Nguyen Thi Hoan, ten hieu Y Tinh Khang hoang hau (chu Han: 懿靜康皇后, 1736 - 30 thang 10 nam 1811), hay Hieu Khang hoang hau (孝康皇后), la chinh that phu nhan cua Nguyen Phuc Luan, me đe cua vua Gia Long. Sau khi len ngoi, Gia Long ton ba lam Hoang thai hau, tro thanh Hoang thai hau đau tien cua nha Nguyen.
Thai hau co vai tro quan trong trong viec đong vien vua Gia Long, gay dung co nghiep ho Nguyen thong nhat đat Nam.


Tieu su Ba ten that la Nguyen Thi Hoan (阮氏環), nguoi o lang Minh Linh, phu Thua Thien, con gai Dien quoc cong Nguyen Phuc Trung (阮福忠) , me la Phung phu nhan nguoi o lang An Du. Chi gai ruot cua ba chinh la ba Tu Phi cua Nguyen Phuc Luan. 
.
Ba vao hau Nguyen Phuc Luan o nha đe hoc cac phep tac trong chon khue mon. Sau đo, ba sinh ra ba con trai va mot con gai: con truong tuc Đong Hai quan vuong Nguyen Phuc Đong (阮福晍), con thu 2 chinh la Nguyen Anh, con thu 3 la Thong Hoa quan vuong Nguyen Phuc Đien (阮福晪). Nguoi con gai la Nguyen Phuc Ngoc Tu (阮氏玉琇), sinh vao nam 1760, lon hon Nguyen Anh khoang 2 tuoi, co le ba la em cua Nguyen Phuc Đong.
Cuoi nam 1774, quan Trinh vuot song Gianh đanh chiem Phu Xuan, ba đen lang An Du an nap cung cac con gai. Mua xuan nam Ky Hoi (1779), Nguyen Anh sai nguoi ruoc ba đen Gia Đinh, gap luc quan Tay Son vao đanh cuop, Nguyen Anh phai lan đi cho khac; ba cung cac con dau lai đong o đao Phu Quoc. Nguyen Anh sau đo cung chay ra đao Phu Quoc.
Mua xuan, Giap Thin (1784), Nguyen Anh sang Xiem La cau vien, ba lai cung gia quyen cua ong đong o đao Tho Chau; quan cau vien that bai, ba lai cung gia quyen tro lai đao Phu Quoc.
Mua thu, Mau Than (1788), quan Nguyen lay lai đuoc Gia Đinh, lien sai Nguyen Van Nhan đon ba ve Gia Đinh; nam Canh Tuat (1790) dung đien ruoc ba đen o.
Nam Binh Thin (1796), mua đong, thang 10, Nguyen Anh dang sach vang tan ton ba lam Quoc mau Vuong thai phi (國母王太妃). Khi hoang đe lay lai đuoc đo thanh (1801), ong ra on cho lang An Du đa cuu mang me ong, moi dich than thue đeu mien cho ca.
Nam 1802, thang 3, Gia Long ton ba lam Vuong Thai hau (王太后). Bay gio, truy phong cho to phu Nguyen Phuc Kien (阮福兼) lam Duong Vu cong than Khai phu phu quoc Cam y ve đo chi huy su Thieu uy, tuoc Đon Hau Quan cong (敦厚郡公). Than phu Phuc Trung la Tan Nghi cong than Thuong tru quoc Đo đoc phu chuong phu su Thai bao, tuoc Dien quoc cong (演國公). Lap đen tho o xa An Du, cho điet on, chau goi Phung phu nhan la co, lam chuc Cai đoi, coi giu viec tho tu o đay.
Nam 1804 Gia Long dung Cung Dien Tho va ruoc ba đen o. Gia Long than đen lam le chuc mung, cac quan va menh phu đeu dang vang bac lam le pham tien len. Cac con tien 20 lang vang, 100 lang bac; menh phu tien 10 lang vang, 50 lang bac.
Nam 1806, mua thu, thang 7, Nguyen Anh dang kim sach ton ba lam Hoang thai hau. Mua thu nam 1807, luc đo Thai hau đuoc 70 tuoi, Gia Long to chuc Khanh tiet lon trong ngoai kinh thanh. Cac quan lai, hoang tu, cung phi, cac cong than o Tong Son, ho Le, ho Trinh đeu đen chuc mung va dang le vat. Sai nhac cong mua Bat dat, hat cac khuc Van nien hoan, Thien ha lac, Thai binh lac.


= Bang the va hau su =
Thang 9, ngay Binh tuat, Hoang thai hau se minh. Truoc đay sao choi xuat hien, nguoi hau đem tau, Hoang thai hau buon rau khong vui, mot đem len ra xem, roi vao bao nguoi hau rang: “Sao choi chinh ung điem vao than gia nay”. Đen nay se minh. Vua som chieu đen chau o cung Truong Tho, sai hoang tu hoang ton vao hau. Cac quan van vo đeu hop o cong thu ben huu.
Ngay Ky suu, thang 09 am lich, tuc ngay 30 thang 10 nam 1811, Hoang thai hau bang, tho 74 tuoi. Vua thuong khoc khong thoi. Trieu cac quan vao ben đe ban viec tang. Cac quan xin tu tam pham tro len đeu đe tang mot nam. Vua du rang: “Nha vua lay Ton Mieu Xa Tac lam trong. Nay tram đa đe tang 3 nam, cac nguoi lai đe tang 1 nam, neu trong mot nam co viec o Ton Mieu Xa Tac thi lam le the nao? Vay cho đe tang 3 thang”. Cac quan lai ngo ve tang phuc cua cong chua đe tang. Vua noi: “Thanh nhan đat le phan biet tung ly tung ty. Long kinh khong the thich hop ca đoi đuong, tang phuc khong the trong ca hai ben. Cho nen mot nguoi con gai, khi o nha thi lay nha cha lam ton, khi lay chong thi lay nha chong lam trong. Nghia đa co phan biet, tang sao lai nhu nhau đuoc. Vay nghi cho hoang nu đa đi lay chong thi kem hoang nu con o nha mot bac”. Bo Le lai xin đinh han cam viec gia thu. Vua noi: “Than dan nen theo thu tu ma tinh giam đe lay vo lay chong đuoc kip thoi”. The la su ban đa đinh.
Ngay Đinh dau, lam le thanh phuc (Vua đe tang 3 nam; hoang hau tang 3 nam; phi tan, hoang tu va cong chua chua đi lay chong đeu tang 1 nam; truong cong chua va cong chua đa đi lay chong tang 9 thang. Nguoi ton than o nam bac tang đeu đe tang theo nhu le; nguoi than o bac tran canh tay va bo mu thi dung khan vai trang; quan van vo tu chanh tam pham tro len, tang mac ao ven gau 3 thang, tu tong tam pham tro xuong, ai du vao viec tang thi dung vai trang; quan ngoai thi mien ao tang, duy ai ve Kinh thi mang ao tang cung nhu quan Kinh; quan thuoc cung Truong Tho thi chanh tam pham tro len mac ao ven gau 5 thang; menh phu đeu đe tang nhu chong; quan vien tu tam pham tro len cam cuoi vo ga chong 3 thang, tu pham tro xuong thi 1 thang, quan dan 15 ngay;  cam dung mau hong mau tia 1 nam; cam hat xuong 3 thang. Quan vien vao chau hau, trong 3 nam đeu khong đuoc mac ao mau đo mau tia; pham gap viec tho cung hay viec quan đeu cho mac ao thuong ma lam viec; cac thanh dinh tran trong 3 thang, ngay mong mot va ngay ram đeu đuoc mien bai  chau).
Chieu du trong ngoai rang: “Gio tuat ngay 14 thang nay, Hoang thai hau thang ha, tram thuong xot đau long, kinh can o trong cung đe tang ba nam, nhat thiet theo le che. Phuc che va ha cam đoi voi quan vien trong ngoai va quan dan đeu theo nghi đinh ma lam”. Truoc kia vua tho Hoang thai hau rat kinh can, khi muon viec đa roi thi xem bua an, tham suc khoe, le thuong khong thieu. Đen khi thai hau bang, vua cu tang, long rat đau thuong.
Thang 3, ngay Mau dan, nam 1812 vua đem bay toi bung sach vang dang ton thuy Đai hanh hoang thai hau la Y Tinh Hue Cung An Trinh Tu Hien Hieu Khang hoang hau(懿靜惠恭安貞慈獻孝康皇后) . Bai sach noi: “Than nghe Kinh Dich khen Đat gay nen vat, Kinh Thi khen Troi sinh ra dan. Nghi đuc day the theo đuc chi nguyen; nen tieng tot luu truyen đoi mai mai. Kinh nho Đai hanh hoang thai hau: nhan tu giu đuoc tinh troi, rong lon sach cung net đat. Gian nan ben chi, giup đo cha hien. Tu khi van nuoc gap tai, giup than bao phen kho nhoc. Đem minh lam khuon mau, cham lo viec co muu. Cho than dung lai nuoc nha, thong nhat bo coi; vi khong nho on day do, sao đuoc the nay? Phong hoa tot đep, thom khap moi phuong. Tuoi tho lau dai, vuot ngoai bay chuc. Voi bo loc thien ha phung duong, ma đi choi dao chon đe huong. On nhu troi cao, muon tra khong sao đuoc; đuc nhu đat cho, phai tiep đen vo cung. Kinh can đem bay toi, xin menh o Ton Mieu, phung sach vang dang ton thuy la y Tinh Hue Cung An Trinh Tu Hien Hieu Khang hoang hau. Cui xin hon thieng sang suot, nhan lay danh hay. Sanh hop to tien, muon đoi phoi huong”.
Vua toi ban đinh le Ninh lang. Sai Nguyen Van Thanh, Pham Van Nhan,Nguyen Huynh Đuc sung chuc Tong ho su, Le Van Duyet, Nguyen Van Khiem sung chuc Phu lien su, Nguyen Đuc Xuyen đe đoc quan va voi theo hau hai ben ta huu, Tran Cong Lai va Truong Phuoc Đang coi giu Kinh thanh.
Mua ha, thang 04 ngay Quy suu, nam Nham Than am lich, tuc ngay 21 thang 05 nam 1812 an tang Lang Thoai Thanh. Truoc muoi ngay la ngay Giap thin, đem viec kinh cao cac mieu. Ngay Ky dau, te khai đien. Ngay Canh tuat, thuyen ra đi. Qua cac ton lang đeu sai quan đem viec kinh cao truoc.


Nhan cach = Đong vien con =
Ba theo Gia Long lenh đenh chay tim cach xoay tro tinh hinh the cuoc, la cho dua tinh than vung chac cua ong. Ngay khi ong đi thuyen đen đao Con Lon, gap gio lon, troi dat o ngoai bien 7 ngay, trong thuyen het nuoc uong thi bong co nuoc nhat chay ra, nho the moi đo. Khi thuyen đen đao Phu Quoc, gap lai me, ong thuat lai tinh trang cay đang cua minh, ba noi: "Gio lon o đao Con Lon, giua bien co nuoc ngot, co the biet la long troi ngam giup cho con, con cho nen lay su kho nhoc ay ma tu nan chi". Gia Long nghe the lay ta va đong vien ong rat nhieu trong viec gianh lai đat nuoc sau nay.


= Tinh chi em than thiet =
Ba đoi voi chi minh la Tu phi rat yeu men, tu khi con o Gia Đinh cho đen khi o Phu Xuan, ba đeu cung o chung voi chi minh; Khi o cung Truong Tho, ba o phan truoc cung, con Tu phi o phia sau, muon phan hoa thuan.
Khi Tu phi mat, Gia Long chua voi tau, ba biet đuoc, gian khong an com. Khi Gia Long tham, ba noi: ...Than gia nay co mot nguoi chi, luc om khong đuoc thay, vi the an khong ngon.... Gia Long ben cui quy o truoc them cung, xin loi thanh khan, ba moi an com.


Di san Trong so 94 kim sach trieu Nguyen luu giu tai Bao tang Lich su Quoc gia Viet Nam thi kim sach tan phong Quoc mau Vuong Thai phi cho ba Nguyen Thi Hoan la co nien đai som nhat. Ba đuoc tan phong vao thang 10, nam Canh Hung thu 57 (1796), co nghia la luc đo Nguyen Anh chua len ngoi vua, va moi chi khoi phuc đuoc vung Gia Đinh. Ngay 30/1/2023, Kim sach tan phong Quoc mau Vuong Thai Phi đuoc xep vao danh sach 27 hien vat va nhom hien vat đuoc cong nhan la Bao vat quoc gia. Theo ho so thi kim sach nay co hai to bac ma vang, nang 3,475 kg. Mat truoc va mat sau cua kim sach đe tron, ben trong khac 254 chu Han.


Chu thich Tham khao Đai Nam liet truyen - Quoc su quan trieu Nguyen