Su co nha may alumin Ajka la mot vu tai nan tran bun đo tai mot chuoi ho chua chat thai đoc hai cua nha may alumina Ajkai Timfoldgyar tai lang Ajka, hat Veszprem, o phia tay Hungary vao luc 12h25 gio đia phuong ngay 4 thang 10 nam 2010 khi goc tay bac cua cac đap cua ho chua so 10 bi sup đo, lam thoat ra khoang mot trieu met khoi chat thai long tu ho bun đo. Bun đo đa tran ra duoi dang song 1-2 met, ngap lut mot so đia phuong lan can, bao gom cac lang Kolontar va thi tran Devecser. It nhat chin nguoi đa chet, va 122 nguoi bi thuong. Khoang 40 km vuong đat ban đau đa chiu anh huong cua su co nay. Bun đa tran đen song Danube vao ngay 7 thang 10 nam 2010.


Nguon goc cua bun Bun đo trong su co nay la phe thai tu qua trinh Bayer (hay goi la cong nghe Bayer) trong đo bauxite đuoc tinh luyen thanh alumina, mot dang cua nhom oxide. Bun chua chu yeu cac hop chat phi nhom lan trong quang bauxite đuoc thai ra tu qua trinh tinh luyen bauxite; mau đo đac trung cua no la do thanh phan chinh sat III oxide hiđrat o trong bun, nhung ngoai ra con co cac hop chat khac. Chat bun ban đau co tinh kiem (alkaline) cao khi đuoc thai ra, se đuoc dan vao mot ho thoang lo thien; va nguoi ta cho rang co khoang 30 trieu tan bun đo đuoc chua trong khu vuc cua nha may Ajkai Timfoldgyar.
Theo thong cao bao chi cua MAL (cong ty quan ly nha may nay), ti le phan tram cac hop chat hoa hoc chua trong bun đo nhu sau:

Khong giong nhu nhieu phe thai tu cac mo, bun đo khong chua ty le cao cac kim loai nang, mac du ti le nay van cao gap 7 lan so voi đat thong thuong. Cac phan tich bun đo tai Kolontar đai dien cho to chuc Hoa binh xanh cho thay muc đo chromium 660 mg/kg, arsenic 110 mg/kg va thuy ngan 1.2 mg/kg.


Anh huong Lu bun lam ngap cac con đuong o Kolontar, o đay co bon nguoi đuoc xac nhan la đa thiet mang, va bun tran đen Devecser, noi suc manh dong bun đu lam troi ca xe hoi va xe tai nho. Nguyen nhan khien 4 nan nhan thiet mang van chua đuoc cong bo chinh thuc; trong khi nguoi phat ngon cua Tong cuc quan ly tham hoa quoc gia (NDGM-Orszagos Katasztrofavedelmi Foigazgatosag) noi rang ho co the bi bun cuon troi. Ngoai ra con co sau nguoi mat tich trong vong 24 gio sau su co nay.
NDGDM noi rang bun đo co đo pH cao đuoc xem la nguy hiem va co the gay ra phan ung kiem hoa khi tiep xuc phai neu khong đuoc rua sach bang nuoc. Thi truong cua Devecser noi rang co khoang 80–90 nguoi đa phai đua vao benh vien do bi bong hoa hoc. Peter Jakabos, mot bac si o Gyor noi co nhieu nguoi bi thuong, noi tren truyen hinh Hungari (Magyar Televizio) rang co the mat nhieu ngay thi cac vet bong moi anh huong hoan toan đen nan nhan. Cong ty quan ly nha may Magyar Aluminium (MAL) thi lai cho rang bun khong đuoc coi la mot chat nguy hiem theo nhu cac tieu chuan cua chau Au. Nhung đo đac ban đau thuc hien boi NDGDM chi ra bun co tinh base rat cao, voi đo pH bang 13.
Cac chat thai hoa hoc trong bun đo lam huy hoai moi su song trong song Marcal, va dong bun chay đen song Danube vao ngay 7 thang 10, canh bao cac nuoc nam o phia duoi con song nay phai đua ra cac ke hoach khan cap đe đoi pho voi tinh trang o nhiem.
Ngay 11 thang 10, chinh phu Hungari thong bao la giam đoc quan ly cua MAL đa bi bat, va se đua vao "ho so hinh su vi đa gay ra tham hoa cong cong." Cung vao ngay 11 thang 10, chinh phu đa kiem soat cong ty MAL, trong đo chi đinh mot uy vien chinh phu đe quan ly cong ty. Chinh phu Hungary đa len ke hoach tap trung vao viec boi thuong cho cac vu viec, bao đam viec lam, va xac đinh đia điem trong tuong lai co nguy co anh huong cua su co nay.


Ngan chan va don dep Ngoai cac hieu ung truc tiep cua song cua bun đo, nguoi ta cung phai quan tam đen mot kha nang o nhiem đuong thuy cua Hungary. Con song Torna (phat am tieng Hungary: [ˈtoɾnɒ]) chay qua khu vuc bi anh huong, va cac nhan vien cuu ho đa rot hang tan thach cao vao đuong thuy đe co gang gan ket bun lai va ngan khong cho no tiep tuc troi xuong ha luu. Song Torna noi vao song Marcal (phat am tieng Hungary: [ˈmɒɾʦɒl]) tai Karako, o hat Vas; va song Marcal noi vao song Raba ngay tren Gyor, trong hat Gyor-Moson-Sopron, trong khi ban than song Raba lai đo ra song Danube tai Gyor.
Mot ngay sau su co, Thu ky Moi truong Nha nuoc Zoltan Illes đa ra lenh đinh chi viec san xuat alumina tai nha may va thuc hien viec xay dung lai đap. Ngay hom sau, chu tich cua cong ty cho biet tren mot cuoc phong van qua đai phat thanh rang ong muon bat đau lai san xuat vao ngay cuoi tuan (5-6 ngay sau khi tai nan xay ra vao thu Hai); nha may mo cua tro lai vao ngay 15 thang 10, va du kien no se san xuat tro lai nhu cu vao ngay 19 thang 10.
Chinh phu Hungary uoc luong ban đau rang viec lam sach moi truong co the keo dai it nhat mot nam voi chi phi hang chuc trieu đo la.
Chinh phu Hungary cung đa khoi đong Co che bao ve dan su EU đe keu goi su tro giup khan cap tu cong đong quoc te vao luc 7:36PM ngay 7 thang 10. Trung tam thong tin va giam sat cua Lien minh chau Au (MIC) đa truyen đat cac yeu cau đe đuoc cac chuyen gia ho tro đen tu 30 nuoc (gom 27 nuoc thanh vien EU, Iceland, Liechtenstein, Na Uy).
Ngay 12 thang 10, mot đap thu cap ben ngoai phan đap con lai đa đuoc xay dung hoan thanh, sau khi đuoc xay dung đe chua luong bun đa đuoc du kien se tran ra sau khi mot phan cua đap ban đau bi sup đo.
Ngay 13 thang 10, chinh phu đa thuc hien viec quoc huu hoa cong ty, van ban quyet đinh nay đa đuoc Quoc hoi thong qua truoc đo mot ngay..
Nam 2011, Cong ty MAL Zrt bi phat hon 135 ty forints, tuong đuong voi 646 trieu USD vi nhung thiet hai moi truong gay ra trong hoat đong cua ho chua bun đo..


Hinh anh Tham khao Lien ket ngoai Hinh anh Hungary bi o nhiem bun đo
Video ve lu bun đo tren abcnews