Tran Xich Bich (gian the: 赤壁之战; phon the: 赤壁之戰; Han-Viet: Xich Bich chi chien; binh am: Chibi zhi zhan) la mot tran đanh lon cuoi cung thoi Đong Han co tinh chat quyet đinh đen cuc dien thoi Tam Quoc. Tran đanh dien ra vao mua đong nam Kien An thu 13 (tuc nam 208) giua lien quan Ton Quyen–Luu Bi voi quan đoi lay danh nghia trieu đinh cua Tao Thao. Tran Xich Bich ket thuc voi chien thang quyet đinh cua phe Ton–Luu truoc đoi quan đong đao hon cua Tao Thao. Chien thang nay đa gop phan cung co vi tri cho hai chu hau Ton Quyen, Luu Bi o hai bo Truong Giang đong thoi ngan can viec Tao Thao mo rong pham vi quyen luc xuong phia Nam Trung Hoa, tao co so cho su hinh thanh hai nuoc Thuc Han va Đong Ngo.
Tuy la mot tran đanh lon co y nghia quyet đinh trong lich su Trung Quoc nhung vi tri chinh xac cua tran Xich Bich cho đen nay van la đieu gay tranh cai. Phan lon cac hoc gia cho rang Xich Bich nam o đau đo tren bo nam Truong Giang giua Tay Nam Vu Han ngay nay va Đong Bac Ba Khau (nay la thanh pho Nhac Duong). Cac thong tin chi tiet nhat ve tran đanh đuoc ghi tai phan ghi chep ve Chu Du trong tac pham Tam quoc chi cua Tran Tho. Tran Xich Bich cung đuoc mo ta rat chi tiet trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia cua La Quan Trung.


Boi canh chung Tu cuoi the ky 2, trieu đinh nha Đong Han suy yeu, vua cuoi cung nha Đong Han la Han Hien Đe (len ngoi nam 189) tuy ngoi tren ngai vang toi 31 nam (đen nam 220) nhung thuc chat khong co quyen luc va khong the kiem soat đuoc tinh trang cat cu cua cac chu hau tren khap Trung Hoa. Trong so cac chu hau cuoi thoi Đong Han thi nguoi co quyen luc va tham vong lon nhat la Tao Thao. Nho viec ho tro dung lai trieu đinh cho Hien Đe o Hua Xuong va thong nhat mien binh nguyen Hoa Bac sau khi đanh bai Vien Thieu (voi chien thang quyet đinh tai tran Quan Đo), Tao Thao đuoc phong lam thua tuong va la nguoi nam thuc quyen cua trieu đinh nha Han. Ngoai Tao Thao nam "thien tu" đe sai khien chu hau, cac chu hau con lai gom: Luu Bieu (tong that nha Han) – thu su Kinh Chau; Ton Quyen – thu linh Giang Đong; Luu Bi (tong that nha Han) – đang nuong nho Luu Bieu; Luu Chuong (tong that nha Han) – thu su Ich Chau; Truong Lo – thu linh Han Trung; Ma Đang va Han Toai – thu linh Tay Luong; Cong Ton Khang – thu su Lieu Đong.
Sau chien dich đanh bai bo toc O Hoan vao nam 207 đe on đinh hoan toan bien gioi phia Bac, Tao Thao bat đau chuan bi luc luong đe đanh dep not cac chu hau con lai o phia Nam. Khu vuc co vi tri chien luoc quyet đinh cho tham vong binh đinh phuong Nam cua Tao Thao la vung đat hai ben bo Truong Giang thuoc Kinh Chau (nay la cac tinh Ho Bac va Ho Nam cua Trung Quoc). Muon thong nhat đat đai nha Han, Tao phai kiem soat đuoc đuong thuy o phan giua cua Truong Giang cung nhu cang Giang Lang đe tao ban đap tien xuong vung Giang Nam. Đe lam đuoc đieu nay quan đoi mang danh nghia trieu đinh cua Tao Thao se phai tieu diet luc luong cua hai chu hau chinh trong vung: nguoi thu nhat la Luu Bieu, thu su Kinh Chau, nguoi chiem giu phan đat phia Tay Han Thuy, thanh Han Khau cung toan bo phan phia Nam cua vung; nguoi thu hai la Ton Quyen, nguoi kiem soat phan đat phia Đong Han Thuy va toan bo phan Đong Nam cua vung. Ben canh Luu Bieu va Ton Quyen thi Tao Thao cung con mot đoi thu khac, đo la Luu Bi, von la chu hau tung bi Tao Thao đanh bai o Nhu Nam, nay nuong nho Luu Bieu tai Tan Da.


Dien bien truoc tran đanh = Khoi đau thuan loi cua Tao Thao =
Thang 7 am lich nam 208, Tao Thao dan đai quan nam tien. Buoc đau chien dich binh đinh phia Nam cua Tao Thao tro nen de dang khi Luu Bieu tro nen đau om con quan đoi Kinh Chau duoi quyen ong ta thi met moi sau nhung xung đot voi luc luong cua Ton Quyen. Them vao đo la su tranh gianh quyen thua ke cua hai con trai Luu Bieu la Luu Ky va Luu Tong. Ket qua la Luu Ky bi truat quyen thua ke va phai chuyen ra lam tuong coi giu Giang Ha.
Vai tuan sau khi Luu Ky bi truat quyen, Luu Bieu cung qua đoi vao thang 8 nam 208. Quyen kiem soat Kinh Chau thuoc ve nguoi con trai thu cua ong la Luu Tong. Tao Thao lap tuc chop lay co hoi tan cong Kinh Chau. Luu Tong đau hang nhanh chong va Tao đat đuoc muc tieu đau tien, đo la kiem soat Giang Lang, đong thoi tang cuong đuoc mot luc luong thuy quan manh va giau kinh nghiem chien đau o Kinh Chau.
Kinh Chau roi vao tay cua Tao Thao đong nghia voi viec Luu Bi mot lan nua phai chay nan xuong phia Nam. Chay theo quan đoi cua Luu Bi con co rat nhieu nan dan Kinh Chau, luc luong o hop nay som bi đoi ki binh tinh nhue cua Tao Thao đuoi kip va đanh tan tac tai tran Truong Ban (nam gan Đuong Duong ngay nay).


= Lien minh Ton – Luu thiet lap =
Luu Bi cung tan quan rut ve Ha Khau va bat lien lac voi su than cua Ton Quyen la Lo Tuc. Theo mot so su lieu thi Lo Tuc đa khuyen Luu Bi rut quan xa hon ve phia Đong toi Phan Khau. Theo mot thuyet khac thi Luu Ky sau đo hop quan voi Luu Bi tai Giang Ha con quan su cua Luu Bi la Gia Cat Luong đuoc phai toi Sai Tang đe thuong luong voi Ton Quyen ve mot lien minh chong lai Tao Thao. Thuyet thu hai nay cung trung hop voi cac chi tiet đuoc nhac đen trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia.
Ton Quyen mac ao vai tho, tiep su gia o doanh trai dung tam. Gia Cat Luong gioi xet nguoi, moi đen cua đa đoan đuoc ca tinh cua Quyen, nen ong dung ke khich tuong, cuong đieu uy the cua Tao Thao va khuyen Ton Quyen quy phuc. Quyen hoi: "Neu nhu loi ong, sao Luu Du Chau khong hang Tao đi?" Luong đap: "Đien Hoanh chi la 1 trang si nuoc Te con khong chiu nhuc, huong chi Luu Du Chau von la dong vuong that, anh tai cai the. Neu viec chang xong la boi y troi, sao co the hang Tao!"
Ton Quyen noi ro quyet tam chong Tao, nhung van nghi ngai khong đanh noi, hoi rang: "Du Chau (Luu Bi) cung moi thua tran, sao co the chong noi nan nay?" Gia Cat Luong ben đua ra phan tich tinh the va thuc luc cua Thao va Bi

Luu Bi tuy moi thua tran nhung 10.000 thuy quan con nguyen ven, quan Giang Ha cung đuoc khoang 10.000 nguoi.
Quan Tao tuy đong nhung đa rat moi met sau khi truy kich Luu Bi hon 300 dam, ay chinh la "no manh đa ban xa het suc, suc chang the xuyen thung tam lua mong" vay.
Quan Tao đen tu phuong Bac, von khong quen thuy chien.
Tao Thao chi vua moi chiem đuoc Kinh Chau, long nguoi chua phuc.
Luong noi tiep rang neu pha đuoc Tao Thao se lap thanh đuoc the chan vac, "co hoi thanh bai, la viec o hom nay vay". Quyen hai long, đong y lien minh
Truoc khi lien minh Ton–Luu đuoc thanh lap Tao Thao đa gui mot buc thu cho Ton Quyen trong đo noi toi viec Tao Thao đang thong linh 830.000 binh ma va đe nghi Ton Quyen đau hang. Trieu than Đong Ngo luc nay chia lam hai phe chu hang va chu chien, phe chu hang do Truong Chieu đung đau dua vao ly le quan so vuot troi cua Tao Thao, phe chu chien do Chu Du, nguoi chi huy quan đoi cua Ton Quyen, cung Lo Tuc, Gia Cat Luong lai đe nghi Ton lap mot lien minh chong Tao voi Luu Bi. Chu Du phan tich rang: con so 83 van quan ma Tao Thao tuyen bo chi la phong đai, ong cho rang quan so thuc cua Tao Thao chi khoang 22–24 van, so con lai chi la dan phu đi theo ho tro tai luong ma thoi. Trong so 22–24 van quan nay thi phan lon la nguoi phuong Bac khong thao thuy chien, so thao thuy chien thi phan lon la hang quan Kinh Chau, von chua phuc vu Tao Thao lau dai nen khong se khong co y chi chien đau cao.
Cuoi cung Ton Quyen đa nghieng ve phe chu chien, ong cu Chu Du, Trinh Pho cung Lo Tuc dan 30.000 binh ma ra mat tran, lien minh voi Luu Bi chong quan Tao.


Luc luong cac ben tham chien Tao Thao: Khoang 260.000. Cac tuong tham chien la: Tao Nhan, Nhac Tien, Tao Thuan, Ly Thong, Man Sung va tuong cu cua Luu Bieu la Van Sinh. Tran nay so di Tao Thao khong huy đong su tham gia cua cac danh tuong Truong Lieu, Ha Hau Đon, Ha Hau Uyen, Ly Đien, Vu Cam... vi ong co phan chu quan, tin tuong vao thang loi o Giang Đong. So quan Tao tai mat tran (gan voi nhan đinh cua Chu Du) thua xa con so 830.000 ma Tao Thao tuyen bo, bao gom ca 70.000 hang binh Kinh Chau – nhung nguoi ma Tao kho co the tin tuong ve su trung thanh cung tinh than chien đau.
Lien quan Ton–Luu: 50.000 binh ma đa đuoc huan luyen va co kinh nghiem thuy chien. Gom khoang 30.000 quan cua Ton Quyen giao cho Chu Du chi huy. Gan nhu toan bo nhan su cua Ton Quyen đuoc huy đong gom cac tuong Chu Du, Trinh Pho, Lo Tuc, Han Đuong, Hoang Cai, La Mong, Lang Thong, La Pham, Chu Thai, Cam Ninh, Đinh Phung. Luc luong cua Luu Bi la khoang 10.000 quan, phoi hop voi 10.000 quan cua Luu Ky. Cac tuong tham chien co Quan Vu, Truong Phi, Trieu Van. Quan su tham chien la Gia Cat Luong.


Dien bien Tran Xich Bich co the chia lam ba giai đoan: Giai đoan đung đo ban đau tai Xich Bich dan đen su rut lui cua quan Tao ve chien truong O Lam tren bo Tay Bac cua Truong Giang; giai đoan thuy chien mang tinh quyet đinh; giai đoan thao chay cua Tao Thao ve huong Hoa Dung (nam xa ve phia Bac so voi đia danh Hoa Dung hien tai).
Trong giai đoan đau, thuy quan Ton–Luu nguoc dong Truong Giang tu Han Khau–Phan Khau toi Xich Bich, tai đay ho cham tran voi tien quan cua Tao Thao. Von bi hanh ha boi benh dich va su suy giam ve tinh than cung nhu suc chien đau do cuoc hanh quan keo dai tu Bac xuong Nam, quan Tao khong the gianh đuoc loi the trong nhung tran giao tranh nho ban đau va buoc phai lui ve đong quan o O Lam (phia Bac cua Truong Giang).
Đe giam su trong tranh cua thuyen chien (lam quan Tao von khong quen voi thuy chien thuong xuyen roi vao trang thai say song), Tao Thao ra lenh dung xich sat noi nhieu thuyen lai voi nhau. Cung co thuyet cho rang quyet đinh nay cua Tao Thao xuat phat tu loi khuyen cua mot gian điep thuoc phe Ton–Luu (chi tiet nay đuoc La Quan Trung đua vao Tam quoc dien nghia voi Bang Thong đong vai tro gian điep).
Quan sat đong thai nay cua Tao, tuong Hoang Cai ben phia Đong Ngo đa kien nghi Chu Du dung ke tra hang va đuoc Chu Du tan đong. Viec gui thu tra hang cua Hoang Cai lap tuc đuoc Tao Thao tin theo, khong can phai bay ke kho nhuc lam Hoang Cai phai chiu đon roi va cung khong can nguoi đua thu Ham Trach phai đau tri voi Tao Thao đen muc nhu Tam Quoc Dien Nghia mo ta. Viec tra hang thuan loi, Hoang Cai chuan bi mot đoi thuyen đe boi sang đanh up vao thuy trai Tao.
Toi nay chua ro so luong thuyen cu the trong đoi quan cua Hoang Cai la bao nhieu. Theo nhu "de Crespigny" ghi nhan thi Tam quoc chi đe cap toi "vai chuc chiec" con Tu tri thong giam chi đe cap toi khoang "muoi chien thuyen". Thuyen chien manh đuoc mo ta nhu nhung mong xung đau ham (蒙衝鬥艦). Trang bi cua cac chien thuyen nay van con la đieu chua ro rang, co thuyet cho rang đo la nhung thuyen chien đuoc boc da, theo mot thuyet khac thi "mong xung" (蒙衝) co nghia la "đuoc che đay bao ve đe xong thang vao tan cong hang ngu thuyen đich" con "đau ham" (鬥艦) nghia la "co the cho linh tham gia can chien". Cac mong xung đau ham nay đuoc chat đay vat lieu de chay cung moi lua đe chuyen thanh hoa thuyen.
Khi đoi "hang binh" cua Hoang Cai đen giua song thi cac hoa thuyen bat đau đuoc cham lua va chung theo gio Đong Nam lao thang vao ham đoi cua Tao. Trong đieu kien gio lon va bi xich vao nhau, cac thuyen chien cua Tao Thao nhanh chong bat lua khien mot so lon binh ma chet chay tren thuyen hoac chet đuoi duoi song.
Trong luc quan Tao đang hoang hot vi đam chay thi lien quan Ton–Luu do Chu Du dan đau đa chiem linh tran đia va chia cat luc luong cua Tao Thao, buoc ong ta phai ra lenh rut lui sau khi pha huy mot phan so thuyen chien con lai. Tao Thao cung bai binh rut lui ve phia đuong cai Hoa Dung xuyen qua vung đam lay lon phia Bac ho Đong Đinh. Trong đieu kien mua nang hat khien đuong rut lui cang tro len lay loi, Tao Thao phai ra lenh cho binh linh, ke ca nhung nguoi bi thuong, vac theo cac bo co đe lap đuong. Kho khan cho quan Tao cang tram trong khi Chu Du va Luu Bi khong ngung đuoi theo ho cho toi tan Nam Quan. Cuoi cung, thiet hai nang ne khien Tao Thao phai bo mien Nam rut ve Nghiep Quan, đe lai Tao Hong va Tao Nhan giu Giang Lang, Nhac Tien giu Tuong Duong va Man Sung giu Đuong Duong.
Đang ra lien quan Ton–Luu co the tieu diet hoan toan bai quan cua Tao Thao neu nhu ho khong bi nghen lai tao nen tinh trang hon loan o bo Đong Truong Giang do thieu thuyen vuot song. Đe giai quyet tinh trang lon xon, mot đao quan do Cam Ninh chi huy đuoc lenh thiet lap mot đuong sang song khac tren phia Bac o Di Lang, tuy nhien đau cau nay cung khong the tien xa do gap phai đoi quan tap hau do Tao Nhan chi huy.


Phan tich Đa so hoc gia cho rang that bai nhanh chong va nang ne cua Tao Thao la ket qua cua nhung sai lam chien thuat lien tiep tu phia quan Tao cung nhu chien thuat tan cong hieu qua cua Hoang Cai va lien quan Ton–Luu. Ngay tu đau Chu Du đa nhan ra su thieu kinh nghiem cua binh ma Tao Thao trong thuy chien, them vao đo la su nghi ngo cua chinh Tao đoi voi thuy quan Kinh Chau, luc luong thien chien hon nhieu tren chien truong song nuoc. Nguoc lai voi nhung tinh toan sang suot va hop ly trong cac chien dich truoc đo, o Xich Bich Tao Thao suy nghi đon gian rang su vuot troi ve so luong binh linh se giup ong đanh bai thuy quan đay kinh nghiem cua lien quan Ton–Luu. Sai lam chien luoc đo đa dan đen sai lam chien thuat tiep theo, đo la Tao Thao ra lenh cho luc luong rat lon bo binh va ki binh cua ong chuyen sang chien đau nhu thuy binh chi trong mot thoi gian ngan truoc tran chien, rat nhieu nguoi trong so ho đa say song khi len thuyen va tham chi cung khong biet boi do xuat than la nguoi phuong Bac. Cong them vao nhung sai lam chien thuat cua Tao Thao la nan benh dich o phuong Nam cung su suy giam tinh than trong quan si do phai xa nha qua lau va lien tuc hanh quan, chien đau trong thoi gian dai. Theo nhu Gia Cat Luong thi: "Mui ten du cung nhung đen cuoi tien đao cung khong the xuyen qua ao lua mong".
Sai lam co he thong trong chien dich chinh phat mien Nam cua Tao Thao co the con xuat phat tu cai chet cua Quach Gia – quan su hang đau trong đoi ngu tham muu cua ong. Chinh Tao Thao đa noi rang: "Neu nhu co Quach Gia thi ta khong bao gio roi vao tinh canh the nay". Tao cung bo qua loi khuyen cua mot quan su tru cot khac, Gia Hu, khi ong nay khuyen Tao Thao sau su đau hang cua Luu Tong nen cho quan đoi nghi ngoi va tang vien truoc khi đoi đau voi lien quan Ton–Luu. Ban than Tao Thao sau đai bai o Xich Bich van nghi rang ong la nguoi chu đong tren chien truong va thua tran chang qua do thieu may man: "…ta buoc phai đot thuyen va rut lui la vi benh dich, Chu Du chang co ly do gi đe nhan lay chien thang đo cho rieng minh". Bui Tung Chi trong phan binh chu cho Tam quoc chi cung ung ho quyet đinh tham chien cua Tao Thao khi cho rang voi đoi thuy quan manh chiem đuoc o Kinh Chau cong them the tan cong nhu vu bao tao đuoc tu truoc, Tao Thao hoan toan chinh xac khi khong nghi ngoi ma tan cong ngay lien quan Ton–Luu, that bai đen voi ong khong xuat phat chu yeu tu sai lam ve chien luoc ma tu cach dung binh cua Chu Du, Luu Bi cong them su hoanh hanh cua benh dich phuong Nam trong quan Tao.


Vi tri tran đanh Vi tri chinh xac cua tran Xich Bich đa gay tranh cai ca trong cong chung va gioi hoc gia tu rat lau nhung chua bao gio đi đen đuoc mot ket luan cuoi cung. Tu hon 1.300 nam tro lai đay cac hoc gia đa đua ra nhieu gia thuyet ve đia điem cua tran đanh, su rac roi nay cung mot phan xuat phat tu viec Truong Giang đa thay đoi dong chay co tu thoi nha Tuy va nha Đuong dan đen nhieu đia danh lich su khong con nam o vi tri cu cua no. Mot vi du la Hoa Dung hien nay nam o phia Nam Truong Giang trong khi vao the ky thu 3 no lai nam o phia Đong cua Giang Lang, tuc la phia Bac cua Truong Giang. Tham chi mot "ung cu vien" cho đia điem tran đanh la Pho Ki vao nam 1998 đa đuoc đoi ten thanh "Xich Bich" đe chung to su lien he cua no voi chien truong lich su.
Theo su lieu thi bai quan cua Tao Thao rut ve phia Bac doc theo Truong Giang, chung to chac chan rang đia điem tran Xich Bich nam o đau đo tren bo Nam Truong Giang. Cung theo su lieu thi lien quan Ton–Luu đa nguoc dong Truong Giang tu Phan Khau va Han Khau (Truong Giang chay xuoi ra Đong Hai theo huong Đong) chung to Xich Bich phai nam o phia Tay cua Phan Khau. Trong khi đo luc luong cua Tao thao ban đau tien tu Giang Lang o phia Tay vuot qua Ba Khau (nay la Nhac Duong) ben ho Đong Đinh. Nhu vay Xich Bich se phai nam o ha luu (phia Đong Bac) cua đia danh nay.
Mot đia điem khac tung đuoc coi la Xich Bich đo la nui Xich Bich o Hoang Chau, đoi khi con đuoc goi la "Xich Bich cua To Đong Pha" hay "Van Xich Bich" (文赤壁). Cai ten nay xuat phat tu hai bai Xich Bich phu (赤壁賦) cua To Thuc lam vao the ky 11. Thuc te thi Hoang Chau nam o gan nhu đoi dien Phan Khau tuc la o ha luu cua Ha Khau va khong the phu hop voi su lieu ve đuong tien cua lien quan Ton–Luu (nguoc thuong luu tu Phan Khau qua Ha Khau).
Pho Ki, hay thanh pho Xich Bich ngay nay, von nam đoi dien voi O Lam, đuoc nhieu hoc gia cho la đia điem co kha nang lon gan voi vi tri cua Xich Bich, vi vay no con co ten khac la "Vu Xich Bich" (武赤壁) đe phan biet voi "Van Xich Bich" o Hoang Chau. Gia thuyet nay đuoc đua ra lan đau vao thoi So Đuong. Tai đay co mot vach đa tren đo co đe chu khang đinh vi tri tran đanh, cac chu nay đuoc cho la co nien đai khoang giua thoi nha Đuong va nha Tong, tuc la it nhat đa co 1.000 nam tuoi.
Mot gia thuyet khac cho rang Xich Bich nam o bo Nam Truong Giang tren đia phan huyen Gia Ngu (thuoc đia cap thi Ham Ninh, Ho Bac) o ha luu cua thanh pho Xich Bich. Đay la gia thuyet đuoc mot so hoc gia ve lich su Trung Quoc nhu Rafe de Crespigny hay Vuong Luc ung ho, ho dua theo tac pham đia ly Thuy kinh chu xuat ban thoi nha Thanh.
Theo mot gia thuyet khac lai cho rang Xich Bich la ten goi phan lanh đia thuoc bo nam Truong Giang (thuoc Ton Quyen), con đia phan bo bac Truong Giang (thuoc Tao Thao), noi thuc su dien ra cuoc tien cong cua Hoang Cai ben Đong Ngo la O Lam
Thanh pho Vu Han (nam o phia Đong cua O Lam, thanh pho Xich Bich va Gia Ngu tai hop luu cua Truong Giang va Han Thuy) cung đuoc coi la mot kha nang cho Xich Bich. Theo gia thuyet nay thi tran Xich Bich đa dien ra ngay o phan hop luu, tuc la phia Tay Nam Vu Xuong (nay la mot phan cua Vu Han).


Ket qua va y nghia Mac du tren ban đo Trung Quoc khi đo con su hien dien cua cac luc luong chu hau khac nhu Truong Lo, Luu Chuong, Ma Đang – Han Toai, nhung cuoi cung cac the luc nay đeu khong ton tai lau, the "chia ba thien ha" đuoc xac lap sau nay boi chinh 3 luc luong tham gia tran Xich Bich.
Cuoi nam 209, Giang Lang cuoi cung cung roi vao tay quan đoi cua Chu Du, phan lanh tho do Tao Thao kiem soat o Kinh Chau thu hep chung 160 km ve phia Tuong Duong. Sau tran Xich Bich, trong cac lan đung đo voi quan Tao do Tao Nhan chi huy, luc luong cua Ton Quyen chiu thiet hai lon hon nhieu so voi luc luong cua Luu Bi. Thiet hai đo cong them cai chet cua Chu Du nam 210 đa khien quan Đong Ngo mat loi the o Kinh Chau va đe cho luc luong cua Luu Bi dan dan kiem soat toan bo phan đat chien luoc va đuoc phong thu o đay. Quyen kiem soat Kinh Chau vua giup Luu Bi lan đau tien co đuoc vi the cua mot chu hau manh đong thoi mo ra con đuong tien vao đat Thuc.
Sau tran Xich Bich, Tao Thao khong bao gio con hoi đu mot đoi thuy binh lon đe tieu diet hai đoi thu o phuong Nam. Ket qua nay cua tran Xich Bich đa buoc đau đinh hinh cho the chan vac thoi Tam Quoc cua ba nuoc Tao Nguy – Thuc Han – Đong Ngo va vi the no đuoc coi la tran đanh co y nghia lon trong lich su Trung Quoc. Su chia cat Bac–Nam cua lanh tho Trung Hoa cung lan đau thanh hinh va keo dai nhieu the ky sau đo.


Trong van hoa đai chung = Van hoc =

Tran Xich Bich đuoc mo ta rat ki trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia (tu hoi 43 khi Gia Cat Luong sang Đong Ngo thuyet phuc Ton Quyen thanh lap lien minh Ton–Luu đen hoi 50 khi Quan Vu tha Tao Thao o đuong Hoa Dung), tuy nhien nhieu chi tiet do La Quan Trung đua vao tieu thuyet kha khac biet so voi ghi chep lich su. Đung nhu nhan đinh cua su gia Le Đong Phuong:

Vi du luc luong cua Tao Thao đuoc phong đai len toi 83 van nguoi, co the la ket qua cua nhung cau chuyen dan gian luu truyen o cac giai đoan sau, đac biet la thoi Nam Tong (trong thu gui Ton Quyen, Tao Thao cung tu noi phao len la minh co hon 80 van quan, co the con so đo đa đuoc su dung cho cac truyen ke dan gian sau nay). Vai tro cua luc luong Luu Bi trong tieu thuyet (von co xu huong "ung Luu phan Tao") cung đuoc đe cao hon so voi su that lich su, keo theo la vai tro lon hon cua ca nhan Luu Bi, Gia Cat Luong va cac tuong linh duoi quyen khac trong tran thang lon o Xich Bich. Trong khi đo vi the cua Chu Du, Lo Tuc cung cac tuong linh Đong Ngo bi giam thieu mac du ho moi la luc luong tham chien chinh cua lien quan Ton–Luu. Neu nhu trong cac su lieu, hinh anh cua Lo Tuc la mot quan su man tiep con Chu Du la mot chi huy tai nang, mot nguoi hao hiep, sang suot va dung cam thi trong Tam quoc dien nghia vai tro cua Lo Tuc kha mo nhat, con Chu Du tuy cung đuoc mo ta la nguoi "van vo song toan", đa muu tuc tri lai thien chien dung manh, song van bi tai tri cua Gia Cat Luong qua mat nhieu lan. Tham chi, Chu Du vi phan uat ma con tu so muu tri cua minh voi Gia Cat Luong voi cau noi tieng "troi sinh Du sao con sinh Luong". Ca Chu Du lan Lo Tuc đeu bi La Quan Trung mo ta la kem hon Gia Cat Luong ve phuong dien tri tue.
Trong Tam quoc dien nghia cung co nhung chi tiet hoan toan mang tinh hu cau đe lam tang them su hap dan cua tac pham, vi du nhu chi tiet Gia Cat Luong lap đan cau gio Đong, chi tiet thuyen co muon ten hay chi tiet Quan Vu tha Tao Thao o Hoa Dung.
Mot tinh tiet nho khac o giai đoan dien bien truoc tran đanh nay cung đuoc cac nha su hoc đinh chinh so voi tieu thuyet. Nguoi vo Luu Bi đuoc Trieu Van cuu la Cam phu nhan chu khong phai My phu nhan va ba song tro ve cung A Đau trong tran đoc chien noi tieng đo cua danh tuong ho Trieu chu khong phai tu van bang cach lao xuong gieng.


= Tho ca =
Truoc khi lam tran, trong mot đem đong o thuy trai, Tao Thao ngoi uong ruou va nhan hung lam bai tho Đoan ca hanh ky 1 con luu lai đen ngay nay:

Nha tho Đo Muc thoi nha Đuong lam bai tho Xich Bich hoai co noi tieng:

To Đong Pha cung lam tran Xich Bich them noi tieng voi hai bai Tien Xich Bich phu va Hau Xich Bich phu cua ong, mac du đia điem "Van Xich Bich" ma ong lay cam hung chua chac đa la đia điem xay ra tran Xich Bich. Ben canh đo ong cung co mot bai tu theo đieu Niem no kieu lay cam hung tu tran Xich Bich mang ten Niem no kieu – Xich Bich hoai co:

Nha van, nha tho Tao Tuyet Can đoi nha Thanh – tac gia tieu thuyet Hong Lau Mong noi tieng – cung lam bai tho Xich Bich hoai co:

Nha tho Thoi Đo cung co 1 bai Xich Bich hoai co khac:


= Đien anh =
Nam 2008 đao dien Ngo Vu Sam đa cho ra mat bo phim Đai chien Xich Bich (赤壁) lay cam hung tu cac su kien cua tran đanh, voi kinh phi 80 trieu USD, đay la bo phim đat gia nhat trong lich su đien anh Trung Quoc va chau A. Phan hai đuoc trinh chieu thang 1 nam 2009.
Ngay nay thanh pho Xich Bich đa tro thanh mot đia điem tham quan du lich quan trong, gop phan thuc đay cho kinh te cua thanh pho nay.


Xem them Tam Quoc
Tam Quoc Dien Nghia
Đai chien Xich Bich
Tien Xich Bich phu va Hau Xich Bich phu cua To Đong Pha


Chu thich Tham khao Tran Tho (1959). "280". Tam quoc chi. Bac Kinh: Trung Hoa thu cuc.
de Crespigny, Rafe (1969). The Last of the Han: being the chronicle of the years 181-220 AD as recorded in chapters 58–68 of the Tzu-chih t'ung-chien of Ssu-ma Kuang. Canberra: Australian National University, Centre of Oriental Studies.
de Crespigny, Rafe (2004). Generals of the South: The foundation and early history of the Three Kingdoms state of Wu. Canberra: Australian National University. {{Chu thich sach}}: Lien ket ngoai trong |title= (tro giup)
de Crespigny, Rafe (1996). To Establish Peace: being the Chronicle of the Later Han dynasty for the years 189 to 220 AD as recorded in Chapters 59 to 69 of the Zizhi Tongjian of Sima Guang. Canberra: Australian National University. {{Chu thich sach}}: Lien ket ngoai trong |title= (tro giup)
de Crespigny, Rafe (2003). The Three Kingdoms and Western Jin: A history of China in the Third Century AD. {{Chu thich sach}}: Lien ket ngoai trong |title= (tro giup)
de Crespigny, Rafe (2007). A biographical dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD). Leiden, The Netherlands: Brill. ISBN 978-90-04-15605-0.
Karl W., Eikenberry (1994). The campaigns of Cao Cao. Quyen 74. Military Review. tr. 56–64.
Zhang, Xiugui (2006). Ancient "Red Cliff" battlefield: a historical-geographic study. Quyen 1. Frontiers of History in China. tr. 214–35.
Fitzgerald, C.P. (1985). Why China? Recollections of China 1923-1950. Melbourne: Melbourne University Press.
The Military Documents Research Organization of the Wuhan Military District (1979). Military Documents-1979 Zhongguo Gudai Zhanzheng Yibaili (One Hundred Battles of Ancient Chinese History). Wuhan: Hubei Province People's Publishing House.
Le Đong Phuong (2007). Ke chuyen Tam Quoc. Đa Nang (dich gia: Cao Tu Thanh).
Tran Xich Bich (208 CN) tai Tu đien bach khoa Viet Nam