Chu nghia xa hoi (tieng Anh: Socialism; tieng Đuc: Sozialismus; Han: 社會主義; Nom: 主義社會) la mot trong ba y thuc he chinh tri lon hinh thanh trong the ky 19 ben canh chu nghia tu do va chu nghia bao thu. Khong co đinh nghia ro rang ve chu nghia xa hoi ma no bao gom mot loat cac khuynh huong chinh tri tu cac phong trao đau tranh chinh tri va cac đang cong nhan co tinh than cach mang, nhung nguoi muon lat đo chu nghia tu ban nhanh chong va bang bao luc cho toi cac dong cai cach chap nhan The che Đai nghi va dan chu nhu chu nghia xa hoi dan chu, tham chi phat xit Đuc cung tu nhan minh la nhung nguoi theo chu nghia xa hoi. Theo đo, co su phan biet giua nhung khuynh huong chu nghia cong san, dan chu xa hoi va vo chinh phu. Nhung nguoi theo chu nghia xa hoi thuong nhan manh gia tri co ban nhu binh đang, cong bang va đoan ket va đe cao moi quan he chat che giua nhung phong trao xa hoi va ly thuyet phe phan xa hoi. Ho theo đuoi muc tieu tao ra mot trat tu xa hoi hoa hop va huong đen cong bang xa hoi.
Trong lich su, tai nhieu quoc gia đa va đang ton tai nhung he thong chu nghia xa hoi nha nuoc thuong đuoc goi la nha nuoc cong san nhu Lien Xo, Viet Nam, Trung Quoc, Cuba,...


Lich su = Truoc the ky 19 =
Trong lich su cac tu tuong chinh tri, cac nhan to cua chu nghia xa hoi hay chu nghia cong san đa xuat hien truoc khi đuoc khai quat lai thanh he thong ly luan trong nua đau the ky 19.

Tac pham Cong hoa (tieng Hy Lap: Πολιτεια Politeia) cua Plato hay tac pham Utopia (The gioi khong tuong) cua Thomas More la hai dan chung. Phong trao Mazdak trong the ky thu 5, dien ra o vung ma bay gio la Iran, đa đuoc ta la "co tinh chat cong san" do đa thach thuc nhieu quyen loi cua tang lop quy toc va tang lu, đong thoi đau tranh cho mot xa hoi quan binh. William Morris cho rang John Ball, mot trong nhung lanh đao cua cuoc khoi nghia nong dan o Anh vao nam 1381, la nguoi theo chu nghia xa hoi đau tien. John Ball đuoc cong nhan la đa noi cau noi noi tieng sau đay:

"When Adam delved and Eve span, Who was then the gentleman?" (Khi Adam đao đat, va Eve quay soi, Thi ai la quy ong ?)
Trong cuoc Noi chien Anh vao giua the ky 17, cac phong trao đuoc mo ta la co dang dap xa hoi chu nghia gom Phong trao san bang (Levellers) va Phong trao đao sau (Diggers), phong trao sau tin rang đat đai nen thuoc ve chung toan dan.
Suot thoi ky Khai sang trong the ky 18, su phe binh ve bat binh đang đa xuat hien trong tac pham cua nhung nha ly luan nhu Jean Jacques Rousseau o Phap, tac pham Du contrat social (Ke uoc xa hoi) cua ong bat đau voi "Con nguoi đuoc sinh ra tu do, va đau đau anh ta cung o trong xieng xich". Sau Cach mang Phap nam 1789, Francois Noel Babeuf ung ho muc tieu quyen so huu chung ve đat đai va su binh đang toan dien ve kinh te va chinh tri giua cac cong dan.


= The ky 19 đen nay =

Phong trao xa hoi hien nay bat đau tu phong trao cua giai cap lao đong cuoi the ky 19. Trong thoi gian đo, cum tu "chu nghia xa hoi" thuong đuoc dung đe noi ve nhung phe phan cua cac nha phe binh xa hoi chau Au khi ho phe binh chu nghia tu ban ve quyen tu huu. Đoi voi Karl Marx, nguoi đa co cong lon trong viec xay dung phong trao xa hoi chu nghia hien đai, thi chu nghia xa hoi la mot he thong kinh te - xa hoi sau khi mot cuoc cach mang đa no ra đe chuyen quyen đieu khien cac phuong tien san xuat tu tay cua thieu so cac nha tu ban sang tay xa hoi. Theo Friedrich Engels thi phong trao xa hoi chu nghia nam 1847 la mot phong trao tu san, chu nghia cong san la mot phong trao cua cong nhan, vi vay Karl Marx va Engels ua chuong tu cong san hon. Mai cho toi 1887 ca cac cong đoan Anh moi tu nhan la theo xa hoi chu nghia. Theo nha bao Hoang Đao (tuc Nguyen Tuong Long) tren bao Ngay nay ngay 3 thang 4 nam 1937, thi "Nam ay, Marx va Engels, đong chi cua ong ta, xuat ban Tuyen ngon cua Đang Cong san noi ve nguyen to cua chu nghia xa hoi. Hai ong dung chu "cong san" la vi muon phan biet cho ro rang chu nghia xa hoi khoa hoc voi nhung chu nghia xa hoi duy tam ma thoi ay nguoi ta thuong goi chung la "xa hoi". Dan da, nhung chu nghia duy tam bi lu mo, va đen nam 1867, luc ong Karl Marx cho xuat ban tap thu nhat quyen "Tu ban" (Le Capital), thi nhung nguoi theo chu nghia duy tam khong con may nua".
Co rat nhieu tu tuong va phong trao đuoc goi, hay tu goi, la chu nghia xa hoi nhung tu the ky 19 đen nay, nhung nguoi theo chu nghia xa hoi đa khong the đua ra mot tu tuong hay mot ke hoach chung. Trai lai, nhung nguoi theo chu nghia xa hoi tu chia ho ra nhieu truong phai khac nhau va đoi khi đoi nghich nhau, nhat la giua nhung nguoi theo chu nghia xa hoi dan chu va nhung nguoi theo chu nghia cong san. Ke tu the ky 19 nhung nguoi theo chu nghia xa hoi đa co nhung quan điem khac nhau ve chu nghia xa hoi duoi goc đo mot he thong kinh te. Mot so nguoi muon quoc huu hoa hoan toan cac phuong tien san xuat, trong khi nhung nguoi dan chu xa hoi đe nghi chi quoc huu hoa mot so ky nghe chinh trong pham vi cua mot nen kinh te hon hop giua thi truong va nha nuoc. Nhung nguoi theo chu nghia Stalin, ke ca nhung nguoi co an tuong ve mo hinh phat trien kinh te cua Lien Xo, đa keu goi cho mot nen kinh te tap trung đuoc chi huy boi mot nha nuoc nam tat ca quyen san xuat. Nhung nguoi khac, trong đo co nhieu nguoi tu goi minh la cong san tai Nam Tu va Hungary trong thap nien 1980 va thap nien 1990, nhieu nguoi cong san Trung Quoc sau thoi ky cai cach va mot so nha kinh te hoc phuong Tay, đa đe nghi nhieu dang cua chu nghia xa hoi thi truong nham muc đich tim đuoc su hoa giai giua hai loi the cua quoc huu hoa va cua suc manh thi truong. Trong khi đo, nhieu nguoi hoat đong cong đoan khong tin tuong vao hinh thuc chinh phu nhu chu nghia cong đoan vo chinh phu, nhung nguoi theo chu nghia Luxemburg, Đang Xa hoi Hoa Ky (Socialist Party USA) cung nhu nhieu thanh phan cua phong trao "New Left" (Canh ta Moi) cua My lai muon phan chia quyen so huu nha nuoc tai trung uong đe trao cho cac hop tac xa hay cac hoi đong cua cac nhom lao đong. Theo Lenin thi nguyen tac phan phoi trong chu nghia xa hoi la: "Lam theo nang luc, huong theo lao đong" con trong xa hoi cong san chu nghia (buoc phat trien cao hon cua xa hoi chu nghia, khi ma suc san xuat đat toi trinh đo va nang suat cuc cao) se la: Lam theo nang luc, huong theo nhu cau. Su khac biet giua hai hinh thai xa hoi theo ly thuyet cua Lenin la chu nghia xa hoi la giai đoan nam giua trong qua trinh tu chu nghia tu ban tien len chu nghia Cong san. Nhung nguoi theo truong phai chu nghia xa hoi khac đua ra chu nghia xa hoi la hinh thai kinh thai kinh te - xa hoi khong phai chu nghia tu ban, va khong đua ra muc tieu tien đen chu nghia cong san. Mot so truong phai chu nghia xa hoi van chap nhan đa nguyen ve kinh te va chinh tri va tao ra su binh đang xa hoi bang chinh sach thue va an sinh xa hoi thay vi kinh te tap the bat buoc.

Cuoc chien ve ly luan va chinh tri giua nhung nguoi ung ho chu nghia tu ban hay chu nghia xa hoi la trung tam cua cac su kien the gioi trong suot the ky XX. Nhung nguoi theo chu nghia xa hoi hay ung ho chu nghia xa hoi cong kich chu nghia tu ban đa gay ra bat cong xa hoi, phan hoa giau ngheo, che đo đang cap, nan boc lot lao đong, loi song thuc dung, tha hoa con nguoi. Ho cung cong kich nhung nguoi ung ho chu nghia tu ban dung duong, dung tung cho nhieu che đo quan chu, than quyen (nhu mot so nuoc Trung Đong va mot so nuoc khac hien nay), cho chu nghia phong kien va đia chu, cac hu tuc, cho cac che đo phan biet chung toc (nhu Nam Phi). Chu nghia tu ban theo ho la cha đe cho chu nghia thuc dan va chu nghia đe quoc, hay thao tung kinh te cac nuoc ngheo đoi. Nhung nguoi chong Cong đo loi cho chu nghia xa hoi gay ra nhieu cuoc noi chien, cac cuoc cach mang (ma ho thuong goi la đao chinh hay noi loan), su cuong ep cac mo hinh kinh te tap the hay nha nuoc gay ngheo đoi, tham nhung, tuoc đoat quyen tu huu. Ho cho cac nan đoi tren dien rong o Trung Quoc, Campuchia,... mot so nuoc chau Phi truoc đay la hau qua cua kinh te hop tac cuong ep. Ho cung cho chu nghia xa hoi can tro tu do kinh doanh cua nguoi dan, đe nha nuoc thao tung toan bo cac hoat đong xa hoi nhu kinh te, truyen thong, giao duc, y te..., gay bat binh đang, cham phat trien. Đuong loi chong ton giao cua mot so phai chu nghia xa hoi bi xem la cuc đoan. Nhieu nguoi chong Cong cung đo loi cho chu nghia xa hoi tao ra cac che đo cai tri đoc đoan o Bac Phi, Zimbabwe, Syria, Iraq, Mien Đien truoc đay, cac che đo đoc đoan cua Stalin (Lien Xo), Mao Trach Đong (Trung Quoc), Nicolae Ceausescu o Romania,... che đo diet chung Pol Pot o Campuchia. Ca hai phia chong va ung ho chu nghia xa hoi đeu đo loi cho nhau trong su xuat hien cua chu nghia phat xit du tren thuc te y thuc he nay mang nhung đac điem cua ca canh huu lan canh ta va thuc hien mot chuong trinh hanh đong tuong tu voi ca hai ben. Su phat trien cua cac phong trao Hoi giao cuc đoan đuoc nhung nguoi theo chu nghia xa hoi cho la nhan đuoc su khuyen khich cua phuong Tay đe chong lai chu nghia xa hoi, nhung tren thuc te phong trao Hoi giao co khi cung chong ca chu nghia tu ban.
Nguoc cac luc luong canh huu thuong tap trung vao cac van đe tu do, dan chu, nhan quyen, hay quyen loi dan toc, ma it coi trong đen giai quyet cac van đe ve xa hoi nhu phan hoa giau - ngheo, tinh trang that nghiep, hay cac van đe xa hoi khac nhu giao duc, y te, an sinh xa hoi, cac luc luong canh ta cac nuoc tu ban chu y nhieu hon đen cac khia canh nay, đau tranh nhieu hon cho cac linh vuc binh đang gioi hay bao ve moi truong,... va thuong it chu y hon đen cac van đe ve chong đoc tai va vi pham quyen ca nhan, mac du ton trong dan chu đai nghi. Tuy nhien sau su sup đo cua chu nghia cong san o Đong Au, xuat hien cac tu tuong thien huu nhieu hon trong cac luc luong canh ta, ho quan tam nhieu hon đen cac van đe ve dan chu va nhan quyen, va chu trong vao hieu qua kinh te hon la binh đang. Nhung nguoi theo chu nghia tu do va chu nghia bao thu thuong dua tren lap truong cua chu nghia ca nhan, vi the ho thuong coi trong cac van đe dan chu va nhan quyen. Chu nghia tu ban ho tro cho qua trinh xoa bo nha nuoc quan chu than quyen o chau Au, tuy nhien nen dan chu đai nghi đuoc xay dung sau đo thuong mang nhieu khiem khuyet va chi đuoc hoan thien them cac giai đoan sau nay. Nhin chung su xich lai gan nhau cua cac luc luong canh huu va canh ta nhu su chap nhan nhieu hon cua canh huu trong van đe an sinh xa hoi hay tao viec lam, tao đieu kien cho cac to chuc cong đoan hoat đong, mo rong pho thong đau phieu, hay canh ta trong bao ve cac quyen ca nhan, ke ca quyen tu huu va kinh doanh đa lam cho chu nghia tu ban va chu nghia xa hoi xich lai gan nhau hon. Chia se quan điem ve dan chu nhung bat đong ve vai tro nha nuoc la đac điem thuong thay o cac nuoc phat trien cua canh ta va huu. Canh huu khong may tin tuong o nha nuoc, tao khong gian lon hon cho thi truong tu đieu tiet, con canh ta muon nha nuoc co vai tro lon hon trong đieu tiet kinh te va giai quyet cac van đe xa hoi. Tuy nhien cac mo hinh kinh te cua canh ta thuong chi thich nghi trong mot so hoan canh nhat đinh, va đuoc xem la tao ra nang suat lao đong thap, đac quyen đac loi va tham nhung do he thong quan ly yeu kem o mot so nuoc, cung nhu can thiep nha nuoc thai qua gay bat binh đang trong canh tranh tren thi truong, xa hoi hoa khong thuc hien đuoc va hay bien tuong thanh nha nuoc hoa tu lieu san xuat, nen anh huong canh ta nhieu noi suy yeu. Song su troi day cua canh huu nhieu noi đi kem voi toan cau hoa cua chu nghia tu ban đa gay ra nhieu he qua o cac nuoc nhu su phan hoa xa hoi ngay cang lon, quan he san xuat tu ban van con ton tai nhieu yeu to bat binh đang do luat phap yeu kem, cac chinh sach đau tu nuoc ngoai o cac nuoc kem phat trien thuong đem lai loi ich truoc mat nhung co the gay ton hai cho cac loi ich lau dai bi canh ta xem la chu nghia thuc dan moi, tinh trang toi pham va te nan xa hoi gia tang, su suy đoi đao đuc... Cac nen dan chu đai nghi co nhieu uu điem nhung van ton tai khuyet điem va tao đieu kien cho tu tuong cuc đoan phat trien nhu tu tuong vo chinh phu (chan ghet nha nuoc bat ky, khong tin tuong cac đang phai)... hay la cac phong trao chinh tri ton giao cuc đoan nhu phong trao Hoi giao cuc đoan chong lai chu nghia tu ban hay van hoa, ton giao du nhap tu phuong Tay va chu nghia vo than.

Tuy nhien chu nghia tu ban đa ho tro đac luc cho chu nghia thuc dan sau cac phat kien đia ly ma chu yeu la o cac vung đat moi nhu chau My, mac du no đuoc xem la he qua cua chinh sach cac chinh quyen quan chu đuong thoi nhieu hon. Cac cong ty tu ban con lap ra cac hai đoi đe xam chiem thuoc đia o cac vung đat ngheo nan, lac hau hon nhu chau A, chau Phi... Tuy nhien cac qua trinh xam chiem chiem thuoc đia bi gian đoan trong giai đoan chau Au xay ra nhieu cuoc cach mang, chien tranh đau the ky XIX. Chu nghia tu ban mot lan nua gop phan tao dung len chu nghia đe quoc nua sau the ky XIX, mac du no hay đuoc xem la he qua cua chinh sach quan phiet, hay dan toc nuoc lon nhieu hon. Qua trinh thuc dan hoa ket thuc vao khoang nhung nam 1960. Nhin chung chu nghia tu ban đa tao ra qua trinh hien đai hoa o cac nuoc phuong Tay trong đo co su tac đong tu luc luong canh ta, nhung lai đuoc xem la co trach nhiem khi cung tu tuong dan toc nuoc lon tao dung nen cac thuoc đia đuoc cai tri ha khac cho du he qua gian tiep la cac tu tuong dan chu cung xam nhap vao cac vung đat nay đi kem voi su suy yeu cua che đo quan chu đong thoi thuc đay qua trinh hien đai hoa kinh te - xa hoi - chinh tri o cac thuoc đia.
Trong qua trinh phi thuc dan hoa, do lo ngai cac phong trao xa hoi chu nghia hay cong san chu nghia, cac phong trao ton giao cuc đoan chong tu ban va mong muon duy tri anh huong o cac nuoc moi đoc lap, đac biet la tao đieu kien cho cac tap đoan tu ban đau tu nen cac nha nuoc thuc dan khi trao tra đoc lap thuong thoa hiep voi cac to chuc dan toc chu nghia on hoa, hay cac chinh quyen ban xu đang ton tai, hoac cac luc luong chong cong san, hay chong tu tuong ton giao cuc đoan. Nhieu noi, phong trao phi thuc dan hoa chi đuoc tien hanh tung buoc theo hinh thuc tu quan đen tu tri roi đoc lap. Mot loat cac che đo đoc tai dung len duoi su ung ho hay dung duong cua phuong Tay o nhieu nuoc moi thoat ra khoi che đo thuc dan nhu o chau Phi, hoac su duy tri cua cac che đo mang mau sac phong kien, hoac quan chu, hoac ton giao cuc đoan nhu o Trung Đong, đuoc xem la thanh tri chong lai chu nghia xa hoi, chu nghia cong san. Che đo phan biet chung toc o Nam Phi co su dung duong cua phuong Tay (cu the la nuoc Anh), la tien đon chong lai cac tu tuong chu nghia xa hoi hay chu nghia cong san phat trien o mien nam chau Phi, bao gom ca o Nam Phi. Tuy phan đoi cac che đo đoc tai o Tay Ban Nha va Bo Đao Nha mot thoi nhung do cac chinh sach chong cong san nen cac nha nuoc nay van đuoc su chap nhan phan nao o phuong Tay. Cac cong ty đa quoc gia thuong thoa hiep voi cac chinh quyen phong kien hay nua phong kien, cac che đo quan su hay dan toc chu nghia phi dan chu, hay cac chinh quyen cua đang cong san, hay cac đang mang mau sac xa hoi chu nghia khac lanh đao, mien la co loi cho ho. Cac ly thuyet tu do, dan chu thuong bi nhung trum tai phiet bo qua neu đieu nay anh huong đen quyen loi cua ho. Trong mot vai thap ky gan đay, vi cac muc đich chinh tri va kinh te, phuong Tay thuong hay can thiep vao cac van đe noi bo o cac nuoc kem phat trien voi danh nghia "tu do, dan chu hay nhan quyen", bao gom ca cac nuoc đong minh cua ho trong chien tranh lanh chong chu nghia cong san truoc đay.


Cac truong phai chu nghia xa hoi Muc tieu cua tat ca cac phong trao theo chu nghia xa hoi la xay dung mot xa hoi cong bang hon chu nghia tu ban, nhung ho thuong bat đong trong cac quan điem ve chu nghia xa hoi, cach thuc cai tao chu nghia tu ban thanh chu nghia xa hoi, mo hinh nha nuoc, vai tro nha nuoc trong nen kinh te, mo hinh quan ly san xuat. Khac voi nhung nguoi theo chu nghia cong đoan vo chinh phu hay vo chinh phu, chu nghia xa hoi tu do ca nhan, hau het cac truong phai chu nghia xa hoi đeu đe cao vai tro cua nha nuoc. Hai truong phai chu nghia xa hoi co ban la truong phai chu nghia xa hoi dan chu va chu nghia cong san. Muc tieu cua nhung nguoi cong san khong chi đe cao vai tro cua nha nuoc, so huu nha nuoc ma tien toi mot xa hoi cong san. Theo ly luan cua nhung nguoi cong san, nhat thiet can tien hanh cach mang vo san đe xoa bo chu nghia tu ban, tuy nhien khong phai la nhat thiet trong moi hoan canh. Thuc te la nhung nguoi cong san cung tham gia đau tranh nghi truong neu tu do tu tuong va tu do chinh tri đuoc bao đam.
Chap thuan kinh te thi truong hoac kinh te phi thi truong cung la mot tranh cai trong noi bo nhung nguoi xa hoi chu nghia. Mot so truong phai cho rang can xoa bo kinh te thi truong, vi no dan đen bat binh đang xa hoi va khung hoang kinh te. Cac truong phai ung ho kinh te thi truong cho rang chi can co ban tay nha nuoc hoac the che khac đe đieu chinh thi truong theo muc tieu xa hoi chu nghia. Tuy nhien co mot so đac điem chung pho quat tren ly thuyet: ung ho su can thiep cua nha nuoc vao nen kinh te va đoi song xa hoi, cong bang xa hoi (du ly giai khac nhau), dan chu cho đa so, đe cao su hoa hop xa hoi, chong chu nghia dan toc ich ky va chu nghia ca nhan ich ky. Su thich ung cua chu nghia tu ban đac biet la su đa dang hoa trong so huu va quan ly gay kho khan va lam phan hoa them nhung nguoi theo chu nghia xa hoi.


= Chu nghia Marx - Lenin =


 Đac trung  Theo quan điem cua chu nghia Marx - Lenin, chu nghia xa hoi la giai đoan thap cua hinh thai kinh te - xa hoi cong san chu nghia. Tu nhung luan điem mang tinh du bao cua Marx, Engels ve chu nghia xa hoi va quan điem cua Lenin tu thuc tien xay dung chu nghia xa hoi o Lien Xo co the thay đuoc nhung đac trung ban chat cua chu nghia xa hoi.
Muc tieu cua chu nghia xa hoi la giai phong giai cap, giai phong xa hoi, giai phong con nguoi, tao đieu kien đe con nguoi phat trien toan dien. Tinh nhan đao, nhan van cua chu nghia xa hoi, chu nghia cong san the hien ban chat uu viet, quan tam hang đau đen con nguoi. Trong Tuyen ngon cua Đang Cong san, Marx va Engels đa khang đinh: "Thay cho xa hoi tu san cu, voi nhung giai cap va đoi khang giai cap cua no, se xuat hien mot lien hop, trong đo su phat trien tu do cua moi nguoi la đieu kien cho su phat trien tu do cua tat ca moi nguoi". Muc tieu cua chu nghia xa hoi, chu nghia cong san đa phan anh tinh nhan van cao ca cua cong cuoc xay dung chu nghia xa hoi, chu nghia cong san. Đay cung chinh la gia tri khoa hoc - thuc tien ben vung cua hoc thuyet Marx.
Lenin, tu thuc tien xay dung chu nghia xa hoi o Lien Xo, đa neu ro muc tieu lau dai ma nhung nguoi cong san phai huong toi: "thiet lap mot xa hoi cong san, đap ung thoa man nhu cau cua nguoi lao đong". Ong cung chi ro: "Khi bat đau nhung cai tao xa hoi chu nghia, chung ta phai đat ro cai muc đich ma nhung cai tao xa hoi chu nghia đo rut cuc nham toi, cu the la thiet lap mot xa hoi cong san chu nghia, mot xa hoi khong chi han che o viec tuoc đoat cac cong xuong, nha may, ruong đat va tu lieu san xuat, khong chi han che o viec kiem ke, kiem soat mot cach chat che viec san xuat va phan phoi san pham, ma con đi xa hon nua, đi toi viec thuc hien nguyen tac: lam theo nang luc huong theo nhu cau. Vi the cai ten goi "“Đang Cong san” la duy nhat chinh xac ve mat khoa hoc".
Nen kinh te xa hoi chu nghia phai dua tren luc luong san xuat phat trien cao; che đo cong huu ve tu lieu san xuat chu yeu tung buoc đuoc xac lap; to chuc quan ly co hieu qua, nang suat lao đong cao; phan phoi theo lao đong la chu yeu. Khi phan tich moi quan he giua luc luong san xuat va quan he san xuat trong phuong thuc san xuat tu ban chu nghia, Marx va Engels đa chi ra: su ton tai cua che đo chiem huu tu nhan tu ban chu nghia la luc can lon nhat, kim ham su phat trien cua tien bo xa hoi. Chinh vi vay, cuoc cach mang cong san phai xoa bo che đo chiem huu tu nhan ve tu lieu san xuat. Hai ong đa khang đinh: "Đac trung cua chu nghia xa hoi khong phai la xoa bo che đo so huu noi chung, ma la xoa bo che đo so huu tu san".
Che đo tu huu tu san hien thoi, lai la bieu hien cuoi cung va đay đu nhat cua phuong thuc san xuat va chiem huu san pham dua tren nhung đoi khang giai cap, tren co so nhung nguoi nay boc lot cua nhung nguoi kia. Theo y nghia đo, nhung nguoi cong san co the tom tat ly luan cua minh thanh mot luan điem duy nhat la: xoa bo che đo tu huu. Xoa bo che đo tu huu, xac lap tung buoc che đo cong huu ve tu lieu san xuat chu yeu la ban chat uu viet cua xa hoi xa hoi chu nghia. Đo la co so kinh te đe xay dung mot xa hoi cong bang, binh đang, tien bo, quan he tot đep giua nguoi va nguoi. Tuy nhien, đay la qua trinh kho khan, phuc tap, lau dai, khong the thuc hien chong vanh, ngay lap tuc đuoc. Trong hoan canh cua Viet Nam, theo Ho Chi Minh, “Muon cho chu nghia cong san thuc hien đuoc, can phai co ky nghe, nong nghiep va tat ca moi nguoi đeu đuoc phat trien het kha nang cua minh. O nuoc chung toi nhung đieu kien ay chua co đu”.

Ve chinh tri - xa hoi, xa hoi xa hoi chu nghia la mot xa hoi dan chu, Nha nuoc xa hoi chu nghia vua mang ban chat cua giai cap cong nhan vua mang tinh nhan dan rong rai. Xa hoi xa hoi chu nghia la mot che đo dan chu, quyen luc cao nhat thuoc ve nhan dan. Ban chat giai cap cong nhan cua Nha nuoc the hien truoc het no la mot cong cu đe bao ve loi ich cua giai cap cong nhan. Song loi ich cua giai cap cong nhan ve co ban la thong nhat voi loi ich cua nhan dan lao đong, do vay, Nha nuoc xa hoi chu nghia con mang tinh nhan dan rong rai.
Ve van hoa – tu tuong, trong xa hoi xa hoi chu nghia phai co nen van hoa phat trien cao; ke thua va phat huy nhung gia tri cua van hoa dan toc va tinh hoa van hoa cua nhan loai. Trong cac che đo dua tren che đo chiem huu tu nhan se dan đen tinh trang tha hoa con nguoi, tha hoa cua nguoi lao đong. Trong xa hoi xa hoi chu nghia, con nguoi co đay đu đieu kien tien tu "vuong quoc tat yeu" sang "vuong quoc tu do". Phat trien van hoa, nang cao chat luong nguon nhan luc, đao tao chuyen mon ky thuat cho nguoi lao đong tro thanh mot nhiem vu cap bach va co y nghia đot pha đe xay dung chu nghia xa hoi.
Ve quan he dan toc, xa hoi xa hoi chu nghia la mot xa hoi bao đam cong bang, binh đang, đoan ket giua cac dan toc. Trong "Tuyen ngon cua Đang Cong san", Marx va Engels đa neu luan điem gia tri: xoa bo tinh trang nguoi boc lot nguoi thi tinh trang dan toc nay boc lot dan toc khac cung se bi xoa bo. Lenin đa bo sung, phat trien nhung quan điem cua Marx va Engels ve quan he giua cac dan toc trong đieu kien moi, đong thoi đi sau giai quyet nhung van đe ve “dan toc thuoc đia”, cac “dan toc bi ap buc” tren the gioi, khuyen khich cac phong trao gianh đoc lap, chu quyen gan voi cuoc đau tranh giai phong dan toc.
Ve quan he quoc te, quan he giua dan toc va quoc te đuoc giai quyet tren co so ket hop chu nghia yeu nuoc voi chu nghia quoc te cua giai cap cong nhan. Marx va Engels, Lenin đeu thong nhat trong luan điem: chu nghia cong san, chu nghia xa hoi la co tinh chat quoc te. Chu nghia yeu nuoc phai ket hop voi chu nghia quoc te cua giai cap cong nhan trong cac phong trao cach mang, huong đen chu nghia xa hoi. Lenin khang đinh: "Khong co su co gang tu nguyen tien toi su lien minh va su thong nhat cua giai cap vo san, roi sau nua, cua toan the quan chung can lao thuoc tat ca cac nuoc va cac dan toc tren toan the gioi, thi khong the chien thang hoan toan chu nghia tu ban đuoc".


 Con đuong đi len chu nghia xa hoi  Con đuong đi len chu nghia xa hoi la nhung bien phap, tien trinh, luc luong, đong luc… đe xay dung chu nghia xa hoi.
Ve tien trinh, thuc hien 2 buoc cua cach mang xa hoi chu nghia. Buoc thu nhat, giai cap cong nhan gianh lay chinh quyen bang nhieu bien phap: bao luc cach mang la quy luat pho bien; bien phap hoa binh la “hiem va quy”. Buoc thu hai , xay dung chu nghia xa hoi, bao gom: cai tao va xay dung co so vat chat cho chu nghia xa hoi (ve kinh te, chinh tri, xa hoi, con nguoi…).
Chu nghia Marx – Lenin cung đa phac thao nhung net can ban nhu sau:

Mot la, tien hanh cach mang xa hoi chu nghia nham tao ra co so vat chat - ky thuat va đoi song tinh than cua chu nghia xa hoi.
Hai la, xac đinh ro thuc chat, noi dung, nhiem vu cua thoi ky qua đo len chu nghia xa hoi. Khi luan giai ve qui luat phat trien lich su - tu nhien cua xa hoi loai nguoi trai qua cac hinh thai kinh te - xa hoi, C.Mac du bao ve su ra đoi cua hinh thai kinh te - xa hoi cong san chu nghia va xac đinh tinh tat yeu cua thoi ky qua đo len chu nghia cong san, thuc chat la "thoi ky qua đo chinh tri", nha nuoc la nha nuoc chuyen chinh vo san.
Ba la, khong ngung mo rong dan chu xa hoi chu nghia gan voi viec xay dung va hoan thien nha nuoc xa hoi chu nghia, dua tren nen tang la lien minh cong - nong va cac tang lop lao đong khac duoi su lanh đao cua Đang Cong san. Dan chu xa hoi chu nghia gan voi hoan thien nha nuoc xa hoi chu nghia. Nguyen tac cao nhat cua chuyen chinh vo san la lien minh cong – nong. Mat khac tu thuc tien, xay dung chu nghia xa hoi o nuoc Nga, Lenin con đe cao vai tro cua tang lop tri thuc, mo rong lien minh cong – nong thanh lien minh cong – nong voi cac tang lop lao đong khac, nhat la voi tri thuc duoi su lanh đao cua Đang Cong san.
Bon la, đi len chu nghia xa hoi can ke thua nhung gia tri quy bau trong thoi ky tu ban chu nghia va cua nhan loai. Lenin khang đinh: “phai tiep thu toan bo khoa hoc, ky thuat, tat ca nhung kien thuc, tat ca nghe thuat” va ke thua “moi thanh tuu cua khoa hoc ky thuat cua loai nguoi”, coi đo la nhung “vien gach”, nhung “vat lieu” qui bau ma nhung nguoi cong san phai biet su dung no vao qua trinh xay dung chu nghia xa hoi.
Nam la, con đuong đi len chu nghia xa hoi vua co tinh pho bien vua mang net đac thu, cac dan toc tien len chu nghia xa hoi khong hoan toan giong nhau ma mang theo đac điem cua minh. Mac du khang đinh tinh pho bien trong tien trinh phat trien chung cua xa hoi loai nguoi va tinh thong nhat trong muc tieu chung la chu nghia xa hoi, nhung chu nghia Mac – Lenin cung khang đinh con đuong đi len chu nghia xa hoi la rat đa dang va mang tinh đac thu cua moi nuoc. Khong nhan thuc ro van đe nay thi viec rap khuon may moc trong qua trinh xay dung chu nghia xa hoi o moi nuoc la kho tranh khoi.
Sau la, vai tro lanh đao cua Đang Cong san - nhan to quyet đinh thanh cong cua con đuong xay dung chu nghia xa hoi. Trong "Tuyen ngon cua Đang Cong san", Marx va Engels đa chi ro vai tro lanh đao cua nhung nguoi cong san đoi voi cuoc cach mang cong nhan - cuoc cach mang xa hoi chu nghia. Lenin khang đinh Đang cong san la nhan to quyet đinh thang loi trong cuoc đau tranh chong giai cap tu san, trong su nghiep xay dung chu nghia xa hoi. Chi co Đang Cong san, neu no thuc su la đoi tien phong cua giai cap cach mang, neu no bao gom nhung đai bieu uu tu nhat cua giai cap đo, neu no gom tat ca nhung chien si cong san hoan toan co y thuc va trung thanh, co hoc van va đuoc toi luyen bang kinh nghiem đau tranh cach mang ben bi, neu no biet gan lien voi toan bo cuoc song cua giai cap minh va thong qua giai cap đo, gan voi tat ca quan chung bi boc lot, va biet lam cho giai cap va quan chung đo tin tuong hoan toan vao minh - chi co mot đang nhu vay moi co the lanh đao đuoc giai cap vo san, trong cuoc đau tranh cuoi cung, kien quyet nhat, thang tay chong lai tat ca moi the luc cua chu nghia tu ban.
Theo chu nghia Marx - Lenin, cuoc cach mang xa hoi chu nghia đuoc thuc hien trong boi canh la thoi ky qua đo voi đac điem “đan xen”, phuc tap, kho khan, lau dai… Đong luc cua cuoc cach mang nay la loi ich giai cap, loi ich  dan toc, loi ich ca nhan hai hoa loi ich tap the; khoa hoc va ky thuat khong ngung phat trien… Luc luong cach mang la giai cap cong nhan va cac giai tang lao đong. F. Engels cho rang “Cung voi viec xa hoi chiem giu cac phuong tien xa hoi, nen san xuat hang hoa bi loai bo, va do đo, ca su thong tri cua san pham đoi voi nguoi san xuat".


Cac nuoc xa hoi chu nghia Cac nuoc xa hoi chu nghia la mot khai niem gay tranh cai. Mot so quoc gia hien phap tuyen bo xay dung chu nghia xa hoi, hien nay gom co Trung Quoc, Viet Nam, Trieu Tien, Cuba va Lao co cac đang cong san cam quyen va mot so nuoc khac khong do đang cong san cam quyen nhung hien phap chua đung nhung yeu to mang tinh xa hoi chu nghia nhu An Đo, Guyana, Bangladesh, Sri Lanka, Syria, Ai Cap, Libya, Tanzania, Bo Đao Nha, Trung Hoa Dan Quoc (Đai Loan), khong đuoc tuyen bo trong hien phap nhu Venezuela, Bolivia, Nicaragoa. Cac nuoc Bac Au voi nhieu nam đuoc cac đang Dan chu xa hoi (mot khuynh huong chinh tri chiu anh huong cua chu nghia Marx) chiem uu the tuyet đoi đuoc nhieu nguoi goi la cac nuoc xa hoi chu nghia nhung nhieu nguoi khac lai khong cho la nhu vay. Che đo an sinh xa hoi đuoc thuc hien rat thanh cong o cac nuoc nay cung đuoc hieu khac nhau, no co khi đuoc xem nhu la mot su thich ung cua chu nghia tu ban trong hoan canh moi, cung co khi đuoc hieu la mot yeu to cau thanh cua chu nghia xa hoi. Tuy nhien đung truoc nhung kho khan cua nen kinh te, mot qua trinh tu huu hoa đa dien ra trong thap nien 1990 đi kem voi su chien thang cua cac luc luong canh huu hoac phai huu trong cac luc luong canh ta.
Su tranh cai cac nuoc xa hoi chu nghia ve thuc chat xuat phat tu cach hieu khac nhau ve khai niem chu nghia xa hoi va nen kinh te cua cac nuoc đo. Tat ca cac nuoc đuoc xem la xa hoi chu nghia co the che chinh tri khac nhau, kinh te khac nhau va co khi bat đong ve cach hieu xa hoi chu nghia cung nhu muc tieu khong hoan toan giong nhau. Voi mot so nuoc, khong phai đang cam quyen nao cung la đang xa hoi chu nghia. Đoi voi nhung nguoi theo cac he tu tuong khac nhau cung co su ly giai khac nhau ve xa hoi chu nghia. Nguoc lai nhung nuoc đuoc nguoi cong san xem la cac nuoc tu ban chu nghia thi hien phap cua ho lai khong co khai niem chu nghia tu ban. Thuc te nen kinh te tu ban chu nghia tai nhieu nuoc đa chuyen hoa sang nhung mo hinh moi mang nhieu yeu to cua chu nghia xa hoi va thuong khong co mot đuong loi ro rang trong viec đieu hanh cung nhu đinh huong cho nen kinh te. Nhin chung cac nuoc xa hoi chu nghia thuong đuoc hieu la nhung nuoc ghi nhan trong hien phap muc tieu xay dung chu nghia xa hoi tuy nhien cach thuc va quy mo khac nhau. Mot so quan điem chu nghia xa hoi khac cho rang chu nghia xa hoi co the thong qua cac chinh sach nha nuoc nham tao mot xa hoi cong bang hon song khai niem nay đuoc nhieu nguoi xem kha la mo ho, va ban than nhung nguoi khong theo chu nghia xa hoi cung co the đua ra mot khai niem cong bang mo ho, mang tinh chu quan, ma thuong đuoc xem xet tren khia canh cong bang tai san hay cong bang loi ich tu lao đong. Ngay tai nhieu nuoc tu xem minh la chu nghia xa hoi thi su cong bang xa hoi hay he thong an sinh xa hoi van chua phat trien đen muc co the so sanh đuoc voi cac nuoc phat trien co nen kinh te tu ban chu nghia. Tham chi tai mot so nuoc tu nhan theo khuynh huong nay đoi ngheo pho bien va xuat hien khung hoang kinh te - xa hoi.


= Trung Quoc =

Trong cac nuoc xa hoi chu nghia hien nay mo hinh Trung Quoc la mo hinh đien hinh nhat. Thoi ky truoc đoi moi, Trung Quoc chiu nhieu anh huong cua chu nghia Mao trong tu duy xay dung chu nghia xa hoi. Nen kinh te hau nhu đuoc tap the hoa va quoc huu hoa, duoi su đieu hanh tap trung cua Nha nuoc. Kinh te đuoc đieu chinh bang ke hoach, nha nuoc can thiep vao tat ca cac khau cua nen kinh te, ke ca lao đong va phan phoi loi ich. Do cac can bo quan ly kinh te (xi nghiep, hop tac xa,...) đeu do nha nuoc bo nhiem theo y chi chu quan, khong qua canh tranh thi truong thuong thay o kinh te tu ban, nen khong tan dung đuoc nhung nguoi tai nang, luong hoac phan phoi loi ich lao đong theo quy chuan cua nha nuoc mang tinh duy y chi vua co tinh chat cao bang vua co tinh chat tao ra mot su phan cach khong tinh thuc chat nang suat lao đong hoac chat xam va cong suc bo ra, nen tuy la tao ra mot xa hoi it co su phan hoa nhung khong hoan toan la cong bang. Tinh trang vi pham so huu tai san ca nhan cung hay xay ra. Sau ngay đoi moi, Trung Quoc khuyen khich nen kinh te đa thanh phan. Nhung tu duy thoi bao cap nhu "ngheo moi la đang quy" hay "đao đuc chi co o nhung nguoi ngheo", "đoi song tinh than phai đuoc đe cao hon đoi song vat chat", đuoc thay the bang khuyen khich lam giau ca nhan va loi song huong thu vat chat, van hoa huong vao kich thich tieu dung va ham muon ca nhan ngay cang nhieu hon. Nhung gia tri cu truoc đuoc xem la tu tuong phong kien nhu Khong giao đuoc khoi phuc lai. Nhin chung tuy van tuyen bo huong đen mot xa hoi xa hoi chu nghia, nhung chiu anh huong nhieu hon tren mot so phuong dien cua chu nghia bao thu va chu nghia tu do. Cac tu tuong chu nghia dan toc đuoc đe cao thay cho van đe giai cap, va nham huong toi mot xa hoi hai hoa va on đinh du tren thuc te chu nghia ca nhan phat trien manh. Su đoi moi kinh te nhanh hon cac đoi moi chinh tri tao ra mot su on đinh, nhung bat binh đang ngay cang gia tang. Phan hoa xa hoi o Trung Quoc hien cao hon nhieu so voi nhieu nuoc tu ban chau Au. Kinh te nha nuoc đuoc uu tien nhung chuyen dan sang kinh doanh kieu chu nghia tu ban nha nuoc, tham gia đau tu nuoc ngoai ngay cang nhieu. Do kinh te nha nuoc đuoc uu tien nen cac thanh phan kinh te tu nhan chiu nhieu suc ep hon cua co che thi truong va tao mot su canh tranh khong binh đang. Cac thanh phan kinh te nha nuoc đuoc nha nuoc uu đai, bao gom ca đoc quyen tren mot so linh vuc, kinh doanh thua lo đuoc nha nuoc bu đap, hay đuoc bao cap, do đo hoat đong kem hieu qua. Tham nhung la mot van nan vi cac qua trinh bo nhiem can bo quan ly, hay tuyen dung lao đong đeu thieu cong bang va minh bach. Ngoai ra co che tra luong cua nha nuoc khong kich thich chat xam, hay nang suat lao đong. Van đe loi nhuan cua cac doanh nghiep nha nuoc hay gay nhieu tranh cai. Nguoc lai, cac thanh phan kinh te tu nhan do luat phap long leo nen xay ra cac hien tuong lam giau bat chinh hay lam dung suc lao đong, vi pham luat phap hay cac nguyen tac đao ly cong đong cung hay xay ra. Nhieu cong chuc đang vien tham gia vao kinh te tu nhan, đau tu von nhu la cac nha tu ban tai chinh đe thu loi, va do đo mot so doanh nghiep tu nhan đuoc uu ai. Cac nguyen tac nen kinh te thi truong khong đuoc ton trong đay đu. Đung truoc mot so van đe nhat la phan hoa xa hoi (Trung quoc la mot trong so nhung nuoc nhieu ty phu nhat), chinh sach đanh thue ca nhan (ma nhung nguoi dan chu xa hoi hay khuyen khich) đe đieu chinh thu nhap cung đuoc ap dung nhung hieu qua con thap do tinh trang tron thue hay su thieu minh bach cua nha nuoc. Tuy nhien Trung Quoc van đuoc xem la co mot su chuyen đoi kinh te thanh cong dua tren kinh nghiem cua cac su chuyen đoi truoc đo, tan dung nhung loi the san co cua đat nuoc.


= My Latin =

Mot mo hinh khac phat trien tai My Latin. Cac lanh đao xa hoi chu nghia tuyen bo chong "chu nghia đe quoc kinh te", toan cau hoa quyet liet. Đay la mot xu huong nguoc voi Trung quoc, noi khuyen khich tu ban nuoc ngoai đau tu, va tham gia toan cau hoa canh tranh kinh te. Qua trinh quoc huu hoa o cac nuoc My latin tuyen bo xa hoi chu nghia (khong chiu anh huong chu nghia Marx) theo cac phuong thuc gay tranh cai, nhat la lien he voi chu nghia xa hoi dan chu va đuoc su ung ho kha lon dan chung. Cac nuoc nay co thanh phan kinh te tu nhan chiem mot vai tro đang ke, va tuong lai cac nuoc nay khong that su ro rang, do duy tri dan chu đai nghi, bau cu tu do theo nhiem ky, suc ep đoi lap va tang truong kinh te that thuong tham chi roi vao khung hoang kinh te - xa hoi nhu cuoc khung hoang tai Venezuela. Theo mot so nha ly luan thi phong trao canh ta o My Latin mang mau sac chu nghia dan toc nhieu hon. O mot so nuoc, bat binh đang xa hoi giam đang ke nhung hieu qua kinh te thi khong ro rang do đo mang lai tinh trang đoi ngheo pho bien va su di chuyen cua dong von va chat xam ra khoi đat nuoc nhu la phan ung cua nguoi dan va doanh nghiep truoc nhung chinh sach kinh te xa hoi đuoc menh danh la chu nghia xa hoi. Đen cuoi nam 2020 Nicolas Maduro van giu quyen luc o Venezuela du nuoc nay trai qua nhieu khung hoang kinh te chinh tri, trong khi Evo Morales tai Bolivia bi lat đo nam 2019 nhung đong minh ong ta la Luis Arce cua Phong trao tien len Chu nghia Xa hoi (MAS) đa gianh chien thang voi 55,1% so phieu bau trong cuoc tong tuyen cu ngay 18 thang 10 nam 2020 trong bau cu tu do o nuoc nay. Tuy nhien y đinh thanh lap Quoc te 5 cua Hugo Chavez khong thanh cong do bat đong trong phong trao canh ta khu vuc va mot so nuoc canh huu co uu the.


 Cong hoa Cuba  Khi chu nghia xa hoi hien thuc lam vao khung hoang, Cuba con cac nguon vien tro. Mat khac, trong hang chuc nam My va cac the luc thu đich luon tim cach chong đoi, bao vay, cam van, song Cong hoa Cuba van giu vung thanh qua cach mang va phat trien đat nuoc tren con đuong xay dung chu nghia xa hoi. Trong đieu kien, boi canh moi, đe phu hop hon voi tinh hinh, Đang Cong san Cuba đa co nhieu nhan thuc moi ve mo hinh xa hoi xa hoi chu nghia ma Cuba can xay dung.
Đai hoi VI nam 2011, Đang Cong san Cuba đa thong qua đuong loi cap nhat hoa mo hinh kinh te - xa hoi cua đat nuoc. Đai hoi VII (4/2016), Đang Cong san Cuba đa đanh gia nhung thanh tuu đat đuoc trong 5 nam thuc hien đuong loi cap nhat hoa mo hinh kinh te - xa hoi, trong đo đang chu y la 3 van kien mang tinh cuong linh đe xay dung chu nghia xa hoi o Cuba, đo la:

Khai niem hoa mo hinh phat trien kinh te - xa hoi xa hoi chu nghia cua Cuba.
Ke hoach phat trien kinh te - xa hoi toi nam 2030: Đe xuat ve tam nhin quoc gia, cac tru cot va linh vuc chien luoc.
Cap nhat hoa đuong loi kinh te va xa hoi cua Đang va cach mang cho giai đoan 2016 – 2021.
Qua cac van kien cua Đai hoi, nhung net co ban ve mo hinh xa hoi xa hoi chu nghia o Cong hoa Cuba hien nay nhu sau:

Ve muc tieu, tam nhin quoc gia, Đang Cong san Cuba khang đinh muc tieu xay dung đat nuoc la co chu quyen, đoc lap, chu nghia xa hoi, dan chu, phon vinh va ben vung.
Ve chinh tri: Đang Cong san lanh đao xa hoi va nha nuoc, kien tri muc tieu chu nghia xa hoi tren co so ket hop gia tri cac quan điem Mac - Lenin voi đac trung truyen thong cua Cuba. Đang Cong san Cuba la to chuc chinh tri duy nhat va tien phong cua dan toc, tren co so tu tuong Ho-xe Mac-ti, chu nghia Mac - Lenin, tu tuong Phiđen Caxtoro; bieu thi cua khoi đoan ket nhan dan xung quanh su lanh đao cach mang, vi nguoi ngheo va cho nguoi ngheo. Nha nuoc xa hoi chu nghia la su bao đam cho quyen tu do, đoc lap va chu quyen dan toc; đam bao dan chu tren co so quyen luc chu quyen cua nhan dan đuoc Hien phap va phap luat quy đinh.
Ve kinh te: He thong kinh te đuoc xay dung dua tren nguyen tac so huu xa hoi chu nghia cua toan dan đoi voi nhung tu lieu san xuat chinh. Ngoai ra, mo hinh quan ly cung thua nhan va thuc đay cac hinh thuc khac nhu đau tu nuoc ngoai, hop tac xa, nong dan ca the, nhung nguoi thue đat, nguoi thue nhan cong, nguoi lam kinh te tu doanh va cac hinh thuc khac. Viec phat trien khu vuc kinh te ngoai quoc doanh se tao đieu kien de dang hon cho cong cuoc xay dung chu nghia xa hoi boi no se cho phep Nha nuoc co the ranh tay voi nhung hoat đong kinh te khong chien luoc đoi voi đat nuoc va nhung khu vuc ma Nha nuoc khong thethuc hien hieu qua va chat luong can thiet neu ap dung hinh thuc quan ly nha nuoc.
Ve van hoa, xa hoi, thuc hien giao duc đao tao khong mat tien; bao hiem y te toan dan; xay dung xa hoi cong bang, binh đang moi phuong dien.
Ve đoi ngoai, thuc hien đoi ngoai mem deo, đa phuong; giuong cao ngon co chu nghia quoc te (giao duc, y te, quan su…).
Ve quyen con nguoi, Đang cong san Cuba khang đinh pham gia, su binh đang va tu do cua con nguoi la trung tam cua mo hinh kinh te - xa hoi. Moi cong dan binh đang ve quyen va nghia vu; đuoc đam bao thuc hien hieu qua cac quyen đo. Trong đo, lao đong đong thoi la quyen loi va nghia vu cua moi cong dan va se đuoc tra luong tuy theo so luong va chat luong cua lao đong.
Mot so thanh tuu noi bat:

Giao duc tai Cuba, đuoc uu tien hang đau tai Cuba, ke tu nam 1959 (khi Cach mang Cuba thanh cong), khien nuoc nay co he thong giao duc thuc su hieu qua, cung đoi ngu giao vien co chat luong cao. He thong truong hoc tai Cuba co tieu chuan cao, chat luong hoc thuat xuat sac, cac giao vien đuoc tra luong cao, đam bao cuoc song đay đu. Cac truong co muc đo tu chu chuyen nghiep khien nuoc nay tro thanh mot trong nhung nuoc co he thong giao duc hieu qua nhat the gioi, sanh ngang voi Phan Lan, Singapore, Thuong Hai (Trung Quoc), Han Quoc, Thuy Sy, Ha Lan va Canada (theo bao cao cua Ngan hang The gioi thang 3/2014). Đay cung la quoc gia co ty le đau tu ngan sach quoc gia vao giao duc cao nhat the gioi, 13 % (theo Huffington Post).
Chinh sach xa hoi, k e tu khi Cach mang Cuba nam 1959 thanh cong, nuoc nay đa tao ra mot he thong xa hoi đam bao nguoi dan đuoc tiep can pho cap cac dich vu giao duc va y te do nha nuoc chi tra. Mo hinh nay giup Cuba đat đuoc nhieu thanh tuu trong viec pho cap giao duc, tieu diet nhieu loai benh, cung cap nuoc sach va he thong ve sinh cong cong toi toan dan.
Ve y te, Cuba lien tuc co ty le tre so sinh tu vong thap nhat khu vuc, va nguoi dan co tuoi tho cao nhat khu vuc chau My Latinh; đuoc đanh gia la mot trong nhung nuoc co chinh sach xa hoi tot nhat trong so cac nuoc đang phat trien, đuoc nhieu co quan quoc te ghi nhan nhu To chuc Y te The gioi, Chuong trinh phat trien Lien Hop Quoc va cac co quan khac cua Lien Hop Quoc.


Thu muc Chu thich Xem them Phe phan Chu nghia Xa hoi
Phe phan chu nghia tu ban
Chu nghia xa hoi thi truong
Nha nuoc phuc loi


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Socialism tai Wikimedia Commons