Phuc Am thu Miroslav (tieng Serbia: Мирослављево јеванђеље - Miroslavljevo jevanđelje) la mot codex, mot thu ban trong nhung di san viet bang chu Kirin quan trong nhat cua nguoi Serb va Nam Slav, la van ban chu viet Serbo-Slavic tu the ky 12. Phuc Am thu Miroslav thuoc loai Sach Phuc Am, la mot sach phung vu đe nha tho dung đoc trong nam. Sach đuoc viet cho hoang than Miroslav xu Hum, anh trai đai hoang than Stefan Nemanja, theo yeu cau cua Nha tho Thanh Phero va Phaolo ben song Lim, noi thi tran Bijelo Polje ve sau đuoc dung len xung quanh voi nien đai cuoi the ky 12, khoang nhung nam 1180-1191. Thu ban Miroslav la minh chung cho qua trinh phat trien chu viet cua dan toc Serb.  Ve hinh thuc, noi dung ban thao bao gom đay đu cac sach Phuc Am, goi la aprakos chua cac bai kinh thuong nhat sau Le Phuc sinh, sau Le Ngu tuan, sau Le Tan ha cung nhu vao ky le trong. Aprakos nay khac biet voi cac phien ban aprakos cua Nam Slav va Đong Slav (tieng Nga co), tao nen điem đoc đao cho sach, đac trung cho nhung van ban đuoc xep vao loai Mstislavl-Vukanov. Sach la mot trong nhung ban thao tieng Slav co nhat, đac trung boi đo chinh xac, trung thuc voi nguyen ban, chu viet ro rang. Sach gom 181 to giay da trang mong, moi trang chia lam hai cot, viet bang chu cai Kirin. Ca sach đuoc trang tri voi khoang ba tram tieu hoa cach đieu cung nhu cac chu đau chuong to mau phu vang. Nguoi ta tin rang cung voi Phuc Am thu Vukan, sach đuoc chuyen toi nui Athos vao thoi điem thanh lap Tu vien Hilandar (khoang nam 1198). Sach Vukan o đo cho đen giua the ky 19 con sach Miroslav cung đuoc chuyen đi vao cuoi the ky 19. Phuc Am thu Miroslav (ra đoi khoang 1180-1191) va Phuc Am thu Vukan (ra đoi khoang 1196-1202) la nhung sach chu Kirin co nhat cua nguoi Serb con ton tai, neu khong tinh đen Codex Marianus tu the ky 11 nhung viet bang chu Glagolitic nam chung trong ngon ngu Shtokavia.
Ban thao Phuc Am thu Miroslav đuoc luu giu trong Bao tang Quoc gia Beograd, ngoai tru mot to đang nam tai Thu vien Quoc gia Nga o Sankt-Peterburg. Ban thao bi hu hai nhieu do chien tranh va cac bien đong trong the ky 20 cung nhu thoi ky nam tai tu vien truoc đay, rieng to luu tai Sankt-Peterburg đuoc coi la bao quan tot nhat trong ca thu ban. Nguoi ta cho rang ban thao bi hu hai nang nhat khi đuoc trung bay trong tu kinh duoi anh sang đen o Bao tang Quoc gia truoc nam 1966, khien cho giay da bi "kho" rat nhanh. Nam 1979, tinh trang ban thao tro nen đang bao đong đoi voi mot di san van hoa đac biet quan trong, dan toi viec thanh lap quy đac biet đe bao ton va khoi phuc. Thang 6 nam 2005, Phuc am thu Miroslav đuoc UNESCO đua vao danh sach Ky uc the gioi luc ay chi co 120 tai lieu đac biet quan trong va pho quat. Đay la su xac nhan tam quan trong va gia tri đac biet cua Phuc Am thu Miroslav, đong thoi khang đinh nghia vu bao ton vi loi ich nhan loai. Nam 2009, Phuc Am thu Miroslav đuoc đua vao Thu vien ky thuat so The gioi cua UNESCO.
Sau khi chuyen tu Hilandar đen Beograd nam 1896, Phuc Am thu Miroslav song sot qua mot the ky 20 đay bien đong lich su voi dan toc Serb.


Noi dung ban thao Cai ten Miroslavljevo jevanđelje - Phuc Am Miroslav đuoc Quan ly Thu vien Quoc gia Beograd la Stojan Novakovic đat ra vao cuoi the ky 19. Noi dung la ban dich cua cac Sach Phuc Am đat tai Nha tho Thanh Sophia o Constantinopolis. Hinh mau đuoc sao chep tu nguyen mau ban thao Phuc Am thu chu Glagolitic o Macedonia.
Phuc Am thu Miroslav cho thay mot he thong trang tri sach phat trien, dua tren nghe thuat Trung co va Byzantine. Hinh ve ve co ban theo kieu nghe thuat La Ma chiu anh huong cua Byzantine. Cac tieu hoa mang phong cach La Ma theo kieu Insular hoac nghe thuat tien Carolingian, cac chu cai đau đon gian hon thi co nguon goc Byzantine. Tac pham nay thuc su la mot trong nhung minh chung quan trong nhat đai dien cho su anh huong nghe thuat phuong Tay đen phuong Đong va nguoc lai.


Hinh thuc ban thao Phuc Am Miroslav đuoc thu lai Serbia viet bang ngon ngu Slav Giao hoi co voi he chinh ta Raska. Dua tren loi viet, đay la ban sao đau tien va duy nhat cua truong phai Zeta-Hum, đong thoi cung cap bang chung ve su phat trien thu lai hoac thu phap truyen thong tai Zahumlje, cung nhu nguon goc nen van hoc chu Kirin noi chung.
Moi trang ban thao đuoc viet chia thanh hai cot. Chat lieu giay da mong, trang co kich thuoc 41,8 cm × 28,4 cm. Toan bo la 181 to hoac 362 trang. Chu viet tay muc nau va đen, con hau het cac tieu đe co mau đo. Sach co 296 tieu hoa đuoc ve net roi dung co to mau đo, luc, vang va trang. Chu cai đau hinh co, đuoc trang tri bang vang.
Ban thao đuoc đong bia go boc da. Nguyen ban thi khong đuoc đong bia, bia đuoc them vao the ky 14 (hoac the ky 15-16 theo cac nguon tu lieu khac nhau). Dua tren kich thuoc, đac điem va phong cach bia, nep co the cho rang chung đuoc lay tu mot ban thao khac. Bia đuoc trang tri bang cac chu long, hoa va cac vong tron đong tam tai cac giao điem cua cac đuong. Cac chu long nhau dan đen suy đoan co the bia nay lay tu mot trong nhung tu vien tren nui Athos.


Nguon goc ban thao Tren to cuoi cung thu 181 co chep rang sach đuoc viet theo yeu cau cua hoang than Miroslav xu Hum, anh trai đai hoang than Stefan Nemanja. Sach co the đuoc dung cho Nha tho Thanh Phero va Phaolo o Bijelo Polje ben song Lim nen nhieu y kien cho rang sach đuoc viet va ve minh hoa ngay tai đo.

Van chua co đong thuan ve nguoi viet ra Phuc Am Miroslav. Cuoi sach co ghi chu: "Loi xung tung cua Gligorije" va tiep theo la nhung loi sau:Ben duoi đoan ve Gligorije nay chi con mot chu la Варсамелон - Varsamelon.
Theo đo, Gligorije chinh la nguoi đa viet cac tieu đe bang muc đo, con mot thu ky chinh se chep toan bo cac noi dung bang muc đen. Trong ghi chep cung noi rang Gligorije zastavio zlatom (phu vang) nghia la trang tri sach (tieng Slav co: заставити - trang tri). Gioi khoa hoc Serbia tin rang phan lon Phuc Am Miroslav đuoc mot thu ky chinh khuyet danh viet ra, von bi nham ten thanh Varsameleon. Varsameleon la tu Slav hoa nguyen goc Hy Lap βαλσαμελαιον nghia la dau (thom) balsam. Tu nay do thu ky chinh viet ra đa bi hieu sai thanh ten rieng.


= Hinh ve =

Hinh ve va trang tri sach Phuc Am Miroslav la mot trong nhung trang tri sach Serbia trung co đep nhat. Cach trang tri theo phong cach phuong Tay cua La Ma, đac biet la trong hoa tiet va van dung mau sac. Trang tri pho bien nhat la chu cai đau, sau đo la tieu hoa. Hinh ve chu yeu đe trang tri chu hiem cho la đe minh hoa cho noi dung.
Chu cai đau đoan ve to chiem vai dong chu thuong. Giua hai cot cung co ve trang tri. Tieu hoa va chu cai đau co phu kim loai vang. Co dai ruy bang xoan lai voi nhau hay đuong vien chu cai đau đan xen cay la. Mot so chu cai đau khac đuoc trang tri bang đong vat, mat na, cung nhu hinh nguoi. Cac hinh ve đau sach ve đon gian bang but ngoai tru hinh đau tien mo ta Gioan, Mac va Luca duoi mai vom. Cac tieu hoa xen lan voi chu cai đau thu vi nhat co the ke đen nhu chu В (V) mo ta Thanh Mac, Alexander Đai đe hay Mary Magdalen. Chu П (P) đau tien trang tri hai con chim đa đuoc su dung cho bieu tuong cua Bao tang Quoc gia. Trong so cac tieu hoa đep nhat phai ke đen "Tai truong an" va "Giua bay su tu".
Hinh ve trong Phuc Am Miroslav đuoc bieu đat co ban qua đuong net va mau sac. Bang mau dung gam nhat va cac mau co quan he voi nhau. Hinh dang nhan vat đuoc the hien chu yeu bang cach ve. Tren đo to mau hong nhat hoac chinh la mau giay da đe lam noi bat cac điem tren khuon mat. Ty le co the la lun map theo cac đuong cong uon luon nhan manh net đac trung cua co the.


Hanh trinh ky la Noi cat giu Phuc Am thu truoc kia la Bijelo Polje, cach Beograd đang bao ton sach ngay nay 332 km. Trai qua bay the ky ruoi đen đuoc Beograd, cuon sach phai trai qua chang đuong hon 15.000 km. Nho hanh trinh keo dai hang the ky nay, giong nhu mot nhan chung tham lang cua lich su Serbia, Phuc Am thu Miroslav thoat khoi so phan cua nhieu cuon sach khac đa bi đanh cap hoac bi thieu huy.


= Tu vien Hilandar =
Khong ro vao thoi điem nao, sach đuoc chuyen tu Nha tho Thanh Phero va Phaolo đen Tu vien Hilandar tren nui Athos. Co y kien cho rang luc ay la the ky 17, cung thoi voi Ban đieu le thanh lap tu vien.
Cac nha nghien cuu Serbia biet đen Phuc Am Miroslav tuong đoi muon mang, khoang nua sau the ky 19. Nam 1891, Ljubomir Stojanovic, chuyen gia hang đau ve ngon ngu va van hoc Slav co, đen tham Tu vien Hilandar voi muc đich nghien cuu cuon sach nay. Bat chap su can tro cua cac tu si Bulgaria, giao su Stojanovic tiep can đuoc voi cuon sach, nghien cuu mot phan va co bai viet đau tien ve Phuc Am Miroslav.


 To so 166  Khoang mua đong 1845-1846, tong giam muc Porfiry Uspensky đen tham Hilandar. Ong bi mat cat trom mot to ra khoi sach (to so 166; so trang 330-331) va chuyen no đen Nga, noi luu giu to giay đo cho đen nay.
Trong suot 28 nam sau đo, mot so bai phe binh viet ve "trang sach Phuc Am cua Serbia the ky 12", trong đo dung nhung loi tan duong ve gia tri va ve đep cua trang sach. Nam 1874, trang sach lan đau tien ra mat cong chung voi cai ten "to ban thao Petrogradski" trong trien lam khao co hoc o Kiev. Tai đo, Stojan Novakovic, Quan ly Thu vien Quoc gia Beograd luc bay gio, đa chup anh lai trang sach cung nhu đat ten cho ca ban thao la Miroslavljevo jevanđelje - Phuc Am Miroslav.
To giay co noi dung ctenija (bai đoc) thu 7 (20) Thang Gieng, dip le Thanh Gioan Tay Gia, đuoc trang tri bang hinh anh Đai dam phu Babylon - an du cho Herodias, vo vua Herodes, ke đoi lay đau Thanh Gioan. Đo cung la hinh anh nu khoa than duy nhat trong toan bo ban thao.
Tu đo đen nay, trang sach nay chi quay lai Serbia mot lan. Mua xuan nam 2015, no đuoc trung bay tai Bao tang Vuk va Dositej o Beograd. Thang 10 nam 2019, mot phong trao van đong đe Serbia lay lai to ban thao nay. Đoi lai, Serbia se trao cho Nga bay buc tranh cua Nikolai Konstantinovich Roerich đang thuoc so huu Bao tang Quoc gia Serbia. Đieu nay day len rat nhieu tranh cai.


= Tro lai Serbia =
Nam 1896, truoc nhung no luc khong met moi cua cac giao si va nha khoa hoc Serbia, vi vua tre tuoi Aleksandar Obrenovic đen tham Tu vien Hilandar nhan dip le Phuc sinh. Vua đa dang tang khoan tien lon giup đo tinh hinh tai chinh đang kho khan cua tu vien. Đoi lai, Hilandar tang cho vua nhung bau vat cua ho: Phuc Am thu Miroslav va Ban đieu le thanh lap Tu vien Hilandar do Stefan Nemanja (Thanh Simeon) ban hanh (van ban nay nay đa that lac). Đich than tu si uyen bac nhat tu vien bay gio la Sava Hilandarac trao cho nha vua. Vua cung đoan ho tong đa giam sat cac ban thao quy gia nay ve Beograd.
Hai ngay sau khi vua Aleksandar roi Hilandar, mot nguoi đan ong bi an tu Sankt-Peterburg đen tu vien voi y đinh mua Phuc Am Miroslav bang bat cu gia nao.
Xay ra chinh bien vao đem 28-29 thang 5 nam 1903, vua Aleksander va hoang hau Draga bi ha sat. Đem đo, Phuc Am Miroslav bien mat khoi ket sat cua thu kho va khong co tin tuc gi suot 11 nam sau đo. Bao chi Serbia loan truyen đe thong tin va truy tim bao vat nay.


= The chien thu nhat =
Nam 1914, truoc ngay chien tranh bung no, Kho bac Ngan hang Quoc gia Serbia đuoc so tan tu Beograd đen Krusevac. Thu thu hoang gia tu Topola trong khi đong goi sach va tai lieu cua vua Petar chuan bi di tan, đa tim thay cuon Phuc Am Miroslav trong mot chiec ruong. Biet ro bao vat nay, ong giao lai no cho Nhiep chinh Aleksander. Khong ro cuon sach roi vao tay vua Petar nhu the nao va vao luc nao.
Cung voi nhung vat gia tri khac, Phuc Am Miroslav đuoc đong goi can than va chuyen đen Krusevac. Theo tinh hinh chien su, chinh phu Serbia phai di tan lien tuc, cuon sach đuoc Kho bac di chuyen tu Krusevac đen Nis, Kraljevo va Raska. Đen nam 1915, sach cung chay theo quan đoi Serbia rut lui qua Peja, Podgorica, Shkoder va Shengjin đen Corfu. Thang 10 nam 1915, cac bo truong Ljuba Davidovic va Voja Marinkovic mang sach đen Raska va giao cho Ke toan truong nha nuoc A. Levic. Levic lai lenh cho thu quy kho bac M. Stevcic đich than cat giu.
Sach đuoc cat giu o Corfu mot thoi gian, trong ket cua Kho bac Nha nuoc, sau đo đuoc giao cho chinh phu Serbia đai dien la Tong thong Nikola Pasic va Bo truong Stojan Protic. Nam 1918, sau khi chien tranh ket thuc, chinh phu đua bao vat an toan tro ve Beograd.


= The chien thu hai =
Giua hai cuoc chien tranh the gioi, Phuc Am Miroslav van thuoc quyen so huu cua gia toc Karađorđevic, bat chap quyet đinh nam 1903 cua Bo Giao duc yeu cau ban giao đe luu giu an toan trong Thu vien Quoc gia Serbia. Nam 1935, hoang than Pavle Karađorđevic hien no vao bao tang ca nhan cua minh. Chinh nho vay ma ban thao thoat khoi so phan huy diet do vu đanh bom ngay 6 thang 4 nam 1941. Khi ay, Thu vien Quoc gia o Kosancicev Venac bi san bang cung voi hang tram ban thao giay to thoi trung co, gan 50.000 bo tap chi, bao va khoang 350.000 cuon sach bi đot chay.
Ngay khi tien vao Beograd, quan Đuc bat đau tim kiem Phuc Am Miroslav va cac di vat gia tri khac. Nam 1940, sach đuoc giao cho Ngan hang Quoc gia Serbia đe bao quan an toan. Vao đau chien tranh, sach đuoc chuyen đen mot chi nhanh o Uzice. Vi so quan Đuc phat hien, ban thao đuoc đua đen Tu vien Raca gan đo va giau duoi be tho. Tu vien Raca bi cuop pha va đot chay nhieu lan tu nam 1941 đen nam 1943, nhung Phuc Am Miroslav khong bi phat hien va cung khong bi hu hai. Lo so rang cuon sach se bi lay cap, tu vien truong đa tra lai no cho Chi nhanh Ngan hang Quoc gia tai Uzice. Nam 1943, giam đoc chi nhanh bi mat chuyen Phuc Am Miroslav ve toa nha Ngan hang Quoc gia tai Beograd. Mot cau chuyen luu truyen rang, sach đuoc đat lan voi cac so sach ke toan khac trong ham va đa qua mat đuoc linh Đuc luc soat ma khong quan tam đong đen.


= Thoi hien đai =

Sau khi giai phong Beograd, Phuc Am Miroslav đuoc giao cho Bo Giao duc đung đau la Vladislav S. Ribnikar. Nam 1945, mot uy ban đuoc thanh lap đe xac đinh tinh trang ban thao cung nhu ban giao ve Bao tang Nghe thuat tuc Bao tang Quoc gia Beograd ngay nay, voi so danh muc đang ky la 1536. Phuc Am Miroslav đuoc trung bay o đo trong đieu kien khong phu hop. Đen nam 1966, sach moi đuoc đua vao luu giu trong kho Bao tang Quoc gia. Tu nam 1985, thinh thoang sach moi đuoc đem ra trien lam.
Nam 1998, viec bao ton sach chinh thuc đuoc thuc hien. Ngay nay, Phuc Am Miroslav đuoc luu giu trong mot can phong đac biet tai Bao tang Quoc gia Beograd.


 Thu vien ky thuat so the gioi  Thang 4 nam 2008, Thu vien Quoc gia Serbia ky thoa thuan voi Thu vien Quoc hoi Hoa Ky tham gia du an Thu vien ky thuat so The gioi. Du an nay tham vong tro thanh kho ky thuat so ve di san van hoa the gioi. Phuc Am Miroslav va tap chi Zenit la nhung di san đau tien cua Serbia đuoc so hoa vao thu vien nay.


 Thong tin khac  Thang 11 nam 2012, Vien han lam Khoa hoc va Nghe thuat Croatia to chuc hoi thao khoa hoc "Di san chu Kirin cua Croatia", trong đo co tham luan chung minh Phuc Am Miroslav la tac pham đuoc viet bang chu Kirin cua Croatia.


Ban sao chup Nam 1896, theo lenh vua Aleksandar, giao su Ljubomir Stojanovic mang Phuc Am Miroslav đen Vien đe chup lai thanh an ban. Sach đuoc go ra, chup lai va in trong Nha in Hoang gia. Chi phi in an do vua Aleksandar I Obrenovic tra. Nam 1897, Ljubomir Stojanovic tro lai Beograd va giao ban goc cung nhu ban sao chup cua Phuc Am thu Miroslav cho nha vua. Ban sao co chat luong rat tot, tuong xung voi kha nang va chi phi nha vua đa bo ra vao thoi điem đo. An ban đuoc in voi so luong 300 cuon, gom 40 trang mau va kich co giong voi ban goc, 320 trang con lai in hai mau (đen va đo) voi kich co giam mot nua đe co the in hai trang goc len mot trang moi.
Nam 1998, mot tram nam lan in ban chup lai đau tien đo, mot an ban anh chup Phuc Am Miroslav đuoc xuat ban. Viec in an xuat ban hoan thanh vao le Vidovdan, 28 thang 6 tai Johannesburg, Nam Phi. Đay la ket qua bay nam lam viec cua mot nhom chuyen gia quoc te đoc đao gom: bien tap vien, su gia, nha nghien cuu Đong La Ma, nhan vien bao tang, chuyen vien cong nghe, bac thay in an va đo hoa, nghe si va tho thu cong. Ngay sau khi ra mat, nhieu thu vien quoc gia va đai hoc tren the gioi đa mua ve nhu: Thu vien Quoc hoi Hoa Ky, Thu vien Anh, Hoc vien Nghe thuat Berlin-Brandenburg; Vien Goethe o Munich, Đai hoc Johann Wolfgang Goethe Frankfurt, Thu vien Quoc gia Ao, Thu vien Alexandria, Thu vien Đai hoc Harvard, Princeton, Yale; Dumberton Oaks; Oxford, roi đen cac tu vien Hilandar, Ostrog, Raca tren Drina, Savina, Nha tho Thanh Sava o Luan Đon, Nha tho Thanh Nicholas o Kotor, Nha tho Serbia o San Francisco...
Ngay 29 thang 2 nam 2000 dien ra buoi co đong lon cho an ban nay tai phong nghi le cua Vien Han lam Khoa hoc va Nghe thuat Serbia, Beograd.


Phim tai lieu Nam 2007, đao dien Bosko Savkovic thuc hien phim tai lieu ve Phuc Am Miroslav voi nhan đe U pocetku bese rec (Ban đau co Ngoi Loi). Bo phim thuat lai lich su cuon sach tu khi ra đoi cho đen ngay nay. U pocetku bese rec đuoc quay tai cac đia điem dien ra cau chuyen - tu Johannesburg đen Sankt-Peterburg, Hilandar, Dubrovnik, Trebinje, Vien, Budapest... Sau đo, tac pham đa gianh đuoc chin giai thuong quoc te.


Xem them Thu ban
Thu ban co hinh ve
Codex Marianus
Phuc Am Vukan
Phuc Am Divos
Phuc Am Nicholas


Chu thich Thu muc Trifunovic, Đorđe (1990). Azbucnik srpskih srednjovekovnih knjizevnih pojmova [Bang chu cai thuat ngu van hoc Serbia trung co] (bang tieng Serbia) (an ban thu 2). Beograd: Nolit.
Miroslavljevo jevanđelje: Istorijat [Phuc Am Miroslav: Lich su] (bang tieng Serbia). Quyen XXVIII, 172 (an ban thu 2). Beograd: Sluzbeni list: Dosije. 2002. ISBN 978-86-81563-76-2. Ban goc luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016. Truy cap ngay 12 thang 1 nam 2016. {{Chu thich sach}}: Kiem tra gia tri ngay thang trong: |ngay truy cap= (tro giup)
Barac, Dragan (2008), Kratka istorija knjige [Lich su khai luoc ve cuon sach] (bang tieng Serbia), quyen 160, Beograd: Nolit, ISBN 978-86-19-02445-7


Lien ket ngoai Ban sao ky thuat so cua Phuc Am Miroslav - Thu vien Ky thuat so The gioi
Ban sao ky thuat so To so 166 Phuc Am Miroslav  - Thu vien Quoc gia Nga o Sankt-Peterburg
Ban sao ky thuat so Phuc Am Miroslav dang video (Thu vien Quoc gia Serbia - Kenh YouTube chinh thuc)
To so 166 Phuc Am Miroslav o Sankt-Peterburg (Chuong trinh RTS danh cho cong đong nguoi hai ngoai - Kenh chinh thuc)
Phuc Am Miroslav đa đuoc bao ton nhu the nao (Avantartmagazin, Branko Đuric, ngay 12 thang 3 nam 2015.
Cuoi cung, ong "viet" Phuc Am thu Miroslav cho the he tuong lai (Politika, Branka Vasiljevic, ngay 5 thang 1 nam 2018.
To so 166 Phuc Am Miroslav - 173 nam o nuoc ngoai (Chuong trinh Van hoa va Nghe thuat RTS - Kenh chinh thuc)
Lay lai trang sach bi mat (Vreme, so 1464, Sonja Ciric, ngay 24 thang 1 nam 2019.
Bi mat "trang ban thao Petrograd" trong Phuc Am Miroslav ("Politika", ngay 5 thang 2 nam 2019)
Phuc Am Miroslav (anh, lich su)(tieng Anh)
Phuc Am Miroslav tai Tu vien Raca(tieng Serbia)
Nhung nguoi viet Phuc Am Miroslav (tieng Serbia)
Phuc Am Miroslav - tu Tap chi Cioda(tieng Serbia)