Shogi (将 (しょう)棋 (き) (tuong ky), shogi,  tieng Nhat: [ɕoːɡi], nghia đen: co tuong) hay con goi la Co tuong Nhat Ban, la mot loai co pho bien tai Nhat Ban. Tro choi tri tue nay rat đuoc ua chuong tai Nhat Ban, đuoc xem la co chung nguon goc voi co vua, co tuong (Trung Quoc), makruk, janggi tu tro choi chaturanga cua An Đo..
Mon co nay đoc đao voi nuoc tha quan: quan đa bi bat co the đuoc đua lai vao ban co boi nguoi bat no. Luat tha quan nay đuoc cho la đa đuoc phat minh vao the ky XV, co the lien quan đen hien tuong linh đanh thue khi bi bat thi đoi phe thay vi bi xu tu o thoi ky nay.

Tro choi chaturanga - to tien cua shogi - xuat phat tu An đo tu the ky VI, co le đa đuoc truyen ba qua Trung Quoc hoac Han Quoc va đen Nhat Ban khoang sau thoi ky Nara. Shogi voi luat choi nhu ngay nay bat đau hoan thien tu khoang the ky XVI; truoc đo bien the shogi khong co luat tha quan đa đuoc ghi chep lai tu nam 1210 trong tap bach khoa thu Nichureki (二 (に)中 (ちゅう)歴 (れき) (Nhi Trung Lich), Nichureki).


Ban co va quan co Hai nguoi choi ngoi đoi dien nhau, nguoi đi truoc goi la ben Tien (先 (せん)手 (て) (tien thu), sente, "nguoi đi truoc"), nguoi đi sau goi la ben Hau (後 (こ)手 (て) (hau thu), gote, "nguoi đi sau"), tren mot ban co hinh chu nhat gom co 9 hang (段 (たん) (đoan), dan) va 9 cot (筋 (すし) (can), suji) tao thanh 81 o vuong. Khac voi co vua, cac o tren ban co shogi khong co phan biet gi ve mau sac. O giua ban co co đanh dau 4 điem sao đe đanh dau vung phong cap cua hai ben.
Trong bien ban van co su dung ky hieu hinh quan co shogi mau đen (☗) cho ben Tien va mau trang (☖) cho ben Hau (đieu nay co the la do anh huong cua co vay), do đo đa dan đen cach goi Tien la ben Đen (Black), Hau la ben Trang (White) o ca cong đong shogi quoc te va Viet Nam. Tuy nhien ve ban chat đay la cach goi khong chinh xac, boi le quan co hai ben đeu cung mau voi nhau. Do đo trong thoi gian gan đay, cong đong shogi quoc te đa chuyen ve cach goi goc trong tieng Nhat la Sente va Gote.
Moi nguoi choi đieu khien 20 quan co hinh nem ngu giac, co kich thuoc khac nhau đoi chut. Tru hai quan Vua, cac quan co cua hai ben khong co dau hieu hay mau sac khac nhau đe phan biet. Thay vao đo, cac quan co huong ve phia truoc bang cach huong mui nhon ve phia đoi phuong, nhin huong cua quan se bien quan đo cua ben nao. Cac quan co cua moi ben bao gom:

1 Vua
1 Xe
1 Tuong
2 Vang (Tuong vang)
2 Bac (Tuong bac)
2 Ma
2 Thuong
9 Tot
Nhung ten goi quan co tren đay đuoc CLB Shogi Viet Nam (chi nhanh cua Lien đoan Shogi Nhat Ban tai Viet Nam) dich va thong nhat su dung dua tren thoi quen cua cong đong nguoi choi cung nhu tuong quan voi cac mon co pho bien khac tai Viet Nam, do đo khong phai la cach dich sat nghia so voi ten quan co trong tieng Nhat.
Moi quan co ten gom 2 chu Han thuong đuoc khac tren mat quan bang muc đen. Tren moi mat trai cua quan, tru quan Vua va quan Vang, la mot hay hai chu khac (trong cac bo quan danh cho nguoi moi choi thuong đuoc khac bang muc đo đe de phan biet), thuong đuoc viet theo kieu chu thao, dung đe chi ra la quan nay đa đuoc phong cap.
O nhung bo quan co cao cap, mat lung cua hai quan Vua (mat huong ve phia nguoi choi khi quan co đat tren ban) se khac them noi dung lien quan đen kieu thu phap đuoc su dung tren quan co cung nhu nghe nhan khac bo quan co đo.
Sau đay la bang ten goi cac quan co trong tieng Nhat va ten goi tuong ung trong tieng Viet. Ten viet tat đuoc dung trong ghi chep bien ban van co (ky pho) va cung thuong đuoc su dung khi binh luan co.

Cong đong nguoi choi shogi o Viet Nam thuong goi Xe phong cap va Tuong phong cap lan luot la Long vuong va Long ma, theo ten tieng Nhat cua nhung quan co nay. Tuong vang va Tuong bac đuoc goi tat la Vang va Bac.
Chu viet tren mat phong cap cua quan co thuong đuoc viet theo kieu chu thao. Trong cac bo quan co danh cho nguoi moi choi, mat phong cap đuoc khac bang muc đo đe de phan biet. Chu viet tren mat phong cap cua cac quan co dang phong cap đi nhu quan Vang chinh la nhung di the thao thu cua chu 金 (HV: Kim) - voi gia tri quan cang giam thi chu viet cang tat va đon gian hon. Trong van ban in, nhung ky tu thao thu nay co cac dang tuong đuong nhu sau: 全 - Bac phong cap, 今 - Ma phong cap, 仝 - Thuong phong cap, va 个 - Tot phong cap. Mot quy uoc khac cho cac van ban in su dung chu cua gia tri goc quan co nhung bot net đi: 圭 - Ma phong cap (桂), 杏 - Thuong phong cap (香), trong khi Bac phong cap van su dung chu 全, va chu hiragana と đuoc su dung cho quan Tokin.
Nhieu nguoi cho rang chu Han tren mat quan đa lam nan long nhieu nguoi khong biet chu Han đen voi shogi. Đieu nay đa dan đen viec mot so nguoi choi shogi sang tao ra cac loai quan co quan đuoc phuong Tay hoa, hoac quoc te hoa, bang cach thay cac chu Han kho đoc bang cac chu viet tat cua cac quan (K, R, B v.v.) hoac bang hinh ve phong theo quan co vua. Tuy vay chung đeu khong pho bien bang cac quan co chu Han truyen thong, boi le hau het nguoi choi đeu co the nhan dang đuoc mat chu tren quan co, phan vi cac quan co co kich thuoc khac nhau trong đo quan nao manh hon thi co kich thuoc lon hon. Cac quan co ve hinh anh đong vat cung đuoc sang tao đe tre em hoc choi shogi, tieu bieu la bo co Dobutsu shogi do ky thu Kitao Madoka Nu luu Nhi đang sang tao.


Xep co va cach choi O the khoi đau, quan đuoc bo tri o 3 hang duoi cung cua ban co, huong ve phia đoi phuong (xem hinh).

O hang duoi cung:
Vua đat o giua;
Hai quan Vang đat canh Vua;
Hai quan Bac đat canh Vang;
Hai quan Ma đat canh Bac;
Hai quan Thuong đuoc đat o hai goc ban co, canh hai Ma.
Nhu vay hang đau tien đuoc xep nhu sau:

Hoac

O hang thu hai:
Quan Tuong o tay trai nguoi choi, phia tren quan Ma trai;
Quan Xe o tay phai nguoi choi, phia tren quan Ma phai.
O hang thu ba xep 9 quan Tot.

Nguoi đi truoc se đuoc xac đinh bang cach furigoma (振 (ふ)り駒 (こま), furigoma "tung quan co"), thuc hien nhu sau: Mot trong hai nguoi choi (thuong la nguoi cam Vuong Tuong) cam 5 quan Tot, xoc len va tha xuong mot be mat phang bat ky. Neu so Tokin (と) ngua mat nhieu hon so Tot (歩) ngua mat, nguoi thuc hien furigoma se cam Hau va nguoc lai.
Sau khi furigoma, van đau bat đau. Neu thi đau nhieu van lien tiep nhau, sau moi van hai ben se đoi luot đi cho nhau (ben truoc đo cam Tien se cam Hau va nguoc lai). Trong moi luot, nguoi choi co the di chuyen quan co tren ban co (va co the phong cap no, hoac bat quan đoi phuong, hoac ca hai) hoac tha quan đa bat truoc đo cua đoi phuong tro lai ban co. Nhung nuoc đi nay se đuoc giai thich ro hon o phan sau.


Luat choi = Muc đich =
Giong nhu nhung bo mon cung nguon goc tu Chaturanga khac, muc đich cua mot van shogi la chieu het quan Vua cua đoi phuong.


= Cach đi quan =
Đa so quan co trong shogi chi co the đi đuoc đen nhung o lien ke no. Mot so quan co co the đi tam xa khap ban co. Ma co the nhay qua đau cac quan khac.
Thuong, Xe va Tuong la cac quan vien chien: nhung quan nay co the di chuyen so o tuy y doc theo mot đuong thang đen khi gap quan can hoac ria ban co. Neu quan can la quan đoi phuong, co the bat quan nay ra khoi ban co va the cho bang quan bat. Neu quan can la quan minh, quan di chuyen phai dung lai o o lien ke quan can; neu quan minh nam ngay canh quan di chuyen, no khong the di chuyen theo huong đo.

Vua (玉/王) đi đuoc 1 o theo moi huong.
Xe (飛) co the đi ngang doc tuy y cho đen khi gap quan can.
Tuong (角) co the đi cheo tuy y cho đen khi gap quan can. Do Tuong khong the đi thang, Tuong chua phong cap chi co the kiem soat mot nua ban co, tru khi bat đuoc Tuong đoi phuong va tha lai ban co.
Vang (金) đi ngang doc 1 o, hoac đi cheo tien 1 o, nhu vay co tong cong 6 cach đi. Vang khong the đi cheo lui.
Bac (銀) đi cheo 1 o, hoac tien thang 1 o, nhu vay co tong cong 5 cach đi. Nhu vay Bac chua phong cap co kha nang đi lui co đong hon so voi Bac phong cap, do đo thuong đe mot Bac chua phong cap o phia đoi phuong. (Xem phan Phong cap.)
Ma (桂) đi theo hinh chu L, co the hinh dung la đi tien 1 o va đi cheo tien 1 o trong cung 1 nuoc đi. Nhu vay Ma chi co 2 cach đi. So voi Ma trong co vua, Ma trong shogi khong the đi ngang hay đi lui. Ma la quan duy nhat co the nhay qua quan can. Ma khong bi can boi quan đung giua đuong đi cua no, nhung cung khong the bat quan nay. Do đo thuong se huu ich khi đe mot Ma chua phong cap o phia đoi phuong. Tuy nhien, Ma bat buoc phai phong cap neu no đi đen mot trong hai hang cuoi ban co. (Xem phan Phong cap.)
Thuong (香) đi nhu Xe nhung khong the đi ngang hay đi lui. Do đo thuong se huu ich khi đe mot Thuong chua phong cap o phia đoi phuong. Tuy nhien, Thuong bat buoc phai phong cap neu no đi đen hang cuoi ban co. (Xem phan Phong cap.)
Tot (歩) đi thang 1 o ve phia truoc. Tot khong the đi lui. Khac voi Tot trong co vua, Tot trong shogi co cach bat quan tuong tu cach đi. Tot bat buoc phai phong cap neu no đi đen hang cuoi ban co. (Xem them phan Phong cap.) Tuy nhien tren thuc te, nguoi ta thuong phong cap Tot ngay khi co the. Co 2 gioi han ve viec tha Tot. (Xem phan Tha quan.)
Tru Ma, cac quan con lai co the đi ngang, đi doc hoac đi cheo. Trong cung mot nuoc đi khong the ket hop nhung huong đi nay ma phai chon 1 huong nhat đinh.
Moi quan đeu co the chan khong cho quan khac (tru Ma) đi qua o minh đang chiem giu.
Neu mot quan co chiem giu vi tri hop le cua quan đoi phuong, quan đoi phuong se bi bat ra khoi ban co va thay bang quan bat no. Quan bat khong đuoc đi tiep qua o bat quan trong luot đo. Cach bat quan cua cac quan trong shogi tuong tu cach đi quan.
Thong thuong khi đi quan (hay bat/tha quan), nguoi choi đap quan len ban co bang đau ngon tay đi quan đe tao tieng đong gay chu y cho đoi phuong. Tren ban co shogi go truyen thong, am thanh nay co phan tram va nhe nhang hon.


= Phong cap =

Vung phong cap cua mot nguoi choi la 3 hang cuoi ban co, tuc la 3 hang xep quan cua đoi phuong khi khoi đau van co. Vung phong cap thuong đuoc đanh dau tren ban co bang 2 điem sao. Khi đi quan, neu mot phan đuong di chuyen cua quan đo nam trong vung phong cap (tuc la neu quan co di chuyen vao vung phong cap, ra khoi vung phong cap hoac ben trong vung phong cap; ngoai tru khi quan co đuoc tha vao vung phong cap – xem phan Tha quan), nguoi choi co quyen phong cap quan co o cuoi nuoc đi nay. Hanh đong phong cap đuoc the hien bang viec lat nguoc quan co, ngua mat phong cap len tren.
Thong thuong phong cap la khong bat buoc; tuy nhien neu Tot hoac Thuong đi đen hang cuoi cung, hoac neu Ma đi đen mot trong hai hang cuoi cung thi bat buoc phai phong cap (neu khong thi nhung quan nay khong the di chuyen hop le o bat ky nuoc đi nao tiep theo). Bac khong bao gio bat buoc phai phong cap, va thuong se loi hon neu giu mot Bac khong phong cap (nhu vay se de rut lui mot Bac tu trai cua đoi phuong hon chang han, neu Bac đa phong cap thi chi co 1 nuoc đi lui va nhu vay de bi can lai hon). Xe, Tuong va Tot thuong đuoc phong cap ngay khi co the, do nhung quan nay khong bi mat nuoc đi ban đau sau khi phong cap.

Phong cap mot quan se lam thay đoi cach đi cua quan đo. Cach đi cua cac quan co đa phong cap nhu sau:

Bac, Ma, Thuong va Tot sau khi phong cap se mat cach đi cu va co cach đi cua Vang.
Xe va Tuong giu nguyen nuoc đi cu va cong them kha nang đi 1 o theo moi huong (tuc la them cach đi cua Vua). Đoi voi Tuong rong, đieu nay co nghia rang bay gio no co the di chuyen đen khap ban co.
Vua va Vang khong phong cap. Quan đa phong cap roi khong the phong cap them.
Khi bi bat khoi ban co, quan co tro ve trang thai chua phong cap. Ngoai tru truong hop đo ra, quan phong cap khong the tro ve trang thai cu đuoc nua.
Xe rong/Xe phong cap ("vua rong", 龍王 ryuo; ky hieu: 龍, 竜) co cach đi cua Xe va cua Vua. Quan co nay con đuoc goi la Long vuong.

Tuong rong/Tuong phong cap ("ngua rong", 龍馬 ryuma; ky hieu: 馬) co cach đi cua Tuong va cua Vua. Quan co nay con đuoc goi la Long ma.

Bac phong cap (成銀 narigin; ky hieu: 全, dang chu thao cua 金), Ma phong cap (成桂 narikei; ky hieu: 圭, 今, dang chu thao cua 金), Thuong phong cap (成香 narikyo; ky hieu: 杏, 仝, dang chu thao cua 金) va Tot phong cap (と金 tokin; ky hieu: と, 个, dang chu thao cua 今) đeu co cach đi cua Vang. Tot phong cap thuong đuoc goi bang ten goc tieng Nhat Tokin o ca ben ngoai Nhat Ban.


= Tha quan =

Trong shogi, cac quan bi "bat" theo đung nghia đen, tuc la quan bi bat đuoc giu lai "tren tay" va co the đuoc đua lai vao ban co, tro thanh quan cua nguoi đa bat no. Trong tieng Nhat, quan tren tay đuoc goi la mochigoma (持 (も)ち駒 (こま) (tri cau), mochigoma "quan co giu lai") hoac tegoma (手 (て)駒 (こま) (thu cau), tegoma "quan co tren tay"). Khi đen luot, thay vi đi quan, ky thu co the đua mot quan bi bat tu truoc va đat chung (duoi dang chua phong cap) o bat ky o nao con trong. Quan đuoc tha, ke tu đo, tro thanh mot quan cua ky thu đo. Hanh đong nay goi la tha quan. Mot lan tha quan đuoc tinh la mot nuoc đi đoc lap.
Nuoc đi tha quan khong đuoc an quan cua đoi phuong, va quan đuoc tha khong đuoc phong cap ngay neu đuoc tha trong vung phong cap. Tuy nhien no co the an quan va đuoc phong cap nhu binh thuong o cac nuoc đi ke tiep.
Gioi han: Co ba gioi han sau đay cho viec tha quan, hai đieu sau chi ap dung cho quan Tot.

Quan co khong co nuoc đi hop le (tieng Nhat: 行き所のない駒 ikidokorononaikoma): Khong đuoc phep tha Tot va Thuong o hang xa nhat (hang 9) va khong đuoc tha Ma o mot trong hai hang xa nhat (hang 8 va hang 9) theo goc nhin cua nguoi tha quan; boi neu tha nhu vay, nhung quan nay khong co nuoc đi hop le o bat ky nuoc đi nao sau đo (do nhung quan nay chi co the đi tien).
Hai Tot (tieng Nhat: 二歩 nifu): Khong đuoc tha Tot tren cung cot voi mot quan Tot chua phong cap khac cua cung ben (khong tinh Tot đa phong cap).
Tha Tot chieu het (tieng Nhat: 打ち歩詰め uchifuzume): Khong đuoc tha Tot đe chieu het Vua ngay lap tuc. (Luat nay chi ap dung voi nuoc tha quan Tot đe chieu het − cu the, đuoc phep tha quan khong phai Tot đe chieu het ngay lap tuc, đuoc phep chieu het bang quan Tot đa co san tren ban co, va đuoc phep tha Tot đe chieu Vua mien sao khong tao thanh the chieu het ngay lap tuc).
He qua cua đieu 2 la neu ky thu co Tot chua phong cap tren tat ca cac cot se khong the tha Tot o bat cu đau. Vi ly do nay, cac ky thu thuong thi 1 Tot đe rong đuong tha quan.
Quan bi bat thuong đuoc đat tren mot chiec ban nho bang go goi la komadai (駒 (こま)台 (たい) (cau đai), komadai), thuong đuoc đat ben tay phai nguoi choi, mep duoi giong thang hang voi mep duoi ban co. Khong đuoc phep giau hay che cac quan co minh đa bat đuoc.
Đoi Tuong som o đau van co la chien thuat kha pho bien do hai quan Tuong nam đoi dien nhau. Đieu nay khien moi ben đeu co mot Tuong tren tay đe tha ve sau. Luat tha quan khien shogi tro nen phuc tap bien hoa va giau tinh chien thuat. Luat nay cung khien cho khong quan co nao bi loai han ra khoi van co, do đo rat hiem thay nhung van hoa co trong shogi.


= Chieu =
Khi nguoi choi đi mot nuoc doa bat Vua đoi phuong o nuoc đi tiep theo, nuoc đi đo goi la nuoc chieu Vua va Vua đo đang bi chieu. Đau thu co Vua bi chieu phai thuc hien nuoc đi loai bo nuoc chieu, neu co the. Cac cach loai bo nuoc chieu bao gom chay Vua khoi đuong chieu, bat quan đang chieu, hoac di chuyen/tha quan đe chan đuong chieu.
Đe ho "chieu!" trong tieng Nhat, co the noi ote (王手), dau vay đieu nay khong bat buoc va co the la do anh huong cua co vua. Trong cac van đau co nguoi moi choi, co the noi ote đe ho de nhan biet, hoac trong cac giai đau quy đinh ro rang phai ho "chieu". It khi thay cac ky thu ho "chieu" trong cac giai đau chuyen nghiep.


= Ket thuc van co =
Ket thuc thuong gap cua cac van shogi la khi mot ben chieu het (tsumi 詰み) đuoc Vua cua đoi phuong, khi đo ben con lai đuoc tinh la thua cuoc. Khac voi co vua hay co tuong, hau het cac van đau shogi đeu ket thuc bang chieu het, boi le khong quan co nao bi loai han ra khoi ban co, do đo gan nhu luon co đu quan co đe tao thanh the chieu het.
Lap lai nuoc đi (千日手 sennichite) va the co be tac (持将棋 jishogi) la 2 cach duy nhat đe van co ket thuc voi ket qua hoa (trong shogi hai ben khong đuoc phep đe nghi hoa co nhu co vua). Tuy nhien chung thuong hiem gap, tham chi ke ca trong nhung truong hop đo thi van co cach đe phan đinh thang thua (xem ben duoi).
Nuoc đi pham luat (反則手 hansokute) thuong xay ra o nhung van đau nghiep du hoac giua nhung nguoi moi choi, va rat hiem gap o cac van đau chuyen nghiep.
Tuong tu nhu nhieu bo mon khac, neu van co co gioi han thoi gian, ky thu nao het gio truoc se bi xu thua (xem ben duoi).


 Chieu het (Xem them: tsumeshogi, hisshi)  Neu Vua đang bi chieu va khong con nuoc đi nao đe bao ve Vua, nuoc đi nay đuoc goi la chieu het (tsumi 詰み) Vua đoi phuong. Đieu nay co nghia la nguoi choi chieu het đa thang van co, do đoi phuong khong con nuoc đi hop le nao. Đay la ket thuc thuong gap trong shogi, vi khac voi nhieu loai co khac, cac quan trong shogi co the quay lai ban co, do đo gan nhu luon co đu quan đe tao the chieu het.


 Xin thua  Thong thuong nguoi choi đang o the thua se xin thua khi ho thay rang the co khong the cuu van đuoc nua. Nguoi choi co the xin thua bat ky luc nao trong luot cua minh. Mac du co the cho đen khi bi chieu het moi xin thua, trong cac van co thong thuong se khong choi đen luc bi chieu het, do thong thuong nguoi choi se xin thua ngay khi cam thay khong the tranh đuoc viec bi thua - vi du nhu khi ho đoc ra chuoi nuoc đi ep chieu het (tsume). Tuong tu, neu mot nguoi choi sap thua trong tinh huong Đoi Nhap Ngoc (xem phan ben duoi) do co it hon 24 điem (hay theo cac luat nghiep du khac lien quan đen the co be tac), nguoi choi se xin thua truoc thoi điem đo.
Thong thuong trong cac giai đau se yeu cau tuyen bo xin thua chinh thuc - tuc la, chieu het khong phai la đieu kien đu đe chien thang va ket thuc van co. Tuyen bo xin thua đuoc the hien bang cu chi cui đau va/hoac noi "Toi xin thua" (負けました makemashita) va/hoac đat ban tay phai len komadai. Cu chi đat ban tay phai len komadai bat nguon tu phong tuc xin thua trong qua khu bang cach cam cac quan tren tay va tha nhe len ban co đe the hien xin thua. Neu muon thay đoi cho phu hop voi phong tuc phuong Tay, co the thay bang bat tay đoi thu.


 Nuoc đi pham luat  Trong cac van đau chuyen nghiep va cac van đau nghiem tuc (đanh giai) nghiep du, ky thu thuc hien nuoc đi pham luat se bi xu thua ngay lap tuc. Ket qua thua cuoc van giu nguyen ke ca khi hai ben khong nhan ra, tiep tuc van co va nhan ra nuoc pham luat o thoi điem muon hon. Tuy nhien, neu khong ai trong hai ky thu va khong ben thu ba nao chi ra nuoc đi pham luat truoc khi mot ben xin thua, ket qua xin thua se tinh la ket qua cuoi cung cua van co.
Cac nuoc đi pham luat bao gom:

Pham luat Hai Tot (nifu) (Xem phan Tha quan ben tren)
Pham luat Tha Tot chieu het (uchifuzume)
Tha quan hoac đi quan đen o ma no khong the co nuoc đi hop le trong bat ky nuoc đi nao sau đo (vi du nhu tha Ma vao mot trong hai hang cuoi ban co, v.v.)
Tha quan o dang phong cap
Khong co luot ma lai đi quan, vi du đi 2 nuoc trong 1 luot, hoac ben Hau đi truoc
Chieu lap 4 lan (xem phan sennichite)
Đe mac Vua bi chieu hoac di chuyen Vua vao the bi chieu
Đi quan sai cach đi cua no (vi du di chuyen Vang nhu Bac, hoac di chuyen Tuong sai đuong cheo)
Trong cac van đau giai tri nghiep du, thinh thoang luat nay đuoc nhan nhuong, nguoi choi co the rut lai nuoc đi pham luat va thuc hien nuoc đi khac đung luat.
Ca biet co nuoc pham luat Hai Tot la nuoc pham luat thuong gap nhat trong cac van đau chuyen nghiep. Toyokawa Takahiro Luc đang khi đoi đau voi Tamura Kosuke Ngu đang tai Giai vo đich Shogi Cup NHK đa thuc hien nuoc pham luat Hai Tot gay tai tieng lon, do no đuoc phat song tren truyen hinh. O nuoc thu 109, Toyokawa cam Tien đa tha T*29 khi đang co Tot khac chua phong cap o 23, va do đo bi xu thua.


 Lap lai nuoc đi (hoa co)  Neu cung mot the co xuat hien lap lai 4 lan voi cung luot đi va quan tren tay giong nhau cho ca hai ben, van co ket thuc do lap lai nuoc đi (千 (せん)日 (にち)手 (て) (thien nhat thu), sennichite, "nuoc đi keo dai nghin ngay"), mien sao the co lap lai khong phai do chieu lap. Chieu lap (連続王手の千日手 renzokuote no sennichite) la nuoc đi pham luat (xem phan ben tren), trong thi đau hanh đong nay se bi xu thua.
Trong thi đau shogi chuyen nghiep, ket qua hoa do lap lai nuoc đi khong đuoc tinh la ket qua cuoi cung, boi ve co ban cac van hoa đeu khong đuoc tinh. Moi van đau chi co the ket thuc bang ket qua thang thua. Trong truong hop hoa do lap lai nuoc đi, hai ben phai thi đau lai van moi (hoac nhieu van moi, neu can thiet) va đoi luot đi cho nhau (ben cam Tien truoc đo se cam Hau va nguoc lai), đe phan đinh ket qua thang thua. Thong thuong cac giai đau quy đinh van đau lai trong truong hop nay se thi đau bang phan thoi gian con lai cua van đau truoc đo.
Do đo huong đen van hoa do lap lai nuoc đi co the lai la mot chien thuat nghiem tuc cho ben Hau đe đuoc đanh van đau lai cam Tien, boi nguoi cam Tien co mot chut loi the va co quyen chu đong hon trong van đau. Vi du, chien phap Tu gian Phi Xa đoi Tuong la chien phap thu đong đoi voi ben Hau, co muc tieu huong đen van hoa do lap lai nuoc đi (do khi su dung chien phap nay se mat 2 nhip - chuyen Xe sang cot 4 va đoi Tuong), tuy nhien đoi voi ben Tien đay lai la chien phap tan cong manh bao.
Cac van hoa do lap lai nuoc đi kha hiem gap trong shogi chuyen nghiep, chiem ti le khoang 1-2% tong so van đau. Trong shogi nghiep du, hoa do lap lai nuoc đi con hiem gap hon nua. Trong shogi chuyen nghiep, cac van hoa do lap nuoc tuong xay ra o khai cuoc boi mot so the co tren ly thuyet la bat loi cho ca hai ben (zugzwang kep). Trong shogi nghiep du, hoa do lap lai nuoc đi thuong xay ra o trung cuoc va tan cuoc do nhung nuoc đi loi cua hai ben.


 The co be tac  Van co đat đen the be tac (持 (し)将 (しょう)棋 (き) (tri tuong ky), jishogi) khi ca hai Vua đeu đa tien vao vung phong cap cua minh – the co nay đuoc goi la Đoi Nhap Ngoc (相 (あい)入 (にゅう)玉 (きょく) (tuong nhap ngoc), ainyugyoku) – va hai ben đeu khong co kha nang chieu het hoac bat them quan. The be tac co the dan đen ket qua thang thua hoac hoa co. Khi xay ra the be tac, se phan đinh thang thua nhu sau: moi ky thu đong y ket thuc van co o the be tac, sau đo tinh điem: Xe hoac Tuong, bat ke trang thai phong cap, moi quan đuoc tinh 5 điem, cac quan con lai tru Vua moi quan đuoc tinh 1 điem. Ben nao co duoi 24 điem se bi xu thua van co. (Luu y rang moi ben co 27 điem khi bat đau van co). Neu khong ben nao it hon 24 điem, van co hoa. Trong shogi chuyen nghiep, van co ket thuc o the be tac luon luon dan đen ket qua hoa, do ky thu nao biet minh khong đu 24 điem se xin thua truoc khi giai quyet bang quy trinh the co be tac. Kieu hoa co nay đuoc xem la ket qua van co chu khong bi huy bo nhu hoa do lap lai nuoc đi, nhung thuc te cung khong khac biet gi. Do ca hai ben can phai đong y thi moi co the ket thuc van co o the be tac, ky thu co the khong đong y ket thuc van co va tiep tuc co gang thang van co o nhung nuoc đi sau. Do đieu nay, đe tranh van co dien ra qua lau, Lien đoan Shogi Nhat Ban đa đat ra đieu luat moi - van co se tu đong ket thuc sau 500 nuoc đi va đuoc xem la ket thuc o the be tac, tru khi o nuoc đi thu 500 đang co mot chuoi nuoc chieu lien tuc thi van co se tu đong ket thuc khi chieu het hoac khi chuoi nuoc chieu lien tuc ket thuc.
Ngoai ra, Lien đoan cung quy đinh mot ky thu khi đat đen trang thai Nhap Ngoc (đua Vua vao vung phong cap) thi co the tuyen bo Nhap Ngoc va ket thuc van co khi thoa man đu ca 4 đieu kien sau:

Quan Vua cua đau thu nay đang o trong vung phong cap cua ho;
Ngoai quan Vua ra, co it nhat 10 quan khac cua đau thu nay đang o trong vung phong cap cua ho;
Quan Vua cua đau thu nay đang khong bi chieu;
Theo cach tinh điem noi tren (chi tinh quan tren tay đau thu nay va cac quan nam o vung phong cap cua ho tru quan Vua):
Neu đau thu tuyen bo co tu 24 đen 30 điem, van đau ket thuc bang ket qua hoa.
Neu đau thu tuyen bo co tu 31 điem tro len, đau thu nay đuoc xu thang va đoi phuong bi xu thua.
Chi can tuyen bo khong thoa man mot trong 4 đieu kien tren, đau thu tuyen bo se bi xu thua. Quy đinh nay co the la anh huong tu cac cach giai quyet the co be tac cua cac giai đau nghiep du (xem phan ben duoi) .
Cac giai đau nghiep du quy đinh nhung cach thuc khac đe phan đinh ket qua thang thua khi đat the be tac đe tranh ket qua hoa.
Van co hoa do be tac xay ra lan đau tien vao nam 1731 trong mot van chap Tuong giua Ito Sokan Tam the - That the Danh Nhan va em trai ong, Ohashi Sokei Bat the - Bat đang.


 = Nhap Ngoc  =

Tren thuc te, khi Vua đoi phuong đi vao vung phong cap (tuc la vao trai cua đau thu đang đuoc noi đen), nhat la khi co quan bao ve đi kem, quan Vua nay se rat kho chieu het, boi le hau het quan co shogi co xu huong tien ve phia truoc. Trang thai nay đuoc goi la Nhap Ngoc (入 (にゅう)玉 (きょく), nyugyoku). Neu ca hai ben đeu đat đen trang thai Nhap Ngoc, kha nang cao se xay ra hoa co do be tac.
Trong hinh ben, mac du Vua ben Hau đang o trong thanh Anaguma rat chac chan, Vua ben Tien đa xam nhap vao trai cua ben Hau cung voi nhieu quan bao ve, nhu vay Hau rat kho co the chieu het Tien. Do đo trong the co nay, ben Tien đang co loi the hon.

Mot vi du đien hinh cua the Nhap Ngoc xay ra o Van 4 trong loat 7 van tranh ngoi Vuong Vi ky 60 giua Toyoshima Masayuki Vuong Vi va Kimura Kazuki Cuu đang vao ngay 20-21/08/2019. Sau khi that bai trong viec tan cong Kimura cung nhu phong thu Vua trong trai cua minh, Toyoshima cam Hau đa di chuyen Vua tranh cac quan tan cong cua Kimura bang cach chay len hang 2, dan dan tien vao trai cua Kimura o nuoc thu 150. Mac du Toyoshima đa đat đuoc trang thai Nhap Ngoc, anh van chi co 23 điem - thieu 1 điem đe co the xin hoa co do be tac, trong khi Kimura cam Tien đang co 31 điem. Trong vong 134 nuoc đi tiep theo, Toyoshima co gang nang điem so cua minh len con so 24, nhung no chi bien đong trong khoang 17 ~ 23 điem. O nuoc thu 231 van co đat đen trang thai Đoi Nhap Ngoc, va đen nuoc thu 285 Kimura van giu đuoc điem so cua Toyoshima duoi muc can thiet. O nuoc đi nay, khi chi con 20 điem (trong khi Kimura co 34 điem), Toyoshima đa xin thua. Van đau nay cung đa pha ky luc van đau dai nhat trong mot tran tranh danh hieu.


 = Cach giai quyet o cac giai nghiep du  =
Trong cac van đau nghiep du, co kha nhieu cach giai quyet tinh trang be tac, nhung hau nhu khong đuoc chuan hoa thanh luat. John Fairbairn co ghi lai mot đieu luat cua Hiep hoi Shogi phuong Tay (nay đa ngung hoat đong) tu nhung nam 1980, giai quyet tinh trang nay bang cach mot trong hai ben di chuyen toan bo quan cua minh vao vung phong cap va sau đo tinh điem đe ket thuc van co.
Mot cach giai quyet khac la Luat 27 điem (27点法), đuoc su dung o mot so giai nghiep du. Phien ban đon gian nhat cua luat nay quy đinh ben nao co 27 điem hoac nhieu hon se đuoc xu thang van co be tac. Mot phien ban khac la luat Tuyen bo 27 điem, đuoc ap dung tren trang choi shogi truc tuyen 81Dojo. O phien ban nay, nguoi choi muon tuyen bo thang van co khi co the be tac phai thoa man nhung đieu kien sau:

Vua đang nam trong vung phong cap
Ngoai Vua ra phai co 10 quan khac nam trong vung phong cap
Khong bi chieu
Chua bi het thoi gian
Phai đu 28 điem tro len neu cam Tien, 27 điem tro len neu cam Hau
Neu thoa man toan bo đieu kien nay, nguoi tuyen bo be tac se đuoc xu thang bat ke đoi phuong co đong y ket thuc van co o the be tac hay khong.

Mot cach giai quyet nua cho the co be tac la luat Try (トライルール torairuru). Luat nay quy đinh rang sau khi ca hai Vua đeu đa đi vao vung phong cap cua minh, ben nao đua đuoc Vua đen o khoi đau cua Vua đoi phuong truoc (đoi voi Tien la o 51, đoi voi Hau la o 59) se đuoc xu thang. Ung dung choi shogi truc tuyen Shogi Wars do tap đoan HEROZ Inc. phat trien đa su dung luat Try cho đen nam 2014. (Hien tai ung dung nay su dung mot phien ban khac cua Luat Tuyen bo 27 điem, nhung khac voi luat cua 81Dojo). Luat nay bat nguon tu bo mon bong bau duc.


 Cac van hoa trong cac giai đau  O cac giai đau chuyen nghiep, thong thuong se quy đinh cac van hoa phai đuoc đanh lai va hai ben đoi luot đi cho nhau, va thuong giam thoi gian thi đau xuong. Ti le hoa trong shogi rat thap so voi co vua va co tuong, chi o 1-2% ca o nhung van đau nghiep du.

Loat tranh ngoi Danh Nhan ky 40 (1982) giua Kato Hifumi Thap Đang va Nakahara Makoto Danh Nhan lai co ti le hoa cao bat thuong. Van 1 (Đoi Yagura) dien ra vao ngay 13-14/4/1982 ket thuc bang ket qua hoa do be tac, đay moi chi la van hoa do be tac lan thu 5 trong suot 40 nam dien ra Thuan Vi Chien - Danh Nhan Chien. Van đau nay (Kato Thap Đang cam Tien) keo dai 223 nuoc, trong đo co nuoc đi phai mat toi 114 phut suy nghi. Mot trong nhung ly do van đau nay keo dai đen vay la vi Nakahara Danh Nhan cam Hau đa suyt khong the duy tri so điem toi thieu 24 đe thu hoa van co. Do đo giai đoan cuoi tan cuoc mang nang tinh chien luoc đe giu cho điem cua ben Hau khong tut xuong duoi 24 điem. O loat tranh ngoi nay, tai van 6 va van 8 đa xay ra ket qua hoa do lap lai nuoc đi. Nhu vay loat tranh ngoi 7 van nay đa keo dai 8 van trong vong 3 thang voi ben Tien khong thua o bat ky van đau nao. Chung cuoc, Kato Thap Đang gianh chien thang voi ty so 4-3 va thanh cong đoat ngoi Danh Nhan.


= Thoi gian thi đau =
Cung giong nhu co vua, cac van đau shogi chuyen nghiep đeu tinh gio (gioi han thoi gian cho cac ky thu thuc hien nuoc đi trong mot van đau), tuy nhien cac ky thu shogi chuyen nghiep hau nhu khong can phai tu bam đong ho, tru mot so giai co nhanh nhu ABEMA Tournament. Thay vao đo, mot nguoi thu ba đuoc phan cong lam nguoi bam gio, thuong la hoc vien Truong Đao tao Ky thu. Thoi gian thi đau trong shogi keo dai hon nhieu so voi co vua, đac biet neu ap dung the thuc thoi gian truyen thong - the thuc "đong ho bam giay" (ストッフウォッチ式 (しき) ("stopwatch" thuc), sutoppuwocchi-shiki). O the thuc nay, thoi gian đa su dung đuoc lam tron xuong đen so phut gan nhat (chang han neu su dung 3 phut 59 giay cho mot nuoc đi se xem la su dung 3 phut). Do đo thoi gian thi đau thuc te keo dai hon khoang thoi gian đinh san rat nhieu, chang han nhu thoi gian thi đau cho loat tranh ngoi Danh Nhan la 9 tieng moi van cho moi ben theo the thuc nay, nhung tren thuc te cac van đau đeu keo dai trong vong 2 ngay.
Neu van đau su dung the thuc "đong ho co vua" (チェスクロック式 (しき) ("chess clock" thuc), chesukurokku-shiki), thoi gian se khong bi lam tron, tuy nhien neu ky thu het thoi gian chinh thuc se co them mot khoang thoi gian bo sung khong tich luy (thuong la 60 giay) cho moi nuoc đi sau đo. Neu ky thu chua su dung het 60 giay, thoi gian nay se đuoc tra ve 60 giay cho nuoc đi tiep theo. Khoang thoi gian bo sung nay thuong đuoc goi la byoyomi (秒 (ひょう)読 (よ)み (mieu đoc), byoyomi "đoc giay"), do trong vong 1 phut cuoi cung theo ca 2 the thuc tinh gio, nguoi bam gio se đem thanh tieng so giay cho ky thu đuoc biet. Nguoi bam gio se đoc cac moc 30, 40 va 50 giay, va trong 10 giay cuoi cung se đem xuoi tu 1 đen 10 - neu het gio, ky thu se bi xu thua ngay lap tuc.
O cac van đau nghiep du, thuong ky thu se phai tu bam tren đong ho đien tu va thuong theo the thuc đong ho co vua kem thoi gian byoyomi. Đong ho se phat ra tieng bip canh bao khi đen thoi gian byoyomi va sau moi 1 giay trong 10 giay cuoi cung. Nhung mau đong ho shogi hien đai con co chuc nang phat ra tieng đem giay đuoc ghi am tu truoc.


Xep hang ky thu & chap quan Co nhieu he thong xep hang ki thu shogi tren the gioi, nhung he thong đuoc coi trong va đanh gia cao nhat la he thong xep hang chuyen nghiep cua Lien đoan Shogi Nhat Ban (日 (に)本 (ほん)将 (しょう)棋 (き)連 (れん)盟 (めい) (Nhat Ban Tuong ky Lien minh), Nihon Shogi Renmei).
Nhin chung, he thong xep hang cua shogi su dung hai đon vi la cap (級 (cap)/ きゅう, kyu) va đang (段 (đoan)/ たん, dan) tuong tu nhu o co vay hay judo. Co 2 he thong xep hang rieng biet: nghiep du va chuyen nghiep.
Xep hang nghiep du bat đau tu 15-kyu (thap ngu cap), tien len dan toi 1-kyu (nhat cap), sau đo chuyen sang 1-dan (So đang), tiep tuc toi 8-dan (Bat đang). Truoc đay hang Bat đang nghiep du chi đuoc trao tang danh du cho nhung nguoi noi tieng. Mac du hien tai tren ly thuyet co the đat hang Bat đang nghiep du qua thi đau (bang cach gianh danh hieu Long Vuong nghiep du 3 lan), chua ai co the đat đuoc thanh tich nay.
Ky thu tham gia he thong đao tao chuyen nghiep cua Lien đoan - Truong đao tao Ky thu (新 (しん)進 (しん)棋 (き)士 (し)奨 (しょう)励 (れい)会 (かい) (Tan tien Ky sy Tuong le hoi), shinshin kishi shoreikai) se đuoc xep vao cac đang/cap theo he thong chuyen nghiep tu 6-kyu (luc cap) đen 3-dan (Tam đang). Sau khi đat đen trinh đo 3-dan, cac ky thu se tham gia Giai Tam đang (三 (さん)段 (たん)リーク (tam đang "league")/ さんたんリーク, sandan rigu) đe đat đieu kien thang len 4-dan (Tu đang) - tro thanh ky thu chuyen nghiep. Luu y rang khi đat toi muc xep hang chuyen nghiep (4-dan), ky thu se khong the bi giang hang nua, do đo he thong nay it nhieu chi mang y nghia cot moc chu khong phan anh đung trinh đo hien tai cua cac ky thu. Trong he thong nay, đe len đuoc đang (dan) cao hon, cac ky thu phai đat đuoc mot so đieu kien nhat đinh nhu thang đu so van đau quy đinh hoac co đuoc mot so lan danh hieu.
Cac ky thu chuyen nghiep đuoc xep hang tu 4-dan (Tu đang) len đen 9-dan (Cuu đang). Luu y rang trinh đo giua cac hang giong nhau cua he thong chuyen nghiep va nghiep du chenh lech nhau kha nhieu, chang han Tu đang nghiep du chi manh ngang Luc cap chuyen nghiep ma thoi.
He thong chuyen nghiep nu (Nu Luu ky si) cung su dung xep hang đang/cap, tuy nhien chung khong tuong đuong voi đang/cap trong he thong chuyen nghiep. (Xem them Cac giai đau)
Hien nay o mot so lien đoan shogi ngoai Nhat Ban, he thong đang/cap đuoc su dung song song voi he so Elo nhu cua co vua. Khac biet ro nhat giua 2 he thong la đang cap dan-kyu chi tang hoac giu nguyen khong cap them chu khong len xuong nhu he so Elo. Ngoai ra, he so Elo se cho nguoi xem biet ro hon ve phong đo tuc thoi cua mot ki thu nhat đinh, thay vi la muc xep hang đang-cap ma khong the bi giang hang. Thay vi su dung he so Elo, trong he thong shogi chuyen nghiep se can cu vao hang va to cua ky thu tai Thuan Vi Chien va Long Vuong Chien đe nhan đinh phong đo tuc thoi cua ky thu đo.


= Chap quan =

Tuong tu co vay, shogi cung co he thong chap quan, theo đo cac van đau co su chenh lech lon ve trinh đo se đuoc đieu chinh sao cho nguoi co trinh đo cao hon (nguoi chap) phai chiu nhung bat loi nhat đinh đe bu vao su chenh lech trinh đo. Trong mot van chap quan, ben chap (上 (うわ)手 (て) (thuong thu), uwate, "nguoi gioi hon") se loai bo mot hay nhieu quan cua minh ra khoi ban co. Ben chap quan luon la ben đi truoc. Ben con lai la ben nhan chap (下 (した)手 (て) (ha thu), shitate, "nguoi kem hon")
Su mat can bang khi chap quan nay khong lon nhu trong co vua vi loi the hon quan trong shogi khong lon nhu vay do cac quan co trong shogi nho luat tha quan co the quay tro lai ban co.
Chap quan khong đuoc ap dung trong cac giai đau, nhung đuoc su dung nhieu trong cac tran đau luyen tap hoac giang day.
Sau đay la mot so cach chap quan thong dung:

Chap Thuong (香 (きょう)落 (お)ち (huong lac), kyo-ochi): ben chap bo quan Thuong trai.
Chap Tuong (角 (かく)落 (お)ち (giac lac), kaku-ochi): ben chap bo quan Tuong.
Chap Xe (飛 (ひ)車 (しゃ)落 (お)ち (phi xa lac), hisha-ochi): ben chap bo quan Xe.
Chap Xe Thuong (飛 (ひ)香 (きょう)落 (お)ち (phi huong lac), hi-kyo-ochi): ben chap bo Xe va Thuong trai.
Chap 2 quan (二 (に)枚 (まい)落 (お)ち (nhi mai lac), nimai-ochi): ben chap bo Xe va Tuong.
Chap 4 quan (四 (よん)枚 (まい)落 (お)ち (tu mai lac), yonmai-ochi): ben chap bo Xe, Tuong va hai Thuong.
Chap 6 quan (六 (ろく)枚 (まい)落 (お)ち (luc mai lac), rokumai-ochi): ben chap bo Xe, Tuong, hai Thuong va hai Ma.
Chap 8 quan (八 (はち)枚 (まい)落 (お)ち (bat mai lac), hachimai-ochi): ben chap bo Xe, Tuong, hai Thuong, hai Ma va hai Bac.
Chap cam 3 Tot (歩 (ふ)三 (さん)兵 (ひょう) (bo tam binh), fusanbyo, "quan gom 3 Tot"): ben chap chi co Vua tren ban co va 3 Tot tren tay.
Chap toan bo (裸 (はたか)玉 (きょく) (khoa ngoc), hadakagyoku, "Vua tran trui"): ben chap chi co Vua.


Ghi chep van co Tren the gioi co hai he thong ky hieu thuong dung đe ghi chep nuoc đi trong bien ban van co (棋 (き)譜 (ふ) (ky pho), kifu): he thong ky hieu truyen thong đuoc su dung trong cac van ban tieng Nhat, va he thong ky hieu phuong Tay do cac ky thu George Hodges va Glyndon Townhill tao ra, su dung tieng Anh. Hosking đa chinh ly lai he thong nay đe bam sat hon voi ky hieu goc tieng Nhat (su dung 2 chu so đe bieu thi toa đo o co thay vi mot chu so va mot chu cai). Ngoai ra cung co nhung he thong ky hieu khac đe ghi lai the co. Khac voi co vua, o goc toa đo (o 11) nam o goc tren ben phai ban co thay vi goc duoi ben trai.
CLB Shogi Viet Nam su dung he ky hieu phuong Tay co đieu chinh, trong đo su dung ten viet tat cua cac quan co theo tieng Viet.
Trong he thong ky hieu phuong Tay, cu phap ghi nuoc đi bao gom:
Ky hieu viet tat ten quan co + Cach di chuyen + Toa đo điem đen
Ten viet tat cac quan co nhu sau:

Ky hieu cho cach di chuyen bao gom: đi quan dung dau gach noi -, bat quan dung chu x va tha quan dung dau hoa thi *. Cac cot đuoc đanh so tu 1 đen 9 tu phai sang trai theo goc nhin cua Tien. He ky hieu cua Hodges ky hieu cac hang bang cac chu cai tu a đen i, tuy nhien Hosking đa chinh sua lai va đanh so hang tu 1 đen 9 đe khop voi he ky hieu Nhat Ban. Cac hang đuoc đanh so tu tren xuong duoi theo goc nhin cua Tien. Nhu vay, chang han Rx24/Xx24 nghia la "Xe bat quan o 24". Cac quan phong cap đuoc ky hieu bang cach them dau cong + vao truoc ky hieu quan ban đau (vi du +Rx24/+Xx24). Viec phong cap quan co cung đuoc ky hieu bang dau cong + them vao sau cung nuoc đi (vi du S-21+/B-21+), trong khi đo viec khong phong cap khi co co hoi phong cap đuoc ky hieu bang dau bang = (vi du S-21=/B-21=). Trong truong hop hai hay nhieu quan cung loai co the cung đen 1 o, se chi ro bang cach them o xuat phat vao truoc ky hieu cach di chuyen (vi du N65-53+/M(65)-53+ co nghia la "Ma tu 65 đi đen 53, phong cap", đe phan biet voi N45-53+/M(45)-53+).
He ky hieu Nhat Ban su dung ky tu tieng Nhat đe ky hieu quan co, the hien su phong cap va dung chu so Han tu thay cho chu so A Rap đe đanh so hang. Thuong khong co ky hieu cach di chuyen, ngoai tru tha quan (tuy nhien neu tha quan la nuoc đi duy nhat cua loai quan đo đen o chi đinh thi ky hieu nay cung khong can thiet). Truong hop hai hay nhieu quan cung loai co the cung đen 1 o, cach phan biet cung kha khac so voi he ky hieu phuong Tay. Chang han:

Thong thuong tren cac trang web, sach bao, v.v... ve shogi, ket qua tran đau đuoc ky hieu bang vong tron mau trang (○) đoi voi van thang va vong tron mau đen (●) đoi voi van thua, mac du đieu nay khong quy đinh trong he thong ky hieu ghi chep van co.


Chien luoc va chien thuat Mac du la bo mon gan giong voi co vua, shogi co cay tro choi (game tree) phuc tap hon nhieu vi nhung yeu to nhu luat tha quan, so quan lon hon va ban co nhieu o hon. Trung binh mot van shogi co 140 nuoc đi (tuong đuong 70 nuoc theo cach đem cua co vua - đem nuoc đi cua ca 2 ben la 1 nuoc), trong khi trung binh mot van co vua chi co khoang 80 nuoc đi (40 nuoc theo cach đem cua co vua).
Dau vay, tuong tu co vua, mot van shogi co the chia thanh khai cuoc, trung cuoc va tan cuoc, moi giai đoan can co chien luoc va chien thuat khac nhau. Khai cuoc bao gom xay dung cau truc phong thu, thong thuong la thanh, va bo tri luc luong tan cong; trung cuoc la giai đoan vua tan cong đe pha cau truc phong thu cua đoi phuong, vua phong thu cau truc cua minh; tan cuoc la giai đoan khi cau truc phong thu cua mot hoac ca hai ben bi pha vo, thuong la cuoc đua xem ai chieu het đoi phuong truoc.
Trong hinh ben, Tien chon khai cuoc Chan Phi Xa (cu the la Tu gian Phi Xa - Xe cot IV), o đay Xe di chuyen ra khoi vi tri ban đau cua no sang canh trai ban co. Tien cung đang su dung thanh Ngan quan (Vuong mien Bac, Ginkanmuri), đay la cau truc thanh tao boi 1 Bac va 2 Vang bao ve Vua nam ben trong. Cai ten Ngan quan la do quan Bac nam ngay tren đau Vua o o 27 het nhu mot chiec vuong mien. Trong hinh, Hau chon khai cuoc Cu Phi Xa - giu nguyen Xe o vi tri ban đau. Khai cuoc Cu Phi Xa trong hinh la Cu Phi Xa Anaguma, su dung thanh Anaguma. Đay la chien thuat thuong đuoc su dung đe chong lai Chan Phi Xa. Anaguma la loai thanh xay bang cach đua Vua vao tan trong goc ban co o o 11 voi Bac nam o 22 đe đong kin lo hong va hai Vang o 31 va 32 đe gia co them cho cau truc thanh. The co nay đuoc tao thanh sau 33 nuoc đi (12 nuoc theo cach đem cua co vua).


Nghi thuc La mon co mang nang tinh le nghi va van hoa, nguoi choi shogi can tuan theo nhung nghi thuc ben canh luat choi đa đuoc mo ta tren đay. Thong thuong nghi thuc khi choi shogi bao gom:

Cui chao đoi thu truoc va sau van đau
Tranh cac hanh đong anh huong đen đoi phuong trong khi van đau dien ra hay sau khi van đau ket thuc, vi du:
Khong rut lai nuoc đi sau khi đa thuc hien tren ban co
Khi khong muon choi tiep thi khong co nhung hanh đong gay anh huong đoi phuong nhu nem quan co tung toe len ban co đe to thai đo kho chiu
Tuyen bo xin thua bang loi noi
Thong thuong cac bo shogi co 2 quan Vua co khac chu khac nhau la 王将 (Vuong Tuong) va 玉将 (Ngoc Tuong). Nguoi choi co đang cap, trinh đo, đia vi xa hoi hoac tuoi tac cao hon se cam quan Vuong Tuong. Vi du, trong cac van đau tranh danh hieu, nguoi đang giu danh hieu se cam quan Vuong Tuong.
Nguoi choi o đia vi cao hon ngoi đoi dien voi cua ra vao, va la nguoi lay quan co ra khoi hop.
Shogi khong co luat cham quan nhu trong cac giai đau co vua hay trong chu shogi. Tuy nhien trong cac van đau chuyen nghiep, nuoc đi đuoc coi la đa hoan thanh khi quan co roi tay. Trong cac van đau nghiep du va ca chuyen nghiep, co the cham bat cu quan nao đe chinh quan co cho can voi o no đang đung.
Khong đuoc phep rut lai nuoc đi (待った matta) trong cac van đau chuyen nghiep. Tuy nhien trong cac van đau giai tri nghiep du thuong cho phep rut lai nuoc đi.
Cac ky thu chuyen nghiep cung phai tuan theo mot so quy tac nang tinh le nghi, hinh thuc khac, vi du nhu quy tac ve trang phuc hay ngoi o tu the chinh toa trong luc xep co cung nhu khi chao nhau truoc va sau van đau, v.v.


= Xep co =

Theo truyen thong, can phai xep quan co theo thu tu. Co hai cach xep đuoc su dung la kieu Ohashi (大 (おお)橋 (はし)流 (りゅう) (Đai Kieu luu), Ohashi-ryu) va kieu Ito (伊 (い)藤 (とう)流 (りゅう) (Y Đang luu), Ito-ryu). Thu tu xep co cu the nhu sau, voi cac quan Vang, Bac, Ma va Thuong luon đuoc xep tu trai sang phai:

Vua
Vang
Bac
Ma
Theo kieu Ito se tiep tuc xep nhu sau:
5.  Tot (tu trai sang phai)
6.  Thuong
7.  Tuong
8.  Xe
Theo kieu Ohashi se tiep tuc xep nhu sau:
5.  Thuong
6.  Tuong
7.  Xe
8.  Tot (bat đau tu cot trung tam, sau đo toa dan ra ngoai, luan phien xep trai truoc phai sau)


= Furigoma (tung quan co) =
O cac giai đau nghiep du, nguoi co đang/cap cao hon hoac nguoi đang giu chuc vo đich/danh hieu se thuc hien furigoma. Trong cac van đau chuyen nghiep, mot nguoi thu ba, thuong la nguoi bam thoi gian hoac khach moi se thuc hien furigoma thay cho ky thu co đang/cap cao hon hoac ky thu giu danh hieu. Nguoi nay se quy ben canh ky thu nay va tung quan len mot tam vai lon trai tren mat san. Trong cac van đau giai tri nghiep du, theo phep lich su mot ben se đe nghi đoi phuong thuc hien furigoma, hoac cung co the oan tu ti đe chon nguoi thuc hien furigoma.


Lich su Trang The Chess Variant Pages viet:

Phien ban đau tien cua co vua la tro choi chaturanga đa khoi phat tu An Đo tu khoang the ky VII sau Cong nguyen. Tu đo tro choi nay đa du nhap ve phuong Tay va phuong Bac, va trong qua trinh đo sinh ra nhieu bien the khac nhau. Đi ve phuong Tay, chaturanga bien thanh shatranj o cac nuoc A Rap va bien thanh co vua o chau Au. Đi ve phuong Bac, bo mon nay bien thanh co tuong o Trung Quoc va janggi o ban đao Trieu Tien. Vao khoang the ky X-XV, bo mon nay đa vuot bien du nhap vao Nhat Ban, o đay đa sinh ra nhieu bien the đoc đao va thu vi. Mot trong so đo đuoc goi la "shogi nho" (sho shogi). Cuoi cung sho shogi sau rat nhieu thay đoi đa tro nen pho bien hon cac bien the con lai, ten goi chi con lai la "shogi". Mot đieu chac chan rang shogi voi luat choi nhu ngay nay đa co o Nhat Ban tu the ky XVI.

Khong ro mon co du nhap vao Nhat Ban vao thoi điem nao. Shogi đuoc cho la đuoc nhac đen lan đau tien trong lich su o cuon Tan Vien Nhac Ky (新猿楽記, shinsarugakuki) cua tac gia Akihira Fujiwara (1058–1064). Di tich khao co co nhat tim thay đuoc ve shogi la 16 quan co shogi tim thay trong long đat Chua Hung Phuc o tinh Nara. Do nhung di tich nay lien quan truc tiep đen mot tam bang go khac vao nam Thien Hy thu 6 (1058), co le nhung quan co nay đuoc che tac trong khoang đo. Nhung quan co nay đuoc che tac đon gian bang cach cat tam bang go ra thanh hinh ngu giac nhu cac quan co hien đai, va viet ten quan co len mat quan.
Cuon bach khoa thu Nhi Trung Lich (二中歴, Nichureki) (khoang 1210-1221) tong hop dua tren hai cuon Chuong Trung Lich (掌中歴, Shochureki) va Hoai Trung Lich (懐中歴, Kaichureki) mo ta hai bien the shogi la "dai shogi" (大将棋, "shogi lon") va "sho shogi" (小将棋, "shogi nho"). Nhung bien the nay ngay nay đuoc goi la Heian shogi (平安将棋) va Heian dai shogi (平安大将棋). Shogi hien đai hinh thanh dua tren Heian shogi, tuy nhien cuon Nhi Trung Lich cung viet rang mot ben se thang van co neu ben kia chi con lai Vua, co the la dau hieu cho thay bien the nay chua co nuoc tha quan. Theo Shimizu Koji - Giam đoc Nghien cuu tai Vien Khao co hoc Kashihara, tinh Nara, ten cac quan co trong Heian shogi giu cac quan co ban cua chaturanga (tuong, voi, ngua, xe va tot/linh) va them vao 5 bao vat cua Phat giao (ngoc, vang, bac, "que" (lien huong) va huong).
Bien the dai shogi (大将棋, "shogi lon", khac voi Heian dai shogi o tren) hinh thanh vao khoang the ky XIII voi so quan tang len nhieu so voi Heian shogi. Cung thoi gian đo xuat hien bien the sho shogi, bo sung them quan Xe, Tuong va Tuy tuong tu dai shogi vao Heian shogi. Quan Tuy tuong (酔象, "voi say") đi đuoc 1 o theo moi huong tru đi lui thang, phong cap thanh Thai tu (太子), co vai tro nhu quan Vua thu hai ma đoi phuong can phai bat cung voi quan Vua đe co the thang van co. Khoang the ky XV, luat cua dai shogi đuoc đon gian hoa va tro thanh bien the chu shogi. Bien the nay, giong nhu tien than cua no la dai shogi, co nhieu quan co đac trung, vi du nhu quan Bon vuong (đi nhu Hau co vua) va quan Su tu (đi nhu Vua nhung đuoc đi 2 lan trong 1 luot, co the an quan 2 lan trong 1 luot, va co nhung nuoc đi đac biet khac). Chu shogi dan tro nen pho bien hon han trong khi dai shogi khong con pho bien nua. Chu shogi pho bien ngang ngua voi sho shogi cho đen khi sho shogi co luat tha quan, du vay chu shogi van kha pho bien đen khoang sau The chien thu 2, đac biet la o Kyoto.
Nguoi ta cho rang luat shogi hien đai đa đuoc hoan thien o the ky 16 khi loai bo quan Tuy tuong ra khoi sho shogi. Tuy nhien khong tai lieu nao ghi lai thoi điem luat tha quan đuoc đua vao shogi.
Trong thoi ky Edo sinh ra nhieu bien the shogi nhu tenjiku shogi, dai dai shogi, maka dai dai shogi, tai shogi, va taikyoku shogi. Tuy nhien nguoi ta cho rang nhung bien the nay chi đuoc choi trong pham vi rat hep. Mac phu Tokugawa khuyen khich phat trien ca hai bo mon co vay va shogi hien đai. Vao nam 1612, trieu đinh Mac phu thong qua đao luat tai tro cho cac ky thu shogi hang đau nhu cac Danh Nhan. Vao thoi Tuong quan thu 8 Tokugawa Yoshimune, cac giai đau shogi trong thanh đuoc to chuc hang nam vao ngay 17 thang 10 am lich, theo đo hien nay ngay 17 thang 11 theo lich Gregorian đuoc chon lam Ngay Shogi.
Danh hieu Danh Nhan tai thoi điem đo mang tinh cha truyen con noi trong hai gia toc Ohashi va Ito cho đen khi Mac phu sup đo. Sau đo danh hieu nay đuoc trao tren co so tien cu. Hien nay, danh hieu Danh Nhan đuoc trao cho nguoi gianh chien thang loat tranh ngoi Danh Nhan Chien, đay cung la tran đau tranh danh hieu đau tien cua shogi hien đai. Tu khoang nam 1899, cac to bao lon bat đau xuat ban ky pho cac tran đau shogi chuyen nghiep, đong thoi cac ky thu đang cap cao bat đau lien ket voi nhau thanh to chuc đe xuat ban cac van đau cua ho tren cac bao. To chuc Hoi Shogi (将棋同盟社 (Tuong ky Đong minh Xa), Hoi Shogi) đuoc thanh lap vao nam 1909, sau đo Lien đoan Shogi Tokyo (東京将棋連盟 (Đong Kinh Tuong ky Lien minh), Lien đoan Shogi Tokyo) đuoc thanh lap vao nam 1924. Hai to chuc nay la tien than cua Lien đoan Shogi Nhat Ban (日本将棋連盟 (Nhat Ban Tuong ky Lien minh), Lien đoan Shogi Nhat Ban), va to chuc nay lay nam 1924 lam nam thanh lap.
Vao nam 1935, Sekine Kinjiro Danh Nhan thoai vi đe danh hieu Danh Nhan đuoc trao tang thong qua thi đau - giai đau Danh Nhan Chien (名人戦, Danh Nhan Chien). Kimura Yoshio (木村義雄 (Moc Thon Nghia Hung), Kimura Yoshio) la ky thu đau tien gianh danh hieu Danh Nhan qua he thong nay vao nam 1937. Đieu nay đa khoi nguon cho cac giai đau shogi tranh danh hieu sau nay. Sau The chien thu 2, mot so giai đau khac đuoc nang len thanh giai tranh danh hieu, va đen nam 2017 voi su hinh thanh danh hieu Due Vuong, tong cong hien tai co 8 danh hieu trong he thong shogi chuyen nghiep Nhat Ban. Hien tai co khoang gan 200 ky thu chuyen nghiep đang hoat đong va thi đau. Moi nam, ky thu giu danh hieu se phong thu danh hieu truoc nguoi thach đau (khieu chien gia) đuoc chon ra qua giai đau cua danh hieu đo, theo the thuc vong tron hoac loai truc tiep.
Sau The chien thu 2, chinh quyen cua quan Đong minh chiem đong Nhat Ban (Tong Tu lenh toi cao cua luc luong Đong minh, SCAP) co gang loai bo cac yeu to "phong kien" khoi xa hoi Nhat Ban, trong danh sach nhung yeu to co the bi loai bo co bao gom shogi cung voi Vo si đao va nhung yeu to van hoa khac. Ly do cam shogi đuoc SCAP đua ra do luat tha quan co the ngam chi viec lam dung tu nhan chien tranh. Tuy nhien Masuda Kozo Bat đang, đuong thoi la mot trong nhung ky thu shogi hang đau, khi bi SCAP tham van đa chi trich goc nhin nay ve shogi, cho rang khong phai shogi ma chinh co vua moi la mon co the ngam chi viec lam dung tu nhan, boi le trong co vua quan đoi phuong bi bat xem nhu bi "giet", trong khi shogi co phan nhan đao va dan chu hon khi cho cac "tu nhan" co co hoi quay tro lai van co. Masuda cung cho rang co vua đi nguoc lai ly tuong binh đang gioi cua xa hoi chau Au, boi vi quan Vua dung quan Hau đe che chan va chay tron. Lap luan nay cua Masuda đuoc cho la đa giup cho shogi khong bi cam sau đo.


Cac giai đau Lien đoan Shogi Nhat Ban la to chuc lon nhat đieu hanh cac giai đau shogi chuyen nghiep cung nhu quan ly cac ky thu chuyen nghiep tai Nhat Ban. Cac ky thu chuyen nghiep hang đau nhan đuoc thu nhap cao tu tien thuong cua cac giai đau. Trong nam 2022, cac ky thu co thu nhap cao nhat gom co Fujii Sota Long Vuong (122,05 trieu yen) va Watanabe Akira Danh Nhan (70,63 trieu yen).
Co hai loai ky thu chuyen nghiep đuoc Lien đoan cong nhan: ky thu chuyen nghiep/ky si (棋士, kishi) va ky thu chuyen nghiep nu/Nu Luu ky si (女流棋士, joryu kishi). Đang/cap cua hai he thong nay khong tuong đuong ma chenh lech nhau kha nhieu, va tieu chi thang đang/cap cung khong giong nhau. Mac du he thong ky thu chuyen nghiep mo rong cho ca hai gioi nam va nu, trong lich su chua tung co ky thu nu nao đu kha nang tro thanh ky thu chuyen nghiep. Do đo, he thong Nu Luu ky si đuoc Lien đoan thanh lap tu nam 2006 danh rieng cho cac ky thu nu (tuong tu he thong danh hieu danh cho nu trong co vua). Thanh tich cao nhat ma mot ky thu nu đat đuoc la Tam đang chuyen nghiep tai Truong Đao tao Ky thu. Đen nay moi chi co Satomi Kana Nu luu Ngu quan, Nishiyama Tomoka Nu luu Tam quan va Naka Nanami Tam đang la nhung ky thu nu đat đuoc thanh tich nay.
Vao nam 2007, mot nhom Nu Luu ky si đa tach khoi Lien đoan va thanh lap Hiep hoi Shogi chuyen nghiep nu Nhat Ban (日本女子フロ将棋協会 (Nhat Ban nu tu "pro" tuong ky hiep hoi), nihon joshi puro shogi kyokai, LPSA). To chuc nay cung voi Nu Luu ky si hoi (to chuc con cua Lien đoan) quan ly cac Nu Luu ky si cung nhu to chuc cac giai đau Nu Luu. Hai to chuc cung đa đi đen thoa thuan hop tac đe quang ba bo mon nay thong qua cac giai đau va cac su kien khac.
Lien đoan Shogi Nhat Ban la to chuc duy nhat co quyen to chuc cac giai đau chuyen nghiep, co the ke đen tam giai đau tranh danh hieu (Bat đai danh hieu) va cac giai đau chuyen nghiep khac. Vao nam 1996, Habu Yoshiharu tro thanh nguoi đau tien đat đuoc thanh tich That quan - giu cung luc 7 danh hieu lon cua shogi Nhat Ban. Sau khi thanh lap danh hieu thu tam (Due Vuong) vao nam 2017, Fujii Sota la ky thu thu hai đat đuoc thanh tich That quan vao nam 2023 sau khi đanh bai Watanabe Akira đe gianh danh hieu Danh Nhan. Fujii cung đa tro thanh ky thu đau tien đat thanh tich Bat quan - đoc chiem cung luc 8 danh hieu lon, sau khi gianh danh hieu Vuong Toa tu tay Nagase Takuya tai Vuong Toa Chien ky 71 (2023).
Lien đoan Shogi Nhat Ban cung voi Hiep hoi Shogi chuyen nghiep nu Nhat Ban đeu to chuc cac giai đau Nu Luu (chung va rieng). He thong Nu Luu cung co 8 danh hieu lon, cac giai đau nghiep du co the do chinh Lien đoan hay Hiep hoi chuyen nghiep nu to chuc, hoac do cac CLB, cac to bao đia phuong, cac cong ty, co so giao duc hoac chinh quyen đia phuong to chuc duoi su huong dan cua Lien đoan va Hiep hoi.
Tu nhung nam 1990, shogi bat đau phat trien ra ngoai bien gioi Nhat Ban, đac biet la tai Trung Quoc, chau Au, Nam My va Đong Nam A. Nhung khu vuc nay cung đa hinh thanh nhung to chuc shogi cho rieng minh, noi bat nhat la Lien đoan Shogi chau Au (FESA).


Shogi may tinh Trong cac bien the co pho bien, shogi la bo mon phuc tap nhat. Tu nhung nam 1970, may tinh bat đau phat trien vuot bac ve kha nang choi shogi. Vao nam 2007, Habu Yoshiharu uoc tinh rang ky luc cua Bonanza, phan mem shogi vo đich shogi may tinh the gioi nam 2006, ngang voi Nhi đang chuyen nghiep tai Truong đao tao.
Truoc đay, Lien đoan tung han che khong cho cac ky thu chuyen nghiep thi đau voi may tinh truoc cong chung khi chua đuoc cho phep, voi ly do quang ba mon shogi va đe kiem tien tu cac su kien thi đau giua nguoi - may tinh.
Vao ngay 12 thang 10 nam 2010, sau khoang 35 nam phat trien, lan đau tien may tinh đa đanh bai con nguoi - Shimizu Ichiyo Nu luu Luc đang đa that bai truoc phan mem Akara2010 trong mot van đau keo dai khoang 6 tieng đong ho.
Vao ngay 24 thang 7 nam 2011, cac phan mem may tinh Bonanza va Akara đa lan luot đanh bai mot đoi gom hai ky thu nghiep du trong 2 van đau. Thoi gian suy nghi cho hai ky thu nghiep du la 1 tieng (đong ho co vua) + 3 phut moi nuoc đi sau khi het gio, trong khi thoi gian cho may tinh la 25 phut (đong ho co vua) + 10 giay moi nuoc đi sau khi het gio.
Vao ngay 20 thang 4 nam 2013, phan mem GPS Shogi đa đanh bai Miura Hiroyuki Bat đang trong mot van đau keo dai 102 nuoc đi trong vong hon 8 tieng đong ho.
Vao ngay 13 thang 12 nam 2015, tai khoan co he so Elo cao nhat tren trang shogi truc tuyen Shogi Club 24 la phan mem may tinh Ponanza voi Elo la 3455.
Vao ngay 10 thang 4 nam 2016, phan mem Ponanza đa đanh bai Yamasaki Takayuki Bat đang trong vong 85 nuoc. Yamasaki Bat đang đa su dung toi 7 gio 9 phut suy nghi.
Vao thang 10 nam 2017, cong ty DeepMind tuyen bo rang phan mem AlphaZero do cong ty nay phat trien, sau  9 tieng luyen tap đa đanh bai phan mem elmo sau loat 100 van đau, trong đo thang 90 van, thua 8 van va hoa 2 van.
Tren goc nhin ve đo phuc tap tinh toan, nhin chung shogi la bai toan EXPTIME-complete.


Van hoa Habu Yoshiharu Cuu đang cho rang o Nhat Ban shogi khong chi đuoc xem la mot tro choi giai tri hay mot mon the thao tri tue, ma la mot mon nghe thuat - mot phan cua van hoa truyen thong Nhat Ban cung voi tho haiku, tho tanka, kich no, nghe thuat cam hoa ikebana va tra đao. Shogi đat đen đia vi nay nho he thong iemoto do trieu đinh Mac phu thiet lap.
Thanh pho Tendo thuoc tinh Yamagata la noi co lang nghe truyen thong san xuat quan va ban co shogi, la noi cung cap quan va ban co shogi chat luong cao đi khap Nhat Ban. O đay co le hoi co nguoi (人間将棋 (nhan gian tuong ky), ningen shogi) đuoc to chuc vao thang 4 nang nam.
Chu Ma 馬 (ky hieu quan Tuong rong/Long ma) nguoc (左馬, hidari uma) thuong xuat hien tren cac mat hang luu niem (nhu tuong quan co khong lo đe trang tri, moc khoa, bua may man va cac vat pham khac) ban tai thanh pho Tendo, Yamagata nhu la mot bieu tuong may man. Co nhieu gia thuyet ve nguon goc cua bieu tuong nay. Gia thuyet pho bien nhat la uma (うま) đoc nguoc lai se la まう mau (舞う), nghia la nhay mua, va hinh tuong ngua nhay mua trong van hoa Nhat Ban đuoc cho la mang lai may man.


= Trong van hoa đai chung =

Trong loat manga va anime Naruto, shogi đong vai tro quan trong trong qua trinh phat trien nhan vat Nara Shikamaru. Cau thuong choi co voi thay cua cau la Sarutobi Asuma, lan nao cung đanh thang thay. Asuma hy sinh trong 1 tran chien voi Hidan va Kakuzu cua Akatsuki. Truoc khi nham mat Asuma đa noi voi Shikamaru nhung loi cuoi cung khien cau nho mai: "Tat ca ninja đeu giong nhu nhung quan co, hi sinh đe bao ve Vua. Va quan Vua chinh la nhung đua tre - the he mai sau cua Lang La."
Shogi đong vai tro quan trong trong cot truyen cua cac loat manga - anime Quan Vua cua Shion, Su tu thang 3, loat light novel - anime Cong viec cua Long Vuong, cung nhu loat manga - phim truyen hinh 81diver.
Trong loat manga - anime Durarara!!, nhan vat moi gioi tin tuc Orihara Izaya choi mot mon co nhap ca co vua, co vay va shogi tren cung mot ban co, bieu trung cho nhung cuoc au đa o Ikebukuro.
Trong loat manga - anime Soredemo Ayumu wa Yosetekuru, hoc sinh nam 2 Trung hoc Pho thong Yaotome Urushi la chu tich CLB shogi cua truong co, tuy nhien CLB nay khong đuoc cong nhan do khong co đu thanh vien - thanh vien duy nhat ngoai co la chang hoc sinh nam nhat Tanaka Ayumu.


Xem them Ghi chu Tham khao Thu muc SHOGI Magazine (70 issues, January 1976 – November 1987) by The Shogi Association (edited by George Hodges)
Aono, Teruichi (1983). Better Moves for Better Shogi. translated by John Fairbairn (writer). Tokyo, Japan: Sankaido Publishing Co., Ltd. ISBN 978-4381005977.
Aono, Teruichi (1983). Guide to Shogi Openings: Shogi Problems in Japanese and English. translated by John Fairbairn (writer). Tokyo, Japan: Sankaido Publishing Co., Ltd. ISBN 978-4381005984.
Fairbairn, John (1986). Shogi for beginners (an ban thu 2). Richard Bozulich. ISBN 978-4-8718-720-10.
Habu, Yoshiharu; Hosking, Tony (2000). Habu's Words. translated by Tony Hosking and Yamato Takahashi. Stratford-upon-Avon, England: The Shogi Foundation. ISBN 978-0953108923.
Hosking, Tony (1997). The Art of Shogi. Stratford-upon-Avon, England: The Shogi Foundation. ISBN 978-0953108909.
Hosking, Tony (2006). Classic Shogi: Games Collection. Stratford-upon-Avon, England: The Shogi Foundation. ISBN 978-0953108930.
Pritchard, D. B. (1994). "Shogi". The Encyclopedia of Chess Variants. Games & Puzzles Publications. tr. 269–79. ISBN 0-9524142-0-1.
Yebisu, Miles (2016). Comprehensive shogi guide in English: How to play Japanese chess. Laboratory Publishing.


Lien ket ngoai Shogi Shack
Reijer Grimbergen's Shogi Page
Shogi.Net
Shogi Hub Luu tru ngay 30 thang 11 nam 2022 tai Wayback Machine kenh thong tin ve cac giai đau, su kien shogi toan cau bang tieng Anh (đa dung hoat đong)
Shogi-L danh sach gui thu shogi
Trang Shogi Ricoh Luu tru ngay 22 thang 9 nam 2013 tai Wayback Machine
Thuat ngu shogi Nhat-Anh
Tu vung Shogi co ban cua Hans Geuns
Tap chi Shogi quoc te Luu tru ngay 24 thang 9 nam 2023 tai Wayback Machine
Quy tac

Luat Shogi - Cau lac bo Shogi Viet Nam (chi nhanh truc thuoc Lien đoan Shogi Nhat Ban tai Viet Nam) (nam 2022)
Shogi Harbour: Level 1 Shogi Course by women's professional player Karolina Fortin
40 shogi lessons on YouTube by HIDETCHI
An Introduction to Shogi for Chess Players Luu tru ngay 27 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
Shogi by Hans L. Bodlaender and Fergus Duniho, The Chess Variant Pages
Rules and Manners of Shogi by Tomohide Kawasaki (a.k.a. HIDETCHI)
FESA - Shogi official playing rules Luu tru ngay 6 thang 11 nam 2021 tai Wayback Machine
Shogi, the Japanese Chess by Jean-Louis Cazaux
Shogi and Dobutsu-Animal shogi rules to download by Filip Marek
Choi truc tuyen

81Dojo Trang choi shogi truc tuyen đuoc Lien đoan Shogi Nhat Ban tai tro
Lishogi free and open source shogi server
Shogi Dojo 24 shogi server in Japan
Shogi Wars
Shogi Quest
PlayOK shogi
GoldToken online turn-based shogi
World Shogi League Giai đau shogi toan cau do 81Dojo to chuc, đuoc Lien đoan Shogi Nhat Ban tai tro
HamShogi handicap shogi against the computer, instructions
boardspace.net real time play against human or (weak) computer players.
Cong cu truc tuyen

将棋DB2 shogi game record database (bang tieng Nhat)
Kyokumenpedia game record databases as move decision tree with user-generated wiki annotations (associated with 81Dojo) (bang tieng Nhat)
Shogi Playground record or play through games, mate problems, board positions
Create Shogi Diagram on the Web