New Hollywood (Hollywood moi) hay American New Wave (Lan song moi My) la mot giai đoan trong lich su đien anh Hoa Ky tu giua thap nien 1960 đen đau thap nien 1980 khi mot the he cac nha lam phim tre moi noi len. Đuoc coi la giai đoan "Hollywood hau co đien", đay la quang thoi gian đien anh My chung kien su ra đoi cua mot loat nha lam phim tre tai nang, nhung nguoi đa thoi mot luong gio moi vao nganh cong nghiep đien anh nuoc nay bang cac bo phim mang tinh đot pha ca ve noi dung, phong cach thuc hien va chat luong nghe thuat. Tuy khong phai la nhung nha lam phim đoc lap, mot khai niem chi no ro tu thap nien 1980, nhung cac nha đien anh tre Hoa Ky thuoc the he New Hollywood đa vuot ra khoi su kiem soat truyen thong cua nhung hang phim Hollywood đe cho ra đoi nhung tac pham co phong cach moi va mang đam dau an ca nhan đao dien, tu đo anh huong nguoc tro lai toi quy trinh lam phim cua ca nganh cong nghiep đien anh. Vi the, New Hollywood thuong đuoc coi la giai đoan đanh dau su phuc hung cua nen đien anh My ("Hollywood renaissance").


Tong quan = Boi canh =
Neu nhu giai đoan tu giua thap nien 1930 cho toi cuoi thap nien 1950 đuoc coi la giai đoan hoang kim (Golden Age) cua Hollywood voi rat nhieu bo phim xuat sac cung cac đao dien va ngoi sao đien anh danh tieng thi đien anh My buoc sang thap nien 1960 voi nhung dau hieu chung lai. Mot loat đao dien xuat sac cua Hollywood nhu Alfred Hitchcock, John Ford, Frank Capra hay Billy Wilder khong con kha nang cho ra đoi nhung tac pham xuat sac nhu giai đoan truoc, nhieu ngoi sao lon cua the he Hollywood co đien nhu Cary Grant, John Wayne dan lui khoi man anh lon, mot so nguoi tham chi đa qua đoi som nhu Humphrey Bogart, Gary Cooper, Clark Gable. Đay cung la giai đoan Hollywood mat đi hai ngoi sao tre đay trien vong la James Dean (1955) va Marilyn Monroe (1962). Cong them vao nhung kho khan noi tai cua Hollywood la su bien đong du doi cua xa hoi My noi chung voi su kien chien tranh Viet Nam, phong trao đoi binh đang gioi, binh đang mau da len cao cung mot loat vu am sat cac nha lanh đao co uy tin nhu John F. Kennedy (1963), Malcolm X (1965), Robert F. Kennedy va Martin Luther King, Jr. (cung 1968). Trong hoan canh bien đong ay, cac hang phim cua Hollywood, von nam trong tay nhung nguoi lanh đao gia con sot lai tu ky nguyen phim cam nhu Jack Warner, đa khong kip thoi thich ich đe cho ra đoi nhung tac pham phan anh bo mat va suy nghi cua xa hoi nuoc My. Va cung voi uy luc canh tranh cua truyen hinh Hoa Ky cung nhu su tre hoa cua xa hoi My-ket qua cua thoi ki baby boomer, khan gia dan mat hung thu toi rap khien cho doanh thu cua nganh cong nghiep phim ngay cang sut giam bat chap nhung co gang cai tien ve ky thuat. Mot vai bo phim kinh phi lon, đac san cua Hollywood co đien, nhu Cleopatra hay Hello, Dolly! đa that bai tham hai ve doanh thu cang lam gia tang suc ep phai thay đoi đoi voi cac hang phim.
Neu nhu Hollywood tiep tuc tri tre trong thap nien 1960 thi tai chau Au va chau A, nguoi ta chung kien hang loat trao luu lam phim moi voi rat nhieu đot pha ve phong cach thuc hien va chat luong nghe thuat. Đien anh Phap co buoc tien vuot bac ve chat luong nho the he lan song moi Phap (Nouvelle Vague), đien anh Y cung no ro cac bo phim cua trao luu Commedia all'italiana va Spaghetti Western con đien anh Nhat Ban va đien anh An Đo cung xuat hien hai nha lam phim tai nang đang o đinh cao cua su nghiep la Kurosawa Akira va Satyajit Ray. Cac bo phim co noi dung va cach thuc hien mang tinh cach mang cua nhung nha lam phim nay đa anh huong toi the he đao dien tre tuoi cua Hollywood nhu Martin Scorsese. va Steven Spielberg.
That bai ben trong va anh huong tu ben ngoai cuoi cung đa dan toi quyet đinh thay đoi mang tinh co ban cua Hollywood, đo la trao quyen kiem soat cac bo phim cho the he đao dien va nha san xuat phim tre von giau suc sang tao va khat vong hon. Quyen tu do sang tao cua cac nghe si My con đuoc ung ho boi mot su kien moi, đo la su bai bo Production Code, he thong kiem duyet phan loai phim cu von rat ngat ngheo, vao nam 1966 đe thay the bang mot he thong phan loai phim moi noi tay hon cua MPAA.


= Đac điem chung cua the he New Hollywood =
The he cac đao dien tre cua Hollywood phan lon đeu xuat than tu cac truong đien anh, ho vua co kien thuc lam phim vung chac, vua hieu biet van hoa đuong đai cung nhung van đe cua no đe co the cho ra đoi nhung tac pham gan gui hon voi tang lop khan gia ngay cang tre hoa. Nhung nha lam phim tre nay đa đem lai cho cac tac pham Hollywood mau sac thuc su cua chu nghia hien thuc đong thoi ho cung dam the nghiem nhung ki thuat lam phim, đe tai đien anh moi phan anh đuoc nhung bien đong va suy nghi cua nguoi dan My luc nay. Đa so cac bo phim cua the he New Hollywood mang tinh phan khang xa hoi rat cao va mang đam mau sac cua van hoa đuong đai nhu nhac rock, pop art.


Lich su = Nhung thanh cong đau tien =
Su ra đoi cua New Hollywood đuoc bao hieu bang bo phim Bonnie & Clyde cua đao dien Arthur Penn vao nam 1967. Trong phim, hai tai nang đien anh tre la Warren Beatty va Faye Dunaway thu vai cap tinh nhan Bonnie va Clyde, mot bang cuop ngan hang va chong chinh phu noi tieng o My thoi Đai khung hoang. Bonnie and Clyde đa lam khan gia kinh ngac vi noi dung va hinh anh mang đay tinh bao luc, tinh duc, cham biem nhung cung the hien đuoc nhung suy nghi nong noi cua tuoi tre trong mot xa hoi đay bien đong. Su ung ho cua khan gia tre voi bo phim tham chi đa khien cac nha phe binh phai thay đoi lai bai binh luan von rat tieu cuc cua ho ve tac pham nay Thanh cong cua bo phim đa giup Hollywood nhan ra su thay đoi ve gu thuong thuc cua khan gia Cung trong nam nay, Mike Nichols cho ra đoi The Graduate, mot bo phim tam ly co nhan vat chinh la anh thanh nien vua tot nghiep đai hoc (Dustin Hoffman) đang phai đung truoc rat nhieu su lua chon cua cuoc song. Đay la tac pham đau tien su dung nhac viet rieng cho phim cua ban nhac Simon va Garfunkel.
Tiep noi Bonnie & Clyde la mot bo phim mang tinh phan khang tieu bieu nua cua Hollywood, Easy Rider (1969) do Dennis Hopper đao dien va đong vai chinh ben canh Peter Fonda va Jack Nicholson. Bo phim mang đay chat hippie nay đa tan cong thang vao chu nghia bao thu va phan biet chung toc von an sau trong xa hoi nuoc My, noi dung đo cua phim đa khien no đuoc the he Woodstock đon nhan nhiet liet. Dong phim chien tranh truyen thong cua Hollywood cung đuoc Robert Altman đem toi mot hoi tho moi bang tac pham hai huoc cham biem MASH (1970). Tuy lay boi canh Chien tranh Trieu Tien nhung bo phim đa phan anh nhung suy nghi thuc su ve chien tranh cua nguoi My trong boi canh Chien tranh Viet Nam đang o đinh điem ve su khoc liet, thay vi cac dien vien mang dang ve anh hung kieu cu nhu John Wayne, Altman đa chon Donald Sutherland đe the hien su vo nghia cua chien tranh cung su tuyet vong cua nhung con nguoi bi cuon vao vong xoay chien tranh đo bang mot con mat het suc hai huoc.


= Thoi ki đinh cao =
Nuoc My buoc vao thap nien 1970 bang hai su kien lon, Vu Watergate khien tong thong Richard Nixon phai tu chuc va viec My rut quan khoi Viet Nam nam 1972. Tiep tuc voi truyen thong phan anh hien thuc xa hoi, the he New Hollywood đa lap tuc cho ra đoi nhung tac pham đe cap toi bien đong cua nuoc My. Đao dien goc Y Francis Ford Coppola vao nam 1974 đa cho ra đoi bo phim xuat sac The Conversation, mot tac pham mo ta mot nguoi chuyen nghe len, phim đuoc cong chieu vao đung thoi điem vu nghe len o khach san Watergate bi vo lo. The Conversation đuoc Coppola đao dien xen giua hai bo phim hinh su cuc ki xuat sac khac, đo la Bo gia (The Godfather, 1972) va Bo gia phan II (The Godfather Part II, 1974), hai tac pham kinh đien cua lich su đien anh My nay đa thay đoi hoan toan dong phim hinh su cung nhu mang lai mot bo mat moi đa dang va co chieu sau hon ve cac bang đang toi ac.
Dong phim hanh đong - hinh su kieu moi ma Bonnie and Clyde đa khai pha cung tiep tuc đuoc the he New Hollywood phat trien bang cac bo phim mang phong cach rat rieng nhu Paper Moon (1973) cua Peter Bogdanovich, Serpico (1973) va Dog Day Afternoon (1975) cua Sidney Lumet hay Taxi Driver (1976) cua ong vua phim hinh su sau nay la Martin Scorsese. Đao dien goc Ba Lan Roman Polanski cung cho ra đoi bo phim hinh su xuat sac cua dong phim đen Chinatown (1974).
Dong phim mien Tay kieu truyen thong tuong chung đa lui tan cung voi đai dien cua no la đao dien John Ford thi nay lai co suc song moi nho Sam Peckinpah va Arthur Penn. Neu nhu Peckinpah cho ra đoi nhung bo phim mien Tay co nhung pha hanh đong het suc hap dan nhung van co chieu sau triet ly nhu Pat Garrett and Billy the Kid (1973) thi Arthur Penn lai co Little Big Man (1970), tac pham mang tinh đot pha trong cach nhin ve nhung nguoi da đo, von truoc đo luon bi xep vao phe ac trong phim mien Tay. Mot loat bo phim mien Tay kieu moi khac cung ra đoi nhu Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969) cua George Roy Hill hay McCabe & Mrs. Miller (1971) cua Robert Altman.
Tuy New Hollywood tieu bieu boi tinh than phan khang xa hoi nhung khong vi the ma the he đao dien tre thieu đi chat hai huoc. Đai dien xuat sac nhat cua dong phim hai kieu moi co le la Woody Allen, mot đao dien, bien kich va dien vien cuc ki doi dao suc sang tao, ong cho ra đoi lien tiep cac bo phim co phan thoai hai huoc, thong minh đuoc pha tron trong cac moi quan he, nhung suy nghi va tinh cam het suc hien đai cua xa hoi My. Hai tac pham tieu bieu nhat cua Allen trong thap nien 1970 la Annie Hall (1977) va Manhattan (1979). Ben canh Allen, the he New Hollywood con co mot Mel Brooks, tac gia cua nhung bo phim hai cham biem nhe nhang nhu Young Frankenstein (1974) hay Silent Movie (1976).
George A. Romero la mot đao dien đac biet cua the he New Hollywood khi bo phim quay voi kinh phi cuc thap cua ong, Night of the Living Dead (1968) đa lam thay đoi hoan toan qua niem cua Hollywood ve mot phim kinh di thanh cong. Bo phim noi ve nhung thay ma zombie đa khien khan gia yeu thich khong chi vi noi dung kinh di rat đoc đao ma con vi su phan chieu toi nhung van đe cua xa hoi thuc tai nhu chu nghia phan biet chung toc hay chu nghia tieu thu. Ben canh Romero, dong phim kinh di con co nhung đai dien tieu bieu khac nhu John Carpenter voi Halloween (1978) hay Tobe Hooper voi The Texas Chain Saw Massacre (1974). Dong phim rung ron đanh vao tam ly cung co nhung bo phim xuat sac nhu Rosemary's Baby (1968) cua Roman Polansky hay The Exorcist cua William Friedkin.
Khong khi phan khang bi quan cua New Hollywood con anh huong toi ca dong phim khoa hoc gia tuong. Mot loat nhung phim khoa hoc gia tuong đe cap toi su huy diet cua Trai Đat va loai nguoi ra đoi nhu Planet of the Apes (1968 cua Franklin J. Schaffner, The Omega Man (1971) cua Boris Sagal) hay Silent Running (1972) cua Douglas Trumbull. Hai đai dien xuat sac trong thap nien 1980 cua dong phim khoa hoc gia tuong la Ridley Scott va George Lucas cung co nhung tac pham đau tay đuoc đanh gia cao trong giai đoan nay, đo la THX 1138 (1971) cua Lucas va Alien (1979) cua Scott.


= Su ket thuc cua New Hollywood =
Von thien ve gia tri nghe thuat, cac tac pham cua the he New Hollywood dan mat đi vi tri trong he thong san xuat cua Hollywood sau khi cac hang phim tim lai đuoc thanh cong thuong mai tu cac bo phim bom tan nhu Ham ca map (Jaws, 1975) cua Steven Spielberg va Star Wars (1977) cua Georges Lucas. Neu nhu Ham ca map đanh dau su khai sinh cua mua phim he voi rat nhieu phim bom tan thi Star Wars lai mo ra cho Hollywood mot huong khai thac khan gia hieu qua hon bang nhung bo phim co ki xao đoc đao cung cac mat hang an theo, phan phim an theo. Thanh cong thuong mai quay tro lai voi Hollywood đa gay đuoc su chu y cua cac tap đoan truyen thong khong lo cua My, cac hang phim lan luot bi nhung cong ty đa quoc gia nay thau tom va quyen luc tuyet đoi cua nhung nha lam phim nay chuyen dan qua tay cua cac doanh nhan ngoai đao.
Ban than the he New Hollywood buoc vao thap nien 1980 cung voi khong khi am đam. Sau khi suyt pha san vi Apocalypse Now (1979), mot bo phim cuc ki xuat sac nhung ngon qua nhieu thoi gian, tien cua va cong suc cua nha lam phim, Francis Ford Coppola cuoi cung đa that bai voi One from the Heart (1982). Sau tac pham nay, Coppola gan nhu khong con bo phim nao co the sanh voi giai đoan doi dao suc sang tao cua ong trong thap nien 1970. Mot đao dien tre đang len la Michael Cimino, tac gia cua The Deer Hunter (1978) cung cho ra đoi Heaven's Gate (1980), mot tham hoa ve thuong mai. Nhung that bai nay khien cho cac nha lam phim cua the he New Hollywood dan khong con đuoc su tu do sang tao nhu giai đoan truoc, ho buoc phai cho ra đoi cac bo phim co the đem lai doanh thu cho cac cong ty me cua nhung hang phim Hollywood. Cung phai nhan thay rang sau khi chien tranh Viet Nam đa ket thuc cung su chim lang cua cac phong trao phan khang, xa hoi My dan tro lai on đinh va khan gia thay đoi dan gu thuong thuc sang cac bo phim co tinh giai tri cao va ket thuc co hau, mot su thay đoi ma rat nhieu đao dien cua the he New Hollywood đa khong the theo kip. The he New Hollywood cham dut vao đau thap nien 1980, su nghiep cua mot so đao dien gan nhu lui tan (Bogdanovich, Hal Ashby, Cimino), mot so khac rat kho khan đe thich nghi nhung cung khong bao gio đat đuoc thanh cong nhu truoc (Coppola, Nichols) va chi co ca biet mot vai đao dien kip thay đoi phong cach đe thich nghi va tiep tuc thanh cong nhu Scorsese (mac du ong cung phai trai qua ca thap nien 1980 ma gan nhu khong co tac pham nao đang chu y).


Cac bo phim tieu bieu Duoi đay la cac bo phim tieu bieu theo tung nam cua the he New Hollywood:

1967: The Graduate cua Mike Nichols, Bonnie and Clyde cua Arthur Penn
1968: Night of the Living Dead cua George A. Romero
1969: Easy Rider cua Dennis Hopper, The Wild Bunch cua Sam Peckinpah, Midnight Cowboy cua John Schlesinger
1970: MASH cua Robert Altman
1971: The Last Picture Show cua Peter Bogdanovich, French Connection cua William Friedkin, A Clockwork Orange cua Stanley Kubrick
1972: Bo gia cua Francis Ford Coppola
1973: American Graffiti cua George Lucas, Badlands cua Terrence Malick
1974: Chinatown cua Roman Polanski, Bo gia phan II cua Francis Ford Coppola
1975: Bay tren to chim cuc cu cua Milos Forman
1976: Taxi Driver cua Martin Scorsese
1977: Annie Hall cua Woody Allen
1978: Halloween cua John Carpenter, The Deer Hunter cua Michael Cimino
1979: Apocalypse Now cua Francis Ford Coppola, Manhattan cua Woody Allen
1980: Raging Bull cua Martin Scorsese, Heaven's Gate cua Michael Cimino
Trong Danh sach 100 phim hay nhat cua Vien phim My co toi 27 bo phim ra đoi trong giai đoan New Hollywood (1967-1980), nhieu hon bat cu giai đoan nao khac cua lich su đien anh My.


Dien vien Thanh cong cua New Hollywood con gan lien voi su ra đoi cua mot the he ngoi sao đien anh moi co tai nang thuc su. Phong cach lam phim theo chu nghia hien thuc cua cac đao dien New Hollywood đuoc su ho tro rat nhieu tu cac dien vien thuoc truong phai dien xuat hien thuc tam ly do đao dien san khau Nga Constantin Stanislavski đe xuong. Rat nhieu đai dien xuat sac cua truong phai nay xuat than tu mot truong đien anh danh tieng, Actors Studio, co the ke toi Al Pacino, Dustin Hoffman, Gene Hackman, Harvey Keitel, Robert De Niro va truoc đo mot chut la Paul Newman, Marlon Brando. Thay vi nhap vai theo kieu bieu hien nhu phan nhieu cac dien vien thoi Hollywood co đien, cac dien vien cua the he New Hollywood hoa than thuc su vao nhan vat va đem toi cho khan gia hinh anh chan that cua nhung nhan vat đuoc mieu ta trong kich ban.
Bon ngoi sao xuat sac va danh tieng nhat cua giai đoan nay co le la Jack Nicholson, Dustin Hoffman va hai ngoi sao cua Bo gia la Al Pacino va Robert De Niro. Loat phim Bo gia va Bo gia phan II cung la be phong cho rat nhieu dien vien chu luc sau nay cua Hollywood nhu Diane Keaton, John Cazale va Robert Duvall. Khac voi giai đoan Hollywood co đien khi cac ngoi sao nu chiem linh man anh, thap nien 1970 chung kien rat it ngoi sao nu thuc su, mot so it đai dien tieu bieu co the ke toi Faye Dunaway, Jane Fonda, Barbra Streisand, Diane Keaton hay Ellen Burstyn. Ngoi sao lon duy nhat con sot lai cua Hollywood co đien co le la Marlon Brando, nguoi co su nghiep hoi sinh nho cac vai dien trong phim cua Francis Ford Coppola nhu Bo gia va Apocalypse Now.
Vuot ra khoi vi tri dien vien thong thuong, Warren Beatty va Robert Redford khong nhung la cac ngoi sao đien anh ma con tro thanh cac đao dien het suc thanh cong theo buoc cua Clint Eastwood.


Nhan vat tieu bieu = Đao dien =


= Nha san xuat =


= Dien vien =


Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =
Biskind, Peter (1998). Easy Riders, Raging Bulls: How the Sex-Drugs-And Rock 'N Roll Generation Saved Hollywood  (Simon and Schuster) ISBN 978-0-684-85708-4.
Belton, John, American Cinema/American Culture, McGraw/Hill, New York, 1993
Cook, David A, "Auteur Cinema and the film generation in 70s Hollywood", in The New American Cinema by Jon Lewis (ed), Duke University Press, New York, 1998, pp. 1–37
James, David E, Allegories of Cinema, American film in the Sixties, Princeton University Press, New York, 1989, pp. 1–42
Kael, Pauline "Bonnie and Clyde" in, Pauline Kael, For Keeps (Plume, New York, 1994) pp. 141–57.
Kael, Pauline, "Trash, Art, and the Movies" in Going Steady, Film Writings 1968-69, Marion Boyers, New York, 1994, pp87–129
Kanfer, Stefan, The Shock of Freedom in Films, Time Magazine Luu tru ngay 8 thang 8 nam 2013 tai Wayback Machine, Dec 8 1967, Accessed ngay 25 thang 4 nam 2009,
King, Geoff, New Hollywood Cinema: An Introduction, I.B Tauris, London, 2002. pp. 1–49
Monaco, Paul, The Sixties, 1960-69, History of American Cinema, University of California Press, London, 2001, pp. 182–188
Schatz, Thomas "The New Hollywood", in Film Theory goes to the Movies, by Jim Collins, Hilary Radner and Ava Preacher Collins(eds.) Routledge, New York, 1993 pp. 8–37


Lien ket ngoai Bonnie and Clyde tren Internet Movie Database
Phong van voi Peter Biskind, tac gia cua' 'Easy Riders, Raging Bulls Luu tru ngay 28 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine