Nguyen Kim Thanh, thuong đuoc biet đen voi but danh To Huu (4 thang 10 nam 1920 – 9 thang 12 nam 2002), la mot co nha tho kiem chinh tri gia nguoi Viet Nam.
Ong đa tung giu cac chuc vu quan trong trong he thong chinh tri Viet Nam nhu Uy vien Bo Chinh tri, Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Viet Nam, Pho Chu tich thu nhat Hoi đong Bo truong (Nay la Pho Thu tuong thuong truc Chinh phu) nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam.


Nguon goc but danh To Huu Theo loi To Huu tu giai thich ve but danh cua minh thi nam 1938, ong sang Lao tham mot nguoi anh. O đay ong gap mot cu đo nguoi Quang Binh. Cu đo đa đat cho ong but danh "To Huu" , lay tu cau noi cua Đo Thi "Ngo nhi to huu đai chi" (吾兒素有大志). To Huu co nghia la "san co, y chi khi phach tiem an trong nguoi". To Huu nhan ten goi nay nhung hieu theo nghia la "nguoi ban trong trang" 


= Thoi nien thieu =
To Huu ten khai sinh la Nguyen Kim Thanh. Ong sinh ngay 4 thang 10 nam 1920 tai thanh pho Hue, la con ut trong gia đinh. Đen nam 9 tuoi, ong cung cha tro ve song tai lang Phu Lai, nay thuoc xa Quang Tho, huyen Quang Đien, thanh pho Hue. Cha ong la mot nha nho ngheo, khong đo đat va phai kiem song rat chat vat nhung lai thich tho, thich suu tap ca dao tuc ngu. Ong đa day To Huu lam tho co. Me ong cung la con cua mot nha nho ngheo nhung thuoc nhieu ca dao dan ca Hue va rat yeu thuong con. Cha me đa gop phan nuoi duong tam hon tho To Huu.
Me ong mat vao nam ong len 12 tuoi. Nam 13 tuoi, ong vao truong Quoc hoc Hue. Tai đay, đuoc truc tiep tiep xuc voi tu tuong cua Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Ilyich Lenin, Maksim Gorky,... va qua sach bao, ket hop voi su van đong cua cac đang vien cua Đang Cong san Viet Nam bay gio (Le Duan, Phan Đang Luu, Nguyen Chi Dieu), Nguyen Kim Thanh som tiep can voi ly tuong cong san. Nam 1936, ong gia nhap Đoan thanh nien Dan chu Đong Duong..


= Hoat đong cach mang =
Nam 1938, ong đuoc ket nap vao  Đang Cong san Đong Duong. Thang 4/1939, ong bi bat, bi tra tan da man va đay đi nha lao Thua Phu (Hue) roi chuyen sang nha tu Lao Bao (Quang Tri) va nhieu nha tu khac o Tay Nguyen. 3/1942, ong vuot nguc Đac Glei (nay thuoc Kon Tum) roi tim ra Thanh Hoa, bat lien lac voi Đang (ve hoat đong bi mat o huyen Hau Loc va thon Tam Quy, xa Ha Tan, huyen Ha Trung, tinh Thanh Hoa). Đen nam 1945, khi Cach mang Thang Tam bung no, ong đuoc bau lam Chu tich Uy ban Khoi nghia Thua Thien – Hue.
Nam 1946, ong la Bi thu Tinh uy Thanh Hoa. Cuoi 1947, ong len Viet Bac lam cong tac van nghe, tuyen huan. Tu đo, ong đuoc giao nhung chuc vu quan trong trong cong tac van nghe, trong bo may lanh đao Đang va nha nuoc:

1948: Pho Tong thu ky Hoi Van nghe Viet Nam.
1952: Giam đoc Nha Tuyen truyen va Van nghe thuoc Thu tuong phu.
1954: Thu truong Bo Tuyen truyen.
1963: Pho Chu tich Hoi Lien hiep van hoc nghe thuat Viet Nam.
Tai đai hoi Đang lan II (1951): Uy vien du khuyet Trung uong; 1955: Uy vien chinh thuc.
Tai đai hoi Đang lan III (1960): vao Ban Bi thu.
Tai đai hoi Đang lan IV (1976): Uy vien du khuyet Bo Chinh tri, Bi thu Ban chap hanh Trung uong, Truong ban Tuyen truyen Trung uong, Pho Ban Nong nghiep Trung uong.
Tu 1980: Uy vien chinh thuc Bo Chinh tri.
1981: Pho Chu tich Hoi đong Bo truong, roi Pho Chu tich thu nhat Hoi đong Bo truong (nay goi la Pho Thu tuong) cho toi 1986. Ngoai ra ong con la Bi thu Ban chap hanh Trung uong.
Trong thoi gian phu trach mang van nghe, ong la nguoi đa phe phan quyet liet Phong trao Nhan van – Giai pham (1958). Ong tung đam nhiem nhieu chuc vu khac nhu Hieu truong Truong Nguyen Ai Quoc, Truong ban Thong nhat Trung uong, Truong ban Tuyen huan Trung uong, Truong ban Khoa giao Trung uong. Ong con la Đai bieu Quoc hoi khoa II va VII.
Nam 1969, ong đuoc giao la nguoi sua cuoi cung ban đieu van trong tang le Chu tich Ho Chi Minh. To Huu đa dung ngoi but va tam huyet cua minh đe giup cho ban đieu van hay hon, đi vao long nguoi hon:

Ban du thao viet: '"Thua đong bao, thua cac đong chi va cac ban". To Huu sua lai thanh: "Thua đong bao va chien si ca nuoc, thua cac đong chi va cac ban".
Ban du thao viet: "Ho Chu tich kinh yeu cua chung ta khong con nua! Ton that lon lao nay khong gi bu đap đuoc". To Huu sua lai thanh: "Ho Chu tich kinh yeu cua chung ta khong con nua! Ton that nay vo cung lon lao, đau thuong nay that la vo han".
Ban du thao viet: "Phong trao cong san quoc te va phong trao giai phong dan toc mat mot chien si loi lac, mot nguoi ban chien đau kien cuong va than thiet". To Huu sua lai thanh: "Phong trao cong san quoc te, phong trao giai phong dan toc va ca loai nguoi tien bo mat mot chien si loi lac, mot nguoi ban chien đau kien cuong va than thiet".
Ban du thao viet: "Dan toc ta, nhan dan ta, non song đat nuoc ta đa san sinh ra Ho Chu tich, nguoi anh hung vi đai, va chinh nguoi đa lam rang ro dan toc ta, nhan dan ta va non song đat nuoc ta". To Huu bo chu "san", tro thanh: "Dan toc ta, nhan dan ta, non song đat nuoc ta đa sinh ra Ho Chu tich, nguoi anh hung vi đai, va chinh nguoi đa lam rang ro dan toc ta, nhan dan ta va non song đat nuoc ta".
Sau nam 1986, Viet Nam tien hanh Đoi moi nham thoat khoi khung hoang kinh te. Do phai chiu mot phan trach nhiem trong nhung vu khung hoang tien te nhung nam 1980 nen ong bi mien nhiem cac chuc vu ve quan ly hanh chinh, chi con giu chuc danh đai bieu quoc hoi va cac chuc danh lanh đao ve linh vuc van hoc nghe thuat.
Nam 1996, ong đuoc Nha nuoc phong tang Giai thuong Ho Chi Minh ve Van hoc nghe thuat (giai thuong cao nhat ve van hoc tai Viet Nam) ngay trong đot xet tang đau tien (nam 1996).
Ong qua đoi luc 9 gio 15 phut 7 giay, ngay 9 thang 12 nam 2002 tai Benh vien Trung uong Quan đoi 108, an tang tai Nghia trang Mai Dich.


Đong gop van hoc O To Huu co su thong nhat đep đe giua cuoc đoi cach mang va cuoc đoi tho, giua ly tuong trong trai tim va nhung cau tho tren đau but. Chang đuong tho cua To Huu la chang đuong lich su cua ca mot dan toc. Ong đuoc coi la la co đau cua tho ca cach mang va khang chien, đuoc ton vinh la "nha tho cua cach mang", "nha tho cua nhan dan", "ngon co chien đau cua tho ca cach mang Viet Nam", "nguoi co cong đau xay dung nen tho ca cach mang Viet Nam", "mot cuoc đoi tron ven voi Cach mang - Nghe thuat - Tinh yeu", "nha tho cua chu nghia nhan van cach mang".
Trong 2 cuoc khang chien, To Huu đa sang tac rat nhieu bai tho đe co vu tinh than cho chien si va nhan dan, gan lien voi suot chieu dai lich su khang chien. Noi tieng nhat la nhung bai tho nhu Viet Bac, Luom, Hoan ho chien si Đien Bien, Viet Nam mau va hoa, Tu Cu-ba,...
Tho To Huu thanh đam, diu ngot, tham sau vao tam hon moi the he, tu nguoi "đa nga xuong canh rung trai tre" hay "nguoi đen voi tho ong suot thoi tho au" (nhan xet cua Nguyen Khoa Điem), đuoc luu giu va phat huy nhu mot suc manh tinh than, mot gia tri van hoa tiem an trong con nguoi thoi đai Ho Chi Minh.


= Cac tac pham chinh =
Tu ay (1937 – 1946), 72 bai tho
Viet Bac (1947 – 1954), 26 bai tho
Gio long (1955 – 1961), 25 bai tho
Ra tran (1962 – 1971), 35 bai tho
Xay dung mot nen van nghe lon xung đang voi nhan dan ta, thoi đai ta (tieu luan, 1973)
Mau va Hoa (1972 – 1977), 13 bai tho
Cuoc song cach mang va van hoc nghe thuat (tieu luan, 1981)
Mot tieng đon (1978 – 1992), 74 bai tho
Ta voi ta (1992 – 1999)
Nho lai mot thoi (hoi ky, 2000)
Mot khuc ca xuan (tho, 1977)


= Bai tho tieu bieu cua ong =


Phong tang va Giai thuong van hoc Giai nhat Giai thuong Van hoc Hoi Van nghe Viet Nam 1954 – 1955 (tap tho Viet Bac).
Giai thuong Van hoc ASEAN cua Thai Lan nam 1996 cho tap tho Mot tieng đon.
Giai thuong Ho Chi Minh ve Van hoc – Nghe thuat (đot 1, 1996).
Huan chuong Sao Vang (1994).
Nhieu giai thuong, danh hieu khac...


Su kien rac roi sau khi ong mat Ong qua đoi nam 2002 vi benh nang. Bai phong van To Huu voi tua đe: "Gap To Huu tai biet thu 76 Phan Đinh Phung" cua Nhat Hoa Khanh đuoc cong bo sau khi ong mat đa gap phai su phan đoi tu gia đinh ong. Vao thang 4 nam 2004, tai lieu nay bat đau đuoc pho bien trong gioi van nghe, bao chi tai Viet Nam. Vao thang 5 nam 2004, bao Quan đoi nhan dan trich đang 3 ki mot so đoan tu tai lieu nay voi nhan đe "To Huu" va "Hoan ho chien si Đien Bien" (ki so 3 vao ngay 7/5/2004). Ngoai ra bai nay cung đuoc đang thanh nhieu phan nho trong cac bao khac nhu Nhan dan, Tien Phong Chu Nhat, Nguoi Ha Noi... Noi dung bai phong van co nhac toi cac su kien van hoa truoc đay nhu Nhan van-Giai pham, phong trao sang tac tho van cach mang, ong To Huu co nhung loi ca ngoi nhung nguoi nay.
Bai phong van thuc hien nam 1997, nhung đen khi pho bien thi bi ba Vu Thi Thanh, vo cua To Huu, phu nhan va cho đo la nhung tai lieu gia mao, đa "pha che nhieu y kien rieng, muon danh To Huu, bien To Huu thanh nguoi phat ngon cho y minh". Ba yeu cau co quan chuc nang vao cuoc đe đieu tra lam ro su gia mao cua tai lieu nay, nhung ong Nhat Hoa Khanh noi co đay đu bang ghi am ghi lai cuoc noi chuyen cua ong voi To Huu. Bai phong van la thuc hay gia chua ro, nhung thuc te no đa đuoc nhieu to bao chinh thong o Viet Nam đang len. Sau đo su kien nay khong đuoc cac co quan bao chi, van nghe nhac toi nua.


Bi xuyen tac tho Tren mang internet sau nay đa lan truyen nhung cau tho đuoc cho la cua To Huu: "Lua truong ky khang chien! / Giet, giet nua, ban tay khong phut nghi / Cho ruong đong lua tot thue mau xong / Cho đang ben lau / Tho Mao chu Tich, tho Xit-ta-lin bat diet". Dua vao nhung cau tho nay, ho tuyen bo rang To Huu la nguoi đoc ac, nhan tam, tham chi la sung Tau ("tho Mao Chu tich"), sung Lien Xo mot cach mu quang ("tho Xit-ta-lin bat diet") .
Thuc ra, bai tho "Bai ca thang 10" sang tac nam 1950 cua To Huu khong he co nhung cau tho nhu vay, bai tho nay ket thuc nhu sau: "Hoan ho Ho Chi Minh / Cay hai đang mat bien / Bao tap chang rung rinh / Lua truong ky khang chien!", toan bo nhung cau tho sau dong "Lua truong ky khang chien" đeu la xuyen tac nham boi nho To Huu. Nha phe binh van hoc Lai Nguyen An cung noi rang ong chua tung gap nhung cau tho nay trong cac tap tho To Huu đa đoc sau vai nam sang tac ra cac tac pham.


Gia đinh Phu nhan la Vu Thi Thanh, nguyen Pho Truong ban Ban Tuyen huan Trung uong (nay la Ban Tuyen giao Trung uong). Moi tinh cua hai nguoi đuoc khen ngoi la mot moi tinh đep va ba Thanh đa viet hoi ky ve To Huu mang ten Ky uc nguoi o lai. Ba qua đoi nam 2012.
Vo chong To Huu co ba nguoi con, hai gai va mot trai.


Vinh danh = Ten đuong pho =
Hien nay, ten cua ong đuoc đat ten cho mot tuyen đuong o Ha Noi, noi tu nga tu Khuat Duy Tien - Le Van Luong đen nga tu Van Phuc - Đai Mo - Thanh Binh. Tai thanh pho Đong Hoi, Quang Binh, đuong To Huu la mot con đuong chinh noi nga tu cho Ga Nam Ly đen đuong Huu Nghi đi qua ben xe Nam Ly. Tai Hue (Thua Thien Hue), đuong To Huu la mot con đuong lon. Ben canh đo, ten cua ong con đuoc đat cho mot tuyen đuong dai hon 3 km trong Khu đo thi moi Thu Thiem (Thu Đuc, Thanh pho Ho Chi Minh).


= Truong hoc =
Theo Quyet đinh so 1199/QĐ-UBND ngay 29 thang 6 nam 2010 cua UBND tinh Thua Thien Hue, Truong THPT To Huu đuoc thanh lap tren co so tach Truong THCS va THPT To Huu.  Nam 2020, UBND tinh Quang Nam ban hanh Quyet đinh so 3289/QĐ-UBND ngay 24 thang 11 nam 2020. Theo đo, Truong THPT Nam Giang đuoc đoi ten thanh Truong THPT To Huu.


= Giai thuong =
Ong đuoc trao tang Giai thuong Ho Chi Minh ve van hoc nghe thuat nam 1996.


Chu thich Lien ket ngoai Thong tin chi tiet đai bieu quoc hoi khoa II, VII: To Huu Luu tru ngay 14 thang 7 nam 2014 tai Wayback Machine