Man hinh may tinh (tieng Anh: computer monitor) la thiet bi đien tu gan lien voi may tinh voi muc đich chinh la hien thi va giao tiep giua nguoi su dung voi may tinh.
Đoi voi cac may tinh ca nhan (PC), man hinh may tinh la mot bo phan tach roi. Đoi voi may tinh xach tay man hinh la mot bo phan gan lien khong the tach roi. Đac biet: man hinh co the dung chung (hoac khong su dung) đoi voi mot so he may chu.


Phan loai Co nhieu loai man hinh may tinh, theo nguyen ly hoat đong thi co cac loai man hinh may tinh sau:


= Man hinh may tinh loai CRT =

Thuong gap nhat la cac loai man hinh may tinh voi nguyen ly ong phong chum đien tu (ong CRT, nen thuong đat ten cho loai nay la "loai CRT").
Cac man hinh loai CRT co cac uu nhuoc điem:

Uu điem: The hien mau sac rat trung thuc, toc đo đap ung cao, đo phan giai co the đat đuoc cao. Phu hop voi games thu va cac nha thiet ke, xu ly đo hoa.
Nhuoc điem: Chiem nhieu dien tich,nang, tieu ton đien nang hon cac loai man hinh khac, thuong gay anh huong suc khoe nhieu hon voi cac loai man hinh khac.
Nguyen ly hien thi hinh anh

Man hinh CRT su dung phan man huynh quang dung đe hien thi cac điem anh, đe cac điem anh phat sang theo đung mau sac can hien thi can cac tia đien tu tac đong vao chung đe tao ra su phat xa anh sang. Ong phong CRT se tao ra cac tia đien tu đap vao man huynh quang đe hien thi cac điem anh theo mong muon.
Đe tim hieu nguyen ly hien thi hinh anh cua cac man hinh CRT, ta hay xem nguyen ly đe hien thi hinh anh cua mot man hinh đon sac (đen trang), cac nguyen ly man hinh CRT mau đeu dua tren nen tang nay.
Nguyen ly hien thi hinh anh cua man hinh đen-trang
O cac man hinh CRT co đien: Toan bo lop huynh quang tren be mat chi hien phat xa mot mau duy nhat voi cac muc thang xam khac nhau đe tao ra cac điem anh đen trang. Mot điem anh đuoc phan thanh cac cuong đo sang khac nhau se đuoc đieu khien bang chum tia đien tu co cuong đo khac nhau.
Chum tia đien tu đuoc xuat phat tu mot ong phat cua đen hinh. Tai đay co mot day toc (kieu giong day toc bong đen soi đot) đuoc nung nong, cac đien tu tu do trong kim loai cua soi day toc nhay khoi be mat va bi hut vao đien truong tao ra trong ong CRT. Đe tao ra mot tia đien tu, ong CRT co cac cuon lai tia theo hai phuong (ngang va đung) đieu khien tia nay đen cac vi tri tren man huynh quang.
Đe đam bao cac tia đien tu thu hep thanh dang điem theo kich thuoc điem anh thiet đat, ong CRT co cac thau kinh đien tu (hoan toan khac biet voi thau kinh quang hoc) bang cac cuon day đe hoi tu chum tia.
Tia đien tu đuoc quet len be mat lop huynh quang theo tung hang, lan luot tu tren xuong duoi, tu trai qua phai mot cach rat nhanh đe tao ra cac khung hinh tinh, nhieu khung hinh tinh nhu vay thay đoi se tao ra hinh anh chuyen đong.
Cuong đo cac tia nay thay đoi theo điem anh can hien thi tren man hinh, voi cac điem anh mau đen cac tia nay co cuong đo thap nhat (hoac khong co), voi cac điem anh trang thi tia nay lon đen gioi han, voi cac thang mau xam thi tuy theo muc đo sang ma tia co cuong đo khac nhau.
Nguyen ly hien thi hinh anh cua man hinh mau
Nguyen ly hien thi hinh anh cua man hinh mau loai CRT giong voi man hinh đen trang đa trinh bay o tren. Cac mau sac đuoc hien thi theo nguyen tac phoi mau phat xa: Moi mot mau xac đinh đuoc ghep boi ba mau co ban.
Tren man hinh hien thi lop huynh quang cua man hinh đen trang đuoc thay bang cac lop phat xa mau doc tu tren xuong duoi man hinh (đieu nay hoan toan co the quan sat đuoc bang mat thuong).


= Man hinh may tinh loai tinh the long =
Man hinh may tinh loai tinh the long dua tren cong nghe ve tinh the long nen rat linh hoat, co nhieu uu điem hon man hinh CRT truyen thong, do đo hien nay đang đuoc su dung rong rai, dan thay the man hinh CRT.

Uu điem: Mong nhe, khong chiem dien tich tren ban lam viec. It tieu ton đien nang so voi man hinh loai CRT, it anh huong đen suc khoe nguoi su dung so voi man hinh CRT.
Nhuoc điem: Gioi han hien thi net trong đo phan giai thiet ke (hoac đo phan giai bang 1/2 so voi thiet ke theo ca hai chieu doc va ngang), toc đo đap ung cham hon so voi man hinh CRT (tuy nhien nam 2007 đa xuat hien nhieu model co đo đap ung đen 2 ms), mau sac chua trung thuc bang man hinh CRT.
Đo phan giai cua man hinh tinh the long du co the đat đuoc theo nguoi su dung, tuy nhien đe hien thi ro net nhat phai đat o đo phan giai thiet ke cua nha san xuat. Nguyen nhan la cac điem anh đuoc thiet ke co đinh (khong tang va khong giam đuoc ca ve so điem anh va kich thuoc), do đo neu thiet đat đo phan giai thap hon đo phan giai thiet ke se xay ra tinh trang tuong tu viec co 3 điem anh vat ly (thuc) dung đe hien thi 2 điem anh hien thi (do nguoi su dung thiet đat), đieu xay ra luc nay la hai điem anh vat ly o se hien thi tron ven, con lai mot điem anh o giua se hien thi mot nua điem anh hien thi nay va mot nua điem anh hien thi kia - dan đen chi co the hien thi mau trung binh, dan đen su hien thi khong ro net.
Điem chet trong man hinh tinh the long

Mot trong cac tieu chi quan trong đe đanh gia ve man hinh tinh the long la cac điem chet cua no (khai niem điem chet khong co o cac loai man hinh CRT).
Điem chet đuoc coi la cac điem ma man hinh khong the hien thi đung mau sac, ngay tu khi bat man hinh len thi điem chet chi xuat hien mot mau duy nhat tuy theo loai điem chet.
Điem chet co the xuat hien ngay tu khi xuat xuong, co the xuat hien trong qua trinh su dung.
Điem chet co the la điem chet đen hoac điem chet trang. Voi cac điem chet đen chung it lo va de lan vao hinh anh, cac điem chet trang thuong de noi va gay ra su kho chiu tu nguoi su dung.
Theo cong nghe che tao cac điem chet cua man hinh tinh the long khong the sua chua đuoc. Thuong ty le xuat hien điem chet cua man hinh tinh the long chiem khoang 30% tong san pham xuat xuong nen cac hang san xuat co cac che đo bao hanh rieng. Mot so hang cho phep đen 3 điem chet (ma khong bao hanh), mot so khac la 5 điem do đo khi lua chon mua cac man hinh tinh the long can chu y kiem tra ve so luong cac điem chet san co.
Đe kiem tra cac điem chet tren cac man hinh tinh the long, tot nhat dung cac phan mem chuyen dung (dan de tim cac phan mem kieu nay boi chung thuong mien phi), neu khong co cac phan mem, nguoi su dung co the tao cac anh toan mot mau đen, toan mot mau trang, toan mot mau khac va xem no o che đo chiem đay man hinh (full screen) đe kiem tra.
Đen nen trong man hinh tinh the long

Cong nghe man hinh tinh the long phai su dung cac đen nen đe tao anh sang đen cac tinh the long. Khi đieu chinh đo sang chinh la đieu chinh anh sang cua đen nen. Đieu đang noi o đay la mot so man hinh tinh the long co hien tuong lot sang tai cac vien bien cua man hinh (do cach bo tri cua đen nen va su che chan can thiet) gay ra cam giac hien thi khong đong đeu khi the hien cac buc anh toi. Khi chon mua can thu hien thi đe tranh mua cac loai man hinh gap loi nhu vay, cach thu đon giai nhat la quan sat vien man hinh trong thoi điem khoi đong Windows xem cac vung sang co qua lo hay khong.
Man hinh rong va man hinh chuan 4:3 thong thuong

Trong man hinh tinh the long thuong co hai loai, man hinh theo chuan 4:3 thong thuong va man hinh theo chuan rong. Voi man hinh kieu CRT thi thong dung nhat van theo chuan thong thuong, rat ca biet moi co man hinh rong.
Man hinh theo chuan thong thuong co ty le tinh theo điem anh đuong ngang va điem anh đuong đung co ty le 4:3.
Voi man hinh theo chuan rong se co ty le (nhu tren) thuong la 16:10.
Tuy theo nhu cau cong viec ma nen chon man hinh theo chuan nao. Voi choi game thong thuong, luot web, soan thao van ban thi nen chon loai thuong. Voi muc đich xem phim, dung nhieu đen bang tinh excel thi nen chon man rong đe đam bao hien thi đuoc nhieu noi dung hon.
Tuy nhien hien nay xu the nguoi su dung đang dan chuyen sang su dung man hinh rong boi dan cac game ho tro man hinh rong tot hon. Van đe lua chon giua loai thuong va rong hien nay cung hay gay nhieu tranh cai tren cac dien đan boi thoi quen su dung cua tung nguoi.


= Man hinh may tinh loai khac =
Ngoai hai the loai chinh thong dung tren, man hinh may tinh con co mot so loai khac nhu:
Man hinh cam ung

Man hinh cam ung la cac loai man hinh đuoc tich hop them mot lop cam bien tren be mat đe cho phep nguoi su dung co the đieu khien, lam viec voi may tinh bang cach su dung cac loai but rieng hoac bang tay giong nhu co che đieu khien cua mot so đien thoai thong minh hay Pocket PC.
Man hinh cam ung xuat hien o mot so may tinh xach tay cung voi he đieu hanh Windows 8. Mot so may tinh cho cac tu điem cong cong cung su dung loai man hinh nay phuc vu giai tri, mua sam truc tuyen hoac cac muc đich khac - chung đuoc cai đat he đieu hanh Windows Vista moi nhat.
Man hinh may tinh su dung cong nghe OLED

La cong nghe man hinh moi voi xu the phat trien trong tuong lai boi cac uu điem: Cau tao mong, tiet kiem nang luong, đap ung nhanh, tuoi tho cao...
Ve co ban, ngoai hinh man hinh OLED thuong giong man hinh tinh the long nhung co kich thuoc mong hon nhieu do khong su dung đen nen.


Cac kieu giao tiep ket noi cua man hinh may tinh Hai kieu giao tiep thong dung giua man hinh may tinh va may tinh la: D-Sub va DVI, hai kieu giao tiep nay đa loi thoi. Gio đay man hinh su dung chuan HDMI, DisplayPort va thunderbolt.
D-Sub la kieu truyen theo tin hieu tuong tu, cac man hinh CRT đeu su dung giao tiep nay.
DVI la kieu truyen theo tin hieu so, đa phan man hinh tinh the long hien nay su dung chuan nay, phan con lai van su dung theo D-Sub. Kieu giao tiep nay co uu điem hon so voi kieu D-Sub la co the cho chat luong anh tot hon. Tuy nhien đe su dung kieu DVI đoi hoi cac đo hoa phai ho tro chuan nay (đa so cac cac đo hoa roi đeu co cong DVI, tuy nhien cac đo hoa tich hop san tren bo mach chu phan nhieu la khong ho tro).


Đieu chinh man hinh may tinh Mac đinh theo san xuat, cac che đo lam viec đuoc đua ve thong so thiet ke, do đo tuy thuoc vao nguoi su dung ma can phai đieu chinh lai cho phu hop.
Voi cac man hinh tinh the long, hau het viec đieu chinh chi lien quan đen thiet lap che đo hien thi, mau sac. Voi cac man hinh kieu CRT can phai đieu chinh nhieu hon. Do đac điem chuyen đoi giua che đo hinh anh, che đo chuyen đoi giua cac cuon lai tia se lam viec khac nhau, do đo đe phu hop voi che đo phan giai thuong xuyen su dung cua nguoi dung may tinh, can phai thiet lap lai man hinh cho phu hop (hinh anh chiem đay man hinh, khong tao su meo mo, bien dang khi hien thi). Phan duoi đay chi noi đen viec đieu chinh man hinh CRT va đuoc tien hanh theo thu tu.

Đieu chinh toc đo lam tuoi: Thuc hien nay đuoc tien hanh tren may tinh, toc đo lam tuoi la thong so co the anh huong nhieu đen khung hinh khi chuyen đoi do đo can co đinh lua chon mot toc đo lam tuoi cua he thong. Viec thiet đat toc đo lam tuoi co the thuc hien trong Display Properties.
Đua toan bo thiet lap cua man hinh ve mac đinh: Do viec đieu chinh su dich chinh khung hinh co the đuoc thuc hien tren may tinh (boi mot so driver cac man hinh cho phep) nen co the đa thuc hien mot so su đieu chinh tren he thong, can đua ve mac đinh truoc khi thuc hien viec đieu chinh tren man hinh.
Tien hanh đieu chinh tren man hinh thong qua cac nut đieu chinh: Chinh khung hinh hien thi nho hon so voi cac gioi han mep bien cua khung hinh ve moi huong (đieu chinh nho đi đong đeu). Can chinh vi tri khung hinh nho ve phia trung tam khung hinh. Can chinh gian đeu ve hai huong trai phai va tren xuong sao cho khung hinh chiem đay đu man hinh (thuc hien 2 lan voi hai chieu ngang va doc). Đieu chinh đo xoay nghieng, đo meo khong đong đeu theo chieu doc va đo lech (thanh hinh binh hanh) sao cho khung hinh ngay thang va hop ly nhat.


Tich hop thiet bi khac tren man hinh may tinh Ngoai chuc nang hien thi, man hinh may tinh ngay nay con đuoc tich hop cac tinh nang khac:

Loa: Thuong mot so hang san xuat tich hop loa vao mot so model ke ca cua loai CRT va tinh the long. Loa thuong đuoc gan hai chiec vao hai ben đe phat stereo, mot so man hinh đuoc san xuat cho cac games thu con co ca cac loa sieu tram. Mot cach khac loa cung co the đuoc gan chim hoac giau phia sau man hinh.
Micro cung co the đuoc gan kem vao man hinh (thuong đi cung voi loa).
Cac cong USB mo rong: Nham thuan tien cho viec thao tac cam nhanh cac thiet bi su dung giao tiep USB.
Webcam đuoc tich hop san voi mot so model cua man hinh may tinh. Ket hop giua micro, loa, webcam se phu hop cho mot so nguoi su dung thuong xuyen tan ngau truc tuyen (chat).
Tuy nhien tat ca cac tinh nang gan them nay thuong đuoc tich hop chu yeu cho nguoi dung van phong, chat luong cua chung thuong o tam thap, khong the dung cho cac muc đich chuyen nghiep.


Xem them Tinh the long
Man hinh tinh the long


Tham khao Scott Mueller; Upgrading and Repairing Pcs, 17th Edition.


Lien ket ngoai