Cach mang Phap, su lieu Marxist thuong goi la Cach mang tu san Phap, la mot su kien quan trong trong lich su Phap vao cuoi the ky XVIII, dien ra tu nam 1789 đen nam 1799, khi luc luong tu do-dan chu va cong hoa đa lat đo che đo quan chu chuyen che tai Phap. Đen nam 1799, Napoleon Bonaparte tro thanh tong tai cua Đe Nhat Cong hoa Phap sau mot cuoc đao chinh, đat dau cham het cho cuoc cach mang nay. No đuoc xem la quan trong hon cac cuoc cach mang khac tai Phap sau nay, vi đa ket thuc che đo phong kien tai quoc gia Tay Au nay. No cung lam giam quyen luc chuyen che va đe cao suc manh cua nhan dan.
Cuoc cach mang đa giai phong cac tu tuong tien bo xa hoi Phap khoi su kim ham duoi che đo phong kien, tro thanh moi đe doa đen su ton tai cua cac quoc gia theo che đo phong kien thoi bay gio.
Trong khoang thoi gian tu nam 1760 đen nam 1840, nuoc Phap đong vai tro quan trong tren cuc dien chinh tri quoc te, anh huong sau sac toi cac nuoc khac nhu Ireland, Ba Lan, Ha Lan, Y,... va la trung tam cua cac phong trao tri thuc trong the ky XVIII. Khoa hoc cua nuoc Phap đa dan đau the gioi. Phan lon cac tac pham van hoa va chinh tri đeu đuoc viet bang tieng Phap, va đuoc cac nha tri thuc thuoc nhieu quoc gia tim đoc va cac y tuong, sang kien, phat minh cua nguoi Phap đuoc cac dan toc khac tren the gioi theo doi va bat chuoc. Tieng Phap tro thanh mot ngon ngu quoc te, dung cho cac nha tri thuc va gioi quy toc cua nhieu quoc gia tai chau Au.
Nuoc Phap voi dan so 24 trieu nguoi vao giua the ky XVIII, la mien đat giau co va đong dan bac nhat duoi quyen mot chinh phu trung uong, trong khi nuoc Đuc lang gieng con bi chia re, đe quoc Nga moi chi bat đau phat trien, tham chi tong dan so cua ca nuoc Anh va Scotland cung chi khoang 10 trieu nguoi. Kinh đo cua nuoc Phap, Paris, tuy nho hon so voi thanh pho London ve dien tich, nhung lai rong gap hai lan cac thanh pho Vien va Amsterdam. Tien vang cua nuoc Phap đuoc luu hanh khap chau Au va chiem mot nua so luong ngoai te giao dich, trong khi luong hang hoa xuat cang tu Phap qua cac nuoc chau Au khac lon hon nhieu luong hang hoa tu nuoc Anh.
Nhung trong hoan canh phat trien voi anh huong rong lon nhu vay, cuoc Cach mang Phap đa bung no, lam rung đong ca chau Au, đa lat đo che đo cu bang mot thu "xa hoi moi" va la mot khuon mau ma cac phong trao cach mang sau nay huong vao, coi cuoc Cach mang Phap nam 1789 la mot cuoc cach mang đi truoc. Nhung gia tri cua cuoc Cach mang van co suc anh huong to lon đen nen chinh tri Phap va chau Au cho đen ngay nay. Khau hieu "Tu do, binh đang, bac ai" cung nhu bai hat quoc ca cua Phap La Marseillaise đeu đuoc ra đoi tu cuoc cach mang.
Cach mang Phap đuoc xem la ket qua cua nhung tu tuong trong Thoi ky Khai sang voi mo uoc thiet lap mot xa hoi cua nhan tinh, ly tinh va tu do.
Cuoc cach mang đa lam sup đo che đo phong kien o Phap, đong thoi giai phong cho nhan dan, phan chia ruong đat cong bang, bai bo cac đac quyen cua gioi tinh hoa va thiet lap quyen binh đang giua moi nguoi. Tren pham vi toan cau, Cach mang Phap đa dan toi su bung no cua cac cuoc cach mang dan chu va su ra đoi cua cac nen cong hoa, bao hieu su cao chung cua che đo phong kien tren toan the gioi.
Cach mang Phap đem lai nguon cam hung cho gioi tri thuc chau Au, khien ho tin rang moi nguoi đeu co the lam cho xa hoi tot đep hon. No đa tro thanh điem khoi đau cho su phat trien cua tat ca cac he tu tuong chinh tri hien đai, dan đen su ra đoi va pho bien cua chu nghia tu do, chu nghia cuc đoan, chu nghia dan toc, chu nghia the tuc, chu nghia xa hoi, chu nghia cong san va nhieu tu tuong khac.
Đac biet, cuoc cach mang nam 1789 khong chi thay đoi bo mat nuoc Phap, ma con đem đen cho toan the nhan loai niem tin vao mot thoi đai moi tien bo va cong bang hon.
Tuy nhien, su qua khich cua mot so lanh đao cach mang va quan chung đa dan đen mot thoi ky đay bao luc (Thoi đai khung bo), đuoc tiep noi bang nhieu cuoc chien tranh tan khoc tren toan chau Au. Cac cuoc chien nay đem tinh than cua cach mang Phap pho bien ra toan chau Au va lam đao lon trat tu cung nhu thay đoi sau sac co cau xa hoi tai cac nuoc chau Au.


Nguyen nhan Cach mang Phap la ket qua cua rat nhieu yeu to dai han va ngan han ma đa đong gop vao khung hoang chinh tri, kinh te, tai chinh va xa hoi cuoi nhung nam 1780. Su khang cu cai cach cua tang lop tinh hoa, cong them su thieu dut khoat trong khau hoach đinh chinh sach cua Louis XVI va noi cac cua ong, đa khien nha nuoc bat luc trong cong tac kiem soat khung hoang.
Giua nam 1715 va 1789, dan so Phap tang tu 21 len 28 trieu nguoi. Ty le cu dan o cac thanh thi tang 20%; rieng Paris co hon 600.000 cu dan. Tang lop nong dan cau thanh 80% nhan khau; trong khi tang lop trung luu đa tang gap ba trong vai thap ky qua, đat gan 10% nhan khau vao nam 1789. Phap the ky thu 18 trai qua mot thoi ky phon thinh kinh te manh me, tuy nhien thi su giau co nay phan bo khong đong đeu giua cac nhom nhan khau va cac vung đia ly. Dan chung kiem song bang nghe nong, cho thue đat, thue co lai va giao thuong voi cac thuoc đia no le hai ngoai cua Phap thu ve nhieu loi loc, trong khi muc song cua nguoi lam cong an luong va ta đien thi bap benh hon bao gio het. Bat binh đang kinh te dang cao lam nay sinh xung đot giai cap. Ben canh đo, cuoc suy thoai kinh te nam 1785 va cac vu mua that bat nhung nam 1787 va 1788 dan toi tinh trang that nghiep va đay cao gia luong thuc, trung khop voi khung hoang tai chinh va chinh tri đang dien ra trong che đo quan chu.
Tuy Phap thoi ky nay cung bi anh huong boi khung hoang no, ban than muc no đuoc coi la khong qua cao, nhat la khi so voi muc no cua nuoc Anh đuong thoi. Mot van đe khac đo la su bien thien rat lon cua thue suat giua cac khu vuc, thuong co chenh biet rat đang ke khi so voi muc thue chinh thuc, va đuoc thu thap mot cach khong nhat quan. Đieu nay khien nguoi nop thue cam thay khong chac chan ve muc thue chinh thuc, he qua la su ngo vuc chinh phu. Cac no luc nham đon gian hoa he thong thu thue bi cac Parlement, co quan co quyen đe bat chinh sach tai chinh o cap đia phuong, ngan can. Voi tinh hinh nay, hoi nghi ba đang cap đuoc trieu tap va bi cuc đoan hoa boi cuoc đau tranh nham kiem soat chinh sach tai chinh cong.
Louis XVI san long can nhac cai cach, song ong thuong rut lui khi phai đoi mat voi cac thanh phan bao thu phan đong ben trong tang lop quy toc. Phe phan Khai sang đoi voi cac thiet che xa hoi đuoc thao luan cong khai boi tang lop tinh hoa co hoc thuc cua Phap, trong khi Cach mang My va lan song khoi nghia o chau Au nhung nam 1780 đa truyen cam hung cho cong chung đe tranh bien ve cac đe tai moi noi nhu chu nghia ai quoc, tu do, binh đang va quyen tham chinh cua nhan dan trong lap phap. Nhung tu tuong cach tan nay đa gop phan đinh hinh phan ung cua cong chung co hoc thuc đoi voi cuoc khung hoang ma nha nuoc ho đang đuong đau. Ngoai ra, hang loat cac vu be boi nhu vu Vong co Kim cuong đa lam giam sut đang ke uy tin cua trieu đinh, quy toc va tang lu.


Khung hoang cua Ancien Regime = Khung hoang tai chinh va chinh tri =
Phap chu yeu tai tro cho cuoc chien voi Anh vao nhung nam 1778 va 1783 bang cac khoan vay tu nuoc ngoai. Sau khi hoa binh lap lai, che đo quan chu tiep tuc vay nang nen roi vao canh no nan tram trong. Toi nam 1788, ngot nua doanh thu cua nha nuoc đuoc dung duy cho muc đich tra no. Nam 1786, Bo truong Tai chinh Phap Charles Alexandre de Calonne đe xuat mot goi cai cach kinh te voi cac chu truong chinh nhu sau: gioi thieu thue đat co ban, bai bo su kiem soat ngat ngheo đoi voi ngu coc va thue quan noi đia, va lap ra cac nghi vien đia phuong do nha vua phan cong. Dau vay, cac khoan thue moi bi khuoc tu boi Hoi đong Nhan si do tang lop quy toc bau ra va thau tom, roi ve sau lai tiep tuc bi tu choi boi cac parlement khi Etienne Charles de Lomenie de Brienne len ke nhiem Calonne. Voi tinh hinh đo, gioi nhan si va parlement cho rang chi Hoi nghi ba đang cap moi co kha nang phe duyet cac khoan thue moi.
Xung đot giua chinh quyen trung uong va cac parlement đia phuong đa tro thanh van nan quoc gia. Hai ben đeu đua ra hang loat cac phat bieu cong khai nham hop thuc hoa hanh đong cua minh: chinh quyen trung uong thi cho rang ho đang đau tranh chong lai đac quyen đac loi cua tang lop thong tri, cac parlement thi cho rang ho đang đau tranh vi truyen thong cua quoc gia. Du luan ung ho phe parlement va cac cuoc bieu tinh dien ra ram ro o nhieu thi tran. Cac no luc keu goi phat hanh cong trai cua Brienne đeu that bai, va vao ngay 8 thang 8 nam 1788, ong thong cao rang nha vua se trieu tap Hoi nghi ba đang cap vao thang 5 nam sau. Brienne tu nhiem ngay sau đo va đuoc thay the boi Jacques Necker.
Thang 9 nam 1788, parlement cua Paris ra lenh trieu tap Hoi nghi ba đang cap tuong tu nhu nam 1614, quy tu đay đu ca ba tang lop la tang lu, quy toc va binh dan. Theo le, moi đang cap se đau phieu rieng đe quyet đinh chinh sach cua minh nhung khi đem phieu thi chi dua tren phieu đai dien cua tung đang cap. Loi dung co cau nay ma tang lop tang lu va quy toc co the hiep thuong voi nhau đe thang phieu Đang cap thu ba mac du chi chiem 5% dan so.
Theo sau su noi long kiem duyet va cac luat cam lap hoi, mot nhom quy toc tu do va hoat đong vien thuoc tang lop trung luu, tu xung la Hoi Tam Thap, đa van đong nha vua cho phep tang gap đoi so luong đai bieu cua Đang cap thu ba va thay luat đem phieu dua theo đai dien bang luat đem phieu dua theo so đau nguoi. Bat đau tu ngay 25 thang 9 nam 1788, trung binh cu mot tuan lai co 25 pam-fo-le chinh tri moi đuoc xuat ban o Phap. Emmanuel Joseph Sieyes đa cho ra đoi bai chinh luan het suc anh huong co tua Đang cap thu ba la gi? nham to cao cac đac quyen đac loi cua tang lu va quy toc, đong thoi khang đinh rang Đang cap thu ba la đai dien cua nhan dan va vi vay xung đang co cho ngoi rieng trong Quoc hoi. Nhung nha hoat đong chinh tri nhu Mounier, Barnave va Robespierre to chuc cac cuoc mit-tinh va kien nghi thay mat Đang cap thu ba o cac thi tran đia phuong. Vao thang 12, nha vua chap thuan viec tang gap đoi so đai bieu cua Đang cap thu ba, nhung pho thac cho Hoi nghi ba đang cap xem xet viec cap quyen đem phieu dua theo so đau nguoi.


= Hoi nghi ba đang cap 1789 =

Hoi nghi ba đang cap bao gom: Đang cap thu nhat đai dien cho 100.000 tang lu, Đang cap thu hai đai dien cho quy toc va Đang cap thu ba đai dien cho "binh dan". Vi le ba bo phan nay hoi kien rieng biet, va moi đe xuat chinh sach phai đuoc it nhat hai đang cap bat ky nhat tri, Đang cap thu nhat va thu hai hoan toan co kha nang thang phieu Đang cap thu ba mac du chi đai dien cho 5% dan so.
Tuy Giao hoi Cong giao Phap so huu gan 10% đat đai toan quoc va co quyen thu thue thap phan tu nong dan, 3/4 trong so 303 tang lu đuoc bo nhiem đeu la cac cha xu, nhieu trong so ho linh luong bong thap hon ca lao đong pho thong, chia se nhieu điem chung voi giao dan ngheo hon la voi cac giam muc thuoc Đang cap Thu nhat.
Đang cap Thu hai tien cu 322 đai bieu, đai dien cho khoang 400.000 quy toc so huu gan 25% đat đai toan quoc va co quyen thu to thue tu cac ta đien duoi truong ho. Hau het đai bieu la cac thanh vien cua tang lop noblesse d'epee song o thanh thi, con goi la gioi quy toc truyen thong. Can than va đai dien cua noblesse de robe (tang lop co đia vi quy toc nho giu cac chuc vu lap phap va hanh chinh) co so luong khong đang ke.
Trong so 610 đai bieu cua Đang cap Thu ba, 2/3 đai bieu co nang luc phap ly va gan nua đai bieu giu cac chuc vu de bi mua chuoc. It hon 100 đai bieu hanh nghe giao thuong hoac thu cong nghiep va khong co đai bieu nao la nong dan hoac nghe nhan. Đe ho tro cong tac tham chinh, moi khu vuc phai hoan thanh mot ban danh sach phan nan co ten la Cahiers de doleances. Theo đo, nan bat binh đang to thue thuong đung đau cac ban cahiers de doleances.
Ngay 5 thang 5 nam 1789, ba đang cap hoi hop tai Cung đien Versailles. Tai đay, Necker neu van tat ve ngan sach nha nuoc va nhac lai quyet đinh cua nha vua rang moi đang cap nen đong thuan ve van đe ma ho muon đua ra đe ca ba ben cung bo phieu. Ngay tiep theo, moi đang cap tu xac minh đo uy tin cua cac đai bieu cua minh. Tuy nhien, Đang cap thu ba lai bo phieu đe moi cac đang cap khac xet duyet tat ca cac đai bieu cua Hoi nghi cung nhau va đong thuan đem so phieu theo đau nguoi. Đam phan bat thanh keo dai đen ngay 12 thang 6 đa khien Đang cap thu ba đanh tu xet duyet cac đai bieu cua minh. Ngay 17 thang 6, Đang cap thu ba tuyen bo tu xung la Quoc hoi Phap va vo hieu hoa tat ca cac loai thue hien thoi. Trong vong hai ngay sau, hon 100 tang lu cua Đang cap thu hai đa gia nhap cung ho.

Run so truoc thach thuc đoi voi quyen luc cua minh, nha vua đa đong y la se thong bao viec thuc hien mot đot cai cach tai Phien hop Hoang toc cua Hoi nghi Ba đang cap. Salle des Etats đong cua trong thoi gian dien ra phien hop lien tich, nhung tro treu o cho, cac đai bieu cua Hoi nghi Ba đang cap khong đuoc thong tin truoc ve chuyen nay. Ngay 20 thang 6, vi thay hoi truong đong cua ma khong ro ly do, cac đai bieu cua Đang cap thu ba đa keo nhau ra san tennis gan đo va the nguyen la se khong tan mac cho toi khi mot hien phap moi đuoc thong qua.


Chu thich Tham khao = Thu muc =


Đoc them