Tham hoa Toba hay su kien sieu phun trao Toba la vu phun trao sieu nui lua đa xay ra tai vi tri ngay nay la ho Toba o Sumatra, Indonesia, vao thoi gian giua 69 va 77 Ka BP (Kilo annum before present: ngan nam truoc đay).
Theo ket qua xac đinh nien đai bang đong vi phong xa 40Ar/39Ar cua Michael Storey et al. thi thoi gian xay ra su kien la 73,88 ± 0,32 Ka BP . Đay la mot trong nhung vu phun trao lon nhat đuoc biet đen cua trai đat, va la su kien phun trao sieu nui lua đuoc nghien cuu ky luong nhat.
Gia thuyet Tham hoa Toba cho rang su kien nay gay ra mot mua đong nui lua toan cau dai co 6-10 nam va co the tiep theo la thoi ky mat lanh dai co 1.000 nam.
Nam 1993, nha bao khoa hoc Ann Gibbons đe xuat rang co lien he giua vu phun trao nay va mot nut co chai dan so trong su tien hoa loai nguoi. Michael R. Rampino cua Đai hoc New York va Stephen Self cua Đai hoc Hawaii o Manoa đa ho tro cho y tuong nay. Nam 1998, ly thuyet co chai dan so đa đuoc phat trien them boi Stanley H. Ambrose cua Đai hoc Illinois o Urbana-Champaign. Ca hai thuyet ve lien he tren va "ly thuyet mua đong nui lua toan cau" đang con la van đe tranh cai.


Sieu phun trao Su kien Phun trao Toba xay ra tai vi tri nay la ho Toba, Indonesia, khoang 75 ± 0,9 Ka BP  . Vu phun trao nay la cuoi cung va lon nhat trong bon vu phun trao cua Toba trong ky Đe Tu, va đuoc xac nhan tu tang đat goc tro roi, hay tang tuff Toba tre nhat (YTT, youngest Toba tuff) .
Vu phun trao co chi so no nui lua (VEI, volcanic explosivity index) uoc tinh la 8, la muc cao nhat, hay con goi la co cuong đo ≥ M8. No tao ra mieng nui lua lon va phuc tap, co 100 × 30 km. Luong đa quy đoi (DRE, Dense-rock equivalent) phun trao uoc tinh cua nui lua vao co 2000 km³ đen 3000 km³, uoc tinh DRE pho bien nhat la 2.800 km³ (khoang 7 × 1015 kg) magma phun trao, trong đo 800 km³ la tu tro roi.
Khoi luong phun trao nay lon gap 100 lan khoi luong cua vu phun trao nui lua lon nhat trong lich su gan đay, đo la phun trao nui Tambora o Indonesia nam 1815, la vu phun trao đa khien nam 1816 thanh "nam khong co mua he" o Bac ban cau .
Phun trao Toba đa tao mot tro lop day khoang 15 cm (6 inch) tren toan bo khu vuc Nam A. Mot tam phu tro nui lua cung đa lang o An Đo Duong, bien A Rap va Bien Đong Viet Nam . Nhung loi khoan bien sau lay tu vung Bien Đong đa mo rong pham vi đuoc biet đen cua cac vu phun trao, va la co so cho uoc tinh 2.800 km³ cua khoi luong no, va la mot gia tri toi thieu hoac tham chi mot đanh gia thap .


Mua đong nui lua Vu phun trao Toba duong nhu trung voi su khoi đau cua thoi ky bang ha cuoi cung. Tuy nhien co nhung quan điem khac nhau va chia ra 3 nhom.
1. Phun trao Toba khoi đong thoi ky bang ha cuoi cung
Michael R. Rampino va Stephen Self cho rang su phun trao gay ra "su lam mat rong lon, hay 'mua đong nui lua'", dan đen giam nhiet đo be mat trung binh toan cau boi 3-5 °C va tang toc qua trinh chuyen đoi tu am ap đen nhiet đo lanh cua ky bang ha cuoi cung .
Cac bang chung tu loi bang Greenland cho thay mot khoang thoi gian co 1.000 nam co δ18O thap va bui lang tang ngay lap tuc sau vu phun trao. Đot phun trao nay co the đa gay ra nhiet đo lanh (stadial) trong khoang thoi gian 1.000 nam, trong đo 200 nam tang binh luu khi quyen bi tac đong boi nui lua Toba . Rampino va Stephen Self cho rang su lanh đi toan cau đa co ngay vao thoi điem cua vu phun trao, nhung qua trinh nay con cham; va YTT "co the la cu hich đay nhanh he thong khi hau chuyen tu am sang trang thai lanh" . Clive Oppenheimer thi bac bo gia thuyet phun trao đa kich đong thoi ky bang ha cuoi cung , song ong van đong y no co the la nguyen nhan cho mot thien nien ky khi hau mat lanh vao truoc su kien Dansgaard-Oeschger thu 19 .
2. Phun trao Toba khong khoi đong thoi ky bang ha cuoi cung
Theo Alan Robock o Đai hoc Rutgers (Đai hoc cong lap New Jersey) Hoa Ky, nguoi viet bai bao Mua đong hat nhan, thi phun trao Toba khong kich đong thoi ky bang ha cuoi cung. Tuy nhien cac mo phong may tinh cua ong ve vu thai ra 6 ty tan đioxit luu huynh vao khi quyen, đa dan đen ket luan rang su giam nhiet toan cau toi đa khoang 15 °C xay ra trong ba nam sau vu phun trao, va cai lanh nay keo dai trong nhieu thap ky, đa tan pha cuoc song . Vi rang ty le troi đoan nhiet bao hoa la 4,9 °C/1.000 m cho nhiet đo tren điem đong bang , vao thoi điem đo cac hang cay va nhung dong tuyet o thap hon khoang 3.000 m (9,900 ft). Khi hau hoi phuc trong mot vai thap ky, va Robock khong tim thay bang chung cho thay thoi ky lanh 1.000 nam thay trong du lieu loi bang Greenland co nguon goc tu phun trao Toba. Trai lai, Oppenheimer cho rang uoc tinh cua mot sut giam nhiet đo be mat tu 3-5 °C co the la qua cao va ong đe xuat rang nhiet đo chi giam 1 °C thoi . Robock đa chi trich phan tich cua Oppenheimer, rang no đuoc dua ve moi quan he nhiet qua đon gian .
Mac du co nhung uoc tinh khac nhau, cac nha khoa hoc nhat tri rang vu sieu phun trao o quy mo Toba tat yeu dan đen lop tro roi xuong vung rat rong lon va phun khi đoc hai vao khi quyen. No dan đen cac hieu ung ve khi hau va thoi tiet tren toan the gioi . Du lieu loi bang Greenland hien thi mot su thay đoi khi hau đot ngot khoang thoi gian nay , nhung khong co su nhat tri rang su phun trao truc tiep tao ra thoi ky lanh 1.000 nam thay o Greenland hoac đa kich hoat thoi ky bang ha cuoi cung .
3. Phun trao Toba khong gay ra thay đoi toan cau
Nam 2013 cac nha khao co do Christine Lane tu Đai hoc Oxford dan đau đa thong bao tim thay vi lop cua tro nui lua nhu thuy tinh trong tram tich cua ho Malawi, va khang đinh lien ket tro voi sieu phun trao Toba hoi 75 Ka BP, nhung khong thay thay đoi trong loai hoa thach gan cac lop tro, nhung thu gi đo co the cho đoi sau mot mua đong nui lua nghiem trong. Vi the ho ket luan rang cac vu phun trao nui lua lon nhat đuoc biet đen trong lich su cua loai nguoi khong lam thay đoi đang ke khi hau cua Đong Phi . Christine Lane giai thich rang "Chung toi đa kiem tra cac lat đom ban tai tung khoang 2 mm, tuong ung voi đo phan giai trong thap ky, va quet huynh quang tia X tung khoang 200-µm tuong ung voi đo phan giai la nam. Chung toi quan sat thay khong co thay đoi ro rang trong thanh phan cua bun hoac ty le Fe/Ti, cho thay rang khong co thay đoi huong chay cua cot nuoc do nhiet xay ra sau sieu phun trao Toba" . Nam 2015, mot nghien cuu moi ve khi hau cua Đong Phi cung ho tro ket luan nay cua Lane .
Tuy nhien đieu nay bi Richard Roberts (Đai hoc New South Wales, Uc) chi trich .


That co chai di truyen = That co chai di truyen o loai nguoi =
Vu phun trao Toba đuoc cho la lien quan đen mot nut that co chai di truyen trong qua trinh tien hoa loai nguoi vao khoang 50 Ka BP . Co hai luong y kien trai nguoc nhau.
Nhom thu nhat cho rang vu phun trao tac đong đen khi hau toan cau, lam giam nghiem trong tong dan so loai nguoi.
Theo ly thuyet co chai di truyen, trong khoang tu 50 đen 100 Ka BP dan so loai nguoi giam manh toi muc chi con co 3.000 đen 10.000 ca the song sot . Đieu nay đuoc ho tro boi bang chung di truyen cho thay con nguoi ngay nay co nguon goc tu quan the co dan so rat nho, voi chi khoang 1.000 đen 10.000 cap sinh san ton tai vao thoi ky khoang 70 Ka BP .
Nhung nguoi ung ho ly thuyet co chai di truyen (ke ca Alan Robock) cho rang phun trao Toba dan đen mot tham hoa sinh thai toan cau, bao gom pha huy tham thuc vat cung voi han han nghiem trong trong vanh đai rung mua nhiet đoi va trong khu vuc gio mua. Mot mua đong nui lua 10 nam gay ra boi su phun trao co the đa pha huy phan lon cac nguon thuc an cua con nguoi va gay ra suy giam nghiem trong trong quy mo dan so . Su thay đoi moi truong nay co the đa tao ra co chai dan so o nhieu loai, bao gom hominid (vuon dang nguoi) , va đieu nay co the đa thuc đay su phan hoa tu ben trong quan the co dan so nho hon. Đieu nay đa phan anh nhung thay đoi di truyen cua nguoi hien đai trong 70 Ka vua qua, chu khong phai la su khac biet dan dan qua hang trieu nam .
Nhom cac nghien cuu khac thi nghi ngo ve moi lien he giua phun trao Toba va mot nut co chai di truyen. Bang chung la cong cu bang đa co o mien nam An Đo đa đuoc tim thay o tren va duoi mot lop day tro tu nui lua Toba la tuong tu nhau, tuc la nhung đam may bui phun trao khong quet sach đuoc cu dan đia phuong nay . Bang chung khao co hoc bo sung tu phia Nam va phia Bac An Đo cung goi y rang thieu bang chung ve tac đong vu phun trao vao cu dan đia phuong, va cac tac gia cua nghien cuu nay ket luan "nhieu dang sinh vat đa song sot sau vu sieu phun trao, trai voi cac nghien cuu khac đa goi y ve tuyet chung sinh vat va tac nghen di truyen". Dau vay bang chung tu cac phan tich bao tu phan hoa đa cho thay co su keo dai tinh trang huy diet rung o Nam A, va mot so nha nghien cuu đa đe xuat rang phun trao Toba co the buoc con nguoi phai ap dung cac chien luoc thich ung sinh ton moi, đieu co the đa cho phep ho thay the nguoi Neanderthal va nhung "loai nguoi co xua khac" . Dau vay y kien nay đa bi thach thuc boi cac bang chung ve su hien dien cua nhung nguoi song sot sau vu phun trao, la nguoi Neanderthal o chau Au đen 50 Ka BP, va Homo floresiensis o Đong Nam A đen 60 Ka BP .
Đieu can nhac khac ve ly thuyet phun trao Toba gay ra co chai di truyen bao gom kho khan trong viec đanh gia anh huong cua vu phun trao toi khi hau toan cau cung nhu khu vuc, va thieu bang chung thuyet phuc cho su phun trao bao truoc nut co chai . Hon nua cac phan tich di truyen cac chuoi Alu tren toan bo gen nguoi đa chi ra rang quy mo dan so hieu dung cua con nguoi vao hoi 1,2 Ma BP la it hon 26.000 ca the. Giai thich co the cho quy mo dan so thap cua to tien loai nguoi co the bao gom co chai dan so lap đi lap lai, hoac do cac su kien thay the đinh ky tu cac phan loai Homo canh tranh .


= That co chai di truyen o cac loai thu =
Mot so bang chung thu đuoc cho thay co chai di truyen xay ra o cac loai thu sau vu phun trao Toba. Đo la quan the tinh tinh Đong Phi (chimpanzee) , đuoi uoi Borneo (orangutan) , khi Rhesus trung An Đo (Macaca mulatta) , bao cheetah, ho , va su phan di cac gen hat nhan cua khi đot o đong bang phia đong voi phia tay chau Phi . Nhung loai thu nay đa phuc hoi tu nhung con so ca the rat thap vao hoi 70-55 Ka BP.


Tham khao Trich dan


Xem them To tien chung gan nhat
Tuyet chung Holocen
Cac dong di cu som thoi tien su
Nguon goc chau Phi gan đay cua nguoi hien đai
Co chai di truyen
Thoi bieu cac vu phun trao nui lua lon tren the gioi
Đuong Wallace


Lien ket ngoai Population Bottlenecks and Volcanic Winter
Toba Volcano by George Weber tai Wayback Machine (luu tru ngay 22 thang 4 nam 2011)
"The proper study of mankind" – Article in The Economist
Homepage of Professor Stanley H. Ambrose
1998 article based on news release regarding Ambrose's paper Luu tru ngay 7 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine
Mount Toba: Late Pleistocene human population bottlenecks, volcanic winter, and differentiation of modern humans by Professor Stanley H. Ambrose, Department of Anthropology, University Of Illinois, Urbana, USA; Extract from "Journal of Human Evolution" [1998] 34, 623–651
Journey of Mankind by The Bradshaw Foundation – includes discussion on Toba eruption, DNA and human migrations
Geography Predicts Human Genetic Diversity ScienceDaily (Mar. 17, 2005) – By analyzing the relationship between the geographic location of current human populations in relation to East Africa and the genetic variability within these populations, researchers have found new evidence for an African origin of modern humans.
Out Of Africa – Bacteria, As Well: Homo Sapiens And H. Pylori Jointly Spread Across The Globe ScienceDaily (Feb. 16, 2007) – When man made his way out of Africa some 60,000 years ago to populate the world, he was not alone: He was accompanied by the bacterium Helicobacter pylori...; illus. migration map.
Magma 'Pancakes' May Have Fueled Toba Supervolcano
Youtube video "Stone Age Apocalypse"