Phuc am Gioan (theo cach goi cua Cong giao) hay Phuc am Giang (theo cach goi cua Tin lanh) (tieng Hy Lap: Ευαγγελιον κατα Ιωαννην, chuyen tu Latinh: Euangelion kata Ioannen) la Sach Phuc Am cuoi cung trong so bon sach Phuc am cua Kinh Thanh Tan Uoc. Phuc am Gioan đuoc hoan thanh vao khoang cuoi the ky thu nhat SCN va theo truyen thong đuoc gan cho tac gia la Gioan Tong đo nhung ngay nay đay van la van đe con đuoc tranh luan.
Nhu ba sach Phuc am Nhat lam, phuc am Gioan viet ve nhung viec lam va loi day do cua Chua Giesu. Tuy nhien Phuc am Gioan co mot net khac han voi Phuc am Nhat lam. Tren thuc te, hau nhu khong co nhung đoan đuoc nhac lai trong Phuc am Nhat lam, tru tuong thuat ve su thuong kho cua Chua Giesu.
Chu y cua Phuc am Gioan nhu đuoc khang đinh tai Chuong 20, Cau 31 la "đe anh em tin rang Đuc Giesu la Đang Kito, Con Thien Chua, va đe nho tin ma đuoc su song nho danh Nguoi." Phuc am Gioan chu yeu nham đen niem tin vao Chua Giesu, la Đang Kito va la Con Thien Chua, va vao su song vinh cuu ma niem tin nay đem lai cho con nguoi.


Tac gia Phuc am Gioan cung nhu cac sach Phuc am khac đeu la tac pham khuyet danh. Nhung thac mac ve nguon goc cua Phuc am Gioan, nhat la ve tac gia va tuong quan cua Phuc am nay voi cac Phuc am Nhat lam đa la chu đe ban cai trong Kito giao xua. Chuong 21, Cau 24-25 co nhac đen nguoi mon đe Chua yeu đa viet Phuc am nay "Chinh mon đe nay lam chung ve nhung đieu đo va đa viet ra. Chung toi biet rang loi chung cua nguoi ay la xac thuc. Con co nhieu đieu khac Đuc Giesu đa lam. Neu viet lai tung đieu mot, thi toi thiet nghi: ca the gioi cung khong đu cho chua cac sach viet ra."  Ke tu nua cuoi the ky thu II SCN, mot truyen thong đa gan cho tac gia Phuc am Gioan la Gioan Tong đo nhung su quy ket nay đa bi nghi ngo lan đau tien tu nam 1820 khoi đau voi Karl Gottlieb Bretschneider ve nguoi mon đe Chua yeu nay la ai va ke tu đo đay tro thanh van đe đuoc tranh luan soi noi. Nam 1998, linh muc Raymond E. Brown trinh bay lap truong cua Uy Ban Kinh Thanh Giao Hoang rang vao nam 1907 Uy Ban Kinh Thanh Giao Hoang tung tuyen bo Tong đo Gioan la tac gia sach Phuc am nhung hien nay khong co lap truong Cong giao khep kin ve viec xac đinh xac đinh tac gia Phuc am Gioan hoac cac Phuc am khac.
Cac hoc gia trong viec xac đinh tac gia Phuc am Gioan dua vao cac chung cu ngoai tai tuc truyen thong tong đo cua sach phuc am hoac nghien cuu nhung chung cu noi tai, tuc la chinh noi dung cua sach phuc am. Mot cach chung ngay nay cang co nhieu tac gia cho rang chi dua vao truyen thong thi khong co đu bang chung thuyet phuc đe đong hoa nguoi mon đe Chua yeu voi Gioan tong đo va cac nha chu giai thuong thong nhat voi nhau rang Gioan Tong đo khong phai la nguoi đa viet ra cuon sach voi mot nen than hoc cap cao nhu vay nhung mot mon đe cua ong, nguoi mon đe Chua yeu đa viet ra sach phuc am nay. Co the ket luan Phuc am Gioan đuoc bien soan trong nhieu giai đoan khac nhau voi nhieu tac gia khac nhau, va nhom chiu trach nhiem bien soan Phuc am nay thuoc Truong phai Gioan.


= Chung cu ngoai tai =
Thanh Irene, vao cuoi the ky thu II đa noi kha ro Gioan, vi tong đo cua Đuc Chua Giesu đa viet ra Phuc am thu IV, khi ngai song o Epheso. Đoi voi Irene, Ngai tu gioi thieu minh la nguoi mon đe cua Polycarpo, đa noi ve Polycarpo nhu la mot nguoi đa co cac tuong quan truc tiep voi Gioan Tong đo va cac nguoi mon đe khac cua Chua Giesu thi tac gia Phuc am la con cua ong Debeđe. Eusebius dan chung Polycarpo, Clemente thanh Alexandria va Canon Muratori cung xac nhan đieu nay. Vi su noi bat cua Gioan trong Phuc am Nhat Lam va Sach Cong vu Tong đo, cung voi viec ong đuoc đe cap voi mot ten goi khac trong Phuc am Gioan (Ga 21, 2) thi đay co ve la mot ket luan hop ly. Vao thoi đai nay khuynh huong gan sach phuc am cho mot trong nhom 12 tong đo đang rat manh, du co mot so nguoi de dat hon.
Tuy nhien mot trong nhung kho khan ma lap truong nay gap phai la khong co mot chung cu nao cho thay thanh Gioan tong đo đa song o Epheso vao cuoi the ky I. Viec Irene đong hoa Gioan tong đo voi nguoi mon đe Chua yeu thi cung khong chac đay la Gioan con ong Debeđe vi thoi đo tuoc hieu tong đo đuoc hieu theo nghia rong, chinh Irene cung goi 72 mon đe trong Phuc am Luca la tong đo. Ngoai ra, moi ban tam cua Irene ve tac gia phuc am khong mang tinh khoa hoc nhu ngay nay, viec ong khang đinh Gioan, mon đe cua Chua la tac gia phuc am thu IV nham tao uy the cho phuc am nay đuoc Hoi Thanh đon nhan vao cac sach quy đien Tan Uoc khi vao thoi điem cuoi the ky thu II co nhieu giao đoan khong nhin nhan Phuc am thu IV la sach thanh vi cac nhom nhom ngo đao thuong trich dan tac pham nay va ngon ngu khac voi ba quyen phuc am kia.
Ngoai ra, Giam muc Papias co nhac đen hai Gioan khac nhau: Gioan tong đo va Gioan ky muc va tinh trang tai lieu the ky thu II-III khong đu bang chung chac chan đe khang đinh Gioan tong đo hay Gioan ky muc la tac gia Phuc am thu IV.


= Chung cu noi tai =
Trong phuc am thu IV, khong co mot dau hieu nao cho phep khang đinh rang tac gia la Gioan Tong đo. Ten cua vi tong đo Gioan khong he đuoc nhac đen trong Phuc am thu IV. Cac nguoi con cua ong Debeđe chi đuoc noi đen o Chuong 21, Cau 2 va qua Phuc am Nhat Lam moi biet đo la Giacobe va Gioan. Phuc am thu IV cung đuoc viet bang ngon ngu Hy Lap va mang nhieu yeu to than hoc phuc tap, nen kho co the la tac pham cua mot nguoi xuat than chi la ngu dan nhu Gioan Tong đo. Tuy nhien trong Phuc am thu IV co mot tuong quan rat than thiet giua Phero va nguoi mon đe Chua yeu va moi tuong quan than thiet nay chi đen tong đo Gioan, nguoi luon luon xuat hien chung voi Phero trong Phuc am Nhat Lam (cung nhu Sach Cong vu Tong đo (Cv 3, 3-4)). Hon nua, nguoi mon đe Chua yeu đa co mat trong bua tiec ly (Ga 13, 23) va bua tiec nay chi danh cho nhom 12 tong đo theo Phuc am Macco (Mc 14, 17).


Nien bieu va đia điem soan thao Ve nien bieu bien soan, khong the xac đinh mot nien bieu chinh xac vi Phuc am Gioan đa trai qua mot tien trinh hoan chinh lau dai. Ban van Phuc am Gioan hien nay đe lai nhieu dau hieu cho thay no đa đuoc bien soan qua nhieu giai đoan khac nhau. Co bang chung chac chan cho thay Phuc am Gioan đa đuoc soan thao vao cuoi the ky I hay it la đau the ky II qua tai lieu Rylands Papyri co tu nam 130 chua 5 cau trong Phuc am Gioan (Ga 18, 31-33 va 37-38). Voi ban van Phuc am hien co, viec bien soan cuoi cung khong the co truoc nam 70, la nam Do Thai Giao đuoc to chuc lai va quy tu xung quanh cac Biet phai. Trong Phuc am Gioan co nhac đen van đe nhung nguoi Do Thai tin vao Đuc Giesu bi truc xuat khoi hoi đuong (9, 22 va 16, 2) vi the Phuc am Gioan khong the co truoc nam 90, cung khong the bien soan lau sau nien bieu nay, vi cuoc đoi đau voi Do Thai Giao trong thoi gian nay rat manh. Hau het cac hoc gia tin rang viec viet Phuc am Gioan đuoc hoan tat vao nam 90-110.)
Ve cac giai đoan hinh thanh Phuc am, cac tac gia thong nhat voi nhau Phuc am Gioan đuoc bien soan trong ba giai đoan chinh do truong phai Gioan thuc hien va nguoi mon đe Chua yeu la nguoi đung đau truong phai nay, tuy nhien su phan chia nay chi co tinh quy uoc va tuong đoi do khong co tai lieu đe xac đinh su hien huu cua ba giai đoan nay. Ba giai đoan co the tom tat nhu sau: Giai đoan 1 đuoc gan cho Nguoi mon đe Chua yeu, la chung nhan truc tiep cua bien co Thuong kho va Phuc sinh cua Đuc Giesu va chinh mon đe nay đa viet ra (Ga 21, 24); Giai đoan 2 do mot mon đe thuoc truong phai Gioan bien soan sach Phuc am so khoi voi ket luan o Chuong 20, Cau 30-31; Giai đoan 3 do mot thanh vien truong phai Gioan bien soan, nguoi nay đa bien soan Chuong 21 va viet ket luan thu hai o Chuong 21, Cau 24-25 (nguoi nay co the đa đieu chinh, them bot mot so đoan van trong sach Phuc am đa co san).


= Đia điem soan thao =
Truyen thong cho rang Phuc am Gioan đuoc viet tai Epheso dua tren chung tu cua Irene nhung khoa phe binh Tin Mung hien đai hoan toan nghi ngo ve truyen thong nay. Lai co quan điem khac cho rang Phuc am Gioan đa đuoc soan thao tai Alexandria dua tren su kien sach phuc am đa co mat o đay vao nam 150 va duong nhu Ai Cap la vung đat thich hop đe trien khai nen Kito hoc ve Ngoi Loi. Nhung đo chi la mot gia thuyet rat yeu. Mot lap truong khac la Antiokia vi co mot nen than hoc giong nhau giua Inhaxio thanh Antiokia voi than hoc Gioan va co nhieu đoan song song giua Phuc am Mattheu ma theo mot so hoc gia, Mattheu đa viet phuc am o Antiokia hay o cac vung lan can. Nhung điem nay khong phai la chung cu đe noi Phuc am Gioan đa đuoc viet o Antiokia.


Cau truc va cac chu đe chinh trong Phuc am Gioan Phuc am Gioan bat đau tai Chuong 1, Cau 1 va ket thuc nguyen thuy tai Chuong 20, Cau 30-31. Đa so cac nha chu giai cho rang chuong 21 đuoc them vao sau. Cac hoc gia thuong chia Phuc am Gioan thanh bon phan: loi tua (1, 1–18); cuoc đoi va su vu cua Chua Giesu thuong goi la "sach cac dau la" (1, 19–12, 50); bua an toi cuoi cung cua Chua Giesu va cac mon đe, cac dien tu cao biet, cuoc kho nan va su phuc sinh cua Chua Giesu (13, 1–20, 31) thuong goi la "sach vinh quang"; va ket luan nguyen thuy cua sach Phuc am (20, 30–31).

Phan loi tua Chuong 1, Cau 1 đen 18 cho thay ban tinh thuc cua Chua Giesu, la Ngoi Loi ma tu Nguoi van vat đuoc tao thanh va Ngoi Loi đa tro nen nguoi pham, Nguoi đa đen voi dan Do Thai nhung dan Do Thai tu choi đon nhan, con "nhung ai đon nhan, tuc la nhung ai tin vao danh Nguoi, thi Nguoi cho ho quyen tro nen con Thien Chua." (1, 12);
Phan con lai Chuong 1 trinh bay loi chung cua Gioan Tay gia ve Chua Giesu (1, 19-34) va nhom mon đe đau tien (1, 35-51);
Chuong 2 cho chung ta mot cai nhin hai ve ve Kito hoc gom hai man: Chua Giesu to minh ra nhu la đang Messiah bay to vinh quang cua Ngai o Tiec cuoi Cana (2, 1-12) va o Jerusalem qua viec đuoi con buon trong Đen Tho (2, 13-22);
Chuong 3 va 4 trinh bay thai đo cua con nguoi truoc mac khai cua Chua Giesu voi ba man: Nicođemo, đai dien cua Do Thai Giao chinh thong du đa mo rong ra đe đon nhan Chua Giesu nhung chua co đuoc đuc tin đich thuc, nguoi phu nu Samari đai dien cho Do Thai Giao "lac đao" nhung đa đat toi niem tin vao loi cua Chua Giesu; va vien si quan, co le la Dan ngoai đa tin Chua Giesu ngay tuc khac nho loi cua Nguoi;
Chuong 5 đen chuong 12 cho thay xung đot cua Chua Giesu voi nguoi Do Thai chinh thong. O chuong 5 va chuong 6, moi lan Chua Giesu tu mac khai qua mot dau chi thi đeu co tranh luan voi nguoi Do Thai. Cuoc đoi đau đo tro nen khoc liet o chuong 7 đen 10 va co su to cao giua cac ben. Viec đoi đau đo ket thuc o hai canh tai chuong 11 va chuong 12: Chua Giesu lam Ladaro song lai va cuoc vao đen tho Jerusalem vinh hien cua Chua Giesu;
Chuong 13 đen chuong 17 gom mot trinh thuat (13, 1-32), ba dien tu (13, 33 đen 14, 31; 15, 1 đen 16, 4a; 16, 4b-33) va mot loi nguyen (chuong 17) co hai chu đe chinh: (1) su ra đi cua Đuc Giesu; va (2) nhung he luy nay sinh tu su ra đi đo. Chuong 13 đen 16 la dien tu tu biet đuoc đat trong khung canh bua an cuoi cung. Đuc Giesu noi nhung loi tu biet, Nguoi mac khai, khich le va dan do cac mon đe truoc khi buoc vao cuoc thuong kho. Trong chuong 17, Đuc Giesu dang loi nguyen len Chua Cha, bao cao voi Chua Cha ve su vu cua Ngai;
Chuong 18 va 19 la trinh thuat ve cuoc kho nan va phuc sinh cua Chua Giesu;
Chuong 20 trinh bay cac lan Chua Giesu hien ra trong ngay Le Vuot Qua va ban Thanh Than;
Phan ket luan cho thay muc đich cua phuc am, la "đe anh em tin rang Đuc Giesu la Đang Kito, Con Thien Chua, va đe nho tin ma đuoc su song nho danh Nguoi.";
Chuong 21 tuong thuat su to minh cua Chua Giesu voi cac mon đe sau khi Nguoi phuc sinh tai Galilee, viec đanh bat 153 con ca, tien đoan Phero bi đong đinh va so phan nguoi mon đe Chua yeu.


Moi tuong quan voi Phuc am Nhat lam Clemente thanh Alexandria tuyen bo rang Gioan khi nhan ra cac tac gia phuc am khac đa ghi lai cac su kien lich su roi, thi ong viet mot phuc am co tinh linh đao, duong nhu tu lau đa la cach hieu đay đu va chinh xac ve moi tuong quan giua Phuc am thu IV va ba phuc am kia. Bo cuc va noi dung cua Phuc am Gioan khac voi cac Phuc am Nhat lam nhung khac biet noi com nhat lai lien quan đen chan dung cua Chua Giesu, nhung viec Ngai lam va nhung van đe Ngai noi ra. Cach noi dien đat va tu ngu su dung cua Chua Giesu trong Phuc am Gioan khac han voi Chua Giesu trong cac Phuc am Nhat lam. Nguoi ta co ly ma noi rang cac loi cua Đuc Giesu trong Phuc am Gioan khong mang tinh Giesu (jesuanisch) cho bang mang tinh Gioan (johanneisch). Viec Phuc am Gioan khong co trinh thuat ve Giang sinh, Tiec Ly cung nhu tat ca cac du ngon va Kinh Lay Cha va hau het cac trinh thuat cua Nhat lam ve thua tac vu cong khai van la nguon gay rac roi lien tuc cho cac nha chu giai.
Điem khac biet đoc đao nua cua Phuc am Gioan voi Nhat lam la khong co loi rao giang nao ve Nuoc Thien Chua cung nhu nhung loi giao huan khuyen thien hay đao đuc nhu Phuc am Nhat lam. Toan bo Phuc am tap trung vao con nguoi Đuc Giesu va vao đuc tin, mot đieu kien duy nhat cua on cuu đo. Chua Giesu trong Phuc am Gioan cung khong bi Satan hay ma quy cam do cung nhu bi au lo bao phu nhu trinh thuat ve Nguoi trong vuon Gietsimani cua Phuc am Nhat lam. Co gia thiet rang Gioan viet sau cac tac gia Phuc am khac va viet voi su biet ro cac Phuc am ay, nhu viec su dung tu ngu va viec sap xep cac cum su kien theo thu tu cua Phuc am Macco va Luca nhung khong co bang chung nao cho thay đe hieu Phuc am Gioan đoi hoi phai hieu cac Phuc am khac nen khong ro tac gia Phuc am Gioan co su dung Phuc am Nhat lam lam nguon hay khong.
Xet ve ban van, co su khac biet kha sau xa giua Phuc am Gioan va Phuc am Nhat lam, khong nhung khac biet ve phuong dien tu tuong ma con khac biet ve cach thuc to chuc cac du lieu. Ngay ca khi co cac chat lieu giong nhau nhu mot trinh thuat hay mot dien tu, Gioan cung khong sao chep lai truyen thong cua Nhat Lam. Phuc am Gioan chi ke lai 2 trong so 29 phep la cua Nhat Lam, đo la phep la Hoa banh ra nhieu va viec Chua Giesu đi tren mat bien. Nguoc lai, Phuc am Gioan trinh bay 5 "dau chi" khac khong co trong Nhat lam: bien nuoc thanh ruou (2, 1-11); chua lanh con vien bach quan (4, 46-54); chua lanh nguoi bat toai ben ho nuoc (5, 1-9); chua nguoi mu tu thuo moi sinh (9, 1-7); va phuc sinh Ladaro (11, 33-44). Trong cac dien tu khoi tu chuong 13-17 khong co mot dien tu nao co trong Nhat lam.
Ve yeu to thoi gian, Phuc am Nhat lam chi noi đen mot lan Le Vuot Qua la dip le Chua chiu chet, nhu Chua Giesu chi len Jerusalem co mot lan va su vu cua Ngai chi von ven mot nam. Nguoc lai voi Nhat lam, Phuc am Gioan trinh bay boi canh cua 5 ngay le Do Thai, trong đo co ba Le Vuot Qua (2, 1; 6, 4; 11, 55 va 12, 1-12), Chua Giesu len Jerusalem it nhat la 5 lan voi thoi gian su vu cua Ngai it nhat la hai nam. Thoi điem Chua Giesu chiu kho nan trong Phuc am Gioan truoc Le Vuot Qua trong khi Phuc am Nhat lam mo ta cuoc kho nan dien ra sau buoi an Le Vuot Qua. Su kien Chua Giesu tay ue đen tho trong Phuc am Gioan dien ra vao luc bat đau su vu cua Ngai, trong khi cua Phuc am Nhat lam la vao thoi điem gan ket thuc.


Đac tinh van chuong Phuc am Gioan Gioan thuong su dung cac tu ngu voi mot y nghia rat co đong, chat chua nhieu y nghia tren mot tu ngu, nhu khi noi ve ngay thu 3 o tiec cuoi Cana, trong 6 chum nuoc, thi cac yeu to nay co mot y nghia đac biet, đoc gia phai kham pha ra y nghia cua nhung tu ngu nay. Gioan cung su dung nhieu tu ngu "gay hieu lam", khi Chua Giesu noi mot đieu, nguoi đoi thoai khong hieu tu ngu đung theo y Chua muon noi, to ra ngay tho, khong hieu hoac bi gioi han. Nghe thuat nay tao ra mot khoang trong đe tac gia đua mot dien tu, hay trinh bay mot cai gi đo mot cach chi tiet hon. Nghe thuat nay cung cho thay chi co mot minh Chua Giesu la Đang Mac Khai, con moi nhan vat khac đeu la nhung nguoi khong biet gi ve thuc tai truoc mat. Thuong la cac tu ngu co the hieu theo hai cach, nghia đen hay nghia bong.
Gioan con su dung nghe thuat cham biem. Nghe thuat nay la cach thuc lam cho nguoi ta hieu nguoc lai, hay hieu mot đieu khac voi đieu nguoi ta hieu ban van theo mat chu. Trong Phuc am Gioan, nghe thuat cham biem thuong mang hinh thuc mot menh đe co ve đung o mot binh dien nhung o muc đo sau xa hon lai la đieu khong đung, nhu trong cuoc đoi thoai cua Chua Giesu va Nicođemo. Đoi khi nghe thuat cham biem con cho ta hieu mot cach gian tiep mot chan ly Kito hoc ma nhung nguoi thu nghich voi Chua Giesu phat bieu (vi du Ga 11, 49-50).
Gioan con su dung cac ngon ngu bieu tuong qua cac dau chi trong the gioi nay, đe noi ve the gioi tren cao. Trong Phuc am Gioan, đo la hai thu dau chi, mot cai o đoi nay, mot cai o đoi sau. The nhung moi dau chi đeu co hai y nghia: tac hieu (cai bieu đat) va thu hieu (cai đuoc bieu đat), nhu banh la tac hieu va su song la thu hieu. Ngoai ra con co nhung gia tri đai dien cua mot so nhan vat nhu Nicođemo đai dien cho gioi lanh đao Do Thai hay nguoi phu nu Samari la đai dien cho nguoi Samari đuoc coi la di giao hay lac giao.


Chu thich Tham khao LM. Vinh Son Đinh Trung Nghia, S.J. (2015). Van chuong Joan - Giao trinh phuc am Joan. Anton & Đuoc Sang.
D. Moody Smith (2020). Than hoc tan uoc: Than hoc ve tin mung Gioan. LM. Nguyen Đuc Thong, CSsR (dich gia). Nha xuat ban Đong Nai.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Giuse Le Minh Thong, O.P. (2010). Nguoi mon đe Đuc Gie-su yeu men trong Tin Mung thu tu la ai?. Nha xuat ban Phuong Đong.
Giuse Le Minh Thong, O.P. (2010). Khung hoang va giai phap cho cac mon đe trong Tin mung thu tu. Nha xuat ban Ton Giao.
LM. Augustino Nguyen Van Trinh (2019). Lich su hinh thanh quyen Kinh Thanh. Nha Xuat ban Ton Giao.
Phan Tan Thanh (2013). Tap 1: Nguon Goc Kito Giao va Thoi Cac Tong Đo. Hoc vien Đa Minh.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Lm. Đa Minh Pham Xuan Uyen (2014). Nhap mon Kinh Thanh. Nha xuat ban Đong Nai.
Lincoln, Andrew (2005). Gospel According to St John: Black's New Testament Commentaries. Nha xuat ban Bloomsbury. ISBN 978-1-4411-8822-9.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Moloney, Francis J. (1998). The Gospel of John. Liturgical Press. ISBN 978-0-8146-5806-2.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Aune, David E. (2003). "John, Gospel of". The Westminster Dictionary of New Testament and Early Christian Literature and Rhetoric. Westminster John Knox Press. ISBN 978-0-664-21917-8.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Edwards, Ruth B. (2015). Discovering John: Content, Interpretation, Reception. Discovering Biblical Texts. Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans Publishing. ISBN 978-0-8028-7240-1.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
O'Day, Gail R. (1998). "John". Trong Newsom, Carol Ann; Ringe, Sharon H. (bien tap). Women's Bible Commentary. Westminster John Knox Press. ISBN 9780664257811.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Reddish, Mitchell G. (2011). An Introduction to The Gospels. Abingdon Press. ISBN 9781426750083.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Kelly, Joseph F. (2012). History and Heresy: How Historical Forces Can Create Doctrinal Conflicts. Liturgical Press. ISBN 9780814659991.


Xem them Phuc Am Mattheu
Phuc Am Macco
Phuc Am Luca
Phuc am Gioan (phim)
Nien bieu cuoc đoi Chua Giesu


Lien ket ngoai Trich dan lien quan toi Phuc am Giang tai Wikiquote
 Tac pham lien quan đen Giang tai Wikisource

Tin Mung Theo Thanh Gioan Luu tru ngay 20 thang 10 nam 2020 tai Wayback Machine - Ban dich cua Nhom phien dich cac gio kinh phung vu
Bible Gateway Phuc am Gioan voi hon 200 phien ban cua 70 ngon ngu tai trang biblegateway.com
Phuc am Gioan va cac tham chieu tiem an cua Ngu Kinh
Ba Thoi Điem Le Vuot Qua Trong Tin Mung Gioan
David Robert Palmer, Ban dich Phuc am Gioan tieng Anh va tieng Hy Lap