Bao cao Đanh gia Toan cau ve Đa dang sinh hoc va Dich vu He sinh thai la mot bao cao đuoc phat hanh vao ngay 6 thang 5 nam 2019 boi Nen tang chinh sach khoa hoc lien chinh phu cua Lien Hop Quoc ve đa dang sinh hoc va dich vu he sinh thai, ve tinh trang đa dang sinh hoc toan cau. Bao cao cho thay, do tac đong cua con nguoi đen moi truong trong nua the ky qua, đa dang sinh hoc cua Trai đat đa phai chiu mot su suy giam tham khoc chua tung co trong lich su loai nguoi. Uoc tinh 82 phan tram sinh khoi đong vat co vu hoang da đa bi mat, trong khi 40 phan tram đong vat luong cu, gan mot phan ba cac ran tao boi san ho, hon mot phan ba đong vat co vu bien va 10 phan tram tat ca cac loai con trung đang bi đe doa tuyet chung.


Boi canh Nam 2010, mot nghi quyet cua phien hop thu 65 cua Đai hoi đong Lien Hop Quoc đa thuc giuc Chuong trinh Moi truong cua Lien hop quoc trieu tap mot cuoc hop toan the đe thanh lap mot Nen tang lien chinh phu ve đa dang sinh hoc va dich vu he sinh thai (IPBES). Vao nam 2013, mot khung khai niem ban đau đa đuoc thong qua cho toan the IPBES tuong lai.
Tu ngay 29 thang 4 đen ngay 4 thang 5 nam 2019, đai dien cua 132 thanh vien IPBES đa gap nhau tai Paris, Phap, đe nhan bao cao đay đu cua IPBES va thong qua mot ban tom tat ve no cho cac nha hoach đinh chinh sach. Vao ngay 6 thang 5 nam 2019, ban tom tat 40 trang đa đuoc phat hanh.


Muc tieu va pham vi Bao cao đanh gia toan cau la mot đanh gia toan cau ve nhung thay đoi trong đa dang sinh hoc cua Trai đat đa xay ra trong nam muoi nam qua. No ve ra mot buc tranh rong lon ve su phat trien kinh te va nhung anh huong cua no đoi voi thien nhien trong thoi ky đo. Bao cao la mot no luc hop tac cua 145 tac gia tu 50 quoc gia, đuoc tao ra trong khoang thoi gian ba nam va đuoc ho tro boi mot so đong gop cua 310 tac gia. Bao cao đanh gia toan cau bao gom 1.700 trang  đanh gia hon 15.000 an pham khoa hoc va bao cao tu nguoi ban đia. Cac tac gia cua Bao cao chu yeu la cac nha khoa hoc tu nhien, mot phan ba la cac nha khoa hoc xa hoi va khoang muoi phan tram la nhung nguoi lam viec lien nganh.
Bao cao IPBES tuong tu nhu bao cao cua Hoi đong lien chinh phu ve bien đoi khi hau (IPCC), bao gom Bao cao đanh gia lan thu nam cua IPCC nham muc đich hinh thanh co so khoa hoc cho cac quyet đinh chinh tri va xa hoi ve chinh sach đa dang sinh hoc. Đay la bao cao đau tien cua Lien Hop Quoc ve tinh trang đa dang sinh hoc toan cau ke tu Đanh gia he sinh thai thien nien ky đuoc cong bo nam 2005. 


Tong quan Bao cao đa kiem tra toc đo suy giam đa dang sinh hoc va thay rang tac đong bat loi cua cac hoat đong cua con nguoi đoi voi cac loai tren the gioi la "chua tung co trong lich su loai nguoi": mot trieu loai, bao gom 40% đong vat luong cu, gan mot phan ba xay dung ran san ho san ho, hon mot phan ba đong vat co vu bien va 10 phan tram cua tat ca cac loai con trung đang bi đe doa tuyet chung.
Ke tu the ky 16, it nhat 680 loai đong vat co xuong song đa tuyet chung. Vao nam 2016, trong so cac đong vat co vu, hon chin phan tram cac giong vat nuoi đa tuyet chung va 1.000 giong khac bi đe doa tuyet chung. Cac tac gia đa đat ra bieu hien "loai chet đi bo" cho hon 500.000 loai chua tuyet chung nhung do thay đoi hoac giam moi truong song cua chung khong co co hoi song sot lau dai.
Theo bao cao, moi đe doa đoi voi su đa dang loai la do con nguoi gay ra. Nguyen nhan chinh la do nhu cau đat đai cua con nguoi, lam mat đi cac loai sinh vat khac. Trong 50 nam qua, dan so the gioi đa tang gap đoi  va đa dang sinh hoc đa phai chiu su suy giam tham khoc. Đang chu y nhat la rung nhiet đoi đa bi chat pha đe chan tha gia suc o Nam My va cho cac đon đien co dau o Đong Nam A. Khoang 32 trieu ha (79 trieu mau Anh) cua rung mua nhiet đoi đa bi pha huy tu nam 2010 đen 2015, so voi 100 trieu ha (250 trieu mau Anh) bi mat trong hai thap ky sau cua the ky 20. Đa co 85% vung đat ngap nuoc tren the gioi bi mat.
Tong sinh khoi cua đong vat co vu hoang da đa giam 82%, trong khi con nguoi va đong vat trang trai cua chung hien chiem 96% tong sinh khoi đong vat co vu tren Trai Đat. Ngoai ra, ke tu nam 1992, nhu cau đat đai cho cac khu đinh cu cua con nguoi đa tang hon gap đoi tren toan the gioi; va nhan loai đa khien 23% đat đai cua Trai đat bi suy thoai ve mat sinh thai va khong con su dung đuoc nua. Nong nghiep quy mo lon đuoc coi la mot trong nhung đong gop chinh cho su suy giam nay.
Trong cac đai duong, đanh bat qua muc la nguyen nhan chinh gay mat loai. Khoang 300 - 400 trieu tan kim loai nang, dung moi, bun đoc va chat thai khac moi nam đi vao chu trinh nuoc tu cac co so cong nghiep. Ke tu the ky 19, cac ran san ho cua the gioi đa giam mot nua.
Hau qua kinh te xa hoi bao gom đe doa mat san xuat luong thuc, do mat con trung thu phan, tri gia tu 235 đen 577 ty USD moi nam; va du đoan mat sinh ke len toi 300 trieu nguoi, do mat cac khu vuc ven bien nhu rung ngap man.


Ket luan Bao cao ket luan rang "xa hoi can chuyen tu mot trong tam duy nhat đe theo đuoi tang truong kinh te." Bao cao keu goi cac nuoc bat đau tap trung vao "phuc hoi moi truong song, trong luong thuc tren it đat, ngung khai thac bat hop phap va đanh ca, bao ve cac vung bien va ngan chan dong chay cua kim loai nang va nuoc thai vao moi truong." Bao cao cung kien nghi rang cac quoc gia giam tro cap cho cac nganh co hai cho tu nhien, va tang tro cap va tai tro cho cac chuong trinh co loi cho moi truong.


Xem them Pha rung
Hoa hoan
Tac đong cua am len toan cau
Tuyet chung Holocen
Su suy giam đong vat


Tham khao Lien ket ngoai Summary, for policymakers, of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services