Niko Pirosmani (tieng Gruzia: ნიკო ფიროსმანი) (1862-1918) la mot hoa si noi tieng nguoi Gruzia theo truong phai Chat phac. Ong chinh la nguyen mau cua hinh tuong nguoi hoa si trong bai hat noi tieng Trieu bong hong.


Tieu su Niko Pirosmani ten that la Nikoloz Aslanisdze Pirosmanashvili; ong sinh nam 1862 trong mot gia đinh nong dan tai tinh Kakheti o mien Tay Nam Đe quoc Nga (nay la vung lanh tho phia Bac cua Gruzia). Song than cua ong, Aslan Pirosmanashvili va Tekle Toklikishvili la nhung đien chu nho, so huu mot manh vuon trong nho voi mot it trau bo. Ong mo coi som va lon len duoi su cham soc cua hai nguoi chi Mariam va Pepe. Nam 1870, ba chi em Niko doi len sinh song o Tbilisi. Tu nam 1872, ong sinh song tai mot can ho chung cu nho gan ga xe lua Tblisi va lam nguoi giup viec cho cac gia đinh giau co. Trong thoi gian nay ong đa hoc đoc va hoc viet. Nam 1876, ong tro ve Mirzaani va lam nghe coi soc gia suc.
Pirosmani dan dan tiep can voi linh vuc hoi hoa thong qua con đuong tu hoc. Ong đac biet co tai trong viec ve mau tren vai dau. Nam 1882, cung voi mot hoa si tu hoc khac la George Zaziashvili, Pirosmani mo mot xuong ve va hai nguoi nhan ve cac bang hieu cho cac cua tiem. Nam 1890, Niko lam nhan vien cong tac trong nganh đuong sat. Nam 1893, ong tham gia thanh lap mot nong trai o Tbilisi nhung roi bo viec kinh doanh nay vao nam 1901. Sau đo ong tiep tuc lam nhieu nghe khac nhau đe kiem song, nhu trong cua tiem, ban hang, tho son, ve cac bang hieu, tranh chan dung,... theo đon dat hang. Tren thuc te, cho đen cuoi đoi gia canh cua Pirosmani van ngheo kho va ong co moi quan he khong đuoc tot đep lam voi gioi hoa si chuyen nghiep mac du tranh ong trong luc sinh thoi cung đat đuoc tieng tam nhat đinh tai đia phuong. Ro rang, đoi voi Pirosmani, kiem song la mot moi ban tam lon hon nhieu so voi đau tu vao hoi hoa.
Niko Pirosmani mat vao giua nam 1918 do kem dinh duong va do benh gan. Ong đuoc mai tang tai nghia trang Nino, nhung hien gio khong ai biet đich xac mo phan ong o đau.


Su nghiep Cac tac pham cua Pirosmani chiu anh huong lon cua đieu kien xa hoi thoi đo. Ong ve nhieu ve nhung nguoi thuong nhan, nguoi ban hang, nguoi lao đong va nhung nguoi quy toc. Đong thoi, Pirosmani cung rat yeu thich đe tai thien nhien va nong thon, ong it khi ve ve canh vat o thanh pho. Thu vat cung la mot đe tai quan trong trong cac tac pham cua ong, tren thuc te ong la hoa si Gruzia duy nhat đi theo truong phai đong vat. Ngoai ra, cac đe tai lich su va nhan vat lich su nhu Shota Rustaveli, Nu vuong Tamar, Giorgi Saakadze cung nhu nhung nguoi binh dan Gruzia va cuoc song hang ngay cua ho cung chiem ti le đang ke trong cac tac pham cua Niko Pirosmani.
Thong thuong, Pirosmani ve cac buc tranh cua minh len vai dau. Trai voi nhieu hoa si khac, Niko khong co gang tai hien nguyen chat hinh anh ve thien nhien va cung khong đe tam khac hoa tung chi tiet nho. Mot vai tac pham cua ong la tranh đon sac. Cac tranh ve cua ong chu yeu the hien su can nhac nhay ben cua tac gia trong viec thiet ke bo cuc. Cac chu the trong tranh thuong đuoc sap đat o mat truoc, con ve mat khong the hien cam xuc gi cu the.
Trong thap nien 1910, tai nang cua Niko gay đuoc su chu y cua nha tho Nga Mikhail Le-Dantyu va hai anh em hoa si Kirill Mikhaylovich Zdanevich Ilyia Mikhaylovich Zdanevich. I. M. Zhdanevich sau đo viet mot buc thu gioi thieu ve Pirosmani cho to bao Zakavkazskaia Rech, va buc thu nay đuoc an hanh vao ngay 13 thang 2 nam 1913. Sau đo, Zhdanevich tiep tuc no luc gioi thieu cac buc tranh cua Pirosmani đen cong chung o Moskva. To bao Moskva Moskovskaia Gazeta vao ngay 7 thang 1 đa co bai viet ve mot buoi trien lam tranh "Mishen" ve cac tac pham cua nhung hoa si tu hoc nghe, trong đo co 4 buc tranh la cua Pirosmani: "Chan dung Zhdanevich", Tinh vat", "Nguoi đan ba voi vai bia" va "Con hoang". Bai bao đa bay to su an tuong đoi voi kha nang ve cua Pirosmani. Cung nam đo, to bao Gruzia Temi đa đang mot bai viet ban ve Niko Pirosmani.
Khi Hoi hoa si Gruzia đuoc thanh lap vao nam 1916 boi Dito Shevardnadze, Pirosmani đuoc hoi goi loi moi gia nhap. Tuy nhien, Pirosmani khong co quan he tot voi cac nghe si trong hoi. Khi ong gioi thieu buc tranh "Đam cuoi cua nguoi Gruzia" cua minh cho Hoi hoa si, mot đong nghiep cua ong đa xuat ban buc tranh biem hoa nham che bai Pirosmani va đieu nay đa khien ong bi xuc pham ghe gom. Đong thoi, gia canh ngheo kho cung voi tinh hinh kho khan cua kinh te đe quoc Nga trong the chien thu nhat co nghia la cac tac pham cua ong khong nhan đuoc su cong nhan xung đang ma chung co đuoc.


Su cong nhan sau khi qua đoi Cac tac pham cua Niko Pirosmani đuoc trung bay trong mot buoi trien lam lon đau tien tai Gruzia vao nam 1918. Tuy nhien, tu nam 1920, khong co nhieu bai viet đe cap đen ong. Danh tieng cua Pirosmani chi moi bat đau đuoc nhieu nguoi biet đen tu thap nien 1950. Mot bo phim tieu su va mot vo kich ve ong đuoc dan dung, va nhac pham noi ve ong cung đuoc sang tac. Tac pham cua ong cung đuoc trung bay tai nhieu nuoc, tu Tay Au toi Lien Xo. Mot tuong đai ve ong đuoc dung len o Tbilisi va mot bao tang ve ong đuoc xay dung o Mirzaani. Hien nay, 146 buc tranh cua Niko Pirosmani đang đuoc trung bay o Bao tang Nghe thuat Gruzia o Tbilisi. 16 buc hoa cua Niko đuoc trung bay tai Bao tang Lich su - Dan toc hoc o Sighnaghi.
Nhu vay, sau chien tranh - mot khoang thoi gian kha lau sau khi hoa si qua đoi - Niko Pirosmani cuoi cung đa đuoc cong nhan la mot hoa si noi tieng tren khap the gioi. Ong đuoc đanh gia cao o Paris va nhieu noi khac duoi tu cach la mot hoa si tai nang theo truong loi Chat phac. Tac pham đau tien ve Pirosmani đuoc an hanh vao nam 1926 bang tieng Nga, tieng Phap va tieng Gruzia. Cac tac pham cua ong la cam hung cho mot buc tranh nam 1972 cua Pablo Picasso. Trien lam ve tranh cua ong đa đuoc to chuc o Kiev (1931), Warszawa (1968), Paris (The Louvre) (1969), Vienne (1969), Nice va Marseilles (1983), Tokyo (1986), Zurich (1995), Turin (2002), Kiev, Istanbul (2008), Minsk, Vezelay va Vilnius (2008–2009). Cac tranh ve cua ong đa đuoc hon 350.000 khan gia thuong ngoan.
Hinh chan dung cua Niko Pirosmani đuoc in tren đong 1 lari cua Gruzia. Mot to tap chi mang ten Pirosmani đa đuoc xuat ban đeu đan bang hai ngon ngu tai Istanbul. Thang 3 nam 2001, nguoi ta phat hien ra rang mot dong chu ghi tren canh cong ham ruou vang Qvrivishvilebi o Ozaani chinh la but tich cua Pirosmani. Ngay 31 thang 5 nam 2011, trong mot cuoc đieu tra khai quat, cac chuyen gia đa phat hien ra mot buc tranh ma ve sau no đuoc chung minh la tac pham "Nguoi linh bi thuong" cua Pirosmani. Buc hoa nay đa đuoc trao cho Phong tranh Quoc gia Gruzia luu tru.


Mot so tac pham Trong van hoc, nghe thuat Pirosmani la chu the cua mot bo phim do đao dien nguoi Gruzia Giorgi Shengelaia lam nam 1969. Bo phim nay đa đat giai Grand Prix tai Lien hoan phim Chicago 1972.
Đao dien Sergey Iosifovich Paradzhanov cung san xuat mot bo phim ngan mang ten Tu the luon cua chu đe Pirosmani.


= Niko Pirosmani trong bai hat Trieu bong hong =

Niko Pirosmani chinh la hinh tuong nguyen mau cua nhan vat anh hoa si si tinh trong bai hat "Trieu bong hong" (tieng Nga: Миллион алых роз do Ojars Raimonds Pauls pho nhac va Leons Briedis đat loi
. Cu the hon, bai hat nay đe cap đen mot cau chuyen noi tieng ve moi tinh đon phuong cua Niko Pirosmani voi mot co ca si ten la Magragita (co the co la mot ca si noi tieng nguoi Phap). Hoa si đa lam rat nhieu viec khac nhau đe co the chinh phuc đuoc trai tim cua nguoi đep, nhieu khi đen muc cuc đoan nhu hon vao dau chan cua Magragita, nhung tat ca đeu khong thanh cong va nhieu khi con đem lai tac dung nguoc. The roi mot hom no, quang truong truoc cong khach san co ca si ta tuc bong tro thanh mot vuon hoa ruc ro voi hang nghin bong hoa đu sac mau, tu cac loai hoa hong đen hoa tu đinh huong, hoa cua cay keo, hoa mao luong, hoa mau đon, hoa loa ken, hoa anh tuc va nhieu loai hoa khac nua. Sau khi thay canh tuong đo, Magragita đa đen nha cua Pirosmani va tang cho ong mot nu hon. Nhung đo cung la nu hon duy nhat ma Niko Pirosmani nhan đuoc tu nguoi tinh trong mong, vi khong lau sau đo chuyen luu dien cua Magragita ket thuc va co roi Tblisi. Tu đo hai nguoi khong con gap nhau nua. Con nguoi hoa si si tinh Pirosmani thi ganh lay mot khoan no khong lo cho "trieu bong hong" ma ong tang cho Magragita.
Cau chuyen tinh cua Niko Pirosmani ve sau đuoc ghi chep lai trong quyen thu nam Бросок на юг thuoc loat tieu thuyet Повесть о жизни cua K. G. Paustovsky; Andrey Andreyevich Voznesenskiy lay cam hung tu cau chuyen đo đa sang tac tho va sau đo, Ojars Raimonds Pauls va Leons Briedis pho nhac thanh bai hat lung tieng Trieu bong hong.


Chu thich Tham khao Georgian National Museum, Niko Pirosmani 1862-1918, Tbilisi, 2006. No ISBN.
«Пиросмани», Э Кузнецов, 1975, Искусство.


Lien ket ngoai Niko Pirosmani Home Page
Biography and Works of Pirosmani
Biography
Olga's Gallery: Niko Pirosmani
A bilingual (Tieng Tho Nhi Ky va Georgian) quarterly journal, called Pirosmani [1] Luu tru ngay 12 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine is published in Istanbul.
A contemporary art gallery that exhibits international emerging artists working in painting, photography, glass, ceramics and sculpture called Pirosmani [2] Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine in Istanbul.