Dona Maria Amelia (1 thang 12 nam 1831 – 4 thang 2 nam 1853) la Hoang nu cua Đe quoc Brasil va la thanh vien cua nhanh Brasil cua Vuong toc Braganca. Cha me co la Hoang đe Pedro I, nguoi tri vi đau tien cua Brasil, va Amelie cua Leuchtenberg. Co la nguoi con duy nhat trong cuoc hon nhan thu hai cua cha co, Maria Amelia đuoc sinh ra o Vuong quoc Phap sau khi Pedro I thoai vi ngai vang Brasil đe nhuong ngoi cho con trai ong la Thai tu Pedro. Truoc khi Maria Amelia đuoc mot thang tuoi, Pedro I đa đen Bo Đao Nha đe khoi phuc vuong mien cho co con gai lon trong cuoc hon nhan đau tien cua ong, Hoang nu Maria. Ong đa chien đau thanh cong chong lai em trai minh la Miguel I, nguoi đa soan ngoi cua con gai ong.
Chi vai thang sau chien thang, Pedro I qua đoi vi benh lao. Me cua Maria Amelia đa đua co đen Bo Đao Nha, noi co o lai gan nhu ca đoi ma chua tung đen tham Brasil. Chinh phu Brasil tu choi cong nhan Maria Amelia la thanh vien cua Hoang gia Brasil vi co sinh ra o nuoc ngoai, nhung khi nguoi anh cung cha khac me cua co la Hoang đe Pedro II đuoc tuyen bo đu tuoi tri vi đe che vao nam 1840, ong đa can thiep vao quyet đinh cua chinh phu Brasil đe đoi lai tuoc hieu Hoang nu Brasil cho co.
Maria Amelia đinh hon voi Đai cong tuoc Maximilian cua Ao vao đau nam 1852, va vi Đai cong tuoc nay danh cho cong chua mot tinh yeu rat lon, cho đen khi ong bi xu ban boi phe Cong hoa Mexico. Tuy tinh yeu đep, nhung truoc khi hon le dien ra, Maria Amelia đa mac benh lao va đuoc đua đen thi tran Funchal tren đao Madeira cua Bo Đao Nha. Bat chap khi hau đuoc cho la trong lanh, suc khoe cua co tiep tuc xau đi va co qua đoi vao ngay 4 thang 2 nam 1853. Thi the cua Maria Amelia đuoc đua đen đat lien Bo Đao Nha va đuoc an tang trong Pantheon cua Vuong toc Braganca; gan 130 nam sau, hai cot cua co đuoc đua đen Brasil. Đe mai nho đen con gai minh, me cua Maria Amelia đa tai tro cho viec xay dung benh vien o Funchal va đat ten cho no la "Princesa D. Maria Amelia". Vi hon phu cua Maria Amelia la Maximilian, sau khi đa lay vo la Vuong nu Charlotte cua Bi, ong va vo đa hanh huong đen Brasil va Madeira, mot hanh trinh đa anh huong đen viec ong chap nhan ngai vang Mexico vao nam 1864 va cuoi cung dan đen cai chet bi tham cua chinh ong khi đe che nay sup đo.


Thoi nien thieu Maria Amelia sinh ngay 1 thang 12 nam 1831 tai Paris va đuoc đat ten thanh la Maria Amelia Augusta Eugenia Josefina Luisa Teodolinda Eloi Francisco Xavier de Paula Gabriela Rafaela Gonzaga. Co la con gai duy nhat cua Dom Pedro, Cong tuoc xu Braganza, va nguoi vo thu hai Amelie cua Leuchtenberg. Thong qua cha minh, Maria Amelia la thanh vien cua chi nhanh Brasil cua Vuong toc Braganca, va đuoc goi bang kinh ngu Dona (Quy ba) tu khi sinh ra. Co la chau gai cua Vua Bo Đao Nha Joao VI.  Me cua Maria Amelia la con gai cua Eugene de Beauharnais, Cong tuoc xu Leuchtenberg, con rieng cua Hoang hau Josephine, vo đau cua Hoang đe Napoleon Bonaparte cua Phap. Eugene đa ket hon voi Vuong nu Auguste cua Bayern, con gai lon cua Maximilian I Joseph cua Bayern.
Pedro truoc đay la Hoang đe đau tien cua Đe che Brasil, voi đe hieu la Pedro I, va cung la Vua cua Bo Đao Nha, voi vuong hieu Pedro IV. Ong đuoc ke vi ngai vang Bo Đao Nha boi con gai lon cua ong, Nu vuong Maria II, chi gai cung cha khac me cua Maria Amelia. Nu vuong tre tuoi la con gai trong cuoc hon nhan đau tien cua Pedro voi Nu Đai vuong cong Maria Leopoldine cua Ao. Nam 1828, vuong mien cua Maria II bi chiem đoat boi nguoi chu Miguel I, em trai cua Pedro. Mong muon khoi phuc ngai vang cho con gai minh, Pedro đa thoai vi ngai vang Brasil vao thang 4 nam 1831 va khoi hanh đen chau Au cung voi Hoang hau Amelie, nguoi đang mang thai Maria Amelia.
Đe thua nhan quyen cua Maria Amelia voi tu cach la mot Hoang nu Brasil, Pedro đa moi mot so vi khach đen chung kien su ra đoi cua co, trong đo co phai vien ngoai giao Brasil tai Phap. Cha me đo đau cua đua tre so sinh la Vua Phap Louis Philippe I va nguoi phoi ngau cua ong la Maria Amalia cua Hai Sicilie, nguoi ma co đuoc đat theo ten. Pedro đa gui mot buc thu cho nhung nguoi con cua minh van con o Brasil—bao gom ca con trai ong, hoang đe tre tuoi Pedro II, voi thong điep: "Chua Quan phong muon giam bot noi buon ma trai tim nguoi cha cua toi cam thay khi phai chia xa Y.I.M. [Be ha], đa cho toi them mot Co con gai, va voi Y.I.M., them mot nguoi em va than dan".


= Tro ve Bo Đao Nha =

Khi Maria Amelia moi 20 ngay tuoi, cha cua co đa roi Phap đe đen Bo Đao Nha cung voi nhung nguoi ung ho minh đe đoi lai ngai vang cho con gai lon. Trong gan hai nam, co song o Paris cung voi me va nguoi chi gai cung cha khac me la Cong chua Maria, nguoi sau nay tro thanh Nu vuong Maria II cua Bo Đao Nha. Khi co tin thu đo Lisboa cua Bo Đao Nha đa roi vao tay luc luong cua Pedro, ca 3 me con đa roi Paris cung đe đen Bo Đao Nha đoan tu voi chong. Ho đen Lisboa vao ngay 22 thang 9 nam 1833 va len đuong vao ngay hom sau. Charles John Napier, mot si quan hai quan Anh tung chien đau ben canh Pedro, đa viet ve cuoc hoi ngo đay xuc đong nhu sau:

Toi chua bao gio thay [Pedro] hanh phuc va hai long nhu vay; ong ay đa len tau ngay tren Belem mot chut; ong đuoc hoang hau [Amelie] đon tiep tai bac thang, nguoi đa om hon ong voi tinh cam nong nhiet nhat: Nu vuong [Maria II] rat xuc đong va khong cam đuoc nuoc mat. Cong chua nho [Maria Amelia], con gai ut cua ong, đa thu hut rat nhieu su chu y cua ong: co tro nen hoi so hai khi nhin thay bo rau ram rap cua cha va khong cam thay am ap truoc nhung cai vuot ve cua ong.

Voi viec Vua Miguel I bi đanh bai va phai song luu vong, va Maria II đuoc phuc hoi ngai vang, Maria Amelia va gia đinh cua co van o lai Bo Đao Nha, lan đau tien cu tru tai Cung đien Ramalhao, va sau đo la tai Cung đien Hoang gia Queluz gan Lisboa. Nhung chien tranh đa anh huong đen suc khoe cua Pedro, va ong sap chet vi benh lao. Maria Amelia, chua đay ba tuoi, đuoc đua vao giuong benh cua Pedro vao nhung gio đau ngay 24 thang 9 nam 1834. Rat yeu, Pedro gio tay chuc phuc cho co va noi: "Hay noi voi đua tre nay ve ta, mot nguoi cha yeu thuong con rat nhieu... đung quen quen cha... hay luon luon vang loi me... đo la nhung uoc nguyen cuoi cung cua cha". Pedro qua đoi vao đau gio chieu cung ngay.


= Hoang nu Đe che Brasil =

Amelie goa bua khong bao gio tai hon, va danh thoi gian giam sat qua trinh nuoi day con gai o Bo Đao Nha, noi ho o lai mac du khong phai la thanh vien cua Hoang gia Bo Đao Nha, mac du co quan he ho hang gan. Ca Amelie va con gai cua co ay đeu chua tung đen tham Brasil them bat cu lan nao, nhung Amelie đa khong thanh cong trong viec yeu cau chinh phu Brasil cong nhan con gai minh la mot thanh vien cua Hoang gia Brasil, đieu nay se mang lai cho co ay mot khoan tro cap tu Đe che Brasil. Anh trai cung cha khac me cua Maria Amelia la Hoang đe Pedro II luc nay con nho va chinh phu Brasil nam trong tay quyen nhiep chinh nen hoang đe khong the can thiep vao viec đe em gai huong cac đac quyen la thanh vien hoang that Brasil. Chinh phu tu choi cong nhan Maria Amelia la hoang nu Brasil do co sinh ra o nuoc ngoai, va cam ca co va me co đat chan đen Đe quoc Brasil. Tinh hinh chi thay đoi sau khi Hoang đe Pedro II đuoc tuyen bo đu tuoi đe cai tri đat nuoc vao nam 1840 va mot trong nhung đong thai đau tien khi ong nam quyen tri vi chinh la khang đinh rang em gai cua minh phai đuoc cong nhan la mot thanh vien trong gia đinh hoang gia cua ong. Aureliano Coutinho (sau nay la Tu tuoc Sepetiba), Bo truong Bo Ngoai giao, đa yeu cau quoc hoi Brasil cong nhan Maria Amelia, viec nay dien ra vao ngay 5 thang 7 nam 1841.


Giao duc Voi muc đich trau doi hoc van, Maria Amelia đa cung me chuyen đen Munchen, kinh đo cua Vuong quoc Bayern vao giua nhung nam 1840, noi co nhieu nguoi than cua co đang sinh song. La mot hoc sinh tan tuy, co đuoc tham gia cac lop hoc bao gom hung bien, triet hoc, lich su, đia ly, van hoc Đuc, toan hoc va vat ly. Co hoc noi va viet khong chi bang tieng Bo Đao Nha ma con ca tieng Anh, tieng Phap va tieng Đuc. Co co nang khieu ve, to mau va choi piano rat đieu luyen. Mot phu nu tre thong minh voi tinh khi nong nay va đau oc sac sao, Maria Amelia đuoc mot giao vien mo ta la co "mot tai nang đac biet ve phep bien chung, mot kha nang se tao ra tai san cua mot sinh vien luat tre tuoi."
Ky uc ve cha co duong nhu đa thuc đay su cong hien cua Maria Amelia cho viec hoc tap. Cuu hoang đe Pedro II đa phu mot bong đen lon len cuoc đoi co, va luon đuoc co nho đen, co thuong hoi nhung nguoi xung quanh minh: "Va cha toi, nguoi đang nhin toi tu tren troi, lieu ong co hai long voi con gai minh khong? " Co ay chua bao gio co the đoi mat voi cai chet cua cha minh va đieu đo khien co ay vo cung xuc đong. Maria Amelia nhan xet sau khi co ay nhin thay mot khu vuon noi Pedro trong mot cay Sycamore:

Mot noi buon sau sac xam chiem toi khi ngam nhin nhung cai cay nay, chung đa song sot qua cai chet cua cha toi va co le van se ton tai sau khi chung ta chet. Đo la hinh anh ve su mong manh cua con nguoi. Con nguoi la loai yeu đuoi nhat trong tat ca chung sinh; cha toi chet, trong khi nhung đo vat cua ong ay se ton tai hang the ky! ... Nhung toi đang lac đe trong nhung suy tu u sau cua minh.


Hon nhan Cuoi nam 1850, Maria Amelia va me tro ve Bo Đao Nha, va đinh cu tai Cung đien Janelas Verdes. Đau nam 1852, cau ho cua co la Đai cong tuoc Maximilian cua Ao, khi đo đang phuc vu trong hai quan Ao va đang dung chan o Bo Đao Nha, đa đen tham co. Me cua Maximilian la em gai cung cha khac me voi ba ngoai cua Maria Amelia, va ca hai nguoi phu nu đeu la thanh vien cua Vuong toc Wittelsbach đen tu Vuong quoc Bayern. Ong cung co quan he ho hang voi cac anh chi em cung cha khac me cua Maria Amelia, vi cha ong la em trai cua Hoang hau Brasil Leopoldine. Ho đa gap nhau truoc đo trong mot cuoc đoan tu gia đinh o Munchen vao nam 1838, khi ca hai con la nhung đua tre. Tuy nhien, trong lan gap thu hai nay, ho đa yeu nhau. Maximilian bi me hoac boi Maria Amelia, mot phu nu tre tot bung voi đoi mat xanh va mai toc vang "co ve đep noi bat cung nhu tri thong minh uyen bac". Ho đa đinh hon, nhung le đinh hon chua bao gio đuoc chinh thuc thuc hien do co mat som.


Nhung nam cuoi đoi va cai chet Thang 2 nam 1852, Maria Amelia mac benh ban đo. Nhieu thang troi qua, co khong hoi phuc va bi ho dai dang, khoi phat cua benh lao. Vao ngay 26 thang 8, cong chua roi cung đien Janelas Verdes, noi co song va đen đao Madeira. Khi hau cua hon đao noi tieng la trong lanh, nhu Maria Amelia đa ghi chep: "nhung con sot bien mat, ho noi, nhu the bang phep thuat!"
Maria Amelia va me co, nguoi đa đi cung co, xuong thuyen vao ngay 31 thang 8 tai Funchal, thu phu cua Madeira. Ca thi tran han hoan chao đon co, va mot đam đong đi theo cong chua ve ngoi nha moi cua co. Co rat yeu quy hon đao va noi voi me: "Neu mot ngay nao đo con lay lai đuoc suc khoe cuong trang nhu xua, chung ta se o lai hon đao nay mot thoi gian dai. Chung ta se thuc hien nhung chuyen du ngoan dai ngay tren nui, chung ta se tim thay nhung đieu moi me, giong nhu chung ta đa lam o Stein!" Nhung suc khoe cua co ay xau đi, va đen cuoi thang 11, moi hy vong đeu tieu tan. Đen đau nam 1853, cong chua nam liet giuong va biet rang cai chet đang đen gan: "Suc luc cua toi giam dan tung ngay; toi co the cam nhan đuoc đieu đo... chung ta đang đi đen điem bat đau cua su ket thuc." Sau nua đem mot chut vao rang sang ngay 4 thang 2, mot linh muc đa thuc hien cac nghi le cuoi cung. Maria Amelia đa co gang an ui me minh: "Me đung khoc... hay đe y Chua; xin Ngai đen giup đo con trong gio phut cuoi cung; xin Ngai an ui nguoi me toi nghiep cua con!" Co mat vao sang hom đo vao khoang 04:00.
Thi the cua cong chua van nam trong nha nguyen canh ngoi nha noi co qua đoi cho đen khi đuoc đua tro lai đat lien Bo Đao Nha vao ngay 7 thang 5 nam 1853. Vao ngay 12 thang 5, quan tai đuoc đua xuong o Lisboa, va mot đam tang lon đa dien ra sau đo. Hai cot cua co đuoc an tang ben canh cha co trong Braganza Pantheon, nam trong Tu vien Sao Vicente de Fora. Gan 130 nam sau, vao nam 1982, hai cot cua Maria Amelia đuoc đua đen Brasil va đat trong Convento de Santo Antonio (Tu vien Thanh Anthony) o Rio de Janeiro, noi cac vuong that Brasil khac đuoc an tang.


Di san Hoang đe Pedro II chua bao gio gap truc tiep em gai minh, nhung đa phat trien moi quan he ben chat voi co ay qua nhung la thu cua co ay đa gui cho ong. Hoang đe đa viet trong nhat ky cua minh 7 nam sau khi co ay qua đoi: "Toi đa nghe thay thanh le cho em gai toi [Maria] Amelia, nguoi ma toi rat than thiet va cam thay rat tiec vi chua bao gio đuoc gap." Me cua co đen tham mo con gai vao ngay 4 thang 2 hang nam cho đen khi ba qua đoi, va tai tro cho viec xay dung mot benh vien o Funchal co ten la "Princesa D. Maria Amelia" đe vinh danh con gai ba; benh vien van con ton tai cho đen ngay nay.  Amelie đe lai tai san cua minh o Vuong quoc Bayern cho Đai cong tuoc Maximilian, "nguoi ma ba se cam thay hanh phuc khi Maximilian tro thanh con re, neu Chua đe co con gai yeu dau cua ba la Maria Amelia van con song".
Đai cong tuoc Maximilian bi am anh boi ky uc ve Maria Amelia, va sau khi ket hon voi Charlotte cua Bi, ong đa thuc hien mot chuyen hanh huong vao nam 1859–60 toi cac đia điem co lien he voi vi hon the cu cua minh. Khi đen đao Madeira, ong viet: "O đay, mat vi benh lao vao ngay 4 thang 2 nam 1853, con gai duy nhat cua Hoang hau Brasil, mot con nguoi co nang khieu phi thuong. Co ay roi bo the gioi đay khiem khuyet nay, thuan khiet nhu mot thien than tro ve Thien đuong, que huong thuc su cua co ay."
Maximilian đa đen tham benh vien o Funchal mang ten Maria Amelia, va cho đen khi ong qua đoi đa tai tro cho viec duy tri mot phong benh đoi o đo. Ong cung tang mot buc tuong Đuc Me Sau Bi đe tuong nho Maria Amelia. Tiep theo, ong đen tham ngoi nha (đuoc goi la Quinta das Angustias, hay Anguished Villa), noi co qua đoi; ong đa viet: "trong mot thoi gian dai, toi đung im lang giua nhung suy nghi đau buon va khao khat duoi bong mot cai cay trang le bao boc va bao ve ngoi nha noi thien than đa khong con ton tai, đa khoc loc cay đang cho no". Trong hoi ky cua minh, Maximilian cung đe cap đen hon đao Madeira, noi "su song [đa] bi dap tat duong nhu đuoc đinh san đe đam bao hanh phuc yen binh cua rieng toi".

Sau khi đen Brasil vao ngay 11 thang 1 nam 1860, Maximilian bi me hoac boi đat nuoc, mot che đo quan chu duy nhat o Nam My, đat nuoc nam duoi su cai tri cua anh trai vi hon the đa khuat cua ong. Lay cam hung tu su on đinh va thinh vuong ma ong thay o đo, vao ngay 10 thang 4 nam 1864, ong đong y tro thanh hoang đe cua Đe che Mexico moi đuoc thanh lap, tin rang ong co the đat đuoc ket qua tuong tu o Mexico. Nhung thay vao đo, sau cuoc giao tranh giua phe bao thu va phe tu do Mexico, Maximilian bi hanh quyet vao ngay 19 thang 6 nam 1867, sau khi bi bat boi phe Juaristas. Trong mot su kinh trong cuoi cung đoi voi Maria Amelia, khi ong bi tuoc het hanh trang đe đoi mat voi mot đoi xu ban, Maximilian đa yeu cau gui cho me co chiec huy chuong nho cua Đuc Trinh Nu Maria ma co ay đa tang cho ong. Trong khi cuoc đoi cua Maria Amelia it anh huong đen cac su kien o Brasil hoac Bo Đao Nha, nhung cai chet cua co lai co tac đong đang ke, gian tiep, đoi voi lich su cua Mexico.


Tuoc hieu = Tuoc hieu va kinh xung hoang gia =
1 thang 12 nam 1831 – 4 thang 2 nam 1853: Her Highness Hoang nu Dona Maria Amelia cua Brasil


= Danh du =
Hoang nu Maria Amelia la nguoi đa đuoc trao cac Huan chuong Brasil, gom co:

Đai Thap tu cua Huan chuong Pedro I.
Đai Thap tu Huan chuong Hoa hong.
Co đa nhan nhieu huan chuong o nuoc ngoai, gom co:

Huan chuong Vuong that danh cho cac Quy ba cua Huan chuong Vuong hau Maria Luisa.
Grand Cross cua nguoi Bo Đao Nha Huan chuong Đuc Me Vo nhiem Nguyen toi cua Vila Vicosa.
Grand Cross cua nguoi Bo Đao Nha Huan chuong Thanh Isabel.
Huy hieu cua Ao Huan chuong Thap tu gia.
Phu hieu cua Bayern Huan chuong Thanh Elizabeth.


Pha he Chu thich Tham khao Thu muc Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Princess Maria Amelia of Brazil tai Wikimedia Commons