Murasaki Shikibu (Kana: むらさきしきふ; Kanji: 紫式部, Han Viet: Tu Thuc Bo; 978—1019?) la biet hieu cua mot nu van si cung đinh thoi Heian Nhat Ban, tac gia cua cuon tieu thuyet theo nghia hien đai đau tien cua nhan loai, kiet tac Truyen ke Genji, đuoc viet bang tieng Nhat vao khoang nam 1000 đen 1012.
Cai ten Murasaki Shikibu chi la biet hieu cua ba, khong ai biet ro ten that cua ba la gi va ba sinh ra o đau, chi biet ba thuoc dong doi dong ho Fujiwara va mat tai Tokyo, tuy mot đia điem tham quan phia Bac Kyoto hien nay đuoc coi nhu mo cua ba.


Biet hieu Mac du cac hoc gia đa day cong nghien cuu nhung khong ai biet ten thuc cua Murasaki Shikibu va đieu đo cung pho bien đoi voi nhieu nu si cung đinh Nhat Ban. O nuoc Nhat thoi Heian, đieu coi la khong đung đan khi neu ten tuoi cac phu nhan thuoc gia đinh quyen quy, chi co ngoai le la lung la ten cung phi cua Thien Hoang va cac Hoang nu thuoc hoang gia thi đuoc cho phep.
Biet hieu Shikibu (式部) chi chuc vu cua cha ba, va Murasaki (紫) co the xuat phat tu ten cua mot trong nhung nhan vat chinh trong cuon Truyen ke Genji, nang Murasaki đep long lay va giong moi tinh đau cua Genji nhu đuc, nen rat đuoc hoang tu Genji sung ai; hoac chi đon gian co nghia la mau "tia" (thuoc dong vuong gia); hay loai hoa mau tim mang ten hoa murasaki (hoa đau tia, con đuoc goi bang ten hoa Fuji cung la nua đau trong ten dong ho cua ba, Fujiwara).


Tieu su Murasaki Shikibu thuoc canh thu cua dong ho lon đang tri vi đat nuoc la ho Fujiwara. Thanh vien cua gia toc nay lam chuc nhiep chinh thay cho cac Thien hoang trong suot phan lon thoi Heian, cung to phu ve phia ho noi 6 the he truoc đo voi Fujiwara Michinaga, quan đai chuong an đieu khien viec nuoc trong buoi đau the ky 11. Tuy nhien khi Murasaki Shikibu moi ra đoi chi ho cua ba bi tut xuong hang thu trong gioi quy toc cung đinh. Cha ba, ong Fujiwara no Tametoki (藤原為時) chi la mot nha tho, nguoi co đia vi khiem nhuong o thu đo va đa 2 lan lam tinh truong tinh Echizen.
Khong ai biet gi nhieu ve thoi tho au cua Murasaki Shikibu ngoai nhung đieu ba tu noi voi chung ta. Trong loi mao đau noi tieng cua cuon Nhat ky Murasaki Shikibu (Murasaki Shikibu nikki) mo ta cac bien co trieu đinh tu cuoi 1008 đen đau 1010 cho chung ta biet cha ba, thay con gai co kha nang trong viec hoc hanh, đa than phien ba khong sinh ra la con trai. Cha ba tro thanh tinh truong Echizen o duyen hai Bien Nhat Ban, phia bac Tokyo, vao nam 990 va ba đa đi theo cha đen noi nham chuc cho đen khi lay chong thi tro ve.
Murasaki vao trieu hau ha thu phi Akiko, con gai cua Michinaga, trong cung đien Fujitsubo thoi Thien hoang Ichijo (986-1011) trong khoang giua thap nien đau cua the ky 11. Cuon Nhat ky Murasaki Shikibu cua Murasaki co nhac đen su ra đoi cua hai nguoi con trai hoang hau va ca hai hoang tu sau đo đeu tro thanh vua. Trong nhat ky cua minh Murasaki cho biet ba vao trieu ngay 29 thang 12 am lich nhung khong cho biet nam, co the la nam am lich 1005 va/hoac 1006. Hoang hau Akiko goa chong nam 1011, khi Thien hoang Ichijo bang ha, va Murasaki Shikibu con o lai trong cung phuc vu hai nam tiep theo. Chiu su giao duc chu đao, ti mi cua mot phu nu tre cung tang lop trong cung, va mac dau co mot tri tue khac thuong, Murasaki Shikibu đa phai tiep thu mot cach cham chap nhung chac chan tat ca nhung kien thuc van hoa rong lon đuong thoi ma nguoi thieu phu nay truyen cho, tu lich su Trung Hoa, tho ca tru tinh Trung Hoa va Nhat Ban cho đen cac truoc tac triet hoc Khong giao va Phat giao.
Ve truyen hu cau bang van xuoi, ba cung chi biet khong nhieu hon la nhung truoc tac buoi đau cua chinh nguoi Nhat Ban vao the ky 10 va ngay ca van xuoi trong van hoc Trung Hoa đuong thoi, von khong phai la loai hinh đuoc nguoi Trung Hoa ca ngoi hay thanh thao vao thoi đo. Murasaki Shikibu lay chong khoang nam 998 hoac nam 999, chong la mot nguoi ba con xa voi ba. Co ly do đe tin rang, so voi thoi bay gio ba lay chong kha muon, co le vao tuoi 20. Ba sinh đuoc mot con gai vao nam 999 va goa bua vao nam 1001.
Chiu nhieu đau kho sau sac trong đoi tu nen Murasaki Shikibu đa som rut lui khoi the gioi tran tuc va don sinh luc cua đoi minh vao viec hoc tap cung nhu sang tao nghe thuat. Ba đa đat đuoc nhung thanh tich xuat sac trong am nhac, tho, hoi hoa, va đac biet la cuon tieu thuyet noi tieng Truyen ke Genji 54 chuong, viet xong vao khoang nam 1004, mot kiet tac đung vao hang lon nhat cua van xuoi co đien Nhat Ban cung nhu van xuoi nhan loai.


Van nghiep = Sang tac Truyen ke Genji =
Vao the ky 10 cac tac gia viet tieu thuyet co gang xay dung nhan vat mot cach tho so bang cach viet cac truyen hu cau. Tuy nhien, khi nhung cay but viet ve nhung đe tai nhu cac chuyen dan diu ngam ngam o chon cung đinh, thi su xay dung tinh cach qua nhat nheo kho co the goi la cac ca tinh nhan vat. Cac nhat ky the ky thu 10 co the la yeu to tao cam hung cho Murasaki Shikibu khi it nhieu boc lo đuoc tam trang va ban tinh nguoi chap but tren trang viet, nhung muon cho mot đieu tuong tuong bien thanh hien thuc hon mot đieu thuc thi phai co mot buoc nhay lon lao cua tri tuong tuong va Murasaki đa lam đuoc đieu đo.
Murasaki Shikibu viet Truyen ke Genji trong thoi gian lui ve song trong đen Ishiyama ben ho Biwa, voi cam hung cua nhung đem trang huyen ao lung linh duoi đay ho. Ve đep đay tinh chat huyen thoai va đam mau sac hoi hoa đo đa in dau trong nhieu phan cua tac pham.


= Tac pham khac =
Ngoai Truyen ke Genji, Murasaki Shikibu con đe lai mot tap nhat ky ve đoi rieng, cuon Murasaki Shikibu nikki (1008-1010) tong hop trong đo nhieu the loai van hoc co đien đuoc nguoi viet su dung đan xen. Tap nhat ky đa ve ra nhieu tinh cach sac net cua nhung nguoi cung thoi, co net đac sac cua mot cay but hoi hoa trong viec khac hoa tam ly cung nhu mieu ta ngoai hinh. Nhieu đoan trong nhat ky, nhu viec mo ta cuoc khai hoa man nguyet cua hoang hau khi sinh hoang nam, mieu ta cac cung nu voi nhung net phat hoa ve mat, hanh đong va trang phuc khong bang nhung cach ngon va su cuong đieu, cho thay nhung nhan thuc sau sac va tinh te cua ba ve con nguoi. Ve tho, ba con đe lai nhieu bai tho theo the Renga (lien ca) đuoc tuyen chon trong mot hop tuyen tho van co, hang tram bai tho đoi đap, ngam vinh trong cuon Truyen ke Genji, va hien nay Nhat Ban con luu giu đuoc tap tho cua ba trong ky yeu Hoi thao ve tho Murasaki Shikibu.


Cau noi đang chu y Trong nhung buc thu cua minh Murasaki Shikibu đe cap đen su đo ky cua mot phu nu khac trong cung đoi voi hoc van cua ba, đac biet la cac thi nu khi thay ba đoc tac pham bang chu Han đa binh pham rang "ngay xua chi co đan ong co cong co viec moi đoc nhung quyen sach nhu the": Moi thu tren the gian nay that phien toai. Mac ke khac noi gi ta se quy truoc Phat A-di-đa va cau nguyen. Khi tam tri ta thoat khoi moi phien toai cua the gian nay, ta se khong gang goi đe tro thanh mot vi thanh... Nhieu đieu xay ra voi ta trong cuoc đoi nay khien ta nghi rang minh đa pham phai nhung loi lam o kiep truoc va moi viec khien ta sau kho. Quan niem ve viec pham toi loi o kiep truoc thi se ganh hau qua o kiep nay va viec chi co hy vong vao cuoc đoi sau nay tren Thien đuong neu gan voi A-di-đa ro rang bat nguon tu giao ly Tinh đo tong, tao am huong nghiep qua (karma) chi phoi so phan cua nhan vat trong Truyen ke Genji.


Chu thich Tham khao Loi gioi thieu Truyen ke Genji (ban tieng Anh) do Edward Seidensticker viet thang 1 nam 1976, ban dich tieng Viet tai Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, H. 1991.
Muc tu Japanese literature trong Encarta Encyclopedia Premium DVD, 2006. Microsoft Corporation.
Muc tu Murasaki Sikibu tren Tu đien van hoc (bo moi), Nha xuat ban the gioi, H. 2005. Trang 1020-1021.