Vladimir Vladimirovich Nabokov (tieng Nga: Владимир Владимирович Набоков [vlɐˈdʲimʲɪr vlɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ nɐˈbokəf] ; 22 thang 4 [lich cu 10 thang 4] nam 1899 – 2 thang 7 nam 1977), con đuoc biet đen voi but danh Vladimir Sirin (Владимир Сирин), la mot tieu thuyet gia, nha tho, dich gia va nha con trung hoc nguoi My goc Nga. Sinh ra trong thoi ky truoc Cach mang Thang Muoi o Nga nam 1899, Nabokov đa viet chin cuon tieu thuyet đau tien bang tieng Nga (1926–1938) khi song o Berlin, noi ong gap vo minh.
Ong nhan đuoc su hoan nghenh va noi tieng tam quoc te sau khi chuyen đen Hoa Ky, tai đay ong bat đau viet bang tieng Anh. Nabokov tro thanh cong dan My vao nam 1945 va song chu yeu o Bo Đong truoc khi tro ve chau Au vao nam 1961, noi ong đinh cu tai Montreux, Thuy Si.
Tu nam 1948 đen nam 1959, Nabokov la giao su van hoc Nga tai Đai hoc Cornell.
Cuon tieu thuyet Lolita nam 1955 cua Nabokov xep thu tu trong danh sach 100 tieu thuyet hay nhat the ky 20 cua Thu vien Hien đai nam 2007 va đuoc coi la mot trong nhung tac pham van hoc vi đai nhat the ky 20. Tac pham Pale Fire cua Nabokov, xuat ban nam 1962, đuoc xep hang thu 53 trong cung danh sach.
Cuon hoi ky cua ong la Speak, Memory xuat ban nam 1951, đuoc coi la mot trong nhung tac pham phi hu cau hay nhat cua the ky 20, đung thu tam trong bang xep hang cac tac pham the ky 20 cua Random House. Nabokov tung bay lan lot vao chung ket Giai thuong Sach quoc gia My cho the loai Hu cau. Ong cung la mot nha nghien cuu chuyen nghiep ve loai buom va la nguoi soan cac  bai toan co vua.


Tieu su = Tai Nga =
Vladimir Vladimirovich Nabokov sinh ngay 22 thang 4 nam 1899 (10 thang 4 nam 1899 theo lich cu) tai Sankt-Peterburg trong mot gia đinh giau co va noi tieng thuoc gioi quy toc Nga.
Gia đinh Nabokov co nguon goc tu hoang tu nguoi Tatar, Nabok Murza o the ky 14, nguoi đa phuc vu cho cac Sa hoang va ten ho Nabokov đuoc bat nguon tu đo. Nguoi cha la Vladimir Dmitrievich Nabokov (1870–1922), mot luat su tu do, chinh khach va nha bao, va me ong la nu thua ke Yelena Ivanovna nhu danh Rukavishnikova, chau gai cua mot trieu phu, chu cua mot mo vang.
Cha cua ong la mot nha lanh đao cua Đang Dan chu Lap hien tu do truoc Cach mang, nguoi đa viet rat nhieu sach va bai bao ve luat hinh su va chinh tri. Anh em ho cua ong gom co nha soan nhac Nicolas Nabokov. Ong noi la Dmitry Nabokov (1827–1904), tung la Bo truong Tu phap Nga duoi thoi tri vi cua vua Alexander II. Ba noi la Nu Nam tuoc nguoi Đuc vung Baltic ten la Maria von Korff (1842–1926). Thong qua to tien nguoi Đuc cua cha minh, Nabokov co quan he ho hang voi nha soan nhac Carl Heinrich Graun (1704–1759).
Vladimir la con ca va đuoc yeu quy cua gia đinh, co bon nguoi em: Sergey (1900–45), Olga (1903–78), Elena (1906–2000) va Kirill (1912–64). Nguoi em Sergey bi giet trong mot trai tap trung cua Đuc Quoc xa nam 1945 sau khi cong khai len an che đo cua Hitler. Nha van Ayn Rand nho lai Olga (ban than cua co o Nha thi đau Stoiunina) la mot nguoi ung ho che đo quan chu lap hien, nguoi đau tien đanh thuc su quan tam cua Rand đoi voi chinh tri. Elena, nguoi ma trong nhung nam sau đo tro thanh nguoi chi em yeu thich cua Vladimir, đa cong bo thu tu cua co voi ong vao nam 1985. Ba la nguon tu lieu chung thuc quan trong cho cac nha viet tieu su ve nguoi anh Nabokov sau nay.
Nabokov đa trai qua thoi tho au va tuoi tre tai Sankt-Peterburg va đien trang vung que Vyra gan Siverskaya, phia nam thanh pho. Thoi tho au ma ong goi la "hoan hao" va "mang tinh quoc te", rat đang chu y theo mot so cach. Tieng Nga, tieng Anh va tieng Phap đuoc su dung trong gia đinh va Nabokov đa thanh thao ba thu tieng ngay tu khi con nho.
Ong ke rang cuon sach tieng Anh đau tien ma me đoc cho minh co ten goi Misunderstood (1869) cua Florence Montgomery, mot tieu thuyet gia va nha van thieu nhi nguoi Anh. Truoc su that vong cua nguoi cha yeu nuoc ve viec Nabokov co the đoc va viet bang tieng Anh truoc khi co the lam đieu tuong tu bang tieng Nga. Trong cuon hoi ky Speak, Memory, Nabokov nho lai rat nhieu chi tiet ve thoi tho au đac biet cua minh. Kha nang nho lai nhung ky uc chi tiet song đong ve qua khu cua ban than la mot loi the cho ong trong thoi gian song luu vong vinh vien, cung cap chu đe xuyen suot tu cuon sach đau tien cua ong la Mary cho đen cac tac pham sau nay nhu Ada hoac Ardor: A Family Chronicle.
Trong khi ve danh nghia, gia đinh nay la Chinh thong giao nhung ho co rat it su nhiet thanh ve mat ton giao. Vladimir khong bi buoc phai đen nha tho sau khi ong mat hung thu.
Nam 1916, Nabokov đuoc thua ke bat đong san Rozhdestveno Memorial Estate, ben canh đien trang Vyra, tu nguoi chu cua minh la Vasily Ivanovich Rukavishnikov (nhan vat "Chu Ruka" trong hoi ky Speak, Memory). Ong đa đe mat quyen so huu tai san nay trong cuoc Cach mang Thang Muoi mot nam sau đo; đay la ngoi nha duy nhat ma ong tung so huu.
Thoi nien thieu cua Nabokov la khoang thoi gian ong thuc hien nhung no luc van hoc nghiem tuc đau tien cua minh. Nam 1916, ong xuat ban cuon sach đau tien Stikhi ("Nhung bai tho"), mot tuyen tap 68 bai tho Nga. Vao thoi điem đo, ong đang theo hoc truong Tenishev o Sankt-Peterburg, tai đay giao vien day van cua ong la Vladimir Vasilievich Gippius đa chi trich nhung thanh tuu van hoc cua hoc tro minh.
Mot thoi gian sau khi tac pham Stikhi đuoc xuat ban, Zinaida Gippius, nha tho noi tieng va la em ho cua thay giao, đa noi voi cha cua Nabokov tai mot su kien xa hoi rang: "Xin hay noi voi con trai ong rang no se khong bao gio la mot nha van."
Sau Cach mang thang Hai nam 1917, cha cua Nabokov tro thanh thu ky cua Chinh phu lam thoi Nga o Sankt-Peterburg.


= Cach mang Thang Muoi =
Sau Cach mang Thang Muoi, gia đinh buoc phai chay tron khoi thanh pho đen Ban đao Krym, ban đau ho khong mong đoi se phai đi xa qua lau.
Ho song tai bat đong san cua mot nguoi ban va vao thang 9 nam 1918 chuyen đen Livadiya, vao thoi điem đo la mot phan cua Cong hoa Ukraina. Cha cua Nabokov tro thanh bo truong tu phap trong Chinh phu khu vuc Ban đao Krym.


= Đai hoc Cambridge =
Sau su rut lui cua Quan đoi Đuc vao thang 11 nam 1918 va that bai cua Bach quan (đau nam 1919), nhung nguoi nha Nabokov tim cach song luu vong o Tay Au, cung voi nhieu quy toc Nga ti nan khac. Ho đinh cu mot thoi gian ngan o Anh, tai đay Nabokov đuoc nhan vao Đai hoc Cambridge, mot trong nhung truong đai hoc danh tieng nhat the gioi, noi ong theo hoc Trinity College va nghien cuu đong vat hoc va sau đo la cac nhom ngon ngu Roman va Ngu toc Slav.
Ket qua kiem tra trong phan đau tien cua ong trong ky thi Tripos, đuoc thuc hien vao cuoi nam thu hai, ong la nguoi đau tien đuoc nhan giai thuong 'Starred First'. Ki thi đe gianh đuoc suat hoc bong vao Cambridge đuoc goi la ‘tripos’, danh cho sinh vien gioi o Đai hoc Cambridge, tai đay cac thi sinh ngoi tren nhung chiec ghe 3 chan. Đay đuoc coi la mot trong nhung ki thi kho nhat tren the gioi.
Ong tham gia ky thi thu hai vao nam thu tu ngay sau khi cha anh qua đoi, va so rang minh se truot. Ong xep hang nhi. Ket qua kiem tra cuoi cung cua ong cung đuoc xep hang nhi va nhan bang cu nhan vao nam 1922. Nabokov sau đo đa rut kinh nghiem cua ban than đe viet mot so tac pham, bao gom ca tieu thuyet Glory va The Real Life of Sebastian Knight.
Thoi gian hoc tai Cambridge cua Nabokov, mot nha bao đa viet vao nam 2014, "nhung chiec ao khoac tren cua so phong đa bao ve ong khoi cai lanh va noi buon ve viec phai xa đat nuoc gan đay. Chinh tai thanh pho nay, trong nhung giay phut đon đoc, cung voi cac tac pham Vua Lear, Le Morte d’Arthur, Bac si Jekyll va ong Hyde hay Ulysses, Nabokov đa quyet đinh chac chan tro thanh mot nha van Nga."


Su nghiep = Tai Berlin (1922–37) =
Nam 1920, gia đinh Nabokov chuyen đen Berlin, noi cha ong thanh lap to bao Rul' ("nguyen tac chi đao"). Nabokov theo ho đen Berlin hai nam sau đo, sau khi hoan thanh chuong trinh hoc tai Cambridge.
Thang 3 nam 1922, cac nha quan chu Nga Pyotr Shabelsky-Bork va Sergey Taboritsky đa ban chet cha cua Nabokov o Berlin khi ong đang che chan cho muc tieu cua ho, Pavel Milyukov, mot lanh đao cua Đang Dan chu Lap hien luu vong.
Mot thoi gian ngan sau khi cha qua đoi, me va chi gai cua Nabokov chuyen đen Praha. Nabokov đa lien tuc tai hien ve cai chet cua cha trong tieu thuyet cua minh. Trong mot lan dien giai cuon tieu thuyet Pale Fire cua minh, mot sat thu đa giet nha tho John Shade khi muc tieu cua anh ta la mot vi vua chau Au đang chay tron.
Nabokov o lai Berlin, noi ong đa tro thanh mot nha tho va nha van chuyen sang tac bang tieng Nga đuoc cong nhan trong cong đong nguoi di cu; ong đa xuat ban duoi ten nom de plume V. Sirin. But danh nay dua tren hinh tuong Sirin la mot sinh vat than thoai trong truyen thuyet cua Nga, voi đau cua mot nguoi phu nu xinh đep va than cua mot con chim. Theo than thoai, Sirin song o Iriy hoac xung quanh song Euphrates.
Đe co them thu nhap cho viec viet lach it oi, ong con day ngon ngu, day quan vot va đam boc. Dieter E. Zimmer đa viet ve 15 nam Berlin cua Nabokov, "ong ay chua bao gio yeu thich Berlin, va cuoi cung thi cuc ky ghet no. Ong song trong cong đong nguoi Nga soi đong o Berlin it nhieu tu cung tu cap, o lai sau khi no tan ra vi ong khong con noi nao khac đe đen. Nabokov biet chut it tieng Đuc. Ong biet so it nguoi Đuc ngoai tru cac ba chu, chu cua hang va cac quan chuc nhap cu tai tru so canh sat."


 Hon nhan  Nam 1922, Nabokov đinh hon voi Svetlana Siewert, nhung co đa huy bo hon uoc vao đau nam 1923 khi cha me co lo lang lieu ong co the chu cap cho co hay khong.
Thang 5 nam 1923, ong gap Vera Evseyevna Slonim, mot phu nu Do Thai goc Nga, tai mot vu hoi tu thien o Berlin. Ho ket hon vao thang 4 nam 1925.. Ca hai co mot con trai chung la Dmitri Nabokov sinh nam 1934.
Trong nam 1936, ba Vera mat viec vi nuoc Đuc ngay cang bai tru Do Thai; Sergey Taboritsky đuoc bo nhiem lam pho truong van phong nguoi Nga di cu tai Đuc; va Nabokov bat đau tim kiem mot cong viec trong cong đong noi tieng Anh.


Van xuoi viet bang tieng Nga = Машенька (Mashen'ka, 1926) =
Король, дама, валет (Vua, hau va con nhep, 1928)
Защита Лужина (Phong thu Luzhina, 1930)
Соглядатай (Sogliadatai, 1930)
Подвиг (Chien cong, 1932)
Камера Обскура (Buong Toi, 1932)
Отчаяние (Tuyet vong, 1936)
Дар (Qua tang, 1938)


= Van xuoi viet bang tieng Anh =
The Real Life of Sebastian Knight (Cuoc đoi thuc cua Sebastian Knight, 1941)
Bend Sinister, 1947
Lolita, 1955 (tac gia tu dich sang tieng Nga, 1965)
Pnin, 1957
Pale Fire (Lua nhat, 1962)
Ada, or Ardor (Ada hay Ardor, 1969)
Transparent Things (Nhung vat trong suot, 1972)
Look at the Harlequins! (Hay nhin Harlequins!, 1974)


= Tho =
Стихи (Tho, 1916)
Альманах: Два пути (Hai con đuong, 1918)
Горний путь». Берлин: Грани, 1923.
Возвращение Чорба: Рассказы и стихи (Chorba tro ve: truyen va tho, 1930)
Стихотворения 1929—1951 (Tho 1929-1951), 1952
Poems. Garden City, 1959
Poems and Problems, 1971
Стихи, 1979


= Dich thuat =
Tu Anh sang Nga

Alice's Adventures in Wonderland (1923)
Tu Nga sang Anh

Three Russian Poets: Selections from Pushkin, Lermontov, and Tyutchev (Ba nha tho Nga: Pushkin, Lermontov, Tyutchev, 1947)
A Hero of Our Time, by Mikhail Lermontov (Anh hung cua thoi đai chung ta, truyen cua M. Lermontov, 1958)
The Song of Igor's Campaign (Bai ca ve binh đoan Igor, 1960)
Eugene Onegin, by Aleksandr Pushkin (Evgeny Onegin cua Pushkin, 1964)


Mot vai bai tho Tac pham ve Nabokov = Tieu su =
Boyd, Brian. Vladimir Nabokov: The Russian Years. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1990. ISBN 0-691-06794-5 (hardback) 1997. ISBN 0-691-02470-7 (paperback). London: Chatto & Windus, 1990. ISBN 0-7011-3700-2 (hardback)
Boyd, Brian, Vladimir Nabokov: The American Years. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1991. ISBN 0-691-06797-X (hardback) 1993. 0-691-02471-5 (paperback). London: Chatto & Windus, 1992. ISBN 0-7011-3701-0 (hardback)
Ch'ien, Evelyn. See chapter, "A Shuttlecock Over the Atlantic" in "Weird English." Harvard University Press, 2004.
Field, Andrew. VN The Life and Art of Vladimir Nabokov. New York: Crown Publishers. 1986. ISBN 0-517-56113-1
Parker, Stephen Jan. Understanding Vladimir Nabokov. Columbia: University of South Carolina Press. 1987. 978-0872494954.
Proffer, Elendea, ed. Vladimir Nabokov: A pictorial biography. Ann Arbor, Mich.: Ardis, 1991. ISBN 0-87501-078-4 (a collection of photographs)
Rivers, J.E., and Nicol, Charles. Nabokov's Fifth Arc. Austin, TX: University of Texas Press, 1982. ISBN 978-0292755222.
Schiff, Stacy. Vera (Mrs. Vladimir Nabokov). New York, NY.: Random House, 1999. ISBN 0-679-44790-3.


= Phe binh =
Nicol, Charles and Barabtarlo, Gennady. A small alpine form: studies in Nabokov's short fiction. London, Garland, 1993. ISBN 9780815308577.
Shrayer, Maxim D. The World of Nabokov's Stories. Austin and London: University of Texas Press, 1998.


= Sach tham khao =
Alexandrov, Vladimir E., ed. The Garland Companion to Vladimir Nabokov. New York: Garland Publishing, 1995. ISBN 0-8153-0354-8.
Funke, Sarah. Vera's Butterflies: First Editions by Vladimir Nabokov Inscribed to his Wife. New York: Glenn Horowitz Bookseller, 1999. ISBN 0-9654020-1-0
Juliar, Michael. Vladimir Nabokov: A Descriptive Bibliography. New York: Garland Publishing, 1986. ISBN 0-8240-8590-6.


= Truyen thong =
Peter Medak's short television film, Nabokov on Kafka, is a dramatization of Nabokov's lectures on Franz Kafka's The Metamorphosis. The part of Nabokov is played by Christopher Plummer.
Nabokov makes three cameo appearances, at widely scattered points in his life, in W. G. Sebald's The Emigrants.
See Lolita
In 1972 the novel King, Queen, Knave was released as a movie directed by Jerzy Skolimowski and starring Gina Lollobrigida, David Niven va John Moulder-Brown
In 1978 the novel Despair was adapted by Tom Stoppard for the movie directed by Rainer Werner Fassbinder.
In 1986 his first novel Mary (in Russian Maschenka) was loosely adapted for the movie Maschenka starring Cary Elwes.


= Con trung hoc =
Johnson, Kurt, and Steve Coates. Nabokov's blues: The scientific odyssey of a literary genius. New York: McGraw-Hill. ISBN 0-07-137330-6 (very accessibly written)
Sartori, Michel, ed. Les Papillons de Nabokov. [The butterflies of Nabokov.] Lausanne: Musee cantonal de Zoologie, 1993. ISBN 2-9700051-0-7 (exhibition catalogue, primarily in English)
Zimmer, Dieter. A guide to Nabokov's butterflies and moths. Privately published, 2001. ISBN 3-00-007609-3 (web page Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine)


Tham khao Lien ket ngoai Все 19 романов Владимира Набокова на русском языке. Писатель о Родине. фото Набокова. Бабочки Набокова etc.
Набоков и его голос (mp3) и видеозапись интервью в Электронной библиотеке ImWerden
Набоков В. В. Стихотворения
Набоков & Co Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
Nabokov Museum (Дом-музей Владимира Набокова в Санкт-Петербурге)


Chu thich Boyd, Brian (1993). Vladimir Nabokov: The Russian Years. Princeton University Press. ISBN 0691024707. ISBN 9780691024707.


Lien ket ngoai Biography Luu tru ngay 12 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine
Zembla Luu tru ngay 12 thang 11 nam 2020 tai Wayback Machine - The "official site of the International Vladimir Nabokov Society": Includes hyperlinked "Biography" Luu tru ngay 20 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine (2 pages) and comprehensive bibliography of works by and about Nabokov (accessible from its lefthand menu).
Ban mau:Oregon Encyclopedia
Museums and exhibitions
Nabokov Museum - in Saint Petersburg
Nabokov Museum in Saint Petersburg Luu tru ngay 23 thang 10 nam 2010 tai Wayback Machine
Nabokov under Glass - New York Public Library exhibit.
Interviews
page with English interviews collection
The Paris Review - Nabokov interview
The Atlantic Monthly - Review of Nabokov's Butterflies
The Life and Works of Vladimir Nabokov Luu tru ngay 25 thang 11 nam 2005 tai Wayback Machine - a seminar from the New York Public Library
Nabokov 'Bookweb' Luu tru ngay 2 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine - with suggestions for Đoc them.
Nabokov Family Web Online genealogy of the Nabokov family, by Dieter E. Zimmer.
Cac cong trinh lien quan hoac cua Vladimir Vladimirovich Nabokov tren cac thu vien cua thu muc (WorldCat)
Nabokov Online Journal Luu tru ngay 25 thang 8 nam 2013 tai Wayback Machine
Nabokov Bibliography: All About Vladimir Nabokov in Print - By the author of the standard bibliography
Images of Nabokov First Editions Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
"The problem with Nabokov". Martin Amis on Nabokov
"Mr. Nabokov is not in his room" - Doron Rosenblum's pilgimage to Montreux, Ha'aretz, Sept. 18., 2009
Vladimir Vladimirovich Nabokov tai Find a Grave