Enheduanna (Sumer: 𒂗𒃶𒌌𒀭𒈾 cung đuoc phien am la Enheduana, En-hedu-ana, hoac bien the; song khoang the ky 23 TCN), la nha tho, nu tu si o Luong Ha co đai va la tac gia đau tien trong lich su co danh tinh đuoc ghi chep lai. Ba la con gai cua Sargon, nguoi sang lap Đe quoc Akkad, va giu tuoc vi Đai tu te cua nu than chien tranh, sac đep va tinh yeu Inanna (Ishtar) va than mat trang Nanna (Sin) tai thanh Ur thuoc Sumer.
Enheduanna la tac gia đau tien đuoc ghi nhan trong lich su the gioi. Ba đa đong gop vao nen van hoc Sumer nhung bai ngam vinh va tung ca đen tho ca tung nu than Inanna. Ben canh đo, nhieu tac pham o cac thoi đai sau nay cung đuoc ghi ten Enheduanna, mac du khong that su do ba sang tac.
Ba la nguoi phu nu đau tien tung giu tuoc vi EN, co nghia la "tu te toi cao", mot vi tri co vai tro chinh tri quan trong thuong do cac phu nu hoang toc đam nhiem. Enheduanna đuoc vua Sargon bo nhiem vao vi tri nay nhu mot đong thai chinh tri nham cung co quyen luc o phia nam đe quoc.
Ba giu chuc vu Đai tu te cho đen thoi anh trai ba la Rimush thi bi truc xuat khoi đen tho do lien quan đen cac am muu chinh tri, tuy nhien, sau nay ba đa đuoc phuc hoi tuoc vi duoi thoi chau trai la vua Naram-Sin. Tac pham 'nin me sara' ('Ca tung Inanna') đe cap đen viec ba bi đuoi khoi Ur va cuoi cung đuoc phep quay tro lai. Sau khi chet, Enheduanna tiep tuc đuoc tuong nho nhu mot nhan vat quan trong, tham chi co the đat đuoc toi đia vi ban than trong van hoa Sumer.


Lich su nghien cuu Nam 1927, nha khao co hoc nguoi Anh, Sir Leonard Woolley, đa phat hien ra tam đia canxit co hinh anh Enheduanna trong cuoc khai quat o Ur. Woolley cung tim thay khu phuc hop đen tho noi cac nu tu si đuoc chon cat. Woolley nhac van tat đen Enhuduanna trong cuon "Nhung cuoc khai quat o Ur", nhung tam quan trong cua Enheduanna thuong khong đuoc cong nhan cho đen khi Adam Falkenstein xuat ban cuon "Enhedu'anna, Con gai cua Sargon xu Akkad", bai bao hoc thuat đau tien ve Enheduanna, vao nam 1958, tiep theo la cac ban dich va thao luan cac tac pham cua Enheduanna do Hallo va Van Dijk xuat ban nam 1968.


= Bang chung khao co =
Cac chi tiet ve Enheduanna đuoc tim thay tu cac nguon khao co va van ban. Hai con dau co ten ba, thuoc ve nhung nguoi hau can va co nien đai tu thoi Sargon, đa đuoc khai quat tai Nghia trang Hoang gia o Ur. Ngoai ra, mot tam đia đieu khac thach cao co ten va hinh anh cua ba đuoc tim ra tai Giparu, Ur, noi cu tru chinh cua Enheduanna. Buc tuong đuoc tim thay tai tang khai quat Isin-Larsa (k. 2000–1800 TCN) cua Giparu, cung voi buc tuong nu tu te Enannatumma.
Cac ban sao tac pham cua Enheduanna, nhieu ban co nien đai hang tram nam sau khi ba qua đoi, đuoc khac va luu tru o Nippur, Ur va co the la Lagash cung voi cac ban khac chu Hoang gia, cho thay chung rat quy gia, co the tuong đuong voi ban khac chu cua cac vi vua (Westenholz 1989: 540).


Tac pham Enheduanna đa sang tac 42 bai thanh ca cho cac ngoi đen tren khap Sumer va Akkad bao gom Eridu, Sippar va Eshnunna. Cac van ban đuoc phuc hoi tu 37 phien đat set tu Ur va Nippur, hau het trong so đo co tu thoi ky Ur III va Co Babylon (Sjoberg va Bergman 1969: 6–7). Bo thanh ca nay thuong đuoc goi la 'Tung ca đen tho Sumer'. Đay la nhung sang tac đau tien cua loai hinh nay; trong đo Enheduanna tuyen bo: "Thua nha vua, mot thu chua tung co truoc đay đa đuoc tao ra." Viec sao chep cac bai tung ca cho thay nhung sang tac nay đuoc coi trong va luu truyen cho đen rat lau sau thoi đai cua Enheduanna.
Tac pham noi tieng khac cua ba la 'Ca tung Inanna'  hay 'Nin-Me-Sar-Ra' , the hien su ton sung nu than Inanna va ke lai chi tiet viec Enheduanna bi truc xuat khoi Ur theo ngoi thu nhat. Nhung bai tho cua Enheduanna đa đong vai tro quan trong trong viec cung co su đong nhat giua Inanna trong van hoa Sumer va nu than Ishtar cua nguoi Akkad.
Cong viec sang tac cua Enheduanna đa đat ra cau hoi ve ty le nu gioi đuoc hoc tap o Luong Ha co đai; Ngoai Enheduanna, nhung nguoi phu nu hoang toc khac co the cung sang tac tho ca, va theo truyen thuyet nu than Nindaba co vai tro la mot nguoi ghi chep. Leick chi ra "o mot muc đo nao đo, nhung mo ta ve cac nu than Luong Ha cung cho thay quan điem ve phu nu va vai tro cua ho trong xa hoi co đai."


= Danh sach cac tac pham =
Nin-me-sara, "Ca tung Inanna", 153 dong, lan đau tien đuoc bien tap va dich boi Hallo va van Dijk (1968), sau nay la Annette Zgoll (1997) bang tieng Đuc. 65 dong đau tien noi ve nu than va cac cong tich cua ba, so sanh ba voi vi than toi cao An. Sau đo, Enheduana bang ngoi thu nhat đa bay to noi bat hanh cua minh khi bi truc xuat khoi đen tho va cac thanh pho Ur va Uruk. Enheduana cau xin su can thiep tu than Nanna. Cac dong 122–135 liet ke cac quyen nang cua Inanna.
In-nin sa-gur-ra, 274 dong (khong đay đu), bien tap boi Sjoberg (1976) tu 29 manh ghep.
In-nin me-hus-a, "Inanna va Ebih", đuoc dich lan đau boi Limet (1969)
Tung ca đen tho, đuoc bien tap boi Sjoberg va Bergmann (1969): 42 bai thanh ca co đo dai khac nhau, danh cho cac ngoi đen.
Tung ca Nanna, bien tap boi Westenholz


Di san Ban đau, cac nghien cuu ve Enheduanna chi gioi han trong gioi hoc gia Can Đong. Đen nam 1976, nha nhan chung hoc nguoi My Marta Weigle tham du mot bai giang cua Cyrus H. Gordon va biet đen ba. Weigle đa gioi thieu Enheduanna voi cac hoc gia nu quyen bang tieu luan đang tren tap chi Frontiers: A Journal of Women Studies voi tieu đe "Phu nu voi tu cach la nghe si ngon tu: Tim lai cac chi em cua Enheduanna," nhac đen ba nhu la "tac gia đau tien đuoc biet đen trong van hoc (viet) the gioi." Nam 1980, Aliki va Willis Barnstone xuat ban ban dich "Ninmessara" o dang de tiep can hon (phi hoc thuat) trong tuyen tap A Book of Women Poets from Antiquity to Now (Tam dich: Tap tho cua cac tac gia nu tu xua đen nay).
Nam 1983, Diane Wolkstein va Samuel Noah Kramer đa đua ban dich tieng Anh mot so bai tho cua Enheduanna vao trong cuon sach Inanna: Queen of Heaven and Earth (Tam dich: Inanna, Nu chua cua Troi va Đat), mot tap hop cac bai tho co cua nguoi Sumer ve nu than Inanna. Ban dich cua Wolkstein tro thanh ban dich tieu chuan va đuoc su dung trong nhieu an pham khac. Nha nghien cuu Betty De Shong Meador nam 2001 đa dich cac tac pham cua Enheduanna va viet hai cuon sach ve chu đe nay: Inanna: Lady of Largest Heart (Tam dich: Inanna: Nu than bao dung) va Princess, Priestess, Poet: The Sumer Temple Hymns of Enheduanna (Tam dich: Cong chua, Tu si, Nha tho: Tung ca đen tho Sumer cua Enheduanna).
Khong chi la nha tho đuoc biet đen som nhat trong lich su the gioi, ma con la mot trong nhung phu nu đau tien đuoc ghi nhan trong lich su, Enheduanna đa nhan đuoc su chu y đang ke trong chu nghia nu quyen. Đe ky niem Ngay Quoc te Phu nu nam 2014, Hoi đong Anh đa to chuc mot su kien truoc Lien hoan Van hoc Quoc te Niniti o Erbil, Iraq, noi "nha van va nguoi tung tham gia NINITI Rachel Holmes [đa] to chuc mot buoi noi chuyen TED nhin lai 5000 nam nu quyen, tu nha tho lon nguoi Sumer Enheduanna, đen cac nha van đuong thoi [tham du] le hoi". Vao nam 2017, Giao su Lich su Can Đong Co đai cua London va Oxford, Eleanor Robson đa mo ta Enheduanna la "mot nhan vat thoa man moi giac mo ... mot hinh anh hap dan ky dieu".
Enheduanna cung đa đuoc cac hoc gia nhu Roberta Binkley cong nhan la mot trong nhung nha tu tu luan đau tien. Nhung đong gop cua ba bao gom viec chu y vao qua trinh sang tac cung nhu nhung tieng goi cam xuc, đao đuc va logic trong bai tho "Ca tung Inanna". Cac thu phap tu tu nhu vay đa đuoc xay dung tu gan 2.000 nam truoc thoi ky Hy Lap co đien. Binkley cho rang, trong khi Enheduanna đa tao ra "nhung sang tac phuc tap ve mat tu tu hoc" truoc nguoi Hy Lap co đai hang thien nien ky, tac pham cua ba it đuoc biet đen trong tu tu luan do gioi tinh va vi tri đia ly.
Enheduanna la chu đe cua tap "The Immortals" cua loat phim truyen hinh khoa hoc Cosmos: A Spacetime Odyssey, đuoc long tieng boi Christiane Amanpour. Enheduanna cung xuat hien trong mot tap Spirits Podcast nam 2018 ve nu than Inanna.
Nam 2015, Lien đoan Thien van Quoc te đa đat ten cho mot mieng nui lua tren Sao Thuy theo ten Enheduanna.


Tham khao Binkley, Roberta A. (2004). "The Rhetoric of Origins and Other: Reading the Ancient Figure of Enheduanna." Trong Lipson, Carol va Roberta A. Binkley, eds. Tu tu truoc va sau nguoi Hy Lap, Albany: Nha xuat ban Đai hoc Bang New York.ISBN 9780791461006
Dalglish, Cass (2008). Humming the Blues: Inspired by Nin-Me-Sar-Ra, Enheduanna's Song to Inanna. Oregon: CALYX Books. ISBN 978-0-934971-92-8.
De Shong Meador, Betty (2001). Inanna, Nguoi đan ba co trai tim lon nhat: Bai tho cua Nu tu te toi cao nguoi Sumer Enheduanna, Đai hoc TexasISBN 0-292-75242-3
De Shong Meador, Betty (2009). Cong chua, Nu tu si, Nha tho: Thanh ca Enheduanna cua Đen tho Sumer, Nha xuat ban Đai hoc Texas,ISBN 978-0-292-71932-3
Franke, Franke, S. "Kings of Akkad: Sargon and Naram-Sin", in Sasson, Jack, M. (1995), Civilizations of the Ancient Can Đong, Scribener, New York.ISBN 978-0-684-19279-6
Hallo, William W. va Van Dijk, JJA (1986). Su ton vinh cua Inanna, Nha xuat ban Đai hoc Yale.
Roberts, Janet (2004). Enheduanna, Con gai cua Vua Sargon: Cong chua, Nha tho, Nu tu si (2300 TCN), Transoxiana 8 [1]
Sjoberg, Ake va E. Bermann, E. (1969). Tuyen tap Thanh ca Đen tho Sumer, Thung lung Locust, JJ Augustin.
Sjoberg, Ake (1975). In-nin sa-gur-ra: A Hymn to the Goddess Inanna cua en-Priestess Enheduanna, Zeitschrift fur Assyriologie und Vorderasiatische Archaeologie 65: 161–253.
Spirits Podcast. (2018, ngay 21 thang 2). Tap 65 - Inanna. Spirits Podcast. https://spiritspodcast.com/episodes/inanna
Zgoll, Annette (1997). "Der Rechtsfall der En-hedu-Ana im Lied Nin-me-sarra", (An le phap ly cua En-hedu-Ana trong thanh ca Nin-me-sara) [Ugarit-Verlag, Muenster], 1997. Đe co ban dich tieng Anh tu ban dich Nin-me-sara cua Zgoll: http://www.angelfire.com/mi/enheduanna/Ninmesara.html


Lien ket ngoai Co so du lieu Bo suu tap Bao tang Penn
Tieu điem tren Đia Enheduanna Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2023 tai Wayback Machine (Blog Bao tang Penn)
Enheduanna tren Tu đien Bach khoa Lich su Co đai
Tieu su cua Enheduanna
Cac trang nghien cuu En-hedu-Ana
Inana va Ebih: ban dich (Van ban đien tu cua Van hoc Sumer)
Su ton vinh cua Inana: Nin me sar-ra (Inana B): ban dich (Van ban đien tu cua Van hoc Sumer)
Bai thanh ca cho Inana: In-nin sag gur-ra (Inana C): ban dich (Van ban đien tu cua Van hoc Sumer)
Cac bai thanh ca trong đen tho: ban dich (Ban dich Van ban Đien tu cua Van hoc Sumer)
Hoi Enheduanna Luu tru ngay 25 thang 11 nam 2020 tai Wayback Machine (Hoi Enheduanna)
Project Continua: Tieu su cua Enheduanna
Senhora de todos os me's: exaltacao a Inanna (Ban dich tieng Bo Đao Nha cua Nin-me-sara, En-hedu-Ana, cua G. Lentz, dich. )


Dan nguon