Trung Quoc (gian the: 中国; phon the: 中國; binh am: Zhongguo), quoc hieu la Cong hoa Nhan dan Trung Hoa (gian the: 中华人民共和国; phon the: 中華人民共和國; Han-Viet: Trung Hoa Nhan dan Cong hoa Quoc; binh am: Zhonghua Renmin Gongheguo), la mot quoc gia nam o khu vuc Đong A va la mot trong hai quoc gia ty dan (cung voi An Đo). Trung Quoc la quoc gia đon đang do Đang Cong san nam quyen, chinh phu trung uong đat tai thu đo Bac Kinh. Chinh phu Trung Quoc thi hanh quyen tai phan tai 22 tinh, 5 khu tu tri, 4 đo thi truc thuoc va 2 đac khu hanh chinh la Hong Kong va Ma Cao. Trung Quoc cung tuyen bo chu quyen đoi voi tat cac vung lanh tho nam duoi su quan ly cua Trung Hoa Dan Quoc, tuyen bo đay la tinh thu 23 du khong kiem soat tren thuc te, chinh sach nay dan đen vi the đia - chinh tri Đai Loan. Voi 9.596.961 km², Trung Quoc co dien tich luc đia lon thu 4 tren the gioi va la quoc gia co tong dien tich lon thu 3 hoac 4 tuy theo phuong phap đo luong.
Lich su Trung Quoc bat nguon tu luu vuc song Hoang Ha (binh nguyen Hoa Bac) va Truong Giang (đong bang Truong Giang). Voi hon 5.000 nam, nen van minh Trung Hoa phat trien manh, đac trung boi he thong tu tuong - triet hoc (Nho giao, Đao giao, Am duong, ngu hanh,...) co anh huong lon voi cac quoc gia lang gieng, cac thanh tuu khoa hoc ky thuat (phat minh ra giay, la ban, thuoc sung, đia chan ke, ky thuat in an,...), hoat đong giao thuong xuyen chau A (con đuong to lua) va nhung đo thi co quy mo dan so va trinh đo kien truc hang đau the gioi vao thoi trung co. Voi hon 5.000 nam lich su, Trung Quoc la mot trong 4 nen van minh co đai lon cua the gioi (cung voi Luong Ha, Ai Cap va An Đo) va la nen van minh duy nhat trong so đo con ton tai nguyen ven cho đen ngay nay.
He thong chinh tri cua Trung Quoc thoi ky phong kien dua tren cac trieu đai quan chu chuyen che ke tap, khoi đau la nha Ha khoang nam 2100 TCN. Sang đen thoi can đai, nha Thanh - trieu đai phong kien cuoi cung suy yeu, quoc gia nay bi cac nuoc đe quoc xau xe sau chien tranh Nha phien va tro thanh mot vung lanh tho ban thuoc đia trong vong 100 nam. Trung Hoa Dan Quoc lat đo nha Thanh vao nam 1912 sau Cach mang Tan Hoi va nam quyen tai Trung Quoc đai luc cho đen nam 1949. Sau khi Đe quoc Nhat Ban bai tran va đau hang Đong Minh trong chien tranh the gioi thu hai, Trung Quoc quay tro lai voi cuoc noi chien giua Đang Cong san va Quoc Dan Đang. Cuoi cung, Đang Cong san đanh bai Quoc Dan Đang va thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa vao ngay 1 thang 10 nam 1949 trong khi Quoc Dan Đang di doi chinh phu Trung Hoa Dan Quoc đen đao Đai Loan.
Sau khi thanh lap, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa trai qua nhieu chinh sach lon nhu Đai Cach mang Van hoa, Tho cai, Tieu diet chim se, Đai nhay vot, phat trien cac đon vi Hong ve binh,... nhieu chinh sach that bai dan đen hau qua la nan đoi, xa hoi bat on, kinh te tut hau va nhieu di san bi pha huy. Sau khi tien hanh cai cach kinh te theo huong mo cua vao nam 1978, nen kinh ke Trung Quoc voi quy mo dan so khong lo đa tang truong nhanh chong.
Trung Quoc la quoc gia so huu vu khi hat nhan đuoc cong nhan va co quan đoi thuong truc voi so luong lon nhat the gioi cung ngan sach quoc phong lon thu 2. Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tro thanh mot thanh vien cua Lien Hop Quoc tu nam 1971 sau khi thay the Trung Hoa Dan Quoc trong vi the thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an. Trung Quoc cung la thanh vien cua cac to chuc quoc te nhu WTO, APEC, BRICS, SCO va G20,... Trung Quoc la đai cuong quoc va sieu cuong tiem nang. Trung Quoc co muc tieu canh tranh voi Hoa Ky tren moi mat; tham chi đat tham vong se thay the trong tuong lai. Tuy nhien, hien nay Trung Quoc van la mot nuoc đang phat trien.
Trung Quoc cung phai đoi mat voi nhung thach thuc nhu o nhiem moi truong, chenh lech thu nhap, chenh lech gioi tinh do hau qua cua chinh sach mot con, tranh chap lanh tho voi cac nuoc lang gieng cung van đe nhan quyen va cac lenh cam van cua Hoa Ky.


Quoc hieu Quoc hieu chinh thuc hien nay cua nuoc nay la Cong hoa Nhan dan Trung Hoa (gian the: 中华人民共和国; phon the: 中華人民共和國; Han-Viet: Trung Hoa Nhan dan Cong hoa quoc; binh am: Zhonghua Renmin Gongheguo). Ten goi thong thuong trong tieng Trung la Trung Quoc (gian the: 中国; phon the: 中國; binh am: Zhongguo). Mac du trong ten chinh thuc cua Trung Quoc co tu Trung Hoa nhung tai Trung Quoc, Trung Hoa khong phai la ten goi đuoc su dung pho bien cua Trung Quoc, moi nguoi thuong se goi Trung Quoc la Trung Quoc chu khong goi la Trung Hoa.
Tu "Trung Quoc" xuat hien som nhat trong "Thuong thu – Tu tai", viet rang "Hoang thien ky pho trung quoc dan", pham vi chi la khu vuc Quan Trung–Ha Lac von la noi cu tru cua nguoi Chu. Đen thoi Xuan Thu, nghia cua "Trung Quoc" dan đuoc mo rong đen muc bao quat cac nuoc chu hau lon nho trong khu vuc trung ha du Hoang Ha. Sau đo, cuong vuc cac nuoc chu hau mo rong, pham vi "Trung Quoc" khong ngung mo rong ra tu phia. Tu thoi Han tro đi, trieu da va van nhan hoc si co tap quan goi vuong trieu Trung Nguyen do nguoi Han lap nen la "Trung Quoc". Do đo, cac dan toc phi Han sau khi lam chu Trung Nguyen cung thuong tu xem ban than la "Trung Quoc", nhu trieu đai Bac Nguy do nguoi Tien Ti kien lap tu xung la "Trung Quoc" va goi Nam trieu la "Đao Di". Đong thoi ky, Nam trieu do nguoi Han kien lap tuy doi Trung Nguyen song van tu xem ban than la "Trung Quoc", goi Bac trieu la "Tac Lo". Kim va Nam Tong đeu tu xung la "Trung Quoc", khong thua nhan đoi phuong la "Trung Quoc". Do vay, "Trung Quoc" con bao gom y nghia ve ke thua van hoa, va co chinh thong. Tuy nhien, trong suot lich su, chua co vuong trieu nao su dung "Trung Quoc" lam quoc danh chinh thuc. "Trung Quoc" tro thanh quoc danh chinh thuc bat đau tu khi Trung Hoa Dan Quoc kien lap vao nam 1912, la cach goi tat bang hai chu đau va cuoi cua quoc hieu "Trung Hoa Dan Quoc".
Trieu đai đau tien trong lich su Trung Quoc la Ha, đuong thoi dan song tu truoc tai luu vuc trung ha du Hoang Ha tu xung la "Hoa Ha", hoac gian xung la "Hoa", "Ha". Tu "Hoa Ha" xuat hien som nhat la trong "Ta truyen-Tuong cong nhi thap luc nien", ghi rang "so that Hoa Ha". Khong Dinh Đat thoi Đuong thi noi "Hoa Ha vi Trung Quoc da". "Trung Hoa" la gian luoc tu lien ket "Trung Quoc" va "Hoa Ha", ban đau chi khu vuc rong lon o luu vuc trung ha du Hoang Ha. "Xuan Thu coc luong truyen" quyen 1 "An cong chu so" co viet rang "Tan nhan nang vien mo Trung Hoa quan tu". Sau nay, pham la thuoc khu vuc quan ly cua vuong trieu Trung Nguyen thi đeu đuoc goi chung la "Trung Hoa", y chi toan quoc. Han Oc thoi Đuong co cau "Trung Hoa đia huong bien thanh tan, ngoai quoc van tong đao thuong lai", đoi lap giua "Trung Hoa" va ngoai quoc. Do vay, "Trung Quoc" cung co the goi la Trung Hoa, goi tat la "Hoa", nguoi Han cu tru tai hai ngoai co the goi la "Hoa kieu", neu đa nhap quoc tich nuoc khac thi co the goi la "Hoa nhan ngoai tich".
Sau khi Đang Cong san Trung Quoc đanh bai Quoc Dan Đang trong cuoc noi chien Trung Quoc va kiem soat toan bo Trung Quoc đai luc, nha nuoc do Đang Cong san cam quyen đuoc thanh lap, van giu ten ngan "Trung Quoc" nhung thay đoi quoc hieu va khang đinh "Trung Quoc" nghia la "Trung Hoa Nhan dan Cong hoa Quoc" (nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa) do Đang Cong san lanh đao. Con thuc the "Trung Quoc" do Quoc Dan Đang cam quyen đinh nghia la "Trung Hoa Dan Quoc" đa di doi sang Đai Loan, nay tro thanh Đai Loan voi quoc hieu hien tai van la "Trung Hoa Dan Quoc", chinh phu Trung Quoc đai luc coi la lanh tho ly khai bat hop phap va can phai thong nhat.


Lich su = Thoi ky dung nuoc =
Bang chung khao co hoc cho thay rang nguoi nguyen thuy đa cu tru tai Trung Quoc tu 250.000 đen 2,24 trieu nam truoc. Mot hang tai Chu Khau Điem (gan Bac Kinh ngay nay) co nhung hoa thach cua ho Nguoi co nien đai tu 680.000 đen 780.000 TCN. Cac hoa thach la nguoi Bac Kinh, mot vi du cua giong nguoi đung thang su dung lua. Trong di chi nguoi Bac Kinh cung co nhung hai cot cua nguoi thong minh co nien đai tu 18.000 – 11.000 nam TCN.
Phan tich di truyen cho thay cac dan toc o Viet Nam hien nay co nguon goc tu cac nhom dan cu tien su song o khu vuc phia nam song Duong Tu cua Trung Quoc. Ngoai tru nguoi Cham noi tieng Austronesian va nguoi Mang noi tieng Austroasiatic, tat ca cac dan toc khac o Viet Nam hien nay va nguoi Han o mien Nam Trung Quoc đeu co chung to tien la 1 nhom dan cu tien su song o vung ma ngay nay la mien Nam Trung Quoc
Nhung manh đo gom co nien đai som nhat tren the gioi đa đuoc tim thay tai Di chi Tien Nhan Đong, cho thay nguoi Trung Quoc đa biet lam đo gom tu it nhat la khoang 20.000 đen 19.000 nam truoc, vao cuoi Thoi ky bang ha cuoi cung, chung đuoc dung đe đung thuc pham va nau an Cac phat hien tai Di chi Nam Trang Đau cho thay nguoi Trung Quoc đa biet thuan hoa cho tu khoang 12.000 nam truoc.

Cac nghien cuu gan đay đa xac đinh que huong cua van minh lua nuoc chinh la vung đong bang song Duong Tu (Trung Quoc), noi lua nuoc đuoc thuan hoa lan đau tien tren the gioi Nghien cuu di truyen vao nam 2011 cho thay rang tat ca cac dang lua nuoc chau A, gom ca indica (lua An Đo) va japonica (lua Nhat Ban), đeu phat sinh tu mot su kien thuan hoa duy nhat đa xay ra cach đay khoang 13.500 đen 8.200 nam o mien Nam Trung Quoc, tu giong lua hoang Oryza rufipogon. Vet tich bua com tien su nau voi gao tu lua moc hoang xua nhat the gioi, 13.000 nam truoc, đuoc mot nhom khao co My-Trung Hoa tim thay trong hang Diaotonghuan phia nam song Duong Tu (bac tinh Giang Tay).
Bang chung som nhat ve viec trong cay ke tai Trung Quoc đuoc xac đinh nien đai bang cacbon phong xa vao khoang nam 6.000 TCN, va co lien quan toi Van hoa Bui Ly Cuong (裴李崗文化) o huyen Tan Trinh, tinh Ha Nam. Cung voi nong nghiep, dan cu ngay cang đong đuc, tang kha nang tich tru va tai phan phoi luong thuc va đu cung cap cho nhung nguoi tho thu cong cung nhu quan lai. Cuoi thoi ky đo đa moi, vung chau tho Hoang Ha bat đau tro thanh mot trung tam van hoa, noi nhung lang xa đau tien đuoc thanh lap; nhung di tich khao co đang chu y nhat cua chung đuoc tim thay tai di chi Ban Pha (半坡遗址), Tay An.
Vao khoang nam 5.000 TCN, cac cong đong nong nghiep đa trai dai khap tren đa phan lanh tho phia đong Trung Quoc hien nay, va đa co nhung lang nong nghiep tu đong bang song Vi chay ve phia đong, song song voi song Hoang Ha, bat nguon tu day nui Con Lon chay ve huong vung hoang tho noi co canh rung trui la o đong bang phia bac Trung Quoc. O đo con nguoi co rung va co nuoc đe trong ke, ho san huou, nai va cac loai thu khac, cau ca lam thuc an. Ho thuan hoa cho, lon va ga. Ho đao đat đe xay nhung ngoi nha mot phong, voi mai bang đat set hay ra, nhieu ngoi nha ngam nhu vay tao thanh mot lang. Ho đa co guong quay to va biet đan cung nhu det soi. Ho cung biet che tao đo gom co trang tri. Mot so hoc gia con khang đinh rang mot hinh thuc chu viet nguyen thuy đa xuat hien o Trung Quoc ngay tu nam 3000 TCN.
Giai đoan đau, lich su Trung Quoc chua đuoc ghi chep chinh xac ma chi đuoc chuyen tai cho đoi sau bang truyen thuyet. Theo truyen thuyet, cac vua đau tien cua Trung Quoc la o thoi ky Tam Hoang Ngu Đe, cach đay khoang 5.000 - 4.200 nam. Theo cac nha nghien cuu, cac truyen thuyet nay phan anh thoi ky cong xa nguyen thuy đang sap tan ra, lien minh cac bo lac đang dan tro thanh trieu đinh nam quyen luc cai tri dan chung. Vao khoang 3.000 TCN, xa hoi nguyen thuy o Trung Quoc buoc vao giai đoan tan ra hoan toan, xa hoi chiem huu no le voi cac giai cap, trieu đai đa hinh thanh.

Trong du an "Nghien cuu tong hop ve nguon goc va su phat trien trong thoi ky đau cua nen van minh Trung Hoa" (du an khao co khong lo cap quoc gia, huy đong gan 70 co quan nghien cuu, đai hoc va co quan khao co đia phuong cua Trung Quoc, trien khai tu nam 2001), cac nha khao co đa đieu tra va khai quat quy mo lon o 4 di chi mang tinh đo thi co lich su 3.500 - 5.500 nam gom: Di chi Luong Chu o Du Hang - Chiet Giang, Di chi Đao Tu o Tuong Phan - Son Tay, Di chi Thach Mao o Than Moc - Thiem Tay, Di chi Nhi Ly Đau o Yen Su - Ha Nam, cung nhu hon chuc thon lang tren toan quoc. Du an đa phat hien cac chung cu cu the ve nen van minh Trung Hoa co lich su 5.000 nam, bao gom phat hien di tich he thong đap nuoc co nhat the gioi (nien đai 5.100 nam), kien truc cung đinh co nhat Trung Quoc o ha du song Truong Giang (nien đai 5.000 nam), phat hien chu viet xuat hien som nhat Trung Quoc, nhung đo dung lam bang đong đo som nhat Trung Quoc (nien đai 4.900 nam), đai quan sat thien van som nhat the gioi (nien đai 4.100 nam) o khu vuc trung du song Hoang Ha. Du an chung thuc đac trung tong the cua nen van minh Trung Hoa la "đa nguyen, nhat the, thu gom tat ca trong giao luu, tuong tac lau dai, cuoi cung hoi nhap, ngung tu hinh thanh cot loi van minh voi Van hoa Nhi Ly Đau la đai dien, mo ra van minh ba trieu đai Ha, Thuong va Chu"


= Thoi ky tien đe quoc =

Theo truyen thuyet Trung Hoa, trieu đai đau tien co to chuc nha nuoc quy cu la nha Ha, bat đau tu khoang nam 2070 TCN. Trieu đai nay bi cac su gia cho la than thoai cho đen khi cac khai quat khoa hoc phat hien ra nhung di chi ve đo thi va cung đien co nien đai gan 4.000 nam truoc, vao đau thoi ky đo đong tai Nhi Ly Đau, Ha Nam vao nam 1959. Phat hien o Nhi Ly Đau cho thay to chuc nha nuoc cai tri đa xuat hien o Trung Hoa tu hon 4.000 nam truoc, nhung do khong tim thay co vat co van tu ghi chep, nen van chua ro ve viec lieu cac di chi o Nhi Ly Đau la di tich cua trieu Ha hay la cua mot trieu đinh khac cung thoi ky. Theo truyen thuyet, Nha Ha truyen đuoc 17 đoi vua, tu Ha Vu đen Ha Kiet, đuoc hon 400 nam thi bi diet ve tay vua Thanh Thang cua nha Thuong.

Trieu đai đau tien đe lai cac van tu ghi chep lich su la nha Thuong (thanh lap vao khoang nam 1.700 truoc cong nguyen) voi the che phong kien long leo đinh cu doc Hoang Ha tai mien Đong Trung Quoc tu the ky XVII TCN đen the ky XI TCN. Giap cot van cua trieu Thuong tieu bieu cho dang chu viet Trung Quoc co nhat tung đuoc phat hien, va la to tien truc tiep cua chu Han hien đai. Thoi nha Thuong, đo đong đa đuoc dung pho bien, đat trinh đo che tac cao. Đoi nha Thuong, nguoi Trung Hoa đa co chu đuoc viet tren mai rua, xuong thu, đuoc goi la Giap cot van. Nho co giap cot van ma ngay nay cac nha khao co co the kiem chung đuoc cac su kien chinh tri, ton giao dien ra vao thoi nha Thuong. Nha Thuong truyen đuoc 30 đoi vua, keo dai khoang 600 nam.
Nha Thuong thuong phai quan đoi đi chien đau chong lai nhung bo toc lan can. Nhung lang mo vua nha Thuong đuoc khai quat cho thay ho co nhung đoi quan tu 3.000 đen 5.000 binh linh. Trong cuoc chien chong Khuong Phuong, vua Vu Đinh (cai tri vao khoang 1.200 TCN) đa huy đong 13.000 quan, vao thoi bay gio thi đo la mot đoi quan đai quy mo. Cac đo vat chon theo nha vua đuoc tim thay la cac đo trang suc ca nhan, nhung chiec giao mui đong va nhung phan con lai cua nhung chiec cung va mui ten. Ngua va xe ngua đe cho linh ra tran cung đuoc chon cung voi vua. Va khi vi vua chet, nguoi đanh xe, cho, nguoi hau va nhung nhom muoi nguoi cung bi tuan tang cung voi vua.

Trieu Thuong bi trieu Chu lat đo vao khoang nam 1046 TCN. Nha Chu đa hoan thien cac nen tang chinh cua Van hoa Trung Quoc thong qua cac chinh sach Tinh Đien Che, Tong phap che, Quoc da che va Le nhac. Nha tu tuong, nha giao duc đau tien va quan trong nhat trong lich su Trung Quoc – Khong Tu, cung sinh ra trong thoi đai nay. Ngoai ra con co Lao Tu, Trang Tu, Liet Tu la tieu bieu cua Đao Giao; Han Phi la tieu bieu cua Phap Gia; Mac Tu la tieu bieu cua Mac Gia. Ho la nhung nguoi đe ra cac truong phai tu tuong anh huong sau sac toi van hoa Trung Quoc sau nay. Viec su dung đo sat cung đa xuat hien o Trung Quoc vao đau nha Chu.
Đen the ky 8 TCN, quyen luc tap trung cua trieu Chu dan suy yeu truoc cac chu hau phong kien, nhieu quoc gia chu hau cua trieu Chu đa dan manh len, ho bat đau khong tuan lenh vua Chu va lien tuc tien hanh chien tranh voi nhau trong thoi ky Xuan Thu keo dai 300 nam (771 - 475 TCN). Đen thoi Chien Quoc trong the ky V–III TCN, quan chu bay quoc gia hung manh đeu xung vuong nhu thien tu nha Chu. Đen nam 256 TCN, nha Chu bi nuoc Tan tieu diet. Đen nam 221 TCN, nuoc Tan hoan tat viec tieu diet tat ca nhung nuoc khac, tai thong nhat Trung Quoc sau 500 nam chien tranh.
Nhieu hoc gia phuong Tay thoi can đai khi tim hieu ve van minh Trung Hoa đa phai kinh ngac ve su ton tai lau dai cua no. Voltaire cho rang: "Chung ta nhan thay rang quoc gia ay ton tai mot cach ruc ro tu tren 4.000 nam roi ma luat phap, phong tuc, ngon ngu, cach an mac van khong thay đoi bao nhieu..." Hoc gia Keyserling thi ket luan: "Chinh o Trung Hoa thoi thuong co nguoi ta đa tao ra đuoc nhung mau muc nhan loai thong thuong hoan bi nhat... Trung Quoc đa tao dung đuoc mot nen van hoa cao nhat tu truoc đen nay."


= Thoi đe quoc =

Thoi ky Chien Quoc ket thuc vao nam 221 TCN, sau khi nuoc Tan chinh phuc sau vuong quoc khac va thiet lap quoc gia phong kien tap quyen thong nhat đau tien. Tan vuong Doanh Chinh tuyen bo ban than la "Thuy hoang đe", tuc hoang đe đau tien, va tien hanh cai cach khap Trung Quoc, đang chu y la cuong bach tieu chuan hoa ngon ngu, đo luong, chieu dai truc xe, va tien te. Trieu đai Tan chi ton tai trong 15 nam, no bi diet vong khong lau sau khi Tan Thuy Hoang bang ha, do cac chinh sach Phap gia ha khac va đoc đoan dan đen noi day rong khap.
Trieu đai Han cai tri Trung Quoc tu 206 TCN đen 220 CN, thiet lap mot ban sac van hoa Han ben vung trong dan cu va ton tai cho đen nay. Trieu đai Han mo rong đang ke lanh tho thong qua cac chien dich quan su đen ban đao Trieu Tien, Viet Nam, Mong Co va Trung A, va cung tao đieu kien thiet lap Con đuong to lua tai Trung A. Trung Quoc dan tro thanh nen kinh te lon nhat cua the gioi co đai. Nha Han cung voi Đe quoc La Ma la 2 quoc gia co dien tich, dan so va trinh đo van hoa cao nhat the gioi vao thoi đo.
Trieu Han chon Nho giao lam he tu tuong quoc gia, đay von la mot tu tuong triet hoc phat trien vao thoi ky Xuan Thu. Mac du trieu Han chinh thuc bai bo he tu tuong chinh thuc cua trieu Tan la Phap gia, song nhung the che va chinh sach Phap gia van ton tai va tao thanh nen tang cho chinh phu trieu Han.
Sau khi trieu Han sup đo la mot giai đoan chia re đuoc mang ten Tam Quoc. Sau mot thoi ky thong nhat duoi quyen trieu đai Tay Tan, Trung Quoc tiep tuc chia re trong cac giai đoan Đong Tan-Thap Luc Quoc va Nam-Bac trieu. Nam 589, Trung Quoc tai thong nhat duoi quyen trieu đai Tuy. Tuy nhien, trieu đai Tuy suy yeu sau khi that bai trong chien tranh voi Cao Cau Ly keo dai tu 598 đen 614.
Duoi cac trieu đai Đuong va Tong, cong nghe va van hoa Trung Quoc buoc vao mot thoi ky hoang kim.. Nha Đuong co gang mo rong anh huong tai khu vuc Trung A, song bi Đe quoc A Rap Abbas đanh bai trong Tran Đat La Tu nam 751. Loan An Su trong the ky VIII đa tan pha quoc gia va khien trieu Đuong suy yeu. Trieu Tong la chinh phu đau tien trong lich su the gioi phat hanh tien giay va la thuc the Trung Hoa đau tien thiet lap mot hai quan thuong truc. Trong cac the ky X va XI, dan so Trung Quoc tang len gap đoi, đen khoang 100 trieu nguoi, hau het la nho mo rong canh tac lua tai mien trung va mien nam, va san xuat du thua luong thuc. Thoi Tong cung chung kien mot su hung thinh cua triet hoc va nghe thuat, nghe thuat phong canh va tranh chan dung đat đuoc trinh đo moi ve su thanh thuc va đo phuc tap, va cac tang lop tinh hoa trong xa hoi tu tap đe chiem nguong nghe thuat, chia se tac pham cua ho va giao dich cac tac pham quy bau. Thoi Tong chung kien mot su phuc hung cua Nho giao, đoi lap voi su phat trien cua Phat giao vao thoi Đuong.

Trong the ky XIII, Trung Quoc dan bi Đe quoc Mong Co chinh phuc, Tay Ha va Kim dan bi tieu diet. Nam 1271, đai han nguoi Mong Co la Hot Tat Liet thiet lap trieu đai Nguyen; trieu Nguyen chinh phuc tan du cuoi cung cua trieu Tong vao nam 1279. Truoc khi Mong Co xam chiem, dan so Trung Quoc la 120 trieu; song giam xuong 60 trieu trong đieu tra nhan khau nam 1300. Mot nong dan ten la Chu Nguyen Chuong lat đo trieu Nguyen vao nam 1368 va kien lap trieu đai Minh. Thoi Minh, Trung Quoc buoc vao mot thoi ky hoang kim khac, phat trien mot trong nhung luc luong hai quan manh nhat tren the gioi va co mot nen kinh te giau co va thinh vuong, trong khi phat trien ve nghe thuat va van hoa. Trong giai đoan nay, Trinh Hoa dan đau cac chuyen tham hiem vuot đai duong, tien xa nhat la đen chau Phi. Trong nhung nam đau thoi Minh, thu đo cua Trung Quoc đuoc chuyen tu Nam Kinh đen Bac Kinh. Cung trong thoi Minh, cac triet gia nhu Vuong Duong Minh tiep tuc phe binh va phat trien ly hoc voi nhung khai niem ve ca nhan chu nghia va đao đuc bam sinh.
Trieu Thanh keo dai tu nam 1644 đen nam 1912, la trieu đai đe quoc cuoi cung cua Trung Quoc. Trong the ky XIX, trieu đai nay phai đuong đau voi chu nghia đe quoc phuong Tay trong Chien tranh Nha phien. Trung Quoc buoc phai ky cac hiep uoc bat binh đang, tra tien boi thuong, cho phep nguoi ngoai quoc co đac quyen ngoai giao va nhuong Hong Kong cho nguoi Anh vao nam 1842. Chien tranh Thanh-Nhat (1894–95) dan đen viec trieu Thanh mat anh huong tai Trieu Tien, cung nhu phai nhuong Đai Loan cho Nhat Ban. Trong nhung nam 1850 va 1860, cuoc noi day Thai Binh Thien Quoc đa tan pha mien nam Trung Quoc.
Nhin chung, trong suot 2.000 nam, tu thoi nha Han (206 TCN) cho toi giua thoi nha Thanh (khoang nam 1750), Trung Quoc luon duy tri đuoc đia vi cua mot nen van minh phat trien bac nhat the gioi, ca ve khoa hoc ky thuat lan ve he thong chinh tri, va co the coi la sieu cuong theo cach goi ngay nay. Nam 1078, Trung Quoc san xuat 150.000 tan thep mot nam, va luong tieu thu tren đau nguoi đat khoang 1,5 kg mot nam (gap 3 lan so voi muc 0,5 kg o chau Au thoi ky đo). Đong thoi Trung Quoc cung phat minh ra giay, la ban, to tam, đo su, thuoc sung, phat trien sung than cong, sung phun lua... ky thuat in an khien tang so nguoi biet đoc viet. Nguoi dan co co hoi tham du cac ky khoa cu (科舉) đe phuc vu trieu đinh, chinh sach nay tien bo vuot bac so voi cac quoc gia khac cung thoi, vua giup tuyen chon nguoi tai vua khuyen kich nguoi dan tu nang cao trinh đo dan tri. Cac linh vuc nhu thu cong my nghe, van hoc, nghe thuat, kien truc... cung co nhung thanh tuu to lon. Nho nhung phat minh va chinh sach đo (cung voi cac cai tien trong nong nghiep), Trung Quoc đa phat trien đuoc nhung đo thi lon nhat the gioi thoi ky ay. Vi du kinh đo Truong An nha Đuong (nam 700) đa co khoang 1 trieu dan (du đen nam 900 đa giam xuong con 100.000 dan do chien tranh lien tuc vao thoi mat Đuong), gan bang so voi kinh đo Baghdad cua Đe quoc A Rap Abbas cung thoi voi 1,2 trieu dan  Kinh đo Khai Phong thoi Bac Tong co khoang 400.000 dan vao nam 1000 va vuot muc 1 trieu dan vao nam 1100, tuong đuong voi Baghdad đe tro thanh 2 thanh pho lon nhat the gioi. Kinh đo Hang Chau thoi Nam Tong (nam 1200) cung co khoang hon 1 trieu dan: lon hon rat nhieu so voi bat ky thanh pho chau Au nao (o Tay Au nam 1200, chi Paris va Venice co dan so tren 100.000 nguoi, o Đong Au co Constantinopolis cung chi toi 300.000 dan).

 
Theo Madison uoc tinh, vao thoi điem nam 1 SCN, GDP đau nguoi cua Trung Quoc (tinh theo thoi gia 1990) la 450 USD, thap hon Đe che La Ma (570 USD) nhung cao hon hau het cac quoc gia khac vao thoi đo. Kinh te Trung Quoc chiem 25,45% the gioi khi đo Trung Quoc thoi nha Han va Đe che La Ma co the coi la hai sieu cuong cua the gioi thoi điem ay Đe quoc La Ma tan vo vao nam 395, dan toi mot su thut lui cua van minh Phuong Tay trong hon 1 thien nien ky, trong khi đo van minh Trung Hoa van tiep tuc phat trien, voi nha Đuong (618-907) đuoc coi la sieu cuong tren the gioi khi đo ca ve quy mo lanh tho, tam anh huong van hoa, thuong mai lan trinh đo cong nghe. Nen van minh duy nhat co the sanh đuoc voi Trung Quoc vao thoi ky nay la nen van minh cua nguoi A Rap o Tay A voi cac trieu đai Umayyad va trieu đai Abbas. Đe quoc A Rap tan ra vao đau the ky 10, trong khi van minh Trung Hoa tiep tuc phat trien thong nhat voi cac trieu đai nha Tong (960-1279), nha Nguyen (1271-1368), nha Minh (1368-1644). Mot so cac nha su hoc the gioi coi nhung nam tu khoang 600 đen 1500 la "thien nien ky Trung Quoc", voi Trung Quoc la nen van minh lon nhat, manh nhat va đong dan nhat o luc đia A-Au. Ong Craig Lockard, giao su cua truong Đai hoc Winconsin cho rang đay la "thoi ky thanh cong keo dai nhat cua 1 quoc gia trong lich su the gioi"
Vao thoi điem nam 1000, GDP binh quan đau nguoi cua Trung Quoc (luc nay la nha Tong) la 466 USD tinh theo thoi gia nam 1990, nhinh hon phan lon cac nuoc Tay Au (Ao, Bi, Anh la 425 USD; Đan Mach, Phan Lan, Thuy Đien la 400 USD) va An Đo (450 USD), du thap hon 30% so voi khu vuc Tay A, đat 621 USD (Tay A khi đo đang đuoc cai tri boi nguoi A Rap). Theo tinh toan cua Maddison, Trung Quoc đa đong gop khoang 22,1% GDP the gioi vao nam 1000 Cac nganh hang hai, đong thuyen cua Trung Quoc vao thoi nha Tong co thanh tuu đot bien, mau dich hai ngoai phat đat, tong cong thong thuong voi 58 quoc gia tai Nam Duong, Nam A, Tay A, chau Phi, chau Au. Robert Hartwell đa chung minh quy mo san xuat tai cac xuong luyen kim thoi nha Tong đa lon hon ca chau Au truoc khi buoc vao the ky 18. San xuat sat o Trung Quoc vao nam 1078 la khoang 150.000 tan moi nam, lon hon toan bo san luong sat thep o chau Au vao nam 1700. Toc đo tang truong san xuat sat thep cua Trung Quoc đa tang 12 lan tu nam 850 đen nam 1050, la nuoc khai mo phat trien nhat the gioi trong thoi trung co.
Tuy nhien, đen the ky 16 thi Tay Au bat đau thoi đai Phuc Hung, chinh phuc thuoc đia o chau My va tien hanh Cach mang cong nghiep, trong khi nen kinh te - xa hoi Trung Quoc thi khong co gi thay đoi, đieu nay khien Trung Quoc dan bi tut hau. Theo mot nghien cuu do Stephen Broadberry (Đai hoc Oxford), Hanhui Guan (Đai hoc Bac Kinh) va Daokui Li (Đai hoc Thanh Hoa) tien hanh thi GDP đau nguoi cua Y va Ha Lan (2 nuoc giau co nhat o chau Au trong thoi ky đo) đa vuot qua khu vuc giau co nhat cua Trung Quoc la đong bang song Duong Tu vao nam 1700. Đen nhung nam 1500 thi GDP đau nguoi cua tat ca cac nuoc Tay Au đa bat đau vuot qua Trung Quoc. Uoc tinh GDP binh quan đau nguoi cua Trung Quoc vao nam 1600 la 600 USD (tinh theo thoi gia nam 1990), tang khong đang ke so voi nam 1000, trong khi cua Y la 1.100 USD, Anh la 974 USD, Tay Ban Nha la 853 USD, Phap la 841 USD, Đuc la 791 USD, Na Uy la 664 USD. Thap nhat trong cac nuoc Tay Au thoi đo la Ireland cung co GDP binh quan đau nguoi 615 USD, cao hon Trung Quoc thoi điem đo. Đen the ky 19 thi Trung Quoc đa tro nen rat lac hau so voi cac nuoc Tay Au, bat đau xuat hien nhung tri thuc Trung Quoc len tieng yeu cau cai cach xa hoi, bai bo che đo quan chu chuyen che. Nhung phong trao nay dan phat trien, cuoi cung tao thanh cach mang lat đo nha Thanh, cham dut thoi ky phong kien tai Trung Quoc.


= Thoi Dan Quoc (1912–1949) =

Cuoi thoi nha Thanh, do su lac hau ve khoa hoc cong nghe, Trung Quoc bi cac nuoc phuong Tay (Anh, Đuc, Nga, Phap, Bo Đao Nha) va ca Nhat Ban xau xe lanh tho. Cac nha su hoc Trung Quoc goi thoi ky nay la Bach nien quoc si (100 nam đat nuoc bi lam nhuc). Che đo quan chu chuyen che đa to ra qua gia coi, hoan toan bat luc trong viec bao ve đat nuoc chong lai chu nghia tu ban phuong Tay. Đieu nay gay bat binh trong đoi ngu tri thuc Trung Quoc, mot bo phan keu goi tien hanh cach mang lat đo che đo quan chu chuyen che cua nha Thanh, thanh lap mot kieu nha nuoc moi đe canh tan đat nuoc. Nam 1911, cach mang Tan Hoi no ra, hoang đe cuoi cung cua Trung Quoc la Pho Nghi buoc phai thoai vi.
Ngay 1 thang 1 nam 1912, Trung Hoa Dan Quoc đuoc thanh lap, Ton Trung Son cua Quoc dan đang đuoc tuyen bo la đai tong thong lam thoi. Tuy nhien, sau đo chuc đai tong thong đuoc trao cho cuu đai than cua trieu Thanh la Vien The Khai, nhan vat nay tuyen bo ban than la hoang đe cua Trung Quoc vao nam 1915. Do đoi dien voi chi trich va phan đoi rong khap trong quan Bac Duong cua minh, Vien The Khai buoc phai thoai vi va tai lap che đo cong hoa.
Sau khi Vien The Khai mat nam 1916, Trung Quoc bi tan vo ve chinh tri, cac lanh tho bi chia cat va noi chien dien ra khap noi giua cac quan phiet. Chinh phu đat tai Bac Kinh đuoc quoc te cong nhan song bat luc tren thuc te; cac quan phiet đia phuong kiem soat hau het lanh tho. Đen cuoi thap nien 1920, Quoc dan đang duoi su lanh đao cua Tuong Gioi Thach tien hanh thong nhat mien đong Trung Hoa duoi quyen quan ly cua ho sau mot loat hanh đong kheo leo ve quan su va chinh tri, đuoc goi chung la Bac phat. Tuy nhien, cac quan phiet đia phuong van chua bi loai tru hoan toan, ho van nam quyen tai nhieu đia phuong va chi trung thanh voi chinh phu trung uong Quoc dan đang tren danh nghia. Cac quan phiet phia Tay (cai quan Tan Cuong, Tay Tang, Ninh Ha...) thi van chua bi đong toi va van tiep tuc ly khai cat cu. Đen nam 1931 thi vung Man Chau lai roi vao tay Nhat Ban. Tren thuc te, Trung Hoa Dan quoc chua bao gio kiem soat đuoc qua 1/2 lanh tho Trung Quoc.

Quoc dan đang chuyen thu đo đen Nam Kinh va thi hanh "huan chinh", mot giai đoan trung gian cua phat trien chinh tri đuoc phac thao trong chuong trinh Tam Dan cua Ton Trung Son nham bien đoi Trung Quoc thanh mot quoc gia hien đai. Nhung ngay trong noi bo Quoc dan đang cung bi chia re. Nam 1930, do tranh chap ve quyen kiem soat quan đoi, trong noi bo Quoc dan đang no ra cuoc Trung Nguyen đai chien, khi mot so lanh đao cua Quoc dan đang đa lien minh voi cac quan phiet đia phuong đe giao tranh voi quan Tuong Gioi Thach. Cuoc chien tuy ngan nhung co su tham gia cua hon 1 trieu linh, voi khoang 300.000 nguoi bi thuong vong.
Chia re ve chinh tri tai Trung Quoc gay kho khan cho Tuong Gioi Thach trong viec chien đau voi Đang Cong san trong noi chien tu nam 1927. Cuoc chien nay tiep tuc voi thang loi ban đau cua Quoc dan đang, đac biet la sau khi Đang Cong san triet thoai trong Truong chinh, keo dai cho đen khi Nhat Ban xam luoc va su bien Tay An nam 1936 buoc Tuong Gioi Thach phai đoi đau voi Đe quoc Nhat Ban.
Chien tranh Trung-Nhat (1937–1945) la mot mat tran cua Chien tranh the gioi thu hai, thuc đay mot lien minh mien cuong giua hai phe Quoc dan đang va Đang Cong san. Nhat Ban đau hang vo đieu kien Trung Quoc vao nam 1945. Đai Loan, bao gom ca Banh Ho, đuoc đat duoi quyen quan ly cua Trung Hoa Dan Quoc. Trung Quoc đong vai tro la quoc gia chien thang, song bi tan pha va tai chinh kiet que. Su thieu tin tuong giua Quoc dan đang va Đang Cong san khien noi chien tai khoi đong. Nam 1947, hien phap đuoc thiet lap, song do xung đot đang dien ra, nhieu quy đinh trong Hien phap Trung Hoa Dan Quoc chua tung đuoc thuc thi tai Trung Quoc đai luc.
Nhin chung, trong giai đoan 1912-1949, tuy Trung Hoa Dan Quoc đuoc coi la chinh phu hop phap duy nhat tai Trung Quoc, nhung chinh phu trung uong chua tung kiem soat đuoc hoan toan đat nuoc. Tren thuc te thi Trung Quoc trong giai đoan nay bi phan liet thanh nhieu manh, chien tranh dien ra lien tuc giua cac quan phiet cat cu, nan tho phi xay ra khap noi va con phai chiu ngoai xam, giong nhu thoi ky Ngu đai thap quoc hoi the ky thu X. Khoang 30-40 trieu nguoi Trung Quoc đa chet trong thoi ky chien tranh hon loan nay (boi sung đan hoac boi cac nan đoi), truoc khi Đang Cong san Trung Quoc thanh cong trong viec tai thong nhat đat nuoc va on đinh tinh hinh.


= Thoi Cong hoa Nhan dan (1949–nay) =

Đai tac chien trong Noi chien Trung Quoc ket thuc vao nam 1949 voi ket qua la Đang Cong san kiem soat hau het Trung Quoc đai luc, Quoc dan đang rut chay ra ngoai khoi voi lanh tho chi con Đai Loan, Hai Nam va cac đao nho. Ngay 1 thang 10 nam 1949, nha lanh đao cua Đang Cong san Trung Quoc la Mao Trach Đong tuyen bo thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Nam 1950, Quan Giai phong Nhan dan đanh chiem Hai Nam tu Trung Hoa Dan Quoc va hop nhat Tay Tang. Tuy nhien, tan quan Quoc Dan đang tiep tuc tien hanh noi day o mien tay Trung Quoc trong suot thap nien 1950. Tru Đai Loan thuoc quyen Tuong Gioi Thach, cac quan phiet va cac nhom vu trang đia phuong đa hoan toan bi loai bo. Sau 40 nam, Trung Quoc đai luc lan đau tien đuoc tai thong nhat ke tu sau su sup đo cua nha Thanh (nam 1912).
Tu nam 1946 đen nam 1952, Đang Cong san Trung Quoc thuc hien Cai cach ruong đat tai Trung Quoc. Khoang 200 nghin đen 2 trieu đia chu bi xu ban vi cac cao buoc nhu cau ket voi quan Nhat hoac hoat đong phan cach mang. Gan 47 trieu ha ruong đat đuoc chia cho nong dan. Mao Trach Đong khuyen khich tang dan so, cung voi cac tien bo ve y te, nong nghiep đa khien dan so Trung Quoc tang tu khoang 550 trieu len tren 900 trieu trong thoi gian ong lanh đao. Tuy nhien, ke hoach cai cach kinh te va xa hoi quy mo lon mang ten Đai nhay vot bi that bai, cong voi cac thien tai đa khien san xuat nong nghiep bi mat mua nghiem trong, gay ra nan đoi khien 20-43 trieu nguoi thiet mang tu nam 1958 đen nam 1961 Nam 1966, Mao Trach Đong cung cac đong minh cua ong tien hanh Đai cach mang Van hoa, keo theo mot giai đoan to cao chinh tri lan nhau va bien đong xa hoi keo dai, gay nen cai chet cua khoang tu vai tram nghin toi hang trieu nguoi. Cach mang Van hoa chi ket thuc khi Mao Trach Đong tu tran vao nam 1976. Trong thang 10 nam 1971, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thay the Trung Hoa Dan Quoc tai Lien Hop Quoc, gianh đuoc ghe mot uy vien thuong truc cua Hoi đong Bao an.

Sau cai chet cua Mao Trach Đong nam 1976, Tu nhan bang nhanh chong bi bat va bi buoc toi đa gay ra nhung cai chet duoi thoi Cach mang van hoa. Nam 1978, Đang Tieu Binh len nam quyen va thuc hien nhung cai cach kinh te quan trong. Đang Cong san sau đo noi long kiem soat cua chinh phu đoi voi đoi song ca nhan cua cong dan va cac cong xa nhan dan tu thoi Mao Trach Đong bi bai bo nham tao đieu kien cho thue đat tu nhan. Su kien nay đanh dau Trung Quoc chuyen đoi tu kinh te ke hoach sang kinh te hon hop, voi su gia tang cua moi truong kinh te thi truong mo. Trung Quoc thong qua hien phap hien hanh vao ngay 4 thang 1 nam 1982. Nam 1989, hanh đong tran ap bao luc cac cuoc bieu tinh cua sinh vien tai quang truong Thien An Mon khien chinh phu Trung Quoc bi nhieu quoc gia chi trich va ap đat che tai.
Giang Trach Dan, Ly Bang va Chu Dung Co lanh đao quoc gia trong thap nien 1990. Trong thoi gian ho cam quyen, cac thanh tich kinh te cua Trung Quoc đa đua khoang 150 trieu nong dan thoat khoi ban cung va duy tri tang truong tong san pham quoc noi binh quan nam la 11,2%. Trung Quoc chinh thuc gia nhap To chuc Thuong mai The gioi vao nam 2001, va duy tri toc đo tang truong kinh te cao duoi quyen lanh đao cua Ho Cam Đao va On Gia Bao trong thap nien 2000. Tuy nhien, tang truong nhanh chong cung co tac đong nghiem trong đen tai nguyen va moi truong quoc gia, va dan đen chuyen dich lon tren phuong dien xa hoi. Chat luong sinh hoat tiep tuc đuoc cai thien nhanh chong bat chap khung hoang cuoi thap nien 2000, song kiem soat chinh tri tap trung van chat che.
Sau 40 nam cai cach va mo cua, Trung Quoc đa phat trien nhanh chong. GDP cua Trung Quoc nam 1978 chi duoi 150 ty USD, đen nam 2017 đa tang len 12.000 ty USD (tang 80 lan theo gia tri tuyet đoi va 30 lan neu tru đi yeu to lam phat), đung thu hai the gioi chi sau My. Đong gop cua Trung Quoc vao GDP toan cau đa tang tu 1,8% (nam 1978) len 15,2% (nam 2017). Nam 2013, tong kim ngach thuong mai Trung Quoc đa vuot My, tro thanh nuoc co hoat đong thuong mai lon nhat the gioi. Nam 2014, theo tinh toan suc mua tuong đuong (PPP), quy mo kinh te Trung Quoc đa vuot My, tro thanh nen kinh te lon nhat the gioi. Trung Quoc đa tro thanh nha san xuat o-to lon nhat the gioi tinh ve san luong hang nam vao thang 12/2009, va hien nay Trung Quoc san xuat nhieu o-to hon ca cua My, Nhat Ban va Đuc cong lai.
Mot nhan to moi noi len trong the ky 20 la nguoi Hoa song o hai ngoai. Nho nen tang van hoa ma nguoi Trung Hoa rat thanh cong ngay ca khi song o nuoc ngoai. Ngay tu đau the ky 20, Quoc vuong Thai Lan Rama VI đa goi nguoi Trung Quoc la "dan Do Thai o phuong Đong". Nam 2016, so nguoi Trung Quoc song o nuoc ngoai (bao gom ca nhung nguoi đa đoi quoc tich) la khoang 60 trieu (chua ke du hoc sinh) va so huu so tai san uoc tinh hon 2,5 ngan ti USD, tuc la ho co kha nang tao anh huong tuong đuong 1 quoc gia nhu Phap. Hoa kieu la tang lop thuong nhan lam an rat thanh cong o Đong Nam A. Vao cuoi the ky 20, ho so huu hon 80% co phieu tren thi truong chung khoan Thai Lan va Singapore, 62% o Malaysia, 50% o Philippines, tai Indonesia thi nguoi Hoa nam tren 70% tong so tai san cong ty. Đe han che suc manh cua nguoi Hoa, chinh phu cac nuoc Đong Nam A dung nhieu chinh sach tran ap hoac đong hoa, nhu o Thai Lan thi nguoi Hoa phai đoi ten thanh ten Thai neu muon nhap quoc tich, o Indonesia thi nguoi Hoa bi cam dung ngon ngu me đe, truong cong o Malaysia thi han che tiep nhan sinh vien goc Hoa. Nhung trai qua bao song gio, tran ap va cuong che đong hoa, van hoa nguoi Hoa van "ben bi nhu mang tre", nhu loi mot lanh đao cong đong nguoi Hoa o hai ngoai. Cong đong Hoa Kieu van gan ket chat che voi chinh phu trong nuoc, va la mot ban đap quan trong đe Trung Quoc mo rong anh huong tren the gioi vao đau the ky 21.


= Muc tieu tuong lai =
Trong khoang 100 nam qua, cac chinh tri gia hang đau cua Trung Quoc đa nhieu lan nhac toi viec Trung Quoc phai đung đau the gioi. Trong chu nghia tam dan, Ton Trung Son neu ro: 

Sau đo, Mao Trach Đong cung cho rang vuot qua My la trach nhiem cua Trung Quoc. Ngay 29 thang 10 nam 1955, trong bai phat bieu tai cuoc hoi đam ve cai tao cong thuong nghiep, Mao Trach Đong tung noi: 

Toi thoi Đang Tieu Binh trong thap nien 1980, Đang Tieu Binh tung đe xuat thuc hien "chien luoc ba buoc" voi thoi gian 70 nam, đen khi ky niem 100 nam dung nuoc (nam 2049) se đua Trung Quoc tro thanh sieu cuong đung đau the gioi. Buoc thu nhat, can 10 nam đe đat đuoc muc song an no mac am; buoc thu hai, can 10 nam đe đat đuoc muc song kham kha, buoc thu ba, can 50 nam trong the ky 21 đe thuc hien muc tieu vi đai chan hung dan toc. Ngay 15 thang 4 nam 1985, Đang Tieu Binh nhan manh: "Nay chung ta thuc hien viec ma Trung Quoc vai nghin nam qua chua tung lam. Cuoc cai cach nay khong chi anh huong toi Trung Quoc, ma con tac đong toi the gioi".

Theo bao Buu đien Huffington (My) ngay 30 thang 5 nam 2012, hon 20 nam ke tu khi Lien Xo tan ra va the gioi trai qua giai đoan "đon cuc" do My đung đau, Trung Quoc đang dan noi len thanh sieu cuong moi nhat. Bao nay nhan xet rang Trung Quoc khong non nong ma chap nhan su phat trien dai hoi.
Đau nam 2010, tai Trung Quoc xuat ban cuon sach "Trung Quoc mong" cua Đai ta Luu Minh Phuc, giang vien Đai hoc Quoc phong Bac Kinh, gay tieng vang trong va ngoai nuoc. Tac gia đa co nhung so sanh, phan tich va nhung buoc đi đe Trung Quoc thuc hien Giac mong Trung Hoa – sieu cuong so mot the gioi. Tac gia phan tich: muon đat nuoc troi day tat phai co "chi lon", nuoc lon khong co chi lon tat se suy thoai, nuoc nho ma co chi lon cung co the troi day. Su chuan bi ve "chi huong" la khong the thieu đuoc đoi voi nguoi Trung Quoc. Trong Chuong IV, tac gia cho rang can phai xay dung "Trung Quoc vuong đao" ke thua truyen thong Trung Hoa, lay đo lam nguon suc manh cho van hoa, đao đuc va "anh huong mem" cua Trung Quoc tren the gioi. Van minh Trung Hoa co be day lich su lau đoi bac nhat tren the gioi, can phai phan tich nhung bai hoc tri quoc trong lich su, đong thoi phai luon tam niem "vuong đao" la: "khong chen ep bon be, khong uc hiep lan bang, hung cuong nhung khong ngang nguoc, lon manh nhung khong xung ba".
Trong thang 11 nam 2012, Tap Can Binh ke nhiem Ho Cam Đao trong vai tro Tong bi thu cua Đang Cong san. Nam 2013, Tap Can Binh đa neu ra hoc thuyet Giac mong Trung Quoc tai ky hop Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan Quoc. Sau đo đuoc su dung rong rai tren cac phuong tien truyen thong Trung Quoc. Tap Can Binh mo ta rang "Su phuc hung vi đai cua dan toc Trung Hoa la giac mo lon nhat cua Trung Quoc", muc tieu la tro thanh sieu cuong so mot the gioi, gianh lai đia vi ma 5.000 nam van minh Trung Hoa tung co đuoc trong qua khu. Theo tap chi ly luan cua đang Cau Thi, giac mong Trung Quoc la su thinh vuong cua Trung Quoc voi no luc tap the, chu nghia xa hoi va vinh quang quoc gia.
Tuy vay, tien si kinh te Truong Duy Nghenh cua truong đai hoc Bac Kinh cho rang cac thanh tuu khoa hoc ky thuat cua Trung Quoc hien van chua tuong xung đe đuoc coi la sieu cuong: 


Đia ly Canh quan Trung Quoc đa dang thay đoi tu nhung thao nguyen rung cung cac sa mac Gobi va Taklamakan o phia bac kho han đen cac khu rung can nhiet đoi o phia nam. Cac day nui Himalaya, Karakoram, Pamir va Thien Son la ranh gioi tu nhien cua Trung Quoc voi Nam A va Trung A. Truong Giang va Hoang Ha lan luot la cac song dai thu 3 va thu 6 tren the gioi, hai song nay bat nguon tu cao nguyen Thanh Tang va chay huong ve vung bo bien phia đong. Đuong bo bien cua Trung Quoc trai doc theo Thai Binh Duong va dai 14.500 km, giap voi cac bien Bot Hai, Hoang Hai, Hoa Đong va bien Đong.


= Vi tri đia ly =

Trung Quoc la quoc gia lon thu ba tren the gioi xet theo dien tich đat va la quoc gia lon thu ba hoac bon ve tong dien tich, sau Nga, Canada, va co the la Hoa Ky. Tong dien tich cua Trung Quoc thuong đuoc tuyen bo la khoang 9.600.000 km2 (3.700.000 dam vuong Anh). So lieu dien tich cu the dao đong tu 9.572.900 km2 (3.696.100 dam vuong Anh) theo Encyclopædia Britannica, 9.596.961 km2 (3.705.407 dam vuong Anh) theo Nien giam Nhan khau Lien Hop Quoc, đen 9.596.960 km2 (3.705.410 dam vuong Anh) theo CIA World Factbook.

Trung Quoc co tong chieu dai đuong bien gioi tren bo lon nhat the gioi, voi 22.117 km (13.743 mi) tu cua song Ap Luc đen vinh Bac Bo. Trung Quoc co bien gioi voi 14 quoc gia khac, giu vi tri so mot the gioi cung voi Nga. Trung Quoc bao gom phan lon khu vuc Đong A, giap voi Viet Nam, Lao, Myanmar, An Đo, Bhutan, Nepal, Pakistan, Afghanistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Kazakhstan, Nga, Mong Co, va Trieu Tien. Ngoai ra, Han Quoc, Nhat Ban, Philippines cung lan can voi Trung Quoc qua bien.Lanh tho Trung Quoc nam giua cac vi đo 18° o tinh Hai Nam va 54° Bac o tinh Hac Long Giang, cac kinh đo 73° va 135° Đong. Canh quan cua Trung Quoc bien đoi đang ke tren lanh tho rong lon cua minh. Xet theo đo cao, Trung Quoc co ba bac thap dan tu tay sang đong. Phia tay co đo cao trung binh 4000 met so voi muc nuoc bien, đuoc vi la noc nha the gioi. Tiep noi la vung co đo cao trung binh 2000 met so voi muc nuoc bien bao boc phia bac, đong va đong nam. Thap nhat la vung binh nguyen co đo cao trung binh duoi 200 met o phia đong bac va đong. Tai phia đong, doc theo bo bien Hoang Hai va bien Hoa Đong, co cac đong bang phu sa rong va dan cu đong đuc, trong khi cac thao nguyen rong lon chiem uu the o ria cua cao nguyen nguyen Noi Mong. Đoi va cac day nui thap chi phoi đia hinh tai Hoa Nam, trong khi mien trung-đong co nhung chau tho cua hai song lon nhat Trung Quoc la Hoang Ha va Truong Giang. Cac song lon khac la Tay Giang, Hoai Ha, Me Kong (Lan Thuong), Brahmaputra (Yarlung Tsangpo) va Amur (Hac Long Giang). O phia tay co cac day nui lon, noi bat nhat la Himalaya. O phia bac co cac canh quan kho han, nhu sa mac Gobi va sa mac Taklamakan. Đinh cao nhat the gioi la nui Everest (8.848m) nam tren bien gioi Trung Quoc-Nepal. Điem thap nhat cua Trung Quoc, va thap thu ba tren the gioi, la long ho Ngai Đinh (−154m) tai bon đia Turpan.


= Khi hau =
Mua kho va gio mua am chi phoi phan lon khi hau Trung Quoc, dan đen khac biet nhiet đo ro ret giua mua đong va mua ha. Trong mua đong, gio tu phia Bac tran xuong tu cac khu vuc co vi đo cao voi đac điem la lanh va kho; trong mua ha, gio nam tu cac khu vuc duyen hai co vi đo thap co đac điem la am va am. Khi hau Trung Quoc co su khac biet giua cac khu vuc do đia hinh phuc tap cao đo. Mot van đe moi truong lon tai Trung Quoc la viec cac hoang mac tiep tuc mo rong, đac biet la sa mac Gobi.


= Đa dang sinh hoc =

Trung Quoc la mot trong 17 quoc gia đa dang sinh hoc sieu cap tren the gioi, nam tren hai khu vuc sinh thai lon cua the gioi la Co Bac phuong (Palearctic) va Indomalaya (Đong Duong). Theo mot đanh gia, Trung Quoc co tren 34.687 loai đong vat va thuc vat co mach, do vay la quoc gia đa dang sinh hoc cao thu ba tren the gioi, sau Brasil va Colombia. Trung Quoc ky ket Cong uoc ve đa dang sinh hoc Rio de Janeiro vao thang 6 nam 1992, va tro thanh mot ben cua cong uoc vao thang 1 nam 1993.
Trung Quoc la noi sinh song cua it nhat 551 loai thu (nhieu thu ba the gioi), 1.221 loai chim (thu tam), 424 loai bo sat (thu bay) va 333 loai đong vat luong cu (thu bay). Trung Quoc la quoc gia đa dang sinh hoc o muc đo cao nhat trong moi hang muc ngoai vung nhiet đoi. Đong vat hoang da tai Trung Quoc chia se moi truong song va chiu ap luc gay gat tu luong dan cu đong nhat the gioi. It nhat co 840 loai đong vat bi đe doa, de bi ton thuong, hoac gap nguy hiem tuyet chung đia phuong tai Trung Quoc, phan lon la do hoat đong cua con nguoi nhu pha hoai moi truong song, o nhiem va san ban phi phap đe lam thuc pham, lay da long va lam nguyen lieu cho Trung duoc. Gau truc la mot trong so nhung đong vat đung truoc nguy co tuyet chung hien chi con nhung ca the tu nhien duy nhat song tai Trung Quoc. Đong vat hoang da gap nguy hiem đuoc phap luat bao ho, tinh đen nam 2005, Trung Quoc co tren 2.349 khu bao ton tu nhien, bao phu mot tong dien tich la 149,95 trieu ha, tuc 15% tong dien tich cua Trung Quoc.
Trung Quoc co tren 32.000 loai thuc vat co mach, va la noi co nhieu loai rung. Nhung khu rung thong lanh chiem uu the tai mien bac cua quoc gia, la noi sinh song cua cac loai đong vat nhu nai sung tam va gau đen, cung voi hon 120 loai chim. Tang duoi cua rung thong am co the gom cac bui tre. Tren cac vung nui cao cua bach xu va thuy tung, thay the cho tre la đo quyen. Cac khu rung can nhiet đoi chiem uu the tai mien trung va mien nam Trung Quoc, la noi sinh song cua khoang 146.000 loai thuc vat. Nhung khu rung mua nhiet đoi va theo mua bi han che tai Van Nam va Hai Nam, song bao gom mot phan tu tong so loai đong thuc vat phat hien đuoc tai Trung Quoc. Ghi nhan đuoc tren 10.000 loai nam tai Trung Quoc, va trong so đo co gan 6.000 loai nam bac cao.


Chinh tri = Chinh phu =

Nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa la mot quoc gia xa hoi chu nghia cong khai tan thanh chu nghia cong san. Chinh phu Trung Quoc đuoc mo ta la cong san va xa hoi chu nghia, song cung chuyen che va xa đoan, voi nhung han che nghiem ngat trong nhieu linh vuc, đang chu y nhat la truy cap tu do Internet, tu do bao chi, tu do hoi hop, quyen co con, tu do hinh thanh cac to chuc xa hoi va tu do ton giao. He thong chinh tri, tu tuong, va kinh te hien tai cua Trung Quoc đuoc cac lanh đao nuoc nay goi lan luot la "chuyen chinh dan chu nhan dan", "chu nghia xa hoi đac sac Trung Quoc" va "kinh te thi truong xa hoi chu nghia".
Đang Cong san Trung Quoc nam quyen thong tri quoc gia, quyen luc cua đang nay đuoc ghi trong hien phap cua Trung Quoc. He thong tuyen cu cua Trung Quoc co phan cap, theo đo cac đai hoi đai bieu nhan dan đia phuong (cap huong va cap huyen) đuoc tuyen cu truc tiep, va toan bo cac cap đai hoi đai bieu nhan dan tu cap cao hon cho đen toan quoc đuoc tuyen cu gian tiep boi đai hoi đai bieu nhan dan o cap duoi. He thong chinh tri đuoc phan quyen, va cac lanh đao cap tinh va pho tinh co quyen tu tri đang ke. Tai Trung Quoc con co cac chinh đang khac, đuoc goi la 'đang phai dan chu', nhung to chuc nay tham gia Đai hoi đai bieu nhan dan toan quoc (Nhan đai) va Hoi nghi Hiep thuong chinh tri nhan dan Trung Quoc (Chinh hiep).
Chu tich nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa la nguyen thu quoc gia cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Chuc vu nay đa đuoc lap ra theo ban Hien phap nam 1954. Truoc đo, tu ngay thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa (1949-1954) chi co chuc Chu tich Chinh phu Nhan dan Trung uong. Tu nam 1975 khong co chuc vu Chu tich nuoc ma vai tro đai dien quoc gia đuoc chuyen sang cho Uy vien truong Uy ban Thuong vu Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan quoc. Hien phap nam 1982 lap lai chuc vu chu tich nuoc. Ve mat chinh thuc, chu tich nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa do Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan quoc (goi tat la Nhan đai toan quoc) bau ra theo quy đinh cua đieu 62 cua Hien phap Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Tren thuc te, viec bau cu nay thuc chat la bau cu 'mot ung cu vien'. Ung cu vien cho chuc vu nay đuoc Đoan chu tich Hoi nghi Đai hoi Đai bieu Nhan dan Toan quoc gioi thieu. Thu tuong Trung Quoc la nhan vat lanh đao chinh phu, chu tri Quoc vu vien gom bon pho thu tuong cung nguoi đung đau cac bo va uy ban cap bo. Tong bi thu, Chu tich nuoc đuong nhiem la Tap Can Binh, ong cung la Chu tich Quan uy Trung Quoc. Thu tuong đuong nhiem la Ly Khac Cuong, ong cung la mot thanh vien cap cao cua Ban Thuong vu Bo Chinh tri Đang Cong san Trung Quoc, mot co cau quyet đinh hang đau cua Trung Quoc trong thuc te.


= Phan cap hanh chinh =

Nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa quan ly ve hanh chinh 22 tinh va nhin nhan Đai Loan la tinh thu 23, song Đai Loan hien đang đuoc Trung Hoa Dan Quoc quan ly mot cach đoc lap, chinh the nay tranh chap voi yeu sach cua nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Trung Quoc con co 5 phan khu đuoc goi chinh thuc la khu tu tri, moi khu danh cho mot dan toc thieu so đuoc chi đinh; 4 đo thi truc thuoc; va 2 khu hanh chinh đac biet đuoc huong quyen tu tri chinh tri nhat đinh. 22 tinh, 5 khu tu tri, 4 đo thi truc thuoc co the đuoc goi chung la "Trung Quoc đai luc", thuat ngu nay thuong khong bao gom cac khu hanh chinh đac biet Hong Kong va Ma Cao.
Tai 31 đon vi hanh chinh cap tinh tai Trung Quoc đai luc, nguoi đung đau vi tri thu nhat la Bi thu Tinh uy, lanh đao phuong huong, vi tri thu hai la Tinh truong Chinh phu Nhan dan (tuong ung co Thi truong Thanh pho, Chu tich Khu tu tri), quan ly hanh chinh. Nguoi đung đau hai đac khu hanh chinh la Đac khu truong, tuong ung voi Tinh truong.


= Quan he đoi ngoai =

Tinh đen thang 9 nam 2019, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa co quan he ngoai giao voi 180 quoc gia (tinh ca Palestine, Quan đao Cook va Niue). Tinh hop phap cua nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa la van đe tranh chap đoi voi Trung Hoa Dan Quoc va mot vai quoc gia khac (tinh đen thang 9 nam 2019 co 15 quoc gia co quan he ngoai giao chinh thuc voi Trung Hoa Dan Quoc). Nam 1971, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thay the Trung Hoa Dan Quoc trong vi the la đai dien duy nhat cua Trung Quoc tai Lien Hop Quoc va vi the la mot trong nam thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc. Trung Quoc la mot cuu thanh vien va cuu lanh đao cua Phong trao khong lien ket, va van nhin nhan ban than la nuoc benh vuc cho nhung quoc gia đang phat trien. Trung Quoc la mot thanh vien trong nhom BRICS cung voi Brasil, Nga, An Đo va Nam Phi.
Theo Chinh sach Mot Trung Quoc, chinh phu Trung Quoc đat đieu kien tien quyet đe thiet lap quan he ngoai giao la cac quoc gia khac phai thua nhan chu quyen cua ho đoi voi đao Đai Loan (thuoc kiem soat cua Trung Hoa Dan Quoc) va đoan tuyet cac quan he chinh thuc voi chinh phu Trung Hoa Dan Quoc. Cac quan chuc Trung Quoc nhieu lan khang nghi khi cac quoc gia khac tien hanh đam phan ngoai giao voi Đai Loan, đac biet la trong van đe giao dich vu khi. Trung Quoc cung khang nghi nhung hoi nghi chinh tri giua cac quan chuc chinh phu ngoai quoc va Đat Lai Lat Ma thu 14.
Phan lon chinh sach ngoai giao hien hanh cua Trung Quoc đuoc tuong thuat la dua tren "Nam nguyen tac cung ton tai hoa binh" cua Thu tuong Chu An Lai, va cung đuoc thuc đay boi khai niem "hoa nhi bat đong", theo đo khuyen khich quan he ngoai giao giua cac quoc gia bat ke khac biet ve y thuc he. Trung Quoc co quan he kinh te va quan su than can voi Nga, va hai quoc gia thuong nhat tri khi bo phieu tai Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc.
Ngoai tuyen bo chu quyen đoi voi Đai Loan, Trung Quoc cung tham du mot so tranh chap lanh tho quoc te khac. Ke tu thap nien 1990, Trung Quoc tham du cac cuoc đam phan nham giai quyet tranh chap ve bien gioi tren bo, trong đo co tranh chap bien gioi voi An Đo va mot bien gioi chua phan đinh voi Bhutan. Ngoai ra, Trung Quoc con tham du cac tranh chap đa phuong quanh quyen chiem huu mot so đao nho tren bien Đong va bien Hoa Đong, gom bai can Scarborough (tranh chap voi Philippines), quan đao Senkaku (tranh chap voi Nhat Ban) quan đao Hoang Sa (tranh chap voi Viet Nam) va quan đao Truong Sa (tranh chap voi Viet Nam, Đai Loan, Malaysia, Philippines va Brunei).


= Vi the quoc te =
Trung Quoc thuong đuoc tan tung la mot trong so cac sieu cuong tiem nang tren the gioi hien nay (cung voi cac nuoc An Đo, Brasil va Nga), mot so nha binh luan cho rang su phat trien kinh te nhanh chong, phat trien nang luc quan su, dan so rat đong, va anh huong quoc te gia tang la nhung dau hieu cho thay Trung Quoc se giu vi the noi bat tren toan cau trong the ky XXI. Mot so hoc gia lai đat cau hoi ve đinh nghia "sieu cuong", ly luan rang chi rieng kinh te lon se khong giup Trung Quoc tro thanh sieu cuong, va luu y rang Trung Quoc thieu anh huong quan su va van hoa nhu Hoa Ky.
Nhieu hoc gia cung nhan đinh Trung Quoc van chua hoi tu đu đieu kien đe tro thanh mot sieu cuong nhu Hoa Ky trong tuong lai gan. Timothy Beardson, nguoi sang lap cua Crosby International Holdings, tuyen bo vao nam 2013 rang ong khong tin Trung Quoc se tro thanh mot sieu cuong trong the ky 21. Beardson dan chung rang 83% san pham cong nghe cao đuoc san xuat tai Trung Quoc hien nay thuoc ve cac cong ty nuoc ngoai (Trung Quoc chi đong vai tro gia cong, trong khi cong nghe loi thi ho chua lam chu đuoc). Ong noi them rang xa hoi Trung Quoc đang an chua nhieu van đe nghiem trong lien quan đen muc luong trung binh, gia hoa dan so va mat can bang gioi tinh, va rang Trung Quoc đa lien tuc gay o nhiem moi truong trong suot 30 nam tang truong kinh te . Tinh hinh chinh tri tai Trung Quoc qua mong manh đe ton tai trong trang thai sieu cuong, theo y kien cua Susan Shirk trong cuon sach Trung Quoc: Sieu cuong mong manh (2008). Mot so yeu to khac co the han che kha nang tro thanh sieu cuong cua Trung Quoc trong tuong lai co the ke đen nhu nguon cung cap nang luong va nguyen lieu han che, kha nang đoi moi khong cao, bat binh đang, tham nhung, va cac rui ro đoi voi su on đinh xa hoi va moi truong 
Minxin Pei lap luan vao nam 2010 rang Trung Quoc chua phai la mot sieu cuong va ho se khong som tro thanh mot sieu cuong trong tuong lai gan khi ma chinh Trung Quoc đang phai đoi mat voi nhung thach thuc ve chinh tri va kinh te rat đang lo ngai  Mixin Pei cho rang mac du Trung Quoc đang su dung suc manh kinh te cua minh đe gay anh huong đen mot so quoc gia, nhung ho co rat it ban be hoac đong minh thuc su va hien đang bi bao vay boi mot loat cac quoc gia co thai đo thu đich. Tinh hinh nay co the đuoc cai thien neu cac tranh chap lanh tho trong khu vuc đuoc giai quyet, viec Trung Quoc tham gia vao mot he thong phong thu khu vuc hieu qua cung co the se lam giam su thu đich cua cac nuoc lang gieng. Ngoai ra, mot nuoc Trung Quoc đuoc dan chu hoa cung se cai thien đang ke quan he đoi ngoai voi nhieu quoc gia tren the gioi . Amy Chua nhan đinh rang suc hut đoi voi nguoi nhap cu la mot pham chat quan trong đoi voi mot sieu cuong. Ba cho rang Trung Quoc hien chua đu suc hap dan đe khien cac nha khoa hoc, nha tu tuong va nha đoi moi tu cac quoc gia khac nhap cu vao nuoc ho (nguoc lai voi Hoa Ky nhung nam đau the ky XX)  Đen nam 2019 Trung Quoc van la mot nuoc co ti le di cu rong am (tuc so nguoi roi bo đat nuoc hang nam lon hon so nguoi nhap cu), theo so lieu cua Lien Hop Quoc. Trong khi đo Hoa Ky đa duy tri ti le di cu rong duong trong hon mot the ky qua.
Theo mot khao sat cua Pew Research tai 34 quoc gia vao đau nam 2020, 41% so nguoi đuoc hoi co nhin nhan tieu cuc ve Trung Quoc, trong khi so nguoi co cai nhin tich cuc ve Trung Quoc la 40% . Khao sat cung cho thay Hoa Ky đuoc yeu thich hon so voi Trung Quoc tren pham vi toan cau .


Quan su Nam 2012, Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc co 2,3 trieu binh si tai ngu, la luc luong quan su thuong truc lon nhat tren the gioi va nam duoi quyen chi huy cua Quan uy Trung uong. Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc gom co Luc quan, Hai quan, Khong quan, va mot luc luong hat nhan chien luoc mang ten Bo đoi Phao binh so hai. Theo Chinh phu Trung Quoc, tong chi phi danh cho quan su cua quoc gia vao nam 2012 la 100 ty USD, đung thu hai the gioi ve ngan sach quan su. Tuy nhien, cac quoc gia khac nhu Hoa Ky thi cho rang Trung Quoc khong bao cao muc chinh xac ve chi tieu quan su, von đuoc cho la cao hon nhieu ngan sach chinh thuc. Luc luong quan đoi nuoc nay van ton tai nhung nhuoc điem ve huan luyen va nan tham nhung tran lan gay anh huong manh đen nang luc tham chien cua quan đoi.
Khoa hoc va ky thuat trong Cong nghiep quoc phong cua Cong hoa nhan dan Trung Hoa hau het đuoc đat nen mong khi Lien Xo vien tro manh me vao Trung Quoc vao nhung nam 1950. Va phan lon cac vu khi quan trong cua Lien Xo đa đuoc cap giay phep đe san xuat tai Trung Quoc. Cung nhu Lien Xo đa giup đo phat trien cong nghe hat nhan va vu khi nguyen tu tai Trung Quoc. CHND Trung Hoa cung đa co đuoc mot so cong nghe cua Hoa Ky khi moi quan he giua hai nuoc tro nen nong am vao nhung nam 1970. Cung nhu Trung Quoc bat đau sao chep nhung vu khi ma minh mua đuoc tu phuong Tay nhung khong nhieu do cac nuoc phuong Tay than trong hon trong viec mua ban vu khi voi Trung Quoc cung nhu bi cam van vu khi vao nam 1989. Đen nhung nam 1990 thi Trung Quoc bat đau sao chep quy mo lon cac vu khi hien đai mua đuoc tu Nga. Con khi Nga tu choi ban cac loai vu khi cua minh thi Trung Quoc chuyen sang mua cua Ukraina von cung so huu nhieu loai vu khi hien đai tu thoi Lien Xo. Hien tai thi Trung Quoc đang tich cuc sao chep cac loai vu khi cua phuong Tay mua đuoc tu Israel.
Đa tung co thoi, Lien Xo hao phong voi Trung Quoc đen muc cung cap mien phi mot luong lon vu khi va cong nghe quan su giup cho nganh cong nghiep quoc phong nuoc nay co đuoc mot nen tang cuc ky quan trong. Gioi phan tich quan su quoc te khang đinh, Trung Quoc đa thu đuoc nhung ket qua "kho tin" nho su tro giup cua Nga. Cac nha phan tich cho rang, Bac Kinh tin tuong la bang cach vi pham ban quyen san pham ho se tung buoc ngung nhap khau vu khi cua Nga va tien toi tro thanh mot nha xuat khau lon, đu suc canh tranh voi cac cuong quoc khac. Ke tu đo, Nga đa rat han che ban thiet bi quan su cho Trung Quoc mac du van tiep tuc cung cap đong co may bay. Them vao đo, moi loi đe nghi su dung cac nghien cuu cong nghe cao tu phia Trung Quoc đeu bi Nga tu choi thang thung nhung Nga lai san long ban cho cac đoi thu cua Trung Quoc trong khu vuc.
Trung Quoc đuoc cong nhan la mot quoc gia co vu khi hat nhan Theo mot bao cao vao nam 2013 cua Bo Quoc phong My, Trung Quoc đua ra thuc đia tu 50 đen 75 ten lua lien luc đia, cung voi mot so ten lua đan đao tam ngan. Tuy nhien, so voi bon thanh vien khac trong Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, Trung Quoc tuong đoi han che ve nang luc vien chinh. Nham khac phuc tinh trang nay, Trung Quoc đa phat trien cac tai san phuc vu vien chinh, hang khong mau ham đau tien cua Trung Quoc bat đau phuc vu tu nam 2012, va duy tri mot ham đoi tam ngam đang ke, gom ca mot so tau ngam tan cong hat nhan va ten lua đan đao. Ngoai ra, Trung Quoc con thiet lap mot mang luoi gom cac quan he quan su hai ngoai doc nhung tuyen đuong bien then chot.
Trung Quoc đat đuoc nhung tien bo đang ke trong viec hien đai hoa khong quan ke tu đau thap nien 2000, mua cac chien đau co cua Nga nhu Sukhoi Su-30, va cung san xuat cac chien đau co hien đai cho minh, đang chu y nhat la J-10 va J-11, J-15 va J-16. Trung Quoc con tham gia phat trien may bay tang hinh va may bay chien đau khong nguoi lai. Nhung viec khong the tu che tao đong co may bay co chat luong đu tin cay khien cho Trung quoc khong the tu che tao toan bo cac loai may bay nhu J-11B, J-15 va J-16. Van đe tuong tu đa buoc luc luong Hai quan Trung Quoc huy bo ke hoach su dung đong co WS-10A cho J-15. Ca hai luc luong khong quan va hai quan Trung quoc đa yeu cau đe thay the WS-10A bang cac đong co AL-31F cua Nga đang tin cay hon. Viec nay lam cho so luong đong co nhap khau đang co khong the cung cap đu cho viec san xuat may bay viec nay co the dan đen viec ngung phat trien may bay cho đen khi Trung Quoc co the tim đuoc cach tu chu ve đong co.
Trung Quoc cung hien đai hoa luc luong bo binh cua ho, thay the xe tang tu thoi Lien Xo bang nhieu bien the cua tang kieu 99, va nang cap cac he thong C3I va C4I chien truong đe tang cuong nang luc chien tranh mang luoi trung tam cua ho. Ngoai ra, Trung Quoc cung phat trien hoac kiem đuoc cac he thong ten lua tan tien, trong đo co ten lua chong ve tinh, ten lua hanh trinh va ten lua đan đao lien luc đia hat nhan phong tu tau ngam.
Lien tuc 20 nam (tu nam 1997), ngan sach quoc phong Trung Quoc cong bo tang trung binh 15%/nam đa tao đa cat canh cho Hai quan Trung Quoc tro thanh suc manh moi. Nhung nam 1980, Hai quan Trung Quoc co buoc đau phat trien ve chat, bat đau co cac chuyen đi vien duong, nang cao trinh đo chuyen mon, ky thuat, huan luyen hiep đong tau ngam voi tau mat nuoc. Ngay nay, Hai quan Trung Quoc đa phat trien hoan chinh voi 5 binh chung hien đai: tau ngam, tau mat nuoc, Khong quan Hai quan, Hai quan đanh bo, ten lua va phao bo bien. Cac binh chung nay co the đoc lap hay hiep đong tac chien. Chien luoc bien cua Trung Quoc đat muc tieu bien Trung Quoc thanh cuong quoc hai quan toan cau, co kha nang tranh chap va lam chu cac vung bien xa, tien toi muc tieu sieu cuong the gioi vao nam 2050. Đe thuc hien cac chu truong tren, trong khuon kho "Bay du an trong điem" phat trien tiem luc quan su đen nam 2020, Hai quan Trung Quoc co 2 du an: mot la Du an tau san bay (du an 48), đong moi va đua vao trang bi hai tau san bay co luong gian nuoc khoang 60.000 – 65.000 tan, hai la phat trien mot đoi tau khu truc co lon. Trung Quoc hien đang chuan bi đong moi tau san bay co lon chay bang nang luong hat nhan, ho co ke hoach trang bi cho hai quan khoang 6 tau san bay vao nam 2030, đu suc can bang luc luong voi Ham đoi Thai Binh Duong cua Hoa Ky.
Voi toc đo phat trien nhanh cua kinh te cung nhu khoa hoc – ky thuat, Trung Quoc đuoc đuoc nhin nhan la mot cuong quoc quan su lon trong khu vuc chau A va co tiem nang tro thanh mot sieu cuong quan su trong tuong lai gan.


Kinh te Du kien đen het nam 2022, nen kinh te Trung Quoc lon thu hai the gioi xet theo GDP danh nghia, tong gia tri khoang 19.911 ti USD theo Quy Tien te Quoc te. Neu xet ve GDP theo suc mua tuong đuong (PPP), Trung Quoc đat 30.178 ty USD vao nam 2022, lon nhat the gioi
Neu xet rieng GDP trong linh vuc quan trong nhat la san xuat che tao thi Trung Quoc đa đung đau the gioi ve gia tri voi 3.860 ty USD vao nam 2020, vuot troi so voi cac nuoc đung sau la My voi 2.338 ty USD, Nhat Ban la 995 ty USD (tham chi neu tinh theo suc mua tuong đuong thi Trung Quoc se đat gan 7.000 ty USD, gap hon 3 lan My)
Nam 2010, Trung Quoc đa vuot qua Nhat Ban đe tro thanh nen kinh te lon thu hai the gioi va đang dan đuoi kip My, theo du lieu cua Ngan hang The gioi (WB) va To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te (OECD). Nhieu nha kinh te du bao GDP cua Trung Quoc se som vuot My vao khoang nam 2030. Tuy nhien, xet theo suc mua tuong đuong, Trung Quoc đa vuot qua Hoa Ky đe tro thanh nen kinh te lon thu nhat the gioi vao nam 2013. Theo mot bao cao phan tich 186 quoc gia cua McKinsey, Trung Quoc la điem đen xuat khau lon nhat cua 33 quoc gia va nguon nhap khau lon nhat cua 65 quoc gia. Tu nam 2015, Trung Quoc la nuoc đau tu truc tiep ra nuoc ngoai lon thu hai the gioi va cung la nuoc nhan đau tu nuoc ngoai lon thu hai toan cau.
Ke tu khi bat đau cai cach kinh te vao nam 1978, Trung Quoc đa phat trien thanh mot nen kinh te co muc đo đa dang hoa cao va la mot trong nhung nuoc đong vai tro quan trong nhat trong thuong mai quoc te. Cac linh vuc chinh cua nen kinh te Trung Quoc co suc manh canh tranh bao gom san xuat, ban le, khai khoang, thep, det may, o to, nang luong, nang luong xanh, ngan hang, đien tu, vien thong, bat đong san, thuong mai đien tu va du lich. Trung Quoc co ba trong so muoi san giao dich chung khoan lon nhat tren the gioi   gom Thuong Hai, Hong Kong va Tham Quyen— ba san nay co tong gia tri von hoa thi truong hon 15,9 nghin ty đo la, tinh đen thang 10 nam 2020 . Trung Quoc co bon trong so muoi trung tam tai chinh canh tranh nhat the gioi (Thuong Hai, Hong Kong, Bac Kinh va Tham Quyen), nhieu hon bat ky quoc gia nao khac trong Chi so Trung tam Tai chinh Toan cau nam 2020 . Đen nam 2035, bon thanh pho cua Trung Quoc (Thuong Hai, Bac Kinh, Quang Chau va Tham Quyen) du kien se nam trong so muoi thanh pho lon nhat toan cau tinh theo GDP danh nghia theo mot bao cao cua Oxford Economics .
Trung Quoc đung thu 2 the gioi ve san xuat cac san pham cong nghe cao ke tu nam 2012, theo Quy Khoa hoc Quoc gia Hoa Ky . Trung Quoc la thi truong ban le lon thu hai tren the gioi, sau Hoa Ky . Trung Quoc dan đau the gioi ve thuong mai đien tu, chiem 40% thi phan toan cau vao nam 2016  va hon 50% thi phan toan cau vao nam 2019 .
Tinh đen nam 2017, GDP đau nguoi cua Trung Quoc la 8.800 USD, van thap hon muc trung binh cua the gioi (10.000 USD) va chi bang 1/7 so voi Hoa Ky. Mot quoc gia phai co GDP binh quan đau nguoi (danh nghia) cao hon 12.700 USD đe đuoc coi la mot nen kinh te phat trien, va cao hon 40.000 USD đe đuoc coi la mot quoc gia phat trien cao. Nam 2019, GDP theo suc mua tuong đuong đau nguoi cua Trung Quoc la 19.559 USD đung thu 79 the gioi, trong khi GDP danh nghia/nguoi la 10.099 USD đung thu 71 the gioi (trong so 190 quoc gia trong danh sach cua IMF) trong xep hang GDP/nguoi toan cau . Nam 2018, hau het cac to chuc quoc te nhu Lien Hop Quoc, WTO, WB va IMF van xep Trung Quoc vao nhom cac nuoc đang phat trien tren the gioi . Tai Đai hoi toan quoc lan thu 19 cua Đang Cong san Trung Quoc, tong bi thu Đang la Tap Can Binh khang đinh rang vi the quoc te cua Trung Quoc voi tu cach la "nuoc đang phat trien lon nhat the gioi" van chua thay đoi .
Ve chi so phat trien con nguoi (HDI), Trung Quoc đat 0,752 điem, thuoc nhom cac nuoc cao, đung o vi tri 85/189 quoc gia theo so lieu nam 2019.
Tu khi thanh lap vao nam 1949 cho đen cuoi nam 1978, nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa co mot kinh te ke hoach tap trung theo kieu Lien Xo. Sau khi Mao Trach Đong tu tran vao nam 1976 va Cach mang van hoa ket thuc, Đang Tieu Binh va tap the lanh đao moi cua Trung Quoc bat đau cai cach kinh te va chuyen đoi theo huong kinh te hon hop đinh huong thi truong hon duoi su lanh đao cua Đang Cong san Trung Quoc. Cac hop tac xa, nong trang tap the bi giai tan bot hoac chuyen đoi hinh thuc hoat đong va ruong đat đuoc giao cho cac ho gia đinh su dung, trong khi đo ngoai thuong tro thanh mot trong tam moi quan trong, dan đen viec thiet lap cac đac khu kinh te. Nhung doanh nghiep quoc doanh khong hieu qua bi tai co cau va nhung doanh nghiep thua lo phai đong cua hoan toan, dan đen tinh trang that nghiep lon. Trung Quoc hien nay co đac điem chu yeu la mot nen kinh te thi truong dua tren quyen so huu tai san tu nhan, va la mot trong cac vi du hang đau ve chu nghia tu ban nha nuoc. Nha nuoc van chi phoi trong nhung linh vuc "tru cot" chien luoc nhu san xuat nang luong va cong nghiep nang, song doanh nghiep tu nhan mo rong manh me, voi khoang 30 trieu doanh nghiep tu nhan vao nam 2008.

Ke tu khi bat đau tu do hoa kinh te vao nam 1978, Trung Quoc nam trong so cac nen kinh te tang truong nhanh nhat tren the gioi, dua o muc đo lon vao tang truong do đau tu va xuat khau. Trong gan 30 nam tu nam 1978, GDP cua Trung Quoc đa tang 15 lan, san xuat cong nghiep tang hon 20 lan; kim ngach thuong mai tang hon 100 lan. Vao nam 1992, Trung Quoc van con xep thu 133 the gioi ve GDP binh quan đau nguoi, voi hon mot nua dan so song duoi muc 2 USD/ngay, nhung du kien toi nam 2022, Trung Quoc se tang 74 bac (len hang 59 the gioi) trong xep hang ve GDP binh quan đau nguoi, va chi con chua đay 2% dan so Trung Quoc song duoi chuan ngheo cua the gioi.
Toi nam 2000, Trung Quoc đa hoan thanh cong nghiep hoa, va bat đau chuyen tu phat trien chieu rong sang chieu sau, chu trong viec nghien cuu tao ra cac thanh tuu khoa hoc ky thuat moi, tao ra mot co so vung chac đe giai quyet viec bien Trung Quoc tu mot "cong xuong cua the gioi" thanh mot "nha may cua tri thuc".
Theo IMF, tang truong GDP binh quan hang nam cua Trung Quoc trong giai đoan 2001-2010 la 10,5%. Trong giai đoan 2007-2011, tang truong kinh te cua Trung Quoc tuong đuong voi tong tang truong cua cac quoc gia G7. Nang suat cao, chi phi lao đong thap va co so ha tang tuong đoi tot khien Trung Quoc dan đau the gioi ve che tao. Tuy nhien, kinh te Trung Quoc can rat nhieu nang luong Trung Quoc tro thanh nuoc tieu thu nang luong lon nhat the gioi vao nam 2010, dua vao than đa đe cung cap tren 70% nhu cau nang luong trong nuoc, va vuot qua Hoa Ky đe tro thanh nuoc nhap khau dau lon nhat the gioi vao thang 9 nam 2013.

Trung Quoc la mot thanh vien cua To chuc Thuong mai The gioi va la cuong quoc giao thuong lon nhat the gioi, voi tong gia tri mau dich quoc te la 3.870 ty USD trong nam 2012. Du tru ngoai hoi cua Trung Quoc đat 2.850 ty USD vao cuoi nam 2010, la nguon du tru ngoai hoi lon nhat the gioi cho đen đuong thoi. Nam 2012, Trung Quoc la quoc gia tiep nhan đau tu truc tiep nuoc ngoai (FDI) nhieu nhat the gioi, thu hut 253 ty USD. Trung Quoc cung đau tu ra hai ngoai, tong FDI ra ngoai quoc trong nam 2012 la 62,4 ty USD, cac cong ty Trung Quoc cung tien hanh nhung vu thu mua lon cac hang ngoai quoc. Ty gia hoi đoai bi đinh gia thap gay xich mich giua Trung Quoc voi cac nen kinh te lon khac,.
Dan so tang lop trung luu tai Trung Quoc (co thu nhap hang nam tu 10.000-60.000 USD) đat tren 300 trieu vao nam 2012. Theo Hurun Report, so luong ty phu USD tai Trung Quoc tang len 251 vao nam 2012. Thi truong ban le noi đia cua Trung Quoc co gia tri 20.000 ty te (3.200 ty USD) vao nam 2012 va tang truong tren 12%/nam vao nam 2013, trong khi thi truong xa xi pham phat trien manh, voi 27,5% thi phan toan cau vao nam 2010. Tuy nhien, trong nhung nam gan đay, tang truong kinh te nhanh chong cua Trung Quoc gop phan vao lam phat tieu thu nghiem trong, lam gia tang cac quy đinh cua chinh phu.
Trung Quoc co bat binh đang kinh te o muc đo cao, va tang len trong cac thap nien vua qua. Đen cuoi nam 2012, so nguoi ngheo tai khu vuc nong thon cua Trung Quoc la khoang 98,99 trieu theo chuan ngheo Trung Quoc, chiem 10,2% dan so khu vuc nong thon. Mot bao cao cua Đai hoc Bac Kinh cho biet theo so lieu thu nhap nam 2012, 1% cac gia đinh giau co nhat tai Trung Quoc so huu hon 1/3 gia tri tai san toan quoc, 25% cac gia đinh ngheo nhat chiem 1% gia tri tai san toan quoc.. Nam 2020, 600 trieu nguoi Trung Quoc co muc thu nhap duoi 140 USD mot thang, theo thu tuong Ly Khac Cuong .
Trung Quoc bi chi trich rong rai ve viec che tao hang nhai voi so luong lon voi hon 90% luong hang gia va hang nhai tren the gioi co nguon goc xuat phat tu quoc gia nay. Nhung nhan hang thoi trang tu binh dan toi cao cap đuoc nhai lai va bay ban cong khai voi gia re hon nhieu so voi hang goc. Mot so thuong hieu noi tieng tren the gioi cung bi nhai tai đay. Mot so san pham noi tieng chua ra mat chinh thuc đac biet la đo cong nghe đa bi nhai tai đay.
Ngoai cong nghe san xuat quy mo, nen kinh te Trung Hoa luc đia con co nhung điem nghiem trong truc tiep lien quan đen toi pham va nhung đuong day buon hang gia. Hoa luc la nguon xuat phat cua 70% luong hang gia bi tich thu tren toan the gioi trong khoang nhung nam 2008-2010. Tong gia tri hang gia tren the gioi la khoang 25 ty USD, tuong đuong voi 2% tong mau dich the gioi. Gop chung cac to chuc pham phap buon nguoi, buon hang tieu thu, duoc pham, lam san va da thu bi nghiem cam, Cac to chuc buon hang gia tai vung Đong A co loi nhuan moi nam len khoang 90 ty USD. Rieng tai My thi 87% hang gia bi nha chuc trach bat đuoc la lam o Hoa luc. Bac Kinh tuy co ra tay dep bo hang gia nhung phan thi hanh long leo, lai vi chinh quyen tham nhung nen nha san xuat van co the hoi lo luon lach đe hoat đong nhu thuong. Co đia phuong nhu Yimu chuyen san xuat hang gia. Cong nghe hang gia quy mo đen muc chinh quyen ngan ngai khong dam dep bo vi đay la moi sinh nhai, cung cap cong an viec lam cho hang trieu nguoi.
Trung Quoc co mot nen kinh te phi chinh thuc co quy mo lon,  đuoc hinh thanh tu qua trinh mo cua kinh te cua đat nuoc. Nen kinh te phi chinh thuc la nguon tao viec lam va thu nhap cho nguoi lao đong, nhung no khong đuoc chinh thuc cong nhan boi nha nuoc va bi anh huong boi nang suat thap . Vao nam 2020, hang tram nha cung cap ma tuy rieng le o Trung Quoc đa san xuat trai phep cac loai ma tuy tong hop nhu fentanyl đe xuat khau .
Trung Quoc hien đuoc goi la "cong xuong cua the gioi", ly do la vi nhan cong gia re tai Trung Quoc đa thu hut mot luong lon đau tu tu cac nuoc phat trien. Theo phan tich nam 2018, khi tang truong cua Trung Quoc cham lai thi phan con lai cua the gioi cung se cham theo. JPMorgan uoc tinh cu 1% giam đi trong tang truong kinh te cua Trung Quoc cung se keo tut hon 1% tang truong cua cac nen kinh te tai My Latinh, 0,6% tai chau Au va 0,2% tai My
Nam 2016, mot so nha phan tich nghi ngo rang so lieu chinh thuc ve tang truong GDP cua Trung Quoc đa bi thoi phong, boi chi tieu trong nganh dich vu la kho khan đe đo luong trong truong hop khong co nguon du lieu đu manh tu khu vuc tu nhan. Gary Shilling, chu tich mot cong ty nghien cuu kinh te, cho rang muc tang truong GDP thuc su cua Trung Quoc chi la 3,5% chu khong phai 7% nhu bao cao chinh thuc . Vao nam 2007, ong Ly Khac Cuong (khi ay la Bi thu Đang uy tinh Lieu Ninh) tung noi rang nhung thong ke ve GDP cua Trung Quoc la "nhan tao", do đo khong đang tin cay va chi nen su dung đe tham khao . Vao nam 2017, kiem toan quoc gia Trung Quoc phat hien nhieu đia phuong thoi phong so lieu thu ngan sach, trong khi nang tran muc vay no mot cach bat hop phap. Viec so lieu kinh te bi lam gia khien the gioi bay to nghi ngo ve muc đo tang truong GDP cua Trung Quoc. Chuyen gia Julian Evans Pritchard thuoc Tap đoan Capital Economics nhan đinh rang: "Ti le tang truong GDP cao hon moi nguoi nghi se chac chan lai gay ra nhung cau hoi ve tinh xac thuc cua du lieu chinh thuc. Chung toi cho rang ti le tang truong that su [cua Trung Quoc] la thap hon (so voi bao cao chinh thuc) khoang 1% hoac 2%". Thang 9/2017, Cuc thong ke Quoc gia Trung Quoc (NBS) cho biet nuoc nay se chuyen sang tieu chuan tinh GDP moi nhat cua Lien Hop quoc, su dung may tinh chu khong phai cac bao cao đia phuong cua cac tinh đe đam bao su khach quan cua so lieu.


Khoa hoc va ky thuat Nhung phat hien va phat minh tu thoi co cua Trung Quoc, nhu cach lam giay, in, la ban, va thuoc sung (Tu đai phat minh), ve sau tro nen pho bien tai chau A va chau Au. Đay đuoc coi la tu đai phat minh. Ngoai ra cung phai ke đen cac phat minh nhu ban tinh, cung ten, ban đap ngua, son mai, banh lai, đia chan ky, sanh su, tien giay.
Nhung đia hat nghien cuu ky thuat khac:

Toan hoc: cac ung dung toan hoc cua Trung Quoc thoi xua la kien truc va đia ly. So π đa đuoc nha toan hoc To Xung Chi tinh chinh xac đen so thu 7 tu the ky thu V. He Thap phan đa đuoc dung o Trung Quoc tu the ky XIV TCN. Tam giac Pascal đuoc nha toan hoc Luu Duong Huy tim ra tu lau truoc khi Blaise Pascal ra đoi. Nhung nha toan hoc tai Trung Quoc la nhung nguoi đau tien su dung so am.
Sinh hoc: cac nghien cuu sinh hoc tuong đoi phat trien, va cac ghi chep lich su van con đuoc tra cuu cho đen ngay nay nhu duoc đien ve cac cay thuoc.
Y hoc: Y hoc Trung Quoc va phau thuat đa phat trien cao tai nhieu thoi điem khac nhau trong lich su, va nhieu linh vuc van con đuoc xem la noi bat. Chung tiep tuc giu vai tro lon manh trong cong đong y hoc quoc te, va cung đa đuoc phuong Tay cong nhan nhu cac phuong phap tri lieu bo sung va thay the trong vai thap nien gan đay. Mot thi du la khoa cham cuu, mac du đuoc coi nhu mot phuong phap y hoc tai Trung Quoc va cac nuoc xung quanh, nhung lai tung la đe tai gay tranh luan tai phuong Tay. Tuy nhien, khoa kham nghiem tu thi đa khong đuoc chap nhan o Trung Quoc thoi trung co vi nguoi ta cho rang khong nen xam pham xac chet. Du the, nhieu bac si khong tin đieu nay đa tang cuong su hieu biet ve giai phau hoc.
Thuat gia kim la hoa hoc theo truong phai Đao giao, rat khac voi hoa hoc hien đai.
Thien van Trung Quoc va cac chom sao đa thuong đuoc dung cho boi toan.
Cac phat minh quan su bao gom cung ten, ban đap ngua, hoi đoc, hoi cay (lam tu bot chanh), cac ban đo giai vay dung cho ke hoach đanh tran, dieu cho nguoi, hoa tien, thuoc sung, thuoc no, cac dang so khai cua sung ngan, va sung than cong.
Tuy nhien, đen the ky XVII, the gioi phuong Tay vuot qua Trung Quoc tren phuong dien phat trien khoa hoc va ky thuat. Sau nhung that bai quan su lien tuc truoc cac quoc gia phuong Tay trong the ky XIX, nhung nha cai cach nguoi Trung Quoc bat đau đe xuong khoa hoc va ky thuat hien đai, mot phan cua van đong Tu cuong. Sau khi Đang Cong san len nam quyen vao nam 1949, ho tien hanh cac no luc nham to chuc khoa hoc va ky thuat dua theo mo hinh cua Lien Xo, theo đo nghien cuu khoa hoc la bo phan cua ke hoach tap trung. Sau khi Mao Trach Đong tu tran vao nam 1976, khoa hoc ky thuat đuoc xac đinh la mot trong "Bon cai hien đai hoa", va che đo hoc thuat theo phong cach Lien Xo dan đuoc cai cach.
Ke tu khi ket thuc Cach mang van hoa, Trung Quoc đa đau tu đang ke cho nghien cuu khoa hoc, danh tren 100 ty USD cho nghien cuu va phat trien khoa hoc rieng trong nam 2011. Khoa hoc va ky thuat đuoc nhin nhan la trong yeu đe đat đuoc cac muc tieu kinh te va chinh tri, va co anh huong nhu mot nguon tu hao dan toc đen muc đoi khi đuoc mo ta la "Chu nghia dan toc ky thuat". Mac du mot so nha khoa hoc sinh tai Trung Quoc tung đoat giai Nobel Vat ly va giai Nobel Hoa hoc, song ho đeu đat hoc vi tien si va tien hanh nghien cuu đoat giai Nobel tai phuong Tay. Hien tai thi Trung Quoc đang đoi mat voi nhieu cao buoc an cap cong nghe nhu mot phan trong xu huong hien đai hoa đat nuoc. Viec gianh lay cac cong nghe bi mat mot cach bat hop phap se it ton kem va giup Trung Quoc đay nhanh qua trinh hien đai hoa bang cach bo qua cac van đe đoi hoi nhieu nam nghien cuu đe giai quyet tu kinh te cho đen quan su bang nhieu con đuong khac nhau.

Trung Quoc đang phat trien nhanh chong he thong giao duc cua minh voi trong tam la khoa hoc, toan hoc, va ky thuat; nam 2009, he thong nay đao tao ra tren 10.000 tien si ky thuat, va 500.000 cu nhan, nhieu hon bat ky quoc gia nao khac. Trung Quoc cung la noi xuat ban cac bai bao khoa hoc nhieu thu hai tren the gioi, voi 121.500 bai trong nam 2010. Cac cong ty ky thuat cua Trung Quoc nhu Huawei va Lenovo đung hang đau the gioi ve vien thong va đien toan ca nhan, va cac sieu may tinh Trung Quoc luon co ten trong danh sach manh nhat the gioi. Trung Quoc cung trai qua mot su tang truong đang ke trong viec su dung robot cong nghiep; tu nam 2008 đen nam 2011, viec lap đat robot đa chuc nang tang đen 136%. Trung Quoc cung tro thanh quoc gia co so luong bai bao khoa hoc đuoc xuat ban nhieu nhat the gioi vao nam 2016 .
Trong 10 nam tu 2000 toi 2010, ty trong san pham cong nghe cao cua Trung Quoc so voi ca the gioi đa tang tu 6% len 22%, trong khi đo ty trong cua My giam tu 21% xuong con 15%. 16 truong đai hoc cua Trung Quoc đa lot vao danh sach cac truong đai hoc tot nhat the gioi do tap chi Times binh chon nam 2013, trong đo co ca cac truong đai hoc cua Hong Kong. Trung Quoc đa thanh lap hai trung tam cong nghe cao la Tham Quyen va Cong vien khoa hoc Trung Quan Thon o Bac Kinh, cung nhu nhieu "cong vien khoa hoc" o hang loat thanh pho lon cua đat nuoc. Ty trong san pham cong nghe cao trong xuat khau cua Trung Quoc dao đong trong khoang tu 25 - 30%. Cac cong ty cong nghe cao cua Trung Quoc nhu Lenovo, Huawei, Xiaomi, Coolpad, ZTE,... đa bat đau canh tranh thanh cong tren thi truong the gioi.
Ke tu khi ket thuc Cach mang Van hoa,  Trung Quoc đa đau tu đang ke vao nghien cuu khoa hoc va nhanh chong bat kip My ve chi tieu cho R&D . Nam 2017, Trung Quoc chi 279 ty USD cho nghien cuu va phat trien khoa hoc . Theo OECD, Trung Quoc đa chi 2,11% GDP cho nghien cuu va phat trien (R&D) trong nam 2016 . Khoa hoc va cong nghe đuoc coi la het suc quan trong đe đat đuoc cac muc tieu kinh te va chinh tri cua Trung Quoc .
Chuong trinh khong gian cua Trong Quoc nam vao hang tich cuc nhat the gioi, va la mot nguon quan trong cua niem tu hao dan toc. Nam 1970, Trung Quoc phong ve tinh nhan tao đau tien cua minh la Đong Phuong Hong I, tro thanh quoc gia thu nam co the thuc hien đieu nay mot cach đoc lap. Nam 2003, Trung Quoc tro thanh quoc gia thu ba đoc lap đua nguoi vao khong gian, voi chuyen bay vu tru cua Duong Loi Vi tren Than Chau 5; đen thang 6 nam 2013, co 10 cong dan Trung Quoc đa thuc hien hanh trinh vao khong gian. Nam 2011, mođun tram khong gian đau tien cua Trung Quoc la Thien Cung 1 đuoc phong, đanh dau buoc đau tien trong mot ke hoach nham lap rap mot tram quy mo lon co nguoi đieu khien vao đau thap nien 2020. Nam 2013, Trung Quoc thanh cong trong viec ha canh tau tham do Thuong Nga 3 va mot xe tu hanh Ngoc Tho len Mat Trang. Nam 2019, Trung Quoc tro thanh quoc gia đau tien ha canh mot tau tham do toi vung toi cua Mat Trang . Vao nam 2020, Hang Nga 5 đa thu thap thanh cong cac mau đa Mat Trang gui ve Trai Đat, bien Trung Quoc tro thanh quoc gia thu ba thuc hien đuoc đieu nay mot cach đoc lap sau Hoa Ky va Lien Xo .
Hien nay 70% kim ngach xuat khau cac mat hang cong nghe cao cua Trung Quoc thuoc ve cac cong ty nuoc ngoai, trai nguoc voi cac cuong quoc ve cong nghe tren the gioi nhu Hoa Ky, Đuc va Nhat Ban. Mot vi du la hau het nhung chiec đien thoai Iphone tren the gioi hien nay đuoc san xuat o Trung Quoc, nhung khong he co bat ky cong nghe nao trong mot chiec Iphone la thuoc ban quyen cua Trung Quoc. Ngay ca quy trinh lap rap Iphone tai Trung Quoc (đuoc coi la mot dang cong nghe "mem") cung la do Foxconn - mot cong ty cua Đai Loan quan ly, Trung Quoc chi đong gop o khau cuoi cung: gia cong thanh pham von mang lai gia tri loi nhuan thap nhat. Rat it cong ty cong nghe cua Trung Quoc đuoc cong nhan la nhung cong ty đung đau toan cau trong linh vuc cua ho; mot so cong ty nhu Trung Quoc co đuoc doanh so lon nho thi truong khong lo trong nuoc, nhung cac san pham cua ho khong đuoc cong nhan la dan đau the gioi ve chat luong, quy trinh hay cong nghe. So sanh voi Nhat Ban vao đau nhung nam 70, thoi điem ma GDP binh quan đau nguoi cua nuoc nay ngang bang voi Trung Quoc hien nay (tinh theo suc mua tuong đuong), cac cong ty cong nghe cua Nhat nhu Nikon, Canon, Sony va Panasonic... đa co vi tri quan trong tren thi truong quoc te vao thoi điem đo. Vao nam 2016, Trung Quoc chua co cong ty nao nhu vay.


= Vi pham ban quyen =
Ong Richard Trumka, chu tich cua AFL-CIO, đai dien cho hon 12 trieu cong nhan đang hoat đong va đa nghi huu, len an Trung Quoc vi hanh vi sao chep tai san tri tue cua Hoa Ky va "hanh xu bat nat đe co đuoc nhung tien bo quan trong cua Hoa Ky trong cong nghe".
Nhieu quoc gia va cong ty đa len tieng phan đoi viec cac điep vien va tin tac Trung Quoc an cap bi mat cong nghe va khoa hoc cua ho thong qua viec gay ra cac loi phan mem va bang cach xam nhap vao cac nganh cong nghiep, to chuc va truong đai hoc. Trung Quoc cung bi cao buoc đa huong loi tu viec an cap cac thiet ke nuoc ngoai, bo qua ban quyen san pham va he thong bang sang che. Cuc tinh bao Trung Quoc cung bi cao buoc la đa ho tro cac cong ty Trung Quoc.
Cac quan chuc Hoa Ky đa cao buoc cac điep vien va tin tac Trung Quoc đa đanh cap cac cong nghe quan su nhay cam va hang đau cua My bao gom may bay nem bom tang hinh B-2, C-17, may bay tan cong tang hinh F-117, F-22 va may bay chien đau tang hinh F-35, đong co may bay, may bay truc thang quan su, may bay khong nguoi lai, phuong tien duoi nuoc khong nguoi lai, tau khu truc, tau đo bo đem khong khi, tau ngam, ten lua, ve tinh, he thong vu khi, robotics, tri tue nhan tao, ban dan, o đia trang thai ran, thong tin di đong di đong, phan mem trong so hau het cac loai vu khi va cong nghe tien tien.
Cac chuyen gia an ninh quoc gia tai My cao buoc tin tac Trung Quoc đa lien tuc đanh cap bi mat thuong mai tu cac nha thau quoc phong cua My. Cuu Giam đoc Co quan An ninh Quoc gia My la Keith B. Alexander đa goi hanh vi sao chep trai phep tai san tri tue cua Trung Quoc la hanh vi trom cap trang tron nhat trong lich su. Rat nhieu lan cac san pham cong nghe co nguon goc tu Trung Quoc bi cao buoc cai san ma đoc đe do tham thong tin nguoi dung.
Trung Quoc co loi the la nho luon đi sau nen co the han che rui ro that bai. Ho rut kinh nghiem tu nhung mo hinh kinh doanh va phat minh sang che bi loi hay khiem khuyet cua nguoi My đe hoan thien nham tiet kiem chi phi đau tu va sang tao tri tue. Viec cac cong ty cong nghe My lon đong loat cam van Huawei (mot tap đoan đa quoc gia ve thiet bi mang va vien thong cua Trung Quoc) vao nam 2019 đa mang đen mot bai hoc lon ve viec vi pham so huu tri tue cua Trung Quoc. Trung Quoc du rat muon khong phu thuoc vao My, nhung cho đen nay phan lon may tinh dan dung cua ho van phai dung CPU cua Intel, he đieu hanh Windows, thiet bi mang cao cap cho cac đuong truc chinh (backbone) internet van la mua cua Cisco (My). Toan bo giao dich internet the gioi đeu phai qua 7 he thong may chu goc phan giai ten mien (Domain Name Root Server) la xuong song cua mang internet quoc te, tat ca đeu đuoc đat o My. Trong truong hop xau nhat la bung phat chien tranh tren mang internet thi Trung Quoc se nhanh chong bi My cach ly voi the gioi con lai.
Ben canh Huawei, viec cong ty thiet bi vien thong lon thu hai Trung Quoc la ZTE bi đay vao tinh trang kho khan sau khi bi My cam van cong nghe cho thay Trung Quoc van con phu thuoc My rat lon ve mot so cong nghe. Tren tap chi Forbes, ong Jean Baptiste Su, Pho Chu tich cong ty nghien cuu thi truong cong nghe Atherton Research (My) cho rang kho khan cua ZTE sau lenh cam van cong nghe cua My cho thay hau nhu tat ca cac cong ty lon cua Trung Quoc hien đang phu thuoc lon vao cac cong nghe cua My. Cac cong ty lon cua Trung Quoc tu Baidu, Alibaba, Tencent, Xiaomi, Didi Chuxing cho đen Ngan hang Trung Quoc (BOC), Ngan hang Cong thuong Trung Quoc (ICBC), cac cong ty vien thong China Mobile, China Telecom, tap đoan dau khi nha nuoc Trung Quoc Petro China, hang o to nha nuoc SAIC... đeu dua vao cong nghe, linh kien, phan mem hoac tai san so huu tri tue cua cac cong ty nuoc ngoai nhu Apple, Google, Intel, Qualcomm, Cisco, Micron, Microsoft... Tac gia cho rang mot lenh cam ban cong nghe My cho cac cong ty Trung Quoc co the lam suy sup nen kinh te Trung Quoc
Theo mot bai phan tich cua Bloomberg, ben canh mot so linh vuc khong sanh đuoc voi My thi Trung Quoc cung co nhung the manh rieng đe phat trien trong tuong lai, nhu quy mo dan so, so nguoi dung internet, viec Huawei la hang manh nhat ve phat trien cua cong nghe 5G ma cac nha mang toan cau moi bat đau trien khai. Nam 2016, Trung Quoc co 4,7 trieu sinh vien tot nghiep cac nganh khoa hoc, cong nghe, ky thuat va toan hoc gan đay, trong khi My chi co 568.000 (dan so Trung Quoc gap 4,2 lan dan so My, tinh theo ty le dan so thi chi so nay cua Trung Quoc cao hon 2 lan so voi My). Chuoi lap rap, san xuat tai Trung Quoc nhin chung van nhinh hon My ve mat tong san luong trong nhieu nganh cong nghiep va luon co chi phi thap hon My. Chien tranh lanh ve cong nghe ngay cang tang tien giua Trung Quoc va My se rat kho tim ben chien thang ro rang.


= Tu chu cong nghe =

Trung Quoc cung y thuc ro rang viec sao chep cong nghe khong phai la huong đi lau dai va tu lau ho đa đe ra nhung chinh sach moi ve cong nghe. Tu nam 2000, Trung Quoc đa chuyen tu phat trien chieu rong sang chieu sau, chu trong viec nghien cuu tao ra cac thanh tuu khoa hoc ky thuat moi thay vi sao chep cua nuoc ngoai, nham bien Trung Quoc tu mot "cong xuong cua the gioi" thanh mot "nha may cua tri thuc". Trung Quoc đa đau tu luong lon tien cho san pham cong nghe cao nhu o to đien, san pham ban dan, cong nghe smartphone... Đieu nay đa đuoc ghi ro trong ke hoach "Made in China 2025" cua Trung Quoc. Cac chuyen gia cho rang khi bi My gay suc ep, Trung Quoc co the se tap hop cac hang noi đia vao mot co che hop tac o cap đo cao hon va phat trien cong nghe moi đe đay nhanh tien bo cong nghe cua ho.
Ke hoach "Made in China 2025" cua Trung Quoc ve ban chat la chien luoc nham thay the cong nghe phuong Tay bang cong nghe cao do chinh Trung Quoc che tao, lam tot cong tac chuan bi cho doanh nghiep Trung Quoc tien vao thi truong quoc te. Trong "Made in China 2025", tu ngu xuyen suot la "tu chu sang tao" va "tu minh bao đam", đac biet la muc tieu chi tiet cua "tu minh bao đam": du tinh toi truoc nam 2025 nang thi phan trong nuoc len 70% voi cac hang cung cap nguyen lieu co ban, linh kien then chot, 40% voi chip đien thoai di đong, 70% robot cong nghiep, 80% thiet bi su dung nang luong tai sinh la do Trung Quoc tu san xuat. Truoc đay, Trung Quoc sao chep cong nghe phuong Tay đe phat trien nang luc noi tai, khi đa đat đuoc muc tieu đo thi ho se cham dut viec phu thuoc vao cong nghe nuoc ngoai. Ke hoach cua Trung Quoc cho toi nam 2025 la se tung buoc su dung cong nghe trong nuoc thay the cho cong nghe nuoc ngoai. Sau đo, Trung Quoc se tien toi viec pho bien cong nghe cua ho ra toan the gioi, tranh gianh thi phan voi chau Au va My.
Cuoi thang 11/2018, CNN Business đa co phong su ve viec cac thanh pho lon nhu Tham Quyen đa chuyen minh tu bat chuoc (imitation) sang sang tao (innovation), va rang viec xem Trung Quoc la cong xuong chi biet gia cong, sao chep cac san pham do nuoc ngoai thiet ke gio đa la "quan niem lac hau va sai lam". Christian Grewell, giao su kinh doanh Đai hoc New York Thuong Hai, nhan đinh: "Co rat nhieu phat minh, sang tao đang dien ra voi quy mo lon va toc đo rat nhanh o Trung Quoc ma chung ta khong he hay biet". Trung Quoc muon thanh quoc gia đi đau ve tri tue nhan tao vao nam 2030, va hien đa dan đau ve so luong bai nghien cuu va luot trich dan trong linh vuc nay. Viec Chinh phu My can tro cac cong ty Trung Quoc tiep can cong nghe My khien cac cong ty nay chuyen huong sang tu nghien cuu, thiet ke va san xuat san pham khong can đen cong nghe My.


Co so ha tang Sau giai đoan bung no co so ha tang keo dai nhieu thap ky , Trung Quoc đa xay dung nen rat nhieu du an co so ha tang hang đau the gioi: Trung Quoc hien so huu mang luoi tau cao toc lon nhat the gioi , co so luong toa nha choc troi nhieu nhat tren the gioi , co nha may đien lon nhat the gioi (đap Tam Hiep) , cung voi mot he thong đinh vi ve tinh toan cau rieng voi so luong ve tinh lon nhat tren the gioi . Trung Quoc đa khoi xuong Sang kien Vanh đai va Con đuong, mot sang kien xay dung co so ha tang toan cau lon voi so tien tai tro tu 50–100 ty USD moi nam . Sang kien Vanh đai va Con đuong co the la mot trong nhung ke hoach phat trien co so ha tang lon nhat trong lich su hien đai .


= Vien thong =
Trung Quoc hien co so luong đien thoai di đong hoat đong nhieu nhat the gioi, voi tren 1,5 ty nguoi su dung tinh đen thang 5 nam 2018 . Quoc gia nay cung đung đau the gioi ve so nguoi su dung Internet va bang thong rong, voi tren 800 trieu nguoi su dung Internet tinh đen nam 2018 - tuong đuong voi khoang 60% dan so ca nuoc, phan lon la qua cac thiet bi di đong . Đen nam 2018, Trung Quoc co hon 1 ty nguoi dung 4G, chiem 40% tong so the gioi . Trung Quoc đang đat đuoc nhung buoc tien nhanh chong trong viec phat trien cong nghe 5G. Cuoi nam 2018, Trung Quoc đa bat đau thu nghiem 5G thuong mai voi quy mo lon .
Mot bao cao vao nam 2013 bieu thi rang toc đo đuong truyen Internet trung binh toan quoc la 3,14 MB/s.. China Mobile, China Unicom va China Telecom, la ba nha cung cap dich vu di đong va internet lon nhat o Trung Quoc. Rieng China Telecom đa phuc vu hon 145 trieu thue bao bang thong rong va 300 trieu nguoi dung di đong; China Unicom co khoang 300 trieu nguoi đang ky; va China Mobile, cong ty lon nhat, co 925 trieu nguoi dung tinh đen nam 2018 . Mot so cong ty vien thong cua Trung Quoc, đang chu y nhat la Huawei va ZTE, bi cao buoc lam gian điep cho quan đoi Trung Quoc.
Trung Quoc đa phat trien he thong đinh vi ve tinh rieng đuoc đat ten la Bac Đau. He thong nay bat đau cung cap dich vu đinh vi thuong mai tren khap chau A vao nam 2012  cung nhu cac dich vu đinh vi tren toan cau tu cuoi nam 2018.


= Giao thong van tai =
Ke tu cuoi thap nien 1990, mang luoi đuong bo quoc gia cua Trung Quoc đuoc mo rong đang ke thong qua thiet lap mot mang luoi quoc đao va cong lo cao toc. Nam 2011, cac quoc đao cua Trung Quoc đat tong chieu dai 85.000 km (53.000 mi), tro thanh he thong cong lo dai nhat tren the gioi. Vao nam 2018, đuong cao toc cua Trung Quoc đa đat tong chieu dai la 142.500 km (88.500 mi), tro thanh he thong đuong cao toc dai nhat the gioi . Trung Quoc so huu thi truong lon nhat the gioi đoi voi o to, vuot qua Hoa Ky ve ca ban va san xuat o to. So xe ban đuoc trong nam 2009 vuot qua 13,6 trieu va du đoan đat 40 trieu vao nam 2020. Trong cac khu vuc đo thi, xe đap van la mot phuong tien giao thong pho bien, tinh đen nam 2012, co khoang 470 trieu xe đap tai Trung Quoc.
He thong đuong sat Trung Quoc thuoc so huu nha nuoc, nam trong so cac he thong nhon nhip nhat tren the gioi. Nam 2013, đuong sat Trung Quoc van chuyen khoang 2,106 ty luot hanh khach, khoang 3,967 ty tan hang hoa. He thong đuong sat cao toc Trung Quoc bat đau đuoc xay dung tu đau thap nien 2000, xep hang đau the gioi ve chieu dai voi 11.028 kilomet (6.852 dam) đuong ray vao nam 2013. Tinh đen nam 2017, đat nuoc co 127.000 km (78.914 dam) đuong sat, xep thu hai tren the gioi . Đuong sat đap ung nhu cau đi lai khong lo cua nguoi dan, đac biet la trong ky nghi Tet Nguyen đan, thoi điem cuoc di cu hang nam lon nhat the gioi cua loai nguoi dien ra 
.
Đen cuoi nam 2019, mang luoi đuong sat cao toc o Trung Quoc đa co tong chieu dai hon 35.000 km (21.748 dam), tro thanh mang luoi đuong sat cao toc dai nhat the gioi . Cac chuyen tau tren tuyen Bac Kinh – Thuong Hai, Bac Kinh – Thien Tan va Thanh Đo – Trung Khanh đat van toc len toi 350 km /h (217 dam / gio). Tuyen đuong sat cao toc Bac Kinh – Quang Chau – Tham Quyen la tuyen đuong sat dai nhat the gioi va tuyen đuong sat cao toc Bac Kinh - Thuong Hai co ba cay cau đuong sat dai nhat the gioi. Tau đem tu Thuong Hai, đat van toc 431 km / h (268 mph), la dich vu tau thuong mai nhanh nhat the gioi.
Tinh đen thang 1 nam 2021, 44 thanh pho cua Trung Quoc co he thong giao thong cong cong đo thi đang hoat đong  va 39 thanh pho khac đa đuoc phe duyet xay dung he thong tau đien ngam. Tinh đen nam 2020, Trung Quoc so huu nam he thong tau đien ngam dai nhat the gioi o cac thanh pho Thuong Hai, Bac Kinh, Quang Chau, Thanh Đo va Tham Quyen.
Tinh đen nam 2017, Trung Quoc co 220 cang hang khong thuong mai, va tren hai phan ba so cang hang khong đuoc xay dung tren toan cau trong nam 2013 la tai Trung Quoc, va Boeing cho rang phi đoi thuong mai hoat đong tai Trung Quoc se tang tu 1.910 trong nam 2011 len 5.980 vao nam 2031. Khoang 80% khong phan cua Trung Quoc van bi han che cho su dung quan su, va cac hang hang khong Trung Quoc chiem tam trong so muoi hang hang khong chau A te nhat ve phuong dien tri hoan. Trong nam 2013, San bay quoc te Thu đo Bac Kinh xep hang nhi the gioi ve van chuyen hanh khach.
Trung Quoc co tren 2.000 cang song va cang bien, khoang 130 trong so đo mo cua cho thuyen ngoai quoc. Nam 2012, cac cang Thuong Hai, Hong Kong, Tham Quyen, Ninh Ba-Chu Son, Quang Chau, Thanh Đao, Thien Tan, Đai Lien xep hang đau the gioi ve van chuyen so luong container va trong tai hang hoa.


Nhan khau = Dan so =

Theo ket qua đieu tra nhan khau toan quoc nam 2010, dan so nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa la 1.370.536.875. Khoang 16,60% dan so tu 14 tuoi tro xuong, 70,14% tu 15 đen 59 tuoi, va 13,26% tu 60 tuoi tro len. Do dan so đong va tai nguyen thien nhien suy giam, chinh phu Trung Quoc rat quan tam đen toc đo tang truong dan so, va tu nam 1978 ho đa no luc tien hanh voi ket qua khac nhau, nham thi hanh mot chinh sach ke hoach hoa gia đinh nghiem ngat đuoc goi la "chinh sach mot con." Truoc nam 2013, chinh sach nay tim cach han che moi gia đinh co mot con, ngoai tru cac dan toc thieu so va linh hoat nhat đinh tai cac khu vuc nong thon. Mot noi long lon ve chinh sach đuoc han hanh vao thang 12 nam 2013, cho phep cac gia đinh co hai con neu mot trong song than la con mot. Du lieu tu đieu tra nhan khau nam 2010 cho thay rang tong ty suat sinh la khoang 1,4. Chinh sach mot con cung voi truyen thong trong nam co the gop phan vao mat can bang ve ty suat gioi tinh khi sinh. Theo đieu tra nhan khau nam 2010, ty suat gioi tinh khi sinh la 118,06 nam/100 nu, cao hon muc thong thuong la khoang 105 nam/100 nu. Ket qua đieu tra nhan khau vao nam 2013 cho thay nam gioi chiem 51,27% tong dan so. trong khi con so nay vao nam 1953 la 51,82%.


= Sac toc =
Trung Quoc chinh thuc cong nhan 56 dan toc rieng biet, dan toc đong dan nhat la nguoi Han, chiem khoang 91,51% tong dan so. Nguoi Han la dan toc đon le lon nhat tren the gioi,, chiem thieu so tai Tay Tang va Tan Cuong va đong hon cac dan toc khac tai cac đon vi hanh chinh cap tinh con lai. Cac dan toc thieu so chiem khoang 8,49% tong dan so Trung Quoc theo ket qua đieu tra nhan khau nam 2010. So voi đieu tra nhan khau nam 2000, dan so nguoi Han tang 66.537.177, hay 5,74%, trong khi tong dan so cua 55 dan toc thieu so tang 7.362.627, hay 6,92%. Đieu tra nhan khau nam 2010 cho thay co 593.832 cong dan ngoai quoc cu tru tai Trung Quoc, cac nhom lon nhat đen tu Bac Trieu Tien (120.750), Hoa Ky (71.493) va Nhat Ban (66.159).


= Ngon ngu =

Trung Quoc co 292 ngon ngu đang ton tai. Cac ngon ngu pho bien nhat thuoc nhanh Han cua ngu he Han-Tang, gom co Quan thoai (ban ngu cua 70% dan so), va cac ngon ngu Han khac: Ngo, Viet (hay Quang Đong), Man, Tuong, Cam, va Khach Gia. Cac ngon ngu thuoc nhanh Tang-Mien nhu Tang, Khuong, Lo Lo đuoc noi tren khap cao nguyen Thanh Tang va Van Quy. Cac ngon ngu thieu so khac tai tay nam Trung Quoc gom cac ngon ngu thuoc ngu he Tai-Kadai nhu tieng Trang, H'Mong-Mien va Nam A. Tai khu vuc đong bac va tay bac cua Trung Quoc, cac dan toc thieu so noi cac ngon ngu thuoc ngu he Altai nhu tieng Mong Co va ngu he Turk nhu tieng Duy Ngo Nhi. Tieng Trieu Tien la ban ngu tai mot so khu vuc sat bien gioi voi Bac Trieu Tien, va tieng Sarikoli cua nguoi Tajik o mien tay Tan Cuong la mot ngu he An-Au.
Tieng pho thong la mot dang cua Quan thoai dua tren phuong ngon Bac Kinh, la quoc ngu chinh thuc cua Trung Quoc va đuoc su dung lam mot ngon ngu thong dung trong nuoc giua nhung ca nhan co boi canh ngon ngu khac biet. Chu Han đuoc su dung lam van tu cho cac ngon ngu Han tu hang nghin nam, tao đieu kien cho nguoi noi cac ngon ngu va phuong ngon Han khong hieu lan nhau co the giao tiep thong qua van tu. Nam 1956, Chinh phu Trung Quoc đua ra chu gian the, thay the cho chu phon the. Chu Han đuoc Latin hoa bang he thong binh am. Tieng Tang su dung chu viet dua tren mau tu An Đo, cac dan toc Hoi giao tai Trung Quoc thuong su dung mau tu Ba Tu-A Rap, con tieng Mong Co tai Trung Quoc va tieng Man su dung chu viet bat nguon tu mau tu Duy Ngo Nhi co.


= Ton giao =

Trong hang thien nien ky, van minh Trung Hoa chiu anh huong tu nhieu phong trao ton giao khac nhau, Tam giao Trung Hoa bao gom Nho giao, Phat giao va Đao giao tren phuong dien lich su co tac đong quan trong trong viec đinh hinh van hoa Trung Hoa. Cac yeu to cua Tam giao thuong đuoc ket hop vao cac truyen thong ton giao quan chung hoac dan gian. Hien phap Trung Quoc đam bao quyen tu do ton giao, song cac to chuc ton giao khong đuoc chinh thuc chap thuan co the phai chiu bach hai o quy mo quoc gia. Uoc tinh ve nhan khau ton giao tai Trung Quoc co su khac biet. Mot nghien cuu nam 2007 cho thay 31,4% nguoi Trung Quoc tren 16 tuoi la tin đo ton giao, mot nghien cuu vao nam 2006 thi cho thay 46% dan so Trung Quoc la tin đo ton giao. Mot nghien cuu vao nam 2007 cho thay cac ca nhan tu xac đinh la tin đo Phat giao chiem 11–16% dan so truong thanh tai Trung Quoc, trong khi tin đo Co Đoc giao chiem khoang 3–4%, va tin đo Hoi giao chiem khoang 1%.


= Quan cu =
Trung Quoc trai qua đo thi hoa đang ke trong cac thap nien vua qua. Ty le dan so trong cac khu vuc đo thi tang tu 20% vao nam 1990 len 46% vao nam 2007 va 60% vao nam 2019. va dan so đo thi cua Trung Quoc đuoc du tinh đat mot ty vao nam 2030. Nam 2012, co tren 262 trieu cong nhan di cu tai Trung Quoc. Trung Quoc co tren 160 thanh pho co dan so [đo thi] tren mot trieu, trong đo co bay sieu đo thi (dan so hanh chinh tren 10 trieu) la Trung Khanh, Thuong Hai, Bac Kinh, Quang Chau, Thien Tan, Tham Quyen, va Vu Han. Đen nam 2025, uoc tinh Trung Quoc se co 221 thanh pho co tren mot trieu dan cu đo thi.


= Giao duc =

Ke tu nam 1986, giao duc bat buoc tai Trung Quoc bao gom tieu hoc va trung hoc co so, tong cong keo dai trong chin nam. Nam 2010, khoang 82,5% hoc sinh tiep tuc hoc tap tai cap trung hoc pho thong keo dai trong ba nam. Cao khao la ky thi đau vao đai hoc toan quoc tai Trung Quoc, la đieu kien tien quyet đe nhap hoc trong hau het cac co so giao duc bac đai hoc. Nam 2010, 27% hoc sinh tot nghiep trung hoc tiep tuc theo hoc giao duc đai hoc. Con so nay đa tang len đang ke trong nhieu nam qua, đat 50% vao nam 2018 
Trong thang 2 nam 2006, chinh phu cam ket cung cap giao duc chin nam hoan toan mien phi, bao gom sach giao khoa va cac loai phi. Đau tu cho giao duc hang nam nang tu duoi 50 ty USD trong nam 2003 len tren 250 ty USD trong nam 2011. Tuy nhien, van con bat binh đang trong chi tieu giao duc; nhu trong nam 2010, chi tieu giao duc trung binh cho mot hoc sinh trung hoc co so tai Bac Kinh la 20.023 NDT, trong khi tai Quy Chau la 3.204 NDT.
Tinh đen  nam 2018, 96% dan so tren 15 tuoi biet đoc biet viet, so voi 20% vao nam 1950. Nam 2009, hoc sinh Trung Quoc đen tu Thuong Hai đa đat đuoc ket qua tot nhat the gioi ve toan hoc, khoa hoc va đoc viet, theo mot bai kiem tra cua Chuong trinh Đanh gia Hoc sinh Quoc te (PISA), mot cuoc đanh gia tren toan the gioi ve thanh tich hoc tap cua hoc sinh 15 tuoi . Mac du đat ket qua cao, giao duc Trung Quoc cung vap phai su chi trich tu ca trong nuoc va quoc te vi qua chu trong vao hoc thuoc long va su chenh lech qua lon ve chat luong giao duc giua nong thon voi thanh thi .
Tinh đen nam 2020, Trung Quoc co so luong truong đai hoc top đau nhieu thu hai the gioi sau Hoa Ky . Hien tai, Trung Quoc chi xep sau Hoa Ky ve so đai dien nam trong danh sach 200 truong đai hoc hang đau theo ARWU . Trung Quoc la noi co hai truong đai hoc tot nhat khu vuc Chau A - Chau Đai Duong va cac nuoc moi noi (Đai hoc Thanh Hoa va Đai hoc Bac Kinh) theo Xep hang Đai hoc The gioi cua Times Higher Education 


= Y te =
Bo Y te cung so y te cap tinh giam sat nhu cau y te cua dan cu Trung Quoc. Đac điem cua chinh sach y te Trung Quoc ke tu đau thap nien 1950 la tap trung vao y hoc cong cong va y hoc du phong. Đuong thoi, Đang Cong san bat đau Chien dich y te ai quoc nham cai thien ve sinh moi truong va ve sinh ca nhan, cung nhu đieu tri va ngan ngua mot so benh. Cac benh hoanh hanh tai Trung Quoc khi truoc nhu ta, thuong han va tinh hong nhiet gan nhu bi tiet tru trong chien dich nay.
Sau khi Đang Tieu Binh bat đau thi hanh cai cach kinh te vao nam 1978, tinh hinh y te cua quan chung Trung Quoc đuoc cai thien nhanh chong do dinh duong tot hon, song nhieu dich vu y te cong cong mien phi tai khu vuc nong thon bien mat cung voi cac cong xa nhan dan. Cham soc y te tai Trung Quoc bi tu nhan hoa phan lon, tuy co su gia tang đang ke ve chat luong nhung cung keo theo chi phi y te tang vot, khien nguoi thu nhap thap khong co đu tien chua benh. Nam 2009, chinh phu bat đau mot sang kien cung cap cham soc y te quy mo lon keo dai trong 3 nam tri gia 124 ty USD. Đen nam 2011, chien dich đat ket qua 95% dan so Trung Quoc co bao hiem y te co ban. Nam 2011, Trung Quoc đuoc uoc tinh la nuoc cung cap duoc pham lon thu ba the gioi, song dan cu Trung Quoc phai chiu ton hai tu viec phat trien va phan phoi cac duoc pham gia.
Tuoi tho du tinh khi sinh tai Trung Quoc la 75 nam, va ty suat tu vong tre so sinh la 11‰ vao nam 2013. Ca hai chi so đeu đuoc cai thien đang ke so voi thap nien 1950. Ty le coi coc bat nguon tu thieu dinh duong giam tu 33,1% vao nam 1990 xuong 9,9% vao nam 2010. Mac du co cac cai thien đang ke ve y te va kien thiet co so y te tien bo, song Trung Quoc co mot so van đe y te cong cong moi noi, nhu cac benh ve đuong ho hap do o nhiem khong khi tren quy mo rong, hang tram trieu nguoi hut thuoc la, va su gia tang beo phi trong cac dan cu tre tai đo thi. Dan so lon va cac thanh pho đong đuc dan đen bung phat cac dich benh nghiem trong trong thoi gian gan đay, nhu bung phat SARS vao nam 2003 va dich COVID-19 vao nam 2020. Nam 2010, o nhiem khong khi khien cho 1,2 trieu nguoi chet som tai Trung Quoc.


Van hoa Tu thoi co đai, van hoa Trung Quoc đa chiu anh huong manh tu Nho giao va cac triet ly co đien. Trong hau het cac trieu đai, co the đat đuoc co hoi thang tien xa hoi thong qua viec gianh thanh tich cao trong cac ky khoa cu von bat đau tu thoi Han. Chu trong van chuong trong cac ky khoa cu tac đong đen nhan thuc chung ve tinh the van hoa tai Trung Quoc, nhu niem tin rang thu phap, thi hoa la cac loai hinh nghe thuat đung tren nhac kich. Van hoa Trung Quoc tu lau đa tap trung vao y thuc lich su sau sac va phan lon la huong noi. Khao thi va nhan tai van đuoc đanh gia rat cao tai Trung Quoc hien nay.
Cac lanh đao đau tien cua nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tim cach thay đoi mot so khia canh truyen thong cua van hoa Trung Quoc, nhu quyen chiem huu đat tai nong thon, phan biet gioi tinh, va he thong Nho hoc trong giao duc, trong khi duy tri nhung khia canh khac, nhu cau truc gia đinh va van hoa phuc tung quoc gia. Mot so nha quan sat nhin nhan giai đoan sau nam 1949 nhu mot su tiep tuc lich su trieu đai Trung Hoa truyen thong, mot so khac thi cho rang su thong tri cua Đang Cong san gay ton hai cho nen tang cua van hoa Trung Hoa, đac biet la qua cac phuong trao chinh tri nhu Cach mang van hoa trong thap nien 1960, khi đo nhieu khia canh van hoa truyen thong bi pha huy do bi nhin nhan la lac hau hay tan tich cua phong kien. Nhieu khia canh quan trong cua đao đuc va van hoa Trung Hoa truyen thong, nhu Khong giao, nghe thuat, van chuong, nghe thuat trinh dien nhu Kinh kich, bi bien đoi đe phu hop voi cac chinh sach va tuyen truyen cua chinh phu đuong thoi. Hien nay, viec tiep can voi truyen thong ngoai quoc bi han che cao đo; moi nam chi co 34 phim ngoai quoc đuoc phep trinh chieu trong cac rap chieu phim tai Trung Quoc.
Ngay nay, Chinh phu Trung Quoc chap thuan nhieu yeu to cua van hoa Trung Hoa truyen thong co tinh nguyen tac đoi voi xa hoi Trung Quoc. Cung voi su gia tang cua chu nghia dan toc Trung Hoa va ket thuc Cach mang van hoa, nhieu hinh thuc nghe thuat, van chuong, am nhac, đien anh, trang phuc, va kien truc ve Trung Hoa truyen thong chung kien mot su phuc hung manh me, Trung Quoc hien đung thu ba the gioi ve so du khach ngoai quoc đen tham quan, voi 55,7 khach quoc te trong nam 2010. Uoc tinh co 740 trieu du khach Trung Quoc lu hanh noi đia trong thang 10 nam 2012.
Am thuc Trung Quoc rat đa dang, co nen tang la lich su am thuc keo dai hang thien nien ky. Cac quan chu Trung Hoa co đai đuoc biet la co nhieu phong an trong cung, moi phong lai chia thanh vai gian, moi gian phuc vu mot loai mon an đac trung. Lua gao la cay luong thuc pho bien nhat, đuoc trong tai phia nam Hoai Ha; lua mi la loai cay trong pho bien thu nhi va tap trung tai đong bang mien bac. Thit lon la loai thit pho bien nhat tai Trung Quoc, chiem khoang 75% tong luong tieu thu thit toan quoc. Gia vi la trong tam trong am thuc Trung Hoa.


= Van hoc =
Van hoc Trung Quoc no ro ke tu trieu đai nha Chu. Van hoc o đay co the hieu rong la tat ca nhung van ban co đien cua Trung Quoc trinh bay mot loat cac tu tuong va bao trum moi linh vuc chu khong chi la nhung tac pham nghe thuat. Mot trong so nhung van ban lau đoi nhat va co tam anh huong lon nhat bao gom Kinh Dich va Kinh Thu nam trong bo Tu Thu va Ngu Kinh đuoc coi la nen tang cua Nho giao . Tho Trung Quoc đat đen đinh cao trong thoi đai nha Đuong, voi nhung nha tho kiet xuat nhu Ly Bach va Đo Phu .
Su hoc Trung Quoc co đai dien tieu bieu la Tu Ma Thien voi cuon Su ky. Tieu thuyet la mot the loai van hoc phat trien tu thoi nha Minh, noi tieng nhat la 4 tac pham đuoc coi nhu Tu đai danh tac bao gom Tam quoc dien nghia, Tay du ky, Thuy hu va Hong lau mong. Mot so cai ten lon cua nen van hoc Trung Quoc hien đai co the ke đen nhu Lo Tan, Ho Thich, Mac Ngon, Cao Hanh Kien, Tham Tong Van, Truong Ai Linh....


= Triet hoc, tu tuong =

Thoi Xuan Thu – Chien Quoc, o Trung Quoc đa xuat hien rat nhieu nhung nha tu tuong đua ra nhung ly thuyet đe to chuc xa hoi va giai thich cac van đe cua cuoc song. Bach Gia Chu Tu chung kien su mo rong to lon ve van hoa va tri thuc o Trung Quoc keo dai tu 770 đen 222 TCN, đuoc goi la thoi đai hoang kim cua tu tuong Trung Quoc khi no chung kien su nay sinh cua nhieu truong phai tu tuong khac nhau nhu Khong giao, Đao giao, Phap gia, Mac gia, Am duong gia (voi cac thuyet am duong, ngu hanh, bat quai). Giua cac trao luu nay co su tranh luan cung nhu hoc hoi, giao thoa voi nhau. Sau nay, vao thoi nha Đuong, Phat giao đuoc du nhap tu An Đo cung tro thanh mot trao luu ton giao va triet hoc tai Trung Hoa. Phat giao phat trien tai đay pha tron voi Nho giao va Đao giao tao ra cac truong phai, cac tu tuong moi khac voi Phat giao nguyen thuy. Giong voi triet hoc Tay phuong, triet hoc Trung Hoa co nhieu tu tuong phuc tap va đa dang voi nhieu truong phai va đeu đe cap đen moi linh vuc va chuyen nganh cua triet hoc. Triet hoc đao đuc, triet hoc chinh tri, triet hoc xa hoi, triet hoc giao duc, logic va sieu hinh hoc đeu đuoc tim thay trong triet hoc Trung Quoc voi nhung quan điem sau sac, đoc đao khac voi cac nen triet hoc khac. Triet hoc Trung Quoc, đac biet la Nho giao, tro thanh nen tang tu tuong cua xa hoi Trung Quoc. Tren nen tang đo nguoi Trung Quoc xay dung cac the che nha nuoc va toan bo cau truc xa hoi cua ho.
Nghe thuat quan su trong giai đoan Xuan Thu – Chien Quoc cung xuat hien hai nha tu tuong lon la Ton Tu va Ton Tan voi nhung quyen binh phap quan su noi tieng.
O thoi hien đai, Chu nghia Mao do Mao Trach Đong sang tao nen đuoc coi la mot nhanh cua chu nghia cong san voi su ket hop giua chu nghia Marx, chu nghia Stalin đuoc bien đoi theo nhung đieu kien kinh te – xa hoi cua Trung Quoc. Mao Trach Đong la nguoi co ac cam voi nhieu truyen thong van hoa, tu tuong cua Trung Quoc. Ong muon huy bo nen van hoa truyen thong đe mau chong hien đai hoa quoc gia bang cach lam cuoc Cach mang van hoa pha huy mot cach co he thong cac gia tri van hoa vat the va phi vat the co truyen cua Trung Quoc. Tuy nhien cuoc cach mang nay đa that bai khi no khong the xay dung đuoc nhung gia tri van hoa moi ma chi pha huy van hoa cu va bi cac ca nhan, phe phai trong Đang Cong san Trung Quoc loi dung đe triet ha nhau. Sau thoi ky Cach mang van hoa, cac yeu to van hoa truyen thong bat đau đuoc khoi phuc, va hien nay đuoc coi la mot nhan to quan trong đe thuc đay su phat trien cua đat nuoc.


= Hoi hoa, đieu khac, kien truc =

Hoi hoa Trung Quoc co lich su 5000–6000 nam voi cac loai hinh: bach hoa, ban hoa, bich hoa. Đac biet la nghe thuat ve tranh thuy mac, co anh huong nhieu toi cac nuoc o Chau A. Cuon Luc phap luan cua Ta Hach đa tong ket nhung kinh nghiem hoi hoa tu đoi Han đen đoi Tuy. Tranh phong canh đuoc coi la đac trung cua nen hoi hoa Trung Quoc, ma đa phat trien đinh cao tu thoi ki Ngu Đai đen thoi Bac Tong (907–1127). Đieu khac Trung Quoc đuoc phan thanh cac nganh rieng nhu: Ngoc đieu, thach đieu, moc đieu. Nhung tac pham noi tieng nhu cap tuong Tan ngau đoi Tan, tuong Lac son đai Phat đoi Tay Han (pho tuong cao nhat the gioi), tuong Phat nghin mat nghin tay. Khong giong nhu phong cach kien truc Phuong Tay, kien truc Trung Hoa chu trong đen chieu rong hon la chieu cao cua cong trinh. Phong thuy đong vai tro rat quan trong trong qua trinh xay dung.
Mot so cong trinh kien truc noi tieng the gioi co the ke đen nhu: Van Ly Truong Thanh (dai 6700 km), Thanh Truong An, Co cung, Tu Cam Thanh o Bac Kinh, Lang mo Tan Thuy Hoang...


= Truyen thong =
Đai Truyen hinh Trung uong Trung Quoc (CCTV) la đai truyen hinh phat song chu yeu tai Trung Quoc đai luc. Tin tuc cua Đai đuoc bien tap boi Ban Tuyen giao Trung uong cua Đang Cong san Trung Quoc. So luong cac to bao o Trung Quoc đai luc ke tu 1968 đa tang tu 42 cho đen hon 2.200 ngay nay. Theo mot uoc tinh chinh thuc, hien co hon 7.000 bao va tap chi trong nuoc . Mot so to bao lon do Nha nuoc kiem soat la: Nhan dan Nhat bao, Bac Kinh Nhat bao, va Hoan Cau Thoi Bao.Co quan thong tan chinh o Trung Quoc la Tan Hoa Xa.
Internet o Trung Quoc bi kiem duyet chat che voi cong cu "Phong hoa truong thanh" hay "Tuong lua vi đai". Facebook bi chan o Trung Quoc tu nam 2009 va Google đa bi chan mot nam sau đo.


= Du lich =
Trung Quoc đa đon 55,7 trieu luot khach du lich quoc te vao nam 2010, vao nam 2012 Trung Quoc la quoc gia co luot khach đen tham nhieu thu ba tren the gioi . Trung Quoc la nuoc co so luong Di san The gioi đuoc UNESCO cong nhan nhieu nhat (55), va la mot trong nhung điem đen du lich pho bien nhat tren the gioi (đung đau khu vuc chau A-Thai Binh Duong). Theo du bao cua Euromonitor International, Trung Quoc se tro thanh điem đen pho bien nhat the gioi đoi voi khach du lich vao nam 2030..


= Am nhac =
Am nhac Trung Quoc bao gom mot loat cac the loai am nhac tu am nhac truyen thong đen am nhac hien đai. Am nhac Trung Quoc co nguon goc tu truoc thoi tien đe quoc. Cac nhac cu truyen thong cua Trung Quoc theo truyen thong đuoc nhom thanh tam loai đuoc goi la bat am (八音). Kinh kich truyen thong Trung Quoc la mot hinh thuc am nhac san khau o Trung Quoc co nguon goc hang ngan nam va chia thanh nhieu phong cach khac nhau theo khu vuc nhu kinh kich Bac Kinh va kinh kich Quang Đong. Nhac pop Trung Quoc (C-Pop), rap Trung Quoc, hip hop Trung Quoc va hip hop Hong Kong đa tro nen pho bien trong thoi hien đai


= Đien anh =
Đien anh lan đau tien đuoc gioi thieu đen Trung Quoc vao nam 1896 va bo phim Trung Quoc đau tien, Đinh Quan Son, đuoc phat hanh vao nam 1905 . Trung Quoc co so luong rap chieu phim lon nhat the gioi ke tu nam 2016 . Trung Quoc tro thanh thi truong đien anh co doanh thu lon nhat trong the gioi vao nam 2020 . 4 bo phim co doanh thu cao nhat o Trung Quoc hien tai la Chien Lang 2 (2017), Na Tra (2019), Luu lac Đia cau (2019), Đai chien ho Truong Tan (2021).


= Trang phuc =
Han phuc la trang phuc truyen thong cua nguoi Han o Trung Quoc. Suon xam la mot trang phuc truyen thong pho bien danh cho nu gioi. Phong trao phuc hung Han phuc đa tro nen pho bien trong thoi gian gan đay 
.


= The thao =

Trung Quoc so huu mot trong nhung van hoa the thao lau đoi nhat tren the gioi. Co bang chung bieu thi rang ban cung (xa tien) đuoc thuc hanh tu thoi Tay Chu. Đau kiem (kiem thuat) va mot dang bong đa (xuc cuc) cung truy nguyen tu cac trieu đai ban đau cua Trung Quoc. Ngay nay, mot so mon the thao pho bien nhat tai Trung Quoc gom vo thuat, bong ro, bong đa, bong ban, cau long, the thao duoi nuoc va snooker. Cac tro choi tren ban nhu co vay, co tuong, va gay đay hon la co vua cung đuoc choi o cap đo chuyen nghiep.
Ren luyen the chat đuoc chu trong cao trong van hoa Trung Hoa, cac bai tap buoi sang nhu khi cong va thai cuc quyen đuoc thuc hanh rong rai, va phong tap the duc va cau lac bo suc khoe thuong mai tro nen pho bien tren toan quoc. Nhung thanh nien Trung Quoc cung thich bong đa va bong ro, đac biet la trong cac trung tam đo thi co khong gian han che. Bong ro hien đang la mon the thao pho bien nhat Trung Quoc , quoc gia nay cung san sinh ra nhieu cau thu tam co the gioi nhu Dieu Minh hay Dich Kien Lien. Đoi tuyen bong đa quoc gia Trung Quoc tung tham du Giai vo đich bong đa the gioi 2002. Trung Quoc giu the thong tri trong cac mon the thao nhu bong ban (voi Ma Long la van đong vien bong ban so 1 the gioi), cau long (voi nhung tay vot hang đau nhu Lam Đan hay Tham Long), va kung fu. Ngoai ra, Trung Quoc con la noi co so nguoi đi xe đap lon nhat, voi 470 trieu xe đap trong nam 2012. Nhieu mon the thao truyen thong khac nhu đua thuyen rong, vat kieu Mong Co, va đua ngua cung pho bien.
Trung Quoc tham du The van hoi lan đau tien vao nam 1932, va voi quoc hieu hien hanh tu nam 1952. Trung Quoc đang cai The van hoi Mua he 2008 tai Bac Kinh, va gianh đuoc so huy chuong vang nhieu nhat trong so cac quoc gia tham du.. Trung Quoc cung la noi đa to chuc The van hoi Mua đong 2022.


Xem them Lich su Trung Quoc
Van hoa Trung Quoc
Am thuc Trung Quoc


Ghi chu Chu thich Tham khao Đoc them Barnouin, Barbara, and Yu Changgen. Zhou Enlai: A Political Life (2005)
Chang, Jung and Jon Halliday. Mao: The Unknown Story, (2005), 814 pages, ISBN 0-679-42271-4
Davin, Delia (2013). Mao: A Very Short Introduction. Oxford UP. ISBN 9780191654039.
Dikotter, Frank. The Tragedy of Liberation: A History of the Chinese Revolution, 1945–57. (New York: Bloomsbury Press, 2013). ISBN 9781620403471.
Dikotter, Frank. Mao's Great Famine: The History of China's Most Devastating Catastrophe, 1958–62. (London: Bloomsbury, 2010). ISBN 9780747595083.
Dittmer, Lowell. China's Continuous Revolution: The Post-Liberation Epoch, 1949–1981 (1989) online free.
Garver, John W. China's Quest: The History of the Foreign Relations of the People's Republic (2nd ed. 2016)
Gao, Wenqian (2007). Zhou Enlai: The Last Perfect Revolutionary. translated by Rand, Peter and Lawrence R. Sullivan. NY: Public Affairs. ISBN 978-1-58648-415-6.. Both sympathetic and critical.
Kirby, William C.; Ross, Robert S.; and Gong, Li, eds. Normalization of U.S.-China Relations: An International History. (2005). 376 pp.
Li, Xiaobing. A History of the Modern Chinese Army (2007)
MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds. The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982. Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp.
Meisner, Maurice. Mao's China and After: A History of the People's Republic, 3rd ed. (Free Press, 1999), dense book with theoretical and political science approach.
Pantsov, Alexander and Steven I. Levine. Deng Xiaoping: A Revolutionary Life. Oxford University Press, 2015). ISBN 9780199392032.
Pantsov, Alexander, With Steven I Levine. Mao: The Real Story. (New York: Simon & Schuster, 2012). ISBN 9781451654479.
Spence, Jonathan. Mao Zedong (1999)
Walder, Andrew G. China under Mao: A Revolution Derailed (Harvard University Press, 2015) 413 pp. online review
Wang, Jing. High Culture Fever: Politics, Aesthetics, and Ideology in Deng's China (1996) complete text online free


= Cach mang van hoa, 1966–1976 =
Clark, Paul. The Chinese Cultural Revolution: A History (2008), a favorable look at artistic production excerpt and text search
Esherick, Joseph W.; Pickowicz, Paul G.; and Walder, Andrew G., eds. The Chinese Cultural Revolution as History. (2006). 382 pp.
Jian, Guo; Song, Yongyi; and Zhou, Yuan. Historical Dictionary of the Chinese Cultural Revolution. (2006). 433 pp.
Richard Curt Kraus. The Cultural Revolution: A Very Short Introduction. (New York: Oxford University Press, Very Short Introductions Series, 2012). ISBN 9780199740550.
MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds. The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982. Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp.
MacFarquhar, Roderick and Michael Schoenhals. Mao's Last Revolution. (2006).
MacFarquhar, Roderick. The Origins of the Cultural Revolution. Vol. 3: The Coming of the Cataclysm, 1961–1966. (1998). 733 pp.
Yan, Jiaqi and Gao, Gao. Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution. (1996). 736 pp.


Lien ket ngoai Trung Quoc tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Trung Quoc tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Trang web con nguoi Trung Quoc
Trang web cua Ban Tieng Viet Nam Đai Phat thanh Quoc te Trung Quoc (tieng Viet)
China.org.cn Wedsite chinh quyen Trung Quoc (tieng Anh)
Chinese politics: New York Times (can đang ky)
China in red – PBS: Frontline
Kham pha Trung Quoc Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Go Taikonauts! – Trang Web cua mot nguoi dan Trung Quoc ve chuong trinh vu tru Trung Quoc
Bai đoc ve chuong trinh vu tru cua Trung Quoc