Đau tay đoi la mot tran đau đuoc sap xep va thoa thuan truoc giua hai ca nhan voi vu khi nhu nhau dua theo luat đau tay đoi đa thong nhat. Nhung cuoc đau tay đoi theo hinh thuc nay đuoc dien ra chu yeu vao nhung nam đau thoi can đai tai chau Au.
Hinh thuc ban đau cua no xuat phat tu tinh than dung cam cua cac hiep si thoi Trung Co va tiep tuc keo dai cho đen cho đen thoi can đai (the ki 19 đen đau the ki 20) đac biet la giua cac si quan quan đoi. Trong suot the ki 17 va 18 (va truoc đo), đau tay đoi hau nhu dien ra voi vu khi la kiem (Kiem lieu (rapier), va sau đo la kiem ngan (smallsword)). Nhung vao cuoi the ki 18 tai Anh, đau tay đoi dien ra voi sung ngan. Đau kiem va sung tiep tuc dien ra ben canh nhau trong suot the ki 19.
Đau tay đoi dua tren nguyen tac danh du, đau tay đoi khong phai la cuoc chien giet ke đoi đau đe đat đuoc su "thoa man", ma no la đe phuc hoi danh du bang cach chung minh su san sang lieu linh tinh mang cua minh cho danh du. Truyen thong đau tay đoi ban đau danh cho nhung nguoi đan ong gioi quy toc; Tuy nhien, trong thoi hien đai, no mo rong ra đen nhung nguoi thuoc đang cap cao trong xa hoi. Trong mot so truong hop hiem co, nu gioi cung đau tay đoi voi kiem va sung. Nhung tran đau nay đuoc goi la nhung tran "đau tay đoi nu" (petticoat duel).
Luat le chong lai đau tay đoi đa co tu thoi Trung Co. Hoi đong giao hoi Thien Chua giao IV (Fourth Council of the Lateran) (1215) đa đat đau tay đoi ra ngoai vong phap luat, va Luat dan su tai Thanh che La Ma (Holy Roman Empire) cam thi hanh đau tay đoi đuoc thong qua sau cuoc "Chien tranh Ba muoi Nam".
Tu đau the ki 17, đau tay đoi bi cam tai nhieu quoc gia noi no đuoc thuc hanh. Đau tay đoi dan mat đi su ua chuong vao giua the ki thu 19 va tai cac nuoc chau Au luc đia khi chuyen sang the ki 20. đau tay đoi suy giam o mien Đong Hoa Ky vao the ki 19 va khi Noi chien Hoa Ky bung no, đau tay đoi đa giam dan tham chi tai mien Nam Hoa Ky. Chinh tu phia quan điem cua cong đong dan chung, khong phai tu luat phap, dan đen su thay đoi nay.


Lich su = Thoi ki đau va thoi ki Trung co =

Trong xa hoi phuong Tay, khai niem "Đau tay đoi" xuat phat tu nhung cuoc đau hop phap thoi Trung Co va thoi tien Thien chua giao luyen tap nhu nhung cuoc đau duoi thoi đai Viking. Trong xa hoi Trung Co, nhung cuoc đau tay đoi hop phap đuoc to chuc cho nhung ki si va nhung đia chu đe giai quyet nhung tranh chap. Nhung đat nuoc nhu la Đuc, Anh va Ireland luyen tap theo truyen thong nay. Nhung cuoc thi đau hop phap gom co 2 hinh thuc trong xa hoi Trung Co, su đieu luyen trong viec su dung vu khi va nhung tran đau thuong vo. Su đieu luyen trong viec su dung vu khi la can thiet trong nhung tranh chap giua 2 nhom lon va đuoc giam sat boi mot nguoi co tham quyen. Tran đau se dien ra khi danh du cua mot nhom nguoi bi xem thuong hay bi thach thuc va mau thuan khong the giai quyet đuoc tai toa an. Vu khi đuoc su dung theo quy đinh va co kich co tuong tu nhau. Tran đau đuoc dien ra cho đen khi mot ben khong con đu suc chien đau. Trong mot so truong hop, ben thua sau đo se bi hanh hinh. Nhung hinh thuc đau tay đoi nay som đuoc cai tien thanh nhung tran đau hao hiep hon, đuoc goi la pas d'armes hay "passage of arms"("Tran đau vuot qua vu khi"). Đay la mot hinh thuc "Thi đau vo thuat" thuong vo phat trien vao cuoi the ki 14 va tiep tuc pho bien trong suot the ki 15. No gom mot ki si hay mot nhom cac ki si se chon bat ki mot đia điem nao, nhu la mot cay cau hay cong thanh pho, va tuyen bo rang bat ki ki si nao muon đi qua buoc phai chien đau hay bi si nhuc. Neu nhu ki si đi qua khong mang theo vu khi hay ngua đe co the chap nhan thach thuc, nguoi đo co the đuoc cap chung, va neu ki si đo ne tranh cuoc quyet đau, anh ta phai đe lai "got thuc ngua" nhu mot dau hieu cua su si nhuc. Neu nhu mot nguoi phu nu đi qua điem đo nhung khong co ai ho tong, co ay phai đe lai mot chiec gang tay hay khan quang co, đe ma đuoc đoat lai va tra cho co sau đo boi mot ki si bat ki đi qua điem đo.
Nha tho Cong giao La Ma đa len an đau tay đoi trong suot thoi Trung Co, tuc gian voi ca nhung cuoc đau tay đoi hop phap va nhung cuoc đau tay đoi vi danh du cua cac nha quy toc. đau tay đoi hop phap bi phan đoi boi Hoi đong Thien Chua Giao(Lateran Council) vao nam 1215 nhung no van ton tai trong suot thoi ki thanh che La Ma (Holy Roman Empire) vao the ki thu 15. Tu "đau tay đoi"("duel") xuat phat tu tieng Latin la "duellum" cung nguon goc voi tu "bellum", nghia la "Chien tranh"("war").


= Nhung nam đau thoi ki Phuc Hung =
Trong suot nhung nam đau thoi ki Phuc Hung, đau tay đoi đuoc coi la bieu tuong cua mot quy ong đuoc ton trong, va la mot phuong phap đuoc chap nhan đe giai quyet nhung bat hoa. 

Theo Ariel Roth, trong suot thoi ki vua Henry IV, tren 4000 quy toc Phap bi chet vi đau tay đoi trong "khoang 18 nam" khi trong 20 nam thoi vua Louis XIII khoang 8000 pham nhan đuoc an xa vi "toi giet nguoi co lien quan đen cac cuoc đau tay đoi". Roth cung chu thich them rang hang ngan nguoi đan ong tai mien Nam Hoa Ky "chet đe bao ve nhung gi ho cho la danh du cua minh."
Trong lan xuat ban đau tien cua tac pham "code duello" hay "code of dueling", xuat hien trong thoi đai Phuc Hung Y, nhung luat chinh thuc đau tien đuoc ap dung trong toan quoc hoan toan dua vao luat cua Phap, nhung luat nay ap dung suot thoi ki Phuc Hung. Vao nam 1777, nhung luat ve đau tay đoi đuoc soan thao cho nhung cuoc đau tay đoi thong thuong. Nhung luat nay đuoc soan thao tai nhung toa an mua he o thi tran Clonmel, County Tipperary, Ireland. Nhung phien ban cua luat, đuoc biet nhu "26 đieu ran", luon đuoc đe trong hop sung cua nhung nguoi đan ong đe tham khao neu mot tranh chap phat sinh lien quan đen cac thu tuc.
Trong suot nhung nam đau cua thoi ki hien đai, cung co rat nhieu nhung nha lap phap ben ngoai nha tho co gang han che viec đau tay đoi. Hoang hau Elizabeth I chinh thuc len an va cam đau tay đoi trong nam 1571, ngay sau khi nhung cuoc đau tay đoi đuoc truyen đen nuoc Anh.
Tuy nhien, truyen thong đau tay đoi đa phat trien qua manh trong nen van hoa Chau Au nhu mot đac quyen cua gioi quy toc, va nhung no luc ngan cam no hoan toan that bai. Vi du, vua Louis XIII cua Phap loai bo đau tay đoi trong he thong Luat phap trong nam 1626. Su ngan cam nay co hieu luc mai ve sau, va nguoi ke nhiem cua ong, vua Louis XIV, tang cuong cac no luc đe loai bo hoan toan cac cuoc đau tay đoi. Mac cho nhung no luc nay, cac cuoc đau tay đoi tiep tuc khong suy giam va uoc tinh tu nam 1685 đen nam 1716, cac si quan Phap xuat hien trong 10000 cuoc đau tay đoi, dan đen cai chet cua hon 400 nguoi.


= Su đoi lap trong thoi ki Khai sang =
Cuoi the ki 18, Nhung gia tri cua thoi ki Khai sang bat đau anh huong len xa hoi voi nhung tu tuong moi me cua chinh no ve su lich thiep, thai đo cong dan va nhung thai đo moi đoi voi bao luc. Nghe thuat cao cap cua su lich thiep yeu cau moi nguoi khong nen bieu hien ra ngoai su tuc gian hay bao luc, va khai niem cua danh du phu thuoc nhieu vao cach nghi cua tung ca nhan hon.
Truoc nam 1770, viec luyen tap đau tay đoi ngay cang bi cong kich boi cac luc luong cua xa hoi Khai sang, truyen thong bao luc bat nguon tu thoi Trung Co khong con phu hop voi thoi hien đai. Khi nuoc Anh bat đau cong nghiep hoa va phat trien hon tu nhung hop đong cong nghiep va su hieu qua cua luc luong canh sat, van hoa bao luc đuong pho bat đau suy giam nhu mot quy luat tat yeu. Giai cap trung luu phat trien duy tri danh du cua ho bang cach đoi mot so tien phat khi bi si nhuc, hay la voi su phat trien nhanh cua cac phuong tien truyen thong vao đau the ki 19, cach ma ho co the bao ve danh du cua ho va giai quyet nhung mau thuan thong qua nhung cuoc "but chien" tren bao chi.
Nhung xu huong tri tue moi co nhieu anh huong trong the ki 19 ung ho cac phong trao chong đau tay đoi; Nha triet hoc theo Chu nghia thuc te Jeremy Bentham nhan manh rang nhung hanh đong đang ton trong la nhung hanh đong toi đa hoa su binh an va hanh phuc cua con nguoi chu khong phai bat ki hanh đong lieu linh nao khac, va nhung khai niem quan trong cua Tin Lanh ve "Đao đuc Kito giao" bat đau thuc đay mot cach tich cuc cac hoat đong xa hoi. Moi cac nhan trong hoi thanh Clapham va nhung nguoi trong tang lop xa hoi tuong tu, nhung nguoi đa thanh cong trong viec bai bo che đo no le, len an đau tay đoi nhu mot hanh đong bao luc phan lai Chua troi va la mot nen van hoa ich ki cua danh du.


= Lich su hien đai =

Đau tay đoi tro nen pho bien tai My - Nguyen Bo truong ngan kho My Alexander Hamilton bi chet trong mot tran đau tay đoi voi Pho tong thong Aaron Burr trong nam 1804. Giua nam 1798 va Noi chien, luc luong hai quan My mat hai phan ba so si quan trong cac cuoc đau tay đoi khi cac tran đau nay dien ra tren bien, trong đo co anh hung hai quan Stephen Decatur. Nhieu nguoi trong so nhung nguoi bi thuong va bi chet la nhung chuan uy Hai quan ("midshipmen") va cac can bo co so. Bat chap tin tuc lan rong ve nhung cai chet, đau tay đoi tiep tuc ton tai vi "tinh than hiep si thoi hien đai", đac biet tai mien Nam, va vi so su nhao bang neu tu choi nhan loi thach đau.
Khoang nam 1770, cac cuoc đau tay đoi đa trai qua nhieu thay đoi quan trong tai Anh. Đau tien, khong nhu nhung nuoc lang gieng tai chau Au, nhung nguoi tham gia đau tay đoi tai Anh bat đau su dung sung ngan trong cac tran đau, va cac tran đau voi kiem bi giam dan. Nhung khau sung đac biet đuoc che tao mot cach ti mi cho nhung nguoi đan ong quyen luc su dung trong cac tran đau tay đoi. Ngoai ra, cac nha quyen luc trung gian đuoc goi la "nhung nguoi ban"("friends") đuoc chon tu cac ben, cam thay minh bi đoi xu bat cong, đe dan xep cac tranh chap ve danh du. Nhung nguoi "ban" se đung ra giai quyet cac tranh chap bang cach đua ra cac đieu khoan ma ca hai ben co the chap nhan đuoc, va neu that bai, ho se đung ra to chuc va kiem tra tinh cong bang cua mot tran đau tay đoi.
Tai Anh, giet nguoi trong mot tran đau tay đoi đuoc xem la pham toi giet nguoi, nhung thuong Toa an se xu phat rat nhe, vi ho co nhieu cam tinh voi truyen thong danh du cua nguoi Anh. Thai đo luong lu nay tiep tuc keo dai vao thoi nu hoang Victoria tham chi nhan manh hy vong rang Lord Cardigan, bi truy to vi đa thuong mot nguoi khac trong tran đau tay đoi, "se thoat toi de dang". Nha tho Anh giao luon phan đoi cac tran đau tay đoi, va cac giao phai khac cung bat đau cac chien dich chong lai no.
Đen nam 1840, đau tay đoi đa suy giam mot cach bat ngo; khi Ba tuoc Cardigan 7 đuoc tuyen bo vo toi ve mat phap ly voi toi danh giet nguoi trong mot vu đau tay đoi voi mot si quan cu cua minh. Su phan no lan khap cac phuong tien truyen thong. Bao The Times cao buoc rang co mot su bao che cap đo cao đe tao ra mot khe ho lon trong viec thuc thi phap luat va tuyen bo truoc cong chung "O Anh co Luat rieng cho nguoi giau va nguoi ngheo" va bao The Examiner mo ta ban an nhu "Mot su that bai cua cong ly".
Tran đau tay đoi chet nguoi cuoi cung giua nhung nguoi Anh tai Anh dien ra vao nam 1845, khi James Alexander Seton co mot cuoc tranh cai voi Henry Hawkey lien quan đen chuyen tinh cam cua vo ong, dan đen mot cuoc đau tay đoi tai Southsea. Tuy nhien, tran đau tay đoi cuoi cung tai Anh lai la giua 2 nguoi Phap ti nan sang Anh vi ly do chinh tri. Frederic Cournet va Emmanuel Barthelemy dien ra gan Englefield Green trong nam 1852. Frederic Cournet la nguoi tu nan. Trong ca hai truong hop, nhung nguoi chien thang trong tran đau tay đoi, Hawkey  va Barthelemy, Nhung Hawkey đuoc tuyen trang an va Barthelemy chi bi tuyen bo toi ngo sat; Ong chiu an 7 thang tu giam. Tuy nhien, trong nam 1855, Barthelemy bi treo co sau khi ban va giet chet ong chu cua minh va mot nguoi khac.

Cac tran đau tay đoi bat đau bi len an tai My vao cuoi the ki 18. Benjamin Franklin len an đau tay đoi la hinh thuc bao luc vo ich, va George Washington khuyen khich cac si quan cua ong tu choi cac loi thach thuc đau tay đoi trong suot thoi ki Cach mang My vi ong tin rang cai chet cua cac si quan trong cac tran đau tay đoi se lam tieu tan moi su co gang đe gianh chien thang trong cuoc chien tranh. Tuy nhien, cac tran đau tay đoi van thuong xuat hien trong nua đau the ki 19 đac biet tai mien Nam va vung thieu luat phap bao ho tai bien gioi phia Tay. Cac tran đau tay đoi bat đau giam dan va mat han voi hau qua cua cuoc Noi chien My. Tham chi tai mien Nam, moi nguoi dan huong toi viec tap luyen no hon la đo mau vi no.


 Nhung tran đau tay đoi đang chu y trong the ki 19  Tran đau tay đoi noi bat nhat tai My la tran đau giua Burr va Hamilton. Trong tran đau đo, Uy vien lien bang va nguyen thu ky cua kho bac noi tieng luc bay gio Alexander Hamilton bi tu thuong boi đoi thu chinh tri cua ong, Pho tong thong My Aaron Burr. Tran đau tay đoi nay đa đuoc tai hien trong bai ca viet ve ong co nhan đe "The World Was Wide Enough".
Mot nha chinh tri khac, Andrew Jackson, sau nay phuc vu nhu mot Đai tuong trong Luc quan Hoa Ky, va tro thanh Tong thong thu bay, tung chien đau trong 2 tran đau tay đoi, mac du co mot so loi đon đai noi rang so lan ong đau nhieu hon nhu vay. Vao ngay 30 thang 5 nam 1806, Jackson giet chet mot đau thu khac cung kha noi tieng la Charles Dickinson trong mot tran đau tay đoi, ban than ong chiu mot vet thuong o nguc va vet thuong nay gay cho ong nhieu đau đon cho đen het đoi. Jackson cung tung tuyen bo tham gia mot tran đau khong đo mau voi mot luat su va trong nam 1803 suyt co mot tran đau tay đoi giua ong va John Sevier. Ong cung tung au đa (khong phai đau tay đoi) voi Thomas Hart Benton trong nam 1813 tai bien gioi.
Vao ngay 22 thang 9 nam 1842 Tong thong Hoa Ky Abraham Lincoln, luc nay la mot nha lap phap tai bang Illinois, thach thuc mot tran đau tay đoi voi nha kiem toan quoc gia James Shields, nhung mot ben thu hai đa đung ra dan xep va thuyet phuc ho dung lai.
Vao ngay 30 Thang nam, 1832, nha toan hoc Phap Evariste Galois bi mot vet thuong chi mang trong mot tran đau tay đoi o tuoi 20, mot ngay sau khi ong viet xong chuyen đe toan hoc cua minh.
Nha lanh đao nguoi Ailen Daniel O'Connell giet John D'Esterre trong mot tran đau tay đoi vao thang 2 nam 1815. O'Connell đa đe nghi tro cap cho vo cua John D'Esterre mot so tien bang voi muc luong cua D'Esterre vao luc đo, nhung tap đoan Dublin, noi John D'Esterre la thanh vien, tu choi đe nghi cua O'Connell va tu cap so tien đo cho vo cua John D'Esterre.. Tuy nhien, vo cua D'Esterre đe nghi O'Connell cap so tien đo cho con gai cua minh va O'Connell đa cung cap so tien trong suot hon 30 nam cho đen khi ong chet. Ki uc ve tran đau tay đoi đa am anh O'Connell trong suot quang đoi con lai.
Trong nam 1808, hai nguoi đan ong Phap đa chien đau trong nhung khinh khi cau bay qua khap Paris, moi nguoi co gang ban va đam khinh khi cau cua nguoi con lai. Mot nguoi đuoc cho rang đa bi ban ha va chet sau đo.
Trong nam 1843, hai nguoi Phap khac đuoc noi la đa chien đau trong mot tran đau tay đoi bang cach nem nhung qua banh bi-da vao nhau.
Nha tho nga Alexander Pushkin đa mo ta mang tinh chat tien tri ve mot so tran đau tay đoi trong cac tac pham cua ong, noi tieng nhat la tran đau tay đoi cua Onegin voi Lensky trong tac pham Eugene Onegin. Nha tho đa bi mot vet thuong chi mang trong mot tran đau tay đoi con nhieu tranh cai voi Georges-Charles de Heeckeren d'Anthes, mot si quan Phap đuoc cho la nguoi tinh cua vo ong. D'Anthes bi buoc toi la đa gian lan trong tran đau tay đoi nay va ket hon voi chi dau cua Pushkin va sau nay tiep tuc tro thanh Bo truong va thuong nghi si nuoc Phap.
Trong nam 1864, nha van My Mark Twain, sau nay la nguoi sang lap to "New York Sunday Mercury", đa tranh đuoc mot cach suyt sao mot tran đau tay đoi voi mot nha bien tap đoi thu trong to bao, chac chan đa co su can thiep cua ben thu hai, nhung nguoi đa phong đai ki nang su dung sung ngan cua Twain.
Trong nhung nam 1860, Otto von Bismarck đuoc thong bao la đa thach thuc Rudolf Virchow cho mot tran đau tay đoi. Virchow, nguoi đuoc quyen chon vu khi, đa chon 2 thanh xuc xich, trong đo mot thanh se bi nhiem giun tron Trichinella. Luat đau la: Moi nguoi se chon mot thanh va an no. Bismarck tuyen bo tu bo. Tuy nhien, cau chuyen co the chi la hu cau.


= Suy giam vao the ki 19 va 20 =
Tran đau tay đoi đa hau nhu dung chuyen chien đau đen chet vao cuoi the ki 19. Tran đau tay đoi chet nguoi cuoi cung dien ra tai Perth, Ontario trong nam 1833, khi Robert Lyon thach thuc John Wilson trong mot tran đau sung tay đoi sau mot vu tranh cai ve nhung nhan xet đoi voi mot giao vien đia phuong, nguoi ma Wilson lay lam vo sau khi Lyon bi giet trong tran đau tay đoi đo. Victoria, BC đuoc xem nhu la noi trung tam cua it nhat 2 tran đau tay đoi. Mot trong so đo la tran đau tay đoi giua mot nguoi Anh ten la George Sloane, va mot nguoi My, John Liverpool. Ca hai cung đen San Francisco vao nam 1858. Tran đau tay đoi voi sung, Sloane chet vi vet thuong qua nang va Liverpool ngay lap tuc tro ve My. Nguyen nhan cua cuoc chien bat đau tren mot chuyen tau phat xuat tu mot nguoi phu nu tre, Miss Bradford, va sau đo dien ra tai thanh pho Victoria. Mot tran đau tay đoi khac dien ra khoang nam 1861, nhung đuoc chuyen đen hon đao My gan thanh pho Victoria.
Tran đau tay đoi chet nguoi cuoi cung dien ra tai Priest Hill, Anh vung đat giua Englefield Green va Old Windsor vao ngay 19 thang 10 nam 1852. Tran đau dien ra giua 2 nguoi luu vong nguoi Phap, Frederic Cournet va Emmanuel Barthelemy, va Frederic Cournet la nguoi tu tran.
Khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no đau tay đoi khong chi hau nhu bi ngan cam boi phap luat o moi noi tai phuong Tay, ma no con bi tat ca moi nguoi xem nhu su sai lam. Quan đoi đuoc thiet lap tai hau het cac quoc gia, nhung noi ma co thanh kien rat te đoi voi le đau tay đoi vi cac si quan la nhung nan nhan chinh cua no. Cac si quan thuong đuoc huan luyen tai cac Hoc vien quan su bang kinh phi cua nha nuoc; khi mot si quan giet hay lam trong thuong mot nguoi khac thi nha nuoc phai ganh chiu mot su that thoat tai chinh khong can thiet va no gay nen nhung kho khan cho cac nha lanh đao trong quan đoi, vi vay đau tay đoi bi ngan cam trong tang lop cac si quan cap cao.
Voi su ket thuc cua đau tay đoi, kiem ngan cung mat đi vi tri quan trong cua no trong cac tu quan ao cua cac quy ong, mot su kien đuoc mo ta nhu "tram khao co" boi Ewart Oakeshott, ket luan rang trong mot khoang thoi gian dai thanh kiem đa tro thanh mot đuc tinh huu hinh cua nhung nguoi đan ong tu do, bat đau cach đay 3000 nam voi nhung thanh kiem đong.


 Phap luat  Charles I ngan cam đau tay đoi tai Austria-Hungary trong nam 1917. Đuc (gom nhieu quoc gia cua Thanh che La Ma) co truyen thong nhung bo Luat chong lai đau tay đoi nhu thoi ki cuoi cua thoi Trung Co, voi mot so luong lon cac bo luat đau tay đoi (Duellmandate) bat đau tu thoi ki chien tranh 30 nam. Pho cam đau tay đoi trong nam 1851, va luat nay đuoc thua ke boi "the Reichsstrafgesetzbuch" cua Đe che đuc sau nam1871. giao Hoang Leo XIII trong mot buc thu gui đen nha tho Roman voi nhan đe "Pastoralis officii"(1891) yeu cau cac giam muc cua nha tho nay va nha tho Austria-Hungary đe ra nhung hinh phat cho nhung ke tham gia đau tay đoi.
Tai Nazi Đuc, Luat ve đau tay đoi đuoc that chat vao nam 1937.
Sau chien tranh the gioi thu 2, nha cam quyen Đuc tim moi cach đe kim ham cac cuoc Đau kiem hoang gia nhu nhung cuoc đau tay đoi cho đen nam 1951, khi mot Toa an tai Gottingen, Đuc xay dung nhung Luat khac nhau giua Đau kiem hoang gia va đau tay đoi. Trong nam 1839, sau cai chet cua mot Đai bieu Quoc hoi, đau tay đoi bi nghiem cam tai Washington DC  Mot đieu chinh nho trong Luat đa đuoc đe xuat vi đau tay đoi.
Tu 1921 cho đen nam 1971, Uruguay la mot trong so hiem hoi nhung noi con cong nhan đau tay đoi. Trong suot thoi ki đo, mot tran đau tay đoi la hop phap trong truong hop "... Mot ban phan xet gom 3 nguoi cong dan co uy tin trong khu vuc, moi ben tranh chap chon mot nguoi, nguoi phan xet thu 3 do 2 nguoi đa đuoc chon chi đinh, tuyen bo rang co đu co so đe to chuc mot tran đau tay đoi."


 Olympics  Cuoi the ki 19 va đau the ki 20, đau tay đoi bang sung ngan tro nen pho bien nhu mot mon the thao tai Phap. Nhung nguoi đau tay đoi đuoc trang bi nhung khau sung đung tieu chuan, nhung su dung đan sap va sung khong co moi no; đan chi đuoc ban boi suc no cua bang moi cua hop sung.
Nhung nguoi tham gia mac nhung đo bao ho day va non bang kim loai voi kinh bao ho mat. Nhung khau sung đuoc trang bi them la chan bao ho tay cam sung. Đau sung tro thanh mot man bieu dien them (khong co huan chuong) tai mua He nam 1908 the Van hoi o London.


 Nhung nhan chung cuoi cung  Van hoa đau tay đoi van con ton tai Phap, Y va chau My Latinh vao the ky 20. Sau khi The Chien II, đau tay đoi tham chi tro nen hiem tai Phap va no xuat hien tren bao chi nhu mot đieu gi đo ki di. Đau tay đoi tai Phap thoi ki nay, tuy van dien ra mot cach nghiem tuc nhu mot van đe cua danh du nhung khong chien đau đen chet. Ho dung kiem va hau nhu đung o mot khoang cach nhat đinh voi muc đich chem bi thuong tay đoi thu. Trong nam 1949, nguyen si quan Jean-Louis Tixier-Vignancour đau tay đoi voi mot giao vien trung hoc Roger Nordmann.
Tran đau tay đoi cuoi cung đuoc biet toi dien ra tai Phap vao nam 1967, khi Gaston Defferre xuc pham Rene Ribiere tai cuoc hop Quoc hoi Phap va ngay sau đo thach thuc mot tran đau tay đoi voi kiem. Rene Ribiere thua trong tran đau tay đoi đo, voi 2 vet thuong tren co the.
Tai Uruguay, mot tran đau sung vao nam 1971 giua Danilo Sena va Enrique Erro, Tran đau ket thuc ma khong co ai bi thuong.


Nhung nguyen tac = Hanh vi xuc pham va su hai long =
Tinh huong can ban dan toi mot tran đau tay đoi la khi co mot su xuc pham danh du. Du la that hay tuong tuong, mot ben se tim moi cach đe thoa man con tuc gian đen tu phia nguoi xuc pham. Nhu vay, mot nguoi se bieu lo su đap tra nay voi mot cu chi xuc pham ro rang, nhu la quang đoi gang tay truoc mat minh. Nhung thach thuc đuoc mo ta trong cac cuon sach hay trong bo phim luon đuoc đap tra bang cach quang đoi gang tay hoac tat vao mat đoi thu. Trong thuc te, đieu nay rat it khi xay ra.
Thong thuong su thach thuc đuoc chuyen toi bang cach viet thu tu mot hay nhieu nguoi ban chi cot co vai tro "trung gian". Su thach thuc, viet trong ngon ngu chuan, neu len nhung bat binh co that hay la tuong tuong va yeu cau mot su giai thich thoa đang. Ben bi thach thuc sau đo co quyen lua chon chap nhan hay tu choi loi thach thuc đo. Nhung ly do co ban cho viec tu choi loi thach thuc co the la no that su vo ich hay nhung nguoi thach thuc khong đuoc xem nhu mot "quy ong" vi đau tay đoi chi danh cho nhung tang lop ngang bang nhau trong xa hoi. Loi tu choi can phai đuoc xem xet mot cach ky luong truoc khi chuyen đi, tuy nhien, truoc khi tu choi loi thach thuc, vi no co the bi che cuoi nhu mot su hen nhat hay đuoc xem nhu mot su xuc pham đoi voi ben "trung gian" cua nguoi thach thuc neu no ngu y rang ben "trung gian" đang lam viec cho mot tang lop ha đang.
Mot khi loi thach thuc đuoc chap nhan, neu nhu chua co viec gi xay ra, ca hai ben đuoc xem nhu nhung "đoi thu" cua nhau, se cu nhung nguoi ma minh tin tuong đuoc xem nhu "ben trung gian" đung ra chi đe trao đoi ve nhung đieu can thuc hien cho đen khi mau thuan đuoc giai quyet. Ben "trung gian" co mot so trach nhiem quan trong, trong đo quan trong nhat la co gang het suc cua ho đe ngan chan đo mau va đam bao cac nguyen tac danh du đuoc đat ra khong bi vi pham. Đieu nay co the gom viec khuyen khich trao đoi thu tu đe tim ra mot phuong an hanh đong kha thi vua cong bang vua giam thiet hai cho ca hai ben, vi du nhu mot loi xin loi chinh thuc cho hanh đong xuc pham bi neu ra.
Trong truong hop "ben trung gian" that bai trong viec thuyet phuc cac "đoi thu" cua ho tranh mot cuoc chien ma ho đong y cac đieu khoan nhu mot tran đau tay đoi, thi tran đau tay đoi nay se đuoc tim cach đe gioi han viec thuong vong đong thoi đam bao cac quy tac phu hop cho viec giai quyet van đe mang tinh danh du. Nhung Luat va quy tac ung xu chung thi rat đa dang, thay đoi tuy theo thoi gian va đia điem nhung hau nhu tat ca đeu tuan theo "Bo quy tac đau tay đoi". Trong hau het cac truong hop ben bi thach thuc đuoc quyen chon vu khi, thuong la kiem tai cac nuoc chau Au va sung ngan tai My va Anh.
Cong viec cua "ben trung gian" la sap xep tat ca moi thu, bao gom thoi gian cua tran đau tay đoi va đieu kien đe mot ben chien thang. Thong thuong, nhung tran đau tay đoi voi kiem chien đau cho toi khi mot ben bi thuong, nhung gioi han mot cach toi đa nhung vet thuong chi mang co the dan toi cai chet vi chi can mot vet rach tren nguoi đoi thu la đu đe đuoc xem nhu đa lay lai đuoc danh du. Trong nhung tran đau tay đoi voi sung, So lan ban va khoang cach giua hai đoi thu đuoc quy đinh ro rang. "Ben trung gian" can đam bao khoang đat đuoc chon khong co bat ki loi the nao cho mot trong hai ben. Mot bac si hay mot phau thuat vien luon san sang co mat đe cuu chua nguoi bi thuong. Mot so chi tiet nho khac cung đuoc "ben trung gian" sap xep, va co the hoi kho hieu trong thoi đai ngay nay, nhu la nhung quy tac ve đong phuc (đau tay đoi luon la nhung viec đoi hoi su chuan muc), so luong va ten cua nhung nguoi đen xem va lieu co can phai phuc vu nuoc uong khong.


= Noi đe bao ve danh du =
Nhung tieu chi chinh đe chon mot noi bao ve danh du la su tach biet, đe tranh su phat hien va can thiep cua nha chuc trach; va can co su map mo ve phap luat, đe tranh su rac roi lien quan đen phap luat ve sau. Nhung hon đao ma co nhung con song chia đoi mot vung đat co phap luat khac nhau thuong la đia điem cho nhung cuoc đau tay đoi. Khu vuc voi nhung vach đa cao tai Weehawken gan song Hudson noi ma tran đau tay đoi giua Hamilton va Burr dien ra la mot đia điem pho bien cho nhung nguoi đau tay đoi tai New York vi co mot su long leo trong he thong phap Luat tai đay, cu the chinh quyen khong biet nen ap dung Luat cua vung New York hay New Jersey tai khu vuc nay. Cac tran đau tay đoi thuong dien ra khi binh minh bat đau, khi ma anh sang rat yeu nen cac đoi thu khong the nhin ro mat nhau, va cung la đe tao them mot co hoi cho ca hai ben co co hoi rut lai quyet đinh cua minh hoac đe ca hai chuan bi moi viec.
Mot vai lan truoc giua the ki thu 18, nhung nguoi đau tay đoi su dung kiem luc binh minh thuong mang theo đen long đe nhin ro nhau. Đieu nay dien ra thuong xuyen đen muc cac bai hoc ve đau kiem luon kem theo nhung bai hoc ve đen long trong chuong trinh cua no. Mot vi du ve đieu nay la viec huong dan su dung đen long đe gat cac đon đanh hoac lam giam tam nhin đoi thu. Mot bai hoc chung to cho vi du nay la cac đau si cam đen long trong tay trai co đinh phia sau lung, đieu nay cho đen nay van la mot tu the truyen thong trong mon đau kiem hien đai.


= Cac đieu kien =
Theo lua chon cua ben bi xuc pham, đau tay đoi co the đuoc chien đau theo mot so truong hop sau đay:

Ben đo mau truoc, trong truong hop nay tran đau se dung lai ngay lap tuc khi co nguoi bi thuong, du cho vet thuong la rat nho.
Đanh cho đen khi mot nguoi bi thuong nang va khong con kha nang chien đau tiep tuc.
Đanh đen chet (hay "a l'outrance"), trong truong hop nay ca hai ben se khong dung tay cho đen khi co mot ben tu thuong.
Trong truong hop Đau sung ngan, moi ben se ban mot phat. Neu khong ben nao bi ban trung va neu nguoi thach thuc tuyen bo minh đa hai long voi ket qua, tran đau tay đoi se đuoc tuyen bo la ket thuc. Neu nguoi thach thuc chua cam thay hai long, tran đau se tiep tuc cho đen khi co mot ben bi thuong hoac chet, nhung neu co nhieu hon ba luot ban thi tran đau đuoc xem nhu qua da man va, hiem co truong hop nao khong co phat nao ban trung, mot đieu kha kho tin. 
Cac đieu kien sau, mot ben hay ca hai ben co the co tinh bo qua khi ki cac đieu kien ve cuoc đau tay đoi đe khong đanh mat tinh mang hay danh du. Tuy nhien, lam nhu vay, co the đuoc cho la mot hanh đong "delope" (tieng Phap), mot ben se khong ban tra trong luot đau tien, ngu y rang đoi phuong khong đang bi ban. Hanh đong nay thuong xay ra mac du bi ngan cam mot cach quyet liet theo nhu "Bo Luat đau tay đoi"("the Code Duello") vao nam 1777. Đieu Luat thu 12 tuyen bo: "Khong ban tra la pham luat du trong bat ki hoan canh nao... nhung tro tre con la khong co danh du cho mot hay ca hai ben, va vi vay bi cam."
Nhung cuoc đau tay đoi la rat đa dang, tuy nhien, nhung neu nguoi thach thuc khong phai la nguoi thuoc tang lop cao cap trong xa hoi, nhu la mot nam tuoc hay mot hoang tu thach thuc mot hiep si, thi nguoi bi thach thuc se đuoc phep quyet đinh thoi gian va vu khi đuoc su dung trong tran đau tay đoi. Ben bi xuc pham co the dung tran đau tay đoi bat ki luc nao neu ho cam thay rang danh du cua minh đa đuoc phuc hoi. Trong mot vai tran đau tay đoi, "ben trung gian" se quyet đinh ben thang neu nhu mot cuoc bo phieu khong quyet đinh đuoc ai la nguoi thang cuoc. Đieu nay thuong xay ra trong cac cuoc đau kiem, khi ma ki nang cua mot nguoi thuong bi gioi han. Ben trung gian cung đong vai tro la nhan chung.
Mot nguoi cung co the tu choi mot tran đau tay đoi trong truong hop co su cach biet qua lon ve tuoi tac giua 2 ben va, mot truong hop hiem hon, ben thach thuc co đia vi qua thap kem. Su thap kem nay can phai rat ro rang, tuy nhien, nhu Bertram Wyatt-Brown đa tung noi "Su cach biet ve đia vi xa hoi thuong rat kho đe kiem chung", hau nhu tat ca nguoi đan ong khong the vin vao ly do nay đe ne tranh mot tran đau tay đoi neu khong muon bi xem nhu mot ke hen nhat.


= Đau tay đoi voi sung =

Đoi voi mot tran đau tay đoi voi sung, ca hai thuong bat đau bang cach đung vao vi tri đa đong thuan tu truoc, vi tri nay đuoc ben trung gian đo đac va đanh dau san, đoi voi mot tran đau voi kiem thi 2 đau thu se phai đung trong mot khu vuc (goi la cac "điem"). Vao luc co dau hieu, thuong la viec tha mot chiec khan tay, hai nguoi se tien lai va ban bat cu luc nao. Quy tac nay giup giam thieu viec gian lan, vi ca hai ben đuoc tin rang đau thu cua minh se khong ban som hon. Mot quy tac khac cho phep ban lan luot, bat đau voi viec nguoi bi thach thuc đuoc ban truoc.
Nhieu tran đau tay đoi trong lich su bi ngan can boi su kho khan trong viec sap xep "methodus pugnandi". Vi du trong truong hop cua Tien si Richard Brocklesby, so luong buoc chan trong tran đau khong đuoc ca hai ben thoa thuan, va trong tran đau tay đoi giua Mark Akenside va Ballow, mot nguoi cuong quyet khong đau vao buoi sang, nguoi con lai cuong quyet khong đau vao buoi chieu. John Wilkes, "nguoi khong bao gio tranh cai ve nhung van đe hinh thuc trong nhung su kien nho be nay", khi đuoc hoi boi Lord Talbot ve so lan ma ca hai đuoc ban trong tran đau tay đoi, tra loi, "tuy thuoc vao mong muon cua Ngai; Toi đa mang theo mot tui đan va mot binh thuoc sung."


Truyen thong phuong tay = Anh va Ireland =
Nhung tran đau tay đoi suy yeu va ket thuc vao khoang the ki 16 truoc cong nguyen voi su du nhap tinh than danh du cua nguoi Y va dong van hoc đe cao su lich thiep – noi bat nhat la tac pham "Libro del Cortegiano" cua Baldassare Castiglione(Cuon sach cua nhung nguoi lich thiep) xuat ban nam 1528, va "II Duello" cua Girolamo Muzio, xuat ban nam 1550. Nhung cuon sach nay đe cao nhu cau bao ve danh du va đia vi xa hoi cua mot nguoi, va quy đinh nhung truong hop ma ben bi xuc pham danh du nen giai quyet bang Phap luat mot loi thach thuc. Tu "đau tay đoi"("duel") đuoc gioi thieu vao nhung nam 1590, mo phong theo tu Latin "duellum"(Mot tu Latin co nguyen goc tu tieng "bellum" nghia la chien tranh, nhung lien he voi mot tu pho bien hon la "duo" nghia la "hai nguoi", tuc la "mot tran đau giua 2 nguoi").
Nhung tac pham trong nuoc nhanh chong đuoc sang tac nhu tac pham "The Courte of Ciuill Courtesie" cua Simon Robson, xuat ban nam 1577. đau tay đoi nhanh chong đuoc truyen ba boi nhung bac Thay ve Đau kiem nhu Rocco Bonetti va Vincento Saviolo. Vao thoi đai cua vua James I đau tay đoi đuoc quy đinh nghiem ngat la chi đuoc ap dung cho nhung quan nhan – mot trong nhung tran đau tay đoi noi tieng nhat la tran đau giua Edward Bruce va Edward Sackville trong nam 1613, trong tran đau nay Bruce bi chet. Vua Jame I ung ho Francis Bacon nhu Luat su-Tuong đe truy to nhung nguoi co "y đinh" muon đau tay đoi tai Court of Star Chamber, đieu nay đa dan toi viec hon 200 nguoi bi buoc toi giua nam 1603 va 1625. Ong cung ra mot sac lenh chong lai đau tay đoi trong nam 1614 va đuoc cho rang ung ho phong trao chong đau tay đoi theo nhu nghien cuu cua hoc gia Henry Howard, 1st Earl of Northampton. Tuy nhien, đau tay đoi van tiep tuc lan rong bat chap toa an, đac biet la trong quan đoi. Vao giua the ki 17, hoat đong cua nhung nghi si voi nhung "bai bao ve chien tranh" cua ho đuoc tuyen bo dan toi cai chet cho nhung nguoi co y đinh đau tay đoi. Tuy nhien, đau tay đoi van ton tai va gia tang mot cach đang ke trong thoi ki "Phuc hoi che đo quan chu tai Anh". Nhung kho khan cua nhung nha lanh đao chien dich chong đau tay đoi la mac du cac nha vua đeu đong loat len an đau tay đoi nhung ho rat e ngai neu nhung nguoi tam phuc cua ho bi trung phat. Trong nam 1712, ca Duke of Hamilton va Charles 4th Baron Mohun bi giet trong mot cuoc đau tay đoi bat nguon tu su ganh đua ve chinh tri va xung đot ve van đe thua ke.
Vao nhung nam 1780, gia tri cua đau tay đoi đa lan rong trong moi tang lop va tro thanh mot hien tuong đang bao đong trong cac "quy ong". Cac nghien cuu cho thay mot so luong lon cac si quan quan đoi la nhung nguoi đau tay đoi, tiep đo la con cai cua nhung gia đinh quyen luc tai thanh thi(xem "Banks, A Polite Exchange of Bullets"). đau tay đoi cung thuong xay ra giua cac bac si va, cu the, trong nghe Luat su. Thong ke so luong cac tran đau tay đoi tai Anh la rat kho khan, nhung co khoang 1000 tran đau đa đuoc chung thuc tu nam 1785 va 1845 voi ty le chet nguoi it nhat la 15% va co the cao hon. Tran đau tay đoi cuoi cung tai Anh dien ra vao nam 1852 giua 2 cu dan Phap luu vong vi ly do chinh tri.

Trong nam 1777, Tai nhung toa an thuong ki mua he tai thi tran Clonmel, County Tipperary, bo quy tac đau tay đoi đuoc xay dung cho nhung cuoc đau tay đoi. Bo luat nay cung đuoc cac đai bieu tu Tipperary, Galway, Mayo, Sligo va Roscommon thong qua, va đuoc du kien la ap dung rong rai tai Ireland. Mot phien ban sua đoi đuoc biet nhu la "The Irish Code of Honor", chua 25 quy tac, đuoc ung dung trong mot vai tieu bang cua My. Quy tac đau tien cua no la:
Quy tac 1: Hanh vi xuc pham truoc can phai loi xin loi, mac du su đap tra co the la xuc pham con nhieu hon loi xuc pham ban đau.
Vi du: A noi B rang "anh la đo hon lao"; B đap tra "Con anh la đo lao xuoc"; Tuy nhien, A buoc phai đua ra loi xin loi truoc, vi anh ta đa xuc pham B truoc, va vi vay,(sau mot luot chi trich), B co the nhan loi đe giai thich cho su đap tra qua đang cua minh.

Chinh tri gia the ki 19 Daniel O'Connell tham du mot tran đau tay đoi vao nam 1815, dan đen cai chet cua John D'Esterre. O'Connell vo cung hoi han va tu đo luon đeo mot chiec gang tay trang tren tay phai khi tham du cac buoi cau nguyen tai nha Tho nhu mot dau hieu cho thay su hoi han cua ong. Mac du con nhieu loi thach thuc khac, Ong luon choi bo đa tham gia bat ki tran đau nao khac.
Trong nam 1862, trong mot bai bao nhan đe "Chet (va ra đi) Nhung buc anh Charles Dickens nhac lai nhung quy tac va than thoai cua ai-len ve đau tay đoi trong tap chi cua ong "All the Year Round".
Co 4 Thu tuong Anh đa tung tham du cac tran đau tay đoi, mac du chi co 2 trong so ho đang tai nhiem khi quyet đinh đau tay đoi.

William Petty, 2nd Earl of Shelburne chien đau trong mot tran đau tay đoi voi Colonel William Fullarton (1780)
William Pitt the Younger đau tay đoi voi George Tierney (1798)
George Canning chien đau mot tran đau tay đoi voi Lord Castlereagh (1809)
The Duke of Wellington đau tay đoi voi Lord Winchilsea (1829)


= Tai cac nuoc Chau Au =


 Thanh che La Ma va Đuc  Đau thoi đai hien đai o Đuc, đau tay đoi đuoc biet nhu "Kampf" hay "Kampffechten". Truyen thong đau tay đoi tai Đuc bat nguon vao cuoi thoi ki Trung Co, trong cac truong day Đau kiem. Vao the ki 15, đau tay đoi thuong xay ra giua cac thanh vien thuoc tang lop quy toc, cac đoi thu thuong mang nhung tam giap đe bao ve minh. Vao cuoi the ki 16 va the ki 17, truyen thong nay đuoc thay đoi dan bang hinh thuc Đau kiem hien đai, hinh thuc nay su dung kiem lieu nhu đuoc su dung trong truong Dardi, trong khi cung luc đau tay đoi lan rong ra tang lop tu san, đac biet la giua cac sinh vien.
Thuat ngu "Kampf" đuoc thay the boi thuat ngu moi hien đai Đuc la "Duell" vao thoi ki nay, bat nguon tu thuat ngu goc Latin la "duellum" tu nhung nam 1600, va nhu Duell tu nam 1640.
Nhung dau tich cuoi cung ve van hoa Đau kiem tay đoi đuoc tim thay trong cuoc thi Đau kiem khong gay thuong tich tai cac Hoc vien Đau kiem.


 Hy Lap  Tai nhung hon đao cua xu Ionian trong the ki 19, co hinh thuc đau tay đoi đe chung to danh du cua nguoi đan ong. Nhung con dao la vu khi đuoc dung trong nhung tran đau nay. Ho se bat đau bang viec "loi qua tieng lai" đe xuc pham lan nhau tai nhung noi đong nguoi nhu la quan ruou, va nhung nguoi đan ong se chien đau voi muc đich la dung dao rach len mat cua đoi thu chu khong can giet chet. Ngay khi mau xuat hien tu vet thuong, đam đong se can thiep đe tach 2 nguoi đan ong ra. Nguoi chien thang se nho vao nguoi that bai va nhung khan cua minh vao vet thuong cua đoi thu hay lau mau con đong lai tren luoi dao cua minh.
Nguoi chien thang thuong khong giau giem chuyen nay truoc Phap luat va se nhan mot hinh phat nhe, nhu la bi giam trong mot thoi gian ngan hay chiu mot khoan phat nho.


 Ba Lan  Tai Ba Lan, nhung cuoc đau tay đoi đa đuoc biet đen tu thoi Trung Co. Phuong phap đau tay đoi vao thoi ki đau Trung Co đuoc mo ta mot cach chi tiet trong tac pham "Book of Elbing" bao gom nhung Luat le co xua cua nguoi Ba Lan(Vao the ki 13-14). Sau nay, Bo Luat đau tay đoi cua nguoi Ba Lan đuoc xay dung lai dua tren Bo Luat cua Y, Phap va Đuc. Luat đau tay đoi cua Ba Lan đuoc biet đen nhieu nhat đuoc xay dung vao cuoi nam 1919 cua tac gia Wladyslaw Boziewicz. Trong thoi gian nay, đau tay đoi đa bi ngan cam tai Ba Lan, nhung tac pham "Polish Honorary Code" đuoc su dung rat pho bien. Hinh phat cho viec tham gia đau tay đoi la kha nhe - chi bi mot nam tu neu co nguoi chet hay bi thuong nang.


 Nga  Nguon goc cua đau tay đoi va tu "duel" đuoc đem toi Nga vao the ki thu 17 nhung nha tham hiem. đau tay đoi nhanh chong tro nen pho bien – va so luong thuong vong trong cac si quan quan đoi la rat cao – đen noi ma trong nam 1715, Nga hoang Peter đe nhat buoc phai ngan cam viec gay sat thuong trong cac cuoc đau tay đoi neu khong nguoi tham gia se bi treo co. Mac du bi ngan cam boi Phap luat, đau tay đoi tro thanh mot truyen thong chinh trong quan đoi Nga voi nhung bo quy tac bat thanh van – Nhung quy tac vo cung chi tiet nay sau nay đuoc V. Durasov viet lai va xuat ban trong nam 1908. Nhung quy tac nay ngan cam viec đau tay đoi giua nhung nguoi khong cung đang cap. Vi du, mot Chi huy ki binh khong the thach thuc mot si quan nhung hoan toan co the thach thuc mot nguoi co bang Luat su. Trai lai, mot nguoi co đia vi cao trong xa hoi khong the ha minh xuong đe thach thuc mot nguoi co đang cap thap hon; vi vay, nhung gia nhan hay thuoc ha cua ho se lam thay viec nay.
Đau tay đoi cung xuat hien giua nhung nha van, nha tho, nha chinh tri co tieng tam. Nha tho nga Alexander Pushkin đa chien đau 29 tran đau tay đoi, thach thuc nhieu nhan vat co tieng tam khac truoc khi bi chet trong mot tran đau tay đoi voi Georges d Tri trong nam 1837.Nguoi ke nghiep cua ong Mikhail Lermontov bi chet 4 nam sau đo trong mot tran đau tay đoi voi mot si quan quan đoi la Nikolai Martynov. Truyen thong đau tay đoi chet dan tai Đe che nga tu giua the ky 19.


= Chau My =


 Chau My Latin  Đau tay đoi rat pho bien tai nhieu nuoc Nam My trong the ky 20, mac du đay la nhung hanh đong vi pham Phap luat. O Argentina, trong suot the ki 18 va 19, đau tay đoi thuong dien ra giua nhung "gauchos"- "cao boi" đe giai quyet nhung tranh chap cua ho. Tran đau tay đoi thuong su dung vu khi la nhung con dao su dung trong cong viec hang ngay goi la "facones". Buoc vao the ki 19, khi ma nhung tran đau tay đoi thuong su dung sung, viec dung dao trong nhung tran đau "giap la ca" dan suy giam. Mot so "gauchos" van thuong xuyen mang dao theo nguoi nhung chu yeu su dung trong cong viec hang ngay. Tuy nhien, Dao van thuong xuyen đuoc su dung trong viec giai quyet nhung van đe mang tinh "danh du". Trong nhung tinh huong nay, hai đau thu se tan cong đe rach len mat đoi thu, tran đau se dung lai khi mot nguoi khong con nhin thay vi chay qua nhieu mau.
Tai Peru, Co nhieu so lieu cho thay nhung tran đau tay đoi dien ra giua cac chinh tri gia vao đau the ki 20. Mot trong so nhung tran đau đo đuoc ghi nhan la co su tham gia cua Fernando Belaunde Terry, nguoi sau nay tro thanh Tong thong cua Peru. Trong nam 2002, Nghi si Eittel Ramos thach thuc pho Tong thong David Waisman trong mot tran đau tay đoi voi sung, ong cho rang pho Tong thong đa xuc pham danh du cua ong. Waisman quyet đinh tu choi.
Uruguay hop phap hoa đau tay đoi vao nam 1920 va trong nam đo Jose Batlle y Ordonez, nguyen Tong thong Uruguay, giet chet Washington Beltran, bien tap vien cua to bao El Pais, trong mot tran đau tay đoi voi sung. Trong nam 1990, mot bien tap vien khac bi thach đau tay đoi boi mot tro ly canh sat truong. Mac du khong bi ngan cam boi Chinh phu, tran đau tay đoi khong dien ra. đau tay đoi mot lan nua bi ngan cam vao nam 1992.
Mot thuong nghi si, va cung la Thu tuong tuong lai cua Chile, Salvador Allende, bi thach thuc đau tay đoi boi chinh đong nghiep cua ong Raul Rettig(nguoi sau nay đung đau to chuc chuyen đieu tra nhung vi pham ve nhan quyen trong cac quy tac cua Quan đoi trong nhung nam 1973-1990 tai Chile) trong nam 1952. Ca hai đeu nhat tri chi ban mot phat vao đoi thu. Ket qua, ca hai đeu ban truot. Tai thoi điem đo, đau tay đoi la pham phap tai Chile.
Luon co mot cau noi nhu sau, chi mang tinh gia đinh, đau tay đoi se hop phap tai Paraguay neu nhu ca hai ben la nhung "nguoi hien mau". Khong co bang chung cho thay đieu nay la that, va khai niem nay hoan toan bi choi bo boi cac thanh vien trong chinh phu Paraguay.


 Cac thuoc đia tai Bac My va Hop chung quoc Hoa Ky  Phong cach đau tay đoi Chau Au the hien rat ro net tai cac vung thuoc đia tai Chau My. đau tay đoi dien ra vi mot nguoi phu nu hay van đe danh du. Tai Hop chung quoc Hoa Ky, Cac tran đau tay đoi dung đe giai quyet nhung quan điem đoi lap trong chinh tri, cac mau thuan, va la chu đe ban tan trong viec that bai khi sua đoi Hien phap Hoa Ki trong nam 1838. đau tay đoi thuong xuyen xay ra giua cac chinh tri gia trong thoi gian nay tai Hoa Ky đe cham dut nhung mau thuan, tieu bieu nhu tran đau tay đoi giua Burr–Hamilton hay Jackson-Dickinson. đau tay đoi tro nen loi thoi tai mien Bac tu đau the ki 19, đau tay đoi tai Hoa Ky khong con pho bien tai mien Nam va mien Tay, tham chi sau nam 1859 ca 18 bang tai My tuyen bo đat đau tay đoi ngoai vong Phap luat. đau tay đoi tro thanh mot ki uc tai Hoa Ky khi buoc vao the ki 20.

Nha su hoc Bertram Wyatt-Brown noi ve đau tay đoi tai Hoa Ky nhu sau:Nhung cuoc đau tay đoi trong đo tuoi thanh thieu nien la khong pho bien, it nhat la tai mien Nam California va  New Orleans... Co 3 điem ki la xuat hien trong cac cuoc đau tay đoi. Đau tien, mac du đau tay đoi đuoc han che trong nhung tang lop cao trong xa hoi nhung no cung đuoc nhung nguoi bi đanh gia thap kem nhu nhung nguoi chan heo su dung đe giai quyet cac mau thuan cua rieng minh. Thu hai, vi su đong thuan ve cac khai niem "danh du" cao va thap, đau tay đoi khong hoan toan la khong binh đang ve giai cap. No cho phep nhung nguoi co đang cap thap tro thanh, nhung khong hoan toan, nhung nguoi co đia vi cao, va cho phep nhung nguoi theo sau loi dung nhung nguoi co đia vi cao theo muc đich cua ho. Thu ba, mot mong muon ve su ton trong va hinh anh trong mat nguoi khac, đieu ma đay nhung nguoi đan ong đi đen nhung hanh đong mang tinh danh du nay khong phai luc nao cung khien ho man nguyen nhung no la mot cai "ly do" đe giai thich cho nhung van đe ca nhan khong the giai quyet đuoc.
Nhung tran đau tay đoi đon gian đuoc chien đau đe bao ve danh du ca nhan o nhung vung que tai bien gioi Hoa Ky, cai ma chiu anh huong mot phan tu "Bo luat đau tay đoi" đuoc mang toi tu nhung nguoi di cu phia Nam. Nhung tran đau tay đoi voi viec rut sung va ban cuc nhanh la mot yeu to than thoai trong nhung cau chuyen ve cac cuoc Đau sung tu hau het cac cau chuyen tai mien Tay mac du trong thuc te, nhung tran đau tay đoi that su xay ra nhu tran đau sung giua Wild Bill Hickok - Davis Tutt va Luke Short – Jim Courtright. Nhung tay đau sung nhu Jim Levy va Tom Carberry tro thanh nhung thanh phan bat hao vi đa tham gia it nhat 2 cuoc đau tay đoi trong cuoc đoi minh. Ben canh nhung tran đau rut sung va ban cuc nhanh, nhung tran đau tay đoi thong thuong khac(nhu nhung tran đau tai Chau Au) cung xay ra tai mien Tay boi nhung cao boi ki cuu nhu Hugh Anderson va Burton C. Mossman. Nhung van ban Luat cua Tombstone va Dodge City, ngan can nhung tran đau tay đoi nay bang cach ngan cam nhung thuong dan tu viec mang theo sung bang Phap lenh cua đia phuong.
Trong thoi điem nay, bat cu ai tuyen bo nham chuc tai cac bang nay hay van phong Quan hay Toa an trong vung Kentucky buoc phai noi them sau loi tuyen bo rang anh ta se khong tham du, đong vai tro la "ben trung gian" hay ho tro cho mot tran đau tay đoi.


Nhung truyen thong tai Chau A = An Đo =

Đau tay đoi hay "niyuddha" xay ra tai An Đo thoi co đai (cung xuat hien tai Pakistan va Bangladesh ngay nay) vi rat nhieu ly do. Nhieu nguoi thuoc tang lop "Đau si"("kshatriya") cho rang chet tren giuong la mot đieu đang xau ho va trong mot đo tuoi nao đo, ho se đuoc sap xep cho mot "yuddha-dhan", đuoc hieu la "Mot tran đau tu thien". Dua theo nguyen tac nay khi mot chien binh cam thay minh khong con song đuoc lau nua, ong ta se đi cung voi mot nhom nguoi va yeu cau mot vi vua khac cho mot tran đau tay đoi hay mot tran đanh nho. Nhu vay, chien binh nay se tu lua chon thoi điem va cach chet, va se đuoc đam bao rang ong ta se chet trong chien đau. đau tay đoi đen chet la hop phap trong mot so giai đoan, va co the se bi hanh quyet boi đoi thu nhu mot hinh phat.
Trong cac su thi va van ban co đai nhu "Dharmashastra" ke rang nhung tran đau tay đoi dien ra duoi nhung quy tac nghiem khac ve cach thuc hien va neu nhu vi pham nhung nguyen tac nay se bi xem nhu đieu đang si nhuc cung nhu toi loi. Theo nhung quy tac nay, đa thuong hay giet đoi thu đa bi mat vu khi la bi cam, tuong tu đoi voi nhung nguoi đau hang, nhung nguoi đa bi đanh bat tinh. Tac pham "Manusmrti" noi rang neu nhu bui toc cua mot chien binh bi sut ra thi đoi thu phai cho anh ta thoi gian đe buoc lai truoc khi tiep tuc. Ca hai đoi thu buoc phai su dung mot vu khi giong nhau va tung loai vu khi co nhung quy tac khac nhau. Vi du, "Mahabharata" ghi nhan rang đanh vao vung duoi that lung thi bi cam trong mot tran đau tay đoi voi chuy. Trong mot hinh thuc đau tay đoi co xua, hai chien binh se đanh nhau bang dao trong tay phai voi tay trai bi buoc lai voi nhau.
Mot nha tham hiem nguoi Bo Đao Nha Duarte Barbosa ke lai rang đau tay đoi la hinh thuc pho bien giua cac quy toc trong Vijayanagara Đe che, va no la viec duy nhat hop phap tai noi ma "Toi giet nguoi" co the bi trung phat. Sau khi chuan bi cho tran đau tay đoi trong mot ngay va đuoc su cho phep cua Vua, nhung nguoi tham du đau tay đoi se đen mot đia điem đuoc quy uoc tu truoc "voi su thoa man cao nhat". Nhung nguoi đau tay đoi khong mac giap va đe tran tu that lung tro len. Tu that lung tro xuong ho mac nhung chiec quan cotton bo voi nhieu nep gap. Vu khi đuoc dung trong tran đau tay đoi la kiem, khien va dao gam. Nhung vu khi nay se đuoc nha Vua quy đinh kich co bang nhau. Nhung nguoi phan quyet se quyet đinh phan thuong danh cho nguoi thang cuoc đau; nguoi thang co quyen yeu cau lay ca tai san cua nguoi thua cuoc.
Nhung tran đau tay đoi tai Manipur đuoc ghi nhan lan đau tien trong "Chainarol-Puya", tac pham ghi lai chi tiet Đao đuc trong cac tran đau tay đoi. Khi mot chien binh bi thach thuc, ho se co mot ngay đe chuan bi vu khi. Cho phep đoi thu ban mot mui ten hay nem giao truoc đuoc đanh gia la mot hanh đong dung cam. Mot tran đau tay đoi khong nhat thiet phai co nguoi chet, va thuong ket thuc khi co nguoi đo mau truoc. Tuy nhien, nguoi chien thang đuoc cho phep chem đau nguoi thua. Truoc mot tran đau tay đoi hay viec chem đau, nhung chien binh se chia se voi nhau nhung mon an do vo ho nau. Neu nhu co thoa thuan truoc, xac cua nguoi thua co the đuoc hoa tang. Nhung cai đau se đuoc xem nhu chien loi pham cho nguoi thang cuoc, đieu nay giong nhu phong tuc cua nhung "tho san đau nguoi" tai mien Đong Bac An Đo. Luat cung ghi ro rang khong đuoc giet nhung nguoi bo chay, van xin hay khoc vi so hai, hay bat ki nguoi nao cau xin su tha thu.
Tai Kerala, nhung tran đau tay đoi đuoc biet nhu "ankam" đuoc chien đau boi tang lop Chien binh(Chekavar) luyen mon vo "kalari" dua theo nhung quy tac cua ho.


= Indonesia =
Cac vu khi va Luat cho đau tay đoi tai quan đao Indonesia rat đa dang tuy vao tung nen van hoa khac nhau. Tai Madura, đau tay đoi đuoc biet nhu "carok" va thuong dien ra voi vu khi la luoi liem. Toc nguoi Madurese rat yeu thich nhung cai liem cua ho voi mot "khodam", mot tinh than mang hoi huong than thoai, theo cach cua nhung thay tu truoc khi to chuc mot tran đau tay đoi.
Mot hinh thuc truyen thong cua đau tay đoi cua toc nguoi Bugis-Makassar đuoc goi la "sitobo lalang lipa". Trong hinh thuc đau nay, nguoi tham gia se chien đau trong mot bo "sarong". Nguoi thach thuc se đung voi mot "sarong" đuoc noi long xung quanh anh ta va moi mot cach lich su đoi thu cua minh buoc vao trong bo "sarong". Bo "sarong" se quan chat ben hong cua ho. Khi ca hai nguoi đan ong đa buoc vao ben trong, mot ban cam ket chien đau đen chet đuoc ve viec se khong co moi thu nao đe lai cho the he sau hay khong mot ben nao đuoc phep thac mac ve tran đau can đuoc thong qua. Neu ca hai nguoi đong y, ho se bat đau tran đau trong mot khong gian han che cua bo "sarong". Khong nhu truyen thong đau dao gam xoan("kris") cua van hoa Javanese va Malay, cong đong Bugis-Makassar thay vao đo su dung dao gam nhon, mot vu khi truyen thong cua đia phuong. Vi viec tranh bi thuong la gan nhu khong the đoi voi nguoi chien thang, the loai đau tay đoi nay đuoc cho la mot viec chung to long dung cam phi thuong. ban chat cua nguoi đan ong đich thuc va tinh than cua mot chien binh. Mac du "sitobo lalang lipa" đich thuc khong con ton tai, Luat cua nhung tran đau tay đoi nay van con đuoc bieu dien trong nhung cuoc trinh dien van hoa ngay nay.


= Nhat Ban =

Trong thoi Edo Nhat Ban, co mot truyen thong đau tay đoi (決闘?, ketto) trong tang lop samurai. Vao ngay 14 thang 4 nam 1612 kiem si noi tieng Miyamoto Musashi đau tay đoi voi đoi thu cua ong la Sasaki Kojiro tren hon đao Funajima. Tuyen truyen, Mushashi đa chien đau tren 60 tran đau tay đoi va khong bao gio bi đanh bai.


= Philippines =
Đau tay đoi la mot su kien pho bien tai Philippines tu thoi co đai, va tiep tuc đuoc ghi nhan trong suot thoi ki thuc dan Tay Ban Nha va cac nuoc Chau My. Tai Visayas, truyen thong đau tay đoi quy đinh rang ben bi xuc pham se "hagit" hay con goi la "thach thuc" truoc đoi voi ben thuc hien loi xuc pham. Ben xuc pham se lua chon chap nhan hay tu choi loi thach thuc. Trong qua khu, vu khi đuoc tu do lua chon. Nhung hau nhu, dao bolos, gay tre va dao la nhung vu khi đuoc ua thich. Cac tran đau tay đoi ket thuc khi co nguoi đo mau truoc, đau hang hay co mot nguoi chet. đau tay đoi đen chet đuoc biet nhu "huego-todo"(khong co gioi han). Cac bac truong lao cua mon vo Filipino van luon nhac rang ho thuong xuyen co nhung tran đau tay đoi trong thoi tuoi tre cua ho.
Đau tay đoi voi dao bolo la rat pho bien tai mien Bac va trung tam Philippines, thuong la tai cac nong trai noi ma dao bolo đuoc su dung nhu mot cong cu lam viec. Mot tran đau tay đoi đuoc ghi nhan chinh thuc dien ra vao ngay 14 thang 4 nam 1920 theo Prescott Journal Miner đuoc biet nhu "Tran đau tay đoi bang dao Bolo tai Manila tu khi cac nuoc Chau My vao chiem huu". No dien ra khi Angel Umali va Tranquilino Paglinawan gap go nhung nguoi ban tai mot lo đat trong gan trung tam thanh pho truoc hoang hon đe giai quyet mau thuan; Paglinawan mat tay trai cua minh. Vi Luat phap khong cam nhung cuoc đau tay đoi voi Dao bolo, Umali chi bi xu phat nhe.
Nhung tran đau voi dao Bolo van dien ra ngay nay, mac du rat hiem, va đa tro thanh nen van hoa cua nguoi Philippines. Vao ngay 7 thang 1 nam 2012, hai nong dan đung tuoi bi thuong sau mot tran đau tay đoi voi dao bolo vao mua thu hoach lua trong mot lang tai thanh Pho Zamboanga. Geronimo Alvarez va Jesus Guerrero đang cung nhau uong ruou thi ho tro nen mat binh tinh trong luc tranh cai Alvarez đuoc cho rang đa rut con dao bolo cua minh ra va chem Guerrero. Guerrero cung rut con dao bolo cua minh va chem Alvarez, nguoi than cua ho nhanh chong can ngan va đua ca hai vao benh vien.


= Viet Nam =


Đau tay đoi trong phim va van hoc Trong cac bo phim, đau tay đoi tro thanh chu đe cho nhung bo phim bang anh đong nhu bo phim The Duellists(1977) cua Ridley Scott. Bo phim dua tren dua tren truyen ngan "The Duel"(1908) cua Joseph Conrad. Bo phim nam 1943 "The Life and Death of Colonel Blimp" ke ve viec hai nhan vat chinh tro thanh ban cua nhau sau mot tran đau tay đoi, cac qua trinh dien ra tran Đau cung đuoc chieu mot cach rat chi tiet. Tran đau tay đoi đinh cao phim "Scaramouche" nam 1952 tro thanh bo phim đien anh noi tieng voi đo dai tren 6 phut. Co le noi tieng nhat la su nghiep cua Max Ophuls, nguoi đa dung nhung tran đau tay đoi đe giai quyet nhung mau thuan ve cam xuc trong rat nhieu bo phim cua ong.
Nhung bo phim ve đau tay đoi khac bao gom:

Flesh and the Devil (1926), voi nhung tran đau tay đoi voi sung
Dollars Trilogy (1964-1966) la nhung tran đau tay đoi rut sung nhanh. Pho bien hinh thuc đau tay đoi vong tron cua Mexico.
The Big Country (1958), voi nhung tran đau tay đoi voi sung
The Man with the Golden Gun (1974), giua James Bond va Francisco Scaramanga, moi nguoi su dung vu khi ua thich cua minh
Barry Lyndon (1975), đau tay đoi voi nhung khau sung va nhung thanh kiem
The Duellists (1977), xuat hien kiem luoi cong va sung
Highlander (1986), đau tay đoi bang kiem
Rob Roy (1995), đau tay đoi bang kiem
Hamlet (1996), đau tay đoi bang kiem lieu
The Skulls (2000), đau tay đoi bang sung ngan
Roots (2016), đau tay đoi bang sung va kiem
Alexander Pushkin la mot nguoi đau tay đoi trong đoi thuc, đa tung chien đau trong 29 tran đau tay đoi va chet trong tran đau tay đoi cuoi cung cua ong voi mot si quan quan đoi. Nhan vat noi tieng nhat trong tac pham cua Pushkin Onegin cung tung đau tay đoi trong tieu thuyet cung ten. Nhung tran đau tay đoi đuoc mo ta trong nhieu tac pham Nga khac, nhu la Chien tranh va hoa Binh cuaLeo Tolstoy, Cac Anh em con cho boi đat hang truoc, va Cha va con Trai cua Ivan anton Chekhov.
Mot tac pham rat noi tieng va hai huoc ve cach hanh xu cung nhu cach Đanh tay đoi the hien trong tac pham cua Alexandre Dumas Ba chang linh ngu Lam. Nhan vat chinh d'Artagnan voi su xoc noi cua tuoi tre đa vo tinh xuc pham ba nguoi đan ong vao buoi sang va nhung tran đau tay đoi ngay lap tuc dien ra vao buoi chieu, lan luot tung nguoi mot. Moi hiem khich ban đau bi xoa bo va ca bon nguoi tro thanh nhung nguoi ban đong hanh than thiet. William Makepeace Thackeray cung đua nhung tran đau tay đoi vao cac tac pham Vanity Fair, The Luck of Barry Lyndon, The History of Henry Esmond and A Shabby Genteel Story. Trong tac pham cuoi cung, mot tran đau tay đoi buon cuoi dien ra giua 2 nguoi đan ong khi nhung khau sung khong đuoc nap đan.
Trong tap phim "The Squire of Gothos" cua series phim "Star Trek", thuyen truong Kirk đa thach thuc nguoi ngoai hanh tinh Trelane cho mot cuoc đau tay đoi voi sung. Trelane chap nhan, nhung sau đo rut lui, vi vay Kirk đa ban đe huy bo nguon nang luong cua Trelane.
Trong cac bo phim hoat hinh, Mot tran đau tay đoi xuat hien trong Mississippi Hare cua Chuck Jones, khi ma mot ten co bac thach thuc Bugs Bunny cho mot tran đau tay đoi voi sung. Cung trong bo phim hoat hinh Popeye(1953) trong tap phim Ancient Fistory, mot tran đau tay đoi dien ra mot cach hai huoc trong thoi Trung co.


Tham khao Nguon Baldick, Robert. The Duel: A History of Duelling. London: Chapman & Hall, 1965.
Banks, Stephen. Duels and Duelling, Oxford: Shire, 2012.
Banks, Stephen. A Polite Exchange of Bullets; The Duel and the English Gentleman, 1750–1850, (Woodbridge: Boydell 2010)
Banks, Stephen. "Very little law in the case: Contests of Honour and the Subversion of the English Criminal Courts, 1780-1845" (2008) 19(3) King's Law Journal 575–594.
Banks, Stephen. "Dangerous Friends: The Second and the Later English Duel" (2009) 32 (1) Journal of Eighteenth Century Studies 87–106.
Banks, Stephen. "Killing with Courtesy: The English Duelist, 1785-1845," (2008) 47 Journal of British Studies 528–558.
Bell, Richard, "The Double Guilt of Dueling: The Stain of Suicide in Anti-dueling Rhetoric in the Early Republic," Journal of the Early Republic, 29 (Fall 2009), 383–410.
Cramer, Clayton. Concealed Weapon Laws of the Early Republic: Dueling, Southern Violence, and Moral Reform
Freeman, Joanne B. Affairs of Honor: National Politics in the New Republic (New Haven: Yale University Press, 2001; paperback ed., 2002)
Freeman, Joanne B. "Dueling as Politics: Reinterpreting the Burr-Hamilton Duel." The William and Mary Quarterly, 3d series, 53 (April 1996): 289–318.
Frevert, Ute. "Men of Honour: A Social and Cultural History of the Duel." trans. Anthony Williams Cambridge: Polity Press, 1995.
Greenberg, Kenneth S. "The Nose, the Lie, and the Duel in the Antebellum South." American Historical Review 95 (February 1990): 57–73.
Hopton, Richard (ngay 1 thang 1 nam 2011). Pistols at Dawn: A History of Duelling. Little, Brown Book Group Limited. ISBN 978-0-7499-2996-1.
James Kelly. That Damn'd Thing Called Honour: Duelling in Ireland 1570–1860" (1995)
Kevin McAleer. Dueling: The Cult of Honor in Fin-de-Siecle Germany (1994)
Morgan, Cecilia (1995). "'In Search of the Phantom Misnamed Honour': Duelling in Upper Canada". Canadian Historical Review. Quyen 76 so 4. tr. 529–562. doi:10.3138/chr-076-04-01.
Rorabaugh, W. J. "The Political Duel in the Early Republic: Burr v. Hamilton." Journal of the Early Republic 15 (Spring 1995): 1–23.
Schwartz, Warren F., Keith Baxter and David Ryan. "The Duel: Can these Gentlemen be Acting Efficiently?." The Journal of Legal Studies 13 (June 1984): 321–355.
Steward, Dick. Duels and the Roots of Violence in Missouri (2000),
Williams, Jack K. Dueling in the Old South: Vignettes of Social History (1980) (1999),
Wyatt-Brown, Bertram. Honor and Violence in the Old South (1986)
Wyatt-Brown, Bertram. Southern Honor: Ethics and Behavior in the Old South (1982),
Holland, Barbara. "Gentlemen's Blood: A History of Dueling" New York, NY. (2003)