Thoi ky Heian (平安時代, Heian-jidai, am Han Viet: Binh An thoi đai) la thoi ki phan hoa cuoi cung trong lich su Nhat Ban co đai, keo dai tu nam 794 đen 1185. Đay la thoi ky Nho giao va tam anh huong cua Trung Quoc phat trien toi đinh cao. Thoi ki Heian cung đuoc coi la giai đoan đinh cao cua quyen luc Thien hoang, đanh dau su phat trien cua nghe thuat, tho ca va van hoc.


Lich su Heian la thoi ky ke tuc thoi ky Nara, bat đau tu nam 794 sau khi Thien hoang Kammu - Thien hoang thu 50 theo danh sach Thien hoang truyen thong, doi kinh đo Heijo-kyo (平城京, Binh Thanh Kinh o Nara) toi Heian kyo (平安京, Binh An kinh - thanh pho Kyoto ngay nay). Thoi ky nay đuoc coi la mot dau son trong van hoa Nhat Ban, đuoc cac the he sau ghi nho nguong mo. Thoi ky Heian cung đanh dau su thang hoa cua tang lop samurai, tang lop sau cung se chiem đoat quyen luc va bat đau thoi ky phong kien o Nhat Ban.
Tren danh nghia, quyen luc toi cao do Thien hoang nam giu. Nhung trong thuc te, gioi quy toc Fujiwara đa thau tom quyen luc. Vi Thien hoang Kammu đa bai bo he thong quan đoan, trieu đinh mat đi kha nang duy tri trat tu cong cong, tinh hinh an ninh hon loan tren khap Nhat Ban. Đe bao ve quyen loi tai cac lanh đia, cac gia toc giau co buoc phai tu vu trang cho luc luong an ninh rieng cua minh, tu đo dan hinh thanh tang lop vo si (samurai). Cac gia toc lon giau co bat đau lien ket voi tang lop tang lu, quy toc ha - trung luu ban đia tai vung lanh tho phia đong đat nuoc đe thanh lap nen cac nhom luc luong samurai thay the hoan toan cho quan đoan trieu đinh trung uong. Bang cach đo, tang lop vo si đa đat đuoc nhung thanh tuu chinh tri on đinh trong suot thoi ky Heian. Đau nam 939, Taira no Masakado đe doa quyen luc cua chinh quyen trung uong bang viec dan đau cuoc noi loan o tinh Hitachi o phia Bac. Gan nhu trong cung thoi điem, Fujiwara no Sumitomo noi loan o phia Tay. Phan lon quyen luc nam trong quan đoi rieng cua cac shogun.
Su lan at cua tang lop vo si đoi voi trieu đinh Thien hoang la hau qua cua cuoc noi loan Hogen. Cung trong thoi Heian nay, Taira no Kiyomori hoc theo am muu cua Fujiwara bang viec đua con ong len giu ngoi tri vi Nhat Ban duoi hinh thuc nhiep chinh. Gia toc nay (gia toc Taira) van tai vi cho đen sau cuoc chien đanh dau su mo đau cua Mac phu: Chien tranh Genpei. Thoi ky Kamakura bat đau tu nam 1185 khi Minamoto no Yoritomo gianh đuoc quyen luc tu Thien hoang va thiet lap Mac phu tai Kamakura.


Che đo nhiep chinh Fujiwara Khi Thien hoang Kammu doi kinh đo toi Heian-kyo (Kyoto), cung la kinh đo cua đat nuoc trong hon 1000 nam sau đo. Thien hoang Kammu khong chi muon tang cuong quyen luc cua trieu đinh ma con cung co vi the đia chinh tri cua bo may cai tri boi kinh đo moi co mot con song dan ra bien va co the đen đuoc bang đuong bo qua cac tinh phia Đong. Thoi Heian giai đoan đau (784-967) la su ke tuc van hoa thoi ki Nara, kinh đo Heian (Kyoto) đuoc thiet ke theo kieu thanh Truong An cua nha Đuong, giong nhu co đo Nara nhung o quy mo lon hon nhieu. Bat chap su that bai cua nhung cai cach Taika - Taiho, trieu đinh van rat manh vao giai đoan đau thoi ki Heian. Su that la, viec Thien Hoang Kammu tranh cac cuoc đai cai cach đa lam giam cuong đo cua cac cuoc đau đa chinh tri va ong đa đuoc cong nhan la mot trong nhung Thien hoang manh me nhat cua Nhat Ban.
Du đa bai bo cuong bach tong quan đoi voi che đo quan đoan cu tu nam 792, Thien hoang Kammu van tien hanh nhung cuoc chinh phat lon nham thu phuc nguoi Emishi, nhung nguoi đuoc cho la hau due cua nguoi thoi ky Jomon đa di cu, song o mien Bac va mien Đong Nhat Ban. Sau khi tam thoi đat đuoc nhung thanh tuu vao nam 794, nam 797, Thien hoang Kammu bo nhiem mot chuc quan moi voi ten goi Chinh di đai tuong quan, nghia đen la tuong quan chuyen đi chinh phat cac bo toc man di o Nhat Ban. Nam 801, Chinh di đai tuong quan Saka-no-Ue-no-Tamuramaro đanh bai nguoi Emishi va mo rong lanh tho hoang gia cai tri toi cuc Đong cua đao Honshu. Tuy vay, quyen kiem soat cua trieu đinh đoi voi cac khu vuc nay van rat mong manh. Toi the ky 9 va 10, phan lon quyen luc roi vao tay cac đai gia toc - nhung ke coi thuong he thong thue khoa va quan ly đat đai theo hinh mau Trung Hoa do chinh quyen Kyoto thiet lap. Mac du Heian la mot thoi ky on đinh, dong doi Thien hoang van đuoc đam bao theo hinh thuc cha truyen con noi, song quyen luc lai roi vao tay gia toc Fujiwara.

Sau khi Thien hoang Kammu bang ha nam 806, hai nguoi con trai cua ong bat đau tranh gianh ngai vang, hai co quan moi đuoc thanh lap đe đieu chinh lai he thong hanh chinh Taika - Taiho. Co quan thu nhat la Ngu tien vien, thong qua đo Thien hoang co the ban chieu truc tiep va chac chan hon truoc kia. Co quan thu hai la luc luong canh binh kinh đo moi thay the cho cam ve hoang gia von mang nang tinh le nghi. Viec ngung đua cac đoan ngoai giao đi su trieu đinh nha Đuong vao nam 838 đa chinh thuc khep lai tam anh huong cua Trung Hoa đoi voi Nhat Ban. Nha Đuong đang buoc vao thoi ky mat trieu, Phat giao bi đan ap quyet liet, lam suy yeu long ton kinh cua Nhat Ban voi cac the che kieu Trung Hoa. Nhat Ban bat đau thay đoi theo chieu huong huong noi hon.
Giong nhu gia toc Soga nam quyen kiem soat ngai vang trong the ky 6, thi vao the ky thu 9, gia toc Fujiwara đa lien hon voi hoang gia va đua mot trong nhung thanh vien cua ho tro thanh nguoi đung đau Ngu tien phong cua Thien hoang. Mot nguoi nha Fujiwara khac tro thanh Nhiep chinh quan (Sessho) cho chau trai minh, khi đo la mot Thien hoang nho tuoi; va mot nguoi nua đuoc phong chuc Quan Bach (Kanpaku). Cho đen cuoi the ky 9, vai Thien Hoang đa co gang, nhung bat thanh đe kim ham nha Fujiwara. The nhung, co mot lan duoi trieu Thien hoang Daigo (897-930), che đo nhiep chinh Fujiwara bi gian đoan va Thien hoang truc tiep tri vi đat nuoc.
Tuy nhien, gia toc Fujiwara khong he bi ha be duoi trieu đinh Thien hoang Daigo ma thuc te ho con manh hon. Chinh quyen trung uong tiep tuc suy yeu trong khi nha Fujiwara cung voi vai đai gia toc khac va cac xa vien Than đao, Phat giao co them nhieu shoen (trang vien), tro nen vo cung giau co vao đau the ky 10. Tu đau thoi Heian, cac shoen đa co đuoc đia vi phap ly rieng, cac xa vien ton giao lon bat đau đoi hoi cac danh vi ro rang va vinh vien, ho đoi mien thue nop cho trieu đinh va mien tru quyen kiem soat cua chinh quyen voi cac shoen ma ho nam giu. Nguoi nong dan cam thay rat co loi khi nhuong quyen so huu đat cho cac trang vien neu tren, đoi lai ho khong phai nop thue, chi can canh tac tren đat va tra mot phan luong thuc thu hoach đuoc cho trang vien sau vu mua. Ca nhan dan lan đat đai ngay cang vuot khoi tam kiem soat, che đo thue khoa cua trieu đinh trung uong tren thuc te đa tro lai tinh trang truoc Cai cach Taika.

Trong vong mot thap ky sau khi Thien hoang Daigo bang ha, gia toc Fujiwara nam quyen kiem soat toan dien trieu đinh. Nam 1000, Fujiwara no Michinaga đa co the phe lap Thien Hoang theo y muon. Trieu đinh trung uong hau nhu khong con quyen luc gi. Gia toc Fujiwara đuoc nha su hoc George B. Sansom goi la "đoc tai cha truyen con noi."
Bat chap viec chiem đoat hoang quyen, nha Fujiwara van tao ra mot thoi ky no hoa cua nghe thuat va my hoc giua trieu đinh va tang lop quy toc. Nhung van tho duyen dang cung van hoc tieng ban ngu rat đuoc ua chuong. Van tu tieng Nhat đa tu lau dua vao kanji, nay no đuoc bo sung them bang kana, hai cach phat am chu viet Nhat Ban: katakana - mot he thong dua vao tri nho su dung chu tuong hinh Trung Hoa; va hiragana - bang ky hieu am tiet bang chu thao voi mot phuong phap viet rieng biet đac sac Nhat Ban. Hiragana cho nguoi viet cam xuc boi no la chu tuong thanh, va voi no, lai cang quang ba cho su noi tieng cua van hoc tieng Nhat. Đa phan cac tac pham viet bang hiragana la do nhung nguoi phu nu trong trieu viet vi ho khong đuoc hoc Han tu nhu đan ong. Ba phu nu cuoi the ky 10, đau the ky 11 đa gioi thieu cai nhin ve cuoc song va su lang man o trieu đinh Heian trong "Tinh Linh Nhat ky" ([[ja:蜻蛉日記|蜻蛉日記]] Kagero nikki) do me cua Fujiwara Michitsuna viet, "Truyen goi đau" cua Sei Shonagon va "Truyen ke Genji" cua Murasaki Shikibu. Nghe thuat ban xu cung no hoa duoi su cai tri cua nha Fujiwara sau hang the ky noi theo hinh mau Trung Hoa. Nhung buc ve phong cach Nhat Ban sac so yamato-e ve đoi song trieu đinh va nhung cau chuyen ve đen tho va noi linh thieng tro thanh thong dung vao giua va cuoi thoi Heian, tro thanh khuon mau cho nghe thuat Nhat Ban ngay nay.
Khi van hoa phat trien ruc ro, su phan quyen cung ngay cang tram trong. Trong khi su phat trien shoen vao đau thoi ky Heian đa chung kien viec khai hoang nhieu đat đai moi va viec phong đat cho cac gia toc va cac the che ton giao, thoi ky thu hai chung kien gia san cac "gia toc trieu đinh" phinh len. (Thuc te, he thong gia toc cu van gan nhu con nguyen ven o trong trieu đinh tap quyen cu). Cac the che moi nay can đoi dien voi su thay đoi ve xa hoi, kinh te, va chinh tri. Luat Taiho mat hieu luc, cac the che cua no bi gat khoi chuc nang nghi le. He thong hanh chinh gia đinh nay tro thanh the che chung. Khi gia đinh quyen luc nhat Nhat Ban, nha Fujiwara thong tri Nhat Ban va quyet đinh moi viec trieu chinh, vi du nhu viec thua ke ngai vang. Viec gia đinh va trieu chinh hoan toan bi tron lan, mot hinh mau đuoc bat chuoc boi cac gia đinh khac, cac tu vien, va tham chi ca Hoang gia. Viec quan ly đat đai tro thanh cong viec chinh yeu cua cac gia đinh quy toc, khong nhieu su quan ly truc tiep tu Hoang gia hay chinh phu trung uong vi quyen luc cua ho đa suy giam va su đoan ket lon trong gia đinh va viec thieu y thuc thong nhat quoc gia cua nguoi Nhat.


= Tang lop quan su cam quyen =
Vao đau thoi nay, khi che đo cuong bach tong quan van đuoc trung uong kiem soat, cac hoat đong quan su khong nam trong tay cua cac quy toc đia phuong. Nhung khi he thong nay bi do bo sau nam 792, cac the luc đia phuong tro thanh nguon suc manh quan su chu yeu. Nhung nguoi chu Shoen đa tro thanh nhung nguoi đay quyen the va, vi ho đa tiep thu đuoc ky thuat quan su tien bo (vi du nhu phuong phap huan luyen, cung, ten, ngua khoe hon va nhung thanh kiem sieu hang) va đoi mat voi tinh hinh đia phuong ngay cang toi te đi trong the ky 9, hoat đong quan su tro thanh mot phan cua đoi song cac shoen. Khong chi cac "shoen" ma ca cac the che dan su va ton giao cung to chuc cac đon vi bao an rieng đe bao ve chinh minh. Dan dan, tang lop tren o đia phuong chuyen thanh giai cap quy toc quan su dua tren tu tuong cua bushi (vo si) hay samurai.
Su ham mo cac vo sy gom nhieu loai khac nhau, pha vo co cau quyen luc xua cu va tao ra nhung quan he moi trong the ky 9. Tam quan trong cua tinh cam, nhung moi lien he gia đinh, va moi quan he ho hang đuoc cung co trong cac nhom quan su va tro thanh mot phan cua che đo gia đinh tri. Trong thoi đai nay, cac gia toc quan su lon o đia phuong tap hop xung quanh nhung quy toc trieu đinh, nhung nguoi đa tro thanh nhung nhan vat đia phuong noi bat. Nhung gia toc quan su gay dung thanh the bang moi lien he voi hoang gia, cac danh gia quan su tai trieu đinh va tiep can voi nguon nhan luc. Cac gia toc Fujiwara, Taira va Minamoto nam trong so nhung gia toc nhan đuoc su ung ho lon nhat cua cac giai tang quan su moi.
San luong luong thuc suy giam, dan so gia tang, va canh tranh giua cac gia đinh lon ve cac nguon luc đeu dan đen su suy giam dan quyen luc cua nha Fujiwara va lam gia tang su mat on đinh quan su vao giua the ky 10 va the ky 11. Thanh vien cua cac gia toc Fujiwara, Taira, va Minamoto—tat ca đeu co nguon goc hoang gia—tan cong lan nhau, tuyen bo quyen kiem soat nhung dai đat lon cua nhung vung đat chiem đuoc, thiet lap nhung che đo thu đich, va noi chung la đa pha vo nen hoa binh cua Xu so Mat troi moc.
Nha Fujiwara kiem soat ngai vang cho đen trieu đai Thien hoang Hau Tam Đieu (1068-1073), Thien hoang đau tien khong do mot nguoi me tu gia đinh Fujiwara sinh ra ke tu the ky 9. Go-Sanjo, quyet tam phuc hoi đe quyen qua suc manh kiem soat ca nhan, thi hanh cac cai cach đe kiem che anh huong cua nha Fujiwara. Ong cung thiet lap mot co quan đe soan thao va xac nhan tinh hop le cua cac ho so bat đong san voi muc đich tai xac nhan quyen kiem soat trung uong. Shoen khong co giay phep đung đan, va nhung nguoi nam giu đat đai lon, nhu nha Fujiwara, cam thay bi đe doa vi mat đi nhieu đat đai. Go-Sanjo cung thanh lap Incho, hay "Vien Sanh", do nguoi thua ke cua Thien Hoang đung đau, nguoi tu bo quyen loi đe cong hien ban than minh cho su cai tri o hau truong, hay Insei ("Vien Chinh’’).
Incho lap đay khoang trong quyen luc cua nha Fujiwara. Thay vi bi xua đuoi, nha Fujiwara tro lai vi tri cu cua minh la đoc tai dan su va Trung Đai Nhan va thuong bi bo qua trong viec ra cac quyet đinh. Trong thoi gian nay, rat nhieu nguoi nha Fujiwara bi thay the, phan lon la boi thanh vien cua gia toc Minamoto đang noi len. Trong khi nha Fujiwara bat hoa va chia thanh hai phe Bac Nam, he thong "Insei" cho phep huyet thong truc he hoang gia lai gianh đuoc anh huong đang sau ngai vang. Thoi ky tu nam 1086 đen nam 1156 la thoi gian cua "Incho" co quyen uy toi thuong va su noi len cua tang lop quan su tren toan quoc. Quan su thay vi dan su đa thong tri trieu đinh.

Tranh đoat ngai vang vao giua the ky 12 cho nha Fujiwara co hoi đe tai lap quyen luc cua minh. Fujiwara no Yorinaga sat canh cung vi Thien Hoang gia trong mot tran quyet chien nam 1156 chong lai nguoi đuoc cho la nguoi ke vi, đuoc su ung ho cua hai gia toc Taira va Minamoto (Bao loan Hogen). Cuoi cung, nha Fujiwara bi tieu diet, he thong trieu đinh cu bi thay the, va he thong "Insei" khong con quyen luc vi bushi (vo sy) nam viec trieu chinh, tao ra mot buoc ngoat trong lich su Nhat Ban. Nam 1159, hai nha Taira va Minamoto xung đot (Bao loan Heiji), va 20 nam quyen luc cua nha Taira bat đau.
Taira no Kiyomori noi len nhu mot the luc thuc su o Nhat Ban sau su suy yeu cua nha Fujiwara, va ong ta se nam quyen lanh đao trong 20 nam toi. Ong đa cho con gai Tokuko ket hon voi Thien hoang Takakura, nguoi chi moi 19 tuoi, đe lai đua con trai so sinh Antoku đe ke vi ngai vang. Kiyomori đa lap đay khong duoi 50 vi tri cua chinh phu bang nguoi than cua minh, xay dung lai Bien noi đia va khuyen khich giao thuong voi Nha Tong Trung Quoc. Ong cung đa thuc hien cac hanh đong manh me đe bao ve quyen luc cua minh khi can thiet, bao gom viec loai bo va luu đay 45 quan chuc toa an va san bang hai ngoi đen rac roi, Todai-ji va Kofuku-ji.
Taira bi quyen ru boi đoi song trieu đinh va bo qua cac van đe o cac tinh, noi gia toc Minamoto đang xay dung lai suc manh cua ho. Nam 1183, hai nam sau cai chet cua Kiyomori, Yoritomo Minamoto đa phai anh em Yoshitsune va Noriyori tan cong Kyoto. Taira bi đanh lac huong va buoc phai chay tron, va Thai hau đa co gang tu dim minh va Hoang đe 7 tuoi (ong đa chet, nhung me ong van song sot). Con trai khac cua Takakura đa thanh cong voi tu cach la Thien hoang Go-Toba.
Voi tai to chuc cua Yoritomo, he thong  bakufu  cai tri Nhat Ban trong bay the ky tiep theo đa đuoc ap dung. Ong bo nhiem cac thong đoc quan su, hay  daimyo , đe cai tri cac tinh va quan gia, hoac  jito  đe giam sat cac khu vuc cong cong va tu nhan. Yoritomo sau đo chuyen su chu y cua minh đen viec loai bo gia toc Fujiwara hung manh, noi che cho cho nguoi anh em noi loan Yoshitsune. Ba nam sau, ong đuoc bo nhiem  shogun  o Kyoto. Mot nam truoc khi qua đoi vao nam 1199, Yoritomo đa truc xuat Thien hoang thieu nien Go-Toba khoi ngai vang. Hai con trai cua Go-Toba đa ke vi nhung ho cung se bi nhung nguoi ke vi chuc shogun cua Yoritomo xoa bo. 


Van hoa Heian = Su phat trien cua Phat giao =

Phat giao bat đau lan rong o Nhat Ban trong suot thoi ki Heian, chu yeu qua hai giao phai lon la Thien thai tong va Chan ngon tong. Thien thai tong co nguon goc tu Trung Quoc, dua tren Dieu phap lien hoa kinh, mot trong nhung kinh đien quan trong cua Phat giao Đai thua. Chan ngon tong lai la mot giao phai ban đia sang lap boi Kukai, mot giao phai co quan he gan gui voi An Đo Giao, Phat giao Tay Tang nguyen can cung nhu tu duy cua Phat giao Trung Hoa. Kukai tao đuoc mot anh huong manh me voi nguoi ke nhiem Nhat hoang Kammu cung nhu cac the he nguoi Nhat Ban khong chi boi tinh linh thieng, ma con boi nghe thuat viet chu, kha nang thi ca, hoi hoa, đieu khac cua ong. Trong khi đo, ban than Kammu rat ham mo Thien thai tong. Giua cac tu vien cua Thien thai tong tren nui Hiei va trieu đinh o kinh đo moi ngay chan nui co mot quan he gan bo chat che. Chinh vi the, Thien thai tong co anh huong đac biet toi Nhat hoang Kammu va toi ca quoc gia.


= Van hoc thoi ky Heian =
Mac du chu viet Trung Hoa (Kanbun-Han van) van la ngon ngu chinh thuc cua trieu đinh thoi ky Heian, viec ra đoi va su dung rong rai kana chung kien su bung no cua van hoc Nhat Ban. Tuy nhien, dau co su ra đoi cua nhieu the loai van chuong nhu truyen-tieu thuyet (物語, monogatari "vat ngu"), cac the loai nhat ky (日記, nikki), du ky (紀行, kiko, ky hanh), tuy but (草子, soshi, thao tu), van hoc chi thinh hanh trong trieu đinh va cac nha su.
Tho đac biet la mot yeu to chinh cua cuoc song cung đinh. Cac quy ong va quy ba tuong lai mong muon thanh thao nghe thuat viet tho nhu mot dau an ve đia vi cua ho. Moi dip đeu la dip viet tho, tu sinh nhat mot đua tre cho đen viec đang co cua mot hoang đe, hoac tham chi la mot canh đep thien nhien. Mot bai tho đuoc viet tot co the de dang tao ra hoac pha huy danh tieng cua mot nguoi, va thuong la mot phan quan trong cua tuong tac xa hoi. Viec cung khong kem phan quan trong la lua chon thu phap hay la chu viet tay. Nguoi Nhat thoi ky nay tin rang chu viet tay co the phan anh tam hon cua mot nguoi: do đo, chu viet kem hoac voi vang co the đuoc coi la dau hieu cua su sinh san kem. Cho du la tho tieng Trung hay tieng Nhat, chu viet tot va ky nang nghe thuat la toi quan trong đoi voi danh tieng xa hoi khi noi đen tho. Sei Shonagon đe cap trong  Sach goi đau  cua minh rang khi mot can than nao đo co gang hoi loi khuyen cua ba ve cach viet mot bai tho cho Hoang hau Sadako, co phai lich su quo trach anh ta vi chu viet cua anh ta qua xau.
Loi cua ban quoc ca Nhat Ban hien nay, Kimi Ga Yo, nguyen la mot bai waka đuoc viet trong hau ky Heian, cung nhu Truyen ke Genji (源氏物語, Genji monogatari) cua Murasaki Shikibu, đuoc cong nhan la tieu thuyet theo nghia hien đai đau tien khong chi cua Nhat Ban ma con cua ca the gioi. Nguoi cung thoi va la đoi thu cua Murasaki Shikibu trong cung, ba Sei Shonagon he lo su quan sat va suy ngam tham tram trong Sach goi đau (枕草子, Makura no Soshi) đuoc viet vao thap ky 990. Bai tho Nhat Ban noi tieng Iroha (いろは) cung đuoc viet duoi thoi Heian.


= Sac đep =
Trong thoi ky Heian, sac đep đuoc coi la mot trong nhung phan quan trong cua mot nguoi "tot". Ve mat my pham, đan ong va phu nu quy toc đa đanh phan mat va lam đen rang, sau nay goi la  ohaguro . Ly tuong lich su cua đan ong bao gom mot ria mep va rau de mong trong khi mieng cua phu nu đuoc ve nho va đo. Long may cua ho bi nho hoac cao va ve lai cao hon tren tran ( hikimayu ).
Phu nu nuoi duong mai toc đen bong muot. Trang phuc lich su cua mot nguoi phu nu lich su bao gom mot "chiec ao choang muoi hai lop" phuc tap goi la  junihitoe , mac du so luong lop thuc te khac nhau. Trang phuc đuoc xac đinh theo đia vi va mua, đac biet la ao choang cua phu nu, theo he thong ket hop mau sac đai dien cho hoa, cay va đong vat cu the theo mua hoac thang, (xem cac muc Wikipedia tieng Nhat ' 'irome' ' va ' 'kasane-no-irome' ').


Kinh te Trong khi mot mat thoi ky Heian la mot giai đoan hoa binh keo dai bat thuong, mot mat no lai lam suy yeu nen kinh te Nhat Ban va dan đen ngheo đoi cho gan nhu moi cu dan chi tru mot vai nguoi thuoc giai tang tren. Cac quy toc đuoc huong loi loc tu nen van hoa Heian, nhung Yokibito nghia la "nguoi tot" hay "nguoi may man", co tong so 5000 nguoi o đat nuoc co 5 trieu dan. Mot ly do ma tang lop samurai co the nam quyen la giai cap quy toc thong tri thieu kha nang quan ly nuoc Nhat va cac tinh. Cho đen nam 1000 chinh quyen khong con biet lam the nao đe phat hanh tien te nua va tien dan dan bien mat. Viec thieu cac phuong tien trung gian huu hinh đe trao đoi kinh te đuoc minh hoa ro ret trong cac tieu thuyet đuong thoi. Vi du nhu nguoi đua thu đuoc thuong nhung vat dung huu ich, nhu lua kimono cu, thay vi tra tien.
Nhung ke thong tri Fujiwara đa that bai trong viec duy tri luc luong canh sat đay đu, khien bon cuop tu do bat du khach. Đieu nay đuoc minh hoa ngam trong tieu thuyet boi noi kinh hoang khi đi lai vao ban đem cua cac nhan vat chinh. He thong shoen cho phep tich luy cua cai cua tang lop quy toc; thang du kinh te co the đuoc lien ket voi su phat trien van hoa cua thoi Heian va "theo đuoi nghe thuat". Cac ngoi chua Phat giao lon trong Heian-kyo va Nara cung đa su dung shoen. Viec thanh lap cac chi nhanh mot cach tu nhien va tich hop mot so đen tho Than đao trong cac mang luoi đen tho nay phan anh mot "su nang đong cua to chuc" lon hon.


Cac su kien 784: Nhat hoang Kammu doi đo đen Nagaoka-kyo (Kyoto)
794: Nhat hoang Kammu doi đo đen Heian-kyo (Kyoto)
804: Nha su Toi Trung (Dengyo Daishi) khoi đau he phai Thien Thai Tong
806: Nha su Khong Hai (Kobo Daishi) truyen ba he phai Chan ngon tong (Tantric)
819: Khong Hai xay dung tu vien tren nui Koya, o phia Đong Bac phan ngay nay la tinh Wakayama
858: Nhat hoang Seiwa bat đau su thong tri cua gia toc Fujiwara
895: Sugawara no Michizane tam dung đai su quan hoang gia o Trung Quoc
990: Sei Shonagon viet Sach goi đau
1000-1008: Murasaki Shikibu viet tieu thuyet Truyen ke Genji
1050: Tang lop quan su nam quyen (samurai)
1052: Chua Byodo-in (gan Kyoto) đuoc Fujiwara Yorimichi khanh thanh
1068: Thien hoang Go-Sanjo lat đo gia toc Fujiwara
1087: Thien hoang Shirakawa thoai vi va đi tu, tro thanh "an đe" đau tien (insei)
1156: Taira no Kiyomori đanh bai gia toc Minamoto va nam quyen, theo đo cham dut thoi ky "insei"
1180 (thang 6): Thu đo đuoc chuyen đen Fukuhara-kyo (Kobe)
1180 (thang 11): Thu đo đuoc chuyen ve Heian-kyo (Kyoto)
1185: Nha Taira bi đanh bai (chien tranh Genpei) va Minamoto Yoritomo cua gia toc Hojo nam quyen, tro thanh shogun đau tien cua Nhat Ban, trong khi Hoang đe (hay "mikado") chi la bu nhin.
1191: Lam Te tong đuoc truyen vao Nhat Ban boi nha su Eisai o Kamakura va đuoc tang lop samurai, tang lop thong tri trong xa hoi Nhat Ban đon nhan.


Chu thich Tham khao Link lien quan Nghe thuat Heian o New York Metropolitan Museum of Art
Nghe thuat va thu phap Heian o Bao tang Quoc gia Tokyo Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Nghe thuat Heian o British Museum
Thoi ky Heian tai mnsu.edu Luu tru ngay 2 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine