Yoga (sa. yoga), hay con goi la Du-gia (zh. 瑜伽), la mot ho cac phuong phap luyen tam va luyen than co xua bat nguon tu An Đo. Cac nha nghien cuu cho rang, the gioi tam linh cua An Đo đuoc pho bien chinh qua khai niem Yoga nay. Nguoi nam luyen Yoga đuoc goi la (Du-gia) Hanh gia (sa. yogin), nguoi nu la Nu hanh gia (sa. yogini). Co luc ta cung thay cach goi Du-gia su, Du-gia tang.


Tu nguyen Yoga - đuoc phien am Du-gia o đay - la mot danh tu nam tinh đuoc dien sinh tu goc đong tu √yuj tieng Phan. Tu đien Phan-Anh cua Monier-Williams cho nhung nghia chinh nhu sau:

"...to yoke or join or fasten or harness (horses or a chariot) RV. &c. &c ✧ to make ready, prepare, arrange, fit out, set to work, use, employ, apply ib. ✧.... ✧ to turn or direct or fix or concentrate (the mind, thoughts &c.) upon (loc.) TS. &c. &c ✧ (P. A.) to concentrate the mind in order to obtain union with the Universal Spirit, be absorbed in meditation (also with yogam) MaitrUp. Bhag. &c ✧ to recollect, recall MBh. ✧ to join, unite, connect, add, bring together RV. &c. &c. (A. to be attached, cleave to Hariv.)..."
Nhu the, thuat ngu Yoga co nghia la đat minh duoi mot cai ach, đieu ngu, cot that lai, chuan bi, chuyen chu. Trong cac he thong hoc phai Yoga thi thuat ngu nay chi đen hai nhanh tu hoc luyen than va luyen tam, giup hanh gia nang cao nang luc than tam cung nhu nhung hoat đong cua chung trong chinh minh, đieu hoa chung đe roi co the tien đen cap bac toan hao tam linh. Tu luyen Yoga than the đuoc goi la Hatha yoga (Khong che du-gia, zh. 控制瑜伽, sa. hathayoga), tu luyen Yoga tam thuc la Raja yoga (Hoang gia du-gia, zh. 皇者瑜伽, sa. rajayoga), nghia la "phep Yoga cua mot ong vua" (raja).
Thuat ngu Yoga rat co. Trong nhung bo Ao nghia thu (zh. 奧義書, sa. upanisad) quan trong nhat nguoi ta tim thay cac mieu ta phuong phap tap trung va thien đinh (Katha-upanisad 1,3,13; 3,3,10.). Ao nghia thu Svetasvatara (sa. Svetasvatara-Upanisad, 2,8-15) ghi ro nguyen tac thuc hanh Yoga: Tu the than, đieu che cac giac quan va tam thuc, cach đieu van hoi tho v.v... Ao nghia thu Maitri (sa. Maitri-Upanisad) 6,18 noi ve Yoga voi sau thanh phan (Luc chi du-gia 六支瑜伽, sa. sadangayoga):

Đieu tuc (zh. 調息, sa. pranayama), la đieu che hoi tho ra vao.
Che cam (zh. 制感, sa. pratyahara), thau tom cac giac quan lai cung nhu khong đe y vao nhung đoi tuong cua chung.
Tinh lu (zh. 靜慮, sa. dhyana), la thien.
Chap tri (zh. 執持, sa. dharana), dan tam vao mot noi, khong cho tan loan.
Tam tu (zh. 尋思, sa. tarka), tu duy tim hieu.
Tam-ma-đia (zh. 三摩地, sa. samadhi), tam an đinh, đat đinh.
Cung trong Ao nghia thu nay, nguoi ta tim thay đinh nghia Yoga la "ket hop" (6,26):

"Vi qua đo ma nguoi ta co the ket hop hoi tho, am tiet OM ॐ va toan the gioi voi tat ca nhung hien dang cua no nen đuoc goi la Yoga".
Khong chi nhung truyen thong Hindu giao chinh thong, ma ngay nhung truyen thong đuoc xem la ben ngoai cung thuc hien Yoga. Vi du nhu cac Thanh nhan trong Jaina giao đuoc xem la nhung vi am tuong phep Yoga. Ngay Phat Thich Ca cung thuc hanh Yoga va kinh đien đao Phat thuong nhac đen cac phuong phap tap trung lang đong tam thuc cung nhu mieu ta cac trang thai thien đinh. Mot trong hai truong phai lon cua đao Phat Đai thua la Duy thuc tong cung co ten khac la Du-gia hanh phai (zh. 瑜伽行派, sa. yogacara), chinh vi cac đai bieu truong phai nay đac biet chu tam đen viec thuc hanh Yoga.


He thong Yoga co đien theo kinh Du-gia He thong Yoga co đien nhu mot phai triet hoc đuoc Ba-đan-xa-le (zh. 巴丹闍梨, sa. patanjali, tieu su khong ro, co the song the ki 2/3 truoc CN hoac thu 5 sau CN), tac gia cua bo Du-gia kinh (zh. 瑜伽經, sa. yogasutra) khai sang. Trong he thong nay, Yoga ket hop chat che voi Triet hoc so luan (zh. 數論, sa. samkhya) đen muc nguoi ta xem Yoga va So luan gan nhu la mot he thong voi Yoga đai dien khia canh thuc hanh va So luan đai dien phan ly thuyet. Yoga hap thu phan triet hoc sieu hinh cua So luan. Tuy nhien, nguoi ta tim thay hai điem khac biet noi bat giua hai he thong nay: phai So luan thuoc he thong vo than trong khi he thong Yoga thua nhan mot đang Tu Tai (sa. isvara). Theo So luan thi chi nhan thuc sieu viet moi chinh la con đuong dan đen giai thoat. Đoi voi hai he thong nay thi Phu-lau-sa (zh. 富樓沙, sa. purusa), tam thuc sieu viet truong ton va ban tinh (zh. 本性, sa. prakrti, Du-gia kinh 1,24-27) la hai nguyen ly toi cao. Phu-lau-sa, khi phan chieu trong tam thuc (sa. citta) con nguoi chinh la tieu nga hoac linh hon (sa. jiva) hien hien trong the gioi hien tuong, lan troi trong vong sinh tu. Khi tam thuc con nguoi đuoc an tinh, khong con su phan chieu nua thi khi ay, no nhan thuc đuoc ban tinh uyen nguyen cua no va đat giai thoat. Con đuong dan đen muc đich nay chinh la Yoga.
Trong cau ke thu hai cua Du-gia kinh Ba-đan-xa-le đinh nghia Yoga (Du-gia) nhu sau:

yogas cittavrttinirodhah
Yoga la su che ngu (nirodha) nhung hoat đong cua tam thuc (cittavrtti).
Tam thuc co nam hoat đong, đo la:

Chan luong (sa. pramana, xem them Luong), tuc la nhan thuc, uoc luong chan chinh.
Đao kien (sa. viparyaya), la kien giai, nhan thuc đien đao
Vong tuong (sa. vikalpa), tuong tuong.
Mien (sa. nidra), la giac ngu
Niem (sa. smrti), la tri nho.
Nam hoat đong tam thuc tren co the gay phien nao (sa. klista) hoac khong gay phien nao (sa. aklista, 1,5). Nhung hoat đong tam thuc gay phien nao lap co so cho viec thu thap va gia tang nghiep chuong, troi buoc tam thuc. Co nam hoat đong tam thuc gay phien nao, đo la:

Vo minh (sa. avidya).
Vi ki (sa. asmita), chi biet đen minh.
Tham ai (sa. raga)
San (sa. dvesa), san han.
Huu ai (sa. abhinivesa), khat vong ton tai.
Nhung hoat đong gay phien nao ben tren co the đuoc diet tru bang tam thuc tinh tien (sa. abhyasa) va vo tham (sa. vairagya). Qua trinh dai dang va gian nan nay chinh la Yoga va theo Ba-đan-xa-le, no bao gom tam cap bac.


= Tam cap cua Yoga co đien =
Ba-đan-xa-le mieu ta tam cap cua Yoga (sa. astangayoga) voi nhung điem đac thu cua no. Hai cap đau tuong quan đen viec tu tri gioi luat, ba cap ke đen tuong quan đen viec tu tap than the va ba cap cuoi huong dan trau doi tam thuc.

Che gioi (zh. 制戒, sa. yama, YS 2,30), đuoc hieu la su tu kiem soat trong moi hanh đong, bao gom bat sat sinh (sa. ahimsa), chan that (sa. satya), khong trom cap (sa. asteya), Pham hanh (sa. brahmacarya, o đay la tuyet duc) va khong giu vat so huu (sa. aparigraha)
Noi che (zh. 內制, sa. niyama), bao ham su thanh tinh (sa. sauca) trong ba cua ai than, khau va y, tam thuc hoan hi (sa. samtosa), kho hanh (sa. tapas), su tu hoc (sa. svadhyaya) thanh đien voi kha nang dan đen giai thoat va lap đi lap lai am tiet OM ॐ, quy y đang Tu Tai (sa. isvarapranidhana), hien dang tat ca cho đang toi cao.
Hai cap Che gioi va Noi che ben tren giup hanh gia tao su hoa hop o ban than va dung hoa moi quan he giua ca nhan va xa hoi, cua con nguoi va van vat xung quanh. Đe đat đuoc su an nhien tam thuc lau dai thi Ba-đan-xa-le cung khuyen hanh gia trau doi nhung đuc tinh quan trong khac nhu Tu, bi, hi va xa (tu vo luong tam). Tu la tinh thuong bao trum van vat, bi la tam đong cam voi chung sinh, hi la niem vui cung nguoi khac va xa la tam thuc khong dao đong truoc kho lac, vinh nhuc v.v... (1,33).
Toa phap (zh. 坐法, sa. asana) la phep ngoi vung chac va de chiu (2,46). Tu the ngoi vung chac va de chiu đuoc đat qua tam thu gian tuyet đoi, qua tam vo thuc ve cac cap đoi đai nhu nong lanh, kho lac v.v... va qua su quan chieu cai tuyet đoi vo bien (2,47).
Đieu tuc (zh. 調息, sa. pranayama) la su đieu che hoi tho ra vao, đuoc đinh nghia la su tach li hoi tho vao va tho ra (2,49). Viec đieu che hoi tho nay chinh la nguyen nhan lam cho tam thuc đuoc tuan phuc.
Che cam (zh. 制感, sa. pratyahara) co nghia la rut nhung giac quan ra khoi nhung đoi tuong cua chung. Su kiem soat toan hao nay chi co the đuoc thuc hien khi tam thuc đa đuoc đieu phuc (2,54).
Chap tri (zh. 執持, sa. dharana) la su tap trung tam thuc vao mot cho nhat đinh, rat can thiet cho viec đieu che tam thuc, von co ban chat tan loan, hoi hop khong yen. Nhung điem tap trung đuoc nhac đen la xa luan (sa. cakra) o khu vuc tim, chop mui, đau luoi v.v... Mot đoi tuong ben ngoai, vi nhu mot buc tuong cua mot Than the cung co the đuoc dung lam điem tap trung (3,1).
Tinh lu (zh. 靜慮, sa. dhyana): Dong tam thuc tuong tuc đuoc gan vao đoi tuong mot cach tu nhien, khong bi mot hoat đong tam thuc nao khac quay nhieu (3,2).
Tam-ma-đia (zh. 三摩地, sa. samadhi) la đinh điem cua qua trinh thien đinh. Nho su trinh hien chan that cua ban chat đoi tuong ma hanh gia đang quan chieu, hanh gia sieu viet ngay ca su nhan thuc đoi tuong (3,3).


= Quyen nang sieu nhien =
Trong luc tu luyen ba cap 6-8 thi hanh gia co the chung nghiem mot vai nang luc sieu nhien (sa. vibhuti), vi nhu biet đuoc qua khu vi lai, biet kiep song truoc cua minh, hieu tieng noi cua chung sinh (3,16). Tuy nhien, Ba-đan-xa-le cung noi them la nhung nang luc sieu nhien nay co the la chuong ngai tren con đuong tu tap (3,36). Neu hanh gia tien buoc ma khong đe nhung nang luc nay chi phoi thi se đat đinh điem cua qua trinh tu hoc, la Tam-ma-đia.


= Hai dang Tam-ma-đia =
Co hai dang Tam-ma-đia (1,44):

Trong Tam-ma-đia co tu duy chu đong (Huu tam/Huu tu tam-ma-đia, sa. savitarkasamadhi, savicarasamadhi) thi tam thuc cua hanh gia van con hoat đong mac du ong ta đa bi thu hut hoan toan boi su chuyen chu vao đoi tuong đa chon (1,42,45).
Trong Tam-ma-đia khong con tu duy (sa. nirvitarkasamadhi, nirvicarasamadhi) thi su nhan thuc đoi tuong tham quan tu huy hoan toan va tam thuc cua hanh gia cung ngung hoat đong. Tam thuc tan bien (1,43,47-51). Chi con Phu-lau-sa (sa. purusa) noi tai voi kinh nghiem đoc ton (sa. kaivalya) tuyet đoi.


Yoga trong Chi Ton ca Chi Ton ca (sa. bhagavadgita) ghi ro moi quan he voi phai So luan va anh huong cua phai nay đen Chi Ton ca cung la nhung điem đang chu y (Chi Ton ca 2,39, 3,3.42). Tuy nhien, Chi Ton ca mo rong pham vi Yoga, cho rang tat ca nhung no luc thanh tuu muc đich tam linh đeu la Yoga. Trong moi quan he nay, Chi Ton ca nhac đen ba loai Yoga: 

Yoga nghiep (sa. karmayoga), luyen Yoga qua nhung hoat đong hang ngay.
Yoga tin nguong (sa. bhaktiyoga), tu tap qua niem tin vung chac.
Yoga tri (sa. jnanayoga), dung tri hue lam phuong tien.
Chi Ton ca đinh nghia Yoga la binh than lam tron bon phan cua minh sau khi dut bo moi y nghi ve thang hay bai (2,48), la su kheo leo khi hanh đong (2,50). Chuong 6 noi ve cach cu xu cua mot hanh gia tu nhieu khia canh khac nhau. Hanh gia luon luon hai long, tu chu va khong dao đong truoc nhung viec xay ra voi chinh minh.


Yoga va Mat giao Mot dang Yoga khac voi ten Laya-yoga đuoc phat trien trong cac he thong Mat giao. Voi khai niem rang, nang luc tam linh cua con nguoi nam co lai nhu mot con ran lua (sa. kundalini) o duoi cot xuong song cua moi nguoi, he phai nay đua ra nhung phep tu luyen đe đanh thuc nang luc. Qua qua trinh tu tap, con ran nay vuon len, đi qua sau luan xa (sa. cakra), nom na la "banh xe" nam o cot song, đen xa luan thu 7 nam tren đinh đau, la hoa sen 1000 canh (sa. sahasraha), đuoc xem la tru xu cua Thap-ba (sa. siva). Hanh gia hoa nhap voi Thap-ba, đat Tam-ma-đia, phat trien tron ven nang luc tam linh va đat giai thoat.


Vinh danh Hinh anh Xem them Ao nghia thu
So luan phai
Phe-đan-đa phai
Chi Ton ca
Khong che Yoga
Hoang gia Yoga
An Đo giao
Du-gia kinh
Ba-đan-xa-le


Tham khao Phan ban Du-gia kinh Luu tru ngay 14 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine.
Sadasivendra Sarasvati: Science of mind control, Sri Sharada Trust 1984.
Patanjali: The Yoga Sutras of Patanjali. An analysis of the Sanskrit with accompanying English translation. By Christopher Chapple and Yogi Anand Viraj, Delhi 1990.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Yoga tai Wikimedia Commons
Tim hieu ve Yoga. The Thao Phui. Truy cap ngay 15 thang 1 nam 2021.