Xi ga la mot loai thuoc la lam tu la thuoc đuoc say kho roi bo lai va quan chat thanh tung đieu theo dang đieu thuoc cuon nguyen bo. So voi mot đieu thuoc la thi xi ga thuong co kich thuoc lon hon, la thuoc la nguyen lieu xi ga thuong đe nguyen chu khong thai, lop vo boc ben ngoai cua mot đieu xi ga cung chinh la chiec la cua cay thuoc la. Xi ga đuoc trong va san xuat voi so luong lon o Brasil, Cameroon, Cuba, Cong hoa Dominica, Honduras, Indonesia, Mexico, Nicaragua, Philippines va cac vung phia Đong Hoa Ky. Xi ga Cuba hay con goi la xi ga La Habana la mot trong nhung loai xi ga co chat luong hang đau tren the gioi, co mat tren 150 quoc gia va tro thanh mot bieu tuong cua đat nuoc Cuba, đay la mat hang xa xi cua nhung nguoi thuoc tang lop quy phai, đieu đac biet la nhung đieu xi ga Cuba noi tieng đuoc san xuat bang phuong phap thu cong.
Trong the ky XX, su pho bien cua xi ga lan rong tren toan cau va tro thanh bieu tuong cua quy toc, su sang trong va su thuong thuc. Cac nhan hieu xi ga noi tieng nhu xi ga Cohiba, hieu xi ga Montecristo va Romeo y Julieta đuoc tao ra o Cuba va van đuoc coi la nhung trong nhung loai xi ga chat luong thuong hang tren the gioi.. Ngay nay, viec hut xi ga van la mot phong cach va hoat đong giai tri pho bien o nhieu quoc gia tren the gioi, mac du cac quy đinh va lenh cam ve hut xi ga đa đuoc ap dung trong nhieu noi vi ly do suc khoe cong cong. Theo co quan Quoc te Nghien cuu ve ung thu truc thuoc To chuc Y te The gioi, do lam tu nguyen lieu thuoc la nen xi ga khong tot cho suc khoe. Hut xi ga mang theo nhung rui ro nghiem trong đoi voi suc khoe, bao gom nguy co tang cao mac cac loai va dang khac nhau cua ung thu, benh ho hap, benh tim mach, benh than kinh, benh nha chu va rung rang, benh ac tinh.


Lich su Tu "xi ga" co nguon goc tu tieng Maya "Sikar" (nghia la "hut la thuoc la cuon" - tu "si'c", nghia la "thuoc la"). Tu tieng Tay Ban Nha "cigarro" chap canh su lien ket giua ngon ngu Maya va viec su dung hien đai. Tu tieng Anh đuoc su dung pho bien tu nam 1730. Mac du nguon goc cua viec hut xi ga van chua đuoc biet đen, viec hut xi ga lan đau tien đuoc cac nha tham hiem chau Au quan sat khi tiep xuc voi nguoi ban đia Taino o Cuba vao nam 1492. Mot chiec am đat nung cua van minh Maya tu Guatemala co nien đai tu the ky 10 đa mieu ta nguoi hut xi ga bang cach buoc la xi ga voi mot soi day. Mac du xi ga đa đuoc pho bien trong nhieu dan toc ban đia tren cac đao cua Caribbean, nhung đoi voi nguoi chau Au thi xi ga hoan toan la mot khai niem xa la truoc khi kham pha chau Mi moi vao the ky 15. Nha su hoc, chu đia đat va tu si Bartolome de las Casas cua Tay Ban Nha đa mo ta chi tiet nhu the nao cac phi cong đau tien đuoc Christopher Columbus gui vao noi đia Cuba đa tim thay

Nhung nguoi cam trong tay manh go đa đuoc đot nua chay va nhung loai thao duoc nao đo đe hut hit, đo la nhung thao duoc kho đuoc đat trong mot chiec la kho, giong nhu nhung chiec la ma cac cau be lam vao ngay Le Thanh Linh; va sau khi cham mot phan la, ho hut, hit lay khoi ben khien ho tro nen đe me va hau nhu say ruou, va nghe noi rang ho khong cam thay met moi. Nhung thu nay, se goi la "tabacos", ho goi la "xi ga". Toi đa biet nhung nguoi Tay Ban Nha tren đao Espanola đa quen voi viec su dung no va khi bi khien trach vi no, ho đa tra loi rang ho khong the dung lai đuoc. Toi khong biet ho tim thay niem vui hoac loi ich gi trong đo.

Sau su xuat hien cua nguoi chau Au voi lan song thuc dan chau Au đau tien, xi ga tro thanh mot trong nhung san pham chinh thuc đay chu nghia thuc dan chau Au va cung tro thanh mot yeu to đay manh trong viec ket hop lao đong no le chau Phi. Tay Ban Nha gioi thieu xi ga cho nguoi chau Au vao khoang nam 1528 va vao nam 1533, Diego Columbus đe cap đen mot thuong nhan xi ga o Lisbon trong di chuc cua ong, cho thay viec buon ban xi ga đa phat trien nhanh chong. Nguoi Phap, Tay Ban Nha va Bo Đao Nha ban đau goi cay thuoc la "thao duoc linh thieng" vi nhung tinh chat chua benh đuoc cho la cua no. Theo thoi gian, cac thuy thu Tay Ban Nha va chau Au khac đa ap dung thoi quen hut xi ga, cung nhu nhung nguoi chinh phuc chau Au cua Tay Ban Nha va chinh phuc chau Au cua Bo Đao Nha. Viec hut xi ga nguyen thuy đa lan rong đen cac vuong quoc Y, Đe quoc Ha Lan, va, sau cac chuyen đi cua Sir Walter Raleigh đen chau My, đen vuong quoc Đai Anh. Viec hut thuoc la tro nen quen thuoc tren khap chau Au - trong ong o Anh - vao cuoi the ky 16.
Viec trong xi ga cua Tay Ban Nha bat đau nghiem tuc vao nam 1531 tren cac đao Hispaniola va Santo Domingo. Nam 1542, xi ga bat đau đuoc trong thuong mai o Bac My, khi nguoi Tay Ban Nha thanh lap nha may xi ga đau tien tai Cuba. Ban đau, xi ga đuoc cho la co tinh chat duoc lieu, nhung mot so nguoi xem no la đieu xau. No bi chi trich boi Philip II cua Tay Ban Nha va James I cua Anh. Vao khoang nam 1592, thuyen buon Tay Ban Nha San Clemente mang theo 50 kilogam (110 lb) hat xi ga đen Philippines qua đuong buon Acapulco-Manila. No đuoc phan phat cho cac nha truyen giao Cong giao Roma, nguoi đa tim thay khi hau va đat đai tot đe trong xi ga chat luong cao o đo. Viec hut cigar khong tro nen pho bien cho đen giua the ky 18, va mac du co rat it buc tranh tu thoi ky nay, nhung co mot so bao cao. Cho rang Israel Putnam đa mang lai mot so dong xi ga Havana tu Cuba trong thoi ky Chien tranh Bay nam, khien viec hut xi ga tro nen pho bien o My sau Cach mang My. Ong cung mang theo hat xi ga Cuba, ma ong trong o trang trai cua minh o Putnam Heights, tieu bang Connecticut. Tai My, viec trong xi ga đa phat trien đang ke trong cac tieu bang Connecticut, Florida, Pennsylvania, New York, va Ohio, voi Connecticut la trung tam san xuat lon nhat. Trong the ky 19, My tro thanh nguon cung cap chinh cua xi ga cho the gioi, voi Cuba va Bac Phi cung tro thanh nhung nha san xuat quan trong..


San xuat La thuoc la đuoc hai va luu tru bang qua trinh khu nuoc va đuong bang cach ket hop nhiet đo va bong mat ma khong gay muc rua cho cac la lon hon. Qua trinh nay keo dai tu 25 đen 45 ngay, tuy thuoc vao đieu kien khi hau va tinh chat cua nhung khu nha đuoc su dung đe luu tru thuoc la đa hai. Qua trinh khu nuoc va đuong khac nhau tuy thuoc vao loai thuoc la va mau la mong muon. Sau đo la qua trinh len men cham, noi nhiet đo va đo am đuoc đieu chinh đe tang cuong huong vi, mui huong va đac điem đot chay ma khong gay muc rua hoac phan huy. La thuoc se tiep tuc đuoc đong bo, kiem tra, mo bo, kiem tra lai va đong bo lai trong qua trinh luu tru. Khi la đa chin theo đac tac cua nha san xuat, no đuoc sap xep theo dien mao va chat luong tong the, va đuoc su dung lam đien hoac bao goi tuy theo yeu cau. Trong qua trinh nay, la lien tuc đuoc am đe tranh hu hong.
Xi ga chat luong van đuoc lam thu cong. Mot nguoi cuon xi ga co kinh nghiem co the san xuat hang tram chiec xi ga tot, gan nhu giong nhau, moi ngay. Nhung nguoi cuon giu cho thuoc la am - đac biet la la bao - va su dung nhung con dao hinh luoi cua đuoc thiet ke đac biet, goi la chavetas, đe nhanh chong va chinh xac tao hinh cho la đien va la bao. Sau khi cuon, xi ga đuoc luu tru trong cac khuon go đe kho, trong đo mong đau chua đuoc đong cat thanh kich thuoc đong nhat. Tu giai đoan nay, xi ga la mot san pham hoan chinh co the đuoc "khong su dung" va luu tru trong nhieu thap ky neu giu o nhiet đo xap xi 21 °C (70 °F) va đo am tuong đoi 70%. Sau khi mua, cach luu tru đung thuong la trong mot hop đung xi ga go co lot bang go tuyet tung.
Mot so loai xi ga, đac biet la cac thuong hieu cao cap, su dung cac loai thuoc la khac nhau cho đien va la bao. Xi ga đien dai la loai xi ga chat luong cao hon nhieu, su dung la dai tren toan bo. Nhung chiec xi ga nay cung su dung loai la thuoc la thu ba, goi la "bia", nam giua đien va bao ngoai. Đieu nay cho phep nha san xuat su dung la bao mong va hap dan hon. Nhung chiec xi ga chat luong cao nay thuong ket hop nhieu loai thuoc la. Ngay ca nhung chiec xi ga đien cua Cuba cung ket hop cac loai thuoc la tu cac vung khac nhau tren đao đe ket hop nhieu huong vi khac nhau. Trong xi ga loai thap va đuoc lam bang may, la thuoc la bi cat nho đe lam đien, va cac la dai hoac loai "giay" đuoc lam tu chat xo thuoc la tai tao đuoc su dung cho bao ngoai. La cat nho va bao bang chat xo thay đoi huong vi va đac điem đot chay cua xi ga ket hop voi xi ga lam thu cong. Trong qua khu, mot lector hoac nguoi đoc đa đuoc thue đe giai tri cho cong nhan nha may xi ga. Thuc hanh nay đa loi thoi khi co san cac sach noi cho may nghe nhac di đong, nhung no van đuoc thuc hien o mot so nha may xi ga o Cuba.


= Sau benh =
Cay xi ga, cung voi cac san pham thuoc la khac, co the bi nhiem ky sinh trung nhu Lasioderma serricorne (bo canh cung thuoc la) va Ephestia elutella (sau buom thuoc la), đo la nhung ky sinh trung pho bien va gay hai nhat đoi voi nganh cong nghiep thuoc la. Su nhiem trung co the tu cay thuoc la trong tren canh đong cho đen la đuoc su dung đe san xuat xi ga, cigarillos, đieu cay, v.v. Ca au trung cua Lasioderma serricorne va sau buom cua Ephestia elutella đeu đuoc coi la sau hai. Đay chinh la nhung sau benh gay thiet hai cho nganh san xuat xi ga.


= Nha san xuat =

Hai cong ty noi tieng chiem uu the trong nganh xi ga la Altadis va Scandinavian Tobacco Group. Altadis, mot cong ty tu nhan co nguon goc tu Tay Ban Nha, san xuat xi ga tai Hoa Ky, Cong hoa Dominican va Honduras, va so huu 50% co phan cua Cong ty duy nhat Habanos S.A., cong ty quoc gia so huu doanh nghiep thuoc la Cuba. Altadis cung san xuat đieu thuoc. Scandinavian Tobacco Group san xuat xi ga tai Cong hoa Dominican, Honduras, Nicaragua, Indonesia, Ha Lan, Bi, Đan Mach va Hoa Ky; ngoai ra, cong ty con san xuat tui thuoc va thuoc cat min. Nhom con bao gom General Cigar Co. Thi tran Tamboril o Santiago, Cong hoa Dominican đuoc xem la "Thu đo Xi ga cua the gioi" hien nay, voi nhieu nha may xi ga va tho cuon hon bat ky noi nao tren the gioi. Theo tap chi Cigar Aficionado, 44% so luong xi ga trao đoi nhieu nhat tren the gioi đen tu Cong hoa Dominican, quoc gia san xuat xi ga lon nhat the gioi, đac biet la tu vung đat mau mo cua thu đo Cibao, noi co 90% nha may xi ga đat tai đay. Trong nhung thap ky qua, khu vuc nay cung la nguon cung cap xi ga lon nhat cho Hoa Ky.


= Gia toc xi ga =
Hau het cac nha san xuat xi ga cao cap hien đai đeu thuoc cac gia toc trong nganh xi ga lau đoi, nhieu trong so đo co nguon goc lich su tu nganh xi ga Cuba. Nghe thuat va ky nang cuon tay xi ga cao cap đa đuoc truyen lai tu the he nay sang the he khac. Trong quang cao va bao bi xi ga, thuong thay hinh anh cua cac gia đinh nay. 
Vao nam 1992, tap chi Cigar Aficionado thanh lap "Sanh Danh du Xi ga" va vinh danh sau ca nhan sau đay:

Edgar M. Cullman, Chu tich, Cong ty General Cigar, New York, Hoa Ky
Zino Davidoff, Nguoi sang lap, Davidoff et Cie., Geneva, Thuy Si
Carlos Fuente Sr., Chu tich, Tabacalera A. Fuente y Cia., Santiago de los Caballeros, Cong hoa Dominican
Frank Llaneza, Chu tich, Villazon & Co., Tampa, Florida, Hoa Ky
Stanford J. Newman, Chu tich, Cong ty J.C. Newman Cigar, Tampa, Florida, Hoa Ky
Angel Oliva Sr. (nguoi sang lap); Oliva Tobacco Co., Tampa, Florida, Hoa Ky


= Đai gia xi ga =
Manuel Quesada (Tong giam đoc hien tai cua MATASA), Fonseca, Casa Magna, Quesada cigars, Cong hoa Dominican
Don Jose "Pepin" Garcia, Chu tich, El Rey de Los Habanos, Miami, Florida, Hoa Ky
Gia toc Aray – Daniel Aray Jr, chau trai cua nguoi sang lap (1952) Jose Aray, ACC Cigars, Guayaquil Ecuador, San Francisco, CA, Miami Florida, Macau SAR, Thuong Hai, Trung Quoc.
EPC – Ernesto Perez-Carillo, Nguoi sang lap EPC Cigar Company (2009), Miami, Florida, Hoa Ky
Nestor Miranda – Nguoi sang lap, Miami Cigar Company (1989), Miami, FL, Hoa Ky
Gia toc Blanco – Jose "Jochy" Blanco, con trai cua nguoi sang lap (1936) Jose Arnaldo Blanco Polanco, Tabacalera La Palma, Santiago, Cong hoa Dominican
Hermann Dietrich Upmann, nguoi sang lap thuong hieu H. Upmann nam 1844 tai Cuba.


Tiep thi Xi ga thu cong, chi su dung thuoc lao nguyen chat, đuoc tiep thi qua cac quang cao, xuat hien trong phim va phuong tien truyen thong khac, su kien the thao, cac tap chi than thien voi xi ga nhu Cigar Aficionado, va buoi tiec xi ga. Vi xi ga thu cong la mot san pham cao cap voi gia tri cao, quang cao thuong bao gom hinh anh ve su giau co, thanh đat, la bieu tuong đia vi sang trong, đang cap, thuong luu, danh vong hay hinh anh cuon hut cua mot quy ong chiu choi cung nhu su thua nhan cua nguoi noi tieng hoac ngu y tu nguoi noi tieng. Tap chi Cigar Aficionado, ra mat nam 1992, đua ra xi ga nhu la bieu tuong cua mot loi song thanh cong va la mot kenh quang cao quan trong khong tuan thu cac han che quang cao tu nguyen cua nganh cong nghiep thuoc la tu nam 1965, nhu han che khong lien quan hut thuoc voi su quyen ru.
Tap chi cung đua ra cac luan điem ung ho hut xi ga mot cach chi tiet, va lap luan rang xi ga an toan hon thuoc la, vi no khong chua hang nghin chat phu gia hoa hoc ma cac nha san xuat thuoc la them vao tu cac manh cat la thuoc la su dung lam đien vao trong thuoc la. Tap chi cung đua ra luan điem rang rui ro la mot phan cua cuoc song hang ngay va rang (trai voi cac bang chung đuoc thao luan trong phan Anh huong đen suc khoe), hut xi ga co loi cho suc khoe, rang hut xi ga voi muc đo vua phai loai bo hau het hoac tat ca rui ro suc khoe, va rang nguoi hut xi ga song đen tuoi cao, rang nghien cuu suc khoe bi thieu sot, va rang mot so ket qua nghien cuu suc khoe ho tro cac tuyen bo ve an toan. Tap chi Cigar Aficionado khac biet so voi cac phuong tien tiep thi khac cua cac san pham thuoc la boi no đat xi ga la trong tam chinh (nhung khong duy nhat) cua tap chi, tao ra mot su tuong tac giua san pham va loi song.
O Hoa Ky, xi ga truyen thong đa đuoc mien khoi nhieu quy đinh tiep thi ap dung cho thuoc la. Vi du, Đao luat Hut thuoc la Cong cong nam 1970 đa mien xi ga khoi lenh cam quang cao va cac quang cao xi ga khac voi quang cao thuoc la, khong can đe cap đen nguy co cho suc khoe. Vao nam 2007, thue đoi voi xi ga đuoc ap dung it hon so voi thuoc la, đen muc o nhieu tieu bang Hoa Ky, goi xi ga nho co gia chua đen mot nua goi thuoc la. Viec ban xi ga va cac san pham thuoc la khac cho nguoi duoi 18 tuoi la vi pham phap luat o Hoa Ky, nhung luat phap đuoc thuc thi khong đong đeu: mot nghien cuu nam 2000 phat hien rang ba khu vuc web ban xi ga cho phep nguoi duoi tuoi mua hang.
Nam 2009, Đao luat Phong ngua Hut thuoc la va Kiem soat Thuoc la cua Hoa Ky đa cung cap cho Cuc Quan ly Thuc pham va Duoc pham quyen đieu tiet viec san xuat, phan phoi va tiep thi thuoc la, thuoc la tu cuon va thuoc la khong chay. Nam 2016, mot quy đinh đa mo rong quyen hanh cua FDA cho cac san pham thuoc la khac bao gom xi ga, thuoc la đien tu va narguile. Muc tieu cua luat la giam tac đong cua thuoc la đoi voi suc khoe cong đong bang cach ngan ngua nguoi My bat đau su dung san pham thuoc la, khuyen khich nguoi dung hien tai tu bo va giam thieu hai cua viec su dung san pham thuoc la. O Hoa Ky, xi ga gia re đuoc ban tai cac cua hang tien loi, tram xang, cua hang tap hoa va nha thuoc. Xi ga cao cap đuoc ban tai cac cua hang thuoc la, quan xi ga va cac co so chuyen dung khac. Mot so cua hang xi ga thuoc cac chuoi cua hang, co kich thuoc đa dang: o Hoa Ky, United Cigar Stores la mot trong ba vi du noi bat ve chuoi cua hang quoc gia vao đau nhung nam 1920, nhung cai khac la A&P va Woolworth's. Cac điem ban xi ga khong truyen thong bao gom cac cua hang trong khach san, nha hang, may ban hang tu đong va Internet.


Cau truc đieu Xi ga đuoc tao thanh tu ba loai la thuoc la, su khac biet trong chung xac đinh đac tinh hut va huong vi:


= Lop boc =

Lop ben ngoai cua xi ga, hay con goi la lop boc (tieng Tay Ban Nha: capa) hay "lop ao", la thanh phan đat gia nhat trong mot đieu xi ga. Lop boc quyet đinh phan lon đac tinh va huong vi cua xi ga, va vi vay mau sac cua no thuong đuoc su dung đe mo ta ca đieu xi ga. Lop boc thuong đuoc trong duoi nhung mai che lon đuoc lam bang vai luoi đe lam mo anh nang mat troi truc tiep va đuoc len men rieng biet so voi cac thanh phan xi ga khac, voi muc tieu san xuat la mong, mem mai va muot ma it gan. Thuoc la lop boc đuoc san xuat ma khong co mai che vai luoi, noi la "đuoc trong duoi bong ram" thuong co ket cau tho hon va huong vi manh hon, thuong đuoc goi la "đuoc trong duoi anh sang mat troi". Nhieu quoc gia khac nhau đuoc su dung đe san xuat la boc, bao gom Cuba, Ecuador, Indonesia, Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Brazil, Mexico, Cameroon, va Hoa Ky. Trong khi hang chuc mau vo nho khac nhau đa đuoc nha san xuat gioi thieu, bay phan loai pho bien nhat la nhu sau, tu nhat nhat đen đam nhat:

Mot so nha san xuat su dung mot phuong phap đanh dau khac:

Noi chung, vo xi ga mau đen mang đen mot chut ngot ngao, trong khi vo mau nhat mang đen mot chut kho khoc cho huong vi.


= Lop lot =
Duoi lop vo la mot bo nho cac la lot "filler" đuoc buoc chat lai ben trong mot la goi la "binder" (tieng Tay Ban Nha: capote). La binder thuong la la phan tren cua cay thuoc la đuoc chieu sang boi anh nang mat troi va đuoc chon vi tinh đan hoi va đo ben trong qua trinh cuon. Khac voi la vo, phai đong nhat ve dien mao va mem mai, la binder co the co dau hieu cua cac khuyet điem vat ly hoac khong đong nhat ve mau sac. La binder thuong day va ben hon đang ke so voi la vo bao quanh no.


= Lop loi =

Hau het xi ga đuoc lam tu "filler" - mot bo la thuoc la. Nhung la nay đuoc gap lai bang tay đe tao ra cac loi thong khi doc theo chieu dai cua xi ga, thong qua đo khoi đuoc hut ra sau khi xi ga đuoc thap sang. Xi ga đuoc cuon khong co đu đuong thong khi đuoc goi la "qua chat"; xi ga co luong khi qua nhieu tao ra đot chay qua nhanh va nong la "qua rong". Ky nang va kheo leo đang ke cua nguoi cuon xi ga la can thiet đe tranh nhung rui ro đoi nghich nay - mot yeu to chinh lam nen su uu viet cua xi ga cuon tay so voi cac loai xi ga lam bang may. Bang cach ket hop cac loai filler thuoc la khac nhau, nha san xuat xi ga tao ra cac huong vi, manh me va huong thom đac trung cho cac san pham cua ho. Noi chung, xi ga day hon chua nhieu la filler, tao ra kha nang tao ra cac huong vi phuc tap hon. Ngoai loai thuoc la su dung, quoc gia xuat xu cung co the la yeu to quan trong quyet đinh huong vi, voi moi truong trong trot khac nhau tao ra huong vi đac trung.
Qua trinh len men va lao hoa lam tang them su đa dang nay, cung nhu phan cu the cua cay thuoc la đuoc thu hoach, voi la o phan duoi (tieng Tay Ban Nha: volado) co huong vi nhe va de đot, la o phan giua (tieng Tay Ban Nha: seco) co huong vi manh hon mot chut, va la ligero manh va cay nong đuoc thu hoach tu phan tren cua cay nang nong. Khi su dung, la ligero luon đuoc gap vao giua bo la filler do đac tinh đot cham cua no. Mot so nha san xuat xi ga đat y đo đat cac loai thuoc la khac nhau tu mot đau đen đau kia đe mang đen cho nguoi hut xi ga su đa dang ve huong vi, co the va suc manh tu đau đen cuoi. Neu la toan bo đuoc su dung lam filler, xi ga đuoc goi la "filler dang la dai". Xi ga đuoc lam tu cac manh nho cua la, bao gom nhieu loai xi ga lam bang may, đuoc goi la "filler ngan". Neu mot đieu xi ga đuoc che tao hoan toan (filler, binder va wrapper) tu thuoc la đuoc san xuat chi trong mot quoc gia duy nhat, trong nganh cong nghiep xi ga đuoc goi la "puro", tu tu tieng Tay Ban Nha co nghia la "tinh khiet".


Kich thuoc, hinh dang Xi ga thuong đuoc phan loai theo kich thuoc va hinh dang, cung đuoc biet đen voi ten goi vitola. Kich thuoc cua mot đieu xi ga đuoc đo bang hai kich thuoc: đuong kinh vong (đon vi la phan 64 cua mot inch) va chieu dai (tinh bang inch). Tai Cuba, gan Havana, co mot hien thi xi ga cuon dai nhat the gioi.


= Parejo =
Hinh dang pho bien nhat la parejo, thuong đuoc goi đon gian la "coronas", đa truyen thong la tieu chuan so sanh cho tat ca cac dang xi ga khac. Chung co hinh dang hinh tru tu đau đen cuoi, mot đau mo va mot "nap" la thuoc la tron o đau (đau tum) con lai phai đuoc cat bo, rach hay đuc lo truoc khi hut. Parejos đuoc đat ten theo cac thuat ngu sau:

Nhung kich thuoc nay, toi thieu, la ly tuong hoa. Kich thuoc thuc te co the thay đoi đang ke.


= Figurado =

Xi ga co hinh dang khong đeu đuoc goi la figurado va thuong co gia cao hon so voi parejo cung kich thuoc tuong tu ve su ket hop cua loai thuoc la, boi vi chung kho lam hon. Lich su, đac biet trong the ky 19, figurados la hinh dang pho bien nhat, nhung vao nhung nam 1930, chung đa ra khoi thinh hanh va gan nhu bien mat. Gan đay, hinh dang nay đa tro nen pho bien hon mot chut, va hien nay nhieu nha san xuat san xuat ca figurados va parejos đon gian hon. Thuong hieu xi ga Cuba Cuaba chi co figurados trong danh muc cua ho.
Cac loai figurados bao gom:

Thuc te, cac thuat ngu Torpedo va Pyramid thuong đuoc su dung thay the cho nhau, ngay ca trong so nguoi hut xi ga hieu biet. Min Ron Nee, chuyen gia xi ga đat tru so tai Hong Kong va tac gia cua tac pham "An Illustrated Encyclopaedia of Post-Revolution Havana Cigars" đuoc coi la tac pham đinh nghia ve xi ga va thuat ngu xi ga, đinh nghia Torpedo la "tieng long cua xi ga". Nee cho rang viec su dung chu yeu cua xi ga dang torpedoes voi ten goi khac la pyramids la chap nhan đuoc. Arturo Fuente, mot nha san xuat xi ga lon co tru so tai Cong hoa Dominica, cung đa san xuat cac loai figurados co hinh dang đoc đao tu ot chuong đen gay bong chay va bong bau duc My. Chung co gia tri thu thap cao va rat đat đo khi co san cho cong chung.


= Cigarillo =

Cigarillo la mot loai xi ga đuoc lam bang may, ngan hon va mong hon xi ga truyen thong nhung lon hon xi ga nho, xi ga co bo loc va đieu thuoc, tuong tu ve kich thuoc va cau truc so voi cac loai xi ga nho, cheroots va blunts truyen thong. Cigarillo thuong khong co bo loc, mac du mot so co đau nhua hoac go, va khac voi cac loai xi ga khac, mot so nguoi hut xi ga inhale khi su dung. Cigarillo đuoc ban voi so luong khac nhau: đon le, goi hai, goi ba va goi nam. Cigarillo rat re: tai Hoa Ky, thuong đuoc ban voi gia duoi mot đo la. Đoi khi, chung đuoc goi mot cach khong chinh thuc la xi ga nho, xi ga mini hoac xi ga cau lac bo. Mot so thuong hieu xi ga noi tieng nhu xi ga Cohiba hay Davidoff cung san xuat cigarillo - vi du nhu Cohiba Mini va Davidoff Club Cigarillos. Va cung co nhung thuong hieu chi chuyen san xuat cigarillo, nhu Cafe Creme, Dannemann Moods, Mehari's, Al Capone va Swisher Sweets. Cigarillo thuong đuoc su dung đe cuon xi ga cannabis.


= Xi ga nho =
Xi ga nho (thinh thoang đuoc goi la xi ga nho hoac miniatures o Vuong quoc Anh) khac biet rat nhieu so voi xi ga thong thuong. Chung nhe hon so voi xi ga va cigarillo, nhung quan trong hon, chung giong voi đieu thuoc la ve kich thuoc, hinh dang, bao bi va bo loc. Doanh so xi ga nho tai Hoa Ky đa tang gap bon lan tu nam 1971 đen 1973 nhu mot phan ung voi Public Health Cigarette Smoking Act, qui đinh cam phat song quang cao đieu thuoc la va yeu cau co nhan canh bao suc khoe manh hon tren bao bi đieu thuoc la. Xi ga đuoc mien thue theo qui đinh va co toc đo thue thap hon rat nhieu. Xi ga nho thinh thoang đuoc goi la "cigarette gia mao", va đa co nhung no luc khong thanh cong đe xep lai chung vao loai đieu thuoc la. Tai Hoa Ky, doanh so xi ga nho đat muc cao ky luc vao nam 2006, đuoc thuc đay chu yeu boi chinh sach thue suat thuan loi. O mot so tieu bang, xi ga nho đa đuoc thue voi muc thue nhu đieu thuoc la, nhu Illinois, cung nhu cac tieu bang khac. Đieu nay đa tao ra mot khoang trong trong phap ly, trong đo cac nha san xuat phan loai san pham cua ho la "xi ga loc" đe tranh muc thue cao hon. Tuy nhien, nhieu nguoi tiep tuc tranh luan rang thuc te co su khac biet giua xi ga nho va xi ga loc. Xi ga nho mang lai cam giac va trai nghiem chung tuong tu nhu đieu thuoc la, nhung đuoc lam tu thuoc la đa đuoc u va len men, trong khi xi ga loc đuoc cho la co moi lien he gan hon voi xi ga truyen thong va khong dung đe hut vao phoi. Nghien cuu cho thay nguoi ta thuc su hut khoi tu xi ga nho.


= Cannagar =
Gan đay, voi su thay đoi ve Su hop phap cua cannabis, mot so nha cung cap đang tao ra nhung "cannagar" (ket hop giua tu "cannabis" va "cigar"). Đay la mot loai xi ga khac voi blunts cannabis. Mo phong theo xi ga truyen thong, cannagar la cannabis đuoc goi ben trong la cannabis hoac la cay gai, tuong tu nhu xi ga truyen thong la thuoc la đuoc goi ben trong la thuoc la kho. Khac voi xi ga, cannagar thuong khong chua thuoc la, nhung can đuoc cat va cham nhu mot cay xi ga truyen thong.


Hut xi ga Hau het cac loai xi ga may đa đuoc lam san lo tren mot đau hoac co đau nhua hoac go đe hut khoi. Cac loai xi ga cuon tay yeu cau phai đam thung đau cat truoc khi cham lua. Cach thong thuong đe hut xi ga la khong hit vao phoi, ma chi hut khoi vao mieng. Mot so nguoi hut thuoc la hit khoi vao phoi, đac biet la voi xi ga nho. Mot nguoi hut thuoc la co the xoay khoi trong mieng truoc khi thoi ra, va co the thoi mot phan khoi qua mui đe co the ngui xi ga tot hon va cam nhan vi cua no.


= Cat xi ga =

Mac du mot so xi ga đuoc cat hoac cuon o ca hai đau, phan lon đeu co mot đau cat thang va đau con lai đuoc phu bang mot hoac nhieu manh nho cua vo xi ga đuoc dinh bang keo thuoc la tu nhien hoac mot hon hop bot my va nuoc. Đau cat cua xi ga phai đuoc cat hoac đam thung đe co the hut khoi xi ga mot cach chinh xac. Cac loai dao cat xi ga co ban bao gom:

Dao guillotine (cat thang)
Đap lo
Cat V (con đuoc goi la cat khuyet, mat meo, cat hinh cot, cat kieu Anh)
Kep cat
Keo cat xi ga


= Cham lua =
Đau, hoac nap, cua xi ga thuong la phan gan nhat voi chiec bia xi ga, phan con lai goi la "chan". Bia xi ga xac đinh loai xi ga va co the đuoc thao ra hoac đe nguyen. Nguoi hut xi ga cat hoac đam thung phan nap truoc khi cham lua. Trong qua trinh cham lua, xi ga nen đuoc xoay đe đam bao đot đeu trong khi hut nhe nhang. Neu su dung diem, no nen đuoc đot cho đen khi phan đau cua no chay het truoc khi đat vao xi ga, đe tranh tao ra huong vi hoac chat hoa hoc khong mong muon cho khoi. Co nhieu loai bat lua khi va chat long đuoc thiet ke đac biet đe cham lua xi ga. Đau xi ga chi can tiep xuc toi thieu voi ngon lua, can đac biet can than khi su dung bat lua gas đe tranh lam đen la thuoc. Mot cach thu ba va co truyen nhat đe cham lua xi ga la su dung mot mau go tuyet tung đuoc goi la "spill", đuoc cham rieng truoc khi su dung. Mot so xi ga đuoc goi rieng le trong vo hoac phong bi mong lam tu go tuyet tung, va chung co the đuoc su dung đe ho tro trong qua trinh cham lua.


= Huong vi =
Moi thuong hieu va loai xi ga đeu co huong vi đac biet cua rieng no. Yeu to nang nhe, vua phai, quan binh, hay đam đa, nong nan cua xi ga khong tuong quan voi chat luong. Cac yeu to gop phan vao huong thom va huong vi cua khoi xi ga bao gom loai va chat luong thuoc la đuoc su dung lam chat đien, phan cot đieu thuoc va vo boc, tuoi đoi va phuong phap ngam u, lam gia, đo am, ky thuat san xuat (thu cong hoac tu đong), va cac huong vi phu gia. Trong so cac lop vo boc, vo đam thuong mang lai mot huong vi ngot ngao, trong khi vo nhat thuong co mot huong vi "kho hon", trung tinh hon. Đanh gia huong vi cua xi ga co mot so điem tuong đong voi viec nem ruou. Co nhung nhat ky chuyen ghi chep danh cho viec ghi lai đanh gia ca nhan, mo ta huong vi cam nhan đuoc, kich thuoc, thuong hieu. Mot so my tu đuoc su dung đe mo ta my vi va ket cau cua xi ga bao gom vi cay, vi tieu (hat tieu đo hoac đen), ngot, kho chiu, khet, hat nho, huong đat, mui go, vi ca cao, vi hat de, vi nuong, vi lau nam (lao hoa), hat hanh, mem min, go tuyet tung, go soi, dai, trai cay.


= Khoi =
Khoi đuoc tao ra thong qua qua trinh đot khong hoan toan cua thuoc la, trong đo xay ra it nhat ba loai phan ung hoa hoc: phan huy nhiet phan phan tu huu co thanh nhung phan tu đon gian hon, pyrosynthesis ket hop lai nhung manh vo moi tao thanh cac chat hoa hoc ban đau khong co, va chung cat chuyen cac hop chat nhu nicotine tu thuoc la vao khoi. Moi gram thuoc la đuoc hut, mot cay xi ga thai ra khoang 120–140 mg carbon dioxide, 40–60 mg carbon monoxide, 3–4 mg isoprene, 1 mg moi hydrogen cyanide va acetaldehyde, cung voi nhung luong nho cua mot loat cac chat N-nitrosamine va hop chat huu co bay hoi, voi thanh phan chi tiet chua đuoc biet ro.
Cac chat gay mui manh nhat trong khoi xi ga la pyridines. Cung voi pyrazines, chung cung la cac chat gay mui manh nhat trong hoi tho cua nguoi hut xi ga. Nhung chat nay co the nhan thay ngay ca o nong đo rat thap chi vai phan ty trong mot ty phan. Trong qua trinh hut, chua biet lieu nhung chat nay đuoc tao ra thong qua viec pha vo lien ket hoa hoc cua nicotine hay thong qua phan ung Maillard giua axit amin va đuong trong thuoc la. Khoi xi ga co tinh kiem cao hon khoi thuoc la, va de dang đuoc hap thu boi niem mac mieng, giup nguoi hut de dang hap thu nicotine ma khong can hit vao phoi. Mot vien xi ga cao cap co the chua luong nicotine tuong đuong mot goi thuoc la.


Hop đung Muc đo đo am trong đo xi ga đuoc bao quan co tac đong đang ke đen huong vi va su đong đeu khi đot. Nguoi ta tin rang huong vi cua xi ga phat trien tot nhat khi đuoc luu tru o mot đo am tuong đoi tuong tu voi noi trong thuoc la va trong hau het cac truong hop, xi ga đuoc cuon, khoang 65-70% va nhiet đo khoang 18 °C. Xi ga kho tro nen mong manh va chay nhanh hon trong khi xi ga am chay khong đong đeu va co huong vi nang axit. Hop bao quan xi ga đuoc su dung đe duy tri muc đo đo am on đinh. Thieu hop bao quan, xi ga se mat đo am va hap thu đo am xung quanh trong vong 2 đen 3 ngay. Lop lot noi that cua mot hop bao quan thuong đuoc lam bang ba loai go: go tuyet tung Tay Ban Nha, go tuyet tung đo My (hoac Canada) va go đo Honduras. Cac vat lieu khac đuoc su dung đe lam hoac lot hop bao quan bao gom acrylic, thiec (thuong thay trong cac hop bao quan cu hon) va đong, đuoc su dung rong rai trong thap ky 1920-1950.
Hau het hop đung bao quan đi kem voi mot vo nhua hoac kim loai co mot mieng bot bien hoat đong nhu may tao đo am, mac du cac phien ban gan đay nhat thuong lam bang polyme acrylic. Cac phien ban nay chi đuoc đien nuoc cat; con cac phien ban khac co the su dung dung dich propylen glycol va nuoc cat. May tao đo am va cac cay xi ga ben trong co the bi o nhiem boi vi khuan neu đuoc giu qua am. Cong nghe moi su dung hat nhua hoac gel nhua giup on đinh đo am đang tro nen pho bien rong rai. Mot hop bao quan moi yeu cau qua trinh khu đo am, sau đo phai duy tri đo am on đinh. Lop lot tuyet tung cang day cang tot. Nhieu hop bao quan co chua mot hygrometer analog hoac ky thuat so đe ho tro duy tri muc đo đo am mong muon. Co ba loai analog: lo xo kim loai, toc tu nhien va toc nhan tao. Trong thoi gian gan đay, hop bao quan đien, đuoc trang bi he thong tao am bang nhiet đien, đa tro nen pho bien cho cac bo suu tap xi ga lon hon.


Phu kien Co mot loat cac phu kien xi ga co san, voi chat luong khac nhau.


= Hop đung du lich =
Hop đung khi đi du lich bao ve xi ga khoi tiep xuc truc tiep voi cac yeu to moi truong va giam thieu nguy co gay hu hai. Hau het cac loai hop đuoc lam tu da mem hoac da cung, mac du cung co cac loai hop bang kim loai hoac da lot nhua. Mot so hop co ong giay hoac ong kim loai đe bao ve them.


= Ong bao quan =
Ong xi ga đuoc su dung đe mang theo mot so luong nho xi ga, thuong la mot hoac nam cay, đuoc goi theo "so ngon tay". Chung thuong đuoc lam tu thep khong gi va đuoc su dung trong thoi gian ngan. Đoi voi thoi gian dai, su dung mot bo đieu hoa đo am va may đo đo am tich hop.


= Gat tan =
Gat tan đuoc su dung đe thu gom tro tan cua xi ga. Nhung gat tan nhu vay thuong lon hon so voi nhung gat tan đuoc su dung đe hut thuoc la.


= Op xi ga =
Op xi ga la mot ong nho đe giu đau xi ga trong qua trinh hut, nham bao ve tay khong bi lay mui cua xi ga đang chay, truyen thong đuoc su dung boi phu nu (cung dung cho đieu thuoc). Gia đo xi ga la mot thiet bi dung đe giu xi ga đang chay ngoai khay gat tan.


Tac đong đen suc khoe Giong nhu cac hinh thuc su dung thuoc la khac, hut xi ga mang lai nguy co suc khoe đang ke tuy thuoc vao lieu luong: rui ro cao hon đoi voi nhung nguoi hut nhieu xi ga, hut trong thoi gian dai hoac hit them nhieu hon. Mot cuoc đanh gia cua 22 nghien cuu đa phat hien rang hut xi ga co lien quan đen ung thu phoi, ung thu mieng, ung thu thuc quan, ung thu tuy, ung thu vom hong, ung thu thanh quan, benh tim mach (CHD) va gian đai đong mach chu. Trong so nhung nguoi hut xi ga va cho biet ho khong hit vao, nguy co tu vong tuong đoi (kha nang chet) van rat cao đoi voi ung thu mieng, ung thu thuc quan va ung thu thanh quan.
Nguy co tu vong tang ty le theo viec su dung, nguoi hut mot đen hai đieu xi ga moi ngay co ty le tang 2% ve ty le tu vong so voi nguoi khong hut. Tuy nhien, rui ro suc khoe chinh xac đoi voi nhung nguoi hut xi ga it hon moi ngay chua đuoc xac đinh. Muc đo hit vao khoi xi ga vao phoi co ve la yeu to quyet đinh quan trong đoi voi nguy co ung thu phoi:

Khi nguoi hut xi ga khong hit vao hoac chi hut vai đieu xi ga moi ngay, rui ro chi hoi cao hon so voi nguoi khong hut. Rui ro ung thu phoi tang theo muc đo hit vao va so luong đieu xi ga hut moi ngay, nhung hieu ung cua hit vao manh hon so voi so luong đieu xi ga moi ngay. Khi hut 5 đieu tro len moi ngay va hit vao muc vua phai, nguy co ung thu phoi do hut xi ga gan nhu tuong đuong voi nguoi hut mot goi đieu moi ngay. Khi tiep xuc voi khoi thuoc la trong phoi cua nguoi hut xi ga tang len gan nhu tuong tu voi tan suat hut va muc đo hit vao nhu nguoi hut thuoc la, su khac biet ve rui ro ung thu phoi giua hai hanh vi nay se bien mat.
Hut xi ga co the gay nghien nicotine va thuc đay viec su dung thuoc la. Neu ban hut va hut nhieu xi ga moi ngay, rui ro suc khoe tuong tu nhu hut thuoc la. Hut xi ga cung co the tang nguy co mac benh phoi tac nghen man tinh (COPD). "Xi ga nho" thuong đuoc hut va mang lai nguy co suc khoe tuong tu nhu hut thuoc la, trong khi xi ga cao cap thuong khong đuoc hut va khong đuoc su dung thuong xuyen.


Trong van hoa đai chung Trai nguoc voi nhung thap ky truoc, tu nhung nam 1980 va 1990, cac phuong tien truyen thong chinh o My đa bat đau đua ra hinh anh tich cuc ve xi ga. Hut xi ga thuong đuoc mieu ta nhu mot nganh kinh doanh sinh loi hoac mot thoi quen thoi thuong, chu khong phai la mot nguy co suc khoe quan trong. Xi ga la mot san pham co chat luong cao va hau nhu ai cung co the chi tra, it nhat la cho cac dip đac biet. Nguoi giau thuong đuoc mieu ta hut xi ga khi đoi mu trum va mac ao le. Xi ga thuong đuoc tang va hut trong cac dip ky niem đac biet, chang han nhu khi co em be moi sinh ra, cung nhu le tot nghiep, thang tien va cac thanh tuu thanh cong khac. Cum tu "gan đung nhung khong đat đuoc" xuat phat tu viec trao xi ga nhu la phan thuong trong cac tro choi o hoi cho yeu cau nguoi choi trung vao muc tieu.


Su pho bien Ty le su dung xi ga thay đoi tuy thuoc vao đia điem, thoi ky lich su va dan so đuoc khao sat. Hoa Ky la quoc gia tieu thu hang đau theo doanh so tong cong, voi khoang cach lon so voi cac quoc gia khac, tiep theo la Đuc va Vuong quoc Anh. Hoa Ky va cac nuoc Tay Au chiem khoang 75% doanh so xi ga tren toan the gioi.


= Hoa Ky =

So luong xi ga tieu thu tai Hoa Ky tang tu 6,2 ty chiec vao nam 2000 len đen đinh điem trong mot "đot bung no xi ga" khong lo đat 13,8 ty chiec vao nam 2012, sau đo giam xuong con 11,4 ty chiec vao nam 2015. Trong so nguoi truong thanh o Hoa Ky tu 18 tuoi tro len, co 3% cho biet ho hut xi ga vao mot so ngay hoac hang ngay (6% nam gioi, 1% nu gioi) trong Khao sat Suc khoe Quoc gia nam 2015. So luong thanh thieu nien hut xi ga đa giam manh tu 12% cho biet đa hut xi ga trong 30 ngay gan nhat tien sat đen đinh điem cua đot bung no xi ga vao nam 2011 xuong con 8% vao nam 2016. Trong so hoc sinh trung hoc, viec hut xi ga pho bien hon o nam gioi (10%) hon nu gioi (6%). Đoi voi hoc sinh trung hoc da mau, viec hut xi ga pho bien hon (10%) so voi hut thuoc la (4%).


Hinh anh Chu thich Tham khao Edith Abbott, "Employment of Women in Industries: Cigar-Making: Its History and Present Tendencies," Journal of Political Economy, vol. 15, no. 1 (January 1907), pp. 1–25. In JSTOR 
Patricia A. Cooper, Once a Cigar Maker: Men, Women, and Work Culture in American Cigar Factories, 1900–1919 Urbana, IL: University of Illinois Press, 1987.


Xem them Thuoc la
Thuoc lao
Thuoc phien
Tau thuoc
Cheroot