Quang Tay (Tieng Trang: Gvangjsih; chinh ta kieu cu: Gvaŋзsiƅ; chu Han gian the: 广西; chu Han phon the: 廣西; binh am: Guangxi), ten đay đu Khu tu tri dan toc Trang Quang Tay (Tieng Trang: Gvangjsih Bouxcuengh Swcigih; chinh ta kieu cu: Gvaŋзsiƅ Bouчcueŋƅ Sɯcigiƅ; chu Han gian the: 广西壮族自治区; chu Han phon the: 廣西壯族自治區; binh am: Guangxi Zhuangzu Zizhiqu; Han-Viet: Quang Tay Trang toc tu tri khu) la mot khu tu tri cua dan toc Trang tai Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Đay la ten đuoc dung tu nam 1958 đen nay trong cac gioi thieu ve khu, trong Bao anh Trung Quoc, va trong phan tieng Viet o van ban lam viec  giua gioi chuc hai nuoc.
Nam 2018, Quang Tay la tinh đong thu muoi mot ve so dan, đung thu muoi tam ve kinh te Trung Quoc voi 48,8 trieu dan, tuong đuong voi Colombia, Tay Ban Nha va GDP đat 2.040 ti NDT (303,7 ti USD) tuong ung voi Pakistan.


Ten goi Quang Tay la gian xung cua "Quang Nam Tay lo" (广南西路) tu thoi nha Tong. "Quang" 广 co nghia la "mo rong", va đuoc đat cho vung nay ke tu thoi nha Tay Tan tro đi. "Quang Tay" va tinh lang gieng Quang Đong co ten goi chung la "Luong Quang" (两广). Ten goi tat cua khu tu tri nay la "Que" 桂, lay theo ten Que Lam la mot thanh pho lon trong khu tu tri.


Lich su Truoc thoi phong kien, Quang Tay la mot vung đat co cac bo toc Bach Viet sinh song, cung voi Quang Đong tao nen vung Luong Quang. Vung đat nay chinh thuc thuoc ve Trung Quoc tu nam 214 TCN, khi quan đoi nha Tan xam chiem hau het mien Nam Trung Hoa ngay nay. Ten goi Quang Tay bat nguon tu thoi nha Tong, khi khu vuc nay đuoc to chuc thanh mot lo, goi la Quang Nam Tay Lo. Vao cuoi đoi nha Nguyen, vung nay đuoc to chuc thanh mot tinh voi ten goi đuoc rut gon thanh Quang Tay. Truoc thoi hien đai, Quang Tay la mot tinh cua Trung Quoc cho đen khi đuoc chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa chuyen thanh mot khu tu tri danh cho dan toc thieu so đong đao o đay.
Cuoi đoi nha Thanh, o huyen Que Binh, mien đong Quang Tay, đa no ra Khoi nghia Kim Đien (金田起义) vao ngay 11 thang 1 nam 1851, khoi đau cua phong trao khoi nghia nong dan Thai Binh Thien Quoc. Cua ai Tran Nam Quan (ngay nay la Huu Nghi Quan) tren bien gioi voi Viet Nam cung la noi dien ra tran đanh Tran Nam Quan (镇南关战役) vao ngay 23 thang 3 nam 1885, trong Chien tranh Phap - Thanh. Trong tran đanh nay, mui tan cong cua quan Phap đa bi luc luong Trung Quoc cua tuong Phung Tu Tai (冯子才) đanh bai, mot su kien lich su rat đuoc nhung nguoi yeu nuoc Trung Hoa ca tung.
Sau ngay thanh lap Trung Hoa Dan Quoc, Quang Tay tro thanh can cu cua mot trong nhung tap đoan quan phiet hung manh nhat cua Trung Quoc: Tap đoan Quang Tay (Que he) cu. Do Luc Vinh Đinh (陆荣廷) va nhung nguoi khac lanh đao, tap đoan nay đa vuon ra kiem soat ca cac tinh Ho Nam va Quang Đong o lien ke. Đau thap nien 1920, Tap đoan Quang Tay cu bi that bai, va đuoc thay the bang Tap đoan Quang Tay moi, do Ly Tong Nhan va Bach Sung Hi cam đau. Quang Tay con đuoc nhac đen boi Khoi nghia Bach Sac (百色起义), mot cuoc khoi nghia cong san do Đang Tieu Binh lanh đao vao nam 1929. Cac can cu cong san đa đuoc thiet lap mac du cuoi cung đeu bi luc luong Quoc dan Đang tieu diet.
Vao nam 1944 gan ket thuc The chien II, Nhat Ban chiem đong Quang Tay sau Chien dich Ichigo (hay con goi la Chien dich Du Tuong Que (豫湘桂战役) trong mot no luc thu tom tuyen đuong sat Ho Nam-Quang Tay va thiet lap mot vung đat noi voi Đong Duong Phap thuoc. Nguoi Nhat đa chien thang va mot loat cac thanh pho chinh o Quang Tay tro thanh thuoc đia cua Nhat Ban.
Nam o xa phia nam, luc luong cong san kiem soat Quang Tay muon hon. Chinh quyen tinh thay đoi vao thang 12 nam 1949, hai thang sau khi thanh lap nuoc Cong hoa Nhan dan. Vao nam 1958, Quang Tay đuoc chuyen đoi thanh Khu tu tri dan toc Choang Quang Tay theo đe nghi cua Thu tuong Chu An Lai. Quyet đinh nay đuoc đua ra do nguoi Trang la mot trong nhung dan toc thieu so lon nhat o Trung Hoa, va tap trung nhieu o Quang Tay; tuy nhien nguoi Trang van chi chiem thieu so trong dan so Quang Tay. Suot chieu dai lich su, Quang Tay la vung đat noi luc (khong co bien). Nam 1952 mot phan nho cua bo bien Quang Đong đuoc chuyen giao cho Quang Tay, tu đo vung đat nay đuoc thong voi bien. Nam 1955 chuyen giao lai, va nam 1965 tiep nhan lai.
Mac du co su phat trien cong nghiep nang dien ra trong tinh trong suot nhung nam 1960 va 1970, van con rat nhieu cac danh lam thang canh du lich hap dan moi nguoi tren khap the gioi. Tham chi muc tang truong kinh te o Trung Quoc trong nhung nam 1990 duong nhu đe Quang Tay tut lai phia sau. Tuy nhien trong nhung nam gan đay đa co su tang truong manh ve cong nghiep hoa va tap trung hoa cay trong. GDP đau nguoi đa tang nhanh chong do cac nganh cong nghiep o Quang Đong phai tim kiem cac đia điem san xuat tai cac khu vuc co gia nhan cong re hon.


Cac đon vi hanh chinh cua Quang Tay Quang Tay đuoc chia ra 14 thanh pho thuoc tinh (đia cap thi), duoi nua la 56 huyen, 34 quan, 12 huyen tu tri va 7 thanh pho cap huyen (huyen cap thi). Cac thanh pho (đia cap thi) la:


Đia ly Nam o phia nam Trung Quoc, Quang Tay giap gioi voi Van Nam phia tay, Quy Chau phia bac, Ho Nam phia đong bac, va Quang Đong phia đong nam. No cung co bien gioi voi Viet Nam phia tay nam (giap cac tinh Tuyen Quang, Cao Bang, Lang Son va Quang Ninh cua Viet Nam) va Vinh Bac Bo phia nam.
Quang Tay la tinh mien nui. Ve phia bac co cac nui Đo Duong Son (都阳山) va Phuong Hoang Son (凤凰山). Day Nam Linh gom cac day Viet Thanh Linh (越城岭), Hai Duong Son (海洋山), Đo Bang Linh, Manh Chu Linh o phia đong bac tinh, chia cach Quang Tay voi Ho Nam. Gan vao giua tinh hon co cac nui Đai Dao Son (大瑶山) va Đai Minh Son (大明山). Vung đong nam co day Thap Van Đai Son (十万大山) va day Van Khai Đai Son (云开大山) la ranh gioi tu nhien giua đong nam Quang Tay voi tay nam Quang Đong. Đinh nui cao nhat Quang Tay la Mieu Nhi Son thuoc day Viet Thanh Linh, cao 2141 m.
Nhieu con song cat qua cac day nui tao thanh cac thung lung. Hau het cac song nay đeu thuoc luu vuc song Tay Giang:

Quang Tay co bo bien ngan nam ben Vinh Bac Bo. Cac hai cang chinh la Bac Hai, Kham Chau va Phong Thanh Cang.
Quang Tay co khi hau can nhiet đoi. Mua he thuong dai va nong. Nhiet đo trung binh hang nam tu 17 - 23 °C, trong khi luong mua hang nam tu 1250 - 1750 mm.
Thanh pho cap đia khu chinh: Nam Ninh, Bac Hai, Que Lam, Lieu Chau. Thanh pho cap huyen tieu bieu: Long Mon, Tam Giang, Duong Soc.


Kinh te Cac loai ngu coc va luong thuc quan trong cua Quang Tay gom: gao, ngo, khoai va lua my. Hoa mau co: mia đuong, lac, thuoc la va đay. Quang Tay co tru luong thiec, mang gan, indium nhieu hon bat cu tinh nao cua Trung Quoc. Trong nhung nam gan đay, Quang Tay đa tut hau so voi tinh Luong Quang la Quang Đong ve kinh te. GDP danh nghia nam 2004 cua Quang Tay la 332 ty NDT (41,19 ty USD), xep thu 17 cac tinh Trung Quoc. GDP đau nguoi la 680 USD.


Dan cu Quang Tay la mot trong nhung noi bat nguon som nhat cua loai nguoi co cua Trung Quoc, thoi ky Nguyen co Quang Tay đa co hoat đong cua loai nguoi. Tuy nhien do đieu kien tu nhien cua Quang Tay co đai khac nghiet, khai thac nong nghiep thieu nghiem trong, thu cong nghiep va thuong nghiep tu xua đen nay lac hau, trinh đo phat trien kinh te va so luong dan so thoi gian dai thap hon khu vuc Trung Nguyen va khu vuc lan can nhu Ho Nam, Quang Đong, Giang Tay, Phuc Kien vi vay cho đen nam 1912 thoi ky đau dan quoc, toan tinh Quang Tay chi co 1,7589 trieu ho, 9,1606 trieu nguoi. Nam 1912 – 1926, bien đo tang dan so kha lon, tu 9,1606 trieu nguoi tang len đen 10,633 trieu nguoi, tang truong trung binh nam 104.800 nguoi. Nam 1926 – 1931, do trong thoi ky nay "chien tranh Tuong Que" bung no, nhieu nam lien tiep tinh hinh chien tranh hon loan, xa hoi khong yen on, kinh te van hoa bi pha hoai nghiem trong, tang truong dan so bi anh huong, tu 10,633 trieu nguoi tang đen 10,778 trieu nguoi, tang truong binh quan hang nam chi la 29.000 nguoi. Nam 1932 – 1944, dan so tang nhanh chong, tu 11,819 trieu nguoi tang len đen 14,9707 trieu nguoi, dan so tang trung binh nam la 262.600 nguoi. Đay la do nam 1932 cho đen đem truoc khang chien xa hoi Quang Tay tuong đoi yen on, kinh te van hoa dan dan phat trien, nguoi dan đuoc boi duong sinh loi.
Trong thoi gian chien tranh, nam 1939 – 1940, mac du co quan Nhat xam luoc Nam Quang Tay, tai san sinh menh cua nhan dan bi ton that nhat đinh, song thoi gian chi la 1 nam, khu vuc chi hon 10 huyen, ma khi đo Quang Tay la hau phuong lon cua khang chien, xa hoi tuong đoi on đinh, luong lon dan bi nan cua khu chien tranh đo ve Quang Tay, đa thuc đay tang truong nhanh chong cua dan so Quang Tay. Nam 1944 – 1945, quan Nhat xam nhap toan dien vao Quang Tay, toan tinh 80 huyen thi bi xam chiem, sinh menh tai san cua nhan dan bi ton that nang ne, dan so tu 14,9707 trieu nguoi ha xuong con 14,5458 trieu nguoi. Sau khi khang chien ket thuc, dan so tang truong tro lai, nam 1948 tang đen 14,6727 trieu nguoi, tang 126.900 nguoi nam 1945, dan so tang trung binh nam 42.300 nguoi.
Nhin tu tong the, truoc khi nuoc Trung Quoc moi thanh lap, Quang Tay giong nhu toan quoc, van bao luu đac điem tai sinh san dan so truyen thong. Mot la tang truong dan so co su tang manh giam manh mang tinh chu ky. Khi ke thong tri thu thue it, xa hoi on đinh, kinh te phon vinh, dan so tang gap; Khi ke thong tri vo vet bop nan (suu cao thue nang), xa hoi bat on đinh, kinh te tieu đieu, dan so giam manh. Hai la ty le sinh cao, ty le tu vong cao, ty le tang truong tu nhien thap. Theo đieu tra, truoc nam 1949, ty le dan so tu vong cua Trung Quoc la 25%0 - 33%0, ty le tu vong tre em chiem 1/5 – 1/4 so dan so ra đoi, ty le dan so ra đoi đat toi 35‰ - 38‰. Sau khi nuoc Trung Quoc moi thanh lap, qua trinh phat trien cua dan so Quang Tay ve đai the đa trai qua may giai đoan sau:
Giai đoan thu nhat, thoi ky cao trao sinh đe thu nhat (1953 - 1958). Trong thoi ky nay, chinh quyen moi đa dep yen tinh hinh roi loan cua chien tranh, đong thoi đa tien hanh cai cach đat đai o trong pham vi toan tinh, đa ngan chan hieu qua hien tuong ngheo hoa cua kinh te nong thon, ty le tu vong cua dan so lien tuc ha xuong, con ty le sinh dan so tuong đoi cao, tong so dan so tu 19,76 trieu nguoi tang len đen 21,86 trieu nguoi, trung binh nam tang 420.000 nguoi, ty le tang truong dan so tu nhien gan 21‰.
Giai đoan thu hai, thoi ky thoai trao sinh đe thu nhat (1959 - 1961). Trong thoi gian nay, do chiu anh huong cua "đai nhay vot" "cong san phong", phat trien cua kinh te quoc dan đa gap trac tro nghiem trong, muc song cua nhan dan ha thap nhanh chong, them vao lien tuc gap phai thien tai, gay nen ty le tang dan so giam manh, ty le tu vong tang đot ngot, tong so dan so tu 22,05 trieu nguoi giam xuong con 21,59 trieu nguoi, trung binh nam giam 230.000 nguoi, ty le tang truong tu nhien dan so la -10,5‰.
Giai đoan thu ba, thoi ky cao trao sinh đe dan so thu hai (1962-1972). Trong thoi ky nay, do quan niem cu "đong con nhieu phuc" cua moi nguoi chua thay đoi, chinh phu cang buong tuong hanh vi sai lam "đong con nhieu phuc", do đo khi thien tai vua qua, cach lam "cong san phong" vua moi đuoc sua chua, lien xuat hien cao trao tang truong dan so thu hai. Tong dan so tu 22,18 trieu nguoi tang len đen 29,73 trieu nguoi, trung binh nam tang 755.000 nguoi, ty le tang dan so tu nhien la 29,7‰, con cao hon gan 4 phan nghin so voi muc trung binh toan quoc. Trong thoi ky nay dan so tang tinh cua Quang Tay la 7,55 trieu nguoi, đa hinh thanh cao trao sinh đe dan so lan thu hai sau khi thanh lap nuoc. Chinh lan cao trao sinh dan so nay, đa tang them mot buoc dan so cua Quang Tay, đa tang them kho khan chong chat cho viec thuc hien chinh sach sinh đe ke hoach sau thap nien 80 the ky XX cua Quang Tay, đa anh huong nghiem trong đen toc đo cua phat trien kinh te va xa hoi cua Quang Tay.
Giai đoan thu tu, thoi ky thoai trao sinh đe dan so thu hai (1973-1984). Trong thoi ky nay, do Đang va chinh phu quyet tam nam chat sinh đe ke hoach, cuoi cung lam cho ty le sinh ha xuong mot chut, tu đo lam cho ty le tang truong dan so tu nhien cung ha thap tung nam, tu 28,3%0 nam 1973 ha dan xuong con 19,6‰.
Giai đoan thu nam, giai đoan ha xuong sau khi ty le tang truong dan so tu nhien xuat hien tang tro lai ro ret (sau nam 1985). Ke tu nua cuoi nam 1984, nha nuoc bat đau tung buoc noi long dien quan tam đoi voi sinh hai. Do cac nguyen nhan nhu kich thich noi tai cua che đo trach nhiem bao thau gia đinh đoi voi mong muon sinh đe cua nong dan va xuat hien su yeu kem trong quan ly khi the che moi cu thay the, cung nhu kho khan ma luu đong dan so mang đen cho quan ly sinh đe ke hoach va ket cau tuoi tac v.v, ke tu sau nam 1985, ty le sinh va ty le tang truong tu nhien dan so trong toan pham vi khu tu tri xuat hien su tang tro lai manh. Dan so tang tinh hang nam tu 670.000 nguoi nam 1985 tang len đen 920.000 nguoi nam 1990, ty le tang truong tu nhien cung tu 17,6%0 tang len đen 22,2‰. Tinh hinh phat trien nay đa thu hut su quan tam manh me cua cac nhan si huu quan, Trung uong Đang, Quoc vu vien cang het suc coi trong, đong thoi chi ro, nguoi lanh đao đang chinh phu cac khu vuc chiu trach nhiem chinh đoi voi sinh đe ke hoach. Sau nam 1990, ty le sinh va ty le tang truong tu nhien cua dan so Quang Tay xuat hien xu the ha xuong theo nam, đen nam 2000, ty le tang truong tu nhien đa ha xuong con 8‰.
Dan so Quang Tay nam 2000 la 47,51 trieu, tuong đuong voi 81,2% dan so nuoc Phap, 57,9% dan so nuoc Đuc, 80,8% dan so nuoc Anh, tuy nhien tong gia tri san xuat quoc dan binh quan đau nguoi lai thap hon nhieu so voi trinh đo cua nhung quoc gia nay, con khong bang 3% trinh đo binh quan đau nguoi cua cac quoc gia noi tren. Khu tu tri la noi tap trung nhieu Nguoi Trang, hon 14 trieu, mot trong nhung dan toc thieu so chinh o Trung Quoc. Hon 90% nguoi Trang o Trung Quoc song o Quang Tay, đac biet la o khu vuc trung tam va phia Tay. Cung co mot so luong kha nguoi dan toc thieu so Nguoi Đong va Nguoi Mieu. Dan toc thieu so khac gom: Nguoi Dao, Nguoi Hoi, Nguoi Di, Lo Lo, Nguoi Thuy, va Nguoi Kinh (nguoi Viet).

Nguoi Han (汉族): 27,02 trieu (62%)
Nguoi Trang (壮族): 14,21 trieu
Nguoi Dao (瑶族): 1,47 trieu
Nguoi Mieu (苗族): 46 van
Nguoi Đong (侗族): 30 van
Nguoi Ngat Lao (仫佬族): 17 van
Nguoi Mao Nam (毛南族): 7,4 van
Nguoi Hoi (回族): 3,3 van
Nguoi Bo Y (布依族): 2,1 van
Nguoi Kinh/Nguoi Viet (京族): 2 van
Nguoi Thuy (水族): 1,5 van
Nguoi Tang (彝族): 9.712 nguoi
Nguoi Man (满族): 9.576 nguoi


Van hoa Quang Tay noi tieng vi su đa dang ngon ngu. Vi du o thu phu Nam Ninh, co toi bon phuong ngu đuoc noi: Quan thoai Phuong Nam, Quang Đong thoai, Binh Thoai, va tieng Trang.


Cac truong cao đang, đai hoc Đai hoc Su pham Quang Tay
Đai hoc Quang Tay
Đai hoc dan toc Quang Tay
Đai hoc Y khoa Quang Tay
Hoc vien Su pham Quang Tay
Hoc vien Cong nghe Đien tu Que Lam


Du lich Điem du lich hap dan nhat o Quang Tay la Que Lam, mot đia danh co canh quan son thuy noi tieng khap Trung Quoc va the gioi vi ve ngoan muc cua no ben bo Li Giang (漓江) voi cac đinh nui karst vay quanh. Đay tung la thu phu cua Quang Tay. Tinh Giang vuong thanh (靖江王城), noi o truoc đay cua cac vuong gia nha Minh nay van con phe tich va đuoc mo cua cho dan chung tham quan. Tu Que Lam xuoi ve phia nam la thi tran Duong Soc (阳朔), mot điem đen noi tieng cua du khach nuoc ngoai đac biet la khach du lich ba-lo. Nhung nguoi dan toc thieu so o Quang Tay nhu nguoi Trang va nguoi Đong đeu rat quan tam đen du lich.


Xem them Nam Ninh
Quang Đong


Tham khao Lien ket ngoai Chinh quyen Quang Tay Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2012 tai Wayback Machine
Ban đo Quang Tay Luu tru ngay 18 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine