Granny Smith hay con đuoc goi la tao xanh hay tao chua, la mot giong tao co nguon goc tu Uc xuat hien vao nam 1868. No đuoc đat ten sau khi nha nhan giong cay trong Maria Ann Smith tinh co phat hien trong mot qua trinh lai tao khong chu y.
Qua tao cung, chac, co vo mau xanh nhat, thit gion va chua nhieu nuoc. Huong vi chua va co tinh axit. No van cung khi nuong, khien no tro thanh mot loai tao nau an rat pho bien, chang han nhu đuoc su dung trong banh nuong đe lam ngot. Qua tao chuyen tu mau xanh sang mau vang khi qua chin. Vao nam 2019, Hiep hoi Tao My bao cao Granny Smith la giong tao pho bien thu ba tai Hoa Ky.


Lich su Giong tao Granny Smith co nguon goc o Eastwood, New South Wales, Uc (nay la vung ngoai o cua Sydney) vao nam 1868. Nguoi kham pha ra no la Maria Ann Smith (nhu danh Sherwood), ba đa di cu đen quan tu Beckley, East Sussex vao nam 1839 theo chong cua ba la Thomas. Ho mua mot vuon cay an qua nho trong vung vao nhung nam 1855–1856 va bat đau trong trot trai cay, đua ten tuoi vung nay len khap thuoc đia Uc. Smith co tam nguoi con, ba la mot nhan vat noi bat trong quan, trong nhung nam ba cao tuoi ba co biet danh la "Granny" Smith.

Lich su nguon goc cua tao Granny Smith đa khong đuoc cong bo cho đen nam 1924. Trong nam đo, theo mot su gia đia phuong trong Farmer and Settler ong đa phong van hai nguoi đan ong quen biet Smith. Mot trong hai nguoi đuoc phong van ke lai rang, vao nam 1868, ong ta (khi đo 12 tuoi) va cha ong ta đa đuoc moi đen trang trai cua Smith đe kiem tra mot cay con lai tao khong chu y nay mam gan mot con lach. Smith đa vut hat o đo giua nhung cay duong xi phan con lai cua qua tao dai Phap đuoc trong o Tasmania. Mot cau chuyen khac ke lai rang Smith đa thu nghiem tao dai Phap đe nau an, va nem loi tao ra ngoai cua so, khi ba ay lam viec đa phat hien ra rang giong tao moi đa moc len ben duoi be cua so nha bep cua minh. Du la gi đi nua, Smith đa tu minh nhan giong giong cay trong moi trong khu đat cua minh khi kham pha rang nhung qua tao co the dung tot đe nau an va đe ban. Chung co "đay đu hinh dang cua mot qua tao nau an", chung khong co vi chua ma thay vao đo la "ngot va gion đe an." Ba đen mot gian hang tai cho George Street o Sydney, tai đo nhung qua tao đuoc bao quan "đac biet tot va tro nen pho bien" va "moi tuan mot lan ba ban san pham o đo."
Smith qua đoi chi vai nam sau phat hien cua ba (nam 1870), nhung cong viec canh tac cua ba đa đuoc nhung nguoi trong rung o đia phuong khac chu y. Edward Gallard la mot trong nhung nguoi trong đo, ong đa trong rong rai tao Granny Smith trong đat canh tac cua ong va sau đo ong mua lai trang trai Smith khi Thomas qua đoi vao nam 1876. Gallard đa thanh cong trong viec tiep thi loai tao nay tai đia phuong, nhung no khong nhan đuoc su chu y rong rai cho đen nam 1890. Trong nam đo, no đuoc trung bay voi cai ten "Cay giong cua Smith" tai Trien lam Nong nghiep va Lam vuon Castle Hill, nam sau no đa gianh đuoc giai thuong nau tao voi ten goi "Granny Smith's Seedling." ("Cay giong cua ba Smith"). Giong tao thanh cong ruc ro đen noi vao nam sau nhieu nguoi đa trung bay tao Granny Smith tai cac buoi trien lam trong trot.
Vao nam 1895, Co quan Nong nghiep New South Wales đa cong nhan giong tao nay va bat đau cho trong tai Khu thi nghiem cua Chinh phu o Bathurst, New South Wales, gioi thieu tren cong bao ve đac tinh cua no nhu mot loai tao nau an co tiem nang đe xuat khau. Trong nhung nam sau đo, chinh phu đa tich cuc quang ba giong tao, dan đen viec no đuoc ap dung trong rong rai. Su noi tieng tren toan the gioi cua no đa tang len, tao co the đuoc thu hoach tu thang 3 va luu tru cho đen thang 11. Vao nhung nam 1890 va nhung nam 1900, nhung nha buon trai cay tien phong đa thu nghiem cac phuong phap van chuyen tao ra nuoc ngoai trong kho đong lanh. Vi thoi han su dung tuyet voi cua no, Granny Smith co the đuoc xuat khau xa va xuat khau hau het cac thoi điem trong nam, vao thoi điem xuat khau thuc pham cua Uc đang tang manh do nhu cau cua quoc te. Granny Smith đa đuoc xuat khau voi so luong lon sau Chien tranh the gioi thu nhat va đen nam 1975, 40% san luong tao cua Uc la Granny Smith. Vao thoi điem nay, no đa đuoc trong pho bien manh tai nhung noi khac o Nam Ban cau, cung nhu o Phap va Hoa Ky. Su ra đoi cua qua tao Granny Smith đen nay đuoc to chuc ky niem hang nam o Eastwood voi Le hoi Granny Smith.


Thuoc tinh Cay non co the bien đoi ve mat di truyen. Chung thuong kem chat luong khi trong tu hat giong. Đe giu đuoc cac bien di di truyen chinh xac, phuong phap nhan giong thong thuong la chiet ghep cay trong (giam canh đoi khi đuoc su dung). Tat ca nhung cay tao Granny Smith đuoc trong hien nay đeu la nhung cay vo tinh tu cay tao Smith ban đau o Sydney.
Tao Granny Smith co mau xanh luc nhat. Chung đuoc su dung pho bien trong nhieu mon an co tao, chang han nhu banh tao, cobbler,... Chung cung thuong đuoc an song, hoac san xuat ruou tao, nhu cong ty Woodchuck Hard Cider co san pham ruou tao Granny Smith.
Giong tao nay kha nhay cam voi benh chay la va rat de bi benh vay, benh phan trang va benh gi sat tao.
Tao Granny Smith de bao quan trong kho bao quan hon nhieu so voi cac loai tao khac, yeu to nay đa gop phan rat lon vao su thanh cong cua no tren thi truong xuat khau. Thoi han luu tru lau dai cua no la do o muc đo san sinh ethylene kha thap, va trong đieu kien bao quan thich hop, Granny Smiths khong bi giam chat luong trong vong mot nam. Giong cay nay can it so gio lanh hon trong mua đong va mua qua dai hon đe truong thanh, vi vay no đuoc ua chuong đoi voi nhung vung trong tao co khi hau on đoi. Tuy nhien, chung de bi bong be mat va co vi đang. Bong vo be mat co the đuoc kiem soat bang cach đieu tri voi diphenylamine truoc khi bao quan. No cung co the đuoc kiem soat bang cach luu tru oxy thap. Co the kiem soat benh đang o qua tao bang thuoc xit canxi trong mua sinh truong va bang thuoc xit canxi sau thu hoach.
Theo trang web cua Hiep hoi Tao Hoa Ky, no la mot trong muoi lam giong tao pho bien nhat o Hoa Ky.


Tai lieu tham khao ve van hoa Nam 1968, ban nhac rock The Beatles su dung hinh anh qua tao Granny Smith lam bieu tuong cho cong ty cua ho, Apple Corps Limited. Đoi voi hang thu am cua ho, Apple Records, mot mat cua album vinyl co hinh ben ngoai cua qua tao trong khi mat con lai co hinh cat ngang cua qua tao.
Tac pham nghe thuat nam 1966 cua Yoko Ono la Apple đa su dung mot qua tao Granny Smith trong lan tai hien nam 2015 tai Bao tang Nghe thuat Hien đai Thanh pho New York. John Lennon đa can mot mieng trong qua tao đuoc trung bay nam 1966 nay tai Phong trung bay Indica o London.
Granny Smith la mot trong bon qua tao đuoc Buu đien Hoa Ky vinh danh trong con tem 4 hinh 33 ¢ nam 2013 ky niem cac giong tao lich su, cung voi giong tao Northern Spy, Baldwin va Golden Delicious.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Granny Smith tai Wikimedia Commons