Đieu hoa khong khi hay đieu hoa nhiet đo (tieng Anh: Air conditioning, thuong viet tat la AC hoac A/C) la qua trinh loai bo nhiet va đo am trong khong gian trong nha đe cai thien su thoai mai cho nguoi su dung. May đieu hoa co the đuoc su dung trong quy mo gia dung va thuong mai. Ung dung pho bien nhat cua qua trinh đieu hoa la nham tang su tien nghi, thoai mai cua moi truong, thuong danh cho con nguoi va cac đong vat khac; tuy nhien, đieu hoa khong khi cung đuoc su dung đe lam mat va khu am cho cac phong chua thiet bi đien tu sinh nhiet, nhu may chu may tinh, bo khuech đai, va đe trung bay, luu tru mot so san pham can đuoc bao quan can than, nhu cac tac pham nghe thuat.
Trong cau tao cua may đieu hoa khong khi thuong co quat đe phan phoi khong khi đieu hoa đen mot khong gian kin khac, nhu toa nha hoac xe hoi, đe cai thien su thoai mai nhiet va chat luong khong khi trong khong gian kin đo. Cac loai thiet bi đieu hoa khong khi đien su dung moi chat lanh rat đa dang, bao gom tu cac thiet bi nho co the lam mat mot phong ngu, voi trong luong ma mot nguoi truong thanh co the di chuyen đuoc, đen cac thiet bi lon hon đuoc lap đat tren tang  mai cua cac toa thap van phong va co kha nang lam mat toan bo toa nha. Thong thuong, qua trinh giai nhiet đuoc thuc hien nho vao chu trinh lam lanh, nhung đoi khi su dung he thong lam mat thu đong nhu qua trinh giai nhiet bay hoi hoac giai nhiet tu do. He thong đieu hoa khong khi cung co the hoat đong nho chat hut am (la loai hoa chat loai bo hoi am trong khong khi). Mot so he thong đieu hoa khong khi con co the thai nhiet hoac luu tru nhiet trong cac đuong ong ngam.
Trong linh vuc xay dung, mot he thong suoi am, thong gio va đieu hoa khong khi hoan chinh đuoc goi la he thong HVAC. Tinh đen nam 2018, theo Co quan Nang luong Quoc te (IEA), 1,6 ty thiet bi đieu hoa khong khi đa đuoc lap đat va du kien se tang thanh 5,6 ty thiet bi vao nam 2050. Tren toan cau, hien nay, he thong đieu hoa khong khi chiem 1⁄5 tong nang luong su dung trong cac toa nha va viec su dung đieu hoa khong khi ngay cang tang nay se thuc đay đang ke nhu cau su dung nang luong. Do vay, vao nam 2018, Lien Hop Quoc đa keu goi can cai tien cong nghe tro nen ben vung hon nham giam thieu bien đoi khi hau. Lam lanh thu đong va thong gio thu đong la ky thuat đieu hoa khong khi khong su dung nguon đien ben ngoai; bao gom cac thiet bi nhu cot hung gio, thap giai nhiet bay hoi, cua chop che bong chon loc (selective shading louvre), chung co cong dung bo tro luong khong khi va su dung nhiet dung cua đat hoac vua xay.


Lich su = Ky thuat lam mat thu đong =


 Lich su  Phuong phap đieu hoa khong khi đa xuat hien tu thoi tien su. Cac toa nha Ai Cap co đai su dung nhieu loai ky thuat đieu hoa khong khi thu đong đe lam mat. Nhung ky thuat nay sau đo đa tro nen pho bien tu Ban đao Iberia đen Bac Phi, Trung Đong va Bac An Đo.
Ky thuat lam mat thu đong van pho bien cho đen the ky 20, khi đo ky thuat nay khong con hop thoi va đuoc thay the bang phuong phap đieu hoa bang đien. Nho vao cac nghien cuu ky thuat cua cac toa nha kieu truyen thong truoc đay, thiet ke thu đong đang dan đuoc hoi sinh va sua đoi đe phu hop voi thiet ke kien truc the ky 21.


 Đac tinh  Nhung toa nha su dung thiet ke thu đong thuong it ton kem hon so voi nhung toa nha su dung he thong HVAC thong thuong, đong thoi chi phi bao tri cung thap hon. Mac du ky thuat thu đong co the giup đat đuoc hang chuc lan trao đoi khong khi moi gio (air changes per hour – ACH) va giam nhiet đo hang chuc đo, nhung khi đo phai tinh toan đen đieu kien vi khi hau tai đia điem cu the, gay phuc tap hon cho viec thiet ke toa nha. Cac he thong lam mat thu đong hau nhu khong gay ra tieng on (ngoai tru he thong lam mat Salsabil).


 Ky thuat  Trong đieu kien khi hau kho nong, co the tao ra hieu ung lam mat bay hoi bang cach đat nuoc o cua hut gio, sao cho gio thoi qua mat nuoc va thoi vao nha. Vi ly do nay, đoi khi nguoi ta noi rang đai phun nuoc trong kien truc khi hau nong kho, giong nhu lo suoi trong kien truc cua khi hau lanh. Lam mat bang bay hoi cung giup tang đo am cho khong khi, huu ich trong đieu kien khi hau sa mac kho han.
Con nguoi cam thay mat hon khi khong khi chuyen đong so voi khi o trong khong khi tinh o cung nhiet đo, boi vi gio lua pha vo vung ranh gioi khong khi am va giup lam bay hoi mo hoi. Do đo, cac ky thuat đieu khien luong khong khi lien tuc rat pho bien, nhu phuong phap lam mat bay hoi, chop gio che chon loc, gio, đoi luu nhiet va tich tru nhiet, co the đuoc su dung đe tao ra su chenh lech ap suat va giup tuan hoan khong khi.
O nhung khu vuc lanh vao ban đem hoac mot so noi vao mua đong, nguoi ta ap dung phuong phap tru nhiet. Nhiet co the đuoc giu trong đat hoac vua gach xay; khong khi đuoc hut qua khoi vua gach xay đe lam nong hoac lam mat no.
O nhung khu vuc ma nhiet đo ban đem xuong duoi điem đong vao mua đong, nguoi ta thu thap va tru tuyet, bang trong nha tru bang (ice house) đe su dung sau nay khi can lam mat. Ky thuat nay đa co hon 3.700 nam tuoi o Trung Đong. Vao đau the ky XVII, nhung nguoi chau Au giau co đa bat đau thuc hien viec thu hoach bang ngoai troi trong mua đong roi van chuyen va luu tru đe su dung vao mua he; sau đo, phuong phap nay dan tro nen pho bien o chau Au va chau My vao cuoi the ky XVII. Phuong phap nay sau đo đa đuoc thay the bang may lam đa chu trinh nen co hoc (xem ben duoi).


= He thong lam mat chay bang nuoc va suc nguoi =
Quat tay đa xuat hien tu thoi co đai. Nhung chiec quat lon chay bang suc nguoi đa đuoc thiet ke su dung trong nha, nhu quat punkah cua An Đo.
Nha phat minh nguoi Trung Quoc Đinh Hoan (Ding Huan, phon the: 丁緩) thoi nha Han o the ky thu II sau CN đa phat minh ra mot chiec quat quay đe đieu hoa khong khi, co bay banh xe đuong kinh 3 m va van hanh boi nhung tu nhan. Vao nam 747, Hoang đe Đuong Huyen Tong (712–762) cua nha Đuong (618–907) cho xay dung Luong Đien (nghia la cung đien mat lanh, phon the: 涼殿) trong hoang cung, ma Đuong Ngu Lam (唐語林) mo ta la co banh xe quat chay bang suc nuoc giup đieu hoa khong khi va co dong nuoc phun len tu đai phun nuoc. Trong thoi nha Tong sau đo (960–1279), nhieu nguon tai lieu đa đe cap rang quat quay lam mat khong khi tham chi con đuoc su dung rong rai hon.


= Ky thuat lam lanh bang hien tuong chuyen pha =
Su chuyen pha duoi nhiet đo mong muon co the đuoc ung dung đe lam lanh đen nhiet đo đo. Ung dung lau đoi nhat cua phuong phap nay la hien tuong tan bang (chuyen tu pha ran thanh pha long cua nuoc), nhung nguoi ta cung tien hanh thu nghiem voi nhung chat khac co nhiet đo chuyen pha thap hon nuoc. Nhung moi chat lam lanh đuoc nghien cuu tu som nay, ve co ban, cung la mot dang tru nhiet; trong qua trinh lam mat, nhung moi chat lanh nay đuoc tieu thu het (thu nhiet tu moi truong) va, sau đo, can phai đuoc lam mat lai khi nhiet đo ngoai troi cho phep.
Mot phuong phap lam lanh nuoc đa đen nhiet đo thap hon điem đong bang cua nuoc đuoc thuc hien bang cach tron nuoc đa voi kali nitrat (thoi điem đo đuoc goi la "nitre") đuoc mo ta trong cuon sach xuat ban nam 1558, Natural Magic (Phep thuat tu nhien), viet boi nha khoa hoc thuc nghiem Giambattista della Porta. Giambattista della Porta cho rang ong co trach nhiem phai cong khai nhung kham pha khoa hoc cua minh va giai thich nhung hien tuong "ma thuat" bang cach su dung cac quy luat tu nhien; tuy nhien, nha phat minh nguoi Ha Lan, Cornelis Drebbel, tu cho rang minh la mot nha ao thuat va giu bi mat nhung tac pham bieu dien cua minh. Nam 1620, ong trinh dien man ao thuat "Bien mua he thanh mua đong" cho vua James I cua Anh, lam lanh mot phan cua Đai sanh đuong Tu vien Westminster voi mot he thong gom mang va thung. Francis Bacon, nguoi đuong thoi voi Drebbel, giong nhu della Porta, von la mot nguoi tin tuong vao viec truyen ba kien thuc khoa hoc, co the đa khong co mat tai cuoc bieu dien ao thuat cua Drebbel, nhung trong cuon sach xuat ban vao cuoi nam đo, ong đa mo ta cuoc bieu dien đo la mot "thi nghiem ve hien tuong đong lanh nhan tao".
Nam 1758, Benjamin Franklin cung voi John Hadley, mot giao su hoa hoc tai Đai hoc Cambridge, đa tien hanh mot thi nghiem đe kham pha nguyen ly bay hoi nham lam lanh nhanh mot vat the. Franklin va Hadley xac nhan rang su bay hoi cua cac chat long de bay hoi (nhu con va ete) co the đuoc su dung đe lam giam nhiet đo cua mot vat the đen nhiet đo thap hon điem đong bang cua nuoc. Ho đa su dung bau nhiet ke thuy ngan lam đoi tuong nghien cuu thi nghiem va dung mot ong thoi đe tang toc su bay hoi. Ho ha nhiet đo cua bau nhiet ke xuong −14 °C trong khi nhiet đo moi truong la 18 °C. Franklin luu y rang ngay sau khi ho ha nhiet đo qua điem đong bang cua nuoc (0 °C), mot lop bang mong hinh thanh tren be mat bau cua nhiet ke va khi ho dung thi nghiem o nhiet đo −14 °C, khoi bang day khoang 6 mm. Franklin ket luan: "Tu thi nghiem nay, ta co the thay kha nang giet mot nguoi đan ong bang cach đong bang nguoi đo giua mot ngay he am ap."


= Ky thuat lam lanh co hoc =

Qua trinh truyen nhiet tu nguon nhiet đo cao sang vung nhiet đo thap la qua trinh xay ra tu nhien va khong can dung đen thiet bi đac biet đe thuc hien. Tuy nhien, quy trinh nguoc lai (truyen nhiet tu vung co nhiet đo thap sang vung co nhiet đo cao) khong the thuc hien đuoc neu khong co cong tac đong tu ben ngoai, đuoc sinh ra nho thiet bi lam lanh. Moi chat lanh đuoc tuan hoan ben trong thiet bi lam lanh qua bon giai đoan gom nen hoi, ngung tu, gian no, va bay hoi. Qua trinh truyen nhiet cua moi chat lanh đuoc thuc hien nho qua trinh co hoc, đuoc goi la lam lanh nen hoi (vapor compression refrigeration).
Nam 1820, nha khoa hoc va nha phat minh nguoi Anh Michael Faraday phat hien ra rang viec nen va hoa long amonia co the lam lanh khong khi khi dung dich amonia bay hoi. Đen nam 1842, John Gorrie, mot bac si nguoi My o Florida, Hoa Ky, đa thiet ke va che tao mot thiet bi lam mat khong khi đe đieu tri benh nhan sot vang da. Nguyen tac co ban cua ong —khi đuoc nen duoi ap suat, roi đuoc lam lanh bang cach dan qua cac cuon day toa nhiet buc xa, va sau đo, khi gian no the tich đe ha nhiet đo xuong— la nguyen tac thuong đuoc su dung trong tu lanh ngay nay. Ong đuoc cap bang sang che đau tien cua Hoa Ky ve lam lanh co hoc vao nam 1851.


= Ky thuat lam lanh bang đien =
Nha phat minh nguoi My Willis H. Carrier thuong đuoc ghi nhan la nguoi đau tien phat minh ra he thong đieu hoa khong khi đien hien đai va mo đau nganh cong nghiep nay. Sau khi tot nghiep Đai hoc Cornell, Carrier lam viec tai Cong ty Buffalo Forge. Tai đay, ong bat đau thu nghiem đieu hoa khong khi nham giai quyet mot van đe cho Cong ty Quang khac va Xuat ban Sackett-Wilhelms (Sackett-Wilhelms Lithographing and Publishing Company) o Brooklyn, New York. Khi đo, đo am khong khi thay đoi lam thay đoi kich thuoc nhung cuon giay in va dan đen viec in muc khong con chinh xac. May lanh do Carrie thiet ke hoat đong bang cach thoi khong khi qua cac gian ong lanh đe kiem soat nhiet đo va đo am trong phong, giu cho giay khong bi thay đoi kich thuoc va chat luong in đuoc cai thien. May đieu hoa khong khi đau tien, đuoc thiet ke va che tao boi Carrier, bat đau van hanh lan đau tien vao ngay 17 thang 7 nam 1902.
Nam 1906, Stuart Cramer, mot ky su det o Bac Carolina, tao ra mot thiet bi thong gio co kha nang bo sung hoi nuoc vao khong khi tai nhung nha may det. Đo am giup soi de quay hon va it bi đut hon. Cramer đuoc xem la nguoi đau tien đat ten qua trinh nay la "đieu hoa khong khi".
Đen nam 1914, Charles Gates, mot trieu phu o thanh pho Minneapolis, la nguoi su dung đieu hoa nhiet đo tai nha rieng đau tien. Nam 1945, Robert Sherman o thanh pho Lynn, bang Massachusetts đa phat minh ra may đieu hoa khong khi di đong gan cua so dung đe lam mat, suoi am, lam am, hut am va loc khong khi. Vao nam 1947, hoc gia nguoi Anh, S.F. Markham viet rang, "May đieu hoa khong khi la thu đong gop to lon nhat vao nen van minh trong the ky nay – va Hoa Ky la nuoc đang dan đau ve linh vuc nay."
Vao cuoi nhung nam 1960, hau het cac ngoi nha dan cu moi xay dung o Hoa Ky đeu su dung may lanh trung tam. Vao khoang thoi gian nay, thiet bi đieu hoa khong khi dang hop cung dan tro nen re hon, dan đen su gia tang dan so o cac bang Florida va Arizona. Tinh đen nam 2015, gan 100 trieu ngoi nha hoac khoang 87% ho gia đinh Hoa Ky đa lap đat he thong đieu hoa khong khi.


= Su phat trien cua may lanh =

Nhung may đieu hoa khong khi va tu lanh đau tien su dung nhung moi chat lanh von la cac khi đoc hoac de chay, chang han nhu amonia, metyl chloride hoac propan, co the dan đen tai nan chet nguoi khi chung bi ro ri. Thomas Midgley, Jr., mot nhan vien cua cong ty Frigidaire thuoc hang GM, đa tao ra khi Freon (R-12), la loai khi chlorofluorocarbon khong chay, khong đoc hai đau tien, vao nam 1928. Freon la ten nhan hieu thuoc so huu cua hang hoa chat DuPont cho cac loai moi chat lanh nhu chlorofluorocarbon (CFC), hydrochlorofluorocarbon (HCFC), hoac hydrofluorocarbon (HFC). Trong ten chat lam lanh, thong thuong co them mot so cho biet thanh phan phan tu (vi du, R-11, R-12, R-22, R-134A). Hon hop đuoc su dung nhieu nhat trong viec lam mat truc tiep cho nha o va cac toa nha la hop chat thuoc nhom HCFC đuoc goi la chlorodifluoromethane (R-22).
Dichlorodifluoromethane (R-12) la hon hop pho bien nhat đuoc su dung trong o to o Hoa Ky cho đen nam 1994, khi hau het cac mau xe  sau đo thay đoi thanh R-134A do R-12 co kha nang lam suy giam tang ozone. R-11 va R-12 khong con đuoc san xuat o Hoa Ky cho muc đich su dung nay, nhung van đuoc nhap khau va co the đuoc mua va su dung boi cac ky thuat vien HVAC.
Hien nay, nguoi ta đa phat trien cac chat lam lanh von an toan voi moi truong hon nhung chat lam lanh goc chlorofluorocarbon đuoc su dung vao đau va giua the ky XX. Nhom moi chat lanh HCFC đang dan bi loai bo theo Nghi đinh thu Montreal va đuoc thay the bang cac chat HFC nhu R-410A, von khong chua clo trong phan tu. Tuy nhien, nhom moi chat lanh HFC lai gop phan gay ra cac van đe bien đoi khi hau. Hon nua, nhung chinh sach va su anh huong chinh tri cua cac cong ty ra suc chong lai su thay đoi nay.
Nam 1995, o Đuc, nhung thiet bi lam lanh su dung moi chat CFC bi xem la bat hop phap. Vao nam 2011, EPA đa quyet đinh ung ho chat lam lanh an toan voi ozone va khi hau cho linh vuc san xuat cua Hoa Ky. Cac HFC nhu R-404a, R-134a va R-410a, ke tu nam 2020, se đuoc thay the bang HFO va chat lam lanh hydrocarbon nhu R-1234ze trong cac thiet bi lam lanh cho he thong lanh va đieu hoa khong khi thuong mai, R-1234yf trong o to, R-32 trong khu dan cu đieu hoa khong khi thay the R-22, va CO2 (R-744) trong lam lanh thuong mai. R-600 (isobutane) đa đuoc su dung rong rai trong đien lanh dan dung.


Nguyen ly hoat đong = He thong lam lanh nen hoi =

Trong he thong lam lanh nen hoi, moi chat lanh, nhu Freon, đuoc tuan hoan trong he thong cac thiet bi va đuong ong đe trao đoi nhiet dua tren su thay đoi ve trang thai. Co bon giai đoan chinh trong chu ky lam lanh nen hoi, đuoc the hien trong hinh minh hoa.

Giai đoan ngung tu: Moi chat sau khi roi khoi may nen đang o trang thai hoi co nhiet đo va ap suat cao. Moi chat đi vao thiet bi trao đoi nhiet goi la gian ngung tu (condenser). Tai gian ngung, moi chat truyen nhiet nang sang mot chat tai nhiet khac nhu khong khi hoac nuoc luc nay đang co nhiet đo thap hon nhiet đo cua moi chat. Hoi moi chat bi mat nhiet va ngung tu thanh dang long.
Giai đoan gian no: Moi chat đang o trang thai long co ap suat va nhiet đo cao, đi qua mot thiet bi tiet luu, goi la van gian no nhiet (thermal expansion valve). Moi chat giam ap suat khi đi qua van gian no; mot phan moi chat long lap tuc hoa hoi va giam nhiet đo.
Giai đoan bay hoi: Moi chat đi qua mot thiet bi trao đoi nhiet goi la gian bay hoi (evaporator) bao gom nhieu cuon ong xoan. Moi chat chuyen trang thai tu long sang hoi, đong thoi thu nhiet tu moi truong, tao hieu ung lam lanh.
Giai đoan nen hoi: Sau khi ra khoi gian bay hoi, moi chat đang o trang thai hoi co nhiet đo va ap suat thap. Moi chat đuoc hut vao may nen (compressor), tang ap suat va nhiet đo. Sau đo, moi chat lap lai chu trinh tuan hoan.


 Bom nhiet  Bom nhiet (heat pump) that ra la mot he thong lam lanh co the dung cho muc đich lam lanh va suoi am. Do vay, bom nhiet co the đuoc su dung trong ca mua he va mua đong. Vao mua he, moi chat tuan hoan theo chu trinh lam lanh nen hoi thong thuong, voi gian ong xoan trong phong hoat đong nhu gian bay hoi (thu nhiet), con gian ong xoan ben ngoai phong hoat đong nhu gian ngung tu (toa nhiet ra moi truong). Nguoc lai, vao mua đong, moi chat tuan hoan theo chieu nguoc lai, voi gian ong xoan trong phong luc nay la gian ngung tu (toa nhiet) giup suoi am phong. Dong chay moi chat tai nhiet đuoc đao nguoc nho vao mot thiet bi goi la van đao chieu (reversing valve). Uu điem cua he thong bom nhiet la no co the cung cap tinh nang lam lanh hoac suoi am trong cung mot he thong, khong can phai thay đoi qua nhieu thiet bi.


= Lam lanh bay hoi =

Qua trinh lam mat bay hoi la phuong phap rat hieu qua trong đieu kien khi hau kho nong, nham giup giam nhiet đo cua khong khi luu thong tu ben ngoai vao nha. Ky thuat lam mat bay hoi thuong đuoc chia thanh hai loai chinh: lam mat bay hoi truc tiep va gian tiep. Phuong phap truc tiep hoat đong tren nguyen tac thoi hoi am vao khong khi, lam giam nhiet đo o đieu kien gan đang enthalpy. Phuong phap nay thong thuong đu cho nhu cau lam mat o nhung vung kho nong. Tuy nhien, o nhung vung khi hau am, viec tang đo am khong khi co the khien nguoi su dung cam thay khong thoai mai. Phuong phap gian tiep su dung hieu ung bay hoi đe lam mat be mat tiep xuc, nhu nhung ong xoan trao đoi nhiet, sau đo nhung be mat nay giup lam mat khong khi. Nho hieu qua giam nhiet đo va enthalpy trong khong khi, gian lanh bay hoi gian tiep co the hieu qua trong hau het cac đieu kien nhiet đo.


Kiem soat đo am Co the nguoi đuoc lam mat tu nhien nho viec đo mo hoi; khi đo, mo hoi bay hoi tu da, giam đo am lam cho co the cam thay mat me hon o cung nhiet đo khong khi. May đieu hoa khong khi đuoc dung cho sinh hoat thuong se đat đuoc đo am tuong đoi tu 30% đen 60%. Muc đich cua viec giam am khong khi la nham rut mot phan hoi am trong khong khi, tu đo lam giam dung am cua khong khi.
Co bon phuong phap chu yeu đe lam giam am (lam kho) khong khi: phuong phap lam kho bang dan lanh, bang buong phun, bang may hut am, va bang hoa chat.
Hai phuong phap đau tien —phuong phap lam kho bang dan lanh va lam lanh bang buong phun— hoat đong dua tren nguyen tac lam giam nhiet đo khong khi xuong duoi điem suong, tu đo hoi nuoc đuoc ngung tu va tach khoi khong khi. Phuong phap đau tien đuoc thuc hien bang cach dan khong khi can lam kho đi qua dan lanh, be mat thiet bi đuoc giam nhiet đo duoi điem suong khong khi, lam hoi nuoc ngung ket tren be mat thiet bi. Voi phuong phap lam kho bang buong phun, khong khi đuoc phun nuoc lanh truc tiep; nhiet đo nuoc lanh thap hon điem suong khong khi, nuoc đuoc ngung tu lai tren be mat cac giot nuoc. Luc nay, cac giot nuoc đong vai tro be mat ngung ket hoi nuoc.
Phuong phap thu ba la qua trinh lam kho bang may hut am. Trong may hut am, khong khi đi qua hai giai đoan gom dan lanh va dan ngung (dan nong). Khi đi qua dan lanh, khong khi đuoc lam lanh va lam kho mot phan, hoi am trong khong khi đuoc ngung ket mot phan rot xuong be hung. Sau đo, khong khi đi qua dan ngung đe thuc hien qua trinh gia nhiet đang dung am lam đo am giam xuong them nua.
Phuong phap cuoi cung la lam kho bang chat hut am (desiccant). Chat hut am la nhung hoa chat co ai luc cao voi nuoc, co kha nang gan ket va giu nhung phan tu nuoc. Co hai qua trinh chinh xay ra khi su dung chat hut am đe lam kho khong khi: qua trinh hap thu (khi co phan ung hoa hoc xay ra) va qua trinh hap phu (khi khong xay ra phan ung hoa hoc). Chat hut am co hai dang la o the ran va the long. Qua trinh hap thu (hay hap thu) xay ra voi chat hut am dang long; con o chat hut am dang ran, qua trinh hap phu se dien ra, cac phan tu nuoc se đuoc giu lai tren be mat rat lon cua chat hap phu. Chat hut am dang long thuong đuoc su dung la dung dich muoi calci chloride (CaCl2), lithi chloride (LiCl), lithi bromide (LiBr), va triethylene glycol (TEG). Chat hut am dang ran thuong gap la silica gel, zeolit, nhom hoat tinh, va than hoat tinh.


Phan loai Viec phan loai he thong đieu hoa khong khi rat phuc tap vi chung qua đa dang ve cong nang va ung dung trong nhieu đieu kien, muc đich su dung khac nhau. Nguoi ta co the phan loai he thong đieu hoa khong khi theo cac tieu chi nhu phan loai theo muc đich su dung, tinh tap trung (cuc bo hoac trung tam), phuong thuc lam lanh (truc tiep hoac gian tiep), cong suat lanh (đon vi kW hoac BTU/h), moi chat lam lanh (nuoc hoac khong khi), kha nang xu ly (mot chieu lanh hoac hai chieu nong–lanh)...


= May đieu hoa cua so =

May đieu hoa cua so (tieng Anh: Window air conditioner) la thiet bi đieu hoa khong khi gon tron bo, dung đieu hoa khong khi trong mot phong. Do gan xuyen tuong trong giong mot cua so nen đuoc goi la may đieu hoa cua so. Toan bo cac thiet bi chinh —may nen, dan ngung, dan bay hoi, quat thoi gio, quat giai nhiet, loc gio, tu đieu hoa, block (loc) đieu hoa— đuoc lap trong cung mot vo gon nhe. Cong suat lanh cua may đieu hoa cua so thuong nho, tu 5.000 BTU/h (2 kW) đen 24.000 BTU/h (7 kW), đu lam mat dien tich phong toi đa khoang 60 met vuong (650 foot vuong).
Trong hinh la cau tao thiet ke mot may đieu hoa cua so. Thong thuong, dan lanh se đat huong vao trong phong va dan nong se huong ra ben ngoai phong. Quat dan nong (fan) va quat dan lanh (blower) đuoc đat đong truc va van hanh boi cung mot đong co. Quat dan lanh thuong la loai quat ly tam long soc đe co luu luong gio lon va it tieng on; trong khi đo, quat dan nong la loai quat huong truc vi chi can tao luu luong gio lon đe giai nhiet. Khong khi trong phong đuoc hut tu ben hong may đieu hoa, trao đoi nhiet voi dan lanh (cooling coil) va thoi ra phia truoc may thong qua cac canh huong. Khong khi ben ngoai cung trao đoi nhiet voi dan ngung hay dan nong (condenser coil).
May đieu hoa cua so co hai dang chinh la may mot chieu lanh va hai chieu nong–lanh. Voi may hai chieu nong–lanh, to may đieu hoa can co them mot van đao chieu cho phep hoan đoi chieu cua dan nong va dan lanh tuy vao mua trong nam. Vao mua he, dan lanh huong vao trong phong va dan nong ngoai troi, may đieu hoa co chuc nang lam mat. Vao mua đong, dan lanh lai o ben ngoai va dan nong trong phong, luc nay may chay o che đo bom nhiet (đa mo ta o phan tren) va co chuc nang suoi am.
May đieu hoa cua so đuoc phat minh đau tien boi H.H. Schultz and J.Q. Sherman vao nam 1931 nhung gia thanh cua loai nay rat đat vao thoi đo (tuong đuong 120.000 đen 600.000 USD ngay nay cho mot may đieu hoa) nen khong đuoc su dung pho bien. Tuy nhien, loai may đieu hoa cua so co thiet ke nho gon giong voi ngay nay co ten la "Thorne Room Air Conditioner", đuoc phat minh san xuat boi hang Thorne Motor Corporation. Ky su Henry Galson sau đo đa cai tien may đieu hoa cua so đe ngay cang nho gon va re hon; đen nam 1947, khoang 43.000 may đieu hoa cua so đa đuoc ban ra va nhieu nguoi co the de dang so huu loai thiet bi nay.
Uu điem cua may đieu hoa cua so la gon, de lap đat va van hanh, gia thanh re (do it ton chi phi thiet bi ong dan va nhan cong lap đat), tiet kiem nang luong (he so lanh cao). Nhuoc điem cua loai may đieu hoa nay la cong suat lanh nho (duoi 24.000 BTU/h), giam tinh my quan cho thiet ke cong trinh, bi gioi han ve vi tri su dung (chi ap dung cho tuong bao ben ngoai, khong the dung cho nhung phong nam sau trong cong trinh).


= He thong đieu hoa kieu roi =
May đieu hoa khong khi kieu roi (tieng Anh: Split-type air conditioner) con đuoc goi la "may đieu hoa tach", "may đieu hoa hai hoac nhieu manh", "may đieu hoa hai hoac nhieu cum". Điem khac biet giua may đieu hoa tach va may đieu hoa cua so la to may đieu hoa tach co dan nong (outdoor unit) va dan lanh (indoor unit) đuoc đat o nhung vi tri khac nhau thay vi đat chung trong mot cum thiet bi nhu may đieu hoa cua so. Lien ket giua hai cum nong–lanh la cap day đong dan moi chat lanh va day đien đieu khien. Cap day đong gom hai ong đong chua moi chat lanh o the hoi (hoi moi chat) va the long. Ong chua hoi moi chat thuong co đuong kinh lon hon va đuoc boc bao on cach nhiet nham han che hap thu nhiet tu moi truong va tranh hien tuong "đo mo hoi" cua ong đong. He thong may đieu hoa khong khi kieu roi co the chia thanh ba nhom chinh: he thong trung tam, he thong hai cum khong ong gio, va he thong nhieu cum.


 He thong đieu hoa trung tam  He thong đieu hoa trung tam (tieng Anh: Central air conditioning system) thuong đuoc su dung trong gia đinh va doanh nghiep. He thong đieu hoa trung tam co dan lanh đuoc đat trong nhieu phong, co the la bo xu ly khong khi AHU (Air handing unit) hoac thiet bi dan lanh FCU (Fan coiled unit); con dan nong đuoc đat ben ngoai. Buong xu ly khong khi AHU đuoc đieu khien boi mot bo đieu nhiet (thermostat) đat tai vi tri xa so voi AHU. Nguoi dung co the đieu chinh nhiet đo mong muon bang bo đieu nhiet, tu đo bo đieu nhiet se đieu khien AHU đe duy tri nhiet đo đa cai đat. Khong khi đuoc cap qua AHU va su dung cac ong gio đe thoi vao cac khong gian can lam mat. AHU thuong đuoc đat cach xa cac khong gian can đieu hoa nhiet đo. AHU co the lay khong khi tu ben ngoai (gio tuoi) hoac tu trong phong (gio hoi), thong qua cac lo thong hoi đat trong nha hoac tu cac ong gio. Ngoai ra, AHU cung co the đuoc đat ben ngoai phong, chua dan ngung va đuoc phep hut khong khi ben ngoai. Khi đo, chung đuoc goi la "may đieu hoa lap mai" (rooftop unit – RTU) hoac "may đieu hoa nguyen cum lap mai" (packaged rooftop unit).


 He thong đieu hoa hai cum  He thong đieu hoa hai cum khong ong gio (ductless mini-split system), hay con goi la "may đieu hoa hai manh", "may đieu hoa phong hai cum" (split room air conditioner), thuong dung đe lam lanh cho mot phong rieng biet. Ten goi tieng Anh "mini-split" thuong đuoc dung đe chi nhung he thong đieu hoa tach chi cung cap khong khi cho mot phong duy nhat, khac voi he thong đieu hoa nhieu cum la he thong cho phep lam lanh nhieu phong (khu vuc) tu mot dan nong duy nhat. Cong suat lanh cua may đieu hoa 2 cum trong khoang tu 9.000 BTU/h đen 36.000 BTU/h cho moi phong hoac dan lanh. He thong đieu hoa hai cum đau tien đuoc cac hang Mitsubishi Electric va Toshiba ra mat vao nam 1954–1968 tai Nhat Ban.
Cung giong nhu he thong đieu hoa trung tam, he thong đieu hoa hai cum cung bao gom dan nong đat ben ngoai va dan lanh đat trong phong. Uu điem cua he thong hai cum la thiet ke nho gon va co the đieu chinh nhiet đo khac nhau cho tung phong rieng biet. Ngoai ra, do khong co đuong ong gio, cung giup giam that thoat nhiet so voi he thong trung tam. He thong đieu hoa hai cum con co uu điem la co nhieu kieu dang dan lanh khac nhau tuy vao nhu cau thiet ke cong trinh, bao gom loai đat san, treo tuong, hoac ap tran. Voi he thong hai cum, dan lanh đat trong nha giup de bao tri hon va khong chiu anh huong cua thoi tiet. Dan nong, chua may nen, đat ngoai troi, khong gay anh huong tieng on đen khong gian su dung. Nhuoc điem chu yeu cua may đieu hoa hai cum la chi phi van hanh cao, thong thuong ton khoang tu 1.500 đen 2.000 USD cho moi tan lanh My (tuong đuong 12.000 BTU/h), cao hon 30% so voi he thong đieu hoa trung tam. Cong suat cua he thong đieu hoa hai cum cung khong cao, toi đa 60.000 BTU/h; đong thoi viec gan nhieu dan nong ben ngoai se lam anh huong my quan cua cong trinh kien truc.


 He thong đieu hoa nhieu cum  He thong nhieu cum (multi-zone system) hay con goi la "he thong đieu hoa kieu ghep" (multi-split system) ve co ban la he thong may đieu hoa gom mot dan nong cung cap cho nhieu dan lanh. He thong đieu hoa nhieu cum cung cap kha nang lam lanh va suoi am len đen 60.000 BTU cho nhieu phong hoac nhieu dan lanh đong thoi. He thong đieu hoa nhieu cum lon đuoc goi la he thong VRF (Variable Refrigerant Flow – dong moi chat lanh bien thien) va thuong đuoc su dung trong cac toa nha thuong mai. He thong đieu hoa nhieu cum khong ong gio đuoc hang Daikin phat minh vao nam 1973 va sau đo, he thong VRF cung đuoc Daikin phat minh vao nam 1982 voi ten goi VRV (Variable Refrigerant Volume).
Cung nhu he thong đieu hoa tach hai cum, he thong nhieu cum bao gom dan nong va dan lanh. May nen thuong đuoc đat trong dan nong, khong đat o dan lanh vi nhu vay se gay on khi van hanh va tang kich thuoc dan lanh. He thong nhieu cum co the co nhieu kieu dang dan lanh khac nhau, bao gom loai đat san (floor-standing), treo tuong (wall-mounted), ap tran (ceiling suspended), am tran (concealed), am tran cassette (ceiling mounted cassette), va ong gio ngang (kieu ve tinh, ceiling-mounted built-in).
He thong đieu hoa nhieu cum co nhung uu điem giong voi he thong hai cum nhu kha nang đieu chinh nhiet đo khac nhau cho cac phong rieng biet va co the lap đat nhieu kieu dang dan lanh khac nhau. Ngoai ra, he thong đieu hoa ghep con co uu điem nhu giam so luong dan nong giup tang my quan cong trinh, đong thoi su dung chung đien nguon giup giam chi phi lap đat.


= He thong đieu hoa trung tam nuoc =

He thong đieu hoa trung tam nuoc (Chilled-water air conditioning system) la he thong đieu hoa su dung nuoc lanh lam chat tai lanh đe lam lanh khong khi. Nuoc đuoc lam lanh xuong 45 °F (7 °C) bang cum may lam lanh nuoc, sau đo đuoc dan theo đuong ong đen cac dan trao đoi nhiet nhu AHU va FCU đe lam lanh khong khi. He thong đieu hoa trung tam nuoc thuong đuoc dung đe lam lanh nhung cong trinh hoac khu vuc rong lon nhu trung tam thuong mai, cao oc van phong...
He thong đieu hoa trung tam nuoc bao gom nhung thiet bi chinh sau:

May lam lanh nuoc (chiller): La thiet bi trao đoi nhiet đe giam nhiet đo nuoc tu 55 °F (13 °C) xuong 45 °F (7 °C). May lanh chiller la thiet bi nguyen cum bao gom may nen, binh ngung, binh bay hoi, van tiet luu, va tu đien đieu khien.
Dan trao đoi nhiet (hay con goi la dan lanh) nhu buong xu ly khong khi AHU (Air Handling Unit) va dan FCU (Fan Coil Unit).
He thong giai nhiet nhu thap giai nhiet (đoi voi may chiller giai nhiet nuoc) hoac dan nong (đoi voi may chiller giai nhiet gio).
He thong bom —nhu bom nuoc lanh tuan hoan hoac bom giai nhiet— va he thong đuong ong.
Nguyen ly hoat đong cua he thong đieu hoa trung tam nuoc xoay quanh cum may lanh chiller. Nuoc lanh đuoc lam lanh trong binh bay hoi cua chiller xuong 45 °F (7 °C). Sau đo, he thong bom tuan hoan se đua nuoc lanh đen cac thiet bi trao đoi nhiet nhu AHU, FCU đat tai nhung khu vuc can lam lanh. Tai đay, nuoc hap thu nhiet tu khong khi trong phong, lam nhiet đo tang len 55 °F (13 °C). Sau khi nong len, nuoc đuoc tuan hoan tro lai chiller đe tai lam lanh xuong 45 °F (7 °C) va khep kin chu trinh tuan hoan.
Theo chu trinh lam lanh, may lanh chiller đuoc chia thanh hai nhom chinh la chiller nen hoi va chiller hap thu. Chiller nen hoi (compression chiller) su dung may nen đe thuc hien qua trinh nen tang ap suat ben trong chiller nham bay hoi va ngung tu chat tai lanh (nuoc); trong khi đo, chiller hap thu (absorption chiller) su dung nhiet nang đe thay the may nen thuc hien qua trinh lam lanh. Chiller nen hoi la loai chiller đuoc su dung pho bien nhat. Cong suat lanh cua cum may lanh chiller tuy thuoc vao loai may nen lap trong chiller. Chiller dung may nen piston tinh tien la loai co cong suat nho nhat, thong thuong tu 0,5 đen 150 hp (tuong đuong 31,8 tan lanh My). Muon nang cong suat lam lanh, nguoi ta su dung nhieu may nen song song hoac dung loai chiller nhieu xi lanh (co the len đen 12 xi lanh). Loai cong suat trung binh su dung may nen xoan oc va may nen truc vit, khoang tu 50 đen 700 tan lanh. Loai chiller cong suat lon nhat su dung may nen li tam voi cong suat lanh co the đat 1.000 tan lanh.
Theo phuong phap giai nhiet ngung tu, may lam lanh nuoc chiller đuoc chia thanh hai nhom chinh la chiller giai nhiet nuoc va chiller giai nhiet gio. Chiller giai nhiet nuoc (WCWC – Water-cooled water chiller) su dung mot nguon nuoc thu cap đe hap thu nhiet tu nuoc lanh, luc nay đang o nhiet đo 55 °F (13 °C); nuoc lanh đi qua thiet bi trao đoi nhiet goi la "binh ngung". Co nhieu dang thiet ke binh ngung nhu loai ong long ong (double-tube), ong chum (shell-and-tube), hoac ong xoan (shell-and-coil). Nuoc giai nhiet thu cap (condenser water) co the xa thai sau khi su dung; tuy nhien, đe tiet kiem chi phi, nuoc giai nhiet đuoc tuan hoan lai. Nuoc giai nhiet thu cap se đuoc dan ve thap giai nhiet đe lam mat bang khong khi, sau đo đuoc tuan hoan ve binh ngung, khep kin chu trinh. Đoi voi chiller giai nhiet gio (ACWC – Air-cooled water chiller), nguoi ta khong can su dung nuoc thu cap giai nhiet ma thay vao đo dung khong khi đe lam mat nuoc tai lanh. Binh ngung la mot thiet bi trao đoi nhiet kieu gian ong co canh (finned tube coil); nuoc lanh di chuyen trong ong, truyen nhiet qua cac canh tan nhiet ra khong khi. Khong khi đuoc thoi nho he thong quat lon kieu ly tam hoac huong truc. Chiller giai nhiet nuoc co the lam giam nhiet đo thap hon chiller giai nhiet khoang 35 °F (2 °C), giup hieu qua lam lanh cua chiller giai nhiet nuoc tot hon.


Ung dung Can cu theo muc đich su dung, he thong đieu hoa khong khi đuoc chia thanh đieu hoa tien nghi (comfort) va đieu hoa cong nghe (process).


= Đieu hoa tien nghi =

He thong đieu hoa tien nghi đuoc su dung nham cung cap đieu kien moi truong trong nha tuong đoi on đinh bat chap nhung thay đoi cua đieu kien thoi tiet ben ngoai hoac nhung nguon nhiet ben trong. Đoi voi nhung kieu cong trinh kien truc khac nhau, he thong đieu hoa tien nghi cung khac nhau va co the đuoc phan loai thanh cac nhom chinh sau:

Nhung cong trinh thuong mai bao gom van phong, trung tam thuong mai, nha hang...
Can ho cao tang, nhu khu tap the va chung cu.
Nhung khong gian cong nghiep khi can tao khong gian mat me cho nguoi lao đong.
O to, may bay, thuyen van chuyen hanh khach hoac thuc pham tuoi song.
Cac toa nha co quan, bao gom cac toa nha chinh phu, benh vien, truong hoc...
Cac toa nha dan cu thap tang, nhu nha o đon le, nha song lap, hoac chung cu nho.
Cac san van đong the thao, chang han nhu San van đong State Farm o Arizona va o Qatar cho FIFA World Cup 2022.
Theo nghien cuu, phu nu co ty le trao đoi chat khi nghi ngoi (RMR) trung binh thap hon đang ke so voi nam gioi. Viec su dung cac huong dan ve RMR khong chinh xac đe đinh co may đieu hoa khong khi co the dan đen thiet bi qua kho va kem hieu qua hon; đong thoi, viec chinh muc lanh cua he thong xuong qua thap co the lam giam nang suat cua nguoi lao đong.
May đieu hoa trong ho gia đinh

Đieu hoa khong khi đuoc su dung pho bien o Hoa Ky. Nam 2019, khoang 90% so nha mot ho gia đinh moi xay co gan may đieu hoa khong khi; o khu vuc mien Nam nuoc My, ti le nay len đen 99%. Hien tuong su dung may đieu hoa khong khi pho bien nay o My đa bat đau tu nhung nam 1960. Tinh đen nam 2015, 90% ho gia đinh o Hoa Ky co may đieu hoa nhiet đo. Hoa Ky tieu thu nang luong cho đieu hoa khong khi nhieu hon so voi toan bo con lai cua the gioi.
O Canada, viec su dung đieu hoa nhiet đo khac nhau tuy theo tinh bang. Nam 2013, 55% ho gia đinh Canada cho biet co gan may đieu hoa khong khi o nha, ty le su dung cao nhat o tinh Manitoba (80%), đen Ontario (78%), Saskatchewan (67%), Quebec (54%) va su dung thap hon o Đao Hoang tu Edward (23%), British Columbia (21%), Newfoundland va Labrador (9%). O Chau Au, he thong đieu hoa khong khi o ho gia đinh thuong it pho bien hon. O mot so nuoc Nam Au nhu Hy Lap, nhung thiet bi đieu hoa khong khi gia đinh đuoc su dung ngay cang pho bien trong nhung nam gan đay. Tai mot quoc gia Nam Au khac la Malta, uoc tinh co khoang 55% ho gia đinh đa lap đat may đieu hoa khong khi. O Trung Quoc, ty le ho gia đinh thanh thi co may đieu hoa khong khi đa tang tu 8% len 70% chi trong 9 nam, tu nam 1995 đen 2004. Nam 2016, nguoi ta du đoan đen nam 2031, se co them 700 trieu may đieu hoa khong khi tren toan the gioi, va đen nam 2050, con so nay tang len thanh 1,6 ti may đieu hoa khong khi moi.


= Đieu hoa cong nghe =
He thong đieu hoa cong nghe, hay con goi la đieu hoa quy trinh, đuoc su dung nham cung cap đieu kien moi truong thich hop cho nhung quy trinh cong nghe, khong phu thuoc tai nhiet va đo am ben trong cung nhu đieu kien thoi tiet ben ngoai. Nhu cau van hanh cua quy trinh cong nghe se quyet đinh cac đieu kien đieu hoa khong khi chu khong phai phu thuoc vao so thich cua con nguoi. Đieu hoa khong khi cong nghe bao gom:

Phong thi nghiem hoa hoc va sinh hoc
Phong sach đe san xuat vi mach tich hop, duoc pham, nhung noi nay can co muc đo sach khong khi rat cao va kiem soat nhiet đo va đo am.
Nhung trung tam du lieu.
Co so vat chat phong thi nghiem nhan giong. Vi nhieu loai đong vat thuong chi sinh san vao mua xuan, nen viec nhot chung trong phong co đieu kien phan chieu anh sang cua mua xuan quanh nam co the khien chung sinh san quanh nam.
Khu nau nuong va che bien thuc pham.
Phong phau thuat o benh vien, trong đo khong khi đuoc loc o muc cao đe giam nguy co nhiem trung va đo am đuoc kiem soat đe han che tinh trang mat nuoc cua benh nhan. Mac du nhiet đo thuong o muc thoai mai, nhung mot so quy trinh phau thuat chuyen khoa, chang han nhu phau thuat tim ho, yeu cau nhiet đo thap (khoang 18 °C (64 °F)).
Moi truong cong nghiep
Khai thac mo
Nha may đien hat nhan
Nhung trung tam thu nghiem vat ly
Cac khu nuoi trong thuc vat va trang trai
San xuat det may
Kiem soat vi khi hau, nhu trong cac thiet bi tao am va qua trinh bao quan nhung di san van hoa.


Anh huong đen suc khoe Co the con nguoi thuong co the tu đieu chinh nhiet đo. Khi qua nong, co the nguoi se su dung mot so phuong phap đe ha nhiet, nhu viec đo mo hoi. Nhung su bay hoi mo hoi bi suy giam manh khi đo am khong khi cao. Do vay, khong khi nong am gay ra nhieu van đe ve suc khoe va an toan. Trong đieu kien thoi tiet nong, may đieu hoa khong khi co the giup ngan ngua đot quy do nhiet (cam nhiet), mat nuoc do đo mo hoi nhieu va cac van đe khac lien quan đen tang than nhiet. Đot nong la mot trong nhung van đe moi truong gay nguy hiem cho suc khoe con nguoi; hieu ung đao nhiet đo thi, mot hien tuong cua đot nong thuong xay ra o nhung thanh pho lon, co the gay tac đong suc khoe đen nguoi lon tuoi hoac cong nhan lao đong ngoai troi.
Thap giai nhiet khong đuoc bao duong tot co the dan đen su phat trien va lay lan cua cac vi sinh vat nhu Legionella pneumophila, tac nhan truyen nhiem gay ra benh Legionnaire. Khi thap giai nhiet đuoc bao duong đinh ky sach se (thuong la bang phuong phap xu ly bang chlor) thi co the ngan ngua hoac giam bot nhung nguy co nay. Bang New York (My) đa he thong hoa cac yeu cau ve đang ky, bao tri va thu nghiem thap giai nhiet đe ngan ngua benh Legionnaire.


Tac đong đen moi truong = Tieu thu đien nang va hieu suat =
Tinh đen nam 2018, theo Co quan Nang luong Quoc te (IEA), 1,6 ty thiet bi đieu hoa khong khi đa đuoc lap đat va du kien se tang thanh 5,6 ty thiet bi vao nam 2050. Tren toan cau, hien nay, he thong đieu hoa khong khi chiem 1⁄5 tong nang luong su dung trong cac toa nha va viec su dung đieu hoa khong khi ngay cang tang nay se thuc đay đang ke nhu cau su dung nang luong. Do vay, vao nam 2018, Lien Hop Quoc đa keu goi can cai tien cong nghe tro nen ben vung hon nham giam thieu bien đoi khi hau. Viec san xuat đien dung đe van hanh may đieu hoa khong khi co tac đong xau đen moi truong, nhu viec thai ra khi nha kinh. Theo mot cuoc khao sat cua chinh phu Hoa Ky nam 2015, khoang 87% ngoi nha o Hoa Ky su dung đieu hoa khong khi va 65% trong so đo co đieu hoa khong khi trung tam. Hau het cac ngoi nha co đieu hoa trung tam đeu co bo đieu nhiet co the lap trinh đuoc, nhung khoang hai phan ba so ngoi nha co đieu hoa trung tam khong su dung tinh nang nay đe giam viec tieu thu nang luong.


= Nhung giai phap thay the it tieu thu nang luong hon =
Nguoi ta nghien cuu nhieu giai phap thay the cho may đieu hoa khong khi lien tuc co kha nang tieu thu it nang luong hon, chi phi thap hon va it tac đong đen moi truong hon. Nhung giai phap nay bao gom:

Trong cac toa nha thuong mai lon, nguoi dung co the mo cua so khi khong khi ben ngoai đu mat đe de chiu hon.
Đat bo đieu nhiet o khoang 28 °C va cho phep cong nhan mac quan ao phu hop voi khi hau hon, chang han nhu ao thun polo va quan đui Bermuda (quan short). Phuong phap nay mang lai hieu qua lam mat trong chuong trinh Cool Biz o Nhat Ban vao nam 2005.
Cac ky thuat lam mat thu đong, chang han nhu:
Lam mat thu đong bang nang luong mat troi.
Thong gio tu nhien duoi va xuyen qua cac toa nha.
Su dung nhung cua so đe tao ra hieu ung ong khoi.
Đe khong khi mat me (gio lua) vao ban đem va đong cua so vao ban ngay.
Su dung nhung mai che đe giam nhiet nang mat troi.
Xay dung toa nha hoi thap so voi mat đat, đe tan dung su truyen nhiet va khoi đia nhiet ma khong can ton đien nang.
Bo tri cay coi, bong ram kien ​​truc, cua so (va su dung lop phu cua so) đe giam nhiet nang mat troi.
Su dung nhung vat lieu cach nhiet đe ngan nhiet xam nhap vao.
Vat lieu xay dung sang mau phan xa buc xa hong ngoai.
Su dung quat neu khong khi thap hon nhiet đo co the.
Su dung cac phong o tang ham von mat me tu nhien hon nhung tang tren.
Lam mat nguon nuoc sau.


= Tieu thu đien o to =
Trong o to, he thong đieu hoa khong khi A/C se su dung khoang 4 ma luc (3 kW) cong suat cua đong co, do đo lam tang muc tieu thu nhien lieu cua xe.


= Chat lam lanh =
Viec lua chon cong chat (moi chat lanh) co tac đong đang ke khong chi đen hieu suat cua may đieu hoa khong khi ma con đoi voi moi truong. Hau het cac chat lam lanh pho bien đuoc su dung cho đieu hoa khong khi gop phan vao su nong len toan cau, va nhieu chat lam lanh khac cung lam suy giam tang ozone. CFC, HCFC va HFC la nhung khi nha kinh manh khi bi ro ri vao khi quyen.
Viec su dung CFC lam chat lam lanh đa tung rat pho bien, gom hai chat lam lanh R-11 va R-12 (đuoc ban duoi ten thuong hieu Freon-12). Chat lam lanh Freon đuoc su dung pho bien trong the ky 20 trong may đieu hoa khong khi do tinh chat on đinh va an toan vuot troi cua chung. Tuy nhien, khi nhung moi chat lanh chua chlor nay đuoc giai phong mot cach vo tinh hoac co y, chung se đen đuoc tang tren cua bau khi quyen. Khi chat lam lanh đen tang binh luu, buc xa UV cua mat troi se phan cat lien ket chlor–carbon, tao ra goc chlor tu do. Cac goc chlor nay đong vai tro chat xuc tac cho phan ung phan huy ozone (O3) thanh oxy phan tu (O2), lam suy giam tang ozone che chan be mat Trai đat khoi buc xa tia cuc tim manh. Moi goc chlor tu do van hoat đong nhu mot chat xuc tac cho đen khi no lien ket voi mot goc khac, tao thanh mot phan tu on đinh va ket thuc phan ung day chuyen.
Truoc nam 1994, hau het cac he thong đieu hoa khong khi o to đeu su dung R-12 lam chat lam lanh. No đuoc thay the bang chat lam lanh R-134a, khong co kha nang lam suy giam tang ozone. Cac he thong R-12 cu co the đuoc chuyen thanh he thong R-134a bang cach xa hoan toan va thay the bo loc/may say đe loai bo dau khoang khong tuong thich voi R-134a.
R-22 (con đuoc goi la HCFC-22) co kha nang lam am toan cau cao hon CO2 khoang 1.800 lan. Tai Hoa Ky va Canada, chat tai lanh nay đa bi loai bo dan đe su dung trong cac thiet bi moi tu nam 2010 va se ngung hoan toan vao nam 2020. Mac du nhung khi nay co the đuoc tai che khi cac thiet bi đieu hoa khong khi bi thai bo, viec đo va ro ri khong đuoc kiem soat co the giai phong khi truc tiep vao bau khi quyen.
Tai Anh, Quy đinh ve Ozone (Ozone Regulations) co hieu luc vao nam 2000 va cam su dung cac chat lam lanh HCFC lam suy giam tang ozone nhu R22 trong cac he thong moi. Quy đinh cam su dung R22 lam chat long "nap them" đe bao duong tu nam 2010 (đoi voi chat long nguyen chat) đen nam 2015 (đoi voi chat long tai che). Đieu nay co nghia la thiet bi su dung R22 van co the hoat đong, mien la no khong bi ro ri. Mac du R22 hien đa bi cam nhung cac đon vi su dung moi chat lanh nay van co the đuoc bao duong va bao tri.
Viec san xuat va su dung CFC đa bi cam hoac bi han che nghiem trong do lo ngai ve su suy giam tang ozone (xem them Nghi đinh thu Montreal). Do nhung lo ngai ve moi truong, bat đau tu ngay 14 thang 11 nam 1994, Co quan Bao ve Moi truong Hoa Ky (U.S. EPA) đa han che viec ban, so huu va su dung chat lam lanh chi cho cac ky thuat vien đuoc cap phep, theo cac quy tac theo muc 608 va 609 cua Đao luat Khong khi sach (Clean Air Act).
Đe thay the cho chat lam lanh thong thuong, cac khi khac, chang han nhu CO2 (R-744), đa đuoc đe xuat. R-744 đang đuoc su dung nhu mot chat lam lanh o Chau Au va Nhat Ban. Nam 1992, mot to chuc phi chinh phu, Greenpeace, đuoc thuc đay boi cac chinh sach đieu hanh va yeu cau mot phong thi nghiem o Chau Au tim chat lam lanh thay the. Viec nay dan đen hai lua chon thay the, mot la hon hop pha tron cua propan (R290) va isobutan (R600a), va loai con lai la isobutan (R600a). Vao nam 2019, UNEP đa cong bo cac huong dan tu nguyen moi, tuy nhien vao nam 2020, nhieu quoc gia van chua phe chuan Tu chinh thu Kigali (Kigali Amendment) cua Nghi đinh thu Montreal.


Chu thich Tham khao