Kabuki (tieng Nhat: 歌舞伎, Han-Viet: ca vu ky) la mot loai hinh san khau truyen thong cua Nhat Ban. Nha hat Kabuki đuoc biet đen voi su cach đieu hoa trong kich nghe va su phuc tap trong viec trang điem cho nguoi bieu dien.
Chu kanji 歌 (ca) nghia hat, 舞 (vu) nghia la mua, va 伎 (ky) nghia la ky nang. Do đo, Kabuki đoi khi đuoc dich la "nghe thuat hat mua". Tuy nhien, co nhung chu thuoc loai ateji (nghia cua chu phu thuoc vao phat am, khong phu thuoc vao cac ky tu hop thanh) khong the hien đung nghia cua tu nguyen. Tu kabuki đuoc cho la bat nguon tu đong tu kabuku, nghia la "tua, chong" hay "bat binh thuong". Vi vay, kabuki co the hieu theo nghia la san khau "tien phong" hay "ki di". Cach dien đat kabukimono (歌舞伎者) (Ca vu ky gia) ban đau dung đe chi nhung nhom nguoi lap di o chon thon que hoang da, an mac ky cuc voi mai toc la đoi.


Lich su Kabuki đa co nhieu thay đoi ke tu khi ra đoi.


= 1603–1629: Kabuki nu =

Lich su kabuki bat đau tu nam 1603 khi Okuni, mot miko (co gai tre phuc vu trong đen tho đao Shinto) o Izumo Taisha, bat đau bieu dien mot phong cach kich mua moi o Kyoto. Cac nu dien vien đong ca vai nam va nu trong cac vo hai kich ve cuoc song hang ngay. Phong cach nay ngay lap tuc tro nen noi tieng; Okuni tham chi đuoc yeu cau bieu dien tai Trieu đinh. Theo sau nhung thanh cong đo, cac đoan kich đoi thu nhanh chong bat chuoc, va kabuki chinh thuc ra đoi nhu mot loai hinh kich mua su dung nu dien vien – mot the loai rat khac voi cach the hien ngay nay. Su hap dan cua no trong thoi ay đa phan la do chat khoi hai hoi tuc tiu; su hap dan nay đuoc bo sung bang viec cac dien vien thuong kiem them nghe gai mai dam. Vi ly do nay, kabuki con đuoc viet la "歌舞妓" (chu 妓 ky trong tieng Nhat cung đoc la ki nhung lai mang nghia "gai lau xanh") trong suot thoi Edo.

Khi kabuki moi ra đoi, chi co phu nu moi tham gia dien xuat. Va ho nhanh chong cuon hut nhung loai khan gia hu bai va loi cuon su chu y cua rat nhieu đan ong. Loai "chu y" nay khien nhieu nguoi khong vua long va chinh quyen bat đau cam thay bi lam mat pham gia vi nghe thuat kabuki. Nam 1629, phu nu bi cam dien xuat kabuki va bat ky mot hinh thuc san khau nao khac.
Vi kabuki đa qua noi tieng, nen cac nam dien vien tre, goi la wakashu, tiep noi vi tri cua phu nu sau khi ho bi cam dien. Nhung thanh nien nay co the thay the vai tro cua phu nu vi ho co it nam tinh hon va co giong cao hon so voi đa phan đan ong truong thanh. Cung voi su đoi vai gioi tinh cua dien vien, tam quan trong cua buoi dien cung thay đoi: nhieu kich tinh đuoc them vao vo kich thay vi cac đieu mua. Cac buoi bieu dien cua ho noi chung đeu tuc tiu. Ho cung hanh nghe ban dam cho khach đong tinh nam. Khan gia thuong lam loan len, va nhung vu cai va đoi khi bien thanh au đa, đe đuoc qua đem voi cac dien vien tre đac biet đep trai, đieu nay khien chinh quyen cam cac dien vien nam tre vao 1652.


= Sau 1653: Kabuki nam =
Tu nam 1653, chi co đan ong truong thanh moi đuoc dien kabuki. Kabuki phat trien thanh mot hinh thuc phuc tap va cach đieu hoa goi la yaro kabuki (野郎歌舞伎 (da lang ca vu ky, đai y la, kabuki nam). Su bien đoi ve chat trong phong cach nay co anh huong lon đen cac nha hat hai kich kyogen, đat duoi su quan ly cua Mac phu. Kyogen, du the nao đi chang nua, cung vo cung noi tieng vao thoi gian đo.
Chu yaro (野郎) (da lang) cuoi cung roi mat, nhung tat ca cac vai trong vo kich kabuki tiep tuc do đan ong dien. Cac dien vien nam chuyen đong cac vai nu, đuoc goi la onnagata hay oyama (đeu viet bang kanji la 女形, nu hinh), bung no. Nhung gia đinh cua cac onnangata chuyen nghiep nay hinh thanh rat nhieu va trong nhung nam sau nay, phan lon onnagata xuat than tu nhung gia đinh đo.
Dien vien onnagata co the khien khan gia nghi ho chinh la phu nu that vi ho trang điem rat đam. Onnagata cung dien rat nhieu canh lang man. Cac canh nay đeu đuoc dien xuat cung voi mot nguoi nua. Đan ong biet cach giau the hinh va kich co cua minh đe trong giong nu gioi hon. Ho noi bang giong the the. Đo la cai cach ma đan ong van thuong nghi ve phu nu.
Sau hon 250 nam cam phu nu trinh dien kabuki, onnagata đong vai tro trung tam trong nha hat kabuki, cho đen truoc khi lenh cam bi do bo nam 1879, nghe thuat onnagata van rat hap dan cong chung, va mat no co nghia la ca ganh hat se sup đo. Vi vay, mac du lenh cam đa bi do bo, vai tro cua phu nu khong con quan trong nua vi đan ong đa co đuoc cac ki nang dien nhung vai loai nay.
Hai loai vai quan trong đuoc phat trien la: aragoto (phong cach tho rap) do Ichikawa Danjuro (1660–1704) kham pha ra o Edo, va wagoto (phong cach em diu) boi dien vien Kamigata vi đai, Sakata Tojuro (1647–1709) o vung Kyoto-Osaka. Aragoto phong cach vai pho truong, theo đo cac dien vien thuong phong đai tu ngu, đieu bo, va tham chi ca trang phuc, chan cang, va trang điem; cai ten bat nguon tu tu co nghia la "chuyen samurai lieu linh", va kich nghe thuong nhan manh hanh đong. Nhan vat loai nay thuong đong vai anh hung, va thuong phong đai nam tinh. The thuc "aragoto" đuoc coi la nghe thuat gia đinh. Nguoc lai, đac điem cua "wagoto" la thuong co loi noi va đieu bo binh thuong, va kich nghe thuong ve cac bi kich lang man. Tinh cach cua vai dien thuong la nhay cam, de xuc đong. Hai tinh cach nay khac nay rat xa, aragoto đong vai nam tinh, va wagoto đong nhieu vai nu tinh.


= 1673–1735: Thoi Genroku =
Trong thoi Genroku, kabuki rat phat đat. Cau truc cua vo kich kabuki đuoc đinh hinh trong thoi ky nay, cung nhu nhieu yeu to cach đieu hoa. Cac loai nhan vat thuong đinh ro. Nha hat kabuki va ningyo joruri, the loai nha hat mua roi phuc tap sau đo đuoc biet đen voi cai ten bunraku, tro thanh rat gan nhau trong thoi ky nay, va moi cai đeu co anh huong đen su phat trien cua nhau. Nha soan kich noi tieng Chikamatsu Monzaemon, mot trong nhung nha soan kich kabuki đau tien, co mot so tac pham co tam anh huong lon, mac du vo thuong đuoc coi la tac pham quan trong nhat cua ong, Sonezaki Shinju (Tu sat vi tinh o Sonezaki), thuc chat bat nguon tu kich ban bunraku. Giong nhu nhieu vo kich bunraku, tuy vay, no đuoc sua lai cho hop voi kabuki, va no lam xuat hien nhieu ban tuong tu - thuc te, vo nay va nhung vo tuong tu gay ra nhieu vu tu tu phong theo kich khien chinh phu ban lenh cam shinju mono (kich vi viec hai nguoi yeu nhau phai tu tu) nam 1723. Nguoi ta cho rang Ichikawa Danjuro I đa phat trien cach dien mie va kieu hoa trang nhu mat na kumadori..
Vao giua the ky 18, kabuki bi bunraku the cho tren san khau danh cho nhung tang lop thap cua xa hoi. Đieu nay mot phan la do su xuat hien cua mot vai nha viet kich bunraku tai nang vao thoi điem đo. Khong co gi đang chu y trong su phat trien cua kabuki cho đen cuoi the ky đo, khi no noi tieng tro lai.


= Kabuki sau cuoc Minh Tri Duy Tan =

Su thay đoi van hoa to lon bat đau vao nam 1868 khi Mac phu Tokugawa sup đo, su mat đi cua tang lop samurai, va su mo cua cua Nhat Ban đoi voi phuong Tay đa giup cho kabuki mot lan nua hoi sinh. Khi nen van hoa vat lon đe khap phuc su thieu net rieng biet cua minh, cac dien vien co tang cuong tieng tam cua kabuki trong gioi thuong luu va co hoa tron phong cach truyen thong voi khau vi đuong thoi. Cuoi cung ho cung thanh cong ve mat nay, va vao ngay 21 thang 4 nam 1887, ho đa đuoc bieu dien phuc vu Nhat Hoang Minh Tri.
Rat nhieu nha hat kabuki đa bi bom đan trong Chien tranh the gioi thu hai pha huy, va quan đoi chiem đong cam trinh dien kabuki trong mot thoi gian ngan sau chien tranh. Tuy nhien, nam 1947, lenh cam bi bai bo, va viec bieu dien lai đuoc tiep tuc tro lai.


= Kabuki ngay nay =
Thoi gian ngay sau Chien tranh the gioi thu hai la mot thoi gian kho khan cho kabuki. Ngoai su tan pha đoi voi phan lon cac thanh pho Nhat Ban trong thoi chien con co xu huong đuong thoi tu choi truyen thong va nhung tu tuong cua qua khu, kabuki cung nam trong so đo. Nhung vo kich kabuki truyen thong đuoc cai tien lai cua đao dien Tetsuji Takechi rat đuoc cong chung hoan nghenh vao thoi điem đo đa mang lai su hoi sinh cho tinh yeu đoi voi kabuki o vung Kansai. Trong so nhung ngoi sao tre tuoi đa bieu dien cung Takechi Kabuki thi Nakamura Ganjiro III (sinh nam 1931) la dien vien hang đau. Ong lan đau đuoc biet đen voi ten Nakamura Senjaku, va thoi ky đo trong kabuki Osaka đuoc goi la "Thoi ky Senjaku" đe vinh danh ong.
Ngay nay, kabuki van tuong đoi đuoc ua chuong —no la loai hinh kich truyen thong Nhat Ban đuoc ua chuong nhat- va cac ngoi sao thuong xuat hien voi cac vai tren TV hay man anh rong. Vi du, onnagata noi tieng Bando Tamasaburo V đa xuat hien trong vai vo kich khong phai kabuki va đien anh-thuong la vai nu. Kabuki cung đuoc mot loai hinh nghe thuat noi tieng khac cua Nhat Ban tham khao, đo la anime.
Mac du co khong nhieu cac nha hat lon o Tokyo, Kyoto va Osaka, co rat nhieu nha hat nho o Osaka, va tren khap đat nuoc. Đoan kich Oshika Kabuki, o Oshika"大鹿" (Đai Loc), tinh Nagano, la mot vi du.
Mot vai đoan kich kabuki dung phu nu cho cac vai onnagata, va Ichikawa Kabuki-za (đoan kich toan nu) đuoc thanh lap sau Chien tranh the gioi thu hai. Nam 2003, mot tuong cua Okuni đuoc dung len o gan khu Pontocho, Kyoto.
Su quan tam đen kabuki đa lan sang ca phuong Tay. Cac đoan kich kabuki thuong luu dien o chau Au va chau My, va đa co vai vo kich cua phuong Tay đuoc chuyen soan cho kabuki nhu cac vo kich cua Shakespeare. Cac nha viet kich va tieu thuyet gia phuong Tay cung đa thu suc minh voi đe tai kabuki, vi du nhu vo Hiroshima Bugi (2004) cua Gerald Vizenor. Nha van Yukio Mishima la nguoi tien phong va pho bien viec dien kabuki theo loi hien đai, va lam hoi sinh nhung loai hinh nghe thuat truyen thong khac, nhu Noh, cho phu hop voi phong cach hien đai.
O Australia, đoan kich Za Kabuki o Đai hoc Quoc gia Australia đa bieu dien kich kabuki tu nam 1976; đay la viec bieu dien kabuki lau nhat o ben ngoai nuoc Nhat.
Kabuki đa đuoc UNESCO cong nhan la Di san van hoa phi vat the va truyen khau cua nhan loai vao ngay 24 thang 11 nam 2005.


Cac yeu to cua kabuki = Thiet ke san khau =

San khau kabuki co mot cho nho ra goi la "hanamichi" (花道 "hoa đao"), mot đuong đi bo mo rong ve phia khan gia va đo la loi vao va ra cua dien vien. Okuni bieu dien tren mot san khau hanamichi cung voi đoan tuy tung cua minh. San khau nay đuoc su dung khong chi lam đuong đi hay loi len xuong san khau chinh, ma cac canh quan trong cung đuoc bieu dien o tren san nay. San khau va nha hat Kabuki ngay cang tro nen tinh vi ve ky thuat hon, va su cai tien bao gom san khau xoay va cua sap, lan đau đuoc ung dung trong the ky 18, đa tao ra su thay đoi to lon đoi voi viec bieu dien cac vo kich kabuki. Mot luc đay nua la mong uoc muon bien nhung đe tai quen thuoc cua nha hat kabuki, đot nhien xuat hien hay bien chuyen đay kich tinh. Rat nhieu cac thu thuat san khau, bao gom viec đot ngot xuat hien hay bien mat cua dien vien, đuoc thuc hien la nho vao nhung tien bo nay. Cum tu "keren" (外連) (ngoai lien) thuong đuoc su dung đe chi tat ca nhung thu thuat loai nay.
Mawari-butai (san khau xoay) đuoc phat trien duoi thoi Kyoho. Ban đau thuc hien ky thuat nay bang cach đay san khau theo mot vong tron nho mot đuong banh xe o phia duoi giup di chuyen thuan tien hon. Khi đen san khau mo đi luc dich chuyen, nguoi ta goi đo kuraten ("chuyen toi"). Thong thuong đen van đuoc bat sang goi la "akaten" ("chuyen sang"), đoi khi viec chuyen canh đuoc thuc hien đong thoi voi cac hieu ung san khau. Khoang 300 nam truoc, san khau nay lan đau đuoc xay dung o Nhat Ban, va đuoc thiet ke cho nhung pha chuyen canh nhanh chong. San khau nay rat huu dung vi no giup chuyen canh ma khong lam đut quang vo dien.
Seri dung đe chi cac cua sap tren san khau đuoc dung cho kabuki tu giua the ky 18. Cac cua sap nay co the mo len va keo ha dien vien xuong hay sap đat san khau. Seridashi hay seriage dung đe chi cua sap mo len tren va serisage hay serioroshi khi no đuoc ha xuong. Ky thuat nay thuong đuoc su dung cho hieu ung san khau lam ca mot boi canh hien ra tren san khau.

Chunori (bay giua khong trung) la mot ky thuat, xuat hien vao khoang giua the ky 19, theo đo trang phuc cua dien vien đuoc gan vao mot day thep va anh/co ta co the "bay luon" tren dan khau va/hay mot so phan cua khu khan gia. Vi "thu thuat" (keren) nay khong con hap dan cong chung nua nen nhieu san khau đa bo cac thiet bi lien quan đen no đi.
Trong kabuki, cung nhu mot so loai hinh nghe thuat truyen thong Nhat Ban khac, thay đoi khung canh đoi khi đuoc thuc hien o giua mot canh, trong khi dien vien van con o tren san khau va man san khau van mo. Đieu nay đuoc thuc hien nho viec su dung Hiki Dogu (tam dich: xe đay san khau). Ky thuat nay khoi phat tu đau the ky 18, khi phong nen va dien vien ra hay vao san khau qua mot buc co banh xe o duoi. Thong thuong la nhung cac nhan vien san khau chay vao thay đoi đao cu va phong nen va cac boi canh khac; nhung nhan vien nay, đuoc goi kuroko (黒子), luon luon mac toan đo đen va theo truyen thong đuoc coi nhu la vo hinh. Nhung nhan vien nay cung giup đo cho nhieu pha thay trang phuc nhanh goi la hayagawari (thay nhanh). Trong cac vo kich, khi ban chat cua mot dien vien đot ngot đuoc phat lo, cac ky thuat nhu hikinuki hay bukkaeri thuong đuoc su dung. Hikinuki hay bukkaeri đuoc thuc hien bang cach mac chong mot phuc trang nay len mot phuc trang khac va nho nhan vien san khau coi ao ngoai ra truoc mat khan gia.


Bieu dien Co ba the loai kich kabuki chinh: jidai-mono (時代物, thoi đai vat, hay truyen truoc thoi đai Sengoku), sewa-mono (世話物, the thoai vat, hay sau thoi đai Sengoku), va shosagoto (所作事, so tac su).
Jidaimono, hay kich lich su, thuong đuoc lay boi canh tu rat nhieu su kien trong lich su Nhat Ban. Luat kiem duyet khat khe co hieu luc trong toan bo thoi đai Edo, cam noi đen cac su kien đuong thoi va đac biet cam phe phan Mac phu hay the hien Mac phu trong cac vai phan dien. Tuy nhien, cung voi thoi gian, viec cam đoan nghiem ngat nay co nhieu thay đoi. Phan lon cac jidaimono, lay boi canh la Chien tranh Gempei vao nhung nam 1180, nhung cuoc chien Nanboku-cho vao nhung nam 1330, hay cac su kien lich su khac. Thuc ra, viec su dung nhung boi canh lich su, su kien lich su hay nhan vat lich su trong đo la đe kin đao am chi cac su kien đuong thoi. Kanadehon Chushingura, mot trong nhung vo kich kabuki noi tieng nhat, la mot vi du đien hinh, no be ngoai lay boi canh nhung nam 1330, nhung thuc ra lai mieu ta ve mot vu viec vao thoi điem đo, đo la vu bao thu cua 47 Ronin.
Khong giong nhu jidaimono noi chung la đe cap đen tang lop vo si,, sewamono chu yeu lay đoi tuong phan anh la thuong dan, cu the la thi dan va nong dan. Sewamono noi chung lay chu đe gia đinh hay lang man. Mot so trong cac vo sewamono noi tieng nhat la cac vo dien ve tu sat vi tinh, đe thich ung voi cac tac pham cua nha viet kich bunraku Chikamatsu; viec tap trung vao cac bo đoi lang man khong the chung song voi nhau vi nhieu ly do va sau đo ho quyet đinh thay vao đo la cung chet ben nhau. Cac vo kich sewamono loai nay bi han che va chiu nhieu suc ep cua xa hoi.
Net đac trung cua nha hat kabuki la mie (見得) (kien đac), theo đo dien vien the hien mot đieu bo gay an tuong manh va bieu lo đuoc tinh cach cua nhan vat. Vao nhung luc đo, ten o nha cua dien vien (yago, 屋号, oc hao) đoi khi đuoc cac khan gia hieu biet goi to len, đe the hien su hoan nghenh cua khan gia voi tai nang cua dien vien. Tham chi viec co vu nhiet liet hon la het to ten cha cua dien vien. Kesho, cach hoa trang cua kabuki, la mot yeu to de thay ngay ca voi nhung nguoi khong quen thuoc lam voi loai hinh nghe thuat nay. Bot gao đuoc dung đe tao ra phan nen trang oshiroi, va kumadori hay cac đuong net phong đai cua khuon mat đe tao ra hinh anh cua thu vat hay cac mat na sieu nhien. Mau cua "kumadori" la cach the hien ban chat cua nhan vat: mau đo dung đe the hien su gian du, long đam me, anh hung chu nghia, su chinh truc, va cac tinh cach chinh dien khac; mau xanh hoac đen dung đe chi ke ac, ghen ghet, va cac tinh cach phan dien; mau xanh da troi, cho cac the luc sieu nhien; va mau tim, cho su cao quy.


Cau truc vo kich Kabuki, giong nhu cac loai hinh kich truyen thong khac cua Nhat Ban cung nhu trong cac nen van hoa khac tren the gioi, đuoc bieu dien ca ngay (bay gio đoi khi van vay). Thay vi bieu dien mot vo kich trong 2-5 tieng nhu cac nha hat kieu phuong Tay hien nay, mot nguoi se "thoat khoi" the gioi thuong ngay, va gianh ca ngay đe giai tri o khu kich nghe. Mac du vai vo kich, đac biet la kich lich su jidaimono, co the đuoc dien trong ca ngay, phan lon cac vo dien thuong ngan hon, va đuoc noi truoc la dien ca vo hay chi mot phan, cung voi cac vo kich khac đe tao ra mot chuong trinh keo dai ca ngay.
Cau truc cua mot chuong trinh suot ngay, giong nhu cau truc cua chinh nhung vo kich, bat nguon tu quy tac cua bunraku va No, cac quy tac cung xuat hien trong vo so cac loai hinh nghe thuat truyen thong Nhat Ban khac. Đieu chinh yeu la đinh nghia ve jo-ha-kyu (序破急) (Tu pha cap), tuyen bo rang tat ca moi viec đuoc thuc hien mot nhip đo chac chan, mot vo kich se bat đau cham, tang toc, va ket thuc nhanh. Co so nay, đuoc bac thay viet kich No Zeami soan thao, khong chi chi phoi dien xuat cua dien vien, ma ca cau truc cua vo kich cung nhu cau truc cua cac canh va cac vo kich trong mot chuong trinh kich suot ngay.
Gan nhu moi vo kich dai đeu đuoc chia lam 5 man, man đau goi la jo, mao đau cham va mang tinh chat gioi thieu voi khan gia ve nhan vat va kich ban. Ba man sau goi la ha, tiet tau đuoc đay nhanh, tinh huong chuyen đuoc đay len cao đo đay kich tinh va chat bi kich trong man ba hay bon va co the co mot tran đanh o man hai hoac bon. Man cuoi, goi la kyu, thuong rat ngan, voi mot ket thuc nhanh va co hau.
Trong khi nhieu vo kich đuoc viet cho kabuki, cung co nhieu vo đuoc chuyen the tu cac vo kich joruri, kich No, truyen dan gian, hay cac loai hinh bieu dien truyen thong khac nhu truyen mieng voi Truyen Heike. Trong khi cac vo kich bat nguon tu joruri thuong nghiem tuc, kich tinh đay xuc cam, va co cot truyen chat che, nhung vo kich đuoc viet rieng cho kabuki noi chung co cot truyen long leo hon nhieu. Mot trong nhung điem khac nhau chu yeu trong triet ly cua hai loai hinh nay la joruri truoc het tap trung vao cau chuyen va nguoi ke lai no, trong khi kabuki lai tap trung vao dien vien. Do đo, it nguoi biet rang kich joruri su dung cac chi tiet, con roi hay dien xuat đe huong su chu y đen nguoi viet, nguoc lai kabuki lai huong vo kich cua minh đen viec the hien tai nang cua kich si. Khong phai chuyen la trong the gioi kabuki khi them vao hay bo bot đi mot vai canh trong chuong trinh ca ngay đe phuc vu cho tai nang hay y thich cua mot dien vien- cac canh ma anh ta noi tieng vi no, hay pho dien tot hon, se đuoc them vao chuong trinh ngay khi no khong lam khong lam gian đoan cot truyen.
Mot nhan to rat rieng nua cua kabuki la su khac biet giua nhung truyen thong o Edo va Kamigata (vung Kyoto-Osaka). Trong suot thoi Edo, kabuki o Edo co nhieu tinh tiet khoa truong va phong đai, vi du nhu hoa van trang điem cung nhac, phuc trang loe loet, keren (xao thuat san khau) la lung, va mie (bo tich) tro tren. Kamigata kabuki, trong khi đo, voi giong binh tinh hon va tap trung vao su tu nhien va thuc te trong dien xuat. Chi cho đen cuoi thoi Edo vao the ky 19, hai vung moi bat đau hoc tap phong cach lan nhau va phat trien len đen muc cao hon. Trong suot mot thoi gian dai, dien vien tu vung nay khong the thich hop voi phong cach cua vung khac va khong thanh cong khi luu dien tai vung đo.


Cac vo kich noi tieng Mac du ngay nay co rat nhieu vo kich noi tieng, co ba vo noi tieng nhat đuoc viet trong ba nam lien tiep vao giua the ky 18. Giong nhu nhung vo kich kabuki dai hon, nghiem tuc hon, kich tinh hon, ban đau chung đuoc viet cho joruri (bunraku) va đuoc chuyen soan cho kabuki it lau sau đo. Ba vo kich do Takeda Izumo II, Miyoshi Shoraku, va Namiki Senryu I, trong cac nam tu 1746 đen 1748.

Kanadehon Chushingura (仮名手本忠臣蔵, Kho bau cua trung than) la cau chuyen noi tieng nhat ve 47 Ronin truy tim ke sat hai chu nhan minh, bao thu cho ong, roi mo bung tu sat (seppuku) chet theo chu nhan minh.
Yoshitsune Senbon Zakura (義経千本桜, Yoshitsune va ngan cay hoa anh đao) ve Minamoto no Yoshitsune khi ong chay tron khoi cac đac vu cua anh trai minh Yoritomo. Ba vi tuong cua gia toc Taira đuoc cho la đa chet trong Chien tranh Genpei đuoc nhac đen noi bat, vi cai chet cua ho đanh dau cham het cho chien tranh va chinh thuc mang lai hoa binh, giong noi dung cua cau chuyen dan gian Genkuro.
Sugawara Denju Tenarai Kagami (菅原伝授手習鑑, Sugawara va nhung but tich truyen lai) dua tren cuoc đoi cua hoc gia noi tieng Sugawara no Michizane (845–903), nguoi bi luu đay khoi Kyoto, va cai chet cua ong mang đen nhieu tai uong cho thu đo. Ong sau đo đuoc phong lam than Tenjin, kami (than) cua hoc van, va tho phung đe lam nguoi linh hon gian du cua ong.


Cac nha hat lon con hoat đong Fukuoka
Hakata-za
Kotohiru, Kagawa
Kanamaru-za
Kyoto
Minami-za
Nagoya
Misono-za
Osaka
Shochiku-za
Tokyo
Kabuki-za
National Theater


Xem them Kanteiryu, hinh thuc viet chu đuoc phat minh ra đe quang cao cho "kabuki" va cac loai hinh san khau khac
Rakugo, mot hinh thuc giai tri cua Nhat dua tren hai kich đoc thoai
Kyogen, mot the loai hai kich truyen thong cua Nhat, đa anh huong đen su phat trien cua ‘'kabuki
Noh, mot loai hinh san khau Nhat Ban
Bunraku, mot loai hinh roi truyen thong cua Nhat, co rat nhieu kich ban muon tu cac vo kich kabuki.
Butoh, mot the loai mua tien phong
Takarazuka Revue, mot đoan kich toan nu dua tren nguyen ban cua kabuki
Benshi, phim cam ke chuyen truyen thong, dua tren phong cach ke chuyen cua kabuki


Tham khao Đoc them Ronald Cavaye (1993) Kabuki - A Pocket Guide. USA and Japan: Charles E. Tuttle,
Ronald Cavaye, Paul Griffith and Akihiko Senda (2004). A Guide to the Japanese Stage. Japan: Kodansha International.
Scott, A. C. (1955). The Kabuki Theatre of Japan. London: George Allen & Unwin Ltd.
Ernst, E. (1956). The Kabuki Theatre. New York: Oxford University Press.
Senelick, L. (2000). The Changing Room: Sex, Drag, and Theatre. London: Routledge.
Facts JPN-kabuki. 25 thang 11 nam 2007 [1] Luu tru ngay 6 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine.
Japanese Culture. 25 thang 11 nam 2007 [2].
Kabuki. 25 thang 11 nam 2007 [3].
KABUKI. Ed. Shoriya Aragoro. 9. Sep. 1999. 25 thang 11 nam 2007 [4].


Lien ket ngoai Kabuki 21
Thu vien quoc hoi quoc gia:
Photograph of Kabuki-za in Kyobashi-ku, Kobiki-cho, Tokyo (1900)
Kakuki-za (1901)
Kakuki-za (1909)
Kakuki-za (1911)
Kakuki-za (1912)
Kakuki-za (1915)
Tien Nhat Ban: Kabuki Coin Set Luu tru ngay 7 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Listen to music sample of KOKAJI and MUSUME DOJOJI (After clicking on this link, scroll down page) Luu tru ngay 26 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine