Đoi voi cac đinh nghia khac, xem Vu (đinh huong).
Vu la mot trong hai phan noi bat nam o khu vuc ben tren cua phan bung cua mot loai linh truong. Ca con cai va con đuc đeu phat trien vung nguc tu cac mo phoi giong nhau.
O phu nu, vung nguc hay vong 1 đong vai tro la mot tuyen vu, san xuat va tiet ra sua đe cung cap dinh duong cho tre so sinh. Lop mo duoi da phu va bao quanh mot mang luoi cac ong dan hoi tu tai đau vu, va nhung mo nay tao nen kich thuoc va hinh dang cua vung nguc. O cuoi cac ong dan sua la tieu thuy, hoac cum phe nang, noi sua đuoc san xuat va luu tru phan ung voi cac tin hieu noi tiet. Khi mang thai, vung nguc phan ung voi su tuong tac phuc tap cua cac hormone, bao gom estrogen, progesterone va prolactin, đe hoan thanh qua trinh phat trien, cu the la su truong thanh cua tieu thuy phe nang, đe chuan bi cho viec tiet sua va cho con bu.
Loai nguoi la loai duy nhat trong the gioi đong vat co bo nguc vinh vien. Khi đen tuoi day thi, su ket hop giua hormone estrogen va hormone tang truong se gop phan tao nen su phat trien vinh vien cua vung nguc o phu nu. Đieu nay chi xay ra o muc đo thap hon đang ke so voi nhieu loai linh truong khac—phat trien vung nguc o cac loai linh truong khac thuong chi xay ra trong truong hop mang thai. Ngoai chuc nang quan trong la cung cap duong chat cho tre so sinh, bo nguc phu nu con mang theo cac đac điem ve xa hoi va tinh duc. Bo nguc đa xuat hien trong nghe thuat đieu khac, nghe thuat va nhiep anh co đien cung nhu hien đai. Chung co the noi bat trong qua trinh nhan thuc ve co the va su hap dan tinh duc cua phu nu. Mot so nen van hoa lien ket nguc voi tinh duc va thuong coi viec tran nguc tai noi cong cong la thieu phu hop hoac khong phai la hanh vi đung đan. Vung nguc, đac biet la num vu, đuoc xem la vung cam giac nhay cam.


Nguyen goc va thuat ngu Tu tieng Anh "breast" xuat phat tu tu co tieng Anh "breost" (nghia la nguc, vu), co nguon goc tu tu co Tieng Anh breost, roi tu Tieng Đuc Tien su breustam (nguc), va con tro ve can goc Tieng An-Au Tien su "bhreus–" (tang truong, nay mam). Cach viet "breast" phu hop voi cach phat am o Scotland va vung Bac nuoc Anh. Tu đien "Merriam-Webster" ghi nhan rang "Tieng Anh Trung co brest, [co nguon] tu Tieng Anh co breost; co nguon tu Tieng Đuc Cao co brust..., Tieng Ai-len co bru [bung], va Tieng Nga bryukho"; thuat ngu nay đuoc su dung tu truoc the ky 12.
Trong tieng Anh, co nhieu cum tu đia phuong đe chi nguc, tu nhung cum tu lich su toi nhung cum tu long hoac tuc. Mot so cum tu long tuc co the bi coi la xuc pham hoac mang tinh phan biet đoi voi phu nu.


Su phat trien tien hoa Trong so cac loai đong vat, loai nguoi la duy nhat co nguc tang kich thuoc vinh vien sau khi đat tuoi day thi (con đuoc goi la tuoi day thi o con nguoi). Tai sao su thay đoi tien hoa nay xay ra van chua đuoc hieu ro. Mot so gia thuyet đa đuoc đua ra:
Mot kha nang đuoc đe xuat lien quan đen qua trinh tong hop chat noi tiet la tien chat cua hormone steroid dehydroepiandrosterone, dien ra trong cac vung giau mo tren co the nhu mong va nguc. Đieu nay đa gop phan vao su phat trien nao bo cua con nguoi va đong vai tro trong viec tang kich thuoc nao. Viec nguc tang kich thuoc co the đa bat đau tu giai đoan cua loai Homo ergaster (1,7-1,4 trieu nam truoc). Sau đo, co the đa co cac gia thuyet khac ve hinh thanh nguc tro thanh nguyen nhan chinh.
Co y kien tu cac nha đong vat hoc Avishag va Amotz Zahavi rang kich thuoc nguc cua con nguoi co the đuoc giai thich bang ly thuyet nguyen tac lam khuyet ve su khac biet gioi. Theo y kien nay, nguc lon cua phu nu co the đuoc hieu la mot cach trinh dien chan thanh ve suc khoe cua phu nu va kha nang phat trien va mang chung suot cuoc đoi. Đoi tuong tiem nang sau đo co the đanh gia gen cua mot đoi tac tiem nang dua tren kha nang duy tri suc khoe cua co ay ngay ca khi co ay phai chiu ganh nang nang luong bo sung.
Nha đong vat hoc Desmond Morris đua ra mot cach tiep can theo goc đo xa hoi sinh hoc trong cuon sach khoa hoc cua ong The Naked Ape. Ong đe xuat, thong qua viec so sanh voi cac loai linh truong khac, rang nguc tien hoa đe thay the mong phinh to lam tin hieu tinh duc cho qua trinh rung trung. Ong luu y lam the nao con nguoi co duong vat va nguc đeu lon so voi kich thuoc cua ho. Hon nua, nguoi tien su đa chon cach di chuyen bang hai chan va giao hop khuon mat đoi mat. Do đo, ong đe xuat rang tin hieu tinh duc phinh to giup duy tri moi lien ket giua đoi vo chong du ho thuc hien cac nhiem vu khac nhau va do đo bi tach biet trong khoang thoi gian dai.
Trong cuon sach nghien cuu "Tien hoa cua Nguc Con Nguoi" (2001), đa đuoc đe xuat rang hinh dang tron cua nguc phu nu đa phat trien đe ngan tre so sinh bu ma khong bi ngat tho. Đieu nay lien quan đen ham nho cua tre so sinh nguoi, khi khong the noi tiep tu khuon mat đe đen vu, dan đen viec nguc co hinh dang phang co the che lap mui cua tre neu đac thu nhu voi tinh tinh. Voi su lui lai cua ham nguoi trong khuon mat, co the phu nu đa bu đap bang cach co nguc tron hon.
Nguoi ta cung đua ra y kien khac tu Ashley Montague (1965), cho rang su xuat hien cua nguc la su thich nghi cho viec cho an tre so sinh voi mot ly do khac. Khi to tien nguoi bat đau đung thang va mat long co the, viec mang tre o hong hoac vai tro nen can thiet thay vi tren lung nhu cac loai khac. Đieu nay khien cho tre kho tim vu va cho đe bam vao long co the cua me. Su di đong cua vu tren nguc lon cua hau het phu nu giup tre de dang tim thay va nam bam đe bu.
Co cac y kien khac, bao gom viec nguc lon vinh vien co the thu hut đoi tac, nguc "đung đua" cung cap cho tre điem tua, hoac nguc lon vinh vien chia se chuc nang cua mot buou lung cua lac đa, đe tich tru mo nhu du tru nang luong.


Cau truc cua nguc O phu nu, nguc nam o phia tren co nguc lon va nam tu muc xuong suon thu hai đen muc xuong suon thu sau phia truoc cua long nguc; tuc la, nguc phu mot phan lon khu vuc nguc va buc tuong nguc. Phia truoc cua nguc, mo vu co the keo dai tu Gan cua xuong (go co) đen giua xuong uc (xuong vu). O hai ben hong cua nguc, mo vu co the keo dai vao Nach va co the đen tan phia sau la Co suon lung rong, keo dai tu lung duoi đen xuong canh tay (xuong bap tren). Duoi dang mot tuyen vu, nguc bao gom cac lop mo khac nhau, chu yeu la hai loai: Mo mo; va mo tuyen, co tac đong đen viec tiet sua cua nguc.
Ve hinh thai hoc, nguc co hinh dang giong nuoc mat. Lop mo o phan ngoai cung (mang mo be ngoai) đuoc tach ra khoi da boi lop mo duoi da (mo mo). Cac day treo day đeo Cooper la nhung phan mo ro tu lop mang mo be ngoai đen lop da boc. Nguc cua phu nu nguoi lon chua 14–18 bui vu tiet sua khong đeu hoi tu tai vung vu. Nhung ong tiet sua co đuong kinh 2.0–4.5 mm va đuoc bao quanh ngay lap tuc boi mo lien ket day đac ho tro tuyen vu. Sua chay ra khoi nguc thong qua vu, đuoc bao quanh boi vung da co mau goi la bau vu. Kich thuoc cua bau vu co the thay đoi rong rai o cac phu nu. Bau vu chua cac tuyen mo hoi bien đoi goi la Tuyen Montgomery. Nhung tuyen nay tiet ra chat dau nhon đe lam tron va bao ve vu trong qua trinh cho con bu. Cac hop chat bay hoi trong nhung chat tiet nay cung co the lam kich thich mui đe kich thich nhu cau an cua tre so sinh.
Kich thuoc va trong luong cua nguc co su bien đoi rong rai giua cac phu nu. Nguc co nho đen trung binh co trong luong tu 500 gram (1,1 pound) hoac it hon, va nguc co lon co the nang khoang 750 đen 1.000 gram (1,7 đen 2,2 pound) hoac hon. Ve thanh phan, nguc chua khoang 80 đen 90% mo stoma (mo va mo lien ket), trong khi mo te bao bieu hoac tuyen chi chiem khoang 10 đen 20% the tich cua nguc. Ty le thanh phan mo cua nguc cung bien đoi giua cac phu nu. Mot so phu nu co ty le mo tuyen so voi mo mo hoac mo lien ket cao hon. Ty le mo toi mo lien ket xac đinh đo day hoac đo cung cua vu. Trong suot cuoc đoi phu nu, nguc cua ho thay đoi ve kich thuoc, hinh dang va trong luong do su thay đoi hormone trong giai đoan day thi, chu ky kinh nguyet, mang thai, cho con bu va man kinh.


= Cau truc tuyen =

Nguc la mot tuyen apocrine san xuat sua đuoc su dung đe cho an be so sinh. Đau vu cua nguc đuoc bao quanh boi vung vung areola (khu vuc đau-vung areola). Vung areola co nhieu tuyen dau, va mau da bien đoi tu hong đen nau đam. Cac đon vi co ban cua nguc la cac đon vi ong tiet sua nut cuoi (TDLUs), san xuat sua nguc mo. Chung đam nhan chuc nang nuoi con bang cach hoat đong nhu mot tuyen vu. Chung đuoc phan bo khap co the cua nguc. Khoang hai phan ba mo tiet sua nam trong khoang cach 30 mm tu goc đau vu. Cac ong tiet sua cuoi cung dan sua tu TDLUs vao 4-18 ong tiet sua, dan sua đen đau vu. Ty le tuyen sua so voi mo la 2:1 o phu nu đang cho con bu, va 1:1 o phu nu khong đang cho con bu. Ngoai cac tuyen sua, nguc con bao gom cac mo lien ket (collagen, elastin), mo trang va ligament Cooper treo. Cam giac trong nguc đuoc cung cap boi su gay me cua he than kinh ngoai vi thong qua cac nhanh da phia truoc (anterior) va hai ben (lateral) cua cac day than kinh noi xam thu tu, thu nam va thu sau. Day than kinh T-4 (Day than kinh cot song that lung 4), cung cap cam giac cho khu vuc đau-vung areola.


= Luu thong bach huyet =
Khoang 75% bach huyet tu vung nguc chay đen cac nut bach huyet nach cung phia tren co the, trong khi 25% bach huyet di chuyen đen cac nut gan xuong xit (parasternal) (o ben canh xuong xit). Mot luong nho bach huyet con lai chuyen đen nut bach huyet cua nguc khac va cac nut bach huyet bung. Vung duoi vung areola co mot mang bach huyet đuoc goi la "mang bach huyet duoi areola cua Sappey". Cac nut bach huyet nach bao gom cac nhom nut pectoral (o nguc), subscapular (duoi xuong ba vai), va humeral (vung xuong canh tay) ma dong chay đen cac nut bach huyet nach trung tam va nut bach huyet nach đinh. Viec luu thong bach huyet tu vung nguc đac biet quan trong trong ung thu hoc do ung thu vu thuong xuat phat tu tuyen vu, va te bao ung thu co the lan truyen (tach ra) tu khoi u va lan toa đen cac bo phan khac cua co the thong qua he thong bach huyet.


= Hinh dang, cau truc va ho tro =
Cac bien the ve hinh dang, kich thuoc, the tich, mat đo mo, vi tri co nguc va khoang cach cua vung nguc quyet đinh hinh dang tu nhien, dien mao va vi tri tren nguc phu nu. Kich thuoc vung nguc va cac đac điem khac khong du đoan ty le mo toi tuyen sua hoac kha nang cho phu nu cho con bu. Kich thuoc va hinh dang cua vung nguc bi anh huong boi cac thay đoi hormone binh thuong trong cuoc song (su phat trien nguc, kinh nguyet, mang thai, man kinh) va cac tinh trang y te (vi du nhu tang truong vung nguc o trinh nu). Hinh dang cua vung nguc đuoc tu nhien xac đinh boi su ho tro cua cac day chang Cooper, cau truc co va xuong o duoi nguc, va boi vo da boc. Cac day chang Cooper giu vung nguc tu xuong gay (xuong chim) va mang co xuong gay-nguc (xuong chim va nguc) bang cach xuyen qua va bao quanh mo mo va tuyen sua. Nguc đuoc đinh vi, gan ket va đuoc ho tro boi tuong nguc, trong khi hinh dang cua no đuoc thiet lap va duy tri boi vo da. O hau het phu nu, mot ben nguc se hoi lon hon ben kia. Su khong đoi xung ro rang va keo dai hon ve kich thuoc vung nguc xay ra o khoang 25% phu nu.
Mac du nhieu nguoi thuong nghi rang viec cho con bu se lam nguc bi chay xe, nhung cac nha nghien cuu đa tim thay rang nguyen nhan gay chay xe cua nguc o phu nu chu yeu bao gom bon yeu to quan trong: hut thuoc la, so luong lan mang thai, trong luc va tang hoac giam can.
Phan duoi cua moi nguc đuoc noi voi nguc bang mang sau trai dai tren co nguc lon. Khoang khong gian giua nguc va co nguc lon, goi la khong gian sau nguc, giup cho nguc co kha nang di chuyen.
Phan nguc cua chung ta nam trong ngan cua nguc (khong gian nguc), dan dan nghieng ra ngoai tu điem gan voi xuong nguc o phia tren (gan xuong nguc) va tu phia tren xuong nhung xuong suon thap nhat, tao nen su ho tro cho nguc. Vung gap duoi nguc, noi mat duoi cua nguc tiep xuc voi nguc, la mot đac điem co ban do da nguc bam dinh vao cac mo lien ket o phia duoi da cua nguc; vung gap duoi nguc la pham vi duoi cung cua nguc. Thuong thi mo nguc binh thuong co cam giac chan đong hoac hat nho, muc đo nay khac nhau đoi voi tung nguoi phu nu.


Phat trien Nguc chu yeu đuoc tao thanh tu cac mo mo, mo tuyen, va mo lien ket. Vi cac mo nay co cac thu the hormone, kich thuoc va the tich cua nguc bien đoi theo su thay đoi hormone cu the cho su phat trien cua vung nguc (thelarche), kinh nguyet (san xuat trung), thai ky (sinh san), cho con bu (cho an con cai), va man kinh (ket thuc kinh nguyet).


= Tuoi day thi =

Cau truc hinh thai cua nguc con nguoi giong nhau o ca nam va nu cho đen tuoi day thi. Đoi voi cac co gai trong giai đoan phat trien nguc (thelarche), cac hormon gioi tinh nu (chu yeu la estrogen) phoi hop voi hormon tang truong thuc đay su phat trien, tang truong va phat trien cua vung nguc. Trong thoi gian nay, cac tuyen sua tang kich thuoc va the tich va bat đau nam tren nguc. Cac giai đoan phat trien cua đac điem gioi tinh phu thuoc (nguc, long mu, v.v.) đuoc minh hoa trong ti le nam giai đoan Tanner.
Trong giai đoan thelarche, vung nguc đang phat trien co the khong đeu kich thuoc va thuong thi nguc ben trai nhinh hon mot chut. Tinh trang khong đoi xung nay la tam thoi va binh thuong theo thong ke trong su phat trien co the va tinh duc cua phu nu. Cac van đe y te co the gay ra su phat trien qua muc (vi du: tang truong vung nguc o trinh nu, tang truong qua muc) hoac phat trien khong đu (vi du: bien dang vung nguc ong, tang truong khong đu) o cac co gai va phu nu.
Khoang hai nam sau khi bat đau vao thoi ky day thi (khi co gai co chu ky kinh nguyet đau tien), hormone estrogen va hormone tang truong kich thich su phat trien va tang truong cua mo tuyen, mo va mo gan bam tao thanh nguc. Qua trinh nay keo dai khoang bon nam cho đen khi hinh dang cuoi cung cua nguc (kich thuoc, the tich, mat đo) đuoc xac đinh vao khoang tuoi 21. Su phat trien cua vung nguc o cac co gai bat đau tu thoi ky day thi, khac voi tat ca cac loai đong vat co vu khac, trong đo nguc chi phat trien khi đang cho con bu.


= Su bien đoi trong chu ky kinh nguyet =
Trong thoi ky kinh nguyet, nguc se tro nen phinh to do viec giu nuoc va tang truong tam thoi.


= Mang thai va cho con bu =
Nguc đat đo truong thanh đay đu khi phu nu mang thai lan đau. Su thay đoi trong nguc thuong la dau hieu đau tien cua thai ky. Nguc se tro nen lon hon, vung xung quanh vu tro nen lon hon va đam mau hon, cac tuyen Montgomery se phinh len, va đoi khi tinh mach tro nen ro rang hon. Nguc co the đau nhuc trong thoi ky mang thai, đac biet la trong ba thang đau. Đen giua thai ky, nguc đa co kha nang san xuat sua vat ly va mot so phu nu co the bay to colostrum, mot dang sua me.
Su tang cao cua hormone prolactin trong thoi ky mang thai co vai tro quan trong trong viec san xuat sua. Tuy nhien, san xuat sua bi chan boi hormone progesterone va estrogen cho đen sau khi sinh, khi muc đo progesterone va estrogen giam đi.


= Tuoi man kinh =
Khi man kinh đen, nguc se co rut. Kich thuoc cua nguc co the giam đi khi muc đo estrogen trong co the giam đi. Mo mo va tuyen sua cung se bat đau teo lai. Nguc cung co the phinh to do tac đong phu tu viec dung vien trang mieng ket hop. Kich thuoc cua nguc cung co the thay đoi theo su bien đoi ve can nang. Su thay đoi ve hinh dang cua nguc thuong co the thay qua vet ran da tren be mat da nguc; chung co the la dau hieu lich su cho su gia tang va giam đi ve kich thuoc va the tich cua nguc trong suot qua trinh cuoc đoi cua phu nu.


Viec cho con bu Chuc nang quan trong nhat cua nguc, nhu tuyen vu, la cung cap sua me đe dinh duong cho em be. Sua me đuoc san xuat trong cac te bao tao sua trong cac ong nhuyen. Khi em be bu, viec kich thich nguc se khien nao cua me san xuat hormone oxytocin. Oxytocin cao kich thich cac te bao co xung quanh ong nhuyen co bop, lam cho sua chay qua cac ong noi tu ong nhuyen đen num vu.
Cac em be moi sinh đa co ban nang va nhu cau hut num vu, va viec cho con bu khong chi cung cap dinh duong ma con mang lai su thoai mai cho em be. Sua me chua đay đu chat dinh duong can thiet trong 6 thang đau đoi, va sau đo van la mot nguon dinh duong quan trong, cung voi thuc an ran, it nhat đen 1 hoac 2 tuoi.


Y nghia lam sang Nguc de bi anh huong boi nhieu tinh trang lanh tinh va ac tinh. Nhung tinh trang lanh tinh thuong gap nhat la viem tuyen vu sau khi sinh, bien đoi ve nguc u nang va đau nguc.
Sua me khong lien quan đen mang thai đuoc goi la sua ra khi khong mang thai. No co the do mot so loai thuoc (nhu cac loai thuoc đieu tri tam than), tinh trang cang thang co the cuc đoan hoac cac roi loan noi tiet. Sua me o tre so sinh đuoc gay ra boi cac hormone tu me đa truyen vao mau cua em be trong thoi ky mang thai.


Ung thu vu Ung thu vu la nguyen nhan pho bien nhat gay tu vong do ung thu o phu nu va cung la mot trong nhung nguyen nhan dan đen tu vong cao o phu nu. Cac yeu to co the giam nguy co mac ung thu vu bao gom kiem tra vu đeu đan boi chuyen gia y te, sieu am vu đinh ky, kiem tra tu kiem tra nguc, an uong lanh manh, tap the duc đe giam mo thua, va cho con bu.


= Nguc nam =
Ca nam lan nu đeu phat trien nguc tu cac mo sinh san ban đau. Tuy nhien, nguc nam thuong khong chua cac đom va tui nho nhu o nguc nu. Hiem khi co mot so it đom xuat hien, dan đen viec mot so nam gioi phat trien ung thu tuyen đom nguc. Thong thuong, nam san xuat it hormone nu (estrogen) va nhieu hormone nam (androgen) nhu testosterone, lam giam tac đong cua hormone nu trong viec phat trien mo nguc qua muc. Tai thoi ky day thi va o nam, viec phat trien nguc khong binh thuong the hien qua hien tuong sung nguc do mat can bang giua hormone nu va nam trong co the. Khoang 70% nam thanh nien co the tam thoi phat trien mo nguc trong giai đoan day thi. Tinh trang nay thuong tu giai quyet trong vong hai nam. Khi sua ra o nam gioi xuat hien, no thuong la trieu chung cua mot van đe ve tuyen yen.


= Phau thuat tham my =

Phau thuat tham my co the đuoc thuc hien đe lam tang hoac giam kich thuoc vu, hoac đe tai tao vu trong truong hop bi bien dang do benh ly nhu ung thu vu. Cac phau thuat tang kich thuoc vu va nang vu (mastopexy) thuong chi đuoc thuc hien vi muc đich tham my, trong khi phau thuat giam vu đoi khi đuoc chi đinh ve mat y te. Trong truong hop vu cua phu nu bi khong đoi xung nghiem trong, co the thuc hien phau thuat đe lam to vu nho hon, lam nho vu lon hon, hoac ca hai.
Phau thuat tang kich thuoc vu thuong khong anh huong đen kha nang cho con bu trong tuong lai. Trong khi đo, phau thuat giam vu thuong dan đen giam cam giac o vung nhu hoa, va giam su cung cap sua cho phu nu muon cho con bu. Viec cay ghep co the lam anh huong đen qua trinh mammography (hinh anh X-quang vung vu).


Xa hoi va van hoa = Tong quan =
Trong hinh tuong Kito giao, mot so tac pham nghe thuat mieu ta phu nu cam vu trong tay hoac tren đia, the hien ho đa chet nhu nha đao tu do vu bi cat đut; vi du ve đieu nay la Thanh Agatha cua Sicilia.

Femen la mot nhom hoat đong nu quyen su dung viec tran truong nhu mot phan cua cac chien dich chong lai van nan du lich tinh duc tan cong đoi voi cac tinh duc, ton giao, chong chu nghia phan biet gioi va ky thi đong tinh. Cac hoat đong cua Femen thuong bi canh sat bat giu đap lai nhung cuoc bieu tinh cua ho.
Lich su su dung nguc nu lam chu đe cho tiet muc hai huoc cua cac dien vien hai co tu lau (vi du, cac tiet muc burlesque/slapstick cua dien vien hai nguoi Anh Benny Hill).


= Lich su nghe thuat =
Trong xa hoi tien su chau Au, nhung tuong nu co ve ngoai viec nguc phat trien hoac đuoc phong đai đeu pho bien. Mot vi du đien hinh la Venus of Willendorf, mot trong nhieu tuong nu Venus figurines thoi ky Tien su co hong va vong nguc rat đay đan. Cac hien vat nhu bat, tuong đa va tuong than co hinh nguc đuoc ghi chep tu nam 15.000 TCN đen cuoi thoi co đai tren khap chau Au, Bac Phi va Trung Đong.
Nhieu nu than tuong trung cho tinh yeu va su sinh san đuoc lien ket voi nguc va sua me. Hinh anh cua nu than Phoenicia Astarte thuong đuoc bieu thi nhu nhung cot trang tri bang nhung hinh nguc. Isis, nu than Ai Cap đai dien cho nhieu đieu, trong đo co su lam me ly tuong, thuong đuoc mieu ta đang bu sua cho vua pharaoh, xac nhan vi the than thanh cua ho nhu nhung nguoi cai tri. Tham chi ca nhung vi than nam tuong trung cho tai sinh va su sinh san cung thinh thoang đuoc bieu thi voi cac phan bo nhu nguc, nhu vi than song Hapy đuoc cho la chiu trach nhiem cho viec tran tre hang nam cua con song Nile.

Nguc nu cung xuat hien noi bat trong Nghe thuat Minoan thong qua cac tuong nu than noi tieng Snake Goddess, va mot so tac pham khac, tuy nhien hau het nguc nu đeu đuoc che phu. O Hy Lap co đai, co nhieu ton giao ton tho "Kourotrophos", nguoi me cho con bu, đuoc tuong trung boi cac nu than nhu Gaia, Hera va Artemis. Viec ton tho cac vi than đuoc tuong trung boi nguc nu tai Hy Lap tro nen hiem khi vao the ky mot. Su ton tho pho bien cac nu than giam đi đang ke trong thoi ky su gia tang cua cac thanh pho quoc gia Hy Lap, mot di san đuoc ke thua trong Đe che La Ma sau nay.
Trong giai đoan giua nua the ky đau TCN, van hoa Hy Lap trai qua mot su thay đoi tu tu trong cach nhin ve nguc nu. Phu nu trong nghe thuat thuong che phu bang quan ao tu co xuong, bao gom cac nu than nhu Athena, bao tro cua Athens tuong trung cho su no luc anh dung. Tuy nhien cung co nhung ngoai le: Aphrodite, nu than tinh yeu, thuong đuoc mieu ta mot cach tran trui, tuy nhien trong tu the the hien su nhut nhat hoac khiem ton, mot bieu tuong đuoc so sanh voi cac buc tranh pin-up hien đai boi nha su hoc Marilyn Yalom. Mac du đan ong tran trui thuong đuoc mieu ta đung thang, hau het nhung tuong trung ve nu tran trui trong nghe thuat Hy Lap thuong xuat hien "thuong co tam vai sat kin va tu the hoi cui minh, tu bao ve minh". Mot truyen thuyet pho bien tai thoi điem đo la ve nguoi phu nu Amazon, mot bo toc cua nhung nu chien binh hung han chi giao tiep voi nam gioi đe sinh san va tham chi cat bo mot nguc đe tro thanh chien binh gioi hon (y tuong la nguc phai se lam can tro viec su dung cung va mui ten). Huyen thoai nay đa tro thanh mot chu đe pho bien trong nghe thuat thoi Hy Lap va La Ma co đai va la mot cau chuyen canh bao trai nguoc.


= Hinh anh co the =
Nhieu phu nu xem nguc cua ho quan trong đoi voi su quyen ru tinh duc cua ho, nhu mot dau hieu ve nu tinh quan trong cho ban than ho.


= Trang phuc =

Boi vi nguc chu yeu la mo mo, hinh dang cua chung co the — trong gioi han — đuoc đinh hinh bang trang phuc nhu foundation garments. Bra thuong đuoc mac boi khoang 90% phu nu o phuong Tay, va thuong đuoc mac đe đuoc ho tro. Quy chuan xa hoi trong hau het cac nen van hoa Tay phuong la phai che kin nguc o noi cong cong, tuy nhien muc đo che phu thay đoi tuy thuoc vao ngu canh xa hoi. Mot so ton giao xem nguc nu co đac quyen đac biet, qua giang day chinh thuc hoac qua bieu tuong. Hoi giao cam phu nu tu do tiet lo nguc cua ho o noi cong cong.
Nhieu van hoa, bao gom cac van hoa o Bac My thuoc vung Tay phuong, lien ket nguc voi tinh duc va thuong coi viec tiet lo nguc la khong đao đuc hoac đung đan. O mot so van hoa, nhu nguoi Himba o phia bac Namibia, phu nu khong mac ao đe che nguc la đieu binh thuong. O mot so van hoa o chau Phi, vi du, đui đuoc coi la co tinh chat goi duc cao va khong bao gio đuoc tiet lo o noi cong cong, nhung viec tiet lo nguc khong bi cam. O mot so nuoc phuong Tay va vung lanh tho, viec phu nu tu do tiet lo nguc tai bai bien la chap nhan đuoc, tuy nhien co the khong đuoc chap nhan o trung tam thanh pho.
Thai đo xa hoi va phap luat ve viec cho con bu o noi cong cong thay đoi rong rai. O nhieu nuoc, viec cho con bu o noi cong cong pho bien, đuoc bao ve boi phap luat va thuong khong đuoc xem la van đe. Tuy nhien, mac du viec nay co the la hop phap hoac đuoc xa hoi chap nhan, mot so nguoi me co the van do du tiet lo nguc đe cho con bu o noi cong cong do su phan đoi thuc te hoac tiem nang tu nhung nguoi khac, nhung binh luan tieu cuc hoac quay roi. Uoc tinh khoang 63% phu nu tren khap the gioi đa tung cho con bu cong khai. O Uc va nhieu nuoc chau Au, phu nu tu do tiet lo nguc tai bai bien la hop phap va đuoc chap nhan van hoa. Nha lam phim Lina Esco đa lam mot bo phim mang ten Free the Nipple, noi ve "...nhung luat phap chong lai viec phu nu tiet lo nguc hoac cac han che ve hinh anh cua vung nguc cua phu nu, nhung khong phai cua nam, đieu nay Esco cho rang la mot vi du ve chu nghia phan biet gioi trong xa hoi."


= Đia ly nhan hoa =
Co nhieu ngon nui đuoc đat theo ten nguc vi chung co hinh dang giong nhu nguc va do đo la cac đoi tuong cua ton tho ton giao va ton tho to tien nhu bieu tuong cua su sinh san va su sung tuc. O chau A, co "Nui Nguc", noi co mot hang đong ma Thien su Bo Đe Đat Ma (Da Mo) đa danh rat nhieu thoi gian đe thien đinh. Nhung ngon nui nguc khac nhu Nui Elgon tren bien gioi Uganda-Kenya; Beinn Chiochan va Maiden Paps o Scotland; Bundok ng Susong Dalaga ('Nui nguc cua thieu nu') tren đao Talim, Philippines; nhung ngon đoi sinh đoi đuoc biet đen voi cai ten Paps of Anu (Da Chich Anann hoac 'nhung bo nguc cua Anu'), gan Killarney o Ireland; đo cao 2.086 m cua Tetica de Bacares hoac La Tetica trong Sierra de Los Filabres, Tay Ban Nha; Khao Nom Sao o Thai Lan, Cerro Las Tetas o Puerto Rico; va nhung Bo nguc cua Aphrodite o Mykonos, cung voi nhieu vi du khac. O Hoa Ky, day nui Teton đuoc đat theo tu tieng Phap co nghia la 'đau vu'.


Đo luong Qua trinh truong thanh va kich thuoc cua vung nguc co the đuoc đo bang nhieu phuong phap khac nhau. Cac phuong phap nay bao gom Cap đo Tanner, kich co cup ao nguc, the tich nguc, su khac biet giua nguc va nguc, đon vi nguc, ban kinh nua vong nguc, va chu vi nguc, cung voi cac bien phap đo khac.


Chu thich = Tai lieu =
Hollander, Anne (1993). Seeing through clothes. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-08231-1.
Morris, Desmond The Naked Ape: a zoologist's study of the human animal Bantam Books, Canada. 1967
Yalom, Marilyn (1998). A history of the breast. London: Pandora. ISBN 978-0-86358-400-8.
Venes, Donald (2013). Taber's cyclopedic medical dictionary. Philadelphia: F.A. Davis. ISBN 978-0-8036-2977-6.
Lawrence, Ruth (2016). Breastfeeding : a guide for the medical profession, 8th edition. Philadelphia, PA: Elsevier. ISBN 978-0-323-35776-0.