Harriet Elizabeth Beecher Stowe (14 thang 6 nam 1811 – 1 thang 7 nam 1896) la mot nha van nguoi My goc Au tich cuc ung ho chu nghia bai no. Tac pham Uncle Tom's Cabin (Tup leu cua Bac Tom, 1852) cua ba cong kich su tan bao cua che đo no le; tac pham nay đen voi hang trieu nguoi trong dang tieu thuyet va kich nghe, gay anh huong lon o Vuong quoc Anh, lam sang to cac yeu to chinh tri trong thap nien 1850 ve van đe no le đoi voi hang trieu nguoi, cung nhu cung co phong trao bai no o mien Bac, nhung lai khien mien Nam phan no. Tong thong Abraham Lincoln tom tat anh huong cua tac pham nay khi tiep kien Stowe, đa noi, "Vay ra ba chinh la nguoi phu nu nho be đa viet cuon sach gay ra cuoc chien vi đai nay!"


Tieu su Chao đoi voi ten Harriet Beecher o Litchfield, Connecticut, ba la con gai cua Lyman Beecher, nha thuyet giang thuoc giao phai Tu tri Giao đoan theo chu nghia bai no sinh truong o Boston, va Roxana Foote Beecher (Roxana qua đoi khi Harriet moi len bon), va la em cua vi muc su danh tieng Henry Ward Beecher. Ngoai ra, ba co hai nguoi em la nhung nha hoat đong xa hoi noi tieng: Charles Beecher va Isabella Beecher Hooker.
Nam 1832, gia đinh ba doi ve Cincinnati, noi co nhieu hoat đong bai no. O đay nguoi cha tro thanh vien truong đau tien cua Chung vien Than hoc Lane. O đay, ba đuoc nghe nhung cau chuyen ke ve che đo no le va Tuyen Hoa xa ngam (Underground Railroad) - nhung hoat đong bi mat giai thoat no le đua len mien Bac - va chiu cam đong đe sang tac tieu thuyet Tup leu cua Bac Tom, tac pham lon đau tien xuat ban o My co nhan vat chinh la mot nguoi My goc Phi. Harriet chua bao gio đen tham cac đon đien, nhung co nhieu tiep xuc voi nhung nguoi tung la no le.

Nam 1836, Harriet Beecher ket hon voi Calvin Ellis Stowe, mot muc su đa goa vo. Hai nguoi doi ve song o Brunswick, Maine, khi ong nham chuc giao su tai truong Đai hoc Bowdoin. Harriet va Calvin co bay nguoi con, nhung trong đo bon nguoi qua đoi truoc ba. Hai con đau tien, Hattie va Eliza, sinh đoi ngay 29 thang 9 nam 1836. Bon nam sau, vao nam 1840, con trai Frederick William chao đoi. Nam 1848, Samuel Charles sinh ra, nhung nam sau cau be bi chet vi dich ta. Trong noi đau đon vi mat con trai Samuel, ba thay minh co đong tam trang voi nhung ba me no le mat con khi chung kien con cai minh bi bat đem đi ban. Đay la ly do chinh thuc giuc ba viet Tup leu cua Bac Tom; trong đo co đoan viet ve nguoi phu nu no le Eliza Harris bo tron sau khi con trai cua ba bi tach roi khoi me đe đem đi ban.
Theo nhan xet cua Elizabeth Ammons, "Neu Beecher la nam gioi, co le ba đa tiep buoc cha đe tro thanh muc su. Nhung ba la vo muc su va la chi cua cac muc su. Ba nhin nhan rang chinh nhiet tam Co Đoc đa thuc giuc ba viet quyen Tup leu cua Bac Tom. Gia đinh Stowe khong giau co, nen cuoc song cua Harriet la mot su tranh chap giua cong viec bon be cua mot nguoi me voi nghiep van chuong. Co bay đua con, ba vua cham soc con vua viet van."
Stowe co suc trang trai cac khoan chi tieu trong gia đinh bang cach viet cho cac to bao đinh ky o đia phuong. Suot trong cuoc đoi, ba lam tho, viet sach du lich, so thao sach tieu su, viet sach cho tre em, cung nhu sang tac tieu thuyet. Ba đa gap go va trao đoi thu tin voi cac nhan vat tieng tam tren van đan nhu Lady Byron, Oliver Wendell Holmes, va George Eliot.

Du đa viet it nhat la muoi quyen tieu thuyet, Harriet Beecher Stowe đuoc biet đen nhieu nhat voi tac pham Tup leu cua Bac Tom (nam 1852). Khoi đau chi la mot truyen dai đuoc đang tung ky tren mot tuan bao chu truong bai no o Washington, to National Era, tac pham nay đa thu hut su chu y cua cong luan va bi cuon vao cac cuoc tranh cai. Stowe viet quyen "Tup leu cua bac Tom" dua tren kinh nghiem ban than: ba quen thuoc voi chu đe no le, voi phong trao bai no, va tuyen hoa xa ngam boi vi Kentucky, noi Stowe tung sinh song, la mot tieu bang ung ho che đo no le. Sau khi quyen sach đuoc an hanh, ba tro thanh nhan vat noi tieng, đi khap nuoc My va Au chau đe dien thuyet ve chu đe no le.
Mot mat, van phong trong "Tup leu cua bac Tom" the hien tinh cam Co Đoc lang man, rat đuoc yeu thich vao luc ay, nhung kho tim đuoc su đong cam cua đoc gia đuong đai. Mat khac, Stowe la mot trong so cac nha van hien thuc tien phong. Boi canh cac cau chuyen cua ba thuong đuoc mieu ta chinh xac đen tung chi tiet. Ba khac hoa chan dung đoi song xa hoi đuong thoi voi nhieu chi tiet xac thuc, the hien su nhan thuc sau sac ve tinh phuc tap cua nen van hoa ba đang song, cung nhu kha nang chuyen tai nhung đac điem van hoa ay đen nguoi đoc.


Tup leu cua bac Tom Nam 1850, viec thong qua Đao luat No le Bo tron (Fugitive Slave Law) đa thuc đay Stowe tham gia tich cuc phong trao bai no. Nguoi em dau cua Stowe goi cho ba mot la thu, trong đo co đoan viet, "Harriet, neu co đuoc van tai nhu chi, toi se viet mot đieu gi đo khien ca dan toc nay phai thay ro che đo no le la đang nguyen rua biet bao." Sau khi lon tieng đoc buc thu truoc nhung đua con cua ba, Harriet đot ngot vo nat mieng giay trong tay va noi "Toi se viet cai gi đo bao lau toi con song." Co nguoi cho rang, khi đang ngoi trong nha tho, Harriet cam nhan đuoc hinh anh "cai chet cua Bac Tom" va bi xuc đong đen roi le. Ngay lap tuc, ba ve nha va bat tay viet cuon sach.
Stowe khoi su nghien cuu ve che đo no le. Ba tim cach tiep xuc va noi chuyen voi cac no le đa đao thoat, cung nhu voi cac chu no ve moi khia canh cua van đe no le, ba cung đoc vai cuon sach ve chu đe nay. Nam 1851, voi su giup đo cua William Lloyd Garrison, chu bien to nhat bao co chu truong bai no The Liberator (Bao Giai phong), Stowe bat đau xuat ban cac truyen ngan hu cau. Chung đuoc ra tung so trong nam 1851 tren to bao bai no The National Era (bao Thoi ky Quoc gia) o Cincinnati duoi ten "Uncle Tom's Cabin" hay "Life Among the Lowly" (Cuoc song giua nhung nguoi thap hen). Nhan vat chinh đuoc cho la phong theo Josiah Henson, nguoi đa xuat ban quyen tu truyen ve cuoc song no le. Theo yeu cau cua đoc gia va cua chong – ong tin rang truyen cua ba co suc manh thay đoi chinh kien cua nhieu nguoi – ba cho xuat ban cac truyen ngan thanh hai tuyen tap trong nam 1852. Trong vong mot tuan le sau khi đuoc phat hanh o My, sach cua ba ban đuoc 10.000 ban – mot hien tuong vao thoi đo – con so nay len đen 300.000 ban trong nam đau tien. Tai Anh, so an ban đuoc ban ra con cao hon. Đen nam 1854, sach cua ba đuoc dich ra 60 ngon ngu.
Tac pham cua Stowe tao đuoc anh huong đang kinh ngac tai mien Bac Hoa Ky. Co them hang ngan nguoi ung ho phong trao bai no. Tuy nhien, tinh trang phan hoa giua mien Bac va mien Nam cang bi khoet sau hon. Mien Nam cho rang tac pham nay khong mieu ta chinh xac cuoc song mien Nam, xem no la su cao buoc danh cho cac đinh che xa hoi tai đay, va ban hanh nhung bien phap khat khe nhu cam pho bien va bat giu bat cu ai so huu tac pham nay. Đong thoi, mien Nam cho xuat ban nhung cuon sach cham biem nham ca ngoi cac loi ich cua che đo no le, bao gom quyen "Aunt Phillis's Cabin; or Southern Life as it is" (Tup leu cua Di Phillis; hoac Su that ve Cuoc song o mien Nam). Stowe tap hop them thong tin va tra loi bang tac pham "A Key to Uncle Tom's Cabin" (Chu giai Tup leu cua Bac Tom). Ba viet sach nay đe chung to rang ba đa nghien cuu ky luong ve van đe no le. Tuy nhien, du đuoc viet cho mien Nam, no khong đuoc đoc rong rai o đay nhu o cac noi khac.

Nguoc lai, o ben kia bo đai duong tai nuoc Anh, thong điep cua "Bac Tom" đuoc chap nhan rong rai, nho su ung ho tu luc ban đau cua mot nhan vat co nhieu anh huong tai Luan Đon, James Sherman, mot muc su thuoc giao phai Tu tri Giao đoan va la nguoi ung ho phong trao bai no. Nam 1853, Stowe đi vong quanh chau Au đe dien thuyet ve tac pham cua ba. Khi toi Anh, ba đuoc đon tiep nong hau va đuoc nghe mot buc thu goi la Kien nghi ve Long Nhan ai va Co Đoc giao (Affectionate and Christian Address), cua Hoi Chong No le voi hon nua trieu chu ky ung ho cua cac thanh phan trong xa hoi, tu nhung nu quy toc cho đen cac nong dan. Noi dung ban kien nghi va cac chu ky đuoc chua đung trong 26 quyen sach la tang pham goi đen Harriet; thu tra loi cua ba đuoc in trong tap chi The Atlantic Monthly. Chu tich Hoi Chong No le, Nu cong tuoc Sutherland, cung tro thanh ban than voi Stowe.
Vao đau cuoc Noi chien Hoa Ky nam 1861, viec Vuong quoc Anh xem xet lap truong hau thuan mien Nam khien Stowe no luc nhac nho nguoi dan Anh ve loi hua cua ho ung ho cac no le. Nho đo nuoc Anh giu thai đo trung lap suot chien tranh. Trong nhat ky, Stowe ghi lai nhung suy nghi cua ba ve cuoc Noi chien. Ba viet: "Ay la do y chi cua Thien Chua ma quoc gia nay – ca mien Bac va mien Nam – phai ganh chiu nhieu đau đon va kho nan vi toi đong tinh va khuyen khich tinh trang ap buc ha khac tai mien Nam... mau cua nhung nguoi no le đang thuong đa đo ra tren đat keu gao vo vong suot nhieu nam qua, nay can đuoc đap loi boi mau cua nhung nguoi con cua tat ca tieu bang tu do, la nhung nguoi chap nhan roi bo ngoi nha am em đe tham gia cuoc chien." Nam 1862, Stowe đen gap Lincoln va yeu cau tong thong no luc nhieu hon đe thuc đay cong cuoc giai phong no le. Con gai cua ba, Hatty, co mat trong buoi hoi kien giua Stowe va Lincoln, thuat lai rang cau noi đau tien Lincoln thot ra la "Vay ra ba la nguoi phu nu nho be đa viet nen tac pham gay ra cuoc chien vi đai nay."


Cuoi đoi Ve sau, Harriet Beecher Stowe viet trong nhat ky: "Toi đa viet nhu the boi vi trong tu cach mot phu nu va mot ba me, toi phan no va đau đon khi chung kien nhung đau kho va bat cong, la mot Kito huu toi nhan biet Kito giao đang bi xuc pham, la mot nguoi yeu nuoc toi khiep đam vi co nhung ngay [đat nuoc nay bi đat duoi con thinh no cua Thien Chua] đang đen gan."
Nhieu su gia tin rang Tup leu cua Bac Tom la nhan to quan trong dan đen cuoc noi chien, la cuoc chien đa giup xoa bo che đo no le o nuoc My. Sau khi Đao luat No le Bo tron đuoc thong qua, Harriet Beecher Stowe tich cuc giup đo cac no le bo tron. Sau khi ket thuc cuoc noi chien, ba thanh lap vai truong hoc va truong noi tru cho nhung no le moi đuoc tu do. Anh huong cua Harriet Beecher Stowe tac đong toi moi tang lop khac nhau trong xa hoi, tu cac vien chuc chinh phu, gioi quy toc đen nguoi binh dan. Trong suot cuoc đoi minh, ba viet rat nhieu, va anh huong cua ba vuot xa hon cau chu. Mot cuon sach cua ba mang ten How to Live on Christ (Song theo Chua Kito) co anh huong sau đam tren nha truyen giao Hudson Taylor o Trung Quoc đen noi ong đa gui an ban tac pham nay cho tung thanh vien phuc vu trong Hoi Truyen giao Noi đia Trung Quoc (China Inland Mission) vao nam 1869.

Sau đo, Harriet doi ve Hartford, Connecticut, song trong khu dan cu co ten la Nook Farm (Trai Goc). Ba luu tru tai đay trong 23 nam cuoi đoi. Harriet Beecher Stowe tu tran ngay 1 thang 7 nam 1896 va, giong Rosa Parks cua the ky 20, tang le cua ba đuoc cu hanh trong the. Ba đuoc an tang tai Hoc vien Phillips o Andover, Massachusetts.
Ngoi nha Harriet Beecher Stowe tai Connecticut, noi ba sinh song trong 23 nam cuoi đoi la mot ngoi nha kieu thon da rong 5.000 bo vuong chua đung nhieu vat dung cua Harriet trong cac thoi ky khac nhau. Trong thu vien đuoc mo cua cho cong chung co nhieu thu tu va tai lieu đuoc cung cap boi Gia toc Beecher.
Con Ngoi nha Harriet Stowe tai Ohio la nha cua Lyman Beecher, cha cua Harriet, nam trong khuon vien cua khu vuc truoc đay la khu hoc xa cua Chung vien Lane. Harriet đa song o đay cho đen khi ket hon. Ngoi nha nay đuoc mo cua cho cong chung nhu la mot đia điem van hoa va lich su, tap chu vao Harriet Beecher Stowe, Chung vien Than hoc Lane, va Tuyen Hoa xa Ngam. Đay cung la noi trinh bay lich su Nguoi My goc Phi. Ngoi nha Harriet Beecher Stowe tai Cincinnati toa lac tai 2950 Gilbert Avenue, Cincinnati, OH 45206.


Mot so tac pham The Mayflower; or, Sketches of Scenes and Characters Among the Descendants of the Pilgrims (1834)
Tup leu cua Bac Tom (1852)
A Key to Uncle Tom's Cabin (1853)
Dred, A Tale of the Great Dismal Swamp (1856)
The Minister's Wooing (1859)
The Pearl of Orr's Island (1862)
Duoi but danh "Christopher Crowfield"
House and Home Papers (1865)
Little Foxes (1866)
The Chimney Corner (1868)
Men of Our Times (1868)
Old Town Folks (1869)
Little Pussy Willow  (1870)
Lady Byron Vindicated (1870)
My Wife and I (1871)
Pink and White Tyranny (1871)
Palmetto-Leaves (1873)
We and Our Neighbors (1875)
Poganuc People (1878)


Xem them Tup leu cua Bac Tom
Gia toc Beecher
Nguoi My goc Phi
William Wilberforce


Chu thich Tham khao Adams, John R. (1963). Harriet Beecher Stowe. Twayne Publishers, Inc. Library of Congress Catalog Card No. 63-17370.
Jeanne Boydston, Mary Kelley, and Anne Margolis, The Limits of Sisterhood: The Beecher Sisters on Women's Rights and Woman's Sphere (U of North Carolina Press, 1988),
Matthews, Glenna. "'Little Women' Who Helped Make This Great War" in Gabor S. Boritt, ed. Why the Civil War Came - Oxford University Press pp 31–50.
Gossett, Thomas F. Uncle Tom’s Cabin and American Culture. Southern Methodist University Press: 1985.
Hedrick, Joan D. Harriet Beecher Stowe: A Life. Oxford University Press: 1994, the main scholarly biography
Rourke, Constance Mayfield. Trumpets of Jubilee: Henry Ward Beecher, Harriet Beecher Stowe, Lyman Beecher, Horace Greeley, P.T. Barnum (1927).
Stowe, Charles Edward. The Life of Harriet Beecher Stowe: Compiled from her letters and journals. (1889). by her son
Thulesius, Olav (2001). Harriet Beecher Stowe in Florida, 1867-1884. McFarland and Company, Inc. ISBN 0-7864-0932-0.
Sundquist, Eric J. ed. New Essays on Uncle Tom’s Cabin. Cambridge University Press: 1986.
Weinstein, Cindy. The Cambridge Companion to Harriet Beecher Stowe. Cambridge UP, 2004. ISBN 978-0-521-53309-6
Wilson, Edmund.  Patriotic Gore: Studies in the Literature of the American Civil War (1962) pp 3–58
Stowe, Harriet Beecher: Three Novels (Kathryn Kish Sklar, ed.) (Library of America, 1982) ISBN 978-0-940450-01-1
Bailey, Gamaliel. Uncle Tom’s Cabin: Book Review. Washington, D.C.: The National Era, 1852. http://jefferson.village.virginia.edu:1852/utc/responses/reviews/ (4/3/06)
Brown, David. The Planter; or, Thirteen Years in the South. Philadelphia: H. Hooker, 1852. http://jefferson.village.virginia.edu:1852/utc/responses/proslav/ (4/3/06)
Douglass, Frederick. Letter to Harriet Beecher Stowe. http://teachingamericanhistory.org/library (1/14/06)
London Times Review, 1852. American Slavery. English opinion of "Uncle Tom’s Cabin." http://jefferson.village.virginia.edu:1852/utc/responses/reviews (3/15/06)
Slavery in the South. Cambridge: John Barlett, 1852. http://jefferson.village.virginia.edu:1852/utc/responses/proslav/ (4/3/06)
Stearns, Reverend E.J. Notes on Uncle Tom’s Cabin. Philadelphia: Grambo &Co., 1853. http://jefferson.village.virginia.edu:1852/utc/reponses/proslav/ (4/3/06)
Stowe, Harriet Beecher. Uncle Tom’s Cabin. USA: 1852. New York: Barnes and Nobles Classics: 2003.
Stowe, Harriet Beecher. Letters. http://xroads.virginia.edu/~MA97/riedy/georgna.html Luu tru ngay 1 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine (10/20/05)
The Patent Key to Uncle Tom’s Cabin; or, Mrs. Stowe in England. New York: Pudney & Russell, 1853. http://jefferson.village.virginia.edu:1852/utc/responses/proslav/ (4/3/06)
American Council of Learned Societies. Harriet Elizabeth Beecher Stowe. 1928-1936. http://wf2la2.webfeat.org/ Luu tru ngay 13 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine (11/10/05)
Bland, Celia. Harriet Beecher Stowe: Antislavery Author. Chelsea House Publishers: 1993.
Claybaugh, Amanda. Uncle Tom’s Cabin: Introduction. New York: Barnes and Nobles Classics: 2003.
Coil, Suzanne M. Harriet Beecher Stowe. Franklin Watts: 1993.
Harriet Beecher Stowe. http://www.womenwriters.net/domesticgoddess/stowe1.htm Luu tru ngay 5 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine (12/13/05)
Johnston, Johanna. Harriet and the Runaway Book. USA: Harper and Row Publishers: 1977.
Marck, John P. Harriet Beecher Stowe: her Life and Writings. http://www.aboutfamouspeople.com/article1013.html (4/3/06)
The Classical Text: Harriet Beecher Stowe. http://www.uwm.edu/Library/special/exhibits/clastext/clspg149.htm (10/21/05)
Welcome to the Harriet Beecher Stowe Center. http://www.harrietbeecherstowe.org/life/ (10/20/05)


Lien ket ngoai Nha va Trung tam Harriet Beecher Stowe – nha cua Stowe tuoi lon tai Hartford, Connecticut
Hoi Harriet Beecher Stowe – to chuc hoc ve cuoc song va cac tac pham cua Harriet Beecher Stowe