Tran Binh Trong (chu Han: 陳平仲, 1259 - 26 thang 2, 1285) la mot danh tuong nha Tran, co cong lon ho gia bao ve cho Tran Thanh Tong va Tran Nhan Tong trong cuoc chien voi quan Nguyen-Mong vao nam 1285. Ong hy sinh khi chan quan Nguyen o bai Đa Mac, đuoc truy phong lam Bao Nghia vuong (保義).


Xuat than Bao Nghia vuong Tran Binh Trong thuoc dong doi Đai Hanh Hoang Đe Le Hoan, sinh o xa Bao Thai, nay thuoc xa Liem Can, huyen Thanh Liem, tinh Ha Nam. Vo Tran Binh Trong la cong chua Thuy Bao, con gai cua Tran Thai Tong. Cong chua đa co mot đoi chong truoc la Uy Van vuong Tran Toai, sau khi Toai mat thi cong chua đuoc ga cho Binh Trong. Sau nay, con gai cua Tran Binh Trong, Chieu Tu Hoang hau, la me cua Tran Minh Tong.
Su sach khong ghi chep cha me ong la ai. Tuy nhien, PGS Tran Ba Chi can cu vao Le trieu mieu due va Co Mai bi ky cho rang cha ong la danh tuong Le Phu Tran, me ong la nu đe Ly Chieu Hoang. Le Phu Tran la nguoi lap cong lon trong cuoc chien chong Nguyen Mong lan thu nhat 1258, nen đuoc Tran Thai Tong ga Chieu Thanh cong chua.


Tran đanh chien luoc Thang 1 nam 1285, 50 van quan Nguyen Mong do Tran Nam Vuong Thoat Hoan, con trai cua Hoang đe nha Nguyen Hot Tat Liet, cam đau chia quan lam hai canh tan cong xam luoc Đai Viet. Quan Nguyen Mong la đao quan cuc ky thien chien, nhanh chong chiem uu the tuyet đoi truoc quan Đai Viet.
Sau that bai trong vai tran đanh mo man, tong tu lenh quan Đai Viet, Quoc cong tiet che Hung Đao Vuong Tran Quoc Tuan quyet đinh lui quan ve giu Van Kiep (nay thuoc vung Van Yen, Chi Linh, Hai Duong). Sau đo, quan Đai Viet lui ve Thang Long, nhung cung khong giu đuoc truoc suc tan cong o at cua quan Nguyen. Hung Đao Vuong quyet đinh rut khoi Thang Long, lui ve Thien Truong (nay la tinh Nam Đinh). Tran Binh Trong đuoc Hung Đao Đai Vuong va Luong cung (tuc Tran Thanh Tong va Tran Nhan Tong) giao cho mot nhiem vu nang ne: giu vung Đa Mac - Thien Mac, ngan chan va cam chan quan Nguyen, đam bao cho bo chi huy quan khang chien rut lui an toan va bi mat, khong đe lai dau vet.
Tu lenh quan Nguyen la Thoat Hoan đac biet uu tien cho canh quan truy đuoi nay voi hai đao ca thuy lan bo đeu do nhung tuong gioi, huu thua Khoan Triet va ta thua Ly Hang cung O Ma Nhi, chi huy, đeu dung quan khinh ky va thuyen nhe đe truy đuoi bang đuoc hai vua Tran.
Tran Binh Trong đa to chuc cuoc đanh chan ngay tai bai Thien Mac. Do su chenh lech qua lon ve quan so, Tran Binh Trong bi bat, nhung tran đanh la mot thang loi cuc ky quan trong ve mat chien luoc voi cuoc khang chien ke tu khi đo, quan Nguyen hoan toan mat dau bo chi huy khang chien.


Cai chet Sau khi bat đuoc Tran Binh Trong, tuong Nguyen tim moi cach đe khai thac thong tin, doa nat, du do ong. Tuy nhien, Tran Binh Trong kien quyet khong khuat phuc. Khi đuoc hoi co muon lam vuong đat Bac hay khong, Tran Binh Trong khang khai tra loi:

Khong the khuat phuc đuoc Tran Binh Trong, quan Nguyen buoc phai giet ong vao ngay 21 thang Gieng nam At Dau (26-2-1285)?, con Đai Viet Su ky Toan thu (Ban ky quyen 5) Luu tru ngay 5 thang 4 nam 2023 tai Wayback Machine va Kham đinh Viet su thong giam Cuong muc (Chinh bien quyen thu 7) Luu tru ngay 15 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine đeu chep la thang 2 (am lich) nam 1285. Nam đo, Tran Binh Trong 26 tuoi.


Đanh gia Tran Binh Trong đuoc cac su gia đoi sau đanh gia rat cao vi long trung thanh voi đat nuoc va Hoang đe nha Tran, tro thanh mot vi du đien hinh cho long anh dung khang khai, đuoc truy phong lam Bao Nghia vuong (保義王).
Hien nay o cac thanh pho lon nhu Ha Noi, Hai Phong, Ho Chi Minh, Đa Nang, Ha Long, Uong Bi, Đa Lat... đeu co nhung đuong pho va truong hoc mang ten ong. Ten Tran Binh Trong con đuoc lay đat cho nhieu đia danh khac tren khap Viet Nam.


Trong cac tac pham van hoc Co hai bai tho noi tieng viet ve Tran Binh Trong cua Tran Tuan Khai va Phan Ke Binh. Noi dung bai tho cua Phan Ke Binh nhu sau:

Gioi thay Tran Binh Trong!
Dong doi Le Đai Hanh.
Đanh giac du tai manh,
Tho vua mot tiet trung.
Bac vuong song ma nhuc,
Nam quy thac cung vinh.
Cung coi long trung nghia.
Ngan thu to đai danh.
Ngoai ra, con co mot tieu thuyet, Ben bo Thien Mac, cua nha van Ha An viet ve Tran Binh Trong va tran đanh cua ong.


Chu thich ve nghia cua cac tu