Margaret Hilda Thatcher, Nu Nam tuoc Thatcher (nhu danh: Margaret Hilda Roberts, 13 thang 10 nam 1925 – 8 thang 4 nam 2013), con đuoc menh danh la Nguoi phu nu thep (Iron Lady), la mot chinh khach nguoi Anh, luat su va nha hoa hoc. Ba la lanh tu Đang Bao thu Anh tu nam 1975 đen 1990, Thu tuong Anh trong suot thap nien 1980 (1979 - 1990), va la nguoi phu nu đau tien giu hai chuc vu đo. Nhiem ky Thu tuong cua ba dai nhat trong lich su Anh ke tu nam 1827. La mot chinh khach quan trong trong lich su đuong đai Anh, ba đuoc nhieu y kien trai chieu đan xen nhung nguoi nguong mo cung nhu bi nhieu nguoi phan đoi.
Thatcher la Thu tuong phuc vu lau nhat ke tu William Gladstone, cung la nguoi co thoi gian lien tuc dai nhat nam giu cuong vi Thu tuong ke tu Lord Liverpool (đau the ky 19). Ba la phu nu đau tien tung đam nhiem chuc vu Thu tuong va la lanh tu mot chinh đang quan trong tai Anh, la mot trong ba phu nu tung nam giu mot trong bon chuc vu then chot cua quoc gia (Thu tuong, bo truong tai chinh, bo truong noi vu va bo truong ngoai giao). Chac chan ba la mot trong nhung chinh tri gia quan trong nhat trong lich su chinh tri đuong đai. Margaret Thatcher chiem vi tri thu 16 trong danh sach 100 nguoi Anh vi đai nhat thuoc moi thoi đai, thuc hien boi BBC nam 2002.


Thieu thoi Margaret Hilda Roberts chao đoi tai thi tran Grantham o Lincolnshire, mien đong Anh Quoc. Cha cua ba, Alfred Roberts, lam chu hai cua hang thuc pham trong thi tran, đong thoi hoat đong tich cuc trong chinh truong đia phuong (ong la nghi vien hoi đong thi tran), cung la mot truyen đao tinh nguyen cua giao hoi Giam Ly. Roberts xuat than tu mot gia đinh co khuynh huong tu do nhung hoat đong chinh tri theo khuynh huong đoc lap. Ong mat chuc nghi vien nam 1952 sau khi Đang Lao đong chiem đa so trong hoi đong thi tran Grantham nam 1950. Me cua Margaret la Beatrice Roberts nhu danh Stephenson; Margaret co mot chi gai ten Muriel. Hai chi em lon len trong can ho tang tren cua mot trong hai cua hang.
Thatcher đuoc truong duong trong nep song Giam Ly sung tin va duy tri đuc tin Co Đoc trong suot cuoc đoi cua ba. Margaret luon to ra xuat sac trong hoc van. Ba theo hoc tai truong nu (Kesteven), nam 1944 hoc tai Somerville College thuoc Đai hoc Oxford chuyen nganh hoa. Nam 1947, Margaret đau bang Cu nhan, ba nam sau ba nhan hoc vi Thac si. Sau khi tot nghiep, ba đen Colchester o Essex đe nhan cong viec nghien cuu cho cong ty BX Plastics.


Su nghiep chinh tri (1950 – 1970) Trong cac cuoc bau cu nam 1950 va 1951, Margaret Roberts ra tranh cu tai hat bau cu Darford thach thuc mot dan bieu đuong nhiem thuoc Đang Lao đong, co la ung cu vien tre nhat cua Đang Bao thu. Khi đang hoat đong cho Đang Bao thu tai Kent, co gap Sir Dennis Thatcher va ket hon voi ong nam 1951. Denis la mot doanh nhan giau co đang đieu hanh mot cong ty cua gia đinh, roi tro thanh mot giam đoc đieu hanh trong cong nghiep dau mo. Dennis đong y tai tro cho vo theo hoc nganh luat. Nam 1953, Margaret bat đau hanh nghe luat chuyen ve luat thue. Cung trong nam ay, hai nguoi con sinh đoi cua ba, Carol va Mark, chao đoi.
Sau vai lan that bai, nam 1959 Thatcher đac cu vao Vien Thu dan (Ha vien).
Chi hai nam sau, thang 10 nam 1961, Margaret chiem mot vi tri tren hang ghe đau cua Quoc hoi trong cuong vi Thu ky đac trach Quy Huu tri va Bao hiem Quoc gia, Thatcher nam giu chuc vu nay cho đen khi đang Bao thu đanh mat quyen luc trong cuoc tuyen cu nam 1964. Khi Sir Alec Douglas-Home tu nhiem, Thatcher ung ho Edward Heath trong cuoc bau phieu chon lanh tu đang, va đuoc tuong thuong chuc vu phat ngon nhan đang Bao thu ve Gia cu va Đien tho. Trong cuong vi nay, Thatcher khon kheo ung ho chu truong ban nha cong cho nguoi thue muon đang đuoc tien hanh boi nguoi đong vien, James Allason; đong thai nay khien ba chiem đuoc cam tinh cua cu tri trong cac cuoc bau cu ke tiep.


Noi cac Heath Khi đang Bao thu duoi quyen lanh đao cua Edward Heath chien thang trong ky bau cu nam 1970, Thatcher tro thanh Bo truong Giao duc va Khoa hoc. Sau khi nham chuc, vi bi ap luc phai cat giam ngan sach giao duc, Thatcher phai danh uu tien cho mang tri duc, va ra lenh ngung chuong trinh cung cap sua mien phi cho hoc sinh lua tuoi tu 7-15. Nhung tu lieu cua noi cac cho thay, du khong đong y nhung do trach nhiem tap the, ba phai lam theo y cua cac bo truong khac trong noi cac. Quyet đinh nay đa gay phan no trong cong luan, va mang đen cho ba biet danh "Margaret Thatcher, Milk Snatcher" (Margaret Thatcher, Ke cuop sua). Ba viet trong nhat ky, "Toi đa co mot bai hoc đat gia: Gio đau chiu bang ma chang đuoc gi." Thatcher cung đa bao ve Vien đai hoc Mo khoi bi đong cua. Bo truong Tai chinh muon đong cua hoc vien nay nhu la mot phan trong ke hoach cat giam ngan sach, phan khac la vi ong xem no la mot thu thuat chinh tri cua cuu Thu tuong Harold Wilson. Song Thatcher tin rang đay la mot phuong sach tuong đoi it ton kem đe mo rong giao duc đai hoc; ba yeu cau Vien đai hoc Mo mo rong tuyen sinh cho nguoi truong thanh va hoc sinh đa bo hoc. Trong hoi ky, Thatcher ke rang ba khong o trong so nhung nguoi than can voi Heath, vi vay khong co hoac co rat it anh huong tren cac quyet đinh quan trong cua chinh phu ben ngoai khu vuc tham quyen cua ba.
Sau that bai cua Đang Bao thu vao thang 1 nam 1974, Thatcher tro thanh Bo truong Moi truong cua Noi cac Đoi lap (Shadow Environment Secretary).


Lanh tu Khoi Đoi lap Thatcher tin rang chinh phu Heath khong co kha nang kiem soat chinh sach tien te, tuc la đa mat phuong huong hanh đong. Sau khi đang that bai trong cuoc bau cu nam 1974, Thatcher van đong thay đoi cuong linh đang, lien ket voi Sir Keith Joseph đe thach thuc quyen lanh đao cua Heath, voi loi hua cho mot su khoi đau moi. Thatcher bat ngo thang Heath trong vong bau phieu thu nhat khien Heath phai tu chuc lanh tu đang. Trong vong bau phieu thu hai, ba đanh bai nguoi ke nhiem Heath, William Whitelaw, voi so phieu 146-79 đe tro thanh lanh tu đang Bao thu tu ngay 11 thang 2 nam 1975 va bo nhiem Whitelaw lam pho cho ba. Heath to ra cay đang voi Thatcher cho đen cuoi đoi vi cho rang ba đa phan boi ong.
Thatcher bo nhiem nhieu nguoi ung ho Heath vao Noi cac Đoi lap (Shadow Cabinet), va khi thanh lap chinh phu ba mo rong noi cac cho nhieu khuynh huong khac nhau cua đang Bao thu, nhat la trong giai đoan tu nam 1976-1979 khi Thatcher gianh quyen lanh đao tu vi tri cua mot nguoi ngoai cuoc va co rat it co so hau thuan ben trong đang. Ba hanh đong mot cach can trong đe huong đang Bao thu theo nen kinh te tien te (monetarism). Ba đao nguoc lap truong cua Heath truoc đay ung ho viec thanh lap chinh quyen uy thac o Scotland.
Đang Lao đong gap nhieu kho khan khi xay ra cac cuoc tranh chap cong nghiep, đinh cong, chi so that nghiep cao, va tinh trang te liet cua cac loai dich vu cong trong "Mua Đong Bat man" nam 1978-1979. Đang Bao thu pho bien nhieu bieu ngu voi noi dung "Đang Lao đong chang chiu lam gi ca" nham vao con so that nghiep tang cao cung nhu nhung quy đinh nghiem nhat trong thi truong lao đong. Trong mot cuoc phong van vao thang 1 nam 1978, Thatcher đua ra nhan xet, "nguoi dan đang thuc su e ngai rang đat nuoc nay se bi tran ngap boi nhung nguoi đen tu mot nen van hoa khac".
Chinh phu Lao đong cua James Callaghan sup đo sau bieu quyet bat tin nhiem vao mua xuan nam 1979. Trong cuoc tong tuyen cu nam 1979, đang Bao thu gianh đuoc the đa so 144 ghe tai Vien Thu dan, Margaret Thatcher tro thanh phu nu đau tien đam nhiem chuc vu Thu tuong Vuong quoc Anh. Khi buoc chan vao Dinh Thu tuong o so 10 đuong Downing, ba trich dan loi cua Francis thanh Assisi:


Thu tuong Anh (1979-1990) = 1979 – 1983 =

Ngay 4 thang 5 nam 1979, Thatcher tro thanh nu Thu tuong đau tien cua nuoc Anh voi su uy nhiem cua cu tri nham đao nguoc tinh trang suy thoai kinh te cua đat nuoc cung nhu thu nho vai tro cua nha nuoc trong cac chuc trach ve kinh te. Buc doc vi mot quan điem pho bien trong bo may hanh chinh cho rang bo may nay chi gop phan lam suy giam anh huong cua nuoc Anh ke tu thoi Đe che Anh, Thatcher muon Anh Quoc khang đinh vi tri lanh đao cua minh trong cac van đe quoc te. Thatcher la hinh anh bieu trung cho cac chinh tri gia canh huu hoat đong nang no trong Đang Bao thu, voi chu truong phat trien tinh đoc lap ca nhan va han che su can thiep cua chinh quyen. Lap truong cua Thatcher ve kinh te va chinh tri tap chu vao viec giam thieu su can thiep cua nha nuoc, mo rong thi truong tu do, va phat trien doanh nghiep. Ba cam ket cham dut đieu ba cho la su can thiep thai qua cua chinh phu vao nen kinh te, va se hanh đong đe tu huu hoa cac doanh nghiep quoc doanh, va ban nha cong cho nguoi thue muon. Triet ly song cua Thatcher co nhieu điem tuong đong voi Ronald Reagan, nguoi đac cu Tong thong Hoa Ky nam 1980 va, o muc đo thap hon, voi Brian Mulroney, nguoi đuoc bau lam Thu tuong Canada nam 1984. Đo la thoi ky khuynh huong bao thu co nhieu anh huong trong triet ly chinh tri tai cac quoc gia noi tieng Anh. Suot trong thoi gian đam trach chuc vu Thu tuong, hiem khi ba ngu qua bon tieng moi đem.
Thatcher mo đau chinh sach kinh te bang cach nang lai suat nham kim ham muc gia tang nguon cung ung tien te, nho đo lam giam muc lam phat. Ba thich su dung cac bien phap đanh thue gian tiep tren thue loi tuc, va nang muc thue gia tri gia tang (VAT) len đen 15%, gay kho khan cho cac doanh nghiep – đac biet la khu vuc san xuat – chi so that nghiep vuot qua hai trieu, gap đoi con so mot trieu trong chinh phu Lao đong tien nhiem.
Thang 1 nam 1982, lam phat giam khien lai suat giam theo. Nhung chi so that nghiep tiep tuc tang cao, đen con so 3,6 trieu nguoi. Nam 1983, san luong giam 30% thap hon nam 1978.
Thuat tu "Chu thuyet Thatcher" đuoc dung khong chi đe noi đen chinh sach ma con cac khai niem đao đuc va phong cach ca nhan cua ba nhu su nghiem ngat trong cac chuan muc đao đuc, tinh than quoc gia, quan tam đen quyen loi ca the, va quyet đoan khi theo đuoi cac muc tieu chinh tri.


= Quan đao Falkland =
Chinh quyen quan su đang cam quyen tai Argentina muon đao nguoc anh huong bat loi cua minh trong cong luan do thieu kha nang trong đieu hanh nen kinh te cua đat nuoc. Ngay 2 thang 4 nam 1982, Argentina xam chiem Quan đao Falkland. Tu thap nien 1980, Argentina tuyen bo chu quyen tren quan đao nay. Trong vong vai ngay, Thatcher ra lenh gui ngay mot luc luong đac nhiem cua hai quan đen tai chiem quan đao. Ngay 14 thang 6, Argentina tuyen bo đau hang. Mac du gap nhieu kho khan trong tiep van, va con so thuong vong ve phia Anh len đen 258 binh si thiet mang, chien dich quan su cua luc luong đac nhiem đuoc xem la thanh cong, đong thoi kich hoat lan song ai quoc cuong nhiet giup gia tang su ung ho cua cong chung danh cho Thatcher vao thoi điem uy tin cua ba xuong đen muc thap nhat trong suot thoi gian lam Thu tuong.


= Tong tuyen cu nam 1983 =

"Yeu to Falkland", cung voi su xuat hien nhung dau hieu phuc hoi kinh te trong đau nam 1983 lam uy tin cua Thatcher tang cao. Trong khi đo, Đang Lao đong bi phan hoa voi nhung thach thuc đen tu nhom trung huu. Lien minh Tu do-SPD, thanh lap do mot thoa uoc giua Đang Dan chu Xa hoi (SDP) va Đang Tu do tro thanh mot thach thuc moi. Ket qua bau cu thang 6 nam 1983: Đang Bao thu 42,4%, Đang Lao đong 27,6% va Lien minh chiem 25,4% so phieu bau. Mac du bi chia phieu, va mat 1, 3% tong so phieu bau neu so voi ket qua bau cu cua nam 1979, nhung do Đang Lao đong con thiet hai nang hon (mat 9,3%), va do he thong bau phieu mot đai dien cho moi đon vi bau cu, chien thang thuoc ve Đang Bao thu. Chien thang ap đao nay đem ve cho Đang Bao thu the đa so o Quoc hoi voi 144 ghe o Vien Thu dan.


= Nam 1983-1987 =
Mac du cam ket lam suy giam quyen luc cac nghiep đoan, khong giong chinh phu Heath, Thatcher ap dung chien luoc thay đoi tiem tien thay vi bien phap ban hanh cac đao luat. Mot vai nghiep đoan bat đau to chuc đinh cong nham bao ve quyen đai dien cong nhan cua ho, nhung cuoi cung moi no luc cua ho đeu that bai. Dan da, cac cai cach cua Thatcher thanh cong trong no luc giam thieu quyen luc va anh huong cua cac nghiep đoan hau co the ngan can su tai bung phat cac cuoc đinh cong quy mo lon. Nhung bien phap cai cach nay, theo loi cua Thatcher, la đe dan chu hoa cac nghiep đoan va giao tra quyen luc ve cho cac thanh vien.Theo nhan xet cua BBC, Thatcher "hoach đinh huy diet quyen luc cua cac nghiep đoan trong gan mot the he."
Sang som ngay 12 thang 10 nam 1984, mot ngay truoc sinh nhat thu 59, Thatcher thoat khoi mot vu đanh bom boi Đao quan Lam thoi Cong hoa Ireland tai Grand Hotel o Brighton, đia điem to chuc Đai hoi Đang Bao thu. Nam nguoi bi thiet mang, trong đo co vo cua mot trong nhung nhan vat lanh đao đang, John Wakeham, va Dan bieu Sir Anthony Berry. Mot thanh vien noi cac, Norman Tebbit, bi thuong, va vo ong, Margaret, bi bai liet. Vu đanh bom co the gay thuong tich cho Thatcher neu ba buoc vao phong tam som hon. Ngay sau đo Thatcher tuyen bo hoi nghi se đuoc khai mac đung gio vao ngay mai, ba se đoc dien van nhu đa đinh nham bay to su phan đoi voi nhung ke đanh bom. Quyet đinh nay cua Thatcher đa day len su ung ho rong khap tren chinh truong.

Trong thoi ky Chien tranh Lanh, Thatcher ung ho chinh sach ran đe (deterrence) cua Ronald Reagan nham vao Lien Xo. Chu truong nay đi nguoc lai chinh sach lang diu (detente) ma phuong Tay van theo đuoi suot thap nien 1970, gay ra su chia re voi nhung quoc gia tiep tuc gan ket voi đuong loi ngoai giao theo huong co lam lang diu tinh hinh giua hai khoi. Quyet đinh cua Thatcher cho phep quan đoi My bo tri hoa tien cruise tai cac can cu cua Anh lam day len nhung cuoc tu hop phan khang.
Du vay, Thatcher la nha lanh đao phuong Tay đau tien đap ung thuan loi truoc su kien nha lanh đao Lien Xo co chu truong cai cach, Mikhail Gorbachev, len cam quyen, mo ta Gorbachev nhu la "mot nguoi chung ta co the cung lam viec" sau mot lan hoi kien voi nha lanh đao Lien Xo nam 1984, ba thang sau khi Gorbachev tien đen đinh cao quyen luc. Đong thai nay kich hoat mot su chuyen đoi trong thai đo cua phuong Tay tro lai chu truong lang diu đoi voi Lien Xo. Thang 11 nam nam 1988, Thatcher tuyen bo, "Khong con chien tranh lanh nua," chung ta hien co "mot moi quan he rong lon hon thoi ky ay."
Co hai thanh qua đang ke trong chinh sach ngoai giao trong nhiem ky thu hai cua Thatcher:

Nam 1984, Thatcher đen tham Trung Quoc va ky voi Đang Tieu Binh ban tuyen bo chung Trung-Anh ngay 26 thang 9, theo đo Trung Quoc se trao cho Hong Kong quy che "Vung Hanh chinh Đac biet" theo nhung đieu kien goi la Mot Quoc gia, Hai Che đo. Trung Quoc cam ket giu nguyen trang cac the che kinh te cua Hong Kong trong nam muoi nam ke tu ngay ban giao lanh tho nay vao ngay 1 thang 6 nam 1997.
Thang 11 nam 1979, tai Hoi đong chau Au Dublin, Thatcher cho rang nuoc Anh đong gop nhieu hon nhan tu Cong đong Kinh te chau Au (EEC). Cau noi tru danh cua ba tai hoi nghi thuong đinh nay la "Chung toi khong xin Cong đong hay bat cu ai khac. Chung toi chi đoi ho phai tra lai tien cho chung toi". Đoi hoi nay đuoc đap ung tai Hoi nghi Thuong đinh Fontainbleau nam 1984. EEC đong y ve muc cat giam hang nam cho Anh Quoc len đen 66% chenh lech giua muc đong gop va nhan tu Lien minh chau Au.


= 1987 – 1990 =
Tiep tuc gianh thang loi trong ky tong tuyen cu nam 1987, nho su bung no trong phat trien kinh te va do chong lai chu truong cua đang Lao đong đoi lap ung ho viec giai gioi đon phuong, Margaret Thatcher tro thanh Thu tuong co thoi gian tai chuc dai nhat cua Anh quoc ke tu Lord Liverpool (1812-1827), va la Thu tuong đau tien chien thang trong ba ky bau cu lien tiep ke tu Lord Palmerston nam 1865. Hau het nhung nhat bao o Anh ung ho ba – ngoai tru The Daily Mirror, The Guardian va The Independent – đeu đuoc tuong thuong bang nhung buoi hop tuong trinh ngan thuc hien boi thu ky bao chi cua Thu tuong Bernard Ingham.

Tai Bruges, Bi, nam 1988, Thatcher đoc dien van chong lai nhung đe an cua Cong đong Au chau (EC) nham thiet lap cau truc lien bang va gia tang quyen luc cho cac co quan cua cong đong. Du ung ho Anh Quoc gia nhap cong đong, Thatcher tin rang vai tro cua EC nen đuoc gioi han trong chuc trach bao đam su tu do thuong mai va canh tranh hieu qua, cung nhu to y lo ngai ve cac quy đinh cua EC nham đao nguoc nhung thay đoi ba đa thuc hien o nuoc Anh. "Chung ta khong the thu hep lanh tho nuoc Anh chi đe nhin thay no đuoc sap xep lai trong khuon kho cua Au chau, voi mot sieu quoc gia hanh xu quyen cai tri tu Brussels". Ba đac biet quan ngai đen chu truong su dung mot loai tien te chung cho ca Lien minh chau Au. Bai dien van gay ra nhieu y kien phan bac tu cac nha lanh đao Au chau va lan đau tien pho bay tinh trang phan hoa ben trong đang Bao thu ve cac van đe Au chau.
Nam 1989, uy tin cua Thatcher lai sut giam khi nen kinh te bi thiet hai do lai suat đuoc nang cao đe kim ham su bung no khong ben vung trong phat trien kinh te. Ba qui trach nhiem cho Bo truong Tai chinh, Nigel Lawson, nguoi đa theo đuoi chinh sach kinh te trong muc tieu chuan bi cho viec su dung tien te chung; trong mot cuoc phong van danh cho tap chi Financial Times vao thang 11 nam 1987, Thatcher noi rang ba khong đuoc nghe bao cao va cung khong ung ho chinh sach nay.
Trong mot buoi hop truoc hoi nghi thuong đinh Cong đong Au chau vao thang 6 nam 1989, Lawson va Bo truong Ngoai giao Geoffrey Howe ep Thatcher nen chap nhan hoan canh đe gia nhap He thong Hoi suat, chuan bi cho viec phat hanh đong tien chung chau Au. Ca hai bo truong tuyen bo se tu chuc neu yeu cau cua ho khong đuoc đap ung. Thatcher tra đua bang cach giang chuc Howe va quan tam hon đen nhung loi khuyen cua co van Sir Alan Walter ve cac van đe kinh te. Thang 10 nam 1989, Lawson tu chuc.
Mot trong nhung hanh đong cua cuoi cung cua Thatcher trong cuong vi Thu tuong la gay ap luc len Tong thong Hoa Ky George H. W. Bush đe gui quan đen Trung Đong nham truc xuat quan đoi cua Saddam Hussein khoi Kuwait voi loi khuyen "đay khong phai la luc đe chan chu!".


= That sung =

Vu "am sat chinh tri" Thatcher, theo nhung nhan chung nhu Alan Clark, la mot trong nhung giai đoan ly ky nhat trong lich su chinh tri Anh Quoc. Y tuong cho rang vi Thu tuong lau nam – bat kha chien bai trong cac cuoc tham do du luan – bi loai khoi quyen luc boi mot cuoc bo phieu trong noi bo đang xem ra la đieu khong tuong. The nhung, đen nam 1990, bat đau xuat hien nhung bat binh đoi voi chinh sach cua Thatcher ve thue vu o cap đia phuong, ve nhung bat cap trong đieu hanh nen kinh te (nhat la viec đe lai suat len đen 15%, bao mon su ung ho danh cho ba trong gioi doanh nhan), va su phan hoa ben trong đang Bao thu ve lap truong hoi nhap vao chau Au lam cho đang cam quyen cang de bi ton thuong.
Ngay 1 thang 11 nam 1990, Sir Geoffrey Howe, mot trong nhung đong minh lau đoi va kien trung nhat cua Thatcher, tu chuc pho Thu tuong đe phan khang chinh sach cua ba ve chau Au. Trong bai dien van tu chuc đoc truoc Vien Thu dan, Howe cho rang đa đen luc "nhung nguoi khac can xet lai thai đo cua minh đoi voi van đe trung thanh", la đieu ma ong đa phai suy nghi tu lau. Sau đo, mot cuu thanh vien noi cac khac, Michael Heseltine, cong khai thach thuc quyen lanh đao đang cua Thatcher, thu hut su ung ho đu đe vuot qua vong bo phieu đau đe tien vao vong hai. Luc đau, Thatcher cho biet ba se đi tiep vong hai, nhung sau đo lai quyet đinh rut lui khoi cuoc đua sau khi hoi y kien cac đong su trong noi cac. Ngay 22 thang 11, trong bai dien van tu nhiem, ba noi:

Voi su ung ho cua Thatcher, John Major gianh đuoc quyen lanh đao đang. Thatcher roi khoi Vien Thu dan sau cuoc bau cu nam 1992.


Sau khi tu chuc (1990-2013) Nam 1992, Margaret Thatcher tro thanh thanh vien Vien Quy toc sau khi đuoc ban tuoc quy toc tron đoi (khong co quyen the tap), Nam tuoc Thatcher xu Kesteven thuoc Hat Lincolnshire. Ba đoc nhieu bai dien van tai Vien Quy toc đa kich Hiep uoc Maastricht, mieu ta no la "đa đi qua xa", thang 6 nam 1993, ba noi voi cac nha quy toc "Toi khong bao gio chiu ky mot hiep uoc nhu the". Ba ung ho viec to chuc mot cuoc trung cau dan y ve hiep uoc, cho rang nguoi dan nen co tieng noi ve van đe nay mac du đa co đen ba chinh đang ung ho hiep uoc.
Thang 8 nam 1992, Thatcher keu goi NATO chan đung cuoc tan cong cua nguoi Serbia nham vao Gorazde va Sarajevo nham cham dut cuoc thanh trung chung toc va bao ve quoc gia Bosnia. Ba tuyen bo rang nhung gi đang xay ra o Bosnia la "mot goi nho đen nhung đieu toi te nhat cua Đuc Quoc xa". Ba canh bao co the xay ra mot su kien tuong tu nhu vu Holocaust.
Thang 7 nam 1992, ba lam viec cho tap đoan Philip Morris, nay la Nhom Altria, trong cuong vi "co van đia-chinh tri" voi muc luong 250.000 USD moi nam, them vao đo la khoan đong gop hang nam 250.000 USD tap đoan danh cho to chuc cua ba (Margaret Thatcher Foundation).
Tu nam 1993 đen 2000, Thatcher nhan loi lam Vien truong Đai hoc William va Mary, Virginia, Hoa Ky. Đay la truong đai hoc đuoc thanh lap nam 1693 boi vuong quyen Anh. Ba cung la Vien truong Đai hoc Buckingham, vien đai hoc tu duy nhat tai Anh. Ba roi bo chuc vu nay nam 1998.
Margaret Thatcher viet hai cuon hoi ky, The Path to Power (Đuong đen Quyen luc), va The Downing Street Years (Nhung nam lam Thu tuong). Nam 1993, cuon The Downing Street Years đuoc đua len mot chuong trinh truyen hinh cua đai BBC, ba mieu ta cuoc noi day cua noi cac nham lat đo ba la "mot su phan boi voi nu cuoi tren moi".

Nam 2002, Thatcher cho an hanh tac pham Statecraft: Strategies for a Changing World (Nghe thuat Chinh tri: Chien luoc cho mot The gioi đang Thay đoi), trinh bay chi tiet nhung suy nghi cua ba ve cac moi quan he quoc te ke tu luc ba tu chuc nam 1990. Nhung chuong ba viet ve Lien minh Au chau gay nhieu tranh cai; ba keu goi tai đam phan ve quyen thanh vien cua Anh nham bao ve chu quyen cua đat nuoc, neu that bai, thi Anh Quoc nen roi bo to chuc nay ma gia nhap NAFTA.
Ngay 26 thang 6 nam 2003, Sir Dennis Thatcher qua đoi. Tang le cu hanh tai Benh vien Hoang gia o Chelsea vao ngay 3 thang 7 voi su hien dien cua Thatcher cung cac con Mark va Carol. Thatcher noi ve chong, "Lam Thu tuong la mot cong viec co đoc... Nhung voi Denis toi khong bao gio co đon. Mot nguoi đan ong tuyet voi. Mot nguoi chong tuyet voi. Mot nguoi ban tuyet voi.
Nam sau, ngay 11 thang 6 nam 2004, Thatcher đen Hoa Ky đe tham du tang le cua cuu Tong thong Hoa Ky Ronald Reagan, mot trong nhung nguoi ban than nhat cua ba, tai Đai Giao đuong Quoc gia (National Cathedral) o Washington, D.C.. Thatcher đoc đieu van qua mot bang video do nhung khuyet tat ba mac phai sau vai lan đot quy nhe.
Thang 12 nam 2004, nguoi ta thuat lai rang Thatcher đa gap go rieng voi cac nghi si đang Bao thu, cho biet ba chong lai ke hoach cua chinh phu Anh gioi thieu viec su dung the can cuoc cong dan (identity card). Ba goi no la "y tuong cua nguoi Đuc, hoan toan xa la voi đat nuoc nay".
Ngay 13 thang 10 nam 2005, Thatcher to chuc sinh nhat thu 80 tai khach san Mandarin Oriental o Hyde Park, khach moi gom co Nu vuong, Cong tuoc xu Edinburgh, va Tony Blair. Geoffrey Howe, nay la Lord Howe xu Aberavon, nhan xet ve su nghiep chinh tri cua Thatcher: "Chien thang that su cua ba khong chi la lam thay đoi mot hoac hai chinh đang, nhung chinh la Chu thuyet Thatcher, đe ngay ca khi đang Lao đong tro lai cam quyen, chu thuyet nay van đuoc moi nguoi thua nhan la khong the đao nguoc đuoc".


Benh tat va tu tran Thatcher bi benh suot nhieu nam truoc khi mat. Ngay 21 thang 12 nam 2012, ba đa tien hanh phau thuat đe loai bo mot khoi u tu bang quang cua minh . Ba qua đoi ngay 8 thang 4 nam 2013, sau mot con đot quy. Lord Bell, nguoi phat ngon cua Thatcher, xac nhan cai chet cua ba vao luc 12:52 PM (UTC) bang thong cao bao chi.


= Phan ung cua cong luan =
Phat ngon vien cua đien Buckingham cho biet: "Nu hoang rat lay lam tiec khi nghe tin ve cai chet cua Baroness Thatcher. Nu hoang se gui đien chia buon voi gia đinh."
David Cameron, Thu tuong Anh, cho biet: "Đay qua la mot noi đau buon sau sac ma toi nhan đuoc tu cai chet cua ba Thatcher. Chung ta đa mat đi mot nha lanh đao tuyet voi, mot Thu tuong tuyet voi va mot nguoi Anh vi đai."
Nguoc lai, tai nhieu noi, tin ba qua đoi đa khien nhieu nguoi cong khai an mung tren đuong pho. Viec nay dien ra tai nhung noi nhu Glasgow, Brixton, Liverpool, Bristol, Leeds, Belfast, Cardiff va nhieu noi khac, mac du gap chong đoi tu chinh quyen đia phuong.


Tac pham The Downing Street Years (Nhung nam lam Thu tuong, 1993), tu truyen
The Path to Power (Đuong đen quyen luc, 1995), tu truyen
Statecraft: Strategies for a Changing World (Nghe thuat Chinh tri: Chien luoc cho mot the gioi đang thay đoi, 2003), chinh luan


Xem them Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland
Chinh tri Anh


Tham khao = Sach =
Statecraft: Strategies for Changing World by Margaret Thatcher (HarperCollins, 2002) ISBN 0-06-019973-3
The Collected Speeches of Margaret Thatcher by Margaret Thatcher (HarperCollins, 1999) ISBN 0-06-018734-4
The Collected Speeches of Margaret Thatcher by Margaret Thatcher, Robin Harris (editor) (HarperCollins, 1997) ISBN 0-00-255703-7
The Path to Power by Margaret Thatcher (HarperCollins, 1995) ISBN 0-00-255050-4
The Downing Street Years by Margaret Thatcher (HarperCollins, 1993) ISBN 0-00-255354-6


= Tieu su =
The Anatomy of Thatcherism by Shirley Robin Letwin (Flamingo, 1992) ISBN 0-00-686243-8
Margaret Thatcher; Volume One: The Grocer's Daughter by John Campbell (Pimlico, 2000) ISBN 0-7126-7418-7
Margaret Thatcher; Volume Two: The Iron Lady by John Campbell (Pimlico, 2003) ISBN 0-7126-6781-4
Memories of Maggie Edited by Iain Dale (Politicos, 2000) ISBN 1-902301-51-X
Britain Under Thatcher by Anthony Seldon & Daniel Collings (Longman, 1999) ISBN 0-582-31714-2
Thatcher for Beginners by Peter Pugh and Paul Flint (Icon Books, 1997) ISBN 1-874166-53-6
One of Us: Life of Margaret Thatcher by Hugo Young (Macmillan, 1989) ISBN 0-333-34439-1
The Iron Lady: A Biography of Margaret Thatcher by Hugo Young (Farrar Straus & Giroux, 1989) ISBN 0-374-22651-2
Margaret, daughter of Beatrice by Leo Abse (Jonathan Cape, 1989) ISBN 0-224-02726-3
Mrs. Thatcher's Revolution: Ending of the Socialist Era by Peter Jenkins (Jonathan Cape, 1987) ISBN 0-224-02516-3
The Thatcher Phenomenon by Hugo Young (BBC, 1986) ISBN 0-563-20472-9


= Hoi ky =
Conflict of Loyalty by Geoffrey Howe (Macmillan, 1994)
The View from No. 11: Memoirs of a Tory Radical by Nigel Lawson (Bantam, 1992)
The Autobiography by John Major (HarperCollins, 1999)
Right at the Centre by Cecil Parkinson (Weidenfeld & Nicolson, 1992)
'My Style of Government': The Thatcher Years by Nicholas Ridley (Hutchinson, 1991) ISBN 0-09-175051-2
Upwardly Mobile by Norman Tebbit (Weidenfeld & Nicolson, 1988)


= Đoc them =
Nhung đinh cao chi huy: Cuoc chien vi nen kinh te the gioi (Commanding Heights: The Battle for the World Economy), Daniel Yergin & Joseph Stanislaw, Nha xuat ban Tri Thuc, 2006


= Đien anh =
The Iron Lady (2011): Tam dich la "Ba đam thep", la bo phim ke ve cuoc đoi va su nghiep chinh tri cua Magaret Thatcher. Bo phim đuoc ra mat cong chung vao ngay 26 thang 12 nam 2011 voi nu dien vien ky cuu Meryl Streep thu vai chinh.


Chu thich Lien ket ngoai Margaret Thatcher Foundation
Margaret Thatcher tren IMDb 
Cac cong trinh lien quan hoac cua Margaret Thatcher tren cac thu vien cua thu muc (WorldCat)
Them tin tuc va binh luan ve Margaret Thatcher tren The Guardian
Them tin tuc va binh luan ve Margaret Thatcher tren The New York Times
Margaret Thatcher tren Find a Grave
Archival material relating to Margaret Thatcher listed at the UK National Archives
Thatcher's legacy: 25 years on
Margaret Thatcher Chronology World History Database Luu tru ngay 30 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
The Thatcher Era — written on the tenth anniversary of her resignation — 22 November 2000
The George H. W. Bush Library 22 November 1990, President George H. W. Bush talks about Thatcher resignation
On This Day 22 November – New York Times marks Thatcher's resignation
Harold Hill: A People's History — Buying into the Iron Lady's Dream Luu tru ngay 23 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Margaret Thatcher quotes
Biography resources dedicated to Margaret Thatcher Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Bruges Group — A think tank inspired by Margaret Thatcher's Bruges speech in thang 9 nam 1988
Margaret Thatcher Center for Freedom — A public policy center dedicated to advancing the ideas of Margaret Thatcher