Giao dien đo hoa nguoi dung (tieng Anh: graphical user interface, viet tat la GUI) la mot dang giao dien nguoi dung cho phep giao tiep voi may tinh hay cac thiet bi đien tu bang hinh anh va chu viet thay vi chi la cac dong lenh đon thuan. GUI đuoc su dung pho bien trong may tinh, cac thiet bi cam tay, cac thiet bi đa phuong tien, hoac cac linh kien đien tu trong van phong, nha o,...
Pham vi su dung thuat ngu GUI hau nhu chi đuoc gioi han trong cac thiet bi co man hinh 2 chieu. No it đuoc su dung trong cac thiet bi voi giao dien co đo phan giai thap nhu mot so thiet bi choi game (HUD đuoc su dung nhieu hon).
GUI đuoc cac nha nghien cuu tai Xerox PARC phat trien trong thap nien 1970.  Ngay nay hau het cac he đieu hanh may tinh nhieu nguoi dung đeu su dung giao dien nay.


Cha đe cua GUI Douglas Englebart hien đuoc xem la cha đe cua giao dien nguoi dung đo hoa luc con so khai. Sau khi tot nghiep nganh ki thuat đien vao nam 1948, Douglas lam viec tai Vien NACA (NACA Institute, tien than cua NASA hien gio). Sau đo, voi mong muon đuoc lam cong viec co the mang lai loi ich cho toan nhan loai, ong đa nghi đen viec xay dung mot chiec may co the lam tang tri tue con nguoi.
Trong giai đoan chien tranh, Douglas lam viec voi vai tro la mot kiem soat vien rađa đe co the hinh dung ra mot thiet bi hien thi đuoc xay dung xoay quanh cac ong tia cathode ma qua đo nguoi dung co the xay dung cac mo hinh thong tin mot cach truc quan thong qua đo hoa, va ho co the tuong tac voi bat cu nhung gi ho nhin thay. Đe co the thuc hien đuoc y tuong nay, ong phai tim nguon tai tro. Song, đo khong phai la viec de dang ma co the thuc hien đuoc trong thoi gian ngan.
Nam 1955, Douglas đat đuoc hoc vi tien si va vao lam viec tai Hoc vien Nghien cuu Stanford (Standford Research Institute), va tai đo ong đa đat đuoc nhieu bang sang che ve "cac thanh phan tieu hoa may tinh" (miniaturizing computer components). 1959, ong đa thuyet phuc đuoc Khong quan Hoa Ky (United States Air Force) ho tro quy cho y tuong cua ong. 1962, ong cho xuat ban luan van Augmenting Human Intellect voi noi dung chinh la cac y tuong ma ong đa ap u. Qua luan van nay, ong khang đinh "may tinh khong phai đe thay the tri tue con nguoi, ma la đe cai thien no". Mot trong nhung vi du ma ong su dung trong luan van nay la mot kien truc su su dung mot cong cu nao đo tuong tu cac phan mem CAD ngay nay đe thiet ke nen cac toa nha.
Douglas va cac cong su cua ong tiep tuc lam viec đe phat trien cac y tuong va cong nghe nay. Va vao nam 1968, mot su trinh dien cong khai đuoc thuc hien truoc hon 1000 cac chuyen gia may tinh ve nhung thanh qua tu nhung y tuong ban đau cua ong.


Lich su = Tien than =
Tien than cua GUI đuoc khai sinh boi nhung nha nghien cuu tai Standford Research Institute - đuoc dan đau boi Douglas Engelbart. Khi đo, ho phat trien viec su dung nhung sieu lien ket (hyperlinks) dua tren chu cho he thong truc tuyen (On-Line System), trong đo cac lien ket đuoc thao tac voi mot con chuot. Khai niem sieu lien ket sau đo đa đuoc cac nha nghien cuu tai Xerox PARC mo rong sang pham vi đo hoa.
1963, Sketchpad, mot he thong dua tren con tro (pointer) đuoc phat trien boi Ivan Sutherland. He thong nay su dung mot cay but phat sang đe thao tac viec tao va thao tac voi cac đoi tuong trong cac ban ve ki thuat.


= Giao dien nguoi dung PARC =
Giao dien nguoi dung PARC gom cac thanh phan đo hoa nhu cua so (window), thuc đon (menu), nut kiem tron (radio button), o kiem vuong (check box) va cac bieu tuong (icon).


= Tien hoa =
Dua tren he thong tien than, lan luot cac he thong đo hoa đuoc ra đoi. Nam 1981, mo hinh đieu hanh may tinh dua tren GUI đau tien đuoc ra đoi la Xerox 8010 Star Information System. Tiep theo đo la Apple Lisa nam 1983, Macintosh 128K cua Apple nam 1984, Atari ST va Commodore Amiga nam 1985.
Viec đieu khien đo hoa bang lenh (command) đuoc khai sinh khi IBM cho ra đoi Common User Access (1987), trong đo cac chuoi lenh khac nhau se đuoc ap dung cho cac chuong trinh khac nhau nhu: phim F3 se kich hoat che đo ho tro trong WordPerfect, nhung no se đong chuong trinh trong cac ung dung khac cua IBM.
Tiep noi su phat trien cua cac he thong GUI la su ra đoi cua cac keyboard overlays (tam dich, ban phim cho phep đieu chinh bo cuc chuc nang). Đo la nhung manh giay hay plastic đuoc đat trong nhung cho trong giua cac phim, no co nhiem vu cung cap cho nguoi dung chuc nang cua cac phim khac nhau cua cac ung dung đa đuoc xac đinh. Co the hinh dung nhung ban phim nhu vay voi nhung keystroke ngay nay nhu: Control-Alt-Delete se mo Task Manager trong he đieu hanh Windows, con trong cac he thong Unix thi se tat may tinh.
Cac he thong GUI pho bien ngay nay la Microsoft Windows, Mac OS X, X Window System tren cac PC (Personal Computer), laptop. Ngoai ra con co su gop mat cua cac thiet bi di đong nhu Symbian, BlackBerry OS, Android, iOS. Cac he thong nay đeu đuoc phat trien dua tren nhung y tuong ban đau cua Xerox, cho nen chung gan nhu co cac khai niem tuong tu nhau (nhu button, radio button, menu...)


Cac thanh phan trong GUI Mot he thong GUI la su ket hop cua cac cong nghe, thiet bi đe cung cap cho nguoi dung mot nen tang cho phep nguoi su dung co the tuong tac voi no.
Mot chuoi cac thanh phan cua GUI tuan theo mot ngon ngu truc quan (visual language) đe bieu dien thong tin đuoc luu tru trong cac may tinh. Thong dung nhat khi ke đen su ket hop cac thanh phan nhu vay la mo hinh WIMP (window, icon, menu, pointing device) trong cac may tinh ca nhan.


Xem them Cac thanh to đieu khien dung trong GUI


Tham khao