Benh tam than, hay con đuoc goi la roi loan tam than (tieng Anh: mental disorder)  hoac roi loan tinh than la mot dang benh ly lien quan đen tam tri va tinh than cua con nguoi.  Nguyen nhan chu yeu xuat phat tu su roi loan hoat đong cua nao bo dan đen nhung bien đoi bat thuong ve loi noi, tac phong, hanh vi, cam xuc va y tuong cua nguoi benh. Benh tam than thuong gay ra tinh trang đau kho hoac suy giam chuc nang ca nhan đang ke. Nhung đac điem nhu vay co the ton tai mot cach dai dang, tai phat va thuyen giam hoac xay ra duoi dang cac đot đon le. Nhieu roi loan đa đuoc mo ta voi cac dau hieu va trieu chung rat khac nhau giua cac roi loan cu the. Nhung roi loan nhu vay co the đuoc chan đoan boi chuyen gia suc khoe tam than, thuong la nha tam ly hoc lam sang hoac bac si tam than.
Nguyen nhan cua roi loan tam than thuong khong ro rang. Cac ly thuyet co the ket hop nhung phat hien tu mot loat cac linh vuc. Roi loan tam than thuong đuoc xac đinh bang viec ket hop cac cach cu xu, cam nhan, nhan thuc hoac suy nghi cua mot nguoi. Đieu nay co the lien quan đen cac vung hoac chuc nang cu the cua nao, thuong la trong boi canh xa hoi. Roi loan tam than la mot khia canh cua suc khoe tam than. Tin nguong van hoa va ton giao, cung nhu cac chuan muc xa hoi, can đuoc tinh đen khi chan đoan.
Cac dich vu đuoc thuc hien tai cac benh vien tam than hoac trong cong đong va viec đanh gia đuoc thuc hien boi cac chuyen gia suc khoe tam than nhu bac si tam than, bac si tam ly, y ta tam than va nhan vien xa hoi lam sang, su dung nhieu phuong phap khac nhau nhu kiem tra tam ly nhung thuong dua vao quan sat va đat cau hoi. Cac phuong phap đieu tri đuoc cung cap boi cac chuyen gia suc khoe tam than khac nhau. Lieu phap tam ly va cac loai tri thuoc tam than la hai lua chon đieu tri chinh. Cac phuong phap đieu tri khac bao gom thay đoi loi song, can thiep xa hoi, ho tro tu ban be va tu luc. Trong mot so it truong hop, benh nhan co the bi giam giu hoac đieu tri khong tu nguyen. Cac chuong trinh phong ngua đa đuoc chung minh la lam giam chung tram cam.
Nam 2019, cac roi loan tam than pho bien tren toan cau bao gom tram cam, anh huong đen khoang 264 trieu nguoi, roi loan luong cuc, anh huong đen khoang 45 trieu nguoi, sa sut tri tue, anh huong đen khoang 50 trieu nguoi va tam than phan liet va cac chung loan than khac, anh huong đen khoang 20 trieu nguoi. Roi loan phat trien than kinh bao gom khuyet tat tri tue va roi loan pho tu ky thuong phat sinh o tre so sinh hoac trong thoi tho au. 


Dich te hoc Roi loan tam than la pho bien. Tren the gioi cu 3 nguoi la co mot nguoi mac benh (o hau het cac nuoc co tieu chi đay đu) tai mot thoi điem nao đo trong đoi ho. O Hoa Ky 46% thoa tieu chi cua mot benh tam than tai cung mot thoi điem. Mot cuoc khao sat đang dien ra cho thay roi loan lo au la pho bien nhat trong tat ca cac quoc gia tru mot quoc gia, theo sau la roi loan tam trang tru 2 quoc gia, trong khi roi loan chat va roi loan kiem soat it pho bien. Cac ti le thay đoi theo khu vuc.

Mot đanh gia ve cac khao sat roi loan lo au o nhieu đat nuoc khac nhau cho thay kha nang xuat hien trung binh trong đoi ho uoc tinh 16,6%, o nu co kha nang cao hon trung binh. Đanh gia ve cac khao sat roi tam trang o nhung quoc gia khac nhau cho thay ti le tuoi tho la 6,7% đoi voi roi loan tram cam chinh (cao hon mot so nghien cuu, va o nu) va 0,8% roi voi roi loan luong cuc I.
O Hoa Ky, tan suat cua roi loan: roi loan lo au (28,8%), roi loan tam trang (20,8%), roi loan kiem soat xung (24,8%) hay roi loan su dung chat (14,6%).
Mot nghien cuu tren toan chau Au nam 2004 cho thay rang co khoang mot trong 4 nguoi tai mot thoi điem nao đo trong đoi ho đuoc cho la thoa cac tieu chi cua it nhat mot trong cac roi loan DSM-IV, trong đo bao gom roi loan tam trang (13,9%), roi loan lo au (13,6%) hoac roi loan do con (5,2%). Co khoang mot trong 10 nguoi thoa cac tieu chi trong mot chu ky khao sat 12 thang. Nu va nguoi tre hon cua ca hai gioi mac nhieu chung roi loan hon. Mot đanh gia ve khao sat nam 2005 o 16 nuoc chau Au cho thay 27% nguoi chau Au truong thanh bi anh huong boi it nhat mot chung roi loan tinh than trong thoi gian 12 thang.
Mot đanh gia quoc nghien cuu ve su pho bien cua tam than phan liet cho thay trung binh chiem 0,4% xay ra trong cuoc đoi; con so nay thap hon o nhung nuoc ngheo hon.
Cac nghien cuu ve tan suat cua roi loan nhan cach (PDs) thi it hon va o quy mo nho hon, nhung trong mot cuoc khao sat rong rai tai Na Uy thi thay rang tan suat trong 5 nam la 13,4%. Ti le cac roi loan đac biet dao đong tu 0,8% đen 2,8%, khac nhau theo quoc gia, gioi tinh, muc đo giao duc, va cac yeu to khac. Mot cuoc khao sat o Hoa Ky sang loc mot cach tinh co đoi voi roi loan nhan cach thi thay ti le la 14,79%.
Khoang 7% trong mot mau tre em o tuoi truoc khi đen truong đuoc chan đoan tam than trong mot nghien cuu lam sang, khoang 10% trong so tre 1 tuoi va 2 tuoi đuoc đanh gia va nhan thay co cac van đe ve tinh cam/hanh vi đang quan tam dua tren nhung bao cao cua phu huynh va bac si nhi khoa.
Trong khi ti le cac roi loan tam ly thuong bang nhau giua nam va nu, thi nu co khuynh huong co ti le cao hon o nhom tram cam. Moi nam co khoang 73 trieu phu nu bi anh huong cua tram cam nang, va tu tu xep hang thu 7 trong cac nguyen nhan gay tu vong trong đo tuoi 20-59. Roi loan tram cam chiem gan 41,9% benh ve roi loan tam than o phu nu so voi nam la 29,3%.
Theo Vien Suc khoe Tam than, co khoang 30% dan so Viet Nam mac cac benh roi loan tam than, trong đo ti le tram cam chiem 25%.


Chu thich Đoc them Atkinson, J. (2006) Private and Public Protection: Civil Mental Health Legislation, Edinburgh, Dunedin Academic Press ISBN 1-903765-61-7
Hockenbury, Don and Sandy (2004). Discovering Psychology. Worth Publishers. ISBN 0-7167-5704-4.
Fried, Yehuda and Joseph Agassi (1976). Paranoia: A Study in Diagnosis. Boston Studies in the Philosophy of Science, 50. ISBN 90-277-0704-9.
Fried, Yehuda and Joseph Agassi (1983). Psychiatry as Medicine. The HAgue, Nijhoff. ISBN 90-247-2837-1.
Porter, Roy (2002). Madness: a brief history. Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 0-19-280266-6.
Weller M.P.I. and Eysenck M. The Scientific Basis of Psychiatry, W.B. Saunders, London, Philadelphia, Toronto etc. 1992
Wiencke, Markus (2006) Schizophrenie als Ergebnis von Wechselwirkungen: Georg Simmels Individualitatskonzept in der Klinischen Psychologie. In David Kim (ed.), Georg Simmel in Translation: Interdisciplinary Border-Crossings in Culture and Modernity (pp. 123–155). Cambridge Scholars Press, Cambridge, ISBN 1-84718-060-5


Lien ket ngoai NIMH.NIH.gov - 'Working to improve mental health through biomedical research on mind, brain, and behavior', National Institute of Mental Health (Hoa Ky)
NIMHE Luu tru ngay 30 thang 3 nam 2009 tai Wayback Machine - 'Responsible for supporting the implementation of positive change in mental health and mental health services', National Institute for Mental Health (United Kingdom)
International Committee of Women Leaders on Mental Health Luu tru ngay 30 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine – an international body of women political leaders founded by the World Mental Health Federation to produce positive change for citizens who struggle with mental illnesses.
Mental Disorder In Old Age Luu tru ngay 13 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Psychology Dictionary
Journal of Clinical Psychiatry
Mental Illness Watch
Metapsychology Online Reviews: Medications & Psychiatry Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine