Charles Francis "Chuck" Feeney (23 thang 4 nam 1931 – 9 thang 10 nam 2023) la nha ty phu va la nha tu thien nguoi My goc Ireland. Ong la nguoi sang lap to chuc The Atlantic Philanthropies (Quy tu thien Đai Tay Duong), mot trong nhung quy tu nhan lon nhat the gioi. Ong cung la mot đong sang lap vien cua Duty Free Shoppers Group va la nguoi đi tien phong trong viec lap nen khai niem mua sam mien thue. Feeney đa luon dau kin ve khoi tai san khong lo cua minh trong rat nhieu nam, cho đen khi mot cuoc tranh chap trong kinh doanh xay ra, dan đen danh tinh cua ong đuoc tiet lo vao nam 1997. Trong suot cuoc đoi minh, Feeney đa su dung so tien hon 8 ti đo la My đe lam tu thien, ho tro giao duc đai hoc, y te cong cong, nhan quyen va nghien cuu khoa hoc.
Feeney đuoc biet đen la mot nguoi rat tiet kiem, ong song trong mot can ho thue, khong so huu mot chiec xe hoi hoac can nha nao va chi di chuyen hang khong bang ve hang kinh te gia re.


Su nghiep Feeney sinh tai New Jersey trong thoi ky Đai suy thoai va xuat than tu gia đinh trung luu voi cha me la nguoi My goc Ireland o Elizabeth, New Jersey. To tien cua ong tung song tai Quan Fermanagh cua Bac Ailen. Feeney tot nghiep truong trung hoc St. Mary of the Assumption o Elizabeth vao nam 1949. Ong tung la nguoi đieu khien đai vo tuyen cua Khong quan Hoa Ky trong Chien tranh Trieu Tien va bat đau su nghiep ban ruou mien thue cho nhan vien Hai quan Hoa Ky tai cac cang Đia Trung Hai vao nhung nam 1950. Ong tot nghiep Truong Quan tri khach san thuoc Đai hoc Cornell (Cornell University School of Hotel Administration).


= Kinh doanh hang mien thue =
Khai niem "mua hang mien thue", đoi voi nhung nguoi đi du lich roi mien phi thue nhap khau, van con rat moi me khi Feeney va Robert Warren Miller, ban hoc cung lop đai hoc voi ong, bat đau ban ruou mien thue cho quan nhan My o chau A trong nhung nam 1950. Sau đo, ho mo rong sang ban o to, thuoc la va thanh lap nen Tap đoan Duty Free Shoppers (DFS Group) vao ngay 7 thang 11 nam 1960. DFS bat đau hoat đong tai Hong Kong roi mo rong sang chau Au va cac luc đia khac. Su đot pha lon đau tien cua DFS bat đau vao nhung nam 1960, khi ho đuoc huong su nhuong bo đoc quyen cho viec ban hang mien thue tai Hawaii, đieu đo cho phep tap đoan tiep thi san pham cho cac khach du lich Nhat Ban. DFS cuoi cung đuoc mo rong ra cac cua hang mien thue tai cac san bay va thuong xa lon o trung tam thanh pho roi tro thanh nha ban le du lich lon nhat the gioi. Vao giua nhung nam 1990, DFS đa phan phoi loi nhuan len đen 300 trieu đo la mot nam cho Feeney, Miller va hai đoi tac nho hon. Ong Feeny cung la mot nha đau tu khon ngoan trong cac khoi nghiep cong nghe.
Nam 1996, Feeney va mot đoi tac ban co phan cua ho trong DFS cho tap đoan Louis Vuitton Moet Hennessy (LVMH) cua Phap. Nhung Miller phan đoi viec ban. Truoc khi vu kien gia đinh co the xay ra, nhieu nguoi moi đuoc biet rang co phan cua Feeney khong con thuoc so huu cua ong ma do The Atlantic Philanthropies nam. The Atlantic đa tao đuoc 1,63 ty đo la tu vu giao dich nay.


= Tu thien =
Nam 1982, Feeney thanh lap to chuc The Atlantic Philanthropies (Quy tu thien Đai Tay Duong). Nam 1984, ong bi mat chuyen toan bo 38,75% co phan cua minh co tri gia khoang 500 trieu đo la vao The Atlantic Philanthropies. Ngay ca cac đoi tac kinh doanh cua ong ta cung khong biet rang ong ta khong con so huu bat cu co phan nao cua DFS nua.
Trong nhieu nam, Atlantic đa bi mat tai tro giup đo tu thien cho nhieu vu viec, nhung ho yeu cau nguoi nhan khong đuoc tiet lo nguon tai tro la tu ho. Feeney đa co nhung đong gop ca nhan đang ke cho Sinn Fein, canh chinh tri cua IRA, đe ho tro cho cac no luc hoa binh o Ai Len. Ong cung đa tang khoang 1 ty đo la cho nen giao duc o Ai len, chu yeu dung cho cac to chuc cap ba va Đai hoc Limerick.
Feeney la nha tai tro chinh cho truong cu cua ong, Đai hoc Cornell. Ong đa tang cho truong gan 1 ti đo la My, trong đo co mot khoan quyen gop 350 trieu đo la đe thanh lap cong ty Cornell Tech. Mot trong nhung du an khac cua Atlantic Philanthropies la đe xuat cac cai cach cho he thong cham soc suc khoe cua Hoa Ky, giup lam nen tang cho Đao luat Cham soc Y te voi Gia ca phai chang (Obamacare); Mot du an khac la van đong cho viec cham dut hinh phat tu hinh đoi voi nguoi chua thanh nien.
Feeney cung tung ung ho viec hien đai hoa cac co cau y te cong cong o Viet Nam.
Thang 2 nam 2011, Feeney tham gia vao phong trao Loi cam ket Hien tang (The Giving Pledge) do Bill Gates va Warren Buffett khoi xuong. Feeney viet trong buc thu gui Bill Gates va Warren Buffett, nhung nguoi sang lap The Giving Pledge: "Toi khong the nghi đen viec su dung tai san ca nhan ich loi va xung đang hon la đe hien tang, ngay khi con đang song - đe ca nhan co gang het minh đe cong hien cho nhung no luc co y nghia đe cai thien đieu kien song cua con nguoi. Quan trong hon, nhu cau ngay nay rat lon va đa dang đen muc su ho tro tu thien thong minh va cac can thiep tich cuc co the co gia tri va tac đong lon, hon la neu chung bi tri hoan khi nhu cau thi ngay cang lon hon ".
Ong đa tang 7 trieu đo la cuoi cung vao cuoi nam 2016, cung la tang nguoi nhan cac khoan đong gop tu thien đau tien cua ong: Đai hoc Cornell, nham ho tro sinh vien lam cong tac dich vu cong đong. Trong suot cuoc đoi cua minh, ong ta đa hien tang hon 8 ti đo la.
Ong đa chinh thuc giai phong tui tien cua minh, đap ung đuoc khat vong "cho đi trong khi con song". Ong Feeney, hien 85 tuoi, noi nam 2017: "Ban luon lo lang khi phai xu ly rat nhieu tien, nhung chung duong nhu đa lam viec đo kha tot", "Ban cung chi co the mac mot chiec quan mot luc".
"Co le đo la y muon cua Chua: Nguoi ngheo luon o cung chung ta. Ban biet đay, ban se khong bao gio chay thoat khoi moi nguoi, [nhung] ban co the giup đo".


Cong nhan va giai thuong Feeney thuong đuoc goi la "James Bond cua gioi tu thien" va Feeney cung la chu đe cho mot bo phim tai lieu cua RTE Factary voi tua đe Secret Billionaire: Chuck Feeney Story.
Nam 2010, Feeney nhan đuoc giai thuong Bieu tuong Cong nghiep Cornell.
Nam 2012, Lien hiep cac truong đai hoc cua Ireland Bac va Nam, cung trao cho Feeney bang Tien si Luat danh du. Cung trong nam nay, ong nhan đuoc giai thuong "Presidential Distinguished Service" cua Ireland va đong thoi đuoc trao Huan chuong cua Đai hoc California tai San Francisco (UCSF) vi nhung đong gop ca nhan xuat sac cua minh cho co quan khoa hoc y te cua truong.
Nam 2014, Warren Buffett khi nhan xet ve ve Feeney đa noi: "ong ay la anh hung cua toi va anh hung cua Bill Gates. Ong ta nen la anh hung cua moi nguoi".


Gia đinh va cuoc song Feeney ket hon hai lan va co bon con gai cung mot con trai. Danielle, nguoi vo đau cua ong la nguoi Phap. Nguoi vo thu hai cua Feeney la Helga.
Chuck Feeney luon đuoc biet đen la mot nguoi đan ong tiet kiem. Cho đen khi ong 75 tuoi, ong con mang tai lieu trong mot tui nhua. Khi o New York, ong luon an trua khong phai o cac nha hang sang trong cua thanh pho ma o khu nha cua Irish Pavilion Tommy Makem tren pho East 57th voi mon đon gian binh dan: banh mi kep thit. Vao nam 2016, ong song trong mot can ho thue o San Francisco, voi so tai san con khoang 2 trieu đo la.
Ong qua đoi ngay 9 thang 10 nam 2023 tai San Franciso, tho 92 tuoi.


Video clip 57-min Biography presented by The Atlantic Philanthropies
4-min Chuck Feeney on Giving While Living presented by The Atlantic Philanthropies


Ghi chu Lien ket ngoai Interview with Feeney from the Atlantic Philanthropies Web site
A Short Biography Of Chuck Feeney