Henry Valentine Miller (26 thang 12 nam 1891 - ngay 7 thang 6 nam 1980) la mot nha van nguoi My, đa chuyen toi Paris khi ong phat trien đen đinh cao nhat cua su nghiep. Ong đuoc biet đen voi viec pha vo cac hinh thuc van hoc hien co va phat trien mot the loai moi cua tieu thuyet ban tu truyen trong đo ong pha tron cac nghien cuu nhan vat, phe binh xa hoi, phan anh triet hoc, ngon ngu ta chan, tinh duc, chu nghia sieu thuc, va chu nghia than bi. Tac pham kinh đien cua ong ve the loai nay la Tropic of Cancer, Black Spring, Tropic of Capricorn va bo ba truyen The Rosy Crucifixion, voi noi dung dua vao kinh nghiem song cua ong tai New York va Paris (tat ca đeu bi cam o Hoa Ky cho đen nam 1961). Ong cung đa viet hoi ky du lich, phe binh van hoc, va ve tranh mau nuoc.


Tuoi tho Miller đuoc sinh ra tai nha cua gia đinh ong, 450 East 85th Street, trong vung Yorkville cua Manhattan, thanh pho New York. Ong la con trai cua hai vo chong nguoi Đuc theo giao hoi Luther, Louise Marie (Neiting) va tho may Heinrich Miller. Khi con la mot đua tre, ong song 9 nam tai 662 Đai lo Driggs o Williamsburg, Brooklyn, đuoc biet đen tai thoi điem đo (va thuong xuyen đuoc nhac đen trong cac tac pham cua ong) la Phuong 14. Nam 1900, gia đinh ong chuyen đen 1063 Decatur Street o khu vuc Bushwick cua Brooklyn. Sau khi hoc xong tieu hoc, mac du gia đinh ong van o Bushwick, Miller theo hoc truong trung hoc Eastern District o Williamsburg. Khi con tre, ong đa hoat đong cho Đang Xa hoi chu nghia My ("than tuong ky quac" cua ong la nha hoat đong xa hoi đen Hubert Harrison). Miller theo hoc truong Cao đang Thanh pho New York trong mot hoc ky.


Su nghiep = Brooklyn, 1917–30 =
Miller ket hon voi nguoi vo đau tien cua minh, Beatrice Sylvas Wickens, vao nam 1917; ho ly hon vao ngay 21 thang 12 nam 1923. Hai nguoi co mot con gai, Barbara, sinh nam 1919. Ho song trong mot can ho tai 244 6th Avenue o Park Slope, Brooklyn. Vao thoi điem đo, Miller đang lam viec tai Western Union; ong lam viec o đo tu nam 1920-24. Vao thang 3 nam 1922, trong mot ky nghi ba tuan, ong đa viet cuon tieu thuyet đau tien cua minh, Clipped Wings. No chua bao gio đuoc xuat ban, va chi con lai cac phan đoan, mac du cac phan cua no đuoc su dung lai trong cac tac pham khac, chang han nhu Tropic of Capricorn. Cuon sach Clipped Wings la mot tieu thuyet ve 12 nguoi đua hang cua Western Union, va theo Miller no la "mot cuon sach dai va kha toi."
Nam 1923, trong khi ong van con ket hon voi Beatrice, Miller đa gap va tro nen say me mot vu cong vu truong bi an co ten that la Juliet Edith Smerth nhung đa lay nghe danh June Mansfield. Luc đo June 21 tuoi. Ho bat đau ngoai tinh va ket hon vao ngay 1 thang 6 nam 1924. Nam 1924, Miller bo Western Union đe cong hien het minh cho viec viet van. Miller sau nay mo ta thoi gian nay - nhung cuoc đau tranh cua ong đe tro thanh mot nha van, nhung hanh vi tinh duc phong tung, that bai, ban be va triet hoc - trong bo ba tu truyen cua ong The Rosy Crucifixion.
Tieu thuyet thu hai cua Miller, Moloch: or, This Gentile World, đuoc viet vao nam 1927–28, ban đau duoi vo boc cua mot cuon tieu thuyet đuoc June viet vao thang 6. Mot nguoi nguong mo June giau co, Roland Freedman, đa tra tien cho co đe viet tieu thuyet; June cho anh ta xem cac trang Miller viet moi tuan, gia vo no la cua co ay. Cuon sach khong đuoc xuat ban cho đen nam 1992, 65 nam sau khi no đuoc viet va 12 nam sau cai chet cua Miller. Moloch dua tren cuoc hon nhan đau tien cua Miller, voi Beatrice, va nhung nam lam viec voi tu cach la quan ly nhan su tai van phong Western Union o Lower Manhattan. Mot cuon tieu thuyet thu ba đuoc viet vao khoang thoi gian nay, Crazy Cock, cung đa bi huy xuat ban cho đen sau cai chet cua Miller. Ban đau co tieu đe Lovely Lesbians, Crazy Cock (cung voi tieu thuyet sau đo Nexus) ke ve cau chuyen moi quan he than thiet cua June voi nu nghe si Marion, sau đo đa đoi ten thanh Jean Kronski. Kronski song voi Miller va June tu nam 1926 cho đen nam 1927, khi June va Kronski cung nhau đi Paris, ba đa bo Miller mot minh, đieu nay khien ong buon ba. Miller nghi ngo cap đoi nay co quan he đong tinh nu. Trong khi o Paris, June va Kronski khong hoa thuan, va June tro ve voi Miller vai thang sau đo. Kronski tu tu vao khoang nam 1930.


= Paris, 1930–39 =
Nam 1928, Miller đa trai qua vai thang o Paris voi June, chuyen đi đuoc Freedman tai tro. Mot ngay tren đuong pho Paris, Miller gap mot tac gia khac, Robert W. Service, nguoi đa ke lai cau chuyen trong cuon tu truyen cua minh: "Chang may choc chung toi bat đau tro chuyen ve nhung cuon sach. Bat ngo ong ay noi voi ngu đieu quyen uy, coi nhung nguoi ghi chep cua Khu pho Latinh la nhung ke kho dai va tap chi cua ho la nho nhang, quai di." Nam 1930, Miller chuyen đen Paris ma khong co nguoi đi cung. Ngay sau đo, ong tap trung viet Tropic of Cancer, mo ta no voi ban be, "Ngay mai toi se bat đau viet mot cuon sach ve Paris: Ngoi thu nhat, khong kiem duyet, khong khuon mau - vut me moi thu!" Mac du Miller co rat it tien trong nam đau tien o Paris, moi thu bat đau thay đoi sau khi ong gap go Anais Nin. Cung voi Hugh Guiler, Nin tra toan bo tien sinh hoat cho Miller trong thap ky 1930 bao gom ca tien thue can ho tai 18 Villa Seurat. Nin tro thanh nguoi tinh cua ong va tai tro cho lan in đau tien cua Tropic of Cancer vao nam 1934 voi so tien tu Otto Rank. Sau nay Nin viet chi tiet trong nhat ky cua minh ve moi quan he cua co voi Miller va vo ong, June; tap đau tien, bao gom nhung nam 1931-34, đuoc xuat ban nam 1966. Cuoi nam 1934, June ly hon voi Miller thong qua uy quyen o Mexico City.
Nam 1931, Miller đuoc Chicago Tribune Paris tuyen dung boi nhu mot nguoi kiem tra noi dung, nho vao nguoi ban Alfred Perles lam viec o đo. Miller đa nhan co hoi nay đe gui mot so bai viet cua rieng minh duoi ten Perles, vi thoi điem đo chi co cac bien tap vien moi đuoc phep viet bao. Giai đoan nay o Paris rat co tinh sang tao cho Miller, va trong thoi gian nay ong cung đa thiet lap mot mang luoi cac tac gia co tam anh huong va đang ke song quanh Villa Seurat. Vao thoi điem đo mot tac gia nguoi Anh tre tuoi, Lawrence Durrell, đa tro thanh mot nguoi ban suot đoi cua ong, voi thu tu cua Miller voi Durrell sau đo đuoc xuat ban trong hai cuon sach. Trong thoi ky Paris cua minh, ong cung bi anh huong boi chu nghia sieu thuc Phap.
Tac pham cua ong mo ta chi tiet ve nhung trai nghiem tinh duc. Cuon sach xuat ban đau tien cua ong, Tropic of Cancer (1934), đuoc Obelisk Press xuat ban o Paris va bi cam o Hoa Ky voi ly do dung tuc. Gay sach đuoc boc bang mot canh bao: "Khong đuoc nhap khau vao Hoa Ky hoac Vuong quoc Anh." Ong tiep tuc viet tieu thuyet bi cam; cung voi Tropic of Cancer, tac pham Black Spring (1936) va Tropic of Capricorn (1939) đa đuoc mang lau vao Hoa Ky, tao dung cho Miller mot danh tieng ngam. Trong khi cac tieu thuyet noi tren van bi cam o Hoa Ky trong hon hai thap ky, vao nam 1939, New Directions xuat ban tac  pham The Cosmological Eye, cuon sach đau tien cua Miller đuoc xuat ban o My. Bo suu tap chua cac mau van xuoi ngan, hau het đeu xuat hien trong Black Spring va Max and the White Phagocytes (1938).
Miller song o Phap cho đen thang 6 nam 1939.


= Hy Lap, 1939–40 =
In 1939 Durrell, đang song o Corfu, moi Miller đen Hy Lap. Miller mo ta chuyen tham nay trong tac pham The Colossus of Maroussi (1941), đay cung la tac pham ong thua nhan la tot nhat. Mot trong nhung loi cam on đau tien đoi voi Henry Miller voi tu cach mot nha van lon hien đai la cua George Orwell trong bai luan nam 1940 "Inside the Whale", o đo ong viet:

Duoi đay la y kien cua toi, Miller la nha van van xuoi tuong tuong duy nhat ve nhung chuyen co gia tri nho nhat đa xuat hien trong so cac cuoc thi noi tieng Anh trong vai nam qua. Ngay ca khi đieu đo đuoc phan đoi la qua loi, no co the se đuoc thua nhan rang Miller la mot nha van khong binh thuong, đang đe xem; va sau cung, ong la mot nha van hoan toan tieu cuc, khong co kien truc, vo đao đuc, chi la Jonah, mot nguoi chap nhan cai ac mot cach thu đong, mot loai Whitman trong nhung xac chet.


= California, 1942–80 =
Nam 1940, Miller tro ve New York; sau mot chuyen đi keo dai mot nam tren khap nuoc My, mot hanh trinh se tro thanh tai lieu cho cuon sach The Air-Conditioned Nightmare, ong quay tro lai California vao thang 6 nam 1942, ban đau cu tru ngay ben ngoai Hollywood tai Beverly Glen, truoc khi đinh cu tai Big Sur nam 1944. Trong khi Miller đang thiet lap co so cua minh o Big Sur, nhung cuon sach Tropic, luc đo van bi cam o My, đa đuoc xuat ban tai Phap boi Obelisk Press va sau đo la Olympia Press. O Phap cac cuon sach nay đa tro nen noi tieng mot cach cham chap va on đinh o giua ca o chau Au va nhung vung đat khac nhau cua nhung cong đong nguoi luu vong My. Ket qua la, nhung cuon sach cua Miller thuong đuoc mang lau vao Hoa Ky, noi chung đuoc gay anh huong lon đen the he Beat moi cua cac nha van My, đang chu y nhat la Jack Kerouac, nha van Beat duy nhat ma Miller thuc su quan tam. Vao thoi điem nhung cuon sach bi cam cua ong đuoc xuat ban tai Hoa Ky vao nhung nam 1960 va ong ngay cang tro nen noi tieng, Miller khong con quan tam đen hinh tuong cua ong nhu mot nha van ngoai vong phap luat voi nhung cuon sach đay ngon tu tuc tiu; tuy nhien, cuoi cung ong đa tu bo viec chong lai hinh tuong nay cua ong.
Nam 1942, ngay truoc khi chuyen đen California, Miller bat đau viet Sexus, cuon tieu thuyet đau tien trong bo ba The Rosy Crucifixion, mot tieu thuyet hu cau ghi lai thoi gian sau nam cua cuoc đoi chinh ong o Brooklyn yeu June va đang co gang tro thanh mot nha van. Giong nhu mot so tac pham khac cua ong, bo ba tieu thuyet nay hoan thanh vao nam 1959, ban đau bi cam tai Hoa Ky, va chi đuoc xuat ban o Phap va Nhat Ban. Trong cac tac pham khac đuoc viet ve thoi gian song o California, Miller đa rat chi trich thang than chu nghia tieu thu o My, nhu đuoc phan anh trong Sunday After The War (1944) va The Air-Conditioned Nightmare (1945). Tieu thuyet Big Sur and the Oranges of Hieronymus Bosch, xuat ban nam 1957, la mot bo suu tap nhung cau chuyen ve cuoc song va ban be cua Miller o Big Sur.
Nam 1944, Miller gap va ket hon voi nguoi vo thu ba, Janina Martha Lepska, mot sinh vien triet hoc tre hon ong 30 tuoi. Ho co hai con: mot con trai, Tony va mot con gai, Valentine. Hai nguoi ly hon vao nam 1952. Nam sau, ong ket hon voi nghe si Eve McClure, 37 tuoi. Ho ly hon nam 1960, va ba qua đoi vao nam 1966, co kha nang la ket qua cua chung nghien ruou. Nam 1961, Miller sap xep mot cuoc hoi ngo o New York voi nguoi vo cu cua minh va chu đe chinh cua bo ba tieu thuyet The Rosy Crucifixion, June. Ho đa khong gap nhau trong gan ba thap ky. Trong mot buc thu gui cho Eve, Miller đa mo ta cu soc cua minh ve su xuat hien "khung khiep" cua June, vi luc đo ba đa bi thoai hoa ca ve the xac va tinh than.
Nam 1959, Miller viet mot cau chuyen ngan ma ong goi la "cau chuyen ky di nhat". No thuc su la mot tac pham hu cau co tua đe "The Smile At the Foot of the Ladder".
Vao thang 2 nam 1963, Miller chuyen đen 444 Ocampo Drive, Pacific Palisades, Los Angeles, California, noi ong o trong 17 nam cuoi đoi. Nam 1967, Miller ket hon voi nguoi vo thu nam cua minh, Hoki Tokuda (ja:ホキ徳田). Nam 1968, Miller ky ung ho "Writers and Editors War Tax Protest", noi dung tu choi thanh toan thue đe phan đoi chien tranh Viet Nam. Sau khi di chuyen đen Ocampo Drive, ong thuong to chuc bua tiec toi cho cac nhan vat nghe thuat va van hoc thoi đo. Đau bep va nguoi cham soc cua Miller la mot nguoi mau tre tuoi ten la Twinka Thiebaud, nguoi sau nay đa viet mot cuon sach ve cac cuoc tro chuyen buoi toi cua ong. Nhung ky niem cua Thiebaud ve cac bai noi chuyen cua Miller đuoc xuat ban trong mot cuon sach viet lai va co tua đe moi nam 2011.
Chi co 200 cuon chapbook cua Miller nam 1972, On Turning Eighty, đa đuoc xuat ban. Đuoc xuat ban boi Capra Press, phoi hop voi Yes! Press, đay la tap đau tien cua loat bai "Yes! Capra" va dai 34 trang. Cuon sach co ba bai tieu luan ve cac chu đe nhu lao hoa va song mot cuoc song y nghia. Lien quan đen viec đat đen 80 tuoi, Miller giai thich:

Neu o tuoi tam muoi, ban khong bi liet hoac bi ban than bat toai, neu ban co suc khoe, neu ban van thich đi bo, mot bua an ngon (voi tat ca cac đo đi kem), neu ban co the ngu ma khong uong thuoc truoc, neu chim va hoa, nui va bien van truyen cam hung cho ban, ban la mot ca nhan may man nhat va ban nen quy xuong vao moi buoi sang va ban đem va cam on Chua long lanh vi ngai đa gin giu suc khoe cho ban.
Cuoi đoi, Miller đong phim voi Warren Beattytrong phim Reds nam 1981, cung đuoc Beatty đao dien. Ong noi ve nhung hoi tuong cua ong ve John Reed va Louise Bryant nhu mot phan cua mot loat cac "nhan chung". Bo phim đuoc phat hanh muoi tam thang sau cai chet cua Miller. Trong bon nam cuoi đoi, Miller đa co mot chuoi thu tu lien tuc voi hon 1.500 thu voi Brenda Venus, mot nguoi mau tre, nu dien vien va vu cong cua Playboy. Mot cuon sach tap hop thu tu cua ho đa đuoc xuat ban vao nam 1986.


Cai chet Miller qua đoi vi bien chung he tuan hoan tai nha cua ong o Pacific Palisades vao ngay 7 thang 6 nam 1980, o tuoi 88. Xac cua ong đa đuoc hoa tang va tro cua ong đuoc chia se cho con trai cua ong Tony va con gai Val. Tony đa tuyen bo rang cuoi cung anh ta đinh dung tro cua minh tron lan voi tro cua cha minh va rai o Big Sur.


Chu thich Lien ket ngoai Nexus: The International Henry Miller Journal
Henry Miller, a Personal Collection by his daughter, Valentine
Henry Miller Online by Dr. Hugo Heyrman, a tribute
Cosmodemonic Telegraph Company: A Henry Miller Blog
Guide to the Henry Miller Letters to E.E. Schmidt and Other Material. Special Collections and Archives, The UC Irvine Libraries, Irvine, California.
Cac cong trinh lien quan hoac cua Henry Miller tren cac thu vien cua thu muc (WorldCat)
Tac pham cua Henry Miller tai Open Library 
FBI Records: The Vault - Henry Miller at fbi.gov
Multimedia

Henry Miller tren IMDb 
Schiller, Tom, director. Henry Miller Asleep & Awake tren YouTube (1975), a 34-minute video
Miller documentaries by Robert Snyder at Masters & Masterworks
Young, Richard, director. Dinner with Henry Miller (1979), a 30-minute video
UbuWeb Sound: Henry Miller (1891–1980), with links to MP3 files of "An Interview with Henry Miller" (1964), "Life As I See It" (1956/1961), and "Henry Miller Recalls and Reflects" (1957)
Smithsonian Folkways. An Interview with Henry Miller Luu tru ngay 18 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine (1964), with link to transcript (in "liner notes")
Ban mau:Henry Miller