Ngo (吳) (229 - 1 thang 5, 280) su goi la Ton Ngo (孫吳) hay Đong Ngo (東吳) la mot trong 3 quoc gia thoi Tam Quoc (220-280) trong lich su Trung Quoc. Truoc đo, no ton tai tu 220-222 voi tu cach la mot vuong quoc chu hau duoi danh nghia cua Tao Nguy - quoc gia đoi thu, nhung sau đo tuyen bo đoc lap voi Nguy va tro thanh mot quoc gia co chu quyen vao nam 222. Đong Ngo tro thanh mot đe quoc vao nam 229 sau khi lanh đao Ton Quyen tu xung la hoang đe. Ten cua quoc gia nay đuoc bat nguon tu noi no toa lac - vung Giang Nam (đong bang song Duong Tu), con đuoc goi la "Ngo" trong lich su. No đuoc cac nha su hoc goi la "Đong Ngo" hoac "Ton Ngo" đe phan biet voi cac quoc gia lich su Trung Quoc khac co ten tuong tu cung nam trong khu vuc đo, chang han nhu nuoc Ngo vao Xuan Thu va vuong quoc Ngo Viet trong thoi ky Ngu đai Thap quoc. No đuoc goi la "Đong Ngo" vi no chiem phan lon mien đong Trung Quoc trong thoi Tam Quoc va "Ton Ngo" vi ho cua nguoi lanh đao nuoc nay la "Ton". Trong thoi gian ton tai, thu đo Đong Ngo o Kien Khang (ngay nay la Nam Kinh, Giang To), nhung cung co luc o Vu Xuong 武昌 (ngay nay la Ngac Chau, Ho Bac).


Thanh lap Hinh the 3 nuoc theo hinh chan vac đa co tu nhieu nam truoc khi nha Đong Han mat (220): trong khi Tao Thao chiem giu trung nguyen, Luu Bi chiem giu Ich chau thi ho Ton chiem giu Giang Đong. Ca ba nguoi tuy chua xung hieu nhung tren thuc te đa quan ly nhung vung đat nay.
Thoi ky đau, sau khi Tao Phi cuop ngoi nha Han, xung đe o Lac Duong lap ra nha Tao Nguy (220), Luu Bi xung đe o Tu Xuyen đe ke tuc nha Han va Ton Quyen (con Ton Kien) moi xung vuong o Giang Đong, tren danh nghia than phuc Tao Nguy. Sau khi Tao Phi mat (226), nam 229, Ton Quyen xung đe tai Kien Nghiep (thuoc Nam Kinh ngay nay).


Lanh tho Phan lon mien bac hoan toan thuoc nha Nguy, trong khi đo Thuc chiem mien tay nam va Ngo chiem mien trung tam phia nam va phia đong. Bien gioi phia ngoai cua ba quoc gia nay la gioi han hoac it chiu anh huong cua nen van hoa Trung Hoa. Vi du, kiem soat ve chinh tri cua Thuc Han tren bien gioi phia nam cua minh bi gioi han boi cac bo lac nguoi Thai trong tinh Van Nam va Myanma ngay nay, nha Đong Ngo mac du đa kiem soat mien bac Viet Nam nhung cung bi gioi han boi vuong quoc cua nguoi Champa o phia cuc nam.
Tren ban đo Trung Quoc đuong thoi, Đong Ngo kiem soat Duong Chau, Giao Chau va phan lon Kinh Chau.


Cuc thinh Thoi gian cai tri keo dai cua Đai Đe Ton Quyen (229-252) la khoang thoi gian cuong thinh nhat cua quoc gia nay. 
Viec di dan tu phia bac va "binh đinh" cac bo lac thieu so đa lam tang nhan luc cho nong nghiep, đac biet la o ha luu song Duong Tu. 
Ton Quyen đem quan tien ve huong Đong Nam, thuc đay viec mo mang mot dai đat khu vuc nay va thuc hien dung hop dan toc. Nha Ngo đa khai pha vung Binh nguyen Thai Ho o Tam Ngo (Ngo Quan, Ngo Hung, Coi Ke) va khu vuc vinh Hang Chau tiep giap voi Kien Nghiep thuoc quan Đan Duong đa tiep giap voi nhung điem khai pha moi tai Binh nguyen Giang Han thuoc cac quan Giang Ha, Nam Quan. Cac điem khai pha thuoc quan Du Chuong va khu vuc ho Tham Duong va song Can Thuy đa noi lien nhung điem khai pha moi vung Đong Đinh ho va luu vuc cac song Tuong, Nguyen nam tai quan Truong Sa, Hanh Duong, Tuong Đong, Linh Lang, Thieu Lang; tham chi vung heo lanh tai Linh nam la Phien Ngung cung đuoc noi lien nhau, nhat la cac đia phuong Tam Ngo (Đong Ngo nay la To Chau, Trung Ngo nay la Nhuan Chau, Tay Ngo nay la Ho Chau thuoc Giang To), Đan Duong, khu khai pha kinh te đuoc mo rong chua tung co.
Cac khu vuc đon đien nong nghiep đuoc hinh thanh duoi su giam sat cua cac vo quan (Đien nong Hieu uy) tai vung Thuong Chau (nam Giang To), Hoan Thanh (Tiem Giang, An Huy). 
Đon đien quan su tai Đong Ngo co 14 khu chu yeu la nhung vung giap ranh voi Nguy. Hoan thanh la mot đon đien quan trong cua Đong Ngo co khoang 4000 khoanh ruong lua nuoc, 600 chiec thuyen, 180 van hoc luong.
Dan so nuoc Ngo phan bo tai cac chau (nghin ho): Duong Chau 358, Quang Chau 43, Giao Chau 26.
Nam 238 Ton Quyen chuyen kinh đo tu Vu Xuong (Kinh Chau, Ho Bac) ve Mat Lang (Duong Chau, Giang To) va đoi ten la Kien Nghiep, cho đap thanh Thach Đau. Van tai đuong song phat trien, voi su ra đoi cua cac kenh Chiet Đong va Giang Nam.
Thuong mai voi Thuc Han phat trien, voi mot su luu thong lon cua bong tu Thuc va su phat trien cua đo trang men va cong nghe luyen kim. Van tai bien đa đuoc hoan thien hon đe co the đen đuoc Đong Bac A, cac vung Cao Ly, Nhat Ban, Man Chau va Đai Loan, va xa hon nua đen vung Syria (Trung Đong). Cac tau buon co the cho đuoc toi 700 nguoi va 260 tan hang. Nha Ngo co nen cong nghiep đong tau phat trien manh, co the đong nhung chiec tau cho đuoc 3000 quan.Voi su phat trien cua kinh te thi van hoa, nghe thuat cung phat trien theo. Tai Đong bang song Duong Tu, nhung anh huong đau tien cua Phat giao đa xuat hien o phia nam Lac Duong.
Ton Quyen het suc phat trien xuong dai đat Đong Nam. Pham vi cai tri cua nha Ngo mo rong xuong phia nam, voi viec thanh lap đon vi hanh chinh Quang chau (Quang co nghia la mo rong, la tinh Quang Đong ngay nay) nam 226.
Đe mo mang mien ven bien nam 230, Ton Quyen phai đoi thuyen 10 nghin nguoi, do Tuong quan Ve On va Gia Cat Truc suat linh ra bien, đen Di Chau (nay la Đai Loan). Đo la su ghi chep som nhat, minh xac nhat trong van hien hien co lien quan đen viec qua lai giua Đai luc va Đai Loan. Đao quan nay cung thuc hien nhung chuyen hai hanh đen Quan đao Luu Cau va Nhat Ban voi muc đich thuong mai va gia tang anh huong quan su.
Nham tang cuong giao thuong voi ben ngoai, nha Ngo mo rong hoat đong thuong mai tren bien. Cac su than nha Ngo la Tuyen hoa Tung su Chu Ung va Trung lang Khang Thai đuoc cu đen cac nuoc Champa (mien Trung Viet Nam), Phu Nam (Campuchia va Đong bang chau tho Mekong), cac quoc gia tren Ban đao Ma Lai, Nam Duong, An Đo va Trung Can Đong vao thoi gian khoang nam giua cac nam 245 va 250. Sau khi đi su ve, Khang Thai co viet quyen Phu Nam tho tuc con goi la Phu Nam truyen.


Suy yeu va diet vong Sau cai chet cua Ton Quyen nam 252, khong co nguoi ke tuc xung đang, nha Ngo bat đau đi xuong. Trong nuoc, quyen than đanh nhau luc đuc khien noi bo them suy yeu. Nhung cuoc ap che thanh cong do Tu Ma Su va Tu Ma Chieu tien hanh truoc cac cuoc noi loan o khu vuc Hoai Nam (lanh tho Nguy) đa lam giam anh huong cua nha Ngo.
Sau khi Canh đe Ton Huu chet, Ton Hao len thay lai la nguoi tan bao đoc ac khien nhan tam them chia lia. Nam 269 Duong Huu, tuong nha Tan (nha Tan đuoc Tu Ma Viem thanh lap sau khi tieu diet nha Nguy va Thuc), bat đau chuan bi xam chiem nuoc Ngo bang viec xay dung ham đoi va huan luyen thuy quan tai Tu Xuyen duoi quyen Vuong Tuan. Bon nam sau, Luc Khang, vi tuong gioi cuoi cung cua nha Ngo chet, nuoc Ngo khong con tuong tai. Ke hoach xam chiem cua nha Tan cuoi cung đa dien ra vao mua đong nam 279.
Tu Ma Viem ra lenh tan cong bang 5 canh quan đong thoi doc theo song Duong Tu tu Kien Khang toi Giang Lang trong khi ham đoi tu Tu Xuyen xuoi dong toi Kinh Chau duoi su chi huy cua cac tuong Đo Du, Vuong Tuan. Truoc cac cuoc tan cong manh liet cua quan Tan, luc luong nha Ngo tan ra va Kien Khang mat vao thang 3 nam 280, Ton Hao đau hang nha Tan, ket thuc nha Đong Ngo.


Khoi đau Luc trieu Sau khi Đong Ngo diet vong 38 nam, toi nam 318 đen luot nha Tan cua con chau Tu Ma Viem phai chay ve Giang Nam lanh nan Ngu Ho lan chiem phuong Bac, goi la nha Đong Tan.
Sau đo lien tiep 4 trieu đai nua la Luu Tong, Nam Te, Luong va Tran cung cai tri Giang Nam, đeu đong đo o Kien Nghiep, goi la Nam Trieu trong thoi Nam Bac Trieu. Su goi cac trieu đai tu Đong Ngo đen Tran (229 - 589) o Giang Nam la Luc trieu va Đong Ngo chinh la trieu đai đau tien.


The pha vua Đong Ngo Mot so nhan vat quan trong Xem them Tam Quoc
Tam quoc dien nghia
Tao Nguy
Thuc Han
Bac thuoc lan 2


Chu thich