Đai Co Viet (chu Han: 大瞿越, 968 – 1054) la quoc hieu cua Viet Nam duoi thoi bay vi vua tri vi thuoc ba trieu đai: nha Đinh, nha Tien Le va đau thoi nha Ly voi kinh đo ban đau đat tai Hoa Lu va tu thang 7 am lich nam 1010 đat tai Thang Long.
Nha nuoc Đai Co Viet ton tai 86 nam ke tu khi Đinh Bo Linh thong nhat vung chau tho phia Bac, len ngoi hoang đe nam 968 cho đen thang 10 am lich nam 1054 đoi vua Ly Thanh Tong, khi ong đoi quoc hieu thanh Đai Viet. Thoi ky Đai Co Viet đanh dau lan đau tien sau thoi ky Bac thuoc, nguoi Viet co đuoc mot quoc gia đoc lap, mot nha nuoc phong kien tap quyen rieng va quan đoi rieng.


Y nghia ten goi Quoc hieu Đai Co Viet do vua Đinh Tien Hoang đat nam 968. Đai Co Viet la quoc hieu đuoc dung trong 8 đoi vua cua 3 trieu Đinh, Tien Le, Ly, voi quang thoi gian dai 86 nam (968 - 1054). Đen nam Giap Ngo, nien hieu Long Thuy Thai Binh thu 1 (1054), vua Ly Thanh Tong moi đat lai quoc hieu la Đai Viet. Đieu nay co nghia la khi doi đo tu Hoa Lu ra Thang Long, nuoc van mang quoc hieu la Đai Co Viet.
Y nghia quoc hieu Đai Co Viet:
"Đai" (大) theo nghia chu Han la lon, "Co" (瞿) la am Han-Viet co cua tu Cu hay Cu (巨) cung la lon. Đinh Tien Hoang muon ghep hai chu đe khang đinh nuoc Viet la nuoc lon.. Ve sau, Co (𡚝) đuoc viet theo chu Nom la Đai o tren va Cu (瞿) o duoi.
Y nghia nay con đuoc the hien o hai cau đoi (van con trong đen vua Đinh Tien Hoang o Hoa Lu):

Co Viet quoc đuong Tong Khai Bao
Hoa Lu đo thi Han Truong An.
Nghia la:

Nuoc Co Viet ngang hang voi nha Tong đoi Khai Bao;
Kinh đo Hoa Lu nhu Trang An cua nha Han.
Le Van Sieu trong Viet Nam van minh su cuong giai thich:

"Đai Co Viet co nghia la nuoc Viet rong lon trong suot ca bon coi hay tam coi theo loi hieu ngay xua, ay la cai cao vong cua nguoi khong nhung muon thong tri ma con muon banh truong the luc ra tam coi nua"


Vai tro Cac nha su hoc trong cac bo quoc su Đai Viet su ky toan thu va Kham đinh Viet su thong giam cuong muc đeu lay moc ra đoi cua nuoc Đai Co Viet tro ve truoc la “Ngoai ky”, “Tien bien”; tro ve sau la “Ban ky”, “Chinh bien”.
Trong ngan nam Bac thuoc tung troi day nhung chinh quyen nhung thoi gian ton tai chua đuoc bao lau đa bi dep yen, su nghiep chua on đinh lau dai nen chua the cau thanh trieu đai. Tu khi ho Khuc gianh lay quyen tu chu cho đen het loan 12 su quan, danh nghia Viet Nam van chi la mot phien tran cua Trung Quoc voi cai ten Tinh Hai quan, cac nha lanh đao Viet Nam thoi tu chu chi o muc Tiet đo su ca trong nuoc va ngoai giao, đen luc Ngo Quyen đanh đuoi quan Nam Han moi tu xung Quoc vuong. Bat đau tu đay, vua Viet Nam moi chinh thuc đuoc xac đinh, tuy nhien, nha Ngo van chua đat quoc hieu. Bay gio ben Trung Quoc cung đang loan to, chinh quyen trung uong con mai lo đanh dep nen chua the nhom ngo xuong man cuc nam, chi co nuoc Nam Han ke can thinh thoang xung đot ma thoi. Đen thoi nha Đinh, đoi voi than dan trong nuoc, cac vua nguoi Viet đa xung hoang đe va đat quoc hieu la Đai Co Viet, gap luc nha Tong cung moi cham dut cuc dien Ngu đai Thap quoc nen sai su sang sac phong vua Đinh lam Giao Chi quan vuong, tu đo nen quan chu Viet Nam moi đuoc xac lap.
Viec thanh lap nha nuoc Đai Co Viet la su kien het suc trong đai trong lich su dung nuoc va giu nuoc cua dan toc Viet Nam. Chi ton tai trong vong 86 nam (968-1054) voi hai trieu đai la nha Đinh, nha Tien Le va hai trieu vua đau thoi Ly la Ly Thai To va Ly Thai Tong nhung Nha nuoc Đai Co Viet giu mot vai tro het suc quan trong:

Nha nuoc Đai Co Viet la nha nuoc quan chu trung uong tap quyen, thua ke va phat trien len mot buoc so voi nha nuoc quan chu cua nha Ngo truoc đo chua co quoc hieu. Nha nuoc Đai Co Viet la mot quoc gia thong nhat, đoc lap, co to chuc quan đoi rieng va lam chu mot giang son rieng. Đac biet đay la nha nuoc quan chu đau tien đuc tien đong Thai Binh hung bao trong lich su tien te Viet Nam, la nha nuoc quan tam đen viec phat trien kinh te va van hoa…
Nha nuoc Đai Co Viet cung la nha nuoc quan chu đau tien đat quan he bang giao voi Trung Quoc, trong lich su bang giao cua Viet Nam. Nam 970, vua Đinh Tien Hoang sai su than sang nha Tong đe ket hieu giao hao. Ong cung la nguoi đau tien trong lich su Viet Nam thi hanh nhung bien phap va nghi thuc ngoai giao vua mem mong, vua cung ran đoi voi đe che Trung Hoa. Tu đo, đe lai mot bai hoc kinh nghiem ngoai giao voi đe che khong lo phuong Bac la “o trong xung Đe, ben ngoai xung Vuong” cho cac vuong trieu quan chu Viet Nam sau nay.
Nha nuoc Đai Co Viet cung ghi dau an voi viec thuc thi cac chinh sach đung đan đoi voi dan toc thieu so, tao đieu kien đe cac dan toc chung song hoa binh, cung nhau đoan ket chong lai ke thu chung; mo rong lanh tho ve phuong Nam, tien hanh nhieu cuoc khai pha, di dan đe cac trieu đai sau nay tiep tuc hoan thanh tron ven qua trinh ay.
Tai hoi thao quoc gia "Vai tro cua Nha nuoc Đai Co Viet trong tien trinh lich su dan toc Viet Nam" dien ra ngay 12/4/2018 tai Ninh Binh, GS.TSKH Vu Minh Giang cho rang:

“Hon 1.000 nam duoi ach cai tri ha khac voi chinh sach đong hoa rao riet cua phong kien phuong Bac la mot thu thach hiem ngheo cua nhan dan Au Lac. Sau chung ay thoi gian ma nguoi Viet van giu đuoc ban sac van hoa rieng va gianh lai đoc lap la hien tuong hy huu toi muc co the coi la duy nhat trong lich su the gioi. Nha nuoc Đai Co Viet ra đoi thuc su la mot dau moc lon trong tien trinh lich su dan toc. Voi viec đat Quoc hieu, nien hieu, xay dung bo may hanh chinh thong nhat thong suot, xac đinh cuong tho, phat hanh tien te… Đai Co Viet la quoc gia đoc lap voi đay đu tieu chi sanh ngang voi cac quoc gia khac. Su nghiep “tai lap quoc” cua dan toc ta đen đay moi chinh thuc hoan thanh. Đay la su kien co y nghia het suc to lon” -


Khao co hoc Tuy nhien mot so phat hien khao co hoc gan đay cho thay quoc hieu thoi ky nay co le la Đai Viet va ten goi Đai Co Viet hien đang gay tranh cai.
Ket qua khao co hoc o 2 kinh đo Hoa Lu va Thang Long cho thay cac vien gach co nien đai tu thoi Đinh đen đau thoi Ly đuoc su dung lai khac chu "Đai Viet Quoc Quan Thanh Chuyen" (Gach xay thanh nuoc Đai Viet). Su xuat hien nhung vien gach nay o thoi điem truoc khi Ly Thanh Tong đoi quoc hieu thanh Đai Viet nhu ghi chep trong chinh su khien co nhung luong y kien cho rang quoc hieu tu thoi Đinh đa la Đai Viet.
Ve gach xay thanh nha Đinh, Giao su Đo Van Ninh đa nhan đinh qua bai viet "Tim hieu vai loai gach co khai quat o Ba Đinh" nhu sau:

"Trong Hoi thao khoa hoc ve đe tai "Tu Hoa Lu toi Thang Long", toi đa co dip trinh bay mot y kien: "Chi co nuoc Đai Viet, khong co nuoc Đai Co Viet, y kien đo dua vao su ton tai khach quan cua nhung vien gach xay kinh đo co in quoc hieu "Đai Viet". Khong mot nguoi tho lam gach nao o Hoa Lu ca gan dam đoi quoc hieu thanh "Đai Viet" neu thoi Đinh - Le co quoc hieu la "Đai Co Viet."


Lich su thoi ky Đai Co Viet = Quan su =

Đay la thoi ky khoi đau đe mo ra mot ky nguyen đoc lap lau dai xuyen suot cac trieu đai Đinh, Le, Ly va Tran, Hau Le sau nay. Trong 86 nam quoc hieu thi 42 nam kinh đo Đai Co Viet la Hoa Lu, con lai kinh đo la Thang Long ton tai ca khi Ly Thanh Tong đoi quoc hieu sang Đai Viet.
Thoi gian nay cac vuong trieu Trung Hoa mang quan sang xam luoc, nhung bi chong tra quyet liet. Tieu bieu hon ca la chien thang vang doi cua Le Hoan đanh thang quan nha Tong xam luoc (981), giet chet tuong Hau Nhan Bao.
Nam sau (982), Le Đai Hanh mang quan đanh Chiem Thanh vi Chiem Thanh đa bat giu su gia cua Đai Co Viet. Quan nha Tien Le đai pha đuoc quan Chiem Thanh, giet chet vua Chiem la Ba My Thue, đanh thang vao kinh đo Chiem Thanh, roi moi rut ve.
Sang thoi nha Ly, Ly Thai Tong cung khoi binh đanh Chiem Thanh nam 1044 vi vua Chiem lan cuop ven bien va khong chiu thong su. Nha Ly bat đuoc hon 5.000 nguoi va 30 con voi. Tuong Chiem thanh la Quach Gia Di chem quoc vuong la Sa Đau đem đau sang xin hang. Ly Thai Tong mang tu binh nguoi Chiem ve nuoc ban cho ruong đat lap thanh phuong ap đe lam an.
Lich su Viet Nam, tu khi đoc lap vao the ky 10 mang dau an cua su phat trien nha nuoc Nho giao theo mo hinh kieu Trung Hoa.


= Kinh te =
Nong nghiep đong vai tro chu yeu trong sinh hoat kinh te. Nong dan đuoc lang xa chia ruong đe cay cay, nop thue va đi linh cho nha vua. Cac vua rat chu y khuyen khich nong nghiep. Le Hoan la vua Viet Nam đau tien cu hanh le cay tich đien vao mua xuan hang nam. Tu đo, cac vua thoi sau đeu giu le ay.
Song song voi nong nghiep, van đe thuy loi cung đuoc cac vua chu y kenh ngoi đuoc đao vet nhieu noi vua đe tuoi ruong vua đe tien loi giao thong bang thuyen be. He thong giao thong đuong bo đuoc mo mang. Nhung đuong giao thong chinh đeu co đat cac tram xa.
Cac nghe thu cong nhu nghe gom, nghe det, khai mo, luyen sat, đuc đong... đeu đuoc phat trien. Nho nganh thu cong nghe phat trien cao nen Le Đai Hanh xay đuoc mot cung đien lam noi coi chau, cot nha đuoc thep vang, ngoi bang bac. Cac hoat đong san xuat, thuong mai hau nhu chua phat trien mac du vao thoi nha Ly đa co buon ban voi cac vuong quoc trong vung tai cang Van Đon (Quang Ninh).


= Van hoa =

Sau thoi đai cua van hoa Đong Son, van minh song Hong, lich su van hoa van minh Viet Nam buoc vao thoi đai lon thu hai cua no la thoi đai Đai Co Viet - Đai Viet - Viet Nam, voi ba thoi ky van hoa dai ngan khac nhau: van hoa Hoa Lu, van hoa Thang Long va van hoa Phu Xuan.
The ky 10, khi đat nuoc Đai Co Viet buoc vao ky nguyen đoc lap tu chu lau dai, cung la luc nay sinh nhung mam mong cua mot nen van hoc dan toc duoi hinh thuc chu Han va chiu anh huong cua tu tuong Phat giao. Cac danh nhan nhu Khuong Viet, Phap Thuan va Van Hanh la nhung nguoi đuoc trieu đinh trong dung va co tam anh huong lon đen van hoa dan toc. Đinh Tien Hoang la nguoi đau tien lap chuc tang thong đua phat giao tro thanh quoc đao. Tu nam Canh Ngo 970, Đinh Tien Hoang truyen cho đuc tien đong, la tien te xua nhat o Viet Nam, goi la tien đong Thai Binh, đat nen mong cho nen tai chinh - tien te cua nha nuoc phong kien Viet Nam. Tu nam 976, thuyen buon cua cac nuoc ngoai đen dang san vat cua nuoc ho, ket moi giao thuong voi Đai Co Viet.
Trong "Lich trieu hien chuong loai chi" Phan Huy Chu nhan xet: 

"Xet nuoc ta tu thoi Hung Vuong moi bat đau thong hieu voi Trung Quoc nhung danh hieu con nho khong đuoc du vao hang chu hau trieu hoi... đen khi Đinh Tien Hoang binh đinh cac su quan, khoi phuc mo mang bo coi, bay gio đien le, sach phong cua Trung Quoc moi cho đung rieng la mot nuoc"
Trong lich su Viet Nam, Le Hoan khong chi la mot vi hoang đe co nhung đong gop lon trong chong Tong phuong Bac, quan Chiem phuong Nam, giu gin va cung co nen đoc lap dan toc ma con co nhieu cong lao trong su nghiep ngoai giao, xay dung va kien tao đat nuoc Đai Co Viet. Le Hoan cung la nguoi tao tien đe, đieu kien đe thoi gian sau đo Ly Cong Uan co đu kha nang doi đo tu Hoa Lu ve Thang Long nam 1010, mo ra mot ky nguyen phat trien lau dai cua van hoa Thang Long - Ha Noi. Le Đai Hanh khi lam vua cho xay dung nhieu cong trinh, đay manh san xuat nong nghiep va thu cong nghiep đe chan hung đat nuoc. Ong la vi vua mo đau cho le tich đien nham khuyen khich san xuat nong nghiep duoi che đo phong kien Viet Nam. Mo đau cho mot le nghi trong đai ma cac vuong trieu sau tiep tuc noi theo đe khuyen khich phat trien san xuat nong nghiep. Le Đai Hanh cung la vi vua đau tien to chuc đao song. Cong trinh đao song Nha Le do Le Hoan khoi dung la con đuong giao thong thuy noi đia đau tien cua Viet Nam. Su nghiep mo đau vi đai đo đa tro thanh phuong cham hanh đong cua cac thoi Ly, Tran, Le, Nguyen sau nay.
Le Hoan la nguoi mo đau va xac lap nhung nguyen tac co ban cua nen ngoai giao Đai Co Viet. Nha Tong la trieu đai phong kien hung manh nhat chau A đuong thoi mang nang tu tuong banh truong đa phai tung buoc thua nhan suc manh, the luc cua quoc gia đoc lap Đai Co Viet, đa phong cho Le Hoan cac tuoc vi cao nhu Giao Chi quan vuong, Nam Binh vuong, su than Tong con lam tho ton Le Hoan tai ba khong khac gi vua Tong. Phan Huy Chu đanh gia: "Nha Tien Le tiep đai su nha Tong, tinh y va van thu rat la chu đao. Khuc hat hay cung đu khoe co nhan tai ma quoc the đuoc them ton trong lam cho nguoi Bac phai khuat phuc". Đai Viet su ky toan thu ghi nha vua con bo tri su Phap Thuan gia lam nguoi cho đo ra đon su gia Ly Giac. Cau chuyen hai nguoi đa muon bai thu Vinh ngong cua Lac Tan Vuong đoi Đuong đe noi van đoi đap voi nhau nhan co hai con ngong boi tren mat song, đa khien Ly Giac rat thich thu va bi chinh phuc đa tro thanh giai thoai thu vi trong bang giao va van hoc. Sau đo, ve su quan Ly Giac đa lam mot bai thu gui tang ngo y "ton Le Hoan khong khac gi vua Tong" nhu loi Khuong Viet đai su noi.
PGS. Bui Duy Tan phat hien bai tho Nam quoc son ha, mot kiet tac van chuong, cung đong thoi la ban tuyen ngon đoc lap đau tien cua dan toc Viet Nam xuat hien đau tien trong cuoc khang chien chong Tong lan thu nhat cua Le Hoan va cung đuoc Ly Thuong Kiet van dung o lan khang chien chong Tong thu hai. PGS.TS Tran Ba Chi cung khang đinh: Nam quoc son ha la ban tuyen ngon đoc lap, chi co the ra đoi sau hang ngan nam bac thuoc, nhung khong phai vao thoi Ngo Quyen con loan lac, chua tuc vi, truoc khi chong Nam Han, ma la o thoi vua Le Đai Hanh chong Tong khi the che, ngoi vi đa vung vang, an đinh. Kiet tac thu hai, o trieu đai hoang đe Le Hoan la mot bai ngu ngon tuyet cu cua nha su Phap Thuan. Đay la bai tho co ten tac gia xuat hien som nhat, nen đuoc đat vao vi tri khai sang cho van hoc co dan toc. Cung nhu Nam quoc son ha, Quoc to la bai tho giau sac thai chinh luan, mot bai tho viet ve nhung van đe chinh tri xa hoi hien hanh cua đat nuoc. Đe tra loi nha vua "hoi ve van nuoc ngan dai", nha tho đa lay ngon tu gian di ma tham thuy, bay to chinh kien cua minh: "Van menh nuoc nha dai lau, ben vung khi nha vua dung mo đuoc nen thai binh bang phuong sach ". Neu Nam quoc son ha co gia tri nhu mot ban tuyen ngon đoc lap, thi cac nha nghien cuu khang đinh Quoc to co gia tri nhu mot ban tuyen ngon hoa binh. Hai bai tho la hai kiet tac van chuong bo sung cho nhau, hoan thien Tuyen ngon đoc lap, Tuyen ngon hoa binh đau tien cua dan toc, chinh la cot moc khai sang van hoc Viet Nam.
La kinh đo đau tien cua nha nuoc phong kien tap quyen Viet Nam, Hoa Lu con la đat to san sinh nhieu gia tri van hoa thuan Viet. Kinh đo nay la đat to cua nghe thuat san khau cheo ma nguoi sang lap la ba Pham Thi Tran, mot vu ca tai ba trong hoang cung nha Đinh. Đay la loai hinh san khau tieu bieu nhat cua Viet Nam. Cac truyen thuyet lich su hat Tuong cung ghi rang loai hinh ngay hinh thanh vao thoi Tien Le nam 1005, khi mot kep hat nguoi Tau ten la Liem Thu Tam đen Hoa Lu va trinh bay loi hat xuong thinh hanh ben nha Tong va đuoc vua Le Long Đinh thau dung, bo la phuong truong đe day cung nu ca hat trong cung.
Sang thoi Ly, nuoc Đai Co Viet tiep tuc phat trien hung thinh duoi thoi vua Ly Thai To va Ly Thai Tong. Nam 1054, vua Ly Thanh Tong len ngoi, đoi ten nuoc thanh Đai Viet.


= Hanh chinh =
Thoi Nha Đinh, su chep chia nuoc thanh 10 đao. Nhung danh sach va dien cach muoi đao đo nhu the nao, bien nien su va hau het cac thu tich co khong thay nhac đen. Đao Duy Anh nhan xet: Su chep rang Đinh Tien Hoang chia nuoc lam muoi đao hien nay khong ro danh hieu va vi tri cac đao la the nao . Sach Đai Nam nhat thong chi va mot so sach đia chi đoi Nguyen nhu Du đia chi trong Lich trieu hien chuong loai chi cua Phan Huy Chu, Phuong Đinh đia du chi cua Nguyen Van Sieu..., rai rac co nhac đen đon vi đao đoi Đinh, Tien Le. Cu the:

Tinh Ha Noi: Đai Nam nhat thong chi chep thoi Đinh goi la đao.
Tinh Lang Son: Đai Nam nhat thong chi chep thoi Đinh chia lam đao. Phuong Đinh đia du chi cung chep nhu vay.
Tinh Bac Ninh: Lich trieu hien chuong loai chi chep nha Đinh đat lam đao Bac Giang, Le Đai Hanh moi đem đoi lam phu, chau, đau đoi Ly đoi chau Co Phap lam phu Thien Đuc, cung voi Vu Linh, Lang Chau đeu goi la lo ca. Đai Nam nhat thong chi chep tinh Bac Ninh thoi Tien Le la Bac Giang. Phuong Đinh đia du chi chep tinh Bac Ninh thoi Đinh goi la đao Bac Giang.
Tinh Nam Đinh: Đai Nam nhat thong chi chep đoi Thai Binh nha Đinh đat lam đao.
Tinh Quang Yen: Lich trieu hien chuong loai chi chep ba đoi Đinh, Tien Le, Ly goi la đao Hai Đong.
Thoi Tien Le, nam 1002, Le Hoan đoi muoi đao lam lo, chau, phu. Kham đinh Viet su thong giam cuong muc chua: thay đoi va sap xep cac lo, chau, phu the nao khong ro. Đao Duy Anh cung nhan xet: "Le Hoan cuop ngoi, nha Le đoi muoi đao lam lo, phu. chau. Hien nay khong ro danh hieu va vi tri cac lo phu. chau ay la the nao". 
Cac sach đia chi đoi Nguyen co nhac đen mot so lo đoi Tien Le. Cu the:

Tinh Ha Noi: Đai Nam nhat thong chi chep đau đoi ung Thien nha Tien Le goi la lo.
Tinh Nam Đinh: Đai Nam nhat thong chi chep đau đoi ung Thien nha Tien Le đat lam lo.
Tinh Lang Son: Đai Nam nhat thong chi chep nha Tien Le, nha Ly goi la lo. Phuong Đinh đia du chi cung chep tinh Lang Son đoi nha Tien Le, nha Ly goi la lo.
Tinh Son Tay: Đai Nam nhat thong chi chep cac đoi Đinh, Tien Le, Ly goi la lo.
Ve đon vi phu, Đai Viet su ky toan thu chep nam 1005 Le Long Đinh đoi Đang Chau lam phu Thai Binh, Phuong Đinh đia du chi cung chep lai nhu the.
Co ve cac sach đia chi the ky XIX can cu vao viec nha Đinh to chuc đat nuoc thanh muoi đao, nha Tien Le đoi muoi đao lam phu, lo, chau ma sau nay đoan đinh vay. Trong hau het bien nien su va thu tich truoc đo gan nhu khong thay nhac đen cac đon vi nay. Trong khi đo, đon vi chau lai van đuoc dung pho bien.
Duoi đay la danh sach cac chau thoi Đinh, Tien Le đuoc đe cap tren co so ghi chep cua bien nien su va mot so thu tich co khac:

Ai Chau: Đai Viet su ky toan thu chep cac su kien duoi hai trieu Đinh. Tien Le gan voi Ai Chau: Le Đai Hanh nguoi Ai Chau; Le Hoan đanh nhau voi Đinh Đien, Nguyen Bac o Tay Đo. vi Le Hoan la nguoi Ai Chau nen sau khi len ngoi đong đo o Hoa Lu moi goi Ai Chau la Tay Đo; nam 989 Duong Tien Loc lam phan o Hoan Chau va Ai Chau; nam 1009 Le Long Đinh cho đao kenh, đap đuong va dung cot bia o Ai Chau. Kham đinh Viet su thong giam cuong muc chua: Ai Chau la đat Thanh Hoa. Đai Nam nhat thong chi chep: tinh Thanh Hoa, đoi Vu Đe nha Luong lay Cuu Chan lam Ai Chau ten Ai Chau co tu đay), đoi Đuong goi la Ai Chau, cac đoi Đinh, Tien Le cung goi nhu vay.
Am Chau: Toan thu chep nam 1003 Le Hoan đi Hoan Chau, vet kenh Đa Cai (vung Hung Nguyen, Nghe An) thang đen truong Tu Cung thuoc Am Chau. Khong ro cu the, nhung theo ghi chep tren thi chac Am Chau cung thuoc vung Nghe An.
Co Phap chau: Toan thu chep nam 995 Le Hoan phong cho hoang tu thu muoi mot la Đe (tuc Minh Đe) lam Hanh Quan vuong, đong o Bac Ngan chau Co Lam, lai chep Ly Cong Uan nguoi huong Dien Uan, chau Co Phap. Cuong muc chua: chau Co Phap, tu đoi Đinh ve truoc la chau Co Lam, nha Tien Le đoi lam chau Co Phap, nha Ly đoi lam phu Thien Đuc, nay la huyen Đong Ngan, tinh Bac Ninh. Nhu vay, ten chau Co Phap moi co sau nam 995.
Đai Hoang chau: Toan thu chep Đinh Bo Linh nguoi đong Hoa Lu, chau Đai Hoang. Cuong muc chua: Đai Hoang la ten chau, nay la huyen Gia Vien, tinh Ninh Binh.
Chua thay tai lieu nao ghi cu the 10 đao thoi Đinh, can cu vao nhung ghi chep ve thoi Đinh, va thoi Tien Le co the suy đoan cac ten cac đao cua đat nuoc khi nay nhu: Đao Bac Giang, Đao Quoc Oai, Đao Hai Đong, Đao Hoan (Chau), Đao Ai (Chau), Đao Lam Tay, Đao Đai Hoang, Đao Đang (Chau), Đao Thai Nguyen, Đao Phong (Chau).
Đai Viet su ky toan thu ghi lai thoi điem đieu chinh ve hanh chinh cua Le Đai Hanh vao thang 3 nam 1002: ong đoi muoi đao, phu, chau thoi Đinh lam lo, phu, chau. Co the suy đoan cac ten cac lo cua đat nuoc khi nay nhu: lo Bac Giang, lo Quoc Oai, lo Hai Đong, lo Hoan (Chau), lo Ai (Chau), lo Lam Tay, lo Đai Hoang, lo Đang (Chau), lo Thai Nguyen, lo Phong (Chau).


Xem them Nha Đinh
Đinh Tien Hoang
Nha Tien Le
Le Hoan
Hoa Lu
Thang Long


Chu thich Lien ket ngoai Đai Co Viet tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Ve Quoc hieu đoi nha Đinh - Nguyen Tai Can
Quoc hieu trong lich su nuoc ta: "Đai Co Viet" hay "Co Viet"?