Xuong đong tau Ba Son la mot co so đong tau nam ben song Sai Gon tai Thanh pho Ho Chi Minh truoc đay, tung ton tai tu giua the ky 19 đen nam 2016. Von la xuong Thuy đuoc chua Nguyen Anh cho xay dung vao khoang nam 1791, khu vuc nay ve sau đuoc nguoi Phap nang cap thanh mot cong xuong hien đai, lan luot đuoc quan ly boi Hai quan Phap, Hai quan Viet Nam Cong hoa roi Tong cong ty Ba Son. Vao nam 1911, xuong đuoc đanh gia la xay dung va trang bi vao loai hien đai nhat khu vuc Đong Nam A. Đen nam 2016, sau khi Tong cong ty Ba Son di doi cac nha may ve tinh Ba Ria – Vung Tau, hau het cac co so vat chat tai đay bi pha bo đe xay dung khu trung tam phuc hop Sai Gon – Ba Son.


Vi tri Khu xuong đong tau Ba Son co dien tich hon 22,5 ha, toa lac tai phuong Ben Nghe, Quan 1, trung tam Thanh pho Ho Chi Minh, đuoc gioi han boi song Sai Gon, rach Thi Nghe va hai con đuong Ton Đuc Thang, Nguyen Huu Canh.


Lich su = Xuong Chu su thoi Nguyen =
Sau khi thu phuc lai Gia Đinh vao nam 1788, Nguyen Anh đa cho xay dung nhieu cong trinh quan su tai đay, trong đo co xuong Chu Su (con goi la xuong Thuy), vao nam 1791. Trinh Hoai Đuc trong Gia Đinh thanh thong chi vao nam 1820 đa mo ta xuong Chu su nhu sau:

O cach phia đong thanh đo 1 dam doc theo bo song Tan Binh quanh theo song Binh Tri nha lam gac đe hai đao thuyen (đo thuy chien so truong cua nuoc Nam) chien ham, ghe son đen, ghe son đo (pham nhung thuyen đeu thong xung la ghe, dung lam chien cu, ghe ay lon va dai, day va ben, co đat nhieu mai cheo, ngoai son dau đen goi la ghe đen, son đo goi la ghe đo) va ghe le (ghe thuyen đeu cham tro ve voi tu đau đen đuoi goi la ghe le) cung la dung cu thuy chien. Xuong dai đen 3 dam.


= Thoi Phap thuoc =

Sau khi chiem đuoc Sai Gon vao nam 1859, nguoi Phap bat đau nang cap xuong Chu su. Ngay 28 thang 4 nam 1863, chinh quyen ban hanh sac lenh chinh thuc xay dung cong xuong hai quan Arsenal de Saigon. Ngay 6 thang 4 nam 1864, mot u tau nho dai 72 m đuoc khanh thanh. Đen ngay 16 thang 8 nam 1866, đe đap ung nhu cau ngay cang cao cua Hai quan Phap, cong xuong đa mua mot đoc noi bang sat dai 91,44 m va rong 28,65 m.
Nam 1884, u tau lon cua cong xuong đuoc khoi cong xay dung, đen nam 1888 hoan thanh. U nay co chieu dai len đen 168 m, co the tiep nhan nhung tau chien lon nhat luc bay gio.

Giai đoan tiep theo, cong xuong hai quan Sai Gon tiep tuc đuoc nang cap, quy mo đuoc mo rong đang ke. Nam 1906, Toan quyen Đong Duong quyet đinh thanh lap Truong Co khi A chau (L'ecole des Mecaniciens Asiatiques, nay la Truong Cao đang Ky thuat Cao Thang) đe đao tao cong nhan cho cong xuong. Đen nam 1918, cong xuong hai quan Sai Gon đa đong đuoc cac tau len đen 3.500 tan. Ngay 6 thang 4 nam 1921, con tau Albert Sarraut đa ha thuy tai cong xuong Ba Son, đay la con tau hien đai nhat tinh đen thoi điem bay gio đuoc đong tai Sai Gon.

Vao nam 1922, do la ben ky ket Hiep uoc Hai quan Washington, chinh quyen Phap phai giam so luong ham đoi o Vien Đong, cong xuong hai quan Sai Gon cung khong con đuoc quan tam đau tu. Ben canh đo, vao thap nien 1920, phong trao cong nhan tai Viet Nam phat trien ngay cang manh me. Tu thang 8 đen thang 11 nam 1925, nha cach mang Ton Đuc Thang đa van đong cong nhan tai xuong Ba Son bai cong đoi tang luong, tri hoan viec sua chua chiec Đo đoc ham Jules Michelet trong đoan tau chien Phap đang tren đuong sang Trung Quoc. Ban than ong cung tung la mot nguoi tho lam viec trong cong xuong.
Trong hai nam 1944–1945, trong Chien dich nem bom Đong Nam A cua khoi Đong Minh, khu cong xuong Ba Son bi hu hai mot phan, tuy nhien đen nam 1948–1949 thi đuoc sua chua lai.


= Tu nam 1956 đen nay =

Sau khi Phap rut khoi Đong Duong, khu cong xuong đuoc ban giao cho Hai quan Viet Nam Cong hoa va đuoc goi la Hai quan Cong xuong. Sau nam 1975, cong xuong đuoc Hai quan nhan dan Viet Nam tiep quan va đen nam 1978 thi đuoc giao cho Xi nghiep Lien hop Ba Son (nay la Tong cong ty Ba Son) khi doanh nghiep nay đuoc thanh lap.
Ngay 12 thang 8 nam 1993, Bo Van hoa – Thong tin (nay la Bo Van hoa, The thao va Du lich) cong nhan Đia điem Luu niem Chu tich Ton Đuc Thang tai Xi nghiep Lien hop Ba Son la di tich lich su quoc gia.

Nam 2004, Chinh phu Viet Nam đa co ke hoach di doi nha may đong tau Ba Son đen khu vuc cang Cai Mep – Thi Vai, tinh Ba Ria – Vung Tau va đen nam 2008, khi co chu truong quy hoach khu đat xuong Ba Son thanh khu đo thi phuc hop sau khi di doi nha may thi đa co nhieu y kien trai chieu ve viec bao ton cac cong trinh tai đay, đac biet la xuong co khi (von la đia điem đuoc cong nhan di tich lich su quoc gia vao nam 1993) va u tau lon (1884). Tuy nhien, đen nam 2015 Bo Quoc phong van quyet đinh khong giu lai nguyen trang hai cong trinh nay khi trien khai du an Khu trung tam phuc hop Sai Gon – Ba Son. Hien nay tai khu vuc xuong đong tau Ba Son chi con lai mot phan khoi nha xuong, khoi nha lam viec, u tau nho, trien ne, ha tang san đuong, cay xanh...


Ten goi Theo hoc gia Vuong Hong Sen, co ba gia thuyet ve nguon goc ten goi Ba Son:

Thuyet thu nhat cho rang Ba Son la do đoc tat cum tu tieng Phap "mare aux poissons" (co nghia la ao ca). Do truoc đay giua cong xuong co mot con kenh nho nhung rat nhieu ca tom nen nguoi Phap rat thich cau ca o đay. Ve sau con kenh bi lap đi nhung ten goi van con.
Thuyet thu hai cho rang trong cong xuong co mot nguoi tho ten Son, la con thu ba trong gia đinh nen goi nhu vay. Tuy nhien ong cho rang thuyet nay vo can cu.
Thuyet thu ba cho rang nguon goc cua ten Ba Son la tu tieng Phap "bassin" trong "bassin de radoub" (tuc u tau).


Chu thich Tham khao My Ha, Đinh Thu Xuan (1998). Lich su Xi nghiep lien hop Ba Son, 1863-1998. Nha xuat ban Quan đoi nhan dan.
Nguyen Phan Quang (1998). Gop them tu lieu Sai Gon - Gia Đinh, 1859-1945. Nha xuat ban Tre.
Pham Van Son (1961). Viet-su tan bien, Tap 4. Nha xuat ban Khai Tri.
Tong lien đoan lao đong Viet Nam (2003). Tong lien đoan lao đong Viet Nam nhung chang đuong lich su, 1929-2003. Nha xuat ban Lao đong.


Lien ket ngoai Doling, Tim (2019). Exploring Saigon–Cho Lon: Vanishing heritage of Ho Chi Minh City. Nha xuat ban The Gioi. ISBN 9786047761388.
Pham Vu (ngay 9 thang 8 nam 2015). "Ba Son - tram nam chim noi". Bao Tuoi tre.
Pham Vu (ngay 10 thang 8 nam 2015). "Tu xuong thuy đen Ba Son". Bao Tuoi tre.
Pham Vu (ngay 11 thang 8 nam 2015). "Dau an Cong hoi bi mat". Bao Tuoi tre.
Pham Vu (ngay 12 thang 8 nam 2015). "Ba Son - Tram nam chim noi - Ky cuoi: Di tich trong đat vang". Bao Tuoi tre.