Đai lo Champs-Elysees (Thien thai Đai lo) la mot thong lo lon va noi tieng cua thanh pho Paris noi hai quang truong Concorde va Etoile noi đat Khai Hoan Mon. Tuy đay la mot thong lo lon (avenue) theo cach dung nguyen nghia theo tieng Phap, tieng Viet thuong goi đay la đai lo. Con đuong nay chinh no la mot đia điem thu hut so lon du khach cua thanh pho voi nhieu cua hang, quan ca phe, rap chieu phim.... Đai lo cung la noi to chuc cac su kien, le hoi quan trong cua Paris, nhu Duyet binh ngay Quoc khanh Phap (14 thang 7), chang cuoi cua cuoc đua xe đap Tour de France, đia điem cac cuoc an mung, chao đon nam moi...
Champs-Elysees đuoc xem nhu mot trong nhung đai lo danh tieng nhat the gioi. Nhieu đuong pho noi tieng khac đuoc so sanh voi Champs-Elysees, nhu đai lo Benjamin Franklin o Philadelphia hay Paseo de la Reforma o Thanh pho Mexico.


Lich su "Champs-Elysees" co nghia la Canh đong Elysees. Ten goi nay xuat phat tu chu "Elysium" trong tieng La Tinh, co nghia Hon đao cuc lac, hay coi Thien Thai, noi nghi ngoi danh cho cac đang hao kiet va tiet hanh đa khuat. Đai lo Champs-Elysees cung co nhieu ten goi khac trong qua khu. Đau tien vao nam 1670, đai lo mang ten "Grande Allee du Roule", sau đo đuoc đoi thanh "Avenue de la Grille Royale" vao nam 1678. Cuoi cung tu nam 1694, đai lo mang ten "Champs-Elysees".
Lich su cua Champs-Elysees co tu nam 1616, khi hoang hau Marie de Medicis quyet đinh mo mot con đuong dai (avenue) co trong cay hai ben đe đi dao tuc mot thong lo. Khi đo khu vuc Champs-Elysees moi chi la canh đong, con vuot xa tiep la đoi Chaillot. Nam 1667, Andre Le Notre, hoa si thiet ke vuon cua vua Louis XIV, cho keo dai khung canh cua vuon Tuileries, tao thanh mot truc tu cung đien toi đoi Chaillot. Nhung cong viec tien trien cham chap boi trieu đinh dan chuyen ve Versailles. Champs-Elysees khi đo tro thanh mot khong gian xanh, noi ua thich cua nguoi dan Paris. Dan đuoc đo thi hoa, nhung noi đay van con que mua neu so voi cac khu pho noi o phat trien tu truoc đo. Khi buc tuong thanh cua vua Louis XIII đuoc xay dung trong khoang 1633 đen 1636, Champs-Elysees van nam ngoai noi o Paris.
Toi nam 1724, giam đoc vuon hoang gia cho đai lo keo dai toi vi tri quang truong Etoile ngay nay. Nam 1763, quang truong Concorde o đau đai lo đuoc khanh thanh. Đen thap nien 1780, khi buc tuong Thue quan đuoc xay dung bao quanh Paris đe kiem soat hang hoa thi Champs-Elysees thuoc ve phan ben trong cua buc tuong. Nam 1806, Napoleon Bonaparte cho xay dung Khai Hoan Mon o Etoile, phia cuoi đai lo. Cong trinh toi nam 1836, duoi thoi Louis-Philippe I moi hoan thanh. Trong khoang thoi gian 1814 toi 1815, khi quan đoi Nga va Pho đay lui quan cua Napoleon toi tan thu đo, nhung nguoi Cossack đa cam trai o khu vuc nay, pha hoai cay coi.
Voi luat ngay 20 thang 8 nam 1828, Nha nuoc nhuong quyen su huu khu đat nay ve cho chinh quyen thanh pho Paris. Kem theo đo la đieu kien phai bao ve khu vuon va quang canh cua khu vuc. Nam 1836, kien truc su Jacques Hittorff bat đau cong viec xay via he, lap he thong chieu sang, cac đai phun nuoc... Cung thoi gian đo, nhieu toa nha moc len, cac nha hang, quan ca phe, nha hat xuat hien. Nam 1858, trong du an cai tao Paris cua nam tuoc Georges Eugene Haussmann, Jean-Charles Alphand cho trong cac tham co va hai hang cay hai ben. Cuoi đai lo, quang truong Etoile cung đuoc quy hoach lai.
Trong thoi ky Belle Epoque, Champs-Elysees voi cac nha hang, rap xiec, qua ca phe... tro thanh đia điem thu hut gioi giau co. Xe ngua cua tang lop thuong luu chay tap nap tren đai lo. Trien lam the gioi nam 1900, hai cong trinh Grand Palais va Petit Palais đuoc xay dung ben đai lo Winston-Churchill, gan đoan đau đai lo Champs-Elysees. Nam 1902, cung voi đuong tau đien ngam so 1, cac khach san lon, cac ngoi nha sang trong xuat hien keo theo nhung phat trien thuong mai. Đai lo Champs-Elysees tro thanh "noi trung bay" cua cong nghiep hien đai voi nhung xe hoi, rap chieu phim... Tu nhung nam 1930, cac van phong bat đau tap trung ve đay. Đai lo cung dan tro thanh noi to chuc cac le hoi, su kien. Tu nam 1919, Champs-Elysees la đia điem cua cuoc Duyet binh ngay 14 thang 7. Nam 1944, khi Paris đuoc giai phong, Quan đoi My dien hanh tren đai lo. Nam 1970, noi đay to chuc tuong niem Tong thong Charles de Gaulle.
Toi nam 1994, đai lo Champs-Elysees đuoc cai tao mot lan nua voi kinh phi 250 trieu franc. Phan đuong danh cho xe hoi đuoc bo tri lai, bai đau xe đuoc chuyen xuong xay duoi long đat, nen đuoc lat bang đa granit xam... Đai lo cung lay lai dang ve cua ngay xua, đuong đi bo bang mot hang cay thu hai. Nhung quy đinh ve bang hieu, cua hang đuoc ap dung. Cung voi đo mot so đen, ki-ot... khong can thiet bi loai bo. Nhung nguoi thuc hien cai tao nay la kien truc su quy hoach đo thi Bernard Huet cung hai cong tac Jean-Michel Wilmotte va Norman Foster.

Thuoc Quan 8 thanh pho Paris, Champs-Elysees dai 1.915 m, rong 70 m va nam tren truc Axe historique, bat đau tu Louvre va đi qua rat nhieu cong trinh noi tieng. Đau đai lo, phia gan quang truong Concorde, Champs-Elysees đuoc bao boc boi mot khong gian xanh. Khu vuc nay tap trung mot so cong trinh quan trong nhu Petit Palais, Grand Palais, đien Elysee... Đoan tiep theo, bat đau tu nga bay giao voi đai lo Montaigne, hai ben Champs-Elysees la cac toa nha voi cua hieu, quan ca phe, van phong, rap chieu phim...
Truoc thap nien 1950, Champs-Elysees la mot khu vuc sang trong, nhung nhung nam gan đay, đai lo tro thanh mot đia điem du lich va đai chung. Co the thay gan Khai Hoan Mon su hien dien cua nhung cua hang xa xi nhu Louis Vuitton, Hugo Boss, Cartier, Montblanc. Tiep theo đo hai ben đai lo co mot so cua hang thoi trang trung binh nhu Celio, GAP, Zara... cung cac hang an nhanh McDonald's, Quick. Đai lo cung tap trung van phong cua cac ngan hang, hang hang khong, phong trung bay cua cac cong ty nhu Mercedes, Peugeot, Toyota... Va nhu nhung đuong pho khac cua Paris, Champs-Elysees cung co cac cot Morris, quay ban bao, buu đien, phong đoi tien cho khach du lich...
Gia thue bat đong san o Champs-Elysees đat nhat o chau Au va thu hai the gioi, chi sau Fifth Avenue o khu Manhattan, New York. Trung binh gia cho 100 m² trong vong mot nam la 1,25 trieu đo la. Đieu nay khien rat it dan cu song o Champs-Elysees. Ngay ca tang tren cac toa nha cung đuoc danh cho van phong. Muc gia nay cung khong đong đeu. Phia ben so chan, phia Bac, đuoc ua chuong hon boi nhieu anh nang Mat Troi.
Tuy la khu vuc co gia bat đong san đat đo, nhung cong ty lon van mo cac cua hang o Champs-Elysees voi hai muc đich: ban hang cho so luong khach du lich rat lon cua đai lo va quang cao thuong hieu tai mot đia điem noi tieng. Theo nghien cuu cua chinh quyen thanh pho Paris, 39 % trong so 332 cua hang cua Champs-Elysees thuoc ve nganh may mac.


Uy ban Champs-Elysees Von đuoc thanh lap vao nam 1860 voi muc đich quan ly đai lo, toi thang 2 nam 1916, to chuc nay tro thanh mot hiep hoi. "Syndicat d'Initiative et de Defense des Champs-Elysees" (Nghiep đoan Khoi xuong va Bao ve Champs-Elysees) đuoc chuyen thanh "Amis des Champs-Elysees" (Nhung nguoi ban Champs-Elysees) roi sau 1980 thanh "Comite des Champs-Elysees" (Uy ban Champs-elysees). Ngay nay, Uy ban Champs-elysees la hiep hoi duy nhat đai dien cho cac hoat đong thuong mai cua đai lo đoi voi chinh quyen. So luong thanh vien cua hiep hoi hien nay khoang 250.
Uy ban Champs-elysees khong lien quan toi mot lien đoan nao khac, khong co to chuc đo đau va hoat đong bang ngan sach do thanh vien đong gop. Đieu nay bao đam cho uy ban đuoc hoan toan đoc lap. Đieu hanh cua Uy ban Champs-elysees la mot van phong đuoc bau len, gom 15 thanh vien voi mot vi chu tich. Voi nhiem vu ket noi cac thanh vien cua uy ban, hoat đong cua van phong, gom chu tich va ca nhom, đeu khong huong luong.
Nhiem vu cua Uy ban Champs-elysees la bao ve hinh anh cua đai lo noi tieng. Uy ban thong tin cho gioi truyen thong cac hoat đong tren đai lo, chiu trach nhiem trang hoang, thap sang... Uy ban Champs-elysees con co the can thiep vao cac hoat đong thuong mai, nhu quy đinh gio mo cua cua cac cua hang, va đong vai tro tu van cho nhung to chuc, doanh nghiep muon đat tru so hoac buon ban o đay.


Le hoi Đai lo Champs-Elysees cung la noi to chuc cac su kien, le hoi cua thanh pho. Ngay quoc khanh Phap 14 thang 7, cuoc duyet binh se đi theo huong tu Khai Hoan Mon vao trung tam thanh pho. Champs-Elysees cung la đich cuoi cua cuoc đua xe đap Vong quanh nuoc Phap. Đem 31 thang 12, đai lo Champs-Elysees la đia điem đon nam moi đuoc tim đen nhieu nhat o Paris. Đe an mung cac chien thang the thao, nhung co đong vien cung thuong tap trung ve Champs-Elysees.


Cac đia chi Mot vai đia chi cua Champs-elysees


Hinh anh Chu thich Lien ket ngoai Hinh anh Champs-Elysees tren trang L'Art Nouveau
Đai lo Champs-Elysees Luu tru ngay 7 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine tren trang Insecula