Ngo Hap Lu (chu Han: 吳闔閭; tri vi: 514 TCN - 496 TCN), ten that la Co Quang (姬光), la vi vua thu 24 cua nuoc Ngo - chu hau nha Chu thoi Xuan Thu trong lich su Trung Quoc.


Than the Co Quang la con cua Ngo vuong Chu Phan – vua thu 20 nuoc Ngo va chau đich cua Ngo vuong Tho Mong.
Sau khi Chu Phan qua đoi đa truyen ngoi cho cac chu cua Quang theo loi dan cua Tho Mong, muon tuan tu toi nguoi chu hien tai nhat la Quy Trat.
Nam 527 TCN, chu thu ba cua Quang la Du Muoi qua đoi. Quy Trat tu choi ngoi vua nen nguoi nuoc Ngo lap con Du Muoi la Lieu len noi ngoi vua.


Thoi Ngo vuong Lieu Nam 526 TCN, cong tu Quang nhan lenh mang quan đanh nuoc So. Ong bai tran va bi quan So chiem mat đat Vuong Thuyen. So toi, ong bi mat đanh up quan So, gianh lai đat cu.
Nam 523 TCN, tuong nuoc So la Ngu Vien bo tron sang nuoc Ngo, đuoc cong tu Quang thu dung.
Nam 520 TCN, Ngo Lieu lai sai cong tu Quang đanh So. Lan nay cong tu Quang đanh bai quan So, nhan đo mang quan len phia bac đanh bai quan nuoc Tran va nuoc Sai roi moi rut ve.
Nam sau, Ngo Lieu lai sai cong tu Quang mang quan đanh nuoc So, chiem đat Cu Sao va đat Chung Ly.
Nam 516 TCN, So Binh vuong mat, con thu la So Chieu vuong len thay. Nam sau, Ngo vuong nhan luc nuoc So co tang, ben sai hai con la Yem Du va Chuc Dung mang quan đanh So, bao vay đat Luc Cao. So Chieu vuong đieu quan chan đut đuong ve cua Yem Du va Chuc Dung.


Đoat ngoi vua Cong tu Quang nuoi y đinh đoat ngoi vua tu nhieu nam, do đo ong ngam nuoi nhung nguoi tam phuc nhu Ngu Tu Tu, Chuyen Chu.
Thang 4 nam 515 TCN, nhan luc cac canh quan chu luc cua Ngo vuong Lieu bi mac ket o nuoc So, cong tu Quang quyet đinh thuc hien y đinh đoat ngoi vua nuoc Ngo.
Ong moi Ngo vuong Lieu đen du tiec roi sai dung si Chuyen Chu hanh thich. Vi ve si cua Ngo Lieu canh gioi rat nhieu, cong tu Quang phai gia cach đau chan, buoc vao nha ham tron. Chuyen Chu giau san luoi dao trong bung ca, khi bung ca đen gan Ngo vuong ben rut dao ra bat ngo đam Ngo vuong. Ngo vuong chet tai cho, Chuyen Chu cung bi cac ve si cua Ngo Lieu giet chet.
Cong tu Quang gianh ngoi bau, tuc la Ngo Hap Lu. Ngo Quy Trat đi su nuoc Tan tro ve to y than phuc.
Mot nguoi con khac cua Ngo vuong Lieu la Khanh Ky tron thoat, tap hop luc luong chong lai Hap Lu. Dung si Yeu Ly tinh nguyen hy sinh ca nha đe nhan nhiem vu đi giet Khanh Ky: chap nhan bi ket toi muu phan, bi chat canh tay phai va vo con bi chem roi chay toi cho Khanh Ky xin hang lam Khanh Ky khong nghi ngo. Nhan luc Khanh Ky mat canh giac, Yeu Ly dung tay trai cam giao đam chet Khanh Ky roi tu sat. Luc luong chong đoi Hap Lu trong nuoc bi dep.


Chien tranh voi nuoc So Hai nguoi con Ngo Lieu la Yem Du va Chuc Dung nghe tin trong nuoc Ngo co bien ben hang nuoc So va đuoc So Chieu vuong phong cho o đat Thu.
Nam 514 TCN, tuong nuoc So la Ba Chau Le bi giet, con la Ba Hi chay sang hang nuoc Ngo, đuoc Hap Lu thu dung.
Đuoc su tien cu cua Ngu Vien, Hap Lu co su phuc vu cua Ton Vu – nha quan su noi tieng thoi Xuan Thu.
Nam 512 TCN, Hap Lu cung Ngu Vien, Ton Vu va Ba Hi mang quan đanh nuoc So, diet đat Thu, giet hai cong tu Yem Du va Chuc Dung con cua Ngo Lieu. Cac tuong So bo chay. Hap Lu muon tien thang vao kinh đo Sinh cua nuoc So nhung theo loi Ton Vu nen chua đanh ma rut quan ve.
Nam 511 TCN, Hap Lu lai đieu binh đanh So, chiem đat Luc va đat Cao. Sang nam 510 TCN, quan Ngo lai đung đo va đanh bai quan So.
Nam 509 TCN, So Chieu vuong sai Nang Ngoa va Tu Thuong đanh Ngo đe tra thu. Ton Vu mang quan đon đanh o Du Chuong, pha tan quan So, thua thang tien len chiem đat Cu Sao.
Nam 506 TCN, nhan luc nuoc Đuong va nuoc Sai oan han nuoc So, Hap Lu lien minh voi hai nuoc nay mang đai quan đanh So. Khi quan Ngo tien đen song Han Thuy, quan So đon đanh. Em Hap Lu la Phu Khai mang quan ban bo đanh up quan So. Quan So thua chay.
Hap Lu cung Ton Vu va Ngu Vien mang đai quan đanh đuoi. Hai ben giao chien 5 tran lon, quan Ngo đanh bai quan So ca nam lan, tien đen Sinh đo. So Chieu vuong bo chay đen đat Vien. Quan Ngo chiem Sinh đo, Ngu Vien đao mo So Binh vuong đa giet oan cha minh, quat len xac đe tra thu.
Nam 505 TCN, vua Viet la Doan Thuong nghe tin Hap Lu đi đanh So ben mang quan đanh Ngo. Hap Lu phai đieu quan ve đon đanh quan Viet.
Trong luc đo bay toi nuoc So la Than Bao Tu cau cuu nuoc Tan. Tan Ai cong von la ong ngoai So Chieu vuong nen đieu quan cuu So. Quan Tan va quan Ngo giao chien, quan Ngo bi thua mot tran. Cong tu Phu Khai ben bo tron ve nuoc Ngo, tu lap lam Ngo vuong. Hap Lu đanh phai bo nuoc So, rut ve đanh Phu Khai. So Chieu vuong khoi phuc nuoc So.
Hap Lu đanh bai Phu Khai va buoc Phu Khai phai chay qua nuoc So.
Nam 504 TCN, Hap Lu sai thai tu Phu Sai đanh nuoc So, chiem đat Phien. So Chieu vuong bi nuoc Ngo lien tuc uy hiep, so hai phai doi bo Sinh đo đi đong đo o đat Nhuoc.
Chien tranh Ngo va So thoi Ngo Hap Lu tam thoi cham dut. Nuoc Ngo tuy khong chiem đuoc nuoc So nhung đa tro nen lon manh, nuoc So suy yeu, bi mat vi the truoc đay.


Chien tranh voi Viet Nam 510 TCN, quan Viet bai tran truoc 3 van quan Ngo do Ton Vu chi huy, nuoi y bao thu. Nam 496 TCN, Hap Lu đi đanh nuoc Viet tra thu tran xam lan nam 505 TCN. Hai ben gap nhau o Hue Ly. Viet vuong Cau Tien sai nhung nguoi đi đau het len va tu đam co. Quan Ngo ngac nhien mai nhin, bi quan Viet đanh up đai bai.
Ngo Hap Lu bi thuong, quan Ngo phai rut lui 10 dam. Biet minh khong qua khoi, Hap Lu goi chau la Phu Sai lai dan nhat đinh phai đanh Viet đe bao thu.
Sau đo Hap Lu qua đoi, o ngoi đuoc 19 nam, khong ro bao nhieu tuoi. Phu Sai len noi ngoi vua.


Trong van hoc Ngo vuong Hap Lu la mot nhan vat đuoc đe cap trong tieu thuyet Đong Chu Liet Quoc, xuat hien tu hoi 73 đen hoi 79. Su nghiep cua Hap Lu tu khi nuoi chi gianh ngoi bau toi khi tu tran khi đung đo voi nuoc Viet đuoc mo ta sat thuc voi chinh su.
Tuy nhien, ve gia đinh ong, Đong Chu liet quoc co thong tin khac, theo đo Phu Sai khong phai con trai ma la chau noi cua Hap Lu. Con trai Hap Lu la the tu Ba - nguoi sinh ra Phu Sai. Hap Lu đa lay con gai Te Canh cong cho the tu Ba. Vi the tu Ba chet truoc Hap Lu nen ngoi vua đuoc truyen cho Phu Sai.


Xem them Ngo (nuoc)
Ngu Tu Tu
Ton Vu
Chuyen Chu
Ngo Phu Sai


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, thien:
Ngo Thai Ba the gia
Phuong Thi Danh (2001), Nien bieu lich su Trung Quoc, Nha xuat ban The gioi


Chu thich