Đe che thu hai hay Đe Nhi đe che la vuong trieu Bonaparte đuoc cai tri boi Napoleon III tu 1852 đen 1870 tai Phap. Đe quoc nay đuoc bat đau sau Đe Nhi Cong hoa Phap va ket thuc khi Đe Tam Cong hoa Phap đuoc thanh lap.
Tu Lich su đuong đai Phap (L'Histoire de la France contemporaine) cua Ernest Lavisse, Đe che thu hai đuoc phan tich trong hai giai đoan cua nha su hoc: đuoc mo ta đau tien nhu đe che đoc tai keo dai thuong tu 1852 đen 1860 la trai nguoc voi thu hai, đuoc goi la "đe quoc tu do", thuong dao đong tu 1860 đe nam 1870.
Đe che thu hai ket thuc vao ngay 4 thang 9 nam 1870 sau that bai cua tran Sedan trong cuoc chien chong Pho, mot cuong quoc đang len o chau Au do thu tuong Otto von Bismarck lanh đao.


Lich su = Thanh lap =
Mac du cau truc cua chinh quyen đe quoc gan giong nhu cua đe che đau tien, nhung cac nguyen tac đuoc thiet lap boi hai nguoi la hoan toan khac nhau. Napoleon III thuong tuyen bo rang chuc nang cua Đe nhi Đe che la huong dan nguoi dan đen voi cong ly va theo đuoi hoa binh vinh vien trong ngoai giao. Truoc đo, Louis-Napoleon lien tuc len an cac chinh phu đau so trong cac nha tu va luu vong vi bo be cac van đe xa hoi. Khi con la tong thong cua Đe nhi Cong hoa, ong đa duy tri quyen luc cua minh bang quyen bau cu pho quat va duy tri phong cach thong thuong. Ong quyet tam thanh lap mot chinh phu moi voi "tu tuong Napoleon", ong đa hinh dung đe giai quyet cac van đe tren: hoang đe va nhung nguoi đuoc chon la đai dien cua nen dan chu. Nhan danh Napoleon I - chu cua ong, nguoi đa vuon len tu Cach mang Phap bang vu luc, nhu Minerva, sinh ra tu đau cua Sao Moc, đe bao ve xa hoi Phap trong cuoc cach mang.


 Cuoc đao chinh va hoang đe Napoleon  Vao ngay 2 thang 12 nam 1852, nhan dan Phap, nguoi tin vao "huyen thoai Napoleon", so rang đat nuoc se roi vao tinh trang hon loan, va gan nhu nhat tri ung ho Louis-Napoleon len đinh quyen luc trong mot cuoc trung cau dan y. Sau đo, ong tro thanh "Napoleon III, Hoang đe cua Phap" va thanh lap Đe che thu hai. Charles de Gaulle sau đo coi cuoc trung cau dan y la mot bieu tuong cua chu nghia Bonaparte. Napoleon III len nam quyen đe tuong trung cho su phuc hoi cua nha Bonaparte.
Vao ngay 14 thang 1 nam 1852, Louis-Napoleon ban hanh hien phap chong quoc hoi, rat giong voi nam 1848. La nguoi đung đau nha nuoc, ong đa tiep quan tat ca cac luc luong hanh phap va lap phap va chi chiu trach nhiem voi nguoi dan. Napoleon co the bo nhiem va loai bo cac thanh vien cua Bo Ngoai giao chiu trach nhiem chuan bi du luat va cac thanh vien cua co quan thuong truc cua thuong vien. Mot trong nhung chinh sach moi la cho phep Nhan dan lap phap đuoc bau theo quyen bau cu pho thong, nhung Nhan dan lap phap khong the tu tri va chi co the giai quyet cac du luat do Nhan dan đieu hanh gioi thieu. Sau khi ra mat chinh sach nay, cac su co tuong tu nhu cuoc đao chinh mat trang suong mu đa xay ra. Nguoi dan Phap thuong ung ho quyet đinh cua Napoleon va yeu cau ong gia han tong thong trong muoi nam.


Chinh sach đoi ngoai Chien tranh Krym ket thuc vao nam 1856, mot chien thang cho Napoleon III va ket qua la hoa binh đa loai Nga ra khoi Bien Đen. Con trai cua ong Louis-Napoleon Bonaparte đuoc sinh ra cung nam, hua hen tiep tuc trieu đai.
Nam 1859, Napoleon đa dan dat Phap đen chien tranh voi Ao cua Y. Phap đa chien thang va gianh đuoc Savoy va Nice.
Hiep uoc thuong mai voi Vuong quoc Anh nam 1860 đa phe chuan chinh sach thuong mai tu do cua Richard Cobden va Michel Chevalier, đa mang lai cho nganh cong nghiep Phap cu soc bat ngo cua canh tranh nuoc ngoai. Do đo, ca nguoi Cong giao va nhung nguoi bao ve đeu phat hien ra rang su cai tri đoc đoan co the thuan loi khi no phuc vu cho tham vong hoac loi ich cua ho, nhung khong phai khi thuc hien bang chi phi cua ho
Phap chinh thuc trung lap trong suot Noi chien Hoa Ky, 1861–1865 va khong bao gio cong nhan Lien minh mien Nam Hoa Ky Hoa Ky canh bao rang su cong nhan se co nghia la chien tranh. Tuy nhien, nganh det can bong phia Nam va Napoleon co tham vong đe quoc o Mexico, co the đuoc Lien minh ho tro rat nhieu. Đong thoi, cac nha lanh đao chinh tri khac cua Phap, nhu Bo truong Ngoai giao Edouard Thouvenel, đa ung ho Hoa Ky. Napoleon đa giup tai tro cho Lien minh nhung tu choi can thiep tich cuc cho đen khi Anh đong y va Luan Đon luon tu choi can thiep. Hoang đe nhan ra rang mot cuoc chien voi My ma khong co đong minh se gay ra tham hoa cho Phap.
Napoleon mo uoc xay dung mot linh vuc kinh te Phap o My Latinh, tap trung vao Mexico. Ong đa giup thuc đay nhanh chong hien đai hoa kinh te nhanh chong, nhung quan đoi cua ong đa chien đau voi quan noi day cuc đoan, nhung nguoi co su ho tro cua My. Đen nam 1863, su can thiep cua quan đoi Phap vao Mexico đe thanh lap Đe Nhi Đe che Mexico do Hoang đe Maximiliano I, anh trai cua Franz Joseph I cua Ao đung đau, la mot that bai hoan toan. Mexico đa chien đau tro lai va sau khi đanh bai Lien minh mien Nam Hoa Ky, Hoa Ky yeu cau Phap rut khoi Mexico—gui 50.000 linh chien đau ky cuu đen bien gioi đe ram điem nha. Quan đoi Phap ve nuoc; hoang đe bu nhin khong roi đi va bi xu tu.
Tu nam 1861 đen 1863, Phap bat tay vao thi nghiem thuoc đia o Nam Ky (mien Nam Viet Nam) va Trung Ky (mien Trung Viet Nam). Cuoc chinh phat dien ra đam mau nhung thanh cong va đuoc ho tro boi mot so luong lon binh linh, nha truyen giao va doanh nhan nguoi Phap, cung nhu cac thanh phan doanh nhan Trung Quoc đia phuong.

Loi nhuan va ton that trong nuoc do cac chinh sach cua chau Au. Su ho tro ma Phap danh cho su nghiep Y đa khoi day hy vong hao huc cua cac quoc gia khac. Viec Tuyen bo Vuong quoc Y vao ngay 17 thang 3 nam 1861 sau khi sap nhap nhanh chong o đao Toscana va Vuong quoc Hai Sicilia đa chung minh su nguy hiem cua cac bien phap nua voi. Nhung khi mot su nhuong bo, tuy hep hoi, đa đuoc thuc hien cho tu do cua mot quoc gia, no kho co the bi tu choi đoi voi nhung khat vong chinh đang khong kem cua phan con lai.
Vao nam 1863, nhung "quyen moi" nay mot lan nua đuoc keu goi ram ro đe đuoc cong nhan: o Ba Lan, o Schleswig va Holstein, o Y, bay gio đa thong nhat, khong co bien gioi hay thu đo, va trong Than vuong quoc Danubian. Đe truc xuat ban than khoi su be tac cua Ba Lan, hoang đe lai đe xuat mot đai hoi, khong co may man. Ong lai mot lan nua khong thanh cong: Vuong quoc Anh tham chi tu choi thua nhan nguyen tac cua mot quoc hoi, trong khi Ao, Pho va Nga chi đua ra su gan bo cua ho voi cac đieu kien khien no tro nen vo ich, tuc la ho danh nhung cau hoi quan trong cua Venetia va Ba Lan. Su ung ho cua Hoang đe đoi voi phien quan Ba Lan đa lam tha hoa gioi lanh đao Nga. Chuyen tham cua Czar Alexander II toi Paris vi tham hoa John khi anh hai lan bi sat thu Ba Lan tan cong, nhung đa tron thoat. Tai Berlin, Bismarck đa nhin thay co hoi đe siet chat nguoi Phap bang cach hinh thanh moi quan he gan gui hon voi nguoi Nga.
Thanh cong cua toan dan đau phieu nam 1870, le ra phai cung co Đe che, đa xac đinh su sup đo cua no. Nguoi ta cho rang mot thanh cong ngoai giao se khien đat nuoc quen đi tu do ung ho vinh quang. Đo la vo ich ma sau cuoc cach mang quoc hoi ngay 2 thang 1 nam 1870, Comte Daru đa hoi sinh, thong qua Lord Clarendon, ke hoach giai tru vu khi cua Ba tuoc Beust sau Tran Koniggratz. Ong đa gap mot loi tu choi tu Pho va tu đoan tuy tung cua đe quoc. Nu hoang Eugenie đuoc ghi nhan voi loi nhan xet: "Neu khong co chien tranh, con trai toi se khong bao gio la hoang đe".


= Đe quoc hai ngoai =

Napoleon III nhan đoi dien tich cua Đe quoc hai ngoai Phap; ong thiet lap su cai tri cua Phap o Nouvelle-Caledonie va Nam Ky, thiet lap mot che đo bao ho o Campuchia (1863); va cac phan thuoc đia cua Chau Phi. Ong gia nhap Anh gui mot đoi quan đen Trung Quoc trong Chien tranh nha phien lan thu hai va Cuoc noi day Thai Binh Thien Quoc (1860), nhung cac lien doanh cua Phap đa khong thiet lap đuoc anh huong o Nhat Ban (1867) va Trieu Tien (1866).
Đe thuc hien cac du an moi o nuoc ngoai cua minh, Napoleon III đa tao ra mot Bo Hai quan va Thuoc đia moi, va bo nhiem mot bo truong nang no, Thinh vuong, Hau tuoc Chasseloup-Laubat, đe lanh đao no. Mot phan quan trong cua doanh nghiep la hien đai hoa Hai quan Phap; ong bat đau xay dung muoi lam noi hoi truc vit manh me; va mot đoi tau van chuyen quan chay bang hoi nuoc. Hai quan Phap tro thanh cuong quoc thu hai tren the gioi, sau Anh. Ong cung tao ra mot luc luong moi cua quan đoi thuc dan, bao gom cac đon vi tinh nhue cua bo binh hai quan, Zouaves, Chasseurs d'frique, va nhung nguoi ban tia Algerie, va ong đa mo rong Quan đoan Ngoai giao, đuoc thanh lap nam 1831 va chien đau tot o Crimea, Y va Mexico. Lanh tho hai ngoai cua Phap đa tang gap ba lan trong khu vuc; vao nam 1870, chung bao phu gan mot trieu km2 va kiem soat gan nam trieu dan. Trong khi nhung nguoi linh, quan tri vien, doanh nhan va nha truyen giao đen va roi đi, rat it nguoi Phap đinh cu lau dai o cac thuoc đia, ngoai mot so nguoi o Algerie. Thuong mai thuoc đia đat 600 trieu franc, nhung loi nhuan bi ap đao boi cac chi phi. Tuy nhien, mot muc tieu chinh la 'Su menh dan su' su menh truyen ba van hoa, ngon ngu va ton giao cua Phap, va đieu nay đa chung to thanh cong.


Ket thuc đe che Su troi day cua quoc gia lang gieng Pho trong nhung nam 1860 đe doa đen quyen luc toi cao cua Phap o Tay Au. Napoleon, ngay cang yeu đi ve the xac va tinh than, đa xu ly sai tinh huong, va cuoi cung thay minh trong mot cuoc chien khong co đong minh. Anh so chu nghia quan phiet Phap va tu choi giup đo. Nga rat kho chiu ve su can thiep cua Phap trong viec ho tro Ba Lan phien quan trong cuoc khoi nghia nam 1863. Napoleon đa ho tro manh me cho Y, nhung tu choi yeu cau ve Roma, va giu quan đoi Phap o Roma đe bao ve Giao hoang khoi chinh phu moi cua Y, do đo dan đen viec Y tu choi giup đo. Hoa Ky van bi xa lanh vi that bai o Mexico. Napoleon khong biet minh muon gi hay phai lam gi, nhung đieu nguoc lai la đung đoi voi Thu tuong Pho Otto von Bismarck, nguoi đa len ke hoach tao ra mot quoc gia Đuc moi vi đai, dua tren suc manh cua Pho, cung nhu chu nghia dan toc Đuc đang hoi sinh dua tren su si nhuc co he thong cua Phap. Van đe truoc mat la mot cuoc tranh cai tam thuong lien quan đen viec kiem soat ngai vang Tay Ban Nha. Phap thuc su đa thanh cong trong cuoc chien ngoai giao, nhung Napoleon muon lam nhuc nha vua Pho, Wilhelm I. Đen luot Bismarck thao tung tinh hinh sao cho Phap tuyen chien voi Pho vao ngay 15 thang 7 nam 1870, do đo cham ngoi cho Chien tranh Phap-Pho. Cac quoc gia nho hon cua Đuc tap hop lai phia sau Pho, trong khi quan đoi lon cua Phap to ra la vu trang kem, đuoc huan luyen kem, va do chinh Hoang đe lanh đao, chi huy rat kem. Trong vai tuan, quan đoi Phap đa bi bao vay va buoc phai đau hang sau tran Sedan. Chinh Napoleon đa tro thanh tu nhan va luc luong Cong hoa nhanh chong nam quyen kiem soat Paris. Phap duoi su lanh đao cua Leon Gambetta tuyen bo thanh lap Đe Tam Cong hoa Phap. Napoleon va Eugenie đa đi luu vong o Anh. Chien thang đa tao ra mot su khoi đau cua chu nghia dan toc Đuc ma Bismarck ngay lap tuc chiem giu đe hop nhat tat ca cac quoc gia Đuc (tru Ao), tu đo tao ra Đe quoc Đuc, voi vua Pho la Hoang đe va Bismarck Thu tuong. Nuoc Đuc moi gio la luc luong quan su thong tri cua luc đia chau Au. Ngoai ra, Phap buoc phai tu bo hai tinh bien gioi Alsace va Lorraine, va su si nhuc cua no keo dai qua nhieu the he.


Cau truc chinh tri Cau truc cua chinh phu Phap trong Đe Nhi Đe che it thay đoi so voi Đe Nhat đe che. Nhung Hoang đe Napoleon III nhan manh vai tro đe quoc cua chinh ong la nen tang cua chinh phu. Neu chinh phu huong dan nguoi dan huong toi cong ly trong nuoc va hoa binh ben ngoai, thi đo la vai tro la hoang đe, nam giu quyen luc cua ong duoi quyen nam toan cau va đai dien cho tat ca moi nguoi, đe lam lanh đao toi cao va bao ve thanh qua cua Cuoc cach mang.
Ong đa rat thuong xuyen, trong khi o tu hoac luu vong, đa trung phat cac chinh phu đau so truoc đay vi đa bo be cac cau hoi xa hoi rang Phap bat buoc phai uu tien cac giai phap cua ho. Cau tra loi cua ong la to chuc mot he thong chinh phu dua tren quy luat cua "Tu tuong Napoleon". Đieu nay co nghia la hoang đe, nguoi đuoc bau lam đai dien cho nen dan chu, cai tri toi cao. Chinh ong đa thu hut quyen luc va tinh hop phap tu vai tro đai dien cua Napoleon Bonaparte, "nguoi đa xuat hien tu Cach mang Phap nhu Minerva tu nguoi đung đau Jove ".
Viec chong nghi vien Hien phap Phap nam 1852 do Napoleon III lap ra vao ngay 14 thang 1 nam 1852, phan lon la su lap lai cua Hien phap nam 1848. Tat ca quyen luc hanh phap đuoc giao cho hoang đe, nguoi, voi tu cach la nguoi đung đau nha nuoc, chi chiu trach nhiem voi nguoi dan. Nguoi dan cua Đe quoc, thieu quyen dan chu, đa dua vao long nhan tu cua hoang đe hon la dua vao long nhan tu cua cac chinh tri gia. Ong la đe đe cu cac thanh vien cua hoi đong nha nuoc, co nhiem vu chuan bi luat phap va cua thuong vien, mot co quan đuoc thanh lap vinh vien nhu mot bo phan cau thanh cua đe che.
Mot su đoi moi đa đuoc thuc hien, đo la lap phap đa đuoc bau bang quyen bau cu pho thong, nhung no khong co quyen chu đong, tat ca cac luat đeu đuoc đe xuat boi quyen hanh phap. Su thay đoi chinh tri moi nay nhanh chong đuoc theo sau boi hau qua tuong tu nhu đa tham du cua cuoc Brumaire. Vao ngay 2 thang 12 nam 1852, Phap, van con duoi tac dung cua di san cua Napoleon va noi so vo chinh phu, đa đuoc trao quyen gan nhu nhat tri boi mot quyen luc toi cao, voi tuoc hieu la hoang đe, voi Napoleon III.
Co quan lap phap khong đuoc phep bau tong thong rieng hoac đieu chinh thu tuc rieng cua minh, hoac đe xuat luat hoac sua đoi, hoac bo phieu chi tiet ve ngan sach hoac đe cong khai thao luan. Tuong tu, quyen bau cu pho quat đuoc giam sat va kiem soat bang phuong thuc ung cu chinh thuc, bang cach cam phat bieu tu do va hanh đong trong cac van đe bau cu đoi voi phe đoi lap, va bang hoan hi theo cach đe ap đao Tu do bo phieu trong quan chung dan cu nong thon. Bao chi đa phai chiu mot he thong cautionnements ("bao đam", đuoc gui nhu mot su bao đam cho hanh vi tot) va avertissements (yeu cau cua chinh quyen ngung xuat ban mot so đieu nhat đinh), theo lenh trung phat hoac đan ap. Sach đa chiu su kiem duyet
Đe chong lai su phan đoi cua cac ca nhan, mot giam sat cua cac nghi pham đa đuoc thiet lap. Cuoc tan cong cua Felice Orsini vao hoang đe nam 1858, mac du hoan toan la tieng Y, đa đong vai tro la cai co đe tang muc đo nghiem trong cua regime boi luat an ninh chung (surete generale) cho phep thuc tap, luu đay hoac truc xuat bat ky nghi pham nao ma khong can xet xu.
Cung giong nhu cach giang day cong khai đuoc giam sat chat che, viec giang day triet hoc đa bi triet tieu trong lycee, va quyen luc ky luat cua chinh quyen đuoc tang len.
Trong bay nam, Phap khong co cuoc song dan chu. Đe che cai tri boi mot loat toan dan đau phieu. Cho đen nam 1857, phe đoi lap khong ton tai; tu đo đen nam 1860 đa giam xuong con nam thanh vien: Darimon, Emile Ollivier, Henon, Jules Favre va Ernest Picard. Nhung nguoi bao hoang đa cho đoi khong hoat đong sau no luc moi va khong thanh cong đuoc thuc hien tai Frohsdorf vao nam 1853, boi su ket hop cua chinh tri va Mitcheanist, đe tai tao mot che đo quan chu song ra khoi đong đo nat cua hai gia đinh hoang gia.


Xem them Henri de Saint Simon
Napoleon III
Nha Bonaparte
Chien tranh Phap-Pho
Đe Nhat Đe che Phap


Tham khao Đoc them Anderson, F.M. (1904). The constitutions and other select documents illustrative of the history of France, 1789–1901., complete text online; 740pp
Price, Roger, ed. (2015). Documents on the Second French Empire, 1852-1870. Palgrave. ISBN 9781137507341. {{Chu thich sach}}: |author= co ten chung (tro giup)Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Second empire of France tai Wikimedia Commons

Cuoc noi chien o Phap Karl Marx Đia chi thu 3 cua Karl Marx đen Cong xa Paris, mo ta tinh cach cua Đe che thu hai.