Tong thong Zambia la nguyen thu quoc gia va nguoi đung đau chinh phu Zambia. Chuc vu nay đuoc Kenneth Kaunda nam giu sau khi nuoc nay đoc lap vao nam 1964. Ke tu nam 1991, khi Kenneth Kaunda roi ghe tong thong, chuc vu nay đa đuoc nam giu boi bay nguoi khac gom: Frederick Chiluba, Levy Mwanawasa, Rupiah Banda, Michael Sata, Edgar Lungu va tong thong hien tai Hakainde Hichilema, nguoi đa  thang cu trong cuoc bau cu tong thong nam 2021. Ngoai ra, quyen tong thong Guy Scott nam quyen voi cuong vi tam thoi sau cai chet cua Tong thong Michael Sata.
Ke tu ngay 31 thang 8 nam 1991, tong thong Zambia cung la nguoi đung đau chinh phu, vi vi tri Thu tuong đa bi bai bo trong nhung thang cuoi cung cua nhiem ky tong thong Kaunda sau cac cuoc hop voi cac đang đoi lap.
Tong thong đuoc bau voi nhiem ky nam nam. Ke tu nam 1991, nguoi giu chuc vu đa bi han che trong hai nhiem ky lien tiep.


Lich su = Bac Rhodesia =
Khi thuoc đia Bac Rhodesia cua Anh tach khoi su cai tri cua Nam Rhodesia va Cong ty Anh Nam Phi, nguoi đung đau nha nuoc la Quan chu Anh đai dien tai thuoc đia boi Thong đoc Bac Rhodesia, nguoi thuc hien quyen hanh phap voi tu cach la nguoi đung đau nha nuoc va chinh phu. Trong cuoc tong tuyen cu Bac Rhodesia nam 1964, chuc vu Thu tuong cua Bac Rhodesia đuoc thanh lap đe tro thanh nguoi đung đau chinh phu truoc khi gianh đoc lap. Vao ngay 19 thang 5 nam 1964, Bo truong Ngoai giao ve Quan he Khoi thinh vuong chung Duncan Sandys thong bao rang mien Bac Rhodesia se đoc lap duoi quyen mot Tong thong. Cuoc bau cu Tong thong đau tien se đuoc to chuc bang cach bo phieu kin giua cac thanh vien đuoc bau cua Hoi đong Lap phap.


= Zambia =
Sau khi đoc lap va đat nuoc đuoc đoi ten thanh Zambia, Thu tuong Kenneth Kaunda đuoc bau lam Tong thong đau tien. Chuc vu Thu tuong cung bi bai bo, bien tong thong thanh co quan hanh phap. Ban đau, đat nuoc se đuoc quan ly theo che đo dan chu đa đang. Tuy nhien, sau khi Đai hoi Dan toc Phi hop nhat voi Đang Đoc lap Dan toc Thong nhat (UNIP), Tong thong Kaunda tuyen bo rang Hien phap cua Zambia se đuoc thay đoi đe bien đat nuoc nay thanh mot quoc gia đoc đang vao nam 1973 voi UNIP la đang hop phap duy nhat va tat ca cac đang khac se bi cam. Kaunda tuyen bo đieu nay đuoc thuc hien đe ngan can chu nghia bo lac. Tuy nhien, hien phap cung khoi phuc chuc vu Thu tuong voi tu cach la nguoi đung đau chinh phu. Trong cuoc tong tuyen cu nam 1973 o Zambia, cu tri chi co the bo phieu cho Kaunda do UNIP bao tro va lua chon duy nhat cua ho la bo phieu neu ho chap thuan hoac tu choi ung cu cua ong.
Kaunda đuoc bau lai trong cuoc bau cu cho đen nam 1991. Trong nhung nam 1980, ap luc gia tang buoc lenh cam đa đang phai đuoc huy bo. Sau cac cuoc đam phan voi Phong trao Dan chu Đa Đang (MMD) vao nam 1990, Tong thong Kaunda đa ky mot ban sua đoi hien phap hop phap hoa cac đang phai chinh tri ngoai UNIP. Chuc vu Thu tuong lai bi bai bo va quyen han tro lai voi Tong thong. Trong cuoc tong tuyen cu o Zambian nam 1991, Kaunda bi Frederick Chiluba cua MMD đanh bai va Frederick Chiluba len nam quyen. Kaunda đong y ban giao chuc vu tong thong mot cach hoa binh, tro thanh nha lanh đao chau Phi thu hai lam nhu vay sau Mathieu Kerekou cua Benin.
Nam 1996, Tong thong Chiluba cao buoc rang cac thanh vien UNIP đang co am muu đao chinh va ban bo tinh trang khan cap đe bat giu cac thanh vien UNIP. Tuy nhien, Toa an Toi cao Zambia tuyen bo tuyen bo khan cap khong hop le va do bo tinh trang khan cap va tra tu do cho nhung nguoi bi bat. Cuoi nam đo, Chiluba sua đoi hien phap quy đinh rang chi nhung nguoi co cha hoac me sinh ra o Zambia hoac Bac Rhodesia moi co the tranh cu Tong thong. Sua đoi nay ro rang la nham muc đich ngan Kaunda ung cu Tong thong mot lan nua vi cha me cua ong đa đuoc sinh ra o Nyasaland (Malaw) ngay nay).
Do gioi han hai nhiem ky trong hien phap, Levy Mwanawasa đa đuoc Chiluba chon lam ung cu vien cua MMD đe ke nhiem minh. Mwanawasa đa gianh chien thang trong cuoc tong tuyen cu nam 2001 o Zambia nhung chien thang cua ong bi nhung đang đoi lap cao buoc gian lan. Sau cac tranh chap phap ly, Toa an Toi cao cuoi cung đa ra phan quyet vao nam 2005 rang mac du cuoc bau cu co "sai sot", nhung khong co đu sai sot đe đao nguoc ket qua. Mwanawasa tai thang cu vao nam 2006. Ong mat nam 2008 va đuoc thay the boi Rupiah Banda. Trong cuoc tong tuyen cu nam 2011 o Zambia, Rupiah đa bi Michael Sata cua Mat tran Yeu nuoc (PF) đanh bai.
Sata qua đoi vao nam 2014. Theo đo, Pho tong thong Guy Scott đa tro thanh tong thong tam quyen. Đieu nay khien Scott tro thanh nguyen thu da trang đau tien cua mot quoc gia chau Phi ke tu khi FW de Klerk cua Nam Phi roi nhiem so nam 1994 sau khi che đo phan biet chung toc ket thuc. Tuy nhien, vi cha me cua ong khong đuoc sinh ra o Zambia, do hien phap, ong chi co quyen Tong thong trong 90 ngay va khong the ung cu. Tai cuoc bau cu tong thong Zambia nam 2015 , Edgar Lungu cua PF đa thang cu tong thong va giu chuc vu nay mot nam sau đo sau khi to chuc mot cuoc tong tuyen cu som hon du đinh. Vao nam 2020, Lungu đa co gang thay đoi hien phap đe cho phep Tong thong thay đoi luat bau cu va nam quyen kiem soat chinh sach tien te cua Zambia. Tuy nhien, du luat so 10 gay tranh cai đa that bai sau khi Quoc hoi Zambia khong bo phieu tan thanh voi đa so 2/3 theo quy đinh.


Danh sach = Đang phai =


= Nguoi giu chuc vu =


Moc thoi gian Xem them Tham khao