Van Khuong (chu Han: 文姜; ? - 673 TCN), con goi la Te Van Khuong (齊文姜), la mot cong chua cua nuoc Te thoi Xuan Thu va la phu nhan cua Lo Hoan cong, me cua Lo Trang cong, cac vi quan chu cua nuoc Lo trong lich su Trung Quoc.
Van Khuong cung chi gai Tuyen Khuong đeu noi tieng co nhan sac xinh đep đuong thoi. Viec loan luan voi nguoi anh khac me la Te Tuong cong cua Van Khuong đa dan đen viec Tuong cong giet chet chong ba la Lo Hoan cong khi su viec bi phanh phui. Vi su viec tai tieng tru danh mot thoi nay, Van Khuong đuoc đoi sau chep vao Nghiet be truyen (孽嬖傳) cua Liet nu truyen.
Voi nhan sac diem le va đien tich tru danh, Van Khuong đuoc liet vao mot trong Xuan Thu tu đai my nu (春秋四大美女) ben canh Ha Co, Tuc Quy va Tay Thi.


Than the La dong doi Te Thai cong Khuong Tu Nha, ho (Tinh; 姓) cua ba la "Khuong" (姜) va "Van" (文) la hieu cua ba. Thoi Tien Tan, nu gioi thuong khong xung ten, chi đuoc ghi lai theo hieu (thuong la thuy hieu, xung hieu hoac ten nuoc) cung ho, vi du Tay Thi chinh la ho Thi va o thon Tay nen goi nhu vay, cung co Tuc Quy chinh la ho Quy va ga cho Vua nuoc Tuc nen goi nhu vay.
Theo ly giai cua Đong Chu liet quoc, mot tieu thuyet thoi nha Minh, Van Khuong co mat hoa, may lieu, nhan sac tuyet voi, lai them hoc hanh thong thai, thi phu rat gioi, nen đuong thoi nguoi ta thuong goi ba la 「Van Khuong」. Can cu Su ky, ba la con gai cua Te Hy cong va la em gai cua Te Tuong cong va Te Hoan cong. Te Tuong cong, chu Chu Hi, la anh cung cha khac me voi Van Khuong, chi lon hon ba đo vai tuoi, dien mao phuong phi, ra chieu trang nha, nhung phai cai tinh đam me sac duc. Tu nho đen lon, Chu Nhi va Van Khuong thuong lui toi, gan gui nhau, do đo trong tinh anh em lai co an them mot moi tinh luyen ai. Te Hy cong von chieu con khong bat buoc giu gin khuon phep, nen ve sau sanh đieu te hai. Hai nguoi đa len tu thong voi nhau.
Khi Van Khuong đen tuoi ga chong, vi Te Hy cong muon giao hao voi nuoc Lo nen hua hon Van Khuong voi Lo Hoan cong. Truoc đo, Te Hy cong co y đinh đe Van Khuong ket hon voi Thai tu nuoc Trinh la Thai tu Hot, Thai tu tu choi noi:「"Moi nguoi đeu co phoi ngau cua rieng minh. Te Quoc la nuoc lon, khong the la phoi ngau cua ta"」. Ve sau bo lac Bac Nhung xam lan nuoc Te, nuoc Te cau vien nuoc Trinh, Thai tu Hot đem binh giai vay. Te Hy cong nhac lai chuyen nay, Thai tu van tu choi, bao:「"Truoc kia khong giup nuoc Te, ta cung chua dam cuoi con gai Te hau. Hom nay phung menh cua cha ma toi giai cuu nuoc Te đang nguy khon, lai nhan đo ma cuoi vo ve, ha chang phai dung suc quan Trinh đe giai quyet chuyen cuoi vo cua rieng ta u? Ba tanh cua nuoc Trinh se nghi ta nhu the nao?"」. Lien tu biet ma đi.
Nam Te Hy cong thu 22 (709 TCN), cung roi vao nam thu 3 thoi Lo Hoan cong tri vi, chinh Lo Hoan cong sai Cong tu Huy sang nuoc Te đon Van Khuong ve, Van Khuong do đo tro thanh Phu nhan. Te Hy cong đich than đua tien ba đen đat Khoan, va Lo Hoan cong cung đen đat Khoan đon vo. Nam Lo Hoan cong thu 6 (706 TCN), Van Khuong sinh ra mot nguoi con trai, nguoi con nay co ngay sinh trung voi cha, do đo đuoc đat ten la Co Đong (姬同). Vi la Đich truong tu, Co Đong đuoc lap lam Thai tu cua nuoc Lo. Ve sau, ba lai sinh them Cong tu Huu.


Lam loan nuoc Lo Nam Lo Hoan cong thu 18 (694 TCN), Van Khuong cung chong ve tham nuoc Te. Truoc đo, hai nuoc đa co xung đot, vi Lo Hoan cong lai ung ho nuoc Ky, quoc gia von co tu thu voi nuoc Te. Khi xua, to tien nuoc Ky giem pha hai chet to 9 đoi cua Van Khuong la Te Ai cong. Hai nuoc giang hoa, hai Vua anh vo em re la Te Tuong cong va Lo Hoan cong lai gap nhau o đat Lac. Van Khuong gap lai anh Te Tuong cong, nay sinh tinh cam nhu cu nen lai tu thong voi nhau. Lo Hoan cong biet chuyen rat gian, trach mang Van Khuong va noi rang Thai tu Đong khong phai con minh ma la con Te Tuong cong.
Van Khuong noi lai voi Te Tuong cong. Nha vua xau ho, tinh chuyen giet Lo Hoan cong, ben moi Lo Hoan cong đen du tiec, chuoc cho Hoan cong uong say. Sau đo, Tuong cong sai Cong tu Banh Sinh (公子彭生) đua Lo Hoan cong ra xe va dan giet Hoan cong. Banh Sinh be vua Lo len xe, nhan đo bop gay xuong suon giet chet Lo Hoan cong. Khi xe vua Lo ve đen nuoc, moi nguoi thay Hoan cong đa chet, nguoi nuoc Lo trach nuoc Te, noi rang:「"Vua nuoc toi luon kinh uy danh Vua nuoc ngai, khong dam an cu, luon chu toan ve le nghi. Nay le nghi đa ven ma Vua nuoc toi bo minh, lai khong co cho nao keu oan đuoc. Nay thinh xin Banh Sinh, đua han ve đe thanh trung giem pha trong cac chu hau"」. Khi đo, Te Tuong cong ben quy toi cho Banh Sinh, ra lenh giet Banh Sinh đe xin loi nuoc Lo.
Con trai Van Khuong va Lo Hoan cong la Thai tu Co Đong luc đo 13 tuoi len noi ngoi, tuc la Lo Trang cong. Chong chet, tro thanh goa phu, the la Van Khuong cong khai đi lai tu thong voi anh ruot Te Tuong cong, khong them ve nuoc Lo nua. Đe hai nha them than, Van Khuong bat Lo Trang cong lay con gai Tuong cong, đo la Ai Khuong. Vi Ai Khuong con nho, Lo Trang cong bi muon con, Van Khuong lai ep Trang cong lay ca em gai Ai Khuong la Thuc Khuong (叔姜).
Nam thu 12 (686 TCN), Te Tuong cong bi hai tuong Lien Xung (連稱) va Quan Chi Phu (管至父) lam binh bien giet chet. Dau vay, Van Khuong van luu lai nuoc Lo, xa xa chi huy Lo Trang cong đieu hinh chinh su. Khong ro ba qua đoi khi nao, nhung vao thang gieng đau nam Lo Trang cong thu 22 (672 TCN) co ghi lai viec ["Tang Tieu quan Van Khuong nuoc toi"; 葬我小君文姜], do đo uoc chung ba qua đoi vao nam truoc.
Ngoai Trang cong, Van Khuong va Hoan cong con co hai nguoi con trai khac ten la Co Thuc Nha (姬叔牙) va Co Quy Huu. Lo Hoan cong cung co mot nguoi con trai lon tuoi hon ten la Khanh Phu (慶父) voi mot the thiep. Khanh Phu, Thuc Nha va Quy Huu la nhung nguoi sang lap ra ba gia toc hung manh ma sau nay nam quyen kiem soat nuoc Lo. Ho đuoc goi la Tam Hoan (三桓) do đeu la hau due cua Hoan cong. Gia toc cua Quy Huu, đuoc goi la Quy Ton thi (季孙氏), cuoi cung đa lap ra nuoc Phi (費国).


Đong Chu liet quoc Chuyen tinh loan luan giua Van Khuong va Te Tuong cong bi tac gia Phung Mong Long len an trong tac pham tieu thuyet noi tieng Đong Chu liet quoc. Đac biet, hinh anh Van Khuong đuoc mo ta rat dam dat. Tac gia quy trach nhiem cua viec anh em Van Khuong loan luan la do Te Hy cong day con khong nghiem.
Sau cai chet cua Lo Hoan cong, nuoc Lo o vao tinh the kho trong quan he voi nuoc Te lon manh va đang bi chen ep. Đai phu nuoc Lo đa tham muu cho vua con Lo Trang cong cach xu ly vu viec rat tai tinh, kheo leo đe giai quyet viec vua nuoc Lo bi chet o nuoc ngoai mot cach khong minh bach, đe giu the dien cho nuoc Lo nho be trong quan he voi nuoc Te lon manh, va trong chung muc bot đi cai xau do chinh phu nhan Van Khuong gay ra. Cung trong sach nay, sau khi Te Tuong cong qua đoi, ba sang nuoc Cu va tiep tuc tu thong voi thay thuoc nuoc Cu.


Xem them Lo Hoan cong
Lo Trang cong
Te Tuong cong


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, cac thien:
Te Thai cong the gia
Lo Chu cong the gia
Khong Tu (2002), Xuan Thu tam truyen, tap 1, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh


Chu thich