Bolivia, quoc hieu la Nha nuoc Đa dan toc Bolivia, la mot quoc gia noi luc o trung tam Nam My, giap Brasil o phia bac va phia đong, Paraguay va Argentina o phia nam, Chile va Peru o phia tay.


Lich su = Thoi ky thuoc đia =
Lanh tho hien la Bolivia tung đuoc goi la "Thuong Peru" hay "Charcas" va nam duoi quyen cai quan cua Pho vuong Lima. Chinh phu đia phuong thuoc Audiencia de Charcas ly so tai Chuquisaca (La Plata — Sucre hien đai). Bolivia la noi xuat xu quang mo bac lam giau co cho Đe che Tay Ban Nha voi nguon nhan cong tho dan phuc dich đeu đan. Khi trieu đinh Tay Ban Nha suy yeu trong nhung cuoc chien tranh Napoleon, tinh than đoc lap chong che đo thuoc đia troi day.


= Nen cong hoa va bat on kinh te (1809) =
Phong trao đoc lap manh nha tu nam 1809, nhung phai sau 16 nam chien tranh nen cong hoa moi khai sinh ngay 6 thang 8 nam 1825 (xem Chien tranh gianh đoc lap Bolivia). Quoc hieu cho quoc gia moi la "Bolivia" đe vinh danh nha cach mang Simon Bolivar, nguoi đa co cong pha bo nen cai tri cua trieu đinh Tay Ban Nha o Nam My chau.
Nam 1836, Bolivia do Thong che Andres de Santa Cruz lanh đao xua quan xam lang Peru hau đua Luis Orbegoso len lam tong thong. Orbegoso truoc đo đa lam tong thong Peru nhung bi phe đoi lap truat phe. Qua nam sau 1837 Peru chinh thuc nhap voi Bolivia lam mot nuoc thong nhat voi ten la Confederacion Peru-Boliviana. Santa Cruz thang len lam Giam quoc Toi cao (Supremo Protector de la Confederacion). Cac nuoc Anh va Phap đeu cong nhan hiep quoc moi nhung lan bang la Chile khong nhin nhan chinh the cua Santa Cruz va đem quan tan cong  vuot bien gioi. Chile tuyen chien ngay 28 thang 12 nam 1836. Đong minh cua Chile la Argentina theo sau, khai chien ngay 9 thang 5 nam 1837. Santa Cruz tu cam quan đanh lui đuoc ca hai. Argentina va Chile đeu thua. Sau tran Paucarpata gan Arequipa, Chile phai ky Hoa uoc Paucarpata trong đo co nhung đieu khoan nhu

Quan Chile triet thoai khoi lanh tho Peru-Bolivia
Chile hoan lai cac chien loi pham nhu tau thuyen bat đuoc trong cuoc chien
tai lap mau dich giua hai ben
Nguoc lai Hiep quoc Peru-Bolivia se hoan tra khoan no cu cua Peru cho Chile.
Tinh hinh tuong nhu xong nhung cong luan o Chile lay lam bat binh đoi xe hiep uoc. Chile lai lam chien keo quan sang đanh Peru-Bolivia lan nua. Trong tran Yungay Santa Cruz đai bai, phai tron sang Ecuador nam 1939. Lien minh Peru-Bolivia cung tan vo. Peru va Boliva tro lai thanh hai nuoc đoc lap.
Ben Peru thi Tuong Gamarra len lam tong thong co tham vong dung lai the che cu gom hai nuoc Peru va Bolivia ve lam mot nen mo cuoc xam lang Bolivia. trong tran Ingavi ngay 20 thang 11 nam 1841, Gamarra tu tran. Quan Peru thua to con quan Bolivia duoi su chi huy cua tuong Jose Ballivian lai mo cuoc phan cong chiem đuoc hai cang Arica buoc Peru phai cau hoa. Hai ben ky ket hoa uoc nam 1842, chinh thuc đinh chien.
Vi mot giai đoan bat on chinh tri va kinh te đau the ky muoi chin, su yeu kem cua Bolivia đa đuoc the hien trong cuoc Chien tranh (1879–83), trong đo ho mat loi ra bien, va cac mo nitrat giau co, cung cang Antofagasta, cho Chile. Tu khi đoc lap, Bolivia đa mat mot nua lanh tho cho cac quoc gia lang gieng vi nhung cuoc chien. Bolivia cung mat Bang Acre (đuoc đat ten nhu vay vi đay la noi san xuat cao su) khi Brazil thuyet phuc bang nay ly khai khoi Bolivia nam 1903 (xem Hiep uoc Petropolis).
Su tang gia bac tren the gioi đa mang lai cho Bolivia mot su on đinh chinh tri va thinh vuong đang ke trong nhung nam 1800. Đau the ky muoi chin, thiec đa thay the bac tro thanh nguon tai nguyen mang lai su thinh vuong cho nuoc nay. Cac chinh sach tu do tu ban va su chuyen tiep chinh phu voi quyen quan ly kinh te, chinh tri trong tay tang lop uu tu tiep tuc keo dai trong ba muoi nam đau the ky hai muoi.
Đoi song cua nguoi dan ban xu, chiem đa phan dan cu, van con te hai. Ho buoc phai lam viec duoi nhung đieu kien co lo tai cac khu mo rong lon hau nhu van trong tinh trang phong kien, ho bi cam tiep can giao duc, co hoi kinh te, hay tham gia vao hoat đong chinh tri. Su that bai cua Bolivia trong Chien tranh Chaco (1932–35) voi Paraguay đa đanh dau mot buoc ngoat.


= Su noi len cua Phong trao Cach mang Quoc gia (1951) =
Phong trao Cach mang Quoc gia (MNR) đa noi len voi tu cach mot đang đuoc ung ho rong khap đat nuoc, MNR đa lanh đao thanh cong cuoc cach mang nam 1952. O thoi Tong thong Victor Paz Estenssoro, Phong trao Cach mang Quoc gia, duoi suc ep manh me cua cong luan, đa đua quyen Pho thong đau phieu vao cuong linh chinh tri cua ong, va tien hanh mot chien dich cai cach ruong đat sau rong, thuc đay giao duc nong thon va quoc huu hoa nhung mo thiec lon nhat cua quoc gia.
Hai muoi nam cam quyen voi tinh trang hon loan khien MNR bi chia re. Nam 1964, mot hoi đong quan su đa lat đo Tong thong Paz Estenssoro khi ong nay bat đau nhiem ky thu ba cua minh. Cai chet nam 1969 cua Tong thong Rene Barrientos Ortuno, mot cuu thanh vien cua hoi đong quan su va đuoc bau lam Tong thong nam 1966, đa dan toi su tiep noi cua mot loat chinh phu yeu kem. Nhan thay tinh hinh mat trat tu cong cong va su noi len cua Hoi đong Nhan dan, quan đoi, MNR va cac to chuc khac đa đua Đai ta (sau nay la tuong) Hugo Banzer Suarez len lam tong thong nam 1971. Banzer cam quyen voi su ung ho cua MNR tu nam 1971 toi nam 1974. Sau đo, khong the kien nhan voi tinh trang chia re trong lien minh, ong đa thay the cac quan chuc dan su bang nhung thanh vien trong cac luc luong vu trang va đinh chi cac hoat đong chinh tri. Nen kinh te đa co buoc tang truong an tuong trong hau het thoi ky cam quyen cua Banzer, nhung nhung vu vi pham nhan quyen va cuoi cung la nhung cuoc khung hoang thue khoa khien su ung ho ong suy giam. Ong buoc phai to chuc bau cu nam 1978, va Bolivia mot lan nua lai roi vao thoi ky bat on chinh tri.


= Cac chinh phu quan su: Garcia Meza va Siles Zuazo (1978) =
Nhung cuoc bau cu nam 1979 va 1981 khong co ket qua cuoi cung va bi anh huong boi nhung manh khoe gian lan. Cac cuoc đao chinh, phan đao chinh va cac chinh phu lam thoi thay nhau xuat hien. Nam 1980, Tuong Luis Garcia Meza Tejada đa tien hanh mot cuoc đao chinh vu luc va khong khoan nhuong khong đuoc long dan. Ong tim cach lay long ho bang cach hua hen chi nam quyen luc trong vong mot nam. (Cuoi nam, ong tien hanh mot chien dich tuyen truyen tren TV đe tu nhan minh đang đuoc long dan, va tuyen bo: "Bueno, me quedo," hay, "Đuoc roi; Toi se o lai [chuc vu]." Ong đa bi ha be chi mot thoi gian ngan sau đo.) Chinh phu cua ong noi tieng ve thanh tich vi pham nhan quyen, buon lau ma tuy, va quan ly kinh te kem; trong thoi tong thong cua ong tinh hinh lam phat bat đau tro nen toi te va se gay anh huong nang ne toi nen kinh te Bolivia sau đo. Sau khi bi ket an vang mat vi cac toi ac gom ca giet nguoi, Garcia Meza đa bi dan đo tu Brazil va bat đau thu an tu 30 nam nam 1995.
Sau mot cuoc noi day quan su buoc Garcia Meza ra đi nam 1981, ba chinh phu quan su khac tiep noi trong vong muoi bon thang phai đoi đau voi nhieu van đe ngay cang gay gat tai Bolivia. Tinh trang bat on buoc quan đoi phai trieu tap Nghi vien đa đuoc bau nam 1980 va cho phep ho lua chon mot lanh đao hanh phap moi. Thang 10 nam 1982, hai muoi hai nam sau khi cham dut nhiem ky đau tien cua minh (1956-60), Hernan Siles Zuazo mot lan nua đuoc bau lam Tong thong.


= Sanchez de Lozada va Banzer: Tu do hoa kinh te (1993-2001) =
Sanchez de Lozada theo đoi mot chuong trinh cai cach kinh te xa hoi đay tham vong. Thay đoi quyet liet nhat do chinh phu Sanchez de Lozada đe xuong la chuong trinh "tu ban hoa", theo đo cac nha đau tu, chu yeu la tu nuoc ngoai, đuoc quyen so huu va đieu khien 50% doanh nghiep cong cong nhu tap đoan dau mo quoc gia, he thong vien thong, cac cong ty hang khong, đuong sat, va cac co so đien luc đe đoi lay nguon von đau tu cua ho. Nhung cuoc cai cach va viec co cau lai nen kinh te bi mot so thanh phan trong xa hoi phan đoi manh me, ho xui giuc cac cuoc phan khang, mot đoi khi la phan khang bao luc, đac biet tai La Paz va vung trong cay coca Chapare, tu nam 1994 đen nam 1996. Chinh phu Sanchez de Lozada theo đuoi chinh sach cung cap boi thuong tien mat cho nhung nguoi tu nguyen pha bo cay thuoc phien trong bat hop phap tai vung Chapare. Chinh sach nay khong khien luong san xuat coca sut giam nhieu, va vao giua thap nien 1990 Bolivia chiem mot phan ba luong canh tac coca đe che bien thanh cocaine cua the gioi.
Trong thoi gian nay, to chuc lao đong cua Bolivia, Central Obrera Boliviana (COB), ngay cang cho thay su bat luc trong viec đoi đau hieu qua voi thach thuc tu chinh sach cua chinh phu. Mot cuoc đinh cong cua cac giao vien xay ra nam 1995 va that bai boi COB khong the to chuc su ung ho tu phia cac thanh vien cua minh, gom ca cac cong nhan nha may va cong nhan xay dung. Nha nuoc cung su dung thiet quan luat lam vu khi han che toi đa anh huong cua cuoc đinh cong nay. Cac giao vien nam duoi su lanh đao cua nhung nguoi Trotskyist, va đuoc coi la thanh phan mang tinh chien đau cao nhat trong COB. That bai cua ho la cu đanh manh vao COB. Danh tieng cua COB cung sut giam vi nhung vu scandal tham nhung va tranh gianh noi bo trong nam 1996.
Trong cuoc bau cu nam 1997, Tuong Hugo Banzer, lanh đao phe Quoc gia Hanh đong Dan chu (DNA), va cung la nha cuu đoc tai giai đoan (1971-1978), thang 22% so phieu bau, trong khi ung cu vien cua MNR chiem 18%. Tuong Banzer thanh lap mot lien minh voi cac đang DNA, MIR, UCS, va CONDEPA đe chiem đa so ghe trong Nghi vien Bolivia. Nghi vien bau ong lam tong thong va ong ta tuyen the nham chuc ngay 6 thang 8 nam 1997. Trong chien dich tranh cu, Tuong Banzer đa hua hen ngung cuoc tu nhan hoa cong ty dau khi nha nuoc, YPFB. Du voi vi the yeu ot trong cuoc đoi mat voi cac tap đoan quoc te, hanh đong nay cua Bolivia duong nhu khong the xay ra.
Chinh phu Banzer ve co ban van tiep tuc cac chinh sach tu do hoa thi truong va tu nhan hoa cua chinh phu tien nhiem, va đa đat đuoc muc đo tang truong kinh te kha tu giua thap nien 1990 cho toi ba nam đau cam quyen. Sau đo, nhung yeu to vung, quoc te va trong nuoc đa gop phan lam kinh te sut giam. Cac cuoc khung hoang tai chinh tai Argentina va Brazil, gia xuat khau hang hoa tren the gioi giam sut, va luong nhan cong lam viec trong khu vuc trong cay bat hop phap cay coca cung giam khien nen kinh te Bolivia suy thoai. Trong linh vuc cong cong, mot luong lon đau tu cung mat mat do tinh trang tham nhung. Cac yeu to đo khien nhung cuoc phan khang xa hoi o nua sau nhiem ky chinh phu Banzer khong ngung gia tang.
Cuoi nhiem ky cua minh, Tong thong Banzer đua ra chinh sach su dung cac đon vi canh sat đac biet đe tru tiet tinh trang trong bat hop phap coca tai vung Chapare. Chinh sach nay đa thanh cong trong viec lam sut giam đot ngot va manh me keo dai bon nam trong san luong trong cay coca tai Bolivia, toi muc nuoc nay khong con la mot nha cung cap cay coca đe chiet xuat heroine lon nua. Nhung nguoi that nghiep trong nganh trong cay đo vao thanh pho, đac biet tai El Alto, khu o chuot canh La Paz. Đang MIR cua Jaime Paz Zamora tiep tuc hop tac voi lien minh trong suot thoi gian cam quyen cua chinh phu Banzer, ung ho chinh sach nay (đuoc goi la Ke hoach Pham gia).
Ngay 6 thang 8 nam 2001, Banzer tu chuc sau khi đuoc chan đoan ung thu. Ong chet chua đay mot nam sau đo. Vi pho tong thong cua Banzer, nguoi tung đuoc đao tao tai My, Jorge Fernando Quiroga Ramirez, len lam tong thong not nam đo.


= Cuoc bau cu nam 2002 =
Hien phap Bolivia đa cam Quiroga chay đua vao cac chuc vu nha nuoc nam 2002.
Trong cuoc bau cu quoc gia thang 6 nam 2002, cuu Tong thong Gonzalo Sanchez de Lozada (MNR) ve đau voi 22.5% so phieu bau, tiep sau la nguoi ung ho viec trong cay coca va la lanh đao cua nhung nguoi nong dan ban xu Evo Morales (Phong trao huong toi Chu nghia xa hoi, MAS) voi 20.9%. Morales chien thang ung cu vien theo chu nghia dan tuy Manfred Reyes Villa thuoc Luc luong Cong hoa Moi (NFR) voi chi 700 phieu bau tren toan quoc, kiem đuoc mot vi tri trong cuoc chay đua nghi vien voi Sanchez de Lozada ngay 4 thang 8 nam 2002.
Mot thoa thuan vao thang 7 giua MNR va đang MIR o vi tri thu tu, mot lan nua nam duoi su lanh đao cua cuu tong thong Paz Zamora, ro rang đa đam bao vi tri cua Sanchez de Lozada trong cuoc tranh cu nghi vien, va vao ngay 6 thang 8 ong tuyen the nham chuc lan hai. Cuong linh cua MNR nhan manh ba muc tieu: phuc hoi kinh te (va tao viec lam), chong tham nhung, phat trien xa hoi.


= Cuoc Khung hoang xa hoi hien tai va viec quoc huu hoa cac nguon tai nguyen hydrocarbon (2000-2005) =


= Tong thong nguoi tho dan chau My: Evo Morales =

Bolivia to chuc tong tuyen cu ngay 18 thang 12 nam 2005. Hai ung cu vien chinh la Juan Evo Morales Ayma thuoc đang Phong trao huong toi Chu nghia Xa hoi (MAS), va Jorge Quiroga, lanh đao Đang Quyen luc Dan chu va Xa hoi (PODEMOS) va cuu lanh đao đang Accion Democratica Nacionalista (DNA).
Morales thang cu voi 53.74% so phieu, chiem ty le cao hiem thay trong lich su Bolivia. Ong tuyen the nham chuc ngay 22 thang 1 nam 2006 voi nhiem ky nam nam. Truoc khi ong chinh thuc nham chuc tai thu đo La Paz, ong cho tien hanh truoc đam đong hang nghin nguoi Aymara va đai dien cac phong trao canh ta tu khap chau My Latinh nghi thuc co truyen cao yet troi đat cua nguoi Aymara o di chi Tiwanaku. Du chi mang tinh cach tuong trung, Morales nhan manh vai tro ong đai dien khong nhung rieng cua tho dan thuoc sac toc Aymara, ma ca cac sac toc noi tieng Quechua. Đo la lan đau tien ke tu the ky 16 khi nguoi Tay Ban Nha chinh phuc Nam My đen nay, sau hon 500 nam bi tang lop hau due nguoi Au chau cai tri, mot nguoi tho dan ban đia moi nam đuoc đia vi quyen the so mot. Ong cho minh la nguoi sang trang lich su mo đau mot ky nguyen moi cho Bolivia.
Morales voi cuong vi tong thong khi chap chinh chon chinh sach đoi lap voi chien dich bai tru ma tuy cua Hoa Ky. Trong khi Hoa Ky trien khai "Plan Dignidad" đe loai tru viec trong cay coca va tieu diet nguon san xuat heroin, Morales coi cay coca la sinh ke cua nong dan ngheo va bac bo nhung bien phap ngan cam cua Hoa Ky. Morales chu truong duy tri mot thi truong hop phap cho la coca va khuyen khich xuat khau nhung san pham coca hop phap.
Ngay 1 thang 5 nam 2006, Morales thong bao ke hoach thu hoi cac doanh thuong quang mo hydrocarbon cua Bolivia. Tren giay to chinh phu tuyen bo rang quoc huu hoa khong phai la mot cuoc tuoc đoat nhung quan đoi đuoc đieu đong chiem cu 56 co so san xuat khi gas va hai nha may loc dau (cua Petrobras). Hai xuong nay chiem 90% nang suat loc dau cua Bolivia. Morales lai ra thong bao ra han 180 ngay buoc moi cong ty nang luong nuoc ngoai phai chuyen nhuong cho chinh phu Bolivia 82% quyen so huu va loi nhuan. Moi cong ty đeu tuan thu du mien cuong. Voi luong hydrocarbon lon, Bolivia đa thu gon nguon san xuat, roi ban lai qua he thong ong dan cua Petrobras cho Brasil, mot nuoc von thieu nhien lieu. Doanh thu quoc gia cua Bolivia tang manh vi san luong khai thac tang gap đoi. Rieng loi nhuan cho cong quy tu hydrocarbon tang gap bay lan: tu $731 trieu USD len $4,95 ty USD. Nan đoi ngheo va that nghiep giam manh.
Ve mat chinh tri Morales xuc tien viec tu chinh hien phap, lap ra hoi đong tu hien ngay 6 thang 8 nam 2006 đe khac phuc đia vi phap ly thua thiet cua tho dan. Viec ban thao gap be tac vi khong đat đuoc đuoc 2/3 so phieu toi thieu đe tu chinh. Morales va đong đang ben đon phuong đoi quy thuc, cho la chi can 50% + 1 la đu; phe đoi lap lien keu goi dan chung xuong đuong phan đoi. Nhieu cuoc bieu tinh dien ra tren khap đat nuoc vao cuoi nam 2006, co khi dan đen bao đong. Mien đong Bolivia noi co nhieu quang mo hydrocarbon thi no ra phong trao ly khai. Morales đanh nhuong bo, đong y mo cuoc trung cau dan y đe tu hien chu khong dung co che quoc hoi nua.
Nam 2008 Morales đac the trong cuoc trung cau dan y, thong qua mot hien phap moi roi lai tai đac cu tong thong nam 2009. Morales đay manh chinh sach thien ta, gia nhap BancoSur va Cong đong cac Quoc gia My Latin va Caribe (Community of Latin American and Caribbean States).


 Trung cau dan y va y đinh Tu hien  Ngay 21 thang 2 nam 2016, Morales mo cuoc trung cau dan y lan nua chu truong thay đoi hien phap đe bo đieu khoan han che tong thong chi đuoc lam ba nhiem ky ma thoi đe mo đuong cho chinh minh ra tranh ung cu ky bon. Ket qua la 51% phieu chong viec tu chinh hien phap. Morales that bai. Tuy nhien Morales đam đon len Toa an Hien phap va đuoc chap thuan nam 2017.


 Tu chuc  Thang 10 nam 2019 Morales ra tranh cu lan thu tu nhung vi chi đat 45% (thay vi ≥50%) nen phai qua vong nhi voi đoi thu la cuu tong thong Carlos Mesa. Mesa đuoc 38% so phieu. Morales bi cao buoc la tham nhung va tham quyen co vi. Morales tuyen bo thang vong nhi nhung ban bao cao cua quan sat vien quoc te thuoc To chuc cac Quoc gia chau My thi ghi nhan la co nhieu su "bat thuong", bat tin nhiem cuoc tuyen cu. Dan chung ram ro xuong đuong, phe thi ung ho, phe thi phan đoi Morales. Chinh phu đieu quan đoi ra dep nhung cac tuong lanh ra thong cao se khong đan ap đong bao. Cac co quan canh sat lai tham gia cac cuoc bieu tinh chong lai chinh phu. Ngay 10 thang 11 New York Times loan tin rang chi huy quan luc Bolivia la Tuong Williams Kaliman cung khuyen Morales "nen tu chuc đe van hoi hoa binh va on đinh va vi loi ich cua đat nuoc chung ta." Mat cho dua, Evo Morales tuyen bo tu chuc va đap may bay bo nuoc luu vong sang Mexico toi Thu Hai 11 Thang 11, 2019, cham dut 14 nam chap chinh. Chinh phu bo ngo vi pho tong thong, chu tich Thuong vien, chu tich Ha vien theo tuan tu đung ra se ke nhiem nhung tat ca đeu tu nhiem. Morales, cung voi cac nuoc thien ta Mexico, Cuba, Nicaragua va Venezuela len an su viec, cho đo cuoc đao chinh quan su.
Dau tinh hinh chua yen Pho chu tich Thuong vien Jeanine Anez đa len tieng keu goi cac đai dien dan cu nhom hop đe on đinh chinh phu va xuc tien cuoc bau cu moi. Ba đuoc Toa an Hien phap cong nhan kiem nhiem chuc vu tong thong Bolivia.


= Tong tuyen cu thang 10, 2020 =
Chua đay mot nam thi Bolivia to chuc tong tuyen cu. Đang Phong trao huong toi Xa hoi Chu nghia cua Morales đao nguoc the co va thang to duoi su lanh đao cua Luis Arce, nguoi truoc la tong truong Bo Kinh te thoi Morales. Đau nam 2021 Arce ra lenh bat giam Jeanine Anez vi toi tham gia đao chanh. Anez keu goi quoc te can thiep vi hanh đong cua Arce la tra thu chinh tri chu khong phai muc đich hinh su chinh đang.


Đia ly Bolivia nam o vung trung tam cua Nam My, voi toa đo 57°26'–69°38'W va 9°38'–22°53'S. Voi dien tich 1.098.581 kilomet vuong (424.164 dam vuong Anh), Bolivia la quoc gia lon thu 28 tren the gioi va la quoc gia lon thu nam o Nam My, trai dai tu Day Andes xuong Gran Chaco, Pantanal va mot phan rung mua Amazon. Trumg tam đia ly cua Bolivia đuoc goi la Puerto Estrella ("Star Port"), nam tren song Rio Grande tai tinh Nuflo de Chavez, phan bo Santa Cruz.
Bolivia co rat nhieu vung đa dang sinh thai trong lanh tho Bolivia. Cac cao nguyen phia tay đat nuoc nam trong day nui Andes va gom ca Altiplano Bolivia. Nhung vung đat thap phia đong bao gom nhieu vung rung nhiet đoi Amazon va Chaco. Điem cao nhat la Nevado Sajama o đo cao 6.542 met (21.463 ft) trong khu Oruro. Ho Titicaca nam o bien gioi giua Bolivia va Peru. Salar de Uyuni, song muoi lon nhat the gioi, nam o goc cuc tay nam đat nuoc, trong khu vuc Potosi.
Cac thanh pho lon gom La Paz, El Alto, Santa Cruz de la Sierra va Cochabamba.
Cong hoa Bolivia khong co đuong bo bien, nhung lai co đuong bien gioi quoc te tren bo voi 5 quoc gia thuoc Nam My:

Bolivia - Brasil: 3.400 km.
Bolivia - Peru: 900 km.
Bolivia - Chile: 861 km.
Bolivia - Argentina: 832 km.
Bolivia - Paraguay: 750 km.


= Khi hau =


Chinh tri Hien phap nam 1967, đuoc sua đoi nam 1994, quy đinh su can bang giua cac quyen hanh phap, lap phap va tu phap. Tuy nhien, nhanh hanh phap luon co nhieu suc manh va thuong tim cach co đuoc tieng noi quyet đinh trong Nghi vien, vai tro cua co quan nay chu yeu chi gioi han trong viec tranh luan va phe chuan cac sang kien lap phap cua phe hanh phap. Tu phap, gom Toa an toi cao va cac toa an cap khu vuc va cap thap khac, tu lau đa tai tieng voi nan tham nhung va thieu hieu qua. Qua cac lan sua đoi hien phap nam 1994, va phap luat, chinh phu đa đe xuat cac bien phap cai cach trong he thong tu phap va cong viec đang đuoc thuc hien.
Chin khu vuc tai Bolivia co nhieu quyen tu tri lon hon theo luat Phi trung uong hoa Hanh chinh nam 1995. Quyen tu tri cua khu vuc con tang hon nua khi lan đau tien cac Thong đoc (prefectos) khu đuoc bau cu truc tiep ngay 18 thang 12 nam 2005, sau nhung cuoc phan khang keo dai cua lanh đao khu Santa Cruz, nguoi ung ho quyen tu tri cao cua cac khu. Cac thanh pho va thi tran Bolivia đuoc đieu hanh boi cac vi thi truong va hoi đong do dan truc tiep bau ra. Nhung cuoc bau cu thanh pho đuoc to chuc ngay 5 thang 12 nam 2004, va cac hoi đong đuoc bau voi nhiem ky nam nam. Luat ve su tham gia cua dan chung thang 4 nam 1994, trao mot ty le lon nhung nguon thu quoc gia cho cac thanh pho tu do chi tieu, viec nay đa giup nhieu cong đong thuc hien tot nhung chuong trinh cai thien co so ha tang va dich vu.
Tong thong đuoc bau voi nhiem ky nam nam theo phuong thuc pho thong đau phieu. Vi tong thong đuoc bau Gonzalo Sanchez de Lozada đa tu chuc thang 10 nam 2003, va đuoc thay the boi pho tong thong Carlos Mesa. Toi luot minh Mesa lai đuoc Tham phan Toa an toi cao Eduardo Rodriguez thay thang 6 nam 2005. Sau thang sau, ngay 18 thang 12 nam 2005, lanh đao phe xa hoi nguoi ban xu, Evo Morales, đuoc bau lam tong thong.
Hoi đong Lap phap Đa dan toc la co quan lap phap luong vien cua Bolivia. Vien Dan bieu gom 130 thanh vien đuoc bau voi nhiem ky nam nam. Trong so đo thi 70 ghe do cac hat bau len con 60 ghe con lai thi cu tri bau truc tiep. Vien Thuong nghi si gom 27 ghe. Moi phan bo co ba nghi si bau len voi nhiem ky nam nam.
Theo Sach Ky luc Guinness, Bolivia đa trai qua 192 đot đao chinh, nam ky luc cao nhat the gioi.


= Phan cap hanh chinh =

Bolivia đuoc chia thanh chin phan bo: Beni, Chuquisaca, Cochabamba, La Paz, Oruro, Pando, Potosi, Santa Cruz va Tarija. Cac khu đuoc chia tiep thanh 100 tinh (provincias), cac tinh lai đuoc chia thanh nhieu tong (cantones), va khu đo thi (municipalidades).


= Tranh chap bo bien voi Chile =
Bolivia tro thanh mot quoc gia noi luc tu nam 1879 sau khi mat khu ven bien Litoral cho Chile trong cuoc chien tranh. Tuy nhien, nuoc nay thuc su co đuong thong ra Đai Tay Duong qua song Paraguay.
Tranh chap giua Chile va Bolivia bat nguon tu cuoc chien tranh (1879-1883), trong đo Bolivia va đong minh Peru bi that bai, phai ky Hiep uoc hoa binh va huu nghi, theo đo Bolivia mat 400 km bo bien va 120.000km2 đat cho Chile. Bolivia sau đo tim cach đoi lai lanh tho va đa nhieu lan cat đut quan he voi Chile khi cac no luc khong thanh. Ngay 24.4 chinh phu cua Tong thong Bolivia Evo Morales đa kien Chile ra Toa an Cong ly Quoc te o The Hague (Ha Lan) nham đoi lai đuong ra bien Thai Binh Duong bi mat trong cuoc chien voi Chile hoi the ky XIX.


Kinh te Bolivia la mot trong nhung nuoc ngheo nhat Nam My sau Guyana. Đay mot phan vi tinh trang tham nhung cao va vai tro thuc dan cua cac cuong quoc nuoc ngoai tu thoi thuc dan hoa. Nuoc nay rat giau tai nguyen thien nhien, va tung đuoc goi la mot chu "lua ngoi tren mo vang". Ngoai cac khu mo noi tieng, tung đuoc biet toi tu thoi Inca va sau đo bi nhung ke thuc dan Tay Ban Nha khai thac, Bolivia so huu mo khi gas tu nhien co tru luong lon thu hai Nam My sau Venezuela. Hon nua, El Mutun tai khu Santa Cruz chiem 70% luong sat va magnesium the gioi.
Tong san pham quoc noi (GDP) nam 2016 cua Bolivia đat 35.699 ty dollar My, đung thu 95 the gioi va đung thu 15 khu vuc My Latin. Tang truong kinh te khoang 2.5% moi nam va lam phat đuoc cho o muc 3% toi 4% nam 2002 (ty le nay nam 2001 duoi 1%).
Tinh the kinh te tri tre hien tai cua Bolivia co lien quan toi nhieu yeu to tu hai thap nien truoc đay. Tai hoa lon đau tien voi kinh te Bolivia xay ra khi gia bac giam manh trong thap nien 1980, đay la mot trong nhung nguon thu chinh cua Bolivia va cung la mot trong nhung nganh cong nghiep mo chinh cua ho. Tai hoa thu hai la su cham dut cua cuoc Chien tranh lanh cuoi thap nien 1980 va đau thap nien 1990 khi vien tro kinh te tu cac quoc gia phuong tay, nhung nuoc tung muon giu mot che đo thi truong tu do tai nuoc nay thong qua hoat đong ho tro tai chinh, rut đi. Tai hoa kinh te thu ba la chuong trinh xoa bo cay coca tai Bolivia do Hoa Ky ho tro, cay coca Bolivia tung chiem toi 80% nguyen lieu tho đe san xuat heroin tren the gioi o thoi đinh điem. Cung voi viec sut giam dien tich trong coca, mot nguon thu lon cho kinh te Bolivia mat đi, đac biet cho tang lop nong dan.
Tu nam 1985, chinh phu Bolivia đa đua ra mot chuong trinh on đinh kinh te vi mo va cai cach co cau đay tham vong nham muc tieu duy tri su on đinh gia ca, tao ra cac đieu kien can thiet cho su tang truong ben vung, va giam bot tinh trang khan hiem. Mot cuoc cai cach khu vuc hai quan lon trong nhung nam gan đay cung đa gop phan tang tinh minh bach trong khu vuc nay. Nhung thay đoi co cau quan trong nhat trong nen kinh te Bolivia lien quan toi viec tu ban hoa nhieu doanh nghiep trong linh vuc cong cong (Tu ban hoa trong hoan canh Bolivia la mot hinh thuc tu nhan hoa theo đo nhung nha đau tu đuoc 50% co phan va quyen quan ly cac doanh nghiep cong cong neu đong y đau tu truc tiep vao doanh nghiep voi thoi han nhieu nam chu khong phai tra tien truc tiep cho chinh phu).
Nhung cuoc cai cach lap phap dien ra cung thoi gian đa cho phep cac chinh sach tu do hoa thi truong đuoc ap dung, đac biet trong linh vuc hydrocarbon va vien thong, va khuyen khich đau tu tu nhan. Cac nha đau tu nuoc ngoai đuoc đoi xu binh đang va quyen so huu cong ty cua nuoc ngoai khong bi han che tai Bolivia. Tuy chuong trinh tu ban hoa đa thanh cong trong viec lam tang vot con so đau tu truc tiep nuoc ngoai (FDI) tai Bolivia (1.7 ty dollar von trong giai đoan 1996-2002), Dong chay FDI đa giam bot trong nhung nam gan đay khi cac nha đau tu hoan thanh cac nghia vu tu ban hoa theo hop đong.
Nam 1996, ba đon vi thuoc tap đoan dau khi nha nuoc Bolivia (YPFB) lien quan toi khai thac hydrocarbon, san xuat va van tai đa đuoc tu ban hoa, khuyen khich ho xay dung mot đuong ong dan khi toi Brasil. Chinh phu co thoa thuan ban khi gas dai han cho Brazil toi tan nam 2019. Đuong ong cua Brazil chuyen khoang 12 trieu met khoi (424 trieu cu. ft) moi ngay nam 2002. Bolivia co nguon du tru khi gas tu nhien lon thu hai Nam My, va hien luong khi gas đang đuoc su dung trong nuoc va xuat khau toi Brazil chi chiem mot phan nho trong san luong khai thac tiem nang. Chinh phu hy vong to chuc mot cuoc trung cau dan y bat buoc nam 2004 ve cac ke hoach xuat khau khi tu nhien. Nhung cuoc phan khang lan rong phan đoi viec xuat khau khi qua Chile đa buoc Tong thong Sanchez de Lozada tu chuc thang 10 nam 2003.
Thang 4 nam 2000, Bechtel đa ky mot hop đong voi Hugo Banzer, cuu tong thong Bolivia, đe tu nhan hoa nguon cap nuoc cho thanh pho lon thu ba Bolivia, Cochabamba. Hop đong nay đa đuoc chinh thuc trao cho cong ty con cua Bechtel la Aguas del Tunari, đuoc thanh lap chuyen biet cho du an nay. Mot thoi gian ngan sau đo, cong ty đa tang gap ba gia nuoc cung cap cho thanh pho, mot hanh đong dan toi nhung cuoc bieu tinh va bao đong trong so nhung thanh phan dan cu khong the tiep tuc tiep can nguon nuoc sach. Thiet quan luat đuoc tuyen bo, va canh sat Bolivia đa giet chet it nhat sau nguoi va lam bi thuong hon 170 nguoi bieu tinh khac. Giua tinh trang suy sup kinh te va bat on gia tang trong nuoc, chinh phu Bolivia buoc phai rut lai hop đong nuoc đo. Thang 11 nam 2001, Bechtel va đoi tac đau tu chinh cua ho, cong ty Abengoa Tay Ban Nha, đa đua vu viec ra truoc Trung tam giai quyet tranh chap đau tu quoc te thuoc Ngan hang the gioi. Ho đoi chinh phu Bolivia boi thuong 50 trieu dollar (25 trieu vi nhung hu hai va 25 trieu cho nhung thiet hai loi nhuan). Cuoc chien phap ly đa thu hut su chu y va ap luc tu nhieu nhom chong toan cau hoa va chu nghia tu ban. Giua nhung cuoc tuan hanh phan đoi va ap luc, mot thoa thuan đa đuoc ky ket tai Bolivia ngay 19 thang 1 nam 2006. Bechtel va Abengoa Tay Ban Nha đong y thoi theo kien chong Bolivia đe đoi lay khoan boi thuong 2 Bolivianos (khoang 30 cent My).
Xuat khau cua Bolivia đat 1.3 ty dollar nam 2002, tu muc thap 652 trieu nam 1991. nhap khau o muc 1.7 ty dollar nam 2002. Cac thue suat tai Bolivia đeu o muc thap 10%, voi phi tu ban o muc 5%. Tham hut thuong mai Bolivia o muc 460 trieu dollar nam 2002.
Thuong mai cua Bolivia voi cac nuoc lang gieng đang tang truong, mot phan nho nhieu thoa thuan khuyen khich thuong mai cap vung ho đang tham gia. Bolivia la mot thanh vien cua Cong đong Andes va ve danh nghia đuoc huong quyen tu do thuong mai voi cac thanh vien khac (Peru, Ecuador, Colombia, va Venezuela.) Bolivia đa bat đau ap dung mot thoa thuan lien hiep voi Mercosur thang 3 nam 1997. Thoa thuan nay cho phep hinh thanh dan dan mot khu vuc tu do thuong mai voi it nhat 80% mat hang thuong mai giua cac ben trong giai đoan muoi nam, du nhung cuoc khung hoang kinh te trong vung đa anh huong toi tien trinh nay trong mot so thoi điem. Luat uu tien thuong mai Andes va luat duoc pham (ATPDEA) Hoa Ky cho phep nhieu san pham cua Bolivia đuoc tu do vao nuoc nay dua tren co so đon phuong, gom cac san pham len alpaca va llama, va phai chiu han ngach la cac san pham bong, det.
Hoa Ky van la đoi tac thuong mai lon nhat cua Bolivia. Nam 2002, Hoa Ky xuat khau 283 trieu dollar hang hoa toi Bolivia va nhap khau 162 trieu. Cac san pham xuat khau chinh cua Bolivia toi Hoa Ky gom cac san pham thiec, vang, đa quy, va go. Nhung mon hang nhap khau chinh cua ho tu Hoa Ky la may tinh, phuong tien, bot mi, va may moc. Mot hiep uoc đau tu song phuong giua Hoa Ky va Bolivia đa bat đau co hieu luc nam 2001.
Nong nghiep chiem khoang 15% GDP Bolivia. Dien tich đat đuoc canh tac bang ky thuat hien đai gia tang nhanh chong tai vung Santa Cruz, noi cho phep canh tac hai mua moi nam. Đau nanh la loai cay trong chu yeu, đuoc ban vao thi truong Cong đong Andes. Khai thac khoang san va hydrocarbons chiem 10% GDP khac va che tao duoi 17%.
Chinh phu Bolivia van phu thuoc lon vao vien tro nuoc ngoai đe cung cap tai chinh cho cac du an phat trien. Cuoi nam 2002, chinh phu no cac chu no nuoc ngoai 4.5 ty dollar, 1.6 ty trong so nay thuoc cac chinh phu va đa phan so con lai thuoc cac ngan hang phat trien đa phuong. Đa so cac khoan chi tra cho cac chu no la chinh phu đa bi tri hoan nhieu lan tu nam 1987 thong qua co cau Cau lac bo Paris. Nhung chu no nuoc ngoai đong y đieu nay boi Chinh phu Bolivia noi chung đa hoan thanh cac muc tieu tien te va tai chinh do cac chuong trinh cua IMF đua ra tu nam 1987, du cac cuoc khung hoang kinh te trong nhung nam gan đay đa lam sut giam thanh tich kinh te cua Bolivia. Nhung thoa thuan tai co cau no do Cau lac bo Paris trao cho đa cho phep tung quoc gia chu no cung cap cho ho nhung khoan no tai co cau voi lai suat kha thap. Nho the, mot so quoc gia đa xoa bo nhieu khoan no song phuong đang ke cua Bolivia. Chinh phu Hoa Ky đa đat đuoc mot thoa thuan tai cuoc hop thang 12 nam 1995 cua Cau lac bo Paris giam 67% so no cua nuoc nay. Chinh phu Bolivia tiep tuc tra cac khoan no cho cac ngan hang phat trien đa phuong đung hen. Bolivia la mot nuoc đuoc huong loi tu chuong trinh Cac quoc gia no nan nang ne va chuong trinh giam bot ganh nang no nan, von khong cho phep ho tiep can cac khoan vay voi lai suat thap moi. Bolivia tung la mot trong ba nuoc o Tay Ban Cau đu tu cach đuoc lua chon cho Đanh gia Thach thuc Thien nien ky (Millennium Challenge Account) va đang tham gia voi tu cac quan sat vien tai cac cuoc đam phan Thoa thuan thuong mai tu do (FTA).
Nam 2004, chinh phu đa đat trong tam lon cho chuong trinh phat trien cac co so cang bien tai Puerto Busch tren song Paraguay. Cach xa nua ve phia bac Puerto Suarez va Puerto Aguirre, hien đang đuoc noi voi song Paraguay qua kenh tamengo, đi xuyen qua Brazil, noi cac tau cho container co trung binh đi lai. Nam 2004 khoang mot nua luong hang xuat khau cua Bolivia đi qua song Paraguay. Khi Puerto Busch hoan thanh, nhung tau bien lon hon co the cap cang tai Bolivia. Viec nay se giup gia tang manh tinh canh tranh cua Bolivia, theo đo ho se khong le thuoc qua nhieu vao cac cang bien nuoc ngoai (Peru va Chile) nua, giam chi phi xuat nhap khau. Thuoc la do cac nong dan Bolivia trong – nam 1992, hon 1.000 trieu tan – tham chi khong đu cho nhu cau trong nuoc va nuoc nay van phai nhap khau them.


Nhan khau Ty le phan bo sac toc Bolivia đuoc uoc tinh nhu sau: 30% nguoi noi tieng Quechua va 25% nguoi noi tieng Aymara. Nhom ngon ngu lon nhat trong khoang ba chuc nhom ngon ngu ban xu la Quechuas (2.5 trieu), Aymara (2 trieu), Chiquitano (180.000), va Guarani (125.000). 30% con lai la Mestizo (lai chau Au va chau My ban xu), va khoang 15% đuoc coi la nguoi da trang.


= Dan toc =
Nguoi da trang chu yeu la nguoi criollo, toc nguoi nay chu yeu gom cac dong ho Tay Ban Nha hau nhu chua lai tap, con chau cua nhung nguoi Tay Ban Nha thuc dan thoi truoc. Đay la nhom nguoi hau nhu nam giu quyen quan ly đat nuoc tu khi nuoc nay gianh đuoc đoc lap. Cac nhom da trang nho khac la nguoi Đuc nhom thanh lap len cong ty hang khong quoc gia Lloyd Aereo Boliviano, nguoi Italia, nguoi My, nguoi xu Basque, Croatia, nguoi Nga, nguoi Ba Lan va cac nhom thieu so khac, nhieu nguoi trong so ho la hau due cua nhung gia đinh đa song tai Bolivia trong nhieu the he.
Tuong tu mot nhom đang chu y khac la cong đong Bolivia goc Phi chiem 0.5% dan so, hau due cua nhung no le chau Phi đa đuoc đua toi lam viec tai Brazil va sau đo đa di cu xuong phia nam Bolivia. Ho chu yeu tap trung tai vung Yungas (cac tinh Nor Yungas va Sud Yungas) tai khu La Paz, cach khoang ba gio xe tu thanh pho La Paz. Cung co mot cong đong nguoi Nhat Ban tap trung chu yeu tai Santa Cruz de la Sierra, va nguoi Trung Đong rat thanh cong trong hoat đong thuong mai.
Bolivia la mot trong nhung nuoc kem phat trien nhat Nam My. Toi hai phan ba dan so, thuong la nong dan, song trong ngheo kho. Mat đo dan so thay đoi tu muc chua toi mot nguoi tren kilomet vuong o cac đong bang phia đong nam toi khoang muoi nguoi tren kilomet vuong (hai nham nguoi tren dam vuong) o cac cao nguyen trung tam. Nam 2006, muc tang dan so khoang 1.45% moi nam.


= Ton giao =
Nam 2001, 78% dan so Bolivia theo Cong giao, 19% theo Tin Lanh va Chinh thong giao Đong phuong, 3% khong ton giao.


= Ngon ngu =
Khoang 80% dan so noi tieng Tay Ban Nha nhu tieng me đe, du cac ngon ngu Aymara va Quechua cung thuong gap. Khoang 90% tre em theo hoc tieu hoc nhung thuong chi keo dai mot nam hoac chua toi mot nam. Ty le biet chu thap tai cac vung nong thon, nhung theo CIA ty le biet chu toan quoc la 87%, tuong đuong voi Brazil, nhung duoi muc trung binh cua Nam My. Su phat trien van hoa tai Bolivia ngay nay đuoc chia thanh ba giai đoan rieng biet: tien Columbo, thuoc đia, va cong hoa. Nhung tan tich khao co quan trong, nhung đo trang suc vang bac, nhung đen đai đa, nhung hien vat gom suva nhung manh vai det đa đuoc tim thay trong nhieu nen van hoa quan trong thoi tien Colombo. Cac tan tich chinh gom Tiwanaku, Samaipata, Incallajta, va Iskanawaya. Quoc gia nay cung so huu rat nhieu di san khac tai nhung đia điem kho tiep can va it đuoc nghien cuu khao co thuc su.


= Y te =
Nam 2019, ty suat chet cua tre em duoi nam tuoi la 26/1000 tre em va ty suat tu vong tre so sinh la 21,2/1000 tre em. Gan nhu tat ca tre em đeu đuoc tiem chung. Chinh phu cung thiet lap nhieu chuong trinh bo sung dinh duong, bao gom cung cap thuc pham mien phi tai cac van phong y te, an sinh xa hoi va bua an trua mien phi trong truong hoc.

Tu nam 2006 đen nam 2016, ty le ngheo đoi cung cuc o Bolivia giam tu 38,2% xuong 16.8%. Ty le tre em duoi nam tuoi suy dinh duong man tinh giam 14% va ty suat tu vong tre em giam 50%. Nam 2019, chinh phu thiet lap mot chuong trinh bao hiem toan dan đuoc To chuc Y te The gioi đanh gia la hinh mau cho the gioi.


Van hoa Van hoa Bolivia tung bi anh huong manh me boi van hoa Quechua, Aymara, cung nhu nhung nen van hoa thuong thay khac tai My Latinh.
Le hoi noi tieng nhat trong so nhieu le hoi tai quoc gia nay la "carnaval de Oruro", đuoc UNESCO tuyen bo thang 5 nam 2001 la mot trong so 19 "Kiet tac Di san Truyen khau va Phi vat the cua Nhan loai".
Cac the thao gom bong đa, mon the thao quoc gia, cung nhu foosball, đuoc ca nguoi lon va tre em choi tren nhung goc pho.
Cac vuon thu cung la noi co nhieu khach tham quan voi nhieu loai đong thuc vat đoc đao nhung khong đuoc đau tu đay đu.
Nguoi Tay Ban Nha đa mang toi đay nghe thuat ton giao truyen thong cua rieng ho, duoi ban tay nhung nguoi dan đia phuong, cac cong nhan xay dung nguoi mestizo va nhung nguoi tho thu cong no đa tro nen phong phu va phat trien thanh mot phong cach kien truc, hoi hoa, va đieu khac khac biet, đuoc goi la "Mestizo Baroque". Giai đoan thuoc đia khong chi đe lai nhung buc hoa cua Perez de Holguin, Flores, Bitti, va nhung nguoi khac ma con ca nhung tac pham xuat sac cua nhung nguoi tho đa, tho cham go, tho kim hoan vo danh. Mot phan quan trong trong am nhac ton giao baroque truyen thong thoi ky thuoc đia đa đuoc tai hien trong nhung nam gan đay va tung đuoc bieu dien va hoan nghenh tren khap the gioi tu nam 1994.
Cac nghe si đieu khac Bolivia trong the ky hai muoi gom Guzman de Rojas, Arturo Borda, Maria Luisa Pacheco, va Marina Nunez del Prado.
Bolivia co mot truyen thong dan gian phong phu. Am nhac dan gian cua ho đac trung va đa dang. "Nhung đieu mua ma quy" tai carnival Oruro hang nam la mot trong nhung su kien dan gian noi tieng nhat Nam My, va tai mot le hoi khac it đuoc biet hon la Tarabuco.


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai = Chinh phu =

Agencia Para el Desarrollo de la Sociedad de la Informacion en Bolivia Luu tru ngay 11 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine Agency for the Development of the Society of Information in Bolivia. Official web portal of the Bolivian Government.
Presidencia de la Republica de Bolivia Luu tru ngay 5 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Office of the President of the Republic of Bolivia.
Vicepresidencia de la Republica de Bolivia, Presidencia del Congreso Nacional Luu tru ngay 5 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine Official web portal of the Office of the Vice-President of the Republic of Bolivia, President of the Senate and President of the Commission of Congress.
Poder Judicial de la Republica de Bolivia Luu tru ngay 10 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Official web portal of the Bolivian Judicial Branch, which includes the Supreme Court of Bolivia, Constitutional Court, Agrarian Tribunal, Superior Courts and Judicial Council.
Congreso Nacional de la Republica de Bolivia Luu tru ngay 19 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Official web portal of the Bolivian National Congress, which includes the Presidency of the National Congress, the National Senate and the House of Representatives.
Corte Nacional Electoral Luu tru ngay 1 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine Official web portal of the National Electoral Court of Bolivia. Electoral Organism of Bolivia.
Asamblea Constituyente de la Republica de Bolivia Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine Official web portal of the Constituent Assembly of Bolivia.
Instituto Nacional de Estadistica Luu tru ngay 27 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine Official web portal of the Statistics National Institute of Bolivia.


= Thong tin chung =
Public Opinion in Bolivia Luu tru ngay 13 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Election Tracker-Bolivia Luu tru ngay 22 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine
Encyclopaedia Britannica - Bolivia's Country Page
Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Bolivia Luu tru ngay 22 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine


= Truyen thong =

Agencia Boliviana de Informacion (ABI)
Energy Press
El Diario - La Paz
La Razon - La Paz
La Prensa - La Paz
La Jornada - La Paz
El Deber - Santa Cruz
El Mundo - Santa Cruz
El Nuevo Dia - Santa Cruz Luu tru ngay 14 thang 9 nam 2005 tai Wayback Machine
Los Tiempos - Cochabamba
Opinion - Cochabamba
La Patria - Oruro
Correo Del Sur - Sucre
El Pais - Tarija
Nuevo Sur - Tarija Luu tru ngay 15 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine
El Potosi - Potosi
La Palabra del Beni - Beni Luu tru ngay 1 thang 6 nam 2020 tai Wayback Machine
Bolivia Web Tv


= Quan đoi =
Ministerio de Defensa de Bolivia Luu tru ngay 30 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine Ministry of Defense.
Ejercito piooop Luu tru ngay 19 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine


= Van hoa ban xu =
'Coca is a way of life' (The Guardian's article)


= Anh =
Bolivian Slow Picture Gallery Luu tru ngay 7 thang 10 nam 2017 tai Wayback Machine People and landscapes from the Altiplano
Photos of Bolivia Variety of photos free for personal use
Photos of Bolivia Luu tru ngay 27 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine


= Suc khoe =
Virtual Library of Public Health Luu tru ngay 1 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine