Chu Thu (tieng Trung: 朱泚, binh am: Zhu Ci, 743 - 784) la mot tuong linh, te tuong va nghich than duoi thoi nha Đuong trong lich su Trung Quoc. Ban đau ong đuoc phong la Tiet đo su Lu Long sau đo tro thanh đai than trong trieu đinh. Khi em trai ong la Chu Thao noi day chong Đuong thi ong bi Đuong Đuc Tong (779 - 805) bat giam. Ve sau, quan đoi Kinh Nguyen cung tien hanh noi loan, đuoi Đuong Đuc Tong ra khoi Truong An, Chu Thu đuoc quan Kinh Nguyen ton lam hoang đe, lay quoc hieu Đai Tan va sau đo la Đai Han. Tuy nhien cuoi cung Chu Thu bi đanh bai va bi giet tren đuong tron chay.


Than the Chu Thu nguyen quan o quan Xuong Binh, U chau (gan Bac Kinh). Phu than ong la Chu Hoai Khue, tuong duoi quyen Tiet đo su Pham Duong Bui Khoan, sau theo hai giac An va Su, đuoc An Su phong lam Lieu Thanh su. Ong chao đoi nam 743.
Chu Thu đuoc su sach mieu ta la trang vi, be ngoai co ve khoan dung nhan hau nhung ben trong rat ha khac. Luc An Su chi loan, Chu Hoai Khue phuc vu Tiet đo su Lu Long Ly Hoai Tien, sang nam 762, khi quan Su sap bi tieu diet, Ly Hoai Tien đau hang nha Đuong va van đuoc giu chuc Tiet đo su. Chu Hoai Khue đuoc Đuong Đai Tong phong lam Thu su Ke chau, tiep tuc phuc vu Ly Hoai Tien. Nam 766, Chu Hoai Khue hoang, Chu Thu cung em la Chu Thao theo le phu am cung đuoc bo lam tuong duoi quyen Ly Hoai Tien.
Tuy ha khac nhung Chu Thu lai to ra đo luong voi cap duoi, sau khi chien đau thu đuoc loi pham gi thi ong đeu ban phat cho tat ca tuong si duoi quyen nham thu phuc nhan tam cua ho


Duoi quyen Ly Hoai Tien va Chu Hi Thai Nam 768, Chu Thu, Chu Thao va Chu Hi Thai hop muu voi nhau tinh ke giet Ly Hoai Tien. Theo ke hoach, Chu Thu va Chu Thao đen cho Ly Hoai Tien giet het bon ve si, con Chu Hi Thai đen sau va truc tiep ha sat Ly Hoai Tien. Ban đau, Chu Thu nhat gan so viec đinh bo chay. Chu Thao thuyet phuc ong

Neu su bai thi bon chung ta đuong nao cung phai chet ca, con chay tron co ich gi. Sao bang lieu mot phen.
Chu Thu bang long. Ke hoach thanh cong, ba nguoi sat hai đuoc Ly Hoai Tien cung toan bo gia quyen cua ong nay. Chu Hi Thai tu xung Lu Long luu hau. Ly Bao Than o Thanh Đuc đem quan thao phat (nhung that bai), trieu đinh cung cu Vuong Tan đen Lu Long lam Tiet đo su đe tran ap, Chu Hi Thai dung nghiem binh uy hiep, Vuong Tan luong suc khong chong lai đuoc, ben quyet đinh tro ve kinh. Cuoi nam đo, Đai Tong buoc phai cho Hi Thai lam Tiet đo su Lu Long. Chu Hi Thai lai rat tin tuong anh em Chu Thu, giao cho nhieu binh quyen.
Chu Hi Thai tan bao va khac nghiet, bi cac tuong duoi quyen bat man. Nam 772, tuong Ly Hoai Vien dan theo binh si xong vao giet chet Chu Hi Thai. Chu Thao chop lay co hoi, trieu tap cac tuong lai roi tuyen bo ung ho Chu Thu tiep quan tran Lu Long, cac tuong bang long. Do vay, Chu Thu đang o ngoai dinh đuoc đon ve ton lam thu linh o Lu Long. Ong sai su đen trieu đinh thong bao. Trieu đinh chap thuan, phong Chu Thu la Lu Long tiet đo luu hau, Kiem giao ta tan ki thuong thi. Sau đo lai co chieu phong ong lam Lu Long tiet đo su, tuoc Hoai Ninh quan vuong, thuc phong 200 ho.


Tiet đo su Lu Long Bay gio nha Đuong lien tiep vap phai cac cuoc tan cong cua nuoc Tho Phien (Tay Tang). Moi nam cu vao mua thu la Tho Phien lai đua quan sang quay pha bien gioi phia tay, co nam con vao đen tan Truong An. Truoc đo nam nao trieu đinh cung co lenh cho Tiet đo su cac tran giup quan chong Tho Phien. Tu sau loan An Su thi nhieu tran chi con tuan phuc trieu đinh tren danh nghia, ben trong cai tri đoc lap va hay khang lenh cua trieu đinh. Nhung nam 773, Chu Thu theo lenh cua Đuong Đai Tong, cho Chu Thao dan 5000 quan đen giup phong thu Truong An vao moi mua thu. Đai Tong hoan hi, do đo tin nhiem Chu Thu, bieu duong ong giua trieu va ban cho nhieu bac, lua.
Nam 774, sau ba nam o tran, Chu Thu theo loi khuyen cua Chu Thao, dang bieu xin vao trieu đe to long trung voi trieu Đuong. Mua thu nam 774, ong roi khoi Lu Long, giao cong viec o tran cho Chu Thao roi đen Truong An. Giua đuong, o Ve chau, Chu Thu bi benh nang. Cac bo tuong duoi quyen khuyen ong nen ve tran tinh duong đen khi khoi han moi vao trieu. Chu Thu khong theo, bao

Neu ta chet thi đem thi the đen kinh su.
Tuong si khong con biet noi gi


Đai than trong trieu Sau khi Chu Thu vao trieu yet, Đai Tong ban cho ong hai xe ngua, muoi ngua chien cung rat nhieu chau bau, lai thuong cho tuong si duoi quyen cua ong. Luc nay o Lu Long, Chu Thao nam quyen va cho giet nhieu than tin cua Chu Thu, huynh đe tro nen bat hoa. Chu Thu cung do viec đo ma so set, khong dam tro ve tran nua ma xin o lai Truong An. Đuong Đai Tong bang long, phong cho Chu Thao lam Tiet đo luu hau con Chu Thu van mang danh Tiet đo su (mac du khong o tran). Nam 775, phong Đong trung thu mon ha binh chuong su (tuc la chuc te tuong) va đuoc chi huy quan đoi o Phung Thien.
Nam 776, Chu Thu đuoc phong Kiem giao tu khong, Lung Huu tiet đo pho đai su, thuc te nam quyen quan su o hai vung Ha Tay cung Trach Lo. Nam 778, Chu Thu bao viec co mot hai con meo cung song voi mot con chuot va cho đo la điem may man cho nha Đuong. Nhung Trung thu xa nhan Thoi Huu Phu phan đoi va bao đo la điem bao cac đai than khong hoan thanh tot chuc trach phai lam (nhu meo phai bat chuot). Sau đo Đai Tong phan phong cac tuong chi huy quan đoi o phia tay phong Tho Phien tan cong vao mua thu, trong đo Chu Thu chu tri quan o Bien Tong va Tri Thanh, cung Quach Tu Nghi va Ly Bao Ngoc. Nam 779, Chu Thu đuoc phong lam Toai Ninh quan vuong.
Ngay 23 thang 5 nam 779, Đai Tong bang, thai tu Thich đang co, xung la Đuong Đuc Tong. Đuc Tong la nguoi ha khac, truoc ngay le tang Đai Tong, trieu đinh quyet nghi ve the che đe tang. Te tuong Thuong Con ban rang quan lai trong thien lai mac ao xo gai trong ba ngay, tu hoang đe (Đuc Tong) cung Khanh đai phu mac ao tang 27 ngay. Thoi Huu Phu dan ra rang xua nay trieu than va thu nhan khong co su khac biet trong viec đe tang thien tu, va quan lai cung chi mac ao xo gai trong ba ngay. Hai ben tranh cai nhau roi Thuong Con đuoi ly nen rat buc tuc, lai dang so xin đay Thoi Huu Phu ra Trieu Chau, truoc đo đua to bieu cho Chu Thu va Quach Tu Nghi ky vao đe lam nhu cac te tuong đeu đong y viec nay. Đuc Tong do moi len ngoi con ngai the luc cua Thuong Con, đanh phai chuan y. Nhung khong lau sau, hai nguoi lai dang so cau xin cho Thoi Huu Phu. Đuc Tong trieu Chu Thu va Quach Tu Nghi đen hoi tai sao thai đo truoc sau bat nhat, hai ong tra loi khong biet gi ve to bieu cua Thuong Con. Đuc Tong ben cho rang Thuong To gia net chu cua hai nguoi, ben giang lam Thu su Trieu Chau va đon Thoi Huu Phu ve trieu, phong lam te tuong.
Cung trong nam đo, Chu Thu đuoc đoi sang tran Phuong Tuong, ap phong 300 ho. Nam 780, Ly Hoai Quang đuoc thay Đoan Tu Thuc lam Tiet đo su Kinh Nguyen. Tuy nhien Ly Hoai Quang hung bao khac nghiet bi cac tuong duoi quyen bat man. Tuong Luu Van Hi cung khong phuc Hoai Quang va khang menh trieu đinh, Đuc Tong sai Chu Thu cung Hoai Quang va Thoi Ninh đanh dep. Van Hi ghet Ly Hoai Quang, ben thinh cau cho Đoan Tu Thuc tro ve hoac đua Chu Thu len thay Hoai Quang. Co chieu phong Chu Thu lam đen Kinh Nguyen lam Tiet đo su. Luu Van Hi lai khong them chao đon Chu Thu va lien ket voi Tho Phien lam loan (nhung Tho Phien khong giup). Chu Thu giao chien voi Luu Van Hi o Kinh chau đa nhieu tran nhung khong ha đuoc, tien cua cho viec binh đao cung rat hao ton, nen mot so đai than xin xa toi cho Luu Van Hi, nhung Đuc Tong von co y loai tru phien tran nen khong nghe. Sau đo Luu Hai Tan la tuong duoi quyen cua Van Hi noi day, đanh bai Van Hi roi cat đau nop ve Truong An. Nho cong lao đo, Chu Thu đuoc tien phong Trung thu lenh, sau bai lam Thai uy.


Phan Đuong xung đe Nam 782, Chu Thao tai Lu Long lien ket voi Ly Chinh Ki o Binh Lu, Ly Duy Nhac o Thanh Đuc, Đien Duyet o Nguy Bac va Luong Sung Nghia o Son Nam Đong đao khoi binh chong lai nha Đuong, su xung loan tu tran. Luc nay Chu Thu đang o Phuong Tuong, Chu Thao nghi đen nguoi anh, ben viet thu boc sap sai nguoi mang đen, trong thu keu goi Chu Thu huong ung lam phan. Ma Toai bat đuoc thu, sai đua ve Truong An, dang len Đuong Đuc Tong. Đuc Tong co y lo ngai, ben trieu Chu Thu ve Truong An. Khi nghe tin, ong hoang hot dap đau xin tha toi chet. Đuc Tong bao

Khanh voi Thao cach xa ngan dam, lam sao hop muu tao phan đuoc. Đay khong phai loi cua khanh.
Mac du đinh ninh Chu Thu khong tao phan, nhung van sai giam ong lai trong phu đe tai Truong An. Cuoi nam đo, Ha Bac tu tran đeu xung vuong hieu nhung lai bi yeu the so voi quan Đuong. Luc đo, Ly Hi Liet o Hoai Tay đuoc lenh đua quan dep loan, cuoi cung cung lien ket voi bon tran tao phan. Ngay 2 thang 11 nam 783, Dieu Lenh Ngon o Kinh Nguyen dan 5000 quan Kinh Nguyen đen Truong An. Do quan si Kinh Nguyen đi đuong met moi nen co mot so bi benh hoac bi đoi ret; Đuc Tong sai Kinh trieu doan Vuong Hong đen uy lao tuong si, nhung vi quan nay chi cho quan Kinh Nguyen an chay chu khong cho an thit. Quan Kinh Nguyen cuc ki tuc gian, ben cung nhau tan cong vao cung. Đuc Tong khong chong noi, ben tron khoi Truong An, nham ve huong Phung Thien ma chay.
Quan Kinh Nguyen tien vao cung va tha ho cuop boc giet choc. Nhung Dieu Lenh Ngon thay minh ong đu uy tin đe chong lai trieu đinh, ben đen phu đe cua Chu Thu, bat ong ra va ton lam minh chu. Đem hom đo ong vao toi cung đien, co đai than bao ong nen đon thien tu ve kinh. Ngay hom sau, 3 thang 11, Chu Thu soan mot bo cao chuan bi đon Đuc Tong ve Truong An

Quan Kinh Nguyen o bien gioi đa lau, khong biet đieu le nghia, boi vay vi tuc gian moi co chuyen đanh vao cung va buc thien tu ve tay. Nay thai uy (tuc Thu) tam nam quyen trong quan. Lenh quan Than Sach, binh si, quan lai phai bao lai noi o cua thien tu. Trong ba ngay, ai khong bao thi bi mat đau.
Nghe tin đo, mot so quan lai tuong that, ben noi cho cua Đuc Tong cho Chu Thu biet. Co đai than khuyen ong nen mau đon thien tu ve kinh, nhung đo khong phai y đinh cua ong. Mot so quan lai trung thanh voi nha Đuong biet Chu Thu co y khac nen bo tron. Luc đo, đai than Nguyen Huu đo ki voi te tuong Lu Ki va oan han Đuc Tong khong dung minh, ben dang thu khuyen tien len Chu Thu. Cac tuong Ly Trung Than va Truong Quang Thinh cung hua theo ong. Chu Thu đa quyet đinh lam phan.
Đoan Tu Thuc (von đuoc Chu Thu tin nhiem) va Luu Hai Tan van trung thanh voi trieu đinh, nen lap muu giet Chu Thu va đon Đuc Tong ve Truong An. Ngay khoi su, Ly Trung Than bao ve đuoc Chu Thu, Tu Thuc bi giet.
Ngay 6 thang 11, Chu Thu tiem xung la hoang đe o đien Tuyen Chanh, đat quoc hieu Đai Tan, lap chieu sac phong Chu Thao lam hoang thai đe, Ly Trung Than, Truong Quang Thinh, Nguyen Huu, Dieu Lenh Ngon lam te tuong, cai nguyen Ung Thien nam đau. Bat Thai thuong khanh Phan He viet sach len ngoi. Phan He viet xong uong ruou đoc tu tu. Chu Thu giet rat nhieu tong that nha Đuong, tan pha tong mieu, cuop boc ngu vat va sai nguoi đi bao cho Chu Thao, va phan cong nhau: Chu Thao mang quan đanh chiem khu vuc bac song Hoang Ha, Chu Thu se đanh chiem khu vuc Tam Tan (Quan Trung), roi cung nhau hoi binh o Lac Duong.


Chien đau voi trieu Đuong Ngay truoc khi xung đe, Chu Thu đa phai Han Man dan 3000 quan đen Phung Thien, be ngoai noi la nghenh thien tu ve kinh nhung thuc chat la thua co tan cong, bat song Đuc Tong. Sau đo, Chu Thu đich than dan đai quan theo sau, cu them Dieu Lenh Ngon, Truong Quang Thinh, Ly Trung Than, Cuu Kinh Trung... đua quan đen đanh tiep. Đe sai Cao Trong Kiet đen Luong Son chong tra nhung that bai va bi giet. Chu Thu khen la trung than roi ong đac thang bao voi cac tuong

Tan đang o Phung Thien chang qua may ngay nua la binh xong.
Đai tuong Hon Giam tap hop binh ma chi gom 10 nguoi bat than đanh Truong An. Chu Thu dan quan tro ve va nhanh chong diet đuoc, sau đo lai don suc đanh Phung Thien. Phung Thien trong tinh the nguy cap, luong thuc can, Đuc Tong phai an đen ca rau dai va luong kho. Nhung may man la đen ngay 18 thang 1, Ly Hoai Quang đang giao chien voi bon tran đem quan ve cuu gia, đanh bai quan Tan o Le Tuyen. Chu Thu so the Hoai Quang nen muon nhanh chong ha Phung Thien truoc khi Hoai Quang đen ma khong đuoc, cuoi cung phai rut ve Truong An đe tranh phai đoi đau voi Ly Hoai Quang. Ve sau,, ong khong con đe doa Phung Thien them lan nao nua, nhung van cho phao tin rang Phung Thien đa nguy cap, sap bi diet đe kich tuong si.
Ngay 27 thang 1, Chu Thu đoi quoc hieu la Đai Han, cai nguyen Thien Hoang nham thay đoi van so. Đong thoi ong sat hai đong đao tong that nha Đuong o Truong An, nhung tu choi đe nghi cua cac bo tuong, khong ep cac quan lai trung thanh voi nha Đuong phai than phuc minh va khong pha huy tong mieu nha Đuong. Trong khi đo tai Phung Thien, Đuc Tong ban chieu thu tu trach minh khong biet nghe loi can gian, đe cho gian nhan thao tung ma nghi ngo tuong linh khien ho noi loan, sau đo ha lenh xa toi cho tat ca nhung nguoi đa tao phan truoc kia, tru Chu Thu, đong thoi mien thue than cho nhung binh linh tham gia trong tran chien voi quan Đai Tan. Do đo, bon tran Ha Bac quy phuc nha Đuong, bo vuong hieu, Chu Thao khong ngan can đuoc.
Tuy nhien luc nay Ly Hoai Quang lai bat hoa voi thua tuong Lu Ki. Chu Thu nhan co hoi đo, tim cach du Hoai Quang theo phe minh, hen uoc se chia nhau vung Quan Trung đe cung xung đe, ket lam anh em. Đen ngay 20 thang 2, Ly Hoai Quang nghe theo, hoi quan cung Chu Thu phan Đuong. Ly Hoai Quang nhan đem toi cho quan cong đanh Ly Kien Huy va Duong Hue Nguyen, giet Hue Nguyen, sau đo mat uoc voi Chu Thu cung tien thang đen Phung Thien đe bat song Đuc Tong. Đuc Tong ha lenh gioi nghiem trong toan thanh Phung Thien, đe Đai Huu Nhan o lai giu thanh, con minh thi chay theo huong tay đen Luong chau. Thay Đuc Tong bo chay, mot so đai than o Truong An đa than phuc Chu Thu nhu Trieu Tan, Bach Chi Trinh...
Luc nay noi bo quan cua Ly Hoai Quang chia re, cac tuong duoi quyen bat đau li khai voi Hoai Quang, the luc cua Hoai Quang suy yeu. Con Chu Thu lai ngai the luc cua Ly Hoai Quang, khong muon cho Hoai Quang xung đe, nen chi dung le ke duoi đe tiep đai. Ly Hoai Quang gian lam, ben chay ve phia đong, đen đat Ha Trung đe tranh xa Chu Thu. Truoc đo chu tuong o Kinh Nguyen muon giet ong, ong biet tin ben đem cua cai ra du nen am muu khong đuoc thuc hien. Nha Đuong lai sai su sang cau vien Tho Phien, muon đuoc 20.000 quan, the luc lai manh len. Chu Thu tim cach ngan chan, cho đut lot tuong si Tho Phien khien chung gia vo đi cham đe đen Phung Thien cang tre cang tot.


That bai bi giet Cac tuong nha Đuong la Ly Thinh va Hon Giam chuan bi chiem lai Truong An. Ngay 12 thang 5, quan Đuong tu Phung Thien tien ve Truong An, cac vung quanh kinh đo lan luot bi quan Đuong chiem lai. Ngay 18 thang 5, quan Đuong tien sat Truong An, đanh bai quan cua cac tuong Ly Hi Thien, Truong Đinh Chi, Han Man. Truong Quang Thinh von đa co y hang nha Đuong, ben đe nghi Chu Thu bo Truong An chay đen cho khac. Ngay 20 thang 5, Chu Thu cung Dieu Lenh Ngon, Nguyen Huu, Chu Binh, Chu Toai chay ve phia tay, khong lau sau quan Đuong keo đen, Truong Quang Thinh mo cua thanh đau hang.
Chu Thu du đinh tron sang đat Tho Phien chau, tren đuong chay nhieu nguoi duoi quyen bo tron, luc luong ngay cang tan ra. Khi đi ngang qua Kinh chau, ong đinh nuong nho tuong cu cua minh la Tiet đo su Kinh Nguyen Đien Hi Giam nhung Hi Giam tro mat khong nhan va muon chong lai. Chu Thu bao Hi Giam

Ong tung nhan so thu cua ta, sao nay lai chong lenh.
Roi sai nguoi bao Hi Giam

Ong đa tung giet mot Tiet đo su, Đuong thien tu sao co the dung nap đuoc nua. Chi bang giup Chu cong thanh đai su.
Hi Giam khong theo. Thu ben xua quan tan cong thanh. Nhung chi co chua đay mot tram quan thi lam sao chong lai đuoc, cuoi cung Chu Thu thua tran, phai chay tiep. Quan si Kinh Nguyen giet Dieu Lenh Ngon roi Đien Hi Giam. Luc đo chi con mot so it tan binh cua Lu Long đi theo Chu Thu. Chu Thu lai chay sang Ninh chau. Thu su Ha Hau Anh sai quan dan tran truoc thanh, Chu Thu lai phai bo sang cho khac. Khi đen Banh Nguyen, cac tuong ban nhau phan Chu Thu. Đau tien Luong Đinh Phan va Chu Duy Hieu dung cung ten ban ong khien ong nga xuong mot cai ho. Nhan đo, bon Han Man, Tiet Luan, Cao U Nham, Chu Tien Khanh, Đong Hi Chi... cung xong đen chem nhieu nhat vao nguoi ong. Chu Thu chet roi, Han Man chat đau ong roi đau hang nha Đuong. Thang 8 nam đo, Đuong Đuc Tong ve kinh..
Chu Thu lam phan chi hon nua nam thi bi giet, cai quoc hieu hai lan, cai nguyen hai lan, tho 42 tuoi.


Xem them Chu Thao
Đuong Đuc Tong
Dieu Lenh Ngon
Su bien Phung Thien


Chu thich