Đong co tuoc bin phan luc luong (tieng Anh - Turbojet engine, viet tat - TurboJet; tieng Nga - Турбореактивный двигатель, viet tat - ТРД) hay con goi la may đay luong la kieu co nhat cua đong co phan luc khong khi noi chung va đen ngay nay van tiep tuc su dung, phat trien. Hai ky su, Frank Whittle o Anh Quoc va Hans von Ohain o Đuc, đa đoc lap phat trien khai niem ve loai đong co nay tu cuoi thap ky 1930. May bay chien đau, đuoc trang bi đong co phan luc, lan đau tien đuoc đua vao su dung nam 1944, giai đoan cuoi Chien tranh the gioi thu hai.
Mot đong co turbin phan luc thuong đuoc dung lam đong co đay cho may bay. Khong khi đuoc đua vao ben trong nhung may nen quay thong qua cua hut khi va đuoc nen toi ap suat cao truoc khi đi vao buong đot. O đay khong khi tron voi nhien lieu va đuoc đot chay. Qua trinh chay nay khien nhiet đo khi tang len rat nhieu. Cac san pham chay nhiet đo cao thoat ra khoi buong đot va chay qua turbin đe lam quay may nen. Du qua trinh nay lam giam nhiet đo va ap suat khi thoat ra khoi turbin, thi nhung tham so cua chung van vuot cao hon so voi đieu kien ben ngoai. Luong khi ben trong turbin thoat ra ngoai thong qua ong thoat khi, tao ra mot luc đay phan luc nguoc chieu. Neu toc đo phan luc vuot qua toc đo bay, may bay se co đuoc luc đay tien ve phia truoc. Toc đo luong khi phut noi chung phu thuoc vao toc đo bay, đay cung la ly do cac may bay muon co toc đo vuot am, hien nay phai su dung loai đong co nay.
Cac đong co tuabin phan luc tao đuoc vong quay lon, nhiet đo lam viec cao nen đoi hoi cong nghe che tao đac biet.


Cua hut gio Phia truoc may nen la cua hut gio (hay cua vao), no đuoc thiet ke đe hut đuoc cang nhieu khong khi cang tot. Sau khi qua cua hut gio, khong khi đi vao he thong nen.


May nen khong khi May nen quay o toc đo rat cao, lam tang nang luong cho dong khi, cung luc nen khi lai khien no tang ap suat va nhiet đo.
Đoi voi hau het cac may bay dung đong co phan luc turbin, khong khi nen đuoc lay tu may nen trong nhieu giai đoan đe phuc vu cac muc đich khac nhu đieu hoa khong khi/đieu hoa ap suat, chong đong bang cua hut khi, va nhieu viec khac.
Co nhieu kieu may nen đuoc dung cho may bay đong co phan luc turbin va turbin khi noi chung: truc, ly tam, truc-ly tam, ly tam đoi, van van.
Cac may nen giai đoan đau co ty le nen tong the o muc thap 5:1 (tuong tu muc cua đa so cac đong co phu va may bay đong co turbin phan luc loai nho ngay nay). Nhung cai tien khi đoc luc sau nay cho phep cac may bay dung đong co turbin phan luc ngay nay đat ty le nen tong the o muc 15:1 hay cao hon. So sanh voi cac đong co phan luc canh quat đay) dan dung hien nay co ty le nen tong the len toi 44:1 hay cao hon.
Sau khi đi ra khoi bo phan nen, khong khi nen vao trong buong đot.


Buong đot Qua trinh đot ben trong buong đot khac rat nhieu so voi qua trinh đot trong đong co piston. Trong mot đong co piston khi chay bi han che o khoi luong nho, khi nhien lieu chay, ap suat tang len đot ngot. Trong mot đong co turbin phan luc, hon hop khong khi va nhien lieu, khong han che, đi qua buong đot. Khi hon hop chay, nhiet đo cua no tang đot ngot, ap luc tren thuc te giam đi vai phan tram.
Noi chi tiet, hon hop khong khi-nhien lieu phai đuoc ngan lai o muc hau nhu dung han đe đam bao ton tai mot ngon lua chay on đinh, qua trinh nay dien ra ngay đau buong đot. Va chua toi 25% khong khi tham gia vao qua trinh chay, o mot so loai đong co ty le nay chi đat muc 12% phan con lai đong vai tro du tru đe hap thu nhiet toa ra tu qua trinh đot nhien lieu.
Mot khac biet nua giua đong co piston va đong co phan luc la nhiet đo đinh điem trong đong co piston chi dien ra trong khoanh khac, trong mot phan nho cua toan bo qua trinh. Buong đot trong mot đong co phan luc luon đat muc nhiet đo đinh va co the lam chay lop vo ngoai. Vi the chi mot loi o giua cua dong khi đuoc tron voi đu nhien lieu đam bao chay thuc su. Vo ngoai đuoc thiet ke voi hinh dang sao cho luon co mot lop khong khi sach khong chay nam giua be mat kim loai va nhan giua. Lop khong khi khong chay nay đuoc tron voi cac khi chay lam nhiet đo giam xuong o muc turbin co the chiu đung đuoc.
Mot điem quan trong khac la o đong co turbine, qua trinh đanh lua cua bugi chi xay ra trong qua trinh khoi đong, va ngon lua đuoc duy tri boi chinh no trong suot qua trinh hoat đong.


Turbin Khi nong ra khoi buong đot đuoc huong chay qua cac la turbine lam quay turbine. Ve mat khi đong cac la turbine co cau tao gan giong nhu cac la may nen nhung chi co hai hoac ba tang va ban chat hoan toan nguoc voi may nen. Khi nong qua turbine gian no sinh cong lam quay cac tang turbine. Turbine quay se keo quay may nen. Mot phan nang luong quay cua turbine đuoc tach ra đe cung cap cho cac phu kien nhu bom nhien lieu, dau, thuy luc...


Ong thoat khi Sau turbin, khi chay thoat ra ngoai qua ong thoat khi tao ra mot toc đo phan luc lon. O ong thoat khi hoi tu, cac ong dan hep dan dan toi mieng thoat. Ty le ap luc ong thoat khi cua mot đong co phan luc thuong đu lon đe khien khi đat toc đo Mach 1.0.
Tuy nhien, neu co lap mot ong thoat khi kieu hoi tu-phan ki "de Laval", vung phan ra cho phep khi nong đat toi toc đo tren am ngay ben trong chinh ong thoat khi. Cach nay co hieu suat luc đay hoi lon hon su dung ong thoat khi hoi tu. Tuy nhien, no lai lam tang trong luong va đo phuc tap cua đong co.


Luc đay thuc Duoi đay la mot phuong trinh gan đung đe tinh toan luc đay thuc cua mot đong co phan luc:

  
    
      
        
          F
          
            n
          
        
        =
        m
        ⋅
        (
        
          V
          
            j
            f
            e
          
        
        −
        
          V
          
            a
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle F_{n}=m\cdot (V_{jfe}-V_{a})}
  

khi:

  
    
      
        m
        =
        
      
    
    {\displaystyle m=\,}
  
luu luong khoi luong dong khi vao

  
    
      
        
          V
          
            j
            f
            e
          
        
        =
        
      
    
    {\displaystyle V_{jfe}=\,}
  
 van toc cua dong khi sau đong co (van toc dong khi đuoc phun ra) (in the exhaust plume)

  
    
      
        
          V
          
            a
          
        
        =
        
      
    
    {\displaystyle V_{a}=\,}
  
 van toc cua dong khi vao đong co, bang voi toc đo bay cua may bay
Trong khi 
  
    
      
        m
        .
        
          V
          
            j
            f
            e
          
        
        
      
    
    {\displaystyle m.V_{jfe}\,}
  
 the hien tong luc đay cua ong thoat khi, 
  
    
      
        m
        .
        
          V
          
            a
          
        
        
      
    
    {\displaystyle m.V_{a}\,}
  
 the hien the ram drag cua cua hut gio. Ro rang toc đo phan luc phai vuot qua toc đo bay neu co mot luc đay thuc vao than may bay.


Ty le luc đay tren nang luong Mot đong co turbin phan luc đon gian tao ra luc đay gan: 2.5 pounds luc tren suc ngua (15 mN/W).
Trong khi the hien tong luc đay cua ong thoat khi, the hien the ram drag cua cua hut gio. Ro rang toc đo phan luc phai vuot qua toc đo bay moi co mot luc đay thuc vao than may bay


Nhung cai tien chu trinh hoat đong Viec tang ti so nen chung cua he thong nen lam tang nhiet đo đau vao buong đot. Vi vay, voi mot luu luong khi va nhien lieu co đinh, cung lam tang nhiet đo đau vao tua-bin. Tuy nhiet đo tang len cao hon qua may nen, nhung dan đen viec roi nhiet đo lon hon tren he thong tua-bin, nhiet đo voi phun khong bi anh huong boi vi luong nhiet nhu nhau đuoc them vao he thong. Tuy nhien viec đo lam tang ap suat voi phun, boi vi ti so ap suat chung tang nhanh hon ti so gian no cua tua-bin. Ket qua la tang luc đay trong khi thieu hao nhien lieu (nhien lieu/luc đay) giam.
Do đong co phan luc tang ap (turbojets) co the che tao đe su dung nhien lieu hieu qua hon bang cach tang tuong ung ca ti so ap suat chung va nhiet đo đau vao tua-bin. Tuy vay, vat lieu tua bin phai tot hon va/hoac phai cai thien lam mat canh quat/canh long mang tua bin đe phu hop voi viec tang ca nhiet đo đau vao tua bin va nhiet đo khi nen đau ra cua may nen. Cuoi cung viec tang ap đoi hoi vat lieu che tao may nen phai tot hon.
Cac đong co ban đau cua nguoi Đuc gap cac van đe nghiem trong ve đieu khien nhiet đo đau vao tua-bin. Cac đong co ban đau cua ho trung binh chi hoat đong khoang 10 gio la hong; Thuong la cac canh long mang bang kim loai bay ra phia sau đong co khi tua-bin bi qua nhiet.
Cac đong co cua Anh chiu đung tot hon boi vi vat lieu tot hon. Nguoi My co vat lieu tot hon boi vi ho co đo tin cay vao bo tang ap sieu nap dung cho đong co may bay nem bom o đo cao lon trong The chien hai. Thoi gian đau, mot so đong co phan luc cua My đa ket hop kha nang phun nuoc vao đong co đe lam lanh luong khi nen truoc khi đot, thuong la khi cat canh. Nuoc lam cho viec đot chay khong đuoc hoan toan va ket qua la đong co lai hoat đong lam mat lan nua, nhung may bay cat canh se đe lai mot luong khoi lon.
Ngay nay, cac van đe nhu vay đuoc kiem soat tot hon, nhung nhiet đo van gioi han toc đo khong khi trong cac may bay vuot tieng đong (may bay sieu thanh). Tai toc đo rat cao, viec nen khong khi đau vao lam tang nhiet đo đen muc ma cac canh nen co the bi nung chay. Tai toc đo thap hon, vat lieu tot nhat đuoc tang toi nhiet đo toi han, va viec kiem soat đieu chinh nhien lieu tu đong lam cho viec đong co bi qua nhiet gan nhu đuoc loai tru.


Nguon Constructing A Turbocharger Turbojet Engine., Edwin H. Springer., Turbojet Technologies 2001.


Xem them Đong co phan luc (reaction engine)
Đong co phan luc khong khi (jet engine)
Đong co tuoc bin phan luc canh quat (turbofan engine)
Đong co tuoc bin canh quat (turboprop engine)
Đong co tuoc bin khi (gas turbine engine)
Đong co tuoc bin truc (turboshaft engine)
May bay phan luc (jet aircraft)


Tham khao