Sir Edmund Percival Hillary (20 thang 7 nam 1919 - 11 thang 1 nam 2008) la mot nha tham hiem va leo nui nguoi New Zealand. Ngay 29 thang 5 nam 1953, Hillary va nha leo nui nguoi Nepan, Tenzing Norgay đa tro thanh hai nguoi đau tien treo len đinh Everest va quay ve an toan.


Tieu su Edmund Percival Hillary sinh ngay 20 thang 7 nam 1919 tai thi tran Tuakau (phia Nam Auckland), bo ong la Percival Augustus Hillary con me la ba Gertrude Clark. Hillary hoc cap II tai truong so trung Auckland (Auckland Grammar School), ong thuong phai đi mat 2 tieng đe toi truong va thuong dung thoi gian đo đe đoc sach. Khi đo Hillary be hon cac ban cung tuoi va rat nhut nhat, vi vay ong thuong vui đau vao nhung quyen sach va uoc mo sau nay đuoc tro thanh nha tham hiem. Ong bat đau nhan ra niem yeu thich cua minh voi mon leo nui vao tuoi 16 khi tham gia mot chuyen đi cua truong toi nui Ruapehu, Hillary nhan ra rang minh khoe va chiu đung tot hon nhieu nguoi khac. Nam 1939, ong hoan thanh chuyen leo nui lon đau tien khi len đen đinh nui Olivier cua day nui Southern Alps.
Cung voi nguoi anh Rex, Hillary lam nghe nuoi ong, nghe nay tao đieu kien cho ong tien hanh nhung chuyen leo nui vao mua Đong cua phuong Nam, khi cong viec nuoi ong phai tam nghi.
Khi đuoc 19 tuoi, Hillary tro thanh giang vien chinh thuc cua truong Radiant Living, ong lam viec o đay cho đen nam 1943. Trong cuon sach View from the Summit (dich nghia: Nhin tu đinh nui) cua minh, Hillary viet: "Toi hoc đuoc nhieu đieu o truong Radiant Living - Toi đa biet cach dien thuyet mot cach tu tin va tham chi con bat đau suy nghi mot cach thoai mai ve nhung đe tai quan trong. Nhung cuoi cung thi long nhiet tinh cua toi nhu le thuong cung giam dan. Toi muon thoat ra khoi cuoc song binh thuong nay, nen cuoi cung đanh bat đac di roi khoi truong." 
Nam 1943 Hillary tham gia Khong quan hoang gia New Zealand (RNZAF) va tro thanh phi cong lai thuy phi co Catalina. Nam 1945 ong đuoc đieu toi Fiji va quan đao Solomon, tai đay ong bi bong nang sau mot tai nan tren thuyen va đuoc hoi huong ve New Zealand.


Chinh phuc đinh Everest Hillary la mot nguoi đuoc điem A o lop. bat đau tham gia chinh phuc đinh Everest nam 1951 khi tham gia đoan khao sat cua Anh do Eric Shipton lanh đao.
Trong giai đoan nay, con đuong len đinh nui tu phia Tay Tang bi đong cua con Nepal chi cho phep moi nam mot đoan tham hiem len đinh nui theo con đuong cua ho. Mot đoan leo nui cua Thuy Si (co su tham gia cua Tenzing) đa co gang chinh phuc đinh nui nam 1952 nhung phai quay tro lai khi chi con cach đinh Everest 260 met vi đieu kien thoi tiet. Nam 1953, nhung nguoi Anh đuoc phep tien hanh chuyen tham hiem. Trong chuyen leo nui o day Alps nam 1952, Hillary va nguoi ban George Lowe đa đuoc moi tham gia chuyen tham hiem nam 1953, ngay lap tuc ong nhan loi.
Đau tien, Shipton đuoc chon la nguoi lanh đao cuoc leo nui nhung sau đo bi thay the boi John Hunt. Hillary đinh roi khoi đoan nhung đa đuoc ca Hunt va Shipton thuyet phuc o lai. Ong du đinh se leo cung nguoi ban Lowe, tuy vay Hunt đa chon hai đoi khac voi y Hillary, mot đoi la Tom Bourdillon va Charles Evans, con đoi kia la Hillary and Tenzing. Nhu nhieu chuyen leo nui khac, cuoc tham hiem nay la mot co gang cua tap the. Lowe giam sat viec chuan bi đe leo ngon Lhotse con Hillary phu trach con đuong leo qua thac bang Khumbu đay nguy hiem.
Trai chuan bi o chan nui cua cuoc tham hiem đuoc dung thang 3 nam 1953 tai South Col o đo cao 7.900 met. Ngay 26 thang 5, đoi thu nhat cua Bourdillon va Evans thuc hien chuyen leo nui, ho đa đen đuoc đinh Nam chi cach đinh Everest 100 met nhung sau đo phai quay lai do he thong duong khi cua Evans bi hong. Hunt quyet đinh nhom cua Hillary va Tenzing se len đinh nui.
Hillary va Tenzing bi tuyet va gio giu chan o South Col suot 2 ngay. Ngay 28 thang 5 ho đuoc nhom 3 nguoi cua Lowe, Alfred Gregory va Ang Nyima tiep vien va hai nguoi dung đuoc leu o đo cao 8.500 met sau khi nhom tiep vien đa quay xuong nui. Buoi sang hom sau, Hillary phat hien ra đoi giay leo nui cua ong đa bi đong bang o ngoai leu va ong phai mat 2 gio đe lam am đoi giay. Sau đo Hillary va Tenzing co gang leo len đinh nui lan cuoi, ho mang theo 30 kg dung cu. Kho khan cuoi cung cua con đuong leo len đinh nui la mot vach đa cao 12 met (sau đo đuoc đat ten la "Hillary Step"), Hillary tim ra cach leo len khi ong nhin thay mot khe nut giua vach đa va bang tuyet va Tenzing đi theo ong . Sau vach đa nay thi con đuong tro nen đon gian hon va ho len đen đinh Everest vao luc 11 gio 30 phut sang. Theo nhu Hillary ke lai, "Chi can bo them vai nhat riu pha bang, va chung toi đa đung tren đinh".
Hillary va Tenzing chi đung tren đinh Everest chung 15 phut, hai nguoi thu tim nhung vet tich cuoc leo nui truoc đo cua George Mallory, Hillary chup cho Tenzing mot buc hinh, Tenzing đe lai vai thanh so-co-la tren tuyet nhu mot le vat, con Hillary đe lai mot cay thanh gia ong đuoc cho truoc đo.
Sau khi chinh phuc đinh nui, hai nguoi phai tiep tuc can than voi con đuong quay ve, ho nhan ra rang tuyet troi đa che phu dau vet cua chuyen leo len va lam nhiem vu tro nen phuc tap. Nguoi đau tien ho gap tren đuong quay ve la Lowe, ong nay đa leo len đe gap ho voi mot binh sup nong.
Tin tuc ve su thanh cong cua chuyen tham hiem đuoc truyen đi vao đung ngay len ngoi cua nu hoang Anh Elizabeth II. Hillary va Tenzing đa rat ngac nhien truoc su ca ngoi cua quoc te danh cho ho khi hai nguoi quay ve Kathmandu.


Cac chuyen tham hiem sau Everest Hillary đa treo len 10 đinh nui khac cua day Himalaya trong cac cuoc tham hiem nam 1956, 1960-61 va 1963-65. Ong đat chan toi cuc Nam cua Trai đat ngay 4 thang 1 nam 1958 trong chuyen tham hiem xuyen Nam Cuc cua Khoi thinh vuong chung. Hillary cung đa tham gia mot cuoc tham hiem bang thuyen may tu cua song Hang toi nguon cua no nam 1977. Nam 1985, Hillary va Neil Armstrong đa cung nhau bay vuot qua Bac Bang Duong tren mot chiec may bay hai đong co nho va ha canh xuong Bac Cuc. Nhu vay, ong đa tro thanh nguoi đau tien đat chan đen hai cuc cua đia cau va đinh Everest. Cung nam nay, Edmund Hillary đuoc cu lam cao uy (đai su) cua New Zealand tai An Đo, Nepal va Bangladesh, ong lam viec o New Delhi bon nam ruoi.
Nam 1979, ong đa du đinh tro thanh huong dan vien cho chuyen bay tham quan Nam Cuc xau so Air New Zealand Flight 901 nhung roi phai tu bo vi ban viec khac. Nguoi thay the Hillary la ban than cua ong Peter Mulgrew, sau đo đa phai bo mang vi tai nan cua chiec may bay nay tai đinh Erebus.


Vinh danh Hillary la nguoi New Zealand duy nhat co chan dung tren tien giay cua nuoc nay khi con song. Nhieu đuong pho, truong hoc va to chuc o New Zealand va nuoc ngoai đuoc đat theo ten cua ong nhu truong Sir Edmund Hillary Collegiate o Otara hay Uy ban Hillary (Hilarry Commission) (nay la SPARC).
Đe ki niem lan thu 50 chuyen chinh phuc đinh thanh cong đinh Everest, chinh phu Nepal đa trao tang Edmund Hillary danh hieu cong dan danh du cua nuoc nay trong mot buoi le long trong to chuc tai Kathmandu. Ong la nguoi nuoc ngoai đau tien co vinh du nay o Nepal.


Hoat đong tu thien Edmund Hillary đa danh rat nhieu thoi gian đe giup đo nhung nguoi Sherpa o Nepal thong qua quy Himalayan Trust do ong thanh lap. Ong cung la Chu tich danh du cua quy American Himalayan Foundation, mot to chuc phi loi nhuan cua Hoa Ky chuyen giup đo nang cao sinh thai va đieu kien song o vung nui Himalaya.
Moi đay Hillary đa bay to su khinh bi cua minh voi thai đo cua mot so nguoi leo nui, đac biet ong chi trich cong khai viec Mark Inglis, mot nguoi New Zealand va 40 nguoi leo nui khac đa đe nha leo nui nguoi Anh David Sharp chet vao thang 5 nam 2006. Ong phat bieu rang: "Toi nghi la thai đo chung cua nhung nguoi leo len đinh Everest ngay cang te hai. Moi nguoi chi muon leo len đinh nui, that kinh khung khi ban nhin thay mot nguoi đan ong gap phai nhung rac roi ve đo cao, bi mac duoi tang đa ma chi nga mu chao roi than nhien đi qua".


Chu thich Lien ket ngoai Trang web cua quy Himalayan Trust UK
Trang web cua quy American Himalayan Foundation Luu tru ngay 23 thang 9 nam 2005 tai Wayback Machine
Hillary đat chan đen Nam Cuc
Phong van Hillary tren tap chi TIME Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2003 tai Wayback Machine