Phao đai Phan Luu (tieng Trung: 分流炮台) la mot phao đai quan su co nam tren đao Lan Đau cua Hong Kong. Đuoc đat theo ten cua ban đao noi toa lac, no đuoc xay nam 1729 thoi hoang đe Ung Chinh, mot tram muoi hai nam truoc khi đe quoc Anh xam chiem Hong Kong. Bi bo hoang tu nam 1898, đen nam 1981 no tro thanh di tich lich su can đuoc bao ve cua Hong Kong.


Lich su Viec xay dung phao đai Phan Luu hoan cong vao nam 1729, duoi su giam sat cua Duong Lam (楊琳), thong che tinh Quang Đong va Quang Tay thoi đo. Su hinh thanh cua phao đai đuoc ghi chep trong tu đien đia ly (đia danh tap/Gazetteer) cua Ma Cao, trong đo thuat lai qua trinh xay dung no, va la mot trong 2 phao đai đuoc xay tren đao Lan Đau trong nam thu 7 trieu Ung Chinh. Thoi ky đau Nha Thanh, phao đai đuoc goi la Đai Nhi Son Phao Đai (大嶼山炮台) – đat theo ten chinh thuc cua đao Lan Đau (Đai Nhi Son) – nhung sau đoi thanh Ke Duc Phao Đai (雞翼炮台) vao thoi giua va cuoi nha Thanh. Muc đich cua phao đai la đe bao ve đoan đuong giua hon đao va cua song Chau Giang khoi hai tac, van thuong đe doa vung ven bien va hai phan phia nam Trung Quoc. Vao thoi đo, trieu đinh Trung Hoa khong co mot luc luong hai quan lon manh, vi the phai dua vao viec phat trien cac phao đai đe bao ve cac vung bo bien.
Vi tri cua phao đai đuoc chon boi vi no nam tren mot vach đa cao 116 met (381 ft) so voi muc nuoc bien, do đo co the quan sat rat tot be mat bien va co loi the hoan toan trong truong hop bi thuy quan tan cong. Tuy nhien, phao đai luc moi xay kha đon so– theo loi cua su gia đia phuong Jason Wordie – "kha nho va chang ra gi". Cuoi cung, phao đai bi chinh nhung hai tac ma no đinh đay lui chiem cu, nhung chinh quyen tai chiem vao nam 1810, khi cac hai tac đau hang quan hoang gia. No đuoc cai tao lai ngay sau khi đuoc tai chiem, va sau đo la phan mo rong gia co quan trong khu vuc xung quanh trong suot thap nien ke tiep.
Nam 1842, mot nam sau khi đe quoc Anh xam chiem đao Hong Kong, cac si quan cua quan đoi Anh đa khao sat vung đat nay va phat hien ra phao đai bi bo hoang khong nguoi gac. Nam muoi sau nam sau đo, vao nam 1898 – nam ma nguoi Anh thue đuoc khu vuc Tan Gioi - phao đai Phan Luu bi "bo roi hoan toan". So phan tuong tu cung xay ra voi cac cong su bao ve bo bien khac, chang han nhu phao đai o Đong Dung va Phat Đuong Chau.


Mo ta Phao đai Phan Luu co hinh chu nhat voi cac canh 46 met (151 ft) va 21 met (69 ft). Tuong bao đuoc xay bang đa che va gach xanh luc – cao 5 met (16 ft), voi loi vao o huong đong. Luc đuoc xay lan đau tien, phao đai co 30 linh canh va đuoc trang bi 8 sung than cong, doc theo đo la 20 tram canh.


Bao ton va hien tai Sau khi phao đai bi bo roi, no hu hong dan theo nam thang. Dan lang song o Phan Luu lay đa tu nhung buc tuong cua no đe lam vat lieu xay dung, va cong su co bi bao quanh boi cac tan la day. Phao đai Phan Luu tro thanh di tich lich su can phai bao ve vao ngay 13 thang 11 nam 1981, va cac cong viec phuc dung so bo đa đuoc tien hanh trong nhung thang đau nam 1985. Mot viec phuc dung quy mo rong hon đuoc thuc hien 5 nam sau đo tuc vao nam 1990, va cat tia cac tan la bao quanh khu vuc. Cung trong nam đo, 3 khoi nha đa đuoc xay dung gan phao đai trong mot du an xay dung nha may đien tri gia 60 ti HK$ cua tap đoan Trung Đien tren Phan Luu. Tuy nhien, chinh phu Hong Kong tu choi phe duyet du an, va cac bat đong san nay chua tung co nguoi o va van bo hoang.
Di tich phao đai Phan Luu la mot trong 2 cong su lich su tren đao Lan Đau van con ton tai đen ngay nay - cong su con lai la phao đai Đong Dung.


Chu thich