Bui Giang (17 thang 12 nam 1926 – 7 thang 10 nam 1998), la nha tho, dich gia va la nha nghien cuu van hoc cua Viet Nam. Cac but danh khac cua ong la: Trung nien thi si, Thi si, Bui Ban Dui, Bui Van Bon, Van Mong... Ong noi tieng tu nam 1962 voi tap tho Mua nguon.


Tieu su Bui Giang sinh ngay 17 thang 12 nam 1926 tai lang Thanh Chau thuoc xa Vinh Trinh, huyen Duy Xuyen, tinh Quang Nam.
Cha ong la Bui Thuyen, thuoc đoi thu 16 cua dong ho Bui o Quang Nam. Do nguoi vo ca qua đoi som nen ong lay nguoi vo ke la ba Huynh Thi Kien. Bui Giang la con đau cua Bui Thuyen voi Huynh Thi Kien, nhung la con thu 5 neu tinh tat ca cac anh em. Khi vao Sai Gon, ong đuoc goi theo cach goi mien Nam la Sau Giang.
Nam 1933, ong bat đau đi hoc tai truong lang Thanh Chau.
Nam 1936, ong hoc truong Bao An (Đien Ban) voi thay Le Tri Vien.
Nam 1939, ong ra Hue hoc tu tai Truong trung hoc Thuan Hoa. Trong so thay day ong co Cao Xuan Huy, Hoai Thanh, Đao Duy Anh.
Thang 3 nam 1945, Nhat đao chinh Phap, nhung sau đo ong cung kip đau bang Thanh chung.
Nam 1949, ong tham gia khang chien chong Phap, lam bo đoi Cong binh.
Nam 1950, ong thi đo tu tai đac biet do Lien khu V to chuc, đuoc cu toi Ha Tinh đe tiep tuc hoc. Tu Quang Nam phai đi bo theo đuong nui hon mot thang ruoi, nhung khi đen noi, thi ong quyet đinh bo hoc đe quay nguoc tro ve que, đe đi chan bo tren vung rung nui Trung Phuoc.
Nam 1952, ong tro ra Hue thi tu tai 2 ban Van chuong. Thi đo, ong vao Sai Gon ghi danh hoc Đai hoc Van khoa. Tuy nhien, theo T. Khue thi sau khi nhin danh sach cac giao su giang day lai, ong quyet đinh cham dut viec hoc va bat đau viet khao luan, sang tac, dich thuat va đi day hoc tai cac truong tu thuc.
Nam 1965, nha ong bi chay lam mat nhieu ban thao cua ong.
Nam 1969, ong "bat đau đien ruc ro" (chu cua Bui Giang). Sau đo, ong "lang thang du hanh Luc tinh" (chu cua Bui Giang), trong đo co Long Xuyen, Chau Đoc.
Nam 1971, ong tro lai song o Sai Gon. Thi si Bui Giang mat luc 2 gio chieu ngay 7 thang 10 nam 1998, sau mot con tai bien mach mau tai benh vien Cho Ray (Thanh pho Ho Chi Minh, tuc Sai Gon cu) sau nhung nam thang song "đien ro lung lay chet đi song lai ve vang" (chu cua Bui Giang). Ong đuoc chon cat tai nghia trang Go Dua, quan Thu Đuc.


Tac pham Theo thong ke chua đay đu, tac pham cua Bui Giang co (tam phan theo the loai):


= Tap tho =
Mua nguon (1962), 140 bai tho
La hoa con (1963), 46 bai tho
Mau hoa tren ngan (1963)
Ngan thu rot hot (1963)
Bai ca quan đao (1963), 33 bai tho
Sa mac truong ca (1963)
Sa mac phat tiet (1969)
Mua nguon hoa am (1973), 40 bai tho
Mui Huong Xuan Sac (1987)
Tho Bui Giang (1994)
Rong reu (1995), 18 bai tho
Beo may bo ben (1996), 12 bai tho
Đem ngam trang (1997), 108 bai tho
Nhu suong (1998), 73 bai tho
Muoi hai con mat (2001), 38 bai tho
Tho vo tan vui (2005)
Mua mang thang tu (2007)


= Nhan đinh =
Nhan xet ve Ba Huyen Thanh Quan (1957)
Nhan xet ve Luc Van Tien (1957)
Nhan xet ve Chinh phu ngam va Quan Am Thi Kinh.
Nhan xet ve truyen Kieu va truyen Phan Tran (1957)


= Giang luan =
Giang luan ve Tan Đa Nguyen Khac Hieu.
Giang luan ve Chu Manh Trinh
Giang luan ve Ton Tho Tuong
Giang luan ve Phan Van Tri
Tat ca đeu đuoc xuat ban nam 1957 – 1959.


= Triet hoc =
Tu tuong hien đai (1962)
Martin Heidegger va tu tuong hien đai I va II (1963)
Sao goi la khong co triet hoc Heidegger? (1963)
Dialoque (viet chung, 1965)


= Tap van =
Cac sach xuat ban nam 1969, co:.

Đi vao coi tho
Thi ca tu tuong
Sa mac phat tiet
Suong binh nguyen
Trang chau tho
Mua xuan trong thi ca.
Thuy Van
Cac sach xuat ban nam 1970, co:

Bien Đong xe cat
Mua thu trong thi ca.
Cac sach xuat ban nam 1971, co:

Ngay thang ngao du
Đuong đi trong rung
Loi co quan
Le hoi thang Ba
Con đuong nga ba-Buoc đi cua tu tuong…


= Sach dich =
Cac sach xuat ban nam 1966, co:

Trang Ty Hai
Suong Ty Hai
Coi nguoi ta
Khung cua hep
Hoa ngo hanh
Othello
Cac sach xuat ban nam 1967, co:

Bao chua Caligula
Ngo nhan
Kim kiem đieu linh
Cac sach xuat ban nam 1968, co:

Con đuong phan khang
Mua he sa mac
Ke vo luan
Cac sach xuat ban nam 1969, co:

Nha su vuong luy
Ophelia Hamlet
Hoa am đien da
Cac sach xuat ban nam 1973 va 1974, co:

Hoang Tu Be (1973)
Mua xuan huong sac (1974)...


= Am nhac =
Nhac pham "Con mat con lai" (1992) cua Trinh Cong Son lay tu cam hung cua bai tho "Mat buon" trong tap tho "Mua nguon".
Nhac pham "Mua thu chet" (1965) cua Pham Duy lay loi tho cua Bui Giang dich "L'Adieu", nguyen tac cua Guillaume Apollinaire.
Hien nay, nhieu tac pham cua ong đa va đang đuoc tai ban va xuat ban trong va ngoai nuoc.


Tinh cam voi Kim Cuong Bui Giang co tinh cam voi NSND Kim Cuong khi ba moi 19 tuoi. Ong to tinh voi ba nhung khong thanh vi ba thay ong co ve bat binh thuong.
Sau đo, Bui Giang van giu tinh cam voi ba trong suot cuoc đoi ong. Ca đoi Bui Giang chi nho moi so đien thoai nha cua Kim Cuong, khi ong lam nao loan trat tu, bi cong an "hoi tham" cung chi biet đoc len so đien thoai nay; luc bi nga xe vao cap cuu benh vien, tinh lai cung mang so đien thoai ra đe tra loi bac si.


Đanh gia Truoc va sau nam 1975, đa co nhieu bai viet ve ong va su nghiep van chuong cua ong. O đay chi trich gioi thieu them y kien cua nha nghien cuu T. Khue đuoc in trong Tu đien van hoc (bo moi):

Bui Giang viet rat nhieu, nhung nhung gi con lai chinh la tho. Tho ong, ngay tu thuo đau đa rong choi, lang man, tinh nghich, nhe nhang, hom hinh, luon la nhung loi van đap lan than ve y nghia cuoc đoi, ve le sinh ton, ve nhung chuyen phu du, dau be, an khuat khia canh duc tinh khep mo cua Ho Xuan Huong...Tu Nguyen Du, ong tao nen mot motip bac menh hien đai, co mau sac sieu thuc qua tinh cach tao hinh, co chat hoang mang cua con nguoi bat kha tri ve minh, ve nguoi khac trong cuoc sinh ton hien huu...
Bui Giang đa tai dung luc bat trong boi canh moi cua thoi đai hien sinh. Nguon tho cua ong phat tiet trong khoang thoi gian ngan, chi hai nam 1962–1963 đa co toi 6 tap tho…Chuyen ha but thanh tho cua ong đuoc xac đinh nhu la mot hien tuong đoc đao…Tuy nhien bi kich cua Bui Giang la ong lap lai chinh minh, ngay ca trong tho, cho nen nhung hinh anh đep, nhung tu tuong tan ky, nhieu khi đuoc dung lai nhieu lan tro thanh sao va vo nghia...
Nhung du sao chang nua, ong cung đa tao đuoc mot mau ngong thoi đai, sang tao mot kieu say sua, chan đoi cua the ky 20, khac voi Nguyen Khuyen trong the ky 19 hoac Tan Đa o đau the ky 20.


Chu thich Tham khao T.Khue, muc tu Bui Giang trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Nhieu nguoi viet, Đac tuyen Thi si Bui Giang, tap chi Thoi van so 19, 1997.


Lien ket ngoai