Han The Trung (tieng Trung: 韓世忠; binh am: Han Shizhong, 1089-1151) la tuong nha Tong trong lich su Trung Quoc. Cung voi Nhac Phi, ong la vi tuong chong Kim noi tieng thoi Nam Tong, đuoc nguoi đoi goi chung la "Han Nhac".
Cung voi Nhac Phi, Ly Cuong, Trieu Đinh, Van Thien Tuong, ong la 1 trong 5 vi quan trong thoi Nam Tong đuoc tho tai Đe vuong mieu (历代帝王庙) đuoc nha Minh, nha Thanh xay dung, trong đo tho nhung vi quan van, vo tuong đuoc đanh gia la tai nang va tan trung nhat qua cac trieu đai.


Thoi tre Han The Trung que o Dien An. Tu thoi nien thieu, The Trung la nguoi dung manh, tinh cach ngang tang tho bao, gioi cuoi ngua ban cung. Khi uong ruou say, Han The Trung thuong an noi mat chung muc, nen moi nguoi goi ong la Bat Han Ngu (anh Nam Han ngo ngao).
Va cung luc tre, Han The Trung tung lui toi chon thanh lau đe tieu sau va la mot khach lang choi. Tai đay ong đa gap nu nhan phong tran Luong Hong Ngoc, Luong Hong Ngoc sau đo đong y lam vo cua Han The Trung.
Nam 1106, ong đau quan vao lam linh đia phuong, bat đau cuoc đoi binh nghiep.


Thoi Bac Tong = Chong Tay Ha =
Dien An que ong o gan nuoc Tay Ha, vua Tay Ha thuong mang quan đen quay nhieu bien gioi. Nam 1105 đoi Tong Huy Tong, quan Ha lai vao đanh bien gioi Tong. Han The Trung trong so nhung nguoi đi chong Ha.
Khi hanh quan đen Ngan chau, ong dung cam đi đau, pha cua ai giet đuoc tuong ben đich va quang thu cap ra ngoai. Quan Ha mat tinh than, bi bai tran. Quan Tong thua co pha thanh.
Ha Sung Tong đieu trong binh len co thu nui Cao Binh, Han The Trung dan quan len nui đanh mot tran ac liet, quan Tay Ha phai rut lui. It lau sau, quan Ha lai theo đuong tat hiem tro đanh up quan Tong, The Trung lai dan quan cam tu chong lai, đay lui đuoc quan Tay Ha. Trong so quan Ha co mot vien tuong dung manh xong pha trong tran, Han The Trung hoi tu binh Tay Ha thi đuoc biet đo la pho ma Ngot Di nuoc Ha. Ong thuc ngua lao vao tran chem luon đuoc Ngot Di, quan Tay Ha thua tan tac.
The Trung lap cong lon trong chien dich chong Ha, đuoc tau bao ve trieu đinh, nhung gian than Đong Quan quan ly viec bien phong nghi ngo o ngoai bien tau bao qua loi nen chi thang cho ong mot cap.


= Dep noi loan =
Nam 1120 - 1121, ong theo tuong Vuong Uyen va Đong Quan đanh dep cuoc khoi nghia Phuong Lap o Giang Nam. Vi co cong lao, ong đuoc phong lam Thua tiet lang.
Nam 1126, tuong Ly Phuc nha Tong day binh lam loan. Han The Trung theo lenh Ly Di mang quan truy kich. Đen bo song Lam Tri, ong con khong đay 1000 nguoi, chia ra 4 đoi, ban than minh chan đuong rut va ha lenh quan linh tu chien, neu khong se cho hau quan giet het. Quan linh hang hai đanh tran giet đuoc Ly Phuc, nhung quan phan van con hon 1 van nguoi. Han The Trung dan ngan quan đuoi theo toi Tu Thien, mot minh mot ngua xong đen doa rang:

Đai quan Tong đa đen, cac nguoi nen hang đe lap cong voi trieu đinh!
Quan phan xin hang. Toi hom sau khong thay đai quan Tong, quan phan hoi han nhung khong kip. Nho lap cong mot minh du hang phan quan, The Trung đuoc phong lam Ta Vu đai phu, Đoan luyen su Qua chau.


= Chong Kim =
Phia bac, nuoc Kim noi len diet Lieu va thanh the đoi đau voi Tong. Nam 1121, Tong Huy Tong du đinh đanh Kim đe thu phuc đat Yen Van, nhung bi that bai tro ve. Han The Trung va To Cach chi mang theo 50 ki binh, thu gom tan quan chong lai 2000 quan Kim va đanh lui đuoc đich đuoi theo.
Nam 1126, quan Kim vay ham Chan Đinh, The Trung theo Vuong Uyen ra giu Trieu Đia. Quan Kim vay đanh rat gat gao. Quan Tong bi het luong, nhieu nguoi khuyen ong tron khoi vong vay nhung ong khong nghe theo. Nhan mot đem troi mua tuyet lon, ong dan 300 quan cam tu đanh vao doanh trai quan Kim. Quan Kim khong phong bi, bi thua chay hon loan. Tuong Kim bi giet, quan Kim buoc phai rut lui. Nho lap cong trong tran nay, Han The Trung đuoc phong lam Gia chau Phong ngu su.


Thoi Nam Tong = Dep loan Mieu – Luu =
Nam 1127, quan Kim đanh xuong Bien Kinh bat thai thuong hoang Huy Tong va vua Kham Tong. Em Kham Tong la Trieu Cau chay ve Giang Nam lap ra nha Nam Tong, tuc la Tong Cao Tong.
Cao Tong so quan Kim, khong muon khoi phuc trung nguyen, chi muon di đo ve Ho Nam đe tranh xa quan đich. Han The Trung khong đong tinh, kien nghi Cao Tong khong the bo Giang-Hoai. Nhung Cao Tong khong nghe theo, van thien đo ve Lam An thuoc Hang chau. Đieu đo khien nhieu tuong si bat man. Hai đai than Mieu Pho va Luu Chinh Ngan ben lam binh bien, bat giu Cao Tong va đinh buoc nhuong ngoi.
Đai than Truong Tuan hop cac tuong đe ban cach đoi pho. Han The Trung cung Luu Quang The mang quan ve hoi va cung nhau chong Mieu - Pho. Thang 3 nam 1129, ong mang quan đen Binh Giang, đuoc Truong Tuan chi vien 2000 quan. Khi đen Tu chau, The Trung gia om khong tien binh. Mieu Pho sai nguoi ra truyen lenh cho ong đong binh o Giang Am. The Trung gia cach nghe theo, roi viet thu noi rang minh co it quan, xin ve Lam An. Mieu Pho va Luu Chinh Ngan tin theo, buoc Tong Cao Tong ra chieu bo nhiem ong lam Tiet đo su. Đong thoi, Mieu Pho sai vo ong la Luong thi va con ong la Han Luong đang o Lam An đi cung su gia ra Tu chau du ong ve theo.
Han The Trung gap vo con biet tinh hinh o Lam An, ben chem chet su gia va mang quan tien đanh. Khi đen Lam Binh, Mieu Pho sai Mieu Duc va Ma Chu Cat ra chong cu. Han The Trung đuoc Truong Tuan va Luu Quang The tiep ung, đanh tan quan ho Mieu, tien thang đen Lam An. Mieu Pho va Luu Chinh Ngan bo thanh chay, đe lai vua Cao Tong. The Trung mang quan truy kich đen Ngu Luong, quan Mieu-Pho tan vo. Ong bat song Mieu Duc va Luu Chinh Ngan, sau đo bat song Mieu Pho o Kien Duong. Tat ca đeu bi giai ve Lam An xu tu.
Tong Cao Tong xet cong lao cua ong, phong lam Vu Thang quan Tiet đo su va Chieu Khanh quan Tiet đo su, Ngu doanh ta quan Đo thong che.


= Chan đanh Ngot Truat =
Thang 10 nam 1129, hoang tu nuoc Kim la Ngot Truat mang đai quan đanh Giang Nam. Tuong Đo Sung khong co kha nang chong cu khien cac tuyen phong thu cua Nam Tong lan luot bi vo roi ra hang Kim. Ngot Truat mang quan truy sat Tong Cao Tong. Cao Tong so hai bo chay qua nhieu thanh roi cuoi cung giang buom tron ra bien.
Trong khi quan Kim ruot đuoi Cao Tong, The Trung đong quan o Tran Giang. Quan Tong nhieu noi bai tran, ong lui ve giu Giang Am, chia quan ra phong bi. Tong Cao Tong trong luc chay tron đa trieu tap The Trung ve ho gia cung chay ve nam nhung ong tau rang quan Kim se khong the o lau, ong muon đong quan o song Truong Giang đe chan đuong rut lui cua đich. Cao Tong chap thuan y kien cua ong.
Vao ngay ram thang 1 nam 1130, The Trung co y giang đen ket hoa mo hoi o Tu chau đe đanh lac huong quan Kim. Mot mat, ong mang quan bi mat phuc o Tran Giang. Cao Tong chay ra bien, Ngot Truat đuoi khong bat đuoc đanh phai ha lenh rut lui vi quan Kim trai dai tren nhieu phong tuyen va bi dan Tong quay pha.
Thang 3 nam 1130, 10 van đai quan Ngot Truat rut ve toi Tran Giang, The Trung mang 8000 quan ra giu chua Tieu Son truoc, tung quan chan đanh. Luong phu nhan vo ong cung ra mat tran. Quan Kim bi chan đung đuong ve, khong the qua song đuoc. Ngot Truat thuong luong may lan, xin tra lai cua bau cuop o Giang Nam va ngua quy đe đuoc mo đuong ve nuoc, nhung ong khong chap nhan.
Quan Kim o Giang Bac đen chi vien cho Ngot Truat nhung bi thuy quan cua The Trung ngan tro. Ngot Truat chay doc dong song tim đuong khac qua song nhung The Trung nhat đinh bam riet. Hai ben vua đi vua đanh. Ngot Truat đinh đanh pha vay len bo bac nhung khong noi, bi The Trung don vao vung Hoang Thien.
Quan Kim bi vay trong vung Hoang Thien trong 40 ngay. Sau Ngot Truat đuoc mot nguoi Man hien ke đao kenh thong ra song Truong Giang đe co loi thoat. Han The Trung phat hien, mang thuy quan đuoi đanh, nhung bi quan Kim phan kich, dung thuyen nho ra ap sat ban chay buom khien chien thuyen lon cua ong khong di chuyen nhanh đuoc. Quan Kim đuoc tiep vien cung don lai đanh bai quan Tong. Hai bo tuong cua ong la Ton The Thuan va Nghiem Doan tu tran. The Trung buoc phai lui quan, Ngot Truat thoat ve Giang Bac.


= Chong lien quan Kim - Te =
Nam 1133, Tong Cao Tong phong Han The Trung lam Khai phu nghi đong Tam ty, Tuyen phu su hai lo đong va tay Hoai Nam.
Nuoc Kim đanh chiem trung nguyen, dung chinh quyen than Kim la Te vuong Luu Du. Nam 1134, mot tuong Tong khac la Nhac Phi đanh thang quan Kim, thu phuc 6 quan Tuong Duong. Quan Kim ben tap trung 10 van binh ma, tan cong vao khu vuc Luong Hoai do The Trung tran giu. Tong Cao Tong mot mat sai Nguy Luong Than đi su sang Kim cau hoa, mat khac sai nguoi đua thu cho ong ra lenh lui ve Tran Giang lo phong thu, đoi pho quan đich đanh vao Giang Nam.
The Trung khong ung ho chu truong cau hoa cua Cao Tong, khong muon lui binh. Đung luc Nguy Luong Than vao đat Kim, Han The Trung rut quan khoi cua đong, do bot bep trong doanh trai đe to y đinh lui ve Tran Giang. Mot mat, ong bo tri luc luong phuc san đe cho quan Kim. Cac tuong Kim nghe Nguy Luong Than bao viec The Trung lui quan, Nhiep Nhi Bot Can ben mang quan đen bo song Truong Giang, Biet Đat Boi cung dan ki binh tien vao vung tran giu cua The Trung. Ong bat ngo tung quan ra đanh, quan Kim bi hat xuong bun chet nhieu. Tuong Biet Đat Boi va 200 quan Kim bi bat.
Trong khi đo, bo tuong cua The Trung la Đong Luoc cung đanh bai đuoc quan Kim o Ac Khau, bat song hon 40 quan Kim. Mot bo tuong khac la Giai Nguyen mang thuy quan đen Cao Buu đung đo quan Kim, hai ben giang co lau ngay. The Trung sai Thanh Man đen chi vien, cuoi cung đanh lui đuoc quan đich. Ban than ong cung mang quan đen đanh đich o bo song Hoai. Quan Kim phai rut chay ve bac, bi chet đuoi o song kha nhieu.
Sau đo Han The Trung lai chan đung đuong tien cong cua hai canh quan Kim do Ngot Truat o Truc Thuc va Đat La o Tu chau. Quan Kim bi het luong, Ngot Truat phai rut lui.
Tran nay The Trung tu y ra quan đanh đich, khong rut ve Tran Giang la trai lenh Cao Tong, nhung cuoi cung quan Tong thang tran. Quan than đeu tau ca ngoi cong lao cua ong. Tong Cao Tong khong trach toi va ra lenh khao thuong cho quan si cua ong.
Nam 1136, Han The Trung đuoc phong lam Vu Ninh, An Hoa quan Tiet đo su, Tuyen phu su hai lo Kinh Đong, Hoai Đong. Ong va Luong phu nhan thuong cung lao đong voi quan si, thu dung luu dan. Mot mat ong luyen quan, mat khac van cho thong thuong qua lai. Quan đoi duoi quyen ong chi co 3 van nguoi, chuyen đam nhiem che chan Giang Hoai cho nha Tong.
Sau đo ong nhan lenh cua Huu tuong quan Truong Tuan đi đanh Hoai Duong do Te vuong Luu Du (chinh quyen than Kim) tran giu. Ong mang quan vuot song Hoai, đen Phu Ly duoi chan thanh Hoai Duong thi bi quan Kim đen cuu vien bao vay. Han The Trung xung tran pha vay, bo tuong cua ong la Ho Duyen Thong bat song đuoc Nha Hop Bot Can, pha tan vien binh Kim. Quan Kim bo chay, quan Tong vay Hoai Duong 6 ngay nhung cuoi cung khong ha đuoc, phai rut lui.


= Chong nghi hoa =
Tong Cao Tong mot muc muon nghi hoa voi nha Kim, trong khi nhung tuong linh chu chien nhu The Trung va Nhac Phi đeu co y đinh bac tien đe đon 2 vua cu la Huy Tong va Kham Tong tro ve. Cao Tong so mat ngoi bau nen mot muc khong nghe theo kien nghi cua ong va Nhac Phi.
Nam 1138, Tong va Kim đam phan nghi hoa; đoi lai Kim chap nhan phe bo chinh quyen Te vuong Luu Du do chinh minh dung len. The Trung cho đo la co hoi tot đe bac tien thu phuc trung nguyen, nhung Te tuong Tan Coi - nguoi co cung quan điem voi Cao Tong - đieu quan cua ong tu Giang Bac ve Giang Nam, ngan can ong tac chien voi quan Kim. Ong nhieu lan kien nghi đe quan o lai bo phong, khi khong đuoc chuan y ong đa đich than ve Lam An kien nghi len Cao Tong. Cao Tong tuy bieu duong ong nhung khong lam theo.
Cuoi nam đo, su gia nha Kim đen ra đieu kien nghi hoa: Cao Tong phai bo ao hoang đe, mac ao đai than, quy ve phuong bac tiep nhan chieu chi cua vua Kim. Ca trieu đinh Tong chan đong. Han The Trung cuc luc phan đoi, nhieu lan dang bieu va đich than đen gap vua can ngan nhung van khong đuoc chap nhan. Ong sai thu ha đon đuong bat su Kim, nhung muu bi lo nen su Kim đi đuong khac thoat ve
Nam 1140, nha Kim pha bo hiep uoc, hoang tu Ngot Truat mang 9 van quan nam tien. Han The Trung tran giu So chau, quan Kim khong dam đen. Sau đo Ngot Truat bi bai tran truoc Luu Ky o Thuan Xuong. Vo chong Han The Trung - Luong Hong Ngoc cung đanh bai quan Kim, gianh lai Ngu Chau, chuan bi hoi quan voi Nhac Phi cung bao vay Ngot Truat o Bien Kinh. Tuy nhien sau đo vua Tong Cao Tong nghe loi Tan Coi cho rut het cac lo quan Tong tro ve nam.


= Mat binh quyen =
Nam 1141, Ngot Truat lai mang quan nam tien. Tong Cao Tong lenh cho cac canh quan Tong cua The Trung va Nhac Phi tap trung o Hoai Tay đon đanh. Truong Tuan, Luu Ky, Duong Nghi Trung va Vuong Đuc đanh bai Ngot Truat o Cha Cao. Sau đo quan Kim cua Ngot Truat lai ha đuoc Hao chau, cac tuong Tong la Vuong Đuc va Duong Nghi Trung bi quan Kim phuc kich thua chay. Khi The Trung va Nhac Phi mang quan đen chi vien thi quan Kim bo chay. Ong mang quan vuot song Hoai đanh đich, khong phan thang bai. Cuoi cung ca hai ben đeu lui binh. Nhac Phi lai thua co mot minh bac phat nuoc Kim, sau đo cung bi vua Tong Cao Tong trieu ve.
Đe dep bo nhung tro ngai do phe chu chien gay ra, Tong Cao Tong theo loi Tan Coi va Truong Tuan, thu binh quyen cua cac tuong phe nay: đieu Han The Trung đi lam Khu mat su Lam An; Nhac Phi cung bi đieu lam Khu mat pho su.
Truong Tuan va Tan Coi muu phan tan luc luong quan đoi cua The Trung ra roi am hai ong. Thang 5 nam 1141 Truong Tuan cung Nhac Phi đi thi sat quan đoi cua ong. Truong Tuan đinh ban muu Tan Coi bay ra voi Nhac Phi đe hai The Trung nhung Nhac Phi khong đong tinh, phe phan Tuan va bao lai cho ong biet. The Trung đen gap Cao Tong to cao, do đo y đinh cua Tan Coi va Truong Tuan khong thuc hien đuoc. Vi viec nay Tan Coi han Nhac Phi.
Hai ben Tong - Kim đa ngung chien, Cao Tong lai phai Nguy Luong Than đi su Kim cau hoa. The Trung van cuc luc phan đoi, nhieu lan dang bieu can. Tan Coi sai thu ha kich đong giem pha vu cao ong. Ong bi giang tu Khu mat su Lam An xuong lam Phong Tuyen quan su, bu lai tan phong danh hieu Phuc Quoc cong đe an ui. Nhac Phi bi Tan Coi vu cao va bi Cao Tong xu tu vao thang 1 nam 1142 duong lich.
Tu khi bi mat binh quyen, ong lui ve đong cua, it gap moi nguoi. Nghe tin Nhac Phi bi hai vi toi danh "co le co" ma Tan Coi neu ra, nhieu nguoi so vay canh cua Tan Coi nen khong dam noi, rieng Han The Trung phan no đen gap Tan Coi chat van. Sau vu an Nhac Phi, Han The Trung van hay gap mat Tan Coi nhung khi ra vao chi ra hieu tay, khong noi mot loi nao đe to su khinh miet.
Nam 1142 Tong - Kim ky hoa uoc Thieu Hung voi nhung đieu khoan bat loi cho nha Tong. Truoc tinh hinh nay, Han The Trung phan uat, khong vui. Vo cua ong la Luong Hong Ngoc can rang:

Thoi buoi gian than nam quyen, tuong cong neu khong biet muu tinh thi lieu co giu đuoc than khong


Qua đoi Cuoi đoi, Han The Trung theo đao Phat, đao Lao, tu xung la Thanh Luong cu si, y noi ong khong quen vung que huong van đang nam trong tay quan Kim.
Nam 1151, Han The Trung qua đoi, tho 63 tuoi. Truoc luc lam chung, Han The Trung van khong quen chuyen Nhac Phi bi Tan Coi hai chet. Ong đuoc truy phong la Thai su, Thong Nghia quan vuong. Đen thoi Tong Hieu Tong, ong đuoc truy phong la Ky vuong, thuy la Trung Vu.
Trong viec chong Kim, Han The Trung noi danh ngang hang voi Nhac Phi. Sau hon 20 nam chinh chien, ong trai qua hang tram tran lon nho, tren nguoi đay vet thuong, chi chit seo; 10 ngon tay chi con 4 ngon nguyen ven.
Han The Trung qua đoi, vo la Luong Hong Ngoc mot minh nuoi con. Hai nam sau, nam 1153, Luong Hong Ngoc cung mat.


Xem them Nhac Phi
Ngot Truat
Tan Coi
Tong Cao Tong
Tran Hoang Thien Đang


Tham khao Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 3, Nha xuat ban Lao đong


Chu thich