Trau Canh (khoang 1314 – 1369) la mot thay thuoc danh tieng duoi thoi vua Tran Du Tong (khoang tu 1314–1369) nha Tran trong lich su Viet Nam. Ong lam quan đen chuc Quan Phuc Hau Tuyen Huy Vien Đai Su kiem Thai Y Su.


Tieu su Trau Canh von la nguoi nha Nguyen (Trung Quoc). Sach Đai Viet su ky toan thu (quyen VII, ky nha Tran) chep van tat ve nhan vat Trau Canh nhu sau:

"Canh la con Trau Ton nguoi phuong Bac. Khoang nam Thieu Phong, nguoi Nguyen vao cuop, Ton lam thay thuoc đi theo quan Nguyen, đen khi quan Nguyen thua, thi bi bat. Ton o nuoc ta, chua thuoc cho cac vuong hau thoi đo, phan nhieu thay cong hieu. Nguoi trong nuoc nhieu lan cho Ton ruong, no, thanh ra giau co. Canh noi nghiep cha, tro thanh danh y, nhung khong co hanh kiem"...
Noi ve viec chua benh cua ong, sach Đai Viet su ky toan thu chep:

Ky Mao (Khai Huu) nam thu 11 (1339)...Mua thu, thang 8, ngay 15, ban đem, con cua Thuong hoang (Tran Minh Tong) la Hao (luc ay moi 4 tuoi ta, ve sau la vua Tran Du Tong) đi thuyen choi Ho Tay bi chet đuoi, vot đuoc o lo cong đom ca. Thuong hoang sai thay thuoc Trau Canh cuu chua. Canh noi: "Dung kim cham se song lai, nhung chi so se bi liet duong". Dung kim cham thi qua nhu loi ong ta noi, tu đay moi nguoi goi Trau Canh la than y. Canh sau mai đuoc thang len Quan phuc hau Tuyen Huy vien đai su kiem Thai y su
"Tan Mao, (Thieu Phong) nam thu 11 (1351)...Mua thu,...Trau Canh co toi đang chet, đuoc tha. Bay gio Trau Canh thay vua (Tran Du Tong) bi liet duong, dang phuong thuoc noi rang giet đua be con trai, lay mat hoa voi duong khoi thach ma uong va thong dam voi chi hay em ruot cua minh thi se hieu nghiem. Vua lam theo, thong dam voi chi ruot la Cong chua Thien Ninh qua nhien cong hieu. Canh tu đay đuoc yeu quy hon, đuoc ngay đem luon o trong hau cung hau ha thuoc thang. Canh lien thong dam voi cung nu. Viec phat giac, Thuong hoang (Tran Minh Tong) đinh bat Canh chet, nhung vi co cong chua khoi benh cho vua nen đuoc tha"...
"Binh Than, (Thieu Phong) nam thu 16 (1356)...Mua thu, thang 8, (Thuong hoang Tran Minh Tong) ngu đen đen tho Quoc phu thuong te Hue Vu Đai Vuong (Tran Quoc Chan), tren nui Kiet Đac (o đia phan huyen Chi Linh, tinh Hai Duong). Khi tro ve, trong thuyen ngu co con ong vang đot vang ma phia ben trai cua Thuong hoang, roi Thuong hoang bi benh. Vua (Tran Du Tong) sai nguoi giu thuyen ngu trong coi viec đong quan tai...Khi benh tram trong, cho goi quan thay thuoc la bon Trau Canh, Vuong Đinh, Pham The Thuong vao xem mach. Canh noi: "Mach phien muon". (Tran) Minh Tong ung khau mot bai tho nho, đoc cho bon Canh nghe:
Chuan mach huu luan phien muon đa,
Trau cong luong te yeu đieu hoa.
Nhuoc ngon phien muon vo huu yet,
Chi khung trung phieu phien muon gia.
(Xem mach cho ban nhieu muon phien,
Ong Trau thuoc tot cat cho yen.
Neu con noi mai phien cung muon,
Chi so cang tang phien muon len).
Vi Trau Canh ra vao cung cam, hay dung nhung cau ky la, nhung ke quy quyet đe huyen hoac Du Hoang (Tran Du Tong). (Tran) Minh Tong ghet han, nen muon bai tho đe cham biem. Đen khi dang thuoc len thi ngai noi: "Nguoi ta o đoi,bao nhieu kho nao. Ngay nay thoat đuoc kho nao nay, thi ngay khac lai phai chiu kho nao khac". Roi khong chiu uong thuoc"...
"Quy Mao (Đai Tri) nam thu 6 (1363)...Mua ha, thang 5, tra lai Trau Canh chuc tuoc cu. Nam Giap Thin, (Đai Tri) nam thu 7 (1364),...Thang 5, vua (Tran Du Tong) đi hong gio choi trang. Vi uong ruou qua say, lai loi xuong song tam, nen bi om. Sai quan thay thuoc la bon Trau Canh thay nhau hau thuoc thang. Mua thu, thang 7, vua khoi benh"...
Ke tu đo tro đi, sach Đai Viet su ky toan thu khong chep them gi ve thay thuoc Trau Canh, chi cho biet rang: "Dong doi cua Canh đen trieu nay con co nguoi la Trau Bao, đuoc cua do Trau Canh cat giu tro nen giau co, nhung cung vi the ma tro nen lun bai".


Duoi goc đo y khoa hien đai Nghien cuu toa thuoc đieu tri benh liet duong cua Trau Canh cho vua Tran Du Tong, theo BS. Ho Đac Duy, co hai yeu to can đuoc phan tich:

Duoc pham gom: Mat + Duong khoi thach
Hoat đong tinh duc: Thong dam voi chi hay em ruot minh.
Ca hai yeu to nay đeu co su tang an khong binh thuong:

Đoi hoi mat cua mot đua be đong nghia voi khuyen khich giet chet mot nguoi: Đo la mot viec trai voi đao đuc cua xa hoi va y đuc.
Thong dam voi chi hay em ruot cua minh: Đo la mot đoi hoi trai voi luan ly cua gia đinh va xa hoi.
Tat ca chang qua la mot đon tam ly ac liet đoi voi vua Du Tong. Boi đieu tri liet duong la đieu tri cam xuc, đieu tri cai nguyen nhan tam ly đa gay ra hau qua liet duong nhu cac co che y khoa hien đai. Luu y truoc đay, chinh Trau Canh la nguoi đa noi cau "...chi so se bi liet duong" đa khien nha vua (khi ay con la mot đua tre 4 tuoi) bi am anh tu đo. Va nguoi duy nhat co the pha bo cai đinh kien ay khong ai khac hon la Trau Canh, vi truoc đay ong đa tung cuu song vi vua nay. Phuong phap ky di cua ong ta lai đuoc Hoang gia đong tinh vun vao, ngay ca Cong chua Thien Ninh (con gai Hien Tu Thai hau) cung chap nhan. Đieu nay cang gay cho Du Tong long "tu tin". Co the long tu tin ay đa đanh đo cac đinh kien Du Tong chien thang đuoc su bat luc.
Tom lai, nhung đieu "quai đan" ma Trau Canh đua ra trong toa thuoc nay chi la "mot an tuong khung khiep lam cai chia khoa đe xoa bo cai đinh kien". Ong ta đa lam đong tac cua mot nha phan tam hoc hien đai voi mot so ma thuat cho đen noi Thuong hoang Tran Minh Tong phai chan ghet tham te nhung khong the giet chet Trau Canh đuoc, mac du ong ta đa pham toi tay troi.
Con theo nghien cuu cua BS. Tran Minh Đuc, thi thay thuoc Trau Canh đa chua benh bat luc cho vua Due Tong bang cach "kich thich tam ly" (ap dung tam ly "an trai cam"). Đay la cach chua benh tan tien vao thoi đo. Tuy nhien, viec lam ay xet ra vua vo đao (giet đua tre đe lay mat uong) ma cung vua vo luan (loan luan voi chi ruot). Va cung theo bac si nay, thi Trau Canh chinh la "nha tinh duc hoc đau tien o Viet Nam".


Tai lieu tham khao Ngo Si Lien, Đai Viet su ky toan thu (quyen VII, ky nha Tran) Luu tru ngay 24 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine, Ban dich (tap 2) cua Hoang Van Lau. Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, Ha Noi, 1985.
Tran Minh Đuc, chuong: "Thay thuoc Trau Canh đoi Tran: Nha tinh duc hoc đau tien o Viet Nam" trong sach Lich su nhin lai duoi goc đo y khoa. Nha xuat ban Van hoa-Van nghe, Tp. Ho Chi Minh, 2012.


Chu thich Lien ket ngoai