Bac My (Tieng Anh: North America) la mot luc đia nam hoan toan trong Bac Ban cau va gan nhu hoan toan trong Tay Ban cau cua Trai Đat, co the đuoc mieu ta la tieu luc đia phia Bac cua chau My. Luc đia nay giap voi Bac Bang Duong ve phia Bac, voi Đai Tay Duong ve phia Đong, voi Nam My va Bien Caribe ve phia Đong Nam, cung nhu voi Thai Binh Duong ve phia Tay va phia Nam. Luc đia nay nam tren mang kien tao Bac My nen Greenland đuoc xem la thuoc Bac My ve mat đia ly.
Bac My co dien tich khoang 24.709.000 ki-lo-met vuong (9.540.000 dam vuong), khoang 16,5% dien tich đat lien cua Trai Đat va khoang 4,8% toan bo be mat cua hanh tinh nay. Tren the gioi, đay la luc đia co dien tich lon thu ba, sau chau A va chau Phi, cung nhu luc đia co dan so cao thu tu, sau chau A, chau Phi va chau Au. Nam 2013, tong dan so cua 23 nha nuoc đoc lap o Bac My đuoc uoc tinh la 579 trieu nguoi, hay 7,5% dan so the gioi.
Con nguoi lan đau tien đat chan len Bac My khoang 40.000 đen 17.000 nam truoc vao thoi ky bang ha cuoi cung bang cach đi qua cau đat lien Bering. Thoi ky Paleo-Indian keo dai đen khoang 10.000 nam truoc. Giai đoan co đien keo dai tu the ky thu 6 đen the ky thu 13. Thoi ky Tien Colombo ket thuc vao nam 1492, khi nguoi đinh cu tu chau Au bat đau di cu đen Bac My trong thoi đai Kham pha va thoi ky can đai. Tuy nhien, Bac My (tru Greenland) đuoc nhac đen lan đau tien trong su sach chau Au vao khoang nam 1000 TCN ma cu the la trong cac saga cua nguoi Bac Au. Ngay nay, cac đac điem ve van hoa va sac toc cua dan cu Bac My phan anh su tuong tac giua thuc dan chau Au, dan ban đia, no le đen tu chau Phi, nguoi nhap cu tu chau Au, chau A va Nam A, cung nhu hau due cua cac nhom nguoi nay.
Do qua trinh thuoc đia hoa cua chau Au, phan lon dan so Bac My noi cac ngon ngu chau Au nhu tieng Anh, tieng Tay Ban Nha hay tieng Phap, va cac nen van hoa cua ho nhin chung phan anh cac truyen thong cua nen van hoa phuong Tay. Tuy nhien, o mot so khu vuc cua Canada, Hoa Ky, Mexico va Trung My, cac nhom nguoi ban đia van duy tri nhung truyen thong van hoa va noi ngon ngu cua rieng minh.


Pham vi Theo đinh nghia chinh thuc cua Lien Hop Quoc, "Bac My" bao gom 3 khu vuc: Bac My, Trung My va Caribe.
Phap, Y, Bo Đao Nha, Tay Ban Nha, Romani, Hy Lap va cac quoc gia My Latinh su dung mo hinh 6 chau luc, trong đo Bac My va Nam My đuoc gop thanh mot chau luc va ten goi Bac My đuoc dung đe chi tieu luc đia chua Canada, Hoa Ky, Mexico, Saint Pierre va Miquelon (thuoc Phap), va đoi khi ca Greenland va Bermuda.


= Phan vung =

Bac My đuoc chia thanh nhieu vung ve mat đia ly, van hoa hoac kinh te, va moi vung đo lai bao gom nhung vung nho hon. Cac vung kinh te đuoc hinh thanh tu nhung khoi thuong mai chang han nhu khoi Hiep đinh Thuong mai Bac My hay khoi Hiep đinh Thuong mai Trung My. Ve mat ngon ngu va van hoa, luc đia nay co the đuoc chia thanh My Angle va My Latinh. My Angle bao gom phan lon khu vuc Bac My, Belize va cac hon đao Caribe co dan so chu yeu noi tieng Anh (tuy mot so khu vuc, chang han nhu Louisiana va Quebec, co luong lon dan so noi tieng Phap; o Quebec, tieng Phap la ngon ngu chinh thuc duy nhat).
Mien Nam luc đia Bac My đuoc chia thanh hai vung: Trung My va Caribe. Mien Bac cua luc đia cung đuoc phan chia thanh cac khu vuc ro rang. Ten goi "Bac My" đoi khi đuoc dung đe chi Mexico, Canada, Hoa Ky va Greenland thay vi toan bo luc đia.
Thuat ngu "khu vuc Bac My" đuoc dung đe chi cac quoc gia va vung lanh tho o phia Bac cua Bac My, bao gom Hoa Ky, Bermuda, Saint-Pierre va Miquelon, Canada va Greenland,
Hai quoc gia co dien tich lon nhat Bac My, Canada va Hoa Ky, cung đuoc chia thanh nhung vung ro ret va đuoc cong nhan rong rai. Canada đuoc chia thanh (tu Đong sang Tay) Atlantic Canada, mien Trung Canada, đong co Canada, bo bien British Columbia, va mien Bac Canada. Moi vung nay lai bao gom nhung vung nho hon. Theo Cuc Thong ke Dan so Hoa Ky, Hoa Ky đuoc chia thanh New England, cac tieu bang Trung-Đai Tay Duong, cac tieu bang Nam Đai Tay Duong, cac tieu bang Trung Đong Bac, cac tieu bang Trung Tay Bac, cac tieu bang Trung Đong Nam, cac tieu bang Trung Tay Nam, cac tieu bang mien Nui va cac tieu bang bo Tay. Hai quoc gia nay co chung khu vuc Ngu Đai Ho. O ca hai quoc gia đeu đa hinh thanh nen cac sieu đo thi, chang han nhu o Tay Bac Thai Binh Duong hay cac sieu đo thi Ngu Đai Ho.


= Quoc gia va vung lanh tho =


Đac điem tu nhien = Đia ly =

Bac My la phan phia Bac cua vung đat thuong đuoc biet đen voi cac ten goi Tan the gioi, Tay Ban cau hay chau My. Bac My la chau luc co dien tich lon thu ba sau chau A va chau Phi. Ket noi bang đuong bo duy nhat giua Bac My va Nam My la o eo đat Daria hoac eo đat Panama. Theo phan lon cac nha đia ly hoc, điem cuc Đong Nam cua Bac My la khoang cach Darien Gap nam tren đuong  bien gioi giua Colombia va Panama, khien cho gan nhu toan bo Panama đuoc xem la thuoc Bac My. Tuy nhien, mot so nha đia chat hoc cho rang điem cuc Nam cua Bac My la eo đat Tehuantepec, Mexico; tu đay, Trung My trai dai theo huong Đong Nam thuoc ve Nam My. Cac hon đao Caribe hay Tay An đuoc xem la mot phan cua Bac My. Luc đia nay co đuong bo bien dai va khong đong đeu. Vinh Mexico la thuy phan lon nhat o Bac My, theo sau la vinh Hudson. Cac vinh noi bat khac bao gom vinh Saint Lawrence va vinh California.
Truoc khi eo đat Trung My đuoc hinh thanh, khu vuc nay tung chim duoi nuoc. Cac hon đao Tay An la nhung gi con sot lai cua mot cay cau đat lien tung ket noi Bac va Nam My.

Ngoai khoi Bac My co nhieu hon đao; noi bat nhat la quan đao Bac Cuc, quan đao Bahamas, quan đao Turks va Caicos, cac quan đao Đai Antilles va Tieu Antilles, quan đao Aleut (trong đo co mot so hon đao nam tren Đong Ban cau), quan đao Alexander, hang nghin hon đao gan Bo bien British Columbia, va Newfoundland. Greenland, mot hon đao tu tri thuoc Đan Mach va la hon đao lon nhat the gioi, nam tren mang kien tao voi Bac My (mang Bac My) nen đuoc xem la mot phan cua luc đia nay ve mat đia ly. Ve mat đia chat, Bermuda khong phai la mot phan cua chau My ma la mot hon đao đuoc hinh thanh tren song nui giua Đai Tay Duong hon 100 trieu nam truoc. Đia điem tren luc đia gan voi Bermuda nhat la mui Hatteras, North Carolina. Tuy nhien, Bermuda van thuong đuoc xem la mot phan cua Bac My, đac biet la ve mat lich su, chinh tri va van hoa, vi moi lien he giua hon đao nay voi Virginia cung nhu cac khu vuc khac cua luc đia.
Phan lon luc đia Bac My nam tren mang kien tao Bac My. Mot phan cua mien tay Mexico, trong đo co Baja California, va mot phan cua California, bao gom cac thanh pho San Diego, Los Angeles va Santa Cruz, nam tren ria phia Đong cua mang Thai Binh Duong. Hai mang kien tao nay giap nhau tai đut gay San Andreas. Khu vuc cuc Nam cua Bac My va phan lon Tay An nam tren mang Caribe. Ve phia Tay, mang Bac My giap cac mang Juan de Fuca va Cocos.
Bac My co the đuoc chia thanh bon khu vuc lon (moi khu vuc bao gom cac khu vuc nho hon): Đai Binh nguyen keo dai tu Vinh Mexico đen phia Bac Canada; khu vuc đoi nui phia Tay tuong đoi tre bao gom day Rocky, Đai Bon đia, California va Alaska; khu vuc cao nguyen tuong đoi bang phang o phia Đong Bac; va khu vuc đia hinh đa dang phia Đong bao gom day Appalachia, đong bang duyen hai doc theo bo bien Đai Tay Duong va ban đao Florida. Mexico, bao gom cac cao nguyen va day nui trai dai, nam chu yeu o phia Tay cua chau luc, mac du đong bang duyen hai phia Đong cua quoc gia nay van trai dai ve phia Nam.

Khu vuc đoi nui phia Tay đuoc xe doc o giua thanh cac day nui Rocky va cac day nui duyen hai o California, Oregon, Washington va British Columbia; o giua chung la Đai Bon Đia—mot khu vuc thap hon voi nhung day nui nho va hoang mac thap. Ngon nui cao nhat o đay la đinh Denali o Alaska.


= Đia chat =


 Lich su đia chat  O trung tam Bac My la mot nen luc đia co đuoc hinh thanh tu 1,5 đen 1,0 ti nam truoc trong lien đai Nguyen sinh co ten la Laurentia. Tu cuoi đai Co sinh đen đau đai Trung sinh, Bac My la mot phan cua sieu luc đia Pangaea cung nhu cac luc đia khac cua the gioi ngay nay va giap luc đia Au-A ve phia Đong. Su hinh thanh cua Pangaea đa tao ra day nui Appalachi khoang 480 trieu nam truoc, vi the đay la mot trong nhung day nui lau đoi nhat tren the gioi. Khi Pangaea bat đau ran nut vao khoang 200 trieu nam truoc, Bac My tro thanh mot phan cua Laurasia, roi sau đo tach ra khoi luc đia Au-A va tro thanh mot luc đia đoc lap vao khoang giua ky Phan trang. Day Rocky va cac day nui khac o phia Tay cung bat đau đuoc hinh thanh trong mot thoi ky kien tao son xay ra tu 80 đen 55 trieu nam truoc. Eo đat Panama ket noi Bac va Nam My co the đa đuoc hinh thanh tu 12 đen 15 trieu nam truoc, con Ngu Đai Ho (cung nhu nhieu ho va song nuoc ngot khac o phia Bac) đuoc hinh thanh khi bang ha rut đi 10.000 nam truoc.
Bac My la nguon goc phan lon tri thuc cua nhan loai ve nien đai đia chat cua Trai Đat. Khu vuc đia ly ma hien nay la Hoa Ky la noi ma nhieu loai khung long đuoc phat hien nhat trong so tat ca cac quoc gia hien đai. Theo nha co sinh vat hoc Peter Dodson, đieu nay la ket qua cua cac yeu to đia tang hoc, khi hau, đia ly, con nguoi va lich su. Nguon hoa thach khung long ky Jura Muon nhieu nhat o Bac My la he tang Morrison, phia Tay Hoa Ky.


 Đia chat Trung My  Trung My la noi xay ra nhieu hoat đong đia chat nhu phun trao nui lua va đong đat. Nam 1976, o Guatemala xay ra mot tran đong đat lon khien 23.000 nguoi thiet mang; Managua, thu đo cua Nicaragua, cung bi cac tran đong đat tan pha vao nam 1931 va nam 1972, trong đo tran đong đat vao nam 1972 đa lam khoang 5.000 nguoi thiet mang; El Salvador đa bi tan pha boi mot tran đong đat vao nam 1986 va hai tran đong đat vao nam 2001; mot tran đong đat đa tan pha mien Bac va mien Trung Costa Rica vao nam 2009, khien it nhat 34 nguoi thiet mang; cung vao nam 2009, o mot tran đong đat manh o Honduras đa lam it nhat 7 nguoi thiet mang. Nam 1968, nui lua Arenal o Costa Rica phun trao va khien 87 nguoi thiet mang. Nham thach tu cac nui lua lam đat đai tro nen mau mo, tu đo tao ra cac khu vuc cao nguyen co san luong nong nghiep lon co the nuoi song mat đo dan cu lon.
Trung My co nhieu day nui; trong đo dai nhat la day Sierra Madre de Chiapas, day Cordillera Isabelia va day Cordillera de Talamanca. O giua cac day nui la nhung thung lung mau mo phu hop cho con nguoi sinh song; phan lon dan so cua Honduras, Costa Rica va Guatemala song trong cac thung lung. Thung lung cung la noi phu hop đe canh tac ca phe, đau va cac loai hoa mau khac.


= Khi hau =

Bac My la mot luc đia rat lon keo dai tu vong Bac Cuc đen chi tuyen Bac. Greenland, cung nhu khu vuc Canadian Shield, co khi hau đai nguyen voi nhiet đo trung binh 10 đen 20 °C (50 đen 68 °F), tuy nhien, o trung tam Greenland la mot dai bang rat lon. Khi hau đai nguyen nay co pham vi tren khap Canada va ket thuc o day nui Rocky (mac du van bao gom Alaska) cung nhu o cuoi Canadian Shield, gan Ngu Đai Ho. Khu vuc o phia Tay day nui Cascade co khi hau on đoi voi luong mua trung binh la 20 inch (510 mm). Mien duyen hai California co khi hau Đia Trung Hai voi nhiet đo trung binh o cac thanh pho nhu San Francisco la 57 đen 70 °F (14 đen 21 °C) trong suot ca nam. Khu vuc tu bo Đong đen phia Đong tieu bang North Dakota (theo chieu ngang) va đen tieu bang Kansas (theo chieu doc) co khi hau luc đia am voi cac mua ro ret va luong mua trung binh hang nam lon, vi du nhu 50 inch (1.300 mm) o Thanh pho New York.


= Sinh thai =
Cac loai đong vat noi bat o Bac My bao gom bo bison, gau đen, bao đom, bao su tu, cay thao nguyen, ga tay, linh duong sung nhanh, gau meo, soi đong co va buom vua.
Cac loai thuc vat noi bat đuoc canh tac o Bac My bao gom thuoc la, ngo, bi, ca chua, hoa huong duong, viet quat, bo, bong Mexico, ot va vani.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi North America tai Wikimedia Commons
"North America"/"Central America". The Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001-6. New York, Columbia University Press.
"North America"/"Central America". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago, Encyclopædia Britannica, Inc.
UN Statistics Division: Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings
"North America" ( Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine 2009-10-31)/ "Central America" ( Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2009 tai Wayback Machine 2009-10-31). MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.
American Heritage Dictionaries, North America and Central America Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Houghton Mifflin Company, "North America"
Council on Hemispheric Affairs
Consortium for North American Higher Education Collaboration
WordNet Princeton University: Central America
Crystal Reference Encyclopedia, "North America" Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine
Internet World Map  Study showing the geographic distribution of the Internet across North America.