Vao ngay 3 thang 1 nam 2020, giua luc cang thang gia tang giua Hoa Ky va Iran, Hoa Ky đa thuc hien mot cuoc tan cong bang may bay khong nguoi lai nham vao mot đoan xe gan san bay quoc te Baghdad đang cho mot so hanh khach, trong đo co chi huy Quds Force thuoc Ve binh Cach mang Hoi giao Iran (IRGC) thieu tuong Qasem Soleimani cung chi huy Luc luong Huy đong Nhan dan (PMF/PMU) cua Iraq Abu Mahdi al-Muhandis, bon si quan cao cap cua Iran va bon si quan Iraq.
Vu tan cong xay ra sau khi My rut khoi thoa thuan hat nhan nam 2015 voi Iran va xay ra khung hoang Vinh Ba Tu 2019. Trong tuan truoc vu tan cong, mot can cu khong quan o Iraq đa bi tan cong, giet chet mot nha thau My. My đa đap tra bang cach giet 25 dan quan Kata'ib Hezbollah do Iran hau thuan bang mot cuoc nem bom. Vai ngay sau, đai su quan My o Iraq đa bi tan cong tra thu. My cho rang Iran va cac đong minh phi nha nuoc cua Iran gay ra nhung su co nay.
Cuoc tan cong bang may bay khong nguoi lai tiep theo nay đa lam gia tang cang thang giua My va Iran. Cac nha lanh đao Iran tuyen bo se tra thu My trong khi cac quan chuc My tuyen bo ho se tan cong phu đau bat ky nhom ban quan su nao đuoc Iran hau thuan o Iraq ma ho cho la moi đe doa.
Đai dien tu Canada, Trung Quoc, Phap, Đuc, An Đo, Pakistan, Nga va Vuong quoc Anh keu goi kiem che.


Boi canh Hoa Ky đa can thiep vao Iraq vao nam 2014 nhu mot phan cua Chien dich Ke thua Nghi quyet (OIR), su menh do Hoa Ky lanh đao đe lam suy yeu va chong lai Nha nuoc Hoi giao Iraq va Levant (ISIL), quan My đa đuoc huan luyen va hoat đong cung voi Luc luong Iraq trong lien quan chong ISIL. ISIL đa phan cong tro lai tu Iraq vao nam 2017 trong thoi gian noi chien Iraq, voi su giup đo tu Iran cho nhung nguoi Hoi giao Shia trong luc luong Luc luong Huy đong Nhan dan (PMF), chong lai Thu tuong Iraq (ke tu nam 2016) va luc luong Iraq đuoc My hau thuan.
Cang thang gia tang giua Iran va Hoa Ky vao nam 2018 khi Tong thong Hoa Ky la Donald Trump đon phuong rut khoi thoa thuan hat nhan nam 2015 va ap dung cac bien phap trung phat đoi voi Iran, "dan đen su suy thoai nghiem trong nen kinh te Iran". Trong cuoc khung hoang Vinh Ba Tu nam 2019 noi tiep sau đo, cac cuoc tan cong nham vao mot so tau cho dau đa đuoc cac cuong quoc phuong Tay coi la mot trong nhung phan ung cua Iran đoi voi cac lenh trung phat, mac du Iran tu choi chiu trach nhiem. Vao thang 9 nam 2019, cac mo dau cua A Rap Xe Ut đa bi may bay khong nguoi lai tan cong. A Rap Xe Ut va My đo loi cho Iran mac du Iran phu nhan trach nhiem.


= Cac moi đe doa nham vao Soleimani truoc đay =
Ca hai Tong thong George W. Bush va Barack Obama đeu can nhac va tu choi muc tieu giet Qasem Soleimani, vi so rang đieu nay se khien xung đot leo thang thanh mot cuoc chien tranh toan dien. Khong giong nhu Osama bin Laden va Abu Bakr al-Baghdadi, Soleimani cam thay thoai mai khi hoat đong ben ngoai va khong kho tim. Si quan CIA đa nghi huu Marc Polymeropoulos noi voi to The New York Times rang Soleimani thuong tu chup anh va cong khai che gieu luc luong Hoa Ky.
Vao thang 9 nam 2015, trong chien dich tranh cu tong thong cua Trump, nguoi dan chuong trinh Radio Hugh Hewitt đa hoi Trump ve Soleimani. Hugh ban đau nham lan Soleimani voi mot nha lanh đao nguoi Kurd, Trump lap luan rang cac nha lanh đao nhu Soleimani se chet duoi chinh quyen cua ong ta.
To bao Kuwaiti Al-Jarida đua tin vao nam 2015, Israel đa tung "đung truoc co hoi" am sat Soleimani tren đat Syria, tuy nhien Hoa Ky duoi thoi chinh quyen Obama đang trong thoi gian đam phan Ke hoach hanh đong toan dien chung đang dien ra, đa ngan can hoat đong bang cach tiet lo no cho cac quan chuc Iran.
Bo truong Ngoai giao Israel la Israel Katz, phat bieu voi Ynet vao ngay 25 thang 8 nam 2019 rang "Israel đang hanh đong đe đanh vao đau con ran Iran va nho rang no... Iran la đau cua con ran va Qassem Soleimani, chi huy cua Luc luong Quds Ve binh Cach mang Hoi giao, la rang cua con ran."
Vao thang 10 nam 2019, nguoi đung đau To chuc Tinh bao cua Luc luong Ve binh Cach mang Hoi giao Hossein Taeb, noi voi bao chi rang co quan cua ong đa bat giu nhieu nguoi đang thuc hien am muu cua cac co quan Israel va A Rap đe am sat Soleimani. Ong noi rang ho đa len ke hoach "mua mot tai san lien ke voi mo nguoi cha cua Soleimani va giau chat no đe giet chet chi huy nay". Yossi Cohen, giam đoc Mossad (co quan tinh bao nuoc ngoai cua Israel) cho biet vao ngay 11 thang 10 nam 2019 trong mot ho so cho Mishpacha: "Soleimani biet rang vu am sat ong ta khong phai la khong the."


Mo man Vao ngay 27 thang 12 nam 2019, can cu khong quan K-1 o tinh Kirkuk, Iraq, mot trong nhieu can cu quan su cua Iraq, noi to chuc cac nhan vien lien minh Chien dich Ke thua Nghi quyet đa bi hon 30 ten lua tan cong, giet chet mot nha thau dan su Hoa Ky, lam bi thuong bon nhan su Hoa Ky khac va hai nhan vien luc luong an ninh Iraq. Hoa Ky đo loi cho luc luong dan quan Kata'ib Hezbollah do Iran hau thuan cho vu tan cong nay.
Mot quan chuc cap cao cua Hoa Ky cho biet đa co mot "chien dich" gom 11 cuoc tan cong vao cac can cu to chuc nhan su OIR cua Iraq trong hai thang truoc ngay 27 thang 12, trong đo nhieu vu ma Hoa Ky chi đich danh do Kata'ib Hezbollah gay ra.
Vao ngay 29 thang 12 nam 2019, quan đoi Hoa Ky khong kich tru so cua Kata'ib Hezbollah giet chet 25 linh dan quan. va lam bi thuong 55 dan quan khac.
Vao ngay 31 Thang 12 nam 2019, sau mot tang le cac dan quan Hezbollah Kata'ib mot đam đong gian du gom hang chuc dan quan Shiite Iraq va nhung nguoi ung ho ho dieu hanh qua cac vanh đai đuoc bao ve nghiem ngat o Vung Xanh Baghdad va vanh đai bao quanh đai su quan Hoa Ky. Theo Associated Press, Luc luong an ninh Iraq đa khong ngan chan đam đong va cho phep ho vuot qua mot tram kiem soat an ninh. Hang chuc nguoi bieu tinh sau đo đa đap pha mot canh cua chinh cua tram kiem soat, phong hoa khu vuc tiep tan, giuong co dan quan cua Luc luong Huy đong Nhan dan, cung ap phich chong My va phun thuoc mau ve bay.
Tong thong Hoa Ky Donald Trump cao buoc Iran "dan xep" cuoc tan cong vao đai su quan va noi rang ho se phai chiu trach nhiem hoan toan. Bo Ngoai giao Iran phu nhan ho đung sau cac cuoc bieu tinh tai Đai su quan My va canh bao chong lai bat ky su tra thu nao. Lanh đao toi cao cua Iran Ali Khamenei đa đang tren mang xa hoi "Neu Iran muon chien tranh voi mot quoc gia, ho se tan cong truc tiep". Eric Trump đa đang mot mau tin goi y bao truoc cac cuoc tan cong ngay 2 thang 1, sau đo nhanh chong xoa no.


= Tong thong Trump chi đao =
Theo mot quan chuc cap cao giau ten cua My, sau vu đanh bom luc luong Kata'ib Hezbollah vao cuoi thang 12 nam 2019, mot cuoc hop an ninh ngan đa đuoc trieu tap tai khu nghi mat Mar-a-Lago cua Tong thong My Donald Trump, noi Trump va cac co van cua ong gom Ngoai truong Mike Pompeo, Bo truong Quoc phong Mark Esper va Tuong Mark Milley cung thao luan ve cach đap tra cua Iran ve cao buoc tai tro cho cac cuoc tan cong chong My o Iraq. Theo đo viec giet tuong Iran Qasem Soleimani, nguoi ma cac quan chuc My coi la ke ho tro cac cuoc tan cong vao nhan vien My o Iraq, đa đuoc liet ke la mot trong nhieu lua chon trong mot cuoc hop ngan cho My tra đua. Trump đa chon phuong an nham vao Soleimani, theo loi ke cua nhung nguoi trong cuoc hop ho đa rat ngac nhien. Lenh cua tong thong đa khien CIA va cac co quan tinh bao khac cua Hoa Ky theo doi noi o cua Soleimani trong nhieu nam, cuoi cung giup xac đinh vi tri cua ong ta tren chuyen bay tu Damascus đen Baghdad nham to chuc cac cuoc hop voi cac quan chuc Iraq. Tinh bao Hoa Ky ket luan rang ong ta đang o giai đoan cuoi cua am muu tan cong "lon" vao My o Iraq, mot quan chuc noi rang "co su đong thuan trong noi cac an ninh quoc gia cua tong thong, rang khong lam gi la khong the chap nhan đuoc".
Theo to Washington Post, Trump co kha nang bi kich đong trong viec lua chon giet Soleimani chi đon gian la vi mong muon co the hinh thanh quyet đinh trong cuoc khung hoang vung Vinh Ba Tu đang dien ra, quyet đinh cua ong la khong kich Iran vao mua he 2019 sau vu quan My bat luc khi may bay khong nguoi lai cua Iran tan cong, đa dan đen bao phu truyen thong tieu cuc đoi voi quan My. Cac nha lap phap va cac tro ly đa noi chuyen voi ong tren to Post, tong thong đa co cuoc tan cong nam 2012 vao cac co so cua Hoa Ky tai Benghazi, Libya, trong tam tri cua ong.
Theo to New York Times, Trump ban đau tu choi lua chon muc tieu nham vao Soleimani vao ngay 28 thang 12 nam 2019 nhung cuoi cung đa đua ra quyet đinh sau khi ong tuc gian boi cac ban tin truyen hinh cua Đai su quan My o Baghdad đua tin ho bi tan cong boi nhung nguoi bieu tinh do Iran hau thuan, xay ra vao ngay 31 thang 12. Đen cuoi ngay 2 thang 1 nam 2020, Trump đa ra quyet đinh lua chon phuong an cuc đoan nhat ma cac co van cua ong đa cung cap cho ong. To Times đua tin cac quan chuc giau ten cua My tuyen bo rang thong tin tinh bao lien quan đen am muu Soleimani chong lai My la "mong" va rang Ayatollah đa khong chap thuan bat ky yeu cau nao cua Soleimani đe thuc hien. Đuoc biet, Ngoai truong Hoa Ky Mike Pompeo va Pho Tong thong Mike Pence la nhung tieng noi dieu hau nhat ung ho tra đua Iran.


Cuoc tan cong Vao đau ngay 3 thang 1 nam 2020, đoan xe cua Qasem Soleimani bat đau đen San bay Quoc te Baghdad, khi đo mot may bay khong nguoi lai MQ-9 Reaper cua My va cac may bay quan su khac bay lang vang trong khu vuc. Soleimani va cac nhan vat ban quan su than Iran khac cua Iraq, bao gom Abu Mahdi al-Muhandis, đa vao hai chiec xe va khoi hanh ve phia trung tam thanh pho Baghdad. Vao khoang 1 gio sang gio đia phuong, may bay khong nguoi lai đa phong mot so ten lua, tan cong đoan xe tren đuong chay vao san bay, lam no hai chiec xe trong ngon lua du doi giet chet 10 nguoi.
Khi tin tuc ve su kien nay đang tai, Bo Quoc phong Hoa Ky tuyen bo cuoc tan cong đuoc thuc hien "theo chi đao cua tong thong" va nham ngan chan cac cuoc tan cong trong tuong lai. Tong thong Trump khang đinh rang Soleimani đa len cac ke hoach tan cong vao cac nha ngoai giao va quan nhan My bao gom phe chuan cac cuoc tan cong vao đai su quan My o Baghdad.


= Nan nhan =
Xac cua Soleimani đuoc xac đinh qua chiec nhan ong đeo tren ngon tay. Ket qua DNA đe xac đinh danh tinh cua cac nan nhan van đang xu ly, tuy nhien mot quan chuc cap cao cua Lau Nam Goc tuyen bo rang "xac suat cao" đo la Soleimani. Nguoi phat ngon cua PMU Ahmed Al Asadi xac nhan ca hai cai chet cua ho cho Reuters.
IRGC tuyen bo tong cong 10 nguoi đa bi giet. Cung voi Soleimani, bon si quan IRGC cung bi giet: Chuan tuong Hossein Pourjafari, Đai ta Shahroud Mozafarinia, Thieu ta Hadi Taremi va Đai uy Vahid Zamanian. Nam nguoi thuong vong con lai la cac thanh vien cua Luc luong Huy đong Nhan dan tai Iraq: pho thu linh Abu Mahdi al-Muhandis, truong giao thiep va quan he cong chung Muhammed Reza al-Jaberi, Mohammad al-Shibani, Hassan Abdul Hadi va Heydar Ali.


Xem them Canh tranh anh huong giua A Rap Xe Ut va Iran
Đao luat Chong lai Ke thu cua nuoc My thong qua trung phat
Bieu tinh Iran 2019


Tham khao