Sinh vat phu du la nhung sinh vat nho be, thuong la thuc an cua cac loai ca lon, nho nhu ca nham voi va ca trao.


Tu nguyen Ten goi cua chung bat nguon tu tieng Hy Lap πλαγκτoν - co nghia la "ke du muc hay nhung ten song troi noi". Khoa hoc nghien cuu ve plankton đuoc goi la Planktology.


Đac điem Vi rang cac loai trong nhom plankton chi co the di chuyen theo chieu thang đung toi vai tram met trong mot ngay (mot tap tinh đuoc goi la di cu theo chieu thang đung) nen viec dich chuyen theo phuong nam ngang cua plankton phu thuoc hoan toan vao su chuyen đong cua dong nuoc chua chung. Đieu nay khac voi cac sinh vat tu boi (Nekton), nhung sinh vat nay thuong lon hon, vi du muc, ca va cac loai thu bien va co the kiem soat đuoc su di chuyen theo chieu ngang cung nhu boi nguoc dong nuoc.
Plankton la nhung sinh vat kha nhay cam voi nhung thay đoi ve cac tinh chat ly hoa cua nuoc.


Phan loai = Theo đoi song =

Plankton co the đuoc chia thanh Holoplankton va Meroplankton:

Holoplankton: nhung sinh vat danh toan bo vong đoi cua no song troi noi; vi du: Copepods, Salps krill hay jellyfish.
Meroplankton: nhung sinh vat chi co mot giai đoan nhat đinh trong vong đoi song troi noi (thuong la trang thai au trung) vi du: sao bien, giap xac, giun bien va hau het ca.


= Theo kich thuoc =

Neu dua theo kich thuoc thi co the chia Plankton thanh cac nhom:

Megaplankton, 2×10−1→2×100 m (20–200 cm)
Macroplankton, 2×10−2→2×10−1 m (2–20 cm)
Mesoplankton, 2×10−4→2×10−2 m (0.2 mm-2 cm)
Microplankton, 2×10−5→2×10−4 m (20-200 μm)
Nanoplankton, 2×10−6→2×10−5 m (2-20 μm)
Picoplankton, 2×10−7→2×10−6 m (0.2-2 μm), chu yeu la vi khuan
Femtoplankton, < 2×10−7 m, (< 0.2 μm, nho hon 0,2 μm), bao gom mot vai loai virus bien
Tuy nhien, mot vai thuat ngu tren co the đuoc su dung tuong đoi linh hoat, đac biet la o nhung nhom co kich thuoc lon. Su ton tai va tam quan trong cua nhom Nano- hay tham chi nhung loai nho hon moi chi đuoc phat hien tu nhung nam 1980. Nhung nguoi ta cho rang đay la nhom chiem mot ty le lon nhat ve so luong thanh vien cung nhu ve su đa dang trong so cac nhom plankton.


= Theo nguon goc phan loai =

Neu dua theo chuc nang thi co the phan chia Plankton thanh cac nhom sau:

Phytoplankton (tu goc Hy Lap phyton la thuc vat), bao gom cac nhom tao song gan mat nuoc noi co đay đu anh sang cho qua trinh quang hop.
Zooplankton (tu goc Hy Lap zoon la đong vat), bao gom cac đong vat nguyen sinh, giap xac va rat nhieu cac đong vat nho khac ma chung cung co the su dung cac plankton khac lam thuc an. Zooplankton cung bao gom trung va au trung cua mot so loai đong vat lon nhu ca, giap xac, giun đot...
Bacterioplankton, gom co vi khuan va archaea, chung giu mot vai tro quan trong trong viec hap thu cac chat dinh duong hoa tan trong nuoc.


Phan bo Sinh vat phu du song trong cac moi truong nhu đai duong, bien, ho, ao. Su doi dao theo cap đia phuong cua chung thay đoi theo phuong ngang (mot lop), phuong đung (đo sau) va theo mua. Nguyen nhan co ban cua su thay đoi nay do do anh su thay đoi cua anh sang. Tat ca cac he sinh thai cua sinh vat phu du chiu anh huong boi nang luong mat troi (xem hoa tong hop), lam cho chung chu yeu phat trien o cac the nuoc tren mat, va đoi voi cac vung đia ly va mua co nhieu anh sang mat troi.
Yeu to lam thay đoi thu hai la su bien đong ve dinh duong. Mac du nhung khu vuc rong lon tren cac đai duong thuoc vung nhiet đoi va can nhiet đoi co nhieu anh sang, nhung chung it phat trien do chung đuoc cung cap it chat dinh duong nhu nitrat, phosphat va silicat. Đieu nay la ket qua cua su tuan hoan cua cac dong hai luu va su phan tang cac lop nuoc theo chieu thang đung. O cac vung nhu the, su sinh san so cap thuong dien ra o cac đo sau lon hon, mac du co su suy giam ve cap đo (do su suy giam anh sang mat troi).
Mac du cac ham luong chat dinh duong đang ke nhung mot so khu vuc cua đai duong đuoc xem la khong co hieu qua (cung đuoc goi la cac vung HNLC). Vi chat dinh duong sat thieu o nhung vung nay, va viec bo sung no co the tao nen su no hoa cua mot so loai thuc vat phu du.


Vai tro sinh đia hoa Ngoai viec chung nam trong cac cap ben duoi cua chuoi thuc an co vai tro quan trong trong cong nghiep thuy san, cac he sinh thai sinh vat phu du con đong mot vai tro trong cac chu trinh sinh đia hoa cua cac nguyen to hoa hoc quan trong, bao gom ca chu trinh cacbon cua đai duong.
Thuc vat phu du, đong vat phu du chu yeu cung cap carbon cho mang luoi thuc an thong qua, hoac la chung ho hap đe cung cap nang luong trao đoi chat, hoac luc chet chung cap cap sinh khoi hoac o dang manh vun thuc an cho cac sinh vat khac. Thong thuong khi chung nang hon nuoc bien, cac vat lieu huu co co xu huong chim xuong. Trong he sinh thai đai duong mo cach xa bo bien, su van chuyen carbon nay se tu be mat nuoc xuong cac phan bien sau hon. Qua trinh nay đuoc goi la bom sinh hoc, va la mot trong nhung ly do ma cac đai duong tao thanh be chua cacbon lon nhat tren Trai Đat.
Co the la tang su hap thu khi carbon dioxide do cac hoat đong cua con nguoi trong đai duong bang cach kich thich tang san xuat sinh vat phu du thong qua viec cung cap vi chat dinh duong sat nhu la mot loai hat giong. Tuy nhien, ky thuat nay co the khong đuoc thuc hien o quy mo lon. Su can kiet oxy trong đai duong va su san sinh ra cac san pham metan (do san xuat du thua su tai khoang hoa o duoi sau) la mot trong nhung nhuoc điem tiem am cua phuong phap nay.


Xem them Tao


Tham khao Omori, M. and Ikeda, T. (1992).  Methods in Marine Zooplankton Ecology, Krieger Publishing Company, Malabar, USA.


Lien ket ngoai Sinh vat noi tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Plankton (biology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Plankton tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Ocean Drifters – Short film narrated by David Attenborough about the varied roles of plankton
Plankton Chronicles Luu tru ngay 28 thang 7 nam 2020 tai Wayback Machine – Short documentary films and photos
COPEPOD: The Global Plankton Database – Global coverage database of zooplankton biomass and abundance data
Plankton*Net Luu tru ngay 21 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine – Taxonomic database of images of plankton species
Guide to the marine zooplankton of south eastern Australia Luu tru ngay 30 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine – Tasmanian Aquaculture and Fisheries Institute
Sir Alister Hardy Foundation for Ocean Science – Continuous Plankton Recorder Survey
Australian Continuous Plankton Recorder Project Luu tru ngay 1 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine – Integrated Marine Observing System
Sea Drifters – BBC Audio slideshow
Aquaparadox: the diversity of planktonic microorganisms – Images of planktonic microorganisms
Plankton, planktic, planktonic Luu tru ngay 3 thang 8 nam 2012 tai Wayback Machine – Essays on nomenclature
Journal of Plankton Research – Scientific periodical devoted to plankton
Đong vat phu du va thuc vat phu du - bioaqua