Spaghetti all'assassina (tieng Y nghia la 'spaghetti cua ke am sat (giong cai)', tieng Y: [spaˈɡetti allassasˈsiːna]), hay con đuoc goi la spaghetti bruciati (tieng Y nghia la 'spaghetti chay', tieng Y: [spaˈɡetti bruˈtʃaːti]) la mot mon mi spaghetti tu thanh pho Bari, Y. Cach che bien cua mon mi nay khac hoan toan so voi cac mon mi spaghetti khac; thay vi đuoc luoc trong nuoc muoi va phuc vu trong nuoc sot, mi đuoc nau truc tiep trong chao (theo truyen thong la chao gang). Mot nuoc sot ca chua lam tu sot ca đuoc pha long trong nuoc đuoc them tu tu vao chao cho mi hap thu dan, giong nhu cach nau risotto. Khi hap thu nuoc sot, mi đuoc nau chin ngay trong chao, dan co mau vang nau, khi an co cam giac gion đac trung khong mon mi pasta nao khac co.


Lich su Spaghetti all'assassina bat đau xuat hien tren cac thuc đon nha hang tu cuoi thap ky 1960 đen đau thap ky 1970. Nhieu nguoi cho rang nguon goc cua mon an nay la nha hang Marc'Aurelio o trung tam thanh pho Bari (gio đa đong cua); mot so nguoi khac tin rang nha hang Al Sorso Preferito moi la nguon goc cua no, tai đay mon an nay van đuoc phuc vu. Theo Felice Giovine, mot su gia am thuc vung Puglia, spaghetti all'assassina bat nguon tu nha hang Al Sorso Preferito o trung tam thanh pho Bari, noi ma mon an nay đuoc phat minh vao nam 1967 boi đau bep Enzo Francavilla tu Foggia theo su yeu cau tu hai khach hang đen tu phia bac nuoc Y. Vi đo cay cua mon an ma ho noi đua rang Francavilla la mot assassino ("ke sat nhan"), tu nay sau đo đuoc lay đe đat ten cho mon. Đay la phien ban lich su nguon goc đuoc chap nhan boi Accademia dell'Asassina, mot nhom cac chuyen gia am thuc va tin đo đuoc thanh lap nam 2013 o Bari đe bao ton cong thuc nau an nay.
Spaghetti all'assassina ngay lap tuc đuoc ua chuong va lan truyen khap thanh pho, nhung toi thap ky 1980 thi no bat đau bien mat dan. Vao nam 2013, nho Accademia dell'Assassina ma no bat đau thinh hanh tro lai va nhan đuoc su chu y vi đuoc nhac đen trong van hoa đai chung, phan lon la tu tap Spaghetti all'assassina cua series truyen hinh Le indagini di Lolita Lobosco (2021) do đai RAI san xuat.
Mon an nay bat đau lai đuoc quan tam gan đay vi đuoc nhac đen trong cot truyen cua hai cuon tieu thuyet Đia Trung Hai, Sette ricette d'autore va Spaghetti all'assassina.


Che bien Cach che bien Spaghetti all'assassina cung giong nhu cach che bien mon pasta risottata (tieng Y: [ˈpasta rizotˈtaːta]), mi pasta nau theo kieu risotto, nghia la nau truc tiep trong nuoc sot. Nuoc sot dung đe nau spaghetti all'assassina thuong co nuoc va nuoc sot ca chua pha theo ti le 1:1 hoac 2:1; neu dung ca chua tuoi xay nhuyen thi phai dung it nuoc hon. Khac voi mon pasta risottata, mi spaghetti đuoc tiep xuc truc tiep voi be mat chao truoc khi nuoc sot đuoc cho them vao. Viec nay khien cho mi đuoc ap chao va chay khet, tao nen cam giac gion khi an. Khong khuyen khich su dung mi pasta đuoc cat voi khuon bang đong cho mon spaghetti all'assassina, vi loai mi nay se cho ra qua nhieu tinh bot trong qua trinh nau, ngan can mau vang nau hinh thanh. Thuong thi spaghetti all'assassina co vi cay, thuong thi ot kho xay, ot bot hoac ot tuoi đuoc dung đe nem nem hoac đe trang tri. Nha binh luan am thuc Rachel Roddy viet: "Nhu The Puglia Guys đa tung đang tren trang blog cua ho, all'assassina phai khet, gion va cay."


Đanh gia Trong mot tap thuoc series thu hai cua chuong trinh du lich Stanley Tucci: Searching for Italy cua đai CNN, dien vien, nha van va nha lam phim nguoi My Stanley Tucci gay su chu y toi mon an nay, va nhan xet cach che bien cua no la sung sot: "Noi that la toi chua bao gio thay bat cu thu gi nhu vay… va toi yeu no."


Xem them Pasta
Spaghetti
Risotto


Tham khao Lien ket ngoai Spaghetti all'assassina