Chi Chuot nhay hai chan (ten khoa hoc Dipodomys) la mot chi đong vat gam nham thuoc ho Chuot biu ma. Chung la loai ban đia o Bac My. Cai ten "chuot nhay hai chan" cho thay chung di chuyen bang hai chi sau va co kha nang nhay rat tot tua nhu loai kangaroo.
Chuot nhay hai chan co ho hang gan gui voi cac loai chuot nhay hai chan nho, thuoc chi Chuot nhay hai chan nho (Microdipodops). Ca hai chi nay đeu la thanh vien cua Phan ho Chuot nhay hai chan (Dipodomyinae).


Mieu ta Chuot nhay hai chan la đong vat noi nhiet voi hai chan sau rat phat trien trong khi hai chan truoc kha nho, va đau thi rat lon so voi than hinh. Chieu dai cua đuoi lon hon ca chieu dai than va đau cong lai. Hai ben mieng chung co tui ma la noi co the dung đe du tru thuc an. Mau sac cua chuot kha đa dang, tu mau nau vang cho toi xam đam, tuy theo loai. Kich thuoc co the cung khac nhau kha nhieu, voi mot trong nhung loai lon nhat la chuot nhay hai chan đuoi co co chieu dai than hinh len toi 6 inch va chieu dai đuoi la 8 inch. Can nang cua chuot truong thanh chung 70-170 g. Hien tuong luong hinh gioi tinh ton tai trong tat ca cac loai cua chi nay, đai đe con đuc lon hon con cai rat nhieu.
Nhu cai ten "chuot nhay hai chan" đa đe cap, chung đi đung bang hai chi sau va co kha nang nhay tot. Chuot nhay hai chan Merriam co the nhay mot đoan xa toi 7–8 foot va nhanh chong đoi huong khi "ha canh". Chuot nhay hai chan đuoi co thi co kha nang chay rat nhanh nhung ton it nang luong va giam thieu nguy co bi thien đich san bat. Chung cung co the chuyen sang trang thai "hoan toan đung yen" vao ban đem đe tranh bi ke thu san đuoi.


Sinh thai = Noi song =
Cac thanh vien cua chi Chuot nhay hai chan song o nhung vung đat kho va ban am, nhat len tren cac bai đat cat hay đat mem von thich hop cho viec đao hang. Tuy nhien, khu vuc va đieu kien sinh song co the khac nhau kha nhieu. Vi du, loai chuot nhay hai chan Merriam co khu vuc sinh song trai dai tu Nam California, Utah, Tay Nam New Mexico, Arizona va phia Bac Mexico, voi đieu kien khi hau it mua, nang nong nhieu va toc đo boc hoi nuoc cao vao mua he. Chung co the sinh song o nhieu cao đo khac nhau, co the len toi 4500 foot (hon 1370 met) so voi muc nuoc bien. "Nha o" cua loai chuot nay cung đuoc xay dung tren đat cung hon nhieu so voi cac thanh vien khac, cu the chung song tren nhung vung đat soi, đat set va đa. Thuc an cua chung la cac loai hat, đong thoi chung lay nguon nuoc ngay tu trong thuc an chu khong can uong nuoc. Chung cung co the tiet kiem nuoc bang viec tu lam giam qua trinh trao đoi chat, nho đo giam đuoc toc đo boc thoat hoi nuoc qua da hay qua viec ho hap.
Mot thanh vien khac cua chi Chuot nhay hai chan, loai chuot nhay hai chan đuoi co sinh song tai khu vuc keo dai tu Đong Bac Arizona xuong toi Aguascalientes va San Luis Posi, Mexico va tu Arizona toi Tay Texas. Chung chu yeu song trong cac vung cay bui va đong co, nhin chung khi hau cung tuong đoi kho nhung co san nuoc hon so voi đong loai Merriam. Tat ca cac loai chuot nhay hai chan đeu nhay cam voi nhiet đo khac nghiet va vi vay chung thuong o li trong hang moi khi thoi tiet xau hay co mua bao. Thien đich cua chuot nhay hai chan co the ke đen nhu cho soi đong co Bac My, cao, lung, chon, cu va ran.


= Kiem an va nguon thuc an =
Thuc an cua cac loai Chuot nhay hai chan chu yeu la hat, tuy nhien vao mot so thoi điem nhat đinh trong nam thi rau va con trung cung nam trong khau phan cua chung. Chung co the chua cac thuc an chua nhai het trong cac tui hai ben ma bao gom cac loai hat cua cay mizquitl, larrea tridentata, cac cay bui, rau sam, fouquieria splendens va co butelu. Thuc an thua cung đuoc cat giau ky trong hang đe dung dan. Tap tinh cat tru nay co tuong quan voi đac điem cua noi o va pham vi cu tru cua chung. Cu the, chuot cong kangaroo phai thu thap that nhieu thuc an trong mot thoi gian rat ngan vi moi truong kho ben ngoai khong thich hop cho viec o ngoai hang qua lau, đong thoi nhung ke san moi nguy hiem luc nao cung cho san.
Chuot nhay hai chan thu thap va cat tru tat ca cac loai thuc pham ma chung tim thay trong qua trinh tim kiem thuc an cho minh. Trong moi lan đi kiem an nhu vay, chung buoc long phai thu thap đuoc luong thuc pham nhieu hon han so voi so luong thuc chung tieu thu trong thoi gian kiem an; va chung cung phai chon giau ky luong cac thuc pham kiem đuoc cung nhu co bien phap nhan dien cac kho thuc an cua minh, đieu nay đam bao cho viec chung co đu so luong thuc can thiet đe song sot. Moi loai chuot nhay hai chan co mot phuong phap kiem an rieng va nguon thuc an cung khong hoan toan giong nhau, đieu nay giup chung co the ton tai chung voi nhau trong cung mot he sinh thai. Vi du nhu trong truong hop cua chuot nhay hai chan Merriam va đong loai đuoi co von co nguon thuc an chong lap len nhau: chuot Merriam cat tru thuc an trong nhieu hang nho nam rai rac va gan hang tru an đe tien viec đi lai, tang hieu qua thu thap luong thuc; con chuot nhay hai chan đuoi co chon giau thuc an trong mot so it cac hang lon giup chung tiet kiem thoi gian, cong suc (vi du đo mat thi gio đao nhieu hang) va giam nguy co bi cac loai an thit san bat trong khi chay long nhong ben ngoai hang o cua minh.


Đoi song Cac thanh vien cua chi Chuot nhay hai chan co o sinh thai chong lap len nhau. Tuy nhien, khu vuc sinh song cua moi ca nhan tuong đoi nho voi phan lon hoat đong dien ra trong vong ban kinh 200–300 foot (61-91 met), pham vi nay co the len toi 600 foot (183 met) nhung nhung truong hop nhu the cuc ki hiem. Khu vuc sinh song cua moi ca the cung bao ham mot vung lanh tho đuoc bao ve, vung lanh tho nay ham chua he thong hang đao cua moi con chuot. Pham vi sinh song cung lon nho tuy theo loai, ti nhu chuot cong kanagroo Merriam co pham vi song lon hon chuot nhay hai chano đuoi co. Trong thoi gian gan đay, cac ca the chuot vua moi cai sua cung hay "di cu" vao va chiem linh cac vung đat chua đuoc cac con truong thanh khai pha.


= He thong hang đao =
He thong hang đao cua chuot nhay hai chan kha phuc tap. Cac hang đao đeu co nhieu loai "phong" rieng biet voi cong nang rieng cho moi phong, ti nhu phong ngu, phong sinh hoat va noi du tru thuc an. Phong rong hay hep tuy vao so ca the trong hang cung nhu so luong thuc an. Chuot nhay hai chan cung co the song theo tung bay voi so hang đao cua moi bay dao đong tu 6 đen vai tram cai. Hang đao đong vai tro quan trong trong đoi song cua chuot nhay hai chan vi chung cung cap mot noi noi tru an an toan truoc đieu kien hoang mac khong may de chiu. Nham duy tri nhiet đo va đo am thich hop trong hang, vao ban ngay cac cua hang đeu đuoc bit kin bang đat. Khi nhiet đo ben ngoai qua cao, chuot nhay hai chan o li trong cai hang mat me, de chiu suot ca ngay va chi roi hang vao ban đem. Nham duy tri đo am cao, khi ngu chuot nhay hai chan che phu mui cua chung bang bo long đe tich tru hoi nuoc san sinh ra trong qua trinh ho hap. Hang đao cua chuot nhay hai chan Merriam to ra đon gian hon va nong hon so voi chuot nhay hai chan đuoi co. Chuot nhay hai chan đuoi co, trai voi đong huong Merriam, cung thuc hien hanh vi giao phoi trong hang.


= Moi quan he giua cac ca the =
Chuot nhay hai chan nhin chung song đon đoc va it khi ton tai cac to chuc xa hoi trong chung. Tuy nhien, thinh thoang chung cung tu tap lai voi nhau trong mot so truong hop kiem an. Nhung to chuc chuot nhay hai chan ton tai duoi dang quan tu va bay đan. Duong nhu co su phan cap troi dien ra trong cac bay đan chuot, ti nhu cac con đuc co khi đanh nhau đe tranh gianh cac con cai. Chuot nhay hai chan đuc thuong hung hang hon va to ra troi hon so voi cac con cai - nhung ca the co xu huong it xung đot voi nhau hon va cung it hung hang hon trong cac moi quan he. Chinh vi vay ma su chong lap trong pham vi sinh song cua ca the cai it hon so voi ca the đuc. Co ve nhu, ton tai nhung moi quan he phan cap troi tuyen tinh giua cac con đuc nhung khong ro cac moi quan he kieu nay co ton tai o cac con cai hay khong. Nhung ca the chien thang trong cac cuoc tranh gianh thuong la nhung con hoat đong tich cuc nhat.


= Giao phoi va sinh san =
Chuot nhay hai chan co đoi song tinh duc kha la "lang cha", cu the chung giao phoi voi rat nhieu ban tinh khac nhau. Muc đo sinh san cao nhat vao mua he sau nhung đot mua lon.


Phan loai Dipodomys agilis: Chuot nhay hai chan nhanh nhen
Dipodomys californicus: Chuot nhay hai chan California
Dipodomys compactus: Chuot nhay hai chan duyen hai Vinh Mexico
Dipodomys deserti: Chuot nhay hai chan sa mac
Dipodomys elator: Chuot nhay hai chan Texas
Dipodomys elephantinus: Chuot nhay hai chan tai to
Dipodomys gravipes: Chuot nhay hai chan San Quintin
Dipodomys heermanni: Chuot nhay hai chan Heermann
Dipodomys ingens: Chuot nhay hai chan khong lo
Dipodomys merriami: Chuot nhay hai chan Merriam
Dipodomys microps: Chuot nhay hai chan rang đuc
Dipodomys nelsoni: Chuot nhay hai chan Nelson
Dipodomys nitratoides: Chuot nhay hai chan Fresno
Dipodomys ordii: Chuot nhay hai chan Ord
Dipodomys panamintinus: Chuot nhay hai chan Panamint
Dipodomys phillipsii: Chuot nhay hai chan Phillip
Dipodomys simulans: Chuot nhay hai chan Dulzura
Dipodomys spectabilis: Chuot nhay hai chan đuoi co
Dipodomys stephensi: Chuot nhay hai chan Stephens
Dipodomys venustus: Chuot nhay hai chan mat hep


Chu thich Tham khao Patton, J. L. 2005. Family Heteromyidae. pp. 844–858 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.

 Life History of the Kangaroo Rat tai Du an Gutenberg--United States Department of Agriculture Bulletin No. 1091, from September 1922
ARKive.org Luu tru ngay 6 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine