Kinh te Đai Viet thoi Tay Son phan anh nhung van đe lien quan toi hoat đong kinh te nuoc Đai Viet vao thoi nha Tay Son (1778-1802) trong lich su Viet Nam, trong lanh tho do trieu đai nay quan ly (kinh te vung đat do nha Hau Le quan ly tu nam 1789 tro ve truoc đuoc phan anh trong cac bai viet ve kinh te Đang Ngoai, kinh te vung Nam Bo do Nguyen Anh quan ly tu 1788 tro ve sau đuoc phan anh trong bai Gia Long, phan On đinh Nam Ha).
Trong nhung nam đau, do hoan canh chien tranh, phai đoi pho voi cac chinh quyen khac va lanh tho con bi chia cat, nha Tay Son chua co nhieu chinh sach va viec thuc thi cu the đoi voi phat trien kinh te. Chinh sach phat trien kinh te cua nha Tay Son chi thuc su bat đau sau khi Quang Trung đanh bai quan Thanh va chinh thuc thay the nha Le o Bac Bo. Thang Long khong con la kinh đo nhung van đong vai tro trung tam kinh te.


Thuong mai Nha Tay Son co chu truong thong thuong, mo rong quan he buon ban voi nuoc ngoai tu kha som. Nam 1777, khi chinh quyen Tay Son lam chu hau het khu vuc Đang Trong, Nguyen Nhac đa tao đieu kien cho cac thuong gia nguoi Anh buon ban trong vung đat ma ong quan ly. The theo nguyen vong cua thuong nhan Anh, Nguyen Nhac cho ho buon ban ca vu, chi can tra mot khoan thue nhat đinh.
Ngoai Bac, trung tam buon ban la Thang Long, phia nam la kinh đo Phu Xuan. Phu Xuan tro thanh noi nhieu nguoi dan đen tu hop buon ban, sam uat hon nhung noi khac trong nuoc. Do chinh sach coi mo cua Nguyen Nhac, nen kinh te hang hoa đuoc kich thich phat trien, thuong nhan cac nuoc đen kinh doanh de dang.
Sau ngay len ngoi hoang đe va quan ly ca khu vuc Bac Bo, Quang Trung cung bai bo chinh sach uc thuong ma chinh quyen Le-Trinh truoc đay ap dung đe tao đieu kien cho hang hoa luu thong, thuc đay san xuat phat trien. Đoi tac lon nhat khi đo van nhu truyen thong la Trung Quoc.
Cuoi nam 1789, Quang Trung đa viet thu sang đe nghi Can Long cho mo cua ai giua Viet Nam va Trung Quoc đe tien cho viec đi lai buon ban giua nhan dan hai ben, cu the la mo cho Binh Thuy o tran Cao Bang, cua ai Du Thon o Lang Son. Ngoai ra, Quang Trung con đe nghi rut mien thue buon va lap nha hang o phu Nam Ninh (Quang Tay). Nhung đe nghi cua Quang Trung đuoc Can Long chap thuan. Do đo, quan he giao thuong giua Trung Quoc va Viet Nam đuoc khoi phuc va phat trien manh me.


Nong nghiep Sau cuoc chien chong quan Thanh, nhieu vung trong ca nuoc rat kho khan sau nhieu nam chien tranh. Nhung vung nhu Thanh Hoa, Nghe An bi mat mua, dan bi đoi kem, ruong đat bi bo hoang nhieu noi.
Quang Trung ban hanh "Chieu khuyen nong" keu goi nhan dan luu tan tro ve que huong khai khan ruong nuong, san xuat nong nghiep đe on đinh cuoc song. Ong giao cho cac quan lai đia phuong trinh đuoc so đien ho, ke khai so đinh, so ruong hien co va so ruong hoang moi khai khan đe trieu đinh quy đinh ngach thue. Sau đo phat cho moi nguoi mot tam the bai goi la "thien ha đai tin" ghi ho ten, que quan va điem chi đe quan ly nhan khau, ke đu so đinh hien co đe phuc vu san xuat va quan su.
Cung viec lap so đinh, Quang Trung ra lenh lap lai so ruong. Ruong đuoc chia lam 3 hang: nhat đang đien, nhi đang đien va tam đang đien; tren co so đo trieu đinh co muc thu cu the. Ngoai thue va tien that vat, lam kho, nong dan khong phai nop them khoan tien nao khac. Chinh sach đon gian nay gop phan lam giam ganh nang đong gop cho nhan dan, khien đoi song de chiu hon..
Ngoai ra, trieu đinh con ban lenh cac đia phuong phai đam bao giai quyet het dien tich ruong đat bo hoang, neu het thoi han van bo hoang khong khai khan thi ruong cong se chieu theo ngach thue thu gap đoi, neu la ruong tu thi thu thanh ruong cong.
Nho chinh sach nay, san xuat nong nghiep buoc đau đuoc khoi phuc. Đen vu mua nam 1791, mua mang thu hoach tot, mot nua so đia phuong trong nuoc khoi phuc đuoc canh nhu thoi thai binh truoc đay.
Tuy nhien, chinh sach "khuyen nong" cua Quang Trung van chua giai quyet đuoc toan bo van đe ruong đat cuoi the ky 18, vi chua đung đen quyen so huu ruong đat cua giai cap đia chu, chi tich thu ruong đat tu bo hoang qua han va ruong đat cua nhung phan tu chong đoi. Nhung xet trong boi canh đuong thoi, viec chia ruong đat cong cho dan co đieu kien san xuat, cham dut tinh trang phan tan đa mang y nghia tich cuc nhat đinh va hieu qua nhat đinh.


Thu cong nghiep Su sach ghi lai khong nhieu ve thanh tuu thu cong nghiep thoi Tay Son. Sau ngay đanh bai quan Thanh, Quang Trung chu trong mo cac xuong đuc tien, đuc vu khi, đong thuyen chien, san xuat nhung mat hang thiet yeu phuc vu nhu cau cua nha nuoc. Nhung xuong đong thuyen chien phuc vu chien tranh thoi Quang Trung đa đong đuoc thuyen lon co the cho đuoc voi.
San xuat thu cong nghiep trong nhan dan đuoc hoi phuc kha nhanh, lam thay đoi bo mat xa hoi. Lang gom Bat Trang tiep tuc la trung tam san xuat va tieu thu hang gom su, tro lai voi nhip đo tap nap nhu truoc. Nhieu lang thu cong nhu nghe nuoi tam, det vai, nung voi, det gam, lam giay... cung tro lai khong khi san xuat sau thoi ky hoang tan cuoi thoi Le-Trinh.


Tien te Cac vua nha Tay Son chu yeu đuc tien bang đong. Tien kem chiem ty le thap, chu yeu la tien cua vua Thai Đuc trong thoi gian đau, khi Tay Son chua kiem soat đuoc mien Bac vi vung Thuan Hoa – Quang Nam khong co mo đong. Nha Tay Son phai thu cac đong tien bang đong cua nha Hau Le lam nguyen lieu đuc ra tien moi, mong nhe de luu thong, voi so luong lon.
Vua Canh Thinh co đuc nhung đong tien co lon nhu tien Canh Hung nha Hau Le, nhung ngay nay khong co su lieu nao ghi chep ty gia giua tien nho va tien lon ra sao.
O ngay nhung mien bien vien nhu Mong Cai (Quang Ninh) hay o hai đao xa nhu Van Hai, tien Quang Trung va Canh Thinh cung đuoc phan bo nhieu va la hien vat khao co phong phu nhat, de kiem nhat. Cac su gia cho rang đieu đo phan anh chinh sach kinh te cua nha Tay Son, luon đay manh viec xay dung nen kinh te đoc lap va giau manh.
Ngoai nhung đong tien thong thuong nhu cac trieu đai khac co mat truoc đe nien hieu vua (kem theo chu thong bao/đai bao), mat sau đe trong, nhu Thai Đuc thong bao, Quang Trung thong bao, Quang Trung đai bao, Canh Thinh thong bao, Canh Thinh đai bao va Bao Hung thong bao, nha Tay Son con co mot so đong tien khac la đuoc gioi khao co ghi nhan:

Quang Trung thong bao 2 mat giong nhau.
Mat truoc Quang Trung thong bao, mat kia la Quang Trung đai bao.
Canh Thinh thong bao 2 mat giong nhau.
Mot mat Canh Thinh thong bao mat kia Quang Trung thong bao.
Tien Quang Trung thong bao – mat lung co hai chu An Nam. Đay la loai tien dung trong ngoai giao cua nha Tay Son. Vua Quang Trung dung tien nay đua kem sang cung đo trieu cong cho Can Long trong lan sai su sang cau phong.


Xem them Nha Tay Son
Kinh te Viet Nam thoi Nguyen


Tham khao Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 4, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Luc Đuc Thuan, Vo Quoc Ky (2009), Tien co Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Truong Huu Quynh, Đinh Xuan Lam, Le Mau Han chu bien (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Hoi khoa hoc lich su Thua Thien Hue (2009), Tay Son – Thuan Hoa va anh hung dan toc Nguyen Hue Quang Trung, Nha xuat ban Chinh tri quoc gia


Chu thich