Vut bay (tua goc tieng Anh: Up) la mot bo phim hoat hinh may tinh cua My nam 2009 do Pixar Animation Studios san xuat va Walt Disney Pictures phat hanh. Phim do Pete Docter đao dien, Bob Peterson đong đao dien (trong phim đien anh đau tay do ong lam đao dien), va san xuat boi Jonas Rivera. Docter va Peterson cung viet kich ban va cau chuyen cua bo phim, voi Tom McCarthy đong viet phan sau. Phim co su tham gia long tieng cua Ed Asner, Christopher Plummer, Jordan Nagai va Peterson. Bo phim tap trung vao nguoi đan ong goa vo lon tuoi Carl Fredricksen va Nha tham hiem vung hoang da Russell, nhung nguoi thuc hien hanh trinh đen Nam My đe thuc hien loi hua ma Carl đa hua voi nguoi vo qua co Ellie. Tren đuong đi, ho gap mot chu cho biet noi ten la Dug, va cham tran voi mot con chim khong lo ten la Kevin, đang bi san đuoi boi nha tham hiem Charles Muntz, than tuong thoi tho au cua Carl.
Ban đau phim co ten la Heliums, Docter đa hinh thanh ban phac thao cho Vut bay vao nam 2004 dua tren nhung tuong tuong thoat khoi cuoc song khi no tro nen qua kho chiu. Ong va muoi mot nghe si khac cua Pixar đa danh ba ngay o Venezuela đe thu thap nghien cuu va cam hung. Thiet ke cua cac nhan vat đa đuoc biem hoa va cach đieu đang ke, va cac nha lam phim hoat hinh đa đuoc thu thach voi viec tao ra vai giong nhu that. Nha soan nhac Michael Giacchino đa soan nhac cho phim. Đay la bo phim đau tien cua Pixar đuoc trinh chieu o đinh dang 3D.
Vut bay ra mat tai Lien hoan phim Cannes lan thu 62 vao ngay 13 thang 5 nam 2009, đuoc phat hanh tai Hoa Ky vao ngay 29 thang 5. Bo phim đa nhan đuoc nhieu loi khen ngoi tu cac nha phe binh ve kich ban, hoat hinh, nhan vat, chu đe, cau chuyen, giong hat cua Asner, vo nhac kich cua Giacchino va trinh tu mo đau. Cac to chuc nhu National Board of Review va American Film Institute đa vinh danh Vut bay la mot trong 10 phim hay nhat nam 2009. Phim thu ve 735,1 trieu USD tren toan the gioi, ket thuc thoi gian chieu rap voi tu cach la phim co doanh thu cao thu sau trong nam 2009. Vut bay đa đuoc đe cu cho nam giai thuong tai Le trao giai Oscar lan thu 82, chien thang hai giai va nhan giai nhieu giai thuong. Trong so nay, no tro thanh bo phim hoat hinh thu hai trong lich su nhan đuoc đe cu cho Giai Oscar cho Phim hay nhat.


Noi dung Qua mot bo phim tai lieu, khan gia đuoc biet đen nha tham hiem noi tieng Charles F. Muntz (Christopher Plummer), nguoi đa tham hiem the gioi bang khinh khi cau khong lo cua ong voi ten "The Spirit of Adventure". Trong chuyen du hanh tao bao nhat cua minh, ong tro ve tu Nam My voi mot bo xuong cua mot sinh vat lon va chua nhan dang đuoc. Cac nha khoa hoc hoai nghi va cho rang đay la mot mau vat gia, va tu đo Muntz tu luu vong. Muntz the rang ong se khong tro ve cho đen khi tim đuoc sinh vat song.
Carl Fredricksen (Jeremy Leary), mot cau be nhut nhat, it noi va tu lau đa nguong mo Muntz, cung bi soc, nhung tin tuong rang Muntz se tro ve va chung minh minh la đung. Mot ngay, Carl ket ban voi mot co gai tinh nghich va đay nghi luc ten la Ellie (Elizabeth Docter), cung la mot nguoi ham mo Muntz. Co viet giac mo cua minh vao so luu niem ca nhan, cho Carl biet rang co muon di chuyen can nha cau lac bo đen Thac Paradise — mot thac nuoc vach đa hung vi o Nam My, va keu goi cau hay hua se giup co. Trong đoan phim ngan ke tiep, khan gia chung kien Carl va Ellie truong thanh, ket hon, va song đen bac đau trong can nha cu ma ho đa gap nhau lan đau, voi Carl lam viec nhu mot nguoi ban bong bay đo choi trong khi Ellie lam nhan vien so thu. Ho khong the co con, va luon tiet kiem đe co đu tien du lich đen Thac Paradise, nhung luon gap nhung vuong ban ve tai chinh khac. Cuoi cung, khi ho co the thuc hien chuyen đi đuoc, thi Ellie qua đoi do tuoi gia, Carl tro thanh mot nguoi goa vo co đon va cay đang voi cuoc đoi vang bong ba vo yeu quy.
Nhieu nam sau, Carl (Edward Asner) bay gio la mot nguoi cao tuoi, song mot minh trong can nha đo - nhung bay gio đang nam giua mot trung tam đo thi moi đang đuoc thi cong. Khong muon di chuyen, Carl đa xo xat va so y lam bi thuong mot cong nhan xay dung vi hop thu bi hu cua minh, va buoc phai theo lenh toa an đen o tai mot vien duong lao. Ong lap ra mot ke đe giu loi hua voi Ellie: bien can nha cua minh thanh mot khinh khi cau tam, su dung hang van bong bay đe nang no ra khoi nen mong. Russell (Jordan Nagai), mot Huong đao sinh đang co gang lay chuyen hieu cuoi cung trong mon "Giup đo nguoi gia", cung tron theo tren cai cong vom truoc cua nha sau khi đa bi Carl lua va sai bao đi bat con chim "snipe" (mot loai chim cuc ky kho bat đuoc).
Sau khi bi ket trong mot tran bao, ho ha canh gan mot khe nui lon đoi dien voi Thac Paradise. Ho dung trong luong than the lam chan luu (đe keo can nha noi) va đi lai xung quanh khe nui, voi hy vong rang ho se đen đuoc thac nuoc truoc khi cac bong bay xi hoi. Ho gap mot con chim khong bay to lon va đay mau sac ma Russell đat ten la Kevin (Pete Docter) (ve sau ho moi biet đo la mot con chim mai), va mot con cho ten Dug (Bob Peterson) đeo mot vong co đac biet cho phep no co the noi đuoc. Dug la thanh vien co đia vi thap nhat trong mot đan cho rat thong minh cua Charles Muntz. Muntz, vi chua tim đuoc mau vat con song cua loai vat ma xua kia bi cho la gia tao, van con song trong luu vong. Van tin tuong rang ong va cac con cho cua minh se tim đuoc con thu ay, Muntz đa huan luyen cac con cho nhu mot đoi quan đay to.
Muntz moi Carl va Russell vao khinh khi cau khong lo cua minh. Luc đau Carl rat vui mung đuoc gap mat than tuong thoi tho au, nhung sau đo nhan thay rang Muntz co mat toi: Khi Muntz biet đuoc ve Kevin, Carl nhan thay Muntz đang tim cach bat no, va đa giet nhung nha tham hiem truoc đo đa tro thanh chuong ngai. Carl, Russell, Dug, va Kevin chay tron khoi đoi quan cho cua Muntz, nhung Kevin đa bi thuong trong luc chay tron. Khi moi nguoi đua Kevin ve voi cac con, Muntz va bay cho cung đen (do co thiet bi đinh vi trong vong co cua Dug) va đot lua duoi can nha cua Carl, buoc Carl phai bo Kevin đe chua chay; Muntz bat đuoc con chim va bo đi. Carl cuoi cung đua can nha đen thac nuoc (đung nhu loi đa hua voi nguoi vo) va cac bong bay cung đa xi hoi. Buon ba vi Carl đa bo Kevin đe cuu can nha va tin rang tu minh co the cuu đuoc con chim đo, Russell đa gan bong bay cua Carl vao minh va dung mot may thoi la đe đi tim khinh khi cau cua Muntz.
Ngoi trong can nha cua minh, Carl buon ba mo ra quyen luu niem tu nien thieu cua Ellie, va bat ngo tim đuoc nhung hinh anh trong cuoc song chung cua ho trong nhung trang truoc kia con trong, va mot loi ghi cuoi tu Ellie, cam on ong cho "cuoc phieu luu", va đong vien ong hay đi tim mot "cuoc phieu luu moi". Hon ho, ong ra ngoai đe tim Russell, nhung chi thay cau be đa bay xa. Carl giam nhe trong luong cua can nha bang cach vut đi nhung đo noi that cu va nhung vat dung co ky niem tinh cam khac, va đuoi theo Russell. Russell cuoi cung bi bat, nhung Carl đen kip luc đe cuu cau be va tha Kevin. Muntz ruot đuoi theo ho trong khinh khi cau cho đen khi ong don ho vao can nha voi mot khau sung san trong khi Carl co gang giu thang bang. Mot khi Muntz vao đuoc, Carl du Kevin ra ngoai cua so bang mot thanh keo so-co-la trong luc Dug va Russell om theo. Muntz nhay ra theo, nhung chi chup đuoc day bong bay va roi xuong chet. Khong con day giu, can nha roi xuong, nhung Carl khong quan tam nua.
Carl dung khinh khi cau cua Muntz va đua Kevin ve voi cac con, roi cho Russell va Dug ve lai thanh pho. Khi cha cua Russell khong tham du le len cap cho con, Carl thuc hien vai tro đo va hanh dien gan chuyen hieu cuoi cung cho Russell: la mot cai nap chai ma Ellie đa đua cho Carl khi ho vua gap mat - "Chuyen hieu Ellie". Russell coi Carl nhu nguoi cha, trong khi Dug - nay co đia vi cao nhat trong bay cho cua Muntz - coi Carl nhu chu nhan moi. Khi ca ba bat đau nhung cuoc phieu luu moi, khan gia nhin thay can nha đa roi đung cho, ngay tai Thac Paradise.


Cac nhan vat va dien vien = Nhan vat chinh =
Edward Asner trong vai Carl, mot ong gia co hu, chong nang va lang tai. Ong la mot nguoi đan ong goa vo cay đang voi cuoc đoi.
Jordan Nagai trong vai Russell, mot huong đao sinh va hanh khach bat đac di trong can nha cua Carl. Mac du chua bao gio đen noi hoang da, cau rat buon vi cha cau luc nao cung ban ron va khong co thoi gian đe choi voi cau; trong chuyen đi, Russell co mot cau noi voi Carl goi y rang cha me cau khong con song chung nua. Docter đa thu giong tren 400 cau be toan quoc cho vai nay. Nagai, mot nguoi My goc Nhat, đen cuoc thu giong voi nguoi anh, nguoi that su thu giong. Docter nhan thay Nagai co cu xu va cach noi khong ngung giong Russell va chon cau cho vai nay. Nagai chi đuoc bay tuoi khi nhan vai. Docter khuyen khich Nagai nhap vai bang hanh đong cung nhu loi noi khi thu am cho vai nay, va đa keo cau nguoc đau va cu let cau trong canh Russell gap Kevin. Nhieu nguoi My goc A đa chu y đen viec Pixar đa chon mot nguoi goc chau A lam vai chinh, khac voi viec thuong le la dung mot dien vien khong phai goc A cho cac vai cua nhan vat A chau.
Bob Peterson trong vai Dug, mot con cho biet noi. Peterson cung la nha viet kich ban cho bo phim.
Pete Docter long giong cua con chim Kevin. Russell đa đat ten con chim la Kevin, mot ten phai nam, va chi sau nay moi biet đuoc Kevin la mot con chim mai. Pete Docter cung la đao dien cua phim.
Christopher Plummer trong vai Charles F. Muntz, nhan vat phan dien chinh trong phim. Ong la mot nha tham hiem tu khi Carl va Ellie con nho va von la than tuong cua ho. Ong bo đi va song o Nam My tu khi mot mau vat ong đem ve bi cho la gia mao, va the se khong tro ve cho đen khi đem ve đuoc con vat đo con song. Chinh khao khat đo đa bien ong ta thanh ke ac.


= Nhan vat phu =
Ellie khi đa truong thanh: khong co giong noi
Elizabeth Docter trong vai Elie khi con nho. Dien vien đong vai la con gai cua đao dien, va co cung đa ve mot vai hinh anh ma Ellie đa ve trong phim.
Jeremy Leary trong vai Carl luc con tre.


San xuat Y tuong ve mot can nha biet bay đuoc sinh ra tu y nghi cua đao dien Pete Docter ve viec thoat khoi cuoc song khi no tro nen kho chiu, ma ong giai thich bat nguon tu viec kho khan cu xu voi nhung nguoi khac trong luc ong đang truong thanh. Kich ban đuoc bat đau viet vao nam 2004. Dien vien kiem nha van Thomas McCarthy đa giup Docter va Bob Peterson trong viec đinh hinh cau chuyen trong vong ba thang. Docter chon mot ong gia cho nhan vat chinh sau ve mot buc tranh co ong gia kho tinh cam nhieu bong bay mim cuoi. Hai nguoi nghi rang mot ong gia la mot y kien hay cho nhan vat chinh vi ho cam thay trai nghiem cua ho va cach nhin cuoc song cua ho la mot nguon hai huoc phong phu. Docter khong lo lang ve viec lay mot nhan vat cao tuoi lam nhan vat chinh, va cho rang tre em se co cam tinh voi Carl nhu la cam tinh ho co đoi voi ong ba.
Nhan vat Charles Muntz, co hinh anh giong Kirk Douglas, đuoc lay cam hung tu Howard Hughes va Errol Flynn. Ten cua nhan vat đuoc lay cam hung tu nha san xuat hoat hinh Charles B. Mintz, nguoi đa đanh cap nhan vat Oswald the Lucky Rabbit tu Walt Disney, buoc Disney phai tao nhan vat thay the la Chuot Mickey. Mintz, tuong tu nhu Muntz, cung bi tra bao sau nay.

Docter đa lay Venezuela lam boi canh sau khi Ralph Eggleston cho ong xem mot video cua cac nui tepui. Trong nam 2004, Docter va 11 hoa si Pixar khac đa ton ba ngay đen Monte Roraima bang may bay, xe jeep, va truc thang. Ho o đo 3 đem ve canh, va kham pha cac loai kien, muoi, bo cap, nhai, va ran. Ho cung đa bay đen Matawi Tepui va treo len Thac nuoc Angel, cung nhu Brasil. Docter cam thay "chung toi khong the su dung đuoc [cac loai đa va thuc vat ma chung toi đa thay]. Thuc te that la kho tin, neu chung toi đua chung vao phim, ban cung se khong tin." Cac đong vat trong phim cung kho thiet ke, vi chung phai phu hop voi moi truong ky quai cua cac tepuis, nhung cung phai giong that vi nhung ngon nui nay ton tai trong thuc te. Cac nha lam phim đen So thu Sacramento đe xem mot loai chim quy hiem tu Hy Ma Lap Son đe ve Kevin. Cac hoa si thiet ke Russell nhu mot nguoi My goc A, va mo hinh tuong tu nhu Peter Sohn, mot nhan vien Pixar va la nguoi long tieng cho Emile trong phim Ratatouille va cung đao dien cho phim ngan Partly Cloudy (cung chieu trong rap voi phim Vut bay).
Mot đao dien ky thuat tinh rang neu muon can nha cua Carl bay đuoc trong thuc te, ong can phai co 23 trieu bong bay, nhung Docter nhan thay rang so luong đo se lam cac bong bay giong nhu nhung dau cham nho. Thay vao đo, nhung bong bay đuoc tao trong phim co kich co gap hai lan Carl. Co tong cong 10.927 bong bay đuoc su dung trong nhung canh ngoi nha đang bay, 20.622 bong bay cho canh ngoi nha cat canh, va cac so luong khac trong nhung canh khac.


Phat hanh Khi bo phim đuoc chieu tai Rap El Capitan o Hollywood tu ngay 29 thang 5 đen 23 thang 7 nam 2009, no đuoc kem theo chuong trinh bieu dien Lighten Up! voi nhieu nhan vat Disney.
Tai Colombia, bo phim nhan đuoc chu y bat ngo vi nhan vat Carl Fredricksen nhin giong cuu tong thong Julio Cesar Turbay Ayala.
Bo phim đuoc ra mat bang đia Blu-ray va DVD tai Bac My vao ngay 10 thang 11 nam 2009 va tai Anh vao ngay 15 thang 2 nam 2010. Đia se gom bo phim cung voi phim ngan Partly Cloudy va Dug's Special Mission, cung nhu loi ban luan cua đao dien Pete Docter, phim tai lieu Adventure is Out There ve chuyen du hanh đen Nam My cua cac nha lam phim, va đoan phim The Many Endings of Muntz.


Đon nhan = Phe binh =

Tu khi đuoc phat hanh, Vut bay đa nhan nhieu khen thuong tu gioi phe binh. Tai website Rotten Tomatoes, 98% nha phe binh chuyen nghiep đa đanh gia cao bo phim, trong 252 bai phe binh, voi điem trung binh la 8,6/10. Tai website Metacritic bo phim cung đat so điem cao 88. Nha phe binh Roger Ebert đa cho bo phim 4 ngoi sao, so điem toi đa.
To The Hollywood Reporter khen bo phim, cho rang no "lam say me, cam đong, va co the noi đay la no luc vui nhon nhat cua Pixar."
Mac du to San Francisco Chronicle noi rang bo phim "co nhieu đoan nham chan", no cung cho rang co nhung canh trong Vut bay "xung đang nam trong danh sach nhung khoang khac vi đai nhat trong phim".
Tap chi Variety đanh gia "Vut bay la mot bo phim tinh te la thuong"
Dug, con cho biet noi, thang giai Palm Dog do cac nha phe binh Anh tai Lien hoan phim Cannes trao tang cho dien xuat cho hay nhat. Dug thang con cao tu phim Antichrist va con cho đen tu Inglourious Basterds.
Theo thong ke cua trang web xep hang phim They Shoot Pictures, Don't They?, Up đung thu 110 trong so 250 phim xuat sac nhat the ki 21. Cung theo thong ke cua trang web nay, Up đung thu 2 trong so nhung phim hoat hinh xuat sac nhat nam 2009, sau Fantastic Mr. Fox


= Doanh thu =
Vut bay đoat doanh thu cao nhat trong tuan ra mat, gianh đuoc 68.108.790 USD tai Bac My trong ba ngay đau. Đay la con so cao hon so ma cac nha phan tich du đoan. Trong tuan le thu nhi, bo phim giam xuong 35%, va gianh đuoc 44.244.000 USD trong ba ngay cuoi tuan thu nhi. Cac uoc luong ban đau cho thay bo phim se gianh đia vi cao nhat trong tuan thu nhi, nhung cac so lieu sua đoi cho thay no đung thu nhi, voi doanh thu it hon phim The Hangover cua Warner Bros. chi khoang 1 trieu USD, nhung cao hon phim Land of the Lost cua dien vien Will Ferrell hon 25 trieu USD. Trong tuan le thu ba, bo phim giam doanh thu xuong chi 30%, mot lan nua chi thua The Hangover vai trieu đe đung thu nhi. Voi doanh thu 30.762.280 USD trong tuan đo, đay la doanh thu cao thu 11 cho tuan thu ba cua mot bo phim. Đen cuoi nam 2009, bo phim đa co doanh thu 293 trieu USD tai Hoa Ky va Canada va 430 trieu USD trong cac lanh tho khac, tong cong doanh thu toan cau la 723 trieu USD. Đay la bo phim co doanh thu toan cau cao thu nhi cua Pixar, chi thua Finding Nemo.


= Cac giai thuong va đe cu =
Vut bay đa thang Giai Oscar cho phim hoat hinh hay nhat va Giai Oscar cho nhac phim hay nhat nam 2009.
Vut bay đa thang Giai nhac phim goc hay nhat va Giai phim hoat hinh hay nhat tai  Giai Qua cau vang lan thu 67. No cung đuoc đe cu cho 9 giai Annie trong 8 linh vuc, thang giai "Phim hoat hinh hay nhat" va "Đao dien hay nhat". Up cung đoat giai Golden Tomato tu website Rotten Tomatoes cho bo phim co so điem phe binh cao nhat trong nam 2009. Them vao đo, no thang hai giai Chon lua cua Nha phe binh (Critics' Choice Award) cho Phim Hoat hinh hay nhat va Nhac phim goc hay nhat. No cung đuoc đe cu cho ba giai trong Giai Grammy lan thu 52 va thang hai giai.
Cung voi phim Avatar, Vut bay la mot trong hai bo phim 3 chieu đau tien đuoc đe cu cho Giai Oscar cho phim xuat sac nhat. Đay la bo phim hoat hinh thu nhi đuoc đe cu cho giai nay, sau Nguoi đep va quai vat nam 1991.


Chu thich Lien ket ngoai Website chinh thuc
Up tai AllMovie
Up tren Internet Movie Database
Up tai Box Office Mojo
Up tai Rotten Tomatoes
Đi chu du bang bong bay qua Up Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine
Up - Vut bay, mot thanh cong khong phai ngau nhien Luu tru ngay 24 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine