Tu đai my nhan (chu Han: 四大美人; binh am: si da mei ren) la cum tu dung đe ta 4 nguoi đep noi tieng trong lich su Trung Quoc, theo quan điem hien nay thi cum tu nay dung đe chi đen 4 nguoi đep gom: Tay Thi, Vuong Chieu Quan, Đieu Thuyen, Duong Quy phi. Sac đep cua ho đuoc mo ta qua 4 cum ngu tu tu noi tieng đe ta my nhan, theo thu tu la:

「Tram ngu; 沉鱼」: co nghia la ca chim sau duoi nuoc;
「Lac nhan; 落雁」: co nghia la chim nhan sa xuong đat;
「Be nguyet; 閉月」: co nghia la mat trang phai giau minh;
「Tu hoa; 羞花」: co nghia la khien hoa phai xau ho;
Thoi điem sinh ra khai niem nay khong thong nhat, ngay ca su đe cap xua nhat cung khong liet ke đung voi 4 nhan vat ma hien nay chap nhan. Cac tai lieu lich su ve ho cung bi anh huong nhieu do mot so truyen thuyet va loi đon dan gian. Ho noi tieng va đuoc goi la ["Tu đai my nhan"] đeu do nhung luu truyen pho bien thoi nha Minh va nha Thanh đuc ket lai, ton vinh sac đep va anh huong cua ho đoi voi cac vi Hoang đe Trung Quoc va nhung tac đong cua ho đen voi lich su Trung Quoc.
Tat ca bon nguoi my nhan đeu co nhung ket thuc khong co hau hoac van con la bi an, so phan ho đung nhu cac cau dan gian "Phung nhan bac mang" (phuc vu cho nguoi khac nhung ket cuc kho) va "Hong nhan bac menh" (co sac đep thi so xau).
Ngoai ra, con co khai niem Tu đai yeu co, cung đe chi 4 nguoi đep noi tieng trong lich su Trung Quoc, nhung ho khong đem lai đieu tot lanh ma lai la "Hong nhan hoa thuy" (四大妖姬 - sac đep gay tai hoa cho đat nuoc, lam sup đo trieu đai), đo la Muoi Hi, Đat Ky, Bao Tu va Ly Co.


Khai luoc Xa xua, nguoi Trung Hoa va cac nuoc đong van Đong A đeu dung cum ngu "Tram ngu lac nhan, be nguyet tu hoa" (沉鱼落雁; 闭月羞花), co nghia la Ca lan chim sa, nguyet then hoa nhuong, dung đe mo ta hinh dung ve my nhan.
Trong đo "Tram ngu lac nhan" la cum tu xuat hien tuong đoi som va kinh đien, trong sach cua Trang Tu, phan Te vat luan (齐物论) đa xuat hien:「"Mao Tuong va Le Co, co tieng la xinh đep. Ca thay thi lan sau duoi nuoc, chim thay thi bay cao, huou Mi Loc thay thi chay nhanh. Nhung thu vat nay nao đau biet đen cai đep chu!"; 毛嫱、丽姬，人之所美也，鱼见之深入，鸟见之高飞，糜鹿见之决骤，四者孰知天下之正色哉。」. Nguyen ban thay ro, "Tram ngu lac nhan" ban đau vi von đong vat khong biet thuong thuc cai đep, y noi đong vat thay nguoi la tron, la kinh so, co đep hay khong cung la vo dung. Thi nhan đoi Đuong la Tong Chi Van (宋之问) viet ve Tay Thi co bai: 「"Đieu kinh nhap tung la, ngu uy tham ha hoa"; 鸟惊入松萝，鱼畏沈荷花。」, nhung vi von chim sa ca lan ban đau chi su to ve kinh so cua đong vat khi thay nguoi đon thuan, qua thi ca moi dan dung đe chi nguoi đep.
Con nhu Hoa (花), tu xua la danh tu tieu bieu đe hinh dung ve nguoi đep, Nguyet (月) noi đen mat trang cung thuoc ve mot khai niem đep cua tu nhien. Cho nen đep nhu hoa, đep nhu trang la ta dung mao phi pham; ca boi trong nuoc, chim bay tren cao, la hinh dung su rung đong cua nguoi thuong khi thay mi nhan, cho nen vi lien quan đen ca, chim la y chi dung mao hon nguoi.
Đay la mot so cac chu noi tieng đe noi ve bon nang my nhan. Nguon goc chinh xac cua nhung cau nay hien nay van con gay tranh cai.

Co nghia la: Neu Tay Thi co net đep lam ca phai lan (Tram Ngu), Vuong Chieu Quan khien chim nhan mai ngam nhin quen bay nen roi rot (Lac Nhan), Đieu Thuyen đep đen noi trang cung phai khep, nup vao may (Be Nguyet, be o đay la khep cua, ngung), thi Duong Quy Phi moi khi ngam hoa, hoa đeu ru heo vi ho then (Tu Hoa, tu la xau ho, e then).


Đien tich ve Tu đai my nhan = Tay Thi =
Nang Tay Thi song o thoi Xuan Thu, la mot nguoi con gai nuoc Viet, lam nghe det vai o nui Tru La, Gia Lam (nay la Chu Ky). Tuong truyen Tay Thi đep đen noi, ngay ca khi nang nhan mat cung khien nguoi ta me hon.
Mot hom, nang cung cac thon nu khac đen ben song giat giu nhu thuong le. Khi nang giat ao ben bo song, bong nang soi tren mat nuoc song trong suot lam nang them xinh đep. Ca nhin thay nang, say me đen quen ca boi, dan dan lan xuong đay song. Tu đo, nguoi trong vung xung tung nang la "Tram Ngu"' (沉鱼).
Noi tieng xinh đep, nang gap go va yeu men mot đai than nuoc Viet la Pham Lai, mot trong than cua Viet vuong Cau Tien. Khi nuoc Viet bi Ngo vuong Phu Sai đanh bai va bat Viet vuong lam con tin, Pham Lai đa dung ke my nhan đe giup Viet vuong. Tay Thi đuoc chon la mot trong cac my nhan tien cho Ngo vuong, va nang đa khien Ngo vuong say đam, tha Viet vuong ve. Sau khi quay ve, Viet vuong đa gay dung binh luc, đanh bai Ngo vuong, tro thanh mot giai thoai noi tieng trong lich su thoi Xuan Thu.
Ve ket cuc cua Tay Thi, co rat nhieu di ban. Co thuyet cho la nang tu sat cung Ngo vuong, co thuyet cho rang nang bi vo cua Cau Tien giet vi so tro thanh mam hoa lam loan đat nuoc, nhu viec nang đa khien nuoc Ngo bi diet. Nhung truyen thuyet noi tieng nhat la nang đa cung Pham Lai chu du đen Ngu Ho, song cuoc đoi an dat.
Ngoai ra, trong sach cua Trang Tu, phan Te vat luan (齐物论) co cau:"Mao Tuong va Le Co, co tieng la xinh đep. Ca thay thi lan sau duoi nuoc, chim thay thi bay cao, huou Mi Loc thay thi chay nhanh." Do vay, danh hieu Tram Ngu co nguoi cho rang đung ra phai la cua Mao Tuong, ai thiep cua Viet Vuong Cau Tien cuoi thoi Xuan Thu, nhung nang chi la mot sung phi an phan o hau cung nen it đuoc hau the biet đen nhu Tay Thi.


= Vuong Chieu Quan =
Nang Vuong Chieu Quan song duoi thoi nha Tay Han, con gai cua mot gia đinh thuong dan o Nam Quan (nay la huyen Hung Son, tinh Ho Bac). Chieu Quan nhap cung lam Gia nhan tu cua Han Nguyen Đe Luu Thich, nhung khong đuoc Hoang đe biet đen.
Khi Thien vu Hung No la Ho Han Ta đen cau than, Hoang đe đa chon 5 vi Gia nhan tu trong cung ban cho Thien vu. O qua lau trong hau cung ma chua tung đuoc Hoang đe đoai hoai, Chieu Quan tu minh đe cu len quan quan Dich đinh la Dich đinh lenh cho minh du vao trong nhung nguoi nguyen theo Thien vu đi đen Hung No. Tuong truyen khi Chieu Quan đen đai đien, Han Nguyen Đe đa sung sot truoc ve đep cua nang nhung khong the thu hoi thanh menh. Nang xuat gia đi Hung No trong su luyen tiec cua Han Nguyen Đe.
Cau chuyen ve Chieu Quan đuoc goi Chieu Quan xuat tai (昭君出塞) tro thanh mot đien tich noi tieng trong thi ca Trung Quoc ve sau. Truyen thuyet noi rang, khi Chieu Quan đi ngang mot hoang mac lon, long nang chan chua noi buon van menh cung nhu lia xa que huong. Nhan luc ngoi lung ngua buon u uat, lien đan "Xuat tai khuc". Co mot con ngong thien nga tren troi bay ngang, nghe noi u oan cam thuong trong khuc đieu lien ruot gan đut đoan va sa xuong đat. Bay gio nang đuoc xung tung la "Lac Nhan" (落雁).
Vuong Chieu Quan đi vao lich su Trung Quoc nhu mot nguoi đep hoa binh, su quen minh cua nang gop phan mang lai hoa binh trong 60 nam giua nha Han va Hung No.


= Đieu Thuyen =
Nang Đieu Thuyen la mot hinh tuong trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia. Theo truyen, nang Đieu Thuyen song vao thoi Tam Quoc, khoang the ky thu 3, la con gai nuoi cua Tu đo Vuong Doan. Khi đo, trieu đinh Đong Han bi suy thoai do su chuyen quyen cua Đong Trac, mot nguoi hung bao, pha hoai cuong thuong, bi nguoi đuong thoi goi la Quoc tac.
Giai thoai ke rang, khi Đieu Thuyen ra ngoai troi đem bai trang thi may keo đen che khuat mat trang. Vuong Doan cho la la, lai muon lam ton len ve đep cua con gai, nen noi phao len rang Đieu Thuyen đep đen noi trang cung phai giau minh. Tu đo, nang đuoc moi nguoi xung tung nhan sac la "Be nguyet" (闭月).
Tu đo Vuong Doan đa muu tuc tri, dung "lien hoan ke", muon Đieu Thuyen khien Đong Trac va con nuoi la Lu Bo me man nang, muon chiem đoat nang. Vuong Doan ra ke ga nang cho Đong Trac lam thiep, sau đo choc tuc Lu Bo, khien Bo đang tam muon giet Trac đe gianh lai Đieu Thuyen. Cuoi cung, vao nam 192, Đong Trac bi Lu Bo giet hai.
Ket cuc cua Đieu Thuyen khong that su ro rang, rat nhieu di ban khac nhau trong dan gian. Trong tieu thuyet, sau khi Đong Trac bi giet, Đieu Thuyen tro thanh the thiep cua Lu Bo.


= Duong Quy Phi =
Nang Duong Ngoc Hoan, mot thieu nu song vao thoi nha Đuong. Nang la nguoi Thuc Quan (nay la Thanh Đo – tinh Tu Xuyen), nguyen quan Bo Chau. Ba la con ut trong so bon nguoi con gai cua mot vi quan tu ho đat Thuc Chan. Gia đinh nay nguyen goc o mot quan Hoa Am thuoc Trung Đong, co to tien la Duong Uong Chi (楊汪之), mot hau due hoang toc nha Tuy. Khi đen tuoi truong thanh, noi tieng vi sac đep tuyet tran, nang đuoc cuoi cho Tho vuong Ly Mao, con trai cua Đuong Huyen Tong Ly Long Co.
Sau khi me cua Tho vuong Mao la Vo Hue phi qua đoi, Đuong Huyen Tong ngay đem đau buon, nhung roi Huyen Tong mau chong voi đi khi nhin thay con dau la Duong thi trong le tang cua Hue phi. Nang đuoc Huyen Tong say me, va Hoang đe quyet tam đoat nang tu tay con trai đua vao cung. Khong lau sau, Duong thi đuoc phong lam Quy phi.
Tuong truyen, mot hom Quy phi đen hoa vien thuong hoa giai buon, nhin thay hoa Mau Đon, Nguyet Quy no ro, nghi rang minh bi nhot trong cung, uong phi thanh xuan, long khong kiem đuoc, buong loi than tho: 「"Hoa a, hoa a! Nguoi moi nam moi tuoi đeu co luc no, con ta đen khi nao moi co đuoc ngay ay?"」. Loi chua dut le đa tuon roi, nang vua so vao hoa, hoa chot thu minh, la xanh cuon lai. Nao ngo, loai hoa nang so phai la loai hoa trinh nu (cay xau ho). Luc nay, co mot cung nu nhin thay, nguoi cung nu đo đi đau cung noi cho nguoi khac nghe viec ay. Tu đo, moi nguoi goi Duong Ngoc Hoan la "Tu hoa" (羞花).
Khi Loan An Su no ra, Duong Quy phi cung Đuong Huyen Tong phai roi khoi Truong An. Khi đen Ma Ngoi, quan si thay anh trai Quy phi la Duong Quoc Trung tham tan hiem ac, ben giet chet Trung va ep Huyen Tong phai xu tu Duong Quy phi. Nang bi Huyen Tong sai nguoi that co. Sau khi chet, xac Quy phi chi chon voi ven đuong.


Anh huong = Cac thuyet khac ve Tu đai my nhan =
Danh tu đai my nhan se la Đieu Thuyen  Tay Thi, Vuong Chieu Quan,  va Duong Ngoc Hoan.
Tu đai my nhan con co thuyet khac rang: 「"Tieu Bao Tu; benh Tay Thi; ngan Đat Ky; tuy Duong phi"; 笑褒姒、病西施、狠妲己，醉杨妃」, tuc noi đen: Bao Tu no nu cuoi, Tay Thi đau nhuc, Đat Ky hung ac va Duong Quy phi say xin la 4 ve đep đien hinh. Ca bon nguoi nay đeu noi tieng ve viec khien mot trieu đai bi huy hoai, khien vi quan vuong si me đen noi tieu tan su nghiep.
Nam 1909, tai Cam Tuc, phat hien mot buc tranh thoi Nam Tong goi la "Tuy trieu yeu đieu trinh khuynh quoc chi phuong dung đo" (隋朝窈窕呈倾国之芳容图), con xung la "Tu mi đo" (四美图). Theo đo, co 4 my nu gom: Luc Chau, Vuong Chieu Quan, Trieu Phi Yen va Ban Co.
Thi si nha Minh la Truong Nguyen Khai (张元凯) co viet tho ngam ve Tu đai my nhan, theo đo: Minh phi, Phi Yen, Van Quan va Luc Chau; goi la Co đai Tu my nhan.


= Cac thuyet ve đac điem =
Du chi la hinh tuong thi ca hu cau, nhung tua theo cac tac pham Trung Quoc, Tu đai my nhan moi nguoi đeu co nhung đac trung rieng. Vi du đien hinh vao nam 2008, nha van Ky Lien Hai (紀連海) viet mot quyen sach noi ve Tu Đai My Nhan voi tua đe "Ky Lien Hai khen che Tu Đai My Nhan" (紀連海嘆說四大美人). Trich dan mot phan trong quyen sach la "西施腳大，昭君肩溜，貂蟬耳小，貴妃腋臭" nghia la Tay Thi chan to, Vuong Chieu Quan vai xe, Đieu Thuyen tai nho, Duong Quy Phi mui than.
Tay Thi đuoc biet toi la bi đau nguc, tuy nhien noi đau lam mat nang đep hon bao gio het. Mot so nguoi noi nang co chan to hon binh thuong. Duong Quy Phi thi đuoc noi toi rang bi than the co mui hoi, nang thuong tim cach go bo mui bang cach dung bot thom trong khi tam. Đieu Thuyen thi bi đon co tai to tai nho. Vuong Chieu Quan thi đuoc nhac toi voi mot ben vai cao, mot ben thap.


= Trong van hoa đai chung =
Trong cac tac pham đien anh, thi ca, đe tai my nhan luon đuoc quan tam đe y. Vo so cac tac pham nghe thuat ra đoi đe noi ve ho.
Mot đo thi o Singapore ten la Simei (en:Simei đuoc viet theo binh am zh:四美 co nghia la Tu Đai My Nhan) đe vinh danh bon nang my nhan cua Trung Quoc boi bo truong Bo phat trien Quoc gia Teh Cheang Wan. To Đong Pha đa so sanh Tay Thi voi sac đep Tay Ho thuoc Hang Chau trong cuon sach co ten (飲湖上初睛居雨). Mot danh tho, Ly Bach, song trong thoi nha Đuong viet mot bai tho ve Tay Thi. Ca si nhac hien đai mandopop, Truong Chan Phi (張真菲) viet mot bai hat ve tu đai my nhan lich su va y nghia cua ho. Trong mua thu chin cua America's Next Top Model, bon co gai cuoi trong phan chung ket đuoc hoc nhung bai hoc ve "Tu đai My Nhan".


Chu thich Xem them Trieu Co
Đat Ky
Bao Tu
Ha Co
Trieu Phi Yen
Ngu Co
Vo Tac Thien
Truong Le Hoa
Tran Vien Vien
Tu đai ky thu


Lien ket ngoai Nguoi đep Trung Hoa qua but ve hoa si Luu tru ngay 11 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine