Huu chien đem Giang sinh (tieng Anh: Christmas truce; tieng Đuc: Weihnachtsfrieden; tieng Phap: Treve de Noel) la mot loat nhung cuoc ngung ban khong chinh thuc xay ra doc theo Mat tran phia Tay trong dip Giang sinh nam 1914 giua luc Chien tranh the gioi thu nhat dien ra. Mot tuan truoc ngay le, binh linh hai ben tham chien đoi đau la Đuc va Anh Quoc bang qua cac chien hao đe trao đoi loi chao mung cung nhu tro chuyen voi nhau. Vao ngay va đem truoc Le Giang Sinh cung nhu đung ngay le nay, binh si tu hai phia do dam tien vao vung giao tranh, ngoi lai voi nhau roi cung trao đoi thuc an va nhung mon qua ky niem. Ho trao đoi tu binh, to chuc chung le an tang, roi hat voi nhau cac ca khuc Giang sinh truoc khi chia tay. Ho cung to chuc nhung tran đau bong giao huu, tao nen nhung an tuong sau đam nhat ve cuoc huu chien. Tuy nhien, tai mot so khu vuc, chien tranh van tiep dien, trong khi o nhung noi khac chi xay ra nhung cuoc dan xep đe thu hoi thi the cac binh si tu tran.
Nam sau, mac du co mot it đon vi co sap xep nhung cuoc huu chien, so luong cac cuoc ngung ban khong nhieu bang nam 1914, mot phan do menh lenh nghiem nhat tu cap tren ngan cam binh linh hai ben bieu lo tinh than huu. Khong con co chuyen huu chien trong Giang sinh nam 1916. Chien tranh khoc liet hon voi thiet hai nhan mang tang cao khi xay ra tran Somme va tran Verdun, cung voi viec su dung vu khi hoa hoc.
Huu chien khong chi dien ra trong mua Giang Sinh, nhung la mot hien tuong phan anh tam ly "hay song va đe nguoi khac song" khi nhung nguoi linh tru đong gan ke nhau cong khai ngung to thai đo thu đich voi nhau. Ho thuong quy tu thanh nhung nhom nho, cung tan gau va trao đoi thuoc la. Cung co mot so cuoc huu chien đuoc dan xep cho phep binh si bang qua chien tuyen đe tai thuong hoac thu hoi thi the đong đoi. Tai mot so đia điem, co nhung thoa thuan ngam khong ban nhau khi phia ben kia đang nghi ngoi, tap the duc, hoac lam viec du ho đang o trong tam ngam.
Tuy nhien, cac cuoc huu chien Le Giang Sinh đac biet co y nghia đoi voi nhung nguoi trong cuoc, noi bat voi muc đo than thien cao tu hai phia – ngay ca co nhung noi, hang chuc nguoi cong khai du thanh le voi nhau giua ban ngay – nhung đieu nay đuoc xem nhu la bieu trung cho hoa binh va tinh nhan loai xay ra giua mot trong nhung giai đoan tan khoc nhat trong lich su loai nguoi.


Boi canh Trong 5 thang đau tien cua Chien tranh the gioi thu nhat, quan Đuc khoi su tan cong Bi roi tien sang Phap nhung bi linh Phap va Anh đay lui trong tran Marne ben ngoai Paris vao đau thang 9 nam 1914. Quan Đuc rut lui ve thung lung Aisne đe cung co vi tri phong thu. Sau tran Aisne, quan Đong minh bat đau tien qua phong tuyen Đuc, cuoc chien mau chong roi vao tinh trang be tac; khong ben nao muon mat đat nen gia tang cung co he thong chien hao. O phia bac, tuc la canh phai cua quan Đuc, khong co chien tuyen ro rang, nen ca hai ben voi vang tan dung khoang trong đe ap sat suon ben đich. Quan Anh rut khoi Arne, tien len phia bac vao Flanders, cuoc chien lai roi vao the giang co. Trong thang 11 hinh thanh mot chien tuyen keo dai tu Bac Hai đen bien gioi Thuy Si, binh linh tru đong hai ben chien tuyen cung co vi tri phong thu cua ho.


= Giao luu =
Giao luu – nhung cuoc tiep xuc hoa binh, đoi khi than thien, giua hai phia thu đich – la đieu thuong xay ra o Mat tran phia Tay. Trong mot so khu vuc, chi đon gian la tinh trang thu đong, ca hai phia cong khai tranh nhung hoat đong gay han, trong khi o mot so đia điem, binh si hai phia thuong xuyen tro chuyen hoac tim đen chien hao ben kia đe tham vieng nhau.
Tu đau thang 11 đa co nhung cuoc huu chien giua cac đon vi Anh va Đuc. Khi troi sap toi, nhung nguoi linh trao đoi khau phan an voi nhau. Ngay 1 thang 12, mot nguoi linh Anh ghi lai cuoc vieng tham than huu cua mot trung si nguoi Đuc "đe xem chung toi song the nao". Luc đau, moi quan he giua cac đon vi Phap va Đuc cang thang hon, nhung dan da su hoa hoan cung lo dien. Đen đau thang 12, mot bac si giai phau nguoi Đuc thuat lai cuoc huu chien keo dai nua gio vao moi chieu đe hai ben đem thi the đong đoi ve chon cat, trong khi nhung nguoi linh Phap va Đuc trao đoi nhau nhung to nhat bao. Đieu nay gay kho chiu cho cac si quan chi huy; ngay 7 thang 12, Charles de Gaulle viet ve y nguyen "tham thuong" cua linh bo binh Phap muon đe ke thu song yen on, trong khi tu lenh quan đoan 10, Victor d'Urbal, viet ve "nhung hau qua đang tiec" khi binh linh "tro nen than thien voi nhung ke thu lan can". Con co nhung cuoc huu chien bat đac di khac xay ra chi vi đieu kien thoi tiet khac nghiet, đac biet la khi chien hao cua ho bi ngap lut do o vung đat thap, du tinh trang hoa hoan nay thuong tiep tuc keo dai mac cho thoi tiet tot hon.
Khi co khoang cach gan nhung nguoi linh co the keu to chao hoi nhau tu chien hao cua ho, đay la phuong cach pho bien nhat đe ho dan xep nhung cuoc huu chien khong chinh thuc trong nam 1914. Ho chao hoi va thong bao tin tuc cho nhau, nhieu nguoi linh Đuc tung song o Anh, nhat la tai Luan Đon, quen thuoc voi ngon ngu va van hoa Anh. Vai linh Anh thuat lai rang nguoi Đuc hoi ho ve tin tuc bong đa, noi ve thoi tiet, hoac ke ve nguoi yeu. Mot hien tuong bat thuong tro nen pho bien la am nhac; trong nhung khu vuc binh yen, nhieu đon vi cung ca hat voi nhau khi chieu toi, đoi khi vui đua va treu choc lan nhau. Đau thang 12, E.H.W. Hulse thuoc luc luong Ve binh Scotland viet rang anh du tru to chuc mot buoi hoa nhac cho le Giang sinh đe "danh cho phia ben kia bai hat the hien tinh than hoa hop ma ho co the cam nhan đuoc" nham đap le nhieu lan ho hop xuong ca khuc Deutschland Uber Alles.
Khi le Giang sinh nam 1914 đen gan, 101 phu nu Anh goi Thu Giang sinh mo đen "Phu nu Đuc va Ao" nhu la mot thong điep hoa binh. Ngay 7 thang 12 nam 1914, Giao hoang Bien Đuc XV keu goi cac ben tham chien mo mot cuoc ngung ban, "Hay lam im tieng sung đe cac thien su hat vang trong đem ay", va đa bi khuoc tu.


Giang sinh nam 1914 Tai Mat tran phia Tay co khoang 100 000 linh Anh va Đuc tham du nhung cuoc huu chien khong chinh thuc. Cuoc huu chien đau tien bat đau vao ngay truoc Giang sinh 1914, khi linh Đuc trang hoang chien hao cua ho trong vung Ypres, Bi, nhat la o Saint-Yvon, theo ky thuat cua Đai uy Bruce Barinsfather.
Nhung nguoi linh Đuc thap nen trong chien hao, treo nen tren cay Giang sinh, roi cu hanh le bang cach hat vang nhung ca khuc Giang sinh. Khi thay cac cay thong cua linh Đuc, cac ki su cua đon vi ki su Hoang gia Scotland đa nham lan đo la mot cuoc tan cong cua ke thu, cho đen khi ho nghe thay cac giai đieu: "Stille Natch! Heilige Natch!" (phien ban tieng Đuc cua bai Đem thanh vo cung) Mot nguoi linh Anh het to:" Ho đang hat đay, chung ta nen hat theo đi!". The la cac nguoi linh Anh đap le bang cach hat nhung ca khuc Giang sinh cua ho. Nhung tieng keu to chao hoi va chuc mung Giang sinh vang len tu hai ben chien tuyen. Ngay sau đo nhieu nguoi bang qua vung tran đia, tang nhau nhung mon qua nho nhu thuc an, thuoc la, ruou, va nhung vat ky niem nhu nut ao va mu. Nhung khau đai phao cung im tieng. Đay cung la co hoi đe nhung nguoi linh đem thi the cua đong đoi ve chon cat. Cac chien si tran vong đuoc an tang theo nghi thuc, đuoc thuong tiec va nghiem chao theo quan cach boi nhung nguoi linh tu hai ben chien tuyen. Tai mot tang le đuoc to chuc trong vung hoang đia, nhung nguoi linh tu hai phia cung nhau đoc đoan Kinh Thanh trong Thanh Vinh 23. O nhieu noi, huu chien keo dai qua Le Giang sinh, co cho đen tan Nam Moi.
Ngay trong ngay Giang sinh, Thieu tuong Walter Congreve, tu lenh Lu đoan Bo binh 18 cua Anh đang đong quan tai Neuve Chapelle, viet mot buc thu ke lai rang nguoi Đuc đa khoi xuong keu goi mo mot cuoc đinh chien cho ngay le. Mot trong nguoi linh cua ong lieu linh đung len, lo đau khoi cong su, roi co nhung nguoi khac tu hai phia bat đau đi bang qua khu tran đia. Nhung nguoi linh bat tay va moi nhau thuoc la cung xi-ga. Congreve thu nhan rang ong mien cuong chung kien cuoc huu chien vi e rang ong co the tro thanh muc tieu cua nhung tay ban tia nguoi Đuc.
Mot nguoi trong cuoc, Bruce Bairnsfather, viet, "Toi khong chiu đoi ngay Giang sinh ay cho bat cu đieu gi khac... Toi thay mot si quan Đuc, co le la mot trung uy. La nguoi thich suu tap, toi noi voi anh ay rang toi thich nhung nut ao cua anh ay... Voi mot kem cat toi kheo leo lat hai nut ao bo vao tui, roi tang anh ay hai nut ao cua toi... Nguoi sau cung toi nhin thay la mot chang linh Đuc kien nhan quy tren san nha đe tay sung may cua toi, truoc khi nhap ngu la tho hot toc, dung tong-đo tia tot mai toc dai bat thuong cua minh."
Tac gia Henry Williamson, luc ay la mot binh nhi 19 tuoi thuoc Lu đoan London Rifle, viet trong thu goi me nhan le Boxing Day, "Con viet tu chien hao. Bay gio la 11 gio sang. Canh con la lo suoi than, đoi dien voi con la ham tru an am uot co chua rom. Mat đat tron trot trong giao thong hao, ben ngoai la bang gia. Con đang ngam tau. Trong tau co thuoc. Di nhien, me se noi the. Nhung đung voi. Trong tau la thuoc la Đuc. Ha ha, me se noi, la cua mot tu binh hoac con tim thay trong mot chien hao chiem đuoc. O khong! Đo la qua cua mot nguoi linh Đuc. Vang, mot linh Đuc con song đen tu chien hao cua anh ay. Hom qua linh Anh va Đuc gap va bat tay nhau tren mat tran, giua nhung chien hao, trao đoi vat ky niem, va bat tay nhau. Vang, suot ngay le Giang sinh, va nhu con viet. That tuyet voi!"
Đai uy Sir Edward Hulse thuat lai rang nguoi thong dich phia Đuc đau tien ong gap đen tu Suffolk, anh đe lai o đo co ban gai va chiec mo-to 3.5 ma luc. Hulse con ke ho ngoi lai hat voi nhau, ket thuc voi bai Auld lang syne; moi nguoi, dan Anh, Scotland, Ai Nhi Lan, Pho, nguoi Wurttemberg... đeu gop giong. That sung so, neu chung kien canh nay trong phim anh, toi the rang đay phai la gia tao!"
Đai uy Robert Patrick Miles thuoc Trung đoan Bo binh King's Shropshire biet phai cho Trung đoan Royal Irish Rifles thuat lai trong mot buc thu đuoc đang tren to Daily Mail va to Wellington Journal & Shrewsbury News trong thang 1 nam 1915, sau khi ong thiet mang ngay 30 thang 12 nam 1914, "Thu Sau (Le Giang sinh). Chung toi co mot le Giang sinh qua suc tuong tuong. Mot cuoc huu chien khong chuan bi truoc cung khong đuoc cho phep nhung hai ben đeu thau hieu gia tri cua no va het long tuan giu đa xay ra giua chung toi va nhung nguoi ban tren mat tran... Moi viec bat đau tu đem qua – mot đem suong gia lanh buot – ngay khi troi chap toi nguoi Đuc keu chung toi, "Nay, nguoi Anh, chuc mung Giang sinh". Di nhien chung toi cung het lon đap le, roi nhieu nguoi tu hai phia roi chien hao cua minh, bo lai vu khi, gap nhau tren khu tran đia giua hai chien tuyen. Mot thoa thuan đuoc thiet lap, se khong ban nhau cho đen nua đem. Nhung nguoi linh giao luu voi nhau o khu trung lap (chung toi khong cho ho đen qua gan phong tuyen), trao đoi thuoc la rat than thien. Đem đo khong co tieng sung no."
Khong chi nguoi Anh. Trung uy nguoi Phap Johannes Niemann viet, "... voi chup lay ong nhom nhin qua bo chien hao thay canh tuong khong the tin noi: nhung nguoi linh cua chung toi đang trao đoi thuoc la, ruou, va so-co-la voi quan thu."
Vao đem Giang Sinh, khi nghe cac binh linh ban tan ve chuyen se gap cac binh linh Anh va chao đon ho nhu the nao, Trung si Hitler het to:"khong co thu gi đuoc goi la tinh ban voi ke thu trong chien tranh, cac anh khong con mot chut long tu trong Đuc nao a?". Chinh đem đo Hitler tu choi cau nguyen cung cac đong chi cua minh.

Thang 12 nam 1915, "Khi chuong Giang sinh reo vang tren khap cac ngoi lang trong vung Vosges đang sau cac chien tuyen... mot đieu ky dieu đa xay ra. Binh linh Đuc va Phap cung tu nguyen bat cau hoa binh va tam ngung thai đo thu đich; ho bang qua cac chien hao bo hoang đe tim đen chao hoi nhau, trao đoi ruou vang, cognac va thuoc la đe lay banh mi đen Westphalia, banh biscuit va thit jambon. Đieu nay mang hanh phuc đen cho nhung nguoi linh tu hai phia đoi đich đen noi ho đa co keo dai tinh bang huu cho đen het Giang sinh." Theo loi ke cua Richard Schirrman thuoc mot trung đoan Đuc đon tru trong vung rung nui xu Vosges, ngan cach voi linh Phap la mot dai đat hep ma theo mieu ta cua Schirrmann "lac đac nhung than cay xo xac, mat đat bi cay nat boi đan phao, mot vung hoang đia, trai lap khap noi la cac loai re cay va nhung bo quan phuc rach nat." Ngay sau đo, ky luat quan đoi đuoc phuc hoi, song Schirrmann van tiep tuc suy nghi ve cuoc huu chien nay va tu hoi lam the nao đe "nhung nguoi tre tuoi co tam tu tren khap the gioi co co hoi gap go nhau hau co the hieu biet nhau hon." Tu y tuong nay, nam 1919 Richard Schirrman bat tay thanh lap Hiep hoi Nha tro Thanh nien Đuc.
Cuoc ngung ban cung lan ra đen nhung khu vuc khac doc theo chien tuyen, nguoi ta ke lai rang binh linh tu hai luc luong thu đich đa to chuc nhung tran bong đa giao huu. Trong cuon phim Joyeux Noel, nhung la thu ma binh si Đuc va Anh goi ve gia đinh co thuat lai rang ty so cua tran đau la 3-2 voi phan thang thuoc ve đoi Đuc.


Ngung ban khong chinh thuc Trong hai nam đau tien sau khi Mat tran phia Tay đuoc cung co, đa xay ra nhung tinh huong ngung ban khong chinh thuc (ngung ban khong boi lenh cua cap chi huy), đuoc thuat lai boi nhung nguoi linh tu hai ben chien tuyen. Theo nhung cau truyen ke, cac si quan quan đoi Anh kinh ngac khi nhin thay binh si Anh va Đuc xuat hien ben tren cac chien hao, ngay trong tam đan cua ke thu, con đan phao roi vao nhung vi tri chinh xac, vao nhung thoi điem chinh xac đe tranh gay thuong vong cho ca hai phia. Trong mot so tinh huong, đa co nhung no luc co lam giam su thu đich nhu truong hop phao binh hai ben na đan phao vao phong tuyen cua nhau sau khi mot qua phao vo tinh roi vao phong tuyen quan đoi Anh, mot binh si Đuc het to loi xin loi, va đieu nay đa lam ngung tran đia phao.


Di san "Huu chien đem Giang sinh" đuoc tuong thuat nhieu lan tren cac phuong tien truyen thong. Ca si dan ca Anh Mike Harding đa ke cau chuyen nay trong ca khuc "Christmas 1914", John Mc Cutcheon, mot ca si dan ca My, đa lam đieu tuong tu trong bai hat "Christmas in the Trenches" va nhac si My Garth Brooks đem cau chuyen vao noi dung bai hat "Belleau Wood". Nam 1999, hoi đoan "Khaki Chums" (The Association for Military Remembrance) tim đen vung Flanders đe tai tao cuoc huu chien đem Giang sinh. Ho song nhu nhung chien binh Anh trong thoi Chien tranh the gioi thu nhat, thieu thon moi tien nghi hien đai. Trai nghiem nay giup truyen cam hung cho nhom nhac pop The Farm sang tac ca khuc "All Together Now" trong album Spartacus.
Trong mot video cua Paul McCartney, "Pipes of Peace", co mot cuoc gap go giua hai si quan quan đoi, mot Anh mot Đuc (ca hai vai đeu do McCartney thu dien), ho trao đoi voi nhau nhung buc anh gia đinh. Đen khi cham dut huu chien, sau khi tro ve ho ca nhan ho moi nhan ra rang moi nguoi van con giu nhung buc anh cua nguoi kia.
Nam 2005, Huu chien đem Giang sinh đuoc dung thanh phim Joyeux Noel, đuoc đe cu cho the loai "Phim noi tieng nuoc ngoai hay nhat" tai Giai Oscar lan thu 78. Cau chuyen nay cung đuoc trinh bay ngan gon trong mot cuon phim nam 1969 cua Richard Attenborough, Oh What a Lovely War.
Ngay 21 thang 11 nam 2005, nguoi cuu binh cuoi cung cua cuoc huu chien đem Giang sinh, Alfred Anderson, qua đoi o Newtyle, Scotland, tho 109 tuoi.


La thu đem huu chien Ngay 7 thang 11 nam 2006, tai nha đau gia Bonhams ca si Chris de Burgh ban mot buc thu dai 10 trang cua mot nguoi linh vo danh nguoi Anh ke lai nhung su viec xay ra trong đem huu chien.

Đo la le Giang sinh đang nho nhat trong suot đoi toi: ke tu gio uong tra chieu hom qua, toi biet rang khong co phat sung nao ban ra tu hai ben chien tuyen. Đem qua trang sang va khong co suong mu, ngay khi troi chap toi, chung toi nhom lua va cung hat nhung bai ca giang sinh. Linh Đuc bat đau thap sang doc theo ria chien hao keo dai đen cho chung toi – va chuc mung Giang sinh. Ho cung tang chung toi mot vai bai hat..., nhu the chung toi đang co mot buoi hop mat. Vai nguoi trong so ho noi tieng Anh thong thao, va chung toi tro chuyen voi nhau. Vai nguoi linh Anh đi lan ve phong tuyen ben kia...
Đieu đau tien toi nhan ra sang nay la troi đay suong mu. Chung toi đung co ro lau hon thuong le. Vai nguoi may man co co hoi du le Tiec Thanh hoi sang som. Buoi le đuoc cu hanh trong mot trang trai đo nat khoang gan 500 m sau lung chung toi. Toi khong đen du le đuoc...Sau khi an sang, chung toi choi bong đa. Co vai nguoi linh Đuc xem chung toi choi bong. Ho cung đua nguoi đen chon cat mot tay sung ma chung toi ban chet trong tuan qua, cach chien hao cua chung toi khoang gan 100 m. Vai nguoi linh Anh đen giup chon cat nguoi chet...
Đa xong bua an toi! Chung toi thuong thuc tan tinh voi cac mon thit nuong, banh mi va banh pudding Giang sinh... Ke đen la nho, hanh nhan, cam, chuoi, chocolate, co ca cacao va thuoc la. Co the noi giong nhu bua an toi tai nha. Truoc khi nhap tiec, toi đuoc niem vui bat tay vai nguoi linh Đuc...toi đoi cai mu trum đau lay mot cai mu vanh. Toi cung lay mot hat nut tu ao cua ho. Chung toi moi nhau thuoc la... va tan gau voi nhau. Ho bao rang ngay mai ho se khong nham ban chung toi neu chung toi cung lam nhu vay. Toi nghi rang chung toi đang huong khong khi cua ngay le hoi – co le la vay. Sau khi trao đoi chu ky va chuc mung nam moi, chung toi chia tay...

Kho co the tuong tuong rang chung toi đa ban nhau truoc đo trong tuan – that la lung. Bay gio troi lanh buot, bang gia bao trum moi noi...


Hinh anh Chu thich Tham khao Malcolm Brown and Shirley Seaton; Christmas Truce: The Western Front, 1914 (1984)
Stanley Weintraub; Silent Night: The Story of the World War I Christmas Truce (2001) (Extracts were reprinted in Military History Quarterly*.
David Brown; Washington Post, 25 thang 12 nam 2004; Remembering a Victory for Human Kindness; W.W. I's Puzzling, Poignant Christmas Truce
Thomas Vinciguerra; New York Times, 25 thang 12 nam 2005; The Truce of Christmas, 1914
Richard Schirrmann: The first youth hosteller: A biographical sketch by Graham Heath (1962, International Youth Hostel Association, Copenhagen, in English).


Lien ket ngoai Top 10 su kien lich su trong ngay Giang sinh Luu tru ngay 25 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine -VnExpress
"The Truce of Christmas, 1914", Thomas Vinciguerra, The New York Times, ngay 25 thang 12 nam 2005.
Christmas Truce 1914
Hellfire Corner — the Christmas Truce Luu tru ngay 5 thang 12 nam 2011 tai Wayback Machine
Page from firstworldwar.com
Report on the Khaki Chums reenactment Luu tru ngay 12 thang 12 nam 2004 tai Wayback Machine
Q: World War I — The Christmas truce of 1914
The Heritage Of The Great War article: Demystifying the Christmas Truce
Christmas Truce 90th Anniversary article
IMDb entry on fictional film Joyeux Noel based on the event
Motion picture based on the events of the Christmas Truce
Christmas in the Trenches, a poem and folk song by John McCutcheon
[1] An article of Alfred Anderson
Letters written by participants in the truce Luu tru ngay 4 thang 1 nam 2015 tai Wayback Machine, from a project to transcribe all such letters published in regional UK papers
The lyrics and sheet music Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine to "Christmas in the Trenches," directly from songwriter John McCutcheon's website
First-hand account of Bruce Bairnsfather, Chap.8 of Bullets & Billets