Đai dich COVID-19 đa đuoc phat hien đau tien do mot nhom benh nhan nhiem benh benh viem phoi bi an o thanh pho Vu Han, thu phu cua tinh Ho Bac, Trung Quoc đai luc. Mot benh vien Vu Han đa thong bao cho mot trung tam kiem soat va phong ngua dich benh đia phuong (CDC) vao ngay 27 thang 12 nam 2019. Vao ngay 31 thang 12, CDC Vu Han thua nhan co mot nhom benh viem phoi khong ro lien quan đen Cho hai san Hoa Nam, sau khi cac tai lieu chua đuoc xac minh xuat hien tren Internet. Su bung phat dich benh tiem tang đa som thu hut su chu y tren toan quoc, bao gom ca Uy ban Y te Quoc gia (NHC) tai Bac Kinh, nguoi đa gui cac chuyen gia đen Vu Han vao ngay hom sau. Vao ngay 8 thang 1, mot loai coronavirus moi đuoc xac đinh la nguyen nhan gay viem phoi. Trinh tu cua virus đa som đuoc cong bo tren co so du lieu truy cap mo. Cac bien phap đuoc thuc hien boi Trung Quoc đa đuoc nhieu nguoi trong đo co To chuc Y te The gioi (WHO) ca ngoi. Phan ung cua Trung Quoc duong nhu minh bach hon nhieu, đac biet la khi so sanh voi cach nuoc nay phan ung voi SARS nam 2003.
Tuy nhien, phan ung cham tre va gay tranh cai cua chinh quyen Vu Han va Ho Bac đa khong the ngan chan đuoc su bung phat trong giai đoan đau, dan đen su chi trich tu cong chung va gioi truyen thong. Đen ngay 29 thang 1, virus đa lan sang tat ca cac tinh cua Trung Quoc đai luc. Đen ngay 8 thang 2, hon 724 nguoi đa chet vi viem phoi lien quan đen nhiem trung coronavirus va 34.878 đuoc xac nhan la bi nhiem benh. Chi rieng o Ho Bac, đa co 24.953 truong hop nhiem trung va 699 truong hop tu vong lien quan. Tat ca cac tinh cua Trung Quoc đai luc đa bat đau muc phan ung cao nhat đoi voi tinh trang khan cap ve suc khoe cong đong. WHO tuyen bo o dich la " tinh trang khan cap ve suc khoe cong đong " vao ngay 31 thang 1, vi so rang vi-rut lay lan ra khoi Trung Quoc đen noi khong co he thong cham soc suc khoe manh me, bat chap su tin tuong vao no luc cua Trung Quoc.

Tong Bi thu Đang Cong san Trung Quoc Tap Can Binh canh bao ve mot 'tinh huong nghiem trong' ma Trung Quoc phai đoi mat. Bo Chinh tri thanh lap mot nhom hang đau đac biet đe kiem soat dich benh do Thu tuong Ly Khac Cuong lanh đao. Le mung nam moi cua Trung Quoc đa bi huy bo. Hanh khach đa đuoc kiem tra nhiet đo cua ho. Cac lenh kiem soat dich benh (CEC) đa đuoc hinh thanh o cac khu vuc khac nhau bao gom Vu Han va Ho Bac. Nhieu dich vu xe buyt lien tinh  va dich vu đuong sat đa bi đinh chi hoat đong. Đen ngay 29, tat ca cac thanh pho Ho Bac đa bi cach ly. Luat gioi nghiem đang đuoc ap dung tai Huanggang, On Chau  va cac thanh pho khac o Đai luc. Khu vuc nay cung chung kien su thieu hut lon khau trang va cac thiet bi y te bao ve khac, mac du chinh no la trung tam san xuat cac san pham nay cua ca the gioi.
Voi cac truong hop nhiem benh đuoc bao cao ngay cang tang, noi so hai đuoc nang cap cung voi su phan biet đoi xu trong khu vuc o Trung Quoc va su phan biet chung toc ben ngoai Trung Quoc, bat chap nhung loi keu goi ngan chan su phan biet đoi xu cua nhieu chinh phu. Mot so tin đon đa xuat hien tren cac phuong tien truyen thong xa hoi Trung Quoc, cung voi nhung no luc chong tin đon cua truyen thong va chinh phu.
Tinh đen ngay 31 thang 10 nam 2023, Trung Quoc đai luc ghi nhan 503,302 truong hop mac COVID-19 va 5,272 truong hop tu vong.


Boi canh = Lo so mot đot dich SARS khac =
Cac benh truyen nhiem moi ap đat mot moi đe doa nghiem trong đoi voi suc khoe cua cong chung. Nguon goc cua chung thuong bi an mac du đa co nhieu no luc nghien cuu. Mac du coronavirus o nguoi (CoV) đa đuoc biet đen nhu la mam benh chinh gay ra cam lanh thong thuong, mot loai coronavirus moi, cu the la SARS-CoV, đa gay ra dich benh lien quan đen 29 quoc gia trong nam 2002-03, lay nhiem 8098 nguoi va giet chet 774 nguoi. Bang chung cho thay virus co the co nguon goc tu mot coronavirus đong vat nhung bang cach nao đo đa xam nhap vao quan the nguoi. Su bung phat cua no cung ngu y rang coronavirus đong vat co the la moi nguy hiem tiem tang cho con nguoi.
Ke tu khi dich SARS nam 2003 bung phat, cong chung va cong đong khoa hoc o Trung Quoc đa lo lang ve su tro lai tiem tang cua virus chet nguoi, đieu nay thuc đay chinh phu Trung Quoc cai to he thong y te cong cong đe xu ly khung hoang y te cong cong tiep theo. La mot phan cua cai cach, Trung Quoc đa mo rong mang luoi phong thi nghiem đe xu ly mam benh cua cac benh truyen nhiem, bao gom phong thi nghiem BSL-4 moi đuoc xay dung o Vu Han va phong thi nghiem trong điem quoc gia đe đieu tra benh viem phoi voi nhung nguyen nhan khong ro rang. Zeng Guang, Nha khoa hoc truong tai CDC Trung Quoc, tin rang mot thong tin nhanh hon ve thong tin dich benh la bai hoc ma Trung Quoc hoc đuoc tu vu dich SARS, vi viec thieu thong tin phat hanh lam xau đi su bung phat.
Voi he thong y te cong cong đuoc cai thien, Trung Quoc đa xu ly mot so truong hop khan cap ve suc khoe cong đong. Đe đoi pho voi dich cum H1N1 2009 bat đau tu Mexico, Trung Quoc đa phat trien va phan phoi vac-xin cho 100 trieu nguoi trong vong vai thang nhu mot bien phap phong ngua tich cuc. Trong đot bung phat H7N9 nam 2013 o Đong Trung Quoc, he thong y te cua nuoc nay đa xac đinh mam benh 5 ngay sau khi dich bung phat. Cac bo xet nghiem chan đoan đuoc thiet ke va phan phoi cho tat ca cac tinh cua Đai luc 3 ngay sau khi xac đinh. Trong vong vai thang, vac-xin hieu qua đa đuoc phat trien. Ben canh đo, nhom hoc gia Trung Quoc Li Lanjuan la nguoi đau tien tiet lo cac phuong thuc lay truyen cua virus, co che phan tu va đieu tri hieu qua.
Tuy nhien, nhu to Southern Metropolis Daily chi ra, mac du moi nguoi chu y nhieu hon đen suc khoe cong đong, nhung nguon tai tro cua chinh phu cho he thong y te la khong đu, vi CDC o cac thanh pho nho hon phai giam nhan vien. 10 nam sau khi dich SARS bung phat, rat it nguoi đeo mat na khi ho co trieu chung ho hap va cac benh vien đa cat cac phong kham sot. Mac du tu tin chien thang trong tran chien tiep theo chong lai SARS, Zhong Nanshan, nguoi noi tieng trong viec chong lai dich SARS nam 2003, van giu thai đo bao thu ve viec lieu cac quan chuc Trung Quoc co noi doi voi moi nguoi ve dich benh hay khong. 


= Dich coronavirus moi =
Vao ngay 1 thang 12 nam 2019, mot benh nhan viem phoi do virus khong ro nguyen nhan đa đuoc nhap vien tai Benh vien Jinyintan, mot benh vien chuyen ve cac benh truyen nhiem o Vu Han, Trung Quoc. Benh nhan nay la truong hop nhiem trung 2019-nCoV som nhat đuoc biet đen. Mac du benh nhan khong co bat ky tiep xuc nao voi Cho hai san Hoa Nam, mot cho ban buon ban hai san va đong vat song, mot đot bung phat virus bat đau xay ra o nhung nguoi tiep xuc voi thi truong ke tu ngay 10 thang 12. Su bung phat dich khong đuoc chu y cho đen khi mot nu bac si Vu Han tim thay mot nhom benh nhan nhiem chung viem phoi khong ro rang va thong bao cho benh vien cua co vao ngay 27 thang 12. Mot benh vien Vu Han khac đa gui mot mau co virus đen Trung tam lam sang y te cong cong Thuong Hai (Thuong Hai PHC) vao ngay 26 thang 12. Mau nay sau đo đuoc xac nhan co chua virus moi.
Tin tuc ve dich nay đa đuoc cong khai vao ngay 31 thang 12, sau khi co tin đon ve no luu hanh tren Internet. Ke tu đo, virus đa lan sang tat ca cac tinh cua Trung Quoc đai luc va nuoc ngoai. Đen ngay 2 thang 2, tai Trung Quoc đai luc, hon 490 nguoi đa chet vi viem phoi do nhiem coronavirus va 24.313 nguoi đuoc xac nhan la bi nhiem benh. Chi rieng o Ho Bac, đa co 16.678 truong hop nhiem benh va 479 truong hop tu vong lien quan. WHO đa tuyen bo bung phat mot truong hop khan cap ve suc khoe cong đong cua moi quan tam quoc te, vao ngay 31 thang 1, vi so rang vi-rut lay lan ra khoi Trung Quoc đen noi khong co he thong cham soc suc khoe manh me, mac du WHO van tin tuong vao no luc cua Trung Quoc.
Cac ca benh ban đau đeu xung quanh cho ban thit đong vat cho thay kha nang lay truyen tu nguoi sang nguoi, va sau nay virus nay đuoc phat hien co kha nang truyen tu nguoi benh sang nguoi khac. Đa co truong hop benh nhan khong co trieu chung nao đa truyen virus cho nguoi khac. Theo NHC Trung Quoc, virus lay truyen qua cac giot hoac tiep xuc gan, trong khi mot so đe xuat rang phan cung co the la noi virus an nau va truyen tu đo. Cac trieu chung đien hinh cua nhiem virus bao gom sot, ho khan, kho tho, đau đau va viem phoi, thuong đuoc phat trien sau thoi gian u benh keo dai toi 2 tuan. Nhung co nhung truong hop nhe nhung nhiem trung, lam phuc tap cac no luc kiem soat dich. Nguoi ta cung nhan thay rang benh nhan co the truyen virus ngay ca trong thoi gian u benh.


Phan ung ban đau cua Vu Han = Viem phoi bi an bung phat =


 Phat hien  Vao ngay 1 thang 12 nam 2019, mot benh nhan viem phoi do virus khong ro nguyen nhan đa đuoc nhap vien tai Benh vien Kim Ngan Đam (Jinyintan), mot benh vien chuyen ve cac benh truyen nhiem o Vu Han, Trung Quoc. Benh nhan nay la truong hop nhiem trung 2019-nCoV som nhat đuoc biet đen. Mac du benh nhan khong co bat ky tiep xuc nao voi Cho hai san Hoa Nam, mot cho ban buon ban hai san va đong vat song, mot đot bung phat virus bat đau xay ra o nhung nguoi tiep xuc voi thi truong ke tu ngay 10 thang 12. Vao ngay 26 thang 12, Shanghai PHC đa nhan đuoc mot mau benh nhan bi viem phoi khong ro tu Trung tam Phong chong dich benh Vu Han va Benh vien Trung uong Vu Han va bat đau mot cuoc đieu tra ve mau nay, sau đo đuoc xac nhan co chua mot loai coronavirus moi.
Tuy nhien, o dich khong đuoc chu y cho đen khi mot nhom benh viem phoi khong ro đuoc quan sat boi mot bac si Vu Han ten la Zhang Jixian. Zhang la mot bac si ICU tai Benh vien Y hoc co truyen Trung Quoc va Tay y. Kinh nghiem chien đau voi SARS nam 2003 cua co khien co luon canh giac ve tinh trang khan cap ve suc khoe cong đong. Vao ngay 26 thang 12 nam 2019, mot cap vo chong cao tuoi, song gan benh vien cua Zhang, đa đen gap co vi sot va ho. Ket qua chup CT cua nguc cua cap vo chong cho thay nhung thay đoi bat thuong o phoi, khac voi nhung nguoi bi viem phoi do virus đa biet. Bac si Zhang sau đo khuyen con trai cua cap vo chong đen gap co va tim thay tinh trang tuong tu. Cung ngay, mot benh nhan tu cho hai san Hoa Nam va bac si Zhang cung thay co tinh trang bat thuong.
Vao ngay 27 thang 12, bac si đa bao cao kham pha cua co cho benh vien va benh vien đa som thong bao cho Trung tam Phong chong dich benh Giang Han, nghi rang đay co the la mot benh truyen nhiem theo chi đinh cua cum gia đinh. Đe phong ngua, co noi voi cac đong nghiep cua minh đeo thiet bi bao ho va chuan bi mot khu vuc chuyen biet trong benh vien đe tiep nhan nhung benh nhan mac benh tuong tu.
Vao ngay 28 va 29 thang 12, co them ba benh nhan đen phong kham cua benh vien, tat ca đeu lien quan đen Cho hai san Hoa Nam. Benh vien sau đo đa thong bao cho uy ban y te tinh va thanh pho. Uy ban y te đa chi đinh cac TTPCDB cua Vu Han va Giang Han va Benh vien Kim Ngan Đam thuc hien nghien cuu dich te hoc cho bay benh nhan vao ngay 29 thang 12. Sau nguoi trong so ho sau đo đa đuoc chuyen đen benh vien Kim Ngan Đam, mot co so chuyen ve cac benh truyen nhiem. Chi co mot benh nhan tu choi chuyen. Phat hien cua Tien si Zhang Jixian sau đo đa đuoc ca ngoi rong rai. Chinh phu Ho Bac sau đo đa vinh danh ba va Zhang Dingyu, giam đoc Benh vien Kim Ngan Đam, vi nhung đong gop cua ho trong viec kiem soat su bung phat cua virus.


 Cong khai  Vao toi ngay 30 thang 12, hai la thu thong bao khan cap tu Uy ban Y te thanh pho Vu Han bat đau luu hanh tren Internet, đa đuoc xac nhan boi TTPCDB Vu Han, nguoi đa thua nhan co 27 truong hop viem phoi khong ro nguyen nhan vao ngay 31 thang 12. Cac thu yeu cau tat ca cac benh vien o Vu Han bao cao bat ky benh nhan viem phoi nao khong ro nguyen nhan va lien quan đen Cho hai san Huanan. Ho cung yeu cau cac benh vien đua ra phuong phap đieu tri thich hop cho nhung benh nhan nay. TTPCDB Vu Han noi voi to Tin tuc Bac Kinh, cuoc đieu tra van đang đuoc tien hanh va cac chuyen gia tu NHC đang tren đuong giup đo cuoc đieu tra, sau khi co tin đon phat tan tren Internet.
Vao ngay 1 thang 1 nam 2020, cho thuy san đa bi Co quan Y te va Co quan Quan ly Thi truong cua Giang Han đong cua đe "cai thien moi truong". Theo China Business, cong nhan trong bo đo hazmat đang kiem tra xung quanh cho va thu thap cac mau vat. Cac chu gian hang tai cho naycho biet ho khong đuoc biet gi ve cac mau vat đuoc thu thap va phat hien. Cac nhan vien quan ly đo thi va canh sat đa co mat đe yeu cau cac chu gian hang ket thuc ban hang va roi khoi cho.


Xem them Dong thoi gian cua dich virus corona o Vu Han 2019–20
Đai dich COVID-19 theo quoc gia va vung lanh tho
Virus SARS-CoV-2 – chung virus corona gay ra đai dich COVID-19
Benh virus corona 2019 – can benh trong đai dich COVID-19


Tham khao Lien ket ngoai National Health Commission of the PRC