Tai chinh ca nhan la viec quan ly tai chinh ma moi ca nhan hoac mot gia đinh thuc hien đe lap hau bao, tiet kiem va chi tieu cac nguon tien mat theo thoi gian, co tinh đen cac rui ro tai chinh va cac su kien trong tuong lai. Khi lap ke hoach tai chinh ca nhan, ca nhan se xem xet su phu hop voi nhu cau cua minh ve mot loat cac san pham ngan hang (tai khoan tiet kiem, vang lai, the tin dung va cac khoan cho vay tieu dung) hoac đau tu ca nhan (thi truong chung khoan, trai phieu, quy tuong ho) va bao hiem (bao hiem nhan tho, bao hiem y te, bao hiem tai nan) hoac tham gia va giam sat cac ke hoach huu tri, tro cap an sinh xa hoi, va quan ly thue thu nhap.


Lich su Truoc khi chuyen nganh tai chinh ca nhan đuoc phat trien, nhieu chuyen nganh lien quan chat che đen no, chang han nhu kinh te gia đinh, va kinh te tieu dung đa đuoc giang day o cac truong khac nhau nhu la mot phan cua nen kinh te gia đinh trong hon 100 nam. Cac nghien cuu som nhat đuoc biet đen trong tai chinh ca nhan đa đuoc thuc hien vao nam 1920 boi Hazel Kyrk. Bai luan van cua co tai Đai hoc Chicago đa đat nen mong cho kinh te hoc tieu dung va kinh te gia đinh. Margaret Reid, giao su Kinh te gia đinh cua cung mot truong đai hoc, đuoc cong nhan la mot trong nhung nguoi tien phong trong nghien cuu hanh vi nguoi tieu dung va hanh vi cua ho gia đinh.
Nam 1947, Herbert A. Simon, nguoi đoat giai Nobel, goi y rang nguoi ra quyet đinh khong phai luc nao cung đua ra quyet đinh tai chinh tot nhat vi nguon luc giao duc han che va so thich ca nhan. Nam 2009, Dan Ariely goi y cuoc khung hoang tai chinh nam 2008 cho thay con nguoi khong phai luc nao cung co nhung quyet đinh tai chinh hop ly va thi truong khong nhat thiet phai tu đieu chinh va khac phuc bat ky su mat can bang nao trong nen kinh te.

Vi vay, giao duc tai chinh ca nhan la can thiet đe giup mot ca nhan hoac mot gia đinh đua ra quyet đinh tai chinh hop ly trong suot cuoc đoi cua ho. Truoc nam 1990, cac nha kinh te hoc chinh va giang vien kinh doanh hau nhu khong quan tam đen tai chinh ca nhan. Tuy nhien, mot so truong đai hoc My nhu Đai hoc Brigham Young, Đai hoc Iowa State va Đai hoc San Francisco đa bat đau cung cap cac chuong trinh giao duc tai chinh trong ca hai chuong trinh đai hoc va sau đai hoc trong 30 nam qua. Cac to chuc nay đa xuat ban mot so tac pham trong cac tap chi nhu Tap chi Tu van Tai chinh va Ke hoach va Tap chi Tai chinh Ca nhan. Nghien cuu ve tai chinh ca nhan dua tren mot so ly thuyet nhu ly thuyet trao đoi xa hoi va andragogy (hoc thuyet nguoi lon). Cac to chuc chuyen nghiep nhu Hiep hoi khoa hoc gia đinh va nguoi tieu dung Hoa Ky va Hoi đong My ve Quyen loi Nguoi tieu dung bat đau đong mot vai tro quan trong trong viec phat trien linh vuc nay tu nhung nam 1950 đen nam 1970. Viec thanh lap Hiep hoi Giao duc Ke hoach va Tu van Tai chinh (AFCPE) nam 1984 tai Đai hoc Bang Iowa va Hoc vien Dich vu Tai chinh (AFS) nam 1985 đa đanh dau mot cot moc quan trong trong lich su tai chinh ca nhan. Tham du cua hai hiep hoi chu yeu đen tu cac giang vien va sinh vien tot nghiep tu cac truong cao đang kinh doanh va kinh te gia đinh. AFCPE đa cung cap mot so giay chung nhan cho cac chuyen gia trong linh vuc nay nhu Tu van vien Tai chinh (AFC) va Certified Counsellors Housing (CHC). Trong khi đo, AFS hop tac voi Certified Financial Planner (CFP Board).
Do nhung lo ngai ve kha nang tai chinh cua nguoi tieu dung đa tang len trong nhung nam gan đay, đa co nhieu chuong trinh giao duc xuat hien, cung cap cho nhieu đoi tuong hoac cho mot nhom nguoi cu the nhu thanh nien va phu nu. Cac chuong trinh giao duc thuong đuoc goi la "hieu biet ve tai chinh". Tuy nhien, khong co chuong trinh giang day chuan cho giao duc tai chinh ca nhan cho đen sau cuoc khung hoang tai chinh nam 2008. Hoi đong Tu van cua Tong thong Hoa Ky ve Kha nang Tai chinh đuoc thanh lap nam 2008 nham khuyen khich su hieu biet ve tai chinh trong so nguoi My. No cung nhan manh tam quan trong cua viec phat trien mot tieu chuan trong linh vuc giao duc tai chinh.


Len ke hoach tai chinh ca nhan Yeu to chinh cua tai chinh ca nhan la lap ke hoach tai chinh, đo la mot qua trinh nang đong đoi hoi giam sat thuong xuyen va đanh gia lai. Noi chung, no bao gom 5 buoc:

Đanh gia: Tinh hinh tai chinh cua mot ca nhan đuoc đanh gia bang cach bien soan cac ban bao cao tai chinh đon gian bao gom bang can đoi ke toan va bao cao thu nhap. Bang can đoi ke toan ca nhan liet ke cac gia tri cua tai san ca nhan (vi du: o to, nha o, quan ao, co phieu, tai khoan ngan hang) cung voi no ca nhan (vi du: no the tin dung, khoan vay ngan hang, the chap). Ban ke khai thu nhap ca nhan liet ke thu nhap ca nhan va chi phi.
Thiet lap muc tieu: Co nhieu muc tieu pho bien, bao gom ca su ket hop cac muc tieu ngan va dai han. Vi du, muc tieu dai han la "nghi huu o tuoi 65 voi gia tri rong ca nhan la $ 1,000,000", trong khi muc tieu ngan han la "tiet kiem cho may tinh moi trong thang toi". Thiet lap cac muc tieu tai chinh giup đinh huong ke hoach tai chinh. Thiet lap muc tieu đuoc thuc hien voi muc đich đap ung cac yeu cau tai chinh cu the.
Lap ke hoach: Ke hoach tai chinh chi tiet lam the nao đe hoan thanh cac muc tieu. No co the bao gom, vi du, giam cac chi phi khong can thiet, tang thu nhap tu viec lam hoac đau tu vao thi truong chung khoan.
Thuc hien: Thuc hien mot ke hoach tai chinh thuong đoi hoi ky luat va su kien tri. Nhieu nguoi nhan đuoc su tro giup tu cac chuyen gia nhu ke toan, nguoi lap ke hoach tai chinh, co van tai chinh va luat su.
Giam sat va đanh gia lai: Theo thoi gian, ke hoach tai chinh la theo doi co the đieu chinh hoac đanh gia lai.
Cac muc tieu tieu bieu ma hau het nguoi lon va thanh thieu nien phai tra het no the tin dung / cho vay sinh vien / vay mua nha / xe hoi, đau tu vao quy huu tri, đau tu vao chi phi hoc đai hoc cho tre em, chi phi y te.


Cac nguyen tac Cac hoan canh ca nhan khac nhau đang ke, lien quan đen mo hinh thu nhap, cua cai va nhu cau tieu dung. Luat thue va tai chinh cung khac nhau giua cac quoc gia, va đieu kien thi truong thay đoi theo đia ly va theo thoi gian. Đieu nay co nghia la nhung loi khuyen thich hop cho mot nguoi co the khong phu hop voi nguoi khac. Mot chuyen gia tu van tai chinh co the đua ra nhung loi khuyen ca nhan trong nhung tinh huong phuc tap cho nhung ca nhan giau co, nhung giao su Harold Pollack cua truong Đai hoc Chicago va nha van tai chinh ca nhan, Helaine Olen, cho rang o Hoa Ky loi khuyen ve tai chinh ca nhan tot đa dan đen mot vai điem đon gian:

Thanh toan so du the tin dung cua ban moi thang, đay đu
Tiet kiem 20% cua thu nhap cua ban
Toi đa hoa đong gop cho cac quy uu đai thue nhu quy huu tri 401(k), tai khoan huu tri ca nhan va ke hoach tiet kiem giao duc 529
Khi đau tu tien tiet kiem:
Khong co gang giao dich tung ma chung khoan rieng le
Tranh cac quy co phi cao va quan ly tich cuc
Tim kiem cac quy tuong ho co chi phi thap, đa dang cao giup can bang giua rui ro va loi nhuan tuong ung voi nam nghi huu cua ban
Neu su dung mot co van tai chinh, yeu cau ho cam ket thuc hien nghia vu uy thac đe hanh đong vi loi ich tot nhat cua ban
Ung ho cho cac chuong trinh bao hiem xa hoi cua chinh phu
Cac gioi han đuoc quy đinh boi luat phap co the khac nhau o moi quoc gia; trong moi truong hop tai chinh ca nhan khong nen bo qua cac nguyen tac hanh vi đung đan: moi nguoi khong nen gan ket voi y tuong ve tien bac, đao đuc khi bi khien trach, va khi đau tu, can duy tri tam nhin dai han trung han tranh rui ro ve loi tuc ky vong cua đau tu.


Cac linh vuc chinh Cac linh vuc chinh cua ke hoach tai chinh ca nhan, theo đe xuat cua Hoi đong Tieu chuan Hoach đinh Tai chinh, la:

Vi the tai chinh: quan tam đen su hieu biet ve cac nguon luc ca nhan hien co bang cach kiem tra gia tri thuc va dong tien mat cua ho gia đinh. Gia tri rong la bang can đoi cua mot nguoi, tinh bang cach cong tat ca cac tai san duoi su kiem soat cua nguoi đo tru đi tat ca cac khoan no cua ho gia đinh tai mot thoi điem. Dong tien mat cua ho gia đinh tong cong tat ca cac nguon thu nhap mong muon trong vong mot nam tru đi tat ca cac chi phi du kien trong cung mot nam. Tu phan tich nay, nguoi lap ke hoach tai chinh co the xac đinh muc đo va thoi điem nao cac muc tieu ca nhan co the đuoc thuc hien.
Bao ve đay đu: hoac bao hiem, phan tich lam the nao đe bao ve mot ho gia đinh khoi nhung rui ro khong luong truoc đuoc. Nhung rui ro nay co the đuoc chia thanh trach nhiem, tai san, tu vong, tan tat, suc khoe va cham soc lau dai. Mot so trong nhung rui ro nay co the đuoc tu bao hiem trong khi hau het se yeu cau mua mot hop đong bao hiem. Xac đinh bao nhieu bao hiem đe co đuoc, voi chi phi hieu qua nhat đoi hoi kien thuc ve thi truong bao hiem ca nhan. Chu doanh nghiep, chuyen gia, van đong vien va nghe si yeu cau cac chuyen gia bao hiem chuyen nghiep đe bao ve ban than ho mot cach đay đu. Vi bao hiem cung đuoc huong mot so loi ich ve thue, viec su dung cac san pham đau tu bao hiem co the la mot phan quan trong trong ke hoach đau tu tong the.
Ke hoach thue: Thong thuong, thue thu nhap la chi phi lon nhat trong mot ho gia đinh. Quan ly thue khong phai la mot cau hoi lieu cac khoan thue se đuoc thanh toan hay khong, va khi nao va bao nhieu. Chinh phu co nhieu uu đai duoi hinh thuc giam thue va tin dung, co the đuoc su dung đe giam ganh nang thue suot đoi. Hau het cac chinh phu hien đai đeu su dung thue luy tien. Thong thuong, khi thu nhap cua mot nguoi tang len, phai tra mot muc thue can bien cao hon. Hieu đuoc lam the nao đe tan dung loi the cua vo so nghi thue khi lap ke hoach tai chinh ca nhan cua ban co the tao ra mot tac đong đang ke.
Muc tieu đau tu va tich luy: lap ke hoach tich luy đu tien đe mua sam lon va cac su kien trong cuoc song la đieu ma hau het moi nguoi cho la ke hoach tai chinh. Nhung ly do chinh đe tich luy tai san bao gom, mua nha hoac xe hoi, bat đau kinh doanh, tra chi phi giao duc va tiet kiem đe nghi huu.
Đat đuoc nhung muc đich nay đoi hoi phai du kien nhung gi ho se chi phi, va khi can rut von. Mot rui ro lon đoi voi ho gia đinh trong viec đat đuoc muc tieu tich luy la ty le tang gia theo thoi gian hoac lam phat. Su dung cac tinh toan gia tri hien tai rong, nha lap ke hoach tai chinh se đe xuat mot su ket hop cua viec phan bo tai san va tiet kiem thuong xuyen đe đau tu vao mot loat cac khoan đau tu. Đe vuot qua ty le lam phat, danh muc đau tu phai co ty suat loi nhuan cao hon, đien hinh se khien danh muc đau tu phai đoi mat voi mot so rui ro. Quan ly rui ro danh muc đau tu thuong đuoc thuc hien thong qua viec phan bo tai san, nham đa dang hoa rui ro va co hoi đau tu. Viec phan bo tai san nay se quy đinh mot khoan phan bo phan tram đuoc đau tu vao co phieu, trai phieu, tien mat va cac khoan đau tu thay the. Viec phan bo cung nen xem xet ho so rui ro ca nhan cua moi nha đau tu, vi thai đo cua rui ro thay đoi tu nguoi nay sang nguoi khac.
Lap ke hoach nghi huu la qua trinh hieu đuoc chi phi sinh hoat khi nghi huu, va lap ke hoach phan phoi tai san đe đap ung bat ky su thieu hut thu nhap nao. Cac phuong phap ve ke hoach nghi huu bao gom loi dung co cau đuoc chinh phu cho phep đe quan ly thue bao gom: cac cau truc ca nhan (IRA) hoac ke hoach huu bong do nha tuyen dung tai tro.
Lap ke hoach bat đong san bao gom viec len ke hoach cho viec đinh đoat tai san cua mot nguoi sau khi chet. Thong thuong, co mot khoan thue do chinh phu tieu bang hoac lien bang thuc hien khi mot nguoi chet. Tranh nhung khoan thue nay co nghia la nhieu tai san cua mot nguoi se đuoc phan phoi cho nhung nguoi thua ke cua ho. Mot nguoi co the đe tai san cua ho cho gia đinh, ban be hoac cac nhom tu thien.
Tri hoan su hai long: Su đap lai cham tre, hoac su thoa man tri hoan la kha nang chong lai su cam do cho phan thuong ngay lap tuc va cho đoi phan thuong sau đo. Đe tao ra su giau co ca nhan, đay la mot trong nhung chia khoa..
Quan ly tien mat: No la linh hon cua ke hoach tai chinh cua ban, cho du ban la mot nhan vien hoac lap ke hoach nghi huu cua ban. Đo la đieu can thiet cho moi nguoi lap ke hoach tai chinh đe biet minh phai tieu ton bao nhieu tien truoc khi nghi huu đe co the tiet kiem đuoc mot khoan tien đang ke. Phan tich nay la mot loi canh bao vi nhieu nguoi trong chung ta nhan thuc đuoc thu nhap cua minh nhung rat it nguoi thuc su theo doi chi phi cua ho.
Xem xet lai Ke hoach Tai chinh đuoc lap ra: Thuong xuyen kiem tra ke hoach tai chinh cua ban. Đanh gia ke hoach tai chinh hang nam cua ban voi chuyen gia giup ban giu đuoc vi tri tot va thong bao ve nhung thay đoi can thiet, neu co, trong nhu cau hoac hoan canh cuoc song cua ban. Ban nen chuan bi tot cho tat ca cac qua bong cong bat ngo ma cuoc song chac chan se nem theo cach cua ban.
Ke hoach Giao duc: Voi lai suat ngay cang tang cua khoan vay cua sinh vien, co mot ke hoach tai chinh thich hop tai cho la rat quan trong. Cha me thuong muon tiet kiem cho con cai cua ho nhung ket thuc viec đua ra cac quyet đinh sai lam, anh huong xau đen tien tiet kiem. Chung ta thuong quan sat thay rang, nhieu bac cha me tang qua cho con minh, hoac vo tinh gay nguy hiem cho co hoi đe co đuoc khoan tro cap rat can thiet. Thay vao đo, chung ta nen chuan bi cho con minh chuan bi cho tuong lai va ho tro ho ve mat tai chinh trong qua trinh hoc tap.


Giao duc, va cong cu Theo mot cuoc khao sat do Harris Interactive thuc hien, 99% nguoi lon đong y rang tai chinh ca nhan nen đuoc giang day trong cac truong hoc. Cac co quan tai chinh va chinh phu lien bang Hoa Ky đa cung cap cac tai lieu giao duc mien phi truc tuyen cho cong chung. Tuy nhien, theo mot cuoc tham do cua Bank of America, 42% nguoi lon đa khong đuoc khuyen khich trong khi 28% nguoi lon cho rang tai chinh ca nhan la mot chu đe kho vi co rat nhieu thong tin truc tuyen. Tinh đen nam 2015, 17 trong so 50 tieu bang o Hoa Ky yeu cau hoc sinh trung hoc phai hoc tai chinh ca nhan truoc khi tot nghiep. Hieu qua cua giao duc tai chinh đoi voi khan gia noi chung la gay tranh cai. Vi du, mot nghien cuu cua Bell, Gorin va Hogarth (2009) đa chi ra rang nhung ai trai qua chuong trinh giao duc tai chinh co nhieu kha nang su dung mot ke hoach chi tieu chinh thuc. Hoc sinh trung hoc co hoc thuc tai chanh co nhieu kha nang co mot tai khoan tiet kiem voi so tien tiet kiem thuong xuyen, it khoan thau chi va co nhieu kha nang tra het so du the tin dung cua ho. Tuy nhien, mot nghien cuu khac cua Cole va Shastry (Truong Kinh doanh Harvard, 2009) cho thay khong co su khac biet trong hanh vi tiet kiem cua nguoi dan o cac tieu bang Hoa Ky voi su bat buoc ve tai chinh va cac tieu bang khong co giay uy nhiem.
Kiplinger xuat ban cac tap chi ve tai chinh ca nhan. Mot vai cong cu phan mem tai chinh ca nhan đang chu y bao gom Controle.Finance, CountAbout, Buxfer, Geezeo, Tai khoan Home, Moneyspire, GNUCash,Mint.com, Birch, Quicken, Wesabe, Moneydance va MoneyWiz.


Khau hao tai san Mot đieu can can nhac voi tai chinh ca nhan va cac muc tieu rong la khau hao tai san. Tai san khau hao la tai san mat gia tri theo thoi gian hoac su dung. Mot vai vi du se la chiec xe ma mot nguoi so huu, tau thuyen, va cac khoan chi von hoa. Ho lam tang them gia tri cho cuoc song cua mot nguoi, nhung mat khac voi cac tai san khac ma ho khong kiem tien va nen la mot nhom cua rieng ho. Trong the gioi kinh doanh, vi muc đich thue va ke toan, chung đuoc khau hao theo thoi gian do cuoc song huu ich cua ho het. Đay đuoc goi la khoan khau hao luy ke va tai san cuoi cung se đuoc thay the.


Xem them Tham khao Đoc them Kwok, H., Milevsky, M. va Robinson, C. (1994) Phan chia Tai san, Tuoi tho va Thieu hut, Nhan xet Dich vu Tai chinh, 1994, vol 3(2) tr. 109-126.
Opdyke, J.D. (2010). The Wall Street Journal. Complete Personal Finance Guidebook. The Wall Street Journal Guidebooks. Crown Publishing Group. ISBN 978-0-307-49887-8. 256 trang.


Lien ket ngoai