Van hoa Oc Eo la mot nen van hoa co hinh thanh va phat trien o Nam Bo Viet Nam tu the ky 1 đen the ky 7 sau Cong Nguyen. Đay la mot nen van hoa lon trong lich su Viet Nam, gan lien voi đat nuoc, con nguoi o vung chau tho ha luu song Me Kong va co quan he mat thiet voi lich su Đong Nam A co đai.


Tong quan Oc Eo von la ten mot go đat tren canh đong phia đong nam nui Ba The (nay thuoc thi tran Oc Eo, huyen Thoai Son, tinh An Giang), la noi đau tien tim thay nhung di chi quan trong cua nen van minh nay vao nam 1944.

Van hoa Oc Eo la mot  van hoa ban đia gan lien voi su ton tai cua Phu Nam (扶南, Funan) – mot vuong quoc hung manh tai Đong Nam A trong nhung the ky 4-6 truoc Cong nguyen. Pham vi phan bo cua nen van hoa nay trai rong khong chi o Nam Bo Viet Nam, ma con anh huong sang Campuchia, Thai Lan, Myanmar va mot phan Malaysia hien nay. Tai Nam Bo, nhieu di tich van hoa Oc Eo đa đuoc khai quat o cac tinh thanh nhu An Giang, Kien Giang, Đong Thap, Can Tho, Bac Lieu, Vinh Long, Tien Giang, Long An, Tay Ninh, Thanh pho Ho Chi Minh, Đong Nai... Khu vuc Oc Eo – Ba The đuoc xem la trung tam cua nen van hoa nay.


Đac điem Ve an uong, cu dan Oc Eo an chu yeu la lua gao. Bang chung la nhung vet tich cua vo trau hoac lua va ca hat gao đa đuoc tim thay trong nhieu di tich, o ca vung cao lan vung thap. Noi, ca rang(kran) la nhung vat dung ma nguoi Phu Nam su dung đe đun nau. Ca rang(kran) la noi dung cho bep lo 3 chan, la vat dung quen thuoc đuoc nhung cu dan vung song nuoc, ven bien,tren nui, hoac la ca tren nha san su dung pho bien tu thoi xa xua. Mot loai hinh hien vat rat đac sac, the hien su thong minh cua cu dan Oc Eo chinh la nap đay. Cac loai nap đay bang gom đuoc tim thay o nhieu đia điem kha đac biet vi la loai nap đay ngua, đuoc thiet ke lom vao trong voi cong dung la đe đay khit hon va num cam tren mat lom cua nap. Ngoai ra, nhung vat dung dung đe đung nhu binh, chai gom, lo, hu cung chiem so luong kha nhieu.
Ve cu tru, cu dan Oc Eo song tren cac nha san bang go ven he thong song rach tu nhien va nhan tao, mai lop la hoac ngoi; hoac chon cac go, giong cao xay dung nhung trung tam sinh hoat tinh than, mo rong khu vuc xung quanh lam noi cu tru, tien đen mo rong đia ban canh tac.
Đe thuan tien cho viec đi lai tren moi truong nhieu song ngoi kenh rach, cu dan o đay chu yeu dua vao thuyen be. Tren bo ho van chuyen bang voi, trau, bo... Cac hinh ngua, hinh bo đuoc khac tren nhung la vang đuoc tim thay tai cac di tich Đa Noi, Go Thap, Go Thanh, Go Xoai. Xuong trau bo va xuong voi cung đuoc tim thay kha nhieu trong cac di tich cu tru va kien truc.
Ve trang phuc, thu tich co Trung Quoc đe lai cho biet nhung net co ban ve cach an mac cua cu dan vao thoi đai Oc Eo: phu nu mac vay dai, phan tren đe tran hoac phu kin; đan ong đong kho ngan, phan tren đe tran; ca nam lan nu đeu đeo nhieu đo trang suc, bua chu...
Theo Luong Thu (Trung Quoc), tuc chon cat nguoi chet cua cu dan Phu Nam(扶南, Funan) co 4 cach la hoa tang (thieu xac), thuy tang (tha xac xuong song, bien), đieu tang (đua xac len đai cao cho chim ria xac) va tho tang (mai tang huyet đat). Cac tuc tang nay cung co o Lam Ap (Cham Pa), Ma Lai, An Đo...
Hau het nhung mo tang khai quat o thoi ky Oc Eo đeu la cac khu hoa tang voi dang pho bien gom mot phan trung tam hinh khoi dung bang gach, đa. Ngoai ra tro cot nguoi chet cung đuoc đung trong cac chum nho chon o nhung noi cao rao. Nhung vat tuy tang cua nguoi chet cho thay cu dan co quan niem the gioi ben kia co the giong xa hoi hien tai nen nguoi chet cung can co binh, chum, đo nghe thu cong, trang suc, vu khi...


= Ton giao =

Ben canh cac ton giao truyen thong, cac ton giao cua An Đo: Phat giao va Hindu giao (thuong đuoc goi la Ba la mon giao) đa nhanh chong lan rong trong khu vuc.
Đao Hindu du nhap vao Đong bang song Cuu Long tu đau Cong nguyen voi ba vi than tieu bieu la Vishnu, Shiva, Brahma. Ngoai ra cu dan Oc Eo con tho cac vi than nhu Durga-Parati (vo Siva), Lakshmi (vo Vishnu), Than đau voi Ganesha (con Shiva)... Than Hari – Hara ra đoi vao thoi ky nay bang su ket hop cua Vishnu va Shiva đe tao nen suc manh to lon hon nham vua bao ve sinh mang, tai san (Visnu), vua trung phat ke ac trong xa hoi (Siva)... Than Surya la vi than mat troi, mot vi than quan trong co kha nang san sinh ra suc manh theo kinh Ve Đa cua An Đo. Hinh tuong cac vi than đuoc tao ra bang nhieu chat lieu nhu đa, đong, thiec, vang, đat nung voi nhieu kich co khac nhau đuoc tim thay tai hau het cac di chi cho thay tinh pho bien cua Hindu giao.
Phat giao du nhap cung thoi voi Hindu giao va co thoi ky lam bien chuyen Hindu giao. Mot so tuong trong than đien Hindu giao đuoc chuyen hoa sang tuong trong than đien Phat giao nhu cac tuong than Vishnu chuyen hoa Di lac hay Bo tat 4 tay (Avalokiteshvara), Di lac 4 tay (Bodhisattva Maitreya)...


= Thu cong nghiep =

Gom dung trong ton giao chiem so luong rat it nhung rat đoc đao va tinh te vi no phan anh đuoc quan niem ton giao cua mot toc nguoi. Gom dung trong ton giao gom co binh kendi va kundika, chuc nang chinh la dung đe đung sua va nuoc thieng. Binh kendi va kundika đeu co nguon goc tu An Đo, tuy nhien su khac biet giua binh kundika va binh kendi la chieu dai cua co, hinh dang va chuc nang cua voi binh. Voi kundika ngan, đau voi rong va dung đe đo chat long vao binh, con voi binh kendi thuong cong dai va dung đe đo chat long ra khoi binh. Binh kundika la tien than cua binh kendi. Tiep theo la hien vat bat bong, co dang chan cao, phan bat co dang hinh pheu, dung đe đung hoa qua dang len cung than, phat.
Vat lieu dung trong kien truc voi cac hien vat nhu gach, ngoi, diem ngoi. Đay la nhung manh ngoi phang be mat co ranh trung song song, dung đe thoat nuoc. Diem ngoi, chop ngoi la nhung vat dung dung đe trang tri trong kien truc ton giao.

Hang loat di chi tu Đong Nai đen Kien Giang đuoc khai quat đa rat nhieu co vat bang đa, ma nao, thach anh, thuy tinh... đuoc che tac thanh vong, nhan, bong tai, day chuyen, hat chuoi, dung lam đo trang suc voi nhieu mau sac, kieu dang, kich thuoc cho thay nguoi dan Oc Eo đa biet cach nau thuy tinh.
Song song voi nghe lam thuy tinh thi nghe kim hoan cung phat trien khong kem. Kim loai tho đuoc nau trong noi, sau đo che qua cac coc nho roi che vao khuon tao thanh trang suc nhu hoa tay, vong, nhan,...
Ban nghien va chay nghien bang đa la nhung vat dung thuong dung cua cu dan co Oc Eo dung đe nghien huong lieu, boc tach nhung hat ngu coc cung nhu dat mong nhung manh vang.


= Giao thuong =

Nhung di vat khai quat đuoc o Oc Eo, gom cac loai tien te, con dau va hang hoa cac nuoc nhu tuong đong, gom An Đo; guong đong thoi Hau Han (nam 25–220), tuong Phat bang đong thoi Bac Nguy (nam 386–557); đong tien vang hoang đe La Ma nhu Antoninus Pius (nam 138–161) va Marcus Aurelius (nam 161–180),... chung to đay mot cang thi quan trong bac nhat trong khu vuc luc bay gio. Voi he thong kinh rach, song ngoi day đac trong noi đia, tu Oc Eo hang hoa co the van chuyen đen nhieu vung nay thuoc Nam Bo (Viet Nam), Campuchia, Thai Lan, Myanmar, Malaysia,... Co nhieu loai đong tien Phu Nam bang bac, kem; co đong đuoc cat đoi, cat tu, cat tam, cat 16 đe lam tien le (đe de dang cho viec trao đoi, buon ban) đuoc tim thay khong chi o Đong bang song Cuu Long ma con hien dien o vung ven bien vinh Thai Lan, Myanmar, ban đao Ma Lai. Đieu nay cho thay đa tung co mot dong thuong nghiep noi lien Oc Eo voi An Đo Duong bang đuong thuy tu vinh Thai Lan qua eo bien Kra (Ma Lai) va co the ca bang đuong bo noi đia.


Xem them Phu Nam
Oc Eo
Go Thap
Lich su Đong Nam A


Chu thich Lien ket ngoai Hoi thao khoa hoc “Van hoa Oc Eo - nhan thuc va giai phap bao ton, phat huy gia tri di tich” Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2021 tai Wayback Machine
Mo cua phong trung bay chuyen đe van hoa “Oc Eo - Phu Nam” va Khai mac trung bay chuyen đe “Co vat Viet Nam” tai Bao tang Lich su quoc gia Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2021 tai Wayback Machine
Le khai mac trien lam “Di san van hoa Oc Eo” tai Ha Noi Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2021 tai Wayback Machine
Trien lam quoc te Van hoa Oc Eo, Viet Nam tai Han Quoc Luu tru ngay 23 thang 8 nam 2021 tai Wayback Machine