Lieu Thai Tong (25 thang 11, 902 – 18 thang 5, 947), ten that la Nghieu Cot, ten tieng Han Gia Luat Đuc Quang (耶律德光), ten tu Đuc Can, la vi hoang đe thu hai cua Khiet Đan, tuc trieu đai nha Lieu trong lich su Trung Quoc.
Xuat than la con trai thu hai cua hoang đe khai quoc Gia Luat A Bao Co, Gia Luat Đuc Quang ban đau khong đuoc chi đinh la nguoi ke vi. Tuy nhien ong lai nhan đuoc su ung ho tu mau than la hoang hau Thuat Luat Nguyet Ly Đoa (hay Thuat Luat Binh). Nam 927, sau khi Lieu Thai To qua đoi, Thuat Luat hoang hau truat tu cach ke vi cua hoang truong tu Gia Luat Boi đe lap Đuc Quang len noi ngoi, tuc Lieu Thai Tong.
Duoi thoi tri vi cua minh, Thai Tong đoi ten nuoc Đai Khiet Đan thanh Đai Lieu vao ngay 24 thang 2 nam 947, va tiep tuc phat trien the luc cua nguoi Khiet Đan. Vao nam 936, ong tro giup Tiet đo su Ha Đong cua Hau Đuong la Thach Kinh Đuong noi day cuop ngoi, thanh lap Hau Tan, đoi lay viec Hau Tan xung than voi nha Lieu va cat đat 16 chau Yen Van cho Lieu, su kien nay co anh huong trong đai đen dong chay lich su Trung Quoc suot hon 200 nam sau đo. Đe cai tri nguoi Han o Yen Van, Lieu Thai Tong lua chon phuong thuc "nhan tuc nhi tri", tien hanh phan tri đoi voi nguoi Khiet Đan va nguoi Han, thi hanh luong vien che Nam dien quan va Bac dien quan. Do Yen Van co nhieu cua ai va thanh chien luoc, nguoi Khiet Đan nay co the tiep can vung binh nguyen o Hoa Bac.
Sau khi Thach Kinh Đuong mat, quan he Lieu - Tan tro nen xau đi, dan đen viec Lieu Thai Tong xuat binh nam ha. Nam 946, ong tieu diet nha Hau Tan va tu xung la hoang đe Trung Nguyen; nhung gap su phan khang quyet liet cua nguoi Han, cuoi cung phai rut quan vao cuoi xuan nam 947, roi đot ngot qua đoi o Loan Thanh thuoc Ha Bac. Con trai cua Gia Luat Boi la Gia Luat Nguyen nhan đo xung đe, va đanh bai quan cua Thuat Luat thai hau, tro thanh Lieu The Tong.


Thuo ban đau Gia Luat Đuc Quang chao đoi nam 902, truoc khi thanh lap đe che Khiet Đan. Cha ong la thu linh Khiet Đan A Bao Co, va me la nguoi vo noi tieng cua A Bao Co, Hoang hau Thuat Luat Binh. Ong la con trai thu hai cua ho. Khi truong thanh, ong đuoc Lieu su mieu ta la co phong thai đung đan va thien tu tot, đuoc thuong xuyen cung voi cha me tham gia giai quyet cac cong viec cua quoc gia.
Cuoi nam 922 sau nam sau khi Gia Luat A Bao Co len ngoi hoang đe Khiet Đan (tuc la Lieu Thai To), Gia Luat Đuc Quang đuoc phong lam Thien ha Binh ma Đai nguyen soai, dan quan tan cong nuoc lang gieng phia nam la Tan, tien than cua nha Hau Đuong.
Đen mua xuan nam 923, duoi su chi huy cua ong, quan Khiet Đan chiem đuoc Binh Chau) cua nuoc Tan (đoi Tan vuong Ly Ton Uc), Ly Ton Uc van bo qua quan Khiet Đan, chi đe tam đen nha Hau Luong cua vua Chu Tran. Gia Luat Đuc Quang tiep tuc chi huy quan Khiet Đan đanh bai đuoc Ho Ton cua toc He (Kho Mac He).
Sau đo Gia Luat A Bao Co cung Gia Luat Đuc Quang dan quan Khiet Đan đanh bai cac bo lac Quyet Ly, Ngac Nhi Đa Tu, kiem soat hanh lang Ha Tay, chiem giu Cam chau tu tay nguoi Hoi Hot,
Thang 5 nam 923, Tan vuong Ly Ton Uc cua nuoc Tan xung đe, đoi quoc hieu thanh Đai Đuong, su goi la nha Hau Đuong. Tuy nhien, khi đo vien canh cua nha Hau Đuong la khong tich cuc, phai đoi mat voi cac cuoc xam nhap đeu đan cua nguoi Khiet Đan (do hoang đe Gia Luat A Bao Co phai đen) vao Lo Long, cung viec An Nghia lam phan quy hang nha Hau Luong (đoi vua Chu Tran) moi dien ra. Nhung Ly Ton Uc đa phai binh đanh nha Hau Luong, chiem Van chau vao thang 6 nam 923.
Trong nam 923, hoang đe Gia Luat A Bao Co nuoc Đai Khiet Đan quoc cung con trai thu hai la Gia Luat Đuc Quang dan quan tu Lieu Đong phu đanh chiem Truong Linh phu va Hien Đuc phu cua vuong quoc Bot Hai (đoi vua Đai Nhan Soan). Truong Linh vuong va Hien Đuc vuong bo chay ve kinh đo Thuong Kinh cua vuong quoc Bot Hai. Sau đo hoang đe Gia Luat A Bao Co cung Gia Luat Đuc Quang tiep tuc dan quan Khiet Đan cong pha kinh đo Thuong Kinh (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) thuoc Long Tuyen phu cua vuong quoc Bot Hai. Vua Đai Nhan Soan cung Long Tuyen vuong phai quan chong cu. Cuoi cung nho quan dan Bot Hai kien cuong chong đo, hoang đe Gia Luat A Bao Co cung Gia Luat Đuc Quang phai cho rut quan ve nuoc Đai Khiet Đan quoc sau nhieu thang chien đau.
Cung nam 923, Gia Luat A Bao Co cung Gia Luat Đuc Quang đai pha quan Đang Hang..
Thang 11 nam 923, hoang đe Ly Ton Uc cua nha Hau Đuong tieu diet nha Hau Luong cua vua Chu Tran.
Mua xuan nam 924, quan Khiet Đan cua hoang đe Gia Luat A Bao Co tan cong Lu Long cua nha Hau Đuong, tien sau vao tan Ngoa Kieu quan. Hoang đe Ly Ton Uc cua nha Hau Đuong cu Ly Tu Nguyen dan quan chong lai Khiet Đan, cung Hoac Ngan Uy (khi ay đa hang Đuong) lam pho. Tuy nhien, luc luong Khiet Đan cua hoang đe Gia Luat A Bao Co đa som rut lui, Ly Ton Uc trieu Ly Tu Nguyen ve kinh - va đe lai Đoan Ngung - luc nay đuoc ban ten Ly Thieu Kham - tran giu quan. Khong lau sau đo, ngay At Ti (7) thang 3 nam Giap Than (tuc la ngay 13 thang 4 nam 924), lai nhan đuoc tin Khiet Đan cua hoang đe Gia Luat A Bao Co xam pham nha Hau Đuong lan nua, nhung Ly Tu Nguyen đuoc lenh giu quan o Hung chau đe do xet đong tinh cua Khiet Đan, trong khi Ly Tung Kha va Ly Thieu Ban chi huy ki binh tran giu quan ai chong lai Khiet Đan.
Cung nam 924 vua Đai Nhan Soan cua vuong quoc Bot Hai xuat quan Bot Hai đanh đuoi quan Khiet Đan cua Gia Luat A Bao Co ra khoi Lieu Đong phu, tai chiem lai Lieu Đong phu, đua bien gioi vuong quoc Bot Hai giap voi nha Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Trang Tong). Lieu Đong vuong tu phia tay quay lai cai tri Lieu Đong phu.
Cuoi nam 924, hoang đe Ly Ton Uc cua nha Hau Đuong trao cho Ly Tu Nguyen 37.000 quan bao ho Bien chau, va đe phong su xam lan cua Đai Khiet Đan quoc (đoi hoang đe Gia Luat A Bao Co). Khi Ly Tu Nguyen đi đen Hung Đuong (tuc Nguy chau truoc đay), ong ta đoi 500 bo giap phuc tu phu kho cua Hung Đuong. Tuong giu Hung Đuong, Truong Hien, tin Ly Tu Nguyen can giap phuc cho quan si, nen cung cap cho ong ta ma khong can co su đong y cua Ly Ton Uc. Khi Ly Ton Uc biet chuyen, rat bat binh, noi rang: "Truong Hien, chang hoi lenh cua tram, tu y lay ao giap cua tram cho Ly Tu Nguyen. Đo la y gi?". Ly Ton Uc sau đo đa phat Truong Hien mot thang bong loc va thu hoi toan bo so giap phuc vua trao cho Ly Tu Nguyen.
Khong lau sau đo, Ly Tu Nguyen đanh bai quan Khiet Đan cua hoang đe Gia Luat A Bao Co o Trac chau (涿州, nay thuoc Bao Đinh). Trong luc đo, Ly Ton Uc quyet đinh bo tri lai cac Tiet đo su đia phuong đe phong bi quan Khiet Đan. Ly Ton Uc doi Ly Thieu Ban tu Hoanh Hai đen Lu Long, nhung lai nghi rang Ly Thieu Ban tuy co nang luc nhung khong may danh tieng trong long quan linh, vi the doi Ly Tu Nguyen đen tran Thanh Đuc. Sau khi Ly Tu Nguyen nhan đuoc lenh doi tran, vi gia đinh ong ta đang o Thai Nguyen, ong ta yeu cau rang Ly Tung Kha, hien đang o Ve chau doi đen Thai Nguyen đe cham soc cho gia đinh ong ta. Tuy nhien, đieu nay khien Ly Ton Uc tuc gian, noi: "Ly Tu Nguyen than la đai tuong nam giu trong tran. Han ta phai biet rang ca quan đoi va trieu chinh đeu la đac quyen cua tram, sao dam đoi hoi cho con trai minh!". Ly Ton Uc giang chuc Ly Tung Kha, khien Ly Tu Nguyen tro nen lo lang, va viet thu bien bach đen Ly Ton Uc. Tuy nhien, khi Ly Tu Nguyen xin đen Hung Đuong đe yet kien Ly Ton Uc, thi Ly Ton Uc tu choi. Trong khi đo, nguoi than tin cua Ly Ton Uc la Quach Sung Thao lo so ve y chi cua Ly Tu Nguyen, bi mat đe nghi tuoc binh quyen, tham chi giet chet ong ta; Ly Ton Uc khong theo.
Sau khi xay ra nhieu cuoc chien đam mau giua vuong quoc Bot Hai (đoi vua Đai Nhan Soan) va Đai Khiet Đan quoc cua hoang đe Gia Luat A Bao Co tu nam 907 đen nam 924, vao cuoi nam 924, vua Đai Nhan Soan cua vuong quoc Bot Hai tiep tuc phai quan Bot Hai tan cong vao lanh tho cua Đai Khiet Đan quoc (đoi hoang đe Gia Luat A Bao Co).
Đau nam 925, trong luc đai quan cua vuong quoc Bot Hai (đoi vua Đai Nhan Soan) đang tan cong vao lanh tho cua Đai Khiet Đan quoc (đoi hoang đe Gia Luat A Bao Co), mot tuong cua vuong quoc Bot Hai ten la Than Đuc (Sindeok) đa dan quan đoi cua minh tu Nam Hai phu cua vuong quoc Bot Hai đen Cao Ly quy hang vua Cao Ly Thai To.
Luc nay nuoc Tan La (đoi vua Tan La Canh Ai Vuong) đang bi nuoc Hau Bach Te (đoi vua Chan Huyen) lien tuc tan cong ap đao. Suy nghi ve viec tim kiem lien minh tu ben ngoai đe chong lai Hau Bach Te, vua Tan La Canh Ai Vuong đa chon Đai Khiet Đan quoc (đoi hoang đe Gia Luat A Bao Co) va phai su gia sang Đai Khiet Đan quoc đe lap lien minh giua hai nuoc trong đau nam 925. Tuy nhien Đai Khiet Đan quoc đang bi quan đoi cua vuong quoc Bot Hai (đoi vua Đai Nhan Soan) tan cong manh liet. Toan bo Lieu Ha va vung phia tay Lieu Ha cua Đai Khiet Đan quoc đa roi vao tay vuong quoc Bot Hai. Kinh đo Lam Hoang (臨潢, nay thuoc Xich Phong, Noi Mong, Trung Quoc) cua Đai Khiet Đan quoc đang trong tinh trang bao đong. Vua Tan La Canh Ai Vuong lien phai mot đao quan Tan La theo đuong bien đi len phia đong bac đanh pha Nam Hai phu va Long Nguyen phu cua vuong quoc Bot Hai va phai mot đao quan Tan La đi đuong bien len phia tay bac ho tro Đai Khiet Đan quoc chong lai quan đoi cua vuong quoc Bot Hai đang xam luoc.

Nui Truong Bach (Baekdu, Bach Đau trong tieng Trieu Tien) thuoc Ap Luc phu trong lanh tho vuong quoc Bot Hai (đoi vua Đai Nhan Soan) đa phun trao nui lua mot cach khung khiep vao the ky thu X (co kha nang la trong thoi gian tu đau nam 925 đen nam 947), ngon nui khi đo nam o trung tam cua vuong quoc Bot Hai. Nui Truong Bach hien van con mot trong cac hom chao nui lua lon nhat the gioi la Thien Tri. Tro tan cua vu phun trao nay co the tim thay tren mot khu vuc rong lon, tham chi la trong lop tram tich tai mien bac Nhat Ban (đoi Thien hoang Daigo). Vu no đa tao ra mot so luong rat lon tro nui lua, gay thiet hai nong nghiep va tinh on đinh cua xa hoi Bot Hai.
Do hau qua cua thien tai nay qua lon nen vua Đai Nhan Soan đa cho rut toan bo quan đoi Bot Hai ra khoi lanh tho Đai Khiet Đan quoc đe ve khac phuc hau qua thien tai cua vuong quoc Bot Hai. Sau đo, cac chien binh Tan La đa đuoc hoang đe Gia Luat A Bao Co khen thuong nho cong lao giup ong ta đanh đuoi quan Bot Hai xam luoc. Vua Đai Nhan Soan đa bo tri đai quan Bot Hai o Lieu Đong phu đe ngan quan Khiet Đan thua co Bot Hai đang gap kho khan sau thien tai ma tan cong.
Trong khi đo, hoang đe Ly Ton Uc cua nha Hau Đuong len ke hoach tien cong Tien Thuc (đoi vua Vuong Dien). Ly Ton Uc đinh lay Ly Thieu Kham lam tuong chi huy, nhung Quach Sung Thao khong đong tinh. Khi Ly Tu Nguyen đuoc nguoi ta tien cu, Quach Sung Thao tau rang ong ta can phai o Thanh Đuc o ngan chan quan Khiet Đan cua hoang đe Gia Luat A Bao Co xam lan. Thay vao đo, Ly Tu Nguyen đe nghi hoang truong tu la Ly Ke Nghiep thong linh tam quan. Ly Ton Uc đong tinh va đen cuoi nam 925, ong ta bien cac ke hoach thanh hanh đong. Ly Ke Nghiep đuoc Ly Ton Uc phong lam Tay Xuyen tu dien hanh doanh đo thong, con Quach Sung Thao (郭崇韜) đuoc Ly Ton Uc phong lam Đong bac dien hanh doanh đo chieu thao che tri đang su va la nguoi chi huy chien dich tren thuc te. Quan Hau Đuong duoi truong Ly Ke Nghiep va Quach Sung Thao chinh phuc Tien Thuc, buoc hoang đe Vuong Dien đau hang cuoi nam 925. Lanh tho Tien Thuc roi vao tay nha Hau Đuong.
Cung trong cuoi nam 925 Gia Luat A Bao Co cung thai tu Gia Luat Boi va Gia Luat Đuc Quang xuat quan đi xam luoc vuong quoc Bot Hai (đoi vua Đai Nhan Soan). Đe tranh tuyen phong thu cua đai quan Bot Hai o Lieu Đong phu, quan Khiet Đan đa đi con đuong vong đen bao vay va tan cong Phu Du phu cua vuong quoc Bot Hai.
Thanh Phu Chau (nay la Khai Nguyen, Lieu Ninh, Trung Quoc) thuoc Phu Du phu cua vuong quoc Bot Hai nhanh chong roi vao tay quan Khiet Đan. Phu Du vuong chay đen trong thanh Phu Du (夫餘, nay thuoc Tu Binh, Cat Lam, Trung Quoc) thuoc Phu Du phu cua vuong quoc Bot Hai. Vao ngay 21 thang 12 am lich nam At Dau (nam 925), tuc la ngay 7 thang 1 duong lich nam Binh Tuat (nam 926), quan Khiet Đan do Gia Luat Boi (con truong cua Gia Luat A Bao Co) va Gia Luat Đuc Quang (con thu hai cua Gia Luat A Bao Co) chi huy tien hanh bao vay trong thanh Phu Du cua vuong quoc Bot Hai. Hoang đe Gia Luat A Bao Co đich than chi huy đai quan Khiet Đan truc chi kinh đo Thuong Kinh (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) thuoc Long Tuyen phu cua vuong quoc Bot Hai, nham bat song ke thu khong đoi troi chung suot 20 nam qua la vua Đai Nhan Soan.
Tu ngay 23 thang 12 am lich nam At Dau (nam 925) - tuc la ngay 9 thang 1 nam Binh Tuat (nam 926) đen ngay 2 thang 1 am lich nam Bich Tuat - tuc la ngay 18 thang 1 nam 926, hoang đe Gia Luat A Bao Co đa dan quan Khiet Đan lan luot đanh chiem 4 thanh cua vuong quoc Bot Hai la Tuc Chau (nay la Cuu Đai, Cat Lam, Trung Quoc) thuoc Tuc Chau phu, Mac Chau (nay la A Thanh, Hac Long Giang, Trung Quoc) thuoc Mac Hiet phu, Trung Kinh (nay la Hoa Long, Cat Lam, Trung Quoc) thuoc Hien Đuc phu va Đong Chau (nay la Uong Thanh, Cat Lam, Trung Quoc) thuoc Đong Chau phu. Tuc Chau vuong, Mac Hiet vuong, Hien Đuc vuong va Đong Chau vuong đeu quy hang quan Khiet Đan. Đen ngay 3 thang 1 am lich nam Bich Tuat, tuc la ngay 19 thang 1 nam 926, trong thanh Phu Du (夫餘, nay thuoc Tu Binh, Cat Lam, Trung Quoc) thuoc Phu Du phu bi quan Khiet Đan do Gia Luat Boi va Gia Luat Đuc Quang chi huy đanh chiem. (Đieu nay đuoc xem la dau cham het cho vuong quoc Bot Hai, ngay ca khi vao luc đo Gia Luat A Bao Co van chua chiem đuoc kinh thanh Thuong Kinh thuoc Long Tuyen phu cua vuong quoc Bot Hai) Phu Du vuong quy hang quan Khiet Đan. Vay la chi trong vong 10 ngay ma 5 thanh tri quan trong nhat cua vuong quoc Bot Hai la Tuc Chau, Mac Chau, Trung Kinh, Đong Chau va trong thanh Phu Du đeu bi that thu truoc đai quan Khiet Đan.
Vua Đai Nhan Soan khan truong cu 30.000 quan Bot Hai đen ho tro cho mot lao tuong (老相) đe ngan can buoc tien cua quan Khiet Đan. Tuy nhien lao tuong ay cung 30.000 quan Bot Hai đa guc nga truoc đoi ky binh cua nguoi Khiet Đan do hoang đe Gia Luat A Bao Co chi huy.
Sau vai thang đanh Bot Hai, quan Khiet Đan đa tran ngap khap đat nuoc Bot Hai. Nhung nguoi Khiet Đan sinh song tren lanh tho vuong quoc Bot Hai tu thoi Bot Hai Cao Vuong cung cam vu khi len ho tro quan đoi Khiet Đan tieu diet vuong quoc Bot Hai nay. Muoi bon phu con lai cua vuong quoc Bot Hai la Long Tuyen phu, Long Nguyen phu, Nam Hai phu, Ap Luc phu, Truong Linh phu, Lieu Đong phu, Đinh Ly phu, An Bien phu, Suy Tan phu, Đong Binh phu, Thiet Loi phu, Hoai Vien phu, An Vien phu va Doanh Chau phu đeu bi nguoi Khiet Đan va quan đoi Khiet Đan tan cong. Kinh đo Thuong Kinh (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) nam tren đong co rong lon thuoc Long Tuyen phu cua vuong quoc Bot Hai bi quan Khiet Đan bao vay vao ngay 9 thang 1 am lich nam Binh Tuat, tuc la ngay 25 thang 1 duong lich nam 926.
Ngay 14 thang 2 am lich nam Binh Tuat, tuc la ngay 28 thang 2 duong lich nam 926, kinh đo Thuong Kinh (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) thuoc Long Tuyen phu cua vuong quoc Bot Hai that thu truoc nguoi Khiet Đan sau 34 ngay chien đau. Hoang đe Gia Luat A Bao Co cung thai tu Gia Luat Boi chi huy binh si Khiet Đan tran vao thanh Thuong Kinh. Vua cuoi cung cua Bot Hai la Đai Nhan Soan (khi đo hon 50 tuoi) cung Long Tuyen vuong va 300 van vo ba quan Bot Hai đa đau hang quan Khiet Đan. Vao thoi điem that thu, binh linh cua vuong quoc Bot Hai len toi "hang tram nghin" nguoi theo Lieu su. Thai tu Đai Quang Hien (khi đo hon 30 tuoi) đa tap hop đuoc mot đoi quan hang van nguoi Bot Hai đao thoat khoi Thuong Kinh. Cung đien cua Thuong Kinh đa bi đot chay boi su cuop boc cua quan đoi Khiet Đan. Toan bo sach vo, tai lieu, tho ca cua vuong quoc Bot Hai đeu bi quan Khiet Đan thieu huy sach se. Do đo nhung thong tin hien co ngay nay ve vuong quoc Bot Hai đeu lay tu cac sach su cua Trung Quoc, Nhat Ban, Nga va Trieu Tien - Han Quoc.
Muoi ba đai vuong cai tri 13 phu con lai cua vuong quoc Bot Hai la Long Nguyen vuong, Nam Hai vuong, Ap Luc vuong, Truong Linh vuong, Lieu Đong vuong, Đinh Ly vuong, An Bien vuong, Suy Tan vuong, Đong Binh vuong, Thiet Loi vuong, Hoai Vien vuong, An Vien vuong va Doanh Chau vuong đeu quy hang đai quan Khiet Đan cua hoang đe Gia Luat A Bao Co. Vuong quoc Bot Hai bi diet vong sau 228 nam ton tai voi 15 đoi vua.
Hoang đe Gia Luat A Bao Co đoi ten kinh đo Thuong Kinh (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) thanh phao đai Hot Han. Đai Nhan Soan cung toan bo hoang toc Bot Hai bi ap giai đen Đai Khiet Đan quoc, nhieu cu dan Bot Hai cung bi ep phai di cu đen Đai Khiet Đan quoc, trong khi nhieu nguoi dan cua vuong quoc Bot Hai bao gom nhieu quy toc Bot Hai (khoang 200.000 nguoi) đa chay tron đen Cao Ly (đoi vua Cao Ly Thai To) o phia nam. Mot phan đong nguoi Bot Hai song tron lan cac bo lac cua nguoi Hac Thuy Mat Hat va nguoi Tungus va tu tu hinh thanh nen bo toc Nu Chan.

Gia Luat A Bao Co thiet lap ra vuong quoc Đong Đan tren lanh tho cu cua Bot Hai, đat quoc đo o Phu Du, phong anh trai cua Gia Luat Đuc Quang la Gia Luat Boi lam Đong Đan vuong, voi danh hieu: "Nhan Hoang vuong", va dung danh xung cho chinh minh la "Thien hoang đe" va vo la Thuat Luat Binh la "Đia hoang hau". Mot phan đat đai cua Bot Hai đuoc sap nhap vao Đai Khiet Đan quoc va phan đat đai Bot Hai con lai la noi sinh song cua nguoi Bot Hai goc Cao Cau Ly van giu đuoc đoc lap. Gia Luat A Bao Co phong cho Gia Luat Đuc Quang lam "Thai tu Đai Nguyen soai", phu trach kinh đo Khiet Đan la Lam Hoang), noi ma truoc đay Gia Luat Boi tung phu trach. Gia Luat A Bao Co con tien hanh thu bien nguoi Nu Chan cua Bot Hai o phuong nam, goi la Thuc Nu Chan, nguoi Nu Chan cua Bot Hai o phuong bac la Sinh Nu Chan. Gia Luat A Bao Co luon co y đo nam ha Trung Nguyen. Nhung nguoi dan Bot Hai bi chinh phuc ngay lap tuc bat đau noi day chong lai Đai Khiet Đan quoc cua Gia Luat A Bao Co tu nam 926.
Gia Luat Boi đa buoc len ngai vang cua vuong quoc tai phao đai Hot Han, kinh đo Thuong Kinh cua Bot Hai cu, nay thuoc Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc. Vuong quoc dung ten Han la Đong Đan, đe to long kinh trong voi Đai Khiet Đan quoc o phia tay.
Hoang đe Gia Luat A Bao Co sau đo phai Gia Luat Đuc Quang dan quan đi tan cong bien gioi phia bac nha Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Minh Tong). Quan Hau Đuong bai tran nhung quan Khiet Đan rut lui khi hay tin hoang đe Gia Luat A Bao Co đa khong con khoe nua.
Khong lau sau khi chiem đuoc Phu Du, hoang đe Gia Luat A Bao Co lam benh va đot ngot qua đoi vao ngay 6 thang 9 nam 926 khi van con o Phu Du, tho 55 tuoi. Sau khi ong ta qua đoi, Hoang hau Thuat Luat Binh cua ong ta đa tu choi tuan tang cung ong ta theo phong tuc truyen thong cua Khiet Đan, va ba ta chon cach chat đut ban tay phai đe chon theo ong ta. Thuat Luat Binh sau đo nam giu quyen luc ve quan su va dan su, va co the giam sat viec ke vi hoang vi theo đieu kien cua ba ta. Viec Hoang hau Thuat Luat Binh tu choi tu tu đe tuan tang cung Gia Luat A Bao Co khien phong tuc lau đoi nay cua nguoi Khiet Đan đa cham dut.
Thuat Luat Binh hoang hau chiem lay đai quyen, ba va Gia Luat Boi ho tong di the Thai To ve Lam Hoang, cu em trai cua Gia Luat A Bao Co la Gia Luat An Đoan lam Đong Đan Quoc vuong, phu chinh tam thoi cai quan vuong quoc Đong Đan. Do Gia Luat Boi mang ca gia tri Han va Khiet Đan, Hoang hau Thuat Luat Binh đa phan đoi Da Luat Boi tro thanh hoang đe. Ba tin rang su coi mo cua Gia Luat Boi voi van hoa Han co the lam suy giam kha nang lanh đao cua ong trong vai tro la mot nguoi Khiet Đan, thay vao đo ba ung ho nguoi con trai thu hai cua Gia Luat A Bao Co, la nguoi mang tinh truyen thong hon, đo la Gia Luat Đuc Quang, su ung ho danh cho Gia Luat Đuc Quang con đen tu gioi quy toc Khiet Đan. Khi tro lai Lam Hoang, Thuat Luat Binh muon truat tu cach ke vi cua Gia Luat Boi, vi ma yeu thuong Đuc Quang hon. Tuy nhien, theo truyen thong, ba trieu tap cac tu tuong, cung voi Gia Luat Boi va Gia Luat Đuc Quang. Hoang hau noi voi ho: Ta thuong yeu ca hai đua con trai nay, nhung khong biet nen chon ai trong so chung lam hoang đe. Cac nguoi neu quyet đinh chon ai thi cu chay đen om đua đo. Cac tu truong biet rang ba thuong Đuc Quang, ben chay đen om chan ong. Do đo hoang hau lap Đuc Quang lam hoang đe vao ngay 11 thang 12 nam 927, la Lieu Thai Tong. Gia Luat Boi tuc gian truoc am muu cua me minh, ben dan may tram quan si chay tron đen nha Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Minh Tong), nhung bi nguoi Khiet Đan bat lai đuoc tai bien gioi. Thuat Luat hoang hau khong trung phat ong ta, ma đua ve Đong Đan. Gia Luat Boi đa buoc chu la Đong Đan Quoc vuong Gia Luat An Đoan tra ngai vang Đong Đan lai cho minh.


Nhung nam đau Lieu Thai Tong ton me la Thuat Luat hoang hau lam hoang thai hau, tan phong phu nhan la Thuat Luat On, chau cua Thuat Luat thai hau, lam hoang hau. Su cu ghi rang ong rat hieu kinh voi thai hau, khi thai hau om đau va khong muon an uong, thi ong cung khong an uong, va neu thai hau khong hai long voi ong vi mot đieu gi đo, thi ong cung khong dam đen gap ba đen khi ba nguoi gian.
Cang thang chinh tri đa som no ra giua Gia Luat Boi va Lieu Thai Tong, nguoi đa co đuoc ngoi bau Khiet Đan sau khi Gia Luat A Bao Co qua đoi, tren đuong đen que nha sau mot chien dich tuong đoi thanh cong chong lai nha Hau Đuong. Đe ngan can Gia Luat Boi tao lap quyen luc rieng tai Đong Đan, Lieu Thai Tong đa lenh cho anh trai minh cung toan bo dan trong thanh phai doi đo tu Hot Han thuoc Long Tuyen phu o Đong Man Chau đen Đong Binh (nay la Lieu Duong) thuoc Lieu Đong phu o Tay Man Chau trong thang 12 nam 927. Nhung nguoi Bot Hai cu cung bi cuong bach đen Đong Binh. Ban than Hoang vuong Gia Luat Boi bi đat duoi su giam sat cua cac can binh hoang cung do hoang đe Lieu Thai Tong phai đen.
Bot Hai hoan toan nam duoi su kiem soat cua nguoi Khiet Đan, nhung nguoi đa lap nen vuong quoc Đong Đan. Nguoi dan Bot Hai cung nhau noi day đe chong lai nhung the luc cai tri moi, va nhieu phong trao phuc quoc đa xuat hien trong khoang 200 nam.
Bat đau tu nam 927, nguoi Khiet Đan bat đau san lung va hanh quyet tat ca cac thanh vien cua vuong toc Bot Hai đe ngan chan viec bat ky ai co the đuoc đua lai len ngai vang Bot Hai, du la vua hay nu vuong. Tuy nhien, mot vai thanh vien cua vuong toc van song sot. Trong so ho co Đai Quang Hien (Dae Gwang-hyeon) đang an nau. Mot so thanh vien gia toc ho Đai khac đa thong nhat cac nhom khang cu o phia tay song Ap Luc, đanh chiem thanh Hot Han (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) thuoc Long Tuyen phu va lap nen vuong quoc Hau Bot Hai tai thanh Hot Han đo trong thang 12 nam 927.
Hau Bot Hai ra đoi voi su no luc cua cac quy toc Bot Hai cu đe lap nen mot vi vua moi ho Đai len ngai vang va hoi sinh vuong quoc. Nhung nguoi dan Bot Hai ngay lap tuc đa noi day chong lai nguoi Khiet Đan va đieu nay nam ngoai tam kiem soat cua vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Boi). Vua Gia Luat Boi lien bo nhiem cuu vua Bot Hai la Đai Nhan Soan (khi đo đa hon 50 tuoi) lam quan chuc cap cao cua vuong quoc Đong Đan nham xoa diu su phan no cua dan chung Bot Hai. Gia Luat Boi con lap mot thanh vien vuong toc Bot Hai la Đai thi lam trac that (vuong phi) cua ong ta. Tuy nhien dan chung Bot Hai van tiep tuc tham gia vao quan đoi cua vuong quoc Hau Bot Hai đe chong lai vuong quoc Đong Đan.
Đong đo cua Đai Khiet Đan quoc (goi la thanh Đong Kinh, Lieu Duong, Lieu Ninh ngay nay) tung la can cu đe giam sat cac lanh tho Bot Hai truoc đay. Theo mot so lieu do Pamela Crossley trich dan, cu dan cua thanh pho, hon 40.000 nguoi vao đau the ky thu 10, chu yeu la nguoi Bot Hai. Đai Nhan Soan, vi vua Bot Hai cuoi cung va cac thanh vien khac cua dong doi hoang gia Bot Hai truoc đay van nam giu quyen luc đang ke o vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Boi) va thanh Đong Kinh sau khi Bot Hai sup đo. Mat khac, mot so tang lop tinh hoa cua Bot Hai đa hoa nhap vao tang lop quy toc Đai Khiet Đan quoc va thuong thay đoi danh tinh ca nhan cua ho mot cach đang ke.
Nam 928, quan đoi cua vuong quoc Hau Bot Hai tu Long Tuyen phu tien hanh nam ha, lan luot đanh chiem Đong Chau phu, Hien Đuc phu, Long Nguyen phu, Truong Linh phu, Ap Luc phu va Nam Hai phu cua vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Boi). Vuong quoc Đong Đan chi con lai 12 phu.
Đe tiep tuc quan he huu nghi giua Bot Hai va Nhat Ban, vuong quoc Đong Đan cua vua Gia Luat Boi đa cu mot phai đoan ngoai giao qua Bien Nhat Ban vao nam 929. Trieu đinh Nhat Ban o Kyoto (đoi Thien hoang Daigo) đa tu choi phai đoan cua Đong Đan vi long trung thanh voi vuong quoc Bot Hai cu. Nen đoc lap cua Đong Đan (đoi vua Gia Luat Boi) bi yeu dan vao nam 929 khi nguoi cai tri moi cua Đai Khiet Đan quoc la Lieu Thai Tong ra lenh di doi dan cu cua Đong Đan sang Đai Khiet Đan quoc.
Nam 930, Lieu Thai Tong sai em trai la Gia Luat Ly Ho đem quan xam nhap Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Minh Tong) o phia nam. Gia Luat Ly Ho tien cong Hoan Chau (寰州, nay thuoc Soc Chau, Son Tay, Trung Quoc), bat nhieu nguoi Hau Đuong roi tro ve. Lieu Thai Tong sau đo lap Gia Luat Ly Ho lam Hoang thai đe, kiem Thien ha binh ma Đai nguyen soai.
Khi vua Hau Đuong Minh Tong cua nha Hau Đuong biet đuoc viec Gia Luat Boi đang bi đat duoi su giam sat cua Lieu Thai Tong thi ong ta đa cu cac mat su đen khuyen Gia Luat Boi hay chay tron đen nha Hau Đuong, nham tranh bi am sat. Gia Luat Boi noi rang: "Ta nhuong đe quoc cho hoang đe, song nay ta bi ngo vuc. Se tot hon khi ta đi đen mot nuoc khac ma o đo ta co the giong nhu Ngo Thai Ba". Gia Luat Boi đa mang theo sung thiep Cao thi cung bo sach to lon cua minh, len mot con thuyen va đi đen Hau Đuong trong nam 930. Thang 11 am lich nam 930, Gia Luat Boi đa đen Đang Chau cua nha Hau Đuong. Tai đay Gia Luat Boi đa tro thanh mot khach quy cua vua Hau Đuong Minh Tong, tham chi con đuoc vi Hoang đe nay ban cho ho Ly cua hoang toc.
Con trai truong cua Gia Luat Boi la Gia Luat Nguyen con o lai Đai Khiet Đan quoc, nhung Gia Luat Nguyen đuoc Lieu Thai Tong coi nhu con va đuoc ton len lam vua cua vuong quoc Đong Đan, voi Đoan Thuan hoang hau Tieu thi lam nhiep chinh cua vuong quoc Đong Đan. 
Cuu vua Bot Hai la Đai Nhan Soan tiep tuc pho ta cho vua Gia Luat Nguyen va nhiep chinh Đoan Thuan hoang hau Tieu thi.
Cung nam 930, cac tuong linh cua vuong quoc Hau Bot Hai tai Ap Luc phu va Nam Hai phu đa ton thai tu Đai Quang Hien (con trai cua Đai Nhan Soan) len lam thu linh cai tri 2 phu nay. Tu đo vuong quoc Hau Bot Hai chi con cai tri 5 phu la Long Tuyen phu, Đong Chau phu, Long Nguyen phu, Hien Đuc phu va Truong Linh phu.
Nam 931, Đoan Thuan hoang hau Tieu Thi phai su gia tu vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Nguyen) sang nha Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Minh Tong) đe bang giao va trieu cong. Mot so luong lon quan noi day đa noi len tren lanh tho Bot Hai truoc đay sau cuoc chinh phuc vuong quoc cua trieu đai nha Lieu tu nam 926, mac du hau het đeu nhanh chong bi quan Lieu đanh bai.
Tu nam 932 đen nam 935, Đai Quang Hien cung vua cua vuong quoc Hau Bot Hai ho Đai (khong ro ten) lien tuc phat binh tan cong Lieu Đong phu, Hoang Long phu, Tuc Chau phu, Mac Hiet phu, Thiet Loi phu, Doanh Chau phu, Đong Binh phu va Suy Tan phu cua vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Nguyen). Tuy nhien phan thang thuong nghieng ve vuong quoc Đong Đan.
Mac du phai chay sang lanh tho Hau Đuong va tro thanh mot than dan cua Hau Đuong, song Ly Tan Hoa (Gia Luat Boi) tiep tuc duy tri cac lien lac voi me Thuat Luat Binh va hoang đe Lieu Thai Tong, thuong su cac phai vien đen cho ho. Thong tin cung đen theo đuong khac, nhu khi to mau cua ong ta la Tieu Nham Mau Can qua đoi vao nam 933, me Thuat Luat Binh va Lieu Thai Tong đa bao tin cho Ly Tan Hoa (Gia Luat Boi).
Trong nam 933, Tiet đo su Đinh Nan la Ly Nhan Phuc (nguoi Đang Hang), von cai tri Đinh Nan mot cach ban đoc voi chinh quyen trung uong Hau Đuong, lap lien minh voi Đai Khiet Đan quoc cua Lieu Thai Tong.
Cung vao nam 933, vua Hau Đuong Minh Tong cua Hau Đuong bang ha, va nguoi ke vi ban đau la nhi tu Tong vuong Ly Tung Hau, tuc la Hau Đuong Man Đe. Nam 934, con nuoi cua Hau Đuong Minh Tong la Lo vuong Ly Tung Kha đa lat đo vua Hau Đuong Man Đe roi tu lap lam vua Hau Đuong, tuc la vua Hau Đuong Phe Đe. Ly Tan Hoa (Gia Luat Boi) đa mat bao voi Lieu Thai Tong đay la co hoi tot đe xam luoc Hau Đuong, song Lieu Thai Tong sau đo đa khong co hanh đong nao.
Trong nhieu nam, co ve nhu vi su hien dien cua Ly Tan Hoa (Gia Luat Boi) tai Hau Đuong va thuc te la Hau Đuong đa chiem đuoc mot so chau huyen quan trong cua Khiet Đan, Thuat Luat thai hau đa nhieu lan tim cach lien minh hoa than giua Khiet Đan va Hau Đuong.
Nam 935, Thuat Luat On hoang hau sau khi ha sinh đua con trai thu hai la Gia Luat Yem Triet Cat, thi lam benh va qua đoi. Thai Tong sau đo khong lap them hoang hau nao nua.
Sau khi chien bai truoc quan đoi Đong Đan (đoi vua Gia Luat Nguyen) vao nam 935, vua cua vuong quoc Hau Bot Hai ho Đai (khong ro ten) đa bi cuu tri phu cua Nam Hai phu la Liet Van Hoa (열만화, 烈萬華, Yeol Manhwa) va O Te Hien (오제현, 烏濟顯, Oh Je-hyeon) cua gia toc O tien hanh đao chinh. Vua cua Hau Bot Hai ho Đai đo đa bi lat đo ngoi vua va bi giet chet o Tay Kinh (nay la Lam Giang, Cat Lam, Trung Quoc). Voi su giup đo cua O Te Hien (오제현, 烏濟顯, Oh Je-hyeon) cua gia toc O, Liet Van Hoa đa tu lap lam vua, đinh đo tai Tay Kinh, đoi ten vuong quoc sang Đinh An, lap ra Đinh An Quoc trong nam 935.
Mot so quy toc ho Đai nguoi Bot Hai van tran giu thanh Hot Han (nay la Ninh An, Hac Long Giang, Trung Quoc) va cai tri Long Tuyen phu. Ho tuyen bo khong phuc tung vua Liet Van Hoa ma tuyen bo đoc lap khoi Đinh An Quoc, voi quoc hieu van giu nguyen la Hau Bot Hai. Nhu vay Đinh An Quoc chi cai tri 4 phu la Long Nguyen phu, Hien Đuc phu, Truong Linh phu va Đong Chau phu.
Cuu vua Bot Hai la Đai Nhan Soan đuoc cho la đa qua đoi khi phung su cho vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Nguyen), huong tho khoang 60 tuoi.
Cung nam 935, Đoan Thuan hoang hau Tieu Thi phai su gia tu vuong quoc Đong Đan (đoi vua Gia Luat Nguyen) sang nha Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Phe Đe) đe bang giao va trieu cong.
Trong nam 935, Lieu Thai Tong nhieu lan phai quan Khiet Đan xam nhap lanh tho nha Hau Đuong (đoi vua Hau Đuong Phe Đe). Trong lanh tho Hau Đuong lai xay ra nhieu tran lut va han han, do vay xay ra nan đoi va tinh trang dan luu tan. Thach Kinh Đuong va Trieu Đuc Quan nhieu lan yeu cau vua Hau Đuong Phe Đe tang vien đe chong Khiet Đan. Nguoi dan Hau Đuong bi qua suc.


Chi phoi nha Hau Tan = Giup Hau Tan khai quoc =
Nam 936, Hau Đuong lam vao cuoc tranh chap noi bo, vi hoang đe Ly Tung Kha nghi ngo em re la tiet đo su Ha Đong), am muu chong lai ong ta. Theo loi khuyen cua cac hoc si Ly Tong va La Ky, Ly Tung Kha suy tinh đen viec lien minh voi Khiet Đan đe ngan kha nang Khiet Đan se tro giup Thach Kinh Đuong. Tuy nhien khi mot hoc si khac la Tiet Van Ngo phan đoi vi cho rang Hoang đe Khiet Đan se đoi hoi ga cong chua, Ly Tung Kha đoi y va quyet đinh khong lien minh.
Cam thay khong can thiet đe vuong quoc Đong Đan ton tai ben canh minh, Lieu Thai Tong quyet đinh sap nhap toan bo lanh tho vuong quoc Đong Đan voi 12 phu (Hoang Long phu, Mac Hiet phu, Đinh Ly phu, An Bien phu, Suy Tan phu, Đong Binh phu, Thiet Loi phu, Hoai Vien phu, An Vien phu, Lieu Đong phu, Tuc Chau phu va Doanh Chau phu) vao lanh tho Đai Khiet Đan quoc trong nam 936. Vua Gia Luat Nguyen va nhiep chinh Đoan Thuan hoang hau Tieu thi cua vuong quoc Đong Đan tro thanh nhung tong that cua Đai Khiet Đan quoc. Luc luong chinh cua quan Lieu cung roi khoi khu vuc cua vuong quoc Bot Hai cu.
Khong lau sau đo, mua ha nam 936, theo loi cua Tiet Van Ngo, Ly Tung Kha ha chieu chuyen Thach Kinh Đuong tu Ha Đong đen lam Tiet đo su Thien Binh ). Đieu nay khien cho Kinh Đuong hoang so, cho rang ong ta se som mat mang sau khi roi khoi Ha Đong, va quyet đinh lam phan. Ly Tung Kha sau đo cu Truong Kinh Đat đem quan tan cong Ha Đong. Thach Kinh Đuong khi đo 45 tuoi, cu nguoi sang Khiet Đan cau vien, hua rang neu Lieu Thai Tong giup đo ong ta lam hoang đe Trung Quoc, ong ra se cung phung Lieu Thai Tong nhu cha cua minh va cat đat Lu Long) va cac chau quan Ha Bac o phia bac Nhan Mon Quan cho nguoi Khiet Đan. Khi su gia cua Ha Đong đen trieu đinh Khiet Đan, Lieu Thai Tong, khi đo 35 tuoi, rat hai long, ong noi voi Thuat Luat thai hau: "Nhi than tung mong thay Thach cong se gui su gia đen đay. Bay gio qua nhien la nhu vay. Đay đung la thien y." Nha vua đap lai rang ong đong y lien minh va se gui quan toi giup ho Thach vao mua thu.
Trong khi đo, Truong Kinh Đuc bao vay thu phu cua Ha Đong la Thai Nguyen. Thai Nguyen lam vao tinh trang thieu luong, song khong the bi ha ngay lap tuc.
Cuoi mua thu, Lieu Thai Tong đich than dan 5 van quan (nhung tuyen bo la 30 van), thang tien Thai Nguyen. Khi ong đen ngoai thanh Thai Nguyen, Kinh Đuong gui thu noi phai tien quan mot cach than trong va chua nen giao chien ngay, nhung Lieu Thai Tong khong nghe. Ong ngay lap tuc đanh tan tac quan cua Truong Kinh Đuc, don ho vao Tan An trai gan Thai Nguyen, chinh thuc giai vay cho Thai Nguyen. Roi Lieu Thai Tong đua quan vao thanh, tuyen bo phong Kinh Đuong lam hoang đe, đat quoc hieu la Đai Tan (su Trung Quoc goi la nha Hau Tan). Thach Kinh Đuong đong y cat nhuong Lu Long va mot phan Ha Đong, gom 16 chau cho Khiet Đan, va moi nam nop vang va lua lam tien trieu cong cho Khiet Đan.
Ly Tung Kha sai Trieu Đuc Quan, Tiet đo su Lu Long, dan quan đen Tan An cuu Truong Kinh Đuc, nhung ban than Đuc Quan cung muon lam hoang đe Trung Nguyen va tim cach kiem su ung ho cua Lieu Thai Tong, vi the ong ta cho quan đong trai o mot noi kha xa Tan An la Đoan Bach Coc), va cu su gia đen cho Lieu Thai Tong, đe nghi lien minh. Đuc Quan hoi lo vang va lua cho Lieu Thai Tong, hua se ket lam anh em voi Khiet Đan va van đe Thach Kinh Đuong lam tiet đo su Ha Đong, Thai Tong ban đau co y bang long. Thach Kinh Đuong biet tin that kinh, sai than tin la Tang Duy Han đen thuyet phuc rang tinh the đang co loi, khong nen theo loi Trieu Đuc Quan. Cuoi cung Lieu Thai Tong nghe loi cua Duy Han.
Cuoi nam 936, Lieu Thai Tong phai quan Khiet Đan tan cong Ap Luc phu va Nam Hai phu cua thai tu Đai Quang Hien (hau due cua vuong quoc Bot Hai). Quan đoi cua Đai Quang Hien bi đanh bai nhieu tran lon va con phai chiu anh huong tu viec phun trao nui lua cua nui Truong Bach, khong the guong day đuoc nua.
Sau khi Tan Duong bi bao vay ba thang va het luong thuc, pho tuong cua Truong Kinh Đuc la Duong Quang Vien giet chu tuong va đau hang lien quan Khiet Đan - Hau Tan. Lieu Thai Tong trao hang binh cho Thach Kinh Đuong, roi chuan bi tien đen quoc đo Hau Đuong la Lac Duong. Voi viec Duong Quang Vien đau hang, quan cua Trieu Đuc Quan cung nhanh chong bi pha tan, va ong ta cung phai đau hang. Khi đo, Ly Tung Kha, đang dan quan chi vien cho chien truong phia bac, quyet đinh tro ve Lac Duong, nhung khi ve đen noi thi đuoc tin đai the đa mat, cac tuong lu luot dat nhau đau hang lien quan Khiet Đan - Hau Tan. Lieu Thai Tong cung Kinh Đuong đen đong o Lo chau), va ong nghi rang khi quan Khiet Đan tien vao Lac Duong se khien nguoi Han hoang so, nen o lai Lo chau, đe Thach Kinh Đuong dan quan đen Lac Duong. Ly Tung Kha, trong tinh the tuyet vong, cung gia quyen tu thieu. Nhung truoc khi tu thieu, Tung Kha lenh giet anh cua Lieu Thai Tong la Gia Luat Boi. Thach Kinh Đuong vao kinh, ket thuc trieu Hau Đuong. Ong ta cho ho tong quan tai cua Gia Luat Boi ve Khiet Đan.


= Hau Tan thong tri Trung Hoa =
Lieu Thai Tong đem theo cac tuong Hau Đuong ma minh bat đuoc tro ve Khien Đan. Ong cho đoi thu phu tran Lu Long la U Chau thanh Nam Kinh, đe de be cai tri 16 chau moi gianh đuoc. Ong danh su ton trong đoi voi vien quan bi bat la Truong Le va nghe theo nhieu loi khuyen cua anh ta.
Nam 937, Tu Tri Cao, nhiep chinh nuoc Ngo o mien nam Trung Quoc, gui su gia đen Khiet Đan gui su gia đen ket minh voi Khiet Đan. Lieu Thai Tong cung gui su gia đap le. Ong hoc theo che đo cua trieu đinh Trung Quoc, cho con trai cua Trieu Đuc Quan la Trieu Dien Tho lam Khu mat su, nam quyen nhu thu tuong. Sau đo, khi Tu Tri Cao cuop ngoi nuoc Ngo, xung la hoang đe Nam Đuong, ong ta tiep tuc giu quan he than thien voi Khiet Đan, nhung mot lan Tri Cao sai giet chet su than nuoc Khiet Đan đang đi qua lanh tho Hau Tan, nham đo loi cho Hau Tan đe hai ben bat hoa voi nhau.
Trong khi đo, Thach Kinh Đuong, đa la hoang đe Hau Tan, tiep tuc than phuc Khiet Đan. Nam 938, ong ta dang ton hieu cho Lieu Thai Tong va Thuat Luat thai hau, sai Phung Đao va Luu Hu lam sach le su. Duoi thoi Thach Kinh Đuong lam hoang đe, ong ta viet dang len Lieu Thai Tong, khi thi xung than, khi thi xung la "Nhi hoang đe" (vua con), goi nha vua la "Phu hoang đe" (vua cha). Moi khi Khiet Đan co sac lenh gi gui đen, Hau Tan Cao To đeu bai thu chieu sac o biet đien, moi nam dang cua cai cho Khiet Đan, ngoai ra con tang cua cai cho thanh vien hoang that cac đai than cua Khiet Đan, bao gom ca Thuat Luat thai hau, Gia Luat Ly Ho, Gia Luat An Đoan, hai vien quan nam bac vien cua Khiet Đan, va cac vien quan nguoi Han nhu Trieu Dien Tho. Hon the nua, moi khi Lieu Thai Tong gui thu đen voi loi le ngao man, ong ta cung tra loi mot cach ngoan ngoan. Do đo duoi thoi Hau Tan Cao To, Tan va Lieu khong xay ra xung đot.
Trong nam 938, Lieu Thai Tong thay Đinh An Quoc (đoi vua Liet Van Hoa) o Man Chau đang kha manh nen nhan luc nui Truong Bach vua phun trao o Đinh An Quoc thi phai quan Khiet Đan tan cong Đinh An Quoc theo nhieu huong. Quan Khiet Đan the nhu che tre, lien tuc đanh chiem Đong Chau phu, Long Nguyen phu va Nam Hai phu cua Đinh An Quoc. Đinh An Quoc chi con lai 3 phu la Hien Đuc phu, Truong Linh phu va Ap Luc phu. Quan Khiet Đan tiep tuc đanh chiem vai thanh tri phia tay cua Truong Linh phu va Ap Luc phu, sau đo đanh chiem tiep vai thanh tri phia đong cua Hien Đuc phu, khien cho lanh tho cua Đinh An Quoc bi thu hep đang ke. Sau đo, do vua Liet Van Hoa đa chi huy quan dan Đinh An Quoc chong tra quyet liet nen quan Khiet Đan tam dung chien dich chinh phuc Đinh An Quoc nay lai.
Cuoi nam 938, Thach Kinh Đuong lo so rang Tiet đo su Thien Hung Duong Quang Vien kho be kiem soat, vi the chia Thien Hung lam hai phan va doi Quang Vien lam Tiet đo su Ha Duong, va luu thu Lac Duong. Su sach ghi nhan la sau su chuyen đoi nay, Quang Vien bang đau bat man voi trieu đinh Hau Tan va bi mat gui thu tu voi nuoc Lieu.
Nam 939, lo so An Trong Vinh, Tiet đo su Thanh Đuc) se khoi loan, Hau Tan Cao To doi đong minh cua Trong Vinh la Hoang Phu Ngo, Tiet đo su Nghia Vu ) đen tran Chieu Nghia. Lieu Thai Tong thua co hoi nay muon kiem soat Nghia Vu, sai trieu than Khiet Đan la Vuong Uy, con trai cua co Tiet đo su Vuong Xu Truc duoi thoi Hau Đuong, đen lam tiet đo su Nghia Vu. Hau Tan Cao To tim cach thoai thac vi cho rang Vuong Uy chua qua ren luyen nen chua đu kinh nghiem đe lam Tiet đo su. Lieu Thai Tong gian du đap lai rang: Nha nguoi qua bao nhieu lop đao tao đe tu Tiet đo su ma len lam thien tu?. Vua Tan that kinh, gui bieu ta toi va hua se phong cho chau cua Vuong Xu Truc la Vuong Đinh Dan lam Tiet đo su đe xoa diu Lieu Thai Tong.
An Trong Vinh, luc nay đang co y đinh chong lai Hau Tan, va rat cam han nuoc Khiet Đan. Khi su Khiet Đan đi ngang qua Thanh Đuc, ong ta thuong nguyen rua va đoi khi con giet chet ho. Nam 940, Trong Vinh bat giam su gia Bac trieu, va dang bieu len trieu đinh Hau Tan noi rang khong nen thuan phuc nguoi Khiet Đan nua vi nguoi Khiet Đan coi thuong nguoi Trung Quoc. Tang Duy Han thuyet phuc Hau Tan Cao To rang lien minh voi Khiet Đan chi co loi khong co hai, va khi nhac đen Lieu Thai Tong, ong ta noi rang nha vua thong minh va tri dung hon nguoi. Theo loi Duy Han, vua Hau Tan tim cach thuyet phuc Trong Vinh ngung y đinh chong Khiet Đan. Ong cung cu Duong Ngan Tuan, Tiet đo su An Quoc lam su gia đen bac đe giai thich voi Lieu Thai Tong đang noi con thinh no vi vu giet su gia, rang nhung hanh đong cua Trong Vinh khong phai la do y cua trieu đinh Trung Nguyen.
Thoi gian nay vu phun trao cua nui Truong Bach tiep tuc giang nhung đon manh vao luc luong con song sot cua nguoi Bot Hai tai Đinh An Quoc (đoi vua Liet Van Hoa) dua tren cac ghi chep ve su di cu o at cua nguoi Bot Hai đen ban đao Lieu Đong cua Đai Khiet Đan quoc va đen ban đao Trieu Tien cua Cao Ly (đoi vua Cao Ly Thai To). Theo Wittfogel va Feng, mot cuoc đieu tra dan so khong ghi ngay thang cua nguoi Khiet Đan cho thay so ho gia đinh nguoi Bot Hai o Lieu Duong cua Đai Khiet Đan quoc vao khoang 100.000 ho, neu tinh 1 ho co 5 thanh vien tuc la khoang nua trieu nguoi Bot Hai đang sinh song o Lieu Duong vao luc đo.
Mua đong nam 941, đong minh cua An Trong Vinh la An Tong Tien, Tiet đo su Son Nam Đong đao noi day chong Hau Tan. An Trong Vinh nghe đuoc tin đo cung noi day. Quan Hau Tan duoi su chi huy cua anh re Thach Kinh Đuong la Đo Trong Uy nhanh chong đanh bai An Trong Vinh, va Trong Vinh bi thu ha giet chet. Hau Tan Cao To đem thu cap cua An Trong Vinh gui cho Khiet Đan (tuy nhien An Tong Tien khong bi đanh bai đen sau khi Thach Kinh Đuong chet).
Mac du An Trong Vinh đa chet, Lieu Thai Tong tiep tuc gui su than đen Tan, trach cu viec nguoi dan bo toc Tho Duc Hon song trong đat ma Hau Tan đa dang cho Lieu, thuong ru nhau tron khoi Lieu chay ve phia nam. Co y kien cho rang Thach Kinh Đuong lo lang va nga benh vi viec nay.
Vua Cao Ly Thai To cua Cao Ly the hien su thu đich manh me đoi voi nguoi Khiet Đan đa tieu diet vuong quoc Bot Hai. Nam 942, hoang đe Lieu Thai Tong cua Đai Khiet Đan quoc gui them 30 su gia cung 50 con lac đa đen Cao Ly cua Cao Ly Thai To, nhung lan nay Cao Ly Thai To đa tu choi mon qua, đay 30 su than Khiet Đan đen mot hon đao va khien 50 con lac đa chet đoi duoi mot cay cau, su kien đuoc goi la "Su co cau Manbu". Theo Tu tri thong giam, Cao Ly Thai To con đe xuat voi vua Thach Kinh Đuong cua nha Hau Tan rang ong ta tan cong nguoi Khiet Đan đe tra thu cho vuong quoc Bot Hai. Hon nua, trong Muoi đieu ran danh cho con chau cua minh, Cao Ly Thai To tuyen bo rang nguoi Khiet Đan la "nhung con thu man ro" va can phai đe phong. Cuoc chinh phuc vuong quoc Bot Hai cua nguoi Khiet Đan đa dan đen su thu đich keo dai cua Cao Ly đoi voi Đai Khiet Đan quoc.
Mua ha nam 942, vua Thach Kinh Đuong cua Hau Tan qua đoi. Sau cuoc tranh luan giua Phung Đao va tuong Thi ve ma bo Đo ngu hau Canh Dien Quan, ho quyet đinh rang đat nuoc can mot ong vua truong thanh, vi the bo qua đua con nho cua Thach Kinh Đuong la Thach Trong Due va lap con nguoi anh cua Hau Tan Cao To (đuoc ong ta nhan nuoi) la Thach Trong Quy lam hoang đe Hau Tan.


Xung đot voi Hau Tan = Mau thuan ban đau =
Khong lau sau khi Thach Trong Quy noi ngoi, quan he giua Lieu va Hau Tan tro nen toi te, vi Thach Trong Quy nghe theo loi khuyen cua Canh Dien Quang va bac bo kien nghi cua Ly Tung, khong dang the bieu cho hoang đe Khiet Đan ma đoi goi la quoc thu bo cao viec len ngoi, noi dung thu bay to viec quan he giua hai ben la binh đang. Hon the nua, trong thu ong ta khong xung "than" ma xung la "chau". Lieu Thai Tong tuc gian, quang thu xuong đat ma noi rang, Tai sao len ngoi roi ma khong bao cho Qua nhan biet truoc? Thay mat Thach Trong Quy, Canh Dien Quang đap lai Lieu Thai Tong voi loi le xac xuoc, khien ong cang tuc gian. Sau đo Trieu Dien Huu, Tiet đo su Lu Long cua Khiet Đan, muon Lieu Thai Tong đanh Tan va hi vong se đuoc lap len ngoi thay cho ho Thach. Lieu Thai Tong bat đau suy tinh đen viec đo.
Trong khi đo, Dien Quang tiep tuc gay cang thang khi bat giu đai su Khiet Đan o Khai Phong la Kieu Vinh va tich bien nhung hang hoa tu nuoc Lieu. Hon the nua, cac thuong nhan Khiet Đan lan luot bi bat giet. Cuoi nam đo, Kieu Vinh đuoc tha ra va đua tro ve Lieu quoc, Canh Dien Quang bao ong ta nhan lai voi Khiet Đan nhu sau:

Noi voi chu cua nha nguoi: tien hoang đe (chi Hau Tan Cao To) la do Bac trieu (Đai Khiet Đan quoc) lap nen, nen ong ta phai xung than va dang bieu cho cac nguoi. Tan hoang đe la do nguoi Trung Nguyen lap nen. Ly do ma ngai phai phu thuoc vao Bac trieu ta la do chua quen lien minh cua tien hoang đe van con o đo. Nay chi xung la chau la qua đu roi; khong co ly do gi phai xung than. Hoang đe Bac trieu đung nen nghe loi cam do cua Trieu Dien Huu ma xam pham Trung Quoc. Cac nguoi đa nhin thay quan ma cua Trung Quoc roi. Neu nhu hoang to phu tuc gian, ong ta co the đen đay va giao phong voi chung ta. Đua chau co 10 van thanh guom nhon đe đoi ong ta. Neu ong ta bi chau noi cua minh đanh bai, thi se la tro cuoi cho thien ha. Đung quen chuyen đo!

Vi Kieu Linh lo so Lieu Thai Tong se trach phat ong ta vi co lam mat hang hoa cua Khiet Đan, nen yeu cau Canh Dien Quang viet lai nhung loi noi tren ra giay. Dien Quang sai nguoi thu ky viet lai va đua no cho Kieu Vinh. Khi Kieu Vinh bam tau lai, Lieu Thai Tong noi con thinh no, nhat quyet chinh phat Hau Tan. Ong sai bat giam su than Trung Nguyen o U chau va khong chiu tiep kien ho. Mac du Tang Duy Han nhieu lan khuyen Hau Tan Xuat Đe nen than phuc nuoc Lieu đe tranh canh chien tranh, nhung Canh Dien Quang lai mot muc chu chien.
Mua đong nam 943, Duong Quang Vien, Tiet đo su Binh Lu cua nha Hau Tan, đang co mau thuan voi trieu đinh Hau Tan, va, du ong ta chua san sang khoi nghia, nhung đa viet thu cho Lieu Thai Tong đe nghi phat Tan đe trung phat nhung hanh vi ngao man cua Thach Trong Quy. Lieu Thai Tong trao cho Trieu Dien Tho 5 van quan tu Lu Long đen tran Đai Đong) yeu cau ong ta chi huy cac chien dich cong đanh Trung Nguyen, bao rang, "Neu nha nguoi chiem đuoc, ta se phong cho lam hoang đe." Ong cung thuong noi voi bon nguoi Han ve Dien Tho, "Han la chu cua cac nguoi."


= Đanh Tan =
Mua xuan nam 944, Lieu Thai Tong đat chan vao lanh tho Tan, dung Trieu Dien Tho va Trieu Dien Chieu lam tien phong. Quan Khiet Đan nhanh chong lay đuoc Boi Chau va sau đo tien đen gan Nghiep Đo (鄴都), tri so Thien Hung quan. Thach Trong Quy tim đuong nghi hoa, song su gia cua ong ta khong the vuot qua đuoc quan đoi Lieu đang an ngu đe đen cho Lieu Thai Tong. Ong ta cung cu cac tuong ra tien tuyen đe đoi pho voi quan Lieu, chi huy la Canh Dien Quang, ban than Trong Quy cung quyet đinh than chinh. Canh quan thu hai cua Khiet Đan, do Gia Luat An Đoan chi huy thang tien đen Ha Đong, tuy nhien bi quan cua Tiet đo su Ha Đong Luu Tri Vien đay lui. Tuong giu Bac Chau cua Hau Tan la Chu Nho bi mat lien lac voi Duong Quang Vien, dang Boi Chau hang Khiet Đan, va khuyen khich quan Khiet Đan mau chong vuot song Hoang Ha theo đuong Ma Gia Khau (thuoc Lieu Thanh), đe hoi quan voi Quang Vien.
Canh Dien Quang bi Tiet đo luu hau cua Thien Binh Nhan Khan thuyet phuc rang neu quan Khiet Đan vuot song, se la đai hoa, nen quan Hau Tan dan tran o Ma Gia Khau đe ngan chan quan Khiet Đan vuot song, va ho đa thanh cong. Quan Khiet Đan trong con gian du đa tan sat nhung nguoi Han ma ho bat đuoc, dan đen viec dan chung cang khang cu quyet liet. Cuoi mua nam 944, quan đoi do hai vi hoang đe chi huy giap mat nhau o Nghiep Đo, nhung chua chinh thuc giao chien. Cuoi cung, quan Khiet Đan rut đi va tien hanh cuop boc khap noi o bo bac Hoang Ha. Duong Quang Vien trong khi đo đua quan tu thu phu Binh Lu la Thanh chau ve phia tay đe hoi quan voi nguoi Khiet Đan, nhung khi ong ta đen noi thi Khiet Đan đa rut quan roi. Thach Trong Quy ben sai đai tuong Ly Thieu Chan đi đanh Binh Lu, đen mua đong nam 944, con trai cua Quang Vien la Duong Thua Huan bat giam cha ong ta va đau hang quan Tan (Quang Vien sau đo bi bi mat thu tieu theo lenh cua Hau Tan Xuat Đe).
Mua đong nam 944, Lieu Thai Tong mot lan nua dan binh nam ho, lay Trieu Dien Tho lam tien phong. Thach Trong Quy co y than chinh, nhung bong nhien nga benh. Ong ta cu cac tuong quan chan đanh quan Khiet Đan, tuy nhien vi ho lo so luc luong hung hau va thien chien cua Khiet Đan, nen lai lui ve giu Nghiep Đo, đe cho quan Khiet Đan co co hoi thang tien đen Nghiep Đo ma khong gap tro ngai gi. Tuy nhien, sau khi cuop boc mot hoi, quan Khiet Đan rut đi vao mua xuan nam 945. Sau cuoc tan cong đo, Tan Xuat Đe sai Đo Uy (tuc Đo Trong Uy, vi kieng huy Thach Trong Quy nen đoi ten) va Ly Thieu Chan dan quan theo truy kich. Ho tien vao lanh tho cua Khiet Đan, chiem đat hai chau Ky, Thai (nay đeu thuoc Bao Đinh), nhung sau đo đuoc tin quan Khiet Đan đa quay tro lai va san sang đoi đau voi ho. Ho tim cach thoi lui, nhung cuoi cung bi vay o Duong Thanh. Đo Uy hoang so va giao chien voi quan Khiet Đan mot cach mien cuong, nhung cac tuong khac nhu Duoc Nguyen Phuc va Hoang Phu Ngo chong tra quyet liet va đanh bai quan Khiet Đan. Quan Khiet Đan hoang so bo chay; mai sau Lieu Thai Tong moi co the tap hop tan quan o U Chau, ong bo tu cac tuong tham gia chien dich đo, chi co Trieu Dien Tho la khong bi phat.
Vu phun trao thien nien ky cua nui Truong Bach trong lanh tho Đinh An Quoc (đoi vua Liet Van Hoa) đuoc cho la đa thai ra mot khoi luong lon chat de bay hoi vao tang binh luu, co kha nang dan đen tac đong lon đen khi hau tren toan the gioi, mac du cac nghien cuu gan đay hon chi ra rang vu phun trao thien nien ky cua nui lua Bach Đau (Baekdu) trong day nui Truong Bach co the chi gioi han o cac tac đong khi hau khu vuc. Tuy nhien, co mot so hien tuong bat thuong ve khi tuong nhung nam 945 đen nam 948 co the lien quan đen Vu phun trao thien nien ky nay. Su kien đuoc cho la đa gay ra mua đong nui lua. Theo Cuu Ngu Đai su, ngay 4 thang 4 nam 945 co tuyet roi day đac o Đai Khiet Đan quoc (đoi vua Lieu Thai Tong) va Hau Tan (đoi vua Hau Tan Xuat Đe).
Vao thoi điem đo, quan Khiet Đan khong ngung gay chien o vung bien gioi voi Hau Tan va quan Hau Tan phai chong đo rat vat va, vung bo bac Hoang Ha khoi bep tieu đieu lanh leo. Ve phia Khiet Đan cung chiu nhieu ton that ve nguoi va suc vat trong chien dich, va nguoi Khiet Đan đa to ra chan ngan. Thuat Luat thai hau tim cach khuyen giai Lieu Thai Tong nen nghi hoa voi Hau Tan. Trong khi đo, Tang Duy Han, luc nay đa thay the Canh Dien Quang, cung khuyen Hau Tan Xuat Đe nen nghi hoa. Mua ha nam 945, Hau Tan Xuat Đe phai Truong Huy đen Khiet Đan ta loi. Lieu Thai Tong đap rang: Đua Tang Duy Han va Canh Dien Quang toi yet kien bon ta, cat hai vung Tran (tuc Thanh Đuc, vi thu phu cua Thanh Đuc la Tran Chau, luc nay Thanh Đuc đoi ten la Thuan Quoc), Đinh (tuc Nghia Vu, vi Đinh Chau la thu phu cua Nghia Vu) cho ta, thi co the nghi hoa. Tan Xuat Đe cam thay đay la mot su si nhuc, va lai tuyet giao voi Khiet Đan. Ong ta cung tim cach lien minh voi Cao Ly Hue Tong cua Cao Ly đe cung nhau khang Khiet Đan, nhung sau đo nhan thay Cao Ly khong đu luc luong đe chong Khiet Đan, nen tu bo y đinh.


= Tieu diet Hau Tan =
Nam 946, co tin đon rang Trieu Dien Tho đang tinh ke đao tau sau Hau Tan. Cac te tuong cua Hau Tan la Ly Tung va Phung Ngoc sai Đo Uy viet thu thuyet phuc Trieu Dien Tho quy phuc nam trieu, va cu Trieu Hanh Thuc, nguoi truoc kia tung phuc vu duoi truong Trieu Dien Tho, lam nguoi đua thu. Trieu Dien Tho, nghi ra ke du nguoi Tan vao mot cai bay, viet thu đap lai, Toi bon ba noi xu khac đa nhieu nam, cung muon tro ve Trung Quoc. Mong cac vi đua quan đen ho tro, toi se theo ve. Sau đo, theo lenh cua Lieu Thai Tong, tuong giu Doanh Chau cua Lieu la Luu Dien To đem đat đai trong chau hang Tan.
Theo Cuu Ngu Đai su, do tac đong cua vu phun trao nui lua o day nui Truong Bach thuoc Đinh An Quoc (đoi vua Liet Van Hoa), ngay 28 thang 11 nam 946 co hien tuong bang men (xay ra khi mua đong bang hoac mua phun cham vao be mat) o Đai Khiet Đan quoc (đoi vua Lieu Thai Tong) va Hau Tan (đoi vua Hau Tan Xuat Đe).
Thang 12 nam 946, Thach Trong Quy sai Đo Uy va Ly Thieu Chan dan quan bac phat, neu khau hieu thu phuc lai cac chau quan truoc kia đa dang cho Khiet Đan, tham chi la diet Khiet Đan.
Theo Cuu Ngu Đai su, do tac đong cua vu phun trao nui lua o day nui Truong Bach thuoc Đinh An Quoc (đoi vua Liet Van Hoa), ngay 7 thang 12 nam 946 co hien tuong suong mu quy mo lon bao phu tat ca cac loai thuc vat o Đai Khiet Đan quoc (đoi vua Lieu Thai Tong) va Hau Tan (đoi vua Hau Tan Xuat Đe).
Tuy nhien giu luc quan Tan đang hung huc khi the bac phat thi gap phai đoi quan Khiet Đan do đich than Lieu Thai Tong chi huy. Quan Khiet Đan bao vay quan Hau Tan tai cau Trung Đo. Lieu Thai Tong hua hen se phong cho Đo Uy lam hoang đe neu ong ta đau hang, the la hai tuong ben Tan đau hang. Lieu Thai Tong sai Trieu Dien Tho uy lap quan Tan va noi voi ong ta rang quan Tan bay gio la cua ong ta, va sau đo chuan bi nam xam. Hau nhu toan bo luc luong Tan đa đi theo Đo Uy va Ly Thieu Chan trong chien dich nay, vi the sau khi hai tuong đau hang, ca Trung Nguyen nhu trong khong. Kinh thanh Đai Luong cua Tan khong con kha nang tu ve, Tan Xuat Đe buoc phai đau hang, ket thuc trieu Hau Tan. Lieu Thai Tong ca khai hoan vao Đai Luong vao ngay 10 thang 1 nam 947.


Xung đe o Trung Nguyen Lieu Thai Tong ben tu xung la hoang đe Trung Quoc, phui sach moi loi hua ma ong tung hua voi Trieu Dien Tho va Đo Trong Uy. Ong phong cho Thach Trong Quy lam Phu Nghia hau (mot danh hieu mang y nghia beu xau) va doi nha ho Thach len mot noi hoang vang nam sau trong noi đia nuoc Lieu, cach xa Trung Nguyen. Gan nhu hau het cac quan lai Hau Tan va cac tiet đo su đeu quy phuc ong, cong nhan ong la hoang đe, ngoai tru hai tran o bien gioi phia tay, Su Khuong Uy va Ha Trong Kien tu choi su thong tri cua nguoi Khiet Đan. Lo so the luc cua quan đoi Tan van con ton tai, Lieu Thai Tong co y giet het quan si Hau Tan, nhung Trieu Dien Tho ngan lai, chi ra rang neu la nhu vay chang khac gi mo cua Trung Nguyen cho Hau Thuc va Nam Đuong tien vao. Ong bat cac tiet đo su cua trieu Tan đen Đai Luong xung than voi ong, trong khi đua cac tuong Khiet Đan (co ca nguoi Khiet Đan va nguoi Han) đen thong linh cac phu tiet đo. Tin tuong rang nen cai tri cua ong o Trung Nguyen la vung vang, ong danh nhieu thoi gian tiec tung che chen, va noi voi cac quan lai Trung Nguyen rang: "Chung ta biet rat nhieu ve Trung Quoc, nhung bon chung may cha biet gi ve nuoc tao đau." Đe chuc mung đai thang vang doi cua ong, Thuat Luat thai hau cho gui ruou, trai cay va mon an ngon tu Khiet Đan đen Đai Luong. Moi khi uong ruou cua Thai hau đem đen, ong đeu đung ma uong, noi: "Nhung thu nay do thai hau ban cho. Qua nhan khong dam ngoi ma dung."
Tuy nhien, trong khi đang ngat ngay trong chien thang, Lieu Thai Tong dan xa lanh voi nguoi dan o vung đat ma ong moi chinh phat đuoc. Trieu Dien Tho dang bieu xin thu thue đe co quan luong cho quan si vien chinh, Lieu Thai Tong đap rang, "O nuoc ta khong co che đo đo". Roi ong cho quan Khiet Đan cuop pha cac lang mac, goi đo la "đa thao coc". Đieu nay dan đen viec nguoi Han bi giet voi so luong lon, tu gia đen tre phai dat diu nhau tron trong ham mong thoat nan. Chang đuoc bao lau, nhung vung đat noi tieng nhon nhip tru phu bao gom Đai Luong va Lac Duong, cung voi cac chau Trinh, Hua, Tao, va Boc đeu tro nen đieu tan. Ong cung ra lenh buoc dan cu o cac chau quan noi ma quan Khiet Đan đi qua phai ra khoi thanh goi la đe nghenh đon quan Khiet Đan, nhung thuc chat la bat dan ve phuong bac. Đieu nay dan đen su oan gian cua nguoi Han ngay cang tang, ho quyet tam đanh đuoi quan Khiet Đan.
Theo Cuu Ngu Đai su va Tu tri thong giam, do tac đong cua vu phun trao nui lua o day nui Truong Bach thuoc Đinh An Quoc (đoi vua Liet Van Hoa), ngay 31 thang 1 nam 947 co hien tuong tuyet roi hon muoi ngay, gay ra tinh trang thieu luong thuc va nan đoi o Đai Khiet Đan quoc (đoi vua Lieu Thai Tong) va vung Trung Nguyen.
Ngay 24 thang 2 nam 947, Lieu Thai Tong cai quoc hieu tu Đai Khiet Đan quoc thanh Đai Lieu quoc, trieu Lieu chinh thuc thanh lap. Mac du Lieu Thai Tong co y muon truong ky muu hoach phat trien Trung Nguyen, song vi binh si Khiet Đan cuop đoat tai vat cua nhan dan, khong đe cho cac tiet đo su tro ve noi tran thu, khien dan Trung Nguyen phan khang.
Mot trong so cac tiet đo su cua trieu Tan, mac du đa quy phuc trieu Lieu, nhung khong đen Đai Luong yet kien Lieu Thai Tong, chinh la Tiet đo su Ha Đong Luu Tri Vien. Ong ta tim co đe o lai Thai Nguyen nhung chua ra mat chong đoi nguoi Lieu. Lieu Thai Tong co gang buoc ong ta than phuc bang cach sai su đen cho Thai Nguyen va ban cho ong ta mot cay roi (thu nay Lieu Thai Tong truoc kia chi ban cho mot nguoi la chu cua ong, Gia Luat An Đoan) va sai nhan voi ong ta la, "Nguoi khong phung su cho Nam trieu (tuc Hau Tan, vi khi Lieu nam ha, Luu Tri Vien đa khong co hanh đong gi đe cuu trieu đinh), ma nay cung khong than phuc Bac trieu. Nguoi đang co y gi?" Trong khi đo, Cao Tung Hoi, nguoi cai tri tren thuc te cua Kinh Nam, dang bieu than phuc Lieu Thai Tong, va dang cong pham. Lieu Thai Tong cung gui ngua đe đap lai, nhung mat khac Tung Hoi cung gui thu cho Tri Vien, khuyen tien. Hoang đe Nam Đuong la Ly Canh cung sai su đen cho Lieu Thai Tong chuc mung, va xin đuoc cu nguoi đen trong nom tu sua lang tam trieu Đuong (vi Ly Canh tu xung la con chau va nguoi thua ke hop phap cua Nha Đuong). Lieu Thai Tong khong theo, nhung cung cu su đen đap ta hoang đe Nam Đuong.
Trong khi đo, voi viec cac tiet đo su bi trieu tap đen Đai Luong, nhieu tran bat đau noi day chong Lieu, khoi đau la Bao Nghia), quan linh giet chet tiet đo pho su Luu Nguyen, ung ho nguoi cua ho la Trieu Huy len thay va tuyen bo khang Lieu. Khong lau sau, Luu Tri Vien xung đe o Ha Đong, ban đau chua đat quoc hieu, sau moi đat la Han. Nghe đuoc tin đo, nhieu tiet đo su co tu tuong khang Lieu đa tuyen bo than phuc Luu Tri Vien. Cac cuoc noi day cang ngay cang quyet liet, Lieu Thai Tong phai than rang, Qua nhan khong biet la nguoi Trung Quoc kho tri đen vay. Ong cu mot vai tiet đo su tro ve tran cua ho cung voi quan Lieu ho tong phia sau, nhung khong the dap tat đuoc cac cuoc noi day.
Cuoi mua xuan nam 947, vi met moi khi phai đoi pho voi nhung cuoc noi loan, Lieu Thai Tong trieu tap cac quan đen Đai Luong, noi voi ho: Troi đa sap vao ha. Qua nhan kho ma co the o lai. Hay cho ta tro ve đai quoc [tuc nuoc Lieu] đe tron đao hieu voi Thai hau. Qua nhan se đe lai mot nguoi đang tin lam tiet đo su. Ong chuan bi đua toan bo cac cuu than nha Hau Tan theo ong len mien bac, nhung co nguoi khuyen ong rang lam nhu vay se khien Đai Luong roi vao tinh trang mat kiem soat, vi the ong chi đua theo nhung quan chuc cao cap, con lai van đe ho o Đai Luong. Ong bo nhiem anh re (anh trai cua Thuat Luat hoang hau) la Thuat Luat Han (hay Tieu Han) lam Tiet đo su Tuyen Vu, va đe Tieu Han phu trach phong ngu Đai Lieu, trong khi ban than ong rut quan khoi Trung Nguyen.


Tro ve nuoc Lieu Khi Lieu Thai Tong rut lui, đen bo song Hoang Ha, ong than tho rang: Khi Qua nhan o đai quoc, Qua nhan thich san ban. Nhung khi o đay thi lai that vong vi khong co nhung thu đo. Nay neu tro ve đai quoc, ta co chet cung khong hoi han. Khi ong đi ngang qua mot toa thanh tung bi quan cua ong tan sat chang con mot ai, ong lai than rang: Tram lam nhung đieu te hai nay đoi nguoi Trung Nguyen đeu la do Yen vuong [tuc Trieu Dien Huu]. Ong cung cho rang trach nhiem cung thuoc ve Truong Le.
Viec Lieu Thai Tong roi khoi Đai Luong chi lam cho quan noi day nguoi Han them vung tin, va khong lau sau đo, cua ngo an truoc song Hoang Ha la thanh Ha Duong that thu. Đuoc tin bao tu Ha Duong, nha vua khoc rang:

Qua nhan co ba loi khien cho dan chung chong lai ta! Thu nhat, ta hao phi tien cua o cac tran. Thu hai, ta cho quan đai quoc lam co nhung noi chung đi qua. Thu ba, ta khong đe cho cac Tiet đo su tro lai tran cua chung som hon.

Trong khi đo, khi Lieu Thai Tong ve đen Lam Thanh thi nga benh. Khi đen Loan Thanh), benh tinh tro nang. Ong van hanh quan trong tinh trang sot cao, ong đap nuoc đa len ngua, bung va tay chan, mieng lai nhai nuoc đa, đe hi vong ha sot. Boi vay khong lau sau đo, ong qua đoi vao ngay 18 thang 5 nam 947.
Cac tuong linh Khiet Đan mo bung cua ong va cho muoi vao đe co the di chuyen di hai ong ve mien bac. Nguoi Han do đo mia mai goi ong la "hoang đe kho". Cac tu truong Khiet Đan ton chau cua ong (goi ong bang chu), con trai cua anh trai ong Gia Luat Boi la Gia Luat Nguyen lam vua moi, tuc Lieu The Tong. Sau đo Lieu The Tong phai trai qua may tran chien nua đe co the yen on ngoi tren ngai vang, ban đau la voi Trieu Dien Huu, sau đo la voi Thuat Luat thai hau va Gia Luat Ly Ho. Tuy nhien, nuoc Lieu khong the chiem giu lau dai Trung Nguyen, khi tuong cu cua Hau Tan la Luu Tri Vien đa noi len gianh lay Trung Nguyen, lap ra nha Hau Han.


Gia quyen Cha Lieu Thai To
Me: Hoang hau Thuat Luat Binh, tuc Ung Thien thai hau
Vo: Hoang hau Thuat Luat On, me cua Gia Luat Canh va Gia Luat Yem Tat Cat
Thiep: Tieu thi, me cua Gia Luat Thien Đuc, Gia Luat Đich Liet va Gia Luat Tat Nhiep
Cac con:
Gia Luat Canh, phong Tho An vuong nam 929, sau la Lieu Muc Tong
Gia Luat Yem Tat Cat (耶律罨撤葛), phong Thai Binh vuong nam 928, cai phong Te vuong nam 969, mat nam 972, Lieu Canh Tong truy phong la Hoang thai thuc
Gia Luat Thien Đuc (xu tu nam 948)
Gia Luat Đich Liet, phong Ky vuong nam 969, tu tran nam 979
Gia Luat Tat Nhiep, tan phong Viet vuong nam 969
Gia Luat La Bat Co, phong Yen quoc Đai truong cong chua, ket hon voi Tieu Tu On.Cong chua la me cua Tieu Yen Yen-Hoang hau cua Lieu Canh Tong,Tieu thi tro thanh thai hau nhiep chinh thoi con trai Lieu Thanh Tong.
Gia Luat Trao Coi, ket hon voi Tieu Hai Ly


Tham khao Mote, F.W. (1999). Imperial China: 900-1800. Harvard University Press. tr. 49–52, 64–67. ISBN 0-674-01212-7.
Lieu su, cac quyen 3, 4.
Tu tri thong giam, cac quyen 275, 277, 280, 281, 282, 283, 284, 285, 286.
Twitchett, Denis; Tietze, Klaus-Peter (1994). "The Liao". Trong Franke, Herbert; Twitchett, Denis. The Cambridge History of China, Volume 6, Alien Regime and Border States, 907-1368. Cambridge: Cambridge University Press. tr. 43–153. ISBN 0521243319.