Tran Stalingrad (23 thang 8 nam 1942 – 2 thang 2 nam 1943) la mot tran đanh lon dien ra trong Chien tranh Xo-Đuc giua Đuc Quoc xa cung voi cac nuoc thuoc đia va Hong quan Lien Xo tai thanh pho Stalingrad (nay la Volgograd) o mien Tay Nam nuoc Nga. Tran đanh dien ra tu thang 8 nam 1942 đen ngay 2 thang 2 nam 1943, va thuong đuoc đanh gia nhu mot buoc ngoat quan trong va buoc đau lam xoay chuyen cuc dien trong chien tranh the gioi thu 2, tham chi la mot trong nhung buoc ngoat lon nhat cua nen quan su the gioi trong the ky XX. Đay cung la tran đanh đam mau nhat trong lich su the gioi1.250.000 #, voi tong so thuong vong cua hai ben len đen 2,1 - 2,5 trieu quan.
So binh si tham gia tran đanh nay nhieu hon han cac chien dich lon khac trong The chien 2, va no cung noi tieng vi muc đo ac liet, ton that cuc lon cung nhu thuong vong cao ve dan thuong. Viec quan Đuc that bai trong viec đanh chiem Stalingrad va viec Hong quan Lien Xo phan cong bao vay tieu diet 33 van quan cua Tap đoan quan so 6 (Đuc Quoc Xa) cung voi nhieu luc luong khac cua phe Truc xung quanh thanh pho đa dan toi mot trong nhung that bai quan trong nhat cua phat xit Đuc trong the chien thu hai. Voi chien thang điem ngoat nay, Hong quan đa cam chac loi the cua cuoc Chien tranh Ve quoc Vi đai. Song, đay khong chi la mot buoc ngoat quyet đinh va quan trong nhat trong cuoc chien tranh ve quoc ma con ca cua Chien tranh the gioi thu hai vi no cung voi cac chien thang o Tunisia đa mang lai loi the va cung co niem tin thang loi cho toan khoi Đong Minh, va bat đau cho giai đoan Hong quan Lien Xo chu đong to chuc phan cong tren toan mat tran va đong gop mot phan đang ke vao su đau hang cua phat xit Đuc hai nam ruoi sau đo.
Đot tan cong Stalingrad cua phat xit Đuc tien trien nhanh vao giai đoan nua sau nam 1942 duoi su ho tro manh me cua khong quan Đuc Luftwaffe, nhung tran oanh tac cua luc luong nay đa bien phan lon thanh pho tro thanh đong gach vun. Tuy nhien quan Đuc nhanh chong bi sa lay trong nhung tran đanh đam mau tren đuong pho va trong tung can nha; va mac du đa kiem soat 90% thanh pho nhung quan Đuc đa hoan toan that bai trong viec triet tieu nhung o đe khang cuoi cung cua Hong quan Lien Xo von bam tru mot cach vung chac va kien cuong ben bo Tay song Volga, trong luc đo thi thoi tiet khac nghiet cua mua đong nuoc Nga đang đen gan. Cho đen nay, van chua nha su hoc nao co the ly giai tai sao Adolf Hitler-mot nha cam quan đai tai lai co mot quyet đinh nong voi nhu vay.
Ngay 19 thang 11 nam 1942, Hong quan Lien Xo mo chien dich Sao Thien Vuong, mot đot tan cong vu hoi gom hai gong kim đanh vao canh suon cua Tap đoan quan so 6 (Đuc Quoc xa) đong tai Stalingrad. Đon tan cong nay đa hoan toan thay đoi cuc dien cua tran đanh: canh suon yeu kem cua quan Đuc nhanh chong sup đo tan tanh va 33 van quan cua Tap đoan quan so 6 bi bao vay trong noi thanh Stalingrad. Khi mua đong đen, cai đoi, cai lanh khung khiep va nhung đot tan cong lien tuc cua Hong quan Lien Xo đa lam suy kiet nhanh chong luc luong Đuc, tuy nhien menh lenh khong đuoc đau hang cua Hitler do niem tin vao "suc manh y chi", van đe danh du nuoc Đuc cung cac tinh toan chien luoc khac đa buoc ho phai tiep tuc co bam tru ma khong đuoc tu y pha vay. Vao thang 12 nam 1942, phat xit Đuc mo Chien dich Bao Mua đong nham giai cuu đoi quan bi vay nhung that bai, va theo sau đo la toan bo he thong tiep van cho khoi quan bi vay cung sup đo theo. Đau thang 2 nam 1943, suc khang cu cua khoi quan nay hoan toan bi dap tat, va Tap đoan quan so 6 bi tieu diet hoan toan vao ngay 2 thang 2 nam 1943. Đoi voi nuoc Đuc that the, tran thua nay la tin xau nhat cua ho, va sau that bai nay ho se con thua tran Kursk voi tam quan trong chang kem. Ve phan minh, Hong quan Lien Xo đa phai chiu ton that rat lon lao trong chien thang quyet đinh nay.


Boi canh Ngay 6 thang 12 nam 1941, sau khi chan đung đa tien cong cua phat xit Đuc vao thu đo Moskva, Hong quan Lien Xo mo đot phan cong nham vao cac luc luong cua quan đoi phat xit Đuc (Wehrmacht) đang cong kich thanh pho va đa đanh ho bat ra khoi ngoai vi cua thu đo Xo viet. Tuy nhien đen mua xuan nam 1942, co ban quan Đuc chan đuoc đa phan cong cua Hong quan va on đinh mat tran tai phong tuyen moi keo dai tu Leningrad o phia Bac đen thanh pho Rostov o phia Nam. Co mot so điem loi tren mat tran đuoc hinh thanh do cac đot phan cong cua quan Đuc, chu yeu o Tay Bac cua Moskva va phia Nam cua Kharkov, tuy nhien cac vi tri nay khong đe doa nhieu đen quan Đuc. O phia Nam, phat xit Đuc đa kiem soat phan lon lanh tho Ukraina va ban đao Krym mac du luc nay Sevastopol va mot phan ban đao Kerch van nam trong tay Hong quan Lien Xo.
Luc nay Bo chi huy Đuc, đung đau la Adolf Hitler, nhan thay rang khong the đanh thang Lien bang Xo viet bang mot cuoc chien tranh chop nhoang. Đe đanh thang phia Đuc phai tinh đen cach đanh tieu hao: truoc tien phai thu tieu cac nguon luc vat chat đe Lien Xo suy kiet truoc khi bi đanh bai hoan toan. Chien cuoc mua he nam 1942 dien ra voi y tuong chi đao chien luoc nhu vay va voi muc tieu chiem nhung nguon cung cap chien luoc quan trong hang đau cua Lien Xo - lua mi, cac nguyen lieu cong nghiep song con la đien, than, va đac biet la dau mo. Tat ca nhung thu đo đeu nam o phia Nam nuoc Nga, o day nui Kavkaz va Baku - trung tam cong nghiep khai thac dau mo lon nhat cua Lien Xo - va đo la nhung muc tieu toi thuong cua chien dich.


= Vai tro cua Stalingrad =
Viec chiem đuoc thanh pho nay co tam quan trong rat lon đoi voi Hitler va ca Mussolini vi hai ly do chinh. Thu nhat, đay la mot thanh pho cong nghiep lon nam tren song Volga - con đuong giao thong van tai mang tam quan trong chien luoc noi lien Bien Caspi va mien Bac nuoc Nga. Su quan trong cua no đa đuoc chinh Adolf Hitler đa phai noi rang "Neu toi khong chiem đuoc cac mo dau tai Maikop va Grozny thi toi đanh phai ket thuc cuoc chien nay". Vi vay viec đe mat Stalingrad vao tay phat xit Đuc se gay anh huong nghiem trong đen kha nang van chuyen hang hoa đen phia Bac cua đat nuoc cung nhu tao cho quan Đuc mot cho tru chan qua mua đong. Thu hai, viec đanh chiem Stalingrad se cung co suon phia Đong cua quan Đuc von đang tien nhanh ve vua dau tai vung Kavkaz voi muc tieu cat đut nguon cung ung dau hoa cho Hong quan Lien Xo. Them nua, thanh pho nay mang ten cua lanh tu I. V. Stalin, viec đanh chiem thanh pho nay cung se la mot thang loi quan trong ve mat tinh than va tu tuong.
Hong quan Lien Xo nhan ra rang ho đang chiu mot suc ep nghiem trong ve thoi gian va nhan luc, vat luc, vi vay tat ca nhung ai co the cam sung chien đau đeu đuoc đieu ve bao ve Stalingrad. Vao thoi ky nay cua chien tranh, kha nang tac chien co đong cao cua Hong quan van con kem hon so voi phat xit Đuc, tuy nhien viec chien đau trong thanh pho đa giup giam thieu nhung thiet thoi cua Hong quan vi noi đay la đia ban cua viec giao tranh bang vu khi cam tay cua bo binh chiem uu the chu khong phai la noi danh cho viec giao chien giua cac luc luong tang thiet giap.


Chien dich Blau Cum Tap đoan quan Nam la luc luong đuoc chon đe mo mui cong kich huong ve nhung thao nguyen mien Nam nuoc Nga sau đo tien ve khu vuc Kavkaz đe đanh chiem nhung vua dau lon cua Lien Xo tai đay. Chien dich tan cong mua he nham vao mien Tay Nam Lien Xo mang mat danh Fall Blau ("Chien dich Blau"). Luc luong thuc thi chien dich nay bao gom cac Tap đoan quan so 6, so 17, Tap đoan quan thiet giap so 4 va so 1. Cum Tap đoan quan Nam đa chiem đong phan lon lanh tho cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo Viet Ukraina ngay tu nam 1941. Tap trung chu yeu o mien Đong Ukraina, đay la luc luong se đam nhiem vai tro mo mui tan cong vao cac thao nguyen Tay Nam nuoc Nga.

Tuy nhien Hitler lai can thiep vao ke hoach hanh quan, ong ta chia Cum Tap đoan quan Nam thanh hai phan: Cum Tap đoan quan A va Cum Tap đoan quan B. Cum A, do Siegmund Wilhelm List chi huy, se tien cong vao khu vuc Kavkaz đung nhu ke hoach ban đau cung voi cac tap đoan quan so 11, 17, tap đoan quan thiet giap so 1, so 4 va tap đoan quan so 8 cua Y. Cum B, bao gom cac tap đoan quan so 6 (Friedrich Paulus chi huy) va so 2 cua Đuc, so 2 cua Hungary, so 8 cua Y (đieu tu cum A qua vao giua thang 9), Tap đoan quan thiet giap so 4 cua Hermann Hoth, co nhiem vu tien ve phia Đong đen song Volga-dai phan cach cua vung an toan cua cac nha may cung cac co so quan trong cua Hong quan cung voi thanh pho Stalingrad. Chi huy cua nhom B la Thong che Fedor von Bock, ve sau đuoc thay bang Đai tuong Maximilian von Weichs. Ca hai cum đeu đuoc yem tro bang tap đoan khong quan so 4 cua thong che khong quan Wolfram von Richthofen. Hitler đa vi pham nguyen tac toi ky trong nghe thuat chien tranh la nguyen tac tap trung binh luc: quan Đuc tien cong đong thoi theo hai huong ngay cang xa roi nhau, đay la tien đe cho viec bi Lien Xo bao vay tieu diet ve sau. Ong đa bo qua su canh bao cua cac tuong linh co kinh nghiem ve viec nay.
Đong thoi, trong viec lap ke hoach chien cuoc he 1942, Bo Tu lenh Toi cao cua phat xit Đuc đa pham sai lam nghiem trong do đanh gia qua thap đoi thu va qua cao chinh minh. Nguoi Đuc to ra rat tu tin ve viec che ngu đuoc Hong quan vi bay gio mua đong khac nghiet cua nuoc Nga khong con anh huong nhieu đen suc chien đau cua ho nua. That ra thi ho co ly khi tin nhu the: du Cum tap đoan quan Trung tam Đuc (Heeresgruppe Mitte) phai chiu nhieu thiet hai nang ne, 65% quan so cua ho đa khong phai tham gia vao nhung tran chien mua đong khac nghiet, ho đa đuoc nghi ngoi va đuoc tai trang bi; con cac cum Tap đoan quan Bac va Nam cung khong phai chiu ap luc nao đac biet nghiem trong trong mua đong vua qua.

Ke hoach tac chien cua Chien dich Blau đa đuoc soan thao tu cuoi thang 5 nam 1942. Tuy nhien, mot phan luc luong Đuc va Rumani đang le phai tham gia chien dich Blau thi hien đang ket cung tai Sevastopol. Phat xit Đuc đa khong the chiem đuoc thanh pho nay cho đen tan thang 6, va đieu nay đa lam tri hoan viec thuc thi ke hoach Blau may lan. Tuy nhien trong thoi gian tri hoan đo, phat xit Đuc cung tien hanh mot đot phan kich nham thanh toan mot "điem loi" cua Hong quan Lien Xo tai Kharkov va hop vay mot khoi lon quan Lien Xo tai đay.
Cuoi cung thi chien dich Blau cung chinh thuc mo man vao ngay 28 thang 6 nam 1942 khi cac luc luong cua Cum Tap đoan quan Nam tan cong vao mien Nam Nga. Khoi đau cua chien dich dien ra rat thuan loi cho quan Đuc. Cac luc luong Hong quan gan nhu khong co bat cu hanh đong khang cu quyet liet nao tren nhung vung thao nguyen trong trai, thay vao đo ho nhanh chong thao lui ve phia Đong. That ra Hong quan đa vai lan co gang thanh lap mot phong tuyen đe ngan đa tien cong cua quan Đuc, tuy nhien tat ca đeu that bai boi cac đon đanh boc suon cua quan Đuc. Quan Đuc đa hai lan hop vay va tieu diet hai khoi lon quan Lien Xo: mot lan o Tay Bac Kharkov vao ngay 2 thang 7 va lan thu hai o khu vuc gan Millerovo thuoc tinh Rostov mot tuan sau đo. Cung luc ay, Tap đoan quan so 2 (Hungary) va Tap đoan quan xe tang so 4 (Đuc) đanh tan quan Lien Xo tai Voronezh, va chiem thanh pho nay vao ngay 5 thang 7. Quan Đuc đa đanh tan phong tuyen Song Don cua Hong quan Lien Xo, đa tien đen bo song Don, loai bo đuoc moi nguy hiem bi Hong quan đanh vao suon tu ban đap nay.
Nhung thanh cong ban đau cua Tap đoan quan so 6 an tuong đen muc Hitler lai can thiep vao ke hoach va đieu Tap đoan quan Thiet giap so 4 nhap vao phan A cua Cum Tap đoan quan Nam. Tuy nhien, he thong đuong giao thong trong khu vuc khong đu cho ca tap đoan quan thiet giap so 4 va tap đoan quan so 6, vi vay quyet đinh nay đa khien quan Đuc ket cung tren cac con đuong; ho phai chat vat giai quyet mo hon đon cua hang nghin chiec xe co gioi đang lam tac nghen cac tuyen giao thong. Đieu nay khien tien đo hanh quan bi cham lai đen ca tuan va the la Hitler lai lat đat đieu tap đoan quan thiet giap so 4 ve vi tri cu.

Dau sao đen cuoi thang 7, phat xit Đuc đa don Hong quan Lien Xo ve bo ben kia cua song Don. O tai khu vuc nay thi song Don va song Volga chi cach nhau co 40 cay so, va quan Đuc bat đau bo tri cac kho tang cua ho o ben bo Tay song Don, nhung kho tang nay se đong vai tro quan trong trong viec tiep lieu cho quan Đuc o giai đoan sau cua chien dich. Luc nay, phat xit Đuc cung bat đau bo tri cac luc luong cua cac quoc gia chu hau nhu Y, Hungary va Rumani đe bao ve khu vuc canh trai (o phia Bac) cua quan Đuc. Quan đoi phat xit Y thuong khong đuoc ghi nhan ve tinh than chien đau, du van nhieu lan đuoc bieu duong trong cac thong cao chinh thuc cua Đuc. Ho khong đuoc quan Đuc xem trong va thuong bi chi trich vi su hen nhat va tinh than kem: that ra thi kha nang chien đau kem cua quan Y chu yeu la do trang bi vu khi het suc ngheo nan va lac hau cung voi nhung chien thuat co lo si do cac tuong linh Y su dung, vi vay quan Y thuong xuyen nhan đuoc lenh phai rut lui hay thao chay. Tuy nhien nguoi Y cung co dip the hien kha nang tac chien tot nhu trong tran Nikolayevka. Luc nay Tap đoan quan so 6 cua Đuc chi con cach Stalingrad co vai chuc cay so; con tap đoan quan thiet giap so 4 - luc nay đang o phia Nam - lien chuyen huong quay len phia Bac đe ho tro cho Tap đoan quan so 6.
O phia Nam, Cum Tap đoan quan A đa tien sau vao khu vuc Kavkaz nhung đa tien quan cua ho bi cham lai nhanh chong do cac tuyen hau can va tiep van đa keo qua dai. Hai tap đoan quan phat xit Đuc tai đay nam o vi tri qua xa nhau va vi vay chung kho co the ung cuu nhau kip thoi. Chien dich Kavkaz cua Đuc đa dien ra khong suon se. Ro rang Bo tong chi huy quan đoi Đuc đa đanh gia sai ve tinh hinh cua quan minh va cua đoi phuong; ho cung khong thay het nhung kho khan cua viec tac chien vung nui - noi chi mot luong nho quan phong thu co the chong lai rat đong quan tan cong va cac luc luong co đong cua Đuc khong the phat huy het tac dung. Quan Đuc, sau nhung thang loi ban đau tai vung đong bang, khi bat đau tiep can day nui lon Kavkaz đa mat đa tien cong, dan dan be tac tren huong chinh va bi chan lai tai tuyen song Terech va cac đeo ngang cua day Kavkaz. Nguoc lai, tai huong tan cong thu yeu cua cum quan B thi tinh hinh lai rat thuan loi cho quan Đuc, nhu đa noi o tren. Tren đia hinh đong bang quan Đuc rat gioi trong tien cong co đong. Duong nhu khong gi can noi cuoc tien cong cua phia Đuc ve phia song Volga. Bo chi huy Đuc lien chuyen huong tien cong, lay cum B lam huong tan cong chinh va đieu cac đon vi tu cum A sang đe phat trien thanh qua tien cong. Muc tieu chinh bay gio la thanh pho Stalingrad tren song Volga.

Bo chi huy Đuc nhan thay chi rieng tap đoan quan Paulus chua đu suc đe chiem Stalingrad nen ngay 31 thang 7 nam 1942 Hitler ra lenh đieu tap đoan quan xe tang so 4 tu cum tap đoan quan A sang cho cum B đe tang cuong tan cong Stalingrad va tu 2 thang 8 tap đoan quan xe tang nay bat đau tan cong phia tay nam thanh pho. Tu nay trong tam chu y cua Bo chi huy Đuc don chu yeu cho chien truong Stalingrad. Cang ngay Stalingrad cang thu hut nhieu binh luc cua Đuc tu cac chien truong khac: tu cho ban đau chi co 13 su đoan voi khoang 27 van quan, đen cuoi thang 9 nam 1942 tai huong Stalingrad đa co 80 su đoan quan Đuc va đong minh Hungary, Y va Rumani, chiem ty trong rat lon tren toan chien tuyen Xo - Đuc. Phia Đuc co 1.260 xe tang, 17.000 phao va coi, 1.640 may bay. Theo ke hoach tan cong cua phia Đuc tap đoan quan so 6 tan cong tai mat bac va tay bac Stalingrad va tap đoan quan xe tang so 4 tai phia nam va tay nam. Sau khi đot pha đen bo song Volga hai canh quan nay se đanh doc theo bo song tien nguoc chieu nhau va hop vay quan đoi Xo Viet phong thu thanh pho.
Luc nay y đo cua phat xit Đuc đa qua ro rang, va Hong quan bat đau xuc tien viec phong thu thanh pho Stalingrad. Ho đa đua cac luc luong du bi chien luoc la tap đoan quan 62, 63, 64, tap đoan quan can ve so 1 va cac tap đoan quan xe tang so 1 va so 4 va rat nhieu cac đon vi khac. Noi đay thanh khu vuc tap trung binh luc lon nhat cua ca hai ben tran đanh co quy mo vuot ca tran Moskva nam 1941. Ngay 1 thang 8 nam 1942 I. V. Stalin bo nhiem Thuong tuong A. I. Yeryomenko vao vi tri Tu lenh Phuong dien quan Tay Nam. Yeryomenko cung voi chinh uy N. I. Khrushchyov nhan nhiem vu phai bao ve bang đuoc Stalingrad. Ranh gioi phia Đong cua Stalingrad chinh la dong song Volga rong lon, va o ben kia song Hong quan cung bo tri them cac luc luong phu tro. Cac luc luong nay hinh thanh nen mot tap đoan quan moi mang so 62 do Trung tuong V. I. Chuikov chi huy vao ngay 11 thang 9 nam 1942. Tinh hinh luc nay phai noi la cuc ky nghiem trong. Khi đuoc hoi bang cach nao ma ong co the hoan thanh nhiem vu, vi tuong tra loi: "Chung toi se chien đau đen chet đe bao ve thanh pho." Tuc la nhiem vu cua Tap đoan quan so 62 la bao ve Stalingrad bang bat cu gia nao. Vai tro cua Chuikov trong viec bao ve Stalingrad đa mang lai cho ong mot trong hai danh hieu Anh hung Lien bang Xo Viet.


Giai đoan phong thu Stalingrad Hong quan Xo Viet hieu ro moi đe doa va y đo cua quan Đuc, vi vay ho nhanh chong chuyen toan bo so luong thuc, gia suc va cac đau may, toa xe lua,... cua thanh pho Stalingrad sang bo ben kia song Volga đe nhung thu nay khong lot vao tay phat xit Đuc. Tuy nhien viec nay khien thanh pho lam vao tinh trang thieu luong thuc ngay tu truoc khi quan Đuc tan cong. Mot so nha may trong thanh pho van tiep tuc san xuat, chu yeu la cac nha may xe tang T-34. Truoc khi luc quan Đuc tien toi Stalingrad, khong quan phat xit Đuc Luftwaffe đa tien hanh khong kich cac vi tri tren song Volga - con đuong tiep van quan trong cho Stalingrad - nham pha hoai kha nang tiep van đuong thuy cua Hong quan Xo Viet. Tu ngay 25 đen ngay 31 thang 7 nam 1942 đa co 32 tau thuy cua Lien Xo bi pha huy va 9 chiec khac bi pha hong nang ne.
Tran cong kich Stalingrad mo đau bang mot cuoc oanh kich cua Tap đoan quan Khong quan so 4 (Luftflotte 4) do Thuong tuong Wolfram von Richthofen chi huy - đay la tap đoan quan khong quan manh nhat the gioi thoi bay gio. Mot nghin tan bom đa đuoc doi xuong thanh pho. Stalingrad nhanh chong bi bien thanh đong gach vun duoi tran cuong phong bom đan cua quan Đuc, mac du mot so nha may van con hoat đong va cac cong nhan cung truc tiep tham gia chien đau. Trung đoan vien binh Croatia so 369 la luc luong quan chu hau duy nhat đuoc tung vao Stalingrad trong đot cong kich thanh pho. No chien đau voi vai tro nhu mot phan cua su đoan Jager so 100.

I. V. Stalin lap tuc đieu đong tat ca cac luc luong Hong quan - ma ong co the đieu đuoc - đen tac chien tai khu vuc bo đong song Volga, trong đo co mot so von đong o xa tit tap tan Siberia. Luc đo thi toan bo so pha cho quan đa bi khong quan Đuc nem bom pha huy, vi vay binh linh đuoc keo bang day thung tu bo ben nay sang bo ben kia song Volga. Nhieu thuong dan cung đuoc di tan sang ben kia song. Co tai lieu cho rang Stalin đa cam cac thuong dan roi thanh pho vi ong tin rang su hien dien cua dan thuong se cung co tinh than chien đau cho cac binh si Hong quan tai đay. Nhan dan trong thanh pho, gom ca phu nu va tre em tham gia vao viec đao hao va xay dung cong su. Cung thoi gian đo, mot tran khong kich lon cua phat xit Đuc vao ngay 23 thang 8 đa cuop đi sinh mang cua hang nghin nguoi va bien thanh pho Stalingrad thanh mot mo ngon ngang nhung đong đo nat cung nhung ngoi nha bi thieu rui. 90% cua khu dan cu tai Voroshilovsky bi pha huy. Tu ngay 23 đen 26 thang 8, cac bao cao cua Lien Xo cho rang đa co 955 nguoi bi giet va 1.181 nguoi bi thuong do hau qua cua cac đot mua bom do quan Đuc gay ra. Co y kien cho rang con so 4 van dan thuong thuong vong la phong đai, va ke tu sau ngay 25 thang 8 thi Lien Xo khong co bat cu ghi chep nao ve thuong vong do cac tran nem bom cua Đuc gay ra.
Luc luong Khong quan Xo Viet (Voenno-Vozdushnye Sily - VVS) luc nay hoan toan bi khong quan Đuc Luftwaffe ap đao. Trong cac ngay 23-31 thang 8, Hong quan đa mat đen 201 may bay, va mac du ho nhan đuoc 100 may bay trong thang đo nhung so may bay con su dung đuoc chi la 192 chiec, trong so đo 57 chiec la may bay tiem kich. Hong quan tiep tuc to chuc cac đot tiep van bang đuong khong vao thanh pho nhung voi viec quan Đuc lam chu bau troi thi phai noi ton that cua Hong quan la khong he nho. Tuy nhien, nho viec cac co so san xuat cong nghiep cua Lien Xo đa đuoc di doi an toan ve hau phuong, nguoi dan Xo Viet đa co the san xuat đuoc 15.800 may bay trong nua sau cua nam 1942. Khong quan Xo Viet luc nay đa co the tich luy mot luc luong du bi manh đe sau nay ho hoan toan ap đao đoi thu Luftwaffe.

Vi vay, vao đau chien dich ganh nang cua viec bao ve thanh pho nam trong tay cua Trung đoan phong khong so 1077, mot đon vi tac chien voi quan luc chu yeu la nhung nu tinh nguyen vien tre - do Hong quan đang thieu hut nang ve binh luc - khong co bat ky kinh nghiem chien đau nao va cung hau nhu khong nhan đuoc bat ky su ho tro kha dung nao tu cac đon vi khac. Mac du vay, trung đoan van giu vung vi tri va qua cam đoi đau voi cac đoan xe tang dung manh cua Đuc. Su đoan thiet giap so 16 (Đuc) bao cao rang ho phai đanh nhau kich liet voi trung đoan so 1077 cho đen khi toan bo luc luong Xo Viet bi tieu diet hoac ap đao. Ve sau, nguoi Đuc đa bi soc nang khi biet rang ho vua đanh nhau voi mot trung đoan gom phan lon la phu nu. Vao đau tran đanh, Hong quan Xo Viet đa phai đong vien nhung cong nhan - hien khong tham gia truc tiep vao cong viec san xuat cua cac nha may - vao cac đoi dan quan. Tai cac cong xuong cua Stalingrad xe tang cung đuoc san xuat lan thang ra chien tuyen ma con chua đuoc quet son va lap rap cac thiet bi phu. Nhung thanh vien kip lai cung la cac cong nhan tinh nguyen gia nhap luc luong dan quan bao ve thanh pho
Cuoi thang 8, Cum Tap đoan quan B đa tien toi bo song Volga tai khu vuc phia Bac Stalingrad. Tiep đo la mot no luc nham tien toi bo song o phia Nam thanh pho. Toi ngay 1 thang 9 Hong quan chi con co the tang vien cho cac đon vi co thu trong noi thanh bang cach mao hiem tinh mang bang qua song Volga duoi lan mua bom đan day đac cua phat xit Đuc.

Ngay 5 thang 9 nam 1942, Tap đoan quan so 24 va 66 cua Lien Xo mo mot đot cong kich nham vao Quan đoan thiet giap so 14 cua Đuc. Tuy nhien khong quan Đuc đa oanh kich du doi cac tran đia phao va phong tuyen cua Hong quan va buoc ho phai thoai lui may gio sau đo. Thiet hai cua Hong quan la 30 trong so 120 xe tang tham gia tran đanh. That vay, cac chien dich cua Hong quan Xo Viet bi đe doa nang ne boi luc luong khong quan Đuc. Ngay 18 thang 9 nam 1942, Tap đoan quan can ve so 1 va Tap đoan quan so 24 mo đot tan cong vao luc luong cua Quan đoan bo binh so 7 cua Đuc tai Kotluban. Quan đoan khong quan so 8 (Đuc) đa đieu cac may bay nem bom bo nhao Stuka oanh kich cac luc luong Hong quan va đay lui đuoc ho. Phat xit Đuc khang đinh rang 41 trong so 106 xe tang Lien Xo trong cuoc tan cong đo đa bi pha huy, trong khi đo cac may bay tiem kich Bf 109 đi theo ho tong đa ban ha 77 may bay Lien Xo. Tap đoan quan 62 va 64 buoc phai rut lui va bi ep chat vao thanh pho luc nay đa bien thanh mot phao đai khong lo. Luc nay, o giua nhung đong gach vun cua mot thanh pho đo nat, cac tap đoan quan so 62, 64 va su đoan can ve so 13 tiep tuc cung co cac vi tri phong ngu cua ho trong tung ngoi nha, tung cong xuong.
Đe chong lai tap đoan quan xe tang so 4 cua Đuc, Hong quan thanh lap phuong dien quan Đong Nam (tu sau 28 thang 9 phuong dien quan nay đoi ten thanh phuong dien quan Stalingrad), tu lenh la thuong tuong A. I. Yeryomenko gom cac tap đoan quan 64, 57, 51 va tap đoan quan can ve so 1 voi tap đoan quan 64 o trung tam phong ngu. Phuong dien quan nay phong ngu tai huong nam va tay nam Stalingrad. Phuong dien quan Đong Nam đa phong thu thang loi ngay 9 va 10 thang 8 va phan cong manh liet buoc tap đoan quan xe tang Đuc chuyen sang phong ngu. Đen 17 thang 8 tap đoan quan xe tang so 4 cua Đuc đa bi chan lai tai tuyen phong ngu vanh đai thanh pho va đen ngay cuoi cung cung khong the đot pha đuoc toi song Volga.

Chien su dien ra manh liet va cang thang va quyet đinh nhat la tai canh bac va tay bac noi đoi đau voi Tap đoan quan so 6 cua Đuc. Đe phong thu huong nay Lien Xo thanh lap phuong dien quan Stalingrad, tu lenh đau tien la nguyen soai Semyon Timoshenko, tu ngay 23 thang 7 la trung tuong Vasily Gordov va sau đo la trung tuong Konstantin Rokossovsky (tu 28 thang 9 phuong dien quan nay đoi ten thanh phuong dien quan Song Don). Trong đo tap đoan quan 62 la luc luong chiu ap luc truc tiep manh nhat cua quan Đuc. Tai đay Tap đoan quan da chien so 6 Đuc co gang đanh chia cat tap đoan quan 62 Xo Viet ra khoi khoi quan con lai hong tieu diet tap đoan quan nay.
Cac tran đanh trong noi đo dien ra cuc ky ac liet va đam mau. Cuoc chien nay đien hinh cua tinh chat khong khoan nhuong khi ca hai ben khong chap nhan bat tu binh. Quan Đuc mot mat theo lenh cua Fuhrer ("Lanh tu", tuc Hitler) phai chiem bang đuoc thanh pho mang ten Stalin bieu tuong cua quan thu, mat khac ho hieu đuoc tam quan trong phai chiem thanh pho lam cho tru chan cho mua đong đang đen gan. Quan Đuc tien cong rat manh liet va dung cam. Quan Nga Xo Viet cung tu thu rat anh hung va kien cuong, ho đa bi bao vay tat ca cac phia, chi co the nhan đuoc tiep vien bang tau be chay qua song lon Volga.
Đe nhan manh tam quan trong cua viec bao ve thanh pho va chan đung tu tuong muon rut lui cua mot so binh si, I. V. Stalin ban hanh menh lenh so 227 vao ngay 27 thang 7 nam 1942 quy đinh nhung binh si va si quan nao tu y bo đi khoi đon vi ma khong co menh lenh van ban se bi đua ra toa an binh. Menh lenh neu ro:

Cac cong tac đang, chinh tri đuoc tien hanh tai chien hao đe nang cao tinh than binh si mat khac bien phap ky luat khat khe nhat đuoc thi hanh. Cac cau noi nhu "khong lui mot buoc", "khong co đat cho chung ta o ben kia bo song Volga" tro thanh khau hieu. Truoc suc khang cu kien cuong cua Hong quan, nguoi Đuc đa chiu nhung thiet hai rat nang ne khi tien sau vao noi đo Stalingrad. Trong tran đanh phong thu Stalingrad, noi bat nhat la tap đoan quan 62 cua Tu lenh kiem Trung tuong V. I. Chuikov. Đon vi nay đa kien tri bam tru trong thanh pho, bao ve tung thuoc đat, tung can nha, thuc su theo đung khau hieu "khong lui mot buoc".

Hoc thuyet quan su cua phat xit Đuc luc đo dua tren nguyen tac hop đong tac chien chat che giua cac binh chung tang thiet giap, bo binh, phao binh, cong binh va luc luong may bay cuong kich. Đoi pho lai, Hong quan quyet đinh su dung chien thuat "đanh ap sat" ma tuong Chuikov goi la "om" lay quan Đuc. Đieu nay khien phong tuyen cua quan Đuc va cua Hong quan nam o cac vi tri gan sat nhau, vi vay nguy co quan Đuc bi va lay boi hoa luc cua phao binh va khong quan cua đong đoi la rat cao - đieu nay khien phat xit Đuc to ra ngan ngai khi su dung phao binh va khong quan, tien toi vo hieu hoa uu the khong quan va lam giam đang ke uu the cua phao binh Đuc. Đong thoi Hong quan cung hieu ro: ke hoach phong ngu tot nhat la bam tru vung chac trong cac toa nha nam tai cac vi tri chien luoc nhu cac quang truong va cac con đuong quan trong, đieu nay co the giup ho bam tru lau dai trong thanh pho. Vi vay tat ca cac toa nha cao tang, cong xuong, nha kho, nha o goc pho va cac toa nha cong so đeu bi bien thanh nhung lo cot đuoc trang bi sung may, sung chong tang, phao coi, sung ban tia, đuoc bao boc boi cac bai min, hang rao kem gai cung mot luc luong du bi gom 5-10 binh si trang bi sung truong, sung tieu lien va luu đan đe chien đau chong lai nhung nhom linh Đuc đot kich đuoc vao trong cac ngoi nha.
Chien su bung no ac liet trong toan thanh pho: tung đong đo nat, tung con đuong, tung nha may, cong xuong, nha kho, tung lau gac đeu phai đanh nhau đam mau gianh đi giat lai nhieu lan. Cac cong ranh cung la mot chien đia ac liet noi cac binh si quan nhau trong mot me hon tran gom nhung đuong ong cong chang chit nhu me cung. Phat xit Đuc goi kieu chien tranh trong thanh thi (urban warfare) nay la "chien tranh chuot cong" (Rattenkrieg), noi mot cach nua đua nua that rang ho đa đanh chiem xong nha bep trong khi đang phai vat va gianh giat phong khach voi quan đich. Trong mot mo bong bong nhu vay, tat ca cac quy tac cua mot tran đanh quy uoc đeu bi pha vo; loi tan cong quen thuoc cua quan Đuc - huy đong mot luong lon cac binh đoan co đong ho tro boi tang thiet giap - bi thay the boi cac tran đau sung khong kem phan ac liet giua cac nhom nho binh si giua nhung đong gach vun ngon ngang cua nhung ngoi nha, toa cong so, tang ham va nhung toa nha nhieu tang. Mot so toa nha cao tang - bi khong quan Đuc nem bom toi ta - tro thanh noi xay ra cac tran giao chien ac liet keo tu tang nay qua tang khac: quan phat xit Đuc va Hong quan Xo Viet gan nhu tru đong trong cac tang xen ke nhau va ho ban nhau qua cac lo hong tren san va tran nha.

Chien su tai đoi Mamayev Kurgan, mot cao điem trong thanh pho, dien ra cuc ky khoc liet. Vi tri nay đa "đoi chu" khong biet bao nhieu lan. Đen ngay 12 thang 9 nam 1942, Tap đoan quan so 62 cua Lien Xo chi con 90 xe tang, 650 phao coi va 2 van binh si.
Su đoan Can ve so 13 cua Hong quan, đon vi nhan nhiem vu giai phong đoi Mamayev Kurgan va Nha ga so mot trong ngay 13 thang 9 nam 1942, chiu nhieu thuong vong het suc khung khiep. Hon 80% quan so cua ho bi tu tran trong 24 tieng đong ho đau tien va chi co 320 nguoi trong so 1 van si quan, binh si cua su đoan con lanh lan sau tran đanh. Su đoan đa hoan thanh nhiem vu đuoc giao trong ngay 13 thang 9, nhung chi la tam thoi. That vay, nha ga xe lua đa "đoi chu" suot 14 lan chi trong 6 gio đong ho. Đen chieu toi hom sau, hau het Su đoan Can ve so 13 đa nam lai tran đia, ben canh đo la ngon ngang xac chet cua mot so luong tuong đuong linh Đuc.
Chien su cung bung no ac liet tai kho thoc lon trong thanh pho suot nhieu tuan lien tiep. Sau khi vi tri nay that thu, phat xit Đuc chi tim thay thi the cua bon muoi chien si Hong quan - trong khi ho cho rang phai co rat nhieu binh linh đong trong kho thoc vi nguoi Đuc đa vap phai suc khang cu het suc quyet liet. Nhung đong thoc lua lon đa bi đot sach đe khong lot vao tay quan xam luoc. O mot noi khac trong thanh pho, mot trung đoi Hong quan duoi su chi huy cua Y. F. Pavlov đa bien mot can ho chung cu nhin ra quang truong mung 9 thang 1 thanh mot phao đai kien co mang ten "ngoi nha Pavlov". Ngoi nha đuoc bao boc boi hang rao kem gai, min cung voi cac u sung may tren cua so. Hong quan cung đuc thung cac buc tuong trong tang ham nham tien cho viec lien lac. Muoi thuong dan đa đuoc Hong quan tim thay an nap trong tang ham nay. Suot hai tuan lien đoi quan cua Pavlov lien tuc bi quan phat xit Đuc cong kich va nhan đuoc su tiep vien rat han che do bi ke thu phong toa. Sau tran đanh, Tu lenh V. I. Chuikov thuong đua rang quan Đuc chiu nhieu thuong vong đe đanh chiem can nha cua Pavlov hon la đe chiem Paris. Theo Beevor, trong suot thang thu hai, sau moi lan đay lui cac đot tan cong cua linh Đuc, đoi quan cua Pavlov buoc phai tat ta chay ra "don dep" hang đong xac chet ngon ngang cua quan xam luoc nam chan tam nhin cua cac binh si sung may va phao thu phao chong tang. Tren ban đo cua quan phat xit Đuc, ngoi nha von đe o nay đuoc đanh dau nhu mot Phao đai (Festung). Y. F. Pavlov đa đuoc phong tang danh hieu Anh hung Lien bang Xo Viet do cong lao chi huy cac binh si bao ve cu điem nay.

Voi tinh hinh be tac truoc mat, quan Đuc bat đau chuyen nhung khau phao hang nang vao noi đo thanh pho, trong đo bao gom ca khau sieu phao Dora co nong 800 ly to đen muc phai đuoc đat tren mot toa xe lua. Tuy nhien ho khong du đinh đem quan vuot song Volga, tao đieu kien cho Hong quan bo tri mot so lon phao binh o bo đong dong song va tu đo oanh kich cac tran đia cua quan Đuc. Cac đoan xe tang dung manh cua Đuc tro nen vo tac dung trong nhung đuong pho chat choi voi hang đong gach đa ngon ngang co khi cao đen 8 met.
Nhung binh si ban tia cua ca hai phe cung gay nhieu thiet hai cho quan đich. Chien si ban tia thanh cong nhat va cung noi tieng nhat cua tran đanh nay la V. G. Zaytsev voi thanh tich ban ha 242 đen 400 binh si va si quan (đa đuoc kiem chung) Đuc trong tran đanh. Ong cung la mot trong nhung binh si ban tia đa đao tao hon 30 hoc vien voi tong thanh tich ban ha 3 nghin linh Đuc. Tuong truyen, ong cung la nguoi đa ban ha nguoi linh ban tia lung danh Erwin Konig cua phat xit Đuc, du nhieu y kien cho rang đay chi la mot nhan vat hu cau. Trong giai đoan cuoi tran đanh, Zaytsev bi thuong do trung manh đan phao, ong đuoc giai ngu va tro ve hau phuong lam cong tac huan luyen the he linh ban tia tiep theo. Ve sau Zaytsev đa đuoc phong tang danh hieu Anh hung Lien bang Xo Viet vi ky cong cua ong trong tran nay.
Đoi voi ca Stalin va Hitler, Stalingrad nhieu khi tro thanh mot tran đanh mang y nghia tinh than va danh du nhieu hon la mot tran chien gianh lay mot thanh pho co vi tri chien luoc. Bo Tong tu lenh toi cao STAVKA đa đieu đong rat nhieu đon vi du bi chien luoc tu khu vuc Moskva ve ha luu song Volga va tap trung mot luong lon may bay tu toan đat nuoc ve khu vuc chung quanh Stalingrad.
Cac chi huy cap cao cua hai phe cung chiu nhieu ap luc nang ne: mat cua Paulus bat đau mac phai tat may giat khien phan ben trai cua mat ong chiu nhieu đau đon, con Chuikov thi bi cham boi nhiem khien đoi ban tay cua ong luon luon bi bang bo kin mit. Cac binh si cua hai phe thi ngay nao cung phai trai qua nhung tran can chien cuc ky ac liet va cang thang.
Voi quyet tam huy diet toan bo suc khang cu cua Hong quan, cac phi đoi may bay Stuka cua Tap đoan quan Khong quan so 4 đa thuc hien tong cong 900 lan bay nham khong kich cac cu điem cua Hong quan tai Nha may may keo Felix Dzerzhinskiy vao ngay 5 thang 10 nam 1942. Mot vai trung đoan Xo Viet bi đanh tan, rieng toan bo binh si va si quan cua Trung đoan bo binh so 339 đa vinh vien nam lai tran đia sau đot khong kich vao sang ngay 6 thang 10.

Đen trung tuan thang 10, Khong quan phat xit Đuc cang luc cang tang cuong cac hoat đong oanh tac cac đon vi Hong quan đang tu thu tai bo Tay song Volga. Đen luc nay, cac luc luong phong khong va khong quan Xo Viet đa hoan toan bi ap đao. Tap đoan quan Khong quan so 4 đa thuc hien 2 nghin luot bay trong ngay 14 thang 10 va doi 600 tan bom vao cac vi tri cua Hong quan xung quanh ba nha may o phia Bac Stalingrad. Cac đon vi may bay nem bom Stuka so 1, 2, va 77 đa dap tat hoa luc cua cac khau đoi phao Hong quan tai bo Đong song Volga truoc khi chuyen sang "thanh toan" cac đoi tau đang vuot song đe tiep vien cho so Hong quan o phia Bac thanh pho. Tap đoan quan so 62 đa bi cat lam đoi - do he thong tiep van qua song Volga bi khong quan Đuc pha hoai nghiem trong - gan nhu bi te liet.
Luc nay, Hong quan Xo Viet đa bi don vao mot dai đat dai 1.000 thuoc Anh (910 m) doc bo song Volga. Cac đoi bay Stuka cua khong quan Đuc đa thuc thi 1.208 luot nem bom voi quyet tam thanh toan o khang cu cuoi cung cua Hong quan trong thanh pho. Tuy nhien, bat chap nhung tran mua bom ma phat xit Đuc trut len đau ho (Stalingrad đa chiu su oanh tac du doi hon ca Sedan hay Sevastopol), Tap đoan quan so 62 voi 47 nghin binh si con lai van đung vung va quyet khong đe bat cu binh si nao cua cac tap đoan quan so 6 va tap đoan quan thiet giap so 4 (Đuc) cham đuoc toi bo song Volga.

Khong quan Đuc van chiem uu the tren khong cho đen tan đau thang 11 nam 1942 va suc khang cu cua khong quan Xo Viet tai đay gan nhu la khong đang ke, tuy nhien sau khi thuc hien gan 2 van luot bay thi so may bay cua Đuc cung bi thiet hai đang ke: giam tu 1.600 chiec xuong con 950 chiec; đac biet luc luong may bay nem bom (Kampfwaffe) bi thiet hai nang nhat, chi con 232 chiec phi co so voi 480 chiec luc đau. Nguoi Đuc đa nam giu uu the ve chat luong so voi đoi thu Khong quan Xo Viet va 80% suc manh khong quan Đuc đa đuoc tap trung o mat tran Xo-Đuc; co đieu Tap đoan quan Khong quan so 4 đa khong the ngan chan noi đa phat trien cua khong quan Xo Viet: đen đau tran phan cong Stalingrad, khong quan Xo Viet đa ap đao khong quan Đuc ve so luong.
Cac luc luong may bay nem bom cua khong quan Xo Viet (Aviatsiya Dal'nego Deystviya - ADD) đa chiu nhieu thiet hai suot 18 thang vua qua, vi vay ho chu yeu chi thuc hien cac đot oanh tac vao ban đem. Tong cong Hong quan đa thuc hien 11.317 đot oanh kich (đem) vao khu vuc giua Stalingrad va song Don tu ngay 17 thang 7 đen 19 thang 11. Do nem vao ban đem nen cac đot khong kich nay chu yeu nham gay hoang loan chu khong đem lai thiet hai gi nhieu cho quan Đuc.
Tinh the cua khong quan Đuc dan tro nen toi te vao giua thang 11. Ngay 8 thang 11 nam 1942, mot luong lon may bay Đuc thuoc Tap đoan quan Khong quan so 4 bi đieu toi Bac Phi khi quan Anh-My đo bo len Bac Phi. Luc nay khong quan phat xit Đuc bi dan qua mong tren toan chau Au va phai vat va duy tri suc manh cua ho o khu vuc phia Nam cua mat tran Xo-Đuc. Trong khi đo, Hong quan lai nhan đuoc vien tro cua Hoa Ky theo chuong trinh Cho vay-Cho thue. Trong quy 4/1942, Hoa Ky đa vien tro 6 van xe tai, 11 nghin xe jeep, 2 trieu đoi ung, 5 van tan thuoc no, 45 van tan thep va 25 van tan nhien lieu danh cho hang khong. Tuy nhien, do su pha hoai cua cac tau ngam Đuc (vi du nhu trong tran Convoy PQ-17), mot phan lon so hang nay đa lam moi cho ca.
Cuoi cung, sau 3 thang chien đau ac liet, ngay 15 thang 10 quan Đuc ngay trong thanh pho đot pha đuoc toi bo song Volga tai phia nam nha may Barrikada, chiem đong 90% thanh pho va cat luc luong Hong quan trong noi đo lam hai "cai tui" lon. Luc nay, mua đong cua nuoc Nga đa lam dong song Volga đong bang va ngan can viec tiep van đuong thuy cua Hong quan, tuy nhien o đoi Mamayev Kurgan va trong cac nha may o phia Bac cua thanh pho, chien su van dien ra voi cuong đo va su ac liet khong he suy giam. Nhung tran đanh tai Nha may thep Thang Muoi Đo, Nha may may keo Felix Dzerzhinsky, cong xuong vu khi Barrikada tro nen lung tieng. Va viec tien toi bo song Volga đa la no luc cuoi cung cua phat xit Đuc: cung chinh vao luc nay suc manh tien cong cua quan đoi Đuc đa can kiet. Chien su đi vao on đinh - quan Đuc đa đi qua xa nguon tiep ung cua minh va viec đanh nhau trong thanh pho khong phai la loi the cua quan tan cong: quan Đuc đa mat het loi the hoa luc va tan cong co đong. Tong cong tinh tu thang 7 đen thang 11 nam 1942, tai cac mat tran song Don, song Volga va Stalingrad, quan Đuc đa mat 60 van nguoi, 1 nghin xe tang cung nhieu trang thiet bi khac va lam vao tinh the het suc kho khan.
Trong giai đoan nay, Stalingrad đa tro thanh mot "Verdun" cua Chien tranh the gioi thu hai.


Chien dich phan cong chien luoc Stalingrad Nhan ra rang quan Đuc to ra thieu chuan bi đe đoi pho voi mot đot phan cong va phan lon binh luc cua ho thi đang nam đau đo tai phia Nam cua mat tran, Bo Tong tu lenh toi cao Stavka quyet đinh mo mot so đot phan cong, trong đo co mot chien dich nham thanh toan Tap đoan quan so 6 đang nam o Stalingrad.
Đay la giai đoan đuoc đanh gia la then chot ve mat chien luoc trong cuoc chien, no mo đau cho giai đoan thu hai cua cuoc chien tranh ve quoc vi đai (19 thang 12 nam 1942 - 31 thang 12 nam 1943) noi chung va cua Chien dich mua Đong 1942-1943 (19 thang 11 nam 1942 - 3 thang 3 nam 1943) noi rieng, loi keo su tham gia cua 15 Tap đoan quan tren nhieu mat tran cung mot luc.


= Chien dich Sao Thien Vuong =


 Tinh hinh quan Đuc  Viec đanh chiem thanh pho van tiep tuc cho đen ngay 18 thang 11 nhung khong thanh cong truoc suc khang cu manh me cua Hong quan. Mua đong khac nghiet cua nuoc Nga đa đen, quan Đuc đa bi sa lay - ho khong the chiem thanh pho ma mua đong đa toi, voi lai ho o qua xa cac luc luong tiep van cua minh. Tinh hinh quan Đuc thuc su đa nguy ngap chi it thi cung bao hieu cai gi đo nhu mua đong nam 1941. Quan Đuc va cac chu hau Y, Hungary va Rumani - nhung luc luong bao ve canh suon cua Tap đoan quan so 6 đa lien tuc yeu cau tong hanh dinh tang vien. Đoan chien tuyen dai 200 cay so o phia Bac Stalingrad nam giua quan Y va Voronezh - tuc canh suon Bac cua Tap đoan quan so 6 - đuoc bao ve boi Tap đoan quan Hungary so 2; ma trang bi, tinh than chien đau va kha nang chi huy cua cac si quan quan chu hau hoan toan kem hon quan Đuc. Viec nay khien chien tuyen cua quan phat xit tro nen rat mong va yeu tai khu vuc nay - co noi mot trung đoi phai cang minh ra bao ve mot chien tuyen dai toi 1-2 cay so. Them vao đo, viec Hong quan van con lam chu mot so ban đap tren bo Tay song Volga - ngay tai khu vuc nay - tao thanh mot moi đe doa lon cho quan phat xit. Tuong tu, canh suon phia Nam cua Tap đoan quan so 6, o Tay Nam Kotelnikovo chi do Quan đoan so 7 (Rumani) va Su đoan bo binh co gioi so 16 (Đuc) phong ngu.
Tuy nhien, Hitler lai qua quan tam đen viec đanh chiem Stalingrad nen phot lo yeu cau cung co cac luc luong canh suon tai Stalingrad. Tong tham muu truong cua quan đoi phat xit Đuc, tuong Franz Halder bay to lo ngai ve moi quan tam qua muc cua Hitler ve viec đanh chiem thanh pho va chi ra rang neu nhu canh suon yeu kem cua Tap đoan quan so 6 khong đuoc cung co thi quan Đuc se gap tham hoa tai Stalingrad. Nhung Hitler bao Halder rang Stalingrad se bi đanh chiem va canh suon yeu kem cua Tap đoan quan so 6 se đuoc bao ve boi "lua nhiet tinh cua chu nghia quoc xa, ro rang đay la cai ma ta khong the trong cho o ong (Halder)" roi thay ong bang tuong Kurt Zeitzler vao giua thang 10. Mat khac, Hitler tin rang Hong quan khong con đu luc luong đe tung ra mot đot phan cong đu lon đe đao nguoc tinh the, khi ma o quanh khu vuc Stalingrad gio đay đa tap trung hon 1 trieu quan Đuc va chu hau.


 Ke hoach cua Hong quan  Trong khi phia Đuc đang sa lay trong viec chiem thanh pho thi quan đoi Xo Viet đa tap trung mot luc luong lon san sang phan cong. Mua thu nam 1942, hai Đai tuong cua Hong quan Lien Xo la Aleksandr Vasilyevsky va Georgy Zhukov - nhung nguoi phu trach viec hoach đinh chien luoc cho khu vuc Stalingrad - bat đau tap trung mot luong lon binh luc o khu vuc thao nguyen phia Bac va phia Nam thanh pho. Điem yeu tai hai canh suon cua quan Đuc đa đuoc khai thac triet đe vi Hong quan Xo Viet chu truong cong kich cac đon vi quan chu hau yeu kem va ne tranh quan Đuc nhung khi co co hoi - giong nhu nhung gi nguoi Anh đa lam tai Bac Phi. Ke hoach phan cong cua Hong quan la co gang kiem che va giu chan luc luong Đuc o chinh dien trong thanh pho trong khi đo mo cac đon vu hoi vao hai canh cua quan phat xit von đa bi keo dai va đuoc bo phong yeu kem va sau cung khoa chat vong vay đoi voi khoi quan phat xit trong noi đo Stalingrad. Nhung noi bi cong kich co khoang cach đu xa so voi noi đo Stalingrad đe Tap đoan quan so 6 cua Đuc đong tai đay khong co đu thi gio đe đieu quan đen ung cuu. Ke hoach phan cong cua Lien Xo su dung đen nhieu bien phap đanh lua đoi phuong ma rot cuc đa bao vay va tieu diet đuoc tap đoan quan so 6 Đuc cung voi nhieu luc luong phat xit khac xung quanh thanh pho, đa dan đen that bai quy mo lon thu hai cua Quan đoi Đuc Quoc xa trong Chien tranh the gioi thu hai.
Trong qua trinh chuan bi chien dich, Đai tuong Zhukov đa đich than đen thi sat mat tran - mot đieu hiem thay đoi voi cac si quan cao cap nhu ong. Chien dich phan cong mang mat danh "Sao Thien Vuong" (Уран) va đuoc phat đong đong thoi voi Chien dich Sao Hoa nham vao Cum Tap đoan quan Trung tam. Ke hoach phan cong cua Hong quan Xo Viet gan giong nhu nhung gi đa dien ra tai bo song Halhin 3 nam ve truoc, luc đo hai đon đanh vu hoi lien tiep cua Zhukov đa bao vay su đoan so 23 cua phat xit Nhat va tieu diet chung. Ke hoach tan cong đa đuoc Bo tong tu lenh quan đoi Xo Viet soan thao het suc ky luong, tinh đen ca nhung kinh nghiem xuong mau cua hon mot nam that the cua quan đoi Xo Viet. Di nhien, dau an ca nhan cua Đai tuong Zhukov va Vasilevsky rat lon trong cong viec nay. Hai ong đa đuoc phong danh hieu Anh hung Lien bang Xo Viet nho cong lao nay. Va lan nay, cung nhu mua đong 1941 trong tran phan cong tai Moskva, cac luc luong nong cot đe phan cong lai la cac su đoan moi tinh, trang bi tot, giau suc song cua cac quan khu Siberia va Vien Đong Nga đuoc đieu toi.


 Tran phan cong bat đau  Ngay 19 thang 11 nam 1942 tai canh bac mat tran Stalingrad, luc 7h30 Chien dich Sao Thien Vuong chinh thuc mo man, theo kieu van đong kinh đien cua tran Cannae. Phuong dien quan Tay Nam cua tu lenh trung tuong N. F. Vatutin gom cac ba tap đoan quan voi quan so nguyen ven (2, 5, 17), tap đoan quan xe tang so 5, tap đoan quan can ve so 1 va tap đoan quan so 21 (tong cong gom 18 su đoan bo binh, 8 lu đoan xe tang, hai lu đoan bo binh co gioi, 6 su đoan ky binh va 1 lu đoan phao chong tang tu ban đap Seraphimovich đanh vao suon phia Bac cua tap đoan quan so 6 Đuc, muc tieu la khu vuc bo phong cua tap đoan quan Rumani so 3. Tong binh luc Lien Xo đuoc huy đong cho chien dich phan cong len toi 1,1 trieu quan va 900 xe tang, đoi dien la luc luong Đuc va chu hau voi hon 1 trieu quan.
Tuy tong binh luc cua hai ben xap xi nhau, nhung Hong Quan co trong tay loi the lon la yeu to bat ngo, cho phep ho tap trung binh luc ap đao tai nhung mui nhon đot pha, trong khi quan Đuc thi đang bi dan mong. Quan Rumani đa nhan thay nhung hanh đong chuan bi tan cong cua Hong quan Xo Viet va yeu cau tang vien nhung bi tu choi. Bi dan mong tren mot chien tuyen qua rong, bi ap đao ve quan so cung trang thiet bi, phong tuyen cua quan Rumani ngay lap tuc bi cat tan nat thanh nhung manh vun. Sau mot ngay tan cong, phuong dien quan cua Vatutin đa tien sau đuoc 25–35 km. Ngay 20 tai canh nam Stalingrad, phuong dien quan Stalingrad cua tu lenh thuong tuong A. I. Yeryomenko gom tap đoan quan 51, 57 va 64 tan cong vao suon phai tap đoan quan xe tang so 4 Đuc, muc tieu la vi tri bo phong cua tap đoan quan Rumani so 4 tai khu vuc ho Shasha. Luc luong Rumani tai đay - von chu yeu la cac đon vi bo binh - cung nhanh chong sup đo. Sau khi choc thung tuyen phong ngu đoi phuong cac đon vi co đong cua hai phuong dien quan Xo Viet bang hai mui vu hoi, thoc sau bang xe tang ket hop cung bo binh co gioi voi toc đo rat cao tien toi hop vay tai khu vuc Kalach khoang 30 km ve phia tay Stalingrad.
Chi sau 3 đen 4 ngay tien cong, cac luc luong tien cong Xo viet đa gap nhau tai Kalach va đa hop vay hoan toan 22 su đoan đoi phuong, mot bo phan cua tap đoan quan xe tang so 4 va toan bo tap đoan quan so 6 Đuc. Tong cong khoang 33 van quan Đuc đa roi vao vong vay siet chat. Ve sau, toan bo canh nay đa đuoc phuc dung lai trong mot bo phim chien tranh lung tieng cua Lien Xo.


 Lien Xo bao vay Tap đoan quan so 6 va no luc cua Đuc  Theo Manstein, khoang 29 van quan Đuc va chu hau Rumani cung voi Trung đoan bo binh tang vien Croatia so 369 va mot so luc luong bo binh phu tro khac đa lot tron trong vong vay. Trong "cai tui" (nguoi Đuc goi la "cai vac", tieng Đuc: Kessel) o Stalingrad cung co 1 van thuong dan cung voi mot so binh si Xo Viet bi bat lam tu binh. Co khoang 5 van quan cua Tap đoan quan so 6 khong nam trong vong vay. Hong quan nhanh chong dung nen hai phong tuyen xung quanh khoi quan bi vay: mot chien luy (circumvallation) huong vao phia trong va mot chien hao bao vay (contravallation) huong ra phia ngoai.
Tai mot hoi nghi ngay sau cuoc bao vay cua Lien Xo, cac lanh đao quan su Đuc đa thuc giuc mo mot cuoc pha vay tai Stalingrad đe rut ve mot phong tuyen moi tren bo Tay song Don. Nhung luc đo Hitler đang o tai khu nghi rieng cua minh o suon nui Obersalzberg, thi tran Berchtesgaden, Bavaria cung Hermann Goring, nguoi đung đau Khong quan Đuc Luftwaffe. Khi đuoc Hitler hoi, Goring tra loi rang Khong quan Đuc co the tiep te cho tap đoan quan so 6 bang mot cau hang khong. Đieu nay se cho phep quan Đuc trong thanh pho tiep tuc chien đau trong khi mot luc luong giai cuu đuoc thanh lap. Mot nam truoc đo, mot ke hoach tuong tu cung đa đuoc su dung thanh cong o "cai tui" Demyansk, du voi mot quy mo nho hon nhieu: chi co mot quan đoan voi 50 ngan quan bi vay o Demyansk, trong khi bi vay tai Stalingrad la ca mot tap đoan quan voi hon 300 ngan quan. Hon nua, luc luong chien đau cua Lien Xo đa tien bo ro ret ca ve so luong va chat luong trong mot nam qua. Nhung viec đe cap đen su thanh cong cua chien dich ho tro hang khong tai Demyansk đa cung co quan điem rieng cua Hitler, va vai ngay sau ke hoach đa đuoc Hermann Goring tan thanh. Truoc đo, ngay 30 thang 9 nam 1942 ong ta đa tuyen bo tai Cung van hoa the thao Berlin rang quan Đuc se khong bao gio roi bo thanh pho.

Nguoi đung đau tap đoan khong quan so 4 Đuc, thong che Wolfram von Richthofen đa co gang ngan quyet đinh nay lai nhung khong thanh cong. Ro rang rang viec tiep vien cho "cai tui" bang khong quan la khong the đuoc. Tap đoan quan so 6 co quan so gap đoi cac tap đoan quan thong thuong, them vao đo 1 quan đoan cua Tap đoan quan thiet giap so 4 cung đang bi vay. Kha nang van chuyen cua Khong quan Đuc sau tran Crete khong he đuoc cung co, va con so 117 tan ruoi ho co the van chuyen moi ngay se la qua it so voi nhu cau 800 tan cua luc luong Đuc đang bi vay. Ban than Paulus thong bao qua đien đam rang so quan bi vay can toi 750 tan hang tiep vien moi ngay va khi Goring khoac lac ve viec khong quan Đuc co the van chuyen đay đu quan nhu cho luc luong bi vay, tuong Zeitzler đa van lai: "Ong co biet rang so quan o Stalingrad can bao nhieu quan nhu hang ngay khong ?... Bay tram tan ! Moi ngay !" Đe bo sung cho so luong co han cac may bay van tai Junkers Ju 52, cac may bay nem bom voi cac trang thiet bi khong he thich hop đa đuoc đem ra đe lam nhiem vu van tai, nhu nhung chiec Heinkel He-117 (that ra cung co vai loai to ra thich hop hon Ju 52, vi du nhu He-111). Nhung Hitler đa ung ho ke hoach cua Goring va nhac lai menh lenh cua minh rang nhung tap đoan quan đang mac ket khong đuoc phep đau hang.
Voi viec ra lenh cho luc luong bi bao vay khong đuoc phep đau hang hoac pha vay, so phan quan Đuc trong vong vay tro nen nguy kich, du binh si Đuc co dung cam toi đau thi cung khong the ton tai ma khong can tiep te luong thuc, đan duoc. Nhieu tuong linh Đuc sau nay đa chi trich quyet đinh cua Hitler, coi đo la su lieu linh đen đien ro, khong bao gio chiu chap nhan rut lui cua ong ta. Tuy nhien, quyet đinh cua Hitler cung mot phan xuat phat tu su toan tinh chien luoc chu khong han chi la lieu linh. Đe bao vay quan Đuc tai Stalingrad, Hong quan Lien Xo cung phai tap trung ve đay 7 tap đoan quan voi hon 400.000 quan. Neu quan Đuc đau hang hoac thao lui som, Hong quan se rut luc luong nay tan cong ve phia Đong nham chiem Rostov, neu ho thanh cong thi khong chi Tap đoan quan 6 ma ca Cum Tap đoan quan A va B cua Đuc (voi hon 500 ngan quan) đang chien đau o vung Kavkaz cung se bi cat đuong tiep te va se bi tieu diet, that bai cua Đuc khi đo se con lon hon rat nhieu. Noi cach khac, Tap đoan quan 6 phai chap nhan hy sinh đe cac luc luong khac cua Đuc co thoi gian rut khoi mien nam nuoc Nga cang nhanh cang tot. Sau nay, thong che Paulus (chi huy quan Đuc o Stalingrad) xac nhan Bo chi huy toi cao Đuc yeu cau ong ta co thu đe giu chan cac binh đoan chu luc Lien Xo xung quanh Stalingrad nham yem ho cho cuoc rut quan cua Cum tap đoan quan A khoi khu vuc Bac Kavkaz, va "cac tinh toan chien luoc cua quan đoi Đuc đoi hoi phai lam nhu vay".
Su tiep te bang khong quan đa that bai gan nhu ngay lap tuc. Hoa luc phong khong hang nang va cac may bay tiem kich cua Lien Xo đa khien khong quan Đuc ton that nang. 266 may bay Junker Ju 52 đa bi pha huy, tuong đuong 1/3 so chuyen van co cua Đuc tren mat tran Xo-Đuc. Ngoai ra con co 165 may bay nem bom He-111 lam nhiem vu van chuyen, 42 chiec Junker Ju 86, 9 chiec Fw 200, 5 chiec He 177, 1 chiec Ju 290 cung gan 1.000 phi cong nhieu kinh nghiem. Bon phi đoi van tai cua tap đoan quan khong quan so 4 (KGrzbV 700, KGrzbV 900, I./KGrzbV 1 and II./KGzbV 1) đa bi giai tan do khong con luc luong. Thoi tiet mua đong va hong hoc ky thuat cung lam giam hieu qua cua cuoc tiep te. Khong quan Đuc chi co the van chuyen 94 tan/ngay, tham chi đa khong the đat chi tieu 117 tan/ngay nhu thuc luc hien co cua no. Ngay 19 thang 12 ho đua đuoc nhieu hang nhat: 289 tan trong 154 chuyen bay. Them vao đo, hau het nhung hang hoa chuyen đuoc cho cac đon vi bi vay hau nhu la khong phu hop: vi du mot may bay đap xuong đuoc chi cho toan ruou vodka va binh phuc mua he, mot cai khac cho tieu đen va kinh gioi o. Su nhung nhang cua Hitler trong viec xac đinh muc tieu cua Chien dich Bao Mua đong (đe cho quan Đuc thoat vay hay đe đanh khai thong đen thanh pho) lam cho mot so luong lon nhien lieu danh cho cuoc pha vay đuoc chuyen đen trong khi thuc an va đan duoc can thiet hon nhieu..
Cac may bay van tai ha canh an toan đa đuoc su dung đe di tan nhung chuyen gia ki thuat, nhung nguoi bi om va bi thuong ra khoi vung bi vay ham. Khoang 42 nghin nguoi tat ca đa đuoc di tan. Nhieu phi cong Đuc đa bi soc khi thay nhung binh linh đuoc lenh go hang đa qua đoi va met đe co the thuc hien nhiem vu. Tai Đuc, tuong Kurt Zeitzler xuc đong truoc tham canh cua quan linh tai Stalingrad nen bat đau gioi han khau phan an cua chinh minh ve muc ca ngay chi an mot bua đam bac vao buoi trua giong nhu ho. Sau vai tuan nhu vay, ong sut 26 can Anh va tro nen hoc hac đen noi Hitler tuc gian va đich than ra lenh cho Zeitzler phai an uong lai nhu binh thuong.
Ban đau, cac may bay tiep van cat canh tu san bay Tatsinskaya (phi cong Đuc hay goi la 'Tazi'). Tuy nhien san bay nay đa bi quan đoan xe tang so 24 cua Trung tuong V. M. Badanov tan cong vao ngay 23-24 thang 12 nam 1942. Do thieu su phong bi, san bay nhanh chong ngap chim trong bien lua. 108 chiec Ju-52 va 16 chiec Ju-86 chay thoat đen Novocherkassk - bo lai 72 chiec Ju-52 cung nhieu may bay khac cho Hong quan Xo Viet mac suc pha huy. Mot can cu khong quan khac đuoc thanh lap o Salsk cach Stalingrad đen 200 dam, khoang cach xa nhu vay cang can tro viec tiep van đuong khong. Đen giua thang 1 quan Đuc bo Salsk đen đong tai Zverevo, gan Shakhty. Zverevo chiu so phan cua Tatsinskaya vao ngay 18 thang 1, luc nay co them 50 chiec Ju-52 bi pha huy.
Cuoi cung, tong so ton that cua khong quan Đuc trong viec tiep van cho so quan bi vay la:

Tong cong co 495 may bay bi pha huy, tuong đuong voi 5 phi đoi va hon mot quan đoan khong quan, nhu vay la mot nua luc luong khong quan Đuc dung cho nhiem vu tiep van đa lam moi cho hoa luc Lien Xo. Them vao đo, hoat đong cua khong quan phat xit Đuc o cac mat tran khac cung bi gioi han nghiem trong đe don suc cho viec tiep van Stalingrad. Cuoi cung viec tiep van bi đinh lai đe phuc vu cho viec huan luyen khong quan Đuc.


 No luc giai vay cua nguoi Đuc  Đau thang 12 1942, đe giai cuu quan Đuc o Stalingrad, 3 su đoan thiet giap, 2 su đoan bo binh, 3 su đoan linh du thuoc tap đoan quan tang thiet giap so 4 do tuong Hermann Hoth chi huy đa đuoc đieu tu Kavkaz đen khu vuc ha luu song Don. Nhung cac đon vi nay du đa co het suc van đeu bi Hong quan Xo Viet đay lui ra xa, cach Stalingrad it nhat 100 cay so nen khong co cach nao đe cuu tap đoan quan so 6 đang bi vay. Chi rieng quan đoan 48 la tien sat Stalingrad nhat, chi con cach 40 cay so.
Cac tuong linh duoi quyen đa đe nghi phuong an vuot song Don o khu vuc đoi dien Stalingrad nhung Thong che Erich von Manstein phan đoi vi cho rang lam nhu the la vo cung mao hiem va kho thuc hien. Ong quyet đinh chon khu vuc Kotelnikovo nam o phia Đong Nam song Don lam ban đap tan cong Stalingrad. Ngay 10 thang 12, tuong Hermann Hoth đua tap đoan quan thiet giap so 4 cua minh vao tran. Quan đoan 48 co nhiem vu vuot song Don đe phoi hop tac chien voi canh quan cua Hoth. Quan đoan thiet giap 57 thuoc tap đoan quan thiet giap so 4 đuoc giao trong trach thuc hien mui tan cong chinh. Yem tro cho mui tan cong nay la su đoan co gioi so 23 o suon phai, su đoan thiet giap so 17 o suon trai va su đoan thiet giap so 6 la luc luong hau bi.
Vua tham gia tran đanh, cac đon vi nay đa ngay lap tuc gap su khang cu ac liet cua thiet giap va bo binh Lien Xo do thuong tuong A. I. Yeryomenko chi huy. Quan Đuc truoc đon phu đau đa gan nhu bi chan đung, trong suot 1 tuan le chi tien len chua đuoc 50 cay so. Nhung đen ngay 17, su đoan bo binh co gioi so 23 đa lieu linh to chuc 1 đot tan cong quyet liet va chiem đuoc 2 cay cau bac qua song Aksai-Esaulov. Nhu vay tro ngai tu nhien lon nhat la con song đa bi nguoi Đuc khac phuc va gio đay khoang cach giua 2 tap đoan quan so 6 va so 4 cua Đuc chi con 70 cay so.
Tuy nhien, vao cung thoi điem quan Đuc to chuc giai vay, Hong quan đa quyet đinh mo chien dich Sao Tho vao ngay 11 thang 12 nham tieu diet cac luc luong Y, Hungary, Rumani va Đuc doc song Don. Muc tieu ban đau cua chien dich la nham vao tap đoan quan so 8 cua Y o vung trung luu song Don. Mo đau chien dich, tap đoan quan 63 cua Lien Xo, bang cac xe tang T-34 va may bay đa to chuc tan cong vao cac vi tri phong thu yeu nhat cua nguoi Y. Cac vi tri nay đuoc bao ve boi 2 su đoan bo binh tu Ravenna va Cosseria đa nhanh chong bi đanh tan. Ngay 17 thang 12, tap đoan quan 21 va tap đoan quan thiet giap so 5 cua Lien Xo đa tan cong vao cac vi tri cua quan Rumani o canh phai nguoi Y. Cung cung thoi gian nay, canh trai nguoi Y, do cac luc luong Hungary tran giu cung bi tap đoan quan thiet giap so 3 va mot phan tap đoan quan 40 Lien Xo tan cong. Tap đoan quan can ve so 1 Lien Xo thi tan cong vao giua cac vi tri cua quan Y. Sau 11 ngay giao tranh, cac luc luong Y đa bi ap đao ve so luong, bi bao vay va sau cung đa bi đanh bai. Tuong Paolo Tarnassi, tong chi huy cac luc luong thiet giap Y tai Lien Xo cung chet tran.
Tap đoan quan so 8 Y bi xoa so đa tao mot lo hong lon tren tuyen phong thu cua nguoi Đuc va đieu nay đa tao đieu kien cho Hong quan tien ve huong Rostov. Neu chiem đuoc Rostov, Hong quan se kiem soat toan bo mien Nam nuoc Nga, chia cat cac luc luong cua quan Đuc. Manstein truoc viec Rostov bi đe doa đa buoc phai rut su đoan xe tang so 6 cua tuong Hoth đe đieu len huong Tay Bac can đon tan cong cua Hong quan. Đay la luc luong hau bi cho cuoc tan cong cua Hoth voi đay đu quan so va vu khi nen quyet đinh nay đa anh huong rat nhieu đen no luc giai vay.

Tuy khong con luc luong hau bi, tuong Hoth van cho quan tien ve phia truoc đe giai cuu Paulus va tap đoan quan so 6. Sang ngay 17 thang 12, trung đoan mo to-sung may so 128 thuoc su đoan co gioi so 23 cua Đuc phong thu bo bac song Aksai-Esaulov, o đoan giua cau đuong sat va cau đuong bo qua song. Su đoan 17 voi 35 xe tang tap trung ben canh trai. Ngay hom đo, luc luong bo binh Lien Xo voi su yem tro cua xe tang đa tan cong manh vao cac can cu cua quan Đuc tai nha ga Krugliakovo; ngoai ra 15 xe tang Lien Xo khac cung to chuc tan cong cu điem Shestakovo do tieu đoan cong binh thuoc su đoan co gioi 23 chiem giu. Quan Đuc chiu thiet hai nang nhung đa chan đung đuoc cac đot tan cong cua Hong quan đong thoi cung xac đinh đuoc cac đon vi Hong quan tham gia đot tan cong nay gom su đoan bo binh 87 va lu đoan tang thiet giap so 13.
Đem ngay 17 thang 12, trung đoan moto-sung may so 128 cua Đuc đa to chuc tan cong thanh cong ben canh phai. Nhan co hoi đo, tuong Hoth quyet đinh tiep tuc tan cong ve huong Stalingrad. Ngay 18 thang 12, Hitler đa tu choi cho tap đoan quan so 6 đanh ra huong tien cua tap đoan quan tang thiet giap so 4 bat chap thinh cau cua Manstein. 8 gio sang ngay 19 thang 12, su đoan xe tang so 17 ben canh trai to chuc vuot song tien ve phia truoc. Trinh sat cho biet trong vong 1 ngay đem truoc đo, Lien Xo đa đieu them rat nhieu quan đen khu vuc nay. Trua ngay hom đo, voi su yem tro cua khong quan va xe tang, mot trung đoan bo binh Lien Xo đa to chuc tan cong quan Đuc doc tuyen đuong sat dan đen Stalingrad; mot trung đoan khac tu duoi khe hem bat ngo tan cong luc luong bo binh co gioi Đuc. Phia sau lung bo binh Lien Xo co khoang 70 xe tang yem tro. Sau 9 tieng đong ho phan cong voi hoa luc manh, quan Đuc đa đay lui đuoc Hong quan Xo Viet. Ngay 20 thang 12, quan đoan tang thiet giap so 57 cua Đuc tro lai voi nhiem vu tan cong Stalingrad giai vay cho tap đoan quan 6. Nhung hoa luc cuc manh cua Hong quan đa ngan khong cho quan Đuc tien ve phia truoc. Hai ngay tiep theo đo, o khu vuc doc tuyen đuong sat đa dien ra nhung tran đanh vo cung ac liet, ca hai ben đeu chiu nhung ton that nang ne. Tuy nhien, sau moi ton that, Hong quan lai đuoc bo sung luc luong kip thoi trong khi quan Đuc thi khong the. Đieu nay khien quan Đuc dan dan bi tieu hao sinh luc. Ngay 23 thang 12, đoan xe tang Đuc đang tien doc theo tuyen đuong sat bong cham tran đoi hinh gom 80 xe tang Lien Xo. Sau 4 tieng chien đau quyet liet, nguoi Đuc đa đay lui đuoc xe tang Lien Xo.

Ngay truoc đem Giang sinh, Hong quan đa tap trung mot luc luong lon va to chuc tan cong. Quan Đuc bi đanh bat khoi khu vuc tuyen đuong sat, trung đoan moto-sung may so 128 bi đay lui đen tan bo song. Ben canh trai, trung đoan hon hop cua Đuc cung bi thiet hai nang, phai rut lui ve lang Romashki, nam o hau tuyen cua quan Đuc. Chap toi, khoang 20 chiec xe tang Lien Xo tan cong khu vuc cau đuong sat Shestakov tren song Aksai-Esaulov, mot nhom xe tang khac ket hop voi phao binh tan cong can cu Romashkin. Mot cuoc đau phao ac liet đa dien ra. Cuoi cung, phao Lien Xo im tieng khien quan Đuc lam tuong Hong quan đa rut binh. Tuy nhien vao rang sang, 30 chiec xe tang Lien Xo đa bat ngo ap sat cau Shestakov, đanh tan tieu đoan cong binh Đuc đang chiem giu cay cau. Duoi su yem tro cua phao binh, xe tang Lien Xo chuan bi vuot song bang cau đuong bo. Nhung chi co mot chiec qua đuoc con đen chiec thu hai thi cay cau khong chiu noi suc nang nen đa sap.
Trong suot ngay 24 thang 12, Hong quan no luc vuot song đe tieu diet cac đon vi quan Đuc đa qua moi met sau nhung tran đanh vua qua. Tuy nhien, nhung no luc cua Hong quan o bo Nam song Aksai-Esaulov ngay hom đo đa khong đat đuoc ket qua nhu mong đoi. Phao chong tang 88 li cua Đuc đa ngan chan hieu qua xe tang Lien Xo. Ngoai ra, bo binh Lien Xo du đuoc su yem tro cua khong quan va phao binh cung khong the chiem đuoc cay cau đuong sat.
Ngay 25 thang 12, bo binh Hong quan đa sua chua so bo cay cau đuong bo bi sap roi duoi su yem tro cua 50 xe tang đa keo sang bo nam song Aksai-Eseulov, tien thang đen can cu Romashkin, đanh tan trung đoan moto-sung may so 128 va chiem đuoc cay cau đuong sat o gan ga Krugliakovo. Chi trong mot buoi sang, Hong quan đa bac đuoc cay cau kha vung chac tren lung 2 chiec xe tang bi roi xuong song. Xe tang Lien Xo theo cay cau nay đa ao at vuot song, đe bep moi su khang cu cua quan Đuc. Tan binh cua quan đoan tang thiet giap Đuc so 57 cung khong thoat khoi su truy kich rao riet cua Hong quan. Khong lau sau đo, quan đoan nay đa bi xoa so hoan toan. Nhu vay la ke hoach đot pha vong vay cua Cum tap đoan quan Song Don do thong che Manstein chi huy nham giai vay cho Paulus đa hoan toan pha san.
Bay gio moi hy vong giai vay đeu tan thanh may khoi, nhung so quan o Stalingrad van khong biet đieu nay va van tin tuong rang "vien binh đang đen". Mot so si quan Đuc đe nghi Paulus bo qua lenh cua Hitler ma to chuc pha vong vay, tuy nhien ong tu choi vi ong rat ghet viec bat tuan thuong lenh. Them vao đo, neu may tuan đau viec pha vay bang cac luc luong co gioi la kha thi thi bay gio Tap đoan quan so 6 đa lam vao tinh trang thieu nhien lieu, đong thoi mua đong khac nghiet cua nuoc Nga cung la mot rao can lon cho viec nay.


= Tran đanh ket thuc =

So phan tap đoan quan so 6 xem nhu đa an bai. Gan 300.000 linh Đuc phai lang thang tim cho tru an giua nhung đong gach vun va 2 van thuong binh phai nam trong cac toa nha đo nat. Quan Đuc khong co đu luong thuc, thuoc men, đan duoc nen suc chien đau ngay cang suy yeu.
Viec chi đao cac hoat đong cua quan Đuc trong vong vay o Stalingrad gio đay do đich than Adolf Hitler thuc hien. Tu Đong Pho cach xa hon 2.000 km, ong đa đua ra nhung menh lenh, nhung loi đong vien, tham hoi toi Friedrich Paulus cung si quan, binh linh cua tap đoan quan so 6.
Sau chien dich tan cong quy mo lon o khu vuc song Don, Hong quan đa chiem đuoc 2 san bay da chien cua quan Đuc nam gan Stalingrad - o Morozovsk va Tatsinskaya. Truoc đay, tu 2 san bay nay, moi ngay quan Đuc co kha nang thuc hien 3 chuyen khong van tiep te cho tap đoan quan so 6. Tuy nhien gio đay, tu san bay da chien gan nhat đen Stalingrad cung phai mat 2 đen 3 tieng đong ho, ton rat nhieu nhien lieu va kha nang bi phong khong Lien Xo ban ha rat cao. Ngoai ra, do đieu kien thoi tiet khac nghiet cua mua đong nen khong phai luc nao cac may bay cung co the cat canh đuoc. Do đo, tu đau thang 1 nam 1943, moi ngay quan Đuc chi thuc hien đuoc 1 chuyen khong van tiep te.
Tinh hinh thuong binh Đuc tai Stalingrad ngay cang toi te. Thuoc men, phuong tien y te va ca phuong tien van chuyen thieu thon. Truoc đay, cac thuong binh thuong đuoc cho bang xe đen đen san bay Pitomnik đe đua ve tuyen sau bang may bay. Nhung khi ma nhien lieu ngay cang khan hiem thi thuong binh buoc phai nam lai. Con so thuong binh tang len nhanh chong. San bay Pitomnik lien tuc bi vay ham va phao kich nen cac phi cong cho hang tiep te thuong khong dam ha canh ma tha hang xuong bang du.
Nhiem vu tieu diet luc luong Đuc bi vay đuoc giao cho Phuong dien quan Song Don cua tu lenh Trung tuong K. K. Rokossovsky. Sang 8 thang 1 1943, ba si quan tre cua Hong quan, voi mot la co trang, đi vao phong tuyen cua quan Đuc tren chu vi phia bac cua Stalingrad, trao cho tuong Paulus toi hau thu cua tuong Rokossovsky va thuong tuong phao binh N.N. Voronov:

Paulus lap tuc goi cho Hitler ve noi dung toi hau thu va yeu cau đuoc tu do hanh đong nhung bi bac bo. Ngoai ra 1 nguyen nhan khac khien quan Đuc khong muon đau hang la viec tap đoan quan Phuong Nam cua thong che Paul Ludwig Ewald von Kleist đang rut khoi Kavkaz. Hien tai đang co 3 tap đoan quan Xo Viet bao vay Stalingrad va neu quan Đuc đau hang, Hong quan se tung nhung luc luong nay đen cac chien truong khac, ma kha nang lon nhat la chan đuong rut cua Kleist. Do đo, Paulus quyet đinh cam cu đe Kleist co the rut lui an toan.

Sau khi quan Đuc tai Stalingrad tu choi đau hang, ngay 10 thang 1 nam 1943, Hong quan Lien Xo đa giang cho quan Đuc 2 mui tan cong vo cung hung hau tu huong Tay va huong Nam. Mui tan cong o huong Nam gap phai su khang cu quyet liet nhung o mui huong tay Hong quan tien nhu che tre. Su đoan tang thiet giap so 3 Đuc o tuyen truoc bi đanh tan. Sang ngay 11 thang 1, Hong quan tiep tuc tan cong. O huong Tay, ho tiep tuc thang lon. Su đoan co gioi so 29 va su đoan bo binh so 376 cua Đuc bi tieu diet hoan toan. Cac đon vi khac bi đay sau vao trong, linh Đuc bi chet cong rat nhieu.
Sau vai ngay nghi ngoi, ngay 16 thang 1, Hong quan lai tan cong du doi va tien gan đen san bay Gumrak, san bay da chien duy nhat con sot lai cua tap đoan quan so 6. Chien thuat cua nguoi Nga gio đay co su thay đoi: he gap khang cu manh la ho chuyen sang tan cong vi tri khac. Paulus trieu tap cuoc hop cap chi huy cac quan đoan, đua ra đe nghi cac đon vi lieu chet pha vong vay. Nhung cac chi huy tu choi vi cho rang hanh đong đo la tu sat.
Chieu ngay 19 thang 1, cac si quan cao cap va si quan tham muu đuoc lenh roi bo đon vi đe di tan bang may bay. Cac si quan tham muu đuoc đua ra san bay bang xe may - phuong tien van chuyen duy nhat con hoat đong đuoc. Xac linh Đuc ngon ngang trong khu vuc san bay. Du trong tinh the nguy kich nhung linh Đuc van giu ky luat nghiem, chi ai co giay chung nhan co chu ky cua tham muu truong tap đoan quan va thuong binh nang moi đuoc uu tien len may bay. Vi Hong quan đa tien sat noi đay va vi san bay bi phao kich lien tuc, chi co 4 chiec may bay Đuc ha canh trong ngay 19. Ngay 22 thang 1, chiec may bay He 111 roi san bay voi 19 thuong binh va đay la chuyen bay di tan cuoi cung cua tap đoan quan 6 tai Stalingrad.
Ngay 23 thang 1, Hong quan chiem đuoc san bay Gumrak. Hi vong giai thoat cho cac si quan cao cap cua tap đoan quan 6 cung cham dut. Ngoai ra, viec tiep te cho quan Đuc gio đay chi con co the thuc hien đuoc bang cach tha du. Đai dien phia Lien Xo đi đen phong tuyen cua Đuc ngay 24 thang 1 voi loi đe nghi moi voi nhung yeu cau va loi hua nhu cu nhung Paulus, nhan lenh cua Adolf Hitler khong đau hang đa khong hoi am.

Khi ay, thay quan Đuc đang đen hoi nguy kich trong tran Stalingrad đam mau, Hitler vi von Tap đoan quan thu sau cua Đuc voi 300 nguoi linh thanh Sparta duoi quyen vua Leonidas I đa kien dung chien đau truoc quan xam luoc Ba Tu trong tran Thermopylae nam xua. Đen ngay 28 thang 1, mot đai đoan co thoi hung manh bi cat ra lam 3 manh nho, manh phia nam la noi Paulus đat tong hanh dinh trong mot trung tam bach hoa mot thoi phat đat Univermag. Tinh hinh thieu hut quan luong va đan duoc đa tro nen vo cung toi te, luc nay Paulus hieu ro no luc tiep van cua khong quan Đuc đa pha san hoan toan - tuc so phan cua Stalingrad đa đuoc đinh đoat. Ong cau xin Hitler cho phep ong đau hang đe giu tinh mang cho cac binh si, tuy nhien vao ngay 30 thang 1 nam 1943, nhan ky niem 10 nam Đang Quoc xa len cam quyen, Hitler đa phong cho Paulus quan ham Thong che vi tu truoc toi nay chua co mot Thong che Đuc nao đau hang quan đich. Hitler cho rang Paulus se chon cai chet đe bao toan danh du cho minh, vi neu ong đau hang thi ong se tro thanh si quan cao cap nhat cua Đuc bi Hong quan bat lam tu binh. Tuy nhien, Paulus von la nguoi theo Cong giao vi vay ong cuc luc phan đoi viec tu sat. Ngay 31 thang 1 nam 1943 Paulus quyet đinh đau hang, đay la lan đau tien trong chien dich ong chong lai lenh "tu thu" cua Hitler:

Ngay 2 thang 2 nam 1943, cac luc luong quan Đuc con o Stalingrad cung đa đau hang. So tu binh Hong quan bat đuoc trong tran nay len đen 91 nghin nguoi, bao gom ca ba nghin linh Rumani, bo phan con lai cua su đoan bo binh so 20, su đoan ky binh so 1 va Cum tac chien "Đai ta Voicu". Cac tu binh Đuc - ke ca 24 tuong linh - đoi khat, cong lanh, nhieu nguoi mang thuong tich, tat ca đeu me mu, đau kho, niu lay tam chan lam mau phu len đau chong lai gia lanh o -24 °C, đi khap khieng tren lop bang tuyet huong đen cac trai tu binh o Siberia. Nghe tin ve su đau hang cua Paulus, Hitler đa noi voi cac si quan cua minh:

Hitler cung cam thay tuc gian do quan đoi cua ong ta đa đau hang chu khong the lam nen mot "Thermopylae" hao hung cho ong ta. Trong đot tong tan cong cua Lien Xo tu ngay 19 thang 11 nam 1942 đen 2 thang 2 nam 1943, theo ghi nhan cua Nguyen soai G. K. Zhukov tai hoi ky cua ong thi trong toan bo chien dich, đa co 32 su đoan va 3 lu đoan Đuc đa bi tieu diet; 16 su đoan bi thiet hai tu 1/2 đen 3/4 quan so. Nhu vay đa co hon 14 van si quan va linh Đuc bo mang trong nhung ngay cuoi tai Stalingrad. Khoang 34.000 thuong binh va si quan đa đuoc di tan bang hang khong. Tran Stalingrad ket thuc voi thang loi hoan toan cua Hong quan Lien Xo.
Sau nay, Hitler co đe nghi Stalin giao tra Thong che Paulus, đoi lai Hitler se tra tu do cho con trai cua Stalin la Yakov (Yakov la trung uy, bi bat lam tu binh nam 1941). Tuy nhien, Stalin đa đat loi ich đat nuoc len tren tinh cam ca nhan, trong thu tra loi Stalin đa co mot cau noi noi tieng "Toi se khong đoi mot Thong che đe lay mot trung uy". Sau nay Yakov đa chet trong trai tu binh cua Đuc Quoc xa.


Thuong vong = Đuc va chu hau =
Phe Truc thua voi tong so quan Đuc, Hungary, Rumani va Y thiet hai khoang 1.050.000 binh sy. Trong đo:

Tong so quan Đuc trong thanh pho co 285.000 chet, bi bat, mat tich hoac bi thuong. 300.000 thuong vong khac hung chiu boi cac Tap đoan quan A, B va Song Don đen giai vay. Tong cong la khoang 585.000 thuong vong.
Quan Rumani bi thiet hai 158.854 linh trong tong so 228.000 linh tham chien. Quan Y thuong vong 114.520 linh (bao gom 84.830 chet hoac bi bat, va 29.690 bi thuong) trong tong so 235.000 linh tham chien. Quan Hungary thuong vong 143.000 linh (bao gom 83.000 chet hoac bi bat, 60.000 bi thuong) trong tong so 200.000 linh tham chien. Cung voi đo la khoang 5 van linh Hiwi (nhung nguoi Lien Xo đanh thue cho Đuc) đa tu tran hoac bi bat. Tong cong la khoang 466.000 thuong vong.
Trong thoi gian bi vay ham cuoi chien dich, co khoang 10 nghin thuong binh Đuc đuoc di tan khoi tran đia bang may bay, khoang 180 ngan linh chet tai tran, 91 nghin bi bat lam tu binh. Trong so 91 nghin tu binh, co 27 nghin chet trong tuan đau tien va chi co 5 nghin song sot tro ve Đuc trong nam 1955. Tinh ra trong so 91 nghin tu binh chi con khoang 6% song sot. Neu khong ke 5 nghin nguoi đuoc di tan bang đuong hang khong, trong so 28,5 van quan bi hop vay chi co khoang 2% con song sot. Ngoai 91.000 tu binh bi bat o noi đo Stalingrad, Hong quan Lien Xo con bat đuoc hang chuc ngan tu binh o cac khu vuc lan can, tong cong quan đoi Xo viet đa bat đuoc 151.246 tu binh trong chien dich phan cong thang loi. Tong cong toan chien dich, Lien Xo bat đuoc 235.000 tu binh đoi phuong.
Trong khi đo, trong hoi ky Nho lai va suy nghi cua minh, nguyen soai Lien Xo G.K.Zhukov đua ra con so ton that cua quan Đuc trong ca Mat tran Volga (bao gom Stalingrad va cac vung phu can) la gan 1,5 trieu nguoi, khoang 3.500 xe tang va phao tien cong, 12.000 khau đai bac va coi, gan 3.000 may bay, mot so lon khi tai quan su. Bao Nuoc Nga ngay nay cung đua ra con so 1,5 trieu nguoi chet, bi thuong va bi bat tren toan khu vuc Stalingrad.


= Hong quan Xo Viet =
Con Hong quan tuy chien thang nhung cung chiu thiet hai toi 1,1 trieu nguoi. Mot nguon khac cho con so tuong tu 1.129.169 thuong vong trong đo 478.741 chet/mat tich va 650.878 bi thuong hoac bi om. Trong so đo, thuong vong trong giai đoan phong ngu o noi đo Stalingrad la 75 van nguoi, thuong vong trong giai đoan phan cong quan Đuc la 37 van nguoi. Co 278 binh si Lien Xo bi ban ha vi toi đao ngu khi quan thu tan cong. Thiet hai ve thuong dan la 4 van nguoi chet trong noi đo Stalingrad do cac cuoc khong kich cua phat xit Đuc, khi tap đoan quan thiet giap so 4 va tap đoan quan so 6 tien vao thanh pho. So dan thuong bo mang ngoai thanh pho khong đuoc thong ke.
Tinh chung thiet hai cua ca hai ben tu 2 đen 2,5 trieu nguoi, khien Tran Stalingrad tro thanh tran đanh đam mau nhat trong lich su the gioi. 1.250.000 
#


Ket qua, đanh gia va anh huong = Ket qua =
Đai thang Stalingrad cua Lien Xo đa đe doa đen ca Cum Tap đoan quan Nam cua Đuc. Đay đuoc xem la buoc ngoat quyet đinh ve chinh tri, quan su va tam ly cua Chien tranh the gioi thu hai vi đay la lan đau tien quan đoi vo đich cua nuoc phat xit Đuc bi đanh bai trong mot tran đanh tieu diet lon, voi gan 1/4 quan so toan chien truong Xo-Đuc bi tieu diet. Khong chi vay, rat nhieu trong so nhung đon vi Đuc bi tieu diet la nhung đon vi tinh nhue, day dan kinh nghiem chien đau (vi du nhu Tap đoan quan so 6 tung la chu cong trong chien dich đanh bai Phap nam 1940), du co đong vien tan binh thi quan Đuc cung khong the thay the nhung đon vi nay đuoc. So ton that ve luc luong va phuong tien ay đa anh huong tai hai đen tinh hinh chien luoc chung va lam rung chuyen tan goc toan bo bo may chien tranh cua nuoc Đuc. Vi ca quan Đuc, Y, Hungary, Rumani đeu bi tieu diet tren song Volga va song Don nen uy tin cua Đuc voi cac nuoc đong minh đa giam đi ro ret. Bat đau co bat đong, tranh cai vi mat long tin vao bo may thong tri cua Hitler, cac nuoc bat đau mong lam the nao thoat khoi mang luoi chien tranh ma Hitler đa đay ho vao. Theo Nguyen soai Zhukov, chien thang tai Stalingrad đa tao thanh mot lan song vui mung tren khap the gioi cung la mot co vu lon đoi voi cac dan toc o chau Au đang nam duoi su chiem đong cua Phat xit Đuc.
Tham bai o Stalingrad - mot buoc ngoat giup cho Lien Xo nam chac loi the cua minh - đa tro thanh tin du nhat cua nuoc Đuc đang luc that the. Tham chi, thang loi nay con đuoc xem la mot trong nhung buoc ngoat quyet đinh ca lich su the gioi trong the ky XX. Cung voi nhung chien thang cua quan Đong Minh tai Tunisia, chien thang Stalingrad đa mang lai loi the va cung co niem tin thang loi cho toan khoi Đong Minh.
Ve phia Đuc, tuy that bai o Stalingrad nhung quan đoi phat xit Đuc con rat manh va nhieu tiem luc. Sau đo chung 6 thang vao mua he nam 1943, quan Đuc to chuc mot tran đanh lon tai vong cung Kursk nhu mot no luc cuoi cung nham gianh lai the chu đong tien cong chien luoc. Nhung mot lan nua quan Đuc lai thua tran va tu đo ho lun sau vao the bi đong chong đo cho đen khi đau hang vao thang 5 nam 1945. Tran Kursk cung đuoc xem la mot buoc ngoat nhu tran thang cua Lien Xo tai Stalingrad vay. Quan Lien Xo đang thang the, lai hung hung khi the bao thu, voi đinh cao la tran Berlin vao nam 1945.


= Đanh gia =

Chien bai quyet đinh tai Stalingrad đuoc xem la tran thua tham hai nhat cua nguoi Đuc ke tu sau tran Jena (1806) trong nhung cuoc chien tranh cua Napoleon, va co the con nghiem trong hon ca tran Normandie o Tay Au vao nam 1944 Mac du phat xit Đuc đa chiem 90% thanh pho nhung nhung luc luong Hong quan con lai van tu thu mot cach kien cuong va quyet liet. Đen cuoi tran đanh, Hong quan đa bao vay va tieu diet Tap đoan quan so 6. Mot so luc luong cua Tap đoan quan so 4 cung bi thuong vong trong tran phan cong cua Hong quan tai đay.
Kha nang co đong cua quan Đuc la mot nguyen nhan quan trong cho thanh qua ma ho đat đuoc trong đau tran đanh. Truoc Stalingrad, Hong quan chi co the huy đong mot luong lon binh si va gianh đuoc chien thang trong mot truong hop duy nhat: Moskva. Quan Đuc co the đi vong qua Stalingrad, von co gia tri khong lon ve mat quan su va nhung co so vat chat đa đuoc di doi, hoac tap trung luc luong huong xuong phia Nam toi day Kavkaz. Tuy nhien, Hitler lai chon cach nguoc lai, phung phi khong biet bao nhieu binh si thien chien trong nhung tran đanh đam mau trong mot thanh pho tan hoang; đieu nay mang lai nhieu loi the cho cac luc luong Hong quan đon tru va giup Hong quan co thoi gian huy đong mot luc luong khong lo đe thuc hien đon vu hoi bao vay Tap đoan quan so 6. Mot vai tuong linh Đuc cho rang Hitler đa phung phi mot trong nhung đon vi quan tinh nhue nhat chi vi danh du ca nhan. Tap đoan quan so 6 đuoc tai lap trong Tran Kursk, tuy nhien thanh phan cua no chu yeu la nhung binh si moi đuoc đong vien va suc manh cua no ro rang khong the bang nhu truoc kia đuoc nua.
Viec Hitler theo đuoi cung mot luc qua nhieu muc tieu cung la mot nhan to quan trong đong gop vao su bai tran cua phat xit Đuc o Stalingrad. O phia cuc Nam, Cum Tap đoan quan A nhan nhiem vu đanh chiem vua dau cua Lien Xo tai Kavkaz - đac biet la tai vung Baku cua Azerbaijan. Đo moi la muc đich ban đau cua chien dich va cung đuoc đanh gia la yeu to quyet đinh đe nhanh chong đanh bai Lien Xo. Tuy nhien ve sau, nhan thay đia hinh khu vuc Kavkaz qua hiem tro, Hitler đa đieu bot binh luc cua Cum Tap đoan quan B đe chuyen sang chien đau tai Stalingrad - va vi vay phat xit Đuc khong co đu quan luc đe đe doa đen Baku. Nguoc lai, neu Hitler tu bo viec đanh Kavkaz thi Đuc cung co the don quan tu Cum Tap đoan quan A len Stalingrad đe cung co canh suon yeu cua Cum Tap đoan quan B va tham chi cung co the giup đo luc luong nay trong viec tac chien trong thanh pho. Ro rang tham vong cua Hitler đa vuot qua kha nang cua quan Đuc.
Stalingrad cung la noi the hien y chi va tinh ki luat cua ca hai phe tham chien. Trong giai đoan đau, Hong quan phai bao ve thanh pho truoc su tan cong du doi cua phat xit Đuc. Ton that cua ho luc đo that la khung khiep, uoc tinh rang mot tan binh tham chien tai mot so đon vi tien phuong se khong song sot qua mot ngay, con đoi voi mot si quan la ba ngay. Su hi sinh cua cac chien si Hong quan đuoc bat tu hoa boi dong chu khac tren buc tuong nha ga xe lua - vi tri đa "đoi chu" đen 15 lan trong suot chien dich - cua mot binh si Hong quan thuoc Su đoan Can ve so 13 (nguyen la Su đoan bo binh so 100) cua tuong Rodimtsev khi anh bi thuong nang va đang hap hoi:

Cac binh si Đuc cung the hien tinh ki luat cao đo cua ho trong thoi gian ho bi Hong quan bao vay. Đay la lan đau tien viec nay đuoc the hien khi mot luc luong quy mo khong lo cua phat xit Đuc nam trong mot tinh the het suc kho khan. Đac biet vao giai đoan cuoi cua chien dich khi thuc pham va quan ao bi thieu hut, nhieu linh Đuc bi chet đoi, chet ret nhung ky luat cua Tap đoan quan so 6 van đuoc giu nghiem minh cho đen tan gio phut cuoi cung, khi moi nguoi đeu nhan thay rang khang cu la vo ich. Ban than Tu lenh Friedrich Paulus cung tuan thu nghiem ngat menh lenh cua Hitler bat chap cac tuong linh Đuc khac - ke ca Von Manstein - khan khoan yeu cau ong nhanh chong mo mot cuoc pha vay thoat ra ngoai.


= Vinh danh =

Trong tran Stalingrad nay, du đa hung chiu ton that to lon (hon ca thiet hai cua quan Đuc) ma Hong quan hoan toan đanh bai mot luc luong tinh nhue hang nhat trong quan luc Đuc tren Mat tran Nga - Tap đoan quan thu sau cua Paulus, chu khong phai la nhung đoi hinh yeu ot va tuyet vong nhu o tran Berlin vao nam 1945. Vi su dung cam va anh hung cua cac chien si Hong quan bao ve thanh pho, nam 1945 Stalingrad đuoc phong danh hieu Thanh pho Anh hung. Thang 10 nam 1967, 24 nam sau ngay dien ra tran đanh, tuong đai Me To quoc keu goi đuoc dung len ngon đoi Mamayev Kurgan, đinh cao cua thanh pho. Đay cung la noi xay dung khu tuong đai noi tieng rat to lon đe ghi nho tran đanh va ten cua hon mot trieu chien si Hong quan Xo Viet đa hi sinh tai Stalingrad. Khu phuc hop nham ky niem cac liet si tran vong tai Stalingrad bao gom ca nhung ngoi nha đo nat trong thanh pho đuoc moi nguoi giu nguyen trang nham ky niem tran đanh. Nhung chung tich ve cac tran đanh o Kho thoc Lon, o ngoi nha Pavlov van đuoc bao ton đe moi nguoi tham quan. Khoang 50 nam sau tran ac chien, nhung đong xuong kho hay con phu đay cac ngon đoi gan thanh pho. Va đen tan bay gio hai cot cua cac liet si va nhung manh sat thep vun van đuoc tim thay tren đoi Mamayev nhu mot bieu tuong cua su hi sinh to lon cua cac chien si cung nhu cua thang loi ruc ro cua Hong quan tai tran đanh mang tinh buoc ngoat nay.
Huan chuong Suvorov hang nhat đa đuoc trao tang cho G.K.Zhukov, A.M.Vasilevsky, N.N. Voronov, N.F.Vatutin, A.I.Yeryomenko, K.K.Rokossovsky vi co thanh tich gop phan vao cong tac lanh đao chung đua cuoc phan cong o Stalingrad đen thang loi to lon. Rat nhieu tuong linh, si quan, ha si quan, chien si cung đuoc khen thuong. Trung tuong Aleksandr Rodimtsev, Tu lenh su đoan can ve so 13 đuoc phong tang danh hieu Anh hung Lien bang Xo Viet. Con, thong che Đuc Friedrich Paulus bi bat lam tu binh, ong tham gia vao mot to chuc cua cac tuong linh Đuc bi bat lam tu binh, voi muc đich keu goi che đo Hitler cham dut chien tranh va đam phan voi Lien Xo. Ong đuoc tha vao nam 1953 va tro thanh thanh tra cong an o Đong Đuc vao cuoi đoi. Ong qua đoi tai đay vao nam 1957.
Sau khi I. V. Stalin chet (1953), cung voi trao luu chong sung bai ca nhan Stalin, ban lanh đao Lien Xo đa đoi ten thanh pho Stalingrad thanh Volgograd nhung tran chien vi đai o đay van mang ten la tran Stalingrad.
Chien thang tai Stalingrad đa giup cho uy tin cung nhu vi the chinh tri cua Stalin, Lien Xo va phong trao cong san đuoc nang cao đang ke tren toan the gioi. To bao The Daily Telegraph cua Anh đa ca ngoi tinh than chien đau cua binh si Lien Xo va tuyen bo chien thang cua Hong quan tai Stalingrad đa "cuu van nen van minh chau Au" . Nuoc Anh cung to chuc mot ngay le ki niem đuoc goi la "Ngay Hong quan" vao ngay 23 thang 2 nam 1943, tron 3 tuan sau chien thang nay. Vua Geogre VI cua Anh con cho ren mot thanh guom đuoc goi la Guom Stalingrad, thanh guom nay ve sau đa đuoc đich than Thu tuong Anh Churchill trao tang cho Stalin tai Hoi nghi Tehran nam 1943 . Tong thong My Roosevelt cung đa gui mot buc đien chuc mung chien thang cua Stalin va Lien Xo, trong đo ong đa goi tran đanh Stalingrad la "mot trong nhung chuong đang tu hao nhat trong cuoc đau tranh cua cac dan toc tren toan the gioi chong lai chu nghia phat xit".


Trong van hoa đai chung Cac đieu kien khac nghiet cua tran chien bao gom mua đong Nga khung khiep gay ra cai lanh va cai đoi cho quan Đuc đa đuoc the hien trong mot so bo phim cua Đuc, Nga Luu tru ngay 28 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine, Anh va Hoa Ky. Tran đanh cung đuoc the hien trong mot so tac pham van hoc vi tam quan trong cua no trong viec đay lui quan xam luoc Đuc va ca ve su khoc liet va tan bao cua chien truong, noi con so binh si thuong vong thuoc dang kinh hoang đen muc chua tung co truoc đay.


Vu khi đuoc su dung Hong quan Xo Viet: sung ngan Tokarev TT-33, sung ngan o quay Nagant 1895; sung tieu lien PPSh-41, PPS-42 va PPS-43, PPD-40; sung truong Mosin Nagant M91/30 (phien ban binh thuong lan phien ban ban tia), Mosin Nagant M38 Carbine, sung truong ban tu đong SVT-40; trung lien Degtyarov DP-28; sung may Maxim M1910, sung may hang nang DShK; luu đan F1, RPG-40 va RGD-33; xe tang T-26, T-34, sung truong chong tang PTRS-41 va PTRD, chai xang...
Phat xit Đuc: sung ngan Luger P08, Walther P38, Walther PPK, sung tieu lien MP-38 va MP-40, sung truong Karabiner 98k, sung truong ban tu đong Gewehr 43 va Gewehr 41, trung lien FG-42, sung may MG-34, sung may MG-42, luu đan M24, sung chong tang Panzerschreck, sung phong khong Flak-38, xe tang Panzer II, Panzer III, Panzer IV, phao tu hanh StuG-3...


Chu thich Tham khao = Tieng Viet =
Beevor, Antony (2018), Stalingrad - Tran chien đinh menh, Trinh Huy Ninh dich, Ha Noi: Nha xuat ban Hong Đuc va Cong ty co phan Sach Omega.
Chuikov (1985), Xta-lin-grat tran đanh cua the ky. Nguyen Huu Than dich, Tran Anh Tuan hieu đinh, Ha Noi: Nha xuat ban Quan đoi nhan dan.
Stemenco (1985), Bo Tong tham muu Xo-viet trong chien tranh (hoi ky), Tran Anh Tuan dich, Moskva: Nha xuat ban Tien bo, 2 quyen.
Vasilevsky, Su nghiep ca cuoc đoi (hoi ky), Moskva: Nha xuat ban Tien bo.
Zhukov, Georgi Konstantinovich (1987), Nho lai va suy nghi (hoi ky), Ha Noi: Nha xuat ban Quan đoi nhan dan, 3 tap.


= Tieng Anh =


Lien ket ngoai = Tu lieu tieng Viet =
A. M. Vailevsky, Su nghiep ca cuoc đoi (ban tieng Viet), NXB Tien bo, Moskva, 1986
G. K. Zhukov, Nho lai va suy nghi - Tap 2 (ban tieng Viet), NXB Quan doi Nhan dan, Ha Noi, 1987.
V. I. Tchuikov, Stalingrad - tran đanh cua the ky (ban tieng Viet). NXB Quan đoi Nhan dan, Ha Noi. 1985
S. M. Stemenko, Bo Tong tham muu Xo Viet trong chien tranh - Tap 1 (ban tieng Viet), NXB Tien bo, Moskva, 1985


= Tu lieu tieng Nga =
Trang web chinh thuc cua Bao tang Toan canh Volgograd
Сталинградская битва (bang tieng Nga), luu tru ban goc ngay 4 thang 2 nam 2008, truy cap ngay 3 thang 10 nam 2005


= Tu lieu tieng Đuc =
Stalingrad - Bilder einer erbitterten Schlacht


= Tu lieu tieng Xecbi =
Chien dich Blau Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine
Tran Stalingrad Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine
Chien dich Sao Thien Vuong Luu tru ngay 31 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine
Tham hoa cua Tap đoan quan so 6 Luu tru ngay 31 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine


= Tu lieu tieng Anh =
Tran Stalingrad Luu tru ngay 29 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine Tren bao The Times
Tom tat dien bien chien dich Luu tru ngay 3 thang 5 nam 2011 tai Wayback Machine
Stalingrad-info.com, tai lieu cua Nga ve ban đo tac chien, anh chup, di tich,... tran đanh - đa đuoc dich sang tieng Anh
Tran Stalingrad voi ban đo, tranh anh, video minh hoa cung cac nguon so cap va thu cap
Stalingrad Battle 1942–1943
Thong tin, tranh anh va ban đo Tran Stalingrad Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Battle Of Stalingrad - The Tide of the Second World War Turns Decisively in Favour of the Allies
The Battle of Stalingrad in Film and History Đuoc viet theo cach nhin cua nhung nguoi cong san va nhung nguoi canh ta.
Soviet Artilleryman's Story Of Stalingrad: Isaak Kobylyanskiy
Roberts, Geoffrey. "Victory on the Volga", The Guardian, 28 thang 2 nam 2003
The Great Battle on the Volga Luu tru ngay 28 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine tren Google Video
Tranh anh ve Tran Stalingrad Luu tru ngay 27 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine tren WW2-Pictures.com
Stalingrad Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
Ban đo dien bien tran phong thu Stalingrad tu ngay 17 thang 7 đen ngay 12 thang 9 nam 1942
Ban đo dien bien cac tran đanh trong noi đo Stalingrad tu 13 tahsng 9 đen 18 thang 11 nam 1942
Ban đo dien bien cuoc phan cong cua quan đoi Lien Xo tai khu vuc Stalingrad
Ban đo dien bien chien dich Sao Tho, chien dich Bao Mua đong, cuoc đot kich Tatsinskaya va chien dich Cai Vong


= Đien anh =
Phim tai lieu cua Star Media ve "Chien dich Stalingrad"