Opera Viet Nam đa xuat hien tu cuoi the ky 19 va đau the ky 20 nhung su hinh thanh va phat trien cua thanh nhac Viet Nam noi chung va opera noi rieng moi chi bat đau tu nua sau the ky 20. Trai qua nhieu nam ke tu luc du nhap vao Viet Nam, nghe thuat opera đa đat đuoc mot so thanh tuu nhat đinh. Trong 2 cuoc chien tranh lon ma Viet Nam trai qua, tai mien Bac duoi che đo xa hoi chu nghia, nhieu vo opera mang noi dung tinh than cach mang va khang chien đuoc sang tac, dan dung va bieu dien ben canh nhung vo opera noi tieng tren the gioi. Đoi ngu nghe si va giang vien dan đuoc hinh thanh cho viec đao tao thanh nhac chuyen nghiep. Tai mien Nam duoi chinh quyen Viet Nam Cong hoa, su xuat hien cua opera đa đuoc ghi nhan trong chuong trinh đao tao giang day cung no luc truyen ba va sang tac opera tu mien Bac.
Đen thoi ki hien đai cua the ky 21, opera tai Viet Nam van gap nhieu vuong mac va van đe trong viec phat trien tu sang tac, dan dung, bieu dien đen giang day. Viec quan tam đau tu cho loai hinh nghe thuat nay van chua đuoc chu tam. The chat cua nguoi Viet Nam đoi voi opera đon thuan khong the đap ung đuoc, cung nhu viec opera khong the đung vung truoc thi truong nhac nhe, hay kho khan ve chi phi dan dung va sang tac đe cong dien mot vo opera cung la nhung van đe đang chu y đe phat trien hon nua nen nghe thuat opera cua nuoc nay.


Thoi Phap thuoc Chinh quyen thuc dan Phap quan tam đen su menh khai hoa van minh nen đa cho xay dung ba nha hat lon. Nha hat Lon Sai Gon hoan thanh nam 1897. Nha hat Lon Hai Phong đuoc xay dung nam 1904 va khanh thanh nam 1912. Khi nguoi Phap doi thu đo ve Ha Noi nam 1887, nha hat lon nhat đuoc xay dung o đo vao nam 1901, du mai đen nam 1911 moi đuoc khanh thanh. Phap đa đat su menh cua minh o nuoc thuoc đia la xay dung nhung nha hat lon va tai tro cho cac mua dien cua ho lien quan đen viec ky hop đong va moi cac đoan hat nhac kich tu Phap sang nuoc thuoc đia bieu dien.
Hau het cac nha su hoc ve chu nghia thuc dan Phap khong đe cap đen opera hay cac the loai san khau phuong Tay trong cac cuoc thao luan cua ho ve cong cuoc khai pha van minh. Thong thuong, ho tap trung vao viec xay dung mang luoi giao thong, co so ha tang đo thi va cac cong trinh cong cong khac. Tuy nhien, nguoi Phap song o Đong Duong đa nhan thuc đuoc tam quan trong trong viec dan dung opera va cac nghe thuat san khau khac trong thuoc đia ma ho đo ho. Nhung buoi bieu dien opera nhu vay khong chi đai dien cho thanh tuu lich su cua Phap ma con nhu mot loi nhac nho cong đong nguoi ban đia ve long trung thanh voi nuoc Phap va ve nhung gia tri ma ho mong muon duy tri. Vi vay, viec gioi thieu opera đen Đong Duong van la nham đe phuc vu cho viec khai pha van minh.


= Sai Gon =
Opera đa xuat hien tai Viet Nam tu thoi Phap thuoc thong qua mot so hoat đong bieu dien tai Nha tho Cong giao va mot so nha hat. Trong thap nien nam 1860 va 1870, Sai Gon đa co nhieu buoi bieu dien nghe thuat cua nguoi Phap, chu yeu la mua ballet va opera do chinh quyen Sai Gon tai tro. Vo opera co đien phuong Tay đau tien đuoc bieu dien tai Sai Gon la Les deux aveugles cua Jacques Offenbach, ngay khi nguoi Phap moi đen Sai Gon nam 1864. Hang nam, hoi đong thanh pho nay đeu chi đinh ngan sach va cac yeu cau khac cho mua bieu dien, đong thoi phai chon mot đao dien, nguoi co nhiem vu moi cac ca si va nhac si tu Phap qua bieu dien. Cac vo opera đuoc chon "mot cach kha bao thu", nhung trong nam 1894, 12 vo đuoc mua lai thi co 7 vo moi vua bieu dien tai Paris.
Tu nam 1898, hoi đong thanh pho Sai Gon đoi hoi phai co "it nhat 5 opera hai kich va 5 operetta chua đuoc bieu dien tai Sai Gon trong 3 nam qua" hoac "cac tac pham noi tieng va moi ra mat tai Phap". Ban đau khi chua co nha hat, nhung buoi bieu dien nay phai tam dien tai dinh cac đo đoc gan cong truong Đong Ho (ngay nay la giao lo Đong Khoi). Nam 1894, cong trinh moi ma ve sau la Nha hat Thanh pho Ho Chi Minh đuoc xay dung tren ban thiet ke cua Eugene Ferret theo loi kien truc thoi Đe tam Cong hoa Phap. Đich than Camille Saint-Saens đa ghe tham Sai Gon nam 1895 va xem mot cuoc bieu dien, tuy nhien ong cam thay "co chut that vong". Nhung nha soan nhac nay van ky vong tac pham Phryne cua minh se đuoc bieu dien tai đay. Mua bieu dien nam 1900-1901 gom nhieu tac pham moi, trong đo co vo La boheme cua Puccini va Samson va Delilah cua Saint-Saens. Vo dien đau tien tai nha hat la La Navarraise cua Jules Massenet va đa gianh đuoc "thanh cong vang doi", đac biet đoi voi linh moi tro ve tu chien dich o Trung Quoc. Nam 1924, nha hat lon Sai Gon nhan so tien tai tro len đen 800.000 franc, cao hon tat ca cac nha hat khac o mau quoc tru Paris Opera va Opera-Comique. Nam 1932, đoan hat opera San Carlo Opera Company tung hoat đong nua đau the ky 20 o My đa thuc hien chuyen luu dien o hai thanh pho Sai Gon va Ha Noi. Đoan hat nay du chi thuc hien chuyen luu dien 8 ngay nhung đa nhan đuoc su "hoan nghenh" tu cong chung. Thoi chien tranh Đong Duong, cac to bao o Sai Gon thuong goi cac loai hinh nghe thuat nhu tuong, cai luong la "opera".


= Ha Noi =
Do tam quan trong cua nghe thuat bieu dien trong van hoa chau Au, am nhac va kich Phap đen Ha Noi gan nhu song song voi chinh quyen cai tri thuc dan. Nhung ban kich thoi su dan đuoc cong dien o đo vao đau nam 1884, va cac nghe si bieu dien nguoi Phap đa đi luu dien o Chau A som bat đau coi Ha Noi la điem dung chan trong cac chuyen luu dien cua ho. Hau het nhung buoi bieu dien nay duong nhu la nhung buoi bieu dien am nhac giai tri con khiem ton ve mat quy mo, giong nhung buoi hoa nhac o quan ca phe tai Paris hon la nhung buoi bieu dien san khau trang trong. Tuy nhien, nhung su thay đoi nay đa thuc đay su them muon cua nhung nguoi Phap xa xu o Ha Noi voi nhu cau đuoc xem nhung tac pham co quy mo dan dung cong phu hon. No luc đau tien đe to chuc mot mua dien opera bat đau vao đau nam 1890, khi mot đoan 14 nghe si đen Ha Noi voi nguoi lanh đao la De Greef, giam đoc nha hat lon Sai Gon. Ho muon nghe si tu đoi ngu cua đoan kich Sai Gon, trinh bay nhung tac pham tieu bieu cua Gounod, Masse, Offenbach cung nhung nha soan nhac noi tieng khac. Đoan kich đa hoat đong thanh cong, nhung chi ton tai trong vai tuan.
Nhung vo opera cua Saint-Saens cung voi nhieu tac pham khac van con đuoc bieu dien đen nam 1910. Nha hat lon Ha Noi cung la mot cong trinh lon ma Chinh quyen thuc dan Phap cho xay dung trong nhung nam đau the ky 20. Sau khi hoan thanh, nha hat đuoc su dung lam noi bieu dien cac loai hinh nghe thuat co đien phuong Tay nhu am nhac thinh phong, kich noi, trong đo co ca opera, phuc vu chu yeu cho tang lop quan lai thuong luu nguoi Phap va mot so it nguoi Viet giau co. Mot so vo opera đuoc bieu dien o Nha hat lon Ha Noi khi moi đuoc khanh thanh nam 1911 co the ke đen mot so vo noi tieng cua Franz Lehar, Gustave Charpentier, Georges Bizet, Charles Gounod... Trong thoi điem giua hai cuoc the chien, chinh quyen Đong Duong đa khong con tai tro bieu dien nhu truoc nua va cung it co moi quan tam hon, nhung opera van tiep tuc đuoc bieu dien cho đen su kien Nhat đao chinh Phap tai Đong Duong. Theo nghien cuu gia Michael McClellan, su co mat cua opera o Ha Noi đa khien khoang cach—trong đia ly, xa hoi va van hoa—giua thuoc đia va nuoc Phap tro nen ro ret hon. Nha hat lon Ha Noi la mot cong trinh do chinh quyen Phap xay dung von la mot bieu tuong cua quyen luc nuoc Phap, nhung lai khong đuoc su dung thuong xuyen, đi kem voi cac yeu to nhu nhung vo opera co quy mo han che va su ho hung cua nguoi dan đia phuong đa khien bieu tuong quyen luc cua Phap bi lung lay va cho thay cac sai sot trong chinh sach cai tri cua đe quoc thuc dan Phap. Đong thoi, viec nay đat ra nhieu nghi van ve chu nghia thuc dan thay vi đua ra cau tra loi.


Lich su Cum tu "opera cua Viet Nam" hay "opera truyen thong" đuoc mot so nguon nghien cuu nhac đen tuong đuong voi nghe thuat hat tuong, mot loai hinh nhac kich dan gian lau đoi cua Viet Nam. Cung co nguon nghien cuu khac tu sach cua tac gia Dennis Bloodworth đua ra thong tin lien quan đen "soap opera" tai Viet Nam, mot khai niem chi kich xa phong. Tuy vay, xet theo đung nghia loai hinh nghe thuat nhac kich cua phuong Tay, opera cua Viet Nam chi moi ra đoi vao the ky 20 trong khoang thoi gian ket hop giua hai yeu to noi sinh va ngoai sinh trong boi canh xa hoi chu nghia. Theo nha nghien cuu am nhac Tu Ngoc, yeu to noi sinh đuoc cho la đen tu su tich luy ve khat vong, kinh nghiem va thanh tuu cua nhung nhac si trong linh vuc ca canh, ca kich tu nhung giai đoan truoc. Yeu to ngoai sinh đen tu mau hinh kich hat co đien chau Au đuoc pho bien tai quoc gia nay nua sau the ky 20. Theo nghien cuu tu cong trinh "Am nhac moi Viet Nam: tien trinh va thanh tuu", opera cua Viet Nam hinh thanh duoi che đo xa hoi chu nghia ke tu nua sau the ky 20. Mot so mau hinh kich hat co đien chau Au đa đuoc pho bien cuoi nhung nam 1950 va 1960 qua cac vo Evgeny Onegin cua Nga va Nui rung hay len tieng cua Trieu Tien. Du vay, su hien dien cua opera tai đat nuoc nay đa xuat hien tu som hon o đau the ky 20, trong đo co cac hoat đong ca đoan o nha tho Cong giao va bieu dien nghe thuat tai mot so nha hat lon.
Su hien dien cua nhung vo kich nuoc ngoai tren san dien Viet Nam va do cac nghe si Viet Nam dan dung, bieu dien chi la nhan to kich thich, trong khi su ren luyen ky nang, linh hoi tri thuc nghe nghiep cua nhac si đoi voi the loai nay moi mang lai y nghia quan trong cho su ra đoi cua opera Viet Nam. Theo đo, opera Viet Nam đuoc xem la san pham cua nguoi Viet đuoc tiep thu tu tinh hoa am nhac noi chung va nghe thuat opera noi rieng cua chau Au tren co so nen tang am nhac truyen thong. Voi vo ca kich đau tien la "Tuc luy" sang tac nam 1943 cua Luu Huu Phuoc, ca kich va ca canh đa phat trien phong phu hon o cac thoi ky chien tranh Đong Duong, chien tranh Viet Nam va co anh huong đen su ra đoi cua opera Viet Nam. Theo Nguyen Thi To Mai (2010), qua ca canh va ca kich, cac nhac si mien Bac Viet Nam đa đuoc ren luyen viet am nhac san khau theo phong cach phuong Tay truoc khi đen voi the loai opera.
Theo nhan đinh khac tu luan an cua Nguyen Thi Huyen Nga, mot đao dien san khau kich phuong Tay, co cho rang trong thoi ki chien tranh Đong Duong, ngoai ca khuc la linh vuc chu yeu thi ca canh va ca kich đa đat nhung thanh tuu nhat đinh, song nen tang khi nhac duong nhu chua co su chuyen bien đang ke nen chua the đap ung đuoc yeu cau cho the loai opera. Đoi ngu cac nhac si sang tac cung chua co su chuyen mon hoa. Ngoai ra, trinh đo cua nguoi bieu dien, cung nhu kha nang tiep nhan cua cong chung cung la nhung yeu to khien opera chua the đap ung đieu kien cho su ra đoi o thoi ky nay. Theo đo, đe the loai opera thuan Viet đuoc ra đoi, nen am nhac quoc gia đuong thoi buoc phai co đu cac yeu to nhu trinh đo cua nguoi soan nhac, trinh đo cua cac nghe si bieu dien, tham chi la ca trinh đo thuong thuc am nhac cua khan gia. Toi thoi ki chien tranh Viet Nam, nen am nhac nuoc nay moi đap ung cac yeu to đe ra đoi nghe thuat opera. Sau mot thoi gian dai, nghe thuat opera do nguoi Viet sang tac đa đat đuoc mot so thanh tuu đau tien. Nhieu vo opera đuoc viet, dan dung va bieu dien ben canh nhung vo opera noi tieng tren the gioi. Đieu nay giup co them thanh phan nhung nguoi bieu dien va giang day đuoc hinh thanh cho đao tao thanh nhac chuyen nghiep.
Tuy nhien, ke tu sau khi Viet Nam trai qua 2 cuoc chien tranh lon, san khau nhac moi chuyen dan sang xu huong kich hat khien cho cac sang tac opera hau nhu bien mat trong khoang thoi gian dai. Nguyen nhan đuoc cho la do hoan canh lich su xa hoi thay đoi dan đen thay đoi quan điem sang tac. Mot nguyen nhan khac cung đuoc chi ra la viec đau tu cho opera rat ton kem boi tinh "đo so" cua mot vo dien khi đuoc dan dung.


= Thoi ki sau chien tranh Đong Duong va chien tranh Viet Nam =
Sau khi mien Bac Viet Nam gianh đuoc chinh quyen vao nam 1954, viec bieu dien cac vo kich noi, ca canh, ca kich, tuong, cheo, cai luong la mot nguon su thuc đay them cho su bieu dien opera o Viet Nam. Hoat đong bieu dien con đuoc the hien trong cac chuong trinh hop tac quoc te. Nhung buoi bieu dien cac vo opera nuoc ngoai đa tao them đong luc cho cac ca si va nhac si Viet Nam đoi voi nghe thuat opera. Nam 1961, Đoan Ca Mua nhan dan Trung uong cung voi Truong Am nhac Viet Nam va Dan nhac giao huong Đai Tieng noi Viet Nam voi su giup đo cua mot chuyen gia thanh nhac Lien Xo đa dung va bieu dien vo opera Evgeni Onegin cua Tchaikovsky. Nam 1964, Nha hat Nhac Vu Kich Viet Nam đa bieu dien vo Nui rung hay len tieng cua Trieu Tien. Onegin do Quy Duong va Gremil do Tran Hieu the hien, ngoai ra con co Ngoc Dau, Tran Chat va nhieu nguoi khac cung tham gia. Lan đau đa khong đat đuoc ket qua nhu mong muon, moi chi la su gioi thieu loai hinh nghe thuat con moi la đen voi cong chung Viet Nam, nhung đa thuc đay cho su phat trien sau nay. Đo la nhung vo opera đau tien cac nghe si Viet Nam bieu dien. Đay đuoc xem la buoc hoi nhap đau tien cua nguoi Viet đoi voi nghe thuat opera, va tro thanh tien đe cho qua trinh xay dung nen nghe thuat opera mang tinh chien luoc lau dai. Ben canh đo, nhieu vo khac đa đuoc dan dung va bieu dien nhung khong đuoc thu am lai, qua đo khong con tu lieu luu giu đen ngay nay.
Đoi voi mien Nam Viet Nam, vo Hansel va Gretel đa đuoc bieu dien tai Sai Gon vao thang 10 nam 1970 la vo opera đau tien đuoc bieu dien tai thanh pho trong hon 30 nam. Vo dien nay la đe gay quy cho nghe thuat hat boi. Nhung truoc đo trong giai đoan 1954 đen 1960 cung đa dien ra mot so hoat đong truyen ba ca nhac kich gay tieng vang lon thu hut đong đao nguoi dan, đac biet la tang lop sinh vien tri thuc Sai Gon tham gia. Nhung vo ca nhac kich yeu nuoc va lich su tu che đo xa hoi chu nghia o mien Bac đeu mang lai tac dung nang cao tinh than yeu nuoc, dan toc cho hoc sinh. Trong hoan canh chien tranh Viet Nam dien ra khoc liet, đa tung co no luc tu mien Bac Viet Nam muon truyen ba opera vao mien Nam nhung gap nhieu kho khan ve đieu kien va phuong tien đe dan dung mot vo opera. Vo opera đuoc ghi nhan ra đoi trong hoan canh nay la Bong sen cua Hoang Viet, đuoc sang tac nam 1967, khong lau truoc khi ong qua đoi tren chien truong. Du đuoc bieu dien ngay sau đo nhung Bong sen đa đuoc chuyen tu the loai opera xuong mot hinh thuc nhac canh nho đe phuc vu van nghe.
Sau su kien 30 thang 4 nam 1975, khu vuc mien Nam Viet Nam đa tiep nhan van hoa cung dong nhac bac hoc tu mien Bac. Su thong nhat hai mien Bac va Nam cua Viet Nam cung chinh sach Đoi Moi cung đa keo theo su hoi sinh cua opera phuong Tay tai Ha Noi, trong đo co su kien mot to chuc truyen ba van hoa cua Phap mang ten Alliance francaise tai tro 14 trieu đo la My cho viec trung tu Nha hat lon Ha Noi.
Nam 1978, nha soan nhac nguoi Phap goc Viet Nguyen Thien Đao sang tac vo opera mang ten My Chau – Trong Thuy, đanh dau ten tuoi cua ban than nhac si trong linh vuc am nhac co đien đuong đai cua the gioi. Đay đuoc xem la vo nhac kich đau tien cua Viet Nam đuoc the gioi biet đen nhu mot tac pham "mang tieng noi dan toc đac sac va thu phap bieu hien moi me".


= Thoi ki Đoi Moi =
Đen nhung nam 1990, opera Viet Nam đuoc bieu dien toi cong chung nho vao su ho tro cua cac to chuc quoc te nhu Thuy Đien, Hoi đong Anh... nhung vao thoi điem nay, nhung vo opera thuan Viet duong nhu khong xuat hien ma chi co cac tac pham nuoc ngoai. Đung truoc boi canh cac dong nhac dan toc va dong nhac bac hoc bi lep ve truoc dong nhac tre, opera cung chi đuoc dan dung mot cach "lac đac" voi phan giao huong va hop xuong.


= Thoi ki hien đai =
Tai cac quoc gia phat trien, opera la mot trong nhung mon nghe thuat đuoc xem trong. Tuy vay tai Viet Nam, opera cung nhu cac loai hinh nghe thuat bac hoc khac nhu ballet thoi điem đau the ky 21 đang đung truoc nhieu thach thuc va vuong mac tu bieu dien, sang tac đen dan dung. Toi đau the ky nay, khai niem opera van moi chi đuoc xem la "đon gian va rat mo ho" voi nhieu nguoi dan. Khoang thoi gian cham đinh cua opera Viet Nam trong thoi ky nay đa co su giup suc gan nhu toi đa tu tai chinh đen nhan luc cua Nha nuoc Viet Nam cung nhu cac nuoc nhu Nga, Đuc, Phap, qua đo co nhung tac pham nhu 3 vo opera trong cuoc đoi cua Đo Nhuan; Ben bo K'rong Pa cua Nhat Lai, Bong sen cua Hoang Viet. Thap nien 2010, Nha hat Nhac Vu Kich Viet Nam đa cho dung mot so vo opera. Du đoi luc opera đuoc trinh dien tren san khau o Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh, Viet Nam van chua thuc su co mot nen nghe thuat opera chuyen nghiep, on đinh. So nhac si sang tac opera khong nhieu nen chu yeu chi dan dung đuoc nhung tac pham mang tinh kinh đien cua nuoc ngoai. Ben canh đo, đay cung la the loai nghe thuat ken khan gia hon la am nhac đai chung, trong khi đe dan dung va mot bieu dien opera van con vuong mac van đe tai chinh eo hep. Viet Nam van chua co co hoi thuan loi cho opera phat trien. Do đo, viec sang tac va bieu dien opera tro nen "xa xi" tai Viet Nam, khien loai hinh nay gan nhu vang bong. Đe opera tai nuoc nay phat trien, mot so cuoc thi đa đuoc to chuc nhung đuoc nhan đinh van chua co nhieu hieu qua.


 Dan dung  Theo mot nguon tin tu to chuc Hoi Am nhac Ha Noi, đe dan dung đuoc mot vo nhac kich tai Viet Nam la "mot thach thuc lon", trong đo can co su đau tu ve chuyen mon, nhan luc, kinh phi va thoi gian dai va phai đam bao 3 van đe co ban: Noi dung (tac pham đuoc dan dung), Bieu dien va To chuc. Cac đao dien nguoi Chau Au đa co nhung sang tao nghe thuat trong qua trinh dan dung cac tac pham opera co đien cua the gioi tai Viet Nam ngay nay, đua hinh thuc nghe thuat nay gan gui voi su tiep nhan cua khan gia Viet Nam hien đai, đong thoi van pho bien đuoc cac gia tri nghe thuat cua the loai nhac kich nay. Nguoc lai, trong dan dung san khau, phong cach dan dung cua opera cung đuoc mot nghien cuu đe xuat khai thac đe ap dung vao loai hinh nghe thuat truyen thong cua nuoc nay nhu cheo. Mot van đe khac đuoc đat ra rang, so tien đau tu cho mot tac pham opera tai Viet Nam đuoc xem la khong đang ke so voi nhung khoan kinh phi đuoc cap cho cac le hoi va cac du an đau tu vao cac loai hinh am nhac truyen thong đuoc vinh danh di san the gioi. Mat khac, khong co vo opera nao đuoc nganh van hoa Viet Nam đat hang đe xuc tien loai hinh nghe thuat nay. Nhung vo opera co suc anh huong tren the gioi nhu Cay sao than, Cosi fan tutte hay La Boheme đeu mat tong so kinh phi len đen hang ty Đong tro len. Tuy nhien, co nhung vo khi cong dien chi thu ve loi nhuan khong toi 50 trieu Đong.
Nam 2006, Cay sao than cua Mozart đuoc dan dung tai Viet Nam, đuoc coi la mot trong nhung su kien am nhac lon nhat dien ra tai nuoc nay trong nam, cung la co hoi giup đanh thuc "tiem nang am nhac co đien cho đat nuoc". Nam 2012, vo Co Sao đuoc phuc dung va tai bieu dien, mang nhieu y nghia voi nen am nhac nuoc nay khi lan đau nhieu nguoi dan Viet Nam đuoc xem mot loai hinh nghe thuat co tinh chat quoc te nhu opera. Nam 2016, Carmen – vo nhac kich đuoc xem la noi tieng nhat cua Phap va la mot trong nhung vo đuoc dien nhieu nhat tren the gioi, đa ra mat cong chung Viet Nam tai Nha hat thanh pho Ho Chi Minh. Mac du gap nhung kho khan truoc mat tren con đuong phat trien va đua opera đen gan voi cong chung Viet hon, Nha hat Nhac Vu kich Viet Nam đa đua vo Maria de Buneos Aires len san khau Nha hat Lon voi mot phong cach moi, đac biet la viec đua dan nhac len san khau đe tuong tac truc tiep voi ca si va dan dien vien mua. Chuong trinh đa thu hut đuoc khan gia thong qua truyen thong, bao chi. Nhieu bai viet, chuong trinh truyen hinh phan tich ve tac pham nay, giup keo khan gia Viet đen voi opera nhieu hon.
Đoi voi hoat đong cua opera Viet Nam tai hai ngoai, tac gia Phan Quang Phuc đa cho ra mat mot so vo opera khac nhau viet bang tieng Anh. Thang 2 nam 2014, tai thanh pho Bloomington, tieu bang Indiana, vo opera tieng Anh The Tale of Lady Thi Kinh dua tren vo cheo co Quan am Thi Kinh cua Viet Nam do ong sang tac đa đuoc trinh dien 4 ngay tren san khau hon 1000 ghe ngoi cua Đai hoc Indiana. Tac pham co thoi luong 135 phut voi su gop mat cua dan nhac giao huong, dan hop xuong va 15 vai dien, toan bo phan loi hat bang tieng Anh nhung đuoc xem la lan đau tien, co hai bai hop xuong đuoc hat bang tieng Viet trong mot vo opera đuoc dan dung va bieu dien tren san khau nhac kich the gioi. Truoc đo, nha soan nhac nay cung tung cho ra mat vai canh cua vo opera 120 phut Lorenzo de' Medici vao nam 2007 voi phan nhac đuoc yeu thich nhung phan noi dung khong gay đuoc an tuong. Nam 2018, Phan Quang Phuc tiep tuc cong bo vo opera moi mang ten Trong bung ngua (tua tieng Anh la What the Horse Eats). Vo opera gom 5 man, đuoc viet nhu mot vo nhac kich lon nhung đuoc dan dung la mot vo nhac kich thinh phong. Trong bung ngua đuoc nhan xet "tran đay nhung đieu nhac goi cam va đay cam xuc".
Đau thap nien nam 2020, chi moi vai vo opera Viet Nam đuoc khoi phuc, dan dung tren san khau trong vai nam gan đay. Viec khai thac cac tiet muc thanh nhac trong cac vo opera Viet Nam đe bieu dien con chua nhieu, qua đo the hien su quan tam chua đung muc đen the loai nay. Nam 2022, buoi cong dien vo Cong nu Anio đuoc cong bo tai Viet Nam  đuoc to chuc du kien vao thang 9 nam 2023 tai nha hat Lon Ha Noi. Đay la du an trong tam trong su kien ky niem 50 nam thiet lap quan he ngoai giao Nhat Ban – Viet Nam. Vo opera nay đa đuoc cong dien nhieu lan tai Ha Noi, 1 lan tai Hung Yen va 1 lan tai Tokyo, Nhat Ban. 4 buoi cong dien tai Viet Nam đa đe lai "nhung an tuong va tinh cam tot đep" đoi voi nguoi dan. Trong đo, buoi cong dien đau tien tai Viet Nam co su tham du cua Than vuong Fumihito va Hoang tu phi Kiko. Nam 2023, mot vo opera cua mot đao dien nguoi Phap goc Viet soan mang ten tieng Viet la Khung canh lang quen đuoc cong dien tai Viet Nam nam trong khuon kho su kien ky niem "50 nam quan he ngoai giao Viet Nam va Phap". Vo opera nay co su ket hop cai luong voi nhac kich Phap va đuoc the hien bang 3 thu tieng Anh, Phap, Viet.


Hoat đong sang tac Linh vuc sang tac opera chu yeu dien ra tai mien Bac Viet Nam. Cac vo opera ra đoi trong giai đoan tu 1954 đen 1975 cua nen am nhac Bac Viet đa đat nhung thanh tuu nhat đinh ve so luong va ca chat luong ca khuc thoi ky nay đuoc sang tac mot cac phong phu voi nhieu the loai va hinh thuc nhu hanh khuc, tru tinh, ca khuc quan chung, ca khuc thieu nhi... Ben canh đo, nhung the loai co hinh thuc lon nhu hop xuong, truong ca tiep tuc phat trien. Thoi ky nay con xuat hien them the loai thanh xuong kich. Tu duy đa am trong cac tac pham hop xuong đa phan nao chung minh but phap sang tac cua cac nhac si Viet Nam đa cai thien hon, cung nhu khang đinh co so đe sang tac cac tiet muc hop xuong cho opera. O thoi ky nay, viec sang tac khi nhac cung nhanh chong phat trien phong phu ve mat the loai co hinh thuc lon nhu lien khuc sonata giao huong nhieu chuong, to khuc giao huong, giao huong tho cho toi cac the loai co hinh thuc nho nhu bien tau, rapsodie, fantasie... va cac tieu pham khac. Su phat trien giao huong trong giai đoan nay đa co mot tam anh huong rat lon toi sang tac opera. Khi cac nhac si Viet Nam đa viet đuoc giao huong thi viec viet opera cung co thuc hien đuoc. The loai kich noi đuoc phat trien tren tat ca cac mat sang tac, bieu dien, đao tao, nghien cuu ly luan phe binh, la su thuc đay cho viec phat trien cac loai hinh san khau khac nhu san khau co truyen (tuong, cheo, cai luong), ca kich va ca cho san khau opera. Dua tren nhan đinh tong quan, cac nhac si mien Bac đa tiep thu opera co đien va lang man chau Au, đong thoi ket hop su dung nhung yeu to trong am nhac co truyen Viet Nam đe xay dung nen cac tac pham opera thuan Viet.
Theo nhieu tai lieu xuat ban thuoc quan li cua Nha nuoc Viet Nam, nam 1965, vo opera đau tien – Co Sao cua Đo Nhuan đa đuoc dan dung va bieu dien, đanh dau su ra đoi cua opera Viet Nam ma chinh quyen nuoc nay khang đinh. Y đinh viet mot vo opera cua Đo Nhuan đa đuoc ong ap u tu nhung nam đau thap nien 1950, ma thoi đo ong đa viet đuoc nhieu ban ca kich ngan. Qua đo, Đo Nhuan đa đong vai tro đac biet va co vi tri lon trong su khoi đau cua loai hinh nghe thuat tong hop nay tai Viet Nam. Co Sao, ve sau con đuoc đoi thanh A Sao, đuoc ra mat cong chung lan đau vao ngay 2 thang 9, nhan ky niem 20 nam thanh lap nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa. Tham gia vo dien la dan nghe si đang chu y cua nen thanh nhac Viet Nam luc bay gio nhu Quy Duong, Ngoc Dau, Trung Kien, Quang Hung... Đa co mot so tham luan, bai viet lien quan truc tiep đen qua trinh hinh thanh va phat trien nghe thuat opera Viet Nam nhu tham luan hoi thao Khoa Thanh Nhac 30 Nam (nam 1986) cua Trung Kien. Cung nam, ong cung co ten trong mot bai tham luan khac co khuon kho lon va bao quat rong hon mang ten "Nhung buoc phat trien cua 3 dong ca hat" tai khuon kho Hoi nghi tong ket 10 nam hoat đong nganh ca mua nhac.
Khi tiep can voi nen nhac kich chau Au co đien, hai nhac si Đo Nhuan va Nhat Lai đa sang tac nhung vo opera Viet Nam đau tien ket hop ky thuat hat bel canto voi ky thuat hat dan toc va đuoc gioi am nhac Viet Nam đanh gia cao. Du buoc đau chi la su the nghiem, nhung viec van dung ky thuat mang tinh co đien cua the gioi va ky thuat dan gian Viet Nam đa đuoc xem la su hua hen lon.
Duoi goc đo tim hieu van đe mot nhac si sang tac co vi tri quan trong đoi voi opera Viet Nam hay khong, Đo Nhuan tung viet nhieu bai viet lien quan đen mang đe tai nay nhu "Ban ve ca kich moi" (bao Van hoc so 2 nam 1958), "Mot thanh cong lon trong viec gioi thieu nhac kich Evgeni Onegin (bao Van nghe so 12 nam 1961), "Dao đau: Cong hay khong cong?" (bao Van hoa so 6 nam 1969), "Tu ca khuc đen nhac kich" (bao Van hoa so 8 nam 1969), "Toi viet nhac kich Nguoi tac tuong" (bao Van hoa so 4 nam 1970)...
Buoc vao thoi ki Đoi Moi, co che thi truong voi nhung quan niem ve thuong mai hoa nghe thuat đa tac đong đen viec hinh thanh thi truong am nhac anh huong truc tiep toi hoat đong sang tac, bieu dien va đao tao thanh nhac chinh thong. Nhung sang tac lon ngang tam voi cac vo opera cua Đo Nhuan, Nhat Lai, Hoang Viet... hay truong ca cua Van Cao, Nguyen Đinh Thi đeu khong co. Tai cac quoc gia nhu Phap va My ke tu nam 1978 đen nam 2023, mot so vo opera do cac nhac si Viet Kieu sang tac co quy mo lon đa gay đuoc su chu y nhat đinh trong hoat đong am nhac co đien đuong đai. Trong đo, vo opera Khung canh lang quen cua nhac si Olivier Dhenin Huu đa ket hop 2 hinh thuc nghe thuat cai luong cua Viet Nam va opera Phap, đuoc nhin nhan nhu "su hoa tron van hoa Đong – Tay".
Nam 2005, mot tac pham đuoc sang tac va dan dung theo hoi huong opera mang ten Đat nuoc đung len cua An Thuyen đuoc cong dien, đuoc xem la su tro lai cua opera thuan Viet sau nhieu nam. Vo dien chia thanh 6 man, chu yeu co noi dung ca ngoi ve truyen thong cach mang va cuu quoc tai khu vuc Tay Nguyen. Đat nuoc đung len du đuoc sang tac nhu mot vo opera nhung đa bi nhieu nha nghien cuu am nhac gop y cung nhu đat ra nghi van "chua the goi la opera" vi su thieu sot ve phan am nhac nhu viec vo dien khong co ouverture, chua co su tach bach ve ca nhac va mua,... Tham chi tac pham nay con dinh nghi van ban quyen khi dan dung tren nguyen tac cua Nguyen Ngoc ma chua đuoc su đong y cua tac gia.


= Đac tinh opera cach mang mien Bac =
Noi dung cac vo opera Viet Nam duoi che đo xa hoi chu nghia chu yeu đe cap đen nhung van đe co y nghia to lon đoi voi van menh cua toan the dan toc nhu chu nghia anh hung, yeu nuoc, cung nhu ke lai cac cuoc chien tranh cach mang voi thuc dan Phap va đe quoc My... Qua đo nhung vo nay noi len "khat vong hoa binh, đoc lap dan toc, hanh phuc va tinh yeu cua nhan dan". Nguon nuoc ngoai nghien cuu rang opera do nguoi Viet sang tac co noi dung su dung "lich su nguoi Viet va nhung cau chuyen chinh tri". Đa so cac opera Viet Nam co cau truc theo mau hinh opera co đien chau Au, đo la phan chia theo loi man, canh va cau truc so muc. Ngoai tru vo Bong sen cua Hoang Viet đuoc xay dung theo loi xuyen suot khong chia thanh man va co quy mo nho hon tat ca. Trong khi đo, cac vo opera do nguoi Viet hai ngoai sang tac thuong viet bang ngoai ngu nhu Anh, Phap nhung chu yeu van co noi dung lien quan đen Viet Nam nhu truyen thuyet dan gian.
Mo đau cac opera la khuc mo man cua dan nhac, mot so vo mo man bang đoc tho tren nen nhac va them phan hop xuong nhu Co Sao, Ben bo K'rong Pa. Phan thanh nhac gom hat va hat noi. Nhieu vo tham chi co them noi thuong. Cac tiet muc thanh nhac su dung nhieu hinh thuc cua opera chau Au: đon ca, hop ca, hop xuong. Cac tiet muc đon ca chu yeu la aria va ca khuc, arioso, romance, ballade. Hop ca co cac tiet muc song ca la chu yeu, ngoai ra con co tam ca va top ca. Hop xuong đuoc dung o nhieu hinh thuc: Phan chia theo giong nguoi co hop xuong nam nu, hop xuong nam, hop xuong nu. Phan chia theo be chu yeu co hop xuong bon be, ba be, tham chi la hai be.
Ky thuat hat trong opera Viet Nam co su khac biet so voi opera co đien chau Au, chu yeu xuat phat tu su khac biet ngon ngu, cach phat am, cung voi nhung yeu to am nhac dan toc cac vung mien tren đat nuoc Viet Nam. Phong cach bel canto cung đa du nhap song song voi su ra đoi cua opera Viet Nam. Theo giang vien thanh nhac Tran Thi Ngoc Lan, mot tac gia nghien cuu cho rang viec đua ky thuat hat cua mot ngon ngu hoan toan khac vao tieng Viet (von la ngon ngu đon am) la mot qua trinh đoi hoi "nhieu cong phu, say me va sang tao..." Ngon ngu, loi ca cua nhan vat vai dien giong nu cao trong opera Viet Nam thuong đuoc the hien net đac trung thong qua boi canh lich su, khong gian phan anh cau chuyen cua vo kich. Đoi voi phan dan nhac, opera Viet Nam cung đuoc su dung theo mau hinh opera chau Au, gom bon bo nhac cu trong dan nhac giao huong la day, go, đong, go. Ben canh đo, cac opera đeu su dung them cac nhac cu dan toc. Bo phan khi nhac, ngoai khuc mo man va dao đau cac man co nhac đem, nhac nen, nhac dan vao tiet muc, nhac chen đong vai tro quan trong trong viec the hien tinh huong kich va xay dung hinh tuong kich.
Ben canh cac tiet muc thanh nhac va phan viet cho dan nhac, cac tiet muc mua cung đoi khi xuat hien. Trong cac opera thuan Viet, cac tiet muc mua chu yeu co mau sac dan gian nhu cac vu đieu Tay Nguyen trong Ben bo K'rong Pa, mua theo đieu xoe cua dan toc Thai trong Co Sao.


Cac nhan to = Dan nhac giao huong =


 = Dan nhac giao huong Viet Nam  =

Trong thoi ky chien tranh Viet Nam, tai mien Bac, truoc su truong thanh cua nganh am nhac va yeu cau cap thiet co đuoc đieu kien đe thuc đay viec sang tac đong thoi trinh dien, gioi thieu toi nguoi dan nhung tac pham tu nhung nha soan nhac lon phuong Tay, Bo Van hoa Viet Nam đa đua ra quyet đinh thanh lap mot dan nhac giao huong đau tien cua che đo xa hoi chu nghia voi su giup đo cua nhung chuyen gia nuoc ngoai vao ngay 6 thang 8 nam 1959. Viec thanh lap Dan nhac Giao huong Viet Nam đap ung đuoc yeu cau la tan dung nghe thuat bieu dien am nhac voi quy mo lon đe khich le quan chung trong cuoc cach mang van hoa va tu tuong, khuyen khich viec sang tac ra nhung tac pham am nhac quy mo lon. Ngay 5 thang 9 nam 1950, Bo truong Bo Van hoa Hoang Minh Giam đa giao cho Duong Quang Thien, mot nguoi cung đon vi đung ra chiu trach nhiem voi muc tieu xay dung mot dan nhac 4 quan hoan chinh gom 114 nhac cong. Tuy vay, toi nam 1984, Dan nhac Giao huong Viet Nam (VNSO) moi đuoc thanh lap chinh thuc theo quyet đinh so 79/VH-QĐ, ngay 14 thang 6 nam 1984 truc thuoc Bo Van hoa Viet Nam.


 = Dan nhac giao huong Nhac vu kich  =
Nam 1964, đe đay manh them phong trao am nhac, sau hai nam thanh lap Đoan Hop xuong Viet Nam, Bo Van hoa đa quyet đinh thanh lap mot đon vi nghe thuat moi, quy mo lon hon, đo la Nha hat Giao huong hop xuong nhac vu kich Viet Nam. Vo opera đau tien đuoc cong dien la Yevgeny Onegin cua Tchaikovsky, sau đo nha hat đa cho trinh dien vo nhac kich cua Trieu Tien Nui rung hay len tieng gom 5 man, 8 canh vao thang 12 nam 1964. Đay đuoc xem la thu thach đau tien ve loai hinh nghe thuat tong hop cao cap nay nhu opera. Trong dip ky niem 35 nam ngay thanh lap Đang Cong san Viet Nam va mung tho Ho Chi Minh 75 tuoi, dan nhac nay đa cung voi dan hop xuong cua Nha hat, trinh dien vo nhac kich Co Sao cua Đo Nhuan. Ke tu ngay thanh lap Dan nhac Giao huong quoc gia Viet Nam (1984), dan nhac cua Nha hat Nhac vu kich khong đuoc chu tam phat trien nhieu. Đen giua thap nien 2010, bien che nhac cong con rat han che voi tren duoi 30 nguoi nen đuoc nhan đinh la "chua the coi la hoan chinh đoi voi mot dan nhac giao huong". Theo đo, moi lan co chuong trinh bieu dien, Dan nhac cua nha hat nay phai phu thuoc nhieu vao cac cong tac vien thuoc cac đon vi khac. Dan nhac chu yeu đuoc su dung đe đam nhiem phan am nhac cho cac vo ballet, opera, operetta.


 = Cac dan nhac khac  =

Ke tu sau khi Viet Nam ket thuc 2 cuoc chien tranh lon, su thinh hanh cua cua cac loai nhac pop, rock, cac loai nhac cu đien tu... đa khien cho su xuat hien cua am nhac giao huong ngay cang thua dan. Tuy vay, tu nhung nam 90 cua the ky 20, am nhac giao huong dan dan xuat hien tro lai. Voi su giao luu van hoa mo cua, nhieu nghe si va nha chi huy dan nhac quoc te đa đen Viet Nam lam viec voi Dan nhac Giao huong, cong tac voi cac nghe si Viet Nam trong cac chuong trinh bieu dien xuyen Viet trong nhieu nam. Tinh đen nam 2024, Viet Nam co mot so dan nhac giao huong thuong xuyen hoat đong bieu dien opera, nhac giao huong nhu Dan nhac Giao huong quoc gia Viet Nam, Dan nhac Giao huong Ha Noi truc thuoc Hoc vien Am nhac Quoc gia Viet Nam, Dan nhac Giao huong Nha hat Nhac vu kich Viet Nam, Dan nhac Giao huong Thanh pho Ho Chi Minh (hoat đong khong thuong truc), Dan nhac giao huong Mat troi,...


= Nha hat =

Nhung nha hat đau tien cua Viet Nam cung đuoc xay dung tu đau nhung nam 1900 nhu Nha hat lon Ha Noi va Nha hat Thanh pho Ho Chi Minh. Đay la noi dien ra nhung chuong trinh van hoa nghe thuat va cac buoi dien opera lon, nhung cac nha hat tai Viet Nam van đang o muc phuc vu cac chuong trinh nghe thuat o quy mo trong nuoc, chua the tro thanh noi bieu dien cua nhung nghe si noi tieng toan the gioi trong linh vuc van hoa nghe thuat. Thoi điem nam 1990, Nha hat Nhac Vu Kich Viet Nam moi co đu kha nang phoi hop dan dung nhung tac pham opera lon, va cung chi co nha hat nay moi co đu cac nghe si co trinh đo đe bieu dien opera. Tinh o thoi điem đo, nha hat dan dung va cong dien khoang duoi 10 vo opera.
Nghe si Đo Quoc Hung tung neu ra van đe viec khong thong nhat giua hai khai niem nha hat khien cho loai nha hat kieu rap hat lon tai Viet Nam khong con la thanh đuong cua nghe thuat opera. Đe duy tri hoat đong, nha hat phai chap nhan cho nhieu loai hinh am nhac, nghe thuat ngoai opera, tham chi ca nhung hoat đong khong phai nghe thuat cung dien ra tai đay. Nhung hoat đong nay tuy đat đuoc muc đich ve kinh te, nhung đa lam mat đi vi the, gia tri va chuc nang chinh cua nha hat. Thuc trang nay đa dien ra o ca Ha Noi va Thanh pho Ho Chi Minh trong mot khoang thoi gian dai.
Toi nam 2020, san khau bieu dien opera chuyen nghiep o Viet Nam van chua co. Nhac si Đo Hong Quan cho biet viec dung vo Nguoi tac tuong tai Nha hat Nhac Vu Kich Viet Nam chi con cach phai phong thanh bang su dung micro chuyen dung treo o tren va đat duoi mat đat. Nha hat Nhac Vu Kich Viet Nam đa ra đoi đuoc hon 50 nam nhung chua co đuoc mot luc luong ca si hat opera tuong xung, chua tao đuoc suc hut đoi voi cong chung. Suot thoi gian đau the ky 21, chi co Nha hat Nhac Vu Kich Viet Nam va Nha hat Thanh pho Ho Chi Minh co nhung no luc đe xay dung va san xuat cac vo opera noi tieng the gioi va mot so tac pham opera Viet. Tuy nhien, kinh phi dan dung la van đe tro ngai lon nhat.
Nam 2022, mot du an quy hoach xay dung nha hat opera o Ho Tay đa đuoc cong bo, nhan đuoc su quan tam nhat đinh tu gioi chuyen mon lan nguoi dan Ha Noi. Nam 2023, nha hat opera Ho Guom khanh thanh tai quan Hoan Kiem đuoc xem la nha hat co thiet ke, khong gian kien truc va trang thiet bi hien đai nhat tai Viet Nam tai thoi điem đi vao hoat đong. Nha hat nay đuoc du đinh la yeu to thuc đay đoi song van hoa, nghe thuat cua nguoi dan tai thanh pho Ha Noi noi rieng va Viet Nam noi chung.


= Nghe si =

Ngay tu luc ra đoi, vo opera Co Sao đa co đuoc phan bieu dien quy tu nhung nghe si thanh nhac co tieng thoi bay gio nhu Quy Duong, Ngoc Dau, Trung Kien, Quang Hung. Du vay, tu truoc khi vo opera đau tien o mien Bac Viet Nam ra đoi, cac nghe si giong nu cao luon chiem uu the trong the hien cac tac pham thanh nhac tu khi Truong Am nhac Viet Nam đuoc thanh lap va đao tao phan lon giong nu cao. Noi bat trong so nhung nghe si giong nu cao la Le Dung, ba đuoc xem la nguoi đat nen mong cua nhac co đien tai Viet Nam, đong thoi đuoc nhan đinh la nguoi co tai nang, thanh tuu lon trong viec đem gia tri cua nen van hoa, am nhac the gioi voi cong chung Viet Nam. Trong khi đo, voi nhung nam nghe si opera, chat giong nam tram tai Viet Nam va mot so nuoc chau A noi chung van trong tinh trang khan hiem. Đo Quoc Hung hien la giong nam tram hiem hoi hien tai cua Viet Nam.
Tai mien Nam, bao chi co đua tin ve mot so nghe si hat tuong, cai luong ma theo cach goi cua ho cung la "tuong opera" nhu Phung Ha, Nam Phi. Nhung ca si nay đuoc khen ngoi la co giong hat sanh ngang voi cac "ngoi sao opera" cua nuoc Phap đuong thoi, cho du đo la hai loai hinh nghe thuat khac nhau.
The ky 21, nhung nghe si co tam huyet voi opera đa no luc tim kiem đau tu, xay dung kich ban, tap hop nghe si đe bieu dien truoc cong chung mot so vo dien thuoc loai hinh đuoc cho la "ken nguoi thuong thuc" tai quoc gia nay. So luong nghe si opera co trinh đo cao toi thap nien 2020 van chi la con so khiem ton. Theo mot nhan đinh tu bao To quoc, so voi cac nghe si opera tren the gioi, nghe si opera Viet Nam chua đuoc cong chung quan tam va chua nhan đuoc su đen đap voi cong suc bo ra. Qua mot nghien cuu, ban than the chat cua nguoi Viet cung khong co loi the đe hat loai hinh nghe thuat nay tu giong hat toi the luc bam sinh. Thong thuong, mot ca si opera phai trai qua nhieu vong tuyen chon khat khe va mat tu 6 toi 10 nam hoc tai truong lop moi đuoc bieu dien tren san khau chuyen nghiep. Trong qua trinh hoc, ho phai bo cuoc vi bi rat nhieu cuoc thi khac nghiet ngan can va phai chiu nhung bai tap kho khan ve ky thuat, the luc.
Do co so vat chat tai Viet Nam hien chua đap ung đu đe đao tao ra mot ca si opera chuyen nghiep, nhieu nguoi buoc phai tu trang trai tai chinh đe du hoc. Nghe si opera Viet Nam tu nhieu nam nay van hoat đong mot cach am tham va gan nhu tach biet han voi gioi giai tri. Cac buoi hoa nhac, nhac kich dien ra khong nhieu va luong khan gia đen xem rat thua thot, keo theo tien luong thap, bang mot phan rat nho so voi mot nghe si V-pop. Đa so ca si opera cua Viet Nam đeu phai kiem them nhieu cong viec khac đe duy tri cuoc song nhu kinh doanh, lam quan ly, day hoc. Hau nhu khong ai kiem song đuoc bang viec hat opera. Mot bai bao đa neu len thuc trang va đat ra cau hoi ve viec mot so nghe si cua dong nhac nhe hoac am nhac thi truong (showbiz) chi can "vai cu lac hong" đa co the thu ve khoan tien loi nhuan lon lao, trong khi cac nghe si opera du "tham lang cong hien" nhung khoan loi nhuan chi la "muoi bo be". Bai bao nhan manh viec đau tu co so vat chat ha tang cho am nhac han lam cung la đieu cap thiet.


 Nghe si tieu bieu the ky 21  Mot so nghe si opera the ky 21 khac cung đuoc bao chi Viet Nam đanh gia la noi bat nhu Quang Tho, Quoc Hung, Vu Manh Dung, Đao To Loan, Lan Anh, Ta Minh Tam, Khanh Ngoc, Huong Diep, Trang Bui, Lan Quynh, Ha My.   Ha Pham Thang Long, nguoi đuoc đanh gia la mot trong nhung ca si hang đau cua opera Viet Nam, cung la nguoi đau tien tham du mot cuoc thi opera tai My. Ninh Đuc Hoang Long la nam nghe si đoat giai Nhat cuoc thi opera Quoc te tai Hungary.


= Khan gia =
Trong thoi ky Viet Nam la thuoc đia cua Phap, opera cung cac loai hinh nghe thuat chau Au xuat hien tai Viet Nam chu yeu đe phuc vu nhung quan lai va chinh quyen thuc dan Phap cung mot so nguoi Viet giau co. Trong chien tranh Đong Duong, nhieu bai bao thuong đua tin rao vat hoac quang cao toi nguoi dan cac loai may phat nhac đe nghe opera. Khi vo opera Co Sao đuoc cong dien lan đau tai Nha hat Lon Ha Noi trong dip ky niem 20 nam Quoc khanh nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa, vo dien đa nhan đuoc su đon nhan tu cong chung.
Toi the ky 21, opera van đuoc xem la khai niem "mo ho". Cung vi bi coi la loai hinh nghe thuat "ken nguoi nghe" nen opera tai Viet Nam van chua thu hut đuoc so luong khan gia đang ke. Theo mot nghien cuu tai thoi điem cong bo nam 2020 cua tap chi Van hoa & Nghe thuat, đa phan thinh gia am nhac tai Viet Nam chua xem bat cu vo opera nao. Khan gia tai Viet Nam co the hieu biet nhieu hon ve nhung nghe si V-pop du hoat đong lau nam hay chi moi noi so voi mot nghe si opera Viet Nam. Khi nhac đen am nhac Viet Nam trong hon 20 nam đau the ky 21, duong nhu khan gia nuoc nay se chi nho đen nhung cai ten đinh đam cua dong nhac nhe cung cac bang xep hang tu luot binh chon qua đai phat thanh cho toi ngay cua nhung thuoc đo "trieu luot xem, nghe" qua thoi đai cong nghe so chu khong phai nhung nghe si thuoc dong nhac opera, thinh phong va co đien. Ben canh đo, cong chung xem opera o Viet Nam đuoc đanh gia la khong nhieu. Khan gia chinh cua opera o Viet Nam van la nguoi nuoc ngoai.


Đao tao = Thoi ki chia cat hai mien =

Trong nhung nam 1940, đa co mot no luc đuoc thuc hien đe thanh lap Nhac vien Quoc gia đau tien tu to chuc Hoi Khuyen nhac, do mot so nhac si thanh lap trong thoi ky Tan nhac. Nhung nguoi sang lap đa co gang phat trien mot chuong trinh giang day quan chung bao gom viec nghien cuu ba loai am nhac: am nhac co đien phuong Tay, am nhac truyen thong Viet Nam va am nhac đai chung. Ho muon nhan manh am nhac truyen thong Viet Nam co the manh hon ca va khang đinh rang nguoi hoc phai biet nhung đieu co ban ve am nhac truyen thong truoc khi chon nhac co đien phuong Tay hoac am nhac đai chung Viet Nam, la mot y tuong khong đuoc cac truong am nhac sau nay tuan theo. Mac du đa trai qua gan mot nam len ke hoach, cac van đe xa hoi va chinh tri đa ngan can to chuc nay trong viec thanh lap mot nhac vien. Sau su tai chiem cua thuc dan Phap, to chuc nay cuoi cung bi buoc phai đong cua.
Sau nam 1954, mien Bac Viet Nam gianh đuoc chinh quyen, Nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa đa nhanh chong thanh lap cac truong đao tao am nhac o Trung uong va đia phuong tren toan mien Bac, đong thoi len ke hoach lau dai cho viec đao tao nhung hoc sinh tai nang sang cac nuoc co nen am nhac phat trien, ket hop viec moi chuyen gia nuoc ngoai sang giang day. Su ra đoi cua Truong Am nhac Viet Nam nam 1956 đa đanh dau mot moc quan trong cho cong tac đao tao, la noi đao tao đuoc cac nghe si co kha nang hat opera. Giang day nhung khoa đau tien la cac ca si Viet Nam va mot so cong tac vien nguoi nuoc ngoai. Khoa 1 do Quoc Huong giang day, khoa hai co su hop tac cua chuyen gia thanh nhac Khuong Gia Tuong (Trung Quoc), khoa 3 co su cong tac cua cac giang vien thanh nhac đen tu Lien Xo. Nhung ca si nhu Quy Duong, Tran Hieu, Mai Khanh đeu la the he giang vien đa truc tiep tiep thu nhung tinh hoa trong nghe thuat hat opera cua the gioi va truyen day lai cho hoc tro cua minh.
Đoi voi chinh quyen Viet Nam Cong Hoa, thanh pho Sai Gon đa thanh lap mot truong Am nhac nam 1956 sau khi đat nuoc bi chia cat, va đuoc đat ten la Truong Quoc gia Am nhac Sai Gon, tien than cua Nhac vien Thanh pho Ho Chi Minh ngay nay. Cho đen truoc nam 1975, cac co so đao tao am nhac o Sai Gon khong con bat buoc phai phuc vu muc đich chinh tri. Trong khi mien Bac huong toi đao tao va sang tac cac hinh thuc am nhac phuong Tay voi nhac cu phuong Tay nhu opera, giao huong thi mien Nam do Nghiem Phu Phi lam hieu truong Truong Quoc gia Am nhac co chu truong đua nhac cu truyen thong vao giang day cac loai hinh nghe thuat truyen thong nhu tuong, cai luong,... Tuy vay, opera cua cac tac gia chau Au van xuat hien trong chuong trinh đao tao cua Bo giao duc duoi chinh quyen đuong thoi. Chuong trinh hoc cho thay hoc sinh se đuoc đao tao ve lich su am nhac phuong Tay thong qua cac vo opera. Ngoai ra, hoc sinh đuoc luyen hat, luyen thanh voi nhung tieu pham cua cac tac gia chau Au qua nhieu thoi ky Co đien, Lang man, am nhac đuong đai. Linh vuc ca, vu, nhac kich cung nam trong noi dung su menh trao đoi van hoa voi nuoc ngoai cua Truong Quoc gia Am nhac.


= Thoi ki Lien Xo sup đo va thoi ki Đoi Moi =
Cuoi thap nien 1980 cua the ky 20, he thong xa hoi chu nghia o cac nuoc Đong Au sup đo, khien cho đoi ngu sinh vien va giang vien thanh nhac khong co đieu kien đi hoc nuoc ngoai nhu truoc. Su cong tac cua chuyen gia nuoc ngoai voi Viet Nam cung tro nen it dan. Cong tac đao tao thanh nhac chuyen nghiep hoan toan do giang vien thanh nhac Viet Nam đam nhiem. Buoc ngoat lon trong su phat trien cua đat nuoc chinh la su chuyen đoi co cau kinh te thi truong theo đinh huong xa hoi chu nghia, đieu nay anh huong khong nho đen đao tao thanh nhac chuyen nghiep. Nhung nam đau cua thoi ky Đoi Moi, cong tac đao tao thanh nhac tai chuyen nghiep tai Nhac vien Ha Noi gap phai kho khan trong tuyen sinh, cung nhu su thong nhat ve muc tieu, noi dung chuong trinh va phuong phap giang day. Tung co thoi điem khoa thanh nhac cua truong nay gap phai tranh cai giua hai luong quan điem, mot y kien la đao tao hat opera va mot y kien la đao tao hat nhac nhe, tu đo dan đen co quan điem cho rang khong nen hoc hat theo he thong ky thuat thanh nhac chau Au vi "se anh huong khong tot đen giong hat".


= The ky 21 =


 Chuong trinh hoc  Toi nhung nam thap nien 2010, đao tao thanh nhac chuyen nghiep buoc vao giai đoan kho khan chung cua cac truong đai hoc, cac hoc vien am nhac va nhac vien trong viec chay theo yeu cau "đoi moi can ban, toan dien giao duc va đao tao". Cung nhu Hoc vien Am nhac Quoc gia, Hoc vien Am nhac Hue va Nhac vien Thanh pho Ho Chi Minh la nhung co so đao tao thanh nhac chuyen nghiep hang đau o Viet Nam, va đeu co co nhung đong gop tich cuc vao su phat trien chung cua nen am nhac tai quoc gia nay.  Cung trong thoi ki nay, đao tao thanh nhac Viet Nam tiep thu them cac mo hinh đao tao cua cac nuoc Tay Au va Bac My. Hoc vien Am nhac Quoc gia Viet Nam đao tao thanh nhac trinh đo đai hoc 4 nam voi muc tieu đao tao hat opera va thinh phong, aria va romance la tac pham bat buoc trong chuong trinh tot nghiep bac đai hoc. Nhung ngay tren thuc te, Hoc vien Am nhac quoc gia Viet Nam cung van chua đap ung đuoc yeu cau trong viec đao tao opera chuyen sau theo đung tieu chuan quoc te. Tai cac co so đao tao thanh nhac tren pham vi toan Viet Nam thap nien 2010, viec giang day cac aria trich tu cac vo opera la đieu bat buoc ke ca đo la dong opera hay nhac thinh phong. Khi xay dung giao trinh day hoc, cac nha su pham thanh nhac Viet Nam đa lua chon mot so tac pham trong opera cua cac nhac si Nga đua vao chuong trinh chinh khoa. He thong cac ban aria trich trong cac vo opera cua Nga đuoc đua vao voi so luong lon.
Theo luan an tien si cua tac gia Le Thi Minh Xuan (2015), cong tac đao tao thanh nhac chuyen nghiep tai Viet Nam con co nhung mat han che khien khong it sinh vien to ra khong man ma voi hat opera va hat thinh phong. Nguyen nhan chu quan đen tu viec nguoi hoc chua co thai đo va đong co ro rang trong hoc tap, trong khi nguyen nhan khach quan đuoc xem la do đoi ngu giang vien thanh nhac chua đuoc quan tam đau tu đung muc tu bac đai hoc, cung nhu co nhung van đe chua bat kip đuoc yeu cau đao tao thanh nhac chuyen nghiep trong giai đoan moi. Chuong trinh giang day it su dung cac tiet muc trong opera Viet Nam, tai lieu ve opera Viet Nam hau nhu khong pho bien. Trong cac cuoc thi hoc ky, thi tot nghiep, cac giai thuong chuyen nghiep ve thanh nhac hay cac chuong trinh bieu dien am nhac, viec su dung cac tiet muc thanh nhac trong opera Viet Nam van chi xuat hien mot cach khong đang ke. Tinh trang sinh vien thanh nhac ra truong khong theo loai hinh opera chiem toi 70 đen 80%, day len tinh trang "thua ma van thieu" cac nghe si opera dien ra trong suot nhieu nam qua. Tham chi, tung co mot đe xuat trong luan an tien si cua Tan Nhan (2019) cho rang voi bac đao tao đai hoc, thoi gian đao tao chuyen nganh thanh nhac chuyen nghiep van tien hanh 4 nam, rieng sinh vien so huu giong Colorature Soprano (nu cao mau sac) trong lua chon đao tao chat luong cao đuoc đe xuat hoc 5 nam voi nhung yeu cau rieng.


 Giang vien va nguoi hoc  Cung theo Le Thi Minh Xuan, đoi ngu giang vien thanh nhac tai cac hoc vien am nhac va nhac vien tai Viet Nam hoat đong tren ca linh vuc bieu dien. Ho tham gia tren nhieu linh vuc giang day, nghien cuu khoa hoc va bieu dien. Thong ke tu nghien cuu nay chi ra, tinh đen thang 5 nam 2015, tong so giang vien thanh nhac cua 3 co so đao tao hang đau Viet Nam la 27 nguoi, ben canh đo la so luong giang vien thinh giang đong đao, đuoc chia thanh 6 the he noi tiep su hinh thanh va phat trien trong suot qua trinh gan 60 nam đao tao thanh nhac chuyen nghiep tai Viet Nam.
Nam 2015, Nghe si nhan dan Trung Kien đua ra nhan đinh rang "noi dung giang day thanh nhac đuoc tap trung vao cac chuyen nganh đao tao hat opera, hat thinh phong, hat ca khuc va ca khuc mang am huong dan ca". Noi dung cua 50 vo opera cua the gioi đa đuoc ong dich va bien soan trong gan 500 trang trong mot cuon sach co tua đe "Luoc su opera" xuat ban nam 2011. Cuon sach la tai lieu tham khao đang chu y voi đao tao thanh nhac chuyen nghiep cho nguoi Viet Nam. Ong cung la nguoi đung ra bien soan mot giao trinh đai hoc thanh nhac gom cac trich đoan opera cho cac giong nu cao (122 tac pham), nam cao (112 tac pham), nam trung tram (116 tac pham) đa đuoc Bo Van hoa – The thao va Du lich nghiem thu nam 2007.
Theo nghe si uu tu Le Gia Hoi, ong bay to "sinh vien thoi nay [2015] co nhieu lo toan cho cuoc song đoi thuong nen khong chuyen tam voi cong viec hoc tap. Trinh đo cua sinh vien co phan giam sut so voi truoc". Du vay, khong it lan truyen thong đua tin ve nhung sinh vien hoc tap opera co đien co thanh tich xuat sac. Đau thap nien 2020, hoi Am nhac Ha Noi chi ra tren thuc te đa xay ra mot kho khan lon khi dan dung nhac kich o Viet Nam la dien vien khong the đong bo ca ba ky nang cung mot luc: hat, mua va dien xuat. Tai thoi điem đo, tai đat nuoc nay chua co co so đao tao dien vien nhac kich mot cach co he thong ma nguon dien vien phai lay tu nhung moi truong khac nhau. Khong it sinh vien chua thuc su "man ma" voi chuong trinh giang day hat opera va hat thinh phong. Thuc te khac cung chi ra rang cac khoa thanh nhac tai cac co so đao tao am nhac Viet Nam luon la khoa thu hut đong đao nguoi thi nhat moi nam, va hang nam đeu cho ra khong it ca si cua dong thanh nhac co đien. Tuy vay, rat it nguoi trong so đo co the phat trien va tro thanh nhung nghe si opera "thuc thu".


Anh huong Trong thoi điem opera du nhap vao Viet Nam trong hoan canh Viet Nam la thuoc đia cua Đe quoc Phap, viec gioi thieu opera đen Đong Duong van la nham đe phuc vu cho su menh khai pha van minh. Du co nhieu hoat đong bieu dien opera phuong Tay tai hai thanh pho lon nhu Ha Noi va Sai Gon, nhung su co mat cua opera o Ha Noi đa khien khoang cach—trong đia ly, xa hoi va van hoa—giua thuoc đia va nuoc Phap tro nen ro ret hon.
Opera do nguoi Viet Nam sang tac đa đuoc hinh thanh nho su ren luyen ky nang, linh hoi tri thuc nghe nghiep cua nhac si Viet Nam trong boi canh noi sinh va ca ngoai sinh. Theo nhan đinh tu Nguyen Thi To Mai (2010), opera Viet Nam la san pham cua nguoi Viet Nam đuoc tiep thu tu tinh hoa am nhac va nghe thuat opera cua chau Au tren co so gan lien voi goc re am nhac truyen thong. Su phat trien opera Y đa anh huong đen am nhac nhieu nuoc tren the gioi trong đo co Viet Nam. Nhung cung vi vay, khi nghien cuu opera Viet Nam, mot van đe đang đuoc quan tam la ky thuat thanh nhac đe the hien tac pham co chiu anh huong tu opera chau Au hay khong.
Trong nen am nhac moi Viet Nam, du chua that su thu hut khan gia, opera van đuoc nhan đinh la giu mot "vi tri quan trong", gop phan lam cho đoi song am nhac nguoi dan "them phong phu". Trong nen thanh nhac Viet Nam, opera đuoc đanh gia la mot bo phan lam nen dien mao hoan chinh cho am nhac san khau. Ben canh phong cach hat cac the loai am nhac co truyen va hat ca khuc nhac moi, ky thuat hat bel canto cua the loai nay đa gop phan tao nen tinh phong phu cho ky thuat thanh nhac cua ca hat Viet Nam. Su co mat cua opera đa the hien su phat trien cua nen thanh nhac chuyen nghiep tai quoc gia nay. Truoc xu huong hoi nhap toan cau cua the ky 21, Nguyen Thi To Mai đa neu ro nhan đinh rang viec phat trien opera tai Viet Nam can co "cach nhin moi, co nhung thay đoi mang tam chien luoc tu đao tao, sang tac, bieu dien va giao duc, tuyen truyen".


Tham khao = Nguon nghien cuu =


= Nguon sach =