HMS Ark Royal (91) la mot tau san bay cua Hai quan Hoang gia Anh đa tung hoat đong trong Chien tranh the gioi thu hai. Đay la loai tau san bay kieu cu co san cat/ha canh truc thang; khac voi loai tau san bay hien đai co khu vuc phia sau cua san cat/ha canh tao goc 8o so voi so voi khu vuc phia truoc san cat/ha canh.
Đuoc đat hang vao nam 1934 theo nhung gioi han trong khuon kho cua Hiep uoc Hai quan Washington, Ark Royal đuoc che tao boi hang đong tau Cammell Laird and Company, Ltd. tai Birkenhead. Thiet ke cua no khac biet nhieu so voi nhung chiec tau san bay Anh truoc đo. Ark Royal la chiec tau san bay đau tien co cau truc san chua may bay va san đap la mot thanh phan cua than tau, chu khong phai la mot phan dung them hay thuoc cau truc thuong tang. Đuoc thiet ke đe cho nhieu may bay, no co hai san chua may bay; va đuoc đua vao hoat đong trong mot giai đoan ma khong luc hai quan đuoc su dung rong rai. Mot so chien thuat hoat đong cua tau san bay đa đuoc phat trien va hoan thien ben tren chiec Ark Royal.
Đuoc hoan tat vao thang 11 nam 1938, Ark Royal đa hoat đong trong mot so tran chien quan trong trong giai đoan mo man cua Chien tranh The gioi thu hai, trong đo co viec đanh chim chiec U-boat đau tien trong chien tranh, tham gia cac hoat đong ngoai khoi Na Uy, truy đuoi va đanh chim chiec thiet giap ham Bismarck, va tham gia cac đoan tau van tai tang vien cho đao Malta. Ark Royal song sot khi trai qua nhieu cuoc đung đo va nhieu dip suyt bi đanh chim, va nguoi Đuc tuyen bo nham đa đanh chim đuoc no trong nhieu dip khac nhau, nen no co đuoc danh tieng nhu la mot "con tau may man". Nhung cuoi cung, no cung bi trung ngu loi vao ngay 13 thang 11 nam 1941 phong tu tau ngam Đuc U-81 va bi chim mot ngay sau đo.


Thiet ke va che tao = Thiet ke =
Vao nam 1923, Bo Hai quan Anh chuan bi mot chuong trinh phat trien dai han 10 nam trong đo bao gom mot tau san bay va 300 may bay trang bi cho Khong luc ham đoi, tuy nhien, su suy thoai ve kinh te tiep theo sau Chien tranh The gioi thu nhat khien buoc phai tri hoan chuong trinh nay. Đen nam 1930, Sir Arthur Johns, nguoi đam trach bo phan che tao cua hai quan, bat đau nang cap cac ke hoach tau san bay nay voi nhung ky thuat vua moi đuoc phat trien. Muc đich cua ong la gia tang so luong may bay mang theo bang cach rut ngan quang đuong cat canh va ha canh nho ap dung moc ham va may phong bang hoi nuoc nen. Bang cach nay, co the tiet kiem cho tren san tau danh đe chua va chuan bi may bay. Cung voi viec dung đen hai tang ham lam san chua may bay, đieu nay đa cho phep Ark Royal co the cho theo đen 72 may bay, cho du sau đo su phat trien cac kieu may bay chien đau ngay cang lon va nang hon, nen trong hoat đong thuc te chiec tau san bay chi mang 50 đen 60 chiec. San chua may bay đuoc đat ben trong than tau, va đuoc huong loi ich bao ve cua đai giap day 114 mm (4,5 inch). Ba thang nang đuoc su dung đe chuyen may bay tu cac san chua len san phong-đap.

Mot đac điem khac la chieu dai va đo cao cua san đap. Voi chieu dai toan bo len đen 244 m (800 ft), san đap dai hon than tau 36 m (118 ft), khi kich thuoc cua than tau bi khong che boi chieu dai cua cac u tau ma Hai quan Hoang gia đang co tai Gibraltar va Malta. Vi san chua may bay đuoc bo tri ben trong than tau, san đap nho len o đo cao 20 m (66 ft) so voi muc nuoc.
Cac hiep uoc hai quan Washington va London, von đat ra cac gioi han ve tai trong tau chien thuoc cac cuong quoc hai quan tren the gioi, se het hieu luc vao cuoi nam 1936. Voi nguy co xay ra mot cuoc chay đua vu trang hai quan giua cac nuoc Anh, Nhat va Y, Chinh phu Anh theo đuoi su thoa thuan ve mot hiep uoc London thu hai, bao gom viec gioi han trong luong re nuoc toi đa cua tau san bay o muc 22.000 tan. Ark Royal phai đuoc che tao trong gioi han đuoc tien lieu truoc nay. Đe duy tri trong luong nhe, lop vo giap chi đuoc su dung gioi han cho đai giap, cac phong đong co va ham đan; ky thuat han đuoc su dung thay the cho viec ghep noi bang đinh tan tren 65% than tau giup giam bot trong luong them 500 tan. Viec trang bi mot san đap boc thep la khong kha thi, vi trong luong cua chung se khien cho Ark Royal vuot qua gioi han cho phep, trong khi lai lam giam tam xa hoat đong va su on đinh.
Con tau đuoc trang bi sau noi hoi, van hanh ba turbine hop so Parsons, dan đong ba truc noi lien voi ba chan vit bang đong đuong kinh 4,9 m (16 ft), du đinh đat đen toc đo toi đa 55,6 km/h (30 knot). Toc đo đoi voi chiec tau san bay đong vai tro quan trong, boi vi cung voi may phong va day ham, Ark Royal phai quay ra huong gio đe phong hay thu hoi may bay. Nham tranh nguy co va cham voi cac tau chien khac do phai thuong xuyen thay đoi huong đi phu hop voi cac hoat đong khong luc, Ark Royal phai tach ra khoi cac tau ho tong đi cung, roi lai bat kip chung sau khi hoan tat. Hon nua, chiec tau san bay khong đuoc trang bi vu khi đe đoi đau cung tau chien khac, nen toc đo la cach đe tu bao ve khoi cac tau chien đoi phuong.


= Che tao =

Tinh hinh the gioi dien bien ngay cang xau đi vao nam 1933, ma tieu bieu la viec Đuc tai vu trang va su banh truong cua Nhat Ban va Y, đa khien Anh Quoc phai cong bo khoang kinh phi danh cho viec che tao chiec tau san bay trong du thao ngan sach nam 1934. Ke hoach đuoc chap thuan vao thang 11 nam 1934, va đuoc chon thau vao thang 2 nam 1935 danh cho hang Cammell Laird and Company, Ltd., von đa tinh toan chi phi cua than tau la 1.496.250 Bang Anh va phan đong co chinh vao khoang 500.000 Bang. Tong chi phi cho con tau đuoc uoc luong khoang tren 3 trieu Bang, khien cho Ark Royal tro thanh chiec tau chien đat nhat ma Hai quan Anh tung đat hang. Viec che tao đuoc bat đau khi Ark Royal đuoc đat luon vao ngay 16 thang 9 nam 1935.
Ark Royal trai qua gan hai nam trong xuong đong tau truoc khi đuoc ha thuy vao ngay 13 thang 4 nam 1937, đuoc đo đau boi Ba Maud Hoare, phu nhan Sir Samuel Hoare, Bo truong Hai quan. Chai champagne đap vao than chiec Ark Royal theo truyen thong khi ha thuy đa khong vo cho đen lan thu tu. Chiec tau san bay sau đo con trai qua mot nam đe trang bi truoc khi giao quyen chi huy cho vi thuyen truong đau tien, Arthur John Power, vao ngay 16 thang 11 nam 1938, va đuoc đua ra hoat đong vao ngay 16 thang 12 nam 1938. Cho du ban đau đuoc du đinh đe hoat đong tai Vien Đong, nhung su kien dien ra tai chau Au trong thoi gian chiec tau san bay đuoc che tao, bao gom viec Y tan cong Abyssinia vao nam 1935 va cuoc Noi chien Tay Ban Nha nam 1936, đa khien cho Bo Hai quan giu Ark Royal lai đe bo tri hoat đong cung Ham đoi Nha va Ham đoi Đia Trung Hai. Sau khi đuoc bien che đay đu nhan su vao cuoi nam 1938, Ark Royal tien hanh chay thu may, va đat đuoc toc đo toi đa cao hon ly thuyet thiet ke, đen 57,4 km/h (31 knot).


= Vu khi va may bay phoi thuoc =
Vu khi trang bi cho Ark Royal đuoc thiet ke theo nguyen tac phong khong, khi may bay đoi phuong đuoc cho la moi đe doa chinh, trong khi tau noi va tau ngam co the vuot qua hoac đoi pho boi cac tau ho tong. Vu khi tu ve chinh cua no la muoi sau khau phao phong khong ban nhanh 4,5 inch bo tri tren tam thap sung đoi, bon chiec moi ben than tau. Thiet ke nguyen thuy đat nhung thap sung nay thap ben duoi than, nhung sau đo bo tri lai ngay ben duoi san đap, giup gia tang goc ban cua nhung thap phao. Bon thap sung QF 2 Pounder (1,5 inch) tam nong đuoc bo tri tren san đap, phia truoc va phia sau đao cau truc thuong tang; cung tam khau sung may co nong 12,7 mm, bon nong đuoc đat tren cac be phia truoc va phia sau san đap.
Trong suot thoi gian gan ba nam hoat đong ngan ngui cua Ark Royal, muoi sau phi đoi Khong luc Ham đoi Anh tung đuoc bo tri hoat đong tren chiec tau san bay nay; trung binh co nam phi đoi hoat đong đong thoi. Vao giai đoan moi đua vao hoat đong, hau het cac phi đoi bo tri tren Ark Royal đeu đuoc trang bi kieu may bay Blackburn Skua, su dung nhu may bay tiem kich va may bay nem bom bo nhao, hoac kieu Fairey Swordfish dung trong trinh sat va phong ngu loi. Tu thang 4 nam 1940, cac phi đoi trang bi Skua đuoc nang cap len kieu Fairey Fulmar; va giong nhu nhung chiec tien nhiem, đuoc su dung nhu may bay tiem kich va may bay nem bom bo nhao. Thinh thoang, chiec tau san bay đuoc trang bi kieu may bay tiem kich-nem bom Blackburn Roc (tu thang 4 nam 1939 đen thang 10 nam 1940) va may bay nem bom-ngu loi Fairey Albacore (trong thang 10 nam 1941); đuoc su dung đe tang cuong so luong may bay cua phi đoi. Vao thang 6 nam 1940, Ark Royal nhan len tau Phi đoi Khong luc Ham đoi 701, mot phi đoi huan luyen su dung nhung chiec thuy phi co trinh sat Supermarine Walrus.


Lich su hoat đong = Nhiem vu tim diet tau ngam =
Su kien Chien tranh The gioi thu hai no ra vao ngay 3 thang 9 nam 1939 đa đuoc bao truoc bang viec ham đoi tau ngam U-boat cua Đuc chiem lay cac vi tri ngoai khoi bo bien nuoc Anh, noi chung co the đanh chan cac tau be Anh. Trong vong vai gio sau khi chien tranh no ra, chiec tau cho hanh khach SS Athenia bi tau ngam Đuc U-30 tan cong bang ngu loi, tro thanh nan nhan đau tien trong so 65.000 tan tau be bi U-boat đanh chim chi trong tuan le đau tien cua cuoc chien. Ark Royal đuoc bo tri cung Ham đoi Nha tai cac cua ngo huong Tay Bac trong thanh phan cua mot "Đoi tim-diet tau ngam", bao gom mot hai đoi cac tau khu truc cung cac tau chien chong tau ngam khac đuoc tap trung chung quanh mot tau san bay; co the la HMS Courageous, HMS Hermes hoac Ark Royal. Viec su dung may bay xuat phat tu tau san bay giup mo rong khu vuc tim kiem nhung chiec U-boat, nhung cung khien cac tau san bay tro thanh nhung muc tieu hap dan.
Ngay 14 thang 9, Ark Royal nhan đuoc cuoc goi cau cuu tu chiec tau SS Fanad Head đang o cach (200 hai ly), va đang bi tau ngam U-30 san đuoi. Ark Royal tung may bay cua no ra đe tro giup cho chiec tau buon, nhung lai bi tau ngam U-39 phat hien, va phong hai qua ngu loi nham vao chiec tau san bay. Cac quan sat vien tren tau phat hien ra cac đot song ngu loi đang đen gan, va Ark Royal be lai huong thang vao cac qua ngu loi nham giam tiet dien, khien chung bi truot va no vo hai phia đuoi tau. Ba chiec tau khu truc ho tong đa dung thuy luu đan tan cong U-39, buoc no phai troi len mat nuoc. Thuy thu đoan Đuc đa bo tau truoc khi U-39 bi đanh chim, tro thanh chiec U-boat đau tien bi mat trong Chien tranh the gioi thu hai. Trong luc đo, may bay cua Ark Royal đa đen đuoc cho cua Fanad Head, luc nay đa bi quan Đuc chiem giu va đieu khien. Nhung chiec Skua đa tan cong U-30 bat thanh, hai may bay bi roi do chinh suc ep cua nhung qua bom do chung phong ra, ma khong gay đuoc thiet hai gi cho chiec tau ngam Đuc. Chiec U-boat thoat đi sau khi vot nhom chiem giu con tau cung hai phi cong bi ban roi tro thanh tu binh (ca hai trinh sat vien may bay đeu thiet mang), va phong ngu loi vao chiec Fanad Head.
Sau khi ket thuc tran chien, Ark Royal quay ve can cu tai Loch Ewe, noi no cung thuy thu đoan đuoc đich than Thu tuong Winston Churchill đen tham vieng. Viec đanh chim chiec tau ngam U-39 la mot su khich le tinh than rat quan trong; tuy nhien, viec tan cong bat thanh nham vao Ark Royal, roi đuoc tiep noi bang cuoc tan cong đanh chim chiec HMS Courageous vao ngay 17 thang 9, chung to cho Bo Hai quan thay nguy co qua lon khi su dung nhung chiec tau san bay theo cach nay, nen sau đo cac đoi tim-diet tap trung quanh cac tau san bay bi giai tan.


= Mot lan suyt đam =
Ngay 25 thang 9 nam 1939, Ark Royal giup cuu ho chiec tau ngam HMS Spearfish, von bi tau chien Đuc gay hu hai tai bai đa ngam Horn gan Kattegat. Trong khi quay ve cang cung voi Spearfish va cac thiet giap ham HMS Nelson va HMS Rodney vao ngay 26 thang 9, nhung chiec tau chien bi ba chiec thuy phi co Dornier Do 18 cua Khong quan Đuc phat hien. Ark Royal đa tung ra ba may bay Blackburn Skua đe tieu diet chung; va mot chiec Dornier bi ban roi nhu la chien cong khong chien đau tien cua nguoi Anh trong cuoc chien.
Vi chi huy khong luc cua Ark Royal, y thuc rang nhung chiec Dornier con song sot se bao cao vi tri cua nhung tau chien Anh, nen đa ra lenh cho co đinh toan bo may bay va cac khau đoi phong khong san sang chien đau. Bon chiec may bay nem bom Ju 88 xuat hien khong lau sau đo; ba chiec bi đanh đuoi boi hoa luc phong khong, nhung chiec thu tu cung xoay xo phong mot qua bom 1.000 kg (2.200 lb) nham vao chiec tau san bay. Ark Royal be lai gat sang man phai, tranh đuoc qua bom no tung tren mat bien cach man tau 30 m (100 ft), tung mot cot nuoc khong lo bao phu con tau. Vien phi cong Đuc đa khong the thay đuoc trai bom cua minh co trung đich hay khong, va mot may bay trinh sat Đuc sau đo trong thay hai chiec thiet giap ham, nhung khong nhin thay Ark Royal. Dua tren nhung tin tuc nay, nguoi Đuc đa cong bo nham lan la đa đanh chim đuoc Ark Royal. Đe chung minh su sai lam cua bo may tuyen truyen Đuc Quoc xa truoc khi chung co anh huong tieu cuc đen nhung đong minh cua Anh, Winston Churchill đich than lien lac voi Tong thong Hoa Ky Franklin Roosevelt đoan chac la chiec tau san bay khong bi hu hai, va cho moi Tuy vien Quan su My đen tham chiec Ark Royal tai cang. Tuy vien Quan su Anh tai Rome cung nhan đuoc chi thi phai tran an Thu tuong Y Benito Mussolini la con tau van con hoat đong.


= San đuoi chiec Graf Spee =
Vao thang 10 nam 1939, Ark Royal đuoc bo tri đen Freetown va hoat đong ngoai khoi bo bien chau Phi đe truy tim chiec thiet giap ham bo tui Đuc Admiral Graf Spee đang tien hanh kieu chien tranh cuop tau buon. Chiec tau san bay đuoc bo tri vao Luc luong K, va len đuong cung voi chiec tau tuan duong thiet giap HMS Renown đen khu vuc Nam Đai Tay Duong. Ngay 9 thang 10, may bay cua Ark Royal đa nhin thay chiec tau cho dau Đuc Altmark, đang co nhiem vu tiep nhien lieu cho Admiral Graf Spee. Chiec tau cho dau đuoc nguy trang nhu la chiec tau My Delmar, va đa đanh lua đuoc ham đoi Anh đi ngang qua no ma khong phat hien. Ngay 5 thang 11, Ark Royal chiem đuoc chiec tau buon Đuc SS Uhenfels von đang du tinh quay tro ve nuoc nha; sau đo bi nguoi Anh tich thu va su dung nhu mot tau chuyen cho duoi ten goi Empire Ability. Nhieu tau buon trung lap đuoc may bay cua no phat hien va trinh sat, va hai lan đa khien thuy thu đoan cua chung tuong rang bi tan cong va đa bo tau. Mot thong điep giai thich đuoc bo vao mot cai bao nem xuong cac thuy thu Na Uy đa giup ho binh tam quay tro lai tau; nhung no luc thu hai bi that bai khi cai bao nem xuong mot tau buon Bi lot vao ong khoi tau.
Vao luc nay, Admiral Graf Spee đang tien vao cang trung lap Montevideo thuoc Uruguay đe sua chua cac hu hong gay ra boi tran chien River Plate. Nhieu tau tuan duong Anh tiep tuc doi theo con tau chien Đuc, va tiep tuc tuan tra o loi ra vao cang trong khi bao cao vi tri cua Admiral Graf Spee cho ham đoi. Ark Royal va Renown đuoc cho tach khoi luc luong chinh đe tham gia nhom nay, nhung chung con cach xa đen 36 gio chay tau. Khi đo, Tuy vien Hai quan Anh đa thuc hien mot ke hoach nghi binh khien nguoi Đuc tin rang hai chiec tau chien chu luc đa đen noi. Ho đat mot đon hang tiep nhien lieu cho chiec Ark Royal se thuc hien tai Buenos Aires, cach Montevideo 225 km (140 dam) ve phia Tay; tin tuc nay bi lo ra (co chu đinh) cho bao chi va đen đuoc Toa đai su Đuc tai Montevideo, va cuoi cung la đen Thuyen truong cua chiec Admiral Graf Spee, Hans Langsdorff. Tin tuc nay đa gop phan vao quyet đinh tu đanh đam con tau cua Langsdorff ngay loi ra vao cang Montevideo.


= Quay tro lai ham đoi =
Sau khi Graf Spee đa chim, Ark Royal o lai Đai Tay Duong mot thoi gian ngan truoc khi ho tong chiec HMS Exeter bi hu hai quay tro ve cang Devonport, va chung đen noi vao thang 2 nam 1940. Sau đo, Ark Royal đen Portsmouth đe nhan them nhan su va tiep lieu truoc khi đen Scapa Flow. Khi đen noi, no chuyen nhung chiec may bay Blackburn Skua cua no cho Can cu Khong luc Hatston đe tang cuong phong thu cho cang chu luc nay. Sau đo Ark Royal đuoc phan ve Ham đoi Đia Trung Hai đe tap tran. No roi Scapa Flow ngay 31 thang 3 huong đen Alexandria cung voi chiec tau san bay HMS Glorious. Hai chiec tau san bay đi đen khu vuc Đong Đia Trung Hai vao ngay 8 thang 4, nhung cac cuoc tap tran bi huy bo mot ngay sau đo, va nhung con tau chien quay tro ve Gibraltar cho đoi menh lenh moi.
Luc luong quan Đuc tan cong Na Uy trong Chien dich Weserubung vao ngay 7 thang 4 đa chiem đuoc mot so khu vuc doc bo bien. Cac no luc cua Hai quan Hoang gia nham ho tro cac đon vi Anh tren bo bi that bai, cac cuoc khong kich đoi phuong đa ap đao cac tau chien, đanh chim chiec HMS Gurkha va suyt đanh chim chiec HMS Suffolk. Nhan thuc rang cac tau chien Anh can co đuoc su che cho tren khong, nhung bo bien Na Uy o ngoai tam hoat đong cua nhung chiec may bay đat can cu tren đat lien tan Anh Quoc, Bo Hai quan đa cho trieu hoi hai chiec tau san bay Ark Royal va Glorious tu khu vuc Đia Trung hai vao ngay 16 thang 4.


= Chien dich Na Uy =
Ark Royal va Glorious ve đen Scapa Flow ngay 23 thang 4 nam 1940, va lap tuc đuoc bo tri tham gia Chien dich DX; di chuyen sang Na Uy cung cac tau tuan duong Curlew va Berwick duoi su ho tong cua cac tau khu truc Hyperion, Hereward, Hasty, Fearless, Fury va Juno; đay la lan đau tien Hai quan Hoang gia bo tri cac tau san bay voi nhiem vu chu yeu la ho tro tren khong bao ve cac tau chien. Nhung con tau chien đi đen vi tri chien đau ngoai khoi bo bien Na Uy vao ngay 25 thang 4, trong khi Ark Royal o lai vi tri cach bo 220 km (120 hai ly) nham giam thieu nguy co bi khong kich. May bay cua no thuc hien cac phi vu tuan tra chong tau ngam, ho tro cac tau chien khac cung nhu tan cong cac muc tieu tau be va tren đat lien. Ark Royal quay ve Scapa Flow vao ngay 27 thang 4 đe tiep nhien lieu va bo sung may bay bi mat hay hu hai trong chien đau, roi lai hoi ha quay lai chien truong cung voi chiec thiet giap ham HMS Valiant theo ho tong. Tren đuong quay lai, Ark Royal bi cac may bay Đuc Junkers Ju 88 va Heinkel He 111 đat can cu tai Na Uy tan cong, nhung khong bi thiet hai, va tro lai vi tri chien đau vao ngay 29 thang 4.

Đen luc nay, Bo chi huy toi cao Anh nhan ra rang ho khong the khang cu suc tan cong cua quan Đuc o mien Nam Na Uy. Viec triet thoai luc luong Đong Minh khoi Molde va Andalsnes đuoc bat đau, khi đuoc Ark Royal yem tro tren khong tu ngay 30 thang 4. Vao ngay 1 thang 5, quan Đuc tim cach đanh chim con tau khi tung ra nhieu đot khong kich lien tuc suot ngay. May bay tiem kich cua Ark Royal va hang rao hoa luc phong khong day đac đa chan đung đuoc đoi phuong, va mac du nhieu qua bom đa đuoc tha, khong co qua nao trung đich. Viec triet thoai hoan tat vao ngay 3 thang 5, va chiec tau san bay quay tro ve Scapa Flow đe tiep nhien lieu va tiep đan truoc khi quay lai Na Uy. Trong thoi gia cap cang, Thuyen truong Arthur Power đuoc đe bat mot chuc vu cao hon tai Bo Hai quan, va ong đuoc thay the boi Đai ta Cedric Holland. Khi quay tro lai Na Uy, Ark Royal tiep tuc ho tro tren khong cho cac hoat đong tac chien chung quanh Narvik, bao gom viec đo bo luc luong Phap tai đay vao ngay 13 thang 5. Sang ngay 18 thang 5, no đuoc su tiep suc boi cac tau san bay Glorious va Furious.
Cho du co nhung no luc nhu vay, tinh hinh vao cuoi thang 5 cho thay luc luong Phap hoan toan vo vong, va chien dich Alphabet phai đuoc thuc hien đe triet thoai luc luong Đong Minh khoi Narvik. Ark Royal va Glorious, đuoc cac tau khu truc Highlander, Diana, Acasta, Ardent va Acheron ho tong, đa khoi hanh tu Scapa Flow vao ngay 1 thang 6 đe yem tro cho cuoc rut lui đuoc thuc hien vao ngay hom sau. Ark Royal thuc hien cac phi vu tuan tra va nem bom tu ngay 3 đen ngay 6 thang 6 truoc khi đuoc bo tri đen Narvik vao ngay 7 thang 6. Tham hoa xay ra vao ngay hom sau, khi Glorious cung hai chiec Acasta va Ardent theo ho tong đuoc tach ra đe quay ve Anh. Chung bi cac thiet giap ham Đuc Scharnhorst va Gneisenau tan cong va đanh chim. May bay cua Ark Royal đuoc tung ra đe truy lung, nhung khong tim thay hai chiec tau chien Đuc, khi chung đa rut lui ve Trondheim.
Đoan tau van tai triet thoai cuoi cung roi Narvik vao ngay 9 thang 6. Truoc khi cac tau Anh co the rut lui, mot cuoc khong kich vao Trondheim đa phat hien ra chiec Scharnhorst. Ark Royal tung nhung may bay Skua cua no ra thuc hien mot cuoc khong khich luc nua đem ngay 13 thang 6. Cuoc tan cong lai la mot tham hoa khac: cac tau khu truc ho tong Antelope va Electra bi va cham trong khi Ark Royal đang phong may bay len trong thoi tiet đay suong mu, khien chung phai quay ve Anh đe sua chua; tam trong so muoi lam chiec Skua tan cong bi ban roi, trong khi Scharnhorst thoat đuoc ma khong bi thiet hai. Ark Royal quay ve Scapa Flow ngay hom sau, roi đuoc bo tri sang Ham đoi Đia Trung Hai.


= Bo tri tai Đia Trung Hai =
Ark Royal roi Scapa Flow cung voi chiec tau tuan duong thiet giap HMS Hood va ba tau khu truc ho tong, đi đen Gibraltar ngay 23 thang 6 nam 1940. Tai đay no gia nhap Luc luong H duoi quyen chi huy cua Đo đoc Sir James Somerville. Sau khi Phap thua tran, nay sinh ra moi lo ngai ve luc luong Ham đoi Phap tai Mers-el-Kebir se lot vao quyen kiem soat cua phe Truc va lam đao lon moi tuong quan luc luong hai quan trong khu vuc Đia Trung Hai, anh huong đen toan bo chiec cuoc. Thuyen truong cua Ark Royal, Đai ta Cedric Holland, nguyen la Tuy vien Hai quan Anh tai Paris, đuoc cu đi thuong luong ve viec đau hang hoac tu đanh chim ham đoi Phap, trong khi Luc luong H đuoc bo tri ngay loi ra vao cang. Khi cac Đo đoc Phap tu choi cac đieu kien thuong luong, tau chien Anh đa no sung vao ham đoi Phap. Trong tran tan cong Mers-el-Kebir dien ra sau đo, may bay cua Ark Royal đa trinh sat va thong bao vi tri cua cac tau chien Phap cho ham đoi Anh. Thiet giap ham Phap Strasbourg thoat ra đuoc, cho du bi cac may bay Swordfish cua Ark Royal tan cong. Hai ngay sau đo, may bay cua no Ark Royal vo hieu hoa chiec thiet giap ham Dunkerque, von đa bi mac can sau cuoc tan cong ban đau.

Sau khi giam thieu kha nang thach thuc cua luc luong Phap tai Đia Trung Hai, Luc luong H chuan bi đe tan cong cac muc tieu Y, va đa khoi hanh tu Gibraltar vao ngay 8 thang 7. Tuy nhien, tren đuong đi, luc luong bi may bay nem bom Y tan cong chi sau khi xuat phat đuoc 8 gio; va cho du luc luong H khong bi hu hai gi, Đo đoc Somerville van ra lenh huy bo cuoc khong kich va cho ham đoi quay tro ve Gibraltar. Trong thang 7, Malta, mot đao thuoc đia cua Anh trong vung Đia Trung Hai bi Khong quan Y tan cong, va Luc luong H đuoc lenh chuyen giao so may bay tiem kich Hawker Hurricane đe tang cuong viec phong khong cho hon đao nay. Luc luong H đuoc bo tri tu ngay 31 thang 7 đen ngay 4 thang 8, khi chiec tau san bay HMS Argus đuoc su dung trong viec chuyen giao may bay, con Ark Royal ho tro tu tren khong cho toan ham đoi. Vao ngay 2 thang 8, Ark Royal tung mot đot khong kich thanh cong xuong can cu cua Y tai Cagliari.
Luc luong H o lai Gibraltar cho đen ngay 30 thang 9, khi chung ho tong luc luong tang cuong cho ham đoi cua Đo đoc Andrew Cunningham đen Alexandria. Tren đuong đi, cac cuoc tan cong phan tan đuoc chuan bi nham vao cac can cu khong quan cua Y tai Elmas va Cagliari, nham đanh lac huong su chu y cua đoi phuong khoi luc luong tang vien va ca mot đoan tau van tai đang tren đuong đi đen Malta. Cac cuoc khong kich đuoc thuc hien thanh cong vao ngay 1 thang 10, va ham đoi đi đen Alexandria mot cach an toan do khong bi Khong quan Y chu y đen. Tu Alexandria, Ark Royal đuoc tach ra va gui đen khu vuc Tay Phi đe ho tro cho cac co gang cua Anh nham thuyet phuc cac thuoc đia cua Phap theo phe chinh phu Vichy chuyen sang Phap Tu Do. Trong qua trinh thuong luong, nhieu đoi bay cua phe Phap Tu Do đa cat canh tu Ark Royal, nhung ho đeu bi bat giu tai Dakar. Cong viec thuong luong that bai, va may bay nem bom cua Ark Royal đuoc tung ra đe nem bom cac can cu quan su trong mot no luc bi that bai cua nguoi Anh nham co the chiem Dakar bang vu luc. Sau su kien nay, đuoc ho tong boi nhung chiec HMS Fortune, HMS Forester va HMS Greyhound, Ark Royal quay ve Anh Quoc đe đuoc tai trang bi, vao u tau tai Liverpool vao ngay 8 thang 10. Cong viec bao tri keo dai cho đen ngay 3 thang 11, bao gom viec sua chua may moc va trang bi mot rao chan moi cho san đap.

Sau khi hoan tat viec tai trang bi, Ark Royal, đuoc cac tau Barham, Berwick va Glasgow thap tung, len đuong đi Gibraltar, va đen noi vao ngay 6 thang 11. Chung đuoc bo tri cung phan con lai cua Luc luong H vao nhiem vu ho tong cac đoan tau van tai luc luong tang vien tu Gibraltar đen Alexandria va Malta, thuc hien nhieu chuyen đi truoc khi đuoc bo tri tham gia chien dich Collar vao ngay 25 thang 11, mot trong tong so 35 đoan tau van tai đen Malta đuoc thuc hien tu nam 1940 đen nam 1942. Mot luc luong ham đoi Y do cac thiet giap ham Giulio Cesare va Vittorio Veneto dan đau đuoc tung ra đe đanh chan đoan tau van tai. Ham đoi Y bi mot may bay trinh sat cua Ark Royal phat hien, va chiec tau san bay đa tung nhung chiec may bay phong ngu loi Swordfish cua no ra tan cong, trong khi cac tau chien chu luc cua Luc luong H cung quay mui tien ve phia đoi phuong. Trong tran chien mui Spartivento dien ra sau đo, tau khu truc Y Lanciere bi hu hai, nhung khong ro la do ngu loi cua nhung chiec may bay nem bom hay do hai phao cua cac tau chien Anh. Nguoi Anh lam tuong Lanciere la mot tau tuan duong, trong khi cac chi huy Y lai nhan đuoc bao cao sai lam la tau tuan duong Bolzano bi đanh trung. Cac cuoc khong kich cua Anh cung khong the đanh trung them tau chien Y nao khac, cung nhu khong the đanh chim chiec tau khu truc đa bi hu hai nang; trong khi cuoc khong kich tra đua boi Khong quan Y đa xem Ark Royal la mot muc tieu ly tuong, nhung khong co qua bom nao nem trung đich. Tran đanh khong mang lai mot ket qua ro rang, cho du đoan tau van tai Anh đi đen đuoc điem đen ma khong bi thiet hai.
Ngay 14 thang 12, Ark Royal va Luc luong H đuoc tai bo tri tu Gibraltar sang đai Tay Duong đe truy tim cac tau chien đoi phuong tham gia chien tranh cuop tau buon tai khu vuc quan đao Acores. Ark Royal quay tro ve Đia Trung Hai vao ngay 20 thang 12, va tham gia ho tong chiec thiet giap ham HMS Malaya cung cac tau buon tu Malta cho đen ngay 27 thang 12. Sau đo Luc luong H tham gia Chien dich Excess, mot ke hoach đua cac đoan tau van tai vuot Đia Trung Hai đen tang cuong cho Luc luong Sa mac Tay đang ra suc đay lui luc luong tren bo cua Y tu Ai Cap ve phia Libya. Trong thang tiep theo sau, tinh the cua Anh Quoc tai Đia Trung Hai tiep tuc xau đi, đac biet la do su can du cua Khong quan Đuc va su kien suyt mat chiec tau san bay HMS Illustrious. Ham đoi Đia Trung Hai đang chiu ap luc boi luc luong cua phe Truc tai khu vuc Đong Đia Trung Hai, trong khi quan cang quan trong Gibraltar cua Anh co the bi mat neu nhu Tay Ban Nha chuyen sang lien minh voi Đuc thay vi đung ngoai vong chien. Đe giam nhe ap luc cho Ham đoi Đia Trung Hai, đong thoi cung đe pho truong suc manh cua Anh Quoc truoc Tay Ban Nha, Bo Hai quan va Đo đoc Cunningham vach ke hoach su dung nhung chiec may bay nem bom Swordfish cua Ark Royal khong kich vao cac muc tieu cua Y, đuoc ho tro bang viec na phao cua cac tau chien hang nang. Cuoc nem bom đau tien đuoc thuc hien vao ngay 2 thang 1 nam 1941 nham vao đap Tirso tai Sardinia đa khong thanh cong, nhung nhung chiec may bay nem bom Swordfish cua Ark Royal đa may man hon vao ngay 6 thang 1 khi chung nem bom thanh pho cang Genoa. May bay cua chiec tau san bay cung bao ve cho cac thiet giap ham HMS Renown va HMS Malaya khi chung na phao vao cang nay. Ngay 9 thang 1, Ark Royal tung may bay cua no ra nem bom mot co so loc dau tai La Spezia, va rai min xuong hai cang. Ca hai chien dich nay đeu thanh cong.


= Truy lung Scharnhorst va Gneisenau =
Đau thang 2 nam 1941, cac thiet giap ham Scharnhorst va Gneisenau đa huong ra Đai Tay Duong thuc hien kieu chien tranh cuop tau buon theo lenh cua Đo đoc Erich Raeder. Chung co nhiem vu pha hoai cac tuyen đuong hang hai Đong Minh va thu hut cac tau chien chu luc tu cac khu vuc khac. Vao ngay 8 thang 3, Luc luong H va Ark Royal đuoc lenh tien ra quan đao Canary đe truy lung nhung ten "cuop bien" hien đai, va đe bao ve cac đoan tau van tai đang tu Hoa Ky vuot Đai Tay Duong. Ark Royal su dung may bay cua no đe truy tim nhung chiec tau bi đoi phuong chiem giu va đang tren đuong đi ve Đuc. Ba chiec tau nhu vay bi phat hien vao ngay 19 thang 3: hai chiec buoc phai tu đanh đam, trong khi chiec thu ba, SS Polykarp, đuoc tai chiem.
Chieu toi ngay 21 thang 3, mot chiec Fairey Fulmar xuat phat tu Ark Royal tinh co gap đuoc Scharnhorst va Gneisenau ngoai bien khoi. Do thiet bi lien lac vo tuyen bi hong, đoi bay chi co the quay tro ve Ark Royal truoc khi co the bao cao tin tuc, luc ma cac tau chien Đuc đa thoat đi duoi su che cho cua suong mu. Ngay hom sau, Ark Royal tiep noi cac cuoc tuan tra tren khong nham hy vong tim ra đoi thu. Trong ngay hom đo, hong hoc xay ra cho may phong may bay đa lam mat mot chiec Fairey Swordfish, hat tung chiec may bay xuong bien ngay truoc mui con tau. Khong the dung lai, Ark Royal cuoi len tren chiec Swordfish va ngay o ben tren no khi nhung qua min sau ma chiec may bay mang theo phat no duoi nuoc ngay ben duoi con tau. Chiec tau san bay bi buoc phai quay tro ve Gibraltar vao ngay 24 thang 3 đe sua chua; trong khi Scharnhorst va Gneisenau tranh khoi su truy đuoi va quay ve Brest thuoc Phap an toan.


= Cac đoan tau van tai đen Malta va Chien dich Tiger =

Ark Royal trai qua thang 4 nam 1941 xen ke cac nhiem vu ho tong van tai va chuyen giao may bay đen Malta, cung nhu quay qua Đai Tay Duong san tim nhung tau cuop bien đoi phuong. Đen thang 5 nam 1941, Quan đoan Phi Chau (Afrika Korps) cua Erwin Rommel đang tien quan qua Bac Phi ve huong kenh đao Suez, đay lui Luc luong Sa mac Tay. Voi nguy co luc luong Anh bi thua tran va cac vi tri chien luoc bi mat, Bo chi huy Toi cao Anh buoc phai lieu to chuc mot đoan tau van tai tang cuong vuot Đia Trung Hai đen Alexandria. Đoan tau van tai bao gom nam tau van tai lon, đuoc ho tong boi Ark Royal, cac thiet giap ham HMS Renown va HMS Queen Elizabeth, cac tau tuan duong HMS Sheffield, HMS Naiad, HMS Fiji va HMS Gloucester cung cac tau khu truc cua Chi ham đoi Khu truc 5. Truoc khi Ark Royal khoi hanh, Thuyen truong Holland đuoc cho nghi duong do chiu ap luc va suc khoe kem, va trach nhiem chi huy tau đuoc trao cho Đai ta Loben Maund. Đoan tau van tai roi Gibraltar ngay 6 thang 5, nhanh chong bi may bay trinh sat Y phat hien. Đoan tau van tai, voi toc đo di chuyen kha cham chi co 26 km/h (14 knot), va đuoc ho tong boi nhieu tau chien chu luc, tro thanh mot muc tieu đay suc cam do, nen nhieu may bay Đuc va Y đuoc huy đong vao cuoc tan cong no.
Đoan tau van tai Anh bi khong kich vao ngay 8 thang 5, truoc tien la boi Khong quan Y va noi tiep boi Khong quan Đuc. Suot ngay hom sau, muoi hai chiec Fairey Fulmar cua Ark Royal (so toi đa co the co đuoc) đa đanh lui đuoc tren nam muoi may bay đoi phuong, duoi su tro giup cua viec đinh vi muc tieu tu he thong radar tren chiec HMS Sheffield, va hoa luc phong khong tu cac tau ho tong. Trong cac đot tan cong đau tien, mot chiec Fulmar bi mat, lam thiet mang Đai uy Rupert Tillard va Trung uy Mark Somerville, chau cua Đo đoc Somerville; mot chiec khac cung bi tieu diet nhung cuu đuoc đoi bay, trong khi nhieu chiec khac bi hu hai. Sau đo, chi con co bay chiec đe đuong đau voi luc luong chu luc cua Khong quan Đuc voi 34 may bay, va mot đot tan cong cuoi cung ngay truoc khi troi toi đuoc đay lui chi voi hai may bay va hoa luc phong khong cua nhung chiec tau chien. Luc luong đoan tau van tai khong bi ton that đanh ke: tat ca đeu do trung phai thuy loi, khi chiec Empire Song bi đanh chim va chiec New Zealand Star bi hu hai nhung đi đen đuoc cang đich.
Ark Royal chiu đung mot đot khong kich khac vao ngay 12 thang 5 tren đuong quay ve Gibraltar. Sau đo, no con cung chiec tau san bay HMS Furious chuyen giao nhung chiec may bay tiem kich Hawker Hurricane đe ho tro cho viec phong thu Malta.


= San đuoi chiec Bismarck =

Ngay 18 thang 5 nam 1941, thiet giap ham Đuc Bismarck cung tau tuan duong Prinz Eugen bat đau Chien dich Rheinubung khi tien ra Đai Tay Duong đanh pha cac tuyen đuong hang hai Đong Minh. Sau khi đanh chim tau tuan duong thiet giap HMS Hood va lam hu hai thiet giap ham HMS Prince of Wales trong tran chien eo bien Đan Mach, Bismarck thoat khoi nhung tau chien truy đuoi va huong ve phia bo bien Phap huong ra Đai Tay Duong. Ark Royal, Renown va Sheffield, đuoc ho tong boi HMS Faulknor, HMS Foresight, HMS Forester, HMS Fortune, HMS Foxhound va HMS Fury, đuoc cho tach ra va đieu đen Đai Tay Duong vao ngay 23 thang 5 đe truy tim chiec tau chien đoi phuong. Đen ngay 26 thang 5, mot chiec Fairey Swordfish cua Ark Royal tim thay Bismarck va bat đau doi theo no, trong khi Ham đoi Nha đuoc huy đong vao viec truy đuoi.
Vao luc phat hien đoi phuong, cac tau chien Anh con cach muc tieu đen 240 km (140 dam) va khong the nao bat kip Bismarck truoc khi chiec thiet giap ham Đuc đen đuoc Saint-Nazaire. Muoi lam chiec may bay nem bom Swordfish trang bi ngu loi đuoc tung ra voi hy vong tri hoan đuoc no. Tau tuan duong Anh HMS Sheffield cung đang theo doi Bismarck, va đang o vi tri giua Ark Royal va Bismarck. Nhung chiec may bay nem bom đa nhan dien nham chiec tau tuan duong Anh la muc tieu cua chung va phong ngu loi ra. May man la nhung qua ngu loi đuoc trang bi cac kip no tu tinh kem tin cay, khien đa so chung phat no khi cham mat nuoc, trong khi Sheffield tranh đuoc so con lai. Sau khi nhan ra sai lam cua minh, mot trong cac phi cong đa gui loi xin loi đen vi thuyen truong cua Sheffield.
Khi quay lai tau san bay, nhung chiec Swordfish gio đay đuoc trang bi ngu loi co kip no tiep xuc, roi lai xuat phat luc 19 gio 15 phut cho mot đot tan cong thu hai. Chung tim ra va tan cong Bismarck ngay truoc khi troi lan, va đanh trung đich ba qua ngu loi: hai qua trung phong may phia truoc, trong khi qua thu ba trung phong lai man trai phia đuoi va lam ket banh lai o mot goc 15° sang man trai. Bismarck bi buoc phai di chuyen theo hinh tron cho đen khi banh lai hong đuoc vo hieu hoa, khien con tau hau nhu khong con be lai đuoc va huong thang đen cac tau chien Anh đang bat kip. Chiec thiet giap ham Đuc bi hu hai nang trong cuoc tan cong đem 26-rang sang ngay 27 thang 5 va bi chim vao luc 10 gio 39 phut ngay 27 thang 5.


= Ho tong cac đoan tau van tai đen Malta =

Ark Royal cung cac tau chien cua Luc luong H quay tro lai Gibraltar vao ngay 29 thang 5. Cho du co su khich le tinh than quan trong ben phe Đong Minh do viec đanh chim thiet giap ham Bismarck, tinh hinh tai Mat tran Đia Trung Hai tiep tuc bat loi cho ho. Hy Lap va đao Crete roi vao tay phe Truc, trong khi Quan đoan Phi Chau chuan bi tung ra đon tan cong cuoi cung vao Ai Cap. Malta tiep tuc la mot cu điem phong thu quan trong tren Đia Trung Hai, nhung phai chiu rat nhieu ap luc ngay cang gia tang do cac cuoc khong kich cua Y va Đuc, va khong the nao đuoc tiep lieu ke tu khi Crete that thu.
Ark Royal bi buoc phai tung ra hoat đong, chuyen giao may bay đen Malta vao nhieu chuyen đi trong suot thang 6 va thang 7, va ho tong cac đoan tau van tai trong cac chien dich Substance vao thang 7 va Halberd vao thang 9. Cho du phai chiu đung mot so thiet hai, cac đoan tau van tai đa thanh cong trong viec tiep lieu giup Malta duy tri suc khang cu. Su tiep tuc hien dien cua luc luong Đong Minh tai Malta la mot van đe đang ke đoi voi Rommel tai chau Phi, nguoi đa bi ton that đen mot phan ba hang tiep lieu van chuyen tu Y đen do cac cuoc tan cong bang tau ngam va may bay nem bom đat can cu tai Malta. Cuoi cung, Adolf Hitler quyet đinh gui đen Đia Trung Hai mot chi ham đoi tau ngam U-boat đe tan cong tau be Đong Minh tai đay, bat chap loi khuyen cua Đo đoc Erich Raeder.


= Chuyen hai trinh cuoi cung va bi đanh chim =
Vao ngay 10 thang 11 nam 1941, Ark Royal van chuyen them may bay đen Malta truoc khi quay tro ve Gibraltar. Đo đoc Somerville đa nhan đuoc canh bao ve hoat đong cua nhung chiec U-boat ngoai khoi bo bien Tay Ban Nha, va đa luu y Luc luong H can canh giac. Cung co mat tai vung bien nay la chiec tau ngam Đuc U-81 duoi quyen chi huy cua Thuyen truong Friedrich Guggenberger, von cung nhan đuoc tin tuc ve viec Luc luong H đang tren đuong quay tro ve Gibraltar. Vao ngay 13 thang 11, luc 15 gio 40 phut, nguoi đieu khien sonar tren tau khu truc HMS Legion phat hien tieng đong la khong ro nguon goc, nhung đoan la tieng chan vit quay cua mot tau khu truc khac gan đo. Mot phut sau, Ark Royal trung phai mot qua ngu loi phia giua tau, giua cac bon chua nhien lieu va kho chua bom, ngay ben duoi cau tau chi huy. Vu no lam rung chuyen toan bo chiec Ark Royal, hat tung nhung chiec may bay nem bom-ngu loi len khong, lam thiet mang mot thuy thu, tao ra mot lo thung dai 40 m (130 ft) va rong 9 m (30 ft) ben man phai than tau, gay ngap nuoc phong noi hoi ben man phai, bang đieu khien lien lac noi bo, cac bon chua nhien lieu va tren 32 m (106 ft) đay than tau. Bo truyen đong ben man phai bi hong, khien phan nua phia sau con tau bi mat đien, trong khi viec lien lac noi bo bi anh huong nang khap con tau.

Ngay sau khi con tau bi trung ngu loi, Đai ta Maund muon ra lenh cho tat ca cac đong co phai ngung hoat đong, nhung ong buoc phai gui mot thuy thu chay đen phong may truyen đat menh lenh khi kham pha ra rang moi đuong day lien lac noi bo đeu bi gian đoan. Lo hong tren than tau bi xe rong ra do su tiep tuc di chuyen cua con tau; va cho đen khi Ark Royal co the ngung lai, con tau đa bi ngap nuoc đang ke va bi nghieng 18° sang man phai chi trong vong 20 phut. Can nhac ve đo nghieng cua con tau, cung nhu nho đen so phan cua nhung chiec tau san bay khac, bao gom HMS Courageous va HMS Glorious, von bi chim nhanh chong voi ton that rat lon ve nhan mang, Maund ra menh lenh bo tau. Thuy thu đoan bat đau tap trung len san đap đe xac đinh xem ai se o lai tren con tau đe cuu no, trong khi tau khu truc HMS Legion tien đen gan ben canh đe vot nhung nguoi con lai. Hau qua la, cong viec kiem soat hu hong toan dien khong đuoc tien hanh cho đen 49 phut sau khi bi tan cong. Viec ngap nuoc bi tran lan khong the kiem soat, cang tram trong hon do cac vach ngan ben duoi ham tau khong đuoc đong kin khi co lenh di tan khoi cac ham ben duoi.
Viec ngap nuoc tran lan đen cac phong đong co chinh, von bat đau ngap nuoc tu ben duoi, va viec mat đien tran lan khap con tau khi cac ong hut gio cua noi hoi ngap nuoc; Ark Royal khong co cac may phat đien chay bang diesel du phong. Khoang nua gio sau vu no, chiec tau san bay duong nhu on đinh. Đo đoc Somerville, voi y đinh cuu lay chiec Ark Royal, ra lenh cho cac đoi kiem soat hu hong quay tro lai con tau truoc khi ra lenh cho thiet giap ham HMS Malaya đi đen Gibraltar to chuc cac hoat đong cuu ho. Cac đoi kiem soat hu hong đa co the khoi đong lai mot noi hoi, cung cap đien cho cac bom nuoc duoi đay tau. Chiec tau khu truc HMS Laforey cap ben canh đe cung cap đien nang va cac bom phu tro, trong khi nhung may bay Swordfish cat canh tu Gibraltar giup ho tro cho viec tuan tra chong tau. Chiec tau keo Thames cung tu Gibraltar đen tai cho luc 20 gio 00 va noi mot day keo vao Ark Royal, chuan bi lai dat no quay tro ve Gibraltar. Nhung viec ngap nuoc ben duoi lai bat đau lam cho đo nghieng cua con tau gia tang nhanh chong. Nuoc lai ngap đen ngan noi hoi, buoc phai tat noi hoi vua moi phuc hoi lai đuoc.

Đo nghieng cua con tau đat đen 20° giua 02 gio 05 phut va 02 gio 30 phut ngay 14 thang 11 nam 1941, va khi lenh bo tau đuoc phat ra mot lan nua luc 04 gio 00, đo nghieng đat đen 27°. So nguoi con lai trong thuy thu đoan cua Ark Royal đuoc chuyen sang Legion luc 04 gio 30 phut; va ngoai tru thuy thu duy nhat thiet mang ngay trong vu no, khong co thuong vong nao khac. Tong so 1.487 si quan va thuy thu cua no đuoc cho đen Gibraltar. Đo nghieng cua con tau đat đen 45° truoc khi Ark Royal lat up va chim luc 06 gio 19 phut ngay 14 thang 11. Nhung nguoi tan mat chung kien đa bao cao con tau bi nghieng đen 90°, va o tu the đo trong ba phut truoc khi lat up han. Ark Royal bi vo lam đoi, phan đuoi chim truoc trong vong vai phut, roi đuoc tiep noi boi phan mui.


Đieu tra Sau khi chiec tau san bay bi chim, mot Uy ban Đieu tra đuoc thanh lap đe tim hieu ve ton that nay. Dua tren nhung kham pha cua Uy ban, Thuyen truong Maund bi đua ra xet xu tai toa an quan su vao thang 2 nam 1942. Ong bi ket an la co toi trong hai điem: Khong duy tri hoat đong cua cac đoi kiem soat hu hong tren tau sau khi đua ra lenh di tan chung, va khong đam bao su san sang chien đau cua con tau đe đoi pho voi nhung moi hiem hoa tiem tang. Uy ban cung lam diu bot nhung phe phan cua minh khi thua nhan đa đat ra nhung tieu chuan đoi hoi cao đoi voi Maund, va ghi nhan ong đa hanh đong khi uu tien quan tam đen su an toan cua thuy thu đoan duoi quyen.
Uy ban Bucknill, von đuoc thanh lap đe đieu tra ve su ton that cua cac tau chien chu luc, cung co ban bao cao rieng cua minh. Bao cao cho rang su thieu sot mot he thong phat đien du phong la mot sai sot thiet ke nghiem trong, gop phan vao viec ton that: Ark Royal phai dua vao đien nang trong hau het cac hoat đong cua no, va mot khi cac noi hoi va may phat đien chay bang hoi nuoc bi hong, viec mat đien se khien cong viec kiem soat hu hong tro nen kho khan. Uy ban đa đe nghi cai tien viec thiet ke cac vach ngan va cua hut gio cac noi hoi đe giam thieu nguy co ngap nuoc tran lan đen cac phong noi hoi va phong đong co. Nhung thieu sot trong thiet ke đuoc lap tuc sua đoi tren cac lop tau san bay Illustrious va Implacable đang đuoc che tao vao luc đo.
Uy ban Đieu tra ket thuc ban bao cao cua minh voi ket luan la Ark Royal bi chim tai vi tri 41 km (22 hai ly) ve phia Đong Europa Point, điem cuc Nam cua Gibraltar. Đieu nay đuoc tin tuong va chap nhan rong rai trong hon 60 nam.


Tai kham pha Vi tri chinh xac cua chiec tau đam hoan toan khong đuoc biet ro cho đen giua thang 12 nam 2002, khi no đuoc kham pha boi mot đoan quay phim BBC tai vi tri cach Gibraltar 56 km (30 hai ly). Nhom nay đang lam viec cho mot bo phim tai lieu ve khao co hang hai lien quan đen cac tran đanh chinh yeu cua Hai quan Hoang gia Anh. Xac tau đam cua Ark Royal bi tach lam hai phan: mot phan mui tau dai 20 m (66 ft) bi roi ra khoi phan con lai cua than tau; trong khi mot loat manh vun, bao gom nhung gi con lai cua ong khoi va đao cau truc thuong tang, nhung phan cua than tau bi roi ra khi chiec tau san bay chim, cung nhung may bay ben trong san chua, nam rai rac tai khu vuc giua hai phan than tau. Viec phan tich cho thay man trai cua con tau đa cham đay bien truoc tien.
Xac tau đam đuoc tim thay xa hon ve phia Đong so voi vi tri tung đuoc neu len sau khi no bi chim. Thoat tien, cac nha nghien cuu cho la xac tau đam bi dong hai luu chay ngang qua eo bien Gibraltar cuon no vao Đia Trung Hai, khien con tau bi troi dat duoi nuoc ve phia Đong truoc khi chim đen đay bien. Tuy nhien, su hien dien cua cac manh vo ngay ben canh xac tau đam, ke ca mot chiec may bay nem bom Swordfish bi cuon khoi san đap truoc khi con tau lat up chung minh rang gia thuyet nay la sai; vi cac manh vo se bi cuon đi đen mot vung rong hon rat nhieu. Dong hai luu co anh huong nhat đinh đen viec di chuyen cua no ve huong Gibraltar, cho du no đa đuoc lai dat đi trong nhieu gio. Viec nghien cuu xac tau đam cung cho thay viec khoi đong lai đong co tren con tau nham cung cap đien nang đa gia tang ap luc len than tau, gop phan vao viec ngap nuoc. Khi đien nang đa bi mat, hoan toan khong the ngan đuoc viec con tau chim – mot so phan đuoc đinh truoc do khiem khuyet trong thiet ke hon la do nhung hanh đong cua vi chi huy con tau.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


= Thu muc =


= Tai lieu truc tuyen =


Lien ket ngoai Maritimequest HMS Ark Royal photo gallery
HMS Ark Royal - Operational History and Photos
Video of HMS Ark Royal engaging high level bombers with her AA armament Luu tru ngay 5 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine