Erich Alfred Hartmann (19 thang 4 nam 1922 – 20 thang 9 nam 1993), biet danh "Bubi" (ten viet tat cua "chang trai tre") boi nhung đong đoi cua minh hay "Con quy đen" boi cac đoi thu Lien Xo la mot phi cong chien đau co nguoi Đuc trong The chien thu hai. Ong la phi cong at chu bai nam giu ky luc co thanh tich cao nhat trong lich su hang khong quan su the gioi voi 352 chien tich (trong đo 345 la thanh tich tren cac may bay thuoc Khong quan Lien Xo va 260 la chien đau co) trong tong so 1.404 phi vu. Ong đa tham gia 825 tran khong chien, buoc phai ha canh 14 lan trong tinh trang chiec may bay cua ong bi hu hai do trung phai manh vo cua cac may bay ma ong vua ban ha hay do loi ky thuat. Hartmann đac biet chua bao gio bi ban ha hay buoc phai ha canh do trung hoa luc đoi phuong.
Giai đoan truoc The chien thu hai, Hartmann la mot phi cong tau luon. Ong gia nhap Luftwaffe nam 1940 va hoan thanh khoa huan luyen phi cong chien đau co vao nam 1942. Đuoc bien che đen Khong đoan Chien đau co 52 (Jagdgeschwader 52-JG 52) tai mat tran Xo-Đuc, ong may man đuoc su huong dan cua nhung phi cong chien đau co nhieu kinh nghiem cua Luftwaffe va tu đo đa phat trien nhung chien thuat chien đau cua rieng minh. Ngay 25 thang 8 nam 1944, sau khi đa co 301 chien thang, ong đuoc trao tang Huan chuong Chu thap Hiep si voi La soi, Thanh kiem va Kim cuong (Ritterkreuz mit Eichenlaub, Schwertern und Brillanten).
Chien thang cuoi cung cua ong đen vao ngay 8 thang 5 nam 1945. Ong va nhung nguoi con song sot cua JG 52 đa đen đau hang Quan đoi Hoa Ky nhung sau đo bi đua sang phia Hong quan Lien Xo. Nham tao ap luc đe Hartmann gia nhap Khong quan Đong Đuc (Volksarmee), phia Lien Xo đa ket toi oan ong la toi pham chien tranh, ma ve sau nay đuoc toa an Nga minh oan. Hartmann bi ket toi 25 nam tu lao đong kho sai va sau 10 nam o trong cac trai tu va gulag cua Lien Xo, truoc khi đuoc tha ra nam 1955.
Nam 1956, Hartmann gia nhap Khong quan Tay Đuc (Bundesluftwaffe) va tro thanh Geschwaderkommodore cua Khong đoan Chien đau co 71 (Jagdgeschwader 71) "Richthofen". Hartmann ve huu som nam 1970 do su chong đoi cua ong voi thuong cap trong viec Luftwaffe đua chien đau co F-104 Starfighter vao bien che chien đau. Sau khi ve huu, ong tiep tuc tham gia huan luyen bay mot thoi gian. Ong mat vi benh vao ngay 20 thang 9 nam 1993.


Tuoi tho Erich Hartmann sinh ngay 19 thang 4 nam 1922 tai Weissach, Wurttemberg, con cua bac si Alfred Erich Hartmann va ba Elisabeth Wilhelmine Machtholf. Cuoc khung hoang kinh te o Đuc sau The chien thu nhat đa buoc gia đinh Hartmann phai đen tim viec lam tai Truong Sa, Trung Quoc va suot thoi nien thieu cua Erich dien ra tai đay. Gia đinh ong tro ve Đuc nam 1928 khi cuoc chien tai Trung Quoc no ra. Gia đinh ong con nguoi em trai la Alfred ve sau cung la phi cong cua Luftwaffe, nhung la xa thu tren may bay nem bom bo nhao Ju 87 phuc vu tren chien truong Bac Phi. Alfred bi bat boi quan Anh va tro thanh tu binh chien tranh suot bon nam.
Erich tot nghiep Volksschule tai Weil im Schonbuch (Thang 4, 1928–Thang 4, 1932), Gymnasium tai Boblingen (thang 4 nam 1932–thang 4 nam 1936), Hoc vien Giao duc Chinh tri quoc gia tai Rottweil (thang 4 nam 1936–thang 4 nam 1937) va Gymnasium tai Korntal (thang 4 nam 1937–thang 4 nam 1940), noi ong nhan đuoc bang Abitur. Tai Korntal, ong đa gap nguoi vo tuong lai cua minh, ba Ursula "Usch" Paetsch.
Su nghiep hang khong cua Hartmann bat đau khi ong tham gia chuong trinh huan luyen lai tau luon cua Luftwaffe va đuoc đich than me minh, mot trong nhung nu phi cong tau luon đau tien tai Đuc huong dan. Gia đinh ong con so huu mot may bay hang nhe nhung buoc phai ban đi vao nam 1932 do khung hoang kinh te. Khi Đang Quoc xa len nam quyen vao nam 1933 va khuyen khich tau luon phat trien, nam 1936, ba Elisabeth Hartmann đa tham gia thanh lap mot truong huan luyen bay tai Weil im Schonbuch. Erich khi đo moi 14 tuoi nhung đa tro thanh mot huan luyen vien tai đay. Nam 1939, ong co đuoc bang phi cong va tu đo co quyen lai may bay co đong co.


The chien thu hai Hartmann bat đau đuoc huan luyen quan su vao ngay 1 thang 10 nam 1940 tai Trung đoan bay so 10 o Neukuhren. Ngay 1 thang 3 nam 1941, ong chuyen đen Luftkriegsschule 2 tai Berlin-Gatow, noi ong bat đau bay co su huong dan cua huan luyen vien va sau đo ba tuan la lan bay mot minh đau tien. Hartmann hoan thanh khoa huan luyen bay co ban vao thang 10 nam 1941 va bat đau cac khoa huan luyen nang cao tai Lachen-Speyerdorf tu ngay 1 thang 11 nam 1941. Tai đay ong đuoc day ve ky nang chien đau va tac xa. Khoa huan luyen nay ket thuc vao ngay 31 thang 1 nam 1942 va tu ngay 1 thang 3 đen 20 thang 8 nam 1942, ong hoc lai kieu may bay Messerschmitt Bf 109 tai Jagdfliegerschule 2 o Zerbst/Anhalt.
Khoang thoi gian hoc viec cua Hartmann cung đa co nhung luc khong suon se. Ngay 31 thang 3 nam 1942, trong luc huan luyen tac xa tren khong, ong đa phot lo nhung chi dan va thuc hien mot so pha nhao lon tren khong san bay Zerbst. Đieu nay đua đen mot an phat ba thang bi quan thuc tai phong va tru ⅔ so luong. Tuy nhien chinh đieu nay sau đo đa cuu mang Hartmann. Ong nho lai:

Khoang thoi gian ma toi bi nhot đo đa cuu mang toi. Theo lich trinh, toi se tham gia vao mot buoi huan luyen tac xa tren khong ma thoi gian đo toi lai đang bi phat. Nguoi ban cung phong đa tham gia chuyen bay đo thay vi toi va tren chinh chiec may bay ma đang le toi phai lai. Chi mot lat sau khi anh ay cat canh,trong luc đang chuan bi vao tam tac xa, đong co may bay co van đe va chiec may bay sau đo đa đam sam xuong gan đuong ray Hindenburg-Kattowit. Anh ay đa chet vi cu đam ay.
Sau đo, Hartmann đa tro lai hoc tap mot cach sieng nang, can man va bat đau ap dung mot bi quyet ma ong luon noi voi cac phi cong tre: "Hay bay voi cai đau, chu khong phai voi co bap." Trong mot buoi huan luyen tac xa vao thang 6 nam 1942, ong đa ban trung phao muc tieu voi chi 24 tren tong so 50 vien đan sung may đuoc cap phat, mot thanh tich rat kho đe đat đuoc. Thoi gian huan luyen nay cho phep ong co kha nang lai 17 kieu may bay khac nhau va sau khi tot nghiep, ong đuoc đua đen Erganzungs-Jagdgruppe Ost tai Gleiwitz, Thuong Silesia vao ngay 21 thang 8 cho đen ngay 10 thang 10 nam 1942.


= Tham gia chien đau =
Thang 10 nam 1942, Hartmann đuoc thuyen chuyen đen Khong đoan Tiem kich 52 (Jagdgeschwader 52 - JG 52), can cu tai Maykop tren Mat tran Xo-Đuc. Khong đoan đuoc trang bi kieu may bay Messerschmitt Bf 109G nhung Hartmann va mot so phi cong khac luc đau đuoc giao nhiem vu lai nhung chiec Junkers Ju 87 Stuka moi đen Mariupol. Chuyen bay đau tien cua ong ket thuc voi viec thang lai bi hu va chiec may bay đam sam vao nhung nha go tam thoi cho binh linh. Hartmann sau đo đuoc đua đen phi đoan III./JG 52, chi huy boi Gruppenkommandeur Thieu ta Hubertus von Bonin va co nhieu phi cong kinh nghiem nhu Oberfeldwebel Edmund "Paule" Roßmann, Alfred Grislawski, Hans Dammers va Josef Zwernemann. Sau mot vai ngay tap luyen bay va chien đau gia đinh, Grislawski đa thua nhan Hartmann mac du con phai hoc hoi chien thuat chien đau nhieu nhung to ra la mot phi cong co tai nang, Paule Roßmann đa huong dan cho Hartmann nhung van đe co ban ve chien thuat tan cong bat ngo ma ve sau đuoc Hartmann phat trien thanh chien thuat chien đau đac trung cua rieng ong.
Hartmann co phi vu chien đau đau tien vao ngay 14 thang 10 nam 1942 voi vai tro la phi cong ben canh cua Roßmann. Khi cham tran voi 10 may bay đich o phia duoi, Hartmann qua mong muon co đuoc chien thang đau tien đa mo buom ga het co va tach khoi Roßmann. Khi cham tran may bay đich, ong đa cho khai hoa nhung khong trung phat nao va suyt nua đa va vao đoi phuong. Sau đo, ong cho may bay nup vao mot đam may thap va buoc phai ha canh voi va sau khi may bay het nhien lieu. Hartmann đa vi pham hau het cac nguyen tac cua chien đau tren khong do đo von Bonin đa phat ong ba ngay phai lam viec voi cac nhan vien mat đat. 22 ngay sau đo Hartmann moi co chien thang đau tien la mot chiec may bay cuong kich Ilyushin Il-2 thuoc Trung đoan Khong quan Cuong kich so 7, nhung đen cuoi nam 1942 ong chi co them đuoc mot chien thang nua. Cung nhu nhieu phi cong ach chu bai hang đau khac, phai mat mot thoi gian ong moi co đuoc nhung chien thang lien tiep voi su on đinh cao.
Hartmann co ve ngoai tre hon so voi tuoi nen ong co biet danh la "Bubi" (ten viet tat cua "chang trai tre trong tieng Đuc), va phi cong ach chu bai Walter Krupinski, nguoi chon Hartmann lam phi cong ben canh thuong thuc giuc ong: "Hay, Bubi, bay gan hon nao". Ngay 25 thang 5 nam 1943, ong ban ha mot chien đau co Lavochkin La-5 truoc khi va vao mot chien đau co Lien Xo khac nhung van giu đuoc su kiem soat đoi voi chiec may bay đa hu hai cua minh. Ngay 7 thang 7, trong mot tran khong chien lon dien ra trong tran Kursk, ong đa ban ha bay may bay Lien Xo. Đau thang 8 nam 1943, thanh tich cua Hartmann len đen con so 50 va đen cuoi thang thi ong co them 48 chien thang nua. Trong thang 9, ong đuoc bo nhiem lam Staffelkapitan cua phi đoan 9./JG 52. Mot trong nhung bi quyet đe Hartmann co the đat đuoc nhung chien thang cua minh sau đo đuoc ong ke lai "...hay đe cho may bay đich hoan toan nam trong tam hoa luc cua vu khi minh roi moi khai hoa. Neu đoi cho đen khi no phu kin cua so buong lai, nguoi phi cong se khong phi bat ki mot vien đan nao."
Trong nam đau tien tham gia chien đau, Hartmann to ra xem thuong nhung phi cong Lien Xo đoi thu, nhung nguoi ma theo ong hau het lai nhung chien đau co khong đuoc trang bi kinh ngam tren do đo buoc ho phai tu ve chung len kinh chan gio bang tay.

Trong nhung ngay đau, that kho tin mot đieu la cha co gi phai so mot chiec chien đau co Nga phia sau ca. Voi cai "kinh ngam" ve bang tay, vien phi cong cha bao gio co the ban trung ban.
Ngoai ra, trong khi Hartmann đanh gia nhung kieu chien đau co P-39, P-40 va Hawker Hurricane yeu kem hon kieu chien đau co Đuc Fw 190 va Bf 109, thuc ra chung co cong nghe kinh ngam tien tien hon.
Tuy nhien nguoi Đuc cung hoc đuoc mot so thu thuat tu ke thu. Nhu viec dau đong co DB 605 cua Bf 109G-6 bi đong bang khien cho rat kho đe khoi đong trong đieu kien mua đong khac nghiet o Nga. Mot tu binh khong quan Lien Xo sau đo đa chi cach đo nhien lieu vao binh hung dau đe lam tan dau va giup cho đong co co the khoi đong đuoc chi sau mot lan thu. Mot cach khac cung hoc hoi tu nguoi Nga la cho đot chay nhien lieu ben duoi đong co.


= Bi bat song va tro ve =
Đen cuoi thang 8 nam 1943, Hartmann đa co 90 chien thang. Ngay 19 thang 8, Geschwaderkommodore cua Hartmann, Dietrich Hrabak, đa ra lenh cho đon vi cua Hartmann yem tro cho cac may bay nem bom bo nhao cua Sturzkampfgeschwader 2, chi huy boi phi cong cuong kich noi tieng Hans-Ulrich Rudel trong mot tran phan cong. Tam chien đau co cua Đuc sau đo đa cham tran voi mot so luong lon chien đau co Lien Xo Yakovlev Yak-9 va Lavochkin La-5 đang bao ve cac may bay cuong kich Il-2 Sturmovik trong mot phi vu cuong kich. Hartmann đa ban roi đuoc hai may bay đoi phuong truoc khi chiec may bay cua ong trung phai manh vo bat ra tu chung va buoc phai ha canh khan cap. Theo quy đinh cua Luftwaffe, phi cong co nghia vu phai gianh lai bang đong ho. Trong khi ong đang lam viec đo, linh Hong quan bat đau tien gan đen. Nhan thay chac chan se bi bat, ong gia vo bi thuong. Hanh đong nay cua Hartmann đa qua mat nhung nguoi linh Hong quan nen ho đat ong len cang thuong roi đua vao mot chiec xe tai. Khi truong đoi bay cua Hartmann, Heinz "Bimmel" Mertens, nghe tin nay đa lay mot khau sung truong đi tim Hartmann.
Hartmann than trong đoi thoi co đe tau thoat. Loi dung su canh gac mat tap trung khi mot đot tan cong cua nhung chiec Stuka ap đen, ong tan cong linh canh cua minh, nhay ra khoi xe va chay nup trong mot canh đong hoa huong duong lon. Hartmann đoi cho đen nua đem moi ra ra khoi vi tri an nau. Ong bam theo linh trinh sat Lien Xo đe đi ve phia tay huong mat tran. Khi gan đen vi tri quan Đuc, ong bi mot linh gac ban va vien đan suot qua quan.


 Nhan Huan chuong Chu thap Hiep si voi La soi  Thang 10 nam 1943, Hartmann đa co them 33 chien thang va đen ngay 29 thang 10, ong đuoc trao tang Ritterkreuz, khi ma thanh tich cua ong luc bay gio đa len đen con so 148. Đen cuoi nam, so chien thang tang len đen 159. Trong hai thang đau nam 1944, them 50 may bay tro thanh nan nhan cua Hartmann. Hartmann tiep tuc "ghi điem" voi mot nhip đo ngay cang cao. Đieu nay khien cho ca Bo tong chi huy cua Luftwaffe con phai nghi ngo va do đo cac chien thang cua ong đeu đuoc kiem tra hai đen ba lan; moi lan chien đau ong đeu co quan sat vien kiem tra trong đoi hinh. Ngay 2 thang 3, ong đa co 202 chien thang. Đen thoi điem nay, cac phi cong Lien Xo đeu biet đen tieng tam cua mat danh Hartmann tren song vo tuyen Karaya 1. Bo chi huy Lien Xo đa ra gia 10.000 rup cho cai đau cua ong. Chiec may bay cua Hartmann co mot bieu tuong hoa tulip đen quanh nap che đong co gan mui canh quat, do đo nhung nguoi Lien Xo đa đat cho ong biet danh Cherniy Chort ("Con quy Đen"). Mac du vay, moi khi phi cong Lien Xo nhin thay bieu tuong tren thuong khong dam lao vao chien đau do đo chiec may bay tren đoi khi đuoc giao cho cac phi cong hoc viec lai đe đam bao an toan. Ngay 21 thang 3, chinh Hartmann la nguoi đa ghi dau chien thang thu 3500 trong cuoc chien cua JG 52. Tuy nhien, viec cac phi cong Lien Xo "lan tranh" Hartmann đa khien ti le lap cong cua ong giam sut. Cuoi cung ong phai bo bieu tuong hoa tulip va son may bay cua minh giong nhung chiec con lai trong đon vi. Hai thang sau đo, Hartmann lai co them 50 chien thang.
Thang 3 nam 1944, Erich Hartmann, Gerhard Barkhorn, Walter Krupinski va Johannes Wiese đuoc moi đen Tong hanh dinh cua Adolf Hitler, Berghof tai Berchtesgaden. Barkhorn đuoc trao tang Thanh kiem trong khi Hartmann, Krupinski va Wiese đuoc trao tang them La soi vao Huan chuong Chu thap Hiep si. Tren xe lua, ca bon nguoi đa uong ruou say mem va khi đen Berchtesgaden thi đa roi vao tinh trang đung khong vung. Thieu ta Nicolaus von Below, phu ta cua Hitler ve Luftwaffe đa soc khi thay canh nay. Hartmann đuoc giai ruou nhung van chua tinh, ong tum lay mot chiec mu si quan Đuc gan đo va đoi len đau nhung khong vua vi no qua lon. Von Below cuc ky kho chiu va bao đo la mu cua Hitler, đe nghi Hartmann đua no ve lai vi tri cu.


 Chien đau voi Khong quan Hoa Ky  Ngay 2 thang 5 nam 1944, Hartmann lan đau tien cham tran voi may bay thuoc Khong quan Hoa Ky. Trong khi đang bay phia tren yem tro cho mot top chien đau co khac, Hartmann tan cong mot nhom bon may bay P-51 tren vung troi Bucharest, Romania va ban roi hai chiec, hai chiec con lai tro thanh nan nhan cua đong đoi ong. Ngay 1 thang 6 nam 1944, Hartmann ban roi bon may bay P-51 trong mot phi vu tren vung mo dau Ploiesti. Cuoi thang 6, trong phi vu thu nam cham tran may bay My, ong đa ban roi them hai may bay P-51 nua truoc khi phai nhay du thoat ra khi tam chiec P-51 khac ruot đuoi chiec Messerschmitt cua ong đen can nhien lieu. Sau nhung pha nhao lon lien tuc, Hartmann đen gan mot chiec P-51 nhung khi bam nut khai hoa ong chi nghe mot tieng "clank" tuc la đa het đan. Khi ong đang nhay du xuong đat, nhung chiec P-51 bay luon vong quanh va Hartmann nghi rang so phan minh sap đuoc đinh đoat. Mot chiec P-51B lai boi Trung uy Robert J. Goebel thuoc Phi đoan 308, Khong đoan 31 tach khoi đoi hinh va tien thang đen ong. Goebel dung may quay phim quay lai canh nhay du va vay tay chao Hartmann khi bay đi.
Ngay 17 thang 8, Hartmann tro thanh phi cong phi cong ach chu bai hang đau, vuot qua nguoi ban than cung thuoc đon vi JG 52 la Gerhard Barkhorn, nguoi luc nay cung đa co 274 chien thang.


 Nhan Huan chuong Chu thap Hiep si voi Kim cuong  Ngay 23 thang 8, ong lai co them 8 chien thang trong ba phi vu đe đua thanh tich cua minh len 290. Erich Hartmann vuot qua nac thanh tich 300 vao ngay 24 thang 8 nam 1944, ngay ma ong đa ban ha 11 may bay trong hai phi vu đe đat đen con so chua tung co truoc đo la 301 chien thang. Ngay lap tuc, Tham muu truong Luftwaffe Thong che (Reichsmarschall) Hermann Goring lo so rang neu Hartmann bi ban ha, tinh than cua nguoi Đuc se sut giam do đo ra lenh cam ong chien đau. Tuy nhien Hartmann sau đo đa biet cach van đong hanh lang thanh cong đe tiep tuc đuoc bay chien đau.
Hartmann la mot trong so 27 quan nhan Đuc trong The chien thu hai đuoc trao tang Kim cuong vao Huan chuong Chu thap Hiep si. Ong đuoc đua đen tong hanh dinh quan su cua Hitler, Fuhrerhauptquartier Wolfsschanze, gan Rastenburg đe đuoc đich than Quoc truong trao tang. Khi đen noi, ong bi buoc phai bo lai vu khi ca nhan – mot bien phap an ninh đuoc đua ra sau vu am sat hut Hitler ngay 20 thang 7 nam 1944. Hartmann tu choi va đe dao se khong nhan Kim cuong neu khong đuoc tin tuong mang khau sung luc cua ong vao. Sau mot hoi đieu đinh, Nicolaus von Below (gio đa mang quan ham Oberst) đong y cho Hartmann đuoc giu lai vu khi.
Khi gap go Hitler, Hartmann đa thao luan ve van đe thieu hut huan luyen cua phi cong moi. Theo nhu ke lai, Hitler đa tiet lo cho Hartmann biet ong tin rang ve mat quan su, nuoc Đuc đa thua cuoc chien nay va ong uoc gi Luftwaffe co them "nhung nguoi nhu cau va Rudel."
Song song voi viec trao thuong nay, ong đuoc huong muoi ngay nghi phep. Trong thoi gian nay, ong đuoc lenh cua Adolf Galland đen du mot cuoc hop o Berlin-Gatow. Tai đay, Galland bay to y đinh muon chuyen Hartmann đen du an thu nghiem may bay phan luc đau tien Messerschmitt Me 262. Tuy nhien Hartmann đa tu choi viec thuyen đoi nay vi ong van muon tiep tuc o lai JG 52. Galland sau đo đa huy bo viec thuyen chuyen nay va đong thoi ca lenh cam Hartmann tham gia bay chien đau. Galland cung lenh Hartmann đen Jagdfliegerheim (khu nghi duong cho phi cong chien đau co) tai Bad Wiessee. Tai đay vao ngay 10 thang 9, Hartmann đa ket hon voi nguoi ban gai lau nam Ursula "Usch" Paetsch. Tham gia le cuoi con co nhung nguoi ban phi cong cua ong bao gom Gerhard Barkhorn va Wilhelm Batz.


 Nhung ngay chien đau cuoi cung  Tu ngay 1 đen ngay 14 thang 2 nam 1945, Hartmann tro thanh Gruppenkommandeur cua phi đoan I./JG 53 cho đen khi đuoc thay the boi Helmut Lipfert. Thang 3 nam 1945, so chien thang cua Hartmann đa len đen con so 336 va lan thu hai ong đuoc Adolf Galland moi gia nhap đon vi chien đau co phan luc Me-262. Hartmann đa tham gia chuong trinh chuyen đoi chien đau co phan luc do Heinrich Bar chi đao. Galland moi Hartmann gia nhap phi đoan JV 44 nhung Hartmann lai tu choi cung voi ly do muon tiep tuc o lai JG 52. Nhieu nguon tai lieu cho biet quyet đinh cua Hartmann o lai đon vi la do nhan đuoc mot buc đien tin gui boi Oberstleutnant Hermann Graf. Sau khi tro thanh Gruppenkommandeur cua phi đoan I./JG 52, Erich Hartmann đa co chien thang thu 350 ngay 17 thang 4 tai Chrudim. Tam anh cuoi cung cua Hartmann trong cuoc chien nay đuoc chup trong dip chien thang tren.
Cuoi chien tranh, Erich Hartmann đa bat tuan thuong lenh cua tuong Hans Seidemann la ong cung Hermann Graf phai bay ve phia quan Anh đe tranh bi Hong quan bat giu. Hartmann sau đo đa giai thich:

Trong suot cuoc chien, toi chua bao gio bat tuan thuong lenh, cho đen khi tuong Seidemann ra lenh Graf va toi bay ve phia quan Anh đe tranh bi Hong quan bat, trong khi nhung nguoi con lai cua phi đoan se đau hang Lien Xo. Tuy nhien, toi khong the roi khoi nhung nguoi đong đoi cua minh. Đo la mot nguoi chi huy toi neu lam the.
Chien thang cuoi cung cua Hartmann dien ra tai Brno, Tiep Khac ngay 8 thang 5, ngay ket thuc chien tranh tai chau Au. Sang som ngay hom đo, ong đuoc bay mot phi vu trinh sat va bao cao lai vi tri Hong quan. Hartmann cat canh cung phi cong ben canh cua minh luc 8 gio 30 sang va phat hien ra vi tri cac đon vi Hong quan chi cach đo chung 40 km. Khi bay qua khu vuc nay, Hartmann phat hien hai chien đau co Yak-9 đang nhao lon tren đoi hinh Hong quan. Quyet tam vao "pha hong bua tiec", Hartmann nhao xuong tu vi tri thuan loi 12.000 ft (3.700 m) va ban ha mot chiec o đo cao 200 ft (61 m). Trong khi đang chuan bi tieu diet chiec con lai, Hartmann trong thay nhieu cham sang o phia tren vi tri cua ong tu phia tay; đo la nhung chiec chien đau co P-51. Đe tranh bi nhung chiec may bay Lien Xo va My bat kip, Hartmann va phi cong ben canh lan tranh duoi man khoi luc nay đang phu quanh Brno. Sau khi ha canh, Hartmann biet đuoc san bay đang trong tam phao kich cua Hong quan nen JG 52 đa pha huy chiec Karaya One cua ong, 24 chiec Bf 109 khac va mot luong lon đan duoc. Hartmann sau đo nho lai hanh đong cuoi cung cua minh trong cuoc chien:

Chung toi pha huy may bay va tat ca đan duoc, moi thu. Toi ngoi tren chiec may bay cua minh, khai hoa vao khu rung noi chat xang dau va nhay khoi no. Tong cong chung toi đa pha huy 25 chiec chien đau co đang o trong tinh trang tuyet voi. Đang le bay gio chung đa co the co mot vi tri đep o bao tang.
Hartmann sau cung đa lua chon cho toan đon vi cua minh đau hang Su đoan Bo binh 90 Hoa Ky.


Tu binh sau chien tranh = Đau hang =
Sau khi đau hang, Hartmann đa bi quan My chuyen giao cho Hong quan Lien Xo vao ngay 24 thang 5, theo thoa thuan tai Hoi nghi Yalta rang moi quan nhan Đuc đa tham gia chien đau chong Hong quan đeu phai đau hang truc tiep Lien Xo. Hartmann va đon vi cua minh đuoc nguoi My dan đen mot khu đat rao kin ngoai troi đe cho viec chuyen giao. Tong so tu nhan len đen 50.000 nguoi. Đieu kien sinh hoat rat te do đo nhieu linh canh My đa phot lo cho tu binh Đuc tron thoat. Trong mot so truong hop, ho con cung cap luong thuc va ban đo.
Hartmann ke lai nhung ngay đau sau khi bi chuyen sang Hong quan:

Viec đau tien bon Nga lam la tach phu nu va đan ong Đuc ra. Sau đo, ho bat đau che chen say sua va cuong hiep. Khi nhieu linh My tim cach ngan chan, bon Nga ban chi thien va tuyen bo se giet bat ky ai can du vao. Nhung vu cuong hiep dien ra suot đem. Ngay hom sau, mot vi tuong Nga đen khu trai va ngay lap tuc ra lenh thiet quan luat. Sau đo, khi mot so linh Nga vi pham quan lenh va tan cong mot co gai Đuc, co nay đuoc phep chi ra ai đa lam viec đo trong hang quan. Khong co thu tuc nao hay toa an binh nao ca. Nhung ke vi pham ngay lap tuc bi treo co truoc mat cac đong chi cua minh. Cong ly đa đuoc thuc thi.
Ban đau, phia Lien Xo co gang thuyet phuc Hartmann hop tac voi ho. Ong đuoc đe nghi lam mat vu theo doi nhung nguoi si quan ban ong va tro thanh mot stukatch, hay "bo cau chi điem". Ong tu choi va ket qua lanh muoi ngay giam giu trong mot can phong chat hep, phai nam tren nen be tong va chi đuoc phat banh mi va nuoc. Trong mot lan khac, nhung nguoi Nga đe doa se giet vo va con trai ong (cai chet cua con trai ong đen giu van giu kin). Ngoai ra, nguoi Nga con tham van, do hoi Hartmann ve nhung gi ong biet đoi voi chien đau co Me 262. Khi bi mot si quan Lien Xo đanh bang gay, Hartmann đa mau le dung mot cai ghe đap vao đau ong nay đen bat tinh. Nghi rang se bi ban, ong đuoc đua ve cho cu.
Hartmann sau đo đa tuyet thuc vi theo ong lam nhu vay con hon phai tuan theo lenh cua Lien Xo. Nhung nguoi linh Hong quan đa cho phep ong tuyet thuc bon ngay truoc khi cuong ep ong phai an. Nhieu no luc đe bien ong thanh mot nguoi cong san cung that bai. Ong cung đuoc đe nghi tham gia vao Khong quan Cong hoa Dan chu Nhan dan Đuc (Luftstreitkrafte der Nationalen Volksarmee) vua moi thanh lap nhung ong lan nua tu choi:

Neu toi tro ve Tay Đuc, toi đuoc moi ky vao mot hop đong binh thuong, mot thuong vu nhu bao nhieu nguoi tren the gioi van lam hang ngay thi khi toi cam thay thich loi đe nghi đo, toi se đen lam viec nhu nhung gi noi dung hop đong. Tuy nhien neu toi bi cuong buc lao đong duoi bat cu hinh thuc nao, toi se khang cu đen hoi tho cuoi cung.


= Tu giam =
Vi su chong đoi cua minh, Hartmann đa bi truy to la toi pham chien tranh voi cao buoc đa ban vao 780 dan lang Briansk, tan cong mot "nha may banh mi" ngay 23 thang 5 nam 1943 va pha huy 345 may bay "đat gia" cua Lien Xo. Ong tu choi thu toi truoc nhung cao buoc cung nhu bao chua vi đo la viec chi ton thoi gian. Bi ket an 25 nam lao đong kho sai, Hartmann đa tu choi lam viec. Ngay sau đo, ong bi giam cam mot cach khac nghiet va đieu nay khien cho nhung nguoi ban cua ong cuc ki cam phan. Ho tien hanh mot cuoc noi loan, ap che luc luong bao ve va tha ong ta. Hartmann khieu nai đen van phong Kommandant, đe nghi co nguoi co nguoi đai dien tu Moscow va mot cuoc đieu tra quoc te cung nhu toa an đe tha bong ong truoc nhung cao buoc sai trai. Tuy nhien đieu nay đa khong đuoc chap nhan va ong bi chuyen đen trai tu o Novocherkassk, noi ong chiu 5 thang trong canh nguc tu gian kho. Mac du sau đo Hartmann đuoc xet xu lan nua nhung ban an van đuoc giu nguyen. Sau đo ong lai bi chuyen trai mot lan nua đen Diaterka tai Ural.
Nam 1955, me cua Hartmann viet thu đen thu tuong moi cua Cong hoa Lien bang Đuc (Tay Đuc) Konrad Adenauer đe xin su tu do cho con trai. Mot thoa thuan giua Tay Đuc va Lien Xo đa đat đuoc theo đo Hartmann se đuoc tha cung voi 16.000 tu binh quan nhan Đuc khac. Sau 10 nam ruoi trong cac trai tu binh cua Lien Xo, ong la mot trong so nhung tu binh cuoi cung đuoc tha ve Đuc va đoan tu voi nguoi vo Ursula, nguoi ma ong đa viet thu hang ngay trong suot cuoc chien.
Thang 1 nam 1997, chinh quyen Lien bang Nga đa minh oan cho Hartmann khi khang đinh viec ket an ong la toi pham chien tranh la sai trai.


Tro ve Đuc = Tham gia Khong quan Tay Đuc =
Sau khi tro ve Tay Đuc, Hartmann lai gia nhap quan đoi lan nua, lan nay la quan đoi Tay Đuc (Bundeswehr) va tro thanh si quan trong luc luong khong quan moi (Bundesluftwaffe), đuoc giao chi huy đon vi toan bo la may bay phan luc đau tien cua Tay Đuc, Jagdgeschwader 71 "Richthofen" (gom cac chien đau co Canadair Sabre va sau đo la Lockheed F-104 Starfighter). Ong cung đa đi đen Hoa Ky mot vai lan, noi ma ong đuoc huan luyen boi trang thiet bi cua Khong quan Hoa Ky. Ong co mot chiec may bay thuoc JG 71 son giong nhu chiec Karaya 1 cua ong voi mot bong hoa tulip đen.
Hartmann đanh gia F-104 la mot chien đau co nhieu khiem khuyet va thieu an toan, do đo ong phan đoi viec bien che no vao Bundesluftwaffe. Mac du đa co nhung su viec chung minh cho nhan đinh tren cua ong (282 vu tai nan va 115 phi cong chet trong cac phi vu chua phai la chien đau va vu scandal cua Lockheed), nhung chi trich cua Hartmann khong đuoc thuong cap cua ong tan thanh. Tuong Werner Panitzki, nguoi ke nhiem tuong Josef Kammhuber lam Inspekteur der Luftwaffe đa noi, "Erich la mot phi cong gioi, nhung khong phai la si quan gioi." Hartmann sau đo bi ep nghi huu som vao nam 1970.


= Nhung nam cuoi đoi =
Trong thoi gian o tu, con trai cua Hartmann la Erich-Peter, sinh nam 1945 đa chet khi moi ba tuoi vao nam 1948, va ong chua bao gio thay con mot lan nao. Sau đo, vo chong ong co mot nguoi con gai, Ursula Isabel, sinh ngay 23 thang 2 nam 1957.
Sau khi nghi huu, tiep tuc lam huan luyen vien bay tai Hangelar, gan Bonn tu nam 1971–1974 va ngoai ra con tham gia mot đoi bay bieu dien voi Adolf Galland. Tuy nhien vao nam 1980, ong bi cam lanh tu đo phat trien thanh benh đau that nguc, can benh đa giet chet cha ong o tuoi 58. Nam 1983, ong hoi phuc va co the huan luyen bay tro lai. Tuy nhien lo so tai phat benh, ong tro nen than trong hon va han che xuat hien truoc cong chung. Ong noi: "Toi đa ve huu va la mot cong dan binh thuong, toi muon an nghi trong binh yen. Toi khong muon song nhu mot vat trung bay."
Erich Hartmann mat ngay 20 thang 9 nam 1993, o tuoi 71 tai Weil im Schonbuch.


Tong ket su nghiep va thanh tich Erich Hartmann đa bay tong cong 1.404 phi vu, tham gia tong cong 825 tran khong chien nhung chua bao gio bi ban ha.
Ong chua bao gio bi thuong cung nhu phai nhay du thoat ra vi phi cong đoi phuong ban trung. Cac chien thang cua ong bao gom khoang 200 chien đau co mot đong co cua Lien Xo, hon 80 chien đau co P-39 cua My, 15 cuong kich Il-2 va 10 may bay nem bom hai đong co.
Mac du ong thuong tu hao la chua tung mat mot phi cong ben canh nao hon la so chien thang cua ong, nhung thuc te đa co mot phi cong ben canh cua ong bi ban ha. Thieu ta Gunther Capito gia nhap đon vi vao mua xuan nam 1943. Capito von la mot phi cong lai may bay nem bom va đuoc tai huan luyen lai chien đau co. Sau khi co chien thang thu 5, Capito xin đuoc lam phi cong ben canh cua Hartmann. Hartmann ban đau tu choi vi cho rang Capito chua đuoc huan luyen đay đu đe lai kieu Messerschmitts. Trong phi vu đau tien cua ho, đoi thu la nhung chiec P-39 Airacobras:

Toi bao anh ta ngoat ve phia đoi dien đe toi co the xen giua hai chiec chien đau co Lien Xo. Nhung vi khong thong thao lai chien đau co, anh ta lanh đan luc ngoat. Toi ngay lap tuc ra lenh anh ta bo nhao xuong va nhay du khoi may bay.Toi trong thay anh ta nhay khoi may bay va canh du cua anh ta. Toi vui suong khi ha đuoc chiec Airacobra, nhung toi phat đien voi chinh minh vi khong tin vao giac quan ban than la khong nen bay cung voi Gunther Capito.


 Ky thuat chien đau  Khong giong nhu Hans-Joachim Marseille, mot phi cong thien xa, Hartmann lai la bac thay trong chien thuat len lut va truy kich. Theo nhu ong tinh toan, ong khang đinh 80% so phi cong tro thanh nan nhan cua ong con khong biet đuoc cai gi đa tan cong ho. Ong dua vao đong co manh cua kieu Bf-109 đe tiep can nhanh chong, bat ngo bo nhao vao đoi hinh đoi phuong đe gay su hon loan dan đen tan ra.
Khi phi cong thu nghiem nguoi Anh, Đai uy Eric Brown hoi Hartmann bi quyet đe ong đat đuoc 352 chien thang, ong thuat lai:

Ban co the khong tin, nhung nhung chiec cuong kich Sturmovik cua Hong quan bay het nhu đoi hinh oanh tac co B-17 va khong he co su bay tranh ne nao. Đang sau moi chiec co mot sung may 12,7 mm va mot so truong hop phi cong la phu nu. Khau sung may ay khong la gi tru khi hen lam no moi ban trung. Toi khong bao gio khai hoa cho đen khi nao may bay đich chua phu kin kinh buong lai cua toi. Khi toi lam vay, toi khong phi mot vien đan nao ca.
Phuong phap ma ong ua thich la khong khai hoa cho đen tan cu li cuc gan (20 m (66 ft) hoac it hon), sau đo se ban tung loat o khoang cach co the ban thang – mot ky thuat ong hoc đuoc khi con la phi cong ben canh cua Walter Krupinski. Ky thuat nay trai nguoc voi khai hoa tam xa, giup ong:

Lo dien vi tri cua minh chi trong nhung thoi khac cuoi cung
Bu đap cho tam ban ngan cua khau phao 30 mm MK 108 trang bi cho nhung chiec Bf 109 đoi sau, tang hieu qua sat thuong cua loai phao nay (mac du hau het chien thang cua ong đen tu nhung chiec Messerschmitt trang bi phao van toc đan cao MG 151)
Ban chinh xac va tiet kiem đan
"Nan nhan" se khong the bay tranh ne đuoc nua
Tuy nhien khai hoa o tam gan cung co mot nguy hiem la khong kip tranh nhung manh vo tu chiec may bay bi thuong hay no tung, khien cho chien đau co cua ong de bi hu hai (nguyen nhan chinh khien Hartmann phai ha canh khan cap). Neu bi đe doa, ong se roi khoi cuoc khong chien va du sao cung đa co mot chien thang. Chien thuat nay goi la "Nhin – Quyet đinh – Tan cong – Thoat ra": quan sat đoi thu, quyet đinh tan cong the nao, tan cong va thoat ra đe đanh gia tinh hinh.


 So chien thang  Mot su gia Lien Xo, Dimitri Khazanov, đa no luc đe khang đinh Hartmann khong the nao co 352 chien thang. Khazanov cho rang Hartmann chi ban ha khoang 70-80 may bay Lien Xo. Tuy nhien Khazanov đa bi cac su gia hang khong chi trich nang ne nhu Jean-Yves Lorant va Hans Ring do khiem khuyet trong nghien cuu. Ring va Lorant chi ra nhung phi vu ma Khazonov khang đinh Hartmann tuyen bo sai lai bi be lai la thong tin sai va nham lan. Vi du nhu Khazonov noi phi vu ngay 20 thang 8 nam 1943, Hartmann khang đinh hai chien thang o phia tay Millerowo nhung khong co may bay Lien Xo nao bi mat o khu vuc nay. Nhung bao cao cua quan Đuc khong phai o khu vuc nay ma chien thang cua Hartmann đuoc ghi nhan phia đong Kuteinikowo, cach đo 160 km. Ngay 29 thang 5 nam 1944, Khazanov khang đinh Hartmann đa bao cao ban ha ba chiec La-5 tai Roman, Romania nhung đieu nay cung sai vi thuc te Hartmann đa khang đinh la mot chiec P-39 tai Iasi. Hans Ring cho rang nhung sai lam cua Khazanov cho thay "su thien can trong cach đanh gia cua Khazanov va ro rang muc đich ha be danh tieng va thanh tich cua Hartmann." Tham chi chinh Khazanov cung noi trong bai viet cua minh trong phien toa xu Hartmann, mot trong cac toi danh phia Lien Xo đua ra la Hartmann đa pha huy 352 (thuc ra la 345) may bay Lien Xo.


= Khen thuong =
Frontflugspange voi vang va con so "1.300"
Huy hieu ket hop phi cong-quan sat vien voi Vang va Kim cuong
Ehrenpokal der Luftwaffe (13 thang 9 nam 1943)
Huan chuong Chu thap Đuc Vang ngay 17 thang 10 nam 1943.
Huan chuong Chu thap (1939) hang nhi va hang nhat
Huan chuong Chu thap Hiep si voi La soi, Thanh kiem va Kim cuong
Huan chuong Chu thap Hiep si (29 thang 10 nam 1943) cap bac Leutnant thuoc phi đoan 9./JG 52
La soi thu 420 (2 thang 3 nam 1944) cap bac Leutnant va Staffelfuhrer cua phi đoan 9./JG 52
Thanh kiem thu 75 (2 thang 7 nam 1944) cap bac Oberleutnant va Staffelkapitan cua phi đoan 9./JG 52
Kim cuong thu 18 (25 thang 8 nam 1944) cap bac Oberleutnant va Staffelkapitan cua phi đoan 9./JG 52
Nhac đen hai lan trong Wehrmachtbericht (bao cao tinh hinh chien su qua radio)


Chu thich Tham khao Berger, Florian. Mit Eichenlaub und Schwertern. Die hochstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges (tieng Đuc). Selbstverlag, Germany: Florian Berger, 1999. ISBN 3-9501307-0-5.
Deac, Wil. "Air War's Top Ace". WWII Air War, The Men, The Machines, The Missions. Stamford, Connecticut: Cowles Enthusiast Media, 1998. ISBN 1-55836-193-6.
Fellgiebel, Walther-Peer. Die Trager des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939-1945 (tieng Đuc). Friedburg, Đuc: Podzun-Pallas, 2000. ISBN 3-7909-0284-5.
Fraschka, Gunther. Knights of the Reich. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Military/Aviation History, 1994. ISBN 0-88740-580-0.
Hagen, Hans-Peter. Husaren des Himmels Beruhmte deutsche Jagdflieger und die Geschichte ihrer Waffe (tieng Đuc). Rastatt, Đuc: Moewig, 1998. ISBN 3-8118-1456-7.
Hartmann, Ursula va Manfred Jager. German Fighter Ace Erich Hartmann. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing Ltd., 1992. ISBN 0-88740-396-4.
Helden der Wehrmacht - Unsterbliche deutsche Soldaten (tieng Đuc). Munchen, Đuc: FZ-Verlag GmbH, 2004. ISBN 3-924309-53-1.
Jackson, Robert. Fighter Aces of World War II: The True Stories of Fourteen of World War II's Fighter Pilots: London: Corgi Books, 1978. ISBN 0-552-10783-2.
Kaplan, Philip. Fighter Aces of the Luftwaffe in World War WWII. Auldgirth, Dumfriesshire, UK: Pen & Sword Aviation, 2007. ISBN 1-84415-460-2.
Kurowski, Franz. Luftwaffe Aces. Winnipeg, Canada: J.J. Fedorowicz Publishing Inc., 1996. ISBN 0-921991-31-2.
Maerz, Dietrich (2007). Das Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes und seine Hoheren Stufen (tieng Đuc). Richmond, MI: B&D Publishing LLC. ISBN 978-0-9797969-1-3.
Murawski, Erich. Der deutsche Wehrmachtbericht 1939 - 1945, vom 1.7.1944 bis zum 9.5.1945 (tieng Đuc). Boppoard am Rhein, Đuc: Harald Boldt Verlag, 1962.
Obermaier, Ernst. Die Ritterkreuztrager der Luftwaffe Jagdflieger 1939-1945 (tieng Đuc). Mainz, Germany: Verlag Dieter Hoffmann, 1989. ISBN 3-87341-065-6.
Patzwall, Klaus D. va Veit Scherzer. Das Deutsche Kreuz 1941 - 1945 Geschichte und Inhaber Band II (tieng Đuc). Norderstedt, Đuc: Verlag Klaus D. Patzwall, 2001. ISBN 3-931533-45-X.
Schaulen, Fritjof. Eichenlaubtrager 1940 - 1945 Zeitgeschichte in Farbe I Abraham - Huppertz (tieng Đuc). Selent, Đuc: Pour le Merite, 2003. ISBN 3-932381-20-3.
Scherzer, Veit. Ritterkreuztrager 1939 - 1945 Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbundeter Streitkrafte nach den Unterlagen des Bundesarchives (tieng Đuc). Jena, Đuc: Scherzers Miltaer-Verlag, 2007. ISBN 978-3-938845-17-2.
Sims, Edward H. Jagdflieger Die Grossen Gegner von Einst (tieng Đuc). Stuttgart, Đuc: Motorbuch Verlag, 1982. ISBN 3-87943-115-9.
Spick, Mike. Luftwaffe Fighter Aces. New York: Ivy Books, 1996. ISBN 0-8041-1696-2.
Thompson, J. Steve voi Peter C. Smith. Air Combat Manoeuvres: The Technique and History of Air Fighting for Flight Simulation. Hersham, Surrey, UK: Ian Allan Publishing, 2008. ISBN 978-1-903223-98-7.
Tillman, Barrett. "Shot Down or Out of Gas?" Flight Journal, Volume 11, No. 4, August 2006.
Toliver, Raymond F. va Trevor J. Constable. Holt Hartmann vom Himmel! (tieng Đuc). Stuttgart, Đuc: Motorbuch Verlag, 1985. ISBN 3-87943-216-3.
Toliver, Raymond F. and Trevor J. Constable. The Blond Knight of Germany. New York: McGraw-Hill, 1986. ISBN 0-8306-8189-2.
Weal, John. Bf 109 Aces of the Russian Front. Oxford, UK: Osprey Publishing Limited, 2003. ISBN 1-84176-084-6.
Weal, John. Jagdgeschwader 52: The Experten (Aviation Elite Units). Oxford, UK: Osprey Publishing Limited, 2004. ISBN 1-84176-786-7.
Williamson, Gordon. Knight's Cross with Diamonds Recipients 1941-1945. Oxford, UK: Osprey Publishing Limited, 2006. ISBN 1-84176-644-5.


Lien ket ngoai Tieu su chi tiet va hinh cua Erich Hartmann Luu tru ngay 10 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
The Blond Knight of Germany Biography of Erich Hartmann
Tieu su ngan ve Hartmann Luu tru ngay 20 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
Tieu su ngan ve Hartmann Luu tru ngay 30 thang 7 nam 2013 tai Wayback Machine
Cuoc phong van lan cuoi Erich Hartmann Luu tru ngay 17 thang 8 nam 2014 tai Wayback Machine
Hartmann nhan Kim cuong tu Ban tin thoi chien cua Đuc (Die Deutsche Wochenschau)