Victoire xu Sachsen-Coburg-Saalfeld (17 thang 8 nam 1786 - 16 thang 3 nam 1861), la mot Cong nu nguoi Đuc cua Cong quoc Sachsen-Coburg-Saalfeld, tung la Vuong phi xu Leiningen voi tu cach la vo cua Than vuong xu Leiningen, sau tro thanh Vuong tuc Anh (British princess) voi tuoc hieu Cong tuoc phu nhan xu Kent va Strathearn sau khi tai hon voi Vuong tu Edward - con trai cua Quoc vuong George III cua Anh.
Du cung la me cua hai nguoi con voi Than vuong xu Leiningen, ba đuoc biet đen chu yeu vi la me cua Victoria cua Anh - con gai duy nhat giua ba va Vuong tu Edward. Thong qua hai nguoi con đau, ba la to tien cua Carl XVI Gustaf cua Thuy Đien, Felipe VI cua Tay Ban Nha va Konstantinos II cua Hy Lap. Thong qua con gai la Victoria cua Anh tru danh, ba la to tien cua nhieu nen quan chu lap hien con ton tai, đang ke nhat la nha Windsor đang tri vi nuoc Anh.


Tieu su Marie Luise Victoire sinh ra o Coburg, thuoc Cong quoc Sachsen-Coburg-Saalfeld cua Thanh che La Ma. Trong gia đinh, ba la con gai thu 4, nguoi con thu 7 cua Franz I xu Sachsen-Coburg-Saalfeld, mot quy toc nguoi Đuc tuy thua huong mot tuoc hieu cao quy, nhung lai ngap tran trong no nan do nguoi cha (cung la ong ngoai cua Victoria) đe lai. Me cua ba, Auguste Reuß xu Ebersdorf, la nguoi thua ke cua Ba quoc Ebersdorf cua Gia toc Reuß, cung la mot quy toc nguoi Đuc. Khi sinh ra, ba la [Princess Victoire; tuc tuong đuong voi "Cong nu Victoire"] do cha ba thua huong mot cong quoc rieng biet.
Victoire co mot anh trai, Ernst I xu Sachsen-Coburg va Gotha, trong khi nguoi em trai la Cong tu Leopold tro thanh Quoc vuong đau tien cua Vuong quoc Bi, tuc Leopold I cua Bi. Leopold tung cuoi Charlotte Augusta xu Wales - nguoi thua ke trien vong nhat vao luc ay cho ngai vang nuoc Anh. Ngay 21 thang 12 nam 1803, Cong nu Victoire ket hon voi Carl, Than vuong xu Leiningen, mot chu hau khac trong he thong Thanh che La Ma. Ba la vo 2 cua ong, nguoi vo truoc, Henrietta xu Reuss-Ebersdorf, la di ruot cua ba.
Cuoc hon nhan cho ra đoi 2 nguoi con vao nam 1804 va 1807, truoc khi Than vuong xu Leinigen qua đoi nam 1814 do benh tat. Vi nguoi thua ke tuoc hieu la con trai ba, Carl, con qua nho tuoi, Victoire tro thanh nhiep chinh xu Leiningen. Ba lam nhiep chinh cho đen khi tai hon voi Vuong tu Edward cua Vuong quoc Lien hiep Anh va Bac Ireland, mot nguoi con cua Vua George III.
Sau cai chet cua Vuong ton nu Charlotte nam 1817, vo cua em trai ba la Leopold, nuoc Anh roi vao khung hoang thua ke, thuc giuc 3 nguoi con trai khac chua thanh hon cua Vua George III ngay lap tuc ket hon đe sinh ra nguoi thua ke cho ngai vang. Trong tinh the đo, Vuong tu Edward, Cong tuoc xu Kent va Strathearn đa đe nghi hon nhan voi ba Thai phi xu Leiningen, va ba chap thuan. Sang ngay 29 thang 5 nam 1818, cap đoi ket hon o Amorbach, va ngay 11 thang 7 cung nam to chuc tai Kew, mot đam cuoi đoi cung voi anh trai cua Vuong tu Edward la Vuong tu William, Cong tuoc xu Clarence voi Adelheid xu Sachsen-Meiningen. Cong tuoc xu Clarence, nguoi ve sau tro thanh William IV cua Anh.
Sau hon le, vo chong Cong tuoc Kent tro ve Đuc vi nhu cau song o đay re hon o Anh, va sau mot nam thi Victoire mang thai. Vi ca hai đeu muon sinh đua be nay o Anh, cung voi su tu van cua Conroy, hai vo chong lien quay ve Anh. Victoire sinh ra mot đua con gai, chinh la Princess Alexandrina Victoria xu Kent, tuc Victoria cua Anh tuong lai, tai cung đien Kensington vao ngay 24 thang 5 nam 1819.


Thoi ky goa bua Nam 1820, Cong tuoc xu Kent qua đoi vi viem phoi, truoc 6 ngay so voi Vua George III. Luc nay, Ba Cong tuoc xu Kent co the tro ve Coburg, vi ba khong noi tieng Anh, va cung khong đuoc ua thich o trieu đinh Anh. Song, cac anh trai cua chong ba la Vua George IV cung Prince Frederick, Cong tuoc xu York đeu lanh lung voi vo minh, va ca hai đeu đa luong tuoi sinh no. Cong tuoc xu Clarence, van kho khan trong viec sinh ha nguoi thua ke hop phap, do đo Ba Cong tuoc nhan thay đay la co hoi neu đanh cuoc quyen ke vi cua con gai minh cho ngai vang Anh hon la lang le song o Coburg, nen van quyet đinh o lai du co chut van đe ve tai chinh do cac khoan no cua chong ba.

Đieu khoan tu trieu đinh Anh đua ra nham giup so no tu Cong tuoc xu Kent đuoc chi tra, va Ba Cong tuoc cung con gai tiep tuc o Cung đien Kensington cung mot so nguoi ho hang khac đang co van đe ve tai chinh. Ba nhan mot luong tro cap han che tu Civil list, boi vi Nghi vien van con khong quen su phung phi cua Cong tuoc xu Kent qua co. Luc nay, nguoi than thiet nhat voi ba la Sir John Conroy, la mot nguoi tu Ireland va cung tuoi voi ba. Tu truoc khi Cong tuoc xu Kent qua đoi, trieu đinh đa co di nghi moi quan he giua hai nguoi, va Victoria cua Anh ve sau cung tung bi nghi van la con ruot cua John Conroy hon la Cong tuoc xu Kent, do chung ua chay mau (haemophilia) đot ngot xuat hien tu ba tro đi ma khong thay đoi voi nhung nguoi nha Hannover khac. Ve tai chinh, ba chu yeu nhan tro cap tu em trai Leopold, voi muc £50.000 moi nam. Đay la trich ngan tu nhung mon tro cap khong lo tu Nghi vien Anh trong cuoc hon nhan cu giua Leopold va Cong chua Charlotte, va tai thoi điem ay, Leopold đuoc nhin nhan la Vuong phu cua Nu vuong tuong lai. Sau khi Charlotte qua đoi, nhung khoan chi tra nay tu Nghi vien van giu nguyen cho Leopold ma khong bi bai bo.

Nam 1831, George IV qua đoi, em trai ngay sau đo cua ong la Cong tuoc xu York đa qua đoi truoc đo 4 nam, đieu nay khien Cong tuoc Clarence tro thanh William IV. Luc nay, Tan vuong đa 60 tuoi ma van khong co nguoi thua ke hop phap, nguoi vo la Adelheid đa qua 40 tuoi, mot lua tuoi co the chac chan la khong the mang thai. Do đo, Victoria xu Kent nho be cung Ba Cong tuoc ngay lap tuc đuoc xem la Tru quan va nhiep chinh tuong lai, đieu nay dan đen su cai thien đang ke muc tro cap ma me con ba nhan đuoc tu chinh phu Anh. Vao thoi điem ay, em trai cua Ba Cong tuoc la Leopold tro thanh Quoc vuong cua Bi, khien ong khong con nhan tro cap tu chinh phu Anh nua, nen co the noi su thay đoi nay cua me con Victoria la hien nhien.
Cung mot hoan canh bi co lap ve khac biet ngon ngu cung van hoa, John Conroy va Ba Cong tuoc cang tro nen than thiet, đieu nay khien Conroy tro thanh quan gia va đieu phoi chinh tai Cung đien Kensington trong vong 19 nam tiep theo, ben canh đo Conroy cung tro thanh nguoi quan trong thay mat va co van ba trong cac hoat đong ngoai giao va chinh tri. Khong ro ai moi la nguoi chiu trach nhiem cho [He thong Kensington], song su giao duc va kiem che nay đa am anh ca cuoc đoi Victoria cua Anh ve sau, khien John Conroy va Ba Cong tuoc bi Nu hoang xem la thu đich va to ra chan ghet nhat. Muc đich cua "he thong" nay nham gia thiet Victoria len ngoi khi con tre, theo Đao luat nhiep chinh nam 1830, voi tu cach la me cua "Nu vuong" thi Ba Cong tuoc se nam quyen nhiep chinh, nhu the thi Conroy duoi su anh huong lon đen Ba Cong tuoc se nam quyen luc đang sau ngai vang, va se co quyen hanh tuyet đoi.
Luc nay, John Conroy va Ba Cong tuoc bi trieu đinh Anh đon thoi la tinh nhan, voi nguoi tung tin la Cong tuoc xu Cumberland, Vua William IV tham chi con che gieu Conroy la [Vua Conroy], am chi đen quan he qua muc "vo chong" cua Ba Cong tuoc va Conroy. Vuong hau Adelaide, co tinh nhu mi va hoa giai, tham chi đa viet thu khuyen em dau minh khong nen tiep tuc trao cho Conroy qua nhieu quyen han. Voi He thong Kensington, Victoria khong đuoc tuy tien gap go ai ma khong co su đong y cua Ba Cong tuoc cung John Conroy, trong thoi gian ay Victoria cung khong the tuy tien đoc nhung cuon sach tri thuc ngoai su cho phep cua hai nguoi, va khi ngu cung nhu di chuyen cung đeu phai co nguoi ho tong. He thong nay đuoc đanh gia la nham khien kha nang tu lap va tu duy cua Victoria bi tan pha, va khien Ba Cong tuoc cung John Conroy co quyen han anh huong vinh vien len Victoria cho du co lam nhiep chinh hay khong.
Ben canh đo, Ba Cong tuoc rat khinh re nhung đua con hoang cua Vua William IV, nhan xet nha Vua nhu "mot ten đan am anh tinh duc" va khien ba khong thich phai du vao trieu đinh cua nha Vua, đieu nay cung khien Victoria khong thuong xuyen gan gui nguoi bac nay. Đay đuoc xem la ben ngoai su khinh ghet cua Ba Cong tuoc, con co muc đich khien Victoria khong bi tac đong nao qua lon nhu nha Vua. Nhung anh huong cua Ba Cong tuoc va cai nhin cua ba voi nha Vua, đuoc Cong tuoc xu Wellington quy cho trach nhiem ve John Conroy. Va du bi xem la tieu cuc va đang chi trich, song nhung đieu nay đuoc cho la mot su tac đong lon hinh thanh [Đao đuc thoi Victoria; Victorian morality], mot loat "cu chi" đien hinh cua Victoria ve sau khi lan tranh va co chieu huong khong ua nhung thi phi lien quan đen tinh duc khong thich hop.


Đuc ba Vuong mau Ba Cong tuoc cung John Conroy con muon le đang quang cua Vua William IV đe ra mat Victoria voi cong chung, đong thoi khang đinh ngam vi the nhiep chinh tuong lai cua hai nguoi ho. Viec nay co hieu qua ngay sau đo, khi khong lau sau đa co đa co đao chi cong khai nhin nhan viec Ba Cong tuoc lam nhiep chinh la hien nhien, neu Victoria len ngoi khi chua qua 18 tuoi.
Khi đa đinh hinh đuoc quyen luc trong tuong lai roi, Ba Cong tuoc sau đo con ca gan lay nhung can phong trong Cung đien Kensington - nhung can phong ma nha Vua danh rieng cho minh khi ong muon đen tru tai đay. Khong dung lai o đo, ba con cong khai si nhuc nhung nguoi con hoang cua nha Vua - nhung nguoi ho FitzClarences. Mac du vay, nha Vua William IV cung Vuong hau Adelheid cuc ky thich con gai Victoria cua ba, va ho cung co gang xoa diu tam tu cua vuong ton nu nho, đua tre con chua 18 tuoi nhung đay tam trang dan xe do moi quan he giua me va nha Vua, cung nhu su ap che qua muc cua John Conroy voi su đong thuan cua me minh. Vua William, vao sinh nhat cuoi cung cua minh vao thang 8 nam 1836, đa cong nhien ngay tai bua tiec - noi co su gop mat cua ca Victoria va Ba Cong tuoc, đe bay to niem vui minh con song khi Victoria đu 18 tuoi, va tuyen bo Ba Cong tuoc khong co quyen nhiep chinh. Ong noi, dong dac va ranh mach:

I trust to God that my life may be spared for nine months longer... I should then have the satisfaction of leaving the exercise of the Royal authority to the personal authority of that young lady, heiress presumptive to the Crown, and not in the hands of a person now near me, who is surrounded by evil advisers and is herself incompetent to act with propriety in the situation in which she would be placed.
.

Ta đa cau xin Chua rang hay ban cho sinh menh cua minh them 9 thang nua... Va ta Chua long lanh, ta đa co the yen tam ma giao pho Uy quyen cua vuong trieu danh rieng, va chi rieng cho co nuong tre tuoi đo, nguoi thua ke hop phap lam thoi cua Ngai vang, ma khong phai vao tay cua mot nguoi, ngay đay va gio phut nay, đang o gan canh ta, nhung lai bi bao vay boi nhung co van đoc ac, cung nhu ban than ba ta khong the hanh xu đung muc voi vi the cua minh.
Du nha Vua cong khai chi trich Ba Cong tuoc, Victoria van khong vi the ma hiem khich voi nha Vua, nhin chung thi ba đeu muon han gan quan he giua nha Vua va me minh. Tu truoc, John Conroy khong he nghi William IV se song lau đen khi Victoria truong thanh, do đo ong chi chu y boi đap quan he voi Ba Cong tuoc ma hoan toan khong che ra mat Victoria. Nay tinh huong mat ca chi lan chai, Conroy ep Victoria phai phong ong lam Thu ky rieng khi len ngoi Nu vuong, song Victoria cu tuyet manh me. Sau đo, Ba Cong tuoc lai đung ve phia Conroy khi thuyet phuc, tham chi la ep buoc, Victoria phai ky vao đon chap thuan bo nhiem Conroy lam Thu ky rieng.

Chinh đieu nay đa ton thuong sau sac tinh me con giua Victoria va me minh, thu ma chi đen khi Ba Cong tuoc mat, Victoria moi cam thay hoi han vi đa ruong bo. Khi vua len ngoi, Victoria đa yeu cau Ba Cong tuoc ra khoi tam mat cua minh, cach xa minh va ba gan nhu la bi luu đay. Thoi ky nay Ba Cong tuoc cung khong co hoat đong gi, va van đe tai chinh ngay cang kho khan khi John Conroy đa lam lung đoan va bo đi đen Chau Au đai luc do lenh luu đay cua Nu vuong. Vi tri đung đau Ho quan gia cua Nu vuong đuoc giao cho Nu Nam tuoc Lehzen - nguoi xem thuong Ba Cong tuoc va Conroy vi He thong Kensington. Khi con gai đau long cua Victoria đuoc sinh ra, Vuong nu Vuong that, Ba Cong tuoc đuoc ruoc ve ben canh Nu vuong, đuoc cho la no luc han gan cua Vuong phu, đong thoi la chau trai cua ba, Vuong te Albrecht. Theo nhan xet đuong thoi, Ba Cong tuoc tu sau khi han gan voi con gai minh, đa rat chuyen tam lam mot nguoi ba yeu thuong cua cac chau, va moi quan he giua ba cung con gai chua bao gio tot đep hon.
Nam 1861, ngay 16 thang 3, Ba Cong tuoc qua đoi vao 09h30, tho 74 tuoi. Cai chet cua ba tac đong manh toi Victoria, va theo nhu nhung dong nhat ky cua me minh, Victoria phat hien Ba Cong tuoc yeu thuong ba rat nhieu, đong thoi đo loi cho Conroy va Lehzen vi nhung am muu đen toi va bi oi nham ly gian hai me con. Ba đuoc xay mo rieng o Frogmore, gan Lau đai Windsor. Hai vo chong Victoria con cho khac tranh guong tren Nha tho rieng cua Nu vuong o Cong vien lon Windsor đe tuong nho ba.


Loi đon thoi Mot so nha su hoc noi tieng, bao gom Andrew Norman Wilson, cho rang cha cua Victoria cua Anh khong the la Cong tuoc xu Kent. Nhung nguoi ung ho luan điem nay chi ra viec cac hau due cua Victoria cua Anh khong con mac chung Porphyria (mot benh roi loan mau di truyen trong vuong toc Anh truoc đo). Thu đen la su xuat hien cua chung mau kho đong o cac hau due cua Victoria. Đac biet, truoc Victoria chua tung co thanh vien vuong that Anh nao đuoc ghi chep mac chung benh nay.
Trong thuc te, dua tren thuyet đo thi tinh nhan cua ba phai mang trong nguoi chung benh mau kho đong - mot kha nang cuc ky kho xay ra vi benh nay "truyen qua nu he" la chinh nhung lai khong phat benh o nu ma chu yeu o nam. Voi tinh trang y hoc tai thoi điem đo thi viec tinh nhan cua Ba Cong tuoc song đen tuoi truong thanh la khong the. Tru phi chinh Ba Cong tuoc moi la nguoi mang chung mau kho đong (co the di truyen tu me) va truyen lai cho con chau. Khong co bang chung nao đuoc đua ra đe chung minh tinh chan thuc cua thuyet nay, va thuc te chung mau kho đong von xuat hien mot cach tu phat thong qua đot bien trong it nhat 30% truong hop.
Trong cuon sach "Bi an tim" cua John Rohl - nha su hoc chuyen nghien cuu ve che đo quan chu chau Au - co ghi chep ve viec Princess Charlotte cua Pho (con gai Hoang hau Victoria cua Đuc va chau ngoai Victoria cua Anh) co xuat hien trieu chung cua Porphyria. Ke đen la Princess Feodora cua Sachsen-Meiningen, con gai Princess Charlotte, cung mac phai benh nay do di truyen tu me. Prince William xu Gloucester, con trai cua Prince Henry, Cong tuoc xu Gloucester va Princess Alice, tung đuoc chan đoan mac Porphyria khong lau truoc khi ong thiet mang trong vu tai nan may bay nam 1972.


To tien Hau due Chu thich Tham khao Allen, W. Gore (1960). King William IV. London: Cresset Press
Barrow, John Henry (1831). The Mirror of Parliament for the Preliminary Portion of First Session of the Ninth Parliament of Great Britain and Ireland. London: William Clowes.
Chambers, James (2007). Charlotte and Leopold. London: Old Street Publishing. ISBN 978-1-905847-23-5.
Gill, Gillian (2009). We Two: Victoria and Albert: Rulers, Partners, Rivals. New York: Ballatine Books. ISBN 0-345-52001-7.
Hibbert, Christopher (2000). Queen Victoria: A Personal History. London: HarperCollins. ISBN 0-00-638843-4.
Hibbert, Christopher (2001). Queen Victoria: A Personal History. De Capo Press. ISBN 978-0-306-81085-5.
Hough, Richard (1996). Victoria and Albert. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-30385-3.
Longford, Elizabeth (1964) Victoria R.I., London: Weidenfeld & Nicolson, ISBN 0-297-17001-5
Longford, Elizabeth (2004). "Conroy, Sir John Ponsonby, first baronet (1786–1854), courtier". Oxford Dictionary of National Biography. doi:10.1093/ref:odnb/37309. Truy cap ngay 23 thang 3 nam 2012. (can đang ky mua)
Marshall, Dorothy (1972) The Life and Times of Queen Victoria, London: Weidenfeld & Nicolson, ISBN 0-297-83166-6 [1992 reprint]
Packard, Gerrold (1973). Victoria's Daughters. New York: St. Martin's Press
Rappaport, Helen (2003). Queen Victoria: A Biographical Companion. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, Inc. ISBN 978-1-85109-355-7.
Somerset, Anne (1980). The Life and Times of William IV. London, Weidenfeld & Nicolson, ISBN 978-0-297-83225-6.
St Aubyn, Giles (1991) Queen Victoria: A Portrait, London: Sinclair-Stevenson, ISBN 1-85619-086-2
Vallone, Lynne (2001). Becoming Victoria. Yale University Press. ISBN 978-0-300-08950-9.
Waller, Maureen (2006) Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England, London: John Murray, ISBN 0-7195-6628-2
Williams, Kate (2010). Becoming Queen Victoria: The Tragic Death of Princess Charlotte and the Unexpected Rise of Britain's Greatest Monarch. Ballatine Books. ISBN 978-0-345-46195-7.
Woodham-Smith, Cecil (1972) Queen Victoria: Her Life and Times 1819–1861, London: Hamish Hamilton, ISBN 0-241-02200-2