Chien tranh Thanh–Mien (tieng Trung: 中緬戰爭 hoac 清緬戰爭; tieng Mien Đien: တရုတ-မြနမာ စစပွဲ (၁၇၆၅–၁၇၆၉)), con goi la Cuoc xam luoc Mien Đien cua nha Thanh hay Chien dich Mien Đien cua Đai Thanh, la mot cuoc chien tranh giua Đai Thanh va Đe quoc Konbaung tai Mien Đien. Nha Thanh duoi su lanh đao cua Hoang đe Can Long đa bon lan tan cong Mien Đien trong cac nam tu 1765 đen 1769, xem đo la mot trong Thap toan Vo cong. Tuy nhien, cuoc chien tranh nay đa lay đi sinh mang cua 7 van binh si nha Thanh gom ca bon vi chi huy, co luc lai bi coi la "mot trong nhung đai chien bai cua Thanh trieu". Mien Đien đa tu ve thanh cong, tao co so cho bien gioi giua hai nuoc Myanma va Trung Quoc ngay nay.
Ban đau, Can Long tin la Mien Đien de đanh, nen chi phai quan Luc doanh đang đon tru tai Van Nam đi đanh. Quan Thanh sang đanh vao luc phan lon quan Mien Đien đang tham chien o Ayutthaya. Tuy nhien, quan Mien Đien đa đanh bai hai cuoc tan cong đau tien cua quan Thanh vao cac nam 1765 va 1766 ngay tai bien gioi. Cuoc xung đot quy mo khu vuc đa leo thang thanh chien tranh quy mo lon voi su huy đong quan luc quy mo toan quoc o ca hai nuoc. Cuoc tan cong lan thu ba (1767–1768) do luc luong Bat Ky thien chien lam chu luc gan nhu đa thang loi, khi đa tham nhap sau đuoc vao mien Trung va chiem đuoc kinh đo Ava cua Mien Đien trong vai ngay. Nhung quan Bat Ky o Hoa Bac khong quen voi đia hinh va dich benh nhiet đoi, nen đa bi đay lui voi ton that nang ne. Rut kinh nghiem tu viec thieu phong bi, Vua Hsinbyushin đa keo phan lon luc luong quan Mien Đien o Ayutthaya ve vung bien gioi voi Thanh. Cuoc tan cong lan thu tu va la cuoc tan cong lon nhat cua nha Thanh dien ra o vung bien gioi. Quan Thanh gan nhu đa bi vay kin, va cuoi cung giua cac chi huy chien truong cua hai ben đa đat đuoc nghi hoa vao thang 12 nam 1769.
Sau đo, nha Thanh đa bo tri luc luong quan su lon o vung bien gioi Van Nam suot khoang mot thap ky đe co gang tien hanh mot cuoc chien tranh nua, va đa cam trao đoi thuong mai bien gioi giua hai nuoc suot hai thap ky. Mien Đien cung đe phong nha Thanh se tan cong nua, nen đa bo tri nhieu đon vi o vung bien gioi. Hai muoi nam sau, khi nha Thanh va nha Konbaung noi lai quan he ngoai giao vao nam 1790, nha Thanh đon phuong xem viec nay nghia la Mien Đien cau xin, va tuyen bo chien thang. Tro treu thay, ke đuoc loi chu yeu tu cuoc chien tranh nay la nguoi Thai. Sau khi kinh đo Ayutthaya cua ho that thu vao tay quan Myanma thang 4 nam 1767, ho đa tai tap hop khi quan Mien Đien rut đi, va gianh lai lanh tho cua minh trong vong hai nam sau đo.


Boi canh Vung lanh tho bien gioi giua Trung Quoc va Mien Đien khong đuoc phan đinh ro rang tu lau. Nha Minh bat đau chinh phuc vung bien vien Van Nam trong khoang nhung nam 1380 - 1388, va dap tat cac cuoc noi day cua nguoi ban xu trong khoang giua thap nien 1440. Nguoi Mien kiem soat lanh tho Shan (nay la cac bang Kachin, Shan va Kayah) khoang nam 1557 khi vua Bayinnaung cua trieu đai Toungoo chinh phuc tat ca cac vuong quoc cua nguoi Shan. Vung bien gioi chua đuoc đinh ro, voi cac chua muong Shan sawbwas tai mien bien cong nap cho ca hai phia. Tinh hinh tro nen co loi cho phia nha Thanh trong thap nien 1730 khi nha Thanh bat đau that chat kiem soat vung bien gioi Van Nam, trong khi chinh quyen Mien Đien gan nhu tan ra hoan toan cung voi su sup đo cua vuong trieu Toungoo.


= Nha Thanh siet chat kiem soat vung bien (thap ky 1730) =

Nha Thanh khi bat đau that chat vong kiem soat vung bien đa gap phai su khang chuc quyet liet tu phia cac thu linh đia phuong. Nam 1732, chinh quyen Van Nam đoi tang thue đa khien cho nguoi Shan noi day may lan. Cac thu linh Shan tuyen bo "Đat va nuoc nay la cua chung ta. Ta tu cay cay ma an, chang can gi phai cong nap cho trieu đinh ngoai bang". Thang 7 nam 1732, mot đao quan Shan chu yeu gom tho binh son cuoc bao vay đon binh nha Thanh tai Pho Nhi trong suot 90 ngay. Chinh quyen Van Nam phan ung quyet liet, đua 5.000 quan đen đanh giai vay. Van Thanh truy đuoi mai ve phia tay, nhung khong the dap tat đuoc het suc khang cu. Cuoi cung, tuong linh Thanh phai thay đoi chien thuat, lien minh voi cac chua muong trung lap, trao chuc quyen cho ho, bao gom ca quan chuc chi huy quan Luc Doanh va lam quan lai đia phuong. Đe hoan tat thoa hiep, vien quan lon thu ba o Van Nam đich than đen quan Tu Mao to chuc buoi le tuyen the, đanh dau viec nha Thanh chinh thuc sap nhap vung bien. Toi giua nhung nam 1730, cac chua muong vung bien von cong nap cho ca hai trieu đinh dan nga ve phia nha Thanh. Toi nam 1735, nam Can Long len ngoi, 10 chua muong đa theo nha Thanh. Cac tieu quoc ma nha Thanh sap nhap trai tu Mogaung va Bhamo nay thuoc bang Kachin cho toi Hsenwi (Theinni) va Kengtung (Kyaingtong) nay thuoc bang Shan toi Sipsongpanna (Kyaingyun) nay la khu tu tri dan toc Thai Tay Song Ban Nap Van Nam.
Trong khi nha Thanh mo rong kiem soat vung bien, trieu đai Toungoo phai đuong đau voi cac cuoc đot kich cuop pha tu ben ngoai va cac cuoc noi loan tu ben trong, nen khong the co hanh đong nao đe đoi pho lai. Trong suot thap ky 1730, chinh quyen Mien phai đoi mat voi cuoc noi day cua nguoi Manipuri lien tuc đot kich ngay cang sau vao vung Thuong Mien. Nam 1740, nguoi Mon o Ha Mien noi day, thanh lap Vuong quoc Hanthawaddy Tai lap. Toi giua thap ky 1740, quyen luc cua vua Mien hau nhu khong ton tai. Toi nam 1752, trieu đai Toungoo bi quan đoi tu vuong quoc Hanthawaddy tai lap lat đo va chiem Ava.
Toi luc đo, uy quyen vua nha Thanh tren vung bien la đieu khong the choi bo đuoc. Nam 1752, Can Long ban hanh ban thao Phac hoa chu hau đe quoc Thanh, theo đo tat ca cac toc "man di" duoi quyen đeu phai đuoc nghien cuu va gui bao cao ve trieu đinh.


= Mien Đien tai lap anh huong (thap nien 1750-1760) =

Nam 1752, mot trieu đai moi goi la trieu đai Konbaung noi len tranh gianh voi nha Hanthawaddy Tai lap, va bat đau tien hanh thong nhat toan bo vuong quoc vao nam 1758. Nam 1758-59, vua Alaungpaya, nguoi sang lap nen trieu đai, đua mot đoan quan vien chinh tien sau vao lanh tho Shan Ngoai, (nay la cac bang Kachin va mien đong va bac bang Shan), von đa bi nha Thanh sap nhap trong vong hon hai thap ky, nham tai lap quyen kiem soat cua Mien Đien. (Vung Shan Noi đa qui phuc tu nam 1754). Ba trong so muoi chua muong Shan sawbwas (Mogaung, Bhamo, Hsenwi) cung thuoc ha cua ho bo chay vao Van Nam va cau cuu quan lai nha Thanh đanh Mien Đien. Chau cua sawbwa Kengtung va binh linh duoi quyen cung bo tron.
Quan lai Van Nam bao tin cho Can Long nam 1759, va trieu đinh nha Thanh nhanh chong ban sac lenh tai chinh phat. Ban đau, quan lai Van Nam dung ke "di man che man", tim cach giai quyet bang cach ho tro cho cac chua muong phan loan. Nhung chinh sach nay khong mang lai ket qua. Nam 1764, mot đao quan Mien tren đuong đi Xiem, that chat kiem soat vung bien ngoai, khien cho cac chua muong phai khieu nai len voi phia nha Thanh. Đe đap lai, hoang đe nha Thanh bo nhiem Luu Tao, mot thuong thu co uy tin tu kinh đo đen đe giai quyet tinh hinh tai đay. Tai Con Minh, Luu Tao nhan thay viec su dung tho binh Thai-Shan khong co ket qua, phai dung đen quan chinh quy Luc Doanh.


Chien dich lan thu nhat (1765–1766) Đau nam 1765, mot đao quan Mien gom 20.000 binh linh đong tai Kengtung, duoi su chi huy cua tuong Ne Myo Thihapate, xuat phat đe đi đanh Xiem. Voi luc luong chu luc cua Mien vien chinh, Liu Tao dung co tranh chap giua thuong gia Mien va Thanh đe xam luoc Kengtung thang 12 nam 1765. Luc luong Thanh gom 3.500 quan Luc Doanh, cung voi tho binh Thai-Shan, tien hanh bao vay Kengtung nhung khong đanh lai đuoc luc luong quan đon tru thien chien cua Mien đong tai đay duoi quyen chi huy cua tuong Ne Myo Sithu. Quan Mien đanh pha vay va truy kich quan xam lang toi quan Pho Nhi, roi đanh bai ho tai đay. Tuong Ne Myo Sithu đong lai đay mot toan quan, roi tro ve Ava thang 4 nam 1766.
Tuong Thanh Luu Tao bi mat mat, tim cach che giau tin that tran. Khi trieu đinh Thanh to ra nghi ngo, Can Long đoi trieu hoi Luu Tao ngay tuc khac va giang cap. Thay vi phuc menh, Luu Tao tu cat co tu tu, dung mau cua chinh minh viet "Khong co cach nao bao đuoc hoang an, ta đang toi chet". Mac du kieu tu tu nay cua quan lai nha Thanh khong phai hiem gap thoi đo, no cung lam Can Long đung đung noi dan. Viec đanh dep quan Mien tro thanh van đe giu the dien cho trieu đinh. Can Long quyet đinh bo nhiem Duong Ung Cu, mot vo quan day dan vung bien cuong, voi nhieu nam kinh nghiem tai Tan Cuong va Luong Quang.


Chien dich lan thu hai (1766–1767) Duong Ung Cu đen nhiem so mua he nam 1766. Khac voi cuoc vien chinh lan truoc cua Luu Tao đanh vao Kengtung, cach rat xa vung trung tam Mien Đien, Duong Ung Ky quyet đinh đanh thang vao vung Thuong Mien. Ong vach ke hoach đua len ngai vang Mien Đien mot ung cu vien đuoc nha Thanh ung ho. Ke hoach xam luoc cua quan Thanh đi qua Bhamo, xuoi dong song Irrawaddy đe vao Ava. Quan Mien biet truoc đuoc lo trinh tien quan cua nha Thanh va len ke hoach đoi pho. Hsinbyushin lap muu lua quan Thanh tien sau vao lanh tho Mien đe roi bao vay tieu diet. Chi huy quan Mien tren chien truong la Balamindin đuoc lenh bo Bhamo, thay vao đo đong trai tai Kaungton, cach Bhamo vai dam tren dong Irrawaddy. Đon binh Kaungton đuoc chuan bi ky cang voi binh đoi phao thu do cac phao thu nguoi Phap (bi bat sau tran Thanlyin nam 1756) chi huy. Đe tang cuong, mot canh quan khac do Maha Thiha Thura chi huy tai mien cuc đong Mien Đien Kenghung (nay la Canh Hong, Van Nam), đuoc lenh hanh binh cat ngang qua mien bac xu Shan ve chien truong Bhamo.


= Vay ham tai Bhamo–Kaungton =
Theo ke hoach, quan Thanh de dang chiem đuoc Bhamo vao thang 12 nam 1766, va thiet lap trai luong tai đay. Quan Thanh tiep đo vay đanh đon binh Mien tai Kaungton. Tuy nhien Balamindin phong ngu chac chan, đanh bat cac cuoc tan cong lien tiep cua quan Thanh. Cung luc, hai canh quan Mien, mot do Maha Sithu chi huy, mot do Ne Myo Sithu, bao vay quan Thanh. Canh quan cua Maha Thiha Thura cung toi noi, đong lai gan Bhamo đe chan đuong rut ve Van Nam.
Quan Thanh lam vao the be tac, hon nua ho khong hop voi khi hau nhiet đoi vung Thuong Mien. Hang ngan quan Thanh đo benh sot ret, tieu chay, ly. Quan Thanh bao cao "cu 1000 nguoi thi co 800 nguoi chet vi benh dich, hang tram nguoi khac bi om".
Thay quan Thanh suy yeu tram trong, quan Mien mo cuoc tan cong. Đau tien, Ne Myo Sithu de dang đanh chiem lai Bhamo. Canh quan chinh cua nha Thanh vay la hoan toan mac ket trong hanh lang Kaungton-Bhamo, cat roi khoi đuong tiep te. Quan Mien tiep đo đanh vao quan Thanh theo hai huong— quan cua Balamindin đanh ra tu thanh Kaungton, quan cua Ne Myo Sithu đanh xuong tu phia bac. Quan Thanh rut theo huong đong, roi re len huong bac, lai gap phai mot canh quan Mien khac cua Maha Thiha Thura đang đoi san. Hai canh quan Mien kia cung bam sat, va ket qua la quan Thanh bi tieu diet hoan toan. Đao quan cua Maha Sithu đang tran giu suon tay song Irrawaddy tien len phia bac Myitkyina, đanh bai cac đon binh Trung Hoa nho tai bien gioi. Quan Mien tiep đo chiem 8 tieu vuong quoc Shan thuoc Van Nam.


= Ket qua =
Cac đao quan chien thang cua Mien Đien rut ve Ava đau thang 5 mang theo chien loi pham chiem đuoc gom phao, sung hoa mai, tu binh. Tai Con Minh, Tong đoc Duong Ung Cu buoc phai noi doi, bao ve kinh đo rang Bhamo đa that thu, dan cu so tai đa doc toc kieu Man Thanh, rang chi huy quan Mien, Ne Myo Sithu, sau khi mat 10.000 quan đa phai xin ngung chien. Ong goi y hoang đe chap nhan hoa uoc đe tai lap mau dich giua hai nuoc. Can Long tuy nhien nhan ra su gia doi trong bao cao, va trieu Duong ve kinh. Ve toi noi, Duong Ung Cu phai tu van theo lenh cua hoang đe.


Chien dich lan thu ba (1767–1768) = Quan Thanh đong binh =
Sau khi bi đanh bai hai lan, hoang đe nha Thanh va trieu than khong the nao hieu đuoc mot quoc gia "man di" nho be nhu Mien Đien lai co the khang cu lai uy vu cua nha Thanh. Voi Can Long, đa đen luc quan chinh quy Man Thanh xung tran. Ong luon nghi ngai kha nang tac chien cua quan Luc Doanh nguoi Han. Nguoi Man Chau tu coi la mot dan toc chinh phuc thien chien, con nguoi Han la mot sac dan no dich. Can Long ra lenh nghien cuu hai cuoc chinh phat truoc, va ban bao cao cang lam tang them thanh kien cua ong— rang su yeu kem cua quan Luc Doanh la nguyen nhan dan đen that bai.
Nam 1767, bo nhiem vien tuong nguoi Man Chau lao luyen la Minh Thuy, cung la con re, lam tong đoc Van Nam va Quy Chau, chi huy chien dich Mien Đien. Minh Thuy đa tham chien chong nguoi Tho tai vung tay bac, va chi huy vung đat trong yeu Y Le (nay thuoc Kazakhstan). Su bo nhiem nay co nghia đay khong con la viec tranh chap bien gioi ma la mot cuoc chien tranh toan dien. Minh Thuy toi Van Nam vao thang 4. Mot luc luong vien chinh gom cac binh linh tinh nhue Man Chau va Mong Co đuoc cap toc đua xuong tu Hoa Bac va Man Chau. Trong khap noi đia Trung Hoa cac tinh đuoc huy đong đe cung ung tiep lieu.. Đao quan nay đuoc ho tro boi hang ngan quan Luc Doanh tu Van Nam va tho binh Thai-Shan. Tong cong đao quan xam luoc co khoang 50.000 quan, phan lon la luc quan. Đia hinh son cuoc va rung ram Mien Đien khong phu hop cho ky binh tac chien. Đe phong ngua dich benh, la van đe ma quan Thanh gio rat coi trong, cuoc hanh binh đuoc hoach đich trong mua đong, khi ma dich benh it tran lan nhat.


= Mien Đien đong binh =
Mien Đien phai đuong đau voi mot đao quan Trung Hoa lon nhat tu truoc đen gio chuan bi xam luoc ho. Du vay, vua Hsinbyushin duong nhu khong nhan thuc đuoc su nghiem trong cua tinh hinh. Trong suot hai cuoc xam luoc truoc, ong luon luon khong chiu goi ve cac đao quan chinh cua Mien Đien, von đang chinh chien tai Xiem tu thang 1 nam 1765 va bao vay kinh đo Ayutthaya tu thang 1 nam 1766. Trong suot nam 1767, khi quan Trung Hoa đang đieu đong luc luong chuan bi cho cuoc vien chinh, quan Mien Đien van chi chu tam vao viec đanh bai nguoi Xiem. Tham chi sau khi kinh đo Xiem đa bi chiem vao thang 4 nam 1767, Hsinbyushin van giu mot bo phan lon quan đoi tai Xiem trong cac thang mua mua đe đanh dep tan quan Xiem trong mua đong toi. Tham chi ong con cho cac đon vi quan Shan va Lao giai giap vao đau mua mua nam đo.
Ket qua la khi cuoc chien bat đau thang 11 nam 1767, he thong phong thu cua Mien Đien van chua đuoc nang cap đe đoi pho voi mot đich thu manh me va quyet tam hon rat nhieu. Bo chi huy cua quan Mien van giong nhu lan truoc, Hsinbyushin van chi đinh cac chi huy lan truoc đe chong lai quan Trung Hoa. Maha Sithu chi huy đao quan chu luc, va la tong chi huy chien truong, voi Maha Thiha Thura va Ne Myo Sithu chi huy hai canh quan Mien con lai. Balamindin lai đuoc lenh phong thu thanh Kaungton. (Voi đao quan chu luc cua Mien Đien chi co khoang 7000 binh, toan bo luc luong Mien Đien khi bat đau cuoc vien chinh lan thu ba khong the vuot qua 20.000 quan.)


= Quan Thanh tan cong =
Minh Thuy du tru tan cong theo hai gong kim ngay khi mua mua cham dut. Đao quan chu luc do chinh Minh Thuy chi huy se tien vao Ava theo đuong Hsenwi, Lashio va Hsipaw, doc theo song Namtu. (Đuong tien quan chinh su dung huong tan cong do quan Thanh truy đuoi Vinh Lich Đe nha Minh mot the ky truoc). Đao quan thu hai do tuong Ngach Nhi Canh Ngach (額爾景額) chi huy, lai tien theo huong Bhamo. Muc tieu chinh cua ca hai đao quan la hoi quan thanh mot gong kim siet chat thu đo Ava cua nguoi Mien. Ke hoach cua quan Mien la kim chan đao quan Thanh tai phia bac Kaungton voi canh quan cua Ne Myo Sithu, va đon đanh canh quan chu luc cua quan Thanh o mien đong bac voi hai canh quan cua Maha Sithu va Maha Thiha Thura.
Ban đau, moi viec tien hanh đung theo ke hoach cua nha Thanh. Cuoc vien chinh bat đau thang 11 nam 1767 voi canh quan phu cua quan Thanh đanh chiem Bhamo. Chi trong vong 8 ngay, canh quan chu luc cua Minh Thuy chiem cac tieu quoc Shan Hsenwi va Hsipaw. Minh Thuy đat Hsenwi thanh can cu hau can, đe lai đay 5.000 quan bao ve phia sau lung, roi dan 15.000 quan ve huong Ava. Cuoi thang 12, tai đeo Goteik (phia nam Hsipaw), quan hai ben đoi mat trong mot tran quyet chien đau tien ke tu khi chien dich bat đau. Khong chong lai đuoc quan Thanh đong gap hai lan, đao quan chu luc cua Mien do Maha Sithu bi quan Bat ky đanh tan tac. Maha Thiha Thura cung bi đanh lui tai Hsenwi. Tin ve tran đai bai tai Goteik bay ve Ava. Vua Hsinbyushin cuoi cung cung nhan ra tinh hinh nguy cap, va gap rut goi cac đao quan vien chinh Mien tu Xiem ve.
Sau khi đanh vo đao quan chu luc cua Mien Đien, Minh Thuy xua quan tien len, đanh chiem het thi tran nay đen thi tran khac va đen đuoc Singu tren bo song Irrawaddy, chi cach Ava co 30 dam ve phia bac vao đau nam 1768. Voi nguoi Mien, tin tot duy nhat ma ho nhan đuoc la viec canh quan xam luoc thu hai o phia bac, von đinh theo dong Irrawaddy hoi binh voi quan chu luc cua Minh Thuy, đa bi chan đung tai Kaungton.


= Quan Mien phan cong =
Tai Ava, Hsinbyushin noi danh vi khong khiep so truoc vien canh mot đao quan Trung Hoa lon (khoang 30.000 quan) đa đen truoc cua. Trieu đinh giuc nha vua bo tron, nhung nha vua đap lai mot cach khinh miet, rang ong va cac hoang than em trai, con cua Alaungpaya, se đanh lai quan Thanh du co phai đon đoc chien đau. Thay vi phong ngu thu đo, Hsinbyushin binh tinh đua mot đao quan thiet lap vi tri tien tieu ngoai Singu, ban than ong cung dan binh si len tuyen đau chien tuyen.
Trong khi đo, hoa ra la Minh Thuy cung đa phai cang ra qua suc, va khong co kha nang tien sau hon nua. Quan Thanh gio o qua xa can cu hau can chinh tai Hsenwi, cach đo hang tram dam o mien thuong du Shan phia bac. Quan du kich Mien đanh pha tuyen van luong trong rung cua quan Thanh, ngan tro quan Thanh tien xa them. (Luc luong du kich đuoc tuong Teingya Minkhaung, pho tuong cua Maha Thiha Thura, chi huy). Minh Thuy phai quay sang phong ngu, keo dai thoi gian cho đao quan phia bac đen cuu vien. Nhung vien quan khong bao gio toi noi, đao quan phia bac bi ton that nang ne trong cac đot ham thanh lien tiep đanh vao Kaungton. Chi huy đao quan nay, chong lenh Minh Thuy, rut lui ve Van Nam. (Vien chi huy nay sau bi ha nhuc va bi xu tu theo lenh hoang đe nha Thanh.)
Tinh hinh quan Thanh tro nen bi đat. Đau nam 1768, vien binh Mien gom cac đoi binh thien chien tu chien truong Xiem bat đau ve toi noi. Đuoc tang cuong boi vien binh, hai canh quan Mien cua Maha Thiha Thura va Ne Myo Sithu đanh chiem lai Hsenwi. Tuong chi huy quan Thanh tai Hsenwi tu sat. Vay la toi thang 3 nam 1768, canh quan chinh cua nha Thanh bi cat đut hoan toan khoi đuong tiep te. Hang ngan quan Bat ky, von la cac chien binh du muc mien thao nguyen phuong bac doc bien gioi voi Nga, nay bat đau chet vi benh sot ret cung nhu vi bi quan Mien tap kich trong cai nong nung nguoi o mien trung Mien Đien. Minh Thuy khong con hy vong tien đanh Ava, phai tim cach rut ve Van Nam đe bao toan luc luong.


= Tran Maymyo =
Thang 3 nam 1768, quan Thanh bat đau rut lui, bi quan Mien voi khoang 10.000 bo binh va 2.000 ky binh bam riet. Quan Mien đinh vay ham quan Thanh bang cach chia lam hai canh quan. Maha Thiha Thura nay la tong chi huy thay Maha Sithu. Canh quan nho hon do Maha Sithu chi huy, tiep tuc truy đuoi quan Thanh trong khi canh quan chu luc cua Maha Thiha Thura theo đuong nui bat ngo xong vao hau quan Thanh. Bang cac cuoc hanh binh đuoc chuan bi ky luong, quan Mien thanh cong trong viec khep vay hoan toan quan Thanh tai Pyinoolwin (nay la Maymyo), cach Ava 50 dam ve phia đong bac. Sau ba ngay giao chien đam mau, quan Bat ky bi tieu diet hoan toan. Cuoc tan sat du doi đen muc quan Mien khong cam đuoc vao chuoi guom tron tuot vi đam mau quan đich. Trong tong so quan ban đau gom 30.000 nguoi, chi con 2500 song sot va bi bat lam tu binh. So con lai hoac bi giet tren chien truong, hoac chet benh hay bi hanh quyet sau khi đau hang. Ban than Minh Thuy bi thuong nang. Chi co mot nhom nho quan Thanh tim cach pha đuoc vong vay chay thoat. Tuong Thanh Minh Thuy du co the tau thoat cung nhom nay, nhung quyet đinh cat bim toc gui ve cho hoang đe lam minh chung cho su trung thanh cua minh, roi treo co tu sat. Ket cuc, ca đoan quan vien chinh chi con vai chuc nguoi song sot tro ve.


Chien dich lan thu tu (1769) = Giua hai chien dich (1768-1769) =
Hoang đe Can Long phai Minh Thuy va quan Bat ky đi, tinh rang chien thang de nhu tro ban tay. Nha Thanh bat đau len ke hoach cai tri vung đat moi đuoc sap nhap. Trong vong vai tuan, trieu đinh khong nhan đuoc tin tuc chien truong, va roi tin du cung bay ve. Hoang đe choang vang, ha lenh ngung tat ca cac hoat đong quan su cho toi khi ong co the quyet đinh đuoc buoc đi tiep theo. Cac tuong linh tro ve tu chien truong khuyen can hoang đe rang Mien Đien khong the chinh phuc đuoc. Tuy nhien, nha Thanh khong co su lua chon nao khac ngoai viec tiep tuc chien tranh, vi the dien quoc gia.
Can Long quay sang mot trong nhung quan su tin can nhat cua minh Pho Hang, chu cua Minh Thuy. Trong nhung nam 1750, Pho Hang la mot trong so it quan lai ung ho Can Long đanh dep quan noi day Dzungar, tai thoi điem ma đa phan moi nguoi đeu cho rang chien tranh rat bat trac. Ngay 14 thang 4 nam 1768, trieu đinh thong bao Minh Thuy tu tran, va bo nhiem Pho Hang lam tong chi huy moi cho chien dich Mien Đien. Cac tuong linh Man Thanh la Agui, Aligun va Suhede đuoc cu lam pho tuong. Ca mot nhom tuong linh hang đau cua nha Thanh sua soan cho cuoc quyet chien voi Mien Đien.
Truoc khi chien su tai dien, phia Trung Hoa cho nguoi do hoi kha nang hoa binh voi trieu đinh Ava. Phia Mien Đien cung đanh tin ho muon co co hoi thuong thuyet, vi ho van con vuong chan tai Xiem. Tuy nhien Can Long, đuoc Pho Hang khich, cuong quyet cho rang khong the hoa hoan voi Mien Đien, khong the đe mat the dien quoc gia. Muc tieu cua Can Long la thiet lap ach cai tri cua nha Thanh len toan Mien Đien. Cac phai đoan cung đuoc cu sang Xiem va Lao đe thong bao cho ho biet y đinh cua phia Trung Hoa, va tim kiem đong minh.
Ava gio phai chuan bi cho mot cuoc xam lang toan dien. Hsinbyushin cho goi gan het binh tuong tu Xiem ve nuoc đe đuong đau voi quan Thanh. Loi dung quan Mien ban ron đoi pho voi hiem hoa tu phia nha Thanh, quan khang chien Xiem tai chiem Ayutthaya nam 1768, roi tiep tuc tai chiem tat ca cac lanh tho truoc đo mat vao tay nguoi Mien trong cac nam 1768 va 1769. Voi nguoi Mien, tat ca cac thanh qua ma ho phai kho nhoc moi gianh đuoc trong 3 nam truoc đo (1765–1767) o Xiem tan thanh bot nuoc, ma ho khong co cach nao cuu van đuoc, vi ban than ho phai chuan bi cho mot cuoc chien co tinh chat song con.


= Ke hoach tac chien cua quan Thanh =
Pho Hang toi Van Nam thang 4 nam 1769 đe chi huy đao quan gom 60 ngan binh linh. Ong nghiem cuu cac cuoc vien chinh truoc đo cua nha Minh va quan Mong Co đe len ke hoach tac chien, theo đo quan Thanh se tien đanh theo ba mui, qua nga Bhamo va song Irrawaddy. Canh quan thu nhat se tien đanh truc dien vao Bhamo va Kaungton, tuc se gap nhieu kho khan. Tuy nhien hai canh quan con lai lon hon se bo qua Kaungton va tien doc song, moi canh tren mot bo song, tien ve Ava. Hai canh quan nay se đuoc ho tro boi cac thuyen chien dung thuy thu tu ham đoi Triet Giang. Đe khong lap lai sai lam cua Minh Thuy, ong cho bao ve tuyen tiep te va lien lac cua minh, cung nhu cho tien quan voi toc đo phu hop. Ong khong cho tien quan xuyen rung qua mien đoi nui xu Shan đe tranh bi quan du kich Mien phuc kich cat đuong tiep te. Ong cung mang theo mot đoi quan đong đao tho moc đe xay dung đon luy va chien thuyen doc đuong tien quan.


= Ke hoach tac chien cua quan Mien =
Muc tieu chinh cua quan Mien la chan quan đich tai bien gioi, ngan can quan Trung Hoa thoc sau vao lanh tho cua ho. Maha Thiha Thura la tong chi huy, tiep tuc vai tro ma ong đa nam trong nua cuoi chien dich truoc. Van nhu thuong le, Balamindin chi huy đon Kaungton. Tuan cuoi thang 9, ba đao quan Mien đuoc đieu đong đanh chan ba canh quan Thanh. Mot đao quan thu tu đuoc to chuc voi muc đich cat đuong tiep te cua quan đich. Vua Hsinbyushin cung to chuc mot ham đoi thuy quan đe đanh chien thuyen Thanh. Quan Mien gio con gom ca linh hoa mai Phap duoi quyen chi huy cua Pierre de Milard, tong tran thanh Tabe o Mien Đien, vua quay tro ve tu chien truong Xiem. Dua vao huong di chuyen quan đich, phia Mien Đien biet đuoc đuong tien cong cua đao quan xam luoc. Maha Thiha Thura cho quan nguoc song bang thuyen ve Bhamo.


= Dien bien =
Khi quan Mien bac tien, Pho Hang bat chap loi khuyen cua cac tuong duoi quyen, quyet đinh khong cho toi het mua mua. Đay la mot hanh đong lieu linh co tinh toan; ong muon đanh nhanh truoc khi quan Mien toi, đong thoi hy vong "chuong khi se khong lan tran khap noi." Thang 10 nam 1768, toi cuoi mua mua, Pho Hang mo man chien dich xam luoc lon nhat cho toi luc đo. Ca ba đao quan Trung Hoa đong loat đanh va ha thanh Bhamo. Tiep đo ho nam tien, xay dung mot toa thanh lon gan lang Shwenyaungbin, cach thanh Kaungton cua quan Mien 12 dam ve phia đong. Theo ke hoach, tho moc Trung Hoa đong hang tram thuyen chien đe đi xuoi dong Irrawaddy.
Tuy nhien khong co ke hoach nao thuc hien đuoc nhu du đinh. Mot đao quan vuot qua bo tay song Irrawaddy nhu ke hoach, tuy nhien chi huy đao quan nay khong muon tien qua xa khoi can cu cua minh. Khi quan Mien ben bo tay ap sat, quan Thanh rut ve bo đong. Tuong tu nhu vay, đao quan đuoc chi đinh tien theo bo đong cung khong dich chuyen, khien cho thuy quan Thanh bi ho suon. Ham đoi Mien Đien nguoc dong tan cong va đanh chim tat ca chien thuyen Thanh. Cac đao quan Thanh gio hop suc đanh thanh Kaungton. Nhung sau bon tuan lien tiep, quan Mien Đien chong cu dung manh phi thuong, đanh lui het đot xung phong nay đen đot xung phong khac cua quan Bat ky dung cam tran len mat thanh.
Chi hon mot thang sau khi bat đau chien dich, toan bo quan Thanh đa bi sa lay. De đoan đuoc la rat nhieu binh linh va thuy thu Trung Hoa bat đau đo benh, va bat đau chet hang loat. Ban than Pho Hang cung nga benh. Bi đat hon, canh quan Mien đuoc lenh cat đuong tiep te cung hoan thanh nhiem vu, va ap lai tu phia sau quan Thanh. Toi đau thang 12, toan bo đao quan Thanh đa bi vay kin. Quan Mien tiep đo đanh thanh Shwenyaungbin, thanh nay that thu sau mot tran ac chien. Tan quan Thanh tu đay bo chay ve huong Kaungton noi quan Thanh đang đong. Quan Thanh bi khoa chat trong hanh lang Shwenyaungbin va Kaungton, bi quan Mien vay kin vong trong vong ngoai.


= Đinh chien =

Bo chi huy quan Thanh, sau khi đa mat 20.000 quan va mot so hoa khi, gio muon nghi hoa. Cac tuong linh Mien khong muon nhan nhuong, cho rang quan Thanh đa bi vay nhu thu trong chuong, chet đoi chet khat, va chi can vai ngay nua se bi tieu diet đen ke cuoi cung. Nhung Maha Thiha Thura, nguoi chi huy tran Maymyo nam 1768 tieu diet đao quan Thanh cua tuong Minh Thuy, nhan thay rang viec tan diet mot đao quan Thanh nua se chi lam trieu đinh nha Thanh them quyet tam phuc han.
Maha Thiha Thura noi:

Cac binh tuong, neu chung ta khong cho giang hoa, chung se tiep tuc tien hanh mot cuoc xam luoc nua. Va mot khi chung ta đanh bai đao quan đo, chung se gui mot đao quan nua. Nuoc ta khong the cu đanh het đao quan Trung Hoa nay đen đao quan Trung Hoa khac, vi ta con nhieu viec khac phai lam. Hay ngung cuoc tan sat, va đe dan ho va dan ta đuoc song trong thai binh.
Ong chi ra cho cac tuong rang chien tranh voi Trung Hoa đa tro thanh mot cai ung nhot ma cuoi cung se lam tieu tan đat nuoc. So voi thiet hai cua quan Thanh, ton that cua quan Mien it hon nhieu, nhung so voi ty trong dan so, đay la mot mat mat to lon. Cac tuong khong phuc, nhung Maha Thiha Thura, dung quyen cua minh, va khong thong bao voi nha vua, đoi phia Thanh phai chat nhan cac đieu khoan:

Quan Thanh phai trao lai tat ca cac sawbwas (chua muong), nhung ke phan loan, nhung ke lan tranh phap luat Mien Đien va bo tron vao lanh tho nha Thanh;
Nha Thanh phai cong nhan chu quyen cua Mien Đien tren cac tieu quoc Shan von thuoc Mien Đien;
Tat ca tu binh chien tranh phai đuoc phong thich;
Hoang đe Trung Hoa va nha vua Mien Đien duy tri quan he huu hao, thuong xuyen trao đoi su than mang quoc thu huu nghi va tang pham.
Phia Thanh chap nhan cac đieu khoan. Tai Kaungton, ngay 13 thang 12 nam 1769 (hoac 22 thang 12 nam 1769), duoi mot ngoi chua 7 thap, 14 tuong Mien va 13 tuong Thanh ky hoa uoc (con goi la Hoa uoc Kaungton). Quan Thanh đot bo chien thuyen va nau chay hoa phao. Hai ngay sau, quan Mien xep hang, bong vu khi nhin theo đoan quan Thanh đoi khat roi trai, u ru roi đi doc theo thung lung Taiping; quan Thanh bat đau chet đen hang ngan nguoi vi đoi khat tren cac nga đuong rut quan.


Đoan ket Tai Bac Kinh, Can Long hoang đe khong hai long voi ban hiep uoc, ong khong chap nhan giai thich cua cac tuong linh Thanh rang đieu khoan thu tu—trao đoi su than đong nghia voi viec Mien Đien chap nhan xung than va trieu cong. Ong cung khong cho phep trao tra cac thu linh Shan sawbwas cung nhu cac ke đao vong tu Mien Đien, va khong cho phep buon ban giua hai nuoc.
Tai Ava, vua Hsinbyushin cung het suc gian du vi cac tuong nghi hoa ma khong thong qua minh, va xe bo ban hoa uoc. Biet rang nha vua noi gian, cac đao quan Mien khong dam tro ve thu đo. Thay vao đo, thang 1 nam 1770, ho tien đanh Manipur noi mot cuoc noi loan đa dien ra, loi dung viec quan Mien khong ranh tay vi con phai chong nhau voi quan Thanh. Sau ba ngay giao tranh gan Langthabal, quan noi day Manipur bi đanh bai, va thu linh (raja) cua ho bo tron đen Assam. Quan Mien đat nguoi than ho len ngai vang, roi quay ve. Luc nay nha vua cung đa nguoi gian, vi chung cuoc thi quan Mien đa chien thang va bao toan ngai vang cho ong. Tuy nhien, nha vua cung buoc vi tuong lung danh Maha Thiha Thura, nguoi co con gai ga cho con trai cua nha vua va la thai tu Singu, mac mot bo quan ao đan ba va bat ong cung cac tuong đay đi đen cac xu Shan. Nha vua khong cho phep ho đuoc nhin mat minh, ngay ca cac quan thuong thu xin cho ho cung bi đua đi đay.
Mac du giao tranh cham dut, nhung cuoc ngung chien rat mong manh. Khong co bat ky điem nao trong ban hoa uoc đuoc cac phia ton trong. Vi phia Trung Hoa khong giao lai cac chua muong phan loan, phia Mien cung khong tra lai 2500 tu binh Thanh ma cho ho đinh cu o lai. Nha Thanh mat mot so tuong linh gioi nhat thoi đo, gom Duong Ung Cu, Minh Thuy, A Ly Con, va Pho Hang (nguoi sau nay nga benh chet nam 1770). Cuoc chien tieu ton quoc kho nha Thanh 9,8 trieu lang bac. Dau vay, Can Long cung van cho quan đong doc bien gioi vung Van Nam trong suot mot thap nien ke tiep đe chuan bi cho mot cuoc vien chinh nua, trong khi van cam giao thuong trong suot hai thap ky.
Phia Mien Đien trong nhieu nam cung ban ron voi nguy co xam luoc tu Trung Hoa, va phai giu mot loat cac binh trai doc bien gioi. Ton that lon lao tu cuoc chien (so voi ty trong dan so) va nhu cau canh giu bien gioi phia bac khien cho kha nang tiep tuc chien su tai chien truong Xiem cua Mien Đien bi suy yeu. Phai mat 5 nam nua Mien Đien moi co the đua mot đoan quan đi đanh Xiem đuoc.
Phai mat 20 nam nua Mien Đien va Trung Hoa moi noi lai quan he vao nam 1790. Viec noi lai quan he nay đuoc trung gian boi gioi quy toc Thai-Shan va cac quan lai Van Nam muon tiep tuc giao thuong. Mien Đien, duoi trieu vua Bodawpaya, hieu viec noi lai quan he nay tren phuong dien binh đang, va ho coi viec trao đoi su than la mot phan cua nghi thuc ngoai giao, chu khong phai phai đoan trieu cong. Tuy nhien voi trieu đinh Trung Quoc, tat ca cac phai đoan ngoai giao đeu đuoc coi la phai đoan trieu cong. Can Long xem viec noi lai quan he la bieu hien trieu phuc tu phia Mien Đien, va đon phuong tuyen bo chien thang, ghi chien dich Mien Đien vao so Thap toan vo cong cua minh.


Ghi chu Tham khao Dai, Yingcong (2004). "A Disguised Defeat: The Myanmar Campaign of the Qing Dynasty". Modern Asian Studies. Cambridge University Press.
Giersch, Charles Patterson (2006). Asian borderlands: the transformation of Qing China's Yunnan frontier. Harvard University Press. ISBN 10: 0674021711. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri |isbn=: ky tu khong hop le (tro giup)
Hall, D.G.E. (1960). Burma (an ban thu 3). Hutchinson University Library. ISBN 978-1406735031.
Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to ngay 10 thang 3 nam 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.
Htin Aung, Maung (1967). A History of Burma. New York and London: Cambridge University Press.</ref>
Kyaw Thet (1962). History of Union of Burma (bang tieng Mien Đien). Yangon: Yangon University Press.
Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps--Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-16342-6, 0-374-16342-1. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri |isbn=: ky tu khong hop le (tro giup)
Peterson, Willard J. (2003). The Cambridge History of China: The Ch'ing Empire to 1800, Volume 9. United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-24334-6.