Cong hoa Dan chu Congo (tieng Phap: Republique Democratique du Congo) la mot quoc gia o Trung Chau Phi. Cong hoa Dan chu Congo con đuoc goi la  Congo-Leopoldville, hay Congo-Kinshasa vi thu đo la Kinshasa, hay Zaire.
Đay la quoc gia co dien tich lon thu hai o chau Phi. Mac du nam o tieu vung Trung Phi theo cach xac đinh cua Lien Hop Quoc, song quoc gia nay hay đuoc xem thuoc vung Nam chau Phi vi la mot thanh vien cua Cong đong Phat trien Nam Phi (SADC). Quoc gia nay co bien gioi voi Cong hoa Trung Phi va Nam Sudan o phia Bac, Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania o phia Đong, Zambia va Angola o phia Nam, va Cong hoa Congo o phia Tay. Quoc gia co đuong bo bien dai chi 40 km o Muanola, trong đo co toi khoang 9 km la cua song Congo đo vao vinh Guinea o Đai Tay Duong. Cai ten Congo (nghia đen: Nguoi đi san) đuoc đat theo ten sac toc Kongo song o luu vuc song Congo.
Von la mot thuoc đia cua Bi (Congo thuoc Bi), quoc gia nay gianh đuoc đoc lap vao nam 1960, mang ten "Cong hoa Congo" cho đen ngay 01 thang 10 nam 1971 thi đuoc tong thong Mobutu đoi ten thanh Zaire, phat am tu Bo Đao Nha cua chu Nzere hay Nzadi cua Kikogo, đuoc dich la "Dong song nuot chung tat ca cac dong song". Sau cuoc chien Congo lan thu nhat lat đo Mobutu vao nam 1997, đat nuoc nay lai đuoc đoi ten la Cong hoa Dan chu Congo. Tu nam 1998 đen nam 2003, đat nuoc đa chiu nhieu đau kho tu su tan pha cua cuoc chien Congo lan thu hai (đoi khi đuoc goi la Chien tranh the gioi o chau Phi).


Đia ly Cong hoa Dan chu Congo nam o Trung Phi, đuong xich đao đi ngang qua, nam chech ve phia tren. Cong hoa dan chu Congo co dien tich lon hang thu ba o chau Phi, sau Sudan va Algerie, Bac giap Cong hoa Trung Phi va Sudan; Tay Nam giap Angola va Nam giap Zambia; Đong giap Uganda, Rwanda, Burundi va Tanzania; Tay giap Đai Tay Duong va Cong hoa Congo                                                                                                                     Quoc gia nay chi co mot hanh lang hep thong ra Đai Tay Duong. Lanh tho ca nuoc trai rong tren vung chau đuoc bao phu boi rung ram xich đao am va nong, tuong ung voi khoang 2/3 dien tich vung luu vuc song Congo. O phia Đong, Cong hoa Dan chu Congo tua lung vao nhung vung đat cao cua Đong Phi, tiep đo la day lung hep dai co cac ho Albert (Mobutu), Edward, Kivu, Tanganyika đat moc cho bien gioi chung voi cac nuoc o phia Đong. Cu dan tap trung o cac vung cao thuoc ria phia Đong co khi hau trong lanh, nhat la o mot phan ba lanh tho phia Nam, tai đo rung thua va cac đong co xen nhau (Kinshasa va Kangtaga). Nhin chung, nhan dan Congo gom chung 60 toc nguoi gia tang manh o cac thanh pho (44,3% so dan).
Cac song chinh co Song Congo (4.700 km, luu luong lon nhat chau Phi), song Lualaba (1.770 km), song Lomami (1.500 km), song Aruwimba, song Uele, song Tahuapa, song Lukenie, song Kasai.


Lich su Vung lanh tho thuoc Cong hoa Dan chu Congo la noi đinh cu cua hai nhom sac toc Bantu va Pygmy, bi phan chia thanh nhung đia hat tu truong va cac vuong quoc. Lich su vung nay đuoc đanh dau boi su ra đoi cua ba vuong quoc lon. Vuong quoc Kongo đuoc thanh lap tren phan lanh tho phia Bac Angola hien nay, ben vung cua song Congo tu the ky XIV. Vuong quoc cua nguoi Luba (hoac Baluba) đuoc thanh lap tu the ky XVI trong vung cao nguyen Katanga. Vuong quoc Lunda gom mot phan cua vung Kasai, đuoc thanh lap vao the ky XVII. Cac vuong quoc nay xau xe nhau boi cac cuoc tranh chap trong vung va bi tan pha do che đo buon ban no le.


= Nha nuoc Congo tu do (1870 – 1908) =

Sau cac cuoc tham hiem cua Henry Stanley tien sau vao lanh tho ben trong bang đuong song Congo (1874-1884), Nha nuoc Tu do Congo đuoc thanh lap (Hoi nghi Berlin, 1885) va thuoc quyen so huu ca nhan cua vua Bi, Leopold II, ong ta đa thau tom mot gia tai khong lo tu nga voi va cao su do boc lot suc lao đong cua no le. Khoang 10 trieu nguoi đa chet do lao đong cuong buc, đoi khat va bi giet chet trong suot thoi ki cai tri thuoc đia cua Leopold.


= Su quan ly cua Bi (1908 – 1960) =

Tu nam 1908, Congo tro thanh thuoc đia cua Bi. Bi đa xay dung va phat trien mang luoi đuong bo va đuong sat tai thuoc đia nay đe chuyen cho cac san pham khai thac tu ham mo va cac đon đien ve chinh quoc. Cu dan thanh thi va cong nhan phat trien manh lam xuat hien cac phong trao dan toc chu nghia.


= Chinh tri khung hoang (1960 – 1965) =
Nam 1960, Congo gianh đuoc đoc lap. Vung Katanga, duoi su lanh đao cua Moise Tschombe, tuyen bo li khai. Đong thoi, chinh quyen trung uong lai chia thanh nhung nguoi ung ho the che lien bang cua Tong thong Kasanubu va nhung nguoi ung ho che đo hop nhat cua Thu tuong Lumumba. Nam 1961, Thu tuong Lumumba bi am sat, noi chien van tiep tuc keo dai. Lien Hop Quoc goi quan đoi đen can thiep (1961-1963) va luc luong linh du cua Bi đuoc phai đen đe tieu diet quan phien loan ung ho Thu tuong Lumumba (1964).
Nam 1965, Tuong Mobutu len nam quyen sau cuoc đao chinh, mo ra mot thoi ki tuong đoi on đinh. Cong hoa Congo, con goi Congo-Kinshasa đuoc đoi ten thanh Zaire nam 1971.


= Thoi ky Zaire (1971 – 1997) =

Nam 1977, Tong thong Mobutu keu goi su giup đo cua Phap khi phai đoi mat voi nhung nguy co đoi li khai ngay cang phat trien manh.
Tu nam 1990, lan song phan đoi ngay cang tang cao buoc Tong thong Mobutu phai nhuong bo. Nam 1994, khoang mot trieu nguoi Hutu va Rwanda sang ti nan o mien đong Congo, lam cho cuoc khung hoang chinh tri them tram trong. Nam 1997, cuoc đau tranh chong lai su kiem soat cua quyen luc trung uong đa dan den viec ra đi cua Tong thong Mobutu.


= Xung đot va su chuyen tiep (1996 – nay) =
Laurent-Desire Kabila len cam quyen va tuyen bo đoi ten nuoc thanh Cong hoa Dan chu Congo. Nam 1998, cac luc luong lien minh cu cua Tong thong L. D. Kabila nho su ung ho cua Rwanda va Uganda, đa noi day chong lai chinh quyen trung uong, đay đat nuoc vao cuoc chien tranh moi. Thang 1 nam 2001. Tong thong Kabila bi am sat va con trai la Joseph Kabila lanh đao đat nuoc.
Tong thong Kevin tien hanh cac cuoc đam phan nham - cham dut cuoc noi chien. Thang 4 nam 2002, chinh phu đong y mot thoa thuan chia se quyen luc voi quan noi day do Uganda hau thuan. Thang 7 nam 2002, Tong thong Cong hoa Dan chu Congo va Tong thong Rwanda cung ky hiep uoc: Rwanda hua rut 35.000 quan khoi bien gioi phia Đong Cong hoa Dan chu Congo, con Cong hoa Dan chu Congo se giai tru vu khi cua hang ngan dan quan Hutu đang đong tren lanh tho Cong hoa Dan chu Congo va đe doa đen an ninh Rwanda - nhieu nguoi trong so ho đa ung ho hoac tham gia cuoc diet chung nguoi Tutsi Rwanda nam 1994. Thang 9 nam 2002, Uganda va Cong hoa Dan chu Congo ky hiep đinh hoa binh.
Mot Chinh phu chuyen tiep đa ra đoi vao thang 7 nam 2003, đung đau la Tong thong Joseph Kabila va 4 pho Tong thong la cac đai dien cua Chinh phu truoc đay, luc luong noi day va phe đoi lap. Chinh phu chuyen tiep đa to chuc thanh cong cuoc trung cau dan y ve Hien phap thang 12 nam 2005. Trong cuoc bau cu Tong thong vao thang 8 nam 2006, ong Kabila đa tai đac cu va tiep tuc đieu hanh đat nuoc. Theo hien phap nuoc nay, Thu tuong do Tong thong chi đinh. Cuoc bau cu tiep theo se đuoc du kien to chuc vao thang 11 nam 2011.
Tu thang 3 nam 2012, nhom phien quan noi loan, đuoc goi la M23, đa noi day buoc 470.000 nguoi o Bac Kivu, tinh giau khoang san o mien Đong Cong hoa Dan chu Congo va nam sat bien gioi chung voi Uganda va Rwanda, phai đi lanh nan. Đau thang bay vua qua, M23 tuyen bo đa gianh quyen kiem soat nhieu thi tran, trong đo co vi tri chien luoc Rutshuru tai tinh Bac Kivu.
M23, nhom noi loan nguyen la quan đoi nguoi Tutsi sap nhap vao quan đoi Cong hoa dan chu Congo tu nam 2009 nhung đau nam nay đa đao ngu voi ly do bat đong ve luong bong va cac đieu kien sinh hoat. Nhom noi loan cung đa đat ra cac đieu kien voi Chinh phu Cong hoa Dan chu Congo nhu nguoi ti nan Congo o Rwanda đuoc hoi huong, thuc đay dan chu cung nhu xac nhan vi tri cap bac ma cac thanh vien M23 tung giu trong quan đoi Cong hoa Dan chu Congo.
Lien Hop Quoc đa gui quan đen đe ho tro luc luong chinh phu tran ap phe noi loan. Cho đen thang 8 nam 2012, tinh hinh an ninh tai CHDC Congo tai mot so vung van chua on đinh.


Hanh chinh = Cac tinh =

Quoc gia nay đuoc chia thanh 10 tinh va 01 thanh pho cap tinh. Đen luot cac tinh lai chia thanh cac huyen va huyen chia thanh cac vung lanh tho.


= Khi hau =
Khi hau nhiet đoi nong va am o cac khu vuc trung hai ben bo song thuoc vung xich đao; mat va kho hon o cac vung cao nguyen phia Nam; mat va am hon cac vung cao nguyen phia Đong. Vung phia Bac xich đao: mua mua tu thang 4 đen thang 10, mua kho tu thang 11 đen thang 2; vung phia Nam xich đao: mua mua tu thang 10 đen thang 4, mua kho tu thang 4 đen thang 10.


= Moi truong =
Tinh trang o nhiem nguon nuoc; nan pha rung; đat bi xoi mon; nan san bat trai phep va nguy co thu rung bi tuyet chung.


Chinh tri Ngay 30 thang 7 nam 2006, Cong hoa Dan chu Congo bau cu Tong thong va Quoc hoi theo che đo đa đang. Đay la cuoc tong tuyen cu đa Đang đau tien trong hon 40 nam qua tai Cong hoa Dan chu Congo, duoi su giam sat cua 1.500 quan sat vien nuoc ngoai; hon 17.000 binh linh thuoc luc luong gin giu hoa binh cua Lien Hop Quoc va 1.000 binh si thuoc Lien minh chau Au bao đam an ninh cho cuoc bau cu. Sau vong 2, ong Joseph Kabia đa gianh thang loi voi 58,05% so phieu.
Chinh quyen cua Tong thong J. Kabila co nhieu no luc nham on đinh tinh hinh, khac phuc hau qua nang ne do noi chien đe lai va thuc hien hoa giai, hoa hop dan toc; song van con cac cuoc đung đo phe phai - sac toc, nhat la o khu vuc phia Đong co su dinh liu cua Rwanda va Uganda.
Thang 1 nam 2008, tai Goma, thu phu tinh Bac Kivu (North Kivu), Chinh phu Cong hoa Dan chu Congo va luc luong noi day thuoc Phong trao Mai Mai va tuong đao ngu Laurent Nkunda đa ky Hiep đinh nham cham dut noi chien keo dai o mien Đong nuoc nay.


Kinh te Cong hoa Dan chu Congo (CHDC) Congo nam trong so nhung nuoc ngheo nhat the gioi, voi GDP thap đung hang thu hai. CHDC Congo đuoc nhieu nuoc giau co chu y toi boi nguon tai nguyen phong phu cua quoc gia nay; cac mo nguyen lieu khoang tho chua đuoc khai thac cua quoc gia nay co tri gia hon 24 ty đo la.
Tuy nhien, nen kinh te cua CHDC Congo đa bi suy thoai tu giua nhung nam 80 cua the ky XX. Vao thoi điem đoc lap nam 1960, CHDC Congo la mot nuoc cong nghiep hoa thu 2 o chau Phi sau Nam Phi, dua chu yeu vao nganh cong nghiep khai thac mo va nen nong nghiep tuong đoi co hieu qua. Hai cuoc chien trong thoi gian sau đo, bat đau tu nam 1996, đa lam san xuat va nguon thu ngan sach giam sut nghiem trong, trong khi đo no nuoc ngoai lai tang. Cuoc chien con cuop đi sinh mang cua 3,5 trieu nguoi do bao luc, nan đoi va benh tat. Nhung nha kinh doanh cat giam cac hoat đong đau tu do lo ngai cac cuoc xung đot, thieu co so ha tang, va moi truong kinh doanh kho khan. Tinh hinh đa đuoc cai thien vao cuoi nam 2002 khi ma luc luong chiem đong bat đau rut quan khoi Congo. Chinh phu chuyen tiep đa noi lai quan he voi cac thiet che tai chinh va cac nha tai tro quoc te. Tong thong Kabila bat đau tien hanh cai cach. Nhieu cac du an đuoc tien hanh thuc đay tang truong GDP. Kinh te CHDC Congo bat đau tang truong on đinh trong giai đoan 2003 – 2005 bat chap nhung kho khan do khuon kho phap ly chua ro rang, nan tham nhung, va cac chinh sach mo cua chua thong thoang. Suy thoai kinh te toan cau đa khien cho toc đo tang truong cua nuoc nay nam 2009 giam 1 nua so voi nam 2008, tuy nhien chi so nay đa hoi phuc va tang truong 6% nam 2010.
Nam 2010, tong san pham quoc noi cua CHDC Congo tang truong 6%, đat 12,6 ty USD. Va GDP binh quan đau nguoi cua nuoc nay la 176 USD/nguoi/nam. Mac du đa co nhieu tien bo trong on đinh nen kinh te, nhung ty le lam phat cua nuoc nay la kha cao, khoang 26,2%.


= Nong nghiep =
Congo la mot nuoc nong nghiep. Phan đong dan cu song bang nghe nong. Hang nam, nong nghiep đong gop khoang 37,4% GDP cho đat nuoc nay. Cac loai nong san chinh cua Congo la: ca phe, đuong, dau co, che, mien, chuoi, ngo, hoa qua va cac san pham go, cao su…


= Cong nghiep =
CHDC Congo la nuoc co nguon du tru ve tai nguyen va khoang san vo cung phong phu. Cong nghiep cua Congo chu yeu la khai khoang, la nha san xuat cobalt lon nhat the gioi. Congo co 70% tru luong coltan cua the gioi, va hon 30% kim cuong. chu yeu la dang kim cuong nho, cong nghiep. Nam 2002, thiec đa đuoc phat hien o phia đong cua quoc gia nay nhung cho đen nay viec khai thac chi o quy mo nho. Buon lau lien quan đen khoang san, coltan va cassiterit nhu đa đo them dau vao lua cho cac cuoc chien tranh o mien đong Congo. Katanga Mining Limited, mot cong ty cua Thuy Si, so huu nha may luyen kim Luilu, co cong suat 175.000 tan đong va 8.000 tan cobalt moi nam, la nha san tinh che cobalt lon nhat the gioi. Sau mot chuong trinh phuc hoi lon, cong ty nay đa khoi đong lai vao thang 12 nam 2007 va san xuat cobalt vao thang 5 nam 2008. CHDC Congo cung so huu 50% dien tich rung o chau Phi va he thong song suoi cung cap nhieu thuan loi cho khai thac thuy đien, theo bao cao cua UN ve y nghia chien luoc va vai tro tiem nang cua quoc gia nay thi đay đuoc xem la mot đong luc kinh te o Trung Phi. Ngoai ra con co cac nganh cong nghiep phuc vu tieu dung (det may, giay dep, san xuat đo an va đo uong), sua chua tau.. Hang nam, cong nghiep đong gop vao khoang 11% GDP cua nuoc nay.


= Dich vu =
Dich vu hang nam đong gop khoang 1/3 GDP cho đat nuoc. Tuy nhien nganh dich vu du lich chiu anh huong nang ne boi cac cuoc noi chien lien mien truoc đay va đai dich COVID-19.


= Ngoai thuong =
Ve ngoai thuong, nam 2009, CHDC Congo xuat khau 3,8 ty USD hang hoa cac loai. Trong đo cac mat hang xuat khau chu chot la kim cuong, đong, ca phe, dau tho va coban. Cac ban hang xuat khau chinh cua nuoc nay la: Bi, Phan Lan, My, Trung Quoc.
Kim ngach nhap khau nam 2009 cua Congo đat 3,8 ty USD. Cac mat hang ma Congo thuong nhap khau la luong thuc, xang dau va cac thiet bi van tai. Cac đoi tac nhap khau hang tu CHDC Congo la Nam Phi, Bi, Phap, Zambia, Kenya, My, Đuc.


Nhan khau = Dan so =
60.085.000 nguoi (uoc tinh 2005)


= Mat đo dan so =
Xap xi 19 nguoi/km2.


= Sac toc =
Trong so cac nhom dan toc Phi, dan toc Bantu chiem đa so; co 4 bo lac lon nhat la Mongo, Luba, Kongo (tat ca thuoc dan toc Bantu), va Mangbetu-Azande (Hamities), chiem khoang 45% tong so dan.


= Ngon ngu =
Tieng Phap; tieng Lingala (mot ngon ngu thuong mai Phap), tieng Kingwana (tieng Kiswahili hay Swahili), tieng Kikongo, tieng Tshiluba cung đuoc su dung.


= Ton giao =

Thien Chua giao 50%, Tin lanh 20%, Giao hoi Kimbanguist 10% mot nhanh Tin lanh đuoc sang lap tai Conggo, Hoi giao 10%, ton giao khac (bao gom giao phai đong bo va tin nguong ban đia) 10%. Cong hoa Dan chu Congo cung la quoc gia co so dan theo đao Cong giao lon nhat chau Phi voi hon 28 trieu tin huu.


Giao duc He thong giao duc Congo chua phat trien, co so vat chat ngheo nan va rat thieu can bo, ty le hoc sinh đen truong thap. Nam 2001, ti le nguoi biet chu đuoc uoc tinh la 67,2% (80,9% o nam va 54,1% o nu).
He thong giao duc cua CHDC Congo đuoc quan ly boi 3 bo thuoc chinh phu: Ministere de l'Enseignement Primaire, Secondaire et Professionnel(Bo tieu hoc, trung hoc va chuyen nghiep), Ministere de l'Enseignement Superieur et Universitaire (Bo Đai hoc va sau đai hoc) va Ministere des Affaires Sociales (Bo Xa hoi). He thong giao duc cua CHDC Congo giong cua Bi. Nam 2002, co hon 19.000 truong tieu hoc voi 160.000 hoc sinh; va 8.000 truong trung hoc voi 110.000 hoc sinh. Giao duc tieu hoc la mien phi va bat buoc (đieu 43 cua Hien phap Congo 2005).
Ti le nhap hoc tho đuoc tinh dua tren so hoc sinh đang ky chinh thuc o cac truong tieu hoc va sau đo khong can thiet phan anh qua so hoc sinh thuc te theo hoc. Nam 2000, 65% tre o đo tuoi 10-14 đa đi hoc. Do anh huong cua cuoc noi chien 6 nam, hon 5,2 trieu tre em o quoc gia nay phai that hoc.


Giao thong Giao thong đuong bo o CHDC Congo rat kho khan do nhieu yeu to đia hinh va khi hau can tro, va khoang cach đi lai giua nhung khu vuc tren đat nuoc nay rat lon. Hon nua, quan ly kinh te yeu kem keo dai va xung đot noi bo đa anh huong nghiem trong đen đau tu trong nhieu nam qua. Ngoai ra, đat nuoc nay co hang ngan km đuong thuy, va van tai đuong thuy truyen thong co the di chuyen trong khoang 2/3 chieu dai đat nuoc nay.
Tat ca cac nha van tai đuong khong đuoc CHDC Congo cap phep đeu bi cam khai thac o cac san bay cua Lien minh chau Au do khong đu tieu chuan an toan.


Sinh vat Rung nhiet đoi o CHDC Congo co đo đa dang sinh hoc rat cao, so huu nhieu loai đac huu va quy hiem nhu tinh tinh thong thuong va tinh tinh lun, voi rung, khi đot nui, huou đui van va te giac trang. Nam trong so cac vuon quoc gia cua đat nuoc nay đuoc xep vao danh sach cac di san the gioi gom: Garumba, Kahuzi-Biega, Salonga va vuon quoc gia Virunga, va Khu du tru đong vat hoang da Okapi. Cuoc noi chien va cac đieu kien kinh te yeu kem đa đe doa su đa dang sinh hoc o đay. Tat ca cac vuon quoc gia đuoc liet ke o tren đeu trong dien Di san bi đe doa.


Xem them Zaire


Tham khao Lien ket ngoai CIA World Factbook - Democratic Republic of the Congo Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2000 tai Wayback Machine
 Huong dan du lich Cong hoa Dan chu Congo tu Wikivoyage
 Wikimedia Atlas cua the Democratic Republic of the Congo (tieng Anh)
 Du lieu đia ly lien quan đen Cong hoa Dan chu Congo tai OpenStreetMap