Phero Nguyen Huy Mai (1913–1990) la mot giam muc cua Giao hoi Cong giao Roma nguoi Viet Nam. Ong tung đam trach vai tro Giam muc tien khoi cua Giao phan Ban Me Thuot, cai quan giao phan nay trong hon 20 nam, tu nam 1967 đen nam 1990 va Pho Chu tich Hoi đong Giam muc Viet Nam, nhiem ky 1989 – 1992. Khau hieu giam muc cua ong la: "Ngai can phai lon len, con toi thi nho lai".
Giam muc Mai sinh nam 1913 tai Ha Noi trong mot gia đinh Cong giao. Tu thuo thieu thoi, ong đa đi theo con đuong tu tri Cong giao va chi mot nam sau khi bat đau tu hoc, chung sinh Mai đa đuoc gui sang Phap du hoc. Sau khoang thoi gian dai tu hoc, Pho te Nguyen Huy Mai đuoc truyen chuc linh muc tai Paris nam 1941 va tiep tuc hoc tai Phap đen nam 1947.
Tro ve Viet Nam, linh muc Nguyen Huy Mai đuoc chon lam linh muc pho xu chinh toa Ha Noi va linh muc chinh xu chinh toa nam nam sau đo. Cung nam 1952, ong đuoc bo nhiem chuc giam đoc Tieu chung vien Pio XII. Di cu vao Nam nam 1954 va gia nhap giao phan Kon Tum, tu nam 1964, ong la Thu ky Thuong truc Hoi đong Giam muc mien Nam Viet Nam.
Giao hoang Phaolo VI thiet lap Giao phan Ban Me Thuot va chon linh muc Nguyen Huy Mai lam giam muc chinh toa Tien khoi. Le tan phong cu hanh nam 1967. Giam muc Mai co cong lon trong viec sang lap Tieu chung vien Le Bao Tinh va thiet lap Dong Nu vuong Đuc Me Hoa Binh.
Giam muc Nguyen Huy Mai qua đoi nam 1990 tai Toa giam muc Ban Me Thuot, tho 77 tuoi.


Than the, tu tap Nguyen Huy Mai sinh ngay 3 thang 7 nam 1913 tai lang Khuyen Luong, ngoai o Ha Noi (nay thuoc phuong Tran Phu, quan Hoang Mai, thanh pho Ha Noi, thuoc Tong giao phan Ha Noi), la con ca trong mot gia đinh co bay nguoi con. Nam 1929, cau Mai vao Tieu chung vien Hoang Nguyen. Nam 1930, Giam muc Pierre Gendreau (Đong, 1892 – 1935), Giam muc Ha Noi gui cau qua Phap du hoc, vao chung vien Saint Sulpice Paris.
Tai Phap, ngay 21 thang 12 nam 1940, chung sinh Nguyen Huy Mai đuoc phong chuc Pho te tai Nha tho Saint-Sulpice, Paris, thuoc Tong giao phan Paris, boi vi chu phong la Hong y Emmanuel Suhard. Khong lau sau đo, ngay 29 thang 6 nam 1941, Pho te Nguyen Huy Mai tien đen viec đuoc phong chuc linh muc tai Thanh đuong Notre-Dame, Tong giao phan Paris, cung boi vi chu phong la Hong y Suhard. Tan linh muc luc nay la thanh vien linh muc đoan Hat Đai dien Tong Toa Ha Noi (quen goi la Đia phan Ha Noi).


Thoi ky linh muc Sau khi đuoc truyen chuc, tan linh muc Nguyen Huy Mai tiep tuc theo hoc Đai hoc Cong giao Paris va đai hoc Sorbonne, đo Cu nhan Van chuong va Cu nhan Than hoc.
Nam 1947 ve Ha Noi, đuoc bo nhiem Pho xu nha tho chinh toa Ha Noi, bay gio moi 34 tuoi đoi, linh muc Nguyen Huy Mai hoat đong nang no, nhat la trong linh vuc giao duc va trong gioi thanh nien hoc sinh. Ong la giam đoc sang lap truong Dung Lac đong thoi la Tuyen uy cua phong trao Thanh – Sinh – Cong. Thang 5 nam 1952, ong ve giu chuc Chanh xu nha tho chinh toa.
Trong thoi ky nay, ong cung la linh muc Giam đoc truong Trung hoc Dung Lac, voi pho giam đoc la linh muc Giuse Maria Trinh Van Can.
Đen ngay 22 thang 8 nam 1952, ong giu chuc Giam đoc Tieu chung vien Pio XII cua Giao phan Ha Noi, đong thoi kiem chuc Tong Đai dien giao phan. Sau khi Hiep đinh Geneve đuoc ky ket, ngay 10 thang 7 nam 1954, linh muc Nguyen Huy Mai di cu vao mien Nam Viet Nam. Ong gia nhap giao phan Kontum, duoi quyen Giam muc đuong nhiem Paul Seitz. Tu nam 1964, linh muc giu chuc Thu ky thuong truc Hoi đong Giam muc mien Nam.


Giam muc Ban Me Thuot = Trong Chien tranh Viet Nam (1967 – 1975) =
Ngay 22 thang 6 nam 1967, Giao hoang Phaolo VI ban sac lenh thiet lap giao phan Buon Me Thuot va bo nhiem linh muc Nguyen Huy Mai lam Giam muc chinh toa tan Giao phan Buon Me Thuot. Viec chia tach tan giao phan đuoc Giao hoang cong bo qua sac chi Qui Dei Benignitate. Giao phan Cong giao moi nay gom co ba tinh thuoc Viet Nam Cong hoa la cac tinh Đak Lak, Quang Đuc va Phuoc Long, trong đo tinh Đak Lak truoc đo thuoc Giao phan Kon Tum va hai tinh con lai thuoc ve Giao phan Đa Lat. Giao phan nay co dien tich tren 21.700 km2 voi so giao huu khoang 56.719, cung voi 55 linh muc va 33 giao xu. Ly do cua viec chia tach nay la do đieu kien sinh hoat muc vu cua cac giao phan Kon Tum va Đa Lat gap nhieu kho khan. Toan bo giao phan nay đuoc chia thanh 3 giao hat va bao gom nhieu giao dan thuoc cac dan toc thieu so khac nhau.
Truoc khi đen nhan tan giao phan, nhan dip cuoi tuan tinh tam tai Giao hoang Hoc vien Pio Đa Lat, vi giam muc Tan cu đa ngo loi thuyet phuc cac chung sinh ve phuc vu cho Tan giao phan Ban Me Thuot. Mot so chung sinh cam thay yeu men tinh cach khiem nhuong noi vi giam muc va quyet đinh phuc vu tai Giao phan Ban Me Thuot.
Le tan phong cu hanh tai Sai Gon ngay 15 thang 8 nam 1967 do Kham su Toa Thanh Angelo Palmas chu phong va hai vi Giam muc phu phong: Paul Seitz Kim, Giam muc chinh toa Giao phan Kon Tum va Giam muc Phero Maria Pham Ngoc Chi, Giam muc chinh toa Giao phan Đa Nang. Tong giam muc Kham su tung dan do Tan giam muc Nguyen Huy Mai rang:"Đuc Thanh Cha muon Cha la mot Giam muc truyen giao", đo cung la ly do tan giam muc Mai chon khau hieu " Đuc Kito phai lon len, con toi thi nho lai" (Ga 3, 30). So di le tan phong tan giam muc đuoc cu hanh tai Sai Gon, du đa so giao dan mong muon le tan phong to chuc tai Ban Me Thuot la do thoi tiet. Thoi tiet tai Sai Gon co nang đep trong khi tai Ban Me Thuot lai co mua. Phai đoan tham gia le tan phong tu tan giao phan dan đau boi linh muc Giuse Trinh Chinh Truc, 7 linh muc khac va 10 giao dan. Tinh them so giao dan goc Ban Me Thuot tai Sai Gon, phai đoan giao phan gom 10 linh muc va 40 giao dan, khong tinh phu nu va tre em.

Ngay 22 thang 8 nam 1967, tan Giam muc Nguyen Huy Mai chinh thuc nhan Giao phan Buon Me Thuot bang nghi le ngoai troi trong khuon vien Nha tho chinh toa Ban Me Thuot. Truoc đo, Kham su Toa Thanh va tan giam muc di chuyen bang may bay, đap xuong phi truong Phung Duc. Tan giam muc đa thuc hien nghi thuc hon đat Ban Me Thuot. Ngay 8 thang 9 nam 1967, hoi nghi hang linh muc giao phan đau tien đuoc giam muc trieu tap, ong bo nhiem cac chuc vu chu chot, thanh lap cac hoi đong va cac uy ban.
Ong mo chung vien cho giao phan, mang ten Thanh Le Bao Tinh. Vai thang sau khi chinh thuc nham chuc, ngay 25 thang 3 nam 1968, Giam muc Nguyen Huy Mai an ky Van thu C. 200/68, quyet đinh thanh lap Chung vien Le Bao Tinh, bo nhiem linh muc Giam đoc Tien khoi la Augustino Nguyen Van Tra. Linh muc Tra vuong ban cong tac Tuyen uy Dong Nu vuong Hoa Binh nen đen ngay 4 thang 7 cung nam, sau khi linh muc Phaolo Nguyen Van Hoa tiep nhan vai tro Tuyen uy, viec thanh lap Ban giang huan, tuyen sinh chung vien moi đuoc tien hanh
Cai quan giao phan trong thoi buoi moi khai sinh, nhieu lan, qua cac thu chung, giam muc Nguyen Huy Mai nhan nhu giao dan chu trong đen van đe truyen giao. Cac loi nhac nho nay đa gay anh huong đen giao dan thuoc moi tang lop.
Nam 1969, giam muc Nguyen Huy Mai cho cai to Dong Men Thanh Gia, xin thanh lap Dong Đuc Maria Nu Vuong Hoa Binh. Đe hoan thanh cong viec nay, ong gui van thu 506/69 đen Toa Thanh. Tiep nhan, ngay 22 thang 4 nam 1969, Hong y Phero Agagianian, Bo truong Thanh Bo Truyen giao chuan y, xac nhan qua van thu so 2248/69. Giam muc Mai chinh thuc thiet lap dong tai buoi le to chuc ngay 31 thang 5 nam 1969.
Sau nhieu nam tim kiem, Giam muc Nguyen Huy Mai chon mua thua đat toa lac tai goc đuong so 21 A đi Ninh Hoa va 21 B Lac Thien thuoc so huu cua Compagnie Des Hauts Plateaux Indochinois (CHPI). Phan đat nay rong 18 hec-ta, đuoc dung đe xay dung chung vien Le Bao Tinh. Sau khi xem xet nhieu thiet ke, giam muc Mai chon ban thiet ke vua Kien truc su To Cong Van, mot kien truc su noi tieng. Tuy vay, ong cung gop y va đe nghi chinh sua ban thiet ke theo mot so tieu chuan: chi dung nha tret hoac mot lau, phan chia ku vuc theo cac chuc nang, ket noi bang nhu hanh lang va quan tam đen đo ben vung cua cong trinh, cung nhu gian luoc cac net trang tri đe giam chi phi va ruom ra.
Giam muc lap cac ban chuyen trach: Ban Phung vu va Thanh nhac Sac toc, Ban Giao ly Sac toc, thanh lap cac Trung tam Cong giao Sac toc tai Buon Me Thuot, Quang Đuc, Phuoc Long. Tai thi xa Buon Me Thuot, mo truong trung, tieu hoc, do cac su huynh La San đam trach va cac chan y vien, co nhi vien, nha duong lao, quan com xa hoi... Ong cung moi goi cac nam nu tu si cac Hoi Dong đen cong tac giup giao phan: Dong La San, Đong Cong, Dong nu Vinh Son chuyen lo cong tac tu thien xa hoi, Dong Đuc Ba Truyen giao cham lo cho nguoi sac toc, Dong Thanh Phaolo bang bo vet thuong than xac nhung benh nhan bat hanh, Dong Men Thanh Gia.
Trong thap nien 1970, voi tinh trang chien tranh khoc liet, giao dan tu nhieu tinh khac nhau đa đen đinh cu tai Ban Me Thuot, trong đo co rat nhieu nguoi thuoc cac dan toc Xtieng, Xo Đang, M'nong. Giao phan Ban Me Thuot thuc hien chu truong truyen giao va vai nghin nguoi đa gia nhap đao tai giao phan. So giao dan Phuoc Long phai di tan len đen con so 5.000 va so giao dan Xo Đang - giao phan Kon Tum đen Ban Me Thuot lanh nan la khoang 8.000 nguoi. Vung Ban Me Thuot tinh hinh chien su phuc tap, viec tham muc vu cua giam muc Mai đen cac giao hat bi gian đoan, tuy vay cong viec muc vu van van hanh troi chay.
Giam muc Nguyen Huy Mai cung Tong giam muc Philipphe Nguyen Kim Đien đuoc Hoi đong Giam muc Viet Nam cu đi tham du Thuong Hoi đong Giam muc nam 1974. Giam muc Mai đa khoi hanh tu truoc 10 ngay khai mac thuong hoi đong, tuc ngay 17 thang 9 nam 1974 nham tham du mot cuoc hop hoi nghi tai Paray-le-Monial, tham linh muc Romenf tai Yssingeaux va Giao phan Le Puy-en-Velay, Phap. Ong roi Thuong Hoi đong som mot ngay, do ngay 25 thang 10 co chuyen bay đen Sai Gon. Cac tu si, linh muc đon tiep ong tai Ban Me Thuot ngay 27 cung thang. Trong khuon kho chuyen vieng tham, Giam muc Nguyen Huy Mai cung đa co dip tiep kien rieng voi giao hoang Phaolo VI. Giua thang 11 nam 1974, Giam muc Nguyen Huy Mai va mot so giam muc mien Nam Viet Nam khac chu toa khoa hoi thao VII ve Truyen Ba Phuc Am toan quoc, tai Nha Trang. Tai đay, giam muc Mai đa ky ten vao bien ban đong y, chap thuan cho pho bien viec thi hanh cac nghi thuc ve ton kinh ong ba to tien tai giao hoi Viet Nam.
Ngay 11 thang 3 nam 1975, Hong y Quoc vu khanh Jean Villot gui đien tin đen Giam muc Nguyen Huy Mai đe bao tin viec Giao hoang Phaolo VI tuyen bo cau nguyen cho giao phan va đau buon truoc tinh hinh chien su. Toa Thanh Vatican ngay 17 thang 3 bao cao rang giam muc Mai va giam muc tan cu Nguyen Van Hoa, cung mot so linh muc Cong giao đa bi quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa bat đi, đong thoi loan tin ve cai chet cua linh muc tong đai dien Trinh Chinh Truc. To Quan sat vien Roma bao cao ngay 18 thang 3 va Kham su Toa Thanh tai Sai Gon đa xac nhan rang Linh muc Tong đai dien Giao phan Ban Me Thuot Giuse Trinh Chinh Truc đa bi giet chet, đong thoi xac nhan viec giam muc Nguyen Huy Mai va giam muc tan cu Nguyen Van Hoa đang o trong vung chien su Ban Me Thuot khi quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa tan cong va chua ro so phan cua ho. Giam muc Hoa chinh la nghia tu cua giam muc Mai.
Ngay 6 thang 4 nam 1975, National Catholic Register trich dan nguon tin tu linh muc Raymond de Jaegher, giao si co thoi gian lam viec lau dai tai Đong Nam A va thanh vien Quy Hong y Mindszenty Foundation. Linh muc nay cho biet, luc luong quan đoi Viet Nam Dan chu Cong hoa đa giet chet Giam muc Nguyen Huy Mai va hai linh muc khac, đong thoi Giam muc Tan cu Giao phan Phan Thiet Phaolo Nguyen Van Hoa va 9 linh muc khac cung đa bi hanh quyet vao ngay 5 thang 4 nam 1975. To quan sat vien Roma cung quan ngai sau sac truoc tin cac giam muc va linh muc bi giet, đong thoi loan tin linh muc Tong đai dien Giuse Trinh Chinh Truc cung đa bi giet trong tinh hinh chien su, theo nhung bao cao đau tien.
Tren thuc te, vao ngay 5 thang 4 nam 1975, giam muc Nguyen Huy Mai cu hanh nghi thuc truyen chuc giam muc cho linh muc Nguyen Van Hoa tai nha nguyen Dong Nu Vuong Hoa Binh Ban Me Thuot va tham gia le tan phong con co linh muc Giuse Trinh Chinh Truc.


= Sau Chien tranh Viet Nam (1975 – 1990) =
Giam muc Nguyen Huy Mai luon quan tam cham soc đen cac linh muc va giao dan. Do giao hat Phuoc Long 16 nam tu nam 1975 khong co linh muc, giam muc Mai đa nho nguoi soan thao van ban gui ong chu tich Hoi đong giao xu la ong Tuan đe ong gui ra Ha Noi, xin cap phep đuoc bo nhiem linh muc cho vung nay. Giam muc Mai cung khong ngai kho khan khi nhieu lan đap may bay truc thang đen vung bien giao phan hiem tro, de nguy hiem tinh mang. Tinh hinh thuyen chuyen linh muc gap nhieu kho khan, tuy vay giam muc Mai quyet đinh khong nhuong bo chinh quyen Viet Nam.
Nam 1980, chinh quyen cho phep Giam muc Nguyen Huy Mai đi Ha Noi tham du Đai hoi đong Giam muc Viet Nam va đi Roma.
Ngay 19 thang 6 nam 1981, Toa Thanh bo nhiem linh muc Giuse Trinh Chinh Truc lam giam muc pho Ban Me Thuot. Le tan phong tan giam muc đuoc Giam muc Nguyen Huy Mai chu su vao ngay 15 thang 8 cung nam.
Sau nhieu thang lam viec cang thang giua chinh quyen tinh Đak Lak voi Giam muc Nguyen Huy Mai va giam muc pho Giuse Trinh Chinh Truc, cac chung sinh đuoc cong nhan ly lich trong sach va ghep ho khau vao Toa giam muc đe tu hoc truoc đo bi buoc tro ve voi gia đinh. Đen đau thang 7 nam 1983, chung vien Le Bao Tinh gan nhu bi giai the. Truoc đo, co so chung vien đa tro thanh Truong Đang, sau khi Nha nuoc Viet Nam tuyen bo tiep quan co so vua hoan tat vao thang 10 nam 1977. Truoc tinh trang mot so linh muc tham gia le thanh lap Uy ban Đoan ket Cong giao Yeu nuoc Viet Nam (nay la Uy ban Đoan ket Cong giao Viet Nam), giam muc Nguyen Huy Mai yeu cau cac linh muc thuoc Giao phan Ban Me Thuot nao đa tham gia phai tu chuc. Co nguon tin cho rang sau khi cac linh muc tu chuc, giam muc Mai đa nhan nhieu loi đe doa ve viec ngan cam đi lai trong cac vung thuoc Giao phan. Truoc đo, vi khuyen ran va ngan cam cac linh muc tham gia đai hoi thanh lap Uy ban Đoan ket, giam muc Nguyen Huy Mai đa bi canh sat tham van. Cung chung tinh trang nay con co cac giam muc khac nhu giam muc Nguyen Van Hoa cua giao phan Nha Trang, giam muc pho Long Xuyen Gioan Baotixita Bui Tuan va giam muc giao phan Xuan Loc Đa Minh Nguyen Van Lang. Cac giam muc Viet Nam khac co thai đo de dat voi viec thanh lap uy ban va khong len tieng chi trich rong rai.

Ngay 22 thang 6 nam 1987, Giam muc Phero Nguyen Huy Mai cu hanh nghi thuc cung hien Nha tho chinh toa Ban Me Thuot, trong dip ky niem 20 nam ngay thanh lap Giao phan. Đay la mot giai phap cua chinh quyen nham cong nhan giam muc Nguyen Huy Mai la "linh muc chanh xu Chinh Toa". Ngay 3 thang 7 nam 1988, buoc vao tuoi 75, Giam muc Mai đe đon nghi huu theo thong le, nhung Giao hoang Gioan Phaolo II khong chap thuan.
Giam muc Nguyen Huy Mai đuoc cac giam muc thuoc Hoi đong Giam muc Viet Nam bau chon lam Pho Chu tich Hoi đong voi nhiem ky keo dai tu nam 1989 đen nam 1992.
Giam muc Nguyen Huy Mai song gian di va kho ngheo. Gia san cua ong chi la cac tu sach đao đuc, cac to bao hang thang, hang ngay o quay bao Toa Giam muc... Ong su dung đo đac vua đu: cay kim cu co tu truoc nam 1936, ao bac mau thi lon trai đe mac. Cuoc song gian di nay đa gay an tuong sau sac. Trong sach 20 nam qua 25 Giao phan, linh muc Tran Phuc Long nhan đinh giam muc Nguyen Huy Mai co cac đuc tinh: khiem ton, song kho ngheo, coi nhe tinh cam gia đinh, đung gio va boc truc.


Tro benh va qua đoi Ngay 23 thang 7 nam 1990, giam muc Nguyen Huy Mai cu hanh le cho Hoi dong Đuc Maria Nu Vuong Hoa Binh. Trong buoi le nay, suc khoe giam muc Mai dien bien xau: ong vin ghe tien len ban tho, ngoi cho ruoc le. Nhan thay đieu nay, cac nu tu đe nghi đua ong đi vien nhung khong nhan đuoc su đong thuan tu giam muc Mai. Cac nu tu quyet đinh lay mau giam muc Mai đua đi xet nghiem. Ket qua tra ve xac đinh giam muc Mai bi ung thu mau giai đoan tram trong.
Đe cuu chua, can cu tinh hinh benh, giao phan quyet đinh đua giam muc Mai đi xe bang đuong Nha Trang. Ngay trong ngay 24 thang 7, giam muc Nguyen Huy Mai đa đuoc đua đen Toa Giam muc Nha Trang. Đe ho tro, giam muc Giao phan Nha Trang Phaolo Nguyen Van Hoa nho cac bac si benh vien Đuong Sat toi Toa giam Muc đieu tri. Mot so giao dan Nha Trang hien mau ho tro giam muc Mai. Sau 5 ngay đieu tri, cac bac si cho biet khong the cuu chua. Thong tin nay đuoc giam muc Hoa noi truc tiep cho giam muc Mai. Đuoc tin, giam muc Mai xin ve Ban Me Thuot. Đoan bac si quyet đinh ve Ban Me Thuot ho tro benh nhan. Phai đoan giao phan, dan đau la Giam muc Pho Giuse Trinh Chinh Truc đen Nha Trang đua ong ve Ban Me Thuot.
Ngay 4 thang 8 nam 1990, Giam muc Phero Nguyen Huy Mai qua đoi tai Toa Giam muc Ban Me Thuot voi su hien dien cua giam muc pho Trinh Chinh Truc, cac nu tu Dong Đuc Maria Nu vuong Hoa Binh va than nhan, huong tho 77 tuoi, le an tang cu hanh ngay 8 thang 8 nam 1990 va mai tang đeu tai nha tho chinh toa giao phan.
Sau khi giam muc Nguyen Huy Mai qua đoi, giam muc pho Giuse Trinh Chinh Truc ke nhiem chuc giam muc chinh toa Giao phan Ban Me Thuot.


Nhan đinh Trong bai đieu van đoc ngay 8 thang 8 nam 1990, giam muc ke vi Giuse Trinh Chinh Truc đa noi ve cuoc đoi vi tien nhiem Nguyen Huy Mai:

Trong sach 20 nam qua 25 giao phan, linh muc Tran Phuc Long đanh gia Giam muc Nguyen Huy Mai:


Tong truyen Giam muc Phero Nguyen Huy Mai đuoc tan phong giam muc nam 1967, thoi Giao hoang Phaolo VI, boi:

Giam muc Chu phong: Angelo Palmas, Kham su Toa Thanh tai Viet Nam.
Hai giam muc Phu phong: Paul Leon Seitz Kim, M.E.P. giam muc chinh toa Tien khoi Giao phan Kon Tum va Phero Maria Pham Ngoc Chi, giam muc chinh toa Tien khoi Giao phan Đa Nang.
Giam muc Phero Nguyen Huy Mai la Giam muc Chu phong cho cac giam muc:

Nam 1975, giam muc Phaolo Nguyen Van Hoa, hien đang la co giam muc chinh toa Giao phan Nha Trang.
Nam 1981, giam muc Giuse Trinh Chinh Truc, hien đang la co giam muc chinh toa Giao phan Ban Me Thuot.


Tom tat chuc vu Ghi chu Chu thich Tham khao Lien ket ngoai CHAN DUNG LINH MUC - ĐGM Phero Nguyen Huy Mai