Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu, goi tat la CHLBXHCN Nam Tu la nha nuoc Nam Tu đuoc thanh lap sau Chien tranh the gioi lan thu hai va ton tai cho đen khi bi giai the vao nam 1992 trong boi canh xay ra chien tranh Nam Tu. Đay la mot cuu nha nuoc xa hoi chu nghia va la mot lien bang bao gom sau nuoc cong hoa xa hoi chu nghia: Bosnia va Herzegovina,  Croatia, Macedonia, Montenegro, Serbia, va Slovenia. Ngoai ra, ban than Serbia co hai tinh tu tri la Vojvodina cung Kosovo va Metohija.
Ban đau, CHLBXHCN Nam Tu duoi su lanh đao cua Josip Broz Tito đa đung ve phia khoi phia đong vao luc bat đau Chien tranh Lanh, tuy nhien sau chia re Tito-Stalin nam 1948 thi lien bang nay đa theo đuoi mot chinh sach trung lap, va tro thanh mot trong nhung thanh vien sang lap cua Phong trao khong lien ket. Sau cai chet cua Tito nam 1980, tu tuong dan toc chu nghia đa noi len vao cuoi thap nien 1980 va dan đen su chia re giua cac dan toc trong cac nuoc cong hoa thanh vien, tiep theo, cac cuoc đam phan giua cac nuoc cong hoa sup đo va đen nam 1991, mot so quoc gia chau Au đa cong nhan đoc lap cua mot vai nuoc cong hoa. Đieu nay đa khien cho CHLBXHCN Nam Tu sup đo va khoi đau Chien tranh Nam Tu.


Lich su = The chien II =

Ngay 6 thang 4 nam 1941, Nam Tu bi khoi Truc xam luoc, dan đau la Đuc Quoc xa; ngay 17 thang 4 nam 1941, quoc gia nay đa hoan toan bi chiem đong. Nguoi Nam Tu ngay sau đo đa tien hanh khang chien duoi ngon co cua hai to chuc, Quan đoi Nam Tu tai To quoc theo tu tuong bao hoang va Quan đoi Giai phong Nhan dan va cac Biet đoi du kich Nam Tu. Chi huy toi cao cua quan du kich la Josip Broz Tito, va duoi quyen chi huy cua ong, phong trao đa som bat đau lap ra cac "lanh tho đuoc giai phong", thu hut su chu y tu luc luong chiem đong.
Khong giong nhu cac luc luong dan quan dan toc chu nghia khac tai Nam Tu, luc luong du kich la mot phong trao theo tu tuong lien Nam Tu, thuc đay "tinh huynh đe va thong nhat" giua cac dan toc Nam Tu, va đai dien cho cac yeu to cong hoa, canh ta, va nhan to xa hoi chu nghia trong nen chinh tri Nam Tu. Lien minh gom cac chinh đang, phe nhom, va ca nhan noi bat, đung đang sau phong trao la Mat tran Giai phong Nhan dan (Jedinstveni narodnooslobodilacki front, JNOF), do Đang Cong san Nam Tu (KPJ) lanh đao.
Mat tran hinh thanh mot thuc the chinh tri đai dien, Hoi đong chong phat xit cua Giai phong Nhan dan Nam Tu (AVNOJ, Antifasisticko Vijece Narodnog Oslobođenja Jugoslavije). AVNOJ to chuc hoi nghi ban đau o vung giai phong Bihac vao ngay 26 thang 11 nam 1942, va đa tuyen bo minh la Hoi đong Thao luan cua Nam Tu (tuc quoc hoi).
Nam 1943, Du kich Nam Tu bat đau bi nguoi Đuc xem la mot moi đe doa lon. Trong hai chien dich chinh Fall Weiss (thang 1 đen thang 4 nam 1943) va Fall Schwartz (15 thang 5 đen 16 thang 6 nam 1943), khoi Truc đa co gang đe dap tat cuoc khang chien cua Nam Tu. Trong cac tran chien, đuoc goi tuong ung la tran Neretva va tran Sutjeska, 20.000 linh du kich đa phai chien đau voi mot luc luong gom 150.000 quan cua khoi Truc. Trong ca hai su kien, mac du bi thuong vong nang ne, chi huy quan du kich Josip Broz Tito đa rut lui đen noi an toan.
Sau khi luc luong chinh cua khoi Truc rut lui, quan du kich noi len va tham chi con manh hon truoc đo va ho chiem đuoc mot phan lanh tho đang ke cua Nam Tu. Cac su kien nay đa nang cao rat lon vi the cua quan du kich, va ho co đuoc danh tieng đoi voi nguoi dan Nam Tu – khien so nguoi gia nhap tang len. Ngay 8 thang 9 nam 1943, phat xit Y đa đau hang luc luong Đong Minh, đe khu vuc chiem đong cua ho tai Nam Tu cho quan du kich. Tito đa tan dung cac su kien nay đe giai phong vung bo bien Dalmatia va cac thanh pho tai đo. Do vay, quan du kich đa thu đuoc cac vu khi, vat tu cua Y cung cac tinh nguyen vien đen tu cac thanh pho truoc đay bi sap nhap vao Y, va cac tan binh Y thong qua trao đoi voi Đong Minh.
Sau chuoi su kien rat thuan loi đo, AVNOJ đa quyet đinh tu hop lan thu hai – lan nay la o vung giai phong Jajce. Ky hop thu hai cua AVNOJ keo dai tu ngay 21 đen ngay 29 thang 11 nam 1943 (ngay truoc va trong Hoi nghi Tehran), va đi đen mot so ket luan quan trong. Quan trong nhat trong so nay la viec thanh lap Lien bang Dan chu Nam Tu, nha nuoc nay la mot lien bang gom sau nuoc cong hoa Nam Slav binh đang (trai nguoc voi tinh trang nguoi Serb chiem uu the tai Nam Tu thoi tien chien). Hoi nghi đa quyet đinh lay mot cai ten trung lap va co y đe lai cau hoi mo ve nen quan chu va cong hoa, quyet đinh rang Petar II se chi đuoc cho phep tro ve tu noi đang luu vong (Luan Đon) neu co mot ket qua thuan loi cho ong ta trong cuoc trung cau dan y lien Nam Tu ve cau hoi mo.
Trong cac van đe khac, AVNOJ đa quyet đinh thanh lap mot co quan quan tri lam thoi, Uy ban Quoc gia ve Giai phong Nam Tu (NKOJ, Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije), bo nhiem Josip Broz Tito lam Thu tuong. Sau khi co đuoc thanh cong trong cuoc hop nam 1943, Tito cung đuoc thang ham Nguyen soai Nam Tu. Cac tin tuc thuan loi cung đen tu Hoi nghi Tehran, luc luong Đong Minh ket luan rang du kich Nam Tu se đuoc cong nhan la phong trao khang chien Nam Tu cua Đong Minh va đuoc cung cap vat tu va ho tro chien đau chong lai su chiem đong cua khoi Truc.
Khi tinh the quay sang bat loi cho phe Truc vao nam 1944, quan du kich Nam Tu tiep tuc chiem giu đuoc nhung phan quan trong cua lanh tho Nam Tu. Voi viec quan Đong Minh đong o Y, cac hon đao cua Nam Tu tren bien Adriatic tro thanh mot noi ly tuong đe tien hanh khang chien. Ngay 17 thang 6 nam 1944, can cu cua quan Du kich tren đao Vis đa dien ra cuoc hop giua Josip Broz Tito, Thu tuong cua NKOJ (đai dien cho AVNOJ), va Ivan Subasic, Thu tuong cua chinh phu Nam Tu bao hoang luu vong tai Luan Đon. Cac ket luan, đuoc goi la Hiep uoc Tito-Subasic, đa trao su cong nhan cua nha vua cho AVNOJ va Lien bang Dan chu Nam Tu (DFY) va quy đinh viec thanh lap mot chinh phu lien minh Nam Tu do Tito đung đau va Subasic la ngoai truong, AVNOJ đuoc cong nhan la quoc hoi Nam Tu lam thoi. Chinh phu luu vong tai Luan Đon cua vua Petar II, mot phan do ap luc tu Anh Quoc, đa cong nhan thoa thuan.
Co quan lap phap cua Lien bang Dan chu Nam Tu, sau thang 11 nam 1944, la Hoi nghi Lam thoi. Hiep uoc Tito-Subasic nam 1944 đa tuyen bo rang nha nuoc lien bang nay la mot nen dan chu đa nguyen va bao đam cac quyen dan chu tu do, tu do ca nhan, tu do ngon luan, tu do lap hoi, tu do ton giao va tu do bao chi. Tuy nhien đen thang 1 nam 1945, Tito đa thay đoi trong tam trong chinh phu cua ong tu cho nhan manh ve dan chu đa nguyen, sang tuyen bo rang mac du ong chap thuan dan chu, song khong co "nhu cau" ve đa đang, ong cho rang đa đang gay chia re khong can thiet cho cac no luc chien đau cua Nam Tu va rang Mat tran Nhan dan đai dien cho tat ca nguoi dan Nam Tu. Lien minh Mat tran Nhan dan, đung đau la Đang Cong san Nam Tu va tong thu ky la Nguyen soai Josip Broz Tito, la mot phong trao lon trong chinh phu. Cac phong trao chinh tri khac tham gia vao chinh phu con bao gom phong trao "Napred" do Milivoje Markovic đai dien.
Beograd, thu đo cua Nam Tu, đa đuoc giai phong cung voi su giup đo cua Hong quan Lien Xo vao thang 10 nam 1944, va viec thanh lap mot chinh phu moi cua Nam Tu đa bi tri hoan cho đen ngay 2 thang 11 nam 1944, khi ky ket Hiep đinh Beograd va thanh lap chinh phu lam thoi. Cac hiep đinh cung quy đinh rang cac cuoc bau cu sau chien tranh se xac đinh he thong nha nuoc trong tuong lai tren mat chinh quyen va kinh te.
Nam 1945, quan du kich Nam Tu đa truy quet luc luong khoi Truc va giai phong cac phan lanh tho bi chiem đong con lai. Ngay 20 thang 3 nam 1945, quan du kich đa phat đong cuoc Tong cong kich nham đanh đuoi hoan toan nguoi Đuc va cac luc luong phoi hop con lai cua ho. Vao cuoi thang 4 nam 1945, cac khu vuc con lai o mien Bac Nam Tu đa đuoc giai phong, quan Nam Tu cung giai phong mot so bo phan o mien Nam lanh tho Đuc (nay la Ao), va lanh tho Y xung quanh Trieste.
Sau đo, Nam Tu lai mot lan nua co đuoc tinh trang toan ven, va đuoc quan du kich muong tuong se la "Lien bang Dan chu", bao gom sau nuoc cong hoa lien bang: Cong hoa Lien bang Bosna va Hercegovina, Cong hoa Lien bang Croatia, Cong hoa Lien bang Macedonia, Cong hoa Lien bang Montenegro, Cong hoa Lien bang Serbia, va Cong hoa Lien bang Slovenia. Tuy nhien, ban chat cua chinh phu nay van chua ro rang, va Tito đa rat mien cuong đe đua Quoc vuong Petar II đang luu vong vao thanh phan chinh quyen Nam Tu sau chien tranh theo yeu cau cua Winston Churchill. Thang 2 nam 1945, Tito thua nhan su ton tai cua mot hoi đong nhiep chinh đai dien cho Nha vua: tuy nhien hanh đong đau tien va duy nhat cua hoi đong la ra tuyen bo vao ngay 7 thang 3 ve viec hinh thanh chinh phu moi do Tito lam thu tuong. Ban chat cua nha nuoc van chua ro rang ke ca sau khi chien tranh ket thuc, va ngay 26 thang 6 nam 1945, quoc gia nay đa ky vao Hien chuong Lien Hop Quoc chi voi ten Nam Tu, khong nhac đen mot vuong quoc hay nuoc cong hoa.


= Thoi ky hau chien =
Cuoc bau cu đau tien tai Nam Tu sau chien tranh đuoc to chuc vao ngay 11 thang 11 nam 1945. Thoi gian nay, lien minh cac ben ung ho quan du kich, Mat tran Giai phong Nhan dan đa đoi ten thanh Mat tran Nhan dan. Mat tran Nhan dan chu yeu do Đang Cong san Nam Tu lanh đao, đai dien la Josip Broz Tito. Danh tieng cua ca hai co đuoc phan lon la nho cac hanh đong cua ho trong thoi chien, va ho nhan đuoc su ung ho cua nguoi dan. Tuy nhien, cac chinh đang tu thoi tien chien cung đuoc tai lap.

Tuy nhien, mac du ban than cuoc bau cu đuoc cho la se tien hanh mot cach cong bang theo hinh thuc bo phieu kin, chien dich tranh cu truoc đo đuoc đanh gia co nhieu dau hieu bat thuong. Cac to bao đoi lap đa bi cam nhieu hon mot lan, va tai Serbia cac lanh đao đoi lap nhu Milan Grol nhan đuoc nhung loi ham doa thong qua bao chi. Phe đoi lap đa rut lui khoi cuoc bau cu đe phan đoi khong khi thu đich va tinh the nay khien ba đai dien bao hoang, Grol-Subasic-Juraj Sutej, rut ra khoi chinh phu lam thoi. Ket qua bau cu đuoc cong bo vao ngay 11 thang 11 nam 1945, voi trung binh 85% so cu tri đi bau ung ho cho Mat tran Nhan dan. Cuoc bau cu nay đanh dau su khoi đau cua che đo Cong san cong khai tai Nam Tu.
Ngay 29 thang 11 nam 1945, tai le ki niem nam thu hai cua Ky hop AVNOJ thu hai, Quoc hoi lap hien cua Nam Tu đa chinh thuc bai bo che đo quan chu va tuyen bo nha nuoc la mot cong hoa. Ten goi chinh thuc tro thanh Cong hoa Nhan dan Lien Bang Nam Tu, va sau "nha nuoc lien bang" tro thanh "cac cong hoa nhan dan" Nam Tu tro thanh mot nha nuoc đoc đang va trong nhung nam đau tien no đuoc xem la tuan theo mo hinh cong san chinh thong.
Chinh phu Nam Tu la đong minh voi Lien Xo va trong thoi gian đau cua Chien tranh Lanh, ho đa ban roi hai may bay cua Hoa Ky bay tren khong phan Nam Tu vao ngay 9 va ngay 19 thang 8 nam 1946. Đay la nhung vu ban roi may bay phuong Tay đau tien trong Chien tranh Lanh va khien Hoa Ky cang ngo vuc sau hon Tito va tham chi con keu goi can thiep quan su chong lai Nam Tu. Nuoc Nam Tu moi cung phat trien kinh te theo mo hinh Stalin-Xo viet trong thoi ky nay, va no đa đat đuoc thanh cong đang ke tren mot so khia canh. Đac biet la cac cong trinh cong cong đa đuoc chinh phu xay dung lai va tham chi con cai thien co so ha tang cua Nam Tu (đac biet la he thong đuong bo). Cang thang voi phuong Tay len cao khi Nam Tu gia nhap Cominform, va trong giai đoan đau cua Chien tranh Lanh, Nam Tu đa theo đuoi mot chinh sach đoi ngoai hung hang. Do quan du kich Nam Tu đa giai phong Venezia Giulia va Karnten, va cung voi cac tuyen bo chu quyen trong lich su, chinh phu Nam Tu bat đau van đong ngoai giao đe hop nhat chung vao Nam Tu. Ca hai yeu cau nay đeu bi phuong Tay phan đoi. Điem tranh cai lon nhat la thanh pho cang Trieste. Du kich Nam Tu la luc luong chu yeu đa giai phong thanh pho nay va cac vung noi đia xung quanh vao nam 1945, song truoc suc ep tu luc luong Đong Minh phuong Tay, ho đa buoc phai rut lui ve cai goi la "đuong Morgan". Lanh tho Tu do Trieste đuoc thanh lap, va bi tach thanh khu vuc A va khu vuc B, đuoc quan ly tuong ung boi Đong Minh phuong Tay va Nam Tu. Ban đau, Nam Tu nhan đuoc su hau thuan cua Stalin, song tu nam 1947 tro ve sau nha lanh đao Xo viet dan lanh nhat voi tham vong cua Nam Tu. Cuoc khung hoang đuoc giai quyet khi Tito–Stalin bat đau chia re, khu vuc A đuoc trao cho Y, con khu vuc B trao cho Nam Tu.
Trong khi đo, noi chien đa no ra o Hy Lap – nuoc lang gieng phia nam cua Nam Tu, chinh phu Nam Tu đa quyet đinh mang ve mot chien thang cho cong san. Nam Tu đa tro giup đac luc ve vu khi đan duoc, vat tu, chuyen gia quan su, va tham chi con cho phep quan du kich Hy Lap su dung lanh tho Nam Tu đe tru an. Mac du Lien Xo, Bulgaria, va Albania cung cung cap ho tro quan su, song ho tro cua Nam Tu la vuot troi. Tuy nhien, cuoc phieu luu nay cua Nam Tu cung ket thuc voi su chia re Tito–Stalin, do quan cong san Hy Lap mong đoi viec Tito bi lat đo nen đa tu choi bat ky su tro giup nao tu chinh phu Nam Tu. Tuy nhien, do khong co chung, quan cong san Hy Lap đa gap phai rat nhieu kho khan va bi đanh bai vao nam 1949.
Nuoc lang gieng cong san duy nhat cua Cong hoa Nhan dan Albania la Nam Tu, va ngay sau chien tranh nuoc nay đa tro thanh mot quoc gia ve tinh cua Nam Tu. Nuoc lang gieng Bulgaria cung chiu anh huong tang dan cua Nam Tu. Điem chinh cua cuoc tranh gianh anh huong nay la Nam Tu muon sap nhap hai nuoc tren thanh hai nuoc cong hoa lien bang. Albania khong co lap truong chong lai, song Bulgaria co quan điem la muon Bulgaria va Nam Tu thong nhat mot cach binh đang trong lien bang moi. Khi cac cuoc đam phan bat đau, cac đai dien cua Nam Tu la Edvard Kardelj va Milovan Đilas đuoc trieu đen Moskva cung voi mot phai đoan cua Bulgaria, tai đay Stalin va Vyacheslav Molotov đa co gang ham doa rang ho se phai chap thuan su kiem soat cua Lien Xo trong viec hop nhat giua cac quoc gia, va noi chung co gang buoc ho phai chiu le thuoc. Lien Xo đa khong the hien mot quan điem cu the ve van đe thong nhat Nam Tu-Bulgaria, song muon đam bao hai ben truoc tien phai chap thuan moi quyet đinh cua Moskva. Nguoi Bulgaria đa khong phan đoi, song phai đoan Nam Tu đa rut khoi cuoc hop Moskva. Nhan thuc đuoc muc đo le thuoc cua Bulgaria vao Moskva, Nam Tu đa rut khoi cac cuoc đam phan thong nhat, va hoan lai ke hoach hop nhat Albania đe đe phong viec lam vao tinh the đoi đau voi Lien Xo.


= Thoi ky Informbiro =

Chia re Tito–Stalin, hoac chia re Nam Tu-Lien Xo đa xay ra vao mua xuan va đau mua he nam 1948. Ten goi cua no gan lien voi Josip Broz Tito, luc đo đang la Thu tuong Nam Tu (Chu tich Quoc hoi Lien bang), va nha lanh đao Lien Xo Joseph Stalin. Tai phuong Tay, Tito đuoc xem la mot nha lanh đao cong san trung kien, chi đung thu hai sau Stalin tai khoi phia đong. Tuy nhien, Nam Tu phan lon đa tu giai phong đuoc chinh minh va su tro giup cua Hong quan chi o muc gioi han, Nam Tu đi theo mot chieu huong đoc lap, va lien tuc co cang thang voi Lien Xo. Nam Tu va chinh phu cua no tu xem minh la đong minh cua Moskva, trong khi Moskva xem Nam Tu la mot quoc gia ve tinh va thuong xuyen đoi xu voi Nam Tu theo huong nay. Truoc đo, hai ben đa co cang thang tren mot so van đe, song tu sau cuoc hop Moskva, mot cuoc đoi đau mo đa bat đau.
Tiep đen la viec trao đoi thu tin truc tiep giua Đang Cong san Lien Xo va Đang Cong san Nam Tu. Đau tien, trong la thu cua ĐCS Lien Xo ngay 27 thang 3 nam 1948, Lien Xo đa cao buoc Nam Tu boi nho nha nuoc Xo viet thong qua cac tuyen bo nhu "chu nghia xa hoi tai Lien Xo đa khong con la cach mang". Lien Xo cung tuyen bo rang Đang Cong san Nam Tu khong "đu dan chu", va rang no khong hanh đong nhu mot đoi quan tien phong đua đat nuoc tien len chu nghia xa hoi. Lien Xo noi rang ho [ĐCS Nam Tu] "khong the đuoc xem nhu la mot to chuc đang Cong san Marx-Lenin, Bolshevik". Buc thu cung viet ten cua mot so quan chuc cap cao đuoc Lien Xo xem la "Marxist mo ho" (Milovan Đilas, Aleksandar Rankovic, Boris Kidric, va Svetozar Vukmanovic-Tempo) va yeu cau Tito thanh trung ho. Cac quan chuc cong san nhu Andrija Hebrang va Sreten Zujovic ung ho quan điem cua Lien Xo. Tuy nhien, khi Tito nhin thay buc thu, ong đa tu choi lam ton hai đang cua minh, va som tu minh tra loi thu. Buc thu hoi đap cua Đang Cong san Nam Tu vao ngay 13 thang 4 nam 1948 đa phu nhan manh me cac cao buoc cua Lien Xo, bao ve ban chat cach mang cua đang.
Trong mot buc thu tra loi dai 31 trang vao ngay 4 thang 5 nam 1948, Lien Xo đa nhac nho Đang Cong san Nam Tu ve cac khuyet điem pham phai va can phai sua chua sai lam cua minh, va buoc toi ĐCS Nam Tu đa qua kieu ngao ve thanh cong chong lai nguoi Đuc, duy tri quan điem rang Hong quan "đa cuu ho khoi bi huy diet" (mot tuyen bo khong hop ly, do cac du kich cua Tito đa thanh cong trong cac chien dich chong lai phe Truc bon nam truoc khi Hong quan xuat hien tai đo). Lan nay, Xo viet neu ten Josip Broz Tito va Edvard Kardelj la nhung ke "di đoan" chinh, trong khi bao ve Hebrang va Zujovic. Đang Cong san Nam Tu đap tra bang cach truc xuat Hebrang va Zujovic ra khoi đang, va tra loi Lien Xo trong la thu ngay 17 thang 5 nam 1948 voi nhung loi chi trich manh me cac no luc cua Lien Xo nham lam suy giam y nghia cua phong trao khang chien Nam Tu.
Ngay 19 thang 5 nam 1948, mot buc thu cua Mikhail A. Suslov đa thong bao voi Josip Broz Tito rang Cuc Thong tin Cong san, hay Cominform (Informbiro trong tieng Serbia-Croatia), se to chuc mot phien hop vao ngay 28 thang 6 nam 1948 tai Bucharest đe gianh gan nhu hoan toan cho "van đe Nam Tu". Cominform la mot hiep hoi cua cac đang cong san, la cong cu chinh cua Lien Xo đe kiem soat su phat trien chinh tri trong khoi phia đong. Ngay to chuc hop, 28 thang 6, đa đuoc Lien Xo lua chon can than vi đay la ngay ki niem ba su kien gom tran Kosovo (1389), the am sat thai tu Ferdinand tai Sarajevo (1914), va viec thong qua Hien phap Vidovdan (1921).
Mac du đuoc moi đich danh, Tito đa tu choi tham du buoi hop vi mot ly do khong ro rang la bi om. Khi mot loi moi chinh thuc đen vao ngay 19 thang 6 nam 1948, Tito lai tu choi. Vao ngay đau tien cua cuoc hop, 28 thang 6, Cominform đa thong qua du thao ve mot nghi quyet, đuoc goi tai Nam Tu la "Nghi quyet cua Informbiro" (Rezolucija Informbiroa). Trong đo, cac thanh vien Cominform khac quyet đinh khai tru Nam Tu, voi ly do "cac yeu to dan toc chu nghia" đa "che ngu huong đi trong nam hoac sau thang qua đe tien đen mot vi tri thong tri trong hang ngu lanh đao" cua Đang Cong san Nam Tu. Nghi quyet canh bao Nam Tu rang no đang đi nguoc tren con đuong quay tro lai chu nghia tu ban vi tinh dan toc chu nghia, cac y đinh đoc lap cua minh va cao buoc chinh đang nay theo "chu nghia Trotsky". Tiep theo đo la su kien cat đut quan he giua Nam Tu va Lien Xo, bat đau thoi ky xung đot Lien Xo-Nam Tu tu nam 1948 đen 1955, đuoc goi la thoi ky Informbiro.
Sau khi cat đut quan he voi Lien Xo, Nam Tu tu nhan thay minh bi co lap ve kinh te va chinh tri va nen kinh te qua thuc đa bi anh huong. Luc đo, nhung nguoi Nam Tu theo chu nghia Stalin bat đau kich đong tinh trang bat on trong dan chung va quan đoi. Mot so cuoc noi loan va binh bien đa xay ra, cung voi cac hanh đong pha hoai. Tuy nhien, an ninh Nam Tu do Aleksandar Rankovic lanh đao mang ten UDBA đa nhanh chong đan ap hieu qua cac hoat đong noi day. Nam Tu cung đoi mat voi nguy co bi xam luoc khi cac đon vi quan đoi Lien Xo dieu hanh doc bien gioi Nam Tu-Cong hoa Nhan dan Hungaria, trong khi Quan đoi Nhan dan Hungaria nhanh chong tang cuong quy mo tu 2 len 15 su đoan. UDBA bat đau bat giu nhung nguoi bi cao buoc la theo chu nghia Stalin hoac tham chi la than Lien Xo.
Tuy nhien, ngay tu luc bat đau khung hoang, Tito đa bat đau đua ra cac loi đe nghi voi Hoa Ky va phuong Tay. Do đo, cac ke hoach cua Stalin đa bi can tro khi Nam Tu bat đau thay đoi cac lien ket cua minh. Hoan nghenh ran nut Nam Tu-Lien Xo, phuong Tay đa bat đau vien tro kinh te toi tap cho Nam Tu vao nam 1949, gop phan ngan ngua nan đoi nam 1950, va bu đap phan lon tham hut thuong mai cua Nam Tu trong thap nien sau đo. Hoa Ky bat đau van chuyen vu khi đen Nam Tu vao nam 1951. Tuy nhien, Tito cung canh giac đe khong qua phu thuoc vao phuong Tay, cac thao thuan an ninh quan su ket thuc vao nam 1953 va Nam Tu tu choi gia nhap NATO va bat đau phat trien nganh cong nghiep quan su cua chinh minh. Phan ung cua Hoa Ky trong chien tranh Trieu Tien đa khien Stalin bat đau tu bo ke hoach chien tranh voi Nam Tu.


= Cai cach =

Trong thap nien 1950, Nam Tu bat đau mot so cai cach co ban, mang lai su thay đoi trong ba phuong dien chinh: nhanh chong tu do hoa va phan tan quyen luc cua he thong chinh tri quoc gia, thanh lap mot he thong kinh te moi, đoc nhat, va mot chinh sach ngoai giao khong lien ket. Nam Tu đa tu choi tham gia Khoi Warszawa va thay vao đo la mot lap truong trung lap trong Chien tranh Lanh va tro thanh mot thanh vien sang lap cua Phong trao khong lien ket cung voi cac nuoc nhu An Đo, Ai Cap va Indonesia, va mot trong nhung tac đong cua no la Nam Tu thuc đay mot chinh sach khong đoi đau voi My.
Sau khi ly khai khoi tam anh huong cua Lien Xo, Nam Tu đa tu minh lap ra mot bien the cua chu nghia xa hoi, đoi khi đuoc goi chinh thuc la "chu nghia Tito". Hoat đong kinh doanh thi truong tu do đuoc cho phep dien ra ben trong đat nuoc, nha nuoc xay dung mot he thong chu nghia xa hoi thi truong. Cac cai cach kinh te bat đau vao ngay 26 thang 6 nam 1950 khi đua vao the che nguoi lao đong tu quan ly. Kiem soat kinh te đa đuoc giao cho cac nuoc cong hoa hop thanh, cac co quan chinh phu o Beograd tro thanh cac hoi đong phoi hop hop tac. Voi he thong moi, cac hoi đong cong nhan kiem soat viec san xuat va phan lon loi nhuan, no se đuoc phan phoi tro lai cho ban than cac cong nhan (thay vi nha nuoc hoac chu so huu/co đong). Cac chuong trinh phat trien cong nghiep va co so ha tang cung đuoc thuc hien, va đat nuoc cuoi cung đa phat trien mot linh vuc cong nghiep vung manh.
Đieu nay cung voi cac cai cach kinh te quan trong khac trong thoi gian đo, cong them vien tro cua phuong Tay, đa lam hoi sinh Nam Tu va khien kinh te Nam Tu bung no. So viec lam tang gap đoi tu 1950 đen 1964, va ty le that nghiem giam xuong con 6% vao nam 1961. Mac du co them rat nhieu lao đong cong nghiep moi, luong cua ho van tang 6,2% moi nam, trong khi san xuat cong nghiep tang 12,7% moi nam. Xuat khau cac san pham cong nghiep, dan đau la co gioi kien thiet, cac loai may chuyen cho (đac biet la nganh cong nghiep đong tau), cung cong nghe va thiet bi quoc phong, tang đang ke voi muc tang hang nam la 11%. Tang truong tong san pham noi đia (GDP) cho đen đau thap nien 1980 đat trung binh 6,1%. Ti le biet chu tang len đang ke va đat 91%, cham soc y te la mien phi o tat ca cac cap, va tuoi tho trung binh la 72.
Cai cach kinh te co quan he chat che voi tu do hoa chinh tri. Bo may quan lieu đo so cua nha nuoc va đang đa nhanh chong bi tinh gian trong mot qua trinh đuoc mo ta la "đeo nha nuoc" cua Boris Kidric, Chu tich Hoi đong Kinh te Nam Tu (bo truong kinh te). Đai hoi thu sau cua Đang Cong san Nam Tu, đuoc to chuc vao ngay 2 thang 11 nam 1952 tai Zagreb, đuoc tien hanh theo tinh than cua chu nghia tu do xa hoi, va huong đi moi đa dan đen su ra đoi cua "Luat co ban" nam 1953, trong đo nhat manh quyen tu do cua "cac đoan the tu do va nguoi dan lao đong" va "tu do ca nhan va quyen con nguoi". Đang Cong san Nam Tu, von bao gom 6 đang cong san tai cac nuoc cong hoa thanh vien, luc nay đa đoi ten thanh Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu, bao gom sau lien minh nhung nguoi cong san thanh vien tai cac nuoc cong hoa lien bang. Phe bat đong chinh kien trong đang do Milovan Đilas lanh đao, ung ho thu tieu gan nhu toan bo bo may nha nuoc, thoi điem nay đa bi Tito can thiep đe đan ap.
Vao đau thap nien 1960, cac van đe nhu xay dung nha may mang tinh "chinh tri" song khong hop ly ve mat kinh te va lam phat đa khien mot nhom trong gioi lanh đao cong san chu truong thuc hien tan quyen lon hon. Nhung nguoi tu do nay bi mot nhom tap trung quanh Aleksandar Rankovic phan đoi. Nam 1966, nhung nguoi tu do (quan trong nhat la Edvard Kardelj, Vladimir Bakaric cua Croatia va Petar Stambolic cua Serbia) đa gianh đuoc su ung ho cua Tito. Tai mot hoi nghi cua đang o Brijuni, Rankovic đa phai đoi mat voi mot ho so đuoc chuan bi đay đu voi nhung loi buoc toi va to cao tu Tito rang ong đa hinh thanh mot be nhom voi y đinh đoat lay quyen luc. Rankovic bi buoc phai tu chuc va mot so nguoi ung ho ong đa bi truc xuat khoi đang.
Phat trien kinh te va tu do hoa đa khong bi can tro trong suot cac thap nien 1950 va 1960, chung tiep tuc phat trien voi toc đo nhanh chong. Viec đua vao cac cai cach hon nua đa mo đau cho mot bien the cua chu nghia xa hoi thi truong, keo theo chinh sach bien gioi mo. Voi đau tu lon cua lien bang, du lich tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Croatia đa đuoc phuc hoi, mo rong, va chuyen thanh mot nguon thu nhap chinh. Voi cac bien phap thanh cong nay, kinh te Nam Tu đa đat đuoc tinh tu tuc tuong đoi va co giao dich rong rai voi ca phuong Tay va phuong Đong. Vao đau thap nien 1960, cac nha quan sat nuoc ngoai luu y rang đat nuoc nay "đang bung no", va rang cong dan Nam Tu đuoc huong quyen tu do lon hon nhieu so voi nguoi dan Lien Xo va cac nuoc thuoc khoi phia đong.

Nam 1971, ban lanh đao cua Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu, đac biet la Miko Tripalo va Savka Dabcevic-Kucar, đa lien minh voi cac nhom khong đang phai dan toc chu nghia, bat đau mot phong trao nham tang quyen han cua cac nuoc cong hoa lien bang thanh vien. Phong trao nay đuoc goi la Phong trao Quan chung (MASPOK) va đa lanh đao Mua xuan Croatia. Nuoc cong hoa que huong cua Tito la Croatia, ong đa đap lai bang mot cach tiep can kep. Nha cam quyen Nam Tu đa bat giu mot so luong lon nhung nguoi bieu tinh Croatia, buoc toi ho khoi goi nen chu nghia dan toc, trong khi đo Tito bat đau mot chuong trinh nghi su đe đe xuong mot so cai cach nham ngan chan mot cuoc khung hoang tuong tu co the lai xay ra. Luc nay, nhung nguoi ung ho Ustase o ben ngoai Nam Tu đa co gang thong qua cac hanh đong khung bo va du kich đe hinh thanh nen mot phong trao ly khai, song ho đa khong thanh cong, tham chi đoi khi con o vao tinh trang thu đich voi nhung đong bao nguoi Nam Tu Croatia theo Cong giao. Tu nam 1971 tro đi, cac nuoc cong hoa kiem soat cac ke hoach kinh te cua ho. Đieu nay đa dan đen mot lan song đau tu, đi kem voi so no tang len va xu huong nhap sieu ngay cang lon.
Nam 1974, mot hien phap lien bang moi đa đuoc phe chuan, theo đo se trao nhieu quyen tu chu hon cho cac nuoc cong hoa, do đo hoan thanh co ban muc tieu chinh cua phong trao Mua xuan Croatia nam 1971. Van đe gay tranh cai nhat trong hien phap lien bang moi la phan chia noi bo Serbia, voi viec quyet đinh trao vi the tuong tu cho hai tinh tu tri cua nuoc cong hoa nay, đo la Kosovo-mot khu vuc co phan lon dan cu la nguoi Albania, va Vojvodina- mot khu vuc co mot so luong lon cac dan toc thieu so ben canh nguoi Serb chiem đa so, nhu nguoi Hungaria. Nhung cai cach nay đa khien cac nuoc cong hoa hai long, đac biet la Croatia cung nhu nhung nguoi Albania tai Kosovo va nhung nguoi thieu so o Vojvodina. Song hien phap nam 1974 đa lam khien cac quan chuc cong san nguoi Serb them buc tuc, ho khong tin tuong vao đong co cua nhung nguoi ung ho cai cach. Nhieu nguoi Serb xem cac cai cach nay la su nhuong bo đoi voi nhung nguoi dan toc chu nghia Croatia va goc Albania, trong khi lai khong thanh lap cac tinh tu tri tuong tu đe đai dien cho mot so luong lon nguoi Serb tai Croatia hay Bosna va Hercegovina va nhung nguoi dan toc chu nghia Serbia cam thay that vong truoc su ung ho cua Tito trong viec cong nhan nguoi Montenegro va nguoi Macedonia la cac dan toc rieng biet, nhung nguoi dan toc chu nghia Serbia tuyen bo rang khong co su khac biet ve mat sac toc hay van hoa giua hai nhom nay voi nguoi Serb.


= Thoi ky hau Tito =
Ngay 4 thang 5 nam 1980, Tito qua đoi va cai chet cua ong đuoc cong bo tren he thong truyen thong nha nuoc khap Nam Tu. Mac du biet rang trong mot thoi gian benh tinh cua Tito ngay cang nang, song cai chet cua ong van khien đat nuoc sung sot. Đieu nay la boi Tito đuoc nhin nhan la mot anh hung dan toc trong Chien tranh the gioi thu hai va đa la nhan vat noi bat cung nhu la ban sac cua đat nuoc trong nhieu nam. Su ra di cua ong đanh dau mot thay đoi đang ke, va nguoi ta tuong thuat rang đa co nhieu nguoi Nam Tu cong khai than khoc viec ong qua đoi. Tai san van đong bong đa Split, noi hai đoi Serbia va Croatia đang thi đau voi nhau trong mot tran đau, ca hai đa dung lai đe nghe tin ve cai chet cua Tito va đam le hat bai hat ca tung "Đong chi Tito Chung toi the voi Nguoi, tu đuong đi cua Nguoi chung toi se khong trech huong"

Vao thoi điem Tito qua đoi, chinh quyen lien bang do Veselin Đuranovic đung đau (ong đa giu chuc vu nay tu nam 1977). Ong đa xung đot voi cac nha lanh đao cua cac nuoc cong hoa khi tranh luan rang Nam Tu can thi hanh tiet kiem do no nuoc ngoai ngay cang tang. Đuranovic cho rang pha gia la can thiet, tuc đieu ma Tito đa tu choi ung ho vi ly do uy tin quoc gia.
Nam Tu hau Tito phai đoi mat voi khoan no tai chinh đang ke trong nhung nam 1980, song nho nhung moi quan he tot đep giua nuoc nay voi Hoa Ky nen đa dan đen viec thanh lap mot nhom cac to chuc do Hoa Ky lanh đao đuoc goi la "nhung nguoi ban cua Nam Tu" giai quyet cac khoan no lon cho Nam Tu vao nam 1983 va 1984, song cac bai toan kinh te van se tiep tuc ton tai cho đen khi giai the đat nuoc trong thap nien 1990.
Nam Tu la nuoc chu nha cua The van hoi Mua đong 1984 tai Sarajevo. Đoi voi Nam Tu, the van hoi đa tiep tuc chung minh tam nhin Tinh huynh đe va thong nhat cua Tito khi cac dan toc Nam Tuc van tiep tuc thi đau thong nhat trong mot đoi tuyen, va Nam Tu tro thanh quoc gia cong san thu hai to chuc the van hoi (sau The van hoi Mua he 1980). Tuy nhien, the van hoi to chuc tai Nam Tu đa khong bi mot so nuoc phuong Tay tay chay nhu The van hoi tai Moskva.
Vao cuoi thap nien 1980, chinh phu Nam Tu bat đau tien hanh mot qua trinh roi xa chu nghia cong san khi co gang chuyen đoi thanh mot nen kinh te thi truong duoi quyen lanh đao cua Thu tuong Ante Markovic, nguoi chu truong ap dung "lieu phap soc" đe tu huu hoa cac khu vuc cua kinh te Nam Tu. Markovic đuoc nhin nhan la mot chinh tri gia co kha nang nhat đe chuyen đoi đat nuoc thanh mot lien bang dan chu tu do hoa, song sau đo ong đa mat đi tin nhiem ma chu yeu la do that nghiep gia tang.


= Tan ra va chien tranh =
Y thuc he va đac biet la tinh than dan toc chu nghia đuoc nhieu nguoi xem la cac nguyen nhan chinh dan đen su tan ra cua Nam Tu. Tu thap nien 1970, che đo cong san Nam Tu đa bi phan tach thanh mot phe dan toc chu nghia tu do-tan quyen do Croatia va Slovenia lanh đao, phe nay ung ho mot lien bang phi tap trung hoa đe trao quyen tu chu lon hon cho hai nuoc cong hoa nay; con phe dan toc chu nghia bao thu-tap trung hoa do Serbia lanh đao va ung ho mot lien bang tap trung đe đam bao loi ich cua Serbia va cua nguoi Serb tren khap Nam Tu – do ho la dan toc lon nhat trong toan quoc. Tu nam 1967 đen 1972 tai Croatia va keo theo cac cuoc bieu tinh o Kosovo tu 1968 đen 1981, cac hoc thuyet va hanh đong dan toc chu nghia đa gay ra cang thang sac toc, khien đat nuoc mat on đinh. Su đan ap cua che đo cong san đoi voi nhung nguoi dan toc chu nghia đuoc cho la đa khien ho xac đinh rang minh phai thay the chinh chu nghia cong san va khien no [chu nghia dan toc] tro thanh mot phong trao bi mat phat trien manh me. Vao cuoi thap nien 1980, gioi cam quyen tai Beograd đa phai đoi mat voi mot luc luong phan đoi manh me tu cac cuoc bieu tinh lon cua nguoi Serb tai Kosovo va nguoi Montenegro cung nhu yeu cau cai cach chinh tri cua gioi tri thuc Serbia va Slovenia.
Trong kinh te, tu cuoi thap nien 1970, nguon luc kinh te giua cac vung phap trien va kem phat trien cua Nam Tu ngay cang mo rong khoang cach va no khien tinh thong nhat cua lien bang xau đi nghiem trong. Cac nuoc cong hoa phat trien nhat la Croatia va Slovenia đa bac bo cac no luc nham han che quyen tu chu cua ho von đuoc quy đinh trong Hien phap 1974. Quan điem chung tai Slovenia vao nam 1987 la nuoc cong hoa cua ho se co đuoc co hoi kinh te tot hon neu đoc lap khoi Nam Tu. Ngoai ra con co nhung noi khong nhan đuoc loi ich kinh te; vi du, tinh tu tri Kosovo la mot noi kem phat trien, va GDP binh quan đa giam tu muc 47% binh quan cua Nam Tu ngay sau chien tranh xuong 27% vao thap nien 1980. Tuy nhien, nhung van đe kinh te đa khong đuoc chung minh la yeu to mang tinh quyet đinh duy nhat trong su tan ra cua Nam Tu, do Nam Tu trong thoi ky nay la nha nuoc cong san thinh vuong nhat o Đong Au va quoc gia nay tren thuc te đa tan ra ve mat kinh te trong giai đoan phuc hoi sau khi thuc hien cac cai cach kinh te cua chinh phu Ante Markovic. Hon nua, trong su tan ra cua Nam Tu, cac nha lanh đao cua Croatia, Serbia, Slovenia đeu tu choi mot đe nghi khong chinh thuc cua Cong đong chau Au voi noi dung cung cap ho tro kinh te đang ke cho ho đe đoi lay mot thoa hiep chinh tri. Tuy nhien, van đe bat binh đang kinh te giua cac nuoc cong hoa, tinh tu tri, va cac dan toc tai Nam Tu đa dan đen cang thang voi nhung loi tuyen bo bi thiet thoi va nhung cao buoc ve viec nhom dan toc khac đuoc huong quyen uu đai.
Cac cuoc bieu tinh chinh tri tai Serbia va Slovenia ma ve sau phat trien thanh cac cuoc xung đot sac toc đa bat đau tu cuoi thap nien 1980, cac cuoc bieu tinh nay chong lai su bat cong va quan lieu cua gioi lanh đao chinh tri. Cac thanh vien trong gioi lanh đao chinh tri đa đieu khien đe chuyen huong cac cuoc bieu tinh nay sang chong lai "nhung nguoi khac". Nhung nguoi bieu tinh Serbia lo lang ve su tan ra cua đat nuoc va cao buoc rang "nhung nguoi khac" (nguoi Croatia, nguoi Slovenia, va cac to chuc quoc te) phai chiu trach nhiem ve đieu nay. Gioi tinh hoa tri thuc Slovenia thi bien luan rang "nhung nguoi khac" (nguoi Serb) phai chiu trach nhiem cho muu đo banh truong Đai Serbia, cho viec khai thac kinh te cua Slovenia, va cho viec đan ap ban sac dan toc Slovenia. Cac hanh đong nham chuyen huong cac cuoc bieu tinh quan chung nay đa cho phep cac che đo tai Serbia va Slovenia ton tai voi cai gia la pha vo su thong nhat cua Nam Tu. Cac nuoc cong hoa khac nhu Bosnia & Herzegovina va Croatia đa tu choi tuan theo cac chien thuat cua Serbia va Slovenia, dan đen ket qua la cac che đo cong san nay bi luc luong chinh tri dan toc chu nghia đanh bai.
Theo quan điem chinh tri quoc te, viec chien tranh Lanh ket thuc đa gop phan vao su tan ra cua Nam Tu vi đat nuoc nay mat đi tam quan trong trong chien luoc chinh tri quoc te voi vi the la mot trung gian giua khoi phia đong va phia tay. Nhu mot he qua, Nam Tu đa mat đi su ho tro ve mat kinh te va chinh tri tu phuong Tay, va suc ep tu Quy Tien te Quoc te (IMF) ngay cang tang trong viec cai cach the che khien gioi tinh hoa theo chu nghia cai luong o Nam Tu khong the đoi pho voi roi loan xa hoi ngay cang tang len. Su sup đo cua chu nghia cong san tai Đong Au va Lien Xo đa lam suy yeu co so y thuc he cua đat nuoc va khuyen khich cac luc luong chong cong va dan toc chu nghia tai cac nuoc cong hoa Croatia va Slovenia tang cuong cac đoi hoi cua ho.
Tu khi Hien phap 1974 giam bot quyen han cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Serbia đoi voi hai tinh tu tri Kosovo va Vojvodina, tinh cam dan toc chu nghia tai Serbia ngay cang tang len, chu yeu tap trung vao Kosovo. Tai Kosovo (chu yeu do nhung nguoi cong san Albania quan ly), cong đong Serbia thieu so ngay cang phan nan ve ve su nguoc đai va lam dung cua nguoi Albania đa so. Tai Serbia, đa san bi kich đong boi viec bi giam bot quyen han, đieu nay đa lam gia tang tinh cam chong Albania, su thu han sac toc lai tro lai Nam Tu. Nam 1986, Vien Khoa hoc va Nghe thuat Serbia (SANU) đa cong bo mot tai lieu gay tranh cai đuoc goi la Giac thu SANU. Trong đo, vien đa ung ho nhung bat binh cua nhung nguoi dan toc chu nghia Serbia. Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu (SKJ) vao thoi điem đo đa thong nhat len an giac thu, va tiep tuc chinh sach chong dan toc chu nghia cua ho.

Nam 1987, mot quan chuc cua Lien minh nhung nguoi cong san Serbia (SKS) (nhanh Serbia cua SKJ), Slobodan Milosevic, đa đuoc cu đen Kosovo đe dap tat cac cuoc bieu tinh cua nhung nguoi goc Serbia tai đo. Đen thoi điem nay, tat ca cac nhanh cua Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu, bao gom Milosevic, đeu nhat tri len an nhung nguoi dan toc chu nghia. Tuy nhien, trong hanh đong bieu tinh nay, Milosevic đa khong tuan theo chinh sach cua đang: ong đa ung ho nhung tuyen bo cua đam đong bieu tinh, ngay lap tuc đong vai "nguoi che cho cua nguoi Serb". Hinh anh nay đa đuoc nang len hon nua khi ong tang cuong kiem soat ca nhan đoi voi truyen thong Serbia. Voi su noi danh nay, Milosevic đa đieu khien tinh hinh đe gianh quyen kiem soat đoi voi Lien minh nhung nguoi cong san Serbia tu đong minh chinh tri mot thoi cua ong la Ivan Stambolic, Slobodan Milosevic tren thuc te tro thanh chinh tri gia quyen luc nhat tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Serbia.
Bao đam đuoc vi tri cua minh tai Serbia, Milosevic tien hanh nam quyen kiem soat cac chinh quyen cua Vojvodina, Kosovo, va Cong hoa Xa hoi chu nghia Montenegro lang gieng trong đieu đuoc truyen thong Serbia goi la "Cach mang chong quan lieu". Hai tinh tu tri XHCN cua Serbia đeu co mot phieu bau Chu tich Nam Tu theo hien phap nam 1974, cung voi Montenegro va ban than Serbia, Milosevic nay đa co the kiem soat truc tiep 4 trong so 8 la phieu trong cuoc bau cu nguoi đung đau nha nuoc. Tinh hinh nay khien cac chinh phu Croatia va Slovenia cang buc tuc, cung voi ho la nhung nguoi Albania tai Kosovo, tat ca ho đeu nhanh chong chuyen sang xung đot voi Milosevic (Cong hoa Xa hoi chu nghia Bosna va Hercegovina cung Cong hoa Xa hoi chu nghia Macedonia van tuong đoi trung lap).

Trong Đai hoi lan thu 14 cua Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu (thang 1 nam 1990), cac đoan đai bieu cua Lien minh nhung nguoi cong san Croatia do Ivica Racan lanh đao, va Lien minh nhung nguoi cong san Slovenia đeu bo ra khoi đai hoi nham chong lai thong long cua Milosevic tai quoc hoi. Vi the, Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu đa giai the, dan đen viec hinh thanh mot he thong đa đang tai cac nuoc cong hoa. Cac Lien minh nhung nguoi cong san (hau het đoi sang ten moi) đa that cu tai phan lon cac nuoc cong hoa. Tai Croatia, Lien minh Dan chu Croatia theo chu nghia dan toc đa gianh chien thang voi hua hen "bao ve Croatia truoc Milosevic", va nhanh chong ha vi the cua thieu so lon Serbia tai nuoc cong hoa tu "dan toc hop thanh" xuong "dan toc thieu so" vao ngay 22 thang 12 nam 1990, khien cho nguoi Serb tai Croatia lo lang.
Cac chinh quyen moi theo tu tuong dan toc chu nghia cua Croatia va Slovenia đa tuyen bo cong khai y đinh ly khai khoi Nam Tu. Sau cac cuoc trung cau dan y bi nguoi Serb thieu so tay chay, hai nuoc tuyen bo ly khai vao ngay 25 thang 6 nam 1991, song cac no luc quoc te đa tri hoan đieu nay trong vong ba thang (Thoa thuan Brijuni). Ngay lap tuc sau khi Slovenia tuyen bo ly khai, Chu tich Nam Tu đa ra lenh cho Quan đoi Nhan dan Nam Tu (JNA) nam quyen kiem soat cac cua khau quoc te tai Slovenia. Do đo đa bat đau mot no luc khong that hang hai cua Quan đoi Nhan dan Nam Tu nham ngan chan Slovenia ly khai, đuoc goi la Chien tranh Muoi Ngay. Nan long truoc quan Phong thu Lanh tho Slovenia (TO), quan đoi lien bang đa bi tu choi cho phep chiem hoan toan nuoc cong hoa, va đa som rut lui.
Tai Croatia, Chien tranh Đoc lap Croatia cung som bat đau, phien quan nguoi Croatia goc Serbia (đuoc quan đoi lien bang ho tro) đa cung co nhung noi ho nam giu tren lanh tho Croatia, va tuyen bo rang cac thuc the cua ho se khong ly khai khoi Nam Tu neu Croatia đoc lap (sau 3 thang theo Thoa thuan Brijuni). Thang 10 nam 1991, Croatia va Slovenia dut khoat tuyen bo đoc lap, dan đen chien tranh quy mo toan dien tai Croatia. Phien quan nguoi Serb va cac đon vi Quan đoi Nhan dan Nam Tu do nguoi Serb kiem soat đa thanh cong trong viec chiem cac vung rong lon cua Croatia. Mot hiep đinh đinh chien tam thoi đuoc tien hanh vao thang 1 nam 1992, voi su chu y nhanh chong chuyen sang Cong hoa Xa hoi chu nghia Bosna va Hercegovina. Thang 9 nam 1991, Macedonia cung tuyen bo đoc lap. Nam tram binh si Hoa Ky sau đo đa đuoc trien khai duoi ngon co Lien Hop Quoc nham giam sat bien gioi phia bac cua Macedonia.
Cac the che lien bang cua Nam Tu vao luc nay đeu dung hoat đong. Nha nuoc van chinh thuc ton tai, bao gom Serbia, Montenegro cung Bosna va Hercegovina va hoan toan do Chu tich nguoi Serb Slobodan Milosevic kiem soat. Sau su ly khai cua Croatia, nguoi Bosnia goc Croatia va nguoi Bosnia Hoi giao khong con muon o lai trong mot lien bang ma nguoi Serb hoan toan thong tri. Tuy nhien, nguoi Bosnia goc Serbia thi lai phan đoi manh me viec tach khoi Serbia. Đieu nay đa dan đen viec tay chay cac cuoc trung cau dan y ca cua chinh quyen Bosnia do nguoi Hoi giao thong tri va thuc the cua nguoi Serb moi đuoc thanh lap- Cong hoa cua nguoi Serb tai Bosna va Hercegovina (som đoi ten thanh Cong hoa Srpska). Ngay sau cuoc trung cau dan y cua minh, chinh phu Bosnia tuyen bo ly khai khoi Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu, khien no ra Chien tranh Bosnia giua cac dan toc thu đich lan nhau.
Sau khi Bosna va Hercegovina ly khai, Nam Tu đa chinh thuc tan ra khi chi con lai hai thanh vien, Serbia va Montenegro. Hai nha nuoc nay sau đo hinh thanh nen Cong hoa Lien bang Nam Tu, va tuyen bo la nha nuoc ke thua cua Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu. Tuy nhien, đong thai nay khong đuoc cong đong quoc te nhin nhan la hop phap, va Nam Tu đuoc xem la đa hoan toan tan ra thanh nam nha nuoc ke thua: Bosna va Hercegovina, Croatia, Macedonia, Slovenia va Cong hoa Lien bang Nam Tu (sau đo đoi ten thanh "Serbia va Montenegro").


Chinh tri = Hien phap =
Hien phap cua Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu tung đuoc sua đoi vao cac nam 1963 va 1974. Lien minh nhung nguoi cong san Nam Tu đa chien thang trong cuoc bau cu đau tien, va đa duy tri quyen luc trong suot thoi gian nha nuoc nay ton tai. Chinh đang nay bao gom cac đang cong san tu cac nuoc cong hoa thanh phan. Lien minh co the tien hanh cai cach đia vi chinh tri cua minh thong qua cac đai hoi đang, trong đo cac đai bieu đen tu cac nuoc cong hoa ma minh đai dien se bieu quyet ve viec thay đoi chinh sach cua đang, đai hoi cuoi cung đuoc to chuc vao nam 1990. Quoc hoi cua Nam Tu đuoc goi la Hoi đong Lien bang, toa nha quoc hoi Nam Tu nay la toa nha nghi vien Serbia. Cac thanh vien Hoi đong Lien bang đeu la nhung nguoi cong san.
Lanh đao chinh tri chu yeu cua nha nuoc la Josip Broz Tito, song cung co mot so chinh ti gia quan trong khac, đac biet la sau cai chet cua Tito. Nam 1974, Tito đuoc tuyen bo la Chu tich tron đoi cua Nam Tu. Sau khi ong ta qua đoi nam 1980, vi the đoc ton cua chu tich đa bi phan chia thanh mot tap the lanh đao, noi ma cac đai dien cua moi nuoc cong hoa co the bay to moi quan tam đen noi ma ho đai dien va đe xuat giai quyet cac van đe. Chuc vu đung đau tap the lanh đao duoc luan phien giua đai dien cua cac nuoc cong hoa khac nhau. Nguoi đung đau cua tap the lanh đao đuoc xem la nguyen thu quoc gia cua Nam Tu. Tap the lanh đao cham dut vao nam 1991 cung voi su tan ra cua Nam Tu.
Nam 1974, đa dien ra cac cai cach quan trong trong hien phap cua Nam Tu. Trong so cac thay đoi, co mot viec gay tranh cai la phan chia noi bo Serbia, theo đo hinh thanh nen hai tinh tu tri trong thanh phan nuoc cong hoa nay, Vojvodina va Kosovo. Moi tinh tu tri nay đeu co quyen bo phieu binh đang voi cac nuoc cong hoa, song truoc đo ho tham gia cac quyet đinh cua Serbia voi vi the la mot bo phan cau thanh cua nuoc cong hoa nay.


= Chu the lien bang =
Trong noi bo, lien bang Nam Tu đuoc phan thanh sau nuoc cong hoa xa hoi chu nghia thanh phan đuoc thanh lap vao nam 1944 va hai tinh tu tri (Kosovo va Vojvodina) trong thanh phan Cong hoa Xa hoi chu nghia Serbia. Thu đo cua lien bang la Beograd.


= Chinh sach đoi ngoai =
Duoi thoi Tito, Nam Tu đa co mot chinh sach trung lap trong Chien tranh Lanh. Lien bang nay đa phat trien cac moi quan he chat che voi cac nuoc đang phat trien cung nhu duy tri cac moi quan he mat thiet voi Hoa Ky va cac nuoc Tay Au. Stalin xem Tito la mot ke phan boi va cong khai len an ong. Nam 1968, sau khi Lien Xo xam chiem Tiep Khac, Tito đa thiet lap them tuyen phong thu tren đuong bien gioi giap voi cac nuoc trong khoi Hiep uoc Warszawa. Ngay 1 thang 1 nam 1967, Nam Tu tro thanh quoc gia cong san đau tien mo cua bien gioi cho tat ca cac du khach nuoc ngoai va bai bo thu tuc thi thuc.
Trong cung nam đo, Tito bat đau hoat đinh tich cuc nham thuc đay mot giai phap hoa binh trong cuoc Xung đot A Rap-Israel. Ke hoach cua ong la keu goi cac quoc gia A Rap cong nhan Nha nuoc Israel đe đoi lay viec Israel trao tra lai cac lanh tho ma nuoc nay đa gianh đuoc. Nam 1968, Tito đa đua ra đe nghi voi lanh đao Tiep Khac Alexander Dubcek rang minh se bay đen Praha bao truoc ba gio neu Dubcek can giup đo đe chong lai Lien Xo, luc luong đang chiem đong Tiep Khac khi đo.
Nam Tu co mot moi quan he phuc tap voi che đo cong san Enver Hoxha o Albania. Ban đau, quan he giua Nam Tu va Albanian la moi quan he san sang giup đo, khi đo Albania đa chap thuan thiet lap mot thi truong chung voi Nam Tu va quy đinh day tieng Serbia-Croatia cho hoc sinh o cac truong trung hoc. Vao thoi điem nay, y niem ve viec thanh lap mot Lien bang Nam Tu đa đuoc thao luan giua Nam Tu, Albania, va Bulgaria. Albania vao thoi điem nay phu thuoc nhieu vao ho tro kinh te cua Nam Tu đe co kinh phi nang cap co so ha tang yeu kem ban đau. Rac roi giua Nam Tu va Albania bat đau khi Albania bat đau phan nan rang Nam Tu đa chi tra qua it đe lay tai nguyen thien nhien cua Albania. Sau đo, moi quan he giua Nam Tu va Albania tro nen xau đi. Tu nam 1948 tro đi, Lien Xo đa chong lung đe Albania chong lai Nam Tu. Tren van đe Kosovo, noi co nguoi Albania chiem đa so, ca Nam Tu va Albania đeu co gang đe vo hieu hoa cac moi đe doa tu cac xung đot mang tinh dan toc chu nghia, Hoxha phan đoi tinh cam dan toc chu nghia tai Albania do ong chinh thuc tin tuong vao ly tuong tinh huynh đe quoc te cua chu nghia cong san đoi voi tat ca moi nguoi, mac du trong mot vai thoi điem trong thap nien 1980, Hoxha đa thuc hien mot so bai phat bieu khich đong đe ung ho nguoi Albania tai Kosovo chong lai chinh phu Nam Tu, nhung khi tinh cam cua quan chung tai Albania la kien quyet ung ho nguoi Albania tai Kosovo.


Kinh te Bat chap viec co cung nguon goc, nen kinh te Nam Tu co nhieu khac biet so voi nen kinh te cua Lien Xo va cac nuoc cong san khac tai Đong Au, đac biet la sau chia re Nam Tu-Lien Xo vao nam 1948. Mac du van thuoc so huu nha nuoc, cac cong ty Nam Tu do ban than nhung cong nhan quan ly, kha giong voi kibbutz cua Israel va cac hop tac xa cong nghiep vo chinh phu Catalunya o Tay Ban Nha. Su chiem đong va cuoc đau tranh giai phong trong Chien tranh the gioi lan thu hai đa đe lai mot Nam Tu voi co so ha tang bi tan pha. Ngay ca nhung vung phat trien nhat cung phan lon la nong thon, nganh cong nghiep Nam Tu phan lon cung bi hu hong hoac bi pha huy.
Voi mot ngoai le la tinh trang suy thoai vao cuoi thap nien 1960, nen kinh te lien bang kha thinh vuong. Ti le that nghiep o muc thap va trinh đo giao duc cua luc luong lao đong tang len đeu đan. Do co chinh sach trung lap va co vai tro lanh đao trong Phong trao khong lien ket, cac cong ty Nam Tu đa xuat khau sang ca thi truong phuong Tay va phuong Đong. Cac cong ty Nam Tu cung tien hanh xay dung nhieu co so ha tang va cong nghiep lon o chau Phi, chau Au va chau A.
Thuc te la nguoi dan Nam Tu đuoc phep di cu tu do tu thap nien 1960, thuc đay nhieu nguoi đi tim viec lam tai Tay Au, đac biet la o Tay Đuc. Đieu nay đa gop phan giu cho ty le that nghiep o muc kiem soat, va cung đong vai tro la mot nguon von va ngoai te.
Trong thap nien 1970, kinh te Nam Tu đuoc tai to chuc theo hoc thuyet cua Edvard Kardelj ve lao đong, trong đo nguoi lao đong co quyen ra quyet đinh va chia se loi nhuan trong cac cong ty do cong nhan van hanh dua tren đong gop cua ho. Tat ca cac cong ty đeu đuoc chuyen thanh to chuc lao đong lien hiep. Đon vi nho nhat, to chuc co ban cua lao đong lien hiep, gan tuong ung voi mot cong ty nho hay mot ban cua mot cong ty lon. Chung đuoc to chuc thanh xi nghiep, ket hop lai thanh cac to chuc hop thanh cua lao đong lien hiep, ma co the la cac cong ty lon hay tham chi la toan bo cac nganh cong nghiep trong mot khu vuc nhat đinh.


Đia ly Giong nhu Vuong quoc Nam Tu tien nhiem, Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu giap voi Y va Ao o phia tay bac, Hungary o phia bac, Romania va Bulgaria o phia đong, Hy Lap o phia nam, Albania o phia tay nam, va giap voi bien Adriatic o phia tay.
Thay đoi quan trong nhat đoi voi bien gioi Nam Tu xay ra vao nam 1954, khi Lanh tho Tu do Trieste bi giai the theo Hiep uoc Osimo. Khu vuc B, co dien tich 515,5 km², tro thanh lanh tho cua Nam Tu. Khu vuc B đa đuoc Quan đoi Nhan dan Nam Tu chiem giu tu truoc đo.


Nhan khau = Dan toc =
Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu cong nhan rieng biet "narodi" va "narodnosti"; narodi bao gom nhung dan toc Slav thanh phan, trong khi narodnosti bao gom cac dan toc Slav khac va phi Slav nhu nguoi Bulgaria va nguoi Slovakia; cung nguoi Hungaria va nguoi Albania. Trong tong so 26 dan toc co quy mo kha lon sinh song tai Nam Tu, co ca cac sac dan khong co nguon goc chau Au nhu nguoi Di-gan.
Ngoai ra con co mot dan toc đuoc goi la "Nam Tu", dung đe chi nhung nguoi muon co nhan dang voi toan the đat nuoc, bao gom nhung nguoi sinh ra trong cac cuoc hon nhan hon chung.

So lieu tu cuoc đieu tra dan so nam


= Ngon ngu =
Dan cu Nam Tu chu yeu noi ba ngon ngu chinh: tieng Serbia-Croatia, tieng Slovenia va tieng Macedonia. Tieng Serbia-Croatia đuoc noi tai cac nuoc Serbia, Croatia, Bosna va Hercegovina, va Montenegro – voi tong cong 12.390.000 nguoi vao cuoi thap nien 1980. Tieng Slovenia co xap xi 1.400.000 nguoi noi tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Slovenia, con tieng Macedonia co xap xi 1.210.000 nguoi noi tai Cong hoa Xa hoi chu nghia Macedonia. Cac dan toc thieu so cung su dung ngon ngu cua ho, voi 506.000 noi tieng Hungaria (chu yeu tai Tinh tu tri Xa hoi chu nghia Vojvodina), va khoang 2.000.000 trieu nguoi noi tieng Albania tai CHXHCN Serbia va CHXHCN Macedonia. Tieng Tho Nhi Ky, tieng Romania va tieng Y cung đuoc noi tren mot muc đo thap hon.
Ba ngon ngu chinh đeu thuoc Nam Slav nen hau het nguoi dan tu cac khu vuc khac nhau co the nghe hieu lan nhau. Cac tri thuc hau het đeu quen thuoc voi ca ba ngon ngu, trong khi nguoi dan thi khiem ton hon, nhung nguoi đen tu CHXHCN Slovenia va CHXHCN Macedonia co co hoi hoc tieng Serbia-Croatia khi phung su bat buoc trong quan đoi lien bang. Ban than tieng Serbia-Croatia co ba phuong ngu, Shtokavia, Kajkavia, va Chakavia, trong đo phuong ngu Shtokavia la phuong ngu chinh thuc. Tieng Serbia-Croatia chinh thuc (Shtokavia) lai đuoc chia thanh hai bien the, bien the Croatia (phia tay) va bien the Serbia (phia đong), voi khac biet nho khi noi.
Hai bang chu cai su dung tai Nam Tu la bang chu cai Latinh va bang chu cai Kirin. Ca hai bang chu cai đeu đuoc sua đoi khi dung trong tieng Serbia-Croatia vao cuoi the ki 19, do đo bang chu cai Latinh cua Serbia-Croatia con đuoc goi la bang chu cai Latinh Gajica, trong khi bang chu cai Kirin thi đuoc goi la bang chu cai Kirin Serbia. Tieng Serbia-Croatia su dung ca hai bang chu cai, tieng Slovenia chi su dung bang chu cai Latinh, con tieng Macedonia chi su dung bang chu cai Kirin. Cung nen luu y rang bien the Croatia cua tieng Serbia-Croatia chi dung bang chu cai Latinh trong khi bien the Serbia cua ngon ngu nay su dung ca bang chu cai Latinh va Kirin.


= Di cu =
Toc đo tang truong dan so nho hoac am tai Nam Tu cu phan anh muc đo di dan cao. Tham chi ca tu truoc khi đat nuoc tan ra, trong thap nien 1960 va 1970, Nam Tu đa mot trong nhung "xa hoi gui đi" quan trong nhat trong di cu quoc te. Đat nuoc tiep nhan quan trong la Thuy Si, la muc tieu cua uoc tinh 500.000 di dan, va nay chiem hon 6% tong dan so Thuy Si. Cung co so luong nguoi tuong đuong di cu đen Đuc, Australia, Tho Nhi Ky va đen Bac My.


Quan su Cac luc luong vu trang tai Cong hoa Lien bang Xa hoi chu nghia Nam Tu bao gom Quan đoi Nhan dan Nam Tu (JNA), quan phong ve lanh tho (TO), quan phong thu dan su (CZ) Milicija (cong an) trong thoi chien. Giong nhu Vuong quoc Yugoslavia truoc đo, nuoc Nam Tu XHCN duy tri mot luc luong quan su hung manh. Ngay sau khi ket thuc Chien tranh the gioi thu II, Quan đoi Nhan dan Nam Tu đuoc xem la manh thu 3 tai chau Au.
Quan đoi Nhan dan Nam Tu (JNA/JLA) la to chuc quan su chinh. No bao gom luc luong luc quan, hai quan va khong quan. Hau het trang thiet bi quan su cua Quan đoi Nhan dan Nam Tu đuoc san xuat o trong nuoc.
Quan chu luc chu yeu bat nguon tu luc luong Du kich Nam Tu va Quan đoi Giai phong Nhan dan trong Chien tranh Giai phong Nhan dan Nam Tu trong Chien tranh the gioi thu hai. Nam Tu cung phat trien manh cong nghiep quoc phong va ban san pham quan su cho cac nuoc Kuwait, Iraq, va Myanma, cung nhieu nuoc khac (bao gom ca mot so che đo chong cong nhu Guatemala). Cac cong ty Nam Tu nhu Zastava Arms san xuat ra cac loai vu khi do Lien Xo thiet ke theo giay phep cung nhu tao ra cac loai vu khi voi phuong thuc hon tap.
Khi Nam Tu tan ra, quan đoi Nam Tu tro nen be phai hoa theo ranh gioi van hoa, nam 1991 va 1992, nguoi Serb chiem toan bo quan đoi tai cac nha nuoc ma ho quan ly.
Ben canh quan đoi lien bang, moi nuoc trong sau nuoc cong hoa cung đeu co quan phong ve lanh tho cua minh. Ho đuoc thanh lap theo mot hoc thuyet quan su moi goi la "phong thu toan dan" nhu mot cau tra loi cho ket cuc tan bao cua Mua xuan Praha cua Khoi Warszawa tai Tiep Khac vao nam 1968. No đuoc to chuc thanh cac cap nuoc cong hoa, tinh tu tri, thanh pho va cong đong đia phuong.


Giao duc Đai hoc Beograd (thanh lap nam 1808) va Đai hoc Zagreb (thanh lap nam 1669) đa ton tai truoc khi Nam Tu thanh lap. Tu nam 1918 đen 1992, cac đai hoc sau đa đuoc thanh lap:

Đai hoc Ljubljana (1919)
Đai hoc Sarajevo (1949)
Đai hoc Skopje (1949)
Đai hoc Novi Sad (1960)
Đai hoc Nis (1965)
Đai hoc Pristina (1970)
Đai hoc Nghe thuat Beograd (1973)
Đai hoc Rijeka (1973)
Đai hoc Split (1974)
Đai hoc Veljko Vlahovic (tai Titograd) (1974)
Đai hoc Banja Luka (1975)
Đai hoc Maribor (1975)
Đai hoc Osijek (1975)
Đai hoc Kragujevac (1976)
Đai hoc Tuzla (1976)
Đai hoc Mostar (1977)
Đai hoc Bitola (1979)


Nghe thuat Mot so nha van Nam Tu noi bat nhat đa đat Giai Nobel van hoc la Ivo Andric, Miroslav Krleza, Mesa Selimovic, Branko Copic, Mak Dizdar. Cac hoa si Nam Tu đang chu y bao gom: Đorđe Andrejevic Kun, Petar Lubarda, Mersad Berber, Milic od Macve va nhung nguoi khac. Nha đieu khac Nam Tu noi bat Antun Augustincic đa thuc hien mot tuong đai truoc Tru so Lien Hop Quoc tai thanh pho New York. Nghe si duong cam Ivo Pogorelic va nghe si vi cam Stefan Milenkovic đuoc ca ngoi tren binh dien quoc te khi trinh dien am nhac co đien, trong khi Jakov Gotovac la mot nha soan nhac va nguoi chi huy dan nhac noi bat.
Đien anh Nam Tu co cac dien vien đang chu y nhu Danilo Bata Stojkovic, Ljuba Tadic, Fabijan Sovagovic, Mustafa Nadarevic, Bata Zivojinovic, Boris Dvornik, Ljubisa Samardzic, Dragan Nikolic, Milena Dravic, Bekim Fehmiu, Neda Arneric, Rade Serbedzija, Mira Furlan, Ena Begovic va nhung nguoi khac. Cac nha lam phim bao gom: Emir Kusturica, Dusan Makavejev, Goran Markovic, Lordan Zafranovic, Goran Paskaljevic, Zivojin Pavlovic va Hajrudin Krvavac. Nhieu bo phim Nam Tu co su gop mat cua cac dien vien nuoc ngoai nhu Orson Welles, Sergei Bondarchuk, Franco Nero va Yul Brynner trong bo phim đuoc đe cu Giai Oscar cho phim ngoai ngu hay nhat Tran Neretva (phim), va Richard Burton trong Sutjeska. Ngoai ra, rat nhieu bo phim nuoc ngoai đa quay ngoai canh tai nhieu đia điem o Nam Tu, co the ke đen Luc luong 10 tu Navarone, Long huynh ho đe, cung nhu Tron thoat tu Sobibor.
Cac su kien van hoa tren khap Nam Tu cu bao gom Dubrovacke ljetne igre, Lien hoan phim Pula, Đem tho Struga va nhieu su kien khac. Nhac pop va rock cung la mot bo phan quan trong trong van hoa Nam Tu. Nam Tu la nha nuoc cong san duy nhat tham gia Eurovision va la mot trong nhung nuoc tham gia cuoc thi nay tu som nhat, ngay tu khi bat đau vao nam 1961 va tham chi som hon ca mot so nuoc Tay Au, va đa gianh chien thang nam 1989. Le hoi am nhac quan chung đang chu y nhat la Lien hoan Split.
Truoc khi Nam Tu sup đo trong thap nien 1990, lien bang nay co mot xa hoi đa van hoa du tren y nhiem "tinh huynh đe va thong nhat" va ky uc ve chien thang chong phat xit va cac phan tu dan toc chu nghia cua Du kich Nam Tu, co y nghia nhu su tai sinh cua nguoi dan Nam Tu. Tai CHLBXHCN Nam Tu, lich su đat nuoc trong Chien tranh the gioi thu hai đuoc mo ta khong chi la chien đau giua Nam Tu va phe Truc ma con la mot cuoc đau tranh giua thien va ac ben trong Nam Tu, trong đo cac Du kich Nam Tu đa sac toc đuoc mieu ta la "thien" chong lai cac the luc bi nguoi Nam Tu "ac" thao tung – luc luong Ustase cua nguoi Croatia va Chetniks cua nguoi Serb. The SFRY was presented to its people as the leader of the non-aligned movement and that the SFRY was dedicated to creating a just, harmonious, Marxist world. Nhung nghe si co nguon goc tu cac dan toc khac nhau trong ca nuoc cung đa tro nen noi tieng đoi voi cac dan toc khac, chang han nhu ca si nhac nhe-cong chung nguoi Bosnia Lepa Brena đen tu Bosna va Hercegovina, nguoi đa tro nen noi tieng tai Serbia, va nganh cong nghiep đien anh Nam Tu đa tranh đuoc cac yeu to dan toc chu nghia cho đen thap nien 1990.


Tham khao Lien ket ngoai Orders and Decorations of the SFRY Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
List of leaders of SFRY
Sources of the Democratic Deficit in the Yugoslav System of "Self-Government" by Dan Jakopovich Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2009 tai Wayback Machine
"Yugoslavia: the outworn structure" (CIA) Report from November 1970 Luu tru ngay 10 thang 11 nam 2012 tai Wayback Machine
CWIHP at the Wilson Center for Scholars: Primary Document Collection on Yugoslavia in the Cold War