Chien tranh Tay Nam (西南戦争, Seinan Senso ("Tay Nam chien tranh")), la mot cuoc noi loan cua cac cuu samurai o phien Satsuma chong lai trieu đinh Thien hoang Minh Tri tu 29 thang 1 nam 1877 đen 24 thang 9 nam 1877, nien hieu Minh Tri thu 10. Đay la cuoc noi loan co vu trang cuoi cung va cung la nghiem trong nhat chong lai trieu đinh Minh Tri.


Boi canh Mac du phien Satsuma đong vai tro quan trong trong cuoc Minh Tri Duy Tan va chien tranh Boshin, va rat nhieu nguoi xuat than tu Satsuma nam giu nhung vi tri quan trong cua trieu đinh Minh Tri, cang ngay cang co nhieu su khong hai long ve con đuong ma đat nuoc đang đi theo. Cong cuoc hien đai hoa (Tay hoa) quoc gia đong nghia voi viec bai bo cac vi tri xa hoi đac quyen cua tang lop samurai, va lam xoi mon luon ca vi the ve tai chinh cua ho nua. Thay đoi dien ra nhanh chong va sau sac trong van hoa Nhat Ban, trang phuc va xa hoi voi nhieu samurai la su phan boi la ve joi ("Nhuong di") trong cau khau hieu Sonno joi (Ton hoang, nhuong di) dung đe lat đo Mac phu Tokugawa (Đuc Xuyen) thuo truoc.

Saigo Takamori, mot trong nhung lanh đao Satsuma hang đau trong trieu đinh Minh Tri va la nguoi ban đau ung ho cai cach, nay đac biet quan ngai ve tinh trang tham nhung chinh tri ngay mot gia tang (khau hieu cho phong trao noi day cua ong la "Tan chinh Hau đuc", "新政厚徳"). Saigo la nguoi manh me đe xuat chien tranh voi vuong quoc Trieu Tien trong cuoc Seikanron nam 1873. Mot mat, ong tu nguyen đen Trieu Tien voi tu cach ca nhan va co tao ra mot cai "co" khai mao chien tranh bang cach cu xu voi mot thai đo lang ma đen noi buoc nguoi Trieu Tien phai co giet ong. Mot cuoc chien khong chi khich le viec cung co quan đoi Nhat Ban, ma con phuc hoi ly do ton tai cua tang lop samurai. Khi ke hoach nay bi tu choi, Saigo tu nhiem khoi moi vi tri cua minh trong chinh quyen va tro ve thanh pho que nha Kagoshima, cung nhu nhieu cuu samurai Satsuma khac trong luc luong quan đoi va canh sat.
Đe giup ung ho va thue nhung nguoi nay, nam 1874 Saigo thanh lap mot hoc vien tu nhan o Kagoshima. Ngay sau đo 132 chi nhanh cua no đuoc thanh lap tren toan tinh. Viec "huan luyen" khong chi đon thuan ve hoc thuat: mac du cac tac pham kinh đien Trung Hoa cung đuoc day, tat cac sinh vien đuoc yeu cau tham du cac khoa huan luyen su dung vu khi va huong dan ve chien thuat. Truyen thong vo si đao đuoc nhan manh. Saigo cung mo mot truong phao binh. Cac ngoi truong nay giong nhu nhung to chuc chinh tri ban quan su hon bat cu thu nao khac, va ho nhan đuoc su ung ho cua Thong đoc Satsuma, nguoi bo nhiem cac samurai bat man vao cac vi tri chinh tri, noi ho thong tri chinh quyen Kagoshima. Su ung ho danh cho Saigo manh me đen muc Satsuma thuc te đa rut ra khoi chinh quyen trung uong tu cuoi nam 1876.


Mo đau Tin tuc ve cac hoc vien cua Saigo Takamori đuoc đon nhan voi mot su quan ngai sau sac o thu đo Tokyo. Trieu đinh vua moi giai quyet vai vu samurai noi day nho nhung bao luc o Kyushu, va vien canh ve viec cac samurai đong đao va đang so cua Satsuma, duoi su chi huy cua con nguoi noi tieng va đuoc nhieu nguoi men - Saigo Takamori, la đang bao đong.

Thang 12 nam 1876, trieu đinh Minh Tri gui mot si quan canh sat ten la Nakahara Hisao cung 57 nguoi đen đieu tra ve cac hoat đong lat đo va bat on. Nhung nguoi nay bi bat, va sau khi bi tra tan, ho đa thu nhan minh la cac điep vien đuoc cu đen am sat Saigo. Mac du Nakahara sau nay khong cong nhan loi khai nay, o Satsuma nguoi ta van tin rang đo la su thuc va no đuoc su dung lam su bien ho cho cac samurai bat man ve viec mot cuoc noi day la can thiet đe "bao ve Saigo".
Lo so ve mot cuoc noi day, trieu đinh Minh Tri cu mot tau chien đen Kagoshima đe chuyen so vu khi du tru tai kho sung Kagoshima vao ngay 30 thang 1 nam 1877. That mia mai la chinh đieu nay đa lam no ra chien su cong khai, mac du voi viec bai bo viec tra luong bang gao cho samurai nam 1877, cang thang đa tro nen đac biet cao. Bi xuc pham vi chien thuat cua trieu đinh, 50 sinh vien tu hoc vien cua Saigo tan cong kho thuoc sung Somuta va cuop vu khi o đay. Trong ba ngay sau đo, hon 1000 sinh vien tien hanh cac vu đot kich vao cac cang hai quan va cac kho sung khac.
Chi đuoc biet khi su đa roi, Saigo luc nay đa mat het tinh than mien cuong roi khoi canh ban huu nhan cua minh va lanh đao cuoc noi day chong lai chinh quyen trung uong.
Thang 2 nam 1877, chinh quyen Minh Tri cu Hayashi Tomoyuki, mot quan chuc o Noi vu Tinh cung voi Đo đoc Kawamura Sumiyoshi tren tau chien Takao đi xac đinh tinh hinh. Thong đoc Satsuma, Oyama Tsunayoshi, giai thich rang cac cuoc noi loan nay la đe phan đoi lai viec trieu đinh co gang am sat Saigo, va yen cau Đo đoc Kawamura (anh em ho cua Saigo) len bo đe giup on đinh tinh hinh. Sau khi Oyama roi đi, mot đoi tau nho cho đay cac nguoi co vu trang co len boong tau Takao bang vu luc nhung bi đanh bat ra. Ngay hom sau, Hayashi tuyen bo voi Oyama rang ong khong the cho phep Kawamura len bo khi tinh hinh van con bat on, va vu tan cong tau Takao la đu cau thanh toi khi quan. Khi tro ve Kobe ngay 12 thang 2, Hayashi gap Tuong quan Yamagata Aritomo va Ito Hirobumi, va ho quyet đinh rang can phai cu Luc quan Đe quoc Nhat Ban đen Kagoshima đe đe phong cuoc noi day lan rong sang cac vung que co cam tinh voi Saigo khac. Cung ngay hom đo, Saigo gap hai tro ta cua minh la Kirino Toshiaki va Shinohara Kunimoto, thong bao y đinh tien quan đen thu đo Tokyo cua ong đe chap van trieu đinh. Tu choi mot so luong lon nhung nguoi tinh nguyen, ong khong he co lien lac voi cac lanh đia khac nho chi vien, va khong co mot nguoi linh nao đuoc đe lai Kagoshima đe phong bi tan cong. Đe đam bao tinh hop phap, Saigo mac bo quan phuc vao minh. Hanh quan đen phuong Bac, đoi quan cua ong bi can tro boi tran bao tuyet nang ne nhat ma Satsuma tung chung kien trong vong 50 nam.


To chuc trong chien tranh = To chuc cua Quan đoi trieu đinh =
Vao đau cuoc noi day Satsuma, Luc quan Đe quoc Nhat Ban (bao gom cua Cam ve quan voi so luong khoang 34.000 nguoi. Bo binh đuoc chia thanh 14 trung đoan, moi trung đoan co 3 tieu đoan. Moi tieu đoan co 4 đai đoi. Thoi binh, moi đai đoi co 160 binh linh va 32 si quan va ha si quan. Thoi chien suc manh cua mot đai đoi đuoc tang len 240 linh. Moi tieu đoan co 640 linh thoi binh va 960 linh thoi chien. Ho đuoc trang bi sung truong Snider nap o khoa nong co the ban đuoc 6 vien moi phut.
Co 2 "trung đoan" ky binh va mot "trung đoan" ky binh can ve trieu đinh. Cac minh hoa đuong thoi cho thay ky binh đuoc trang bi thuong.
Phao binh trieu đinh gom 18 khau đoi chia thanh 9 tieu đoan, voi 120 linh moi khau đoi trong thoi binh. Thoi chien, son phao co suc manh danh nghia la 160 nguoi moi khau đoi va phao da chien co 130 nguoi moi khau đoi. Phao binh co hon 100 khau, bao gom son phao 5.28, phao da chien Krupp voi nhieu co nong, va coi.
Quan Cam ve (phan lon la cac cuu samurai) luon đuoc duy tri suc manh nhu thoi chien. Bo binh Cam ve đuoc chia thanh 2 trung đoan, moi trung đoan co 2 tieu đoan. Mot tieu đoan co 672 quan va đuoc to chuc nhu moi tieu đoan chinh quy. Trung đoan ky binh bao gom 150 nguoi. Tieu đoan phao binh đuoc chia thanh 2 khau đoi voi 130 linh moi khau đoi.
Nhat Ban đuoc chia thanh 6 quan khu: Tokyo, Sendai, Nagoya, Osaka, Hiroshima va Kumamoto, voi 2 hay 3 trung đoan bo binh, them vao ca phao binh va cac đoi quan bo tro nua o moi quan khu.
Ngoai luc quan, chinh quyen trung uong con su dung ca thuy quan luc chien va Canh sat Tokyo trong cuoc chien chong lai cac samurai vung Satsuma. Canh sat, trong cac đon vi tu 300 đen 600 nguoi, phan lon la cac cuu samurai (mot đieu thu vi la rat nhieu nguoi đen tu vung Satsuma) va chi đuoc trang bi dui cui bang go va kiem (canh sat Nhat Ban khong đuoc trang bi sung cho đen Bao đong gao nam 1918).
Trong suot cuoc chien, quan trieu đinh su dung binh quan 322.000 đan sung truong, 1.000 đan phao moi ngay.


= To chuc quan đoi Satsuma =
Cac samurai vung Satsuma ban đau đuoc chia thanh 6 tieu đoan, moi tieu đoan 2.000 nguoi. Moi tieu đoan đuoc chia thanh 20 đai đoi. Tren đuong hanh quan đen thanh Kumamoto, quan đoi đuoc chia thanh 3 su đoan; tien quan 4.000 nguoi, trung quan 4.000 nguoi, va quan bao ve hai canh 2.000 nguoi. Them vao đo la 200 linh phao binh va 1.200 dan phu. Thang 4 nam 1877, Saigo tai to chuc lai quan đoi thanh 9 đon vi bo binh, moi đon vi co tu 300 đen 800 nguoi.
Cac samurai đuoc trang bi sung truong Enfield, nap đan qua hong sung va co the ban đuoc binh quan 1 vien moi phut. Phao cua ho gom 28 son phao, 2 phao da chien va 30 coi hon hop.


Chien tranh Tay Nam = Vay ham thanh Kumamoto =

Quan tien phong Satsuma tien vao tinh Kumamoto vao ngay 14 thang 2. Chi huy truong thanh Kumamoto, Thieu tuong Tani Tateki co 3.800 linh va 600 canh sat va co toan quyen su dung. Tuy vay, phan lon binh linh la tu Kyushu, va nhieu si quan la nguoi đia phuong Kagoshima, long trung thanh cua ho van con la mot cau hoi ngo. Thay vi lieu linh bo chay hay đau hang chuyen sang phe Satsuma, Tani quyet đinh phong thu.
Ngay 19 thang 2, tieng sung đau tien cua cuoc chien no vang khi nhung nguoi phong thu thanh Kumamoto khai hoa vao cac đon vi Satsuma co tien vao trong thanh. Thanh Kumamoto, xay dung nam 1598, la mot trong cac ngoi thanh vung chac nhat Nhat Ban, Saigo tu tin rang quan đoi cua ong vuot troi so voi nhung nguoi nong dan nhap ngu theo luat đinh cua Tani, nguoi van bi mat tinh than vi cuoc noi day Shimpuren gan đay.
Ngay 22 thang 2, trung quan Satsuma đen noi va tan cong thanh Kumamoto theo tran đia gong kim. Giao chien tiep dien cho đen đem. Luc quan Đe quoc bi đay lui, va Quyen Thieu ta Nogi Maresuke cua Trung đoan Kokura thu 14 mat ca phu hieu trung đoan cua minh trong mot cuoc giao tranh ac liet. Tuy vay, bat chap thang loi cua minh, quan đoi Satsuma khong the chiem lay ngoi thanh, va bat đau nhan ra rang quan đoi nghia vu khong phai vo dung nhu ho nghi. Sau hai ngay tan cong vo hieu, quan đoi Satsuma đao xuong chan tuong đa cung đong bang cua ngoi thanh va co lam chet đoi quan linh trong thanh bang cach tien hanh mot cuoc bao vay. Tinh the đac biet kho khan cho nhung nguoi phong thu vi kho luong thuc va đan duoc cua ho đa bi kiet que vi vu chay nha kho it lau truoc khi cuoc noi day bat đau.
Trong cuoc bao vay, nhieu cuu samurai thanh Kumamoto keo đen duoi truong cua Saigo, lam quan đoi cua ong len đen khoang 20.000 nguoi. Cung luc đo, vao ngay 9 thang 3 Saigo, Kirino va Shinohara bi lot bo cac tuoc hieu va danh vi trong trieu, bat chap viec Saigo lien tuc cho rang ong khong phai ke phan boi, ma chi muon giai thoat Thien hoang Minh Tri khoi nhung anh huong tai hai cua cac co van tham nhung ngu dot.
Đem ngay 8 thang 4, mot đoi quan tu thanh Kumamoto xong ra pha vay, choc thung mot lo tren phong tuyen Satsuma va cho phep hang cuu vien toi can thiet đen đuoc voi quan linh trong thanh. Quan chu luc Luc quan Đe quoc, duoi su chi huy cua Tuong Kuroda Kiyotaka va tro giup cua Tuong Yamakawa Hiroshi đen Kumamoto vao ngay 12 thang 4, buoc đoi quan voi so luong vuot troi cua vung Satsuma phai thao chay.


= Tran Tabaruzaka =

Ngay 4 thang 3, Tuong Luc quan Đe quoc Nhat Ban la Yamagata Aritomo ra lenh tan cong truc dien tu Tabaruzaka, bao ve cho viec tiep can Kumamoto, sau nay phat trien thanh mot tran đanh keo dai 8 ngay. Tabaruzaka do 15.000 samurai tu Satsuma, Kumamoto va Hitoyoshi tran thu chong lai Lu đoan bo binh Luc quan Đe quoc thu 9 (khoang 90.000 nguoi). Toi cao trao cua tran đanh, Saigo viet mot buc thu rieng cho Than vuong Arisugawa Taruhito, tai khang đinh ly do cua ong đe đen thu đo Tokyo. Buc thu cua ong chi ra rang ong khong co y đinh day loan va tim kiem mot su on đinh hoa binh. Tuy vay, trieu đinh khong chap thuan đam phan.
Voi muc đich cat đut su lien lac cua Saigo voi can cu cua minh, mot đoi quan trieu đinh voi 3 tau chien, 300 canh sat va vai đai đoi bo binh, cap bo Kagoshima vao ngay 8 thang 3, chiem kho sung va bat giam Thong đoc Satsuma.
Yamagata cung cho len bo mot chi đoi voi hai lu đoan bo binh va 1.200 canh sat o đang sau lung quan phien loan, đe giang xuong đau ho tu ben suon tai Vinh Yatsushiro. Quan đoi Hoang gia chiem đuoc bo bien voi it ton that sau đo tien len phia Bac chiem thanh pho Miyanohara nay 19 thang 3. Sau khi nhan đuoc tiep vien, quan đoi trieu đinh, nay tong so la 4.000 nguoi, tan cong vao suon quan đoi Satsuma va đay lui ho.
Tabaruzaka la mot trong nhung chien dich cang thang nhat cua cuoc chien. Luc quan Đe quoc gianh đuoc thang loi, nhung ca hai phia đeu thiet hai nang ne. Moi ben co hon 4.000 nguoi chet va bi thuong.


= Rut khoi Kumamoto =

Sau khi that bai trong viec chiem Kumamoto, Saigo dan quan linh đi trong vong 7 ngay đen Hitoyoshi. Si khi xuong rat thap, va thieu chien thuat, quan đoi Satsuma chi con biet đoi bi chon vui trong cac đot tan cong tiep theo cua Luc quan Đe quoc. Tuy vay, Luc quan Đe quoc cung lam vao tinh trang kiet suc tuong tu, va giao tranh cham dut trong vai tuan đe cho vien binh. Khi cac cuoc tan cong đuoc khoi đong lai, Saigo rut lui đen Miyazaki, đe lai đang sau rat nhieu nhom samurai nho tren cac ngon đoi đe tien hanh chien tranh du kich. Ngay 24 thang 7, Luc quan Đe quoc buoc Saigo phai chay khoi Miyakonojo, tiep theo đo la Nobeoka. Quan linh cap bo tai Oita va Saiki phia Bac quan đoi Saigo, va ong bi lam vao the gong kim. Tuy vay, quan đoi Satsuma van mo đuoc con đuong thoat khoi cuoc bao vay. Cho đen 17 thang 8, quan đoi Satsuma chi con 3.000 samurai, va đa mat phan lon cac hoa khi hien đai va toan bo phao.
Quan noi loan con song sot đong tren suon nui Enodake, va nhanh chong bi bao vay. Quyet tam khong đe quan phien loan chay thoat mot lan nua, Yamagata cu mot đoi quan lon gap 7 lan quan đoi Satsuma. Phan lon so quan con lai cua Saigo đeu đau hang hoac mo bung tu sat. Tuy vay, Saigo đot bo cac giay to ca nhan va quan phuc ngay 19 thang 8, va chay thoat đuoc ve Kagoshima cung cac can ve con lai cua minh. Bat chap co gang cua Yamagata trong vai ngay sau đo, Saigo va 500 nguoi con lai van đen đuoc Kagoshima ngay 1 thang 9 va chiem Shiroyama, co the nhin xuong thanh pho tu tren cao.


= Tran Shiroyama =

Saigo Takamori va cac samurai con lai cua ong bi đay lui ve Kagoshima, noi dien ra tran chien cuoi cung, tran Shiroyama. Luc quan Đe quoc duoi su chi huy cua tuong Yamagata Aritomo va hai quan duoi su chi huy cua Đo đoc Kawamura Sumiyoshi gap 60 lan quan đoi cua Saigo. Tuy vay, Yamagata quyet tam khong cho Satsuma mot co hoi nao. Luc quan Hoang gia danh vai ngay đe xay dung mot he thong phuc tap cac hao, tuong va vat can đe chong lai moi cuoc pha vay. 5 tau chien cua trieu đinh o vinh Kagoshima cung cat tieng voi hoa luc tu cac khau phao cua Yamagata, va bat đau na đan vao cac vi tri cua quan phien loan.
Sau khi Saigo tu choi buc thu cua Yamagata yeu cau ong đau hang, Yamagata ra lenh tong tan cong vao ngay 24 thang 9 nam 1877. Cho đen 6 gio sang, chi con 40 quan phien loan con song sot. Saigo bi thuong nang. Truyen thuyet noi rang mot trong cac thuoc ha cua ong, Beppu Shinsuke lam nhiem vu kaishakunin va giup Saigo mo bung tu sat (seppuku) truoc khi ong bi bat. Tuy vay, nhung bang chung khac lai mau thuan voi đieu nay, khang đinh rang Saigo thuc te đa chet vi trung đan va Beppu đa chat đau ong đe bao toan long tu trong cua ong.
Sau cai chet cua Saigo, Beppu va cac samurai cuoi cung rut kiem va lao xuong đoi huong toi cac vi tri cua Luc quan Đe quoc cho đen khi nguoi cuoi cung nga xuong vi đan sung may. Voi nhung cai chet nay, cuoc chien tranh Tay Nam cham dut.


Sau tran đanh Ve mat tai chinh, đan ap cuoc noi day Satsuma khien trieu đinh tieu ton mot khoan lon, buoc Nhat Ban phai bo he thong ban vi vang va in tien giay. Cuoc noi day cung thuc te cham dut tang lop samurai, va Luc quan Đe quoc Nhat Ban moi đuoc xay dung tren che đo nghia vu quan su ma khong can quan tam đen thu bac xa hoi trong tran đanh. Saigo Takamori, voi nhan dan, đuoc cho la mot nguoi anh hung đay bi kich va ngay 22 thang 2 nam 1889, Thien hoang Minh Tri đa tha thu cho ong.


Trong truyen thong Video game PS2 Way of the Samurai lay boi canh cuoc noi day Satsuma.
Bo phim nam 2003 Vo si đao cuoi cung, dien xuat Tom Cruise va Ken Watanabe, dua mot phan tren cac su kien cua cuoc Chien tranh Tay Nam.


Chu thich Tham khao = Sach =

Buck, James Harold (1979). Satsuma Rebellion: An Episode of Modern Japanese History. Nha xuat ban Đai hoc My. ISBN 0-89093-259-X.
Craig, T. (1999). Remembering Aizu: The Testament of Shiba Goro. Nha xuat ban Đai hoc Hawaii. ISBN 0-8248-2157-2.
Gordon, Andrew (2003). A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present. Nha xuat ban Đai hoc Oxford. ISBN 0-19-511061-7.
Henshall, K. (2001). A History of Japan: From Stone Age to Superpower. New York City, NY: Nha xuat ban St. Martin. ISBN 0-312-23370-1.
Keane, Donald (2005). Emperor Of Japan: Meiji And His World, 1852-1912. Nha xuat ban Đai hoc Columbia. ISBN 0-231-12341-8.
Mounsley, Augustus H (1979). Satsuma Rebellion: An Episode of Modern Japanese History. Nha xuat ban Đai hoc Hoa Ky. ISBN 0-89093-259-X.
Perrin, Noel (1979). Giving up the gun. Boston: David R. Godine. ISBN 0-87923-773-2.
Ravina, Mark (2004). The Last Samurai: The Life and Battles of Saigo Takamori. Wiley. ISBN 0-471-08970-2.
Va cuon "Mat troi moc" cua Christopher Nicole dua mot phan tren cac su kien cua cuoc chien tranh Tay Nam.


= Lien ket ngoai =
Chien tranh Tay Nam: Gia toc samurai Satsuma chong lai Luc quan Đe quoc Nhat Ban Luu tru ngay 14 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
To chuc cua Luc quan Đe quoc va phien quan Satsuma