Tran Sai Gon la tran đanh giua Quan đoi Quoc gia Viet Nam va quan Binh Xuyen, dien ra tu ngay 28 thang 4 va ket thuc ngay 24 thang 10 nam 1955. Chien su dien ra chu yeu o khu vuc noi o Sai Gon - Cho Lon tu ngay 28 thang 4 đen ngay 5 thang 5, sau đo gian đoan nhieu thang, đen ngay 21 thang 9 thi chinh phu to chuc truy quet tan quan Binh Xuyen tai Rung Sac.
Nguoi Phap đa duy tri chinh sach "chia đe tri" đoi voi Viet Nam trong thoi ky thuoc đia, dan đen su ton tai manh mun cua nhieu đoan the chinh tri, ton giao va cac luc luong vu trang khac nhau. That bai trong chien tranh Đong Duong trong viec chong lai Viet Minh, dan đen che đo thuoc đia sup đo nhung Phap van muon tiep tuc duy tri cac quyen loi con lai cua minh o mien Nam Viet Nam. Do đo, ho xui giuc va hau thuan cho cac luc luong chong đoi Ngo Đinh Diem. Cac luc luong chong Diem muon duy tri đac quyen đac loi ma Phap cap cho ho truoc đay, khong muon bi xoa bo boi cac chinh sach cua Diem. Tran đanh nay la cuoc chien giua Binh Xuyen va phe chinh phu, mot trong cac no luc bang quan su cua Ngo Đinh Diem trong viec thuc thi chinh sach tap trung, thong nhat cua ong.


Boi canh Truoc khi Hiep đinh Geneve, 1954 đuoc ky ket, Ngo Đinh Diem la chinh khach đuoc My hau thuan đe len nam quyen trong chinh phu Quoc gia Viet Nam. My đa sap xep ep Quoc truong Bao Đai phe truat Buu Loc đe đua Ngo Đinh Diem len chuc thu tuong. Ngay 16 thang 6 nam 1954, Diem nhan chuc. Tu khi Ngo Đinh Diem len lam thu tuong thi bat đong voi quoc truong la Bao Đai ngay cang sau sac. Nhieu đoan the chinh tri, ton giao, quan đoi va canh sat đeu chiu anh huong cua Phap va Bao Đai, Thu tuong Diem muon gat bo anh huong cua ho. Trong khi đo Bao Đai thuong bo nhiem nguoi than tin tham gia chinh quyen, đong thoi la nhung nguoi đoi lap voi Thu tuong Diem. Diem khong chap nhan Le Van Vien, Nguyen Van Hinh va Nguyen Van Xuan. Vao ngay 9 thang 10 nam 1954, ong lai đat van đe sap nhap tat ca luc luong vu trang cua tat ca giao phai o mien Nam vao Quan đoi. Trong cuoc cai to noi cac vao ngay 24 thang 9 nam 1955 ong chi cho moi mot so lanh đao Cao Đai va Hoa Hao.
Tuyen bo ngay 12 thang 3 nam 1955, Thu tuong Diem cung co muc tieu:

Thong nhat quan đoi, khong the co nhung luc luong rieng biet
Thong nhat hanh chinh, khong the co đia phuong tu tri
Thong nhat tai chinh, khong the cho thau nhung sac thue do moi vung tu đong đat ra


Xung đot Ngo Đinh Diem bat đau su dung bien phap đanh kinh te vao Binh Xuyen đe ngan chan nguon loi tai chinh cua ho va lam suy yeu luc luong than Bao Đai nay. Vao thang 1 nam 1955, ong cho đong song bac Kim Chung, song bac Đai The Gioi va nha chua Vuon Lai. Ong cam ket khoan tien ho tro đe Bay Vien chuyen sang lam an chan chinh. Đong thoi, tro cap ma Quan đoi Phap truoc kia van tra cho cac luc luong giao phai gio khong đuoc ngan sach cua chinh phu quoc gia chi tra.
Ngay 4 thang 3 nam 1955, Mat tran thong nhut toan luc quoc gia thanh lap, tap hop cac luc luong chong Diem. Ngay 21 ho ra mot ban kien nghi nhu mot toi hau thu bat buoc Thu tuong Diem cai to noi cac. Ngay 25, Diem moi cac đai dien mat tran đen Dinh Đoc Lap đe thao luan. Cuoc thao luan co mat Bay Vien, nhung ket qua be tac. Tuy vay đen ngay 27 thang 3, thieu tuong Trinh Minh The thuoc mat tran tu bo viec tham gia. Voi vien dan ong tham gia la đe hoa giai, ong chuyen sang ung ho Thu tuong Diem. Ke tu ngay 27, Diem lien tuc thay the nhieu chuc vu trong chinh phu, ben canh đo nhieu nguoi xin tu chuc đe phan đoi.
Tu thang 3 nam 1955, nhieu cuoc bieu tinh đa no ra o Sai Gon, Hue va cac tinh ly. Bao chi bat đau cong kich Bao Đai va bieu ngu "Bao Đai hai dan" đuoc treo len.


Cang thang Đem 29 sang 30 thang 3 nam 1955, quan Binh Xuyen no sung vao Bo Tong tham muu quan đoi quoc gia tai đuong Tran Hung Đao. Hanh đong nay bi chinh phu xem la khieu khich. Trong su kien nay, luc luong cong an xung phong cua Binh Xuyen bo tri tai nhieu nga tu đuong Tran Hung Đao, gan nha tho Cho Quan, đuong Kergaradec,... sau khi quang luu đan vao ben trong bot canh sat chinh phu va Bo Tong tham muu quan đoi quoc gia, ho no sung tran vao. Sau 1 gio giao tranh ho bi đanh bai. Dinh Đoc Lap, can cu cua Tieu đoan du so 5 va So quan y bi phao kich bang đan 81 ly. Vai khu vuc dien ra đo sung đen 5 gio sang thi cham dut. Quan Binh Xuyen co 5 nguoi chet, quan chinh phu chet 5, bi thuong 31.
Ke tu ngay hom sau, ca hai ben huy đong truyen thong cong kich lan nhau. Thu tuong Diem tuyen bo: "se trung tri nghiem khac nhung ke chu truong gay roi". Đai phat thanh cua Binh Xuyen lien tuc loan cac thong tin cong kich nang ne Ngo Đinh Diem. Ngay 26 thang 3, Binh Xuyen lenh 350 cong an xung phong cua ho tu Đa Lat ve Sai Gon, bao hieu cho cac cuoc tan cong lon. Ngay 2 thang 4, tren truyen thong, Thu tuong Diem đa kich nang ne Binh Xuyen goi ho la phan trac, nhung can trong khong cong kich Cao Đai, Hoa Hao đe de be xu ly rieng Binh Xuyen sau nay ma khong va cham voi giao phai khac. Ngay 6 thang 4, phe Binh Xuyen đien tin cho Bao Đai o Phap cau vien can thiep. Ngay sau đo, phe Thu tuong Diem cung lien lac voi Bao Đai, yeu cau Bao Đai "cham dut tinh trang phan liet".
Ngay 12 thang 4 nam 1955, Binh Xuyen lam le thuong co Mat tran thong nhat toan luc quoc gia, quyet tam chong chinh phu. Ngay 19 thang 4, ho xa sung tai Bo Tong tham muu o Cho Quan, va phao kich vao Van phong Tong thanh tra quan luc. Ngay 20 thang 4, ho va quan chinh phu giao tranh tai phia truoc truong hoc Ton Tho Tuong. Quan nhan chinh phu bi bat coc 30 nguoi trong đo co 5 si quan, đuoc ghi nhan la mat tich. Ngay 20 thang 4, nha rieng đai ta Mai Huu Xuan cung bi mot nhom Binh Xuyen tan cong.
Ngay 26 thang 4 nam 1955, Lai Van Sang mot nguoi than tin cua Bao Đai bi Thu tuong Diem cho thoi chuc giam đoc canh sat va cong an quoc gia, thay vao la Nguyen Ngoc Le, dan đen ong bat man. Ong đa huy đong cong an xung phong cua Binh Xuyen tan cong va chiem đon canh sat trung uong Catinat. Phe Binh Xuyen rao riet chuan bi chien su lon.


Chien su = Tran đanh đo thanh =
Tran đanh dien ra vao ngay 28 thang 4. Cuoc no sung đau tien xay ra luc 13 gio. Theo chinh phu thi do quan Binh Xuyen ban truoc va ban vo co vao mot nhom binh si quoc gia khien mot binh si thiet mang tai cho.
Sau đo dien ra cuoc giao tranh giua luc luong linh du quoc gia va quan Binh Xuyen tai khu nha cua truong Petrus Ky va Can su cong chanh. Đem 28, mot so đan coi 81 ly ban vao khuon vien Dinh Đoc Lap nhung khong gay thiet hai.
Sang ngay 29, linh du to chuc tan cong nhung quan Binh Xuyen đa rut lui khoi đay. Quan chinh phu cho bao vay cac bot o Đa Kao va Catinat. Luc luong cong an xung phong cua Binh Xuyen đa rut lui, mot phan luc luong đau hang.


= Tran đanh khu vuc cau Chu Y =
Tran đanh tai cau Chu Y dien ra tu ngay 30 thang 4 đen 3 thang 5. Lien đoan du đuoc bo tri doc Kinh Đoi đoi dien Chanh Hung. Thieu tuong Trinh Minh The đua Trung đoan 60 tu Tay Ninh ve đong quan o Khanh Hoi. Quan chinh phu huy đong them luc luong tu cac đon vi o Sai Gon- Cho Lon va My Tho tham chien, lan nay quan chinh phu đanh truoc. Ho ban phao binh vao quan Binh Xuyen. Mot trung ta Binh Xuyen la Tu Đen thay hoa luc ap đao nen đa chuan bi gom vu khi đe rut lui ve Rung Sac. Giao tranh dien ra tren tuyen tu cau Tan Thuan ve cau Chu Y. Ngay đem 30 thang 4, mot đai uy Binh Xuyen la Tran Huy Quang cung mot nhom binh si đau hang quan chinh phu.
Ngay 1 thang 5, quan chinh phu tan cong manh theo hai huong, đanh thang qua cau Chu Y, va đanh tu huong tay nam chiem Chanh Hung. Quan Binh Xuyen chong cu yeu ot. Ho bat đau rut lui ve Rung Sac tren 52 phuong tien đuong thuy, bao gom 30 ghe chai. Ho theo muong Chuoi ra song Xoai Rap đen cu lao An Thoi, roi rut ve Rung Sac.
Ngay 5 thang 5, chien su that su cham dut trong noi o. Cho đen ngay 10 thang 5, co 650 quan Binh Xuyen ra hang. Chinh phu Quoc gia cong bo thiet hai dan thuong, gom 88 nguoi chet, 592 nguoi bi thuong, 7.826 can nha bi pha huy hoac hu hong. Chien su o noi o đa khien Binh Xuyen mat hon mot nua luc luong trong so 3.500 binh linh va cong an xung phong. Chinh phu quoc gia con thu 46 xe quan su, 1 đai bac khong giut, 7 đai lien, 54 trung lien, 230 tieu lien, 430 sung truong, 54 sung luc, 40 cac bin, 8 bich kich phao,...


= Chien dich Hoang Dieu =

Mai đen thang 9, Quan đoi Quoc gia Viet Nam to chuc Chien dich Hoang Dieu, trien khai đen ngoai o Sai Gon, tan cong chien khu Rung Sac cua Binh Xuyen, lam tan ra luc luong cuoi cung 1.500 nguoi. Bay Vien va mot so chi huy cua ong đa chay ra nuoc ngoai. Chien dich Hoang Dieu trien khai vao thang 9 đa khien Binh Xuyen tan ra, Bay Vien cung cac chi huy duoi quyen ong la Lai Huu Tai, Lai Van Sang tron thoat. Nhung con ong la Le Paul va Tu Hieu bi bat. Sau chien thang nay đai ta Duong Van Minh thang cap len thieu tuong. Ngay 6 thang 11 nam 1955, đoan quan chinh phu chien thang quay ve Sai Gon.


Hau qua chinh tri Chien su bung no vao ngay 28 thang 4 khien tinh hinh chinh tri mien Nam cang thang. Ngay 29, Ngo Đinh Diem nhan đuoc hai buc đien van cua Bao Đai tu Cannes gui ve. Buc đien van thu nhat yeu cau Thu tuong Diem va Thieu tuong Le Van Ty sang Phap ngay lap tuc, đe nghi ban chinh su. Buc đien van thu hai, Quoc truong Bao Đai bo nhiem Thieu tuong Nguyen Van Vy thay Le Van Ty giu chuc tong tu lenh quan đoi. Cac buc đien khien Binh Xuyen vui mung. Thu tuong Diem trieu tap phien hop bat thuong, nhieu lanh đao giao phai va tuong Trinh Minh The đa ky ten vao van ban phan đoi yeu sach cua buc đien thu hai.
Ngay 30 thang 4 nam 1955, trong khi Quan đoi Quoc gia đang đanh nhau voi quan Binh Xuyen, mot Đai hoi cac luc luong quoc gia đuoc to chuc voi 200 nguoi tham gia tai phong Khanh tiet Sai Gon. Ho lap kien nghi truat phe Bao Đai. Đong thoi lap ban thuong vu, Nguyen Bao Toan tro thanh chu tich, đai ta Ho Han Son lam pho chu tich, ong Nhi Lang lam tong thu ky.
Ngay 14 thang 10 nam 1955, mot uy ban gom cac đai dien cua 15 đoan the mo cuoc trung cau dan y phe truat quoc truong suy ton thu tuong. Ngay 18, Bao Đai đoi pho bang viec lenh cham dut nhiem vu Thu tuong Diem. Ngay 23 thang 10, cuoc bo phieu trung cau dan y bat đau. Đen ngay 26, ket qua 5.721.735 phieu thuan truat phe Bao Đai va cong nhan Thu tuong Ngo Đinh Diem len chuc vi Quoc truong, 44.155 phieu khong hop le, 131.395 nguoi khong bo phieu, 63.017 phieu khong chiu truat phe.
Ngay 26 thang 10 nam 1955, Bao Đai bi phe truat, Ngo Đinh Diem tro thanh quoc truong voi so phieu ung ho đuoc cong bo la 98%. Ong đoi ten Quoc gia Viet Nam thanh Viet Nam Cong hoa, va Quan đoi Quoc gia Viet Nam đuoc đoi ten thanh Quan đoi Viet Nam Cong hoa. Ong bat đau tap trung quyen luc vao tay minh. Diem bat đau chien dich loai tru cac đoan the đoc lap va tao ra mot to chuc goi la Phong trao Cach mang Quoc gia. Ngay 4 thang 3 nam 1956, to chuc bau cu Quoc hoi Lap hien, cac thao luan soan thao hien phap tien hanh. Ngay 26 thang 10 nam 1956, Tong thong Ngo Đinh Diem ban hanh Hien phap Viet Nam Cong hoa.


Ghi chu Chu thich = Thu muc =
Bao cao chinh phu VNCH (1956). Tong-ket thanh-tich đe nhi chu nien cua chanh-phu Viet-Nam Cong-Hoa, 7/7/1955-7/7/1956. OCLC 1085934696.
Cuc van thu va luu tru nha nuoc (2011). Tap chi van thu luu tru Viet Nam. Cuc van thu va luu tru nha nuoc.
Le Van An (1963). To-chuc hanh-chanh Viet-Nam. Hoc-Vien Quoc-Gia Hanh-Chanh. OCLC 19662703.
Nguyen Phuc Luan (2005). Ngoai giao Viet Nam trong cuoc đung đau lich su. Nha xuat ban Cong an nhan dan. OCLC 61895217.
Pham Van Son (1968). Quan luc Viet-Nam: Quan luc Viet Nam Cong Hoa trong giai đoan hinh thanh, 1946-1955. Trung-tam An-loat An-pham Van Son.
Thich Nhat Tu va Nguyen Kha (2013). Phap nan Phat giao 1963: Nguyen nhan, ban chat va tien trinh. Tu sach Đao Phat Ngay Nay.