Xa ngoai kia noi loai tom hat (tieng Anh: Where the Crawdads Sing) la mot cuon tieu thuyet ve đe tai tuoi moi lon, đieu tra an mang ra mat nam 2018 cua nu tac gia nguoi My Delia Owens. Cau chuyen đua nguoi đoc phieu du lan luot qua hai dong thoi gian đan xen voi nhau. Trong đo, dong thoi gian thu nhat mo ta cuoc song cua co gai tre ten Kya trong mot đong lay o Bac Carolina, con dong thoi gian thu hai tap trung đi tim loi giai cho cai chet bi an cua Chase Andrews, mot ngoi sao bong bau duc noi tieng tai Vung Barkley, mot thi tran gia tuong nam o ven bien Bac Carolina.
Tinh đen thang 7 nam 2022, tac pham đa ban đuoc hon 15 trieu ban va đuoc chuyen the thanh phim đien anh.


Noi dung = Phan I – Đong lay =
Nam 1952, tai mot vung đong lay ngap nuoc o Vung Barkley, co be 6 tuoi Catherine Danielle Clark (biet danh "Kya") phai chung kien canh me bo đi vi khong the chiu noi canh Paul, nguoi bo nghien ruou suot ngay bao hanh the xac nhung thanh vien trong gia đinh. Trong thoi gian tuyet vong cho đoi me tro ve, cac anh chi em cua Kya la Missy, Murph, Mandy va Jodie cung lan luot bo nha ra đi.
Kya hoc cach thich nghi va song mot minh trong đong lay cung bo. Sau mot thoi gian tim hieu va tro chuyen lan nhau, co va bo đa co mot chut gan ket. Đieu nay khien Paul tam ngung uong ruou. Ong cung thuong xuyen đua Kya đi cau ca cung minh, day co cau ca va mot so kien thuc ve đong lay. Ong cung tang con gai chiec ba lo cua minh đe Kya co the đung bo suu tap vo so va long vu cua co vao đo. Vi khong biet chu nen Kya bat đau tap ve nhung chiec vo va long vu co thu thap đuoc, cung nhu phac hoa nhung sinh vat va quang canh vung đam lay bang bo but ve ma me co đe lai.
Mot ngay no, Kya tim thay mot buc thu trong hom thu. Sau khi biet đo la thu cua me, co đat no tren ban cho bo đoc. Sau khi đoc buc thu, Paul tro nen tuc gian tot đo, đem buc thu đi đot. Nhung ngay sau đo, ong quay lai le loi uong ruou be tha nhu truoc va thuong xuyen bo nha đi choi xa, tham gia đanh bac. Đe roi mot ngay, ong đi biet. Mot minh co đoc trong đong lay, khong tien khong bac, Kya hoc cach song sot bang viec lam vuon va đao vem tuoi cung ca hun khoi đem đoi lay tien va xang tu cho ong Jumpin', chu mot tram xang o ben thuyen. Kya bat đau ket than voi Jumpin' va Mabel, vo ong. Thinh thoang, Mabel con tang mot so quan ao quyen gop đuoc cho Kya.
Trong thoi gian Kya lon len, co phai đoi mat voi đinh kien tu nguoi dan Vung Barkley, bi xua đuoi va đat cho biet danh "co gai đong lay". Co chi đen truong mot ngay duy nhat trong đoi va bi cac ban hoc sinh trong lop cuoi nhao. Tuy nhien, co cung lam quen va ket than voi Tate Walker, mot nguoi ban cu cua Jodie. Hai nguoi gap nhau lan đau khi Kya bi lac trong đong lay. Chinh Tate la nguoi đua co ve nha. Nhieu nam sau đo, cau tang co nhung chiec long vu cua mot so loai chim quy hiem, roi day co cach đoc va viet. Hai nguoi nhanh chong nay sinh tinh cam lang man voi nhau cho đen khi Tate đi hoc đai hoc tai Đai hoc Bac Carolina o Chapel Hill. Va mac du đa hua la se tro lai, nhung vi su cam do cua the gioi ben ngoai, cung nhu nhan ra Kya khong the hoa nhap vao the gioi cua minh, cau đa roi bo co ma khong mot loi tu biet.


= Phan II – Đam lay =

Nam 1965, vao nam Kya tron 19, co nhan đuoc loi moi da ngoai tu ngoi sao bong bau duc nuc tieng Chase Andrews cua Vung Barkley. Sau đo, anh đa co gang đe quan he tinh duc voi co. Sau khi bi tu choi, Chase nhanh chong xin loi. Ca hai buoc vao mot moi quan he lang man. Anh dan Kya đen mot thap phong chay đa bo hoang. Tai đo, co tang Chase mot chiec vong co lam bang vo so ma anh tim thay trong chuyen da ngoai lan truoc. Co can than xau no vao trong mot soi da song. Mac du co su ngo vuc nhat đinh, nhung khi đuoc Chase đa hua hen ve mot cuoc hon nhan hanh phuc, thu Kya van hang ao uoc, co đa tin tuong anh va trao lan đau cua minh cho Chase tai mot can phong tro gia re o Asheville. Tuy nhien, mot ngay kia, khi đang đi mua hang tai mot hieu tap hoa, Kya bang hoang đoc đuoc tren bao rang Chase đa đinh hon voi mot nguoi phu nu khac. Co cung nhan ra rang nhung loi hua hen cua Chase thuc chat chi la mot cach đe anh ta lua quan he tinh duc voi co. Sau đo, Kya quyet đinh ket thuc moi quan he nay.
Sau khi tot nghiep đai hoc, Tate quay tro lai Vung Barkley va đen tham Kya. Anh xin loi Kya, mong co tha thu cho minh vi đa roi bo co, đong thoi thu nhan tinh yeu cua minh. Vi van con ton thuong nen Kya  khuoc tu Tate. Mac du vay, co van cho phep anh vao trong lan cua minh. Khi nhin thay bo suu tap đo so cua Kya, Tate ngo y muon giup co xuat ban mot cuon sach tham khao ve vo so. Cuon sach đau tien thanh cong đa thuc giuc co xuat ban them mot so cuon sach khac ve cac loai chim bien. Voi so tien du da, Kya cho sua sang lai cai lan cua minh. Cung trong nam nay, Jodie quay ve tu Chien tranh Viet Nam va đen tham em gai, bay to su tiec nuoi khi anh bo co lai mot minh voi lao gia nat ruou, đong thoi bao cho co tin me cua ho đa mat vi benh bach cau hai nam truoc đo. Kya tha thu cho viec me bo đi nhung van khong the ly giai tai sao me khong bao gio quay tro lai. Jodie cung khuyen Kya nen cho Tate co hoi thu hai vi anh ta la nguoi tot. Sau đo anh len đuong đen Georgia, khong quen đe lai cho em gai mot manh giay ghi so đien thoai va đia chi cua minh.
Nam 1969, khi đang lai thuyen đen mot hon đao nho co ten la Vung Cay Bach, Kya cham tran voi Chase. Sau mot cuoc cai va, Chase tan cong Kya, đanh đap co va toan đinh cuong hiep co. Cung may la Kya đa vung thoat đuoc, nhung khong quen đe doa se giet Chase neu anh khong đe co yen. Vu viec bi hai ngu dan gan đo chung kien tuong tan. Tro lai lan cua minh, Kya chim trong đau kho, đong thoi lo so rang neu bao cao vu tan cong cho canh sat thi chi khien moi chuyen nghiem trong them, vi chinh quyen se đung ve phia Chase, trong khi ca thi tran se coi co nhu mot "con điem". Tuan sau, khi thay Chase cheo thuyen đen lan cua minh, Kya nap cho đen khi anh roi đi. Nho lai nhung ngay thang bi bo nguoc đai, Kya lo so Chase se tra thu minh, vi ban nang cua nhung ga đan ong la "phai la nguoi nen cu cuoi cung moi ha".
Sau khi bat xe buyt đen gap bien tap vien Robert Foster cua nha xuat ban Harrison Morris tai Greenville, Bac Carolina, Kya tro ve sau hai ngay va nghe tin Chase đa chet ben duoi thap phong chay. Canh sat truong Ed Jackson cho rang đay la mot vu giet nguoi vi khong co dau vet hoac dau van tay nao bo lai o hien truong va xung quanh toa thap, ke ca dau vet cua cua Chase. Sau khi thu thap cac nguon tin khac nhau, ong phat hien ra hom Chase chet, truoc khi roi khoi nha thi anh co đeo chiec vong co vo so ma Kya tang. Tuy nhien chiec vong co nay đa bien mat vao luc thi the anh đuoc tim thay. Nhieu nhan chung đa nhin thay Kya roi thi tran truoc khi vu giet nguoi xay ra, sau đo quay tro lai mot hom sau khi Chase chet. Ngoai ra, canh sat con tim đuoc mot vai soi len mau đo tren ao khoac cua Chase, sau đo đuoc xac đinh la trung khop voi mau len tren chiec mu ma Tate tung tang cho Kya. Vi co chung cu chung minh Kya pham toi giet nguoi, Ed đa bat Kya khi co đang đao tau gan khu vuc cau cang nha Jumpin. Co bi buoc toi giet nguoi co muu tinh va bi tam giam khong đuoc tai ngoai trong hai thang.
Nam 1970, phien toa xet xu Kya dien ra truoc su chung kien đong đao cua cu dan Vung Barkley va nhung nguoi than thiet voi co. Luat su bien ho cho Kya la Tom Milton đa dua vao nhung nguoi lam chung, su mau thuan trong bang chung va nhung phong đoan thieu co so tu phia canh sat đe bac bo nhieu lap luan khac nhau cua cong to vien, cho rang khong co bat cu bang chung nao cho thay Kya co mat tai thap phong chay vao cai đem Chase qua đoi. Ben canh đo, ong cung neu len truoc boi tham đoan rang nhung thanh kien danh cho "co gai đong lay" co the lam lech lac phan đoan cua cong ly. Phien toa ket thuc voi viec Kya đuoc tuyen vo toi va phong thich ngay lap tuc.
Kya quay ve cai lan cua minh va lam hoa voi Tate. Hai nguoi song hanh phuc cung nhau cho đen mot ngay Tate chung kien vo minh ra đi yen binh o tuoi 64 tren chiec thuyen đa gan bo cung ba ca đoi. Le tang cua Kya dien ra voi nuom nuop nguoi đen vieng, chung to đinh kien ma cong đong noi đay danh cho ba đa tan bien theo thoi gian. Trong khi luc loi tim di chuc cua Kya, Tate bat ngo phat hien ra mot chiec hop bi an, trong đo la nhung bai tho ma ba sang tac duoi but danh "Amanda Hamilton". Trong nhung bai tho đo, ong tim đuoc mot bai tho mo ta gan nhu chinh xac cai chet cua Chase, voi goc nhin cua mot ke sat nhan. Ben duoi nhung tap tho la chiec vong co bang vo so ma Chase đeo trong cai hom anh ta qua đoi, ngam tiet lo thu pham thuc su chinh la Kya. Tate sau đo đa mang soi day da cung xap tho đi đot, con vo so thi vut xuong bien, giu cho bi mat cua Kya mai mai vui sau.


Tap tinh cua đong vat Trong tac pham Xa ngoai kia noi loai tom hat, nhung nghien cuu ve tap tinh va hanh vi cua cac loai đong vat la mot chu đe đuoc Delia Owens đe cap xuyen suot cuon sach. Kya đa nghien cuu ki ve tap tinh cua cac loai sinh vat, bao gom đom đom thong qua mot bai bao khoa hoc co tieu đe "Nhung ga ban tinh lau ca". Tai đo, co biet đuoc nhung con đom đom cai se su dung tin hieu anh sang cua chung đe du nhung ca the đuc cua loai khac đen roi xoi tai chung, con nhung con bo ngua cai thi dung tin hieu ang ten đe du ban tinh đen roi nhai phan đau va phan nguc cua chung, trong khi chi duoi cua nhung ga ban tinh nay van mai me trong tu the giao hop voi co nang bo ngua cai đo.

Đom đom cai du con đuc khac loai bang tin hieu gia roi xoi tai chung; bo ngua cai nuot chung ban tinh. Nhung co con trung, Kya nghi, biet cach đoi pho voi nguoi tinh cua chung.


Y nghia nhan đe "Crawdad" la mot tieng long o My thuong dung đe chi loai tom hum đat. Tuy nhung loai giap xac nay von khong the hat, nhung đe khuyen khich con gai minh kham pha đong lay, me Kya đa noi: "Đi xa đen chung nao con co the – xa ngoai kia noi loai tom hat." Nhieu nam ve sau, Khi Tate lap lai cum tu nay voi Kya, co moi hoi cau y nghia thuc su cua no la gi, va cau đap: "Nghia la xa trong rung ram noi cac loai vat van con hoang da, van cu xu nhu loai hoang da." Me cua Delia Owens cung tung su dung cum tu nay khi ba con nho, va đieu đo đa thuc đay nu tac gia su dung no trong chinh tac pham cua minh.


Đon nhan Vao thang 9 nam 2018, Reese Witherspoon đa đua Xa ngoai kia noi loai tom hat vao cau lac bo sach Hello Sunshine. Tac pham cung đuoc liet ke vao danh sach nhung cuon sach hay nhat cua Barnes & Noble nam 2018.
Đen thang 12 nam 2019, Xa ngoai kia noi loai tom hat đa ban đuoc hon 4,5 trieu ban va tro thanh đau sach co nhieu ban in nhat trong the loai sach danh cho nguoi lon (tinh mat bang chung ca tieu thuyet hu cau lan phi hu cau) trong nam 2019, đong thoi dan đau trong danh sach tieu thuyet ban chay nhat nam cua Amazon. Xa ngoai kia noi loai tom hat cung dan đau muc Sach hu cau ban chay nhat cua The New York Times trong hai nam lien tiep (2019 va 2020).
Cuoi thang 12 nam 2020, tac pham đung vi tri thu 6 trong danh sach nhung quyen sach bia cung ban chay cua nam do to The New York Times cong bo. Đen nam 2022, Publishers Weekly xep tac pham o vi tri thu 14 trong danh sach nhung cuon sach ban chay trong nam 2021, voi doanh so 625.599 ban. Tinh đen cuoi thang 2 nam 2022, tac pham đa co 150 tuan nam trong danh sach ban chay nhat. Vao thang 4 nam 2022, co thong tin cho rang Xa ngoai kia noi loai tom hat đa ban đuoc 12 trieu ban. Vao thang 7 nam 2022, tac pham vuot moc 15 trieu ban, qua đo tro thanh mot trong nhung cuon sach ban chay nhat moi thoi đai.
Con sot cua tac pham cung khien cho luong tra cuu thong tin ve cum tu "crawdad" tang len.


Tranh cai Nhung khia canh khac nhau trong cuoc song cua Kya va nhung noi dung đuoc tac gia tuong thuat trong tac pham cua minh, bao gom quan điem ve cac nhan vat da đen, đuoc cho la co net tuong đong voi khoang thoi gian ma Owens tung sinh song o Zambia. Vao nam 1996, mot đoan video phong su cua đai ABC News đa cho thay ba va gia đinh minh bi tinh nghi co dinh liu đen vu sat hai mot ten lam tac o đat nuoc chau Phi nay. Tuy Owens khong phai la nghi can, nhung ba đuoc coi la nhan chung tiem nang trong vu viec.  Mot so nha phe binh van hoc đa nhac đen su tuong đong trong vu an ngoai đoi voi vu an mang trong tieu thuyet.


Chuyen the Hang Sony Pictures Releasing đa mua ban quyen phat hanh tac pham len man anh rong, con cong ty Hello Sunshine cua Reese Witherspoon chiu trach nhiem san xuat. Witherspoon va Lauren Neustadter đong vai tro đong san xuat bo phim, trong khi Lucy Alibar tham gia voi vai tro bien kich. Trong bo phim chuyen the nay, Daisy Edgar-Jones đong vai Kya, Taylor John Smith vao vai Tate Walker va Harris Dickinson thu vai Chase Andrews. Phim bam may tu thang 4 đen thang 6 nam 2021, lay boi canh xung quanh khu vuc New Orleans va Houma, Louisiana. Vao ngay 5 thang 7 nam 2021, tap chi Cosmopolitan thong tin rang qua trinh quay phim chinh thuc hoan tat. Phim ra mat cong chung vao ngay 15 thang 7 nam 2022. Bai hat chinh thuc cua phim co ten "Carolina", do nu ca si Taylor Swift sang tac va hat chinh.


Tham khao Đoc them Stasio, Marilyn (ngay 17 thang 8 nam 2018). "From a Marsh to a Mountain, Crime Fiction Heads Outdoors". The New York Times (bang tieng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cap ngay 5 thang 4 nam 2019.