Akodon caenosus la mot loai gam nham thuoc chi Akodon đuoc tim thay o tay bac Argentina va trung nam Bolivia. Ke tu khi đuoc mo ta vao nam 1918, no đa đuoc phan loai thanh mot loai rieng biet hoac mot phan loai cua Akodon lutescens (truoc đay la Akodon puer). Loai Akodon aliquantulus, đuoc mo ta tu mot so mau vat rat nho cua Argentina vao nam 1999, hien đuoc cong nhan la danh phap đong nghia cua A. caenosus.
Akodon caenosus rat nho, nang trung binh 19,3 g (0,68 oz) va co nhieu mau sac khac nhau nhung nhin chung co mau nau. Phan duoi co mau sac khac biet ro ret so voi phan tren. Hop so co phan mom ngan (phan truoc), vung lien o mat rong (giua hai mat) va hop so hep. Kieu nhan bao gom 34 nhiem sac the. A. caenosus chu yeu xuat hien o tham thuc vat Yungas va sinh san chu yeu vao mua đong. No co chung pham vi phan bo voi nhieu loai gam nham Sigmodontinae khac, bao gom ba loai cung thuoc chi Akodon.


Phan loai E. Budin thu thap mau vat đau tien cua loai nay vao ngay 21 thang 8 nam 1917 tai tinh Jujuy, tay bac Argentina, va vao nam sau đo Oldfield Thomas đa su dung loai vat nay lam mau vat goc cua mot phan loai moi cua Akodon puer, sinh song tai Bolivia. Ong mo ta phan loai moi Akodon puer cænosus co mau sam hon va xin hon so voi dang o Bolivia, nhung ve mat khac thi giong het nhau. Nam 1920, Thomas nhan ra su khac biet bo sung giua hai loai sau khi kiem tra nhieu mau vat hon va phan loai loai Argentina thanh mot loai rieng biet, Akodon cænosus. Hau het cac tac gia tiep theo đeu tuan theo su sap xep nay, nhung ke tu nhung nam 1980, mot so nguoi đa liet ke dang gam nham (hien đuoc viet la caenosus) trong A. puer mot lan nua. Nam 1990, Philip Myers va cong su đa xem xet nhom Akodon boliviensis, bao gom A. puer va A. caenosus, va mot lan nua coi caenosus la mot phan loai cua puer. Ho giu lai caenosus nhu mot ten phan loai rieng biet cho quan the puer tai Argentina vi kich thuoc nho, bo long sam mau va kieu nhan đac biet cua no. Myers va đong nghiep đa đat ten lutescens J.A. Allen, 1901, voi tu cach la mot phan loai cua Akodon puer Thomas, 1902, va vao nam 1997 Sydney Anderson ghi chu rang ten cu hon lutescens nen đuoc su dung cho loai nay vi Nguyen tac uu tien; do đo, ong đa dung ten ket hop Akodon lutescens caenosus cho phan loai Argentina. Trong suot nhung nam 1990 va 2000, cac tac gia tiep tuc co su phan hoa ve cach phan loai caenosus thanh mot loai đay đu hoac mot phan loai cua puer (=lutescens).
Hai con Akodon nho đuoc thu thap vao nam 1993 o tinh Tucuman, tay bac Argentina, đuoc đat ten la Akodon diminutus vao nam 1994, nhung ten goi nay bi cho la nomen nudum va do đo khong đuoc su dung theo Luat quoc te ve danh phap đong vat hoc. Nam 1999, Monica Diaz va cong su mo ta nhung con vat nay đay đu hon voi tu cach mot loai moi mang ten Akodon aliquantulus, ma ho cho la co lien quan chat che voi A. puer caenosus. Ten cu the co nghia la "it" hoac "so it" trong tieng Latinh va đe cap đen kich thuoc nho cua loai cung nhu mau nho ma Diaz va cac đong nghiep co the su dung. Trong an ban thu ba nam 2005 cua Mammal Species of the World, Guy Musser va Michael Carleton goi su khac biet giua A. aliquantulus va A. lutescens (=puer) la "khong an tuong" va đe xuat nghien cuu phan loai sau hon. Cac ten pho bien đuoc đe xuat cho A. aliquantulus bao gom "Akodont nho" va "Chuot co Tucuman".
Nam 2010, Pablo Jayat va cac đong nghiep xem xet cac thanh vien cua nhom Akodon boliviensis tai Argentina. Tren co so cac trinh tu tu gen cytochrome b cua ty the, ho nhan thay A. caenosus gan nhat voi A. lutescens va A. subfuscus, tao thanh mot nhanh la nhom chi em voi mot nhanh cua cac loai con lai trong nhom A. boliviensis—A. boliviensis, A. spegazzinii, A. sylvanus va A. polopi. Ho phan loai A. caenosus la mot loai tach biet voi A. lutescens vi hai dang nay khong tao thanh mot nhanh duy nhat (A. caenosus thay vao đo gan voi A. subfuscus hon) va vi su khac biet giua cac trinh tu cytochrome b cua A. lutescens va A. caenosus tuong đoi cao o muc 3,5%. A. aliquantulus đuoc rut gon thanh danh phap đong nghia cua A. caenosus, vi ho khong tim thay su khac biet đang ke nao ve mat hinh thai giua hai loai nay. Đong thoi, ho khong the tai tao cac đac điem ma Diaz va cac đong nghiep đa ghi nhan thuoc ve A. aliquantulus.


Mieu ta Akodon caenosus la loai nho nhat trong so cac loai o Argentina thuoc nhom A. boliviensis—thuc te la mot trong nhung loai nho nhat trong so tat ca cac loai Akodon. Phan tren co mau đong nhat, nhung tong mau cua chung co the thay đoi: thuong co mau nau vang, nhung o mot so ca the co mau gan nhu vang, đo hoac o liu. Tong mau đo chu yeu xuat hien o con cai đang cho con bu. Đong vat song o vung cao thuong nhe hon nhung cung co su khac biet ro ret trong quan the. Đoi tai tuong tu nhu phan tren, nhung mot so ca the co hai ben voi mau sac phong phu va ro rang hon. Phan duoi co mau sac khac nhau ro rang, thay đoi tu xam nhat đen hoi vang hoac hoi đo. Xung quanh mat co nhung vong mau hoi vang, xuat hien ro hon o nhung quan the song o đo cao lon. Chung co long mau trang đen hoi vang o chan truoc va chan sau. Đuoi đuoc bao phu boi long va co mau nau sam o tren va trang o duoi.
Trong hop so, mom (phan truoc) ngan, vung lien o mat (giua hai mat) rong va co hinh đong ho cat, hop so nho. Phien xuong go ma, phan phia truoc det cua vom go ma, hep voi cac ranh go ma kem phat trien o phia truoc, nhung co su khac biet đang ke ve đac điem cua phien xuong. Lo rang cua (lo o phan truoc cua vom mieng) keo dai tro lai giua cac rang ham đau tien. Ho trung mo, lo ho phia sau vom mieng, rat hep. O ham duoi, cac đuong go co can, co tac dung neo giu mot so co nhai, keo dai đen gan mep truoc cua rang ham lon thu nhat. Qua trinh bao boc, nang len o phan sau cua xuong ham duoi đe chua chan rang cua, kem phat trien. Cac rang cua tren chinh nha (mat nhai nam trong mat phang nam ngang) đen hoi lech (mat nhai nghieng ve phia sau). Cac rang ham co mot so mao phu va cac đac điem khac, chang han nhu rang ham tren rang ham tren thu nhat va rang ham tren o rang ham tren thu nhat va thu hai.
Trong 12 ca the A. caenosus Argentina truong thanh, tong chieu dai la 124 đen 169 mm (4,9 đen 6,7 in), trung binh 151 mm (5,9 in); chieu dai đuoi la 46 đen 75 mm (1,8 đen 3,0 in), trung binh 62 mm (2,4 in); chieu dai ban chan sau la 20 đen 26 mm (0,79 đen 1,02 in), trung binh 21 mm (0,83 in); chieu dai tai la 12 đen 15 mm (0,47 đen 0,59 in), trung binh 13 mm (0,51 in); va trong luong la 10,5 đen 27,5 g (0,37 đen 0,97 oz), trung binh 19,3 g (0,68 oz). Kieu nhan bao gom 34 nhiem sac the voi so luong co ban la 40 nhanh chinh (2n = 34, FN = 40). Cac nhiem sac the thuong bao gom ba cap trung tam lon va mot cap rat nho, voi hai canh tay dai va muoi hai cap tam cung co nho đen trung binh, co mot canh tay dai va mot canh tay rat ngan. Nhiem sac the X co kich thuoc trung binh va can tam, voi mot nhanh dai va mot nhanh ngan, con nhiem sac the Y rat nho va co tam o cac mau Jujuy, nhung co tam trung tam o cac mau tu Tucuman. Kieu nhan đuoc phan biet voi kieu nhan cua A. lutescens bang ba cach chuyen vi Robertson.
Cac thanh vien cua nhom Akodon boliviensis, bao gom ca A. caenosus, nhin chung giong nhau va kho phan biet nhung chung khac nhau ve kich thuoc hop so tuong đoi va mot so đac điem khac. A. spegazzinii lon hon A. caenosus; A. sylvanus co mau sam hon va co it đo tuong phan hon giua phan tren va phan duoi cung nhu vong mat kem ro ret hon; A. polopi co vung lien o mat hinh vuong va cac đuong go phat trien tot hon tren hop so; con A. boliviensis co mau nhat hon va tai co nhieu long hon.


Phan bo va sinh thai Akodon caenosus đuoc tim thay tu tay bac Argentina toi trung nam Bolivia. O Bolivia, loai nay xuat hien o cac tinh Tarija va Chuquisaca. Pham vi phan bo o Argentina keo dai tu phia bac Salta đen phia nam Catamarca o đo cao tu 400 đen 3.100 m (1.300 đen 10.200 ft). No chu yeu đuoc tim thay o Yungas, nhung cung co o vung cao nhat cua Chaco va vung thap nhat cua đong co nui Andes. No xuat hien cung voi A. boliviensis, A. sylvanus, A. simulator va cac loai Oxymycterus, Calomys, Phyllotis, Oligoryzomys, Necromys, Andinomys, Graomys va Abrothrix. Loai nay sinh san quanh nam, nhung chu yeu la tu thang 11 đen thang 1, trong mua he. Qua trinh lot xac xay ra chu yeu vao mua đong va mua thu. Ruoi oestrid Cuterebra apicalis va bo chet Hectopsylla gracilis đa đuoc ghi nhan tu A. caenosus. Cac loai ve Androlaelaps fahrenholzi, Androlaelaps rotundus va Eulaelaps stableris đa đuoc tim thay tren A. aliquantulus.


Tinh trang bao ton IUCN hien đanh gia A. aliquantulus la "Thieu du lieu" vi co rat it thong tin ve loai nay, nhung ghi chu rang viec chan nuoi va đot rung co the đe doa no. Akodon lutescens, bao gom ca A. caenosus, đuoc đanh gia la "It quan tam" vi su phan bo rong rai, so luong lon va kha nang ton tai trong moi truong song bi xao tron. Tuy nhien, viec mat moi truong song co the đe doa quan the tai Yungas.


Ghi chu Tham khao Thu muc Anderson, S. 1997. Mammals of Bolivia, taxonomy, and distribution. Bulletin of the American Museum of Natural History 231:1–652.
Diaz, M.M., Barquez, R.M., Braun, J.K. and Mares, M.A. 1999. A new species of Akodon (Muridae: Sigmodontinae) from northwestern Argentina (subscription required). Journal of Mammalogy 80(3):786–798.
Duff, A. and Lawson, A. 2004. Mammals of the World: A checklist. New Haven: A & C Black, 312 pp. ISBN 0-7136-6021-X
Dunnum, J., Vargas, J., Bernal, N., Zeballos, H., Vivar, E., Patterson, B., Jayat, J. and D'Elia, G. 2008. Akodon lutescens. In IUCN. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.2. <www.iucnredlist.org>. Downloaded on April 3, 2010.
International Commission on Zoological Nomenclature. 1999. International Code of Zoological Nomenclature. Fourth edition. London: The International Trust for Zoological Nomenclature. ISBN 0-85301-006-4
Jayat, J.P., Ortiz, P.E., Salazar-Bravo, J., Pardinas, U.F.J. and D'Elia, G. 2010. The Akodon boliviensis species group (Rodentia: Cricetidae: Sigmodontinae) in Argentina: species limits and distribution, with the description of a new entity (abstract). Zootaxa 2409:1–61.
Lareschi, M., Autino, A.G., Diaz, M.M., and Barquez, R.M. 2003. New host and locality records for mites and fleas associated with wild rodents from northwestern Argentina. Revista de la Sociedad Entomologica de Argentina 62(3–4):60–64.
Lareschi, M., Sanchez, J.P., Ezquiaga, M.C., Autino, A.G., Diaz, M.M. and Barquez, R.M. 2010. Fleas associated with mammals from northwestern Argentina, with new distributional reports (subscription required). Comparative Parasitology 77(2):207–213.
Musser, G.G. and Carleton, M.D. 2005. Superfamily Muroidea. Pp. 894–1531 in Wilson, D.E. and Reeder, D.M. (eds.). Mammal Species of the World: a taxonomic and geographic reference. 3rd ed. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2 vols., 2142 pp. ISBN 978-0-8018-8221-0
Myers, P., Patton, J.L. and Smith, M.F. 1990. A review of the boliviensis group of Akodon (Muridae: Sigmodontinae) with emphasis on Peru and Bolivia. Miscellaneous Publications of the Museum of Zoology, University of Michigan 177:1–89.
Pardinas, U. and Jayat, J.P. 2008. Akodon aliquantulus. In IUCN. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.2. <www.iucnredlist.org>. Downloaded on April 3, 2010.
Pinto, C.M. and Claps, G.L. 2005. First record of Cuterebra almeidai (Guimaraes and Carrera) from Argentina, new host records for Cuterebra apicalis Guerin-Meneville, and list of Cuterebra (Diptera: Oestridae) in the collection of the Instituto-Fundacion Miguel Lillo, Tucuman, Argentina. Proceedings of the Entomological Society of Washington 107(3):572–575.
Thomas, O. 1918. On small mammals from Salta and Jujuy collected by Mr. E. Budin. Annals and Magazine of Natural History (9)1:186–193.
Thomas, O. 1920. A further collection of mammals from Jujuy. Annals and Magazine of Natural History (9)5:188–196.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Akodon caenosus tai Wikimedia Commons
 Du lieu lien quan toi Akodon caenosus tai Wikispecies