Mat nghi hong y (hay con goi Co mat vien bau Giao hoang) la mot cuoc hop kin cua Hong y đoan đe bau ra vi Giam muc cua giao phan Roma, nguoi se tro thanh giao hoang cua Giao hoi Cong giao thay cho vi giao hoang truoc đo vua qua đoi hoac tu chuc. Giao hoi Cong giao xem giao hoang la nguoi ke vi thanh Phero đe đung đau Giao hoi Cong giao tai tran gian. Mat nghi nay la phuong thuc đe chon giao hoang trong suot gan nua thoi gian ton tai cua giao hoi, gio đay tro thanh phuong thuc co xua nhat con đang đuoc thi hanh đe chon nguoi đung đau mot to chuc.


Ten goi Trong tieng Viet, co che nay thuong đuoc goi la Mat nghi Hong y hoac Co mat vien bau giao hoang. Chu "mat" đa the hien ban chat cua no la noi bo, kin đao, va khong the co tac đong tu ben ngoai. Cung co khi goi la Mat tuyen vien, nhung viec su dung thuat ngu "Mat tuyen vien" thi khong chinh xac. Vi theo quan điem va đuc tin Cong giao, "tuyen" (hay "tuyen chon") nguoi lam giao hoang khong phai la viec cua cac hong y, ma la viec cua Thien Chua (chu "tuyen" hay "tuyen chon" ham y đay la đac quyen cua nguoi cap tren chon ra nguoi cap duoi đe lam viec cho minh). Do đo, cac hong y khong co quyen "tuyen" giao hoang ma ho chi co the bo phieu bau cho mot nguoi nao đo theo y đinh ca nhan cua ho (viec nay ham y quyen cua nhung nguoi đong cap hoac thap hon bau ra mot nguoi len lam lanh đao cho so đong).


Lich su mat nghi Trong nhung the ky đau tien cua Giao hoi Cong giao, vi Giam muc Rome (giong nhu cac giam muc khac) đuoc chon qua mot cuoc hop cua giao si va dan chung Roma. Thanh phan cua cu tri đuoc xac đinh mot cach ro rang hon, khi vao nam 1059, Hong y đoan đuoc chi đinh la co cau bau cu duy nhat. Nam 1061, dien ra cuoc Mat nghi Hong y đau tien trong lich su, luc nay Hong y đoan đa bau ra Giao hoang Alexanđe II. Tu đo, nhung chi tiet khac cua qua trinh bau cu dan dan đuoc xac lap.
Nam 1179, Giao hoang Alessandro III chinh thuc quyet viec viec loai tru giao dan ra khoi viec bau chon giao hoang, va an đinh viec nay chi danh cac cac hong y. Tuy vay, so luong hong y trong khoang thoi gian nay so luong rat it, nam trong khoang tu 10 cho đen 20 vi, đen the ky XIII thi nhieu hon chut it, nhung khong bao gio vuot tren so luong la 30 vi. Chinh vi so luong it nay, ma cac hong y kho co the thoa thuan nham bau nen vi tan giao hoang, va tinh trang bau chon nay thi keo dai, co khi hang thang, co truong hop tinh bang nam.
Giao dan cho rang viec keo dai mat nghi, trong ngoi giao hoang la mot thiet hai cua giao hoi, nen trong lich su đa ghi nhan 4 truong hop giao dan gay suc ep, buoc cac hong y chon giao hoang cach nhanh chong bang viec khoa cac cua noi cac hong y hoi hop chon giao hoang.
Truong hop thu nhat dien ra nam 1216, dan thanh Perugia, mien trung Italia đa thuc hien hoat đong khoa kin dinh thu cua thanh pho, noi cac hong y chon đe bau chon tan giao hoang, gay suc ep buoc ho nhanh chong đat đuoc thoa thuan. Truong hop thu hai dien ra tai Roma, o đay, dan chung cung thuc hien cac hanh vi nhu thanh Perugia, khi chon nhot cac hong y trong mot dinh thu tren suon đoi Palatino, trong cuoc bau chon nguoi ke vi Giao hoang Gregorio IX, nguoi qua đoi nam 1241. Cac hoat đong nay lai tiep tuc tai dien nam 1243 tai Anagni, sau khi Toa Thanh trong ngoi đa 2 nam. Truong hop cuoi, gay đuoc tieng vang la viec dan thanh Viterbo, nam 1268, khoa chat 18 hong y nhom hop trong dinh thu giao hoang o Viterbo. Tuy vay lan nay, cac hong y van chua the thoa thuan chon ra tan giao hoang. Cac nhan vat chinh tri the tuc cung muon xen vao mat nghi nay, ma đien hinh la vua Phap va cac nhan vat co the luc khac, nhung mat nghi van chua thoa thuan xong. Dan thanh Viterbo, voi su khuyen khich cua thanh Bonaventura, Be tren Tong quyen dong Phanxico, khoa dinh thu giao hoang va xay gach lap kin tat ca cac cua. Tuy vay, cac hong y van chua đat đuoc thoa thuan. Thay su viec keo dai bat loi, mot lan nua, dan thanh leo len noc dinh thu, thao go mai che, chi cung cap cho cac Hong y an banh voi nuoc la. Sau thoi gian trong toa ki luc 2 nam, 9 thang va 2 ngay, đa bau chon đuoc Giao hoang Gregorio X.


Lich su nghi thuc bau chon Lich su cua nhung cuoc can thiep chinh tri vao viec bau chon nay va hau qua cua nhung lan thieu vang giao hoang trong mot thoi gian dai, nhat la nhung su co trong cuoc Bau giao hoang 1268-1271, đa khien Cong đong Lyons thu hai ra quyet đinh vao nam 1274 rang cac cu tri phai o mot noi tach biet, va khong đuoc phep roi khoi noi đo cho đen khi mot vi Giam muc Roma moi đuoc bau ra. Mat nghi gio đay đuoc to chuc tai nha nguyen Sistina trong thanh Vatican.
Giao hoang Gregorio X đa cong bo tong hien "Ubi pericolo", thiet lap "mat nghi hong y" (Conclave). Tu nay theo nghia La tinh la Cumclave, nghia la "voi chia khoa". Qua đo muon nhan manh đen viec giu bi mat ve tat ca nhung dien tien xay ra ke tu khi cac hong y đuoc thong bao ve cai chet hoac thoai vi cua giao hoang, cho toi khi bau chon đuoc giao hoang moi. Thuat ngu nay đuoc su dung chinh thuc đau tien vao nam 1216, trong hoan canh cac hong y đa chon lua tan giao hoang, lay danh hieu la Honorio III. Nhung quy đinh đuoc đat ra vo cung ti mi lan nghiem ngat: 10 ngay sau khi giao hoang qua đoi, cac hong y phai nhom hop trong cung dinh Tong Toa noi giao hoang qua đoi, hoac tai mot thanh pho khac, tuy theo hoan canh, trong mot phong duy nhat, khong co tuong cung chang co man phan chia. Cac hong y buoc phai song chung, khong the ra ngoai, cung khong đuoc tiep xuc voi ben ngoai, khong đuoc noi bi mat voi hong y nao khac. Nhung chia khoa noi mat nghi phai đuoc vi hong y nhiep chinh giu o ben trong, va nhung chia khoa ben ngoai do vi tu lenh đoi binh giu. Thuc pham đuoc chuyen vao ben trong mat nghi qua mot cua so quay đuoc canh giu va kiem soat can mat đe khong mot su điep nao đuoc chuyen qua cua nay. Neu sau 3 ngay ma cac hong y khong bau đuoc giao hoang moi, thi trong 5 ngay ke tiep, cac hong y chi đuoc mot đia thuc pham trong bua an trua va mot đia trong bua an toi; sau 5 ngay ay, cac hong y chi đuoc banh, nuoc la hoac ruou ma thoi.
Cac vi cu tri khong thich quy đinh nay, cho nen Giao hoang Ađriano V đa tam đinh chi no vao nam 1276 va Giao hoang Gioan XXI chinh thuc bai bo vao cung nam. Tu đo tinh trang bau cu cham chap mot lan nua xuat hien. Thanh Giao hoang Celestino V, đa lien tiep cho cong bo 3 sac chi (Quia in futurum, 28.9.1294; Pridem 27.10.1294; Constitutionem 10.12.1294) tai lap cac quy luat ve mat nghi bau giao hoang. Tu đo đen nay, cac quy luat ve mat nghi luon luon đuoc tuan giu tuy co mot so thay đoi đe thich nghi voi thoi đai đan xen voi kinh nghiem cua cac hong y.
Trong the ky XX, nhieu giao hoang đa sua chua luat bau cu voi nhung quy đinh ngay cang chinh xac va ti mi:
Voi Tong Hien "Vacante Sede Apostolica", Tong toa khuyet vi, ngay 25 thang 12 nam 1904, Thanh Giao hoang Pio X đa tap hop cac quy luat tu truoc đo vao mot van kien duy nhat. Lan đau tien trong lich su, giao hoang nay ra tuyen bo nghiem cam bat ky su can thiep nao cua chinh quyen dan su vao mat nghi chon giao hoang.
Nam 1975, Giao hoang Phaolo VI ban hanh Tong Hien "Romano Pontifici eligendo", Bau chon giao hoang. Van kien nay đuoc bo sung va sua đoi boi Tong hien "Muc tu cua toan the đoan chien Chua" do Thanh Giao hoang Gioan Phaolo II ban hanh nam 1996.
Gan đay nhat la truong hop Giao hoang Bien Đuc XVI ban hanh 2 tu sac vao nam 2007 va ngay 22 thang 2 nam 2013 thay đoi vai điem trong Tong hien cua vi tien nhiem.


Noi bau chon Nha nguyen Sistine la noi dien ra mot trong nhung su kien đac biet va linh thieng nhat cua Giao hoi Cong giao. Đay la đia điem cac hong y to chuc bau giao hoang moi sau khi mot giao hoang qua đoi hoac thoai vi (nhu truong hop thang 2/2013 cua Giao hoang Benedict XVI). Cac hong y phai cach ly hoan toan voi the gioi va ho dung mot bep lo sat co ong khoi nho đe thong bao ra ben ngoai tinh hinh bau chon.


Quy đinh mat nghi hien nay = Quy tac chung =
Theo quy đinh hien hanh, cach thuc duy nhat bau chon giao hoang la mo cuoc bo phieu kin, va ung vien đac cu phai co it nhat 2/3 so phieu cua cac cu tri co mat tai thoi điem bau cu.
Theo truyen thong lau đoi, hai tinh chat quan trong cua mot Mat nghi Hong y la tinh co lap va tinh bi mat. Hien nay, voi Tong hien moi nhat quy đinh ve mat nghi, khong co yeu cau bat buoc phai khoa kin cac cua ra vao va cua so, chan hanh lang va thang may. Đac biet, tinh chat bi mat đuoc kiem tra cach nghiem ngat truoc nhung phuong tien thu hinh thu am ngay nay. Theo quy đinh tu Tong hien, trong thoi gian mat nghi, cac hong y cu tri [duoi 80 tuoi] khong đuoc phep tiep xuc voi ben ngoai, khong đuoc đoc cac bao chi, đai Radio, TV, đien thoai,... noi chung la bat ki phuong tien lien lac nao đe lien lac voi bat ki nguoi nao ngoai mat nghi. Nhiem vu cua Hong y Nhiep chinh la yeu cau cac ky thuat vien đang tin kiem soat moi ngoc ngach noi dien ra mat nghi, phat hien, thao go cac thiet bi thu am, thu thanh va thu hinh co the đuoc gan vao noi đay. Ngoai cac viec tren, tranh bi loi dung tu the gioi ben ngoai, luat cam moi su can thiep tu ben ngoai đoi voi viec bau chon giao hoang. Hong y nao nhan nhiem vu tu cac chinh phu dan su, đen mat nghi voi yeu cau phu quyet bat ki ung vien giao hoang nao, lap tuc mang va tuyet thong. Ngoai ra, đe đam bao tinh bi mat đoi voi cac nhan vien phuc vu tai Mat nghi, Giao hoi Cong giao thiet lap va tuyet thong tien ket, chi đuoc hoa giai boi Toa Thanh.
Ngoai ra, trong Tong hien, giao hoang cung co đoi loi nhac nho: "Toi cung ra lenh cho cac hong y cu tri, voi tat ca trach nhiem nang ne trong luong tam, phai giu moi bi mat ve cuoc bau giao hoang, ke ca sau khi đa bau vi giao hoang moi va khong đuoc vi pham đieu đo bang bat cu cach nao, tru khi đuoc phep đac biet va ro rang cua chinh đuc giao hoang. Đe cac hong y cu tri co the tranh đuoc su to mo cua nguoi khac va cac bay ho giang ra lam thuong ton phan đoan đoc lap va tu do quyet đinh cua cac vi, toi tuyet đoi cam, khong đuoc du nhap voi bat ky ly do gi nhung may moc đe thu hoac phat lai am thanh, hinh anh hoac chu viet vao noi dien ra cuoc bau cu, va neu cac may đo hien dien tai noi ay, thi khong đuoc su dung".


= Quy tac nhom hop va bau chon =
Mat nghi Hong y khoi đau bang viec cu hanh mot thanh le cau nguyen cho viec lua chon tan giao hoang. Cac hong y cu tri sau đo bat đau cuoc Mat nghi bang mot đoan ruoc vao Nha nguyen Sistina. Sau khi on đinh trong phong bau chon, nien truong Hong y đoan đoc mau tuyen the, va moi hong y, xep hang, tien đen đat tay tren Phuc am, va tuyen the: Toi xin hua quyet, bao đam va the nguyen. Ngoai tinh bi mat đuoc tuyen hua đuoc giu gin, cac hong y con tuyen hua giu quy đinh Tong hien Muc tu toan the đoan chien Chua 'Universi Dominici gregis' va cac nghi thuc tuyen the khac, vi du nhu: bat cu ai trong chung toi, theo quan phong than linh, đuoc tuyen chon lam giao hoang se dan than trung thanh thi hanh vai tro la nguoi ke vi Thanh Phero lam muc tu cua Giao hoi hoan vu. Trong lich su, khong co bat cu mat nghi nao khong co nghi thuc tuyen the nay. Sau khi cac nghi thuc tuyen the cham dut, vi truong ban le nghi tuyen bo cach ro rang va dong dac extra omnes, tu luc đo, cac ca nhan khong co quyen tham du mat nghi, phai roi Nha nguyen Sistine.
Theo quy đinh, moi ngay cac hong y phai nhom hop hai lan, sang va chieu, tai Nha nguyen Sistina, đe bau chon tan giao hoang. Moi buoi tu hop nhu vay, neu đieu kien cho phep, co the to chuc hai vong bo phieu. Mot yeu cau ti mi hon đoi voi viec lua chon giao hoang, hong y cu tri khi bo phieu, gio cao la phieu va đoc loi tuyen the: "Toi xin Chua Kito, Đang se xet xu toi, lam chung rang toi bo phieu cho nguoi ma, theo Chua, toi thay la phai bau". Ngoai ra, đe đam bao moi hong y du da đen du hop nhung vi tuoi cao suc yeu, benh liet giuong, thi nam tai Nha tro thanh Martha, khi đo co 3 hong y đem thung phieu chon đen tan phong cua vi ay.
Cac hong y se viet su ten ung vien minh lua chon len phieu bau va gap lai lam đoi. Sau khi hoan thanh cong viec chon ung vien, cac hong y xep hang đen noi bo phieu. Khi phieu đa đuoc bo xong, cac hong y kiem phieu thuc hien đoc tac lac manh thung phieu nhieu lan, nham muc đich hoa lan cac phieu, sau đo tien hanh kiem đem. Trong truong hop phat hien co so phieu khong tuong ung voi so cu tri, thi tat ca phieu nay bi đot đi, va cac hong y tien hanh bo phieu lai.
Neu so luong phieu bau tuong đuong so luong hong y cu tri, se tien hanh xac đinh ket qua bau chon. Mot trong 3 hong y kiem phieu se co trach nhiem dung kim khau cac la phieu đa kiem tra ket qua.
Neu sau nhieu vong bau chon đau tien, cu the la ba ngay đau tien bo phieu ma cac hong y khong the chon ra tan giao hoang, cac hong y cu tri phai danh mot ngay, tap trung cau nguyen, trao đoi y kien va nghe huan du cua Hong y truong đang Pho te, sau đo, tiep tuc thuc hien quy trinh bau cu khep kin. Truong hop tiep tuc sau 7 lan bo phieu nua ma van khong co ket qua, thi nhom hong y cu tri tiep tuc tam dung viec bau cu, chu tam cau nguyen va trao đoi voi nhau. Lai neu sau 7 lan bo phieu, ma van chua co ket qua chon tan giao hoang, thi tiep tuc tam ngung va dien ra cac hoat đong nhu cu.
Cuoc bau chon tro nen phuc tap neu đen lan bo phieu thu 33 hoac 34 ma khong ket qua 2/3 so phieu thi cac Hong y đuoc phat bieu y kien cua minh ve cach thuc bau cu moi, neu cach đo đat đuoc đa so tuyet đoi cac cu tri. Cac hong y cu tri cung co the tach rieng 2 vi đat đuoc so phieu cao nhat, moi hong y cu tri lua chon tru chinh hai vi ay, vi nao đat qua ban phieu bau chon thi đac cu đuoc moi goi phat bieu y kien ve cach bau cu va sau đo se tien hanh viec bau theo su quyet đinh cua đa so tuyet đoi cac cu tri.
Sau moi vong bau chon, cac la phieu bau chon se bi đot trong mot bep lo đat tai goc tuong nha nguyen. Theo truyen thong, khoi đen boc len tu ong khoi tu viec đot chay cac la phieu, bay len tren noc nha nguyen bieu thi mot vong bo phieu chua thu đuoc ket qua. Khoi trang boc len, va bat đau tu nam 2005 co kem theo chuong reo tu Thanh đuong Thanh Phero, la dau hieu cho thay cac hong y đa chon đuoc giao hoang. Theo cach truyen thong rom am đuoc cho them vao đe tao khoi đen, tuy nhien khoi nay co the bi hieu lam, nhu vao ngay 26 thang 10 nam 1958, khoi trang pha đen thanh mau xam bay ra. Do đo ke tu nam 1963, hoa chat đa đuoc them vao qua trinh đot chay. Trong mat nghi nam 2013, Vatican đa tiet lo cac hoa chat đuoc su dung đe tao mau cho khoi:

Khoi đen: kali perchlorat, anthracen, luu huynh
Khoi trang: kali clorat, lactose, nhua thong
Sau khi bau chon thanh cong, cac hong y tien đen chuc mung tan giao hoang, đong thoi co hanh đong bay to su vang phuc tuyet đoi vi tan giao hoang. Moi nghi thuc ket thuc, vi Hong y truong đang Pho te loan bao cho dan chung tu tap quanh Toa Thanh danh hieu ma tan giao hoang đa chon, bang loi chao Habemus Papam. Tan giao hoang se tien ra ban cong Đen tho Thanh Phero ban phep lanh cho Roma va toan the gioi Urbi et Orbi.
Ngoai ra đe ngan su thoai thac cua nguoi đac cu, Giao hoang Gioan Phaolo II co đoi loi nhan nhu:"Toi xin vi đac cu đung vi so ganh nang cua chuc vu ma tranh ne trach vu đa đuoc keu goi lanh nhan, trai lai hay khiem ton tuan phuc y đinh cua Chua. Vi Thien Chua, Đang trao trach vu ay, cung se nang đo đe nguoi đac cu co the vac noi ganh nang đo".


So luong hong y cu tri Nam 1179, hong y đoan la to chuc cao nhat trong giao hoi đuoc thanh lap đe bau chon giao hoang. Luc đau hong y đoan đuoc gioi han con so la 24 vi. Sau đo Giao hoang Phaolo IV nang so hong y len 70 vi.
Nam 1958, Giao hoang Gioan XXIII tang so hong y len 75 vi.
Nam 1970, Giao hoang Phaolo VI gioi han so cu tri trong so cac hong y duoi 80 tuoi. Giao hoang co the thay đoi tien trinh bau cu đe lua chon nguoi thay the minh; va quy trinh hien nay (cho đen nam 2006) đuoc xac đinh boi Giao hoang Gioan Phaolo II trong tong huan Universi Dominici Gregis.
Nam 1973, Giao hoang Phaolo VI đa nang so hong y len 120 vi.
Ngay 01 thang 10 nam 1975, Giao hoang Phaolo VI đa ban sac lenh ve bau cu giao hoang "Romano Pontifici Eligendo".
Ngay 22 thang 2 nam 1996, Giao hoang Gioan Phaolo II cho phep con so hong y co the len toi 180 vi, nhung chi cac hong y duoi 80 tuoi moi đuoc tham gia Mat nghi Hong y đe bau giao hoang va so hong y nay se khong vuot qua 120 vi.
Ngay 11 thang 6 nam 2007, tong huan Universi Dominici Gregis đuoc bo sung boi motu proprio cua Giao hoang Benedict XVI rang can phai co mot đa so chap thuan hai-phan-ba đe bau mot vi giao hoang moi.


Mat nghi va ca cuoc Tu nam 1503, đat cuoc vao su bau chon giao hoang đa đuoc xem la mot "hoat đong truyen thong". Giao hoang Gregory XIV khong hai long ve tinh trang nay nen nam 1591, ong đe doa se khai tru khoi giao hoi nhung ke tham gia ca cuoc.


Tham khao Apostolic Constitution (1996). Universi Dominici Gregis.
Apostolic Constitution, Vacante Sede Apostolica, (ngay 25 thang 12 nam 1904): Pii X Pontificis Maximi Acta, III (1908) 239-288.
Apostolic Constitution, Vacantis Apostolicae Sedis, (ngay 8 thang 12 nam 1945): Acta Apostolica Sedis 38 (ngay 4 thang 2 nam 1946), 65-99.
Baumgartner, Frederic J. 2003. Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections. Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-29463-8.
Errata Baumgartner, Frederic J. 2003. Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections [1]
Benedict XVI (2007). Motu Proprio De aliquibus mutationibus in normis de electione Romani Pontificis.
Burkle-Young, Francis A. (1999). Passing the Keys: Modern Cardinals, Conclaves, and the Election of the Next Pope. Madison Books: Lanham, Maryland.
Colomer, Josep M. and Iain McLean (1998). Electing Popes. Approval Balloting with Qualified-Majority Rule, Journal of Interdisciplinary History, 29,ngay 1 thang 1 nam 1998: 1- 22. Also in: Robert Rotberg ed. Politics and Political Change. Boston: MIT Press, 2001: 47- 68.
"Conclave". (1911). Encyclopædia Britannica, 11th ed. London: Cambridge University Press.
"Electing the Pope: The Conclave." Luu tru ngay 5 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine Catholic Almanac (2002).
National Geographic. (2004). "Inside the Vatican."
Reese, T. J. (1996). "Revolution in Papal Elections." Luu tru ngay 4 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine America. (Volume 174, issue 12, p. 4)
ReligionFacts.com: How the Pope is Elected. Luu tru ngay 26 thang 12 nam 2017 tai Wayback Machine
Scottish Catholic Media Office: Election of a Pope. Luu tru ngay 7 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
Von Pastor, Ludwig. History of the Papacy, Conclaves in the 16th century; Reforms of Pope Gregory XV, papal bulls: Aeterni Patris (1621) and Decet Romanum Pontificem (1622).
Wintle, W. J. (1903). "How the Pope is Elected." The London Magazine, June, 1903.
Classic Encyclopedia on line, from 1911 edition of Encyclopædia Britannica
Creating the Rules of the Modern Papal Election Frederic J Baumgartner, Professor of History, Virginia Polytechnic Institute and State University; Election Law Journal, Volume 5, Number 1, 2006, pages 57–73, copyright: Mary Ann Liebert, Inc.


Xem them Trong toa
Mat nghi Hong y 2025
Mat nghi Hong y 2013
Mat nghi Hong y 2005
Mat nghi Hong y thang 10 nam 1978
Mat nghi Hong y thang 8 nam 1978


Chu thich Lien ket ngoai Papal elections and conclaves by century Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2017 tai Wayback Machine (details of each conclave from 1061 to 2005)
Details of conclaves, by Prof. J.P. Adams (extensive references)
Conclave Bibliography: list of books and articles in various languages (Prof. J.P. Adams)
Italian documentary on YouTube (English subtitled)

The Conclave in history - Part 1 of 3
The Conclave in history - Part 2 of 3
The Conclave in history - Part 3 of 3