Cai đem hom ay... đem gi? la mot but ky cua nha van Phung Gia Loc trong giai đoan Đoi Moi tai Viet Nam. Tac pham đuoc đang lan đau tren Tuan bao Van Nghe ngay 23 thang 1 nam 1988 va đang lai tren Tuoi Tre Chu Nhat cung nam, ve sau đang them lan nua tren bao Tuoi tre vao 21 thang 12 nam 2005. But ky ke ve nhung "cuong hao moi" o nong thon, tuc nhung can bo cong chuc so tai, đa ep gia đinh nha van nop san thue vao mot buoi đem nam 1983 tai lang Lang, trong khi huyen Tho Xuan (Thanh Hoa) luc bay gio bi lu lut do vo đe song Cau Chay va nguoi dan đia phuong thieu an.
Sau khi xuat ban, nha van đa tron khoi que nha Thanh Hoa ra Ha Noi va nuong tua nho nha ban. Sau nay, voi su bi mat giup đo cua nhieu nguoi ma nha van ve lai que nha, đuoc vo con nuoi giau trong mot thoi gian. Chi đen khi Bi thu Tinh uy Thanh Hoa Ha Trong Hoa bi ky luat cach chuc vi nhieu be boi va Le Huy Ngo đen nham chuc, Phung Gia Loc moi tro lai cuoc song binh thuong. Cai đem hom ay... đem gi? đuoc mot so nguoi trong gioi van đan coi la but ky xuat sac nhat cua nha van Phung Gia Loc.


Noi dung Cuoi nam 1983, Loc đang cho nghi huu theo che đo. Vao mot chieu Chu Nhat o nha, nguoi con trai lon ten Hoc ke voi Loc ve bac Quang tho san tu cho Phuc Đia ve, đuoc bac cho san nhung khong nhan. Sang thu hai, Loc len co quan ung may can gao, Le Trung Quang cho biet nha cung đoi an – lua het va moi phai nop san. Loc buoc gao đinh cho ve thi Quang moi o lai mot đem tai tru so nhung Loc tu choi. Loc ve đen nha luc troi sam toi, con cho ten Muc chay ra sua mung. Nguoi vo đang bong con trai ut ten Van mot tuoi đang ngu trong long, con trai lon thu hai ten Thuc đang bi bo noi, trong khi con trai lon la Hoc đang on bai tren nha. Loc vac gao xuong bep khoe, con me gia cua Loc guong chong gay xuong bep suoi am. Thuc noi chi co ba voi em đuoc an com, con Thuc voi me va anh Hoc an chao rau ma, khoe them bua nay luoc đuoc nhieu rau cai hon. Me Loc noi con dau hom nay ban e rau cai, khong đong đuoc gao. Sau đo, co Hoa đen mua may mo rau cai đe nau cho đoi thu san an đem.
Do co chong o ban quan tri nen Hoa cho biet đem nay se to chuc đi thu san va tong vet ca xa, đoi 12 no san nhieu nen se đieu nhung tay cung cua đen thu. Hoa đi tiep sang cac nha ke ben hoi mua ga, vo chong Loc nhuong nhau an com. Gia đinh Loc con thieu nop san cho xa mot ta 12 can, nhung mua lut do vo đe nen thoc vot len bao nhieu an bay nhieu. Me Loc moi lung nen đi nam, con trai Hoc lot rom ngu duoi bep. Đang ngu o o rom voi hai con, bat giac tieng keng go giuc gia lien hoi luc 12 gio khuya. Keng vang khap xa tu đoi 1 đen đoi 15, tieng loa phong thanh ren vang ban tin thu san. Đoi truong đoi 12 Hoang Van Nhan đoc ten nhung nha chua nop thoc cho hop tac xa. Đen đom soi rung ruc cac nga đuong, cho sua inh oi, ong chu tich xa goi can bo ve đoi 12 hoi y qua loa phong thanh. Truong cong an xa Nguyen Đinh Đinh "gao rat co" tren loa, thuc giuc cong an–dan quan tang cuong chi vien cho đoi 12. Cong an–dan quan ap vao cac nha no thoc luc mot gio sang, cho sua vang va lon keu eng ec ca khu quanh nha Loc. Nha ong Ai—hang xom canh ben—đang bi cong an va dan quan lung suc khap nha, tieng quat thu san vang vong.
Tieng quat thu san truoc cong nha Loc vang len hai lan, con cho giu nha bi đanh o đau cong, Loc ra mo cua thi bi đen pin roi vao mat. Vo be thang Van ngat lim tren tay, vua mo cua thi bon anh thanh nien to khoe lao vao nha. Ba cu đang om o giuong ben co ngoc day, run ray chao. Bi yeu cau nop mot ta thoc, ba cu đap "Co con cai gi ma nop. Cac anh va cac bac khong thay đan con han đoi xanh đoi trong đi a? Cac bac khong thay toi cung phat phu phat ne, vang cay ua la đay a?". Bon thanh nien roi đen khap trong ngoai nha, soi đen ngoai vuon va dam ca len may cay rau. Loc chay ra tru so đoi, đinh tim can bo trinh bay. Loc gap chu tich Phe va Bi thu Đang uy Phung Gia Mien nhung ca hai lang đi. Anh Mien khuyen nhu Loc nop đu thoc hoac nop tien vi can bo phai guong mau. Mien noi them rang anh Thien cung phai nop, khuyen Loc "phai hy sinh cho loi ich cua nha nuoc" du mat mua. Đang o tru so đoi, Loc thay cong an–dan quan khuan ve tai san the chap cua dan lang va đo nao cung ghi ro ten tung nguoi mot len. Loc chay ve nha xin khat đen mai va nop đu vao ngay mai khi thu xep ban đo đac, nhung đoi thu san noi "đem nay la đem nay, mai chung toi mat thuong". Loc vien ly do xe đap cua nha nuoc cap nen khong đuoc tich thu, Loc noi se kien đen tan ong Pham Van Đong va chia the hoi vien Hoi van nghe tinh.
Đoi thu san nhin thay co quan tai duoi ban tho va đap lat nghieng nap khien thoc tran ra. Đoi thu san reo len, me Loc chong gay vua vai vua van xin giu lai thoc. Ta thoc đo đuoc hai nguoi chi gop moi nguoi muoi can, Loc them vao 39 can tieu chuan cua hai thang tu co quan. Mot tay rau toc lom xom yeu cau vo Loc ganh thoc đen tru so đoi nop. Mot tay khac đung truoc vo Loc lay lia lia noi "bon khac đen cho em lam ac y het", doa se them hai chuc cong va phat tien neu khong ganh. Hoc va Thuc chay ra om chan van xin khong lay lua đi vi con đe danh lam ma ba sau nay. Ba cu loang choang gio gay can, ho đa vap gay khien ba cu "nga chong queo". Ba cu ho "Oi Đang oi la Đang oi! Chinh phu oi... Trong xuong ma coi...", Loc xoc me len giuong va bit mom cu. Loc can ngan "Đay khong phai Đang! Đang ta khong lam the. Đang khong chu truong the nay!". Loc ngoap hai ham rang vao co tay minh đe kim giu thu gi đo đinh buot ra. Hai vo chong hi huc ganh het thoc ra tru so nop. Loc quyet đinh ke lai cau chuyen cua dan xa va bi kich đoi an cua gia đinh anh Quang, mac ke viec Le Trung Quang co the mat chuc huyen uy vien. Moi khi nghi đen su viec, Loc lai thang thot tu van ve đem thu san tai nha minh.


Hoan canh ra đoi Tinh tu nam 1957, Hoi Nha van Viet Nam quan ly Tuan bao Van Nghe. Nam 1986, xa hoi Viet Nam bao thu va tri tre, nguoi dan xep hang mua bao Nhan Dan voi loat bai viet Nhung viec can lam ngay cua Nguyen Van Linh; Tuan bao Van Nghe—do nha van Nguyen Ngoc lam tong bien tap—thoi điem đo noi len voi nhieu bai viet phan anh đoi song hien thuc gay soc, nhung chuyen bien tu thoi bao cap sang Đoi Moi dan manh nha. Nha tho Be Kien Quoc cong tac o Tuan bao Van Nghe quen biet nha van Phung Gia Loc vao nam 1980, sau nam sau tai ngo va nghe nha van Loc ke ve su tinh lang Lang o huyen Tho Xuan, hai bai ky Cai đem hom ay... đem gi? va "Sau cai đem hom ay đem gi" đuoc Be Kien Quoc nhan bien tap. Do đang trong khoang giao thoi tranh đau giua phe bao thu va phe đoi hoi đoi moi—Thanh Hoa la mot trong nhung điem nong nhat—cung voi mang luoi theo doi day đac, Phung Gia Loc đuoc ban be giup đao thoat tu Thanh Hoa vao Ha Noi bang tau hoa nhu "chien si hoat đong bi mat trong long đich". Phung Gia Loc sau đo tru tam tai toa soan Tuan bao Van Nghe, roi viet nen but ky Cai đem hom ay... đem gi?. Tuan bao Van Nghe khi đo xuat ban nhieu but ky nhu Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc, "Thu tuc lam nguoi con song" cua Minh Chuyen, "Vua lop" cua Tran Huy Quang, "Tuong ve huu" cua Nguyen Huy Thiep đuoc đon nhan nong nhiet tu nguoi đoc. Truong Ban Ban đoc cua Tuan bao Van Nghe Ngoc Trai đi van đong tai Thai Binh–Thanh Hoa đe chinh quyen khong lam phien Phung Gia Loc va Minh Chuyen. Cung thoi điem, bao Tien Phong đang bai tho "Mua xuan nho Bac" cua nu sinh vien Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi Pham Thi Xuan Khai, sau đo Ban Bi thu Trung uong Đoan Thanh nien Cong san Ho Chi Minh va ban bien tap bao Tien Phong chiu nhieu phe phan cua cac Bi thu Tinh uy cung nhu mot so lanh đao Đang Cong san Viet Nam. Nha van Tran Huy Quang chia se "cai thoi Cai đem hom ay... đem gi? la thoi khung khiep"; khong nhu "nong thon ngay nay co đien, co o to" khong khac gi thanh thi.
But ky lay boi canh lang Lang o xa Phu Yen, huyen Tho Xuan, tinh Thanh Hoa; tac pham ke ve thuc trang nong thon Viet Nam va cuoc song đoi kho cua nguoi nong dan nhung nam truoc Đoi Moi. Truoc khi viet but ky, Phung Gia Loc la giao vien day van, đong thoi la hoi vien Hoi Van hoc nghe thuat tinh Thanh Hoa. Nam 1983, phu cap nha van "com coi" 13 kg gao/thang, gia đinh co 2,4 sao đat đua vao hop tac xa, moi nam hai vu va cho nang suat gan 2 ta/sao neu lua tot, nhung quy đinh muc đong thue len toi 1,5 ta/sao. Cung nam, huyen Tho Xuan bi lu lut do vo đe song Cau Chay, me nha van om yeu, gia đinh khong đu an va giau it thoc trong quan tai đe lo hau su sau nay cho nguoi me gia. Gia đinh vao mot buoi đem bi "cuong hao moi" o nong thon ep nop san, cay nap quan tai lay het thoc. Phung Gia Hoc—con trai lon cua nha van va la nhan vat co mat trong but ky—cho biet bai viet mieu ta hoan toan chan thuc nhung gi gia đinh trai qua. Đo Thi Hoa—vo nha van—noi san xuat tap the hop tac xa kem hieu qua, cong voi chinh sach thue qua cao khien khong co gia đinh nao trong lang đu an. Đo Thi Hoa chia se canh giau thoc trong quan tai va bi phat hien la chi tiet co that, so thoc đo đe lo cho me chong luc đo gia yeu, ba ganh thoc len xa nop nhung khong đu. Trinh Đinh Chan—thon truong thon 9 xa Phu Yen trong but ky—noi xa co 350 ha lua va nop thue đen 450 tan, moi sao nop gan ta ruoi thoc, khong nha nao khong no thue voi hop tac xa. Sau khi but ky xuat ban, viec thu thue tai nhieu xa quanh song Chu van tiep tuc vai nam sau nua.


Phat hanh But ky đuoc Phung Gia Loc đang tren Tuan bao Van Nghe ngay 23 thang 1 nam 1988, đang lai ngay sau đo tren bao Tuoi Tre Chu Nhat. Bao Tuoi tre đang tac pham mot lan nua vao ngay 21 thang 12 nam 2005. Nha van man nguyen boc bach: "Đang đuoc "Cai đem hom ay...đem gi?" co chet cung cam long! Viec that o nha toi đem 26 thang 11 nam 1983, nguoi ngoai cuoc han cho la minh bia. Cho đen nay, moi khi nghi đen, toi cu thang thot hoi minh Cai đem hom ay... đem gi?. Phung Gia Loc cho biet đong luc sang tac do "thuc ep noi tam, khong the khong noi ra noi đau va su phan no cua minh" cung nhu do "su mong đoi cua nhung nguoi cung canh".[...] "Toi muon len an cai co che cu đa gay đau kho cho moi nguoi dan nong thon, ca nguoi đi thu no va nguoi bat no". Tong bien tap bao Tien Phong Tran Cong Man cho biet so luong phat hanh bao co bai but ky len đen 12,5 van ban, trong khi so luong phat hanh binh thuong cua Tuan bao Van Nghe khoang 10 van ban.


Đon nhan = Xa hoi =
Mot buc thu cua nguoi đoc Đang Buu dung loi le tham te, cao buoc nha van Phung Gia Loc la mot ten boi but phan đong; Tuan bao Van Nghe tao mot muc tranh luan "Trao đoi ve buc thu cua ong Đang Buu" tren bao va gop phan giup cong cuoc Đoi Moi dien ra theo chieu huong coi mo. Nha tho Thanh Thao trong mot bai viet thoi điem đo viet rang "Co che moi chet truoc co che cu", phep an du so sanh Đang Buu la "co che cu" va Phung Gia Loc la "co che moi". Cai đem hom ay... đem gi? đa khien du luan quoc gia chan đong khi ke ve hien trang buc boi o vung que Thanh Hoa cua nha van Phung Gia Loc, sau đo đao dien Tran Van Thuy đuoc cap phep chieu phim tai lieu Ha Noi trong mat ai ke ve nhung cau chuyen đau long trong mot xa hoi "khong tin noi."


= Truyen thong =
Tuoi tre nhan xet: "Nhung dong chu rut ruot tu noi uat uc, cay đang, ngo ngang cua Phung Gia Loc đa tao nen mot 'con đia chan'. Nhieu nguoi đa phai giat minh, phai tu nhin lai minh, nhin lai nhung viec minh lam va đang ho hao nguoi khac lam. Mot hoi gio cua đoi moi cung bat đau tu đo, gop vao con gio se đoi moi ca mot đat nuoc, đoi đoi cho hang chuc trieu con nguoi." Nguyen Khac Phe tren bao Nguoi lao đong ca ngoi "mot tac pham nho nhung co tac dung nhu mot ngoi no, co the coi nhu mo đau thoi ky Đoi Moi trong hoat đong bao chi – van nghe." Ong nhan đinh cach bai ky khang đinh nhu cau đoi moi moi mat cuoc song la "khong the tri hoan, khong the đao nguoc". Nguyen Si Đai tren bao Nhan Dan tan duong "Cai đem hom ay... đem gi? la truyen ky đac sac nhat cua cuoc đoi sang tac Phung Gia Loc, đong thoi la truyen ky đac sac cua thoi ky đau Đoi Moi". Cung tren bao Nhan Dan, Tran Thien Khanh coi but ky nay la "nhung truong hop tieu bieu, mot thanh qua cua đoi moi o the loai ky su, phong su". Tien si Nguyen Thanh Tu tren bao Quan đoi nhan dan goi but ky la "bai viet đe đoi", goi Phung Gia Loc la "nhung nguoi đi tim su that, noi len su that". Le Xuan Ky tren bao Cong an nhan dan nhin nhan "nhieu nguoi cung nghi nhu Loc, cung co thuc te va chu nghia, nhung khong đu dung khi va tam huyet đe viet len giay". Bao Lao Đong xuat ban xa luan tan duong "bai but ky rat song đong va chan thuc ay noi len niem vui cua nhan dan sau ket qua buoc đau cua dan chu, cua cong khai va cua su that đuoc sang to". Thanh Thao tren bao Quang Ngai giai bay: "Sau nay, cung co nhung nguoi to ra khong tin ve nhung gi Phung Gia Loc đa viet trong Cai đem hom ay... đem gi?, ho noi la 'khong tuong tuong noi'. Thi đung roi, co nhung su that it nguoi tuong tuong noi, co mot su that lon lao ma mot so nguoi cung kho tin—đo la Đoi Moi."
Trung Hieu tren Thanh Nien so sanh "cuoc bo rap đuoc nha van mieu ta giong nhu cuoc vay bat toi pham nguy hiem" va Phung Gia Loc "đa co đong đinh điem noi co cuc cua gia đinh chi trong mot đem thu thue thoc". Tuy Hoa tren bao Nong nghiep Viet Nam vi but ky "nhu mot tieng keu khac khoai khien ca nuoc phai bung tinh vi nhung vuong mac va nhuc nhan". Tran Huy Quang tren bao Nguoi Đo thi điem ten hai tac pham Cai đem hom ay... đem gi? va "Nguoi đan ba quy" đe nhan manh "neu khong đoi moi thi nong dan khong lau nua se tro lai thoi chi Dau cua Tat đen". Tap chi Bong đa nhan đinh but ky nay nhu "mot tieng chuong lam nong thon bung tinh, tieng trong đay nhanh cong cuoc Đoi Moi". Khi hoi tuong lai but ky "Ve Phu Lam" cua Nguyen Phu phan anh thuc trang huyen Lam Thao thoi đo, cuu pho tong bien tap bao Vinh Phu Nguyen San cho rang but ky nay "co tieng vang va su rac roi khong kem" so voi Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc tren Tuan bao Van Nghe. Khi liet ke cac tac pham "noi thang – noi that" trong nhung nam đau Đoi Moi, Mai Hai Oanh tren Tap chi Cong san nhan đinh "Cai đem hom ay... đem gi? đa manh dan neu len nhung noi đau, nhung bat cong xa hoi". Phung Nguyen tren bao Viet Nam hoi nhap cho rang but ky la "mot thien phong su co suc song manh liet, đuoc nhieu the he tim đoc vi no hoi đu cac yeu to cua mot bai bao hay". Tien si Hoang Thi Thu Thuy tren bao Cong an Đa Nang cam than "nam 1986, du đa 'đoi moi van chuong' thi cung đa co mot Phung Gia Loc voi "Cai đem hom ay...đem gi?" đa phai 'song chui, song nhui' vi dam noi len su that". Trong chuyen muc "Đao tao" tai Đai Truyen hinh Viet Nam, Nguyen Van Phu cam nhan "co le hang tram bai dai ve nong thon nong nghiep cung khong đong lai o long nguoi đoc bang but ky Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc".


= Van đan =
Nha tho Be Kien Quoc nhin nhan: "Vao thoi điem ay, nong thon ve co ban van la bun lay, nuoc đong, khong đien, khong nuoc tuoi va mot lop 'cuong hao moi' đa xuat hien, khong xot xa sao đuoc, nhung tren cac mat bao toan thay nhung chuyen 'đang yeu'. Giua luc đo Cai đem hom ay... đem gi? va mot loat bai bao cua cac tac gia khac ra đoi. Tren mat bao, Loc đa gui thong điep nhac nhu toan xa hoi: nong thon Viet Nam, nong nghiep Viet Nam đang co van đe, đang keu cuu va can đuoc đoi moi." Cu Thi Bich Thuy tai Truong Đai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van, Đai hoc Quoc gia Ha Noi binh pham "mot bai ky noi thang, noi that ve nhung đang cay cua nguoi nong dan khi khong the lam chu cuoc song cua chinh minh, khi bi đe nen đen tan cung." Giao su Tran Đuc Thao ca ngoi "Nhu mot điem sang, Phung gia Loc đa loe len giua con cuong phong phan no mot thoi chat chua tu Cai đem hom ay... Phung đa nem them qua ta len ban can du luan, xoac cang nhan than cho đoi thu chim xuong dong phan no". Tran Ngoc Hieu tai Truong Đai hoc Su pham Ha Noi goi nhac but ky cung cac vo kich cua Luu Quang Vu thap nien 1980, đuc ket rang "tam ly cua so đong nguoi Viet Nam, đen thoi điem nay, van ky vong o van hoc nhu mot hinh thuc "noi ho" buc xuc cua minh".


Tac đong = Cuong hao moi – dan chu hoa xa hoi =
Trung Hieu tren Thanh Nien cho rang but ky tai hien hinh tuong "cuong hao moi" o nong thon mien Bac truoc thoi ky Đoi Moi khi mot so can bo "đay to cua nhan dan" đuoc che cho thoi chien, sau thanh "nguoi co cong" roi ap đat chinh sach thue khoa va tan thu chi tieu cung voi nhieu đuong loi thoi bao cap khien nong dan ngheo mat. Chinh khach Huu Tho nhin nhan "Nhung nam đau Đoi Moi co ba phong su rat noi tieng va đoi voi toi đa đe lai an tuong rat sau sac "Cai đem hom ay...đem gi?" cua Phung Gia Loc, "Nguoi đan ba quy" cua Le Van Ba, "Loi khai cua bi can" cua Tran Huy Quang. Ba bai đo cua ba tac gia khac nhau nhung lai đat ra mot van đe xa hoi, thuc su co tinh du bao rat ghe ve van đe dan chu o nong thon, ve van đe oan uc, ve van đe ky thi nguoi lam giau trong xa hoi." Nguyen Ngoc nhan xet: "Phung Gia Loc la mot chien si dung cam trong cuoc 'hoc' [dan chu hoa xa hoi] gian nan đo cua chung ta mot thoi. Anh đa mat roi, hau nhu chi đe lai cho chung ta mot bai bao ngan. Trong van hoc co nhung nha van rat xung đang la nha van, ma chi co mot bai." Đo Hai Ninh tai Vien Van hoc phan tich "Cuoc đoi nguoi nong dan sau bao nhieu nam theo cach mang lai quay tro ve voi đoi ngheo, thieu thon, phai đoi mat voi lop cuong hao moi o nong thon, nan ap buc boc lot ve ban chat khong co gi thay đoi so voi che đo cu nhung lai đuoc che đay boi nhung danh tu moi. Nguoi đoc khong chi nhan thay noi khon kho cua nguoi nong dan trong nhung nam Tat đen truoc đay ma hoa ra, su thong kho ay lai đang hien huu bang xuong bang thit ngay trong long che đo moi." Tong Van Cong tren Tap chi Van hoa Nghe An khen ngoi Phung Gia Loc "đua ra anh sang nhung cuong hao moi trong Cai đem hom ay... đem gi?". Tien si Nguyen The Ky tren Tap chi Cong san ghi nhan "phong su Cai đem hom ay... đem gi? nhu mot hoi chuong bao đong ve nan "quan lai, chuc dich moi" o ep nguoi dan ngheo".
Ken MacLean tai đai hoc Clark nhin nhan but ky cung cap "vi du ve nen chinh tri ngo vuc, cung nhu nhung moi lien he ky la giua thuc te voi hu cau va giua hu cau voi thuc te trong qua trinh chuyen đoi ra khoi mo hinh nha nuoc xa hoi chu nghia". Tien si Nguyen Vo Thu Huong tai đai hoc California tai Berkeley phan tich cac but ky tren Tuan bao Van Nghe giai đoan 1986–1988 cung voi Cai đem hom ay... đem gi? đa "mieu ta mot chu nghia hien thuc gai goc tho nham tai cac cong xa nong thon, lang que, thanh thi voi mot giong đieu phan no truoc nhung bat cong ma nguoi dan thuong phai chiu đung do hau qua tu nhung chinh sach đang phai duy y chi va phi logic, cac cong chuc Đang–Nha nuoc vo lai o đia phuong, mot bo may quan lieu tham nhung va lam quyen". Huong T. D. Nguyen tai đai hoc Ohio cho rang Phung Thi Xuan Khai va Phung Gia Loc la "hai tac gia noi tieng ve su nghiep bi anh huong bat loi do thuat lai cuoc song cua ho truoc Đoi Moi". Tien si Nguyen Si Đai thuoc Lien Chi hoi Nha bao Bao Nhan dan cho rang "chi voi cai ky ay, mot lan song đuoc dang len, gop phan len an va xoa bo nan cuong hao moi o Tho Xuan va o nong thon trong ca nuoc". Nam 2016, But Son tren bao Nghe An goi nhac bai but ky kem voi hien tuong lam thu o mot so mien que thuoc cac tinh Bac Trung Bo. Xuan Hung tren bao Lao Đong neu thuc trang lam thu phi co 100.000 đong/con bo, thu phi 300.000–500.000 đong/ho tuy theo so luong bo nhieu hay it tai xa Thieu Duong thuoc Thanh Hoa, đong thoi nhan xet "Cai đem hom ay... đem gi?—đem Tat đen cua chi Dau đa qua tu rat lau—đang manh nha tro lai o mot vai noi." Duong Quang tren bao Nguoi lao đong cho rang "cuong hao moi o nong thon" trong but ky van ton tai đen ngay nay; đong thoi neu ra su viec cong chuc bien thu tai san cua nguoi dan va phan bo nhan su phi ly tai Quang Binh, Kien Giang, Quang Nam, Thanh Hoa. Nguyen Duy Xuan tren bao VietNamNet goi nhac but ky Cai đem hom ay... đem gi? va cam thong cho cong chuc thoi bao cap, đong thoi mia mai cong chuc thoi nay lam giau bang bi kip "buon choi đot" hoac "chay xem om" hoac "đao đat đen thoi mong tay" hoac "ban cay canh".


= Gia đinh nha van =
Sau khi xuat ban but ky, nha van phai tron khoi que nha Thanh Hoa ra Ha Noi va nuong nho nha ban vai thang. Chinh quyen đia phuong nhieu lan goi vo nha van, Đo Thi Hoa, len chat van ve but ky cua chong, tham chi to chuc hop kiem điem. Mot buoi tham van vo nha van va nam nguoi trong but ky tai tru so xa Phu Yen, tiep tuc moi đoi 12 đen kiem chung va gop mat cong an – đai dien chinh quyen đia phuong, nhieu nguoi dan đia phuong khang đinh but ky "con bo sot nhieu canh đau long hon". Chinh quyen xa Phu Yen tiep tuc goi kien nghi cao buoc Phung Gia Loc "boi nho phong trao đia phuong" toi huyen Tho Xuan, nhung huyen đa bac bo kien nghi nay. Cuu chu tich huyen Đong Hung Đinh The Lich noi Phung Gia Loc bi lung suc–ta tuc nhieu noi, sau đuoc nha tho Be Kien Quoc lien he Lich đua ve cho vo con nuoi giau nhu can bo thoi hoat đong bi mat. Đinh The Lich coi trong nha van dam len tieng canh bao sai lam cua chinh sach nong nghiep nong thon thoi bao cap. Phung Gia Loc đuoc Truong Ban Ban đoc cua Tuan bao Van Nghe Ngoc Trai đi van đong tai Thanh Hoa đe khong bi bi thu Tinh uy Thanh Hoa Ha Trong Hoa khi đo—noi tieng đoc quyen va long hanh—lam kho khi tro ve nha. Sau nhieu vu be boi, Ha Trong Hoa bi ky luat cach chuc. Nguoi ke nhiem ong nay la Le Huy Ngo đa to chuc to mot cuoc gap go–lang nghe truc tiep voi bao chi, sau đo noi voi Nguyen Ngoc "co phai Thanh Hoa đa đuoc dung lam 'bai thu' cho dan chu hoa?". Sau hai bai but ky, Phung Gia Loc tuy khong bi đan ap, nhung khong it nguoi van "tuc toi". Nam 2005, Trinh Doan Đuoc hien đuong nhiem bi thu xa Phu Yen, ke lai "dao ay toi la pho chu nhiem ma, cu chi thi tren ve the nao chung toi duoi nay cu vay chap hanh, khong the khac đuoc". Phung Gia Hoc hoc đai hoc roi sang Nga, sau đo gia đinh chuyen vao Thanh pho Ho Chi Minh.


= Van hoc Viet Nam =
Nguyen Thanh Thi tai Truong Đai hoc Su pham Thanh pho Ho Chi Minh nhan xet "Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc vua mo đuong cho viec phuc hoi the loai [but ky], vua la mot cu hich rat manh, tao đong luc cho su phat trien cua cac the loai khac." Phung Gia Loc đuoc coi la mot trong nhung cay but viet ky tieu bieu cua xu Thanh Hoa, tro thanh ten tuoi quen thuoc cua lang ky Viet Nam. Pho chu tich Hoi Nha van Viet Nam Nguyen Tri Huan khang đinh "bao Van Nghe chinh la noi no phat sung đau tien cho thoi ky Đoi Moi bang tac pham van hoc gay tieng vang Cai đem hom ay... đem gi? đe thay rang đa co mot thoi chung ta bi chi phoi boi ly thuyet đien hinh hoa, đen thoi đoi moi đa thoat đuoc đieu đo va nha van chiu trach nhiem ve nhung đieu minh viet. Đay chinh la dau an quan trong cua van hoc thoi ky đoi moi." Tien si Pham Xuan Thach tai Truong Đai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van, Đai hoc Quoc gia Ha Noi goi nhac đen but ky Cai đem hom ay... đem gi? va khang đinh "cong cuoc đoi moi van hoc [Viet Nam] đuoc khoi đong chinh la trong linh vuc phi hu cau." Nguyen Thi Tu Nhu tai Truong Đai hoc Su pham Thanh pho Ho Chi Minh nhan xet bao chi nua cuoi thap nien 1980 co hai phong su mang dau an la "Loi khai cua bi can" cua Tran Huy Quang va Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc, đong thoi cho rang "phong su giai đoan nay mang đac điem cua phong su bao chi: chong tieu cuc, đa dang, phong su co kien nghi, đe xuat, co cai toi tac gia va la the loai hoan chinh. Đay đuoc xem nhu la su thich ung, truong thanh cua the loai truoc thuc te va yeu cau cua xa hoi."
Giao su La Nham Thin va pho giao su Nguyen Van Long cho rang "Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc lam xon xao du luan va lap tuc keo cong chung quay tro lai voi van hoc". Pham Ba Thanh tai Truong Đai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van, Đai hoc Quoc gia Ha Noi ket luan but ky "tieu bieu cho loai tac pham van hoc dam bieu hien cai khong khi nang ne va đen toi cua giai đoan hau chien". La Nguyen tai Truong Đai hoc Su pham Ha Noi nhan đinh: "Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc lam du luan xon xao chang thua gi so voi "Tuong ve huu" cua Nguyen Huy Thiep. Nhung bay gio, neu đoc van hoc chi đe thuong thuc ve đep cua sang tao ngon tu, chac con may ai tim đen cai phong su cua Phung Gia Loc! Ngay nay nhin lai, rat de thay, nhieu tac pham van hoc thoi đoi moi chua đoi moi van hoc đuoc la bao." Nha van Vu Thu Hien chi trich "nhung phong su, but ky đai loai nhu Cai đem hom ay... đem gi? cua Phung Gia Loc vua ra đoi—lap tuc đuoc ca ngoi nhu mot tac pham van hoc co gia tri, mac dau no khong co va khong the co gia tri ay."


Xem them Tat đen (1937, Ngo Tat To)
Chi Pheo (1941, Nam Cao)
Lao Hac (1943, Nam Cao)
Kiem duyet o Viet Nam


Chu thich = Ghi chu =


= Thu muc =
Viet & Đoc: Chuyen đe so mua đong 2019. Viet Nam: Nha xuat ban Hoi Nha van. 2019. ISBN 978-604-983-852-1.
Đang Kim, Son (2006). Nong nghiep nong thon Viet Nam: 20 nam đoi moi va phat trien. Viet Nam: Nha xuat ban Chinh tri quoc gia - Su that. tr. 49.


= Tham khao =