Ngo (tieng Trung: 吳), con goi la Hoai Nam (淮南) hay Duong Ngo (杨吴) hoac Nam Ngo (南吴), la mot trong muoi nuoc tai mien Trung Nam Trung Quoc, ton tai tu khoang nam 904 toi nam 937. Kinh đo cua nha nuoc nay la Quang Lang (廣陵) hay Giang Đo (江都), ngay nay la Duong Chau (揚州) tai tinh Giang To. Quoc gia nay bi nha nuoc Nam Đuong thay the nam 937.


Thanh lap Nguoi thanh lap ra nuoc Ngo la Duong Hanh Mat (852-905) (楊行密) bat đau su nghiep cua minh tu mot nguoi linh đau quan tinh nguyen truoc khi gianh đuoc quyen luc tai Lu Chau trong mot vu đao chinh quan su đe lam Thu su. Trieu đinh nha Đuong khi đo đa suy yeu khong the lam gi ngoai viec cong nhan chuc vu cua ong. Nam 885, Tiet đo su Hoai Nam Cao Bien bi thu linh quan noi loan la Tat Su Đac cung Tan Ngan bat giu. Duong Hanh Mat lay danh nghia bao thu cho Cao Bien, đa đanh bai Tat Su Đac va chiem luon Duong Chau, nhung khi đo Cao Bien đa bi giet chet. Mot thu linh quan noi loan khac la Ton Nho (孫儒) đa nam lay quyen chi huy toan bo quan đoi cua Cao Bien. Duong Hanh Mat buoc phai roi khoi Duong Chau đe rut ve Lu Chau. Tai Lu Chau, Duong Hanh Mat đa tang cuong suc manh cua minh cho đen khi tai chiem Duong Chau vao nam 892. Vi cong lao nay, nha Đuong phong ong lam Tiet đo su Hoai Nam thay Cao Bien.
Trong khi ve danh nghia van trung thanh voi nha Đuong, nhung cac lanh chua đia phuong đa bat đau tao ra cac nha nuoc nho cua chinh minh. Duong Hanh Mat đa co xung đot voi Chu On cua Hau Luong tai phia bac va Tien Luu cua Ngo Viet tai phia nam, nhung đa bao ve thanh cong lanh tho cua minh. Nam 902, Duong Hanh Mat đuoc Đuong Chieu Tong phong lam Ngo Vuong.


Đoc lap Duong Hanh Mat chet nam 905, đuoc truy tang thuy hieu Vu Trung Vuong. Con trai truong cua ong la Duong Ac (886-908) ke nghiep. Nam 907, Chu On buoc Hoang đe cuoi cung cua nha Đuong phai thoai vi va tu xung lam Hoang đe đau tien cua nha Hau Luong. Duong Ac đa tu choi cong nhan đieu nay va van su dung nien hieu cua nha Đuong. Tu thoi điem nay, Ngo tro thanh mot chinh the đoc lap va tu chu.


Quyen than Tu On Con tre va khong tung trai khi Duong Hanh Mat chet nen Duong Ac phai dua vao chi dan cua hai nha tuong Tu On va Truong Hao đe chi đao cong viec, nhung sau đo dan dan tro nen phan no vi anh huong qua lon cua Tu On. Tuy nhien, truoc khi co the thoat khoi anh huong cua hai nguoi nay thi Duong Ac đa bi Tu On cung Truong Hao sat hai vao nam 908. Ban đau, Tu On va Truong Hao co ke hoach phan chia Ngo giua hai nguoi va đau hang nha Hau Luong, nhung ho đa nhanh chong bat hoa voi nhau. Tu On giet chet Truong Hao va đua em trai Duong Ac la Duong Long Dien (897-920) len ngoi. Tren thuc te, Duong Long Dien chi la bu nhin con Tu On moi la chu that su. Tu On tu phong lam Quan noi thuy luc ma bo chu quan Đo Chi huy su, Luong Chiet Đo Chieu thao su, tuoc Te Quoc Cong, tran giu Nhuan Chau (nay thuoc Tran Giang, Giang To) va chuyen chi huy so cua minh toi Kim Lang. Cong viec tai Trieu đinh đuoc Tu On giao lai cho con trai ong ta la Tu Tri Huan, mot nguoi kieu ngao va hoang dam.
Sau khi Tu Tri Huan bi Chu Can sat hai nam 918 thi chuc vu nay đa đuoc con nuoi Tu On la Tu Tri Cao đam nhiem. Nam 919, Duong Long Dien tu xung lam Quoc vuong nuoc Ngo va cai nien hieu thanh Vu Nghia, va đay la lan đau tien nuoc Ngo chinh thuc đuoc coi la mot nha nuoc đoc lap co chu quyen vi tu đo tro ve truoc đeu dung nien hieu nha Đuong. Long Dien chet vi benh nam 920 va em trai Duong Pho, con trai thu tu Duong Hanh Mat, len ke vi.
Nam sau, 921, Duong Pho cai nien hieu thanh Thuan Nghia. Giong nhu truoc đay, Tu On moi la nguoi co thuc quyen. Ong đa co y đinh ep buoc Duong Pho phai thoai vi va tu lap lam vua, nhung đa chet nam 927, truoc khi đieu nay co the thuc hien y đinh. Ngay 29 thang 11 nam 927, Duong Pho tu xung lam Hoang đe nuoc Ngo, cai nien hieu thanh Can Trinh.


Mo rong lanh tho Ban đau, Kinh đo nuoc Ngo đat tai Quang Lang (nay la Duong Chau) va lanh tho bao gom Nam An Huy, Nam Giang To, phan lon Giang Tay, Ho Nam cung Đong Ho Bac. Kinh đo sau nay đuoc chuyen toi Kim Lang (nay la Nam Kinh).


Ket thuc Tu Tri Cao (888-943), ten that Ly Bien, ban đau la con nuoi Duong Hanh Mat, nhung sau nay lai nhan Tu On lam cha nuoi va nhanh chong chung to minh la nguoi co nang luc. Ong nhanh chong chiem linh quyen luc tai nuoc Ngo sau khi cha nuoi chet nam 927 va tiep tuc cai quan đat nuoc trong vai tro Tiet đo su Kim Lang. Nam 935, đuoc phong lam Te Vuong. Cuoi cung, đen nam 937, ong chinh thuc chiem đoat quyen hanh va tu xung Hoang đe.
Cho rang minh la dong doi nha Đuong nen ong đa cai lai thanh ho Ly, lai nhan nha Hau Đuong moi mat (936), ong đat quoc hieu la Nam Đuong, co y lam theo viec ke tuc nha Đuong nhu Vua Hau Đuong Ly Ton Uc.


Cac vi quan chu 902 - 905: Duong Hanh Mat (楊行密), Duong Pho truy phong Thai To Hieu Vu Hoang đe 太祖孝武皇帝). Nuoc Ngo thoi điem nay van đuoc xem la mot phan cua nha Đuong.
905 - 908: Duong Ac (楊渥), Duong Pho truy phong Liet Tong Canh Hoang đe (烈宗景皇帝). Nam 907, Chu On lat đo nha Đuong, Duong Ac tu choi cong nhan nha Hau Luong va chinh thuc tro thanh the che đoc lap.
908 - 920: Duong Long Dien (楊隆演), Duong Pho truy phong Cao To Tuyen Hoang đe (高祖宣皇帝)
920 - 937: Duong Pho (楊溥) (Due Hoang đe 睿皇帝)


Tham khao Mote FW. (1999). Imperial China 900-1800. Nha in Đai hoc Harvard. tr. 14.
Ouyang Xiu (2004). Historical records of the five dynasties. phien dich ra tieng Anh cua Richard L. Davis. New York: Nha in Đai hoc Columbia. ISBN 0-231-12826-6.


Xem them Ngu Đai Thap Quoc


Lien ket ngoai Cac vi vua nuoc Ngo thoi Ngu Đai