Iyokan (danh phap hai phan: Citrus iyo) la mot loai trai cay co mui cua Nhat Ban thuoc ho Rutaceae. Qua va cay co cung ten trong tieng Nhat la いよかん theo hiragana, イヨカン theo katakana, ten nay đuoc su dung trong tat ca cac ngon ngu ke ca tieng Trung Quoc viet theo tieng Nhat la 伊予柑 tuc "y du cam".
Cay la giong lai tu nhien cua Kaikoukan (Citrus maxima đuoc thu phan tu C. reticulata Kunenbo-A) đuoc thu phan tu quyt My C. reticulata Dancy, la ho hang gan cua Sanbokan (Citrus sulcata). Theo truyen thong, qua đuoc phan loai dang quyt cam ngay ca khi khong co goc cam (Kunenbo A the hien kieu te bao loai cam ngot C07).


Ten goi Iyokan lan đau tien đuoc trong o Matsuyama, đat ten la あなとみかん hoac 穴門みかん (Anado mikan: quyt Anado) vao nam 1892. Ten goi iyokan co nghia la qua cam cua Iyo, Iyo la ten cu cua tinh Ehime, đuoc cac nha trong cay tai đay su dung tu nam 1930.
Miyauchi Iyokan (宮内伊予柑) la giong cay trong cua loai nay. Theo đo, phien ban vo đo (2003) đuoc đat ten la Yayoi beni (弥生紅/やよいへに), phien ban vo sang đuoc đat ten la Otani iyokan (大谷伊予柑). Mot so nhan hieu iyokan gom: 沢田伊予柑 (sawada iyokan), 山田伊予柑 (yamada iyomikan), 野本伊予柑 (nomoto iyomikan).
Iyokan thuong bi nham lan voi Yuge hyokan: 弓削瓢柑（ゆけひょうかん) (yu-ge hyokan) thuong đuoc viet tat la ょうかん (youkan) gan giong ve mat ngu am, qua co mui muon hiem gap (Citrus ampullacea) gan voi C. maxima.


Giong cay Iyokan von la cay giong tu nhien đuoc nong dan M. Nakamura tim đuoc o lang Higashibun, quan Abu, tinh Yamaguchi vao khoang nhung nam 1883 - 1886. Tinh di hop tu cua iyokan đuoc the hien bang rat nhieu kieu hinh, bao gom ca cac dang qua khong đong nhat. Co 3 giong đang đuoc trong trot, đau tien la Miyauchi, va hai giong con lai la hai trong so cac đot bien tu nhien cua giong truoc, Otani va Katsuyama.

Miyauchi Iyokan đuoc phat hien vao nam 1955 trong vuon cay an qua thuoc so huu cua ong Miyauchi Yoshimasa tai hanh pho Matsuyama, tinh Ehime. Đen nam 1966 đuoc đang ky voi ten nay.
Otani Iyokan phat hien vao nam 1977 trong vuon cay an qua cua ong Otani o quan Kitauwa, tinh Ehime. Qua đac trung co vo min, mau đo hong rat bat mat.
Katsuyama Iyokan (勝山伊予柑) la mot dang đot bien cua giong Miyauchi đuoc phat hien trong vuon cay an qua cua ong Higuchi o thanh pho Matsuyama, tinh Ehime, vao nam 1976. Đen nam 1987 đuoc đang ky voi ten nay.
Ben ngoai chau A, bo suu tap cua Đai hoc California Riverside - Givaudan co cac giong Miyauchi va Iyomikan (co le la Katsuyama Iyo). Hai giong nay đa đuoc co quan kiem dich cua Phap (Anses) gioi thieu o chau Au vao nam 2020.


Mo ta = Qua =
Qua nang 220 đen 280 g, đuong kinh khoang 8 cm. Vo day, ro nhe, mem va de tach; mau cam đam. Truc trung tam mo rong va phan khoang 10 mui bong nuoc. Thit qua mau cam; mem mai, rat mong nuoc, ngot ngao; vi đam va de chiu. Dau vet to tien C. Maxima cua iyokan hien dien o sac thai chua ngot can bang voi đo ngot vua phai (đo Brix khoang 12). Qua rat mong nuoc va giau vitamin C. Luong vitamin C đat 35 mg/100 g. Vi chua co the tro thanh điem bat loi đang ke khi bi thiet hai do suong gia.


= Cay =
Suc song trung binh, cay co kich thuoc nho bang cay cam satsuma, long ngan, canh la ram rap, ra hoa som. Đat ngheo dinh duong co the khien mau sac va đo chin cua qua cham.


San xuat Trong trot thuong mai bat đau vao khoang nam 1970. Bach khoa toan thu minh hoa ve trai cay (Tokyo, 2016) cho biet vong đoi thuong mai cua iyokan o Nhat Ban theo hinh parabol voi 20.800 t  vao thoi điem ban đau, san luong tang đang ke đat muc cao nhat la 230.000 t  vao nam 1992, sau đo sut giam con 30.000 t vao nam 2018 (Ehime 27.000 t , Saga va Wakayama 750 t). Trong giai đoan 1970-2012, iyokan cho đen nay la loai quyt cam đuoc trong nhieu nhat o Nhat Ban (nhung kem xa mikan), mot vi tri ma qua đa nhuong cho cho dekopon vao nam 2013. Dien tich trong đat khoang 2.854 ha vao nam 2014. Tinh Ehime san xuat đen 90% luong iyokan toan Nhat Ban.


Su dung O Nhat Ban, iyokan thuong tim đuoc o dang nuoc ep trai cay hoac mut cam. Vo iyokan đuoc che bien thanh mut tran bi. Đoi khi qua con đuoc cho vao thuc an cua ca, đe che dau vi ca tanh cho mon sushi.
Trong tieng Nhat, ten qua iyokan con đuoc choi chu đoc viet thanh いい予感 (I yokan), co nghia la cam giac tot, dau hieu tot, điem bao thuan loi. Tai Ehime, iyokan gan lien voi su may man, tam cung iyokan noi tren mat nuoc đuoc xem la cach cau may man, đuoc dang cung hoac tang cho hoc sinh truoc cac ky thi mang y nghia loi chuc thanh cong vuot qua thi cu. Mot dang qua trong bien the co hinh ngu giac cua iyokan, đat ten la Gokaku no Iyokan, dich nghia la "Iyokan ngu giac", ban rat chay o Nhat Ban do đuoc xem nhu la bua may man trong mua thi cu.


Tinh dau Masayoshi Sawamura (2011) phan loai tinh dau iyokan thuoc nhom cam ngot. Milind Ladaniya (2010) xep tinh dau nay vao vi tri đac biet vi giau aldehyde va este thom. Hiroi đa xac đinh đuoc 52 hop chat vao nam 1973. Keiko Uchida (1983) đa xac đinh đuoc 5 hop chat, cho biet tien hoa cua qua trong qua trinh bao quan va đua ra cac thanh phan cu the. Iyokan cung chua mot chat đang la limonin. O Nhat Ban, san luong tinh dau rat thap đuoc chiet xuat bang cach chung cat thuy phan (trong pha bay hoi). 

Theo mot an pham cua Nhat Ban (2022), khi hit vao loai tinh dau nay se lam giam cam giac met moi va tang cam giac sang khoai. Trong mot mau chuot thi nghiem, tinh dau iyokan co tac dung thuan loi đoi voi te bao ung thu tuyen tien liet o nguoi.


Tham khao Lien ket ngoai Citrus iyo tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
"Citrus iyo  hort. ex Tanaka". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Cuc Nghien cuu Nong nghiep (ARS), Bo Nong nghiep Hoa Ky (USDA).