An Đo (tieng Hindi: भारत, đa Latinh hoa: Bharata, tieng Anh: India), ten goi chinh thuc la Cong hoa An Đo (tieng Hindi: भारत गणराजय, đa Latinh hoa: Bharat Ganarajya, tieng Anh: Republic of India) la mot quoc gia o khu vuc Nam A. Đay la quoc gia lon thu 7 ve dien tich va la quoc gia đong dan nhat tren the gioi. An Đo tiep giap voi An Đo Duong o phia Nam, bien A Rap o phia Tay – Nam va vinh Bengal o phia Đong – Nam, An Đo co đuong bien gioi tren bo voi Pakistan o phia Tay; voi Trung Quoc, Nepal va Bhutan o phia Đong – Bac va Myanmar cung Bangladesh o phia Đong. Tren bien An Đo Duong, An Đo giap voi Sri Lanka va Maldives; them vao đo, Quan đao Andaman va Nicobar cua An Đo co chung đuong bien gioi tren bien voi Thai Lan va Indonesia.
Tieu luc đia An Đo la noi khoi nguon cua nen van minh luu vuc song An, som hinh thanh nen cac tuyen đuong mau dich mang tinh quoc te cung nhung đe quoc rong giau co, thinh vuong do thuong mai cung suc manh quan su mang lai. Đay cung la noi khoi nguon cua bon ton giao lon tren the gioi bao gom An Đo giao, Phat giao, Jaina giao va Sikh giao; trong khi Do Thai giao, Hoa giao, Co Đoc giao va Hoi giao đuoc truyen đen vao thien nien ky thu nhat sau Cong nguyen, hinh thanh mot nen van hoa đa dang ban sac trong khu vuc. Sang đen thoi ky can đai, khu vuc An Đo dan bi thon tinh va chuyen sang nam duoi quyen quan ly cua Cong ty Đong An Anh tu đau the ky 18, roi cuoi cung nam duoi quyen quan ly truc tiep cua Đe quoc Anh tu giua the ky 19. An Đo tro thanh mot quoc gia đoc lap vao nam 1947 sau mot cuoc đau tranh duoi hinh thuc bat bao đong do Mahatma Gandhi lanh đao.
Ngay nay, An Đo la mot quoc gia cong hoa lap hien lien bang nghi vien ket hop voi dan chu đai nghi va dan chu truc tiep, lanh tho bao gom co 29 bang va 7 lanh tho lien bang. Nen kinh te An Đo co quy mo lon thu 6 tren the gioi theo GDP danh nghia va lon thu 3 theo suc mua. Ke tu sau khi ban hanh cac cai cach kinh te moi dua tren co so mo cua nen kinh te cung nhu hinh thanh kinh te thi truong hoan chinh vao nam 1991, An Đo tro thanh mot trong nhung nen kinh te lon co toc đo tang truong nhanh tren the gioi, đuoc cong nhan la mot nuoc cong nghiep moi.
An Đo la quoc gia so huu vu khi hat nhan va la mot cuong quoc, co quan đoi thuong truc voi so luong lon thu 3 tren the gioi, đung thu 4 ve suc manh quan su tong hop va xep hang 3 toan cau ve chi tieu quan su, An Đo đuoc đanh gia la mot sieu cuong tiem nang. An Đo la thanh vien cua hau het cac to chuc quoc te lon, trong đo noi bat nhu Lien Hop Quoc, G20, Khoi Thinh vuong chung Anh. Xa hoi An Đo hien đai la mot xa hoi đa nguyen. Đay cung la noi co su đa dang ve cac loai hoang da nhieu nhat trong khu vuc. Tuy nhien, quoc gia nay van đang tiep tuc phai đoi mat voi nhung thach thuc kim ham su phat trien nhu ty le ngheo đoi cao, phan hoa giau ngheo lon, tham nhung, tranh chap lanh tho voi cac nuoc lang gieng, nhieu tu tuong phan biet đang cap va hu tuc ton giao lac hau van con ton tai, tinh trang suy dinh duong, giao duc va y te cong thieu thon o vung nong thon cung cac chu nghia ly khai, khung bo.


Tu nguyen Thuat ngu đia ly Bharat (भारत, phat am [ˈbʱaːrət] ), đuoc Hien phap An Đo cong nhan la mot ten goi chinh thuc cua quoc gia, đuoc su dung trong nhieu ngon ngu An Đo voi cac bien the. Bharat bat nguon tu ten cua Bharata, mot nhan vat than hoc đuoc kinh thanh An Đo giao mo ta la mot hoang đe truyen thuyet cua An Đo co đai. Hindustan ([ɦɪndʊˈstaːn] ) co nguon goc tu mot tu trong tieng Ba Tu co nghia la "Vung đat cua nguoi Hindu"; truoc nam 1947, thuat ngu nay am chi mot khu vuc bao trum len bac bo An Đo va Pakistan. No đoi khi đuoc su dung đe bieu thi toan bo An Đo.
Trong cac thu tich Trung Quoc, thoi nha Han goi khu vuc la "Than Đoc" (身毒), hay "Thien Truc" (天竺). Ten goi An Đo (tieng Trung: 印度) xuat hien lan đau trong "Đai Đuong Tay Vuc ky" cua cao tang Huyen Trang đoi nha Đuong.
Ten goi India bat nguon tu Indus, tu nay lai bat nguon tu mot tu tieng Ba Tu co la Hindus. Than tu cua thuat ngu tieng Ba Tu bat nguon tu tieng Phan Sindhu, la ten goi ban đia co tinh lich su cua song An (Indus). Nguoi Hy Lap co đai goi nguoi An Đo la Indoi (Ινδοι), co the dich la "nguoi cua Indus".


Lich su = An Đo co đai =
Nguoi hien đai ve phuong dien giai phau đuoc cho la đen Nam A tu 73.000 – 55.000 nam tro lai đay, song cac hai cot đuoc xac nhan cua giong nguoi nay chi co nien đai som nhat la tu 30.000 nam truoc. Tai nhieu noi tren tieu luc đia An Đo, nguoi ta phat hien đuoc cac di chi nghe thuat tren đa gan cung thoi voi thoi đai đo đa giua, bao gom cac cho o hang đa Bhimbetka tai Madhya Pradesh. Khoang nam 7000 TCN, cac khu đinh cu thoi đai đo đa moi đau tien đuoc biet đen đa xuat hien tren tieu luc đia, tai Mehrgarh va cac di chi khac o đong bo Pakistan. Chung dan phat trien thanh van minh thung lung song An, la nen van hoa đo thi đau tien tai Nam A; va phat trien hung thinh trong khoang thoi gian 2500–1900 TCN tai Pakistan va tay bo An Đo. Nen van minh nay tap trung quanh cac thanh thi nhu Mohenjo-daro, Harappa, Dholavira, va Kalibangan, va dua tren cac hinh thuc sinh ke đa dang, nen van minh nay co hoat đong san xuat thu cong nghiep manh cung voi mau dich tren pham vi rong.
Trong giai đoan 2000–500 TCN, xet theo khia canh van hoa, nhieu khu vuc tai tieu luc đia chuyen đoi tu thoi đai đo đong đa sang thoi đai đo sat. Ve-đa la nhung thanh kinh co nhat cua An Đo giao, chung đuoc soan trong giai đoan nay, va cac nha su hoc phan tich chung đe thua nhan ve mot nen van hoa Ve-đa o vung Punjab va phan thuong cua đong bang song Hang. Hau het cac su gia cung nhan đinh trong giai đoan nay co mot vai lan song nguoi An-Arya nhap cu đen tieu luc đia tu phia tay-bac. Che đo đang cap Vac-na xuat hien trong giai đoan nay, tao nen mot he thong thu bac trong đo bao gom cac tang lu, quan nhan, nong dan tu do, tuy nhien loai tru nguoi dan ban đia bang cach gan cho cong viec cua ho la thu o ue. Tren cao nguyen Deccan, bang chung khao co tu thoi ky nay gop phan khang đinh su ton tai cua to chuc chinh tri o mot giai đoan tu bang. Tai nam bo An Đo, mot luong lon cac bia ky niem cu thach co nien đai tu thoi ky nay cho thay co mot su tien trien len cuoc song đinh cu, ngoai ra con co cac dau vet ve nong nghiep, be tuoi tieu, va thu cong truyen thong nam khong xa đo.

Vao cuoi giai đoan Ve-đa, khoang the ky V TCN, cac tu bang nho o đong bang song Hang va tay-bac thong nhat thanh 16 qua đau quoc va quan chu quoc lon, chung đuoc goi la cac mahajanapada. Đo thi hoa noi len va cac tinh chat chinh thong trong thoi ky nay cung hinh thanh nen cac phong trao ton giao khong chinh thong, hai trong so đo tro thanh cac ton giao đoc lap. Phat giao dua tren loi day cua Tat-đat-đa Co-đam, thu hut cac mon đo tu tat ca cac tang lop xa hoi tru tang lop trung luu; ghi chep bien nien su ve cuoc đoi cua Phat la trung tam trong viec khoi đau lich su thanh van tai An Đo. Đao Jaina noi len trong thoi ky cua nguoi mo pham cua no la Mahavira. Tai mot thoi ky ma đo thi them phan thinh vuong, ca hai ton giao đeu duy tri su tu bo nhu mot tu tuong, va ca hai đeu hinh thanh cac truyen thong tu vien lau dai. Ve mat chinh tri, vao the ky III TCN, Vuong quoc Magadha sap nhap hoac chinh phuc cac quoc gia khac đe roi noi len thanh Đe quoc Maurya  . Đe quoc Maurya tung kiem soat hau het tieu luc đia ngoai tru vung vien nam, song cac khu vuc loi cua no nay bi phan ly boi cac khu vuc tu tri lon. Cac quoc vuong cua Maurya đuoc biet đen nhieu voi viec xay dung đe quoc va quan ly sinh hoat cong cong mot cach qua quyet, nhu Ashoka tu bo chu nghia quan phiet va ung ho rong rai "Phat phap".
Van hoc Sangam viet bang tieng Tamil tiet lo rang vao giai đoan tu 200 TCN đen 200 CN, nam bo ban đao nam duoi quyen quan ly cua cac trieu đai Chera, Chola, va Pandya, cac trieu đai nay co quan he mau dich rong rai voi Đe quoc La Ma cung nhu voi khu vuc Tay va Đong Nam A. O bac bo An Đo, An Đo giao khang đinh quyen kiem soat phu quyen trong gia đinh, khien phu nu tang them tinh le thuoc. Đen the ky IV va V, Đe quoc Gupta đuoc hinh thanh tai đong bang song Hang voi mot phuc he ve hanh phap va phu thue, tro thanh hinh mau cho cac vuong quoc sau nay tai An Đo. Duoi che đo Gupta, An Đo giao hoi phuc dua tren co so long sung đao thay vi quan ly le nghi va bat đau khang đinh đuoc minh. Su phuc hoi cua An Đo giao the hien qua viec no ro cac cong trinh đieu khac va kien truc, nhung thu tro nen quen thuoc trong mot gioi tinh hoa đo thi. Van hoc tieng Phan co đien cung no ro, va khoa hoc, thien van hoc, y hoc, toan hoc An Đo co cac tien bo đang ke.


= An Đo trung đai =

Thoi ky An Đo trung đai đau keo dai tu nam 600 đen nam 1200, co đac điem la cac vuong quoc mang tinh khu vuc va đa dang van hoa. Khi nguoi cai tri phan lon đong bang An-Hang tu 606 đen 647 la Hoang đe Harsha co gang khuech truong ve phia nam, ong chien bai truoc quan chu cua trieu Chalukya ngu tri tai Deccan. Khi nguoi thua tu cua Harsha no luc khuech truong ve phia đong, ong ta chien bai truoc quan chu cua Pala ngu tri tai Bengal. Khi trieu Chalukya no luc khuech truong ve phia nam, ho chien bai truoc trieu Pallava o xa hon ve phia nam, trieu Pallava lai đoi đau voi trieu Pandya va trieu Chola o xa hon nua ve phia nam. Khong quan chu nao trong giai đoan nay co the thiet lap nen mot đe quoc va kiem soat lien tuc cac vung đat nam xa vung lanh tho loi cua minh. Trong thoi ky nay, cac muc dan co đat đai bi phat quang đe phat trien kinh te nong nghiep đuoc thu nhan vao trong xa hoi đang cap, tro thanh tang lop thong tri phi truyen thong moi. He thong đang cap do đo bat đau the hien nhung khac biet giua cac vung.
Trong the ky VI va VII, cac bai thanh ca cau nguyen đau tien đuoc sang tac bang tieng Tamil. Toan An Đo mo phong theo đieu đo va khien cho An Đo giao tai khoi, va toan bo cac ngon ngu hien đai tren tieu luc đia co su phat trien. Cac vuong that lon nho tai An Đo cung cac đen tho ma ho bao tro thu hut mot luong rat lon cac than dan đen kinh thanh, cac kinh thanh cung tro thanh nhung trung tam kinh te. Cac đo thi thanh đuong voi kinh co khac nhau bat đau xuat hien khap noi khi An Đo trai qua mot qua trinh đo thi hoa nua. Đen the ky VIII va IX, cac anh huong cua An Đo đuoc nhan thay tai Đong Nam A, khi ma van hoa va he thong chinh tri Nam A đuoc truyen ba ra cac vung đat ma nay la mot phan cua Myanmar, Thai Lan, Lao, Campuchia, Viet Nam, Malaysia, va Java. Cac thuong nhan, hoc gia, va đoi khi la quan nhan An Đo tham gia vao su truyen ba nay; nguoi Đong Nam A cung co su chu đong, nhieu nguoi luu lai mot thoi gian trong cac truong dong An Đo va dich cac van ban Phat giao va An Đo giao sang ngon ngu cua ho.
Cac thi toc du cu Trung A su dung ky binh va co cac đoi quan đong đao đuoc thong nhat nho dan toc va ton giao, sau the ky X ho lien tiep tran qua cac đong bang o tay-bac cua Nam A, cuoi cung hinh thanh nen Vuong quoc Hoi giao Delhi vao nam 1206. Vuong quoc nay kiem soat phan lon bac bo An Đo, tien hanh nhieu hoat đong đanh pha xuong nam bo An Đo. Mac du chinh quyen Hoi giao ban đau pha vo gioi tinh hoa An Đo, song cac than dan phi Hoi giao cua vuong quoc nay phan lon van duy tri đuoc luat le va phong tuc rieng cua ho. Vuong quoc Hoi giao Delhi nhieu lan đay lui quan Mong Co trong the ky XIII, cuu nguy An Đo khoi canh tan pha giong nhu o Trung va Tay A. Vuong quoc tro thanh noi đinh cu cua nhung quan nhan bo tron, nguoi co hoc, phap su, thuong gia, nghe si, tho thu cong tu khu vuc Trung va Tay A, tao nen mot nen van hoa An-Hoi ho lon o bac bo An Đo. Cac cuoc đot kich cua Vuong quoc Hoi giao Delhi va su suy yeu cua cac vuong quoc khu vuc o nam bo An Đo tao đieu kien cho Đe quoc Vijayanagara ban đia hinh thanh. Đe quoc phuong nam nay theo mot truyen thong Shiva giao manh me va xay dung nen ky thuat quan su vuot len tren Vuong quoc Hoi giao Delhi, kiem soat đuoc phan nhieu An Đo Ban đao, va co anh huong đen xa hoi nam bo An Đo trong mot thoi gian dai sau đo.


= An Đo can đai =

Đau the ky XVI, bac bo An Đo khi đo nam duoi quyen cai tri cua cac quan chu ma phan lon theo Hoi giao, song mot lan nua lai sup đo truoc tinh linh đong va hoa luc vuot troi cua mot the he cac chien binh Trung A moi. Đe quoc Mogul ra đoi song khong nghien nat cac xa hoi đia phuong, ma thay vao đo la can bang va binh đinh ho thong qua cac thu tuc quan tri moi cung gioi tinh hoa cam quyen von co đac điem đa dang va bao dung, tao ra mot nen cai tri co he thong hon, tap trung hoa va thong nhat. Nham tranh xieng xich bo lac va ban sac Hoi giao, đac biet la duoi thoi Akbar, nguoi Mogul đoan ket đe che rong lon cua ho thong qua long trung thanh đoi voi mot hoang đe co đia vi gan nhu than thanh, bieu đat mot nen van hoa Ba Tu hoa. Cac chinh sach kinh te quoc gia cua Mogul, von co phan lon nguon thu đen tu nong nghiep va yeu cau cac khoan thue phai tra theo tien bac đuoc quan ly chat, khien cho cac nong dan va tho thu cong tien vao nhung thi truong lon hon. Đe quoc giu đuoc tinh hinh tuong đoi hoa binh trong phan lon the ky XVII, va đay la mot yeu to giup mo rong kinh te An Đo, ket qua la su bao tro lon hon đoi voi hoi hoa, cac loai hinh van chuong, det, va kien truc. Cac nhom xa hoi moi ket hop tai bac bo va tay bo An Đo, nhu Maratha, Rajput, va Sikh, gianh đuoc tham vong ve quan su va quan tri duoi che đo Mogul, va thong qua cong tac hoac tai hoa, ho thu đuoc ca su cong nhan va kinh nghiem quan su. Su mo rong thuong mai duoi che đo Mogul giup cho gioi tinh hoa thuong mai va chinh tri An Đo moi doc theo cac bo bien nam bo va đong bo noi bat len. Khi đe quoc tan ra, nhieu nguoi trong gioi tinh hoa nay co the theo đuoi va kiem soat đuoc cong viec cua ho.
Đau the ky XVIII, khi ma ranh gioi giua thong tri thuong mai va chinh tri ngay cang bi lu mo, mot so cong ty mau dich phuong Tay, bao gom Cong ty Đong An Anh, thiet lap nen cac tien đon ven bien. Cong ty Đong An Anh co quyen kiem soat đoi voi cac vung bien, tiem luc lon hon, co kha nang huan luyen quan su cung cong nghe tien bo hon, do vay thu hut mot bo phan gioi tinh hoa An Đo. Nho đo, Cong ty Đong An Anh gap thuan loi trong viec gianh quyen kiem soat đoi voi vung Bengal vao nam 1765 va gat cac cong ty chau Au khac ra ngoai le. Cong ty Đong An Anh tiep tuc tiep can đuoc su giau co cua Bengal, va sau khi tang cuong suc mang va quy mo quan đoi thi Cong ty co nang luc thon tinh hoac khuat phuc hau het An Đo vao thap nien 1820. An Đo sau đo khong con la nha xuat khau hang hoa che tao nhu mot thoi gian dai truoc đo, ma tro thanh mot noi cung cap nguyen lieu cho Đe quoc Anh, va nhieu su gia xem đay la luc thoi ky thuc dan tai An Đo bat đau. Đuong thoi, do quyen luc kinh te bi Nghi vien Anh Quoc tuoc bo mot cach nghiem trong va do ban than tren thuc te la mot canh tay noi dai cua chinh phu Anh Quoc, Cong ty Đong An Anh bat đau co y thuc hon trong viec tien vao cac hoat đong phi kinh te nhu giao duc, cai cach xa hoi, va van hoa.


= An Đo hien đai =

Cac su gia xem thoi ky hien đai cua An Đo bat đau tu giai đoan 1848–1885. Viec bo nhiem James Broun-Ramsay lam Toan quyen cua Cong ty Đong An Anh vao nam 1848 chuan bi cho nhung thay đoi cot yeu đoi voi mot quoc gia hien đai. Chung bao gom cung co va phan ranh gioi chu quyen, su giam sat cua nguoi dan, va giao duc cho cong dan. Cac bien đoi ve cong nghe nhu đuong sat, kenh đao, va đien bao đuoc đua đen An Đo khong lau sau khi chung đuoc gioi thieu tai chau Au. Tuy nhien, su bat man đoi voi Cong ty cung tang len trong thoi ky nay, va Khoi nghia An Đo 1857 bung no. Cuoc khoi nghia bat nguon tu nhung oan gian va nhan thuc đa dang, bao gom cai cach xa hoi kieu Anh, thue đat khac nghiet, va đoi đai toi cua mot so đia chu giau co va phien vuong, no lam rung chuyen nhieu khu vuc o bac bo va trung bo An Đo va lam lung lay nen mong cua Cong ty Đong An Anh. Mac du cuoc khoi nghia bi đan ap vao nam 1858, song no khien cho Cong ty Đong An Anh giai the va Chinh phu Anh Quoc tu đo truc tiep quan ly An Đo, tuc Raj thuoc Anh. Nhung nguoi cai tri moi cong bo mot nha nuoc nhat the va mot he thong nghi vien tung buoc theo kieu Anh song co han che, nhung ho cung bao ho cac pho vuong va quy toc đia chu nham tao ra mot the luc ho ve phong kien đe chong lai bat on trong tuong lai. Trong cac thap nien sau đo, hoat đong quan chung dan noi len tren khap An Đo, cuoi cung dan đen viec thanh lap Đang Quoc đai An Đo vao nam 1885.

Su phat trien nhanh chong cua ky thuat cung voi thuong mai hoa nong nghiep trong nua sau the ky XIX gay nen cac kho khan kinh te: nhieu nong dan nho tro nen phu thuoc vao cac nhu cau cua cac thi truong xa xoi. So luong nan đoi quy mo lon gia tang, va co it cong viec cong nghiep đuoc trao cho nguoi An Đo. Tuy nhien, no cung co nhung tac đong tich cuc: trong trot mang tinh thuong mai, đac biet la o vung Punjab moi đuoc khoi kenh, khien san luong luong thuc danh cho tieu dung noi đia gia tang. He thong đuong sat giup cung cap đo cuu te đen nhung noi bi nan đoi nguy cap, giam đang ke chi phi van chuyen hang hoa, va giup ich cho nganh cong nghiep non tre cua An Đo. Co khoang mot trieu nguoi An Đo phuc vu cho Anh Quoc trong Chien tranh the gioi thu nhat, va sau cuoc chien nay la mot thoi ky moi. Thoi ky nay mang dau an voi cac cai cach cua Anh Quoc song cung co cac ap che ve luat phap, voi viec nguoi An Đo manh liet hon trong viec yeu cau quyen tu tri, va voi viec bat đau mot phong trao bat bao đong bat hop tac - trong đo Mohandas Karamchand Gandhi tro thanh lanh tu va bieu tuong. Trong thap nien 1930, Anh Quoc ban hanh cac cai cach lap phap mot cach cham chap; Đang Quoc đai An Đo gianh chien thang trong cac cuoc bau cu. Thap nien tiep theo chim trong cac cuoc khung hoang: An Đo tham gia vao Chien tranh the gioi thu hai, Đang Quoc đai kien quyet bat hop tac, va mot đot bot phat chu nghia dan toc Hoi giao. Tat ca đeu bi ngan lai voi viec An Đo gianh đuoc đoc lap vao nam 1947, song bi kiem che do thuoc đia nay phan chia thanh hai quoc gia: An Đo va Pakistan.
Tuy đuoc Anh trao tra đoc lap trong hoa binh, nhung mau thuan noi bo tai An Đo khien đo mau van xay ra. Tiep theo va truoc khi co su chia cat cac tinh Punjab va Bengal, bao đong giua nguoi Sikh, Hindu va Hoi giao đa bung no o mot vai noi, bao gom Punjab, Bengal va Delhi, lam 500.000 nguoi thiet mang. Ngay 30 thang 1 nam 1948, tren đuong đen mot noi tho tung, Mahatma Gandhi, nguoi lanh đao phong trao gianh đoc lap, bi ban chet boi mot mon đo An giao cuc đoan.
Đe khang đinh hinh anh la mot quoc gia đoc lap, hien phap An Đo đuoc hoan thanh vao nam 1950, xac đinh An Đo la mot nen cong hoa the tuc va dan chu. Trong 60 nam ke tu đo, An Đo trai qua ca nhung thanh cong va that bai. Đat nuoc nay van duy tri mot che đo dan chu voi cac quyen tu do dan su, mot Toa an toi cao hoat đong tich cuc, va mot nen bao chi đoc lap o muc đo lon. Tu do hoa kinh te bat đau tu thap nien 1990, va tao ra mot tang lop trung luu thanh thi co quy mo lon, bien An Đo thanh mot trong nhung nen kinh te phat trien nhanh tren the gioi, va tang cuong anh huong đia chinh tri cua minh. Phim, am nhac, va giang đao cua An Đo đong mot vai tro ngay cang lon trong van hoa toan cau. Tuy nhien, An Đo phai đuong đau voi cac van đe nhu tinh trang ngheo nan pho bien o ca thanh thi lan nong thon;, cac xung đot lien quan đen ton giao va đang cap; tu quan noi day Naxalite đuoc truyen cam hung tu tu tuong Mao Trach Đong; tu chu nghia ly khai tai Jammu va Kashmir va tai Đong Bac. Co cac tranh chap lanh tho chua đuoc giai quyet voi Trung Quoc, tung leo thang thanh Chien tranh Trung-An vao nam 1962 (An Đo thua tran va mat mot so lanh tho); va cac cuoc chien tranh bien gioi voi Pakistan bung phat vao cac nam 1947, 1965, 1971, va 1999. Su đoi đau hat nhan An Đo–Pakistan len đen đinh vao nam 1998.


Đia ly An Đo bao trum phan lon tieu luc đia An Đo va nam tren đinh cua mang kien tao An Đo- mot phan cua mang An-Uc. Cac qua trinh đia chat hoc xac đinh đuoc cua An Đo bat đau tu 75 trieu nam truoc, khi đo tieu luc đia An Đo mot bo phan cua sieu luc đia phuong nam Gondwana va bat đau troi giat ve phia đong-bac qua An Đo Duong (khi đo con chua thanh hinh) keo dai trong 50 trieu nam. tieu luc đia sau đo va cham va hut chim ben duoi mang A-Au đay len cao day Himalaya co đo cao lon nhat hanh tinh. Day Himalaya hien tiep giap voi An Đo o phia Bac va Đong-Bac. Tai đay bien cu nam ngay phia nam day Himalaya, kien tao mang hinh thanh nen mot mang rong lon đe roi dan bi tram tich tu song boi lap; hinh thanh nen đong bang An-Hang hien nay. O phia tay co hoang mac Thar, day nui co Aravalli chia cat hoang mac nay voi đong bang An-Hang.
Mang An Đo goc con lai hien la phan An Đo ban đao, đay la phan co nhat va co đia chat on đinh nhat cua An Đo; vien bac cua phan nay la cac day Satpura va Vindhya tai trung bo An Đo. Hai day song song nay chay tu bo bien A Rap thuoc bang Gujarat o phia tay đen cao nguyen Chota Nagpur co nhieu than thuoc bang Jharkhand o phia đong. O phia nam, o hai ben suon tay va đong cua cao nguyen Deccan la cac day nui ven bien đuoc goi la Ghat Tay va Ghat Đong; cao nguyen co cac thanh he đa co nhat cua quoc gia, mot vai trong so đo co tren 1 ty nam tuoi. An Đo nam o bac Xich đao, tu 6°44' đen 35°30' vi Bac (37°6' neu tinh ca vung tuyen bo chu quyen tai Kashmir) va tu 68°7' đen 97°25' kinh Đong.
An Đo co đuong bo bien dai 7.517 kilomet (4.700 mi); trong đo, 5.423 kilomet (3.400 mi) thuoc An Đo ban đao va 2.094 kilomet (1.300 mi) thuoc cac day đao Andaman, Nicobar, va Lakshadweep. Theo bieu đo thuy van hoc cua Hai quan An Đo, bo bien luc đia cua quoc gia gom: 43% la bai bien cat; 11% la bo đa, gom ca vach đa; va 46% la bai bun hay bai lay.
Cac song lon bat nguon tu day Himalaya ve can ban chay qua lanh tho An Đo gom co song Hang va Brahmaputra, ca hai đeu đo nuoc vao vinh Bengal. Cac chi luu quan trong cua song Hang bao gom Yamuna va Kosi; đo doc qua nho cua song Kosi thuong dan đen cac tran lut nghiem trong va thay đoi dong chay. Cac song chinh o phan ban đao co đo doc lon hon nen giup ngan ngua nan lut, gom co Godavari, Mahanadi, Kaveri, va Krishna, chung đeu đo nuoc vao vinh Bengal; trong khi Narmada va Tapti đo nuoc vao bien A Rap. Cac đia điem đac biet cua vung ven bien An Đo la đong lay nuoc man Kutch o tay bo An Đo va đong bang phu sa Sundarbans (chia se voi Bangladesh) o đong bo An Đo. An Đo co hai quan đao lon: Lakshadweep, gom cac đao san ho vong o ngoai khoi bo bien tay-nam An Đo; con Quan đao Andaman va Nicobar la mot day nui lua tren bien Andaman.
Khi hau An Đo chiu anh huong manh tu day Himalaya va hoang mac Thar, cac con gio mua vao mua he va mua đong co su tac đong tu hai noi nay va mang y nghia quan trong ve kinh te va van hoa. Himalaya ngan gio ha giang lanh tu Trung A thoi xuong, giu cho phan lon tieu luc đia An Đo am hon so voi nhung noi khac cung vi đo. Hoang mac Thar đong mot vai tro quyet đinh trong viec hut gio mua mua he tay-nam chua nhieu hoi am tu thang 6 đen thang 10, cung cap phan lon luong mua cua An Đo. Bon nhom khi hau lon chi phoi tai An Đo: nhiet đoi mua, nhiet đoi kho, can nhiet đoi am, nui cao.


= Moi truong =
Tai An Đo, cac van đe chu yeu ve moi truong bao gom suy thoai rung va suy thoai đat nong nghiep; can ket tai nguyen nuoc, khoang san, rung, cat va đa; suy thoai moi truong; cac van đe ve y te cong; mat đa dang sinh hoc; cac he sinh thai mat kha nang phuc hoi va an ninh sinh ke cho nguoi ngheo. Tuy nhien, theo cac du lieu thu thap đuoc va nghien cuu tac đong moi truong cua cac chuyen gia Ngan hang The gioi, tu nam 1995 đen nam 2010, An Đo la mot trong nhung nuoc co su tien bo nhanh nhat the gioi trong viec giai quyet cac van đe moi truong va cai thien chat luong moi truong.


= Đa dang sinh hoc =

An Đo nam trong vung sinh thai Indomalaya va gom co ba điem nong đa dang sinh hoc. An Đo la mot trong 17 quoc gia đa dang sinh vat sieu cap, co 8,6% tong so loai thu, 13,7% tong so loai chim, 7,9% tong so loai bo sat, 6% tong so loai luong cu, 12,2% tong so loai ca, va 6,0% tong so loai thuc vat co hoa. An Đo co nhieu loai đac huu, chiem ty le 33%, va nam tai cac vung sinh thai nhu rung shola. Moi truong song trai dai tu rung mua nhiet đoi cua quan đao Andaman, Ghat Tay, va Đong Bac đen rung tung bach tren day Himalaya. Giua chung la rung sala som rung am o đong bo An Đo; rung tech som rung kho o trung bo va nam bo An Đo; va rung gai do keo A Rap thong tri nam o trung bo Deccan va tay bo đong bang song Hang. Duoi 12% đat đai cua An Đo co rung ram bao phu. Sau đau la mot loai cay quan trong tai An Đo, đuoc su dung rong rai trong thao duoc nong thon An Đo. Cay đe xuat hien tren cac an o di chi Mohenjo-daro, Đuc Phat giac ngo duoi goc cua loai cay nay.
Nhieu loai tai An Đo bat nguon tu cac taxon co nguon goc tu Gondwana- noi ma mang An Đo tach ra tu hon 106 trieu nam truoc. An Đo ban đao sau đo di chuyen đen va va cham voi sieu luc đia Laurasia va khoi đau su trao đoi loai tren quy mo lon. Viec khoi đau ky nguyen nui lua va thay đoi khi hau vao 20 trieu nam truoc dan đen tuyet chung hang loat. Cac loai thu sau đo tien vao An Đo tu chau A thong qua hai hanh lang đong vat đia ly hoc đi vong qua suon day Himalaya đang noi len. Do đo, trong khi 45,8% so loai bo sat va 55,8% so loai luong cu la đac huu, thi chi co 12,6% so loai thu va 4,5% so loai chim la đac huu. An Đo co 172 loai đong vat bi đe doa theo chi đinh cua IUCN, hay 2,9% so loai gap nguy hiem.
Viec loai nguoi tran ngap va tan pha sinh thai trong nhung thap nien gan day khien cac loai hoang da gap nguy hiem cuc ky lon. He thong cac vuon quoc gia va khu bao ton khoi đau tu nam 1935, va sau đo đuoc mo rong ve can ban. Nam 1972, An Đo ban hanh Luat bao ve loai hoang da va Du an Ho đe bao ve nhung vung hoang vu cot yeu; Đao luat Bao ton rung đuoc ban hanh vao nam 1980 va sua đoi bo sung vao nam 1988. An Đo co hon 500 khu bao ton loai hoang da va 13 khu du tru sinh quyen, bon trong so đo la mot phan cua He thong khu du tru sinh quyen the gioi; 25 khu đat ngap nuoc đuoc đang ky nam duoi Cong uoc Ramsar.


Chinh tri An Đo la mot nuoc cong hoa nghi vien voi mot he thong đa đang, co sau đang cap quoc gia đuoc cong nhan, bao gom Đang Quoc đai An Đo va Đang Bharatiya Janata, va tren 40 đang cap đia phuong. Đang Quoc đai đuoc nhan đinh la co tu tuong trung-ta hay la "tu do", con Đang Bharatiya Janata co tu tuong trung-huu hay la "bao thu". Tu nam 1950 đen cuoi thap nien 1980, Đang Quoc đai nam giu đa so ghe trong Quoc hoi. Tuy nhien, ke tu đo, Đang Quoc đai ngay cang chia se nhieu hon vu đai chinh tri voi Đang Bharatiya Janata, cung nhu voi cac đang cap đia phuong manh khac trong cac mot lien minh đa đang.
Trong ba cuoc tong tuyen cu đau tien, Đang Quoc đai do Jawaharlal Nehru lanh đao đa de dang gianh chien thang. Khi Jawaharlal Nehru qua đoi vao nam 1964, Lal Bahadur Shastri tro thanh thu tuong trong mot thoi gian ngan; nguoi ke vi sau khi Lal Bahadur Shastri qua đoi nam 1966 la Indira Gandhi, nguoi nay lanh đao Đang Quoc đai gianh chien thang trong cuoc bau cu nam 1967 va 1971. Sau khi quan chung bat man vi tinh trang khan cap ma ba tuyen bo vao nam 1975, Đang Quoc đai that cu vao nam 1977; đa so cu tri khi đo bo phieu cho Đang Janata moi thanh lap va phan đoi tinh trang khan cap. Chinh phu cua Đang Janata keo dai hon ba nam. Đang Quoc đai lai đuoc bau len nam quyen vao nam 1980, va trai qua thay đoi trong hang ngu lanh đao vao nam 1984 khi Indira Gandhi bi am sat; ke nhiem ba la nguoi con trai Rajiv Gandhi, nguoi nay de dang gianh chien thang trong cuoc tong tuyen cu cung nam đo. Đang Quoc đai lai that cu vao nam 1989 truoc mot lien minh Mat tran Quoc gia, lanh đao lien minh nay la Đang Janata Dal moi thanh lap va lien minh voi Mat tran Canh ta; chinh phu cua lien minh nay ton tai chua đay hai nam. Cac cuoc bau cu lai đuoc to chuc vao nam 1991; lan nay khong đang nao gianh đuoc đa so tuyet đoi. Tuy nhien, Đang Quoc đai co the thanh lap nen mot chinh phu thieu so do P. V. Narasimha Rao lanh đao voi đia vi la đang đon le lon nhat.
Sau cuoc tong tuyen cu nam 1996 la hai nam bat on chinh tri, mot vai lien minh đoan menh chia se quyen luc. Đang Bharatiya Janata lap nen mot chinh phu ton tai mot thoi gian ngan trong nam 1996; sau đo la hai chinh phu do lien minh Mat tran Thong nhat thanh lap. Nam 1998, Đang Bharatiya Janata co the thanh lap nen mot lien minh thang loi la Lien minh Dan chu Quoc gia do Atal Bihari Vajpayee lanh đao. Chinh phu Lien minh Dan chu Quoc gia tro thanh chinh phu phi Quoc đai, chinh phu lien minh đau tien hoan tat nhiem ky 5 nam. Trong cuoc tong tuyen cu nam 2004, mot lan nua khong co đang nao gianh đa so tuyet đoi, song lan nay Đang Quoc đai noi len voi đia vi la đang đon le lon nhat, ho thanh lap mot lien minh thang loi la Lien minh Cap tien Quoc gia (UPA). Lien minh nhan đuoc su ung ho cua cac đang ta khuynh va cac thanh vien quoc hoi phan đoi Đang Bharatiya Janata. Lien minh Cap tien Quoc gia tro lai nam quyen sau cuoc tong tuyen cu nam 2009 voi so ghe cao hon, va khong con can phai co su ung ho tu cac đang cong san tai An Đo. Nam đo, Manmohan Singh tro thanh thu tuong đau tien đuoc tai cu cho mot nhiem ky 5 nam lien tiep ke tu thoi Jawaharlal Nehru. Trong tong tuyen cu nam 2014, đang Bharatiya Janata tro thanh chinh đang đau tien ke tu nam 1984 gianh đuoc đa so ghe va co the cam quyen ma khong can su ung ho tu cac chinh đang khac.


= Chinh phu =

An Đo la mot nuoc cong hoa đai nghi lien bang theo Hien phap An Đo. Chinh phu thuc hien tam quyen phan lap. Hien phap An Đo co hieu luc vao ngay 26 thang 1 nam 1950, trong loi mo đau tuyen bo rang An Đo la mot nuoc cong hoa co chu quyen, xa hoi, the tuc, dan chu. Mo hinh chinh phu cua An Đo theo truyen thong đuoc mo ta la "ban lien bang" do trung uong manh va cac bang yeu, song ke tu cuoi thap nien 1990 thi An Đo đa phat trien tinh lien bang hon nua do ket qua cua cac thay đoi ve chinh tri, kinh te va xa hoi.
Chinh quyen lien bang gom ba nhanh:

Hanh phap: Tong thong la nguyen thu quoc gia va đuoc mot đai cu tri đoan bau gian tiep voi nhiem ky 5 nam. Thu tuong la nguoi đung đau chinh phu va thuc hien quyen hanh phap. Thu tuong do tong thong bo nhiem, va theo quy uoc la nguoi đuoc đang hoac lien minh đang chiem đa so ghe trong Lok Sabha ung ho. Chinh phu gom tong thong, pho tong thong va Hoi đong Bo truong do thu tuong đung đau. Bo truong phai la mot nghi si Quoc hoi. Thu tuong va Hoi đong Bo truong chiu trach nhiem truoc Lok Sabha.
Lap phap: Quoc hoi la co quan lap phap luong vien, hoat đong theo he thong Westminster va gom Rajya Sabha ("Hoi đong cac bang") la thuong vien va Lok Sabha ("Vien Nhan dan") la ha vien. Rajya Sabha gom 245 thanh vien đuoc bau gian tiep tu cac co quan lap phap bang va lanh tho voi nhiem ky 6 nam. Lok Sabha gom 543 thanh vien đuoc bau truc tiep tu cac khu vuc bau cu voi nhiem ky 5 nam va hai thanh vien do tong thong bo nhiem tu cong đong nguoi Anh-An, trong truong hop tong thong quyet đinh rang cong đong nay khong đuoc đai dien tuong xung.
Tu phap: he thong tu phap đoc lap co ba cap xet xu, gom Toa an Toi cao do Chanh an đung đau, 25 toa an phuc tham, va cac toa an so tham. Toa an Toi cao co tham quyen xet xu so tham đoi voi vu an lien quan đen cac quyen co ban, tranh chap giua mot bang va chinh quyen lien bang va tham quyen xet xu phuc tham đoi voi ban an cua toa an phuc tham. Toa an Toi cao co quyen giai thich hien phap va huy bo luat lien bang, luat bang trai voi Hien phap.


= Phan cap hanh chinh =

An Đo la mot lien bang gom 28 bang va 8 lanh tho lien bang. Toan bo cac bang, cung cac lanh tho lien bang Jammu va Kashmir, Puducherry va Delhi, bau nen co quan lap phap va chinh phu theo he thong Westminster. Nam lanh tho lien bang con lai do Trung uong quan ly truc tiep thong qua cac quan tri vien đuoc bo nhiem. Nam 1956, dua theo Luat Tai to chuc cac bang, cac bang cua An Đo đuoc tai to chuc dua tren co so ngon ngu. Ke tu đo, cau truc cac bang phan lon van khong thay đoi. Moi bang hay lanh tho lien bang đuoc chia thanh cac huyen. Cac huyen chia tiep thanh cac tehsil va cuoi cung la cac lang.
Cac bang

Lanh tho lien bang


= Ngoai giao =

Ke tu khi đoc lap vao nam 1947, An Đo duy tri cac quan he than mat voi hau het cac quoc gia. Trong thap nien 1950, An Đo ung ho manh me qua trinh phi thuc dan hoa tai chau Phi va chau A, đong mot vai tro lanh đao trong Phong trao Khong lien ket. Vao cuoi thap nien 1980, quan đoi An Đo can thiep ra nuoc ngoai theo loi moi cua cac quoc gia lang gieng: mot hoat đong gin giu hoa binh tai Sri Lanka tu nam 1987 đem nam 1990; va mot cuoc can thiep vu trang đe ngan chan mot no luc đao chinh tai Maldives. An Đo co cac moi quan he cang thang voi Pakistan; hai quoc gia tung bon lan tien toi chien tranh vao cac nam 1947, 1965, 1971 va 1999. Ba trong so bon cuoc chien dien ra tren lanh tho tranh chap Kashmir, con cuoc chien nam 1971 dien ra sau khi An Đo ung ho nen đoc lap cho Bangladesh. Sau khi tien hanh chien tranh voi Trung Quoc vao nam 1962 va voi Pakistan vao nam 1965, An Đo theo đuoi cac moi quan he quan su va kinh te gan gui voi Lien Xo; Lien Xo la nuoc cung ung vu khi lon nhat cho An Đo vao cuoi thap nien 1960.
Ngoai viec tiep tuc moi quan he chien luoc voi Nga, An Đo co quan he quan su o pham vi rong voi Israel va Phap. Trong nhung nam gan đay, quoc gia nay đong vai tro then chot trong Hiep hoi Nam A vi su Hop tac Khu vuc va To chuc Thuong mai The gioi. An Đo cung cap 100.000 nhan vien quan su va canh sat đe phuc vu trong 35 hoat đong gin giu hoa binh cua Lien Hop Quoc. An Đo tham gia vao Hoi nghi cap cao Đong A, G8+5, va nhieu dien đan đa phuong khac. An Đo co cac moi quan he kinh te gan gui voi cac khu vuc Nam My, chau A, va chau Phi; theo đuoi mot chinh sach "Huong Đong" ma theo đo muu cau tang cuong quan he đoi tac voi cac quoc gia ASEAN, Nhat Ban, va Han Quoc xoay quanh nhieu van đe, song đac biet la cac van đe lien quan đen đau tu kinh te va an ninh khu vuc.


= Quan su =

Sau khi Trung Quoc tien hanh vu thu nghiem hat nhan vao nam 1964, va lien tuc doa can thiep ho tro Pakistan trong cuoc chien nam 1965, An Đo tin rang can phai phat trien vu khi hat nhan. An Đo tien hanh vu thu nghiem vu khi hat nhan đau tien cua minh vao nam 1974 va tiep tuc tien hanh vu thu nghiem lan thu hai duoi long đat vao nam 1998. Bat chap cac chi trich va trung phat quan su,An Đo tham chi con khong ky ket ca Hiep uoc cam thu hat nhan toan dien va Hiep uoc khong pho bien vu khi hat nhan, cho rang chung thieu sot va phan biet đoi xu. An Đo duy tri chinh sach hat nhan "khong su dung truoc tien" va phat trien nang luc bo ba hat nhan nhu mot phan cua hoc thuyet "ran đe toi thieu đang tin cay" cua An Đo. An Đo phat trien mot he thong phong thu ten lua đan đao, va hop tac voi Nga nham phat trien mot loai may bay chien đau the he thu nam. Cac du an quan su ban đia khac lien quan đen viec thiet ke va bo sung hang khong mau ham lop Vikrant va tau ngam hat nhan lop Arihant.
Sau khi ket thuc Chien tranh Lanh,An Đo tang cuong hop tac ve kinh te,chien luoc va quan su voi Hoa Ky va Lien minh chau Au. Nam 2008, Hoa Ky va An Đo ky ket mot thoa thuan hat nhan dan su.Mac du đuong thoi An Đo la quoc gia so huu vu khi hat nhan va khong phai la mot ben tham gia cua Hiep uoc khong pho bien vu khi hat nhan,song quoc gia nay van nhan đuoc su mien tru tu Co quan Nang luong Nguyen tu Quoc te va Nhom cac nha cung cap hat nhan,do vay thoat khoi cac han che,rao can truoc đay đoi voi cong nghe va thuong mai hat nhan. Nhu mot he qua, An Đo tro thanh quoc gia thu sau so huu vu khi hat nhan tren thuc te. An Đo sau đo ky ket cac thoa thuan hop tac lien quan đen nang luong hat nhan dan su voi Nga, Phap, Anh Quoc, va Canada.
Tong thong An Đo la thong soai toi cao cua luc luong vu trang quoc gia voi 1,6 trieu quan tai ngu va xep thu ba the gioi tren tieu chi nay. Quan đoi An Đo gom co luc quan, hai quan, va khong quan; cac to chuc phu tro gom co Bo tu lenh chien luoc (Strategic Forces Command) va ba nhom ban quan su: Đoi quan sung truong Assam, Luc luong bien canh đac chung, va Luc luong bao ve bo bien An Đo. Ngan sach quoc phong chinh thuc cua An Đo giai đoan 2012-17 chiem khoang 2,5% GDP. Nam 2012, An Đo la nuoc nhap khau vu khi lon nhat the gioi;tu nam 2007 đen nam 2011, tien mua vu khi cua An Đo chiem 10% tong phi ton danh cho mua sam vu khi. Phan lon chi tieu quan su tap trung vao phong thu đoi voi rieng Pakistan va chong lai anh huong ngay cang gia tang cua Trung Quoc tai An Đo Duong.
Mot tran au đa du doi giua quan đoi Trung Quoc va An Đo tai khu vuc lanh tho tranh chap đa lam 20 binh si An Đo va it nhat 4 binh si Trung Quoc thiet mang. Ca hai ben đa chi trich lan nhau khieu chien truoc, su viec đa xay ra ngay 16 thang 6 nam 2020, tai vung Galwan. Sau đo lan song bieu tinh chong Trung Quoc đa no ra khap noi tren toan An Đo, khien cang thang ngay cang leo thang va cac chuyen gia du bao co the se xay ra chien tranh sau vu đung đo nay neu hai ben van thieu kiem che lan nhau.


Kinh te Theo Quy Tien te quoc te, nam 2017, GDP danh nghia cua An Đo la 2,611.012 ty USD (đung thu 6 tren the gioi, đung thu 3 chau A sau Trung Quoc va Nhat Ban) va co GDP theo suc mua tuong đuong la 9.446 ty đo la My. An Đo co toc đo tang truong GDP trung binh đat 5,8% moi nam trong hai thap nien qua, va đat khoang 7% trong giai đoan 2012–17, An Đo la mot trong cac nen kinh te tang truong nhanh nhat the gioi. Tuy nhien, An Đo đeu xep hang tren 100 the gioi ve GDP danh nghia binh quan đau nguoi va GDP PPP binh quan đau nguoi. Cho đen nam 1991, tat ca cac chinh phu An Đo đeu theo chinh sach bao ho do chiu anh huong tu cac nen kinh te xa hoi chu nghia. Su can thiep va sap đat cua nha nuoc la pho bien, tao nen mot buc tuong lon ngan cach kinh te An Đo voi the gioi ben ngoai. Mot cuoc khung hoang sau sac ve can can thanh toan vao nam 1991 buoc đat nuoc phai tu do hoa nen kinh te; ke tu đo An Đo chuyen đoi cham huong ve mot he thong thi truong tu do voi viec nhan manh ca ngoai thuong va dong von đau tu truc tiep nuoc ngoai. Mo hinh nen kinh te An Đo trong thoi gian gan đay phan lon la tu ban chu nghia. An Đo tro thanh mot thanh vien cua WTO tu ngay 1 thang 1 nam 1995.
An Đo co luc luong lao đong gom 521,9 trieu nguoi theo so lieu nam 2017. Linh vuc dich vu chiem 46,6% GDP, linh vuc cong nghiep chiem 28,9% va linh vuc nong nghiep chiem 16,8%. Cac nong san chinh cua An Đo la lua gao, lua mi, hat co dau, bong, đay, che, mia, va khoai tay. Cac nganh cong nghiep chinh cua An Đo la det, vien thong, hoa chat, duoc pham, cong nghe sinh hoc, che bien thuc pham, thep, thiet bi van tai, xi mang, khai mo, dau mo, may moc, va phan mem. Nam 2008, An Đo chiem 1,68% gia tri ngoai thuong toan cau; Nam 2011, An Đo la nuoc nhap khau lon thu 10 va nuoc xuat khau lon thu 19 tren the gioi. Cac mat hang xuat khau chinh cua An Đo bao gom cac san pham dau mo, hang det may, đo kim hoan, phan mem, san pham cong nghe, hoa chat, va gia cong đo da thuoc. Cac mat hang nhap khau chinh gom dau, may moc, ngoc, đa quy, phan bon, va hoa chat. Tu nam 2001 đen nam 2011, đong gop cua cac mat hang hoa dau va cong nghe vao gia tri xuat khau tang tu 14% len 42%.
Muc luong theo gio tai An Đo tang gap đoi trong thap nien đau cua the ky XXI. Khoang 431 trieu nguoi An Đo thoat ngheo ke tu nam 1985; cac tang lop trung luu cua An Đo đuoc du tinh se đat khoang 580 trieu nguoi vao nam 2030.
Nam 2010, An Đo xep hang 51 ve nang luc canh tranh toan cau, xep hang 7 ve trinh đo phat trien cua thi truong tai chinh, xep hang 24 ve linh vuc ngan hang, xep hang 44 ve trinh đo phat trien trong kinh doanh va xep thu 39 ve cach tan, đung truoc mot so nen kinh te tien bo. Nam 2009, 7 trong so 15 cong ty gia cong phan mem hang đau the gioi đat tai An Đo, do vay đat nuoc nay đuoc nhin nhan la noi gia cong phan mem thuan loi nhat đoi voi cac nuoc phat trien. Thi truong tieu dung cua An Đo hien lon thu 11 the gioi, va du kien se len vi tri thu 5 vao nam 2030. Đen cuoi nam 2017, An Đo co 1.127 ty thue bao đien thoai, la thi truong đien thoai thong minh lon thu hai tren the gioi sau Trung Quoc.

Nganh cong nghiep o to cua An Đo tang truong nhanh thu hai the gioi, doanh so ban hang noi đia tang 26% trong giai đoan 2009–10, va doanh so xuat khau tang 36% trong giai đoan 2008–09. Cong suat đien nang cua An Đo la 250 GW, trong đo 8% la nang luong tai tao. Đen cuoi nam 2011, nganh cong nghiep cong nghe thong tin cua An Đo tao viec lam cho 2,8 trieu chuyen vien, tao ra doanh thu gan 100 ty đo la My, tuc bang 7,5% GDP cua An Đo va đong gop 26% kim ngach xuat khau cua An Đo.
Nganh cong nghiep duoc pham cua An Đo nam trong so cac thi truong moi noi quan trong cua cong nghiep duoc pham the gioi. Thi truong duoc pham An Đo du kien đat doanh thu 48,58 ty đo la My vao nam 2020. An Đo chiem 60% thi phan nganh cong nghiep sinh duoc pham.
Mac du tang truong kinh te an tuong trong cac thap nien gan đay, An Đo tiep tuc phai đoi mat voi cac thach thuc ve kinh te-xa hoi. An Đo la noi co so luong nguoi nhieu nhat song duoi chuan ngheo quoc te (1,25 đo la My/ngay) cua Ngan hang The gioi, ty le nay giam tu 60% nam 1981 xuong 42% nam 2005. 48% so tre em An Đo duoi 5 tuoi bi thieu can, mot nua so tre em duoi nam tuoi bi suy dinh duong man tinh, va tai cac bang Madhya Pradesh, Andhra Pradesh, Bihar, Chhattisgarh, Haryana, Jharkhand, Karnataka, va Uttar Pradesh, chiem 50,04% dan so An Đo, 70% so tre em tu 6 thang đen 59 thang bi thieu mau. Ke tu nam 1991, bat binh đang kinh te giua cac bang cua An Đo lien tuc phat trien: san pham noi đia rong binh quan đau nguoi cap bang cua cac bang giau nhat vao nam 2007 gap 3,2 lan so voi cac bang ngheo nhat. Tham nhung tai An Đo đuoc cho la gia tang đang ke.
Nho tang truong ma GDP danh nghia binh quan đau nguoi cua An Đo tang len nhanh chong ke tu nam 1991, tuy nhien no luon o muc thap hon so voi cac quoc gia đang phat trien khac tai chau A nhu Indonesia, Iran, Malaysia, Philippines, Sri Lanka, hay Thai Lan, va đuoc du bao se van tiep tuc nhu vay trong tuong lai gan. Thu nhap binh quan đau nguoi cua An Đo nam 2017 la 1.939,61 USD, xep hang 140 tren the gioi. Đay la muc thap khong tuong xung voi tiem nang cua An Đo nen quoc gia nay đuoc xem la nguoi khong lo ngu quen.


Nhan khau Voi dan so 1,411 ty nguoi theo đieu tra nam 2023, An Đo la quoc gia đong dan nhat tren the gioi. Toc đo tang truong dan so cua An Đo giam xuong con trung binh 1,76% moi nam trong giai đoan 2001–2011, tu muc 2,13% moi nam trong thap nien truoc (1991–2001). Ty suat gioi tinh theo đieu tra nam 2011 la 940 nu tren 1.000 nam. Tuoi binh quan cua cu dan An Đo la 27,9 theo đieu tra nam 2017. Trong cuoc đieu tra dan so hau thuoc đia đau tien, tien hanh vao nam 1951, An Đo co 361,1 trieu nguoi. Cac tien bo ve y te trong suot 50 nam vua qua cung voi nang suat nong nghiep gia tang (Cach mang xanh) khien dan so An Đo gia tang nhanh chong.


= Đo thi hoa =
So nguoi An Đo sinh song tai thanh thi tang truong 31,2% tu 1991 đen 2001. Tuy nhien, theo so lieu nam 2001, co tren 70% cu dan An Đo sinh song tai cac vung nong thon. Theo đieu tra dan so nam 2001, co 27 đo thi tren 1 trieu dan tai An Đo; trong đo Delhi, Mumbai, Kolkata, Chennai, Bangalore, Hyderabad, Ahmedabad, va Pune la cac vung đo thi đong dan nhat.


= Dan toc =
Hien phap cong nhan 212 nhom bo lac xac đinh, ho chiem ty le 7,5% trong dan so quoc gia.


= Ngon ngu =

An Đo la noi co hai nhom ngon ngu lon: An-Arya (74% cu dan noi) va Dravidia (24%). Cac ngon ngu khac đuoc noi tai An Đo thuoc cac ngu he Nam A va Tang-Mien. An Đo khong co ngon ngu quoc gia. Tieng Hindi co so luong nguoi noi lon nhat va la ngon ngu chinh thuc cua chinh phu. Tieng Anh đuoc su dung rong rai trong kinh doanh va hanh chinh va co đia vi "ngon ngu pho chinh thuc"; va co vi the quan trong trong giao duc, đac biet la trong moi truong giao duc đai hoc. Moi bang va lanh tho lien bang co mot hoac nhieu hon cac ngon ngu chinh thuc, va hien phap cong nhan cu the 21 "ngon ngu xac đinh" (scheduled languages).


= Ton giao =
Nam 2011, 79,8% dan so An Đo theo An Đo giao, 14,23% theo Hoi giao, 2,3% theo Kito giao, 1,72% theo Sikh giao, 0,7% theo Phat giao, 0,36% theo Ky Na giao va 0,9% theo ton giao khac. An Đo co dan so theo Hoi giao lon thu ba tren the gioi va la quoc gia khong đa so Hoi giao co dan so Hoi giao lon nhat tren the gioi.


= Giao duc =
Ty le biet chu nam 2011 la 74,04%: 65,46% đoi voi nu gioi va 82,14% đoi voi nam gioi. Kerala la bang co ty le nguoi biet chu cao nhat; con bang Bihar co ty le nguoi biet chu thap nhat.


= Y te =
An Đo tiep tuc phai đoi mat voi mot so thach thuc lien quan đen suc khoe cong đong. Theo To chuc Y te the gioi, 900.000 nguoi An Đo tu vong moi nam do uong nuoc bi nhiem ban hay hit khi bi o nhiem. Co khoang 50 bac si tren 100.000 nguoi An Đo. 


Van hoa Lich su van hoa An Đo keo dai hon 4.500 nam. Trong thoi ky Ve Đa (k. 1700 – 500 TCN), cac nen tang cua triet hoc, than thoai, van hoc An Đo giao đuoc hinh thanh, ngoai ra con co su hinh thanh cua nhieu đuc tin va thuc hanh van ton tai cho đen nay, chang han nhu Dharma, Karma, yoga, va moksha. An Đo co su đa dang ve mat ton giao, trong đo An Đo giao, Sikh giao, Hoi giao, Kito giao, va Jaina giao nam trong so cac ton giao lon cua quoc gia. An Đo giao la ton giao chiem uu the, đuoc đinh hinh thong qua nhieu truong phai mang tinh lich su ve tu tuong, bao gom cac tu tuong trong Ao nghia thu, kinh Yoga, phong trao Bhakti, va tu triet hoc Phat giao.


= Nghe thuat va kien truc =
Phan nhieu kien truc An Đo, bao gom Taj Mahal, cac cong trinh theo kien truc Mogul, va kien truc Nam An, la su pha tron giua cac truyen thong ban đia co xua voi cac phong cach nhap ngoai. Kien truc ban xu cung mang tinh vung mien cao. Hoc thuyet Vastu shastra dich theo nghia đen la "khoa hoc xay dung" hay "kien truc", va đuoc gan cho nhung nguoi mang tuoc vi Mamuni Mayan, kham pha xem cac quy luat cua thien nhien anh huong the nao đen cho o cua con nguoi; no su dung cac đieu chinh hinh hoc va đinh huong chinh xac đe phan anh nhan thuc ve cau truc vu tru. Khi ap dung trong kien truc đen An Đo giao, no chiu anh huong tu Shilpa Shastras, mot loat cac van ban mang tinh nen tang co hinh dang than thoai hoc co ban la Vastu-Purusha mandala- mot hinh vuong la hien than cua "tuyet đoi". Taj Mahal đuoc xay dung tai Agra tu nam 1631 đen nam 1648 theo lenh cua Hoang đe Shah Jahan đe tuong nho hoang hau cua ong, no đuoc liet vao danh sach di san the gioi cua UNESCO voi mieu ta "vien ngoc quy cua nghe thuat Hoi giao tai An Đo va mot trong nhung kiet tac đuoc khap noi ca tung thuoc ve di san the gioi." Tu cac yeu to cua kien truc An-Hoi, Anh Quoc phat trien thanh kien truc An-Saracen phuc hung vao cuoi the ky XIX.


= Van hoc =
Cac tac pham van hoc som nhat tai An Đo đuoc bien soan tu khoang nam 1400 TCN đen 1200 TCN, chung đuoc viet bang tieng Phan. Cac tac pham noi bat trong nen van hoc tieng Phan nay bao gom cac su thi nhu Mahabharata va Ramayana, cac tac pham kich cua tac gia Kalidasa nhu Abhijnanasakuntalam, va tho ca nhu Mahakavya. Cuon sach noi tieng ve quan he tinh duc la Kama Sutra (Duc kinh) cung đuoc viet bang tieng Phan. Van hoc Sangam phat trien tu nam 600 TCN đen nam 300 TCN tai Nam An Đo, bao gom 2.381 bai tho, đuoc xem nhu mot tien than cua van hoc Tamil. Tu the ky XIV đen the ky XVIII, cac truyen thong van hoc cua An Đo trai qua mot giai đoan thay đoi manh me do su xuat hien cua cac thi nhan sung đao nhu Kabir, Tulsidas, va Guru Nanak. Điem đac trung cua van hoc giai đoan nay la the hien mot hinh anh đa dang va rong lon ve tu tuong va bieu lo tinh cam; nhu mot he qua, cac tac pham van hoc An Đo trung đai co su khac biet đang ke so voi cac tac pham truyen thong co đien. Đen the ky XIX, cac tac gia An Đo đi theo moi quan tam moi ve cac van đe xa hoi va mo ta tam ly. Trong the ky XX, van hoc An Đo chiu anh huong tu cac tac pham cua thi nhan va tieu thuyet gia Rabindranath Tagore.


= Nghe thuat bieu dien =
Am nhac An Đo co cac phong cach truyen thong va khu vuc khac biet. Am nhac co đien gom co hai the loai va cac nhanh dan gian khac nhau cua chung: truong phai Hindustan o bac bo va Carnatic o nam bo. Cac loai hinh pho bien đuoc đia phuong hoa gom filmi va am nhac dan gian: baul bat nguon tu Bengal voi truyen thong ho lon la mot loai hinh am nhac dan gian đuoc biet đen nhieu. Khieu vu An Đo cung co cac loai hinh dan gian va co đien đa dang, trong so nhung vu đieu dan gian đuoc biet đen nhieu, co Bhangra cua Punjab, Bihu cua Assam, Chhau cua Tay Bengal va Jharkhand, Garba va Dandiya cua Gujarat, Sambalpuri cua Odisha, Ghoomar cua Rajasthan, va Lavani cua Maharashtra. Tam loai vu đieu, trong đo nhieu loai đi kem voi cac hinh thuc ke chuyen va yeu to than thoai đuoc Vien Am nhac, Vu đao, Hi kich Quoc gia ban cho đia vi vu đao co đien. Chung gom co Bharatanatyam cua bang Tamil Nadu, Kathak cua Uttar Pradesh, Kathakali va Mohiniyattam cua Kerala, Kuchipudi cua Andhra Pradesh, Manipuri cua Manipur, Odissi cua Odisha, va Sattriya cua Assam. San khau tai An Đo pha tron cac loai hinh am nhac, vu đieu, ung khau hay đoi thoai. San khau An Đo thuong dua tren than thoai An Đo giao, song cung vay muon tu cac moi tinh tu thoi trung co hay cac su kien xa hoi va chinh tri, va gom co bhavai cua Gujarat, Jatra cua Tay Bengal, Nautanki va rRamlila o Bac An Đo, Tamasha cua Maharashtra, Burrakatha cua Andhra Pradesh, Terukkuttu cua Tamil Nadu, va Yakshagana cua Karnataka.


= Đien anh =
Nganh cong nghiep đien anh An Đo tao ra nghe thuat đien anh đong nguoi xem nhat the gioi. Cac truyen thong đien anh đia phuong ton tai trong cac ngon ngu gom Assam, Bengal, Hindi, Kannada, Malayalam, Punjab, Gujarat, Marath, Oriya, Tamil, va Telugu. Đien anh nam bo An Đo chiem toi 75% doanh thu phim toan quoc. Truyen hinh tai An Đo khoi đau tu nam 1959 nhu mot phuong tien truyen thong quoc doanh, va đuoc mo rong cham chap trong hai thap nien sau. Su đoc quyen cua nha nuoc đoi voi truyen hinh ket thuc vao thap nien 1990, va ke tu đo cac kenh truyen hinh ve tinh ngay cang gop phan hinh thanh van hoa đai chung cua xa hoi An Đo. Ngay nay, truyen hinh la phuong tien truyen thong đi sau vao xa hoi An Đo nhat; cac uoc tinh cho thay vao nam 2012 co tren 554 trieu khan gia truyen hinh, 462 trieu co ket noi ve tinh hoac/va ket noi cap, lon hon cac loai hinh truyen thong đai chung khac nhu bao chi (350 trieu), phat thanh (156 trieu) hay internet (37 trieu).


= Xa hoi =

Xa hoi truyen thong An Đo đuoc xac đinh theo đang cap xa hoi, he thong đang cap cua An Đo la hien than cua nhieu xep tang xa hoi va nhieu han che xa hoi ton tai tren tieu luc đia An Đo. Cac tang lop xa hoi đuoc xac đinh theo hang nghin nhom đong toc the tap, thuong đuoc goi la jati, hay "đang cap". An Đo tuyen bo tien dan la bat hop phap vao nam 1947 va ke tu đo ban hanh cac luat chong phan biet đoi xu khac va khoi xuong phuc loi xa hoi, tuy vay nhieu tuong thuat van cho thay rang nhieu Dalit ("tien dan cu") va cac đang cap thap khac tai cac khu vuc nong thon tiep tuc phai song trong su cach ly va phai đoi mat voi nguoc đai va phan biet. Tai nhung noi lam viec o đo thi cua An Đo, tai cac cong ty quoc te hay cong ty hang đau tai An Đo, tam quan trong cua he thong đang cap bi mat đi kha nhieu. Cac gia tri gia đinh co vi tri quan trong trong van hoa An Đo, va cac gia đinh chung song gia truong đa the he la quy tac tieu chuan tai An Đo, song cac gia đinh hat nhan cung tro nen pho bien tai nhung khu vuc thanh thi. Đai đa so nguoi An Đo, voi su ung thuan cua ho, ket hon theo su sap xep cua cha me hay cac thanh vien khac trong gia đinh. Hon nhan đuoc cho la gan lien voi sinh menh, va ty le ly hon rat thap. Tao hon tai An Đo la viec pho bien, đac biet la tai cac vung nong thon; nhieu nu gioi tai An Đo ket hon truoc đo tuoi ket hon hop phap la 18. Nhieu le hoi tai An Đo co nguon goc ton giao, trong đo co Chhath, Phat đan, Giang sinh, Diwali, Durga Puja, Bakr-Id, Eid ul-Fitr, Ganesh Chaturthi, Holi, Makar Sankranti hay Uttarayan, Navratri, Thai Pongal, va Vaisakhi. An Đo co ba ngay le quoc gia đuoc to chuc tren toan bo cac bang va lanh tho lien bang: Ngay Cong hoa, ngay Đoc lap, va Gandhi Jayanti.


= Trang phuc =
Bong đuoc thuan hoa tai An Đo tu khoang 4000 TCN, va y phuc truyen thong An Đo co su khac biet ve mau sac va phong cach giua cac vung va phu thuoc vao cac yeu to khac nhau, bao gom khi hau va đuc tin. Phong cach y phuc pho bien gom phuc trang đuoc xep nep nhu sari cho nu gioi va dhoti hay lungi cho nam gioi. Cac loai phuc trang đuoc khau cung pho bien, nhu shalwar kameez cho nu gioi va ket hop kurta–pyjama hay quan ao kieu Au cho nam gioi. Viec đeo đo kim hoan tinh te, đuoc lam theo hinh hoa that thoi An Đo co đai, la mot phan cua truyen thong keo dai tu khoang 5.000 nam; nguoi An Đo cung đeo đa quy nhu mot thu bua.


= The thao =

Tai An Đo, mot so mon the thao ban đia truyen thong van con kha pho bien, chang han nhu kabaddi, kho kho, pehlwani va gilli-danda. Mot so hinh thai so khoi cua vo thuat chau A, nhu kalarippayattu, musti yuddha, silambam, va marma adi, bat nguon tai An Đo. Co vua thuong đuoc cho la co nguon goc tu An Đo voi ten goi chaturanga, mon the thao nay đang lay lai tinh đai chung bang su gia tang so Đai kien tuong nguoi An Đo. Pachisi la tien than cua parcheesi, Akbar Đai đe tung choi tro nay tren mot ki truong khong lo bang cam thach.
Viec đoi tuyen Davis Cup An Đo va cac đoi tuyen quan vot khac tai An Đo cai thien đuoc ket qua vao đau thap nien 2010 khien mon the thao nay gia tang tinh đai chung tai nuoc nay. An Đo co su hien dien tuong đoi manh trong cac mon the thao ban sung, va gianh mot vai huy chuong tai The van hoi, Giai vo đich ban sung The gioi, va Đai hoi the thao Thinh vuong chung. An Đo cung thanh cong tren cap đo quoc te trong cac mon gom cau long, quyen Anh, va đau vat. Bong đa la mon the thao pho bien tai Tay Bengal, Goa, Tamil Nadu, Kerala, va cac bang đong-bac.
An Đo co mot Lien đoan quan ly mon khuc con cau, đoi tuyen khuc con cau quoc gia An Đo tung gianh chien thang trong Giai vo đich khuc con cau the gioi nam 1975, va tinh đen nam 2012, An Đo gianh đuoc tong cong 8 huy chuong vang, mot huy chuong bac, va hai huy chuong đong The van hoi. An Đo cung đong mot vai tro quan trong trong viec đai chung hoa mon cricket, va đay la mon the thao pho bien nhat tai quoc gia nay. Đoi tuyen cricket quoc gia An Đo gianh chien thang tai cac giai vo đich cricket the gioi nam 1983 va 2011.
An Đo tung to chuc hoac đong to chuc mot vai su kien the thao quoc te: A van hoi nam 1951 va 1982; Vong chung ket Giai vo đich Cricket the gioi nam 1987, 1996 va 2011; Đai hoi the thao A–Phi nam 2013; Giai khuc con cau nam the gioi nam 2010; Đai hoi The thao Khoi Thinh vuong chung nam 2010. Cac su kien the thao quoc te đuoc to chuc thuong nien tai An Đo bao gom Chennai Open, Mumbai Marathon, Delhi Half Marathon, va Indian Masters. Cuoc đua Indian Grand Prix đau tien dien ra vao cuoi nam 2011. An Đo co truyen thong la quoc gia chiem uu the tai Đai hoi The thao Nam A.


Xem them Van hoa An Đo
Xa hoi An Đo
Hindu giao
Lich su An Đo


Ghi chu Chu thich Lien ket ngoai Tong quan

Tu nguyen

Lich su

Đia ly

Đa dang sinh hoc

Chinh tri

Ngoai giao va quan su

Kinh te

Nhan khau

Van hoa


 Khac  Cong thong tin quoc gia cua Chinh phu An Đo
Muc “India” tren trang cua CIA World Factbook.
An Đo tren DMOZ
So luoc An Đo tu BBC News
An Đo Luu tru ngay 17 thang 3 nam 2015 tai Wayback Machine tren Thu vien Thong tin Chinh phu UCB
 Wikimedia Atlas cua India
 Du lieu đia ly lien quan đen An Đo tai OpenStreetMap