Van hoa Viet Nam đuoc hieu va trinh bay duoi cac quan niem khac nhau:

Quan niem thu nhat: đo la đong nhat van hoa Viet Nam voi van hoa cua nguoi Kinh, trinh bay lich su van hoa Viet Nam chi nhu la lich su van minh cua nguoi Viet.
Quan niem thu hai: Van hoa Viet Nam la toan bo van hoa cac dan toc Viet Nam cu tru tren manh đat Viet Nam, chi co van hoa tung toc nguoi, khong co van hoa dan toc/quoc gia.
Quan niem thu ba: Van hoa Viet Nam la cong đong van hoa dan toc/quoc gia, đay la nen van hoa dan toc thong nhat tren co so đa dang sac thai van hoa toc nguoi. Khai niem dan toc/quoc gia chi mot quoc gia co chu quyen, trong đo phan lon cong dan gan bo voi nhau boi nhung yeu to tao nen mot dan toc. Quan niem thu ba nay hien nay đang la quan niem chiem so đong boi cac nha nghien cuu, cac nha quan ly trong linh vuc van hoa Viet Nam, vi vay noi dung ve van hoa Viet Nam se đuoc trinh bay theo quan niem thu ba, van hoa Viet Nam theo huong van hoa dan toc.
Van hoa Viet Nam mang tinh đa dang cao. Du vi tri đia ly nam o Đong Nam A, van hoa Viet Nam đoi khi đuoc coi la mot phan cua vung van hoa Đong A (cung Trung Quoc, Han Quoc va Nhat Ban) boi nhieu su tuong đong.


Đac trung co ban Van hoa Viet Nam duoi quan niem la van hoa dan toc thong nhat tren co so đa sac thai van hoa toc nguoi đuoc the hien o ba đac trung chinh:

Đac trung thu nhat: Viet Nam co mot nen van hoa phong phu va đa dang tren tat ca cac khia canh, nguoi Viet cung cong đong 54 dan toc co nhung phong tuc đung đan, tot đep tu lau đoi, co nhung le hoi nhieu y nghia sinh hoat cong đong, nhung niem tin ben vung trong tin nguong, su khoan dung trong tu tuong giao ly khac nhau cua ton giao, tinh can ke va an du trong giao tiep truyen đat cua ngon ngu, tu truyen thong đen hien đai cua van hoc, nghe thuat.
Đac trung thu hai: Su khac biet ve cau truc đia hinh, khi hau va phan bo dan toc, dan cu đa tao ra nhung vung van hoa co nhung net đac trung rieng tai Viet Nam. Tu cai noi cua van hoa Viet Nam o đong bang song Hong cua nguoi Viet chu đao voi nen van hoa Kinh Ky, van hoa lang xa va van minh lua nuoc, đen nhung sac thai van hoa cac dan toc mien nui tai Tay Bac va Đong Bac. Tu cac vung đat bien vien cua Viet Nam thoi dung nuoc o Bac Trung Bo đen su pha tron voi van hoa Cham Pa cua nguoi Cham o Nam Trung Bo. Tu nhung vung đat moi o Nam Bo voi su ket hop van hoa cac toc nguoi Hoa, nguoi Khmer đen su đa dang trong van hoa va toc nguoi o Tay Nguyen.
Đac trung thu ba: Voi mot lich su co tu hang nghin nam cua nguoi Viet cung voi nhung hoi tu ve sau cua cac dan toc khac, tu van hoa ban đia cua nguoi Viet co tu thoi Hong Bang đen nhung anh huong tu ben ngoai trong hang nghin nam nay. Voi nhung anh huong tu xa xua cua Trung Quoc va Đong Nam A đen nhung anh huong cua Phap tu the ky 19, phuong Tay trong the ky 20 va toan cau hoa tu the ky 21. Viet Nam đa co nhung thay đoi ve van hoa theo cac thoi ky lich su, co nhung khia canh mat đi nhung cung co nhung khia canh van hoa khac bo sung vao nen van hoa Viet Nam hien đai.
Mot so yeu to thuong đuoc coi la đac trung cua van hoa Viet Nam khi nhin nhan tu ben ngoai bao gom ton kinh to tien, ton trong cac gia tri cong đong va gia đinh, thu cong my nghe, lao đong can cu va hieu hoc. Phuong Tay cung cho rang nhung bieu tuong quan trong trong van hoa Viet Nam bao gom rong, rua, hoa sen va tre.


To chuc xa hoi Tu ngan nam nay, hai đon vi xa hoi quan trong nhat trong van hoa la Lang (thon) va Nuoc (quoc gia). Tuc ngu Viet Nam co cau "Lang đi đoi voi nuoc". Cac đon vi to chuc trung gian la Huyen va Tinh.
Quan he ho hang đong mot vai tro rat lon o Viet Nam. Khong giong nhu su nhan manh ca nhan cua van hoa phuong Tay, van hoa Phuong Đong đanh gia cao vai tro cua gia đinh va tinh chat gia toc. Trong van hoa phuong Đong (đac biet la vung Van hoa chu Han), van hoa Trung Quoc coi trong gia tri gia đinh hon gia toc, trong khi o van hoa Viet Nam đat gia toc cao hon gia đinh. Gia toc luon co mot toc truong, ban tho gia toc (nha tho ho), va đam tang nguoi Viet luon co su tham gia cua ca gia toc.
Truoc đay hau het cac cu dan o mot đia phuong co quan he huyet thong. Đieu đo thuc te van con thay trong ten lang nhu Đang Xa (noi co nguoi ho Đang la chu yeu), Chau Xa, Le Xa... O vung Tay Nguyen truyen thong nhieu gia đinh trong mot gia toc cu tru trong mot nha dai van con pho bien. O nong thon Viet Nam ngay nay, ta van co the thay ba hay bon the he song duoi mot mai nha.
Boi vi moi quan he ho hang co vai tro quan trong trong xa hoi, nen ton tai mot he thong phan cap phuc tap cac moi quan he. Trong xa hoi Viet Nam, co chin the he khac nhau. Nguoi tre tuoi co the co mot vi tri cao hon trong he thong phan cap cua gia đinh hon va van phai đuoc ton trong nhu mot nguoi lon tuoi. Vi du, neu cha me, cua mot đua tre lon tuoi, co mot nguoi anh/chi lon tuoi nhung co con tre tuoi hon so voi con minh, thi con ho se o vi tri thap hon trong gia đinh. Noi cach khac, ban phai đoi xu voi nguoi anh em ho tre tuoi cua ban nhu mot nguoi lon tuoi, neu cha cua ban la em trai cua bo nguoi anh em ho đo.
He thong phuc tap cua cac moi quan he, la ket qua cua ca Nho giao va cac chuan muc xa hoi đuoc chuyen tai thong qua viec su dung rong rai cua cac đai tu khac nhau trong tieng Viet, trong đo co mot mang rong lon cua su kinh trong đe bieu thi trang thai cua nguoi noi lien quan đen nhung nguoi ma ho đang noi chuyen đen. Xung ho trong tieng Viet đa tro thanh đac trung cua van hoa Viet Nam.


Van hoa Viet Nam theo quan điem dan toc hoc = Tin nguong =

Nhu moi noi tren the gioi, tu thuo xa xua cac dan toc tren đat Viet Nam đa tho rat nhieu than linh. Cac dan toc tho tat ca cac the luc vo hinh va huu hinh ma thuc chat la cac hien tuong thien nhien va xa hoi chua the giai thich đuoc vao thoi đo. Ngay nay nho nhung nghien cuu, nhung le hoi, nhung phong tuc hien huu chung ta biet nhieu hon ve cuoc song vat chat cung nhu tinh than cua cac dan toc Viet Nam co noi chung va tin nguong cua ho noi rieng
Nguoi xua cho rang bat cu vat gi cung co linh hon, nen nguoi ta tho rat nhieu than, nguyen thuy ho tho than Mat Troi, than Mat Trang, than Đat, than Song, than Bien, than Sam, than Mua,...nhung vi than gan voi nhung uoc mo thiet thuc cua cuoc song nguoi dan nong nghiep. Đi sau vao cuoc song hang ngay ho tho than Nong la than trong coi viec đong ang, than Lua, than Ngo voi hy vong luc nao ngo lua cung đay đu. Khong chi cac vi than gan voi đoi song vat chat, cac dan toc con tho cac vi than gan voi đoi song tinh than cua ho. nguoi Viet tho cac than Thanh Hoang, cac vi anh hung dan toc, cac vi than trong đao mau. Ho la cac vi than co cong lon voi đat nuoc, voi lang xa, dan chung tho phung cac vi than nay đe to long biet on va cau mong cac vi phu ho ho. Cung nhu nguoi Viet, nguoi Hoa tho cac vi than Quan Cong, Than Tai. Nguoi Cham tho cac vi than nhu Po Nagar, Po Rome,...
Tho cung to tien va cung gio nguoi đa mat la mot tuc le lau đoi cua nguoi Viet va mot so dan toc khac. Ho tin rang linh hon cua to tien cung o ben canh con chau va phu ho cho ho. Chinh vi nhu vay nen gia đinh nao cung co ban tho to tien va ban tho đuoc đat noi trang trong nhat trong nha. Ngoai cac ngay gio, tet thi cac ngay mung mot, ngay ram ho thap huong nhu mot hinh thuc thong bao voi to tien ong ba. Noi đen tuc tho cung to tien, nguoi ta đeu biet toi mot ngay gio to chung cho cho nguoi Viet đo la ngay gio to Hung Vuong vao ngay 10 thang 3 (am lich)


= Ton giao =

Tren danh nghia, cac ton giao o Viet Nam gom: Phat giao Đai thua, Khong giao va Đao giao (đuoc goi la "Tam giao"). Co mot so ton giao khac nhu Cong giao Roma, Cao Đai va Hoa Hao. Nhung nhom ton giao co it tin đo hon khac gom Phat giao Tieu thua, Tin Lanh va Hoi giao.
Phan đong đa so nguoi dan Viet Nam xem ho la nhung nguoi khong co tin nguong, mac du ho cung co đi đen cac đia điem ton giao vai lan trong mot nam. Nguoi Viet Nam đuoc cho la it co tinh than ton giao, cac ton giao thuong đuoc tap trung o mat tho cung, mat giao ly it đuoc quan tam.
Voi su bien đong cua lich su cac dan toc tai Viet Nam, trai qua hon 10 the ky Bac thuoc, đoi song tinh than noi chung cua nguoi dan Viet Nam bi anh huong rat nhieu cua van hoa Trung Hoa. Voi ba he tu tuong Tam giao đa tham nhap vao đoi song tinh than cung nhu vao ton giao cua nguoi Viet Nam la Đao giao, Nho giao va Phat giao. Đao giao va Nho giao co nguon goc tu Trung Quoc va tham nhap vao Viet Nam tu nhung the ky đau cong nguyen qua tang lop thong tri nguoi Trung Hoa
Phat giao co nguon goc tu An Đo va co hai phai đa du nhap vao Viet Nam bang hai nga khac nhau: phai Đai thua vao Viet Nam qua Trung Quoc cung voi Đao giao va Nho giao. Con phai Phat giao Nam truyen qua cac nuoc Đong Nam A lang gieng vao Viet Nam thinh hanh o cong đong nguoi Khmer o Đong bang song Cuu Long

Tam giao co nhung thoi ky phat trien rat manh va cung co luc mo nhat tai Viet Nam, nhung nhin chung anh huong cua Tam giao rat sau rong trong cac tang lop dan chung, nhat la Phat giao. Va đen luot minh, cac tang lop dan chung tai Viet Nam đa tiep thu cac ton giao moi mot cach co chon loc va sang tao, hay noi cach khac cac ton giao moi du nhap đa đuoc ban đia hoa đe phu hop voi phong tuc tap quan va tin nguong cua nguoi dan đia phuong
Cong giao đuoc du nhap vao Viet Nam tu the ky 16, tuy viec truyen đao luc bay gio gap nhieu kho khan nhung o Viet Nam tu luc đau cung đa co mot so luong nguoi theo Cong giao, tu cuoi the ky 19 khi thuc dan Phap đa xam luoc hoan toan Viet Nam thi viec truyen đao moi đuoc tu do de dang. Hien nay Viet Nam co khoang 8% dan so la tin đo Cong giao, đung hang thu 2 o Đong Nam A sau Philippines
Cung voi Cong giao, mot he phai khac cua đao Co đoc la Tin Lanh cung xam nhap vao Viet Nam tu đau the ky 20, đao Tin Lanh đuoc pho bien toi cac dan toc thieu so vung Tay Bac, Tay Nguyen,...uoc tinh hien nay co khoang hon 1 trieu nguoi theo đao
Đao Hoi la ton giao cua mot bo phan nguoi Cham o Viet Nam, đuoc du nhap vao tu the ky 15 tai vuong quoc Cham Pa o mien Trung Viet Nam, sau đo theo chan mot bo phan nguoi Cham di cu toi vung An Giang, Tay Ninh vao the ky 19
Ngoai cac ton giao du nhap tu ben ngoai tren, tai mien Nam Viet Nam co cac ton giao Hoa Hao va Cao Đai. Đay la hai ton giao ban đia Viet Nam, đao Hoa Hao đuoc sang lap tu nam 1939 va đao Cao Đai đuoc sang lap tu nam 1926. Hien nay hai ton giao ban đia nay phat trien manh khap Nam Bo va ra ca mot so tinh o mien Trung va Tay Nguyen va mien Bac.


= Ngon ngu =

Ve mat ngon ngu, cac nha dan toc hoc đa chia cac dan toc o Viet Nam thanh 8 nhom ngon ngu cua ho:

Nhom Viet-Muong: gom nguoi Viet, nguoi Muong, nguoi Chut, nguoi Tho
Nhom Tay-Thai: gom nguoi Tay, Thai, Nung, Bo Y, San Chay, Lao,...
Nhom Dao-Hmong: gom nguoi Hmong, Dao, Pa Then,...
Nhom Tang-Mien: gom nguoi Ha Nhi, Lo Lo, Si La, La Hu,...
Nhom Han: gom nguoi Hoa, San Diu, Ngai,...
Nhom Mon-Khmer: gom nguoi Khmer, Khang, Hre, Xo Đang, Ba Na, Kho Mu, Co Ho, Ma, Xinh Mun,...
Nhom Ma Lai-Đa đao: gom nguoi Cham, Gia Rai, E Đe, Ra Glai, Chu Ru,...
Nhom hon hop Nam A: gom la Chi, La Ha, Pu Cheo, Co Lao,...
Tieng Viet thuoc ve nhom Viet-Muong, hien nay la ngon ngu chinh thuc cua Viet Nam, la tieng me đe cua nguoi Viet va đong thoi la ngon ngu hanh chinh chung cua 54 dan toc song tren đat nuoc Viet Nam, tieng Viet đuoc 86% nguoi dan su dung. Mac du la ngon ngu chung cua nguoi Viet nhung no co su khac biet ve mat ngu am va tu vung o cac vung mien dan toi phuong ngu tieng Viet đuoc phan chia lam nhieu vung phuong ngu khac nhau tu mien Bac, mien Trung va mien Nam
Ve nguon goc, tieng Viet đuoc xem la co nguon goc voi ngon ngu Nam A ve mat tu vung ket hop voi ngon ngu Tay-Thai ve mat thanh đieu. Trong qua trinh phat trien Tieng Viet đa tiep thu va đong hoa nhieu tu Han va đuoc goi la tu Han-Viet, ngoai ra tieng Viet con tiep thu mot so luong kha lon cac tu khoa hoc ky thuat cua cac ngon ngu Phap, Nga, Anh tu đau the ky 20 đen nay
Ve chu viet, theo mot so nghien cuu khao co, tu thoi Hung Vuong nguoi Viet đa co chu viet rieng goi la chu Khoa Đau ma nguoi Trung Quoc mieu ta la giong đan nong noc đang boi. Toi thoi Bac thuoc, nguoi Viet dung chu Han lam chu viet chinh cho tieng Viet o Viet Nam. Sau khi gianh đoc lap tu the ky 10, voi y thuc dan toc cung nhu cac tu vung khong co trong chu Han, nguoi Viet đa sang tao ra chu Nom dung song hanh voi chu Han. chu Nom đuoc hoan chinh vao the ky 12 va phat trien ruc ro vao the ky 18. Tuy nhien chu Nom chi đuoc dung trong linh vuc van chuong, con trong hanh chinh thi van dung chu Han.
Tu the ky 17, khi cac nha truyen giao phuong Tay vao Viet Nam truyen đao Cong giao đa dua tren bang chu cai tieng Bo Đao Nha va tieng Y đe phien am tieng Viet bang chu Latinh va đay la co so cho su ra đoi cua chu Quoc ngu. Mac du chu Quoc ngu đa co tu the ky 17 nhung phai toi đau the ky 20 khi thuc dan Phap đo ho hoan toan Viet Nam thi chu Quoc ngu moi đuoc nguoi Phap bao ho đe co the pho bien đe thanh mot cong cu giao tiep thuan loi trong xa hoi Viet Nam cung tieng Phap cung dung chu Latinh. Tuy Chu Nom va chu Han khong con su dung pho bien, hien nay van co mot luong khong nho nguoi Viet hoc chu Han va chu Nom va dung no trong tieng Viet, đe vua bieu nghia (tranh đong am khac nghia), dung trong cac hoat đong lien quan toi van hoa truyen thong nhu viet thu phap, vua co the đoc đuoc cac van ban co xua hay cac cau chu o cac di tich lich su, la co so đe tim hieu them ve van hoa truyen thong xa xua.
Ngoai chu Quoc ngu la chu viet pho thong cho nguoi dan o Viet Nam hien nay, mot so dan toc khac cung su dung song hanh chu viet cua dan toc minh nhu chu Khmer cua nguoi Khmer o Nam Bo, chu Akhar Thrah cua nguoi Cham, chu Thai cua nguoi Thai o vung Tay bac, chu Mnong cua nguoi Mnong o Tay Nguyen,...nham gin giu van hoa cua dan toc minh cung nhu tiep nhan cac tri thuc moi tu chu quoc ngu dich sang. Theo thong ke hien nay co 26 dan toc thieu so tai Viet Nam co chu viet rieng cua minh ngoai chu Quoc ngu.


Tinh truyen thong qua phong tuc, tap quan = Phong tuc =

Theo nghia Han-Viet, Phong (風) la nen nep đa lan truyen rong rai va Tuc (俗) la thoi quen lau đoi. Phong tuc o Viet Nam co truyen thong lau đoi hang ngan nam nay, no đa tro thanh luat tuc, sau đam va gan chat trong nguoi dan co suc manh hon ca nhung đao luat. Theo su thang tram cua lich su cua dan toc, phong tuc cua nguoi Viet Nam cung khong ngung bien đoi theo trao luu bien đoi van hoa xa hoi. Tuy co nhung phong tuc mat đi nhung cung co nhung phong tuc khang đinh đuoc tinh đung đan, cai hay, cai đep cua no qua viec nhung phong tuc đo con hien huu trong cuoc song ngay nay cua nguoi Viet Nam
Som nhat đuoc nhac đen trong lich su la tuc an trau co tu thoi Hung Vuong trai qua hang nghin nam nguoi Viet cung mot so dan toc khac van giu đuoc tap tuc nay trong cuoc song ngay nay, tuc an trau bat nguon tu truyen su tich Trau Cau đe roi thanh bieu tuong cho tinh anh em, vo chong cua nguoi Viet, theo thoi gian y nghia cua tuc an trau đuoc mo rong sang viec giao hieu, ket than cua nguoi Viet Nam
Cung ra đoi tu xa xua voi tuc an trau la phong tuc đon nam moi hay con goi la Tet, Tet vua la mot phong tuc đong thoi cung la mot tin nguong va cung la mot le hoi cua nguoi Viet cung mot so dan toc khac. Mot so dan toc khac đon nam moi trong thoi gian khac va ten goi đac trung cua minh nhu Chol Chnam Thmay (khoang thang 4) cua nguoi Khmer, Kate (khoang thang 10) cua nguoi Cham Balamom,...Tu Tet Nguyen Đan đon nam moi, theo thoi gian voi nhung anh huong tu Trung Quoc, nguoi Viet Nam bo sung them vao nhung phong tuc Tet khac nhu Tet Nguyen tieu, Tet Han thuc, Tet Đoan ngo, Tet Trung thu, Tet Thanh minh
Khong thay nhac đen som trong su sach nhung cac phong tuc hon nhan, sinh đe, tang le, cung đa song hanh voi nguoi Viet Nam tu xa xua va đen ngay nay van la nhung phong tuc gan lien voi đoi song nguoi Viet Nam.


= Am thuc =

Am thuc Viet Nam chu trong an ngon tuy đoi khi khong đat muc tieu hang đau la an bo. Boi vay trong he thong am thuc nguoi Viet it co nhung mon het suc cau ky, khong ham nhu ninh ky nhu am thuc Trung Hoa, cung khong thien ve bay bien co tinh tham my cao đo nhu am thuc cua Nhat Ban, ma thien ve phoi tron gia vi mot cach tinh te đe mon an đuoc ngon, hoac su dung nhung nguyen lieu dai, gion thuong thuc rat thu vi du khong thuc su bo beo.
Trong thuc te nhieu nguoi nhan thay, mot cach cam tinh, đac trung am thuc Viet Nam la su trung dung trong cach pha tron nguyen lieu khong qua cay, qua ngot hay qua beo. Cac nguyen lieu phu (gia vi) đe che bien mon an Viet Nam rat phong phu, bao gom nhieu loai rau thom, gia vi thuc vat, qua hoac la non; cac gia vi len men va cac gia vi đac trung cua cac dan toc nhiet đoi noi tren đuoc su dung mot cach tuong sinh hai hoa voi nhau va thuong thuan theo nguyen ly "am duong phoi trien".
So luong mon an va cach thuc ket hop thuc pham trong mon an Viet Nam la vo cung đa dang do co su ket hop Đong Tay, am thuc Trung Hoa va am thuc cac nuoc Đong Nam A, đac biet la su sang tao cua nguoi Viet đe ban đia hoa va tim ra nhung phuong thuc thich hop nhat. Co nhung mon an khong he thay đoi trong hang nghin nam qua. (Danh sach cac mon an Viet Nam)
Nam 2015, CNN đa cong bo Top 8 nen am thuc moi noi co suc lan toa nhat the gioi, trong đo co Viet Nam. Tuy nhien viec thinh hanh am thuc phuong Tay nhat la o cac đo thi, trong mot bo phan dan chung nhat la nguoi giau va sinh ngoai đe doa đen ban sac am thuc Viet Nam, va ca nong san Viet Nam.


= Trang phuc =

Trang phuc Viet Nam rat đa dang. O thoi phong kien, nguoi ta co nhung quy đinh rat khat khe ve cach an mac. Dan thuong khong đuoc phep mac đo nhuom bat ki mau nao khac ngoai nhung mau đen, nau hay trang. Quan ao cua nguoi dan hau het la tam thuong va đon so, đe hop voi than phan cua minh trong xa hoi (ngoai nhung dip le quan trong hoac le cung te, đam cuoi...).
Mot trong nhung y phuc co xua nhat đuoc nguoi phu nu binh dan mac cho đen đau the ki XX la bo "Ao tu than". Co nhieu nha nghien cuu cho rang la "Ao tu than" co the đa ra đoi tu the ky 12.Trong đoi song thuong nhat ngay nay, trang phuc đa theo phong cach phuong tay. Nhung bo quan ao truyen thong chi đuoc mac trong nhung dip đac biet.
Ngoai ra, ao dai cho ca nam lan nu đuoc coi nhu quoc phuc cua Viet Nam.
Truoc thoi Bac thuoc thi co sach ghi nguoi Viet mac ao cai ben trai, nhung hinh dang thi khong ro. Ke tu thoi tu chu the ky thu 10 tro đi thi ao nguoi Viet đai the co ba loai can cu theo cach cat co ao:

Ao giao lanh, phia truoc co la vat ben trai buoc cheo sang hong ben phai;
Ao truc linh, phia truoc co đe buong thong thanh hai vat song song;
Ao vien linh, hay ban linh, co ao cat tron ep sat vong co, cai ben phai.
Ba loai ao nay cung co mat nhung khac nhau o muc pho bien trong dan gian tuy tung thoi ky.
Đan ba con dung yem mot manh vai vuong che phan nguc, mot goc cat lem đi roi đinh hai dai vai buoc vao sau gay. Hai goc trai va phai cung đinh hai dai vai, goi la dai yem, dai đu đe quanh ra sau lung roi buoc lai o truoc nguc. Khi o nha lam lung nguoi đan ba co khi chi mac yem. Khi ra ngoai giao tiep moi mac them ao.
O phia duoi bung thi ngay xua đan ong đong kho, đan ba mac vay. Kho la manh vai hep ma dai. Nguoi mac quan quanh bung vai vong roi chen tu phia truoc ben ra sau cai chat lai. Tich Chu Đong Tu tu thoi Hung Vuong đa nhac toi viec trang phuc dung kho. Quan thi co le sau khi nguoi Viet tiep xuc voi van hoa Trung Hoa moi co le mac quan.


= Le hoi =

Cung giong nhu nhieu nuoc khac, Viet Nam la mot nuoc co nhieu le hoi dan gian la hinh thuc sinh hoat cua cong đong. Trong le hoi, cac le nghi tin nguong, cac phong tuc tap quan, cac the le va hinh thuc sinh hoat cua mot cong đong đa đuoc tai hien mot cach rat sinh đong. Le hoi đuoc to chuc vao nhung thoi điem khac nhau trong mot nam, tuy thuoc vao phong tuc tap quan cua tung dan toc, nhung le hoi van tap trung nhieu nhat vao mua Xuan
Viet Nam co nhieu loai le hoi lon va long trong nhu le te cac than linh, cac le hoi nham tuong nho toi cong on to tien, noi giong nhu hoi Đen Hung, co nhung le hoi tuong nho toi cac anh hung nhu hoi Đen Mau Đoi, hoi Giong, hoi Đen Kiep Bac, hoi Đong Đa, co nhung le hoi tuong nho nguoi co cong mo mang bo coi, cac ong to cac nganh nghe,...cua nguoi Viet. Ben canh cac le hoi lon cua nguoi Viet, cac dan toc khac cung co nhung le hoi lon nhu le hoi Kate cua nguoi Cham, le cung Trang cua nguoi Khmer, le hoi xuong Đong cua nguoi Tay, nguoi Nung, Le hoi hoa ban cua nguoi Thai, Hoi đua voi cua nguoi Mnong,..
Ngoai cac le hoi lon va long trong tai Viet Nam tu bac đen nam con co hang nghin le hoi lon nho khac nhau cua cac dan toc Viet Nam. Cac le hoi o Viet Nam rat đa dang, nhung le hoi ve nong nghiep, hoi van nghe vui choi, thi tai, hoi giao duyen, hoi lich su,... Đac biet la hoi mung nam moi (Tet Nguyen Đan) cua nguoi Viet va mot so dan toc khac
Cung voi cac le hoi dan gian, cac le hoi cua cac ton giao ban đau chi mang y nghia noi bo nhung theo thoi gian cac le hoi đo lan sang cac tang lop xa hoi khac va thanh nhung le hoi mang tinh cong đong nhu le Phat đan cua Phat giao va le Noel cua Cong giao.
Theo thong ke 2009, hien ca nuoc Viet Nam co 7.966 le hoi; trong đo co 7.039 le hoi dan gian (chiem 88,36%), 332 le hoi lich su (chiem 4,16%), 544 le hoi ton giao (chiem 6,28%), 10 le hoi du nhap tu nuoc ngoai (chiem 0,12%), con lai la le hoi khac (chiem 0,5%). Cac đia phuong co nhieu le hoi la Ha Noi, Bac Ninh, Ha Nam, Hai Duong va Phu Tho.
Viet Nam la mot quoc gia đa co hang nghin nam lich su. Cung nhu nhieu quoc gia khac tren the gioi, Viet Nam co mot nen van hoa mang ban sac rieng. Chinh nhung net đo lam nen cot cach, hinh hai va ban sac cua dan toc Viet Nam.
Trong kho tang van hoa cua dan toc Viet Nam, sinh hoat le hoi la vung van hoa rat đac trung. Le hoi la sinh hoat van hoa dan gian hau nhu co mat o khap moi mien đat nuoc. Nhieu le hoi ra đoi cach đay hang nghin nam đen nay van đuoc duy tri. Le hoi o Viet Nam bao gio cung huong toi mot đoi tuong thieng lieng can suy ton la nhan than hay nhien than. Đo chinh la hinh anh hoi tu nhung pham chat cao đep nhat cua con nguoi. Giup con nguoi nho ve nguon coi, huong thien va nham tao dung mot cuoc song tot lanh, yen vui.
Le hoi truyen thong o Viet Nam thuong dien ra vao mua Xuan va so it vao mua Thu la hai mua đep nhat trong nam, đong thoi cung la luc nha nong co thoi gian nhan roi. Trong so cac le hoi Viet Nam thi phai ke đen nhung le hoi chi phoi hau het cac gia đinh tren moi mien to quoc, đo la Tet Nguyen Đan, Le Vu Lan va tet Trung Thu. Gan đay mot so le hoi đuoc nha nuoc va nhan dan quan tam nhu: Le hoi đen Hung,Le hoi Tich đien Đoi Son, Giang Sinh, Hoi Phat Tich.
Mot so le hoi lon anh huong ca mot vung rong lon, tieu bieu nhu: hoi Giong (xu Kinh Bac), le hoi đen Hung (Xu Đoai), Hoi Lim (Kinh Bac), Hoi Phu Day (xu Son Nam), le hoi Yen Tu, le hoi ba chua Xu (An Giang), Le hoi phao hoa Quoc te Đa Nang...


Phan cap le hoi = Vo thuat =

Vo thuat Viet Nam la ten goi khai quat he thong vo thuat, cac vo phai, bai thao, vo su khai sinh va phat trien tren đat nuoc Viet Nam, hoac do nguoi Viet lam chuong mon, gay dung sang tao tai ngoai quoc tu xua đen nay, co nhung đac trung rieng biet trong su đoi sanh voi cac vo phai nuoc ngoai khac. Vo thuat Viet Nam co noi ham khai niem rong hon thuat ngu vo co truyen Viet Nam (thuong biet đen voi ten goi vo Ta phan biet voi vo Tau) von thuong dung đe chi nhung vo phai đa phat trien trong khoang tu giua the ky 20 tro ve truoc tren lanh tho Viet Nam, theo đo, vo thuat Viet Nam co the bao gom ca nhung mon phai moi sinh thanh trong thoi điem hien tai, va bao quat ca nhung vo phai đa phat trien trong suot truong ky lich su Viet Nam.
Cac phai vo Viet Nam, hay con đuoc goi voi ten "Vo thuat Co Truyen" van the hien nhung đac điem khac biet ro ret voi cac nen vo hoc khac tren the gioi noi chung va Trung Hoa noi rieng: 

Su xuat hien cua loi thieu bang tho, phu;
Bo phap van hanh theo đo hinh bat quai (luong tuc bat quai vi can), khi đung thi vung nhu đa tang, khi di chuyen thi nhe nhang linh hoat nhu la bay;
Bo tay ap dung theo ngu hanh phap (song thu ngu hanh vi ban);
Ky thuat đon the đuoc chon loc, phan the rieng phu hop voi cach đanh cua tung dang đoi tuong, đia hinh, nhat la loi đanh can chien mot nguoi chong lai nhieu nguoi;
Tan dung triet đe loi đanh "cong luc" - dua vao suc luc đoi phuong đe triet ha đoi phuong.


Nghe thuat Nghe thuat cua mot dan toc la yeu to đac trung nhat va tiep can nhanh nhat voi the gioi ben ngoai trong boi canh toan cau hoa hien nay. Nen nghe thuat Viet Nam co tu hang nghin nam nay, bat đau tu nghe thuat truyen thong hay con goi la nghe thuat dan gian Viet Nam.


= Van hoc =

Cung nhu nen van hoc cua cac nuoc khac tren the gioi, van hoc Viet Nam bao gom hai bo phan đo la van hoc dan gian va van hoc viet. Van hoc dan gian la van hoc truyen mieng cua nguoi dan va van hoc viet gom co van hoc chu Han, van hoc chu Nom va van hoc chu Quoc ngu.
Kho tang van hoc dan gian cua Viet Nam rat phong phu va đa dang, đe giu gin nhung truyen thong quy bau cua dan toc, đe bao ton nhung kinh nghiem song, kinh nghiem san xuat cua cac the he nguoi Viet Nam khi đai đa so nguoi dan trong thoi phong kien khong co đieu kien biet chu Han, mot hinh thuc van hoc dan gian truyen mieng đa ra đoi va đuoc truyen lai tu the he nay sang the he khac tai Viet Nam. Đo la nhung cau chuyen than thoai nhu Than Tru Troi cua nguoi Viet, Đi san mat Đat cua nguoi Lo Lo,...nhung su thi nhu Đam San cua nguoi E Đe, Đe đat đe nuoc cua nguoi Muong,...nhung truyen thuyet nhu Son Tinh Thuy Tinh, Thanh Giong cua nguoi Viet, nhung co tich nhu Thach Sanh....va cac truyen ngu ngon, truyen cuoi, tuc ngu, ca dao,.... Van hoc dan gian thuong ca ngoi tai nang va long dung cam cua con nguoi truoc thien nhien khac nghiet, truoc ke thu đoc ac, ca ngoi long nhan hau, đo luong giup đo nhau, ca ngoi tinh yeu trai gai, tinh chung thuy vo chong, yeu con nguoi, yeu thien nhien, yeu lang xom, que huong. Khong nhung the van hoc dan gian Viet Nam con la vu khi đau tranh chong lai nhung thoi hu tat xau cua con nguoi, chong lai nhung bat cong thoi nat trong xa hoi. Bang ngon ngu dan gian giau hinh anh, bang nghe thuat nhac đieu sinh đong, van hoc dan gian Viet Nam đa tham sau vao long nguoi mot cach tu nhien va rat de dang truyen lai cho đoi sau
Trong van hoc viet, voi chu Han va chu Nom đuoc su dung trong mot thoi gian dai. Cac tac pham van hoc co nhat con luu lai đuoc sang tac vao the ky 11 va chu yeu lien quan đen đao Phat khi đo đang thinh hanh tai Viet Nam. Đo la nhung bai tho cua cac vi su giai thich ve co so can ban cua đao Phat cung nhu binh luan ve cac bien co lich su hay cac đe tai ve ca ngoi ve đep thien nhien, tu the ky 13 nhieu cong trinh ve lich su, đia ly va đia chi bang chu Han đa xuat hien. Khi he thong chu Nom đuoc hoan chinh vao the ky 13, nhieu tac pham van hoc viet bang chu Nom lan luot xuat hien, mot trong nhung tac pham som nhat bang chu Nom con đe lai đen hom nay la cac bai tho cua Nguyen Trai, cac tac pham đo so cua ong bao gom mot tuyen tap hang tram bai tho Nom co ten Quoc am thi tap o the ky 15, va ke tiep la Chinh phu ngam cua Đoan Thi Điem, cac bai tho cua Ho Xuan Huong va đac biet la tac pham Truyen Kieu cua Nguyen Du.
Tu đau the ky 20, do su xam luoc va đo ho cua thuc dan Phap, chu Quoc ngu (chu Latinh) đuoc pho bien rong rai, voi su phat trien cua cong nghe in an cung voi nhung tiep xuc voi van hoc phuong Tay, van hoc Viet Nam xuat hien cac the loai van hoc moi, van xuoi chiem vi tri quan trong tren van đan cung voi tho ngu tri truoc đo. Cac thay đoi trong đoi song van hoc đa xuat hien voi su ra đoi cua phong trao Tho Moi vao nhung nam 1930, đay la mot phong trao hien đai nham giai phong tho Viet Nam ra khoi nhung luat le go bo cua tho Trung Quoc co. Trong linh vuc van xuoi, cac hoat đong cua nhom Tu Luc Van Đoan chiu anh huong tu phuong Tay đa tao ra the loai tieu thuyet Viet Nam hien đai
Nen van hoc Viet Nam tu thoi ky nay xuat hien nhieu trao luu, co nhung tac pham chiu anh huong cua chu nghia lang man, co nhung tac pham theo chu nghia hien thuc va cung co nhung tac pham gan lien voi chinh tri đo la dong tac pham cach mang


= Kien truc =

Bat đau som nhat voi kien truc dan gian voi nhung hoa tiet ve nha cua tren mat trong đong Đong Son vao khoang the ky 7 truoc cong nguyen, trai qua thoi bac thuoc kien truc Viet Nam chiu nhieu anh huong cua nen kien truc Trung Quoc, tu the ky 10 khi gianh đuoc đoc lap kien truc Viet Nam la su ket hop giua kien truc ban đia cung voi nhung anh huong tu Trung Quoc. Cac cong trinh cua Viet Nam quy mo thuong khong lon, nhung thuong la su ket hop hai hoa giua cong trinh chinh va canh quan xung quanh, đac biet la su dung ho, ao, song ngoi đe đieu tiet khi hau va tao canh quan. Tu cuoi the ky 19, voi viec đo ho cua thuc dan Phap, kien truc Viet Nam bat đau ap dung rong rai cac khuong mau va thu phap kien truc, xay dung cua phuong Tay, nhieu cong trinh con ton tai đen ngay nay o cac đo thi, đac biet la tai Ha Noi đa đe lai mot sac thai kien truc đep va đoc đao


= Đien anh =

Đien anh la mon nghe thuat xuat hien muon nhat tai Viet Nam, trai qua nhieu giai đoan. Ban đau la nhung the loai phim do nguoi Phap thuc hien tu nhung nam 1920. Toi thap nien 1930, cung voi su ra đoi cua cac mon am nhac, my thuat hien đai, đien anh cung bat đau đuoc nguoi Viet Nam thuc hien. Tiep đo sau su chia cat đat nuoc, đien anh Viet Nam tai hai mien đeu co nhung huong phat trien rieng cung voi nhung anh huong tu ben ngoai la hai nen đien anh mien Bac va đien anh mien Nam. Sau nhung nam 1975 nen đien anh Viet Nam do nha nuoc thuc hien. Toi giai đoan Đoi Moi, tu nhung nam 1986 su tham gia cua tu nhan vao linh vuc đien anh đa tao ra dong phim my an lien, dong phim nay thinh hanh trong nhung nam đau cua thap niem 1990 va tu ket thuc vai tro cua minh tu nhung nam 1995 nhuong cho cho dong phim đuong đai Viet Nam.


= My thuat =

Nen my thuat bat đau voi đieu khac co đuoc the hien tren mat trong đong Đong Son cua cu dan Lac Viet, trai qua cac thoi ky cung voi nhung anh huong tu ben ngoai đa tao ra nen đieu khac Viet Nam phat trien ruc ro vao cac thoi Ly, Tran, Le qua cac cong trinh ton giao va cung đien cac vuong trieu. Ben canh cac cong trinh kien truc va đieu khac cua nguoi Viet thi nen đieu khac kien truc Viet Nam đuoc bo sung cac ky thuat tinh xao trong viec xay dung cac cong trinh ton giao tin nguong cua nguoi Cham va nguoi Khmer Nam Bo.

Hoi hoa xuat hien muon hon voi tranh lua, tranh truyen than, tranh tho, tranh chan dung, tranh son mai, tranh khac go, hoi hoa cung đinh va dong tranh dan gian Viet Nam gom tranh Tet, tranh Đong Ho, tranh Hang Trong. Đe tai tranh dan gian thuong gian di va gan gui voi đoi song dan da, moi buc tranh đeu co y nghia tuong trung va đeu đuoc cach đieu hoa. Cung voi cac mon nghe thuat hien đai khac, my thuat hien đai Viet Nam cung co nhung buoc tien dai tu đau the ky 20 voi anh huong cua nghe thuat phuong Tay thoi Phap thuoc, voi cac truong phai lang man, hien thuc, an tuong, truu tuong, sieu thuc,...mac du chiu nhieu anh huong cua phuong Tay nhung khuynh huong my thuat hien đai cua Viet Nam van gan lien voi lich su đat nuoc.


= San khau =

Su ra đoi va phat trien cua san khau dan gian Viet Nam gan lien voi đoi song nong nghiep, mua roi nuoc la nghe thuat dan gian cua nguoi nong dan lam ruong nuoc o vung đong bang Bac Bo, thuong đuoc bieu dien trong dip hoi he, nhung luc nong nhan, mua roi nuoc la mot nghe thuat tong hoa giua cac nghe thuat đieu khac, son mai, am nhac, hoi hoa va van hoc. Cung voi mua roi nuoc la cac mon nghe thuat cheo, tuong, cai luong gop phan lam phong phu nen san khau co truyen Viet Nam. Tu đau the ky 20, cung voi nhung anh huong cua san khau phuong Tay, nghe thuat san khau hien đai Viet Nam đuoc bo sung them cac mon nghe thuat kich, hai kich, xiec, ao thuat, mua, ballet, opera,...


= Am nhac =

Am nhac co truyen Viet Nam cung co truyen thong lau đoi, bat đau voi chau van, quan ho, ca tru, hat vi, dan ca, vong co, nhac cung đinh,...cua nguoi Viet va ben canh đo la am nhac dan gian cua cac dan toc khac nhu hat luon cua nguoi Tay, hat Sli cua nguoi Nung, hat Khan cua nguoi E Đe, hat du ke cua nguoi Khmer...Cung voi cac mon nghe thuat hien đai khac, nen am nhac hien đai Viet Nam tu nhung nam 1930 đuoc hinh thanh va phat trien đen ngay nay đuoc goi la tan nhac Viet Nam voi cac dong nhac tien chien, nhac đo, tinh khuc 1954-1975, nhac vang, nhac hai ngoai va nhac tre. Tinh đen thang 12 nam 2013, 6 trong so cac hinh thuc am nhac co truyen Viet Nam la dan ca quan ho, ca tru, nha nhac cung đinh Hue, hat xoan, Khong gian van hoa Cong Chieng Tay Nguyen (bao gom ca am nhac Cong Chieng) va đon ca tai tu đuoc UNESCO vinh danh la kiet tac di san truyen khau van hoa phi vat the cua nhan loai (o Viet Nam cung thuong goi la Di san van hoa phi vat the cua the gioi).


Chu thich Sach tham khao An Nam phong tuc sach, Mai Vien Đoan Trien, Nha xuat ban Ha Noi 2008
Cac khia canh van hoa Viet Nam, Nguyen Thi Thanh Binh - Dana Healy, Nha xuat ban The gioi 2006
Co so van hoa Viet Nam, Tran Quoc Vuong (chu bien), Nha xuat ban Giao duc 2009
Le hoi Viet Nam, Vu Ngoc Khanh, Nha xuat ban Thanh Nien 2008
Mot huong tiep can van hoa Viet Nam, Ho Lien, Nha xuat ban Van Hoc 2008
Nguoi Viet Đat Viet, Toan Anh - Cuu Long Giang, Nha xuat ban Van Hoc 2003
Noi ve mien Nam, Ca tinh mien Nam, Thuan phong my tuc Viet Nam, Son Nam, Nha xuat ban Tre 2009
Viet Nam phong tuc, Phan Ke Binh, Nha xuat ban Van Hoc 2005
Viet Nam van hoa su cuong, Đao Duy Anh, Nha xuat ban Van hoa Thong tin 2003
Viet Nam van minh su cuong, Le Van Sieu, Nha xuat ban Thanh Nien 2004


Lien ket ngoai Vietnamese literature tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)