Cup FA (ten tieng Anh đay đu: The Football Association Challenge Cup) la mot giai bong đa loai truc tiep hang nam danh cho Nam o Anh. Đuoc to chuc lan đau tien trong mua giai 1871–72, đay la giai bong đa lau đoi nhat tren the gioi. No đuoc to chuc va đuoc đat theo ten cua Lien đoan bong đa Anh (FA). Ke tu nam 2015, giai mang ten The Emirates FA Cup vi đuoc tai tro boi hang hang khong Emirates.
Giai bong đa nay danh cho bat ky cau lac bo bong đa nao đu đieu kien tham du tu cap đo 10 cua he thong giai bong đa Anh. Ky luc 763 cau lac bo đa thi đau trong mua giai 2011–12.
Đoi đoat chuc vo đich se nhan đuoc mot chiec cup FA, đu đieu kien tham du UEFA Europa League va mot suat tranh Sieu cup Anh. Tinh đen nam 2020, Arsenal la đoi đoat nhieu Cup FA nhat voi 14 lan đang quang. Đuong kim vo đich hien tai la cau lac bo Crystal Palace, đoi gianh chien thang 1-0 truoc cau lac bo Manchester City o tran chung ket nam 2025.


Lich su Vao nam 1863, khi Hiep hoi Bong đa (FA) moi đuoc thanh lap, ho đa cong bo bo Luat Tro choi cua Bong đa Hiep hoi, nham thong nhat nhung quy tac khac nhau đang đuoc su dung truoc đo. Vao ngay 20 thang 7 nam 1871, tai van phong cua bao The Sportsman, Thu ky FA C. W. Alcock đe xuat voi uy ban FA rang "nen thiet lap mot Cup Thach đau ket noi voi Hiep hoi, trong đo tat ca cac cau lac bo thuoc Hiep hoi đeu đuoc moi tham gia". Vao thang 11 nam 1871, giai đau Cup FA khoi đau. Sau muoi ba tran đau, Wanderers đuoc vinh danh la nguoi chien thang trong tran chung ket, vao ngay 16 thang 3 nam 1872. Wanderers tiep tuc gianh chiec cup vao nam tiep theo. Đen mua giai 1888–89, giai đau bat đau đuoc cung co khi cac vong loai đuoc đua vao.
Sau phien ban 1914–15, do The chien thu nhat no ra, giai đau bi hoan va khong tiep tuc cho đen 1919–20. Tran chung ket Cup FA 1923, thuong đuoc goi la "Tran chung ket Con Ngua Trang", dien ra tai San van đong Wembley vua moi khai truong (luc đo con đuoc goi la San van đong Đe che). Tran chung ket nam 1927 chung kien lan đau tien ban hat "Abide with Me" đuoc trinh dien tai tran chung ket Cup, va tu đo đa tro thanh mot truyen thong truoc tran đau. Do su bung phat cua The chien thu hai, giai đau khong dien ra tu phien ban 1938–39 cho đen 1945–46. Vi nhung giai đoan tam ngung do chien tranh, giai đau khong ky niem nam ky niem tron cho đen mua giai 1980–81; khong ngac nhien rang tran chung ket đa co ban thang cua Ricky Villa, sau đo đuoc binh chon la ban thang hay nhat tung đuoc ghi trong mot tran chung ket Cup FA, nhung sau đo đa bi thay the boi Steven Gerrard.


Lich su Sau mot so roi loan ve luat le trong giai đau đau tien, Hiep hoi Bong đa (FA) quyet đinh moi tran hoa se dan đen viec to chuc tran đa lai, voi cac đoi tiep tuc thi đau trong cac tran đa lai tiep theo cho đen khi co mot đoi gianh chien thang cuoi cung. Alvechurch va Oxford City đa thi đau nhieu tran đa lai nhat trong vong loai 1971-72, voi mot cap đau keo dai toi 6 tran. Tuy nhien, viec to chuc nhieu tran đa lai đa bi bo trong giai đau chinh tu mua giai 1991-92 va trong vong loai tu mua giai 1997-98. Tran đa lai cung đa đuoc loai bo hoan toan tu cac tran ban ket va tran chung ket mua giai tu nam 2000, tu tu ket tu mua giai 2016-17 va vong 5 tu mua giai 2019-20.
Su phat trien lai cua san van đong Wembley đa khien cho tran chung ket đuoc to chuc ben ngoai nuoc Anh lan đau tien, voi cac tran chung ket tu nam 2001 đen 2006 dien ra tai Millennium Stadium o Cardiff. Tran chung ket tro lai Wembley vao nam 2007, va cac tran ban ket tu nam 2008 đen nay cung đuoc to chuc tai đay.


Cac San van đong Tran đau trong 12 vong thi đau cua giai thuong đuoc to chuc tai san nha cua mot trong hai đoi. Cac tran ban ket va tran chung ket đuoc to chuc tai mot đia điem trung lap - san van đong Wembley đa đuoc xay dung lai.


= Cac vong thi đau =
Trong cac tran đau cua 12 vong thi đau, đoi choi tai san nha đuoc quyet đinh khi cac tran đau đuoc boc tham – đon gian la đoi đau tien đuoc boc tham cho tung tran đau. Đoi khi cac tran đau co the phai đuoc chuyen đen san van đong khac do su kien khac dien ra, van đe an ninh hoac san van đong khong phu hop đe đon đoi manh. Tuy nhien, ke tu nam 2003, cac cau lac bo khong the di chuyen san nha đe tang suc chua hoac vi ly do tai chinh. Neu phai di chuyen san nha, phai dien ra tai mot đia điem trung lap va bat ky tien thu them nao tu viec di chuyen se đuoc đua vao quy chung. Trong truong hop hoa, tran đa lai se dien ra tai san nha cua đoi ban đau thi đau tren san khach.
Trong nhung thoi ky co the to chuc nhieu tran đa lai, tran đa lai thu hai (va cac tran đa lai tiep theo) se dien ra tai san trung lap. Cac cau lac bo co the thoa thuan tung xuc xac đe quyet đinh quyen choi o san nha trong tran đa lai thu hai.


= Ban ket =
Tu nam 2008, cac tran ban ket đa chi dien ra tai san Wembley moi đuoc xay dung. Đieu nay đa xay ra mot nam sau khi san mo cua va ngay sau khi san đa to chuc mot tran chung ket (vao nam 2007). Trong thap ky đau cua giai đau, san Kennington Oval đuoc dung đe to chuc cac tran ban ket. Trong khoang thoi gian tu thap ky đau tien đo cho đen khi san Wembley mo cua lai, cac tran ban ket đa dien ra tai cac san van đong trung lap co suc chua lon o khap noi tren nuoc Anh. Thuong thi đay la san nha cua cac đoi bong khong tham gia vao tran ban ket, va đuoc chon sao cho cach xa tuong đoi giua hai đoi, đe đam bao tinh cong bang trong viec di chuyen. Ba san van đong đuoc su dung nhieu nhat trong khoang thoi gian nay la Villa Park o Birmingham (55 lan), Hillsborough o Sheffield (34 lan) va Old Trafford o Manchester (23 lan). Wembley Stadium ban đau cung đa đuoc su dung bay lan cho cac tran ban ket, tu nam 1991 đen 2000 (tran cuoi cung đuoc to chuc tai đo), nhung khong phai luc nao cung cho cac tran đau co su tham gia cua cac đoi bong o Luan Đon. Vao nam 2005, ca hai tran ban ket đa đuoc to chuc tai san Millennium.
Vao nam 2003, FA đa quyet đinh su dung san van đong Wembley moi lam đia điem co đinh cho cac tran ban ket, nham thu hoi khoan no lien quan đen viec xay dung san van đong nay. Quyet đinh nay gap nhieu y kien trai chieu, boi no vua gay bat tien cho nguoi ham mo cua cac đoi o xa London, vua lam giam gia tri đac biet cua viec thi đau tran chung ket tai Wembley. Trong viec bao ve quyet đinh nay, Lien đoan bong đa Anh (FA) cung đa trich dan su tang cuong ve suc chua ma san Wembley mang lai, tuy nhien tran đau nam 2013 giua Millwall va Wigan Athletic đa dan đen viec đua ra bien phap chua tung thay khi đat 6,000 ve ban cho cac co đong vien trung neutral sau khi tran đau khong the ban het. Mot cuoc tham do y kien cua cac co đong vien do The Guardian tien hanh vao nam 2013 đa phat hien ra co 86% su phan đoi ve viec to chuc ban ket tai san Wembley.


= Tran chung ket =

Tu khi san van đong Wembley Stadium moi đuoc xay dung va khai truong vao mua giai 2007, tran chung ket đa dien ra tai đay. Trong giai đoan tu nam 2001 đen 2006, do qua trinh xay dung lai, tran chung ket đa đuoc to chuc tai san van đong Millennium Stadium tai Cardiff, xu Wales. Truoc khi Wembley đuoc xay moi, tran chung ket dien ra tai san van đong goc la Wembley Stadium ban đau, tu khi no khai truong vao mua giai 1922–23 (luc đo mang ten San van đong Đe che). Mot ngoai le trong chuoi 78 tran chung ket tai San van đong Đe che nay (bao gom ca 5 tran đa lai) la tran tai đau nam 1970 giua Leeds United va Chelsea, dien ra tai Old Trafford o Manchester.
Truoc khi San van đong Đe che khai truong, trong 51 nam truoc đo, tran chung ket (bao gom 8 tran đa lai) đa đuoc to chuc tai nhieu đia điem khac nhau, chu yeu tai London, đac biet la san van đong Kennington Oval va sau đo la Crystal Palace. Tai san Oval, tran chung ket đa dien ra 22 lan (ke tu ki thi đau đau tien vao nam 1872 va chi tru 2 lan cho đen nam 1892). Sau đo, Crystal Palace đa to chuc 21 tran chung ket tu nam 1895 đen nam 1914, voi 4 tran đa lai đuoc to chuc o noi khac. Cac đia điem khac tai London bao gom san van đong Stamford Bridge tu nam 1920 đen nam 1922 (3 tran chung ket cuoi cung truoc khi chuyen đen San van đong Đe che); va san Lillie Bridge Grounds thuoc Đai hoc Oxford tai Fulham cho tran chung ket thu hai trong lich su, vao nam 1873.


= San co nhan tao =
Tu mua giai 2014–15 va sau đo, Lien đoan bong đa Anh (FA) đa cho phep su dung san co nhan tao (3G) trong tat ca cac vong đau cua giai đau. Theo quy đinh mua giai 2015-16, san co nhan tao phai đat tieu chuan mot sao cua FIFA, hoac hai sao đoi voi cac tran đau lien quan toi mot trong 92 cau lac bo chuyen nghiep. Quyet đinh nay đa đuoc thong qua hai nam truoc đo cho viec su dung san co nhan tao 3G chi trong cac vong loai - neu mot đoi co san co nhan tao tien xa vao giai đoan thi đau chinh thuc, ho phai chuyen tran đau cua minh đen san cua mot đoi khac cung co san co tu nhien tham gia đuoc chap thuan. Du ban đau la nguoi ung ho manh me cho loai san co nay, tran đau đau tien trong giai đoan thi đau chinh thuc đuoc to chuc tren san co nhan tao 3G la tran tai đau vong mot, đuoc truyen hinh tai Gallagher Stadium cua đoi Maidstone United vao ngay 20 thang 11 nam 2014.


Cup Đoi chien thang giai đau se nhan đuoc Cup FA. Cup nay chi đuoc FA cho muon cho cau lac bo; theo quy đinh hien tai (mua giai 2015-16), cup phai đuoc tra lai truoc ngay 1 thang 3, hoac som hon neu đuoc thong bao truoc it nhat bay ngay. Theo truyen thong, đoi vo đich se giu Cup đen le trao giai vao nam sau, tuy nhien gan đay, FA đa to chuc cac chuong trinh quang cao bang viec đua Cup đi du lich truoc khi tran chung ket dien ra.
Cup FA gom ba phan - chinh la chen cup, nap va đe. Co hai mau thiet ke cup đa đuoc su dung, nhung tong cong đa co nam chiec cup đuoc trao tang. Ban đau, chiec cup goi la "tuong nho bang thiec", cao 18 inch va đuoc lam boi Martin, Hall & Co. No đa bi đanh cap vao nam 1895 va khong bao gio tim lai đuoc, vi vay no đa đuoc thay the bang mot ban sao chinh xac, đuoc su dung đen nam 1910. Tuy nhien, FA quyet đinh thay đoi thiet ke sau khi đoi chien thang nam 1909, Manchester United, tu tao mot ban sao, khien FA nhan ra ho khong so huu ban quyen. Mau thiet ke moi lon hon nay do Fattorini and Sons tao ra va bat đau đuoc su dung tu nam 1911. Tu nam 1992, đe bao quan chiec cup goc nay, mot ban sao chinh xac đa đuoc su dung, tuy nhien, sau hon hai thap ky, ban sao nay đa phai đuoc thay the vi bi hao mon do tiep xuc nhieu hon so voi cac thoi ky truoc đay. Ban sao thu ba nay, đuoc su dung lan đau vao nam 2014, đuoc lam nang hon đe chiu đuoc viec cam nam nhieu hon. Trong so bon chiec cup con ton tai, chi ban sao nam 1895 đa vao so huu tu nhan.
Ten cua đoi chien thang đuoc khac tren dai bac quanh đe ngay khi tran chung ket ket thuc, đe chuan bi cho le trao giai. Đieu nay co nghia la nguoi khac chi co nam phut đe hoan thanh mot cong viec ma trong đieu kien binh thuong se mat 20 phut, tuy nhien thoi gian co the đuoc tiet kiem bang cach khac nam ma trong suot tran đau va ve ten đoi du đinh se chien thang. Trong tran chung ket, chiec cup đuoc trang tri bang nhung dai ruy bang theo mau sac cua ca hai đoi, va dai ruy bang cua đoi thua se đuoc go bo sau khi tran đau ket thuc. Thoi quen buoc dai ruy bang bat đau sau khi Tottenham Hotspur gianh chien thang trong 1901 FA Cup Final va vo cua mot nguoi đung đau trong Spurs quyet đinh buoc nhung dai ruy bang mau xanh da troi va trang len tay cam cua cup. Truyen thong tai cac tran chung ket tai san Wembley, le trao giai đuoc to chuc tai Hop hoang gia, voi cac cau thu, dan đau boi đoi truong, đi len bac thang toi loi đi phia truoc hop va tro lai bang mot bac thang thu hai o phia ben kia hop. Tai san Cardiff, le trao giai đuoc tien hanh tren mot buc tren san.

Thoi quen trao cup ngay sau tran đau khong bat đau cho đen tran chung ket nam 1882. Sau tran chung ket đau tien vao nam 1872, chiec cup khong đuoc trao tang cho đoi chien thang la Wanderers cho đen mot buoi tiec to chuc bon tuan sau tai Nha hang Pall Mall o London. Theo luat ban đau, cup se đuoc trao tang vinh vien cho cau lac bo nao gianh chien thang ba lan trong giai đau. Tuy nhien, sau khi đoi Wanderers gianh chien thang ba lan sau tran chung ket nam 1876, luat đa đuoc thay đoi boi Thu ky FA CW Alcock (cung la đoi truong cua Wanderers trong chien thang đau tien cua ho).
Portsmouth co danh hieu la cau lac bo bong đa giu cup FA trong khoang thoi gian lien tuc dai nhat - đen bay nam. Portsmouth đa đanh bai Wolverhampton Wanderers 4–1 trong tran chung ket nam 1939 va đuoc trao tang cup sau khi tro thanh nha vo đich Cup FA mua giai 1938–39. Nhung khi xay ra The chien II vao thang 9 nam 1939, giai đau League bong đa va Cup FA cho mua giai mua giai 1939–40 bi huy bo suot thoi ky chien tranh. Đuoc đon rang nguoi quan ly Portsmouth, Jack Tinn, đa giu cup FA 'an toan duoi guong cua minh' trong suot thoi ky chien tranh, nhung đieu nay la mot đon thi thanh. Boi vi thanh pho bien Portsmouth la muc tieu quan su chinh cho cac cuoc khong kich cua Luftwaffe Đuc, cup FA thuc su đa đuoc mang đi muoi dam ve phia bac cua Portsmouth, đen lang Hampshire gan đo co ten Lovedean, va o đo, cup đa o trong mot quan ruou nong thon mai ngoi ten The Bird in Hand suot bay nam cua thoi ky chien tranh. Sau khi The chien II ket thuc, cup FA đa đuoc cau lac bo tra lai cho Lien đoan bong đa đe san sang cho tran chung ket 1946 FA Cup Final.


= Thiet ke ban đau tu nam 1871 =


 Ban goc nam 1871  Chiec cup đau tien, đuoc goi la 'tuong nho tu thiec', đuoc che tao boi hang Martin, Hall & Co voi gia 20 bang Anh. Tuy nhien, no đa bi đanh cap khoi cua hang giay o Birmingham thuoc so huu cua William Shillcock vao ngay 11 thang 9 nam 1895 khi Aston Villa đang giu cup, va tu đo khong con thay lai. Du đa co phan thuong 10 bang Anh cho thong tin, nhung toi ac nay khong bao gio đuoc phat hien. Vi viec xay ra khi cup đang o tai Aston Villa, FA đa phat ho 25 bang Anh đe mua mot chiec cup thay the.
Hon 60 nam sau, toi pham chuyen nghiep 80 tuoi la Henry (Harry) James Burge đa tuyen bo minh đa thuc hien vu trom nay va thu nhan cho mot to bao. Cau chuyen nay đa đuoc đang tren to bao Sunday Pictorial vao ngay 23 thang 2 nam 1958. Ong tuyen bo rang minh đa thuc hien vu cuop nay cung voi hai nguoi đong đoi khac. Tuy nhien, khi co nhung khong trung khop voi ban bao cao đong thoi tren to bao Birmingham Post (vu an xay ra truoc khi co ban bao cao canh sat) ve cach thuc xam nhap va nhung vat pham khac bi mat, cac tham tu quyet đinh khong co kha nang ket toi thuc te va vu an đuoc đong lai. Burge tuyen bo rang chiec cup đa đuoc nau chay đe lam nhung đong tien gia half-crown, đieu nay phu hop voi thong tin tinh bao cua thoi đai, khi bac bi đanh cap đuoc su dung đe tao ra đong tien gia sau đo đuoc rua tien thong qua cac cua hang ca cuoc tai san đua đia phuong. Tuy nhien, Burge khong co lich su ve lam gia mao trong 42 vu ket an truoc đo, trong đo ong đa phai bo tu 42 nam. Ong cung tung bi giam tu nam 1957 đen nam 1961 vi toi trom xe. Ong đuoc tha ra vao nam 1961 va qua đoi vao nam 1964.


 Ban sao nam 1895  Sau vu trom, mot ban sao cua chiec cup đuoc tao ra va đuoc su dung cho đen khi mot thiet ke moi cho cup đuoc thuc hien vao nam 1911. Ban sao nam 1895 sau đo đuoc trao tang cho chu tich lau nam cua FA la Lord Kinnaird. Lord Kinnaird qua đoi vao nam 1923, va gia đinh ong đa giu cup trong tay ho, ngoai tam nhin, cho đen khi ho quyet đinh đua no len san đau gia vao nam 2005. No đa đuoc ban tai nha đau gia Christie's vao ngay 19 thang 5 nam 2005 voi gia £420.000 (478.400 bang Anh bao gom phi đau gia va thue). Muc gia ban nay đa lap ky luc the gioi moi cho mot mon đo ky niem bong đa, vuot qua con so £254.000 đa tra cho Cup World Cup Jules Rimet vao nam 1997. Nguoi chien thang đau gia la David Gold, chu tich kiem đong chu tich cua Birmingham City; ong cho rang FA va chinh phu khong đeu đang lam gi đo đe đam bao chiec cup đuoc giu lai trong nuoc, vi vay ong quyet đinh mua lai đe bao ve cho quoc gia. Vi vay, Gold đa trao tang chiec cup cho National Football Museum tai Preston vao ngay 20 thang 4 nam 2006, noi no đuoc trung bay ngay lap tuc cho cong chung thay. Sau đo, cung voi bao tang, no đa đuoc chuyen đen vi tri moi tai Manchester. Vao thang 11 nam 2012, cup đa đuoc trao tang mot cach trang trong cho Royal Engineers, sau khi ho đanh bai Wanderers 7–1 trong tran đa lai tu thien cua tran chung ket FA Cup đau tien. Vao thang 9 nam 2020, Gold đa ban lai ban sao cua chiec cup voi gia 760.000 bang Anh qua nha đau gia Bonhams. Vao thang 1 nam 2021, đa đuoc tiet lo rang chiec cup đa đuoc mua lai boi Sheikh Mansour bin Zayed Al Nahyan, chu so huu cua Manchester City, nguoi tuyen bo rang cup se đuoc tra lai Bao tang Bong đa Quoc gia nhu mot mon vay.


 Thiet ke hien tai tu nam 1911   Ban đau nam 1911  Thiet ke lai cua chiec cup, lan đau su dung vao nam 1911, lon hon voi chieu cao 61,5 cm (24,2 inch), đuoc thiet ke va san xuat boi Fattorini & Sons o Bradford, va ngau nhien đa đuoc gianh boi Bradford City trong lan ra mat đau tien.
Trong tap phat song ngay 27 thang 3 nam 2016 cua chuong trinh truyen hinh cua BBC Antiques Roadshow, chiec cup nay đuoc đinh gia 1 trieu bang Anh boi chuyen gia Alastair Dickenson, tuy nhien ong đe xuat rang do thiet ke voi hinh anh cua nho va cay nho, co the no khong đuoc tao ra đac biet cho FA, ma thay vao đo la mot thiet ke co san ban đau dung đe lam mot thung đung ruou vang hoac sam panh. Đieu nay đa bi bac bo sau đo khi Thomas Fattorini đuoc moi đen Antiques Roadshow đe "am sat" Alastair Dickenson voi thiet ke chien thang cua Fattorini & Sons. Chuong trinh đa đuoc quay tai Baddesley Clinton va phat song vao ngay 23 thang 10 nam 2016.
Mot ban sao nho hon nhung hoan toan giong nhau cung đuoc tao ra boi cong ty Thomas Fattorini, la cup FA North Wales Coast, va đuoc tranh đau hang nam boi cac thanh vien cua Hiep hoi khu vuc đo.


 Ban sao nam 1992  Ban sao cua nam 1992 đuoc san xuat boi hang Toye, Kenning and Spencer. Ho đa tao ra mot ban sao khac cua chiec cup nay, đe phong tranh bat ky su co nao co the xay ra voi chiec cup chinh.


 Ban sao nam 2014  Ban sao nam 2014 đuoc tao ra boi Thomas Lyte, đuoc lam thu cong tu bac sterling 925 trong hon 250 gio. Ho đa tang trong luong đe lam cho cup ben hon, no hien nang khoang 6,3 kilogam (14 lb).


Thong ke Cac tran chung ket Nha tai tro Ke tu mua giai 1994–95, Cup FA đa đuoc tai tro. Tuy nhien, đe bao ve su uy tin cua giai đau, ten giai đau luon bao gom 'FA Cup' ben canh ten cua nha tai tro.

Tu nam 2006 đen 2013, Umbro cung cap bong cho tat ca cac tran đau tai Cup FA. Đen mua giai 2013–14 đuoc thay the boi Nike, hang nay đa san xuat bong thi đau chinh thuc cua giai đau trong nam mua giai. Mitre  tiep quan mua giai 2018–19, bat đau hop tac san xuat bong thi đau trong 3 nam voi FA.


Đai truyen hinh Tham khao Lien ket ngoai