Ve Trung Quoc (ten goc tieng Anh: On China) la mot cuon sach phi hu cau nam 2011 cua Henry Kissinger, cuu Co van An ninh Quoc gia va Ngoai truong Hoa Ky. Cuon sach la mot phan no luc tim hieu chien luoc ngoai giao va chinh sach đoi ngoai cua Trung Quoc trong hon 3.000 nam qua, co gang cung cap mot cai nhin chan thuc ve cac nha lanh đao Đang Cong san Trung Quoc. Kissinger đuoc coi la mot trong nhung nha ngoai giao noi tieng nhat the ky 20, la nguoi đinh hinh chinh sach đoi ngoai cua Hoa Ky tu nam 1969 đen nam 1976. Ong cung co tieng nho vai tro thiet yeu trong moi quan he Trung–My duoi thoi chinh quyen Nixon, đac biet la trong chuyen tham Trung Quoc nam 1972 cua vi tong thong.
Cuon sach cua Kissinger tap trung vao lich su Trung Quoc thong qua viec suy xet cac chinh sach đoi ngoai, nhat la thong qua thuong hieu chinh tri thuc dung cua rieng tac gia. Ve Trung Quoc bat đau bang cach xem xet cac quan điem lich su cua Trung Quoc ve hoa binh, chien tranh va trat tu quoc te roi so sanh chung voi loi tiep can chinh sach ngoai giao cua Hoa Ky. Cuon sach ke ve cach ma cuoc đung đo bien gioi Trung–Xo buoc Trung Quoc phai can nhac xay dung moi quan he voi Hoa Ky. Kissinger ghi lai nhung kinh nghiem cua ban than khi sap xep chuyen tham nam 1972 cua Nixon, bao gom nhung tuong thuat xac thuc ve ban chat cua Mao Trach Đong va tinh cach cua Chu An Lai. Phan cuoi cua cuon sach huong đen tuong lai moi quan he Trung–My, phe phan nhung rao can ngan Hoa Ky va Trung Quoc phat trien quan he đoi ben cung co loi, đong thoi canh bao ve hau qua cua mot cuoc chien tranh lanh khac.
Ve Trung Quoc ket hop lich su thuan tuy, thao luan chinh sach đoi ngoai voi nhung kinh nghiem ca nhan cua Kissinger khi lam viec o Trung Quoc. No khong hoan toan la mot cuon tu truyen, hoi ky hay chuyen khao, nhung co the coi la su pha tron giua mot phan hoi tuong, mot phan suy tu, mot phan lich su, mot phan kham pha cuoc đoi va nhung trai nghiem ve Trung Quoc cua Kissinger. Ke tu lan đau phat hanh vao nam 2011, Ve Trung Quoc đa nhan đuoc nhieu đanh gia đa dang. Voi viec cuon sach nhan đuoc phan hoi khac nhau tu mot vai ca nhan va to bao, phan ung danh cho Kissinger la phan cuc.


Boi canh = Henry A. Kissinger =
Ve Trung Quoc la cuon sach thu 13 do Henry Kissinger viet. No đuoc Kissinger hoan thanh vao nam 2011 o tuoi 88, 34 nam sau khi ong thoi giu chuc vu trong he thong chinh tri Hoa Ky. Kissinger la mot nha khoa hoc chinh tri nguoi Hoa Ky goc Đuc, nguoi đau tien giu ca hai chuc vu Co van An ninh Quoc gia va Ngoai truong. Ong đuoc trao bang tien si tai Harvard nam 1954, va nhanh chong chuyen sang he thong chinh tri Hoa Ky lam viec ben canh nhung nguoi nhu Nelson Rockefeller, Chester Bowles va Lucius Clay. Cho đen nam 1986, Kissinger đa sat canh cung Rockerfeller trong nhieu đe an khac nhau. Nam 1968, an tuong truoc su chuyen nghiep cua Kissinger, Rockerfeller ngo loi voi Nixon, đe bat nguoi đong su len lam tro ly tong thong ve cac van đe an ninh quoc gia. Kissinger tro thanh Co van An ninh Quoc gia vao nam 1969 va Ngoai truong Hoa Ky vao nam 1973.


= Moi quan he Trung–My =
Moi quan he Trung–My sau Chien tranh the gioi thu hai mang tinh gia truong va tuong đoi huu nghi. Tuy nhien, moi quan he nay ran nut trong giai đoan 1949–1950, khi nhung nguoi Cong san đuoc nong dan hau thuan, đanh bai chinh quyen Quoc dan đang cua Tuong Gioi Thach roi thanh lap Cong hoa Nhan dan Trung Hoa vao ngay 1 thang 10 nam 1949. Cang thang he tu tuong giua Hoa Ky va Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tro nen toi te hon khi Hoa Ky tham chien chong lai va tham chi đe doa tan cong hat nhan Trung Quoc trong Chien tranh Trieu Tien va Khung hoang eo bien Đai Loan lan 2. Cuoc noi day o Tay Tang va vu thu nguyen tu đau tien cua Trung Quoc vao nam 1964 cang lam cang thang them moi quan he Trung–My, voi nhung hinh anh đai dien noi bat ma nguoi My muong tuong ve Trung Quoc, xoay quanh hanh đong xam luoc, chu nghia banh truong va chu nghia cuc đoan. Chi khi cang thang Trung–Xo co ban leo thang thanh xung đot bien gioi Trung–Xo nam 1969 va cac moi đe doa hat nhan tu Moskva xuat hien lien sau đo, Trung Quoc moi nhin sang Hoa Ky. Voi cung mot ke thu chung la Lien Xo, Trung Quoc va Hoa Ky đieu chinh chinh sach va tien hanh tai thiet moi quan he ngoai giao vao nam 1970. Duoi thoi Nixon, Henry Kissinger đa binh thuong hoa quan he giua Hoa Ky va Trung Quoc bang cach ket noi voi cac quan chuc Trung Quoc cap cao; mo rong canh cua Hoa Ky voi Trung Quoc. Kissinger chinh la nguoi sap xep mot cuoc hop bi mat o Trung Quoc vao nam 1971 va chuyen tham Trung Quoc nam 1972 cua Richard Nixon. Hoi nghi thuong đinh nam 1972 giua Hoa Ky va Trung Quoc đa mo ra cho hai quoc gia co hoi giao tiep, thuong mai va thong nhat mot so nguyen tac ung xu quoc te.


Noi dung Ve Trung Quoc la su ket hop cua lich su thuan tuy, tuong thuat ca nhan, phan tich va phan anh chinh tri, đuoc bien soan thanh 17 chuong. Mot nha phe binh đa mo ta cuon sach la mot "no luc đe giai thich thuat ngoai giao Trung Quoc cho đoc gia My, xem xet tien trinh quan he Trung–My, va giai quyet mot cach nhanh chong ma sac sao nhung thach thuc trong viec duy tri moi quan he tuong tac đoi ben cung co loi."
Trong vai chuong đau, Kissinger cung cap quan điem lich su va nhung y niem ve quan he quoc te cua Trung Quoc. Ong tap trung vao đuong loi chinh tri thuc dung cua nguoi Trung Quoc va cuon Binh phap Ton Tu. Kissinger tuyen bo rang trong suot hang ngan nam, Trung Quoc la "trung tam" the gioi, đuoc bao quanh boi nhieu quoc gia nho be, tam thuong va moi đe doa xam luoc tu cac quoc gia nay buoc nguoi Trung Quoc phai xay dung mot bo khung tu tuong chien luoc. Ong mo ta niem tin cua nguoi Trung Quoc ve viec quoc gia cua ho la trung tam va chuan muc van minh toan cau. Kissinger xem xet nhung kho khan trong va ngoai nuoc bao truoc su phat trien cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Zachary Keck tu E-International Relations đa viet "Đieu nay giup truyen tai tinh lien tuc trong chinh sach đoi ngoai cua Trung Quoc, o mot muc đo nao đo, goi y rang co mot so kha nang du đoan truoc đuoc hanh đong cua Bac Kinh."
Kissinger gioi thieu he tu tuong, khat vong, chien thuat cua Mao Trach Đong va hanh trinh nha lanh đao nay tim kiem loi the tam ly. Ong đe cap đen cach mon co vay đinh huong cac giao tranh quan su cua Trung Quoc va anh huong len vi tri cua ho trong chien tranh lanh. Kissinger tiep tuc chu đe Chien tranh Lanh bang cach tom tat đong co cua Hoa Ky, Trieu Tien, Trung Quoc va Lien Xo, xem xet ngoai giao tam giac va nguyen nhan cua Chien tranh Trieu Tien. Ong đua ra quan điem rang ket qua cua chien tranh lanh la mot that bai cho tat ca cac ben lien quan.
Con đuong hoa giai giua Hoa Ky va Trung Quoc đuoc trinh bay chi tiet. Kissinger thao luan ve boi canh chinh tri va quoc te dan đen cuoc gap Mao Trach Đong cua Tong thong Nixon. Ong ke lai cuoc thao luan giua Mao Trach Đong va Nixon, cuoc đoi thoai Nixon–Chu An Lai cung nhieu cuoc tro chuyen khac nua truoc khi hai nha lanh đao Trung Quoc qua đoi vao nam 1976. Qua trinh xem xet nhung nhan vat chinh tri hang đau Trung Quoc va van đe ma ho phai đoi mat cho phep nguoi đoc "nhin qua vai cua cac chinh tri gia theo truyen thong cua Chu nghia Hien thuc Co đien." Kissinger tiet lo Chu An Lai la nguoi thuc đay nhu cau hien đai hoa Trung Quoc truoc khi qua đoi. Ong đa xem xet nhung di san ma ca Mao Trach Đong va Chu An Lai đe lai.
Su troi day cua Đang Tieu Binh đuoc ban o nhung chuong sau cua cuon sach, tiet lo hanh trinh nha lanh đao nay cai cach va mo cua Trung Quoc hieu qua. Ve Trung Quoc chi ra cach ma Đang Tieu Binh trung hoa quan he voi Hoa Ky va cung co noi bo Trung Quoc đe ngan chan su lan rong anh huong cua Lien Xo. Kissinger ghi lai cai chet cua mot so lanh đao Trung Quoc nhu Hoa Quoc Phong. Ong mieu ta cach Trung Quoc ap dung loi tiep can 3 the gioi đe phan hoi cac moi quan he quoc te.
Phan sau cua Ve Trung Quoc đe cap đen moi quan he giua Trung Quoc va Hoa Ky duoi thoi Tong thong Clinton trong nhung nam 1990, su tan ra cua Lien Xo va Khung hoang eo bien Đai Loan lan 3. Nhung su kien trong nam 2011 (thoi điem Kissinger viet cuon sach) đuoc đanh gia, cung cap mot cai nhin lac quan ve vai tro quoc te cua Trung Quoc. Kissinger cung neu ro nhung linh vuc ma Trung Quoc va Hoa Ky bat đong trong moi truong quoc te hien đai.
Phan cuoi cua Ve Trung Quoc xem xet tuong lai cua Trung Quoc va Hoa Ky trong moi quan he giua hai quoc gia. Kissinger cho rang Trung Quoc se tiep tuc vai tro sieu cuong, so sanh moi quan he giua Trung Quoc va Hoa Ky voi moi quan he giua Anh va Đuc truoc Chien tranh the gioi thu hai. Kissinger hoan thanh viec xem xet cac linh vuc hien thoi lam xoi mon kha nang tao ra moi quan he đoi ben cung co loi giua Hoa Ky va Trung Quoc, chi ra rang Hoa Ky nen tim cach xem xet va thau hieu ban chat chinh tri Trung Quoc nhu ong tung lam voi hon 30 chuyen tham Trung Quoc.


Phan hoi Ve Trung Quoc nhan đuoc nhieu đanh gia khac nhau ke tu khi phat hanh vao nam 2011. Đa co nhung đanh gia, phe binh, nhan xet tu nhieu to bao va tap chi danh tieng. Chung phe binh quan điem, tinh khach quan cua Kissinger va noi dung cuon sach ma ong viet.


= Khen ngoi =
Donald S. Zagoria tu Đai hoc Columbia coi Ve Trung Quoc la mot "thanh tuu đang ke", "chac chan se lam tang them danh tieng cho Kissinger voi tu cach la mot trong nhung nha tu tuong chien luoc hang đau Hoa Ky." Ong cho rang cuon sach co nhieu khia canh voi nhieu phan khac nhau nham đat đuoc mot so ket qua cu the. Zagoria phan anh viec cuon sach đa co gang thau hieu thuat ngoai giao va chinh sach đoi ngoai cua Trung Quoc khi con la mot đe quoc lan khi đa tro thanh mot quoc gia hien đai, đong thoi la "mot phan hoi ky, mot phan phan anh va mot phan ban ghi nho cho cac nha hoach đinh chinh sach Hoa Ky ve cach đat đuoc moi quan he hop tac voi sieu cuong đang len nay." Kissinger đuoc ca ngoi vi cach tiep can Trung Quoc cua ong la rat thuc te va than trong, va theo đanh gia cua Zagoria, cuon sach se la vo gia đoi voi sinh vien chinh sach đoi ngoai My chuyen ve quan he giua Trung Quoc va Hoa Ky.
Nha su hoc Rana Mitter tu Đai hoc Oxford, chuyen ve lich su Trung Hoa Dan quoc, coi cuon sach cua Kissinger la mot cai nhin uyen bac va nha nhan ve sieu cuong moi. Trong bai đanh gia cua minh, Mitter viet ve su tuoi nguyen cua phan lich su trong cuon sach vi no đuoc viet boi "mot nhan vat cap cao nhat con song co mat tai cuoc hop nam 1971." Mitter cho biet ong bi an tuong boi nhung loi tuong thuat ve tinh cach "mia mai" cua Mao Trach Đong hay "sac sao" cua Chu An Lai. Mitter tin rang Kissinger "đa the hien mot tam nhin dai han ma ngay nay it chinh tri gia cua bat ky quoc gia nao co the sanh đuoc."
Cay viet Los Angeles Times, Linda Mathews, danh cho Ve Trung Quoc nhung đanh gia tich cuc. Mathews quang ba cuon sach la su pha tron nhung phan tich chien luoc cua Hoa Ky ve Trung Quoc, Hoa Ky va Lien Xo, nhieu thong tin va đu chan thuc. Tuy nhien, co cung bi an tuong truoc viec Kissinger tiet lo "nhung chi tiet trong cac cuoc gap cua ong voi gioi lanh đao Đang Cong san Trung Quoc." Nguoi yeu thich lich su chinh tri se "han hoan" khi xem xet lai nhung quan niem thieu chinh xac, nhung loi lam va nhung co hoi bi bo lo đa lam ran nut moi quan he giua Trung Quoc va Hoa Ky truoc chuyen tham Trung Quoc lich su cua Nixon. Ngoai ra, theo Mathews, đoi voi đoc gia binh dan, cuon sach cung cap "loi ke hap dan, thu vi va đoi khi mang tinh tam phao ve cac cuoc gap giua Kissinger voi nhung nha lanh đao oai nghiem nhat Trung Quoc."


= Chi trich =
Cuu truong ban phe binh cua New York Times, Michiko Kakutani, xem Ve Trung Quoc nhu la mot bien phap bao ve hinh anh truoc cong chung cua Kissinger, đong thoi ha thap tac đong cua gioi lanh đao Trung Quoc đoi voi thuong dan. Kakutani xac đinh Ve Trung Quoc la mot cuon sach "đoi khi sai trai", co gang đe cap đen vai tro cua Kissinger trong viec ket noi Nixon voi Trung Quoc trong khi cung cap nhung chi tiet ve lich su Trung Quoc, cung nhu chinh sach va thai đo cua nuoc nay voi phuong Tay. Tuy nhien, ba cho rang khi Kissinger viet ve cac thoa thuan cua minh voi Trung Quoc, ong đa co gang đanh bong di san ca nhan voi tu cach la Co van An ninh Quoc gia va Ngoai truong Hoa Ky duoi thoi Nixon. Kakutani cung lam sang to viec Kissinger em nhe phi ton mang nguoi, suot nhung nam thang cam quyen tan nhan keo dai hang thap ky cua Mao Trach Đong. Ngoai ra, theo Kakutani, Kissinger con đat cau hoi ve hau qua cua nhung no luc gay suc ep len van đe nhan quyen tai Trung Quoc ma Hoa Ky thuc hien gan đay. Ba ​​cho la Kissinger đang "lanh lung ung dung" truoc hang trieu mang nguoi bi tuoc đoat thoi Mao Trach Đong, the hien su thieu hieu biet va ngay tho ve Mao Trach Đong duoi nhieu huyen thoai ma ong ta tu tao ra cho chinh minh.
Mot bai đanh gia đuoc xuat ban boi The Economist, đa len an Ve Trung Quoc la mot tac pham khong chinh xac, co van đe lien quan đen lich su va cac quyet đinh đoi ngoai cua Trung Quoc. Bai đanh gia cho la cuon sach bi hoen o boi buc tranh tang boc ma Kissinger ve ve chinh sach đoi ngoai cua Trung Quoc, thu đuoc dan dat boi cac chien luoc gia bac thay, co tinh toan va hieu qua. Đieu nay mau thuan voi viec Trung Quoc tham gia Chien tranh Trieu Tien đe roi phai trai qua hai nam chien tranh va vai nam bi co lap. Bai đanh gia cung đe xuat rang Kissinger it can nhac đen viec Mao Trach Đong va Chu An Lai la nhung nguoi cong san bi anh huong boi su thich nghi cua Mao Trach Đong voi Chu nghia Marx–Lenin, the hien trong chinh sach đoi ngoai va cau truc chinh tri Trung Quoc. No che bai Kissinger la "mo ho đen đang that vong" trong nhung phan cuoi cua cuon sach, noi ong co gang tra loi mot cau hoi ve tuong lai moi quan he Trung–My: "Lieu su troi day cua Trung Quoc nhu mot sieu cuong co chac chan se mo đuong cho cuoc xung đot voi Hoa Ky?" Thay vi đua ra cau tra loi dut khoat ve cach tranh lap lai xung đot, Kissinger lai nhin nguoc ve moi quan he giua Đuc va Anh hoi the ky truoc.
Jasper Becker, tac gia kiem nha binh luan nguoi Anh, chi trich cuon sach cua Kissinger vi khong giai quyet đuoc cau hoi quan trong: "Tai sao va lam the nao Tong thong Richard Nixon quyet đinh viec bao ve Trung Cong la vi loi ich cua Hoa Ky?" Becker cho rang Kissinger đa khong noi ro ly do chinh xac tai sao Hoa Ky tin la ho phai bao ve Trung Quoc khoi mot cuoc chien tranh voi Lien Xo. Ong phan bac ly do ung ho Trung Quoc ma Kissinger neu ra trong cuon sach, rang: Lien Xo la mot cuong quoc banh truong va hieu chien hon Trung Quoc. Becker tin la viec Trung Quoc gui quan đen Trieu Tien, Viet Nam, Mien Đien va Campuchia, đong thoi tai tro huan luyen luc luong noi day o cac quoc gia khac cung the hien tham vong xam luoc tuong đuong Lien Xo. Ngoai ra, Becker con phan nan ve cach ma Kissinger nhan xet gioi lanh đao Trung Quoc, khi mac nhien thua nhan moi thu ma ho noi va lam. Becker tuyen bo "khong to mo chut nao ca, Kissinger chang bao gio nhin ra sau buc man." Ong đinh ninh la "nguoi Trung Quoc chang the ngo ho may man đen muc tim đuoc mot đoi tac ngay tho va vang loi nhu Kissinger."


Xem them Mao chu tich ngu luc
Crisis: The Anatomy of Two Major Foreign Policy Crises
Trat tu the gioi


Tham khao Lien ket ngoai After Words phong van Kissinger ve tac pham Ve Trung Quoc, ngay 13 thang 6 nam 2011