Kinh te Đai Viet thoi Le so phan anh nhung van đe lien quan toi hoat đong kinh te nuoc Đai Viet vao thoi Le so (1428-1527) trong lich su Viet Nam.
Sau cuoc chien đanh đuoi quan Minh, nha Hau Le bat tay xay dung lai nen kinh te nuoc Đai Viet bi tan pha. Nong nghiep, thu cong nghiep đuoc phuc hoi, rieng ngoai thuong bi chinh sach "trong nong uc thuong" lam han che. He thong đon vi tien te đuoc đieu chinh va ap dung on đinh ke tu thoi Le Thai Tong.


Nong nghiep = Chinh sach thuc đay =
Nam 1428, sau khi quan Minh ve nuoc, Le Thai To lenh cho con em cac tuong va cac đau muc ve que nhan ruong đat cay cay. Nam 1429, ong lai ra lenh: vuon cua cac quan o kinh thanh đeu phai trong hoa hoac rau đau, neu bo hoang se bi thu hoi.
Vua thu tu la Le Thanh Tong cung tiep thu tu tuong cua Le Thai To, quy đinh trong Luat Hong Đuc: neu ruong đat cong co cho bo hoang thi quan trong coi phai tau len đe chia cho nguoi cay ruong khai khan, neu khong se bi xu toi.


= Lap đon đien =
Nha Le ke tuc cac trieu đai truoc, cho cac tu binh nguoi Minh va nguoi Chiem Thanh khi khai pha nhung vung đat moi, lap thon xom. Cac cong than Trinh Kha, Nguyen Xi, Le Thu, Tran Lan… đuoc cap tu binh đe đi khai hoang. Nhung vung đat moi đuoc thanh lap mang ten ve, so đuoc hinh thanh o ven song thuoc huyen Hung Nguyen, Thien Bao, Dien Chau…
Sang thoi Le Thanh Tong, chinh sach đon đien đuoc thuc hien rong rai. Vua ban chieu lap đon đien, mo rong quy mo cac đon đien tai cac đia phuong, tan dung suc lao đong cua nguoi luu vong, toi đo. Toi nam 1481, trong ca nuoc co 43 đon đien. Cac đon đien o Bac Bo thuong nho va mang ten xa; trong khi cac đon đien tu Thanh Hoa tro vao rong lon hon va mang ten huyen, do nhung vung đat nay con nhieu noi chua đuoc khai thac.


= Di dan va khan hoang =
Khong chi tan dung suc lao đong cua tu binh va nguoi pham toi, nha Le con chu trong toi luc luong lao đong la nong dan tai cac đia phuong đe mo mang nhung vung đat hoang. Thoi Le Thanh Tong hinh thanh hai loai ruong moi la "ruong chiem xa" va "ruong thong cao":

Ruong thong cao la ruong bo hoang o cac lang xa đuoc trieu đinh cho phep cay cay sau khi tau bao len. Nguoi khai pha đuoc huong loi tren ruong cay cay đo va truyen cho con chau nhung khong đuoc bien thanh ruong tu huu
Ruong chiem xa cung la ruong khan hoang nop thue, lam đuoc tren dien tich bao nhieu thi đuoc huong loi sau khi nop thue va co the xin lam ruong tu.
Voi chinh sach khan hoang va cho phep nguoi nong dan đuoc so huu ruong tu, nha Le đa khuyen khich đuoc suc san xuat nong nghiep tang đang ke, giam bot mau thuan trong xa hoi ve ruong đat


= Che đo ruong đat =
Ruong đat thoi Le so chia hai loai chinh la ruong cong va ruong tu.
Ruong cong goi la quan đien. Trong so ruong cong, mot bo phan đuoc đem phong thuong cho cac cong than, ban cho cac quy toc va quan lai, goi la loc đien. Ruong đat tren thuc te co khong đu đe thuc hien chinh sach loc đien nay, do đo chinh sach chi thuc hien đuoc mot phan, do đo tren danh nghia giay to cac quy toc va quan lai đuoc huong 10 phan song thuc te chi đuoc cap phat khoang 1/10 – 1/5.
Mot bo phan khac trong ruong cong, đat cong va đat hoang đuoc ke khai, đo đac va chia cho cac hang tu tuong, quan, quan, dan toi ca nguoi gia yeu, co qua o cac đia phuong đuoc huong. Đo goi la che đo quan đien.
Ruong tu thoi Le so chu yeu nam trong tay cac quy toc, quan lai va đia chu chiem huu. Mot bo phan nho khac trong tay nong dan co ruong tu canh tac.


= Tri thuy va lam thuy loi =
Đap đe va lam thuy loi la yeu cau cap bach cua san xuat nong nghiep. Cac đoi vua Le Thai Tong đen Nhan Tong, Thanh Tong, Hien Tong đeu rat quan tam đen viec nay. Cac vua Le cho đao va khoi cac kenh o Truong Yen, Thanh Hoa, Nghe An; đao song Binh Lo tu Lanh Canh đen cau Phu Lo, khai cac kenh o Thanh Hoa, Nghe An, Thuan Hoa, khai cu An Phuc xuong cu Thuong Phuc.
Thoi Le Thanh Tong, viec đap đe song va đe bien đuoc chu trong hon cac thoi truoc. Con đe chong nuoc man đap trong nien hieu Hong Đuc đuoc goi la đe Hong Đuc dai gan 25 km, hien van con dau tich tai phia bac huyen Hai Hau.
Nam 1475, Le Thanh Tong ra sac lenh ve sua đap đe đieu va đuong sa. Cung nam, ong đat ra chuc quan Ha đe đe trong coi đe đieu va chuc quan Khuyen nong đe đon đoc nhan dan viec cay cay.
Trinh đo san xuat nong nghiep thoi Le so tuy co đuoc nang len so voi cac đoi truoc nhung nhin chung khong co chuyen bien quan trong. Nong nghiep van đien hinh la trinh đo ky thuat cua nen san xuat tieu nong dua tren suc lao đong va kinh nghiem lau đoi, voi nhung cong cu tho so, nho be.


Thu cong nghiep = Thu cong nghiep nhan dan =
Khi nong nhan, nguoi nong dan thuong lam nhung cong viec det vai, lam non, đan lat... San xuat san pham chu yeu đe giai quyet nhu cau gia đinh, mot so khac phuc vu thi truong đia phuong.
Cac lang nghe thu cong chuyen nghiep noi tieng đuong thoi co:

Son Tay: huyen Bat Bat co nghe lam dau, gai, đay; huyen Tam Nong co nghe lam che tai meo, sap vang sap trang, lang Nguyen Than det vai, huyen Tien Phong det lua
Son Nam: huyen Thanh Oai det lua, huyen Kim Bang lam the; xa Hoang Mai huyen Thanh Tri va xa Binh Vong huyen Thuong Phuc nau ruou sen, ruou cuc, xa Đong Thai nau ruou nep. Nhung lang ruou nay rat noi tieng, đe tien cong trieu đinh va dung trong cac dip le đon bon mua.
Kinh Bac: lang Bat Trang, Gia Lam lam bat chen; lang Hue Cau huyen Van Giang nung voi
Nghe An: huyen Tuong Duong det vai thua, huyen Thach Ha lam the mong
Quang Nam: xa Tu Minh huyen Tuy Vien lam to gai, xa Mien Son huyen Tuy Vien det lua mau huyen
Lang Son: chau Yen Bac co nghe lam gam theu, cac chat thom. San pham dung lam đo tien cong.


= Cuc Bach cong =
Cuc Bach cong la hinh thuc to chuc san xuat thu cong nghiep cua trieu đinh. Đay la noi chuyen san xuat ra cac san pham phuc vu cho cung vua nhu tien, vu khi, cac đo nghi truong, đo dung vua quan, đo trang suc... Hang nam, trieu đinh cu nguoi ve cac đia phuong cung cac quan phu, huyen co nhiem vu đe cu nhung tho lanh nghe len Cuc Bach cong.
Cong tuong la che đo lao đong cuong buc, to chuc thanh đoi ngu nhu quan linh. Do che đo cong tuong co tinh troi buoc nguoi tho thu cong nen ho khong hung thu voi cong viec trung tap cua trieu đinh. Do đo nhieu nguoi đa phan ung, Luat Hong Đuc đa co nhung đieu khoan tri toi ho.


= Cac nghe thu cong nghiep =
Nghe gom: đien hinh o Chu Đau huyen Thanh Lam, phu Nam Sach, tran Hai Duong va lang Bat Trang (Gia Lam, Ha Noi)
Nghe det: Noi tieng tai kinh thanh Thang Long co cac phuong det noi tieng nhu Thuy Chuong, Nghi Tam. Tai Hai Duong co 3 ap noi tieng la Mao Đien (huyen Cam Giang), Ho Am va ap Bat Be (huyen Đong Lai, nay la huyen Vinh Lai).
Nghe son: dung trang tri o hau het cac đen tho dinh thu o đong bang Bac Bo. San pham noi tieng xuat phat tu lang Binh Vong, huyen Thuong Tin (Ha Noi) voi ong to la Tran Lu.
Nghe cham khac đa: Noi tieng nhat la lang Kinh Chu thuoc phu Kinh Mon (Hai Duong). Hau het đan ong tai lang Kinh Chu đeu biet nghe cham đa.
Nghe in moc ban: Noi tieng nhat la 2 lang Hong Luc va Lieu Trang (phu Ha Hong, Hai Duong). Su thang tien ve trinh đo cua nghe nay co ghi nhan su du nhap ky thuat cua Trung Quoc.


Thuong mai = Noi thuong =
Kinh đo Thang Long la trung tam buon ban lon nhat va sam uat nhat. Do co uu the ve vi tri, nhung nguoi buon ban muon đen Thang Long bang đuong bo hay đuong song đeu thuan tien.
Truc giao thong chinh trong nuoc la song Nhi Ha (song Hong), đoan chay qua noi thi dai gan 5 km. He thong song To Lich – Kim Nguu, trong nhieu the ky van an thong voi song Nhi Ha va Ho Tay, co tac dung la he thong giao thong noi thi hieu qua cho noi thuong.
O cac đia phuong, moi xa co mot cho hoac mot vai xa lan can co mot cho chung. Cho hop hang ngay hoac theo nhung ngay nhat đinh trong thang goi la ngay phien cho. Thoi Le Thanh Tong ra quy đinh cac lang mo cho sau phai đinh ra phien sau ngay phien cho cua cac lang xung quanh đe tranh viec tranh chap an chan moi hang cua cac lai buon. Ngoai ra, Luat Hong Đuc co quy đinh cam nhung hanh đong sach nhieu va thu thue qua cao đoi voi cac cho.


= Ngoai thuong =
Nha Hau Le cung nhu nhieu trieu đai phong kien phuong Đong khac co chinh sach "trong nong uc thuong", mot phan ly do xuat phat tu nhu cau tu ve đe ngan ngua do tham cua nuoc ngoai đe bao ve lanh tho.
Tren cua ai doc bien gioi mien duyen hai, trieu đinh lap co quan kiem soat ngoai thuong rat khat khe. Nhung nha buon ngoai quoc đen Đai Viet buon ban phai vao nhung noi quy đinh nhu Van Đon, Can Hai, Hoi Thong, Hoi Trieu, Thong Lanh, Phu Luong, Tam Ky, Truc Hoa, khong đuoc tu y vao cac tran. Nhan dan va quan lai vung duyen hai tu y mua hang hoa cua nguoi nuoc ngoai hoac đon tiep cac thuyen buon thi se bi nghiem tri, phat tien rat nang, tu 50 quan đen 200 quan.
Nhieu quan lai nha Le đa tan dung co hoi đi su đe mua hang hoa ve ban trong nuoc kiem loi. Đe han che viec quan lai mua ban hang hoa voi Trung Quoc, nha Le ra quy đinh: su than nao mau hang ve se bi kham xet, tich thu va trung bay trong trieu đe beu roi moi cho mang ve. Viec kham xet du thanh thuong le nhung viec mua ban cua cac quan van pho bien.
Nhieu nguoi Hoa van len lut qua lai bien gioi buon ban voi nguoi dan Viet. Su ngan cam ngat ngheo cua nha Minh sau đo khien mot bo phan nguoi Hoa vuot bien gioi sang roi khong dam tro ve, o lai sinh song tai Đai Viet. Do đo sau nhieu nam, hinh thanh mot tang lop nguoi Hoa chuyen kinh doanh buon ban ngay cang đong.
Su ngan cam khat khe cua trieu đinh khien ngoai thuong phat trien rat kem. Chinh sach nghiem ngat đo la  tro luc kim ham su phat trien kinh te hang hoa, lam cho qua trinh tach roi thu cong nghiep ra khoi nong nghiep va qua trinh phat trien cua cac đo thi rat kho khan.


Tien te Tien đau thoi Le so chi co muc quan he giua cac đon vi la 50 đong = 1 mach (tien), thap hon so voi thoi Tran (69-70 đong = 1 tien) (thoi Ly truoc đo chua đuoc su sach đe cap ve he thong đon vi tien te).
Thoi Le Thai Tong, nam 1439 vua ra quy đinh 1 quan = 10 tien (mach) = 600 đong, tuc la 1 tien (mach) = 60 đong. He thong đon vi nay tu đo đuoc dung on đinh trong cac đoi vua sau, qua nha Mac, thoi Le trung hung toi khi nha Nguyen cham dut, nghia la trong hon 500 nam, đen luc che đo phong kien Viet Nam ket thuc.
Cac vua nha Le so đa cho đuc tat ca 14 đong tien. Tru Le Bang va Le Do, tat ca cac vi vua con lai, ke ca Le Nghi Dan, đa ban hanh tien mang nien hieu cua minh.


Xem them Nong nghiep Đai Viet thoi Le so
Thuong mai Đai Viet thoi Le so
Thu cong nghiep Đai Viet thoi Le so


Tham khao Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc
Luc Đuc Thuan, Vo Quoc Ky (2009), Tien co Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Đo Van Ninh (1992), Tien co Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Giao duc


Chu thich