Pho Thong (phon the: 傅聰, gian the: 傅聪, binh am: Fu Cong, EFEO: Fou Ts'ong) (10 thang 3 nam 1934 - 28 thang 12 nam 2020), la mot nghe si duong cam Trung Quoc va Anh.


Tieu su = Tuoi tho =
Pho Thong xuat than tu mot gia đinh tri thuc kha gia cua Thuong Hai. Than phu ong la Pho Loi, dich gia van hoc va phe binh nghe thuat noi tieng qua cong trinh phien dich tieu thuyet cua Honore de Balzac va tac pham Jean-Christophe cua Romain Rolland. Chiu anh huong than Phap cua cha, Pho Thong viet ten minh la Fou Ts'ong, theo cach chu am cua Vien Vien Đong Bac co (Ecole francaise d'Extreme-Orient), thay vi Fu Cong, cach binh am cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Than mau ong la Chu Mai Phuc. Ba yeu thich nhac co truyen Trung Hoa lan nhac co đien Tay phuong, va la nguoi day vo long duong cam cho Pho Thong.
Nang khieu am nhac cua ong the hien tu 3 tuoi. Sau thoi gian đau đuoc me chi day, nam 7 tuoi [1941] ong hoc piano voi mot nguoi ban cua cha. Nam 9 tuoi [1943], ong bat đau hoc voi Mario Paci, nhac si nguoi Y sang lap Dan nhac Giao huong Thuong Hai. Nam 13 tuoi [1947], khi Mario Paci qua đoi, Pho Thong tim đen nhieu thay nhung khong theo ai tho giao lau. Ong tu hoc, voi su khuyen khich cua cha. Cha ong rat khat khe, bat ong tap duot tu 7 đen 8 tieng moi ngay. Nam 14 tuoi [1948], luc gia đinh don tu Thuong Hai đen Con Minh, Pho Thong chong đoi cha, bo đan trong vong 3 nam, chi choi đem đay đo cho ca đoan. Nam 17 tuoi [1951], khi ca nha tro ve Thuong Hai, ong hoc lai piano voi ba Ada Bronstein, mot giao su nguoi Nga tai Hoc vien am nhac Thuong Hai. Khong may, chi mot nam sau ba Bronstein di cu qua Canada. Mot lan nua, Pho Thong khong con ai huong dan.


= Du hoc, đoat giai =
Nhung mot su kien đa giup ong tien len đinh cao am nhac. Nam 18 tuoi [1952], ong co dip trinh dien lan đau tien truoc cong chung, voi bai Concerto piano so 5 cung Mi giang Op. 73 cua Beethoven cung Dan nhac Giao huong Thuong Hai. Ong thu hut su chu y cua cac vien chuc Bac Kinh, luc đo đang tich cuc tim tai nang tre đe tham du cuoc thi piano cua Le hoi Gioi tre (nay la Lien hoan the gioi Thanh nien Sinh vien) lan thu IV [1953] tai Bucharest. Đuoc tuyen, Pho Thong sang Romania du Le hoi Gioi tre cung phai đoan Trung Quoc gom 400 thanh nien, do Bi thu Đoan thanh nien Ho Dieu Bang dan đau. Tai đay, ong gianh đuoc giai ba, mot thanh tich kha an tuong đoi voi mot nhac si chua nhieu kinh nghiem.
Sau cuoc thi, Pho Thong vieng tham Đong Đuc va Ba Lan. Tai Ba Lan, qua nhung buoi trinh bay đoc tau Chopin, su thau hieu truc giac cua ong ve nhip đieu mazurka khien cac nhac si đia phuong vo cung kham phuc. Ho moi ong tham du Cuoc thi piano quoc te Frederic Chopin nam 1955 va đe nghi cap cho ong hoc bong tu nghiep. Pho Thong nhan loi. Nam 1954, ong len đuong qua Ba Lan tu hoc voi giao su Zbigniew Drzewiecki tai Hoc vien am nhac Warszawa.
Tai Cuoc thi piano quoc te Frederic Chopin lan thu V [1955], ong đoat giai ba cung giai đac biet Mazurkas. Su thanh cong cua ong cang đang ghi nhan, vi nhung bai Mazurkas Op. 56 ong chon cho cuoc thi thuoc loai kho choi nhat. Ong la nguoi chau A đau tien gianh đuoc mot giai thuong chinh tai cuoc thi nay (vao ky thi Chopin lan thu III [1937], ba Chieko Hara đa đuoc trao giai khan gia nhung đay chi la mot giai phu), va cung la nguoi Trung Quoc đau tien gianh đuoc mot giai thuong lon tai mot cuoc thi piano quoc te (vao ky thi piano Le hoi Gioi tre lan thu III [1951] tai Berlin, ba Chu Quang Nhan đa đuoc giai danh du, nhung cuoc thi nay khong cung tam voc voi cuoc thi Chopin). Lap tuc, ong tro thanh mot "anh hung dan toc" tai Trung Quoc. Sau cuoc thi Chopin, ong o lai Ba Lan, tiep tuc nghien cuu nhac voi ong Drzewiecki cho đen nam 1958.


= Luu vong, lap nghiep =
Bat đau tu nam 1956, xa hoi Trung Quoc trai qua nhieu xao tron trien mien. Trong thoi ky 1956–1957 co phong trao Tram hoa đua no, mot cai bay đe phat hien va thanh trung nhung nhan vat bat đong quan điem chinh kien. Tai Thuong Hai, Pho Loi bi đa kich va xep vao thanh phan "phe huu". Tai Warszawa, Pho Thong bi mot so sinh vien Trung Hoa phe phan tu tuong. Đau nam 1958, ong bi trieu ve Bac Kinh, viet ban tu kiem, nhung van đuoc phep tro lai Ba Lan hoc tap.
Thang 12 nam 1958, khi Pho Thong tot nghiep Hoc vien am nhac Warszawa, Trung Quoc vua buoc vao ke hoach Đai nhay vot. Nhan thay tuong lai mot nghe si duong cam nhu ong be tac, mat khac so minh va cha se bi ep buoc boi bac nhau, ong quyet đinh khong ve Trung Quoc va xin ti nan chinh tri tai Anh. Ong đuoc Zamira Menuhin, con gai cua Yehudi Menuhin, giup đo. Nam 1960, Pho Thong ket hon voi Zamira Menuhin va đinh cu tai Luan Đon. Hai vo chong co mot đua con trai, sinh nam 1964. Cung vao nam 1964, ong đuoc nhap quoc tich Anh. Cuoc hon nhan voi Zamira Menuhin ket thuc nam 1970.
Thang 5 nam 1966, tai Trung Quoc khoi su cuoc Cach mang van hoa. Pho Loi va Chu Mai Phuc lai bi to cao la thanh phan "phe huu". Lan nay, toi trang cua ho nghiem trong hon vi co mot đua con đa "phan boi" to quoc. Hong ve binh vao nha truy luc, hai ong ba bi cuong buc, nhuc ma truoc cong chung. Thang 9 nam 1966, ho tu sat bang thuoc đoc.
Cai chet cua cha me gay chan đong manh cho Pho Thong. Cuoc đoi rieng tu cua ong cung tro nen phuc tap. Sau khi ly di voi Zamira Menuhin, nam 1973 ong cuoi Hi Jong Hyun, con gai mot vien chuc ngoai giao Han Quoc, nhung cuoc hon nhan nay khong keo dai lau  (ly di nam 1978). Nam 1987, ong tai hon voi nu nghe si duong cam Trac Nhat Long (Patsy Toh).


= Hoi huong =
Thang 11 nam 1978, hai nam sau khi Cach mang van hoa cham dut, mot phai đoan Trung Quoc do nhac si Ngo To Cuong dan đau vieng tham Luan Đon va du thinh mot buoi trinh dien cua Pho Thong tai Nha hat Nu hoang Elisabeth. Su kien nay đuoc xem la buoc đau trong qua trinh hoa giai hoa hop giua Pho Thong va chinh phu Trung Hoa, luc đo đang can su ung ho cua nhung tri thuc bi đan ap duoi Cach mang van hoa. Sau mot thoi gian thuong luong, Pho Thong tro ve Trung Quoc thang 4 nam 1979 trong vong 10 ngay. Ong va gia đinh đuoc phuc hoi danh du. Le tuong niem Pho Loi va Chu Mai Phuc co hon 300 nguoi đen du. Ong tra loi phong van truyen hinh va trinh dien nhac tai Bac Kinh va Thuong Hai. Sau chuyen đi ngan ngui nay, ong ve đeu tu 1979 đen 1988, moi nam mot lan (tru nam 1987). Nam 1980, ong đuoc chinh phu Trung Hoa bo nhiem pho giao su tai Hoc vien Am nhac Trung uong.
Tu nam 1982, ong cung bat đau xuat hien trinh dien tai Đai Loan. Con tai Huong Cang thi ong đa bat đau trinh dien tu nam 1965 tai Le hoi Nghe thuat hang nam. O nhung noi đay, ong luon đuoc tiep đon nong nhiet.
Tai Trung Quoc, ong cho an hanh quyen Pho Loi gia thu, suu tap gan 200 la thu ma cha ong đa viet cho ong va Pho Minh, em trai ong. Pho Loi gia thu đuoc nhieu nguoi tim đoc tai Trung Quoc, đa so la nhung nguoi tre muon biet ve mau muc đao ly cua mot thoi vang bong. Cung co nhieu binh luan gia cho rang Pho Thong muon bien ho cho viec "đao tau" cua minh 20 nam truoc: mot cach vo thuc, co the ong muon cho đoc gia hieu rang ong khong nhung tron su ap buc cua mot che đo toan tri, ma con thoat su gay gat cua mot nguoi cha đoc đoan.


Su nghiep = Nhac thuat =
Khi vua đinh cu tai Anh quoc nam 1960, ong gap mot dip may khac: Dan nhac Giao huong Luan Đon luc đo đang tim mot tay duong cam đe trinh dien hoa tau, thay the cho Gary Graffman. Ten tuoi cua Yehudi Menuhin cung la mot uu điem giup ong thanh cong. Nhung nam đau vao nghe, Pho Thong đuoc đi khap the gioi: Nam Phi [1961], Hoa Ky va Nam My [1962], Uc. Tai Anh quoc, ong tro thanh mot khuon mat đuoc men chuong trong the gioi nhac co đien. Ong tung hop tac voi nhieu nghe si dien tau noi tieng nhu Yehudi Menuhin, Daniel Barenboim, Jacqueline Du Pre, Chung Kyung-wha (Trinh Kinh Hoa)...
Vao đau thap nien 1970, cam giac co lap do hoan canh gia đinh đa dan ong đen mot vai phat bieu đuoc xem la khiem nha đoi voi cac nghe si Do Thai. Vu xich mich đo lam cho ong co it co hoi trinh dien hon trong mot thoi gian.
Pho Thong đuoc đac biet chu y trong cach trinh bay nhac pham Chopin, Mozart, Debussy, ma ong goi la "bo ba thieng lieng". Noi bat nhat trong nhac thuat cua ong la Chopin. Nha van Hermann Hesse tuyen bo rang chi co ong la "nguoi dien đat chan chinh" nhac pham Chopin. Martha Argerich, Leon Fleisher va Radu Lupu đeu thua nhan anh huong cua Pho Thong trong qua trinh phat trien am nhac cua chinh ho, va ho "mang on tat ca nhung y tuong moi, nhung chan troi moi ma anh ta đa đem lai". Rieng ve cach đan mazurka, Pho Thong noi: "Toi nghi khong nhat thiet phai biet ve van hoa dan gian Ba Lan. Đieu quan trong la phai cam nhan trong tim ban tieng đap cua loai am nhac nay. Nhip đieu khong kho lam, nhung muc đo tham my rat cao". Theo ong, Mozart va Chopin khong khac nhau lam: "Ca hai đeu co mot y niem hoan hao ve tham my va cung say me opera. Nhac cua hai vi ay tuyet khi buon. Mozart vua bi tham, vua thieng lieng. Chopin sanh vai ong trong Prelude Op. 28 so 13.". Con ve Debussy, ong nhan đinh: "Khong co nhac nao co tinh cach Trung Hoa bang nhac cua Debussy".
Haendel, Scarlatti, Beethoven, Schubert cung co trong von tiet muc so truong cua Pho Thong. Ong đuoc gioi chuyen nhac nguong mo va goi la "thi si", nho cach trinh dien "sau sac tam linh".


= Giang day =
Pho Thong con co tai truyen đat nghe thuat cua minh. Nhiet tinh trong viec giang day, ong luon co nhung loi khuyen đoc đao cho nhieu nghe si duong cam tre đen hoc hoi voi ong tai cac Master Class va tai Nhac vien Ho Como. Ngoai Hoc vien Am nhac Trung uong tai Bac Kinh, ong con mo lop huan luyen cac sinh vien chuan bi nhung cuoc thi quoc te tai Thuong Hai, voi muc đich "đem lai chieu sau tam nhin cho nhung ban tre bi am anh boi thanh cong ngan han". Ong phat bieu thang than ve Lang Lang va Ly Van Đich, hai hien tuong duong cam hien nay tai Trung Quoc: "Đay la nhung tai nang đang kinh ngac. Đac biet la Lang Lang, anh ta co mot niem vui tuyet voi khi choi. Van đe cua cac anh ay la mo hinh thanh cong ma ho theo đuoi giong nhu mot biem hoa nhap tu My vao. No tao ra mot so phong cach bat nha kinh khung, dua tren mot nhan thuc hoi hot va khong xung đang đuoc xem la nghe thuat tinh te".


= Cham thi =
Pho Thong tung giu vai tro giam khao cho nhieu cuoc thi quoc te, trong đo co Cuoc thi am nhac quoc te Geneva [1996], Cuoc thi piano quoc te Leeds [1993, 2003], Cuoc thi am nhac Nu hoang Elisabeth tai Bruxelles [1991, 1999, 2003, 2007, 2010] va Cuoc thi piano quoc te Frederic Chopin tai Warszawa [1985, 2010].
Tai cuoc thi Chopin lan thu XI [1985], vi khong tan thanh viec trao giai nhat cho Stanislav Bunin, ong la thanh vien duy nhat khong ky ten vao bien ban cua hoi đong giam khao.


= Thu am =


Tham khao