Bhutan (phien am tieng Viet: Bu-tan; tieng Dzongkha: འབྲག་ཡལ་ druk yul), quoc hieu la Vuong quoc Bhutan (འབྲག་རྒྱལ་ཁབ་ druk gyal khap), la mot quoc gia noi luc tai mien đong Day Himalaya thuoc Nam A. Bhutan giap Trung Quoc ve phia bac va An Đo ve phia nam, đong va tay. Thimphu la thu đo va thanh pho lon nhat cua Bhutan.
Bhutan co lien ket van hoa manh me voi Tay Tang va nam tren Con đuong to lua giua Trung Quoc va tieu luc đia An Đo. Lanh tho Bhutan tung bao gom nhieu thai ap nho xung khac lan nhau cho đen đau the ky XVII. Khi đo mot lat ma va thu linh quan su ten la Ngawang Namgyal thong nhat khu vuc va gay dung mot ban sac Bhutan rieng biet. Đen đau the ky 20, Bhutan thiet lap quan he voi Đe quoc Anh. Sau Noi chien Trung Quoc, Bhutan ky ket hiep uoc huu nghi voi An Đo vao nam 1949. Quoc gia nay tu gia vi the co lap trong lich su duoi thoi Quoc vuong Jigme Singye Wangchuck. Nam 2008, Bhutan chuyen đoi tu che đo quan chu chuyen che sang che đo quan chu lap hien va to chuc tong tuyen cu đau tien.
Bhutan la mot thanh vien Lien Hop Quoc, co quan he ngoai giao voi 52 quoc gia va Lien minh chau Au, nhung khong co quan he chinh thuc voi nam thanh vien thuong truc Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc. Bhutan la mot đoi tac chien luoc mat thiet voi An Đo, la mot thanh vien sang lap Hiep hoi Nam A vi su Hop tac Khu vuc (SAARC) va cung la mot thanh vien Sang kien vung Vinh Bengal ve hop tac Kinh te va Ky thuat đa khu vuc. Kinh te Bhutan phu thuoc rat lon vao xuat khau thuy đien. Thu nhap binh quan đau nguoi cua Bhutan cao thu nhi tai Nam A, đung sau Maldives.


Ten goi Khong ro ve tu nguyen chinh xac cua "Bhutan", song co ve no bat nguon tu "Bod" (Tay Tang) trong tieng Tay Tang. Theo truyen thong, no đuoc cho la bat nguon tu mot chuyen tu cua tieng Phan la Bhota-anta "cuoi cua Tay Tang", am chi vi tri cua Bhutan la cuc nam cua cao nguyen va van hoa Tay Tang.
Tu đau the ky XVII, ten chinh thuc cua Bhutan trong tieng ban đia la Druk yul (quoc gia cua dong Drukpa, Nguoi Rong, hoac Đat cua Rong Sam, am chi phai Phat giao chi phoi toan quoc), con Bhutan chi xuat hien trong cac thu tu chinh thuc bang tieng Anh.
Cac ten goi tuong tu Bhutan — bao gom Bohtan, Buhtan, Bottanthis, Bottan va Bottanter — bat đau xuat hien tai chau Au khoang thap nien 1580. Sau Hanh trinh cua Jean-Baptiste Tavernier vao nam 1676 co ghi chep đau tien ve ten goi Boutan. Tuy nhien, trong moi truong hop, chung co ve mieu ta khong phai Bhutan hien đai ma la Vuong quoc Tay Tang. Phan biet thoi hien đai giua hai thuc the Tay Tang va Bhutan chi bat đau sau hanh trinh cua tham hiem Scotland George Bogle vao nam 1774 — nhan thuc khac biet giua hai khu vuc, van hoa va nha nuoc, bao cao chung cuoc cua ong cho Cong ty Đong An Anh chinh thuc đe xuat đinh danh cho vuong quoc cua Druk Desi (nhiep chinh Bhutan) la "Boutan" va vuong quoc cua Ban Thien Lat Ma la "Tibet" (Tay Tang). Mot nha đia ly hoc cua Cong ty nay la James Rennell Anh hoa ten goi trong tieng Phap thanh Bootan va sau đo pho bien khac biet giua quoc gia nay va Tay Tang.


Lich su Cac cong cu, vu khi va voi lam bang đa, va tan tich cua cac cong trinh kien truc đa lon cung cap bang chung rang Bhutan co nguoi cu tru tu 2000 TCN, song khong co ghi chep con ton tai tu thoi ky nay. Cac su gia đua ra gia thuyet rang nha nuoc cua nguoi Lhomon (nghia la "da đen sam mien nam"), hoac Monyul ("Đat ngam đem", am chi nguoi Monpa, cu dan nguyen tru cua Bhutan) co the hien dien tu 500 TCN đen 600 CN. Cac ten goi Lhomon Tsendenjong (Quoc gia đan huong), va Lhomon Khashi, hoac Nam Mon (quoc gia co bon loi vao), đuoc phat hien trong cac bien nien su Bhutan va Tay Tang.

Phat giao lan đau đuoc đua truyen ba đen Bhutan vao the ky VII CN. Tan pho Tung Tan Can Bo (tri vi 627–649) la mot nguoi cai sang Phat giao, ong banh truong Đe quoc Tho Phon (Tay Tang) đen Sikkim va Bhutan, ha lenh cho xay dung hai chua tai Bumthang thuoc mien trung Bhutan va tai Kyichu (gan Paro) thuoc Thung lung Paro. Phat giao đuoc truyen ba sot sang vao nam 746 duoi thoi Quoc vuong Sindhu Raja (con goi la Kunjom; Sendha Gyab; Chakhar Gyalpo), mot quoc vuong nguoi An luu vong lap chinh phu trong Cung Chakhar Gutho tai Bumthang. 
Khong ro hau het lich su so khoi cua Bhutan do hau het ghi chep bi pha huy do hoa hoan tai co đo Punakha vao nam 1827. Đen the ky X, phat trien chinh tri cua Bhutan chiu anh huong manh tu lich su ton giao tai đay. Nhieu phai Phat giao xuat hien, đuoc cac quan phiet nguoi Mong Co khac nhau bao tro. Sau khi nha Nguyen diet vong vao the ky XIV, cac giao phai nay ganh đua lan nhau đe gianh quyen toi cao trong chinh tri va ton giao, cuoi cung dan đen uy the cua Dong Drukpa vao the ky XVI.
Cho đen đau the ky XVII, Bhutan gom nhieu thai ap tuong tranh, đen luc nay khu vuc đuoc thong nhat boi mot lat ma va thu linh quan su nguoi Tay Tang la Ngawang Namgyal, ong la nguoi đao thoat khung bo ton giao tai Tay Tang. Nham phong thu quoc gia chong lai cac cuoc cuop pha khong lien tuc tu Tay Tang, Namgyal cho xay mot he thong dzong (cong su) vung chac, va ban bo bo luat Tsa Yig nham giup đua cac lanh chua đia phuong vao quyen kiem soat tap trung. Nhieu dzong nhu vay van ton tai va la cac trung tam huu hieu ve ton giao va hanh chinh. Cac tu si Dong Ten nguoi Bo Đao Nha la Estevao Cacella va Joao Cabral la nhung nguoi Au đau tien đuoc ghi nhan la đen Bhutan, trong hanh trinh đen Tay Tang cua ho. Ho dien kien Ngawang Namgyal, dang len sung cam tay, thuoc sung va kinh thien van, va đe nghi đuoc giup đo trong chien tranh chong Tay Tang, song Zhabdrung tu choi đe xuat. Sau khi danh gan tam thang tai đay, Cacella viet mot buc thu dai tu Chua Chagri ke lai ve hanh trinh, đay la mot ghi chep hiem hoi con ton tai ve Shabdrung.
Sau khi Ngawang Namgyal mat vao nam 1651, viec ong qua đoi đuoc giu bi mat trong 54 nam; sau mot thoi ky thong nhat, Bhutan lam vao xung đot noi bo. Đen nam 1711, Bhutan buoc vao chien tranh chong Đe quoc Mogul va phien vuong quoc Cooch Behar chu hau cua đe quoc nay nam ve phia nam. Trong cac hon loan sau đo, nguoi Tay Tang tan cong bat thanh Bhutan vao nam 1714.
Đen the ky XVIII, Bhutan xam chiem va chiem đong phien vuong quoc Cooch Behar. Nam 1772, Cooch Behar thinh cau Cong ty Đong An Anh va đuoc giup đo đay lui nguoi Bhutan va sau đo tan cong chinh Bhutan vao nam 1774. Mot hoa uoc đuoc ky ket, theo đo Bhutan đong y triet thoai ve bien gioi truoc nam 1730. Tuy nhien, hoa binh tro nen mong manh va cac vu cham tran bien gioi voi nguoi Anh tiep tuc trong nhieu nam sau đo. Cac vu cham tran cuoi cung dan đen Chien tranh Duar (1864–65) nham tranh gianh kiem soat vung đong bang va chan đoi gan bien gioi Bhutan ngay nay. Sau khi Bhutan chien bai, Hiep đinh đuoc ky ket giua An Đo thuoc Anh va Bhutan, theo đo cac khu vuc nay bi cat nhuong cho Anh, toan bo hanh vi thu đich giua An Đo thuoc Anh va Bhutan ket thuc.
Trong thap nien 1870, đau tranh quyen luc giua hai thung lung kinh đich la Paro va Tongsa dan đen noi chien tai Bhutan, ket qua chung cuoc la uy the cua Ugyen Wangchuck, ponlop (thong đoc) cua Tongsa. Tu can cu quyen luc cua minh tai mien trung Bhutan, Ugyen Wangchuck đanh bai cac đich thu chinh tri cua minh va thong nhat quoc gia sau mot so cuoc noi chien va khoi nghia trong giai đoan 1882–85.
Nam 1907, mot hoi đong gom cac tang lu Phat giao, quan chuc chinh phu, va thu linh cac gia toc trong yeu nhat tri lua chon Ugyen Wangchuck la quoc vuong the tap cua quoc gia. Chinh phu Anh nhanh chong cong nhan che đo quan chu moi, va đen nam 1910 Bhutan ky ket Hiep uoc Punakha, mot kieu lien minh bao ho ma theo đo nguoi Anh kiem soat ngoai vu cua Bhutan va co nghia la Bhutan đuoc đoi đai nhu mot phien vuong quoc An Đo. Hiep uoc it co hieu luc thuc te, khong co tac đong đen quan he truyen thong cua Bhutan voi Tay Tang. Sau khi An Đo đoc lap tu Anh vao nam 1947, Bhutan tro thanh mot trong cac quoc gia đau tien cong nhan An Đo đoc lap. Ngay 8 thang 8 nam 1949, mot hiep uoc đuoc ky ket, theo đo An Đo đuoc quyen kiem soat ngoai vu cua Bhutan giong nhu Anh truoc đo.
Nam 1953, Quoc vuong Jigme Dorji Wangchuck cho lap Quoc hoi gom 130 thanh vien nham xuc tien dan chu trong cai tri. Nam 1965, ong cho lap Hoi đong Co van Vuong that, va đen nam 1968 ong cho lap noi cac. Nam 1971, Bhutan đuoc nhan vao Lien Hop Quoc, giu vi tri quan sat vien trong ba nam. Đen thang 7 nam 1972, Jigme Singye Wangchuck đang co sau khi cha mat.
He thong chinh tri cua Bhutan gan đay đuoc cai bien tu che đo quan chu chuyen che sang che đo quan chu lap hien Quoc vuong Jigme Singye Wangchuck chuyen giao hau het quyen luc hanh phap cua ong cho Hoi đong bo truong noi cac va cho phep luan toi Quoc vuong boi đa so hai phan ba trong Quoc hoi. Nam 1999, chinh phu do bo lenh cam đoi voi truyen hinh va Internet, khien Bhutan la quoc gia cuoi cung du nhap truyen hinh. Quoc vuong noi rang truyen hinh la mot buoc then chot nham hien đai hoa Bhutan cung nhu đong gop lon vao tang truong hanh phuc quoc dan, song canh bao "lam dung" truyen hinh co the lam xoi mon cac gia tri Bhutan truyen thong.
Mot ban hien phap moi đuoc đe trinh vao nam 2005. Đen thang 12 nam 2005, Quoc vuong Jigme Singye Wangchuck tuyen bo ong se thoai vi đe nhuong ngoi cho con vao nam 2008. Ngay 14 thang 12 nam 2006, ong tuyen bo lap tuc thoai vi. Cac cuoc bau cu nghi vien đau tien tai Bhutan dien ra trong thang 12 nam 2007 va thang 3 nam 2008. Ngay 6 thang 11 nam 2008, Jigme Khesar Namgyel Wangchuck đang co lam quoc vuong.


Đia ly Vung phia bac gom mot vong cung nhung đinh nui bang voi khi hau rat lanh tren đo cao lon. Đa so cac đinh o phia bac cao hon 7.000 m (23.000 foot) tren muc nuoc bien; đinh cao nhat đuoc cho la Kula Kangri, 7.553 m (24.780 foot), nhung nhung nghien cuu chi tiet ve đia hinh cho thay Gangkhar Puensum, hien la nui cao nhat chua đuoc chinh phuc tren the gioi, cao hon o muc 7.570 m (24.835 foot). Đuoc nhung con song tuyet cung cap nuoc, cac thung lung tren nui tai vung nay mang lai cac đong co chan nuoi cho nhung nguoi nong dan chan tha du muc thua thot tai đay. Nui Đen tai mien trung Bhutan hinh thanh mot đuong phan thuy giua hai he thong song chinh: Mo Chhu va Drangme Chhu. Cac đinh Nui Đen o đo cao trong khoang 1500 m toi 2.700 m (4.900 foot va 8.900 foot) tren muc nuoc bien, va nhung con song chay nhanh đa đao thanh nhung mang sau tai nhung vung nui thap hon. Nhung khu rung vung trung tam cung cap hau het cac san pham lam nghiep cua Bhutan. Torsa, Raidak, Sankosh, va Manas la nhung con song chinh tai Bhutan, chay xuyen qua vung nay. Đa so dan cu song tai nhung cao nguyen trung tam.

O phia nam, Đoi Shiwalik đuoc bao phu boi nhung rung cay som rung (deciduous) day đac, cac thung lung đat boi va nui non voi đo cao len toi 1.500 m (4.900 foot) tren muc nuoc bien. Nhung đoi thap chan nui chay xuong toi đong bang can nhiet đoi Duars. Đa so đong bang Duars nam trong lanh tho An Đo, du co mot dai rong 10–15 km (6–9 mile) keo dai vao Bhutan. Đong bang Duars Bhutan đuoc chia thanh hai phan: bac va nam Duars. Bac Duars, tiep giap voi nhung đoi thap duoi chan Himalaya, la vung đat go ghe, doc va kho, đat xop voi nhieu loai đong thuc vat. Nam Duars co đat đai kha mau mo, nhung đong co savanna, rung cay va nhung con suoi. Nhung con song tu tren nui, đuoc cap nuoc tu tuyet tan hay nhung con mua gio mua, dan nuoc vao song Brahmaputra tai An Đo. Du lieu do Bo nong nghiep đua ra cho thay tai thoi điem thang 10 nam 2005 nuoc nay co 64% dien tich rung che phu.


= Khi hau =

Khi hau Bhutan khac biet theo vi đo, tu can nhiet đoi o phia nam toi on hoa tren cac cao nguyen va khi hau cuc tren nhung đinh nui cao quanh nam tuyet phu o phia bac. Bhutan co nam mua rieng biet: mua he, gio mua, mua thu, mua đong va mua xuan. Tay Bhutan co nhung con mua gio mua lon nhat; nam Bhutan co mua he am va mua đong lanh; vung trung va đong Bhutan on hoa va kho hon phia tay voi mua he am va mua đong lanh. 
Bhutan hien la đat nuoc duy nhat tren the gioi co luong khi thai cacbon muc am nho dien tich rung ram che phu qua nua dien tich đat nuoc. Hien tai hon 72% dien tich đat đai Bhutan la rung ram tu nhien, khu bao ton quoc gia.


Chinh tri Bhutan theo che đo quan chu lap hien voi hinh thuc đai nghi. Quoc vuong Bhutan la nguyen thu quoc gia. Hoi đong Bo truong do thu tuong đung đau thuc hien quyen hanh phap. Quyen lap phap thuoc ve Quoc vuong va Nghi vien Bhutan, gom Hoi đong Quoc gia va Quoc hoi. Quyen tu phap thuoc ve toa an. Chanh an la lanh đao hanh chinh cua he thong toa an.


= Phan cap hanh chinh =

Ve mat hanh chinh, Bhutan đuoc chia thanh bon dzongdey (vung hanh chinh). Moi dzongdey đuoc chia tiep thanh dzongkhag (khu). Co 20 dzongkhag tai Bhutan. Cac dzongkhag lon đuoc chia tiep thanh cac đon vi duoi khu đuoc goi la dungkhag. O muc đo can ban, cac nhom lang hinh thanh len mot đon vi cu tri đuoc goi la gewog (xa) va đuoc quan ly boi mot gup (xa truong), do dan bau ra.

Bumthang
Chukha (cach đanh van cu: Chhukha)
Dagana
Gasa
Haa
Luentse
Mongar
Paro
Pemagatshel (Pemagatsel)
Punaka
Samdrup Jongkhar
Samtse (Samchi)
Sarpang
Thimphu
Trashigang (Tashigang)
Trashiyangse
Trongsa (Tongsa)
Tsirang (Chirang)
Wangdue Phodrang (Wangdi Phodrang)
Zhemang (Shemgang)


= Quan đoi =
Cac bai chinh: Quan đoi Bhutan, Quan he nuoc ngoai Bhutan
Quan đoi Hoang gia Bhutan la luc luong quan đoi Bhutan, gom Can ve Hoang gia va Canh sat Hoang gia Bhutan. Viec tham gia do tu nguyen, va tuoi toi thieu đe đuoc tuyen mo la 18. So luong quan thuong truc khoang 6.000 nguoi va đuoc Quan đoi An Đo huan luyen. Luc luong nay co ngan sach hang nam khoang 13.7 trieu dollar — 1.8% GDP.
Du Hiep uoc nam 1949 voi An Đo van thinh thoang bi dien giai sai mang nghia rang An Đo kiem soat quan he ngoai giao cua Bhutan, Bhutan ngay nay giu quyen voi moi quan he ngoai giao cua minh gom ca van đe phan chia ranh gioi nhay cam (voi An Đo) voi Trung Quoc.  Bhutan co quan he ngoai giao voi 22 nuoc, gom Lien minh chau Au, voi phai bo tai An Đo, Bangladesh, Thai Lan va Kuwait. Nuoc nay co hai phai bo tai Lien Hop Quoc, mot tai New York va mot tai Geneva. Chi An Đo va Bangladesh co Đai su quan tai Bhutan, con Thai Lan co mot van phong lanh su tai Bhutan.
Theo mot hiep uoc đa co tu lau, nguoi An Đo va Bhutan co the đi lai sang nuoc kia khong can ho chieu hay visa ma chi can chung minh thu quoc gia cua ho. Cong dan Bhutan co the lam viec tai An Đo ma khong gap han che phap luat. Bhutan khong co quan he ngoai giao chinh thuc voi nuoc lang gieng phuong bac la Trung Quoc, du nhung cuoc tham vieng lan nhau o nhieu muc đo đa gia tang đang ke trong thoi gian gan đay. Thoa thuan song phuong đau tien giua Trung Quoc va Bhutan đa đuoc ky ket nam 1998, va Bhutan cung đa thiet lap cac lanh su quan tai Ma Cao va Hong Kong. Bien gioi cua Bhutan voi Trung Quoc phan lon van chua đuoc phan đinh va vi the đang o tinh trang tranh chap tai mot so đia điem.
Ngay 13 thang 11 nam 2005, binh si Trung Quoc đa tran qua bien gioi vao Bhutan trong hoan canh tinh hinh thoi tiet buoc ho phai triet thoai ve phia nam tu Himalaya. Chinh phu Bhutan đa cho phep su viec nay (sau khi su viec đa dien ra) vi ly do nhan đao. Ngay sau đo, Trung Quoc đa bat đau xay dung đuong sa va cau cong trong lanh tho Bhutan. Bo truong Ngoai giao Bhutan Khandu Wangchuk đa đe cap van đe nay voi chinh quyen Trung Quoc sau khi su viec gay ra tranh cai trong nghi vien Bhutan. Đe đap lai, nguoi phat ngon Bo Ngoai giao Qin Gang nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa noi rang bien gioi đang o tinh trang tranh cai (hoan toan bo qua hoan canh chinh thuc cua vu viec) va rang hai ben tiep tuc lam viec mot cach hoa binh đe tim ra mot giai phap hoa binh va than thien cho cuoc tranh chap. Ca chinh phu Bhutan lan An Đo (An Đo van kiem soat mot so quan he ngoai giao cua Bhutan) chua tung thong bao bat ky mot tien bo nao ve viec nay (hoa binh, than thien van van), va Trung Quoc toi gio van tiep tuc xay dung co so ha tang va gia tang đon tru trong lanh tho Bhutan. Mot si quan tinh bao An Đo đa noi rang mot phai đoan Trung Quoc tai Bhutan noi voi nguoi dan Bhutan rang ho đang "phan ung qua muc." To Kuensel cua Bhutan đa noi rang Trung Quoc co the su dung đuong sa đe tang them nua tuyen bo lanh tho cua ho doc bien gioi.


= Ngoai giao =
Bhutan đa thiet lap quan he ngoai giao voi cac nuoc khu vuc Nam A; Đong A (Nhat Ban 1986; Han Quoc 1987); Đong Nam A (Thai Lan 1991, Singapore 2002, Viet Nam 2012); voi Uc 2002; va mot so nuoc khac tren the gioi. Bhutan khong co quan he ngoai giao voi ke ca Trung Quoc hay Đai Loan. Bhutan đang ngay cang mo rong thiet lap quan he hop tac voi nhieu nuoc, đac biet cac nuoc Chau Au va cac đoi tac lon Ao, Đan Mach, Phan Lan, Thuy Đien, EU, My, Nhat Ban...
An Đo van la mot huong quan trong trong chinh sach đoi ngoai cua Bhutan. Quoc vuong Bhutan tham An Đo thang 7 nam 2006, hai ben đa ky hiep uoc than thien sua đoi, theo đo, Bhutan đoc lap hon ve đoi ngoai. An Đo cam ket nang tro giup cho ke hoach nam nam lan thu 09 cua Bhutan (2002-2007). An Đo cung đong y ho tro ve tai chinh va ky thuat cho chinh phu Bhutan xay dung 3 nha may thuy đien Chukha (336MW), Kurichhu (60MW), va Tala (1020MW).
Bhutan la thanh vien Lien Hop Quoc, Phong trao khong lien ket, IOC, SAARC va nhieu to chuc quoc te va khu vuc khac.


Kinh te Du kinh te Bhutan la mot trong nhung nen kinh te nho nhat the gioi, no co toc đo tang truong rat nhanh chong o muc khoang 8% nam 2005 va 14% nam 2006. Toi thang 3 nam 2006, thu nhap tren đau nguoi cua Bhutan đat 1.321 dollar My, cao nhat tai Nam A. Tieu chuan song tai Bhutan đang tang dan va hien cung o muc cao tai Nam A.
Nen kinh te nho cua Bhutan phu thuoc vao nong nghiep, lam nghiep, va viec ban thuy đien cho An Đo. Nong nghiep la phuong tien sinh song cua hon 80% dan so. Hoat đong nong nghiep chu yeu la canh tac va chan nuoi gia suc. Cac san pham thu cong, đac biet la san pham det va cac san pham thu cong ton giao phuc vu viec tho cung trong gia đinh la mot nganh cong nghiep nho va mot nguon thu nhap cho mot so dan cu. Voi su đa dang đia hinh tu đoi nui cho toi nhung day nui go ghe khien viec xay dung đuong sa, va cac co so ha tang khac, tro nen kho khan va đat đo. Đieu nay, va su thieu hut đuong tiep can ra bien, khien Bhutan chua bao gio co the thu loi đung muc tu viec buon ban cac san pham do no lam ra. Hien tai Bhutan khong co mot he thong đuong sat, du Indian Railways đang co ke hoach noi mien nam Bhutan voi mang luoi đuong sat rong lon cua no theo mot thoa thuan đuoc ky thang 1 nam 2005. Nhung con đuong thuong mai lich su qua day nui cao Himalayas, noi An Đo voi Tay Tang, đa bi đong cua tu nam 1959 khi Trung Quoc dung vu luc chiem Tay Tang (du hoat đong buon lau van đua hang hoa tu Trung Quoc vao Bhutan).
Linh vuc cong nghiep con nho be, san pham lam ra theo kieu cong nghiep gia đinh. Đa so cac du an phat trien, nhu xay dung đuong sa, phu thuoc vao nguon nhan cong thue tu An Đo. San pham nong nghiep gom gao, ot, cac san pham sua, kieu mach, lua mach, cay lay re, tao va cam quyt cung ngo o nhung noi co đo cao thap. Cac nganh cong nghiep gom xi mang, go, che bien hoa qua, đo uong co con va calcium carbide.
Đong tien te Bhutan, đong ngultrum, đuoc an đinh ty gia theo đong Rupee An Đo. Đong rupee cung đuoc coi la đong tien te chinh thuc trong nuoc. Thu nhap tu Nu 100.000 moi nam se bi đanh thue, nhung rat it nguoi đat muc thu nhap nay. Ty le lam phat tai Bhutan đuoc uoc tinh khoang 3% nam 2003. Bhutan co Tong san pham quoc noi khoang 2.913 ty USD (đa đuoc quy đoi theo Suc mua tuong đuong), bien no tro thanh nen kinh te đung thu 162 tren the gioi. Thu nhap tren đau nguoi khoang 1.400 dollar (€1.170), xep hang 124. Tong nguon thu chinh phu đat $146 trieu (€122 trieu), du so chi len toi $152 trieu (€127 trieu). Tuy nhien, 60% chi tieu ngan sach đuoc Bo ngoai giao An Đo cung cap. Xuat khau cua Bhutan, chu yeu la đien, bach đau khau, thach cao, go, đo thu cong, xi mang, hoa qua, đa quy va gia vi, tong cong $154 trieu (€128 trieu) (uoc tinh 2000). Tuy nhien, nhap khau len toi $196 trieu (€164 trieu), dan toi tinh trang tham hut thuong mai. Cac san pham nhap khau chinh gom nhien lieu va dau nhon, ngu coc, may, xe co, soi va gao. Cac đoi tac thuong mai chinh cua Bhutan la An Đo, chiem 87.9% hang xuat khau. Bangladesh (4.6%) va Philippines (2%) cung la hai đoi tac xuat khau khac. Boi bien gioi voi Tay Tang đa bi đong cua, thuong mai giua Bhutan va Trung Quoc hien khong ton tai. Cac đoi tac nhap khau cua Bhutan gom An Đo (71.3%), Nhat Ban (7.8%) va Ao (3%).
Đap tra loi buoc toi nam 1987 cua mot nha bao Anh Quoc tren to Financial Times rang toc đo phat trien tai Bhutan con thap, nha Vua đa noi rang "Tong Hanh phuc Quoc gia con quan trong hon Tong San pham Quoc noi". Loi tuyen bo nay duong nhu đa đi truoc nhung kham pha gan đay cua cac nha tam ly hoc kinh te phuong Tay, gom ca nguoi đoat giai thuong Nobel nam 2002 Daniel Kahneman, rang van đe ve su lien quan giua muc đo thu nhap va hanh phuc. No cho thay su cam ket cua nha Vua trong viec xay dung mot nen kinh te thich hop cho nen van hoa đoc nhat cua Bhutan, dua tren cac gia tri tinh than Phat giao, va la đinh huong thong nhat cho nen kinh te. Ngoai ra, chinh sach duong nhu đa gat hai đuoc nhung ket qua mong muon boi trong mot cuoc khao sat gan đay do Đai hoc Leicester [1] Luu tru ngay 4 thang 8 nam 2006 tai Wayback Machine tai Anh Quoc to chuc, Bhutan đuoc xep hang la đia điem hanh phuc thu 8 tren the gioi [2] Luu tru ngay 12 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine.
Tinh đen nam 2016, GDP cua Bhutan đat 2.085 USD, đung thu 165 the gioi, đung thu 44 chau A va đung thu 8 Nam A.


Nhan khau Nam 2018, dan so cua Bhutan la 754.388 nguoi. Tuoi trung binh cua Bhutan la 24,8 tuoi. Ty le gioi tinh la 107 nam / 100 nu. Ty le biet chu cua Bhutan đat 66%.
Mat đo dan so, 45 nguoi tren km² (117/sq. mi), khien Bhutan tro thanh mot trong nhung nuoc co mat đo dan so thua thot nhat chau A. Khoang 20% dan so song tai cac vung đo thi gom cac thi tran nho chu yeu doc theo thung lung trung tam va bien gioi phia nam. Phan tram so dan nay đang gia tang nhanh chong boi lan song di cu tu nong thon ra thanh thi đang tang len. Thanh pho lon nhat la thu đo Thimphu, voi dan so 100.000 nguoi. Cac vung đo thi khac voi so dan kha lon gom Paro va Phuentsholing.
Trong so dan Bhutan, nhieu nhom sac toc chinh co the đuoc phan biet voi nhau. Nhom chu chot la nguoi Ngalop, mot nhom Phat giao sinh song o phan phia tay đat nuoc. Van hoa cua ho rat tuong đong voi van hoa Tay Tang. Nguoi Sharchop ("nguoi phia đong"), gan lien voi phan phia đong Bhutan (nhung theo truyen thong theo Nyingmapa chu khong phai hinh thuc chinh thuc Drukpa Kagyu cua Phat giao Tay Tang cung co nhieu điem tuong đong). Hai nhom đo đuoc goi gop chung la nguoi Bhutan. 15% dan so con lai la sac toc Nepal, đa so ho la tin đo Hindu.
Ty le biet chu chi la 42.2% (56.2% nam gioi va 28.1% nu). Nguoi tu 14 tuoi tro xuong chiem 39.1% dan so, trong khi nguoi tu 15 toi 59 tuoi chiem 56.9%, va nguoi tren 60 tuoi chi chiem 4%. Nuoc nay co đo tuoi trung binh 20.4. Tuoi tho binh quan tai Bhutan la 62.2 nam (61 cho nam gioi va 64.5 cho nu) theo du lieu gan đay nhat cua Ngan hang The gioi. Co 1.070 nam tren 1.000 nu trong nuoc.


= Đo thi =


= Ngon ngu =

Ngon ngu quoc gia la tieng Dzongkha, mot trong 53 ngon ngu trong nhom ngon ngu Tang. Chu viet Dzongkha, đuoc goi la Chhokey ("Ngon ngu Đat ma"), đong nhat voi he chu viet tieng Tang co đien. Tieng Dzongkha la ngon ngu giang day tai truong hoc. Ethnologue liet ke 24 hien đuoc noi o Bhutan, tat ca so nay đeu thuoc ve ngu toc Tang-Mien, tru tieng Nepal, mot ngon ngu Indo-Arya.
Nhieu trong so nhung ngon ngu tai Bhutan nay chua đuoc ghi nhan mot cach han lam va khoa hoc ve mat ngu phap. Tinh đen thap nien 1980, Lhotshampa (cong đong noi tieng Nepal), chu yeu song o mien Nam Bhutan, chiem xap xi 30% dan so.


= Ton giao =
Uoc tinh rang khoang hai phan ba dan so Bhutan theo Phat giao Kim cuong thua, la quoc giao cua Bhutan. Khoang mot phan tu đen mot phan ba la tin đo cua An Đo giao. Cac ton giao khac chiem it hon 1% dan so. Khung phap ly hien hanh cua Bhutan, tren nguyen tac đam bao quyen tu do ton giao, nhung viec truyen đao bi cam.


Van hoa Tuy nguoi Bhutan đuoc tu do đi du lich nuoc ngoai, Bhutan bi coi la khong the xam nhap voi nguoi nuoc ngoai. Nhan thuc sai lam cua nhieu nguoi cho rang Bhutan đa đat ra nhung han che trong viec cap visa du lich, thue du lich cao va yeu cau khach phai đi theo tour đuoc to chuc duong nhu đa dan toi cam giac nay.
Trang phuc truyen thong cho đan ong Ngalong va Sharchop la gho, mot ao choang dai toi đau goi đuoc buoc ngang eo bang mot dai that lung đuoc goi la kera. Phu nu mac trang phuc dai toi mat ca chan, kira, bi cat cut o mot ben vai va that ngang lung. Mot vat bo sung cho kira la mot ao choang dai tay, đuoc mat ben trong lop trang phuc ngoai. Vi the xa hoi va cap bac se quyet đinh kieu det, mau sac va trang tri cua nhung đo trang phuc. Khan quang va khan choang cung la nhung yeu to cho thay vi the xa hoi, boi theo truyen thong Bhutan la mot xa hoi phong kien. Phu nu co đeo khuyen tai. Mot đieu gay nhieu tranh cai, luat phap Bhutan hien yeu cau tat ca cong dan nuoc minh đeu phai mac nhung y phuc đo.
Gao, va ngo voi vi tri ngay cang gia tang, la nhung loai thuc pham chinh trong nuoc. Che đo an o vung đoi giau protein boi nguoi dan o đay an nhieu thit, chu yeu la gia cam, bo Tay Tang va bo. Cac mon sup thit, gao va rau kho voi gia vi la ot va pho mat la mon đuoc ua thich trong nhung mua lanh. Cac thuc pham che bien tu sua, đac biet la bo va pho phat tu bo Tay Tang va bo, cung pho bien, va vi the hau het sua đeu đuoc danh che bien bo va pho mat. Cac đo uong dan da gom tra bo, che, ruou gao đia phuong va bia. Bhutan la quoc gia duy nhat tren the gioi co lenh cam hut thuoc va ban thuoc la.

 
Mon the thao quoc gia tai Bhutan la ban cung, va nhung cuoc thi đuoc to chuc thuong xuyen tai hau het cac lang. No khac voi cac tieu chuan Olympic khong chi o cac chi tiet ky thuat nhu vi tri đat bia va khong khi. Co hai bia đuoc đat cach 100 met va cac đoi bat tu mot phia sang phia kia. Moi thanh vien trong đoi ban hai mui moi vong. Ban cung truyen thong Bhutan la mot su kien xa hoi va nhung cuoc thi đuoc to chuc giua cac lang, thi tran va cac đoi khong chuyen. Thuong co rat nhieu đo an, uong cung voi hat ho nhay mua tu phia nhung nguoi vo va co đong vien danh cho cac đau thu. Ho thuong co gang lam giam tap trung cua đoi ban bang cach đung xung quanh bia va treu choc kha nang ban cua van đong vien. Phi tieu (khuru) la mot mon the thao theo đoi ngoai troi đuoc nhieu nguoi ua thich, trong đo nhung mui lao bang go nang, đau đuoc đong mot cay đinh 10 phan đuoc phong vao bia giay cach xa khoang muoi toi hai muoi met.
Mot mon the thao truyen thong khac la digor, co the đuoc mieu ta chinh xac nhat nhu mot shot put gop voi nem mong ngua. Bong đa la mon the thao ngay cang đuoc ua chuong. Nam 2002, đoi bong đa quoc gia Bhutan đa thi đau voi Montserrat - đuoc quang cao la 'Tran chung ket khac', mot tran đau cung ngay voi tran chung ket giua Brazil va Đuc, nhung Bhutan va Montserrat la hai đoi bong xep hang thap nhat the gioi. Tran đau đuoc to chuc tai San van đong Quoc gia Changlimithang tai Thimphu va Bhutan đa thang voi ty so 4-0. Mot bo phim tai lieu ve tran đau đa đuoc nha lam phim Ha Lan Johan Kramer tien hanh. Rigsar la kieu am nhac đai chung moi xuat hien, đuoc choi bang ca cac nhac cu truyen thong va đien tu, va đa xuat hien tu đau thap nien 1990; no co anh huong tu am nhac đai chung An Đo, mot hinh thuc lai cua cac anh huong truyen thong va phuong Tay. Cac the loai truyen thong gom zhungdra va boedra.
Đac thu cua vung la mot kieu phao đai đuoc goi la kien truc dzong.

Bhutan co nhieu ngay nghi le, đa so chung tap trung quanh nhung le hoi truyen thong theo mua, the tuc va ton giao. Chung gom đong chi (khoang 1 thang 1, phu thuoc theo lich am), Nam moi Am lich (thang 2 hay thang 3), sinh nhat Nha vua va ky niem ngay đang quang, ngay bat đau chinh thuc cua mua gio mua (22 thang 9), Quoc khanh (17 thang 12), va nhieu le hoi Phat giao va Hindu giao. Tham chi nhung ngay nghi le phi ton giao cung co phu them y nghia ton giao, gom nhung cuoc nhay mua ton giao va cau nguyen.
Nhay mua voi mat na va nhung buoi dien kich la hinh thuc truyen thong tai nhung ngay le hoi, thuong đi cung voi am nhac truyen thong. Nhung vu cong khoe manh, đeo nhung chiec mat na go hay vat lieu khac nhieu mau sac voi kieu trang phuc rieng, the hien cac anh hung, ma quy, yeu ma, đau nguoi chet, thu vat, than thanh, va biem hoa nhung nhan vat đoi thuong. Nhung vu cong đuoc su bao tro cua hoang gia va gin giu am nhac dan gian truyen thong cung cac trang phuc ton giao va luu giu toan bo nhung hieu biet va nghe thuat che tao mat na.
Bhutan chi co mot to bao cua chinh phu (Kuensel) va hai to bao khac moi xuat hien gan đay, mot đai truyen hinh thuoc so huu nha nuoc va nhieu đai phat thanh FM.


Xem them Phat giao tai Bhutan
Vien thong Bhutan
Quan he nuoc ngoai Bhutan
Danh sach cac chu đe lien quan toi Bhutan
Quan đoi Bhutan
Am nhac Bhutan
Van tai Bhutan
Phat giao
Cac nuoc xa hoi chu nghia


Tham khao Thu muc "A Country Study: Bhutan". Federal Research Division, Library of Congress. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Bhutan". CIA World Factbook. Ban goc luu tru ngay 11 thang 4 nam 2007. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Bhutan Portal". Government of Bhutan. Ban goc luu tru ngay 30 thang 12 nam 2005. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Bhutan". MSN Encarta. Ban goc luu tru ngay 28 thang 10 nam 2009. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Bhutan army sees action at last". Asia Times Online. Ban goc luu tru ngay 21 thang 11 nam 2016. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Bhutan-China Relations". Bhutan News Online. Ban goc luu tru ngay 27 thang 12 nam 2009. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"MoUs with Bhutan on rail links, power projects". The Tribune, Chandigarh. Ban goc luu tru ngay 27 thang 12 nam 2009. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Border tension pushes MEA allocation". The Tribune, Chandigarh. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Happy Land". Yoga Journal. Ban goc luu tru ngay 10 thang 3 nam 2007. Truy cap ngay 8 thang 9 nam 2005.
"Fast forward into trouble". The Guardian Unlimited. Truy cap ngay 16 thang 9 nam 2005.
"A New Measure of Well-Being From a Happy Little Kingdom". The New York Times. Truy cap ngay 4 thang 10 nam 2005.
A.P. Agarwala (2003). Sikkim and Bhutan. Nest and Wings. ISBN 81-87592-07-9.
Sunanda K. Datta-Ray (1984). Smash and Grab: The Annexation of Sikkim. Vikas. ISBN 0-7069-2509-2.
"Bhutan: A Kingdom Besieged". Jigmi Y. Thinley. Truy cap ngay 12 thang 9 nam 1993. {{Chu thich web}}: Kiem tra gia tri ngay thang trong: |ngay truy cap= (tro giup)
Foning, A.R. (1987). Lepcha, My Vanishing Tribe. Sterling Publishers. ISBN 81-207-0685-4.
"A hidden and mysterious kingdom". Toplum Postasi. Ban goc luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007. Truy cap ngay 14 thang 6 nam 2006.
Rose, Leo (1993). The Nepali Ethnic Community in the Northeast of the Subcontinent. University of California, Berkeley.


Lien ket ngoai Cong chinh phu Bhutan Luu tru ngay 30 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
Earth-Bound Insight Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Bhutan Times
Bhutan Mountain Travels Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine