Vien Thieu (chu Han: 袁紹; 154 - 28 thang 6 nam 202), ten tu la Ban So (本初), la mot tuong linh nha Đong Han va lanh chua quan phiet vao đau thoi Tam Quoc trong lich su Trung Quoc.
Ong la mot trong nhung the luc chu hau hung manh nhat vao cuoi thoi Đong Han, thong linh bon chau lon o Ha Bac bao gom Ky Chau (冀州), U Chau (幽州), Tinh Chau (并州) va Thanh Chau (青州), đuoc goi la Ha Soc Tu chau (河朔四州). Vao thoi gian đau, ong la đoi thu manh nhat cua Tao Thao, luc đo chi lam chu Duyen Chau, yeu the hon han. The nhung sau that bai o Tran Quan Đo, the luc cua ong đa bi Tao Thao thon tinh hoan toan sau đo va cung vi chien thang nay ma Tao Thao tro thanh su quan hung manh nhat Trung Quoc luc bay gio.
Trong lich su, ong đuoc mo ta la co tinh tinh nhu nhuoc, hay chan chu khong quyet đoan, va khong gioi muu luoc. Ben canh đo, ong lai hay nghi ki nhung muu si cua minh nhu Đien Phong, Hua Du, cho nen du thanh the lon nhung van that bai truoc mot nguoi trong nhan tai va đa muu nhu Tao Thao.


Than the Vien Thieu nguoi Nhu Duong, quan Nhu Nam. Xuat than tu si toc tru danh Nhu Nam Vien thi, to 5 đoi cua Vien Thieu la Vien An (袁安), lam chuc Tu đo thoi Han Chuong Đe, cu noi la Vien Suong (袁敞) lam chuc Tu khong đoi Han An Đe, ong noi la Vien Thang (袁湯) lam Tu đo thoi Han Hoan Đe, cha la Vien Bang (袁逢) lam Tu đo thoi Han Linh Đe. Vi vay su thuong goi nha ho Vien la Tu the Tam cong (四世三公; 4 đoi lam Tam cong. (Tam cong la ba chuc Tu đo, Tu ma, Tu khong)
Vien Thieu co mot nguoi em khac me la Vien Thuat, cung lam quan trong trieu Đong Han. Trong nha Vien Bang, Vien Thieu sinh truoc nhung la con thiep, Vien Thuat sinh sau nhung la con vo chinh. Đay chinh la mot trong nhung nguyen nhan khien Vien Thuat coi thuong Vien Thieu. Tuy nhien, vi Vien Thieu lai đuoc bac la Vien Thanh nhan lam con nuoi, tro thanh nguoi thua ke cua chi tren Vien Bang, do đo ve ngoi thu theo phap luat thi Vien Thieu la anh ho Vien Thuat nhung ve huyet thong la anh cung cha khac me.


Thoi tre Vien Bang mat som, Vien Thieu mo coi cha tu nho. Do danh vong trong nha, tu luc tre Vien Thieu đa đuoc bo nhiem lam quan lang. Khi ay, ong đa tung choi than voi nhung đoi thu chinh tri tuong lai nhu Tao Thao va Truong Mac. Đen khi truong thanh, ong thang tien lam quan đung đau Boc Duong. Sau đo me ong qua đoi, ong ve nha chiu tang trong 3 nam. Nho toi cha Vien Bang mat som, ong lai chiu tang cha them 3 nam nua.
Sau sau nam chiu tang cha me, ong chuyen đen kinh đo Lac Duong. Voi ngoai hinh đep đe, gioi boi duong danh vong, kheo leo lay long ke si Vien Thieu đuoc nhieu mon khach đen theo, xe co chat tac đuong. Ong giao du voi cac danh si Truong Manh Trac, Ha Ba Cau, Ngo Tu Khanh, Hua Du, Ngu Đuc Du,...
Tuy nhien, Vien Thieu tu đat minh o vi tri cao, khong chiu su sap đat cua quan phu, do đo cac can than trong trieu khong vua long voi ong. Trung thuong thi Trieu Trung lien mang loi trach Vien Thieu noi voi chu ong la đai than Vien Ngoi. Vien Ngoi ben noi lai voi Vien Thieu, khuyen ong khong nen tu cao voi trieu đinh, so bi lien luy. Vien Thieu nghe theo, đong y chiu su sap đat cua ngoai thich Đai tuong quan Ha Tien, giu chuc Thi ngu su, Ho bon trung lang tuong.
Thang 8 nam 188, Han Linh Đe đat ra 8 Hieu uy Tay Vien, Vien Thieu đuoc bo nhiem lam Trung quan hieu uy.


Giet hoan quan Nam 189, Han Linh Đe mat, Han Thieu Đe len thay. Ha hau me vua Thieu Đe tro thanh Ha thai hau lam trieu xung che lenh cho anh la Ha Tien cung chu Vien Thieu la Thai uy Vien Ngoi đam đuong cong viec Thuong thu 6 bo.
Mau thuan giua ngoai thich va hoan quan đa xay ra tu nhieu đoi truoc trong cung đinh nha Han. Toi khi Ha Tien len nam quyen, mau thuan van tiep tuc. Ha Tien ban bac voi cac thu ha, trong đo co Vien Thieu. Vien Thieu đe nghi bai chuc cac hoan quan. Ha Tien phong Vien Thieu lam Tu Le hieu uy.
Ha Tien vao cung ban voi Ha thai hau bai chuc tat ca cac hoan quan, đoi dung quan lang phuc vu trong trieu. Do co on cac hoan quan nen Ha thai hau khong đong y. Ha Tien ben sai nguoi ra noi voi tuong Đong Trac đang đong quan o Luong Chau va thu su Tinh Chau la Đinh Nguyen hay mang quan vao Lac Duong "gia lam phan đoi dep hoan quan", voi muc đich la doa thai hau phai bang long bai chuc cac hoan quan.
Tuy Ha thai hau nghe theo, nhung do cac hoan quan nho me Ha thai hau noi giup, ho cuoi cung van đuoc giu lai. Thang 8 nam 189, Ha Tien theo y kien cua Vien Thieu, vao cung Truong Lac gap Ha thai hau xin y chi đe nghi giet het cac hoan quan. Viec lo ra, cac hoan quan chu đong ra tay truoc, phuc binh giet chet Ha Tien.
Tin tuc truyen ra, Vien Thieu cung voi Tao Thao va Vien Thuat mang quan đanh vao hoang cung, giet cac hoan quan đe bao thu cho Ha Tien. Quan Vien Thieu chem giet mot tran lon trong cung, nhieu hoan quan luong thien va nhieu nguoi khong phai hoan quan cung bi giet lam. Tong so nguoi bi giet la hon 2000 nguoi.
Anh em Han Thieu Đe trong luc loan lac phai chay ra ngoai. Đung luc đo Đong Trac theo lenh goi cua Ha Tien vua keo quan toi kinh thanh, đon đuoc anh em vua Han đua ve cung.


Tron khoi Lac Duong Vien Thieu đang giu chuc Ho bon trung lang tuong nen co the luc rat manh, nhieu vay canh trong trieu, lai co vai van binh ma. Vao Lac Duong, Đong Trac muon thao tung trieu đinh nhung ban đau con e de Vien Thieu. Bao Tin khuyen ong nen tran ap Đong Trac ngay nhung ong chan chu chua quyet. Luc đo luc luong trong tay Đong Trac chi co 3000 quan. Trac nghi ra mot ke đe lua Vien Thieu. Đem đem Đong Trac sai quan linh gia lam dan, sai ho ra khoi thanh; toi sang hom sau ho lai mac ao linh, xep thanh đoi ngu, giong trong phat co đi vao thanh. Vien Thieu thay moi ngay Đong Trac lai co vai ngan quan vao thanh, khong hieu noi Đong Trac co bao nhieu binh ma, vi the Vien Thieu co y so Đong Trac.
Đong Trac đinh phe Thieu Đe đe lap hoang tu Luu Hiep, ben mang viec đo ra ban voi Vien Thieu tai nha. Vien Thieu la nguoi cung phe Ha Tien – anh Ha thai hau, me cua Thieu Đe, vi vay khong đong y phe lap. Đong Trac to y gian du vi su chong đoi cua Vien Thieu. Hai ben chua ra mat đanh nhau. Đong Trac ngai vi minh moi vao kinh va nha ho Vien co gia the manh nhieu đoi nen chua hanh đong; con Vien Thieu cung lo the luc cua Trac ngay mot lon manh nen voi bo kinh thanh tron len Ky Chau thuoc Ha Bac.
Đong Trac treo giai thuong lon cho ai bat đuoc Vien Thieu. Thi trung Chu Bi va Hieu uy Ngu Quynh co tinh than voi ho Vien nen can Đong Trac khong nen truy buc ong ma nen trao cho mot chuc vu đe vo ve. Đong Trac nghe theo, ben nhan danh vua Han bo nhiem ong lam Thai thu Bot Hai, tuoc Khang huong hau.
Đong thoi, Đong Trac van phe Han Thieu Đe đe lap Luu Hiep len ngoi, tuc vua Han Hien Đe.


Hoi minh chong Đong Trac Tuy đa nhan đuoc chuc Thai thu Bot Hai nhung Vien Thieu van khong bang long, muon khoi binh chong Đong Trac. Chau muc Ky chau la Han Phuc vua đuoc Đong Trac bo nhiem, thay ke si nhieu nguoi huong ve ho Vien, so se bat loi cho đia vi cua minh, ben sai nguoi ngan chan ngoai cua nha Vien Thieu khong cho phat binh.
Nhung đung luc đo Thai thu Đong quan (thuoc Duyen chau) la Kieu Mao lai gia nhan danh Tam cong trong trieu la Tu đo Duong Buu, Tu khong Tuan Sang va Thai uy Hoang Uyen, phat hich ke toi Đong Trac, keu goi moi nguoi hay cuu thien tu Han Hien Đe. Truoc khi the chong Đong Trac manh me o Ky chau, Han Phuc buoc phai đe Vien Thieu xuat binh va mang quan cung huong ung.
Cac chu hau noi day tham gia chien dich chong Đong Trac gom co: Vien Thieu (Thai thu Bot Hai), Vien Thuat (Hau tuong quan), Han Phuc (chau muc Ky chau), Khong Do (Thu su Du chau), Luu Đai (thu su Duyen chau), Vuong Khuong (Thai thu Ha Noi), Truong Mao (Thai thu Tran Luu), Truong Sieu (Thai thu Quang Lang), Kieu Mao (thai thu Đong quan), Vien Di (Thai thu Son Duong - nguoi cung ho voi Vien Thieu), Bao Tin (tuong quoc Te Bac). Trong so nay ngoai Vien Thieu va Han Phuc con co Vien Thuat, Luu Đai va Khong Do la nhung nguoi đuoc chinh Đong Trac vua nhan danh Han Hien Đe bo nhiem.
Đong Trac cam thu Vien Thieu, ben bat chu Vien Thieu la Vien Ngoi cung toan gia toc ho Vien o Lac Duong mang giet het.
Han Phuc vi so Vien Thieu manh hon minh, thuong cat xen luong thao cung cap cho Vien Thieu, muon cho quan đoi cua Vien Thieu ly tan. Nhung cac chu hau van tap hop quanh ong đe chong Đong Trac.
Cac chu hau tap ket tai huyen Hoai, quan Ha Noi va huyen Duong Trac quan Dinh Xuyen, huyen Toan Cuc va phia bac huyen Nghiep. Ngoai ra mot canh quan khac cua Thai thu Truong Sa la Ton Kien cung huong ung, tuy khong đen hoi minh nhung cung khoi binh đanh Đong Trac. Ton Kien đanh Kinh chau giet Thu su Vuong Due va đanh Nam Duong giet thai thu Truong Tu.
Đong Trac sai Chap kim ngo Ho Mau Ban, Tuong tac đai tuong Ngo Tu va Viet ky hieu uy Vuong Hoan đen huyen Hoai xin giang hoa voi Vien Thieu. Vien Thieu khong nghe, sai Vuong Khuong bat ca ba nguoi mang chem. Vien Thieu cu Vuong Khuong mang quan đen Ha Duong đanh Đong Trac, bi Đong Trac đieu quan đanh tan.
Trong luc chien su đang giang co, Vien Thieu đinh tim lap mot nguoi tong that khac lam hoang đe đe to chuc trieu đinh rieng chong Đong Trac, va muon lap U chau muc la Luu Ngu lam vua. Đe to ra ton trong Vien Thuat, Vien Thieu sai nguoi hoi y kien Vien Thuat ve viec đo, nhung Thuat nhat đinh khong tan thanh. Tu đo hai anh em chinh thuc tro thanh thu han.
Vien Thieu kien tri y đinh lap vua moi. Thang gieng nam 191, ong sai su đen U chau gap Luu Ngu đe nghi ton lam vua. Luu Ngu cho rang đieu đo la loan nghich nen tu choi đe nghi cua Vien Thieu, mang su gia cua ong. Vien Thieu sai su đen U chau lan thu 2 đe thuyet phuc, nhung Luu Ngu nhat quyet cu tuyet va doa se bo sang Hung No. Su gia đanh tro ve noi voi Vien Thieu.
Đong Trac sai bo tuong Ho Chan va La Bo ra đoi đich voi Ton Kien. Ho Chan va La Bo bat hoa voi nhau nen bi Ton Kien đanh bai. Ton Kien tien đen sat Lac Duong. Đong Trac lo lang mang vua Han Hien Đe va dan chung bo Lac Duong chay ve Truong An.
Đong Trac đa bo chay nhung cac canh quan chu hau cua Vien Thieu chi an binh tai Hoai Khanh say sua tiec ruou khong ban viec quan, khong đi truy kich Đong Trac. Ngoai canh quan tac chien đoc lap cua Ton Kien, trong nhung nguoi đi hoi minh chi co Tao Thao hang hai muon ra quan. Vien Thieu bat đac di cho Tao Thao may ngan quan đi. Tuy nhien Đong Trac đa đe phong truoc, sai bo tuong Tu Vinh mang quan mai phuc roi đon đanh Tao Thao o Thanh Quan, đai pha Tao Thao, giet hon nua quan Tao. Tao Thao may man chay thoat.
Tao Thao đai bai tro ve, thay Vien Thieu khong đu kha nang chong Đong Trac, ben tu minh rut quan ve Đong quan. Ngay sau đo cac chu hau khac cung luc đuc mau thuan voi nhau. Đieu nay khien lien minh đanh Đong Trac som tan ra.


Đoat Ky chau Nam 191, lien minh đanh Đong Trac tan ra, chia be đanh lan nhau. Bo tuong cua Han Phuc la Khuc Nghia phan lai Phuc. Han Phuc mang quan trung tri Khuc Nghia, nhung bi bai tran. Vien Thieu thua co sai su ket giao voi Khuc Nghia. Khuc Nghia sau đau hang Vien Thieu.
Vien Thieu khi đo la Thai thu Bot Hai (thuoc Ky chau) muon đoat toan bo Ky chau cua Chau muc Han Phuc, nghe theo loi muu si Phung Ky ben viet thu moi Cong Ton Toan o U chau cung đanh Ky chau, nhan đo se doa Han Phuc phai cau vien. Cong Ton Toan đuoc thu, ben nhan danh Đong Trac mang quan toi Ky chau đanh Han Phuc (vi Phuc đa tham gia lien minh voi Vien Thieu). Han Phuc khong chong noi quan Cong Ton Toan, phai đong cua thanh co thu. Vien Thieu cung tien quan lai gan. Đoan đuoc tam ly lo lang cua Han Phuc, Vien Thieu lai sai chau la Cao Can va muu si Tuan Tham đen doa Han Phuc, khuyen hay nhuong chuc chau muc Ky chau cho Vien Thieu vi vay canh Vien Thieu rat manh.
Han Phuc nhut nhat so hai tot cung, đong y giao chuc cho Vien Thieu, bat chap su can ngan cua cac thu ha. Vien Thieu lay ca Ky chau nhung khong chia đat cho Cong Ton Toan. Tu đo Cong Ton Toan mang thu voi Vien Thieu.


Xung đot voi Cong Ton Toan Anh em Vien Thieu va Vien Thuat chia re thanh thu han. Vien Thieu lien ket voi Thu su Kinh chau la Luu Bieu tran thu o đia ban gan đia ban Nam Duong cua Vien Thuat đe chong lai Thuat; con Thuat lien ket voi Ton Kien o Truong Sa đe chong Vien Thieu. Sau đo nhan su viec o Ky chau, Vien Thuat cung sai nguoi đen lien minh voi Cong Ton Toan đe chong Vien Thieu. Trong thu gui Toan, Vien Thuat viet:

Vien Thieu khong phai la mau mu cua nha ho Vien ta.
Đieu đo khien Vien Thieu cang tuc gian, lien cat đut quan he voi em minh.
Đong Trac cuong buc vua Han Hien Đe cung dan chung chay sang Truong An. Luc đo con trai Luu Ngu la Luu Hoa đang lam Thi trung ben canh Han Hien Đe, vua Hien Đe muon quay tro ve đong đo Lac Duong, sai Luu Hoa cai trang, tron thoat khoi Truong An, đinh tim đen U chau goi Luu Ngu ve ho gia. Nhung Luu Hoa ra khoi Quan Trung toi Nam Duong thi bi Vien Thuat giu lai. It lau sau Luu Hoa tron thoat khoi cho Vien Thuat, nhung len toi Ky chau thuoc Ha Bac thi lai bi Vien Thieu bat giu.
Cong Ton Toan phai em ho la Cong Ton Viet mang 1000 ki binh toi cho Vien Thuat o Nam Duong. Vien Thuat sai Cong Ton Viet mang quan đi giup Ton Kien đanh bo tuong cua Vien Thieu la Chu Han. Viet trung ten cua quan Vien Thieu va tu tran, vi vay Cong Ton Toan cang han Vien Thieu giet em minh.
Đe bao thu Vien Thieu, thang 12 nam 191, Cong Ton Toan dang bieu ve trieu đinh do Đong Trac thao tung, ke 10 toi cua ho Vien, roi khoi binh đanh luon cac quan Ky chau đe mo rong đia ban. Nhieu noi bo Vien Thieu theo hang Cong Ton Toan.
Cong Ton Toan co nguoi em la Cong Ton Pham đang phuc vu duoi quyen Vien Thieu. Vien Thieu tu khi gianh chuc Chau muc Ky chau van kiem chuc Thai thu Bot Hai do Đong Trac phong, luc đo đe giang hoa voi Cong Ton Toan ben trao an Thai thu Bot Hai cho Cong Ton Pham, muon nho Pham đung ra đieu đinh giang hoa voi Cong Ton Toan.
Nhung Cong Ton Pham đuoc quan Bot Hai khong đung ra đieu đinh ma đieu đong binh ma giup anh chong lai Vien Thieu. Cong Ton Toan ben tu minh bo nhiem cho thu ha lam Thu su 3 chau Thanh, Ky, Duyen va sai cac thu ha khac đi lam quan thu, huyen lenh cac noi.
Thang gieng nam 192, Vien Thieu tuc gian ben khoi đai quan đi đanh Cong Ton Toan. Hai ben gap nhau o Gioi Kieu. Cong Ton Toan thong linh 3 van quan, xep thanh hinh vuong đon đanh Vien Thieu. Vien Thieu sai Khuc Nghia mang 800 ki binh đi tien phong.
Cong Ton Toan coi thuong Khuc Nghia it quan ben phai ki binh xong lai vay đanh. Khuc Nghia dung tran phap cua nguoi Khuong, 800 ki binh tinh nhue đanh bai ki binh cua Cong Ton Toan, bat giet Nghiem Cuong - Thu su Ky chau do Toan bo nhiem. Cong Ton Toan dan quan bo chay, sau đo thu tan quan lai giao chien mot tran nua van bi Khuc Nghia đanh bai.
Vien Thieu o phia sau tran, thay Cong Ton Toan bai binh, yen tam xuong ngua thao yen khong phong bi. Đot nhien Toan cung hon 2000 ki binh xong đen, bao vay ong. Luc đo ong chi co hon tram quan, tinh the nguy cap. Muu si Đien Phong diu ong nap vao buc tuong đat. Ong coi bo mu chien nem xuong đat, ho hao tuong si quyet chien. Cac cung thu theo lenh nhat loat ban ra. Quan Cong Ton Toan nhieu nguoi bi trung ten, ban than Toan cung khong biet nguoi trong vong vay la Vien Thieu nen gian vong vay dan. Đung luc đo Khuc Nghia mang quan toi cuu, Toan phai lui binh.
Cong Ton Toan sau đo mang quan tro lai đanh Long Tau quay roi nhung cung bi Vien Thieu đanh lui. Cong Ton Toan đanh rut quan ve U chau.
Vien Thieu sai Thoi Cu Nghiep mang may van quan vay đanh thanh Co An cua Cong Ton Toan nhung khong ha đuoc, phai lui ve phia nam. Cong Ton Toan ben mang 3 van quan ki truy kich đen song Cu Ma, đai pha Thoi Cu Nghiep, giet va đanh bi thuong hon 6.000 nguoi. Sau đo Toan thang tien ve nam ha cac thanh tri, toi Binh Nguyen va cho Thu su Thanh chau Đien Khai do minh sap xep chiem cu đat Te (Son Đong).
Thang gieng nam 193, Vien Thieu bo nhiem Tang Hong lam Thu su Thanh chau đe đoi đau voi Đien Khai. Đe ho tro Đien Khai chong Tang Hong, Cong Ton Toan sai Luu Bi va Trieu Van mang quan giup suc. Hai ben đanh nhau, giang co lau ngay khong phan thang bai, an can luong thuc nen cung phai đi cuop boc cac noi lam đong ruong đong co đeu bi pha.
Ly Thoi (quyen than thay Đong Trac o Truong An) nhan danh Han Hien Đe phai Thai boc Trieu Ky đen hoa giai hai nguoi. Cong Ton Toan thay khong the thang Vien Thieu ben quyet đinh giang hoa. Ong viet thu cho Vien Thieu voi loi le ha minh. Hai ben bang long giang hoa lui binh.


Đanh Khan Vang Thang 3 nam 193, quan Khan Vang o Hac Son do Truong Yen va Can Đoc cam đau lien ket voi binh chung noi day o Nguy quan (Ky chau) cung đanh chiem Nghiep Thanh, giet chet Thai thu. Vung đat thuoc quyen Vien Thieu quan ly.
Trong so nhung nguoi chong lai, co Đao Thang tu xung la Binh Han tuong quan. Vi bat hoa voi đong đang, Đao Thang dan quan ve theo Vien Thieu. Ong phong Đao Thang lam Kien nghia Trung lang tuong.
Thang 6 nam đo, Vien Thieu ra quan đanh vao khe Thuong Nhan, nui Cu Trang, Trieu Ca. Sau 5 ngay giao chien, Can Đoc va hon 1 van thu ha bi quan Vien Thieu giet chet.
Vien Thieu men theo nui tien quan, lan luot đanh pha cac canh quan cua Truong Bat, Luu Thach, Thanh Nguu Giac, Hoang Long, Quach Đai Hien, Ly Đai Muc, Vu Đe Can. Hang van quan Khan Vang bi giet, cac doanh trai bi Vien Thieu san bang.
Sau đo, ong lai giao chien voi tuong Khan Vang o Hac Son la Truong Yen va cac canh quan Đo Cac o Tu Doanh, O Hoan o Nhan Mon. Luc đo tuong cu cua Đong Trac la La Bo đang nuong nho Vien Thieu. Vien Thieu sai La Bo mang quan sang Thuong Son giao tranh voi Truong Yen. La Bo cuoi ngua Xich Tho, moi ngay cung vai chuc thu ha xong thang vao trai đich ba bon lan. Sau hon 20 ngay, quan Truong Yen thua tan tac phai lui ve can cu.
La Bo lap cong, lien tiep sai nguoi giuc Vien Thieu tang vien cho minh. Tuong si duoi quyen cung cay cong đi cuop boc. Thay Vien Thieu khong đap ung tang vien, La Bo ben xin ve Lac Duong. Vien Thieu ngoai mat đong y, phong La Bo lam Tu Le hieu uy, nhung sau lung lai dan cac tuong thua co giet La Bo.
La Bo biet Vien Thieu khong dung, ben bo tron ve Ha Noi voi Truong Duong.


Thang the truoc Cong Ton Toan Nam 193, Cong Ton Toan giet chet U chau muc Luu Ngu, lam chu toan bo U chau. Tong su cua Luu Ngu la Tien Vu Phu lien ket voi Diem Nhu va chieu tap binh ma đe bao thu cho Luu Ngu. Vien Thieu phai Khuc Nghia mang 10 van quan toi lien minh voi Tien Vu Phu đe chong lai Cong Ton Toan.
Nam 195, Tien Vu Phu tan cong Bao Khau, giet hon 2 van quan cua Cong Ton Toan. Nguoi dan cac quan Quang Duong, Đai quan, Thuong Coc, Huu Bac Binh đeu noi len giet chet quan lai do Toan bo nhiem.
Giua luc đo Khuc Nghia lap nhieu cong lao co y kieu ngao, khong tuan theo phap che. Vien Thieu lien moi Khuc Nghia đen gap, giet chet va thu toan bo quan si duoi quyen.
Vien Thieu khong muon mat Thanh chau, ben mang toan quan Ky chau toi đanh Đien Khai do Cong Ton Toan bo nhiem. Chien truong Thanh chau bung phat tro lai. Hai ben xung đot lon. Toi nam 195, khi nhieu noi o U chau bi cac luc luong bao thu cho Luu Ngu chiem giu thi tai Thanh chau, Vien Thieu đanh thang Cong Ton Toan mot tran lon o Bao Khau, giet hon 2 van quan.
Cong Ton Toan rut ve co thu o Dich Kinh. Vien Thieu tan cong lau ngay khong ha đuoc.


Diet Tang Hong Trong khi Tao Thao đang đanh nhau voi La Bo o Duyen chau thi Vien Thieu cung muon đoi pho voi Tao Thao, ben sai Tang Hong tu Thanh chau đen lam thai thu Đong quan (thuoc Duyen chau) đe the chuc Tao Thao.
Sang nam 194, Tao Thao đanh bai La Bo (Bo phai chay sang Tu chau theo Luu Bi) va quay sang đanh hai anh em Truong Mao, Truong Sieu. Tang Hong o Đong quan nghe tin ho Truong bi vay ham, tu lieu the luc yeu khong the cuu noi, ben sai nguoi đen Ky chau cau cuu Vien Thieu, nhung ong khong phat binh.
Khong lau sau anh em ho Truong cung bi giet. Tang Hong oan han Vien Thieu, ben tuyet giao voi ong. Vien Thieu noi gian, mang quan đen đanh Đong quan. Tang Hong co thu trong thanh. Vien Thieu sai thu ha la Tran Lam - nguoi đong huong cua Tang Hong - viet thu du hang, nhung Tang Hong cu tuyet.
Vien Thieu vay thanh hon 1 nam, cuoi cung đen nam 195 ong ha đuoc Đong quan, bat song Tang Hong. Ong tiec tai Tang Hong, muon du hang nhung Tang Hong nhat đinh khong chiu, ong đanh mang Hong ra xu tu.


Khong đon Han Đe Ngay tu khi Đong Trac con song (192), đang khong che Han Hien Đe o Truong An, muu si Thu Thu đa bay ke chien luoc cho ong:

Tuong quan đem quan sang phia đong, tat binh đinh Thanh Chau; vong sang Hac Son, tat Truong Yen bi diet; tien len huong bac, tat Cong Ton tieu vong; Uy hiep Nhung Đich, tat Hung No phuc tung. Tuong quan se la anh hung cuu the, thien ha vi ne. Khi đo, tuong quan se ruoc nha vua tu Truong An ve Lac Duong, khoi phuc ton mieu xa tac o Lac Ap. Sau đo, keu goi thien ha đanh ke khong chiu phuc tung.
Vien Thieu khen ke Thu Thu hay nhung chua thi hanh.
Nam 195, Han Hien Đe bo nhiem Vien Thieu lam Huu tuong quan. Cuoi nam đo, vi loan Ly Thoi va Quach Di o Truong An, Hien Đe phai bo chay ve phia đong. Thu Thu ben khuyen Vien Thieu nghenh đon Hien Đe ve Nghiep Thanh:

Ngai... nen xuong phia tay đon đai gia hoang đe, đua vao tru o Nghiep Đo, nhu the co the khong che đuoc thien tu ma lenh cho chu hau, tich tru binh ma đe dep bon chua phuc
Vien Thieu von tan đong y kien nay, nhung luc đo Thuan Vu Quynh va Quach Đo khong đong tinh. Vien Thieu thay ho noi co ly, nghe theo Quach Đo. Ngay sau đo Tao Thao o Duyen chau mang quan toi đon Han Hien Đe, gianh Hien Đe tu tay Duong Phung, Han Tiem, tro thanh nguoi "muon danh thien tu sai khien chu hau". Vien Thieu hoi han do khong nghe loi Thu Thu nhung đa muon.
Ong sai con truong Vien Đam mang quan đanh Thanh chau luc đo duoi quyen cua thu su Khong Dung (thay Đien Khai). Vien Đam đanh bai Khong Dung chiem đuoc Thanh chau. Khong Dung phai bo chay ve Hua Xuong theo Tao Thao.


Tranh chuc vi voi Tao Thao Thang 10 nam 196, Tao Thao nhan danh Han Hien Đe viet thu chi trich Vien Thieu co đat rong quan nhieu nhung khong chiu pho ta trieu đinh ma chi lo phat trien luc luong rieng. Vien Thieu voi dang thu bien bach, nguyen het long vi nha Han. Tao Thao ben nhan danh Hien Đe bo nhiem ong lam Thai uy, tuoc Nghiep hau, con Tao Thao tu nhan chuc Đai tuong quan (quan ham cao nhat, tren chuc Thai uy).
Vien Thieu khong chiu kem, lien dang thu len trieu đinh Hua Xuong khong chiu nhan chuc vi. Tao Thao so the luc cua ong lon manh, ma luc đo Tao Thao moi chi lam chu đuoc Duyen chau, vi the ban bac voi ba quan trong trieu đe nhuong chuc Đai tuong quan cho Vien Thieu. Sau đo Tao Thao lai nhan danh Han Hien Đe bo nhiem Vien Thieu lam Đai tuong quan, đo đoc 4 chau Ha Bac la Ky, Thanh, U, Tinh.
Vien Thieu luc đo moi cam nhan thay đe Tao Thao nam vua Hien Đe la bat loi cho ong, nen phai su gia đen Hua Xuong, lay ly do noi nay am uot, đe nghi Tao Thao chuyen vua đen Chan Thanh gan Nghiep Thanh cua ong hon. Tao Thao kien quyet tu choi. Muu si Đien Phong ben khuyen ong nhan đang co the manh, đua quan tan cong Hua Xuong. Nhung Vien Thieu lai chan chu, cuoi cung đe lo co hoi.


Ha Dich Kinh diet Cong Ton Toan Vien Thieu nhieu lan tan cong Cong Ton Toan khong thang đuoc nen viet thu muon xoa bo thu oan, lai giao hao voi nhau. Nhung Cong Ton Toan cay co Dich Kinh kien co hiem tro nen khong them đe y toi thu cua ong, chi lenh cho cac thuoc ha tang cuong phong bi va tuyen bo thach Vien Thieu co the vay đanh trong vai nam.
Vien Thieu tuc gian ben khoi đai binh đi đanh U chau. Cong Ton Toan sai con la Cong Ton Tuc sang Thuong Son cau cuu tuong Khan Vang la Truong Yen cuu vien. Quan Vien Thieu tung buoc ap sat, vay chat Dich Kinh. Nhieu tuong si duoi quyen Cong Ton Toan chan nan, lo khong giu noi, ben bo thanh chay tron.
Truong Yen nhan loi Cong Ton Tuc, dan 10 van quan đi cuu Cong Ton Toan. Cong Ton Toan ben viet thu ra cho Cong Ton Tuc, hen Tuc hay dan 5000 quan đen cho trung phia bac thanh, đen gio đot lua lam hieu se cung giap cong trong ngoai. Nhung thu cua Toan gui ra bi Vien Thieu bat đuoc. Vien Thieu tuong ke tuu ke, ben đot lua lua Cong Ton Toan. Toan tuong cuu binh toi ben mang quan ra đanh, khong ngo roi vao mai phuc. Cong Ton Toan bai tran phai chay ve thanh đong cua co thu.
Vien Thieu ben sai quan đao đuong ngam, dung go chong len, dan dan đao toi go đat đen cho Cong Ton Toan o. Khi dung go xong, quan Vien Thieu cham lua đot, pha hoai lau đai, khien đat sut xuong. Lau đo, Vien Thieu thua co thuc quan đanh vao. Cong Ton Toan tu biet khong the chong cu đuoc nua, ben giet het gia quyen roi đot lua tu thieu ma chet.
Vien Thieu chiem đuoc toan bo Ha Bac, the luc cang tro nen manh me. Nguoi em Vien Thuat cat cu o Duong chau bi Tao Thao đanh cho đai bai, muon bo Hoai Nam len Ha Bac nuong nho vao ong, xoa bo hiem khich va nhuong lai ngoi vua cho ong. Nhung chay đen nua đuong, Vien Thuat bi Luu Bi (theo lenh Tao Thao) chan đuong đanh bai o Tu Chau, phai quay ve Hoai Nam va om chet.
Thu ha la cua Vien Thieu la Canh Bao khuyen ong nen xung lam hoang đe. Vien Thieu mang viec đo ra ban voi cac tuong, moi nguoi nhat loat phan đoi, đoi giet Canh Bao. Vien Thieu đanh mang Canh Bao ra giet.


Chong Tao Thao = Bai tran Bach Ma, Dien Tan =
Đau nam 200, Vien Thieu muon đanh Tao Thao, ben ha lenh huy đong 10 van quan va 4 van chien ma đi tan cong Hua Xuong, sai Tham Phoi, Phung Ky lam chu tri quan vu, Đien Phong va Tuan Tham, Hua Du lam muu si, Nhan Luong va Van Xu lam thong soai. Thu Thu khong tan thanh, khuyen Vien Thieu nen cho quan si nghi ngoi tinh duong vi vua chinh chien nhieu ngay, neu đanh ngay cung khong co danh nghia gi; trong khi tinh duong thi dung bien phap chinh tri: mang thu đen Hua Xuong dang len Hien Đe ke toi Tao Thao uy hiep thien tu đe co danh nghia nam tien.
Nhung hai muu si khac la Tham Phoi va Quach Đo ra suc khuyen Vien Thieu ra quan. Vien Thieu nghe theo, ben quyet đinh xuat quan đanh Tao Thao. Trong khi Vien Thieu đang chuan bi ra quan thi Tao Thao đa nhanh chong xuat kich đanh Luu Bi đang li khai minh o Tu chau. Đien Phong nghe tin Tao Thao đich than cam quan sang Tu chau, khuyen Vien Thieu gap rut đanh Hua Xuong đang bo trong. Nhung luc đo đua con trai nho ma ong yeu quy đang co benh nen ong nan na khong ha lenh xuat binh. Đien Phong thay Vien Thieu chi vi con nho bi om ma hoan ra quan đe mat co hoi, to ra tuc gian ra mat, nen tu đo ong bat đau cam ghet Đien Phong.
Khi Vien Thieu van hoan binh thi Tao Thao đa đanh bai đuoc Luu Bi, bat song va du hang đuoc Quan Vu. Luu Bi chay sang Ha Bac nuong nho ong. Vien Thieu luc đo moi chinh thuc ra quan. Đien Phong thay Tao Thao đa rut đai quan ve Hua Xuong, thoi co tot khong con nen can ngan khong nen đi, nhung ong khong nghe, trai lai noi gian giam Đien Phong vao nguc.
Vien Thieu mang theo Luu Bi đi đanh Tao Thao, đong đai quan o Le Duong, sai Tran Lam thao hich ke toi ong. Bai hich vua đien nha vua hung kien, đuoc coi la bai van noi tieng trong van hoc co đien.
Sau đo Vien Thieu chia quan, mot mat đanh thanh Bach Ma, mat khac đong o ben Dien Tan. Thang 4 nam 200, Tao Thao dan Truong Lieu va Quan Vu đi cuu Bach Ma va cung chia quan ra Dien Tan đe phan tan su chu y cua ong. Qua nhien Vien Thieu tang cuong them quan cho Dien Tan ma khong chu y Bach Ma. Tao Thao nhan đo đot ngot thuc quan đanh manh o Bach Ma, sai Quan Vu ra tran giet chet manh tuong cua Vien Thieu la Nhan Luong, giai vay thanh Bach Ma.
Thang 5 nam 200, Tao Thao cung Quan Vu va Truong Lieu đi men theo song Hoang Ha ve phia tay đen cuu Dien Tan. Vien Thieu cung Luu Bi va Van Xu mang quan đuoi theo, nhung lai bi Tao Thao đanh bai mot tran nua tai đay, Van Xu tu tran. Vi luc luong it hon nen sau đo Tao Thao phai lui quan ve phia nam Te Thuy, tuc la ben Quan Đo đong đon, con Vien Thieu đong lai o Dien Tan.


= Thua tran Quan Đo =
Sau tran Dien Tan, hai ben tam huu chien. Luu Bi thay Vien Thieu khong đu tai nang đe chong Tao Thao nen bo đi tim cach xay dung lai luc luong. Sau vai thang ngung nghi đieu quan, hai ben tai chien trong tran thu hung o Quan Đo ngay tu thang 8 nam đo, keo dai hon 100 ngay.

Tam Quoc Dien Nghia ke rang sau tran Dien Tan, hai ben lai thu binh ve cho. Tao Thao rut ve Hua Xuong, Vien Thieu tro ve Ky chau; La Quan Trung tap trung mo ta viec Quan Vu len đi khoi cho Tao Thao, ong con đi ra tien Vu o Hua Xuong. Vien Thieu con sai Tran Chan đen Giang Đong loi keo đuoc Ton Sach lien minh voi minh đe đanh Tao Thao nhung Ton Sach đot ngot qua đoi, Ton Quyen len thay theo chinh sach cua Truong Chieu, Gia Cat Can, theo Tao ma khong theo Vien. Vien Thieu thay su gia tro ve khong cau đuoc ho Ton ben tu minh khoi binh lan thu hai đi đanh. Dien bien trong tieu thuyet kha nhieu su kien va thu tha nhung tren thuc te hai ben Vien - Tao đoi luy tu thang 5 va ca Vien Thieu lan Tao Thao đeu bam sat khong roi chien truong, tiep tuc đieu đong binh luc.
Bi thua va mat hai tuong gioi, Vien Thieu đieu đai quan đen Duong Vu, phia tay bac Trung Mau, men theo đoi cat doc bo song, dung vai chuc doanh trai keo dai tu đong qua tay, đinh trien khai hai canh bao vay quan Tao roi tieu diet. Tao Thao khong lui binh, cung chia quan lam nhieu nhom chong cu, nhung vi it quan hon nhieu nen khong đu phan ra cac vi tri co đich.
Vien Thieu mang quan ra khoi luy, giao chien voi quan Tao. Quan Tao thua tran phai lui lai may lan. Tao Thao ra lenh tuong si co giu vung tran đia, quan đich khieu chien nhieu lan nhung khong ra đanh. Cac su gia cho rang viec Vien Thieu chi chu tam vao Quan Đo la sai lam khi khong đieu Vien Đam, Cao Can chia đuong khac đanh vao hau phuong ho Tao o Hua Xuong, Lac Duong.
Vien Thieu ben bay tran tren day nui đat, dung nhieu choi go, đung tren đo ban xuong doanh trai quan Tao. Quan Tao moi nguoi phai dung thuan go che đo ten ban. Sau đo Tao Thao dung xe ban đa ban sang, pha nat cac choi go cua Vien Thieu.
Vien Thieu lai cho quan đao nhieu đia đao vao doanh trai quan Tao. Tao Thao phat hien ben sai quan đao đuong ham theo chieu ngang nam phuc san, he quan Vien đen thi ban chet.
Hai ben giu nhau lau ngay, Tao Thao sap het luong, muon rut lui, ben hoi y kien Tuan Uc đang tran thu Hua Xuong. Tuan Uc viet thu tra loi, khuyen nen kien tri giu, nhat đinh khong đuoc rut lui, neu khong hau qua se rat xau. Tao Thao nghe theo, lenh cho cac tuong si co suc giu the tran.
Vien Thieu co hon 1000 xe luong cho đen Quan Đo, bi Tao Thao sai Tu Hoang ra tap kich, thieu huy toan bo.
Hai ben giu nhau o chien truong hon 100 ngay. Đanh lau ngay khong ha đuoc, Vien Thieu chua nghi ra ke nao khac. Nhung phia quan Tao cung co nhieu nguoi moi met, bo sang đau hang ong.
Thang 10 nam 200, Vien Thieu sai Thuan Vu Quynh mang 1 van quan đi ve nhan luong đe cho ra mat tran. Thu Thu đe nghi phai tuong Tuong Ky mang mot canh quan đong ben ngoai đe tiep ung cho Thuan Vu Quynh, đe phong Tao Thao chan đanh đe cuop luong. Vien Thieu khong nghe theo. Hua Du cung hien ke chia quan tap kich vao Hua Xuong, nhung ong cung bo qua. It lau sau co nguoi nha Hua Du bi toi vao nguc, Hua Du xin Vien Thieu tha khong đuoc nen bat man, bo sang hang Tao Thao.
Đuoc tin bao cua Hua Du ve viec Thuan Vu Quynh đang van luong, Tao Thao đich than mang 5000 quan ma đuoi đen kho luong cua Vien Thieu o O Sao. Đang đem, quan Tao bat ngo tap kich, Nhac Tien chem chet Quynh. Tao Thao đot sach kho luong cua Vien Thieu. Trong hon 1 van quan cua Quynh thi hon 1000 bi giet, so con lai đau hang.
Vien Thieu thay lua chay tu xa, biet tin O Sao bi đanh, mot mat đieu quan cuu Quynh, mat khac sai Truong Cap, Cao Lam đi cuop doanh trai Tao. Nhung Tao Thao đa bo tri quan phong bi truoc, đung nhu du lieu cua Cap va Lam. Cap va Lam khong ha đuoc trai Tao, lai nghe tin Tao Thao pha tan O Sao tro ve, so bi Vien Thieu bat toi, ben quyet đinh đau hang Tao.
Vien Thieu lien tiep nghe tin thua tran, kho luong bi mat, tuong si nao loan, keo nhau bo chay. Tao Thao thua co dan quan tap kich khien quan Thieu đai bai tan nat. Vien Thieu hot hoang, cung con la Vien Đam dan 800 quan ky chay mot mach, qua song Hoang Ha moi dam dung lai nghi.
Hon 7 van quan cua Vien Thieu khong theo kip chu, đeu xin hang Tao Thao, bi Tao Thao chon song tat ca. Muu si Thu Thu cung bi bat song nhung khong hang Tao Thao, cuoi cung bi giet.


= That bai ke tiep =
Vien Thieu ve toi Le Duong, nghi lai trong quan doanh cua vien bo tuong duoi quyen Vien Đam la Tuong Nghia Cu. Ong hoi han khong nghe loi Đien Phong can truoc khi ra quan. Nhung Phung Ky lai giem pha Đien Phong, noi rang Đien Phong o trong nguc cuoi nhao ong. Vien Thieu tuc gian, ben sai su gia đem an kiem cua minh ve Ky chau truoc, mang theo lenh chem Đien Phong.
Nhieu thanh ap o Ha Bac nghe tin Vien Thieu đai bai o Quan Đo, ben phan lai ong theo hang Tao Thao. Vien Thieu ben mang quan đi dep yen. Tuy tinh hinh Ha Bac tam yen nhung Vien Thieu khong the khoi phuc lai the luc manh nhu truoc đo do ton that lon o Quan Đo.
Sang nam 201, Tao Thao mang quan đuoi theo Vien Thieu, đanh len Ha Bac. Vien Thieu mang quan ra khang cu, nhung lai bi thua to mot tran nua o Thuong Đinh. Tu sau tran thua lon thu hai nay, Vien Thieu khong con la moi lo cua Tao Thao. Tao Thao rut đai quan ve Hua Xuong.


Qua đoi Vien Thieu lien tiep that bai, luc luong va nhue khi đeu mat. Ong buon rau sinh benh nang, mai khong guong day noi.
Thang 5 nam 202, Tao Thao lai dan quan truy kich Vien Thieu o Le Duong. Do đang nam benh, Vien Thieu sai con la Vien Thuong đem quan nghenh chien đong thoi cho Vien Đam va Cao Can đem quan đi chi vien cho Vien Thuong. Nhung Vien Thuong chu quan khinh đich, khong đoi Vien Đam va Cao Can, tu minh đem quan toi Le Duong giao chien nen bi quan Tao đanh bai. Vien Thieu nghe tin nay thi qua soc, benh khong qua khoi, tho huyet qua đoi, tho 49 tuoi. Sau khi ong mat, nhan dan Ha Bac rat thuong cam, ngoai cho bua đeu co nguoi khoc, vi khi song ong đa cai tri 4 chau bang chinh sach khoan hoa.
Vi yeu quy nguoi con thu 3 la Vien Thuong, ong đe lai di chuc truyen ngoi ke vi cho Vien Thuong. Con truong Vien Đam khong bang long, anh em xay ra tranh chap. Đen nam 207, anh em ho Vien bi Tao Thao tieu diet, thon tinh toan bo Ha Bac.


Nhan đinh Vien Thieu xuat than tu đai toc, co danh vong rat cao. Ban đau ong noi danh thien ha nho trung nghia hao hiep, khoi binh đanh Đong Trac giup nha Han. The luc cua Vien Thieu đuong thoi rat lon: ngoai quan đoi đong đao thi cac van than vo tuong đeu tai nang: Van Xu, Nhan Luong co dung, Đien Phong, Hua Du co muu, Thu Thu, Quach Đo co tri, Tham Phoi, Phung Ky tan trung. Nhung ong lai thieu sang suot trong cac quyet đinh cua minh, khong biet nghe theo le phai cua Đien Phong va Hua Du, nen lien tiep bi that bai duoi tay Tao Thao.
Trong Tam quoc chi, su gia Tran Tho ghi lai loi Tao Thao nhan xet ve Vien Thieu nhu sau:

Vien Thieu chi lon nhung tri nho, hung han nhung gan be, nghi ky nho nhen, nhan duyen khong ra gi. Noi bo Vien Thieu binh nhieu nhung lon xon, tuong kieu nhung kho thong nhat
Tran Tho binh luan ve Vien Thieu trong Tam quoc chi nhu sau:

Ngoai khoan trong ky, muu hay khong quyet, co tai ma khong dung đuoc, nghe thien ma khong nap đuoc, phe đich lap thu, bo le sung ai, đen noi hau tu đien đao, xa tac lon nhao, phi bat hanh vay. Xua Hang Vu khong lam theo ke Pham Tang đa mat vuong nghiep; Thieu giet Đien Phong tham chi con te hon ca Vu!

Dich Trung Thien nhin nhan Vien Thieu la nguoi ngu xuan, co chap va bua bai, tu cho minh la anh minh vo đich; Vien Thieu that bai la that bai o cach lam nguoi.


Gia quyen Cha đe: Vien Bang
Cha nuoi: Vien Thanh (bac ruot)
Chu: Vien Ngoi
Em: Vien Thuat
Cac con:
Vien Đam
Vien Hy
Vien Thuong
Vien Mai
Chau:
Cao Can


Trong Tam Quoc dien nghia Vien Thieu xuat hien tu hoi 2 đen hoi 32 trong tieu thuyet Tam Quoc dien nghia cua La Quan Trung, đuoc mo ta kha gan voi su sach. Ong co nhieu muu si, tuong linh va binh luong, co nhieu uu the trong cuoc tranh hung cuoi thoi Đong Han. Tuy nhien Vien Thieu lai thieu quyet đoan va sang suot khi đua ra cac quyet đinh cuoi cung, khi ong khong nghe theo nhung y kien xac đang cua Đien Phong, Thu Thu va Hua Du, lai tin theo nhung loi giem pha cua Phung Ky, Quach Đo nen cuoi cung bi that bai.


Xem them Cong Ton Toan
Tao Thao
Vien Thuat
Tran Dich Kinh


Tham khao Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Lao đong.
Dich Trung Thien (2010), Pham Tam Quoc, Nha xuat ban Cong an nhan dan


Chu thich