Thap nuoc Hang Đau (ten ban đau: Đai đau; ten khac: Bot Hang Đau, Nha may nuoc tron) la mot thap nuoc toa lac tai pho Hang Đau, phuong Ba Đinh, Ha Noi. Toa thap đuoc xay dung vao nam 1894 cung voi Thap nuoc Đon Thuy va đong vai tro la noi cap nuoc cho thanh pho nhung nam Phap thuoc, sau nay tro thanh mot di tich lich su cua thu đo.


Lich su = Boi canh =
Vao ngay 19 thang 7 nam 1888, Tong thong Phap Sadi Carnot đa ky sac lenh thanh lap thanh pho Ha Noi va tu nam 1898, ca Ha Noi tro thanh xu Bao ho cua thuc dan Phap. Truoc khi thap nuoc đuoc xay dung, nguoi Ha Noi chi chu yeu dung nuoc gieng đao hoac tu cac ao ho xuat hien day đac trong thanh pho. Nhung nam 1894, nhieu đot dich benh lon lien quan đen o nhiem nuoc đa dien ra tai thanh pho, lam anh huong toi rat nhieu dan sinh song tai đay, trong đo co ca 12 nghin quan si Phap. Cai chet cua Paul Bert vi benh kiet ly vao 1896, chi ngay sau khi ong đuoc bo nhiem lam thong su An Nam va Bac Ky, cung khien nguoi Phap phai gap rut hoan thien he thong cap nuoc sach theo loi chau Au thay vi nguon nuoc cu.
Nam 1896, thuc dan Phap đa thanh lap mot uy ban đac biet nham khao sat cac nguon nuoc trong khu vuc nhu la điem uu tien trong quy hoach Ha Noi. Quyet đinh xay dung nha may nuoc (nha may nuoc Yen Phu) chu yeu la do nguon nuoc uong khong đam bao ve sinh. Du an nha may nuoc, cung voi thap nuoc Hang Đau sau nay va mot so cong trinh đien nuoc khac cua thanh pho, đeu đuoc thuc hien chu yeu đe phuc vu cho thuc dan va binh linh Phap, con nguoi dan thi bi han che va chi đuoc dung phan nuoc thua ra. Vi le đo, thap nuoc Hang Đau, thuoc he thong truyen nuoc lon trong noi đo, đuoc coi la cong trinh đau tien đanh dau su thay đoi bo mat cua thanh pho Ha Noi; con som hon ca cac cong trinh noi bat cung thoi nhu cau Long Bien, Nha hat Lon Ha Noi,...


= Xay dung =
Nha may nuoc Yen Phu đuoc khoi cong xay dung vao nam 1894, cung luc thuc dan Phap bat đau pha thanh Ha Noi. Nhung vien đa xanh, đa ong lay ra tu viec pha do cac buc tuong thanh đuoc thuong nhan Tu Hong mua lai roi ban đi, ngoai đe xay nha may con phuc vu cho viec dung hai thap nuoc truyen dan: mot cai goi la Đai đau (Reservoir de tete) xay vao nam 1894, đat o goc Đong Bac thanh cu gan noi quan đoi Phap đong quan va mot thap nuoc tuong tu nhung it noi tieng hon Đai đau goi la Đai cuoi (Thap nuoc Đon Thuy), co vi tri tai khu nhuong đia Đon Thuy phia Đong Nam thanh pho, gan nha thuong quan đoi thuc dan khi ay (nay la khu vuc thuoc Benh vien Trung uong Quan đoi 108). Vi tri cua thap Hang Đau đuoc đanh gia la mot noi rat thuan loi cho viec phan phoi nuoc ma khong can bom ho tro va co the rot nuoc thang vao thanh Cua Bac. Ap luc tu đo cao cua thap Hang Đau se đay nuoc toi noi đong quan cua thuc dan va nhung voi nuoc cong cong đuc bang gang đat rai rac o đau cac pho, roi chay ve nhieu toa cong so, biet thu, nha rieng trong noi thanh.


Kien truc Thap nuoc co thiet ke giong nhu mot phao đai kien co cao ba tang, bao gom phan than la hinh tru tron va mai ton hinh chop non, trong đo đuong kinh than thap dai 19 m va cao 21 m (25 m neu tinh ca chop). Khong gian ben trong toa thap co dien tich khoang 250 m², voi đai nuoc lam bang thep đat o tang tren, so huu dung tich la 1250 m³. Xung quanh thap đuoc bao quanh boi buc tuong đa đuc 54 o cua hep va cao nhu lo chau mai. Ben ngoai tuong thap cung co nhung hinh khoi vom cung va cac mo-tip trang tri sat uon đe tranh gay cam giac nang ne do vat lieu xay dung gay nen. Phan cong ra vao cua toa thap đuoc lap đat hai canh cua theo phong cach bai tri trong cac cong trinh o Phap khi đo. Tren mai cua thap nuoc la mot cot thu loi o noc toa.
Do thiet ke cua minh, thap tung bi nhieu nguoi so sanh voi cai lo cot va thuong đuoc goi la Bot Hang Đau. Tren thuc te, cong trinh nay đa bi goi ten nham lan nhu mot thoi quen lau nam, khi Bot Hang Đau dung đe chi đon, tram canh sat đoi dien voi thap Hang Đau (nay la tru so Cong an phuong Đong Xuan) chu khong he lien quan gi toi thap nuoc.
Trong qua khu, nguon nuoc chu yeu ma thap nuoc tiep nhan la tu nha may nuoc Yen Phu. Nuoc sach truyen ve se đuoc đua len ket chua tren tang cao nhat đe tao the nang, đua vao he thong ong dan toi khu trung tam thanh pho. Đe kiem soat nguon nuoc phan phoi, nguoi Phap đa lap đat 5 van nuoc: đoi voi khu dan cu nguoi ban xu, ho se ham nho cua van dong chay đo, con tai khu co nhieu nguoi Phap o thi mo het cua van don tat ca so nuoc ve khu vuc.


Su dung sau nay Tu nam 1960, chinh quyen Viet Nam Dan chu Cong hoa đa quyet đinh nang cap nha may nuoc Yen Phu va thay the cong nghe truyen dan nuoc sach. Toa thap khong đuoc su dung va bi bo hoang mot thoi gian dai sau đo. Tuy nhien, ong ngam ben duoi thap van nam trong he thong tuyen ong truyen dan nuoc cua thanh pho. Thap nuoc Hang Đau co thoi gian tung bi đe doa thao do đe xay dung cac cong trinh phuc loi khac vi vi tri đac đia cua no. Tham chi, trong nhieu nam, xung quanh chan toa thap la hang chuc ki ot buon ban va phai đen nam 2003 moi đuoc tra ve canh quan ban đau.
Trong ba nam tu nam 2015 đen 2017, toa thap đa đuoc thap sang boi he thong đen chieu đoi mau do cong ty Philips tai tro lap đat nham ky niem nhung ngay le lon cua hai nuoc Viet Nam va Ha Lan, đong thoi the hien quan he đoi tac giua hai quoc gia.
Nam 2023, tai khuon kho le hoi Thiet ke Sang tao Ha Noi do Uy ban nhan dan thanh pho Ha Noi cung Hoi Kien truc su Viet Nam to chuc, lan đau tien Thap nuoc Hang Đau đa đuoc mo cua mien phi cho du khach vao tham quan ben trong. Du an trung bay thap nuoc đuoc thuc hien song song voi viec cai tao nhieu di tich cong cong nhu Ga Long Bien, Nha may Xe lua Gia Lam. Nhom cac kien truc su Cao The Anh, hoa si Nguyen Đuc Phuong cung cong su đa lay cam hung tu quan niem "luc thuy", tuc sau loai nguon nuoc khac nhau, cua A Đong đe trang tri lai noi that ben trong toa thap thong qua hai he thong sap đat ve hinh anh va thi giac, voi thong điep nhan manh vao vai tro cua nuoc trong cuoc song. Su kien – dien ra tu ngay 17 thang 11 nam 2023 đen 31 thang 12 cung nam – som đa nhan đuoc su huong ung tu nguoi dan va thu hut rat đong nguoi tham quan chi ngay trong ngay đau mo cua.


= Bao ton va cai tao =

Du đen truoc nam 2010, kien truc cua thap nuoc Hang Đau van đuoc giu nguyen, thap nuoc tuong tu tai Đon Thuy đa bi thay đoi thiet ke ben trong va chi giu lai phan mat ngoai cua thap. Cac thay đoi gom viec thao do bon nuoc bang thep o đinh thap cung he thong ong nuoc len va xuong; phan mai ton cung bi thay moi. Hien toa thap đa đuoc chuyen đoi thanh khu lam viec cho nhan vien Xi nghiep kinh doanh nuoc sach Hoan Kiem.
Cong ty Nuoc sach Ha Noi, cung la đon vi truc tiep quan ly thap nuoc, đuoc ghi nhan đa đong vai tro quan trong trong viec giu gin nguyen ven hien trang cua di tich lich su thap nuoc Hang Đau mot thoi gian dai. Truoc đo, ong Ngo Quynh Dung, truong phong Hanh chinh quan tri cua cong ty, đa danh thoi gian đe suu tam tu lieu va hien vat ve nha may nuoc Yen Phu va sau đo đe xuat phuong an bien thap Hang Đau thanh bao tang ve nganh nuoc cua Ha Noi truoc dip đai le. Tuy nhien đieu nay van chua nhan đuoc su đong y sau khi su kien đa ket thuc.
Vao thang 4 nam 2010, nhan dip Đai le 1000 nam Thang Long – Ha Noi, Uy ban nhan dan Ha Noi đa tien hanh đot cai tao lai toa thap voi so tien len đen 3 ty đong va thu hut su chu y cua dan chung. Tuy ban đau ke hoach cua đot cai tao chi la lap đen hat chieu sang o mat đat, cac cong viec sau đo nhu boc lop vua cu va trat moi, lop lai mai ton, đuc bo cac lop gach hong va thay via he... đa đuoc them vao. Thap nuoc con đuoc lap đat them tram đien va he thong chieu sang. Đieu nay sau đo đa gay ra tranh cai vi cho rang viec cai tao nay khong nhung khong co ich ma con pha hong ca di tich. Mot so y kien trai chieu tiep tuc noi len khi tam pano gioi thieu du an co ghi ro se son lai phan xung quanh toa thap bang mau son xanh va trang, tuy nhien thong tin nay đa nhanh chong bi phu nhan va đinh chinh.
Theo thoi gian, boi nhan thuc đuoc tam quan trong cua thap nuoc trong lich su, nhung đe nghi cho viec xep hang di tich đoi voi thap nuoc Hang Đau đa đuoc neu ra va thu hut su chu y tu cong luan. Nam 2023, bao chi đat cau hoi ve ly do thap nuoc chua đuoc xep hang di tich lich su boi chinh quyen. Theo ly giai cua Giam đoc So Van hoa va The thao Ha Noi, do thieu quy đinh cu the đe xep hang di san cong nghiep cu đa dan toi nhung kho khan trong qua trinh hop thuc hoa viec xep hang cong trinh. Truoc đo, van đe nay tung đuoc đem ra ban luan vao nam 2022, trong boi canh toc đo đo thi hoa tang nhanh tai Ha Noi đa khien nhieu nha may co co y nghia quan trong thoi Phap thuoc bi pha huy đe dung them nha moi.
Thang 8 nam 2024, Uy ban nhan dan quan Ba Đinh đa trien khai lat đa, noi lien phan long đuong nam giua Vuon hoa Van Xuan va Thap nuoc Hang Đau đe mo rong khong gian cong cong phuc vu nguoi dan. Đay la cong trinh nam trong du an cai tao Vuon hoa Van Xuan cua thanh pho trong nam nay.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Lien ket ngoai Thap nuoc Hang Đau tren Wikimapia
"Ky Uc Ha Noi #25: Bi Mat Thap Nuoc Hang Đau". YouTube. Ky Uc Ha Noi. Truy cap ngay 12 thang 12 nam 2023.
"He lo "bi mat" ben trong thap nuoc Hang Đau | Hanoi Review". YouTube. HTV - Đai Ha Noi. Truy cap ngay 12 thang 12 nam 2023.