Chien tranh Tinh tinh Gombe (con goi la "Cuoc chien Bon nam" cua Gombe), keo dai tu nam 1974 đen nam 1978, la mot cuoc xung đot bang vu luc giua hai bay tinh tinh o cong vien quoc gia Gombe Gombe, Tanzania. Cac ben xung đot la Kasakela va Kahama, co lanh tho lan luot la phan phia bac va phia nam cong vien. Hai bay tinh tinh nay đa tung song chung trong mot đan duy nhat, nhung vao nam 1974, nha nghien cuu đang quan sat cong đong khi nay la Jane Goodall đa nhan thay co su phan chia đia ban sinh song cua đan tinh tinh voi mot nhom o phia bac va nhom con lai o phia nam. Nhung phan tich bang may tinh cac ghi chep cua Goodall sau đo he lo rang đa co su ran nut xa hoi giua hai bay tinh tinh nay tu đau nam 1971.
Bay Kahama, song o phia nam, gom sau con đuc truong thanh (trong so đo co ba con tinh tinh đuoc Goodall đat ten la "Hugh", "Charlie" va "Goliath"), ba con cai truong thanh va cac con cua chung, va mot con đuc moi lon (ten la "Sniff"). Trong khi đo bay Kasakela thi đong hon, voi muoi hai con cai truong thanh cung cac con cua chung, va tam con đuc truong thanh.


Cuoc chien Dau hieu xung đot đau tien xay ra vao ngay 7 thang 1 nam 1974, khi mot ben la sau con tinh tinh đuc truong thanh cua Kasakela tan cong va giet chet "Godi", mot con tinh tinh đuc moi lon cua Kahama đang dung bua tren cay. Đay la lan đau tien nguoi ta chung kien canh nhung con tinh tinh nay giet chet đong loai cua minh mot cach co chu y.
Trong bon nam tiep theo, tat ca sau con đuc truong thanh cua Kahama đa bi cac con đuc cua Kasakela ha sat. Trong so cac con cai cua Kahama, mot con bi giet, hai con mat tich va ba con đa bi bay khi đuc cua Kasakela đanh đap va bat coc. Kasakela sau đo đa thang loi gianh lay lanh tho tung la cua Kahama.
Tuy nhien chien loi pham lanh tho nay khong keo dai lau; khi Kahama thao lui, lanh tho moi cua Kasakela gio phai đuong đau truoc mot cuoc chien gianh lanh tho tu mot bay tinh tinh khac goi la Kalande. Bi đe doa boi suc manh vuot troi va so luong thanh vien cua bay Kalande, cung voi mot so cuoc đung đo doc theo lanh đia, bay Kasakela nhanh chong nhuong lai nhieu phan lanh tho moi cua chung.


Anh huong đoi voi Goodall Cuoc chien bung no khien Goodall rat ngac nhien va bat ngo, vi xua nay ba luon luon xem tinh tinh, mac du khong giong nhu bieu hien o con nguoi, co loi hanh xu "'tu te' hon". Cung voi cac quan sat trong nam 1975 khi mot con cai co thu bac cao trong bay an thit mot con so sinh đong loai, dien bien đam mau trong cuoc chien Gombe đa lan đau tien phoi bay truoc Goodall "mat toi" trong hanh vi cua loai tinh tinh. Ba đa cam thay vo cung phien nao boi kham pha nay; trong cuon hoi ky Through a Window: My Thirty Years with the Chimpanzees of Gombe, ba viet:

Suot nhieu nam, toi đa đau tranh đe tim su thoa hiep voi kien thuc moi nay. Thuong moi lan tinh giac trong đem, nhung hinh anh kinh hoang cu the lan thau tam tri toi—Satan [ten cua mot trong cac con tinh tinh], vong tay xuong duoi cam cua Sniff đe uong mau đang trao ra tu mot vet thuong sau tren mat no; gia Rodolf, von rat lanh tinh, đung thang nguoi len đe nem mot tang đa nang bon pound vao than xac đang tan ta cua Godi; Jomeo xe mot de da khoi đui cua De'; Figan đanh đam lien tuc vao co the đay thuong tich va run ray cua Goliath, mot trong nhung nguoi hung thuo be cua no....


Phap ly Khi Goodall bao cao lai cac su kien trong Chien tranh Gombe, nhieu nguoi đa khong tin vao nhung tuong thuat cua ba ve mot cuoc chien tu nhien dien ra giua cac con tinh tinh. Vao thoi gian đo, hinh mau khoa hoc ve hanh vi cua con nguoi va đong vat hau nhu chua bao gio trung khop voi nhau. Mot so nha khoa hoc cao buoc ba la nguoi theo thuyet nhan hoa; nhung nguoi khac cho rang su co mat cua ba, va cac thu nghiem nuoi tinh tinh cua ba, đa sinh ra xung đot bao luc trong mot xa hoi hoa binh cua tu nhien. Tuy nhien, nhung nghien cuu sau đo su dung cac phuong phap it can thiep chung minh rang xa hoi cua loai tinh tinh trong tu nhien co xay ra nhung cuoc chien gianh quyen luc.


Tham khao Thu muc Goodall, Jane (2010). Through a Window: My Thirty Years with the Chimpanzees of Gombe. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 9780547488387.
Morris, Ian (2014). War! What Is It Good For?: The Role of Conflict and the Progress of Civilisation from Primates to Robots. MacMillan. ISBN 9781847654540.


Đoc them Goodall, Jane (1986). The chimpanzees of Gombe: patterns of behavior. Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 9780674116498.
Gang of Chimps Torture and Kill a Lone Chimp tren YouTube tai len vao 8 thg 5, 2010