Ca canh  (hoac ca kieng) la ten goi chung cho nhung loai ca lam canh hoac trang tri trong mot khong gian, canh quan nao đo. Đac điem chung la nhung loai ca canh luon co hinh thai la, đep va đoi luc quy hiem.


Nguon goc Thu choi ca canh đa co tu thoi xua, chang han nhu ca vang (Carassius auratus) bat đau đuoc nuoi trong cung đinh duoi trieu đai nha Tong - Trung Hoa sau đo pho bien rong rai trong dan chung. Cac nuoc phuong Tay cung đa nghien cuu va nuoi cac loai ca canh nuoc ngot nhu ca than tien (ca ong tien - Pterophyllum spp.), ca ngu sac than tien (ca đia - Symphysodon spp.), cac loai ca thuoc ho Ca hong nhung (Alestiidae) v.v roi dan da chung đuoc du nhap qua cac nuoc khac va phat trien duoi hinh thuc sinh san trong moi truong nhan tao va đa thanh cong.
Cac loai ca canh đuoc nuoi hien nay trong cac be ca khong phai đeu co xuat xu tu mot nuoc ma chung co mat khap noi tren đia cau roi lan luot đuoc lan truyen theo con đuong nhap khau. Chang han nhu ca choi Xiem (Betta splendens) con goi la ca Xiem co nguon goc o Thai Lan, que huong cua ca đia thi o vung Nam My noi cac con song nuoc ngot va mem, hoac cac loai ca rong nhu huyet long(Scleropages legendrei), ngan long(Osteoglossum bicirrhosum) cung co noi o la nhung con song khu vuc rung ram Brazil, rieng ca vang thi o Trung Hoa va mot so loai ca vang khac nhu loai ca vang đuoi dai, ca vang mat loi,... đeu qua ban tay chon loc va lai tao cua con nguoi ma ra.


Nganh nuoi ca Tren khap the gioi, viec nuoi ca la mot nganh cong nghiep co gia tri lon, đat hang ty đo la. Hoa Ky đung đau voi thi truong lon nhat, sau đo la chau Au va Nhat Ban. Vao nam 1993, Cuc Thong ke Dan so cua Hoa Ky đa phat hien ra rang 10,6% cac ho gia đinh o Hoa Ky co ca canh nuoc ngot hoac nuoc man, voi trung binh 8,8 con ca moi ho. Vao nam 2002, du lieu khao sat cho thay gia tri tong cong cua cac san pham lien quan đen viec nuoi ca, bao gom be ca va cau ca, đat 684 trieu đo la My.


= Nha cung cap =
Trong khoang thoi gian tu nam 1989 đen nam 1992, gan 79% tong so ca canh đuoc Hoa Ky nhap khau đen tu Đong Nam A va Nhat Ban. Cac quoc gia hang đau xuat khau bao gom Singapore, Thai Lan, Philippines, Hong Kong va Indonesia. Khu vuc Nam My la nguon xuat khau lon thu hai, chiem 14% tong gia tri hang hoa moi nam. Colombia, Brazil va Peru la nhung nha cung cap chinh trong khu vuc nay.
Vao nam 1992, Hoa Ky đa nhap khau khoang 200 trieu con ca tri gia 44,7 trieu USD, bao gom 1.539 loai khac nhau. Ca nuoc ngot chiem 96% tong luong va 80% tong gia tri nhap khau. Trong so nay, chi co 32 loai co gia tri nhap khau tren 10.000 USD, va ca nuoc ngot chiem 58% tong gia tri. Cac loai ca đuoc nhap khau hang đau bao gom ca bay mau, neon tetra, thu mo vit, ca betta, loai an tao Trung Quoc va ca vang. Nam 1990, 9,7 trieu nguoi o Hoa Ky nuoi ca, voi trung binh 8,8 con ca moi ho gia đinh, uoc tinh tong dan so ca canh la khoang 85,7 trieu con, chi tinh đen ca nhap khau.
Trong qua khu, ca va thuc vat cho ho ca hien đai đau tien đa đuoc thu thap tu tu nhien va van chuyen đen Chau Au va Chau My, thuong thong qua tau van chuyen. Vao đau the ky 20, nhieu loai ca nhiet đoi nho va đay mau sac đa đuoc xuat khau tu cac đia điem nhu Manaus (Brazil), Bangkok (Thai Lan), Jakarta (Indonesia), Antille (Ha Lan), Kolkata (An Đo) va cac nuoc nhiet đoi khac. Ngay nay, viec nhap khau ca hoang da, thuc vat va đong vat khong xuong song đe nuoi trong be ca van dien ra tren toan the gioi. Tuy nhien, nhieu loai khong the đuoc nhan giong thanh cong trong moi truong nuoi nhot. O nhieu quoc gia đang phat trien, nguoi dan đia phuong van kiem song bang cach thu thap mau vat đe buon ban ca canh va tiep tuc gioi thieu cac loai moi vao thi truong.


= Phuc loi đong vat =
Nguoi choi ca canh khong co kinh nghiem thuong nuoi ca trong moi truong khong đu tot, gay ra nhung van đe nhu qua tai ca trong mot be, hoac them ca vao mot ho ca chua truong thanh, dan đen ca chet. Tinh trang nay đa khien nganh choi ca canh bi mot so nhom quan tam đen phuc loi đong vat, nhu PETA, chi trich viec xem ca canh nhu mot loai đo choi re tien co the thay the khi chung chet.
Ca vang va ca betta thuong bi nuoi trong bat nho hoac be qua nho, khong đap ung đu nhu cau cua chung. Đoi khi, nguoi ta su dung cac hinh thuc khong phu hop nhu "AquaBabies Micro Aquaria", "Tui bong bong Bubble Gear" va "Betta in a Vase", noi ca song trong moi truong khong co he thong loc va khong đu nuoc. Viec đua cay vao be va ban no nhu mot he sinh thai hoan chinh cung gap van đe, vi thuc te ca betta khong the song tren re cay va can an thuc an song hoac thuc an vien. Mot van đe khac la cay co the can tro ca betta len be mat đe hit tho, trong khi chung la loai ca me cung va can tho tu mat nuoc đe tranh ngat tho.
Nhung san pham nhu vay huong đen nhung nguoi tim kiem mon qua đoc đao, nhung đa bi cong đong nuoi ca canh len an. Tuong tu, viec trao giai ca vang lam giai thuong tai cac hoi cho đa bi chi trich la tan nhan va thieu trach nhiem boi nguoi choi ca canh va cac nha hoat đong. Vi du, Vuong quoc Anh đa cam viec trao giai đong vat song nhu ca vang tu nam 2004.
Su dung con moi song đe nuoi cac loai ca an thit nhu ca piranha cung đa nhan đuoc su chi trich.

Sua đoi ca
Viec sua đoi ca đe lam cho chung hap dan hon, nhu viec su dung nhuom ca nhan tao, đang gay tranh cai. Tap chi cham soc ca Practical Fishkeeping cua Anh đa len tieng phan đoi viec ban cac loai ca nay thong qua viec giao duc nguoi ban va nguoi nuoi ca ve su tan ac va nguy co đoi voi suc khoe.
Vao nam 2006, tap chi Practical Fishkeeping đa đang mot bai viet tiet lo ve viec thuc hien phau thuat tham my tren ca canh ma khong su dung gay me, nhu mo ta trong tap chi Singapore Fish Love Magazine. Cac ky thuat nay bao gom cat đuoi ca va tiem muc vao co the ca. Mot so nha cung cap o Hong Kong cung cap dich vu in hinh hoac thong điep cua cong ty len ca bang laser. Nhung con ca nay đa đuoc ban o Vuong quoc Anh voi ten goi "kaleidoscope gourami" va "striped parrot cichlid". Mot so nguoi con xam hinh truc tiep len ca cua ho. Tuy nhien, cac hoat đong nay đa gay ra su phan đoi va chi trich vi đuoc coi la đong tac tan ac đoi voi ca.
Ca lai nhu cichlid hoi sinh va cichlid hoi sinh mau đo gay tranh cai. Đac biet, cichlid hoi sinh mau đo co hinh dang khong tu nhien va gap kho khan trong viec boi, an uong va giao tiep. Ca lai co the lai giong voi loai ban đia, lam cho viec xac đinh va nuoi duong tro nen kho khan cho nguoi choi ca. Mot so nguoi nuoi ca con tao ra cac bien the cuc đoan, bao gom cac loai ca vang phuc tap co đac điem gay kho khan trong viec boi va sinh hoat binh thuong.
Ca sua gen nhu Ca huynh quang đang tro thanh mot lua chon ngay cang pho bien, đac biet o Hoa Ky va chau A. Mac du Ca huynh quang khong bi ton thuong do thay đoi gen, chung van bi cam o nhieu noi, bao gom Lien minh Chau Au. Tuy nhien, it nhat mot so Ca huynh quang đa đuoc buon lau vao Lien minh Chau Au, co the tu Đai Loan thong qua Cong hoa Sec.


Xem them Danh sach cac loai ca canh nuoc ngot
Thu kieng
Chim canh
Cho canh
Meo canh
Chuot canh
Ga kieng


Tham khao Lien ket ngoai Ca canh tren Tu đien bach khoa Viet Nam