Tran Khanh Chi (chu Han: 陈庆之, 484 – 539) la tuong lanh nha Luong thoi Nam Bac trieu. Nam 529, ong đem theo chua đen 1 van binh, nhan menh ho tong Bac Hai vuong Nguyen Hao cua nha Bac Nguy quay ve Nguy đo Lac Duong, trong khoang 140 ngay, đanh ha 32 toa thanh, chien thang 47 tran, la ky cong hiem co trong lich su Trung Quoc.


Xuat than Khanh Chi tu Tu Van, nguoi huyen Quoc Son, quan Nghia Hung. Tu nho Khanh Chi theo hau Tieu Dien. Dien thich co vay, moi lan choi co đeu ngoi tu toi đen sang, nguoi hau moi met ngu thiep đi, chi co Khanh Chi tinh tao, nghe goi thi đen ngay, nen rat đuoc Dien khen ngoi, yeu men.
Khanh Chi theo Dien lat đo Nam Te đe Tieu Bao Quyen, it lau sau đuoc lam Chu thu. Khanh Chi bo tien chieu mo ke si, luon muon lap cong tich. Dien len ngoi hoang đe, tuc la Luong Vu đe, Khanh Chi đuoc tru lam Phung trieu thinh.


Khoi đau binh nghiep Thang gieng AL nam Pho Thong thu 6 (525), Tu Chau thu su Nguyen Phap Tang cua Bac Nguy o Banh Thanh xin noi phu, trieu đinh lay Tuyen Thanh thai thu Nguyen Luoc lam Đai đo đoc, Khanh Chi lam Vu uy tuong quan, cung Ho Long Nha, Thanh Canh Tuan soai cac canh quan tiep ung. Sau khi tro ve, Khanh Chi đuoc tru lam Tuyen manh tuong quan, Van Đuc chu soai, tiep tuc soai 2000 quan, ho tong Du Chuong vuong Tieu Tong vao tran thu Tu Chau. An Phong vuong Nguyen Duyen Minh, Lam Hoai vuong Nguyen Uc soai 2 van quan Bac Nguy ap sat Banh Thanh.    Duyen Minh sai biet tuong Khau Đai Thien đap luy Tam Luong, quan sat tinh hinh quan Luong. Khanh Chi tien đanh luy ay, mot hoi trong lien pha vo.  
Luong Vu đe so Tieu Tong that bai, sac cho ong ta đua quan ve, nhung Tong so ve nam thi khong con đuoc quay lai bac bien, ben chay sang đau hang bon Nguyen Duyen Minh. Quan Luong tan ra, chu tuong khong the che ngu. Quan Nguy tien vao Banh Thanh, cac canh quan Luong đeu ton that 7, 8 phan 10, chi co Khanh Chi pha cua bo chay trong đem, nen bao toan đuoc canh quan cua minh.   
Thang 7 AL nam thu 7 (526), Vu đe nghe tin Tho Xuan bi nuoc song Hoai gay lut, ben sai bon An tay tuong quan Nguyen Thu tien đanh; lay Khanh Chi lam Gia tiet, Tong tri quan su. Thang 11 AL, Du Chau thu su Ly Hien cua Bac Nguy sai con trai la Ly Truong Quan đap 2 thanh đe khang cu, Khanh Chi đanh ha ca 2, Hien yeu the ben dang Tho Xuan xin hang. Khanh Chi tien chiem Tho Xuan, thu hang ca thay 52 thanh, bat đuoc 75000 nam nu, đuoc chuyen lam Đong cung truc cap, ban tuoc Quan Trung hau.    


Chien thang Qua Duong Thang 10 AL nam Đai Thong đau tien (527), Khanh Chi đuoc theo Linh quan Tao Trong Tong tien đanh Qua Duong , con co Tam Duong thai thu Vi Phong đen hoi quan. Thuong Son vuong Nguyen Chieu đem 5 van ma bo quan Bac Nguy đen cuu vien , tien quan đen Đa Gian, cach Qua Duong 40 dam. Phong noi: “Tien phong cua giac đeu la tinh nhue nhanh nhen, đanh thang khong đang goi la cong, con nhu that bai, pha hoai khi the cua quan ta. Binh phap noi ‘di dat đai lao’, chang bang cho đanh.” Khanh Chi noi: “Nguoi Nguy tu xa đen, đeu đa met moi, cach ta xa xoi, at khong hoai nghi, nhan luc ho chua đung vung, nen be gay si khi cua ho. Va lai nghe noi noi giac đong trai, rat nhieu cay rung, at khong ra ngoai ban đem. Cac anh cho co nghi ngo, Khanh Chi xin mot minh ra tay.” Vi vay Khanh Chi cung 200 ky binh duoi quyen tien đanh , pha đuoc tien quan đich, khien nguoi Nguy kinh hai. Khanh Chi tro ve, cung chu tuong lien doanh tay tien, tua lung vao thanh Qua Duong ma giang co voi quan Nguy. Tu xuan đen đong, đoi ben co vai muoi đot giao chien. Quan Luong met moi, vien quan Nguy lai muon đap luy o phia sau. Bon Trong Tong so hai mat thu đich, tinh rut lui. Khanh Chi dung co tiet o quan mon, noi: “Tu đo đen nay, trai qua 1 nam, hao phi cuc nhieu. Nay cac anh khong con long da chien đau, chi muon rut lui, nao phai muon lap cong danh, chang qua la tu hop lam chuyen cuop boc vay. Toi nghe noi đat binh vao đat chet, moi co the cau song, đoi giac tap hop, sau đo thi đanh. Con muon ban su, Khanh Chi co rieng mat sac, hom nay ai pham toi, cu theo sac ma thi hanh.” Tao Trong Tong cam phuc ke cua Khanh Chi, nen nghe theo.   
Nguoi Nguy đap 13 thanh lam the y gioc, hong khong che quan Luong. Khanh Chi nhan đem toi ngam tam len ra, pha đuoc 4 luy, Qua Duong thanh chu Vuong Vi xin hang. Vi Phong lenh cho hon 30 ke đau hang chia ra thong bao voi cac doanh Nguy, Khanh Chi bay chien loi pham, noi trong theo sau. Quan Nguy trong 9 thanh con lai tan ra, quan Luong đuoi đanh, bat va giet bang het, khien thay nguoi tac nghen Qua Thuy, thu hang hon 3 van nam nu. Quan Luong thua thang tien đen Thanh Phu moi dung, trieu đinh lay đat cua Qua Duong đat lam Tay Tu Chau. Vu đe hai long, tu tay viet chieu khen ngoi Khanh Chi.   


Bac phat Bac Nguy Thang 4 AL nam Đai Thong thu 2 (528), Bac Nguy xay ra su kien Ha Am, Bac Hai vuong Nguyen Hao so hai chay sang nha Luong. Thang 10 AL, Vu đe lay Hao lam Nguy vuong, Khanh Chi lam Gia tiet, Tieu dung tuong quan, đua Hao ve bac.      Trong thang ay, ho vuot Hoan Thuy, chiem đuoc thanh huyen Chi. 
Thua co Thuong Đang vuong Nguyen Thien Muc lua chon tran ap khoi nghia Hinh Cao thay vi Nguyen Hao, vao thang 4 AL nam Trung Đai Thong đau tien (529), Khanh Chi cung Hao xuat phat tu Chi, tien chiem Huynh Thanh, roi đen Luong Quoc. Tuong Nguy la Khau Đai Thien co 7 van quan, đap 9 luy đe khang cu. Khanh Chi tan cong, tu som đen gio Than, pha đuoc 3 luy, Đai Thien ben hang. Hao ben đang co o phia nam thanh Tuy Duong, đoi nien hieu la Hieu Co,  thu Khanh Chi lam Su tri tiet, Tran bac tuong quan, Ho quan, Tien quan đai đo đoc. Bay gio Te Am vuong Nguyen Huy Nghiep soai 2 van nguoi cua Vu Lam thu tu đen cuu vien Luong Quoc , đon tru Khao Thanh. Thanh nay 4 mat đuoc nuoc bao quanh, phong bi chac chan. Khanh Chi menh cho dung luy tren cau noi, đanh chiem đuoc thanh, bat song Huy Nghiep, thu 7800 co xe thu thue. Khanh Chi tiep tuc tien đen Luong Quoc, ai trong thay co cua ong cung xin hang.  
Thang 5 AL, Hao va Khanh Chi chiem đuoc Luong Quoc. Hao tien Khanh Chi lam Ve tuong quan, Tu Chau thu su, Vu Đo cong; ho tiep tuc tay tien. Ta boc xa Duong Duc, Tay A vuong Nguyen Khanh, Phu quan tuong quan Nguyen Hien Cung đem binh cu ngu dung va nguoi cua Vu Lam tong tu, thu tu ca thay 7 van, giu Huynh Duong chong lai Hao. Quan đa tinh nhue, thanh lai vung chac, Khanh Chi chua the chiem đuoc. Nguyen Thien Muc sap keo đai quan đen, truoc sai Phieu ky tuong quan Nhi Chu Tho Mot Nhi lanh 5000 Ho ky, ky tuong Lo An linh 9000 bo ky Ha Chau, cuu vien Duong Duc; lai sai Huu boc xa Nhi Chu The Long, Tay Kinh Chau thu su Vuong Bi đem 1 van ky binh giu Ho Lao. Tho Mot Nhi, Thien Muc truoc sau keo đen, co trong noi dai khong dut. Tuong si nha Luong so hai, Khanh Chi ben coi yen, cho ngua an, tuyen du moi nguoi rang: “Bon ta đa đen noi nay, pha thanh cuop đat, that la khong it. Cac anh giet cha anh nguoi ta, bat trai gai nguoi ta, lai khong đem xue. Quan đoi cua Thien Muc, đeu la ke thu. Bon ta chi co 7000, bon giac hon 30 van, viec cua hom nay, chi co lieu chet moi đuoc song ma thoi. Ky binh giac nhieu, khong the cung ho giao chien tren đong bang. Nhan luc ho con chua đen đay, gap đanh lay thanh nay lam cho cay nho. Hay tu giet mo đi.” Hoi trong đau tien, tat ca binh si nha Luong đeu treo len, trang si nguoi Đong Duong la Tong Canh Huu, nguoi Nghia Hung la Ngu Thien Man treo tuong ma vao, nen chiem đuoc thanh. It lau sau, đai quan Nguy hoi hop o ngoai thanh, Khanh Chi soai 3000 ky binh tua lung vao thanh ma chong tra, đai pha đich. Lo An o trong tran xin hang, Thien Muc, Tho Mot Nhi mot ngua chay thoat. Khanh Chi thu kho lam cua Huynh Duong, bo ngua thoc lua khong the đem xue. Quan Luong tien đen Ho Lao, Nhi Chu The Long bo thanh ma chay. Bac Nguy Hieu Trang đe so hai, ben chay sang bo bac Hoang Ha . Lam Hoai vuong Nguyen Uc, An Phong vuong Nguyen Duyen Minh soai tram quan, niem phong kho lam, chuan bi phap gia, nghenh đon Hao vao cung tai Lac Duong, ngu o tien đien, đoi nien hieu Kien Vu va đai xa.  Hao lay Khanh Chi lam Thi trung, Xa ky đai tuong quan, Ta quang loc đai phu, tang ap van ho. Nguyen Thien Muc, Vuong Lao Sanh, Ly Thuc Nhan lai soai 4 van quan Nguy, đanh ha Tuy Duong; Thien Muc chia 2 van binh cho Vuong Lao Sanh, Phi Muc giu Ho Lao, Đieu Tuyen, Đieu Song vao Luong Quoc. Khanh Chi lua the ma tap kich, khien bon ho đeu đau hang, chi co Thien Muc đem hon 10 ky binh vuot Hoang Ha sang bo bac. Vu đe lai tu tay viet chieu khen ngoi. Bo ha cua Khanh Chi đeu khoac ao choang trang (bach bao), khong ai đich noi. Truoc đo Lac Duong co cau đong dao rang: “Danh su đai tuong mac tu lao, thien binh van ma ti bach bao.” (tam dich: quan đoi noi tieng va đai tuong cho vat va, ngan binh muon ngua tranh ao choang trang.) Khanh Chi tu khi roi huyen Chi đen Lac Duong, trai qua 14 tuan (140 ngay), ha 32 thanh, thang 47 tran, truoc đo chua tung co.   
Ban đau Hieu Trang đe mot ngua bo chay, đe lai toan bo cung đinh. Hao đa đac chi, buong tha tuu sac, ngay đem vui choi, khong chiu coi viec. Khanh Chi cung bo mac tuong si duoi quyen cuop boc nhan dan. Bon ho đa khien moi nguoi trong ngoai trieu đinh Bac Nguy that vong.  Hao cung Nguyen Duyen Minh, Nguyen Uc tinh ke phan boi nha Luong, hong cat đut cong nap; nhung bay gio tinh hinh chua yen, con dua vao suc cua Khanh Chi, đoi ben tro nen bang mat khong bang long, noi ra nhieu loi bat đong. Khanh Chi trong long hieu ro, cung ngam tinh ke bon ho, ben noi voi Hao rang: “Nay chung ta tu xa đen đay, ke chua phuc con nhieu, neu nguoi ta biet hu thuc se lai lien ket quan đoi, vay yen khong quen nguy, đe du phong ke sach cua ho. Nen khai voi thien tu, xin them tinh binh; đong thoi bat ep cac chau, xem co con đan ong hay khong, đeu nen bat ve.” Hao muon nghe theo, Nguyen Duyen Minh noi voi Hao rang: “Tran Khanh Chi binh chang qua vai ngan, đa kho khong che; nay tang them nguoi, con chiu khuat phuc đe dung ru? Quyen binh mat đi, cu đong phai nghe theo nguoi ta, tong xa nha Nguy, tu đay bi diet.” Hao do vay nghi ngo, dan sinh hai long, lai lo Khanh Chi mat khai voi Vu đe, ben dang bieu len trieu đinh nha Luong khang đinh khong can goi them quan đoi. Vu đe ben chieu cho quan đoi cac noi đeu dung lai. Quan đoi trong tay Khanh Chi o Lac Duong chua đen van nguoi, ma quan đoi cua Nguyen Hao nhieu gap 10 lan. Quan pho Ma Phat Niem khuyen Khanh Chi bat giu Hao đe chiem cu Lac Duong, ong khong theo. Khanh Chi lay co Hao tung lay minh lam Tu Chau thu su, co xin đen tran. Hao sinh long nghi ky, nen khong đong y, con noi: “Chua thuong đem đat đai Lac Duong giao cho tuong quan đam nhiem, chot nghe tu bo su goi gam cua trieu đinh nay, muon đi Banh Thanh, cho rang anh voi tim giau sang, khong mang quoc ke; chang phai khong co ton hai voi anh, so rang ke hen phai nhan trach nhiem ay.” Khanh Chi khong dam noi nua.   
Tuong Nguy la Thien tru tuong quan Nhi Chu Vinh, Huu boc xa Nhi Chu The Long, Đai đo đoc Nguyen Thien Muc, Phieu ky tuong quan Nhi Chu Tho Mot Nhi, Truong su cua Vinh la Cao Hoan xung co tram van binh, đua Hieu Trang đe ve đanh Hao. Hao chiem giu Lac Duong 65 ngay, gianh đuoc bao nhieu thanh tri thi bay nhieu đong thoi lam phan. Khanh Chi vuot Hoang Ha giu thanh Bac Trung Lang, trong 3 ngay đanh 11 tran, sat thuong rat nhieu. Nhi Chu Vinh sap lui, co nguoi gioi xem thien van la Luu Linh Tro noi: “Khong qua 10 ngay, Ha Nam at binh.” Vinh ben chat go lam be, tu Hap Thach vuot song, giao chien voi Hao o Ha Kieu. Hao đai bai, chay đen Lam Dinh thi bi ten linh huyen la Giang Phong giet chet, Lac Duong that thu.  Ma bo cua Khanh Chi co vai ngan, ket tran quay ve phia đong; Nhi Chu Vinh đich than đuoi theo. Quan Luong đen Tung Son gap nui lo va nuoc lut, bi tan ra va chet sach, chi con Khanh Chi cao rau got toc, gia lam sa mon, len đen Du Chau. Nguoi Du Chau la bon Trinh Đao Ung ngam đua Khanh Chi ra Nhu Am. Ve kinh đo Kien Khang, Khanh Chi van đuoc xet cong, tru lam Huu ve tuong quan, phong Vinh Hung huyen hau, thuc ap 1500 ho.   


Binh đinh Giang, Hoai Khanh Chi đuoc ra lam Tri tiet, Đo đoc Duyen Hoai chu quan su, Phan vu tuong quan, Bac Duyen Chau thu su. Thang 12 AL nam ay, co sa mon Tang Cuong xung đe, tho hao Thai Ba Long day binh huong ung ong ta. Tang Cuong rat ranh ao thuat, nhieu tro me hoac, luc luong len đen 3 van, đanh ha Bac Tu Chau. Te Am thai thu Duong Khoi Van bo thanh ma chay, Chung Li thai thu Thien Hi Bao bi giet. Trieu đinh khien Khanh Chi đi dep. Xa gia ghe Bach Ha, vao luc đua tien Vu đe noi voi Khanh Chi rang: “Binh Giang, Hoai manh me, mui phong kho chong. Khanh hay dung muu ke đe che ngu, khong nen quyet chien.” Khanh Chi nhan menh ma đi. Chua đen 12 ngay, Khanh Chi chem đuoc Cuong, Ba Long, goi đau ve kinh đo.   
Thang 12 AL nam thu 2 (530), Khanh Chi đuoc tru lam Đo đoc Nam Bac Ti, Tay Du, Du 4 chau chu quan su, Nam Bac Ti 2 chau thu su, con lai nhu cu. Khanh Chi đen tran, lien vay Huyen Ho; pha tuong Nguy la Dinh Chau thu su Lau Khoi, Duong Chau thu su Thi Van Bao o Tran Thuy, lai pha Hanh đai Ton Đang, Đai đo đoc Hau Tien, Du Chau thu su Nghieu Hung, Luong Chau thu su Tu Ma Cung o So Thanh. Khanh Chi bai bo tran binh cua Nghia Duong, dung viec van chuyen ca 2 đuong thuy luc, khien cac chau Giang, Tuong đeu đuoc nghi ngoi. Khanh Chi khai khan 6000 khoanh ruong; sau 2 nam, kho lam sung tuc; Vu đe thuong khen ngoi ong. Khanh Chi lai dang bieu đe nghi giam Nam Ti Chau, khoi phuc quan An Luc, đat quan Thuong Minh.   
Thang 2 AL nam Đai Đong đau tien, Khanh Chi tan cong chau thanh cua Du Chau thuoc Đong Nguy, giao chien voi thu su Nghieu Hung, that bai phai bo xe co ma chay. Sau đo Khanh Chi lai vay Nam Kinh Chau, Hung tan cong Bach Cau Đoi cua Luong, buoc ong phai coi vay đe quay ve cuu vien. Khanh Chi chua ve thi Hung đa ha đuoc thanh, bat tuong giu thanh la Cau Nguyen Quang va 2000 binh si.  
Thang 10 AL nam thu 2 (536), tuong Đong Nguy la Hau Canh soai 7 van binh đanh So Chau, bat thu su Hoan Hoa. Canh tiep tuc tien quan đen thuong du song Hoai, goi thu cho Khanh Chi khuyen hang. Vu đe sac cho tuong giu Tuong Đam la Hau Thoai, Huu ve Ha Hau Quy đi cuu, quan đen Le Tuong thi Khanh Chi đa pha đuoc Canh. Bay gio troi ret đam, Canh bo xe co ma chay, Khanh Chi thu lay ma ve,  đuoc tien hieu Nhan uy tuong quan. Nam ay, Du Chau co nan đoi, Khanh Chi mo kho chan cap, nhieu noi đuoc cuu. Dan chau la bon Ly Thang 800 nguoi dang bieu xin dung bi ca tung cong đuc, trieu đinh giang chieu đong y.  
Thang 10 AL nam thu 5 (539), Khanh Chi mat, huong tho 56 tuoi. Khanh Chi đuoc tang Tan ky thuong thi, Ta ve tuong quan, 1 bo co xuy; đuoc đat thuy la Vu. Trieu đinh sac cho quan Nghia Hung phat 500 nguoi giup viec tang.  


Đanh gia Su cu cho biet Khanh Chi tinh can than, moi khi đon chieu, sac, at tam goi roi moi vai nhan. Khanh Chi sanh hoat tiet kiem, trong sach, khong mac ao lua, khong ua am nhac. Tuy Khanh Chi ban ten khong thung ao giap, cuoi ngua cung chang quen, nhung ong kheo vo ve tuong si, khien ho doc suc đen chet.  
Trong to sac khen ngoi Khanh Chi o tran Qua Duong, Vu đe viet: “Von chang noi nha tuong, lai chang con nha quan, trong ngong cong danh, đat đuoc the nay. Kha nghi muu ke hay, kheo gianh ket qua tot. Mo cua son đe đoi khach, viet tieng tot tren tre lua. Ha chang phai đai truong phu u!” 
Dieu Tu Liem: "Tran Khanh Chi, Lan Kham đeu co muu luoc dung binh (tuong luoc), đanh la thang, chiem la đuoc, xep sau Pha, Muc, Ve, Hoac ma thoi. Khanh Chi tinh co canh thong minh, som hau ha Cao To (Luong Vu đe), đa nhan an hue lau dai, lai cang them can than, đuoc trao quan phong tuoc, cung la vinh du mot đoi vay." 
Ly Duyen Tho: "Tran Khanh Chi ban đau tham gia cuoc choi cua en se, cuoi cung om ap cai chi cua hong hoc. Đen khi nhan đuoc trong trach, thi rong ruoi Y, Lac. Tien thi khong con quan đoi xung la hung manh, đanh thi chang co thanh tri goi la vung chac. Dau gio nam khong đu manh, sau đo đanh chiu lat nhao, nhung nhung gi ong đanh ha đuoc, cung đu đe khen ngoi." "Nguoi han mon đoi Luong thanh đat chi co Khanh Chi va Du Duoc." 


Hau nhan Su cu khong cho biet Khanh Chi co bao nhieu con trai. Con trai truong cua Khanh Chi la Tran Chieu đuoc ke tu. Con trai thu 5 la Tran Han, tu Quan Chuong, bi Hau Canh sat hai; su cu co truyen.   Con ut la Tran Huyen, mich long Tran Hau Chu, phat so ma chet; su cu co truyen. 


Chuyen ben le Khanh Chi vao Lac Duong, Tieu Tan (tuc Tieu Tong) goi to khai xin ve. Bay gio me Tan la Ngo thuc vien con song, Vu đe cho rang ong ta con nho tuoi, nen nho cay Khanh Chi viec ay, nhung tin tuc chua đen thi Lac Duong đa that thu. 
Khanh Chi tu Bac Nguy tro ve, đac biet xem trong nguoi phuong bac. Chu Di lay lam la nen hoi, Khanh Chi đap: “Toi von cho rang phia bac Đai Giang la que huong cua Nhung Đich, gan đay đen Lac Duong, moi biet ao, mu, nguoi, vat (y quan nhan vat) đeu o ca Trung Nguyen, Giang Đong chang the bi kip, lam sao xem thuong đuoc?” 


Tham khao Ghi chu