Mien dich hoc la mot phan nganh cua sinh hoc va y hoc chuyen nghien cuu ve he mien dich o moi sinh vat.
Mien dich hoc lap bieu đo, đanh gia va chuyen mon hoa chuc nang sinh ly cua he mien dich o ca trang thai suc khoe va co benh; nhung truc trac cua he mien dich o cac benh roi loan mien dich (chang han nhu benh tu mien, qua man, suy giam mien dich va thai ghep); va nhung đac tinh vat ly, hoa hoc va sinh ly hoc cua cac thanh phan thuoc he mien dich gom in vitro, in situ va in vivo. Mien dich hoc đuoc ung dung o nhieu phan nganh y hoc, cu the la cac khoa ghep tang, ung thu hoc, thap khop hoc, virus hoc, vi khuan hoc, ky sinh hoc, tam than hoc va da lieu.
Thuat ngu "Immunology" (tieng Anh cua mien dich hoc) do nha sinh hoc nguoi Nga Ilya Ilyich Mechnikov đat ra. Ong la nguoi nang tam nghien cuu ve mien dich hoc va gianh giai Nobel Prize nho "cong trinh hop tac voi Paul Ehrlich ve mien dich hoc" vao nam 1908. Ong cai nhung chiec gai nho vao au trung sao bien va nhan thay cac te bao khac thuong bao quanh nhung chiec gai. Đay la phan ung chu đong cua co the nham duy tri tinh toan ven cua no. Chinh Mechnikov la nguoi lan đau quan sat hien tuong thuc bao - đo la khi co the tu phong ve chong vat the la. Ehrlich nuoi va cho chuot an cac chat đoc ricin va abrin. Sau khi cho chung an ham luong ricin nho song tang dan, chung đa so huu tinh "khang ricin". Ehrlich giai thich đay la qua trinh tao mien dich va quan sat thay no đot ngot khoi phat sau it ngay va van ton tai trong nhieu thang.
Truoc khi thong nhat tu mien dich, tu goc thuat ngu immunis (ma tieng Latinh la 'mien tru'), cac bac si thoi so khai đa mo ta nhung co quan - ma ve sau chung đuoc chung minh la thanh phan thiet yeu cua he mien dich. Nhung co quan lympho quan trong cua he mien dich la tuyen uc, tuy xuong va cac mo lympho chinh nhu lach, amidan, mach bach huyet, hach bach huyet, hach va gan. Tuy nhien, nhieu thanh phan cua he mien dich co ban chat te bao va khong lien ket voi cac co quan cu the, song đuoc gan hoac luu thong o nhieu mo nam rai rac khap co the.


Mien dich hoc co đien Mien dich hoc co đien gan lien voi cac nganh dich te va y hoc. Bo mon nghien cuu moi quan he giua cac he co the, mam benh va mien dich. Cong trinh viet tay đau tien ve mien dich co the xuat phat tu benh dich thanh Athens vao nam 430 TCN. Thucydides ghi nhan rang nhung nguoi đa khoi benh sau đot dich ay co the cham soc nguoi benh khac ma khong so tai phat lan hai. Nhieu xa hoi co đai co nhac đen hien tuong nay, song phai đen the ky 19 va 20 thi khai niem ay moi đuoc phat trien thanh ly thuyet khoa hoc.
Viec nghien cuu cac thanh phan te bao va phan tu tao nen he mien dich (tuc ca chuc nang va tuong tac cua chung) la trong tam khoa hoc cua mien dich. He mien dich đuoc chia lam he mien dich tu nhien nguyen thuy hon va o đong vat co xuong la he mien dich thu đuoc. He mien dich thu đuoc tiep tuc đuoc chia lam cac thanh phan dich the (hay khang the) va te bao.
He mien dich co kha nang tu va khong tu nhan biet. Khang nguyen la chat kich thich phan ung mien dich. Nhung te bao tham gia nhan dien khang nguyen la Lympho bao. Khi nhan dien đuoc, chung tiet ra khang the. Khang the la nhung protein lam vo hieu cac vi sinh vat gay benh. Khang the khong truc tiep tieu diet mam benh ma chi đinh khang nguyen la muc tieu đe cho cac te bao mien dich khac tieu diet nhu thuc bao hoac te bao NK.
Phan ung (cua khang the) đuoc đinh nghia la tuong tac giua khang the va khang nguyen. Khang the la nhung protein chuyen biet đuoc giai phong tu mot lop te bao mien dich nhat đinh (đuoc goi la lympho bao B), con khang nguyen đuoc đinh nghia la bat ki chat nao kich thich tao ra khang the (chat sinh khang the). Mien dich hoc dua tren kien thuc ve đac tinh cua hai thuc the sinh hoc nay va phan ung te bao cua chung.
Gio đay, gioi khoa hoc ngay cang nam ro rang phan ung mien dich gop phan vao phat trien nhieu chung roi loan pho bien ma khong đuoc xem duoi lang kinh mien dich hoc truyen thong, ke ca cac benh chuyen hoa, tim mach, ung thu va thoai hoa than kinh nhu benh Alzheimer. Ben canh đo, con co nhung tac đong truc tiep vao he mien dich o nhung benh truyen nhiem (lao, sot ret, viem gan, viem phoi, kiet ly va nhiem giun san). Do đo, nghien cuu trong nganh mien dich hoc la uu tien hang đau đoi voi tien bo trong cac nganh y hoc hien đai, nghien cuu y sinh va cong nghe sinh hoc.


Mien dich hoc chan đoan Tinh đac hieu cua lien ket giua khang the va khang nguyen đa tro thanh cong cu tuyet voi đe phat hien cac chat bang mot loat ky thuat chan đoan. Khang the đac hieu voi khang nguyen mong muon co the ket hop voi dan nhan đong vi hoac dan nhan huynh quang, hoac bang enzym tao mau đe nhan dien no. Tuy nhien, su tuong đong giua mot vai khang nguyen co the dan toi duong tinh gia va cac loi khac trong nhung bai xet nghiem nhu vay do khang the phan ung cheo voi khang nguyen chua thuc su an khop.


Mien dich hoc lam sang Mien dich hoc lam sang la phan nganh nghien cuu cac benh do roi loan o he mien dich gay ra (su thoai hoa, hoat đong bat thuong va su phat trien ac tinh cua cac thanh phan te bao trong he). Nganh cung lien quan toi cac benh o nhung he khac, khi ma phan ung mien dich đong vai tro nhat đinh trong cac đac tinh lam sang va benh ly hoc.
Nhung benh do roi loan o he mien dich gay ra chia lam hai loai lon:

Suy giam mien dich: cac bo phan cua he mien dich khong cung cap đuoc phan ung đay đu (vi du nhu benh u hat man tinh va cac benh mien dich nguyen thuy);
Tu mien dich: he mien dich tan cong co the vat chu cua chinh no (vi du nhu lupus ban đo he thong, viem khop dang thap, benh Hashimoto va benh nhuoc co).
Nhung roi loan khac o he mien dich gom nhieu chung qua man (vi du nhu o hen phe quan va cac di ung khac) phan ung khong hop voi cac hop chat vo hai khac.
Can benh noi tieng nhat tac đong đen chinh he mien dich la AIDS - mot benh suy giam mien dich đac trung boi su uc che CD4+ Te bao T ("ho tro"), te bao tua va đai thuc bao do virus gay suy giam mien dich o nguoi (HIV).
Cac nha mien dich hoc lam sang con nghien cuu cach đe ngan he mien dich huy hoai di ghep (thai ghep).
Mien dich hoc va di ung thuong la chuyen nganh cua noi khoa hoac nhi khoa. Nhung nghien cuu sinh cua mien dich hoc lam sang thuong đuoc tiep xuc voi nhieu khia canh khac nhau cua chuyen nganh va chua tri cac tinh trang di ung, suy giam mien dich nguyen thuy, tu mien dich va tu viem he thong. La mot phan trong chuong trinh đao tao, cac nghien cuu sinh co the lam viec luan phien them o cac khoa thap khop, khoa ho hap, khoa tai mui hong, khoa da lieu va phong thi nghiem mien dich.


Mien dich hoc ly thuyet Mien dich hoc mang nang tinh thuc nghiem hang ngay song con co tinh ly thuyet xuyen suot. Nhieu hoc thuyet đa đuoc đua ra o mien dich hoc tu cuoi the ky 19 cho toi ngay nay. Cuoi the ky 19 va đau the ky 20 chung kien cuoc chien giua  thuyet mien dich "te bao" va "dich the". Theo thuyet mien dich te bao (ma đai dien cu the la Elie Metchnikoff), thi te bao – hay chinh xac hon la thuc bao – chiu trach nhiem cho phan ung mien dich. Nguoc lai, thuyet mien dich dich the (cua Robert Koch va Emil von Behring, cung mot so nha khoa hoc khac) cho rang tac nhan mien dich hoat đong la cac thanh phan (phan tu) hoa tan co o dich the, thay vi te bao cua sinh vat.
O giua thap nien 1950, nho cam hung tu đe xuat cua Niels Jerne, Macfarlane Burnet đa xay dung thuyet chon loc dong (CST) cua mien dich. Tren co so cua CST, Burnet phat trien mot hoc thuyet ve cach ma phan ung mien dich đuoc kich hoat theo dau hieu rieng/khong rieng: cac thanh phan "rieng" (thanh phan cua co the) khong kich hoat phan ung mien dich tieu diet, con thuc the "khong rieng" (vi du nhu mam benh, di ghep) kich hoat phan ung mien dich tieu diet. Ve sau hoc thuyet đuoc đieu chinh đe phan anh nhung kham pha moi lien quan đen tuong hop mo hoac kich hoat "hai tin hieu" phuc tap cua te bao T. Thuyet rieng/khong rieng cua mien dich va tu vung rieng/khong rieng đa bi phe phan, song van giau suc anh huong.
Gan đay hon, mot so khung ly thuyet đa đuoc đe xuat trong gioi mien dich hoc, ke ca goc nhin "tu sinh" (autopoietic), goc nhin "mien dich nhan thuc" (cognitive immune), "mo hinh nguy hiem" (danger model) va thuyet "gian đoan". Mo hinh nguy hiem (do Polly Matzinger va cac đong nghiep đe xuat) cuc ky giau anh huong, day len nhieu binh luan va tranh luan.


Mien dich hoc phat trien Kha nang phan ung cua co the voi khang nguyen phu thuoc tuoi tac cua nguoi, loai khang nguyen, yeu to sinh đe va khu vuc ma khang nguyen hien dien. Tre so sinh đuoc cho la o trang thai suy giam mien dich sinh ly, vi ca phan ung mien dich tu nhien lan thu đuoc cua chung đeu cuc ky bi uc che. Mot khi chao đoi, he mien dich cua tre phan ung tot voi khang nguyen protein, song lai khong phan ung tot voi glycoprotein va polysaccharide. Thuc te, nhieu benh viem nhiem o tre so sinh la do cac sinh vat co tinh đoc thap nhu tu cau khuan va Pseudomonas gay nen. O tre so sinh, hoat đo opsonin va kha nang kich hoat bo the rat han che. Vi du, muc đo trung binh cua C3 o tre so sinh vao khoang 65% so voi muc đo o nguoi lon. Hoat đo thuc bao cung bi suy giam đang ke o tre so sinh. Đay la do hoat đo opsonin thap, cung nhu tiet che tang cuong đieu chinh (upregulation) cua thu the integrin va selectin, lam han che kha nang bach cau hat trung tinh tuong tac voi phan tu lien ket o te bao noi mo. Bach cau đon nhan thi cham va san xuat ATP bi tut giam, cung lam han che hoat đo thuc bao cua tre so sinh. Mac du, so luong tong lympho bao tang đang ke hon o nguoi truong thanh, song mien dich te bao va dich the lai bi thoai hoa. Te bao trinh dien khang nguyen o tre so sinh co the kich hoat te bao T bi tut giam. Đong thoi, te bao T cua tre so sinh tang sinh kem va tao ra ham luong rat nho cytokine nhu IL-2, IL-4, IL-5, IL-12 va IFN-g, lam han che kha nang chung kich hoat phan ung dich the cung nhu hoat đo thuc bao cua đai thuc bao. Te bao B phat trien som trong giai đoan thai ky song chua hoan toan hoat đong.

Yeu to sinh đe đong mot vai tro trong phan ung mien dich cua co the. Khi chao đoi, đa phan globulin mien dich la IgG sinh đe. Nhung khang the nay đuoc van chuyen tu nhau thai sang bao thai nho su dung FcRn (thu the Fc so sinh). Vi IgM, IgD, IgE va IgA khong qua nhau thai, nen chung gan nhu khong the nhin thay o tre so sinh. Mot vai IgA do sua me cung cap. Nhung khang the thu đuoc thu đong nay co the bao ve tre so sinh toi muoi tam thang, song phan ung cua chung thuong ngan han va co ai luc thap. Nhung khang the nay co the tao ra phan ung tieu cuc. Neu tre tiep xuc voi khang the cua mot khang nguyen cu the truoc khi tiep xuc voi chinh khang nguyen ay thi đua tre se sinh ra phan ung yeu ot. Khang the sinh đe thu đuoc thu đong co the lam uc che phan ung cua khang the voi mien dich chu đong. Tuong tu, phan ung cua te bao T voi tiem chung o tre nho khac voi nguoi lon, va nhung vac-xin gay phan ung Th1 o nguoi thi khong de tao ra nhung phan ung tuong tu o tre so sinh. Tu sau đen chin thang tuoi, he mien dich cua tre bat đau phan ung manh hon voi glycoprotein, song thuong khong cai thien ro ret o phan ung voi polysaccharide cho đen khi chung it nhat đuoc mot tuoi. Đay co the la nguyen do cho cac khung thoi gian rieng biet trong lich tiem chung.
O thoi nien thieu, co the nguoi trai qua nhieu thay đoi ve mat hinh the, sinh ly va mien dich do cac hormone kich hoat va lam trung gian; loai hormone noi bat nhat o nu la 17-β-estradiol (mot estrogen) va o nam la testosterone. Estradiol thuong bat đau hoat đong vao khoang muoi tuoi 10 con testosterone thi cham hon vai thang. Co bang chung cho thay nhung steroid nay khong chi tac đong truc tiep len đac điem gioi tinh so cap va thu cap ma con tac đong len su phat trien va đieu hoa cua he mien dich, ke ca tang nguy co phat trien tu mien dich o tuoi day thi va hau day thi. Con co nhung bang chung cho thay thu the mat te bao tren te bao B va đai thuc bao co the phat hien cac hormone gioi tinh trong he.
Hormone gioi tinh nu 17-β-estradiol đuoc chung minh la đieu chinh muc đo phan ung mien dich, con mot vai androgen o nam nhu testosterone duong nhu ngan ngua phan ung cang thang voi viem nhiem. Tuy nhien, cac androgen khac nhu DHEA lai lam tang phan ung mien dich. Giong nhu o nu, hormone o nam gioi duong kiem soat he mien dich nhieu hon o giai đoan day thi va hau day thi so voi nhung giai đoan khac trong cuoc đoi truong thanh cua nam gioi.
Nhung thay đoi hinh the trong day thi nhu co tuyen uc cung tac đong đen phan ung mien dich.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Mien dich hoc tai Wikimedia Commons
Hiep hoi nha mien dich hoc Hoa Ky
Hoi mien dich hoc Anh Quoc
Lien đoan hoi mien dich hoc lam sang