Chum nho uat han (tieng Anh: The Grapes of Wrath), con co ten tren ban dich la Chum nho thinh no la tieu thuyet cua van hao John Steinbeck, bao gom 30 chuong, phan anh nhung bien đoi sau sac trong nong thon nuoc My khoang nhung nam đau the ky 20 duoi anh huong manh me cua thoi đai cong nghiep hoa. Voi tac pham nay, Steinbeck đa đuoc trao giai Pulitzer vao nam 1940. Nam 1962, Steinbeck đuoc trao giai Nobel Van hoc, ma Chum nho uat han la sang tac chinh cua Steinbeck đuoc Vien Han lam Thuy Đien đua ra nhu mot trong nhung ly do trao giai. Tap chi Time liet ke tac pham nay trong danh sach 100 tieu thuyet Anh ngu hay nhat tu nam 1923 đen nay. Ket qua tuyen chon dua theo tieu chi binh chon Nhung kiet tac the gioi đuoc dich ra chu Han do Bo Van hoa Trung Quoc to chuc nhung nam 1980-1981 xep Chum nho uat han la mot trong 100 cuon sach anh huong khap the gioi.


Hoan canh sang tac Boi canh hien thuc va nguyen nhan sang tac Chum nho uat han co nguyen uy tu cuoi thap nien 20 đen thap nien 30 khi nen kinh te My lam vao khung hoang cung voi su that nghiep hang loat cua cong nhan thanh thi, cong nhan đon đien va su kho khan trong cuoc song cua ho. Mua thu 1937, John Steinbeck theo buoc chan di cu cua nhung nguoi nong dan bang Oklahoma luu lac đen California, tan mat chung kien noi gian nan khon kho cua nguoi dan khi bi ep buoc phai roi bo que huong, đa đong cam va xuc đong sau xa sang tac nen thien truyen noi tieng Chum nho uat han ma ngay tu khi ra đoi đa thu hut mot luong đoc gia đong đao. Loi đanh gia cua Vien Khoa hoc hoang gia Thuy Đien vao nam 1962 khi Steinbeck đoat giai Nobel van hoc: sang tac thong qua chu nghia hien thuc, giau tuong tuong, bieu hien su hai huoc, giau long cam thong va su quan sat nhay ben đoi voi xa hoi, o muc đo lon la gan voi tac pham nay.


Noi dung Chum nho uat han đua đoc gia toi bang Oklahoma mien Đong nuoc My vao mot mua he oi buc khi nhung gia đinh tieu chu o đay bi tich thu đat đai va buoc phai roi bo ruong đong đe di cu ve mien Tay sinh song.
Tieu thuyet tap trung mieu ta qua trinh di cu cua gia đinh Joad (hay con goi la gia đinh nha Tom). Han han nang ne khien luong thuc khong thu hoach đuoc va đat đai bi thon tinh hau het, nhung nguoi nong dan khong con cach nao khac hon đe tiep tuc sinh song, buoc phai roi bo que huong. Chang Tom moi ra tu cung nguoi nha nhanh chong chuan bi di cu đen California tren mot chuyen xe cu nat cho qua tai. Hanh trinh voi muon van gian kho khon kho khi xe bi hong lien tuc, đoi, khat, ong ba noi lien tiep qua đoi va nguoi con trai, nguoi con re lien tuc bo tron, khi đen California ca nha Tom gom 12 nguoi đa chi con 8 nguoi.
The nhung California hoan toan khong phai la thien đuong trong mo đoi voi gia đinh Tom. California đa co hon 300.000 dan di cu, va con nhieu hon nhu the nhung ke đang muon đi tim mot đia đang tran gian. Nhung con đuong lon chen chuc nhung con nguoi đien ro, chay vay khap noi nhu đan kien, vo đau sut tran đe tim mot cong viec hen mon sinh nhai. Gia đinh Tom cung khong nam ngoai so đo, tieu đen nhung đong tien cuoi cung trong tui, ho đa rat hoi han va tuyet vong vi dua vao mot to truyen đon quang cao thien đuong vung kinh te moi ma nhe da đua ca nha đen mien Tay, va Tom mot thang troi qua chi tim đuoc viec lam thue trong vong 5 ngay.
Vi su khon cung trong hanh trinh, cac nong phu đa kien tri lap hop đong, đau tranh co đinh tien luong, nhung chu thue lai an noi up mo va khien nhung nguoi đong y bi mac muu. Yeu cau hop tinh hop ly cua cac nong phu khien ong chu tuc gian, ho quyet đinh goi nhung si quan canh sat cung đi xe đen, bao ve lan nhau, ep buoc cac nong phu hoac đi theo chung hoac la phai đen noi khac, va neu cac nong phu khong nghe loi khuyen cao chung se cho Cuc ve sinh đen do bo điem dung chan cua ho.
Chang Tom bi cuon vao cuoc kich thich trong con phan no cua đam đong va trong luc hon loan Tom đa đanh vien si quan canh sat. Tuy muc su Casy đa che giau cho gia đinh Tom tron chay nhung chinh ban than ong lai bi canh sat đua đi. Gia đinh Tom đa bat đac di phai đen xin viec o mot nong truong hai đao nhung khi đen đia điem nay thi o đo đa tap hop đuoc 5 gia đinh ma moi gia đinh do hai vien canh sat lai xe may dan đuong. Tren con đuong tran ngap cac đon bot voi canh sat sung đan ram ro, voi nhung nguoi lao đong đung tren cac ranh can doc đuong tuc toi keu gao vung nam đam, va moi lan 6 gia đinh, trong đo co gia đinh Tom, đi qua tram gac thi cua lien đong chat. Canh tuong khong giong nhu đen trang trai ma nhu đen nha nguc khien Tom cam thay bat an.
Khi đen trang trai thu hai đao, hai nguoi quan ly tu xe nay sang xe khac hoi nhung nguoi tren xe co lam cong hay khong va chi can co nguoi đap la chung lap tuc ghi ten ho lai bat chap ho co đong y hay khong, khong cho phep ho hoi han gi them ma tho bao ra lenh cho ho lap tuc đi lam viec. Ba me Tom cam đong tien kiem đuoc trong ngay đen cang tin mua thuc an nhung thuc pham trong cua hang tap hoa nay đeu la nhung thu hang hoa kem chat luong, qua đat ma cac cua hang trong thi tran khong the ban đuoc, nhung gia ca lai đat gap đoi o thi tran. Gia đinh Tom, mac du ro rang chiu hai tang ap buc, phia ong chu đon đien va phia gioi đau co thuc pham, nhung vi con co viec đe lam, co cai đe an nen van tam hai long.
Khi moi nguoi đang ngu yen trong đem, Tom van thao thuc. Ban ngay khi ho đi vao cong lon thay đau đau cung co canh gioi rat nghiem ngat, ben ngoai cong xum xit mot đam nguoi trong het suc gian du khien Tom cam thay su viec rat ky quac. Anh muon lam ro trang đen nen nhan luc nua đem lien lang le chui ra khoi man, đi ra ngoai. Vua ra cong lon thi nong sung va đen pin cua bon canh ve cung nhat te huong ve phia Tom hoi xem anh đinh lam gi. Tom muon co noi đi tam moi khien bon canh ve cho qua. Anh nghe loang thoang thay hai canh ve noi, cac cong nhan do bat man vi cong xa moi ngay mot giam nen đa bai cong, lam kinh đong canh sat trong hat, canh sat muon trung tri nhung nguoi cam đau gay ra chuyen đo nhat la muon tom đuoc nguoi đung ra xui bay gay chuyen co dang nguoi cao gay. Nghe đuoc nhung loi đo, Tom quyet đinh truyen tin cho nhung nguoi ngheo kho cung lam viec đang roi vao hoan canh nguy hiem kia.
Nhanh chong tim ra nhung anh em bai cong, Tom chot phat hien ra đieu ngoai du đoan cua anh la nguoi đung đau cuoc bai cong chinh la muc su Casy, nguoi tung cuu Tom truoc kia. Casy noi voi Tom rang, nguyen nhan moi nguoi bai cong la do chu nong truong khau tru tien cong, bat đau quyet đinh la moi gio lam viec đang 5 xu, nhung do nguon nhan luc nhieu len khien chu thue giam tien cong xuong mot nua. So tien cong it oi nay khong đu nuoi song gia đinh khien cac cong nhan ben tuyen bo bai cong. Tom cung lap tuc gia nhap cong đong bai cong. Chu nong trai lien moi mot loat canh sat đen tran ap.
Trong khi tranh đau voi bon canh sat, Tom đa lo tay giet chet mot vien canh sat, ke đa đanh chet nguoi to chuc bai cong la muc su Casy. Anh đanh phai tron chay lan nua khi bam theo con suoi nho chay đen mot canh rung lup xup đang xa.
Gia đinh Tom lai mot lan nua chay tron khoi trai trong đao đe roi sau đo xin đuoc viec lam tai mot đon đien trong bong, du ba me phai đanh long giau Tom vao chiec cong ngoai bui ram con ca nha xuong đong, đem ve tam tru trong mot toa tau bo hoang. The nhung cong viec trong bong o đon đien chang may choc đa ket thuc, vua nhan chut tien cong it oi gia đinh Tom đa phai đoi mat voi noi lo het viec. Roi mua mua bao thinh linh ap đen, đap chan bi vo va nuoc tran len ca san tau.
Giua luc khon kho thi co con gai cua gia đinh la Rozahan lai chuyen da, nhung vi đe non nen đua be bi chet. Ngot mua, moi nguoi quyet đinh tim đen noi cao rao hon. Ca gia đinh vua đoi, vua ngam lanh va gan nhu tuyet vong vi kiet suc co vuot qua canh đong nuoc đen tru o mot nha kho. Ho bat gap tai đay hai nguoi đan ong, mot gia va mot tre, nguoi gia đa gan nhu la đi vi sau ngay nhin đoi. Thay Rozahan bi uot lanh, anh thanh nien nhuong chiec chan duy nhat cua minh cho co, con co khi nhin canh ngo cua ong gia đa vuot qua nhung rut re ban tinh. Đong long thuong cam, voi su khuyen khich cua me, Rozahan đa đi đen mot quyet đinh manh bao la ghe bau vu cang sua cua minh vao mieng ong gia đang kiet suc.


Tua đe Steinbeck gap kho khan trong viec chon tua đe cho cuon tieu thuyet cua minh. Tua đe Chum nho uat han do Carol Steinbeck, vo cua nha van đe nghi, xem co ve phu hop voi noi dung hon bat ky tua đe nao ma nha van nghi ra. Tua đe nay lay y tu loi cua bai thanh ca "The Battle Hymn of the Republic" do Julia Ward Howe sang tac. Loi cau thanh ca đo nhu sau:

Mat toi đa thay vinh quang cua su hien đen cua Chua:Ngai se cha đap nhung vuon nho noi chua nhung chum nho uat han;Ngai tuot guom kinh hoang lap lanh anh tang toc:Chan ly cua Ngai đang đen.
Loi thanh ca nay lai dua tren phan đoan Thanh Kinh trong sach Khai Huyen 14:19-20, trinh bay khai thi ve su xet đoan thien thuong va giai cuu khoi su ap buc trong ngay phan xet cuoi cung.

Thien su quang luoi liem xuong đat, cat vuon nho o đat va nem nho vao thung lon thanh no cua Đuc Chua Troi. Thung ay phai giay đap tai ngoai thanh; roi co huyet o thung chay ra, huyet đo len đen cho khop ngua, dai mot quang la mot ngan sau tram dam. 
Nhu chung ta co the tien đoan, hinh anh goi len tu tua đe la mot bieu tuong quan trong trong viec phat trien cau chuyen va chu đe lon cua cuon tieu thuyet: Nhung ap buc kinh khung tu nhung lo ep ruou nho tai Dust Bowl se tao nen uat han kinh hoang nhung cung đem lai su giai phong nhung nguoi lam cong qua su hop tac cua ho.


Gia tri tac pham Chum nho uat han lay boi canh khong gian tuong đoi hep, hanh trinh tu Oklahoma đen California cung la qua trinh đi xuong đay cung xa hoi cua mot gia đinh nong dan My, gia đinh Joad (Tom). Nhung tac pham đong thoi cung phan anh mot cuoc di dan khong lo, nan that nghiep khung khiep trong tang lop nong dan va tieu chu My truoc suc phat trien manh me cua khoa hoc ky thuat voi su thay the suc lao đong con nguoi cua may moc hien đai, mot buc tranh song đong ve hien thuc đoi song cua nguoi nong phu My bi pha san giay giua đe sinh ton, cung nhu khong khi hon loan cua khung hoang kinh te va su tuoc đoat da man thanh qua lao đong cua con nguoi trong xa hoi My truoc Đai chien the gioi thu 2.
Phan anh mot giai đoan ngan ngui trong lich su My va tren đia điem cu the la bang California, nhung y nghia tac pham đa vuot xa hon khi mang y nghia cua mot su thi bi kich ve nhan dan My. Chum nho uat han đa tro thanh tieng keu cuu khan thiet cua nhan dan lao đong bi that nghiep, song trong nhung can leu lup xup tren khap đat nuoc. Mac du co suc lao đong phi thuong va biet hy vong vao tuong lai, nhung cuoc đoi cua ho đang ngay cang dan sau hon vao con đuong kho ai.
Tuy nhien, Chum nho uat han khong chi chan thuc phan anh su tan khoc cua mot thoi ky lich su My quoc, ma con chu trong trinh bay tinh cam đoi voi que huong, su luu luyen đoi voi đat đai, tam ly chong đoi cach mang cong nghiep, tinh cam đoi đich voi bo may quoc gia canh sat va nha nguc. Tac pham cung đong thoi phan anh phuong dien lanh lung khac nghiet cua cach mang cong nghiep.
Tieu thuyet tap trung mo ta hai hinh tuong Tom va Casy. Tom tinh tinh tho bao nhung dam phan khang va đau tranh, cuoi cung tim đuoc huong đi cho ban than qua su ket hop tu nguyen van menh cua ca nhan voi van menh cua nhung nguoi cung kho. Casy la mot muc su lang thang, chong lai Thuong đe cua ong va vut bo giao chuc đe quan tam đen noi cuc kho cua nhan dan thoi đo, đa hy sinh vi to chuc cuoc bai cong.
Ve mat nghe thuat, Chum nho uat han the hien mot van phong gia dan va giau xuc cam. Bang tinh chan thuc va tinh sau sac to lon, but phap ta thuc co suc to cao manh me, tac pham đa loi cuon nguoi đoc ngay tu khi đuoc xuat ban lan đau tai Oklahoma voi luong phat hanh vuot tren ca Cuon theo chieu gio va rat nhanh chong đuoc dung thanh phim, gay nen nhieu du luan trai nguoc ve y nghia cua tac pham đoi voi đoc gia đuong thoi bao gom ca nhung ong chu tu ban giau su va nhung nguoi lam thue khon cung.


Ban dich tieng Viet Chum nho uat han, 2 tap, Vo Lang dich, Nha xuat ban Khai Tri, Sai Gon 1972.
Chum nho phan no, Pham Thuy Ba dich. Ban in lan đau 2 tap tai Nha xuat ban Tac pham moi, Ha Noi (tap 1 co 410 trang kho 19 cm in nam 1975, tap 2 co 408 trang kho 19 cm in nam 1989), tai ban tai Nha xuat ban Hoi Nha van nam 1994. Đuoc gop thanh mot tap duy nhat voi 940 trang kho 19 cm in tai Nha xuat ban Hoi Nha van nam 2000. Nha xuat ban Van hoc tai ban nam 2007.
Chum nho thinh no, Pham Van dich, Nha xuat ban Hoi Nha van va Cong ty co phan sach Tao Đan 2020.


Phim chuyen the Phim nam 1940 do John Ford đao dien, cac dien vien Henry Fonda, Jane Darwell, John Carradine... Phim gianh 2 giai Oscar (đao dien va nu dien vien phu), đuoc chi đinh 5 giai khac, va gianh mot so giai thuong khac, nam trong 100 phim hay nhat cua Vien đien anh My.


Chu thich Tham khao Muc tu Chum nho noi gian, trong cuon 100 cuon sach anh huong khap the gioi, chu bien Đang Thuc Sinh, Truong Tu Binh, Duong Tue Mai, ban dich cua Nha xuat ban Hoi Nha van, Ha Noi, 2002. Trang 545-550.
Muc tu Chum nho noi gian, trong cuon Tu đien van hoc (bo moi), Nha xuat ban The gioi, Ha Noi, 2005. Trang 299-300.


Xem them 100 cuon sach hay nhat the ky 20 cua Le Monde