Kho qua hay muop đang (danh phap hai phan: Momordica charantia) voi nhieu ten goi đuoc liet ke ben duoi, la mot loai thuc vat than thao nhiet đoi va can nhiet đoi thuoc ho Cucurbitaceae, đuoc trong rong rai o chau A, chau Phi va vung Caribe đe trong lay qua an đuoc. Nhieu giong cua loai nay khac nhau đang ke ve hinh dang va vi đang cua qua.
Kho qua co nguon goc tu chau Phi, tai đay qua la luong thuc chinh trong mua kho cua nguoi Kung san ban hai luom. Cac giong cay hoang da hoac ban thuan hoa lan rong khap chau A vao thoi tien su va co kha nang đuoc thuan hoa hoan toan o Đong Nam A. Qua đuoc su dung rong rai trong cac mon an tai Đong A, Nam A va Đong Nam A.


Mo ta La loai cay than thao, co tua cuon phat trien đen 5 m (16 ft) chieu dai. Cay co la moc xen ke, la đon co chieu ngang 4–12 cm (1,6–4,7 in), co 3 đen 7 thuy phan cach sau. Moi cay tro hoa đuc va hoa cai vang rieng biet. O Bac ban cau thi thuong se ra hoa tu thang 6 đen thang 7 va đau qua tu thang 9 đen thang 11. Kho qua la thuc vat hang nam chiu suong gia o vung on đoi va la thuc vat lau nam o vung nhiet đoi. Cay phat trien tot nhat o vung USDA tu 9 đen 11.
Qua co be ngoai san sui ro ret va hinh thuon dai. Mat cat ngang rong, voi lop thit tuong đoi mong bao quanh mot khoang hat trung tam chua đay hat phang lon va loi. Qua thuong đuoc an khi con xanh, hoac khi bat đau chuyen sang mau vang. O giai đoan nay, thit qua gion va nhieu nuoc, tuong tu nhu dua chuot, su su, ot chuong xanh, nhung vi đang. Vo mem va an đuoc. Hat va cui co mau trang o qua chua chin; chung khong qua đang va co the đuoc loai bo truoc khi nau.
Mot so nguon cho rang thit (vo) tro nen cung hon va đang hon theo thoi gian, nhung cac nguon khac cho rang it nhat đoi voi giong thuong cua Trung Quoc, vo khong thay đoi va vi đang giam dan theo tuoi. Giong cay Trung Quoc đuoc thu hoach tot nhat khi co mau xanh nhat, co the hoi nga vang hoac ngay truoc đo. Phan loi tro nen ngot va co mau đo đam; co the an song đuoc va la thanh phan pho bien trong mot so mon tron o Đong Nam A.
Khi qua chin hoan toan se chuyen sang mau cam va mem, tach thanh tung mui cuon tron lai đe lo hat đuoc lop cui đo sang bao phu.


Ten khac Kho qua co nhieu ten tuong ung voi cac ngon ngu khac nhau, đoi khi đuoc nhap vao tieng Anh duoi dang tu muon. Sau đay la mot so ten:


= Giong trong trot =
Kho qua co nhieu hinh dang va kich co khac nhau. Giong pho bien o Trung Quoc dai 20–30 cm (7,9–11,8 in), thuon dai voi đau thuon nhon va co mau xanh luc nhat, voi be mat san sui, gon song nhe. Kho qua đac thu cua An Đo co hinh dang hep hon voi đau nhon va be mat đuoc cac đuong go va "rang" hinh tam giac lom chom bao phu. Cay co mau xanh luc đen trang. Giua hai dang cuc điem nay la vo so dang trung gian. Mot so qua rat nho chi dai 6–10 cm (2,4–3,9 in), co the nau rieng le nhu rau nhoi. Nhung loai qua mini nay rat pho bien o Bangladesh, An Đo, Pakistan, Nepal va cac quoc gia khac o Nam A. Dang bien the tieu luc đia pho bien nhat o Bangladesh va An Đo.


= Sau benh =
M. charantia la mot trong nhung vat chu chinh cua Bactrocera tau, mot loai ruoi ua thich ho Bau bi.


Am thuc Kho qua thuong đuoc nau chin o giai đoan con xanh hoac chom vang. Canh va la non cua kho qua cung co the an đuoc nhu rau xanh. Qua tuoi rat đang va co the ngam trong nuoc lanh roi đe rao nuoc đe loai bo mot so huong vi nong.
Trong am thuc Trung Quoc, kho qua (苦瓜, binh am: kugua; Bach thoai tu: kho-koe) đuoc đanh gia cao nho vi đang, thuong co trong cac mon xao (thuong voi thit lon va douchi), sup, điem tam va tra thao moc (tra gohyah). Qua cung đa đuoc dung thay cho hoa bia nhu mot thanh phan tao vi đang trong mot so loai bia o Trung Quoc va Okinawa.
Kho qua thuong đuoc an tren khap An Đo. Trong am thuc Bac An Đo, qua thuong đuoc an kem voi sua chua đe bu lai vi đang, đuoc dung trong mon ca ri nhu sabzi, hoac nhoi voi gia vi roi nau trong dau.
Trong am thuc Nam An Đo, kho qua xuat hien trong nhieu mon an nhu thoran/thuvaran (tron voi dua nao), pavaikka mezhukkupuratti (xao voi gia vi), theeyal (nau voi dua nuong) va pachadi (đuoc xem la mot loai thuc pham chua tri cho benh nhan tieu đuong), khien chung tro nen quan trong trong che đo an cua nguoi Malayali. Cac cong thuc nau an pho bien khac gom co che bien voi ca ri, chien gion voi đau phong hoac cac loai hat xay khac. Kakara kaya pulusu trong tieng Telugu, mot mon sup voi hanh chay va gia vi khac. O Karnataka, kho qua đuoc goi la hagalakayi ( ಹಾಗಲಕಾಯಿ) trong tieng Kannada. O Tamil Nadu, qua đuoc goi la paagarkaai hoac pavakai (பாகறகாய) trong tieng Tamil. O nhung vung nay, mot che pham đac biet đuoc goi la pagarkai pitla, mot loai koottu chua kha pho bien. Mon ca ri kattu pagarkkai quen thuoc, voi kho qua nhoi cung hanh tay, đau lang nau chin va hon hop dua nao, sau đo buoc bang chi va chien trong dau. O vung Konkan cua Maharashtra, muoi đuoc them vao kho qua thai nho, đuoc goi la karle (कारले) trong tieng Marathi, roi tien hanh vat ep, loai bo phan nuoc cot đang. Sau khi chien cung gia vi cac loai, mon an it đang va gion hon đuoc an kem voi dua nao. Kho qua đuoc goi la karate (tieng Konkan: कारांतें ) o Goa; qua đuoc đanh gia cao vi loi ich suc khoe va đuoc su dung rong rai trong am thuc Goa. O Bengal, kho qua thuong đuoc che bien đon gian la luoc va nghien voi muoi, dau mu tat, thai lat mong va chien gion, them vao đau lang đe lam "tetor" dal (đau lang đang), va la thanh phan chinh cua Shukto, mon rau tron cua nguoi Bengal, la hon hop mot so loai rau nhu chuoi tuoi, cong chum ngay, đau đua va khoai lang.
O mien bac An Đo va Nepal, kho qua, đuoc goi la tite karela (तीते करेला) trong tieng Nepal, đuoc che bien o dang dua chua tuoi. Đe lam mon nay, qua đuoc cat thanh khoi hoac lat, xao voi dau va rac mot it nuoc. Khi mem va ra đi thi se nghien kho qua trong coi voi vai nhanh toi, muoi va ot đo hoac xanh. Mon cung đuoc an ap chao đe co mau nau vang, nhoi, hoac lam mon ca ri rieng hoac voi khoai tay.
Trong am thuc Mien Đien, kho qua đuoc xao voi toi, ca chua, gia vi, tom kho va dung kem voi mon khac. Mot mon an nhu vay thuong co san tai ganh hang rong tren đuong pho va quay ban đo an nhanh tren khap đat nuoc.
Trong tieng Sinhala: කරවිල kho qua co ten la karavila tai Sri Lanka, la thanh phan trong nhieu mon ca ri khac nhau (vi du: ca ri karawila va karawila sambol), chu yeu an kem com trong bua chinh. Đoi khi them vao vai mieng dua nao lon, cach an nay pho bien hon o nong thon. Nuoc ep karawila đoi khi cung đuoc uong kem.
O Pakistan, kho qua đuoc goi la karela ( کریلا ) o cac khu vuc noi tieng Urdu. O Bangladesh, kho qua đuoc goi la korola (করলা|করলা) trong tieng Bengal. Qua thuong đuoc nau voi hanh tay, bot ot đo, bot nghe, muoi, bot rau mui va mot nhum hat thi la. Mot mon an khac o Pakistan thuong luoc kho qua nguyen qua chua got vo roi nhoi voi thit bo bam đa nau chin, an kem voi banh mi tandoori nong, naan, chappati hoac voi khichri (hon hop đau lang va com).

Kho qua đuoc goi la goya (コーヤー) trong tieng Okinawa va nigauri (苦瓜, nigauri)  trong tieng Nhat (mac du tu goya trong tieng Okinawa cung đuoc su dung), la mot thanh phan quan trong trong am thuc Okinawa va ngay cang đuoc su dung nhieu trong am thuc Nhat Ban ben ngoai hon đao nay.
Trong am thuc Indonesia, kho qua đuoc goi la pare trong tieng Java va tieng Indonesia (cung nhu paria), đuoc che bien thanh nhieu mon khac nhau, chang han nhu gado-gado, cung co the xao, nau trong nuoc cot dua hoac hap. O cac khu vuc theo đao Thien chua o Đong Indonesia, no đuoc nau voi thit lon va ot, vi ngot cua thit lon can bang voi vi đang cua rau.

Trong am thuc Viet Nam, nhung lat kho qua an voi thit kho xe soi va canh kho qua voi tom, la nhung mon an pho bien. Kho qua nhoi thit bam thuong nau nhu mon canh mua he o mien Nam. Qua cung la nguyen lieu chinh trong mon ham. Mon an nay thuong đuoc nau vao dip Tet, cai ten "muop đang" o mien Bac, đuoc goi nhu mot loi nhac nho ve đieu kien song cay đang đa trai qua trong qua khu.
Trong am thuc Thai Lan, loai kho qua xanh cua Trung Quoc, mara ( มะระ ) trong tieng Thai, đuoc che bien voi thit lon bam va toi, cung nuoc dung trong. Kho qua đuoc cat lat, xao voi toi va nuoc mam cho đen khi mem. Giong cay song tai Thai Lan co nhieu loai tu qua to đen qua nho. Loai qua nho nhat (mara khii nok) thuong khong trong trot, nhung đoi khi moc hoang va đuoc xem la loai bo duong nhat.
Trong am thuc Philippines, muop đang, đuoc goi la ampalaya trong tieng Tagalog va parya trong tieng Ilokano, thuong xao voi thit bo xay va dau hao, hoac voi trung va ca chua thai hat luu. Mon pinakbet, pho bien o vung Ilocos cua Luzon, bao gom chu yeu la kho qua, ca tim, đau bap, đau que, ca chua, đau lima va cac loai rau khac cua vung, tat ca đuoc ham cung voi mot it nuoc dung lam tu bagoong.
O Trinidad va Tobago, kho qua đuoc goi la caraille hoac carilley, thuong đuoc xao voi hanh, toi va ot Scotch bonnet cho đen khi gan gion.
O Mauritius, kho qua đuoc goi la margose hoac margoze .


Y hoc co truyen Kho qua đa đuoc su dung trong nhieu he thong y hoc thao duoc chau A va chau Phi. Trong y hoc co truyen cua An Đo, cac bo phan khac nhau cua cay cung đuoc tan dung.


Nghien cuu Kho qua co mot so cong dung chua chung minh bao gom phong chong ung thu, đieu tri benh tieu đuong, sot, HIV va AIDS va nhiem trung. Mac du loai đa cho ra mot so hoat đong lam sang tiem nang trong cac thi nghiem, nhung "can co cac nghien cuu sau hon đe khuyen nghi su dung chung". Đe ha sot va giam cac van đe ve kinh nguyet, khong co nghien cuu khoa hoc nao chung minh cho nhung tuyen bo nay. Đe ngan ngua ung thu, HIV va AIDS, va đieu tri nhiem trung, đa co nghien cuu so bo trong phong thi nghiem, nhung khong co nghien cuu lam sang nao o nguoi cho thay loi ich.
Lien quan đen viec dung kho qua tri tieu đuong, mot so nghien cuu tren đong vat va tren nguoi quy mo nho đa chung minh tac dung ha đuong huyet cua chiet xuat kho qua đam đac. Kho qua khong lam giam đang ke luong đuong trong mau luc đoi hoac A1c, chi so kiem soat luong đuong trong mau, khi dung o dang vien nang hoac vien nen. Trung tam Ung thu Memorial Sloan Kettering ket luan rang kho qua "khong the khuyen nghi nhu mot lieu phap thay the cho insulin hoac thuoc ha đuong huyet".


= Tac dung phu =
Cac tac dung phu đuoc bao cao gom co tieu chay, đau bung, sot, ha đuong huyet, tieu tien khong tu chu va đau nguc. Cac trieu chung nhin chung la nhe, khong can đieu tri, se tu khoi khi kieng cu va nghi ngoi.


= Thai ky =
Kho qua chong chi đinh voi phu nu mang thai vi co the gay chay mau, co that va say thai.


Tra kho qua Tra kho qua, con đuoc goi la tra gohyah (goya), la mot loai tra thao moc đuoc nau tu hon hop kho qua kho cat lat. Tra đuoc ban nhu mot loai tra thuoc va mot loai rau am thuc.
Gohyah khong liet ke trong co so du lieu thao duoc cua Grieve, co so du lieu MPNA tai Đai hoc Michigan (Thao duoc ban đia Hoa Ky, xem Thuc vat hoc dan toc nguoi My ban đia ), hoac trong Co so du lieu hoa hoc thuc vat cua USDA – Dich vu Nghien cuu Nong nghiep (ARS) – He thong Mam Thuc vat Quoc gia NGRL.


Phan loai Kho qua co mot phan loai va bon giong :

Momordica charantia var. abbreviata
Momordica charantia var. charantia
Momordica charantia ssp. macroloba
Momordica charantia L. var. muricata
Momordica charantia var. pavel
M. charantia var. charantia va pavel la nhung giong cho qua dai, trong khi M. charantia var. muricata, macroloba va abbreviata co qua nho hon.


Hinh anh = Thuc vat =


= Mon an va cac cong dung khac =


Van hoc Trong Letting in the Jungle cua Rudyard Kipling (mot trong nhung cau chuyen trong Cuon sach ve rung xanh thu hai), sau khi đe Hathi pha huy ngoi lang cua Buldeo, Mowgli quan day leo Karela (day kho qua vao thoi điem va đia điem đat ten) quanh nhung ngoi nha trong luc hat Bai hat chong lai moi nguoi cua Mowgli, moi kho tho ket thuc bang mot cau tho ve Karela cay đang đa chiem lay vi tri cua dan lang.


Xem them Momordica balsamina (tao thom)
Momordica cochinchinensis (gac)
Momordica cymbalaria
Momordica foetida


Tham khao Lien ket ngoai Ban mau:WestAfricanPlants

Bitter Melon Cultivation