Le Ngoc hay Le Coc (535 - ?) la thai thu quan Cuu Chan thoi Viet Nam thuoc nha Tuy va nha Đuong. Ong cung la thu linh cua cuoc khoi nghia Le Ngoc dien ra vao đau the ki thu 7.


Lam quan nha Tuy Theo than tich cua đen tho Le Ngoc tai tong Thach Khe, nay thuoc huyen Đong Son, tinh Thanh Hoa, to tien cua Le Ngoc lam quan nha Tan, đuoc phong tuoc hau. Đen thoi nha Luong đa co 3 đoi lien tiep đuoc phong hau. Sang đen đoi nha Tuy, Le Ngoc đuoc phong Tuyen uy tuong quan Nhat Nam thai thu (quan Nhat Nam luc nay tuong ung voi cac tinh Nghe An, Ha Tinh ngay nay), sau đoi lam Cuu Chan thai thu.


Khoi nghia chong nha Đuong Cuoi đoi Tuy, hao kiet cac noi noi len cat cu, Le Ngoc cung cat cu o quan Cuu Chan. Khi nha Đuong thay the nha Tuy, Le Ngoc khong chiu than phuc nha Đuong, ong theo vua Luong la Tieu Tien cung chong lai nha Đuong, đong o quan tri cua quan Cuu Chan la Đong Pho (tuc Đong Pho, nay thuoc phuong Đong Son, tinh Thanh Hoa), chia cac con chiem giu cac đia phuong. Mot so nha su hoc goi đay la cuoc khoi nghia Le Ngoc.
Sau khi Tieu Tien bi nha Đuong tieu diet, thai thu Giao Chi (Bac Bo ngay nay) la Khau Hoa, truoc la đong minh cua Tieu Tien, đa đau hang nha Đuong va đuoc giu nguyen chuc Thai thu Giao Chi. Le Ngoc khong chiu đau hang ma lui ve tran thu dan đia phuong. Sau gan ba nam khang chien chong nha Đuong, Le Ngoc va ba con trai đeu tu tran, nguoi con gai đang tran giu vung Nhu Xuan(Thanh Hoa) tren đuong đem quan ho tro cha va cac em, nghe đuoc tin du cung nhay song tuan tiet.


Gia đinh Le Ngoc lay vo la nguoi o quan Nhat Nam, sinh đuoc ba con trai va mot con gai, trong đo con trai thu hai ten la Le Huu. Sau khi khoi nghia Le Ngoc that bai, nhan dan vung Đong Son lap đen tho, ton ba con trai cua Le Ngoc la Chang Ca đai vuong, Chang Hai đai vuong va Chang Ut đai vuong. Trong khi đo, nhan dan vung Nong Cong ton Le Huu lam Tham Xung Ta quoc ton than va ton nguoi con gai cua Le Ngoc la Trinh Liet Tam giang than nu, dan gian vung Nong Cong goi la Vua Ba.
Tuong truyen, cac tro dan ca, dan vu Đong Anh co the do Chang Ca đai vuong, con trai cua Le Ngoc, truyen cho dan chung.


Dung van bia Trong thoi gian khoi nghia chong nha Đuong, vao nam 618, Le Ngoc đa xay dung sinh phan tai đia phan lang Truong Xuan, phuong Đong Son ngay nay. Truoc sinh phan co xay Hoang tinh đai va dung mot cai bia. Bia nay đuoc phat hien trong đen tho Le Ngoc tai lang Truong Xuan, hien đuoc luu giu o Vien Bao tang Lich su Viet Nam, đuoc coi la mot trong nhung tam bia xua nhat Viet Nam 
(Tam bia xua nhat Viet Nam xac đinh đuoc đen nam 2013 la tam bia đa co nien đai tu nam 314 đen nam 450, phat hien tai thon Thanh Hoai, xa Thanh Khuong, thi xa Thuan Thanh, tinh Bac Ninh). Tren bia co ghi Đai Nghiep thap tu nien, tuc la nam Đai Nghiep thu muoi bon (Đai Nghiep la nien hieu cua Tuy Dang đe). Du đoi Đai Nghiep chi co 13 nam, nhung khi Tuy Dang Đe bi giet, đong thoi nha Tuy đo thi Le Ngoc khong theo nha Đuong nen khi dung bia van theo nien hieu Đai Nghiep. Van bia nay ca ngoi su nghiep va đao hoc cua Le Ngoc.


Tho phung Tuy co to tien la nguoi Han, nhung sinh ra trong gia đinh nhieu đoi lam quan tai Viet Nam, Le Ngoc đa thoat li quan he voi trieu đinh Trung Quoc va tro thanh hao truong đia phuong, tuong tu Ly Phat Tu o Giao Chi. Do keu goi nhan dan cung đung len chong ach đo ho cua nha Đuong, ong đuoc nhan dan tin tuong va quy men.
Hien mot gia đinh o lang Huu Boc, xa Đong Ninh van luu giu hai đao sac phong than cho Le Ngoc, co nien đai trieu Canh Hung thu 1 (1740). Du hai đao sac nay đeu bi rach nat, song van cho thay trieu đinh phong kien nuoc ta xem Le Ngoc la nguoi"Ho quoc ty dan"(giup nuoc, che cho cho dan) va ton ong la"Hoang đe".
Le Ngoc va cac con cua ong đa đuoc nhan dan nhieu noi trong vung Đong Son, Nong Cong lap đen tho. Trong đo cac đen tho rieng Le Ngoc hoac tho chung ca gia đinh gom:

Lang Vien Khe, xa Đong Khe (nay la phuong Đong Son) tho thanh hoang lang la Cao Hoang (tuc Le Ngoc) va Long than (than ran cut đuoi). Ngoai ra con co đen tho Chang Ca đai vuong la con Le Ngoc.
Xa Đong Hoa (nay la phuong Đong Son) co đen tho Le Ngoc , tai lang Đong Pho.
Xa Đong Ninh (nay la phuong Đong Son) co đen tho Le Ngoc  tai lang Truong Xuan. Đen tho Le Ngoc tai xa Đong Ninh đa đuoc tinh Thanh Hoa xep hang la di tich lich su van hoa cap tinh.
Nghe Giap, thi tran Nua, huyen Trieu Son (nay la xa Tan Ninh) tho Tham Xung Ta Thanh la Le Huu (con goi la thanh Luong, con trai thu ba cua Le Ngoc) va ca gia đinh Le Ngoc (tho Thanh Ngu vi).
Tai thon Con Son (lang Mung), xa Trung Thanh, huyen Nong Cong (nay la xa Thang Loi) co đen Mung tho Tham Xung Ta quoc ton than, goi la Thanh Luong ngu vi. Ngay mung Nam thang ba am lich, o đay co le"em đen tham chi": Thanh Luong đuoc ruoc tu đen Mung xuong đen Vua Ba. Le ruoc bang thuyen, doc song Lang Giang dai gan 10 km. Tu đo, o xa Trung Thanh co hoi cheo tho thang Ba, con goi la tro hat tho hay cheo tho lang Mung.
Ngoai ra con nhieu đen tho rieng cac con cua Le Ngoc.


Tham khao Đao Duy Anh (2005). Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi. Ha Noi: Nha xuat ban Van hoa Thong tin.
Ban nghien cuu va bien soan lich su Thanh Hoa (2000). Ten lang xa Thanh Hoa, tap I. Thanh Hoa: Nha xuat ban Thanh Hoa.
Ban nghien cuu va bien soan lich su Thanh Hoa (2001). Ten lang xa Thanh Hoa, tap II. Thanh Hoa: Nha xuat ban Thanh Hoa.


Chu thich