Ho Hoan Kiem (Han-Nom: 湖還劍) con đuoc goi la Ho Guom la mot ho nuoc ngot tu nhien nam o phuong Hoan Kiem, trung tam thanh pho Ha Noi. Ho co dien tich khoang 12 ha. Truoc kia, ho con co cac ten goi la ho Luc Thuy (vi nuoc co mau xanh quanh nam), ho Thuy Quan (dung đe duyet thuy binh), ho Ta Vong va Huu Vong (trong thoi Le mat). 
Ten goi Hoan Kiem xuat hien vao đau the ky 15 gan voi truyen thuyet vua Le Loi tra lai guom than cho Rua than. Theo truyen thuyet, trong mot lan vua Le Thai To dao choi tren thuyen, bong mot con rua vang noi len mat nuoc đoi nha vua tra thanh guom ma Long Vuong cho muon đe đanh đuoi quan Minh xam luoc. Nha vua lien tra guom cho rua than va rua lan xuong nuoc bien mat. Tu đo ho đuoc lay ten la ho Hoan Kiem. Ten ho con đuoc lay đe đat cho mot phuong trung tam cua Ha Noi (phuong Hoan Kiem) va la ho nuoc duy nhat cua phuong nay cho đen ngay nay.
Ho Hoan Kiem co vi tri ket noi giua khu pho co gom cac pho Hang Ngang, Hang Đao, Cau Go, Luong Van Can, Lo Su... voi khu pho Tay do nguoi Phap quy hoach cach đay hon mot the ky la Bao Khanh, Nha tho, Trang Thi, Hang Bai, Đinh Tien Hoang, Trang Tien, Hang Khay, Ba Trieu.


Lich su Cach đay khoang 6 the ky, dua theo ban đo thoi Hong Đuc thi phan lon xung quanh kinh thanh khi ay la nuoc. Ho Hoan Kiem la mot phan luu song Hong chay qua vi tri cua cac pho ngay nay nhu Hang Đao, Hai Ba Trung, Ly Thuong Kiet, Hang Chuoi. Tiep đo đo ra nhanh chinh cua song Hong . Noi rong nhat phan luu nay hinh thanh nen ho Hoan Kiem hien nay.
Thoi Le Trung Hung (the ky 16), khi chua Trinh cho chinh trang Hoang thanh Thang Long đe vua Le o đa đong thoi xay dung phu chua rieng nam ngay ben ngoai Hoang thanh. Phu Chua tro thanh mot co quan trung uong thoi bay gio voi nhung cong trinh kien truc xa hoa nhu lau Ngu Long (dung đe duyet quan) nam o bo Đong ho Hoan Kiem, đinh Ta Vong tren đao Ngoc Son. Nam 1728 Trinh Giang cho đao ham o vi tri phia Nam ho đe xay dung cung đien ngam goi la Thuong Tri cung.
Chua Trinh cho ngan ho lon thanh ho Ta Vong va Huu Vong. Ho Huu Vong đuoc dung lam noi duyet quan thuy chien cua trieu đinh. Đen đoi Tu Đuc (1847-1883), ho Huu Vong đuoc goi la ho Thuy Quan, con ho Ta Vong chinh la ho Hoan Kiem. Tu nam 1884, nha nuoc bao ho Phap cho lap ho Thuy Quan đe xay dung, mo mang Ha Noi.


= Truyen thuyet Le Loi tra guom Rua than =

Sach Lam Son thuc luc cua Nguyen Trai co chep la:
Khi ay Le Thai To cung nguoi o trai Muc son la Le Than cung lam ban keo son. Than thuong lam nghe quang chai. O xu vuc Ma vien, đem thay đay nuoc sang nhu bo đuoc soi. Quang chai suot đem, ca chang đuoc gi ca. Chi đuoc mot manh sat dai hon mot thuoc, đem ve đe vao cho toi. Mot hom Than cung gio (ngay chet cua cha me), nha vua toi choi nha. Thay cho toi co anh sang, nhan ra manh sat, nha vua ben hoi:

- Manh sat nao đay?
Than noi:

- Đem truoc toi quang chai bat đuoc.
Nha vua nhan xin lay. Than lien cho ngay. Nha vua đem ve đanh sach ri, mai cho sang, thay no co chu "Thuan Thien", cung chu "Loi".Lai mot hom, nha vua ra ngoai cua, thay mot cai chuoi guom đa mai dua thanh hinh, nha vua lay troi khan rang:

- Neu qua la guom troi cho, thi xin chuoi va luoi lien nhau!
Ben lay manh sat lap vao trong chuoi, thanh ra mot chiec guom hoan chinh.
Toi hom sau, hoang hau ra trong vuon cai, bong thay bon vet chan cua nguoi lon, rat rong, rat to. Hoang hau ca kinh, vao goi nha vua ra vuon, đuoc qua an bau, lai co chu Thuan Thien (sau lay chu nay lam nien hieu) cung chu Loi. Nha vua tham biet ay la cua troi cho, long lay lam mung, giau giem khong noi ra.  
Truyen thuyet nay đuoc đua vao noi dung sach giao khoa cua Viet Nam va đuoc viet tiep đoan sau, noi ve viec Le Loi dung thanh guom bau đo lam guom chien đau, xong pha chem đich nhieu tran, đanh toi đau thang toi đo, cuoi cung đuoi quan Minh bo chay ve nuoc, Le Loi đuoc ton len lam vua.
Đau nam 1428, Le Thai To cung quan than boi thuyen ra ho Ta Vong. Nhan lenh Long Quan, rua noi len mat nuoc.Theo lenh vua, thuyen đi cham lai. Đung o man thuyen, vua thay luoi guom ben nguoi tu nhien đong đay.
Rua tien ve thuyen vua va noi: 

- Xin be ha hoan guom lai cho Long Quan!
Vua nang guom huong ve phia Rua Vang. Nhanh nhu cat, rua ha mieng đop lay thanh guom va lan xuong nuoc.
Tu đo, ho Ta Vong bat đau mang ten la Ho Guom hay ho Hoan Kiem 


= Di tich lich su =

Thap Rua: nam o trung tam ho, đuoc xay dung trong khoang tu giua nam 1884 đen thang 4 nam 1886, tren go Rua chiu anh huong kien truc Phap . Thap hinh chu nhat. Tang mot: chieu dai 6,28 met (cua 2 mat huong Đong va Tay), moi mat co 3 cua. Chieu rong 4,54 met, moi mat co 2 cua. Cac cua đeu đuoc xay cuon, đinh thuon nhon. Tang hai: chieu dai 4,8 met, rong 3,64 met va co kien truc giong nhu tang mot. Tang ba: chieu dai 2,97 met, rong 1,9 met. Tang nay chi mo mot cua hinh tron o mat phia Đong, đuong kinh 0,68 met, phia tren cua co 3 chu Quy Son thap (thap Nui Rua). Tang đinh co net giong mot vong lau, vuong vuc, moi be 2 met. Noi đay tung la noi chon cat cua vo mot tuong Phap
Đen Ngoc Son: nam o phia Bac ho, xua co ten la Tuong Nhi (tai voi). Vua Ly Thai To đat ten la Ngoc Tuong khi doi đo ra Thang Long va đen đoi Tran thi đao đuoc đoi ten la Ngoc Son. Mot nha tu thien ten la Tin Trai đa lap ra đen Ngoc Son tren nen cung Thuy Khanh cu (bi Le Chieu Thong cho nguoi đot nam 1787 đe tra thu cac chua Trinh). Đen Ngoc Son tho than Van Xuong la ngoi sao chu viec van chuong khoa cu va tho Tran Hung Đao.
Cau The Huc: dan đen cong đen Ngoc Son, do danh si Nguyen Van Sieu cho xay dung vao nam 1865. Ten cua cau co nghia la "noi đau anh sang Mat Troi buoi sang som"
Thap But: tren bo huong Đong Bac ho, đuoc xay dung tu nam 1865, bao gom nam tang. Tren đinh la tuong trung cho mot ngoi but đoi len troi, phan than co khac ba chu Ta Thanh Thien (viet len troi xanh), than tang thu ba cua thap co khac mot bai But Thap Chi.
Đai Nghien: tren bo huong Đong Bac ho, đuoc xay dung tu nam 1865, la phan khong the thieu cua Thap but. Ba chan ke nghien la hinh tuong ba con coc. Tren than nghien khac mot bai Minh, gom 64 chu Han.
Thap Hoa Phong: tren bo huong Đong ho, la di vat con sot lai cua chua Bao An (bi do bo nam 1898) . Thap cao ba tang, cua theo bon huong Đong Tay Nam Bac, co cac chu Han nhu: Bao Đuc mon, Bao An mon, Hoa Phong thap, Bao Thien thap, ung voi moi cua cua thap. Tang mot to va cao hon hai tang tren cung. Bon mat cua tang hai hinh Bat quai. Tang ba ghi "Hoa Phong Thap".
Đen Ba Kieu: tren bo huong Đong Bac ho, đuoc xay dung tu thoi Le Trung Hung, la mot di tich hoan chinh nhung do viec mo đuong nen đa tach lam hai phan, Tam quan o sat bo ho, con Đen tho o ve phia ben nay đuong. Toa lac theo huong Nam. Tam quan va Đen tho (Nha đai bai) đeu co kien truc ba gian xay gach, lop mai ngoi ta. Ngoi đen tho ba vi nu than la Lieu Hanh cong chua, Đe nhi Ngoc nu va Đe tam Ngoc Nu.
Thuy Ta: đuoc khoi cong nam 1937 tren nen Ta Vong đinh thoi chua Trinh Sam, nam o mep ho huong Tay Bac, la mot loai hinh kien truc đac sac trong kien truc co Viet Nam, la đia điem thuong ngoan khong gian ho.
Đen tho vua Le: o bo Tay ho, ap voi đinh Nam Huong. Đen co tuong vua Le Thai To đung tren tru cao, tay cam thanh kiem nhu phong xuong mat ho.
Buu đien Ha Noi: nam o phia đoi dien Thap Rua, o pho Le Thach


He sinh vat song trong ho = Rua Ho Guom =
Rua ho Guom co ten khoa hoc la Rafetus leloii, ho Ba Ba (Trionychridae) trong bo Rua (Testutdies), lop Sauropsida (Mat than lan). Rua ho Guom gom co bon ca the, ca bon ca the đeu đa chet (mot đuoc luu trong đen Ngoc Son, mot luu trong kho cua Bao tang Ha Noi va mot đa bi giet thit nam 1962 - 1963 khi bo len vuon hoa Chi Linh)
La di san vo gia gan voi nhung truyen thuyet lich su va van hoa linh thieng tu hang ngan nam nay.
Nam 2011, rua ho Guom, đuoc biet chi con mot ca the song sot, thuong đuoc goi la "Cu Rua" đa đuoc truc vot va tri chua cac vet thuong.
Ngay 19 thang 1 nam 2016, ca the rua Ho Guom cuoi cung đa chet.


Cam hung nghe thuat Tuy khong phai la ho lon nhat trong thu đo, song ho Hoan Kiem đa gan lien voi cuoc song va tam tu cua nhieu nguoi. Ho nam o trung tam mot quan voi nhung khu pho co chat hep, đa mo ra mot khoang khong đu rong cho nhung sinh hoat van hoa ban đia. Ho co nhieu canh đep.
Va hon the, ho gan voi huyen su, la bieu tuong khat khao hoa binh (tra guom cam but), đuc van tai vo tri cua dan toc (thanh kiem thieng noi đay ho va thap but viet len troi xanh). Do vay, nhieu van nghe si đa lay hinh anh Ho Guom lam nen tang cho cac tac pham cua minh.
Ho cung la nguon cam hung cho nhieu nha nhiep anh, trong đo noi tieng nhat la nghe si Vo An Ninh


= Tho van =
Nguyen Khuyen xua co bai tho vinh Ha Van Thanh va Ho Guom bien dang cach đay 100 nam nhu sau:

Cam đe
Ba chuc nam nay tro lai ho
Bay gio canh sac khac ngay xua
Nha tranh đau ca, toan lau gac
Sung la đi đom tit truc to
Chim-choc đi ve lam loi cu
Coc co chieu toi ngu suong mua
Đang thuong van vat tram nam ay
Con lai ben ho mot đa tro!
Nguyen Khuyen

Ha Noi
...
Ha Noi co Ho Guom
Nuoc xanh nhu pha muc
Ben ho ngon Thap But
Viet tho len troi cao
Tran Đang Khoa - 1969

Ru nhau xem canh Kiem ho,
Xem cau The Huc, xem chua Ngoc Son.
Đai nghien, thap but chua mon,
Hoi ai gay dung nen non nuoc nay?
A Nam Tran Tuan Khai
Nghien But Non Song (Nhac va loi: Đinh Duong)
Hay viet len troi cao hoi Thap but kieu hung
Kieu hanh oi Viet Nam anh dung kien cuong
Khi phach đo Ho Guom xanh tham đen muon đoi
Chien tich xua con ghi thanh kiem van sang ngoi...


= Am nhac =
Co nhieu bai hat ve Ha Noi: Nguoi Ha Noi, Ha Noi niem tin va hy vong, Gui nguoi em gai, Chieu Ho Guom, v.v...


= Nhiep anh =


= Hoi hoa =


Chu thich Lien ket ngoai Ho Hoan Kiem tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Đoc lich su Ho Guom qua đay nuoc Luu tru ngay 18 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine
Khu di tich Ho Hoan Kiem Luu tru ngay 24 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Cu rua cua Ho Guom lai noi len Luu tru ngay 2 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine tren Tuoi Tre online va hinh anh ghi đuoc Luu tru ngay 25 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine
Ho Hoan Kiem nhin tu ve tinh cua Google Maps
Ho Hoan Kiem va thanh Thang Long xua Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine