Trong đong (gian the: 铜鼓; phon the: 銅鼓; binh am: tong gu; Han Viet: đong co) la mot loai nhac cu go bang đong hien dien tai vung Đong Nam A va mien Nam Trung Quoc, xuat hien tu thoi đai đo đong.
Trong đong khong chi co chuc nang nhac khi ma con co nhung chuc nang khac nhu lam bieu tuong cho quyen luc, ton giao...Theo tin nguong cua nguoi Viet thi trong đong la mot vat linh vi co vi than tu xung la than trong đong, tuc than Đong Co đa giup nhieu trieu đai Viet Nam trong viec giu nuoc ho dan tu thoi Vua Hung, đen nha Ly, nha Tran... Trong đuoc dung trong cac nghi le ton giao, trong le hoi, va trong chien tranh khi nguoi thu linh bo lac keu goi moi nguoi tu khap noi tu ve đe cung chien đau. Trong thuong thuoc ve nhung nguoi thu linh va la bieu tuong cua quyen luc. Nguoi thu linh co quyen luc cang lon thi trong cang to va đep. Trong đong cung đuoc coi la mot tai san quy, va đuoc chon theo khi nguoi chu qua đoi.
Ngay nay, ngoai hang tram chiec trong đong đuoc luu giu va trung bay trang trong o cac bao tang quoc gia va cac đia phuong, duong nhu trong đong đa vang mat trong cuoc song đoi thuong ke ca nhung dip hoi he, le tet, nguoi ta chi con gap trong đong o cac vien bao tang va cac truyen co tich. Tuy nhien, vung đat Thanh Son mien tay cua tinh Phu Tho la noi duy nhat tai Viet Nam van con ngay hoi Trong đong cua dan toc Muong voi "Đam đuong" va "Cham thau". Đay cung la mot trong so nhung vung cua Viet Nam phat hien đuoc nhieu trong đong trong long đat nhat. Chinh vi ly do đo ma  Viet Nam đa khoi phuc mot tap tuc đanh trong đong ngay gio To cac vua Hung 10 thang 3 Am lich hang nam.
Nguoi Karenni tai Myanmar van con su dung trong đong cho cac nghi thuc cau mua. Trong đong cung la nhac cu le nghi pho bien trong cac dan toc Kho Mu, Pu Peo, Lo Lo va Muong o Viet Nam hien nay. Trong nhung cong đong nay nguoi ta su dung no voi muc đich tang le, ngoai ra khong dung cho bat ky truong hop nao khac.


Su lieu Ghi chep co nhat co lien quan đen trong đong xuat hien trong Su Ban (tieng Trung: 史本; binh am: Shi ben, mot cuon sach Trung Quoc tu truoc the ky thu 3 truoc Cong nguyen. Cuon sach nay nay khong con, nhung đuoc dan lai mot phan tai mot cuon sach co khac: cuon Thong đien (通典) cua Đo Huu (杜佑).
Hau Han thu (後漢書), quyen 14 ghi: "Dan Giao Chi co linh vat la trong đong, nghe đanh len ho rat hang luc lam tran....". Sach nay con chep rang Ma Vien, tuong nha Han, sau khi dap tat cuoc noi day cua Hai Ba Trung vao khoang 40-43, đa tan thu trong đong cua cac thu linh đia phuong, mot phan đem tang, phan nau chay đe đuc ngua va cot đong Ma Vien.
Vao the ky 14, su gia Nha Nguyen la Tran Phu (陳孚) sau khi đi su Đai Viet đa co bai tho neu cam nghi cua minh, trong đo ky 1 nguyen van nhu sau:

金戈影裏丹心苦，
銅鼓聲中白髮生。

Tran Phu co đe cap đen tieng trong đong chung to thoi ky nay trong đong van đuoc su dung.
Cac cuon Viet Đien U Linh Tap va Linh Nam Chich Quai the ky 14 ghi lai nhieu truyen thuyet ve trong đong. Cac cuon su nhu Đai Viet Su ky Toan thu cung noi đen trong đong.


Khao co Trong đong la mot trong nhung loai di chi khao co hoc quan trong nhat tim đuoc tai Đong Nam A va phia Nam Trung Quoc. Trong cac vung nay, cac nhom dan toc đa su dung trong đong tu thoi tien su cho đen ngay nay. Cac nha khao co hoc đa tim thay trong đong o nhieu vung khac nhau o Đong Nam A, noi tim thay trong thuong la khu mo tang quan trong, mo cua nhung nguoi đung đau trong lang. Nhieu trong đuoc tim thay doc theo cac con song va đuong thuy o Đong Nam A, do đay la hinh thuc giao thong chinh cua dan cu ban đia thoi đo.
Bac Viet Nam va Tay Nam Trung Quoc (đac biet la tinh Van Nam va khu tu tri nguoi Trang o Quang Tay la hai vung noi đai đa so cac trong đong co đa đuoc tim thay. Theo mot bao cao nam 1988, Trung Quoc đa tim đuoc 1460 trong đong. Tong so trong đong tim đuoc o Viet Nam cho đen nam 1980 la 960 chiec, trong đo co 540 chiec thuoc loai trong đong Đong Son va 420 chiec thuoc trong đong Ngoc Lu.
Ngoai ra, trong đong con đuoc tim thay o nhieu nuoc khac nhu: Indonesia, Thai Lan, Myanmar, Lao, Campuchia, Malaysia, Philippines va Nhat Ban.
Trong đong đa co vai tro quan trong bac nhat trong van hoa Đong Son - nen van hoa đuoc biet đen voi nhung trong đong trang tri cau ky đuoc tim thay o nhieu noi o Đong Nam A va Bac Viet Nam. So luong lon trong Đong Son đa đuoc tim thay tai Me Linh - trung tam cua van hoa Đong Son. Nhieu trong Đong Son cung đuoc tim thay o đong bang song Hong - vung dan cu đong đuc thoi co.


Cau tao va cach su dung Trong đong thuong co đuong kinh mat khoang 50 cm, cao tu 45 đen 50 cm, mat trong phu vua sat đen tang trong. Đieu nay cho thay chung co kich co trung binh so voi cac loai trong đong Đong Son đa phat hien o Viet Nam. Giua mat trong co ngoi sao 14 canh, khong co tuong coc tren ria mat trong. Phan tren than trong phinh ra, đo lay mat trong, phan duoi hinh vien tru tron.
Loai trong đong nay đuc bang hop kim đong, am thanh khong vang, khong trong nhu loai He go I cua trong đong đong Son.
Nguoi ta đat up trong tren san nha hay tren mat đat, dung cai dui co mo khoam boc vai go vao. Trong nghi thuc tang le nguoi ta dung trong đong voi ken bau, cong chieng, thanh la va trong bit da de. Rieng nguoi Kho Mu ho dung dui thang co phan đau boc vai đe go vao trong up xuong, con nguoi Lolo đat hai cai trong đong nam nghieng hoac treo nghieng, mat trong đoi dien nhau va dung dui thang nhu nguoi Kho Mu.
Tieng trong đong đoi voi nhung dan toc ke tren la am thanh cua troi (tieng set), con mat trong tuong trung cho mat troi. Tieng trong se dan đuong cho linh hon nguoi chet ve voi to tien ho.
Trong đong cua Viet Nam rat đa dang. Ngoai nhung loai trong ke tren con nhieu loai khac nhu Quang Xuong, Song Đa, Thuong Lam, Hoang Ha va Ngoc Lu.
Cho đen hien tai, mot so nhanh nguoi Dao va nguoi Trang tai Trung Quoc van su dung trong đong trong cac le nghi truyen thong. Tai Viet Nam, mot so dan toc nhu nguoi Muong, nguoi Pu Peo, nguoi Lo Lo van su dung trong đong. Theo phong tuc Pu Peo, co trong "đuc", trong "cai" đuoc ghep voi nhau thanh cap đoi. Hai trong treo quay mat vao nhau, mot nguoi đung giua cam cu chuoi go trong phuc vu le cung. Nguoi Lo Lo cung đanh trong đong theo cap: mot trong đuc va mot trong cai. Trong to (trong cai) goi la danh mo, trong be (trong đuc) goi la danh po.


Phan loai Theo phan loai cua nha khao co hoc nguoi Ao Franz Heger:

Trong Heger I, con đuoc nhieu nguoi goi la trong Đong Son. Trong loai nay thuong lon, than trong hinh tru thang đung. Mat duoi đe trong, mat tren co hinh sao đuc noi voi 12 canh. Tren mot so trong, chi co 8 canh sao, nhu trong đong Quang Xuong, hoac 14 canh nhu trong đong Ngoc Lu, Song Đa, Thuong Lam. Hoac 16 canh nhu Hoang Ha, Salayar. Trong loai nay đuoc tim o khap vung Đong Nam A, nhung tap trung nhieu nhat o Viet Nam. Tieu bieu nhat la cac trong đong Ngoc Lu, Hoang Ha, va Song Đa.

Trong Heger II: than trong chi co 2 phan, khong co hinh nguoi hay vat nua, thay vao đo toan la hoa van hinh hoc. Tren mat trong thuong co hinh khoi bon con coc, đoi khi sau con. Mat troi co 8 tia. Loai nay phan bo o vung Quang Đong va Quang Tay, Trung Quoc; o Viet Nam cung co nhieu loai trong nay va con đuoc nguoi Muong su dung, nen co nguoi goi la trong Muong.

Trong Heger III co quai nho đep. Mat troi co 12 canh. 4 goc mat co coc, thuong la ba con chong len nhau thanh 12. Trang tri toan bang hoa tiet hinh hoc va hoa van. Duoi chan co đoan voi đuc noi đi chung quanh cay "đoi song". Đoi khi oc thay voi. Đuoc phat hien o Viet Nam, Lao, Thai Lan, Myanmar va Van Nam (Trung Quoc).

Trong Heger IV co kich thuoc thuong nho, khong co coc. Ngoi sao bao gio cung 12 tia, nhieu khi ro ten 12 con vat đia chi. Tim thay o Trung Quoc va Viet Nam.
Trong cach phan loai nay, trong loai I đuoc cho la co nhat.
Tai Indonesia, co loai trong đong đac biet, than dai, goi la trong Moko va khong xep vao cac loai trong Heger. Tuy nhien, cung co nguoi cho rang thiet ke va kieu trang tri cua loai trong nay rat co the co nguon goc tu van hoa Đong Son. Noi tieng nhat trong cac trong Moko la chiec "Trang Pejeng" (Moon of Pejeng) co đuong kinh 160 cm va chieu cao 180 cm, đuoc cho la co tuoi khoang tu 1000 đen 2000 nam, hien đuoc dung trong đien tho tai Pejeng, Bali. Nguoi dan tren đao Alor, Indonesia, van dung trong Moko lam đo dan cuoi va la bieu tuong cho đia vi xa hoi.
Nam 1976, nguoi ta phat hien loai trong nho o Van Gia Ba (万家坝), Trung Quoc, đuoc đat ten la trong Van Gia Ba. Theo cach phan loai cua Trung Quoc, loai trong nay la trong Tien Heger va la nguon goc cua moi loai trong Heger. O Viet Nam, cung đa tim thay loai trong nay, nhung nhieu nha khao co hoc Viet Nam lai coi loai trong nay thuoc giai đoan cuoi cua loai Heger I.


Nghien cuu ve nguon goc trong đong Tai phuong Tay, đa co dau vet rang nguoi ta đa biet ve trong đong tu nam 1682. Nhung mai toi cuoi the ky 19 moi co hoc gia ban ve trong đong nhu Hirth (1890), tac gia nay cho rang trong đong la cua Trung Quoc. Roi De Grooth (1901) cho la cua Viet Nam. Trong cuon Alte Metalltrommeln aus Sudost Asien (Trong kim loai co Đong Nam A) nam 1902, Franz Heger, nha khao co hoc nguoi Ao khang đinh rang trong đong xuat phat tu mien Bac Viet Nam va trung tam cac cuoc tim kiem sau nay ve trong đong phai la o vung nay. Ong Heger phan chia 165 chiec trong đuoc biet đen luc ay thanh bon loai - phan loai Heger. Truoc thap nien 1950, mot so phan loai khac đa đuoc đe xuat, nhung khong co cach nao đuoc chap nhan rong rai nhu phan loai cua Heger.
Cac nghien cuu ve trong đong mai đen cuoi the ky 19 moi đuoc bat đau va đuoc bat đau boi nguoi phuong Tay. Truoc thap nien 1950, hau het cac nghien cuu quan trong đeu đuoc viet boi cac hoc gia phuong Tay, đac biet nhat la Heger. Sau khi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đuoc thanh lap vao nam 1949 va Viet Nam bi chia cat vao nam 1954, cac hoc gia Viet Nam va Trung Quoc bat đau chiem linh linh vuc nghien cuu ve trong đong. Đen cuoi thap nien 1970 va đau thap nien 1980, đa co nhung cuoc tranh luan xung quanh viec phan loai trong, y nghia cac hoa tiet trang tri, nien đai trong..., nhung chu đe tranh luan chinh yeu la trong đong xuat phat tu đau: mien Bac Viet Nam hay mien Nam Trung Quoc. Cac hoc gia Viet Nam ung ho phan loai cua Heger va cho rang trong đong Đong Son (Heger loai I) la loai co nhat. Con cac hoc gia Trung Quoc ban đau đa so phu nhan phan loai cua Heger, cho rang kieu trong tuong ung voi Heger loai II moi la co nhat. Tu khi trong loai Van Gia Ba, loai trong gan giong loai Đong Son nhung hoa van đon gian hon, đuoc tim thay o Van Nam, cac hoc gia Trung Quoc lai quay ve thong nhat voi mot cach phan loai theo thu tu phan loai cua Heger nhung bo sung mot loai xep thu tu co hon Heger loai I, đo la loai trong Van Gia Ba. Theo cach phan loai cua Viet Nam, trong Van Gia Ba (trong Thuong Nong tim thay o Viet Nam thap nien 1980 thuoc loai nay) đuoc xep vao loai con cua thoi ky cuoi cua loai trong Đong Son.
Cac nha nghien cuu Viet Nam va Trung Quoc van chua đi đuoc đen mot ket thong nhat ve mot xuat xu Viet Nam hay Trung Quoc cua trong đong - mot truyen thong ma co the đa đuoc chia se giua to tien cua ca hai. Thuc te la tai thoi điem trong đong đuoc phat minh, khong co mot đuong bien gioi giua Bac Viet Nam va Nam Trung Quoc. Nhieu nhom nguoi song trong vung đat rong lon đo đa co quan he voi nhau ve sinh hoc hoac van hoa hoac ca hai. Hoc gia phuong Tay Charles Higham, nguoi đung ngoai cuoc tranh cai, cho rang cac xu the dan toc chu nghia cua cac nha khao co hoc Viet Nam va Trung Quoc đa che lap tinh huong ma khao co hoc đa khai lo. Ong đua ra gia thuyet rang trong đong đa đuoc tao boi cac nghe si tai hoa cua mot nhom cac xa hoi co to chuc ngay cang phuc tap voi đia ban trai rong qua bien gioi Viet-Trung hien đai, đe trang bi cho cac chien binh va lam bieu tuong cho vi the cao cua nhung nguoi lanh đao. Ong viet: "Viec tim kiem nguon goc tai mot vung nay hay vung khac đa bo qua điem quan trong. Cac thay đoi đa đuoc thuc hien suot tu vung ma ngay nay la mien Nam Trung Hoa toi đong bang song Hong boi cac nhom nguoi ma thoi đo đa trao đoi hang hoa, tu tuong, va cung chong lai su banh truong tu phia Bac cua mot quoc gia hung manh va hieu chien".


Trong đong trung đai va hien đai Bao tang Lich su Viet Nam đang luu giu trong đong Canh Thinh nang 32 kg, đuong kinh mat 54,3 cm, cao 37,40 cm, đuoc đuc mo phong theo kieu trong da, hinh tru. Mat trong khong phang ma cong len, chinh giua co hai vong tron kep tuong trung cho mat troi. Than trong đuoc chia lam ba phan, ngan cach bang hai đuong gan noi. Trong co 4 quai hinh khuyen gan cach đeu tren than. Xung quanh trong, tu tren xuong duoi, đuc noi cac bang hoa van: nhu đinh, la đe, hoi van chu T va đe tai tu linh: long, ly, quy, phuong. Van tu đuoc khac tren than trong noi ve chuyen nguoi vo cua Tong thai giam Giao quan cong thuoc nam Vinh Huu thu 2 đoi Vua Le Y Tong (1736) gop cong lap chua Linh Ung (nay la chua Nanh), cung loi gioi thieu viec đuc trong đe tho cung, tu bo chua. Van tu tren than trong con cho biet trong đuoc đuc vao thang 4 nam thu 8 nien hieu Canh Thinh đoi Vua Nguyen Quang Toan (1800), tai xa Phu Ninh, huyen Đong Ngan, phu Tu Son (nay thuoc xa Ninh Hiep, Gia Lam, Ha Noi).
Hien tai, o Thanh Hoa, van co nhieu nghe nhan đuc trong đong bang phuong phap thu cong, theo cac đon đat hang . Chang han, chinh phu Viet Nam đa đat hang đuc mot so trong đong đe trung bay tai mot so Vien bao tang va Đai su quan cua Viet Nam tai mot so nuoc . Nhieu to chuc va ca nhan cung đat đuc cac trong đong theo mau co, chang han nhu trong đong đat tai co so Hoa Lac cua Đai hoc FPT theo mau trong đong Đong Son.


Tham khao The Bronze Drums: A Link to Ancient Cultures Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine.
The Present Echoes of the Ancient Bronze Drums Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2009 tai Wayback Machine


= Chu thich =


Lien ket ngoai Đong Co - Vi than nui linh thieng va hien ung Luu tru ngay 26 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine
Ly ky chuyen than Đong Co bao mong cho vua