Lau đai Bamburgh la mot toa lau đai nam tren bo bien phia đong bac nuoc Anh, tai lang Bamburgh, Northumberland. No la mot toa lau đai đuoc xep hang cap I.
Ban đau, đia điem nay la mot phao đai cua nguoi Celtic Brittonic đuoc goi la Din Guarie, noi đay co the la thu đo cua vuong quoc Bernicia tu khi thanh lap vao khoang nam 420 đen 547. Sau ba lan qua giua nguoi Anh va nguoi Anglo-Saxon, phao đai thuoc quyen kiem soat cua nguoi Anglo-Saxon vao nam 590. Nam 993, Phao đai đa bi pha huy boi nguoi Viking, va nguoi Norman sau đo đa xay dung mot toa lau đai moi tren đia điem nay, hinh thanh nen cot loi cua lau đai hien nay. Sau mot cuoc noi day vao nam 1095 đuoc su ung ho cua chu nhan lau đai, toa lau đai đa tro thanh tai san cua quoc vuong Anh.
Vao the ki 17, nhung kho khan ve tai chinh khien toa lau đai tro nen xuong cap, nhung no đa đuoc cac chu nhan khac nhau trung tu suot the ki 18 va 19. Cuoi cung toa lau đai đa đuoc nha tu ban thoi Victoria (Victorian era)- William Armstrong mua lai, ong la nguoi đa hoan thanh viec trung tu lau đai. Đen nay, toa lau đai van thuoc ve gia đinh Amstrong va đuoc mo cua cong khai cho nguoi dan.


Lich su = Lich su thoi Trung co =
Toa lau đai đuoc xay dung tren mom đa dolerite, vi tri nay truoc đay la que huong cua mot phao đai cua nguoi Celt ban đia goi la Din Guarie  va noi đay co the tung la thu đo cua vuong quoc Bernicia, vuong quoc cua nguoi Gododdin, tu nen tang thanh lap cua vuong quoc vao nam 420 đen 547, nam co nhung nguon tai lieu tham khao đau tien ve toa lau đai. Vao nam đo, toa thanh bi chiem boi nha cai tri nguoi Anglo-Saxon la vua Ida cua Bernicia (Beornice) va tro thanh thu phu cua vua Ida.
Lau đai nay đa bi nguoi Anh chiem lai mot thoi gian ngan tu con trai ong Hussa trong cuoc chien tranh nam 590 truoc khi đuoc chiem lai vao cuoi nam đo. Đen nam 600, nguoi ke vi cua Hussa la Æthelfrith đa truyen lai toa lau đai cho vo cua minh la Bebba, va cai ten Bebbanburh ban đau đuoc cung đuoc bat nguon tu đo. Nguoi Viking đa pha huy phao đai ban đau vao nam 993. 

Nguoi Norman đa xay dung mot toa lau đai moi tren đia điem nay, tao thanh cot loi cua lau đai hien tai. Vao nam 1905, William II đa bao vay toa lau đai trong mot cuoc noi day đuoc ho tro boi chu nhan cua lau đai, Robert de Mowbray, Ba tuoc Northumbria nhung khong thanh cong. Sau khi Robert bi bat, vo ong đa tiep tuc cong cuoc bao ve toa lau đai cho đen khi bi buoc phai đau hang boi loi đe doa cua nha vua la se khien chong ba bi mu mat.
Sau đo, Bamburgh đa tro thanh tai san cua quoc vuong Anh tri vi. Henry II co le đa xay dung thap phong thu khi no đuoc hoan thanh vao nam 1164. Sau cuoc vay ham Acre nam 1191, nhu mot phan thuong cho su phuc vu cua minh, Vua Richard I bo nhiem Ngai John Forster lam Thong đoc đau tien cua Lau đai Bamburgh. Sau that bai cua nguoi Scotland trong tran Neville's Cross nam 1346, Vua David II đa bi bat lam tu binh tai Lau đai Bamburgh.
Trong cac cuoc noi chien vao cuoi trieu đai cua Vua John, lau đai chiu su kiem soat cua Philip of Oldcoates. Nam 1464 trong Chien tranh Hoa hong, no tro thanh lau đai đau tien o Anh bi phao binh đanh bai, vao cuoi cuoc vay ham keo dai 9 thang cua Richard Neville, Ba tuoc thu 16 cua Warwick, "Nguoi chon vua", thay mat cho gia toc York.


= Lich su hien đai =
Gia đinh Forster cua Northumberland tiep tuc trao ngoi vua cho cac thong đoc ke nhiem cua toa lau đai cho đen khi ngoi vua đuoc trao quyen so huu (hoac cho thue theo mot so nguon) cua nha tho va lau đai cho John Forster vao giua nhung nam 1500, sau khi giai the cac Tu vien. Gia đinh van giu quyen so huu cho đen khi William Forster (mat nam 1700) bi tuyen bo pha san, va tai san cua ong, bao gom ca lau đai, đuoc ban cho Lord Crew, Giam muc cua Durham (chong cua em gai ong Dorothy) theo Đao luat cua Quoc hoi đe giai quyet cac khoan no nam 1704.
Crewe đa đat toa lau đai vao tay hoi đong quan tri do Thomas Sharp, Tong giao su cua Northumberland lam chu tich. Sau khi Thomas Sharp mat, quyen lanh đao cua hoi đong quan tri đuoc giao cho John Sharp (con trai cua Thomas Sharp), nguoi đa tan trang lai toa thap phong thu, cac phong xu an  va thanh lap mot benh vien tai đay. Nam 1894, lau đai đuoc mua lai boi nha tu ban thoi Victoria la William Armstrong, nguoi đa hoan thanh viec trung tu.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, cac cong su be tong ngam đa đuoc thiet lap trong nhung con cat đe bao ve toa lau đai va cac khu vuc xung quanh khoi su xam luoc cua Đuc  va vao nam 1944, mot tau ho tong cua Hai quan Hoang gia Anh đuoc đat ten la Lau đai Bamborough dua tren ten cua lau đai. Lau đai van thuoc quyen so huu cua gia đinh Armstrong.

Sau Chien tranh, lau đai đa tro thanh tai san đuoc liet ke cap I. Mo ta tren bao gom viec nhan xet ve tinh trang cua toa lau đai vao nam 1952 va lich su cua no:  Lau đai đuoc chia thanh cac can ho. C12; Toa lau đai nay đa tro nen hoang tan khi đuoc Lord Crewe mua lai vao nam 1704 va co the o đuoc sau khi ong qua đoi boi Tien si Sharpe
 Sau đo, toa lau đai đa đuoc mua lai va trung tu boi Lord Armstrong. Đen nam 1894-1904 CJ Ferguson đa xay dung lai toa lau đai nay voi chat luong cao bang đa sa thach va gach vuong 


= Vi tri =
Lau đai Dunstanburgh, mot phao đai co, nam cach điem đat ven bien khoang 9 dam (14 km) ve phia nam. Tren Đao Thanh, cach đo khoang 5 dam (8 km) ve phia bac, co Lau đai Lindisfarne. Con Lau đai Alnwick, que huong cua Cong tuoc Northumberland, nam tren đat lien khoang 16 dam (26 km) ve phia nam.


= Nhan to moi truong =
Tai Lau đai Bamburgh, chat luong khong khi đuoc đanh gia la rat tot do khong co su hien dien cua cac nguon cong nghiep trong khu vuc. Muc đo tieng on gan con đuong bac-nam đi qua Lau đai Bamburgh vao ban ngay dao đong tu 59 đen 63 dBA (theo nghien cuu lap ban đo am thanh Northumberland, Northumberland, Anh, thang 6 nam 2003). Gan đo, ban co the tim thay cac khu vuc sinh san cua chim nhan bien Bac Cuc va chim nhan bien thong thuong tren quan đao Farne, cung nhu cua chim nhan bien Đai Tay Duong, long xu chau Au va co moi tren đao Staple.


= Khao co hoc tai Bamburgh =
Brian Hope-Taylor đa khoi đau cac cuoc khai quat khao co tai Lau đai Bamburgh vao nhung nam 1960. Ong đa phat hien ra mot tam bang vang đuoc goi la "Quai vat Bamburgh" cung voi Thanh kiem Bamburgh Tu nam 1996, Du an Nghien cuu Bamburgh đa tien hanh cac hoat đong khao co hoc va nghien cuu lich su ve Lau đai va khu vuc Bamburgh. Du an tap trung vao khu vuc phao đai va khu chon cat thoi ky đau thoi Trung co tai Bowl Hole, mot vung con cat nam o phia nam cua lau đai. Cac bang chung ve khu vuc nay lan đau tien đuoc tiet lo trong mot con bao nam 1817.
Trong qua trinh khai quat tai Bowl Hole tu nam 1998 đen 2007, đa phat hien hai cot cua 120 ca nhan tu the ky thu 7 va thu 8 trong nghia đia nay. Du an nghien cuu do Giao su Charlotte Roberts cua Đai hoc Durham dan đau đa xac đinh rang cac hai cot nay thuoc ve ca nhan co nguon goc tu Ireland, Scotland, Scandinavia, Đia Trung Hai va Bac Phi.
Finally, in 2016, they were moved into the crypt of St Aidan's Church, Bamburgh; the crypt can be viewed by visitors through a small gate.


= Armstrong va Bao tang Đo tao tac Hang khong =
Lau đai Bamburgh co mot phong giat đuoc su dung lam Bao tang Đo tao tac Hang khong va Armstrong. Bao tang nay trung bay cac trien lam ve nha cong nghiep thoi Victoria cua William Armstrong va cong ty san xuat Armstrong Whitworth do ong thanh lap. Trong trien lam, khach tham quan co the chiem nguong cac man hinh ve đong co, phao va vu khi, cung nhu cac đo tao tac hang khong tu hai cuoc chien tranh the gioi.


Khu tu quan dan su Bamburgh Castle la mot khu tu quan dan su, vao nam 1951, khu tu quan nay co dan so la 18 nguoi. Bamburgh Castle truoc đay la mot thi tran thuoc giao xu Bambrough, tu nam 1866, Bamburgh Castle tro thanh mot khu tu quan dan su rieng cho đen khi bi huy bo vao ngay 1 thang 4 nam 1955 va đuoc sap nhap voi Bamburgh.


Lau đai ngay nay = Đia điem =
Khoang 9 dam (14 km) ve phia Nam tren mot điem đat ven bien la phao đai co Lau đai Dunstanburgh va khoang 5 dam (8 km) ve phia bac la Lau đai Lindisfarne tren Đao Thanh. Noi đia khoang 16 dam (26 km) ve phia nam la Lau đai Alnwick, que huong cua Cong tuoc Northumberland.


= Nhan to moi truong =
Chat luong khong khi tai Lau đai Bamburgh rat tuyet voi do khong co nguon cong nghiep trong khu vuc. Muc am thanh gan con đuong bac-nam đi ngang qua Lau đai Bamburgh nam trong khoang 59 đen 63 dBA vao ban ngay (Nghien cuu lap ban đo am thanh Northumberland, Northumberland, Anh, thang 6 nam 2003). Gan đo la cac đan chim nhan bien Bac Cuc thuong sinh san tren quan đao Farne, hai au co rut Đai Tay Duong, chim coc mao va chim Alca tren đao Staple.


= Khao co hoc tai Bamburgh =
Cac cuoc khai quat khao co đuoc trien khai vao nhung nam 1960 boi Brian Hope-Taylor, nguoi đa phat hien ra tam bang vang đuoc goi la Quai thu Bamburgh cung nhu Thanh kiem Bamburgh. Tu nam 1996, Du an Nghien cuu Bamburgh đa tien hanh đieu tra khao co lich su cua Lau đai va khu vuc Bamburgh. Du an nay tap trung vao khu vuc phao đai va khu chon cat thoi ki đau trung co tai Bowl Hole, o phia nam cua lau đai.
Trong cac cuoc khai quat tai Bowl Hole tu nam 1998 đen nam 2007, hai cot cua 110 nguoi tu the ky thu 7 va 8 đa đuoc phat hien trong nghia đia. Cuoi cung, vao nam 2016, nhung hai cot ay đuoc chuyen đen ham mo cua Nha tho Thanh Aidan, Bamburgh. Du khach co the nhin thay ham mo qua mot canh cong nho.


= Armstrong va Bao tang Đo tao tac Hang khong =
Cac phong giat cua lau đai co Bao tang Armstrong va Đo tao tac Hang khong, voi cac cuoc trien lam ve nha tu ban thoi Victoria William Armstrong va Armstrong Whitworth, cong ty san xuat do ong thanh lap. Noi trung bay gom nhung đong co, phao, vu khi va cac đo tao tac hang khong tu hai cuoc chien tranh the gioi. 


Trong van hoa đai chung = Nhung tac pham van hoc chon loc =
Toa lau xuat hien trong ban ballad The Laidly Worm of Spindleston Heugh viet vao khoang nam 1270. Tac gia nguoi Anh cuoi thoi trung co Thomas Malory đa xac đinh Lau đai Bamburgh voi Joyous Gard, lau đai than thoai la ngoi nha cua ngai Lancelot trong truyen thuyet Arthur. Ve van hoc, Bamburgh, duoi ten Saxon la Bebbanburg, la que huong cua Uhtred, nhan vat chinh trong Nhung cau chuyen ve nguoi Saxon cua Bernard Cornwell. Lau đai co vi tri quan trong hoac la nguon cam hung cho nhan vat chinh trong tat ca cac cuon sach trong bo truyen, bat đau voi Vuong quoc cuoi cung va cac phan tiep theo The Pale Horseman, The Lords of the North, Sword Song, The Burning Land, Death of Kings, The Pagan Lord, The Empty Throne, Warrioirs of the Storm, The Flame Bearer va War of the Wolf. Lau đai cung xuat hien trong tro đua xe Forza Horizon 4 nam 2018, noi nguoi choi co the mua no nhu mot trong nhung ngoi nha cua ho.


= Đuoc chon lam đia điem quay phim =
Ngoai su xuat hien la chinh no, lau đai Bamburgh con đuoc su dung lam đia điem quay phim cho mot so du an truyen hinh va đien anh: 


Xem them Cragside


Tham khao Nguon Hope-Taylor, Brian (1977). Yeavering: an Anglo-British centre of early Northumbria. Stationery Office Books. ISBN 978-0116705525.


Đoc them Dodds, Glen Lyndon (1999). Historic Sites of Northumberland & Newcastle upon Tyne. Albion Press. tr. 33–39. ISBN 978-0952512219.
Fry, Plantagenet Somerset (1980). The David & Charles Book of Castles. Newton Abbot: David & Charles. tr. 182–183. ISBN 978-0-7153-7976-9.
Young, Graeme (2003). Bamburgh Castle: The Archaeology of the Fortress of Bamburgh AD 500 to AD 1500. Bamburgh Research Project. ISBN 978-0954648008.


Lien ket mo rong Bamburgh Castle
Bamburgh Research Project
Images of Bamburgh castle