Chua hay tu vien la mot cong trinh kien truc phuc vu muc đich tin nguong. Chua đuoc xay dung pho bien o cac nuoc Nam A, Đong A va Đong Nam A, va no thuong la noi tho Phat. Tai nhieu noi, chua co nhieu điem giong voi chua thap cua An Đo, von la noi cat giu Xa-li va chon cat cac vi đai su, thuong co nhieu thap bao xung quanh. Chua la noi tieu bieu cho Chan nhu, đuoc nhan cach hoa bang hinh tuong mot đuc Phat đuoc tho ngay giua chua. Nhieu chua đuoc thiet ke nhu mot Man-đa-la, gom mot truc o giua voi cac vi Phat o bon phuong. Cung co nhieu chua co nhieu tang, đai dien cho Ba the gioi (tam gioi), cac cap bac tieu bieu cho Thap đia cua Bo Tat. Co nhieu chua đuoc xay tam mat đai dien cho Phap luan hoac Bat chinh đao.
Chua con la noi tap trung cua cac su, tang, (hay ni neu la chua nu) sinh hoat, tu hanh, va thuyet giang đao Phat. Tai noi nay, moi nguoi ke ca tin đo hay nguoi khong theo đao đeu co the đen tham vieng, nghe giang kinh hay thuc hanh cac nghi le ton giao. "Chua chien" theo Han-Viet con co nghia la "tu vien", la mot noi an tri tuong Phat va la cho cu tru tu hanh cua cac tang ni. Ngay nay trong thuc te chua đuoc goi bang ca tu Han-Viet pho thong nhu "Tu", "Quan", "Am".


Thap chua Trong kien truc Phat giao o phuong Đong, mot đac trung cua chua chien, thanh tich đao Phat la thap (塔) hay con co cac ten nhu Thap-ba, Cao hien xu, Mieu, Linh mieu, Bao thap.
Tu xua, thap truoc het la noi chua đung xa li cac vi Phat hoac cac bac Thanh. Thap cung đuoc xay dung tai cac thanh tich quan trong, ki niem cuoc đoi cua đuc Thich Ca Mau Ni (Lam-ti-ni, Giac Thanh, Cau-thi-na, Vuong xa). Duoi thoi vua A-duc, the ky thu 3, nhieu thap đuoc xay đe tho cac vi thanh, ngay nay van con.
Mot so thap khong nhat thiet la nhung noi chua đung Xa-li. Chung chua đung kinh đien, tranh tuong. Mot trong nhung thap lon nhat con toi ngay nay la Bo-ro-bu-đua tai Indonesia. Thap cung la mot trong nhung đoi tuong thien quan, thuong thuong co nhieu y nghia tuong trung. Cac bac thang len thap đoi luc bieu hien cho cac khai niem Đai thua, nhu bon bac la tu, bi, hi, xa hay muoi bac la Thap đia. Tai Kien-chi, An Đo, nguoi ta tim thay nhung thap xua nhat. Đo la nhung kien truc hinh ban cau xay tren nen hinh tron. Tren ban cau thuong co nhung kien truc bang đa. Trong thap thuong co nhung hop đung xa-li, cac hop đo cung co hinh thap, lam bang vat lieu quy, đat ngay tai giua ban cau hoac tren đinh. Tu cac thap tai Kien-chi, nguoi ta xay cac kien truc tuong tu, ke tu đau Cong nguyen. Ngay ca kien truc cac chua tai Trung Quoc, Nhat Ban va Viet Nam cung co nguon goc tu cac thap nay.
Mot loai kien truc thap khac, xuat phat tu Can-đa-la (Tay bac An Đo), trong đo nen hinh tron bang phang noi tren đuoc thay the bang mot nen hinh ong, chia thanh nhieu đoan. Phan ban cau cung đuoc keo dai ra, nhung so voi nen hinh ong thi nho hon truoc. Phan nam tren ban cau cung đuoc keo dai, chia nhieu tang, bien thanh hinh non. Khoang giua nhung nam 150 va 400 Cong nguyen, phan goc hinh ong lai bien thanh vuong va tro thanh pho bien tai vung Nam A.
Tai Tay Tang, kien truc thap co moi lien he truc tiep voi giao phap Đai thua. Bon bac thap nhat cua thap tuong trung cho bon tam tu, bi, hi, xa. Tren đo la muoi bac tuong trung cho muoi bac tu hoc cua Bo Tat (Thap đia). Trung tam cua thap gom co mot kien truc hay mot linh anh, tuong trung cho Bo-đe tam. Tren đo la 13 tang thap, tuong trung cho cac phuong tien truyen phap khac nhau, tren đo la mot hoa sen nam canh, tuong trung cho Ngu Phat va cao nhat la hinh mat troi tuong trung cho Chan nhu.


Mot so chua va chua thap Chua Bai Đinh, ngoi chua lon nhat Đong Nam A
Chua Thay tho Tu Đao Hanh , la mot trong nhung đia điem tam linh noi tieng nhat Ha Noi
Chua Phat Tich noi luu giu nhieu bau vat quy gia thoi Ly nhu tuong A-di đa, tuong cac day thu va nhieu vat quy gia khac
Chua thap Gom Nam Kinh, tai Trung Quoc


Tham khao