Mat ngu (insomnia) hay kho ngu (sleeping dificulties) la mot chung benh gay anh huong đen đoi song cua nhieu nguoi. Kho ngu co nhieu dang, kho đi vao giac ngu, ngu khong yen giac, day som khong ngu lai đuoc, hoac tinh day nhieu lan trong khi ngu, moi lan dai hon 30 phut.
Ti le mat ngu co the tu 4% cho toi 48%. Khoang 33% dan so bi mot trong nhieu trieu chung cua mat ngu, 15% bi ngay ngat trong ban ngay, 18% khong thoa man voi giac ngu. 30% benh mat ngu co lien he benh tam than.
Nu gioi bi mat ngu nhieu hon nam gioi, nhat la o tuoi gan man kinh. Nguyen nhan co le do nhung benh lien quan hon la do thieu hocmon. Cang lon tuoi nguy co mat ngu cang cao.


Nguyen nhan = Yeu to tao khuynh huong/nguy co mat ngu =
Thoi quen, thai đo ve giac ngu do giao duc tu nho
Cac chung so set, lo nghi
Di truyen (cha me bi mat ngu)


= Yeu to gay mat ngu tuc thoi =
Mot thay đoi cap tinh nao đo se tao mat ngu: lo nghi (tien bac, gia đinh, tinh yeu, nghe nghiep), cho o on ao, lech mui gio v.v...) - neu thay đoi nay chi trong thoi gian ngan, chung mat ngu co the se khong thanh kinh nien.


= Yeu to gay mat ngu lau dai =


 Tam ly  Nham lan ve ly do mat ngu
Qua lo so vi minh bi mat ngu (theo doi đong ho suot đem; cang tuc buc vi mat ngu cang kho ngu)
Chua đi ngu đa cho rang minh se khong ngu đuoc
Lo nghi, chat vat, buon rau


 Cach sinh song va thoi quen  Ngu, thuc khong co gio giac đeu - khi som, khi muon
Đi lam nhieu ca khac nhau (sang - đem)
Thuc day nhung van nam lau tren giuong
Ngu trua qua nhieu
Khong co thoi gian thu gian truoc khi ngu
Khong co thoi gio lo nghi trong ngay, cho đen đem, leo len giuong roi moi bat đau suy tinh cong viec
Hay an đem lam bung no kho chiu, cha rang truoc khi ngu lam tinh tao


 Mot so benh anh huong đen than kinh trung uong  Suy nhuoc co the
Viem loet da day ta trang
Xuat huyet đuong tieu hoa


Phan loai = Mat ngu nguyen phat (primary insomnia) co 3 dang =
Khong ro nguyen nhan (idiopathic): tu thoi tho au khong co ly do chinh xac
Tam sinh ly (psycho-physiological): do bat thuong trong kha nang thich ung voi đieu kien cua hoan canh (thi du: cai giuong tro thanh mot noi tao kich thich hon la noi đe nghi ngoi)
Nghich ly (paradoxical): du ket qua thu nghiem (dung may đo ngu - polysomnography) cho thay benh nhan ngu ngon, nhung khi thuc day van cho la minh mat ngu


= Mat ngu thu phat (secondary) do nhung ly do ben ngoai =
Thieu kha nang giai quyet van đe đang lam lo nghi
Thoi quen lam mat ngu (an khuya, lam ca đem, nghe nhac on khi ngu, cha rang truoc khi ngu v.v...)
Benh tam than (tram cam...)
Benh tat the chat (đau, moi, te v.v...)
Dung thuoc hay hoa chat (ca phe, tra, quen dung thuoc ngu, thuoc cam v.v...)


Chung mat ngu o tre em Co hai loai:

Do thieu ky luat tu cha me (Limit-Setting Sleep Disorder): Tre ngu khong đung gio, hay đoi thuc va choi toi khuya va chi ngu khi qua met
Do thieu dau hieu (Sleep-Onset Association Disorder): Tre khong ngu vi khong co hay thay mot vat minh thich, nhu bup be, men, hay đuoc hat ru, đu đua v.v...
Đi vao giac ngu la mot đong tac sinh ly tu nhien cua co the nhung luc con so sinh can đuoc ren luyen. Tre phai hoc cach cam nhan mot so dau hieu lam ngu tu nhien va tap ngu theo nhung dau hieu ay.
Khi cha me cham lo vo ve qua đo se lam tre bi mat kha nang ngu tu nhien va tre se chi ngu khi co nhung dau hieu đac biet do cha me lam ra nhu hat ru, đu đua, vo ve.
Mot so nghien cuu gan đay ve giac ngu cua tre so sinh cho thay tre se ngu ngon hon neu cha me khong đu đua hay vo ve.
Theo Tap San Y Hoc Uc (MJA 2005; 182:215-18), neu cha me tuan theo chi dan trong mot tiet giang day ve phuong phap ru con, tre so sinh ngu them đuoc 80 phut moi ngay. Cha me khong nen đong cham đen tre khi gan ngu va khi tre khoc, cha me co gang cu đe cho khoc trong khoang it nhat la 5 phut.
Gan mot nua so cha me than phien ve tinh trang con minh ngu khong ngon lam quay giac ngu ca nha, co the đem đen benh tram cam sau khi sanh cho nguoi me, tan vo hanh phuc gia đinh va nhung vu đoi xu te hai voi con cai v.v...


Xem them Thuoc an than


Chu thich Lien ket ngoai Sleep Deeper
Insomnia Manual and Reference Luu tru ngay 17 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine Peter J. Hauri, Ph.D. Mayo Sleep Disorders Center - Rochester, Minnesota