Pol Pot (ten khai sinh: Saloth Sar; 19 thang 5 nam 1925 – 15 thang 4 nam 1998) la mot nha cach mang va chinh khach nguoi Khmer, tung phuc vu chinh the Campuchia Dan chu tren cuong vi Thu tuong giai đoan 1976–1979. Voi y thuc he cong san va Khmer dan toc vi chung chu nghia, ong la mot trong nhung thu linh cot can cua phong trao Khmer Đo (1963–1997), theo đo giu cuong vi Tong Bi thu Đang Cong san Campuchia giai đoan 1963–1981. Trong thoi ky Pol Pot cam quyen, nha nuoc do ong lap ra đa thuc hien cuoc diet chung Campuchia chong lai đong bao cua minh.
Sinh thanh trong mot gia đinh nong dan kha gia o Prek Sbauv, Campuchia thuoc Phap, Pol Pot đa hoc tap tai nhieu ngoi truong tinh hoa cua Campuchia luc bay gio. Sau khi sang Paris du hoc vao thap nien 1940, ong gia nhap Đang Cong san Phap. Tro ve que nha vao nam 1953, ong đuoc ket nap vao to chuc Khmer Issarak than Viet Minh roi tham gia du kich chong chinh phu moi đoc lap cua vua Norodom Sihanouk. Sau cuoc thoai lui cua luc luong can binh canh ta Khmer Issarak ve lanh tho Viet Nam Dan chu Cong hoa vao nam 1954, Pol Pot đi Phnom Penh, hanh nghe giao vien o đay nhung van giu lien lac voi phong trao Marx-Lenin o Campuchia. Nam 1959, ong giup thanh lap Đang Lao đong Campuchia, sau đoi ten thanh Đang Cong san Campuchia. Đe lanh nan đan ap cua chinh quyen quan chu, nam 1962 ong rut vao rung hoat đong va tro thanh lanh tu cua Đang vao nam 1963. Nam 1968, Pol Pot phat đong lai cuoc khang chien chong Sihanouk. Sau khi Lon Nol đao chinh Sihanouk vao nam 1970, Pol Pot quyet đinh lien minh voi vi phe vuong đe chong lai chinh phu moi than Hoa Ky. Loi dung su giup đo tu phia Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam va Quan đoi Nhan dan Viet Nam, luc luong Khmer Đo cua Pol Pot đa tien đanh va kiem soat toan bo Campuchia vao nam 1975.
Sau khi len cam quyen, Pol Pot lap ra nha nuoc đon đang Campuchia Dan chu. Nham kien thiet mot xa hoi xa hoi chu nghia nong nghiep ma theo ong la se mo đuong tien len xa hoi cong san, chinh quyen Pol Pot đa di doi cuong che cu dan thanh thi ve nong thon va thuc ep ho lam viec trong cac nong trang tap the. Theo đuoi chu nghia cao bang tuyet đoi, Khmer Đo bai bo tien va bat buoc cong dan phai mac cung mot bo đong phuc ba ba đen. Cac vu giet hai đoi thu chinh tri, cong them nan suy dinh duong lan rong va tinh trang y te toi te, đa gay ra cai chet cho khoang 1,5–2 trieu cong dan cua Campuchia, su kien ma ve sau đuoc goi la Diet chung Campuchia. Ben canh đo, cac cuoc thanh trung lien tiep noi bo Đang Cong san đa sinh ra nhieu thanh phan bat man voi Pol Pot; toi nam 1978 binh linh Campuchia đa noi day o phia đong. Sau nhieu nam đung đo o bien gioi, vao thang 12 nam 1978, quan đoi cua nuoc Viet Nam moi thong nhat tien cong vao Campuchia, đanh đo chinh quyen Pol Pot va thiet lap chinh phu đoi lap vao nam 1979. Tan quan Khmer Đo rut ve vung bien gioi giap ranh Thai Lan, tiep tuc khang chien. Vi suc khoe sut giam nhung nam cuoi đoi, Pol Pot rut khoi cac vi tri trong chinh quyen. Nam 1998, ong qua đoi duoi su quan thuc tai gia cua tu lenh Khmer Đo Ta Mok.
La nhan vat gay chia re trong phong trao cong san quoc te, nhieu nguoi cho rang Pol Pot đa lech lac khoi tu tuong Marx-Lenin chinh thong. Tai thoi ky đinh điem cua Chien tranh Lanh, Trung Quoc va Hoa Ky đa hau thuan che đo Khmer Đo nham ngan ngua anh huong cua Lien Xo o Đong Nam A. Pol Pot bi chi trich kich liet tren truong quoc te vi trach nhiem trong cuoc diet chung Campuchia, đong thoi ong cung bi phe phan la mot nha đoc tai toan tri, nguoi đa pham phai toi ac chong lai loai nguoi.


Đau đoi = 1925–1941: Thieu thoi =
Pol Pot sinh ra o Prek Sbauv, ngoai o thanh pho Kampong Thom. Ten khai sinh cua ong la Saloth Sar; o đay sar nghia la "trang", am chi nuoc da sang mau ma ong so huu. Mac du ho so thuoc đia cua Phap ghi nhan ngay sinh cua Pol Pot la ngay 25 thang 5 nam 1928, ky gia Philip Short cho rang ngay sinh thuc su cua ong roi vao thang 3 nam 1925.

Tuy gia tien mang ca hai dong mau Hoa kieu va Khmer ban đia, gia đinh Sar hau nhu khong biet tieng Hoa, song va sinh hoat hoan toan theo le Khmer. Than phu cua Sar, Saloth Phem, la hang phu nong thanh đat, so huu thua ruong rong 9 hec-ta cung mot đan bo giup keo xe tho. Tren thuc te, tu that cua Saloth thuoc hang kech xu trong lang; vao nhung thoi điem gieo trong va hai gat lua chin, Saloth se thue nhung nguoi hang xom ngheo hon sang lam thay minh. Vo cua Saloth, ba Sok Nem, la mot Phat tu rat đuoc sung kinh boi nguoi dan đia phuong. Sar la đua thu tam trong so chin đua con cua Saloth va Sok Nem (hai gai bay trai), nhung ba đua khong may chet yeu. Chung đeu đuoc giao duong theo triet thuyet cua Phat giao Thuong toa bo, cu moi dip le lai đi vieng chua Kampong Thom. Mac du xuat than khong đen noi khac kho, trong mot cuoc phong van chieu tren truyen hinh Nam Tu vao nam 1977, Pol Pot khai man rang minh sinh thanh trong mot "gia đinh nong dan ngheo".
Gia đinh Sar co quan he voi hoang gia Campuchia thong qua chi ho Meak, nguoi nhap cung lam thiep cua vua Sisowath Monivong, ve sau chuyen sang lam giao vien ba le. Khi Sar len sau, ong va anh trai đuoc gui toi cho Meak tren Phnom Penh đe nuoi day; tuc nhan nuoi khong chinh thuc boi ho hang thinh vuong hon rat pho bien o Campuchia luc bay gio. Ong danh 18 thang lam Sa Di trong tu vien Vat Botum Vaddei tren kinh đo, hoc giao huan Phat giao đe đoc va viet tieng Khmer.
Mua he nam 1935, Sar sang o nho nha anh trai Suong va chi dau. Cung nam, ong bat đau hoc tap tai truong tieu hoc Cong giao La Ma Ecole Miche nho hoc phi do chi ho Meak chi tra. Hau het be ban đong lua cua ong đeu la con em cua gioi quan lai nguoi Phap hoac la nhung nguoi Cong giao Viet kieu. Tren lop, Sar hoc tieng Phap va lam quen voi Kito giao, tuy nhien ong khong co nang khieu hoc thuat, tung bi luu ban hai nam va phai toi tan nam 1941 (tuc khi len 16) moi nhan chung chi đo tieu hoc (Certificat d'Etudes Primaires Complementaires).


= 1942–1948: Giao duc bac cao =
Trong khi Sar con ngoi tren ghe nha truong, vua Campuchia bang ha. Nam 1941, chinh quyen Phap sap đat cho Norodom Sihanouk len noi ngoi. Nam 1942, Sar đuoc tuyen vao noi tru truong trung cap moi lap o Kampong Cham, College Pream Sihanouk. Tai đay, ong hoc vi cam va tham gia cac vo kich do truong to chuc. Ong danh phan lon thoi gian ranh choi bong đa va bong ro. Nhieu đong mon khac ma ong quen o đay, chang han nhu Hu Nim va Khieu Samphan, se phuc vu cho chinh quyen Khmer Đo trong tuong lai. Vao ky nghi tet nam 1945, Sar va ban dien trong đoan kich nghe đa đi quanh Phnom Penh tren xe buyt đe gay quy cho mot chuyen tham quan Angkor Wat.
Nam 1947, ong vuot qua bai khao hach đau vao cua Lycee Sisowath, khi đo van đang nuong cho anh trai Suong va vo moi cua anh ta. He nam 1948, ong lam bai kiem tra brevet đau vao lop thuong luu cua Lycee nhung hong. Khong nhu ban be đong mon, ong bo hoc lay bang baccalaureat. Thay vao đo, ong theo hoc khoa tho moc tai Ecole Technique o Russey Keo, ngoai o Phnom Penh, vao nam 1948. Su truot doc tu viec hoc cao đang xuong hoc nghe co le đa khien Sar bi soc, boi le be ban o ngoi truong moi hau het đeu xuat than tu nhung gia đinh ha luu, khong nhu o Lycee Sisowath. Tai đay, ong gap go va ket giao voi Ieng Sary. He nam 1949, Sar vuot qua bai kiem tra brevet va gianh đuoc mot trong nam hoc bong du hoc nganh ky su o Phap.
Voi dien bien cua The chien II, Đuc Quoc xa xam luoc Phap, roi toi nam 1941, Nhat hat cang Phap khoi Campuchia; Sihanouk chop thoi co va tuyen bo đoc lap. Sau khi cuoc the chien ket thuc, Phap quay tro lai Campuchia vao nam 1946, nhung cho phep su thong qua cua mot ban hien phap moi va su hinh thanh cua cac đang phai chinh tri. Voi boi canh nay, Đang Dan chu moi thanh lap đa gianh chien thang tai cuoc tong tuyen cu nam 1946. Theo su gia David Chandler, Sar va Sary lam viec cho Đang Dan chu trong cuoc tong tuyen cu; trai lai, Short cho rang Sar khong co lien he nao voi chinh đang nay. Sihanouk phan đoi chinh sach cai cach thien ta cua Đang Dan chu va giai tan Quoc hoi vao nam 1948, thay vao đo cai tri bang sac lenh. Viet Minh đa co gang hun đuc mot phong trao cong san non tre o đay, song cang thang sac toc giua nguoi Viet va nguoi Khmer đa can tro đieu nay. Tin tuc ve Viet Minh bi Phap kiem duyet va co ve nhu Sar khong biet gi ve to chuc nay.


= 1949–1953: Du hoc Paris =

Viec du hoc đa bien Sar thanh mot phan cua gioi tinh hoa Campuchia thieu so. Ong cung 21 sinh vien khac xuat cang Sai Gon tren con tau SS Jamaique, đi qua Singapore, Colombo, va Djibouti tren hanh trinh toi Marseille. Thang 1 nam 1950, Sar bat đau hoc nganh đien tu radio tai Ecole francaise de radioelectricite. Ong ta tuc o Sanh đuong Đong Duong cua Cite Universitaire, sau mot thoi gian thue mot can nha tren pho rue Amyot, roi cuoi cung la mot can ho nho noi goc pho rue de Commerce va rue Letellier. Thanh tich hoc tap nam đau cua Sar rat tot; tuy truot ky thi ket thuc nam nhat, ong đuoc phep thi lai va tiep tuc hoc.
Sar danh ba nam o Paris. He nam 1950, ong la mot trong 18 sinh vien Campuchia tham gia cung cac sinh vien Phap sang Nam Tu tinh nguyen ho tro cong tac xay đap đuong cao toc o Zagreb. Ong quay lai Nam Tu vao nam sau đe nghi duong. Tuy tiep xuc thuong xuyen voi van hoa Phap, Sar khong đe minh bi đong hoa va chua bao gio thong thao tieng Phap. Du sao ong cung tro nen quen thuoc voi van hoc Phap; trong so nhung tac gia Phap ma ong yeu thich co Jean-Jacques Rousseau. Tinh ban khang khit nhat o Phap cua Sar la voi Ieng Sary, Thiounn Mumm va Keng Vannsak. Thong qua hoi thao luan chinh tri cua Vannsak, ong va cham voi cac y thuc he khac nhau nhung co chung muc đich la su đoc lap cua Campuchia.


Chu thich Tham khao = Thu muc =
Chandler, David P. (1992). Brother Number One: A Political Biography of Pol Pot [Anh Nhat: Tieu su chinh tri ve Pol Pot]. Boulder, San Francisco, va Oxford: Westview Press. ISBN 0-8133-0927-1.
Ciorciari, John D. (2014). "China and the Pol Pot Regime" [Trung Quoc va Che đo Pol Pot]. Cold War History [Lich su Chien tranh Lanh]. Quyen 14 so 2. tr. 215–35. doi:10.1080/14682745.2013.808624. ISSN 1468-2745. S2CID 153491712.
Hinton, Alexander Laban (2005). Why Did They Kill: Cambodia in the Shadow of Genocide [Tai sao ho giet: Campuchia duoi cai bong diet chung]. Nha xuat ban Đai hoc California. ISBN 978-0520241794.
Kiernan, Ben (2003). "The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80" [Nhan khau hoc diet chung o Đong Nam A: So nguoi chet o Campuchia, 1975–79, va Đong Timor, 1975–80]. Critical Asian Studies [Nghien cuu Chau A phe phan]. Quyen 35 so 4. tr. 585–97. doi:10.1080/1467271032000147041. S2CID 143971159.
Locard, Henri (2005). "State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004)" [Bao luc nha nuoc o Campuchia Dan chu (1975–1979) va su Trung phat (1979–2004)]. European Review of History [Tap chi phe binh lich su Chau Au]. Quyen 12 so 1. tr. 121–143. doi:10.1080/13507480500047811. S2CID 144712717.
Short, Philip (2004). Pol Pot: The History of a Nightmare [Pol Pot: Lich su ve mot con ac mong]. London: John Murray. ISBN 978-0719565694.
Tyner, James A. (2017). From Rice Fields to Killing Fields: Nature, Life, and Labor under the Khmer Rouge [Tu đong ruong toi đong chet: Tu nhien, đoi song, va lao đong duoi che đo Khmer Đo]. Syracuse, NY: Nha xuat ban Đai hoc Syracuse. ISBN 978-0815635567.


Lien ket ngoai Mot cuoc gap Pol Pot. Phong vien Elizabeth Becker cua to The New York Times.
Diet chung Campuchia. Tai lieu tong hop cua Dr. Stuart D. Stein.
Chuong trinh giao duc Diet chung Campuchia, 1994–2008.
Cambodia Tribunal Monitor.
Tieu su đong chi Pol Pot, Bi thu Ban Chap hanh Trung uong Đang Cong san Campuchia. Thong tin do Bo Ngoai giao Campuchia Dan chu xuat ban.