Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva (tieng Litva: Lietuvos Tarybu Socialistine Respublika; tieng Nga: Литовская Советская Социалистическая Республика, Litovskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika), viet tat CHXHCNXV Litva hay Litva Xo viet, la mot trong cac nuoc cong hoa thuoc Lien Xo, ton tai tu nam 1940 đen 1990.
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva thanh lap vao ngay 21 thang 7 nam 1940 voi vi the mot chinh phu ve tinh. Trong Chien tranh the gioi thu hai, vao ngay 16 thang 6 nam 1940, Lien Xo đa tien hanh sap nhap lanh tho cua nuoc Cong hoa Litva va thanh lap CHXHCNXV Litva, Litva tro thanh mot nuoc cong hoa thanh vien cua Lien bang Xo viet.
Tu nam 1941 đen nam 1944, Đuc Quoc Xa tien hanh xam luoc Lien Xo, vi the Litva Xo viet đa giai the tren thuc te. Tuy nhien, sau khi nguoi Đuc rut lui vao cac nam 1944–1945, quyen lanh đao cua Lien Xo lai đuoc thiet lap va ton tai cho đen nam 1990.


Lich su = Sau The chien I =

Hong quan Bolshevik đa co mot no luc khong thanh cong nham thanh lap mot chinh quyen Xo viet tai Litva vao nam 1918–1919. CHXHCNXV Litva tuyen bo thanh lap lan đau vao ngay 16 thang 12 nam 1918, boi chinh quyen cach mang lam thoi Litva, chinh quyen nay hoan toan do Đang Cong san Litva lap nen. CHXHCN Litva nhan đuoc su tro giup cua Hong quan, song no đa that bai trong viec hinh thanh nen mot chinh phu tren thuc te cung voi su ung ho pho bien nhu Hoi đong Litva đa lam đuoc truoc đo. Đen ngay 27 thang 2 nam 1919, CHXHCNXV Litva gia nhap vao Cong hoa Xo viet Xa hoi chu nghia Byelorussia va ho tuyen bo hinh thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva - Belorussia (LBSSR hay Litbel), song nuoc cong hoa nay chi ton tai sau thang, ket thuc vao ngay 25 thang 8 nam 1919.
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Nga đa chinh thuc cong nhan Cong hoa Litva voi viec ky ket Hiep uoc hoa binh Lien Xo-Litva vao ngay 12 thang 7 nam 1920, do đo đa ket thuc su ton tai cua nuoc cong hoa Xo viet non tre. Co gia thuyet cho rang viec that bai truoc Ba Lan trong Chien tranh Ba Lan-Xo viet đa ngan can Lien Xo tien vao Litva va tai lap mot nuoc cong hoa Xo viet vao thoi điem đo.


= The chien II =

Hiep uoc Molotov–Ribbentrop vao thang 8 nam 1939 giua Đuc Quoc xa va Lien Xo đa đua Litva vao "pham vi anh huong" cua Đuc. Tuy nhien, ngay sau khi Chien tranh the gioi thu hai bat đau vao thang 9 nam 1939, thoa thuan đa đuoc sua đoi đe chuyen Litva vao pham vi anh huong cua Lien Xo. Đieu nay la nham đoi lay Lublin va nhieu phan cua tinh Warszawa tai Ba Lan, tuc nhung khu vuc ban đau đuoc quy cho Lien Xo, song luc đo đa bi quan Đuc chiem đong.
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva đuoc thanh lap vao ngay 21 thang 7 nam 1940, sau khi nha cam quyen Lien Xo tien quan vao cac nuoc Baltic. Ngay 3 thang 8 nam 1940, mot chinh phu gom nhung nguoi cong san đia phuong đuoc thanh lap va tuyen bo rang Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva se tro thanh mot phan cua Lien Xo, tuc tro thanh nuoc cong hoa thu 14 trong thanh phan Lien Xo. Lanh tho CHXHCNXV Litva sau đo bi Đuc Quoc xa xam luoc va chiem đong tu thang 6 nam 1941. Voi Chien dich Baltic, quyen kiem soat cua Xo viet đuoc tai lap vao thang 7 nam 1944.
Hoa Ky, Anh Quoc, va mot so quoc gia khac xem viec Lien Xo xam chiem Litva la bat hop phap, ho vien dan hoc thuyet Stimson. Hoa Ky tu choi cong nhan viec Lien Xo sap nhap Litva hay cac nuoc Baltic khac.
Ngoai nhung ton that ve nhan mang va vat chat trong chien tranh, nhieu đot truc xuat cung gay anh huong đen Litva. Trong chien dich truc xuat quy mo lon vao cac ngay 14–18 thang 6 nam 1941, co khoang 12.600 nguoi Litva đa bi truc xuat đen Siberi ma khong can đieu tra hay xet xu, 3.600 nguoi bi cam tu, va tren 1.000 nguoi bi tu hinh. Sau khi CHXHCNXV Litva tai lap vao nam 1944, mot uoc tinh cho rang co tu 120.000 đen 300.000 nguoi Litva đa bi truc xuat đen Siberi va cac khu vuc xa xoi heo lanh khac cua Lien Xo.
Theo cac thay đoi bien gioi cong bo tai Hoi nghi Potsdam nam 1945, vung đat Klaipeda cua Đuc truoc đay, cung voi cang Memel tren bien Baltic, lai đuoc trao lai cho Litva. Hau het cac cu dan nguoi Đuc trong khu vuc đa chay tron trong nhung thang cuoi cung cua The chien II.


= Đoc lap =
Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva tuyen bo đoc lap khoi Lien Xo vao ngay 11 thang 3 nam 1990, va la nuoc cong hoa đau tien trong thanh phan Lien Xo lam nhu vay. Tat ca cac moi quan he phap ly ve chu quyen cua Lien Xo đoi voi nuoc cong hoa bi bai bo khi Litva tuyen bo phuc hoi su đoc lap cua minh. Khi đo, Lien Xo tuyen bo đieu nay la bat hop phap, do Litva phai tuan theo Hien phap Lien Xo neu muon roi khoi.
Litva cho rang toan bo qua trinh Litva gia nhap Lien Xo vi pham ca luat phap Litva va luat phap quoc te nen đay chi đon thuan la khang đinh lai mot nen đoc lap đa ton tai truoc đo. Nha nuoc trung uong Lien Xo đa đe doa dung vu luc, song viec Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Nga tuyen bo chu quyen vao ngay 12 thang 6 cung đong nghia voi viec Lien Xo khong the duy tri viec so huu Litva.
Iceland đa ngay lap tuc cong nhan nen đoc lap cua Litva. Hau het cac quoc gia khac đa theo sau sau khi xay ra Cuoc đao chinh Xo viet nam 1991, con chinh phu Lien Xo đa cong nhan nen đoc lap cua Litva vao ngay 6 thang 9 nam 1991.


Kinh te Tap the hoa tai CHXHCNXV Litva đa dien ra tu nam 1947 đen 1952.
GDP theo đau nguoi vao nam 1990 cua CHXHCNXV Litva la 8.591 Đo la My, cao hon con so trung binh cua phan con lai cua Lien Xo la 6.871 Đo la My. Tuy nhien, con so nay chi bang mot nua so voi cac nuoc lan can khi đo la Na Uy ($18.470), Thuy Đien ($17.680) va Phan Lan ($16.868).


Trong van hoa đai chung Mot hanh tinh nho mang ten 2577 Litva đuoc nha thien van hoc Xo viet Nikolai Stepanovich Chernykh phat hien vao nam 1975, hanh tinh đuoc đat theo ten cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva.


Chu thich = Tham khao =
Hardt, John Pearce; Kaufman, Richard F. (1995). East-Central European Economies in Transition. M.E. Sharpe. ISBN 1-56324-612-0.
Maddison, Angus (2006). The world economy. OECD Publishing. ISBN 92-64-02261-9.
O'Connor, Kevin (2003). The history of the Baltic States. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-32355-0.


Lien ket ngoai Hien phap CHXHCNXV Litva 1978