Nghe thuat quan su hay nghe thuat chien tranh la mot bo phan co ban va trong yeu cua phuong thuc tien hanh chien tranh. Chung co vai tro giai quyet nhung van đe tien hanh chien tranh phu hop voi mot đieu kien cu the nhat đinh. Nghe thuat quan su khong giong voi khoa hoc quan su, boi no mang đam tinh sang tao, tuy co ung bien cua lanh đao va tuong linh quan su.
Tai mot so nuoc, nhu cac nuoc chau A, truoc khi co su ra đoi va hoan chinh cua khoa hoc quan su, nghe thuat quan su đa co tu lau. Trong tai lieu hien đai, hoc gia Bui Phan Ky cho rang nghe thuat quan su Viet Nam đa co tu rat lau đoi, truoc khi co su ra đoi cua cac hoc thuyet quan su, ke ca đuong loi quan su. Nghe thuat quan su la khong nen nham lan voi hoc thuyet quan su, cac ly luan ve chien luoc, chien dich, chien thuat la thuoc ve nghe thuat quan su chu khong thuoc ve hoc thuyet quan su. Trong nguon cua phuong Tay, nghe thuat quan su bao gom thuc tien va ly thuyet; trong đo ly thuyet la bo phan thuoc ve khoa hoc quan su. Va do đo, nghe thuat quan su đuoc coi la mot thanh phan thuoc ve khoa hoc quan su.
Tac pham co xua Ton Tu binh phap (孙子兵法) cua Trung Quoc thuong đuoc hoc gia phuong Tay dich thanh The Art of War, nghia la Nghe thuat chien tranh, la mot trong nhung tac pham lau đoi nhat the gioi trong linh vuc nay.


Khai niem = Ngu nghia =
Tu "nghe thuat" gan lien voi "nghe thuat quan su" đuoc đanh gia la đong nghia voi tu đieu luyen, tai tinh, tuyet voi, voi nghia chinh xac cua tu "nghe thuat" la đinh cao. Nghe thuat quan su cung chinh la nghe thuat, va nghe thuat nay bao gom cac khai niem nhu danh du va su cao thuong, long vi tha va chu nghia anh hung, su kien tri va tan tam. Theo Aristoteles, nghe thuat chien tranh theo mot cach nao đo, it nhat cung thuoc ve le tu nhien, nghe thuat chien tranh theo mot cach nao đo la mot nghe thuat.


= Giai thich can ban =
Nghe thuat quan su la ly luan va thuc tien trong viec chuan bi, to chuc va su dung luc luong đe chien đau, co tu tuong, co cac cach tac chien cu the. Chung khong chi bao gom mat quan su, cong nghe-ky thuat quan su ma con chua đung yeu to chinh tri-xa hoi. Cach thuc tac chien cua nghe thuat quan su "...khong chi la phuong thuc tac chien, cach đanh đon thuan ve mat quan su – ky thuat ma la van đe con nguoi, van đe chinh tri – xa hoi va nhan van cua con nguoi trong cac phuong thuc tac chien, cach đanh".
Theo Ton Vu, khai niem co ban cua nghe thuat chien tranh la hieu biet ve minh va ke thu, nhan manh tam quan trong cua viec hieu biet điem manh va điem yeu cua chinh ban than cung nhu cua đoi thu. Tu hieu biet, lay đo lam co so ma su dung nghe thuat đanh tran. Thuat ngu nghe thuat quan su la su ngu y, the hien tu duy sang tao cua nguoi ra quyet đinh trong viec su dung luc luong quan su cua ho. Theo mot đinh nghia cua Phap co tu the ky 19: "Nghe thuat chien tranh la nghe thuat tap trung va su dung vao thoi điem thich hop mot luc luong quan đoi hung manh vao điem quyet đinh". Đoi voi tuong Clausewitz cua Pho, nghe thuat chien tranh la "nghe thuat su dung cac tran chien đe đat đuoc muc tieu chien tranh".
Tap chi Tu đien bach khoa nho cua Nga nam 1907 ly giai nghe thuat chien tranh la: "viec sap xep va su dung hop ly cac luc luong va phuong tien quan su cho muc đich chien tranh" va ly giai co so cua chung la: "...nhung ket luan rut ra tu nhung quy đinh, tai lieu cua khoa hoc quan su, ap dung vao mot tinh huong đa biet". Nam 1911, tuong Nga Vasily Fedorovich Novitsky giai thich: "Nghe thuat quan su co nhiem vu gianh chien thang truoc ke thu trong chien tranh voi muc tieu ton it cong suc, phuong tien va thoi gian nhat co the. Đay la nghe thuat phuc tap va kho khan nhat trong tat ca cac nghe thuat cua con nguoi".


= Cac quan điem =
Mot so nguon cua phuong Tay, nhu cac hoc gia Harriet Fast Scott va William F. Scott, đua ra quan điem phu thuoc, nghe thuat quan su la mot thanh phan thuoc ve khoa hoc quan su, boi vi nghe thuat quan su bao gom thuc tien va ly thuyet, trong đo ly thuyet la bo phan thuoc ve khoa hoc quan su. Nguon cua Viet Nam lai phan chia nghe thuat quan su co vai tro bao quat hon. Theo Tu đien bach khoa quan su Viet Nam, nghe thuat quan su đuoc phan chia bao gom ba bo phan: chien luoc quan su, nghe thuat chien dich va chien thuat quan su. Mot so nguon phuong Tay lai đua ra quan điem ngang bang, nhu theo Trung tuong Jomini va Cong tuoc Charles, chien luoc la khoa hoc ve chien tranh, con chien thuat la nghe thuat ve chien tranh, nhung cach ly giai nay bi cac hoc gia Nga đanh gia la "rat xa su that", va "cung co chu nghia giao đieu" trong ly thuyet quan su. Cho thay thieu su thong nhat trong quan điem hoc thuat giua nhieu nen quan su. Theo Carl Van Dyke, nghe thuat quan su co lien he truc tiep đoi voi yeu to van hoa quoc gia, do đo khien khai niem bi hieu sai lan nhau va thuong gay ra tranh cai.


Cac tieu đe Nghe thuat quan su la tap hop cac "cach thuc đoc đao" ma mot đoi thu quan tri đe tien hanh chien tranh chong lai ke thu; trong đo bao gom truong hop đoi thu yeu hon tien hanh chien tranh chong lai ke thu hung manh hon. Nghe thuat đo lien quan viec chi đao co tinh chung nhat va viec tien hanh chien tranh mot cach cu the.


= Nghe thuat chi đao chien tranh =
Nghe thuat chien tranh co tinh chat dan toc cua rieng no va co mot huong đi rieng ro rang va on đinh. Theo Sa hoang Nga Pyotr I quan đoi phai to chuc phu hop voi tinh hinh, quan đoi thanh lap "...tuy theo suc manh va y đinh cua ke thu, đe ngan chan trong moi van đe va tim cach loai bo ke thu bang moi cach co the..." Đieu nay luon la đieu co ban trong to chuc tac chien trong moi cuoc chien tranh. Ve nghe thuat chi đao chien tranh, nhieu phuong dien co the ket hop cung voi nhau. Chung đuoc ket hop mot cach đong thoi, nhu ket hop đau tranh vu trang voi đau tranh chinh tri. Chon lua đung đan cua nghe thuat quan su cung voi đuong loi quan su co tam quan trong lon lien quan truc tiep đen viec tien hanh chien tranh.
Cong tuoc Charles cua Ao đa nhin nhan nghe thuat chien tranh tren chien truong the hien qua chien thuat chien đau. Nhung cung theo cach hieu cua ong chien luoc la nghe thuat cua nguoi chi huy quyet đinh huong tien cua cac đon vi quan đoi. Gan giong voi quan điem nay, Trung tuong Jomini cua Phap nhin nhan nghe thuat chien tranh cu the hoa thanh chien thuat, va nhan đinh chien luoc la nghe thuat van đong quan chung tren chien truong.


= Nghe thuat tien hanh chien tranh =
Nghe thuat quan su đuoc đanh gia la cuc ky quan trong đoi voi chien tranh nhan dan. Do đo, nghe thuat tien hanh chien tranh o mot so nuoc thuong thay la chien tranh nhan dan. O Viet Nam, tu tuong cot loi khong thay đoi cua đuong loi tien hanh chien tranh chong Phap la: toan dan – toan dien – lau dai – tu luc canh sinh. Đieu nay đa phan anh cu the trong nghe thuat tien hanh chien tranh toan dan đanh giac, quan đoi lam nong cot; lay nho đanh lon nhung biet tap trung hop ly tuy luc...chien đau dua tren nen tang chinh tri va tinh than tuyet đoi. Ve viec chuan bi va to chuc, quan đoi Ai Cap trong thoi ky co đai đa đuoc đanh gia la trinh đo phat trien cao ve mat nghe thuat chien tranh: bo binh giap nang, cac đon vi mang bieu ngu khac nhau, hanh quan theo hang ngu, đoi hinh tuong tu nhu phalanx...
Nam 1893, nha su hoc Geisman, Platon Alexandrovich trong tac pham ve lich su nghe thuat quan su Mot khoa hoc ngan han ve lich su nghe thuat quan su thoi Trung Co va Hien đai cua ong, đa nhan đinh: "nghe thuat chien tranh voi tu cach la mot khoa hoc va nghe thuat chien tranh voi tu cach la mot van đe thuc tien phai đi đoi voi nhau". Gan mot the ky sau, Makhmut Akhmetovich Gareev cung co quan điem tuong tu ly giai nghe thuat quan su bao gom ly thuyet va thuc tien. Trong đo phan ly thuyet chinh la khoa hoc quan su, chung chua đung nhung đieu đuoc goi la "cac nguyen tac". Nhung ve thuc tien, nguoi chi huy phai xet tung truong hop cu the nhat đinh đe biet cach su dung va ap dung kinh nghiem thuc te tren chien truong.


= Cac tieu đe khac =

Nghe thuat quan su trong lich su đuoc phan chia thanh nghe thuat quan su phong kien, nghe thuat quan su tu san, nghe thuat quan su vo san...lien quan cac đac điem kinh te – xa hoi qua tung thoi ky. Napoleon Bonaparte la nguoi thuong đuoc đanh gia rat cao ve nghe thuat quan su tu san, kha nang cua ong la su ket hop cua kinh nghiem chien truong ca nhan va cac cai cach quan su cua Cach mang tu san Phap nam 1789.
Sau khi chien thang tran Đien Bien Phu 1954, Đang Cong san Viet Nam đa co đanh gia cao rang nghe thuat quan su cua ho ke thua va phat trien nghe thuat quan su cua dan toc Viet Nam qua hang ngan nam, va đa đat đen đinh cao trong thoi đai Ho Chi Minh. Sau khi chien thang My vao nam 1975, Đang Cong san Viet Nam đa tu đanh gia nghe thuat quan su vo san la vuot troi, đa đuoc "...chung minh tinh hon han cua no so voi khoa hoc va nghe thuat quan su tu san".


Nghien cuu Tu thap nien 1950, viec mo xe cau truc cua nghe thuat quan su đa đuoc mang ra thao luan. Trong đo bao gom: vai tro cua chien luoc trong nghe thuat quan su, phan biet su khac biet giua chien luoc va chien thuat, hau can la mot bo phan cau thanh moi cua nghe thuat quan su. Tinh chat cua chien luoc va nghe thuat quan su la khoa hoc hay la nghe thuat, hay la ca hai; chien luoc đuoc xem la tuong đuong hay đung tren nghe thuat quan su; cac noi dung nay cung đuoc thao luan.
Lich su nghe thuat quan su chua đung kien thuc lon ve lich su hinh thanh, phat trien cua luc luong vu trang, phuong phap tien hanh tac chien, viec hinh thuc to chuc, phuong phap huan luyen, giao duc quan đoi va nhung yeu to anh huong đen su phat trien đo. Đieu nay đuoc Nguyen soai Lien Xo la Pavel Alekseyevich Rotmistrov đanh gia "...co y nghia vo cung quan trong đoi voi su hieu biet đung đan va sau sac ve nghe thuat va trien vong quan su hien đai". Đang Cong san Viet Nam qua hai cuoc chien tranh chong Phap va chong My thuong xuyen tong ket kinh nghiem chien tranh qua cac giai đoan, đieu chinh chung cho phu hop trong đieu kien moi. Nghe thuat quan su do đo đuoc hoan chinh dan theo thoi gian.
Nghe thuat chien tranh la mot khai niem đuoc nhin nhan co tinh đac thu va ngay cang tro nen "cuc ky phuc tap" do su phat trien cua quan su voi su ra đoi ngay cang đa dang va manh me cua cac loai vu khi hien đai. Đieu nay đoi hoi su gia tang cua kien thuc va ky nang quan su. Nghe thuat quan su co vai tro anh huong đen quan chung the hien qua so luong binh linh va vu khi, the hien qua cac tac đong to lon cua tung loai vu khi, chung ngay cang tro nen tu đong hon va tieu thu so luong lon đan duoc. Ben canh anh huong cua nghe thuat quan su đoi voi cac pham vi phu thuoc no, nghe thuat quan su chiu anh huong ngay cang tang cua cac yeu to khong phai quan su. Chang han nhu kinh te, mot yeu to anh huong truc tiep đen suc manh tien hanh chien tranh.


Cach su dung khac Ngay nay, tai Truong Cao đang Chi huy va Tham muu Quan đoi Hoa Ky (U.S. Army Command and General Staff College (CGSC)) co chuong trinh đao tao va cap bang Thac si Nghe thuat Quan su chuyen nghiep (Master of Military Art).


Xem them Binh phap Ton Tu
Nghe thuat quan su (hoi hoa)
Nghe thuat chien dich


Ghi chu Tham khao = Sach tieng Viet =
Bo quoc phong. Trung tam tu đien bach khoa quan su (2004). Tu đien bach khoa quan su Viet Nam. Nha xuat ban Quan đoi nhan dan. OCLC 857356387.
Bui Phan Ky (1999). Phac thao hoc thuyet quan su Viet Nam. Nha xuat ban Quan đoi nhan dan. OCLC 43788509.
Carl von Clausewitz. Ban ve chien tranh. Nha xuat ban Tong Hop TP.HCM.
Đang cong san Viet Nam (2005). Van kien Đang toan tap, Tap 42. Nha xuat ban Chinh tri quoc gia. OCLC 952469406.
Hoang Minh Thao (2006). Thuong tuong, GS Hoang Minh Thao tac pham giai thuong Ho Chi Minh. Nha xuat ban Quan đoi nhan dan. OCLC 192109354.
Le Huy Hoa (2003). Bach khoa tri thuc quoc phong toan dan. Nha xuat ban Chinh tri quoc gia. OCLC 53063288.
Nguyen Vinh Thang (2013). Khoa hoc xa hoi va nhan van quan su Viet Nam. Nha xuat ban Quan đoi nhan dan.
Tran Thi Thu Huong (2006). Đang cong san Viet Nam, chang đuong qua hai the ky. Nha xuat ban Chinh tri quoc gia. OCLC 86172691.


= Tap chi tieng Viet =
Bo van hoa va thong tin (1987). "Nghien cuu Nghe thuat, So phat hanh 73-83". Bo van hoa va thong tin. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)
Bo van hoa va thong tin (2009). "Van hoa nghe thuat, So phat hanh 295-300". Bo van hoa va thong tin. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)
Đang cong san Viet Nam (1991). "Tap chi cong san: co quan ly luan va chinh tri cua Đang cong san Viet-Nam, Tap 37, So phat hanh 421-432". Đang cong san Viet Nam, Ban chap hanh Trung uong. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)
Đang cong san Viet Nam (1999). "Tap chi cong san: co quan ly luan va chinh tri cua Đang cong san Viet-Nam, So phat hanh 13-24". Đang cong san Viet Nam, Ban chap hanh Trung uong. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)
Tap chi Quan đoi nhan dan (1986). "Tap chi quan đoi nhan dan, So phat hanh 351-359". Tong cuc chinh tri. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)


= Sach tieng Nga =
Aleksandr Svechin (1924). Strategiia v trudakh voennykh klassikov: Lloid, Napoleon, Medem, Vilizen, Levalʹ, Verdi-diu-Vernua, fon-der-Golʹts, Fosh, Shliffen. Gos. voennoe izd-vo.
Алексей Исаев (2022). Мифы и правда о маршале Жукове. Litres (Литрес). ISBN 9785457047440.
Đai hoc Illinois tai Urbana-Champaign (1871). Voennaia biblioteka, Tap 1-2. Đai hoc Illinois tai Urbana-Champaign.
Евгений Прокофьев (1953). Борьба декабристов за передовое русское военное искусство. Изд-во Академии наук СССР.
Гейсман, Платон Александрович (1893). Краткий курс истории военного искусства в средние и новые века (Tap 1). Тип. С.Н. Худекова.
Georg Weber (1885). Всеобщая история: Том первый. Izdanije K.T. Soldatenkova.
Grigorii Prozritelev (1912). Военное прошлое наших калмык: 1812-1912 : ставропольскій калмыцкій полк и астраханскіе полки в Отечественную войну 1812 г. Издат. "Санан". ISBN 9785850480011.
M. Ustinov (1870). Voina 1870 goda: ocherki i materialy dlia istoricheskago opisaniia, Sach 1. V tip. Pochtovago Departamenta.
Павел Алексеевич Ротмистров (1963). История военного искусства, Tap 1. Voennoe izd-vo.
Petr Grigorʹevich Redkin (1891). Iz lektsii P.G. Riedkina po istorii filosofii prava v sviazi s istoriei filosofii voobshche, Tap 6. Tip. M.M. Stasiulevicha.
Russia. Voennoe ministerstvo (Bo Chien tranh Nga) (1906). Конспекты исторических очерков столетия военнаго министерства.
Sergei Ivanovich Gusev (1925). Гражданская война и Красная Армия: сборник военно-теоретических и военно-политических статей. Гос. изд-во.
Василий Федорович Новицкий (1911). Военная энциклопедія, Tap 6. T-vo I.D. Sytyna.
Voenno-nauchnoe obshchestvo (Hoi khoa hoc quan su Nga) (1922). Sbornik trudov Voenno-nauchnogo obshchestva pri voennoi akademii, Tap 3. Vysshii voennyi redaktsionnyi sovet.
Voennyi zarubezhnik. 1939.


= Tap chi tieng Nga =
Tap chi Tu đien bach khoa nho (1907). "Малый энциклопедическій словарь, Tap 1, So phat hanh 1". Брокгауз-Эфрон. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)


= Sach tieng Anh =
Association of the United States Army (1969). Army, Tap 19. Association of the United States Army.
Carl Van Dyke (1990). Russian Imperial Military Doctrine and Education, 1832-1914. Bloomsbury Academic. ISBN 9780313272493.
Harriet Fast Scott, William F. Scott (1981). The Armed Forces Of The Ussr. Avalon Publishing. ISBN 9780865310872.
Julian Lider (1985). British Military Thought After World War II. Gower. ISBN 9780566006388.
Makhmut Akhmetovich Gareev (1988). M.V. Frunze, Military Theorist. Pergamon-Brassey's. ISBN 9780080351834.
Nicolas Edouard Delabarre-Duparcq (1863). Elements of Military Art and History: Comprising the History and Tactics of the Separate Arms; the Combination of the Arms; and the Minor Operations of War. D. Van Nostrand.
Sunzi (1910). Sun Tzu on the Art of War: The Oldest Military Treatise in the World. Luzac & Company.
Sunzi (2002). The Art of War. Dover Publications. ISBN 9780486425573.


= Tap chi tieng Anh =
United States. Foreign Broadcast Information Service (1970). "Daily Report: Asia & Pacific, So phat hanh 24-37". The Service. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)


= Sach tieng Phap =
Sun Tzu, Carl Von Clausewitz, Nicolas Machiavel (2023). L'art de la guerre. BoD - Books on Demand. ISBN 9791041943371.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)


Đoc them Đang cong san Viet Nam (2011). Đai hoi đai bieu toan quoc lan thu XI Đang cong san Viet Nam: hinh anh, van kien, đieu le, cac bai tham luan, cac bai viet. Nha xuat ban Thoi đai. OCLC 754891480.