Benh sot xuat huyet Bolivia (BHF), con goi la sot đen hoac sot Ordog, la benh sot xuat huyet va nhiem trung mau co nguon goc tu Bolivia do virus Machupo.
BHF lan đau tien đuoc phat hien vao nam 1963 duoi dang mot virus RNA ambisense cua ho Arenaviridae boi nhom nghien cuu do Karl Johnson lanh đao. Ti le tu vong uoc tinh tu 5 - 30%. Do tinh gay benh cua no, virus Machupo yeu cau đieu kien an toan sinh hoc cap đo 4, muc cao nhat.
Trong thang 2 va thang 3 nam 2007, co khoang 20 truong hop nghi ngo BHF (3 nguoi tu vong) đa đuoc bao cao cho El Servicio Departamental de Salud (SEDES) tai Beni Department, Bolivia va vao thang 2 nam 2008, it nhat đa co 200 truong hop nghi ngo moi (12 truong hop tu vong) đen SEDES. Vao thang 11 nam 2011, mot chuyen gia cua SEDES đa tham gia cuoc kiem tra huyet thanh đe xac đinh muc đo nhiem virus Machupo tai Cuc sau khi phat hien truong hop xac nhan thu hai gan thu đo cua Trinidad vao thang 11 nam 2011 đa bay to moi quan ngai ve viec mo rong su phan bo cua virus ben ngoai vung luu hanh o cac tinh Mamore va Itenez.


Dich te hoc = Lich su =
Can benh nay lan đau tien xuat hien vao nam 1962 tai lang San Joachim o Bolivia, do đo co ten la benh sot xuat huyet "Bolivia". Khi cac cuoc đieu tra ban đau khong tim đuoc loai con trung truyen benh, cac nguon khac đa đuoc tim kiem va cuoi cung xac đinh rang can benh đuoc phat tan boi loai chuot. Mac du muoi khong phai la nguyen nhan ban đau đuoc nghi ngo, nhung viec su dung DDT tieu diet muoi đe ngan ngua sot ret đa gay ra su tich tu DDT trong cac đong vat khac nhau doc theo chuoi thuc an (goi la tich luy sinh hoc) dan đen tinh trang thieu meo trong lang; sau đo, mot benh dich hach chuot đa bung no trong lang, dan đen mot đai dich.


= Vat trung gian truyen benh =
Vector truyen benh la chuot Calomys callosus, mot loai gam nham ban đia o Bolivia. Chuot nhiem benh khong co trieu chung va lam cho virus xuat hien trong phan, do đo lay nhiem sang nguoi. Co bang chung ve su lay truyen BHF tu nguoi sang nguoi nhung đuoc cho la hiem gap.


= Trieu chung =
Nhiem trung co khoi phat cham voi sot, kho chiu, nhuc đau va đau co, rat giong voi cac trieu chung sot ret. Petechiae (cac đom mau) o phan tren co the va xuat huyet tu mui va loi đuoc quan sat thay khi benh tien trien đen giai đoan xuat huyet, thuong la trong vong bay ngay sau khi xuat hien trieu chung đau tien. Ty le tu vong la khoang 25%.


= Su phong ngua =
Cac bien phap đe giam su tiep xuc giua chuot truyen benh va con nguoi co the đa gop phan han che so vu bung phat, khong co truong hop nao mac phai giua nam 1973 va 1994. Mac du khong co thuoc chua hoac vac-xin cho benh nay, vac-xin đa phat trien cho virus Junin lien quan đen gen gay sot xuat huyet o Acghentina đa cho thay bang chung phan ung cheo voi vi khuan Machupo, va do đo co the la mot bien phap du phong hieu qua cho nhung nguoi co nguy co cao bi nhiem trung. Nhiem trung sau khi sinh (va cho nguoi đo song sot sau nhiem trung), nhung nguoi tung bi BHF thuong bi mien nhiem voi benh nay.


Vu khi sinh hoc Sot xuat huyet o Bolivian la mot trong ba loai sot xuat huyet va la mot trong so hon mot chuc loai virus ma Hoa Ky nghien cuu lam vu khi sinh hoc co tiem nang truoc khi quoc gia nay ngung chuong trinh vu khi sinh hoc cua minh. No cung tung đuoc nghien cuu boi Lien bang Xo viet, duoi van phong Biopreparat.


Nghien cuu vac xin Cac loai vacxin đieu tra đang ton tai đoi voi sot xuat huyet va RVF o Argentina; tuy nhien, khong đuoc chap thuan boi FDA hoac thuong co san o Hoa Ky. 
Cau truc cua glycoprotein gan ket đa đuoc xac đinh bang phuong phap tinh the hoc tia X va glycoprotein nay co the la thanh phan thiet yeu cua bat ky loai vacxin thanh cong nao.


Tham khao Xem them Medical Microbiology 2nd Edition Mims et al. Mosby Publishing 1998. p. 371.