Phien đa Shabaka (hoac Tam bia Shabaka) la mot tam bia đa thuoc so huu cua pharaon Shabaka, mot vi vua cua thoi ky Vuong trieu thu 25 trong lich su Ai Cap co đai. Tuy nhien, tam bia nay ve sau đa đuoc su dung lam tam đa cua mot coi xay, va nhung vet xuoc đa lam mat đi nhung ky tu tuong hinh tren tam bia. Tam bia đa nay hien đang đuoc luu giu tai Bao tang Anh.


Nguon goc Đuoc dung tai đen tho than Ptah o Memphis vao cuoi the ky 8 TCN, tam bia Shabaka sau đo đa đuoc thao do (khong ro ly do) va đuoc đua toi Alexandria. Tam bia Shabaka, đuoc su dung lam vat dan tau, đa đuoc mot tau hai quan đem ve nuoc Anh. Trong chuyen hai hanh nay, nhieu co vat khac cung đem đi dan tau, bao gom phan đau cua mot cay cot đa Ai Cap, nhung manh vo cua mot cot đa bazan Hy Lap-La Ma, hai manh dam cua bang đa quartzit cua vua Senusret III, va mot buc tuong quy bang đa granit đen cua vua Ramesses II.
Nam 1805, tam bia đuoc trao tang cho Bao tang Anh boi ba tuoc George Spencer, uy vien quan tri cua bao tang tu nam 1794. Nam 1901, tam bia Shabaka đuoc giai ma va phien dich lan đau tien boi nha Ai Cap hoc nguoi My, James Henry Breasted.


Nien đai Tam bia đa nay von la ban sao cua mot van ban co hon truoc đo, nen đieu đat ra cho cac hoc gia la viec xac đinh nien đai cua no. James Breasted, Adolf Erman, Kurt Sethe va Hermann Junker đeu cho rang, đa Shabaka co nien đai tu thoi ky Co vuong quoc. So di ho đua ra quan điem nhu the la do cach dien đat ngon tu tren tam bia kha tuong đong voi cach dien đat van tu tren cac kim tu thap thoi ky Co vuong quoc, va phien đa nay cung nhac đen Memphis, kinh đo đau tien cua Ai Cap. Cac hoc gia nhu Henri Frankfort, John Wilson, Miriam Lichtheim va Erik Iverson cung đong quan điem voi cac hoc gia tren.
Tuy nhien, vao nam 1973, Friedrich Junge đa lap luan rang, bia đa nay la mot tac pham cua Vuong trieu thu 25, dua tren viec van ban đe cap đen su hop nhat giua than Ptah va Tatenen, tuong đong voi nhung van tu truoc đo vao đau thoi ky Tan vuong quoc. James Allen cung ung ho quan điem nay cua Junge. Cac hoc gia ngay nay cung đong tinh rang, bia đa Shabaka khong the co truoc Vuong trieu thu 19.


Kich thuoc va chat lieu Phien đa co đo dai khoang 137 cm, voi chieu rong ben trai uoc tinh la khoang 91 cm va ben phai la khoang 95 cm. Phan van tu tren đa co đo dai đo đuoc la 132 cm, voi đo rong trung binh la 66 cm. Phan lo hinh chu nhat o trung tam co kich thuoc la 12 x 14 cm; xung quanh la 11 đuong vach co đo dai dao đong trong khoang tu 25 đen 38 cm.
Nam 1901, Breasted xac đinh rang, bia đa Shabaka đuoc cham khac tu mot khoi đa granit đen hinh chu nhat. Mot so hoc gia đong y voi Breasted, trong khi so khac lai cho rang, bia đa Shabaka lai đuoc cham tu mot phien đa bazan, hoac tu cuoi ket. Phan tich cua mot nha nghien cuu tai Bao tang Anh cho biet, bia Shabaka von la mot manh đa dam ket mau luc co nguon goc tu Wadi Hammamat. Theo cac bao cao, vua Shabaka đa tung cho nguoi tim kiem vat lieu tai khu vuc nay. Đay la mot chi tiet kha thu vi, ung ho phan nao viec tam bia co nien đai tu thoi cua Shabaka.


Noi dung Shabaka la vi vua thu ba cua Vuong trieu thu 25, mot vuong trieu đuoc xem la hau due cua cac vi vua cai tri Vuong quoc Kush o Nubia. Trong mot lan, nha vua đa đen tham ngoi đen cua vi than đung đau Memphis, đang tao hoa Ptah. Trong luc trung tu đen tho cua than, Shabaka đuoc cho la đa phat hien ra mot "tac pham cua to tien", mot cuon giay coi.
Van tu khac tren bia đe cap đen hai noi dung quan trong: su thong nhat Ai Cap va cau chuyen Than hoc Memphite. Thong qua đo, Shabaka khang đinh quyen cai tri hop phap cua minh. Do đo, tam bia nay la cong trinh ky niem quan trong nhat đoi voi vua Shabaka.


= Bo cuc =
Dong đau tien cua tam bia đa liet ke nhung danh hieu hoang gia cao quy cua vua Shabaka. Cai ten [Shabaka] đa bi xoa đi va khong mot phan nao trong van ban ma ten cua nha vua đuoc phat hien. Tuy nhien, cac hoc gia lai xac đinh đuoc vi vua nay dua vao cai ten Neferkare truoc đo, chinh la ten ngai cua ong ta.
Dong 2 cho biet, tam bia nay la ban sao cua mot cuon giay coi đa đuoc noi đen o tren, đuoc tim thay boi Shabaka khi ong đang tham đen tho Ptah.
Dong 3 đen 47 mo ta viec hop nhat cua Thuong va Ha Ai Cap duoi quyen cua than bau troi Horus tai Memphis.
Dong 48 đen 64 ke lai mot cau chuyen than thoai đuoc goi la Than hoc Memphite. Theo đo, Ptah la vi than chiu trach nhiem tao ra moi thu trong vu tru, va cung chinh ong la nguoi tao ra than Atum - đuoc xem la vua cua tat ca cac vi than.
Dong 61 đen 64 tom tat toan bo van ban tren.


Bi hu hai Phan lo va cac đuong vach tren tam bia đa la minh chung cho thay no đa khong đuoc bao quan tot trong thoi ky co xua. Theo cac tai lieu nghien cuu, tam bia Shabaka bi hu hong nhu vay la do no đa đuoc dung lam tam đa cho coi xay. Tai lieu som nhat đa đua ra gia thuyet nay la vao nam 1821, đuoc cat giu tai Bao tang Anh.
Nhieu vi tri tren tam bia cung đa bi tay xoa co chu đich vao thoi ky Hau nguyen Ai Cap. Đien hinh la ten cua than Set (dong 7) đa bi mat đi, mot vi than bi cho la mang nhieu toi loi vao thoi điem đo. Ngoai ra, chinh vua Psamtik II hoac Psamtik III (Vuong trieu thu 26) đa xoa ten cua Shabaka ra khoi tam bia. Psamtik III sau đo khac ten ong len đo, nhung đa bi nguoi Ba Tu gach đi trong cuoc chinh phat cua ho.


Chu thich = Tham khao =
Bodine, Joshua J. (thang 4 nam 2009). "The Shabaka Stone: An Introduction" (PDF). Studia Antiqua 7 (1): 1 – 21.
El Hawary, Amr (2007). "New Findings About the Memphite Theology". Trong Goyon, Jean-Claude; Cardin, Christine (bien tap). Proceedings of the Ninth International Congress of Egyptologists. Leuven (Belgium): Peeters Publishers & Department of Oriental Studies.