Vu viec bat đau vao thang 1 nam 2003, mot bai bao cua Campuchia đa gay hieu lam khi cho rang mot nu dien vien Thai Lan ten la Suvanant Punnakant tuyen bo rang Angkor Wat thuoc ve Thai Lan. Cac phuong tien truyen thong va bao chi khac cua Campuchia lao vao đua tin va tiep tuc khuay đong tinh cam dan toc dan đen vu bao loan o Phnom Penh vao ngay 29 thang 1, khien Đai su quan Thai Lan bi đot chay va tai san thuong mai cua cac doanh nghiep Thai Lan bi pha hoai. Cac cuoc bao loan phan anh moi quan he lich su hay thay đoi giua Thai Lan va Campuchia, cung nhu cac yeu to kinh te, van hoa va chinh tri lien quan đen hai nuoc.


Boi canh = Lich su =
Trong lich su, moi quan he giua Xiem (nay la Thai Lan) va Campuchia cuc ky bat thuong, phan anh su phan chia khu vuc thanh cac thi quoc hon la cac quoc gia. So thi quoc nay đa bi rang buoc voi nhau thanh cac đe che boi cac moi quan he chinh tri, quan su va trieu cong du it du nhieu. Vao the ky 14, trung tam quyen luc cua Thai Lan đa chuyen tu Sukhothai ve tan phia nam Ayutthaya, trong lanh tho đa hinh thanh mot phan cua Đe quoc Khmer. Moi đe doa do Ayutthaya gay ra đoi voi Angkor gia tang khi suc manh cua no tang len, va vao the ky 15, chinh Angkor đa bi cuop pha.
Cac the ky tiep theo chung kien ​​nhieu cuoc xam lang cua nguoi Xiem. Trong phan lon the ky 19, mien bac Campuchia, bao gom ca Angkor, nam duoi quyen cai tri cua Xiem. Muc đo đoc lap ma Campuchia đuoc huong dao đong theo van may tuong đoi cua Xiem, Campuchia va thuc dan Phap.
Nam 1907, Xiem nhuong mien bac Campuchia cho Phap. Vao nhung nam 1930, su mat mat nay đa tro thanh nen tang chu quyen cua chinh phu quoc gia, cho rang khu vuc nay la mot "lanh tho bi mat" thuoc quyen so huu cua Thai Lan. Nam 1941, sau mot cuoc chien voi Vichy Phap, Thai Lan đa nhanh chong lay lai đuoc cac vung lanh tho đa nhuong lai cho Phap vao nam 1907. Yeu sach nay khong bi bo roi cho đen nhung nam 1950.


= Kinh te =
Tien bo kinh te nhanh chong cua Thai Lan trong thap nien 1980 va 1990 đa khien nen kinh te cua nuoc nay tro thanh mot trong nhung nuoc manh nhat o Đong Nam A. Nguoc lai, cuoc Noi chien Campuchia, chinh phu Khmer Đo va chinh phu tiep theo cua Cong hoa Nhan dan Campuchia, khong đam bao đuoc su cong nhan cua Lien Hop Quoc, khien Campuchia yeu ve kinh te. Ket qua la, cac doanh nghiep Thai Lan thong tri mot phan cua nen kinh te Campuchia, gay ra su phan no cua nguoi dan Campuchia.


= Van hoa =
So voi Campuchia, Thai Lan co dan so đong hon rat nhieu va coi mo hon voi nhung anh huong cua phuong Tay. Nhung yeu to nay đa mang lai cho Thai Lan mot anh huong van hoa đang ke đoi voi am nhac va truyen hinh Campuchia. Đieu nay đuoc ket hop voi mot nhan thuc ve phia nhieu nguoi Campuchia rang nguoi Thai kieu ngao va phan biet chung toc đoi voi hang xom cua ho. Von co mot lich su lau dai ve tranh chap va hieu lam giua nguoi Khmer va nguoi Thai. Xung đot va yeu sach tu ca hai phia dan đen su phan no lon; đieu nay, bat chap thuc te la van hoa cua Thai Lan va Campuchia gan nhu giong het nhau. Khong co quoc gia nao khac o Đong Nam A co van hoa tuong tu Thai Lan nhu Campuchia. Nguyen nhan đang sau su phan no cua nguoi Khmer đoi voi nguoi Thai bat nguon tu cam giac suy tan ke tu thoi đe quoc Khmer, trong khi nguoi Thai van chiem uu the trong khu vuc. Cung co nhung cach hieu khac nhau trong lich su hai nuoc va thoi đai cua đe quoc Khmer. "Su thieu hieu biet nay đuoc phan anh trong suy nghi cua mot so luong đang ke nguoi Thai co hoc thuc va la thanh vien cua giai cap thong tri, luon phan biet nguoi Khom va nguoi Khmer, coi ho la hai dan toc rieng biet". Ho tiep tuc khang đinh rang "đo la nguoi Khom, chu khong phai nguoi Khmer, nguoi đa xay dung cac quan the đen đai hung vi o Angkor Wat va Angkor Thom va sang lap mot trong nhung đe quoc co đai thuc su trang le cua the gioi". Su phan no cua nguoi Khmer đoi voi thai đo nay ve quan điem trung tam đoi voi cac tai lieu lich su cua nguoi Thai—co that hay khong, khong dua tren nen tang moi vao nam 2003. Bat chap su đong thuan cua the gioi rang van hoa va đe quoc cai tri khu vuc bat nguon tu tieng Khmer; thuc te la co nhung nguoi Thai tuyen bo khac co the bi mot so nguoi Khmer coi la mot su xuc pham. Vao the ky 19 ""vuong quoc Khmer suyt nua thoat khoi bi nuot chung boi hai nuoc lang gieng manh hon la Thai Lan o phia tay va Viet Nam o phia đong". Đieu nay tao ra mot noi so hai o nhieu nguoi Khmer rang quoc gia lang gieng đa ra tay chinh phuc va xoa bo ban sac Khmer.


Nguyen nhan bao loan Vu bao loan thang 1 nam 2003 đuoc thuc đay tu mot bai viet đang tren to Rasmei Angkor (Anh sang Angkor) cua Campuchia vao ngay 18 thang 1. Bai bao to cao rang nu dien vien Thai Lan Suvanant Punnakant noi phia Campuchia đa "đanh cap" Angkor Wat, va rang co se khong xuat hien o Campuchia cho đen khi đuoc đua tro lai Thai Lan. Bien tap vien cua to bao đa cung cap nguon tin cho cau chuyen nhu mot nhom nhung nguoi theo chu nghia dan toc Khmer noi rang ho đa nhin thay nu dien vien tren đai truyen hinh. Khong co bang chung đe xac nhan cho tuyen bo cua to bao đa xuat hien, va duong nhu ban tin nay la đieu bia đat hoac phat sinh tu su hieu lam ve nhung gi ma Suvanant đa noi. Cung co y kien ​​cho rang bao cao la mot no luc cua mot cong ty đoi thu nham lam mat uy tin cua nu dien vien, nguoi cung la "guong mat" cua mot cong ty my pham.
Ban tin đa đuoc đai phat thanh va phuong tien truyen thong Khmer chon, va cac ban sao cua bai bao Rasmei Angkor đuoc phan phat trong cac truong hoc. Vao ngay 27 thang 1, thu tuong Campuchia Hun Sen đa lap lai nhung loi buoc toi va noi rang Suvanant "chang đang gia mot vai ngon co gan ngoi đen". Ngay 28 thang 1, chinh phu Campuchia sau đo đa cam tat ca cac chuong trinh truyen hinh Thai Lan o nuoc nay.
Khong co nghi ngo rang tinh cam dan toc manh me đa co mat trong qua trinh dan đen cuoc bao loan. "Chu nghia dan toc trong nhieu nam đa bi cac nha lanh đao chinh tri cua hai nuoc khai thac nham thoa man vo so loi ich chinh tri cua chinh ho". Mot so nguoi lap luan rang Đang Nhan dan Campuchia (CPP) co đong co chinh tri đe dan xep cac cuoc bao loan. Sau khi bat giu Mam Sonando, "Thong đoc Phnom Penh luc đo la Chea Sophara, mot chinh tri gia CPP ngay cang noi tieng (theo mot so nguoi bat mi la ong dam thach thuc Hun Sen lam ung cu vien Thu tuong) đa bi cach chuc". Su trung hop ngau nhien hay khong su kien xay ra sau vu bao loan nam 2003, đeu co loi cho vi Thu tuong Campuchia.


Dien bien vu bao loan Vao ngay 29 thang 1, nhung ke bao loan đa tan cong đai su quan Thai Lan o Phnom Penh, pha huy toa nha. Đam đong con tan cong cac co so cua cac doanh nghiep thuoc so huu cua Thai Lan, bao gom Thai Airways International va Shin Corp, thuoc so huu cua gia đinh thu tuong Thai Lan luc đo la Thaksin Shinawatra. Mot buc anh chup canh mot nguoi đan ong Campuchia cam buc chan dung ruc chay cua vi vua đang kinh Bhumibol Adulyadej đa khien nhieu nguoi dan Thai Lan noi gian. Chinh phu Thai Lan lien gui may bay quan su đen Campuchia đe so tan nguoi quoc tich Thai, trong khi nguoi Thai bieu tinh ben ngoai đai su quan Campuchia o Bangkok.
Trach nhiem đoi voi cac cuoc bao loan đa bi tranh cai: Hun Sen đa quy ket chinh phu that bai trong viec ngan chan cac cuoc tan cong la "su kem coi", va noi rang cac cuoc bao loan đa bi khuay đong boi "nhung ke cuc đoan". Chu tich Quoc hoi, Hoang than Norodom Ranariddh tuyen bo rang lanh đao phe đoi lap Sam Rainsy đa chi đao cac cuoc tan cong. Rainsy lien thanh minh la ong đa co gang ngan chan bao luc.
Mot so, bao gom ca đai su Thai Lan tai Campuchia vao thoi điem đo, cho rang cuoc bao loan ngay 29 thang 1 nam 2003 đa đuoc dan xep. Nguoi Campuchia va nguoi Thai đeu nhat tri, trong cac cuoc thao luan truc tuyen, đa khang đinh rang "Hun Sen va cac thanh phan cua CPP đung đang sau cuoc bieu tinh". Can luu y rang thu tuong Campuchia đa co mot bai phat bieu, chi hai ngay truoc cuoc bao loan, đieu nay cang cung co them cao buoc đuoc đua ra ve binh luan cua nu dien vien Thai Lan. Ngoai ra "bat chap nhung loi keu goi tuyet vong toi tap tu đai su Thai Lan gui toi Bo truong Ngoai giao, canh sat va Bo Quoc phong, cac quan chuc va canh sat Campuchia đa lam rat it đe ngan can đam đong gay roi". Đai su quan Thai Lan o rat gan Bo Noi vu va tru so cua CPP.


Hau qua Chinh phu Thai Lan đa đong cua bien gioi đat nuoc voi Campuchia sau cac cuoc bao loan, nhung chi đoi voi cong dan Thai Lan va Campuchia. Khong co điem nao la bien gioi đa tung đong cua đoi voi nguoi nuoc ngoai hoac khach du lich phuong Tay. Bien gioi đuoc mo lai vao ngay 21 thang 3 nam 2003, sau khi chinh phu Campuchia tra khoan boi thuong 6 trieu đo la My cho viec pha huy đai su quan Thai Lan. Trong mot cuoc bieu tinh nam 2006 chong lai Thu tuong Thai Lan Thaksin Shinawatra, mot so nha ngoai giao Thai Lan co anh huong, bao gom cuu đai su cua Lien Hop Quoc Asda Jayanama va cuu đai su tai Viet Nam Supapong Jayanama, đa to cao rang phia Campuchia chi tra mot nua so tien boi thuong. Bo Ngoai giao Thai Lan đa bac bo cao buoc nay. Chinh phu Campuchia cung đong y boi thuong cho tung doanh nghiep Thai Lan ve nhung ton that ma ho phai ganh chiu, se đuoc đam phan rieng.
Ngay sau cuoc bao loan, lan song bat giu—hon 150 nguoi—đa bi cac nhom nhan quyen chi trich, neu bat nhung bat thuong trong thu tuc va tu choi cua chinh quyen nham theo doi cac đieu kien giam giu cua ho. Chu so huu cua Beehive Radio, Mam Sonando va Chan Sivutha, Tong bien tap to Reaksmei Angkor, ca hai đeu bi bat ma khong co lenh bat giu, bi buoc toi xui giuc pham toi, kich đong phan biet đoi xu va cung cap thong tin sai lech. Ve sau ho đeu đuoc cho phep tai ngoai  va khong co phien toa nao đuoc to chuc.


Tham khao Lien ket ngoai The Nation Bangkok Luu tru ngay 21 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
U.S. Department of State Report Luu tru ngay 17 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine