Rung ngap man: Khai niem ve rung ngap man đa đuoc nhieu tac gia đe cap. Mot trong nhung khai niem ve RNM đuoc su dung rong rai do Tomlinson P.B (1986) đe xuat, cho rang RNM la “noi ma cac thuc vat than go va cay bui sinh truong va phat trien o vung chuyen tiep giua đat lien va bien thuoc vung nhiet đoi va a nhiet đoi, noi chung co the ton tai trong đieu kien đo man cao, trieu cuong, song lon, nhiet đo cao, tren đat bun va đat thieu khi ".
Theo NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) cua NOS (National Ocean Service), 2023 cho rang: Rung ngap man la mot nhom cay go va cay bui song o vung bai trieu ven bien. Co khoang 80 loai cay ngap man khac nhau. Tat ca nhung cay nay moc o nhung vung đat co ham luong oxy thap, noi nuoc chay cham cho phep tich tu tram tich min. Rung ngap man chi phat trien o vi đo nhiet đoi va can nhiet đoi gan xich đao vi chung khong chiu đuoc nhiet đo đong bang. Nhieu khu rung ngap man co the đuoc nhan ra nho he thong re chong day đac khien cay trong nhu đang đung tren mat nuoc. Re roi nay cho phep cay chiu đuoc su len xuong hang ngay cua thuy trieu, đieu đo co nghia la hau het rung ngap man bi ngap it nhat hai lan moi ngay. Re cung lam cham chuyen đong cua nuoc thuy trieu, lam cho tram tich lang ra khoi nuoc va boi đap đay bun. Rung ngap man on đinh đuong bo bien, giam xoi mon do bao, dong chay, song va thuy trieu. He thong re phuc tap cua rung ngap man cung lam cho nhung khu rung nay tro nen hap dan đoi voi ca va cac sinh vat khac đang tim kiem thuc an va noi tru an khoi nhung ke san moi.
Theo Thong tu so 33/2018/TT-BNNPTNT ngay 16/11/2018 cua Bo Nong nghiep va Phat trien nong thon nay la Bo Nong nghiep va Moi truong thi rung ngap man đuoc xac đinh: “Rung ngap man, bao gom: rung ven bo bien va cac cua song co nuoc trieu man ngap thuong xuyen hoac đinh ky”.
Theo Tieu chuan Quoc gia: TCVN 12509-3:2018. Rung trong - Rung sau thoi gian kien thiet co ban - Phan 3: nhom loai cay ngap man, đinh nghia: Rung ngap man la Rung phat trien tren vung đat ngap nuoc man vung cua song, ven bien hoac doc theo cac song ngoi, kenh rach co nuoc lo do thuy trieu len xuong hang ngay.
Tuy nhien, khi nghien cuu ve phan bo rung ngap man o Viet Nam giai đoan 2005 đen 2025, TS. Đo Quy Manh - Vien Sinh thai va Bao ve cong trinh nhan thay, khong nhung su phan bo cua rung ngap man la ven bo bien, cac cua song, ma con gap rat nhieu quan xa thuc vat ngap man o cac khu vuc vung, vinh, đam, pha,… Đac trung khu vuc Nam Trung Bo phan bo rung ngap man tap trung tai cac đam lon nhu đam Thi Nai, đam Đe Gi, huyen Phu Cat, tinh Binh Đinh; đam Nai, Vuon Quoc gia Nui Chua tinh Ninh Thuan; khu vuc xa Ninh Ich, thi xa Ninh Hoa, tinh Khanh Hoa,… Nhu vay, co the hieu Rung ngap man la mot he sinh thai đac trung o khu vuc nuoc man ven bo o Viet Nam voi su phan bo rung o cac khu vuc ven bo bien, cac cua song, vung vinh, đam, pha noi rung thich nghi voi cac đieu kien lap đia đac trung la nuoc man, đat yem khi va chiu anh huong cua che đo song bien, thuy trieu đinh ky hoac thuong xuyen.


Sinh thai hoc Moi truong sinh thai cua rung ngap man la chuyen tiep giua bien va đat lien do vay su ton tai phan bo, phat trien va to thanh loai cua rung ngap man chiu anh huong cua nhieu nhan to sinh thai ma cho đen nay van chua co nhung đanh gia hay khang đinh ve muc đo quan trong cua cac nhan to sinh thai đo.


= Khi hau =
Khi hau voi cac yeu to nhu nhiet đo, gio va luong mua tac đong anh huong đen ranh gioi phan bo va kich thuoc phat trien cua cac loai thuc vat trong rung ngap man. Nhiet đo cung anh huong ro rang đen phan bo cua gioi đong vat cu tru tai rung ngap man.


= Thuy van =
Cac yeu to cua thuy van nhu thuy trieu, hai luu, dong nuoc ngot la nhung yeu to tuong đoi quan trong va anh huong lon đen phan bo cua rung ngap man. Chung khong nhung anh huong truc tiep len thuc vat tai rung ngap man qua muc đo ngap, thoi gian ngap, đo man, ket cau the nen, su boc hoi ma con tac đong toi sinh truong cua cay rung ngap man va cac loai đong vat cua rung ngap man.


= Đo man =
Đo man la mot trong nhung yeu to sinh thai quan trong nhat anh huong truc tiep đen sinh truong va ton tai cua rung ngap man. Đoi voi nong đo man khac nhau cua nuoc bien se keo theo su phan bo khac nhau cua cac loai thuc vat to thanh nen rung ngap man. Đo man con anh huong toi kich thuoc sinh truong nhieu loai thuc vat va đong vat rung ngap man. Rung ngap man phat trien tot nhat noi nuoc ngap co đo man tu 15-25‰, nhung noi co đo man duoi 4‰ se khong con rung ngap man tu nhien, nhung noi co đo man 40-80‰ rung ngap man se co to thanh loai ngheo nan.


= The nen =
Rung ngap man phat trien pho bien nhat o the nen bun set la cac khu vuc ngap man ven bien o vinh kin, cua song. Tuy nhien nhieu the nen khac cung co the phat trien rung ngap man nhu bun cat, set bun cat, it khi ghi nhan thay the nen cua rung ngap man la san ho hay cat tho lan soi đa.


= Đia hinh =
Rung ngap man chu yeu xuat hien o cac vung co đia hinh bo bien nong can, it song. Nhung khu vuc co bo bien hep, sau, khuc khuyu thuong khong xuat hien su phat trien cua rung ngap man tu nhien.


Phan bo Rung ngap man co the đuoc tim thay o hon 118 quoc gia va vung lanh tho trong khu vuc nhiet đoi va can nhiet đoi cua the gioi. Cac ty le phan tram ve dien tich lon nhat cua rung ngap man đuoc tim thay giua 5° vi Bac va 5° vi Nam. Khoang 75 % rung ngap man tren the gioi đuoc tim thay trong chi 15 quoc gia. Chau A co so luong rung ngap man lon nhat (42%) cua the gioi, tiep theo la chau Phi (21%), Bac va Trung My (15%), Chau Đai Duong (12%) va Nam My (11%). Wahsh (1974) phan chia tham cay ngap man the gioi thanh 2 nhom chinh:

Khu vuc An Đo Duong - Thai Binh Duong gom Nam Nhat Ban, Philippines, Đong Nam A, An Đo, bo bien Hong Hai, Đong Phi, Uc, New Zealand, quan đao phia Nam Thai Binh Duong toi tan đao Samoa.
Khu vuc Tay Phi va chau My, bao gom bo bien chau Phi phia Đai Tay Duong, quan đao Galapagos va chau My.
Tong dien tich rung ngap man the gioi vao khoang 15.429.000 ha, trong đo co 6.246.000 ha thuoc chau A nhiet đoi va chau Đai duong, 5.781.000 ha o chau My nhiet đoi va 3.402.000 ha thuoc chau Phi.


= Rung ngap man o Viet Nam =

Nam 2013, rung ngap man o Viet Nam che phu dien tich khoang 155.279 hecta, hau het o Đong bang song Cuu Long.


Vai tro Rung ngap man quan trong la vi chung cung cap rat nhieu loi ich cho con nguoi, đong vat va nhung he sinh thai xung quanh.


= Cung cap sinh ke cho con nguoi =
Rung ngap man cung cap nhieu loai nguyen vat lieu ma con nguoi can. Con nguoi an, đanh bat va ban nhieu loai ca va đong vat co vo song trong rung ngap man. Rung ngap man con cung cap nhieu nguyen lieu ma con nguoi thuong xuyen su dung nhu cui va than (tu nhung canh cay chet), duoc lieu, soi, thuoc nhuom, mat ong va la dua đe lop mai. Rung ngap man co gia tri ve van hoa đoi voi rat nhieu nguoi va con thich hop cho du lich. Rung ngap man đang la noi cung cap sinh ke cho nhieu nguoi tren toan the gioi,ho song dua vao viec khai khac cac gia tri tu nhung canh rung ngap man.


= Bao ve chong thien tai =
Rung ngap man bao ve con nguoi, nha cua va ruong ray khoi thien tai nhu bao, ngap lut va song trieu. Nhung than cay, canh va re cua rung ngap man co vai tro nhu nhung rao can giup giam nhung anh huong cua song, ngap lut va gio manh.


= Giam xoi lo va bao ve đat =
Rung ngap man co mot he thong lon cac than, canh va re giup bao ve bo bien va đat đai khoi xoi lo va anh huong cua song. Thuong tai nhung khu vuc bo song va bo bien noi rung ngap man đa bi tan pha thi hien tuong xoi lo xay ra rat manh. He thong lon cac than, canh va re con giup cho qua trinh lan bien giup tang dien tich đat bang cach giu lai va ket dinh nhung vat lieu phu sa tu song mang ra. Cung bang cach nay ma cay rung ngap man tu xay dung cho minh moi truong song thich hop. Loai Mam la cay tien phong trong viec phat trien rung ngap man, chung giup cot ket đat bun loang va giu phu sa o lai, sau đo la cac loai khac phat trien theo nhu Đuoc, Ban, o ro, qua trinh xay ra lien tuc, rung ngap man ngay cang phat trien huong ra bien va cac bai boi ven bien.


= Giam o nhiem =
Rung ngap man giup loc bo cac chat phu duong, tram tich va chat o nhiem ra khoi đai duong va song ngoi. Vi the, chung giup loc sach nuoc cho nhung he thong sinh thai xung quanh (nhu he sinh thai san ho, co bien). Rung ngap man đuoc vi nhu la qua Than cua moi truong. Bang cac qua trinh sinh hoa phuc tap, rung ngap man phan giai, chuyen hoa, hap thu cac chat đoc hai.


= Giam tac đong cua bien đoi khi hau =
Voi viec bien đoi khi hau đuoc du đoan la se lam tang muc đo xay ra cua nhung hien tuong thoi tiet cuc đoan nhu bao va lu lut, rung ngap man se tro nen đac biet quan trong đe bao ve con nguoi, nha cua va ruong đong khoi nhung thien tai nay. Rung ngap man con co tac dung rat tot trong viec loai thai khi nha kinh (von la nguyen nhan chinh gay ra bien đoi khi hau) ra khoi bau khi quyen.


= Nguon song cho đong vat =
Rung ngap man cung cap cho cu ngu va nguon thuc an cho rat nhieu loai ca, đong vat co vo (nhu ngheu, so,cua,oc..), chim va đong vat co vu. Mot vai đong vat co the đuoc tim thay trong rung ngap man bao gom: nhieu loai ca, chim, cua, so huyet, ngheu, hau, tom, oc, chuot, doi va khi. Rung ngap man con la khu vuc kiem an, noi sinh san va nuoi duong quan trong cua nhieu loai ca, đong vat co vo va tom. La va than cay ngap man, khi bi phan huy se cung cap nhung vun chat huu co von la nguon thuc an quan trong cho cac loai thuy sinh. Tuong tu nhu vay, cac loai sinh vat phu du song duoi re cua cac cay ngap man la nguon thuc an quan trong cho nhieu loai ca.
Rung ngap man đac biet quan trong đoi voi cac loai ca đanh bat thuong mai, von co rat nhieu loai đa đe trung trong re cay rung ngap man nham muc đich bao ve con cua chung. Quan trong hon, 75% cac loai ca đanh bat thuong mai o vung nhiet đoi trai qua mot khoang thoi gian nao đo trong vong đoi cua minh tai cac khu rung ngap man.
Rung ngap man đong mot vai tro đac biet trong cac he thong luoi thuc an phuc tap. Đieu nay co nghia la su pha huy rung ngap man co the co tac đong rat xau va rong đen đoi song thuy sinh va đai duong. Su suy kiet cua rung ngap man la mot nguyen nhan chinh dan đen suy kiet đoi song thuy sinh vi rung ngap man khong con đe đong vai tro nhu vuon uom hay cho kiem an cho nhung sinh vat thuy sinh nho. Ket qua la, tru luong thuy san khong the đuoc tai tao. San luong ca, tom, đong vat co vo va cua se giam khi dien tich rung giam. Khong co cac sinh vat thuy sinh nho vao thoi điem nay nghia la khong co nguon ca đe đanh bat trong tuong lai.


Moi đe doa va bao ve = Moi nguy hai =
Trong qua khu, tam quan trong cua rung ngap man cho moi truong va bao ve con nguoi khong đuoc biet đen ro rang va ket qua la nhieu khu rung ngap man tren khap the gioi bi tan pha. Khoang phan nua dien tich rung ngap man cua the gioi đa bi pha huy trong suot 50 nam qua. O Viet Nam, trong suot giai đoan tu nam 1969 đen 1990, khoang 33% dien tich rung ngap man cua nuoc ta đa bi pha huy, khien cho dien tich che phu rung giam tu 425.000 ha con 286.400 ha. Vao nam 2002 dien tich rung ngap man chi con 155.290 ha. Tiec thay, rung ngap man van đang bi tan pha thong qua mot so cac hoat đong cua ca con nguoi va cac qua trinh tu nhien.


 Su pha huy boi con nguoi  Moi đe doa lon nhat đen nhung khu rung ngap man la su tan pha cua con nguoi. Nhieu nguoi pha huy rung ngap man bang cach chat cay đe lay cui va go, hay lay đat đe nuoi tom, trong cay cho nhung muc đich xay dung va phat trien khac. Mot so nguoi khac nho re va tan pha cay rung ngap man đe đao sam đat (con đom đop) va bat cua. Mot vai cach thuc bat thuy san cung co hai đen rung ngap man nhu keo va đay luoi gan cay con se lam troc hay bat re cua chung. Ngoai ra chien tranh va su dung vu khi hoa hoc đa pha huy mot dien tich lon rung ngap man cua Viet Nam cung nhu The gioi trong qua khu.


 Cac hoa chat va chat o nhiem  Rung ngap man cung co the bi ton thuong hoac pha huy boi nhung hoa chat va chat o nhiem nhu thuoc tru sau va phan bon. Nhung chat nay đi theo nuoc chay tran tu đong ruong, hay nuoc thai tu cac khu nuoi trong thuy san va cac thanh pho, theo cac con song va kenh rach đe tap trung o rung ngap man. Nhung moi đe doa tu nhien rung ngap man con co the bi đe doa boi nhung con song lon hay tham hoa tu nhien nhu cac con bao. Sau va benh cung gay anh huong xau đen cay rung ngap man. Con hau gay ton hai cho cac cay con bang cach bam minh vao than va re cay.


 Bien đoi khi hau  Trong tuong lai khi muc nuoc bien dang do anh huong cua bien đoi khi hau se đe doa đen rung ngap man tren khap the gioi. Khi nuoc bien dang, mot so khu vuc sinh song cua mot so cay rung ngap man se bi ngap nhieu hon (hay bi qua man) cho loai cay rung đo sinh song. Neu cay ngap man khong the di chuyen len vung đat cao hon, do bi can boi đe hay cac vat can khac, cay se khong co cho nao đe song va bi chet ngap. Bien đoi khi hau cung đuoc du đoan la se tang cuong đo nhung su kien thoi tiet cuc đoan nhu bao to va lu lut. Cang nhieu lan xuat hien nhung su kien nhu vay thi rung cang bi ton thuong (do khong kip phuc hoi).


= Hoat đong bao ve =
Rat nhieu chinh phu tren khap the gioi trong đo co Viet Nam đa đat ra nhung luat đe bao ve rung ngap man, va đa bat đau thuc hien nhung chuong trinh trong lai rung đe tang dien tich bao phu boi rung ngap man. So voi muc đo bao phu rung vao khoang 155.290 ha cua nam 1990, nam 2005 Viet Nam đa trong va đat đuoc dien tich rung ngap man la 209.741 ha. Cac hoat đong tuyen truyen khuyen khich bao ve rung ngap man bao gom: 

Can than khi đi trong rung ngap man: khong vo tinh lam gay cay rung hay giam đap len cay con khi đi vao trong rung, hay luc đi đanh bat tai nguyen nhu cua, tom va ca.
Giu sach moi truong nuoc: khong vut rac thai vao song, rach hay bien, boi vi no se troi theo dong nuoc đe đen rung ngap man.
Khong su dung cac hoa chat va thuoc tru sau boi khi theo dong nuoc thai ra bien chung đac biet nguy hiem cho cac khu rung ngap man.
To chuc va van đong tham gia vao cac su kien trong rung ngap man.


Xem them Thuc vat ngap man
Nuoc man
Xam nhap man
Rung mua nhiet đoi
Đam lay
Thuy trieu


Tham khao Tuan Vo Quoc, Natascha Oppelt, Patrick Leinenkugel, Claudia Kuenzer: Remote Sensing in Mapping Mangrove Ecosystems - An Object-based Approach. In: Remote Sensing. 5(1), 2013, 183-201, doi:10.3390/rs5010183.
Claudia Kuenzer, Andrea Bluemel, Steffen Gebhardt, Quoc Tuan Vo, Stefan Dech: Remote Sensing of Mangrove Ecosystems: A Review. In: Remote Sensing. 3(5), 2011, ISSN 2072-4292, 878–928, doi:10.3390/rs3050878.
Tuan Vo Quoc, Claudia Kuenzer, Quang Minh Vo, Florian Moder, Natascha Oppelt: Review of Valuation Methods for Mangrove Ecosystem Services. In: Ecological Indicators. 23, 2012, ISSN 1470-160X, 431–446, doi:10.1016/j.ecolind.2012.04.022.
Pham Trong Thinh 2011: Management of Natural Resources in the Coastal Zone of Soc Trang Province - Mangroves of Soc Trang 1965 - 2007. Deutsche Gesellschaft fur Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH project Management of Natural Resources in the Coastal Zone of Soc Trang Province.
Saenger, Peter (2002). Mangrove Ecology, Silviculture, and Conservation. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht. ISBN 1-4020-0686-1.
Hogarth, Peter J. (1999). The Biology of Mangroves. Oxford University Press, Oxford. ISBN 0-19-850222-2.
Thanikaimoni, Ganapathi (1986). Mangrove Palynology UNDP/UNESCO and the French Institute of Pondicherry, ISSN 0073-8336 (E).
Tomlinson, Philip B. (1986). The Botany of Mangroves. Cambridge University Press, Cambridge, ISBN 0-521-25567-8.
Teas, H. J. (1983). Biology and Ecology of Mangroves. W. Junk Publishers, The Hague. ISBN 90-6193-948-8.
Plaziat, J.C., et al. (2001). "History and biogeography of the mangrove ecosystem, based on a critical reassessment of the paleontological record". Wetlands Ecology and Management 9 (3): pp. 161–179.
Sato, Gordon; Riley, Robert; et al. Growing Mangroves With The Potential For Relieving Regional Poverty And Hunger WETLANDS, Vol. 25, No. 3 – September 2005
Jayatissa, L. P., Dahdouh-Guebas, F. & Koedam, N. (2002). "A review of the floral composition and distribution of mangroves in Sri Lanka". Botanical Journal of the Linnean Society 138: 29–43.
Warne, K. (February 2007). "Forests of the Tide". National Geographic pp. 132–151
Aaron M. Ellison (2000) "Mangrove Restoration: Do We Know Enough?" Restoration Ecology 8 (3), 219–229 doi: 10.1046/j.1526-100x.2000.80033.x
Agrawala, Shardul; Hagestad; Marca; Koshy, Kayathu; Ota, Tomoko; Prasad, Biman; Risbey, James; Smith, Joel; Van Aalst, Maarten. 2003. Development and Climate Change in Fiji: Focus on Coastal Mangroves. Organisation of Economic Co-operation and Development, Paris, Cedex 16, France.
Barbier, E.B., Sathirathai, S., 2001. Valuing Mangrove Conservation in Southern Thailand. Contemproary Economic Policy. 19 (2) 109–122.
Bosire, J.O., Dahdouh-Guebas, F., Jayatissa, L.P., Koedam, N., Lo Seen, D., Nitto, Di D. 2005. How Effective were Mangroves as a Defense Against the Recent Tsunami? Current Biology Vol. 15 R443-R447.
Bowen, Jennifer L., Valiela, Ivan, York, Joanna K. 2001. Mangrove Forests: One of the World's Threatened Major Tropical Environments. Bio Science 51:10, 807–815.
Jin-Eong, Ong. 2004. The Ecology of Mangrove Conservation and Management. Hydrobiologia. 295:1-3, 343–351.
Glenn, C. R. 2006. "Earth's Endangered Creatures" (Online). Truy cap 4/28/2008 at http://earthsendangered.com.
Lewis, Roy R. III. 2004. Ecological Engineering for Successful Management and Restoration of Mangrove Forest. Ecological Engineering. 24:4, 403–418.
Kuenzer, C., Bluemel A., Gebhardt, S., Vo Quoc, T., and S. Dech. 2011. "Remote Sensing of Mangrove Ecosystems: A Review". Remote Sensing 3: 878-928; doi:10.3390/rs3050878
Lucien-Brun H. 1997. Evolution of world shrimp production: Fisheries and aquaculture. World Aquaculture. 28:21–33.
Twilley, R. R., V.H. Rivera-Monroy, E. Medina, A. Nyman, J. Foret, T. Mallach, and L. Botero. 2000. Patterns of forest development in mangroves along the San Juan River estuary, Venezuela. Forest Ecology and Management.
Vo Quoc, T., Kuenzer, C., Vo Quang, M., Moder, F., and N. Oppelt, 2012. "Review of Valuation Methods for Mangrove Ecosystem Services". Journal of Ecological Indicators, 23: 431-446


Chu thich Lien ket ngoai