Alexandra Asanovna Elbakyan (tieng Nga: Александра Асановна Элбакян) la mot lap trinh vien nguoi Kazakhstan, nguoi tao ra trang web Sci-Hub, đuoc xem la mot "cuop bien lan tron" tren Internet" & "Nu hoang cuop bien trong khoa hoc". Tap chi Nature đa liet ke co vao nam 2016 la Top 10 nguoi co anh huong đen khoa hoc, Ars Technica so sanh co nhu la Aaron Swartz, va The New York Times đa so sanh co voi Edward Snowden.


Tieu su Elbakyan sinh ra o Almaty, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Kazakhstan vao ngay 06 thang 11 nam 1988. Co co goc gac tu Armenia, Slav, va chau A. Elbakyan thuc hien cac nghien cuu đai hoc o Almaty, noi co phat trien cac ky nang hack may tinh. Mot nam lam viec trong linh vuc An ninh mang o Nga đa cho co cac khoan tai chinh đe toi Freiburg vao nam 2010 đe lam viec cho mot du an giao dien nao-may tinh, va co phat trien su hung thu voi triet hoc sieu nhan hoc, dan dat co toi mot khoa thuc tap mua he tai hoc vien Cong nghe Georgia o Hoa Ky, đe theo hoc "Khoa hoc than kinh va nhan thuc". Nam 2009, co nhan bang Cu nhan Khoa hoc Khoa hoc may tinh tu đai hoc Satbayev, voi chuyen đe ve an toan thong tin.
Co bat đau du an Sci-Hub khi tro ve Kazakhstan nam 2011, đuoc phong vien John Bohannon tap chi Science mo ta la "mot hanh đong đay cam hung cua long vi tha hay la mot toi pham cua doanh nghiep lon, tuy thuoc vao nguoi ban hoi." Theo mot vu kien đuoc đua ra o Hoa Ky boi nha xuat ban Elsevier, Elbakyan hien phai an nap do nguy co bi dan đo; Elsevier ban hanh lenh cam chong lai co voi 15 trieu USD boi thuong.
Theo cuoc phong van nam 2016, nghien cuu khoa hoc than kinh cua co bi tri hoan, nhung Elbakyan đa đang ky vao mot chuong trinh Thac si lich su khoa hoc tai mot "đai hoc tu co quy mo nho" o mot đia điem chua đuoc tiet lo. Đe tai luan van cua co la ve truyen thong khoa hoc. Vao thang 12 nam 2016, Nature Research liet ke co la mot trong nhung nguoi co mat trong danh sach Nature 10.
Elbakyan va Sci-Hub lan nua lai dinh đen vu kien nam 2017, lan nay la Hiep hoi Hoa hoc Hoa Ky. ACS kien trang web vi cac vi pham ban quyen, thuong hieu, va chuyen đoi. Cuoi nam, toa an phan quyet ung ho ACS, phat Sci-Hub $4,800,000 USD vi ton hai đa gay ra.
Vao thang 12 nam 2019, to Washington Post bao cao rang Elbakyan đang bi Bo Tu phap Hoa Ky đieu tra.


Quan điem va tranh cai Elbakyan tuyen bo rang co đuoc truyen cam hung boi cac ly tuong cua chu nghia cong san, mac du co khong cho minh la mot nguoi theo chu nghia Marx. Co ung ho mot nha nuoc manh me co the đung vung truoc the gioi phuong Tay, va co khong muon "cac nha khoa hoc Nga va nguoi Kazakhstan ban đia cua co phai chia se cac đinh menh tuong tu nhu cac nha khoa hoc Iraq, Libya, va Syria, đuoc su "giup đo" cua Hoa Ky đe tro nen dan chu hon."
Đac biet, Elbakyan chi trich manh me to chuc quy Dynasty Foundation truoc kia va cac hinh tuong lien quan, tin rang to chuc bi chinh tri hoa, gan chat voi viec phan đoi Vladimir Putin o Nga, va phu hop voi đinh nghia hop phap cua mot "co quan nuoc ngoai" o Nga; nha sang lap Dynasty, theo quan điem cua co, la đa tai tro cho nhung nha nghien cuu co quan điem chinh tri tuong đong voi Dynasty. Elbakyan cho rang sau khi co bat đau đieu tra cac hoat đong cua quy va xuat ban cac bang chung tim thay, co tro thanh muc tieu cua mot chien dich quay roi mang (cyberharassment) do nhung nguoi ung ho Dynasty thuc hien.
Nam 2017, mot loai ong bap cay ky sinh (parasitoid wasp) đuoc kham pha boi cac nha con trung hoc Nga va Mexico đuoc đat ten cho Elbakyan (Idiogramma elbakyanae). Elbakyan cho rang đa bi xuc pham vi đieu nay, co viet, "Neu ban phan tich tinh huong voi cac an ban khoa hoc, cac ky sinh trung that su la cac nha xuat ban khoa hoc, va Sci-Hub, nguoc lai, chien đau ve su binh đang truy cap đen thong tin khoa hoc." Theo su kien nay, va trong boi canh viec cac moi quan he cang thang keo dai cua co voi nguoi theo chu nghia tu do, canh than phuong Tay o cong đong khoa hoc Nga, co đa khoa truy cap toi Sci-Hub voi cac nguoi dung tu Nga.
Viec truy cap vao Sci-Hub tu Nga sau đo đuoc khoi phuc va Elbakyan đa noi trong cuoc phong van rang nhieu nguoi ham mo đa lien he va thuyet phuc co "rang quan điem cua cai goi la 'cac nha pho bien khoa hoc', nhung nguoi tan cong co tren Internet khong the xem la quan điem cua cong đong khoa hoc." Nha con trung hoc nguoi Nga chiu trach nhiem cho viec đat ten Elbakyan cho loai "ong bap cay" đa tuyen bo ung ho Sci-Hub, va trong bat cu su kien nao, cai ten khong phai la mot su si nhuc, đac biet cac parasitoid gan voi viec san moi hon la cac loai ky sinh.
Elbakyan la mot nguoi ung ho manh me phong trao truy cap mo va tuyen bo rang su menh cua Sci-Hub phu hop hoan toan voi phong trao. Co tranh cai rang cac trang web nhu Sci-Hub la mot phan cua nhung nguoi đe xuat cho muc tieu Open Access đang phan đau. Elbakyan tin rang thong qua phong trao Open Access, nguoi dan co the tiep can nhieu thong tin hon.
Nam 2018, Elbakyan đa hoi nhung nguoi ung ho Sci-Hub ve viec gia nhap Pirate Party đe đau tranh cho cac luat ban quyen phai đuoc thay đoi.
Vao thang 12 nam 2019, co bao cao cho rang Bo truong Tu Phap Hoa Ky đang đieu tra Elbakyan voi cac tinh nghi co quan he voi luc luong tinh bao quan đoi Nga, GRU, đe đanh cap cac hop đong quoc phong bi mat cua quan đoi Hoa Ky. Elbakyan phu nhan đieu nay, noi rang Sci-Hub "co bat cu cach nao lien he voi tinh bao Nga hay bat cu quoc gia nao khac," nhung luu y rang "tat nhien, co the co nhung tro giup gian tiep. Giong nhu voi viec lam tu thien, bat cu ai cung co the gui tien tu thien; va nhung nguoi gui hoan toan vo danh, vi vay toi khong biet chinh xac ai đang tu thien cho Sci-Hub."


Cong trinh nghien cuu Elbakyan, Alexandra (ngay 24 thang 2 nam 2016). "Why Sci-Hub is the true solution for Open Access: reply to criticism".
Elbakyan, Alexandra (ngay 20 thang 5 nam 2016). "Why Science is Better with Communism? The Case of Sci-Hub". Open Access Symposium 2016, University of North Texas.
Elbakyan, Alexandra (ngay 2 thang 7 nam 2017). "Elbakyan's correction of Wikipedia article".
Elbakyan, Alexandra (2019), Александра Элбакян (sci-hub.tw/alexandra) (bang tieng Nga) (tu truyen)


Xem them Aaron Swartz
Anna's Archive
Celina Turchi
ICanHazPDF
Library Genesis
Peter Sunde
Phong trao Truy cap mo
Z-Library


Tham khao Đoc them Graber-Stiehl, Ian (ngay 8 thang 2 nam 2018). "Science's Pirate Queen". The Verge.
Alexandra Elbakyan: "Ke cuop... cong bo quoc te" Luu tru ngay 4 thang 6 nam 2020 tai Wayback Machine Nhan Vu dich, Tia Sang 10/02/2017.


Lien ket ngoai Engineuring – Blog ca nhan cua Elbakyan