Thap nien mat mat (tieng Nhat: 失われた10年 - ushinawareta junen) la ten goi thoi ky đinh tre kinh te keo dai cua Nhat Ban suot thap nien 1990. Sau khi bong bong tai san vo vao nhung nam 1990-1991, toc đo tang truong kinh te cua Nhat Ban thap han đi. Binh quan hang nam trong suot thap nien 1990, tong san pham quoc noi thuc te cua Nhat Ban lan tong san pham quoc dan binh quan đau nguoi chi tang 0,5%, thap hon so voi hau het cac nuoc cong nghiep tien tien khac. Ty le that nghiep gia tang nhanh qua tung nam.


Nang suat lao đong giam Toc đo tang truong binh quan hang nam cua GDP tren đau nguoi cua Nhat Ban giam xuong muc thap trong nhung nam 1990 co the la do muc tang cua nang suat tong nhan to (TFP) giam. So di muc tang cua TFP o Nhat Ban thoi ky 1991-2000 lai giam manh la do chinh sach ho tro cac doanh nghiep hoat đong thieu hieu qua. Viec nay khien cho cac nha san xuat thieu hieu qua lai san xuat đuoc mot phan san luong nhieu them. Chinh sach nay con han che đau tu tang nang suat. Tu khi Nhat Ban thuc hien Cac bien phap tam thoi on đinh cac nganh đac biet kho khan vao nam 1988, ngay nam đo muc tang TFP chi o muc vo cung thap 0,64%. Ba nam truoc đo, muc tang TFP la 2,5%/nam, the ma sau nam sau đo, muc tang chi con la 2,18%/nam. Nang suat lao đong giam con co the do phan bo nguon luc giua cac nganh thieu hop ly - nghia la cac nganh co tiem nang tang truong manh lai khong đuoc đau tu đung muc. Con nguyen nhan khien co su khong hop ly trong phan bo nguon luc giua cac nganh la thi truong yeu to san xuat kem linh hoat.


Giam so gio lao đong So gio lao đong trong mot tuan cua mot nguoi lao đong Nhat Ban giam đi cung co the la mot nhan to khien muc tang GDP binh quan đau nguoi cua nen kinh te nay giam sut. Khi Luat Tieu chuan Lao đong cua Nhat Ban bat đau co hieu luc tu nam tai chinh 1988, so gio lao đong trung binh mot tuan cua mot lao đong Nhat Ban đa giam tu 44 (5 ngay ruoi) nam 1988 xuong 40 (đung 5 ngay) nam 1993.


No đong No đong (bao gom no kho đoi va no xau) đa lam phuong hai nen kinh te Nhat Ban theo huong lam cho viec phan phoi nguon luc bi bop meo. Them vao đo, no đong tu no mang nhung nhan to khien cho tinh trang no keo dai.
Cac ngan hang thuong co chinh sach gian no đoi voi cac khach hang thieu kha nang tra no cua minh. Nhung khach hang nay thuong thuoc linh vuc kinh doanh bat đong san, xay dung va cac to chuc tai chinh phi ngan hang- nhung linh vuc bi coi la kem hieu suat tu sau khi bong bong kinh te tan vo. Hy vong cac khach hang roi se tra đuoc no neu khong bi pha san, nen cac ngan hang thuong tiep tuc cho khach hang đang mac no minh tiep tuc vay đe khoi bi pha san (đieu nay cang hay xay ra neu khach hang la nhung nguoi đi vay lon, va ngan hang nhan thay đay la nhung khach hang "too big to fail"). Mat khac, ngan hang e ngai rang, tu choi cho vay se co the khien cac nha đau tu vao ngan hang suy dien rang tinh hinh kinh doanh cua ngan hang đang khong tot. Đieu nay lam cho so no tang them. Do biet ngan hang se khong dam khong cho minh vay tiep, nen cac xi nghiep khach hang hieu minh co mot che uoc ngan sach mem va nay sinh rui ro đao đuc. No luc cai thien hoat đong kinh doanh cua ho tu nhien giam đi, va- mot cach tu nhien- ho cang co nguy co pha san. Hau qua, ngan hang lai cang phai tiep tuc cho ho vay them.
No đong lam cho chuc nang phan bo nguon luc bi bop meo qua nhieu con đuong. Cho vay them khien cho nguon tai chinh bi đieu chinh ve khu vuc khong co hieu suat, gop phan giu lao đong tai khu vuc nay, trong khi đo nhung khu vuc co hieu suat va nhung nganh nghe moi khong đuoc phan bo đay đu nguon luc tai chinh va lao đong nen gap kho khan trong phat trien hoat đong cua minh. Nhung khach hang song do chet do van đuoc cac ngan hang giup duy tri su song, nen ho co đieu kien ha gia ban san pham lam anh huong đen gia thi truong, tang luong cho lao đong mac du nang suat giam đi. Mot kieu canh tranh khong lanh manh đa hinh thanh.
Mat khac, cho vay qua muc ma khong đoi đuoc von va lai khien cho bang can đoi tai san cua cac ngan hang bi xau đi, khien ho phai đoi mat voi qui che ve muc đo an toan dua tren tieu chi von do Ngan hang Thanh toan Quoc te (BIS) ban hanh. Vi the, ngan hang se tro nen ngai ngung khi cho vay. Hau qua, tinh trang đoi tin dung xay ra cho cac xi nghiep nho va vua la chinh.
Tom lai, no đong vua dan đen đau tu qua muc o cac xi nghiep hoat đong kem hieu qua, vua dan đen đau tu khong đu o cac xi nghiep co kha nang mo rong san xuat. Hai hien tuong nay che lap lan nhau khien cho tac hai cua no đong kho nhan ra đuoc. Va đay la mot nguyen nhan nua khien no đong lai đe ra no đong.


Đau tu tu nhan giam Nhu cau đau tu tu nhan giam lam tong cau giam co the la nguyen nhan kinh te suy giam. Con nguyen nhan khien nhu cau đau tu tu nhan giam la tinh trang đoi tin dung. No xau khien cho cac ngan hang ngan ngai cho vay; va đieu nay anh huong đen đau tu. Cac xi nghiep nho, nhat la trong nganh che tao, phai đoi mat voi tinh trang nay nhieu hon.


Bay thanh khoan Nha kinh te hoc Hoa Ky đoat giai Nobel nam 2008 la Paul Krugman cho rang chinh bay thanh khoan đa lam cho nen kinh te Nhat Ban tri tre keo dai. Bay thanh khoan xay ra khi nang luc san xuat tuong lai thap hon nang luc san xuat hien tai. Gia hoa dan so va sinh it khien cho nhom dan so trong đo tuoi lao đong o Nhat Ban giam trung binh hang nam 0,7% trong vong 30 nam toi va giam 1% trong vong 25 nam sau đo. Khi luc luong lao đong giam nhanh hon dan so, thi nang luc san xuat binh quan đau nguoi cua tuong lai đuoc du tinh la se giam đi so voi hien nay. Mat khac, van đe kinh te dai dang cua Nhat Ban la do nguoi tieu dung muon tiet kiem nhieu hon doanh nghiep muon đau tu. Du tinh ve luc luong lao đong trong tuong lai giam se lam giam loi tuc ky vong cua đau tu. Ngoai ra, van đe no xau cua khu vuc ngan hang khien cho ho khat khe hon trong phe duyet cac khoan cho vay, nen se co tac đong tieu cuc đen đau tu cua doanh nghiep.


Kich cau kem Trong thap nien 1990, truoc thuc te nen kinh te tri tre trien mien, mot so bien phap kich cau đa đuoc thuc hien nham vuc day nen kinh te Nhat Ban. Nhung, nen kinh te van tiep tuc tri tre. Nhieu nghien cuu đa cho thay chinh sach kich cau cua Nhat Ban co phat huy tac dung, nhung muc đo hieu qua lai thap. Nguyen nhan khien hieu suat cua chinh sach kich cau thap co the la:

Chi tieu cong cong cua Chinh phu đa huong het vao cac cong trinh cong cong vo bo.
Chinh sach tai chinh cua Nhat Ban khong đuoc thiet ke voi muc tieu toi đa hoa tac đong vi mo cua no. Đang le, cac goi kich cau phai chu yeu danh cho chi tieu vao mang luoi an sinh xa hoi va giam thue tieu dung, chu khong nen dua vao chi cho cac cong trinh cong cong va giam thue chung chung nhu chinh phu Nhat Ban đa thuc hien.
Phan chi tieu cong cong do cac chinh quyen đia phuong trien khai khong đu muc đe ra do cac chinh quyen nay đa dung mot phan goi kich cau đe bu đap tham hut ngan sach đia phuong. Cac cong trinh cong cong đia phuong đa khong co tac dung nang cao nang suat cua von đau tu tu nhan.
Gia tri cac goi kich cau nho, khong đu vuc day nen kinh te.


Chinh sach tien te thieu hop ly Nhieu nha nghien cuu phe phan Ngan hang Nhat Ban đa khong thuc hien chinh sach tien te hop ly va đo la mot trong nhung nguyen nhan gay ra thap nien mat mat cua nuoc nay.
Ngan hang Nhat Ban bi phe phan la đa cham tre trong viec noi long chinh sach tien te (giam lai suat). Đen khi quyet đinh giam lai suat, thi lai giam khong đu muc; tham chi con voi vang nang lai suat ngay khi nen kinh te co dau hieu phuc hoi vao cuoi nam 1993.
Đen mua he va thu nam 1995, lai suat ngan han tu muc tren 2% xuong con 0,4~0,5%. Khi kinh te Nhat Ban lai roi vao suy thoai tu đau nam 1997, Ngan hang Nhat Ban đa khong con kha nang giam lai suat. Tu nam 1998, nen kinh te chinh thuc roi vao trang thai giam phat. Khu vuc tu nhan bat đau hinh thanh du tinh rang xu huong giam phat se tiep tuc (tuc la du tinh lam phat mang dau am). Hai đieu nay dan đen lai suat thuc te tang len, vi lai suat thuc te bang lai suat danh nghia tru đi du tinh lam phat. Đau tu va tieu dung tu nhan bat đau giam cang lam cho khoang cach giua tong cau va tong cung cang tang. Giam phat cang nghiem trong hon, va đay chinh la "bay giam phat" ma Nhat Ban mac phai. Giam phat lam cho ganh nang no cua xi nghiep lon them vi no qua han gia tang, lam cho loi nhuan cua xi nghiep giam vi lai suat thuc te va tien cong thuc te tro nen cao hon. Do đo, xi nghiep tro nen de dat trong đau tu thiet bi khien cho nhu cau đau tu tu nhan giam lam tong cau giam theo.
Iwata (2000) cho rang, trong thoi ky bong bong kinh te va thoi ky bong bong tan vo, cung tien o Nhat Ban len cao xuong thap rat bat thuong, nhung lai suat ngan han thi co xu huong bi co đinh. Ong goi chinh sach tien te nhu vay cua Ngan hang Nhat Ban la "chinh sach tien te đon đieu", chi biet lam cho cung tien bang cau tien đe giu ty le lam phat khoi tang, chu khong chiu quan tam đen nhung muc tieu tong quat hon nhu la muc tang truong GDP.


Chu nghia tu ban kieu Nhat Ban Alan Greenspan - nguyen Chu tich Fed - cho rang "Nhat Ban luon co cach hanh xu khac voi cac nuoc tu ban chu nghia khac". Greenspan ke rang ong co nhieu cuoc noi chuyen voi Miyazawa Kiichi - nguyen Thu tuong Nhat Ban va bo truong Tai chinh Nhat Ban - trong đo co gioi thieu kinh nghiem cua Hoa Ky ve xu ly no cua cac quy tin dung pha san: can chap nhan cho pha san nhung to chuc tai chinh hoat đong khong hieu qua va thanh ly tai san cua cac to chuc nay. Tuy nhien, Miyazawa tra loi rang đo khong phai la cach lam cua Nhat Ban. Greensapan cho rang neu Nhat Ban lam theo kinh nghiem cua Hoa Ky thi giai đoan đieu chinh se thu ngan lai va kinh te Nhat Ban se tro lai binh thuong som hon. Tuy nhien nguoi Nhat Ban lai chu y chap nhan đinh tre kinh te... đe khong phai lam mat mat cac cong ty cung nhu cac ca nhan bi pha san hay bi sa thai.
Luu Ngoc Trinh (2004) cho rang chinh mo hinh phat trien kinh te tung đem lai su than ky kinh te cho Nhat Ban đa het thoi va su cham tre đoi moi cung nhu cai cach nua voi đa khien Nhat Ban roi vao tri tre kinh te lau đen vay.


Tham khao