Ha Thi Cau (1928 – 2013) la mot nghe nhan hat xam. Ba đuoc xem la nghe nhan hat xam cuoi cung cua the ky XX va tung đuoc menh danh la "bau vat nhan van song".


Tieu su Ba ten that Ha Thi Nam (Cau la cach goi theo ten con trai ca o vung Yen Mo, Ninh Binh). Theo mot so nhan đinh, ba sinh nam 1917, tuy nhien theo chi Man, con gai cua ba, thi ba sinh nam 1928 tai huyen Y Yen, tinh Nam Đinh trong mot gia đinh 3 đoi hat xam. Cha ba la mot nguoi hat xam bi khiem thi. Nam 11 tuoi, cha mat va ba cung me roi Nam Đinh ve sinh song tai thon Quang Phuc, xa Yen Phong, huyen Yen Mo, tinh Ninh Binh.
Khoang 8 tuoi, ba đa be chiec thau đong theo bo me le la khap cac cho que đe hanh nghe hat xam kiem song. Đinh cu tai Yen Mo, Ninh Binh, hai me con ba nuong nho hoc hat tai nha ong trum xam Chanh Truong Mau khi đo hien la truong sau ganh hat o Ninh Binh. Nam 16 tuoi, ba tro thanh nguoi vo thu 18 cua ong trum xam Nguyen Van Mau (biet danh la Chanh Truong Mau). Nam đo ong Mau 49 tuoi, tung chung song voi 17 nguoi đan ba, trong đo co 8 ba chinh thuc. Khi ba 33 tuoi thi ong Mau qua đoi, đe lai cho ba 7 nguoi con; sau thi 4 nguoi lan luot qua đoi vi benh đau mua. Con re ba lam nghe đanh ca, con con gai buon ban rong cac cho But, cho Ninh, cho Nam Dan o Ninh Binh.
Vo chong ba co manh đat tu truoc 1945. Nam 1954, khi ve đinh cu thi gia tai chi co hai cai nieu, mot dung đe rang va mot dung đe nau. Tu nho, ba đa hat xam nhung lai khong biet lam nghe gi khac nen đoi song rat ngheo kho. Vi ngheo nen ba đa mat mot nguoi con so sinh con mot nguoi nua thi phai đem cho. Gan đay, me con ba moi đoan tu.
Cuoi nhung nam 1980, nha ba moi đuoc Chinh phu Viet Nam cap ruong. Nam 1992, gia đinh ba xay mot can nha nhung khong co cong trinh phu.
Ba mat ngay 3 thang 3 nam 2013 tai nha rieng noi ba song tai xa Yen Phong, Yen Mo, Ninh Binh, khong lau sau le mung tho 85 tuoi.


Su nghiep Nam 1977, sau ngay Viet Nam thong nhat, ba viet bai Theo Đang tron đoi. Sau đo, ba đuoc tham du nhieu hoi dien van nghe quan chung toan quoc, đoat đuoc nhieu huy chuong vang va giai thuong đac biet. Nam 1981–1982, ba đuoc Nhac vien Ha Noi moi tham gia phu trach chuong trinh nghe thuat chao mung Đai hoi Đang toan quoc lan thu V.
Ba đa nhan đuoc bang khen nam 1998 cua Đai Tieng noi Viet Nam va giai đac biet "Nghe nhan hat cheo tinh Ninh Binh" trong Lien hoan Trich đoan tuong cheo hay toan quoc.
Buoc vao tuoi 80, ba ket thuc cong viec hat rong cua minh. Hoan canh kho khan cua gia đinh ba đa đuoc đe cap nhieu tren cac phuong tien truyen thong va đa nhan đuoc nhieu su ung ho tich cuc cua nhieu nguoi hao tam.
Nam 2003 ba Ha Thi Nam đa đuoc Nha nuoc Viet Nam trao tang danh hieu Nghe si uu tu linh vuc hat xam.
Nhung lan đieu xam cung giong hat cua ba la nhung di san quy gia con lai cua nghe thuat xam. Ba đa đuoc Hoi Van nghe dan gian Viet Nam to chuc trao tang danh hieu Nghe nhan dan gian vao ngay 25 thang 12 nam 2004
Nam 2008, Nghe nhan Ha Thi Cau đa nhan đuoc Giai thuong Đao Tan, giai thuong danh cho nhung đong gop trong viec gin giu von quy nghe thuat dan toc .
Mac du nhung giai thuong va danh hieu, nhung cuoc song cua ba van vo cung kho cuc. Đen cuoi đoi, ba van chua mot ngay thoat khoi canh ngheo kho va gia đinh ba Cau thuoc dien nhung ho dan ngheo nhat xa Yen Phong.


Tinh cach Nghe nhan Ha Thi Cau tuy khong biet chu nhung co rat nhieu cau cua mieng. Chang han khi hoi chuyen cat-xe khi xua, ba buot mieng: "Bao Đai [y noi đong tien Bao Đai] lam hai an may"; hay chuyen ba đang phai uong thuoc thi ba noi: "Thuoc nam đanh giac thuoc bac lay tien". Co mot cau ma ba Cau nhac lai nhieu lan: "Vat va tai so, do duong tai gio-oi". 


Đanh gia Ton vinh = Giai thuong =
Ba đuoc Nha nuoc Viet Nam trao tang danh hieu "Nghe si Uu tu" đot xet duyet 2003.
Ba đuoc Hoi Van nghe dan gian Viet Nam trao tang danh hieu "Nghe nhan Dan gian" vao ngay 25 thang 12 nam 2004.
Nam 2008, Nghe nhan Ha Thi Cau đuoc nhan giai thuong "Đao Tan", giai thuong danh cho nhung đong gop trong viec gin giu von quy nghe thuat dan toc.
Nam 1998, ba đa nhan đuoc bang khen cua Đai Tieng noi Viet Nam va giai đac biet "Nghe nhan hat cheo tinh Ninh Binh" trong Lien hoan Trich đoan tuong cheo hay toan quoc.


= Bo phim Xam đo =
Xam đo la ten mot bo phim moi nhat ve nghe nhan Ha Thi Cau, nguoi đuoc menh danh la "bau vat nhan van song" cua mon nghe thuat hat xam. Bo phim dai 35 phut cua đao dien Luong Đinh Dung đa tai hien đuoc mot phan nao cuoc đoi vat va, kho cuc cua ba Cau qua nhung cau hat xam. Hoan thanh sau 2 nam bam may, voi 1.200 phut hinh anh tac gia chi chon ra 35 phut đe dung thanh phim "Xam đo". Bo phim tai lieu "Xam đo" đa ra mat khan gia vao ngay 18 thang 08 nam 2011. Phim do Trung tam UNESCO Đien anh phat trien ket hop voi hang truyen thong Tu Van phoi hop san xuat.


= Đe cu hat xam la di san the gioi =
Ngay 26 thang 11 nam 2011, Nha hat Cheo Ninh Binh đa to chuc le khai truong cong trinh khoi phuc, bao ton va phat trien nghe thuat hat xam nham suu tam, bien soan, truyen day va pho bien cac bai hat xam theo cac lan đieu co truyen, dan dung chuong trinh hat xam, bao ton, phat trien nghe thuat hat xam. Cac nghe si đa suu tam cac lan đieu, cac bai hat xam co truyen, bien soan chuong trinh va truc tiep truyen day nghe thuat hat xam cho cac dien vien, nhac cong Nha hat Cheo Ninh Binh va cac dien vien quan chung o xa Yen Phong (Yen Mo) – que huong cua nghe nhan Ha Thi Cau. Theo ke hoach, đen thang 12 nam 2011 thi du an se đuoc bao cao phan khung voi lanh đao tinh Ninh Binh. Đong thoi, thong qua cac hoat đong cua Du an cung chinh la buoc đem đe trinh UNESCO cong nhan hat xam la "Di san van hoa phi vat the cua the gioi".


Đia nhac VCD Giai đieu 4 mua
CD Xam cho - Ho Guom Audio phat hanh.
CD Hat xam - Vien am nhac


Xem them Hat xam


Chu thich Lien ket ngoai Giong hat Ha Thi Cau - Di san quy gia cua nghe thuat Xam, Bao Thanh tra, Cap nhat luc: 07:58 24/01/2012
Cong nhan them 3 nghe nhan dan gian
Nghe nhan Ha Thi Cau nhan Giai thuong Đao Tan Luu tru ngay 1 thang 2 nam 2008 tai Wayback Machine
Ha Thi Cau tren trang cua Bo Van hoa Thong tin
Ha Thi Cau- cuoc đoi vat va nhu dam đuong hat xam
Cuoc đoi lay lat cua mot nghe nhan hat xam
Truan chuyen mot kiep hat Xam