Me Viet Nam la ten mot ban truong ca cua Pham Duy, khoi soan thang 11 nam 1963 va hoan tat vao thang 5 nam 1964. Đay la truong ca thu hai cua Pham Duy sau Con đuong cai quan va cung voi Con đuong cai quan la 2 truong ca noi tieng nhat cua ong.
Tai Viet Nam, tu sau su kien 30 thang 4 nam 1975, cung nhu nhung ca khuc khac cua Pham Duy, truong ca nay bi cam luu hanh va đen nay van chua đuoc phep trinh dien, tuy mot so ca khuc khac cua ong đa đuoc cap phep.


Noi dung Bai truong ca mang hinh anh nguoi me Viet Nam, mot khai niem truu tuong trong dan gian, qua đo đa đong hoa thanh lich su Viet Nam va gui gam thong điep tinh thuong dan toc. Theo loi tac gia mo ta, đay 

Truong ca gom 4 phan: Đat me, Nui me, Song me va Bien me, moi phan co nhieu bai, tong cong la 21 bai hat, nhung bai nay cung thuong đuoc cac ca si hat nhu bai đoc lap.


= Đat me =
Luc tre tuoi, me Viet Nam đuoc bieu tuong bang đat mau tuoi tot, đa tinh, nen tang cua gia đinh, ruong nuong, lang nuoc...

Phan Đat me gom 3 đoan, chia lam 5 bai:

Đoan 1 gom 2 bai: Me ta, Me xinh đep
Đoan 2 gom 2 bai: Me cho mong, Lua me
Đoan 3: Me đon cha ve
Trong đo, đoan 1 lam noi bat đac điem hinh dang cua me khi con la thieu nu (ma tuoi hong, ban tay trang, nho nguoi, vai lan, vu cang tron, lung ong, toc may ngan, chan dai, v.v.):

Me Viet Nam, khong son khong phan
Me Viet Nam, chan lam tay bun
Me Viet Nam, khong mang nhung gam
Me Viet Nam, mang tam nau song...
Bon cau nay đuoc Xuan Vu nhan xet trong cuon Nua the ky Pham Duy: "Toi xin chiu. Khong co ai mo ta Me Viet Nam noi đen the. Ma chi trong co 16 chu! Nhu the la qua tai tinh vi ta the chat ma nguoi đoc nhan thay ca tam hon. Tam ao nau, ruon minh đi tu nui rung cao o ban tinh ca cang noi bat o đay, vi la tam nau song cua Me Viet Nam la tam ao nau mang hon song nui. Nhung y tuong cao đep tuon trao ra ngon đan."
Đac biet, cau "Nho nguoi, vai lan, vu cang tron, tran lung ong" mo ta nguoi me trong chiec ao yem truyen thong, trang phuc the hien su đam đang va net đep thanh nha, kha ai cua nguoi phu nu Viet.
Trong đoan 2, hinh anh me mong chong đuoc nhac toi qua nhung hinh anh quen thuoc cua đat nuoc Viet Nam nhu: ruong lua, luoi cay, đat..., mang hinh anh cua Nu Oa, tieu Kinh Tam, Chau Long, nhung nhan vat tieu bieu cho đuc tinh tot đep đuoc truyen tung trong dan gian. Đoan 3 ta niem vui cua me khi đon cha ve, đong thoi ca ngoi cong lao cua me trong nhung cuoc khang chien cua dan toc:

Viet Nam co anh hung, mat nhung va moi son
Giua mua xuan giet giac
Yeu nuoc non, he moi cuoi
Nu cuoi thanh binh
Me Viet Nam.


= Nui me =
Khi đung tuoi, me hien than la nui non sat đa, trong su hi sinh rong ra, van ben bi đoi cho va che cho nguoi chinh phu chua het no đao binh.

Phan Nui me gom 3 đoan, chia ra lam 5 bai:

Đoan 1 gom 2 bai: Me hoi, Me bo cuoc choi
Đoan 2: Me trong long nguoi đi
Đoan 3 gom 2 bai: Me tra loi, Me hoa đa
Phan nay lay hinh anh cua nui đe noi ve su cho đoi cua me khi cho đoi chong ve, cho đoi mot cai gi đo tot đep se quay tro lai sau con binh lua dang dai. May cau luc bat bien the mo đau khac hoa noi đau cua me khi chien cuoc xay ra, chong phai đi linh:

Linh vua! Linh chua! Linh lang!
Troi oi! Giet bao nhieu giac 
Cho chang, chang phai đi?
Nui me mang nhieu hinh anh noi len cam xuc va tam trang nguoi chinh phu, lay 4 mua cua nam ra đe lot ta dong tam trang bien đoi cua me:
Mua xuan va mua ha (trong bai 1):

Gio mua Xuan, Me bang khuang hoi:
Hoa tren đoi, hoa tren đoi som toi con tuoi 
Giua ngay xuan moi, giua hoi mua vui
Sao vang tieng cuoi? 
Sao vang bong nguoi?
Gio he qua, Me ra con hoi 
Khi tren đoi, khi tren đoi nang quai chieu hom 
Mua thu va mua đong (trong bai 3):

Gio mua Thu, Me ru con ngu
Con van cho bong cu nguoi xua
Bon nghin nam qua, bong ve roi đi 
Bong nga chien truong lam phan bon canh đong
Gio mua Đong, Me khong thay moi
Đung trong ve, đung trong ve bon coi troi xa 
Bon đoan nay đuoc viet tren nen lan đieu Ru con pho bien o Viet Nam. Trong đoan mua Thu co hinh anh đua con va chiec bong đi ve, goi nen cau chuyen Thieu phu Nam Xuong cua Nguyen Du.
Rieng đoan 2 noi len tam long nguoi ra đi, nhung loi dan do, nguyen uoc cua ho voi nguoi o lai va nhung kho khan nguoi đo gap phai tren con đuong cuu quoc, cuu quoc o đay cung la cuu đat Me, cuu me Viet Nam. Trong bai mang nhieu ten nui noi tieng cua to quoc Viet Nam nhu That Son, nui Lam...
Cau cuoi cung cua phan khuc nay, qua bao song gio va hy sinh gian kho, me lai tro lai la nguoi me binh di, lo lang truoc het cho gia đinh, mac cho chang mang nhung hoai bao lon lao, me chi mong chang giu than đe nang lay đo lam guong day con, nhu uoc mo binh di cua nhung phu nu:

Giu dan! Giu nuoc! Giu lang! 
Chang oi, giu than cho Me! 
Cho nang day con. 


= Song me =
...Me con am tham xot thuong lu con song ngoi, co nhung đua dai dot, hieu thang, phan boi me vi su tranh gianh lan nhau, gay oan han phan chia, lam nat tan long me...

Phan Song me gom 4 đoan, chia ra lam 5 bai:

Đoan 1 gom 2 bai: Muon ve que me, Song con mai me
Đoan 2: Song vui chon me
Đoan 3: Song khong đuong ve
Đoan 4: Nhung dong song chia re
Mo đau cua phan nay la cau ca dao đuoc ngat ra, an du su chia cat tren dong song đat nuoc:

Chieu chieu ra đung bo song
Muon ve que Me 
Muon ve que Me 
Ma khong co đo! 
Sau đo la nhung ngon ngang, bat on tren nhung dong song đat nuoc, ma chung an du cho nhung đua con cua me Viet Nam, cung nhu tinh hinh đat nuoc vao thoi ky đo:

Song Hong cuon song loi cuon Song Lo
Song Đa, Song Đuong troi xuong Song Cau
Nghe Bach Đang Giang chon bao nhieu xac quan Tau
Song nao cung muon đen truoc tranh lay cong đau 
Vi con mai me gianh giat nhu vay nen song khong cung nhau chay ve que Me đuoc. Phan bai hat nay mang tinh thoi cuoc cao.
Xuan Vu khi viet ve phan nay cung noi: "Trong phan III cua Truong Ca, phan Song me, Pham Duy đa noi len đuoc noi bi đat, niem đau thuong cua dan toc ta sau nhung luc vinh quang. Co nhung con song lich su voi chien cong oanh liet nhu Bach Đang Giang thi cung co nhung con song o nhuc nhu song Gianh, Ben Hai. Va co nhung con song nhuom mau chu nghia nay, chu nghia no, tranh gianh lan nhau"
Su tranh gianh giua cac dong song dan đen vui chon hinh anh Me trong đoan thu 2. Trong bai nay con co đoan me om song vot cui song dai, va chim nghim, goi đen cau chuyen Anh phai song cua Khai Hung.
Me đa bi chon vui, the nhung nhung dong song van con tiep tuc tranh gianh, vi khong con đuong ve, su viec cu dien ra nhu nhung đot song cuong đien, mu mit (Đoan 3). Dan dan, dan đen nhung dong song chia re (Đoan 4):

Nuoc đi la nuoc khong ve
Chia đoi dong nuoc chia lia dong song
Nhung dong song chia re o đay am chi su chia cat o đat nuoc Viet Nam vao thoi điem bai hat đuoc sang tac.


= Bien me =
Vao luc tuoi gia, me tro thanh bien ca đai luong bao dung, keu goi va om đon đan con giang ho, thanh cong hay that bai. Nuoc mat vui mung cua me luc gap con boc len troi cao lam may đay đan va am ap, bay đi rua sach đia cau bang on mua moc...

Phan Bien me gom 6 đoan, chia ra lam 7 bai:

Đoan 1: Me trung duong
Đoan 2: Bien đong song gon
Đoan 3: Thenh thang thuyen ve
Đoan 4: Chop be mua nguon
Đoan 5: Phu sa lop lop may troi cuon bay
Đoan 6 chia ra lam 2 bai: Me Viet Nam oi, Viet Nam - Viet Nam
Đay la phan dai nhat cua truong ca, mo đau la Me Trung Duong voi am đieu mien man, am ap va loi ca đam tham nhe nhang:

Song vo mien man nhu cau ru em cua Me diu dang 
Nuoc biec menh mong nhu đoi tay om cua Me trung duong
Đo la tieng vo ve cua me khuyen con tro ve, sau khi đa tim con trong gio phuong Bac, nang phuong Nam. Hinh anh me đong hoa voi bien, buoi som vuon vai đon anh duong, chieu choi voi nhu nam trong noi thuong nho nhung đua con xa, me cho con tom to, ca lon thom ngon đay thuyen, me tao nen mua gio hien kho...
Đoan 1 nay thuong đuoc cac ca si hat rieng thanh bai Me Trung Duong. Đay cung la phan đuoc nhieu nguoi đanh gia cao nhat. Cac phan tiep theo cung la nhung loi khuyen nhu cua bien me đoi voi nhung đua con lac loi. Bai 3 (Thenh thang thuyen ve) ke chuyen cac con thuyen, con song đa nghe đuoc tieng bien me va quay ve trong niem nho que, nho me, nho nuoc. Phan 4 noi tiep bang viec ta ngoai canh luc me cho con ve. Bai 5 ta quang canh luc nhung đua con quay ve, co đua nho ra ngoai troi ngam canh may bay va ke voi ba cua no.
Đoan 5 la phan ket thuc, gom 2 bai: Me Viet Nam oi va Viet Nam, Viet Nam. Phan Me Viet Nam oi ngan ngui, am đieu du duong tha thiet mang loi the cua đua con "giu thom que me", khi đa ve nha "khat khao hoi me", va hieu rang cuoc đoi du phai tan thi the gioi se van "con tinh yeu me ma thoi".
Phan tiep theo la bai hat Viet Nam, Viet Nam.

Bai nay khong noi toi chu me ma nhac toi Viet Nam 21 lan, xet ve noi dung thi khong phu thuoc vao phan "Bien me" noi tren. Phan nay chu yeu ca ngoi hinh anh đat nuoc va con nguoi Viet Nam, cung voi chi huong, uoc mo vuon đen nhung đieu tot đep.


Am nhac Theo hoi ky Pham Duy, do muon truong ca mang tinh chat tuong trung, ong đa dung am the chinh la Mi giang truong voi nhung not nhac co dau giam. Theo ong: "Ve hinh thuc nghia la ve nhac ly, theo toi, Me Viet Nam mang nhieu tinh chat dan ca hon Con Đuong Cai Quan. Vi bai nay mang tinh chat ta thuc (realiste) nen no đuoc xay dung tren am giai La truong (La majeur) nghia la voi nhung not nhac co dau thang (diese). Toi muon Me Viet Nam mang tinh chat tuong trung (symbolique) nen bay gio toi dung am the MIb voi nhung not nhac co dau giam (bemol)".
Nha nghien cuu Georges Gauthier, tac gia cuon "Mot nguoi Gia Na Đai va am nhac Pham Duy", sau khi nghe truong ca đa co nhieu khen ngoi. Theo Gauthier, hiem khi trong tac pham cua Pham Duy ma ky thuat va suc cam, ly tri va tinh cam lai hoa hop voi nhau trong mot ve vi đai va toan hao vung vang đuoc nhu trong ban Me Viet Nam. Gauthier goi cai đep cua ban lien-hop-pho ay la cai đep co đien, mot cai đep pho quat, va đoan chung chi co ban truong ca tiep theo moi co the so sanh đuoc.
Am nhac cua truong ca Me Viet Nam, cung theo Georges Etienne Gauthier, đuoc cau tri va hoa đieu phong phu hon, nhung mang it tinh dan gian hon so voi truong ca Con đuong cai quan.
Bat đau voi cung Cm trong đoan "Me ta", "Me xinh đep", Pham Duy đa đua giai đieu qua nhieu cung bac khac nhau: "Lua me" bat đau bang cung Emb va ket thuc bang Cm, sang phan "Song vui chon me" chuyen sang cung Bb. Đen "Dong song chia re", giai đieu bien đoi lan luot, bat đau o cung Bmb, roi qua Dmb, Fm, Bmb, Emb va Gb. Phan "Bien me" bat đau mot cach tuoi tan bang cung Eb trong Me trung duong, dan chuyen sang đoan ket o cung Ab.
Trong truong ca, Pham Duy đa su dung mot so đieu ly, đieu hat ru, đieu ho... quen thuoc trong dan gian, đa phan nam o cho tiep noi cac đoan nhac.


Pho bien Truong ca Me Viet Nam tung đuoc pho bien rong khap mien Nam Viet Nam tu khi no ra đoi cho đen khi mien Nam sup đo. Nhung ca si hat no thuong hat theo tung phan, trong đo nhung bai "Me trung duong", "Me xinh đep", "Viet Nam, Viet Nam" đuoc the hien qua nhieu giong ca si. Rieng chung khuc "Viet Nam, Viet Nam" đa tro nen rat noi tieng va co thoi đuoc đua ra ung cu lam bai quoc ca cua Viet Nam Cong hoa.
Cung nhu nhung ca khuc khac cua Pham Duy, truong ca bi cam tren toan Viet Nam tu sau su kien 30 thang 4 nam 1975. Đen nay, du nhieu ca khuc cua Pham Duy đa đuoc hat lai, thi toan bo truong ca Me Viet Nam van chua đuoc phep pho bien o Viet Nam.


= Thu am =
Truong ca Me Viet Nam tung đuoc thu am vao nam 1965 tai đai phat thanh Sai Gon boi ban ca Hoa Xuan, gom 2 giong chinh đam nhan đon ca, linh xuong la Thai Thanh, Duy Khanh, cung voi nhom hop ca: Thai Hang, Kim Tuoc, Nhat Truong va Tran Ngoc. Phan hoa am đuoc đam nhan boi Nghiem Phu Phi, Y Van va Đan Tho. Pham Duy chi đao nghe thuat.


Noi ve nhac pham Pham Duy:

Neu Con đuong cai quan la mot hanh ca ghi lai buoc tien cua dan toc ta tren mot sinh lo nhat quyet khong chiu chia cat thi Me Viet Nam la mot au ca, ca tung Me To Quoc va nhung Me đien hinh trong truyen ky lich su nuoc nha, đe tai va cam hung nham dua vao tinh thuong yeu va tinh hieu hoa, tinh tinh nay đa sinh ton manh me tren đat ta va phai đuoc truyen đi trong the gioi tan nhan hien tai.

Xuan Vu:

Pham Duy đa van dung dan ca co truyen vao nhac moi, van dung ngon ngu Viet Nam, hien đai hoa truyen co tich, ca dao, đong dao, lam han cong viec bien cai chu khong phai sao chep. Anh tai tinh o cho đong hoa Me Viet Nam vao Đat Nuoc Viet Nam. Mo ta Me la mot gai que mang tam nau song, chan lam tay bun roi lai bien đoi Me thanh nhung nguoi Me trong truyen ky lich su. Me lai con đuoc bien hoa ra la lua xanh ron, lua day thi, la nui non, la bien ca nua. Su chuyen hoa rat hop ly, vi nghe si co quyen sang tac theo y thich cua minh. Moliere tao ra mot ong benh tuong, Nguyen Du tao ra Nang Kieu. Ca hai nhan vat cua hai tac gia đeu đuoc cuong đieu hoa (exageres) nhung sang tao cua hai ong rat la hop ly. Do đo ca hai nhan vat đeu rat thuc.

Tran Van An:

Truong ca Me Viet Nam la mot thong điep tinh thuong dan toc vi đai nhu bien Thai Binh, cao ngut nhu nui me Truong Son, phi nhieu nhu dong song me Hong Ha...

Georges Etienne Gauthier:

Đay la mot tac pham vi đai.
...Neu ban lien hop pho Con Đuong Cai Quan đa đep đe va tuyet hao mot cach la lung, thi ban lien hop pho Me Viet Nam tham tram hon va vi đai biet bao, hoan toan hon biet bao ! Tung trang tung trang, het trang trong đen lam ly, het bang khuang lai buon tham, roi rang ro khai phong va han hoan. Suc viet tien that la khiep ! Ngoi tue tinh nam 1960 đang bien thanh mot mat troi, va nhung tia nang manh me xuyen thung bau khong khi Viet Nam moi luc mot u am them cua khoang giua nhung nam sau muoi vay.


Chu thich Lien ket ngoai Pham Duy viet ve Me Viet Nam Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2013 tai Wayback Machine
Pham Quang Tuan, Me Vietnam: An Introduction  Luu tru ngay 30 thang 7 nam 2014 tai Wayback Machine
Georges Etienne Gauthier, Mot Nguoi Gia-Na-Đai va Nghe thuat cua Pham Duy, bai 16: Phan viet ve Me Viet Nam Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine, Vo Phien dich, Bao Bach Khoa - Thang 2, 1972
Truong ca Me Viet Nam- tren dactrung.net