Hy Lap, quoc hieu la Cong hoa Hy Lap, la mot quoc gia nam o phia nam ban đao Balkan, giap voi Albania, Bac Macedonia va Bulgaria ve phia bac, Tho Nhi Ky va bien Aegea bao boc phia đong nam con bien Ionia nam o phia tay. Phan lon đia hinh cua Hy Lap la nui non hiem tro. Lanh tho Hy Lap co rat nhieu nhung hon đao lon nho tren bien Đia Trung Hai.
Hy Lap la mot trong nhung nen van minh ruc ro nhat thoi ky co đai, co anh huong sau rong xung quanh khu vuc Đia Trung Hai va đe lai nhieu di san. Đay la noi ra đoi cua nen dan chu, triet hoc phuong Tay, The van hoi Olympic cung nhieu phat minh, nghien cuu khoa hoc, nghe thuat khac. Đen thoi ky trung co, Hy Lap tro thanh mot phan cua Đe che Byzantine roi sau đo lai nam trong Đe che Ottoman trong gan 4 the ky. Nam 1821, nguoi Hy Lap noi day đau tranh gianh đoc lap. Nam 1981, Hy Lap tro thanh thanh vien cua Lien minh chau Au.
Hy Lap ngay nay la mot quoc gia phat trien, thanh vien cua nhieu to chuc quoc te nhu Lien Hop Quoc, NATO, OECD, WTO.


Tu nguyen Ten "Hy Lap" trong tieng Viet bat nguon tu tieng Trung. Trong tieng Hy Lap, nuoc nay đuoc goi la Hellas (Ελλας) hoac Ellada (Ελλαδα) . Qua tieng Trung, "Hellas" đuoc phien am thanh "希臘" (pinyin: Xila), đoc am Han Viet se la "Hy Lap"..
Trong tieng Anh, nuoc nay đuoc goi la Greece, bat nguon tu danh xung Graecia trong tieng Latin co nghia la Vung đat cua toc  Graeci (Γραικοι, Graikoi; dang so it Γραικος, Graikos). Toc nay la mot trong so cac toc Hy Lap đau tien di cu đen mien Nam đat nuoc Y ngay nay. Toc danh nay nhieu kha nang bat nguon tu can to An-Au nguyen thuy *gerh₂- "gia đi".


Lich su = Thoi ky tien su =

Vao Thoi ky Đo Đong, tai Hy Lap đa xuat hien hai nen van minh lon la nen van minh Minoan tren đao Crete va nen van minh Mycenae tren ban đao Peloponnese thuoc mien nam Hy Lap.
Nen van minh Minoan đat đen đinh cao tren đao Crete vao khoang nam 2700 đen 1450 truoc Cong nguyen. Nen kinh te cua ho chu yeu dua tren san xuat nong nghiep va hoat đong ngoai thuong voi cac quoc gia lang gieng. Nguoi Minoan đa san xuat ra nhieu loai đo gom chat luong cao va xay dung đuoc nhieu đen đai trang le. Dau tich cua nhung cong trinh van con ton tai đen ngay nay tren đao Crete, mot trong so đo la quan the cung đien tai Knossos. Đen khoang nam 1600 truoc Cong nguyen, nen van minh Mycenae tren ban đao Peloponnese đa phat trien thinh vuong va lan at nen van minh Minoan đang tan ra. Ho đa xay dung đuoc nhieu thanh pho lon giau co va thiet lap cac moi quan he ngoai thuong voi cac quoc gia lang gieng. The nhung đen khoang nam 1200 TCN, truoc su đe doa cua ngoai xam, cac thanh tri tai Mycenae đa bi bo phe, buon ban voi nuoc ngoai bi đinh tre. Nen van minh Mycenae sup đo đa dan toi mot thoi ky khung hoang tai Hy Lap keo dai hon 3 the ki voi ten goi Ky nguyen Bong toi.


= Hy Lap co đai =

Khoang the ky VIII truoc Cong nguyen, Hy Lap bat đau thoat ra khoi Ky nguyen Bong toi. Kinh te, đac biet la ngoai thuong đuoc đay manh voi cac co so thuong mai đuoc thanh lap tai rat nhieu noi. Dan so Hy Lap tang nhanh trong khi đat đai co han đa dan toi dong nguoi Hy Lap di cu ra khap cac vung tai Đia Trung Hai, đac biet la mien nam Y va thanh lap nhung thanh pho moi đoc lap voi cac thanh pho que huong cua ho. Nen kinh te phat trien đa khien Hy Lap tro nen rat giau co. Đon vi hanh chinh co ban o Hy Lap co đai la cac thanh bang. Thong thuong giua cac thanh bang hay xay ra xung đot voi nhau đe tranh gianh lanh tho, trong đo hai thanh bang Athens va Sparta la co anh huong đac biet trong lich su cua Hy Lap. Thoi ky đau, cac thanh bang theo che đo quan chu. Nhung ve sau, đac biet la o Athens, nen dan chu đa đuoc thanh lap, du Sparta van con giu vung che đo quan chu trong suot lich su ton tai cua ho. Tuy nhien che đo dan chu o Hy Lap co rat khac so voi ngay nay vi chi co nhung cong dan nam gioi moi đuoc quyen bau cu. Che đo chiem huu no le phat trien manh o Hy Lap co đai.
Nam 490 truoc Cong nguyen, Hy Lap đa đanh bai quan Ba Tu xam luoc tai tran Marathon noi tieng. Va đen nam 480, thuy binh Ba Tu lai phai chiu that bai nang ne trong tran thuy chien Salamis. Nhung tran chien nay đa khang đinh suc manh quan su hung hau cua Hy Lap. Duoi thoi Vua Alexandros Đai đe cua Vuong quoc Macedonia, nguoi Hy Lap đa co nhung cuoc banh truong rong khap sang Ai Cap, Ba Tu va An Đo. Nhung cuoc chinh phuc cua ong đa dan toi su đinh cu va thong tri cua nguoi Hy Lap tai nhieu vung đat xa xoi va lam anh huong van hoa cua Hy Lap lan rong hon bao gio het. Thoi ky nay đuoc goi la Thoi ky Hy Lap hoa. Ve sau, khi Đe che La Ma thanh lap va tro nen hung manh, Hy Lap đa tro thanh mot tinh cua La Ma nhung nhung anh huong van hoa cua Hy Lap co đai van đuoc duy tri va phat trien.
Van hoa Hy Lap co anh huong sau rong đen La Ma va nen van minh phuong Tay hien đai. Mot trong nhung tac pham noi tieng nhat cua van hoc Hy Lap co đai la than thoai Hy Lap, mot tap hop gom nhieu truyen thuyet ve cac vi than nhu Zeus, Hera, Athena, Apollo... Triet hoc Hy Lap la nen mong cua triet hoc phuong Tay voi cac nha triet hoc noi tieng nhu Thales, Platon, Aristote... Toan hoc va khoa hoc Hy Lap đat đuoc kha nhieu thanh tuu ruc ro voi cac nha khoa hoc bac thay nhu Pythagoras, Archimedes. Ho đa phat minh ra nhung đinh ly co so cho toan hoc va khoa hoc hien đai. Kien truc Hy Lap cung đat đuoc nhieu thanh tuu to lon voi cac cong trinh tieu bieu nhu đen Parthenon, cac khu di tich Olympia, Delphi voi hang loat cac đen đai, quang truong, nha hat, san van đong khac. Hy Lap cung la noi ra đoi The van hoi (Olympic) đau tien vao nam 776 truoc Cong nguyen va đuoc to chuc 4 nam mot lan, khoi nguon cua The van hoi Olympic hien đai ngay nay.


= Hy Lap thoi Trung co =

Vao khoang cuoi the ky III, Đe che La Ma phan chia thanh hai phan: phia tay va phia đong. Hy Lap tro thanh mot phan cua Đe che Đong La Ma, sau nay đoi ten thanh Đe che Byzantine. Đe che Byzantine la mot nha nuoc trung co theo đao Co đoc, trong đo tieng Hy Lap la ngon ngu chinh thuc. The ky XI va the ky XII la thoi ky hoang kim cua Đe che Byzantine. Tuy nhien sau đo, đe che nay đa dan dan bi suy yeu truoc nhung cuoc tan cong cua nguoi Hoi giao va cuoi cung sup đo vao nam 1453.
Duoi su cai tri tan bao cua Đe che Ottoman theo Hoi giao, mot bo phan lon tri thuc nguoi Hy Lap đa nhap cu vao Tay Au, đac biet la Y. Ho đa gop phan rat lon trong Phong trao Phuc hung tai chau Au thoi trung co. Mot bo phan khac thi roi bo ban đao Hy Lap va đen song tai nhung vung nui hoang vu heo lanh hay nhung hon đao tren bien Aegean, noi ma Đe che Ottoman khong the ap đat he thong chinh tri va ton giao cua ho len nguoi Hy Lap. Nhung cong đong nguoi Hy Lap đuoc cung co voi nhau do cung chung co so ton giao la Chinh thong giao va ton giao đa đong vai tro kha quan trong trong cuoc chien tranh gianh đoc lap cho Hy Lap sau nay.


= Nuoc Hy Lap hien đai thanh lap =

Thang 3 nam 1821, cuoc chien tranh gianh đoc lap Hy Lap chong lai Đe che Ottoman bung no manh me. Cuoc chien nay keo dai cho đen tan nam 1829, khi nen đoc lap cua nuoc Hy Lap non tre chinh thuc đuoc cong nhan tai Nghi đinh thu Luan Đon. Nam 1832, Đe che Ottoman đa phai thua nhan nen đoc lap cua Hy Lap trong Hiep uoc Constantinople. Vao nam 1827, Ioannis Kapodistrias đuoc chon la nguoi đung đau chinh phu cong hoa tuy nhien ngay sau đo, nen cong hoa đa bi giai tan va thay the boi che đo quan chu. Vi vua đau tien la Othon cua Hy Lap, mot nguoi thuoc dong ho Wittelsbach. Đen nam 1863, vua Othon bi phe truat va thay the boi hoang tu Vilhelm cua Đan Mach, thuoc dong ho Oldenburg. Vilhelm đa đang quang danh hieu vua Hy Lap voi ten goi Georgios I cua Hy Lap va mang theo mot mon qua cua nuoc Anh: ngay 29 thang 3 nam 1864, chu quyen cua quan đao Ionia đa đuoc Anh chuyen giao cho Hy Lap va đen ngay 28 thang 5 nam 1864, quan đao nay đa đuoc thong nhat voi Hy Lap.
Sau khi gianh đuoc đoc lap, nen kinh te Hy Lap đa phat trien nhanh chong, nhung cai cach chinh tri đuoc thuc hien. Nam 1877, thu tuong Charilaos Trikoupis đa cat giam bot quyen luc cua hoang gia Hy Lap. Nam 1896, The van hoi hien đai đau tien đa đuoc to chuc tai thanh pho Athens.
Cuoc chien tranh Balkan (1912-1913) đa dan toi viec cac vung Crete, Chios, Samos va mien nam Macedonia, trong đo co Thessaloniki đuoc sap nhap vao Hy Lap. Nam 1913, vua Georgios I bi am sat tai Thessaloniki va đuoc thay the boi nguoi con ca la vua Konstantinos I cua Hy Lap. Trong Chien tranh the gioi thu nhat, Hy Lap đa tham gia vao phe Entente chong lai Đuc va Ao. Đieu nay đa gay ra xung đot giua nha vua va thu tuong Eleftherios Venizelos va cuoi cung dan đen viec vua Konstantinos I phai nhuong ngoi cho con trai đong thoi gay ra su chia re ve chinh tri tai Hy Lap.

Tranh chap lanh tho ve khu vuc Smyrna thuoc Tieu A cung dan toi cuoc chien tranh Hy Lap - Tho Nhi Ky (1919-1922) giua nguoi Hy Lap va nhung nguoi nguoi cach mang Tho Nhi Ky. Cuoi cung, nguoi Hy Lap bai tran, Hiep uoc Lausanne đuoc ky ket vao nam 1923 đa đinh ra đuong bien gioi ngay nay va đinh ra viec trao đoi dan cu giua hai nuoc. Nam 1936, tuong Ioannis Metaxas thiet lap che đo đoc tai tai Hy Lap, con goi la che đo mung 4 thang 8.


= Chien tranh the gioi thu hai, hau chien va che đo đoc tai =
Ngay 28 thang 10 nam 1940, nha đoc tai Y Benito Mussolini gui toi hau thu yeu cau Hy Lap đau hang va cho quan phat xit chiem đong lanh tho. Nguoi Hy Lap đa kien quyet noi khong va đung ve phe Đong Minh chong lai luc luong phat xit. Ngay lap tuc, quan phat xit Y đa tran vao chiem đong Hy Lap tu mien nam Albania nhung đa vap phai su khang cu hieu qua cua quan đoi Hy Lap. Tiep theo đo la tran đanh tai day nui Pinlus đa khien cho quan Mussolini bi đay lui. Luc đo, Adolf Hitler moi nhan ra vi tri chien luoc cua Hy Lap va ha lenh cho quan phat xit Đuc va Bulgaria tran vao lanh tho nuoc nay.
Su xam luoc cua phat xit Đuc vao ngay 6 thang 4 nam 1941 đa hoan thanh viec chiem đong toan bo lanh tho Hy Lap. Nuoc nay tro thanh mot chien truong ac liet cho đen ngay 12 thang 10 nam 1944, khi thanh pho Athens đuoc quan Đong Minh giai phong. Trong thoi gian cai tri cua phat xit Đuc, nhieu nguoi Do Thai tai Hy Lap đa bi đay vao cac trai tap trung va giet hai. Nan đoi sau chien tranh đa giet chet khoang 300.000 nguoi.
Sau khi đuoc giai phong khoi ach cai tri cua phat xit Đuc, cuoc noi chien Hy Lap bung no giua nhung nguoi canh ta va canh huu. Cuoc chien keo dai tu nam 1946 đen nam 1949, khi luc luong canh ta bi đanh bai tai tran Grammos-Vitsi. Trong cac thap nien 1950, 1960, Hy Lap đa đat đuoc toc đo tang truong kinh te nhanh va vung chac do nam trong Ke hoach Marshall cua My.
Bat đau tu nam 1965, Hy Lap lam vao mot cuoc khung hoang chinh tri khien tinh hinh đat nuoc tro nen hon loan. Ngay 21 thang 8 nam 1967, mot cuoc đao chinh đuoc My ung ho đa dien ra, lat đo chinh phu dan chu va thanh lap mot che đo đoc tai quan su voi ten goi Che đo Đai ta. Nhung nam sau đo, rat nhieu nguoi canh ta va cong san tai Hy Lap đa bi bat giu va tra tan het suc da man. Nhieu chinh tri gia phai chay sang cac nuoc khac nhu Phap va Thuy Đien đe xin ti nan. Vao thang 11 nam 1973, sinh vien truong Đai hoc Bach khoa Athens noi day chong lai che đo đoc tai nhung cuoc noi day nhanh chong bi dap tat, xe tang đuoc đieu đen tan cong truong đai hoc va tan sat sinh vien.
Ngay 20 thang 7 nam 1974, Tho Nhi Ky tan cong đao Sip. Cuoc khung hoang sau đo đa dan đen su sup đo cua che đo đoc tai tai Hy Lap vao ngay 23 thang 7 nam 1974.


= Hy Lap ngay nay (tu nam 1975 đen nay) =

Ngay sau khi che đo đoc tai sup đo, cuu thu tuong Konstantinos Karamanlis đa tu Phap tro ve Hy Lap va thanh lap Đang Dan chu Moi. Chinh phu dan chu đuoc tai thanh lap tai Hy Lap va ban hien phap dan chu cua nuoc cong hoa đuoc ban hanh vao nam 1975. Che đo quan chu o Hy Lap chinh thuc bi giai tan trong mot cuoc trung cau dan y cung nam. Sau đo, Andreas Papandreou cung tro ve tu My va thanh lap Phong trao Xa hoi Chu nghia Hy Lap.
Ve đoi ngoai, moi quan he von thuong xuyen cang thang voi Tho Nhi Ky đa dan dan đuoc cai thien. Mua he nam 1999, nhung tran đong đat lon đa tan cong hai quoc gia nay, va nhung hoat đong cuu tro nhau sau đo giua Hy Lap va Tho Nhi Ky đa gop phan lam am lai moi quan he giua hai nuoc.
Ngay 1 thang 1 nam 1981, Hy Lap tro thanh thanh vien thu 10 cua Lien minh chau Au. Nen kinh te Hy Lap đa phat trien rat nhanh chong, voi mot nguon von đau tu lon cua nuoc ngoai đo vao Hy Lap đe hien đai hoa he thong ha tang co so cua nuoc nay, xay dung nen kinh te Hy Lap theo huong hien đai. Dich vu va du lich ngay cang phat trien đa gop phan nang cao muc song cua nguoi dan. Nam 2001, Hy Lap tham gia vao nhom cac nuoc su dung đong tien chung chau Au euro va sau đo to chuc thanh cong The van hoi 2004.
Gan đay, Hy Lap đa hung chiu hau qua rat nang ne tu cuoc suy thoai kinh te cuoi nhung nam 2000 va la trung tam cua cuoc khung hoang no chau Au. Do ap dung đong euro, khi Hy Lap trai qua cuoc khung hoang tai chinh, ho khong con co the pha gia đong tien đe lay lai kha nang canh tranh. Ti le that nghiep cua thanh nien đac biet cao trong nhung nam 2000. Cuoc khung hoang no cua chinh phu Hy Lap, va cac chinh sach that lung buoc bung, đa dan đen nhieu cuoc bieu tinh.
Trong cuoc bau cu vao thang 5 nam 2012, tam anh huong cua cac đang chinh tri Hy Lap co đai, PASOK va Dan chu Moi, đa giam tu 43% xuong con 13% va tu 33% xuong con 18% do su ung ho cua ho đoi voi cac bien phap that chat. Đang canh ta SYRIZA đa tro thanh đang lon thu hai, voi muc tang tu 4% len 16%. Khong đang nao co the thanh lap mot chinh phu ben vung, dan đen cuoc bau cu thang 6 nam 2012. Ket qua cua cuoc bau cu lan thu hai la su hinh thanh cua mot chinh phu lien hiep gom Dan chu Moi (29%), Phong trao Xa hoi Chu nghia Hy Lap đung thu hai (12%) va Đang Dan chu Trai (6%).
Alexis Tsipras chien thang trong cuoc tong tuyen cu đuoc to chuc vao ngay 25 thang 1 nam 2015, chi con lai hai ghe. Sang hom sau, Tsipras đa đat đuoc thoa thuan voi đang Hy Lap đoc lap đe thanh lap mot lien minh va ong đa tuyen the nham chuc Thu tuong Hy Lap. Tsipras đa keu goi to chuc bau cu vao thang 8 nam 2015 sau khi ong nay tu chuc, dan toi mot chinh quyen cham soc hang thang do tham phan Vassiliki Thanou-Christophilou, thu tuong nu đau tien cua Hy Lap đung đau. Tuy nhien, trong cuoc tong tuyen cu vao thang 9 nam 2015, Tsipras lai tai đac cu, đang Syriza do ong lanh đao đa gianh 145 ghe trong so 300 ghe va tai lap lien minh voi nhung nguoi Hy Lap đoc lap.
Nam 2019, Kyriakos Mitsotakis tro thanh thu tuong sau khi Đang Dan chu Moi cua ong thang cu trong cuoc bau cu Quoc hoi. Nam 2020, Katerina Sakellaropoulou đuoc bau lam nu tong thong đau tien cua Hy Lap. Thang 2 nam 2024, Hy Lap tro thanh quoc gia Chinh thong giao Đong phuong đau tien cong nhan hon nhan cung gioi va quyen nhan nuoi con cua cap đoi cung gioi.


Đia ly = Lanh tho =

Lanh tho Hy Lap bao gom phan đat lien nam tren ban đao Balkan va khoang 3000 hon đao nam tren bien Ionia, Đia Trung Hai va bien Aegean. Nhung đao lon nhat cua Hy Lap la đao Crete, Rhodes, Corfu. Tong dien tich cua Hy Lap la 131.940 km², trong đo phan nuoc chiem ti le 0,9%.
Đuong bien gioi tren bo cua Hy Lap dai tong cong 1935 km. Hy Lap chia se đuong bien gioi chung voi cac quoc gia la Albania (282 km), Bulgaria (494 km), Tho Nhi Ky (931 km) va Cong hoa Macedonia (228 km). Mac du co dien tich nho nhung do co nhieu đao va quan đao nen chieu dai đuong bo bien cua Hy Lap rat lon, len toi 130.800 km va đung thu 10 tren the gioi ve đo dai đuong bo bien.


= Đia hinh =
Đat nuoc Hy Lap co đia hinh kha hiem tro voi khoang 80% dien tich la đoi nui. Nam o trung tam đat nuoc Hy Lap la day nui Pinlus hung vi voi đo cao trung binh la 2636 m so voi muc nuoc bien. Day nui Pinlus la mot nhanh mo rong cua day Alps Dinaric tren ban đao Balkan va con tiep tuc trai dai qua ban đao Peloponnese, mo rong xuong phia nam tao thanh rat nhieu hon đao lon nho tren bien Aegean, cuoi cung ket thuc o đao Crete. Nhung hon đao tren bien Aegean cua Hy Lap chinh la đinh cua nhung day nui chay ngam ben duoi đay bien. Phia bac cua Hy Lap co day nui Rhodope lam thanh mot đuong bien gioi tu nhien giua Hy Lap va Bulgaria. Nui Olympus la đinh nui cao nhat Hy Lap, cao 2919 m. Đay đuoc cho la noi o cua nhung vi than Hy Lap vao thoi co đai va ngay nay tro thanh mot đia điem leo nui hap dan tai Hy Lap.

Cac đong bang chiem dien tich rat nho tai Hy Lap va tap trung o cac vung Thessaly, Trung Macedonia va Thrace. Đay la nhung noi co nhieu đat đai mau mo đong thoi la nhung vung tap trung đong dan cu tai Hy Lap.
Cac song o Hy Lap thuong ngan va doc, mot so song nho thuong hay bi kho can vao mua he. Cac con song la mot nguon cung cap thuy đien lon cho Hy Lap. Nuoc nay con co nhieu tai nguyen khoang san phong phu nhu nhom, than non, magie, kem, niken, dau hoa.


= Khi hau =

Đia hinh co anh huong quan trong đoi voi khi hau cua Hy Lap. Vi du nhu suon phia tay cua day nui Pinlus hung gio nhieu hon so voi phan phia đong, cho nen co đo am va luong mua cao hon han so voi suon phia đong bi khuat gio.
Khi hau Hy Lap co the chia thanh 3 kieu khi hau chinh: khi hau Đia Trung Hai, khi hau nui cao va khi hau on hoa. Khi hau Đia Trung Hai la loai khi hau chu yeu o Hy Lap voi mot mua đong am ap va mua nhieu, song thinh thoang cung co the co tuyet roi o nhung quan đao xa ve phia nam Hy Lap. Mua ha thuong rat nong va kho han. Chinh đac điem nay cua khi hau Đia Trung Hai đa dan đen nhung vu chay rung rat lon tai Hy Lap, gay ra nhieu thiet hai ve nguoi va cua. Gan đay nhat vao thang 8 nam 2007, mot vu chay rung đa lan rong khap đat nuoc Hy Lap khien 64 nguoi chet va gay thiet hai 1,6 ty đo la My. Khi hau nui cao phan bo chu yeu o nhung vung nui phia tay bac Hy Lap, ban đao Peloponnese va day nui Pinlus. Tai nhung vung nay, khi hau thay đoi theo đo cao. Khi hau on hoa co dien tich phan bo nho, tap trung o vung đong bac Hy Lap voi nhiet đo mat me hon so voi khi hau Đia Trung Hai va co luong mua vua phai.
Thu đo Athens cua Hy Lap thuoc kieu khi hau chuyen tiep giua Đia Trung Hai va on hoa. Nhiet đo trung binh cao nhat tai đay vao thang 7 la 33,5 °C, con nhiet đo trung binh thap nhat vao thang 1 la 5,2 °C. phia bac cua thanh pho Athens co kieu khi hau on hoa trong khi nhung vung phia nam lai mang khi hau Đia Trung Hai.


= Thuc vat va đong vat =

Rung chiem khoang 50% dien tich đat đai tai Hy Lap voi nhieu loai thuc vat đa dang, phong phu. Nguyet que la loai cay bieu trung cua đat nuoc Hy Lap va đa đuoc dung lam vong nguyet que cho nhung nha vo đich the thao thoi xua. Tai nhung vung đong bang o Hy Lap co rat nhieu rung cay o liu xanh tot. Con tai nhung vung nui phia bac co nhung canh rung linh sam va thong đen. Rung soi va de moc o nhung vung thap hon, ben canh đo con co nhung canh đong trong nho. Cac loai cay quen thuoc khac o Hy Lap la hoa giay, hoa nhai, mimosa, truc đao, hoa hue xa...
Hy Lap co mot he đong vat kha đa dang. Tai nhung vung rung nui o Hy Lap co gau nau, linh mieu, cho soi, cao, huou, nai... He sinh vat bien tai Hy Lap cung rat phong phu voi cac loai nhu hai cau, rua bien, muc, bach tuoc, ca heo, ca voi.


Chinh tri Hy Lap la mot nuoc cong hoa đai nghi. Hien phap Hy Lap hien hanh đuoc ban hanh vao nam 1975 sau khi Chinh quyen Quan su Hy Lap sup đo va đa đuoc sua đoi, bo sung bon lan. Hien phap quy đinh tam quyen phan lap giua nhanh hanh phap, lap phap, tu phap va đam bao cac quyen cong dan, quyen xa hoi.
Quoc hoi la co quan lap phap đon vien, gom 300 nghi si. Chinh phu va tong thong thuc hien quyen hanh phap. Tong thong la nguyen thu quoc gia mang tinh nghi le, do Quoc hoi bau voi nhiem ky nam nam. Thu tuong la nguoi đung đau chinh phu, thuong la lanh đao cua đang chiem đa so trong Quoc hoi. Tong thong chinh thuc bo nhiem thu tuong va bo nhiem, mien nhiem thanh vien Noi cac theo đe nghi cua thu tuong.


= Luat phap =
Toa an thuc hien quyen tu phap đoc lap. He thong tu phap đuoc chia thanh toa an ngach tu phap va toa an ngach hanh chinh, gom ba toa an toi cao: Toa an dan su va hinh su toi cao, Tham chinh vien va Toa kiem toan.


= Đoi ngoai =

Hy Lap la mot thanh vien sang lap cua Lien Hop Quoc va la thanh vien Uy hoi chau Au, Lien minh chau Au, Lien minh Đia Trung Hai, NATO va Cong đong Phap ngu.
Bo Ngoai giao thi hanh chinh sach đoi ngoai cua Hy Lap duoi su lanh đao cua bo truong ngoai giao. Bo truong Ngoai giao đuong nhiem la Giorgos Gerapetritis. Bo Ngoai giao co nhiem vu thay mat Hy Lap ve đoi ngoai; bao ve quyen loi cua nha nuoc va cong dan Hy Lap o nuoc ngoai; quang ba van hoa Hy Lap; tang cuong moi quan he voi nguoi Hy Lap o nuoc ngoai; va thuc đay hop tac quoc te. Hy Lap co moi quan he đac biet voi Sip, Y, Phap, Armenia, Uc, Israel, Hoa Ky va Vuong quoc Anh.


= Phan cap hanh chinh =

Hy Lap đuoc chia thanh 13 vung va 1 khu tu tri. Cac tinh cua Hy Lap bao gom 9 vung nam tren đat lien (ban đao Hy Lap) va 4 vung thuoc cac đao va quan đao. Rieng Nui Athos, mot khu vuc danh rieng cho nhung tu si nam theo Chinh thong giao đuoc cong nhan la mot nuoc cong hoa tu tri ban đoc lap thuoc chu quyen cua Hy Lap. Đay la mot ban đao nho nam o phia đong nam tinh Trung Macedonia. Tiep đo, 13 vung cua Hy Lap lai đuoc chia tiep thanh 54 huyen.


Kinh te Hy Lap la mot quoc gia phat trien co thu nhap cao.Tinh đen  nam 2023, Hy Lap co nen kinh te lon thu 54 theo suc mua tuong đuong, đat muc 417 ty đo la My. Hy Lap la nen kinh te lon thu 15 trong Lien minh chau Au. GDP binh quan đau nguoi theo suc mua tuong đuong cua Hy Lap đat 40.000 đo la My, xep hang thu 51 tren the gioi.


= Cac nganh kinh te =

Dich vu chiem mot ti trong quan trong trong nen kinh te Hy Lap. Trong cac nganh dich vu, Hy Lap đac biet phat trien nganh du lich, von la the manh cua nuoc nay voi rat nhieu khung canh thien nhien tuoi đep va cac cong trinh van hoa lich su đoc đao. Du lich la nguon thu ngoai te chu yeu cua Hy Lap va đong gop toi 15% GDP, đong thoi tao ra nhieu viec lam lon cho nguoi dan Hy Lap. Nam 2005, Hy Lap đon tiep khoang 18 trieu du khach quoc te đen tham quan.
Ben canh đo, cac nganh kinh te khac nhu ngan hang, tai chinh, vien thong, san xuat cac thiet bi cong nghe cao cung phat trien manh tai Hy Lap. Nuoc nay cung co loi the ve kinh te bien voi rat nhieu cang nuoc sau va mot nganh cong nghiep đong tau hung manh. Cac nganh cong nghiep quan trong khac o Hy Lap la det, hoa chat, khai thac khoang san, che bien thuc pham. Nong nghiep tuy chiem ti trong nho song van đong mot vai tro quan trong trong nen kinh te. Cac loai cay trong chu yeu o Hy Lap la lua mi, lua mach, oliu, hoa huong duong, ca chua, cam, chanh... Co cau kinh te cua Hy Lap nhu sau: dich vu chiem 85,0%, cong nghiep 12,0% va nong nghiep 3,0% .
Nam 2006, toc đo tang truong kinh te cua Hy Lap đat 4,3%, cao hon so voi muc trung binh cua Lien minh chau Au.
Tuy nhien, vao nam 2010, Hy Lap trai qua cuoc khung hoang tien te nghiem trong, & lay lan sang cac nuoc khac nhu Bo Đao Nha, Cong hoa Ireland,... Vi the, chinh phu Hy Lap đa phai su dung bien phap That lung buoc bung, nhung khong duoc dan chung ung ho nen đa lien tiep xay ra bieu tinh. Giai đoan 2011-2012 la giai đoan toi te nhat cua cuoc khung hoang, trong đo vao nam 2011 GDP cua Hy Lap đa bi sut giam o muc ki luc -6,9%. Cung trong nam đo, 111.000 cong ty Hy Lap bi pha san (cao hon 27% so voi nam 2010) . Ket qua la, ty le that nghiep tang manh, tu 7,5% trong thang 9 nam 2008 len muc cao ky luc 23,1% vao thang 5 nam 2012, trong khi ty le that nghiep cua thanh nien tang tu 22,0% len 54,9%. Ty le no cong so voi GDP nam 2014 la 177% GDP. Ty le nay cao thu ba the gioi sau Nhat Ban va Zimbabwe. No cong đat nguong đinh đem la 356 ty euro trong nam 2011; sau đo đa co su suy giam boi mot chuong trinh cuu tro 305 ty euro vao nam 2012 nhung van tang nhe trong nhung nam tiep theo. Ti le ngheo đoi gia tang, khoang 44% nguoi Hy Lap song duoi muc ngheo kho trong nam 2014 . Tac đong cua cac bien phap that lung buoc bung đoi voi nguoi dan Hy Lap la rat nghiem trong . Vao thang 2 nam 2012, co khoang 20.000 nguoi Hy Lap roi vao tinh trang vo gia cu, va 20% cac cua hang o trung tam thanh pho Athens lich su bi bo trong.
Kinh te Hy Lap tang truong tro lai sau sau nam suy thoai vao quy II nam 2014, va la nen kinh te phat trien nhanh nhat cua khu vuc chau Au trong quy III nam đo.


= Ngoai thuong =
Nam 2006, Hy Lap xuat khau khoang 24,4 ti USD. Cac mat hang xuat khau chu yeu cua Hy Lap la thuc pham, hang che tao, dau mo, hoa chat va vai voc. Nhung thi truong xuat khau chinh cua nuoc nay bao gom Đuc (13,2%), Y (10,3%), Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland (7,5%), Bulgaria (6,3%) va My (5,3%).
Nhap khau nam 2006 cua Hy Lap đat khoang 59,1 ti USD. Cac mat hang nhap khau cua Hy Lap bao gom may moc, phuong tien van tai, nhien lieu va hoa chat. Cac thi truong nhap khau chinh cua nuoc nay la Đuc (13,3%), Y (12,8%), Phap (6,4%), Ha Lan (5,5%) va Nga (5,5%).
Đong tien chinh thuc cua Hy Lap la đong euro.


Nhan khau = Dan so =

Nam 2022, dan so cua Hy Lap uoc tinh la 10.6 trieu nguoi. Nam 2016, sinh suat cua Hy Lap la 8,5/1.000 nguoi, trong khi tu suat la 11,2/1000 nguoi.
Toc đo gia tang dan so cua Hy Lap hien nay la 0,16%. Nhieu kha nang Hy Lap se phai đoi mat voi tinh trang giam dan so trong tuong lai khi ma ti le tu tai nuoc nay đa vuot qua ti le sinh. Dan cu Hy Lap tang len chu yeu do nhap cu.


= Đo thi =
Gan hai phan ba dan so cua Hy Lap sinh song tai cac khu vuc thanh thi. Nam 2021, Athens (dan so 3.744.059 nguoi) va Thessaloniki (dan so 1.092.919 nguoi) la hai thanh pho lon nhat cua Hy Lap; Thessaloniki đuoc goi la "đong thu đo" (συμπρωτευουσα, symprotevousa) cua Hy Lap. Nhung thanh pho khac co it nhat 100.000 nguoi bao gom Patras, Heraklion, Larissa, Volos, Rodos, Ioannina, Agrinio, Chania va Chalcis.


= Dan toc =
Cac nhom sac toc thieu so chinh cua Hy Lap la nguoi Tho Nhi Ky, nguoi Slav, nguoi Albania, nguoi Armenia, nguoi Do Thai.
Nguoi Tho Nhi Ky la cong đong thieu so lon nhat tai Hy Lap voi so luong khoang 74.000 nguoi. Ho sinh song tap trung o tinh Thrace thuoc mien đong bac Hy Lap. Tuy nhung mau thuan lich su giua nguoi Tho Nhi Ky va nguoi Hy Lap van con ton tai nhung đa phan cac nhom dan nay đeu song hoa thuan voi nhau.
Nguoi Slav phan bo chu yeu o mien bac Hy Lap va co nguon goc tu nguoi Bulgaria va nguoi Macedonia. Ho đuoc phan chia thanh hai nhom ton giao chinh la nguoi Slav theo Chinh thong giao va nguoi Slav theo Hoi giao. Nguoi Albania cung la mot nhom dan lon o Hy Lap, chu yeu la nhung nguoi Albania nhap cu sang đe tim viec lam. Nguoi Do Thai thi tung co mot cong đong dan cu rat lon tai nuoc nay, nhung phan lon ho đa bi giet hai boi phat xit Đuc trong Chien tranh the gioi thu hai hoac nhap cu sang Israel va mot so nuoc khac. Ngay nay cong đong Do Thai o Hy Lap chi con rat it voi khoang 5500 nguoi, tap trung chu yeu o Thessaloniki. Ngoai ra o Hy Lap con co mot cong đong nguoi Armenia kha đong đao voi khoang 35.000 dan.


= Ton giao =
Hien phap Hy Lap cong nhan Chinh thong giao Đong phuong la "ton giao pho bien" cua Hy Lap, nhung đam bao quyen tu do ton giao. Chinh phu Hy Lap khong thong ke thanh phan ton giao cua dan so Hy Lap. Theo Bo Ngoai giao Hoa Ky, 97% dan so Hy Lap theo Chinh thong giao Đong phuong va tham gia Giao hoi Chinh thong giao Hy Lap.


= Y te =
Hy Lap thuc hien bao hiem y te toan dan theo mo hinh Bismarck. Theo bao cao cua to chuc phi chinh phu Save the Children vao nam 2013, Hy Lap đung thu 19 trong so 176 quoc gia ve chat luong cham soc suc khoe me, tre so sinh. Tinh đen  nam 2014, Hy Lap co 124 benh vien cong lap, bao gom 106 benh vien đa khoa va 18 benh vien chuyen khoa, voi tong cong 30.000 giuong benh.
Tong so chi tieu ve y te tai Hy Lap la 8,4% GDP vao nam 2015, so voi trung binh cua Lien minh chau Au la 9,5%. Hy Lap co ty le bac si tren dan so cao nhat cua bat cu quoc gia OECD nao vao nam 2011 va ty le bac si tren nguoi benh cao nhat trong Lien minh chau Au vao nam 2017.

Nam 2015, tuoi tho trung binh tai Hy Lap la 81,1 tuoi, cao hon trung binh cua Lien minh chau Au la 80,6 tuoi. 33% dan so đao Ikaria tu 90 tuoi tro len va hon đao đuoc phan loai la mot Vung xanh vi co tuoi tho cao va ty le ung thu, benh tim mach, benh man tinh thap.


Van hoa Hy Lap la cai noi cua van hoa phuong Tay. Nen dan chu hien đai bat nguon tu quan niem cua van hoa Hy Lap ve chinh phu do dan, quyen xet xu thong qua boi tham đoan va binh đang truoc phap luat. Hy Lap co đai tien phong nhieu linh vuc khoa hoc, bao gom logic, sinh hoc, hinh hoc, khoa hoc chinh tri, đia ly, y hoc, su hoc, triet hoc, vat ly hoc va toan hoc. Ngoai ra, Hy Lap co đai pho bien nhieu the loai van hoc quan trong nhu su thi, tho tru tinh, lich su, bi kich, hai kich va chinh kich. Ly tuong cua van hoa Hy Lap ve cai đep anh huong sau đam đen nghe thuat phuong Tay.


= Van hoc =
Đat nuoc Hy Lap co mot truyen thong van hoc giau co. Nhung bo thien su thi Iliad va Odyssey la nhung tac pham van hoc lon đau tien cua chau Au. Hy Lap cung la noi khoi nguon cua the loai tho tru tinh trong van hoc phuong Tay hien đai. Vao the ky VI truoc Cong nguyen, nha van Aesop đa viet nhung cau truyen ngu ngon ma ngay nay noi tieng toan the gioi. Đat nuoc Hy Lap cung la noi ra đoi cua nghe thuat san khau voi nhung tac pham nhu bo ba bi kich Oresteia cua Aeschylus hay cac vo hai kich cua nha tho Aristophanes. Cung trong thoi ky nay, triet hoc Hy Lap đa đat đen đinh cao voi nhung nha triet hoc bac thay nhu Platon va Aristotle.
Trong thoi ky Byzantine, nen van hoc Hy Lap đa chiu anh huong cua kha nhieu dong van hoa khac nhau nhu Co đoc giao, La Ma va phuong Đong (tuc Ba Tu). Giai đoan nay đanh dau boi su phat trien cua nhung tac pham tho trao phung.
Sau khi gianh lai đoc lap vao nam 1821, nen van hoc Hy Lap đa phat trien manh voi nhung xu huong cach mang va chiu anh huong cua Thoi đai Khai sang. Trong the ky XX, đat nuoc Hy Lap đa co rat nhieu nha van lon. Hy Lap tung co 2 nha van đoat giai thuong Nobel Van hoc, đo la Giorgos Seferis vao nam 1963 va Odysseas Elytis vao nam 1979. Ngoai ra con co mot so nha van khac nhu Nikos Kazantzakis va Vassilis Vassilikos cung co nhieu tac pham van hoc noi tieng the gioi.


= Kien truc =

Kien truc Hy Lap co đai đa phat trien ruc ro voi rat nhieu nhung đen đai, cong trinh cong cong con ton tai đen ngay nay. Thoi ky nay, cac cong trinh đuoc xay dung chu yeu bang đa voi va đa hoa cuong. Co 3 phong cach kien truc Hy Lap co chinh voi nhung net đac trung rieng the hien tren nhung cot tru: phong cach Doric voi cot tru tron va khoe khoan, phong cach Ionic mem mai, duyen dang va phong cach Corinthian cau ky, trang nha.
Phong cach kien truc Byzantine cung co anh huong kha lon tai Hy Lap voi nhung cong trinh kien truc nhu cac nha tho, tu vien co dang mai vom đoc đao. Sau khi Hy Lap gianh đuoc đoc lap, truong phai kien truc Tan Byzantine đuoc phat trien manh. Ben canh đo con co su phat trien cua dong kien truc Tan Co đien. Cung nhu nhieu quoc gia chau Au khac, Hy Lap ngay nay co nhieu cong trinh mang phong cach hien đai, đac biet la tai nhung thanh pho lon.


= Am thuc =

Am thuc Hy Lap rat đa dang va phong phu, đong thoi chiu anh huong cua nhieu dong am thuc khac nhau nhu cua mien nam nuoc Phap, Y va Trung Đong. Dau oliu la loai huong lieu đac trung va co mat trong hau het cac mon an cua Hy Lap. Cay luong thuc chu yeu cua Hy Lap la lua mi, song ben canh đo con co lua mach. Cac loai rau xanh đuoc dung pho bien tai đay la ca, ca chua, khoai tay, đau xanh, ot xanh va hanh. Mat tai Hy Lap đuoc che bien chu yeu tu mat cua cac loai hoa, đac biet la tu ho cam quyt.
Cac mon an cua Hy Lap thuong đuoc che bien voi rat nhieu loai huong lieu nhu rau kinh gioi, hanh, toi, thi la, bac ha, que... Thit cuu va thit de kha pho bien tai Hy Lap, nhung thit bo thi hiem hon. Cac mon ca cung rat pho bien, đac biet la tai nhung vung duyen hai va đao cua Hy Lap. Nuoc nay cung co rat nhieu loai pho mat đuoc che bien khac nhau.

Cac mon khai vi thuong đuoc phuc vu voi banh mi va ruou. Pho mat feta đuoc lam tu sua cuu va sua de la mot mon khai vi truyen thong tai nuoc nay. Hy Lap cung co rat nhieu mon sup nhu avgolemono, fasolada, magiritsa... Baklava la mon banh ngot pho bien tai đay, ben canh đo co mon banh mi tsoureki đuoc an vao dip Le Phuc sinh. Co rat nhieu mon an truyen thong cua Hy Lap co nguon goc tu nuoc ngoai.


= The thao =
Hy Lap la mot đat nuoc co truyen thong ve the thao. Đay la noi ra đoi cua The van hoi vao nam 776 truoc Cong nguyen. Vao nam 1896, The van hoi hien đai đau tien cung đuoc to chuc tai thanh pho Athens cua nuoc nay.
Hai mon the thao pho bien nhat tai Hy Lap la bong đa va bong ro. Nam 2004, đoi tuyen bong đa quoc gia Hy Lap đa xuat sac vuot qua Bo Đao Nha va đe đoat chuc vo đich chau Au. Ba cau lac bo bong đa thanh cong nhat tai Hy Lap la Panathinaikos, Olympiacos, va AEK Athens.
Đoi tuyen bong ro quoc gia Hy Lap đuoc đanh gia la mot trong nhung đoi manh nhat tren the gioi. Đoi tuyen bong ro cua Hy Lap đa tung 2 lan vo đich chau Au vao cac nam 1987 va 2005.


Xem them Hy Lap co đai


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Thong tin ve Hy Lap tren BBC
Thong tin ve Hy Lap tren CIA - The World Factbook Luu tru ngay 25 thang 8 nam 2016 tai Wayback Machine
Thong tin du lich Hy Lap
Tim hieu lich su Hy Lap co đai