Tran Agincourt (; tieng Phap: Azincourt [azɛkuʁ]) la mot tran đanh tieu bieu trong chien tranh Tram Nam giua Anh voi Phap. Tran đanh dien ra ngay 25 thang 10 nam 1415 (Ngay Thanh Crispin) gan Azincourt, o mien Bac. Quan Anh du bi lep ve ve quan so đa đanh tan quan Phap, lam tang vot thanh the cua Anh, lam te liet nuoc Phap va mo đau mot giai đoan uu the moi cua Anh trong chien tranh Tram Nam.
Sau vai thap ky tam lang xuong, Anh khoi đong lai chien tranh Tram Nam nam 1415 sau khi cac cuoc đam phan voi Phap đo vo. Quan Anh sang đanh Phap; nhung su chong cu cua nguoi Phap cung voi su lan tran cua benh kiet ly đa khien nguoi Anh chiu nhieu ton that. Ho đanh thao lui ve Calais (mien đat cua Phap đa bi Anh chiem tu nam 1346); nhung đuong rut cua ho bi mot đao quan lon cua Phap khoa chat. Uoc tinh quan Anh co khoang 6.000-8.100 nguoi trong khi quan Phap đong toi 14.000-15.000. Nhung quan Anh van dan tran chien đau. Do hieu qua ghe gom cua cung dai Anh, suc chien đau cua bo binh Anh cung đia hinh lay loi chat choi khien khien quan Phap khong the phat huy uu the ve quan so, tran đanh ket thuc voi thang loi chien thuat ap đao cho nguoi Anh.
Vua Anh Henry V lanh đao quan đoi vao tran. Vua Phap Charles VI bi loan than kinh nen khong truc tiep chi huy. Thay vao đo, quyen chi huy quan đoi Phap thuoc ve Thong soai (Connetable) Charles I d'Albret va mot vai quy toc lon thuoc phai Armagnac cua Phap. Tran nay cung noi bat ve viec cung dai Anh đuoc su dung voi so luong rat lon, cung thu Anh va Wales chiem gan 80% quan đoi cua Henry.
Mac du khong đua toi mot thay đoi lanh tho nao ngay sau đo, tran Agincourt la mot thang loi tinh than quan trong cua Henry V, cung co su ung ho cua nguoi Anh đoi voi ong cung nhu voi cuoc chien o Phap. No cung cai thien vi the ngoai giao cua Anh đoi voi nuoc Phap va chau Au. Ngay nay, Agincourt van đuoc la mot trong nhung thang loi quan su tru danh nhat cua Anh va cung la mot trong ba chien thang quan trong nhat cua Anh trong chien tranh Tram Nam, cung voi tran Crecy (1346) va tran Poitiers (1356). Đay chinh la tam điem cho vo kich Henry V cua William Shakespeare, sang tac nam 1599.


Chien dich Henry V len ngoi vua nam 1413. Sau nhieu cuoc thuong luong khong thanh voi Phap, Henry V dan binh đanh nuoc nay. Ong đoi quyen thua ke vuong mien Phap thong qua than the cua ong co la Edward III (thuc ra, cac vua Anh thuong san sang tu bo yeu sach nay neu Phap chiu nhuong Aquitaine va mot so vung khac, nhu trong Hoa uoc Bretigny nam 1360). Thoat đau, mua xuan nam 1414 Henry V mo hoi đong voi cac đien chu lon va lanh đao nha tho đe ban chuyen đanh Phap, nhung cac quy toc muon ong thuong luong them va chinh bot cac yeu sach. Henry V ben tiep tuc thuong luong, hua se tu bo đoi hoi vuong mien Phap neu Phap tra not 1,6 trieu cua-ron con lai trong khoan tien chuoc vua Jean II (bi quan Anh bat trong tran Poitiers nam 1356), va cat cho Anh cac vung Normandie, Touraine, Anjou, Bretagne, Vlaanderen, va Aquitaine (cac lanh tho tu tan thoi Henry II hon o 200 nam ve truoc). Henry V se cuoi cong chua Catherine cua Charles VI va nhan 2 trieu cua-ron cua hoi mon. Nguoi Phap chi chap nhan o muc hon nhan voi Catherine, cua hoi mon 600.000 cua-ron, va mot vung Aquitaine đuoc mo rong them. Cuoc thuong luong đi vao be tac va nguoi Anh cho rang phia Phap khong ton trong cac đieu khoan ho đua ra, cung nhu xuc pham đen vua Henry V. Thang 12 nam 1414, quoc hoi Anh đuoc thuyet phuc đe cap cho Henry V mot "khoan tien tro cap gap đoi", mot loai thue gap hai lan binh thuong, đe ong đoi hoi lai quyen thua ke vuong mien Phap. Đen ngay 19 thang 4 nam 1415, Henry lai đe nghi hoi đong cho phep chien tranh voi Phap, va lan nay đuoc chap thuan. Ong hoi 12.000 binh o Southampton roi vuot eo bien Anh đo bo len cua song Seine vao ngay 10 thang 8.
Ngay 13 thang 8 nam 1415, Henry V tien hanh vay ham cang Harfleur. Cuoc vay ham keo dai hon du kien, va noi đay chi đau hang vao ngay 22 thang 9. Quan Anh đong tai đay cho toi ngay 8 thang 10. Henry truc xuat hau het cu dan Phap, chi đe lai nhung nguoi ngheo nhat, nhung ngay voi nhung nguoi nay ong cung buoc ho phai tuyen the trung thanh. Thoi gian co the tien hanh cac hoat đong quan su đa het (sap toi mua đong), va quan Anh cung đa chiu kha nhieu thuong vong vi dich benh. The nhung thay vi rut quan thang ve Anh va chap nhan viec chi thu đuoc duy nhat mot thanh pho trong đot ra quan lan nay, Henry V quyet đinh hanh quan (voi khoang 9 nghin binh si) xuyen qua vung Normandie đe toi lanh đia cua Anh tai mien bac Phap la Calais. Muc đich cua cuoc hanh quan la đe chung to su hien dien cua minh ngay truoc mat ke thu, va khang đinh rang loi đoi hoi ngoi vua cua ong khong he mo ho va khong he chi mang tinh lich su (hieu la: mot vai vua Anh truoc Henry V cung đeu tuyen bo quyen thua ke ngoi vua Phap, nhung đo chi la nhung đoi hoi huu danh vo thuc dua vao than the lich su cua ho, con Henry muon chung to la ong đu kha nang đe thuc su lam chuyen đo). Ong cung muon dung cuoc tien quan nhu mot loi khieu chien voi thai tu Phap Charles, nguoi đa khong tra loi khi Henry V thach thuc ong ta tai Harfleur.
Trong luc quan Anh vay ham, nguoi Phap đa tap hop đuoc mot đoi quan o Rouen. Đo khong hoan toan la mot quan đoi phong kien thuan tuy, ma la mot quan đoi đuoc tra luong theo kieu tuong tu nguoi Anh. Phia Phap hy vong se tuyen mo đuoc 9.000 quan, nhung ho khong kip toi cuu Harfleur. Sau khi Henry V tien quan ve phia bac, quan Phap cung di chuyen đe khoa chan đich doc song Somme. Viec lan theo dau vet quan Anh la khong kho vi Henry cho đot rat nhieu nong trang tren đuong tien (Henry tung noi chien tranh ma khong co đot pha la giong nhu "xuc xich thieu mu tat"). Henry buoc phai di chuyen ve phia nam, xa khoi Calais, đe tim mot cho can. Ong cuoi cung cung vuot qua đuoc song Somme tai nam Peronne, o Bethencourt va Voyennes, va tiep tuc hanh quan len phia bac. Khong co song bao ve, nguoi Phap e ngai viec tien hanh giao chien.
Quan Phap bam sat quan Anh trong luc keu goi them nhieu quy toc tu cac vung toi giup suc. Ngay 24 thang 10, hai đoi quan đa giap mat nhung quan Phap khong đanh vi muon cho them nhieu quan hon. Hai đoi quan nghi đem tren đat trong va nguoi Phap đua ra them nhieu loi thuong luong đe tri hoan, nhung Henry quyet đinh tien len va bat đau mot cuoc chien ma ong co le cung khong mong muon hoac muon đanh theo kieu phong ngu (nhu kieu tran Crecy). Luc đo quan Anh co rat it thuc pham, vua phai di chuyen 260 dam trong 2 tuan ruoi, đang bi nan kiet ly, va phai đoi mat voi nhieu quan Phap đuoc trang bi tot hon. Dan chung Phap cung hay giet chet nhung binh si Anh đi lac hoac đi cuop pha. The nhung luc nay quan Phap đa chan đuong ve Calais đe tru than cua quan Anh, va tri hoan them tran chien se chi lam quan Anh suy yeu them va tao đieu kien cho them nhieu toan quan Phap toi tham chien.


Luc luong hai ben = Quan đoi Anh =
Đe huy đong luc luong cho chien dich Agincourt, Henry V đa dua vao he thong "khe uoc", đay la mot tai lieu liet ke ten cua cac hiep si va binh si. Khe uoc đa thay the phuong phap huy đong quan đoi qua nghia vu phong kien truoc đo trong thoi tri vi cua Edward III. Nghia vu phong kien chi gioi han trong 40 ngay trong mot nam, no khong tuong xung voi mot chien dich chien đau o Phap. Vi vay, đe huy đong quan đoi mot cach co hieu qua, nha vua thuong phai lam viec voi cac nha thau cua minh. Thuong thi cac chu hau phong kien cua nha vua la cac lanh chua, hiep si va ho sy, nhung ho phuc vu đe nhan đuoc chi tra bang tien. Vi vay, nguoi anh em trai cua nha vua, Humphrey, Cong tuoc xu Gloucester, đa ky hop đong đe huy đong 200 tay thuong (gom cac ky si va cac tuy tung cua ho) đe tao thanh mot đoi quan cua chinh ong ta – đoi quan nay gom sau hiep si, 193 ho sy va 600 cung thu đi ngua. Đen ngay giao tranh tai Agincourt, su khac nghiet cua chien dich đa ho suy giam xuong con 162 tay thuong, 406 cung thu cuoi ngua. Mot ho sy o cap trung binh, chang han nhu Thomas Chaucer cung cap 14 tay thuong, 62 cung ki va 60 cung bo. O cap thap nhat, Lewis Robbesard, mot ho sy, mang theo đoan tuy tung nho cua minh chi gom ba cung thu đi bo. Đoan tuy tung, nghia la nhung nguoi luon đi theo chu nhan cua ho, đay la nen tang co ban đe xay dung mot đoi quan theo tieng Anh la "host". Lien ket giua cac lanh chua co nghia la co it nguoi hon đuoc chi huy mot cach hieu qua tu vi chi huy phong kien ​​cap tren. Quan đoi Anh đuoc to chuc thanh đoi hinh 3 đao ro rang trong ca hanh quan va chien đau: đo la đao tien phong, trung tam va hau đoi. Trong tran chien, binh si chien đau duoi ngon co cua chua te cua ho, đen luot nhung nguoi nay lai chien đau theo hieu lenh cua vi chi huy cua tran chien. Trong kieu to chuc nhu the nay thi viec chi huy va kiem soat la rat yeu kem. Khong co he thong thong nhat đe đua ra cac menh lenh bang mieng. Cac menh lenh đe di chuyen đuoc chuyen toi boi nhung tieng la het cua cac si quan va thuc đay cac hang quan tien theo huong ma ho mong muon. Đieu nay co nghia rang su co đong cua quan bo tren chien truong rat cham chap va mang đay tinh than trong, trong truong hop cac hang ngu bo binh bi tro nen nham lan thi Henry V đa lam mot vai đieu đe chung to kha nang nhan thuc tinh hinh nhay ben cua ong tai Agincourt.


= Quan đoi Phap =
Mac du ho su dung mot he thong tuong tu nhu lettres de retenue đe nang cao va duy tri quan đoi, che đo quan chu Phap đa khong tien xa theo kieu to chuc bang hop đong quan su nhu nguoi Anh. Nguoi Phap co xu huong chien đau trong lanh tho cua minh, va thuong thien ve phong thu, do đo, khong phai la can phai phat trien loai co che nay. Phuc vu phong kien va arriere ban (nghia đen lenh goi quan du bi), mot bon phan chung đoi voi tat ca cac than dan. Vao đau the ky 15 nhin chung thi viec lam nghia vu thuong đuoc thay the bang mot khoan thanh toan tien mat, hoac bang viec cung cap cho cac đoi quan đon tru tai cac thi tran. Ro rang la Paris đa đua ra đe nghi cung cap 6.000 linh ban no va linh mang khien cho chien dich 1415, mac du no đa bi tu choi boi cac chi huy nguoi Phap – nhung con so rat lon nhung chu đat phong kien va chu hau cua ho von đa keo đen Rouen đuoc coi la qua đu cho tran chien. Trong thuc te, viec tap hop mot đoi quan qua lon la mot van đe gay nhuc đau mot cach đang ke ve hau can cho nguoi Phap. Nhung đai uy co kinh nghiem nhu Thong che Boucicault muon co mot đoi quan nho thoi nhung đuoc trang bi tot va co ky luat tot. Mac du vay van co nhieu nghin linh bo binh đuoc tap hop tu cac đia phuong đa keo đen tap trung tai Ruisseauville – ngay phia bac cua Agincourt, mac du ho đa khong tham gia ti nao vao tran chien. Cau truc chi huy quan đoi cua nguoi Phap đuoc cho la tuong tu nhu cua nguoi Anh. Trong thuc te, nhu chung ta se thay no bi pha vo hoan toan, mac du khong phai la do thieu cac ke hoach chien đau ma la do chon nhung phuong an cuc ky bat hop ly.


Bo tri đoi hinh = Đia điem =
Khong ro đia điem chinh xac cua tran đanh nam o đau. No co the la dai đat trong hep giua cac rung Tramecourt va Azincourt (gan lang Azincourt hien đai). Tuy nhien, viec thieu bang chung khao co o khu vuc đo đa đua đen cac gia thuyet rang tran đanh dien ra tren huong tay Azincourt. Nam 2019, su gia Michael Livingston sau khi khao cuu lai tu lieu va ban đo co cung lap luan nhu the.


= Bo tri cua quan Anh =
Rang sang ngay 25 thang 10 nam 1415, Henry V trien khai quan đoi (1.500 ky binh va 7.000 cung thu) doc theo 690m tren mot dai đat hep. Ong ta chia quan lam 3 canh, canh phai do Cong tuoc xu York (tuc Edward) chi huy, trung tam do đich than Henry chi huy va canh trai do vi tuong gia va giau kinh nghiem la Nam tuoc Thomas Camoys chi huy. Henry sai mot hiep si lao thanh khac, Thomas Erpingham bay bien cung thu. Ban than Henry V cung la mot nha quan su day dan, tung đanh dep cuoc noi day cua Owain Glyndwr o xu Wales va tham gia tran Shrewsbury nam 1403 chong gia đinh quy toc Percy duoi thoi vua cha Henry IV. Quan Anh bo tri nhu thuong le la cung thu o hai ben canh, hiep si va ky binh o giua. Co the co them vai cung thu đuoc xep vao giua. Ky binh Anh mat giap va xep hang vai ke vai theo bon lop. Cung thu Anh o hai canh cam them coc go đe can tro ky binh đich. Chien thuat nay co le hoc tran Nikopolis nam 1396 khi quan Ottoman dung coc đe ngan giu ky binh Phap.
Quan Anh theo đung tuc le, lam le xung toi truoc tran đanh. Trong đem truoc đo, Henry so bi đot kich, va mong quan si khong chenh mang, nen đa du cho toan quan giu im lang, ai trai lenh se bi cat mat mot tai. Ong noi quan si rang ong tha chet trong tran đanh sap toi chu quyet khong đe bi bat va chuoc lai. Su hien dien cua nha vua co tac đong khong nho trong viec duy tri ky luat, trat tu va tinh than ba quan. Khi tuong Walter Hungerford (1378-1449) than la cung thu qua it, Henry V quo trach ong ta, đai khai la neu so phan đa an bai cho chung ta chet, thi viec it nguoi se khien nha nuoc đo thiet hai hon, con neu song đuoc, thi cang it nguoi, vinh quang se cang lon.
Henry con đoc dien van khang đinh chinh nghia thuoc ve ong, va goi cho quan si nho nhung chien thang cua cac tien vuong Anh truoc quan Phap. Cac nguon su tu Burgundy cho rang ong đa ket thuc dien van bang viec bao binh linh rang quan Phap đa khoe khoang la se cat hai ngon trong ban tay phai cua cac xa thu Anh, đe ho khong bao gio co the ban cung nua (khong ro chuyen nay co đung khong, vi rang thoi đo neu binh si bi bat giu ma khong đang gia tien chuoc thi thuong bi giet luon).


= Bo tri cua quan Phap =
Truoc tran Agincourt, nguoi Phap rat tu tin vao kha nang chien thang cua minh. Quan Anh vua it hon, lai vua phai đi đuong xa, nen rat met moi va đau om. Quan Phap cung đi đuong xa va met nhoc, nhung ho đuoc an uong co phan đay đu hon, va phan lon quan ho đuoc đi bang ngua. Nhieu ky si quy toc cho rang minh co the đanh bai de dang cac cung thu Anh, nhung nguoi ma ho xem nhu la khong co y nghia quan trong tren chien truong. Su gia Edmond de Dyntner viet "muoi quy toc Phap chong lai mot nguoi Anh", tuc bo qua hoan toan so luong cung thu. Quan Phap tu tin đen muc ho danh ca đem che chen va đanh cuoc ve so phan cua nhung tu binh Anh bi bat trong ngay hom sau, tham chi co nguoi con ve chiec xe tu ap giai Henry V ve Paris.
Quan Phap bay tran xep theo ba hang (hieu la ca mot phan đoi chu khong phai la mot hang ngang duy nhat). Hang đau do Thong soai d'Albret, Thong che Boucicaut, va cac cong tuoc d'Orleans va de Bourbon chi huy, voi mot so ky binh ben canh do Ba tuoc xu Vendome va Clignet de Brebant chi huy. Hang thu hai nam duoi quyen Cong tuoc xu Bar va Alencon, cung Ba tuoc xu Nevers. Hang thu ba do cac Ba tuoc xu Dammartin va Fauconberg chi huy. Su gia Burgundy la Jehan de Waurin viet rang quan Phap co 8.000 binh si, 4.000 linh ban cung va 1.500 linh ban no o tien quan. Hang thu hai co so luong tuong tu, con hang cuoi cung gom tat ca phan con lai. Nguon khac noi co 4.800 quan o hang đau, 3.000 quan o hang thu hai, voi them hai canh khoang 600 ky binh, nhung khong noi toi hang thu ba.
Co khoang 8.000 quan thiet ky cua Phap xuong ngua chien đau, va can phai tiep can quan Anh đe đanh can chien. Neu ho tiep can đuoc thi se ap đao bo binh Anh voi ti le co the len toi 5 tren 1, va cung thu Anh cung khong the ban gan đuoc vi se de trung phai chinh quan minh. Nhieu nguoi trong quan Phap (ca quy toc va binh si) co cha ong tung bi si nhuc trong hai tran tham bai Crecy va Poitiers nen ho rat quyet tam bao thu. Nhieu nguon su Phap nhan manh rang cac quy toc Phap qua hang hai trong viec đanh bai nguoi Anh (va đoi tien chuoc tu tu binh) đen muc khang khang đoi len hang đau, bat chap y kien cua cac tuong linh va cac hiep si nhieu kinh nghiem.
Co ve nhu co nhieu ngan quan Phap o hau quan, bao gom ca nhung nguoi hau va nguoi binh dan ma phia Phap khong muon, hoac khong the bo tri vao hang ngu. De Waurin cho rang tong so quan Phap la 50.000 nguoi. Ong cung noi rang nguoi Phap co nhieu linh ban no va ban cung nhung lai khong cho ho ban vi khong đu cho đung tren đia hinh chat hep nay (đe danh cho cho cac ky si va bo binh). Luc luong hau quan nay khong tham gia gi nhieu vao tran đanh, cac nguon su cua Anh va Phap đeu đong y rang ho đa thao chay het sau khi thay qua nhieu quy toc Phap bi giet va bat song.


= Đia hinh =
Chien truong cua tran đanh nay van con đang đuoc tranh cai rang lieu no co phai nhan to quan trong nhat quyet đinh đen ket qua tran đanh hay khong. Đia hinh vung đat vua moi bi cay xoi va đuoc vien boi rung la co loi cho quan Anh vi no hep va co lop bun day ma cac hiep si Phap buoc phai đi bo qua.
Loat chuong trinh Battlefield Detectives cua kenh History Channel đa co mot so y kien ve su nho hep cua đia hinh. Bo binh Anh đung sat voi nhau, trong khi quan Phap chia thanh ba lop theo chieu doc va khong the đua tat ca binh luc vao tham chien cung mot luc, cung nhu la khong the boc suon quan Anh. Khi nhung đot quan cua hang đau guc nga cung lam đuong tien len cua nguoi Phap tham chi con tac nghen hon, co mot so phai đi bo đe vuot qua nhung nguoi đa nga xuong. Cac nguon su mieu ta cuoc chien cung noi la quan Phap đa tran len qua đong toi noi tu lam vuong chan tay minh trong mot đia hinh nho hep nhu vay.
Viec tran chien dien ra tren mot đia hinh bun lay đa khien quan Phap vo cung met moi khi phai loi qua bun trong khi van mang giap tru nang. Quan Phap đuoc mieu ta la bi ngap bun toi đau goi, con su gia Barker cho rang mot so tham chi la bi ngap toi mu. Su met moi va su gioi han van đong cua ho đa khien ho de dang tro thanh muc tieu cho cung thu Anh, hoac that bai trong nhung tran đanh can chien voi bo binh Anh.


Chien đau = Nhung chuyen đong mo đau =

Vao sang 25 thang 10, quan Phap van đang cho them nhieu binh si toi. Cong tuoc xu Brabant (khoang 2.000 quan), Cong tuoc xu Anjou (khoang 600 quan), va Cong tuoc xu Bretagne (khoang 6.000 quan) đeu đang tren đuong toi. Đieu nay lam quan Phap khong biet co nen tien len chua. Trong vong ba gio đau chua co chien đau gi, ca hai đoi quan chi dan tran cho đoi nhau. Nguoi Phap đa chan đuong lui cua Henry nen chang lay gi lam voi. Ho con cho rang quan Anh se tu bo chay khi thay phai chien đau voi qua nhieu vuong hau Phap.
Quan cua Henry V thi trai lai đang met, vi vay ma ong quyet đinh phai chu đong hon. Henry V đanh lieu cho quan đoi bo vi tri đinh truoc va di chuyen toi phia truoc. Viec nay đoi hoi phai nho nhung cay coc ma ho đa cam san đe bao ve cac cung thu va đua toi vi tri moi (coc la mot cai tien cua quan Anh, ta đeu nho la trong tran Crecy thi cung thu cua ho chi đuoc bao ve boi cac chuong ngai vat tu nhien). Thuc chat, su bay binh bo tran cua vi vua nuoc Anh cung chinh la dua vao hai tran thang lung vang tai Crecy va Poitiers khi truoc. Neu quan Phap tan cong vao thoi điem đang di chuyen coc thi rat co the quan Anh se bi đanh bai. Mac du vay thi quan Phap đa khong đanh gia đung tinh hinh nay va bo qua co hoi. Ho chi co "chet đung nhu Tu Hai" chu khong he gay phien toai gi cho cac chien si Anh đang tien buoc. Nhu vay la vua Henry V đa đat đuoc thang loi ban đau cho cuoc van đong cua quan đoi ong.
Quan Phap luc đau đinh đe cung thu o phia truoc cac binh si, nhung roi cuoi cung ho lai xep ho xuong phia sau. Luc luong linh ban cung va no nay hau nhu khong tham gia gi nhieu, cung lam chi la mot đot ten mo man. Ky binh Phap co the huy diet hang ngu quan Anh neu tan cong trong luc ho đang di chuyen coc, nhung thuc te la ho chi xong len sau loat ten đau tien cua quan Anh. Khong ro đo la vi nguoi Phap cho đoi quan Anh se lao len tan cong (va bi bat ngo khi quan Anh ban ten tu vi tri phong thu moi, o gan ho hon) hay đon gian la vi ky binh Phap khong phan ung kip voi tinh hinh. Cac su gia Phap cho rang đot tan cong đau tien cua ky binh Phap la khong đu quan so, mot so nguoi đang đi suoi am va mot so đang cho ngua an. Du sao đi nua thi cung thu Anh cung đa cam xong coc va la nhung nguoi mo man tran đanh. Thuc chat, quan Phap rat khiep so binh chung nay cua quan Anh. Thoi bay gio, cung thu Anh la luc luong cung thu nha nghe va tinh nhue nhat tren toan coi chau Au, đuoc tra thu lao đung đan, khong ro co phai do Thien Chua quan phong cho Henry V hay khong ma cac cung thu đa the hien suc manh khung khiep trong tran nay.


= Ky binh Phap tan cong =
Sau loat ten mo man cua quan Anh, luc luong Ky binh Phap mac du chua đu luc luong va sap xep con lon xon nhung van xung phong tan cong cac cung thu. Va đo la mot tham canh cho ho khi cac ky si khong the boc suon cac cung thu Anh (do đia hinh), va cung khong the xong qua hang rao coc đang che cho cac cung thu. John Keegan noi la tac dung chinh cua cac cung thu cung dai la o cho ho ban trung lung va ben suon ngua, lam chung long len. Trong truong hop, hai cuoc tan cong nay khong gay đu suc ep manh liet. Nguoi ta nghi ngo lieu Ky binh Phap co the tang đuoc toc đo len nhieu hon qua nhung thua ruong moi đuoc cay cay gan đo voi luong nuoc mua tham xuong đat. St Remy đa thu thap đuoc rang mat đat đa tron truot nhu the nao-co the ong đa thu thap đuoc tu cac ghi chep cua cuoc tan cong cua William Saseuse. Ong đuoc mo ta nhu mot hiep si dung cam, nguoi khuyen khich nguoi cua minh phi ngua lao thang ve phia nhung coc nhon cua cac cung thu. Mat đat rat mem lam cho nhung chiec coc go đo xuong, cho phep luc luong tan cong co the rut lui voi su mat mat chi voi ba ky si. Nhung ro rang khong phai tat ca cac coc go đa đo xuong hoac nguoi Phap đa pha vo xuyen qua cac cung thu. Cac coc go đuoc dung lam hang rao phong thu đa đuoc mo ta la vo hieu hoa suc tan cong cua mot cuoc tan cong cuc ky nang nhoc. Thong soai d'Albert lam the nao đi nua cung khong the ngan ngua noi cac quy toc phong kien Phap ao len tien cong đe ma chuoc lay qua đang. Cung dai tro thanh khau "sung may" cua luc luong Quan đoi Anh thoi phong kien, voi tam ban het suc la chinh xac, trong khi lai khong đat đo gi ma khien cho nguoi chu nhan cua no vuot xa cac Hiep si đich tren tu đia. Viec ky binh tien len va roi thoai lui cang lam lop bun bi khuay đong len.
Ky binh Phap bi hoang loan va nhung con ngua khong the kiem soat noi cua ho luc nay đa chay đi đau? Tren mot chien truong mo ho co the chay xung quanh hai ben suon cua cac luc luong cua chinh ho. Mot so trong thuc te đa co the huong vao cac khu rung o hai ben cua chien truong. Phan con lai tu xo đay ho mot cach du doi vao đao quan đau tien cua nguoi Phap luc nay đang. Mot su gia khac, Richemont Herald, nguoi phuc vu cho Cong tuoc Richemont, mot nguoi co tham gia vao tran chien, đa đo loi cho su that bai cua toan bo tran chien la do luc luong ky binh bi đanh bai nay gay ra. Đo la boi vi ho đa co mot linh cam ve su hen nhat cua nhung nguoi Lombard va nguoi xu Gascogne, ong qua quyet rang ho đa lam nhu vay. Đinh kien cua su gia nay ​​la khong chinh đang, nhung phan tich cua ong la chinh xac va đuoc chia se boi tat ca cac nha van khac đa tung co mat, hoac chi nghe bao cao ve tran chien. Khi bi đanh bai cac ky binh lao tro lai, ho xong vao đoi hinh cua quan Phap va lam cho no gan nhu hoan toan roi vao tinh trang xao tron. Buc hinh cua John Keegan ve mot cuoc hoang loan cua cac chu ngua cua canh sat trong đam đong, đa tao ra mot loai hieu luc gon son, nhu nhung nguoi nay lai bi đanh nga boi mot so nguoi khac. Su gian đoan nay bi lap đi lap lai hang tram lan va lai bi phong đai boi su lap lai cua no. Juliet Barker trich mot tai lieu đuong thoi rang khi thoai lui hon loan, ngua cua cac ky binh Phap đa tu lam roi bo binh cua minh đang tren đuong xong len, khien ho bi phan tan va giam đap. Sau nhung ngay mua, tran mua ten cua quan Anh o Agincourt đa phu đay bai chien truong voi nhung cai thay tu si va chien ma Phap, trong khi ca ho cha the lam nen noi mot tien nao ca.


= Đot tan cong chinh cua quan Phap =

Thong soai Charles d'Albret than chinh dan đau đot tan cong chinh đau tien, bao gom cac ky binh đa xuong ngua đanh bo. Cac tai lieu phia Phap mo ta trong đot nay ho co 5.000 quan va hon quan Bo binh Anh voi ti le 3 choi 1, nhung phai vuot qua đam bun lay duoi tran mua ten. Ao giap cua quan Phap giup ho co the vuot qua 300 yard đe tien toi cho quan Anh, nhung ho phai ha thap mieng che va nghieng đau đe tranh bi ban vao mat (cho mat va lo thong khi la điem yeu cua ao giap), qua đo gap van đe ve hoi tho va tam nhin. Va ho phai loi qua vai tram yard bun lay voi chiec ao giap nang 50-60 pao. Tran đia thi chat hep, the ma tu thi quan Phap đa chat đay lai cang them chat đong trong con mua ten cua cung thu Anh.
Cac cung thu Anh van cu huy diet quan Phap that manh me nhu nhieu lan truoc. Ho khong he co chut on hue gi voi quan thu, do truoc đay, khi mot lan quan Phap đanh bai quan Anh, 300 cung thu Anh đa bi đich treo co. Mot lan nua, sau hai tran đai thang tai Crecy va Poitiers, cung dai đong vai tro quyet đinh cho niem vinh hien cua nen quan su nuoc Anh. Bo binh Phap cuoi cung cung đa vuot qua tran mua ten du doi ma Mortimer cho la len toi 1.000 mui ten moi giay, tiep can voi quan Anh va đa đay lui đuoc ho, trong khi cung thu Anh van tiep tuc ban cho toi khi het ten va bo cung lao vao can chien. Mac du vay thi tren đuong đi quan Phap đa bi va đap voi qua nhieu ten, loi bun voi giap qua nang, phai hung chiu cai nong va su thieu oxy trong bo giap, va co so luong qua đong nen tu lam vuong nhau. Chinh vi vay ma ho kho so đen muc "hau nhu khong nhac noi vu khi" khi bat đau giao chien voi quan Anh. Quan si hai ben phai bo len xac tu si cua đot giao chien truoc ma giap chien voi nhau.
Khi cung thu Anh chuyen sang dung riu, kiem va cac loai vu khi khac đe tan cong quan Phap đa met moi va lon xon, nguoi Phap đa khong chong tra đuoc nhung chien binh Anh khong mac giap (nho vay it bi bun gay tro ngai hon) ma van tan cong manh liet. Binh linh Phap nga guc va khong đung day noi. Hang ngu thu nhat cua quan Phap nhanh chong vo tan. Khi tran can chien đang dien ra thi đot tan cong thu hai cua quan Phap cung toi, nhung vi đia hinh qua chat hep nen co đong nguoi hon cung khong tran len đuoc cung mot luc. Nhieu ngan quan Phap bi bat giu va giet. Cuoc chien keo dai khoang ba gio, cuoi cung cac chi huy cua Phap o ca hai đot tan cong đeu bi bat giet. Gesta Henrici mo ta ve ba đong xac chet lon xep xung quanh ba co hieu cua Anh. Theo cac nguon su đuong thoi, vua Henry V co truc tiep tham gia tran can chien. Trong luc nay, ong đa the hien đung nhu trong vo kich cua Shakespeare, la mot vi vua gioi đanh tran va dung cam. Trong phan lon tran kich chien, theo sau ong co mot đoi Can Ve, nhung ho cung chang ngan ngua đuoc ong xong pha vao giua tran. Ong tien phong truoc mat ba quan, phi ngua thang vao noi chien su đang dien ra nong bong nhat, đanh bai Ba tuoc d'Alencon cua Phap va tieu diet 18 Hiep si Phap. Khi hay tin em trai nho nhat cua minh la Humphrey, Cong tuoc Gloucester, đa bi thuong, Henry V đa chien đau ngay tren hang đau đe bao ve em minh cho đen khi Humphrey đuoc đua đi an toan. Ong bi trung mot bua vao đau lam vang mat mot manh non giap tru. The nhung, ong va cac binh si Anh van vung chai. Cac cung thu Anh xung phong ve phia truoc, mac suc ma giet đich. Co nhung nguoi linh đam xuyen qua nhung cho hong cua binh giap cua quan Phap trong tran chien. Trong tran giap binh, khong nhung mac suc chem giet quan Phap ma cac chien binh Anh con bat song đuoc vo so tu binh. Sau khi bi tham sat du doi, đai quan Phap đa tan vo khi man đem buong xuong, đung nhu loi phan cua Henry V. Đo la thang loi buoc đau, đa ghi dau the thuong phong nghieng han ve nha Plantagenet trong cuoc chien.
Trong suot tran kich chien, binh si ca hai phe đeu chien đau dung manh. Mot nha binh luan mieu ta tham canh noi chien đia nhu "mot đong, mot go, mot chong xac bai binh". Nhieu thuong binh keu khoc nhu đien tren tran tien đam mau. Ma nhung cai xac ay đeu chu yeu la tu thi quan Phap. Mot đieu đang bat ngo, "hau nhu toan the quy toc đeu la binh si Phap", va đeu bi ha sat. Co nguoi bao rang, đong xac linh Phap trong tran thua to tai Agincourt con cao hon ca mot cai đau nguoi.


= Quan Phap tan cong xe cho hang cua Anh =
Thang loi duy nhat cua nguoi Phap la mot cuoc tan cong vao cac xe cho hang cua Anh - von khong đuoc phong ve. Mot hiep si đia phuong cua Phap ten Ysembart d'Azincourt đa chi huy mot nhom nho toi đot kich, va ho đa cuop đuoc mot so bau vat ca nhan cua Henry, bao gom ca mot vuong mien. Cac nguon su khong thong nhat ve viec đay la cuoc tan cong co chu đinh cua quan Phap hay chi la cuop boc đon thuan. Mot vai tai lieu cho rang cuoc đot kich nay dien ra luc gan cuoi tran chien va lam quan Anh tuong la ho bi boc hau. Barker thi nghieng ve gia thuyet rang no dien ra vao đau tran chien.


Henry V ra lenh giet cac tu binh Cho du vu cuop xe dien ra vao luc nao đi nua, co mot thoi điem sau thang loi cua quan Anh ma Henry nhan đuoc canh bao rang quan Phap đang tap hop lai đe tan cong tiep. Gesta Henrici mo ta no dien ra sau cuoc tan sat cac binh si Phap tren chien truong, va khi quan Anh đang met moi thi quan sat thay hau quan cua Phap (voi so luong lon va sung suc). Cuoc tan sat nay la do 200 cung thu Anh thuc hien. Tuong tu, Le Fevre va Waurin cho rang đa co cac dau hieu cua hau quan Phap tap hop lai va tran len co hang ngu, đieu nay lam quan Anh lo rang ho van bi nguy hiem. Thuc ra, theo mot cuon sach, tuy nguoi Anh cho rang đay la moi đe doa tiem an nhung đoan quan Phap nay van chang dam lam gi cac dung si Anh kia, ma cung đang dan dan triet binh qua đong go Tramecourt. Mot cuon sach khac cua tac gia Spencer Tucker thi cho biet cuoc tien cong cua hau binh Phap chi la mot đot tap kich nho nhoi tu lau đai Agincourt, do vai binh si Phap va co le la 600 ta đien Phap tien hanh. Cac chien binh Anh nhanh chong đap tan nat cuoc tien cong yeu ot nay.
Du cho gia thuyet ly giai nao thuc su đung đi nua thi Henry cung đa ra lenh giet khoang vai ngan tu binh Phap va chi tha cho nhung nguoi co đang cap cao nhat. Ong so rang ho se lay đuoc vu khi đe quay lai chien truong, va đanh bai quan Anh đa kiet suc. Mac du tan nhan, đay co the xem la mot hanh đong hop ly, voi ly le chinh đang neu xet toi tinh hinh tran chien luc đo. Co le đang ngac nhien la cac su gia Phap cung khong chi trich Henry vi đieu nay. Trong con tan sat kinh hoang nay, mot so Hiep si Anh khong giet ma cuu thoat cac tu binh cua minh. Ho cho rang viec giet hai tu binh la trai nguoc voi tinh than quan tu cua nguoi Hiep si Tay Au thoi phong kien, nhat la khi quan Phap thuc su khong dam o at tan cong them mot lan nua. Qua that, voi vu tan sat sau đai thang tai tran Agincourt ay, vua Henry V đa pha bo cai "vo si đao" cua con nguoi duoi che đo phong kien. Hanh đong cua ong đa đanh dau su ket thuc cua tran chien, voi viec hau quan Phap nan chi va rut lui khi thay co qua nhieu quy toc bi bat giu va giet chet.
Nguoi ta noi rang so binh linh Phap chet trong vu tham sat nay con nhieu hon ca so luong quan Phap bi tieu diet trong tran chien. Henry V trong niem vui thang loi cung trieu quan hau cua nha vua Phap la Mountjoy, va phai Mountjoy rang chien thang trong tran qua thuoc ve ai? "Thuoc ve Nguoi, kinh bam Chua thuong" - Mountjoy đap tra. Ong lien hoi tiep: "The lau đai ma Ta thay o đang kia co ten la gi nhi" Mountjoy lai noi: "Đo chinh la lau đai Agincourt". Vua phan: "Vay thi, hay đe cho tran chien nay đuoc biet đen nhu la tran Agincourt.". Tin đai thang đuoc lan truyen đen đo thanh Luan Đon vao ngay 29 thang 10 nam 1415. Sau chien thang ruc choi, voi loi the ro ret, vua Henry V tiep tuc cat quan đi đanh vung Calais, va tom gon đuoc nhieu tu binh Phap, truoc khi ong ca khuc khai hoan keo đai binh ve nuoc Anh. Ben canh cac chien binh Anh la hang đong chien loi pham.


Ket cuc cua tran chien Đai thang tai tran Agincourt - la mot bieu hien cua binh the nuoc Anh va cung nam trong so nhung tran đanh vinh quang nhat cua cung thu thoi Trung Co - cho thay cung dai đong vai tro he trong cho cac cuoc chinh chien cua Nha nuoc phong kien Anh tu the ky thu XIII cho toi the ky thu XVI. Khong nhung đong gop lon cho tran thang o Agincourt noi rieng va cac chien thang khac cua quan luc Anh trong cuoc Chien tranh Tram Nam noi chung, cung dai khien nuoc Anh vuon len thanh liet cuong quan su hung hau nhat cua chau Au trong đem truong Trung Co, vuot han nuoc Phap, va qua đo chien cong o Agincourt tro thanh đai thang cuoi cung cua quan Anh dung cung dai tren đat Phap. Thuc chat, nhieu nguoi cho rang sau nam 1415, cai ngay vi đai nhat cua cung dai đa mai mai đi vao qua khu. Ban than nha vua Henry V cung phai rat an tuong voi chien tich cua cac cung thu Anh o tran nay - la minh chung cho su chuan muc cua cac chien thuat cua Anh thuo ay, va cung la dau an cho su bat kha chien bai cua cac cung thu Anh thoi phong kien. Ngoai cung thu, thang loi vang doi nay cung đuoc xem la nho co quan Bo binh Anh. Do khong co nguon su đang tin cay nen khong biet chinh xac so thuong vong cua hai ben la bao nhieu. Tuy nhien chac chan la du quan Anh bi ap đao ve so luong nhung thuong vong cua ho it hon han quan Phap, sau cuoc chien đau cam go ma thang loi oanh liet cua cac dung binh Anh. Nguon tu Phap cho rang co 4.000 đen 10.000 quan Phap tu tran, cung 1.600 quan Anh. Ti le thap nhat ma ho đua ra la quan Phap tu tran nhieu hon quan Anh sau lan. Nguon tu Anh noi co khoang tu 1.500 đen 11.000 quan Phap tu tran, con so chet cua quan Anh khong qua 100 chien si. Theo sach Western Civilization: Alternate Volume: Since 1300 cua tac gia Jackson J. Spielvogel, 6 nghin quan Phap tran vong trong tham hoa nay, trong đo co ca 1.500 quy toc tu tran trong đot giap chien lam bun. Theo cuon World Military Leaders cua Mark Grossman, so tu tran chiem nhieu nhat trong ton that cua quan Phap.
Barker cho rang co it nhat 112 quan Anh đa tu tran, nhung khong tinh toi so bi thuong. Mot uoc tinh đuoc dung rong rai đa tinh rang ton that cua quan Anh la 450, it hon nhieu so voi vai ngan cua Phap. Su dung cac con so uoc tinh thap nhat cua Phap thi ti le ton that cua Phap so voi Anh co the len toi 9 tren 1, hoac 10 tren 1 neu xet ca nhung tu nhan. Trong so nhung nguoi Phap bi giet co ba cong tuoc, it nhat tam ba tuoc, mot tu tuoc va mot tong Giam muc, cung nhieu nha quy toc va ca Thong soai. Juliet Barker noi rang nhung mat mat nay đa lam tang lop lanh đao cua Phap o Artois, Ponthieu, Normandie, va Picardie thiet hai đang ke. Mot cuon sach ke rang co bay vuong hau Phap bi tieu diet trong đai tham hoa nay. So luong tu binh nguoi Phap bi bat giu khoang tu 700 đen 2.200 va đeu la cac quy toc, trong so đo co ca Thong che Boucicault noi tieng la mot anh hung hao hiep cua nuoc Phap. Sau khi bi giai ve Anh Quoc, Boucicault qua đoi vao nam 1421. Đieu nay the hien su vo mong hoan toan cua tinh than Hiep si hao hoa o nuoc Phap thuo ay. Theo tac gia Henry White trong mot cuon su nuoc Anh, quan Anh qua lam la thiet hai 1.600 binh si. Trong mat mat cua Quan đoi Anh chi co hai nha quy toc la Edward, Quan cong xu York va Michael, Ba tuoc xu Suffolk. Thuc chat, York khong bi đich giet ma ong chet do nga ngua trong tran giap binh. Mot so luong chien si đanh bo cung khoang vai tram cung thu Anh đa hy sinh trong tran đanh vang danh nay. Ton that cua ho thi nho teo, ma chien thang cua ho thi lai to tat. Neu nhu tran thang lon cua quan Anh o Crecy (1346) đa đanh moc suy yeu cua tang lop Hiep si thoi phong kien, thi đai thang o tran Agincourt đa đat tang lop nay đen buoc đuong cung. Tran Agincourt cung đuoc xem la mot trong nhung cuoc giap chien "mot chieu" nhat trong lich su nhan loai, voi may lan tan cong cua quan Phap lien tiep bi đap tan ma quan Anh chi chiu ton hai nhe nhang.
Va, ke tu sau chien bai tham hai cua quan Phap - đuoc coi la mot thang loi cua tinh than ky cuong va tai nang cua nguoi Anh truoc long dung cam ma vo phep cua nguoi Phap, cac Hiep si se khong bao gio đong vai tro chu đao trong quan đoi cac quoc gia Tay Au nua. Đia hinh đuoc xem la nhan to quyet đinh dan đen chien thang to tat cua luc luong Quan đoi Anh trong tran chien nay. Bai chien đia cua tran nay rat hep hoi, toan la đat moi cay, lai bi bao phu boi rung ru ram rap, do đo thuan loi cho cac chien binh Anh. Ngoai ra, yeu to quan trong đoi voi cho chien thang chinh la no luc chuan bi chu đao va rat đang ne cua Quoc vuong Henry V truoc khi ong mang quan đi đanh nuoc Phap. Ban than Hiep si Phap to ra rat kem ky cuong, tao đieu kien cho quan Anh thang lon. Thong soai d'Albret va Thong che Boucicault tuy khong muon giap mat voi đai quan Anh, nhung nhung nguoi linh Phap hao thang đa khong them nghe theo ho va chuoc lay đai tham bai. Viec ong ban lenh cho cac cung thu Anh cam coc cung cho thay đau oc sang tao cua ong trong tran nay, đem lai cho ong niem vinh quang chien thang. Va, cho dau vo kich Henry V cua Shakespeare co nhieu tinh tiet hu cau, no đa neu len đuoc mot nhan to quan trong cho đai thang: đo la su ket hop chat che giua nha vua va toan quan, đo la tai nghe cua ong trong viec khoi day chi khi quyet đau cua cac binh si. Co nguoi cho rang vua Henry V thuc su giong voi danh tuong Oliver Cromwell hon la vi vua - anh hung trong vo Henry V cua Shakespeare, do ong đa coi quan tuong cua ong la "nhung chien binh cua Thien Chua". Đoi voi nguoi Anh, mot "Phep la" ma Thien Chua ban cho ho trong tran đanh cung chinh la ton that vo cung it oi cua ho.

Nhung ma, do ong co it quan hon nhieu ma lai đai pha đuoc quan thu, tran thang to tai Agincourt đa khien cho nguoi đuong thoi rat bat ngo. Ho nghi rang ong đa thuan theo y Đuc Thien Chua, do đo Nguoi đa ban cho ong thang loi vang doi nay (Giam muc Beaufort o Anh Quoc coi đai thang nay la "an đien" ke tiep cua Chua Troi cho nguoi Anh sau cac tran Sluys, Crecy va Poitiers). Mac du tran Agincourt la mot chien thang quan su lon, co y nghia quyet đinh va hoan my đoi voi quan Anh, nhung anh huong cua no kha phuc tap. No khong dan toi nhung cuoc chinh phat ngay lap tuc sau đo cua nguoi Anh. Henry V tro ve nuoc Anh vao ngay 16 thang 11 voi vinh quang, va trong mat cac than dan va cac nuoc chau Au ngoai tru Phap, ong đuoc xem la mot anh hung đuoc Chua ban on. Than dan chon kinh ky Luan Đon đa to chuc le an mung chien thang cua Quoc vuong, trong đo ho vi von ong nhu nhung vi anh hung trong Kinh Thanh. Chien thang - la tuyet đinh cua cuoc chinh chien tren đat Phap cua ong - cung giup ong nhan đuoc su ung ho cua trieu đinh đe tiep tuc chien tranh voi Phap. Trieu đinh cung tro cap long cuu dung ca đoi cho vua - lan duy nhat trong lich su ke tu sau đoi vua Richard II hoi nam 1398 va chung to niem tin tuyet đoi cua đinh than vao thanh cong cua vua. Chien thang vi đai nay, cung voi cac tran thang to tai Crecy va Poitiers hoi the ky truoc, đa gia tang uy the cua cac vi vua nuoc Anh trong cuoc Chien tranh Tram Nam, va đuoc coi la thang loi lon nhat cua dan toc Anh truoc ngoai bang cho đen tran pha ham đoi Tay Ban Nha. Tham chi, khong nhung gan lien voi đoi cung thu hon ca ma tran Agincourt cung noi tieng hon hai thang loi kia trong nen quan su nuoc Anh. Sau chien thang vi đai ay, co ve nhu ong đa tro thanh mot vi vua bat kha chien bai. Sau tran chien, hoa uoc giua hai phai Armagnac va Burgundy trong trieu đinh Phap đa bi pha vo. Phai Armagnac chinh la nhung nguoi chu đao ben phia Phap trong tran Agincourt, qua đo ho phai ganh chiu nhieu ton that ve nhan luc va uy tin sau that bai nay, tham chi đuoc coi la ke that bai nang nhat trong tham hoa ay. Vi Quan cong xu Burgundy nho đo gia tang uy the đang ke, va phai Burgundy nhan co hoi đanh chiem kinh đo Paris. Trieu đinh Phap sau tham hoa Agincourt chi con co the trong cho vao mot "Phep la" đe ma khoi phuc giang son. Su bat hoa o Phap giup Henry V co 18 thang chuan bi cho cac chien dich tiep theo. Sau đai thang o Agincourt, mat them vai nam nua nhung roi ong đa đat đuoc nhung gi minh đe ra. Trong thoi gian đo, ong đa chinh phat đuoc vung Normandie, ma thuc chat chinh chien thang trong tran Agincourt đa tao tien đe ve tai chinh va long yeu nuoc cho thang loi nay. Qua đo, đai thang tai Agincourt đuoc xem la khoi điem cho su thong tri cua Quan đoi Anh tren đat Phap trong vong 30 nam toi. Ngoai ra, chien cong lon cua Henry V pha Phap o đay, voi gia tri to lon ve tinh than va chien luoc, đa tao đieu kien cho quyen uy cua nha Lancaster đuoc cung co. Nhung chien thang khi ay cua ong - ke tiep đai thang Agincourt - đa đua toi Hiep uoc Troyes. Theo hiep uoc nay, Henry V se cuoi con gai cua vua Charles VI cua Phap la Catherine, va roi đua con sinh ra tu cuoc hon nhan nay se cai tri ca nuoc Anh va Phap. Sau đo, Henry chinh thuc tien vao Paris va Hiep uoc nay đuoc phe chuan boi Hoi nghi ba đang cap cua Phap. Đo la đinh cao cua nguoi Anh trong Chien tranh Tram Nam. Chi sau mot chien dich nhanh gon, Henry V đa đat đuoc muc tieu cua ong. Khong may, đung luc ay ong benh mat vao nam 1422 - bay tuan truoc khi Charles VI qua đoi. Co mot su that la, ong khong hoan toan tham me cai ngoi vua nuoc Phap. Vao nam 1418, ong đa co y đinh cham dut ke hoach nay.
Va, neu nhu đuong thoi thang loi ve vang cua ong trong tran Agincourt cho nguoi Anh thay tam quan trong cao cua chien dich phat Phap, thi trong suot chieu dai lich su nuoc Anh, chien thang ruc ro nay cua ong luon la bieu tuong cua chu nghia anh hung, đe tai đe chinh quyen Anh thoi thuc cac chien si chien đau chong ke thu xam luoc, nhu trong tran thuy chien đap tan nat cuoc xam pham cua ham đoi Tay Ban Nha vao nam 1588 va tran khong chien đanh bai Khong quan Đuc tren bau troi nuoc Anh vao nam 1940. Cung nhu chien thang tai Crecy va tran diet thuy quan Tay Ban Nha neu tren, tran thang o Agincourt gop phan khong nho cho niem tu hao dan toc Anh. Đo đuoc coi la mot chien thang my man đac trung theo kieu Anh, qua viec nha vua "lay it thang nhieu". Tham chi, chien cong nay con đuoc xem la mot tran "lay it thang nhieu" hien hach nhat trong lich su Anh, trong khi la mot trong nhung đai tham hoa cua Phap trong moi thu truyen kiep voi Anh. Trong tap 2 cua bo England: A Historical Poem (1834 - 1835), nha tho Anh la John Walker Ord đa ca ngoi Arthur Wellesley, Cong tuoc thu nhat cua Wellington - nguoi hung nuoc Anh khi đo - vi đa cung co vinh quang quan su cua nguoi Anh von mo đau voi cac tran Crecy va Agincourt tren đat Phap. Va, cac nha su hoc van khong ngung khao cuu ve tran thang quan trong trong lich su nuoc Anh noi rieng va trong lich su chau Au noi chung nay.


Tran chien trong van hoa đai chung Đai thang huy hoang cua vua Henry V – "nha chinh phat tai Agincourt" noi danh – trong tran Agincourt đa tro nen bat hu trong van hoc-lich su nuoc Anh. Ong đa đi vao lich su ngay tu sau chien thang, voi rat nhieu cuon bien nien su thoi Trung Co phai ghi lai thang loi nay. Ngay sau chien thang cua nguoi Anh, đa co nhieu bai ca dan gian ra đoi dua tren tran chien, noi tieng nhat la "Khuc ca khai hoan Agincourt" vao đau the ky 15. Ngoai ra cung co nhieu ballad ve tran chien, vi du nhu bai King Henry Fifth's Conquest of France.
Su mieu ta tran chien trong van hoa đai chung ma đuoc biet đen nhieu nhat la vo kich Henry V cua Shakespeare vao nam 1599, trong đo tap trung vao nhung ap luc cua mot vi vua tren ngoi bau. Đoi voi đai thi hao Shakespeare, quan Anh gianh chien thang lay lung o tran Agincourt la nho Thien Chua quan phong cho cuoc chien đau vi đai nghia cua nha vua Henry V, va ong đa coi nha vua va đoan binh thang tran o Agincourt la bieu hien cua tinh than chien đau cua nguoi Anh. Qua tac pham nay, Shakespeare bang ngoi but xuat sac cua ong đa khac hoa hinh anh mot Đuc Vua Henry V anh hung, mau muc, đuc đo, mang lai đai thang cho toan quan, va nhung tinh tiet nhung loi dien van hung hon cua nha vua truoc ba quan khi chuan bi đanh tran Agincourt - do Shakespeare hu cau nen - đa khien Henry V tro thanh mot nhan vat huyen thoai trong nhung trang su nuoc Anh. Bai hieu trieu cua Henry V truoc tran đanh trong vo kich ay đuoc xem la mot trong nhung bai dien van hao hung nhat trong cac tac pham cua Shakespeare, va nha phe binh David Margolies mieu ta rang no đa "neu cao danh du, niem huy hoang quan su, long ai quoc va tinh than hy sinh", va tro thanh mot trong nhung mo ta đau tien cua nen van hoc Anh ve vai tro cua tinh đong đoi chat che trong chien thang. Shakespeare cung ton vinh long trung dung cua hai nha quy toc phong kien Anh đa hy sinh trong tran chien. Vo kich đuoc ba lan chuyen the thanh phim, boi Ngai Laurence Olivier vao nam 1944, boi Kenneth Branagh vao nam 1989, va boi Peter Babakitis vao nam 2004. Henry V tro thanh mot vi anh hung trong mat cac đoc gia cua vo kich nay, trong khi tai nang cua Olivier đa loi cuon biet bao nhieu la khan gia cho nen đien anh nuoc Anh. Nhung phien ban cua Branagh khac hoa tran đanh hien thuc va lau dai hon Kenneth, dua theo su lieu va hinh anh tu cuoc Chien tranh Viet Nam va Chien tranh Falkland.
Sau khi cuoc Chien tranh the gioi lan thu nhat bung no, tuong truyen rang trong tran Mons vao nam 1914, mot đoi than binh bao gom cac cung thu Anh trong tran Agincourt nam xua đa ho tro va tang cuong nhue khi cua cac chien si Anh. Sau khi khang tra manh liet nhung đot cong kich đoan quan Đuc hung manh, nhung nguoi linh Anh đa triet thoai ra khoi chien đia, va Thanh George duong nhu đa ra lenh cho đoi than binh nay yem tro đuong rut cua quan Anh, hoac la tao nen mot đam may bi an che mat quan Đuc, khien cho quan Anh triet binh an toan. Tu đo sinh ra cau chuyen ve "Đoi thien binh o Mons", ve "chien tich" cua nhung cung thu Anh 499 nam sau khi ho đap tan nat đoan hung binh Phap o tran Agincourt. Cung theo truyen mieng, nhieu tu thi quan Đuc o tran Mons – von cach khong xa Agincourt – bi phat hien la đa trung ten. Tuy nhien, nhung truyen tung nhu vay khong he co tinh xac thuc cao. Thuc chat, co le mot phan do suc hut cua Shakespeare ma nguoi Anh thuong hay nhac đen tran Agincourt nay va lien tuong thang loi nay toi cac cuoc chien đau cua Luc luong Vien chinh Anh truoc nhung đot can cua quan Đuc.
Dau hieu gio hai ngon tay thanh hinh chu V cung đuoc mot so nguoi cho rang bat nguon tu tran Agincourt. Tuc truyen rang, quan Phap ham doa se cat ngon tay bat ky mot cung thu Anh nao ma ho bat đuoc đe cho ho khong the nao ma ban cung đuoc nua, va the la cac cung thu Anh do hai ngon tay ra nham kich đong quan thu, the hien suc chien đau cua ho khong the bi mo phai. Khong ro chuyen ay co thuc khong, nhung ve sau Thu tuong Anh la Winston Churchill rat noi tieng voi dau hieu nay trong cuoc Chien tranh the gioi lan thu hai.
Tran Agincourt cung đong vai tro trung tam trong bo phim Quoc vuong (2019) do Netflix san xuat, voi su tham gia dien xuat cua Robert Pattinson trong vai Louis xu Guyenne, tru quan nuoc Phap va Timothee Chalamet trong vai Quoc vuong Henry V cua Anh.


Xem them Dau hieu chu V
Tran Patay - mot phien ban nguoc cua tran Agincourt trong cuoc chien


Thu muc = Sach =


= Bai bao =
Azincourt Museum, The Azincourt Museum, Azincourt, France Luu tru ngay 28 thang 7 nam 2005 tai Wayback Machine Accessed ngay 15 thang 4 nam 2008.(The site is in French and English).
Beck, Steve (2005). The Battle of Agincourt Luu tru ngay 13 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine, www.militaryhistoryonline.com.
"The Agincourt Honor Roll". Family Chronicle.com. 1997. Ban goc luu tru ngay 28 thang 5 nam 2005. Truy cap ngay 19 thang 4 nam 2021.
Glanz, James (ngay 25 thang 10 nam 2009). "Henry V's Greatest Victory is Besieged by Academia". The New York Times. Truy cap ngay 24 thang 10 nam 2009.
David, Grummitt (2000). Curry, Anne (bien tap). "Agincourt 1415: Henry V, Sir Thomas Erpingham and the triumph of the English archers". Tempus. ISBN 0-7524-1780-0.
Hansen, Mogens Herman (thang 3 nam 1998). "The Little Grey Horse --Henry V's Speech at Agincourt and the Battle Exhortation in Ancient Historiography". Khoa co đien va lich su co đai, Đai hoc Durham. Ban goc luu tru ngay 6 thang 6 nam 2011. Truy cap ngay 19 thang 4 nam 2021.
Bennett, Matthew (1994). "The Development of Battle Tactics in the Hundred Years War". Trong Curry, Anne; Hughes, Michael L (bien tap). Arms, armies, and fortifications in the Hundred Years War. Woodbridge, England: Boydell Press. tr. 1–20. ISBN 0851153658.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach bien tap vien (lien ket)
Bennett, Matthew (2000). "The Battle". Trong Curry, Anne (bien tap). Agincourt 1415. Stroud: Tempus. tr. 25–30. ISBN 0752417800.
"Battle of Agincourt". Military Heritage. Quyen 7 so 2. thang 10 nam 2005. tr. 36–43. ISSN 1524-8666.
Rogers, Clifford J. (2008). "The Battle of Agincourt". Trong Villalon, L. J. Andrew; Kagay, Donald J. (bien tap). The Hundred Years War (Part II): Different Vistas. Leiden: Brill. tr. 37–132.
Rogers, Clifford J. (2008c). "Henry V's Military Strategy". Trong Villalon, L. J. Andrew; Kagay, Donald J (bien tap). The Hundred Years War (Part II): Different Vistas. Boston, MA: Brill. tr. 399–427. ISBN 978-90-04-16821-3.


Đoc them Chu thich = Ghi chu =


= Chu thich nguon =


Lien ket ngoai Battle of Agincourt tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)

Battle of Agincourt tren chuong trinh In Our Time cua BBC. (Nghe tai đay)
Contemporary account of battle written by Enguerrand de Monstrelet (d.1453), governor of Cambrai and supporter of the French crown.
"Historians Reassess Battle of Agincourt" boi James Glanz, The New York Times, 24 thang 10 nam 2009
Tran chien Agincourt nam 1415, Tap chi Nghien cuu lich su, 11 thang 10 nam 2012
Vu khi giup 5.000 linh Anh đanh bai 30.000 hiep si Phap nam 1415, VnExpress, 17/4/2019 (Theo WarHistoryOnline)