Keng Vannsak (tieng Khmer: កេង វ៉ាន់សាក់; 19 thang 9 nam 1925 – 18 thang 12 nam 2008) la mot hoc gia, nha triet hoc va nha ngon ngu hoc nguoi Campuchia. Ong đa phat minh ra ban phim may đanh chu Khmer vao nam 1952. Ong đa song luu vong o Paris, Phap, tu nam 1970 cho đen khi qua đoi vao nam 2008. Ong qua đoi o tuoi tam muoi tai benh vien Montmorency vung ngoai o Paris sau khi mac mot can benh man tinh.
O Campuchia hien nay, Keng Vannsak đuoc biet đen la mot trong nhung nhan vat co anh huong đoi voi cac the he hoc gia va tri thuc Campuchia tiep theo. Ong đa đe lai cho minh mot di san van hoc, bao gom hai vo kich, truyen ngan, nhieu bai tho va nghien cuu cua ong tu nhung nam 1940.


Tieu su Keng Vannsak chao đoi tai mot ngoi lang nho o tinh Kampong Cham vao ngay 19 thang 9 nam 1925, cung nam khi Pol Pot ra đoi. Vannsak đa co van cho Pol Pot khi ca hai đang o Phap. Ca hai nguoi đeu bay to chia se y kien ​​ve "nguoi Khmer nguyen thuy", xem Phat giao va An Đo giao đa lam o nhiem van hoa goc Khmer.
Sau khi co bang tu tai Triet hoc nam 1946 tai Phnom Penh, Vannsak tiep tuc theo đuoi viec hoc tai Paris bang hoc bong va lam tro ly tieng Khmer tai Truong quoc gia ve ngon ngu phuong Đong (Ecole nationale des Langues Orientales). Trong thoi gian hoc tap, ong đa danh hai nam giang day tieng Khmer tai Truong Nghien cuu phuong Đong va Chau Phi, Đai hoc London.
Ve sau ong ket hon voi Suzanne Colleville, quoc tich Phap, nguoi chia se voi anh niem đam me ngon ngu phuong Đong. Co co bang tieng Campuchia, tieng Lao va tieng Thai, đong thoi co bang Khoa hoc Vat ly tai Đai hoc Caen, đuoc tiet lo trong tac pham (chua xuat ban) cua Khing Hoc Dy, mot cuu sinh vien cung nhu la ban hoc cua Keng Vannsak.


Su nghiep Nam 1952, ong cung vo tro ve Campuchia va voi bang cu nhan ma ong co đuoc tai Khoa Van hoc va Nhan van Đai hoc Paris nam 1951. Sau đo, ong lam giao vien tai ngoi truong danh gia Lycee Sisowath o Phnom Penh, va quyet đinh o lai đay tu nam 1952 đen 1958.
Nhung nguoi ban cuc đoan nhat bat đau xa roi ong. Vannsak ra suc bao ve cho Chu tich Hoi sinh vien Campuchia khi nhom đuoc moi tham du "le ky niem hoa binh the gioi danh cho thanh nien" o Berlin, nhung cuoi cung đuoc yeu cau khong đi cung nhom ngay truoc khi ho chuan bi roi đi.
"Nua the ky sau, Vannsak van con noi con thinh no" voi y tuong đon gian ve chuyen đo, Philip Short noi vay. Keng Vannsak giai thich voi Short rang nhung nguoi khac muon tong khu ong ay. Short trich loi ong: "Ho biet rang toi khong phai la nguoi kho tinh nhu ho. Toi đa nghi qua nhieu. Toi khong phai la nguoi buong binh va khong hanh đong voi chu nghia cuong tin cung nhu mot ke cuc đoan". Ieng Sary, mot cuu ban hoc cap ba, nguoi sau nay tro thanh Bo truong Bo Ngoai giao cua chinh phu Khmer Đo, sau đo noi voi toi: "Anh qua nhay cam. Anh se khong bao gio la mot chinh tri gia. Đe lam chinh tri, anh phai cung ran. Anh se khong đen đo, anh ban a. Anh qua đa cam".


Niem tin Đuoc xem la nguoi phan đoi manh me voi che đo quan chu Campuchia, Vannsak cung đuoc biet đen voi vai tro la nguoi co van cho Saloth Sar tre tuoi, sau nay tro thanh Anh trai so mot Pol Pot nam quyen cai tri tu nam 1975 đen 1979. Ket qua la hai trieu nguoi đa bi hanh quyet, bo đoi va lam viec qua suc.


= Mot nguoi co van cho sinh vien Campuchia tai Paris =
Keng Vannsak tro thanh mot trong nhung nhan vat chu chot cua cong đong sinh vien Campuchia tai Paris. Theo mo ta cua nha su hoc Philip Short trong cuon sach co tua đe "Pol Pot – Anatomy of a Nightmare" (Pol Pot – Giai phau con ac mong), trong mua đong nam 1950, nhieu cuoc hop sinh vien chon loc đa dien ra nhieu lan moi thang tai can ho cua Keng Vannsak o Paris đe "ban ve tuong lai cua Campuchia, mot đat nuoc, lan đau tien, bi anh huong truc tiep boi cuoc chien tranh o Viet Nam". Nha su hoc giai thich rang cac cuoc hop la khoi đau cho qua trinh đao tao chinh tri cua Saloth Sar va tham gia nhieu hon vao cac van đe chinh tri cua nguoi Khmer.
Philip Short cung ke lai chi tiet rang vao thoi điem đo, chu nghia cong san khong phai la moi quan tam chinh cua ho, va nho lai rang chinh Vannsak nhan thuc ro hon ve thuc te chinh tri so voi hau het cac sinh vien cung lop cua minh. Vannsak duong nhu đa xuc pham mot phu nu tre nguoi Phap thuoc giai cap tu san co đia vi cao sang khi mot nam truoc đay, đa moi co tham gia va danh nguyen buoi chieu tham du Fete de l'Humanite, do Đang Cong san Phap to chuc.
Ong noi: "Toi khong biet đo la mot cuoc hop cua Cong san. Toi nghi đo chi la mot le ky niem danh cho nhan loai, chi vay thoi." Nhom nghien cuu cua Vannsak đa co gang tranh xa cac chieu bai chinh tri vi hau het cac thanh vien thich đuoc xem la thuoc ve xu huong tien bo.


= Phan đoi chuong trinh Khmer hoa =
Cac hoc gia theo đinh huong cua Vannsak va Phap đa phan đoi chuong trinh Khmer hoa do Chuon Nath khoi tao, va chon mot cach khac cho ngon ngu ho chuyen tu tieng Phap sang tu vung tieng Khmer bang cach phat am giong nhat co the voi bang chu cai tieng Khmer.


Di san Nam 1952, ong đa phat minh ra ban phim may đanh chu Khmer. Sau khi ong qua đoi, Thu tuong Campuchia Hun Sen bay to su hoi tiec, noi rang Campuchia đa mat mot tri thuc noi tieng. Truoc khi qua đoi, Keng Vansak đa viet mot la thu gui Thu tuong Hun Sen đe cho ong ay biet rang ong muon đen Campuchia sau nhieu nam o nuoc ngoai ke tu thap nien 1970. Nhung nguoi ban rat than cua ong noi rang Vannsak co mot mong muon cuoi cung la đuoc chon cat "tro cot" ben trong bao thap cua mau than ong o Campuchia.


Xem them Tham khao