Đan ty ba (chu Han: 琵琶; binh am: pipa, romaji: biwa, tieng Han: bipa) la mot nhac cu day gay cua nguoi phuong Đong đuoc pho bien nhat o Trung Quoc, qua thoi gian dai su dung no đa đuoc ban đia hoa khac nhau tuy theo tung vung hoac tung quoc gia A Đong.


Nguon goc lich su Đan ty ba co tu thoi Trung Hoa co đai, theo mot so ghi chep la khoang hon 2000 nam lich su. Truyen thuyet Trung Quoc cho rang, xua kia co mot Tan Vien luc ngoai dung ngoc thach chon hang ngay nam ma luyen nen nhac khi, khong ngo bi that bai nen vut bo. Luc nay co mot kieu nu đi ngang qua lay ve sua lai va goi no la "ty ba". Đan co am thanh xuyen thau cuc cao, tieng đan 
luc cao luc thap, tiet tau luc nhanh luc cham, mem mai va đanh thep. Co vai vi tien tren troi nhin thay thi phan che lai roi hoa than xuong ma luu truyen, tu đo đan co ten goi nhu bay gio la đan ty ba. Theo tac pham Tay Du Ky cua Ngo Thua An va phim cung ten co canh tren thien đinh, bay tien nu cam đan ty ba mua cho nhung nguoi nha troi xem, nhat la Ngoc hoang Thuong đe. Đieu mua ay co ten "Vu khuc Thien đinh" (嫦娥天宫舞曲).
Theo truyen thuyet vao đoi Tan, co con doi bong dung sa vao đau tren đau đan ty ba trong luc mot nghe nhan đang gay đan ma đuoi đi đen 3 lan van cu bay tro lai khong chiu roi đi. Tu đo moi đem con doi đuoc nghe nghe nhan choi đan cho đen ngay chet kho. Nguoi nghe nhan xuc đong ben cho lam mot cay đan ty ba đau cham hinh con doi thay cho chu Tho truoc đo. Đieu nay mang y nghia tieng ty ba co the hoa cam mot ke xau thanh nguoi tot, mot hang tieu nhan thanh bac quan tu, mot nguoi tu trong toi thay đuoc anh sang. No đuoc goi la bien buc ty ba (蝙蝠琵琶).
Tu trieu đai Tan – Han cho đen Tuy – Đuong, tat ca nhac cu gay day đeu đuoc goi la Ty ba (琵琶, binh am: pipa, Latin hoa: pipa), do đo co nhieu nhan đinh khac nhau ve thuat ngu nay. Theo quyen Thich danh (釋名) thoi Đong Han, ty ba co the la tu tuong thanh, co nguon goc tu am thanh cua nhac cu phat ra. Trong nhung van ban co xua nhat, cai tu "ty ba" du đuoc viet khac nhau (ty ba 枇杷 hay phe ba 批把) nhung chung van co nguon goc tu nguoi Ho (co nghia la nguoi ngoai quoc, nguoi man di). Mot tai lieu cuoi the ky thu 3 (thoi nha Tan) cho biet thuat ngu "ty ba" đa xuat hien trong trieu đai nha Tan (221–206 TCN). Ngay nay, mot so nha nghien cuu cho rang cho rang ty ba co kha nang xuat phat tu chu "barbat" trong ngon ngu Ba Tu, nghia la đan ty ba Trung Quoc co nguon goc  tu Ba Tu la đan Qanbus cua A Rap va đan Barbat theo con đuong to lua vao Trung Quoc. Tom lai, dau thuat ngu ty ba xuat hien đau tien trong thoi ky nao, no la tu ngoai nhap hay do nguoi Trung Quoc nghi ra thi co mot đieu chac chan rang trong trieu đai nha Tan co mot loai đan goi la Tan ty ba.

Nguoi ta tin rang loai đan nay mo phong hinh thuc tho so cua đan khong hau (箜篌), tuc đan hac Tau va Huyen đao (弦鼗) – loai nhac cu co nhung day đan cang tren cai trong nho gan tay cam, đuoc cho la do nhung nguoi xay dung Van Ly truong Thanh che tao vao cuoi trieu đai nha Tan. Tan ti ba co can đan thang, hop cong huong tron va 4 day đan theo chuan 12 not. Kieu nay ve sau phat trien thanh đan nguyen – nhac cu đuoc đat ten tu ho cua nhac si Nguyen Ham (阮咸) trong nhom Truc lam that hien (竹林七賢). Tuy nhien, can chu y, Tan ty ba co than đan tron, do đo no co the la loai đan trung ten chu khong phai la loai ty ba ma chung ta biet ngay nay (loai co than đan hinh qua le). Tu thoi nha Tong, than đan ty ba bi uon cong xuong.
Ve ty ba hinh qua le, co hai loai ma nhieu nha nghien cuu cho rang chung co kha nang du nhap tu Trung Đong, tu vuong quoc co Gandhara (tieng Phan: गनधार) hay An Đo vao mien bac Trung Quoc trong the ky thu 4. Loai thu nhat goi la Quy tu ty ba (龜茲琵琶,Binh am:Qiu ci pipa), co can đan cong voi 4 chot chinh day va 4 day đan. Loai thu hai goi la Ngu huyen ty ba (五弦琵琶, Binh am:Wu xian pipa), co can đan thang, 5 chot chinh va 5 day. Mot so buc ve o hang Mac Cao o tinh Đon Hoang đeu phac hoa hinh anh tien nu quang đan ty ba ngang qua vai ra sau lung bang hai tay (飞天琵琶) trong so nhung tien nu khac thoi sao, thoi sanh (khen Trung Quoc),... hay cac pho tuong tac vi Bo tat gay ty ba tai cac ngoi chua Trung Quoc; nhat la buc tuong Tri Quoc Thien Vuong than minh mac giap tru. Tuy nhien, than hinh mau trang, tay cam đan ty ba, bieu thi su vui ve, dung am nhac giao hoa chung sinh.
Phe tich ve mot loai ty ba 3 day ma  Trung Quoc goi la "đan ty ba 3 day thoi Đuong" (唐代三弦琵琶) hoac "đan ty ba 3 day Đat Ma Cau" (tieng Trung: 达玛沟三弦琵琶; Han-Viet: Đat Ma Cau tam huyen ty ba), đuoc khai quat vao nam 2006 tai đia điem Phat giao Qira, toa lac tai mot oc đao trong sa mac Taklamakan khoang 7 km tu thi tran Đat Ma Cau, đia khu Hoa Đien trong luu vuc Tarim cua Tay Nam Tan Cuong, mien Tay Trung Quoc. Loai ty ba 3 day nay la tien đe cho su phat trien cua ty ba 5 day (ngu huyen ty ba). Theo hinh ve cua buc bich hoa hang Mac Cao, tinh Đon Hoang, loai đan nay đuoc mo ta la kich thuoc nho. Can đan noi lien voi bau đan hinh nua qua le, thuon dai va khong co phim, 3 chot va ba day to. Khi choi, đan đuoc gay trong tu the đat nam ngang. Ngay nay, Trung Quoc đa phuc dung thanh cong loai ty ba 3 day tuong chung đa bi that truyen đua vao su dung. 

Trong trieu đai nha Han co loai đan goi la Han ty ba. Nhac cu nay co 4 day đan tuong trung cho 4 mua, con chieu dai cua đan tuong trung cho Thien – Đia – Nhan va Ngu hanh. Đen trieu đai nha Tong thi nhung nhac cu gay day khac đa co ten rieng, thuat ngu "ty ba" chi con đuoc su dung đoc quyen cho nhac cu hinh qua le. Loai hinh vua hat vua dien tau ty ba goi la ty ba đan xuong (琵琶弹唱) ma khong chi ap dung vao ty ba ma nguoi Trung Quoc con ap dung vao cac nhac cu khac đe vua đan vua hat.
Nhin chung, viec mieu ta nhung loai ty ba co hinh qua le xuat hien kha nhieu tu giai đoan Nam Bac trieu cho toi đoi nha Đuong. Trong trieu đai nha Đuong, ti ba phat trien ruc ro, tro thanh nhac cu chinh trong hoang cung. Trieu đinh trieu nhung nhac si Ba Tu, Quy Tu va cac thay day đan đen kinh đo Truong An đe giang day, bieu dien va che tao ty ba. Trong thoi ky đo, nhieu nghe nhan lam đan ty ba rat cong phu voi nhung net hoa van cham khac tuyet hao. Mo tip cham khac thuong co lien quan đen Phat giao.
Loai ty ba 4 va 5 day đac biet pho bien trong trieu đai nha Đuong, chung lan toa sang Nhat Ban, Viet Nam va Han Quoc cung trong trieu đai nay.
Ben canh loai ty ba thong thuong con co mot loai khac goi la Nam am ty ba (南音琵琶;Binh am:Nanyin pipa, viet gon la nanpa) hay Nam quan ty ba (南管琵琶,Binh am:Nan guan pipa), goi dan da la "ty ba mien Nam" hoac "ty ba nam ngang". Nhac cu nay co nguon goc o khu vuc trung tam Trung Quoc, ve sau đuoc đua toi tinh Phuc Kien roi đuoc dung chu yeu o tinh nay. Nam am co than đan kha giong loai ty ba thong thuong, nhung khac biet chinh nam o cho phim đan, truc đan va mat than đan son mau đen. Can va than đan đuoc lam tu mot khoi go duy nhat (thuong la go thong, khong nang bang ty ba thong thuong); tuy nhien co truong hop mat than đan lai lam tu go quy. Phan đau truc cong nguoc ra phia sau, phan nay va chot chinh đuoc lam rieng. Moi ben hong than đan co mot lo thoat am hinh trang luoi liem. Duoi ngua đan co mot lo nho hinh thoi. Nam am ty ba chi co 4 phim đan chinh (thay vi 6 nhu ty ba thong thuong, khong co phim tren cung va phim duoi cung), lam tu nhung mieng go hinh tam giac, phu ngoai bang vo rua bien; ngoai ra con 9-10 phim thap va mong cung lam tu mot loai go theo thang am diatonic. Phan phim o  hai ben hong nhung phim tam giac đuoc kham xa cu. Nam am ty ba co 4 day nylon, chinh tone giong ty ba thong thuong, nhung nhac cu nay đuoc choi o tu the nam ngang giong guitar chu khong dung đung tua tren đui nhu ty ba thong thuong. Khi dien tau nguoi ta thuong dung 2 mong gay hon la su dung ngon tay hoac 5 mong gia. Trong khi đo, Bac quan ty ba (北管琵琶,Binh am:Beiguan pipa) co tat ca 19 phim va phan can đan co tu Thien Vuong lam bang nga voi, day sat va kham xa cu. Đe cho de phan biet voi Nam quan ty ba voi đau can đan hinh la đe thi bac quan ty ba co đau đan hinh doi. Phim thuy ba tren can đan truoc đay đuoc dung cho ty ba thoi nha Minh đuoc mo ta nhu sau: Song nho theo am Han Viet la ba (tieng Trung: 波; binh am: bo, thuy ba tuc chi lan song tren song nuoc. Khi am nhac phat ra tieng, du am cua no đe lai goi la am ba (音波). Trong co nhac Trung Hoa, am ba đuoc xem nhu tai rung day cua nguoi choi ty ba. Ngay nay nguoi Trung Quoc tuy đa cai tien phim thuy ba tren can đan đe noi rong am vuc cho nhung nhac khuc Trung Quoc moi. Theo thich danh Đong Han Trung Quoc co cau: "Ty ba ban xuat Ho trung, Ma thuong so co da, Thoi thu tien viet Ty,Dan thu khuoc viet Ba, Tuong ky co thoi, Nhan di vi danh da" (Đan ty ba von xuat phat tu nguoi Ho; Ngoi tren lung ngua ma choi; Gay vao goi la Ty; Gay ra goi la Ba; Hinh dang giong nhu cac loai đan khac cung thoi; Do đo lay   cach choi lam ten goi (nguyen van: "枇杷本出胡中,馬上所鼓也,推手前曰批,引手卻曰把,象其鼓時,因以為名也"). "Ty ba tu huyen hoac ngu huyen nhac khi, noi he te đong đieu vi đam, thap tam pham, do cam chi huy vi" (Ty Ba co 4 hay 5 day, trong than đan co buoc mot manh la đong cung 13 huy cua đan co cam). Ty ba co gan phim thuy ba o can đan đuoc du nhap vao Vuong quoc Luu Cau voi đau đan hinh la đe, 4 day va mat đan gan 12 phim. 
Mot loai ty ba khac co ten la Đong ty ba (侗琵琶;Binh am:Dong pipa), trong khong giong lam loai ty ba thong thuong, vi no co than đan hinh trai tim chu khong phai qua le. Đong ty ba la đan ty ba cua toc nguoi Đong (侗族) noi tieng Đong Thuy (侗水語), cu tru rai rac o tinh Quy Chau, Ho Nam, Ho Bac va khu tu tri Quang Tay thuoc  mien nam Trung Quoc. Đong ty ba đuoc lam tu mot khoi go khoet rong, co mot lop go mong dan keo o mat truoc than đan; can va truc đan lam tu mot khoi go khac, thuong thi trong kha giong can đan Tam huyen (tieng Trung: 三弦; binh am: Sanxian) hay can đan Tam vi tuyen (三味線; nihongo: shamisen) Nhat Ban. Đong ty ba co 2 hoac 3 phim đan va 4 day đan chinh bang 4 truc tron dai. Cac day nay chay cang tren mot ngua đan go nho toi mot chot day nho o cuoi than đan. Nguoi ta thuong su dung Đong ty ba đe đem hat va khieu vu bang cach đanh chap (strumming). Loai khac nua la nhi huyen ty ba (二弦琵琶) voi mat đan boc bang da tran hoac da ky đa. O phan gan giua mat đan la ngua đan, thung đan hinh qua le bo doc va nho, can đan khong co phim. Đau đan co hoc luon day va 2 truc day. 2 day đeu lam bang thep manh va con co ten goi khac la hot loi (忽雷) hay hot loi cam  (忽雷琴), no đuoc tim thay trong cac ghi chep co thoi Đuong. Vao thoi nha Đuong, hot loi đuoc su dung rong rai, co rat nhieu nghe si bieu dien trong dan gian va cung đinh, theo thoi gian, co le tuan theo quy luat sinh ton cua nhung nguoi khoe manh nhat trong tu nhien, khong co loai nhac cu nao nhu vay o thoi hien đai. Tat nhien, se khong ai co the choi lai loai nhac cu nay, hai chiec hot loi đuoc tran trong trong Bao tang Co cung o Bac Kinh chi co the nam yen lang o đo, mang đen cho nguoi ta su ton kinh ve nen van hoa am nhac hung thinh cua trieu đai nha Đuong.
Nhin chung, đen trieu đai nha Tong thi loai ty ba hinh qua le co 5 day đa mai mot, khong con đuoc su dung nua. Vao đau the ky 21 nguoi Trung Quoc đa co khoi phuc lai loai đan nay, tao ra loai ty ba 5 day hien đai mo phong tu loai đoi nha Đuong, ngoai ra ho con che tao Ti ba đien (电琵琶;Binh am: Dian pipa).Tren thuc te, đay la loai ty ba thong thuong, đuoc gan them nhung pickup nam cham kieu guitar đien đe khuech đai am thanh thong qua  mot amplifier hay PA system (he thong phan bo va khuech đai am thanh đien tu thong qua  microphone, amplifier va loa). Tren thi truong con co loai Tu tran ty ba (袖珍琵琶 Binh am:Xiuzhen pipa) - nhac cu đo choi cua Trung Quoc. No la phien ban nho xiu cua đan ty ba thong dung, co kich co khac nhau. Tuy theo kieu, tu tran ty ba co tu 2 đen 5 day, than đan hinh qua le; can va truc đan dai ngan khac nhau. Kieu nho nhat nam gon trong long ban tay, kieu lon nhat dai tren 40 cm.
Mot loai đan giong voi ty ba la lieu cam (tieng Trung: 柳琴; binh am: liuqin) hay con goi theo am Han Viet la Tho ty ba (tieng Trung: 土琵琶; binh am: tupipa), nho hon (đoi khi loai Tho ty ba co von ven 3 day tuong đuong voi 3 chot). Pham vi tan am cua no cao hon nhieu so voi ty ba va no co vi tri đac biet cua rieng minh trong am nhac Trung Quoc, cho du la trong nhac hoa tau hay trong cac ban đoc tau. Đay la ket qua cua su hien đai hoa trong viec su dung no trong nhung nam gan đay, dan đen tinh trang lieu cam tang dan tu mot nhac cu đem trong nhac kich dan gian Trung Quoc, đen mot nhac cu đuoc đanh gia cao ve chat am va am đoc đao.Vi tri cua nhac cu thap hon ty ba, đuoc giu theo đuong cheo nhu đan nguyen va đan nguyet cua Trung Quoc. Giong nhu đan nguyen va khong giong nhu ty ba, day cua no đuoc nang len boi cau đan va bang am co hai lo am thanh noi bat. Cuoi cung, nhac cu đuoc choi voi mot lua chon voi ky thuat tuong tu nhu ca đan nguyen va đan nguyet, trong khi ty ba  đuoc choi bang ngon tay. Do đo, lieu cam thuong đuoc choi đoc tau va hoa tau boi nhung nguoi co kinh nghiem choi đan nguyen va đan nguyet.  Hien tai, co ca đan ty ba đo choi cua Disney Trung Quoc, lay cam hung tu phim hoat hinh Hoa Moc Lan. Than đan va co đan mau hong voi 4 day thep manh, kich thuoc đan tuong tu lieu cam. Cung nhu ty ba, lieu cam cung co loai 5 day goi la Ngu huyen lieu cam (五弦柳琴).


Cau truc co ban Can đan va thung đan lien nhau co dang nhu hinh qua le bo đoi. Mat đan bang go nhe, xop, đe moc (thinh thoang chung cung đuoc ve hoa tiet hoa van trang tri. Phia mat cuoi than đan co mot bo phan đe mac day goi la ngua đan. Đau đan (hoac thu đan) cong hoac thang co cham khac rat cau ky, khi la hinh chu tho, khi la hinh con doi hoac hinh tron trang (mat ngoc), ben trong cham noi bong hoa, rong phuong hay hinh la đe tuy tung loai. Noi đau đan gan bon hoac nam truc go đe len day tuy tung loai ty ba hay ca lieu cam.
Ty ba co nhieu loai, song hau nhu tat ca đeu co than đan hinh qua le, mat đan thuong lam tu go bao đong hay go phuong hoang; phan lung than đan lam tu go hong sac, go gu hoac go đan huong đo. Can đan cong hoac thang tuy theo loai. Đau can cham khac nhung bieu tuong lac quan theo quan điem Trung Quoc, co the gan them nhung hat đa chat luong tot. Loai o đay dai 94,2 cm; than đan rong 22,5 cm, day 4,7 cm.
Ban đau, ty ba co can đan 4 phim (goi la tuong 相) nhung đen đau nha Minh nhac cu nay co them nhung phim bang tre (goi la pham 品) tren mieng go tang am, giup mo rong am vuc. So phim đan tang dan tu 10, 14 hay 16 trong thoi nha Thanh, sau đo tang len 19, 24, 29 va 30 trong the ky 20. Nhung phim đan hinh nem tren can đan ban đau la 4, sau đo đuoc nang len la 6 cung trong the ky 20. Loai ti ba 14 hoac 26 phim đan đuoc bo tri gan nhu tuong ung voi quang mot cung va nua cung trong nhac phuong Tay. Tinh tu chot nang day (nut) tren can đan, cao đo se la 1 cung -1/2 cung - 1/2 cung -1/2 cung -1/2 cung -1 cung - 1/2 cung -1/2 cung -1/2 cung -1 cung -1 cung - 3/4 cung- 3/4 cung -1 cung - 1 cung - 3/4 cung - 3/4 cung, (vai phim co giong 3/4 cung hoac "giong khong ro rang").
Rieng nguoi No o Trung Quoc co loai ty ba khong co phim, mat đan đuc cac lo thoat am toa tron, can đan thang va 4 chot chinh ngan.
Toan bo chieu dai cua than đan co so đo tu 94 – 100 cm. Phan can đan co gan 4 hoac 5 mieng nga voi cong vom len goi la Tu Thien Vuong. Tam phim chinh lam bang tre hoac go gan o phan mat đan cho cac cao đo khac nhau. Thuo xua day đan se bang to tam roi đem vuot sap ong cho min, hoac su dung gan bo, ngay nay nguoi ta thay day to bang day nilon hoac thep.
Loai ty ba truyen thong co 16 phim tro nen kem pho bien dan, mac du no van đuoc dung trong vai loai nhac đia phuong, thi du nhu the loai Nam Quan (南管). Loai ty ba hien đai dai khoang 96 cm, co 4 day, đuoc gan them 6 phim phu, ket hop voi 18, 24, 25 hoac 28 phim chuan, bo tri khoang cach 12 am nua cung. 4 day đan chinh tone A, D, E, A1, voi am vuc rong tu A đen G3. Ngay xua day đan lam bang to se. Trong trieu đai nha Đuong, nghe si choi đan bang cac ngon cua ban tay phai, ve sau moi thay bang mieng gay lon. Trong thap nien 1950, day thuong đuoc lam bang thep boc nilon hoac day kim loai, giup giong ty ba tuoi sang va soi noi hon, co ve tuong tu am thanh cua đan mandolin. Tuy nhien, day kim loai gay tro ngai la kho gay bang mong tay hon, vi the nguoi ta thuong su dung mong gia đe choi đan. Mong gia thuong lam bang lam bang nhua hoac mai rua. Ty ba co kha nang dien ta đa dang cung bac cam xuc khac nhau, thuong đuoc dung trong dan nhac lon cua Trung Quoc hay đem cho nhac kich. Ngay nay nguoi ta con su dung loai đan nay trong ca nhac pop va rock.
Đan co 4 day len theo 2 quang 4, moi quang 4 cach nhau mot quang 2: Đo - Fa - Sol - Đo1 hoac Sol -Đo1 - Re1 - Sol1. Khi choi đan nghe nhan gay đan bang mong đoi moi đeo tren 5 ngon tay..
Theo cach tinh va quan niem cua nguoi Trung Quoc, đan ty ba dai 36 thon (đon vi đo), so 3 tuong trung cho Thien-Đia-Nhan, so 5 tuong trung cho Ngu Hanh, 4 day tuong trung cho 4 mua.
Loai ty ba ma phan đau đan co cham khac hinh con doi goi la Co đong ty ba (古董琵琶), con loai ty ba co đau đan hinh la đe hay hinh tron trang cham khac hoa goi la Tu đan ty ba (紫檀琵琶).
Ngay nay, voi su phat trien va ke thua tinh hoa nhac co, ty ba Trung Quoc co nhung mau thiet ke moi, sinh đong va phong phu hon lay cam hung tu buc ve đan ty ba o hang Mac Cao o Đon Hoang; bao gom: duyen truong khuc canh ty ba (延长曲颈琵琶), đai vien khuc canh ty ba (大圆曲颈琵琶), đoan canh khuc hang tu huyen ty ba (短颈曲项四弦琵琶), khuc hang đai ty ba (曲项大琵琶), khuc hang tu huyen ty ba (曲项四弦琵琶), khuc hang tu huyen tieu ty ba (曲项四弦小琵琶), khuc hang ty ba (曲项琵琶), truong canh tu huyen ty ba (长颈四弦琵琶), phuong đau tri canh ty ba (方头直颈琵琶) va khuc hang bong trang tu huyen ty ba (曲项棒状四弦琵琶) .
Y tuong voi ty ba 5 day (Ngu huyen ty ba - 五弦琵琶) cai tien ngay nay khong chi đon gian la tai tao tu ty ba nguyen ban xua tu thoi Đuong ma la tao ra mot nhac cu bieu dien đoc đao cho boi canh am nhac cua the ky 21. No đa đuoc thiet ke đe khai thac cac tiem nang cho suc manh bieu cam va cac am sac va am thanh đuoc thuc hien boi kien ​​thuc hien đai va phat trien ky thuat. Do ty ba 4 day noi tieng voi am thanh tram đuc, đanh sac va đoc đao nen ty ba 5 day nen cong huong hon, co nhieu am tram hon va kha nang tao ra cac hop am cua nhieu am sac hon, trong khi van giu đuoc đo sang cua ty ba 4 day. Trinh Ngoc la nguoi phat minh ra ty ba cai tien 5 day vao nam 2004
. 5 day cua ty ba loai cai tien nay ung voi ngu am (Cung, Thuong, Gioc, Chuy va Vu). Ty ba 5 day len theo 2 quang 5, moi quang 5 cach nhau mot quang 2: E2 (Mi), A2 (La), D3 (Re), E3 (Mi1), A3 (La1).
Ngay nay, ngoai ty ba đuoc lam tu go thi nguoi Trung Quoc cung san xuat ty ba voi nguyen lieu tu nhua PVC nhung am thanh cua no khong he thay đoi, noi bat nhat la thuy tinh ty ba (水晶琵琶) - loai đan ty ba che tac hoan toan tu nhua trong suot nhu pha le. Nam 1936, hai loai ty ba gom luc huyen ty ba (六弦琵琶 - ty ba 6 day) va bat huyen ty ba (八弦琵琶 - ty ba 8 day) đuoc che tac boi Ve Trong Nha (卫仲乐).

Ty ba đien tu co nhieu hinh dang va cau tao kha khac nhau, nhung noi chung gom cac bo phan đuoc cai tien tu ty ba moc (lam tu go). Bao gom:

Thu đan (headstock): co 2 dang. Dang thu nhat theo phong cach truyen thong, dang thu 2 anh huong tu guitar đien, co chua them truc loi (truss rod)
Luoc đan (nut)
Chot chinh day (pegs)
Phim tuong (ledge), hoac thay bang mieng đanh dau (inlays) tren can đan (neck)
Phim pham (frets)
Điem noi can va than đan (neckjoint)
Thung đan (belly) luon la dang qua le bo doc
Ngua đan (tailpiece)
Bo pickup (4 chiec)
Num đieu chinh volume (2 chiec)
Day đan cua ty ba đien bat buoc phai lam bang kim loai co kha nang nhiem tu.


So sanh giua ty ba Trung Quoc va ty ba Viet Nam Thang am cua ty ba Trung Quoc thuoc he Cromatic 12 am (am giai nua cung), đap ung phu hop voi tinh cam mem mai sau lang, đau kho co đu ca & phu hop voi tam tu tinh cam cung nhu gu tham my nghe nhac cua nguoi Trung Quoc vi day bang sat. Con Ty ba Trieu Chau du nhap vao Viet Nam, no đuoc su dung voi thang am Diatonic 7 not va su dung day nylon. Khi choi ty ba Trung Quoc ban phai đeo tat ca nam mong gia voi 1 ban tay trong khi ty ba Viet Nam chi can gay voi 1 mieng gay nhua nho. Ty ba Viet Nam de dang nhan đuoc quang 3 va 4 do phim sau con ty ba Trung Quoc la phim nong va nho.
Chat lieu go cung khac nhau. Vi ty ba Trung Quoc lam tu go nguyen khoi, ban day nen kha nang, tam tu 7 – 8 kg; trong khi ty ba Vet Nam roi vao khoang 2 kg.


Du nhap vao Viet Nam Ty ba lan đau tien đuoc neu danh trong lich su Viet Nam, khi Le Tac ghi trong An Nam chi luoc, ten dan tieu nhac dung ngoai cung đinh nha Tran. Đan ty ba cua Viet Nam la dang rat co xua cua đan ty ba Trung Quoc, von tu Ba Tu duoi dang đan Qanbus cua A Rap va đan Barbat theo con đuong to lua vao Trung Quoc..
Ty ba đa du nhap sang nuoc Viet tu rat som, la phien ban lam lai cua Bac quan ty ba Trung Quoc va thay day sat bang day nylon. Bang chung la hinh cham cac nhac cong tren tang đa vuong dung lam chan cot chua Phat Tich, Bac Ninh, co cham hinh ty ba giua hai nhac cong dung sanh (mot loai khen co) hoac sao co nhieu ong nua rap lai goi la bai tieu, va ong tieu thoi doc. Trong khi nhung buc phu đieu khac hoa nhung nhac cong tay phai dung mieng gay (goi la phet) tuong đuong ty ba Nhat Ban bay gio hay ty ba 4 day thoi Đuong, đung giua hai nhac cong thoi sanh va ong sao ngang. Suot thoi nha Tran, ty ba chi gop mat trong dan Tieu nhac dung trong dan gian.
Đoi nha Hau Le, khi Luong Đang quy đinh nhac cung đinh theo mau nha Minh, ty ba co mat trong dan Đuong Ha chi nhac. Nhung quy đinh cua Luong Đang khong đuoc ai tan thanh ca. Nguyen Trai đa dang bieu đe tau voi Hoang đe vi sao ong đa tu chuc khong o trong Ban lo viec quy đinh Nhac Trieu Đinh, neu nhung cai sai cua Luong Đang. Nhung cuoi cung Le Thai Tong cho thi hanh theo quy che moi cua Luong Đang.
Đen đoi Hong Đuc (1470-1497), ba vi đai than la Luong The Vinh, Than Nhan Trung, Đo Nhuan ke cuu am nhac Trung Hoa hiep vao quoc am, che ra hai đoi Đong Van va Nha Nhac đe đan va hat trong cung đinh. Đan ty ba va đan Tranh đeu co trong hai đoi ay. Nhung cac Vi Đai than khong muon giu ten tranh hay ty ba la ten Trung Quoc, nen đat cho ty ba ten Tu huyen cam (đan 4 day) con đan Tranh luc ay co 15 day mang ten la Thap ngu huyen cam.
Sau đo, co mot su thay đoi rat lon tu đoi Quang Hung (1578), hai đoi Đong Van, Nha nhac chi con đuoc dung trong cac le lon nhu Te Giao, Te Mieu, Đai trieu. Trong cac dip khac, lan lan Đong Van, Nha Nhac bi đoi Giao phuong trong dan gian thay the. Ty ba bi bo quen trong khi đan tranh đuoc sung vao Đoi Giao phuong, gop mat voi đan đay, co trong yeu co, co loai đich quan ma ten goi thong thuong la Quyen Thuy. Co đao nuong vua ca vua go phach co ca senh tien. Khi đan trong cung đien goi la đi hat cua quyen (tien than cua ca tru) thi đoi Giao phuong co rat nhieu nhac cong đan Cam, tuc la loai đan day, trong đo co đan Tranh 15 day. Va con nhieu trong to, trong nho, ong đich, hai loa...
Cuoi đoi nha Le, co mot thay đoi lon: đan Tranh khong con co mat trong dan nhac trieu đinh ma thay bang ty ba gop mat voi đan nguyet (luc đo ten la đan song van), đan tam, đan nhi, co hai cai sao, mot trong ban, mot tam am la va mot senh tien.
Sau chien thang Ky Dau, Quang Trung gui mot phai đoan huu nghi sang chau Can Long. Thanh Đe phong cho Quang Trung tuoc An Nam quoc vuong, nguoi Trung Quoc goi dan nhac đi theo la "An Nam quoc nhac". Kham đinh Đai Thanh Hoi đien su le ghi lai, nhieu chi tiet ve chin loai nhac nuoc ngoai co mat tai trieu đinh nha Thanh goi la Cuu tau. Nguyen Anh len ngoi, lay nien hieu la Gia Long, tu nam 1802 nguoi Trung Quoc đoi ten lai la Viet Nam quoc nhac.
Nha Nguyen chan chinh nhac cung đinh. Lap dan Đai Nhac gom Ken trong la chinh. Va dan Nha nhac cung goi la Tieu nhac hay "Ti truc te nhac", vi dan nhac gom nhung nhac khi mac day to va cay sao truc. Ty ba co mat trong dan nhac cung đinh con đan Tranh lai đuoc trong dung trong dan gian va tro thanh mot nhac khi quan trong cua nhac thinh phong. Đan Tranh, đan nguyet, đan nhi, đan tam va đan ty ba tro thanh ban Ngu tuyet cua ca nhac thinh phong Hue (tien than cua ca Hue).


Mau am, tam am Mau am đan ty ba trong sang, vui tuoi, the hien tinh chat tuoi sang va tru tinh. Mau am ty ba Trung Quoc đanh sac va trong khi ty ba Viet Nam kho hon khong khac gi đan nguyet, nhat la o nhung khoang am cao.

Tam am cua đan ty ba la 3 quang tam: tu Ðo len Ðo3 (c len c3), trong khi tam am cua lieu cam la 6 quang tam: tu Ðo3 len Ðo6 (c3 len c6).


Ky thuat dien tau Ky thuat dien tau cua đan ty ba co nhieu ky thuat giong nhu đan nguyet: ngoi thang tren ghe, đan đuoc đat gan nhu thang đung. It khi ty ba choi trong tu the đung đe choi. Xua kia, nguoi Trung Quoc đat đan ty ba o phuong nam ngang khi choi. Rieng voi nam am ty ba (nam quan ty ba), nguoi choi chi can đeo hai mong gay o ngon cai va ngon tro co the de dang dung ky thuat ve day (luan chi).
Ky thuat tay phai: Tay phai gay đan, cach su dung mong tay đe đan co nhieu ky thuat phuc tap nhung sinh đong. Đon gian nhat la nen choi ty ba voi mot mieng gay đan hinh tam giac lon (chi co o biwa Nhat).
Ky thuat tay trai: Ky thuat tay trai cua đan ty ba co cac ky thuat nhan, vuot day, ngu trao, bam hop am, đac biet đan ty ba co loi đanh song thanh: 2 đong am o hai day khac nhau.
Mong gay cua đan ty ba Trung Quoc khong khac gi đan tranh Viet Nam va co tranh Trung Quoc.
Co hai ky thuat rat pho bien: thu nhat la "ty" (琵), đay nhung ngon tay cua ban tay phai tu phai sang trai, co the su dung mot hoac vai ngon tay theo cach đo đe đanh cung luc, tao đa am (ngon bat); thu hai la "ba" (琶), keo ngon cai cua ban tay phai tu trai qua phai theo chieu nguoc lai.
Ky thuat bung day goi la "đan-khieu" (彈挑), su dung ngon tro va ngon cai. Đan 彈 la bung day bang ngon tro, con khieu 挑 la bung day bang ngon cai. Thong thuong, cach bung day tren đan ty ba nguoc lai voi cach gay đan guitar. Nguoi ta bung nhung ngon tay (ke ca ngon cai) huong ra ngoai, trong khi đo, khi choi guitar thi nhung ngon tay lai gay vao trong, huong ve long ban tay. Đoi voi ty ba, cach gay nguoc vi tri so voi "đan" va "khieu" goi theo thu tu la "mat (抹) va "cau" (勾). Khi gay hai day cung luc bang ngon tro va cai (hai ngon hoat đong rieng le) goi la "phan" (分), chuyen đong nguoc lai goi la "chich" (摭). Đanh chap nhanh bang bon ngon tay goi la "tao" (掃), đanh chap nhanh o vi tri nguoc lai goi la "phat" (拂). Tao am thanh đac biet bang ky thuat ve (tremolo) thi goi la "luan chi" (輪指). Ky thuat nay thuong đuoc su dung ca nam ngon cua ban tay phai, tuy nhien, co the su dung chi bang mot hoac vai ngon tay.
Ky thuat tay trai rat quan trong đoi voi su bieu cam cua nhac ti ba, giup tao ra am rung, luyen ngat, vuot, bat, am boi va nhung hoa am gia (artificial harmonics) giong nhu ky thuat su dung tren đan violin va guitar. Ky thuat nhan day (string-bending) cung co the đuoc dung đe tao ra am vuot va luyen ngat. Xin luu y, phim cua tat ca cac loai ty ba Trung Quoc đeu cao, do đo nhung ngon tay thuong khong cham vao phim. Đay la điem khac biet so voi nhung nhac cu co phim cua phuong Tay. Đieu nay giup xu ly tot hon trong viec tao ra giong va am sac. Them vao đo, co mot so ky thuat tao am thanh đac biet, thi du nhu go vao be mat than đan đe tao am go hoac xoan nhung soi day vao nhau trong khi choi đe tao hieu ung tieng chum choe. Đoi khi, ty ba cung đuoc keo bang cung vi nhu choi đan nhi hay vi cam  Đac biet hon, theo ong Phuong Cam Long (方锦龙) - nha suu tam va nghien cuu nhac cu truyen thong Trung Quoc đa su dung đan ty ba 5 day mo phong đuoc tat ca cac nhac cu tren the gioi nhu guitar phuong Tay, sitar An Đo, shamisen Nhat Ban,... va ke ca đan bau Viet Nam.


Mot so loai ty ba khac = Bipa (Han Quoc) =

Bipa (Hangul:비파, Han Viet: ty ba) la nhac cu truyen thong cua Han Quoc. No la loai đan lute co hinh qua le, lien quan voi loai ty ba Trung Quoc, Viet Nam va biwa Nhat Ban. Trong qua khu co hai loai bipa: hyang-bipa (Hangul:향비파, Huong ty ba) va Dang-bipa (Hangul:당비파, Đuong ty ba). Ca 2 loai Dang Bipa va Hyang Bipa truyen thong co tu 8 phim toi 13 phim tre gia nguyen khoi (co loai 19 phim), rieng Hyang Bipa đuoc ve hoa tiet hoa la tren mat đan. Loai Hyang Bipa hien đai nhieu phim hau het anh huong tu ty ba Trung Quoc. Truoc đay, ca 2 loai ty ba nay su dung day to nhung ngay nay it khi đuoc su dung ma thay vao đo la day đuoc lam tu to hoa hoc hay polyester.


 Hyang Bipa  Hyang Bipa la loai ty ba 5 day, choi bang mot mieng gay - loai chuan tu trieu đai Cao Cau Ly (고구려, 37-668) đen trieu Tan La (신라, -935). No la mot trong ba loai đan day trong trieu Tan La (ben canh đan tranh geomungo (거문고) va đan tranh gayageum (가야금). Loai nay co can đan thang; 5 day đan; ben trai truc đan co 3 chot chinh day, ben phai hai chot;  mat truoc lam tu go bao đong, mat sau lam tu go cay hat de. Ban đau nhac cu nay co 5 phim đan von tu loai ty ba 5 day thoi Đuong tu Trung Quoc truyen sang nhung đen thoi nha nuoc Trieu Tien (조선, 1392-1897) thi tang len 10 phim, rieng nhung phien ban hien đai co the len toi 12 phim đan (am vuc gan 3 quang tam). Theo ky tu Trung Quoc thi hyang (鄕,Binh am: xiang; Han Viet: Huong) co nghia la "que quan, que nha", nham noi rang loai đan nay co nguon goc o Han Quoc. Khi dien tau nguoi ta thuong ngoi, đat đan tren đui theo tu the dung đung (hoi nghieng ve ben trai), ban tay trai giu can hoac than đan va bam day, ban tay phai su dung 5 mong gay Gajogak (Hangul:가조각, Hanja:假爪角, Han Viet: gia trao giac) đe gay day đan. Truoc đay nguoi ta gay đan bang que Suldae (anh huong tu đan tranh geomungo), nhung ngay nay nguoi bao luu cach choi Hyang bipa la nu nhac cong Go Boseok (고보석) - nguoi co the choi ca đan ty ba Hyang bipa, đan nguyet Wolgeum va đan tranh Geomungo 6 day. Ngay nay, hau het nhung nguoi choi hyang bipa đeu su dung hyang bipa cai tien tu ty ba Trung Quoc va đa phan ho đeu su dung ky thuat tu cach choi ty ba Trung Quoc, nhat la trong nhung tac pham nhac moi. Ca 2 loai ty ba nay truoc đay su dung day to, ngay nay day cua chung hau het đuoc lam tu soi to tong hop.


 Dang Bipa  Dang Bipa la loai ty ba 4 day, co đau can cong nguoc ra phia sau voi 12 phim đan tren can đan, phien ban hien đai co am vuc rong hon 3 quang tam. Theo ky tu Trung Quoc Dang (唐;Hangul: tang; Han Viet: Đuong) la tu noi ve trieu đai nha Đuong, y noi loai đan nay co nguon goc tu Trung Quoc, du nhap vao Han Quoc tu thoi nha Đuong. Trong thoi ky Cao Ly (Hangul: 고려; 918–1392), no đuoc su dung trong nhac Dangak (nha nhac Han Quoc). Cai ten Dangak co nghia la "Đuong nhac", mot loai nhac mo phong tu nha nhac nha Đuong, Trung Quoc. Tuy nhien, ke tu thoi Trieu Tien, no con đuoc dung trong nhac hyangak. Cai ten hyangak co nghia la "nhac lang" (village music), mot hinh thuc nhac cung đinh truyen thong cua Han Quoc co nguon goc trong thoi ky Tam quoc (삼국시대). Truoc đay nguoi ta đa co phuc hoi bao luu cach choi Dang-bipa nhung co ve that bai vi khong con nhac si chuyen nghiep ve loai đan nay. Hien tai, đan ty ba Dang Bipa đuoc phuc dung ca ve hinh dang va cach choi. No đuoc gay bang mieng gay Mokbal (Hangul:목발, Hanja:木撥, Han Viet: moc phat) hoac đeo mong gia Gajogak. Thu đan cua no co hinh bup hoa 3 canh nhon (gan giong hoa tulip) hoac hinh la đe.


= Biwa (Nhat Ban) =

Biwa du nhap vao Nhat Ban trong thoi Nai Luong (奈良時代, 710-794). Nhin chung, cac biwa cua Nhat thi cay nao cung gom tu 4 đen 5 phim đan gan co đinh tren doc đan (can đan) chu khong co qua nhieu phim đan nhu ty ba Trung Quoc, Viet Nam va Trieu Tien. Phia tren can đan uon cong nguoc ra phia sau. Vao thoi đo co hai loai biwa: thu nhat la gaku biwa (hay bagaku biwa), su dung trong nhac cung đinh Gagaku (Nha nhac) va đem mua Bugaku, pho bien tren quan đao Ryukyu (Luu Cau); loai thu hai la loai kojin biwa (hay moso biwa), do nhung thay tu  mu (moso) thuoc dong Phat giao Tendai su dung. Ve sau, kojin biwa phat trien thanh hai dong rieng: loai cua thay tu mu o Chikuzen va loai cua thay tu mu o Satsuma (Chikuzen va Satsuma la hai tinh cu thuoc đao Kyushu). Loai cua thay tu mu o Chikuzen co 4 day va 5 phim, con loai cua thay tu mu o Satsuma co 3 day va 6 phim. Đen the ky 14, nhung nguoi hat rong (biwa-hoshi) thuong xuyen choi biwa. Ho vua đan vua hat nhung bai anh hung ca thoi chien (gunki-monoratari), đac biet la Heike monogatari. Tu đo xuat hien loai đan Heike biwa 5 day, dan dan pho bien trong tang lop samurai vao thoi That Đinh (室町時代,1337-1573) va  thoi An Tho Đao Son (安土桃山時代, khoang 1573 đen 1603), đac biet la trong thi toc Shimazu o đao Kyushu. Phan lon, biwa đuoc cac ca nuong hay nam nhac cong dung đe hat ke.

Khoang đau thoi Đuc Xuyen (徳川時代, 1603-1868), mot dong biwa khac tien hoa, tach khoi loai biwa cua thay tu mu o Satsuma, dong đo goi la Satsuma biwa. Khoang giua thoi Minh Tri (明治時代, 1868-1912), them mot dong biwa nua phat trien, tach khoi loai biwa cua thay tu mu o Chikuzen, dong đo goi la Chikuzen biwa. Theo thoi gian, nhieu dong biwa khac ra đoi. Cho đen ngay nay, can cu vao so day, am thanh, loai mieng gay va cach su dung, nguoi ta chia biwa thanh tam loai pho bien, đo la:  Gagaku biwa, Gogen biwa, Moso Biwa, Heike biwa, Satsuma biwa, Chikuzen biwa, Nishiki biwa va Tsuruta biwa. Nhin chung, đan ty ba Nhat Ban co am sac vo cung tram, khac han voi am thanh cua đan shamisen. Day đan ty ba Biwa ngoai su dung chat lieu to tam ben, ngay nay nguoi Nhat đeu dung day du lam day cho Biwa.
Nhin chung, biwa co than đan hinh qua le, đuoc lam tu mot khoi go cung hoac tu vai mieng go ghep lai; mat đan la mot lop go mem mong, thuong co hai lo thoat am hinh ban nguyet; can đan ngan, co 3 đen 6 ngan phim cao; can đan phan tren vuong, cong ve phia sau mot goc 90 đo voi phan đau truc uon nguoc len. Biwa co tu 3 đen 5 day đan lam bang to (hien nay chi con loai 4 va 5 day, chinh tone bang nhung chot go tron va dai nam o hai ben can đan). Mieng gay (bachi) su dung cho biwa co hinh tam giac, kha lon, khong chi dung đe gay day ma con go vao mat đan. Thong thuong, co mot manh da thuoc hay giay dan ho nam vat ngang nua phan duoi mat đan. Loai o đay lam bang go va da thuoc, dai 105 cm, rong 40,3 cm, day 7 cm, co 4 day đan.
Cach choi va am thanh cua biwa khong giong nhu đan Ty ba Trung Quoc, Viet Nam hay Han Quoc. Biwa la loai đan dung đe đoc tau, hoa tau, chu yeu la đem hat, lam nen cho nhung cau chuyen ke bang nhung giai đieu cham. Đen thoi Minh Tri, do nhac phuong Tay va nhieu nhac cu khac pho bien hon nen viec choi đan biwa đa tro nen mai mot dan. Tuy nhien, đen nua cuoi the ky 20, biwa hoi sinh qua tai nang cua nu nghe si Nhat Tsuruta Kinshi. Tuy it đuoc su dung trong nhac pop, song biwa đa tung xuat hien trong ban nhac progressive rock cua Nhat (nhom Paikappu) trong thap nien 1980 va tu nam 2003, ca si Nagasu Tomoka (長須与佳) cua nhom Rin' - mot ban nhac pop Nhat đa choi nhac cu nay. Ve am sac, biwa co am thanh tu su ket hop cua đan sitar An Đo va shamisen.


 Chikuzen biwa  Chikuzen biwa (nihongo: 筑前琵琶, Truc tien ty ba) la loai biwa hien đai, dai 70 cm, co 4 - 5 day đan voi 4 - 5 ngan phim. Phan lon nghe si choi nhac đuong đai đeu su dung loai 5 day.  Mieng gay cua Chikuzen biwa rong khoang 13 cm (nho hon nhieu so voi loai Satsuma biwa), thuong lam bang go hong sac voi phan đau la go hoang duong hoac nga. Kich co, hinh dang va trong luong cua loai đan nay con tuy thuoc vao gioi tinh va tuoi tac cua nguoi choi. Loai do nam gioi su dung rong hon va/hoac dai hon mot chut so voi loai danh cho phu nu va tre em. Loai 4 day đuoc chinh giong B, e, f#, b; con loai 5 day chinh C, G, C, d, g hoac E, B, e, f#, b. Xet ve lich su, Chikuzen biwa xuat hien khoang cuoi thoi Nai Luong (奈良時代), khoi đau thoi  Binh An (平安, 794-1185). Vao thoi đo, thay tu mu Gensei sang lap ngoi đen Seishukuin, noi tu hanh cua nhung thay tu mu vung Chikuzen. Gensei va nhung thay tu mu đa che tao nhieu loai đan biwa khac nhau. Dan dan loai biwa co 4 day va 5 phim tro thanh chuan muc, đuoc su dung rong khap o mien bac đao Kyushu, đuoc đat ten la Chikuzen biwa. Đen giua thoi Minh Tri (Meiji), Tachibana Satosada đa pho bien loai đan nay khap nuoc Nhat. Chikuzen biwa thuong đuoc dung đe choi nhac khong loi. Trong luc dien tau, nguoi ta khong bao gio go mieng gay vao than đan. Đoi voi loai 5 day, ho giu đan thang đung, con loai 4 day thi cam ngang. Ngay nay, co loai ty ba Chikuzen đuoc gan them nhung pickup nam cham kieu guitar đien đe khuech đai am thanh, goi la Elec biwa (エレキ琵琶 Ereki biwa) va nghe si Etsuko Matsui la nguoi choi nhac thanh cong voi loai biwa nay.


 Gagaku Biwa  Gagaku biwa (Nihongo: 雅楽琵琶, Nha nhac ty ba) la loai biwa co đien; phan bung cua than đan lam tu go hong sac, dau tam hay go moc qua Trung Quoc, đoi khi con su dung go anh đao va go soi Trung Quoc; phan mat cua than đan lam tu go hat de. Neu phan bung cua than đan lam tu mot mieng go thi goi la "hita ko", con lam tu hai đen ba mieng go goi la "hagi ko". Hita ko đuoc cong nhan la loai gia tri nhat. Phan duoi mat đan lot mot mieng da thuoc đi ngang qua, mieng nay rong khoang 10–12 cm. Đay la cho nguoi ta go mieng gay vao khi đanh đan. Tren mieng da thuoc thuong ve nhung buc tranh đep, ngoai ra, nhung cay biwa noi tieng con co ten rieng, cai ten nay lien quan voi viec thiet ke nhung buc tranh. Phan tren cua than đan goi la "shishi kubi" (co gay), no đuoc lam tu go cung nhap khau hoac go dau tam. Đinh cua phan tren goi la "kairobi" (đuoi tom), đuoc lam tu go hoang duong hoac go đan huong. Nhung chot chinh day ngan va nho, de phan biet voi loai biwa hien đai hon nhu Satsuma biwa va Chikuzen biwa. Mieng gay cua Gagaku biwa mong va nho dai khoang 20 cm), lam tu vat lieu cung nhu nga hay go hoang duong.
Nhin chung, loai đan nay lon va nang, co 4 day to va 4 phim đan, chuyen dung cho the loai nhac cung đinh gagaku (Nha nhac Nhat Ban). Gagaku biwa khong đuoc dung đe đem hat. Giong nhu cach choi Heike biwa, khi dien tau nguoi ta thuong ngoi gap chan, giu loai đan nay nam ngang nhu guitar. Trong Nha nhac Nhat Ban, Gagaku biwa đuoc goi la Gakubiwa (Nhac ti ba).


 Gogen Biwa  Gogen biwa (nihongo: 五絃琵琶, Ngu huyen ty ba) la loai biwa co đien, bien the cua ty ba Trung Quoc trong thoi nha Đuong. No đuoc lam bang go, nhieu cho khac hoa van va can xa cu. Gogen biwa co 5 day đan, khong nen nham lan chung voi loai bien the hien đai cung co 5 day, đo la Chikuzen biwa. Gogen biwa thuong đuoc dung trong Nha nhac Nhat Ban.


 Heike biwa  Heike biwa (nihongo: 平家琵琶, Binh gia ty ba) la loai biwa xuat hien trong thoi Edo (1603-1868). No co 4 day va 5 ngan phim, chinh giong A, c, e, a hoac A, c#, e, a, thuong dung đe choi trong chuyen ke Binh gia vat ngu (Heike Monogatari), mot ban su thi ve cuoc chien gianh quyen kiem soat Nhat Ban giua dong doi samurai Taira voi gia toc quyen quy Minamoto trong cuoi the ky 12. Mieng gay cua loai đan nay lon hon mot chut so voi loai gagaku biwa, nhung ngoai hinh thi nho hon nhieu (co the so sanh voi kich co cua chikuzen biwa). Ngay xua, loai đan nay do nhung nguoi hat rong su dung. Ngoai ra, do co kich co nho nen nguoi ta co the choi chung trong nha.


 Moso biwa  Moso biwa (nihongo: 盲僧琵琶, Manh tang ty ba) la loai biwa co đien, co 4 day, đuoc dung trong ca khuc va cau chu Phat giao. Ngay xua, loai đan nay do cac thay tu (moso) thuoc dong Phat giao Tendai su dung. No co ngoai hinh tuong tu chikuzen biwa nhung than đan hep hon nhieu. Mieng gay cua no khac nhau ve kich co va chat lieu. Loai co 4 ngan phim chinh day E, B, E, A; loai co 5 ngan phim chinh  B, e, f # va f #; con loai 6 ngan phim chinh Bb, Eb, Bb va bb.


 Nishiki biwa  Nishiki biwa (nihongo: 錦琵琶, Cam ty ba) la loai biwa hien đai. No co 5 day va 5 ngan phim, do Suito Kinjo pho bien. Mieng gay cua no giong nhu loai dung cho Satsuma biwa. Cach day đan đuoc chinh tone
C, G, c, g, g.


 Satsuma biwa  Satsuma biwa (nihongo: 薩摩琵琶, Tat ma ty ba) la loai biwa che tao o mien nam Nhat Ban vao the ky 16, rat pho bien o đao Kyushu. Vao thoi ay, ong hoang Shimazu Tadayoshi ngu tri Tat ma quoc (vung Satsuma, thanh pho Kagoshima ngay nay). Ong muon co mot nhac cu đem cac ca khuc do ong sang tac, nham khich le tinh than dung si samurai va than dan. Tadayoshi Shimazu ra lenh cho Fuchiwaki Ryoko cai tien loai nhac cu do nhung thay tu mu su dung o Satsuma thanh loai Satsuma biwa ngay nay.
Theo truyen thong, Satsuma biwa đuoc lam tu go dau tam, mac du nhung loai go cung khac nhu go soi Nhat đoi khi cung đuoc dung trong cau truc cua chung. Nguoi ta thuong chon cay dau tam co it nhat 120 tuoi, phoi kho 10 nam truoc khi lam loai đan Satsuma biwa. Chung dai khoang 90 cm. Loai truyen thong co 3 ngan phim 3 day to, sau nay la 4 ngan phim va 4 day to thuong chinh giong A, E, A, B (theo giong cua nguoi choi); trong khi đo loai hien đai co 5 ngan phim tro len, ngoai ra no co 5 day (day 4 va 5 cung cao đo), đuoc chinh theo am vuc tone cua nguoi choi. Vai cay lai co 4 nguon day đoi, chinh tone G, G, c, g, hay G, G, d, g va thuong đuoc dung trong nhac đuong đai. Nhin chung, con nhieu cach chinh day khac cho ca loai truyen thong lan hien đai. Ngan phim cua Satsuma biwa truyen thong co the nang cao 4 cm, cho phep not luon len nhung bac cao hon. Mieng gay cua chung lam tu go hoang duong, rong hon nhieu so voi mieng gay cua nhung loai biwa khac, thuong rong tu 25 cm tro len. Satsuma biwa la loai đan dung trong hat noi, nguoi ke chuyen chi đan khi ho nghi hat đe lay hoi. Ky thuat choi loai đan nay ket hop giua cach choi Moso biwa va Heike biwa. Khi dien tau, nhung ngon tay trai cua nguoi choi bam mo cac day đan trong khi đo ban tay trai gay day bang mot mieng gay lon.


 Tsuruta biwa  Trong the ky 20, Tsuruta Kinshi, mot nghe si Nhat đa che tac phien ban Satsuma biwa đoi moi đe bieu dien, ong goi cay đan nay la Tsuruta biwa (鶴田琵琶). Loai biwa nay co cau truc đau can khac Satsuma biwa mot chut. No co 5 day (đoi khi day thu tu lai la day đoi) va 5 phim đan, cho phep co nhieu not hon đe bieu dien nhung tac pham phuong Tay va hieu đai. Khi choi loai đan nay ong Tsuruta Kinshi ngoi xep chan theo kieu Nhat, đat than đan tua len hai đui, ban tay trai giu can đan, con nhung ngon trai bam phim, trong luc ban tay phai cam mot mieng gay kha lon, gay mot canh vao day đan.


Su dung O Viet Nam đan ty ba co mat trong cac dan nhac: Nha nhac cung đinh Hue, Le nhac Phat giao, Le nhac Cao Đai, nhac tai tu, phuong bat am, cai luong va dan nhac dan toc tong hop. Rieng Trung Quoc, ty ba thuong dung nhieu trong nha nhac cung đinh, kinh kich va dien tau C-pop. Đan ty ba (biwa) Nhat Ban chuyen dung cho hat ke va con dung cho nhac Pop (nhom Rin' đa tung bieu dien) con đoi voi ty ba Trieu Tien (bipa) thuong dung trong dien tau nha nhac cung đinh.
Mac du đan ty ba co xuat xu tu cac nuoc khac, nhung qua thoi gian dai su dung no đa đuoc ban đia hoa va tro thanh cay đan cua moi quoc gia chau A, the hien sau sac, đam đa nhung ban nhac mang phong cach cua cac dan toc chau A trong linh vuc khi nhac. Ngay nay so nguoi biet su dung ty ba theo phong cach truyen thong Viet Nam chi đem đuoc tren đau ngon tay.


Chu thich Lien ket ngoai Video ky thuat dien tau đan ty ba Trung Quoc tren YouTube