Tuong than Mat Troi o Rhodes la mot buc tuong vi đai cua than Mat Troi tren đao Rhodes (Hy Lap), do Chares xu Lindos (mot nha đieu khac Hy Lap) dung nen trong khoang 292 TCN va 280 TCN. No khoang cung kich thuoc voi Tuong than tu do o New York, du đuoc đat tren mot cai be thap hon. Buc tuong tung la mot trong Bay ky quan the gioi.


Quyet đinh dung tuong Alexandros Đai đe bang ha khi tuoi con tre nam 323 TCN khi chua co thoi gian lap ra bat ky mot ke hoach nao cho nguoi ke vi. Chien tranh gianh quyen luc no ra giua nhung tuong linh cua ong, cuoi cung ba nguoi trong so ho chia nhau phan lon đe che cua ong tai vung Đia Trung Hai.
Trong thoi gian chien tranh, Rhodes đung ve phia Ptolemaios, va cuoi cung khi Ptolemaios chiem đuoc quyen kiem soat Ai Cap, Rhodes va Ai Cap cua Ptolemaios lap ra mot đong minh kiem soat đa so hoat đong thuong mai o mien đong Đia Trung Hai. Mot tuong khac cua Alexanderos la Monophthalmus phan đoi viec đo. Nam 305 TCN, ong cho con trai la Demetrius (luc ay la mot vi tuong noi tieng) tan cong Rhodes voi mot đoi quan 40.000 nguoi. Tuy nhien, thanh pho đuoc phong ngu vung vang va Demetrius phai bat đau xay dung mot so thap bao vay nham cho quan leo đuoc len tuong thanh. Thap đau tien đuoc dung tren sau chiec tau, va chung đa bi mot con bao lat up truoc khi co the đem ra su dung. Ong lai thu lan nua voi mot thap dung tren mat đat voi kich thuoc lon hon, goi la Helepolis, nhung nhung nguoi linh phong ngu trong thanh pho Rhode đa cho nuoc chay tran ra khu đat truoc tuong thanh khien thap nay khong the di chuyen đuoc. Nam 304 TCN, mot luc luong vien binh gom cac tau chien do Ptolemaios gui đen đa toi noi, quan cua Demetrius buoc phai nhanh chong rut chay, đe lai hau nhu toan bo nhung trang bi vay ham cua minh. Du khong gianh đuoc thang loi o Rhodes, Demetrius đa đuoc đat ten hieu la Poliorcetes, "ke vay ham cac thanh pho", vi ong đa thanh cong trong viec vay ham o nhieu thanh pho khac.1

Đe an mung thang loi, nguoi Rhode quyet đinh xay dung mot buc tuong vi đai cho vi than bao ho minh la Helios (than Mat Troi). Viec xay dung đuoc giao cho Chares, mot nguoi sinh ra tai Rhodes va đa tung tham gia vao viec xay dung cac buc tuong to lon truoc đo. Thay giao cua ong, nha đieu khac lung danh Lysippus, đa dung nen mot buc tuong than Zeus cao 60 foot. Đe co tien chi tra cho viec xay dung tuong than Mat Troi, nguoi Rhode đa ban toan bo cac trang bi vay ham ma Demetrius đe lai phia truoc thanh pho cua ho.


Xay dung Nhung mieu ta thoi truoc (co khac biet mot chut so voi nhau) ve buc tuong cho rang ket cau cua no dua tren nhieu cot đa (hay nhung thap bang gach) ben trong, va đung tren mot be bang cam thach trang cao 15 met (50 feet) gan loi vao cang Mandraki (mot so khac cho rang tren mot đe chan song o cang). Cac xa bang thep đuoc đat vao ben trong cac thap, va cac tam đong đuoc gan vao cac thanh ngang đe tao thanh da. Đa so cac vat lieu đuoc nau chay tu cac loai vu khi ma đoi quan cua Demetrius bo lai, va cai thap bao vay đuoc dung lam gian giao o tang thap. Nhung phan phia tren đuoc dung len bang cach dung mot đoan doc lon bang đat nung. Rieng buc tuong đa cao hon 34 met (110 feet). Sau 12 nam, nam 280 TCN, buc tuong vi đai đuoc hoan thanh.


Pha huy Buc tuong chi ton tai trong vong 56 nam cho toi khi Rhodes phai hung chiu mot tran đong đat nam 224 TCN. Buc tuong bi gay o phan đau goi va sup xuong phan đat lien. Ptolemaios III ra lenh chi tien lam lai buc tuong, nhung mot loi sam đa khien nhung nguoi Rhode so hai rang ho đa xuc pham đen than Mat Troi, va ho khong dam xay dung lai no. Nhung phan đo vo cua buc tuong tiep tuc nam tren mat đat trong hon 800 nam tiep theo, tham chi đa vo ra, nhieu du khach đa du lich toi đo vi an tuong khi nhin thay. Gaius Plinius Secundus (Pliny the Elder) đa ghi chep rang rat it nguoi co the vong tay om đuoc ngon tay cai va rang moi ngon tay cua tuong đa lon hon đa so nhung buc tuong binh thuong khac.
Nam 654, mot luc luong A Rap duoi quyen chi huy cua Muawiyah I chiem Rhodes va, theo nhung nha su hoc Theophanes, nhung phan con lai cua tuong đa bi đem ban cho mot nha buon tu Edessa. Ong ta pha vo buc tuong va cho nhung tam đong bang 900 con lac đa ve que huong. Nhung manh roi đo tiep tuc đuoc đao len đem ban, sau khi đuoc tim thay doc theo con đuong lu hanh.


Su bi an Nhieu buc hoa cu (o tren) cho thay hinh tuong đung moi chan đat tren mot phia cua cong cang va cac con tau đi qua ben duoi đe vao: "... pho tuong đong thau noi tieng cua Hy Lap, moi chan đat tren mot phia cang... " (trong The New Colossus, bai tho đuoc tim thay o be Tuong than tu do). Nhan vat Cassius cua Shakespeare trong kich Julius Caesar (II,i,136-38) đa noi ve Caesar:

Why man, he doth bestride the narrow world
Like a Colossus, and we petty men
Walk under his huge legs and peep about
To find ourselves dishonourable graves
Buc tuong than đung dang chan tren cang chi la su tuong tuong cua nguoi sau nay.


Than Mat Troi o thoi hien đai Nam 1989, mot cau truc xay dung bang đa trong giong voi nam đam cua con nguoi đuoc tim thay o vung bien Rhodes. No đuoc cho la phan đau tien đuoc kham pha ra cua buc tuong than Mat Troi. Tuy nhien, sau đo nguoi ta đa xac đinh no chi la đa va bun rac đa bi mot xe ui hat xuong bien.
Đa tung co nhieu loi ban cai ve viec co nen xay dung lai buc tuong hay khong. Nhung nguoi ung ho cho rang đieu nay se lam bung no luong khach du lich toi Rhodes, nhung nhung nguoi phan đoi noi no qua ton kem (hon 100 trieu euro). Y kien nay đa nhieu lan đuoc đat ra tu nam 1970, nhung vi thieu hut tai chinh, nen nhung cong viec đo van chua thuc hien đuoc. Cac ke hoach xay dung tuong đa đuoc tien hanh tu nam 1998 boi nghe si Nikolaos Kotziamanis nguoi Sip-Hy Lap.
Gan đay buc tuong lai mot lan nua đuoc đe cap toi trong bai tho The New Colossus cua Emma Lazarus:

Not like the brazen giant of Greek fame,
With conquering limbs astride from land to land
Trong đoan mo đau bai tho, Lazarus so sanh buc tuong than Mat Troi voi buc tuong Nu than Tu do.
Trong phim Hercules cua Disney, con quai vat Philoctetes song tren đao Rhodes, va co nhung phan van con nhin thay cua buc tuong tren đao nhu cai đau va đoi chan van con đung tren be.
Trong bai tho The Colossus, Sylvia Plath đe cap toi tuong than Mat Troi o Rhodes.


Tham khao James R. Ashley (2004). Macedonian Empire. McFarland & Company. ISBN 0-7864-1918-0. page 75


Lien ket ngoai Rhodes Guide