Go đan huong la mot loai go tu cay trong chi Santalum. Go nang, vang va hat min, va khong giong nhu nhieu loai go thom khac, chung giu đuoc huong thom cua chung trong nhieu thap ky. Dau go đan huong đuoc chiet xuat tu go đe su dung. Go đan huong la loai go đat thu hai tren the gioi, sau go đen chau Phi.  Ca go va dau đeu tao ra mot mui thom đac biet đuoc đanh gia cao trong nhieu the ky. Do đo, cac loai cay phat trien cham nay đa bi thu hoach qua muc trong the ky qua.


Go đan huong that Go đan huong la cay hemiparait co trung binh, va la mot phan cua cung ho thuc vat voi cay tam gui chau Au. Cac thanh vien đang chu y cua nhom nay la go đan huong An Đo (album Santalum) va go đan huong Uc (Santalum spicatum); nhung nguoi khac trong chi cung co go thom. Chung đuoc tim thay o An Đo, Nepal, Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka, Uc, Indonesia, Hawaii va cac đao Thai Binh Duong khac.

S. album la mot loai bi đe doa. Ban đia cua chung o Nam An Đo, va phat trien o Western Ghats va mot vai day nui khac nhu Kalrayan va Shevaroy Hills. Mac du cay go đan huong o An Đo, Pakistan va Nepal thuoc so huu cua chinh phu va viec thu hoach chung bi kiem soat, nhieu cay bi chat ha trai phep. Gia dau go đan huong đa tang len 2.000 đo la moi kg gan đay. Sanders đo la loai đac huu o cac day đoi Seshachalam, Veliganda, Lankamala va Palakonda, phan bo o cac huyen Kadapa, Chittoor, va Kurnool o vung Rayalaseema va mot phan cua Nellore va Prakasam o Andhra Pradesh, Mysore thuoc bang Karnat rung marayoor o Kerala, mien nam An Đo, co chat luong cao. Cac đon đien moi đuoc tao ra voi su vien tro quoc te o Tamil Nadu đe khai thac kinh te. O Kununurra o Tay Uc, go đan huong An Đo đuoc trong tren quy mo lon. Loai nay la nguon go đan huong chinh đuoc su dung trong san xuat dau thuong mai va khong nen nham lan voi Go đan huong Tay An, Amyris balsamifera.
S. ellipticum, S. freycinetianum va S. paniculatum, go đan huong Hawaii (ʻ iliahi), cung đuoc su dung va đuoc coi la chat luong cao. Ba loai nay đa đuoc khai thac tu nam 1790 đen 1825 truoc khi het nguon cung cap cay (mot loai thu tu, S. haleakalae, chi xuat hien o cac khu vuc duoi nuoc va khong bao gio đuoc xuat khau). Mac du S. freycinetianum va S. paniculatum tuong đoi pho bien ngay nay, chung van chua lay lai đuoc su phong phu hoac kich thuoc truoc đay va S. ellipticum van con hiem.
S. spicatum đuoc su dung boi cac nha huong lieu va nuoc hoa. Nong đo dau khac biet đang ke so voi cac loai Santalum khac. Vao nhung nam 1840, go đan huong la nguon thu xuat khau lon nhat cua Tay Uc. Dau đuoc chung cat lan đau tien vao nam 1875 va đen đau the ky 20, viec san xuat dau go đan huong cua Uc khong lien tuc. Tuy nhien, vao cuoi nhung nam 1990, dau go đan huong Tay Uc đa hoi sinh va đen nam 2009 đa đat đinh hon 20.000 kg (44.000 lb) moi nam - phan lon trong so đo đa đi vao cac nganh cong nghiep nuoc hoa o chau Au. Mac du tong san luong đa giam, nhung đen nam 2011, mot ty le đang ke san xuat cua no đa huong đen nganh cong nghiep thuoc la nhai o An Đo cung voi go đan huong An Đo - thi truong thuoc la nhai la thi truong lon nhat cho ca hai loai dau trong nam 2012.
Cac loai khac: Ve mat thuong mai, nhieu loai khac, khong thuoc loai Santalum, cung đuoc su dung lam go đan huong.
Adenanthera pavonina - cay go đan huong, go đan huong đo hoac gia
Baphia nitida - go cam, con đuoc goi la go đan huong chau Phi
Eremophila mitchellii - go đan huong; go đan huong gia (cung la sandalbox)
Myoporum platycarpum - go đan huong; go đan huong gia
Myoporum sandwicense - go đan huong khon, go đan huong gia
Osyris lanceolata - go đan huong chau Phi
Osyris tenuifolia - go đan huong Đong Phi


San pham San pham go đan huong co gia tri thuong mai voi ham luong tinh dau cao đoi hoi cay Santalum phai toi thieu 15 tuoi (S. album) o đo tuoi ma chung se đuoc khai thac o Tay Uc - nang suat, chat luong va khoi luong van phai đuoc hieu ro. Nang suat dau co xu huong thay đoi tuy theo tuoi va vi tri cua cay; thong thuong, nhung cay gia hon cho nang suat va chat luong dau cao nhat. Uc co kha nang se la nha san xuat album S. lon nhat vao nam 2018, phan lon đuoc trong xung quanh Kununurra, Tay Uc. Go đan huong Tay Uc cung đuoc trong trong cac đon đien o khu vuc trong truyen thong cua no o vung lua mi phia đong Perth, noi co hon 15.000 ha (37.000 mau Anh) đang o trong cac đon đien. Hien tai, go đan huong Tay Uc chi đuoc khai thac tu nhien va co the đat toi 16.000 đo la Uc / tan, đieu nay đa gay ra mot giao dich bat hop phap đang gia tang đuoc cho la tri gia 2,5 trieu đo la Uc vao nam 2012.
Go đan huong đat tien so voi cac loai go khac, vi vay đe toi đa hoa loi nhuan, go đan huong đuoc khai thac bang cach loai bo toan bo cay thay vi cua xuong o than cay gan mat đat. Bang cach nay, go tu re va goc, so huu luong dau go đan huong cao, cung co the đuoc che bien va ban.


Cong dung = Huong thom =

Dau go đan huong co mui thom đac biet mem mai, am ap, min mang, kem va mau trang sua. No cung cap mot co so lau dai, go cho nuoc hoa tu cac gia đinh phuong Đong, go, fougere va chypre, cung nhu mot co đinh cho nuoc hoa va cam quyt. Khi đuoc su dung voi ty le nho hon trong nuoc hoa, no hoat đong nhu mot chat co đinh, tang cuong tuoi tho cua cac vat lieu khac, de bay hoi hon trong hon hop. Go đan huong cung la mot thanh phan quan trong trong ho nuoc hoa "floriental" (hoa- ho phach) - khi ket hop voi cac loai hoa trang nhu hoa nhai, ylang ylang, gardenia, Plumeria, hoa cam, hoa hue, v.v.
Dau go đan huong o An Đo đuoc su dung rong rai trong nganh cong nghiep my pham. Nguon chinh cua go đan huong thuc su, S. album, la mot loai đuoc bao ve va nhu cau ve no khong the đuoc đap ung. Nhieu loai thuc vat đuoc giao dich la "go đan huong". Chi Santalum co hon 19 loai. Thuong nhan thuong chap nhan dau tu cac loai lien quan chat che, cung nhu tu cac nha may khong lien quan nhu go đan huong Tay An Đo (Amyris balsamifera) thuoc ho Rutaceae hoac khon go đan huong (Myoporum sandwicense, Myoporaceae). Tuy nhien, hau het cac loai go tu cac nguon thay the nay đeu mat mui thom trong vong vai thang hoac vai nam.
Isobornyl cyclohexanol la mot hoa chat huong thom tong hop đuoc san xuat nhu la mot thay the cho san pham tu nhien.
Thanh phan chinh cua go đan huong la hai chat đong phan cua santalol (khoang 75%). No đuoc su dung trong lieu phap mui huong va đe chuan bi xa phong.


= Cong nghe =
Do co huynh quang thap va chi so khuc xa toi uu, dau go đan huong thuong đuoc su dung lam dau ngam trong kinh hien vi tia cuc tim va huynh quang.


= Thuc an =

Tho dan Uc an hat giong, cac loai hat va trai cay cua go đan huong đia phuong, chang han nhu quandong (S. acuminatum). Nguoi chau Au thoi ky đau o Uc đa su dung quandong trong hap cach thuy bang cach truyen no voi la cua no, va trong viec lam mut, banh nuong va tuong ot tu trai cay. O Scandinavia, vo cay nghien tu go đan huong đo (Pterocarpus Soyauxii) đuoc su dung - voi cac loai gia vi nhiet đoi khac - khi uop ca com va mot so loai ca trich ngam nhu matjes, sprat va mot so loai spegesild truyen thong, tao ra mau đo.
Cac đau bep ngay nay đa bat đau thu nghiem su dung hat thay the cho hat macadamia hoac thuc pham thay the cho hanh nhan, qua phi va cac loai khac trong am thuc theo phong cach Đong Nam A. Dau cung đuoc su dung nhu mot thanh phan huong vi trong cac mat hang thuc pham khac nhau, bao gom keo, kem, thuc pham nuong, banh pudding, đo uong co con va khong con, va gelatin. Huong lieu đuoc su dung o muc duoi 10 ppm, muc cao nhat co the đe su dung trong cac san pham thuc pham la 90 ppm.


Chung cat Go đan huong phai đuoc chung cat đe co the chiet xuat dau tu ben trong. Nhieu phuong phap khac nhau đuoc su dung, bao gom chung cat hoi nuoc, chung cat nuoc, chiet xuat CO 2 va chiet xuat dung moi. Chung cat hoi nuoc la phuong phap pho bien nhat đuoc su dung boi cac cong ty go đan huong. No xay ra trong mot qua trinh gom bon buoc, ket hop đun soi, hap, ngung tu va tach. Nuoc đuoc lam nong đen nhiet đo cao (140-212 °F) va sau đo đuoc đua qua go. Dau đuoc lien ket rat chat che trong cau truc te bao cua go, do đo nhiet đo cao cua hoi nuoc lam cho dau đuoc giai phong. Hon hop hoi va dau sau đo đuoc lam lanh va tach ra đe co the thu đuoc tinh dau. Qua trinh nay dai hon nhieu so voi bat ky qua trinh chung cat tinh dau nao khac, mat 14 đen 36 gio đe hoan thanh, nhung thuong tao ra dau chat luong cao hon nhieu. Nuoc, hay thuy đien, chung cat la phuong phap khai thac go đan huong truyen thong hon bao gom ngam go trong nuoc va sau đo đun soi cho đen khi dau đuoc giai phong. Phuong phap nay khong con đuoc su dung nhieu nua vi chi phi va thoi gian cao lien quan đen viec lam nong luong nuoc lon.


Ton giao = An Đo giao =

Go đan huong An Đo rat linh thieng trong An Đo giao Ayurveda va đuoc biet đen trong tieng Phan la vhandana.  Go đuoc su dung đe tho than Shiva, va nguoi ta tin rang nu than Lakshmi song trong cay go đan huong. Go cua cay đuoc lam thanh bot nhao bang bot go đan huong, va bot nhao nay khong the thieu trong cac nghi le va nghi thuc, đe lam đo dung ton giao, trang tri cac bieu tuong cua cac vi than va lam diu tam tri trong luc thien đinh va cau nguyen. No cung đuoc phat cho cac tin đo, nhung nguoi boi no vao tran hoac co va nguc cua ho. Chuan bi dan la mot nhiem vu chi phu hop cho nguoi thanh khiet, vi vay đuoc giao pho trong cac đen tho va trong cac nghi le chi danh cho cac linh muc.
Dan đuoc chuan bi bang cach mai go bang tay tren cac tam đa granit hinh cho muc đich. Voi viec bo sung cham nuoc, mot dan day ket qua (goi la kalabham "കളഭം" trong Malayalam ngon ngu va gandha ಗಂಧ o Kannada), đuoc tron lan voi nghe tay hoac cac sac to khac nhu đe lam cho chandanam. Chandanam, tron them voi cac loai thao moc, nuoc hoa, sac to va mot so hop chat khac, dan đen javadhu. Kalabham, chandanam va javadhu đuoc say kho va su dung nhu bot kalabham, bot chandanam va bot javadhu, tuong ung. Bot Chandanam rat pho bien o An Đo va cung đuoc su dung o Nepal. O Tirupati sau tonure ton giao, bot go đan huong đuoc ap dung đe bao ve da. Trong An Đo giao va Ayurveda, go đan huong đuoc cho la mang mot nguoi đen gan voi than thanh. Do đo, no la mot trong nhung yeu to linh thieng đuoc su dung nhieu nhat trong cac xa hoi Hindu va Ve Đa.


= Ki na giao =

Su dung go đan huong la mot phan khong the thieu trong cac hoat đong hang ngay cua đao Jain. Bot go đan huong tron voi nghe tay đuoc su dung đe tho cac vi than Jain tirthankar. Bot go đan huong đuoc tam nhu la phuoc lanh cua cac tu si va nu tu Jain (sadhus va sadhvis) cho cac đe tu va tin đo cua ho. Vong hoa go đan huong đuoc su dung đe mac co the trong cac nghi le hoa tang Jain. Trong le hoi Mahamastakabhisheka đuoc to chuc mot lan trong moi 12 nam, buc tuong cua Gommateshwara sau đo đuoc tam va xuc dau voi libations nhu sua, nuoc mia, va nghe tay dan, va rac bot cua go đan huong, bot nghe, va son.


= Phat giao =
Go đan huong đuoc đe cap trong nhieu kinh đien cua Canon Pali. Trong mot so truyen thong Phat giao, go đan huong đuoc coi la thuoc nhom padma (hoa sen) va đuoc quy cho Phat A Di Đa. Mui huong go đan huong đuoc mot so nguoi tin tuong đe bien đoi ham muon cua mot nguoi va duy tri su tinh tao cua mot nguoi trong khi thien đinh. No cung la mot trong nhung mui huong pho bien nhat đuoc su dung khi dang huong cho Đuc Phat va đao su.


= Sufism =
Theo truyen thong cua nguoi Sufi, bot go đan huong đuoc cac mon đe ap dung tren mo sufi, nhu mot dau an cua su sung kinh. No đuoc thuc hanh đac biet trong so cac đe tu Tieu luc đia An Đo. Trong van hoa Tamil khong phan biet ban sac ton giao, bot go đan huong hoac bot đuoc ap dung cho cac ngoi mo cua Sufi nhu mot dau an cua su ton sung va ton trong.


= Ton giao Trung Quoc, Han Quoc va Nhat Ban =
Go đan huong, cung voi tram huong, la nguyen lieu đuoc su dung pho bien nhat boi nguoi Trung Quoc va Nhat Ban trong tho cung va cac nghi le khac nhau. Tuy nhien, mot so giao phai cua Đao giao, theo Cam nang Đao giao thoi nha Minh, khong su dung go đan huong (cung nhu nhua benzoin, tram huong, san xuat tu nuoc ngoai) va thay vao đo la su dung tram huong, hoac tot hon la Acronychia pedunculata, trong tho cung. Trong Shamanism Han Quoc, go đan huong đuoc coi la Cay su song.


= Zoroastrianism =
Nguoi Hoa giao cung cap canh cay go đan huong cho afarganyu, chiec binh trong đo ngon lua đuoc giu o đen lua (đuoc goi la agiyari o Gujarati va dar-e mehr trong tieng Ba Tu), đe giu lua trong le nghi ton giao. Sau khi cac linh muc cuu hoa hoan thanh nghi le, nhung nguoi tham du đuoc phep đen afarganyu va đat nhung mieng go đan huong cua rieng ho vao lua. Lua la mot bieu tuong thieng lieng trong ton giao Zoroastrian tu thoi co đai va no đuoc coi la rat quan trong đe giu cho ngon lua trong cac ngoi đen lien tuc chay. Do đo nhay cao voi lua, go đan huong hoat đong rat tot cho viec nay. Ngoai ra, go đa đuoc Yasna va Yashts chap nhan lam nhien lieu thich hop cho lua. No đuoc cung cap cho tat ca ba cap lua trong đen tho lua, bao gom ca Atash Dadgahs. Go đan huong khong đuoc cung cap cho divo, mot loai đen nho hon đuoc giu trong nha cua Zoroastrians. Thong thuong, tien đuoc cung cap cho mobad (cho cac chi tieu ton giao) cung voi go đan huong. Go đan huong đuoc goi la sukhad trong cong đong Zoroastrian. Go đan huong trong đen lua thuong đat hon đe mua hon o cua hang Zoroastrian. No thuong la mot nguon thu nhap cho ngoi đen lua.


Tham khao Đoc them Mandy Aftel, Essence and Alchemy: A Natural History of Huong, Gibbs Smith, 2001, ISBN 1-58685-702-9


Lien ket ngoai Nuoi cay thuc vat: thuc vat hoc, lich su va su dung go đan huong
Cac loai bi đe doa cua IUCN: album Santalum [1]