Gia Nam Phong (chu Han: 賈南風) (257-300) la hoang hau duoi trieu Tan Hue Đe trong lich su Trung Quoc. Ba đa thao tung trieu đinh Tay Tan, ham hai hang loat tong that đe thoa man tham vong quyen luc, lai con lam nhieu chuyen dam loan trong hau cung. Gia Nam Phong chinh la khoi đau gay ra Loan bat vuong keo dai 16 nam, khong chi chinh ba mat mang trong cuoc chien loan đo ma no con khien nha Tay Tan suy yeu tram trong roi đi đen diet vong. Nguoi đoi sau coi Gia Nam Phong chinh la đien hinh cua mot "gian hau loan trieu": vua gian ac vua dam loan, vi tham vong ngong cuong ma lam nghieng đo ca xa tac.


Than the Cha cua Gia Nam Phong la Gia Sung – cong than khai quoc nha Tay Tan, co cong giup cha con Tu Ma Chieu – Tu Ma Viem lat đo nha Tao Nguy. Me la Quach Hoe, nho chong cung đuoc phong tuoc Quang Thanh quan.
Gia Sung co 2 con gai voi nguoi vo ho Ly tu cuoc hon nhan truoc. Voi Quach Hoe, ong co 2 nguoi con gai la Gia Nam Phong va Gia Ngo, nguoi con trai Gia Le Dan mat som. Khi Tu Ma Viem len ngoi hoang đe (265), Gia Nam Phong len 9 tuoi.


Thai tu phi = Lay man thay đao =
Du nguoi con lon nhat la Tu Ma Trung co tri tue kem phat trien nhung Tan Vu Đe van lap lam thai tu. Nam 271, Vu Đe tinh chuyen ken con dau. Ban đau, Vu Đe đinh chon con gai đai than Ve Quan cho Trung, nhung sau đo lai nghe hoang hau Duong Diem khuyen nen lay con gai Gia Sung.
Luc đo thai tu Trung len 13 tuoi, Vu Đe sai nguoi đen hoi con gai nho cua Gia Sung la Gia Ngo len 12. Nhung luc đo Gia Ngo qua be, khong mac vua ao cuoi, vi vay Vu Đe thay Gia Sung co con gai lon la Gia Nam Phong đa len 15 tuoi, ben cho lay thai tu. Tu đo Gia Nam Phong tro thanh thai tu phi. Theo mo ta cua su sach, Gia Nam Phong co ngoai hinh xau xi: dang nguoi thap lun va da đen.
Truoc khi cuoi Gia Nam Phong, Tu Ma Trung đa đuoc vua cha ban cho cung nhan Ta Cuu. Ta Cuu đuoc phong lam Tai Nhan. Gia Nam Phong chi sinh đuoc 4 cong chua, con Tai nhan Ta Cuu lai sinh đuoc nguoi con trai la Tu Ma Duat.


= Giup chong giu ngoi =
Sau khi diet đuoc Đong Ngo, Tan Vu đe sa vao huong lac, it chu y đen trieu chinh. Thay Tu Ma Trung tri tue kem, Vu đe cung co lo ngai ve nguoi ke vi, ben lam phep thu. Vu đe giao cho Trung phe thu mot tap tau so cua cac quan. Gia phi Nam Phong lo so chong bi phe se mat ngoi hoang hau trong tuong lai nen tim cach sai nguoi lam ho cho Tu Ma Trung.
Noi thi Truong Hoang khuyen rang:

Hoang thuong biet Thai tu khong gioi chu, neu viet uyen bac qua se lo ra la nho nguoi lam ho.
Gia Nam Phong ben nho Truong Hoang lai kheo leo dung loi van chan phuong nong can đe dien đat. Tu Ma Trung cu the theo bai mau chep lai va mang nop cho vua cha. Tan Vu đe cho rang Trung cung it nhieu co hieu biet nen tam gac viec thay thai tu.


= Lay oan bao an =
Nam 274, hoang hau Duong Diem mat, Vu đe lap em ho Duong Diem la Duong Chi lam Hoang hau, tuc la Duong hoang hau thu hai. Cha cua Duong hau la Duong Tuan đuoc cat nhac lam đai than.
Gia phi rat đoc ac, co lan vi khong vua long ben giet luon nguoi hau trong cung. Mot cung nu khac trong cung co thai voi thai tu, Gia phi phat hien ben lay ngon kich nho cam tay phong đen lam nguoi cung nu bi thuong va say thai.
Tan Vu đe thay Gia phi vua xau xi ma tinh tinh lai hung han, thuong co y phe bo. Tuy nhien moi lan Vu Đe noi gian, Duong hoang hau lai can rang nen ne Gia Sung co cong lon voi trieu đinh ma đe cho Gia phi tai vi. Vi vay Gia phi moi khong bi phe. Tuy nhien Gia phi khong biet y tot cua me chong, lai cho rang Duong hau noi xau minh voi Vu đe nen mang oan han trong long.
Con ca cua Trung la Tu Ma Duat con nho đa to ra la nguoi thong minh lanh loi, khien Vu Đe rat yeu quy. Ve Quan nhieu lan khuyen Tan Vu đe nen thay ngoi thai tu. Vu đe cho rang tuy con dot nhung chau gioi thi sau nay co the giup con, vi vay cang thoi y đinh thay thai tu.


Thao tung trieu chinh = Diet ho Duong =
Nam 290, Tan Vu Đe mat, Tu Ma Trung len noi ngoi, tuc la Tan Hue Đe. Gia phi đuoc lam hoang hau. Hoang hau Duong Chi cua Tan Vu Đe tro thanh Thai hau (ba cung la em ho cua Duong Diem, me ruot cua Tan Hue Đe).
Cha Duong thai hau la Duong Tuan, tuc la nguoi ho ben ngoai cua Hue Đe lam chuc Thai pho phu chinh. Hue Đe luc đo đa 32 tuoi nhung van ngo nghech.
Gia hau thay vua Hue Đe ngay ngo, muon đoat quyen hanh. Nhan cac vuong ho Tu Ma bat binh vi ngoai thich Duong Tuan nam quyen, Gia hau ben cung Đong An cong Tu Ma Do va Nhu Nam vuong Tu Ma Luong ban muu ket toi Duong Tuan chuyen quyen.
Nam 292, Do va Luong theo lenh Gia hoang hau lam binh bien vay bat Duong Tuan. Duong thai hau trong luc nguy cap ben viet thu vao vai gam, sai buoc vao ten ban ra ngoai đe keu goi nguoi đen cuu cha. Nhung buc thu bi quan cua Tu Ma Do bat đuoc roi dang cho Gia hau. Quan cua Do va Luong bat giet ca nha Duong Tuan, ho Duong bi tru di. Gia hau von han Duong thai hau, lay chung cu buc thu gam đe ket toi Duong thai hau cung muu phan nghich voi Duong Tuan, vi vay Duong thai hau cung bi ket toi va bi phe.
Vo Duong Tuan, me cua Duong thai hau la Bang thi cung bi hanh hinh. Du Duong thai hau nhan nhuc cat toc, viet thu xung lam than dan đe me đuoc tha cung khong ket qua. Khong lau sau đo chinh Duong thai hau cung bi bo đoi đen chet o thanh Kim Dung.


= Khoi loan bat vuong =


 Giet đai than va tong that  Tu Ma Luong va Tu Ma Do cam quyen trong trieu, nhung hai nguoi sinh mau thuan. Luong sai nguoi giem pha Do voi Gia hau, Gia hau ben cach chuc Do. Luong tien cu So vuong Tu Ma Vi cung lao than Ve Quan thay chuc cua Do.
Sau mot thoi gian, chinh Vi lai lan at quyen cua Luong. Luong tuc gian ban muu voi Ve Quan tru Vi, nhung viec bai lo. Vi noi vu voi Gia hau rang Ve Quan va Luong muu phe Gia hau. Gia hau tuc gian ben sai Vi vay bat, giet chet ca nha Ve Quan va Tu Ma Luong. Sau Gia hau moi biet Luong bi vu cao, lai thay Vi chuyen quyen nen ghet Vi, lai thuong Luong va Ve Quan bi oan. Nghe loi Truong Hoa, Hue Đe va Gia hau sai tuong Vuong Cung phuc binh bat giet Vi tai trieu.
Gia hau giao cho đai than thoi Vu Đe la Truong Hoa va Bui Ngoi cung Gia Mo cai quan trieu chinh. Nho tai nang cua Truong Hoa va Bui Ngoi, viec chinh su tam yen.


 Hai thai tu, bi giet o thanh Kim Dung  Vi hoang đe ngoc nghech, Gia hoang hau tu thong voi quan thai y Trinh Cu va thuong bi mat ra lenh bat con trai ngoai kinh thanh vao cung đe hanh lac. Khi xong viec, hau het nhung nguoi con trai đo đeu bi giet đe giu bi mat. Viec đon ca ra ngoai nhung Hue Đe khong hay biet.
Gia hau khong co con trai ma thai tu Duat đa lon, lai đa sinh đuoc 3 nguoi con trai. Me Gia hau, vo Gia Sung la Quach Hoe khuyen Gia hau nuoi Duat lam con đe giu ngoi, nhung Gia hau khong nghe.
Em gai Gia hau la Gia Ngo đuoc ga cho Han Tho, cung sinh đuoc mot con gai. Quach Hoe lai khuyen Gia hau nen ga chau gai đo cho Tu Ma Duat đe rang buoc. Nhung Gia hau lan vo chong Gia Ngo đeu khong tan thanh.
Quach Hoe lai khuyen Gia hau lay con gai lon cua tu đo Vuong Dien cho thai tu Duat đe lay long, nhung Gia hau lai lay co chi xinh đep cho em minh la Gia Thuy, va lay co em la Vuong Hue Phong xau xi cho thai tu Duat. Thai tu biet chuyen nen cam ghet Gia hau.
Bui Ngoi, Gia Mo thay Gia hau thu đich voi thai tu nen rat lo lang, so trong trieu se xay ra bien loan, ben ban voi Truong Hoa đinh phe bo Gia hau, lap Ta Thuc phi la me ruot cua thai tu Duat len thay. Thu ha cua thai tu Duat la Luu Bien cung chu truong lam binh bien đe phe Gia hau, cung ban voi Truong Hoa. Tuy nhien lao than Truong Hoa muon yen phan, lai thoai thac rang chua tung nghe Gia hau co y phe thai tu, do đo khong nen gay han. Ban than thai tu Duat cung khong quyet đoan viec binh bien. Do đo viec lat đo khong đuoc thuc hien.
Muu mo cua Luu Bien bi tiet lo, Bien bi đieu ra lam quan o ngoai. Biet minh khong thoat khoi tay Gia hau, Luu Bien uong thuoc đoc tu sat. Sach Tu tri thong giam cho rang nguoi tiet lo muu cua Luu Bien cho Gia hau chinh la Truong Hoa.
Thang 12 nam 299, Gia hau bay cach hai thai tu, sai nguoi du thai tu uong ruou say roi lua viet buc thu phan nghich. Thai tu Duat vi qua say khong biet gi nen cu the chep lai noi dung do Gia hau soan san. Gia hau mang thu cho Hue Đe xem đe co co bo thai tu. Hue Đe nghe theo, ben phe Tu Ma Duat lam thu dan, sai mang ra thanh Kim Dung an tri, bat chap nhung loi can ngan cua can than. Me thai tu la Ta phi cung bi tong giam va tra tan toi chet.
Cac đai than Si Y va Tu Ma Nha muon phuc ngoi thai tu, ben nho cay Trieu vuong Tu Ma Luan la ong chu cua Hue Đe. Nhung Luan muon co co đanh Gia hau va muu loi cho rieng minh, nen nghe theo loi muu si Ton Tu, ben phao tin rang trieu than muon phuc ngoi thai tu đe phe Gia hau. Gia hau so hai, ben sai nguoi ha sat thai tu Duat o noi giam cam đe tuyet long mong đoi cua trieu than.
Tu Ma Luan thay Gia hau giet thai tu, đa co co đe khoi binh, luc đo moi ra mat. Thang 4 nam 300, Luan hop suc voi Te vuong Tu Ma Quynh la chau goi Vu Đe bang bac. Hai nguoi mang quan vao cung bat song Gia hau va giet cac phe canh la Đong Manh, Ton Lu va tinh nhan Trinh Cu. Cac đai than Truong Hoa, Bui Ngoi cung bi bat va xu chet trong vu nay.
Gia hau bi phe lam thu nhan va bi giam o thanh Kim Dung. Ngay 9 thang 4 nam đo, ba bi Tu Ma Luan sai nguoi mang ruou đoc đen ep tu van. Nam đo ba 44 tuoi.
Loan bat vuong van tiep dien nhieu nam sau dan toi su suy sup cua nha Tay Tan.


Xem them Nha Tan
Tan Hue Đe
Loan bat vuong


Tham khao Tham Khoi Vi (2007), Ke chuyen Luong Tan Nam Bac trieu, Nha xuat ban Đa Nang
Nguyen Ton Nhan (1997), Hau Phi truyen, Nha xuat ban Phu nu


Chu thich