Black Hawk Down (tieng Viet: Dieu Hau Gay Canh) la mot bo phim chien tranh cua Hoa Ky đuoc san xuat va phat hanh vao nam 2001, do Ridley Scott đao dien va san xuat, Jerry Bruckheimer lam nha đong san xuat va Ken Nolan viet kich ban. Bo phim dua tren cuon sach cung ten cua nha bao Mark Bowden ve mot cuoc đot kich quan su nam 1993 cua quan đoi Hoa Ky tai Mogadishu, thu đo cua Somalia. Phim co su tham gia cua mot so luong lon dien vien, trong đo co Josh Hartnett, Ewan McGregor, Eric Bana, Tom Sizemore, William Fichtner, Sam Shepard, Jeremy Piven, Tom Hardy, Orlando Bloom, Ty Burrell, va Nikolaj Coster-Waldau.
Black Hawk Down đuoc phat hanh gioi han vao ngay 28 thang 12 nam 2001 va cong chieu rong rai vao ngay 18 thang 1 nam 2002. Bo phim đa nhan đuoc nhung đanh gia tich cuc tu cac nha phe binh đien anh, mac du bi chi trich la khong chinh xac va gay ra tranh cai vi su khac hoa thieu chinh xac ve nguoi Somalia. Bo phim đat doanh thu khiem ton tai cac phong ve, thu ve 172 trieu USD tren toan the gioi, so voi kinh phi san xuat tu 92 đen 110 trieu USD. Black Hawk Down đa gianh đuoc hai Giai Oscar cho cac hang muc Dung phim xuat sac nhat va Hoa am xuat sac nhat tai Le trao giai Oscar lan thu 74. Nam 2006, ban mo rong cua bo phim đuoc phat hanh tren đia DVD. Ban mo rong nay bao gom cac phan canh chua bi cat đi so voi ban chieu rap, co thoi luong la tam phut, va tang tong thoi luong cua bo phim len 152 phut. Ban cat mo rong nay đa đuoc phat hanh tren Blu-ray va 4K vao ngay 7 thang 5 nam 2019. 


Noi dung Sau khi chinh quyen trung uong Somalia bi lat đo vao nam 1992 va dien bien phuc tap cua cuoc noi chien tai Somalia, Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc đa cho phep trien khai mot hoat đong quan su voi nhiem vu gin giu hoa binh. Sau khi phan lon luc luong gin giu hoa binh rut đi, luc luong phien quan trung thanh voi Mohamed Farrah Aidid tai Mogadishu đa tuyen chien voi cac đon vi con lai cua Lien Hop Quoc. Tong thong Hoa Ky Bill Clinton đa trien khai Luc luong Đac nhiem Ranger (Task Force Ranger - TFR) - bao gom Tieu đoan 3, Trung đoan Biet Kich 75, đac nhiem Delta va cac đon vi bay cua Trung đoan Khong van Đac nhiem 160 (160th SOAR) - đen Mogadishu đe truy bat Aidid.
Đe cung co quyen luc va khuat phuc nguoi dan o phia Nam, Aidid va luc luong dan quan cua ong đa to chuc chiem đoat cac lo hang thuc pham cua Hoi Chu thap Đo Quoc te trong su bat luc cua cac đon vi Lien Hop Quoc. O ngoai o Mogadishu, linh đac nhiem Delta đa bat giu thanh cong Osman Ali Atto, mot nha cung cap vu khi cho luc luong dan quan cua Aidid. Sau đo, nguoi My len ke hoach bat giu Bo truong Bo Ngoai giao Omar Salad Elmi va co van cap cao Abdi Hassan Awale Qeybdiid, hai phu ta hang đau cua Aidid, nhung nguoi se tham gia mot cuoc hop o Khach san Olympic tai Mogadishu.
Luc luong cua Hoa Ky bao gom nhung quan nhan day dan kinh nghiem va ca nhung nguoi it kinh nghiem chien truong hon, trong đo co Binh nhat Todd Blackburn 18 tuoi va Ha si John Grimes - mot thu ky van phong. Thuong si Matthew Eversmann đuoc giao quyen chi huy tieu đoi Chalk 4 sau khi nguoi chi huy đon vi nay, Trung uy John Beales, len con đong kinh. Khong giong nhung nguoi đong đoi khac, Eversmann ton trong nguoi Somalia va bay to su cam thong đoi voi nguoi dan Somalia chiu anh huong nang ne boi cuoc noi chien, va noi rang: "Chung ta co the giup đo ho, hoac chung ta co the ngoi truoc tivi va xem mot quoc gia tu huy diet chinh minh tren CNN".
Chien dich bat đau vao ngay 3 thang 10 nam 1993, cac đon vi Đac nhiem Delta, sau khi roi khoi may bay MH-6 Little Bird, đa xong vao Khach san Olympic va bat giu thanh cong hai co van cap cao cua Aidid, trong khi cac đon vi Biet Kich va đoan xe cua Trung ta Danny McKnight (lam nhiem vu đua con tin va đon vi xung kich ra khoi thanh pho) bi tan cong du doi boi hoa luc cua phien quan tu khap cac phia. Trong luc tha quan tu truc thang Black Hawk, Binh nhat Blackburn bi tuot tay khoi soi day va bi thuong nang sau khi roi xuong đat, vi vay ba xe Humvee duoi su chi huy cua Thuong si Jeff Strucker đuoc lenh tach ra khoi đoan va đua Blackburn ve can cu tai San bay Mogadishu. Trong tran đanh, Grimes bi lac khoi Chalk 4 sau khi mot qua đan RPG phat no gan anh.
Tren đuong đua Blackburn ve can cu, Trung si Dominick Pilla bi trung đan vao đau va chet tai cho. Ngay sau đo, truc thang Black Hawk mang phien hieu Super 6-1, đieu khien boi Chuan uy Clifton "Elvis" Wolcott, trung đan RPG va roi trong thanh pho, khien Wolcott va phi cong phu Donovan "Bull" Briley thiet mang va hai thanh vien phi hanh đoan bi thuong nang. Trung si Daniel Busch, mot linh đac nhiem cua Delta, song sot sau cu roi va treo ra ngoai bao ve may bay. Busch bi thuong nang va đuoc di tan khoi tran đanh tren mot chiec Little Bird co phien hieu Star 4-1, nhung khong qua khoi vi vet thuong qua nang.
Luc luong mat đat, duoi su chi huy cua Đai uy Mike Steele, đuoc lenh tien ve vi tri roi cua Super 6-1 đe thiet lap mot phong tuyen bao ve xung quanh đo, nhung đa di chuyen cua ho lien tuc bi chan lai boi cac nhom phien quan Somalia. Đoan xe cua Trung ta McKnight khong the tiep can khu vuc roi cua Super 6-1 do nhieu đoan đuong đa bi chan va chiu nhieu thuong vong nang ne. Trong khi đo,tieu đoi Chalk 4 cua Eversmann va tieu đoi Chalk 1 đa đen đuoc khu vuc Super 6-1 roi va thiet lap vung bao ve quanh no. Mot chiec Black Hawk khac (Super 6-8) tien vao khu vuc va tha đoi y te xuong đe cuu chua cho cac thanh vien phi hanh đoan Super 6-1.
Khong lau sau, chiec Black Hawk thu hai mang phien hieu Super 6-4, đieu khien boi Chuan uy Michael Durant, bi ban roi boi ten lua RPG. Voi viec đon vi cua Đai uy Mike Steele bi chung lai va chiu thuong vong nang, khong con mot đon vi mat đat nao khac co the tien vao khu vuc Super 6-4 bi roi hay tang cuong binh linh cho khu vuc Super 6-1. Hai xa thu ban tia cua đac nhiem Delta tren chiec Black Hawk so hieu Super 6-2, Trung si Nhat Randy Shughart va Thuong si Gary Gordon, đuoc tha xuong khu vuc Super 6-4. Ho phat hien ra Durant con song va tien hanh bao ve chiec may bay khoi cac đot tan cong cua phien quan. Super 6-4 nhanh chong bi that thu, Gordon va Shughart đeu bi giet hai va Durant bi dan quan cua Aidid bat song.
Đoan xe cua Trung ta McKnight tu bo no luc tiep can khu vuc roi cua Super 6-1 va quay ve can cu. Thieu tuong William F. Garrison cu Trung ta Joe Cribbs đen xin vien binh tu Su đoan Son Cuoc so 10, bao gom cac đon vi thiet giap cua Malaysia va Pakistan, đe to chuc chien dich giai cuu cac đon vi bi ket trong thanh pho.
Khi man đem buong xuong, luc luong dan quan cua Aidid tien hanh mot cuoc tan cong lien tuc vao cac đon vi đac nhiem My bi mac ket tai đia điem roi cua Super 6-1, nhung bi chan lai boi cac đot khong kich giai vay cua truc thang AH-6J Little Bird. Đon vi tiep vien cua Lien Hop Quoc tiep can Super 6-1 thanh cong va tien hanh di tan cac thuong binh ra khoi khu vuc. Do khong con đu cho tren xe, mot so linh Biet Kich va Delta đa phai chay bo tu trong thanh pho ve "Vung An toan" cua Lien Hop Quoc.
Bo phim ket thuc bang nhung dien bien tiep theo sau chien dich, dan đen su ket thuc cac hoat đong quan su cua My o Somalia. Michael Durant đuoc tra tu do sau 11 ngay bi giam giu va Tong thong Bill Clinton sau đo cho rut toan bo luc luong My khoi Somalia. Trong chien dich, hon 1.000 nguoi Somalia va 19 linh My thiet mang. Trung si Nhat Randy Shughart va Thuong si Gary Gordon la hai quan nhan đau tien đuoc truy tang Huan chuong Danh Du ke tu khi Chien tranh Viet Nam ket thuc. Tuong Garrison xin nhan trach nhiem cho toan bo ket qua cua chien dich, ong tiep tuc phuc vu quan ngu va nghi huu mot ngay sau khi Mohamed Farrah Aidid bi giet vao thang 8 nam 1996. 


Dien vien = Trung đoan Biet Kich 75 =


= Đac nhiem Delta =


= Trung đoan Khong van Đac nhiem 160 (Night Stalkers) =


= Nhan vat khac =


San xuat Chuyen the cuon sach Black Hawk Down: a Story of Modern War cua Mark Bowden sang phim la y tuong cua đao dien Simon West, nguoi sau đo đa goi y voi Jerry Bruckheimer rang ong nen mua ban quyen phim va đe West đao dien. Nhung sau khi Bruckheimer mua đuoc ban quyen san xuat phim, West đa chuyen sang đao dien bo phim Lara Croft: Tomb Raider.
Ken Nolan đuoc ghi nhan la nha viet kich ban chinh, va nhung đong gop cua nguoi khac khong đuoc ghi nhan. Cu the, Mark Bowden đa viet mot ban chuyen the tu cuon sach cua chinh minh, Stephen Gaghan sau đo đa ra soat va viet lai kich ban, Steven Zaillian va Ezna Sands đa sua lai phan lon noi dung cua Gaghan va Nolan, nam dien vien Sam Shepard (trong vai Thieu tuong Garrison) đa viet lai mot so đoan hoi thoai cua chinh ong, va Eric Roth đa viet cuoc noi chuyen giua hai nhan vat đuoc thu vai boi Josh Hartnett va Eric Bana o cuoi phim. Ken Nolan đa o tren phim truong bon thang đe viet lai kich ban cua minh va sua lai noi dung truoc đo cua Gaghan, Zaillian va Bowden.
Cuon sach đuoc viet dua tren loi ke cua nhung thanh vien tham gia chien dich đot kich, va la co so chinh cho viec xay dung bo phim. Ha si John Stebbins, mot linh Biet Kich đuoc trao thuong Huan chuong Sao Bac vi su dung cam trong tran Mogadishu, phai đuoc đoi ten thanh "John Grimes" do Stebbins đa bi toa tuyen an 30 nam tu vi toi hiep dam va cuong buc đua con gai sau tuoi cua minh vao nam 1999. Mark Bowden cho biet Lau Nam Goc kha nhay cam va can trong trong viec xay dung hinh anh quan đoi, nen ho đa yeu cau ong thay đoi ten cua Stebbins. Bowden đa viet cac ban thao kich ban ban đau, truoc khi đuoc Bruckheimer chuyen cho nha bien kich Nolan ra soat. Cuoc tro chuyen giua vien phi cong Mike Durant bi bat lam tu binh va Firimbi đuoc lay tu mot ban nhap kich ban cua Bowden.
Đe giup bo phim co thoi luong xem hieu qua, 100 nhan vat noi bat trong cuon sach đa đuoc gioi han xuong con 39 nguoi. Bo phim cung khong co su tham gia cua bat ky dien vien nguoi Somalia nao. Ngoai ra, theo Bowden, khong co mot nhan chung nguoi Somalia tham gia chien dich đuoc moi tham gia xay dung bo phim.
Ve mat quan su, cac dien vien vao vai linh Biet Kich đuoc tham gia mot khoa hoc Biet Kich keo dai mot tuan tai Fort Benning, va cac dien vien vao vai Đac nhiem Delta se tham gia mot khoa hoc Đac nhiem hai tuan tai Fort Bragg, va Ron Eldard cung cac dien vien đong vai phi cong va thanh vien cua Trung đoan Khong van Đac nhiem 160 se đuoc truc tiep giang day boi cuu phi cong Michael Durant tai Fort Campbell. Quan đoi Hoa Ky se cung cap vat tu va truc thang cua Trung đoan Khong van Đac nhiem 160. 
Bo phim bat đau đuoc ghi hinh vao thang 3 nam 2001 tai Sale, Morocco, va ket thuc vao cuoi thang 6.
Mac du cac nha lam phim đa can nhac quay phim o Jordan, nhung ho nhan thay rang thanh pho Amman o Jordan khong co khung canh phu hop va khong co bien. Scott va nha thiet ke san xuat Arthur Max sau đo đa chuyen sang Morocco, noi tung đuoc ho su dung đe quay bo phim Gladiator. Scott thich boi canh o đo vi no hop voi khung canh đo thi trong chien dich thuc. Phan lon cac phan canh trong phim đuoc quay o thanh pho Rabat va Sale; cac phan canh can cu cua Luc luong Đac nhiem Ranger đuoc quay tai Kenitra va Mehdya.


= Nhac phim =
Phan nhac cho Black Hawk Down đuoc sang tac boi Hans Zimmer, nguoi truoc đay đa hop tac voi đao dien Scott trong mot so bo phim nhu Thelma & Louise (1991) va Gladiator (2000). Zimmer đa xay dung ban nhac thong qua su hop tac voi nhieu nhac si đe pha tron "nhip đieu va am thanh cua Đong Phi voi phong cach synthesizer." Khi lam nhu vay, Zimmer đa tranh bo cuc truyen thong đe chuyen sang cach tiep can phu hop hon voi giai đieu cua bo phim. Zimmer noi: “Toi muon lam no the hien đuoc ban chat cua bo phim. "Vi vay, toi đa goi ban nhac vao phong thu cua toi [...] va chung toi se tha hon truoc buc anh, y toi la, ban biet đay voi nguon nang luong tuyet voi." Album nhac phim đuoc phat hanh vao ngay 15 thang 1 nam 2002, boi Decca Records.


Đon nhan = Doanh thu phong ve =
Black Hawk Down ban đau chi đuoc phat hanh gioi han o bon rap phim vao ngay 28 thang 12 nam 2001, đe đat đu đieu kien cho giai Oscar 2001. Bo phim thu đuoc 179.823 USD trong tuan đau tien cong chieu, trung binh 44.956 USD moi rap. Vao ngay 11 thang 1 nam 2002, bo phim đuoc mo rong ra 16 rap va tiep tuc đat đuoc thanh cong voi tong doanh thu hang tuan la 1.118.003 USD va tong doanh thu trung binh hang ngay tren moi rap la 9.982 USD. Vao ngay 18 thang 1 nam 2002, bo phim đuoc cong chieu rong rai tai 3.101 rap va thu ve 28.611.736 USD trong tuan cong chieu rong rai đau tien. Trong ky nghi le Martin Luther King, bo phim đa thu ve 5.014.475 USD vao ngay thu Hai, ngay 21 thang 1 nam 2002, voi tong so tien 4 ngay cuoi tuan la $ 33.628.211. Chi co bo phim Titanic truoc đo đa đat đuoc doanh thu cao hon trong ky nghi le Martin Luther King vao cuoi tuan. Black Hawk Down đung đau tai phong ve trong ba tuan đau tien cong chieu rong rai. Khi bo phim đuoc rut khoi rap vao ngay 14 thang 4 nam 2002, sau tuan thu 15, no đa thu ve 108.638.746 USD trong nuoc va 64.350.906 USD o nuoc ngoai, nang tong doanh thu len 172.989.651 USD tren toan the gioi.


= Đanh gia chuyen mon =
Tren he thong tong hop ket qua đanh gia Rotten Tomatoes, bo phim nhan đuoc 76% luong đong thuan dua tren 173 luot đanh gia va đat muc điem trung binh la 7.00/10. Cac chuyen gia cua web cho rang: "Du bo phim chua đat nang viec phat trien nhan vat va su đong cam van hoa, Black Hawk Down la mot buc tranh an tuong đay suc song ve cuoc chien tranh, đuoc nang len tam cao moi boi ky nang tuyet voi cua Ridley Scott." Tai trang Metacitic, bo phim co điem trung binh la 74 tren 100 dua tren 33 luot nhan xet, nhin chung la "nhung đanh gia mang tinh tich cuc". Luot binh chon cua khan gia tren trang thong ke CinemaScore cho phan phim điem "A-" tren thang tu A+ đen F.
Roger Ebert cua bao Chicago Sun-Times đa cho bo phim 4 sao tren tong so 4 sao, noi rang nhung bo phim nhu the nay "se giup khan gia hieu va thong cam voi trai nghiem thuc te cua quan đoi, thay vi tam thuong hoa chung thanh tro giai tri." Tap chi Empire cho rang Black Hawk Down la mot bo phim "đay tham vong, đien cuong va xa hoa, Black Hawk Down du sao van la mot bo phim chien tranh hiem hoi co the lam thay đoi quy uoc cua the loai nay". Mike Clark cua USA Today nhan xet bo phim "cho thay su tinh nhue cua Luc luong Đac nhiem Delta - ngay ca trong cac tham hoa khong luong truoc đuoc la tran Mogadishu nam 1993," va ca ngoi huong đi cua Scott: "lien quan đen cuoc xung đot co 18 linh My đa chet va hon 70 nguoi bi thuong, yeu to khien đac điem tiep can tieu chuan cua phim chien tranh bi ha thap. Mac du mot so nguoi co the coi đay la mot thieu sot, nhung tren thuc te, đo la mot uu điem."
Bo phim đa tao đuoc mot trao luu van hoa nho, đa đuoc cac nha phan tich truyen thong nghien cuu ve mat hoc thuat khi phan anh nhan thuc cua nguoi My ve chien tranh. Evan Thomas cua Tap chi Newsweek coi bo phim la mot trong nhung bo phim co y nghia van hoa nhat trong nhiem ky tong thong George W. Bush. Ong cho rang mac du bo phim mang tinh chat phan chien, nhung cot loi cua no la ung ho chien tranh. Ong viet them rang "mac du no mo ta lai mot that bai đang xau ho, nhung bo phim van cho ta thay rang nhung nguoi linh đeu la nhung anh hung, san sang hi sinh vi nguoi đong đoi trong vong tay cua ho ... Bo phim cho thay nhung canh giet nguoi tan bao, nhung cung co long dung cam, chu nghia khac ky va danh du ... Hieu ung tong the đa gay xon xao, hoi mang tinh kheu goi, va no duong nhu nang cao mong muon cua nguoi My ve mot cuoc chien đe tra thu cho su kien 11 thang 9."


= Phan thuong va đe cu =
Black Hawk Down nhan bon đe cu Giai Oscar cho Đao dien xuat sac nhat (thua A Beautiful Mind) va Quay phim xuat sac nhat (thua Chua te nhung chiec nhan: The Fellowship of the Ring) va gianh hai giai Oscar cho Dung phim xuat sac nhat va Hoa am xuat sac nhat. No đa nhan đuoc ba đe cu Giai BAFTA cho Quay phim xuat sac nhat, Hoa am xuat sac nhat va Bien tap xuat sac nhat.


Tranh cai Ngay sau khi Black Hawk Down đuoc phat hanh, Trung tam Van đong Cong ly Somalia (SJAC) o California đa to cao nhung gi ho cam thay la mo ta tan bao va mat nhan tinh ve nguoi Somalia va keu goi tay chay no. Trung tam SJAC o Minnesota đa keu goi tay chay bo phim "vi mieu ta nguoi Somalia nhu' 'nhung con thu man ro thich ban nhau.'"
Trong mot cuoc phong van tren đai phat thanh, Brendan Sexton, dien vien thu vai Binh nhi Richard "Alphabet" Kowalewski, cho biet phien ban cua bo phim đuoc đua len rap chieu co nhieu khac biet đang ke so voi phien ban đuoc viet trong kich ban goc. Theo anh, nhieu phan canh đat ra cac cau hoi hoc bua cua My lien quan đen hien thuc bao luc cua chien tranh va muc đich thuc su cua su menh cua ho o Somalia đa bi cat đi.
Trong mot bai đanh gia đang tren The New York Times, nha phe binh phim Elvis Mitchell bay to su khong hai long voi bo phim "thieu đac trung" va cho rang bo phim "am chi su phan biet chung toc đuoc dan dung mot cach vung ve". Owen Gleiberman va Sean Burns, cac nha phe binh phim cua tap chi Entertainment Weekly va Philadelphia Weekly, cho rang bo phim co thien huong phan biet chung toc.
Nha phe binh phim nguoi My Wheeler Winston Dixon cung nhan thay bo phim "khong co đong co va tinh cach" đang lo ngai, va viet rang trong khi khan gia My co the thay bo phim la "loi ca tung cho long yeu nuoc", thi nhung khan gia khac co the thay no la mot "tac pham co chu y thu đich ". Jerry Bruckheimer, nha san xuat cua bo phim, đa bac bo nhung tuyen bo nhu vay tren The O'Reilly Factor, cho rang bo phim co muc đo đung đan ve mat chinh tri mot phan do khuynh huong tu do cua Hollywood.
Cong dan Somali cho rang cac dien vien chau Phi đuoc chon đong vai nguoi Somalia trong phim khong mang nhung net van hoa đoc đao cua vung Sung chau Phi, cung nhu ngon ngu giao tiep trong phim khong giong nhu tieng he Phi-A ma nguoi Somalia su dung. Ho cung cho rang bo phim khong nam bat đuoc giong đieu, cach cu xu va tinh than cua cuoc song thuc te o Somalia. 

Trong mot cuoc phong van voi BBC, Osman Ali Atto noi rang nhieu khia canh cua bo phim thuc te khong chinh xac. Ngoai tru cach mieu ta qua pho truong ve nhan vat cua minh, Ali Atto tuyen bo ong co ngoai hinh khong giong nhu dien vien đa đong vai ong, va ong khong hut xi ga hay đeo hoa tai. Nhung chi tiet nay sau đo đa đuoc xac nhan boi cuu Đac nhiem Hai quan SEAL Howard E. Wasdin, mot thanh vien tham gia nhiem vu bat coc Atto vao ngay 21 thang 9 nam 1993, trong cuon hoi ky nam 2012 cua anh. Wasdin cung chi ra rang, trong khi nhan vat trong phim co xu huong khinh thuong va che nhao nhung ke bat giu ong ta [Atto], tren thuc te, Atto co ve lo so rang Wasdin va nguoi cua anh [linh SEAL] đuoc gui đen đe giet hon thay vi đen bat ong ay. Atto cung noi them rang ong đa khong đuoc hoi y kien ve bo phim, cung nhu khong đuoc nhan xin phep su dung hinh anh cua ong, va canh phim tai hien lai vu bat giu Atto co mot so điem khong chinh xac:Đau tien la khi toi bi bat vao ngay 21 thang 9, toi đang đi tren mot chiec Fiat 124, khong phai ba chiec nhu bo phim mo ta […] Va khi nhung chiec truc thang xuat hien va tan cong, co nguoi bi thuong, co nguoi bi giet [...] Chiec xe ma chung toi su dung, (va) toi co bang chung, đa bi trung đan it nhat 50 lan. Nguoi đong nghiep cua toi, Ahmed Ali, bi thuong o ca hai chan […] Toi nghi đieu đo khong đung, cach ho the hien ve ca ca nhan va hanh đong. No khong đung.
Cac quan chuc quan đoi Malaysia co đon vi tham gia cuoc giao tranh cung đa đua ra loi phan nan ve tinh chinh xac cua bo phim. Chuan tuong đa nghi huu Abdul Latif Ahmad, cuu chi huy luc luong Malaysia o Mogadishu, noi voi hang tin AFP rang khan gia Malaysia se co an tuong sai lam ve tran chien thuc su chi co nguoi My chien đau, chien cong quan đoi Malaysia đa bi ha xuong đe khien nhung nguoi linh Malaysia nhin giong nhu "nhung tai xe xe buyt lam nhiem vu đua ho [linh My] ra ngoai". Tuong Pervez Musharraf, sau nay tro thanh Tong thong Pakistan sau mot cuoc đao chinh, cung cao buoc cac nha lam phim khong ghi nhan cong lao cua nhung nguoi linh Pakistan. Trong cuon tu truyen In the Line of Fire: A Memoir, Musharraf đa viet:
Thanh tich xuat sac cua quan đoi Pakistan trong cac đieu kien bat loi đa đuoc cac đon vi Lien Hop Quoc biet đen. Đang tiec, bo phim Black Hawk Down lai bo qua vai tro cua Malaysia va Pakistan o Somalia. Khi quan đoi Hoa Ky bi mac ket trong khu vuc Madina Bazaar đong dan cu o Mogadishu, chinh Trung đoan Frontier Force so 7 cua Quan đoi Pakistan đa tiep can va giai thoat ho. Mac du vay, cung nhu su dung cam cua quan đoi Hoa Ky, cong trang cua chung toi nen xung đang đuoc ghi nhan, neu khong muon noi la hon the nua; nhung cac nha lam phim chi ke lai su viec lien quan đen nguoi My.


= Mogadishu Mile =
Nhieu nguoi thuong tin rang nhung nguoi linh tham gia Mogadishu Mile phai chay đen tan San van đong Mogadiscio, nhu trong phim. Tuy nhien, trong canh đo, cac nha lam phim đa lay giay phep nghe thuat va dan dung su kien khac voi cuon sach. Trong phim, Mogadishu Mile ket thuc voi khoang mot chuc binh linh tien vao San van đong Mogadiscio sau khi chay khap thanh pho. Trong cuon sach, no ket thuc voi canh nhung nguoi linh đen mot điem tap ket tren Đuong National (theo huong nguoc lai voi san van đong):"Khi đen gan giao lo giua Đuong Hawlwadig va Đuong National, cach khach san Olympic khoang 5 day nha ve phia nam, anh ta nhin thay mot chiec xe tang cung hang loat xe APC va Humvee cung nhieu nguoi đan ong trong trang phuc chien đau mau sa mac. Anh ay chay cho đen khi guc nga trong niem vui suong"
Nhung nguoi linh Biet Kich va Delta khong phai la thanh vien duy nhat cua Hoa Ky tham gia Mogadishu Mile; con co nhung nguoi linh thuoc Su đoan Son cuoc so 10 Hoa Ky:"Chung toi khong đuoc cho ra khoi cho xac may bay. Chung toi đa khong chay. Chung toi đa đi bo, theo mot đoi hinh chien thuat, qua mot quang đuong dai khoang mot dam đe đen cho mot đoan xe đang cho."
Phan lon phan canh đoan xe bo lai toan linh, khien ho phai chay qua cac con pho mot minh, đa khong mieu ta lai chinh xac nhung gi đa xay ra:"Khong ai phai chay ra khoi thanh pho. Mogadishu Mile la mot điem tap ket, noi xe tang Pakistan va cac phuong tien tu Su đoan Son cuoc so 10 đang cho đe đua nhung linh cua TFR ve san van đong cua Pakistan."
"Nhung chiec APC nay đa di chuyen mot đoan 800 met đen mot cu điem, noi tap hop cac đon vi du bi va xe tang. Theo ke hoach, nhung nguoi bi thuong se đuoc cac phuong tien cho đi va nhung nguoi khoe manh se tu đi bo ve cu điem đo. Đay la nhung gi đa xay ra. Va no đuoc goi la 'Mogadishu Miles'"..."


= Danh ngon "Only the dead have seen the end of war" =
Bo phim bat đau voi cau danh ngon "Only the dead have seen the end of war" (tieng Viet: Chi nguoi chet moi thay đuoc cai ket cua chien tranh), thuong đuoc cho la cua Plato, nha triet hoc nguoi Athen trong thoi ky Co đien o Hy Lap co đai. Cac nghien cuu gan đay cho rang cau noi nay la cua George Santayana.


Xem them Tran Mogadishu


Tham khao Thu muc Cohen, David S. (2009). Screen Plays: How 25 Screenplays Made It to a Theater Near You—For Better or Worse. New York, New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-143157-9.


Lien ket ngoai Website chinh thuc
Black Hawk Down tren Internet Movie Database
Black Hawk Down tai AllMovie
Black Hawk Down tai Box Office Mojo
Black Hawk Down tai Metacritic 
Black Hawk Down tai Rotten Tomatoes
Black Hawk Down (phim 2001) tai TCM Movie Database