Hiep uoc Bi mat o Vien la mot lien minh phong thu ky ngay 3 thang 1 nam 1815 voi su tham gia cua Phap, Đe quoc Ao va Vuong quoc Anh. Su kien dien ra trong thoi gian hoi đam Đai hoi Vien, đai hoi la cac cuoc đam phan ve tuong lai cua chau Au sau that bai cua Napoleon trong Chien tranh Lien minh thu Sau.
Đai dien cua Phap la Charles Maurice de Talleyrand-Perigord muon cham dut su co lap ngoai giao cua Phap va tran an cac cuong quoc chau Au rang Phap đa tu bo moi y đinh mo rong cach mang Phap. Ong đa co co hoi đe thuc hien đieu đo thong qua cac su kien nhu cuoc khung hoang Ba Lan-Sachsen, gay ra boi Pho khi ho co gang thon tinh phan lon Sachsen, va Nga cung co hanh đong tuong tu Pho khi ho xam luoc Ba Lan.
Nhung yeu sach cua Pho va Nga bi Anh va Ao phan đoi, qua đo Phap tai khang đinh chinh Phap la quoc gia ung ho phap luat quoc te, đong thoi chia re Bon quyen luc thang tran Pho, Nga, Anh, Ao. Talleyrand đe xuat hiep uoc lien minh voi Lanh chua Castlereagh va Klemens von Metternich, nhu mot bien phap chinh tri canh cao Pho va Nga. Ba cuong quoc Phap, Anh, Ao đa ky hiep uoc vao ngay 3 thang 1 nam 1815, đong thuan đap tra mot cuoc tan cong vao bat ky nuoc nao cua hiep uoc voi mot đoi quan da chien gom it nhat 120.000 bo binh va 30.000 ky binh.
Tuy nhien, cac ben ky ket hiep uoc khong co y đinh thuc su se tien toi chien tranh, va cac noi dung chi tiet cua hiep uoc đa bi co tinh tiet lo. Ket qua la Aleksandr I cua Nga chap nhan thanh lap mot nha nuoc Ba Lan nua đoc lap; vao thang 2, Pho đong y giam yeu sach 40% dien tich lanh tho Sachsen. Sau that bai cua Napoleon, đong gop cua Pho đuoc ghi nhan bang cach tang con so nay len 60%.


Boi canh Đai hoi Vien đa quy tu cac cuong quoc chau Au o Ao đe thao luan ve tuong lai cua chau Au sau that bai cua Phap trong Chien tranh lien minh thu sau 1813-1814. Cac đong minh chinh cua Lien minh thu sau la Anh, Ao, Pho, Nga cung voi đai dien tu cac quoc gia nho hon va cuong quoc bi đanh bai la nuoc Phap (hien đang trong thoi ky Khoi phuc Bourbon) đa hoi đam tu thang 9 nam 1814. Trong so cac quyet đinh chinh tri cua ho la viec ve lai bien gioi quoc gia va phan chia pham vi anh huong; tao ra cac quyen tu do đi lai tren cac con song quoc te va thiet lap quyen uu tien ngoai giao.
Bat đong giua cac cuong quoc ve so phan cua Vuong quoc Sachsen va Cong quoc Ba Lan cuoi cung đa dan đen cai goi la cuoc khung hoang Ba Lan-Sachsen. Pho va Nga đa trinh bay ke hoach nham cai thien vi the chinh tri cua ho: Ao va Pho se tu bo moi yeu sach đoi voi lanh tho Ba Lan, va mot nha nuoc moi duoi anh huong cua Nga đuoc thanh lap. Đoi lai, Pho se nhan đuoc hau het lanh tho Sachsen.
Hanh đong cua ho đa bi Ao va Anh phan đoi, mot so cuong quoc nho cung phan đoi, vi ho coi su banh truong nay la mot moi đe doa đoi voi can can quyen luc. Charles Maurice de Talleyrand-Perigord lo ngai ve viec tao ra mot nuoc Pho co quy mo se đe doa ca Phap va Ao, nhung ong cung nhin thay đieu đo nhu co hoi đe cham dut su co lap ngoai giao cua Phap. No cho phep ong đinh vi Phap nhu mot nuoc ung ho tinh hop phap chinh tri bang cach tuyen bo neu phot lo chu quyen cua Frederick Augustus I se tao ra mot tien le nguy hiem.
Thang 11 nam 1814, anh trai cua Aleksandr I la Đai cong tuoc Konstantin roi Vien đen Warszawa, cac tuong linh Pho tro ve Berlin, trong khi Ao chuyen quan vao Galicia. Ngay sau đo, chi huy quan Nga tai Sachsen la Nikolai Repnin-Volkonsky đa trao cho quan Pho quyen kiem soat chinh quyen dan su, tuyen bo sai su that rang no đa đuoc Ao va Anh chap thuan.


Hiep uoc Pho đe doa se chiem lanh tho Sachsen bang vu luc neu cac cuoc đam phan khong trao Sachsen cho ho, mac du cac cuong quoc đeu la mot phan cua Lien minh Tu giac. Talleyrand đe xuat voi đai dien cua Anh va Ao la Lord Castlereagh va Klemens von Metternich rang mot lien minh phong thu nen đuoc ky ket đe ngan chan bat ky su xam luoc nao cua Pho. Ngoai ra cung co nhung suy đoan chong lai ke hoach xam chiem cua Nga đoi voi Ba Lan. Castlereagh va Metternich đa đong y va mot hiep uoc chinh thuc co hieu luc đuoc ky vao ngay 3 thang 1 nam 1815. Khi ky ket, Castlereagh đa vuot qua quyen han cua noi cac Anh, ma von di chinh sach Anh yeu cau ong phai tranh bat ky cuoc chien nao nua, nhung ong khong mong đoi nhu the se ket thuc xung đot.
Ba ben ky ket du đinh moi Bayern, Hannover va Ha Lan tham gia neu can, cung nhu moi them Hesse va Sardinia. Trong su kien, đieu nay to ra khong can thiet, vi tin tuc ve thoa thuan che tai Nga va Pho đi đen cac đieu khoan. Đieu khoan hiep uoc buoc Phap, Anh va Ao phai vien tro lan nhau trong vong sau tuan khi bat ky cuoc tan cong nao nham vao ho bung no, va cung cap mot đoi quan gom 120.000 bo binh va 30.000 ky binh. Do chi co đoi quan thuong truc quy mo nho nen Anh đuoc phep cung cap quan đoi đanh thue nuoc ngoai thay the, hoac tro cap cho bat ky khoan tham hut nao tri gia 20 bang Anh cho moi nguoi linh bo binh hoac 30 bang Anh cho moi ky binh cu moi nam. Tat ca cac ben đong y khong lap hiep uoc hoa binh rieng re.
Sau khi ky ket, tin tuc ve hiep uoc đa đuoc co tinh tiet lo cho Sa hoang Aleksandr I cua Nga nhu mot hinh thuc đe doa. Do đat nuoc bi anh huong nang ne boi nhieu nam chien tranh, ong đa hai long ma chap nhan cho su thanh lap quoc gia Ba Lan voi nen đoc lap han che. Sau đo, vao thang 2, Pho cung nhuong bo va chap nhan giam yeu sach con 40% lanh tho đoi voi Sachsen. Ao co anh huong đang ke o Đuc voi tu cach la nuoc lanh đao Cong uoc Lien bang cua Lien bang Đuc. Sau khi đat đuoc muc tieu, hiep uoc đa bi bai bo vao ngay 8 thang 2.


Tu tran Waterloo đen hau chien Trong khi Đai hoi đang dien ra, vao ngay 1 thang 3, Napoleon von bi đay đi luu vong đa quay tro ve Phap, nam lai Quan đoi Phap va phe truat vua Louis XVIII cua trieu đai Bourbon. Cac cuong quoc đa huy đong quan đoi chong lai ong, bao gom luc luong Anh-Ha Lan-Bi duoi quyen chi huy cua Cong tuoc Wellington va Quan đoi Pho duoi quyen chi huy cua Gebhard Leberecht von Blucher. Trong Tran Waterloo, Napoleon đa tim cach đanh bai hai đoi quan nay truoc khi quan tiep vien tu Ao va Nga keo đen.
Tham muu truong cua Blucher la August Neidhardt von Gneisenau nghi ngo Wellington, đac biet lo lang rang su thien vi cua ong ta khi ung ho trieu đai Bourbon co the gay nguy hiem cho trach nhiem chinh cua ho trong viec bao ve Pho. Nhan ra đieu nay, Napoleon đa co gang gia tang cang thang bang cach gui cho August Neidhardt von Gneisenau mot ban sao hoan chinh cua Hiep uoc Bi mat, mac du su ton tai va noi dung cua no đa đuoc cong khai. Wellington tran an quan Pho rang neu ong bi đanh bai, ong se rut lui theo huong đong ve phia Pho chu khong phai đuong bien o huong tay, cu Henry Hardinge lam si quan lien lac, đieu nay duong nhu đa giai quyet đuoc nhung nghi ngo cua Pho.
Mot moi quan tam khac đoi voi Blucher la đo tin cay cua chinh quan đoi Pho, bao gom 16.000 nguoi Sachsen truoc đay tung phuc vu Napoleon. Theo lenh tu Berlin, vao ngay 1-2 thang 5, ho đuoc chia thanh hai, mot bo phan se o lai Sachsen sau khi sap nhap, mot bo phan đuoc tich hop vao Quan đoi Pho. Ho tu choi duyet binh, ho hao ung ho Frederick Augustus va Napoleon; co luc, Blucher bi đuoi khoi tru so chi huy cua ong boi mot đam đong nhung nguoi linh ban luu phao Sachsen. Nguoi Sachsen yeu cau đuoc phuc vu duoi quyen chi huy cua Anh nhung Wellington tu choi, cho rang ong ta co nhieu van đe phai đoi pho voi nguoi Bi. Sau khi mot trung đoan Sachsen tu choi chao Blucher, ong đa ra lenh ban mot so, mot so khac bi tuoc vu khi va bi đuoi ve nha.
Su tro lai cua Napoleon đa khien Lien minh Tu giac khoi phuc su hop tac giua ho. Trong moi truong hop chien tranh la kho xay ra voi viec Anh va Ao canh giac voi viec quan Phap hoat đong o Trung Au tu sau thoi ky Napoleon chinh phuc cac vung lanh tho o đo. Sau chien thang cua lien quan tai Waterloo, vi the đam phan cua Pho đuoc cung co hon, ho gay ap luc gianh mot phan lon hon nua lanh tho cua Sachsen. Yeu sach gom khoang 60% dien tich lanh tho Sachsen, cung nhu cac lanh tho cua Rhineland, Pomerania, Posen va Thorn.
Theo nhieu cach, Hiep uoc Bi mat la mot chien thang cho Talleyrand, ong đa cham dut su co lap ngoai giao cua Phap va chia re Lien minh Tu giac. Ong cung han che loi ich cua Pho đoi voi cac khu vuc cua Sachsen ma phan lon thuoc cong đong nguoi Cong giao va do đo nha nuoc Luther kho co the đong hoa ho, va khu vuc khong tiep giap truc tiep lanh tho voi Pho, chang han nhu vung Rhineland. Su ung ho cua ong đoi voi Sachsen dua tren nguyen tac hop phap va can bang quyen luc, đa đam bao an ninh cua Phap trong khi Phap đang phuc hoi nhu mot nhan to quan trong trong viec đam bao can bang quyen luc chau Au.
Pho cung co vi the chinh tri bang cach ky ket Lien minh Than thanh voi Nga va Ao vao ngay 26 thang 9. Ve sau Metternich co gang khoi phuc Hiep uoc Bi mat, Castlereagh cho rang đieu nay se gay ra su chia re vinh vien o chau Au va tu choi viec khoi phuc. Vao thang 11, Castlereagh đa xac đinh vi tri cua Lien minh Tu giac nhu luc luong bao đam cho cac đieu khoan cua Đai hoi Vien, cung voi cac hoi nghi đang dien ra đe đam bao "on đinh va thinh vuong cua cac quoc gia". Cac đuong bien gioi quoc gia do Đai hoi thiet lap đa tao ra mot su can bang quyen luc thanh cong - đuoc goi la Can bang quyen luc Chau Au, it nhieu se khong thay đoi trong 40 nam toi.


Tham khao Nguon Clayton, Tim (2014). Waterloo. Brown & Little. ISBN 978-1408702482.
Greenberg, Janice (1968). French diplomacy at the Congress of Vienna, 1814-1815 (PHD). University of Nebraska. Truy cap ngay 13 thang 8 nam 2020.