Trong sinh hoc, lai giong (hybrid) la su ket hop cac pham chat cua hai sinh vat thuoc hai giong, hoac loai, chi thuc vat hoac đong vat khac nhau, thong qua sinh san huu tinh. Con lai cua hai giong, loai khac nhau khong phai luc nao tinh trang cung mang su hoa hop ve di truyen (Blending inheritance) giua bo me cua chung, nhung cho thay uu the lai, chang han nhu co suc song cao hon, sinh truong nhanh, phat trien manh, chong chiu benh tat tot, nang suat cao, thich nghi tot. Khai niem ve lai giong cua đong vat đuoc giai thich khac so voi thuc vat, do co lien quan toi nguon goc bo me cua ca the. Trong di truyen hoc, trong tam nghien cuu la ve so luong nhiem sac the, con trong phan loai hoc, đo la su gan gui giua cac giong loai bo me cua con lai.
Giua cac loai voi nhau co mot ranh gioi lon ngan cach viec lai tao, đo la su cach li sinh san, bao gom su khac biet ve hinh thai, hanh vi giao phoi va tin hieu thu hut ban tinh, thoi điem sinh san khac nhau, su cach li truoc va sau thu tinh. Ranh gioi tuong tu cung ton tai o thuc vat, voi su khac biet ve mua ra hoa, vat chu thu phan, su uc che phat trien ong dan phan, tinh bat thu bao chat soma (do su khong hop giua noi nhu va phoi), tinh bat thu gen-te bao chat đuc va cau truc nhiem sac the. Tuy nhien mot so loai đong vat va nhieu loai thuc vat la ket qua cua su hinh thanh loai thong qua lai giong, trong đo co the ke đen mot loai cay trong quan trong la lua mi, mang bo nhiem sac the luong boi.
Tac đong cua con nguoi đen moi truong đa dan đen su gia tang lai tao giua cac loai voi nhieu loai du nhap khap toan cau, đua đen ket qua la su gia tang cac loai lai. Su pha tap gen (genetic mixing) co the đe doa tuyet chung nhieu loai sinh vat, trong khi đo su xoi mon di truyen (genetic erosion) o cac giong cay trong co the co hai toi tong quan the gen cua cac loai trong viec gay giong trong tuong lai. Nhieu loai cay an trai, hoa mau, cay kieng đa đuoc tao ra nho lai giong. Loai hoa Anh thao chieu Oenothera lamarckiana la đoi tuong trong tam cho nhung nghien cuu đau tien cho thuyet đot bien va the đa boi. Su lai giong o nguoi đa tung ton tai trong thoi tien su, nhung sinh vat lai than thoai xuat hien trong van hoa nhan loai phong phu duoi nhieu hinh thuc, vi du nhu nhan nguu, pha tron giua nguoi va bo, hay nua nguoi nua thu nhu nhan ma, nhan su, nang tien ca,...


Duoi goc đo cac nganh khac nhau = Sinh san o đong vat va thuc vat =
Theo quan điem cua cac nha gay giong, co mot so giong lai đuoc hinh thanh qua giao phoi cheo cac giong trong cung mot loai. Lai hai the đong hop (Single cross hybrids, A x B -> F1) la ket qua tu viec lai hai giong thuan chung, tao ra the he F1 (first filial generation). Kieu lai giua hai the đong hop (homozygous) khac nhau tao ra the he F1 mang the di hop (heterozygous) mang hai alen: moi mot cai đuoc đong gop boi moi bo me va đac trung thuong thay la mot cai se mang tinh troi hon cai con lai. Thong thuong, the he F1 cung mang tinh trang đong nhat, tuc la the he con giong nhau ve ngoai hinh. Lai hai the di hop-Double cross hybrids, (A x B) x (X x Y) la su lai hai the he F1 mang the di hop khac nhau (nghia la co 4 bo me khac nhau). Lai tam hop (tam dich tu: Three-way cross hybrids), (A x B) x C la su lai the he F1 mang the di hop voi mot the đong hop khac. Lai chat luong cao (tam dich tu: Top cross hybrids) la su lai ca the đuc co pham chat tot hoac thuan chung cua giong nay voi mot ca the cai co pham chat kem hon cua giong khac nham cai thien trung binh chat luong cua the he con.
Quan the lai giong la ket qua tu viec lai cac ca the cac loai thuc hoac đong vat trong mot quan the voi nhung cac the trong quan the khac, bao gom su lai tao giua cac loai hay lai giua cac giong.
Trong nganh trong trot, Thuat ngu lai giong on đinh dung đe chi nhung cay trong hang nam, neu sinh truong va sinh san bang cach tu thu phan trong moi truong đoc canh (vi du nhu moi truong nha kinh đa loc sach khong khi) se cho ra the he cay con đong kieu đoi voi kieu hinh, hay con goi la giong thuan chung. 


= Di truyen hoc =
Trong quan điem cua di truyen hoc, nhieu dang lai tao khac nhau đuoc co the đuoc phan biet (ve cac thay đoi cua gen di truyen va nhiem sac the). Mot giong lai tao ve mat di truyen co the mang hai alen khac nhau cua cung mot gen, vi du nhu mot alen quy đinh cho bo long cua con vat co mau sang hon alen con lai. Giong lai tao ve mat cau truc la ket qua cua su ket hop cua cac giao tu co cau truc khac nhau o it nhat mot nhiem sac the, hay do su bat thuong cua cau truc nhiem sac the. Giong lai tao ve mat so luong la do su hop nhat cac giao tu co so the đon boi cua cac nhiem sac the khac nhau. Giong lai tao co đinh la do chi co the ton tai khi kieu gen di hop xay ra, nhu o loai Oenothera lamarckiana, vi tat ca cac kieu gen đong hop đeu gay chet  (Trong thoi ki ban đau lich su nganh di truyen hoc, Hugo De Vries cho rang đo la do su đot bien.)


= Phan loai hoc =
Trong phan loai hoc, giong lai mang su khac biet voi dong doi cha me cua chung. Lai giong giua cac phan loai khac nhau (nhu giua ho bengal voi ho siberi) đuoc goi la con lai noi loai (intra-specific hybrids). Con lai khac loai (interspecific hybrids) la su lai giua cac loai khac nhau, đoi khi dan toi su hinh thanh loai lai. Con lai khac chi (Intergeneric hybrids) la ket qua cua hai loai khac chi nhu giua cuu va de. Con lai khac ho (Interfamilial hybrids) nhu giua cac loai ho ga nhu giua ga nha, ga loi (ho tri) voi ga phi, tri sao (ho ga phi) đa đuoc xac thuc va mieu ta nhung cuc ki hiem xay ra. Con lai khac bo (Interordinal hybrids) dien ra rat it, nhung đa xay ra giua loai cau gai Strongylocentrotus purpuratus (cai) thuoc bo cau gai (Echinoida) voi loai đong đo-la cat (sand dollar) Dendraster excentricus (đuc) thuoc bo sand dollar (Clypeasteroida).


Trong sinh hoc = Su boc lo cac đac điem cua cha me =

Khi hai sinh vat thuoc hai kieu co su khac biet ro rang lai voi nhau, ket qua lai giong thuong mang cac đac điem trung gian (vi du: mot cay co hoa mau đo lai voi mot cay co hoa mau trang cho ra giong cay lai co mau hong.) Thong thuong, giong vat lai cung ket hop cac đac điem ma chi đuoc thay rieng o bo hoac me (nhu o truong hop loai chim lai, giong lai co the phoi hop mau long đau vang cua con bo (hoac me) nay voi mau long bung cam cua con me (hoac bo) kia.)


= Co che cua su cach ly sinh san =

Con lai khac loai đuoc lai tao thong qua su giao phoi giua hai ca the khac loai, thong thuong la hai loai trong cung mot chi. Con lai thuong boc lo cac điem net va đac trung cua ca bo va me, nhung thuong vo sinh, lam ngan tro dong gen giua hai loai. Su vo sinh thuong đuoc cho la do su khac biet ve so luong nhiem sac the giua hai loai. Lay vi du, loai lua co 62 nhiem sac the, ngua co 64 nhiem sac the, con la va lua la co 63 nhiem sac the. Lua, lua la va nhieu loai lai xa (khac loai, chi,...) thuong vo sinh va khong the san sinh giao tu co kha nang song, vi su khac biet trong cau truc nhiem sac đa the ngan chan su ghep đoi tuong thich va su phan li trong giam phan, khien cho qua trinh giam phan bi đut đoan, tinh trung va trung huu thu khong the hinh thanh. Tuy nhien, co bao cao cho rang su thu tinh giua mot con la cai voi mot con lua đuc đa tung xay ra.
Su đa dang trong co che cach li đa gioi han su thanh cong trong lai giong, bao gom su khac biet lon trong di truyen giua hau het cac loai. Nhung ranh gioi bao gom su khac biet ve hinh thai, thoi điem sinh san, hanh vi thu hut va giao phoi, su cach li truoc va sau thu tinh.
O thuc vat, mot so gioi han viec lai giong bao gom su khac biet ve mua ra hoa, vat chu thu phan, su uc che phat trien ong dan phan, tinh bat thu bao chat soma (do su khong hop giua noi nhu va phoi), tinh bat thu gen-te bao chat đuc va cau truc nhiem sac the.


= Su hinh thanh loai =

Mot so it cac loai đong vat la ket qua cua su lai giong. Vi nhu loai ruoi hoa kim ngan (Lonicera fly) la mot loai lai giong trong tu nhien, hay loai soi hung duong nhu la loai lai giua soi xam va soi đong co, mac du tinh trang phan loai cua loai soi hung luon la chu đe gay tranh cai. Loai ech xanh chau au la loai lai tao ban thuong nien giua loai ech be voi loai ech đam lay; so luong ca the cua chung đoi hoi su co mat lien tuc cua it nhat mot trong nhung loai bo me. Tranh ve trong nhung hang đong o chau Au cho biet loai bo bison chau Au la mot loai lai tu nhien giua loai bo rung chau au voi loai bo rung thao nguyen.
Lai tao o thuc vat pho bien hon so voi su lai tao đong vat. Nhieu loai cay trong la loai lai, đac biet ke đen la loai lua mi đa boi: mot so giong co bon bo nhiem sac the (the tu boi) hoac sau (the luc boi), trong khi cac loai lua mi khac (nhu o phan lon cac sinh vat nhan thuc) chi co 2 bo (the luong boi), vi vay cac su kien lai hoa co the lien quan đen viec tang gap đoi cac bo nhiem sac the, gay nen su co lap di truyen tuc thi.
Su lai giong co the quan trong trong su hinh thanh loai trong mot so nhom loai. Tuy nhien, su hinh thanh loai lai đon boi (khong lam tang so bo nhiem sac the) lai co the hiem gap: cho toi nam 1997, chi co 8 mau vat trong tu nhien đuoc mieu ta mot cach đay đu. Nhung nghien cuu thuc nghiem cho thay su lai giong tao ra mot con đuong nhanh chong dan toi hinh thanh loai moi, su du đoan đo đuoc xac thuc boi thuc te cho thay cac the he lai som va nhung the he loai lai co co nhung điem xung hop trong bo gen, tuc la mot khi su lai tao giong xay ra, giong loai moi van co the ton tai on đinh.


Tham khao