Lich su ruou sam panh la qua trinh phat trien ruou vang tu loai vang khong sui bot mau nhat, hong nhat toi vang sui bot (vang no) hien nay, dien ra tai vung lam ruou Champagne. Nguoi La Ma la nhung nguoi đau tien trong nho trong khu vuc ngay nay la đong bac nuoc Phap, khu vuc nay đuoc canh tac it nhat tu the ky thu 5 hoac co the tu truoc đo. Khi Hugh Capet len ngoi Vua Phap nam 987 tai nha tho o Reims trung tam cua vung, ong đa bat đau mot truyen thong: cac vi vua ke tiep cua nuoc Phap đeu toi vung nay—ruou vang đia phuong đuoc su dung trong cac bua tiec đang quang. Loai ruou vang đau tien cua vung Champagne la ruou vang hong nhat, nhat đuoc lam tu nho Pinot noir.
Nguoi vung Champagne (đuoc goi la Champenois trong tieng Phap) rat muon co đuoc danh tieng nhu cac loai ruou vang do nguoi vung Bourgogne-Franche-Comte, lang gieng cua ho o phia nam, lam ra. Tuy nhien, khi hau phia bac cua vung nay đa gay kho khan cho nhung Champenois khi lam ruou vang đo. Do khi hau khac nghiet, qua nho kho chin đuoc hoan toan, chung thuong co đo axit lon va luong đuong thap. Cac loai ruou vang lam tu cac giong nho nay loang va nhe hon ruou vung Bourgogne.
Hon nua, mua đong lanh thuong đen som, nhiet đo thap lam qua trinh len men ruou trong ham ngung lai, cac te bao nam men se ngu đong va khi mua xuan đen, nhiet đo am ap lam chung thuc day va qua trinh len men lai bat đau lan nua. Mot trong nhung san pham phu cua qua trinh len men la viec giai phong ra khi cacbon dioxide, neu ruou đuoc đong chai, khi tao ra trong chai se gay ra ap suat lon. Ap suat ben trong chai lon dan, trong khi nhung chai ruou vang ban đau cua Phap thuong yeu nen thuong lam chai ruou vang phat no trong ham ruou. Neu con chai khong vo, ruou vang co chua bot khi, nguoi Champenois ban đau coi đay la mot thu gi đo khien ho thay so hai va ho xem đo la mot sai lam. Vao cuoi the ky 17, nhung nguoi lam ruou vang Champenois, đang chu y nhat la thay tu dong Benedictine ten la Dom Perignon (1638–1715), van co gang đe lam ruou vang khong chua bot.
Trong khi nguoi Champenois va khach hang Phap cua ho ua thich Champagne mau nhat va khong sui bot, thi nguoi Anh đa phat trien mot huong vi cho loai ruou vang sui bot duy nhat. Phien ban Champagne sui tam tiep tuc phat trien pho bien hon, đac biet trong nhung nguoi giau co va hoang gia. Sau cai chet cua vua Louis XIV cua Phap nam 1715, trieu đinh cua Philippe II, Cong tuoc xu Orleans đa đua Champagne sui tam thanh thuc uong ua thich cua gioi quy toc Phap. Nhung nguoi lam ruou vang Champenois co gang lam cho ruou vang cua ho long lanh hon nua, nhung ho khong biet cach đe kiem soat qua trinh hay lam the nao lam cho chai ruou vang đu manh đe chiu đuoc ap suat trong chai.
Trong the ky 19, nhung tro ngai nay đa đuoc khac phuc, va nganh cong nghiep ruou vang Champagne hien đai đa thanh hinh. Nhung tien bo do dong ho Veuve Clicquot thuc hien trong viec phat trien methode champenoise (phuong phap cua nguoi Champagne) đa bien viec san xuat ruou vang sui tam thanh nganh co loi nhuan quy mo lon; giai đoan nay đa chung kien viec thanh lap nhieu dong ho Champagne noi tieng ngay nay, trong đo gom ca Krug (1843), Pommery (1858) va Bollinger (1829). Van may cua Champenois va su pho bien cua ruou Champagne tiep tuc tang cho đen khi gap mot loat nhung tro ngai vao đau the ky 20. Sau Phylloxera xuat hien, nhung cuoc noi loan cua nguoi trong nho trong nam 1910-11, thi truong Nga va My bi mat vi Cach mang Nga va Lenh cam ruou bia o My, va hai cuoc chien tranh the gioi đa bien nhung vung trong nho o Champagne thanh chien truong.
Đen thoi ky hien đai đa chung kien su hoi sinh cua ruou Champagne, ruou vang đuoc su dung trong nhung dip sang trong va le ky niem, doanh so ban ruou đa tang len gap 4 lan ke tu nam 1950. Ngay nay, tren dien tich 86.500 mau Anh (35.000 ha) cua vung Champagne đa san xuat hon 200 trieu chai Champagne, nhu cau the gioi khien cac nha chuc trach Phap phai xem xet mo rong khu vuc Appellation d'origine controlee (AOC – Xuat xu đuoc kiem đinh) cua vung đe tao đieu kien thuan loi cho san xuat hon nua.


Lich su ban đau Nguoi La Ma la nhung cu dan đau tien trong nho o vung Champagne. Ten goi Champagne bat nguon tu campania trong tieng Latin va no am chi đen su tuong đong giua nhung ngon đoi cua vung nay va vung nong thon Campania cua Italia nam o phia nam Rome. Khu vuc nay đuoc chia thanh Champagne pouilleuse – vung đong bang can coi, co chua đa phan o phia đong Reims – va Champagne viticole, vung suon đoi rung đuoc goi la Montagne de Reims nam giua Reims va song Marne, nho đuoc trong o vung Champagne viticole nay. Viec trong nho chac chan đa xuat hien tu truoc đo, nhung nhung tai lieu van thu đau tien cho biet vuon nho đau tien thuoc ve St. Remi vao the ky 5. Đoi voi hau het lich su ban đau cua vung, ruou vang tu vung nay chua đuoc goi la "Champagne" hay tham chi vin de Champagne. Chung đuoc biet đen voi ten goi vins de Reims va vins de la rivere đe noi đen song Marne, mot tuyen đuong thuong mai quan trong qua song Seine toi Paris. Vi tri cua vung Champagne nam tren nga tu cua hai tuyen đuong thuong mai lon; mot la tuyen đong-tay giua Paris va Rhineland; tuyen con lai la tuyen bac-nam giua Flanders va Thuy Si, do đo no se mang lai cho vung Champagne va san pham ruou vang cua vung su thinh vuong va danh tieng nhung Champagne cung se đong vai tro then chot khi la đia điem xay ra nhieu cuoc chien va su chiem đong.

Nam 987, Hugh Capet len ngoi vua nuoc Phap tai nha tho Reims. Trong bua tiec đang quang, cac loai ruou vang đia phuong cua vung đa đuoc su dung. Thanh pho Reims đuoc biet đen la thu đo tinh than cua Phap va trong 8 the ky tiep theo, cac vi vua se tiep tuc truyen thong cua Capet va thuc hien le đang quang tai Reims. Su ket hop cua vung lam ruou voi hoang gia đa giup cho danh tieng ruou vang cua vung phat trien. Vao the ky 16, chat luong ruou vang cua lang Ay nam o phia nam Reims đa tro nen noi tieng, vua Francis I cua Phap đa tu tuyen bo minh la "Roi d' Ay et de Gonesse" – Vua cua cac vung đat noi san xuat bot mi va ruou vang lon nhat ca quoc gia. Nhu vay danh tieng cua ruou vang Ay đa đuoc biet toi la vins de France, chat luong ruou vang cua ho khong chi đai dien cho mot vung ma no la đai dien cho ca quoc gia. Tham chi cai ten Ay đa tro thanh mot tai lieu van tat đe chi dan ve tat ca cac loai ruou vang cua vung Champagne. (Giong nhu Bordeaux hay Beaune đuoc su dung đe chi dan cho cac loai ruou vang tuong ung cua cac vung Gironde va Bourgogne).
Trong suot thoi Trung Co, cac loai ruou vang cua vung Champagne co rat nhieu mau sac, tu mau đo nhat toi mau hong nhat, đay la mot su canh tranh quyet liet giua cac Champenois (nguoi vung Champagne) va nguoi lang gieng Bourgogne o mien nam. Tuyen đuong thuong mai ma nhung thuong nhan nguoi Flanders su dung đe toi Bourgogne, phai đi qua Reims va nhung nguoi Champenois mong muon thuc đay nganh kinh doanh cua minh, ho moi chao cac thuong nhan voi mot lua chon "re hon". That khong may, khi hau cua vung Champagne đa khien noi đay rat kho san xuat cac loai ruou vang đo voi mau sac va su đam đa nhu ruou vang cua vung Bourgogne, mac du Champenois đa co gang "cai thien" ruou vang cua ho bang cach pha tron voi qua cay com chay. Cuoi cung nhung Champenois đa chuyen huong sang san xuat ruou vang trang đe phan biet ho voi nhung đoi thu Bourgogne. Tuy nhien, viec san xuat ruou vang tu nho trang đa khien huong vi ruou te ngat va nhanh chong bi hong. Sau nhieu lan tim kiem, cuoi cung ho lam "ruou vang trang" tu nho lam ruou vang đo, chang han nhu giong nho Pinot noir co nhieu mui vi, thom va tuoi tho tot. Trong suot the ky 16, đau the ky 17, nhung nguoi lam ruou vang Champenois đa co gang lam ruou vang "trang" tot nhat ho co the lam tu nho đo, du vay ket qua ruou thuong khong co mau trang hoan toan ma mau ruou co tu xam toi mau hong nhat đuoc goi la oeil de perdrix hay mat chim đa đa. Phai cho đen khi mot tu si dong Benedictine ten la Dom Pierre Perignon tu tu vien Hautvillers hoan thien ky thuat cua minh va truyen ba rong rai, thi cac Champenois moi co the thuc su lam ruou vang trang tu nho đo.


= Dom Perignon =

Sau khi bi pha huy trong Chien tranh ton giao Phap, tu vien dong Benedictine tai Hautvillers đuoc xay dung lai va co vuon nho rieng cua tu vien. Đen nam 1661, tu vien đa co vuon nho rong 25 mau Anh (10 ha), đong thoi tu vien cung nhan đuoc cac khoan thue thap phan trong cac đon đien trong nho tu cac lang xung quanh, gom ca cac vuon nho đuoc đanh gia cao cua lang Ay va Avenay-Val-d'Or. Cha truong tu vien đa uy thac xay dung mot ham ruou va tim thue mot thu quy va truong ham ruou đe giup phat trien hoat đong san xuat ruou vang ngay cang phat trien cua tu vien. Nam 1668, Pierre Perignon đa đuoc bo nhiem vao vi tri đo. Theo mo ta cua nguoi tien nhiem la Dom Groussard va giao si Godinot thi Perignon la mot nguoi hoan hao cho vi tri đo, Perignon đa lam viec sieng nang đe cai thien cac ky thuat trong nho tren cac vuon nho cua tu v ien va chat luong cua ruou vang. Ong la mot nguoi ung ho manh me viec chi su dung nho Pinot noir đe lam ruou, vi ong tin rang giong nho nay co huong vi tot nhat va chat luong tiem nang. Vao thoi điem đo, nhung vuon nho cua cung trong nhieu giong nho khac nhau gom Pinot noir, Chasselas, Pinot blanc, Pinot gris, Pinot Meunier va co the co ca Chardonnay. Đieu quan trong nhat trong tam tri cua Dom Perignon la nho đo nhu Pinot noir it co kha nang "bay hoi" vao mua xuan va tao bot khi giong nhu nho trang. Su xuat hien cua cac bot khi trong ruou vang cua ong đuoc xem nhu mot sai lam va Dom Perignon đat ra cho minh viec phat trien cac ky thuat chinh xac đe han che kha nang sai lam nay xay ra.
Dom Perignon la mot nguoi ung ho trung thanh viec cat tia tich cuc, ong ra yeu cau cac cay nho khong đuoc cao qua 1 met (3 ft) va san xuat san luong nho. Viec thu hoach đuoc thuc hien vao sang som, khi troi van con mat va phai giu nho can than đe ca chum nho nguyen ven. Neu nho co vet tham hoac bi hong se bi loai bo. Ho su dung la va lua thay ngua đe van chuyen nho ve nha ep, vi chung it bi kich thich va lam hong nho nhu ngua. Dom Perignon mong muon nho đuoc ep cang nhanh va hieu qua cang tot đe giam toi đa kha nang vo nho tiep xuc lau voi nuoc nho ep. Qua trinh ep nho cung đuoc phan biet thanh cac muc đo khac nhau. Buoc ep đau tien đuoc thuc hien hoan toan bang trong luong cua nhung qua nho phia tren nhung qua khac, tao ra ruou vang chat luong cao nhat goi la vin de goutte. Buoc ep thu 2 va thu 3, đuoc thuc hien bang cach lay vat nang đe ep nuoc nho, tao ra ruou vang tot nhung chat luong khong đac biet. Buoc ep thu 4 va thu 5 se tao ra ruou vang co mau toi hon la vin de taille va vins de pressoir va khong đuoc su dung tat. Ngoai ra đe them mau hong nhat/xam cho ruou, Dom Perignon biet cac loai vo nho tac đong đen ruou lam ruou co huong vi khac nhau va ket cau tho hon ong mong muon trong cac loai ruou vang chat luong cao cua minh. Ong nhan manh vao viec han che đe vo nho tiep xuc voi nuoc nho ep, giup Tu vien Hautvillers san xuat ruou vang trang thuc su tu nho đo.


Anh huong cua Anh La mot quoc gia giau co va hung manh nhung lai co nguon luc san xuat ruou vang han che, nguoi Anh đa co mot anh huong đang ke toi viec phat trien loai Champagne sui tam. Champagne khong bot đa tro thanh pho bien trong xa hoi London khi Charles de Saint-Evremond, mot nguoi theo chu nghia huong lac đen đay vao giua the ky 17. Tai cac bua tiec, Saint-Evremond lung tung quang cao cac loai ruou vang cua vung Champagne. Chang bao lau sau mot so nguoi đan ong thuoc gioi thuong luu va quyen luc nhat o London – nhu Cong tuoc xu Bedford va Buckingham cung nhu Ba tuoc xu Arlington đa thuong xuyen yeu cau mua cac thung ruou Champagne. Ruou vang khong sui tam, hoac it nhat la no đuoc mong đoi nhu vay. Ruou vang thuong đuoc van chuyen toi Anh trong cac thung bang go va se đuoc cac thuong gia đong chai đem ban. Trong suot the ky 17, nganh san xuat thu tinh o Anh dung cac loai lo dung than lam nhien lieu va san pham la cac loai chai thu tinh ben va khoe hon so voi cac loai thuy tinh đot go cua Phap. Nguoi Anh cung kham pha ra viec dung nut ban, loai nut chai nay đa tung đuoc nguoi La Ma su dung nhung no bi lang quen trong nhieu the ky sau khi đe che La Ma sup đo. Trong mua đong lanh cua vung Champagne, nhiet đo thap se lam qua trinh len men tam dung lai—trong ruou van con mot luong đuong chua len men het va nam men ngu đong. Khi ruou đuoc chuyen len tau va đong chai o Anh, qua trinh len men lai bat đau khi nhiet đo am len va cac chai ruou vang dung nut ban se tao ra ap suat tu khi carbon dioxide. Khi mo chai ruou, no se tro thanh bot khi.
Nguoi Anh la mot trong nhung nguoi đau tien nhan thay xu huong Champagne sui tam se la mot loai đo uong đang đuoc mong đoi, ho co gang tim hieu ly do tai so ruou lai co bot khi. Nam 1662, nha khoa hoc nguoi Anh la Christopher Merret đa trinh bay mot bai bao chi tiet ve viec lam the nao ma su co mat cua đuong trong ruou vang dan toi hien tuong sui tam, va gan nhu bat ky loai ruou vang nao cung co the lam no sui tam bang cach them đuong vao ruou vang truoc khi đong chai. Đay la mot nhung ly giai đau tien khi tim hieu ve qua trinh hinh thanh ruou vang sui tam va no đa khuyen khich cac thuong nhan Anh san xuat "Champagne sui tam" ngay truoc khi nhung Champenois nguoi Phap co y lam ra no. Su pho bien cua Champagne sui tam đeu đan phat trien. Nam 1663, nha tho Anh la Samuel Butler đa viet ve Champagne "sui bot" lan đau tien trong quyen tho Hudibras cua minh. Nam 1698, George Farquhar đong mot vai trong vo kich Love and a Bottle, trong vo kich nay mot nhan vat đa rat ngac nhien khi thay cac dong bot khi on đinh trong mot ly Champagne. Khi su pho bien cua Champagne sui tam đa lon o London, cac trieu đinh chau Au khac cung bat đau to mo ve nhung bong bong ky la - trong đo co ca trieu đinh Phap, nhung nguoi truoc đo đa khinh thuong coi bong bong trong ruou vang la sai lam.


Su pho bien cua Champagne sui tam Sau cai chet cua vua Louis XIV vao nam 1715, chau trai cua Louis XIV la Philippe II, Cong tuoc xu Orleans đa tro thanh quan nhiep chinh Phap. Cong tuoc Orleans rat thich cac loai vang Champagne sui tam va đe cao no trong cac bua tiec hang đem cua minh tai Palais-Royal. Đieu nay đa gay ra mot con sot o Paris vi cac nha hang va gioi thuong luu tim kiem đe noi guong thi hieu vang sui bot cua Cong tuoc. Nhung nguoi san xuat ruou vang Champenois bat đau chuyen nganh kinh doanh cua ho tu lam vang khong sui bot sang vang sui bot đe tan dung con sot nay. Trong suot the ky 18, cac dong ho Champagne đa đuoc mo ra – tao ra mot nganh kinh doanh moi nang đong trong vung Champagne. Thay vi chi co cac đia chu hoac cac tu vien san xuat phan lon luong ruou vang, cac dong ho tu nhan hay cac thuong nhan đa mua nho tu cac chu vuon nho đe lam ruou Champagne va tro thanh nhung nguoi thong tri trong nganh kinh doanh nay. Cac dong ho nhu Moet & Chandon, Louis Roederer, Piper-Heidsieck va Taittinger la cac dong ho chinh đuoc thanh lap trong thoi gian nay. Moi dong ho thue cac đai ly ban hang đe gioi thieu cac mau ruou vang cua ho voi cac trieu đinh hoang gia tren khap chau Au, cac dong ho nay canh tranh voi nhau đe chiem thi phan cua thi truong ruou Champagne ngay cang phat trien.
Tuy nhien, vao cuoi the ky 18 viec san xuat ruou vang hong nhat khong sui bot van chiem tren 90% san luong cua vung Champagne. Cach mang Phap va theo sau đo la cac cuoc chien tranh cua Napoleon tam thoi lam su pho bien cua ruou Champagne giam xuong. Đe cuu mot so khach hang quy toc cua minh khoi may chem, cac thuong nhan ban Champagne đa thay đoi cac so sach kinh doanh cua minh, ho thay the danh nghia khach hang cua minh thanh "cong dan". Vi rat nhieu quy toc tron sang cac nuoc khac, nen gioi thuong nhan cung lam het suc minh đe đam bao cac thung Champagne yeu thich cua quy toc cung đuoc đi theo. Trong cac cuoc chien tranh cua Napoleon, cac hai cang cua chau Au luon la đoi tuong cua cac cuoc phong toa va chong phong toa bat tan. Cac đai ly nhu Louis Bohne cua Veuve Clicquot ben nghi ra cach buon lau ruou vang cua ho cho khach hang. Cac đai ly tham chi đa co gang bien ca chien thang va that bai quan su thanh co hoi kinh doanh. Trong cuoc xam luoc Nga cua Napoleon, Charles-Henri Heidsieck đa đi ngua vuot quan đoi hoang gia Phap đang tren đuong toi Moscow. Mang theo cac thung Champagne, Heidsieck đa chuan bi san sang đe kinh doanh voi nguoi chien thang, du la nguoi Phap hay nguoi Nga. Sau that bai cua Napoleon trong Tran Waterloo, vung Champagne bi quan đoi Nga chiem đong. Trong thoi gian chiem đong, ruou Champagne đuoc trung dung va bat cong nop. Vi ham ruou vang cua minh đa trong rong, Widow Cliquot đa noi mot cau noi tieng "Hom nay ho uong. Ngay mai ho se tra tien". Loi noi đo cua Widow Cliquot la loi tien tri vi trong the ky tiep theo, cho đen Cach mang Nga 1917 thi đe quoc Nga la thi truong tieu thu ruou Champagne lon thu hai the gioi.


Su phat trien cua nganh cong nghiep Champagne hien đai Goc re cua nganh cong lam Champagne hien đai đuoc đat trong cuoc Cach mang Cong nghiep, voi buoc nhay lon trong hieu biet phuong phap lam ruou vang sui bot va cai tien trong cong nghe can thiet đe giup qua trinh san xuat hieu qua ve mat tai chinh hon. Nha khoa hoc nguoi Phap la Jean-Antoine Chaptal đa pho bien nhung kien thuc ve ruou Champagne do ong tim ra, nghien cuu cua ong cho thay ruou Champagne sui tam do viec bit kin chai truoc khi qua trinh len men hoan tat. Ong cung luu y rang luong đuong trong ruou vang se tao đieu kien cho qua trinh len men nay tao ra bong bong. Cung voi bot khi carbon dioxide đuoc sinh ra, ap suat trong chai se tang len dan đen chai bi no. Xao tron do mot chai bi vo co the gay ra phan ung day chuyen, do đo ham ruou co the mat tu 20% đen 90% so chai ruou trong ham. Phuong phap lam thuy tinh đot than đa cua nguoi Anh tao ra cac chai chua ruou vang khoe hon, chiu đuoc ap suat do khi carbon dioxide tao ra tot hon. Vao thap ky 1830, mot duoc si tu Chalons-sur-Marne co ten la Andre Francois đa tao ra cac cong thuc voi cac phep đo chinh xac luong đuong can thiet đe lam ruou vang sui tam, cong thuc nay khong tao them ap suat trong chai, giup chai ruou it bi no. May đong nut chai va nut chai cai tien đa giup chai kin hon, khi it co hoi thoat ra ngoai chai.

Mot buoc tien quan trong trong nhung nam đau the ky 19 la viec phat trien mot ky thuat đe loai bo men chet sau qua trinh len men thu cap. Nhung nguoi lam Champagne ban đau khong loai bo men chet, khien ruou vang co mau đuc va huong vi de bi hong neu men chet bi lac tron lan voi ruou, hay khi rot ruou ra ly. Tai cac bua tiec va trieu đinh hoang gia, nhung nguoi phuc vu se rot luot Champagne moi vao cac ly sach đe tranh men chet bam tren thanh ly cu. Đe loai bo men chet, mot so nguoi lam ruou se chat ruou vang vao mot chai moi. Tuy nhien qua trinh nay khien mot luong đang ke khi carbon dioxide thoat ra va lam ruou it sui tam hon. Voi su tro giup tu truong ham ruou cua minh, madam Clicquot cua dong ho lam Champagne la Veuve Cliquot đa phat trien mot qua trinh riddling vao đau the ky 19, đe giai quyet van đe loai bo men chet ma khong lam mat khi trong chai. Ky thuat riddling nay la mot quy trinh bat đau tu viec gom men chet vao co chai bang cach đat chai doc xuong va dung chinh ap luc cua ruou vang đe đay men chet ra khoi chai, do đo nguoi lam ruou thuong them mot luong đuong ngot nhat đinh đe bu lai luong ruou bi mat khi lam riddling. Nguoi Nga la nhung khach hang đac biet, ho rat ruu chuong cac loai Champagne ngot, nen Veuve Cliquot co the chinh đo ngot trong ruou vang cua ho đe lam vua long khach hang cua minh bang chinh luong đuong bo sung khi lam riddling. Luc đau, dong ho Veuve Cliquot co gang giu bi mat ky thuat riddling cho rieng ho, nhung đen cuoi thap nien 1820, bi mat nay bi lo va cac dong ho lam Champagne khac đa lap tuc xay dung day chuyen san xuat đe lam riddling. Nam 1854, he thong đuong sat quoc gia cua Phap đa noi Reims voi cac vung con lai cua đat nuoc, gom ca cac cang ven bien. Tu thoi điem đo, ruou Champagne đuoc ket noi voi thi truong toan the gioi va doanh so ban hang tang vot. Trong thap nien 1850, trung binh moi nam co khoang 20 trieu chai Champagne đuoc san xuat.


= Tu ngot toi chua =
Trong suot hau het the ky 19, ruou Champagne đuoc lam co vi ngot. Mui vi cua ruou đa lam hai long hau het nguoi uong ruou vang, viec them đuong giup nguoi lam ruou giau đuoc nhung khiem khuyet trong ruou hay chat luong ruou kem do loai nho khong tot. Cac dong ho Champagne đa dung mot lieu luong đuong nhat đinh đe đieu chinh vi ngot cua bat cu loai ruou nao đuoc ua chuong trong mot thi truong cu the. Nguoi Nga la nhung nguoi thich ngot nhat, nen luong đuong them vao thuong khoang 250-330 gram. Cac nuoc Bac Au xep thu hai voi khoang 200 gram đuong va xep sau la nguoi Phap voi 165 gram, nguoi Đuc it hon nguoi Phap mot chut, con nguoi My thich trong khoang 110-165 gram. Nguoi Anh ua loai ruou it đuong nhat, chi khoang 22-66 gram đuong. Dan dan thi hieu phat trien lam cho ruou Champagne it ngot hon va chat luong tong the cao hon. Champagne hoi ngot đau tien đuoc dan nhan demi-sec hay "half dry". Su thanh cong cua loai ruou vang hoi chua nay đa thuc đay viec đua ra thi truong cac loai vang ngot dan nhan sec hay dry. Nhung nha san xuat khac lam ruou vang Champagne tham chi con it đuong hon va loai ruou Champagne nay đuoc goi la extra dry. Nam 1846, dong ho Perrier-Jouet đa gioi thieu mot loai Champagne đuoc lam ma khong cho them đuong. Loai ruou vang nay ban đau khong đuoc đon nhan, cac nha phe binh nhan xet loai vang nay qua moc, hay giong nhu Champagne chua (brut) vay. Nhung đen the he tiep theo, loai ruou "brut" it đuong đang ke so voi ruou vang dan nhan extra dry đa tro thanh trao luu Champagne va ngay nay phan lon Champagne đuoc lam theo brut.


Tu cuoi the ky 19 cho đen ngay nay Đen cuoi the ky 19, nhan hieu Champagne đa rat pho bien va no đa đi sau vao van hoa binh dan. Đau the ky 20, Champagne đa gap phai mot so thach thuc. Mot so hat giong cua nhung thach thuc nay đuoc gieo trong trong suot the ky truoc đo, khi su pho bien ngay cang tang cua Champagne đa thuc đay cac dong ho lam Champagne tim kiem nguon cung cap nho re hon tu cac vung ben ngoai vung Champagne. He thong đuong sat Phap đa lam cho đieu đo tro nen de dang, cac toa cho đay nho tu thung lung Loire hay Languedoc đuoc van chuyen đen Champagne voi gia chi bang gan mot nua so voi gia ma cac dong ho nay phai tra cho nho do nguoi Champenois trong. Bao chi xuat ban nhung tin đon ve viec mot so dong ho mua đai hoang tu anh đe lam ruou vang. Hau nhu khong co bat cu bo luat nao bao ve nguoi trong nho hay nguoi tieu dung, nen cac dong ho lam Champagne la nhung nguoi co quyen luc nhat trong vung đe lam loi tu cac loai ruou Champagne gia. Nhu the tang them canh kho cuc cho nhung nguoi Champenois trong nho, vai vu nho cuoi cung trong the ky 19 đa gap nhieu kho khan do suong gia va mua, nen nang suat nho cua cac mua vu nay sut giam the tham. Benh dich phylloxera (rep hai re nho) đa tan pha cac vuon nho khap nuoc Phap cuoi cung đa lan toi vung Champagne. Vu thu hoach tu nam 1902 đen nam 1909 tiep tuc gap nhieu rui ro do nam va moc. Vu nho nam 1910 la nam đac biet vat va do cac con dong mua đa va lu lut. Gan 96% san luong nho cua vu bi mat.
Cac dong ho lam Champagne đa thong đong voi nhau đe ep gia nho xuong thap theo y ho, ho luon đua ra loi ham doa rang neu cac dong ho khong co đu nho cho ho voi gia thap thi ho se tiep tuc lay nho tu cac nguon cung cap ben ngoai vung Champagne. Cac chu vuon nho Champenois thuong nhan đuoc so tien ban nho it oi, ngheo đoi dien ra khap vung. Vao thang 1 nam 1911, tam trang that vong đat đen đinh điem va cac cuoc bao loan cua nguoi trong nho no ra o cac thi tran Damery va Hautvilliers. Chu vuon nho Champenois đa chan cac xe tai cho nho toi tu thung lung Loire va đay chung xuong song Marne. Sau đso, ho bat ngo tan cong cac nha kho cua nhung nguoi san xuat ruou Champagne gia, nem them cac chai ruou va thung ruou xuong song Marne. Chinh phu Phap đa co gang lam diu nhung bat binh cua nguoi trong nho bang cach thong qua đao luat quy đinh xuat xu cua ruou vang Champagne. Bo luat quy đinh rang tinh Marne va mot vai lang cua tinh Aisne la nhung vung duy nhat đuoc chap thuan đe trong nho lam ruou Champagne. Viec loai tru ro rang tinh Aube, noi đat thu phu lich su cua Champagne la Troyes, đa thuc đay them su bat man cua nhung nguoi vung Aube (đuoc goi la Aubois), do ho kich liet phan đoi phan quyet nay. Tinh Aube nam o phia nam song Marne, tinh nay gan voi vung Bourgogne hon ve đat đai va vi tri. Nhung nguoi trong nho o tinh Marne xem Aube la khu vuc khac va khong co kha nang lam ra ruou Champagne đich thuc, nhung nguoi Aubois van xem minh la Champenois va trung thanh voi goc re lich su cua minh. Cuoi cung chinh phu đanh phai thay đoi quyet đinh cua minh va gop ca Aube vao vung lam ruou Champagne, đieu nay lai khien nhung nguoi trong nho o Marne noi gian va ho phan đoi manh me quyet đinh cua chinh phu. Nhieu cuoc bao loan no ra them va khap khu vuc nay o tren bo vuc cua mot cuoc noi chien. Trong khi chinh phu van đang lung tung đe tim mot cau tra loi thoa đang cho ca hai ben, thi Chien tranh the gioi I no ra va nhung van đe ve ruou vang Champagne đuoc đat sang mot ben, toan nuoc Phap chuan bi cho cuoc chien tranh đang dien ra.


= Chien tranh the gioi I & II =

Do vi tri chien luoc cua vung Champagne gan Mat tran phia Tay nen no tro thanh vung nam giua hai tran tuyen. Du mot so dong ho lam Champagne đa roi khoi đay va nhieu vuon nho đa bi bo lai, nhung van con rat nhieu Champenois tiep tuc bam tru o lai va tru an trong cac hang đong ngam hoac hang đong đa voi hay dung đe u ruou Champagne, nham tranh cac đot phao kich cua quan Đuc. Nha tho Reims noi tieng hau nhu bi quan Đuc pha huy cung voi nhieu toa nha khac trong vung. Cac vuon nho tro thanh chien truong lo cho ho bom do mot so chien dich tan cong va phong thu đa dien ra o đay. Du vay van con mot so Champenois mai hiem san xuat ruou Champagne tu nhung vu nho kho khan trong Chien tranh the gioi I (1914–1917). Đen khi chien tranh ket thuc, vung Champagne đa mat hon mot nua dan so cua vung, rieng vung Aisne mat gan 2/3 dan so. Nganh san xuat ruou vang Champagne, cac vuon nho va cac nha kho đa bi pha huy hoan toan.
Su tan pha cua chien tranh đa mang lai mot co hoi lon cho vung lam ruou va nganh lam ruou Champagne. Nam 1919, chinh phu Phap thong qua mot loat đao luat đa đat nen mong cho he thong Appellation d'origine controlee (AOC – loai vang co nguon goc xuat xu đuoc kiem đinh), cac đao luat nay quy đinh nghiem ngat qua trinh lam ruou va ranh gioi vung lam ruou. Cac bien phap đa đuoc thuc hien đe loai tru gian lan va phu gia bat hop phap nhu cay đai hoang va nuoc tao ep. Chi co nho đuoc trong o vung Champagne đuoc phap luat quy đinh (cuoi cung cung tinh ca tinh Aube), dung đe lam ruou vang sui tam moi đuoc goi mot cach hop phap la "Champagne". Viec phan lon cac vuon nho cua vung bi pha huy đa mang lai co hoi cho nguoi trong nho trong lai cac giong nho moi voi goc ghep khang benh phylloxera va nhieu đia điem ly tuong cho san xuat nho chat luong cao. Tuy nhien, du co nhieu thuan loi nhu vay, nhung nguoi lam ruou Champagne van gap phai nhieu đieu khong may, đau tien la Cuoc cach mang Nga no ra nam 1917 đa dan đen thi truong Nga khong nhap khau ruou Champagne nua. Tiep đen la luat cam ruou bia nam 1920 cua Hoa Ky đa đong luon canh cua mot thi truong nua va suy thoai kinh te toan cau trong cuoc Đai Khung hoang dan đen doanh so ban hang sut giam. Chien tranh the gioi II no ra mot lan nua cac vuon nho cua vung Champagne lai in dau chan linh. Du su tan pha đoi voi khu vuc khong nghiem trong nhu voi cuoc chien tranh truoc, nhung Chien tranh the gioi II van la thoi gian kho khan cho vung. Tai Reims, ngay 7/5/1945 chi huy quan Đuc la Alfred Jodl đa đau hang vo đieu kien tu lenh toi cao cac luc luong đong minh la tuong Dwight D. Eisenhower. Sang hom sau, buoi le ky đau hang chinh thuc dien ra, trong buoi ky ket nay đa su dung 6 chai vang 1934 cua Pommery. Nha nghien cuu lich su ruou vang Don va Petie Kladstrup trich dan rang mot nha su hoc Chien tranh the gioi II đa binh luan nhu sau: "nhung tieng no cuoi cung cua chien tranh la tieng bat nut chai Champagne".


= Toi ngay nay =

Sau Chien tranh the gioi II, doanh so va su pho bien cua ruou Champagne đa tang mot lan nua. Tu nam 1950, doanh so ban hang đa tang đeu đan, gap 4 lan voi tong so tren 200 trieu chai. Do nhu cau the gioi tang đa khien chinh phu Phap phai mo rong khu vuc AOC cua vung lam Champagne đe tao đieu kien thuan loi cho viec san xuat hon nua. Hien nay giua nhung nguoi trong nho va cac dong ho lam Champagne co moi quan he kinh doanh nang đong, co 19.000 nguoi trong nho trong vung ban nho cua ho cho gan 30 dong ho lam Champagne. Qua thoi gian, ruou Champagne khong chi phan anh đac điem tho nhuong, khi hau cua vung Champagne ma con la mot nhan hieu hang hoa noi tieng, cac Champenois bao ve manh me cho nhan hieu va quyen su dung thuat ngu "Champagne" cua ho. Su pho bien va thanh cong cua ruou Champagne đa khien cho mot loat nhan hieu ruou sui tam khac bat chuoc Champagne hinh thanh khap the gioi (nhu Cava o Tay BanNha, Sekt o Đuc va vai ten tuoi khac o Hoa Ky), tham chi ngay o Phap cung co nhan hieu vang Cremants sui tam. Ten goi "Champagne" la mot chi dan nguon goc đuoc bao ve o Lien minh chau Au va tat ca ruou vang san xuat va ban o EU phai phu hop voi cac tieu chuan va khong mot nhan mac cua mot loai ruou vang nao đuoc đe la "Champagne", tru khi no xuat xu tu AOC Champagne. Tai Hoa Ky co mot ke ho phap ly cho thuat ngu "ban chung" - semi-generic. Nam 1985, viec su dung thuat ngu methode champenoise (cac phuong phap lam Champagne truyen thong cua nguoi vung Champagne) cung bi đat ra ngoai vong phap luat voi nhung nha san xuat ruou vang sui tam "kieu champagne", nen nhung nha san xuat nay dung thuat ngu methode traditionnelle co nghia la ruou vang cua ho đuoc lam bang cac phuong phap san xuat giong nhu ruou Champagne.


Chu thich Tham khao