Uruk (; Chu hinh nem: 𒌷𒀕 hoac 𒌷𒀔 URU UNUG; Tieng Sumer: Unug; Tieng Akkad: Uruk; tieng A Rap: وركاء or اوروك, Warkaʼ or Auruk; Aramaic/Hebrew: ארך ʼErek; tieng Hy Lap co: Ορχοη, đa Latinh hoa: Orkhoe, Ορεχ Orekh, Ωρυγεια Orugeia) la mot thanh bang co đai thuoc Sumer (va sau nay la Babylonia), nam o phia đong cua dong song Euphrates hien tai, tren kenh đao Euphrates co nay đa kho can, nam cach phia đong Samawah, Al-Muthanna, Iraq ngay nay khoang 30 km (19 mi).
Uruk la khu vuc đien hinh cua thoi ky Uruk. Uruk đong vai tro quan trong trong qua trinh đo thi hoa thoi ki đau cua Sumer vao giua thien nien ky thu 4 TCN. Vao gian đoan hung thinh khoang nam 2900 TCN, Uruk co the co toi 50.000 đen 80.000 cu dan song trong 6 km2 (2,32 dam vuong Anh) noi thanh; va la thanh pho lon nhat tren the gioi vao thoi điem bay gio. Vi vua huyen thoai Gilgamesh, theo nien đai trong Ban danh sach Vua Sumer, đa tri vi Uruk vao the ky 27 TCN. Thanh pho đanh mat vi the đung đau cua no vao khoang nam 2000 TCN, trong boi canh Babylonia phai vat lon chong lai Elam, nhung no van ton tai cho đen tan cac thoi ky Seleucid (312-63 TCN) va Parthia (227 TCN đen 224 CN), va cuoi cung bi bo hoang khoang truoc hoac sau khi nguoi Hoi giao chinh phuc Luong Ha nam 633-638.
William Kennett Loftus đa đen khu vuc Uruk vao nam 1849 va chi huy cac cuoc khai quat đau tien tu nam 1850 đen 1854; ong đa xac đinh no la "Erech", đuoc bien đen nhu "thanh pho thu hai cua Nimrod".
Ten tieng A Rap cua Babylonia, cuoi cung tro thanh ten cua đat nuoc Iraq ngay nay, al-ʿIraq, đuoc cho la bat nguon tu ten Uruk, thong qua tieng Aram (Erech) va co the đuoc truyen qua tieng Trung Ba Tu (Eraq). Trong tieng Sumer, tu uru co the co nghia la "thanh pho, thi tran, lang, huyen".


Su phat trien Trong than thoai va van hoc, Uruk noi tieng la kinh đo cua Gilgamesh, nguoi anh hung trong Su thi Gilgamesh. Nguoi ta cung tin rang Uruk chinh la thanh Erech đuoc nhac đen trong Kinh thanh (Sang the ky 10:10), thanh pho thu hai đuoc thanh lap boi Nimrod o Shinar.


= Thoi ky Uruk =
Ngoai viec la mot trong nhung đo thi đau tien trong lich su, Uruk con la đong luc chinh thuc đay su đo thi hoa va hinh thanh nha nuoc trong thoi ky Uruk, hay ' Uruk mo rong' (4000-3200 TCN). Giai đoan 800 nam nay đa chung kien su chuyen đoi tu cac lang mac nong nghiep nho đen mot trung tam đo thi lon hon voi mot bo may quan lai, quan su va phan tang xa hoi toan thoi gian. Mac du cung co cac khu đinh cu khac ton tai song song voi Uruk, chung thuong co dien tich khoang 10 ha trong khi Uruk lon hon đang ke va phuc tap hon. Van hoa thoi ky Uruk đuoc truyen ba boi cac thuong nhan va nguoi khai khan Sumer, co anh huong đen tat ca cac dan toc xung quanh va thuc đay su phat trien cua cac nen kinh te va van hoa canh tranh tuong đuong. Dan dan, Uruk đa khong the duy tri kiem soat tu xa đoi voi cac thuoc đia nhu Tell Brak bang luc luong quan su.


= Yeu to đia ly =
Cac yeu to đia ly la nen tang quan trong cho su phat trien nhanh chong chua tung thay cua Uruk. Thanh pho nam o phia nam Luong Ha, cai noi lau đoi cua nen van minh, ben song Euphrates. Thong qua viec thuan hoa dan dan cac loai ngu coc ban đia tu chan day nui Zagros va ap dung cac ky thuat tuoi tieu dien rong, khu vuc nay tao ra mot he thong đa dang cac loai thuc vat an đuoc. Viec thuan hoa ngu coc va vi tri đia li gan song đa giup Uruk phat trien thanh khu đinh cu Sumer lon nhat, ca ve dan so va dien tich, mot cach de dang.
Thang du nong nghiep va nen tang dan so lon cua Uruk tao đieu kien cho cac qua trinh trao đoi thuong mai, chuyen mon hoa thu cong va su phat trien cua chu viet; chu viet co the bat nguon tu Uruk vao khoang nam 3300 TCN. Bang chung tu cac cuoc khai quat nhu đo gom va cac phien đat set co nhat tung đuoc biet đen ung ho cac gia thuyet nay. Cong viec khai quat Uruk rat phuc tap vi cac cong trinh cu thuong đuoc tai su dung, do đo tron lan cac lop dau vet tu cac thoi ky lich su khac nhau. Lop tren cung rat co the co nguon goc tu thoi Jemdet Nasr (3100-2900 TCN) va đuoc xay dung tren cac cau truc tu cac thoi ky truoc đo, co nien đai tu thoi Ubaid.


Lich su Theo danh sach vua Sumer, Uruk đuoc thanh lap boi vua Enmerkar. Mac du Danh sach vua đe cap đen mot vi vua cua Eanna truoc ong ta, su thi Enmerkar va Chua te Aratta đe cap đen viec Enmerkar xay dung mot ngoi đen vi đai (Tieng Sumer: e 2 -anna; chu hinh nem: 𒂍𒀭 E 2. AN) cho nu than Inanna o quan Eanna cua Uruk. Trong Su thi Gilgamesh, Gilgamesh la vua cua Uruk va la nguoi đa xay dung buc tuong thanh bao quanh thanh pho.
Uruk đa trai qua nhieu giai đoan phat trien, tu thoi ky Uruk so ky (4000-3500  TCN) đen thoi ky Uruk hau ky (3500-3100 TCN). Thanh pho đuoc hinh thanh tu hai khu đinh cu thoi Ubaid nho hon. Trung tam thanh pho la cac khu đen tho, dan phat trien thanh Quan Eanna va Quan Anu mang ten Inanna va Anu. Quan Anu ban đau đuoc goi la 'Kullaba' (Kulab hoac Unug-Kulaba) truoc khi sap nhap voi Quan Eanna. Kullaba co tu thoi Eridu, la mot trong nhung thanh thi lau đoi nhat va quan trong nhat cua Sumer. Co nhieu cach giai thich khac nhau ve muc đich cua cac ngoi đen. Tuy nhien, nguoi ta thuong tin rang chung la bieu tuong cho su thong nhat cua thanh pho, thuc hien ca chuc nang ton giao va chuc nang nha nuoc. Cac van ban luu tru đen tho con sot lai tu thoi Tan-Babylon cho thay ngoi đen hoat đong nhu mot trung gian phan phoi lai cua cai.
Quan Eanna bao gom mot so toa nha voi khong gian đe hoi hop, đuoc tuong bao quanh tach biet khoi thanh pho. Nguoc lai, quan Anu đuoc xay dung tren mot khu đat cao voi ngoi đen nam tren đinh. Eanna la ngoi đen phung su Inanna xuyen suot lich su cua Uruk. Phan con lai cua thanh pho o cac quan xung quanh Eanna va Anu bao gom nhung ngoi nha san vuon đien hinh, đuoc phan nhom theo nghe nghiep cua dan cu. Uruk đuoc quy hoach hoan chinh voi mot he thong kenh đao sau nay đuoc mo ta la "Venice tren sa mac". He thong kenh đao nay toa đi khap thanh pho, ket noi no voi thuong mai hang hai tren song Euphrates co đai cung nhu vanh đai nong nghiep xung quanh.
Thanh Uruk ban đau nam o phia tay nam song Euphrates co đai ma gio đay đa kho can. Hien nay, quan the di tich Warka nam o phia đong bac cua song Euphrates hien đai. Su thay đoi vi tri xay ra do su đoi dong cua song Euphrates tai mot so thoi điem trong lich su, nguyen nhan co the gop phan vao su suy tan cua Uruk.


Kien truc Khao co hoc = Bang chu hinh nem =


= Hien vat =


Danh sach cac nha cai tri Xem them Cac thanh pho Can Đong co đai


Dan nguon Tham khao Baker, H.D. "The Urban Landscape in First Millennium BC Babylonia". University of Vienna. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)
Beaulieu, Paul-Alain (2003). The Pantheon of Uruk During the Neo-Babylonian Period. BRILL. tr. 424. ISBN 90-04-13024-1.
Charvat, Petr; Zainab Bahrani; Marc Van de Mieroop (2002). Mesopotamia Before History. London: Routledge. tr. 281. ISBN 0-415-25104-4.
Crawford, Harriet E. W. (2004). Sumer and the Sumerians. Cambridge University Press. tr. 252. ISBN 0-521-53338-4.
Fassbinder, J.W.E., and H. Becker, Magnetometry at Uruk (Iraq): The city of King Gilgamesh, Archaeologia Polona, vol. 41, pp. 122–124, 2003
Harmansah, Omur (ngay 3 thang 12 nam 2007). "The Archaeology of Mesopotamia: Ceremonial centers, urbanization and state formation in Southern Mesopotamia". Ban goc luu tru ngay 12 thang 7 nam 2012. Truy cap ngay 28 thang 8 nam 2011.
Oppenheim, A. Leo; Erica Reiner (1977). Ancient Mesopotamia: Portrait of a Dead Civilization. Chicago: University of Chicago Press. tr. 445. ISBN 0-226-63187-7.


Đoc them Chisholm, Hugh, bien tap (1911). "Erech" . Encyclopædia Britannica. Quyen 9 (an ban thu 11). Cambridge University Press. tr. 734–735.
Green, MW (1984). "The Uruk Lament". Journal of the American Oriental Society. Quyen 104 so 2. tr. 253–279. doi:10.2307/602171. JSTOR 602171.
Kuhrt, Amelie (1995). The Ancient Near East. London: Routledge. tr. 782. ISBN 0-415-16763-9.  
Liverani, Mario; Zainab Bahrani; Marc Van de Mieroop (2006). Uruk: The First City. London: Equinox Publishing. tr. 97. ISBN 1-84553-191-4.  
Lloyd, Seton (1955). Foundations in the Dust. New York, New York: Penguin Books. tr. 217. ISBN 0-500-05038-4.  
Postgate, J.N. (1994). Early Mesopotamia, Society and Economy at the Dawn of History. New York, New York: Routledge Publishing. tr. 367. ISBN 0-415-00843-3.  
Rothman, Mitchell S. (2001). Uruk, Mesopotamia & Its Neighbors. Santa Fe: School of American Research Press. tr. 556. ISBN 1-930618-03-4.  
Krystyna Szarzynska, Quan sat khu vuc đen ES3 o Arch co Uruk, Tap chi Nghien cuu ve chu hinh nem, tap. 63, trang. 1-4, 2011
Vos, Howard F. (1977). Archaeology in Bible Lands. Chicago, Illinois: Moody Press. tr. 399. ISBN 978-0-8024-0293-6.  
Eva Strommenger, Phan chia nien đai cac lop khao co cua Uruk-Eanna VI đen III/II: Qua khu va hien tai, Tap chi Khao co hoc Hoa Ky, tap. 84, khong 4, trang. 479-487, (thang 10 nam 1980)


Lien ket ngoai Bang chung som nhat cho chien tranh co to chuc quy mo lon trong the gioi Luong Ha (Hamoukar vs. Uruk? [1]
Uruk tai wiki CDLI
Than tho cho Unug (in Sumerian)
Khao sat tham hiem ban đo Thanh pho co Uruk nam 2002
Hinh anh ky thuat so cua may tinh bang tu Uruk - CDLI