Masada (tieng Hebrew: מצדה metsada, "phao đai") nguyen la mot phao đai cua nguoi Do Thai nam trong nuoc Israel, ve phia tay nam cua Bien Chet. Phao đai nay phan lon la do vua Herod Đai đe (Herod I) xay dung trong khoang thoi gian tu nam 40 TCN đen 30 TCN tren mot phao đai nho hon đa co truoc đo nhieu thap nien. Thoi đay phao đai đuoc xem la bat kha xam pham. Nam tren mot vung đat cao co vach đa thang đung, phao đai chi co ba con đuong mon đe đi len. Ve phia đong phao đai nam o đo cao 400 met so voi Bien Chet, ve phia tay doc co đo cao la 100 met.
Chi nho vao vi tri va tam nhin bao quat, manh đat rong 300 m × 600 m co hinh thoi nay đa co the đuoc phong thu rat tot. Vua Herod I cho xay dung hon nui nay thanh mot phao đai: bao boc lay vung đat cao nay la mot đuong ham cong su chac chan voi đen gan 40 thap. Ben trong buc tuong thanh la nhieu cong trinh xay dung nhu nha kho, chuong ngua, nha o va lau đai, trong đo co Cung đien Bac co nhieu bac đuoc xay bang cach khoet vao vach nui.
Ngoai ra, đe co the phong thu đuoc lau dai trong truong hop bi vay ham, trong phao đai co nhieu kho du tru luong thuc va 12 be nuoc co the chua hang chuc ngan met khoi nuoc mua.


Cuoc vay ham Vai thap nien sau khi vua Herod chet (nam 4 TCN), phao đai bi vay ham lan đau tien trong cuoc noi day cua nguoi Do Thai chong lai quan đoi La Ma chiem đong vao khoang nam 70 sau Cong Nguyen. Nha su hoc nguoi La Ma goc Do Thai Flavius Josephus đa luu truyen lai cau chuyen vay ham phao đai Masada trong tac pham "Cuoc chien tranh Do Thai" cua ong. Theo đo, trong thoi gian tu nam 70 đen 73, sau khi đen tho tai Jerusalem bi pha huy, 973 nguoi cua phong trao Zelot đa chong cu lai luc luong hung manh 15.000 nguoi linh La Ma duoi su chi huy cua Flavius Silva trong phao đai Masada. Đau tien, vi tuong lanh cho xay mot buc tuong dai hon 4 km bao boc chung quanh ngon nui đe chia cat nhung nguoi bi vay ham voi ben ngoai va cho dung tong cong đen 8 doanh trai quan su ma ngay nay di tich van con trong thay đuoc. Tiep theo đo, nguoi La Ma đap mot be đat cao đen tan tuong thanh ve phia tay cua phao đai, la noi thap hon. Qua be đat nay ho đua nhieu vu khi pha thanh đen gan phao đai va cuoi cung đa pha đuoc buc thanh luy bao ve.
Theo tuong thuat cua Flavius Josephus, trong hoan canh tuyet vong nay nhung nguoi bi vay ham đa quyet đinh chet nhu nhung nguoi tu do chu khong chiu đe nguoi La Ma bat giu. Khi quan linh La Ma xong vao thanh ho chi con tim thay hai nguoi phu nu va nam tre em con song. Tat ca nhung nguoi khac trong phao đai đa chon con đuong tu sat. Nho vao truyen thuyet nay Masada đa tro thanh bieu tuong cho long mong muon tu do cua nguoi Do Thai.


Masada hien nay Sau khi that thu, phao đai Masada bi bo hoang, ngoai tru thoi gian mot so tu si cua Đe quoc Byzantine đa tam thoi cu ngu tai đay. Phao đai bi quen lang mai cho đen nam 1838 moi đuoc tai kham pha va sau đay chu yeu la đuoc khai quat trong thap nien 1960 duoi su chi huy cua Yigael Yadin.
Mac du Masada đa bi quen lang trong mot thoi gian dai va ngoai ra đo tin cay tu nhung tuong thuat cua Flavius Josephus van con trong tranh cai nhung truyen thuyet nay đa co nhieu tac đong lon. Nhung su viec xay ra chung quanh phao đai Masada co anh huong lon đen su tu nhan thuc cua quan đoi Israel. Cuoc dien tap cuoi cung trong khoa đao tao tan binh cham dut sau 2 ngay tren phao đai. Trong loi the cua chien si, phao đai đa tro thanh bieu tuong cho y chi tu khang đinh cua nguoi Do Thai: "Masada khong bao gio lai that thu."
Ngay nay Masada la mot điem đen quan trong cho khach du lich vieng tham Bien Chet, sa mac Negev va oc đao En Gedi gan đo. Nam 2001 Masada đuoc UNESCO cong nhan la di san van hoa the gioi.


Media Tham khao M. Avi-Yonah et al., Israel Exploration Journal 7, 1957, 1-160
Y. Yadin, Masada, London 1966
Y. Yadin, Israel Exploration Journal 15, 1965


Lien ket ngoai = Tieng Viet =
Phao đai Masada co đai


= Tieng Anh =

Masada trong Jewish Encyclopedia
Tac pham Cuoc chien Do Thai cua Livius Luu tru ngay 27 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine
Ve đo đang tin cay cua Josephus
Di san van hoa the gioi Masada


= Tieng Đuc =
Cuoc chien tranh gianh Đat Thanh