Chu nhat buon (phien ban goc tieng Hungary: Szomoru Vasarnap; tieng Anh: Gloomy Sunday), con đuoc biet đen la "Bai ca tu sat Hungary", la mot ban nhac noi tieng đuoc soan nhac boi nhac si duong cam nguoi Hungary ten Rezso Seress vao nam 1933 đe dien ta tam trang that tinh cua minh. Nhung Seress khong ngo rang bai hat cua ong bi "ket toi" la nguyen nhan lam cho hang tram nguoi tu tu. Vi the, no đuoc menh danh la "Bai hat chet choc". Pham Duy đa viet loi tieng Viet cho bai hat nay va cung lay ten "Chu nhat buon".
Loi bai hat ban đau la tu “Vege a vilagnak” (The world is ending, tieng Viet: The gioi đang ket thuc) noi ve noi tuyet vong do chien tranh gay ra,  bai hat ket thuc bang mot loi cau nguyen ve toi loi cua con nguoi. Thi si Laszlo Javor đa viet lai loi cho bai hat nay va đat ten cho no la Szomoru vasarnap (Sad Sunday), trong đo nhan vat chinh muon tu tu sau cai chet cua nguoi yeu. Cuoi cung loi bai hat thu hai tro nen pho bien hon trong khi loi bai hat truoc ve co ban đa bi lang quen. Bai hat đuoc thu am lan đau tien bang tieng Hungary boi  Pal Kalmar vao nam 1935.
"Chu nhat buon" lan đau tien đuoc thu am bang tieng Anh boi Hal Kemp vao nam 1936 voi loi nhac cua Sam M. Lewis, va đuoc thu am lai trong cung nam boi Paul Robeson, voi loi nhac viet lai boi Desmond Carter. No tro nen noi tieng khap nhung noi noi tieng Anh sau khi mot phien ban cua Billie Holiday đuoc phat hanh vao nam 1941. Loi bai hat cua Lewis co đe cap đen tu tu va hang thu am đa mo ta no la "Bai ca tu sat Hungary" (tieng Anh: Hungarian Suicide Song). Co mot truyen thuyet thanh thi lap đi lap lai cho rang nhieu nguoi đa tu tu khi nghe bai hat nay, đac biet la nguoi Hungary.


Hoan canh ra đoi Mot chieu buon cuoi nam 1932, bau troi Paris that am đam, mua nang hat va lanh leo. Nhac si duong cam Rezso Seress ngoi choi đan duong cam ben cua so. Mot giai đieu chot xuat hien trong đau ong va nua tieng đong ho sau, bai Szomoru Vasarnap ra đoi.
Bai hat cua ong noi ve tam trang đau kho cua mot nguoi that tinh "ngoi mot minh, nghe hoi mua" va "đoi cho khong nguoi ngoai" va cuoi cung la "chu nhat nao, toi im hoi... đen voi toi thi muon roi".
Bai hat ban đau bi cac hang thu bang tu choi vi "nhac va loi qua buon tham". Phai mat vai thang troi, Seress moi tim đuoc mot hang bang đia nhan loi mua bai hat đo va phat hanh tai nhieu thanh pho lon tren the gioi.


Nhung anh huong cua bai hat Khi bai hat đuoc tung ra thi truong, bat đau xuat hien nhung chuyen ki la. Tai Berlin (Đuc), mot thanh nien sau khi nghe bai hat đa phan nan voi ban be rang anh ta bi am anh boi giai đieu va ca tu cua no. Anh ta roi vao trang thai tram cam ma khong sao thoat ra đuoc. Cuoi cung anh ta dung sung ban vao đau tu van.
Vai ngay sau, cung tai Berlin, nguoi ta phat hien mot co gai treo co tu tu va duoi chan co la bai Szomoru Vasarnap. Bao chi bat đau loan tin ve hien tuong nay, va lien tiep cac vu an tuong tu xay ra o nhieu noi tren the gioi nhu Hungary, Phap, My. Ban than Seress cung rat kinh ngac va khong tin vao đieu nay.
Nhung khi nguoi ta thong ke đuoc hang tram vu tu tu khap the gioi co lien quan đen bai hat cua Seress thi ong bat đau hoang so thuc su.
Lenh cam luu hanh bai hat đa đuoc nhieu nuoc đua ra. Nhung cang cam thi bai hat cang noi tieng va danh sach nhung nan nhan ngay cang dai them, o moi lua tuoi, nganh nghe, mau da...
Co toi 15 quoc gia đam đon kien tac gia Seress buoc toi ong co lien quan đen nhung cai chet đo.
Con sot ve bai hat len đen đinh điem vao nam 1936. Bat chap lenh cam, ban copy cua bai hat đuoc bay ban khap noi tren đuong pho Paris. Nhung loi đon đai lam cho nhieu ban nhac va ca si khong dam hat bai hat "chet choc" nay.
Nhac si Seress sau đo đa co gang thu hoi bai hat cua minh nhung khong thanh cong. Sau khi The chien II cham dut, ong tro lai lam nhac nhung khong co tac pham "Than chet" nao nhu the nua. Nam 1968, ong tu tu.


Giai ma đieu bi mat Cac nha nghien cuu cho biet am nhac, đien anh, tro choi... co the tac đong đen tam ly cua con nguoi, nhung khong phai la quyet đinh. Thoi ky đo, My va chau Au đang trong giai đoan phat trien cong nghiep. Boi canh xa hoi bi khung hoang kinh te sau Chien tranh the gioi thu nhat, nan that nghiep gia tang, hau qua cua chien tranh gay ra su chet choc, thuong vong... Su khung hoang xa hoi sau rong nay đuoc the hien ro net voi su len ngoi cua hoc thuyet hien sinh. Đieu nay tac đong manh len tam ly cua dan chung va đay nhieu nguoi trong so ho roi vao trang thai mat phuong huong, tram cam, that vong trong cuoc song.
Trong boi canh đo chi can them mot tac đong nho tu ben ngoai nhu am nhac, phim anh... co noi dung buon tham la co the đay ho đen mot quyet đinh tieu cuc.
Bai hat rat am đam nay chinh la "giot nuoc lam tran ly". Them nua la su cong huong theu det cua du luan đa tao nen cai "mot tu tu" vao thoi ky đo.
Cac nha tam ly hoc cho rang hien tuong tu tu thoi ky đo la do boi canh xa hoi khung hoang tac đong manh len tam ly con nguoi va ban than bai hat nay, cung nhu cai chet cua tac gia chi la mot bieu hien be mat cua cuoc khung hoang đo.
Thuc te cho thay, sau Chien tranh the gioi thu hai, khong con hien tuong tu tu vi bai hat nua. Lenh cam bai hat nay cung đa bi bai bo tu lau.


Xem them Bat chuoc tu sat mot cach mu quang


Lien ket ngoai CHU NHAT BUON (Rezso Seress) - Loi Viet Pham Duy - Khanh Ly
Sinead O'Connor - Gloomy Sunday


Tham khao