Chuoi ngu la giong chuoi trong đac san co nguon goc tu lang Đai Hoang, xa Hoa Hau, huyen Ly Nhan, tinh Ha Nam. Ten goi chuoi ngu co tu thoi nha Tran, do đay tung la cong pham tien vua. Chuoi ngu khi chin sai qua, mau vang đep, huong thom, vi ngot. Neu trong o đat noi khac, du la o quanh vung, cung khong đat chat luong nhu tai lang Đai Hoang. Hinh anh vuon chuoi ngu xuat hien kha nhieu trong tac pham van hoc cua nha van Nam Cao, vi du: Chi Pheo, khi ong mieu ta boi canh lang que. San pham "chuoi ngu Đai Hoang" đa đuoc Bo Khoa hoc va Cong nghe Viet Nam cap chi dan đia ly so 00017 cho khu vuc cac xa: Hoa Hau, Tien Thang.


Lich su va ten goi Chuoi ngu co nguon goc trong trot tai lang "Đai Hoang", xa Hoa Hau, huyen Ly Nhan, tinh Ha Nam (xua la phu Ly Nhan). Ngoi lang nay von la que huong nha van Nam Cao đong thoi cung la nguyen mau cua lang "Vu Đai" trong tac pham Chi Pheo cua ong. Theo sach su đia phuong, mot lan vua nha Tran cung đoan tuy tung xuoi thuyen tu kinh thanh Thang Long ve hanh cung Thien Truong đe yet kien Thai Thuong hoang. Khi đen nga ba Tuan Vuong, phu Ly Nhan, nha vua cung phai đoan đa dung thuyen nghi chan. Tai đay, mot cap vo chong nong dan o lang Đai Hoang dang cong len vua mot giong chuoi đia phuong. Vua dung thu va cam nhan vi ngon, đa ban thuong cung nhu truyen lenh cho dan đia phuong nhan giong gieo trong. Tu đo, chuoi lang Đai Hoang tro thanh cong pham tien vua, đuoc mang ten "chuoi ngu", tro thanh mon trang mieng sau khi ngu thien (vua dung bua). Trieu đai nha Tran, nha Hau Le đong đo o thanh Thang Long, van chuyen chuoi ngu tien cong bang thuyen tuong đoi de dang. Nhung đen trieu nha Nguyen đong đo o Hue, co vi tri kha xa so voi lang Đai Hoang, nguoi dan van chuyen phai dung ngua đe tho chuoi. Moi con ngua chi tho đuoc hai buong, moi buong phai dung la tuoi boc ky. Đen trieu vua Tu Đuc đa bo le tien cong do chien tranh loan lac.
Theo quan niem cua nguoi dan đia phuong, vao dip le tet, dang cung nai chuoi ngu tien vua len ban tho gia tien la bieu tuong cho nam moi đay đu. Do chuoi ngu co ve ngoai sang đep, huong vi thom ngon va đac biet co lich su van hoa tot đep. Giong chuoi nay cung tung đuoc đem đi trong o nhieu vung khac nhau, mac du ra qua cung co hinh dang tuong tu nhung vi khong ngon va huong khong thom nhu chuoi ngu trong tai Đai Hoang.


Mo ta Chuoi ngu cao trung binh 2,6 m. Than cay gay co chu vi la 51,33 cm. Cay co khoang 31 la, mau xanh vang, moc đung, dai hep, goc la lech (hai phien khong bang nhau), cuong la khep kin. Buong chuoi ngan, hinh tru, co tu 5 đen 8 nai, co chieu dai tu 45 cm đen 100 cm. Qua chuoi khi chin co vo mong, mau vang sang đep, dang nho, hoi tron, đau mup, co rau. Qua thuong ngan, chieu dai khoang 8 đen 10 cm, đuong kinh tu 1,5 đen 2 cm.
Chuoi ngu co ba loai la:

Chuoi ngu trang: khi chin vo vang tuoi, sang bong, qua to, dang hoi tron, thit qua vang, thom.
Chuoi ngu trau: khi chin vo vang nhat, qua to, thit qua vang nhat, khong huong thom.
Chuoi ngu mit: khi chin vo mong va vang đam, qua nho, dang thon, thit qua vang hoi hong, huong thom ngat.


Sinh thai Chuoi ngu co thoi gian sinh truong la 10 thang. Nhiet đo sinh truong binh thuong cua cay tu 15 °C đen 35 °C, duoi 15 °C hoac tren 35 °C se khien chuoi sinh truong kem. Nhiet đo thich hop nhat la tu 26 °C đen 28 °C. Chuoi ngung sinh truong khi nhiet đo xuong duoi 11 °C, giam xuong thap hon se chet cay. Luong nuoc can thiet hang thang tu 120 đen 150 mm, ca nam khoang 1500 – 2000 mm.
Chuoi ngu thich hop voi đat cat pha hoac đat phu sa ven song suoi, thoat nuoc va giu am tot, co nhieu đam va kali. Đo pH thich hop nhat la tu 6 đen 7,5. Đat trong can co ket cau nhe, toi xop, giau mun. Ngoai tho nhuong thich hop thi khi hau gio mua cung la đieu kien thuan loi đe chuoi ngu sinh truong va phat trien.


Trong trot = Ky thuat =
Thoi vu thich hop trong chuoi ngu la vu xuan tu thang 2 đen thang 3 hoac vu thu tu thang 8 đen thang 10. Trong luc thoi điem nay se giup cay ben re nhanh, ty le song cao, nhung neu vao vu thu khi ra hoa de gap ret dan đen nang suat thap. Vi the, neu trong vu thu can lua chon giong tot, khoe manh.
Cay đat sau 30 – 40 cm, bua ky, don sach co, đao ho sau 30 đen 40 cm, rong 50 – 60 cm. Bon lot moi ho 10 – 15 kg phan chuong hoai muc, 0,2 kg supe lan cung 0,1 kg kali sulfat hoac kali chloride tron đeu voi phan va lop đat mat roi lap ho lai. Khoang cach giua cac hang tu 2,5 đen 3 m, khoang cach cay tu 1,5 đen 2,5 m. Mat đo trong 2000 đen 2500 cay/ha, theo cach trong hang đon, hang đoi. Chon cay chuoi giong cao khoang 40 cm đen 50 cm, khong bi sau benh. Khi đat cay con vao ho lap đat vua qua co goc va nen chat, khong lap qua sau. Đat tat ca mat cat ve mot phia đe khi ra hoa, buong chuoi huong ve phia đoi dien voi mat cat cua cu, tien cho cham soc va thu hoach.
Chuoi ngu rat can nuoc đe giu am cho cay, cho cac thoi ky sinh truong, nhat la luc phan hoa mam, ra hoa, ket qua. Do đo can chu y giu am, chong han cho chuoi trong mua kho va chong ung trong mua mua lu. Moi ngay tuoi mot lan cho đen khi ben re.
Trong chuoi ngu khong ua bon phan tuoi. Phan đam chi bon vao thoi gian đau, neu bon vao luc cay đang tro hoa đau qua se de gay nut vo va qua chuoi khong giu đuoc mau sac, pham chat nguyen ban. Luong phan cho mot cay hang nam la: 150 - 200 g đam ure + 250 - 500 g supe lan + 400 - 540 g kali sulfat. Lieu luong phan đo chia ra 2 ky đe bon. Ky đau bon sau khi trong, cay non xanh, voi vuon chuoi cu thi bon sau mua đong đen truoc khi cay bat đau sinh truong lai. Ky sau bon o giai đoan cay sinh truong manh, chuan bi buoc vao thoi ky phan hoa mam. Phan đam bon nong hoac pha nuoc loang tuoi cay. Phan lan va kali nen tron lan voi phan chuong cung bon. Cung co the dung bun ao, song phoi kho bon cay.
Neu đa trong day thi moi goc chi nen đe mot cay con thay cay me, neu trong thua thi đe 2 cay con tren mot goc. Trong qua trinh trong, nen cat tia bot nhung cay chuoi con va coi coc, chi giu lai cay khoe manh đe tap trung dinh duong phat trien. Khi chuoi tro hoa, moi buong chi nen giu tu 8-10 nai. Nen cat hoa vao buoi trua, sau đo phun thuoc tru nam mot luot roi dung tui nilon boc buong chuoi lai đe phong tru sau benh, khi chin qua đep. Cung nen bao ve cac tua rau cho đen khi qua chin.


= Sau benh =
Chuoi ngu thuong de gap cac loai sau hai chuoi nhu: sau voi voi, bo net, bo ve. Phong tru sau hai bang cach lam ve sinh vuon, bat sau truong thanh theo cach buoi toi đat bay bang khuc than tai goc chuoi, đen sang sau bi tieu diet. Co the dung cac loai thuoc hat nhu Furadan 3G hay Basudin 5H rai vui sau gan goc cay. Nen dung Padan va Actara tuoi vao goc chuoi va nach la vao buoi chieu. Ngoai ra co the phun Sherpa, Trebon, Decamethirin 01- 0,15% Dipterex diet bo theo khuyen cao tren bao bi.
Chuoi ngu con de nhiem cac benh hai nhu đom la, kham la, chun đot. Khi mac benh can loai bo cay bi nhiem, giu lai cay khoe manh. Bon phan đay đu can đoi cho cay on đinh phat trien. Neu chuoi mac benh đom la do nhiem nam, thuong hai tu la gia sang la non khien cho so la xanh tren cay giam dan đen nang suat giam. Nguoi trong can cat la kho đem đot, ve sinh vuon sach se. Phun hon hop Bordeaux đinh ky nong đo 2%, co the dung Benlate, Maneb hay Derosal theo khuyen cao tren bao bi. Benh chun đot (con goi la benh chuoi rut) do rep chuoi gay ra. Khi nhiem se khien cay ngay cang nho, ngan, kho khan ra hoa, neu đau qua thi cung di dang, qua nho va khong an đuoc. Hien tai chua the chua khoi benh nay, chi nen loai bo khoi vuon, xu ly đat roi trong lai.


= Thu hoach =
Trung binh, moi cay chuoi cho thu hoach 2 buong/nam. Thu hoach chuoi ngu sau khoang 2 thang tinh tu luc ra hoa. Tieu chi can cu đe thu hoach qua chuoi gom đo tron, tron đeu, khong goc canh, hoac khi vo chuoi chuyen tu xanh sang xanh nhat, thit qua tu trang sang trang hong. Cung co the dua theo thoi gian tu ra hoa đen thu hoach thuong khoang 45 ngay đen 60 ngay. Tuy nhien, thu hoach chuoi luc non hay chin con can cu vao nhu cau thi truong va khoang cach van chuyen. Neu thi truong o xa noi trong thi đo chin đat khoang 65 - 75%, neu tieu thu tai cho thi đo chin đat 85 - 95%. Khi cat buong cung nen tao dang, khong đe cuong buong qua dai ma can đo cong nhu hinh gong o. Hinh dang buong chuoi cung la mot trong nhung tieu chuan đanh gia chat luong.


Thuong mai Chuoi ngu đuoc xac đinh la giong quy hiem, co chat luong dinh duong cao nen du an Bao ton gen quy hiem cua Quy Moi truong toan cau (GEF/SGP-UNDP) đa tai tro thuc hien du an bao ton giong chuoi nay va phat trien thanh mot vung chuyen canh trong trot đac san. Nhu cau tieu thu chuoi ngu trong nuoc cung nhu xuat khau nay ngay cang tang, dan đen nhu cau trong trot, san xuat ngay cang cao. Nghien cuu nhan giong in vitro chuoi ngu gop phan bao ton va phat trien nhanh chong nguon gen chuoi qui hiem cua Viet Nam. Theo ket qua nghien cuu, sau 28 ngay trong tren gia the cat va đuoc tuoi dung dich nano bac 4 ppm hai ngay mot lan vao buoi sang va chieu toi, cay chuoi ngu in vitro hoan chinh co ti le song 100%, moc 4,2 la moi/cay, chieu cao trung binh đat 8,63 cm.
San pham "chuoi ngu Đai Hoang" đa đuoc Bo Khoa hoc va Cong nghe Viet Nam cap chung nhan đang ky chi dan đia ly so 00017 cho khu vuc cac xa Hoa Hau va Tien Thang, tai tinh Ha Nam. Sau khi cap chung nhan, gia ban chuoi ngu Đai Hoang đa tang tu 100 đen 130%. Khong nhung the, chuoi ngu tien vua con đuoc cap giay chung nhan nhan hieu tap the. Nam 2012, chuoi ngu lot vao top 50 trai cay đac san noi tieng Viet Nam. Trong chuoi ngu đa khien kinh te cua nguoi dan phat trien tot. Hien tai, dien tich trong đat tren 300 ha, gia tri đat tu 100-120 trieu/ha/nam. Moi nam, vao dip Tet Nguyen Đan, thuong lai khap noi lai tap nap đo ve lang Đai Hoang đe thu mua chuoi ngu, đa so phai đat hang truoc tu luc chuoi con xanh tren cay, tham chi tu khi chuoi moi tro hoa. Gia ban binh thuong khoang vai chuc nghin đong mot nai, nhung đen khi can Tet gia tang len vai lan, tham chi len đen ca tram nghin đong moi nai. Đoi khi, nhung buong chuoi đep mat, sai qua, day nai co gia len đen ca trieu đong.


Xem them Chuoi
Hoa Hau, Ly Nhan, Ha Nam
Danh sach chi dan đia ly o Viet Nam


Tham khao