Quan đao Cat Ba  cach trung tam thanh pho Hai Phong 60km theo đuong bien, co dien tich khu vuc đe cu Di san the gioi la 31.150ha voi 388 hon đao. Ve mat hanh chinh, quan đao Cat Ba thuoc huyen Cat Hai, thanh pho Hai Phong. Noi đay đa đuoc UNESCO cong nhan la khu du tru sinh quyen the gioi (nam 2004), đuoc Chinh phu xep hang Danh lam thang canh - Di tich quoc gia đac biet (nam 2013) va tro thanh Di san thien nhien the gioi Vinh Ha Long - Quan đao Cat Ba (nam 2023). 
Nhung day nui đa voi trap trung xen lan tung ang, vung vinh; hang đong ky vi; co gia tri đa dang ve sinh hoc va canh quan đia chat, đia mao, đa tao nen quan đao Cat Ba nhu mot kiet tac thien nhien. Đay cung la noi sinh song cua hon 3000 loai đong, thuc vat tren can, duoi bien, trong đo co nhieu loai đuoc đua vao sach Đo Viet Nam va the gioi. Đac biet, Vooc Cat Ba la loai đac huu, hien chi con phan bo duy nhat tai noi đay.
Cat Ba đang khong ngung đuoc đau tu va phat trien đe tro thanh đia điem du lich mang tam voc quoc te trong tuong lai.


Vi tri đia ly Quan đao co toa đo 106°52′- 107°07′Đong, 20°42′- 20°54′đo vi Bac. Dien tich khoang gan 345 km². Dan so 45.000 nguoi (nam 2019). Cac đao nho khac: hon Cat Ong, hon May, hon Tai Keo,...

Cat Ba, con đuoc goi la đao Ngoc. Theo truyen thuyet đia phuong thi ten goi Cat Ba đuoc đoc chech đi tu Cac Ba. Vi co mot thoi cac ba, cac chi o đay đung ra lo viec hau can cho cac ong đanh giac tren mot hon đao lan can. Hon đao đo đuoc goi la đao cac Ong (Cat Ong). 
O thi tran Cat Ba hien nay co đen Cac Ba. Cac ban đo hanh chinh thoi Phap thuoc (nhu ban đo nam 1938) con ghi la Cac Ba. Nhu vay co le ten goi Cac Ba đa bi đoc chech thanh Cat Ba.
Truoc đay đao Cat Ba thuoc huyen Cat Ba, nam 1977 moi sap nhap voi huyen Cat Hai thanh huyen Cat Hai moi.  Truoc nam 1945, thi tran Cat Ba la pho Cat Ba, roi đai ly Cat Ba thuoc huyen Cat Hai, tinh Quang Yen. Sau nam 1945, tro thanh thi xa Cat Ba. Đen nam 1957 thi xa Cat Ba đoi thanh thi tran va huyen Cat Ba moi thanh lap.
Khi hau:

Nam trong khu vuc nhiet đoi gio mua chiu anh huong cua đai duong nen cac chi so trung binh ve nhiet đo, đo am, luong mua cung tuong đuong nhu cac khu vuc xung quanh, tuy nhien co đac điem la mua đong thi it lanh hon va mua he thi it nong hon so voi đat lien. Cu the la:

Luong mua: 1.700-1.800 mm/nam, dao đong theo mua. Mua mua chu yeu la thang 7, 8.
Nhiet đo trung binh: 25-28 °C, dao đong theo mua. Ve mua he co the len tren 30 °C, ve mua đong trung binh 15-20 °C nhung co thoi điem co the xuong duoi 10 °C (khi co gio mua đong bac).
Đo am trung binh: 85%.
Dao đong cua thuy trieu: 3,3-3,9 met.
Đo man nuoc bien: Tu 0,930% (mua mua) đen 3,111% (mua kho)

Đia hinh
Quan đao gom 388 hon đao lon nho nam tren dien rong khoang 345 km². Đao Cat Ba lon nhat co dien tich 153 km², la đao lon thu ba o Viet Nam sau Phu Quoc va Cai Bau, co đinh cao nhat 331m. Cac đao con lai it khi đo cao đat 100-250m, phan nhieu la đao nho co đo cao duoi 100m va cac hon rat nho thuong chi cao 20-50m . Đay la mot khu vuc đia hinh karst nhiet đoi bi ngap chim do bien tien Holocen, co canh quan đoc đao tuong tu vinh Ha Long la pho bien cac chop kieu Phong Tung va cac chop kieu Phong Linh, cac thung karst va pheu karst. Cac hon đao la cac chop hoac thap kart đon le hoac thanh cum, vach bo doc đung noi tren mat nuoc bien trong xanh. Nhieu ten đao goi theo hinh dang cua van vat nhu Ot, Chuong, Mai Rua, La Vong, Đuoi Rong, Bao va Su Tu v.v. An mon sinh hoa va co hoc cua nuoc bien do song va thuy trieu tao nen ria bo lom vong quanh đao lam tang ve ki di, đoc đao hinh dang cac hon đao. Tren đao Cat Ba co cac thung lung karst nhu Trung Trang, Gia Luan, Tai Lai va Viet Hai. Chung co đo cao 5-8m, chieu rong 100-600m, co noi rong toi 1 km, keo dai mot vai toi chuckm, đuoc lap đay bang cac tram tich song-bien Pleistocen muon. QĐCB co rat nhieu hang đong đep thuoc ba nhom: hang ngam co, hang nen va hang ham ech bien. Cac hang ngam co nhu đong Hung Son, đong Hoa, hang Trung Trang v.v thuong co đo cao tren 10m. Cac hang nen pho bien nhung thuong co kich thuoc nho va thuong co đo cao duoi 10m. Hang ham ech bien co khi xuyen thung cac khoi đa voi tao thanh hang luon nhu hang Xich, hang Thung, v.v. Đia hinh đay ven bo QĐCB Ba gom cac dang tung ang, ran san ho, đong bang đay vinh va luong lach. Tung, ang la cac thung lung hoac pheu karst bi bien ngap chim. Tung co 26 chiec voi hinh dang keo dai (tung Gau, tung Chang .v.v.). Ang co 33 chiec voi hinh dang đang thuoc (ang Tham, ang Vem va ang Ke, v.v.).
Đia chat
Ve cau truc đia chat, quan đao nam tren be Đong Bac Bac Bo, uu the cac đa tram tich carbonat Paleozoi va tram tich bo roi Đe Tu. Bieu hien magma o QĐCB khong đang ke voi vai the đa magma xam nhap dang mach đa đuoc xac đinh la spesartit va minet tai Hung Son va Ben Beo. He tang Pho Han (D3-C1 ph) co tuoi Đevon muon - Cac bon som, phan bo chu yeu o phia TN Nam va giua đao Cat Ba, lo it hon o phia Bac đao, day khoang 400 – 650 m, gom đa voi xam đen phan lop xen cac đa luc nguyen va đa silic. O bo vung Cat Ba lo ra mat cat đia tang chuyen tiep giua Đevon va Carbon rat co gia tri khoa hoc va di san đia chat. He tang Bac Son (C1-P2 bs) (C1-P2 bs), tuoi Carbon som - Permi muon, phan bo rong khap, day khoang 700–1000 m, chu yeu gom đa voi mau xam, xam sang, phan lop day va dang khoi. Cac tram tich Đe Tu gom tram tich he tang Vinh Phuc (Q13 vp) tuoi Pleistocen muon, thanh phan cat, cuoi cau tao nen bac them bien cao 5-8m o Ao Coi va cac tram tich song - bien o cac thung lung Gia Luan, Trung Trang; Tram tich he tang Hai Hung (Q11-2 hh), tuoi Holocen som - giua va Tram tich he tang Thai Binh (Q22-3 tb). Cac tram tich hien đai gom co tram tich bai bien, bai trieu, bai lay su vet va tram tich đay bien nong, thanh phan tu set, bot đen cat san. Bien tien sau bang ha lan cuoi cung bat đau tu 17-18 nghin nam truoc, khi muc bien thap hon hien nay 100 - 120m, đen khoang 7-8 nghin nam truoc bat đau tran ngap khu vuc Cat Ba, mo rong nhat vao 5-6 nghin nam truoc chinh thuc bien noi nay thanh quan đao.


Le hoi Le hoi cua nguoi dan Cat Ba giong nhu le hoi cua nhung nguoi Kinh o khu vuc khac, tuy nhien co them ngay 1 thang 4 duong lich la le hoi ngay Bac Ho ve tham lang ca.Con co them le hoi " Đen Ba " o xa Hien Hao. Đay cung la mot trong nhung le hoi lon cua nguoi dan đia phuong. 


Du lich Tren đao chinh Cat Ba co rung nguyen sinh tren nui đa voi la mot noi đang đuoc đay manh phat trien du lich sinh thai. phia đong nam cua đao co vinh Lan Ha, phia tay nam co vinh Cat Gia co mot so bai cat nho nhung sach, song khong lon thuan tien cho phat trien du lich tam bien, nghi duong. Tren bien xuat hien nhieu nui đa voi đep. O mot so đao nho, cung co nhieu bai tam đep.
Đuong xuyen đao Cat Ba: dai 27 km, co nhieu đeo doc quanh co, xuong khoan, qua ang, men theo mep bien, xuyen qua vuon quoc gia, phong canh ky thu, non nuoc huu tinh.
Vuon quoc gia Cat Ba: co dien tich 15.200 ha, trong đo co 9.000 ha rung, 5.400 ha bien tao nen mot moi truong sinh thai ly tuong.
Đong Trung Trang: Nam cach thi tran 15 km canh đuong xuyen đao, co nhieu nhu đa thien nhien. Đong nay co the chua hang tram nguoi.
Đong Hung Son: Cach thi tran 13 km, tren đuong xuyen đao. Đong con co ten Đong Quan y vi trong Chien tranh Viet Nam nguoi ta đa xay ca mot benh vien hang tram giuong nam o trong long nui.
Đong Phu Long (Cai Vieng) moi tim ra, đuoc cho la đep hon đong Trung Trang.
Cac bai tam: Cat Co 1, Cat Co 2, Cat Dua (bai tam đao Khi), Cat Ong, Cat Trai Gai, Đuong Danh v.v... la nhung bai tam nho, đep, kin đao, co nhieu mua, che nang, cat trang min, nuoc bien co đo man cao, trong suot toi đay. Mot so bai tam co cac khu resort nhu Monkey Island Resort o đao Khi, Nam Cat resort o đao Nam Cat, Cover Beach resort o đao Vach Đa... Nguoi ta du đinh xay dung o đay nhung "thuy cung" đe con nguoi co the truc tiep quan sat cac đan ca heo, tom hum, rua bien, muc ong, ca map boi luon quanh nhung cum san ho đo.

Cat Ba voi ve đep nguyen so va hung vi, no đuoc menh danh la Hon Ngoc cua Vinh Bac Bo

Cac nha to chuc tour du lich Cat Ba: Cat Ba Express, Kivo travel, Vietnam travel, Pys Travel...


Khu du tru sinh quyen Quan đao Cat Ba co rung mua nhiet đoi tren đao đa voi, rung ngap man, cac rang san ho, tham rong - co bien, he thong hang đong, tung ang, la noi hoi tu đay đu cac gia tri bao ton đa dang sinh hoc, bao đam cac yeu cau cua khu du tru sinh quyen the gioi theo quy đinh cua UNESCO.
Cat Ba đa đuoc UNESCO cong nhan la khu du tru sinh quyen the gioi ngay 02 thang 12 nam 2004. Ngay 1 thang 4 nam 2005 tai đay đa dien ra le đon nhan bang quyet đinh cua UNESCO va ky niem su kien nay. Viet Nam hien co 06 khu du tru sinh quyen the gioi đuoc UNESCO cong nhan la: Can Gio, Cat Tien, chau tho song Hong, mien Tay Nghe An, Kien Giang va quan đao Cat Ba.

Tong dien tich khu du tru sinh quyen Cat Ba rong hon 26.000 ha, voi 2 vung loi (bao ton nghiem ngat va khong co tac đong cua con nguoi), 2 vung đem (cho phep phat trien kinh te han che song ket hop voi bao ton) va 2 vung chuyen tiep (phat trien kinh te). Khu du tru sinh quyen Cat Ba la vung hoi tu đay đu ca rung mua nhiet đoi tren đao đa voi, rung ngap man, cac ran san ho, tham rong va đac biet la he thong hang đong.


= Sach đo Viet Nam =
Gan 60 loai đa đuoc coi la cac loai đac huu va quy hiem đa đuoc đua vao Sach đo Viet Nam nhu cac loai đong vat: ac la, qua khoang, vooc đau vang, vooc quan đui trang va cac loai thuc vat nhu cho đai, kim giao (Podocarpus fleurii), la khoi (Ardisia spp.), lat hoa (Chukrasia tubularis),de huong, tho phuc linh, truc đua, sen mat. Ngoai ra con 8 loai rong, 7 loai đong vat đay cung can đuoc bao ve.


= Đe cu di san the gioi =


 That bai voi đe cu di san thien nhien the gioi (đoc lap) nam 2014  Nam 2014, tai ky hop thu 38 cua Uy ban Di san the gioi tai Qatar Quan đao Cat Ba tung đuoc đua ra bau chon la di san thien nhien the gioi nhung chua thanh cong (Ho so Quan đao Cat Ba đuoc cac co quan tu van cua UNESCO đat o muc N - Not recommended for inscription, tuc khong đuoc khuyen khich đe ghi danh vi ly do Cat Ba & Vinh Lan Ha nam cung quan the voi Vinh Ha Long, can đuoc đe trinh nhu la mot quan the). Truoc đo, Cat Ba ung cu ho so di san theo cac tieu chi sau:

Tieu chi (ix):Di san Quan đao Cat Ba la nhung vi du noi bat, tieu bieu cho cac he sinh thai nhiet đoi, can nhiet đoi đien hinh cua chau A. Noi troi la he sinh thai quan đao đa voi lon nhat chau A. Đay cung la khu vuc co muc đo đa dang cao nhat cua cac he sinh thai nhiet đoi va can nhiet đoi đien hinh, lien ke, ke tiep nhau trong mot Di san nhu rung mua nhiet đoi nguyen sinh tren đao, tiep theo la rung ngap man, vung trieu, ho nuoc man, san ho. Cac he sinh thai nay đai dien cho cac qua trinh sinh thai va sinh hoc đang tiep dien trong qua trinh tien hoa va phat trien cua cac he sinh thai bien va hai đao, the hien qua su đa dang cao cua cac quan xa đong vat, thuc vat tren đao va duoi bien cung voi tren 21 loai đong vat, thuc vat đac huu cho khu vuc. Trai qua 18000 nam phat trien, di san van giu đuoc tinh tu nhien cao, khong he bi xuong cap, mac dau đa co su xuat hien cua con nguoi cach đay 7000 nam.
Tieu chi (x): Quan đao Cat Ba la Trung tam đa dang sinh hoc cao cua the gioi voi nhieu loai quy hiem co gia tri toan cau đuoc IUCN xep loai. Tieu bieu la su co mat cua 3.860 loai thuc vat va đong vat tren can va duoi bien. Co toi 130 loai đuoc xac đinh la cac loai quy hiem đua vao sach Đo Viet Nam va the gioi. Trong đo co 76 loai nam trong danh muc quy hiem cua IUCN, 21 loai đac huu. Đac biet loai Vooc Đau vang Cat Ba (Trachypithecus poliocephalus) la loai đac huu hien nay tren the gioi chi con mot quan the voi 63 ca the phan bo duy nhat o Cat Ba, đuoc IUCN đanh gia la gia tri bao ton ngoai hang toan cau. Ngoai ra con co nhieu loai thuc vat, va đong vat cung đuoc IUCN xep hang o cap cuc ky nguy cap (CR).


 Vinh Ha Long - Quan đao Cat Ba đuoc UNESCO ghi danh la Di san thien nhien the gioi  Tu ngay 10/9/2023 đen ngay 25/9/2023, UNESCO to chuc Ky hop thu 45 tai A-rap-xe-ut, trong đo xem xet ho so đe cu di san thien nhien the gioi Vinh Ha Long - Quan đao Cat Ba. Đoan cong tac cua quoc gia Viet Nam: Le Thi Hong Van - Truong Phai đoan thuong truc Viet Nam tai UNESCO, ba Le Thi Thu Hien - Cuc truong Cuc Di san van hoa, Bo Van hoa, The thao va Du lich, ong Le Khac Nam - Pho Chu tich UBND thanh pho Hai Phong, ba Nguyen Thi Hanh - Pho Chu tich UBND tinh Quang Ninh, cung cac thanh vien đoan cong tac. Tai ky hop,  Vinh Ha Long – Quan đao Cat Ba chinh thuc đuoc ghi danh la Di san thien nhien the gioi./.
Vinh Ha Long - Quan đao Cat Ba nam o phia Đong Bac Viet Nam, cach thu đo Ha Noi 165km noi đuoc menh danh la “hon ngoc cua vinh Bac Bo”, ban giao huong cua nui rung hung vi va bien đao bao la. Cac khu vuc tu nhien co dien tich vung loi la 65.650ha, vung đem co dien tich 34.140ha.
Vinh Ha Long thuoc tinh Quang Ninh va quan đao Cat Ba thuoc thanh pho Hai Phong. Noi đay so huu nhieu danh hieu quoc gia, quoc te quan trong nhu: di tich quoc đac biet vinh Ha Long; di tich quoc gia đac biet danh lam thang canh quan đao Cat Ba; Vuon Quoc gia Cat Ba; vinh Lan Ha la mot trong nhung vinh đep nhat the gioi; Khu bao ton bien; Khu du tru sinh quyen the gioi quan đao Cat Ba; Di san thien nhien the gioi vinh Ha Long (nam 1994 va 2000).
Viec mo rong Di san thien nhien the gioi vinh Ha Long bao gom ca quan đao Cat Ba se tang them gia tri von co cua di san, đuoc minh chung qua su hai hoa ve canh quan, đia chat, đia mao, he sinh thai va đa dang ve cac loai đong thuc vat. Cac Gia tri noi bat toan cau cua khu vuc đuoc xac đinh gom cac kien tao vat ly va sinh hoc, cac kien tao đia chat, đia ly va la moi truong song cua cac loai đong, thuc vat bi đe doa theo quan điem tham my, khoa hoc va bao ton.
Vinh Ha Long - quan đao Cat Ba đuoc xem la bao tang đia chat, chua đung nhung di san gia tri can đuoc gin giu, noi chung kien nhung thay đoi đac trung trong lich su phat trien Trai đat. Vung bien nay gom nhieu he tang tram tich luc nguyen va cacbonat, co tuoi tu nguyen đai Co sinh đen Tan sinh. Nhieu he tang tram tich o khu vuc nay chua đung cac vet tich co sinh vat duoi cac dang hoa thach khac nhau, trong đo co nhung nhom nganh đong, thuc vat đa tuyet diet hoac gan nhu tuyet diet tren trai đat. Su hien dien cua rung nguyen sinh, vinh va nhung hon đao tren vinh la nhung minh chung đoc đao ve qua trinh van đong, phat trien lien tuc cua dang đia hinh karst, he fengcong (cum đinh chop non) va fenglin (cac đac điem thap bi co lap) hinh thanh qua hang trieu nam trong đieu kien nhiet đoi, am, dien tien lon tu cac day nui cao xuong đen bien, noi đia hinh karst cuoi cung đat toi muc xam thuc co ban.
Vinh Ha Long - quan đao Cat Ba bao gom toan bo cac giai đoan cua qua trinh bien lam ngap chim karst nhiet đoi cung nhu co 3 loai hinh hang đong chu yeu (hang ham ech bien co, hang nen karst co va ham ech). Vinh Ha Long the hien cac giai đoan muon hon cua qua trinh bien ngap chim, con quan đao Cat Ba bo sung cac gia tri đia chat quan trong vao di san thong qua cac mau hinh ve cac giai đoan đat lien va lien trieu, ma mot so rat hiem, tham chi la đoc đao.
Voi su giao thoa cua nui rung va bien đao, Vinh Ha Long - Quan đao Cat Ba la mot khu vuc tieu bieu, co muc đo đa dang cao cua Chau A khi so huu 7 he sinh thai bien - đao, nhiet đoi, can nhiet đoi lien ke, ke tiep nhau phat trien bao gom: he sinh thai rung mua nhiet đoi nguyen sinh; he sinh thai hang đong; he sinh thai rung ngap man; he sinh thai bai trieu; he sinh thai ran san ho; he sinh thai đay mem; he sinh thai ho nuoc man. Cac he sinh thai nay đai dien cho cac qua trinh sinh thai va sinh hoc van đang tien hoa va phat trien, the hien qua su đa dang cua cac quan xa đong thuc vat.
MOI TRUONG SONG CUA NHIEU LOAI ĐONG VAT QUY HIEM
So huu khu rung tren bien lon nhat Viet Nam voi dien tich hon 17.000ha cung cac he sinh thai đa dang, Vinh Ha Long - Quan đao Cat Ba con la điem cu ngu cua 4.910 loai đong thuc vat tren can va duoi bien, trong so nay co toi 198 loai thuoc Danh luc Đo IUCN, 51 loai đac huu. Dien tich rung nguyen sinh vao khoang 1.045,2 ha tren đao Cat Ba la mot trong nhung nhan to quan trong lam nen gia tri sinh thai va đa dang sinh hoc cua khu vuc đe cu. Đac biet, vooc Cat Ba (Trachypithecus poliocephalus) la loai quy hiem, nam trong danh sach cac loai đong vat co nguy co tuyet chung cao nhat va đuoc ghi vao Sach Đo the gioi. Đen nay, con khoang 60-70 ca the phan bo duy nhat o Cat Ba, khong con noi nao khac tren the gioi xuat hien loai nay.
Cac nha nghien cuu đa phat hien nhieu loai thuc vat đac huu, chi thich nghi song o cac đao đa voi, ma khong noi nao tren the gioi co đuoc, đo la: thien tue Ha Long (Cycas tropophylla), kho cu đai tim (Chirita drakei), co Ha Long (Livistona halongensis), mong tai Ha Long (Impatiens verrucifera), ngu gia bi Ha Long (schefflera alongensis), hai ve nu hoa vang (Paphiopedilum concolor)... Cac loai cay la mong hoac trong xu xi nhu xuong rong Euphorbia antiquorum (Euphorb.), huyet giac Dracaena cambodiana (Liliac.), chi tue Cycas sp. (Cycad.), va day leo khong la tiet can Sarcostemma acidum (Apocyn.) mang lai cho tham thuc vat o đay mot dang ve chong chiu han cua thuc vat sa mac.
Cung trong khu vuc Vuon Quoc gia Cat Ba, mot bon trung gan ben tau Viet Hai bi che phu phan lon boi mot đam lay nuoc ngot voi cac tan cay hon hop. Men theo đuong vao lang, tham thuc vat rung nhuong cho cho nhung canh đong lon voi cay lau say Phragmites karka (Poac.). Mac du co tam quan trong thu yeu va nho be ve mat kinh te, nhung moi đam lay nuoc ngot duong nhu co nhung đac điem khac nhau, nhieu đam con hoan toan nguyen so, mot so la noi cu ngu cho nhung loai đac biet nhu Combretocarpus, đay  điem hiem co tai cac vung đat am uot nuoc ngot. 
Hon the nua, nam rai rac trong khu vuc la 138 ho nuoc man đuoc hinh thanh tu cac ho sut, pheu karst va thung lung kin. Cac ho nuoc nay, chiem khoang 1/3 tong so ho nuoc man tren the gioi, la noi luu giu nhung loai co xua, quy hiem, co gia tri lon cho viec bao ton va nghien cuu khoa hoc, vua la moi truong thuan loi cho cac loai sinh vat tien hoa.
Mot khu vuon sinh thai đoc đao, mot khu bao ton thien nhien nguyen ven, cung he thong nui đa voi karst, hang đong phong phu, he sinh thai đac trung ket hop voi am thanh on ao song vo, cua nhip song dan cu, tao nen phong canh ky vy, tran đay suc song cua thien nhien va con nguoi.
Voi nhung gia tri noi bat toan cau neu tren, tai Ky hop thu 45 cua UNESCO đuoc to chuc tai A-rap-xe-ut, Vinh Ha Long – Quan đao Cat Ba chinh thuc đuoc ghi danh la di san thien nhien the gioi./.


Xem them Vuon quoc gia Cat Ba
khu du lich trong điem quoc gia


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc cua Khu du tru sinh quyen Cat Ba Luu tru ngay 1 thang 7 nam 2017 tai Wayback Machine
Thong tin ve Khu du tru sinh quyen Cat Ba tren trang thong tin đien tu cua Chuong trinh Con nguoi va Sinh quyen (MAB)/UNESCO
Cat Ba Archipelago