Lang Co Thanh, con goi la lang So la mot lang tam hoang gia cua nha Nguyen, la noi chon cat cha ruot cua hoang đe Gia Long. Lang đuoc xay dung tren nen lang mo cu đa bi quan Tay Son quat len. Ve sau, di hai đuoc chon cat lai va lang cung đuoc xay dung lai. Phan mo chi chon cat phan con sot lai đuoc tim thay cua hai cot Nguyen Phuc Luan, đo la hop so.


Lich su Lang tam nay chon cat Hung To Hieu Khuong Hoang đe, ten that la Nguyen Phuc Luan la cha ruot cua Nguyen Phuc Anh. Ong chua bao gio lam chua.
Lang ban đau nam trong quan the lang tam cac chua Nguyen, va cung nhu cac lang khac đa bi quan Tay Son quat len. Khi phong trao Tay Son noi len thoi gian ban đau ho thuong bai tran, nam 1790, Nguyen Hue cho rang dong ho chua Nguyen nho "mo ma phat vuong" nen lenh cho linh Tay Son quat pha. Nguyen Hue sai Nguyen Van Ngu quat mo Nguyen Phuc Luan roi cho quang hai cot xuong song Huong.
Mot nguoi trong dong chua Nguyen la Ngoc Tuyen khi chong mat vao nam 1774 ba đa xuong toc đi tu, thuong đuoc goi la su co Van Duong. Khi hay tin quan Tay Son quat mo ma dong toc ba đa sai con Nguyen Đuc Tuan cung mot vi su lon tuoi than tin voi ba bi mat đen cac xa quanh vung lang tam. Ba can dan ho bao voi dan cu quanh vung bi mat tim cach lay ve cac hai cot đem giau. Mot nguoi dan đia phuong la Nguyen Ngoc Huyen đa tim va giau đuoc hop so cua Nguyen Phuc Luan. Ve sau ong đa trao lai cho Gia Long.
Nam 1801, Gia Long cho cai tang hai cot cha ong o noi chon cu, Ngoc Huyen đuoc ban chuc Cai đoi lam Suat xa dan cu o Cu Chinh đe giu gin noi chon cat nay. Nam 1806, Gia Long truy ton cha ong mieu hieu la Hung to Hieu Khang Hoang đe. Ngoai ra, me ong cung đuoc truy ton Hung to Hieu Khang Hoang hau. Ca hai đuoc tho tai Hoang khao mieu, xay nam 1804 gan Hoang thanh.
Nam 1808, nam Gia Long thu bay, phan mo đuoc tu sua va đuoc đat ten la lang Co Thanh. 
Khu vuc nui cua lang đa tung xay ra mot vu chay. Vu chay xay ra vao nam Minh Mang thu nhat khi mot nhom linh đung đau la Vu Van Chau đuoc giao nhiem vu sua sang lang đa vo tinh lam vuong vai lua, gay chay khu rung thong tren nui.
Nam 1821, nam Minh Mang thu hai, lang đuoc xay dung lai. Cung nam Hoang Khao mieu đuoc doi ve phia bac chung 50 m va đoi ten thanh Hung mieu.


= Le te =
Hang nam, trieu đinh nha Nguyen đeu to chuc cac ngay gio to Hung mieu. Chau ban trieu Nguyen ghi chep: "Ngay mong 1 thang Chin nam Minh Menh thu 6 (1825) nha Vua ban chi cho Nguyen Huu Than cap thuong cho 14 ten linh Cam y, Noi hau, Thuong tra, Tieu sai, moi ten 5 mach tien; 120 tho san, dan phu o Phu Bai, Thuy Ba, moi ten 5 mach tien, nua phuong gao; dan phu o phu Thua Thien theo hau viec, 5 phuong gao phuc vu cac ngay mong 10, 14 thang Chin la ngay gio to Hung mieu".
Vao dip cuoi nam va tiet thanh minh, cac vua Nguyen đen hoac phai hoang than quoc thich đen lang Co Thanh te le đe tuong nho cong đuc to tien. Theo Ban phung du cua nha vua ban cho Phan Ba Đat vao ngay 14 thang 3 nam Thieu Tri thu nhat (1841): "Tet Thanh minh nam nay tram đen yet le lang Thien Thu roi lai đen yet le tai cac lang Co Thanh, Thuy Thanh, va lang cua hoang ty. Thay cac cay thong o đo xanh tot, đuong đi thang than chinh te that la an ui long kinh hieu cua tram. Vi vay nhung nguoi thu ho tu than bien cho toi binh linh, gia an đeu thuong cho moi nguoi 2 thang tien luong".
Nam 1997, lang Co Thanh đuoc xep hang di tich lich su cap quoc gia theo quyet đinh so 874 - QĐ/BVHTT ngay 12-5-1997.


Cong trinh kien truc Lang nam tai Cu Chinh, huyen Huong Thuy, hien nay thuoc đia phan lang Cu Chanh, phuong Thuy Bang, quan Thuan Hoa, thanh pho Hue, Viet Nam. Lang nam o bo đong song Huong keo dai đen trien nui Cu Chinh, ngay nay nui đoi ten la nui Hung Nghiep, viec đoi ten chi đinh vao nam 1821.
Lang Co Thanh ban đau co quy mo lon voi tuong thanh bao boc xung quanh va nhieu cong trinh ben trong. Tuy nhien do nhieu bien đong lich su chu yeu do chien tranh nen đa bi hu hai đen nay chi con lai khu vuc chinh voi phan mo. Sach Kham đinh Đai Nam hoi đien su le chep ve ngoi lang mo nay nhu sau:
“Lang Hung To Hieu Khang Hoang Đe goi la lang Co Thanh, o nui Hung Nghiep phu Thua Thien. Buu thanh cao 6 thuoc 3 tac, chu vi 28 truong, xay gach, truoc mo mot cua, con đang truoc thi lam bai đinh hai cap, ta huu co lan can, phia đong lam đien Canh Y, phia tay lam Than Kho, đeu ba gian”.
Chau ban trieu Nguyen đa ghi chep ve cac thoi gian sua chua lang. Sua chua tuong thanh vao nam 1867, sua chua cot tru cam nam 1868; vao nam 1915 lan can bi chay, nam 1930 gioi han cot cam ben trai lang bi chay.
Khu vuc lang co chu vi 1.945 m, đon vi cu la 737 tam, lang xay 20 cot gach. Khu vuc chinh cua lang ngay nay bao gom 3 phan lien ke co hinh gan nhu hinh vuong voi moi canh khoang 30 m, nam lien tuc tu tay sang đong, hoi chech ve huong tay nam.

Phan hinh vuong thu nhat la san co.
Phan hinh vuong thu hai la bai đinh.
Phan hinh vuong thu ba lan sau vao trien nui co tuong bao boc, la noi chon cat voi vi tri mo nam chinh giua.
Tu phan hinh vuong thu nhat buoc vao phan hinh vuong thu hai phai len bay bac tam cap. Tu phan thu hai vao phan hinh vuong thu ba la mot cua lon hinh vom, hai canh cua lam bang đong. Phia ben trong cua la mot buc binh phong đap noi hinh rong. Giua phan vuong thu ba la mo tang 3 bac, o phia tren đau mo la mot buc binh phong khac. Ben duoi mo chi chon cat moi cai hop so.
Khu vuc lang tung đuoc cac vua Nguyen cho bo tri 1 đoi linh bao ve, la tien ve nhi, voi 1 suat đoi (chi huy), moi ban 5 linh.


Chu thich = Sach =


= Tai lieu =


Xem them Lang tam Hue
Lang Thoai Thanh


Lien ket ngoai Google Maps – Lang Co Thanh (Ban đo). Google, Inc thiet ke ban đo. Google, Inc. Truy cap ngay 13 thang 12 nam 2024.