Hoi Tam Điem (Freemasonry; Franc-maconnerie) la cac hoi huynh đe bat nguon tu cac phuong hoi tho xay đa quan ly tu cach, tuong tac cua cac thanh vien voi chinh quyen va khach hang. Hoi Tam Điem la hoi huynh đe lau đoi nhat tren the gioi va la mot trong nhung to chuc lau đoi nhat tren the gioi.
Lich su ve Hoi chua that su ro rang, nguoi ta cho rang Hoi đa xuat hien vao cuoi the ky 16 o Scotland, sau đo la Anh, roi lan ra cac quoc gia khac. Thay đoi theo tung thoi ky va theo tung lanh tho, Hoi Tam điem tu mo ta minh nhu mot "hiep hoi nhung nguoi thong thai va bac ai", mot "he thong luan ly mieu ta bang cac bieu tuong" hay mot "bi tich gia nhap".
Hoi Tam điem truyen ba mot loi giao duc co tinh bi truyen, tien phong su dung nhung bieu tuong va nghi le. No khuyen khich thanh vien hanh đong vi su tien bo nhan loai, nhung đe cho moi thanh vien lua chon cach đe thuc hanh đieu đo. Hoat đong tu thien la mot trong nhung phuong thuc hanh đong cua ho. Ton chi nay mang tinh toan the gioi bat chap su thuc hanh va cach thuc to chuc cua Hoi la rat khac nhau tuy theo moi quoc gia va moi thoi ky. Hoi tap hop nhung nguoi o nhieu quoc gia khac nhau tren the gioi muon hien than cho su vuon len ve phuong dien tinh than va luan ly. Hoi phat trien mot so luong lon cac nghi le va bieu tuong ma khong phai luon luon đuoc thong hieu giua cac thanh vien.


Ten goi Trong tieng Viet, to chuc nay đuoc goi la Hoi Tam Điem la cac hoi vien nguoi Phap khi viet thu cho nhau thuong goi nhau la Su huynh/Su đe (frere), hay Đai Su phu (maitre), viet tat F hay M va them vao phia sau 3 cham nhu 3 đinh hinh tam giac vuong can.


Lich su = Su lieu ve Hoi Tam Điem =
Cho đen giua the ky 20, lich su Hoi Tam Điem van bi loai khoi nen giao duc lich su han lam.  Nhung nguoi ung ho lan chong đoi Hoi Tam điem đa đua ra rat nhieu luan chung đoi nghich nhau, hoac đoi khi trung nhau thi lai sai, mot vi du đien hinh la vao cuoi the ky 19 đa luu truyen mot huyen thoai pho bien cho rang chinh Hoi Tam điem đa đung sau cuoc Cach mang Phap nam 1789.
Tuy nhien ve sau nghien cuu lich su Hoi Tam điem đa phat trien manh, tach ra thanh mot nganh rieng(tieng Phap: maconnologie), bao gom cac nghien cuu rong rai ve mot the gioi van hoa va tri thuc xoay quanh Hoi Tam Điem. No chu yeu đe cap toi cac hoat đong ca nhan ma boc lo tri tuong tuong va nhung quan điem rat đa dang cua cac hoi vien Tam Điem hon la co xac đinh mot nhan thuc luan khat khe nao đo; hoac phuc tap hon, lien quan toi cuoc đau tranh giua cac quan điem va giua cac hoi đoan.
Viec nghien cuu nay co mot loi the la so luong su lieu phong phu, bao gom cac van ban (thu tu trao đoi, ban thao, van bang, tranh khac kem, tranh biem hoa, bai bao, v.v.), cac vat nghi thuc (ban tam điem, ban cua cac hoi quan, đia va huan chuong tuong niem) cung cac đo vat thong thuong (đong ho, tau thuoc, hop thuoc, v.v.) đuoc trung bay rong rai trong nhieu bao tang va cac trien lam thuong xuyen.


= Nguon goc theo huyen thoai =
Mac du cac co so đau tien co le đa xuat hien o Scotland vao cuoi the ky 16, Hoi Tam điem van thuong them vao nguon goc lich su mot nguon goc co xua hon mang tinh huyen thoai va bieu tuong. Ho đinh vi nguon goc cua minh trong thoi gian dua vao nghe thuat xay cat. Trong giai đoan ma nganh co sinh vat hoc con chua phat trien, le tu nhien ho coi nguyen khoi cua hoi đa xuat hien tu thoi ky Adam (con nguoi đau tien, theo quan điem hoi đo), hoac Noah (nguoi xay dung thuyen Ark vi đai trong truyen thuyet Do Thai – Co đoc giao), nhung pho bien hon ca la thoi ky xay dung Đen tho Jerusalem tuc Đen Salomon boi kien truc su Hiram Abiff.
Xuat hien khoang nam 1390, Ban thao Regius mo ta cac thong le cua hoi Tam điem đa xac lap mot cach tuong trung su lien hiep giua ho duoi su bao ho cua Euclid va Pythagoras nhung ong to cua hinh hoc, va duoi su bao tro cua vua Athelstan nuoc Anh.
Nam 1736 o Phap, hiep si Andrew Michael Ramsay đa lien he Hoi Tam Điem voi lich su cac Ky si Thap tu. Nhung nguoi khac o Anh va Phap, muon hon mot chut, đa bien đoi nguon tham khao nay sang mot nguon co tinh bieu tuong lien he voi Thanh che La Ma  hoac voi Hiep si Đen Thanh.
Sau viec an hanh o Phap cuon Sethos cua giam muc Jean Terrasson nam 1731 va sau đo la viec tai kham pha Ai Cap co đai cua nguoi phuong Tay, mot so nghi le Hoi Tam Điem cung doi nguon goc bieu trung ve thoi ky xay dung cac Kim Tu Thap.
Cuoi cung vao giua the ky 19, voi viec kham pha lai cac di san cua thoi Trung Co, huyen thoai Hoi Tam Điem đuoc chuyen doi va tang cuong bang nhung lien he voi viec xay dung cac nha tho.
Tom lai, sau tat ca nhung chinh sua tren la mot huyen thoai ve Hoi luon luon đuoc đat duoi su bao tro co tinh bieu tuong cua tat ca nhung gi thuc đay su tien bo, trong suot lich su, nghe thuat xay dung va nhung gia tri ma no goi len.


= Thanh lap nhung co so đau tien =
Mot hoi quan tam điem (tieng Anh: lodge, tieng Phap: loge)  la co so đia phuong cua Hoi Tam Điem, thong thuong tap hop khoang vai chuc hoi vien.
Hoi quan tam điem co nhat ma nguoi ta biet đuoc đa đuoc to chuc nhu mot phuong hoi rieng re cua tho xay nha nguyen Mary o Edinburgh duoi su lanh đao cua William St Clair. Phan lon cac co so rieng le đau tien cua hoi đeu o Scotland va tuan theo cac Đieu khoan Shaw. Tat ca đeu đoi hoi quyen tu tri va thuc hanh:

mot nghi le co xua gia nhap phuong hoi goi la nghi le Nghia vu co xua
hoac, chiu anh huong cua dong đao Tin Lanh Truong Lao, mot nghi le rat đon gian goi la Loi tam điem (tieng Anh: Mason's Word, ro rang lien he voi "God's Word – loi cua Chua").
Ca hai nghi le nay khong phai la đac biet, trai lai, kha tuong tu voi nhung nghi le cua cac phuong hoi khac, nhu hoi "Nguoi lam vuon tu do" (Free Gardeners). Tuy nhien nho vao uy tin cua nghe tho ne trong giai đoan ay, cac nghi le nay nhanh chong tro nen thong dung trong hang ngu cua ho, va dan dan đa co nhung quy toc va tu san tham gia vao hoi, so nay sau khi gia nhap tiep tuc hoat đong nhung thuong it tham gia cac buoi hop o hoi quan.
Gan cuoi the ky 17, đa co khoang ba chuc hoi quan o Anh. Ngai Robert Moray gia nhap o Newcastle nam 1641 va nha bac hoc noi tieng Elias Ashmole o Warringtion, Lancashire nam 1646. Ashmole viet trong nhat ky rang ong van lien tuc quan tam toi Hoi Tam Điem nhung phai hai muoi nam sau moi tro lai hoi quan. Cho toi khoang thoi gian nay cac co so hoi o Anh van chi tap hop chu yeu cac thi dan trung luu, cac tho thu cong va tieu thuong. Chung đa hau nhu khong dinh dang toi nghe tho ne nua va co lien he voi cac to chuc tuong tu nhu Free Gardeners hay Oddfellows. Ton chi chu yeu cua no la long tu thien va tinh than tuong than tuong ai, trong mot thoi ky ma chua co nhung bao tro xa hoi cong cong. No giup đo nhung thanh vien bi om đau hay mat viec lam, lo viec đam tang cua cac thanh vien hoac neu can thiet cham soc cho vo goa con coi cua ho.
Cach thuc cu the cac hoi quan Tam Điem thuc thu (goi la tu bien – speculative) tach khoi cac phuong hoi nghe nghiep (operative) ra sao con la van đe gay nhieu tranh cai giua cac chuyen gia nghien cuu Hoi Tam Điem. Mot gia thuyet, goi la ly thuyet chuyen vi (theory of transition) theo đo qua trinh chuyen hoa dien ra tu tu o Anh trong suot the ky 17, hien nay đuoc it su gia ung ho. Duong nhu vao thoi ky chien tranh voi nuoc Anh, mot so phuong hoi tho ne o Scotland đa thu nhan nhung thanh vien o ngoai nganh nghe cua minh, đo la nhung thanh vien danh du va hau nhu khong tham du cac cuoc hop. Muon hon mot chut, vao nua cuoi the ky 17, nhieu quy toc Scotland đa tham gia vao nhung hoi quan ma trong đo cac thanh vien tho ne la rat hiem. Cung thoi ky đo o Anh, cac phuong hoi tho ne đa khong con. Moi lien he giua hai loai hoi quan do đo co the đa đuoc thiet lap thong qua cac hoi huu ai, cung voi anh huong cua cac quy toc Scotland theo phai Jacobite  roi sau đo la cac tri thuc nhu Robert Moray, Elias Ashmore hay James Anderson, nhung nguoi gia nhap nhung hoi quan goc Scotland nhung hoat đong o Anh.


= Thanh lap cac Đai hoi quan =

Mot Đai hoi quan (tieng Anh: Grand Lodge) la mot tap hop nhieu hoi quan (lodge).
Ngay 24 thang 6 nam 1717, ngay le thanh St Jean, bon hoi quan o Luan Đon ("Ngong va Mon Nuong", "Coc Vai va Nho", "Qua Tao" va "Vuong Mien") hop o quan ruou "The Goose and Gridiron" lap nen Đai hoi quan đau tien, "Đai hoi quan cua London va Westminster", sau đoi ten thanh Đai hoi quan Anh (Grand Lodge of England).
Nhom nay sau đo đuoc goi, mot cach khong chinh thuc, la nhung nguoi hien đai (The Moderns). Ho đe cao ban Hien chuong Anderson ban hanh thang 1 nam 1723 soan thao boi thay tu dong Truong Lao nguoi Scotland James Anderson voi su giup đo cua thay tu, nha khoa hoc theo Anh giao John Theophilus Desaguliers, đong thoi tim cach tong hop nghi le Nghia vu co xua voi nghi le Loi Tam điem thanh mot nghi le rong rai hon trong quan niem ve   "ton giao tu nhien"  von đong khung trong su dan giai ve Tam Vi Thanh The.

Mot phan lon nho viec thanh lap Đai hoi quan o Anh ma sau đo to chuc Hoi Tam Điem lan ra khap luc đia chau Au hai muoi nam sau đo, roi dan dan anh huong toi cac thuoc đia cua cac nuoc chau Au tren the gioi. Cac hoi quan đang chu y đa đuoc thiet lap o Nga (1717), Bi (1721),  Phap (1725), Tay Ban Nha (1728), Y (1733), Đuc (1736). O Phap, Y va mot muc đo thap hon o cac quoc gia chau Au khac, ton tai nhung hoi quan đoc lap voi Đai hoi quan o Anh, do mot so quy toc Jacobite nguoi Scotland luu đay thanh lap. Cac Đai hoi quan xuat hien sau đo: o Ireland (1725), Scotland (1736), Phap (1738).
Vai nam sau, tap hop xung quanh hoi quan York va sau đo la nhung hoi quan London khac, mot Đai hoi quan nua ra đoi o Anh, goi la "Đai hoi quan Tam điem co đien" (Antient Grand Lodge  of England), đoi lap voi Đai hoi quan truoc. No đe cao ban Hien chuong Laurence Dermott (1751) va tim cach lan toa anh huong trong nuoc lan ngoai nuoc Anh, nhat la o Bac My. Cuoc canh tranh giua hai phai (Tan phai va Cuu phai – The Moderns and The Ancients) keo dai suot nua sau the ky 18.
Trong thoi ky cuoc Chien tranh Napoleon, hai Đai hoi quan Anh đa hop nhat, vao nam 1813, thanh mot to chuc goi la "Đai hoi quan Anh thong nhat". Trong khi đo o Phap, Hoang đe Napoleon I ap đat su tai to chuc cac chi hoi trong mot to chuc goi la "Grand Orient de France" voi đinh huong gan gui voi Cuu phai.


= Su phat trien cac nghi le tam điem khac nhau =
Mot nghi le tam điem la mot tap hop nhung nghi thuc va le bai tam điem.
Vao the ky 17, cac nghi thuc tam điem, đon gian hon nhieu nhung the ky sau nay, thuong khong đuoc chep lai va cang khong đuoc in ra do đo ngay nay nguoi ta hau nhu khong con biet đen chung nua ngoai tru qua mot so rat it nhung ghi chep va nhung loi tiet lo. Viec nghien cuu cac tai lieu co đuoc cho thay nhung nghi le nay đa bien đoi kha nhieu theo thoi gian.

Trong the ky 18, voi viec tai to chuc thanh cac Đai hoi quan, ca Cuu phai lan Tan phai đeu thuc hien cac nghi thuc moi tuong tu cho nhau, chi co vai điem khac biet đang ke nhu viec đat cac vat bieu trung, cach thuc truyen cac mat ngu hay su dinh liu nhieu hay it toi ton giao Co đoc.
Tuy nhien, tu nhung nam 1740, nguoi ta nhan thay nhung su phan ky moi, ben canh nhung nghi thuc cua ba cap đo truyen thong, duoi hinh thuc hang tram cac cap đo bo sung goi la cap đo cao ma nhieu trong so đo chi la nhung bien the cua nhau, hoac chung chi la nhung du thao ma chua bao gio đuoc thuc hanh. Su nhan len cac nghi thuc tam điem nay đa lam nay ra nhung y kien phai chuan hoa chung va nhom lai thanh nhung bo nghi thuc mach lac va on đinh: nhung nghi le tam điem. Cac nghi le pho bien nhat bao gom Nghi le thi đua (tieng Phap: Rite emulation), Nghi le Scotland co xua, Nghi le York, Nghi le Phap. Gan mot chuc cac nghi le khac cung đuoc cu hanh tuong đoi rong rai tren the gioi. 
Su khac nhau giua tat ca cac nghi le nay thuong chi la rat it o ba cap đo co ban va chi tro nen đang ke o cac cap đo bo sung ma đoi khi đuoc goi la cao cap.


To chuc Hoi Tam Điem đuoc to chuc thanh cac hoi quan (loge, lodge). Đo la cac nhom co so va nam quyen luc chu yeu cua hoi, nhat la quyen tuyen lua thanh vien moi. Cac hoi quan hop thanh cac hoi phai (tieng Phap: obedience, tuc cac Đai hoi quan - Grand Lodge hoac o Phap va vung anh huong la cac Grand Orient). Tren het, thuat ngu, dong hoi Tam Điem (tieng Phap: Ordre maconnique) đe chi mot y tuong ve mot hoi Tam Điem toan cau (chu khong phai mot cap to chuc thuc su). Kieu mau to chuc nay cua hoi tam điem đuoc vay muon boi rat nhieu to chuc phi tam điem, nhat la o Anh va Hoa Ky, nhu nhung to chuc tuong te xa hoi hoac B'nai B'rith.


= Hai nhanh chinh =

Dua tren su khac nhau ve nghi thuc tam điem giua cac hoi phai ma nguoi ta co the nhin nhan Hoi Tam Điem bao gom hai nhanh chinh:

Nhanh truyen thong cung la nhom pho bien hon tren the gioi, tap hop hau het cac hoi phai ket nap mot cach thuong xuyen.
Nhanh tu do khong ap đat bat ky niem tin cu the va chap nhan vo than.


Hoi chong lai hoi tam điem Hoi chong lai hoi tam điem co đinh nghia la "đoi lap voi hoi tam điem", nhung khong co bat cu mot phong trao chong lai hoi tam điem mot cach đong nhat. Hoi chong lai hoi tam điem bao gom nhung loi chi trich khac nhau tu cac nhom khac nhau (va thuong khong tuong thich) la nhung nhom chong đoi hoi tam điem duoi mot hinh thuc nao đo. Cac phe phai chi trich hoi tam điem bao gom cac nhom ton giao, cac nhom chinh tri, va cac thuyet am muu.


= Su chong đoi ton giao =
Hoi tam điem đa thu hut su chi trich tu cac quoc gia than quyen va nhung to chuc cua cac ton giao vi hoi tam điem đa co y muon canh tranh voi cac he tu tuong ton giao, hoac cho la co muc đich mang đen su roi loan chia re trong noi bo cong đong gioi chuc sac lanh đao ton giao va nhung nguoi giao dan, va tu lau hoi tam điem cung la đoi tuong đuoc đe cap đen trong cac ly thuyet am muu, ma khang đinh rang hoi tam điem la mot hoi kin huyen bi va mang đay quyen luc đoc ac.


= Hoi giao va hoi tam điem =

Rat nhieu ly luan đen tu the gioi Hoi Giao mang noi dung chong đoi hoi tam điem thuong đi kem voi chu nghia bai Do Thai va y thuc he đau tranh chong lai chu nghia phuc quoc cua nguoi do thai, va con co ca nhung loi chi trich ket noi hoi tam điem voi Al-Masih ad-Dajjal (đang cuu the gia mao). Mot so tin đo hoi giao co tu tuong chong lai hoi tam điem, thi cho rang muc đich chinh cua hoi tam điem la mang lai nhung loi ich va loi nhuan cho nhung nguoi Do Thai đang sinh song o khap moi noi tren the gioi va muc tieu chinh cua hoi tam điem la giup đo nguoi do thai trong su menh huy diet Nha tho Hoi giao Al-Aqsa đe tai xay dung lai Đen Solomon o Jerusalem. Trong đieu 28 cua Hiep uoc, Hamas tuyen bo rang Hoi tam điem, Rotary International va cac nhom tuong tu khac "lam viec vi loi ich cua chu nghia phuc quoc cua nguoi Do Thai va tuan phuc theo cac huong dan cua chu nghia đo..."
Rat nhieu quoc gia voi so luong nguoi Hoi Giao la đa so, nhung quoc gia nay khong cho phep su thanh lap co quan to chuc cua hoi tam điem trong lanh tho đat nuoc cua ho. Tuy nhien, nhung quoc gia Hoi giao khac nhu Tho Nhi Ky va Morocco đa thanh lap cac Grand Lodges, va trong khi đo o Malaysia  va Lebanon co cac khu Grand Lodges hoat đong theo menh lenh cua co quan to chuc Grand Lodge.
O Pakistan vao nam 1972, Zulfikar Ali Bhutto, sau đo lam Thu tuong Pakistan, đa đua ra lenh cam ve hoi tam điem. Nhung toa nha Lodge bi chinh phu Pakistan tich thu.


= Tu tuong chinh tri đoi lap hoi Tam Điem =
Nam 1799, Hoi Tam Điem Anh quoc gan nhu bi đinh chi hoat đong do tuyen bo cua Quoc hoi. Sau Cuoc Cach mang Phap, Đao luat Cac To chuc Bat hop phap đa cam bat ky cuoc hoi hop nao cua cac nhom va yeu cau cac thanh vien cua ho phai tuyen the hay buoc phai lam nghia vu phat giac va bao cao cho cac co quan chinh phu.


Thanh vien Ban phan phoi so hoi vien Tam Điem tren the gioi nam 1992: 


Xem them Thien Đia hoi, mot hoi kin trung ten cung voi ten hoi Tam Điem


Tham khao Lien ket ngoai Freemasonry Luu tru ngay 26 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine article from the 1911 (11th Ed.) Encyclopedia Britannica.
Web of Hiram Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine at the University of Bradford. A database of donated Masonic material.
Masonic Books Online of the Pietre-Stones Review of Freemasonry
The Constitutions of the Free-Masons (1734), James Anderson, Benjamin Franklin, Paul Royster. Hosted by the Libraries at the University of Nebraska-Lincoln
The Mysteries of Free Masonry, by William Morgan, from Project Gutenberg
The United Grand Lodge of England's Library and Museum of Freemasonry, London
The Centre for Research into Freemasonry Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2010 tai Wayback Machine at the University of Sheffield, UK
A Page About Freemasonry Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine the world's oldest Masonic website (khong truy cap đuoc 02/09/2011).
Articles on Judaism and Freemasonry
Anti-Masonry: Points of View Luu tru ngay 19 thang 5 nam 2019 tai Wayback Machine