Texas (/ˈtɛksəs/) la tieu bang đong dan thu hai va co dien tich lon thu hai cua Hoa Ky va la tieu bang lon nhat trong so 48 tieu bang tai Hoa Ky luc đia. Texas nam o Trung Nam Hoa Ky, giap cac bang Chihuahua, Coahuila, Nuevo Leon va Tamaulipas cua Mexico o phia nam, New Mexico o phia tay, Oklahoma o phia bac, Arkansas o phia đong bac va Louisiana o phia đong. Texas co dien tich 696.200 kilomet vuong (268.800 dam vuong Anh) voi 26,1 trieu cu dan.
Houston la thanh pho lon nhat tai Texas va la thanh pho lon thu tu tai Hoa Ky, con San Antonio la thanh pho lon thu hai cua tieu bang va lon thu bay tai Hoa Ky. Dallas–Fort Worth va Đai Houston lan luot la cac vung đo thi lon thu tu va thu nam tai Hoa Ky. Cac thanh pho lon khac tai Texas la El Paso va thu phu Austin. Texas co biet danh la Lone Star State (bang ngoi sao co đoc) nham bieu thi Texas nguyen la mot nuoc cong hoa đoc lap va nhac nho đen cuoc đau tranh gianh đoc lap cua Texas tu Mexico. Co the trong thay "Ngoi sao co đon" tren tieu bang ky Texas va tieu bang huy Texas hien nay. Nguon goc cua ten hieu Texas bat nguon tu "Tejas", co nghia la 'bang huu' trong tieng Caddo.
Do co dien tich rong lon cung voi cac đac trung ve đia chat nhu Đut đoan Balcones, Texas co cac canh quan đa dang tuong tu nhu Nam va Tay Nam Hoa Ky. Mac du Texas co moi lien he pho bien voi cac hoang mac Tay Nam, song chi duoi 10 phan tram dien tich đat cua tieu bang la hoang mac. Hau het cac trung tam cu dan tai Texas nam tai nhung noi von la thao nguyen, rung, va bo bien. Tu đong sang tay, co the quan sat thay đia hinh cua Texas bien đoi tu đam lay ven bien va rung thong, đen cac đong bang gon song va go đoi go ghe, va cuoi cung la hoang mac va cac day nui cua vung Big Bend.
Thuat ngu "six flags over Texas" (sau quoc ky bay tren đat Texas) bat nguon tu viec lanh tho nay tung nam duoi quyen quan ly cua mot vai quoc gia. Tay Ban Nha la quoc gia chau Au đau tien tuyen bo chu quyen đoi voi khu vuc Texas. Phap cung tung nam giu mot thuoc đia ton tai ngan ngui o Texas. Mexico kiem soat lanh tho nay cho đen khi Texas gianh đoc lap vao nam 1836, Texas khi đo tro thanh mot nuoc Cong hoa. Nam 1845, nuoc Cong hoa Texas gia nhap vao Hop chung quoc Hoa Ky, tro thanh bang thu 28 cua Lien bang. Viec Hoa Ky sap nhap Texas noi bat trong chuoi su kien dan đen Chien tranh Hoa Ky-Mexico vao nam 1846. Do la mot tieu bang duy tri che đo no le, Texas tuyen bo thoat ly khoi Hop chung quoc vao đau nam 1861, va gia nhap vao Lien minh mien Nam trong Noi chien Hoa Ky. Sau khi ket thuc chien tranh va tai gia nhap Lien bang, Texas buoc vao mot giai đoan đinh tre keo dai ve mat kinh te.
Co mot nganh kinh te tro nen thinh vuong sau Noi chien tai Texas la bo. Do la trung tam cua nganh kinh te nay trong mot thoi gian lau dai, nguoi ta lien he Texas voi hinh anh cua nhung chang cao boi. Tinh hinh kinh te cua tieu bang bien đoi vao đau the ky XX, viec phat hien ra dau khoi đau cho mot giai đoan bung no kinh te tai Texas. Cung voi viec đau tu manh cho cac truong đai hoc, Texas phat trien mot nen kinh te đa dang hoa va cong nghiep cong nghe cao vao giua the ky XX. Theo so lieu nam 2010, Texas đung đau trong cac tieu bang co cong ty lot vao Fortune 500, đong hang voi California. Voi nen kinh te đang lon manh len, Texas tro thanh tieu bang dan đau Hoa Ky trong nhieu nganh kinh te, nhu nong nghiep, hoa dau, nang luong, may tinh va đien tu, hang khong vu tru, va khoa hoc y sinh. Texas cung dan đau quoc gia ve kim ngach xuat khau ke tu nam 2002 va co tong san pham tieu bang cao thu hai.
Đay la noi sinh cua cac Tong thong Dwight D. Eisenhower, Lyndon B. Johnson.


Đia ly Texas la tieu bang lon thu hai tai Hoa Ky, sau Alaska, voi dien tich 268.820 dam vuong Anh (696.200 km2). Neu xet ve dien tich, Texas rong hon 10% so voi Phap va lon gan gap đoi Đuc hay Nhat Ban, đung thu 27 trong so cac đon vi hanh chinh cap mot quoc gia tren the gioi. Neu đoc lap, Texas se la quoc gia lon thu 40 tren the gioi, xep hang sau Chile va Zambia.
Texas nam o khu vuc Trung-Nam cua Hoa Ky. O phia nam, song Rio Grande tao thanh bien gioi quoc te giua Texas voi cac tieu bang Chihuahua, Coahuila, Nuevo Leon, va Tamaulipas cua Mexico. O phia bac, song Red tao thanh bien gioi giua Texas voi Oklahoma va Arkansas. O phia đong, song Sabine tao thanh bien gioi tu nhien giua Texas voi Louisiana. Vung can xoong Texas co bien gioi phia đong voi Oklahoma theo kinh tuyen 100°T, bien gioi phia bac voi Oklahoma theo vi tuyen 36°30'B va bien gioi phia tay voi New Mexico theo kinh đo 103°T. El Paso nam o mui cuc tay cua bang- đuoc tao thanh tu vi tuyen 32°B va Rio Grande.

Texas co 10 vung khi hau, 14 vung đat đai va 11 vung sinh thai rieng biet, do vay viec phan loai vung mien tro nen mo ho voi nhung khac biet ve đat, đia hinh, đia chat, luong mua, quan the thuc vat va đong vat. Mot he thong phan loai chia Texas, theo thu tu tu đong nam sang tay, thanh cac vung: Đong bang Ven bien vinh Mexico, Đat thap noi đia, Đai Binh nguyen, Bon đia va Nui. Vung Đong bang ven bien bao quanh vinh Mexico nam o phan đong nam cua bang. Tham thuc vat trong vung nay gom co cac rung thong day. Vung đat thap noi đia gom cac khu vuc gon song đen cac khu đoi rung va la mot bo phan cua vung rung thong go cung. Đai Binh nguyen nam o trung bo Texas, trai dai tu Vung Can xoong cua tieu bang va Llano Estacado cho đen Vung Đoi Texas gan Austin. Vung nay chu yeu la thao nguyen. Vung "Vien Tay Texas" hay "Trans-Pecos" la vung Bon đia va Nui, gom co vung Đoi Sand, cao nguyen Stockton, cac thung lung sa mac, doc nui co rung va bai co sa mac.
Texas co 3.700 dong chay đuoc đat ten va 15 song lon, trong đo Rio Grande la lon nhat. Cac song lon khac cua Texas gom Pecos, Brazos, Colorado, va Red- tao thanh bien gioi voi Oklahoma. Mac du Texas chi co vai ho tu nhien, song nguoi Texas xay dung đuoc tren 100 ho chua nhan tao.
Quy mo lanh tho va lich su đoc đao cua Texas khien cho viec xac đinh lien ket khu vuc cua tieu bang gay tranh luan; Texas co the đuoc xep la mot tieu bang Nam bo hoac mot tieu bang Tay Nam bo, hoac ca hai. Su rong lon va đa dang ve đia ly, kinh te, van hoa tai Texas can tro viec phan loai toan bo tieu bang vao mot vung đuoc cong nhan tai Hoa Ky. Nhu Đong Texas thuong đuoc xac đinh la phan mo rong cua Deep South, con Vien Tay Texas thuong đuoc thua nhan la mot phan cua Tay Nam noi đia.
Mot luong lon cac loai đong vat va con trung sinh song tai Texas. Tieu bang la noi cu tru cua 65 loai thu, 213 loai bo sat va luong cu, va la noi đa dang nhat ve su song cua cac loai chim tai Hoa Ky—tat ca co 590 loai. Co it nhat 12 loai đuoc di thuc va nay tai sinh tu do tai Texas. Texas cung co mot so loai ong bap cay, la mot trong cac khu vuc sinh song đong đuc nhat cua loai Polistes exclamans.


Khi hau Texas co dien tich rong lon va co vi tri nam tai noi giao nhau cua nhieu vung khi hau, do vay thoi tiet trong tieu bang co su bien đoi o muc đo cao. Vung Can xoong cua tieu bang co nhung mua đong lanh hon vung Bac Texas, trong khi vung Ven bien vinh Mexico co nhung mua đong on hoa. Cac đia phuong trong tieu bang Texas co su khac biet lon ve che đo mua. Cuc tay cua tieu bang la El Paso co luong mua trung binh nam la 8,7 inch (220 mm), trong khi cac khu vuc o Đong Nam Texas co luong mua trung binh nam la 64 inch (1.600 mm).
Tuyet roi nhieu lan vao mua đong o vung Can xoong va cac khu vuc nui non tai Tay Texas, mot hoac hai lan moi nam o Bac Texas, va mot lan trong vai nam o Trung va Đong Texas. Tuyet hiem khi roi o khu vuc phia nam San Antonio hay o vung ven bien. Trong con bao tuyet đem Giang sinh 2004, tuyet roi voi luong 6 inch (150 mm) o noi xa ve phia nam nhu Kingsville, von la noi co nhiet đo trung binh cao la 65 °F (18 °C) trong thang 12.
Nhiet đo toi cao vao cac thang mua he trung binh la tu 26 °C tai vung nui non o Tay Texas va tren đao Galveston đen khoang 38 °C o Thung lung Rio Grande, song hau het cac khu vuc cua Texas co nhiet đo cao vao mua he trong khoang 32 °C.
Nhiet đo ban đem vao mua he dao đong tu duoi 14 °C o vung nui thuoc Tay Texas đen 27 °C tren đao Galveston.
Giong to thuong xuyen tan cong Texas, đac biet la phan đong bo va bac bo cua bang. Tornado Alley (Hem Loc Xoay) bao trum len bac bo cua Texas. Texas la tieu bang phai hung chiu nhieu loc xoay nhat tai Hoa Ky, trung binh 139 tran moi nam. Nhung đia phuong phai hung chiu thuong xuyen nhat la Bac Texas va vung Can xoong. Cac con loc xoay o Texas thuong xuat hien trong cac thang 4, 5, 6.
Texas phat ra hau het luong khi nha kinh tai Hoa Ky, voi gan 1,5 nghin ty pound (680 ty kg) khi carbon dioxide moi nam. Neu la mot quoc gia đoc lap, Texas se xep hang thu 7 the gioi ve luong phat thai khi nha kinh. Trong cac nguyen nhan khien Texas phat ra nhieu khi nha kinh, co nguyen nhan la do tieu bang co mot luong lon nha may nhiet đien than va cac nganh cong nghiep tinh che va che tao.


Lich su = Thoi ky tien Au =
Texas nam giua hai pham vi van hoa lon cua Bac My thoi ky tien Columbus: Tay Nam va Binh nguyen. Cac nha khao co hoc phat hien thay ba nen van hoa ban đia lon ton tai tren lanh tho nay, va phat trien đen đinh cao truoc khi co tiep xuc đau tien voi nguoi Au. Chung la:

Pueblo tu vung thuong du Rio Grande, tap trung tai Tay Texas;
Van hoa Mississippi, cung goi la Mound Builder, mo rong doc theo thung lung song Mississippi o phia đong Texas;
Cac nen van minh Trung Bo chau My, tap trung o nam bo Texas. Anh huong cua Teotihuacan o bac bo Mexico đat đinh vao khoang nam 500 va suy yeu tu the ky VIII đen X.
Khong nen van hoa nao chi phoi tai khu vuc nay la Texas, va khu vuc co nhieu dan toc cu tru. Cac bo lac nguoi My ban đia song trong bien gioi Texas ngay nay gom co Alabama, Apache, Atakapan, Bidai, Caddo, Coahuiltecan, Comanche, Choctaw, Coushatta, Hasinai, Jumano, Karankawa, Kickapoo, Kiowa, Tonkawa, va Wichita. Ten goi Texas bat nguon tu tayshaʔ, mot tu trong tieng Caddo đe chi Lien minh Hasinai, co nghia la "bang huu" hoac "đong minh".
Viec mot bo lac than thien hay hieu chien co tinh quyet đinh đoi voi so menh cua nhung nha tham hiem va nguoi đinh cu chau Au tren vung đat đo. Cac bo lac than thien day nhung nguoi moi đen cach trong trot cac cay trong ban đia, chuan bi thuc an, va san ban. Cac bo lac hieu chien tien hanh cac vu tan cong va khang cu nhung nguoi moi đen, khien cho cuoc song cua nguoi Au tro nen kho khan va nguy hiem.


= Thuoc đia hoa =

Van ban lich su đau tien co lien he đen Texas la mot ban đo Duyen hai Vinh Mexico, do nha tham hiem nguoi Tay Ban Nha Alonso Alvarez de Pineda tao ra vao nam 1519. Chin nam sau đo, nha tham hiem bi đam tau nguoi Tay Ban Nha Alvar Nunez Cabeza de Vaca va đoi quan cua ong tro thanh nhung nguoi Au đau tien tai noi ma nay la Texas. Cabeza de Vaca ghi lai rang vao nam 1528, khi nguoi Tay Ban Nha đo bo len khu vuc, "mot nua so tho dan chet vi mot loai benh đuong ruot va ho đo loi cho chung toi."
Francisco Vasquez de Coronado mieu ta cuoc cham tran vao nam 1541 cua ong voi "Hai loai nguoi đi quanh cac binh nguyen nay cung nhung con bo; mot đuoc goi la Querechos va dan toc kia la Teyas; ho rat cuong trang, hoa trang, va la nhung ke thu cua nhau. Ho khong co khu đinh cu hay khu đat chuan bi san ma chi đi vong quanh cung nhung con bo. Ho sat hai tat ca nhung thu ma ho muon, va thuoc da dung đe che than va lam leu, va ho an thit, tham chi đoi khi la an song, ho tham chi cung uong mau khi khat..."
Cac the luc chau Au bo qua khu vuc nay cho đen khi ngau nhien đinh cu o đay vao nam 1685. Cac tinh toan sai lam cua Rene Robert Cavelier de La Salle dan đen viec ong lap ra thuoc đia phao đai Saint Louis o vinh Matagorda thay vi o mot noi doc theo song Mississippi. Thuoc đia nay chi ton tai trong bon nam do khong chong đo noi truoc đieu kien khac nghiet va cac bo lac ban đia thu đich.
Nam 1690, nha cam quyen Tay Ban Nha lo ngai rang Phap tao ra moi đe doa canh tranh, do vay ho quyet đinh thanh lap mot so đoan truyen giao o Đong Texas. Sau khi nguoi da đo khang cu, nhung nha truyen giao nguoi Tay Ban Nha tro ve Mexico. Khi nguoi Phap bat đau đinh cu tai Louisiana, chu yeu o phan phia nam cua tieu bang nay, chinh quyen Tay Ban Nha vao nam 1716 phan ung bang cach hinh thanh mot loat cac đoan truyen giao moi o Đong Texas. Hai nam sau đo, ho thanh lap San Antonio, khu đinh cu dan su đau tien cua nguoi Tay Ban Nha tai khu vuc.
Do cac bo lac da đo co thai đo thu đich va khoang cach xa tu cac thuoc đia lan can cua Tay Ban Nha nen khien nhung nguoi đinh cu thoai chi trong viec chuyen đen khu vuc. Đay la mot trong cac tinh it dan cu nhat cua Tan Tay Ban Nha. Nam 1749, Hiep uoc hoa binh ma nguoi Tay Ban Nha đat đuoc voi nguoi Lipan Apache khien nhieu bo lac tuc gian, bao gom Comanche, Tonkawa, va Hasinai. Nguoi Comanche ky mot hiep uoc voi Tay Ban Nha vao nam 1785 va sau đo giup đo đe đanh bai cac bo lac Lipan Apache va Karankawa. Voi viec co nhieu đoan truyen giao đuoc thanh lap, cac thay tu chu tri viec cai đao hoa binh hau het cac bo lac. Đen cuoi the ky XVIII, chi con mot vai bo lac du muc chua cai sang Thien Chua giao.
Khi Hoa Ky mua Louisiana tu Phap vao nam 1803, nha cam quyen Hoa Ky khang đinh rang thoa thuan cung bao gom ca Texas. Bien gioi giua Tan Tay Ban Nha va Hoa Ky cuoi cung đuoc xac đinh tai song Sabine vao nam 1819, tai noi ma nay la bien gioi giua Texas va Louisiana. Ham ho voi vung đat moi, nhieu nguoi đinh cu Hoa Ky tu choi cong nhan thoa thuan. Mot so nhom ke cuop phat trien thanh cac đoi quan đe xam chiem khu vuc phia tay song Sabine. Nam 1821, Chien tranh gianh đoc lap Mexico ket thuc, lanh tho Texas tro thanh mot phan cua Mexico. Do co so dan thap, Mexico xep khu vuc la mot phan cua tieu bang Coahuila va Tejas.
Hy vong voi viec co them nguoi đinh cu se giup giam bot cac vu tan cong gan nhu lien mien cua nguoi Comanche, Texas thuoc Mexico thuc hien tu do hoa cac chinh sach nhap cu bang viec cap phep cho nhung nguoi nhap cu tu ben ngoai Mexico va Tay Ban Nha. Theo he thong nhap cu cua Mexico, cac dai đat đai rong lon đuoc giao cho cac empresario, nhung nguoi nay se tuyen mo nhung nguoi đinh cu đen tu Hoa Ky, chau Au, va noi đia Mexico.
Ngoai nha Austin, co 23 empresario khac đua nhung nguoi đinh cu đen Texas, phan lon trong so đo đen tu Hoa Ky. Dan so Texas tang truong nhanh chong. Nam 1825, Texas co khoang 3.500 cu dan, hau het ho co nguon goc tu Mexico. Đen nam 1834, dan so Texas tang len khoang 37.800 nguoi, chi 7.800 nguoi trong so đo co nguon goc Mexico.
Nhieu nguoi nhap cu cong khai xem thuong luat phap Mexico, đac biet la luat cam che đo no le. Cung voi đo la cac no luc cua Hoa Ky nham gianh đuoc Texas, nha cam quyen Mexico vao nam 1830 quyet đinh cam viec tiep tuc nhap cu tu Hoa Ky. Cac luat moi cung yeu cau thue quan bat buoc, khien cac cong dan Mexico ban đia (Tejano) va nhung nguoi moi nhap cu tuc gian.
Loan Anahuac vao nam 1832 la cuoc noi day cong khai đau tien chong lai su cai tri cua Mexico, trung hop voi mot cuoc noi day chong tong thong o Mexico. Nguoi Texas đung ve phe Lien bang chu nghia, chong lai chinh phu hien thoi va đuoi toan bo binh si Mexico ra khoi Đong Texas. Ho nam lay co hoi khoang trong quyen luc đe đau tranh nham đat đuoc tu do hon ve chinh tri. Nguoi Texas tap hop tai Hoi nghi nam 1832 đe thao luan ve yeu cau đuoc tro thanh mot tieu bang rieng, cung cac van đe khac. Nam sau đo, nguoi Texas lap lai đoi hoi cua ho trong Hoi nghi nam 1833.


= Cong hoa =

Ben trong Mexico, cang thang van tiep dien giua phe lien bang chu nghia va phe trung uong tap quyen chu nghia. Vao đau nam 1835, nhung nguoi Texas than trong đa thanh lap nen Uy ban Tuong ung va An toan. Tinh trang nao đong bung phat thanh xung đot vu trang vao cuoi nam 1835 tai tran Gonzales. Su kien nay khoi đau Cach mang Texas, va trong vong hai thang sau đo, nguoi Texas đanh bai tat ca cac đoi quan Mexico tai khu vuc. Nguoi Texas bau ra cac đai dien cua Consultation, the che nay lap nen mot chinh phu lam thoi. Chinh phu lam thoi sup đo nhanh chong do đau tranh noi bo, va Texas lam vao tinh trang khong co su quan ly toan bo trong hai thang đau nam 1836.
Tong thong Mexico Antonio Lopez de Santa Anna đich than dan mot đoi quan đi cham dut cuoc noi day. Đoi quan vien chinh Mexico gianh đuoc thanh cong vao luc đau, Tuong Jose de Urrea đanh bai toan bo cac no luc khang cu cua nguoi Texas doc theo bo bien ma đinh cao la cuoc tan sat Goliad. Cac luc luong cua Santa Anna sau mot cuoc bao vay keo dai 13 ngay đa ap đao quan phong thu Texas trong tran Alamo. Tin tuc ve cac that bai gay ra tam trang hoang mang trong nhung nguoi đinh cu tai Texas.
Cac đai bieu nguoi Texas moi đuoc bau cho Hoi nghi 1836 nhanh chong ky ket mot ban Tuyen ngon đoc lap vao ngay 2 thang 3, thanh lap nen Cong hoa Texas. Sau khi bau cac quan chuc lam thoi, Hoi nghi giai tan. Chinh phu moi lien hiep voi nhung nguoi đinh cu khac tai Texas trong Runaway Scrape, chay tron khoi đoi quan Mexico đang tien đen. Sau mot vai tuan triet thoai, Quan đoi Texas duoi quyen chi huy cua Sam Houston tien cong va đanh bai cac luc luong cua Santa Anna trong tran San Jacinto. Santa Anna bi bat va buoc phai ky vao cac Hiep uoc Velasco, ket thuc chien tranh.
Mac du gianh thang loi trong cuoc chien gianh đoc lap, song tai Texas lai no ra cac tran chien chinh tri giua hai phe. Phe dan toc chu nghia do Mirabeau B. Lamar lanh đao, chu truong Texas tiep tuc đoc lap, truc xuat nguoi da đo, va mo rong nuoc Cong hoa ve phia Thai Binh Duong. Cac đoi thu cua ho do Sam Houston lanh đao, chu truong sap nhap Texas va Hop chung quoc Hoa Ky va cung ton tai hoa binh voi nguoi da đo. Mot tinh tiet đac trung cho cuoc xung đot giua hai phe đuoc goi la Chien tranh Luu tru Texas.
Mexico tien hanh hai cuoc vien chinh quy mo nho nham vao Texas trong nam 1842. Đo thi San Antonio bi chiem hai lan va nguoi Texas bi đanh bai trong tran chien gan Presidio San Antonio de Bexar. Mac du đat đuoc cac thanh cong nay, Mexico khong duy tri mot luc luong đon tru tai Texas, va nuoc cong hoa van ton tai.


= Tro thanh tieu bang cua Hoa Ky =

Ngay tu nam 1837, nuoc Cong hoa đa tien hanh mot so no luc nham thuong luong ve viec sap nhap vao Hop chung quoc Hoa Ky. Su phan đoi ben trong nuoc cong hoa đen tu phe dan toc chu nghia, cung voi phe phan đoi phe no manh me tai Hoa Ky, khien cho qua trinh thu nhan Texas vao Lien bang bi cham lai. Texas cuoi cung đuoc sap nhap vao Hoa Ky khi nhan vat banh truong chu nghia James K. Polk gianh chien thang trong cuoc bau cu Tong thong Hoa Ky nam 1844. Vao ngay 29 thang 12 nam 1845, Quoc hoi Hoa Ky phe chuan viec Texas gia nhap vao Hop chung quoc Hoa Ky voi đia vi la mot tieu bang cau thanh cua Lien bang.
Sau khi Hoa Ky thon tinh Texas, Mexico đoan tuyet quan he ngoai giao voi Hoa Ky. Trong khi Hoa Ky tuyen bo rang bien gioi cua Texas keo dai đen Rio Grande, Mexico tuyen bo rang đo la song Nueces. Nuoc Cong hoa Texas truoc đo khong the quan ly bien gioi ma minh tuyen bo, song Hoa Ky co suc manh quan su va y chi chinh tri đe thuc hien đieu đo. Tong thong Polk ra lenh cho Tuong Zachary Taylor tien ve phia nam đen Rio Grande vao ngay 13 thang 1 nam 1846. Mot vai thang sau, quan Mexico tien cong mot đoi ky binh tuan tra cua Hoa Ky o khu vuc tranh chap, khoi đau Chien tranh Hoa Ky-Mexico. Cac tran đanh đau tien cua cuoc chien dien ra tren đat Texas: bao vay Fort Texas, tran Palo Alto va tran Resaca de la Palma. Sau cac chien thang mang tinh quyet đinh nay, Hoa Ky xam chiem vao lanh tho Mexico, ket thuc giao tranh tai Texas.
Sau mot loat chien thang cua Hoa Ky, Hiep đinh Guadalupe Hidalgo ket thuc cuoc chien keo dai trong hai nam. Nhan đuoc 18.250.000 Đo la My, Mexico tu bo quyen kiem soat Texas cho Hoa Ky, cat nhuong Nhuong đia Mexico vao nam 1848, hau het lanh tho nay nay đuoc goi la Tay Nam Hoa Ky, bien gioi cua Texas đuoc xac đinh tai Rio Grande.
Thoa hiep nam 1850 xac đinh bien gioi cua Texas nhu hien nay. Texas nhuong lai tuyen bo chu quyen cua minh voi vung đat ma sau đo tro thanh mot nua tieu bang New Mexico, mot phan ba tieu bang Colorado, va phan nho cua cac tieu bang Kansas, Oklahoma, va Wyoming cho chinh phu lien bang, đoi lai Texas đuoc huy 10 trieu đo la no cua nuoc cong hoa cu. Texas hau chien phat trien nhanh chong khi nhung nguoi di cu đoi xo đen cac vung đat trong bong cua bang.


= Noi chien va tai thiet (1860–1900) =

Texas lai buoc vao trong tinh trang chien tranh sau cuoc bau cu tong thong nam 1860. Khi Abraham Lincoln đac cu, Nam Carolina ly khai khoi Lien bang. Nam tieu bang khac o vung Ha Nam cung nhanh chong lam theo Nam Carolina. Mot hoi nghi cap tieu bang nham suy xet đen viec ly khai đuoc to chuc tai Austin vao ngay 28 thang 1 nam 1861. Vao ngay 1 thang 2, voi ket qua phieu 166–8, Hoi nghi thong qua mot Sac lenh Ly khai khoi Hop chung quoc Hoa Ky. Cac cu tri Texas chap thuan Sac lenh nay vao ngay 23 thang 2 nam 1861. Texas gia nhap vao Lien minh mien Nam Hoa Ky, phe chuan Hien phap thuong truc cua Lien minh quoc vao ngay 23 thang 3 nam 1861.
Ban đau, khong phai toan bo nguoi dan Texas ung ho ly khai, song nhieu nguoi ung ho su nghiep cua mien Nam. Nhan vat lien bang chu nghia noi tieng nhat cua Texas la Thong đoc Sam Houston. Khong muon lam tram trong them tinh hinh, Sam Houston tu choi hai loi đe nghi cua Tong thong Lincoln trong viec đua quan đoi Lien bang đen đe giup ong duy tri đia vi, Sau khi tu choi tuyen the trung thanh voi Lien minh quoc, Sam Houston bi phe truat khoi chuc vu Thong đoc.
Mac du nam cach xa cac chien truong chinh trong Noi chien Hoa Ky, song Texas đong gop mot luong lon binh linh va khi tai cho phan con lai cua Lien minh quoc. Quan đoi Lien bang tung chiem đuoc cang chinh cua tieu bang la Galveston trong mot thoi gian ngan. Bien gioi cua Texas voi Mexico đuoc goi la "cua sau cua Lien minh" do hoat đong thuong mai dien ra tren bien gioi, thoat khoi su phong toa cua Lien bang. Lien minh quoc đay lui tat ca cac no luc cua Lien bang nham đong cua tuyen đuong nay, song vai tro cua Texas trong viec la mot tieu bang tiep te cham dut vao giua nam 1863 sau khi Lien bang chiem đuoc song Mississippi. Tran chien cuoi cung cua Noi chien dien ra tai Palmito Ranch o gan Brownsville, Texas voi chien thang cua Lien minh.
Texas roi vao tinh trang hon loan trong vong hai thang tu khi Quan đoi Bac Virginia đau hang đen khi tuong Lien bang Gordon Granger đam đuong quyen hanh. Bao luc dien ra o muc đo cao trong nhung thang đau cua giai đoan Tai thiet. Tong thong Johnson vao nam 1866 tuyen bo phuc hoi chinh phu dan su tai Texas. Quoc hoi Hoa Ky tai thu nhan Texas vao Lien bang nam 1870. Bien đong xa hoi tiep dien tai Texas khi tieu bang nay phai đoi pho voi cac van đe nong nghiep tri tre va lao đong.


= Tu the ky XX đen nay =

Nam 1900, Texas phai hung chiu thiet hai tu con bao Galveston, thien tai gay tu vong nang ne nhat trong lich su Hoa Ky. Ngay 10 thang 1 nam 1901, phat hien ra gieng dau lon đau tien tai Texas la Spindletop o phia nam cua Beaumont. Sau đo, nguoi ta cung phat hien ra cac mo dau khac thuoc Đong Texas va Tay Texas, va ben duoi vinh Mexico. "Qua bom dau" bien đoi Texas. San xuat dau rot cuoc đat muc trung binh 3 trieu thung moi ngay vao thoi điem đinh cao nam 1972.
Đai khung hoang va Dust Bowl giang mot đon kep vao nen kinh te cua bang, von đa đuoc cai thien đang ke tu sau Noi chien. Nhung nguoi di cu bi bo roi o nhung khu vuc toi te nhat cua Texas trong nhung nam Dust Bowl. Đac biet la tu thoi ky nay tro đi, nhung nguoi da đen roi khoi Texas trong cuoc Đai di cu đe đen lam viec tai mien Bac Hoa Ky hay California va đe thoat khoi ap buc phan biet chung toc. Nam 1940, Texas co 74% cu dan la Anglo (nguoi da trang khong noi tieng Tay Ban Nha), 14,4 cu dan la nguoi da đen, va 11,5 cu dan la nguoi noi tieng Tay Ban Nha.
Chien tranh the gioi thu hai co tac đong đang ke đen Texas, lien bang đo tien vao viec xay dung cac can cu quan su, cac nha may vu khi, cac trai giam giu tu binh chien tranh va vien quan y; 750.000 thanh nien o lai phuc vu; cac thanh pho bung no voi nganh cong nghiep moi, cac co so bac đai hoc nam giu cac vai tro moi; va hang tram nghin nong dan ngheo roi đi đe tim kiem cac cong viec phuc vu chien tranh voi muc luong cao hon, va ho khong bao gio con quay tro lai lam nong nghiep. Texas che tao ra 3,1 phan tram tong so quan gioi do Hoa Ky san xuat trong Chien tranh the gioi thu hai, xep hang thu 11 trong so 48 tieu bang đuong thoi.
Texas tien hanh hien đai hoa va mo rong he thong giao duc bac đai hoc trong suot thap nien 1960. Tieu bang tao lap nen mot ke hoach toan dien cho giao duc bac đai hoc, kinh phi phan lon lay tu thu nhap tu dau, va mot bo may trung uong cap tieu bang đuoc sap xep nham quan ly cac the che nha nuoc hieu qua hon. Cac thay đoi nay giup cac truong đai hoc cua Texas nhan đuoc kinh phi nghien cuu cua lien bang.


Chinh quyen va chinh tri Hien phap hien nay cua Texas đuoc thong qua vao nam 1876. Giong nhu nhieu tieu bang khac, Hien phap Texas phan chia ro rang quyen luc. Tuyen ngon nhan quyen cua tieu bang co pham vi rong hon nhieu so voi tuyen ngon cua lien bang, va co nhung đieu khoan đoc nhat cua Texas.


= Chinh phu tieu bang =

Texas co mot he thong gom nhieu nhanh hanh phap, gioi han quyen luc cua Thong đoc. Ngoai tru Thu ky Chinh quyen (Secretary of State), cac cu tri bau ra cac quan chuc hanh phap mot cach đoc lap, do đo cac ung cu vien chiu trach nhiem truc tiep truoc cong chung thay vi truoc Thong đoc. He thong bau cu nay dan đen viec mot so nhanh hanh phap bi phan chia giua cac đang. Khi Tong thong Cong hoa George W. Bush giu chuc thong đoc cua Texas, tieu bang co mot Pho thong đoc Dan chu la Bob Bullock. Cac chuc vu trong nhanh hanh phap gom co Thong đoc, Pho thong đoc, Bo truong tai chinh cong (Comptroller of Public Accounts), Bo truong đat đai (Land Commissioner), Bo truong Tu phap (Attorney General), Bo truong Nong nghiep (Agriculture Commissioner), Uy ban Đuong sat voi ba thanh vien, Bo truong Giao duc (State Board of Education), va Thu ky Chinh quyen (Secretary of State).
Luong vien cua co quan Lap phap Texas gom co Ha vien voi 150 thanh vien, va Thuong vien voi 31 thanh vien. Chu tich Ha vien đung đau Ha vien, con Pho thong đoc đung đau Thuong vien. Co quan lap phap hop đinh ky, song Thong đoc co the trieu tap cac phien hop đac biet. Nam tai chinh cua tieu bang keo dai tu 1 thang 9 nam truoc đen 31 thang 8 nam sau.
Co quan tu phap cua Texas la mot trong cac co quan tu phap phuc tap nhat tai Hoa Ky, voi cac quyen luc chong lap nhau. Texas co hai toa an thuong tham: Toa Thuong tham Texas voi cac truong hop dan su, va Toa Chong an Toi pham Texas. Ngoai tru mot so toa an đo thi, cac cuoc bau cu trong noi bo cac đang lua chon ra quan toa o moi cap toa; Thong đoc bo nhiem nguoi vao nhung vi tri con trong. Texas ap dung hinh phat tu hinh; dan đau tai Hoa Ky ve so vu hanh quyet ke tu khi hinh phat nay đuoc phuc hoi trong vu an Gregg v. Georgia.
Su đoan Biet đong Texas (Texas Ranger Division) cua Co quan Cong an Texas (Texas Department of Public Safety) la mot the che thuc thi luat phap co tham quyen tren toan bang. Trong nhieu nam qua, Biet đong Texas đieu tra cac vu pham toi khac nhau, tu giet nguoi đen tham nhung chinh tri. Ho hanh đong trong vai tro cua canh sat chong bao đong va trinh tham, bao ve thong đoc, truy na đoi tuong pham toi, va hoat đong nhu mot luc luong ban quan su cua nuoc cong hoa va bang. Biet đong Texas do Stephen F. Austin thanh lap khong chinh thuc vao nam 1823 va đuoc thanh lap chinh thuc vao nam 1835. Biet đong co vai tro trong mot vai su kien quan trong trong lich su Texas va mot so vu an hinh su đuoc biet đen nhieu nhat trong lich su cua vung Cuu Tay Hoa Ky.


= Chinh tri =

Giong nhu cac tieu bang "Solid South" (mien Nam vung chac) khac, nguoi da trang tai Texas oan gian Đang Cong hoa sau Noi chien Hoa Ky, va Đang Dan chu chiem uu the trong nen chinh tri Texas tu khi ket thuc thoi ky Tai thiet cho đen cuoi the ky XX. Sau đo, tieu bang tro thanh mot thanh tri cua Đang Cong hoa.
Khong khi chinh tri tai Texas thien ve bao thu tai chinh va xa hoi. Tu 1980, đa so cu tri Texas ung ho cac ung cu vien tong thong cua Đang Cong hoa. Nam 2000 va 2004, ung cu vien Cong hoa George W. Bush gianh chien thang tai Texas voi 60,1% so phieu, mot phan la vi ong la "con yeu" khi la thong đoc cu cua bang. John McCain gianh chien thang tai Texas trong cuoc bau cu tong thong Hoa Ky nam 2008, nhan đuoc 55% so phieu. Austin, Dallas, Houston, va San Antonio luon nghieng ve Đang Dan chu trong cac cuoc bau cu đia phuong va cap bang. Cac quan doc theo Rio Grande gan bien gioi voi Mexico thuong bo phieu cho nhung nguoi Dan chu, trong khi hau het cac khu vuc nong thon va ngoai o o Texas bo phieu cho nhung nguoi Cong hoa.
Trong cuoc tong tuyen cu nam 2010, mot đa so lon đai dien tai Ha vien Hoa Ky cua Texas la nguoi cua Đang Cong hoa, ca hai đai dien o Thuong vien cung la nguoi cua Đang Cong hoa. Trong Quoc hoi Hoa Ky khoa 113, trong so 36 đon vi bau cu Quoc hoi tai Texas, co 24 đon vi do Đang Cong hoa nam giu va 12 đon vi do Đang Dan chu nam giu. Tu nam 1994, khong con mot nguoi cua Đang Dan chu nao con đuoc dan Texas bau giu chuc vu toan bang. Su hien dien cua Đang Dan chu tai Texas bat nguon chu yeu tu mot so nhom thieu so o Đong Texas va Nam Texas cung nhu cu tri thanh thi, đac biet la Beaumont, El Paso, Austin, San Antonio, Dallas, va Houston.


Nhan khau Co quan Đieu tra dan so Hoa Ky uoc tinh dan so cua Texas la 26.059.203 vao ngay 1 thang 7 nam 2012, tang 3,6% so voi so lieu tu cuoc Đieu tra dan so Hoa Ky 2010.
Nam 2004, tieu bang co 3,5 trieu cu dan sinh ra tai ngoai quoc (15,6% dan so toan bang), trong đo uoc khoang 1,2 trieu nguoi la nguoi nhap cu bat hop phap. Texas trong giai đoan 2000–2006 co ty le nhap cu bat hop phap tang nhanh nhat toan quoc. Nam 2010, nguoi nhap cu bat hop phap uoc tinh chiem khoang 6,0% dan so. Đay la ty le% cao thu nam trong so cac tieu bang tai Hoa Ky.
Mat đo dan so cua Texas la 34,8 nguoi/km², cao hon mot chut so voi con so trung binh cua toan Hoa Ky (31 nguoi/km²). Hai phan ba cu dan Texas sinh song tai mot vung đo thi lon, chang han nhu Houston. Dallas-Fort Worth la vung đo thi lon thu hai tai Texas.


= Chung toc va dan toc =
Theo Đieu tra dan so Hoa Ky nam 2010, thanh phan chung toc cua Texas nhu sau:

Nguoi My da trang 70,4%
Nguoi My da đen hay goc Phi: 11,8%
Nguoi My da đo hay ban đia: 0,7%
Nguoi My goc A: 3,8% (1,0% la nguoi An, 0,8% la nguoi Viet, 0,6% la nguoi Hoa, 0,4% la nguoi Philippines, 0,3% la nguoi Han, 0,1% la nguoi Nhat, 0,6% la cac sac dan chau A khac)
Nguoi My goc cac đao Thai Binh Duong: 0,1%
Khac: 10,5%
Hai hoac đa chung toc: 2,7%
37,6% cu dan la nguoi goc My Latinh hay Iberia (thuoc moi chung toc) (31,6% la nguoi Mexico, 0,5% la nguoi Puerto Rico, 0,2% la nguoi Cuba)
Nguoi Đuc, nguoi Ireland, va nguoi Anh la ba nhom dan toc goc Au lon nhat tai Texas. Nguoi My goc Đuc chiem 11,3% cu dan Texas, voi 2,7 trieu nguoi. Nguoi My goc Ireland chiem 8,2% cu dan Texas, voi con so tren 1,9 trieu. Co khoang 600.000 nguoi My goc Phap va 472.000 nguoi My goc Y sinh song tai Texas; hai nhom dan toc nay tuong ung chiem 2,5% va 2,0% cu dan. Trong cuoc Đieu tra dan so Hoa Ky nam 1980, nhom dan toc lon nhat tai Texas la nguoi Anh voi 3.083.323 nguoi Texas noi ang ho la nguoi Anh hoac hau het to tien la nguoi Anh, chiem 27% cu dan cua tieu bang khi đo. To tien cua ho chu yeu đen My tu thoi 13 thuoc đia va do vat nhieu nguoi trong so ho nay chi tuyen bo rang ho co to tien la "nguoi My", mac du ho chu yeu co nguon goc la nguoi Anh.
Nguoi goc My Latinh hoac Iberia la nhom cu dan lon thu hai tai Texas sau nguoi goc Au khong co nguon goc My Latinh va Iberia. Co tren 8,5 trieu nguoi tuyen bo rang minh thuoc nhom dan cu nay, chiem 36% dan cu Texas. Trong đo, 7,3 trieu nguoi co nguon goc Mexico, chiem 30,7% cu dan. Co tren 104.000 nguoi Puerto Rico va gan 38.000 nguoi Cuba sinh song trong bang. Co tren 1,1 trieu nguoi (4,7% cu dan) co to tien My Latinh hoac Iberia khac nhau, nhu nguoi Costa Rica, Venezuela, va Argentina.
Nam 2010, 49% so tre sinh ra co nguon goc My Latinh hoac Iberia; 35% la cac nhom nguoi da trang khong co nguon goc My Latinh hay Iberia; 11,5% la nguoi da đen khong co nguon goc My Latinh, va 4,3% co nguon goc A hoac cac đao Thai Binh Duong. Tu nam 2000 đen nam 2010, dan so tieu bang tang truong 20,6%, song so nguoi goc My Latinh hay Iberia tang truong 65%, trong khi so nguoi da trang khong co nguon goc My Latinh hay Iberia chi tang truong 4,2%.


= Đo thi =

Texas co ba thanh pho co dan so vuot tren 1 trieu: Houston, San Antonio, va Dallas. Chung nam trong so 10 thanh pho đong dan nhat tai Hoa Ky. Nam 2010, sau thanh pho tai Texas co dan so lon hon 600.000 nguoi. Austin, Fort Worth, va El Paso nam trong so 20 thanh pho lon nhat Hoa Ky. Texas co bon vung đo thi voi dan so lon hon 1 trieu: Dallas–Fort Worth–Arlington, Houston–Sugar Land–Baytown, San Antonio–New Braunfels, va Austin–Round Rock–San Marcos. Cac vung đo thi Dallas–Fort Worth va Houston lan luot co khoang 6,3 trieu dan va 5,7 trieu dan.
Ba xa lo lien tieu bang—I-35 o phia tay (Dallas–Fort Worth đen San Antonio, o giua la Austin), I-45 o phia đong (Dallas đen Houston), va I-10 o phia nam (San Antonio đen Houston) đinh ra vung "Tam giac đo thi Texas". Vung nay co dien tich 60.000 dam vuong Anh (160.000 km2) va bao gom hau het cac thanh pho va vung đo thi lon nhat cua bang, voi 17 trieu cu dan hay gan 75% dan so toan bang. Houston va Dallas đuoc cong nhan la cac thanh pho toan cau hang beta.. Texas co 254 quan, nhieu hon bat ky tieu bang nao khac trong nuoc, xep sau la Georgia voi 95 quan.
Tuong phan voi cac thanh pho, cac khu đinh cu nong thon chua hop nhat đuoc goi la "colonias" thuong thieu co so han tang co ban va co đac điem la ngheo nan. Van phong cua Tong chuong ly Texas vao nam 2011 ghi nhan rang Texas co khoang 2.294 colonias va uoc tinh rang co khoang 500.000 sinh song trong cac colonias. quan Hidalgo co so luong colonias nhieu nhat theo so lieu nam 2011. Texas la tieu bang co đong cu dan song trong cac colonias nhat tai Hoa Ky.


= Ngon ngu =
Giong tieng Anh My pho bien nhat đuoc noi tai Texas la tieng Anh Texas, pha tron giua cac phuong ngu tieng Anh mien Nam Hoa Ky va tieng Anh mien Tay Hoa Ky. Tieng Anh Chicano cung đuoc noi pho bien, cung nhu tieng Anh ban xu nguoi My goc Phi va tieng Anh My chung.

Nam 2010, 65,80% (14.740.304) cu dan Texas nam tuoi hoac lon hon noi tieng Anh tai nha nhu ngon ngu chinh, trong khi 29,21% (6.543.702) noi tieng Tay Ban Nha, 0,75% (168.886) noi tieng Viet, va 0,56% (122.921) noi tieng Trung Quoc nhu mot ngon ngu chinh.
Cac ngon ngu khac bao gom tieng Đuc (bao gom tieng Đuc Texas) voi 0,33% (73.137) tieng Tagalog voi 0,29% (73.137), va tieng Phap (bao gom tieng Phap Cajun) đuoc 0,25% (55.773) nguoi Texas noi.
Tinh tong, 34,20% (7.660.406) cu dan Texas 5 tuoi hoac lon hon co ngon ngu me đe khong phai la tieng Anh.


= Ton giao =
Giao phai lon nhat theo so luong tin đo vao nam 2000 la Giao hoi Cong giao La Ma voi 4.368.969 tin đo; Hoi Baptist mien Nam co 3.519.459 tin đo; va Giao hoi Giam ly Lien hiep co 1.022.342 tin đo.
Đuoc biet đen nhu la cai khoa cua Vanh đai kinh Thanh, Đong Texas la xa hoi bao thu. Dallas-Fort Worth la noi co ba truong dong Phuc Am lon va co mot tu vien. Nha tho Lakewood tai Houston co so nguoi tham gia sinh hoat ton giao lon nhat quoc gia voi trung binh tren 43.000 hang tuan.
Tin đo cua nhieu ton giao khac sinh song chu yeu tai cac trung tam đo thi cua Texas. Nam 1990, so cu dan theo Hoi giao la xap xi 140.000 va cac so lieu gan đay hon đua ra con so nguoi Hoi giao tai Texas la tu 350.000 đen 400.000. So cu dan Texas theo Do Thai giao la 128.000. Co xap xi 146.000 tin đo cua cac ton giao nhu An Đo giao va Tich Khac giao song tai Texas.


Van hoa Ve phuong dien lich su, van hoa Texas bat nguon tu mot su pha tron cac anh huong cua mien Nam, mien Tay, va mien Tay Nam, thay đoi muc đo theo khu vuc. Mot loai thuc pham pho bien la burrito an sang bat nguon tu ca ba tac đong nay. Ngoai van hoa truyen thong von hinh thanh trong cac the ky XVIII va XIX, nhap cu bien Texas thanh mot noi nung chay cac van hoa tu khap the gioi. Texas ghi dau manh trong van hoa đai chung quoc gia va quoc te, bang gan lien chat che voi hinh anh cao boi the hien trong phim Vien Tay va nhac đong que mien tay. Cac trum tu ban dau mo cua bang cung la mot chu đe cua van hoa đai chung, nhu trong phim truyen hinh Dallas.
Kich thuoc tu nhien rong lon cua bang va thai đo huenh hoang cua mot so cu dan dan đen cau noi "Moi thu lon hon tai Texas."
Houston la mot trong nam thanh pho tai Hoa Ky co cac cong ty thuong truc chuyen nghiep ve moi loai hinh nghe thuat bieu dien chinh: Nha hat Lon Houston, Dan nhac giao huong Houston, đoan ba-le Houston, va San khau Alley. Đuoc biet đen voi su song đong trong nghe thuat thi giac va bieu dien, Khu san khau Houston nam giua khu trung tam Houston va đuoc xep hang thu nhi toan quoc ve so ghe san khau trong mot khu vuc trung tam tap trung, i.948 ghe cho bieu dien truc tiep va 1.480 ghe xem phim.
Bao tang Nghe thuat đuong đai Fort Worth đuoc thanh lap vao nam 1892, la bao tang nghe thuat lau nam nhat tai Texas. Fort Worth con co Bao tang Nghe thuat Kimbell, Bao tang Amon Carter. Khu nghe thuat cua trung tam Dallas co cac đia điem nghe thuat nhu Bao tang Nghe thuat Dallas, Trung tam giao huong Morton H. Meyerson, Nha hat Margot and Bill Winspear, Bo suu tap Trammell & Margaret Crow ve ngee thuat chau A, va Trung tam đieu khac Nasher.
Khu vuc Deep Ellum tai Dallas tro nen pho bien trong thap nien 1920 va 1930 do la noi trinh dien nhac jazz va blues hang đau tai mien nam Hoa Ky. Ten goi Deep Ellum bat nguon tu viec cu dan đia phuong phat am "Deep Elm" nhu "Deep Ellum". Cac nghe si nhu Blind Lemon Jefferson, Robert Johnson, Huddie "Lead Belly" Ledbetter, va Bessie Smith tung trinh dien trong cac cau lac bo Deep Ellum.
Austin tu hao voi danh hieu Thu đo nhac song cua the gioi khi co "nhieu tu điem nhac song tren nguoi hon cac lo am nhac nhu Nashville, Memphis, Los Angeles, Las Vegas hay thanh pho New York." Am nhac cua thanh pho xoay quanh cac cau lac bo đem tren pho so 6; cac su kien nhu phim, nhac va le hoi đa truyen thong South by Southwest; chuong trinh hoa nhac dai keo dai nhat tren truyen hinh My la Austin City Limits; va nhac hoi gioi han thanh pho Austin duoc to chuc tai cong vien Zilker.
Tu nam 1980, San Antonio tien trien thanh "Thu đo nhac Tejano cua the gioi." Giai thuong am nhac Tejano tao ra mot dien đan đe tao dung nhan thuc va đanh gia lon hon cho am nhac va van hoa Tejano.


Giao duc Tong thong thu nhi cua Cong hoa Texas, Mirabeau B. Lamar, la Cha cua giao duc Texas. Trong nhiem ky cua ong, Texas danh ra ba dam đat moi quan đe trang bi cho cac truong hoc cong. Them 50 dam đat danh đe cap cho hai đai hoc ma ve sau la co so cho Quy đai hoc thuong truc cua bang. Cac đong thai cua Lamar đat co so cho he thong truong hoc cong toan Texas.
Giua nam 2006 va 2007, Texas chi $7.275 cho moi hoc sinh, thap hon trung binh toan quoc la $9.389. Ty le hoc sinh/giao vien la 14,9, thap hon trung binh toan quoc la 15,3. Co quan Giao duc Texas (TEA) quan ly he thong truong hoc cong trong bang. Texas co tren 1.000 khu vuc truong hoc, hau het chung đoc lap voi chinh quyen khu vuc va nhieu noi vuot qua ranh gioi thanh pho. Cac khu vuc truong hoc co quyen đanh thue cu dan cua ho va trung thu cac tai san thuoc so huu ca nhan. Bang co mot he thong tai phan bo thue gay tranh luan mang ten "Ke hoach Robin Hood". Ke hoach nay chuyen thue tai san tu cac khu vuc truong hoc thinh vuong sang cac khu vuc truong hoc ngheo hon. The TEA has no authority over private or home school activities.
Hoc sinh tai Texas can đat đanh gia STAAR tai truong tieu hoc va trung hoc. STAAR đanh gia kien thuc cua hoc sinh ve đoc, viet, toan hoc, khoa hoc, va xa hoi hoc theo tieu chuan giao duc Texas va Đao luat Khong tre nao bi bo lai sau. No thay the kiem tra TAK trong nien khoa 2011–2012.

Hai truong hang đau đuoc cong nhan pho bien nhat la Đai hoc Texas tai Austin va Đai hoc A&M Texas, xep hang thu 52 va thu 69 trong bang xep hang đai hoc tot nhat toan quoc theo phien ban 2014 cua U.S. News & World Report. Mot so nha quan sat cung liet ke Đai hoc Houston va Đai hoc Ky thuat Texas đong hang voi UT Austin va A&M. Uy ban Hop tac Giao duc bac cao Texas (THECB) xep hang cac đai hoc cong lap cua bang thanh ba hang rieng biet:

Đai hoc nghien cuu quoc gia (hang 1)
Đai hoc Texas tai Austin
Đai hoc A&M Texas
Đai hoc Ky thuat Texas
Đai hoc Houston
Đai hoc nghien cuu noi bat (hang 2)
Đai hoc Texas tai Arlington
Đai hoc Texas tai Dallas
Đai hoc Texas tai El Paso
Đai hoc Texas tai San Antonio
Đai hoc North Texas
Đai hoc bang Texas
Đai hoc tong hop (hang 3)
Cac đai hoc cong lap khac (25 truong)


Kinh te Nam 2010, Texas co tong san pham tieu bang la (GSP) la 1.207 ty đo la My, xep hang thu nhi tai Hoa Ky. GSP cua Texas tuong đuong voi GDP cua An Đo hay Canada, la cac nen kinh te lan luot đung thu 11 va 12 tren the gioi. Nen kinh te Texas lon thu tu trong so cac đon vi hanh chinh cap mot quoc gia tren toan cau, sau Anh (mot phan cua Lien hiep Vuong quoc Anh), California, va Tokyo. Thu nhap binh quan đau nguoi cua Texas vao nam 2009 la 36.484 đo la My, xep hang 29 tai quoc gia. Thang 10 nam 2013, ty le that nghiep tai Texas la 6,2%.
Nam 2010, Site Selection Magazine xep hang Texas la tieu bang kinh doanh than thien nhat toan quoc, mot phan la nho Quy To chuc kinh doanh Texas voi 3 ty đo la My. Texas la noi co tru so cua nhieu cong ty nhat trong so cong ty nam trong Fortune 500 tai Hoa Ky, cung voi California.
Nam 2010, co 346.000 trieu phu tai Texas, khien cho noi đay tro thanh tieu bang co nhieu trieu phu thu hai tai Hoa Ky.
Texas co tieng la "thue thap, dich vu re". Theo Tax Foundation, ganh nang thue tieu bang va đia phuong cua nguoi Texas thap thu bay tai Hoa Ky; binh quan moi nguoi Texas phai tra 3.580 đo la My thue tieu bang va đia phuong moi nam, hay 8,4% thu nhap cua cu dan. Texas la mot trong bay tieu bang tai Hoa Ky khong co thue thu nhap tieu bang.
Thay vao đo, thu nhap cua tieu bang đen tu thue tai san va thue ban hang, đuoc tinh theo muc 6,25%, song cac co quan thue đia phuong co the cung co the ap thue ban hang va tieu dung len đen 2% khien muc thue tong cong la 8,25%. Texas la mot "bang tang thue"; nam 2005, cu moi đo la nguoi Texas nop cho chinh phu lien bang thong qua thue thu nhap lien bang, Texas nhan đuoc xap xi 0,94 đo la tien phuc loi.
Texas la tieu bang co nhieu nong trai va co dien tich đat nong nghiep lon nhat tai Hoa Ky. Texas dan đau toan quoc ve san luong vat nuoi. Bo nha la san pham nong nghiep co gia tri nhat cua bang, va tieu bang dan đau toan quoc ve san luong cuu va de. Texas dan đau toan quoc ve san xuat bong. Tieu bang co su phat trien đang ke ve so luong va san luong cay trong ngu coc. Texas co nganh ngu nghiep thuong mai lon. Tren linh vuc tai nguyen khoang san, Texas dan đau ve san xuat xi mang, đa dam, voi, muoi, cat va soi.
Ke tu khi phat hien thay dau tai Spindletop, nang luong co anh huong mang tinh chi phoi trong nen chinh tri va kinh te cua Texas. Theo Co quan Thong tin Nang luong, ben trong Hoa Ky, mot nguoi dan Texas trung binh tieu thu nang luong nhieu nhat. Khong giong nhu phan con lai cua quoc gia, hau het Texas nam tren he thong luoi đien xoay chieu rieng, la Texas Interconnection.
Cac mo dau o Texas đuoc xac đinh la co 5 ty thung (790.000.000 m3), chiem xap xi mot phan tu tru luong dau mo đuoc biet đen cua Hoa Ky. Cac nha may loc dau cua tieu bang co the che bien 4,6 trieu thung (730.000 m³) dau moi ngay. Texas dan đau ve san luong khi thien nhien, san xuat ra mot phan tu nguon cung cua quoc gia. Mot so cong ty dau mo đat tru so o Texas nhu: Conoco-Phillips, Exxon-Mobil, Halliburton, Valero, va Marathon Oil.
Texas cung la mot tieu bang đung đau ve nang luong tai tao thuong mai hoa; co san luong phong đien lon nhat tai Hoa Ky. Trai phong đien Roscoe o Roscoe, Texas, la mot trong cac trai phong đien lon nhat the gioi tinh đen nam 2009 voi cong suat 781,5 megawatt (MW). Co quan Thong tin Nang luong đua ra nhan đinh rang nganh nong nghiep va lam nghiep lon manh co the cung cap cho Texas mot luong sinh khoi khong lo đe su dung trong nganh nang luong sinh hoc. Texas cung la tieu bang co tiem nang phat trien đien mat troi cao nhat tai quoc gia.
Trung tam Khong gian Lyndon B. Johnson cua NASA nam tai Đong Nam Houston, la bieu tuong cua nganh cong nghiep hang khong tai Texas. Fort Worth co co so linh vuc hang khong cua Lockheed Martin va co Bell Helicopter. Lockheed kien thiet F-16 Fighting Falcon va hau due la F-35 Lightning II o Fort Worth.
Texas co linh vuc thuong mai vung manh bao gom ban le, ban buon, ngan hang va bao hiem, nganh cong nghiep xay dung. Mot so cong ty nam trong Fortune 500 khong dua tren cac nganh cong nghiep truyen thong cua Texas la AT&T, Kimberly-Clark, Blockbuster, J. C. Penney, Whole Foods Market, va Tenet Healthcare. Tren binh dien quoc gia, khu vuc Dallas–Fort Worth co so trung tam mua sam tren đau nguoi nhieu nhat trong so cac vung đo thi cua Hoa Ky.
Mexico la đoi tac thuong mai lon nhat cua Texas, nuoc nay nhap mot phan ba hang xuat khau cua tieu bang nho co Hiep đinh Thuong mai Tu do Bac My (NAFTA). NAFTA khuyen khich viec hinh thanh cac maquiladora gay tranh luan tren bien gioi Texas/Mexico.


Giao thong Ve mat lich su, giao thong tai Texas đuoc cho la kho khan do tieu bang co dien tich rong va đia hinh go ghe. Tuy nhien, bu lai Texas xay dung nen cac he thong đuong bo va đuong sat lon nhat Hoa Ky xet theo chieu dai. Cac co quan đieu tien giao thong nhu Bo Giao thong Texas (TxDOT) bao ve he thong xa lo rong lon cua bang, quy đinh ve hang khong, va cac he thong giao thong cong cong.
Voi vi tri nam tai trung tam cua luc đia Bac My, Texas la mot đau moi giao thong quan trong. Tu khu vuc Dallas/Fort Worth, cac xe tai co the tiep can voi 93% cu dan toan quoc trong vong 48 gio, va 37% trong vong 24 gio. Texas co 33 khu ngoai thuong (FTZ), nhieu nhat trong so cac tieu bang cua Hoa Ky. Nam 2004, tong cong co 298 ty đo la hang hoa thong qua cac khu ngoai thuong cua Texas.
Tuyen đuong cao toc đau tien tai Texas la Gulf Freeway, mo cua vao nam 1948 tai Houston. Texas co 730 san bay, nhieu thu nhi tai Hoa Ky. San bay lon nhat Texas ve quy mo va luong hanh khach phuc vu la San bay quoc te Dallas-Forth Worth (DFW), san bay nay co dien tich lon thu nhi Hoa Ky, va đung thu tu the gioi voi 18.076 mau Anh (73,15 km2). Co khoang 1.150 hai cang trai dai tren vung duyen hai cua Texas. Cac cang nay thu nhan gan mot trieu lao đong va boc do trung binh 317 trieu tan. Cang Houston hien la cang ban ron nhat tai Hoa Ky theo so tan hang hoa ngoai thuong, va đung thu nhi ve tong the, va đung thu 10 the gioi ve so tan hang hoa.


The thao Mac du bong bau duc My tu lau đuoc xem la mon the thao vua trong bang, song nguoi Texas ngay nay thich nhieu mon the thao.
Trong giai đau chuyen nghiep "Big Four", Texas co hai đoi tuyen NFL (Dallas Cowboys va Houston Texans), hai đoi tuyen MLB (Texas Rangers va Houston Astros), ba đoi tuyen NBA (Houston Rockets, San Antonio Spurs, va Dallas Mavericks), va mot đoi tuyen NHL (Dallas Stars). Vung đo thi phuc hop Dallas–Fort Worth la mot trong 12 khu vuc đo thi tai Hoa Ky co cac đoi tuyen the thao tham gia toan bo giai đau chuyen nghiep "Big Four". Ngoai cac giai đau "Big Four", Texas cung co mot đoi tuyen WNBA (San Antonio) va hai đoi tuyen MLS (Houston Dynamo VA FC Dallas).
The thao truong hoc co y nghia sau sac trong van hoa Texas, đac biet la bong bau duc My. Texas co 10 truong Division I-FBS, đong nhat toan quoc. Bon trong so cac đoi tuyen đai hoc cua bang la Baylor Bears, Texas Longhorns, TCU Horned Frogs, va Texas Tech Red Raiders tham gia Big 12 Conference. Texas A&M Aggies roi khoi Big 12 va tham gia Southeastern Conference vao nam 2012, khien Big 12 moi TCU tham gia; TCU truoc đo tham gia Mountain West Conference. Houston Cougars va SMU Mustangs tham gia American Athletic Conference.
UIL to chuc hau het cac giai đau truong hoc cap tieu hoc va trung hoc, cac su kien bao gom thi đau đien kinh cung nhu cac mon nghe thuat va hoc thuat.
Nguoi Texas cung hung thu voi mon the thao bat nguon tu chan bo la rodeo. Rodeo đau tien tren the gioi đuoc to chuc tai Pecos, Texas. va Houston Livestock Show and Rodeo la rodeo thuong nien lon nhat tren gioi. Dallas to chuc Hoi cho bang Texas hang nam tai Fair Park.
Đuong đua o to Texas to chuc cac giai đau thuong nien NASCAR Cup Series va IndyCar Series tu nam 1997. Tu nam 2012, Circuit of the Americas tai Austin la noi to chuc mot vong cua giai vo đich the gioi Cong thuc 1


Ghi chu Tham khao Thu muc Lien ket ngoai Trang chu cua tieu bang Texas Luu tru ngay 29 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine