Marsha P. Johnson (24 thang 8 nam 1945 – 6 thang 7 nam 1992), ten khai sinh va con đuoc goi la Malcolm Michaels Jr., la mot nha hoat đong giai phong nguoi đong tinh nguoi My va tu nhan la drag queen. Johnson đuoc biet đen rong rai la mot nguoi ung ho manh me cho cong cuoc đoi quyen LGBT o Hoa Ky, mot trong nhung nhan vat noi bat trong cuoc Bao loan Stonewall vi quyen đong tinh nam 1969. Ba la mot trong cac thanh vien sang lap cua Mat tran Giai phong Đong tinh (GLF), cung Sylvia Rivera đong to chuc phong trao Cach mang hanh đong đuong pho Transvestite (S.T.A.R.).
Johnson khi con song la mot nhan vat noi tieng trong boi canh phong trao giai phong đong tinh va nghe thuat bung ro cua thanh pho New York, la nguoi mau cho hoa si Andy Warhol, nguoi bieu dien san khau cung đoan Hot Peaches. Sau khi qua đoi cho đen ngay nay, Johnson luon đuoc tuong nho trong nhieu thap ky nhu la su hien dien bieu tuong cho cong đong LGBT. Ba đuoc chao đon tren đuong pho Lang Greenwich, đuoc goi theo danh nghia: Thi truong Pho Christopher. Ngoai hoat đong vi phong trao giai phong nguoi đong tinh, Johnson con hoat đong vi vuot qua HIV/AIDS, trong nhung nam 1987 – 1992, phong trao ACT UP voi khau hieu: SILENCE = DEATH (Im lang chinh la cai chet).


Thieu thoi Johnson chao đoi voi ten khai sinh la Malcolm Michaels Jr. vao ngay 24 thang 8 nam 1945 tai Elizabeth, New Jersey, cung sau anh chi em khac. Cha la Malcolm Michaels Sr., mot cong nhan day chuyen lap rap tai General Motors. Me cua Johnson la Alberta Claiborne, la mot quan gia. Johnson bat đau tham du mot Giao hoi Giam nhiem Giam ly chau Phi (AME) khi con nho va suot đoi luon sung đao ton giao, thuong quan tam đen Cong giao, nhung cung ton tho cac vi thanh theo cach ca nhan, giu mot ban tho rieng o nha. Johnson lan đau tien bat đau mac vay tu nam tuoi nhung phai tam thoi dung lai do su quay roi cua nhung cau be song gan đo.
Ve sau, trong mot cuoc phong van nam 1992, Johnson mo ta la nan nhan bi tan cong tinh duc boi mot cau be vi thanh nien. Y tuong cong khai đong tinh la mot giac mo cua Johnson, la mot đieu rat kho co the xay ra nhung nam thoi đo, va vi vay Johnson đa chon cach khong hoat đong tinh duc cho đen khi toi thanh pho New York luc 17 tuoi. Me cua Johnson cam thay buon ba ve con, noi rang đong tinh luyen ai giong nhu thap hon mot con cho (lower than a dog), va ba khong đuoc biet ve cong đong LGBT. Sau khi tot nghiep truong trung hoc Edison cu (nay la Hoc vien Ky thuat va Nghe nghiep Thomas A. Edison) o Elizabeth nam 1963, Johnson roi nha đen thanh pho New York voi 15 đo la va mot tui quan ao. Johnson kiem song nhu mot boi ban sau khi chuyen đen Lang Greenwich nam 1966. Nhung nam đo, sau khi gap go nhung nguoi đong tinh trong thanh pho, Johnson cuoi cung cung cam thay co the cong khai rong rai la mot nguoi đong tinh.


Cuoc đoi hoat đong nghe thuat Johnson ban đau su dung biet danh Black Marsha nhung sau đo đa quyet đinh cai ten Drag queen: Marsha P. Johnson, chu Johnson đuoc lay tu ten nha hang Howard Johnson's tren Đuong 42, chu P. đuoc lay tu cum tu khong can ban tam (pay it no mind) va đa su dung cum tu mot cach mia mai khi đuoc hoi ve gioi tinh, nghia rang đung ban tam. Johnson đa noi cum tu nay voi mot tham phan, va luon đuoc nho toi. Johnson thuong đuoc xac đinh la nguoi đong tinh, mot nguoi đoi dang tinh duc bien trang (transvestite), nhu mot nu hoang (am chi Drag queen). Theo Susan Stryker, Giao su nghien cuu ve gioi tinh cua con nguoi tai Đai hoc Arizona, bieu hien gioi tinh cua Johnson co le chinh xac nhat đuoc goi la khong tuan thu gioi tinh (Gender variance). Johnson khong bao gio tu nhan minh la nguoi chuyen gioi, nhung thuat ngu nay cung khong đuoc su dung rong rai khi Johnson con song.

Phong cach hinh thai drag cua Johnson khong qua đac biet ve hinh thu, phan vi khong đu kha nang mua quan ao tu cac cua hang đat tien. Johnson lay nhung bong hoa con sot lai, hoa tan heo hay đa đuoc su dung tu quan hoa Manhattan, ket chung thanh mot vong đoi len đau, thuong đuoc goi triu men la vuong mien hoa tuoi. Johnson cao, manh khanh va thuong mac ao choang thuot tha, mang vay sang bong, giay cao got nhua mau đo va toc gia sang mau, tao nen xu huong thu hut su chu y. Tieu thuyet gia Edmund White viet trong bai viet tai The Village Voice nam 1979 cua minh, "The Politics of Drag" ve chu đe đong tinh, rang Johnson cung thich mac quan ao theo cach hien thi su xen ke giua nam tinh va nu tinh. Mot buc anh noi bat cua Johnson trong bai viet nay cho thay Johnson trong bo toc gia va trang điem bong benh, ao so mi, quan parka mo lam noi bat trich dan trong tac pham noi tieng: Chinh tri tinh duc (Sexual Politics) cua Kate Millett. White noi ve Johnson: "Co ay vua nam tinh vua nu tinh."
Khi nhin lai cac ban hinh luu tru, co nhung canh quay cua Johnson lam đay đu, quyen ru drag tren san khau, va hau het cac tac pham bieu dien cua Johnson tap trung ve hai kich va chinh tri, tac đong cua phong trao giai phong đong tinh. Nhung nam 70, 80, Johnson đa hat va bieu dien nhu mot thanh vien cua đoan kich bieu dien drag quoc te, nhu la thanh vien cua đoan J. Camicias, Hot Peaches, tu nam 1972 đen cac chuong trinh trong nhung nam 1990. Khi The Cockettes, mot đoan kich drag tuong tu đen tu San Francisco toi Bo Đong, Johnson cung đa bieu dien cung ho. Nam 1973, Johnson đa dien vai Nu hoang Digan (The Gypsy Queen) trong san pham cua cac Thien than (Angel's production), vai Phep la me hoac ve Sao choi Kohoutek. Nam 1975, Johnson đuoc chup anh boi nghe si noi tieng Andy Warhol, nhu mot phan cua loat phim Polaroids Quy ba va quy ong. Nam 1990, Johnson bieu dien voi The Hot Peaches o London. Trong nhung nam nay, la mot nha hoat đong vi HIV/AIDS, Johnson cung xuat hien trong san pham The Heat nam 1990, hat bai hat Love, đac biet khi đeo nut ACT UP: SILENT = DEATH.


Bao loan Stonewall va cac hoat đong khac Tu luc chuyen toi thanh pho New York, đong thoi lam viec, Johnson danh ca đoi cho cac hoat đong cung cong đong LGBT. Johnson la mot trong nhung Drag queen đau tien đen Stonewall Inn, sau khi ho bat đau cho phep phu nu va Drag queen vao trong. Truoc đo, đay la quan bar chi danh cho nhung nguoi đong tinh nam. Tinh hinh mau thuan xa hoi ve đong tinh bat đau gia tang. Vao sang som ngay 28 thang 6 nam 1969, Bao loan Stonewall đa xay ra. Hai đem đau tien, bao loan đau tien dien ra du doi nhat, cac cuoc đung đo voi canh sat dan đen mot loat dien bien bieu tinh tu phat va dieu hanh qua cac khu pho đong tinh cua Lang Greenwich trong khoang mot tuan sau đo.
Johnson cung voi Zazu Nova va Jackie Hormona nhung nguoi bieu tinh Stonewall đuoc David Carter phong van va ky su ghi lai trong cuon sach cua ong, Stonewall: The Riots That Sparked the Gay Revolution. Đay la ba ca nhan đuoc biet đen nhu la nhung nguoi tien phong, đay lui chong lai canh sat trong cuoc noi day. Johnson đa phu nhan la nguoi bat đau cuoc noi day. Gan 20 nam sau, nam 1987, Johnson ke lai rang đa đen Stonewall vao khoang 2:00 sang, khi ma cuoc bao loan đa va đang dien ra, toa nha Stonewall boc chay sau khi canh sat tien hanh đot. Bao cao ghi chep cuoc bao loan đa mieu ta rang, cuoc bao loan bat đau vao khoang 1:20 sang hom đo trong cuoc mau thuan, sau khi Storme DeLarverie hanh đong chong lai vien canh sat đia phuong đa co gang bat giu co.
Vao đem đau tien, Johnson đa nem kinh vao guong trong quan bar bi đot chay, thuc đay hoat đong cua nhom cong đong LGBT. Co nhieu y kien ve luc ban đau cua cuoc bao loan. Co y kien cho rang, Johnson đa hanh đong noi troi va manh me, tuy nhien khong the xac minh. Vu viec xac minh Johnson nem kinh cung đa bi tranh cai nang ne. Trong tac pham cua minh, David Carter viet, Johnson đa nem gach vao mot si quan canh sat. Nhieu nguoi đa chung thuc rang vao đem thu hai, Johnson đa treo len mot cot đen va tha mot cai tui gach xuong mot chiec xe canh sat, lam vo kinh chan gio.
Sau cuoc Bao loan Stonewall, Johnson đa tham gia Mat tran Giai phong Đong tinh (GLF) va tham gia cuoc bieu tinh Giai phong Đong tinh pho Christopher lan thu nhat vao thang 6 nam 1970, ky niem mot nam sau Bao loan Stonewall. Thang 8 nam 1970, mot cuoc đoi thoai truc tiep cua Johnson ve chu đe ung ho giai phong nguoi đong tinh dien ra tai Hoi truong Weinstein, Đai hoc New York cung voi cac thanh vien GLF, mot trong nhung hanh đong truc tiep đang chu y cua Johnson. Khong lau sau đo, Johnson va nguoi ban than Sylvia Rivera đa đong sang lap to chuc Cach mang hanh đong đuong pho Transvestite (S.T.A.R.). Hai nguoi ho đa tro thanh mot bieu tuong huu hinh tai cac cuoc tuan hanh phong trao giai phong đong tinh va cac hanh đong chinh tri cap tien khac. Nam 1973, Johnson va Rivera đa bi chinh quyen cam tham gia vao cuoc dieu hanh cong đong cua cong đong đong tinh. Phan ung cua Johnson la dieu hanh mot cach đay thach thuc. Trong mot cuoc bieu tinh vi quyen cua nguoi đong tinh tai Toa thi chinh New York vao đau nhung nam 70, voi nhung tam anh đuoc chup boi Diana Davies, mot phong vien đa hoi Johnson tai sao nhom nay bieu tinh, Johnson đa het vao micro: Darling, bay gio toi muon quyen đong tinh cua minh!.
Nhung nam nay, Johnson đa phai đoi mat voi cac si quan canh sat nhieu lan o New York. Khi canh sat thuc hien vu bat giu, Johnson đa đanh ho bang mot chiec tui xach, trong đo co hai vien gach. Khi đuoc tham phan yeu cau giai thich, Johnson tuyen bo rang đang co gang đam bao đu tien cho bia mo cho chong cua minh. Trong thoi gian nay, hon nhan cung gioi la bat hop phap tai Hoa Ky, tham phan đa hoi chuyen gi đa xay ra voi nguoi chong bi cao, Johnson tra loi: Lon ban anh ta (Pig shot him). Johnson bi bi ket an 90 ngay tu vi vu tan cong, cuoi cung luat su cua Johnson đa thuyet phuc va chuyen sang giam trong Benh vien Bellevue.

Sau đo, cung Rivera, Johnson đa thanh lap Nha Transvestite (STAR), noi tru an cho nhung đua tre đong tinh va chuyen gioi vao nam 1972, tra tien thue nha bang tien ma ho lam cong nhan tinh duc. Johnson mot thoi gian dai đa co gang lam viec đe cung cap thuc pham, quan ao, ho tro tinh cam va y thuc ve gia đinh cho cac Drag queen tre, phu nu chuyen gioi, nhung nguoi khong tuan thu gioi tinh va nhung đua tre đuong pho đong tinh khac song o ben cang pho Christopher, roi ca Lower East Side cua New York.
Trong nhung nam 1980, Johnson tiep tuc đong vai tro tich cuc trong hoat đong bieu tinh đuong pho voi tu cach la mot nha to chuc va nguoi đang kinh voi phong trao ACT UP. Nam 1992, khi đai tuong niem Stonewall cua George Segal đuoc chuyen đen pho Christopher tu Ohio đe đay manh phong trao giai phong đong tinh, Johnson đa binh luan: Co bao nhieu nguoi đa chet đe khien cho hai buc tuong nho nay đuoc đua vao cong vien, đe nhan ra nguoi đong tinh? Bao nhieu nam nua thi con nguoi thay đuoc rang tat ca chung ta đeu la anh chi em, đeu la loai nguoi? Y toi la moi nguoi phai mat bao nhieu nam đe thay rang tat ca chung ta trong cuoc đua chuot cung nhau.
Jonshon đa co nhieu phat bieu ve linh vuc ma minh theo đuoi, vi cong cuoc giai phong nguoi LGBT. Co the ke đen nhung cau noi cua ba nhu: Toi khong la ai, khong ai, tu khong cho nao, cho đen khi toi tro thanh Drag queen; Toi co the bi đien, nhung đieu đo khong lam toi sai; Chung toi muon thay tat ca nhung nguoi đong tinh co co hoi binh đang, nhu nhung nguoi thang than o My. Chung toi tin vao viec nhat mot khau sung va bat đau mot cuoc cach mang neu can thiet; Ban khong bao gio hoan toan co quyen cua minh, mot minh ban, cho đen khi tat ca cac ban co quyen cua minh; Khi ma nguoi cua toi khong co quyen cua ho tren khap nuoc My, khong co ly do gi đe an mung; Moi nguoi đa mat bao nhieu nam đe nhan ra rang tat ca chung ta đeu la anh chi em va loai nguoi trong con đuong cua loai nguoi?.


Suc khoe, tinh than va cai chet Đen o New York tu nam 1966, Johnson song tren đuong pho bang quan he tinh duc sinh ton. Lien quan đen hoat đong mai dam, Johnson ke rang đa bi bat hon 100 lan va cung bi ban mot lan vao cuoi nhung nam 1970. Nhung nam đo, Johnson suy sup tinh than. Theo Bob Kohler – nguoi hoat đong vi quyen đong tinh, Johnson đa đi bo tran truong tren pho Christopher va đuoc đua đi đieu tri bang chlorpromazine, mot loai thuoc chong loan than. Khi tro ve, Johnson tro lai binh thuong.
Trong đoi minh, Johnson đoi khi gian du, bao luc co the noi len khi Johnson tram cam hoac bi cang thang nghiem trong. Trong nhung khoanh khac khi trang thai bao luc cua Johnson noi len, theo mot nguoi quen Robert Heide, Johnson co the hung hang va nong tinh, noi voi giong tram, co the tro thanh mot nguoi đan ong đoc ac, xau xa, tim cach chien đau. Tinh cach kep nay cua Johnson đa đuoc mo ta la tinh cach tam than phan liet. Khi đieu nay xay ra, Johnson thuong đanh nhau va nhap vien, ban be se phai to chuc va quyen tien đe bao lanh Johnson ra khoi tu.
Johnson qua đoi ngay 6 thang 7 nam 1992, khi 46 tuoi. Ngay sau cuoc Dieu hanh đong tinh nam 1992, thi the cua Johnson đuoc phat hien troi noi tren song Hudson. Canh sat ban đau cho rang cai chet la tu sat, nhung ban be cua Johnson va cac thanh vien khac trong cong đong đia phuong khang đinh Johnson khong tu tu va luu y rang phan sau đau cua Johnson co mot vet thuong lon. Nhieu nguoi cho rang, co the Johnson đa bi ao giac va đi xuong song, hoac co the đa nhay xuong song đe tron nhung ke quay roi, nhung Johnson khong bao gio tu tu. Cho đen nay, nguyen nhan cai chet cua Johnson chua đuoc xac đinh.
Theo cac cuoc đieu tra, nhan chung đa nhin thay mot nguoi dan trong khu pho đanh nhau voi Johnson vao ngay 4 thang 7 nam 1992. Nhung nguoi dan đia phuong khac cho rang co quan phap luat khong quan tam đen viec đieu tra cai chet cua Johnson, noi rang vu nay la ve mot nguoi đan ong da đen đong tinh va khong đieu tra cu the vao thoi điem đo. Johnson đuoc hoa tang sau mot đam tang tai nha tho đia phuong, nhung nguoi ban đa tha tro cot cua Johnson qua song. Vao thang 12 nam 2002, mot cuoc đieu tra cua canh sat đa phan loai lai nguyen nhan cai chet cua Johnson tu tu sat thanh khong xac đinh.
Gan đay, cuu chinh tri gia New York Tom Duane đa hoat đong quyet liet đe mo lai vu an, lay ly do rang thong thuong khi co mot nguoi chet vi tu tu, nguoi nay thuong đe lai nhung cau noi. Johnson đa khong đe lai loi nhan nao. Thang 11 nam 2012, nha hoat đong Mariah Lopez đa gop phan khien So canh sat New York mo lai đieu tra vu an nhu mot vu co the la giet nguoi.
Vao nam 2016, Victoria Cruz cua Du an Chong Bao luc cung đa co gang mo lai vu an cua Johnson, tiep can cac tai lieu. Co đa tim kiem cac cuoc phong van moi voi cac nhan chung, ban be, cac nha hoat đong khac va canh sat đa lam viec trong vu an.


Tuong nho Tu đau the ky XXI đen nay, co nhieu di san tuong nho Marsha P. Johnson, nhu la mot bieu tuong đang kinh cua cong đong LGBT the gioi.
Nam 2012, bo phim tai lieu Pay It No Mind – The Life and Times of Marsha P. Johnson co rat nhieu phan đoan tu cuoc phong van nam 1992 voi Johnson, đuoc quay ngay truoc khi Johnson qua đoi. Nhieu nguoi ban cua Johnson tu Lang Greenwich đuoc phong van cho bo phim tai lieu.
Johnson đuoc chon la mot nhan vat trong phim truyen hinh gia tuong dua tren thuc te, gom Stonewall (2015), Otoja Abit đong vai Johnson va Happy Birthday, Marsha! nam 2016, Mya Taylor đong vai Johnshon. Ca hai bo phim đeu co kich ban sang tao lay cam hung tu Bao loan Stonewall 1969.
Nam 2017, phim tai lieu The Death and Life of Marsha P. Johnson, huong toi ung ho Victoria Cruz, nguoi phu nu chuyen gioi đang thuc hien Du an Chong bao luc, cung nhu đieu tra nguyen nhan cai chet cua Johnson. Giong nhu phim tai lieu Pay It No Mind, bo phim tai lieu 2017 nay dua tren ghi chep va phong van thuc te.
Nghe si thanh pho New York la Anohni đa to chuc nhieu cuoc bieu dien tuong nho Johnson, thuc hien bao gom ban nhac baroque pop Antony and the Johnsons (đuoc đat ten theo danh tinh cua Johnson), mot vo kich nam 1995 ve Johnson, la The Ascension of Marsha P. Johnson (su thang thien).
Drag queen noi danh RuPaul đa luon goi Johnson la nguoi truyen cam hung, tuong nho ve ba nhu la the true Drag Mother (nguoi Me cua drag). Trong mot tap cua chuong trinh truyen hinh thuc te RuPaul's Drag Race nam 2012, RuPaul đa noi voi cac thi sinh rang: Johnson đa mo đuong cho tat ca chung ta.
Nam 2018, The New York Times xuat ban mot cao pho muon cho Johnson.
Nam 2019, tai Dallas, Texas, nhan dip ky niem 50 nam Bao loan Stonewall 1969, mot buc tranh tuong lon ve mo ta Johnson va Sylvia Rivera đa đuoc trung bay tai. Buc tranh ve hai nguoi tien phong cua phong trao đoi quyen cua nguoi đong tinh truoc la co cua nguoi chuyen gioi (Transgender flags). Đay đuoc xem la buc tranh tuong lon nhat the gioi nham ton vinh cong đong nguoi chuyen gioi.
Vao ngay 30 thang 5 nam 2019, cong đong chuyen gioi thong bao rang Johnson va Sylvia Rivera se đuoc vinh danh voi cac di tich tai Lang Greenwich, gan đia điem cua cau lac bo Stonewall. Viec xay dung du kien se hoan thanh vao nam 2021. Nhung di tich cua Johnson va Rivera se la noi đau tien tren the gioi ton vinh cac nha hoat đong vi cong đong LGBT.

Vao ngay 31 thang 5 nam 2019, tai pho Houston, thanh pho New York, su kien Stonewall 50 – WorldPride NYC 2019 đuoc to chuc. Cac nghe si queer đuong pho la Homo Riot va Suriani đa tao ra mot buc tranh tuong danh rieng cho su kien, co nhieu hinh anh cua Johnson.
Vao thang 6 nam 2019, Johnson la mot trong 50 nguoi tien phong, nguoi ky uc va nguoi anh hung cua My đuoc gioi thieu tren Buc tuong danh du LGBTQ Quoc gia Hoa Ky (National LGBTQ Wall of Honor) trong Đai tuong niem Stonewall Quoc gia (SNM) tai thanh pho New York. SNM la tuong đai quoc gia đau tien cua Hoa Ky danh rieng cho quyen va lich su LGBTQ, đuoc khanh thanh trong le ky niem 50 nam cua cuoc bao loan Stonewall.
Vao ngay 1 thang 2 nam 2020, Thong đoc Andrew Cuomo cua tieu bang New York quyet đinh đoi ten Cong vien song Đong o Brooklyn thanh Cong vien Marsha P. Johnson (Marsha P. Johnson State Park) đe vinh danh Johnson. Đay se la cong vien tieu bang New York đau tien đuoc đat theo ten cua mot nguoi LGBT.
Ngay 30 thang 6 nam 2020, Google tuong nho Johnson tai Google Doodle.


Xem them Lee Brewster – nguoi sang lap Mat tran Giai phong Queen.
Paris Is Burning – bo phim ve nhung nguoi drag da đen o thanh pho New York vao nhung nam 1980.
Storme DeLarverie – nguoi đong tinh nu luong tinh đa tham gia kich đong cuoc bao loan Stonewall.
Sylvia Rivera – nha hoat đong giai phong đong tinh nam, ban than cua Johnson.
Thomas Lanigan-Schmidt – cuu thanh vien bao loan Stonewall, nghe si.


Chu thich = Ghi chu =


= Nguon truc tuyen =


Tham khao Carter, David (ngay 25 thang 5 nam 2010). Stonewall: the riots that sparked the gay revolution. New York, New York: St. Martin's Press. ISBN 9780312671938. OCLC 659681252.
Chan, Sewell (ngay 8 thang 3 nam 2018). "Marsha P. Johnson: A transgender pioneer and activist who was a fixture of Greenwich Village street life". The New York Times.
Kasino, Michael (2012). Pay It No Mind – The Life and Times of Marsha P. Johnson (Documentary film).


Lien ket ngoai Marsha P. Johnson tren IMDb  
Marsha P. Johnson – Google Doodle: Kho luu tru tuong nho ngay 30 thang 06 nam 2020


= Anh =
Randy Wicker's Marsha P. Johnson album tai Flickr.
Photographs of Marsha P. Johnson by Diana Davies tai Thu vien Cong cong New York, bo suu tap ky thuat.
Stonewall 1979: The Politics of Drag, Village Voice ghi chep cua Edmund White, anh cua Marsha Johnson.


= Bai viet =
The Drag of Politics – 15 thang 06 nam 1979, bai viet tai Village Voice khi Johnson 34 tuoi.


= Cac Video =
"Marsha P. Johnson 'A Beloved Star!'" tren YouTube, Hot Peaches.
Sylvia Rivera Reflects on the Spirit of Marsha P Johnson tren Vimeo.
"Marsha P Johnson – People's Memorial" tren YouTube (trao đoi cung ban cua Johnson)
"Bennie Toney 1992" tren YouTube.