Ha Noi trong mat ai (tieng Anh: Hanoi Through Whose Eyes hay Hanoi Through Others’ Eyes) la mot bo phim tai lieu Viet Nam, san xuat boi Xuong phim Tai lieu va Khoa hoc Trung uong do Tran Van Thuy lam đao dien. Tac pham thuc hien nam 1982, cong chieu lan đau vao 1983 nhung bi cam chieu cho toi 1987 moi đuoc tai phat hanh rong rai. Phim su dung nhung cau chuyen va nhan vat lich su gan lien voi Ha Noi đe lien he suy nghi cua dan chung ve tinh hinh xa hoi truoc them Đoi Moi.
Voi noi dung "muon chuyen xua đe noi chuyen nay", Ha Noi trong mat ai tung tro thanh đoi tuong bi kiem duyet gat gao tu chinh quyen va chi đuoc phep ra mat nho su can thiep cua mot so lanh đao đuong thoi gom Nguyen Van Linh, Pham Van Đong. Nam 1988, bo phim đa gianh giai Bong sen vang hang muc phim tai lieu Lien hoan phim Viet Nam cung ba giai đao dien, bien kich va quay phim xuat sac. Cho đen hang thap ky sau, đay van đuoc xem la mot trong nhung phim tai lieu kinh đien cua đien anh Viet Nam.


Boi canh Đau nhung nam thap nien 1980, Viet Nam luc nay van đang trong che đo bao cap. Tinh hinh xa hoi thoi điem đo rat kho khan khi vua moi thoat khoi chien tranh va xay dung lai đat nuoc; nguoi dan o Ha Noi phai an bo bo. Yeu cau cai cach trong boi canh tren la rat lon. Nam 1986, Đai hoi Đang Cong san Viet Nam lan thu VI đuoc to chuc, theo đo đua ra mot chuong trinh cai to toan dien đat nuoc mang ten Đoi Moi; Viet Nam thoat khoi bao cap. Nhieu tac pham noi bat phan anh ve đoi song dan chung truoc va sau Đoi Moi cua nhieu van, nghe si đa ra đoi vao giai đoan nay va tao chan đong trong du luan. Mot xu huong xet lai tinh đung sai cac tac pham va tac gia tung bi kiem duyet trong qua khu cung dien ra trong đai hoi cung gioi van nghe si.


Noi dung Ha Noi trong mat ai mo đau bang hinh anh nghe si guitar khiem thi Van Vuong va mong muon cua ong đuoc mot lan tan mat chung kien ve đep thu đo Ha Noi. Tiep đo phim ke lai nhung cau chuyen va nhan vat gan lien voi lich su thanh pho: tu To Hien Thanh, Nguyen Trai, Le Thanh Tong, Ho Xuan Huong, Ba Huyen Thanh Quan, Ngo Thi Nham toi Bui Xuan Phai. Nhung canh đep nhu Ho Tay, chua Tran Quoc, Đen Quan Thanh cung canh sinh hoat thuong ngay cua nguoi Ha Noi thoi bao cap cung đuoc chen vao lam minh hoa cho loi binh xuyen suot phim. Cuon phim ket thuc bang nhung suy nghi ve di chuc cua Chu tich Ho Chi Minh kem khuc nhac do Van Vuong sang tac va trinh dien.


San xuat Sau thanh cong lon voi tac pham Phan boi (1980), ca nam 1981 Tran Van Thuy đa khong co hoat đong moi. Đau nam 1982, ong nhan đuoc kich ban cho phim tai lieu quang ba du lich Ha Noi do Đao Trong Khanh viet mang ten Ha Noi nam cua o, trong đo mo ta du lich Ha Noi voi nhung canh đep va lang nghe truyen thong. Tuy nhien sau khi khao sat thuc te, Tran Van Thuy nhan thay ong nen lam mot bo phim ve nhung gia tri tinh than "vinh cuu" cua dan toc, thu đo thay vi canh đep von luon thay đoi va bien đong theo thoi gian. Kich ban Ha Noi trong mat ai đa dan đuoc hinh thanh thong qua cac cau chuyen xoay quanh lich su Ha Noi, tu tich To Hien Thanh chon nguoi tai ke nghiep cho đen nhung bai tho cua Ho Xuan Huong, Ba Huyen Thanh Quan hay cau đoi cua Ngo Thi Nham. Bo phim cung co su xuat hien cua nghe si guitar Van Vuong va hoa si đuong đai Bui Xuan Phai, nguoi ban thuoc the he tien boi cua Tran Van Thuy.
Tran Van Thuy đuoc cho la đa "muon chuyen xua đe noi chuyen nay" vao phim, mang nhieu an y, lop nghia đe tu đo "phan anh suy nghi cua nguoi dan ve tinh hinh xa hoi"; gui gam mot thong điep ve nhan cach; đat cau hoi truoc so phan con nguoi cung nhu nhu cau cai tien đat nuoc. Khong thuc hien theo phong cach chinh luan, bo phim khac hoa mot Ha Noi mang "am huong tha thiet, trong sang va co chut ngam ngui tu tinh yeu danh cho no" cua Van Vuong va Bui Xuan Phai, "voi ve đep ve chieu sau tu tuong, ve cach tri nuoc yen dan trong qua khu". Ten phim đuoc Tran Van Thuy sang tao ra khi đoc tieu đe mot bai viet ve nha van My Ernest Hemingway đang tren bao Nhan Dan. Neu tinh theo nam san xuat, Ha Noi trong mat ai la tac pham tien phong nhat, ra đoi truoc hau het cac tac pham van hoa giai đoan đau thoi ky Đoi Moi nhu kich Luu Quang Vu, phong su Cai đem hom ay... đem gi?,...
Bo phim đa đuoc Tran Van Thuy tap trung toan luc đe hoan thanh thoi gian ngan trong nam 1982. Nguoi đuoc giao trach nhiem ghi hinh la nha quay phim tre Luu Ha, duoi đinh dang phim ORWO color 35mm. Đay la phim đau tien ma Luu Ha bam may, cung la bai tap tot nghiep cua anh tai truong Đai hoc San khau va Đien anh. Rieng mot so canh quay trong phim, thi du nhu phan đoan ve Bui Xuan Phai, đuoc Tran Van Thuy thuc hien rieng. Nguoi đoc loi binh cho tac pham la nghe si Tran Đuc, hoat đong ben mang truyen hinh. Ve phan nhac phim, nghe si Van Vuong đa sang tac mot nhac khuc cung ten đe bieu dien o nhung khung canh đau va cuoi bo phim. Hai nha su hoc la Tran Huy Ba va Nguyen Vinh Phuc cung tich cuc tham gia vao qua trinh bien soan noi dung nhung khong muon ghi danh.


Kiem duyet va cong chieu Ngay tu lan chieu duyet o Xuong phim Tai lieu va Khoa hoc Trung uong nam 1982, Ha Noi trong mat ai đa som gay ra vo so tranh cai vi nhieu nguoi lien tuong cac cau chuyen lich su trong phim voi "thoi nay" va "đung" toi mot so quan chuc. Giam đoc xuong Ly Thai Bao đa bao Tran Van Thuy biet rang tac pham se khong đuoc phat hanh do mot vai lanh đao trong linh vuc tu tuong van hoa, chu yeu đuoc cho la nha tho To Huu, nhin nhan "co van đe". Trong mot van ban cua Đai hoi Hoi Đien anh Viet Nam lan thu 2 soan truoc thoi điem dien ra su kien, bo phim cua đao dien tiep tuc bi "ket toi" voi ba y, gom phim "khong đi theo đuong loi cua Đang", "khong cung Đang giai quyet nhung kho khan cua hien tai" va "bang vao su nuoi tiec qua khu phong kien ngay xua ma gieo rac vao thuc tai nhung hoai nghi bi quan va tieu cuc". Ha Noi trong mat ai tung đuoc chieu đi chieu lai đen bon lan chi trong mot buoi sang tai Quan uy Trung uong; sau đo Uy ban Khoa hoc xa hoi đa phai to chuc buoi toa đam ve bo phim voi su tham gia cua nhieu vien khac nhau nhu Vien Su hoc, Vien Triet hoc, Vien Han Nom. Tuy nhien tat thay đeu khong the chi ra sai sot nao trong noi dung. Tran Van Thuy cung bi lanh đao cao cap cua chinh quyen goi len bat sua phim va yeu cau phai lam mot san pham ky niem đon thuan khac, nhung ong đa tim cach thoai lui.
Sau khi phim bi cam chieu ma khong co mot van ban chinh thuc nao, Tran Van Thuy gap rat nhieu kho khan trong cuoc song, gia đinh va cong viec; bi phia cong an theo doi va nghi ngo co y đo xau. Nhieu ban be cua ong con tuong ong sap bi bat giam. Trong tinh the co the bi chinh quyen quy ket bat cu luc nao, Tran Van Thuy đa quyet đinh sua lai đoan ket cua phim va chen vao canh quang truong Ba Đinh nhung ngay le. Ngay ca Xuong phim Tai lieu va Khoa hoc Trung uong cung gap rac roi vi bo phim. Tac pham đa khien viec trao Huan chuong Anh hung Lao đong cho đon vi vi thanh tich trong chien tranh bi đinh lai.
Đe phim đen voi cong chung, Tran Van Thuy đa tim nhieu cach nhu tu ha minh xin sua theo y kien chi đao, nhung Ha Noi trong mat ai bi cho la gap van đe nghiem trong toi muc "khong the sua đuoc". Ke đo ong nho toi nha quay phim Luu Ha, von la con trai nguyen Pho Giam đoc Xuong phim Tai lieu Trung uong Luu Xuan Thu – đuoc ghi danh la đong bien kich cua phim. Luu Ha đa xin cho phim đuoc chieu o Cung Thieu nhi Ha Noi vao giua 1983 voi tu cach la san pham tot nghiep cua minh. Sau buoi chieu, Tran Van Thuy lai goi y xuong phim to chuc mot buoi chieu khac cho nhung đong nghiep o Cuc Đien anh, Xuong phim truyen va cac hoi van hoc – nghe thuat,... đe co đuoc đanh gia khach quan. Ca hai lan ra mat tren đa nhan ve rat nhieu loi khen tu khan gia, tuy nhien vi Tran Van Thuy van khong the thay đoi quyet đinh cua cap tren nen luc nay ong cung dan het hi vong. Giua thang 10 nam 1983, co hoi cuoi cung đen voi đao dien khi Thu tuong Pham Van Đong chon xem Ha Noi trong mat ai boi vo tinh đoc đuoc nhung dong phe phan ve bo phim trong van ban cua Đai hoi Hoi đien anh lan thu 2. Sau khi xem xong phim vao ngay 18 thang 10 nam 1983, Pham Van Đong đa lap tuc bay to su ung ho voi tac pham va đao dien, bang nhieu cach nhu gui y kien toi Van phong Ban Bi thu va đung len phat bieu tai khai mac Đai hoi 2 Hoi Đien anh Viet Nam. Ong đa tac đong đe tac pham phu song rong nhat co the ngay tu thang 10 nam 1983. Du vay chi sau vai thang xuat hien, bo phim lai bi gay kho de khi Tran Van Thuy đich than gap cac nhan vat cap cao nhu Truong Chinh, Le Đuc Tho va phim đuoc chieu tai Van phong Trung uong Đang cho cac chinh khach xem.
Bat chap nhung kho khan gap phai, đao dien Tran Van Thuy van am tham lam phim tai lieu tiep theo cua minh voi tua đe Chuyen tu te (1985). Cuon phim cung cung chung so phan voi Ha Noi trong mat ai sau khi hoan thanh va phai "giau đi" đe tranh bi phat hien. Phai đen hai nam sau vao thang 5 nam 1987, khi đat nuoc đa buoc sang Đoi Moi, Tong bi thu Nguyen Van Linh moi xem đuoc Ha Noi trong mat ai thong qua loi gioi thieu cua Tran Trong Tan va danh loi khen ngoi cho tac pham. Đen ngay 25 thang 9 nam 1987, Bo Chinh tri đa ra chi thi thong qua Van phong Trung uong Đang, yeu cau Ban Tu tuong Van hoa Trung uong va Bo Van hoa – Thong tin phai cho cong chieu Ha Noi trong mat ai rong rai tren toan quoc.
Cung theo chi thi cua Nguyen Van Linh, ngay 7 thang 10 nam 1987, Ban Van hoa Van nghe cua tuong Tran Đo tiep tuc cho tap hop nhung can bo quan ly van hoa van nghe, chu tich, tong thu ky cac hoi van hoc nghe thuat cung xem phim đe cho phieu chieu hay khong chieu. Ket qua, tat ca moi nguoi đeu thong qua viec chieu phim. Vao gio nghi giai lao, đao dien Tran Van Thuy đuoc goi ra noi chuyen rieng voi Nguyen Van Linh. Trong lan tro chuyen nay, Tong Bi thu ngoai to y ung ho Ha Noi trong mat ai con đe nghi Tran Van Thuy lam ngay phan tiep theo cua phim. Ong đa tan dung co hoi tren đe đua Chuyen tu te von bi giau kho ra mat cung mot luc ma khong phai chiu su kiem duyet nao. Hai bo phim đuoc gop lai thanh mot roi đem đi chieu tai rap va cac co quan, cau lac bo khap ca nuoc.


Tiep nhan Thoi điem cong chieu nam 1987, Ha Noi trong mat ai đa đuoc khan gia đon nhan nong nhiet. Theo mo ta cua nha bao Tran Ngoc Kha, hang tuan lien cac buoi chieu rap bo phim tai Ha Noi luon trong tinh trang kin cho; nguoi ta phai xep hang đe mua ve xem tac pham tai lieu ve Ha Noi nay. Đay đuoc coi la su kien chua tung co đoi voi the loai phim tai lieu san xuat boi nha nuoc, von truoc đo thuong chi chieu kem phim truyen hoac chieu mien phi.
Nhin chung, bo phim nhan ve phan ung tich cuc tu khan gia thuoc the he khac nhau. Đoi voi nhom nguoi lon tuoi, ho đanh gia Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te la nhung bo phim xem "đuoc", đat y muon cua nguoi dung phim va yeu cau giai toa tam tu. Tuy nhien cac phim cung bi cho la qua "tham cac su kien thoi su, [...] long chung lai voi nhau khong kheo leo", đong thoi "loi binh hoi nhieu va co ve đao to bua lon". Trong khi đo, the he tre xem phim lai ua thich Ha Noi trong mat ai hon la Chuyen tu te boi "y tu tram cam, sau sac, goi mo, rung đong tam thuc con nguoi hon". Cac tac gia Doraiswamy va Padgaonkar (2011) khi so sanh Ha Noi trong mat ai voi Chuyen tu te thi bay to su yeu thich voi tac pham thu hai do no "it gay tranh cai hon, [...] manh liet hon va co giong đieu triet hoc hon".
O phia phe binh, cay but Vu Ngoc Phuong tren to Nguoi Ha Noi đa chi ra điem sot trong cai nhin lich su tac gia o chi tiet Nguyen Trai – Le Loi voi Vu an Le Chi vien. Ong cho rang do đao dien "thien ve nghe sy [...] khong co nhan quan chinh tri" nen chua nhin nhan đung ve cong-toi cua Le Loi; mot phan khac con la do su lieu bi tan pha boi chien tranh nen chi luu lai cac tich truyen "Đuc lon hay Ac sau", thieu khach quan voi nhan vat su. Đe cap đen Chuyen tu te, ong đong thoi chi trich Tran Van Thuy khi muon viec tang boc tai nang cua Nguyen Trai ma "che bong gio quan chuc thoi nay" qua cach long cac hinh anh đoi lap giau ngheo giua nguoi dan va chinh quyen, cho rang đay la su "au tri cuc đoan" vi viec ngheo kho khong nen đuoc xem la van đe đao đuc. Song, ong nhan xet ca hai cuon phim van co nhung truong đoan gay cam đong toi nguoi Ha Noi, nhung cac phim sau cua Tran Van Thuy neu lam can "cho nguoi xem thay đuoc niem tin vao tuong lai tuoi sang cua Dan toc", thay vi "rat canh buon chan mat long tin gop vao man anh". Viet cho bao Hanoimoi, cay but Truong Thi Kim Dung cung ghi nhan huong tim toi cua tac gia nhung bay to hi vong nhung phim sau se "chin" hon va co suc thuyet phuc hon.
Du chua phai la mot bo phim hoan hao, nhu chinh đao dien sau nay đa thay "nguong" khi xem lai ky thuat cua phim va tung co y đinh khong chieu cho the he tre, Ha Noi trong mat ai khi ay van tro thanh "mot phat no lon, gay chan đong voi ca gioi lam phim trong va ngoai nuoc" nho vao mat tu tuong cua tac pham. Theo to Thanh Nien, truoc khi phim tai lieu cua Tran Van Thuy ra đoi, chua mot nha lam phim nao dam "vach ra nhung "khuyet tat", "benh hoan" can đuoc đieu tri cua xa hoi đuong thoi".


Giai thuong Tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 8 to chuc o Đa Nang thang 3 nam 1988, Ha Noi trong mat ai đa chien thang giai Bong sen vang duy nhat cho hang muc phim tai lieu cung ba giai bien kich, đao dien va quay phim xuat sac. 


Di san Cung voi Chuyen tu te, Ha Noi trong mat ai đa tro thanh hien tuong cua đien anh Viet Nam thap nien 1980. Phim khong chi đuoc đanh gia la co gia tri nghe thuat cao, mang tinh đot pha ma con gop phan lam thay đoi cach nhin nhan, đanh gia xa hoi cua nhieu nguoi; chung to su dung cam cua nhung nha lam phim trong viec phan anh hien thuc xa hoi va suy nghi nguoi dan duoi thoi bao cap. Tac pham đa đem lai danh tieng cho đao dien Tran Van Thuy cung nhu gan lien voi ten tuoi cua nghe si Van Vuong.
Tinh đen nam 2023, bo phim đa chieu lai tong cong hang nghin lan, cho toi nhieu thap ky sau van con mang tinh thoi su va thu hut hang trieu nguoi xem. Phim đuoc đanh gia la mot trong nhung tac pham đien anh xuat sac nhat lay đe tai Ha Noi, mac du van la chu đe gay xon xao trong xa hoi suot nhieu nam sau cong chieu vi bi coi la "nhay cam, đung cham".
Vao thang 10 nam 2022, Tran Van Thuy đa đoat giai thuong Lon Giai thuong Bui Xuan Phai – Vi tinh yeu Ha Noi lan thu 15 nho cac tac pham tai lieu cua ong ve Ha Noi, tieu bieu la Ha Noi trong mat ai va Chuyen tu te. Cung nam nay, hai cuon phim luu tru tai Vien phim Viet Nam cung đuoc phat song tren kenh Truyen hinh Quoc hoi đung dip 68 nam ngay Tiep quan Thu đo, mo đau cho chuong trinh chieu phim tai lieu giua Truyen hinh Quoc hoi va Vien phim Viet Nam. Ha Noi trong mat ai voi nhung tac pham khac cua Tran Van Thuy tung nam trong ho so xet tang Giai thuong Ho Chi Minh ve van hoc, nghe thuat cho đao dien o linh vuc đien anh. Tuy vay, viec khong tac pham nao đuoc chap thuan trong đot xet duyet nam 2021 đa tao nen nhieu y kien trai chieu tu du luan.
Tu thang 4 nam 2024, nha phuc che phim Vien Hong Quang cung Thanh Uyen đa bat tay vao mot du an phi loi nhuan nham phuc dung mau tu nhien cho Ha Noi trong mat ai. Ban phim dung đe tai tao lai đuoc lay tu bang phim kenh Truyen hinh Quoc hoi Viet Nam nam 2022. Tong kinh phi cua du an la hon 80 trieu đong, co su ho tro tu phan mem AI va cac thiet bi cung dung đe phuc vu cong tac xu ly chat luong phim. Mot buoi chieu thu nghiem đa dien ra tai Hang phim Tai lieu va Khoa hoc Trung uong ngay 9 thang 8 nam 2024, voi su tham gia cua đao dien Tran Van Thuy. Thanh pham hoan chinh se đuoc cong bo vao đung su kien 70 nam ngay Giai phong thu đo cua chinh quyen Viet Nam.
Ngay 6 thang 10 cung nam, Đai Truyen hinh Viet Nam đa to chuc mot buoi giao luu khan gia va chieu phim Ha Noi trong mat ai tai truong quay S7. Buoi chieu nam trong khuon kho "Tuan phim tai lieu Ha Noi" cua nha đai, theo đo se lan luot phat 20 bo phim lay đe tai thu đo, trai dai tu thap nien 1980 len ung dung VTV Go nhan ky niem Giai phong Ha Noi. Thang 11 nam 2024, phim đuoc chon lam tac pham trinh chieu trong "Chuong trinh phim Viet Nam chao mung Ky niem 70 nam Ngay Giai phong Thu đo" tai Lien hoan phim quoc te Ha Noi lan thu 7.


Trong van hoa đai chung Tieu đe bo phim tung nhieu lan đuoc bao chi va truyen thong đai chung su dung duoi dang choi chu. Nha van Nguyen Khai đa lay ten phim lam tua cho tap truyen ngan xuat ban nam 1995 cua ong, Ha Noi trong mat toi. Nha nghien cuu Nguyen Thua Hy đat ten cuon sach viet ve lich su thanh pho la Thang Long – Ha Noi trong mat mot nguoi Ha Noi, phat hanh 2023. Tac pham đa truyen cam hung cho su ra đoi cua loat phim truyen hinh Ha Noi trong mat em, do Đai Phat thanh – Truyen hinh Ha Noi san xuat vao 2024. Trien lam anh nam 2020 cua nhiep anh gia Nguyen Viet Thanh va trien lam my thuat nam 2024 cua Ban Van đong My thuat va Ngoai giao van hoa Viet Nam cung lay Ha Noi trong mat ai lam ten cho cac su kien tren.


Xem them Chuyen tu te


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon Lien ket ngoai Ha Noi trong mat ai tren MUBI
Ha Noi trong mat ai tren Internet Movie Database
Ha Noi trong mat ai tren cac thu vien (danh muc WorldCat)
"Phim tai lieu: Ha Noi trong mat ai". Kenh Truyen hinh Quoc hoi Viet Nam. ngay 14 thang 2 nam 2023. Luu tru ban goc ngay 20 thang 4 nam 2023. Truy cap ngay 27 thang 4 nam 2025.