Loi tien tri tu ung nghiem, Loi tien tri tu hien thuc, Hien thuc hoa loi tien đoan (tieng Anh: Self-fulfilling prophecy) la mot su du đoan, bang mot cach truc tiep hay gian tiep, tu bien no thanh hien thuc, đung nhu loi tien tri ban đau, gay nen boi su tac đong tich cuc giua niem tin va hanh đong. Mac du vi du cua nhung loi tien tri nay co the đuoc tim thay trong van hoc tu thoi Hy Lap co va An Đo co, nha xa hoi hoc the ki 20 Robert K. Merton đuoc cho la nguoi tao nen thuat ngu "loi tien tri tu hoan thanh" va xay dung nen cau truc va nhung he qua cua no. Trong bai viet nam 1948, Loi tien tri tu ung nghiem, Merton đinh nghia no nhu sau:

Loi tien tri tu hoan thanh ban đau la mot đinh nghia sai ve hoan canh ma tao nen nhung hanh đong moi lam cho quan niem sai ban đau tro nen đung. Su hop le be ngoai nay cua loi tien tri tu hoan thanh bao ham nhieu sai lam. Nguoi tien đoan se dua vao thuc te đa dien ra lam bang chung cho viec anh ta đa tien đoan đung ngay tu ban đau.

Noi cach khac, mot loi tien đoan tich cuc hay tieu cuc, mot niem tin manh me hay mot ao tuong - đuoc tuyen bo la su thuc trong khi no sai - co the tao nen mot anh huong vua đu len con nguoi, thuc đay con nguoi hanh đong hay la tao đong luc lam cho phan ung/hanh đong cua ho cuoi cung hoan thanh loi tien đoan sai luc đau.
Loi tien tri tu hoan thanh la mot dang hieu ung hanh vi xac nhan, tuc la niem tin va ky vong cua con nguoi anh huong đen hanh vi cua ho, rut cuoc khien ky vong đo tro thanh su that. Qua trinh nay co the xay ra trong vo thuc, khac voi thien kien xac nhan la nhung hieu ung trong qua trinh xu ly thong tin co chon loc va thien lech. Nguoc lai voi loi tien tri tu hoan thanh la loi tien tri tu that bai (Self-defeating prophecy), tu huy hoai tieu tan khi hanh vi cua nguoi đo tro nen tieu cuc theo chieu huong nguoc lai, khien loi tien tri khong the hoan thanh.


Lich su khai niem Khai niem cua Merton ve loi tien tri tu hoan thanh bat nguon tu đinh ly Thomas, "Neu con nguoi đinh nghia hoan canh/hien tuong la co that, thi hoan canh/hien tuong đo co that theo he qua cua đinh nghia ay."  Theo Thomas, con nguoi khong chi phan ung voi nhung hoan canh quanh ho ma thuong con phan ung voi cach ho nhan thuc hoan canh va y nghia cua nhung nhan thuc tren. Vi vay, hanh vi cua ho đuoc quy đinh mot phan boi su nhan thuc va y nghia ho gan cho hoan canh gap phai, hon la boi chinh hoan canh đo. Mot khi con nguoi thuyet phuc đuoc chinh minh rang mot hoan canh co mot y nghia nhat đinh, mac du đieu nay co the khong đung, nguoi đo se đua ra hanh đong that su nhu mot he qua.
Merton phan tich khai niem nay sau hon va ap dung no vao nhung hien tuong xa hoi gan đay. Trong cuon sach Ly thuyet va Cau truc xa hoi, Merton gia đinh mot đot bien rut tien gui mot ngan hang do Carwright Millingville lam chu tich. Đo la mot ngan hang thong thuong, va Millingville đieu hanh no mot cach trung thuc va đung muc. Ket qua la, cung giong nhu bat ki ngan hang nao khac, no co mot luong tai san luu đong (tien mat), nhung phan lon tai san ngan hang đuoc dung đe đau tu. Mot ngay no, mot so luong lon khach hang đen ngan hang cung mot luc - khong ai biet ly do tai sao. Nhung khach hang khac thay nhieu nguoi đen ngan hang ben lo lang. Nhung tin đon that thiet ve ngan hang bat đau lan ra va ngay cang nhieu khach hang đo xo toi ngan hang đe lay lai tien cua ho khi con co the. So luong khach hang đen đoi no tang, cung nhu su kho chiu va hao huc cua ho, cang lam cho loi đon ve kha nang thanh khoan kem va ngan hang pha san co co so. Đau ngay hom đo, cung la ngay cuoi cung cua ngan hang cua Millingville, ngan hang khong he o trong tinh trang thanh khoan kem. Nhung nhung tin đon ve nang luc ngan hang đa tao nen mot nhu cau rut tien đot ngot cua qua nhieu khach hang, đieu ma ngan hang khong the đap ung đuoc, lam cho ngan hang khong co kha nang thanh khoan nua va lam vao pha san. Merton ket luan vi du nay bang phan tich sau:

Truyen ngu ngon tren co y nghia rang đinh nghia cua đai chung ve mot hoan canh (loi tien tri hay du đoan) tro thanh mot phan cua hoan canh va vi the se tac đong toi su phat trien sau nay. Đieu di thuong nay chi xuat hien o con nguoi. Hien tuong nay khong xuat hien trong the gioi tu nhien khong co tac đong cua con nguoi. Du đoan ve su tro lai cua sao choi Halley khong anh huong toi quy đao cua no. Nhung tin đon ve tinh thanh khoan cua ngan hang Milingville co anh huong thuc su đen ket qua cau chuyen. Loi tien đoan ve su sup đo đa tu hoan thanh chinh no.

Merton ket luan rang cach duy nhat đe pha vo cau truc vong lap cua loi tien tri tu hoan thanh la đinh nghia lai nhung menh đe dung đe đua ra gia đinh sai lam.
Theo "mo hinh ki vong" cua lam phat trong Kinh te hoc, nhung ky vong vao su lam phat trong tuong lai lam cho con nguoi tieu nhieu tien hon o hien tai va yeu cau mot lai suat danh nghia cao hon cho cac khoan tiet kiem, vi ho trong đoi rang gia ca se tang len. Nhu cau ve mot lai suat danh nghia cao hon va su tang len cua tieu dung trong hien tai lai tao nen mot suc ep lam phat va co the tao nen lam phat thuc su bat chap ki vong vao lam phat trong tuong lai la khong co co so. Ly thuyet ve su ki vong co vai tro quan trong trong nhung chinh sach cua Paul Volcker khi con tai vi Chu tich Cuc Du tru Lien bang (Hoa Ky) nham đoi pho voi tinh trang "lam phat đinh đon".
Nha triet hoc Karl Popper goi loi tien tri tu hoan thanh la hieu ung Oedipus:

Mot trong nhung y tuong toi đe cap trong Su ngheo đoi cua Chu nghia lich su la anh huong cua loi du đoan len nhung su kien đuoc du đoan se xay ra. Toi goi no la "Hieu ung Oedipus", boi nha tien tri co vai tro quan trong nhat trong chuoi cac su kien dan đen su hoan thanh cua loi tien tri.... Co giai đoan toi đa nghi su ton tai cua hieu ung Oedipus lam phan biet khoa hoc xa hoi va khoa hoc tu nhien. Nhung trong sinh hoc, tham chi ca sinh hoc phan tu, su ki vong thuong co vai tro tao nen nhung đieu đuoc ki vong truoc đo.

Mot khai niem truoc đo xuat hien trong Su đi xuong va sup đo cua đe che La Ma cua Edward Gibbon: "Trong nhieu thoi đai, su tien đoan, nhu thuong le, đong gop toi su thanh bai cua chinh no" (chuong I, phan II).


= Ung dung =
Co rat nhieu vi du trong nhung nghien cuu ve ly thuyet cua su bat hoa nhan thuc va ly thuyet cua su tu nhan thuc; con nguoi thuong thay đoi thai đo đe phu hop voi nhung loi ho du đoan cong khai.
Tai Hoa Ky, khai niem nay đa đuoc su dung rong rai va lien tuc đuoc ung dung trong linh vuc cai cach giao duc đai chung, theo "Cuoc chien chong ngheo đoi". Theodore Brameld viet rang: "Đon gian nhat, giao duc đa đua ra va vi the cung co nhung tap quan ma cuoc song ca nhan va cuoc song van hoa cho la chap nhan đuoc va chiem uu the." Anh huong cua thai đo giao vien, niem tin va gia tri, toi ki vong đa đuoc kiem chung nhieu lan.
Hien tuong "chien tranh khong tranh khoi" la mot loi tien tri tu hoan thanh đa đuoc nghien cuu sau.
Y tuong nay tuong tu nhu y tuong đuoc nha triet hoc William James nhac toi trong Y chi đe tin tuong. Nhung James cho rang hien tuong nay mang y nghia tich cuc, nhu la tu xac nhan cua niem tin. Cung nhu trong vi du cua Merton, niem tin ngan hang thanh khoan kem co the đa gop phan tao nen thuc te, vi the theo mot huong tich cuc, su tin tuong vao trien vong cua ngan hang co the lam ngan hang kinh doanh tot hon. Mot vi du nua cua James: mot chang nha que, tin rang thieu nu xinh đep chac chan đa yeu anh ta, co the se lam cho no luc chinh phuc hieu qua hon la khi anh ta tin theo đieu nguoc lai.
Co rat nhieu bang chung cho "Hieu ung ki vong giua cac ca nhan" khi nhung ki vong rieng tu cua ca nhan co the du đoan đuoc ket qua cua the gioi xung quanh ho. Co che cua hien tuong nay đuoc hieu kha ro: chi boi su ki vong cua chung ta đa thay đoi hanh vi theo mot cach đung đan ma chung ta khong đe y toi. Trong truong hop cua "Hieu ung ki vong giua cac ca nhan", nhung nguoi khac nhan biet đuoc nhung hanh vi phi ngon ngu va hanh vi cua ho vi the cung bi thay đoi theo. Trong mot vi du noi tieng, giao vien đuoc thong bao ve nhung hoc sinh tiem nang trong lop hoc (nhung hoc sinh nay đuoc lua chon ngau nhien). Đieu ki la la vao cuoi nam hoc, nhung hoc sinh đuoc chon ngau nhien nay đa co nhung tien bo vuot bac.
Nhung vi du khac đuoc noi đen trong tam ly hoc bao gom:

Hieu ung 'Hans thong minh'
Hieu ung nguoi theo doi - ki vong
Hieu ung Hawethorn
Hieu ung gia duoc
Hieu ung Pygmalion
Moi đe doa cua su rap khuon


The thao Trong khuc con cau Canada, nhung van đong vien o giai đau co so đuoc lua chon dua tren ki thuat, su phoi hop van đong, su truong thanh sinh ly va mot so tieu chuan khac. Tuy nhien, nha tam ly hoc Robert Barnsley đa chi ra rang trong bat cu nhom van đong vien hockey uu tu nao, 40% đuoc sinh ra tu thang mot đen thang ba, so voi ti le 25% du đoan theo xac suat. Ly giai cho đieu nay nhu sau: o Canada, đe đuoc hoc khuc con cau ban phai co ngay sinh sau 1/1, vi the nhung nguoi sinh đau nam se gia hon nhung nguoi con lai tu 9-12 thang, tai thoi điem thieu nien thi đay la mot loi the sinh ly to lon. Nhung van đong vien đuoc lua chon đuoc đao tao cao hon, choi nhieu hon va co nhieu đong đoi gioi hon. Nhung yeu to nay lam cho ho tro thanh nhung van đong vien xuat sac nhat, hoan thanh loi tien đoan, trong khi tieu chi tuyen chon thuc su la tuoi. Mot hieu ung lien quan khac: hieu ung tuoi tuong đoi đa đuoc ghi nhan o bong đa Bi sau 1997, khi khoi đau cua nam tuyen sinh đuoc chuyen tu 1/8 toi 1/1.


Rap khuon Đay la mot dang rieng biet cua loi tien tri tu hoan thanh, rat pho bien va bao gom nhieu hinh thuc. No ham y rang ki vong mot nguoi hanh đong dua tren sac toc, ton giao, gioi tinh va nhieu yeu to khac, se lam cho nguoi đo bat chuoc theo su rap khuon ay.


Van hoc, truyen thong va nghe thuat Trong van hoc, loi tien tri tu hoan thanh thuong đuoc su dung lam phuong tien xay dung cot truyen. No von đuoc su dung trong nhung cau truyen tu nhieu thien nien ki nay, nhung gan đay tro nen pho bien trong the loai khoa hoc vien tuong. No đuoc su dung mot cach mia mai, su viec đuoc du đoan xay ra boi chinh su ngan chan loi tien tri (mot vi du gan đay la cuoc đoi cua Anakin Skywalker, nhan vat Jedi hoa Chua te Sith trong phim Chien tranh giua cac vi sao cua George Lucas). Đoi khi no cung đuoc su dung nhu mot cach giai quyet tinh huong hai huoc.


= Co đien =
Nhieu huyen thoai, truyen thuyet va truyen co tich su dung motip nay lam trung tam tuong thuat nham dien đat đinh menh khong tranh khoi, mot yeu to cot loi trong the gioi quan cua Hellen.. Trong mot motip thong dung, mot đua tre, du la moi sinh hay con chua ra đoi, đuoc tien tri la nguoi se gay nen bien co bat loi voi nha cam quyen. Đo co the la cai chet cua nguoi cam quyen; trong mot phien ban nhe nhang hon, đua tre ngheo hoac o tang lop duoi đuoc tien tri se cuoi con gai cua ong ta. Tro treu la nhung su kien nay xay ra do ket qua cua nhung hanh đong ngan chan chung xay ra: thong thuong thi chuoi cac su kien bat đau tu viec tu con.


 Hy Lap  Vi du noi tieng nhat trong than thoai Hy Lap la Oedipus. Đuoc canh bao rang se co ngay con trai se giet ong ta, Laius đa bo mac đua con moi sinh Oedipus toi chet, nhung Oedipus đa đuoc tim thay va nhan nuoi ma khong hay biet ve nguon goc thuc su cua minh. Khi Oedipus lon len, anh ta đuoc canh bao rang anh ta se giet chet cha va ket hon voi me minh. Tin rang cha me nuoi la cha me đe, Oedipus roi nha toi Hy Lap, cuoi cung lai đat chan đen thanh pho ma bo me đe anh ta sinh song. Tai đo, Oedipus đa vuong vao cuoc gay go voi mot nguoi la, cha đe cua anh, roi giet ong ta va cuoi nguoi goa phu, me đe cua anh.
Mac du truyen thuyet ve Perseus bat đau voi loi tien tri anh ta se giet ong noi minh Acrisius va anh cung me minh la Danae bi bo roi, loi tien tri chi tu hoan thanh trong mot vai phien ban. O mot so phien ban, Perseus vo tinh xuyen mui giao qua nguoi ong ngoai minh tai mot cuoc thi - mot hanh đong co the xay ra bat chap su phan ung cua Acrisius voi loi tien tri. Trong nhung phien ban khac, su co mat cua anh ta tai cuoc thi đuoc giai thich boi viec anh ta biet toi loi tien tri, boi vay no luc ngan chan loi tien tri đa lam cho no tu hoan thanh. Trong mot so phien bac khac nua, Acrisius la mot khach moi cua đam cuoi khi Polydectes ep buoc Danae ket hon voi ong ta va khi Perseus bien ho thanh đa voi đau cua Gordon; boi Polydectes yeu Danae do Acrisius đa bo co ta o bien, va viec Perseus giet chet Gordon la he qua cua nhung no luc cua Polydectes nham giet chet con trai cua Danae đe ong ta co the cuoi co. Trong nhung phien ban nay thi loi tien tri đa tu hoan thanh chinh no.
Su Hy Lap co mot phien ban noi tieng: khi Croesus, vua xu Lydia, hoi nha tien tri xu Delphy rang ong co nen xam luoc Ba Tu hay khong, cau tra loi la neu ong ta thuc hien đieu đo, Croesus se pha huy mot vuong quoc vi đai. Cho rang loi tien tri noi bao truoc su thanh cong, Croesus đa tan cong - nhung chinh vuong quoc cua ong ta moi bi huy diet. Trong vi du nay, loi tien tri đa thuc đay con nguoi hanh đong boi anh ta tin rang viec lam theo loi tien tri se mang lai thuan loi cho minh, nhung nhung gi anh ta đat đuoc la nguoc lai, mot cai ket tai hai nhung van hoan thanh loi tien tri kia.
Con nguoi khong nhat thiet phai ngan chan loi tien tri đe no co the tu hoan thanh. Vi du, khi Zeus đuoc tien tri se lat đo cha minh la Chronos, chiem lay ngoi Vua cua cac vi Than, ong ta đa chu đong phat đong mot cuoc chien đe hoan thanh loi tien tri. Loi tien tri tro nen tu hoan thanh boi chinh nho loi tien tri ma Zeus co đong luc đe lam đieu đo.


 La Ma  Mot vi du khac la cau chuyen ve Romulus va Remus. Theo truyen thuyet, mot nguoi se lat đo anh trai minh - nha vua. Ong ta lien ra lenh dim chet hai nguoi chau la Romulus va Remus vi so rang ngay nao đo ho se giet minh nhu ong ta đa tung lam voi anh trai. Hai cau be đuoc đat trong mot cai gio va nem xuong song Tiber. Mot con soi tim thay hai cau be va đa nuoi nang chung. Sau nay, mot nguoi chan cuu tim đuoc hai anh em sinh đoi no va đat ten chung la Romulus va Remus. Lon len, hai anh em biet đuoc nguon goc cua minh. Ho giet ong chu - nha vua - va hoan thanh loi tien tri.


 A Rap  Mot hinh thuc cua loi tien tri tu hoan thanh la mo uoc tu hoan thanh, xuat hien tu van hoc trung co A Rap. Trong nhieu cau truyen cua Nghin le mot đem, con đuoc biet đen voi ten Đem A Rap, hinh thuc nay đuoc su dung đe bao truoc su kien sap xay đen, mot hinh thuc đac biet cua su rao đon trong van hoc. Mot vi du đien hinh la "Nguoi đan ong ngheo giau co nho giac mo", mot nguoi đuoc bao mong phai roi que huong Baghdad đe toi Cairo, noi anh ta se phat hien tung tich cua mot kho bau. Nguoi nay toi Cairo va bat đau gap xui xeo khi mat niem tin vao loi tien tri, bi bo tu, gap nguoi quan nguc va ke cho anh ta ve loi tien tri. Nguoi cai nguc cham biem giac mong nhung bi mat ghi nho nhung chi tiet ve kho bau. Nguoi cai nguc thuyet phuc anh ta rang theo đuoi giac mong la qua lieu linh. Nguoi pham nhan đong tinh va tro ve Baghdad, trong khi nguoi cai nguc tim thay mot kho bau lon đuoc chon ngay duoi nha ong ta. Đay la cau chuyen ve đieu đang le đa xay ra neu anh ta đa nghe theo giac mo cua minh, bat chap nhung ke phan đoi. Mot bien the cua cau chuyen nay xuat hien sau đo trong cau chuyen dan gian Anh "Nguoi ban rong đen tu Swaffham".
Mot phien ban cua loi tien tri tu hoan thanh xuat hien trong "Cau chuyen cua Attaf". Harun al-Rashid đang đoc sach trong thu vien (Ngoi nha cua su Thong thai), "cuoi va khoc roi bai nhiem nguoi te tuong trung thanh" Ja'far ibn Yahya. Ja'far, "buon va bat man đa roi khoi Baghdad va roi vao mot loat nhung cuoc phieu luu o Damascus, cung voi su tham gia cua Attaf va nguoi phu nu ma Attaf se cuoi sau nay." Sau khi tro lai Baghdad, Ja'far đoc đuoc quyen sach đa lam cho Harun cuoi roi khoc, roi biet rang quyen sach mieu ta lai nhung cuoc phieu luu cua chinh ong va Attaf. Noi cach khac, chinh viec Harun đoc sach đa khoi mao cho nhung cuoc phieu luu đuoc mieu ta trong cuon sach xay ra. Đay la vi du đau tien cua quan he nghich nhan qua. Vao the ki 12, cau truyen đa đuoc dich sang tieng Latin boi Petrus Alphonsi va xuat hien trong cuon Khuon phep nha tu (Disciplina Clericalis). Vao the ki 14, mot phien ban cua cau truyen xuat hien trong Gesta Romanorum va Decameron. cua Giovanni Boccaccio.


 An Đo  Loi tien tri tu hoan thanh xuat hien trong van hoc Phan co đien. Trong truyen ve Krishna trong ban anh hung ca An Đo Mahabharata, nguoi cai tri vuong quoc Mathura, Kansa, so rang minh se bi giet boi con trai chi gai minh la Devaki theo loi tien tri, đa bo tu va am muu giet het nhung đua con nguoi chi khi sinh ra đoi. Sau khi sau đua tre đau bi giet, va Devaki bi xay thai đua thu bay, Krishna (nguoi con thu tam) ra đoi. Tinh mang cua Krishna gap nguy hiem va anh ta đa đuoc bi mat đua ra ngoai roi đuoc nhan nuoi boi Yashoda va Nanda, nguoi lang Gokula. Nhieu nam sau, Kansa biet đuoc Krishna đa đao thoat va đa cu quy than đi giet Krishna. Quy than bi Krishna va anh trai Balamara đanh bai. Chang trai tre Krishna tro lai Mathura đe lat đo nguoi chu minh, va Kansa cuoi cung đa bi giet boi nguoi chau trai Krishna. No luc cua Kansa nham ngan chan loi tien tri đa khien no tro thanh hien thuc, vi the hoan thanh loi tien tri.


 Nga  Oleg xu Novgorod la hoang tu cua Varangian, cai tri nguoi Rus trong nhung nam đau the ki 10. Theo bien nien su cua Đong Slavic, mot linh muc ngoai đao đa tien tri rang Oleg se nhan lay cai chet tu con ngua cua minh. Đe tranh khoi cai chet Oleg đa tha con ngua đi. Nhieu nam sau ong ta hoi ve tung tich con ngua va biet rang no đa chet. Ong ta yeu cau đuoc nhin thay hai cot cua no va đuoc đua đen noi con ngua chet. Khi ung cua ong ta cham vao đau lau ngua, mot con ran xo ra tu cai đau lau va can Oleg. Oleg chet, hoan thanh loi tien tri. Trong Bien nien su Nguyen thuy, Oleg chinh la nha tien tri, mia mai thay lai tien tri chinh ve cai chet cua minh. Cau truyen đuoc Alexander Pushkin lang man hoa trong vo ballad "Bai ca ve Oleg Thong thai". Trong truyen thong Scandinavy, truyen thuyet nay xuat hien trong truyen ve Orvar-Odd.


 Co tich chau Au  Nhieu cau truyen co tich, nhu Con quy va ba soi toc vang, Con ca va chiec nhan, Cau chuyen cua ba nguoi an xin tuyet voi, hay Ong vua chien thang so phan, xoay quanh loi tien tri ve mot cau be ngheo cuoi co tieu thu nha giau (hoac, it pho bien hon, mot co gai ngheo cuoi mot chang trai nha giau). Đay la mau truyen so 930 theo cach phan loai cua Aarne-Thompson. No luc cua cha co gai nham ngan chan loi tien tri đa giup cho chang trai cuoi đuoc co gai.
Trong Ngon ngu cua loai chim, nguoi cha ep đua con noi cho ong ta biet lu chim noi gi: rang nguoi cha se lam nguoi hau cho con trai minh. Trong Con cuu, nguoi cha ep con gai minh ke lai giac mo: rang nguoi cha se cam mot cai binh cho đua con gai rua tay. Trong nhung truyen nay, nguoi cha hieu cau tra loi theo nghia tieu cuc va đuoi con minh đi; đieu nay giup thay đoi nguoi con va vi the sau nay nguoi cha khong nhan ra con minh nua, roi ong ta lai xin lam nguoi hau cho ho.
Trong mot vai phien ban cua Cong chua ngu trong rung nhu Mat troi, mat trang va Talia, giac ngu khong phai gay ra boi loi nguyen ma do mot loi tien tri nang cong chua se gap nguy hiem tu cay lanh (hoac cay gai dau). Loi tien tri khien cho hoang gia ro bo tat ca cay lanh hay cay gai dau trong lau đai, gay nen su chu quan va to mo cua cong chua.


 Shakespeare  Vo Macbeth cua Shakespeare la mot vi du kinh đien khac cua loi tien tri tu hoan thanh. Ba mu phu thuy đa tien tri rang Macbeth se tro thanh vua, nhung sau đo, con chau nguoi ban than nhat cua Macbeth se cai tri thay vi con chau ong ta. Macbeth co gang thuc hien ve đau cua loi tien tri trong luc co gang giu dong mau cua minh tren ngai vang. Đuoc loi tien tri tac đong, Macbeth giet nha vua va nhung nguoi ban cua minh, đieu ma truoc đay Macbeth co le se chang bao gio lam. Cuoi cung, hanh đong đoc ac cua Macbeth nham giu quyen luc cho dong ho minh đa khien ong ta bi giet trong mot cuoc noi day.
Loi tien tri sau nay cua bong ma thu nhat trong ba phu thuy rang Macbeth phai "Can than voi Macduff" cung la mot loi tien tri tu hoan thanh. Neu Macbeth khong đuoc nghe loi tien tri nay, ong ta co le đa khong coi Macduff la moi đe doa. Vi the ong ta se khong giet gia đinh cua Macduff, va Macduff cung se khong tra thu va giet Macbeth.


= Hien đai =
Cung giong cau truyen ve Oedipus o tren, mot vi du hien đai hon la Darth Vader trong loat phim Chien tranh giua cac vi sao, hay Chua te Voldermort trong Harry Potter - ca hai đeu co gang đan ap nhung su chong đoi đuoc du đoan se dan toi su sup đo cua minh, nhung lai tao ra nhung đieu kien giup tao tien đe cho su sup đo. Đieu nay cung xay đen voi John Mitchell trong loat phim truyen hinh Hay la nguoi (Being Human) cua BBC 3; tuy nhien bo phim va nhan vat nay it đuoc biet toi hon so voi Darth Vader va chua te Voldermort.


 Tu duy moi  Đinh luat hap dan la mot vi du đien hinh cua loi tien tri tu hoan thanh. Đay la ten goi cua niem tin rang giong nhau thi se hut nhau va neu tap trung vao nhung suy nghi tich cuc hay tieu cuc, con nguoi co the tao nen nhung ket qua tich cuc hay tieu cuc tuong ung. Theo đinh luat nay thi niem tin trong tam tri anh huong toi y đinh cua mot nguoi va lam cho nhung ket qua đuoc trong đoi xay ra. Mac du co truong hop thai đo tich cuc hay tieu cuc co the tao nen nhung ket qua tuong ung (đien hinh la hieu ung gia duoc), khong co co so khoa hoc nao cho đinh luat hap dan nay.


Xem them Thien kien xac nhan


Ghi chu Đoc them Dorothy L. Sayers, "Oedipus Simplex: Freedom and Fate in Folklore and Fiction"