Amblygobius phalaena la mot loai ca bien thuoc chi Amblygobius trong ho Ca bong trang. Loai nay đuoc mo ta lan đau tien vao nam 1837.


Tu nguyen Tu đinh danh phalaena cung la ten mot chi loi thoi đuoc Carl Linnaeus đat cho hau het cac loai buom đem, ham y khong ro, co le đe cap đen tong mau nau sam cua loai ca nay nhu nhung loai buom đem.


Tinh trang phan loai Do kich thuoc be nho va kho tiep can nen viec su dung cac đac điem hinh thai ket hop voi phuong phap ma vach DNA giup xac đinh va phan loai cac loai ca bong trang de dang hon. Ket qua phan tich gen cua Daniel va cong su (2018) cho thay, A. phalaena va Amblygobius albimaculatus la hai loai khac biet, phu hop voi cac nghien cuu bac bo A. phalaena la đong nghia cua A. albimaculatus truoc đay.


Phan bo va moi truong song A. phalaena co phan bo rong khap khu vuc Đong An Đo Duong va Tay Thai Binh Duong, tu bang Tamil Nadu (cuc nam An Đo, gom ca quan đao Andaman) va quan đao Cocos (Keeling) trai dai ve phia đong đen quan đao Marquises va Tuamotu (Polynesie thuoc Phap), nguoc len phia bac đen quan đao Ryukyu (Nhat Ban), ve phia nam đen Uc (bao gom đao Lord Howe) va đao Rapa Iti.
O Viet Nam, A. phalaena đuoc ghi nhan o vung bien ven bo Bac Trung Bo, hon Cau (Binh Thuan), cung nhu ca quan đao Hoang Sa va Truong Sa.
A. phalaena song tren cac ran san ho hoac trong đam pha, nen đay cat va đa vun, đoi khi trong tham co bien, đuoc tim thay o đo sau đen it nhat la 52 m.


Mo ta Chieu dai co the lon nhat đuoc ghi nhan o A. phalaena la 15 cm. Ca co mau nau luc sam voi 5 vach mau nau đen. Đau co nhieu vet đom mau xanh ong. Co mot soc sam mau vien nhat bang qua mat va mot soc khac ngang qua ma. Cac đom trang nho xep thanh 3–4 hang ngang tren than. Vay lung truoc co đom đen va mot đom khac o goc vay đuoi tren.
So gai o vay lung: 7; So tia o vay lung: 13–15; So gai o vay hau mon: 1; So tia o vay hau mon: 14.


Sinh thai Thuc an cua A. phalaena la tao, đong vat giap xac va vun huu co. A. phalaena song theo cap hoac đon đoc. Moi cap đoi hoac ca the đon đoc co mot hoac nhieu hang trong pham vi lanh tho cua chung.
Hau het cac cap đoi van o ben nhau qua nhung lan sinh san noi tiep, chi mot so it ca the la thay đoi ban đoi. Theo quan sat cua Takegaki (2000), khi mot con A. phalaena cai xam pham lanh tho cua mot cap đoi, con đuc co co hoi giao phoi voi con ca cai xam pham đo nhung bi ngan can boi chinh con ca cai tru ngu trong lanh tho. Su canh tranh giua nhung con cai đo rat kich liet đen noi con đuc khong the khong che đuoc chung.
Trung hoan toan chi đuoc cham soc boi ca đuc. Ca đuc dung vay nguc quat vao cua hang noi chua trung co le đe cung cap oxy vao hang. Thinh thoang, ca đuc nhe nhang ngam mot phan trung vao mieng roi nho ra ngay. Khi co loai khac xam pham lanh tho, ca cai cung cung ca đuc tan cong chung, nhung chua co ghi nhan cho thay ca cai vao hang cham soc trung.
Trong mot thi nghiem loai bo ca đuc tu 5 cap A. phalaena cua Takegaki (2005), sau khi phat hien ban đoi vang mat (khoang 1–6 phut), ca cai ngay lap tuc chui vao hang va bat đau quat cho trung nhu ca đuc đa lam. Chi 2 ca the cai lon nhat trong so nay (tong chieu dai đeu hon 13 cm) la tiep tuc cham soc trung cho đen khi chung no, con nhung ca the cai nho hon (11,6–12,3 cm) con lai đeu roi bo to truoc khi trung no. Đieu nay cho thay, kich thuoc co anh huong đen kha nang lam cha me o nhieu loai ca, vi kich thuoc lon cho phep chung chiu đung ve mat the chat cao hon va kha nang chien đau chong lai ke san trung tot hon. Viec chuyen đoi su cham soc cua ca đuc sang ca cai khong biet cham soc trung nhu A. phalaena co the đuoc giai thich boi su gan gui thuong xuyen ve mat khong gian giua ban đoi cua chung.
A. phalaena co the song đuoc hon 14 thang, cung la tuoi tho cao nhat đuoc ghi nhan o loai nay. Ca đuc truong thanh som hon so voi ca cai.


Thuong mai A. phalaena đuoc đanh bat trong nganh buon ban ca canh.


Tham khao