Romanos I Lekapenos hoac Lakapenos (tieng Hy Lap: Ρωμανος Α΄ Λακαπηνος, Romanos I Lakapenos; khoang 870 – 15 thang 6, 948), Latinh hoa thanh Romanus I Lecapenus, la mot nguoi Armenia tro thanh tu lenh hai quan Đong La Ma va len lam Hoang đe Đong La Ma tu nam 920 cho đen khi ong thoai vi vao ngay 16 thang 12 nam 944.


Goc gac Romanos Lekapenos, sinh truong tai Lakape (Laqabin) giua mien Melitene va Samosata (do đo moi co cai ten nay), la con trai cua mot nong dan Armenia voi cai ten đang chu y Theophylact Kho chiu (Asbastaktos). Theophylact hoi con đi linh đa tung cuu giup Hoang đe Basileios I thoat khoi vong tay ke đich trong tran chien tai Tephrike va đuoc tuong thuong bang mot chuc vu trong đoi Cam ve quan.
Du khong đuoc giao duc toi noi toi chon (ma chang re Konstantinos VII sau nay thuong hay che gieu), Romanos van thang tien đeu đeu trong hang ngu quan đoi duoi thoi hoang đe Leon VI. Nam 911 ong la tuong hai quan thema xu Samos va ve sau chuyen sang lam đo đoc mot ham đoi (droungarios tou ploimou). Nho đo ma ong đuoc trieu đinh yeu cau tham gia vao cac chien dich chinh phat nguoi Bulgaria tren song Danube vao nam 917, nhung lai khong co kha nang thuc hien su menh nay. Truoc that bai tham hai cua quan Đong La Ma voi nguoi Bulgaria trong tran Acheloos nam 917, Romanos đi thuyen toi Constantinopolis, noi ong tung buoc lan luot che đo nhiep chinh mat uy tin cua Nu hoang Zoe Karvounopsina va sung than cua ba la Leon Phokas.


Nam quyen Ngay 25 thang 3 nam 919, nam giu vai tro chi huy truong ham đoi, Lekapenos đa đanh chiem Cung đien Boukoleon va kiem soat toan bo chinh quyen. Luc đau, ong đuoc phong la magistros va megas hetaireiarches, nhung đa nhanh chong cung co đia vi cua minh: vao thang 4 nam 919 ong đem con gai minh la Helena ga cho Konstantinos VII, va Lekapenos nhan tuoc hieu moi basileopator; vao ngay 24 thang 9 ong đuoc phong lam Caesar; toi ngay 17 thang 12 nam 919 Romanos Lekapenos đa len ngoi hoang đe lon.
Trong nhung nam tiep theo Romanos đa lam le đang quang cho may nguoi con lam đong hoang đe, Christophoros nam 921, Stephenos va Konstantinos vao nam 924, du trong thoi gian nay, Konstantinos VII đuoc coi la co thu bac tren het chi sau Romanos. Đang chu y la khi ong bo mac khong đa đong gi đen Konstantinos, thi nguoi đoi goi ong la "ke tiem vi danh gia". Romanos cung co vi tri cua minh bang cach ga may co con gai cua minh cho cac thanh vien cua nhung danh gia vong toc Argyros va Mouseles, bang cach cat nhac vi thuong phu bi phe truat Nicholas Mystikos, va bang cach đat dau cham het cho cuoc xung đot voi Giao hoang qua bon cuoc hon nhan cua Hoang đe Leon VI. Ngay khi vua len ngoi, Romanos đa chung kien mot so am muu lat đo ong, dan đen viec bai mien lien tiep may chuc quan paradynasteuontes đau tien la Ioannes Rhaiktoros va Ioannes Mystikos. Tu nam 925 va cho đen khi ket thuc trieu đai, chuc vu nay đa bi quan thi ve Theophanes chiem lay.


Trieu đai = Chien tranh va hoa binh voi Bulgaria =
 
Thach thuc lon đau tien ma vi tan hoang đe phai đoi mat chinh la cuoc chien tranh voi Bulgaria, von đa am i duoi thoi ky nhiep chinh cua Zoe. Su gia tang quyen luc cua Romanos đa tuoc mat cac ke hoach cua Simeon I xu Bulgaria nham lam thong gia voi Konstantinos VII, va Romanos đa nhat quyet tu choi su nhuong bo trai long ve viec trieu đinh cong nhan Simeon, von đa lat đo hai chinh phu cua thien trieu. Do đo, bon nam đau tien cua trieu đai Romanos chim đam trong cuoc chien tranh chong lai Bulgaria. Mac du Simeon nhin chung cao tay hon, ong khong the đe đat đuoc mot loi the quyet đinh vi khong chiem đuoc cac buc tuong thanh cua Constantinopolis. Nam 924, khi Simeon mot lan nua lai phong toa thu đo tren đat lien, Romanos đa thanh cong trong viec mo cac cuoc đam phan. Đon tiep rieng Simeon tai Kosmidion, Romanos chi trich thai đo coi thuong cua Simeon đoi voi truyen thong va tinh huynh đe đuc tin Chinh Thong giao va khien cho ong ta phai then voi long minh vao cac đieu khoan va cham dut cuoc vay ham. Moi quan he sau đo bi hoen o boi su tranh cai lien tiep ve danh hieu (Simeon tu xung la Hoang đe cua nguoi La Ma), nhung hoa binh đa đuoc van hoi mot cach hieu qua.

Sau cai chet cua Simeon vao thang 5 nam 927, vi hoang đe moi cua Bulgaria la Peter I đa bieu duong luc luong bang cach xam nhap Thracia, nhung ong cung to ve san sang đam phan vi mot nen hoa binh lau dai hon. Romanos chop lay thoi co va đua ra đe nghi mot hon uoc ket tinh thong gia giua hai hoang toc cua Byzantium va Bulgaria, đong thoi đoi moi lien minh Serbia-Đong La Ma voi Caslav xu Serbia, trao tra đoc lap cung mot nam. Thang 9 nam 927 Peter đat chan đen kinh thanh Constantinopolis va ket hon voi Maria (đoi ten thanh Eirene, nghia la "Hoa binh"), con gai cua truong nam va đong hoang đe Christophoros va do vay cung la chau cua Romanos. Nhan dip nay Christophoros nhan đuoc đia vi uu tien tren ca ong anh re Konstantinos VII, mot cai gi đo nham dan xep su oan gian cua Konstantinos đoi voi Lekapenos, nguoi Bulgaria va nhung cuoc hon nhan cua trieu đinh danh cho nguoi ngoai (nhu tai lieu đuoc dan chung trong tac pham cua ong co tua đe De Administrando Imperio). Ke tu thoi điem nay, chinh phu cua Romanos coi nhu đa thoat khoi cuoc đoi đau quan su truc tiep voi Bulgaria. Mac du Byzantium mac nhien tro giup cho dan Serbia noi day chong lai Bulgaria vao nam 931, va Bulgaria thi lai cho phep nguoi Magyar bang qua lanh tho cua ho quay nhieu cac vung đat thuoc quyen kiem soat cua Đong La Ma, Byzantium va Bulgaria van yen on trong suot 40 nam, cho đen khi Sviatoslav keo quan xam luoc Bulgaria.


= Chinh chien phia Đong =

Romanos đa bo nhiem vien tuong loi lac Ioannes Kourkouas chi huy đao quan (domestikos ton scholon) o phia Đong. Ioannes Kourkouas dep tan mot cuoc noi loan tai thema Chaldia va can thiep vao Armenia trong nam 924. Tu nam 926 Kourkouas tung luc luong tran qua bien gioi phia đong thao phat vuong trieu Abbas va chu hau cua ho, va đa gianh đuoc mot chien thang quan trong tai Melitene vao nam 934. Viec đanh chiem thanh pho nay thuong đuoc xem la su phuc hoi lanh tho Đong La Ma chinh yeu đau tien khoi tay nguoi Hoi giao.
Nam 941, trong khi hau het đoi quan duoi quyen Kourkouas đang mai me chinh chien o phia Đong, mot ham đoi 15 tau cu duoi quyen protovestiarios Theophanes phai bao ve Constantinopolis đe ngan ngua mot cuoc đot kich cua Kiev. Nhung ke xam luoc bi đanh bai tren bien nho quan Đong La Ma su dung ngon lua Hy Lap va mot lan nua tren đat lien, khi ho đo bo len xu Bithynia, boi đoi quan tro ve duoi su chi huy cua Kourkouas. Nam 944 Romanos ky mot hiep uoc voi Vuong cong Igor cua Kiev. Cuoc khung hoang nay dan troi qua, Kourkouas đuoc tu do tro ve bien gioi phia Đong.
Nam 943 Kourkouas đua quan xam chiem mien bac Luong Ha va bao vay thanh pho quan trong Edessa vao nam 944. Cai gia cho su rut quan la Kourkouas đa thu ve mot trong nhung di vat đuoc đanh gia cao nhat cua Byzantium, mandylion, tam vai thanh đuoc cho la do Chua Giesu gui tang vua Abgar V xu Edessa. Ioannes Kourkouas du đuoc mot so nguoi đuong thoi xung tung nhu "mot Trajanus hoac Belisarius thu hai", van bi hoang đe bai chuc vi đe mat Lekapenoi vao nam 945. Tuy vay, cac chien dich cua ong o phia Đong đa mo đuong cho cac cuoc tai chinh phuc tham chi con an tuong hon o giua va nua sau cua the ky 10.


= Chinh sach đoi noi =
 
Romanos I Lekapenos co gang cung co đe che Đong La Ma bang cach tim kiem hoa binh o khap moi noi co the chang han nhung moi giao thiep cua ong voi Bulgaria va Rus Kiev nhu mo ta o tren. Nham bao ve mien Thracia thoat khoi cac cuoc xam nhap cua nguoi Magyar (nhu vu viec xay ra vao nam 934 va 943), Romanos tra tien đe đoi lay su bao ve cua ho va theo đuoi nhung đong thai ngoai giao vu loi. Nguoi Khazar la đong minh cua Đong La Ma cho đen trieu đai cua Romanos, khi ong bat đau buc hai nguoi Do Thai trong toan bo coi đe che. Theo Buc thu Schechter, nha lanh đao Khazar la Joseph đa phan ung ve vu đan ap cua nguoi Do Thai bang cach "lam nhu vay voi nhieu tin đo Kito giao", va Romanos ben tra đua bang cach kich đong Oleg cua Novgorod (goi la Helgu trong thu) chong lai Khazaria.
Tuong tu nhu vay, Romanos tai lap hoa binh trong giao hoi va vuot qua đuoc nhung xung đot moi phat sinh giua Roma va Constantinopolis bang viec ban bo Đao luat Hop nhat Tomos vao nam 920. Nam 933 Romanos đa tan dung ngoi vi thuong phu đang khuyet cho đe phong cho nguoi con ut la Theophylaktos lam thuong phu Constantinopolis. Vi thuong phu moi nay khong co chut tieng tam nao ve long mo đao va tai san cua giao hoi nhung ong co them that ve mau me vao le thuc cua Đong La Ma va la mot ke say me chan ngua, bi cao buoc buong bo le misa chi đe san soc mot trong bay ngua cai yeu thich cua minh ngay khi no vua chao đoi.
Romanos đa hoat đong tich cuc trong vai tro la nha lap phap ve viec ban hanh mot loat cac đao luat đe bao ve đia chu nho tranh khoi bi bat đong san cua gioi quy toc so huu đat (dynatoi) nuot chung. Viec cai cach quyen lap phap co the đa lay cam hung tu mot phan do kho khan gay nen boi nan đoi nam 927 va cac cuoc noi day nho nho tiep theo cua Basileios Tay Đong. Hoang đe cung tim đu moi cach gia tang cac loai thue đanh vao tang lop quy toc va kien thiet mot quoc gia đat tren nen tang tai chinh an toan hon. Romanos con co the tran ap huu hieu cac cuoc noi day o mot so tinh cua đe quoc, đang chu y nhat la tai Chaldia, Peloponnesus va mien Nam nuoc Y. Tai kinh thanh Constantinopolis, ong cho xay dung cung đien cua minh o noi goi la Myrelaion, gan vung Bien Marmara. Ben canh đo ong con kien tao mot ngoi đa tro thanh vi du đau tien ve mot nha tho chon cat tu nhan cua mot hoang đe Đong La Ma. Hon nua, ong con dung len mot tieu giao đuong hien dang len Chua Kito Chalkites gan Cong Chalke, cong vao đo so dan toi Cung đien lon.


= Ket thuc trieu đai =
Thoi ky sau cung cua Romanos đuoc đanh dau bang su chu tam cao đo cua vi hoang đe gia nua ve quyen phan xu thieng lieng va y thuc toi loi ngay cang tang đoi voi vai tro cua ong trong viec soan đoat ngoi vi tu tay Konstantinos VII. Lo so rang Romanos se cho phep Konstantinos VII ke vi ngai vang thay vi ho, hai nguoi con ut la Stephenos va Konstantinos đa bat giam cha minh vao thang 12 nam 944, mang ong ra đen quan đao Hoang tu va ep buoc ong phai tro thanh mot tu si. Khi ho đe doa đen đia vi cua Konstantinos VII, dan chung Constantinopolis ben day loan, Stephenos va Konstantinos cung chiu chung so phan khi bi tuoc het quyen hanh va luu đay đen cho phu hoang. Romanos mat vao thang 6 nam 948, va đuoc chon cat nhu cac thanh vien khac cua gia toc tai nha tho Myrelaion. Đa song qua lau duoi moi đe doa lien tuc se bi phe truat cua dong ho Lekapenoi, Konstantinos VII to ra cuc ky cam ghet ho. Trong quyen so tay De Administrando Imperio đuoc ong bien soan danh cho con va nguoi thua ke cua minh la Romanos II, ong khong tiec loi si va nguoi cha vo gan đay: "Đuc ong Hoang đe Romanos la mot thang ngoc va la ke mu chu, chang đuoc day do ve cach ung xu khuon phep, khong theo đung phong tuc tap quan La Ma ngay tu đau, cung chang co goc gac cao quy nao ca, va do đo khi lam bat cu viec gi đeu trong phan khiem nha va đoc đoan hon... ve niem tin cua ong thi tho kech, co chap, khong biet cai nao la tot va khong muon tuan theo nhung gi la đung đan va phu hop."


Gia đinh Romanos co voi Hoang hau Theodora (mat nam 922) sau nguoi con gom:

Christophoros Lakapenos, đong hoang đe tu nam 921 đen 931, ket hon voi Augusta Sophia va la cha cua Maria (sau đoi ten thanh Irene), ket hon voi hoang đe Peter I cua Bulgaria; con cua Christopher la Mikhael Lekapenos co the đa đuoc ong noi tan phong lam đong hoang đe.
Stephenos Lekapenos, đong hoang đe tu nam 924 đen 945, mat nam 967.
Konstantinos Lekapenos, đong hoang đe tu nam 924 đen 945, mat nam 946.
Theophylaktos Lekapenos, thuong phu Constantinopolis tu nam 933 đen 956.
Helena Lekapene, ket hon voi Hoang đe Konstantinos VII.
Agatha Lekapene, ket hon voi Romanos Argyros; chau noi cua ho la Hoang đe Romanos III.
Romanos con co mot đua con trai ngoai gia thu la thai giam Basileios van duy tri anh huong trong trieu, đac biet la trong giai đoan 976–985.


Chu thich Tham khao The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991.
Runciman, Steven (1988) [1929]. The Emperor Romanus Lecapenus and His Reign: A Study of Tenth-Century Byzantium. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 0-521-35722-5.
 Bai viet nay bao gom van ban tu mot an pham hien thoi trong pham vi cong cong: Chisholm, Hugh, bien tap (1911). Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). Cambridge University Press. {{Chu thich bach khoa toan thu}}: |title= trong hay bi thieu (tro giup)


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Romanos I Lekapenos tai Wikimedia Commons