Trong sinh hoc va sinh thai hoc, sinh vat (organism), dang song (lifeform) hay dang sinh hoc (biological form) la mot thuc the bat ky the hien đay đu (exhibit) cac bieu hien cua su song. Cac sinh vat đuoc phan loai theo đon vi phan loai thanh cac nhom xac đinh nhu sinh vat đa bao (multicellular organism), đong vat, thuc vat va nam (fungi); hoac cac sinh vat đon bao (unicellular organism) nhu sinh vat nguyen sinh (protist), vi khuan (bacteria) va vi khuan co (archaea).
Tat ca cac loai sinh vat đeu co kha nang đac trung nhu trao đoi chat (metabolism), can bang noi moi (homeostasis), sinh truong phat trien (developmental biology), sinh san (reproduction) va mot so muc đo phan ung (response) đoi voi cac kich thich sinh ly (stimulus) ben ngoai. Tuy nhien, khong phai moi sinh vat đeu mang đay đu cac đac trung tren. Nhieu sinh vat khong co kha nang tu chuyen đong va phan ung truc tiep đoi voi moi truong hoac khong co kha nang tu sinh san. Con nguoi la đong vat đa bao gom hang nghin ty (trillions) te bao biet hoa (cellular differentiation) trong qua trinh sinh hoc phat trien thanh cac mo va co quan sinh hoc chuyen biet.
Mot sinh vat co the la mot sinh vat nhan so (prokaryote) hoac mot sinh vat nhan thuc (eukaryote). Cac sinh vat nhan so đuoc đai dien boi hai vuc rieng biet (trong he thong ba vuc - Three-domain system) đo la vuc vi khuan va vuc co khuan. Sinh vat nhan chuan đuoc đac trung boi su hien dien cua nhan te bao bi rang buoc gan voi mang te bao (membrane-bound) va co them cac ngan lien ket mang đuoc goi la cac bao quan (organelle) chang han nhu ty the (mitochondria) o đong vat va thuc vat hay lap the (plastid) trong thuc vat va tao, tat ca thuong đuoc coi la co nguon goc tu thuyet noi cong sinh (symbiogenesis, endosymbiotic) vi khuan.
Uoc tinh so luong loai hien tai cua Trai Đat dao đong tu 10 trieu đen 14 trieu, trong đo chi co khoang 1,2 trieu đa đuoc ghi nhan. Hon 99% tat ca cac loai, chiem hon 5 ty loai, đa tung song đuoc uoc tinh la tuyet chung. Trong nam 2016, mot bo 355 gen tu to tien chung pho bien cuoi cung (last universal common ancestor - LUCA) cua tat ca cac sinh vat đa đuoc xac đinh.


Hoa hoc Sinh vat la nhung he thong hoa hoc phuc tap, đuoc to chuc theo cach thuc đay su sinh san va mot so bien phap phat trien ben vung hoac sinh ton. Cac quy luat giong nhau chi phoi hoa hoc sinh vat khong su song (vi du nhu đa, nuoc, khong khi) cung ap dung cho cac qua trinh hoa hoc sinh vat co su song. No la mot hien tuong cua toan the sinh vat, Noi chung đay la nhung hien tuong cua toan bo sinh vat xac đinh the luc cua chung trong mot moi truong va do đo kha nang song sot cua cac gen dua tren DNA.
Nguyen to hoa hoc co ban trong cac hop chat nay la cacbon. Cac tinh chat hoa hoc cua nguyen to nay nhu moi lien ket voi cac nguyen tu nho khac, va kich thuoc nho cua no lam cho no co the tao nhieu lien ket, lam no la đac điem co ban cua su song huu co. No co the tao thanh cac hop chat 3 nguyen tu nho nhu cacbon dioxide), cung nhu cac chuoi lon hang ngan nguyen tu chua cac du lieu (axit nucleic), giu cac te bao cung nhau, va truyen thong tin (protein).


= Đai phan tu =
Cac hop chat cau tao nen cac sinh vat co the đuoc chia thanh cac đai phan tu va cac phan tu nho khac. 4 nhom đai phan tu la axit nucleic, protein, cacbohydrat va lipid. Cac axit nucleic (đac biet la axit deoxyribonucleic, hay DNA) luu tru du lieu di truyen o dang cac chuoi nucleotide. Cac chuoi nucleotide co bon loai khac nhau (adenin, cytosi, guanin, va thymin) ra lenh nhieu đac điem tao thanh sinh vat. Chuoi đuoc chia thanh cac codon, moi codon la mot chuoi đac biet cua 3 nucleotide va tuong ung voi mot amino acid đac biet. Do đo, chuoi DNA ma hoa mot protein nhat đinh, do cac tinh chat hoa hoc cua cac amino acid cau tao nen no, qua trinh cuon gap protein theo mot cach cu the va do đo thuc hien mot chuc nang cu the.
Cac chuc nang cua protein đuoc ghi nhan:

Enzyme, xuc tac tat ca cac phan ung cua qua trinh trao đoi chat
Protein cau truc, nhu tubulin, hay collagen
Protein đieu hoa, nhu Regulatory proteins, chang han nhu cac yeu to phien ma hoac cyclins đieu hoa chu ky te bao
Cac phan tu tin hieu hoac cac thu the nhu mot so hormone va cac thu the cua chung
Protein bao ve, co the bao gom moi thu tu khang the cua he mien dich, đen toxins (nhu dendrotoxin cua ran), đen protein bao gom cac amino acid bat thuong nhu canavanin
Mot lop phospholipid kep tao thanh mang te bao cau tao nen mot rao chan, chua moi thu ben trong te bao va bao ve cac hop chat di chuyen tu do vao va ra khoi te bao. Do su tham chon loc (selective permeability) cua mang phospholipid chi cho phep mot so phan tu  cu the moi co the đi qua no. O mot so sinh vat đa bao, chung co vai tro luu tru nang luong va thong tin trung gian giua cac te bao. Cacbohydrat thi de vo hon so voi cac lipid va sinh nhieu nang luong hon so voi cac lipid va protein. Trong thuc te, cac cacbohydrat la mot nguon nang luong lon cho tat ca sinh vat song.


Cau truc Tat ca cac sinh vat cau tao boi cac đon vi monomer đuoc goi la te bao; mot so chi co mot te bao (đon bao) va so khac co nhieu te bao (đa bao). Cac sinh vat đa bao co the biet hoa cac te bao đe thuc hien cac chuc nang khac nhau. Mot nhom cac te bao nhu the goi la mo, va o đong vat co 4 nhom gom bieu mo, mo than kinh, mo co, va mo lien ket. Nhieu kieu mo hoat đong cung nhau hinh thanh co quan co cac chuc nang rieng biet (nhu bom mau tu tim, hoac bao ve tac hai tu moi truong nhu da). Cau truc nay tiep tuc o cap đo cao hon voi nhieu co quan tap hop thanh he co quan cho phep đong vat sinh san, tieu hoa,.... Nhieu sinh vat đa bao co nhieu he co quan, phoi hop voi nhau cho phep su song ton tai.


= Te bao =
Thuyet te bao đuoc phat trien đau tien nam 1839 boi Schleiden va Schwann, chi ra rang tat ca sinh vat đuoc cau tao boi mot hoac nhieu te bao; tat ca cac chuc nang quan trong cua mot sinh vat xay ra ben trong cac te bao, va cac te bao chua cac thong tin di truyen can thiet cho viec quy đinh chuc nang te bao va đe truyen thong tin cho cac the he tiep theo cua cac te bao.
Co hai loai te bao gom nhan chuan va nhan so. Cac te bao nhan so thuong ton tai rieng biet, trong khi cac te bao nhan chuan thuong đuoc tim thay o sinh vat đa bao. Cac te bao nhan so thieu mang nhan vi vay DNA khong bi rang buoc ben trong te bao; te bao nhan chuan co mang nhan.
Tat ca te bao co mang te bao bao boc ben ngoai, tach biet thanh phan ben trong voi moi truong cua no, quy đinh nhung gi đi vao va ra, va duy tri đien the cua te bao. Ben trong mang, te bao chat chua muoi chiem hau het the tich te bao. Tat ca te bao đeu co DNA, vat lieu di truyen cua gen, va RNA, chua thong tin can thiet đe tao thanh nhieu loai protein khac nhau nhu enzyme, bo may nguyen thuy cua te bao. Cung co nhung loai phan tu sinh hoc khac trong te bao.
Tat ca cac te bao co chung nhieu đac điem:

Sinh san bang cach phan bao.
Su dung enzyme va cac protein khac đuoc ma hoa boi cac gen DNA va thong qua mRNA trung gian va cac ribosome.
Trao đoi chat bao gom ca viec lay vat lieu tho đe tao nen cac thanh phan cua te bao, chuyen hoa nang luong, giai phong cac san pham phu. Chuc nang cua te bao phu thuoc vao kha nang lay va su dung nang luong hoa hoc đuoc chua trong cac phan tu huu co. Nang luong nay co nguon goc tu qua trinh trao đoi chat.
Phan ung lai cac kich thich ben ngoai va ben trong nhu thay đoi nhiet đo, pH, hoac ham luong dinh duong.
Cac thanh phan te bao đuoc chua ben trong mang be mat te bao, mang nay chua cac protein va lop lipid kep.


Tien hoa = To tien chung gan nhat =

To tien chung gan nhat la nhung sinh vat gan đay nhat hien song tren Trai Đat co cung to tien. LUCA đuoc uoc tinh xuat hien vao khoang 3,5 đen 3,8 ti nam truoc (đoi khi trong Đai Co Thai co).
Thong tin ve su phat trien truoc đay cua su song bao gom nhieu linh vuc khac nhau, ke ca đia chat hoc va khoa hoc hanh tinh. Cac nganh khoa hoc nay cung cap thong tin ve lich su cua Trai Đat va nhung thay đoi đuoc tao ra boi su song. Tuy nhien, viec tiep can nhung thong tin ve Trai Đat truoc đay đa bi pha huy boi cac qua trinh đia chat qua nhieu giai đoan khac nhau.
Trong sinh hoc, hoc thuyet vu tru co chung nguon goc đe xuat rang tat ca sinh vat tren Trai Đat đeu xuat phat tu to tien chung. Bang chung ve to tien chung co the đuoc tim thay trong nhung đac điem chung giua tat ca cac sinh vat song. Trong thoi ky Darwin, bang chung ve nhung đac điem chung chi dua tren quan sat tuong đong ve hinh thai, chang han nhu tat ca cac loai chim đeu co canh, tham chi khong the bay.
Ngay nay, co bang chung manh me tu gen cho thay rang tat ca sinh vat co cung mot to tien. Vi du nhu moi te bao sinh vat song su dung cac axit nucleic la vat lieu di truyen cua no, va su dung cung 20 aminoaxit khi tao thanh cac khoi protein. Tat ca sinh vat dung chung ma di truyen đe phien dich chuoi axit nucleic vao trong cac protein. Tinh pho quat cua nhung đac điem nay cho thay to tien chung manh me, boi vi su chon loc cua rat nhieu nhung đac điem nay co ve nhu tuy y.
Tranh cai ve nguon goc to tien chung đuoc thuc đay trong mot bai bao cua Ford Doolittle nam 2000 bai bao nay thao luan nhung bien đoi trong ma di truyen. Đac biet no đe xuat rang su chuyen gen ngang co the tao ra van đe trong viec phan tich ve nguon goc to tien nay. Tuy nhien, nam 2010, mot thu nghiem toan hoc chinh thuc ve gia thiet xac đinh chuyen gen ngang khong the bac bo su ton tai cua mot to tien chung; no chi đay lui ngay khi ma to tien nay bat đau xuat hien. Theobald (2010) đa tinh toan tu du lieu di truyen (va đac biet la viec su dung pho quat cua cung ma di truyen, cung mot nucleotide va cac amino acid giong nhau), yeu to co loi cho su ton tai to tien chung la 10^2489.


= Chuyen gen ngang =

To tien cua cac sinh vat song đuoc xay dung lai theo phuong phap truyen thong tu hinh thai, nhung ngay cang đuoc bo sung tai cau truc-phat sinh loai cua bang cach trao đoi cac gen (DNA).
Nha sinh hoc Gogarten cho rang: "An du ban đau cua cay phat sinh su song khong con phu hop voi du lieu nghien cuu bo gen gan đay", mac du "cac nha sinh hoc (nen) su dung su ket hop "an du" (metaphor) sinh hoc đe mieu ta nhung lich su khac nhau đuoc ket hop trong cac bo gen rieng biet va su dung mang luoi metaphor đe hinh dung su trao đoi phong phu va nhung hieu qua lien ket cua chuyen gen ngang trong vi sinh vat."


= Tuong lai cua su song =
Theo cac thuat ngu hien đai, nhom sinh vat nhan ban đe cap đen viec tao ra cac sinh vat đa bao moi giong het ve mat di truyen voi sinh vat khac. Tuy nhien, nhung cong nghe đuoc su dung đe nhan ban co kha nang tao ra nhung loai moi hoan toan. Nhan ban sinh vat la chu đe cua nhieu tranh cai ve yeu to đao đuc.
Nam 2008, Vien J. Craig Venter đa lap rap mot he gen bi khuan tong hop cua Mycoplasma genitalium bang cach su dung su tai to hop trong men cua 25 manh DNA chong lap trong mot buoc co ban. Viec su dung tai to hop men đa đon gian hoa viec lap rap cac phan tu DNA lon tu cac manh tong hop va tu nhien.


To chuc sinh hoc Cac cap đo to chuc sinh hoc

Nguyen tu
Phan tu
Đai phan tu
Bao quan
Te bao
Mo
Co quan
He co quan
Co the (sinh vat)
Cac cap đo to chuc tren ca the

Quan the
Quan xa
He sinh thai
Sinh quyen


Phan loai hoc Xem them nua

Phan loai khoa hoc
Danh phap phan loai
Loai


Virus Virus khong đuoc coi la nhung sinh vat đien hinh vi chung khong co kha nang tu sinh san va trao đoi chat. Đieu nay cung gay tranh cai khi mot so "vat ky sinh" va "noi cong sinh" cung khong co kha nang song đoc lap. Du rang virus cung co mot so enzyme va phan tu đac trung cua cac sinh vat song, nhung chung khong co kha nang song ben ngoai te bao cua vat chu. Virus phai su dung bo may trao đoi chat va bo may di truyen cua sinh vat chu. Nguon goc cua virus hien nay van chua đuoc khang đinh. Mot so nha khoa hoc cho rang, virus co nguon goc tu chinh cac vat chu cua no.


Tuoi tho Mot trong nhung thong so co ban cua sinh vat la tuoi tho. Mot vai loai đong vat chi song trong 1 ngay, trong khi mot vai loai thuc vat lai song hang ngan nam. Qua trinh lao hoa la mot qua trinh quan trong vi no quyet đinh tuoi tho cua moi sinh vat, vi khuan, virus tham chi la cac prion.


Xem them Lich trinh tien hoa cua su song


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Organisms tai Wikimedia Commons
Living things tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Taxonomy browser (root) Danh muc phan loai tren NCBI
Species 2000 Danh muc cac loai sinh vat tren Website Species 2000 Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Du an The Tree of Life cua Đai hoc Arizona.