Bo Ho hay Ho bo (chu Han: 戸部) la mot co quan hanh chinh thoi ky phong kien tai mot so quoc gia Đong A nhu Trung Quoc, Viet Nam,... Bo Ho tuong đuong voi Bo Tai chinh, Bo Ke hoach Đau tu, Bo Cong Thuong va Bo Nong nghiep ngay nay o Viet Nam va mot so nuoc.
Vi quan đung đau bo Ho la Ho bo thuong thu (thuong thu bo Ho hay đia quan, đai tu đo, ke tuong, đai tu nong), tuong đuong voi bo truong cac bo tren ngay nay.


Lich su Bo Ho bat nguon tu thoi ky nha Tan. Trong Chu Trang co viet ve chuc danh "đia quan đai tu đo". Thoi ky nha Han goi la "đai nong lenh" hay "thuong thu dan tao". Thoi ky Tam Quoc tai Trung Quoc, nguoi ta đat ra đo chi thuong thu, chuc quan quan ly cong viec tai chinh. Nha Tuy đoi đo chi thuong thu thanh dan bo thuong thu. Đen nam Vinh Huy thu nhat (650) thoi Đuong Cao Tong, do ky huy Đuong Thai Tong Ly The Dan nen đoi ten Dan bo thanh thanh Ho bo, mot bo trong so 6 bo cua luc bo, voi quan đung đau bo Ho la Ho bo thuong thu.
Trong thoi ky Minh - Thanh thi Ho bo quan ly cac cong viec trong pham vi toan quoc nhu đat đai, ho tich, suu thue, bong loc, quan luong, đo cong nap cung cac cong viec khac co lien quan toi tai chinh. Trong ho Bo lap ra cac ti đe giai quyet cong vu. Thoi nha Thanh, đe quan ly cong viec cua bat ki co bat ki bong huong xu cung hien tham xu. Trong co cau cua bo Ho bao gom cac co quan nhu: quan ly viec đuc tien co tien phap đuong cung bao tuyen cuc; quan ly kho tang co ho bo tam kho; quan ly tich tru luong thuc va van tai co thuong trang nha mon. Nam Quang Tu thu 32 (1906), nha Thanh tuyen bo "phong hanh hien chanh", đoi Ho bo thanh Đo chi bo, phe bo Ho bo.


Cac thoi ky = Nha Đuong =
Thoi Đuong, quan đung đau bo Ho la thuong thu voi ham chanh tam pham, duoi la 2 thi lang ham chanh tu pham ha, quan ly viec đat đai, dan so, tien, luong thuc, suu thue, cong nap. Bo Ho chia ra lam 4 ti:

Ho bo ti: Tuan quan 2 nguoi, chu su 4 nguoi. Quan ly ho khau, ruong đat, phu dich, cong hien, quyen mien, cac van đe lien quan toi hon nhan va thua ke.
Đo chi ti: Chu su 2 nguoi. Quan ly thue ruong
Kim bo ti: Chu su 3 nguoi. Quan ly xuat-nhap kho tang
Thuong bo ti: Chu su 3 nguoi. Quan ly to thue, xuat nhap quan luong.
Đen nam Long Soc thu 3 (663) Đuong Cao Tong cho đoi ho bo ti thanh ti nguyen, đo chi ti thanh ti đo, kim bo ti thanh ti tran, thuong bo ti thanh ti duu. Đen nam Quang Trach thu nhat (684) Đuong Due Tong cho đoi bo Ho thanh đia quan. Đen nam Thien Bao 11 (752) Đuong Huyen Tong đoi kim bo ti thanh ti kim, thuong bo ti thanh ti tru. Thanh phan quan chuc cua ho Bo nhu sau:

Ho bo ti: ho bo lenh su 17 nguoi, thu lenh su 34 nguoi, ke su 1 nguoi, đinh truong 6 nguoi, chuong co 10 nguoi.
Đo chi ti: đac chi lenh su 16 nguoi, thu lenh su 33 nguoi, ke su 1 nguoi, chuong co 4 nguoi.
Kim bo ti: kim bo chu su 3 nguoi, lenh su 10 nguoi, thu lenh su 21 nguoi, ke su 1 nguoi, chuong co 4 nguoi.
Thuong bo ti: thuong bo lenh su 12 nguoi, thu lenh su 23 nguoi, ke su 1 nguoi, chuong co 4 nguoi.


= Mong Nguyen =
Thoi ky đau, quan ly bo Ho co: thuong thu 3 nguoi ham chanh tam pham, thi lang 2 nguoi ham chanh tu pham, lang trung 2 nguoi ham tong ngu pham, vien ngoai lang 3 nguoi ham tong luc pham. Nam Trung Thong thu nhat (1260) thoi Nguyen The To lay Lai cung Ho va Le lam ta tam bo voi thuong thu 2 nguoi, thi lang 2 nguoi, lang trung 4 nguoi, vien ngoai lang 6 nguoi. Nam Chi Nguyen thu nhat (1271) tach bo Ho ra voi thuong thu 3 nguoi, thi lang 4 nguoi, lang trung 4 nguoi, vien ngoai lang 3 nguoi. Nam 1273 phuc hoi ta tam bo. Nam 1275, tach bo Ho ra voi thuong thu, thi lang, lang trung moi chuc 1 nguoi, vien ngoai lang 2 nguoi. Nam 1277, lap ra thuong thu luc bo, voi thuong thu, thi lang, lang trung, vien ngoai lang đeu 2 nguoi. Nam 1283, tang thuong thu them 1. Nam 1289, tang lang trung va vien ngoai lang thanh 4 nguoi moi chuc. Nam 1293, moi chuc chi co hai nguoi. Nam Đai đuc thu 5 (1301) thoi Nguyen Thanh Tong, thuong thu va vien ngoai lang 1 nguoi, cac thiet 3 nguoi, chu su 8 nguoi, Mong Co tat đo xich 7 nguoi, lenh su 61 nguoi, Hoi Hoi lenh su 6 nguoi, khiep ly ma xich 1 nguoi, tri an 2 nguoi, tau sai 32 nguoi, Mong Co thu ta 1 nguoi, đien lai 22 nguoi, ti ke quan 4 nguoi.


= Nha Minh =
Thoi Minh, bo Ho gom co 4 ti bo:

Tong bo ti, quan ly ho khau, đien tho, cong, thue;
Đo chi bo ti, quan ly thi khao, ban thuong;
Kim bo ti, quan ly cho bua, hang hoa, kho tang, che muoi;
Thuong bo ti, quan ly van tai, tich tru quan luong.


Ghi chu