Đay la ten nguoi Campuchia, ho viet truoc, ten viet sau: ho la Hun. Tuy vay, ten nguoi Campuchia hien đai theo ki tu Latin thuong đuoc viet theo thu tu Tay phuong (ten truoc ho sau). Ngoai ra, ten con co the kem cac danh hieu ton xung phia truoc.

Hun Sen (tieng Khmer: ហ៊ុន សែន, đoc la Hun-sen; ten kem danh hieu đay đu la Samdech Akeakmohasenapadey Decho Hun Sen, bi danh tieng Viet la Mai Phuc, sinh ngay 5 thang 8 nam 1952) hien la Chu tich Thuong vien Campuchia. Ong cung la nguoi lanh đao cap cao cua Đang Nhan dan Campuchia (CPP) - mot đang lanh đao Campuchia trong mot chinh phu lien hiep voi đang bao hoang Funcinpec ke tu khi Campuchia khoi phuc che đo đa đang nam 1993.
Mac du ten khai sinh cua ong la Hun Bunal, ong đoi ten thanh Hun Sen vao nam 1972 hai nam sau khi gia nhap Khmer Đo. Tu 1979 đen 1986 va mot lan nua tu 1987 đen 1990, ong giu chuc bo truong ngoai giao cua Campuchia.
Ong đuoc Vua Norodom Sihamoni thang quan ham Thong tuong cung đot voi cac ong Heng Samrin va Chea Sim ngay 23 thang 12 nam 2009.
Tu nam 1997, Hun Sen đa lanh đao CPP lien tiep gianh chien thang va hien đang phuc vu trong nhiem ky thu tuong thu nam cua minh. Vao thang 6 nam 2015, sau cai chet cua Chea Sim, Hun Sen đa đuoc bau lam chu tich cua CPP. Nam 2018, ong đuoc bau vao nhiem ky thu sau trong mot cuoc tham do y kien ma phe ung ho ong chiem đa so, voi CPP gianh đuoc moi ghe trong Quoc hoi.
Hun Sen đa 32 tuoi khi ong tro thanh Thu tuong, bien ong luc đo tro thanh nguoi đung đau chinh phu tre nhat the gioi. Ong đa đuoc The Sydney Morning Herald  mo ta la mot "nguoi đieu hanh gian ac, đa tieu diet cac đoi thu chinh tri" va la mot nha đoc tai, nguoi đa nam quyen luc đoc đoan o Campuchia bang cach su dung bao luc, đe doa va tham nhung đe duy tri co so quyen luc cua minh. Duoi chinh phu cua ong, hang ngan nha hoat đong đoi lap, chinh tri gia, nha hoat đong moi truong va nha hoat đong nhan quyen đa bi sat hai, trong đo phan lon cac vu an khong bao gio đuoc đieu tra do moi quan he chinh tri voi chinh quyen đuong nhiem. Hun Sen đa tich luy quyen luc tap trung cao đo o Campuchia, bao gom ca mot luc luong bao ve ca nhan đuoc cho la co kha nang canh tranh voi quan đoi chinh quy cua đat nuoc, khien cho nhung no luc đao chinh hau nhu khong the xay ra.


Tuoi tho Hun Sen sinh ra o Stueng Trang, Kampong Cham voi ten khai sinh Hun Buny, la con thu 3 trong 6 nguoi con trong mot gia đinh tu te. Cha cua ong, Hun Neang, la mot nha su thuong tru tai đia phuong Wat o tinh Kampong Cham truoc khi tham gia khang chien chong Phap va ket hon voi me cua Hun Sen, Dee Yon, vao nhung nam 1940. Ong ba noi cua Hun Neang la nhung chu đat giau co nguoi Trieu Chau. Hun Neang đuoc thua huong mot so tai san cua gia đinh, bao gom vai hecta đat, va co mot cuoc song tuong đoi thoai mai cho đen khi mot vu bat coc đa buoc gia đinh phai ban het tai san. Hun Nal roi gia đinh nam 13 tuoi đe theo hoc mot truong tu o Phnom Penh. Khi Lon Nol lat đo Sihanouk vao nam 1970, ong đa bo hoc đe gia nhap Khmer Đo. 2 nam sau, Hun Nal đoi ten thanh Hun Sen.


Đuong đen quyen luc va cuong vi Thu tuong Hun Sen tien than trong noi bo Khmer Đo va tung la Tu lenh Tieu đoan o Vung Đong cua Campuchia Dan chu (ten nha nuoc trong thoi chinh quyen Khmer Đo). Nam 1977, trong cac cuoc thanh trung noi bo cua che đo Khmer Đo, Hun Sen va cac can bo trong tieu đoan cua ong đa tron sang Viet Nam. Khi Viet Nam chuan bi tan cong Campuchia, Hun Sen tro thanh mot trong nhung nguoi lanh đao quan đoi va chinh phu noi day do Viet Nam bao tro. Sau su that bai cua che đo Khmer Đo, Hun Sen đuoc bo nhiem lam Pho Thu tuong va Bo truong Ngoai giao cua Cong hoa Nhan dan Campuchia/Nha nuoc Campuchia (PRK/SOC).
Hun Sen đa len chuc Thu tuong vao thang 1 nam 1985 khi Quoc hoi chi đinh ong ke nhiem Chan Sy, nguoi đa qua đoi khi đuong chuc nay vao thang 12 nam 1984. La nha lanh đao tren thuc te cua Campuchia, nam 1985, ong đuoc bau lam Chu tich Hoi đong Bo truong va Thu tuong.
Nam 1987, To chuc An xa Quoc te cao buoc chinh quyen cua Hun Sen tra tan hang ngan tu nhan chinh tri bang cach su dung "soc đien, ban ui nong va lam tu nhan gan nhu nghet tho voi tui nhua".
La Bo truong Ngoai giao va sau đo la Thu tuong, Hun Sen đong vai tro nong cot trong Đam phan hoa binh Paris nam 1991, ma đa đua đen hoa binh o Campuchia. Trong thoi ky nay, Hoang tu Norodom Sihanouk goi ong la "con lua chot mat cua Viet Nam". Ong giu vi tri Thu tuong cho đen cuoc bau cu do Lien Hop Quoc bao tro nam 1993, ket qua la mot quoc hoi treo. Sau cac cuoc đam phan gay tranh cai voi FUNCINPEC, Hun Sen đa đuoc chap nhan lam Thu tuong thu hai, phuc vu cung voi Norodom Ranariddh cho đen khi mot cuoc đao chinh nam 1997 lat đo sau đo. Ung Huot sau đo đuoc chon đe ke nhiem Ranariddh. Trong cuoc bau cu nam 1998, ong đa lanh đao CPP đe gianh chien thang nhung phai thanh lap mot chinh phu lien minh voi FUNCINPEC.
Nam 1997, lien minh đa bi lung lay boi cang thang giua Ranariddh va Hun Sen. FUNCINPEC đa tham gia cac cuoc thao luan voi cac phien quan Khmer Đo con lai, voi cac ben đa lien minh truoc đo đe chong lai chinh phu Hun Sen đuoc Viet Nam hau thuan trong nhung nam 1980), voi muc đich thu hut ho vao hang ngu lanh đao cua minh. Su phat trien nhu vay se lam thay đoi can can suc manh quan su giua hoang gia va CPP.
Đap lai, Hun Sen đa phat đong cuoc đao chinh Campuchia nam 1997, thay the Ranariddh bang Ung Hout giu chuc Thu tuong thu nhat va ban than ong duy tri vi tri Thu tuong thu hai, mot tinh huong keo dai cho đen khi CPP chien thang trong cuoc bau cu nam 1998, sau đo ong tro thanh Thu tuong quoc gia duy nhat. Trong nam đo, cac phuong tien truyen thong mieu ta ong la Nguoi đan ong manh me cua Campuchia. Sau đo, ong noi rang đieu nay la qua som, va cuoc đao chinh thang 7 nam 1997 chi đon thuan la chinh phu hanh đong chong lai tinh trang hon loan ban quan su đuoc Norodom Ranariddh bao tro va đua đen Phnom Penh. Trong mot buc thu ngo, To chuc An xa Quoc te đa len an viec xu tu cac bo truong FUNCINPEC va "chien dich bat giu va quay roi co he thong" đoi voi cac đoi thu chinh tri cua Hun Sen.
Cuoc bau cu gay tranh cai va tranh cai rong rai vao thang 7 nam 2003 đa dan đen đa so lon hon trong Quoc hoi cho CPP, voi FUNCINPEC mat ghe cho CPP va Đang Sam Rainsy. Tuy nhien, đa so CPP đa thieu hai phan ba ghe ma hien phap yeu cau đe CPP co the tu thanh lap mot chinh phu moi. Su be tac nay đa đuoc khac phuc khi mot lien minh CPP-FUNCINPEC moi đuoc thanh lap vao giua nam 2004, voi Norodom Ranariddh đuoc chon lam nguoi đung đau Quoc hoi va Hun Sen lai tro thanh Thu tuong duy nhat.

Vao ngay 6 thang 5 nam 2013, Hun Sen tuyen bo y đinh cai tri Campuchia cho đen nam 74 tuoi. 

Sau cuoc tong tuyen cu thang 7 nam 2013, ca Hun Sen va cac đoi thu cua ong đeu tuyen bo gianh chien thang. Vao thang 8, Hun Sen tiep tuc theo đuoi muc tieu thanh lap mot chinh phu moi. Cung trong thang 8, tai New York, mot cuoc bieu tinh lon, nhung hau nhu khong đuoc chu y, đuoc to chuc truoc Lien Hop Quoc (LHQ) vao ngay 19 thang 8 do nguoi Campuchia va cac nha su Phat giao to chuc, la mot khuc dao đau quan trong đe dien ra cac cuoc bieu tinh lon o Phnom Penh sau đo vao thang 9 nam 2013 do cac nhom đoi lap phan đoi cuoc bau cu thang 7 nam 2013 va phan ung cua Hun Sen. Nguoi Campuchia o Hoa Ky, Canada va cac noi khac, voi hang tram tu si Phat giao, đa bieu tinh on hoa truoc Lien Hop Quoc tai thanh pho New York đe phan đoi viec trien khai luc luong quan su va an ninh cua Hun Sen tai Phnom Penh va viec ong khong san sang chia se quyen luc chinh tri voi cac nhom đoi lap va khong nghiem tuc giai quyet gian lan bo phieu va bau cu bat thuong truoc đo tu cuoc bau cu thang 7 nam 2013.
Sau ket qua bau cu nam 2013, ma bi phe đoi lap cua Hun Sen coi la gian lan, mot nguoi đa thiet mang va nhung nguoi khac bi thuong trong cac cuoc bieu tinh o thu đo Campuchia, voi 20.000 nguoi bieu tinh tap trung, mot so vu đung đo voi canh sat chong bao đong. Sau hai tuan phan đoi, Hun Sen tuyen bo rang ong đa đuoc bau len theo hien phap va se khong tu chuc cung nhu khong to chuc mot cuoc bau cu moi.
Vao ngay 7 thang 9 nam 2013, hang chuc ngan nguoi Campuchia, cung voi cac nha su va nhom đoi lap Phat giao, bao gom Đang Cuu quoc Campuchia cua Sam Rainsy đa to chuc cac cuoc bieu tinh ram ro o Phnom Penh đe phan đoi ket qua bau cu ngay 28 thang 7 ma ho tuyen bo la thieu sot va bi huy bo bang cac cach bo phieu bat thuong va co the la gian lan. Cac nhom nguoi nay yeu cau Lien Hop Quoc đieu tra va tuyen bo rang ket qua bau cu khong tu do va cong bang.
Vao ngay 3 thang 1 nam 2014, canh sat quan su đa no sung vao nguoi bieu tinh, giet chet 4 nguoi va lam bi thuong hon 20. Lien Hop Quoc va Bo Ngoai giao Hoa Ky đa len an hanh vi bao luc nay. Nghi si Hoa Ky Ed Royce đa tra loi bao cao ve bao luc o Campuchia bang cach keu goi Hun Sen tu chuc, noi rang nguoi dan Campuchia xung đang voi mot nha lanh đao tot hon ong.
Vao ngay 10 thang 6 nam 2014, Hun Sen xuat hien truoc cong chung va tuyen bo rang ong khong co van đe gi ve suc khoe. Ong canh bao rang neu ong chet som, đat nuoc Campuchia se mat kiem soat va phe đoi lap co the gap rac roi tu cac luc luong vu trang, noi rang ong la nguoi duy nhat co the kiem soat quan đoi.

Vao thang 11 nam 2016, Hun Sen cong khai tan thanh ung cu vien tong thong cua đang Cong hoa Hoa Ky Donald Trump, nguoi tiep tuc đuoc bau lam tong thong.
Theo lenh cua Hun Sen, vao ngay 31 thang 1 nam 2017, Quoc hoi đa bo phieu nhat tri bai bo cac vi tri Lanh đao thieu so va Thu linh đa so đe giam bot anh huong cua đang đoi lap. Vao ngay 2 thang 2 nam 2017, Hun Sen khong cho phe đoi lap đuoc chat van mot so bo truong chinh phu cua ong. Hon nua, Hun Sen tuyen bo sua đoi hien phap ma co the lam cho Đang Cuu quoc Campuchia đoi lap bi giai tan. Đong thai nay đa dan đen su tu chuc bat ngo cua nha lanh đao phe đoi lap Sam Rainsy. Luat gay tranh cai nay đuoc thong qua vao ngay 20 thang 2 nam 2017, trao cho đang cam quyen quyen đuoc giai tan cac đang chinh tri.
Vao ngay 30 thang 6 nam 2018, vai tuan truoc cuoc bau cu quoc hoi, Hun Sen đa bo nhiem con trai lon thu hai cua minh, Hun Manet, vao cac vi tri quan su cao hon đe chuan bi cho con trai cua ong len lam thu tuong khi ong nghi huu hoac qua đoi, cung co hieu qua trieu đai chinh tri nha Hun o Campuchia. Hun Sen cung đa tien hanh cac chien dich xay dung hinh anh cho con trai minh, ma theo ong đuoc sinh ra tu mot sinh vat 'sieu nhien' va do đo, mang tinh than thanh. Cac chuyen gia chinh tri đa noi rang cac chien dich cua Hun Sen co the đua Campuchia đen mot trieu đai tuong tu nhu trieu đai tai Bac Trieu Tien cua Kim Jong-un.


Bao luc chinh tri o Campuchia Mot so đoi thu chinh tri cua Hun Sen trong qua khu đa co gang buoc toi ong la mot con roi cua Viet Nam. Đieu nay la do vi tri cua ong trong chinh phu do Viet Nam dung len khi Campuchia nam duoi su chiem đong cua quan đoi Viet Nam va thuc te ong la mot nhan vat noi bat trong Đang Cach mang Nhan dan Campuchia (nay la Đang Nhan dan Campuchia), ma cai tri Campuchia nhu mot nha nuoc đoc đang duoi su chiem đong cua quan đoi Viet Nam tu nam 1979 cho đen bau cu nam 1993. Hun Sen va nhung nguoi ung ho ong bac bo cac cao buoc nhu vay, noi rang ong chi đai dien cho nguoi dan Campuchia.
Chinh phu cua Hun Sen đa chiu trach nhiem viec cho thue 45% tong dien tich đat o Campuchia, chu yeu cho cac nha đau tu nuoc ngoai, trong nhung nam 2007-08, lam hon 150.000 nguoi Campuchia bi đe doa truc xuat. Mot phan cua cac nhuong bo la cac khu vuc hoang da đuoc bao ve hoac cac cong vien quoc gia, va viec ban đat đa đuoc cac nha quan sat coi la tham nhung cua chinh phu. Đa co hang ngan cong dan tro thanh nan nhan cua cac vu truc xuat nay.
Hun Sen co lien quan đen tham nhung tai nguyen dau mo va tai nguyen khoang san cua Campuchia trong bao cao Global Witness 2009 ve Campuchia. Ong va cac cong su than can cua minh bi cao buoc thuc hien cac cuoc đam phan bi mat voi cac ben tu nhan quan tam, lay tien tu nhung nguoi đuoc cap quyen khai thac tai nguyen cua đat nuoc nay. Đo tin cay cua loi buoc toi nay đa bi thach thuc boi cac quan chuc chinh phu va đac biet la tu chinh Thu tuong Hun Sen.
Đang Nhan dan Campuchia (CPP) cua Hun Sen đa ra lenh cam cac cuoc tu hop cong cong, đuoi nhung nguoi ung ho phe đoi lap tu đia điem cua cac cuoc hop bieu tinh truoc đay ra khoi 'Cong vien Tu do', va trien khai canh sat chong bao đong đe đanh đap nhung nguoi bieu tinh va giam giu cac nha lanh đao lien minh.


Kiem soat truyen thong Hun Sen va đang chinh tri cua ong, CPP, đa nam giu quyen thong tri gan nhu toan bo tren cac phuong tien truyen thong chinh thong trong phan lon thoi gian cai tri. Truyen hinh Bayon đuoc con gai lon cua Hun Sen, Hun Mana so huu va đieu hanh. Apsara TV thuoc so huu chung cua Say Sam Al, Bo truong Bo Moi truong CPP va con trai cua Say Chhum, thu ky CPP va con trai cua Pho Thu tuong CPP, ong Sok An. CTN, CNC va MyTV đeu thuoc so huu cua ong trum nguoi Khmer goc Hoa, Neak Okhna Kith Meng, mot trong nhung "Okhna" cua Nha nuoc Campuchia. Okhna la mot danh hieu đuoc Thu tuong hoac Hoang gia trao cho cac doanh nhan cao cap, va bieu thi mot tinh ban rat than thiet. Okhna thuong xuyen đuoc Thu tuong trieu tap đe cung cap kinh phi cho cac du an khac nhau.
Cac quan chuc CPP tuyen bo rang khong co moi lien he nao giua cac đai truyen hinh va nha nuoc, mac du co su pho bien ro rang cua chu nghia gia đinh tri. Tuy nhien, nha lap phap CPP va phat ngon vien chinh thuc Cheam Yeap tung tuyen bo "Chung toi tra tien cho truyen hinh đo bang cach mua gio phat song đe trinh bay thanh tich cua chung toi", chi ra rang cac đai truyen hinh đo ung ho CPP vi ho đa đuoc Nha nuoc tra tien cho nhung cai goi la quang cao hieu qua.
Yeu cau ve giay phep truyen hinh va đai phat thanh la mot trong 10 yeu cau cua đang đoi lap, Đang Cuu ho Quoc gia Campuchia (CNRP), thong qua tai "Đai hoi Nhan dan" vao thang 10 nam 2013.
Cac đai phat thanh đa bi cam phat song Đai Tieng noi Hoa Ky va Đai A Chau Tu do vao thang 8 nam 2017. To bao đoc lap noi tieng nhat cua đat nuoc Cambodia Daily đa bi đong cua vao ngay 4 thang 9 nam 2017, mot ngay sau khi nha lanh đao phe đoi lap chinh Kem Sokha bi bat vi toi phan quoc. Ong mot trong nhieu nha hoat đong, chinh tri gia va nha phe binh chinh phu Campuchia hien nay đang phai chiu an tu.


Đoi tu Hun Sen ket hon voi Bun Rany. Ho co sau nguoi con: Kamsot (đa chet), Manet, Mana, Manith, Mani va Mali. Hun Manet tot nghiep Hoc vien West Point nam 1999 va lay bang Tien si Kinh te tai Đai hoc Bristol. Nam 2010, Manet đuoc thang cap Thieu tuong trong Luc luong Vu trang Hoang gia Campuchia (RCAF) va tro thanh Pho Tu lenh Bo chi huy Bao ve Co quan cua Thu tuong. Nam 2023, Manet ke nhiem cha tro thanh Thu tuong cua Campuchia. Ca ba nguoi con trai cua Hun Sen đeu đong vai tro lon trong che đo cua ong. Anh trai cua Hun Sen, Hun Neng, la mot cuu thong đoc cua Campuchia, va hien la thanh vien cua quoc hoi.
Mac du ngay sinh chinh thuc cua Hun Sen la ngay 4 thang 4 nam 1951, ngay sinh thuc su cua ong la ngay 5 thang 8 nam 1952. Hun Sen ngoai tieng Khmer ban đia con thong thao tieng Viet. Hun Sen cung noi đuoc mot it tieng Anh sau khi bat đau hoc ngon ngu nay vao nhung nam 1990, nhung thuong noi chuyen bang tieng Khmer thong qua cac phien dich vien khi tra loi phong van chinh thuc cho cac phuong tien truyen thong noi tieng Anh.
Hun Sen bi mu mot ben mat vi mot vet thuong tu thoi con la linh Khmer Đo.


Chu thich Thu muc Hun Sen, nhan vat xuat chung cua Campuchia, Harish C.Mehta, Nha xuat ban Van hoc 2008


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Hun Sen tai Wikimedia Commons
Hun Sen (prime minister of Cambodia) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)