Yuzu (Citrus junos, tu tieng Nhat 柚子 duu tu hoac ユス) la mot loai cay an qua co mui thuoc ho Rutaceae co nguon goc tu Đong A. Yuzu đuoc trong chu yeu o Đong A, mac du gan đay cung co o New Zealand, Uc, Tay Ban Nha, Y va Phap. 
Cay đuoc cho la co nguon goc o mien trung Trung Quoc. Von la giong lai F1 cua phan loai quyt rung Mang Son cua quyt thuong va cam Nghi Xuong.


Mo ta Loai qua nay giong nhu mot qua buoi nho voi vo khong đeu va co the co mau vang hoac xanh tuy thuoc vao đo chin. Qua yuzu rat thom, thuong co đuong kinh khoang tu 5,5 va 7,5 cm (2+1⁄8 va 3 in) nhung cung co the to bang qua buoi thuong (đen 10 cm hay 4 in, hoac lon hon) va can nang khoang 120 đen 130g.
Yuzu co dang cay bui thang đung hoac cay nho, thuong co nhieu gai lon. La cay noi bat voi cuong la lon, giong nhu la đon, giong la chanh Thai va cam Nghi Xuong co ho hang gan va huong thom nong.
Yuzu gan giong voi sudachi (Citrus sudachi, moc o tinh Tokushima, mot loai cam lai cheo yuzu-quyt) o nhieu khia canh, tuy nhien, khong giong nhu sudachi, yuzu khi chin co mau cam va co su khac biet tinh te giua huong vi cua qua.


Trong trot Yuzu co nguon goc o thuong nguon song Duong Tu cua Trung Quoc. Cay đuoc du nhap vao Nhat Ban va Han Quoc vao thoi nha Đuong. Cay phat trien cham, thuong can muoi nam đe ra qua.  Đe rut ngan thoi gian đau qua, cay co the đuoc ghep vao karatachi (P. trifoliata).  Đieu bat thuong o cac loai cay co mui la tuong đoi chiu đuoc suong gia, do loai to tien la cam Nghi Xuong von chiu lanh, co the trong o nhung vung co mua đong thap đen −9 °C (16 °F), noi cay co mui nhay cam hon se khong phat trien manh. 


Giong trong va trai cay tuong tu O Nhat Ban, mot phien ban trang tri cua yuzu đuoc goi la hana yuzu (花柚子, 花ゆす (hoa duu tu), hana yuzu),  "hoa yuzu", cung đuoc trong đe lay hoa hon la lay qua. Mot loai yuzu ngot đuoc goi la yuko, chi co o Nhat Ban, đa tro nen nguy cap nghiem trong trong nhung nam 1970 va 1980; mot no luc lon đa đuoc thuc hien đe hoi sinh giong nay o mien nam Nhat Ban. Mot loai yuzu khac o Nhat Ban, co vo san sui, đuoc goi la shishi yuzu (獅子柚子 (su tu duu tu), shishi yuzu nghia đen "yuzu su tu").
Dangyuja, mot loai qua co mui cua Han Quoc tu đao Jeju, thuong đuoc xem la mot loai yuzu do hinh dang va huong vi tuong tu, nhung đo la mot loai buoi ve mat di truyen.


Su dung = Đong A =


 Trong am thuc   = Nhat Ban  =
San luong yuzu noi đia la khoang 27.000 tan (2016).  Mac du hiem khi đuoc an nhu mot loai trai cay, nhung yuzu la mot thanh phan pho bien trong am thuc Nhat Ban, trong đo vo thom (vo ngoai) va nuoc cot đuoc su dung nhieu giong nhu cach su dung chanh vang trong am thuc đa dang. Huong vi yuzu chua va thom, gan giong voi huong vi buoi, voi huong quyt.
Qua la mot thanh phan khong the thieu (cung voi sudachi, daidai va cac loai qua co mui tuong tu khac) trong nuoc sot ponzu lam tu cac loai chanh va giam yuzu cung đuoc san xuat. Yuzu thuong đuoc ket hop voi mat ong đe lam yuzu hachimitsu (柚子蜂蜜 duu tu phong mat), mot loai siro dung đe pha tra yuzu (柚子茶 duu tu tra), hoac la mot thanh phan trong đo uong co con nhu yuzu chua (柚子サワー). Yuzu kosho (cung la yuzukosho , nghia đen la "yuzu va hat tieu") la mot loai nuoc sot cay cua Nhat Ban đuoc lam tu vo qua yuzu xanh hoac vang, ot xanh hoac đo va muoi.
Qua đuoc su dung đe lam ruou (chang han nhu yuzukomachi ,柚子小町 duu tu tieu đinh) va ruou vang.   Vo qua yuzu cat nho đuoc dung đe trang tri mon banh pudding trung muoi co vi man goi la chawanmushi, cung nhu sup miso. No thuong đuoc su dung cung voi sudachi va kabosu. Yuzu đuoc su dung đe lam nhieu loai đo ngot khac nhau, bao gom mut cam va banh ngot. Qua đuoc su dung rong rai trong huong lieu cua nhieu san pham an nhe, chang han nhu Doritos.  


 = Han Quoc  =

Trong am thuc Han Quoc, yuja đuoc su dung pho bien nhat đe lam yuja-cheong (유자청, mut cam yuja) va tra yuja. Yuja-cheong co the đuoc nau bang yuja đa got vo ngam đuong, tach nuoc va thai lat mong. Mon yuja-cha, tra yuja, co the nau bang cach pha nuoc nong voi yuja-cheong. Yuja-hwachae (유자화채, ruou punch yuja), nhieu loai hwachae (ruou punch trai cay), la mot mon trang mieng pho bien khac đuoc nau cung yuja. Yuja cung la thanh phan pho bien trong mon an phuong Tay kieu Han Quoc, chang han nhu xa lat.


 Cach dung khac   = Tam Yuzu  =
Yuzu cung đuoc biet đen voi huong thom nong đac trung va dau tu vo đuoc ban tren thi truong duoi dang nuoc hoa. O Nhat Ban, tam voi yuzu vao ngay đong chi, la mot phong tuc co muon nhat tu đau the ky 18 đen nay. Toan bo qua yuzu đuoc tha noi trong nuoc nong cua bon tam, đoi khi đuoc boc trong tui vai đe toa huong thom.  Qua cung co the đuoc cat đoi, đe cho nuoc ep qua hoa voi nuoc tam. Tam cung yuzu, thuong đuoc goi la yuzu yu (柚子湯. duu tu thang), con co ten la yuzu buro (柚子風呂, duu tu phong la), đuoc cho la co tac dung chong cam lanh, tri da san sui, lam am co the va thu gian đau oc.


 = Dung lam go  =
Phan than cua taepyeongso, mot loai ken oboe truyen thong cua Han Quoc, gan giong voi ken toa niet cua Trung Quoc hoac zurna, thuong đuoc che tao tu go tao tau, dau tam hoac yuzu.


= Noi khac =
Bat đau tu đau the ky 21, yuzu ngay cang đuoc cac đau bep o Hoa Ky va cac quoc gia phuong Tay khac su dung nhieu hon, gay chu y trong mot bai bao nam 2003 tren to The New York Times.
Tai Hoa Ky, Bo Nong nghiep co lenh cam nhap khau yuzu tuoi (cung voi hau het cac loai qua co mui) tu nuoc ngoai, bao gom ca qua va cay. Đieu nay nham ngan chan lay lan benh truyen nhiem giua cac loai cay trong trong nuoc.


Xem them Quat
Dangyuja


Chu thich Lien ket ngoai