Mac Thai Tong (chu Han: 莫太宗 ? – 25 thang 1 nam 1540 / 3 thang 3 nam 1540) la vi Hoang đe thu hai cua nha Mac trong lich su Viet Nam. Ong o ngoi tu nam 1530 đen 1540, tri vi tong cong 10 nam.
Trong thoi gian tri vi, ong chi dung nien hieu Đai Chinh (大正), nen con đuoc goi la Đai Chinh đe (大正帝). Thoi ky cua ong đuoc goi la Đai Chinh chi tri (大正之治).


Tieu su Ong ten that la Mac Đang Doanh (莫登瀛), la nguoi que goc xa Cao Đoi, huyen Binh Ha (nay la thon Long Đong, xa Nam Tan, huyen Nam Sach), tinh Hai Duong. Su nha Minh la Minh thuc luc ghi ong ten la Mac Phuong Doanh (莫方瀛). Khong ro nam sinh cua Đang Doanh, nhung ong đuoc xac đinh la con truong cua Thai To Cao Hoang đe Mac Đang Dung, me la con gai cua Thong quan cong Nguyen Thi Ung (阮時雍).
Nam 1517, khi Mac Đang Dung nam quyen luc trong trieu, muon cau ket be phai, đa ra lenh cho con trai Đang Doanh nghenh thu con gai cua Tran Chan lam vo. Nam 1522 ong đuoc phong lam Duc My hau (毓美侯), chuong Kim Quang đien (金光殿).
Nam 1527, khi Mac Thai To len ngoi, ong đuoc lap lam Thai tu. Ngay Tet Nguyen đan nam Canh Dan (1530), Mac Thai To truyen ngoi cho ong va len lam Thai thuong hoang, su xung Mac Thai Tong.
Thai thuong hoang lui ve Tuong Quang đien (祥光殿) tai que nha Co Trai, y muon ngao du tu tai. Tuy nhien thuc te luc ay the luc ho Le lai đang ruc rich tu cuong, Thai thuong hoang thuong xuyen giup Thai Tong xu ly trieu chinh.


Đanh dep Tu nam 1529, Thai An cong nha Hau Le la Le Y (黎意) khoi binh o Thanh Hoa. Mac Thai To mang quan đi đanh bi thua tran phai rut ve.
Thang 8 nam 1530, sau khi len ngoi, Mac Thai Tong hoi binh o huyen Hoang Hoa đanh Le Y, sai Mac Quoc Trinh linh thuy quan đi truoc. Y đon đanh đuoc ca hai đao quan Mac. Mac Thai Tong phai an binh co thu. Thang 11 nam đo, Thai Tong sai Quoc Trinh o lai cam quan con minh rut ve kinh thanh. Le Y thang lien may tran co y chu quan, bi Quoc Trinh bat đuoc giai ve kinh giet chet.
Đau nam 1531, Nguyen Kim khoi binh chong Mac o Ai Lao, mang quan ve đanh Thanh Hoa. Thai Tong sai Tay quoc cong Nguyen Kinh vao đanh. Nguyen Kim đanh thang đuoc Nguyen Kinh hai tran, chia quan giu cac huyen. Thang 9, troi đo mua nhieu, quan Mac thua co dung thuy quan tien đanh, quan Nguyen Kim roi loan phai rut ve Ai Lao.
Nam 1533, Nguyen Kim lap Le Ninh len ngoi tai đat Ai Lao, tuc la vua Le Trang Tong, tai lap nha Le Trung hung. Hieu uy Nguyen Nhan Lien khoi binh o Thuan Hoa chong Mac. Mac Thai Tong sai tuong đi đanh khong dep đuoc.
Nam 1535, ngay 16 thang 2 cu Hoang quan cong tuc Mac Đang Luong cung em Mac Đang Tuan tuc Hoang Tuan Ngan vao tran thu Hoan chau, phu Anh Đo, huyen Nam Đuong đinh đo tai xu Tien Đo (Đen Tien Đo) vung Đo Đang, tong Đang Son (nay thuoc 3 xa Đang Son, Nam Son, Bac Son thuoc huyen Đo Luong, tinh Nghe An)
Nam 1537, tran thu Thanh Hoa la Tay An hau Le Phi Thua đanh pha tam ty nha Mac do Trung Hau hau cai quan roi chay sang Ai Lao đau hang nha Le. Nam 1539, quan nha Le tu Ai Lao chia đuong đanh chiem huyen Loi Duong (Thanh Hoa). Đat nha Mac bat đau bi chia cat.


Tri vi = Đoi noi =
Mac Thai Tong la nguoi chu trong viec khoa cu. Ong mo cac khoa thi đeu đan 3 nam mot lan va chon đuoc nhieu nhan tai, đien hinh la Nguyen Thien (đo đau khoa thi nam 1532) va Nguyen Binh Khiem (đo đau nam 1535), Giap Hai (đo đau nam 1538). Đau nam 1536, ong sai Khiem quan cong Mac Đinh Khoa tu sua lai truong Quoc Tu Giam.
Khi moi len ngoi, Thai Tong thay trong nuoc nhieu trom cuop ben ra lenh cam dan cac xu khong đuoc mang guom giao, dao nhon va binh khi đi ngoai đuong. Ai trai lenh se bi tri toi. Tu đo nhung nguoi buon ban chi đi tay khong, khong phai mang khi gioi tu ve. Do đo, theo sach Đai Viet thong su cua Le Quy Đon, "trong vai nam trom cuop biet tam, suc vat nuoi toi đen khong phai don vao chuong, cu moi thang mot lan kiem điem lai".
Lien tiep trong may nam đuoc mua, nhan dan đuoc no đu, trong nuoc đuoc yen on. Sach Đai Viet Su ky Toan thu ghi nhan thoi thinh tri cua Mac Thai Tong: "Đem ngu khong can đong cua, ngoai đuong khong nhat cua roi".


= Đoi ngoai =
Thoi Mac Thai Tong, nha Minh may lan mang quan ap sat bien gioi, muon co giup nha Le đe đanh Đai Viet. Mac Thai Tong mot mat tang cuong phong bi, tap luyen quan đoi.
Ngay 14 thang 5 nam 1539, ong sai Nguyen Van Thai va tuy tung sang Tran Nam Quan (鎮南關) o Quang Tay dang bieu "xin hang", bien ho rang Le Ninh la con cua Nguyen Kim đuoc dung len, khong phai dong doi nha Hau Le. Nha Minh muon đe cho hai phe đanh nhau nen an binh khong tien nua.


Qua đoi Ngay 25 thang 1 nam 1540 tuc nam Đai Chinh thu 11, Mac Đang Doanh qua đoi, khong ro tho bao nhieu tuoi, thuy hieu la Kham Triet Van Hoang đe (欽哲文皇帝). Thuong hoang Mac Đang Dung lap con trai Đang Doanh la Mac Phuc Hai len ngoi, tuc la Mac Hien Tong.


Gia quyen Cha: Thai To Mac Đang Dung.(1483-1541)
Me: Nguyen Thi Ngoc Tuyen (阮氏玉璇), con gai lon cua Thong quoc cong Nguyen Thi Ung (阮時雍).


= Hau phi =


= Hau due =


Nhan đinh Mac Thai Tong khong phai la vi hoang đe nhieu vo cong nhung gioi ve van tri. Ong khong co đuoc nhung chien cong đanh dep hien hach nhu vua cha Mac Thai To nhung đa mang lai cuoc song no am, yen on cho nhan dan Đai Viet, nhat la vung Bac Bo sau nhieu nam loan lac, binh lua cuoi thoi Le so. Do su troi day cua cac luc luong ung ho nha Hau Le, nen thai binh ma ong gay dung khong đuoc keo dai. Tuy nhien, cac luc luong chong Mac luc đo chua đu manh, ve co ban Mac Thai Tong van nam quyen cai tri toan quoc.
Nhung canh thinh tri thoi ong cai tri - khien cac su sach cua nha Le đoi đich sau nay cung phai ghi nhan - la rat hiem co trong lich su Viet Nam, ngay ca thoi đuoc coi la "hoang kim" cua che đo phong kien nhu Le Thanh Tong cung khong thay chep nhung canh tuong tu. Đieu đo đuoc cac nha su hoc hien đai đanh gia rat cao.


Xem them Nha Mac
Mac Thai To
Nam Bac trieu
Chua Trinh


Tham khao (4) Nguyen Cong Viet (chu bien): Quan Cong, Vuong Phi đat La Khe- Ha Đong, NXB Khoa hoc xa hoi 2020, tr 61

Đai Viet thong su.
Đai Viet Su ky Toan thu.
Cac trieu đai Viet Nam - Quynh Cu, Đo Đuc Hung, Nha Xuat ban Thanh nien, 2001.


Chu thich