Te Hau Trang cong (chu Han: 齊後莊公; cai tri: 553 TCN – 548 TCN), ten that la Khuong Quang (姜光), la vi vua thu 25 cua nuoc Te - chu hau nha Chu trong lich su Trung Quoc.


Thoi Te Linh cong Ong la con trai truong cua Te Linh cong – vua thu 24 nuoc Te. Te Linh cong co vo ca la Nhan Y Co nguoi nuoc Lo, nhung Nhan Y Co khong co con. Chau gai Y Co đuoc lam vo le Te Linh cong sinh ra Khuong Quang.
Nam 571 TCN, Tan Đieu cong mang quan đanh Te. Vua cha Te Linh cong khong chong noi, Khuong Quang phai sang nuoc Tan lam con tin đe vua Tan cho giang hoa. Nam 563 TCN, Khuong Quang đuoc tro ve nuoc. Te Linh cong lap ong lam the tu, sai đai phu Cao Hau giup ong.
Nam 555 TCN, Tan Binh cong tap hop quan 12 nuoc chu hau cung đanh Te. Te Linh cong bo chay ve Lam Tri, lai bi vay ham, đinh bo not kinh thanh chay ve Buu Đuong. Khuong Quang cung tuong Quach Vinh nhat quyet can ngan. Te Linh cong đinh len xe ngua, the tu Quang rut guom chat cuong ngua đi đe ngan lai. Te Linh khong buoc phai o lai. Qua nhien sau đo quan chu hau đot pha nha cua o ngoai thanh roi rut đi.
Vua cha Linh cong lay 2 nguoi vo thu la Trong Co va Nhung Co. Trong Co cung sinh đuoc con trai la Khuong Nha, thay Nhung Co đuoc Linh cong sung ai ben nho Nhung Co giup. Linh cong yeu con nho ben đieu Khuong Quang đi tran thu phia đong va sai Cao Hau giup cho Khuong Nha.
Nam 554 TCN, Te Linh cong om nang. Khuong Quang đuoc đai phu Thoi Tru ung ho, đon ve Lam Tri lap lam the tu. Ong giet chet me ke Nhung Co. Sau đo vua cha Te Linh cong qua đoi, ong len noi ngoi, tuc la Te Trang cong.
Ngay sau khi len ngoi, Te Trang cong sai mang Khuong Nha ra go Cau Đoc giet chet. Ba thang sau, nguoi giup Nha la Cao Hau cung bi Thoi Tru giet chet.


Xung đot voi nuoc Tan Nghe tin nuoc Te co xung đot noi bo, Tan Binh cong lai đanh Te. Quan Tan tien toi đat Cao Đuong moi rut lui.
Nam 551 TCN, đai phu nuoc Tan la Loan Doanh xung đot voi cac ho cong than khac, phai chay sang nuoc Te. Te Trang cong thu nhan va đoi đai rat hau đe dung lam con bai chong Tan. An Anh va Đien Van Tu can nhung Te Trang cong khong nghe.
Nam 550 TCN, Te Trang cong giup quan cho Loan Doanh len ve thanh Khuc Oc nuoc Tan; Te Trang cong mang quan theo sau, tien toi nui Thai Hang, vao Manh Mon. Sau đo Loan Doanh bi bai tran va bi diet toc, Te Trang cong phai lui ve giu Trieu Ca, roi nhan đo mang quan đanh nuoc Cu. Vua Cu phai mang le toi bieu Trang cong xin giang hoa đe ong lui quan.


Ham sac hai than Thoi Tru co cong giup Te Trang cong len ngoi. Trang cong thay vo Thoi Tru la Đuong Co (von la em gai Đong Quach Yen, vo cu cua Đuong cong đa mat) đep nen thuong đen tu thong. Du nguoi hau can ngan nhung Te Trang cong khong nghe theo, van len lut quan he voi Đuong Co.
Thoi Tru biet chuyen rat tuc gian, nay y đinh giet Trang cong. Nam 548 TCN, nhan dip Trang cong mo tiec đai vua nuoc Cu, Thoi Tru gia om khong du. Trang cong nghe tin ben nhan danh đen tham Thoi Tru đe gap Đuong Co. Khi Trang cong vao nha, Thoi Tru sai Đuong Co du vao phong roi khoa kin va đieu thu ha vay bat. Te Trang cong voi bo chay len đai muon gap Thoi Tru xin tha mang nhung thu ha cua Thoi Tru tuyen bo chi lam theo lenh cua Thoi Tru đe giet ke dam đang. Cuoi cung Te Trang cong vuot tuong đinh tron ra, bi ban trung chan nga xuong va bi quan Thoi Tru xong toi đam chet. Nhieu ve si đi theo ong cung bi giet, mot so nguoi khac bo tron.
Thoi Tru an tang ong tai xom Si Ton. Ta truyen mo ta đam tang Trang cong đuoc Thoi Tru cu hanh khong trang trong nhu nghi le cho vua chu hau: khong dep nguoi đi đuong, so quat it hon va so co xe keo cung it hon quy đinh nghi le.
Thoi Tru lap nguoi em khac me cua Trang cong la Khuong Chu Cuu len lam vua, tuc la Te Canh cong.


An mang trong su nuoc Te Vu an Te Trang cong bi giet đuoc quan Thai su nuoc Te chep: "Thoi Tru giet vua la Quang". Thoi Tru bat quan thai su chep khac đi, thai su khong chiu nen bi Thoi Tru giet chet.
Nguoi em quan thai su chep lai nhu anh minh vao quoc su nuoc Te. Thoi Tru noi gian lai giet nguoi đo. Đen nguoi em thu 3 chep nguyen cung bi giet. Toi khi nguoi em thu tu khong chiu thay đoi theo lenh cua Thoi Tru, Thoi Tru đanh thoi khong giet nguoi chep su nua. Vu viec nay đuoc nguoi đoi sau nhac đen nhieu, voi loi ca ngoi tam guong ngay thang khong so chet đe ghi lai su that cua cac su quan nuoc Te.
Hon 1 nam sau, Thoi Tru bi Khanh Phong tieu diet. Sau đo cac ve si con song sot cua Te Trang cong la Lu Bo Miet va Vuong Ha lien ket voi cac đai phu nuoc Te tieu diet Khanh Phong đe bao thu cho Te Trang cong.


Trong van hoc Te Trang cong xuat hien trong tieu thuyet Đong Chu liet quoc cua Phung Mong Long tu hoi 62 đen hoi 65. Ong thu phuc cac luc si noi tieng trong va ngoai nuoc Te nhu Thuc Xuoc, Quach Toi, Chau Xuoc, Hinh Khoai, Gia Cu, Lu Bo Miet, Vuong Ha. Ong rat tham vong trong cuoc chien voi nuoc Tan va ra tham gia giup đai phu Loan Doanh bi that sung ve nuoc Tan, nhung cuoi cung Loan Doanh that bai buoc ong phai đinh chien. Cuoi cung ong bi giet tai nha Thoi Tru do đen gap Đuong Co.


Xem them Te (nuoc)
Te Linh cong
Te Canh cong
Thoi Tru


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, thien:
Te Thai cong the gia
Phuong Thi Danh (2001), Nien bieu lich su Trung Quoc, Nha xuat ban The gioi
Khong Tu (2002), Xuan Thu tam truyen, tap 4, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh
Chu Muc, Tran Tham chu bien (2003), 365 truyen co su chon loc Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien


Chu thich