Đe tim hieu them ve cuoc bau cu tong thong dien ra gan đay nhat, xem Bau cu tong thong Hoa Ky 2024
Viec bau cu tong thong Hoa Ky la viec chon lua nguoi lam tong thong Hoa Ky trong nhiem ky 4 nam, bat đau tu trua Ngay Nham chuc (20 thang 1 nam sau cuoc bau cu). Cac cuoc bau cu đuoc chinh quyen moi tieu bang (chu khong phai do Chinh phu lien bang) to chuc.
Bau cu tong thong dien ra 4 nam mot lan. Cuoc bau cu gan đay nhat dien ra vao ngay 5 thang 11 nam 2024. Cuoc bau cu ke tiep se dien ra vao nam 2028. Cac cuoc bau cu dien ra vao Ngay Bau cu, ngay thu ba sau ngay thu hai cua tuan đau tien trong thang 11 moi 4 nam, tuy vay nhieu nguoi dan cung co the bo phieu som bang nhung hinh thuc nhu bo phieu qua thu.
Bau cu tong thong la mot qua trinh gian tiep. Theo hien phap, chi co Đai cu tri đoan Hoa Ky moi co quyen bau chon tong thong truc tiep. Cac thanh vien trong đai cu tri đoan cho moi tieu bang đuoc nguoi dan tieu bang đo chon, ho co the bau hoac khong bau cho ung vien Tong thong gianh đa so phieu pho thong o tieu bang cua minh. Tinh đen nam 2024, chi co 33 tieu bang co luat le đoi hoi đai cu tri phai bo phieu tuan thu theo ket qua cua phieu pho thong, do đo đa co mot so truong hop đai cu tri bo phieu bau khac voi ket qua phieu bau pho thong cua tieu bang đo, du nhung truong hop nhu vay hiem khi xay ra. So phieu đuoc đem va chung nhan vao đau thang 1 nam sau. Nguoi nao gianh đuoc tren nua so phieu đai cu tri se la nguoi thang cuoc.


Luat le bau cu Trong hien phap Hoa Ky, viec bau cu tong thong đuoc đe cap trong Đieu II Khoan 1 va trong cac tu chinh an XII, XXII, va XXIII. Tong thong va pho tong thong đuoc Đai cu tri đoan bau chon trong cung danh sach ung cu. Cac thanh vien trong đai cu tri đoan tu moi tieu bang đuoc đinh theo the thuc ma co quan lap phap o đo quy đinh - hien nay hau het la dung ket qua phieu pho thong. Nguoi nhan tren nua so phieu cho tong thong (hien nay la 270) se la nguoi thang cu tong thong, va nguoi nhan tren nua so phieu cho pho tong thong la nguoi thang cu pho tong thong. Neu khong ai nhan tren nua so phieu Đai cu tri đoan, thi Ha vien đuoc quyen chon tong thong, voi phai đoan tu moi tieu bang đuoc mot phieu, va pho tong thong đuoc Thuong vien chon. Viec nay rat hiem xay ra, nhung đa xay ra hai lan: Ha vien chon tong thong trong nam 1825 va Thuong vien đa chon pho tong thong trong nam 1837.
Bau cu dien ra moi 4 nam mot lan vao ngay thu 3 tinh tu ngay thu 2 đau tien trong thang 11. Cac chinh quyen đia phuong to chuc cuoc bau cu va đam bao ket qua trung thuc va ngan chan gian lan trong viec kiem phieu.
Hien phap va cac tu chinh an khong mieu ta cach moi tieu bang chon đai cu đoan. Viec nay co nghia la cu tri đuoc chinh quyen tieu bang cho phep đi bau chu khong phai Chinh phu lien bang; vi the quyen bau cu khong phai la mot quyen đuoc hien phap bao đam. Moi tieu bang co quyen cam mot so ca nhan bau cu (tru cac truong hop khong đuoc hien phap cho phep).
Mot so tu chinh an đa mo rong quyen bau cu đen mot so nhom nguoi tren pham quy toan quoc: Tu chinh an thu 19 1920 trao phu nu quyen bau cu, va Tu chinh an thu 26 trao cong dan 18 tuoi tro len quyen bo phieu.


Qua trinh bau cu = Giai đoan khoi đau =
Mot chinh tri gia co tham vong tro thanh tong thong Hoa Ky se thanh lap mot uy ban. Uy ban nay se tim hieu, tham do trien vong cua vi chinh tri gia đo va quyen gop tien bac đe van đong tranh cu. Neu nhu khong gianh đuoc su quan tam cua cu tri, thi ho se tu đong rut lui. Neu ket qua kha quan thi ho se ra ung cu tong thong.


= Giai đoan van đong ung cu =
Đay la giai đoan cac ung vien (thuoc cung mot đang) canh tranh trong noi bo đang đe đuoc chon la ung vien duy nhat ra tranh chuc tong thong voi đang khac. Cac ung vien phai tieu ton rat nhieu tien bac đe quang cao, tuyen truyen, van đong cac cu tri ung ho cho minh.
Cac ung vien to chuc van đong o cac tieu bang đe keu goi cu tri ung ho minh. Tai moi bang, cu tri qua cuoc bau cu so bo chon ra đai dien cua tieu bang đi du đai hoi đang toan quoc.


 Bau cu so bo  Bau cu so bo thuoc ve truyen thong chinh tri cua Hoa Ky. Nhieu nguoi My cho đay la cong cu dan chu đe nguoi dan co the gay anh huong vao viec lua chon nguoi lanh đao nuoc. Nhung nguoi đung đau đang it co anh huong đen chuong trinh hoat đong va viec lua chon nguoi ra tranh cu. Qua cuoc bau cu so bo, cu tri co đuoc nhieu lua chon va co the thu kha nang nguoi ung cu xem co thich hop voi chuc vu tong thong.
Co hai cach thuc chon đai dien:

Tai mot so bang cu tri hop tai truong hoc, nha rieng hay mot noi nao đo đe chon đai dien, nhung nguoi đuoc chon đa tuyen bo ung ho mot ung vien nao đo, đe tham du đai hoi tieu bang lua đai bieu (con goi la Caucus);
Mot so bang chon cach thuc bau cu so bo (hay goi la primary): nhung cu tri co đang ky bo phieu chon đai dien truc tiep tham du đai hoi đang.
Trong cac cuoc bau cu so bo, cu tri khong chon truc tiep ung cu vien đang minh ma bau cac đai bieu. Nhung nguoi nay se bau ung cu vien đang. Đang Dan chu theo he thong ty le, ung cu vien se đuoc so đai bieu tuy theo so phieu. Trong khi đang Cong hoa đa so theo nguyen tac "winner takes all" (nguoi thang cuoc se đuoc tat ca cac đai bieu trong bang).
Đe đuoc chon ra tranh cu tong thong, ung cu vien đang Dan chu phai co đuoc su ung ho 2383 phieu tu 4764 đai bieu, con đang Cong hoa thi phai đuoc 1237 phieu tu 2472 đai bieu.


= Giai đoan to chuc đai hoi đang =
Đai hoi đang to chuc vai thang truoc cuoc bau cu tong thong đe chon ung vien ra tranh chuc tong thong. Thuong thi truoc khi dien ra đai hoi nguoi ta đa biet ung vien nao đuoc tuyen chon dua vao cac cuoc van đong cua cac ung vien tai cac tieu bang va qua nhung cuoc bau cu so bo trong đang.
Ung vien chien thang se chon mot nguoi cung ra tranh chuc Pho tong thong, thuong la mot trong so nhung nguoi thua cuoc.


= Giai đoan van đong tranh cu =
Đay la giai đoan quyet đinh trong qua trinh tranh cu tong thong. Đay la thoi điem ung vien cua hai đang lon (Dan chu va Cong hoa) đoi đau truc tiep voi nhau.
Ho phai chi nhung khoan tien khong lo cho cuoc van đong. Hai ung vien to chuc nhung hoat đong quang cao, tuyen truyen nham loi keo su ung ho. Va cu tri cung rat quan tam toi cac cuoc tranh luan tren truyen hinh giua hai ung vien.
Chi phi trong giai đoan van đong tranh cu thuong rat lon do cac tap đoan va cong đoan lao đong khong bi han che trong viec cung cap tai chinh cho cac ung cu vien. Tuy nhien, cac tap đoan hay cong đoan khong đuoc đong gop truc tiep cho cac chien dich tranh cu cua ung cu vien ma phai đuoc tien hanh thong qua cac hoat đong quang cao chinh tri tren cac phuong tien truyen thong đai chung. Do đo, chi phi đa bi đoi len rat nhieu va do chi phi qua cao nen tam anh huong cua cac cong đoan va tap đoan len cuoc bau cu la rat lon, tham chi cuu Tham phan John Paul Stevens đa lo ngai rang tinh trang nay se khien su liem chinh cua cac the che dan cu tren toan nuoc My se bi đe doa. Nhung khoan tien nay nhieu khi đa buoc cac ung cu vien khong the giu loi hua nhu truoc luc trung cu.
Mot trong cac hoat đong quan trong cua tien trinh van đong tranh cu la tranh luan truc tiep tren truyen hinh giua hai ung cu vien co luong nguoi ung ho cao nhat. Đieu nay đa giup Đang Cong hoa va Đang Dan chu loai đi đuoc cac đoi thu tu cac đang khac, tu đo duy tri đuoc nen chinh tri luong đang cu Hoa Ky. Muc đich cua cac cuoc tranh luan la đe cac ung cu vien bay to quan điem cua minh voi cu tri, gia tang su hieu biet cua cu tri đoi voi cac ung cu vien va đe giu cac cu tri khong bau cho mot ung cu vien o mot đang khac (đoi voi tranh luan trong noi bo mot đang). Tuy nhien, đay cung la dip đe cac ung cu vien cong kich va ha uy tin lan nhau. Đieu nay lam giam chat luong cac cuoc tranh luan va lam cac cu tri hieu lam ve cac ung cu vien.
Đa so cac bang đa the hien su ung ho cho ung vien nao. Tuy nhien, mot vai bang đen gio chot van chua the hien su ung ho cho ung vien nen đuoc goi la "bang gio chot". Vai tuan cuoi truoc khi bau cu, cac ung vien se tap trung van đong o cac bang nay.


= Giai đoan tien hanh bau cu =
Cuoc bau chon tong thong Hoa Ky đuoc to chuc vao ngay thu Ba đau tien cua thang 11.
Tong so Đai Cu tri cua Hoa Ky la 538 nguoi. Mot ung vien muon tro thanh tong thong phai gianh đuoc so phieu toi thieu la 270. Viec su dung Đai cu tri thay cho viec Cu tri pho thong bau truc tiep tong thong co nguyen nhan lich su va xa hoi. Do trong qua khu, lanh tho Hoa Ky qua rong lon khien cho viec Cu tri pho thong đi bau truc tiep gap nhieu kho khan nen Chinh quyen moi su dung phuong phap bau gian tiep thong qua Đai cu tri. Viec nay se giup qua trinh kiem phieu nhanh hon khi so luong phieu đuoc kiem thap hon rat nhieu.
O hau het cac tieu bang (ngoai tru Maine va Nebraska), ve ly thuyet, ung vien nao gianh đuoc đa so tuong đoi phieu pho thong thi gianh đuoc toan bo phieu đai cu tri cua tieu bang đo. Đay đuoc goi la nguyen tac "đuoc an ca, nga ve khong" (winner takes all). Đieu nay khien cho ve mat ly thuyet mot ung ung cu vien chi can gianh đuoc het phieu đai cu tri o 11 bang co nhieu đai cu tri nhat la co the trung cu (55 o California, 38 o Texas, 29 o New York, 29 o Florida, 18 o Illinois, 20 o Pennsylvania, 20 o Ohio, 16 o Michigan, 16 o Georgia, 14 o Bac Carolina va 15 o New Jersey - tong so phieu đai cu tri o 11 bang nay la 270/538 phieu, vua đu đe tro thanh Tong thong).
Trong lich su tung co nhung đai cu tri đa bo phieu nguoc lai so voi ket qua phieu pho thong cua tieu bang ho. Tu khi hinh thanh he thong đai cu tri đen cuoc bau cu nam 2016, đa xuat hien 157 truong hop đai cu tri bo phieu khac voi la phieu ho đa cam ket voi cu tri pho thong truoc đo.


Nhan xet = Phe phan =
Le tu nhien cua tien trinh bau cu va su phuc tap cua no đa gap mot so y kien chi trich. Co nhieu nguoi đa neu len nhung phuong cach khac thay the đe bau chon tong thong, vi du nhu viec dung so luong phieu pho thong chu khong phai so phieu đai cu tri nhu hien nay. Nhung nguoi chi trich cho rang he thong Đai cu tri đoan kem dan chu hon mot cuoc bo phieu pho thong truc tiep va co the bi thao tung vi nhung đai cu tri bat tin Van đe nay lai đuoc đem ra ban cai sau ky Bau cu Tong thong nam 2000, khi ung cu vien Đang Dan chu la Al Gore gianh đa so phieu pho thong nhung lai that cu vi khong gianh đuoc đa so phieu cua đai cu tri (đieu nay lap lai nam 2016 voi ung vien Hillary Clinton).
O cac tieu bang, ung vien nao gianh đuoc nhieu nhat phieu đai cu tri thi gianh đuoc toan bo phieu cua cu tri đoan. Đay đuoc goi la nguyen tac "Đuoc an ca, nga ve khong" (the winner takes all). Đieu nay khien cho ve mat ly thuyet, mot  ung cu vien chi can gianh đuoc 142 phieu đai cu tri o 11 bang co nhieu đai cu tri nhat la đa co the trung cu (55 o California, 38 o Texas, 29 o New York, 29 o Florida, 18 o Illinois, 20 o Pennsylvania, 20 o Ohio, 16 o Michigan, 16 o Georgia, 15 o Bac Carolina va 14 o New Jersey - Tong so phieu đai cu tri o 11 bang nay la 270/538 phieu, đu đe tro thanh Tong thong). Tu khi hinh thanh he thong đai cu tri đa xuat hien 157 đai cu tri bo phieu nguoc cam ket voi cu tri pho thong truoc đo (tuc la bo phieu cho ung vien danh đuoc it phieu pho thong hon), tuy rang nhung la phieu nay đeu khong lam anh huong toi ket qua bau cu cuoi cung. Co 21 bang khong co quy đinh bat buoc Đai cu tri phai trung thanh voi loi cam ket.


= Ung ho =
William C. Kimberling, Pho Giam đoc Van phong Quan ly Bau cu cho rang Hoa Ky can duy tri he thong bau cu Đai cu tri đoan. Thu nhat, he thong Cu tri đoan gop phan cung co su gan ket cua đat nuoc bang cach yeu cau mot ung vien phai phan bo su ung ho cua dan chung danh cho ho đe đuoc bau lam tong thong. Khong co co che nhu vay, viec lua chon tong thong se chi đuoc quyet đinh o cac khu vuc đong dan cua đat nuoc, hoac o nhung vung đo thi, trong khi cac khu vuc it dan va cac vung nong thon se khong co tieng noi gi. Ong cung cho rang he thong Cu tri đoan giup nang cao vi the cua cac nhom thieu so tren toan quoc, vi cac nhom thieu so o Hoa Ky thuong tap trung o nhung bang co nhieu phieu đai cu tri nhat, ho la đoi tuong đac biet ma cac ung cu vien khong the bo qua. Do đo, viec thay đoi sang hinh thuc bau cu truc tiep se gay ton hai đen loi ich cua cac nhom thieu so vi phieu bau cua ho se bi đa so phieu pho thong ap đao. Nhung nguoi ung ho lap luan them rang he thong Cu tri đoan gop phan vao su on đinh chinh tri cua quoc gia bang cach khuyen khich va duy tri he thong hai đang o Hoa Ky.


Xem them Bau cu tong thong Hoa Ky, 1976
Bau cu tong thong Hoa Ky, 1980
Bau cu tong thong Hoa Ky, 1984
Bau cu tong thong Hoa Ky, 1988
Bau cu tong thong Hoa Ky, 1992
Bau cu tong thong Hoa Ky, 1996
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2000
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2004
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2008
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2012
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2016
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2020
Bau cu tong thong Hoa Ky, 2024


Tham khao Lien ket ngoai Bau cu Tong thong Hoa Ky tai Wikibooks