Do nuoc Đai Viet bi chia cat tu đau the ky 17, nong nghiep Đai Viet thoi Le trung hung bao gom 2 noi dung nong nghiep Đang Ngoai va nong nghiep Đang Trong.
Nong nghiep Đang Ngoai phan anh tinh hinh ruong đat va san xuat nong nghiep cua mien bac nuoc Đai Viet thoi Le trung hung, duoi quyen cai quan thuc su cua chua Trinh, trong khoang thoi gian tu 1592 đen 1786.


Che đo ruong đat Tu thoi nha Mac, do chien tranh, trieu đinh phai uu tien quan si khi thuc hien chinh sach quan đien (chia ruong cong o lang xa). Ruong con lai đe chia cho dan đinh khong đuoc bao nhieu. Sang thoi Le trung hung, cac chua Trinh van tiep tuc phai uu đai binh linh vi cac cuoc noi chien trong nuoc con tiep dien.
Đoi voi cac cong than co cong lao trung hung nha Le, trieu đinh cung ap dung ban loc đien nhu thoi Le So nhung quy mo it hon, moi lan cap chi đuoc khoang 50 mau; hoac thay vao đo la thuong cong bang tien hoac bang thoc.
Nhieu quy toc va quan lai sau khi đuoc cap ruong, khi chet khong tra lai cho trieu đinh. Nam 1670, Trinh Tac ban hanh muc thue cho loai ruong "mien hoan" (tha khong phai tra lai cho trieu đinh khi nguoi đuoc cap chet), chinh thuc thua nhan so huu ruong đat cong cua nhung nguoi nay.
Đe bao đam thu nhap cua trieu đinh, tru cac ruong cong than, ruong binh linh, chua Trinh cho thu thue tat ca cac loai ruong khac, ke ca ruong the nghiep, ruong cong, ruong cap tu... Nam 1664, theo đe nghi cua Pham Cong Tru, nha Le ban hanh phep "binh le". Theo đo, khi thong ke chi ke so dan đinh, so ruong o cac xa roi tu đo tinh toan va an đinh so thue phai nop cua xa đo. So luong thu đo đuoc duy tri trong cac nam tiep theo, khong can tinh toi su thay đoi ve so đinh hay thay đoi ve ruong đat cua xa. Cach thu nay dan đen su thao tung, gian lan ruong đat va cac dan đinh cua chuc dich o lang xa, đong thoi xay ra nan bat cong tram trong, đoi song nhan dan cang kho khan.
Tu the ky 17 sang the ky 18, tinh trang tu huu hoa ruong đat cang nhieu, cac quan lai, đia chu nam giu phan lon ruong tu. Ho thuong ep gia nhung nguoi dan ngheo kho phai ban ruong đat đe thon tinh đat đai. Nam 1711, theo đe nghi cua Nguyen Quy Đuc, trieu đinh ban hanh lai phep quan đien cua thoi Le So đe ngan chan tinh trang nay. Theo chinh sach đo, nguoi đa đuoc cap đu ruong tu hoac ruong loc thi thoi khong đuoc cap nua. Dan đinh tu 18 tuoi tro len đuoc ban ruong khau phan, đen 60 tuoi thi tra lai cho lang xa. Cach chia va khau phan thuc hien 6 nam 1 lan. Tuy nhien, viec ap dung chinh sach quan đien nam 1711 khong thuc hien đuoc nhu muc đich ban đau cua trieu đinh, viec thon tinh đat đai van dien ra manh me. Ruong cong sau khi phan cho quan linh con lai rat it cho dan, trieu đinh cung khong can thiep vao viec chia đat o lang xa nhu thoi Le So nua. Sau nay Trinh Doanh len ngoi (1740) cung ban hanh phep "tinh đien" đe lap lai cong bang nhung cung khong thuc hien đuoc.
Nam 1723, Trinh Cuong ban hanh bieu thue ruong moi kha chi tiet. Theo bieu nay, cac quy toc va quan lai đuoc mien thue ruong tu voi dien tich nhat đinh theo pham ham, cao nhat la nhat pham đuoc mien 25 mau. Cac quan hau trong cung va phu nu quy toc đuoc mien tuong ung, voi so gap đoi (cao nhat la 50 mau). Neu vien quan nao co qua nhieu ruong tu qua so quy đinh thi phai nop thue tren so vuot qua đo; nguoi nao co it ruong tu hon muc đuoc huong thi đuoc them tien theo pham trat. Rieng voi vung Thanh Nghe - noi trung tap binh linh nanh vuot cua trieu đinh - mai đen tan nam 1780 moi bat đau thu thue ruong tu.
Viec thu thue ruong tu nham giam bot su bat cong do chinh sach mien thue ruong tu tu thoi Le so gay ra va tang thu cho ngan kho trieu đinh.


San xuat nong nghiep = Thuy loi va khai hoang =
Ke tu khi đanh bai nha Mac, lam chu vung Bac bo, chinh quyen Le-Trinh đa co nhieu co gang khac phuc hau qua chien tranh, khoi phuc san xuat nong nghiep.
Nam 1596, Le The Tong ra chieu tha lao dich cho nguoi dan luu tan tro ve que trong 3 nam. Nam 1707, trieu đinh lai co lenh: tha phu thue va lao dich cho dan luu tan trong 3 nam, nguoi tro ve qua ngheo kho cung đuoc mien thue trong 3 nam. Nam 1730, trieu đinh co lenh: cac lang ly tan neu tro ve đong đu đung han se đuoc thuong, neu khong ve đung han se bi phat.
Đoi voi viec thuy loi, trieu đinh Le-Trinh cung quan tam. Khi thoi tiet han han nang, trieu đinh cu quan xuong cac đao xem xet va sai lam xe tat nuoc đe chong han. Viec tuan tra, sua chua đe đieu cung thuc hien thuong xuyen. Tu đau thoi Le trung hung khong co chuc quan chuyen trach đe đieu nhu thoi nha Tran va thoi Le So. Nam 1741, Trinh Doanh len ngoi chua moi đat ra chuc Nong quan o tu tran va chuc quan Ha đao trong coi song ngoi va đuong thuy.
Đe đam bao cuoc song, nguoi nong dan Đang Ngoai phai co gang khai hoang phuc hoa đat đai đe mo rong dien tich canh tac nong nghiep. Vi thieu đat nen moi nguoi chi đuoc mot mieng đat nho, nguoi nong dan phai xen canh tang vu, tan dung toi đa manh đat, moi nam thuong thu hoach 2-3 vu.
Viec khai hoang đa mo them nhieu dien tich canh tac o Son Nam, vung trung du Cao Bang, Thai Nguyen, Tuyen Quang... Nhieu lang moi đuoc thanh lap.


= Ky thuat =
Ky thuat san xuat nong nghiep o đong bang đat trinh đo kha cao. Phuong phap cay cay chu yeu dua vao suc nguoi, nong cu gian đon nhu liem, cuoc, cay, bua, hai.
Điem tien bo la nguoi nong dan đa cai tao đuoc nhieu giong lua phu hop voi tung loai đat va đong ruong. Đen the ky 18 đa co 64 giong lua cac loai, gom 27 giong lua mua, 8 giong lua chiem, 29 giong lua nep; trong đo co nhieu giong lua ngan ngay. Trinh đo tham canh cua nong dan kha cao. Gia tri nong san tao ra tren 1 khoanh ruong la hon 200 quan. Ngay ca nhung vung đat xau nhu Nghe An, nguoi dan cung biet cach canh tac thich hop.
Ky thuat canh tac buoc đau đa đuoc tong ket lai. Le Bo thuong thu Tran Canh, nguoi lang Đien Tri, huyen Chi Linh (Hai Duong) đa viet cuon Minh nong pha noi ve thoi tiet va kinh nghiem voi nghe nong.


= Cac loai cay trong =


 Cay nong nghiep  Ngoai lua, nong dan con trong nhung cay luong thuc khac nhu khoai lang, khoai so, khoai mon, san, cu mai va ngo. Le Quy Đon cho biet: tu cuoi the ky 17, cay ngo moi đuoc du nhap vao Đai Viet do Tien si Tran The Vinh đi su nha Thanh mang ve.
Cac loai rau đuoc trong pho bien la rau muong (tha be noi tren ao ho) va ca. Đau do nguoi Ha Lan mang đen, ban đau đuoc trong thu o vung bai song Hai Duong, sau nhanh chong lan ra nhieu noi. Su hao va bap cai cung la nhung loai rau du nhap đuoc trong pho bien.
Trong cac loai cay an qua, cam va chuoi trong pho bien nhat, co đen bay loai cam va chin loai chuoi. Cac loai cay trong co tieng gom dua hau o Co Long va La Khe, vai o Yen Nhan va Đuong Hao (Hung Yen), buoi o Đong Lao, mit o Gia Lam, Đong Ngan va Co Loa (Đong Anh), hong o Son Tay va Kinh Bac.
Do khi hau nong va am, 1 nam co the nuoi đen 8 lua tam. Cac phu Tam Đai, Quang Oai, tran Son Tay it ruong nhieu bai, nong dan thuong trong ngo va khoai lang xen lan voi trong dau.


 Cay cong nghiep  Ngoai ra, nguoi dan Đang Ngoai con trong mot so loai cay cong nghiep nhu thuoc lao, che.
Cay thuoc lao đuoc du nhap tu nuoc Ai Lao trong the ky 17, cac tang lop tu quan đen dan, tu nam đen nu đeu hut, do đo moi nguoi trong ngay cang nhieu. Du co lenh cam hut thuoc lao cua trieu đinh nhung moi nguoi van hut trom.
Nhung noi trong nhieu che co Am Thiem, Am Gioi, Am Cac (huyen Ngoc Son, Thanh Hoa); lang Đong Lac huyen Kim Hoa, lang Luong Quy huyen Đong Ngan, lang Chi Ne huyen My Luong, lang Tuy Lai va Thuong Lam huyen Chuong Đuc...


Ket qua Do chinh sach khuyen nong va suc lao đong cham chi cua nguoi dan, đen đau the ky 18, nong nghiep Đang Ngoai co nhung tien bo đang ke. Nhung nam khong gap phai thien tai, lut loi, nhieu nam đuoc mua. Đieu đo đuoc thuong nhan William Dampier đen Đang Ngoai the ky 17 nhan xet:

Vuong quoc nay co rat nhieu lua gao, nhat la o nhung vung đat trung la noi đuoc tuoi bon nho vao cac con song dang len tran ngap vao đay... Neu mua va lut thuan hoa, nguoi ta gat 1 nam 2 vu va co rat nhieu thoc.
Giao si Martini đen Đang Ngoai the ky 18 cung ghi nhan:

Đat đai mau mo khong luc nao nghi san xuat... Nguoi dan hieu gia tri cua ruong đat nen khong bao gio ho bo đat hoang. Moi nam ho thuong lam đuoc 2 đen 3 vu lua.


Xem them Nha Hau Le
Nong nghiep Đai Viet thoi Le So
Nong nghiep Đang Trong thoi Le trung hung


Tham khao Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 4, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi


Chu thich