Đe biet ve nguoi cha, xem Alexandre Dumas cha.

Alexandre Dumas con (27 thang 7 nam 1824 – 27 thang 11 nam 1895) la tieu thuyet gia, nha soan kich noi tieng nguoi Phap đuoc biet đen voi danh tac Tra hoa nu (a.k.a. The Lady of the Camellias). Ong la con trai cua đai van hao Alexandre Dumas cha, cung la nha van va nha viet kich. ong đuoc ket nap vao Vien Han lam Phap nam 1874 va đuoc trao huan chuong Bac Đau Boi tinh nam 1894.


Tieu su Dumas đuoc sinh ra tai Paris, Phap va la con ngoai gia thu cua nu tho may Marie-Laure-Catherine Labay (1794–1868) voi tieu thuyet gia Alexandre Dumas. Cu noi cua Dumas la Marquis Alexandre-Antoine Davy de la Pailleterie, mot quy toc Phap va Cao uy truong trong đoi phap tai thuoc đia cua Saint-Domingue—Haiti ngay nay— đa ket hon voi ba Marie-Cesette Dumas la mot no le chau Phi.
Đen nam 1831, ong đuoc cha chinh thuc thua nhan va đam bao cho ong đuoc huong mot nen giao duc tot nhat tai cac truong trung hoc Institution Goubaux va the College Bourbon nam 1833 khi len 9.
Vao thoi đo, luat phap cho phep Dumas cha đem đua con đi xa khoi nguoi me. Noi đau cua me đa truyen cam hung cho Dumas con viet ve so phan bi kich cua cac nhan vat nu. Trong hau het cac tac pham cua minh, ong đa nhan manh vao muc đich nhan đao cua van hoc va trong vo kich Đua con trai ngoai gia thu (1858) ong co vu niem tin rang neu mot nguoi đan ong co mot đua con ngoai gia thu thi phai co bon phan thua nhan đua con va ket hon voi nguoi phu nu đo.
Trong thoi gian o truong noi tru, Dumas con lien tuc bi ban cung lop che gieu vi hoan canh gia đinh. Nhung đieu nay đa anh huong sau sac toi tu tuong, hanh vi va loi viet cua ong. Le ra ong phai hoc luon o đo đen nam 19 tuoi, nhung do suc khoe kem va the trang ngay cang suy nhuoc, nen ong đa tron khoi truong vao nam 17 tuoi, trong mot chuyen đi "đoi gio" ma nha truong cho phep.
Nam 1844, Dumas chuyen toi song voi cha o Saint-Germain-en-Laye. Tai đay ong đa gap nang ky nu xinh đep Marie Duplessis, tro thanh cam hung cho tieu thuyet lang man đe đoi Tra hoa nu (La Dame aux camelias) va đa đuoc đoi ten thanh nhan vat Marguerite Gauthier. Sau nay tac pham đuoc chuyen the thanh mot vo kich voi tua đe tieng Anh la Camille va tro thanh tien đe cho vo 1853 opera cua Verdi la La Traviata. Lan nay thi Duplessis đuoc đoi ten mot lan nua thanh Violetta Valery.
Dumas thua nhan viec chuyen the nay la do ong tung thieu tien va ong đa thanh cong lon voi vo kich nay. Tu đo Dumas con đa bat đau su nghiep viet kich khong chi la noi tieng hon cha minh trong suot phan đoi con lai ma con chiem uu the tren cac san khau kich trang nghiem nhat nuoc Phap vao the ky 19. Sau nay, ong hau nhu khong con viet tieu thuyet mac du tac pham ban tu truyen L'Affaire Clemenceau (1867) van đat đuoc mot so thanh cong nhat đinh.
Alexandre Dumas con qua đoi tai Marly-le-Roi, Yvelines vao ngay 27 thang 11 nam 1895. Ong đuoc an tang tai nghia trang Cimetiere de Montmartre o Paris. Mo cua ong co le rat tinh co khi chi cach ngoi mo cua nguoi tinh Marie Duplessis 100 met.


Đoi tu Tu 1842 tro đi, vi muon bu lai nhung nam thang ngot ngat trong trai o truong noi tru, Dumas con đa lao vao an choi trac tang, đem het tien bac đe an choi va lui toi cac tu điem choi boi thuong xuyen, đuoc tiep đai nhu mot quy toc.
Luc nay co le hon bao gio het, Dumas con thay ro ban chat nho nhop cua tang lop quy toc, thuong luu đang thinh hanh bay gio. Long cam thong voi nhung so phan phu nu, va khinh bi bon quyen quy đa khac sau trong cac tac pham cua ong sau nay.
Nhung truoc đen 21 tuoi (1844), ong đa xai het tien tro cap, ngoai ra con no them 5 van quan. Khong an choi đuoc nua lai con phai giai quyet so no khong lo, trong khi nghe nghiep, gia tai đeu khong co, Dumas con đa lao vao cuoc muu sinh bang ngoi but- nghe đa giup Dumas cha tra đuoc mon no con khong lo hon gap boi trong vai nam truoc.
Ngay 31 thang 12 nam 1864, khi 40 tuoi, ong ket hon tai Moscow voi Nadezhda von Knorring (1826 – thang 4 nam 1895), con gai cua Johan Reinhold von Knorring va goa phu cua Alexander Grigorievich Narishkin.
Hai nguoi sinh đuoc hai con gai la Marie-Alexandrine-Henriette Dumas, sinh ngay 20 thang 11 nam 1860, sau nay ket hon voi Maurice Lippmann, sinh ra Serge Napoleon Lippmann (1886–1975) va Auguste Alexandre Lippmann (1881–1960); co con gai thu hai Jeanine Dumas (3 thang 5 nam 1867 – 1943), ket hon voi Ernest Lecourt d'Hauterive (1864–1957), con trai cua George Lecourt d'Hauterive va Leontine de Leusse. Sau khi vo mat, Dumas tai hon voi Henriette Regnier de La Briere (1851–1934) vao thang 6 nam 1895, khong co con cai.


Su nghiep "Khong biet lam gi hon, toi đanh buoc vao nghe Van vay", đo la cach Dumas con giai thich cho viec chon lua nghe cam but cua minh. Ong viet van ban đau chi la đe gom tien tra no, nhung cang luc cang hay, khien cung khong no bo ngang, nhu y đinh thoi tre đuoc.
Nam 1845, tieu thuyet đau tien: Peches de Jeunesse (cai toi cua tuoi tre) ra đoi, chua đuoc đon nhan may. Dan da voi cac truyen Les aventures de 4 femmes et d’un perroquet (cuoc phieu luu cua 4 ba va con ket), Le Bijou de la Reine (Phuc suc cua hoang hau)…ten cua Dumas đa quen dan voi đoc gia.
Nhung phai đen nam 1848, khi truyen La dame aux Camelias (Tra hoa nu) ra đoi, Dumas con xem nhu đa buoc len buc cao nhat trong gioi van si. Tac pham đuoc moi tang lop đon nhan nong nhiet. Luc nay ong bat đau tap tanh viet kich, vo Atala ra đoi cung kha thuyet phuc.
Sau khi La dame aux Camelias đuoc phat hanh khap nuoc, Dumas con đa tra het đuoc mon no. Nhung ong van viet van tiep, tiep noi cuoc thanh cong voi cac tac pham nhu la Bac si Servand (1849), Cesarine (1849), Tristan le Roux (1850), Nhiep chinh vuong Mustel (1850), Diane de Lys (1851)….
Sau 1851, su nghiep van chuong cua Dumas con bi gian đoan, do ong nhan đuoc loi moi viet kich tu nhieu san khau lon. The la La dame aux Camelias (1852), Diane de Lys (1851)...đuoc chuyen the thanh kich ban. Tiep theo, lan luot la Le Demi-Monde (Gai giang ho), La question d’Argent (van đe tien bac, 1857), Le Fils naturel (đua con trai ngoai hon, 1858), Un Pere prodigue (Nguoi cha hoang phi, 1859) …ra đoi. Dumas con lan thu hai buoc len đinh cao danh vong, nhung o linh vuc khac: kich tac gia.
Đuoc yeu thich trong cong chung, cong voi so tien lai kiem đuoc sau cac buoi dien kich, Dumas con biet minh khong dut khoi cai nghiep cay đang co, ngot bui co nay. Ong van viet tiep, du khong con bi ap luc tien bac, no nan nua.
Nhung troi khong chieu nguoi, nam 1860, ngay luc đang rat hung thu say me va co nhieu y tuong moi, thi ong lai bi benh đau nua đau rat nang. Phai nghi duong suc trong 4 nam moi viet tiep tieu thuyet cuoi cung: L’Ami des Femmes (Ban cua cac ba, 1864).
Xem nhu ru bo đuoc mot ganh nang, mac du bao nhieu nguoi tiec nuoi, ong ranh tay viet tiep nhieu kich ban co gia tri: Nhung y tuong cua ba Obaray (1857), La Princesse Georges (Cong chua Georges, 1871), La Femme de Claude (Vo cua Claude,1873), Monsieur Alphonse (Ong Alphonse, 1874), Nguoi xa la (L’Etragere, 1876), La Princesse de Bagdad (Cong chua thanh Bagdad (1881), Denise (1885), Francillon (1887), Vai vo kich ngan (Nouveaux entr’actes, 1890)…
Nam 1895, khi kich ban Nhung con đuong đo thi Thebes con chua hoan tat thi ong qua đoi. Sau 50 nam viet lach, Dumas con đe lai cho hau the khong chi la luong tu tuong bac ai bao la, ma con co nhung loi day đoi ngay cang qua muc qua cac vo kich, nen cung co phe chong đoi (so it), co phe lai bay to thien cam het muc voi đai van hao nay.


Tac pham tieu bieu = Tra hoa nu =
Đuoc viet khi Dumas con 24 tuoi, la tac pham khang đinh tai nang va đua ong len đen đinh cao danh vong. Truyen đuoc dich ra nhieu thu tieng: Anh, Đuc, Y,…
Bon nam sau đo, theo loi khuyen cua mot nguoi ban trong gia đinh, Tra hoa nu đuoc Dumas con chuyen the thanh kich ban. Cung voi su ung ho tan tinh cua nguoi cha, vo kich Tra hoa nu thanh cong my man, tro thanh kich ban đuoc dien đi dien lai nhieu lan nhat tren the gioi.
Noi dung Tra hoa nu ke ve moi tinh bat thanh cua anh nha giau Duval voi co ky nu Marguerite, mot đe tai tuong đau la quen thuoc, nhung bang ngoi but sac sao cong voi tinh cam bao dung ma tac gia muon truyen tai, truyen đuoc đoc gia đon nhan khong ngan ngai, du la gioi quy toc, cai gioi bi ha thap hon ca co ky nu trong truyen.
Con "Tra hoa nu" Marguerite Gaultier tro thanh nhan vat van hoc thu hut va chiem đuoc nhieu tinh cam cua nguoi ta hon het: Nu nghe si Eugenie Donche, nguoi dien thanh cong nhat trong vai tro Marguerite đa dien kich nay đen hon 500 lan, ma lan nao khan gia cung phai khoc theo, nhat la đoan co ky nu đang hap hoi.
Nguoi ta tinh rieng tai nuoc Phap, ke tu sau the chien II đen 1960, đa co 300 lan Tra hoa nu cua Dumas con đuoc đua len kich, luc nay vai Marguerite do co đao Edwige Feuillere đong.
Đen luc cong nghiep đien anh phat trien, Tra hoa nu van con la đe tai nong bong: cac phim Tra hoa nu cua Phap, Đan Mach, My, Y…thay phien nhau ra đoi.


= Gioi giang ho =
Hai kich, viet nam 1954, dien ngay 20-3-1955.
Mot trong nhung vo kich thanh cong nhat cua Dumas con, xoay quanh 1 cuoc tinh tay ba ngo nghinh giua 1 co gai lang lo ham đia vi ten Suzanne, voi 2 anh chang ban than. Vo kich nay đa co hoi huong theo chu truong cua Diderot: "xuong ca cung phai co ich loi cho cong chung".


= Van đe tien tai =
Viet nam 1857, mot vo kich day đoi noi ve mot ti phu, ong nay tuong tien bac co the lam đuoc tat ca, nao ngo su đoi khong đon gian nhu vay.
Noi dung binh di qua, nhung nhung đoan đoi thoai rat hom hinh va sau sac, nen vo nay đuoc đanh gia la nhieu tu tuong phong phu nhat cua Dumas con.


Danh muc tac pham = Tieu thuyet =
Peches de Jeunesse (1845)
Aventures de quatre femmes et d’un perroquet (1847)
Cesarine (1848)
Tra hoa nu - La Dame aux camelias (1848)
Le Docteur Servan (1849)
Antonine (1849)
Le Roman d’une femme (1849)
Les Quatre Restaurations(1849-1851)
Tristan le Roux (1850)
Trois Hommes forts (1850)
Histoire de la loterie du lingot d'or (1851)
Diane de Lys (1851)
L’Ami des Femmes (1864)


= Kich ban =
Atala (1848)
La Dame aux camelias (1852)
Diane de Lys (1853)
Le Bijou de la reine (1855)
Le Demi-monde (1855)
La Question d'argent (1857)
Le Fils naturel (1858)
Un Pere prodigue (1859)
Un Mariage dans un chapeau (1859)
L'Ami des femmes (1864)
Le Supplice d'une femme (1865)
Heloise Paranquet (1866)
Les Idees de Madame Aubray (1867)
Le Filleul de Pompignac (1869)
Une Visite de noces (1871)
La Princesse Georges (1871)
La Femme de Claude (1873)
Monsieur Alphonse (1873)
L'etrangere (1876)
Les Danicheff (1876)
La Comtesse Romani (1876)
La Princesse de Bagdad (1881)
Denise (1885)
Francillon (1887)
Nouveaux entr’actes (1890)


Tham khao Lien ket ngoai Nguyen ban tieng Phap Tra Hoa Nu tren wikisource