Qua trinh Brasil đoc lap gom mot loat su kien chinh tri va quan su dien ra trong giai đoan 1821–1824, hau het lien quan đen cac tranh chap giua Brasil va Bo Đao Nha ve viec Đe quoc Brasil yeu cau đoc lap. Qua trinh đuoc ky niem vao ngay 7 thang 9, la ngay ma vao nam 1822 nguoi nhiep chinh la Vuong tu Pedro tuyen bo Brasil đoc lap tu Bo Đao Nha. Su cong nhan chinh thuc đat đuoc theo mot hiep đinh ky ket giua hai ben vao cuoi nam 1825.


Boi canh Bo Đao Nha yeu sach lanh tho nay la Brasil vao thang 4 nam 1500, khi ham đoi Bo Đao Nha duoi quyen chi huy cua Pedro Alvares Cabral đen đay. Nguoi Bo Đao Nha đuong đau cac dan toc ban đia von bao gom nhieu bo lac, hau het trong so đo co ngon ngu thuoc ngu he Tupi-Guarani, chia se hoac tranh chap lanh tho voi nhau.
Mac du khu đinh cu đau tien hinh thanh vao nam 1532, song qua trinh thuoc đia hoa bat đau huu hieu trong nam 1534, khi Quoc vuong Joao III phan chia lanh tho thanh 15 bo đuoc thua ke. Tuy nhien, su dan xep nay to ra co van đe, va đen nam 1549 quoc vuong phan mot toan quyen đe quan ly toan thuoc đia. Nguoi Bo Đao Nha đong hoa mot so bo lac ban đia trong khi cac bo lac khac dan bien mat do cac cuoc chien truong ky hoac do cac dich benh nguoi chau Au mang toi trong khi ban than ho khong co mien dich.
Đen giua the ky 16, đuong tro thanh mat hang xuat khau quan trong nhat cua Brasil do nhu cau quoc te tang cao. Nham kiem loi truoc tinh hinh nay, tinh đen nam 1700 co tren 963.000 no le chau Phi đuoc đua qua Đai Tay Duong đen lam viec tai Brasil. So luong nguoi chau Phi đuoc đua đen Brasil cho đen thoi điem đo nhieu hon tong so nguoi đuoc đua đen cac noi khac tai chau My.
Trai qua chien tranh voi nguoi Phap, nguoi Bo Đao Nha dan khuech truong lanh tho cua ho ve phia đong nam, chiem lay Rio de Janeiro vao nam 1567, va ve tay bac, chiem Sao Luis vao nam 1615. Ho phai cac đoi vien chinh quan su đen rung mua Amazon va chinh phuc cac đon cua Anh va Ha Lan, thanh lap cac lang va cong su tu nam 1669. Nam 1680, ho tiep can xa ve phia nam va thanh lap Sacramento ben bo Rio de la Plata, trong khu vuc Banda Oriental (Uruguay ngay nay).
Đen cuoi the ky 17, xuat khau đuong bat đau suy thoai song đen đau thap nien 1690, viec cac nha tham hiem phat hien vang trong khu vuc ma sau đo goi la Minas Gerais nay thuoc Mato Grosso, Goias va Minas Gerais, giup cuu van thuoc đia khoi canh sap sup đo. Tu khap noi tai Brasil, cung nhu tu Bo Đao Nha, hang nghin nguoi nhap cu đen đe khai mo.
Nguoi Tay Ban Nha no luc nham ngan chan nguoi Bo Đao Nha khuech truong đen lanh tho cua ho theo Hiep uoc Tordesillas nam 1494, va tiep theo chinh phuc Banda Oriental vao nam 1777. Tuy nhien, đieu nay tro nen vo ich theo Hiep uoc San Ildefonso đuoc ky ket vao cung nam, theo đo xac nhan chu quyen cua Bo Đao Nha đoi voi toan bo vung đat phat sinh tu viec khuech truong lanh tho cua ho, do đo hinh thanh hau het Brasil hien tai. 

Đen khi Phap xam chiem Bo Đao Nha nam 1807, vuong toc Bo Đao Nha đao thoat đen Brasil, lap Rio de Janeiro lam thu đo lam thoi cua Bo Đao Nha. Đieu nay co tac đong phu la tao ra nhieu the che ma mot quoc gia đoc lap can thiet đe ton tai; quan trong nhat la no giai phong đe Brasil đuoc giao thuong voi cac quoc gia khac theo nguyen vong. Sau khi quan đoi cua Napoleon that bai chung cuoc vao nam 1815, nham duy tri thu đo tai Brasil va xoa diu lo ngai cua nguoi Brasil ve viec bi đua tro lai vi the thuoc đia, Quoc vuong Joao VI cua Bo Đao Nha nang vi the phap ly cua Brasil thanh mot bo phan binh đang, tich hop cua Vuong quoc Lien hiep Bo Đao Nha, Brasil, va Algarves thay vi chi la mot thuoc đia, Brasil co đuoc vi the nay trong bay nam ke tiep.


Con đuong toi đoc lap = Cortes Bo Đao Nha =

Nam 1820, Cach mang Lap hien phat sinh tai Bo Đao Nha. Phong trao do nhung nguoi theo chu nghia lap hien khoi xuong dan đen viec hoi nghi Cortes (hay hoi nghi lap hien), voi ket qua la hien phap đau tien cua vuong quoc. Cortes đong thoi yeu cau Quoc vuong Joao VI tro ve Bo Đao Nha, ong cu tru tai Brasil tu nam 1808 va nang Brasil thanh mot vuong quoc cau thanh cua Vuong quoc Lien hiep Bo Đao Nha, Brasil va Algarves vao nam 1815. Ong bo nhiem the tu Pedro lam nguoi nhiep chinh cai quan Brasil thay minh vao ngay 7 thang 3 nam 1821. Quoc vuong roi đi chau Au vao ngay 26 thang 4, con Pedro o lai Brasil đe quan ly voi tro giup cua cac bo truong vuong quoc (noi vu) va ngoai giao, chien tranh, hai quan va tai chinh.
Cac si quan quan đoi Bo Đao Nha tai Brasil hoan toan đong tinh voi phong trao lap hien tai Bo Đao Nha. Thu linh chinh cua cac si quan Bo Đao Nha la Tuong quan Jorge Avilez buoc vuong tu bai chuc va truc xuat cac bo truong noi vu va tai chinh khoi Brasil. Ca hai nguoi nay đeu la đong minh trung thanh voi Pedro, ong tro thanh mot con tot trong tay gioi quan su. Su si nhuc ma vuong tu phai chiu đung se co tac đong quyet đinh trong viec ong thoai vi muoi nam sau đo, khi ma ong the se khong bao gio lai nhuong bo truoc ap luc cua quan đoi. Trong khi đo, ngay 30 thang 9 nam 1821, Cortes phe chuan mot sac lenh le thuoc hoa chinh phu cac tinh cua Brasil truc tiep duoi quyen Bo Đao Nha. Vuong tu Pedro ket qua chi la thong đoc cua tinh Rio de Janeiro. Cac sac lenh khac sau đo lenh cho ong tro ve chau Au va cung huy bo cac toa an tu phap do Joao VI lap ra vao nam 1808.
Bat man truoc cach xu tri cua Cortes trong hau het nguoi Brasil (ke ca nhung nguoi sinh tai Bo Đao Nha) dang len đen muc nhanh chong tro nen bieu thi cong khai. Hai nhom phan đoi cac hanh đong cua Cortes' nham dan suy yeu chu quyen cua Brasil xuat hien: phai Tu do duoi quyen lanh đao cua Joaquim Goncalves Ledo (la nguoi ung ho hoi Tam điem) va mot phai duoi su lanh đao cua Jose Bonifacio de Andrada. Hai phai khong chia se muc đich chung nao cho Brasil, ngoai tru ho cung yeu cau quoc gia lien hiep voi Bo Đao Nha voi vi the mot che đo quan chu co chu quyen.


= Khoi nghia Avilez =

Cac đai bieu Bo Đao Nha trong Cortes to ra khong ton trong vuong tu va cong khai che nhao ong. va do đo long trung thanh cua Pedro the hien huong ve Cortes dan chuyen sang chinh nghia Brasil. Vo ong la Vuong phi Leopoldina xuat than tu gia toc Habsburg thi ung ho Brasil va khuyen khich ong o lai đay trong khi phai Tu do va Bonifacio tien hanh phan khang cong khai. Pedro tra loi vao ngay 9 thang 1 nam 1822, bao chi thuat lai loi cua ong: "Vi loi ich cua tat ca va vi hanh phuc tong the cua quoc gia, toi san long: Noi voi nhan dan rang toi se o lai".
Sau khi Pedro quyet đinh khong tuan lenh Cortes, khoang 2.000 linh duoi quyen Jorge Avilez lam loan truoc khi tap trung tren nui Castelo, song nhanh chong bi 10.000 nguoi Brasil co vu trang bao vay, duoi su lanh đao cua Canh ve Hoang gia. Pedro sau đo "bai chuc" tuong chi huy Bo Đao Nha va lenh cho ong ta đua binh si qua vinh đen Niteroi đe cho đuoc đua sang Bo Đao Nha.
Jose Bonifacio đuoc bo nhiem lam bo truong noi vu va ngoai giao vao ngay 18 thang 1 nam 1822. Bonifacio nhanh chong thiet lap moi quan he nhu cha con voi Pedro, Pedro nhin nhan chinh khach giau kinh nghiem nay la đong minh lon nhat cua ong. Goncalves Ledo va nhung nguoi tu do no luc giam toi thieu quan he mat thiet giua Bonifacio va Pedro bang cach trao cho vuong tu danh hieu 'nguoi bao ve vinh cuu cua Brasil'. Đoi voi nhung nguoi tu do, can thiet co mot hoi nghi lap hien cho Brasil, trong khi phai Bonifacio uu tien Pedro tu ban hien phap nham tranh kha nang xay ra tinh trang giong nhu vo chinh phu trong nhung nam đau Cach mang Phap. Vuong tu đong y voi cac đe nghi cua phai tu do va ky mot sac lenh vao ngay 3 thang 6 nam 1822 keu goi bau cu đai bieu đe tu hop trong Đai hoi Lap hien va Lap phap tai Brasil.


= Tu Vuong quoc Lien hiep đen Đe quoc đoc lap =

Pedro đen tinh Sao Paulo nham đam bao long trung thanh cua cac tinh voi đai nghiep Brasil. Ong đen thu phu cua tinh nay vao ngay 25 thang 8 va o lai cho đen ngay 5 thang 9. Khi đang tro lai Rio de Janeiro vao ngay 7 thang 9 ong nhan đuoc thu tu Jose Bonifacio va vo minh la Leopoldina. Vuong tu biet rang Cortes đa huy bo toan bo luat cua noi cac Bonifacio va loai bo quyen luc con lai ma ong nam giu. Thu cua Leopoldina kien quyet rang đoc lap la lua chon duy nhat con lai (ba đa gap Hoi đong Bo truong 5 ngay truoc đo, ket qua đuoc ba thong tin cho chong trong mot la thu rang thoi điem thich hop đe lam đieu kho khan). Pedro quay sang ban đong hanh voi minh, gom can ve danh du, va noi: "Cac ban, Cortes Bo Đao Nha muon no dich hoa va truy na chung ta. Tu hom nay tro đi quan he cua hai ben bi pha vo. Khong quan he nao co the lien hiep hai ben đuoc nua" va tiep tuc sau khi ong giat ra bang tay xanh-trang cua minh von la tuong trung cho Bo Đao Nha: "Cac binh si bo bang tay ra. Chao đoc lap, cho tu do va cho su ly khai cua Brasil khoi Bo Đao Nha!" Ong rut guom khoi vo va qua quyet rang "Truoc dong mau cua toi, danh du cua toi, chua troi cua toi, toi the đem đen tu do cho Brasil," va sau đo ho len: "Đoc lap hay la chet!". Su kien đuoc ghi nho voi ten "Tieng ho Ipiranga".
Khi đen Sao Paulo vao đem ngay 7 thang 9 nam 1822, Pedro va nguoi đong hanh truyen đi thong cao Brasil đoc lap tu Bo Đao Nha. Vuong tu đuoc quan chung tan duong rat lon va đuoc goi la "Quoc vuong Brasil" song cung co "Hoang đe Brasil". Pedro tro ve Rio de Janeiro vao ngay 14 thang 11 va trong nhung ngay sau đo phai tu do truyen ba cac to roi (do Joaquim Goncalves Ledo viet) đe xuat y tuong Vuong tu nen đuoc ton lam hoang đe lap hien. Ngay 17 thang 9, Chu tich cua hoi đong đo thi thanh pho Rio de Janeiro, Jose Clemente Pereira, gui tin đen cac hoi đong khac trong nuoc rang viec ton phong se dien ra tai le ky niem sinh nhat cua Pedro vao ngay 12 thang 10. Đen ngay hom sau, quoc ky va quoc huy moi cua Vuong quoc Brasil đoc lap đuoc tao ra (Quoc ky va quoc huy đe quoc đuoc tao ra sau đo vao ngay 12 thang 10 voi thiet ke tuong tu).

Ly khai chinh thuc dien ra vao ngay 22 thang 9 nam 1822 trong mot thu do Pedro viet cho Joao VI. Trong đo, Pedro van tu xung la vuong tu nhiep chinh va cha ong đuoc xem la quoc vuong cua Brasil đoc lap. Ngay 12 thang 10 nam 1822, Pedro đuoc ton lam Dom Pedro I, hoang đe lap hien va nguoi bao ve vinh cuu cua Brasil. Thoi gian tri vi cua Pedro va Đe quoc Brasil cung bat đau tu luc nay. Tuy nhien, hoang đe lam ro rang du ong chap thuan ngoi hoang đe, song neu Joao VI tro ve Brasil thi ong se nhuong vi cho cha.
Nguyen nhan giai thich cho tuoc hieu hoang đe la tuoc hieu quoc vuong se tuong trung cho su tiep noi truyen thong trieu đai Bo Đao Nha va co the la ca chinh the chuyen che von bi e ngai, trong khi tuoc hieu hoang đe bat nguon tu su ton phong cua quan chung giong nhu thoi La Ma co đai. Ngay 1 thang 12 nam 1822 (ky niem le đang co cua Joao IV, quoc vuong đau tien cua gia toc Braganza) Pedro I đang co va đuoc thanh hien.


Chien tranh gianh đoc lap Chien tranh giua nguoi Brasil va nguoi Bo Đao Nha mo đau tu thang 2 nam 1822 khi bung phat cac cuoc cham tran đau tien giua dan quan, va keo dai đen thang 11 nam 1823 khi cac đon vi đon tru Bo Đao Nha cuoi cung đau hang. Trong cac tran đanh tren bo va tren bien đeu co su tham gia cua luc luong chinh quy va dan quan thuoc hai ben.
Nguoi Brasil bao gom nguoi nhap cu buoc phai tong quan trong luc luong luc quan va hai quan moi thanh lap. Ho cung su dung no le trong dan quan cung nhu cac no le tu do vao luc quan va hai quan. Cac tran chien tren bo va tren bien bao phu lanh tho Bahia, Cisplatina, Rio de Janeiro va pho vuong quoc Grao-Para. Maranhao va Pernambuco (đuong thoi bao gom ca cac bang Ceara, Piaui va Rio Grande do Norte ngay nay) cung la noi dien ra giao tranh.
Cac tran đanh đau tien giua dan quan dien ra tren đuong pho tai cac thanh pho lon cua khu vuc đuoc đe cap trong nam 1822 va tren đat lien, bat chap luc luong bo sung tu Bo Đao Nha đen trong cung nam 1822 song vao quy cuoi; quan Bo Đao Nha mac du trung lap hoa dan quan sinh tai ban đia tai mot so thanh pho nhu Salvador, Montevideo va Sao Luis, song that bai truoc dan quan tai hau het cac thanh pho cung nhu luc luong du kich tai nong thon. Đen nam 1823, trong khi luc quan Brasil đa mo rong khac phuc thiet hai nhan luc va vat luc; thi luc luong Bo Đao Nha con lai von đang o the phong thu lai bi thu hep ve nhan luc va cua cai, ho tu thay buoc phai han che pham vi hoat đong cua minh đen muc khang cu tai mot so tinh ly, von cung la cac cang bien chien luoc nhu Belem ben canh Montevideo, Salvador va Sao Luis do Maranhao.
Tren bien, quan Brasil duoi quyen lanh đao cua Thomas Cochrane. Co su dao đong bat nguon tu su pha hoai cua mot luong đang ke nguoi Bo Đao Nha trong ham đoi. Đen nam 1823, hai quan cai cach va cac thanh vien nguoi Bo Đao Nha bi thay the bang nguoi Brasil (no le đuoc phong thich va nam gioi da trang bi cuong bach tong quan) va linh đanh thue ngoai quoc (nguoi Anh va My). Hai quan Brasil thanh cong trong viec đay nguoi Bo Đao Nha khoi bo bien va co lap cac đoi quan tren bo cuoi cung cua Bo Đao Nha. Đen cuoi cung, ho truy kich tan du luc luong hai quan thuc dan qua Đai Tay Duong xa đen ngoai khoi Bo Đao Nha.
Đen nay van khong co thong ke kha tin lien quan đen so luong nhu tong so thuong vong. Tuy nhien, dua tren cac tuong thuat ghi chep trong qua khu va hien tai ve mot so tran đanh trong chien tranh, cung nhu so lieu đuoc thua nhan trong cac cuoc giao tranh tuong tu dien ra cung thoi điem khap toan cau, va tinh đen thoi gian chien tranh đoc lap Brasil (22 thang), uoc tinh tong so nguoi tu chien o hai ben tong cong la khoang tu 5.700 đen 6.200.
Cac binh si Bo Đao Nha cuoi cung roi khoi Brasil vao nam 1824. Mot hiep đinh hoa binh cong nhan Brasil đoc lap đuoc soan thao trong mua he nam 1825, va đuoc Brasil va Bo Đao Nha ky ket trong mua thu cung nam.


Ghi chu Tham khao Đoc them Gomes, Laurentino (date) 1822. Publisher ISBN


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Independence of Brazil tai Wikimedia Commons