Ran can la thuat ngu đe cap đen nhung truong hop con nguoi bi loai ran tan cong. Thong thuong ran khong tan cong con nguoi, tru khi bi giat minh hay bi thuong. Noi chung phan lon cac loai ran co gang tranh tiep xuc khi đoi mat voi con nguoi. Ngoai tru ran ho co the chu đong tan cong nguoi nhung tren thuc te, phan lon cac truong hop bi ran can la do con nguoi chu đong bat ran hoac treu ran (vo tinh hoac co y lam cho ran cam thay bi đe doa).


Tong quat Ngoai tru cac loai tran lon, cac loai ran khong co noc đoc khong phai la moi đe doa đoi voi nguoi. Nhung vet can cua ran khong noc thuong la vo hai do rang cua chung khong đuoc thiet ke đe xe rach hay gay ra nhung vet thuong sau, ma la đe tom giu. Tuy vay van co kha nang xay ra ton thuong mo va nhiem trung tu nhung vet do ran khong noc can. Nguoc lai, ran co noc đoc (ran đoc) lai tiem an nguy hiem lon hon nhieu cho con nguoi, cho du nhung ca tu vong do ran can khong phai la qua pho bien. Nhung vet can khong dan toi tu vong do ran đoc gay ra co the van dan toi hau qua la phai cat cut mot phan chan tay.
Trong so khoang 725 loai ran co noc đoc tren toan the gioi thi chi khoang 250 loai co the giet chet con nguoi chi bang mot nhat can. Loai ran ho luc đau giao vang hien chua co bao cao chinh xac ve mot truong hop nao ma con nguoi bi loai ran nay can, nhung chung la loai gay ra cai chet nhieu hon bat ky loai ran nao khac o Bac hay Nam My. Ludwig Trutnau bao cao bon truong hop bi can thi ba trong so đo tu vong. Ty le tu vong neu bi ran ho luc đau giao vang can chi la 0,5-3% neu benh nhan đuoc đieu tri kip thoi va 7% neu benh nhan khong đuoc đieu tri. Nhung anh huong tu noc đoc cua chung se gay ra sung, đau đau, non mua, bam tim, xuat huyet mau trong nuoc tieu, chay mau đuong ruot, suy than, xuat huyet nao va hoai tu nghiem trong tai cac mo co bap.
Tai Australia trung binh chi mot lan ran can gay tu vong moi nam, nhung tai An Đo co toi 250.000 lan ran can đuoc ghi nhan trong nam, gay ra toi 50.000 vu tu vong. O My, co 5,5 nguoi chet o My thuong khi ho leo nui hoac cam trai nhung bi ran đuoi chuong can. Trong van hoa, ran chat lieu cho nhung bo phim kinh di, Hollywood khong bao gio bo qua đieu nay. Trong hau het phim ve ran, cuoi cung chien thang thuoc ve con nguoi. Tuy nhien cam giac chien thang nay khong xua tan đuoc noi so hai đay am anh.


Đieu tri Viec xu ly vet ran can cung thay đoi tuy theo tung loai vet can. Phuong phap thong dung va hieu qua nhat la thong qua huyet thanh khang noc ran (antivenom hay antivenin), mot loai huyet thanh đuoc che ra tu noc ran. Mot so loai antivenom la chuyen biet theo loai (đon hoa tri, đac hieu) trong khi mot so khac đuoc che ra đe su dung cho nhieu loai (đa hoa tri).
Chang han tai Hoa Ky, gan nhu tat ca cac loai ran đoc đeu la ran vipe hoc lom (phan ho Crotalinae trong ho Viperidae), ngoai le duy nhat la cac loai ran san ho (cac chi Micrurus, Micruroides thuoc ho Elapidae). Đe san xuat antivenom, hon hop noc cua cac loai ran khac nhau nhu ran chuong (Crotalus, Sistrurus), ran đau đong (Agkistrodon contortrix) va ran mieng bong (Agkistrodon spp.) đuoc tiem vao co the ngua voi lieu luong tang dan cho toi khi ngua đat đuoc mien dich.
Sau đo mau đuoc chiet ra tu ngua đa mien dich. Huyet thanh đuoc tach ra đe tinh che tiep (đe loai bo cac protein ngoai lai) va say thang hoa. No đuoc hoan nguyen voi nuoc cat va tro thanh huyet thanh khang noc ran. Vi ly do nay ma nhung nguoi bi di ung voi ngua rat de bi di ung voi huyet thanh khang noc ran. Huyet thanh khang noc ran cho nhung loai nguy hiem hon (nhu mamba (Dendroaspis), taipan (Oxyuranus) va ran ho mang (Naja)) đuoc san xuat theo phuong phap tuong tu tai An Đo, Nam Phi va Australia, mac du cac loai huyet thanh khang noc ran nay la đac hieu theo loai.
Mot nguoi đan ong 45 tuoi o My khang đinh co the mien dich voi 100 loai ran đoc khac nhau bang cach thuong xuyen cho cac loai ran đoc khac nhau can vao tay minh. Ong co niem đam me manh liet voi loai ran, đac biet cac loai ran đoc. Trong no luc đe tu xay dung cho ban than mot kha nang mien dich voi cac loai noc đoc ran, anh nay đa tu tiem vao tay minh chat đoc đa đuoc pha loang cua nhieu loai ran đoc khac nhau, nham muc đich chung minh con nguoi co the tro nen mien dich voi chat đoc cua ran neu dan dan lam quen voi noc đoc cua chung va sau đo ong đa thu bang cach đe mot loai ran co ten mamba đen, mot trong nhung loai ran nguy hiem nhat the gioi can minh.


Xu tri Sau khi bi ran đoc can can so cuu ngay, tien hanh truoc khi van chuyen benh nhan đen benh vien. Co the nguoi khac giup đo hoac do ban than benh nhan tu lam. Van chuyen benh nhan mot cach nhanh nhat, an toan nhat đen co so y te co đieu kien đieu tri thuc su.

Khong đe benh nhan tu đi lai. Bat đong chan, tay bi can bang nep (vi van đong lam cho noc đoc xam nhap vao trong co the nhanh hon). Coi bo đo trang suc o chan, tay bi can vi co the gay chen ep khi vung đo bi sung ne.
Ap dung bien phap bang ep bat đong voi mot so loai ran ho (ran cap nong, cap nia, ho mang chua, ran bien va mot so giong ran ho mang thuong): bang ep bat đong đe lam cham su xuat hien trieu chung liet. Khong bang ep khi ran luc can vi co the lam vet thuong nang them.
Van chuyen benh nhan bang phuong tien đen co so y te đong thoi duy tri bang ep, bat đong. Neu benh nhan kho tho thi ho hap nhan tao (ha hoi thoi ngat hoac bang phuong tien y te co tai cho nhu bop bong, may tho xach tay,..).
Luu y tuyet đoi khong buoc Garo vi se lam tac nghen hoan toan đong mach, gay đau, rat nguy hiem, chan tay rat de bi thieu mau nguy hiem. Nhieu truong hop sau đo phai cat cut chan tay vi garo. Khong Hut noc đoc vi de lam vet thuong nang them, khong trich, rach, tram, choc tai vung vet can vi co the gay ton thuong them mach mau, day than kinh,...nhiem trung nang them.


Mot so vu viec = Trung đoc =
Đoi voi cac vu viec do nhung con ran gay ra:

Vu mot con ran tuong nhu đa chet trong chai ruou ngam ba thang moi đay nhay len, can tay mot phu nu o tinh Hac Long Giang, Trung Quoc. Mot vu viec tuong tu xay ra nam 2009, khi mot cu dan ho Truong o tinh Ho Bac, Trung Quoc, bi con ran đa ngam ruou hai thang tan cong va mot nguoi dan o khu tu tri dan toc Choang Quang Tay thiet mang mot ngay sau khi bi ran tu binh ruou can
Vu mot tre em bi hoai tu, chan tay bien dang do ran can o Viet Nam
Vu Be trai bi ran đoc vao tan giuong can o Binh Duong. Trong luc be đang ngu thi bi ran can vao chan phai, vet can sung, bam tim. Du vet can kha lon 3x4cm nhung cac trieu chung cua benh khong đien hinh nhu nhung truong hop ran can. Vet can o chan phai sung to đen ben, vi tri vet can khien benh nhi bi nhiem trung, roi loan đong mau, suy ho hap, mach nhe khong bat đuoc. Tinh trang suc khoe cua be nguy kich, nan nhan roi vao tinh trang suy ho hap, lu đu, mach yeu, nguyen nhan đuoc xac đinh la soc phan ve do con trung can.
Vu mot be o Binh Thuan bi ran can vao ngon cai ban tay phai, nguoi nha khang đinh la ran cham quap. Vet can chay mau khong cam đuoc, gia đinh đa đua chau đen thay ran đe dung kim va luoi lam rach cho mau đoc chay ra nhung vet can cang sung to va chay mau nhieu hon. Chau nhap vien sau khi bi ran can 48 gio, ban tay phai sung to, hoai tu, chay mau, sung lan đen khuyu tay, roi loan đong mau nang.
Vu mot benh nhi o Binh Duong bi ran luc đuoi đo can gay roi loan đong mau, nhap vien trong tinh trang chan trai bam tim, ban chan sung to, got chan ben trai chay mau khong cam đuoc.
Vu mot đau bep Trung Quoc thiet mang sau vet can tu phan đau đut lia đen 20 phut cua ran ho mang ma đau bep nay đang che bien mon an. Sau khi chat đau ran, don dep, mang đau ran nem vao thung rac nhung bat ngo bi can, noc đoc nhanh chong xam nhap vao nguoi. Đau ran can roi khoi than van co the can va truyen noc đoc.


= Tan cong hang loat =
Tai Viet Nam nam 2014 dien ra đot tan cong tren dien rong cua loai ran luc đuoi đo vao nhieu tinh thanh.


= An thit nguoi =

Mac du loai tran gam đu khoe đe giet nguoi, chung khong đuoc xem la loai đong vat nguy hiem cho con nguoi va truong hop nguoi bi chung tan cong rat it khi xay ra. Mac du loai tran nay rat it khi tan cong nguoi, tuy nhien đa co mot so truong hop nhung con tran gam (trong hoang da va trong đieu kien nuoi nhot) đa tan cong, giet chet nguoi va tham chi an thit nguoi.

Đa tung co ghi nhan ve mot con tran lang thang trong rung đa mo vao mot tup leu dung o đo va an thit mot đua tre.
Hai vu tran an thit nguoi tung xay ra vao đau the ky 20 o Indonesia: vu thu nhat 1 thieu nien 14 tuoi o Salibabu đa bi mot con tran dai 5,17 m (17 ft) an thit in length. Vu thu hai la mot nguoi phu nu truong thanh bi "mot con tran gam lon" an thit, tuy nhien khong ro chi tiet nhu the nao.
Franz Werner tung ghi nhan mot vu tran an thit nguoi o Myanmar, co the xay ra vao đau thap nien 1910 hay vao nam 1927. Cu the, mot nguoi tho kim hoan ten Maung Chit Chine trong khi đi san cung voi ban be đa bi mot con tran dai 6 m (20 ft.) an thit luc anh tru mua trong mot lum cay. Con tran đa nuot chan cua Maung vao truoc, đieu nay trai voi thuong le la no nuot đau con moi vao truoc, nhung co le khi nuot nguoi thi cach nay tien hon.
Vao nam 1932, Frank Buck viet ve mot thieu nien o Phillipines bi an thit boi mot con tran dai 25 ft (7,6 m) nuoi trong nha. Theo Buck, ban đau con tran tron thoat đuoc, sau đo no bi bat đuoc va khi mo bung con vat ra, nguoi ta tim thay mot vat co hinh dang nhu thi the mot thieu nien. Sau khi phan tich, thi the đo chinh la con trai cua nguoi chu con tran.
Trong cong đong nguoi Aeta o Philipppines, trong vong 40 nam đa co sau nguoi bi giet boi tran đuoc ghi nhan, cong them 1 nguoi chet vi bi nhiem trung do vet tran can.
Ngay 4 thang 9 nam 1995, Ee Heng Chuan, mot cong nhan cao mu cao su 29 tuoi song o mien Nam bang Johor cua Malaysia đa bi can boi mot con tran gam dai 23 ft (7,0 m) va nang 300 lb. Canh sat đa phai ban 4 phat sung moi ha đuoc no.
Theo Mark Auliya, thi the mot nguoi Mangya 32 tuoi ten la Lantod Gumiliu đa đuoc tim thay trong bung cua mot con tran gam dai 7 met (23 foot) o Mindoro vao thang 1 nam 1998.
Ngay 23 thang 1 nam 2008, mot phu nu 25 tuoi song o Virginia Beach, Virginia đuoc cho la đa bi con tran gam dai 13 foot (4,0 m) cua minh giet chet. Nguyen nhan cai chet la do ngat tho, con con tran thi đuoc tim thay trong phong ngu voi tinh trang bi kich đong.
Ngay 21 thang 1 nam 2009, mot đua tre 3 tuoi song tai Las Vegas đa suyt bi bop chet boi mot con tran gam nuoi lam canh dai 18 foot (5,5 m). Nguoi me cua đua tre - đuoc nguoi chu con tran nho trong chung con vat cung cua minh - đa kip thoi cuu song đua con cua minh khi dung dao đam con tran bi thuong. Tuy nhien, đoi voi con tran, vet đam cua nguoi me qua nang đen muc cac bac si khong the cuu song no va buoc phai giup con vat chet khong đau đon.


Tham khao Tham khao Ran đoc can nguoi Luu tru ngay 18 thang 10 nam 2014 tai Wayback Machine