Natri (bat nguon tu tieng Tan Latinh: natrium; danh phap IUPAC: sodium; ky hieu hoa hoc: Na) la mot nguyen to hoa hoc thuoc nhom kim loai kiem co hoa tri mot trong bang tuan hoan nguyen to voi so nguyen tu bang 11 va nguyen tu khoi bang 23. Đay la mot kim loai mem, mau trang bac va hoat đong manh; natri chi co mot đong vi ben la 23Na. Kim loai natri nguyen chat khong ton tai trong tu nhien, do đo con nguoi phai đieu che natri kim loai tu cac hop chat cua natri. Natri la nguyen to pho bien thu 6 trong vo Trai Đat va co mat trong nhieu loai khoang vat nhu felspat, sodalit va đa muoi (NaCl). Phan lon muoi natri la nhung hop chat hoa tan tot trong nuoc: cac ion natri trong cac hop chat đo bi ro ri do hoat đong cua nuoc nen chlor va natri la cac nguyen to hoa tan pho bien nhat theo khoi luong trong cac vung bien tren Trai Đat.
Natri đuoc Humphry Davy co lap đau tien nam 1807 bang cach đien phan natri hydroxide. Mot trong nhieu hop chat natri đuoc su dung rong rai bao gom natri hydroxide dung đe san xuat xa phong hay natri chloride dung lam muoi an hoac la chat tan bang (đay cung la mot chat dinh duong thiet yeu). Natri đuoc phan loai la mot khoang chat vo co trong khau phan an do đay la mot chat thiet yeu đoi voi đong vat.
Natri la mot nguyen to thiet yeu voi tat ca đong vat va mot so loai thuc vat. Natri la ion kim loai chinh trong dich ngoai bao, tu đo đong vai tro quan trong trong ap suat tham thau va the tich khoang dich ngoai bao. Te bao đong vat bom ion natri ra ngoai bang co che bom natri–kali, mot phuc hop enzyme trong mang te bao, nham duy tri nong đo ion natri ben ngoai cao gap khoang muoi lan so voi ben trong. Natri cung đong vai tro quan trong trong viec van hanh te bao than kinh thong qua mot qua trinh mang ten đien the hoat đong.


Tinh chat = Tinh chat vat ly =
Natri o đieu kien nhiet đo va ap suat tieu chuan la mot kim loai mem co the bi cat de dang bang dao, mau bac, khi bi oxy hoa chuyen sang mau trang xam tru khi đuoc cat giu trong dau hoac khi tro. Natri la mot chat dan nhiet va đien tot. Vi khoi luong nguyen tu nho va ban kinh phan tu lon, natri la kim loai co khoi luong rieng thap thu ba trong so cac kim loai nguyen to va la mot trong ba kim loai duy nhat co the noi tren mat nuoc, hai kim loai con lai la lithi va kali.

Điem nong chay (98 °C) va điem soi (883 °C) cua natri thap hon so voi lithi nhung cao hon so voi cac kim loai kiem nang hon, nhu kali, rubidi va caesi. Cac tinh chat nay thay đoi ro ret khi tang ap suat: o 1,5 Mbar, mau sac thay đoi tu bac sang đen; o 1,9 Mbar, natri tro nen trong, co mau đo; o 3 Mbar, natri la chat ran trong suot khong mau. Tat ca cac đong phan o ap suat cao nay la chat cach đien va electride.
Khi natri hoac cac hop chat cua natri chay, ngon lua co mau vang do cac electron o lop 3s cua natri bi kich thich phat ra photon khi electron nhay tu phan lop 3p tro ve phan lop 3s. Buoc song cua cac photon nay tuong ung voi vach D (trong vach Fraunhofer) co gia tri 589,3 nm. Tuong tac spin-orbit (spin-orbit interaction) lien quan đen electron trong orbital 3p chia vach D thanh hai, o buoc song 589,0 va 589,6 nm; cau truc sieu tinh te (hyperfine structure) lien quan đen ca hai orbital, he qua la tao ra nhieu vach hon.


= Tinh chat hoa hoc =
Nguyen tu natri co 11 electron, nhieu hon 1 electron so voi cau hinh eletron cua khi hiem neon. Nang luong ion hoa thu nhat va thu hai lan luot la 495,8 kJ/mol va 4562 kJ/mol. Do natri co the de dang giai phong mot electron ngoai cung đe tao lien ket voi cac hop chat khac, nen natri thuong tao thanh hop chat ion duoi dang cation Na+.
Natri thuong it phan ung hon kali va phan ung manh hon lithi. Natri noi trong nuoc va co phan ung manh liet voi nuoc tao ra hydro va natri hydroxide. Neu đuoc che thanh dang bot đu min, natri se tu boc chay trong khong khi tao ra natri oxide va natri peroxide. Kim loai natri co tinh khu manh, voi the đien cuc chuan la −2,71 von, nhung kali va lithi con co muc am nhieu hon. Do đo, đe tach natri kim loai tu cac hop chat chua natri can su dung mot luong nang luong lon.


= Đong vi =

Co 20 đong vi cua natri đa đuoc biet đen, tuy nhien natri chi co mot đong vi on đinh la 23Na. Đong vi 23Na đuoc tao ra trong qua trinh đot chay carbon trong cac ngoi sao khi hai nguyen tu carbon ket hop lai; qua trinh nay can nhiet đo lon hon 600 megakelvin va ap suat do mot ngoi sao nang gap 3 lan khoi luong Mat Troi tao ra. Natri co hai đong vi vu tru phong xa la 22Na, voi chu ky ban ra la 2,605 nam, va 24Na, voi chu ky ban ra la 15 gio. Tat ca cac đong vi con lai co chu ky ban ra nho hon mot phut.
Ngoai ra, natri co hai đong phan hat nhan đa đuoc phat hien; đong phan co thoi gian ton tai lau hon 24mNa co chu ky ban ra khoang 20,2 microgiay. Buc xa neutron cap, nhu cac vu tai nan hat nhan, co the bien 23Na trong mau nguoi thanh 24Na. Viec đo ham luong 24Na so voi 23Na co the giup xac đinh lieu tri phat xa neutron cho benh nhan.


Hop chat = Muoi va oxide =
Natri con co mat trong nhieu khoang chat, chang han amphibol, cryolit, muoi mo, diem tieu, zeolit... Cac hop chat cua natri rat quan trong trong san xuat thuy tinh, giay, xa phong va det may. Cac hop chat quan trong nhat đoi voi cong nghiep la muoi (NaCl), soda khan (Na2CO3), muoi no (NaHCO3), xut an da (NaOH), diem tieu Chile (NaNO3), di- va tri-natri phosphat, natri thiosulfat (Na2S2O3 · 5H2O), va borac (Na2B4O7 · 10H2O). Trong cac hop chat cua no, natri thuong tao lien ket ion voi nuoc va cac anion, va đuoc xem la mot acid Lewis manh.

Xa phong noi chung la muoi cua natri voi cac acid beo. Cac xa phong natri cung hon (đo nong chay cao hon) so voi xa phong kali.


= Dung dich nuoc =

Natri thuong tao ra cac hop chat tan trong nuoc, nhu halide, sulfat, nitrat, carboxylat va carbonat. Cac loai chua nuoc chinh la cac phuc hop nuoc [Na(H2O)n]+, voi n = 4–8; va n = 6 đuoc chi ra tu du lieu nhieu xa tia X va mo phong may tinh.
Viec muoi natri ket tua truc tiep tu nuoc hiem xay ra vi muoi natri thuong co tinh ai luc cao voi nuoc. Mot ngoai le la natri bismuthat (NaBiO3), khong tan trong nuoc lanh va phan huy trong nuoc nong. Vi muoi natri co tinh tan cao, chung thuong đuoc co lap thanh chat ran bang cach bay hoi hoac ket tua dung dung moi huu co nhu ethanol; chi 0,35 g/L natri chloride hoa tan đuoc trong ethanol. Mot so crown ether, nhu 15-crown-5, co the su dung nhu la chat xuc tac chuyen pha (phase-transfer catalyst).
Nong đo natri cua mot mau đuoc xac nhan boi phuong phap pho hap thu nguyen tu hoac boi phep đo đien the su dung đien cuc chon loc ion.


= Electride va natride =
Giong nhu cac kim loai kiem khac, natri hoa tan trong amonia va mot so amin đe tao thanh dung dich co mau đam; su bay hoi cua cac dung dich nay đe lai mot mang natri kim loai sang bong. Cac dung dich chua phuc chat [Na(NH3)6]+, voi đien tich duong đuoc can bang boi cac electride; cryptand cho phep phan lap cac phuc chat nay duoi dang chat ran ket tinh. Natri tao thanh phuc chat voi crown ether, cryptand va cac phoi tu khac.
Vi du, 15-crown-5 co tinh ai luc cao voi natri vi kich thuoc khoang cua 15-crown-5 tu 1,7 đen 2,2 angstrom, đu đe chua mot ion natri (1,9 angstrom) Cac cryptand, giong nhu crown ether va cac ionophore khac, cung co tinh ai luc cao so voi ion natri; cac dan xuat cua alkalide Na− co the thu đuoc bang cach them cryptand vao dung dich natri trong amonia thong qua phan ung tu oxy hoa khu.


= Hop chat co-natri =

Nhieu hop chat co-natri đa đuoc đieu che trong hoa hoc. Do tinh phan cuc cao cua lien ket C–Na nen chung hoat đong giong nhu nguon carbanion (muoi co anion huu co). Mot so dan xuat noi tieng bao gom natri cyclopentadienide (NaC5H5) va natri trityl ((C6H5)3CNa). Natri naphthalene, Na+[C10H8•]−, mot chat khu manh, đuoc hinh thanh khi tron natri va naphtalen trong dung moi ether nhu tetrahydrofuran hoac dimethoxyethan.


= Lien ket voi kim loai khac =
Natri tao hop kim voi mot so kim loai nhu kali, calci, chi, va mot so nguyen to nhom 11 va 12. Natri va kali co the tao hop kim KNa2 va NaK. NaK chua 46–89% kali va la mot chat long o nhiet đo thuong. NaK la chat dan nhiet va dan đien tot. Hop kim giua natri va calci la san pham phu cua qua trinh san xuat natri bang đien phan hon hop muoi NaCl-CaCl2 va NaCl-CaCl2-BaCl2. Calci chi tron hop mot phan voi natri, va 1–2% cua hon hop tren co the ket tua bang cach lam lanh hon hop toi 120 °C.
O trang thai long, natri co the tron lan hoan toan voi chi. Co nhieu cach đe tong hop hop kim natri–chi. Mot cach la nau chay ca hai kim loai va cach khac la đua natri vao cathode chi nong chay trong moi truong đien phan. NaPb3, NaPb, Na9Pb4, Na5Pb2, va Na15Pb4 la mot so hop kim natri–chi đuoc biet đen. Natri cung tao hop kim voi vang (NaAu2) va bac (NaAg2). Kim loai nhom 12 (kem, cadmi, va thuy ngan) co the tao hop kim voi natri. NaZn13 va NaCd2 la hop kim cua kem va cadmi. Natri va thuy ngan tao ra NaHg, NaHg4, NaHg2, Na3Hg2, va Na3Hg.


Lich su Muoi an la mot loai hang hoa quan trong trong cac hoat đong cua con nguoi, cac tam muoi đoi khi đuoc giao cho linh La Ma cung voi luong thuc cua ho. O chau Au thoi Trung Co, cac hop chat cua natri voi ten Latinh sodanum đa đuoc su dung nhu la thuoc chua đau đau. Ten goi sodium trong tieng Anh đuoc cho la co nguon goc tu tieng A Rap suda, nghia la đau đau, vi tinh chat giam đau cua natri carbonat hay soda đuoc biet đen tu rat som.
Mac du vay, natri, đoi khi con đuoc goi la soda, đa co mot thoi gian dai đuoc xem la mot hop chat, ban than kim loai khong đuoc co lap cho đen nam 1807 khi Humphry Davy co lap natri bang cach đien phan natri hydroxide.
Ky hieu cua natri đuoc Jons Jakob Berzelius cong bo đau tien trong he thong ky hieu nguyen tu cua ong, va co ten trong tieng Latinh moi la natrium, nham am chi ten goi trong tieng Hy Lap cua natron, mot loai muoi tu nhien ban đau đuoc lam tu natri carbonat ngam nuoc. Ve tinh lich su, natron co nhieu ung dung quan trong trong cong nghiep va gia đinh, nhung sau đo tro nen it đuoc quan tam hon khi co nhieu hop chat natri khac.

Natri khi chay cho ra ngon lua mau vang. Tu nam 1860, Kirchhoff va Bunsen nhan thay đo phan ung cao cua phep thu natri bang lua; ho ghi chep quan sat cua ho trong Bien nien Vat ly va Hoa hoc nhu sau:Trong can phong 60 m3, o mot goc xa nhat so voi thiet bi, chung toi cho no 3 mg natri chlorat voi đuong sua trong khi quan sat ngon lua khong phat sang truoc khe ho. Sau mot luc, ngon lua phat sang mau vang tuoi va bieu thi mot vach natri manh; no bien mat chi sau 10 phut. Tu trong luong cua muoi natri va the tich khong khi trong phong, chung toi de dang tinh đuoc rang theo trong luong, mot phan khong khi khong the chua nhieu hon 1/20 trieu trong luong natri.


Su pho bien Natri chiem khoang 2,6% theo khoi luong cua vo Trai Đat, la nguyen to pho bien thu sau noi chung va la kim loai kiem pho bien nhat. Nong đo natri trong nuoc bien đuoc uoc tinh la 10,8 gam/lit. Vi natri co đo phan ung cao nen dang nguyen to tinh khiet cua natri khong bao gio đuoc phat hien. Natri co mat trong nhieu khoang chat tan tot trong nuoc nhu halite va natron, hoac mot so khoang chat kem tan hon nhu amphibol va zeolite. Natri la nguyen to pho bien thu 15 trong vu tru, chiem 0,002% tong khoi luong cua cac nguyen tu trong vu tru.


= Trong thien van hoc =
Natri nguyen tu co vach pho rat manh o phan mau vang cam cua vach quang pho (cung vach đuoc su dung trong đen hoi natri). Vach nay xuat hien duoi dang vach hap thu o nhieu loai sao, bao gom ca Mat Troi. Vach nay đuoc Joseph von Fraunhofer nghien cuu lan đau vao nam 1814 trong qua trinh ong nghien cuu cac vach trong quang pho Mat Troi, ngay nay đuoc biet đen la cac vach Fraunhofer. Fraunhofer đat ten cho no la đuong "D", mac du ngay nay nguoi ta biet no thuc su la mot nhom cac đuong co khoang cach gan nhau đuoc phan chia boi mot cau truc min va sieu min.
23Na đuoc tao ra tu qua trinh đot chay carbon trong cac sao boi su hop hach cua hai nguyen tu carbon; qua trinh nay can nhiet đo tren 600 megakelvin va ap suat do mot ngoi sao co khoi luong it nhat bang 3 lan khoi luong Mat Troi tao ra. Natri la nguyen to tuong đoi pho bien trong cac ngoi sao va quang pho vach D cua nguyen to nay la nam trong so cac vach ro nhat tu anh sang cua cac sao.
Trong moi truong lien sao, natri đuoc xac đinh bang đuong D; mac du natri co nhiet đo hoa hoi cao, su pho bien cua natri cho phep tau Mariner 10 phat hien nguyen to nay trong khi quyen cua Sao Thuy. Natri con đuoc phat hien trong it nhat mot sao choi; cac nha thien van hoc trong qua trinh quan sat sao choi Hale–Bopp nam 1997 đa quan sat đuoc đuoi sao choi bang natri, no bao gom cac nguyen tu trung hoa đien va keo dai khoang 50 trieu km. Mot so noi khac co su ton tai cua natri bao gom tang ngoai cua Mat Trang, hay trong khi quyen cua mot so hanh tinh ngoai He Mat Troi.


San xuat Co khoang 100.000 tan natri kim loai đuoc san xuat hang nam. Natri kim loai đuoc san xuat thuong mai đau tien nam 1855 bang cach khu carbon nhiet tu natri carbonat o 1.100 °C, hay con goi la cong nghe Deville:
Na2CO3 + 2C  →  2Na + 3CO
Qua trinh lien quan dua tren su khu natri hydroxide đuoc phat trien nam 1886.
Natri hien đuoc san xuat thuong mai bang phuong phap đien phan natri chloride nong chay, theo cong nghe đuoc cap bang sang che nam 1924. Theo đo, natri đuoc đieu che bang cach đien phan hon hop muoi natri chloride va calci chloride đe giam nhiet đo nong chay xuong 700 °C. Phuong phap nay re hon so voi phuong phap Castner (đien phan xut an da nong chay). Vi calci co đo am đien cao hon natri, nen khong co can calci tai cathode. Neu can natri tinh khiet, co the chung cat hon hop mot lan hoac nhieu hon. Phan ung duoi đay cho thay qua trinh đien phan natri chloride nong chay:
2NaCl(l)  →  2Na(l) + Cl2(k)
Gia natri kim loai cao mot phan la do chi phi van chuyen vat lieu đoc hai; can phai bao quan natri duoi moi truong khi hiem kho hoac trong dau khoang đe ngan su hinh thanh natri oxide va natri superoxide tren be mat kim loai.


Ung dung Ung dung chinh cua natri nam trong cac hop chat chua natri. Mot so hop chat pho bien cua natri la natri chloride, natri hydroxide, va natri carbonat la mot chat quan trong cho su song. Natri chloride, đuoc biet đen nhieu hon nhu muoi an, la hop chat pho bien nhat cua natri va đuoc su dung lam cac chat chong đong đa, tan đa, chat bao quan va nau an. Natri bicarbonat đuoc su dung chu yeu trong nau an. Cung voi kali, nhieu duoc pham quan trong đa cho them natri vao đe cai thien ung dung sinh hoc cua chung; mac du trong hau het cac truong hop, kali la loai ion tot hon, natri đuoc chon do chi phi va khoi luong nguyen tu thap. Natri hydride (NaH) đuoc dung lam base cho nhieu phan ung khac nhau (nhu phan ung trung ngung aldol) trong hoa hoc huu co, va la chat khu trong hoa hoc vo co.
Kim loai natri phan lon đuoc su dung đe san xuat natri borohydride, natri azide, bot cham va triphenylphosphine. Mot ung dung tung pho bien la viec san xuat chi tetraethyl (tung đuoc su dung trong xang pha chi) va titani, nhung vi viec loai bo chi tetraethyl va phuong phap san xuat titani moi, viec san xuat natri giam sau nam 1970. Natri cung đuoc su dung lam kim loai hop kim, chat chong can, va la chat khu cho kim loai khi nhung hop chat khac khong phat huy hieu qua.
Natri con đuoc su dung trong đen hoi natri, dung đe chieu sang thanh pho. Tuy thuoc vao ap suat, mau cua đen co the dao đong tu mau vang duoi ap suat thap hoac mau vang xanh khi ap suat cao. Khi su dung mot minh hoac voi kali, natri la chat hut am; khi đa hut het nuoc tu mot chat, natri tao ra mau xanh voi benzophenon.
Trong tong hop huu co, natri đong vai tro la chat khu trong phan ung khu Birch. Natri khi phan ung voi alcohol se sinh ra alkoxide, va khi natri đuoc hoa tan trong amonia long, hon hop đo co the khu alkyn thanh trans-alken.


= Chat dan nhiet =

Natri kim loai con đuoc dung la mot chat tai nhiet trong lo phan ung nhanh natri, do natri co kha nang dan nhiet tot va co tiet dien hap thu neutron đu thap đe tao ra thong luong neutron cao trong lo phan ung. Nhiet đo soi cao cua natri cho phep lo phan ung hoat đong o ap suat binh thuong. Nhuoc điem bao gom đo mo đuc cua no, gay can tro viec bao duong truc quan va tinh chat khu manh cua no. Natri se no khi tiep xuc voi nuoc, mac du trong khong khi, natri se chay nhe.
Đong vi phong xa natri-24 co the sinh ra trong qua trinh van hanh nha may hat nhan do qua trinh chieu xa neutron; qua trinh phong xa se dung sau vai ngay mot khi hon hop đuoc lay ra khoi lo phan ung. Neu mot lo phan ung phai dung hoat đong thuong xuyen, thi NaK se đuoc su dung. Vi NaK la chat long o nhiet đo phong nen se khong đong cung trong cac ong dan.
Tuy nhien, do tinh tu boc chay cua kali, nen can tang cuong đe phong va phat hien khi co ro ri. Mot ung dung khac trong viec dan nhiet la trong xupap cua đong co đot trong hieu suat cao; van đuoc bom đay mot phan voi natri va đong vai tro la ong dan nhiet đe lam lanh xupap.


Vai tro sinh hoc = Natri trong co the nguoi =
Trong co the nguoi, natri đong vai tro la chat đien giai chinh voi vai tro đieu hoa ap suat tham thau va can bang the dich, can bang acid–base, hoat đong đien sinh ly trong co, than kinh va chong lai cac yeu to gay suc ep đoi voi he tim mach.


 Dinh duong  Muoi an (thuong la natri chloride) la nguon natri chinh cho co the, va đuoc su dung đe gia vi va bao quan thuc an. Phan lon nguon natri trong dinh duong cua nguoi Viet đen tu muoi va cac gia vi cho vao thuc an. Mot so nguon natri trong dinh duong khac khac bao gom natri bicarbonat (hay con goi la muoi no), mononatri glutamat (hay con goi la mi chinh hay bot ngot), natri nitrit, va natri benzoat.
Tai My, Vien Y hoc Hoa Ky đat muc tieu thu natri la 2,3 gram moi ngay, con Hoi Tim mach Hoa Ky (AHA) khuyen cao tieu thu duoi 1,5 gram natri moi ngay. Tuy nhien, binh quan mot nguoi binh thuong o My tieu thu 3,4 gram mot ngay. To chuc Y te The gioi thi khuyen cao tieu thu duoi 5 gram muoi mot ngay (tuong đuong voi 2.000 mg natri). Tai Viet Nam, luong muoi tieu thu binh quan cho mot nguoi truong thanh la khoang 8,1 gram muoi moi ngay dua tren mot đieu tra vao nam 2021.
Uy ban Xem xet Luong tham chieu Che đo an uong đoi voi Natri va Kali truc thuoc Vien Han lam Khoa hoc, Ky thuat va Y hoc Quoc gia Hoa Ky đa xac đinh rang khong co đu bang chung tu nghien cuu đe thiet lap nhu cau trung binh uoc tinh (EAR) va nhu cau dinh duong khuyen nghi (RDA) cho natri. Thay vao đo, uy ban đe ra Muc tieu thu vua đu (Adequate Intake, AI) nhu sau: Muc tieu thu vua đu natri cho tung lua tuoi la:

110 mg/ngay cho tre tu 0–6 thang;
370 mg/ngay cho tre tu 7–12 thang;
800 mg/ngay cho tre tu 1–3 tuoi;
1000 mg/ngay cho tre tu 4–8 tuoi;
1200 mg/ngay cho thanh nien 9–13 tuoi;
1500 mg/ngay cho thanh nien tu 14–18;
1500 mg/ngay cho nguoi lon bat ke tuoi tac hay gioi tinh.
Tai Viet Nam, muc tieu thu vua đu chi ap dung cho tre tu đo tuoi 0–11 thang, voi 100 mg cho tre tu 0–6 thang va 600 mg cho tre tu 6–11 thang.


 Tieu thu nhieu natri  Tieu thu qua nhieu natri co hai cho suc khoe, do co the bien đoi hoat đong co hoc cua tim. Tieu thu nhieu natri co the gay benh than man tinh, tang huyet ap, benh tim mach, va đot quy.


 Tang huyet ap  Co mot moi lien he giua viec tieu thu nhieu natri va tang huyet ap. Nghien cuu chi ra viec giam 2 gam natri moi ngay co the lam giam huyet ap tam thu tu 2 đen 4 mmHg. Viec giam luong natri nhu vay đuoc uoc tinh se lam giam 9–17% so truong hop tang huyet ap.
Tang huyet ap đuoc cho la gay nen 10,4 trieu ca tu vong vao nam 2013. Trong muoi co 39,3% natri, phan con lai la chlor va mot so chat khac; vay trong 5,9 g muoi co 2,3 g natri, va trong 8,1 g muoi co khoang 3,2 g natri.
Mot nghien cuu chi ra rang nguoi co hoac khong co huyet cao ma bai tiet it hon 3 g natri moi ngay trong nuoc tieu co nguy co tu vong, đot quy, va đau tim cao hon nhung nguoi bai tiet tu 4 đen 5 g natri. Muc 7 g moi ngay hoac cao hon o ngung nguoi bi tang huyet ap co lien quan đen ty le tu vong va bien co tim mach cao hon, nhung đieu nay khong ap dung cho nhung nguoi khong bi tang huyet ap. Cuc quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky khuyen cao rang nhung nguoi bi tang huyet ap hay tien tang huyet ap nen giam luong natri tieu thu hang ngay xuong 1,5 g.


 Sinh ly hoc  He renin-angiotensin đieu hoa luong chat long va nong đo natri trong co the. Viec giam huyet ap va nong đo natri trong than dan đen san xuat renin, dan đen viec san sinh aldosteron va angiotensin, tu đo kich thich su tai hap thu natri vao mach mau. Khi nong đo natri tang, viec san sinh renin giam, va nong đo natri tro ve binh thuong.
Ion natri (Na+) la chat đien giai quan trong trong viec van hanh neuron va đieu hoa tham thau giua te bao va dich ngoai bao (ECF). Đieu nay đuoc thuc hien o tat ca cac loai đong vat nho co che van chuyen Na+/K+ATPase, mot chat van chuyen tich cuc bom cac ion nguoc chieu gradient nong đo va cac kenh natri/kali. Su chenh lech cua cac ion o trong va ngoai te bao, đuoc duy tri boi bom natri-kali, tao ra cac tin hieu đien duoi dang đien the hoat đong, tu đo duy tri su co co tim va thuc đay giao tiep tam xa giua cac te bao than kinh. Natri la ion kim loai pho bien nhat trong dich ngoai bao.
Trong co the nguoi, neu luong natri qua thap trong mau se dan đen ha natri mau, con neu qua cao se dan đen tang natri mau. Nguyen nhan xay ra cac hien tuong tren thuong la yeu to ve gen, tuoi tac, hoac tieu chay va non mua keo dai.


= Vai tro sinh hoc trong thuc vat =
Trong nhom thuc vat C4, natri la mot nguyen to vi luong ho tro qua trinh trao đoi chat, đac biet la trong viec tai tao phosphoenolpyruvat va tong hop chat diep luc. O nhung noi khac, natri thay the kali trong mot so vai tro, chang han nhu duy tri ap suat truong nuoc va ho tro viec đong mo khi khong. Natri du thua trong đat co the han che su hap thu nuoc bang cach lam giam the nang nuoc, đieu nay co the dan đen cay bi heo; nong đo qua lon trong te bao chat co the dan đen uc che enzyme, tu đo gay ra hoai tu va nhiem chlor.
Đe thich nghi, mot so thuc vat đa phat trien cac co che đe han che su hap thu natri o re, luu tru natri trong khong bao cua te bao va han che van chuyen muoi tu re đen la. Natri du thua cung co the đuoc luu tru trong mo thuc vat gia, tu đo han che thiet hai cho su sinh truong. Cay chiu man đa thich nghi đe phat trien trong moi truong giau natri.


An toan Dang kim loai cua natri la chat no manh trong nuoc va la chat đoc co kha nang lien ket va roi lien ket voi nhieu nguyen to khac. Khi tiep xuc voi nuoc, natri boc chay va sinh ra khi hydro va natri hydroxide; khi tiep xuc voi da va mat co the gay bong nang. Natri co the tu phat no khi tac dung voi nuoc do su san sinh khi hydro (co kha nang no cao) va natri hydroxide (hoa tan trong nuoc, giai phong nhieu be mat kim loai hon). Tuy nhien, khi natri tiep xuc voi khong khi va boc chay hoac đat đen điem tu boc chay (đuoc bao cao la xay ra khi mot be natri nong chay đat khoang 290 °C) gay ra ngon lua tuong đoi nho. Natri phai đuoc bao quan trong khi tro hay dau mo đe ngan phan ung voi hoi nuoc trong khong khi.
Trong truong hop cac mieng natri lon (khong nong chay) boc chay, phan ung giua voi oxy se cham lai do hinh thanh mot lop bao ve. Binh chua chay su dung nuoc se lam tram trong hoa hoan natri hon. Khong nen su dung binh chua chay chua carbon dioxide va bromochlorodifluoromethan cho hoa hoan natri. Đam chay kim loai thuoc loai D, nhung khong phai binh chua chay loai D nao cung co the dap tat đam chay natri. Mot chat chong chay hieu qua cho đam chay natri la Met-L-X. Chat chong chay hieu qua khac gom Lith-X, chua bot graphit va phu gia chong chay co phospho, va cat kho.
Hoa hoan do natri trong cac lo phan ung hat nhan đuoc ngan chan bang cach co lap natri voi khong khi dung cac ong chua khi tro. Cac đam chay natri the long quy mo lon đuoc ngan chan bang cac bien phap goi la he thong khay hung. He thong thu gom luong natri ro ri vao mot be thu hoi đe cach ly luong natri đang chay voi oxy.
Đam chay do natri long se nguy hiem hon đam chay do natri ran, đac biet neu linh cuu hoa khong co nhieu kinh nghiem xu ly natri long. Trong mot bao cao ky thuat cho Cuc Cuu hoa Hoa Ky, R. J. Gordon ghi rang:

Natri nong chay cuc ky nguy hiem vi tinh phan ung manh hon rat nhieu so voi natri dang ran. O dang long, moi nguyen tu natri đeu co the tu do di chuyen đe ket hop ngay lap tuc voi bat ky nguyen tu oxy nao co san hoac mot chat oxy hoa khac, va bat ky san pham phu dang khi nao cung se đuoc tao ra duoi dang bong bong khi gian no nhanh chong ben trong khoi nong chay. Ngay ca mot luong nuoc nho cung co the dan đen phan ung tren. Bat ky luong nuoc nao đuoc đua vao mot vung natri nong chay đeu co kha nang gay ra mot vu no du doi ben trong khoi long, giai phong hydro duoi dang khi gian no nhanh chong va khien natri nong chay phun ra khoi binh chua.
Qua trinh boc chay cua natri nong chay xay ra o be mat cua chat long. Mot so loai khi tro nhu nito hoac argon co the đuoc su dung đe tao thanh mot lop khi tro tren be mat vung natri long đang chay, nhung qua trinh nay can phai het suc nhe nhang. Ngoai tru natri carbonat, hau het cac chat chua chay dang bot đuoc su dung đe dap tat cac đam chay nho trong cac manh ran hoac vung nong se chim xuong đay, con natri se noi len tren va tiep tuc chay. Neu natri đang chay o trong mot thung chua, co the dap tat đam chay bang cach đay nap thung chua đe cach ly voi oxy.


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =
Greenwood, Norman  N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the elements (an ban thu 2). Oxford ; Boston: Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0-7506-3365-9.
Haynes, W.M., bien tap (2016). CRC Handbook of Chemistry and Physics (an ban thu 97). Boca Raton, Florida: CRC Press. ISBN 9781498754293.
Klemm, Alfred; Hartmann, Gabriele; Lange, Ludwig (2000). "Sodium and Sodium Alloys". Bach khoa toan thu Ullmann ve Hoa chat cong nghiep. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a24_277. ISBN 978-3-527-30673-2.


Lien ket ngoai Los Alamos National Laboratory – Sodium Luu tru ngay 17 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine.
WebElements.com – Sodium.
EnvironmentalChemistry.com – Sodium.
The Wooden Periodic Table Table's Entry on Sodium.