Tac ke hay tac ke tokay (Gekko gecko) la mot loai tac ke song tren cay, hoat đong vao luc binh minh va hoang hon trong chi Tac ke, cac loai tac ke thuc su. No co nguon goc tu Chau A va mot so quan đao Thai Binh Duong.


Phan bo va sinh canh Loai nay sinh song o đong bac An Đo, Bhutan, Nepal va Bangladesh, khap Đong Nam A, bao gom Viet Nam, Philippines, Malaysia, Indonesia, va phia tay New Guinea. Moi truong song ban đia cua no la rung nhiet đoi, noi no song tren cay va vach đa, va no cung thuong thich nghi voi moi truong song cua con nguoi o nong thon, đi khap tren tuong va tran nha vao ban đem tim kiem con trung đe an. Đay la loai du nhap o mot so khu vuc ngoai pham vi ban đia cua no. No đuoc thanh lap o Florida cua Hoa Ky, Martinique, cac đao Belize va co the la Hawaii. Đo thi hoa ngay cang tang đang lam giam pham vi cua no.
Hien van chua ro lieu loai nay co phai la loai ban đia nhung rat khong pho bien o Đai Loan hay khong, hay lieu cac bao cao hiem hoi ve cac ca the ke tu nhung nam 1920 co dua tren su chuyen đoi gen do con nguoi lap đi lap lai co the dan đen cac quan the đa đuoc thiet lap hay khong.


Đac điem the chat va hanh vi Tac ke tokay la mot loai tac ke lon, đat tong chieu dai (bao gom ca đuoi) len đen 30 cm. No co hinh tru nhung hoi det ve hinh dang co the. Đoi mat co con nguoi thang đung. Da mem khi cham vao va nhin chung co mau xam voi nhung đom đo, nhung con vat co the thay đoi mau da đe hoa vao moi truong. Loai nay la loai di hinh gioi tinh, con đuc co mau sac so hon va kich thuoc lon hon mot chut.
Tac ke tokay noi chung la hung hang, co tinh bao ve lanh tho va co cai can manh. Tac ke tokay an con trung, trai cay, tham thuc vat va đong vat co xuong song nho. No la mot tay leo treo khoe voi cac mieng đem chan co the nang đo toan bo trong luong cua co the tren be mat thang đung trong thoi gian dai. So voi cac loai tac ke khac, tac ke tokay co co the khoe manh, voi đuoi ban so sinh, đau lon va bo ham vam vo. Mac du pho bien trong buon ban thu cung, đo manh cua cai can cua tac ke tokay khien no khong phu hop voi nhung nguoi nuoi thieu kinh nghiem. Ngoai ra, đo manh cua cai can tuy thuoc vao kich thuoc cua tac ke; nhung con tac ke tokay lon hon (thuong la đuc) co kha nang can thung da, thuong dan đen chay mau ngay lap tuc.


= Tieng keu =
Tieng goi ban tinh cua con đuc, mot tieng keu lon, đuoc mo ta theo nhieu cach khac nhau nhu nghe giong nhu tac-ke ma tu đo co ca ten chung va ten khoa hoc (bat nguon tu cac ten tuong thanh trong tieng Ma Lai, Sundan, Tagalog, Thai, hay tieng Java), cung nhu ten ho Gekkonidae va thuat ngu chung la tac ke. Hau het thoi gian, tieng keu thuong đi truoc mot tieng "cach cach" nhanh, tuong tu nhu tieng keu cua tac ke nha mac du am vuc thap hon nhieu. Khi bi đe doa hoac bao đong, tac ke tokay thuong "sua" trong khi ha mieng o tu the phong thu.
Cach goi cua tac ke tokay cung la nguyen nhan cho mot cai ten long đuoc linh My đat cho no trong cuoc Chien tranh Viet Nam: than lan khon kiep.


Sinh san Tac ke tokay la loai đe trung. Con cai đe mot hoac hai qua trung va bao ve chung cho đen khi chung no. Trung cua chung co đuong kinh tu 5 mm đen 8 mm, trung moi đe ra co vo mem dinh đuoc tren be mat phang, sau 30 phut toi 1 gio vo trung se cung dan, trung se giu nguyen trang thai nhu vay tu 2 đen 3 thang hoac hon roi no thanh con. Con con co chieu dai co the tu 4 mm đen 10 mm, an cac loai sau gao, de nho, than lan nho,... đuoi chung trong đo tuoi nay rat de bi đut.


Bao ton Con tac ke tokay co y nghia van hoa o nhieu nuoc Đong A. Van hoa dan gian trong vung đa gan cho con tac ke suc manh sieu nhien. O Đong Nam A, no la bieu tuong cua su may man va kha nang sinh san. No đuoc cho la hau due cua rong.
Loai nay bi san trom đe lam thuoc o cac vung cua chau A. Tac ke tokay la mot thanh phan trong y hoc co truyen Trung Quoc đuoc goi la Ge Jie (蛤蚧). No đuoc cho la co tac dung nuoi duong than va phoi, nhung niem tin khong đuoc chung minh boi khoa hoc y te. Loai vat nay van đuoc san lung rao riet o Trung Quoc, Hong Kong, Đai Loan, Viet Nam, Malaysia, Singapore va cac khu vuc khac cua chau A co cong đong nguoi Hoa, đen muc nhung nguoi buon ban vo luong tam đa bat cac loai ky đa, bien dang va chinh hinh co the chung bang nhung bo phan nhan tao đe gia chung thanh cac con tac ke tokay khong lo.
Tac ke tokay đang nhanh chong tro thanh loai bi đe doa o Philippines do nan san ban bua bai. Thu thap, van chuyen va buon ban tac ke ma khong co giay phep co the bi phat tu len đen 12 nam va phat tien len toi 1.000.000 Php theo Đao luat Cong hoa 9147 cung voi cac luat quoc te hien hanh khac. Tuy nhien, hoat đong giao dich khong đuoc kiem soat do so luong lon nhung nguoi buon ban bat hop phap va cac bao cao ve cac giao dich sinh loi. Nguoi mua Trung Quoc va cac cong dan nuoc ngoai khac đuoc đon đai se tra hang nghin đo la cho cac mau vat lon, do gia tri thuoc cua chung hoac la do nhu cau trong thi truong buon ban đong vat hoang da trai phep.
Cuoc hop lan thu 18 cua Hoi nghi cac ben tham gia Cong uoc ve buon ban quoc te cac loai đong, thuc vat hoang da nguy cap (CITES) dien ra tai Geneva, lan đau tien tac ke đuoc đua vao Phu luc II, co nghia la cac loai thuoc Phu luc II khong nhat thiet bi đe doa tuyet chung, nhung trong đo viec buon ban phai đuoc kiem soat đe tranh viec su dung khong phu hop voi su ton tai cua chung.


Phan loai Hai phan loai hien đuoc cong nhan.

G. g. gecko (Linnaeus, 1758): A nhiet đoi tu đong bac An Đo đen đong Indonesia.
G. g. azhari Mertens, 1955: chi đuoc tim thay o Bangladesh.


Hinh anh Cong dung Khi đuoc su dung đung cach, tac ke mang đen rat nhieu cong dung nhu tang cuong suc khoe cho con nguoi va chua nhieu loai benh:
Tac ke co cong dung tang cuong sinh ly nam, ho tro nam gioi yeu sinh ly, lam tang kich thuoc va su cuong cu cua duong vat, tang ham muon
Giup boi bo khi huyet, giup tang luong hong huyet cau va huyet sac to
Giup ngan ngua va giam benh viem đuong tiet nieu
Ho tro chua tri benh hen suyen lau nam, benh phoi
Đieu tri cac trieu chung suy nhuoc than kinh, giam cang thang, lo au, giup tinh than sang khoai, tran đay nang luong
Tri chung đau lung, moi goi, bo gan cot, bo than....v.v..

Tuy nhien đe đam bao cac loi ich ma tac ke mang lai ban khong nhung phai su dung đung cach ma con phai biet cach phan biet that gia voi san pham ban san.


Chu thich Tham khao (tieng Anh)

Tac ke tai Encyclopedia of Life
Tac ke 174050 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Gekko gecko  tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
University Of Michigan detailed description
Ecology Asia description and pictures
Introduction into Belize
Specialized information regarding the captive care of Tokay geckos
(tieng Viet)

Tac ke tren SVRVN
Tac ke tai Tu đien bach khoa Viet Nam