Trinh Hoa (phon the: 鄭和; gian the: 郑和; Han ngu binh am: Zheng He; Wade-Giles: Cheng Ho), ten khai sinh: Ma Tam Bao (馬三寶 /马三宝; pinyin: Ma Sanbao ten A Rap: Hajji Mahmud Shams), 1371–1433, la nha hang hai va nha tham hiem nguoi Trung Quoc noi tieng nhat. Ong chinh la nguoi đa chi huy cac chuyen tham hiem đuoc goi chung la cac chuyen đi cua "Tam Bao Thai giam ha tay duong" (三保太監下西洋) hay "Trinh Hoa đen đai duong phia tay" tu nam 1405 đen nam 1433. Tap chi Life xep Trinh Hoa đung thu 14 trong so nhung nguoi quan trong nhat trong thien nien ky vua qua. Ong la nguoi Hoi.


Tieu su Trinh Hoa la mot nguoi Hoi va phuc vu ben canh hoang đe thu ba cua nha Minh - Minh Thanh To (tri vi tu 1403 đen 1424). Theo tieu su cua ong trong Minh su, ong co ten that la Ma Tam Bao (馬 三保) va que o Con Duong (昆阳, ngay nay la Tan Ninh (晋宁)), tinh Van Nam. Ong co 4 chi-em va mot nguoi anh. Gia đinh ong la nguoi Hoi. Trinh Hoa thuoc ve đang cap Semur va theo Hoi giao (gia đinh ong theo đao Hoi). Ong la hau due đoi thu sau cua Sayyid Ajjal Shams al-Din Omar, mot vien quan cai tri tinh Van Nam thoi nha Nguyen va đen tu Bukhara, ngay nay thuoc Uzbekistan. Ho "Ma" cua ong co tu nguoi con thu nam cua Shams al-Din la Masuh. Ca ong noi va cha cua ong, Charameddin va Mir Tekin, đeu đa hanh huong toi thanh đia Mecca, va mot đieu khong con nghi ngo la ong đa đuoc nghe ong va cha minh ke lai cac cau chuyen ve cac chuyen đi toi nhung vung đat la. Ong co mot phan vai tro quan trong trong viec xay dung moi quan he giua Trung Quoc va cac quoc gia Hoi Giao. Sau khi quan đoi nha Minh chiem đong Van Nam, ong đa bi bat giu khi con la mot cau be con va bi hoan, vi the ong đa tro thanh mot thai giam phuc vu cho hoang đe. Ten goi Trinh Hoa do vua Minh Thanh To đat cho ong đe thuong cong giup đao chinh lat đo vua Minh Hue Đe. Ong hoc tai Nam Kinh Thai hoc.
Cac su menh cua ong đa chi ra mot minh chung đay an tuong ve kha nang to chuc va suc manh cong nghe, nhung đa khong dan toi cac hoat đong thuong mai đang ke, vi Trinh Hoa la mot quan chuc va nguoi chi huy cua thuy quan chu khong phai la mot nha buon. Co nhung loi đon cho rang ong cao it nhat 2 met (7 ft).
Trinh Hoa vuot bien toi Malacca vao the ky 15. Vao giua the ky 15, cong chua Trung Hoa la Han Le Bao đuoc ga cho quoc vuong Malacca, vua Mansur Shah. Cong chua đi cung voi đoan tuy tung cua minh - gom 500 con trai cua cac quan vai tram cung nu. Đoan nguoi nay cuoi cung đinh cu tai Bukit Cina o Malacca. Hau due cua nhung nguoi nay, sinh ra tu cac cuoc hon nhan voi dan ban xu, ngay nay đuoc biet đen nhu la nhung nguoi Peranak: Baba (tuoc hieu cua đan ong) va Nyonya (tuoc hieu cua đan ba).
Nam 1424 Minh Thanh To chet. Nguoi ke nghiep la hoang đe Minh Nhan Tong (tri vi tu nam 1424 đen nam 1425), đa quyet đinh han che anh huong cua noi cung. Trinh Hoa cung đa thuc hien mot chuyen đi nua duoi thoi tri vi cua Minh Tuyen Tong (tri vi tu nam 1426 đen nam 1435), nhung sau đo nhung chuyen tau đi tim cua cai cua nguoi Trung Quoc đa cham dut do chinh sach đong cua mot thoi gian cua Chinh phu Trung Quoc.


Cac chuyen đi "Tay duong" chi nhung khu vuc o chau A va chau Phi ma Trinh Hoa đa tham hiem, bao gom:

Đong Nam A
Sumatra
Java
Tich Lan (Ceylon)
An Đo
Co the la chau My
Ba Tu
Vinh Ba Tu
Ban đao A Rap,
Hong Hai toi xa nhat la Ai Cap va
Xa nhat ve phia Nam toi eo bien Mozambique
Đai Loan, 7 lan
Đao Darwin, Bac Uc
So luong chuyen đi cua ong toi Tay duong tuy vao cach phan chia, nhung ong va ham đoi đa "Tay duong" khong duoi 7 lan. Ong đa đua ve Trung Quoc nhieu chien loi pham va cac phai vien tu it nhat 30 vuong quoc - bao gom ca vua Alagonakkara cua Tich Lan (Ceylon) đen Trung Quoc đe ta loi cac hoang đe Trung Hoa.
Mot so suy đoan rang ham đoi cua Trinh Hoa co the đa vuot qua mui Hao Vong. Cu the, mot tu si va mot nha lap ban đo nguoi Venezia la Fra Mauro đa mieu ta trong ban đo Fra Mauro nam 1457 cac chuyen đi cua cac con "thuyen lon tu An Đo" toi 2.000 dam vao Đai Tay Duong nam 1420.
Ban than Trinh Hoa viet ve cac chuyen đi cua minh nhu sau:

"Chung toi đa vuot qua hon 100.000 ly (50.000 km) cac vung nuoc menh mong va ngam nhin thay tren đai duong cac con song khong lo tuong tu nhu cac trai nui sung sung o phia chan troi, va chung toi đa ngam nhin cac khu vuc hoang da an xa trong lan suong khoi mau xanh lam, trong khi cac con thuyen cua chung toi, kieu ngao giuong canh buom giong nhu cac đam may ngay va đem, van tiep tuc cuoc hanh trinh cua chung (rat nhanh) giong nhu cac vi sao, vuot qua cac con song hung du nay nhu the la chung toi đang đi tren mot con đuong lon..."


= Bay chuyen đi =


Ham đoi Theo cac nguon su lieu Trung Quoc thi ham đoi cua Trinh Hoa gom 30.000 nguoi va co tren 300 thuyen buom vao luc cao điem nhat.
Chuyen tham hiem nam 1405 bao gom 27.800 nguoi va 317 thuyen, trong đo co:

Cac "thuyen chau bau" (bao thuyen), đuoc dung cho chi huy va cac pho chi huy cua ham đoi, co chin cot buom, dai khoang 120 met (400 ft) va rong khoang 50 m (160 ft).
Cac "thuyen cho ngua", cho cong pham va vat lieu sua chua cho ham đoi, co tam cot buom, dai khoang 103 m (339 ft) va rong khoang 42 m (138 ft).
Cac "thuyen hau can", chuyen cho luong thuc va thuc pham cho thuy thu đoan, co bay cot buom, dai khoang 78 m (257 ft) va rong khoang 35 m (115 ft).
Cac "thuyen cho quan linh", sau cot buom, dai khoang 67 m (220 ft) va rong khoang 25 m (83 ft).
Cac "thuyen chien Phu Xuyen", nam cot buom, dai khoang 50 m (165 ft).
Cac "thuyen tuan tra", co tam mai cheo, dai khoang 37 m (120 feet).
Cac "thuyen cho nuoc", đe đam bao cap nuoc ngot trong vong mot thang.
Cac đac trung phong phu cua tau thuyen Trung Quoc vao thoi ky đo đa đuoc cac nha tham hiem chau Au truoc đo gian tiep xac nhan, chang han nhu Ibn Battuta va Marco Polo. Theo Ibn Battuta, nguoi đa đen Trung Quoc vao nam 1347 thi:

...Chung toi dung lai tren cang Calicut, trong khi ay đa co 13 con thuyen cua nguoi Trung Quoc đang boc do hang. Tren bien Trung Hoa viec đi lai chi co the co đuoc nho cac con thuyen Trung Hoa, vi the chung toi se mieu ta cac sap xep cua chung. Cac tau thuyen Trung Quoc co ba loai: loai thuyen lon đuoc goi la thuyen manh, loai trung binh goi la thuyen buom va loai nho la kakam. Loai lon co the co tu 3 đen 12 buom, đuoc lam tu cac thanh tre gan ket lai nhu cai manh. Chung khong bao gio bi ha xuong, nhung xoay theo huong gio; khi bo neo thi chung đuoc tha đe tu do xoay theo gio.
Mot thuyen co the cho toi ca ngan nguoi, sau tram nguoi trong so đo la cac thuy thu va bon tram nguoi đuoc trang bi vu khi, bao gom cac cung thu, nhung nguoi mang moc va no đe ban cac loai ten co lua. Ba thuyen nho hon,..., đi kem theo thuyen lon. Cac thuyen nay đuoc đong o Tuyen Chau va Quang Chau. Thuyen co 4 khoang va chua cac phong, cabin va phong lon cho cac thuong nhan; trong cabin co cac phong va buong ve sinh, va no co the đong lai khi co nguoi su dung... (Ibn Battuta).


Lien quan voi lich su Trung Quoc đe quoc can đai Mot niem tin pho bien cho rang sau cac chuyen đi cua Trinh Hoa thi Trung Quoc lai xa roi bien ca va đi vao thoi ky tri tre ve cong nghe. Mac du cac nha lich su nhu John Fairbank va Joseph Needham đa pho bien quan điem nay trong thap nien 1950, nhung phan lon cac nha su hoc hien đai cua Trung Quoc đeu đat cau hoi ve tinh chinh xac cua no. Ho cho rang thuong mai đuong bien cua Nguoi Trung Quoc đa khong bi dung lai sau thoi Trinh Hoa, va cac con thuyen Trung Quoc van tiep tuc ngu tri trong thuong mai vung Đong Nam A cho đen tan the ky 19 va cac hoat đong ngoai thuong tich cuc cua Trung Quoc voi An Đo va Đong Phi van tiep tuc mot thoi gian dai sau thoi Trinh Hoa. Cac chuyen đi cua cac thuyen buom lon cua Trung Quoc nhu Ki Anh toi Hoa Ky va Anh trong khoang thoi gian tu 1846 đen 1848 đa chung to suc manh cua tau thuyen Trung Quoc cho đen tan the ky 19.
Mac du nha Minh đa cam van chuyen bang tau thuyen tren đai duong trong vai chuc nam bang chi du Hai cam, nhung cuoi cung ho cung đa bai bo lenh cam nay. Quan điem khac vien dan thuc te la bang lenh cam tau thuyen nay thi nha Minh (va sau nay la nha Thanh) đa lam gia tang so luong nguoi buon lau tren cho đen. Đieu nay lam giam nguon thu thue cua chinh quyen va lam gia tang nan hai tac. Su thieu vang cua hai quan tren bien đa lam cho Trung Hoa de bi ton thuong boi nan hai tac uy khau (wakou) đa hoanh hanh vung bo bien Trung Quoc trong the ky 16.
Co mot đieu chac chan. Đo la cac su ho tro cua chinh quyen cho hoat đong hang hai đa suy giam nghiem trong sau cac chuyen đi cua Trinh Hoa. Tu đau the ky 15 Trung Quoc đa phai chiu ap luc ngay cang tang tu cac bo lac Mong Co moi troi day o phia bac. Nam 1421 vua Minh Thanh To đa doi đo tu Nam Kinh ve Bac Kinh nhu la mot su thua nhan su hien huu cua moi đe doa nay cung nhu la đe gan voi khu vuc quyen luc cua dong ho. Tu kinh đo moi ong co the kiem soat tot hon cac co gang nham bao ve bien cuong phia bac. Voi phi ton đang ke, Trung Quoc hang nam tien hanh cac cuoc vien chinh nham lam suy yeu nguoi Mong Co. Cac phi ton cho cac chien dich tren bo nay đa canh tranh truc tiep voi ngan sach can thiet danh cho cac chuyen tham hiem hang hai.
Nam 1449 ky binh Mong Co đa phuc kich cuoc hanh quan do đich than hoang đe Minh Anh Tong chi huy chua đay mot ngay sau khi đoi quan nay roi khoi cong kinh thanh. Trong tran chien phao đai Tho Moc, nguoi Mong Co đa đanh bai quan đoi nha Minh va bat song hoang đe Trung Hoa. Tran chien nay co hai anh huong noi bat. Thu nhat, no minh chung mot cach ro rang moi đe doa cua cac bo lac mien bac. Thu hai, nguoi Mong Co đa gay ra khung hoang chinh tri tai Trung Quoc khi ho tra tu do cho Anh Tong sau khi nguoi em cung cha khac me la Chu Ki Ngoc tu xung lam vua voi nien hieu Canh Thai. Su on đinh ve chinh tri chi tro lai vao nam 1457 khi Anh Tong tro lai ngai vang. Sau khi ong tro lai nam quyen thi Trung Quoc đa tu bo chien luoc tham hiem cac vung đat moi hang nam va thay vao đo la bat tay vao viec cung co va mo rong Van Ly Truong Thanh vo cung ton kem. Trong hoan canh đo, ngan kho danh cho cac chuyen tham hiem hang hai đon gian khong ton tai nua.
Mot cach co ban hon, khong giong nhu cac chuyen tham hiem sau nay cua cac quoc gia chau Au, cac tau thuyen cho cua cai cua nguoi Trung Quoc duong nhu bi hao hut dan đen can kiet sau cac chuyen đi dai, do cac chuyen đi nay thieu đong co kinh te. Chung chu yeu đe lam tang uy the cua hoang đe va cac chi phi cho chuyen đi cung nhu tang pham cho cac vi vua chua va su gia nuoc ngoai con lon hon ca cac mon loi thu đuoc tu cac cong pham. Vi the khi tai chinh cua nha nuoc chiu ap luc (giong nhu cac quoc gia thoi Trung co đa lam), thi ngan sach danh cho cac chuyen tham hiem hang hai khong đuoc cap nua. Trai lai, vao the ky 16, phan lon cac chuyen tham hiem cua nguoi chau Au co lai tu cac hoat đong thuong mai cung nhu tu viec chiem đoat cac nguon tai nguyen/đat cua tho dan đe co the tu trang trai, cho phep ho co the tiep tuc tham hiem ma khong phai su dung đen ngan kho quoc gia.


Khia canh van hoa Mot gia thuyet gay mau thuan gan đay (gia thuyet 1421) đuoc Gavin Menzies đua ra trong cuon sach cua ong đa gia thiet rang Trinh Hoa đa đi vong quanh the gioi va phat hien ra chau My trong the ky 15 truoc ca Ferdinand Magellan va Christopher Columbus.
Nhung thuong nhan trong đoan tham hiem Thanh Ha (青河) đuoc noi bong gio trong truyen khoa hoc vien tuong A Fire Upon the Deep cua Vernor Vinge (va sau đo đuoc tuong tuong ro net hon trong A Deepness in the Sky) phan anh ten cua Trinh Hoa. Cac chuyen đi cua Trinh Hoa va su tu bo tham hiem hang hai sau đo cua cac hoang đe Trung Hoa đa tro thanh bieu tuong trong cong đong ung ho chuong trinh tham do vu tru ve cac thanh cong va su huy bo cua chuong trinh Apollo.
Hinh tuong cua Trinh Hoa cung đuoc mieu ta trong cuon sach cua Kim Stanley Robinson The Years of Rice and Salt.
Mot so nha su hoc cung nhu trong bai viet gan đay cua National Geographic ve Trinh Hoa, cho rang thuyen truong Sindbad (tu tieng A Rap السندباد-As-Sindibad) va tap hop cac cau chuyen ve tham hiem hang hai đa tao ra Bay chuyen đi cua thuyen truong Sindbad, đuoc tim thay trong Nghin le mot đem chiu anh huong sau nang cua cac cau chuyen đuoc tich luy trong nhieu nguoi đi bien đa tung theo, buon ban va lam viec trong cac tau thuyen ho tro khac nhau cho ham đoi cua nha Minh. Niem tin nay đuoc ho tro mot phan bang su tuong tu trong ten cua Sindbad va cac dien giai khac nhau cua ten goi cua Trinh Hoa trong tieng A Rap va tieng Trung (phon the: 鄭和; gian the: 郑和; Han ngu binh am: Zheng He; Wade-Giles: Cheng Ho; ten khai sinh: Ma Tam Bao (馬三寶 /马三宝; pinyin: Ma Sanbao ten A Rap: Hajji Mahmud Shams) cung voi su tuong tu trong so lan (7) va cac khu vuc giong nhau trong cac chuyen đi cua Sindbad va Trinh Hoa.
Thang 1 nam 2006, BBC News va The Economist ca hai cung co bai viet moi lien quan đen trien lam ban đo hang hai Trung Quoc, đuoc cho la co tu nam 1763, trong đo co thong tin la no đuoc sao chep tu mot ban đo khac ve nam 1418. Ban đo co cac mieu ta chi tiet ve ca cac tho dan chau My va Australia. Theo chu so huu cua ban đo, ong Luu Cuong-mot luat su Trung Quoc va la mot nha suu tap đo co, ong đa mua ban đo nay voi gia 500 USD tu mot nguoi o Thuong Hai nam 2001.
Sau khi Luu Cuong đoc cuon sach 1421:The Year China discovered the World (1421: Nam Trung Quoc phat hien ra The gioi) cua Gavin Menzies, ong nhan ra tam quan trong cua ban đo nay. Tam ban đo nay hien đang đuoc kiem tra đe xac đinh tuoi cua muc va giay dung đe ve no, voi ket qua se co trong thang 2 nam 2006. Neu nhu ban đo đuoc xac nhan la ve vao nam 1763, thi cau hoi con lai la no co phai ban sao chinh xac cua tam ban đo som hon vao nam 1418 hay khong, hay chi đon gian la su sao chep cung thoi cua cac ban đo cua nguoi chau Au.
Mot so hoc gia ve lich su Trung Quoc đat cau hoi ve tinh xac thuc cua tam ban đo nay. Mot so đe cap toi viec su dung kieu anh xa tuong tu nhu kieu Mercator, chinh xac la lien quan toi kinh đo va đinh huong theo huong Bac. Khong co đac trung nao trong so nay đa đuoc su dung trong cac tam ban đo tot nhat đuoc ve ra o chau A hay chau Au trong thoi ky nay (vi du, xem Cuong ly đo (nam 1410) va Fra Mauro (1459)). Nguoi ta cung đe cap toi su mieu ta sai đao California, mot loi pho bien thuong bi lap lai trong cac ban đo cua nguoi chau Au tu the ky 16 đen the ky 18.
Geoff Wade o Vien nghien cuu chau A cua truong Đai hoc Quoc gia Singapore đa tranh cai kich liet ve tinh xac thuc cua tam ban đo nay va cho rang no hoac la đo gia mao o the ky 18 hoac the ky 21. Ong cung chi ra mot so điem sai lam xuat hien tren ban đo va cac chu giai cua no. Vi du, trong đoan van ban ben canh Đong Au đuoc dich ra nhu sau "Nguoi o đay phan lon tin Chua Troi va ton giao cua ho đuoc goi la 'Jing'", Wade luu y rang tu Trung Quoc đe chi Chua Troi cua nguoi Thien chua giao la "Thuong đe", viec su dung tu Jing la do cac nha truyen giao phuong Tay đat ra vao khoang the ky 16.


Trinh Hoa trong van hoa hien đai Trinh Hoa xuat hien trong loat phim truyen hinh "郑和下西洋" (dich: "Trinh Hoa ha tay duong") do CCTV vao thang 4 nam 2009, La Gia Luong trong vai Trinh Hoa va Đuong Quoc Cuong trong vai Minh Thanh To.
Nam 2011, trong bo phim "Hong Vu tam thap nhi" do TVB san xuat, nhan vat Trinh Hoa thoi tre xuat hien voi ten goi Ma Tam Bao do Tran Kien Phong thu vai ben canh Minh Thanh To do Ma Đuc Chung đong.


= Ngay Hang hai =
Tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, 11 thang 7 la ngay Hang hai Trung Quoc (中国航海日) đe tuong nho chuyen hanh trinh đau tien cua Trinh Hoa.


Thu vien anh Xem them Ham đoi nha Minh
Truong Khien
Ban Sieu
Phap Hien
Đuong Huyen Trang
Chu Man


Ghi chu Chu thich Đoc them Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Zheng He tai Wikimedia Commons
Economist: Co le Trung Quoc đanh bai Columbus (12/1/2006)
BBC Ban đo moi cua Trung Quoc cho rang ho tim ra chau My (13/1/2006)
Phan bac bai cua Economist cua Geoff Wade, Vien nghien cuu chau A, Đai hoc quoc gia Singapore
Trao đoi giua Liu Gang va Geoff Wade
Laputan Logic: Tam ban đo Vinland cua Trung Quoc Luu tru ngay 27 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine Tam ban đo cua Liu Gang, Ban đo hoc Trung Quoc va chuyen tuong tuong ve đao California.
National Geographic-Bai viet ve "ham đoi lon cua Trung Quoc" (7/2005)
TIME- Bai viet ve Trinh Hoa (8/2001) Luu tru ngay 13 thang 9 nam 2001 tai Wayback Machine
Nha hang hai Trung Quoc vi đai Trinh Hoa (tom tat tieu su voi ban đo va hinh anh)
Nha tham hiem Trung Quoc-nguoi 'đanh bai Columbus trong tim kiem chau My' Luu tru ngay 13 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine
Website chinh thuc cua Gavin Menzies voi nghien cuu cua ong ve Trinh Hoa
Ban đo cua Google ve cac chuyen đi cua Trinh Hoa Luu tru ngay 30 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
Singapore Tourism Board - Trien lam "1421: The Year China Discovered The World" Luu tru ngay 19 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
1421 Luu tru ngay 18 thang 1 nam 2006 tai Wayback Machine
Anh hung cua bien ca trong Der Spiegel, cua Andreas Lorenz, 29 thang 8 nam 2005
Trien lam ao cua elibraryhub.com ve Trinh Hoa Luu tru ngay 21 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine