Vao ngay 18 thang 8 nam 2024, mot no luc bieu tinh đa đuoc dien ra tai Phnom Penh, Campuchia nham phan đoi sang kien Tam giac Phat trien giua ba quoc gia Campuchia, Lao va Viet Nam (CLV) đuoc ky ket tu nam 1999. Cac no luc bieu tinh đuoc dien ra trong boi canh ky niem 25 nam sang kien đuoc ky ket, tam ly bai Viet Nam cua nguoi Campuchia gia tang cung voi viec chinh quyen Hun Sen va Hun Manet đan ap cac phong trao đoi lap. Truoc đo, vao ngay 23 thang 7 nam 2024, bon nha hoat đong xa hoi đa bi bat giu sau khi đang tai cac thong tin cho rang thong qua sang kien Tam giac Phat trien, Viet Nam co the xam pham chu quyen lanh tho hoac gianh quyen kiem soat tai nguyen thien nhien o khu vuc Đong Bac Campuchia. Sau vu viec nay, mot so to chuc chinh tri ngoai Campuchia va nguoi Campuchia o nuoc ngoai đa keu goi bieu tinh phan đoi sang kien trong nuoc. Mot nhom tren Telegram cung đuoc lap ra nham keu goi bieu tinh vao luc 16 gio ngay 18 thang 8 nam 2024. Ngoai ra, nhieu nguoi bieu tinh con keu goi lam theo Bangladesh đe lat đo chinh phu.
Sau nhung loi keu goi bieu tinh, chinh phu Campuchia khang đinh se ngan chan cuoc bieu tinh bang moi gia va đa trien khai mot luc luong vu trang lon o thu đo Phnom Penh. No luc bieu tinh đa that bai khi chinh quyen Campuchia đa bat giu nhieu nguoi đuoc cho la khoi xuong va co lien quan đen cuoc bieu tinh tu ngay hom truoc. It nhat 30 nguoi đa bi bat giu cung nhieu vat dung đuoc chuan bi cho cuoc bieu tinh nhu xang, dao, con, dui cui, na cao su va đan kim loai. Ngay 18 thang 8, Bo Quoc phong Campuchia tuyen bo rang khong co bat ky cuoc bieu tinh nao dien ra. Mac du vay, nhieu nhom hoat đong chinh tri ngoai Campuchia van tiep tuc keu goi mot đot bieu tinh moi vao ngay 1 thang 9 nam 2024. Tuy nhien, cac cuoc bieu tinh sau đo phan lon van dien ra o nuoc ngoai.
Đen ngay 20 thang 9, truoc ap luc chi trich tu du luan va đe tranh cac phe đoi lap "lam cai co đe lua doi nguoi dan va kich đong hon loan xa hoi", Hun Sen chinh thuc tuyen bo Campuchia se rut khoi Sang kien Tam giac Phat trien.


Boi canh = Sang kien Tam giac Phat trien =

Vao nam 1999, tai thu đo Vieng Chan cua Lao, Thu tuong Campuchia Hun Sen lan đau tien đua ra sang kien thanh lap Tam giac Phat trien (CLV–DTA) nam giua nga ba Đong Duong trong Hoi nghi Cap cao giua cac Thu tuong cua ba nuoc Viet Nam, Lao va Campuchia. Sang kien nay nham muc tieu phat trien kinh te cho 13 tinh bien gioi cua ba nuoc lan luot la Ratanakiri, Stung Treng, Mondulkiri va Kratie o mien Đong Campuchia; Attapeu, Saravane, Sekong va Champasack o mien Nam Lao; cung voi Kon Tum, Gia Lai, Đak Lak, Đak Nong va Binh Phuoc thuoc khu vuc Tay Nguyen va Đong Nam Bo o Viet Nam. Sang kien nay đuoc ky ket vao nam 1999 va bat đau co hieu luc tu nam 2004. Cac Hoi nghi lien quan đen sang kien cung đuoc to chuc nhieu lan tai Thanh pho Ho Chi Minh (2002), Siem Reap (2004), Lam Đong (2006), Vieng Chan (2008), Phnom Penh (2010)... Ngoai ra, con co hai lan Hoi nghi to chuc ket hop voi Nhat Ban vao nam 2004 va 2005. Sang kien cung bao gom viec đon gian hoa qua trinh van chuyen hang hoa xuyen bien gioi. Đen nam 2024, Hoi nghi lan thu 13 ve sang kien đa đuoc to chuc tai Lao, đanh dau ky niem 25 nam thanh lap. Trong khoang thoi gian nay, Viet Nam đa đau tu 110 du an voi tong von đau tu 3,7 ty USD trong cac khu vuc thuoc sang kien. Tuy nhien, khi sang kien nay đuoc đua ra, mot so đang đoi lap voi Đang Nhan dan Campuchia (CPP) lo ngai rang thoa thuan nay se khien cac tinh mien Đong Campuchia roi vao tay Viet Nam. Ngoai ra, chinh phu cung bi chi trich vi khong co nhung giai thich cu the cho nguoi dan ve sang kien nay.


= Su cam phan Viet Nam ve lich su va kinh te =

Bat đau tu cuoi the ky XVII, khi Đe quoc Khmer bat đau suy yeu, quyen tiep can hang hai o phia đong cua quoc gia nay dan bi han che boi su banh truong cua Viet Nam va anh huong tu cac Trung Quoc. Cung luc đo, do tinh trang bat on xa hoi, Campuchia thuong xuyen phai cong nap cho cac nuoc lang gieng hung manh hon nhu Xiem (tien than cua Thai Lan) o phia Tay va Viet Nam o phia Đong. Trong noi bo trieu đinh, cac phe phai đoi lap thuong xuyen tim kiem su hau thuan tu nhung nuoc lang gieng. Trong khi Xiem can nhan luc cua Campuchia đe chong lai Mien Đien, thi Viet Nam lai muon khai thac nguon tai nguyen tu quoc gia nay. Trong 14 nam ke tu nam 1833, Viet Nam va Xiem đa tranh gianh quyen kiem soat Campuchia.
Nam 1863, khi Phap tien hanh xam luoc Đong Duong, Campuchia tro thanh mot nuoc bao ho duoi su cai tri cua Phap. Phap đa thuc hien nhieu chinh sach khai hoa thuoc đia va su dung Campuchia đe phuc vu cho su phat trien cua Viet Nam. Sau khi roi khoi khu vuc, Phap đa chuyen giao cac tinh Kampuchea Krom tung thuoc Campuchia truoc đay cho Viet Nam vao nam 1949. Cung trong giai đoan nay, mac du co su hop tac, song nhung nguoi theo chu nghia dan toc Campuchia van khong tin tuong vao Viet Nam va cho rang đay la mot no luc cua Viet Nam nham tao ra mot Đong Duong rong lon do minh kiem soat. Đieu nay đa dan đen cac chien dich tan sat nguoi Viet do Lon Nol va Pol Pot khoi xuong nham gianh lai khu vuc Đong bang song Cuu Long, trong đo Pol Pot la nguoi cong khai cam ghet Viet Nam manh me nhat. Cuoc tranh gianh nay đa bat đau tu thoi ky chien tranh Viet Nam, khi Viet Nam Cong hoa đang quan ly khu vuc đo. Sau khi chinh quyen Sai Gon sup đo vao ngay 30 thang 4 nam 1975, mac du cac phong trao cong san tiep tuc nam quyen o ca hai nuoc, nhung moi quan he giua Khmer Đo va Đang Cong san Viet Nam ngay cang tro nen cang thang, dan đen cuoc chien tranh Viet Nam – Campuchia voi viec Viet Nam chiem đong hau het lanh tho Campuchia. Chinh vi vay, noi so Viet Nam cua nguoi Campuchia van luon thuong truc. Mac du đa nhieu nam sau chien tranh, nhieu nguoi Campuchia van coi Viet Nam nhu mot "ke thu lich su" khi nhac đen viec mat vung lanh tho Kampuchea Krom, bao gom mot phan cua Đong bang song Cuu Long hien thuoc ve Viet Nam.
Van đe Viet Nam tai Campuchia đa tro thanh mot chu đe nhay cam o quoc gia nay va thuong xuyen đuoc cac đang đoi lap su dung đe tan cong Đang Nhan dan Campuchia – mot đang chinh tri đuoc Viet Nam đua len nam quyen sau khi lat đo che đo Khmer Đo vao thang 1 nam 1979 va co moi quan he chat che voi Ha Noi.  Ke tu khi Đe quoc Khmer sup đo, nen kinh te Viet Nam van luon phat trien hon so voi Campuchia. Mac du ca hai quoc gia đeu bi tan pha nang ne sau chien tranh Viet Nam, nhung cuoc cai cach kinh te vao nam 1986 cua Viet Nam đa giup đat nuoc nay nhanh chong tai thiet. Nho đo, nen kinh te Viet Nam ngay cang toan cau hoa va phat trien vuot bac, đieu nay thuong gay ra su phan no trong long nguoi Campuchia khi ho cho rang Viet Nam la nguyen nhan cua nhieu kho khan ma dan toc ho phai đoi mat. Ve mat van hoa, su khac biet giua hai nuoc cang lam sau sac them su thu đich, trong khi Campuchia chiu anh huong tu van hoa An Đo, con Viet Nam lai chiu anh huong tu van hoa Trung Hoa.
Tuy nhien, tu nhung nam 2010, Hun Sen đa tro thanh đong minh cua Trung Quoc, su ung ho cua Campuchia đoi voi Trung Quoc cung gop phan lam that bai no luc cua Hiep hoi cac quoc gia Đong Nam A trong viec chi trich thai đo hung hang cua Trung Quoc o Bien Đong, trong đo co cac van đe lien quan đen Viet Nam. Nhung du an nhu hang hang khong tu nhan, song bac, du lich... nam trong khuon kho sang kien Mot vanh đai, Mot con đuong cang keo Campuchia xich lai gan hon voi Trung Quoc. Tinh đen nam 2018, Campuchia đa tro thanh quoc gia nhan nhieu vien tro nhat tu Trung Quoc trong khu vuc Đong Nam A va Trung Quoc cung chiem đen 62% khoan no cua Campuchia. Trong nhung nam 2020, Trung Quoc tiep tuc tang cuong vai tro cua minh o nuoc nay thong qua viec nang cap Can cu Hai quan Ream va xay dung kenh đao Phu Nam Techo tren song Me Kong, gay anh huong đen khu vuc Đong bang song Cuu Long cua Viet Nam. Du an nay đuoc cho la nham giup Campuchia "tu tho" ma khong bi le thuoc qua nhieu vao Viet Nam, chinh phu Campuchia cung nhieu lan su dung ngon tu chong Viet Nam, mac du khong cu the.


= Đan ap cac phong trao đoi lap =

Cuoc đan ap cac phong trao đoi lap đa bat đau dien ra keo dai tu nam 2013 khi Đang Cuu quoc Campuchia (CNRP), mot đang chinh tri đoi lap voi CPP, gianh đuoc hon 40% phieu bau va tuyen bo cuoc bau cu vao nam đo la gian lan khi Hun Sen tai nham chuc Thu tuong Campuchia. Vao nam 2017, chinh phu cua Hun Sen đa keu goi Toa an Toi cao Campuchia giai the CNRP, ra lenh bat giu Chu tich Đang nay la Kem Sokha voi toi danh "phan quoc". Ong sau đo bi tuyen an 27 nam tu giam vao nam 2023. 118 ca nhan co lien quan đen đang nay cung bi cam hoat đong chinh tri trong vong 5 nam ke tu khi đang bi giai the. Theo Bao cao the gioi nam 2014 cua To chuc Theo doi Nhan quyen thi ke tu sau su kien nay, Campuchia đa "đam chim trong khung hoang nhan quyen". Tuong tu, theo Bao cao Nhan quyen Campuchia nam 2013 cua Bo Ngoai giao Hoa Ky, chinh quyen Campuchia đa duy tri su kiem soat đoi voi luc luong an ninh va luc luong nay đa nhieu lan vi pham nhan quyen.
Đen thang 8 nam 2023, Hun Sen bat đau chuyen giao quyen luc cho con trai minh la Hun Manet. Mac du vay, quyen luc chinh tri cua Hun Sen van con bao trum Campuchia khi ong van giu chuc Chu tich Thuong vien Campuchia va Chu tich Đang Nhan dan Campuchia cam quyen. Cuoc bau cu nam 2023 cung bi chi trich la mot cuoc bau cu gia tao khi đang đoi lap duy nhat la Đang Sam Rainsy đa bi loai khoi cuoc đua vi "khong đu tu cach" tham gia tranh cu. Trong giai đoan Hun Sen va con trai ong cam quyen, cac cuoc đan ap đoi voi nhung nguoi bat đong chinh kien đa gia tang, voi viec bat giu nhung nguoi chi trich hoac buoc nhieu nguoi phai chay tron ra nuoc ngoai. Cac đang đoi lap tren thuc te đa bi cam hoat đong va vo hieu hoa o Campuchia. Vao thang 5 nam 2024, Chu tich Đang Sam Rainsy Teav Vannol đa bi bat giu khi tro ve Campuchia sau nhung phat ngon chi trich Hun Manet va Hun Sen tren truyen thong Nhat Ban va bi tuyen phat 1,5 trieu USD. Vao thang 7, khoang 10 nha hoat đong cung bi bat giu voi cao buoc am muu chong chinh phu va xuc pham nha vua.


Dien bien = Cac hoat đong bat giu va keu goi bieu tinh trong nuoc =
Vao ngay 23 thang 7 nam 2024, ba nha hoat đong xa hoi đa đang tai mot đoan video keo dai 11 phut tren Facebook binh luan ve sang kien Tam giac Phat trien giua ba nuoc Viet Nam, Lao va Campuchia. Cac nha hoat đong nay đa bay to quan ngai rang sang kien co the khien Campuchia mat lanh tho o khu vuc Đong Bac hoac mat quyen kiem soat tai nguyen thien nhien vao tay Viet Nam. Truoc đo, mot nha hoat đong cung đa bi bat giu sau khi co nhung binh luan cong khai chi trich sang kien Tam giac Phat trien va du an kenh đao Phu Nam Techo do Trung Quoc thuc hien. Ngay sau su viec nay, Chu tich Thuong vien Campuchia Hun Sen đa nhieu lan chi trich nhung loi binh luan cua cac nha hoat đong xa hoi. Ong cung nhan manh cac phat ngon nay đa "vi pham phap luat" va se khong co chuyen CLV–DTA khien lanh tho Campuchia roi vao tay Viet Nam.
Trong khoang thoi gian nay, mot nhom tren Telegram co ten "Đoan ket vi To quoc" đa đuoc lap ra nham keu goi bieu tinh truoc Cung đien Hoang gia vao luc 16 gio ngay 18 thang 8. Vao ngay 11 thang 8, hang ngan nguoi Campuchia đa to chuc bieu tinh tai Han Quoc, Nhat Ban va Uc, yeu cau chinh phu rut khoi CLV–DTA. Mot nguoi bieu tinh o Han Quoc va mot so ca nhan trong nuoc cung đa tuyen bo tren mang xa hoi ve viec nen lam theo Bangladesh đe lat đo chinh phu. Ngay sau su viec nay, Tong cuc Canh sat Quoc gia Campuchia đa len an va phan đoi nhung am muu lat đo chinh quyen, đong thoi khang đinh se "bao ve va duy tri tuyet đoi hoa binh, an ninh quoc gia, on đinh xa hoi va trat tu cong cong". Luc luong Vu trang Hoang gia Campuchia cung xac nhan voi Campuja News rang ho ung ho Chinh phu ve sang kien CLV–DTA va se "loai bo" bat ky nhom nao phan đoi Chinh phu. Mot ngay sau, Hun Sen đa đang tai tren Facebook canh bao ve nhung loi keu goi lat đo chinh phu Campuchia nhu nhung gi xay ra o Bangladesh. Ong cung khang đinh rang chinh phu khong chia se đat đai cho bat ky quoc gia nao va cung khong co y đinh cat đut mot phan lanh tho cua minh đe tro thanh mot vung tu tri.
Vao ngay 13 thang 8, Phong trao Dan chu Khmer co tru so o Hoa Ky đa đua ra tuyen bo cho rang sang kien nay se tro thanh vo boc cho phep "nuoc ngoai" thuc hien cac hoat đong pha rung bat hop phap, cuong che đat đai va khai thac tai nguyen o Campuchia. To chuc nay cung quan ngai ve van đe "nguoi Viet Nam nhap cu trai phep vao bon tinh cua Campuchia" va khien khu vuc nay tro thanh "chu hau do Viet Nam kiem soat". Cung ngay, phat ngon vien Bo Tu phap đa canh bao nguoi dan khong nen tham gia vao cac cuoc bieu tinh bi kich đong, đong thoi nhan manh rang nhung nguoi tham gia co the bi xu ly voi toi danh "tan cong" va "am muu". Đen ngay 15 thang 8, Thu tuong Hun Manet tuyen bo se chong lai nhung nguoi co am muu "pha hoai đat nuoc" va "chia re đat nuoc". Mot ngay sau, Bo truong Bo Noi vu Campuchia Sar Sokha đa cao buoc "mot nhom nho o nuoc ngoai" đang phat tan nhung tin gia nham lat đo chinh quyen.


= No luc va dap tat cuoc bieu tinh =
Đe ngan chan cuoc bieu tinh, tu toi ngay 17 thang 8, hon 1.000 nhan vien an ninh đa đuoc trien khai o khu vuc thu đo Campuchia, con so nay tuong đuong 50% luc luong canh sat o thu đo. Tren trang web cua Canh sat Quoc gia Campuchia, Trung tuong Chuon Narin – canh sat truong Phnom Penh đa tran an nguoi dan ve tinh hinh an ninh trat tu o đia phuong. Ong khang đinh luc luong chuc nang "san sang tran ap bat ky nhom cuc đoan nao co gang to chuc mot cuoc bieu tinh bat hop phap". Theo GardaWorld, co quan đia phuong đa ban hanh cac bien phap cam tu tap theo nhom o Phnom Penh va cac tinh lan can nhu Kandal cung voi lenh cam bieu tinh tren toan quoc. Hang rao va cac tram kiem soat đuong bo cung đuoc dung len o cac toa nha chinh phu va co quan nha nuoc cap tinh.
Tu trong đem cho đen sang hom sau, canh sat đia phuong đa bat giu 4 thanh vien thuoc Hiep hoi Lien đoan Sinh vien Khmer Thong minh (KLSA) tai chinh van phong cua to chuc nay, 3 vien chuc đang đoi lap va 16 nha hoat đong xa hoi o nha rieng va khach san. Van phong cua KLSA cung bi toa an thanh pho Phnom Penh yeu cau đong cua. Tong cong đa co 31 nguoi bieu tinh bi bat giu, trong đo co 2 phu nu. Nhieu thiet bi va vu khi nhu xang, dao, con, dui cui, na cao su va đan kim loai dung cho sung hoi ma theo chinh quyen đia phuong la đuoc su dung nham "lat đo chinh quyen". Ve so luong nguoi bi bat giu cu the, nguoi phat ngon Canh sat Quoc gia đa tu choi cung cap. Tuy nhien, theo To chuc Theo doi Nhan quyen, tu ngay 14 đen ngay 19 thang 8, chinh quyen Campuchia đa bat giu ong cong 60 nguoi. Theo tuyen bo cua toa an, hau het nguoi bi bat giu đeu bi cao buoc am muu lat đo chinh phu, trong khi đo, mot so khac la gay kich đong gay mat an ninh trat tu. Bat chap viec cac vu bat giu đuoc tiep tuc, cac nhom đoi lap o nuoc ngoai van tiep tuc keu goi mot cuoc bao loan moi vao ngay 1 thang 9 nam 2024.
Đen ngay 1 thang 9, hang chuc nguoi Campuchia o Han Quoc va Hoa Ky đa to chuc mot cuoc bieu tinh moi chong lai CLV–DTA. Tren trang Facebook chinh thuc cua cac nha hoat đong Campuchia tai Han Quoc cung đa yeu cau chinh phu Campuchia "roi khoi Sang kien CLV va lang nghe nguoi dan". Nhieu nguoi bieu tinh đa tuyen bo se bieu tinh cho đen khi nuoc nay rut khoi Sang kien.


Ket qua Vao ngay 19 thang 8, 16 nguoi tham gia mot dien đan bao tro xa hoi cua KLSA bi bat giu vao ngay 17 đa đuoc cho phep tro ve nha. Tuy nhien, nhieu nguoi khac van con bi giam giu đe tham van. Nhung ngay sau đo, chinh quyen tiep tuc tang cuong kiem soat cac phuong tien ra vao Phnom Penh đe ngan chan moi no luc lat đo chinh quyen. Tren Fresh News, mot to bao ung ho chinh phu, đa đang tai mot đoan video cua ke toan vien KLSA Lach Tina, trong đo ba thua nhan cac sai lam cua minh khi len ke hoach tham gia cuoc bieu tinh gay anh huong đen an sinh xa hoi. Ba bay to su hoi han vi "mot nhom đoi lap o nuoc ngoai đa loi dung [cuoc bieu tinh] đe chong lai chinh phu" va keu goi "su tha thu" tu Hun Sen va Hun Manet. Đong thoi, ke toan vien nay cung to cao nha hoat đong Alejandro Gonzalez-Davidson, nguoi sang lap to chuc phi chinh phu Mother Nature, do co am muu lat đo chinh phu.
Bo Quoc phong Campuchia thong bao rang khong co bat ky hoat đong bieu tinh hay chong chinh phu nao dien ra o nuoc nay vao ngay 18 thang 8, mac du luc luong vu trang đa đuoc đat trong tinh trang bao đong đe ngan chan bat cu hoat đong gay hon loan nao. Theo to Khmer Times, vao ngay 21 thang 8, Thu tuong Hun Manet đa gui loi cam on toi luc luong quan đoi, co quan thuc thi phap luat va cac co quan co lien quan khac vi đa no luc duy tri an ninh, trat tu va on đinh xa hoi o quoc gia nay. Ong khang đinh rang "chinh phu se khong cho phep bat ky ai pha hoai hoa binh va gay ra bat on xa hoi". Do no luc bieu tinh that bai, mot so đia phuong o Campuchia đa bat đau cat giam viec trien khai cac luc luong vu trang.
Tinh đen ngay 5 thang 9, tong cong đa co 66 nguoi bi bat giu. Trong khi đo, theo To chuc An xa Quoc te đen ngay 28 thang 8 thi đa co it nhat 94 nguoi bi bat giu bao gom ca tre em. Đen ngay 20 thang 9, Hun Sen chinh thuc tuyen bo rang Campuchia se rut khoi Sang kien Tam giac Phat trien giua ba nuoc. Ong cho biet van đe nay đa đuoc thao luan voi Thu tuong Campuchia va viec rut lui la đe tranh cac nhom đoi lap "lam cai co đe lua doi nguoi dan va kich đong hon loan xa hoi". Cung ngay, Bo truong Bo ngoai giao Campuchia Sok Chenda Sophea cung đa gui thu đen nhung nguoi đong cap cua Lao va Viet Nam voi noi dung "nhiem vu hop tac đa đat đuoc muc tieu".


Phan ung = Trong nuoc =


 Chinh quyen Campuchia  Ngay sau khi co nhung thong tin ve viec dien ra mot cuoc bieu tinh vao ngay 18 thang 8, nguoi phat ngon Bo Tu phap Campuchia đa goi đay la mot "cuoc cach mang mau" do cac the luc thu đich dan dung nham "lat đo chinh phu hoang gia hop phap cua Campuchia". Chu tich Đang Nhan dan Campuchia Hun Sen cung len tieng canh bao rang se xu ly nghiem khac nhung nguoi kich đong bao loan. Sau khi bat giu nhieu ca nhan lien quan cuoc bieu tinh, nguoi phat ngon Bo Noi vu đa khang đinh vu bat giu nay nham "duy tri trat tu xa hoi". Vao ngay 19 thang 8, trong mot tin nhan tren Telegram, Thu tuong Hun Manet đa gui loi cam on đen luc luong vu trang nuoc nay vi đa "duy tri an ninh, trat tu cong cong va on đinh xa hoi" thong qua viec thiet lap cac tram kiem soat tren đuong cao toc va tai thu đo. Nguoi phat ngon cua luc luong Canh sat Quoc gia Chhay Kim Khoeun đa tuyen bo rang nhung am muu bao loan đa bi ngan chan nho vao cac "bien phap cung ran" va su phoi hop giua cac co quan nha nuoc. Đoi voi cac ca nhan bi bat giu, ong khang đinh ho se bi xu ly theo phap luat.
Theo tuong Chhum Sucheat, phat ngon vien Bo Quoc phong đa tuyen bo vao ngay 19 thang 8 rang cac no luc kich đong bieu tinh cua cac nhom đoi lap nuoc ngoai đa that bai. Ong cho biet viec co gang lat đo chinh phu hop phap theo cach phi dan chu cua cac nhom nay la mot "that bai đang xau ho moi" va goi đay la "cach mang mau". Sucheat cung noi them rang "nguoi dan va thanh nien Campuchia khong he ngu ngoc, ho hieu tinh hinh va đa chon khong tham gia hay ung ho cac hoat đong cua cac nhom đoi lap". Vao ngay 31 thang 8, Bo Thong tin Campuchia đa đang tai thong tin to chuc cac chuyen tham đen cac tinh Đong Bac mien phi tu ngay 7 thang 9 đe đanh gia su phat trien cua khu vuc trong Sang kien va viec xay dung cac co so ha tang đuong vanh đai doc theo tuyen bien gioi.


 Truyen thong va xa hoi  Giam đoc đieu hanh to chuc phi chinh phu Lien đoan thuc đay va bao ve nhan quyen Campuchia (LICADHO) Am Sam Ath đa bay to quan ngai ve viec bat giu hang loat nguoi bieu tinh cua chinh phu. Theo Yong Kim Eng, Chu tich Trung tam Phat trien va Hoa binh Nhan dan (PDP Center) đa cho rang CLV–DTA khong co gi sai trai, nhung van đe nay sinh tu su thieu hieu biet va viec chinh phu khong giai thich đay đu cho nguoi dan. Eng keu goi chinh phu can cung cap thong tin minh bach va tham gia đoi thoai voi nguoi dan đe ho đuoc thong tin đay đu. Tuong tu, Pa Chanroeun, Vien truong Vien Dan chu Campuchia cho rang chinh phu nen to chuc đoi thoai đe nang cao muc đo hieu biet ve sang kien cho nguoi dan, thay vi bat giu nhung nguoi phan đoi. Đong thoi, phai đieu tra xem lieu ho xuat phat tu tu nguyen, thong tin sai lech ve sang kien hay bi tac đong boi tuyen truyen tu nuoc ngoai.
Kin Phea, Vien truong Vien Quan he Quoc te thuoc Vien Han lam Hoang gia Campuchia, nhan đinh rang cac mau thuan bat nguon tu tinh than yeu nuoc cua nguoi dan khi ho coi trong va quan tam đen cac van đe bien gioi, chu quyen, đoc lap va toan ven lanh tho. Phea keu goi nhung ai đa bi kich đong boi "nhung ke xui giuc ben ngoai" hay thua nhan hanh vi sai trai cua minh va keu goi nguoi dan khong nen hoang mang truoc nhung tuyen truyen cua cac phan tu theo chu nghia cuc đoan. Đoi voi cac đoi tuong bi bat giu, ong keu goi chinh phu nen thuc hien an xa. Theo nha phan tich Thong Mengdavid thuoc Vien Nghien cuu Quoc te va Chinh sach Cong cho rang cuoc bieu tinh đa phan anh su thieu hieu biet cua nguoi dan ve CLV–DTA, von đa đuoc ky ket tu nam 1999 va khong lien quan đen viec thay đoi lanh tho hay anh huong đen chu quyen quoc gia.


= Quoc te =
Theo đanh gia cua The Diplomat, chinh phu Campuchia đa co nhung hanh đong thai qua đoi voi cuoc bieu tinh ve sang kien Tam giac Phat trien, ma chu yeu xuat phat tu tam ly bai Viet Nam, mac du Campuchia đa thuc hien cac đong thai ngoai giao nham tach roi khoi Ha Noi trong nhung nam 2020. Tuy nhien, đieu nay cung cho thay viec chinh phu van quan ngai ve cac phong trao chinh tri tu duoi len lien quan đen cac van đe voi Viet Nam. Cuu lanh đao Đang Cuu quoc Campuchia Sam Rainsy đa đang tai tren X (truoc đay la Twitter), cho rang đay la nhung "phan ung thai qua khung khiep nhung quen thuoc" trong boi canh CPP bat đau siet chat kiem soat đoi voi cac bai phat bieu chinh tri. Ho đa đanh đong cac hanh đong phan đoi chinh tri va bat đong chinh kien voi nhung cuoc cach mang mau nham lat đo chinh phu voi su can thiep tu the luc nuoc ngoai. Đang tai tren Đai A Chau Tu Do, nha binh luan chinh tri Campuchia Seng Sary nhan đinh rang cac van đe lien quan toi CLV–DTA đa lam lu mo no luc quang ba kenh đao Phu Nam Techo cua chinh phu. Ong cung cho rang Hun Sen đa loi dung no đe loai bo nhung nha hoat đong chinh tri đoi lap, cac nha phe binh xa hoi va cac to chuc phi chinh phu con ton tai. Theo Seng Sary, "Nhung vu bat giu gan đay chi lam sau sac them nhung nghi ngo va lo ngai".
Nha hoat đong chinh tri Mu Sochua, tung giu chuc Bo truong Bo Phu nu va Cuu chien binh hien đang luu vong o Phap, đa viet tren X rang no luc ngan chan tranh luan ve CLV–DTA cua Hun Sen đa phan anh "chung hoang tuong đoc đoan" cua ong va nhung loi keu goi cong khai bat giu cua cuu Thu tuong Campuchia cang cho thay nganh tu phap cua nuoc nay khong hoat đong đoc lap ma chi la cong cu trong tay chinh phu. Dan loi BBC News, nha nghien cuu Rim Sokvy cho rang tinh than dan toc cua nguoi Campuchia, đac biet la tam ly chong Viet Nam, la yeu to ma cac phe đoi lap khong ngung khai thac đe gay ap luc len chinh quyen Hun Sen va Hun Manet. Vanna Hay, lanh đao Phong trao Cuu quoc Campuchia cho rang Kampuchea Krom – phan đat bao gom Đong bang song Cuu Long va đao Phu Quoc ma Viet Nam "xam chiem cua Campuchia" chinh la ly do dan toi lan song bieu tinh nay.
Teppei Kasai, mot thanh vien thuoc To chuc Theo doi Nhan quyen chau A tai Nhat Ban đa yeu cau chinh phu Nhat Ban cong khai keu goi Campuchia ngung đan ap nhung nguoi bat đong chinh kien va tha tu do nhung nha hoat đong bi bat giu. Tra loi truoc truyen thong ve van đe mot so nguoi dan Campuchia bieu tinh phan đoi CLV–DTA, vao ngay 22 thang 8, Nguoi Phat ngon Bo Ngoai giao Viet Nam Pham Thu Hang cho biet moi quan he giua ba nuoc Đong Duong la "di san quy bau" cho ca ba dan toc, đong gop chung vao su phat trien cua ASEAN. Sang kien nay đa giup thuc đay phat trien kinh te, thuong mai va giao luu nhan dan trong khu vuc. Ben canh đo, ba tuyen bo rang Viet Nam se "phoi hop chat che" voi cac nuoc đe to chuc Hoi nghi cap cao sang kien Tam giac Phat trien vao thang 12 nam 2024.


Xem them Tam ly bai Viet Nam
Bieu tinh Campuchia 2013–2014
Tam giac phat trien Viet Nam - Lao - Campuchia


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =