Nguoi Viet tai Thai Lan la nhung nhom dan nguoi Viet cu ngu tai Thai Lan. Nguoi Viet co mat tai Thai Lan it ra tu the ky 18 qua nhieu đot di cu tu Viet Nam.


Lich su = Truoc thap nien 1940, nguoi Viet "cu" =
Viec nguoi Viet di cu sang Thai Lan dien ra qua may giai đoan lich su, phan anh tinh hinh chinh tri va xa hoi dao đong tai Viet Nam. Co tai lieu đat moc nam 1548 thoi ky Vuong quoc Ayutthaya la thoi điem đau vi su sach Thai đa nhac đen Wat Khun Yuan cua nguoi Viet nhan khi nha vua cho đao con kenh o ngoai thanh. Trieu vua Narai tuc Somdet Phra Ramathibodi III (tri vi 1656-1688) thi su than Phap la Simon de la Loubrere khi sang Xiem cung đa ghi nhan su hien dien cua nguoi Viet tu Đang Trong cu ngu o ngoai thanh Ayutthaya nhu trong tam ban đo ve nam 1691. Khu vuc phia tay thanh mang ten "Ban Plahet" đuoc ghi la khu đong nguoi Viet, phan lon la giao dan Cong giao, co ca chung vien cua nguoi Phap.
Đen thoi Tay Son thi chung tich nguoi Viet sang Xiem đa ro; đa so la đe tranh loan lac chinh chien. Sang thoi Nha Nguyen mot so khac theo đao Cong giao bo sang Thai Lan vi chinh sach cam đao cua trieu đinh. Trong may đot chien tranh Viet Xiem tren đat Cao Mien duoi hai trieu Minh Menh va Thieu Tri lai co them mot so nguoi Viet bi bat lam tu binh giai ve Xiem. Theo khao sat cua tong lanh su Phap o Vong Cac nam 1887 co 5.000 nguoi Viet o Vong Cac, 1.200 o Chan Bon, 400 o Ayuthia, 1000 o vung Nakhon Phanom va Sakon Nakhon; con lai la 700 nguoi rai rac khap Xiem, tong cong la 8.300 nguoi. May nhom nay thuong goi la "nguoi Viet cu". Tinh đen thap nien 1970 voi khoang 20.000 nguoi thi đa co đen bay the he nguoi Viet sinh song tren lanh tho Thai la hau due cua may đot di cu nay, đa so đa hoa nhap toan phan vao xa hoi Thai, khong khac nguoi ban đia la may.


 Nguoi Viet va Phat giao An Nam tong  Đot di dan đang ke luc đau la khoang nam 1780, trong so đo co Nguyen Phuc Anh cung gia than tron sang Vong Cac (Bangkok กรงเทพมหานคร) đe tranh cuoc truy đuoi cua quan Tay Son. Nam 1787 tuong Nha Nguyen la Nguyen Huynh Đuc bi quan Tay Son đanh bai, phai dan tan quan khoang 5000 nguoi tron theo đuong thuong đao qua Lao đe đen đat Thai. Khi Nguyen Anh tro ve nuoc thi vua Xiem ep cac di than Nha Nguyen phai o lai Xiem. Đo la hat mam cua cong đong nguoi Viet tai Thai Lan sau nay; cac su gia uoc tinh khoang hon 3000 nguoi gom binh linh va giao dan đa o lai Xiem khi Nguyen Anh tro ve tai chiem Gia Đinh. Xiem trieu cho ho ngu o Bangpho (บางโพ) phia bac Vong Cac va bo Thong Dung Gian va Ho Duong Dac lam chanh suat đoi đe cai quan ho theo le kiem soat ngoai kieu, tuong tu nhu cach Nha Nguyen bo nhiem bang truong cai quan cac bang Hoa kieu. Ngoi chua Wat Annamnikayaram (วัดอนัมนิกายาราม) o Bangpho la do cong đong nguoi Viet lap nen tu thoi ky đo. Tap trung o vung Vong Cac, nhom di dan nay đa so la nam gioi nen ho lay vo ban xu nguoi Thai hoac nguoi Hoa, hau due thuong khong noi đuoc tieng Viet ma chi biet mu mo la ho goc gac nguoi Viet ma thoi. Nhung ngoi chua cua nguoi Viet sau đo cung đuoc trieu đinh Thai sac phong, cong nhan phai tu Đai Thua cua nguoi Viet la An Nam tong (tieng Thai: Annamnikaya อนัมนิกายา). Cac vua Rama IV va Rama V Hoang gia Thai tung cung duong va chieu thinh cac tang si thuoc phai An Nam tong vao cung lam le. Trong so ten tuoi cua nhung cao tang nguoi Viet thoi truoc nay con luu danh Hoa thuong Thich Chan Hung, nguoi khai sang ra chua Khanh Van. 

Theo hoc gia Đo Thuy Ha thi đen nam 2015 tong cong co 16 ngoi chua ca thay nhung hau het tu si la nguoi Thai hoac Thai goc Hoa. Chi co phan nghi le la luu lai it nhieu dau net cua nguoi Viet ma thoi.


 Nguoi Viet va đao Cong giao tai Thai Lan  Nhom giao dan thi nam 1707 đa co khoang vai chuc gia đinh sang đen Chanthaburi (จังหวัดจันทบรี). Hai Giam muc Đai dien Tong toa Pierre Lambert de la Motte cua Đang Trong va Francois Pallu cua Đang Ngoai đa nhom hop cong đong tai Ayutthaya nam 1664. College general (Truong hoc tong quat), con goi la Đai chung vien Thanh Giuse, đuoc thanh lap nam 1665.
Nam 1785 lai co 580 nguoi đao Cong giao theo đuong bien đen Samsen (สามเสน) (nay thuoc Bangkok) khong lau sau khi Nguyen Phuc Anh đen ta tuc o đat Thai. Khoang trieu Minh Menh tro đi khi viec cam đao cang ngat thi so nguoi Viet theo đao ty nan o Xiem cang đong. So lon đinh cu o Chan Bon, tuc Chanthaburi vung đong nam Thai Lan theo nga đuong bien. Đen cuoi the ky 19 thi mot so lai sang Thai theo nga đuong bo, đinh cu o vung đong bac Thai Lan (Isan). Nhom giao dan nguoi Viet nay van giu nep sinh hoat voi nhau nhieu hon nen van noi đuoc tieng Viet. Cong giao Viet Nam o vung Isan đa so co goc tu Bac Trung Bo, noi bat trong cong đoan nay la Tong Giam muc Anton Weradet Chaiseri cua Thare va Nonseng. Nguoi goc Viet cung la nguon nhan luc lon trong hoat đong cua cac giao xu Cong giao Thai Lan, va trong chung vien tai Sriracha o Chonburi (ชลบรี).


 Hoi nhap  Nguoi Viet o Thai sinh hoat chu yeu trong pham vi cong đong di dan đen trieu vua Rama VI thi moi bat đau ghi danh lay ten ho tieng Thai. Dau vet đo con luu lai trong nhung ho bat đau voi "Anam" nhu Anamnart, Anamwat, Anampong.


 Hoat đong khang Phap  Cong đong nguoi Viet tai Thai co suc manh đang ke nen nam 1905 Hoang than Cuong Đe va Phan Boi Chau khi lanh ra nuoc ngoai đe van đong phong trao chong Phap thi đeu ghe Thai Lan tim nguon ung ho. Viet Nam Phuc quoc Hoi đa dung Thai Lan lam noi tap hop đe chuyen nguoi sang Nhat Ban va Trung Quoc. Nhom Duy Tan hoi thi khoang nhung nam 1908-12 con phai nguoi sang Thai Lan lam ruong cung cac nghe khac sinh nhai đe tai tro cho cong cuoc đanh Phap o que nha. Đang Cong san Đong Duong cung hoat đong manh trong cong đong nguoi Viet tu khoang thap nien 1920 tro đi voi nhung đoan the "Cuu quoc". Theo tai lieu cua Phap thi tong so nguoi Viet o Xiem vao cuoi thap nien 1920 la khoang 30.000.


 Đang Cong san Xiem  Cung theo chan voi su xam nhap cua Đang Cong san Đong Duong, Đang Cong san Xiem ra đoi vao nam 1930 voi su ung ho cua Ho Chi Minh nham lat đo trieu đinh Thai. Thanh phan hon 300 đang vien vao nam 1933 thi đai đa so la Hoa kieu nhung cung co 55 nguoi Viet khien chinh quyen Thai coi cong đong nguoi Viet la đoi tuong phan loan va ra tay đan ap. Tinh đen nam 1936 thi hon 600 nguoi Viet bi giam vi dinh liu voi hoat đong cong san chong chinh quyen Thai.


= Đot thu hai: thap nien 1940, nguoi Viet "moi" =

Khi chien tranh Đong Duong bat đau vao thap nien 1940 thi mot lan song nguoi Viet o Lao va Cao Mien ua sang đat Thai ty nan doc vung song Mekong. Tong so vao nam 1946 la 46.700 nguoi, đa so goc tu mien trung sang nuong nau o Nakhon Phanom va Mukdahan sau khi quan đoi Phap mo cuoc tai chiem Lao va nem bom Thakhek. Khoang 10.000 nguoi sau đo hoi huong nhung 40.000 van luu lai đat Thai vi sau đo tan chinh phu Lao đoc lap thay đoi quyen cong dan, liet nhom nguoi nay la ngoai kieu, khong phai quoc tich Lao nen khong cho phep ho ve đat Lao. Sang thap nien 1950, khi luc luong Viet Minh len nam quyen o Ha Noi thi Chinh phu Thai cho rang di dan nguoi Viet, trong so đo co ty le khong nho co cam tinh voi Viet Minh, la moi đe doa cho nen an ninh Thai, nen Bangkok tim cach đuoi ho ve. Moi quan tam cua Bangkok cang tang khi quan Pathet Lao đuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa hau thuan o Lao, bo sung 40.000 quan chinh quy giup đo Phathet Lao đanh Vuong quoc Lao.
Tren giay to thi viec hoi huong la hoan toan tu nguyen nhung chinh phu Thai chon lap truong khong hop thuc hoa nhom nguoi Viet di cu vao thap nien 1940 cung gay kho de cho ho ve mat sinh nhai nen viec ghi danh hoi huong la co ap luc chu khong han la tu nguyen. Cung luc đo Ha Noi muon nhan nguoi hoi huong đe ganh đua voi chinh phu Viet Nam Cong hoa tren dien đan quoc te. So nguoi ghi danh hoi huong đuoc coi la hanh đong tuong trung cho viec ung ho Viet Nam Dan chu Cong hoa. Ha Noi cung dung đia vi nay đe gianh quyen "đai dien" cho Viet kieu cung la tieng noi duy nhat cua chinh the Viet Nam.


 Cong đong nguoi Viet va Viet Nam Dan chu Cong hoa  Nam 1960, Ha Noi va Bangkok thoa thuan qua trung gian Hoi Hong thap tu xuc tien hoi huong; khoang 35.000 nguoi tren 58 chuyen tau tu Bangkok đuoc cho ve Hai Phong trong thoi gian hai nam (1960-1962). Ha Noi sau đo đinh hoan, vi cho la so luong qua cao, đoi giam so luong hoi huong hang thang xuong con 600 nguoi. Chinh phu Thai đong y va thang 8, nam 1963, viec hoi huong tiep tuc them 17 thang nua cho đen thang 7 nam 1964 thi Viet Nam Dan chu Cong hoa huy bo hop đong, cho rang Su kien Vinh Bac Bo gay nguy hiem cho đoan tau cung luc tinh hinh luong thuc thieu thon o Bac Viet. Vao thoi điem đo tong so nguoi Viet hoi huong la hon 40.000 tren 75 chuyen tau. Tuy nhien van con mot so đa ghi danh hoi huong nhung khong đi đuoc. Con so nay đen nam 1964 đa tang len thanh 36.437 (14.101 nguoi lon, so con lai la tre con, phan lon sinh ra tren đat Thai). Sang thap nien 1970 voi the he thu hai sinh song tai Thai Lan, con so nay la khoang 50.000 nguoi. Ho đuoc xem la "nguoi Viet moi" (tieng Thai: Yuan mai), khac voi "nguoi Viet cu" truoc thap nien 1940.


 Cong đong nguoi Viet va Viet Nam Cong hoa  Đoi voi chinh phu Viet Nam Cong hoa thi lap truong theo đuoi ve nhom nguoi "Viet moi" khong phai la hoi huong ma la hoi nhap nen nhung đot thuong thao voi Bangkok tap trung vao viec hop thuc hoa nhom dan nay lam cu dan Thai goc Viet. Hon nua Sai Gon cung lo ngai can binh nam vung cua Cong san len loi vao Mien Nam neu mo đuong hoi huong quy mo. Du vay cung co vai ngan nguoi tu Thai Lan hoi huong ve Mien Nam.
Tinh đen nam 1975 thi tong cong co 80.000 nguoi Viet (ca "cu" va "moi") tren đat Thai.


= Đot thu ba: nguoi Viet ty nan 1975-1995 =
Sau nam 1975, duoi chinh the Cong hoa Mien Nam Viet Nam va Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet Nam so nguoi Viet khong chiu song duoi che đo moi tim cach vuot bien ty nan. Theo so lieu cua Cao uy Lien Hop Quoc ve nguoi ti nan, trong khoang thoi gian 1975-1995 đa co 849.228 nguoi Viet vuot bien bang đuong bien va đuong bo. So khong nho đen Thai Lan mac du hiem nguy vi hai tac tren Vinh Thai Lan cuop boc giet hai. Trong so nay, Thai Lan chi la chang dung chan tam tru nen 90% nguoi Viet ty nan sau đo đa đuoc cac nuoc thu ba nhan đi đinh cu. So con lai vao nam 1996 la 5.000 nguoi; chinh phu Thai mot lan nua chon giai phap cuong buc hoi huong.
Sang nam 1997 thi tren danh nghia phap ly chi con bay nguoi Viet ty nan tren lanh tho Thai. Bangkok gui ve Viet Nam 127 nguoi đa song o trai lau nam, coi nhu đong lai trang su nguoi Viet ty nan tren đat Thai. Tren giay to thi gan nhu khong co nguoi Viet ty nan cua ba thap nien 1970-1990 đuoc đinh cu o Thai Lan, khac voi nhung đot di dan truoc.
Ke tu sau nam 1990 van co nguoi Viet tiep tuc vuot bien sang Thai Lan xin ty nan. Khong hoi đu đieu kien, co 105 nguoi bi So Di tru Thai giam giu. Nam 2014 voi su van đong cua to chuc VOICE o Manila cua sang lap vien Trinh Hoi cung cong đong nguoi Viet o Canada va o My quyen gop tai vat va tranh đau voi gioi chuc đia phuong, 28 nguoi roi 39 nguoi đuoc nhan đinh cu o Canada.


= Nhap tich Thai =
Viec nhap tich thi chinh phu Thai vao cuoi the ky 20 đe ra ba đoi tuong nguoi Viet đuoc xet đen:

Nguoi Viet di cu sang Thai Lan vao nhung nam 1945-1946
The he thu nhi: Con cua lop nguoi di cu nam 1945-1946, sinh ra tren đat Thai
The he thu ba: chau cua lop nguoi di cu nam 1945-46, sinh ra tren đat Thai.
Viec thu tuc ghi danh luc đau hoan toan do tinh chap hanh,nam 1989 chuyen ve trung uong thuoc Uy ban ghi danh di dan goc Viet. Ba nhom nay bi han che di chuyen khong qua 100 cay so noi cu ngu.
Nam 1996 thi ba nhom tren đuoc cap the can cuoc mau trang co vien mau lam. Đoi tuong nhom 1 đuoc quyen cu tru hop phap nhung khong đuoc nhap tich. Đoi tuong nhom 2 đuoc quyen nop đon xin nhap tich; ngay nam 1996 co 9100 nguoi nop đon. Đoi tuong nhom 3 thi đuoc coi la cong dan Thai Lan ke tu nam 1992.


= The ky XXI =
Theo nha chuc trach Thai thi nam 1997 co 43.690 nguoi Viet sinh song tai Thai Lan, trong so đo 26.423 nguoi đa nhap tich Thai hoac co giay to hop thuc. Con so khong chinh thuc co the len toi 100.000.
Hien nay, trong hon 20 tinh tai Thai Lan co đong Viet kieu sinh song, đa co 9 tinh đuoc chinh quyen đia phuong cho phep thanh lap Hoi, tao đieu kien đe ba con Viet kieu thuan loi trong sinh hoat cong đong, huong ve đat nuoc va đong gop xay dung moi quan he tot đep giua hai nuoc Viet Nam – Thai Lan. Ngay 29/8/2013, Hoi Nguoi Thai Lan goc Viet tai Bangkok chinh thuc thanh lap va khai truong tru so tai thu đo Bangkok cua Thai Lan, voi su co mat cua Đai su Viet Nam tai Thai Lan Ngo Đuc Thang, Chu tich Hoi huu nghi Thai-Viet Prachuab Chaiyasan; Chu tich Hoi nguoi Viet Nam toan Thai Lan Cao Van San va đong đao ba con Viet kieu tai Thai Lan. Buoi le thanh lap va khai truong tru so Hoi nguoi Thai Lan goc Viet tai Bangkok dien ra trong bau khong khi trang trong voi cac nghi le Phat giao, tung kinh niem Phat cua đoan su sai nguoi Viet Nam. Hoat đong duoi hinh thuc lam thoi tu nam 2010, đuoc su cho phep cua cac cap chinh quyen Thai Lan hoi đau nam nay, Hoi Nguoi Thai Lan goc Viet hay con goi la Hoi Viet kieu Bangkok bao gom 7 nhom Viet kieu đong huong, hoat đong duoi su đieu hanh cua Ban lanh đao gom 15 thanh vien. Trong thoi gian vua qua, Hoi đa to chuc hang chuc hoat đong huong ve que huong, đat nuoc cung nhu to chuc cac buoi giao luu, gap go cong đong, tao đuoc uy tin đoi voi chinh quyen đia phuong va ba con Viet kieu. Viec chinh thuc thanh lap va khai truong tru so Hoi tai so nha 71/85 Soi 21, đuong Samwang se giup ba con Viet Kieu tai Bangkok co đia điem gap go, hoat đong cong đong va tham gia cac hoat đong chung mot cach thong nhat va co to chuc. Đay cung la mot trong nhung buoc phat trien cua Viet kieu tai Thai Lan theo huong chinh thuc thanh lap Hoi tai cac tinh co Viet kieu sinh song sau khi đuoc chinh quyen đia phuong cho phep.
Bo Giao duc va Đao tao đa đua chuong trinh day tieng Viet truc tuyen cho nguoi Viet Nam o nuoc ngoai theo hai bo sach giao khoa Que Viet danh cho nguoi lon va Tieng Viet vui danh cho tre em va thanh thieu nien tren website: www.tiengvietonline.com.vn. Đay la Chuong trinh day tieng Viet truc tuyen, thuoc Đe an "Ho tro viec day va hoc tieng Viet cho nguoi Viet Nam o nuoc ngoai" do Bo Giao duc va Đao tao chu tri. Muc đich cua chuong trinh nay la nham tao them đieu kien thuan loi đe nguoi Viet Nam đang song o nuoc ngoai co the tu hoc tieng Viet.
Ngay 14/03/2016, Hoi nguoi Viet Nam tai Thai Lan phoi hop voi chua Khanh An, tinh Udon Thani, Đong Bac Thai Lan to chuc đai le cau sieu - tuong niem cac anh hung liet si đa hi sinh vi To quoc va đong bao tu nan, nhan ky niem 28 nam ngay dien ra tran hai chien bao ve đao Gac Ma, quan đao Truong Sa, Viet Nam.


Nguoi Viet lao đong tai Thai Lan Theo uoc tinh cua cac co quan chuc nang cua Thai Lan thi so luong nguoi Viet Nam hien đang lam viec tai Thai Lan la hang chuc nghin nguoi (2015); co noi cho la len đen 500.000. So lao đong nay sang Thai Lan duoi hinh thuc mien thi thuc giua hai nuoc roi tim cach o lai, tim viec lam bat hop phap, tuc goi la "lam chui", chu yeu lam cac cong viec pho thong nhu phuc vu tai cac nha hang, ban hang, giup viec gia đinh.... Theo bao Vietnamnet trich tu bao Ha Tinh, co khoang 10.000 lao đong Ha Tinh lam viec tai Thai Lan, cong viec chinh la lam thue trong cac nha hang..
Trong cuoc phong van voi BBC Tieng Viet tai Bangkok hom 23/12/205, linh muc Anthony Le Đuc, nguoi giup tu van phap luat cho nhung nguoi Viet Nam lao đong bat hop phap, cho hay: "đa so lao đong Viet Nam thuong nhap canh Thai Lan bang visa du lich gioi han luu tru trong 30 ngay nhung co nguoi o lai đen 5-10 nam đe lam viec. Tinh trang đo khien ho gap rac roi khi xay ra khi gap tai nan lao đong, benh tat hay tai nan giao thong tren đat Thai". Bao Bangkok Post noi hau het lao đong Viet Nam bat hop phap Viet lam phuc vu ban trong cac nha hang, va co nguy co bi phat 5 nam tu giam va phat tien đen 100.000 baht neu bi ket toi pham Luat Nguoi nuoc ngoai lam viec tai Thai..


Pho Viet o Bangkok Khu pho Viet (Baan Yuan) o Bangkok tap trung o đuong Mitrakham (ซอยมิตรคาม), khu Samsen (เข็ตสามเสน), gan Thu vien Quoc gia Thai Lan. Khu pho nay con co ngoi nha tho Thanh Phanxico Xavie do giao dan goc Viet lap nen tu nam 1851. Moi chu nhat khuc pho sau nha tho đeu hop cho ban cac mon an Viet nhu gio lua (muu yor), banh xeo (khanom bueang yuan), banh cuon (khao kriap paak mor), banh đa (ban daa)...
Khu vuc gan nha tho Thomas Aquinas (Minburi) phia đong Bangkok va nha tho Minh Thanh Mau Thanh Chua (Taling Chan) phia tay cung la noi co giao dan nguoi Viet sinh hoat.


Nguoi noi tieng Natipong Sritong-In
Tristan Đo
Christina Aguilar
Toni Rakkaen
Sattaphong Phiangphor
Thanwa Surijayak
Korapat Kirdpan
Chanunphat Kamolkiriluck


Di tich Thap đong ho o Nakhon Phanom do nguoi Viet hoi huong xay nam 1960
Thap đong ho o Udon Thani
Nha tho chinh toa Chanthaburi (nguyen thuy dung nam 1711, tai thiet 1909), hinh dang phang phat nha tho Đuc Ba Sai Gon. Khu vuc chung quanh nha tho cung con luu lai mot so nha cua kieu nguoi Viet.
Nha tho Bac Ho tai Thai Lan
Chua Khanh An (Udon Thani)
Chua Tu Te o thu đo Bangkok, Thai Lan, nam 1929 Ho Chi Minh đa gia đi tu tai ngoi chua nay đe hoat đong cach mang
Nha Bac Ho tai Na Khon Thanom
Khu tuong niem Chu tich Ho Chi Minh tai Udon Thani


Chu thich Tham khao Goscha, Christopher E. Thailand and the Southeast Asian Networks of the Vietnamese Revolution, 1885-1954. Luan Đon: Routledge, 1999. 
Poole, Peter A. The Vietnamese in Thailand. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1970.