Đao Cocos (tieng Tay Ban Nha: Isla del Coco) la mot hon đao ngoai khoi Costa Rica, đong thoi la mot vuon quoc gia. Tren đao khong co dan thuong ma chi co kiem lam. Đay la mot huyen trong tong Puntarenas cua tinh Puntarenas. No nam trong Thai Binh Duong, cach bo bien Costa Rica khoang 550 km (342 mi; 297 nmi). Đao co dang hinh chu nhat, dien tich xap xi 23,85 km2 (9,21 dam vuong Anh), dai 8 km (5 mi), rong 3 km (2 mi), va co đuong bo bien dai 23,3 km (14,5 mi).
Vay quanh la vung nuoc sau, đao Cocos la mot điem đen hap dan voi tho lan co binh khi boi quan the ca map bua, ca đuoi, ca heo va sinh vat bien lon quanh đao. Khi hau am uot cung anh huong hai duong mang đen cho đao Cocos đac điem sinh thai hoc rieng biet, khong giong cua quan đao Galapagos hay bat ki đao nao (nhu Malpelo, Gorgona, Coiba) khac trong khu vuc Đong Thai Binh Duong.


Lich su Nha su hoc Gonzalo Fernandez de Oviedo y Valdes đa viet trong cuon sach Historia General y Natural de las Indias, Islas y Tierra Firme del Mar Oceano (Seville, 1535) ve viec nha hang hai Juan de Cabezas phat hien ra hon đao vao nam 1526. Tai lieu đau tien noi ve hon đao co ten "Isle de Coques" la mot ban đo đuoc ve tren giay gia da đuoc cho la cua Henri II xuat hien vao nam 1542 duoi thoi vua Francois I cua Phap. Binh đo đia cau cua Nicolas Desliens (1556, Dieppe) noi ve vi tri cua Ysle de Coques nam o 1 đo 30 phut nua phia bac cua Xich đao.
Grand Atlas cua Willem Blaeu đuoc xuat ban nam 1662 co mot ban đo mau the gioi o mat sau bia truoc cho thay I. de Cocos nam ngay tren đuong xich đao va trong Atlas, 1680 cua Frederik De Witt cung bieu hien vi tri tuong tu. Ban đo nam 1590 cua Hondius cho thay I. de Cocos o 2 đo 30 phut vi đo bac trong khi nam 1596 Theodor de Bry cho thay vi tri cua Quan đao Galapagos nam gan 6 đo bac cua đuong xich đao. Emanuel Bowen trong A Complete system of Geography, tap II (London, 1747: 586) tuyen bo rang Galapagos trai dai tren 5 đo bac.
Đao Cocos tro thanh mot phan lanh tho cua Costa Rica vao nam 1832 theo nghi đinh so 54 cua Quoc hoi lap hien cua Nha nuoc tu do Costa Rica. Nhung tau san ban ca voi thuong xuyen dung lai o đao Cocos cho đen giua the ky 19, khi dau hoa gia re bat đau dan thay the dau ca voi su dung cho chieu sang. Vao thang 10 nam 1863, con tau Adelante đa bo lai 426 no le Tonga tren đao khi phat hien ho co dau hien cua benh đau mua. Va chi con 38 no le con song khi tau Tumbes đen giai cuu ho hon mot thang sau đo, vi nhung nguoi con lai đa chet vi benh đau mua.
Nam 1897, Chinh phu Costa Rica đa chi đinh nha tham hiem August Gissler la thong đoc đao va cho phep ong thanh lap mot thuoc đia tai đo. Vao ngay 12 thang 5 nam 1970, hon đao hop nhat tro thanh mot huyen cua tinh Puntarenas. Hon đao hien nay co tong cong 33 cu dan va tat ca đeu la kiem lam cua vuon quoc gia đao. Ho lan đau đuoc phep bo phieu trong cuoc bau cu ngay 5 thang 2 nam 2006 cua Costa Rica.


Đia chat va canh quan Đay la mot hon đao giua đai duong đuoc kien tao va co nguon goc tu nui lua. No la hon đao moi đuoc hinh thanh duy nhat cua Mang Cocos, mot trong nhung mang kien tao nho. Đinh tuoi bang kali - argon đa xac đinh đuoc loai đa lau đoi nhat tren đao co nien đai tu 1,91 đen 2,44 trieu nam truoc, tuc la vao The Pliocen muon, va no đuoc cau tao chu yeu tu đa bazan, đuoc hinh thanh do dung nham bi lam nguoi đi.
Cocos co hinh dang gan nhu chu nhat voi kich thuoc 8 km × 3 km (5 mi × 2 mi) va chu vi la 23,3 km (14,5 mi). Canh quan la nui va khong theo quy luat nao. Điem cao nhat la Cerro Iglesias tai 575,5 m (1.888 ft). Mac du chu yeu la nui nhung hon đao cung co nhung cho bang phang o đo cao 200–260 m (660–850 ft) so voi muc nuoc bien nam o trung tam đao.
Tren đao co mot so song suoi ngan đuoc nuoi duong boi luong mua doi dao đo ra bon vinh, ba trong so đo o phia bac cua hon đao, trong đo lon nhat la cac song Genio va Pittier đo ra vinh Wafer. Vong quanh đao la cac vach đa tuyet đep cao đen 90 met (300 ft) khien cho viec tiep can hon đao tuong đoi kho khan, ngoai tru mot so bai bien. Điem tiep can hon đao de nhat la tai Vinh Chatham o phia bac. Phong canh nui non va khi hau nhiet đoi ket hop voi nhau tao ra hon 200 thac nuoc tren khap hon đao. Đat đai tren đao Cocos đuoc phan loai la Entisol, co tinh axit cao va de bi xoi mon boi luong mua lon tren cac suon doc cua đao, vi vay no khong phai la noi co nhung khu rung day đac.


Khi hau Khi hau tren đao đuoc xac đinh boi su di chuyen theo vi đo cua Đoi hoi tu lien chi tuyen tao ra may va luong mua khong đoi trong suot ca nam. Đieu nay lam cho đao mang khi hau nhiet đoi am uot voi nhiet đo trung binh hang nam la 26,6 °C (79,9 °F) va luong mua trung binh nam đat tren 7.000 mm (276 in). Mua hau het cao trong ca nam ngoai tru khoang thoi gian tu thang 1 đen 3 va cuoi thang 9 đen het thang 10. Vo so cac dong hai luu tu trung tam Thai Binh Duong hoi tu tai khu vuc vung bien quanh đao va it nhieu cung co anh huong quan trong.


Sinh thai hoc Tren đao tung la noi co khu Rung la rong am nhiet đoi va can nhiet đoi ram rap. Đay la hon đao giua đai duong duy nhat o khu vuc Đong Thai Binh Duong co nhung khu rung mua cung cac loai đong thuc vat đac trung nhu vay. Cac khu rung suong mu hien dien o khu vuc co đo cao cao hon tai đay cung la duy nhat o Đong Thai Binh Duong. Hon đao chua bao gio đuoc lien ket voi mot luc đia, vi vay he đong thuc vat tren đao la thong qua su phan tan sinh hoc tu cac khu vuc khac cua chau My, va do đo hon đao co ty le cao cac loai đac huu.


= Thuc vat =
Tren đao co 235 loai thuc vat co hoa, trong đo co 70 loai đac huu, chiem 30% so loai. Mot cai nhin toan dien ve he thuc vat noi đay đuoc cung cap trong tap chi Proceedings of the California Academy of Sciences. Ngoai ra, hon đao con la noi co 74 loai duong xi va thuc vat mang bao tu mach (gom Thach tung va Pteridophyte), 128 loai Reu va Reu tan,, 90 loai Nam va 41 loai Nam moc. Tuy nhien, cac cuoc đieu tra toan dien hon du kien ​​se tiet lo them nhieu loai khac.
Hon đao co ba cong đong thuc vat chinh. Cac khu rung ven bien keo dai tu bo bien len đen đo cao 50 m (160 ft). Đau san ho đo, Dua, Tao đam lay la nhung cay chiem uu the, cung voi su co mat cua mot so loai Thien thao, Ca, Đau va Cam quy.
Cac khu rung noi đia keo dai tu đo cao 50 đen 500 m (160 đen 1.640 ft). Đay la noi pho bien cua mot so loai la Sacoglottis Holdridgei, Ocotea insularis va Cecropia pittieri, mot loai đac huu cua đao. Cac loai khac co mat tai đay ngoai Thuc vat bieu sinh thi con co Lan, Duong xi, Dua, Reu va Euterpe precatoria, mot loai co đac huu. Cac khu rung suong mu o đo cao tren 500 m (1.600 ft) la su pho bien cua loai Mua.
Tham thuc vat cua đao Cocos noi chung đa thay đoi rat nhieu ke tu khi hon đao nay đuoc đat ten va mo ta boi nguoi chau Au. Thuyen truong Wafer, nguoi đa đen tham hon đao vao nam 1685 va ten cua ong đuoc đat cho noi ong tiep can hon đao, mo ta nhung rang dua rong lon keo dai sau vao ben trong hon đao. Thor Heyerdahl khang đinh rang, rat kho co kha nang nhung khu rung nay phat trien tu nhien, va nhung nguoi tien chau Au đa tung phai don sach cac khu vuc khe nui va cao nguyen ben trong cac rang nui, đe su dung cho cac đon đien dua rong lon. Heyerdahl đua ra gia thuyet rang, nhung đon đien nay đuoc su dung đe cung cap nuoc va thuc an cho cac chuyen đi thoi ky tien Colombo (đuoc thuc hien bang viec su dung be go bac) giua Guatemala va tay bac Nam My. Sau cuoc chinh phuc cua Tay Ban Nha va he qua, nhung chuyen đi nay đa ket thuc, khu rung nhiet đoi đa phuc hoi dan.


= Đong vat =
Hon đao la noi co hon 400 loai con trung, trong đo co 65 loai đac huu, chiem 16%. Đa dang nhat la cac loai Canh vay va Kien. Hon 50 loai đong vat chan đot khac đa đuoc mo ta gom Nhen, Ret, Cuon chieu va Chan đeu. Tren đao co hai loai than lan la Than lan Cocos va Tac ke nho Thai Binh Duong, đeu la nhung loai đac huu cua đao Cocos. Khong co loai Luong cu nao đuoc bao cao.
Cocos co 90 loai chim. Hon đao cung voi nhung đao đa xung quanh la thuoc đia lam to cua nhieu loai chim bien. Nhung loai pho bien nhat la Chim đien bung trang, Chim đien chan đo, Coc bien đen, Nhan trang, Nhan đau xam. Đang chu y nhat la ba loai đac huu va quy hiem gom Cu cu Cocos, Đop ruoi Cocos va Se Cocos.
Tren đao khong co loai đong vat co vu ban đia nao ca, mac du hien tai co nhieu loai nhu lon, huou, de, meo va chuot, nhung tat ca đeu đuoc con nguoi đua đen. Chinh phu Costa Rica đa tuyen bo se kiem soat quan the nhung loai đong vat nay, vi chung co hai cho he sinh thai ban đia.
Cac ran san ho, cac ong nham thach nui lua ngam, hang đong, vung nuoc sau quanh đao la noi sinh song cua hon 30 loai san ho, 60 loai đong vat giap xac, 600 loai đong vat than mem cung hon 300 loai ca. Mot so quan the lon bao gom loai Ca ngu vay vang, Ca nang hai, Ca buom, Ca map, chang han nhu Ca map ran san ho mat trang, Ca nham bua, va ca loai Ca nham voi. Cac loai đong vat co vu bien lon khac bao gom Ca voi lung gu, Ca voi sat thu, Ca voi hoa tieu, Ca heo mom nhon, Su tu bien California. Hon đao la nha cua ba loai bo sat quy hiem la Đoi moi, Đoi moi dua va Vich.


Chu thich Lien ket ngoai Cocos Island National Park institutional website
"Cocos Island moist forests". Khu vuc sinh thai luc đia. Quy Quoc te Bao ve Thien nhien.
Island of the Sharks – Legends and Lore
De Montmorency, Hervey Guy Francis Edward, 1868–1942. "On the track of a treasure: the story of an adventurous expedition to the Pacific island of Cocos in search of treasure of untold value hidden by pirates", London: Hurst and Blackett, 1904.

Ban mau:Di san the gioi tai Costa Rica