Menes (? — ~ 3100 TCN; ; tieng Ai Cap co đai: mnj, co kha nang phat am la */maˈnij/; tieng Hy Lap co: Μηνης) la mot vi pharaoh thuoc Thoi ky So trieu đai cua Ai Cap co đai va theo truyen thuyet co đai thi ong đuoc coi la nguoi đa thong nhat Thuong va Ha Ai Cap va cung la nguoi đa sang lap nen Vuong trieu thu Nhat.
Danh tinh cua Menes hien van la chu đe đuoc tranh luan, mac du vay xu the đong thuan chung trong nganh Ai Cap hoc đo la đong nhat Menes voi vi vua thuoc thoi ky Naqada III la Narmer (nhieu kha nang) hoac la voi vi pharaoh thuoc vuong trieu thu Nhat la Hor-Aha.


Ten goi va danh tinh Cach viet trong tieng Ai Cap, mnj, đuoc ghi lai trong cac ban danh sach vua Turin va Danh sach vua Abydos, chung co nien đai thuoc ve Vuong trieu thu Muoi Chin, cach phat am cua no đuoc phuc dung lai la */maˈnij/. Vao giai đoan đau thoi ky Tan Vuong quoc, nhung thay đoi trong tieng Ai Cap khien cho ten cua ong đa đuoc phat am thanh */maˈneʔ/. Ten goi mnj co nghia la "Ngai la nguoi ton tai", va vi the I.E.S. Edwards (1971) đe xuat rang no co the đa đuoc tao ra nhu la "mot biet danh mang tinh mo ta đon thuan đe chi mot vi anh hung ban truyen thuyet [...] co ten đa bi mat". Thay vi la chi mot nguoi cu the, ten goi nay co the dung đe che giau đi cac vi vua Naqada III: Ka, Scorpion II va Narmer.
Ten goi thuong đuoc su dung Menes bat nguon tu Manetho, mot nha su hoc va vi tu te nguoi Ai Cap song vao thoi ky nha Ptolemaios. Manetho đa chu giai rang ten goi nay trong tieng Hy Lap la Μηνης (chuyen ngu: Menes). Mot cach viet khac bang tieng Hy Lap la Μιν (chuyen ngu: Min) đa đuoc trich dan boi nha su hoc song vao the ky thu 5 TCN la Herodotos, nhung hien nay no khong con đuoc chap nhan nua; no duong nhu la ket qua cua viec hop nhat voi ten goi cua vi than Min.


= Narmer va Menes =

Gan nhu hoan toan khong co bat cu su đe cap nao toi Menes trong cac ghi chep khao co hoc trong khi cac bang chung ve Narmer thi lai tuong đoi phong phu, ong ta la mot nhan vat thuoc thoi ky tien vuong trieu đuoc hau the cong nhan va đuoc xac nhan chac chan trong ghi chep khao co hoc la nguoi đa thong nhat Thuong va Ha Ai Cap, đieu nay đa dan đen viec xuat hien gia thuyet đong nhat Menes voi Narmer.
Tham chieu duy nhat ve mat khao co hoc đoi voi Menes đo la mot tam the nga voi đen tu Nagada, no cho thay ten Horus hoang gia Aha (cua pharaoh Hor-Aha) nam canh mot toa nha ma ben trong no co ten nebty hoang gia mn, thuong đuoc đoc la Menes. Tu đieu nay, nhieu gia thuyet khac nhau ve ban chat cua toa nha nay (mot buong tang le hoac mot đien tho), y nghia cua tu mn (mot ten goi hoac đong tu ton tai) va moi quan he giua Hor-Aha va Menes (nhu la cung mot nguoi hoac la cac vi pharaon ke tiep nhau) đa phat sinh.
Hai ban danh sach vua Turin va Abydos, ma thuong đuoc chap thuan la chinh xac, ghi lai ten nesu-bit cua cac vi pharaoh chu khong phai la Horus cua ho,, chung co vai tro quan trong đoi voi su hoa hop co the cua cac ghi chep khac nhau: ten nesu-bit cua cac ban danh sach vua, ten Horus cua cac ghi chep khao co hoc va so luong cac vi pharaon thuoc vuong trieu thu Nhat theo Manetho va cac nguon su lieu khac.
Flinders Petrie la nguoi đau tien thuc hien đieu nay, ong ta đa ket hop Iti voi Djer nhu la vi pharaon thu ba cua vuong trieu thu Nhat, Teti (Turin) (hoac Iti (Abydos)) voi Hor-Aha la vi pharaon thu hai, va Menes (mot ten nebty) voi Narmer (mot ten Horus) voi tu cach la vi pharaon đau tien cua vuong trieu thu nhat. Lloyd (1994) nhan xet rang trinh tu nay "rat de co kha nang say ra", va Cervello-Autuori (2003) thang thung tuyen bo rang "Menes la Narmer va vuong trieu thu Nhat bat đau bang ong ta". Tuy nhien, Seidlmayer (2004) thi lai đua ra "mot ket luan tuong đoi an toan hon" đo la Menes la Hor-Aha.


Nien đai Cac nha Ai Cap hoc, khao co hoc, va hoc gia tu the ky thu 19 đa đua ra nhieu nien đai khac nhau cho thoi đai cua Menes, hoac la nien đai cho vuong trieu thu Nhat:

John Gardner Wilkinson (1835) – 2320 TCN
August Bockh (1845) – 5702 TCN
Christian Charles Josias Bunsen (1848) – 3623 TCN
Reginald Stuart Poole (1851) – 2717 TCN
Karl Richard Lepsius (1856) – 3892 TCN
Heinrich Karl Brugsch (1859) – 4455 TCN
Franz Joseph Lauth (1869) – 4157 TCN
Auguste Mariette (1871) – 5004 TCN
James Strong (1878) – 2515 TCN
Flinders Petrie (1887) – 4777 TCN
Nien đai đong thuan moi cho thoi đai cua Menes hoac cho su bat đau cua vuong trieu thu Nhat la giua khoang nam 3200–3030 TCN; mot so tai lieu hoc thuat su dung nien đai la khoang nam 3000 TCN.


Lich su Vao khoang nam 500 TCN, nhung cau chuyen than thoai va cuong đieu đa khien cho Menes tro thanh mot nguoi anh hung van hoa, hau het nhung gi chung ta biet đen ve ong đeu đen tu giai đoan sau nay.
Truyen thuyet co đai gan cho Menes vinh du la nguoi đa thong nhat Thuong va Ha Ai Cap thanh mot vuong quoc duy nhat va tro thanh vi pharaon đau tien cua Vuong trieu thu Nhat. Tuy nhien, ten cua ong lai khong xuat hien tren nhung manh vo con sot lai cua Bien nien su Hoang gia (Bia đa Cairo va Bia đa Palermo), ban danh sach vua roi rac nay xua kia von đuoc khac tren mot tam bia đa duoi thoi Vuong trieu thu Nam. Ong thuong xuat hien trong cac nguon su lieu sau nay voi tu cach la vi vua con nguoi đau tien cua Ai Cap va đuoc thua huong ngai vang truc tiep tu than Horus. Ong cung con xuat hien trong cac ban danh sach vua sau nay voi tu cach la vi pharaon đau tien la con nguoi cua Ai Cap. Menes cung xuat hien trong cac cau chuyen viet bang chu binh dan thuoc thoi ky Hy Lap hoa, đieu nay chung to rang ke ca trong giai đoan say nay ong van đuoc coi la mot nhan vat quan trong.
Menes đuoc xem nhu la mot nguoi đat nen mong trong suot phan lon lich su cua Ai Cap co đai tuong tu nhu Romulus o La Ma co đai. Manetho ghi lai rang Menes "đa dan quan vuot qua bien gioi va gianh đuoc vinh quang vi đai".


= Kinh đo =
Manetho lien ket thanh pho Thinis voi thoi ky So trieu đai va đac biet la Menes, mot "Thinite" hoac mot cu dan ban đia cua Thinis. Trai nguoc voi Manetho, Herodotos thi lai tuyen bo rang Menes đa xay dung thanh pho Memphis đe lam kinh đo cua ong sau khi chuyen huong dong chay cua song Nile thong qua viec xay dung mot con đe. Manetho quy viec xay dung Memphis cho con trai cua Menes, Athothis, va khong goi bat cu vi pharaon nao truoc thoi vuong trieu thu Ba la mot "Memphite".
Cac cau chuyen cua Herodotos va Manetho ve viec xay dung thanh Memphis co le đa đuoc sang tac sau nay: vao nam 2012, mot buc phu đieu đe cap toi chuyen vieng tham Memphis cua Iry-Hor— mot vi vua thuoc giai đoan tien vuong trieu o Thuong Ai Cap ma tri vi truoc thoi Narmer— đa đuoc phat hien o ban đao Sinai, đieu nay chi ra rang thanh pho nay đa ton tai vao đau the ky thu 32 TCN.


= Anh huong van hoa =

Diodorus Siculus tuyen bo rang Menes đa mo đau cho phong tuc tho cung cac vi than va tap tuc te le cung nhu la phong cach song tao nha va xa hoa hon.Vi ly do nay, su tuong nho Menes đa bi vi pharaon thuoc Vuong trieu thu Hai Muoi Bon la Tefnakht xi nhuc va Plutarchus nhac đen mot cay cot tru o Thebes co khac mot cau nguyen rua chong lai Menes vi la nguoi mo đau cho su xa hoa.


= Cau chuyen ca sau =
Diodorus Siculus ghi lai mot cau chuyen ve Menes ma co lien quan đen vi tu te cua than ca sau Sobek o Crocodilopolis, trong cau chuyen nay pharaon Menes bi nhung chu cho cua minh tan cong trong khi đang đi san, sau đo ong đa bang qua ho Moeris tren lung cua mot con ca sau va đe tra on cho đieu nay ong đa thanh lap nen thanh pho Crocodilopolis.
Gaston Maspero (1910) bac bo y kien cua nhung nha binh luan cho rang cau chuyen nay nen đuoc chuyen sang cho vi pharaon thuoc vuong trieu thu Muoi Hai la Amenemhat III va nhan thay khong co ly do gi đe nghi ngo rang Diodoros khong ghi chep lai chinh xac mot truyen thuyet cua Menes, ong ta cung thua nhan kha nang rang nhung cau chuyen truyen thuyet ma lien quan đen cac vi vua khac co the đa bi lan lon voi cau chuyen nay. Sau đo, Edwards (1974) tuyen bo rang "truyen thuyet ro rang chua đay su sai lech ve nien đai, hien nhien khong co gia tri ve mat lich su".


= Qua đoi =
Theo Manetho, Menes đa cai tri trong 62 nam va bi mot con ha ma giet chet.


Xem them Min
Mena (than thoai)
Narmer
Hor-Aha


Chu thich Ghi chu Muc luc tham khao Beck, Roger B; Black, Linda; Krieger, Larry S; Naylor, Phillip C; Shabaka, Dahia Ibo (1999), World history: Patterns of interaction, Evanston, IL: McDougal Littell, ISBN 0-395-87274-X
Cervello-Autuori, Josep (2003), "Narmer, Menes and the seals from Abydos", Egyptology at the dawn of the twenty-first century: proceedings of the Eighth International Congress of Egyptologists, quyen 2, Cairo: The American University in Cairo Press, ISBN 978-977-424-714-9.
Diodorus Siculus, Bibliotheca historica, quyen 1
Dow, Alexander (1774), Sethona: a tragedy, as it is performed at the Theatre Royal in Drury Lane, London: T. Becket
Edwards, IES (1971), "The early dynastic period in Egypt", The Cambridge Ancient History, quyen 1, Cambridge: Cambridge University Press.
Elder, Edward (1849), "Menes", trong Smith, William (bien tap), Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, quyen 2, Boston: Charles C. Little & James Brown.
Faber, George Stanley (1816), "The origin of pagan idolatry: ascertained from historical testimony and circumstantial evidence", 3, quyen 2, London: F&C Rivingtons.
Gardiner, Alan (1961), Egypt of the Pharaohs, Oxford: Oxford University Press.
of Halicarnassus, Herodotus, The Histories.
Heagy, Thomas C. (2014), "Who was Menes?", Archeo-Nil, 24: 59–92. Available online "[1]". Ban goc luu tru ngay 1 thang 9 nam 2017. Truy cap ngay 16 thang 5 nam 2020..
Lloyd, Alan B. (1994) [1975], Herodotus: Book II, Leiden: EJ Brill, ISBN 90-04-04179-6.
Maspero, Gaston (1903), Sayce, Archibald Henry (bien tap), History of Egypt, Chaldea, Syria, Babylonia, and Assyria, quyen 9, Kessinger Publishing, ISBN 9780766135017.
——— (1910) [1894], Sayce, Archibald Henry (bien tap), The dawn of civilization: Egypt and Chaldæa, McClure, M L bien dich, London: Society for Promoting Christian Knowledge, ISBN 978-0-7661-7774-1.
Manley, Bill (1997), The Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt, London: Penguin, ISBN 0-14-051331-0.
Rachewiltz, Boris de (1969), "Pagan and magic elements in Ezra Pound's works", trong Hesse, Eva (bien tap), New approaches to Ezra Pound, Berkeley, CA: University of California Press.
Ryholt, Kim (2009), "Egyptian historical literature from the Greco-Roman period", trong Fitzenreiter, Martin (bien tap), Das Ereignis, Geschichtsschreibung zwischen Vorfall und Befund, London: Golden House.
Schulz, Regine; Seidel, Matthias (2004), Egypt: The World of the Pharaohs, HF Ullmann, ISBN 978-3-8331-6000-4.
Shaw, Ian; Nicholson, Paul (1995), The Dictionary of Ancient Egypt, Harry N Abrams, ISBN 0-8109-9096-2.
Seidlmayer, Stephan (2010) [2004], "The Rise of the State to the Second Dynasty", Egypt: The World of the Pharaohs, ISBN 978-3-8331-6000-4.
Verbrugghe, Gerald Paul; Wickersham, John Moore (2001) [1996], Berossos and Manetho, introduced and translated: Native Traditions in Ancient Mesopotamia and Egypt, Ann Arbor: The University of Michigan Press, ISBN 978-0-472-08687-0.
Waddell, Laurence A (1930), Egyptian civilization: Its Sumerian origin, London, ISBN 978-0-7661-4273-2{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket).


Lien ket ngoai Menes, Ancient Egypt.
"The Contendings of Horus and Seth", Egypt, IL: Reshafim, Ban goc luu tru ngay 24 thang 9 nam 2010, truy cap ngay 22 thang 7 nam 2007.
"Menes", Ancient Egyptian Civilization (image), Aldokkan.
"Menes" . New International Encyclopedia. 1905.