Su thong (chu Han: 史通) la tac pham su hoc Trung Quoc do nha su hoc Luu Tri Ky thoi nha Đuong bien soan. Tac pham nhan manh ve phuong phap bien soan lich su cua cac su gia tren co so tong ket nhung cong trinh su hoc truoc thoi Đuong cua tac gia.


Tac gia Tac gia Su thong la Luu Tri Ky, đo tien si nam 680. Ong lam quan thoi nu hoang Vo Tac Thien. Do tinh tinh ong qua thang than va nong nay nen hay mat long quan tren. Vi vay suot 19 nam ong khong đuoc thang chuc.
Nam 699, Luu Tri Ky đuoc đieu ve Trang An tham gia bien soan cong trinh "Tam giao chau anh". Sau đo, ong bat man va cao quan ve que, tu soan bo Su thong noi tieng đe lai cho đoi sau.
Nam 710, Su thong hoan thanh, danh tieng cua ong cang noi. Ong lai đuoc moi ra lam quan. Thoi Đuong Huyen Tong, ong đuoc phong lam Tan ki thuong thi. Ong qua đoi nam 721, tho 61 tuoi.


Ket cau Su thong co tong cong 20 quyen, chia thanh 2 phan: noi thien va ngoai thien, moi phan 10 quyen.
Noi thien cua Su thong gom co 39 thien, ngoai thien gom 13 thien, tong cong la 52 thien. Trong so cac thien nay, co 3 thien "the thong", "Phi mau", "tri truong" thuoc phan noi thien đa bi that lac vao thoi Tong, hien nay chi con 49 thien. Ngoai ra, thien "Tu luc" chinh la muc luc cua Su thong.


Noi dung = Nguon goc su hoc =
Su thong đe cap toi nguon goc su hoc cung nhu che đo su gia qua cac trieu đai. Phan đau Noi thien gom 2 thien "Luc gia" va "Nhi the" tong ket lich su co đai Trung Quoc theo nhung su lieu va the loai thu tich lich su truoc thoi Đuong.
Luu Tri Ky chia lich su Trung Hoa co đai thanh 6 nha (luc gia): Thuong thu gia, Xuan Thu gia, Ta truyen gia, Quoc ngu gia, Su ky gia, Han thu gia. Luu Tri Ky đao lon trat tu thoi gian va nguon goc cua truyen ky, đo chinh la ly do ly giai cho viec ong ton sung truyen ky su theo tung giai đoan ngat quang. Trong "Su quan kien chi", "Bien chuc", "Ngo thoi", ong đa thuat lai che đo su quan trai qua cac đoi va bien đong, chuc trach tung thoi ky; đong thoi ong đa phan anh nhung mat manh, yeu va hien tuong tieu cuc trong gioi su quan nha Đuong.


= Phuong phap bien soan su =
Đay la noi dung chu yeu cua Su thong, bao gom cac the bien soan, phuong phap bien soan, thu thap su lieu. Theo Luu Tri Ky, "Ban ky" thi chi nhac đen bien nien su kien; the loai nay chi nen chu trong vao nhung viec trong đai quoc gia ma khong nen chu y toi nhung viec vun vat.
Su thong phan đoi hinh thuc lich bieu vi no trung lap voi su truyen va nen bo bot nhung phan nhu thien van, nghe van, ngu hanh ma them vao đo ap,van vat, thi toc. Luu Tri Ky con phe phan hinh thuc luan tan trong cac cong trinh lich su va cho rang khong nen lam dung hinh thuc nay.
Ve phuong phap bien soan lich su, Su thong đe cap nhieu noi dung, pham vi rat rong, gom: tran thuat, mo phong, ngung ngat, thu phap, nhan vat, bien tap thu tu, ten goi, tinh luoc. Luu Tri Ky cho rang nguoi viet chinh su phai tap trung tran thuat su kien lich su, lay nhung điem suc tich, ngan gon, toi ky soan lan man. Nguoi gioi viet su chi can 1 cau ma khai quat đuoc ca su kien, dung 1 đoan ma thau tom đuoc mot quang thoi gian ma khong bo sot
Luu Tri Ky phan đoi đua van vao su, ong ung ho quan điem ngon ngu viet su phai tien hoa phu hop voi thoi đai, khong nen bat chuoc theo khuon mau đoi truoc. Ong cho rang chi co lam nhu vay moi tranh đuoc lich su kim co bat phan va phan đoi manh me viec dung ngon ngu, cach noi cua nguoi xua đe noi chuyen thoi nay đe nguoi đoc de tiep nhan. Quan điem nay cua ong đuoc xem la co gia tri nghien cuu thuc tien đoi voi cach lam su hien nay.
Van đe thu thap va phan loai, sang loc su lieu cung đuoc Luu Tri Ky đe cap trong thien "Thai soan". Noi dung luu y nguoi soan su can co su suu tam tu lieu đa chieu, khong chi lay tu sach co ma con nen lang nghe quan chung nhan dan khi viet ve mot su kien lich su. Vi cac nguon tai lieu co the phu đinh nhau, trai nguoc nhau, đoi hoi nguoi viet su biet loc lay nhung gi co gia tri thuc su; voi cac su lieu sai su that nen gat bo vi co the gay nguy hai voi nhan thuc cua con nguoi.


= Van hien hoc =
Su thong chia cach lam su truoc thoi Đuong lam hai loai: chinh su va tap su. Chinh su chi cac loai kinh, truyen thoi Tien Tan, the su ky truyen, bien nien su va cac cong trinh lich su do cac su quan nha Đuong bien tap. Tap su gom 10 the loai nhu thien ky, tieu luc, dat su, toa ngon, gia su, biet truyen, tap ky, đia ly thu, đo ap ba, quan thu.
Su thong đa tong ket toan dien lich su Trung Quoc co đai va đua ra ly luan su hoc mot cach he thong va đay đu. Tac pham nay tro thanh cong trinh nghien cuu su hoc cong phu, đo so va co gia tri.


Tu tuong Su thong co 3 tu tuong đot pha trong thoi phong kien Trung Quoc:

Phan đoi thuyet tuc menh luan cua lich su, cho rang bat cu trieu đai nao hung thinh hay suy vong, bat cu con nguoi nao thanh cong hay that bai đeu do chinh ban than minh chu khong phai do troi quyet đinh. Luu Tri Ky khang đinh đieu nay trong "Tap thuyet".
Phan đoi quan điem lich su chinh thong lay thanh bai luan anh hung, trong 2 thien "Xung vi" va "Bien thu".
Phan đoi tu tuong Đai Han cua nguoi Trung Quoc, phan đoi coi Trung Quoc la trung tam thien ha con cac dan toc xung quanh chi la man di moi ro. Ong la nguoi co tinh than nghien cuu khoa hoc, dam sua chua cac su kien lich su neu thay nguoi xua ghi chep khong chinh xac, dam đat cau hoi nghi ngo, phu nhan nhung gia tri tuyet đoi.
Cac su gia đoi sau co nhieu nguoi thu nhan y kien tu Luu Tri Ky, tiep tuc phat trien va nang cao trinh đo nghien cuu su hoc Trung Quoc.


Xem them Luu Tri Ky
Han thu
Nhi thap tu su


Tham khao Nguyen Thanh Ha (2009), Muoi nha su hoc noi tieng Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich