Ngo đoc thuy ngan hay Nhiem đoc thuy ngan la mot dang ngo đoc kim loai do tiep xuc voi thuy ngan. Cac trieu chung phu thuoc vao loai, lieu luong, phuong phap va thoi gian tiep xuc. Chung co the bao gom yeu co, phoi hop kem, te o tay va chan, noi man da, lo lang, gap van đe ve tri nho, noi kho khan, kho nghe hoac gap kho khan khi nhin. Phoi nhiem muc đo cao voi methyl thuy ngan đuoc goi la benh Minamata.  Phoi nhiem methyl thuy ngan o tre em co the dan đen acrodynia (benh da hong) trong đo da tro nen hong va bong troc.  Cac bien chung lau dai co the bao gom cac van đe ve than va giam tri thong minh. Tac dung cua viec tiep xuc voi lieu thap trong thoi gian dai voi methylmercury la khong ro rang.
Dang thuy ngan gay nhiem đoc bao gom kim loai, trang thai hoi, muoi va hop chat huu co.  Hau het cac hinh thuc tiep xuc la tu an ca, tram rang bang hon hong, hoac tiep xuc tai noi lam viec. O ca, nhung loai o vi tri cao hon trong chuoi thuc an thuong co ham luong thuy ngan cao hon.  Tuy it pho bien hon, ngo đoc thuy ngan co the xay ra nhu mot phuong phap tu tu. Cac hoat đong cua con nguoi giai phong thuy ngan vao moi truong bao gom đot than va khai thac vang. Cac phuong thuc xet nghiem mau, nuoc tieu va toc cho thuy ngan đeu co the thuc hien nhung ket qua cua chung khong lien quan ro rang đen luong thuy ngan đang ton tru trong co the.
Phong ngua bao gom an che đo an it thuy ngan, loai bo thuy ngan khoi cac thiet bi y te va cac thiet bi khac, xu ly thuy ngan đung cach va khong khai thac them thuy ngan. O nhung nguoi bi ngo đoc cap tinh tu muoi thuy ngan vo co, thai đoc bang axit dimercaptosuccinic (DMSA) hoac dimercaptopropan sulfonat (DMPS) duong nhu cai thien ket qua neu đuoc ap dung đieu tri trong vai gio sau khi tiep xuc.  Phuong thuc thai đoc nay ap dung cho nhung nguoi tiep xuc lau dai la khong ro rang. O mot so cong đong song bang nghe đanh bat ca, ty le ngo đoc thuy ngan o tre em đa len toi 1,7 tren 100.


Dau hieu va trieu chung Trieu chung pho bien cua ngo đoc thuy ngan bao gom benh than kinh ngoai vi, trinh bay nhu di cam hoac ngua, rat, đau, hoac tham chi mot cam giac tuong tu nhu cac loai con trung nho bo tren hoac duoi da (formication); đoi mau da (da, đau ngon tay va ngon chan  đo hong); sung; va bong da chet (bong troc da).
Thuy ngan gay uc che khong the đao nguoc cac enzym phu thuoc selen (xem ben duoi) va cung co the lam bat hoat S -adenosyl-methionine, can thiet cho qua trinh di hoa catecholamine boi catechol-O-methyl transferase. Do co the khong co kha nang lam giam catecholamine (vi du epinephrine), mot nguoi bi ngo đoc thuy ngan co the bi ra mo hoi nhieu, nhip tim nhanh, tang tiet nuoc bot va tang huyet ap.
Tre em bi ngo đoc co the co ma, mui va moi đo hong, rung toc, rang va mong, phat ban trong thoi gian ngan, yeu co va tang đo nhay cam voi anh sang. Cac trieu chung khac co the bao gom roi loan chuc nang than (vi du Hoi chung Fanconi) hoac cac trieu chung tam than kinh nhu mat kha nang cam xuc, suy giam tri nho hoac mat ngu.
Do đo, bieu hien lam sang co the giong voi pheochromocytoma hoac benh Kawasaki. Troc vay da (lot da) co the xay ra voi ngo đoc thuy ngan nghiem trong khi tiep xuc voi thuy ngan o dang kim loai long.


Nguyen nhan Viec tieu thu ca cho đen nay la nguon phoi nhiem thuy ngan lien quan đen an uong đang ke nhat o nguoi, mac du thuc vat va gia suc cung chua thuy ngan do nong đo sinh hoc cua thuy ngan tu nuoc bien, nuoc ngot, cac tram tich đai duong va ho, đat va khi quyen, va do phong đai sinh hoc bang cach an cac sinh vat co chua thuy ngan khac. Phoi nhiem voi thuy ngan co the xay ra do hit phai khong khi bi o nhiem, tu viec an thuc pham co du luong thuy ngan trong qua trinh che bien, do tiep xuc voi hoi thuy ngan trong phuc hoi rang bang hon hong chua thuy ngan, va do su dung hoac thai bo thuy ngan va cac vat the chua thuy ngan, vi du, sau khi đanh roi cac giot thuy ngan nguyen to hoac thai bo đen huynh quang khong đung cach.
Tat ca nhung chat tren, ngoai tru thuy ngan long nguyen to, tao ra đoc tinh hoac tu vong voi it hon mot gam. Trang thai oxy hoa bang khong cua thuy ngan (Hg 0) ton tai duoi dang hoi hoac la kim loai long, trang thai oxy hoa +1 cua no (Hg+) ton tai duoi dang muoi vo co va trang thai oxy hoa +2 cua no (Hg2+) co the tao thanh muoi vo co hoac hop chat huu co.
Tieu thu thit ca voi va ca heo, nhu thong le o Nhat Ban, la mot nguon gay ngo đoc thuy ngan o muc đo cao. Tetsuya Endo, giao su tai Đai hoc Khoa hoc Y te Hokkaido, đa thu nghiem thit ca voi mua o thi tran đanh bat ca Taiji va tim thay muc thuy ngan cao hon 20 lan so voi tieu chuan chap nhan đuoc cua Nhat Ban.
Cac nguon chat đot do con nguoi tao ra, chang han nhu cac nha may đien đot than phat ra khoang mot nua luong thuy ngan co trong khi quyen, voi cac nguon tu nhien nhu nui lua chiu trach nhiem cho nua con lai. Uoc tinh hai phan ba thuy ngan do con nguoi tao ra đen tu qua trinh đot chay co đinh, chu yeu la do đot than. Cac nguon quan trong khac do con nguoi tao ra bao gom san xuat vang, san xuat kim loai mau, san xuat xi mang, xu ly chat thai, hoa tang cua con nguoi, san xuat xut, san xuat gang va thep, san xuat thuy ngan (chu yeu đe tao ra pin) va đot sinh khoi.
Cac cong nhan hoat đong khai thac vang đoc lap nho co nguy co ngo đoc thuy ngan cao hon do cac phuong phap che bien tho so. Đay la moi nguy hiem cho khai thac vang tho phi (galamsey) o Ghana va cac cong nhan tuong tu đuoc goi la orpailleurs o cac nuoc cong đong Phap ngu lan can. Mac du khong co uoc tinh chinh thuc nao ve luc luong lao đong đa đuoc đua ra, nhung cac nha quan sat tin rang 20.000-50.000 nguoi hoat đong nhu nhung cong nhan khai thac vang o Ghana, trong đo bao gom nhieu phu nu lam nghe boc vac thue. Cac van đe tuong tu tai cac cong ty khai thac vang cua Indonesia cung đa đuoc đe cap.
Mot so hop chat thuy ngan, đac biet la cac hop chat huu co chua thuy ngan, cung co the đuoc hap thu de dang thong qua tiep xuc truc tiep voi da. Thuy ngan va cac hop chat cua no thuong đuoc su dung trong cac phong thi nghiem hoa hoc, benh vien, phong kham nha khoa va cac co so lien quan đen san xuat cac mat hang nhu bong đen huynh quang, pin va chat no.
Nhieu loai thuoc truyen thong, bao gom ca thuoc Ayurveda va Y hoc co truyen Trung Quoc co chua thuy ngan va cac kim loai nang khac.
Khong co du lieu khoa hoc nao cho rang cac hop chat thuy ngan trong chat bao quan vac-xin gay ra benh tu ky hoac cac trieu chung cua benh nay.


= Nguon =
Cac hon hop cua thuy ngan co xu huong đoc hai hon nhieu so voi dang thuy ngan nguyen to hoac muoi thuy ngan. Nhung hop chat nay co lien quan đen viec gay ton thuong nao va gan. Hop chat thuy ngan nguy hiem nhat, dimetyl thuy ngan, đoc hai đen muc ngay ca khi chi mot vai microlit đo tren da, hoac tham chi tren gang tay cao su cung co the gay tu vong.


 Methyl thuy ngan va cac hop chat huu co chua thuy ngan lien quan  Methyl thuy ngan la nguon thuy ngan huu co chinh cho tat ca cac ca nhan. Do tich luy sinh hoc, no hoat đong theo cach thong qua luoi thuc an va do đo sinh khoi, dan đen nong đo cao trong quan the cua mot so loai. Cac loai ca san moi hang đau, nhu ca ngu hoac ca kiem, thuong đuoc quan tam nhieu hon cac loai nho hon. FDA Hoa Ky va EPA khuyen phu nu trong đo tuoi sinh đe, cho con bu va tre nho tranh hoan toan viec an ca kiem, ca map, ca thu vua va ca ngoi tu vinh Mexico, va han che tieu thu ca ngu vay dai ("ca ngu trang") khong qua 6 oz (170 g) moi tuan, va han che an tat ca cac loai ca va đong vat co vo khac khong qua 12 oz (340 g) moi tuan.  Mot đanh gia nam 2006 ve nhung rui ro va loi ich cua viec tieu thu ca, đa phat hien ra rang đoi voi nguoi truong thanh, loi ich cua mot đen hai khau phan ca moi tuan lon hon nhung rui ro, tham chi (tru mot vai loai ca) đoi voi phu nu trong đo tuoi sinh đe va tranh tieu thu ca co the dan đen tu vong do benh mach vanh du thua đang ke va su phat trien than kinh duoi muc toi uu o tre em.
Khoang thoi gian giua phoi nhiem voi methyl thuy ngan va su xuat hien cua cac trieu chung trong cac truong hop ngo đoc o nguoi truong thanh la dai. Khoang thoi gian tiem an dai nhat đuoc ghi nhan la nam thang sau mot lan phoi nhiem, trong truong hop cua Dartmouth (xem Lich su); cac giai đoan tiem an khac trong khoang vai tuan đen vai thang cung đa đuoc bao cao. Khong co loi giai thich cho thoi gian tiem an dai nay đuoc biet đen. Khi trieu chung đau tien xuat hien, đien hinh la di cam (ngua ran hoac te o da), no đuoc theo doi nhanh chong boi cac tac đong nghiem trong hon, đoi khi ket thuc bang hon me va tu vong. Thiet hai do ngo doc duong nhu đuoc xac đinh boi gia tri cuc đai cua thuy ngan, chu khong phai đo dai cua thoi gian phoi nhiem.
Phoi nhiem methyl thuy ngan trong thoi ky mang thai cua loai gam nham, giai đoan phat trien xap xi mo hinh phat trien than kinh cua con nguoi trong hai ky ba thang đau tien, co nhung hau qua hanh vi keo dai xuat hien o tuoi truong thanh va trong mot so truong hop, co the khong xuat hien cho đen khi gia. Vo nao truoc hoac dan truyen than kinh dopamine co the đac biet nhay cam voi phoi nhiem methyl thuy ngan thai ky rat nhe va cho thay rang cac đanh gia suc khoe cong đong cua methyl thuy ngan dua tren hieu suat tri tue co the đanh gia thap tac đong cua methyl thuy ngan đoi voi suc khoe cong đong.
Ethyl thuy ngan la mot san pham phan huy cua tac nhan khang khuan ethylmercurithiosalicylate, đa đuoc su dung nhu mot chat khu trung tai cho va mot chat bao quan vac-xin (thao luan them o muc Thiomersal duoi đay). Đac điem cua no chua đuoc nghien cuu rong rai nhu cua methyl thuy ngan. No đuoc co the loai bo khoi mau nhanh hon nhieu, voi chu ky ban ra tu 7 đen 10 ngay, va no đuoc chuyen hoa nhanh hon nhieu so voi methyl thuy ngan. Nguoi ta cho rang khong co kha nang methyl thuy ngan vuot qua hang rao mau nao thong qua mot phuong tien van chuyen, ma thay vao đo dua vao su khuech tan đon gian đe đi vao nao. Cac nguon tiep xuc khac cua thuy ngan huu co bao gom phenylmercuric acetat va phenylmercuric nitrat. Cac hop chat nay đa đuoc su dung trong son latex trong nha vi đac tinh chong vi trung cua chung, nhung đa bi loai bo vao nam 1990 vi cac ca gay đoc tinh.


 Hop chat thuy ngan vo co  Thuy ngan xay ra duoi dang muoi nhu thuy ngan II chloride (HgCl2) va thuy ngan I chloride (Hg2Cl2), muoi thuy ngan I con đuoc goi la calomel. Boi vi chung hoa tan trong nuoc nhieu hon, muoi thuy ngan II thuong gay ngo đoc cap tinh hon muoi thuy ngan I. Đo hoa tan cao hon cho phep chung đuoc hap thu de dang hon qua đuong tieu hoa. Muoi thuy ngan anh huong chu yeu đen đuong tieu hoa va than, va co the gay ton thuong than nghiem trong; tuy nhien, vi chung khong the vuot qua hang rao mau nao de dang, nhung muoi nay gay ra it ton thuong than kinh ma khong tiep xuc nhieu hoac nang. Thuy ngan II xyanua (Hg(CN)2) la mot hop chat thuy ngan đac biet đoc đa đuoc su dung trong cac vu giet nguoi, vi no khong chi chua thuy ngan ma con chua ca xyanua, dan đen ngo đoc xyanua đong thoi. Thuoc n-acetyl penicillamine đa đuoc su dung đe đieu tri ngo đoc thuy ngan voi thanh cong han che.


 Thuy ngan nguyen to  Thuy ngan kim loai long đuoc hap thu kem qua đuong tieu hoa va tiep xuc voi da. Hoi cua no la dang nguy hiem nhat. Du lieu đong vat cho thay it hon 0,01% thuy ngan an vao đuoc hap thu qua đuong tieu hoa con nguyen ven, mac du đieu đo co the khong đung đoi voi cac ca nhan bi benh tac ruot. Cac truong hop nhiem đoc toan than do vo tinh nuot thuy ngan la rat hiem, va co gang tu tu bang cach tiem thuy ngan vao tinh mach duong nhu khong gay đoc tinh toan than, mac du no van gay ra ton thuong bang cach lam tac cac mach mau ca o vi tri tiem va phoi. Mac du khong đuoc nghien cuu mot cach đinh luong, cac tinh chat vat ly cua thuy ngan nguyen to long han che su hap thu cua no qua da nguyen ven va voi toc đo hap thu rat thap tu đuong tieu hoa, đo hap thu cua da se khong cao. Mot so hoi thuy ngan đuoc hap thu qua da, nhung su hap thu theo con đuong nay chi bang khoang 1% bang cach hit hoi thuy ngan.
O nguoi, khoang 80% hoi thuy ngan hit vao đuoc hap thu qua đuong ho hap, noi no đi vao he tuan hoan va đuoc phan phoi khap co the. Tiep xuc man tinh bang cach hit vao, tham chi o nong đo thap trong khoang 0,7–42 mg/m 3 đa đuoc chung minh trong cac nghien cuu benh chung gay ra hieu ung nhu run, ky nang nhan thuc bi suy yeu va roi loan giac ngu o nguoi lao đong.
Hit phai hoi thuy ngan nong đo cao gay ra nhieu roi loan ve nhan thuc, tinh cach, cam giac va van đong. Cac trieu chung noi bat nhat bao gom run ray (ban đau anh huong đen ban tay va đoi khi lan sang cac bo phan khac cua co the), mat kha nang cam xuc (đac trung boi su cau kinh, nhut nhat qua muc, mat tu tin va hoi hop), mat ngu, mat tri nho, thay đoi than kinh co (yeu, co bap teo co, co giat co bap, đau đau, viem đa day than kinh (di cam, mat cam giac gang tay, phan xa gan xuong hieu đong, toc đo dan truyen than kinh va van đong cham), va thieu hut hieu suat trong cac xet nghiem chuc nang nhan thuc.


Co che Đoc tinh cua cac nguon thuy ngan co the đuoc du kien se phu thuoc vao ban chat cua no, nghia la muoi so voi cac hop chat huu co va so voi thuy ngan nguyen to.
Mot co che gay đoc cho thuy ngan lien quan đen su uc che khong the đao nguoc cua selenoenzyme, chang han nhu thioredoxin reductase (IC50 = 9 nM). Mac du co nhieu chuc nang, thioredoxin reductase phuc hoi vitamin C va E, cung nhu mot so phan tu chong oxy hoa quan trong khac, tro lai dang khu cua chung, cho phep chung chong lai cac tan cong oxy hoa. Do toc đo tieu thu oxy đac biet cao trong cac mo nao, viec san xuat cac loai oxy phan ung (ROS) đuoc nhan manh trong cac te bao quan trong nay, khien chung đac biet de bi ton thuong oxy hoa va đac biet phu thuoc vao su bao ve chong oxy hoa đuoc cung cap boi selenoenzyme. Phoi nhiem thuy ngan cao lam can kiet luong selen te bao co san cho qua trinh sinh tong hop cua thioredoxin reductase va cac selenoenzyme khac ngan ngua va đao nguoc ton thuong oxy hoa,, neu su suy giam nghiem trong va keo dai, se dan đen roi loan te bao nao..
Thuy ngan o cac dang khac nhau đac biet co hai cho thai nhi nhu mot chat đoc moi truong trong thai ky, cung nhu tre so sinh. Phu nu đa tiep xuc voi thuy ngan vuot qua đang ke luong tieu thu selen trong che đo an uong trong thai ky co nguy co sinh con bi di tat bam sinh nghiem trong. Phoi nhiem thuy ngan vuot qua luong bo sung selen trong che đo an uong o tre nho co the gay hau qua nghiem trong ve than kinh, ngan chan vo boc than kinh hinh thanh đung cach.
Phoi nhiem voi methyl thuy ngan lam tang muc đo khang the đuoc gui đen protein co ban myelin (MBP), co lien quan đen qua trinh myel hoa te bao than kinh va protein axit fibrillary glial (GFAP), rat can thiet cho nhieu he than kinh trung uong (CNS). Đieu nay gay ra phan ung tu đong chong lai MBP va GFAP va dan đen suy thoai myelin than kinh va suy giam chuc nang chung cua CNS.


Chan đoan Chan đoan ngo đoc thuy ngan nguyen to hoac thuy ngan vo co lien quan đen viec xac đinh lich su phoi nhiem, phat hien vat ly va ganh nang thuy ngan tang cao. Mac du nong đo thuy ngan toan mau thuong duoi 6 μg/L, che đo an nhieu ca co the dan đen nong đo thuy ngan trong mau cao hon 200 μg/L; Viec đo cac muc nay đoi voi cac truong hop nghi ngo nhiem đoc nguyen to hoac vo co la khong huu ich vi thoi gian ban huy ngan cua thuy ngan trong mau. Neu tiep xuc la man tinh, co the đat đuoc muc nuoc tieu; Mau đo trong vong 24 gio đang tin cay hon mau đo tai cho. Rat kho hoac khong the giai thich cac mau nuoc tieu cua benh nhan trai qua lieu phap thai kim loai nang, vi chinh lieu phap nay lam tang muc thuy ngan trong cac mau đo.
Chan đoan ngo đoc thuy ngan huu co khac nhau trong phan tich mau đay đu hoac phan tich toc la đang tin cay hon so voi muc thuy ngan trong phan tich nuoc tieu.


Phong ngua Ngo đoc thuy ngan co the đuoc ngan ngua hoac giam thieu bang cach loai bo hoac giam tiep xuc voi cac hop chat thuy ngan va thuy ngan kim loai. Đe đat đuoc đieu đo, nhieu chinh phu va cac nhom tu nhan đa no luc đe đieu chinh manh me viec su dung thuy ngan, hoac đua ra cac loi khuyen ve viec su dung no. Vi du, viec xuat khau thuy ngan va mot so hop chat thuy ngan tu Lien minh chau Au đa bi cam ke tu ngay 15 thang 3 nam 2010 
Co quan Bao ve Moi truong Hoa Ky (EPA) đa đua ra cac khuyen nghi trong nam 2004 lien quan đen viec tiep xuc voi thuy ngan trong ca va đong vat co vo. EPA cung đa phat trien chien dich nang cao nhan thuc "Fish Kids" cho tre em va thanh nien  vi tac đong lon hon cua viec tiep xuc voi thuy ngan đoi voi mang dan so đo.


= Lam sach thuy ngan tran ra ngoai =

Nhiet ke chua thuy ngan va bong đen chua thuy ngan khong pho bien nhu truoc đay va luong thuy ngan chung chua khong chac la moi lo ngai ve suc khoe neu đuoc xu ly can than. Tuy nhien, cac mat hang bi hong van yeu cau don dep can than, vi thuy ngan co the kho thu thap va rat de vo tinh tao ra van đe phoi nhiem lon hon nhieu. Neu co san, luu huynh dang bot co the đuoc ap dung cho su co tran thuy ngan, đe cung voi thuy ngan tao ra mot hop chat ran de dang loai bo khoi be mat hon la so voi thuy ngan long.


Đieu tri Xac đinh va loai bo nguon thuy ngan la rat quan trong. Khu nhiem thuy ngan đoi hoi phai loai bo quan ao, rua da bang xa phong va nuoc, va rua mat bang dung dich muoi khi can thiet.


= Loai bo kim loai nang =
Đieu tri thai kim loai nang trong ngo đoc thuy ngan vo co cap tinh co the đuoc thuc hien bang DMSA, axit 2,3-dimercapto-1-propanesulfonic (DMPS), D -penicillamine (DPCN) hoac dimercaprol (BAL). Chi DMSA đuoc FDA chap thuan su dung cho tre em đe đieu tri ngo đoc thuy ngan. Tuy nhien, mot so nghien cuu khong tim thay loi ich lam sang ro rang tu đieu tri DMSA cho ngo đoc do hoi thuy ngan. Khong co cach loai bo thuy ngan cho phoi nhiem methyl thuy ngan hoac ethyl thuy ngan đuoc FDA chap thuan; DMSA đuoc su dung thuong xuyen nhat cho ngo đoc methyl thuy ngan nghiem trong, vi no đuoc dung bang đuong uong, co it tac dung phu hon va đuoc phat hien la vuot troi so voi BAL, DPCN va DMPS.  Axit α-Lipoic (ALA) đa đuoc chung minh la bao ve chong ngo đoc thuy ngan cap tinh o mot so loai đong vat co vu khi no đuoc đua ra ngay sau khi tiep xuc; lieu luong chinh xac la can thiet, vi lieu luong khong phu hop lam tang đoc tinh. Mac du nguoi ta đa đua ra gia thuyet rang ALA lieu thap thuong xuyen co the co tiem nang nhu mot chat thai sat thuy ngan, cac nghien cuu tren chuot đa trai nguoc nhau. Glutathione va N -acetylcystein (NAC) đuoc mot so bac si đe nghi, nhung đa đuoc chung minh la lam tang nong đo thuy ngan trong than va nao.
Đieu tri thai kim loai nang co the nguy hiem neu dung khong đung cach. Vao thang 8 nam 2005, mot dang EDTA khong chinh xac (edetat dinatri) đuoc su dung đe đieu tri thai kim loai nang dan đen ha calci mau, gay ngung tim khien mot cau be tu ky nam tuoi thiet mang.


= Khac =
Nhung phat hien thuc nghiem đa chung minh su tuong tac giua selen va methyl thuy ngan, nhung cac nghien cuu dich te hoc đa tim thay rat it bang chung cho thay selen giup bao ve chong lai tac dung phu cua methyl thuy ngan.


Tien luong Mot so tac dung đoc hai cua thuy ngan la co the đao nguoc mot phan hoac toan bo, thong qua lieu phap cu the hoac thong qua viec loai bo tu nhien kim loai sau khi viec tiep xuc voi thuy ngan đa bi ngung.  Ket qua kham nghiem tu thi chi ra thoi gian ban huy cua thuy ngan vo co trong nao nguoi la 27,4 nam. Phoi nhiem nang hoac keo dai co the gay ton hai khong hoi phuc đuoc, đac biet la o thai nhi, tre so sinh va tre nho. Hoi chung Young đuoc cho la hau qua lau dai cua ngo đoc thuy ngan o tre nho.
Thuy ngan II chloride co the gay ung thu vi no đa gay ra su gia tang mot so loai khoi u o chuot, trong khi methyl thuy ngan đa gay ra khoi u than o chuot đuc. EPA đa phan loai thuy ngan II chloride va methyl thuy ngan la chat gay ung thu o nguoi (ATSDR, EPA)


= Phat hien trong chat dich sinh hoc =
Thuy ngan co the đuoc đo trong mau hoac nuoc tieu đe xac nhan chan đoan ngo đoc o nguoi benh khi nhap vien hoac đe ho tro đieu tra phap y trong truong hop qua lieu gay tu vong. Mot so ky thuat phan tich co kha nang phan biet huu co voi cac dang vo co cua kim loai. Nong đo trong ca hai chat long nay co xu huong đat muc cao som sau khi tiep xuc voi cac dang vo co, trong khi muc đo thap hon nhung rat dai dang đuoc quan sat thay sau khi tiep xuc voi thuy ngan nguyen to hoac huu co. Lieu phap thai kim loai nang co the gay tang nong đo thuy ngan trong nuoc tieu.


Lich su Mot so hoang đe Trung Quoc va cac quy toc Trung Quoc khac đuoc biet hoac nghi ngo đa chet hoac bi benh do ngo đoc thuy ngan sau khi cac nha gia kim thuat cho ho uong "thuoc tien" đe tang cuong suc khoe, đat toi truong sinh bat lao co chua thuy ngan nguyen to hoac (pho bien hon) la chu sa. Duoi đay la nhung vi du noi bat nhat:
Hoang đe đau tien cua Trung Quoc thong nhat, Tan Thuy Hoang, đuoc bao cao la đa chet vi uong thuoc thuy ngan voi muc đich giup ong truong sinh bat lao.
Đuong Tuyen Tong, mot trong nhung hoang đe Trung Quoc cuoi trieu đai nha Đuong, đuoc cho uong thuoc "chu sa đa đuoc xu ly va khuat phuc bang lua" đe đat đuoc truong sinh bat lao. Nhung lo ngai rang đon thuoc co anh huong xau đen suc khoe va su tinh tao cua hoang đe đa bi cac nha gia kim hoang gia xua đuoi, ho đa trich dan cac y van liet ke mot so benh cua hoang đe (bao gom ngua, hinh thanh, sung va yeu co), ngay nay đuoc cong nhan la cac dau hieu va trieu chung cua ngo đoc thuy ngan, la bang chung cho thay thuoc tien đang đieu tri hieu qua cac can benh tiem an cua hoang đe. Tuyen Tong tro nen cau kinh va hoang tuong, va duong nhu cuoi cung ong đa chet vi ngo đoc.
Trong cuoc chinh phuc the gioi moi cua Tay Ban Nha vao the ky 16 va 17, viec dung no le khai thac cac mo thuy ngan la pho bien vi kim loai nay đuoc su dung đe lam sach cac mo bac giau co o Trung My truoc khi đuoc đua tro lai Tay Ban Nha. Đe tranh anh huong cua ngo đoc thuy ngan đoi voi con cai, cac bac cha me đuoc biet la co tinh lam chan thuong hoac lam que con cai đe khien chung khong the lam viec trong ham mo.


Xem them Cong ty Co phan Bong đen Phich nuoc Rang Đong


Tham khao Lien ket ngoai Ngo đoc thuy ngan tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Mercury poisoning tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Hazardous Substances: Mercury tren DMOZ
Toxic Substances: Mercury tren DMOZ