Tuan Tu (chu Han: 荀子; k. nam 310 TCN – k. sau nam 238 TCN) la mot triet gia nguoi Trung Quoc song vao cuoi thoi Chien Quoc. Cung voi Khong Tu va Manh Tu, ong đuoc xem la mot trong ba nha tu tuong vi đai nhat cua Nho gia co đai. Đuong thoi, Nho gia chiu su cong kich đen tu Đao gia va Mac gia, Tuan Tu khong chi bao ve tu tuong Nho hoc ma con tiep thu, đieu chinh va he thong hoa nhieu luong tu tuong khac nhau. Nhung đong gop cua ong đa tao nen tang vung chac cho su phat trien cua Nho giao duoi thoi nha Han.
Sinh tai nuoc Trieu, Tuan Tu theo hoc tai hoc cung Tac Ha, trung tam hoc thuat lon nhat thoi bay gio, noi ong tiep xuc voi nhieu luong tu tuong triet hoc khac nhau. Sau đo, ong chu du đen nuoc So, nghien cuu tho phu, roi tro lai nuoc Te day hoc. Trong so cac hoc tro cua ong, noi bat nhat la Han Phi va Ly Tu, hai nhan vat co anh huong lon đen chinh tri va tu tuong thoi Chien Quoc. Du chiu anh huong tu thay, ca hai ve sau lai đi theo Phap gia, mot hoc thuyet đoi lap voi Nho gia. Ngoai ra, nhung mon đe khac cua ong nhu Phu Khau Ba, Truong Thuong va Mao Hanh cung đong gop quan trong trong viec bien soan va chu giai kinh đien Nho gia. Ve cuoi đoi, Tuan Tu phuc vu duoi truong Xuan Than quan nuoc So, nhung mat chuc khi nguoi nay bi am sat nam 238 TCN. Ong lui ve o an va qua đoi khong lau sau đo, song thoi điem chinh xac van chua đuoc xac đinh.
Tuan Tu noi tieng voi quan điem "nhan chi tinh ac", đoi lap voi hoc thuyet "nhan chi tinh thien" cua Manh Tu. Tuy nhien, ca hai đeu nhan manh vai tro cua giao duc va le nghi trong viec ren luyen đao đuc va hoan thien con nguoi. Tuan Tu cho rang danh phai chinh thi ngon moi thuan, tuc la ten goi, chuc danh phai phan anh đung ban chat, thi loi noi va hanh đong moi co the hop ly. Ong cung nhan manh rang quy pham đao đuc chinh la nen tang đe duy tri trat tu xa hoi. Ngoai ra, ong đac biet đe cao vai tro cua am nhac nhu mot cong cu giup duy tri su hai hoa trong xa hoi. Khong giong nhieu Nho gia khac, Tuan Tu khong chi ton kinh cac bac hien quan thuong co, ma con nhan manh viec noi theo cac quan chu đuong thoi, đe cao kha nang thich ung linh hoat thay vi rap khuon theo truyen thong.
Tu thoi nha Đuong, do su hieu lam va đon gian hoa tu tuong cua Tuan Tu, đac biet la quan điem cua ong ve ban tinh con nguoi, anh huong cua ong dan suy giam. Đen the ky 10, khi Ly hoc Tong Minh troi day, Manh Tu thay the ong tro thanh trung tam cua Nho hoc, đac biet sau khi sach Manh Tu đuoc đua vao hang Tu thu. Tuy nhien, tu the ky 20, gioi hoc thuat Đong A đa co nhung đanh gia lai ve tu tuong Tuan Tu, cong nhan tam anh huong sau rong cua ong khong chi trong thoi đai cua minh ma con đoi voi triet hoc va tu tuong chinh tri ve sau.


Nguon tu lieu va boi canh Phan lon thong tin ve cuoc đoi Tuan Tu khong con đuoc luu giu. Tuy nhien, so voi nhieu triet gia co đai Trung Hoa khac, van con mot luong thong tin đang ke va co gia tri ve cuoc đoi ong. Nha Han hoc John H. Knoblock nhan đinh rang cac nguon tu lieu hien co "khong chi cho phep tai dung nhung net chinh trong su nghiep cua Tuan Tu ma con giup hieu ro su phat trien tu tuong cua ong". Cac truoc tac cua Tuan Tu đuoc bao ton tuong đoi đay đu, trong đo co mot so chi tiet ve tieu su cua ong. Tuy nhien, đo xac thuc cua nhung thong tin nay van con gay tranh cai. Ben canh cac tac pham do chinh Tuan Tu chap but, nguon tu lieu chinh ve cuoc đoi ong la cuon Su ky cua Tu Ma Thien. Trong đo co mot thien rieng mang ten “Manh Tu Tuan Khanh liet truyen”, viet ve ong va Manh Tu. Ngoai ra, Tu Ma Thien cung nhac đen ong trong cac thien “Ly Tu liet truyen” va “Xuan Than quan liet truyen”. Vao thoi Tay Han, hoc gia Luu Huong đa bien tap va mo rong tieu su cua Tuan Tu dua tren Su ky, đua vao phan tua cua an ban đau tien cua sach Tuan Tu. Ngoai ra, mot so trich dan cua Ung Thieu va mot vai trich đoan trong Han Phi tu, Chien Quoc sach va Diem thiet luan cung co đe cap đen ong.
Tuan Tu song vao cuoi thoi Chien Quoc (475–221 TCN), mot giai đoan đay bien đong voi nhung cuoc chien lien mien giua cac nuoc chu hau. Tuy nhien, đay cung la thoi ky no ro cua tu tuong triet hoc Trung Hoa, thuong đuoc goi la "Bach gia chu tu". Nhung hoc phai lon thoi bay gio bao gom Nho gia, Đao gia, Phap gia, Mac gia, Danh gia va Am Duong gia. Tuan Tu ke thua tu tuong Nho gia cua Khong Tu, nguoi song truoc ong hon hai the ky.


Cuoc đoi = Than the va hoc van =
Tuan Tu, ten that la Tuan Huong (荀況), sinh vao khoang nam 310 TCN. Ong cung đuoc goi la Tuan Khanh (荀卿), trong đo "Khanh" la ten mot chuc quan, am chi chuc vu ma ong nam giu. Mot so tai lieu ghi ho cua ong la Ton (孫) thay vi Tuan, co the nham tranh ky huy Han Tuyen Đe (tri vi 73–48 TCN). Ong đuoc biet đen rong rai voi danh xung Tuan Tu (荀子), trong đo "Tu" (子) la ton hieu danh cho cac triet gia thoi co. Tuan Tu sinh ra tai nuoc Trieu, nay thuoc tinh Son Tay, Trung Quoc. Mot so gia thuyet cho rang ong xuat than tu dong doi quy toc ho Tuan, von suy yeu sau khi nuoc Tan bi phan liet, song khong co bang chung xac thuc. Theo su gia Ung Thieu thoi Đong Han, ngay tu thuo nien thieu, ong đa boc lo tu chat hon nguoi va som noi bat ve hoc van. Tuy nhien, ngoai thong tin nay, tu lieu ve xuat than va qua trinh truong thanh cua ong hau nhu khong co, khien viec ly giai moi lien he giua triet hoc Tuan Tu voi boi canh ca nhan tro nen kho khan.
Khoang nam 297–295 TCN, khi moi 13–15 tuoi, Tuan Tu đen nuoc Te, trung tam hoc thuat lon cua Trung Quoc bay gio. Ong theo hoc tai hoc cung Tac Ha, mot thiet che giao duc danh tieng do Te Tuyen vuong sang lap. Tai đay, ong co co hoi tiep xuc voi nhieu tu tuong triet hoc đuong thoi va gap go cac hoc gia lon nhu Trau Dien, Đien Bien va Thuan Vu Khon. Ong cung đuoc ren luyen ve thuat du thuyet, mot nghe thuat bien luan nham thuyet phuc quan chu, đong vai tro quan trong trong chinh tri bay gio. Sau thoi gian hoc tap, Tuan Tu tung tim cach thuyet phuc Manh Thuong quan, mot trong nhung chinh khach quyen luc nhat nuoc Te, tu bo cac chinh sach cuc đoan, nhung khong thanh cong. Su kien nay ve sau đuoc ong thuat lai trong truoc tac cua minh, song tinh xac thuc van con gay tranh cai. Sau cuoc đoi thoai nay, vao khoang nam 286–284 TCN, Tuan Tu roi nuoc Te.


= Nuoc So va nuoc Te =

Truoc nam 283 TCN, Tuan Tu roi nuoc Te, xuoi ve phuong nam đen nuoc So. Tai đay, ong co the đa tiep xuc voi nhung hinh thuc so khai cua the loai tho phu, đac biet la qua anh huong cua Khuat Nguyen, nha tho noi tieng đat So đuong thoi. Tuan Tu khong chi tiep thu tinh hoa cua the loai tho nay ma con đat đen trinh đo xuat sac. Du tap tho cua ong đa that truyen, hau the van đanh gia rat cao nhung sang tac cua ong suot nhieu the ky sau đo. Trong giai đoan nay, nuoc So lien tuc bi nuoc Tan xam lan. Ve sau, Tuan Tu đa nhac đen nhung bien co nay trong mot cuoc đoi thoai voi Ly Tu. 
Truoc su suy yeu nhanh chong cua nuoc So, khoang nam 275 TCN, Tuan Tu quyet đinh roi đi va quay tro lai nuoc Te, noi co tinh hinh chinh tri on đinh hon. Tai đay, ong đuoc đon tiep trong thi va đuoc xem nhu mot bac tri gia kiet xuat. Su ky ghi lai rang Te Tuong vuong tung ba lan moi Tuan Tu dang ruou cung (mot nghi thuc chi danh cho nhung hoc gia đuoc trong vong). Đieu nay cho thay nhieu kha nang ong đa đuoc bo nhiem lam te tuu cua hoc cung Tac Ha, hoac it nhat cung tung day hoc tai đay. Trong thoi gian nay, Tuan Tu đa hoan thien nhieu truoc tac triet hoc quan trong, tieu bieu nhu cac thien "Vinh nhuc", "Vuong ba", "Thien luan", "Nhac luan" va "Tinh ac".
Sinh thoi, ong đuoc ca ngoi la "toi vi lao su" (最爲老師), co nghia la "nguoi thay đang kinh nhat". Trong so cac hoc tro noi bat cua ong co Han Phi va Ly Tu, nhung nguoi sau nay co anh huong lon trong chinh tri va hoc thuat. Tuy nhien, moi lien he giua Tuan Tu voi Ly Tu (nguoi ve sau tro thanh Thua tuong nuoc Tan) đa phan nao khien danh tieng cua ong bi anh huong. Ngoai ra, ong con co nhung hoc tro khac nhu Phu Khau Ba, Truong Thuong va Mao Hanh, nhung nguoi đa bien soan va chu giai nhieu kinh đien quan trong cua Nho gia. Khoang thoi gian Tuan Tu giang day tai Tac Ha khong đuoc ghi chep ro rang. Tuy nhien, co dau hieu cho thay ong tung bi dem pha va đa can nhac roi đi. Đen khoang nam 265 TCN, ong roi nuoc Te, trung voi thoi điem Te Kien vuong ke vi sau khi Te Tuong vuong qua đoi.


= Nhung nam cuoi đoi =
Sau khi roi nuoc Te, Tuan Tu co the đa đen nuoc Tan, khoang tu nam 265 TCN đen 260 TCN. Tai đay, ong co gang thuyet phuc gioi lanh đao Tan ap dung tu tuong chinh tri cua minh. Tuy nhien, đieu nay khong de dang, boi Phap gia (he tu tuong thong tri o Tan sau bien phap Thuong Uong) đa an sau vao bo may chinh tri. Trong mot lan đam luan voi Pham Thu, Tuan Tu bay to su nguong mo truoc nhung thanh tuu cua nuoc Tan, đac biet la bo may quan lieu va he thong to chuc chinh quyen. Tuy vay, ong cung chi ra nhung thieu sot trong chinh sach cai tri, nhat la viec vang bong Nho gia va nen giao duc chinh thong. Theo ong, cai tri theo phuong phap ba đao co the khien cac nuoc chu hau hop tung chong Tan. Sau đo, Tuan Tu dien kien Tan Chieu Tuong vuong, trinh bay quan điem ve tam quan trong cua giao duc va đao Nho đoi voi su on đinh lau dai cua quoc gia. Vua Tan tuy đanh gia cao nhung lap luan cua ong nhung khong tiep thu va cung khong giao cho ong bat ky chuc vu nao trong trieu.
Khoang nam 260 TCN, Tuan Tu tro ve nuoc Trieu va co lan ban ve viec binh voi Lam Vu quan truoc mat Trieu Hieu Thanh vuong. Ong o lai nuoc Trieu đen khoang nam 255 TCN. Đen nam 240 TCN, Xuan Than quan, lenh doan nuoc So, moi Tuan Tu đam nhiem chuc quan coi huyen Lan Lang, nay thuoc tinh Son Đong. Tuy ban đau ong tu choi, nhung sau đo đa nhan loi. Tuy nhien, vao nam 238 TCN, Xuan Than quan bi am sat trong mot cuoc tranh gianh quyen luc, khien Tuan Tu mat chuc. Ong rut lui khoi chon quan truong, song nhung nam thang cuoi đoi tai Lan Lang. Nam mat cua Tuan Tu khong đuoc ghi chep ro rang. Mot so tu lieu cho rang neu ong con song đen thoi điem Ly Tu, hoc tro cua ong, nham chuc Thua tuong nuoc Tan (nam 221 TCN), thi ong co the đa tho tren 90 tuoi va qua đoi khong lau sau nam 219 TCN.


Hoc phai Tuan Tu ke thua tu tuong cua Khong Tu, cho rang cac hoc phai đuong thoi đeu co điem thien lech, chi rieng Khong Tu đat đen canh gioi "nhan tri nhi bat te", thau triet tron ven "đao". Ong tu nhan minh la nguoi ke thua chan chinh cua Khong Tu, tiep noi tu tuong hoc thuat tu Tu Cung (nguoi ma ong ca ngoi la truyen nhan chinh thong cua Nho hoc). Nhan vat Tu Cung nay đen nay van chua đuoc xac đinh, song co the la mot trong cac mon đo cua Khong Tu nhu Tu Du, Tu Cong hoac Nhiem Ung. Trong thien "Phi thap nhi tu" cua sach Tuan Tu, ong khong chi phe phan cac hoc thuyet đuong thoi ma con chi ra nhung khiem khuyet cua cac nhanh Nho hoc khac. Ong chi trich cac mon đo cua Tu Truong, Tu Ha va Tu Du la "tien nho", đong thoi xep Tu Tu va Manh Tu vao nhom "mau nho". Theo ong, hai nguoi nay chi nam đuoc đuoc mot phan đao thanh vuong ma khong hieu het he thong, lai tuy tien sang tao ra thuyet "Ngu thuong", khien no cang tro nen mo ho, kho hieu. 
Tuan Tu co the đa tung la mon đo cua Tong Hinh, nhung ong khong hai long voi loi tu duy "roi ram, nguy bien" cua nguoi nay. Ong cung phe phan nhieu hoc phai khac nhu Mac Tu, Phap gia (đai dien boi Than Bat Hai, Than Đao), Đao gia (đai dien boi Trang Tu), va Danh gia (đai dien Cong Ton Long tu). Ong cho rang Mac gia qua đe cao tiet kiem va khac kho ma xem nhe vai tro cua le; Trang Tu chi biet đen troi ma khong hieu con nguoi; con Than Đao thi chi quan tam đen viec lap phap ma bo qua viec trong dung hien tai. Ngoai ra, ong cung bac bo nhieu luan điem đuong thoi, nhu "nhieu lan bi si nhuc khong phai la bi si nhuc" cua Tong Hinh, "giet đao tac khong phai la giet nguoi" trong Mac Kinh, hay "nui va vuc ngang bang nhau" cua Hue Thi. Tu tuong cua Tuan Tu la su tiep thu va tong hop tu nhieu truong phai, tao nen mot he thong triet hoc giao thoa giua cac luong tu tuong thoi Chien Quoc. Du co chi trich Trang Tu, Tuan Tu van chiu anh huong nhat đinh tu Đao gia, đac biet la tu tuong cua Lao Trang. Mot so hoc gia Trung Quoc đai luc nhan manh vai tro cua tu tuong Hoang Lao trong hoc thuyet cua Tuan Tu, trong khi gioi hoc gia Đai Loan lai xem ong nhu mot truong phai đoc lap, tach biet voi Hoang Lao.
Theo Su ky, Tuan Tu tung du hoc o nuoc Te. Hoc gia Nhat Ban Sato Masayuki cho rang ong đa chiu anh huong tu nen hoc thuat nuoc Te đuong thoi. Sato cung nhan đinh rang quan điem ve "tu duy quoc gia" (bon nguyen tac duy tri quoc gia) trong Quan Tu (mot tac pham đuoc cho la gia danh Quan Trong) co the đa anh huong đen tu tuong cua Tuan Tu, đac biet la khi hoc thuyet nay lay "le" lam trong tam.  Ong cung cho rang thiet ke quan ly thien ha cua Tuan Tu rat co the đa tham khao va mo rong danh sach quan chuc trong thien "Lap chinh" cua Quan Tu.


Đao đuc hoc Cung nhu Manh Tu, Tuan Tu co niem tin manh liet vao đao đuc va cho rang đo la yeu to cot loi đe thong nhat thien ha. Theo ong, su hung thinh hay suy vong cua mot quoc gia, cung nhu su on đinh cua xa hoi, đeu phu thuoc vao viec co thuc hanh cac gia tri đao đuc hay khong. Trai nguoc voi Phap gia, von xem đao đuc khong co tac dung thuc tien trong viec quan ly quoc gia, Tuan Tu tin rang đao đuc chinh la nen tang giup xa hoi van hanh. Ong đac biet đe cao nhung gia tri cot loi cua Nho gia, gom nhan nghia, le nghia va trung tin, trong đo nhan nghia giu vi tri quan trong nhat, thuong gan lien voi le. Tu tuong cua ong đuoc the hien ro trong sach Tuan Tu, khi chu nhan xuat hien 134 lan, con cum nhan nghia đuoc nhac đen 32 lan (nhieu hon ca 27 lan trong sach Manh Tu). Khi du thuyet cac chu hau, ong luon nhan manh đuc nhan, xem đo la gia tri cao nhat. Tuan Tu đe cao le vi cho rang đay la phuong thuc cu the đe thuc hanh nhan nghia. Theo ong, nhan nghia va le nghia bo tro lan nhau: le la phuong tien giup con nguoi the hien nhan, đong thoi cung la cong cu đe giao hoa dan chung, duy tri trat tu xa hoi va han che nhung hanh vi lech lac. Trong tu tuong cua ong, quan tu va đai nho la nhung nguoi lanh đao ve mat đao đuc, co trach nhiem dan dat xa hoi. Neu nhu Khong Manh xem Nghieu, Thuan la hinh mau ly tuong cua bac thanh vuong, thi Tuan Tu lai ton vinh Ha Vu, co le vi Ha Vu đa co cong lao to lon trong viec tri thuy.


= Le nghi =
Tuan Tu tong hop tu tuong le nghi thoi Tien Tan, he thong tu tuong cua ong lay le lam trung tam. Phien ban hien co cua sach Tuan Tu dung chu "le" toi 342 lan. Le cua Nho gia, theo nghia rong, chi tat ca cac the che, bao gom le hoi, nghi thuc, phong tuc đia phuong, trieu le, tham chi la toan bo phong tuc xa hoi, chu khong chi dung o cac nghi le nhu đoi mu, ket hon, tang le hay nghi thuc chao hoi, tien thoai. Tuan Tu cho rang le co ba chuc nang: đap ung nhu cau cua con nguoi, nang cao pham chat đao đuc va lam co so cho hoat đong cua ca chinh quyen lan dan chung. Le giup cho viec an mac, sinh hoat va hanh vi cua con nguoi tro nen hai hoa va thich hop hon, la quy pham xa hoi cho si nhan va quan tu, la chi dan nghi le va la cong cu giao hoa. Le la quy pham tu giac ve tinh tinh, đe thoa man nhu cau con nguoi mot cach hop ly, xac lap đia vi xa hoi, bieu đat tinh cam va thuc hien su hai hoa trong xa hoi, lam đep ban tinh cua con nguoi. Con nguoi khong the tranh đuoc cac ham muon, nhung cung khong nen phong tung. Le nghi Nho gia co the "duong duc ham muon, đap ung nhu cau cua con nguoi", thong qua phuong phap chuyen hoa, huong dan va thanh loc, giup con nguoi bay to mong muon mot cach đuoc xa hoi chap nhan, duy tri trong gioi han khong anh huong đen trat tu xa hoi, giup tiet che đe cac ham muon tro thanh đong luc song, tranh su bung no tai hai. Nho thuc hanh le, con nguoi co the giu đuoc thai đo van minh nhat truoc cac bien co nhu sinh tu va hon nhan. Nhung mong muon, cam xuc va hanh vi co the đat toi trang thai hai hoa va đuc hanh con nguoi co the boc lo thong qua thuc hanh le, mang lai trat tu va binh yen cho xa hoi.
Tuan Tu rat coi trong viec tu duong ban than va giao duc le nghi. Le la gia tri đao đuc va la noi dung thuc tien cu the trong viec tu than; le che khuyen khich quan tu hanh đong đieu đo, nhuong nhin, tranh canh tranh voi nguoi khac va chi nhung nguoi hanh đong theo le moi co the tro thanh thanh vien tang lop thuong luu trong xa hoi. Nguoi cai tri phai tu duong ban than bang le nghia đe tro thanh quan tu va thuc hien trat tu xa hoi hai hoa ly tuong. Khi chon tuong quoc, le cung đuoc coi la tieu chuan đao đuc. Quan tu đat ra va thuc hien le giao, tao ra phong tuc tot đep cho xa hoi, dan chung tuan thu trong đoi song hang ngay. Đe bay to long hieu thao khi cha me mat, Tuan Tu ung ho che đo đe tang ba nam. Ong cung ung ho am nhac, phan đoi quan điem "phi nhac" cua Mac gia, cho rang am nhac giup xay dung trat tu xa hoi hai hoa, co the lam an diu cam xuc cua con nguoi, đieu chinh tinh cam va la phuong phap quan trong đe nuoi duong tam hon. Le nhac co the tac đong đen so thich cua con nguoi, huong con nguoi đen đieu thien. Tuan Tu co mot tinh than phung hien voi le nhac, khong chi coi le nhac o muc đo cong dung xa hoi ma con xem le nhu mot yeu to tiem an trong trat tu vu tru, co the nang len tam sieu nhien, anh huong đen vu tru, xa hoi va ca nhan, tro thanh mot luc luong bat bien va thong nhat trong vu tru; su hai hoa ma am nhac đat đuoc co the sanh voi trat tu hai hoa cua troi đat.


= Tinh ac =

Tuan Tu chu truong thuyet tinh ac, ong cho rang "ban tinh cua nguoi la ac, nhung đieu thien la do con nguoi đat ra". Theo ong, con nguoi bam sinh đa co long ham loi, đo ky, khao khat ve thanh sac va cac nhu cau thiet yeu nhu an uong, giu am, nghi ngoi va tranh bi ton thuong. Nhung ham muon nay la nhung ban chat co huu ton tai ben trong moi con nguoi, ke ca bac minh quan lan bao chua. Ve ban chat, chung khong phai la thien hay ac, ma la su trung lap ve mat đao đuc. Tuy nhien, thien tinh cua con nguoi lai khien ho co kha nang lam đieu ac. Ham muon cua con nguoi la khong co gioi han va kho long thoa man, tu đo de dang thuc đay su ich ky, pha vo trat tu xa hoi. Duc vong khi phat trien khong đuoc kiem soat, se gay ra tranh gianh va lam duc, tao ra han thu, sa đoa, pha vo đao đuc. Mot khi duc vong mat kiem soat đen muc gay hon loan, đo chinh la ac. Nhieu hoc gia cho rang "tinh" trong quan niem cua Tuan Tu thuc ra la su trung lap ve đao đuc, con đao đuc va nhan nghia la ket qua cua su tao dung boi con nguoi va xa hoi. Khi cac bac minh quan nhu Thanh Thang va Ha Vu tri vi, nguoi dan se lam đieu thien, nhung duoi trieu đai cua cac bao chua nhu Kiet, Tru, nguoi dan se lam đieu ac. Đieu nay cho thay điem tuong đong giua Tuan Tu va Cao Tu, ca hai đeu cho rang đao đuc nhan nghia la do con nguoi tao ra va "tinh" thi trung lap ve mat đao đuc.

Tuan Tu phu nhan viec con nguoi co nhung quan niem đao đuc bam sinh. Trong ban tinh tu nhien cua con nguoi, khong ton tai nhung nguyen tac đao đuc, cung nhu thien nhien khong ham chua đao đuc. Đao đuc la do con nguoi tao nen, chinh la cai ma Tuan Tu goi la "nguy" – cai tao ban tinh bang suc nguoi. Cac che đo xa hoi, van hoa đao đuc, đeu la san pham cua su hoc hoi. Đao đuc khong phai la thu von co trong tu nhien, ma la ket qua cua moi truong va giao duc xa hoi. Hanh vi thien cua con nguoi la do hoc hoi ma thanh, chu khong phai do ban tinh. Kiem che duc vong mot cach thich hop se đem lai loi ich cho con nguoi, giup ho co the đieu tiet va chuyen hoa duc vong đe hoa nhap vao le nghia, đat toi nhan cach ly tuong. Tuan Tu cho rang su phu đinh ban than la khoi điem cho su phat trien nhan cach, phu đinh ban than cang nghiem ngat thi con nguoi cang phat trien thanh nguoi cao quy. Y nghia cua thuyet tinh ac la thong qua viec phu đinh ban than ta ac ma huong đen đieu thien. Quan niem khong cho rang ban tinh con nguoi co đao đuc nay cua Tuan Tu co the chiu anh huong gian tiep tu Đao gia. Khi noi đen viec đao đuc va nhan nghia thay đoi thien tinh, ca Trang Tu va Tuan Tu đeu dung hinh anh đat set va go tao hinh thanh đo vat. Tuy nhien, Tuan Tu khong bi quan ve ban tinh con nguoi, vi trong ban tinh đo van co yeu to "nghia." Con nguoi co khi, co sinh menh, co tri thuc va co nghia, nen đuoc xem la giong loai cao quy nhat trong troi đat. Con nguoi co the phan biet thien ac nen su khac biet giua loai nguoi va loai vat chinh la o chu "nghia" – tuc la y thuc ve đao đuc va chinh nghia. Đao đuc co the khac phuc hieu qua tinh ich ky cua con nguoi va ai cung co kha nang hoc hoi le nghia, nen ve mat ly thuyet, ai cung co the đat đen nhan cach cao đep nhu Ha Vu.
Quan điem "nhan chi tinh ac" cua Tuan Tu cung đat ong vao the đoi lap voi Manh Tu. Đoi voi vi du ve đua tre sap roi xuong gieng cua Manh Tu, Tuan Tu phan bac bang mot vi du đoi lap: anh em ruot thit tranh gianh tai san, ai cung chi nghi đen loi ich cua rieng minh. Manh Tu thua nhan rang tinh thien cua con nguoi co the bi mat đi, Tuan Tu lai phan bien rang cac đac tinh bam sinh nhu thi giac va thinh giac khong the mat đi, do đo cai goi la thien tinh ma de dang bi mat đi thi khong phai la ban tinh. Tuy nhien, ca hai đeu tin rang con nguoi co the đat toi hoan thien ve nhan cach, rang nguoi thuong cung co the thanh thanh nhan. Mot so hoc gia cho rang, thuyet "tinh ac" cua Tuan Tu la cach noi phong đai; khi Tuan Tu thua nhan con nguoi co đieu kien đe thanh tuu đao đuc, thi theo cach dung chu "tinh" cua Manh Tu, Tuan Tu cung co the coi la cong nhan thuyet tinh thien. Nha nghien cuu Duong Mao Xuan cho rang, Manh Tu noi ve tinh thien, Tuan Tu noi ve tinh ac, that ra khong khac biet lon, vi bon "mam thien" (Tu đoan) cua Manh Tu cung can con nguoi ren luyen moi tro thanh đuc hanh. Vi Tuan Tu tin vao kha nang lam đieu thien cua con nguoi, nen quan điem cua ong cung tuong đong voi thuyet Tu đoan cua Manh Tu. Hoc gia Trang Cam Chuong phan bac quan điem nay, cho rang Tuan Tu thuc ra phu nhan khai niem "tinh thien tu nhien" cua Manh Tu, rang "thien" khong phai la chuc nang tu nhien von co cua con nguoi, ma la ket qua cua viec hoc hoi le nghia va le nghia co the đi nguoc lai ban tinh tu nhien cua con nguoi.


= Co so đao đuc =
Ly tinh la yeu to cot loi trong hoc thuyet cua Tuan Tu. Theo ong, nen tang cua đao đuc con nguoi la ly tinh va kha nang nhan thuc cua con nguoi. Con nguoi co đao đuc vi ho tu giac kiem soat ham muon va hanh đong theo chuan muc xa hoi. Tuan Tu nhan manh tam quan trong cua tri tue va tin vao suc manh cua ly tri. Ong xem "nguy" nhu kha nang suy xet va tu phan tinh. Du trong ban tinh khong co thien, con nguoi van co tri thong minh đe hoc hoi nhan nghia, luyen tap đe tro thanh quan tu, va moi nguoi đeu co kha nang nhan biet va thuc hanh đieu thien. Le nghia đoi voi Tuan Tu giong nhu ngon ngu: con nguoi bam sinh co kha nang ngon ngu nhung can hoc moi hieu va su dung đuoc; cung vay, le nghia can đuoc hoc hoi đe thanh thao. Con nguoi khac đong vat o cho co "nghia" – tuc kha nang phan chia giai cap xa hoi đe thiet lap cong đong – va co ly tri, biet suy xet lau dai. Neu đe tinh xau chi phoi, con nguoi co the thoai hoa xuong muc đo cua đong vat va khong the song con. Đay la khiem khuyet trong ban tinh thuc đay con nguoi huong toi van minh. Tuan Tu cho rang con nguoi nhan thuc đuoc rang đe song con, ho phai hop tac va phai co he thong đao đuc đe chung song. Do đo, nhung nguoi co tri tue đat ra he thong đao đuc va moi nguoi chap nhan no, mot cach ly giai ve nguon goc cua quoc gia va le giao tu quan điem cong loi, tuong tu nhu cach tiep can cua Mac Tu.
Theo Tuan Tu, ly tri con nguoi chua mam mong cua thien va co the giup ho kien cuong, tham chi hy sinh vi nghia lon. Tuy vay, Tuan Tu tach biet nang luc ly tri khoi đinh nghia ve ban tinh con nguoi. Nhung kha nang nay khong phai la "nang luc đao đuc" hay cam giac đao đuc bam sinh va o điem nay ong khac voi Manh Tu. Tuan Tu cho rang kien thuc rong rai va y chi vung vang la đieu kien đe thuc hanh le nghia thanh cong; vai tro cua cac bac thanh quan va giao duc la vo cung quan trong. Con nguoi bam sinh von ich ky va hep hoi, neu khong co guong mau hay su huong dan cua thay, rat co the chi nghi đen loi ich ca nhan. Do khong co san nhan nghia đao đuc trong ban tinh, con nguoi phai kien tri no luc đe hoc, nhu đi nguoc dong nuoc. Tuan Tu đe cao su tinh tam, tranh đe nhung suy nghi mong lung can tro tri tue. Quan tu nho vao su tu duong ca nhan va khong ngung co gang, tich luy dan đe tro thanh nguoi co đao đuc. Tuan Tu nhan manh rang co tiem nang thuc hanh đao đuc khong đong nghia voi viec ai cung thuc hanh đuoc. Mac du nguoi binh thuong co kha nang nhan biet va thuc hanh le nghia, pham chat cua ho co the đuoc cai thien qua no luc va thoi quen, nhung mot so nguoi vi tinh cach hoac hoan canh ma khong no luc va khong muon thuc hanh, nen khong the tro thanh thanh nhan. Thuc te, chi co so it nguoi đat đen muc thanh nhan, con đa so thi bi cuon vao cac nang luc khac va mat đi co hoi tro thanh nguoi hoan thien.


Triet hoc chinh tri Tuan Tu nhan manh tam quan trong cua trat tu xa hoi; moi quan tam lon nhat trong ly thuyet xa hoi chinh tri cua ong la giai quyet van đe tri loan, nham mang lai trat tu cho cac vi quan vuong tuong lai, ngan chan su hon loan va khoi phuc on đinh xa hoi. Ke thua tu tuong tu Hoc cung Tac Ha, muc tieu cuoi cung cua ong cung tuong tu cac hoc gia noi đay, ket hop ba linh vuc troi đat, con nguoi va xa hoi, yeu cau nguoi cai tri noi theo trat tu tu nhien cua troi va co the, roi ap dung no vao xa hoi loai nguoi. Theo ong, đong luc chinh đe thuc đay xa hoi la nho vao cac bac thanh nhan va thanh vuong. Quoc gia va xa hoi đuoc thanh nhan to chuc, le nghia giao hoa đuoc thanh vuong ban hanh; thien ha phai co thanh nhan lam vua, thuc thi vuong đao thi nhan dan moi co the an cu lac nghiep, đu đay sung tuc. Ong đe cao ly tuong thanh vuong cua Nho gia va quan niem hop nhat chinh tri va giao duc, thanh vuong vua la nguoi lanh đao chinh tri, vua la nguoi giao hoa, khong noi gian nhung van khien dan phuc tung nho su cam hoa. Long thanh cua nguoi cai tri se tu nhien giao hoa dan chung, tua nhu tao hoa cua troi đat. Tu tuong nay co nhieu net tuong đong voi Trung Dung va co the dua tren đo. Tuan Tu ung ho the che nha Chu, chu truong "phap hau vuong" (法後王), tuc noi theo Chu Van vuong va Chu Vu vuong. Ong cho rang "tien vuong" song tu thoi qua xa xua, it thong tin, con "hau vuong" la hinh mau phu hop hon, giup hoc gia hieu ro nguyen tac cua the che co đai.


= Quoc gia =
Tuan Tu giai thich ve su hinh thanh quoc gia. Theo ong, trong trang thai tu nhien, con nguoi khong the song hoa hop voi nhau nhung cung khong the ton tai đon đoc. Neu ai cung hanh đong theo y minh, xa hoi se roi vao hon loan. Vi vay, con nguoi đa tao ra to chuc xa hoi va he thong chinh tri nhu mot cach sap đat nhan tao đe giai quyet mau thuan va duy tri trat tu. Quan điem nay cua Tuan Tu tuong đong voi ly thuyet ve nguon goc quoc gia trong triet hoc phuong Tay va gan voi tu tuong cua Thomas Hobbes, cho rang su ton tai cua quoc gia la chinh đang. Tuan Tu chia chinh tri thanh ba hinh thuc: vuong đao ly tuong dua tren "nghia", ba đao dua tren "tin"; chinh quyen dua tren quyen muu, chac chan diet vong. Ong coi loi ich cua dan la quan trong nhat; quan chu hay chinh quyen khong the dung loi ich cua dan đe phuc vu muc đich khac. Chinh sach nhan nghia se đuoc dan chung ung ho, trong khi chinh sach thieu nhan nghia se khong kha thi; ke cam quyen khong co đuc khong đu tu cach va kha nang thong nhat thien ha. Tuan Tu co the bi anh huong tu cac Phap gia nhu Than Đao, Than Bat Hai va phan nao tan thanh ba đao. Ong ngoi ca Xuan Thu Ngu Ba, đac biet la Te Hoan Cong vi biet dung hien tai nhu Quan Trong. Tuy nhien, ong cung phe phan rang Ngu Ba khong chu trong le nghia va khong hoan thien ve đao đuc, nen kho thu phuc nhan tam. Giong nhu Manh Tu, Tuan Tu cho rang vuong đao van hon ba đao, nhung theo ong, su khac biet giua hai cach cai tri nay chi nam o muc đo, khong phai ban chat. 
Tuan Tu cho rang nha nuoc can kiem soat tu tuong va chu truong thiet lap phap che "chinh danh" va "cam hoac" nham ngan chan tu tuong sai lech. Quan điem nay đuoc coi la tien đe cho chinh sach Đot sach chon nho cua Tan Thuy Hoang sau nay. Tuan Tu đac biet nhan manh tam quan trong cua "chinh danh", cho rang phan biet "quy – tien" (đia vi cao thap trong xa hoi) chinh la muc đich cot loi cua danh phan. Ong tin rang danh xung do thanh vuong đat ra, mot khi đa tro thanh quy uoc xa hoi thi khong the thay đoi. Khi nha cam quyen đat đuoc "danh chinh ngon thuan", ho co the de dang kiem soat dan chung va duy tri trat tu xa hoi. Tuan Tu coi nhieu hoc thuyet đuong thoi la ta thuyet, lam roi loan xa hoi. Ong cho rang khi thanh vuong nam quyen, nhung tu tuong nay can bi loai bo (tuong tu nhu viec Khong Tu giet Thieu Chinh Mao). Tuan Tu cho rang khi thanh vuong tri vi, ke si khong nen co tu tuong đoc lap. Con neu chi la mot quan chu binh thuong, thi chi rieng gioi Nho si moi đuoc quyen co tu tuong đoc lap. Ong nhan manh rang nha nuoc can can thiep manh me va loai bo cac tu tuong mang tinh chong đoi. Du ban than tung roi bo nhieu nuoc đe tim minh chu, Tuan Tu lai phan đoi viec nha si roi nuoc đe chong đoi quan vuong. Co ve nhu ong hinh dung ve mot quoc gia thong nhat, noi quy tu toan bo nhan tai va cham dut thoi ky cac ke si phai du thuyet khap thien ha đe tim kiem co hoi đuoc trong dung.
Tuan Tu chu truong trong dung hien tai va phan đoi che đo nhuong ngoi. Ong cho rang ngai vang nen đuoc duy tri theo hinh thuc cha truyen con noi, nhung quan chu phai chon nhung nguoi co tai lam te tuong đe pho ta minh. Khac voi Manh Tu, Tuan Tu chap nhan he thong quan lieu đang dan hinh thanh, tham chi cho rang quoc gia co the do te tuong đam nhiem quan ly thay cho quan chu (mot quan điem kha gan voi tu tuong Phap gia). Theo ong, ba chuc vu quan trong trong bo may nha nuoc gom "Te tuoc" phu trach te le, "Tu đo" phu trach quan ly đat nuoc va dan chung va "Tu ma" phu trach quan su. Tuan Tu nhan manh su trung thanh cua quan lai đoi voi quan chu, nhung cung hieu rang nhieu trung than nhu Ty Can, Ngu Tu Tu tung bi giet vi can gian. Vi vay, ong khuyen rang khi gap bao chua, quan lai co the lua chon giu minh, tranh đoi đau truc dien đe bao toan tinh mang. Theo ong, trung than đich thuc la nguoi trung thanh voi xa tac, chu khong chi trung thanh voi ca nhan quan vuong. Do đo, ong ca ngoi Tin Lang quan vi đa trai lenh vua, trom ho phu đe xuat binh chong Tan, xem đay la hanh đong trung thanh voi xa tac. Ve quan su, Tuan Tu nhan manh rang tinh than va long tin cua dan chung la yeu to cot loi đe gianh chien thang. Ong cho rang quan đoi nhan nghia khong chi giup đanh bai ke thu ma con co the giup cai hoa phong tuc. Theo ong, chien tranh chi nen phat đong đe tai lap trat tu va bao ve dan chung khoi hon loan hoac hiem nguy, chu khong phai đe tranh gianh quyen luc.


= Che đo =
Tuan Tu đac biet nhan manh tam quan trong cua le che, coi đo la nguyen tac toi cao đe duy tri trat tu xa hoi va la chuan muc cao nhat giup phan biet đung sai. Theo ong, le co vai tro xac đinh đang cap, lam ro quan he xa hoi, đam bao "quy tien co thu bac, truong au co khac biet". Nha vua phai tap hop toan bo tai nguyen quoc gia va phan phoi chung mot cach cong bang theo nguyen tac le nghia. Thong qua viec thiet lap le che, xa hoi đuoc phan tang ro rang dua tren đia vi, quan he xa hoi, nghe nghiep va nang luc, tu đo hinh thanh tieu chuan phan bo tai nguyen. Le cung quy đinh nghia vu va quyen loi cua tung giai tang, kiem soat tieu dung va duy tri trat tu on đinh. Tuy nhien, Tuan Tu khong xem su phan cap theo le la tuy tien, ma dua tren tai đuc cua moi nguoi, tiep noi ly tuong "dung đuc ma đat vi" cua Khong Tu. Ong mong muon moi nguoi nhan thuc ro vi tri cua minh, hieu quyen loi va nghia vu, đong thoi tuan thu le nghi trong ung xu. Khi le che đuoc xac lap, con nguoi biet an phan, tranh chap giam đi, duc vong đuoc kiem che, giup cac tang lop trong xa hoi đat đuoc muc song can bang trong đieu kien tai nguyen huu han, ngan chan su phan hoa giau ngheo. Ve lau dai, đieu nay se nang cao đoi song vat chat cua dan chung, mang lai su on đinh va an lac cho xa hoi.
Tuan Tu đe cao he thong le phap – ket hop giua le va phap luat. Xuat phat tu quan điem con nguoi von co ban tinh ich ky, ong cho rang can phai kiem soat con nguoi bang le phap, tuc la su dung cac bien phap chinh tri – xa hoi đe giao hoa. Khai niem le cua Tuan Tu mang y nghia rong, gan voi phap luat hon la le giao phong kien truyen thong. Trong nhieu truong hop, ong nhac đen le va phap cung nhau, nhan manh vai tro song hanh cua ca hai trong viec duy tri trat tu xa hoi. Theo ong, le khuyen khich con nguoi huong đen đieu thien, trong khi phap dung hinh phat đe ngan chan cai ac; ca hai bo sung cho nhau đe tao nen mot xa hoi on đinh. Le giup phan đinh đang cap, quy đinh nghe nghiep va chuc trach cua dan chung, con phap đam bao su tuan thu thong qua ky luat va trung phat. Tuan Tu thua nhan tam quan trong cua phap luat o mot muc đo nhat đinh va chiu anh huong tu tu tuong phap tri cua Than Đao. Neu Khong Tu cho rang hinh phat khong co tac dung giao hoa, thi Tuan Tu lai nhin nhan phap luat nhu mot cong cu ran đe huu hieu, boi chi đao đuc khong đu đe cai hoa con nguoi. Ong cho rang giao hoa can đi đoi voi thuong phat, va cac bac thanh hien xua cung tung dung thuong phat đe ho tro cho le. Neu le la phuong tien tu duong cua bac quan tu, thi thu dan – nhung nguoi chua đuoc giao duc đay đu ve le – can đuoc quan ly bang phap luat. Tuy nhien, quan điem xem trong phap luat cua Tuan Tu co phan xa roi tu tuong truyen thong cua Nho gia.
Du cong nhan vai tro cua phap luat, Tuan Tu van xem le la yeu to cot loi đe duy tri trat tu xa hoi. Ong cho rang phap luat chi nen ap dung cho thu dan, con tang lop si nhan can đuoc giao hoa bang le nhac. Du phap tri la can thiet, nhung nen tang cai tri van phai dua tren le tri. Le nghi chinh la co so đe trien khai phap luat, va moi quan he nay khong the đao nguoc. Theo Tuan Tu, viec xay dung le che trong trieu đinh đong vai tro quyet đinh trong quan ly quan lai va dan chung. Ong nhan manh rang giao hoa nhan dan phai bat đau tu le nghi trong trieu đinh, vi le chinh la goc re cua su cai tri. Ngoai ra, ong cung khang đinh con nguoi quan trong hon luat phap – muon tri quoc phai dua vao bac quan tu, chu khong the chi dua vao phap luat. Quan điem nay tuong đong voi tu tuong cua Khong Tu va khac biet can ban voi Phap gia, von chu truong cai tri bang hinh phap nghiem khac.


= Ton quan =
Tuan Tu đe xuong thuyet ton quan (尊君), co nhieu điem tuong đong voi tu tuong cua Than Bat Hai va Han Phi trong Phap gia, nhung lai khac biet ro ret voi quan điem cua Manh Tu. Ong cho rang quan chu la yeu to tien quyet đe duy tri trat tu xa hoi, boi chinh quyen luc quan chu tao nen to chuc chinh tri va duy tri đoi song chinh tri. Nha vua co trach nhiem quy đinh va giam sat quyen loi, nghia vu cua bach tinh, nen su thinh tri hay suy vong cua đat nuoc phu thuoc vao mot nguoi. Vi vay, quan quyen can đuoc ton sung. Theo Tuan Tu, le nghia cua quan chu co the giup sua chua nhung lech lac trong nhan tinh, đong thoi nha vua phai kiem soat than dan, ngan chan long tham cua con nguoi đe bao ve su on đinh cua xa hoi. Trong ly tuong cua ong, thanh vuong phai co quyen uy tuyet đoi, vua la tam guong đao đuc, vua la nguoi dan dat than dan, duy tri trat tu va cai bien phong tuc. Mot vi quan chu ly tuong co the đat đuoc đieu nay ma khong can đen hinh phat, tu đo đem lai thai binh thuc su. Tuan Tu phan đoi viec đat ra cac the che nham kiem che quyen luc quan chu, vi ong lo ngai đieu nay co the dan đen noi loan. Ong tham chi ung ho viec than tu đe tang ba nam cho vua nhu đe tang cha ruot. Tuan Tu cung co quan điem khac biet voi Khong Tu va Manh Tu ve trach nhiem ca nhan. Trong khi hai bac tien boi cho rang con nguoi co the "đoc thien ky than" (tu tu duong ngay ca khi khong co đieu kien giup đoi), Tuan Tu lai cho rang khong ai co ly do đe chi quan tam đen ban than minh. Nhieu hoc gia nhan đinh rang ong đa nhan manh tu tuong trung quan, qua đo cung co quyen luc quan chu. Nha nghien cuu Hoang Tuan Kiet cho rang tu tuong ton quan cua Tuan Tu phan anh boi canh cuoi thoi Chien Quoc, khi quyen luc cua quan vuong ngay cang gia tang.
Du nhan manh viec ton quan, quan điem cua Tuan Tu van khac biet voi Phap gia, von xem quan vuong la chu the tuyet đoi cua quyen luc chinh tri. Theo ong, quan chu đuoc ton kinh khong phai vi nam quyen luc toi thuong, ma vi vai tro va trach nhiem cua ho đoi voi xa hoi. Ong coi nha vua la mot bac quan chu cao quy va uy nghiem, nhung quan trong hon het, quan vuong phai co nang luc to chuc xa hoi va giai quyet cac van đe dan sinh. Trong Tuan Tu – Đai luoc, ong viet: "Troi sinh ra dan, khong phai vi quan vuong; troi lap ra quan vuong, la vi dan chung", nhan manh rang quyen luc cua quan chu ton tai đe phuc vu loi ich nhan dan, chu khong phai đe thoa man tham vong ca nhan. Khong giong Phap gia, Tuan Tu khong ung ho viec trao toan bo quyen luc vao tay quan vuong. Ong cho rang nha vua khong the quyet đinh tat ca, ma can co su phan cong giua quan chu va đai than, moi nguoi đam nhiem mot vai tro rieng. Ong phan đoi che đo tap quyen theo the tap hay the gia, đong thoi đe xuat mot he thong quan lai dua tren nang luc. Mac du van ung ho che đo quan chu cha truyen con noi, nhung Tuan Tu cung nhan thuc đuoc rang co nhung quan vuong kem coi. Vi vay, ong đe xuat mo hinh "quan chu vo vi", trong đo nha vua khong can thiep qua sau vao chinh su ma trao quyen đieu hanh đat nuoc cho cac đai than. Tuan Tu coi Chu Thanh vuong va Chu cong Đan la hinh mau ly tuong cho moi quan he quan vuong – hien tuong. Trong tu tuong cua ong, quan chu nen đong vai tro bieu tuong va thuc hien cac nghi le quan trong, con viec tri quoc can đuoc giao cho te tuong va quan lai co nang luc.
Trong khi Khong Tu va Manh Tu đe cao đao đuc quan vuong nhung khong nhan manh quyen luc cua ho, con Thuong Uong va Than Bat Hai cua Phap gia chi quan tam đen quyen luc ma bo qua đao đuc, thi Tuan Tu tong hop ca hai quan điem. Ong xem trong ca đao đuc lan quyen luc cua quan vuong. Theo ong, mot vi quan chu co the thong nhat thien ha phai co pham chat le nghia, trung tin va tam long thanh khan. Mot chu hau đat đuoc nhan nghia thi cung co the xung ba, hay tham chi thong nhat thien ha. Tuan Tu phan chia che đo quan chu thanh hai mo hinh: mot la thanh vuong ly tuong, hai la quan vuong binh thuong. Trong thuc te, khi khong co thanh vuong, menh lenh cua quan chu khong phai luc nao cung bat kha xam pham. Trung than co quyen khong tuan lenh neu thay menh lenh đo khong hop ly, nhu truong hop Tin Lang quan nuoc Nguy tung trom binh phu đe cuu nuoc Trieu. Hoc gia Sato Masayuki nhan đinh rang Tuan Tu ung ho viec than tu hanh đong theo đanh gia cua rieng ho ve loi ich quoc gia, chu khong phai tap trung toan bo quyen luc vao quan vuong. Tuy nhien, quyen khang chi nay chi gioi han trong truong hop bao ve loi ich toi cao cua đat nuoc, chu khong the vi ly do đao đuc ca nhan ma chong lai lenh vua. Tuan Tu cung nhan manh rang quyen luc chinh tri dua tren su chap nhan cua dan chung. Neu mot quan vuong đanh mat long dan, ong ta se mat quyen cai tri. Trong Tuan Tu – Vuong che, ong viet: "Quan vuong la thuyen, bach tinh la nuoc; nuoc co the nang thuyen, nhung cung co the lat thuyen". Neu nha vua khong lam tron bon phan, ong ta se mat đi su ton trong, tham chi co the bi phe truat hoac tieu diet. Quan điem nay tuong đong voi hoc thuyet cua Manh Tu. Du Tuan Tu chi trich cac quan chu bao nguoc va cho rang ho se mat đi tinh chinh danh neu that đuc, ong khong cong khai ung ho viec noi day chong lai bao quan nhu Manh Tu. Tuy nhien, ong thua nhan rang cac cuoc khoi nghia cua Thanh Thang va Vu vuong nham lat đo bao chua la chinh đang.


 Nhan đinh thoi cuoc  Tuan Tu cho rang vao thoi điem bay gio, nuoc Tan co the đuoc xem la ba chu, nhung van chua đu đieu kien đe xung vuong. Ong nhan xet rang Tan co nhieu loi the ve đia ly, dan chung chat phac, tuan theo lenh cap tren, am nhac va trang phuc đeu chuan muc, nghiem tuc. Quan lai lam viec can trong, tan tuy, khong ket be ket phai, nho đo vua khong can truc tiep xu ly moi viec ma quoc gia van van hanh tron tru. Bo may hanh chinh cua Tan vi the đat hieu suat rat cao. Tuan Tu cho rang viec nuoc Tan bon đoi lien tiep đanh bai cac nuoc chu hau khong phai la may man, ma nho vao suc manh vo tien khoang hau. Tuy nhien, ong cung canh bao rang neu chi dua vao vu luc, thi chien thang se co gioi han. Mo rong lanh tho khong quan trong bang nang cao uy tin va đao đuc. Ong nhan manh rang đe hieu trieu thien ha, nuoc Tan can trong dung nhung nguoi co hoc thuc va đao đuc trong viec cai tri. Ben canh nhung loi the cua Tan, Tuan Tu cung chi ra điem yeu cua nuoc nay. Ong cho rang Tan luon lo so bi cac chu hau lien minh chong lai va phe phan viec nuoc nay khong co su giao hoa cua Nho gia. Theo ong, mo hinh tri quoc cua Tan van con khoang cach lon so voi ly tuong. Du hieu ro tiem luc cua Tan, Tuan Tu khong luong truoc đuoc rang chi trong thoi gian ngan sau đo, nuoc nay se thong nhat thien ha. Ong cung cho rang ngay ca khi thien ha nhat thong, che đo phong kien van nen đuoc duy tri đe bao đam su on đinh lau dai.


Triet hoc xa hoi = Xa hoi va kinh te =
Tuan Tu ung ho viec phan cong lao đong va hop tac xa hoi đe tranh tinh trang tranh gianh lan nhau cung nhu luoi bieng trong cong viec. Theo ong, con nguoi khong the canh tranh truc tiep voi da thu đe sinh ton, ma phai dua vao tinh than hop tac, hinh thanh cac to chuc xa hoi. Trong xa hoi, moi nguoi can co vai tro rieng, phan cong ro rang va ho tro lan nhau; đia vi xa hoi cua moi nguoi phai phan anh đung nang luc cua ho. Tuan Tu ung ho che đo phong kien, trong đo thien tu cai tri thien ha, chu hau cai quan cac nuoc, si đai phu co đat phong, quan lai co bong loc, con nong dan, thuong nhan va tho thu cong thuoc tang lop thu dan, phai lao đong đe sinh song. Ong nhan manh su phan biet rach roi giua quan tu va tieu nhan, trong đo nguoi lao đong tri oc (lao tam gia) va nguoi lao đong chan tay (lao luc gia) thuoc hai giai cap khong the thay đoi, voi tang lop sau phai phuc tung tang lop truoc. Du cong nhan su bat binh đang trong xa hoi, Tuan Tu cho rang he thong nay giup con nguoi thoat khoi canh tranh đoat tai nguyen, đam bao an ninh va chia se loi ich chung. Tuy nhien, ong cung nhan manh rang du co su phan tang, cac giai cap van co the giam sat lan nhau đe đam bao tang lop đac quyen khong tron tranh trach nhiem. Theo ong, đa so moi nguoi se nhan thuc rang neu muon co an toan va hoa binh, thi can chap nhan su phan cong xa hoi. Hoc gia Heiner Roetz nhan đinh rang tu tuong cua Tuan Tu mang dau an cua ly thuyet hop đong xa hoi.
Tuan Tu cho rang đe quoc gia thinh vuong, dan chung am no, can thuc hien nguyen tac "tiet dung, du dan" (節用裕民), tuc la tiet kiem chi tieu va lam giau cho dan. Theo ong, vua va quan lai phai thuc hanh tiet kiem, tranh hoang phi, đong thoi giam thue khoa va ho tro nhan dan tang cuong san xuat. Ong nhan đinh rang ham muon cua con nguoi la vo tan va can đuoc kiem soat sao cho phu hop voi nguon tai nguyen san co. Du quan điem nay co phan giong voi Mac gia, Tuan Tu khong chu truong khac kho tuyet đoi ma cho rang trong gioi han ma le che cho phep, con nguoi van co the huong thu. Neu tai nguyen đuoc quan ly hop ly, nhu cau cua con nguoi co the đuoc đap ung ma khong gay ra bat on xa hoi. Đe đam bao đoi song dan chung, chinh quyen can thuc hien chinh sach thue nhe, lao dich it, đong thoi thuc đay luu thong hang hoa đe can bang san xuat va tieu dung giua cac khu vuc. Ong nhan manh rang ham muon vat chat la đong luc quan trong cho san xuat va khong the bi đan ap hoan toan. Muon kinh te phat trien, truoc tien phai cai thien đoi song nguoi lao đong, khuyen khich tinh than lam viec cua ho. Ong coi nong nghiep la nen tang cua su giau co va nhan manh rang muc đo am no cua dan chung chinh la thuoc đo su thinh tri hay suy thoai cua mot quoc gia.


Sieu hinh hoc = Duy vat luan =

Tuan Tu co khuynh huong duy vat luan. Ong cho rang "Viec troi dien tien, co quy luat thuong, chang vi thoi Nghieu tri ma quy luat ay con, chang vi thoi Kiet loan quy luat ay mat". Theo ong, thien nhien va the gioi vat chat ton tai đoc lap voi y thuc chu quan cua con nguoi. Tu nhien van hanh theo quy luat rieng, khong co muc đich hay chu y, cung khong lien quan đen xa hoi loai nguoi. Su thinh suy cua xa hoi khong anh huong đen thien nhien. Ong khang đinh rang troi đat von trung lap ve mat đao đuc, troi va nguoi co ranh gioi ro rang, thien đao khong can thiep vao nhan su. Cac khai niem nhu thien menh hay tai uong khong lien quan đen chinh tri hay hanh vi cua con nguoi, vi vay con nguoi khong can me tin hay lo so thien tai. Ong bac bo hoc thuyet thien nhan cam ung (moi lien he giua thien tai va su tri loan cua con nguoi), phu nhan thuyet huu than va quan niem muc đich luan. Trong so cac triet gia Tien Tan, Tuan Tu đuoc xem la nguoi co tu tuong duy vat triet đe nhat.
Quan điem cua ong ve thien đao mang đam tinh nhan van, lay con nguoi lam trung tam, khac biet voi Khong Tu va Manh Tu. Trong khi Khong – Manh xem thien la chu the ban menh, thi Tuan Tu coi troi đon thuan la tu nhien, quan niem nay co net tuong đong voi Đao gia. Giong Trang Tu, ong phan đinh rach roi giua troi va nguoi, nhung khac o cho ong bac bo than y cua thien đao, cho rang troi khong quan tam đen van menh con nguoi va khong co moi tuong quan giua thien nhien va nhan su. Du co quan điem duy vat, Tuan Tu van xem su van hanh vinh cuu cua troi đat, mat troi va mat trang la hinh mau đe bac quan chu noi theo. Ong cho rang nha cam quyen khong chi duy tri trat tu nhu troi đat, ma con phai hoc cach thien nhien nuoi duong van vat, dung đao đuc va le nghia đe tri quoc.
Trong lich su tu tuong Trung Quoc, Tuan Tu la nguoi đe xuong manh me nhat tu tuong che ngu tu nhien. Ong nhan manh viec khai thac va cai tao thien nhien, đong thoi chi trich Đao gia vi tu tuong đinh menh va chu truong thuan theo thien menh. Ong bac bo quan niem rang su hung thinh hay suy vong cua quoc gia phu thuoc vao y troi, khang đinh rang "nhan đinh thang thien". Theo ong, trat tu xa hoi khong phai la đieu tu nhien von co, ma la ket qua do con nguoi tao ra. Con nguoi vua la mot phan cua tu nhien, vua co kha nang lam chu troi đat va van vat, hop thanh the tam tai (troi – đat – nguoi). Du đe cao vai tro cua con nguoi trong viec cai tao tu nhien, Tuan Tu lai cho rang khong can thiet phai nghien cuu sau ve thien nhien. Ong cho rang du con nguoi co hieu biet đen đau cung khong the nam bat hoan toan quy luat tu nhien. Theo ong, tri thuc ve thien nhien khong quyet đinh đuoc cuoc song con nguoi, nen khong can qua co chap theo đuoi viec nghien cuu tu nhien. Hoc gia Joseph Needham nhan xet rang Tuan Tu "phu nhan tam quan trong cua viec nghien cuu ly thuyet", va do chi tap trung vao nhung gi mang lai loi ich thiet thuc cho con nguoi, ong co the đuoc coi la phan khoa hoc.
Tuan Tu cho rang "khi" (氣) la yeu to co ban cau thanh van vat. Theo ong, moi su vat đeu co khi va nhung bien đoi trong tu nhien bat nguon tu su van đong cua am duong nhi khi. Ong chia van vat thanh bon cap bac: Vat vo tri, thuc vat, đong vat va con nguoi. He thong phan loai nay nham phan bien quan điem cua Trang Tu va Hue Thi, nhung nguoi cho rang giua con nguoi va sinh vat khong co su khac biet can ban. Theo Tuan Tu, điem chung giua con nguoi va đong vat la "huyet khi" (血氣), nhung so voi tri tue cua con nguoi, huyet khi van o mot tang bac thap hon. Ngoai ra, ong cung nhan manh rang moi ca nhan co luong khi khac nhau, tao nen su khac biet ve tinh cach: co nguoi manh me, tich cuc, co nguoi lai ue oai, luoi bieng.


= Quan điem ve ton giao =
Tuan Tu bac bo anh huong cua cac the luc sieu nhien đoi voi con nguoi. Ong cho rang y nghia cua le te khong nam o viec than linh co thuc su ton tai hay khong, ma quan trong la su thanh kinh cua con nguoi. Ong phan đoi boi toan va cau nguyen đe tim kiem hoac tac đong đen thien y, khong tin vao su ton tai cua quy than, cho rang quy chi la ao giac sinh ra tu noi so hai cua con nguoi. Tuy vay, Tuan Tu van ung ho viec duy tri cac nghi le ton giao truyen thong. Theo ong, nhung nghi thuc nhu cau mua, tang le hay te tu khong co tac dung sieu nhien, nhung đong vai tro quan trong trong viec đieu hoa cam xuc va duy tri trat tu xa hoi. Chang han, trong tang le, thien tu đuoc dung quan quach chin tang, cac bac duoi đo lan luot giam đi theo thu bac. Quy toc co the lap tong mieu tho to tien, trong khi dan thuong thi khong. Ngoai ra, Tuan Tu cung bac bo thuat xem tuong, cho rang van menh cua con nguoi khong lien quan đen dien mao ben ngoai.


= Tam tri =
Ly luan ve tam tri cua Tuan Tu co hai khia canh chinh: Anh huong tu Manh Tu, nhan manh su thanh tin va qua trinh tu duong ban than; Nhan manh trang thai tinh cua tam, cho rang chi khi tam tri tinh lang, con nguoi moi co the nhan thuc đung ve the gioi ben ngoai. Tuan Tu xem tam la chu the toi cao cua tri tue. Theo ong, con nguoi co nam giac quan, nhung chinh tam moi la noi tong hop cac tri giac đo. Khi tam giu đuoc su tinh lang va sang suot, con nguoi co the hieu ro van vat. Ong so sanh qua trinh nhan thuc voi tam guong phan chieu the gioi (mot quan điem tuong đong voi Trang Tu). Ong cung nhan manh rang tam phai duy tri trang thai "nhat", tuc la thong nhat moi tri thuc đa dang, đong thoi van dung phuong phap suy luan va loai suy đe thich nghi voi nhung bien đoi trong tu nhien va xa hoi. Theo Tuan Tu, con nguoi chi can hieu biet khai quat la đu, khong can đi sau vao tung su vat cu the.
Tuan Tu thua nhan nhung han che trong kha nang nhan thuc cua con nguoi, cho rang khong ai co the đat đen chan ly tuyet đoi. Vi vay, muon co nhan thuc đung đan, con nguoi phai dung ly tri che ngu cam xuc, giu tam tri o trang thai "hu, nhat, tinh" (rong, nhat quan va tinh lang). Tuy nhien, ong cung tin rang bac quan tu so huu mot nang luc sieu ly tri, giup ho vuot qua nhung gioi han thong thuong cua tri thuc con nguoi. Duoi anh huong cua Đao gia, Tuan Tu đe cao suc manh cua tam tri, cho rang khi đat đen "đai thanh minh" (su sang suot tuyet đoi), tam se tro nen toan tri va toan nang. Quan điem nay co phan mang mau sac than bi, tuong tu voi tu tuong Đao gia ve thanh nhan. Theo ong, mot vi thanh nhan chan chinh co the hoa hop voi thien đao, khong bi tri giac thong thuong che lap, tu đo đat đen nhan thuc khach quan tuyet đoi va đieu phoi moi tri thuc moi.
Tuan Tu cho rang ngon ngu ro rang va chinh xac la thanh tuu cua bac thanh vuong. Ong tin rang ten goi cua van vat bat nguon tu thoi co đai, đuoc hinh thanh qua qua trinh uoc đinh tap quan. Trong linh vuc che đo, quan vi va le phap, chinh thanh vuong la nguoi đa đat ra cac danh xung, sau đo xa hoi dan dan chap nhan va su dung chung theo thoi quen.


Tac pham Tuan Tu đe lai nhieu tac pham voi tong dung luong len đen hang van chu. So voi Khong Tu va Manh Tu, van phong cua ong co xu huong trinh bay van đe mot cach đay đu, lap luan chat che va phat trien sau rong hon. Tu Ma Thien ghi chep rang vao cuoi đoi, Tuan Tu đa tu minh chinh ly mot khoi luong lon tac pham cua minh, nhung cac ban goc nay đeu đa that truyen. Nhung tac pham con lai đen nay đeu bat nguon tu ban chinh ly cua Luu Huong vao thoi Tay Han. Cuoi thoi Tay Han, Luu Huong đa kiem ke sach vo trong thu vien hoang gia va thu thap đuoc 322 thien cua Tuan Tu, trong đo co 290 thien bi trung lap. Luu Huong sau đo chon loc va bien tap lai thanh 32 thien, đat ten la Ton Khanh thu (孫卿書). Đieu nay cho thay cac bai viet cua Tuan Tu tung luu hanh đoc lap trong khoang hai the ky truoc khi đuoc tap hop thanh sach. Đen nam 818, hoc gia Duong Luong (楊倞) đa hieu đinh va chu giai Ton Khanh thu, sap xep lai mot so thien va đoan, đong thoi đoi ten thanh Tuan Tu. Phien ban nay tro thanh co so cho tat ca cac ban Tuan Tu luu truyen ve sau.
Hien nay, gioi hoc gia nhin chung đong thuan rang tac pham Tuan Tu la mot tap hop tan van, phan lon do chinh Tuan Tu bien soan, nhung đa trai qua qua trinh chinh sua va sap xep lai ve sau. Co mot so dau hieu cho thay Luu Huong đa can thiep vao viec tai to chuc noi dung: Trong thien "Nghi binh" (议兵), Tuan Tu đuoc goi la "Ton Khanh tu" (孫卿子), trong khi ban than ong chua tung tu xung nhu vay; thien "Phi tuong" (非相) chi co vai cau mo đau ban ve thuat xem tuong, phan con lai duong nhu la nhung bai tan van ma Luu Huong khong biet nen xep vao đau. Mot so thien bao gom tai lieu huong dan chung, tham chi ca tho ca va cau đo van đieu, nhung it đuoc nghien cuu sau. Do đo, khi phan tich quan điem cua Tuan Tu, can đoc toan bo tac pham thay vi chi dua vao mot thien rieng le. Nhin tong the, sach Tuan Tu the hien mot lap truong triet hoc nhat quan, nhung tung thien rieng le đoi khi co the khong lien mach. Hien nay, phien ban Tuan Tu đuoc luu truyen co khoang 91.000 chu.


Anh huong Tuan Tu co cong lon trong viec phat trien va mo rong tu tuong Nho gia, đac biet la khi ong ly giai sau hon ve nhan tinh hay thien đao (nhung chu đe ma Khong Tu chua trinh bay đay đu) va tu đo lam phong phu them nen tang Nho hoc. Mot so tu tuong cua ong ve hieu đao đa anh huong đen Nho gia va tham chi co the la co so cho mot so chuong trong Hieu kinh. Ngoai ra, cach giai thich cua Tuan Tu ve khai niem "thanh" (誠) cung đuoc cho la đa gop phan hinh thanh tu tuong trong Trung dung. Nhieu ly luan cua Tuan Tu đuoc bao luu trong Kinh Le. Trong Nho gia, ong đac biet nhan manh vai tro cua tri thuc van hien, nen nhieu truyen thong kinh hoc co the bat nguon tu tu tuong cua ong. Ba truong phai giang day Kinh Thi thoi Han, Lo Thi (魯詩), Han Thi (韓詩) va Mao Thi (毛詩), đeu co moi lien he voi thi hoc cua Tuan Tu.
Ve chinh tri, Tuan Tu chap nhan su suy tan cua che đo quy toc the tap va ung ho su troi day cua che đo quan lieu. Nhung tu tuong cua ong co the đa anh huong đen cac Nho gia đau thoi Tay Han, giup ho thich nghi voi mo hinh tap quyen trung uong. Cac hoc tro cua ong cung đong vai tro quan trong trong viec phuc hung van hoa vao thoi Han so. Nhieu tu tuong gia thoi Han chiu anh huong tu Tuan Tu. Chang han, Gia Nghi ke thua quan điem cua ong ve le che, Han Anh (tac gia Han Thi ngoai truyen) tiep thu tu tuong cua ong ve tu duong đao đuc, con Đong Trong Thu khong chi phan bac thuyet tinh thien cua Manh Tu ma con chiu anh huong sau sac tu Tuan Tu, đong thoi phat trien them Nho hoc cua ong. Luu Huong đac biet ton kinh Tuan Tu, xem ong la bac thay cua Nho hoc. Sang thoi Đong Han, ba nha tu tuong Vuong Sung, Trong Truong Thong va Khong Dung khi phe binh che đo hieu đao cung ke thua mot phan quan điem cua Tuan Tu. Đen thoi Tong, Tu Ma Quang ung ho quan điem cua Tuan Tu va bac bo luan điem cua Manh Tu ve quyen khoi nghia cua nhan dan. Ngoai Trung Quoc, tu tuong cua Tuan Tu con co anh huong đen Nho hoc Nhat Ban, đac biet la triet gia Ogyu Sorai.
Tuan Tu cung co anh huong nhat đinh đen su phat trien cua Phap gia, boi hai nhan vat quan trong cua hoc phai nay la Han Phi va Ly Tu đeu tung la hoc tro cua ong. Mot so hoc gia cho rang Tuan Tu co the đuoc xem la nguoi đat nen mong cho Phap gia, nhung quan điem nay cung bi phan bac vi Phap gia đa hinh thanh tu truoc khi ong xuat hien. Du khong thuoc Phap gia, tu tuong cua Tuan Tu co nhieu điem tuong đong voi hoc phai nay. Han Phi đa ke thua thuyet tinh ac cua Tuan Tu va phat trien thanh hoc thuyet phap tri. Ngoai ra, Tuan Tu cung chu truong tran ap cac hoc phai đoi lap (mot tu tuong ve sau đuoc Han Phi va Ly Tu thuc thi triet đe). Cau chuyen ve viec Khong Tu giet Thieu Chinh Mao đuoc ghi chep lan đau trong Tuan Tu ve sau đa tro thanh bieu tuong cho viec loai tru nhung tu tuong bi coi la "lech chuan" khoi he thong chinh thong. Quan điem đe cao trat tu cua Tuan Tu co the đa gop phan thuc đay su phat trien cua chinh tri chuyen che. Tham chi, mot so hoc gia cho rang tu tuong cua ong co the đa cung cap nen tang cho su troi day cua chu nghia đoc tai.


= Phuong dien chinh tri =
Tuan Tu co anh huong sau rong đen nen chinh tri Trung Quoc ve sau. Nha nghien cuu Vuu Nhue (尤锐) nhan đinh rang Tuan Tu co the đuoc xem la "nguoi kien tao nen đe quoc Trung Hoa". Du trong thoi Chien Quoc, anh huong truc tiep cua ong đoi voi tu tuong chinh tri khong lon bang Mac Tu hay Thuong Uong, va đong gop vao đoi song tinh than cua tang lop si đai phu khong the sanh voi Khong Tu, Manh Tu hay Lao Trang, nhung tac đong cua ong đoi voi cac trieu đai tu Tan – Han tro ve sau lai vuot xa moi triet gia khac. Cung voi Han Phi, ong đai dien cho đinh cao tu tuong chinh tri thoi Chien Quoc, gop phan quyet đinh vao viec đinh hinh nen chinh tri quan chu tap quyen cua Trung Hoa co đai.
Chinh the nha Han co nhieu điem tuong đong voi tu tuong cua Tuan Tu, bao gom viec ket hop giao duc kinh hoc voi he thong quan lai, ap dung ca le va phap trong quan tri, duy tri tinh đang cap trong le che, quan tam đen đoi song kinh te cua dan chung, đong thoi kiem soat quyen luc cua quan lai nhung van đam bao đia vi va quyen can gian cua ho. Triet ly ve le che do Tuan Tu xay dung đa đat nen mong cho mo hinh quan ly nha nuoc, giup quan lai trieu Han nhan thuc ro tam quan trong cua le trong viec cai tri. Hoc thuyet cua ong cung tro thanh ly luan chu chot trong viec đinh hinh he thong nghi le trieu đinh nha Han. Su ky cua Tu Ma Thien the hien ro anh huong cua Tuan Tu trong cach ly giai ve le che, đac biet la trong thien "Le thu", phan lon noi dung đuoc trich tu thien "Le luan" cua Tuan Tu. Quan điem cua Tuan Tu ve moi quan he giua quan chu va si đai phu cung co anh huong lon đen cac trieu đai tu Han tro ve sau. Nha nghien cuu Sato Masayuki nhan đinh rang tu tuong cua Tuan Tu đa co "tac đong tong the va sau sac" đen quan niem ve nha nuoc, xa hoi va đao đuc cua Trung Quoc, Nhat Ban va Trieu Tien, đinh hinh nhan thuc đao đuc va y thuc luan ly cua ca khu vuc Đong A.


= Phuong dien van hoc =
Trong linh vuc van hoc, mot so hoc gia cho rang chuong "Phu" trong Tuan Tu co the la mot trong nhung nguon goc cua the loai Han phu ve sau. Chuong nay mo đau bang hinh thuc hoi đap giua chu va khach, đong thoi su dung ky thuat trung điep va liet ke — nhung đac điem tuong đong voi phong cach cua Han phu.


Đon nhan Tuan Tu đuoc xem la vi đai nho cuoi cung cua thoi Tien Tan va cung la nguoi đau tien phac hoa mo hinh đe che theo tu tuong Nho gia. Nha nghien cuu Vuu Nhue ca ngoi ong la mot trong nhung nha ly luan chinh tri vi đai nhat trong lich su Trung Hoa. Hoc gia Phung Huu Lan va Derk Bodde tham chi so sanh vai tro cua Tuan Tu trong triet hoc Trung Quoc voi vi tri cua Aristoteles trong tu tuong phuong Tay. Tuy nhien, vi tri cua Tuan Tu trong Nho gia van luon la van đe gay tranh cai. Sach Tuan Tu chua bao gio đuoc liet vao hang kinh đien cua Nho gia. Mot so hoc gia ton vinh ong la nha tu tuong vi đai, co vai tro trung tam trong lich su phat trien Nho hoc, nhung cung co nguoi chi trich ong la ke di giao trong dong Khong Mon, tham chi xem ong la tien than cua Phap gia. Ho cho rang ong đa đi chech huong khoi tinh than Nho hoc va nghieng ve tu tuong phap tri. Duoi trieu Han, Tuan Tu van đuoc ton vinh la bac thay Nho gia, co đia vi chi đung sau Manh Tu nhung van đuoc xem la ngang hang voi ong. Su ky cua Tu Ma Thien tham chi xep tieu su cua Manh Tu va Tuan Tu chung mot thien, xem hai nguoi la hai nha Nho noi bat nhat sau Khong Tu. Tuy nhien, đen giua thoi Đuong, vi the cua Tuan Tu dan suy giam. Han Du, khi lap he thong Đao thong, chi ton vinh Manh Tu ma khong nhac đen Tuan Tu, du van đanh gia ong la mot bac thanh nhan nhung co "chut khiem khuyet". Đen nam 1084, Tong Than Tong ra lenh đua Manh Tu vao phoi tho tai Khong mieu va phong tuoc hieu "Trau Quoc Cong". Trong khi đo, Tuan Tu chi đuoc tho phu ma khong đuoc phoi huong va chi đuoc phong tuoc "Lan Lang Ba".
Tu thoi Tong tro đi, đia vi cua Tuan Tu ngay cang suy yeu, đac biet la do su cong kich tu phai ly hoc Tong Minh. Cac nha Tan Nho hoc nhu Trinh Hao, Trinh Di va Chu Hi đe cao Manh Tu vi thuyet tinh thien, đong thoi chi trich Tuan Tu la "tap nhap" va thien ve Phap gia. Trinh Di cho rang đao thanh nhan đa that truyen o Tuan Tu, chi voi mot cau "tinh ac", ong đa lam mat đi cot loi cua Nho hoc. Chu Hi tham chi gan nhu phu nhan hoan toan viec Tuan Tu la mot nha Nho, cho rang tu tuong cua ong khong khac gi Phap gia Than Bat Hai va Han Phi. Tu thoi Nam Tong, nhieu nho si nhu Hung Hac, Tong Liem, Ho Cu Nhan đe xuat loai bo Tuan Tu khoi hang tho phung trong Khong mieu. Ben canh đo, do hoc tro cua ong la Ly Tu la nguoi đa chu truong đot sach chon nho duoi thoi Tan Thuy Hoang, nhieu hoc gia đoi sau, tu Luc Quy Mong thoi Đuong đen To Đong Pha thoi Tong, đeu quy trach nhiem cho Tuan Tu vi đa day do Ly Tu. Đen nam 1530, duoi trieu Minh, Tuan Tu chinh thuc bi loai khoi danh sach tho phung trong Khong mieu. Du bi phe phan trong suot thoi Tong va Minh, đen giai đoan cuoi trieu Minh va thoi Thanh, mot so hoc gia chong đoi Ly hoc Tong Minh lai co cai nhin tich cuc hon ve Tuan Tu. Cac nha tu tuong nhu Quy Huu Quang va Ly Tri đanh gia cao hoc thuyet cua ong. Khi khao chung hoc phat trien vao thoi Thanh, nhieu hoc gia nhu Nghiem Kha Quan va Dieu Than đe xuat đua Tuan Tu tro lai tho trong Khong Mieu, cho rang cong lao truyen ba Luc kinh cua ong khong the bi phu nhan.
Tuy nhien, đen cuoi thoi Thanh, khi tu tuong phuong Tay du nhap manh me vao Trung Quoc, gioi tan hoc lai co xu huong phe phan Tuan Tu. Nhung nha tu tuong duy tan nhu Luong Khai Sieu va Khang Huu Vi cho rang tu tuong cua Tuan Tu đa gop phan cung co che đo quan chu chuyen che suot hai nghin nam. Đac biet, Thai Nguyen Boi va Đam Tu Đong xem Tuan Tu la nguoi đa phan boi tinh than cua Khong Tu khi đe xuong che đo quan chu tap quyen. Trong Nhan hoc, Đam Tu Đong chi trich: "Hai nghin nam qua, hoc thuat cua Trung Quoc thuc chat la hoc thuat cua Tuan Tu, va đo cung la hoc thuat cua ke đao đuc gia". Buoc sang thoi Dan Quoc, đia vi cua Tuan Tu tiep tuc suy giam. Trong phong trao phan truyen thong, ong bi cac nha tu tuong nhu Ngo Vu kich liet cong kich, bi xem la đai dien cua chu nghia quyen uy. Tuy nhien, sau nam 1949, do tu tuong cua ong co nhieu điem tuong đong voi chu nghia duy vat, Tuan Tu lai đuoc đe cao, đac biet la trong thoi ky Cach mang Van hoa. Phong trao Phe Khong Duong Tan đa ton vinh cac hoc tro cua ong nhu Han Phi va Ly Tu, đong thoi phuc hoi danh tieng cho Tuan Tu. Trong gioi hoc thuat the ky 20, mot so hoc gia ca ngoi Tuan Tu vi tu duy logic va tinh khoa hoc trong lap luan. Nguoc lai, mot so khac chi trich hoc thuyet tinh ac cua ong la su phu nhan pham gia con nguoi, đong thoi cho rang quan điem thien nhan phan lap cua ong la mot hoc thuyet thieu nen tang đao đuc sieu hinh. Tai Hong Kong va Đai Loan, cac nha Tan Nho hoc hau het đeu bac bo Tuan Tu, cho rang ong khong phai la mot nha Nho chinh thong.


Ghi chu Tham khao Thu muc = Sach =


= Tap chi nghien cuu =


= Bach khoa toan thu =


Lien ket ngoai Xun Zi tren DMOZ
Elstein, David. "Xunzi (Hsun Tzu, c. 310—c. 220 B.C.E.)". Internet Encyclopedia of Philosophy.
Toan van Tuan Tu (bang tieng Trung)
Tuan Tu tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Xunzi (Chinese philosopher) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)