Dances with Wolves la mot bo phim đien anh su thi Vien Tay cua My phat hanh nam 1990 do Kevin Costner đao dien, san xuat va đong chinh. Kich ban phim do Michael Blake viet dua theo tieu thuyet cung ten cua chinh Blake, voi noi dung ke cau chuyen ve mot vien trung uy quan đoi Mi thoi noi chien đi toi bien gioi Mi đe tim mot đon quan su va nhung quan he cua anh voi mot nhom nguoi thuoc bo lac Lakota.
Costner đa phat trien bo phim voi kinh phi ban đau la 15 trieu USD. Dances with Wolves co gia tri san xuat cao va đa gianh bay giai Oscar trong đo co phim hay nhat va giai Qua cau vang cho phim chinh kich hay nhat. Phan nhieu loi thoai bang ngon ngu Lakota co phu đe tieng Anh, bien dich boi Albert White Hat, chu tich cua Khoa nghien cuu Lakota tai Đai hoc Sinte Gleska. Qua trinh quay phim dien ra tai Nam Dakota va Wyoming.
Dances with Wolves đuoc ghi nhan la nguon anh huong chinh cho su hoi sinh cua the loai phim Vien Tay o Hollywood. Nam 2007, bo phim đuoc Thu vien Quoc hoi My lua chon đe bao ton tai Vien luu tru phim quoc gia Hoa Ky vi "co y nghia ve van hoa, lich su hoac tham mi".


Tom tat noi dung Nam 1863, Trung uy John J. Dunbar bi thuong trong tran chien tai Chien truong St. David o Tennessee. Bac si phau thuat đinh cat cut chi cua Dunbar; tuy nhien, thay vao đo anh chon chet noi sa truong, lay ngua cuoi đi doc theo chien tuyen cua quan mien Nam. Quan mien Nam lien tuc na đan vao anh va ban truot, con Quan đoi mien Bac tan dung su mat tap trung cua đich đe tien hanh cuoc tan cong thanh cong. Dunbar nhan đuoc loi tan duong vi long dung cam va su cham soc y te giup anh giu đuoc chan cua minh. Sau đo, anh đuoc tang Cisco (con ngua cho anh trong lan đi quyet tu) va đe anh lua chon noi đong quan. Dunbar đe nghi chuyen đen bien gioi phia tay, đe anh co the nhin thay no truoc khi no bien mat.
Dunbar đuoc chuyen đen Cong su Hays, mot phao đai lon do Thieu ta Fambrough chi huy (ong nay to y coi thuong su nhiet tinh cua Dunbar). Ong đong y đua Dunbar đen tien đon xa nhat thuoc quyen tai phan cua minh la Cong su Sedgwick va nang ly truoc khi chia tay Dunbar. Dunbar khong he hay biet la Fambrough (bi benh tam than nang va tuy tien ra lenh ma ghi lai trong ho so luu giu) đa tu sat gan nhu ngay lap tuc sau khi Dunbar roi đi. Dunbar đi cung Timmons, mot nguoi cho luong thuc bang xe keo la. Ho toi noi va thay cong su bi bo hoang. Bat chap moi đe doa tu cac bo lac ban đia gan đo, Dunbar quyet đinh o lai va tu minh quan ly đon.
Anh bat đau tai xay dung va tai tich tru cong su, ua thich chon tich mich nay, ghi chep nhieu quan sat cua minh vao nhat ky. Timmons bi Pawnee sat hai tren chuyen đi tro ve Cong su Hays. Cai chet cua ca Timmons lan Fambrough lam quan đoi khong hay biet ve nhiem vu cua Dunbar, va khong co vien binh nao khac đen tiep ung.
Dunbar tiep xuc nhung nguoi hang xom thuoc toc Sioux khi ho đinh trom ngua cua anh va buong loi đe doa. Vi quyet đinh rang viec tro thanh muc tieu la mot vien canh toi te, anh đi tim trai cua nguoi Sioux va co gang bat chuyen. Tren đuong đi, anh bat gap Stands with a Fist. Sau khi bi bat tu gia đinh da trang cua minh, co đuoc nhan lam con nuoi va đong hoa thanh con gai cua Kicking Bird, thay thuoc cua bo toc. Co đang tu cat minh theo nghi thuc đe thuong tiec nguoi chong Sioux qua co. Dunbar đua co tro lai Sioux đe duong thuong. Mac du ban đau bo lac co thai đo thu đich, song mot so thanh vien som bat đau ton trong anh.
Dunbar dan thiet lap moi quan he voi Kicking Bird, chien binh Wind in His Hair va cau thanh nien Smiles a Lot, ho ban đau đen tham trai cua nhau. Rao can ngon ngu lam ho that vong va Stands with a Fist lam nguoi phien dich, mac du gap kho khan. Co chi nho mot chut tieng Anh tu thoi tho au cua minh truoc khi nhung nguoi con lai trong gia đinh co bi giet trong mot cuoc đot kich cua nguoi Pawnee.
Dunbar phat hien ra rang nhung cau chuyen anh tung nghe ve bo lac la khong đung su that, va anh ngay cang ton trong va đanh gia cao loi song va van hoa cua ho. Nho hoc ngon ngu cua ho, anh đuoc nguoi Sioux chap nhan lam vi khach danh du sau khi anh ke cho ho nghe ve mot đan trau di cu va tham gia vao cuoc đi san. Khi o Cong su Sedgwick, Dunbar ket ban voi mot con soi ma anh đat ten la "Two Socks" vi đoi chan truoc mau trang cua no. Nho quan sat thay Dunbar va Two Socks ruot đuoi nhau, nguoi Sioux đat cho anh cai ten "Dances with Wolves". Trong thoi gian nay, Dunbar cung tao dung quan he tinh cam voi Stands with a Fist va cung cap vu trang cho bo lac đe giup ho bao ve ngoi lang khoi cuoc tan cong cua bo toc đoi thu Pawnee. Cuoi cung Dunbar gianh đuoc su chap thuan cua Kicking Bird đe ket hon voi Stands with a Fist va bo Cong su Sedgwick.
Vi moi đe doa ngay cang leo thang tu nguoi Pawnee va Hoa Ky, toc truong Ten Bears quyet đinh chuyen bo lac đen trai đong cua minh. Dunbar quyet đinh đi cung ho, nhung thay truoc het phai lay nhat ky cua minh tu Cong su Sedgwick, vi anh nhan ra rang no se cung cap cho quan đoi phuong tien đe tim ra bo toc. Khi đen noi, anh thay cong su đa bi Quan đoi Hoa Ky chiem đong. Vi mac bo quan ao cua toc Sioux, nhung nguoi linh đa no sung, lay mang Cisco va bat giu Dunbar, bat anh vi toi phan boi.
Hai si quan tham van anh, song Dunbar khong the chung minh cau chuyen cua minh vi mot ha si tim thay cuon nhat ky cua anh va lay no lam giay ve sinh. Sau khi tu choi lam thong dich vien voi cac bo lac, Dunbar bi buoc toi đao ngu va thuyen chuyen tro lai phia đong nhu mot tu nhan. Nhung nguoi linh cua đoi ho tong đa ban Two Socks khi con soi đinh đi theo chan Dunbar, bat chap Dunbar đa co can thiep.
Chung cuoc, toc Sioux theo doi đoan xe, tieu diet đam linh va giai thoat cho Dunbar. Ho khang đinh rang ho khong xem anh la mot nguoi da trang, ma la mot chien binh cua Sioux co ten Dances with Wolves. Tai trai mua đong, Dunbar quyet đinh roi đi voi Stands with a Fist vi su hien dien thuong tru cua anh se gay nguy hiem cho bo toc. Khi ho roi đi, Smiles a Lot tra lai cuon nhat ky ma anh đa tim thay trong luc giai cuu Dunbar, con Wind in His Hair het len voi Dunbar, nhac anh rang anh ta la ban cua Dunbar, trai nguoc voi lan gap go đau tien cua ho khi anh ta het vao mat Dunbar mot cach thu đich.
Quan đoi Hoa Ky thi tim kiem tren nui, song khong the xac đinh đuoc vi tri cua Dunbar hoac bo lac, trong khi mot con soi đon đoc hu len tu xa.
Phan ket viet: "13 nam sau—nha cua cua ho bi pha huy, đan trau cua ho bien mat—nhom nguoi Sioux tu do cuoi cung quy phuc chinh quyen da trang tai Cong su Robinson, Nebraska. Nen van hoa ngua vi đai cua vung đong bang đa bien mat, va bien gioi nuoc My se som đi vao lich su."


Phan vai San xuat Luc đau đuoc Michael Blake viet duoi dang mot spec script (kich ban đuoc viet ma khong đuoc đat truoc hay mua, voi hy vong rang no se đuoc ban), kich ban khong ban đuoc vao giua nhung nam 1980. Đau nam 1986 (khi con tuong đoi vo danh), chinh Kevin Costner la nguoi đong vien Blake bien kich ban thanh tieu thuyet, đe no co co may đuoc chuyen the thanh phim hon. Ban viet tay cuon tieu thuyet Dances with Wolves bi nhieu nha xuat ban tu choi nhung cuoi cung cung đuoc xuat ban thanh sach bia mem vao nam 1988. La tieu thuyet, ban quyen đuoc Costner mua va nham toi chiec ghe đao dien. Qua trinh san xuat thuc te keo dai bon thang, tu 18 thang 7 đen 23 thang 11 nam 1989. Bo phim đuoc quay hau het tai Nam Dakota, chu yeu gan Pierre va Rapid City, voi mot vai canh đuoc quay tai Wyoming; cac đia điem quay cu the gom co Cong vien quoc gia Badlands, Black Hills, Vung hoang da Sage Creek, khu vuc Song Belle Fourche. Cac canh san trau nay đuoc quay tai trai trau Triple U, ben ngoai Fort Pierre, Nam Dakota, cung giong nhu cac phan canh o Fort Sedegwick.
Qua trinh san xuat bi tri hoan nhieu lan do thoi tiet that thuong tai Nam Dakota, do kho khan trong viec "đao dien" nhung con soi kho bao, va su phuc tap cua nhung canh chien đau cua nhung tho dan da đo. Kho nhat la truong đoan san trau đac sac cua bo phim: cuoc san đuoi phuc tap nay đuoc quay suot ba tuan su dung 100 tho dan da đo va mot đan trau vai tram con chay tan loan. Trong mot canh, Costner (nguoi tu thuc hien hau het tat ca nhung canh tren lung ngua cua minh) bi mot nguoi cuoi ngua khac chan ngang va bi vang khoi lung ngua, suyt gay lung. Tai nan nay đuoc luu lai trong The Creation of an Epic, bo phim tai lieu sau hau truong co trong DVD an ban đac biet cua phim. Theo bo phim tai lieu nay, khong co con trau nao đuoc tao ra bang may tinh (CGI khi ay con moi so khai) va chi mot vai con la trau đien tu đuoc che tao bang may. That ra, Costner va e kip đa thue trai trau lon nhat nuoc, voi hai trong so nhung con trau đuoc thuan hoa nay đuoc muon tu ca si Neil Young; đay la đan trau đuoc su dung cho truong đoan san trau.
Kinh phi vuot du toan la đieu khong the tranh khoi, do Costner pha vo vai "quy luat" ngam cua Hollywood danh cho nhung nguoi moi lan đau lam đao dien: cang tranh quay o ngoai troi va tranh lam viec voi tre con va đong vat cang tot. Ket qua la cuoi qua trinh san xuat, Costner buoc phai lay tien tui 3 trieu USD bo sung cho kinh phi ban đau 15 trieu USD cua bo phim. So voi su that bai đinh đam cua Heaven’s Gate nam 1980 cua Michael Cimino, đuoc xem la bo phim Vien Tay đuoc quan ly toi nhat trong lich su đien anh, thi du an cua Costner bi gan cho cai ten "Kevin’s Gate" mot cach cham biem boi cac phe binh Hollywood va nhung chuyen gia hoai nghi ve mot bo phim Vien Tay co phu đe mot phan va dai ba tieng cua mot nha lam phim moi vao nghe.
Ngon ngu đuoc noi trong phim la mot phien ban kha chinh xac, du đa đuoc đon gian hoa, cua ngon ngu Loakota thuc su. Doris Leader Charge, thay giao day ngon ngu Lakota Sioux nam đo đa 60 tuoi, la nguoi huan luyen dien thoai bang tieng Lakota tren phim truong va con đong vai Pretty Shield, vo cua Tu truong Ten Bears, do Floyd Red Crow Westerman đong.


Đon nhan = Doanh thu phong ve =
Mac du bi hoai nghi, Dances with Wolves lai tro nen đuoc ua chuong ngay lap tuc trong phong ve, cuoi cung thu ve 184 trieu USD tai phong ve Bac My, va doanh thu 424 trieu USD tren khap the gioi.. Bo phim hien van la phim Vien Tay co doanh thu cao nhat moi thoi đai, mac du no chua tuan nao đung vi tri đau tien trong ban danh sach doanh thu.


= Đanh gia chuyen mon =
Tinh đen ngay 1 thang 3 nam 2008, Dances with Wolves nhan đuoc 82% luong đong thuan tren he thong tong hop ket qua đanh gia Rotten Tomatoes, dua tren 72 bai đanh gia, voi điem trung binh la 7.5/10. Tren trang Metacritic, phim nhan so điem 72 tren 10, dua tren 20 bai nhan xet, chu yeu la nhung loi khen ngoi. Luot binh chon cua khan gia tren trang thong ke CinemaScore cho bo phim điem "A+" tren thang tu A+ đen F.
Nha hoat đong xa hoi kiem dien vien nguoi My ban đia Russell Means binh luan ve phim nhu sau: "Nho Lawrence xu A Rap khong?, đo la Lawrence cua vung đong bang. Đieu ky quac o viec lam bo phim đo la, ho cho mot phu nu day ngon ngu Lakota cho cac nam dien vien. Nhung Lakota co mot ngon ngu giong đuc va mot ngon ngu giong cai. Mot so tho dan da đo va Kevin Costner noi theo kieu giong cai. Khi toi đi xem bo phim cung voi mot nhom nguoi Lakota, chung toi cuoi ngat ngheo." Mot so nguoi My ban đia khac nhu Michael Smith (Sioux), chu tich cua Lien hoan phim My An thuong nien o San Francisco thi cho biet, "Co rat nhieu cam giac tuyet voi ve bo phim nay trong cong đong nguoi ban đia, đac biet la giua cac bo lac. Toi nghi se kho co phim nao hay hon bo phim nay nua."
Mot so loi chi trich xuat phat tu thuc te rang cach phat am trong phim khong chuan boi chi co duy nhat mot nguoi trong dan dien vien la nguoi tho dan ban đia. Du sao cac cuoc đoi thoai bang ngon ngu ban đia trong phim cung đuoc ca ngoi la mot thanh tich đang ghi nhan. Tuy nhien mot so nha van cung luu y rang mot so phim tieng Anh truoc đo nhu Eskimo (1933), Wagon Master (1950) va The White Dawn (1974), cung ket hop cac đoi thoai bang tieng ban đia.
Judith A. Boughter viet ve Dances with Wolves, "van đe voi cach tiep can cua Costner la nguoi Sioux đeu la anh hung, trong khi nguoi Pawnee la nhung nhan vat toan hung ac. Hau het cac bang chung ve quan he Sioux–Pawnee đeu cho thay nguoi Pawnee la nan nhan cua nhung nguoi Sioux hung manh hon."


= Giai thuong va di san =
 
Tai le trao giai Oscar lan thu 63, Dances with Wolves đa nhan đuoc muoi hai đe cu Oscar va gianh chien thang 7 giai, trong đo co ba hang muc lon la phim hay nhat, đao dien xuat sac nhat (Costner) va kich ban chuyen the xuat sac nhat (Blake). Đay cung la bo phim Vien Tay đau tien gianh giai phim hay nhat cua Oscar trong hon 50 nam ke tu Cimarron (1931). Trong nhung nam gan đay, cac nha phe binh thinh thoang đat dau hoi ve di san cua bo phim so voi Godfellas cua Martin Scorsese, bo phim đa bi Dances with Wolves đanh bai đe đoat giai Oscar cho phim hay nhat. Ngoai ra bo phim cung gianh mot so giai thuong danh gia khac đe tro thanh mot trong nhung phim đuoc vinh danh nhat nam 1990. Nam 2007, Thu vien Quoc hoi My đa lua chon Dances with Wolves đe bao quan trong Vien luu tru phim quoc gia Hoa Ky. Nho suc tac đong đai chung va lau dai cua bo phim, mot hiep hoi cua nguoi Sioux ban đia la Sioux Nation đa nhan Costner lam thanh vien danh du.


Phan hau truyen The Holy Road, mot cuon tieu thuyet hau truyen cua Michael Blake, tac gia cua ca cuon tieu thuyet phan đau Dances with Wolves va kich ban đien anh, đuoc xuat ban vao nam 2001. No noi ve nhung su kien dien ra sau Dances With Wolves muoi mot nam. John Dunbar van la chong cua Stands With A Fist va hai nguoi co ba đua con. Stands With A Fist va mot trong nhung đua con bi bat coc boi mot đoi gac rung nguoi da trang va Dances With Wolves phai lam nhiem vu giai cuu. Ke tu nam 2007, Blake viet mot kich ban chuyen the thanh phim, mac du Kevin chua tham gia du an. Tinh đen nam 2007, Blake đang thuc hien phan kich ban cho phim. Tuy nhien, cuoi cung, Costner tuyen bo anh se khong tham gia vao bat ki phan tiep theo nao cua phim, bao gom The Untouchables


Chi tiet lien he lich su Canh đong St. David, bang Tennessee khong ton tai va vao nam 1863 cung vay. Vi tran đanh mo man la mot phan thu yeu cua bo phim, nen no đuoc xem la đang che trach neu đat ten cho mot tran đanh lich su co that, đieu nay co the khien nguoi xem co kien thuc phan đoi cac su kien hu cau.
Phao đai Sedgwick, tieu bang Colorado đuoc dung len lam Trai Rankin va đuoc đat ten lai theo Tuong John Sedgwick (1813-1864). Tuong Sedgwick bi thiet mang vao ngay 9 thang 5 nam 1864 tai tru so toa an Tran Spotsylvania, bang Virginia. Phao đai Sedgwick đuoc dung lam mot đon quan đoi tu thang 7 nam 1864 toi thang 5 nam 1871. John Sedgwick đa dung mot phao đai o Kansas vao nam 1860. Phao đai Hays o Kansas đuoc lay ten theo Tuong Alexander Hays (1819-1864). Tuong Hays bi thiet mang vao ngay 05/05/1864 trong tran Wilderness, tieu bang Virginia. Phao đai Hays đuoc dung lam mot đon quan đoi tu 11/10/1865 toi 08/11/1889.
Nhan vat hu cau Trung uy John Dunbar cua nam 1863 xuat hien đung quan ham trong phim, đeo mot thanh vang tren cau vai quan phuc cua anh, cho thay quan ham cua anh la Trung uy. Tu 1836-1872, ham Trung uy đuoc bieu thi bang mot thanh vang; sau 1872, quan ham nay đuoc bieu thi bang mot thanh bac. Tung co mot John Dunbar thuc lam nghe truyen giao cho nguoi Pawnee vao thap nien 1830-40, va đung ve phia nguoi ban đia trong mot cuoc tranh chap voi nong dan chinh phu va nguoi ban đia o đia phuong. Hien van khong ro cai ten "John Dunbar" đuoc chon đe đong vai tro he qua đoi voi nhan vat lich su co that hay khong. Tuong tu, Đai uy Cargill đuoc mo ta đung pham ham la đeo mot cap thanh vang, bieu thi cap Đai uy vao thoi đo.
Trong mot buoi phong van, tac gia tieu thuyet va kich ban phim Michael Blake cho biet Stands With a Fist, mot phu nu da trang cuoi Dunbar, thuc su lay hinh mau dua tren cau chuyen ve Cynthia Ann Parker, mot co gai da trang bi nguoi Comanche bat va la me cua Quanah Parker.


Ban thay the Mot nam sau khi ban chieu rap cua Dances with Wolves đuoc phat hanh, mot ban mo rong keo dai bon tieng đong ho cua phim đuoc cong chieu tai mot so rap chieu o Luan Đon. Phien ban nay mang ten Dances with Wolves: The Special Edition, khoi phuc lai tat ca phan canh bi loai bo khoi ban chieu rap goc đe giu thoi luong phim duoi 3 tieng. Trong mot buc thu gui toi cac nha phe binh phim o Anh, đao dien Kevin Costner va nha san xuat Jim Wilson đa giai thich ly do vi sao ho chieu mot phien ban dai hon cua phim. Nguon goc cua phien ban dai 4 tieng cung đuoc giai thich ro hon trong mot bai viet cua bao Entertainment Weekly đuoc đang tai muoi thang ke tu khi ra mat phien ban goc cua phim. Costner sau đo tuyen bo anh se khong tien hanh sang tao ra them mot ban dai 4 tieng nao nua.


Nhac trong phim John Barry la tac gia cua nhac pham phim đoat Oscar nay, no tro thanh mot tac pham nhac nen trong phim rat pho bien. No đuoc phat hanh lan đau vao nam 1990 va phat hanh lai vao nam 1995 voi nhung track bonus va vao nam 2004 voi ban nhac nen "tron ven."
Peter Buffett soan nhac va bien đao canh "mua lua".
Giao hoang John Paul II tung cho biet ban nhac nen trong phim la mot trong nhung tac pham am nhac ma ong yeu thich nhat.


Xem them Maverick (phim)


Chu thich = Đoc them =
Blake, Michael. Dances with Wolves. Ballantine Books. ISBN 0-449-00075-3.
Blake, Michael. The Holy Road. ZOVA Books. ISBN 978-0-615-51057-6.


Lien ket ngoai Khieu vu voi bay soi tren Internet Movie Database
Dances with Wolves tai TCM Movie Database
Khieu vu voi bay soi tai AllMovie
Khieu vu voi bay soi tai Rotten Tomatoes
Aleiss, Angela (ngay 30 thang 11 nam 2015). "Dances With Wolves 25 Years Later: Has Hollywood Improved on Its Portrayal of Indians?". Indian Country Today Media Network. Ban goc luu tru ngay 26 thang 10 nam 2016. Truy cap ngay 29 thang 12 nam 2015.