Trieu đai, hoang trieu, hay vuong trieu, thuong la danh tu đe goi chung hai hay nhieu vua chua cua cung mot gia đinh noi tiep nhau tri vi mot lanh tho nao đo. Cung co khi trieu đai chi gom mot nguoi  nhung la truong hop hiem. Thong thuong khi đi voi danh tu rieng thi chi viet ngan la trieu hay nha (vi du: trieu Nguyen, nha Nguyen). Trong su sach, trieu đai cua đuong kim hoang đe đuoc goi la hoang trieu.


Nhung trieu đai cua Viet Nam Nha Hung
Nha Thuc
Nha Trieu
Nha Tien Ly
Nha Ngo
Nha Đinh
Nha Tien Le
Nha Ly
Nha Tran
Nha Ho
Nha Hau Tran
Nha Hau Le
Nha Mac
Nha Nguyen Tay Son
Nha Nguyen


Cach goi = Ai Cap =
Cac trieu đai thuoc Ai Cap co đai thuong đuoc goi bang so, tu 1 đen 30 vao thoi nha Ptolemaios, va sau đo đuoc noi them it nhat đen so 35.


= Anh =
Cac trieu đai o Anh quoc co the đuoc goi bang quoc hieu nhu nha Wessex hoac bang ho nhu nha Tudor.


= A Rap =
Đe goi trieu đai, tieng A Rap co the dung:

Tiep đau ngu Banu, nhu Banu Umayyah la trieu đai cua cac con chau ong Umayyah. Umayyah khong he lam vua, ma chi la to chung cua cac khalip nha Banu Umayyah, thuong ghi la nha Omeyyad hay nha Umayyad .
Tiep vi ngu "iyun", nhu nha Abbasiyun la trieu đai cua cac con chau ong Abbas, thuong ghi la nha Abbasid hay nha Abbas .


= An Đo =
Cac trieu đai o An Đo co the đuoc goi bang quoc hieu nhu nha Hau Chola, bang ho nhu nha Gupta, bang ten chung toc nhu nha Mogul - Mogul la tieng goi nguoi Mong Co, bang tuoc hieu nhu nha Nizam cua Hyderabad,...


= Ba Tu =
Trong tieng Ba Tu, ten cac trieu đai ho co tiep vi ngu "ian", hay "yan". 

Cac vua thuoc dong doi cua vua Hakhamanish (Achaemenes) đuoc goi la nha Hakhamanishian, thuong ghi la nha Achaemenid hay nha Achaemenes .
Cac vua thuoc dong doi cua ong Sassan đuoc goi la nha Sassanian, thuong ghi la nha Sassanid.
Cac vua thuoc dong doi cua vua Ismail I Safavi đuoc goi la nha Safaviyan, thuong ghi la nha Safavi hay nha Safavid.


= Hy Lap =
Đe goi trieu đai, tieng Hy Lap gan tiep vi ngu id. Tiep vi ngu nay co nghia la "con cua" hay "con chau cua", nhung cung co nghia rong hon la bao gom luon nguoi cha, nguoi to vao chung voi cac con chau. "Id" đa đuoc dung mot cach thuong xuyen trong hai thien anh hung ca Iliad va Odyssey, viet vao khoang nam 850 TCN, mot the ky truoc khi La Ma lap quoc. 

Cac vua thuoc dong doi cua vua Eurypon đuoc goi la nha Eurypontid (o Sparta). Eurypon khong phai la nguoi lap ra trieu đai nay, ma đa co hai vua truoc ong.
Cac thu tieng Anh, Phap,... hay dung theo loi nay đe goi ten cac trieu đai o Trung A, Tay Nam A, Bac Phi,... Cac cach goi nay cung đuoc dung trong mot so tai lieu o Viet Nam.
Tieng Hy Lap cung gan tiep vi ngu iad':

Cac vua thuoc dong doi cua vua Agis đuoc goi la nha Agiad (o Sparta). Agis chi la con cua nguoi lap ra trieu đai nay.


= La Ma =
La Ma co nhieu giai đoan vi lanh tu khong đuoc con noi ngoi, nen đoi sau lay ten hai nguoi trong loat lanh tu lam ten trieu đai:

Nha Julius-Claudius tu Julius Caesar đen Nero, tuy co ho hang day mo re ma voi nhau, nhung khong co nguoi nao la con cua nguoi nao.
Nha Nerva-Antoninus tu Nerva đen Marcus Aurelius theo quy che quan chu truyen hien, hoang đe chon nguoi co tai tri nuoc lam con nuoi va di chieu đe ngoi.


= Nga =
O Nga, ten cac trieu đai thuong co tiep vi ngu "ovich":

Nha Rurikovich (Rurik), do vua Rurik khoi đau
Cung co khi dung ho lam ten trieu đai:

Nha Romanov, khoi đau voi vua Mikhail I Fyodorovich Romanov).
Thoi cac đai lanh đia thi ten cua lanh tho đuoc goi lam ten trieu đai (cac đai lanh chua cua Vladimir-Suzdal, cac đai lanh chua cua Niznij-Novgorod,...).


= Phap =
Tieng Phap dung tiep vi ngu "iens" co them chu lot cho de đoc, neu can, gan vao ten nguoi coi la sang to, đe thanh ten trieu đai:

Nha Merovingiens la trieu đai co vua Merovee đuoc coi la vua đau tien thuc su khong phai huyen thoai.
Nha Carolingiens, van goi la nha Carlovingien cho đen the ky XIX, rut tu ten Karl cua vua Charlemagne.
Nha Capetiens, do vua Hugues Capet mo đau.


= Tho Nhi Ky =
O Tho Nhi Ky, ten cac trieu đai thuong đuoc lay theo ten mot trong nhung nguoi to: 

Nha Selcuklular, do vua Toghrul Beg khoi đau, thuong ghi la nha Seljukid hay nha Seljuk trong cac tai lieu tieng Anh va tieng Viet. Selcuk (Seljuk) la mot thu linh bo lac, ong noi cua Toghrul Beg.
Nha Osmanli, do vua Osman I (Ottoman) khoi đau, thuong ghi la nha Ottoman trong cac tai lieu tieng Anh va tieng Viet.


= Trung Quoc =

Vao thoi nguoi Han chua co ho thi ten trieu đai lay theo dong. Trong truyen thuyet Trung Quoc, dong doi vua Phuc Hi la Phuc Hi thi, dong doi vua Than Nong la Than Nong thi. 
Bat đau tu thoi Hien Vien Hoang Đe, cac trieu đai tai Trung Quoc thuong la quoc hieu, lay theo noi phat tich ban đau cua nguoi khai lap thay vi lay ho cua vua nhu Viet Nam. 

Nha Ha cua ho Tu, vua Đai Vu co cong tri thuy đuoc đe Thuan phong o đat Ha
Nha Thuong cua ho Tu, nguyen la nuoc Thuong - 1 chu hau thoi nha Ha, to tien la Tiet đuoc vua Vu phan phong.
Nha Chu cua ho Co, la trieu đai lau dai nhat trong lich su Trung Quoc, co nguon goc tu nuoc Chu - 1 nuoc chu hau cua nha Ha va nha Thuong. Ban đau thu phong o đat Thai, sau doi đen đat Ban va cuoi cung chuyen qua đat Chu. Chu Thai Vuong đuoc xem la vua khoi đau cua trieu đai nay.
Nha Tan cua ho Doanh, to tien la Phi Tu đuoc Chu Hieu Vuong phong cho ap Tan, sau khi Doanh Chinh thong nhat thien ha van giu nguyen quoc hieu.
Tran Thang khoi nghia thoi nha Tan, lam chu đat Tran thuoc nuoc So, nhung đo khong phai la đat Sinh nguyen khai nuoc So ma la nuoc Tran cu ma So moi đanh chiem cuoi thoi Xuan Thu, do đo tu xung la Truong So vuong (vua đat So mo rong)
Nha Tay So cua ho Hang, Hang Vu sinh ra o đia phan Tay So nen lay noi sinh lam quoc hieu.
Nha Han, cua ho Luu, khoi đau voi vua Han Cao To, von đuoc Tay So Ba vuong Hang Vu phong o đat Han Trung, goi la Han vuong. Khi chinh phuc ca thien ha xong, ong giu nguyen hieu cua noi phat tich la Han, chi nang danh hieu len Đe.
Tat ca nhung trieu đai tu sau nha Han đen het nha Tong đa phan theo nguyen tac tren
Nha Tuy cua ho Duong, Tuy Van Đe cung đuoc nha Bac Chu phong la Tuy quoc cong
Nha Đuong cua ho Ly, khoi đau voi vua Đuong Cao To, von đuoc nha Tuy phong lam Đuong quoc cong.
Cac ngoai toc vao cai tri mien bac Trung Quoc thoi Ngu Ho thap luc quoc va Ngu đai Thap quoc cung lay quoc hieu theo nguyen tac nay.
Tu Nha Lieu khong lay theo ho vua hoac đat khoi nghiep ma lay nghe nghiep va khoang san đia phuong lam quoc hieu, Lieu co nghia la luyen thep. Noi sau nha Lieu, ho Hoan Nhan nguoi Nu Chan cung lay quoc hieu la Kim khi lap nuoc, Kim Thai To cho rang thep khong ben ma vang se vinh cuu hon nen moi đat quoc hieu nhu the. Nha Nguyen thuoc dong Thanh Cat Tu Han nguoi Mong Co, von mang ho Bot Nhi Chi Can; đe quoc Mong Co qua rong lon, vua Hot Tat Liet lay hai chu đau tien trong Kinh Dich la Can Nguyen lam quoc hieu, goi tat la Nguyen.
Hai trieu đai sau cung cua Trung Quoc cung lay ten Minh, Thanh khong theo nguyen tac truyen thong. Minh Thai To Chu Nguyen Chuong ban đau khoi binh o đat Ngo, tu xung la Ngo Vuong, nhung sau khi đanh đuoi nha Nguyen len Mac Bac đa đoi quoc hieu la Minh. No Nhi Cap Xich khoi nghiep nha Thanh nam 1616 von cung xung nha Hau Kim - y noi tiep nha Kim thoi Tong. Nhung sau nay Hau Kim đa đoi quoc hieu la Thanh, nguyen nhan do nguoi Han ghet nguoi Kim nen Thanh Thai Tong moi lay tu đong van đe đat quoc hieu.
Trieu đai duy nhat trong lich su Trung Quoc dung cach so đem nhu phuong Tay la nha Tan. Tan Thuy Hoang cho rang cach đat thuy hieu cua nha Chu la "con phan xet cha, be toi phan xet vua" la trai đao, do đo bo cach đat thuy hieu ma đat dung so thu tu tung đoi: Thuy Hoang, Nhi The, Tam The,...


= Viet Nam =

Cac trieu đai o Viet Nam thuong mang ten cua ho cua cac vua chua (nha Ngo thi cac vua ho Ngo, nha Đinh ho Đinh,...).
Cung co truong hop trong mot trieu đai co vua khac ho, nhu Trieu Viet Vuong nha Tien Ly, Duong Tam Kha nha Ngo hay Duong Nhat Le nha Tran. Cac vua nay đuoc gop luon vi truoc va sau ho, dong vua cu (Ly, Ngo va Tran) lai đuoc noi tro lai nhu cu.
Ngoai ra, ten goi nha Tay Son lay theo noi phat tich du cac vua ho Nguyen, đuoc dung trong Viet Nam Su Luoc la "nha Nguyen Tay Son".


Thay đoi ngoi vi va trieu đai Cac trieu đai co the bi thay đoi bang nhieu hinh thuc, nhu thoai vi, truyen ngoi (thien nhuong), bi cuop ngoi, lat đo,...


Ky luc = Minh quan =
Su gia nguoi Phap Ernest Renan khen cac hoang đe Nerva, Traianus, Hadrianus, Antoninus Pius, va Marcus Aurelius voi nhan đinh:

Nha Tay Han cua Trung Quoc cung xuat hien nam vi minh quan tai gioi cai tri noi lien tiep nhau trong hon 130 nam gom Van Đe, Canh Đe, Vu Đe, Chieu Đe, Tuyen Đe. Tuy co mot thoi gian 27 ngay bi gian đoan boi hon quan Xuong Ap Vuong Phe Đe Luu Ha, nhung co ban ngan ngui khong anh huong lam đen the cuoc.
Tuong tu, nha Thanh cung co the goi la co mot loat minh quan tai gioi la Thuan Tri, Khang Hi, Ung Chinh va Can Long noi nhau cai tri hon 150 nam, va co the chap them hai vua tai gioi khoi nghiep la Thanh Thai To va Thanh Thai Tong. Vua Gia Khanh va Đao Quang cung chu trong ve chinh su, xet toan cuc thi nha Thanh khong ghi nhan hon quan bao chua, chang qua sau thoi Can Long anh huong cua cac đe quoc thuc dan Chau Au, ngoai ra may đoi cuoi bi chi phoi boi Tu Hi thai hau nen moi bi diet vong.
O mot pham vi nho hon, tai Viet Nam, lien tiep  7 đoi chua Nguyen o Đang Trong tu Nguyen Hoang đen Nguyen Phuc Khoat đeu la nguoi cham lo giu nuoc, an dan. Ngoai tru chua Thuong Nguyen Phuc Lan co luc ham vui yen tiec, nhung biet cai hoi nghe loi can gian, khong ai mang tieng la nguoi say đam tuu sac, tin ke ninh than. Nha Ly tu Ly Thai To đen Ly Anh Tong truyen noi 6 đoi, nha Tran tu Tran Thai Tong đen Tran Hien Tong cung mot mach 6 đoi, Chua Trinh o Đang Ngoai cung duy tri đuoc 5 đoi lien tiep thinh tri tu Trinh Tung đen Trinh Cuong.


= Lau dai tinh tong quat =

Trieu đai cua cac Thien hoang Nhat Ban, van con ton tai đen ngay nay, thuong đuoc coi la trieu đai lau dai nhat the gioi. Nhat Ban cung voi mot so quoc gia van ton tai cac trieu đai nhung theo chinh sach quan chu lap hien. Phan huyen su đuoc coi la bat đau tu nam 660 TCN (Thien hoang Than Vu), tuy nhien phai đen 
Thien hoang Kham Minh (539 - 571) cac nien đai moi đuoc coi la thuoc chinh su. Mac du vay, khoang thoi gian tu nam 539 đen ngay nay van kho tim đuoc trieu đai chinh su nao bi đuoc. Trieu đai Nhat Ban dai nhat neu tinh theo "tat ca" cac trieu đai trong Nhat Ban. Nhat Ban, voi đo dai hang ngan nam lich su, nhu bao quoc gia khac cung co nhieu thang tram va co rat nhieu lan thay đoi trieu đai.


Nhung "trieu đai" trong cac nuoc Cong hoa Tren nguyen tac, tai cac quoc gia ma dan chu hoac quan chu lap hien thi quyen luc khong the truc tiep truyen tu đoi nay sang đoi kia cua dong ho, nhung thuc te thi nhieu khi nhung chuc vu cao trong bo may nha nuoc, ngay ca chuc vi nguyen thu quoc gia van co xu huong nam trong tay mot so gia đinh nao đo, tham chi la cha truyen con noi. Đia vi xa hoi cua dong ho, anh huong, quen biet, truyen thong, di truyen, va ngay ca che đo gia đinh tri la nhung yeu to gop phan tao nen hien tuong nay.
Che đo đoc tai gia đinh tri la mot khai niem hoi khac, trong truong hop nay quyen luc đuoc truyen cho cac thanh vien trong mot gia đinh khong phai do gia the, danh tieng, đia vi xa hoi gia toc đo qua lon, ma la do quyen luc tap trung qua nhieu vao tay nguoi lanh đao đat nuoc, va nguoi nay se quyet đinh truyen lai chuc vu cho nguoi trong gia đinh minh.
Mot so gia đinh, dong ho co truyen thong chinh tri va truyen thong nam quyen luc trong cac nuoc dan chu:

Dong ho Beazley va Crean cua Cong Đang Uc
Dong ho cua Ziaur Rahman va Sheikh Mujibur Rahman o Bangladesh
Dong ho Nehru-Gandhi o An Đo
Dong ho Bhutto o Pakistan
Dong ho Soekarno o Indonesia
Gia đinh cua Aung San Suu Kyi o Myanmar
Dong ho Kim o CHDCND Trieu Tien
Dong ho Ly o Singapore
Dong ho cua Solomon Bandaranaike o Sri Lanka
Dong ho Assad o Syria
Dong ho Medici o Cong hoa Florence
Dong ho Churchill/Cong tuoc Marlborough) o Vuong quoc Lien hiep Anh
Dong ho Ba tuoc Russells (UK)
Dong ho Ba tuoc Chamberlain o Vuong quoc Lien hiep Anh
Dong ho Ba tuoc Grey o Vuong quoc Lien hiep Anh
Dong ho Ba tuoc Pitt o Vuong quoc Lien hiep Anh
Dong ho Adam o Hoa Ky
Dong ho Kennedy o Hoa Ky
Dong ho Bush o Hoa Ky
Dong ho Long o Hoa Ky
Dong ho Roosevelt o Hoa Ky
Dong ho Taft o Hoa Ky
Dong ho Udall o Hoa Ky
Gia đinh Aquino o Philipin
Gia đinh Castro o Cuba
Dong ho Ngo Đinh o Đe Nhat Cong hoa Viet Nam


Chu thich Tham khao "Bai hoc cua lich su" ("The Lessons of History"), nguyen tac Will va Ariel Durant 1968, ban dich cua Nguyen Hien Le va Tran Luong Ngoc, La Boi xuat ban 1973, Van Nghe tai ban 1989.
Manuel d'Histoire, de Genealogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus recules jusqu'a nos jours, Stokvis A.M.H.J., Leiden, 1888-1893 (re-edition en 1966 par B.M.Israel).
"Trung Hoa Su Cuong - tu nguyen thuy đen 1937", Đao Duy Anh 1941, Đong Nam A tai ban 1985. ISBN 2-85881-034-6.
"The Times Atlas Of World History" - Third Edition, ISBN, 0-7230-0304-1
"Viet Nam Su Luoc", Tran Trong Kim.