Tieng Cham hay tieng Champa (chu Cham: ꨌꩌ; chu Jawi: چم) la ngon ngu cua nguoi Cham o Đong Nam A, va truoc đay la ngon ngu cua Vuong quoc Cham Pa o mien Trung Viet Nam . Phuong ngu Cham Tay đuoc noi boi 220.000 nguoi o Campuchia va 25.000 nguoi o Viet Nam; phuong ngu Cham Đong (Cham Phan Rang), co khoang 73.000 nguoi noi o Viet Nam, voi tong so khoang 320.000 nguoi noi.


Lich su = Nguon goc =
Tieng Cham đang chu y la ngon ngu thuoc ngu he Nam Đao đuoc chung thuc lau đoi nhat, voi bia ky Đong Yen Chau đuoc xac minh co nien đai vao cuoi the ky thu 4 sau Cong nguyen, đieu nay đa chi ra nguoi Cham co lich su lau đoi va phong phu tu thoi xa xua. Ho chinh la hau due cua Vuong quoc Champa, mot vuong quoc hung manh va co anh huong đa phat trien manh me o mien Trung Viet Nam ngay nay tu khoang the ky thu 2 đen the ky 17. Vuong quoc Champa co nen van hoa va ngon ngu đac biet khien nguoi Cham khac biet voi cac nuoc lang gieng.


= Vuong quoc Champa (192 - 1832) =
Vuong quoc Champa đong mot vai tro quan trong trong thuong mai khu vuc va trao đoi van hoa, tuong tac voi cac nen van minh lan can nhu Đe quoc Khmer, Đai Viet (Viet Nam) va cac nen van minh khac. Nguoi Cham đa phat trien chu viet rieng cua ho, goi la chu viet Cham, đuoc su dung đe viet chu khac va van ban ton giao.
Vuong quoc Champa cang suy yeu ve sau dan đen nguoi Cham cang co xu huong di doi. Mot so di cu sang Campuchia, noi ho thanh lap cong đong, trong khi nhung nguoi khac van o lai Viet Nam. Ngon ngu Cham trai qua nhung thay đoi va thich ung khi nguoi Cham tuong tac voi cac nen van hoa trong moi truong moi cua ho.


Phan loai Tieng Cham Tay đuoc su dung boi nguoi Cham o Campuchia cung nhu cac tinh lan can Viet Nam nhu An Giang va Tay Ninh. Cham Đong đuoc noi boi nhung nguoi Cham ven bien o cac tinh Binh Thuan, Ninh Thuan va Đong Nai cua Viet Nam. Hai vung noi tieng Cham bi tach biet ca ve đia ly va van hoa. Nguoi Cham Tay chu yeu la theo Hoi giao (mac du mot so nguoi o Campuchia hien đang tu theo Phat giao Nguyen thuy), trong khi nguoi Cham Đong theo ca Hoi giao va An Đo giao. Dan toc hoc noi rang phuong ngu phuong Đong va phuong Tay khong con de hieu lan nhau.


= Nhom ngon ngu Cham =
Cac ngon ngu thuoc nhom Cham khac đuoc noi o Viet Nam la Ra-glai, E Đe, Gia Rai, Chu Ru, H'roi tuc nguoi Hoi  va tieng Tsat cua mot dan toc thieu so tai đao Hai Nam. Tieng Cham co lien he voi cac ngon ngu Malay-Polynesia khac tai Indonesia, đac biet la Nguoi Aceh va Minangkabau, đa so sinh song tai Indonesia va Malaysia, Madagascar va Philippines.


Phan bo Đay la mot ngon ngu thuoc ngu toc Malay-Polynesia cua ngu he Nam Đao, đuoc 800.000 nguoi o Viet Nam, 900.000 nguoi o Campungcham, Campuchia (1993) va mot so nho o Thai Lan va Malaysia su dung.


Chu viet Cham Chu viet Cham đuoc su dung đe viet tieng Cham. Bo chu cai nay bat nguon tu chu Phan thuoc he Brahmi. Truoc đay chu viet Cham bi han che phat trien, nay đuoc giang day rong rai trong cac truong cua đia phuong.


Xem them Tieng Cham co
Chu viet Cham


Chi dan Tham khao Aymonier Etienne va Antoine Cabaton (1906). Dictionnaire Cam-Francais. Paris: Leroux.
Blood D. L., & Blood D. (1977). East Cham language. Vietnam data microfiche series, no. VD 51-72. Huntington Beach, Calif: Summer Institute of Linguistics.
Blood D. L. (1977). A romanization of the Cham language in relation to the Cham script. Vietnam data microfiche series, no. VD51-17. Dallas: Summer Institute of Linguistics.
Moussay Gerard (1971). Dictionnaire Cam-Vietnamien-Francais. Phan Rang: Centre Culturel Cam.
Thurgood G. (1999). From ancient Cham to modern dialects: two thousand years of language contact and change. Oceanic linguistics special publication, no. 28. Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 0824821319


Lien ket ngoai Entry for Cambodian Cham at Rosetta Project Luu tru ngay 7 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Entry for Eastern Cham at Rosetta Project
Entry for Hainan Cham at Rosetta Project