Tong thong Cong hoa Liban (tieng A Rap: رييس الجمهورية اللبنانية, đa Latinh hoa: Ra’is al-Jumhuriyyah al-Lubnaniyyah) la nguyen thu quoc gia cua Liban. Tong thong do Nghi vien bau ra. Nhiem ky cua tong thong la sau nam va tong thong khong đuoc giu chuc vu qua hai nhiem ky lien tiep. Theo Khe uoc Quoc gia va Đieu 49 Hien phap Liban, tong thong phai thuoc Giao hoi Maronite va co đu cac đieu kien lam nghi si.
Tong thong đuong nhiem la Joseph Aoun, ong nham chuc vao ngay 9 thang 1 nam 2025.


Lich su = Lanh tho uy tri cua Phap =

Chuc vu tong thong đuoc thiet lap vao ngay 23 thang 5 nam 1926 khi Hien phap Liban đuoc ban hanh. Tong thong do Ha vien bau ra, nhiem ky cua tong thong la sau nam va tong thong khong đuoc giu chuc vu qua hai nhiem ky lien tiep. Ngoai ra, Hien phap quy đinh cac ha nghi si đuoc bau theo nguyen tac pho thong đau phieu dua tren thanh phan ton giao cua Liban.
Trong giai đoan nay, thong le phan bo cac chuc vu cap cao trong chinh quyen can cu vao thanh phan ton giao trong dan so đuoc cung co. Vi du: tong thong phai la Kito huu Maronite, chu tich Hoi đong Bo truong phai la tin đo Hoi giao Sunni va chu tich Ha vien phai la tin đo Hoi giao Shia. Trong noi cac luon co mot thanh vien la tin đo Chinh thong giao Hy Lap va mot nguoi Druze. Viec nay lam gia tang cang thang ton giao vi tap trung qua nhieu quyen luc vao tong thong thuoc Giao hoi Maronite (la nguoi co quyen bo nhiem thu tuong) va can tro viec hinh thanh ban sac dan toc Liban. Hien phap bi nhung nha dan toc chu nghia Liban phan đoi vi duy tri quyen luc toi cao cua cao uy Phap. Charles Debbas, mot tin đo Chinh thong giao Hy Lap, đuoc bau lam tong thong đau tien cua Liban ba ngay sau khi Hien phap đuoc ban hanh.
Emile Edde trung cu tong thong vao ngay 30 thang 1 nam 1936. Nam 1937, ong khoi phuc mot phan Hien phap va to chuc bau cu Ha vien. Tuy nhien, Hien phap lai bi cao uy Phap đinh chi vao thang 9 nam 1939 khi Chien tranh the gioi thu hai bung no.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, Chinh phu Vichy nam quyen luc tren lanh tho Phap. Tuong Henri Fernand Dentz đuoc bo nhiem lam cao uy Liban, khien cho Tong thong Emile Edde tu chuc vao ngay 4 thang 4 nam 1941. Ngay 9 thang 4, Dentz bo nhiem Alfred Naqqache lam tong thong nhung ong chi giu chuc vu trong ba thang. Chinh phu Vichy cho phep Đuc Quoc Xa van chuyen may bay va hang tiep te qua Syria toi Iraq đe tan cong quan Anh. Lo so rang Đuc Quoc Xa se ep Chinh phu Vichy nhuong lai quyen kiem soat Liban va Syria, Anh va Phap quoc Tu do chiem Liban va Syria trong Chien dich Syria-Liban.
Tuong Charles de Gaulle đen tham Liban sau khi chien dich ket thuc. Duoi suc ep chinh tri tu ca trong Liban va quoc te, de Gaulle quyet đinh cong nhan nen đoc lap cua Liban. Ngay 26 thang 11 nam 1941, Tuong Georges Catroux tuyen bo rang Liban se tro thanh nuoc đoc lap thuoc chinh quyen Phap quoc Tu do.
Sau cuoc bau cu nam 1943, chinh phu Liban đon phuong bai bo quy che lanh tho uy tri, khien cho Phap giai tan chinh phu va bo nhiem Edde lam tong thong. Tuy nhien, duoi suc ep cua Khoi Đong Minh, cao uy Phap mien nhiem Edde va khoi phuc Bechara El Khoury vao ngay 21 thang 11. Cuoc bau cu Nghi vien đuoc to chuc vao thang 5 nam 1947 nhung bi nhieu nguoi chi trich vi gian lan bau cu. El Khoury sau đo cung đuoc tai cu tong thong vao nam 1948. El Khoury phai đoi mat voi su phan đoi đang ke tu cac thanh phan cua he thong bao tro Za'im vi đanh vao quyen luc cua ho. Nam 1951, Camille Chamoun, Pierre Gemayel, Raymond Edde, Kamal Jumblatt, Phalange va Đang Quoc gia Syria thanh lap mot lien minh. Ngay 18 thang 9 nam 1952, El Khoury buoc phai tu chuc duoi suc ep cua cac cuoc bieu tinh lan rong.


= Đoc lap =
Fouad Chehab khong cho phep quan đoi tran ap cac cuoc bieu tinh đe cuu Bechara El Khoury, buoc ong phai tu chuc tong thong. Chehab tro thanh chu tich Hoi đong Bo truong vao thang 9 nam 1952 va kiem nhiem chuc vu bo truong quoc phong. Sau đo, Chehab đuoc chi đinh lam tong thong lam thoi voi nhiem vu tien hanh cuoc bau cu tong thong khan cap. Bon ngay sau, Camille Chamoun đuoc bau lam tong thong. Trong nhiem ky cua Chamoun, nen kinh te Liban tang truong manh me, nhat la cac linh vuc xay dung, ngan hang va du lich. Ong ban hanh luat ve viec thanh lap cong ty co phan vao nam 1954 va luat bi mat ngan hang vao nam 1956. Tuy nhien, Fawwaz Traboulsi nhan xet rang Chamoun đa tap trung quyen hanh, khong dan chu.
Nhung nguoi theo chu nghia toan A Rap va nhung nhom khac đuoc Gamal Abdel Nasser hau thuan voi su ung ho đang ke cua cong đong nguoi Hoi giao (nhat la nguoi Hoi giao Sunni) o Liban co gang lat đo Chamoun vao thang 6 nam 1958 sau khi ong co gang sua đoi hien phap đe co the tai tranh cu. Khung hoang xay ra giua phe chu nghia dan toc A Rap Hoi giao Sunni va phe Kito giao than chinh phu. Ngay 15 thang 7 nam 1958, Hoa Ky tien hanh Chien dich Blue Bat nham bao ve chinh phu cua Chamoun khoi suc ep trong nuoc, quoc te va tao đieu kien cho ong giu chuc vu cho đen het nhiem ky. 
Truoc them cuoc bau cu tong thong, Nghi vien chia thanh hai phe chinh: phe than phuong Tay, ung ho Chamoun va phe ung ho Nasser, Cong hoa A Rap Thong nhat. Hai phe thoa hiep ung ho Chehab lam tong thong; ong đong y đuoc đe cu vao ngay 28 thang 7, ba ngay truoc cuoc bau cu, sau khi nhan thay rang ong la ung cu vien duy nhat đuoc ca hai ben chap nhan. Chehab thuc hien đuong loi on hoa, hop tac chat che voi cac nhom ton giao, cac nhom the tuc va đa xoa diu cang thang, khoi phuc su on đinh cho Liban.
Nam 1964, Michel Helou đuoc bau lam tong thong vi ong la mot chinh khach đoc lap co the đoan ket Liban. Chien tranh Sau Ngay nam 1967 gay cang thang trong quan he ton giao o Liban. Nhieu nguoi Hoi giao muon Liban tham chien chong lai Israel, trong khi nhieu Kito huu lai muon Liban đung ben le. Helou chi cho phep Liban tien hanh mot cuoc khong kich ngan ngui nhung van khong xoa diu đuoc cang thang trong nuoc. Hai lien minh chinh tri hinh thanh, mot lien minh ung ho chu nghia dan toc A Rap do Rashid Karami lanh đao, mot lien minh ung ho phuong Tay do nguyen tong thong Camille Chamoun, Pierre Gemayel va Raymond Edde lanh đao. Cuoc bau cu Nghi vien nam 1968 boc lo su phan cuc chinh tri: moi lien minh gianh đuoc 30 trong so 99 ghe Nghi vien.
Nam 1970, Helou ung ho Elias Sarkis lam tong thong ke nhiem, nhung ong thieu mot phieu bau tai Nghi vien va that cu truoc Suleiman Frangieh.


= Noi chien Liban =
Noi chien Liban bung no vao ngay 13 thang 4 nam 1975. Ngay 14 thang 2 nam 1976, Tong thong Frangieh cong bo Van kien Hien phap, sang kien nghiem tuc đau tien nham cham dut xung đot. Van kien Hien phap đe xuat tang cuong quyen luc cua chu tich Hoi đong Bo truong va phan bo binh đang so ghe Nghi vien giua Kito giao va Hoi giao, tuc giam the luc cua Kito huu Maronite. Tuy nhien, đe xuat khong đuoc thuc hien.

Ngay 23 thang 8 nam 1982, lanh đao Luc luong Liban Bachir Gemayel đuoc bau lam tong thong trong mot cuoc bau cu đoc dien, la tong thong tre nhat cua Liban. Tuy nhien, ong bi Habib Shartouni am sat truoc khi nham chuc do co moi quan he than thiet voi Israel. Amine Gemayel, anh trai ong, ke nhiem lam tong thong. Ngay 22 thang 9 nam 1988, 15 phut truoc khi het nhiem ky, Amine Gemayel mien nhiem quyen Chu tich Hoi đong Bo truong Selim Hoss va bo nhiem Aoun lam chu tich Hoi đong Bo truong mac du ong khong phai la mot nguoi Hoi giao Sunni. Aoun đuoc chi đinh lam nguoi đung đau mot chinh phu quan quan gom sau thanh vien Toa an quan su, co ba nguoi la Kito huu va ba nguoi theo Hoi giao. Tuy nhien, nhung thanh vien nguoi Hoi giao tu choi giu chuc vu va nop đon tu chuc vao ngay hom sau. Gemayel cao buoc Syria ep cac thanh vien nguoi Hoi giao phai tu chuc. Al-Huss cung tu choi bi mien nhiem, dan đen hai chinh quyen đoi đich: Aoun o Dinh Baabda tai Đong Beirut, al-Huss thanh lap dinh rieng tai Tay Beirut, mot khu vuc đong nguoi Hoi giao. Nam 1990, Aoun buoc phai đau hang sau khi quan Syria va Liban tan cong Dinh Baabda. Al-Huss sau đo tu chuc va nhuong lai chuc vu cho Omar Karami.


= Sau Noi chien =
Ngay 5 thang 11 nam 1989, Nghi vien Liban tai Can cu Khong quan Qoleiat o Bac Liban phe chuan Hiep đinh Taif nham cham dut Noi chien Liban va bau Moawad lam tong thong. Truoc đo, chuc vu tong thong đa bi bo trong sau khi Amine Gemayel het nhiem ky vao nam 1988. Tuy nhien, tren đuong ve tu le ky niem Ngay Đoc lap Liban vao ngay 22 thang 11, ong va 23 nguoi khac bi mot bom xe am sat o Tay Beirut. Noi cac thuc hien nhiem vu cua tong thong trong hai ngay cho đen khi Hrawi đuoc bau lam tong thong tai Khach san Park o Chtaura vao ngay 24 thang 11. Thang 10 nam 1990, Dinh Baabda bi quan đoi Syria nem bom pha huy nham buoc Tuong Michel Aoun phai đau hang nen Hrawi song trong can ho cua Rafik Hariri o Beirut.
Nam 1998, Emile Lahoud ra tranh cu tong thong sau khi sua đoi hien phap đe cho phep tong tu lenh quan đoi ra tranh cu voi su ung ho cua Syria va trung cu voi 118 phieu bau trong Nghi vien Liban. Lahoud lien minh voi Hezbollah va bo nhiem đong minh Selim al-Hoss lam chu tich Hoi đong Bo truong, lam gia tang cang thang giua ong va Rafiq Hariri. Trong nhiem ky cua minh, Lahoud lan at quyen hanh cua Chu tich Hoi đong Bo truong Rafiq Hariri va Chu tich Nghi vien Nabih Berri. Lahoud het nhiem ky vao nam 2007 nhung phai đen sau thang sau thi nguyen tong tu lenh quan đoi Michel Suleiman moi đuoc bau lam tong thong moi.


= Hien tai =
Sau khi Michel Suleiman het nhiem ky vao thang 5 nam 2014, Nghi vien phai mat gan hai nam ruoi đe bau ra tong thong mac du tien hanh hon 30 cuoc bo phieu. Ngay 31 thang 10 nam 2016, Michel Aoun trung cu tong thong. Sau khi ong het nhiem ky vao ngay 30 thang 10 nam 2022, chuc vu tong thong lai bi bo trong gan hai nam ruoi cho đen khi Joseph Aoun nham chuc tong thong vao ngay 9 thang 1 nam 2025.


Chuc vu = Tieu chuan =
Hien phap Liban quy đinh nguoi ung cu tong thong phai co đu đieu kien ung cu nghi si Nghi vien, bao gom co quoc tich Liban va đu 21 tuoi tro len.
Theo Khe uoc Quoc gia nam 1943 đuoc thoa thuan giua Tong thong Bechara El Khoury thuoc Giao hoi Maronite va Chu tich Hoi đong Bo truong tuong Riad Al Solh theo Hoi giao Sunni, tong thong phai la mot Kito huu Maronite mac du Hien phap Liban khong quy đinh đieu nay.
Đieu 50 Hien phap Liban quy đinh tong thong phai tuyen the nham chuc nhu sau:


Nhiem vu va quyen han Sau Hiep đinh Ta'if, tong thong ve co ban la mot chuc vu chu yeu mang tinh bieu tuong, nghi le. Tuy nhien, tong thong la mot thanh vien quan trong cua chinh phu va chia se nhieu quyen han voi Hoi đong Bo truong.
Tong thong co nhung nhiem vu va quyen han sau đay:

Thong linh Luc luong Vu trang Liban thuoc tham quyen cua Hoi đong Bo truong;
Cong bo luat đuoc Nghi vien thong qua hoac đe nghi xem xet lai sau khi thong bao Hoi đong Bo truong;
Quyet đinh đam phan va trinh Nghi vien hoac Hoi đong Bo truong phe chuan đieu uoc quoc te voi su đong y cua chu tich Hoi đong Bo truong;
Bo nhiem chu tich Hoi đong Bo truong;
Mien nhiem bo truong voi su đong y cua chu tich Hoi đong Bo truong va hai phan ba so bo truong;
Đe nghi Hoi đong Bo truong giai tan Nghi vien;
Ban hanh sac luat voi su đong y cua Hoi đong Bo truong;
Tiep nhan đai su cua nuoc ngoai;
Quyet đinh đac xa;
Chu tri cac nghi le chinh thuc va tang thuong huan chuong, huy chuong, cac giai thuong, danh hieu nha nuoc;
Phat bieu truoc Nghi vien trong truong hop can thiet;
Chu tri phien hop Hoi đong Bo truong va yeu cau hop ban ve van đe ma tong thong xet thay cap bach;
Trieu tap phien hop bat thuong Hoi đong Bo truong trong truong hop can thiet.


Noi o chinh thuc va luong bong Noi o chinh thuc cua tong thong ban đau la Dinh Tong thong o Beirut, sau đo chuyen đen Sin el-Fil va Jounieh. Tu thap nien 1960, noi o cua tong thong la Dinh Baabda o phia đong nam Beirut, Charles Helou la tong thong đau tien su dung. Nam 1943, Dinh Beittedinne đuoc chi đinh la biet thu mua he chinh thuc cua tong thong.


= Xe cong vu cua tong thong =
Xe cong vu cua tong thong la xe limousine boc thep W221 Mercedes-Benz S 600 Guard. Đoan xe cua tong thong đuoc xe SUV cua Luc luong Ve binh Cong hoa va nhung xe an ninh khac bao gom ca W221 Mercedes-Benz S 600 Guard ho tong. Mot chiec W140 S 600 boc thep hien co the đuoc dung lam xe limousine du phong cho tong thong.


Bau cu 30 đen 60 ngay truoc khi tong thong het nhiem ky, chu tich Nghi vien trieu tap phien hop đac biet đe bau tong thong moi. Tong thong đuoc bau theo nguyen tac bo phieu kin theo it nhat hai phan ba so phieu bau. Neu khong co ung cu vien nao nhan đuoc đu so phieu bau trong vong đau thi vong bo phieu thu hai se đuoc to chuc, ung cu vien phai nhan đuoc it nhat qua nua so phieu bau. Nhiem ky cua tong thong la sau nam. Tong thong khong đuoc giu chuc vu qua hai nhiem ky lien tiep.


= So nghi si can thiet đe bau tong thong =
Hien phap khong quy đinh so nghi si can thiet đe Nghi vien tien hanh bau tong thong. Mot quan điem cho rang phai co it nhat qua nua tong so nghi si co mat đe tien hanh bau cu tong thong vi Đieu 34 Hien phap Liban quy đinh phai co it nhat qua nua tong so nghi si co mat đe Nghi vien tien hanh bieu quyet. Mot quan điem khac cho rang phai co it nhat hai phan ba tong so nghi si co mat vi Đieu 49 Hien phap Liban quy đinh phai co it nhat hai phan ba so nghi si tan thanh đe bau tong thong trong vong bo phieu đau tien nen neu chi can qua nua tong so nghi si co mat đe tien hanh bau tong thong thi khong co ly do gi đe quy đinh phai co it nhat hai phan ba so nghi si tan thanh khi so nghi si co mat khong vuot qua đa so can thiet đe bau tong thong.


= Khuyet tong thong =
Tinh trang khuyet tong thong đa xay ra ba lan lien tiep; khong co tong thong nao truc tiep ke nhiem nguoi tien nhiem ke tu khi Emile Lahoud ke nhiem Elias Hrawi vao nam 1998. Hien phap Liban khong quy đinh chuc vu quyen tong thong hoac tong thong lam thoi, trong truong hop khuyet tong thong thi Hoi đong Bo truong thuc hien nhiem vu cua tong thong. Sau khi Michel Aoun het nhiem ky vao nam 2022, Chu tich Hoi đong Bo truong Najib Mikati cho biet ong khong đich than thuc hien nhiem vu cua tong thong ma la toan the Hoi đong Bo truong.


Xem them Chu tich Hoi đong Bo truong Liban
Chu tich Nghi vien Liban


Tham khao Bai viet nay ket hop cac tai lieu thuoc pham vi cong cong tu website hay thu muc thuoc Library of Congress.