Ireland (phien am: "Ai-len", tieng Anh:  ; tieng Ireland: Eire [ˈeːɾʲə] ; Ulster-Scots: Airlann [ˈɑːrlən]) la mot hon đao tai Bac Đai Tay Duong. Đao nay tach biet voi Đao Anh o phia đong qua Eo bien Bac, Bien Ireland va Eo bien St George. Ireland la đao lon thu nhi trong Quan đao Anh, lon thu ba tai chau Au va lon thu 20 tren the gioi.
Ve mat chinh tri, Đao Ireland đuoc chia tach thanh Cong hoa Ireland (đuoc đat ten chinh thuc la Ireland) chiem 5/6 dien tich đao, va Bac Ireland, thuoc Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland. Nam 2011, dan so Ireland đat khoang 6,4 trieu, la đao đong dan thu nhi tai chau Au sau Đao Anh. Trong đo, co gan 4,6 trieu nguoi song tai Cong hoa Ireland va hon 1,8 trieu nguoi song tai Bac Ireland.
Ve mat khu vuc đia ly, đao co cac day nui tuong đoi thap bao quanh mot đong bang trung tam, voi mot so dong song ma tau thuyen co the đi đuoc keo dai vao noi đia. Đao co tham thuc vat tuoi tot do co khi hau on hoa nhung de thay đoi, khong chiu su khac nghiet cua nhiet đo. Rung ram tung bao phu đao cho đen thoi ky Trung Co. Đen nam 2013, 11% dien tich đao co rung bao phu, trong khi muc trung binh cua chau Au la 33%, va hau het la cac đon đien trong cay la kim khong co nguon goc ban đia. Co hai muoi sau loai đong vat co vu song tren can co nguon goc ban đia Ireland. Khi hau Ireland chiu anh huong cua Đai Tay Duong va do đo rat on hoa, va mua đong on hoa hon so voi mot khu vuc phia bac nhu vay, mac du mua he khi hau mat hon so voi luc đia chau Au. Luong mua va may che phu rat nhieu.
Bang chung som nhat ve viec con nguoi hien dien tai Ireland co nien đai tu 10.500 TCN. Trat tu Ireland Gael xuat hien tu the ky I. Cu dan đao cai đao sang Co Đoc giao tu the ky V tro đi. Sau khi nguoi Norman xam chiem đao vao the ky XII, Anh yeu sach chu quyen đoi voi Ireland. Tuy nhien, quyen cai tri cua Anh khong banh truong đuoc đen toan đao cho đen cuoc chinh phuc duoi thoi Trieu đai Tudor trong the ky XVI-XVII, cuoc chinh phuc nay keo theo nhung nguoi di cu đen tu Đao Anh. Trong thap nien 1690, mot he thong cai tri theo dong Tin Lanh cua nguoi Anh đuoc đinh ra nham gay bat loi cho tin huu Cong giao La Ma chiem đa so cung voi nhung nguoi biet giao voi Tin Lanh, va he thong đuoc mo rong trong the ky XVIII. Theo Đao luat Lien hiep nam 1801, Ireland tro thanh mot bo phan cua Vuong quoc Lien hiep Anh va Ireland. Mot cuoc chien tranh gianh đoc lap vao đau the ky XX dien ra đuoc ke tiep bang su phan chia hon đao, thanh lap Nha nuoc Tu do Ireland, thuc the dan tang cuong chu quyen trong cac thap nien tiep theo, va Bac Ireland, von duy tri la bo phan cua Vuong quoc Anh. Bac Ireland đa chung kien ​​nhieu bat on dan su tu cuoi nhung nam 1960 cho đen nhung nam 1990. Tinh hinh dan lang xuong sau mot hiep đinh chinh tri vao nam 1998. Nam 1973, Cong hoa Ireland va Vuong quoc Anh, bao gom Bac Ireland, gia nhap Cong đong Kinh te chau Au.
Van hoa Ireland co anh huong đang ke đen cac nen van hoa khac, đac biet la trong linh vuc van hoc. Cung voi van hoa phuong Tay chu luu, van hoa ban đia manh me van hien dien tren đao, đuoc the hien thong qua cac tro choi Gael, am nhac Ireland, va ngon ngu Ireland. Van hoa tren đao cung chia se nhieu đac điem voi van hoa Anh, trong đo co ngon ngu Anh va cac mon the thao nhu bong đa, rugby, đua ngua va golf.


Danh xung Ten goi Ireland bat nguon tu tieng Ireland co Eriu. Tu nay lai co nguon goc tu tieng Celt nguyen thuy *Iveriu (tuong đuong voi Iwerddon trong tieng Wales), no cung la nguon goc cua tu Hibernia trong tieng La Tinh. Iveriu bat nguon tu mot goc tu nghia la "beo, thinh vuong."


Lich su = Thoi tien su =
Hau het đao Ireland bi bang bao phu trong hau het thoi gian thuoc thoi ky bang ha cuoi cung, keo dai cho đen khoang 9.000 nam truoc. Muc nuoc bien thap va Ireland cung voi đao Anh la bo phan cua chau Au luc đia. Đen nam 12.000 TCN, muc nuoc bien dang len do bang tan khien Ireland tach khoi đao Anh. Đen khoang nam 5.600 TCN thi đao Anh cung tach khoi chau Au luc đia. Bang chung som nhat ve viec con nguoi hien dien tai Ireland co nien đai tu 10.500 TCN. Cho đen gan đay, bang chung som nhat ve loai nguoi tai Ireland cho đen nay la ve nguoi thuoc thoi ky đo đa giua, ho đen bang thuyen tu đao Anh vao tu nam 8.000 TCN đen nam 7.000 TCN.
Tu khoang nam 4.500 TCN, nhung nguoi đinh cu thuoc thoi ky đo đa moi đen đao va mang theo cac giong cay luong thuc co hat, mot van hoa ngua (tuong tu nhu tai Scotland cung thoi ky) va cac tuong đa. Mot nen nong nghiep tien bo hon phat trien tai Ceide Fields, đuoc bao ton ben duoi lop than bun. Mot he thong canh đong rong lon, đuoc cho la co nhat tren the gioi, gom cac phan nho đuoc tach biet qua cac buc tuong xep đa. Cac canh đong đuoc canh tac trong vai the ky tu 3.500 TCN đen 3.000 TCN. Lua mi va lua mach la cac cay trong chu đao, đuoc đua đen tu ban đao Iberia.
Thoi ky đo đong bat đau vao khoang nam 2.500 TCN, luc nay ky thuat thay đoi sinh hoat thuong nhat cua dan chung thong qua cac phat minh nhu banh xe, su dung bo trong san xuat, det vai, lam đo uong co con, gia cong kim loai tinh xao tao ra cac vu khi va cong cu moi, cung cac đo trang suc bang vang va kim cuong tinh te. Theo mot so nguon, Ireland vao cuoi thoi ky đo đong la bo phan cua mot van hoa mang luoi giao dich hang hai ten la Thoi ky đo đong Đai Tay Duong, cung voi Anh Quoc, mien tay Phap va Iberia, la nhung noi ngon ngu Celt phat trien. Đieu nay tuong phan voi quan điem truyen thong rang nguon goc chung la tai chau Au luc đia cung voi van hoa Hallstatt.


 Su xuat hien cua nguoi Celt o Ireland  Trong thoi ky đo sat, mot ngon ngu va van hoa Celt xuat hien tai Ireland. Cach thuc va thoi điem đao Ireland bi Celt hoa la đe tai tranh luan. Mot quan điem truyen thong co tu lau la ngon ngu Celt, chu viet Ogham va van hoa Celt đuoc đua đen Ireland theo cac lan song nguoi Celt xam chiem hoac di cu tu chau Au luc đia. Thuyet nay dua theo Lebor Gabala Erenn, mot tac pham gia su hoc Co Đoc giao Trung Co cua Ireland, cung voi su hien dien cua van hoa, ngon ngu va đo tao tac Celt phat hien đuoc tren đao. Theo thuyet nay, co 4 cuoc xam chiem cua nguoi Celt tai Ireland. Đau tien đuoc cho la la nguoi Priteni, tiep theo la nguoi Belgae tu mien bac Gaul va đao Anh. Tiep đo, cac bo lac Laighin tu Armorica (nay la Bretagne cua Phap) đuoc cho la xam chiem đao Ireland va đao Anh gan nhu đong thoi. Cuoi cung, nguoi Milesia (nguoi Gael) đuoc cho la đen Ireland tu mien bac Iberia hoac mien nam Gaul.
Mot thuyet gan đay hon cho rang van hoa va ngon ngu Celt đen Ireland la ket qua cua truyen ba van hoa, theo đo Celt hoa Ireland co the la đinh điem cua mot qua trinh tac đong van hoa va kinh te lau dai giua đao Ireland, đao Anh va cac khu vuc lan can cua chau Au luc đia. Thuyet nay đuoc thuc đay mot phan la do thieu cac chung cu khao co hoc ve nhap cu Celt quy mo lon, song no chap thuan rang nhung chuyen đong nhu vay rat kho đe xac đinh. Mot so nguoi đe xuong thuyet nay cho rang co the co cac nhom nho nguoi Celt di cu đen Ireland, song khong phai la nguyen nhan co ban khien đao bi Celt hoa. Cac nha ngon ngu hoc lich su hoai nghi ve viec đay la cach thuc duy nhat giai thich cho viec hap thu ngon ngu Celt. Nghien cuu di truyen phat hien rang khong co khac biet đang ke trong DNA ty the giua Ireland va cac khu vuc lon tai chau Au luc đia, tuong phan voi mot phan mo hinh nhiem sac the Y. Mot nghien cuu gan đay ket luan rang nguoi noi tieng Celt hien đai tai Ireland co the đuoc cho la "nguoi Celt Đai Tay Duong" chau Au co to tien chung tren khap khu vuc Đai Tay Duong tu mien bac Iberia đen mien tay Scandinavia chu khong phai ve co ban la Trung Au.


= Thoi ky cuoi co đai va đau trung đai =
Ban ghi chep som nhat ve Ireland đen tu cac nha đia ly hoc Hy Lap-La Ma co đien. Ptolemy trong Almagest goi đao Ireland la Mikra Brettania (đao Anh nho) va ong goi đao Anh la Megale Brettania (đao Anh lon). Trong tac pham Geography sau đo, Ptolemy goi đao Ireland la Iouernia va goi đao Anh la Albion. Cac ten moi nay co ve la ten đia phuong cua cac đao khi đo. Cac ten goi som hon co ve đuoc đat ra truoc khi co tiep xuc truc tiep voi dan chung đia phuong.
Nguoi La Ma sau đo goi Ireland bang ten goi nay theo dang La Tinh hoa la Hibernia, hoac Scotia. Ptolemy ghi lai 16 quoc gia tai moi bo phan cua Ireland vao nam 100. Khong ro ve quan he giua đe quoc La Ma va cac vuong quoc tai Ireland, tuy nhien phat hien đuoc mot so tien xu La Ma tren đao.
Đao Ireland tiep tuc la noi co cac vuong quoc kinh đich nhau, tu the ky VII khai niem ve vuong quyen dan toc dan tro nen ro rang thong qua khai niem ve "thuong vuong Ireland". Van hoc Ireland trung đai phac hoa mot loat thuong vuong hau nhu khong gian đoan trong hang nghin nam, song cac su gia hien đai cho rang đieu nay đuoc dung nen trong the ky VIII nham bien minh cho vi the cua cac nhom chinh tri quyen luc. Toan bo cac vuong quoc tren đao Ireland co quoc vuong rieng song tren danh nghia le thuoc thuong vuong. Thuong vuong xuat than tu cac quoc vuong va quan chu đia phuong, co thu đo nghi le tren đoi Tara. Khai niem khong tro thanh mot hien thuc chinh tri cho đen thoi ky Viking va tham chi sau đo cung khong nhat quan. Ireland co quy che phap luat thong nhat ve van hoa: he thong tu phap thanh van so khoi la Luat Brehon, do mot tang lop luat gia chuyen nghiep goi la brehons thi hanh.

Bien nien su Ireland viet rang vao nam 431, Giam muc Palladius đen Ireland theo lenh Giao hoang Celestine I đe giup nguoi Ireland "vung tin vao Chua". Tac pham nay con ghi rang Thanh Patrick bao tro cho Ireland đen đao trong cung nam. Tiep tuc ton tai tranh luan ve cac su menh cua Palladius va Patrick, song đong thuan rang chung dien ra va rang truyen thong druid truoc đo bi tan vo khi đoi dien voi ton giao moi. Cac hoc gia Co Đoc giao Ireland xuat sac trong hoc tap kien thuc La Tinh va Hy Lap va than hoc Co Đoc giao. Trong van hoa tu vien sau khi Ireland bi Co Đoc giao hoa, kien thuc La Tinh va Hy Lap đuoc bao ton tai Ireland trong so ky Trung Co.
Nam 563, mot tu si Ireland la Columba thanh lap mot hoi truyen giao tren đao Iona (nay thuoc Scotland), bat đau truyen thong hoi truyen giao Ireland hoat đong nham truyen ba Co Đoc giao Celt va kien thuc đen Scotland, Anh va đe quoc Frank tai chau Au luc đia sau khi La Ma sup đo. Cac hoi truyen giao nay tiep tuc cho đen hau ky Trung Co, ho lap ra cac tu vien va trung tam kien thuc, san sinh cac hoc gia nhu Sedulius Scottus va Johannes Eriugena va gay nhieu anh huong tai chau Au. Tu the ky IX, cac lan song hai tac Viking tien hanh cuop boc cac tu vien va thi tran Ireland. Nguoi Viking cung tham gia thanh lap hau het cac khu đinh cu duyen hai lon tai Ireland: Dublin, Limerick, Cork, Wexford, Waterford va cac khu đinh cu nho khac.


= Nguoi Norman va Anh xam chiem =

Ngay 1 thang 5 nam 1169, mot đoi vien chinh gom cac hiep si Cambria-Norman voi khoang 600 nguoi đo bo len bo bien Bannow nay thuoc hat Wexford. Đoi quan do Richard de Clare chi huy. Cuoc xam chiem trung hop voi mot giai đoan nguoi Norman khoi phuc banh truong, va dien ra theo loi moi cua Quoc vuong Leinster Dermot Mac Murrough. Nam 1166, Mac Murrough đao thoat đen Anjou, Phap sau chien tranh voi Breifne va tim kiem vien tro tu quoc vuong Angevin (cai tri Anh va mot nua nuoc Phap ngay nay) la Henry II đe tai chiem Leinster. Nam 1171, Henry đen Ireland nham khao sat tien trinh tong the cuoc vien chinh. Henry thanh cong trong viec tai ap đat quyen uy đoi voi Richard de Clare va cac quan phiet Cambria-Norman, thuyet phuc nhieu quoc vuong Ireland chap thuan minh la chua te, dan xep nay đuoc xac nhan theo Hiep đinh Windsor nam 1175.
Cuoc xam chiem đuoc hop phap hoa theo cac đieu khoan trong chieu thu Laudabiliter cua Giao hoang Adrianus IV vao nam 1155. Chieu thu khuyen khich Henry nam quyen kiem soat Ireland nham giam sat tai to thuc tai chinh va hanh chinh cua Giao hoi Ireland va tich hop ho vao he thong Giao hoi La Ma. Mot so buoc tai co cau đa đuoc bat đau o cap giao hoi sau hoi nghi tai Kells vao nam 1152. Ton tai tranh luan đang ke ve tinh xac thuc cua Laudabiliter 
Nam 1172, tan giao hoang la Alexander III khuyen khich Henry hon nua trong viec thuc đay hop nhat Giao hoi Ireland voi Giao hoi La Ma. Đoi lai, Henry nhan tuoc hieu "Chua Ireland" va ong trao no cho con trai la John Lackland vao nam 1185. Su kien nay xac đinh nha nuoc Ireland voi vi the Lanh đia Ireland. Nam 1199, John ke thua vuong vi Anh va giu lai tuoc chua cua Ireland.

Trong the ky tiep theo, luat phong kien Norman dan thay the Luat Brehon Gael, đen cuoi the ky XIII nguoi Norman tai Ireland lap ra mot he thong phong kien tren phan lon đao. Cac khu đinh cu cua nguoi Norman co đac điem la lap ra lanh đia nam tuoc, thai ap, đo thi va hat, giong he thong hat hien đai. Mot phien ban cua Magna Carta (Đai hien chuong Ireland), thay the Dublin cho London va Giao hoi Ireland cho Giao hoi Anh, đuoc phat hanh vao nam 1216 va Nghi vien Ireland đuoc thanh lap vao nam 1297.
Tu giua the ky XIV, sau Cai chet Đen, cac khu đinh cu Norman tai Ireland lam vao mot giai đoan suy thoai. Nhung nguoi cai tri Norman va tang lop tinh hoa Ireland Gael lien hon va cac khu vuc do nguoi Norman cai tri bi Gael hoa. Tai mot so noi, xuat hien van hoa lai tap Ireland-Norman. Nham phan ung, Nghi vien Ireland thong qua Quy che Kilkenny vao nam 1367, đay la mot bo luat nham ngan chan đong hoa nguoi Norman vao xa hoi Ireland bang cach yeu cau cac than dan Anh tai Ireland noi tieng Anh, tuan theo phong tuc Anh va phap luat Anh.
Đen cuoi the ky XV, quyen luc trung uong Anh tai Ireland gan nhu bien mat va van hoa cung ngon ngu Ireland hoi sinh lai chiem uu the, du co anh huong cua Norman. Quyen kiem soat cua quan chu Anh van tuong đoi vung chac trong mot khu vuc khong đuoc đinh ro bao quanh Dublin goi la The Pale, va theo cac đieu khoan trong Luat Poynings vao nam 1494, luat phap do Nghi vien Ireland ban hanh can đuoc Nghi vien Anh phe chuan.


= Vuong quoc Ireland =

Tuoc hieu quoc vuong Ireland đuoc Quoc vuong Anh Henry VIII tai lap vao nam 1542. Phap quyen Anh đuoc cung co va mo rong tai Ireland trong thoi gian cuoi cua the ky XVI, dan đen trieu đinh Tudor chinh phuc Ireland. Cuoc chinh phuc gan nhu hoan tat khi buoc sang the ky XVII.
Quyen kiem soat nay cang đuoc cung co trong cac cuoc chien va xung đot vao the ky XVII, cung voi đo la viec nguoi Anh va nguoi Scotland thuc dan hoa cac đon đien tai Ireland, chien tranh Ba Vuong quoc va chien tranh giua hai phe ung ho James II va William III. Theo uoc tinh, ton that cua Ireland trong chien tranh Ba Vuong quoc la 20.000 nguoi thiet mang tren chien truong. Cung theo uoc tinh, co 200.000 thuong dan thiet mang do ket hop tu nan đoi do chien tranh, di tan, hoat đong du kich va dich benh trong thoi gian chien tranh. Co them 50.000 nguoi bi đua đi lao dich co khe uoc tai Tay An. Mot so su gia uoc tinh co đen mot nua dan so Ireland thoi tien chien đa thiet mang do hau qua cua xung đot.
Cac cuoc đau tranh ton giao trong the ky XVII đe lai phan chia tong phai sau sac tai Ireland. Long trung thanh ton giao theo phap luat gio đay se quyet đinh nhan thuc ve long trung thanh voi quoc vuong va nghi vien cua Ireland. Sau khi thong qua Đao luat Test nam 1672, cung voi chien thang cua luc luong William-Mary truoc phai Jacob, nguoi Cong giao La Ma va nguoi Tin Lanh bat đong khong phu hop đeu bi ngan cam lam nghi vien Ireland. Theo luat hinh su moi xuat hien, nguoi Cong giao La Ma va nguoi Tin Lanh bat đong tai Ireland ngay cang bi tuoc đoat cac quyen dan su khac nhau, tham chi la quyen so huu tai san thua ke. Cac đao luat trung phat bo sung co hoi to đuoc ban hanh vao cac nam 1703, 1709 va 1728. Đieu nay hoan thanh mot no luc toan dien co he thong nham gay bat loi lon cho nguoi Cong giao La Ma va Tin Lanh bat đong, trong khi lam loi them cho tang lop cai tri moi gom cac tin đo Anh giao phuc tung.

Mot đot bien khi hau goi la "Suong gia lon" tac đong đen Ireland va phan con lai cua chau Au tu thang 12 nam 1739 đen thang 9 nam 1741. Mua đong tan pha loai cac cay trong chu đao co the tich tru nhu khoai tay con mua he yeu tan pha nghiem trong thu hoach. Đieu nay dan đen nan đoi nam 1740, co uoc tinh cho rang 250.000 nghin nguoi (khoang 1/8 dan so) thiet mang do nhiem trung va dich benh. Sau nan đoi, san xuat cong nghiep va mau dich gia tang tao ra cac đot bung no xay dung ke tiep nhau. Dan so tang cao vao cuoi the ky nay va di san kien truc George Ireland đuoc tao dung. Nam 1782, Luat Poynings bi bai bo, trao cho Ireland quyen lap phap đoc lap voi Anh lan đau tien ke tu nam 1495. Tuy nhien, Chinh phu Anh duy tri quyen bo nhiem Chinh phu Ireland ma khong can nghi vien Ireland tan thanh.


= Lien hiep voi Anh =
Nam 1798, cac thanh vien Tin Lanh bat đong truyen thong (chu yeu la Truong Lao) va nguoi Cong giao La Ma tien hanh mot cuoc khoi nghia cong hoa do Hoi nguoi Ireland Lien hiep lanh đao, muc tieu la Ireland đoc lap. Du co vien tro cua Phap, cuoc khoi nghia van bi đan ap. Nam 1800, nghi vien cua Anh va Ireland đeu thong qua Đao luat Lien hiep co hieu luc tu ngay 1 thang 1 nam 1801, theo đo hop nhat Vuong quoc Ireland va Vuong quoc Anh đe hinh thanh Vuong quoc Lien hiep Anh va Ireland. Viec thong qua đao luat tai Nghi vien Ireland cuoi cung đat đuoc đa so đang ke, sau khi tung that bai vao nam 1799. Theo cac van kien đuong đai va phan tich lich su, đieu nay đat đuoc nho hoi lo o muc đo đang ke, cung cac tang thuong khac. Theo đao luat, nghi vien cua Ireland bi bai bo va thay the no la nghi vien lien hiep tai Westminster, Luan Đon, song khang cu van ton tai chang han nhu khoi nghia Ireland nam 1803.
Ngoai tru nganh vai lanh thi Ireland phan lon bi cach mang cong nghiep bo qua, mot phan la do đao thieu tai nguyen than đa va sat va mot phan la do tac đong tu viec lien hiep đot ngot voi mot nuoc Anh von co ket cau kinh te uu viet, Anh nhin nhan Ireland la mot nguon cung nong san va tu ban.

Nan đoi lon 1845–1851 tan pha Ireland, trong nhung nam nay dan so Ireland giam mot phan ba. Co tren mot trieu nguoi thiet mang do đoi va dich benh, hai trieu nguoi khac di cu, hau het la đen Hoa Ky va Canada. Tiep sau nan đoi nay la mot giai đoan bat on dan su keo dai đen cuoi the ky XIX, đuoc goi la chien tranh đat đai. Di cu hang loat tro nen pho bien va khien dan so tiep tuc giam cho đen giua the ky XX. Ngay truoc nan đoi, dan so đuoc ghi nhan la 8,2 trieu theo đieu tra nhan khau nam 1841, ke tu đo chua tung quay lai đuoc muc nay.
Trong the ky XIX va đau the ky XX, chu nghia dan toc Ireland hien đai dang cao, chu yeu la trong cong đong Cong giao La Ma. Daniel O'Connell la nhan vat chinh tri uu tu nguoi Ireland sau khi lien hiep voi Anh. Ong đac cu nghi vien thuoc đon vi Ennis gay ra bat ngo song ong khong the nham chuc do la nguoi Cong giao La Ma. O'Connell xung kich trong mot chien dich nhan đuoc ung ho cua thu tuong la Cong tuoc Wellington, mot nguoi sinh tai Ireland. Đao luat Cuu tro Cong giao đuoc Quoc vuong George IV ky thanh luat, du phu vuong cua ong la George III tung phan đoi mot du luat nhu vay vao nam 1801 do lo ngai viec giai phong cho Cong giao se xung khac voi Đao luat Đinh cu 1701.
Daniel O'Connell sau đo lanh đao mot chien dich yeu cau bai bo Đao luat Lien hiep, song that bai. Cung trong the ky nay, Charles Stewart Parnell va nhung nguoi khac van đong gianh quyen tu tri trong Lien hiep. Nhung nguoi theo phai lien hiep phan đoi manh me tu tri, đac biet la nguoi khu vuc Ulster, vi ho cho rang no se bi cac loi ich cua Cong giao chi phoi. Sau vai no luc nham thong qua mot du luat tu tri tai nghi vien, tinh hinh co ve chac chan rang mot du luat rot cuoc se đuoc thong qua vao nam 1914. Nham ngan chan kha nang nay, Quan Tinh nguyen Ulster đuoc thanh lap vao nam 1913 duoi quyen lanh đao cua Edward Carson.
Đen nam 1914, Quan Tinh nguyen Ireland đuoc thanh lap voi muc tieu la đam bao rang Du luat Tu tri đia phuong đuoc thong qua. Đao luat nay đuoc thong qua song "tam thoi" loai tru 6 hat cua Ulster ma sau nay tro thanh Bac Ireland. Tuy nhien, đao luat bi đinh chi truoc khi thi hanh trong thoi gian chien tranh the gioi thu nhat. Quan Tinh nguyen Ireland bi phan lam hai nhom. Đa so voi khoang 175.000 nguoi nam duoi quyen cua John Redmond, lay ten la Quan Tinh nguyen Dan toc va ung ho Ireland tham gia đai chien. Thieu so voi khoang 13.000 nguoi van lay ten goi Quan Tinh nguyen Ireland va phan đoi Ireland tham gia đai chien. Nhom thieu so nay tien hanh khoi nghia Phuc Sinh nam 1916 cung voi mot nhom dan quan xa hoi nho la Quan đoi Cong dan Ireland. Nguoi Anh cho hanh quyet 15 thu linh khoi nghia va tong giam hon mot nghin nguoi, khien tam trang dan chung chuyen sang ung ho phien quan. Su ung ho danh cho chu nghia cong hoa Ireland tang len hon nua do chien tranh tiep dien tai chau Au, cung nhu khung hoang quan dich nam 1918.
Đang ung ho đoc lap la Sinn Fein gianh đuoc ung ho manh me trong tong tuyen cu nam 1918, đen 1919 ho tuyen bo thanh lap mot nuoc Cong hoa Ireland, lap nghi vien va chinh phu rieng. Đong thoi quan tinh nguyen nay goi la Quan đoi Cong hoa Ireland (IRA) phat đong chien tranh du kich keo dai trong ba nam, ket thuc bang mot hoa uoc vao thang 7 nam 1921 (song bao luc tiep tuc cho đen thang 6 nam 1922, hau het la tai Bac Ireland).


= Phan chia =
Thang 12 nam 1921, Hiep đinh Anh-Ireland đuoc ky ket giua Chinh phu Anh va cac đai bieu cua nghi vien Ireland khoa II. Hiep đinh trao cho Ireland đoc lap hoan toan trong noi vu va đoc lap thuc te trong chinh sach ngoai giao, song co mot đieu khoan lua chon khong tham gia, cho phep Bac Ireland duy tri la bo phan cua Vuong quoc Lien hiep. Ngoai ra, no con yeu cau tuyen the trung thanh voi quoc vuong. Bat đong ve cac đieu khoan nay dan đen phan liet trong phong trao dan toc va sau đo la noi chien giua tan chinh phu cua Nha nuoc Tu do Ireland va phai phan đoi hiep đinh do Eamon de Valera lanh đao. Noi chien ket thuc vao thang 5 nam 1923 khi Eamon de Valera ban hanh lenh đinh chien.


 Ireland đoc lap  Trong thap nien đau tien, Nha nuoc Tu do Ireland moi thanh lap nam duoi quyen cai quan cua nhung nguoi chien thang trong noi chien. Đen khi Eamon de Valera len nam quyen, ong tan dung Phap lenh Westminster va tinh the chinh tri đe xay dung nen mong cho chu quyen cao hon. Viec tuyen the trung thanh voi quoc vuong bi bai bo vao nam 1937 khi hien phap moi đuoc thong qua. Đieu nay hoan tat mot qua trinh dan ly khai khoi đe quoc Anh đuoc chinh phu theo đuoi tu khi đoc lap. Tuy nhien, đen nam 1949, thi nha nuoc moi chinh thuc tro thanh Cong hoa Ireland.
Ireland trung lap trong chien tranh the gioi thu hai, song cung cap vien tro bi mat cho Đong Minh, đac biet la nang luc phong thu cua Bac Ireland. Du trung lap, song co khoang 50.000 quan tinh nguyen tu nuoc Ireland đoc lap gia nhap luc luong Anh trong chien tranh.
Xuat cu quy mo lon dien ra trong hau het giai đoan hau chien (đac biet la trong thap nien 1950 va 1980), song kinh te đuoc cai thien tu nam 1987, trong thap nien 1990 bat đau co tang truong kinh te đang ke. Giai đoan tang truong nay đuoc goi la Con ho Celtic. Tang truong GDP thuc te cua Cong hoa Ireland đat trung binh 9,6% moi nam tu 1995 đen 1999, đen nam 1999 nuoc nay gia nhap khu vuc su dung đong euro. Nam 2000, Ireland la quoc gia giau co thu sau tren the gioi xet theo GDP binh quan.
Bien đoi xa hoi cung dien ra trong thoi gian nay, ro rang nhat la suy thoai quyen the cua Giao hoi Cong giao. Khung hoang tai chinh bat đau vao nam 2008 lam ket thuc đot ngot giai đoan bung no kinh te cua Ireland. GDP giam 3% vao nam 2008 va 7,1% vao nam 2009, la nam te hai nhat tu khi co tinh toan. Cong hoa Ireland tu đo trai qua suy thoai sau sac, voi ty le that nghiep duy tri tren 14% vao nam 2012.


 Bac Ireland  Bac Ireland đuoc lap ra voi vi the mot đon vi cua Anh theo Đao luat Chinh phu Ireland nam 1920 va co quyen han tu tri ben trong Anh voi nghi vien va thu tuong rieng cho đen nam 1972. Bac Ireland do la bo phan cua Anh nen khong trung lap trong Chien tranh the gioi thu hai va thu đo Belfast bi 4 tran oanh tac vao nam 1941. Che đo quan dich khong mo rong đen Bac Ireland va so quan tinh nguyen tu Bac Ireland gan nhu bang so quan tinh nguyen đen tu Ireland đoc lap.
Du Bac Ireland phan lon tranh đuoc xung đot trong noi chien Ireland, song vao cac thap nien sau khi phan chia đa xay ra xung đot le te giua cac cong đong. Nhung nguoi dan toc chu nghia chu yeu la tin đo Cong giao La Ma, ho muon thong nhat đao Ireland thanh mot nuoc cong hoa, trong khi nhung nguoi lien hiep chu nghia chu yeu theo Tin Lanh va muon Bac Ireland duy tri la bo phan cua Anh. Cac cong đong Tin Lanh va Cong giao La Ma tai Bac Ireland phan lon bo phieu theo lan ranh giao phai, đong nghia voi viec Chinh phu Bac Ireland (bau theo the thuc đa so) do Đang Lien hiep Ulster kiem soat. Theo thoi gian, cong đong Cong giao La Ma thieu so ngay cang cam thay bi xa lanh cung voi gia tang bat man do sap xep khu vuc bau cu gay bat loi cho ho, hay ho bi ki thi trong nha o va cong viec.
Đen cuoi thap nien 1960, bat binh cua phai dan toc chu nghia boc lo cong khai trong cac cuoc khang nghi dan quyen đai chung, song thuong phai đuong đau voi cac cuoc phan khang cua phai trung thanh. Phan ung cua chinh phu đuoc cho la mot chieu va manh tay theo huong ung ho phai Lien hiep. Phap luat va trat tu bi pha vo khi nao loan va bao luc giua cac cong đong tang len. Chinh phu Bac Ireland yeu cau Luc quan Anh vien tro canh sat. Nam 1969, Quan đoi Cong hoa Ireland Lam thoi ban quan su xuat hien do tach ra tu Quan đoi Cong hoa Ireland, ho ung ho thanh lap mot Ireland thong nhat, va bat đau tien hanh mot chien dich chong lai đieu ma ho goi la "su chiem đong cua Anh tai sau hat".
Cac nhom khac thuoc ca ben phia lien hiep va dan toc cung tham gia vao bao luc, mot thoi ky đuoc goi la the Troubles bat đau. Co tren 3.600 nguoi thiet mang trong ba thap nien xung đot. Do bat on dan su, Chinh phu Anh đinh chi tu tri vao nam 1972 va ap đat cai tri truc tiep đoi voi Bac Ireland. Nam 1998, sau mot lenh đinh chien cua Quan đoi Cong hoa Ireland Lam thoi va đam phan nhieu ben, Hiep nghi Thu sau Tot lanh đuoc ky ket giua chinh phu Anh va Ireland, bo sung van ban nhat tri trong đam phan nhieu ben.
Noi dung cua hiep nghi sau đo đuoc tan thanh thong qua trung cau dan y tai ca hai bo phan cua đao Ireland. Hiep nghi khoi phuc tu tri cho Bac Ireland tren co so chia se quyen luc trong hanh phap giua cac đang lon trong Nghi hoi Bac Ireland. Co quan hanh phap cung nam duoi quyen cua mot bo truong thu nhat va thu truong thu nhat đen tu cac đang lien hiep va dan toc. Bao luc giam manh sau khi đinh chien vao nam 1994 va đen nam 2005 Quan đoi Cong hoa Ireland Lam thoi tuyen bo ket thuc chien dich vu trang cua ho, mot uy ban đoc lap giam sat giai tru quan bi cua luc luong nay va cac to chuc dan quan dan toc va lien hiep khac.
Nghi hoi va co quan hanh phap chia se quyen luc bi đinh chi vai lan song lai đuoc khoi phuc vao nam 2007. Trong nam nay, Chinh phu Anh chinh thuc ket thuc ho tro quan su cho canh sat Bac Ireland va bat đau triet thoai binh si.


Chinh tri Ve chinh tri, đao Ireland bi phan chia giua Cong hoa Ireland đoc lap va Bac Ireland thuoc Vuong quoc Lien hiep Anh. Hai thuc the co bien gioi mo va đeu nam trong Khu vuc đi lai chung. Cong hoa Ireland va Anh Quoc đeu la thanh vien cua Lien minh chau Au, do đo ton tai tu do di chuyen ve con nguoi, hang hoa, dich vu va von qua bien gioi.
Cong hoa Ireland la mot quoc gia dan chu đai nghi dua theo mo hinh Anh, co hien phap thanh van va mot tong thong do dan chung bau ra, song tong thong co quyen luc hau nhu mang tinh nghi le. Nguoi đung đau chinh phu la thu tuong (Taoiseach), do tong thong bo nhiem theo đe cu cua ha nghi vien (Dail). Cac thanh vien trong chinh phu do ha nghi vien va thuong nghi vien (Seanad) lua chon. Thu đo cua Cong hoa Ireland la Dublin.
Bac Ireland co co quan hanh phap va lap phap đia phuong, thi hanh quyen luc đuoc Anh phan quyen. Đung đau co quan hanh phap la bo truong thu nhat va thu truong thu nhat, con cac bo truong đuoc phan bo theo ty le đai bieu cua moi đang trong nghi hoi. Thu đo Bac Ireland la Belfast. Quyen luc chinh tri toi hau thuoc ve Chinh phu Anh, Chinh phu Anh tung co cac giai đoan cai tri truc tiep Bac Ireland. Bac Ireland đuoc phan 18 ghe trong so 650 ghe cua Ha nghi vien Anh. Quoc vu khanh ve Bac Ireland la mot chuc vu cap noi cac trong chinh phu cua Anh. Bac Ireland tao thanh mot trong ba khu vuc pham vi quyen han tu phap rieng biet cua Anh, song Toa an Toi cao Anh la toa an toi cao.
Theo Hiep nghi Thu sau Tot lanh, hai chinh phu Anh va Ireland chap thuan thanh lap cac the che toan đao va cac linh vuc hop tac. Hoi đong Bo truong Bac/Nam la mot the che gom bo truong trong chinh phu cua Ireland va co quan hanh phap cua Bac Ireland, nham đong thuan ve cac chinh sach toan đao. Hoi nghi lien chinh phu Anh-Ireland cung cap hop tac giua chinh phu Anh va Ireland tren toan bo cac van đe cung quan tam, đac biet la Bac Ireland. Trong boi canh Cong hoa Ireland quan tam đac biet ve cai quan Bac Ireland, cac phien hop "đinh ky va thuong le" duoi su đong chu tri cua Bo truong Ngoai giao Ireland va Quoc vu khanh ve Bac Ireland cua Anh, lien quan đen cac van đe khong đuoc phan quyen cho Bac Ireland va cac van đe toan Ireland khong đuoc phan quyen. Hiep hoi Lien nghi vien Bac/Nam la mot dien đan cho toan đao, the che nay khong co quyen luc chinh thuc song hoat đong nham thao luan cac van đe cung quan tam giua cac co quan lap phap tuong ung.


Đia ly Đao Ireland nam tai phia tay bac cua chau Au, giua vi tuyen 51° va 56° Bac, giua kinh tuyen 11° va 5° Tay. Đao Ireland tach biet voi đao Anh qua bien Ireland va eo bien Bac co chieu rong hep nhat la 23 km. Phia tay đao la Đai Tay Duong, phia nam đao la bien Celtic. Đao Ireland co tong dien tich la 84.421 km².. Đao Ireland va đao Anh cung nhieu đao nho xung quanh đuoc goi chung la quan đao Anh.
Mot vanh đai cac day nui duyen hai bao quanh cac đong bang thap tai trung tam cua đao. Đinh nui cao nhat trong so đo la Carrauntoohil thuoc hat Kerry voi đo cao 1.038 m tren muc nuoc bien. Vung đat thich hop nhat cho canh tac nam tai tinh Leinster. Khu vuc phia tay co nhieu đia hinh đoi nui va lam đa voi tam nhin toan canh xanh tuoi. Song Shannon la song dai nhat tren đao Ireland voi 386 km, khoi nguon tai hat Cavan thuoc mien tay bac va chay 113 km đen thanh pho Limerick thuoc mien trung tay.
Đao gom co nhieu mien đia chat. Tai cuc tay, quanh hat Galway va hat Donegal la mot to hop đa bien chat va hoa sinh bac trung va cao thuoc he Caledonia, tuong tu Cao đia Scotland. Quanh đong nam Ulster va keo dai ve phia tay nam đen Longford va phia nam đen Navan la mien đa Ordovic va Silur, tuong tu Cao đia Mien Nam cua Scotland. Xa ve phia nam, doc duyen hai cua hat Wexford, la mot khu vuc xam nhap granite vao đa co tinh Ordovic va Silur cao, tuong tu Wales.
Tai phia tay nam, doc vinh Bantry va day nui Macgillicuddy's Reeks, la mot khu vuc bien dang đang ke, song chi la đa bien dang nhe thuoc ky Devon. Vanh đai đia chat "đa cung" cuc bo nay đuoc bao phu bang mot lop đa voi ky Cacbon tai trung tam đao, lam gia tang tang canh quan tuong đoi phi nhieu va tuoi tot. Khu vuc duyen hai phia tay Burren quanh Lisdoonvarna co đac điem karst phat trien manh.
Tham do hydrocarbon đang đuoc tien hanh sau khi co phat hien lon đau tien tai mo khi đot Kinsale Head ngoai khoi Cork vao giua thap nien 1970. Nam 1999, co phat hien khi đot đang ke ve kinh te tai mo khi Corrib ngoai khoi hat Mayo. Đieu nay lam gia tang hoat đong tai ngoai khoi duyen hai phia tay song song voi phat trien "Tay Shetland". Mo dau Helvick uoc tinh chua 28 trieu thung (4.500.000 m3) dau theo mot kham pha khac.


= Khi hau =

Tham thuc vat tuoi tot tren đao la do khi hau on hoa va thuong xuyen co mua. Ve tong the, Ireland co khi hau đai duong on hoa song de thay đoi voi it cuc đo. Khi hau mang đac trung hai đao va đieu đo, tranh đuoc cac cuc đo ve nhiet đo nhu nhieu khu vuc cung vi đo tren the gioi. Đay la ket qua cua gio am đieu hoa thuong xuat hien tu Đai Tay Duong.
Mua roi suot nam song ve tong the la thap, đac biet la tai mien đong. Mien tay co xu huong mua nhieu hon ve trung binh va hay gap bao Đai Tay Duong, đac biet la vao cuoi thu va đong. Chung thinh thoang đua đen cac tran gio co tinh tan pha va tong luong mua cao hon đen cac khu vuc nay, cung nhu đoi khi la tuyet va mua đa. Khu vuc phia bac hat Galway va phia đong hat Mayo xay ra nhieu set nhat tren đao, xuat hien khoang tu nam đen muoi ngay moi nam. Munster tai phia nam co it tuyet roi nhat, con Ulster tai phia bac co tuyet roi nhieu nhat.
Khu vuc noi đia am hon vao mua he va lanh hon vao mua đong. Tai cac tram khi hau noi đia thuong co khoang 40 ngay trong nam co nhiet đo duoi muc đong bang 0 °C, trong khi tai cac tram duyen hai co muoi ngay. Ireland đoi khi chiu tac đong tu cac song nhiet, gan đay la vao nam 1995, 2003, 2006 va 2013. Cung voi phan con lai cua chau Au, Ireland trai qua thoi tiet thuong xuyen gia lanh trong mua đong 2009/10. Nhiet đo xuong thap đen −17,2 °C tai hat Mayo vao ngay 20 thang 12 va tuyet roi day đen mot met tai cac vung nui.


Đong thuc vat Do Ireland tro nen biet lap voi chau Au luc đia truoc khi ky bang ha cuoi hoan toan ket thuc, đao co it loai đong thuc vat hon so voi đao Anh von tach khoi luc đia sau đo. Đao Ireland co 55 loai thu, va trong đo chi co 26 loai thu can đuoc cho la loai ban đia cua Ireland. Mot so loai nhu cao đo, nhim gai va lung rat pho bien, trong khi nhung loai nhu tho Ireland, huou đo, chon thong thi hiem gap. Đong vat hoang da duoi nuoc, nhu rua bien, ca map, hai cau, ca voi va ca heo pho bien tai ngoai khoi. Co khoang 400 loai chim đuoc ghi nhan tai Ireland, nhieu loai trong đo la chim di cu.
Tren đao co mot so loai moi truong song khac nhau, gom đat nong nghiep, đat rung mo, rung la rong va hon hop on đoi, đon đien thong, bai lay than bun va cac moi truong duyen hai khac nhau. Tuy nhien, nong nghiep chiem uu the trong su dung đat tren đao, han che bao ton moi truong tu nhien, đac biet la cho cac loai thu hoang co lon can lanh tho rong. Do khong co đong vat an thit đau bang co lon tren đao ngoai tru nguoi va cho, nen khong the kiem soat bang tu nhien so luong cac loai đong vat nhu huou ban hoang da, ma phai dung cach tieu huy moi nam.
Tren đao khong co ran, loai bo sat ban đia duy nhat tren đao la than lan thong thuong. Nai sung tam Ireland, an ca lon va cho soi la cac loai đa tuyet chung tren đao. Mot so loai tuyet chung tu truoc tren đao nhu đai bang vang đuoc đua lai đen đao sau nhieu thap nien. Cho đen thoi ky Trung Co, Ireland co rung bao phu nhieu voi cac loai soi, thong, bach duong. Hien nay, rung bao phu khoang 12,6% dien tich cua đao Ireland, trong đo 4.450 km² thuoc quyen so huu cua co quan lam nghiep Ireland.
Tinh đen nam 2012, Cong hoa Ireland la mot trong so nhung nuoc co ty le che phu rung thap nhat tai chau Au. Hau het đat đai nay la đong co va co nhieu loai hoa dai. Cay kim tuoc (Ulex europaeus) moc nhieu tren vung đat cao con duong xi co nhieu tai cac khu vuc am uot hon, đac biet la cac phan phia tay. Đao co hang tram loai thuc vat, trong đo co mot so loai đac huu bi mot so loai cay than co xam lan nhu co bien Spartina.


= Tac đong cua nong nghiep =
Do co lich su san xuat nong nghiep lau dai, cong them phuong thuc nong nghiep tham canh hien đai nhu su dung thuoc tru sau va phan bon roi đe chat o nhiem chay vao dong chay, song ho, nen gay tac đong len he sinh thai nuoc ngot va gay ap luc đen đa dang sinh hoc tai Ireland.
Đat danh cho trong trot va chan nuoi lam han che khong gian cua cac loai hoang da ban đia. Tuy nhien, cac hang rao cay tu xua đuoc su dung đe giu va phan gioi đat tro thanh mot noi nuong tua cho cac thuc vat hoang da ban đia. He sinh thai nay trai dai khap vung thon que va đong vai tro la mot mang lien ket cac tan du van đuoc bao ton cua he sinh thai tung bao phu đao. Cac khoan tro cap theo Đao luat Nong nghiep Cong đong ho tro tien hanh nong nghiep theo cach bao ton moi truong hang rao cay va đang đuoc cai cach. Chinh sach nay trong qua khu tung tro cap cho hoat đong nong nghiep co kha nang tan pha, nhung khong han che su dung bua bai thuoc tru sau va phan bon; song cac cai cach dan đua ra cac yeu cau moi truong va yeu cau khac.
Rung bao phu khoang 12,6% dien tich đao, hau het đuoc xac đinh cho san xuat thuong mai. Dien tich rung đac trung la gom cac đon đien đoc canh cac loai phi ban đia, co the dan đen moi truong song khong phu hop cho cac loai ban đia. Tan du cua rung ban đia nam rai rac quanh đao, đac biet la trong vuon quoc gia Killarney. Cac khu vuc tu nhien can phai co hang rao đe ngan huou va cuu nuoi tran sang. Viec chan tha qua đo la mot trong nhung yeu to chinh ngan chan rung tai sinh tu nhien tai nhieu khu vuc.


Kinh te Du hai chinh the tren đao su dung hai đon vi tien te khac nhau (euro va bang Anh), song hoat đong thuong mai ngay cang gia tang tren nen tang toan Ireland. Đieu nay đuoc tao thuan tien do hai chinh the cung la thanh vien cua Lien minh chau Au co cac yeu cau trong gioi kinh doanh va hoach đinh chinh sach ve hinh thanh mot "kinh te toan Ireland" đe tan dung loi the kinh te quy mo va nang cao tinh canh tranh.
Ben duoi la so sanh GDP khu vuc tren đao Ireland.


= Du lich =

Ireland co 3 di san the gioi: Bru na Boinne, Skellig Michael va Giant's Causeway. Mot so đia điem khac co trong danh sach đe cu la Burren, Ceide Fields.
Mot so đia điem co nhieu khach đen tham nhat tai Ireland la Thanh Bunratty, Rock of Cashel, Vach đa Moher, Tu vien Holy Cross va Thanh Blarney. Cac di tich tu vien co tam quan trong lich su la Glendalough va Clonmacnoise, chung la cac cong trinh ky niem quoc gia tai Cong hoa Ireland.
Dublin la khu vuc co đong du khach nhat va co mot vai điem thu hut nhieu du khach nhu Nha kho Guinness va Phuc Am Kells. Phia tay va tay nam co nhom ho Killarney va ban đao Dingle thuoc hat Kerry va Connemara cung quan đao Aran thuoc hat Galway, la cac điem du khach noi tieng.
Đao Achill nam ngoai khoi hat Mayo va la đao lon nhat Ireland neu khong tinh đao chinh. Đay la điem du lich noi tieng đoi voi mon luot song va co 5 bai bien đat chung nhan Blue Flag, con Croaghaun la mot trong cac vach nui bien cao nhat the gioi. Nhung ngoi nha trang nghiem kieu Anh đuoc xay dung trong cac the ky XVII, XVIII va XIX tai Palladian theo phong cach tan co đien va tan Gothic, nhu Castle Ward, Castletown House, Bantry House, Thanh Glenveagh cung đuoc du khach quan tam. Mot so đuoc chuyen đoi thanh khach san, chang han Thanh Ashford, Thanh Leslie va Thanh Dromoland.


= Nang luong =

Ireland co mot nganh co xua la dua vao than bun đe lam nguon nang luong cho cac gia đinh su dung. Nguon nhiet nay la mot dang nang luong sinh khoi va van đuoc su dung rong rai tai cac khu vuc nong thon. Tuy nhien, do tam quan trong cua đat than bun đoi voi luu giu cacbon va do no hiem co, Lien minh chau Au co no luc nham bao ton moi truong song nay bang cach phat Ireland neu đao chung len. Trong cac thanh pho, nhiet thuong đuoc cung cap bang dau đot lo, song mot so nha cung cap phan phoi "đat mat than bun" lam "nhien lieu khong khoi".
Đao Ireland co mot thi truong đien đon nhat. Trong phan lon thoi gian, mang luoi đien cua Cong hoa Ireland va Bac Ireland hoan toan tach biet. Tuy nhien, trong thoi gian qua chung đuoc lien ket bang ba tuyen va cung đuoc lien ket qua đao Anh đen chau Au luc đia. Tinh hinh tai Bac Ireland phuc tap do cac cong ty tu nhan khong cung ung đu đien nang cho Đien luc Bac Ireland (NIE). Tai Cong hoa Ireland, ESB that bai trong viec hien đai hoa cac tram đien va nang suat cua cac nha may đien o muc te hai so voi Tay Au. EirGrid xay dung mot tuyen truyen tai dong mot chieu cao ap giua đao Ireland va đao Anh voi cong suat 500 MW.
Mang phan phoi khi đot cung lien ket toan đao, co đuong ong noi Gormanston thuoc hat Meath, va Ballyclare thuoc hat Antrim hoan thanh vao nam 2007. Hau het khi đot cua Ireland đen tu lien ket giua Twynholm tai Scotland va Ballylumford thuoc hat Antrim va Loughshinny thuoc hat Dublin. Nguon cung giam đi tu mo khi đot Kinsale ngoai khoi hat Cork va mo khi Corrib ngoai khoi hat Mayo van chua co đuong ong.
Cong hoa Ireland bieu thi cam ket manh me đoi voi nang luong tai tao, xep hang nhat trong 10 thi truong đau tu cong nghe sach theo chi so kinh te xanh toan cau nam 2014.


Nhan khau Ton giao lon nhat tren đao Ireland la Co Đoc giao, giao phai lon nhat la Cong giao do co tren 73% cu dan tren đao tin theo (khoang 87% cu dan Cong hoa Ireland). Hau het cac cu dan con lai la thanh vien cua cac giao phai Tin Lanh (khoang 48% cu dan Bac Ireland). Giao phai Tin Lanh lon nhat la Giao hoi Ireland cua Anh giao. Cong đong Hoi giao đang phat trien tai Ireland, hau het la do nhap cu gan đay, voi ty le tang truong 50% tai Cong hoa Ireland trong giai đoan 2006-2011. Khoang 4% dan so Cong hoa Ireland va khoang 14% dan so Bac Ireland tu nhan la khong theo ton giao. Trong mot nghien cuu vao nam 2010, 32% so nguoi tra loi noi rang ho toi buoi le ton giao tren mot lan moi tuan.
Dan so Ireland gia tang nhanh chong tu the ky XVI cho đen giua the ky XIX, bi gian đoan mot thoi gian ngan do nan đoi nam 1740-41 khien gan 2/3 dan so tren đao thiet mang. Dan so khoi phuc va tang cap so nhan trong the ky sau, song nan đoi trong thap nien 1840 khien mot trieu nguoi thiet mang va buoc hon mot trieu nguoi di cu ngay lap tuc. Trong the ky sau đo, dan so giam con hon mot nua, trong khi vao thoi gian nay xu huong chung cua cac quoc gia chau Au la dan so tang trung binh ba lan.


= Phan chia va đinh cu =
Theo truyen thong, đao Ireland đuoc phan thanh bon tinh: Connacht (tay), Leinster (đong), Munster (nam) va Ulster (bac). Theo mot he thong đuoc phat trien tu the ky XIII đen the ky XVII, Ireland co 32 hat truyen thong. 26 hat trong so đo thuoc Cong hoa Ireland va 6 hat thuoc Bac Ireland. Sau hat truyen thong thuoc Bac Ireland đeu thuoc tinh Ulster (tinh nay co 9 hat truyen thong). Do đo, Ulster thuong đuoc su dung đong nghia voi Bac Ireland, song hai đia danh khong co chung ranh gioi.
Tai Cong hoa Ireland, cac hat tao thanh co so cho he thong chinh quyen đia phuong. Cac hat Dublin, Cork, Limerick, Galway, Waterford va Tipperary bi tach thanh cac khu vuc hanh chinh nho hon. Tuy nhien, chung van đuoc xem nhu hat vi muc đich van hoa va cac muc đich chinh thuc khac, nhu buu chinh va đo đac đia hinh. Cac hat tai Bac Ireland khong con đuoc su dung cho muc đich chinh quyen đia phuong, song ranh gioi truyen thong cua chung van đuoc su dung cho cac muc đich phi chinh thuc nhu giai đau the thao va trong van hoa hay du lich.
Vi the thanh pho tai đao Ireland đuoc xac đinh theo phap luat hoac chieu chi. Đai Dublin co tren mot trieu cu dan, la thanh pho lon nhat tren đao. Belfast co 579.726 cu dan, la thanh pho lon nhat tai Bac Ireland. Vi the thanh pho khong tuong xung truc tiep voi quy mo dan so, chang han Armagh co 14.590 dan song co hoi so cua Giao hoi Ireland theo Anh giao va Tong giam muc Toan Ireland theo Cong giao va đuoc tai xac đinh la thanh pho vao nam 1914. Tai Cong hoa Ireland, Kilkenny tung la tri so cua gia toc Butler, du khong con la thanh pho trong muc đich hanh chinh, song theo luat van đuoc so dung no đe mo ta.


= Di cu =

Dan so đao Ireland sut giam đang ke trong nua cuoi the ky XIX. Dan so đat tren 8 trieu vao nam 1841 song giam con hon 4 trieu vao nam 1921. Dan so giam mot phan la do co nhieu nguoi thiet mang trong nan đoi lon tu nam 1845 đen nam 1852, voi con so 1 trieu. Tuy nhien, nguyen nhan lon hon khien dan so suy giam la tinh trang kinh te te hai tren đao, khien cho van hoa di cu an sau cho đen cuoi the ky XX.
Di cu tu Ireland trong the ky XIX gop phan lam gia tang dan so tai Anh, Hoa Ky, Canada va Uc, tai nhung noi nay co cong đong nguoi Ireland tha huong quy mo lon. Tinh đen  nam 2006, 4,3 trieu nguoi Canada, tuc 14% dan so, co to tien Ireland. Tinh đen  nam 2013, tong cong 34,5 trieu nguoi My tu nhan co to tien Ireland.
Do kinh te ngay cang thinh vuong vao cuoi the ky XX, Ireland tro thanh mot điem đen cho nhung nguoi nhap cu. Ke tu khi Lien minh chau Au mo rong bao gom Ba Lan vao nam 2004, nguoi Ba Lan chiem so luong di dan lon nhat (tren 150.000 nguoi) đen tu Trung Au. Ngoai ra, con co so luong đang ke di dan đen tu Litva, Sec va Latvia.
Cong hoa Ireland trai qua nhap cu quy mo lon, co 420.000 ngoai kieu vao nam 2006, chiem khoang 10% dan so. Mot phan tu so ca sinh (24 %) trong nam 2009 la tu cac ba me sinh ra ben ngoai Ireland. nguoi Hoa, nguoi Nigeria va cac quoc gia chau Phi khac chiem mot ty le lon di dan ngoai Lien minh chau Au tai Ireland. Co đen 50.000 cong nhan nhap cu tu Đong va Trung Au roi khoi Cong hoa Ireland khi nuoc nay lam vao khung hoang tai chinh.


= Ngon ngu =

Hai ngon ngu chinh tai Ireland la tieng Ireland va tieng Anh, chung đeu co đong gop lon cho van hoc. Tieng Ireland nay la ngon ngu thieu so song van co đia vi chinh thuc tai Cong hoa Ireland, đay la tieng me đe cua cu dan Ireland trong hon hai nghin nam. Ngon ngu Ireland co chu viet sau khi đao đuoc Co Đoc giao hoa vao the ky V, ngon ngu nay con đuoc truyen ba đen Scotland va đao Man roi tien hoa thanh tieng Gael Scotland va tieng Man. Tieng Ireland bi suy thoai duoi thoi Anh cai tri song van la ngon ngu đa so cho đen đau the ky XIX va ke tu đo tro thanh ngon ngu thieu so, song cac no luc phuc hoi đang tiep tuc tren toan đao.
Gaeltacht la cac khu vuc noi tieng Ireland, tai nhung noi nay van xay ra hien tuong suy thoai ngon ngu. Cac khu vuc Gaeltacht chinh nam ve phia tay cua đao, tai Donegal, Mayo, Galway va Kerry cung cac khu vuc Gaeltacht nho gan Dungarvan thuoc Waterford, Navan, tai Meath. Tieng Ireland la mot mon hoc bat buoc trong he thong giao duc cong tai Cong hoa Ireland, va nhieu truong giang day bang tieng Ireland đuoc thanh lap tai ca hai phan cua đao.
Tieng Anh đuoc đua đen Ireland lan đau tien khi nguoi Norman xam chiem. Khi đo, no la ngon ngu cua so it nong dan va thuong nhan đen tu Anh va phan lon bi tieng Ireland thay the truoc khi trieu Tudor chinh phuc Ireland. No tro thanh ngon ngu chinh thuc sau cac cuoc chinh phuc cua trieu Tudor va Cromwell. Cac đon đien Ulster khien tieng Anh co cho đung vung chac tai Ulster va no duy tri la ngon ngu chinh thuc; thuong luu tai noi khac, cac tu truong va quy toc noi tieng Ireland bi ha be. Chuyen đoi ngon ngu trong the ky XIX thay the tieng Ireland bang tieng Anh khi đai đa so cu dan tren đao co ngon ngu thu nhat la tieng Anh.
Ngay nay, duoi 10% cu dan Cong hoa Ireland noi tieng Ireland thuong xuyen ngoai he thong giao duc va 38% nhung nguoi tren 15 tuoi đuoc phan loai la "nguoi noi tieng Ireland". Tai Bac Ireland, tieng Ireland đuoc cong nhan chinh thuc, co cac bien phap bao ho cu the, con cac phuong ngu Scot Ulster co vi the bao ho thap hon. Ke tu thap nien 1960, do nhap cu gia tang, co nhieu ngon ngu đuoc đua toi đao, đac biet la tu chau A va Đong Au.
Tieng Shelta la ngon ngu cua nguoi Ireland du cu, la mot ngon ngu ban đia cua Ireland.


Van hoa Van hoa Ireland bao gom yeu to cua van hoa cua cac dan toc co đai, anh huong van hoa cua di dan ve sau va cua truyen thong (chu yeu la van hoa Gael, Anh hoa, My hoa va cac khia canh cua van hoa chau Au rong hon). Ve tong quat, Ireland đuoc nhin nhan la mot trong so cac quoc gia Celt, cung voi Scotland, Wales, Cornwall, đao Man va Bretagne. Su ket hop cac anh huong van hoa nay co the thay đuoc trong cac thiet ke phuc tap co ten la đan xen kieu Ireland hay trang tri day ben Celt. Co the trong thay chung trong cach trang tri cac cong trinh Trung Co va the tuc. Phong cach nay hien van pho bien trong nghe thuat kim cuong va tao hinh, cung nhu la phong cach đac trung trong am nhac va vu đao truyen thong Ireland, va tro thanh chi dau cua van hoa "Celt" hien đai noi chung.
Ton giao giu vai tro đang ke trong sinh hoat van hoa tren đao ke tu thoi co đai (va tu khi xuat hien cac đon đien trong the ky XVII thi tap trung vao ban sac va phan chia chinh tri tren đao). Di san tien Co Đoc cua Ireland ket hop cung Giao hoi Celt sau khi co cac đoan truyen giao cua Thanh Patrick trong the ky V. Cac đoan truyen giao Ireland-Scotland co khoi đau la tu si nguoi Ireland Columba, chung giup truyen ba mo hinh Co Đoc giao Ireland đen Anh va Francia ngoai giao. Cac đoan truyen giao nay đua ngon ngu thanh van đen cong đong mu chu tai chau Au trong Thoi ky Đen toi sau khi La Ma sup đo, khien Ireland gianh đuoc biet hieu la "đao cua cac thanh va hoc gia".


= Nghe thuat =

Ireland co đong gop lon cho van hoc the gioi trong tat ca cac the loai, đac biet la van hoc Anh ngu. Tho tieng Ireland nam trong so tho tieng ban đia co nhat tai chau Au, co cac mau vat som nhat co nien đai tu the ky VI. Trong van hoc Anh ngu, Jonathan Swift la mot nha van trao phung loi lac, rat noi tieng trong thoi gian cua ong voi cac tac pham nhu Gulliver du ki va A Modest Proposal, con Oscar Wilde hau nhu noi tieng nho cac loi nhan xet te nhi cua ong.
Trong the ky XX, Ireland co bon nguoi đoat giai Nobel van hoc la George Bernard Shaw, William Butler Yeats, Samuel Beckett va Seamus Heaney. Du khong đuoc giai Nobel, song James Joyce đuoc nhin nhan pho bien la mot trong cac nha van quan trong nhat cua the ky XX. Tieu thuyet Ulysses vao nam 1922 cua ong đuoc cho la mot trong so cac tac pham quan trong nhat cua van hoc hien đai chu nghia va cuoc đoi ong đuoc ky niem thuong nien vao ngay 16 thang 6 tai Dublin voi ten goi "Bloomsday". Van hoc Ireland hien đai thuong lien ket voi di san nong thon tren đao thong qua cac nha van nhu John McGahern va cac nha tho nhu Seamus Heaney.
Co bang chung ve am nhac hien dien tai Ireland tu thoi tien su. Mac du trong so ky Trung Co giao hoi "hau nhu khong tuong đong voi đoi tac cua ho tai chau Au luc đia", song ton tai trao đoi đang ke giua cac khu tu si tai Ireland va phan con lai cua chau Au, đong gop cho the loai đuoc goi la binh ca Gregoriano. Ben ngoai co so ton giao, Ireland Gel thoi ky đau gom bo ba the loai nhac khoc (goltraige), nhac cuoi (geantraige) va nhac ngu (suantraige). Am nhac thanh am va nhac cu đuoc truyen ba bang cach truyen khau, song đan hac Ireland quan trong đen muc tro thanh bieu trung quoc gia cua Ireland. Am nhac co đien theo mo hinh chau Au phat trien som nhat tai cac khu vuc đo thi, trong cac co so nam duoi quyen cai tri cua nguoi Ireland goc Anh nhu Lau đai Dublin, Nha tho Lon St Patrick's va Christ Church, va Messiah (1742) cua Handel nam trong so tac pham noi bat cua thoi ky baroque. Trong the ky XIX, cac buoi hoa nhac cong cong khien am nhac co đien đen voi moi tang lop xa hoi, song vi nguyen nhan chinh tri va tai chinh nen nhung nha soan nhac nguoi Ireland noi tieng khi đo la nhung nguoi di cu khoi đao.
Am nhac va vu đao truyen thong Ireland tro nen noi tieng toan cau ke tu thap nien 1960. Vao nhung nam giua the ky XX, xa hoi Ireland trai qua hien đai hoa, am nhac truyen thong khong con đuoc ua chuong, đac biet la tai cac khu vuc đo thi. Tuy nhien trong thap nien 1960, dien ra phong trao khoi phuc quan tam đen am nhac truyen thong Ireland voi cac ban nhac tien phong la The Dubliners, The Chieftains, The Wolfe Tones, Clancy Brothers, Sweeney's Men va cac ca nhan nhu Sean O Riada va Christy Moore. Cac nhom nhac va nhac si nhu Horslips, Van Morrison va Thin Lizzy ket hop cac yeu to trong am nhac truyen thong Ireland vao nhac rock đuong đai, va trong thap nien 1970 va 1980 khac biet giua nhac si truyen thong va rock tro nen mo nhat. Co the nhan thay xu huong nay gan đay hon trong tac pham cua cac nghe si nhu Enya, The Saw Doctors, The Corrs, Sinead O'Connor, Clannad, The Cranberries va The Pogues.
Nghe thuat tao hinh va đieu khac som nhat đuoc biet đen tai Ireland la cac cham khac thoi ky đo đa moi tai cac di chi nhu Newgrange va co vet tich qua cac đo tao tac thoi ky đo đong va cac cham khac ton giao va cac thu ban chieu sang thoi Trung Co. Trong the ky XIX va XX, co mot truyen thong manh ve hoi hoa xuat hien, voi cac nhan vat nhu John Butler Yeats, William Orpen, Jack Yeats va Louis le Brocquy. Cac nghe si thi giac Ireland đuong đai noi tieng gom co Sean Scully, Kevin Abosch, va Alice Maher.


= Khoa hoc =

Nha triet hoc va than hoc nguoi Ireland Johannes Scotus Eriugena đuoc cho la nam trong so tri thuc hang đau vao so ky Trung Co. Nha tham hiem nguoi Ireland Ernest Henry Shackleton la mot trong cac nhan vat chinh tham hiem chau Nam Cuc. Ong cung đoan tham hiem cua minh la nhung nguoi đau tien tiep can nui Erebus va kham pha đia điem gan đung cua Cuc Nam tu. Robert Boyle la mot trong nhung nguoi sang lap hoa hoc hien đai va noi tieng vi xay dung đinh luat Boyle. Nha vat ly hoc the ky XIX John Tyndall phat hien hieu ung Tyndall. Nicholas Callan phat minh cuon cam, bien ap, va phuong thuc ban đau cua ma đien vao the ky XIX.
Nha vat ly hoc nguoi Ireland Ernest Walton gianh giai Nobel vat ly nam 1951. Ong cung voi John Cockcroft la nguoi đau tien phan tach hat nhan nguyen tu bang phuong phap nhan tao va co đong gop cho phat trien mot thuyet moi ve phuong trinh song. Nam tuoc xu Kelvin la William Thomson la nguoi đuoc lay danh đe đat cho đon vi nhiet đo tuyet đoi Kelvin. Joseph Larmor tao ra cac phat kien trong hieu biet ve đien hoc, đong luc hoc, nhiet đong luc hoc va thuyet đien tu ve vat chat. Tac pham co anh huong nhat cua ong la Aether and Matter, mot cuon sach ve vat ly ly thuyet phat hanh vao nam 1900.
George Johnstone Stoney gioi thuat thuat ngu electron vao nam 1891. John Stewart Bell la nguoi tao ra đinh ly Bell va mot bai viet lien quan đen phat hien tinh di thuong Bell-Jackiw-Adler. Cac nha toan hoc đang chu y gom co William Rowan Hamilton, noi tieng voi cong trinh ve co hoc co đien va phat minh bo bon quaternion. Francis Ysidro Edgeworth co đong gop trong hop Edgeworth va no van duy tri anh huong trong thuyet kinh te vi mo tan co đien cho đen nay; trong khi Richard Cantillon truyen cam hung cho Adam Smith va nhung nguoi khac. John B. Cosgrave la mot chuyen gia trong ly thuyet so va phat hien mot so nguyen to 2000 so vao nam 1999 va mot hop so Fermat ky luc vao nam 2003. John Lighton Synge đong gop vao phat trien cua nhieu linh vuc khoa hoc, bao gom co hoc va phuong phap hinh hoc trong thuyet tuong đoi rong. Kathleen Lonsdale sinh tai Ireland va noi tieng vi cong trinh cua ba ve tinh the hoc.


= The thao =
Trong hau het cac mon the thao, co mot đoi tuyen quoc te duy nhat đai dien toan đao Ireland. Ngoai le đang chu y la bong đa, song truoc thap nien 1950 thi hai hiep hoi bong đa van to chuc cac đoi tuyen quoc te voi ten goi "Ireland". Bong đa Gaelic la mon the thao pho bien nhat tai Ireland xet theo so khan gia theo doi thi đau va quy mo tham gia cua cong đong, voi khoang 2.600 cau lac bo tren đao. Nam 2003, bong đa Gaelic chiem 34% tong so khan gia the thao, tiep đen la hurling voi 23%, bong đa voi 16% va rugby voi 8% va chung ket bong đa Gaelic toan Ireland la su kien đuoc theo doi nhieu nhat vao moi mua the thao. Bong đa la mon the thao đoi tuyen đuoc choi pho bien nhat tai Bac Ireland. Boi, golf, aerobic, bong đa, đi xe đap, bong đa Gaelic va billiards/snooker la cac hoat đong the thao co muc đo tham gia cao nhat.

Bong đa Gaelic, hurling va bong nem Gaelic la cac mon the thao truyen thong Ireland đuoc pho bien nhat, chung đuoc goi chung la the thao Gaelic. Cac mon the thao Gaelic chu yeu nam duoi quyen quan ly cua Hiep hoi The thao Gaelic (GAA). Tru so cua hiep hoi (va san van đong chinh tren đao) la san Croke Park co suc chua 82.500 nguoi tai phia bac Dublin. Moi van đong vien thuoc hiep hoi đeu la nghiep du, du co thi đau o cap cao nhat, ho khong nhan luong song đuoc phep nhan mot luong thu nhap han che lien quan đen the thao đen tu cac nha tai tro thuong mai.
Hiep hoi Bong đa Ireland (IFA) ban đau la the che quan ly bong đa tren toan đao. Bong đa đuoc choi theo cach co to chuc tai Ireland ke tu thap nien 1870, Cliftonville F.C. tai Belfast la cau lac bo bong đa lau nam nhat tai Ireland. Bong đa tro thanh mon the thao pho bien nhat quanh Belfast va tai Ulster, đac biet la trong cac thap nien đau. Nam 1921, cac cau lac bo co tru so tai Dublin tach ra đe thanh lap Hiep hoi Bong đa Nha nuoc Ireland Tu do. Hien nay, hiep hoi mien nam đao mang ten Hiep hoi Bong đa Ireland (FAI). FAI đuoc FIFA cong nhan vao nam 1923, song IFA va FAI tiep tuc tuyen chon thanh vien đoi tuyen tu toan đao Ireland, mot so cau thu thi đau quoc te cho ca hai đoi tuyen. Nam 1950, FIFA chi đao cac hiep hoi chi tuyen chon cau thu trong lanh tho tuong ung cua ho, va đen nam 1953 thi chi đao rang đoi tuyen cua FAI đuoc goi la "Cong hoa Ireland" va đoi tuyen cua IFA đuoc goi la "Bac Ireland". Bac Ireland gianh quyen tham gia vong chung ket Giai vo đich bong đa the gioi vao cac nam 1958, 1982 va 1986. Cong hoa Ireland cung gianh quyen tham gia vong chung ket giai đau nay vao cac nam 1990, 1994, 2002. Tren toan đao Ireland, co su quan tam đang ke đen giai Ngoai hang Anh, va tren muc đo thap hon la Ngoai hang Scotland.
Ireland co mot đoi tuyen quoc gia chung trong mon bong bau duc va co hiep hoi chung la Lien đoan Bong bau duc Ireland (IRFU). Đoi tuyen bong bau duc Ireland thi đau tai tat ca cac mua giai vo đich the gioi, tung nhieu lan vao đen tu ket. Ireland tung đang cai giai vo đich bong bau duc the gioi trong cac nam 1991 va 1999. Bong bau duc Ireland ngay cang tang tinh canh tranh o ca cap quoc te va đia phuong tu khi mon the thao nay đuoc chuyen nghiep hoa vao nam 1994. Ngoai ra, Ireland ngay cang thanh cong tai giai vo đich bong bau duc sau quoc gia chau Au.


= Am thuc =

Am thuc Ireland chiu anh huong tu cay trong va vat nuoi trong khi hau on hoa tren đao, va tu hoan canh xa hoi-chinh tri trong lich su. Chang han, tu thoi ky Trung Co cho đen khi du nhap khoai tay vao the ky XVI thi đac điem chi phoi cua kinh te Ireland la chan nuoi gia suc, so luong gia suc ma mot nguoi so huu tuong đuong voi đia vi xa hoi cua ho. Do đo, nhung nguoi chan nuoi tranh giet bo sua. Vi the, thit lon va thit trang pho bien hon thit bo, va thit muoi cung bo muoi la trung tam trong bua an tai Ireland ke tu thoi Trung Co. Ke tu khi khoai tay đuoc đua đen vao nua cuoi the ky XVI, no co anh huong lon đen am thuc tren đao. Ban cung khien nguoi dan su dung khoai tay va đen giua the ky XIX đai đa so cu dan co bua an la khoai tay va sua. Mot gia đinh đien hinh gom vo chong va bon con an het 18 stone (110 kg) khoai tay moi tuan. Do đo, cac mon an đuoc cho la mon an dan toc co cach thuc nau khong tinh te, nhu mon ham Ireland, thit muoi va cai bap, banh kep khoai tay boxty, mon colcannon gom khoai tay nghien cung voi cai xoan hoac cai bap.
Ke tu mot phan tu cuoi cua the ky XX, khi Ireland tro nen thinh vuong, van hoa am thuc Ireland moi dua tren cac nguyen lieu truyen thong ket hop cac anh huong quoc te đa xuat hien. Nen am thuc nay dua tren rau ca tuoi (đac biet la ca hoi, ca hoi cham, hau, trai), cung nhu cac loai banh mi soda truyen thong va cac loai pho mat thu cong đa dang đuoc san xuat khap noi. Mot vi du ve nen am thuc moi nay la "Dublin Lawyer": tom hum nau trong whiskey va kem. Tuy nhien, khoai tay van la mot đac điem co ban trong nen am thuc nay va Ireland van la noi tieu thu khoai tay binh quan cao nhat tai chau Au.
Ireland tung chi phoi thi truong whiskey the gioi khi san xuat 90% luong whiskey vao luc đau the ky XX. Tuy nhien, do hau qua tu hanh vi ban ruou lau khi Hoa Ky cam ruou (ho ban whiskey chat luong kem voi nhan hieu giong nhu cua Ireland khien dan chung mat đi niem tin vao nhan hieu Ireland) va thue quan đoi voi whiskey cua Ireland tren khap Đe quoc Anh trong Chien tranh Mau dich Anh-Ireland thap nien 1930, thi phan cua whiskey Ireland tren the gioi giam chi con 2% vao giua the ky XX.
Bia nau nang, đac biet la Guinness, co lien ket tieu bieu voi Ireland, du ve lich su no co lien he mat thiet hon voi Luan Đon. Bia nau nang van rat pho bien, song tu giua the ky XX no đe mat thi phan ve tay bia nhe kieu Đuc. Ruou tao cung la mot loai đo uong pho bien. Nuoc chanh đo la mot loai nuoc ngot, đuoc tieu thu bang cach uong truc tiep, hoac pha voi đo uong khac nhu whiskey.


Tham khao Lien ket ngoai Wikimedia Atlas cua Ireland
Government of Ireland
Northern Ireland Executive