Phim tai lieu la mot bo phim chuyen đong, khong hu cau nham muc đich "ghi lai hien thuc, chu yeu cho muc đich giang day, giao duc hoac duy tri ho so lich su ". Lam phim tai lieu đa đuoc mo ta la "mot thuc hanh lam phim, truyen thong đien anh va phuong thuc tiep nhan khan gia lien tuc phat trien va khong co ranh gioi ro rang". Phim tai lieu ban đau đuoc goi la "phim thuc te ", va co đo dai mot phut hoac it hon. Theo thoi gian, phim tai lieu đa phat trien dai hon va bao gom nhieu danh muc hon; mot so vi du la: giao duc, quan sat va tai lieu gia tuong . Phim tai lieu co nghia la cac tac pham thong tin, va thuong đuoc su dung trong cac truong hoc, nhu mot nguon tai nguyen đe day cac nguyen ly khac nhau.
Cac nen tang truyen thong xa hoi, chang han nhu YouTube, đa cung cap loi đi cho su phat trien cua the loai phim tai lieu. Nhung nen tang nay đa tang kha nang phan phoi va kha nang tiep can; do đo chung đa giup tang cuong kha nang giao duc mot luong nguoi xem lon hon va mo rong pham vi cua luong nguoi nhan đuoc thong tin.


Đinh nghia Nha van va nha lam phim nguoi Ba Lan Bolesław Matuszewski la mot trong so nhung nguoi xac đinh phuong thuc lam phim tai lieu. Ong đa viet hai trong so nhung tac pham som nhat ve đien anh Une nouvelle source de l'histoire (Mot nguon moi cua lich su) va La photosie animee (Chup anh hoat hinh). Ca hai đeu đuoc xuat ban nam 1898 bang tieng Phap va trong so cac tac pham viet som đe xem xet gia tri lich su va tai lieu cua bo phim.  Matuszewski cung la mot trong nhung nha lam phim đau tien đe xuat viec tao ra mot noi luu tru phim đe thu thap va giu cac tai lieu hinh anh mot cach an toan.
Trong van canh pho bien, tu "phim tai lieu" đuoc đat ra boi nha lam phim tai lieu nguoi Scotland John Grierson trong bai phe binh ve bo phim Moana (1926) cua Robert Flaherty, đuoc xuat ban tren to New York Sun vao ngay 8 thang 2 nam 1926, do "The Moviegoer" (but danh cua Grierson) viet.
Nguyen tac lam phim tai lieu cua Grierson la tiem nang quan sat cuoc song cua đien anh co the đuoc khai thac trong mot hinh thuc nghe thuat moi; rang dien vien "nguyen ban" va canh "nguyen ban" la nhung huong dan tot hon so voi cac đoi tac gia tuong cua ho đe giai thich the gioi hien đai; va cac tai lieu "do đo đuoc lay tu nguyen lieu" co the thuc te hon cac canh đa đong. Ve van đe nay, đinh nghia tai lieu cua Grierson la "đoi xu sang tao voi thuc te"  đa đuoc chap nhan, trai nguoc voi su khieu khich cua nha lam phim Lien Xo Dziga Vertov đe the hien "cuoc song nhu hien tai" (nghia la, cuoc song đuoc quay mot cach len lut) va "cuoc song khi bi bat gap bat ngo" (cuoc song bi may anh lam kich đong hoac ngac nhien).
Nha phe binh phim nguoi My Pare Lorentz đinh nghia mot bo phim tai lieu la "mot bo phim thuc te đay kich tinh". Nhung nguoi khac noi them rang mot bo phim tai lieu noi bat so voi cac loai phim phi hu cau khac voi muc đich đua ra y kien, va mot thong điep cu the, cung voi cac su kien ma no trinh bay.
Thuc hanh phim tai lieu la qua trinh phuc tap đe tao ra cac du an phim tai lieu. No đe cap đen nhung gi moi nguoi lam voi cac thiet bi truyen thong, noi dung, hinh thuc va chien luoc san xuat đe giai quyet cac van đe va lua chon sang tao, đao đuc va khai niem phat sinh khi lam phim tai lieu.
Lam phim tai lieu co the đuoc su dung nhu mot hinh thuc bao chi, van đong, hoac the hien ca nhan.


Lich su = Truoc nam 1900 =
Cac phim đoi đau (truoc nam 1900) bi chi phoi boi su moi la khi trinh chieu mot su kien. Chung la nhung khoanh khac mot lan đuoc ghi lai tren phim: mot chuyen tau vao ga, mot chiec thuyen, hoac cong nhan nha may het ca lam viec. Nhung bo phim ngan nay đuoc goi la phim "thuc te"; thuat ngu "phim tai lieu" khong đuoc đat ra cho đen nam 1926. Nhieu bo phim đau tien, chang han nhu nhung bo phim do Auguste va Louis Lumiere san xuat, co thoi luong mot phut hoac it hon, do nhung han che ve cong nghe ( vi du tren YouTube ).
Nhung bo phim cho thay nhieu nguoi ( vi du, roi khoi mot nha may ) thuong đuoc thuc hien vi ly do thuong mai: nhung nguoi đuoc quay phim rat hao huc tra tien đe xem bo phim ma ho co mat trong đo. Mot bo phim đang chu y co thoi luong hon mot tieng ruoi, The Corbett-Fitzsimmons Fight . Su dung cong nghe lap phim mang tinh tien phong, Enoch J. Vector đa trinh bay toan bo cuoc chien gianh giai thuong noi tieng nam 1897 tren man anh cinema tren toan nuoc My.
Vao thang 5 nam 1896, Bolesław Matuszewski đa ghi lai tren phim mot vai ca phau thuat tai benh vien Warsaw va Saint Petersburg . Nam 1898, bac si phau thuat nguoi Phap Eugene-Louis Doyen đa moi Bolesław Matuszewski va Clement Maurice va đe nghi ho ghi lai cac ca phau thuat cua ong. Ho bat đau quay mot loat phim phau thuat tai Paris vao khoang truoc thang 7 nam 1898.  Cho đen nam 1906 trong chuoi bo phim cuoi cung cua ong, Doyen đa ghi lai hon 60 ca phau thuat. Doyen noi rang nhung bo phim đau tien cua ong đa day ong cach sua chua nhung loi chuyen nghiep ma Doyen khong he hay biet. Vi muc đich khoa hoc, sau nam 1906, Doyen đa tong hop 15 bo phim cua minh thanh ba phan tong hop, hai trong so đo con lai cho đen ngay nay, gom chuoi sau phim Extirpation des tumeurs encapsulees (1906), va bon phim Les Opeations sur la cavite cranienne (1911). Nhung bo phim nay va nam bo phim khac cua Doyen la con lai đen ngay nay. 

Giua thang 7 nam 1898 va 1901, giao su nguoi Rumani Gheorghe Marinescu đa thuc hien nhieu bo phim khoa hoc tai phong kham than kinh cua ong o Bucharest:  Walking Troubles of Organic Hemiplegy (1898), The Walking Troubles of Organic Paraplegies (1899), A Case of Hysteric Hemiplegy Healed Through Hypnosis (1899), The Walking Troubles of Progressive Locomotion Ataxy (1900) va llnesses of the Muscles (1901). Tat ca nhung bo phim ngan nay đa đuoc bao ton đen ngay nay. Ong goi cac tac pham cua minh la "nghien cuu voi su tro giup cua nha quay phim" va cong bo ket qua, cung voi nhieu khung hinh lien tiep, trong cac so cua tap chi "La Semaine Medicale" tu Paris, giua nam 1899 va 1902.  Nam 1924, Auguste Lumiere đa nhan ra gia tri cua cac bo phim khoa hoc cua Marinescu: "Toi đa xem cac bao cao khoa hoc cua ban ve viec su dung may quay phim trong cac nghien cuu ve benh than kinh, khi toi van con nhan đuoc" La Semaine Medicale ", nhung sau đo toi đa co moi quan tam khac, khien toi khong co thoi gian ranh đe bat đau nghien cuu sinh hoc. Toi phai noi rang toi đa quen nhung tac pham đo va toi biet on ban rang ban đa nhac toi ve chung. That khong may, khong co nhieu nha khoa hoc đa đi theo cach lam viec cua ban."


Vinh danh Xem them Truyen hinh tai Viet Nam#Phong su, tai lieu
Con nguoi la trung tam cua kich ban phim tai lieu - Vietnamnet
Berkeley.edu, Documentary Classics - Videography of essential documentary films via UC Berkeley Media Resources Center
DFGdocs.com, The Documentary Filmmakers Group, UK's largest documentary organisation
Documentary Films.net, news, reviews, and filmmaker resources
Documentary.org, International Documentary Association
Doculink -Online listserv for documentarians
Astrum Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2011 tai Wayback Machine, Latinamerican documentaries for the World


Tham khao