Son Tung, ten đay đu la Bui Son Tung (sinh nam 1928 tai Nghe An, mat ngay 22 thang 7 nam 2021 tai Ha Noi), la nha van nguoi Viet Nam voi nhieu tac pham ve lanh tu Ho Chi Minh va cac danh nhan cach mang, danh nhan van hoa Viet Nam, trong đo noi tieng nhat la tieu thuyet Bup sen xanh viet ve cuoc đoi Ho Chi Minh.


Tieu su Son Tung sinh ngay 8 thang 8 Am lich nam Mau Thin (tuc ngay 21 thang 9 nam 1928), tai lang Hoa Luy (nay la Kim Luy), Dien Kim, Dien Chau, Nghe An. Lang Hoa Luy la vung bai ngang nam sat bien. Gia đinh Son Tung la mot gia đinh nha nho ngheo nhung trong chu, co quan he ho hang voi Ho Chi Minh. Ba noi Son Tung (cu Ha Thi Tu) la chau ho ba noi Ho Chi Minh (Cu Ha Thi Hy), va em trai ong noi cua Son Tung đo tu tai cung khoa voi em trai ong ngoai cua Ho Chi Minh.
Tu 1944 đen 1971, truoc khi tro thanh nha van, la 27 nam Son Tung tham gia hai cuoc khang chien chong Phap va chong My, hoat đong tren cac linh vuc tuyen huan, tuyen truyen, huan luyen, quan su, phong vien. Nam 1944, khi moi 16 tuoi Son Tung đa som tham gia cach mang, hoat đong trong phong trao thanh nien, sinh vien thu đo. Sau khi Ha Noi giai phong, Son Tung vao hoc tai truong Đai hoc nhan dan va sau đo tro thanh can bo tuyen truyen cua Đang. Nam 1961 ong ve viet cho bao Nong nghiep va tu cuoi nam 1962 la phong vien cua bao Tien phong.
Nam 1965, Son Tung la đac phai vien cua bao Tien Phong tac nghiep chu yeu tai vung lua đan chien su ac liet o Quan khu 4, tu Thanh Hoa đen Quang Binh va tuyen lua Vinh Linh. Toi nam 1967, ong xung phong đi B, vao chien truong Đong Nam Bo thanh lap va phu trach to bao Thanh nien Giai phong. Ong cung đong nghiep bam sat cac mat tran, cac đot trinh sat, gan gui dan, đen nhieu đia điem nong bong đe phan anh kip thoi cuoc song va chien đau cua bo đoi, đong bao. Tu thuc te chien truong, ngoai tin tuc, bai vo đang tren cac so bao Thanh nien Giai phong, Son Tung con viet ky, truyen gui ra cac bao ngoai Bac voi but danh Son Phong, va miet mai ghi chep tai lieu voi y thuc chuan bi cho cac tac pham day dan sau nay.
Ngay 15 thang 4 nam 1971 tai can cu Ta Not o chien khu Đ (thuoc tinh Tay Ninh), khi Son Tung cung đong đoi đang chuan bi len khuon cho ky bao đac biet ky niem 10 nam thanh lap Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh thi bi may bay My tan cong. Ong bi thuong rat nang, manh đan M79 gam khap than the, chan thuong so nao, vo xuong vai, nua nguoi ben phai hau nhu bi liet khong đi lai đuoc, than kinh cheo bi ton thuong nang, tay phai co quap, tay trai đan cat mat chi con hai ngon, thi luc con 1/10, tai bi rach phai khau lai khong biet bao nhieu lan, tri nho sut giam.
Sau chien tranh, la mot thuong binh hang 1/4, nang nhat theo thang bac thuong binh o Viet Nam, xuat ngu voi 14 vet thuong tren minh va van con 3 manh đan gam trong so nao khong the mo gap ra đuoc, mat 81% suc khoe, bang von chu Nho tu hoc va chu Quoc ngu truong lang, Son Tung van tiep tuc cam but voi vai tro la phong vien cho cac to bao va la cay but chuyen viet ve Ho Chi Minh, nhung nha cach mang hien đai cung nhu cac danh nhan van hoa cua dan toc. Benh tat va nhung vet thuong hanh ha nha van hang ngay nhung ong kien cuong lam viec, voi su ho tro tan tuy nhu mot thu ky cua vo, ba Phan Hong Mai, nguoi von la mot y ta tung chua tri cho ong tu mat tran. Theo loi ke lai tu Huu Thinh, co luc nguoi vo Son Tung con phai buoc nha van vao ghe khi viet đe tranh nhung con co giat xuc đong lam co the bi liet cua ong nga xuong ban viet.
Tu 1974 toi 2021, Son Tung đa cho ra đoi hang chuc tieu thuyet, tu lieu, tap truyen, đuoc viet bang ban tay phai chi con 3 ngon tay bi co quap cam but vo cung kho khan, trong phong van rong chua toi 4 met vuong bon ben chat chong sach cao toi tan tran, tai can ho tap the noi ngo pho Kham Thien. Trong can nha nho nay con co "Chieu Van" noi ong thuong cung ban be trong gioi van nghe si đam luan hang tuan. Ngoai cac tac pham lay cam hung tu Ho Chi Minh va cac nhan vat cach mang nhu Tran Phu, Nguyen Huu Tien, Son Tung con co mot so sang tac khac nhu Lom (viet nam 1976, in lan đau nam 1994), Trai tim qua đat (viet nam 1988, in lan đau nam 1990), noi ve chien tranh va xa hoi, con nguoi Viet Nam trong va sau khi ket thuc chien tranh.
Nam 2010, do di chung chien tranh, ong bi mot con tai bien mach mau nao khien ong bi liet nua nguoi va gan nhu mat kha nang sinh hoat. Vo ong ba Phan Hong Mai du đa tan tinh cham soc ong nhung roi cung om yeu dan. Cho đen nay ong ba van o tai mot khu tap the cu nat tai ngo Van Chuong, Ha Noi. Hoan canh gia đinh vo cung kho khan.
Vao khoang 23h05 ngay 22 thang 7 nam 2021, nha van Son Tung qua đoi tai nha rieng sau hon 11 nam chong choi voi benh nang do tai bien mach mau nao, huong tho 93 tuoi.


Cac đe tai chinh = Ho Chi Minh =
Nam 1948, y tuong tim hieu ve Chu tich Ho Chi Minh lan đau tien đen voi nguoi thanh nien Bui Son Tung khi ong đang cong tac tai Tinh đoan Thanh nien Lao đong Nghe An. Ong đa tim va gap chi gai, ba Nguyen Thi Thanh va anh trai ruot, ong Nguyen Sinh Khiem, cua chu tich Ho Chi Minh nham tim kiem tu lieu. Trong nhung nam khang chien cho đen khi cham dut chien tranh Viet Nam, Son Tung đa no luc khong ngung tim nhung nhan chung lien quan toi đe tai Ho Chi Minh.
Trong cuoc đoi cam but Son Tung đa viet 21 tac pham van hoc thi co toi 13 tac pham viet ve Ho Chi Minh. Ben canh Sang anh tam đang Ho Chi Minh, Bac ve, Bong sen vang, Tu lang Sen, tac pham noi tieng nhat trong chu đe ve Ho Chi Minh cua Son Tung la tieu thuyet Bup sen xanh, cho đen nay đa đuoc tai ban va noi ban toi 30 lan va dich ra nhieu ngon ngu khac tren the gioi. Voi Bup sen xanh, Son Tung thuc su đa tro thanh nguoi đau tien mo mot huong moi khi viet ve Chu tich Ho Chi Minh voi tu cach la mot con nguoi binh thuong, mot nguoi con xu Nghe.
Tuy nhien khong phai moi su đeu xuoi cheo mat mai, Bup sen xanh khi moi ra mat lan đau, du gay tieng vang lon song van bi phe phan gay gat vi "đoi thuong hoa" lanh tu, mieu ta moi tinh cua Nguyen Tat Thanh khi con tre voi co Ut Hue(nhan vat Ut Hue theo nha van Son Tung, la nhan vat co that). Sau nhung hieu nham va su phe phan cua mot so nha phe binh đinh kien, thu tuong Pham Van Đong đa đoc Bup sen xanh va rat xuc đong, đich than viet loi tua cho ban tai ban lan thu nhat, khang đinh "tieng noi co trong luong nhat thuoc ve nhan dan, ve ban đoc". Loi đe tua nay mai 25 nam sau moi đuoc nha van cho in lai tron ven.
Co rat nhieu cay but tai Viet Nam cung nhu tren the gioi thu suc voi đe tai Ho Chi Minh, nhung gia tri cua Bup sen xanh, cung nhu nhieu cuon sach khac ve nguoi lanh tu khai sinh nuoc Viet Nam dan chu cong hoa nay ma Son Tung đa chap but, khien nhieu nha nghien cuu va đoc gia khang đinh Son Tung la nha van viet ve Bac Ho nhieu nhat va thanh cong nhat, mot nha Ho Chi Minh hoc thuc thu. Đa co toi 530 lan nha van đuoc moi noi chuyen ve Chu tich Ho Chi Minh cho cac co quan, truong hoc, vien nghien cuu, trung tam khoa hoc, cau lac bo. 88 hoc gia nuoc ngoai thuoc nhieu quoc gia tung toi tham va phong van nha van ve Ho Chi Minh.


= Nguoi ve co To quoc =
Theo tim hieu cua Son Tung, Quoc ky Viet Nam Dan chu Cong hoa đa đuoc dung lan đau tien trong cuoc Nam Ky khoi nghia nam 1940 va tac gia la Nguyen Huu Tien, luc đo thuong đuoc goi la "ong Hai Bac Ky" . Nam 1981, tu lieu thanh van đau tien khang đinh Nguyen Huu Tien la tac gia la co đuoc viet trong cuon truyen Nguyen Huu Tien cua nha van Son Tung do Nha xuat ban Thanh Nien phat hanh thang 8 nam 1981 . Tuy nhien, trong cong van so 1393/VHTT-BTCM do Thu truong Bo Van hoa - Thong tin Luu Tran Tieu ky ngay 18 thang 4 nam 2001 co ghi: "Tat ca cac nguon tai lieu hien co tai Cuc Luu tru Trung uong Đang, tai Vien Lich su Đang truc thuoc Hoc vien Chinh tri Quoc gia Ho Chi Minh, tai Bao tang Cach mang Viet Nam, Bao tang Ho Chi Minh đeu khong co tai lieu nao chung minh đong chi Nguyen Huu Tien la nguoi ve la co To quoc".


= Chien tranh =
Son Tung co 2 tieu thuyet ve đe tai chien tranh, cuon Trai tim qua đat viet ve Chien dich Bien gioi (1950) va Lom viet ve Tong tien cong va noi day Mau Than (1968). Trai tim qua đat hoan thanh nam 1989, tuc gan 40 nam sau su kien, tac gia đa co đo lui thoi gian kha xa, su dung chu yeu la cac nguon tu lieu lich su đe dung nen nhung hinh tuong va hoan canh đien hinh.
Trong Lom, tac gia voi tu cach la nguoi trong cuoc đa tung "lan" vao noi đo Sai Gon, va ngay sau khi đat nuoc thong nhat, Son Tung đa "truy" tiep tai lieu trong kho luu tru cua chinh quyen Sai Gon đe bat tay vao viet, đen cuoi nam 1976 hoan thanh. Tuy nhien phai 18 nam sau, vao nam 1994, cuon sach moi đuoc xuat ban tai Nha xuat ban Thanh Nien. Tac pham đay ap nhung y tuong co tinh du bao cao voi cai nhin sac sao, logic va nhan van, van phong xen cai nhieu the loai, tu đo bat troi nhung am anh cua tinh nguoi, cua tuong lai hoa hop dan toc, cua nhung van đe hau chien nong bong, ma sau đo dan dan phat lo trong đoi song đuong đai.


Tac pham = Van xuoi =
Sang tac van xuoi đa xuat ban cua Son Tung hau het la cac tap truyen ngan hay tieu thuyet kha day dan, mot so cuon trong đo đuoc tai ban nhieu lan. Đang chu y la cac cuon:

Ben khung cua so (tap truyen ngan, Nha xuat ban Lao đong, 1974)
Nho nguon (Nha xuat ban Phu Nu, 1975)
Ky niem thang Nam (1976)
Con nguoi va con đuong (loi tua cua Đang Thai Mai, Nha xuat ban Phu nu, 1976)
Nguyen Huu Tien (truyen, Nha xuat ban Thanh Nien, 1981)
Bup sen xanh (tieu thuyet, Nha xuat ban Kim Đong, 1981. Sau tai ban nhieu lan, trong đo co bo Bup sen xanh 2 tap kho nho, Nha xuat ban Kim Đong, 1996)
Vuon nang (Nha xuat ban Thanh Nien, 1997)
Trai tim qua đat (tieu thuyet, Nha xuat ban Thanh Nien, 2000)
Tran Phu (truyen, Nha xuat ban Thanh Nien, 2000)
Bong sen vang (tieu thuyet, Nha xuat ban Van Nghe, tp.Ho Chi Minh, 2000)
Bac ve (Nha xuat ban Phu Nu, 2000)
Sang anh tam đang Ho Chi Minh (Nha xuat ban Cong an Nhan dan, 2005)
Bac Ho cau hien tai (Thong Tan, 2006)
Me ve (Nha xuat ban Phu Nu, in lan 3 nam 2006)
Lom (tieu thuyet, Nha xuat ban Thanh Nien, 2006)
Hoa ram but (Nha xuat ban Cong an Nhan dan, 2005; Nha xuat ban Thanh Nien, 2007)
Bac o noi đay (Nha xuat ban Thanh Nien, 2008)
Cuoc gap go đinh menh (tai lieu phuc vu cuoc van đong "Hoc tap va lam theo tam guong đao đuc Ho Chi Minh", Nha xuat ban Chinh tri Quoc gia, 2008)
Đao Tan va gia đinh cu Nguyen Sinh Sac (Van Hien, so 5, 2011)
Tu lang Sen (đong tac gia voi hoa si Le Lam, nguoi đa ve 25 buc tranh ve Ho Chi Minh trong sach, Nha xuat ban Kim Đong, 2009).
Nguyen Ai Quoc qua hoi uc cua ba me Nga (Nha xuat ban Thanh Nien, 2008)
Thay giao Nguyen Tat Thanh o truong Duc Thanh (Nha xuat ban Kim Đong, 1989, tai ban lan cuoi nam 2019)


= Kich ban đien anh =
Cuoi nam 1987 Son Tung hoan thanh kich ban phim mang ten Cuoc chia ly tren ben Nha Rong va chuyen cho Thanh uy Thanh pho Ho Chi Minh. Nha nghien cuu Tran Bach Đang khi đo đa ung ho va thuyet phuc Thanh uy cap kinh phi lam phim. Nhan đe bo phim đuoc lay la Hen gap lai Sai Gon. Phim đuoc thuc hien nam 1990 voi đao dien Long Van, quay phim Nguyen Quang Tuan. Thu ky cua chu tich Ho Chi Minh, ong Vu Ky, đuoc moi lam co van chinh tri. Dien vien Tien Hoi vao vai Chu tich Ho Chi Minh. Do thieu kinh phi, phim chi in ra nam ban trong đo co mot ban danh tang An Đo nhan ky niem 100 nam ngay sinh Ho Chu tich, va bon ban chieu trong nuoc. Phim đuoc cong chung đon nhan nong nhiet vi lan đau tien, hinh tuong Bac Ho thoi tre đa đuoc tai tao tren man bac trong mot tac pham hoanh trang sinh đong.


= Tho =
Son Tung sang tac tam 100 bai tho, trong đo co nhieu bai tho hay. Tho ong mang am huong da diet lang man, tho va đoi gan ket voi nhau. Đang chu y la bai Gui em chiec non bai tho (1955) va Cua so xanh (1971). Bai Gui em chiec non bai tho sau ngay 30 thang 4 nam 1975 đa đuoc nhac si Le Viet Hoa pho nhac, hien thuc hoa giac mo thong nhat đat nuoc cua nha van sau 20 nam.


Giai thuong Ngay 14 thang 7 nam 2011, Chu tich nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Viet Nam Nguyen Minh Triet đa ky Quyet đinh so 1083/QĐ-CTN phong tang nha van Son Tung la Anh hung Lao đong thoi ky đoi moi, tro thanh nguoi thu 4 thuoc Hoi Nha van Viet Nam đuoc nhan danh hieu nay
Tu nam 2010, Son Tung bi xuat huyet nao va yeu đi nhieu do vet thuong cu tai phat nen nhieu viec ong giao cho gia đinh quyet đinh. Ba Phan Hong Mai vo nha van đa lam ho so xin xet tang giai thuong Ho Chi Minh cho nha van. Thang 8 nam 2011, Son Tung la mot trong so 56 tac gia lot vao danh sach đe cu Giai thuong Nha nuoc. Tuy nhien, vao ngay 18 thang 8, gia đinh nha van đa nop đon xin rut khoi giai thuong.


Chu thich Lien ket ngoai