Binh Tuy la mot tinh cu cua Viet Nam Cong hoa.


Đia ly Tinh Binh Tuy co vi tri đia ly:

Phia bac giap tinh Lam Đong
Phia đong giap tinh Binh Thuan
Phia nam giap Bien Đong
Phia tay giap tinh Long Khanh va tinh Phuoc Tuy.
Tinh Binh Tuy co dien tich 3.560 km². Tinh ly la Ham Tan (nay thuoc đia ban thi xa La Gi) gan bo bien phia nam, cach thanh pho Sai Gon 183 km ve huong đong.


= Dan cu =
Dan toc sinh song đong nhat o đay la nguoi Kinh, ke đo đen nguoi Raglai va nguoi Cham. Cac ton giao chinh tai đay la đao Thien Chua, đao Phat, đao Tin Lanh, tho cung ong ba.
Dan so tinh Binh Tuy tinh đen nam 1971 la 74.315 nguoi.


= Đia hinh =
Phia đong bac tinh nhieu rung nui, cac ngon nui đang ke la nui M'Hai 1.642 m, nui B'Nom Dan Lu 1.339 m, nui Pacam 1.205 m, nui Nam Hu 1.186 m, nui B'Nom Pang Ko 734 m.
O giua tinh gan Tanh Linh co nui Ong cao 1.302 m, nui Đen cao 507 m.
Phia tay va phia nam co nhung ngon nui thap nhu: nui La A 332 m, nui Dinh (Djinh) 295 m, nui Hok 157 m, nui Giang Co 352 m, nui Ba 871 m, nui Ky 736 m, nui Đat 166 m, nui Nhon 570 m, nui Ta Cu 666 m.


= Khi hau =
Khi hau Binh Tuy giong Binh Thuan, khong chenh lech nhiet qua lon. Mua mua tu cuoi thang 4 đen đau thang 11, mua kho tu cuoi thang 11 đen giua thang 4.


= Song ngoi =
Song La Nga la song chinh cua tinh, chay tu Lam Đong xuong Binh Tuy theo huong bac – nam, đi ngang qua quan Tanh Linh, roi vao đia phan quan Hoai Đuc va chay doc theo ranh gioi voi tinh Long Khanh, sau đo chay qua phia bac Long Khanh đe nhap vao song Đong Nai. Cac chi luu quan trong cua song La Nga: song Da Rgna, Da R'Gnao va song Cac. Ngoai ra, Binh Tuy con cac song khac o phia đong va nam la song Kabat, song Phan, song Dinh, song Gieng, song Gia Ot, song Co Chi, song Co Kieu. Va mot so suoi lon nhu: suoi Vang, suoi Kiet, suoi Tre,... O Hiep Hoa co suoi nuoc nong tren 70 °C.


Hanh chinh Tinh Binh Tuy co 3 quan: Ham Tan, Hoai Đuc, Tanh Linh.


Lich su Đia ban tinh Binh Tuy cu hien nay tuong ung voi thi xa La Gi, cac huyen Ham Tan, Tanh Linh, Đuc Linh, mot phan cac huyen Ham Thuan Nam, Ham Thuan Bac cung thuoc tinh Binh Thuan ngay nay. Nhu vay, đia ban tinh Binh Tuy cu tro thanh khu vuc thuoc Nam Trung Bo.
Ngay 22 thang 10 nam 1956, Tong thong Viet Nam Cong hoa Ngo Đinh Diem ban hanh Sac lenh so 143-NV ve viec thanh lap tinh Binh Tuy tren co so mot phan tinh Đong Nai Thuong va vung Ham Tan, Ham Thuan, Tanh Linh cua tinh Binh Thuan. Tinh ly đat tai Ham Tan (nay la thi xa La Gi).
Nam 1957, tinh Binh Tuy co 3 quan:

Quan Ham Tan co 4 xa; quan ly: Phuoc Hoi, sau doi ve Tam Tan (nay thuoc xa Tan Hai)
Quan Tanh Linh co tong La Nga voi 4 xa; quan ly: Lac Tanh.
Quan Binh Lam co 5 tong (gom nhieu thon, khong co xa): Ma Blao, R'Da (Va Pro), Rda, Tala, Quyeon; quan ly: Bsa Da Houai.
Sau quan Binh Lam đoi thanh quan Hoai Đuc, quan ly o Bac Ruong, sau doi ve Vo Đac.
Ngay 20 thang 9 nam 1975, Bo Chinh tri ban hanh Nghi quyet so 245-NQ/TW ve viec hop nhat tinh Binh Thuan, tinh Binh Tuy va tinh Ninh Thuan thanh mot tinh moi, ten goi tinh moi cung voi noi đat tinh ly se do đia phuong đe nghi len.
Ngay 20 thang 12 nam 1975, Bo Chinh tri ban hanh Nghi quyet so 19/NQ ve viec hop nhat tinh Binh Thuan, tinh Binh Tuy va tinh Ninh Thuan thanh mot tinh moi, ten goi tinh moi cung voi noi đat tinh ly se do đia phuong đe nghi len.
Ngay 24 thang 2 nam 1976, Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam ban hanh Nghi đinh so 3/NQ/1976 ve viec hop nhat tinh Binh Thuan, tinh Binh Tuy va tinh Ninh Thuan thanh mot tinh moi, lay ten la tinh Thuan Hai.
Ngay 26 thang 12 nam 1991, Quoc hoi ban hanh Nghi quyet ve viec chia tinh Thuan Hai thanh tinh Binh Thuan va tinh Ninh Thuan.


Kinh te Ruong lua phan lon co tai vung đong bang phia tay – nam, cac hoa mau phu: ngo, khoai lang, san, đau phung, vung, mia,.... Vung Hoai Đuc va Tanh Linh trong nhieu mia. Mia Tra Tan noi tieng. Tinh co nhieu rung voi cac loai go quy nhu: go, hoang đan, trac, cam lai, la buong va nhieu rung dau co cay rat to. La buong la đuoc dung đe lop nha, det đem, det buom, chan phen, đan cap, đan non, đan vo chai ruou. Cong la buong dung đan manh sao chan gio. Canh la buong đap to lay soi đan tham. Rung Binh Tuy cung co nhieu thu nhu: voi, cop, beo, heo rung, nai,...
Do co nhieu song va gan bo bien nen o đay co nhieu nguoi theo nghe đanh ca va lam nuoc mam, ruong muoi.


Giao thong Quoc lo 1 va lien tinh lo 3 la nhung đuong giao thong quan trong noi lien Binh Tuy voi cac tinh khac. San bay co o tinh ly Ham Tan.


Xem them Tinh (Viet Nam Cong hoa)


Chu thich Tham khao