Tau hoa (hoac xe lua, tau lua)  (Han-Viet: 火車[hoa xa], nay it dung) la mot hinh thuc van tai đuong sat bao gom mot loat cac phuong tien đuoc ket noi voi nhau thuong chay doc theo đuong ray (hoac đuong sat) đe van chuyen hanh khach hoac hang hoa. Mot con tau co the lap mot hay nhieu hon so đau tau va cac toa, trong đo co the la toa hanh khach va toa hang. Nhieu con tau lap đat 2 đau may o 2 đau tau, goi la hai đau keo. Mot con tau cung co the chay nguoc (tuc đuoi tau chay truoc, đau may chay sau).
Luc cho đoan tau đuoc cung cap boi mot đau may rieng biet hoac cac đong co rieng le trong mot to may nhieu banh tu hanh. Thuat ngu "đong co" thuong đuoc su dung thay the cho đau may. Mac du truoc đay đong co đay hoi nuoc chiem uu the, nhung cac loai đau may pho bien nhat la đong co diesel va đien, loai đau may nay đuoc cung cap bang day tren khong hoac đuong ray bo sung. Xe lua cung co the đuoc keo bang ngua, đuoc keo bang đong co hoac cap dan đong bang nuoc hoac toi day, chay xuong doc bang trong luc, hoac chay bang khi nen, tuabin khi hoac pin đien.
Đuong chay cua tau thuong bao gom hai đuong ray chay voi khoang cach co đinh, co the đuoc bo sung bang cac đuong ray bo sung nhu đuong ray dan đien ("đuong ray thu ba") va đuong ray gia đo. Đoi khi cung su dung cac đuong ray đon va đuong dan maglev.
Tau khach bao gom cac phuong tien chuyen cho hanh khach va thuong co the rat dai va nhanh. He thong đuong sat cao toc bat đau mo rong nhanh chong vao cuoi the ky 20 va đay van la mot chu đe chinh cua su phat trien hon nua. Thuat ngu " đuong sat hang nhe " đoi khi đuoc dung đe chi he thong tau đien hien đai, nhung no cung co the co nghia la mot dang trung gian giua xe đien va xe lua, tuong tu nhu he thong van chuyen nhanh bang đuong sat hang nang.
Tau cho hang (hang hoa) su dung toa hang (hoac toa xe / xe tai) đe van chuyen hang hoa hoac vat lieu (hang hoa). Co the van chuyen hanh khach va hang hoa tren cung mot chuyen tau bang cach su dung mot toa hon hop.
Cac toa tau va may moc đuoc su dung đe bao duong va sua chua đuong ray, đuoc goi la thiet bi " bao duong đuong "; nhung thu nay co the đuoc lap rap đe bao tri đuong tau. Tuong tu, cac đoan tau chuyen dung co the đuoc su dung đe cung cap cac dich vu ho tro cho cac ga doc theo tuyen xe lua, chang han nhu thu gom rac thai hoac doanh thu.
Ten goi "tau hoa" trong tieng Viet ban đau đe chi loai tau chay bang đong co hoi nuoc, nhung ten goi nay co the đuoc ap dung cho ca cac loai tau chay tren đuong ray su dung đong co đien hay diesel hay cac cong nghe khac.tau hoa co the chay nhanh toi 150km/h - 450km/h


Phan loai Co nhieu loai tau khac nhau đuoc thiet ke cho cac muc đich cu the. Mot đoan tau co the bao gom mot to hop cua mot hoac nhieu đau may va cac toa xe lua kem theo, hoac mot nhieu toa tu hanh, hoac đoi khi mot toa đuoc ho tro đon le hoac khop noi đuoc goi la toa xe lua. Cac loai tau đac biet chay tren "đuong sat" đuoc xay dung theo muc đich tuong ung la mot ray, đuong sat cao toc, maglev, đuong sat khi quyen, đuong sat chay bang cao su, đuong sat leo nui va đuong sat rang cua.
Mot đoan tau cho khach bao gom mot hoac nhieu đau may va (thuong) mot so toa. Ngoai ra, mot đoan tau co the hoan toan bao gom cac toa cho hanh khach, mot so hoac tat ca cac toa đuoc chay bang đien; đieu nay đuoc goi la "nhieu đon vi". O nhieu noi tren the gioi, đac biet la Vien Đong va Chau Au, đuong sat cao toc đuoc su dung rong rai cho viec đi lai cua hanh khach. Cac chuyen tau cho hang bao gom o to, toa xe hoac xe tai chu khong phai toa, mac du mot so chuyen tau buu kien va thu tin (đac biet la cac Van phong Buu đien Du lich) co ve be ngoai giong tau cho khach hon. Xe lua cung co the co nhieu loai hon hop, co ca cho o cho hanh khach va xe cho hang. Cac đoan tau hon hop nay rat co the đuoc su dung cho cac dich vu chay khong thuong xuyen, noi viec cung cap cac đoan tau cho khach va hang hoa rieng biet se khong hieu qua ve chi phi, nhung nhu cau khac nhau cua hanh khach va hang hoa co nghia la đieu nay đuoc tranh neu co the. Cac đoan tau đac biet cung đuoc su dung đe bao tri đuong ray; o mot so noi, đieu nay đuoc goi la "duy tri đuong tau".
O Vuong quoc Anh, mot đoan tau su dung hai đau may đuoc goi la đoan tau "hai đau". O Canada va Hoa Ky, viec mot đoan tau hang dai do ba đau may tro len đung đau la đieu kha pho bien. Mot đoan tau co gan đau may o ca hai đau đuoc mo ta la "đau va đuoi", phuong phap nay thuong đuoc su dung khi khong co san phuong tien đao chieu. Truong hop đau may thu hai đuoc gan tam thoi đe ho tro tau hoa khi đi len cac bo doc hoac doc (hoac đe cung cap luc ham cho đau may xuong doc). Nhieu đoan tau co tai o My đuoc lap rap bang cach su dung mot hoac nhieu đau may o giua hoac o phia sau đoan tau, sau đo chung đuoc van hanh tu xa tu cabin dan đau. Cach thuc nay nay đuoc goi la "DP" hoac "Distributed Power (Cong suat phan tan)".


= Đau may hoi nuoc =
La loai đau may dung đong co, dung than đot chay cui,tao nhiet đun nuoc lam tang ap suat nuoc, xa van cho hoi nuoc đay piston va quay truc khuyu.


= Đau may diesel co đien =

Dung đong co diesel, buong bom tang ap diesel phun dau ap luc cao vao buong đot, dau tu chay đay piston quay truc khuyu va truyen luc đen banh qua hop so. Ngoai ra do momen luc cua đong co luc khoi đong yeu va khi no may vao điem chet co the gay gay truc khuyu hoac may kho hoat đong nen truoc khi khoi đong may, co mot kich thuy luc đay đau may di chuyen cho đen khi vuot điem chet.


= Đau may diesel truyen đong đien =
Dung đong co diesel truyen momen quay đen mot may phat đien, sau đo may phat đien truyen dong đien vao nhieu đong co đien, đong co đien truyen luc truc tiep vao hop so đen banh tau. Đong co đien co momen khoi đong lon nen thich hop cho viec khoi đong keo nhieu toa nang trong thoi gian ngan.


= Đau may đien =

Dung day đien tren cao, duoi đuong ray hoac ca hai đe cap đien cho đong co đien hoat đong. Đau may đien co the co mot đau may chuyen dung, hoac nhu cac tau cao toc nhu "JR 700" dung nhieu đong co đien doc theo tung toa tau.


= Tau đem tu =
Xem bai chi tiet: Tau đem tu


Toa tau Mot toa tau (bogie) la mot toa xe co banh hoac xe đay. Theo thuat ngu co hoc, bogie la mot khung hoac khung mang banh xe, đuoc gan vao mot chiec xe. No co the đuoc co đinh tai cho, nhu tren mot xe tai cho hang, gan tren mot khop xoay, nhu tren mot toa xe lua hoac đau may, hoac bung ra nhu trong he thong treo cua mot chiec xe banh xich. Thong thuong, moi toa xe, toa xe hoac đau may co hai bogies, o moi đau mot toa tau. Mot cau hinh thay the, thuong đuoc su dung trong cac phuong tien co khop noi, đat cac bogies (thuong la bogies Jacobs) duoi ket noi giua cac toa xe hoac toa xe. Hau het cac xe đeu co hai truc, vi đay la thiet ke đon gian nhat, nhung mot so xe đuoc thiet ke cho tai cuc nang đa đuoc che tao voi toi đa nam truc cho moi truc. Toa hang nang co the co nhieu hon hai bogie bang cach su dung cac thanh đo nhip đe can bang tai trong va ket noi cac toa voi nhau. Thong thuong, san xe lua o muc cao hon so voi cac bai lay, nhung san cua toa xe co the thap hon giua cac toa, chang han nhu đoi voi tau hai tang đe tang khong gian ben trong trong khi van bi han che ve chieu cao, hoac đe tao ra cac toa tang thap de dang tiep can, va ra vao.


Đong luc Nhung chuyen tau đau tien đuoc keo bang day thung, chay bang trong luc hoac keo bang ngua, nhung tu đau the ky 19 hau nhu tat ca cac chuyen tau đeu chay bang đau may hoi nuoc. Tu nhung nam 1910 tro đi, đau may hoi nuoc bat đau đuoc thay the bang đau may diesel va đien; mac du cac dang đong co moi nay phuc tap va đat tien hon nhieu so voi nang luong hoi nuoc, nhung chung it ton cong hon va sach hon. Đong thoi, cac phuong tien tu hanh nhieu đon vi (ca diesel va đien) đa đuoc su dung rong rai hon nhieu trong dich vu hanh khach. Vao nhung nam 1970, hau het cac quoc gia đa hoan thanh viec đong co hoa đau may xe lua su dung hang ngay. Đau may hoi nuoc van đuoc su dung trong cac tuyen đuong sat di san hoat đong o nhieu quoc gia voi muc đich giai tri va đam me.
Luc keo bang đien khien chi phi van hanh trung binh tren moi dam tau thap hon nhung voi chi phi ban đau cao hon, đieu nay chi co the hop ly tren cac tuyen giao thong cao. Mac du chi phi cho moi dam xay dung cao hon nhieu, nhung suc keo bang đien van kha thi hon trong qua trinh van hanh vi chi phi nhap khau đong co diesel cao hon đang ke. Tau đien nhan dong đien qua đuong day tren khong hoac qua he thong đien đuong sat thu ba.
Mot cong nghe đang phat trien la pin nhien lieu, ket hop loi the cua viec khong can he thong đien tai cho, voi uu điem la no van hanh khong phat ra khi thai. Tuy nhien, mot tro ngai la chi phi ban đau đang ke lien quan đen xe chay pin nhien lieu.


Toa hanh khach Mot toa tau cho khach bao gom cac phuong tien cho khach va thuong co the rat dai va nhanh. No co the la mot đau may hoac toa xe lua tu cung cap nang luong, hoac ket hop cua mot hoac nhieu đau may va mot hoac nhieu ro mooc khong đuoc cung cap nang luong đuoc goi la toa xe, toa xe hoac toa xe. Tau khach đi giua cac ga đi, noi hanh khach co the len va xuong. Trong hau het cac truong hop, tau khach hoat đong theo lich trinh co đinh va co quyen su dung đuong ray cao hon tau hang.
Khong giong nhu tau hang, tau khach phai cung cap nguon đien đau cuoi cho moi toa đe phuc vu cac muc đich nhu chieu sang va suoi am, v.v. Nang luong nay co the đuoc rut ra truc tiep tu đong co chinh cua đau may (đuoc sua đoi cho muc đich tren), hoac tu mot may phat diesel rieng biet trong đau may. Mot toa may phat đien rieng co the đuoc su dung đe phuc vu hanh khach tren cac tuyen đuong xa noi khong phai luc nao cung co san đau may đuoc trang bi thiet bi trich nang luong.
Viec giam sat đoan tau cho khach la trach nhiem cua nguoi chi huy, nguoi nay đoi khi đuoc ho tro boi cac thuyen vien khac nhu nhan vien phuc vu hoac nhan vien khuan vac. Trong thoi ky đinh cao cua viec đi lai bang đuong sat cho khach o Bac My, cac chuyen tau đuong dai mang theo hai day dan: nguoi dan tau chinh đuoc đi cung voi mot nguoi dan tau Pullman, phu trach cac nhan vien phu trach toa nam.
Nhieu dich vu tau khach uy tin đa đuoc ban tang mot cai ten đac biet, mot so đa tro nen noi tieng trong van hoc va tieu thuyet. Trong nhung nam qua, nguoi đi tau thuong đuoc goi xe lua cho khach la "vec ni", am chi đen mot thoi đa qua cua tau than go voi lop trang tri ben ngoai ruc ro va la mat. “Chan vec-ni” co nghia la tau hang chay cham can tro tau khach nhanh, gay cham chuyen.
Mot so tau cho khach, ca đuong dai va đuong ngan, co the su dung toa hai tang đe cho nhieu khach hon tren moi chuyen tau. Thiet ke toa xe va su an toan chung cua tau khach đa phat trien vuot bac theo thoi gian, khien viec đi lai bang đuong sat tro nen an toan đang ke.


= Tau đuong dai =

Cac chuyen tau đuong dai di chuyen giua nhieu thanh pho hoac vung cua mot quoc gia, va đoi khi bang qua mot so quoc gia. Ho thuong co xe an uong hoac xe nha hang đe hanh khach co the dung bua trong suot hanh trinh. Tau đi qua đem cung co the co toa ngu. Hien nay phan lon du lich tren nhung khoang cach hon 500 dam (800 km) đuoc thuc hien bang đuong hang khong o nhieu quoc gia nhung o nhung quoc gia khac, di chuyen đuong dai bang đuong sat la cach pho bien hoac re nhat đe đi đuong dai.


= Đuong sat cao toc =

Mot loai tau đuong dai đang chu y va đang phat trien la đuong sat toc đo cao, thuong chay o toc đo tren 200 km/h (120 mph) va thuong hoat đong tren đuong đua chuyen dung đa đuoc khao sat va chuan bi đe đap ung toc đo cao. Vi du thanh cong đau tien cua he thong đuong sat cho khach toc đo cao la Shinkansen cua Nhat Ban, thuong đuoc goi la "tau cao toc", bat đau hoat đong vao thang 10 nam 1964.
Tau co banh nhanh nhat chay tren đuong ray la TGV cua Phap (Train a Grande Vitesse, nghia đen la "tau cao toc"), trong đieu kien thu nghiem nam 2007, đat toc đo 574,8 km/h (357,2 mph), gap đoi toc đo cat canh cua may bay Boeing 727. TGV chay voi toc đo toi đa la 300–320 km/h (190–200 mph), ICE cua Đuc (Inter-City Express) va AVE cua Tay Ban Nha (Alta Velocidad Espanola) cung vay. Toc đo cao nhat hien đat đuoc trong hoat đong theo lich trinh la 350 km/h (220 mph) tren đuong sat lien tinh Bac Kinh - Thien Tan va he thong đuong sat cao toc Vu Han - Quang Chau o Trung Quoc.
Trong hau het cac truong hop, di chuyen bang đuong sat toc đo cao canh tranh ve thoi gian va chi phi voi đuong hang khong khi khoang cach khong vuot qua 500 đen 600 km (310 đen 370 mi), do viec check-in va cac thu tuc boarding tai san bay co the ton them it nhat hai gio vao thoi gian qua canh tong the. Ngoai ra, chi phi van hanh đuong sat tren nhung khoang cach nay co the thap hon khi luong nhien lieu may bay tieu thu cua may bay trong qua trinh cat canh va đat đo cao can thiet đuoc tinh đen. Di chuyen bang đuong hang khong tro nen canh tranh hon ve chi phi khi quang đuong di chuyen tang len vi nhien lieu chiem it hon trong tong chi phi hoat đong cua may bay.
Mot so he thong đuong sat toc đo cao su dung cong nghe nghieng đe cai thien đo on đinh tren cac đoan đuong cong. Vi du ve tau nghieng la Tau cho khach nang cao (APT), Pendolino, N700 Series Shinkansen, Acela cua Amtrak va Talgo Tay Ban Nha. Nghieng la mot dang đong luc cua sieu cao, cho phep ca giao thong toc đo thap va toc đo cao su dung cung mot đoan đuong (mac du khong đong thoi), cung nhu tao ra mot chuyen đi thoai mai hon cho hanh khach.


= Tau hoa lien thanh pho =

"Lien thanh pho" la mot thuat ngu chung cho bat ky dich vu đuong sat nao su dung cac chuyen tau voi cac điem dung han che đe cung cap cac chuyen đi đuong dai nhanh chong. Cac dich vu lien thanh pho co the đuoc chia thanh ba nhom chinh:

InterCity: su dung tau cao toc đe ket noi cac thanh pho, bo qua tat ca cac ga trung gian, do đo ket noi cac trung tam dan cu chinh trong thoi gian nhanh nhat co the
Express: goi tai mot so tram trung gian giua cac thanh pho, phuc vu cong đong đo thi lon hon
Khu vuc: goi tai tat ca cac tram trung gian giua cac thanh pho, phuc vu cac cong đong nho hon doc theo tuyen đuong
Su phan biet giua ba loai hinh dich vu đuong sat lien thanh pho co the khong ro rang; cac chuyen tau co the chay duoi dang dich vu InterCity giua cac thanh pho lon, sau đo chuyen sang dich vu tau toc hanh (hoac tham chi trong khu vuc) đe tiep can cong đong o nhung điem xa nhat cua hanh trinh. Thuc hanh nay cho phep cac cong đong can bien đuoc phuc vu theo cach hieu qua nhat ve chi phi, voi chi phi la thoi gian hanh trinh dai hon cho nhung nguoi muon đi đen ga cuoi.


 Tau khu vuc  Cac chuyen tau khu vuc thuong ket noi giua cac thi tran va thanh pho, phuc vu cac cong đong nho hon o thanh thi (va mot so vung nong thon) tren đuong đi. Cac dich vu nay đuoc cung cap đe đap ung nhu cau giao thong đia phuong o cac khu vuc it nguoi dan đi lai.


 Đuong sat toc đo cao  Đuong sat toc đo cao la mot loai tau đac biet. Cac chuyen tau cho dich vu đuong sat toc đo cao hon co the hoat đong voi toc đo toi đa cao hon cac chuyen tau lien thanh pho thong thuong nhung toc đo khong cao bang cac chuyen tau trong dich vu đuong sat cao toc. Cac dich vu nay đuoc cung cap sau khi cai tien co so ha tang đuong sat thong thuong đe ho tro cac đoan tau co the van hanh an toan o toc đo cao hon.


= Tau khoang cach ngan =


 Tau ngoai o  Đoi voi cac khoang cach ngan hon, nhieu thanh pho co mang luoi cac chuyen tau đi lai (con đuoc goi la tau ngoai o) phuc vu noi thanh va cac vung ngoai o. Tau hoa la mot phuong tien giao thong rat hieu qua đe đap ung nhu cau giao thong lon trong đo thi. So voi van tai đuong bo, no cho đuoc nhieu nguoi voi dien tich đat nho hon nhieu, khong khi it o nhiem. Đuong sat đi lai cung di chuyen trong pham vi dai hon so voi he thong van chuyen nhanh voi tan suat tuong đoi it hon va co the chia se đuong ray voi cac đoan tau khac.
Mot so toa xe co the đuoc thiet ke đe co cho đung hon cho ngoi, hoac tao đieu kien cho viec mang theo xe đay, xe đap hoac xe lan. Mot so quoc gia co tau khach hai tang đe su dung trong cac khu pho. Tau cao toc va tau hoa hai tang đang tro nen pho bien hon o luc đia Chau Au.
Đoi khi su tac nghen nghiem trong cua cac chuyen tau đi lai co the tro thanh mot van đe. Vi du, uoc tinh co khoang 3,5 trieu hanh khach đi tren tuyen Yamanote o Tokyo, Nhat Ban, voi 29 nha ga. Đe so sanh, tau đien ngam thanh pho New York cho 5,7 trieu hanh khach moi ngay voi 472 ga. Nhung chiec xe đac biet co ghe bang co the gap lai đe chi cung cap cho đung trong gio cao điem buoi sang tren tuyen nay. Truoc đay, đoan tau nay gom 2 toa, moi ben sau cua đe rut ngan thoi gian len xuong ga cho hanh khach.
Tau khach thuong co tay nam phanh khan cap (hoac "day lien lac") đe cong chung co the van hanh, neu truong hop khan cap xay ra (nhu neu ai đo bi ket tren cua toa tau). Đieu nay lam cho đoan tau bi keo day khan cap va trong mot so truong hop, tat ca cac đoan tau trong khu vuc phai dung lai. Vi day ham khan cap co the khien tat ca cac đoan tau trong khu vuc phai dung lai gay ra su cham tre, nen ai lam dung day ham khan cap se bi phat rat nang.
Cac nha đieu hanh xe lua đi lai va ngoai o khac nhau (vi du: Sydney Trains, NJ Transit, Paris RER) su dung tau hai tang. Tau hai tang tang suc chua ngay ca khi chay it hon.


= Tau trong thanh pho =


 Rapid transit (chuyen tuyen nhanh)  Cac thanh pho lon thuong co he thong van chuyen nhanh chong, con đuoc goi la "tau đien ngam", "metro", "underground" hoac "tube". Cac đoan tau nay chay bang đien, thuong chay bang đuong ray thu ba va cac tuyen đuong sat cua chung tach biet voi cac phuong tien giao thong khac, thuong khong co giao cat đong muc. Thong thuong chung chay trong cac đuong ham o trung tam thanh pho va đoi khi tren cac cau truc tren cao o cac khu vuc ben ngoai cua thanh pho. Chung co the tang toc va giam toc nhanh hon cac đoan tau đuong dai, nang hon.
Thuat ngu chung "chuyen tuyen nhanh" đuoc su dung cho cac phuong tien giao thong cong cong nhu tau hoa, tau đien ngam va đuong sat hang nhe. Tuy nhien, cac dich vu tren Tau đien ngam Thanh pho New York đuoc goi la "xe lua", trong khi cac dich vu tren Tau đien ngam London thuong đuoc goi la "tau đien ngam" hoac "tube".


 Tau đien (tram)  O Anh, su phan biet giua đuong tau đien va đuong sat la chinh xac va đuoc quy đinh trong luat. O Canada va Hoa Ky, nhung tuyen đuong sat nhu vay đuoc goi la xe đay hoac xe đien. Su khac biet co ban giua he thong đuong sat va he thong xe đay la he thong sau chu yeu chay tren cac đuong pho cong cong, trong khi xe lua co quyen uu tien ngan cach voi cac đuong pho cong cong. Thuong thi he thong đuong sat xuyen đo thi va đuong sat hien đai kieu My bi nham lan voi he thong xe đay, vi he thong nay cung co the chay tren đuong pho cho cac đoan đuong ngan hoac dai trung binh. Trong mot so ngon ngu, tu xe đien cung dung đe chi cac mang luoi kieu đuong sat nhe va lien đo thi, cu the la tieng Ha Lan.
Chieu dai cua xe đien hoac xe đay co the đuoc xac đinh theo quy đinh cua quoc gia. Đuc co cai goi la tieu chuan Bo-Strab, gioi han chieu dai cua xe đien o muc 75 met, trong khi o My, chieu dai xe thuong bi gioi han boi chinh quyen đia phuong, thuong chi cho phep mot loai phuong tien duy nhat hoat đong trong he thong giao thong cong cong.


 Đuong sat nhe (light rail)  Thuat ngu "đuong sat hang nhe" đoi khi đuoc su dung cho mot he thong xe đien hien đai, mac du cac tuyen đuong sat hang nhe thuong co quyen uu tien chu yeu danh rieng, giong voi đuong sat hang nang va it giong đuong tau đien hon. No cung co the co nghia la mot dang trung gian giua xe đien va xe lua, tuong tu nhu tau đien ngam, ngoai tru viec no co the co cac đuong cat ngang ma sau đo thuong đuoc bao ve bang cac cong bang qua đuong. Theo thuat ngu cua Hoa Ky, cac he thong nay thuong đuoc goi la "lien đo thi" vi chung ket noi cac khu đo thi lon hon trong vung lan can cua mot thanh pho lon voi trung tam cua thanh pho. Cac he thong đuong sat hang nhe hien đai thuong su dung quyen uu tien danh cho đuong sat hang nang bi bo hoang (vi du nhu cac tuyen đuong sat cu) đe hoi sinh cac khu vuc bi tuoc đoat va cac khu vuc tai phat trien trong va xung quanh cac tu điem dan cu lon.


 Monorail (tau 1 ray)  Monorail đuoc phat trien đe đap ung nhu cau giao thong trung binh trong qua trinh van chuyen đo thi va bao gom mot đoan tau chay tren mot đuong ray, thuong la tren cao. Monorails đai dien cho mot phan tuong đoi nho cua linh vuc đuong sat tong the. Hau het tat ca cac tau mot ray đeu su dung đong co cam ung tuyen tinh.


 Maglev (tau đem tu)  Đe đat đuoc hoat đong nhanh hon nhieu tren 500 km/h (310 mph), cong nghe maglev sang tao đa đuoc nghien cuu tu đau the ky 20. Cong nghe su dung nam cham đe đay tau len phia tren đuong ray, giam ma sat va cho phep đat toc đo cao hon. Mot nguyen mau ban đau đa đuoc trinh dien vao nam 1913. Chuyen tau maglev thuong mai đau tien la mot tau đua đon san bay đuoc gioi thieu vao nam 1984 tai San bay Birmingham o Anh.
Tau Maglev Thuong Hai, khai truong nam 2003, la dich vu tau thuong mai nhanh nhat trong so cac loai tau, hoat đong voi toc đo len đen 430 km/h (270 mph). Maglev van chua đuoc su dung cho cac tuyen van tai cong cong lien thanh pho.


Đoan đuong ray xe lua Đoan đuong ray xe lua la quang đuong gom cac tuyen đuong ray xe lua đe noi lien cac đia phuong. Mot đoan đuong ray co the co nhieu tuyen khac nhau.
Đoan đuong sat dai nhat the gioi ma đuoc dung thuong xuyen la Đuong sat xuyen Sibir dai 9288 km.
Cuoi nam 2014, đoan đuong xe lua cho hang hoa dai 13.000 km noi giua Tay Ban Nha va Trung Quoc la đoan đuong sat dai nhat the gioi, bat đau tu Nghia O cho toi Madrid. Vao mua Noel, no se chay thu lan đau tien cho hang hoa nhu ruou nho, thit nguoi va dau o liu tu Tay Ban Nha sang Trung Quoc, xuyen qua 6 nuoc, Phap, Đuc, Ba Lan, Belarus, Nga, va Kazakhstan.
Hien thoi quang đuong nay mat 3 tuan (21 ngay) va hang hoa phai đuoc do hang 3 lan vi kho đuong khac nhau, tuy nhien van nhanh hon 10 ngay so voi đuong thuy.


Tau lua o Viet Nam Nam 1881, nguoi Phap khoi cong xay dung đuong sat o Viet Nam. Hien tai co 3 kho đuong: loai 1 m, 1,435 m va đuong long ca loai 1 m va 1,435 m. Tong chieu dai đuong sat la 3.142,69 km, trong đo gom 2632 km đuong sat chinh, 402,69 km đuong ga va 107,95 km đuong nhanh. Tren đuong sat co 1777 cai cau voi chieu dai tong cong la 44073 m, trong đo 576 cau co trang thai ky thuat tot voi chieu dai 16.223 m con lai 1.201 cau trang thai ky thuat xau voi chieu dai 27.850 m. Cap tai trong cua cau khong đong nhat tu T11 đen T22. Đuong sat Viet Nam đi xuyen qua cac ham chu yeu o hai tuyen: phia Nam tren tuyen đuong Thong Nhat co 27 ham voi chieu dai tong cong la 8335 m; phia Bac tuyen Ha Noi – Lang Son co 8 ham voi tong chieu dai la 3133,4 m.
Phan bo tap trung o phia bac dai 1.120 km (tu Tay sang Đong) va chay doc đat nuoc theo huong Bac – Nam (dai ca tuyen nhanh khoang 2.010 km tu Ha Noi đen Sai Gon).
Ca nuoc co 63 tinh thanh thi tau hoa đi qua 35 tinh va thanh pho, hau het đi qua cac vung đong dan va khu đo thi lon.
Đuong sat đi qua cac vung dan cu, khu kinh te va cac trung tam van hoa: chiem 57% dan cu, 47% ve tong dien tich đat đai va 60% ve GDP.

Viet Nam co 15 tuyen chinh:

Ha Noi – Sai Gon: 1726,2 km
Ha Noi – Hai Phong: 95,7 km
Ha Noi – Đong Đang: 163,3 km
Ha Noi – Lao Cai: 285 km
Ha Noi – Quan Trieu: 54,7 km
Kep – Luu Xa: 56,7 km
Kep – Cai Lan: 126 km
Yen Vien – Cai Lan: 132 km
Bac Hong – Van Đien: 38,5 km
Mai Pha – Na Duong: 29,6 km
Cau Giat – Nghia Đan: 30 km
Dieu Tri – Quy Nhon: 10,5 km
Đa Lat – Trai Mat: 7,68 km
Phu Ly – Thinh Chau - But Son: 10 km
Binh Thuan – Phan Thiet: 12 km


Van hoa = Am nhac =
Ai nhanh hon (Tran Thanh Tung)
Bai ca xe lua (Goc: Down by the station) (Paul Mills, Slim Gaillard & loi Viet: Nguyen Ngoc Thien)
Down by the station (Paul Mills & Slim Gaillard)
Đi nha tre (Đao Ngoc Dung)
Đi xe lua (Diep Minh Tuyen)
Đoan tau nho xiu (Mong Lan)
Hoa xa (Tang Nhat Tue)
I've been working on the railroad (Dan ca My)
Khuc nhac tren tau (Goc: I've been working on the railroad) (Dan ca My & loi Viet: Nguyen Ngoc Thien)
Moi len tau lua (Suu tam)
Tau anh qua nui (Phan Lac Hoa)
Tau ve que huong (Hong Van)
Tau ve que ngoai (Pham The My)


= Phim =
Chunggington' (2008 - nay)
Little Einsteins: Go west, young train (2005) (nhan vat: Little Red Train)
Little Einsteins: Annie, get your microphone (2008) (nhan vat: Little Red Train)
Make way for Noddy: The great train chase (co xuat hien trong tap khac nhung khong nhieu)
Thomas & friends (1984 - nay)


= Tho =
Con tau (Đinh Hai)
Tieng hat con tau (Che Lan Vien)


Xem them Nha ga
Đuong sat cao toc
Van tai đuong sat
Ga xep
Ga kho


Chu thich