, "The Life of Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem", in "btm" format Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine
Rosebault Ch.J. Saladin. Prince of Chivalri Luu tru ngay 26 thang 2 nam 2021 tai Wayback Machine
De expugnatione terrae sanctae per Saladinum A European account of Saladin's conquests of the Crusader states. (tieng Latinh)
Saladin: The Sultan and His Times, 1138–1193 Luu tru ngay 11 thang 12 nam 2012 tai archive.today
Richard and Saladin: Warriors of the Third Crusade