O nhiem phong xa la su lang đong cua cac chat phong xa tren be mat hoac trong chat ran, chat long hoac chat khi (bao gom ca co the con nguoi), noi hien dien cua chung la ngoai y muon hoac khong mong muon.
Su o nhiem nay  nhu mot moi nguy hiem do su phan ra phong xa cua cac chat gay o nhiem, cac chat gay ra tac hai nhu buc xa ion hoa (cu the la α, β, va γ tia) va neutron tu do. Muc đo nguy hiem đuoc xac đinh boi nong đo cua cac chat gay o nhiem, nang luong cua buc xa đuoc phat ra, loai buc xa va khoang cach  cua cac chat  o nhiem voi cac co quan cua co the. Đieu quan trong  rang su o nhiem lam phat sinh nguy co buc xa va cac thuat ngu "buc xa" va "o nhiem" khong the thay the cho nhau.
Cac nguon gay o nhiem phong xa co the đuoc phan thanh hai nhom: tu nhien va do con nguoi tao ra. Sau khi xa vu khi hat nhan trong khi quyen hoac vi pham ngan chan lo phan ung hat nhan, khong khi, đat, con nguoi, thuc vat va đong vat trong vung lan can se bi o nhiem boi nhien lieu hat nhan va cac san pham phan hach. Mot lo chat phong xa bi đo nhu uranyl nitrate co the lam nhiem ban san nha va bat ky gie lau nao đuoc su dung đe lau vet tran. Cac truong hop o nhiem phong xa tren dien rong bao gom Đao san ho Bikini, Nha may Rocky Flats o Colorado, tham hoa hat nhan Fukushima Daiichi, tham hoa Chernobyl va khu vuc xung quanh co so Mayak o Nga.


Nguon gay ra o nhiem Cac nguon gay o nhiem phong xa co the la tu nhien hoac do con nguoi tao ra.
O nhiem phong xa co the do nhieu nguyen nhan khac nhau. No co the  do giai phong khi phong xa, chat long hoac hat. Vi du, neu mot hat nhan phong xa đuoc su dung trong y hoc hat nhan bi đo (vo tinh hoac, nhu trong truong hop tai nan Goiania, do su thieu hieu biet), vat lieu co the đuoc lan truyen boi moi nguoi khi ho đi bo xung quanh.
O nhiem phong xa cung co the la ket qua  cua mot so qua trinh nhat đinh, chang han nhu giai phong xenon phong xa trong viec  tai xu ly  nhien lieu hat nhan. Trong truong  hop chat phong xa khong đuoc chua, no co the đuoc pha loang đen nong đo an toan.
Bui phong xa hat nhan la su phan bo  o nhiem phong xa boi vu no hat nhan trong khi quyen 520 dien ra tu nhung nam 1950 đen 1980.
Trong cac vu tai nan hat nhan, mot bien phap ve loai va luong phong xa đuoc giai phong, chang han nhu tu su co ngan chan lo phan ung, đuoc goi la thuat ngu nguon. Uy ban đieu tiet hat nhan Hoa Ky đinh nghia đay la "Cac loai va luong chat phong xa hoac chat đoc hai thai ra moi truong sau mot vu tai nan".
O nhiem khong bao gom chat phong xa con sot lai tai mot đia điem sau khi hoan thanh ngung hoat đong. Do đo, chat phong xa bi niem phong va chi đinh khong đuoc goi la su nhiem ban, mac du cac đon vi đo luong co the giong nhau.


= Ngan chan =

Ngan chan la cach chu yeu đe ngan chan o nhiem đuoc thai ra moi truong hoac tiep xuc hoac bi con nguoi nuot phai.
Viec nam trong du đinh phan biet chat phong xa voi  o nhiem phong xa. Khi cac vat lieu phong xa  tap trung o muc co the phat hien ben ngoai thung chua, khu vuc bi anh huong thuong đuoc goi la "bi o nhiem".
Co mot so luong lon cac ky thuat đe chua cac chat phong xa đe no khong lan rong ra ngoai vung chua va tro thanh o nhiem. Trong truong hop chat long, đieu nay la bang cach su dung cac thung hoac thung chua co đo toan ven cao, thuong la voi he thong be lang đe co the phat hien ro ri bang phuong phap đo phong xa hoac thong thuong.
Khi vat lieu co kha nang tro thanh khong khi, thi viec su dung rong rai đuoc lam tu hop đung gang tay, đay la mot ky thuat pho bien trong phong thi nghiem nguy hiem va cac hoat đong xu ly trong nhieu nganh cong nghiep. Cac hop đung gang tay đuoc giu duoi mot ap suat am nhe va khi thong hoi đuoc loc trong cac bo loc hieu suat cao, đuoc theo doi bang thiet bi X quang đe đam bao chung hoat đong chinh xac.


Kiem soat va giam sat o nhiem O nhiem phong xa co the ton tai tren be mat hoac trong khoi luong vat lieu hoac khong khi, va cac ky thuat chuyen mon đuoc su dung đe đo muc đo o nhiem bang cach phat hien buc xa phat ra.


Anh huong toi suc khoe cua o nhiem = Anh huong sinh hoc =
O nhiem phong xa theo đinh nghia phat ra buc xa ion hoa, co the chieu xa co the con nguoi tu nguon goc ben ngoai hoac ben trong.


 Chieu xa ben ngoai  Đieu nay la do buc xa tu o nhiem nam ben ngoai co the con nguoi. No  co the o vung lan can cua co the hoac co the o tren be mat da. Muc đo rui ro suc khoe phu thuoc vao thoi gian va loai va cuong đo chieu xa. Cac buc xa tham nhap nhu tia gamma, tia X, neutron hoac hat beta co nguy co lon nhat tu nguon ben ngoai. Buc xa xuyen thau thap nhu cac hat alpha co rui ro ben ngoai thap do tac dung che chan cua cac lop tren cung cua da. Xem bai viet ve sievert đe biet them thong tin ve cach tinh toan nay.


 Chieu xa noi bo  O nhiem phong xa co the an sau vao co the con nguoi neu no o trong khong khi hoac bi nhiem ban trong thuc pham hoac đo uong, va se chieu xa vao ben trong co the. Nghe thuat va khoa hoc cua viec đanh gia lieu buc xa đuoc tao ra ben trong la phep đo lieu ben trong.
Cac tac đong sinh hoc cua cac hat nhan phong xa an vao phu thuoc rat lon vao hoat đong, su phan phoi sinh hoc va toc đo loai bo cua hat nhan phong xa, do đo phu thuoc vao dang hoa hoc, kich thuoc hat va lo trinh xam nhap cua no. Hieu ung cung co the phu thuoc vao đoc tinh hoa hoc cua vat lieu lang, khong phu thuoc vao đo phong xa cua no. Mot so hat nhan phong xa noi chung co the đuoc phan phoi khap co the va nhanh chong bi loai bo, nhu truong hop voi nuoc triti.
Mot so co quan tap trung cac yeu to nhat đinh va do đo cac bien the hat nhan phong xa cua cac yeu to đo. Hanh đong nay co the dan đen ty le loai bo thap hon nhieu. Vi du, tuyen giap chiem mot ty le lon cua bat ky iod nao đi vao co the. Mot luong lon iod phong xa hit vao hoac an vao co the lam suy yeu hoac pha huy tuyen giap, trong khi cac mo khac bi anh huong o muc đo thap hon. Iod phong xa-131 la mot san pham phan hach pho bien; no la mot thanh phan chinh cua phong xa đuoc giai phong tu tham hoa Chernobyl, dan đen chin truong hop tu vong do ung thu tuyen giap o tre em va suy giap. Mat khac, iod phong xa đuoc su dung trong chan đoan va đieu tri nhieu benh ve tuyen giap chinh xac do su hap thu iod chon loc cua tuyen giap.
Nguy co phong xa đuoc đe xuat boi Uy ban Bao ve Buc xa Quoc te (ICRP) du đoan rang mot lieu hieu qua cua mot sievert (100 rem) co kha nang phat trien ung thu 5,5%. Nguy co nhu vay la tong cua ca lieu buc xa ben trong va ben ngoai.
ICRP tuyen bo "Cac hat nhan phong xa đuoc tich hop trong co the con nguoi se chieu xa cac mo theo cac khoang thoi gian đuoc xac đinh boi thoi gian ban huy vat ly va kha nang luu giu sinh hoc cua chung trong co the. Do đo, ho co the tang lieu cho cac mo co the trong nhieu thang hoac nhieu nam sau khi uong. Su can thiet phai đieu chinh phoi nhiem voi cac hat nhan phong xa va su tich luy lieu phong xa trong thoi gian dai đa dan đen đinh nghia ve luong lieu đa cam ket ". ICRP tuyen bo them "Đoi voi phoi nhiem ben trong, cac lieu hieu qua đa cam ket thuong đuoc xac đinh tu đanh gia luong chat phong xa tu cac phep đo sinh hoc hoac cac đai luong khac (vi du, hoat đong đuoc giu lai trong co the hoac trong bai tiet hang ngay). Lieu buc xa đuoc xac đinh tu luong su dung su dung cac he so lieu khuyen cao ".
ICRP đinh nghia hai luong lieu cho lieu cam ket ca nhan:
Lieu luong tuong đuong đuoc cam ket, H T (t) la tich phan thoi gian cua ty le lieu luong  tuong đuong trong mot mo hoac co quan cu the ma mot ca nhan se nhan đuoc sau khi đua chat phong xa vao co the boi Nguoi tham chieu, trong đo t la thoi gian tich hop trong nhung nam. Đieu nay đac biet lien quan đen lieu trong mot mo hoac co quan cu the, theo cach tuong tu nhu lieu luong tuong đuong ben ngoai.
Lieu luong đuoc cam ket hieu qua, E (t) la tong cua cac san pham cua lieu tuong đuong voi co quan hoac mo đa cam ket va cac yeu to trong luong mo thich hop W T, trong đo t la thoi gian tich hop trong nhieu nam sau khi uong. Thoi han cam ket đuoc thuc hien la 50 nam đoi voi nguoi lon va 70 nam  đoi voi tre em. Đieu nay đac biet lien quan đen lieu luong  cho toan bo co the, theo cach tuong tu nhu lieu hieu qua ben ngoai.


Tham khao