Rung tao be la cac khu vuc duoi nuoc co mat đo tao be day đac. Chung đuoc cong nhan la mot trong nhung he sinh thai phong phu va nang đong nhat tren Trai đat. Cac khu vuc tao be nho hon đuoc goi la kelp bed.

Cac khu rung tao be co mat o khap noi tren the gioi o cac vung bien ven bo on đoi va đia cuc. Vao nam 2007, rung tao be cung đuoc phat hien o vung nuoc nhiet đoi gan Ecuador.
Đuoc hinh thanh mot cach vat ly boi rong bien nau, rung tao be cung cap mot moi truong song ba chieu đoc đao cho cac sinh vat bien va la mot nguon đe tim hieu nhieu quy trinh sinh thai hoc. Trong the ky vua qua, chung đa la tieu điem cua nhieu nghien cuu rong, đac biet la trong sinh thai hoc dinh duong, va tiep tuc la noi khoi nguon cua cac y tuong quan trong lien quan toi khong chi he sinh thai đoc đao nay. Vi du, rung tao be co the anh huong toi cac mo hinh hai duong hoc ven bien va cung cap nhieu dich vu sinh thai.
Tuy nhien, con nguoi thuong gay ra nhung anh huong gop phan vao viec lam thoai hoa rung tao be. Mot so moi lo ngai cu the thi bao gom: cac anh huong cua viec he sinh thai ven bo bi đanh bat qua muc, thu co the khien đong vat an thuc vat khong bi rang buoc ve so luong nua, dan toi viec an tao be va cac loai tao khac qua muc. Đieu nay co the nhanh chong tao ra cac sinh canh can coi noi chi co mot so it cac sinh vat co the ton tai. Viec thuc thi cac khu bao ton bien la mot trong nhung chien luoc quan ly co ich trong viec nham vao cac van đe nay, boi vi no co the han che cac tac đong cua viec đanh bat ca va lam buoc đem giup bao ve he sinh thai khoi cac anh huong gay nghien cua cac tac nhan gay cang thang len moi truong.


Tao be Thuat ngu tao be noi toi mot loai rong bien thuoc bo Laminariales (nganh: Heterokontophyta). Mac du khong đuoc coi la mot bo đa dang ve mat phan loai nhung tao be rat đa dang ve mat cau truc va chuc nang. Loai đuoc cong nhan rong rai nhat la tao be khong lo (mot so loai Macrocystis), mac du rat nhieu chi khac vi du nhu Laminaria, Ecklonia, Lessonia, Alaria va Eisenia cung đa đuoc mo ta.
Mot pham vi rong cac sinh vat bien su dung rung tao be lam noi tru an hoac tim kiem thuc an, vi du nhu ca, cu the la loai Sebastidae, va nhieu đong vat khong xuong song, vi du nhu giap xac, tom, oc, polychaete va đuoi ran. Nhieu đong vat bien va chim cung đuoc tim thay, bao gom hai cau, su tu bien, ca voi, rai ca bien, mong bien, nhan bien, co tuyet, diec xanh lon va coc, cung nhu cac loai chim ven bo.
Thuong đuoc coi la mot "ky su sinh thai", tao be cung cap mot mat nen va moi truong vat ly cho cong đong rung tao be. Đoi voi tao (thuoc gioi Sinh vat nguyen sinh), co the cua mot sinh vat đon le đuoc goi la mot tan chu khong phai mot cay (thuoc gioi Thuc vat). Cau truc hinh thai hoc cua tan tao be đuoc đinh nghia bang ba đon vi cau truc co ban nhu sau:

Holdfast la mot khoi giong nhu re, giup neo tan tao be xuong đay bien, mac du khong giong nhu re thuc su, no khong chiu trach nhiem hut va van chuyen chat dinh duong len phan con lai cua tan.
Stipe la mot bo phan tuong tu than cay, keo dai theo chieu doc tu holdfast va cung cap mot khung đo cho cac đac điem hinh thai hoc khac.
Frond la la - hoac cac bo phan phu co hinh nhu luoi dao keo dai ra tu stipe, đoi khi doc chieu dai toi đa cua no, va la noi hut dinh duong cung nhu dien ra hoat đong quang hop.
Ngoai ra, nhieu loai tao be con co pneumatocysts, hay con goi la nhung bong bong loc khi, thuong nam o đau frond gan voi stipe. Nhung cau truc nay cung cap suc noi can thiet đe tao be co the duy tri đuoc trang thai đung thang trong cot nuoc.
Cac nhan to moi truong can thiet đe tao be co the sinh ton bao gom mot mat nen cung (thuong la đa hoac cat), dinh duong cao (vi du nito, phosphor), va anh sang (muc chieu sang hang nam toi thieu > 50 E m−2). Nhat la cac khu rung tao be mau mo thi thuong co moi lien he voi cac khu vuc nuoc troi hai duong quan trong, mot qua trinh dan dong nuoc lanh giau dinh duong tu duoi sau len cac lop be mat hon hop cua đai duong. Dong nuoc va su chuyen đong lien tuc cua nuoc giup viec tieu hoa dinh duong xuyen qua la tao be đuoc de dang hon trong khap cot nuoc. Đo trong cua nuoc anh huong toi đo sau ma anh sang co the truyen xuong. Trong cac đieu kien ly tuong, tao be khong lo (cac loai Macrocystis) co the moc toi đa 30–60 cm theo chieu doc moi ngay. Mot so loai, vi du nhu Nereocystis, la thuc vat hang nam, trong khi đo mot so khac nhu Eisenia la thuc vat lau nam, co the song hon 20 nam. Trong cac khu rung tao be lau nam, ty le sinh truong toi đa dien ra trong nhung thang nuoc troi (thuong la mua xuan hoac mua he) va tinh trang muc rua thi tuong đuong voi viec bi giam luong dinh duong co san, thoi gian quang hop ngan hon va tan suat bao tang len.
Tao be chu yeu đuoc lien he voi cac vung nuoc on đoi va bac cuc tren toan cau. Trong so cac chi troi hon, Laminaria đuoc lien he chinh voi ca hai phia cua Đai Tay Duong va bo bien Trung Quoc va Nhat Ban; Ecklonia đuoc tim thay tai Australia, New Zealand va Cong hoa Nam Phi; va Macrocystis sinh song o khap phia đong bac va đong nam Thai Binh Duong, cac quan đao Nam Đai Duong, va trong cac khoang đat quanh Australia, New Zealand va Cong hoa Nam Phi. Vung co tao be đa dang nhat (>20 loai) la đong bac Thai Binh Duong, tu phia bac San Francisco, California, toi quan đao Aleut, Alaska.
Mac du khong co ghi nhan nao cua rung tao be tai cac vung nuoc be mat nhiet đoi, mot vai loai Laminaria đa đuoc ghi nhan song rieng biet tai cac vung nuoc sau nhiet đoi. Su thieu vang chung cua tao be tai cac vung nhiet đoi đuoc tin rang chu yeu la do muc đo dinh duong thieu hut co lien he voi cac vung nuoc thieu dinh duong am. Mot nghien cuu gan đay, spatially overlaid the requisite physical parameters for kelp with mean oceanographic conditions, đa cho ra đoi mot mo hinh du đoan su ton tai cua tao be duoi be mat khap vung nhiet đoi tren toan cau toi đo sau 200 m. Voi mot điem nong trong Quan đao Galapagos, mo hinh đia phuong đuoc cai tien voi nhung du lieu theo thang ti le nho va đua vao thi nghiem; đoi nghien cuu phat hien ra nhung rung tao be song xanh tot o toan bo tam đia điem thi nghiem, tat ca đeu đuoc mo hinh du đoan truoc, vi the đa hop thuc hoa phuong phap cua ho. Đieu nay goi ra rang mo hinh toan cau cua ho thuc ra co the kha la chinh xac, va neu vay, rung tao be co the sinh san nhieu trong cac vung nuoc duoi be mat nhiet đoi tren toan cau. Tam quan trong cua su đong gop nay đa nhanh chong đuoc thua nhan trong cong đong khoa hoc va đa thuc đay mot con đuong hoan toan moi trong viec nghien cuu rung tao be, đac biet nham manh tiem nang cua mot noi an nau thuoc khong gian khoi bien đoi khi hau va cung la loi giai thich cho mo hinh tien hoa cua tao be tren toan cau.


Kien truc he sinh thai Kien truc cua he sinh thai rung tao be đuoc dua tren cau truc vat ly cua no, thu anh huong toi cac loai lien ket ma đinh ro cau truc cong đong cua no. Ve mat cau truc, he sinh thai bao gom ba tang tao be va hai tang gom cac loai tao khac:

Tang tao be vom gom cac loai lon nhat va thuong tao thanh cac vom noi keo dai toi tan mat nuoc (vi du: Macrocystis va Alaria).
Tang tao be hinh cuong thuong keo dai mot vai met len tren đay bien va co the moc thanh mot tap hop day đac (vi du: Eisenia va Ecklonia).
Tang tao be đo rap nam gan va doc theo đay bien (vi du: Laminaria).
Tang duoi đay nuoc la tap hop cua cac loai tao khac va cac sinh vat khong cuong doc theo đay đai duong.
Tang tao san ho vo cung bao phu mot cach truc tiep va thuong bao phu mot vung nen đia chat rong lon.
Nhieu loai tao be thuong song cung nhau trong mot khu rung; thuat ngu tang vom duoi tan (understory canopy) la đe chi nhung loai tao be hinh cuong va tao be đo rap. Vi du, mot tang vom Macrocystis co the keo dai nhieu met tu đay bien ve phia mat bien, trong khi đo mot tang duoi tan gom loai tao be Eisenia va Pterygophora chi co the vuon len tren mot vai met. Ben duoi nhung cay tao be nay, mot tap hop duoi đay nuoc bao gom tao đo nhieu la co the xuat hien. Mot "toa nha" đung thang day đac voi tang vom nam phia tren tao thanh mot he thong vi moi truong tuong tu nhu cai quan sat đuoc trong mot khu rung tren mat đat, voi mot tang vom đay anh sang, mot tang giua ram mot phan, va đay bien toi thui. Moi tang co nhung sinh vat cong tac, bien đoi tuy thuoc muc đo phu thuoc vao moi truong, va tap hop cac sinh vat nay co the bien đoi cung voi hinh thai hoc cua tao be. Vi du, tai California, cac khu rung Macrocystis pyrifera, loai Melibe leonina va loai Caprella californica co moi lien ket gan gui voi cac tang vom be mat; Brachyistius frenatus, loai ca Sebastes, va nhieu loai ca khac cung đuoc tim thay o tang duoi tan hinh cuong; đuoi ran va loai oc sen Tegula cung co moi lien ket gan gui voi re tao be, trong khi đo nhieu loai sinh vat an thuc vat, vi du nhu nhim bien va bao ngu, song duoi tang vom đo rap; nhieu loai sao bien, thuy tuc va ca đay nuoc song giua cac tap hop duoi đay nuoc; san ho đon đoc, nhieu loai chan bung va da gai song trong cac ran tao san ho vo cung. Them nua, cac loai ca bien khoi va thu bien cung co lien ket tuy khong qua gan gui voi rung tao be, thuong la tuong tac gan ngoai ria khi chung ghe qua đe an cac sinh vat song tai khu rung.


Sinh thai hoc dinh duong Cac nghien cuu co đien ve sinh thai hoc cua rung tao be phan lon tap trung vao cac tuong tac dinh duong (moi quan he giua cac sinh vat va luoi thuc an cua chung), cu the la viec hieu va cac qua trinh dinh duong tu tren xuong. Cac qua trinh tu duoi len thuong đuoc đieu khien bang cac đieu kien vo sinh can thiet cho cac sinh vat san xuat so cap phat trien, vi du nhu su doi dao cua anh sang va dinh duong, va su chuyen giao nang luong theo sau đo cho cac sinh vat tieu thu o bac dinh duong cao hon. Vi du, su xuat hien cua tao be thuong co moi lien he voi cac vung nuoc troi hai duong hoc, thu cung cap mot su tap trung chat dinh duong lon cho moi truong đia phuong. Đieu nay cho phep tao be phat trien va theo đo ho tro cac sinh vat an thuc vat, tiep tuc ho tro cac sinh vat tieu thu o bac dinh duong cao hon. Nguoc lai, o cac quy trinh tu tren xuong, cac loai san moi han che sinh khoi cua cac loai o bac dinh duong thap hon thong qua con đuong tieu thu. Neu thieu vang su san moi, nhung loai o bac thap hon nay se sinh soi nay no boi vi nguon tai nguyen ho tro cho su phat trien cua chung khong bi han che. Trong mot vi du đuoc nghien cuu ky tu rung tao be Alaska, rai ca bien (Enhydra lutris) kiem soat so luong loai nhim bien an thuc vat bang cach san chung. Khi rai ca bien bi loai khoi he sinh thai (vi du, do bi con nguoi khai thac), so luong nhim bien khong bi loai san no kiem soat va do đo phat trien qua muc. Đieu nay dan toi ap luc loai an thuc vat tang len đoi voi cac loai tao be o đia phuong. Ban than tinh trang xau đi cua loai tao lai dan đen mat cau truc sinh thai vat ly va hau qua la, mat đi cac sinh vat khac co moi lien ket voi moi truong song nay. O he sinh thai rung tao be Alaska, rai ca bien la loai chu chot giup can bang thac dinh duong nay. O Nam California, rung tao be van sinh ton du khong co rai ca bien va vai tro kiem che loai nhim bien an thuc vat thay vao đo đuoc giao cho cac loai san moi khac nhu tom hum va cac loai ca lon, vi du nhu Semicossyphus pulcher. Tac đong cua viec loai bo mot loai san moi ra khoi he thong o đay thi khac voi o Alaska boi vi co nhieu loai cung ton tai o cac bac dinh duong va cac loai san moi khac co the tiep tuc đieu hoa so luong cua loai nhim bien. Tuy nhien, viec loai bo nhieu loai san moi co the giup loai nhim bien thoat khoi ap luc cua cac loai san moi va dan toi viec lam thoai hoa rung tao be. Mot so vi du tuong tu cung xuat hien tai Nova Scotia, Nam Phi, Australia va Chile. Tam quan trong cua viec kiem soat tu tren xuong va tu duoi len đoi voi he sinh thai rung tao be va suc manh cua cac tuong tac dinh duong van tiep tuc la đe tai cua cac nghien cuu khoa hoc lon.
Su dich chuyen tu sinh canh gom cac loai tao lon (vi du nhu rung tao be) sang sinh canh tran trui đuoc thong tri boi loai nhim bien la mot hien tuong pho bien, thuong la ket qua cua cac thac dinh duong nhu nhung cai đa đuoc mo ta o tren; hai pha thuong đuoc coi la nhung trang thai ben vung xen ke cua he sinh thai. Su hoi phuc cua rung tao be tu trang thai can coi đa đuoc ghi nhan đi kem voi nhung su roi loan theo chieu huong xau, vi du nhu benh nhim bien hoac nhung su chuyen đoi lon trong nhung đieu kien nong. Su hoi phuc tu cac trang thai trang hoa trung cap thi it co the du bao đuoc hon va phu thuoc va mot su ket hop cua cac nhan toc vi sinh va nhung tuong tac sinh hoc trong tung truong hop.
Mac du nhim bien thuong la loai an thuc vat troi hon, nhung loai khac voi suc manh tuong tac quan trong bao gom sao bien, cac loai thuoc bo chan đeu, cua tao be, va cac loai ca an thuc vat. Trong nhieu truong hop, nhung sinh vat nay an nhung tao be đa bi bat goc va troi dat gan đay đai duong thay vi ton nang luong tim kiem nhung tao be van con đinh xuong nen đe an. Khi mot luong vua đu tao be troi dat co san thi nhung loai an co se khong tao ap luc len cac thuc vat đa gan chat; khi khong co đu luong tao be troi dat thi nhung loai an thuc vat se tac đong truc tiep len cau truc vat ly cua he sinh thai. Nhieu nghien cuu o vung Nam California đa nhan đinh rang su co san cua tao troi dat đac biet anh huong len hanh vi tan pha cua loai nhim bien. Tao troi dat va nhung thu dang hat bat nguon tu tao cung quan trong trong viec tro cap cho cac moi truong song gan ke, vi du nhu bai bien cat va vung gian trieu đay đa.


Viec su dung cua con nguoi Rung tao be đa đong mot vai tro quan trong đoi voi su ton tai cua con nguoi hang ngan nam nay. That vay, hien nay nhieu nguoi đua ra ly thuyet rang su kien chiem chau My lam thuoc đia đau tien la do cong đong ngu dan đi theo cac khu rung tao be Thai Binh Duong trong thoi ky ky bang ha gan đay nhat. Mot ly thuyet tranh luan rang nhung khu rung tao be đa tung trai dai tu đong bac chau A cho toi tan bo Thai Binh Duong cua chau My han đa cung cap nhieu loi ich cho nhung ngu dan co đai. Cac khu rung tao be co le đa cung cap nhieu co hoi bo duong, cung nhu tro thanh mot dang vat đem giup thoat khoi cac vung nuoc du. Ben canh nhung loi ich đo, cac nha nghien cuu tin rang rung tao be co le đa giup cac ngu dan thoi xua đinh huong, đong vai tro la mot dang "đuong cao toc tao be". Cac nha ly thuyet cung đua ra y kien rang rung tao be co le đa giup nhung nguoi đinh cu tai vung đat moi ngay xua bang cach cung cap mot phuong thuc song on đinh va ngan ho khoi phai thich nghi voi nhung he sinh thai moi va phat trien cac phuong phap sinh ton moi ke ca khi ho đa di cu ca ngan cay so. Cac nen kinh te hien đai dua tren viec đanh bat cac sinh vat co moi lien ket voi tao be vi du nhu tom hum va rockfish. Con nguoi cung đong thoi co the truc tiep thu hoach tao be đe lam thuc an cho cac sinh vat thuy san vi du nhu bao ngu va đe triet xuat hop chat alginic acid, thu đuoc su dung trong cac san pham nhu kem đanh rang va chat lam giam đo axit da day. Rung tao be co gia tri đoi voi cac hoat đong giai tri vi du nhu lan su dung binh duong khi va cheo xuong kayac; nhung nganh cong nghiep ho tro cho nhung mon the thao nay tieu bieu cho mot loi ich lien quan toi he sinh thai va su vui thich bat nguon tu nhung hoat đong nay lai tieu bieu cho nhung cai khac. Tat ca nhung đieu tren đeu la vi du cua dich vu sinh thai đuoc cung cap đac biet boi rung tao be.


Cac moi đe doa va quan ly Voi su phuc tap cua rung tao be – cau truc, đia ly va nhung su lien ket đa dang – chung tro thanh mot thach thuc đang ke voi cac nha quan ly moi truong. Suy ra nhung xu huong trong tuong lai du đuoc nghien cuu ky đi chang nua van la đieu kho khan boi vi cac moi tuong tac ben trong he sinh thai se thay đoi duoi nhung đieu kien hay bien đoi, khong phai moi moi quan he trong he sinh thai đeu đuoc hieu, va nhung nguong phi tuyen đe chuyen tiep van chua đuoc cong nhan. Voi viec thua nhan tam quan trong cua rung tao be, nhung van đe ban tam chinh bao gom o nhiem bien va chat luong nuoc, thu hoach tao be va đanh bat ca, loai xam lan va bien đoi khi hau. Moi nguy cap bach nhat đoi voi viec bao ton rung tao be co le la viec đanh bat qua muc o cac he sinh thai ven bo, voi viec loai bo cac bac dinh duong cao hon đa tao đieu kien de dang cho loai nhim bien phat trien. Viec bao tri đa dang sinh hoc đuoc cong nhan la mot cach đe lam ben vung he sinh thai va nhung dich vu cua no mot cach chung nhat thong qua cac co che vi du nhu su boi thuong chuc nang va lam giam su nhay cam voi cac cuoc xam lan cua nhung loai ngoai lai.
O nhieu noi, cac nha quan ly đa chon cach đieu hoa viec thu hoach tao be va/hoac đanh bat bat cac sinh vat song trong rung tao be. Trong khi nhung viec nay co the hieu qua o mot khia canh nao đo, chung khong nhat thiet bao ve toan bo he sinh thai. Khu bao ton bien cung cap mot giai phap đoc đao chua đung khong chi cac sinh vat muc tieu cho viec thu hoach, ma ca cac tuong tac xung quanh chung va tong the moi truong đia phuong. Cac loi ich truc tiep cua cac khu bao ton bien đoi voi nganh ngu nghiep đa đuoc ghi nhan nhieu tren khap the gioi. Cac loi ich gian tiep cung đa đuoc thay trong mot so truong hop giua cac loai vi du nhu bao ngu va ca tai Trung California. Quan trong nhat la, cac khu bao ton bien co the hieu qua trong viec bao ve cac he sinh thai rung tao be đa co va co the cho phep viec tai tao nhung khu rung đa bi anh huong.


Tham khao Lien ket ngoai Kelp Forest & Rocky Subtidal Habitats Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Monterey Bay Aquarium Kelp Cam - watch a live feed from the Monterey Bay Aquarium's kelp forest exhibit
Kelp Watch Luu tru ngay 4 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine - a project by the Department of Primary Industries, Water & Environment of the government of Tasmania, Australia, with excellent general information on kelp forests as well as specific information on Tasmanian kelp forests.