Chi Com chay (danh phap khoa hoc: Sambucus) la mot chi thuc vat co hoa trong ho Adoxaceae. Cac loai khac nhau đuoc goi chung trong tieng Viet la com chay hay soc dich hoac mau ma. Chi nay truoc đay xep trong ho Kim ngan (Caprifoliaceae), nhung đa đuoc phan loai lai trong ho Adoxaceae do cac so sanh di truyen va hinh thai voi cac loai trong chi Adoxa.


Mo ta Cac la moc đoi la la long chim voi 5–9 la chet (hiem khi 3 hay 11).Moi la dai 5–30 cm (2,0–11,8 in), va cac la chet co mep rang cua. Chung mang cac cum lon bao gom nhieu hoa nho mau trang hay mau kem vao cuoi mua xuan; sau đo se la cac chum qua mong nho mau đen, lam đen hay đo (hiem khi vang hay trang).


Phan bo va moi truong song Chi nay sinh song chu yeu trong khu vuc on đoi toi can nhiet đoi. Pho bien hon tai Bac ban cau, con tai Nam ban cau thi cac loai sinh song han che tai Australasia va Nam My. Nhieu loai đuoc gieo trong rong khap đe lam cay canh va la, hoa va qua cua chung.


Phan loai Cac loai đuoc cong nhan trong chi nay la:


Gieo trong Cac chung cay canh cua Sambucus đuoc trong trong vuon vi hoa va qua đep cung nhu tan la nhu ren theu cua chung.


Su dung Qua va hoa com chay đuoc su dung lam thuc pham chuc nang đoi voi mot so benh tat nho nhu cum, cam lanh, tao bon va mot vai benh khac, thuong đuoc phuc vu o dang tra, nuoc chiet hay vien nang. Chua co đu nghien cuu đe biet hieu qua cua no cho viec su dung nhu vay hay cho tinh an toan cua no – tuy nhien, chua co thong bao nao ve benh do hoa com chay gay ra.
Loi xop ruot cay com chay tung đuoc nhung nguoi tho lam/sua chua đong ho su dung lam dung cu lam ve sinh truoc khi tien hanh nhung cong viec ti mi.


= Dinh duong =
Qua com chay tuoi chua 80% nuoc, 18% cacbohydrat va duoi 1% protein va chat beo (xem bang). 100 gam qua com chay cung cap 73 calo va la nguon giau vitamin C, cung cap toi 43% Gia tri Hang ngay (DV). Com chay cung chua mot luong vua phai vitamin B6 (18% DV) va sat (12% DV).


= Thuc pham =
Nguoi Phap, Austria va Trung Au lam xi ro hoa com chay, noi chung tu dich chiet tu hoa com chay, ma tai Trung Au nguoi ta them no vao đo đon banh palatschinke thay cho viet quat xanh. Nguoi dan tu Trung Au, Đong Au toi Đong Nam Au su dung cung mot phuong phap tuong tu đe lam xi ro đe sau đo pha loang voi nuoc va su dung lam đo uong hay lam chat tao huong vi trong mot vai loai thuc pham. Banh nuong hay đo gia vi qua đuoc lam tu cac qua mong. Nguoi Romania lam mot loai đo uong co ga trong thang 5 va thang 6 goi la "socata" hay "suc de soc". No đuoc lam bang cach tam uot hoa bang nuoc, men bia va chanh trong 2–3 ngay. Giai đoan len men cuoi cung đuoc thuc hien trong chai co nap kin đe lam đo uong sui bot. Loai đo uong nay đa truyen cam hung cho Coca-Cola san xuat loai đo uong tu hoa com chay goi la Fanta Shokata.
Hoa Sambucus nigra đuoc su dung đe lam nuoc hoa com chay ngam đuong. St-Germain, mot loai ruou mui cua Phap, đuoc lam tu hoa com chay. Hallands Flader, mot loai ruou akvavit cua Thuy Đien, đuoc tao huong vi bang hoa com chay. Mac du co ten goi gan giong la sambuca, nhung loai ruou mui cua Italia nay chu yeu đuoc lam tu tinh dau đai hoi va tieu hoi huong chiet bang chung cat cach thuy. No cung chua dich chiet hoa com chay đe tao huong vi va bo sung mui hoa đe lam nhe va can đoi huong vi đam cua cam thao.
Cac canh con rong cua com chay tung đuoc su dung lam ong mang đe hut nhua phong lam xi ro phong.


 Đoc tinh  Mac du vo va thit cua qua chin hay qua đa nau chin cua phan lon cac loai com chay la an đuoc, nhung qua chua nau chin va cac bo phan khac cua cay la co đoc. La, canh con, canh, hat, re, hoa va qua mong cua Sambucus san sinh ra mot so chat cyanidin glycoside va ancaloit co đoc. Viec tieu thu mot luong lon cyanidin glycoside va ancaloit tu nuoc qua, tra hoa hay đo uong lam tu la tuoi, canh va qua co the gay ra mot so tac đong nghiem trong, nhu buon non, non mua, tieu chay. Thang 8 nam 1983, mot nhom 25 nguoi o quan Monterey, California đot ngot đo benh sau khi uong nuoc ep com chay tu qua, la va than con tuoi va khong nau chin cua Sambucus mexicana. Mat đo flavonoit (gom ca cyanidin glycoside) la cao hon o tra lam tu hoa so voi lam tu qua, va mat đo tong the cua cyanidin glycoside la thap hon o hoa va qua thu hai tu cac cay trong/moc o đo cao nho khi so voi cac cay moc o đo cao lon.


= Chat tao mau =
Com chay chua nhieu loai anthocyanidin ket hop voi nhau đe lam cho nuoc ep com chay co mau lam-tia đam va chuyen thanh hoi đo khi hoa loang bang nuoc. Cac sac to nay đuoc su dung lam chat tao mau trong mot so san pham, va "mau nuoc ep com chay" đuoc FDA Hoa Ky liet ke nhu la cho phep trong cac loai thuc pham huu co đuoc cap chung nhan. Tai Nhat Ban, nuoc ep com chay đuoc liet ke la "phu gia mau tu nhien" đuoc phe chuan theo Luat Thuc pham va Ve sinh. Cac loai soi cung co the nhuom bang nuoc ep com chay (su dung phen lam chat can mau) đe tao ra mau "com chay" nhat.


= Y hoc co truyen =

Mac du nhung nguoi hanh nghe y hoc co truyen đa su dung com chay trong nhieu tram nam, bao gom ca ruou voi muc đich đieu tri thap khop va đau đon do chan thuong, nhung van khong co chung cu khoa hoc cho thay viec su dung nhu vay la co loi. Ben canh đo, com chay đen cung tung đuoc su dung đe đieu tri cac trieu chung cum. Trong khi mot so nghien cuu so bo chi ra rang com chay co the giam nhe cac trieu chung cum nhung chung cu la khong đu manh đe ho tro viec su dung no cho muc đich nay.


= Moi truong song =
Com chay đuoc trong pho bien gan cac trang trai va nha cua vuon tuoc. No la loai cay phu thuoc nito va vi the noi chung đuoc tim thay gan nhung noi co chat thai huu co. Tai Anh nguoi ta trong com chay lam hang rao do chung de song, de uon tao hinh va phat trien nhanh. Noi chung no thich hop voi nhieu loai đat, mien la co đu anh sang.


Truyen thuyet dan gian va hu cau Truyen thuyet dan gian lien quan toi com chay co o nhieu noi va cung thay đoi tuy theo tung khu vuc. Trong mot so truyen thuyet tai Anh hay Scandinavia thi cay com chay đuoc coi la co kha nang phong tranh đuoc nhung đieu toi loi va bao ve nguoi ta khoi phu thuy, trong khi mot so niem tin khac lai cho rang phu thuy thuong tu tap duoi cay com chay, đac biet la khi no co nhieu qua. Neu nguoi ta đon ha cay com chay thi vi than cay đuoc biet đen nhu la Me Com chay se thoat ra va se tim cach tra thu nguoi đon ha cay. Chi co the an toan bang cach cau khan Me Com chay trong khi đon ha cay com chay.
Lam tu mot canh cay com chay, Đua phep Com nguoi (ten trong ban dich tieng Viet), co mot vai tro quan trong trong cuon sach cuoi cung cua bo tieu thuyet Harry Potter, gan nhu đa đuoc đat ten la Harry Potter and the Elder Wand (Harry Potter va Đua phep Com nguoi) truoc khi tac gia J. K. Rowling quyet đinh đat ten no la Harry Potter and the Deathly Hallows (Harry Potter va Bao boi Tu than).


Thu vien anh Tham khao Lien ket ngoai Du lieu lien quan toi Sambucus tai Wikispecies
 Tu lieu lien quan toi Sambucus tai Wikimedia Commons
Elder (plant) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
USDA National Organic Program National List Petition for Elderberry Juice Color
This article incorporates text from a publication now in the public domain: National Institutes of Health's National Center for Complementary and Integrative Health entry for European Elder
Hassler, M. 2018. Sambucus World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Mar. 2018). In: Roskov Y., Abucay L., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T.,
Vuon thuc vat hoang gia Kew; Đai hoc Harvard; Australian Plant Name Index (bien tap). International Plant Names Index http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=2018. {{Chu thich web}}: |title= trong hay bi thieu (tro giup)
The Plant List 2013. Sambucus in The Plant List Version 1.1. Published on the internet. Truy cap: 2018 Jun. 28.
Tropicos.org 2018. Sambucus. Missouri Botanical Garden. Published on the internet. Truy cap: 2018 Jun. 28
Swedish Museum of Natural History, only in Swedish Luu tru ngay 26 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
Sambucus tai GBIF