Nhac si sang tac bai hat (hay con goi la nhac si sang tac ca khuc, nguoi viet bai hat, tac gia bai hat, nhac si viet bai hat; tieng Anh: songwriter) la nguoi chuyen sang tac tac pham am nhac hoac viet loi bai hat, hoac đam nhiem ca hai vai tro. Tac gia phan nhac cua bai hat co the đuoc goi la nha soan nhac, song thuat ngu nay chu yeu thuong đuoc su dung trong dong nhac co đien va soan nhac phim. Nhac si sang tac bai hat chu yeu viet loi cua ca khuc đuoc goi la nhac si viet loi bai hat. Ap luc tao ra nhung ban hit noi tieng tu nganh cong nghiep am nhac lam cho viec sang tac bai hat tro thanh nhiem vu thong thuong đuoc giao cho mot so nhac si. Vi du, nhac si gioi viet loi bai hat co the đuoc ghep cap voi nhac si đuoc giao nhiem vu sang tac giai đieu goc. Tac gia cua nhung bai hat nhac pop co the la thanh vien cua ban nhac hoac nhac si sang tac thue (staff writer) - nhung nhac si sang tac bai hat do cac nha xuat ban am nhac tuyen dung truc tiep. Mot vai nhac si sang tac bai hat tu xuat ban nhac cua chinh minh, con mot so khac lai nho cac nha xuat ban ben ngoai phat hanh tac pham cua minh.
Phuong phap day nghe sang tac bai hat kieu cu co them su bo tro cua bang cua vien đai hoc, bang cua truong đai hoc va "cac truong day nhac rock". Kien thuc ve cong nghe am nhac hien đai (thiet bi lap trinh nhac, synthesizer, bien tap am thanh may tinh), cac yeu to sang tac va ky nang kinh doanh co vai tro quan trong đoi voi cac nhac si sang tac bai hat hien đai. Mot so truong đai hoc day nhac cung cap bang va chung chi sang tac bai hat cung cac mo hinh kinh doanh am nhac. Ke tu khi tien ban quyen sang tac va xuat ban nhac co the tro thanh nguon thu nhap đang ke (đac biet neu bai hat tro thanh bai hit), thi o My, nhung bai hat đuoc sang tac tu sau nam 1934 co the chi cho phep chinh cac tac gia sao chep. Nhung nhac si co the mua lai, ban đi hoac chuyen nhuong cac đac quyen hop phap nay. Luat nay do luat quyen tac gia quoc te quan ly.
Nhac si sang tac bai hat co the đuoc tuyen dung bang nhieu phuong thuc khac nhau. Ho co the đoc quyen viet loi hoac sang tac nhac cung mot nghe si khac, trinh bay ca khuc đe nguoi tim kiem va quan ly nghe si (A&R), nha xuat ban, đai ly va nha quan ly am nhac xem xet. Nha xuat ban co the nop ca khuc thay mat nhac si, hoac ho co the đoc lap nop tac pham nho su dung dich vu xuat ban nhac (tip sheet) nhu RowFax, nha xuat ban MusicRow va SongQuarters. Nhung ky nang lien quan đen sang tac bai hat gom kinh doanh va sang tao. Nhac si sang tac thue khong nhat thiet phai đuoc ghi cong tren giay nho nhung đong gop cua ho cho ca khuc.


Nguyen ngu Theo cac trang truc tuyen cua tu đien Oxford, tu đien Cambridge va Merriam-Webster, nguyen ngu tieng Anh cua "nhac si sang tac bai hat" - "songwriter" đuoc đinh nghia la "nguoi chuyen sang tac nhac hoac loi cho bai hat". O Viet Nam, theo phan loai cua Đo Hong Quan (chu tich Hoi Nhac si Viet Nam), nganh sang tac đuoc chia lam hai nhom: nhac si chuyen sang tac ca khuc va nhac si chuyen sang tac khi nhac. Theo tu đien tieng Anh-Viet cua Langenscheidt va APA Publications, tu "songwriter" đeu đuoc chuyen ngu sang tieng Viet la "nhac si sang tac bai hat".


Nhac si sang tac thue Nhung nhac si ky hop đong sang tac bai hat đoc quyen voi mot nha xuat ban đuoc goi la nhac si sang tac thue (staff writers). Khi tro thanh nhac si sang tac bai hat thue, trong thoi han hop đong cua nhac si voi nha xuat ban, moi bai hat cua ho đeu đuoc cong ty đo tu đong xuat ban va khong the xuat ban o noi khac.
Trong gioi nhac đong que o Nashville, mot nen van hoa nhac si sang tac thue hoat đong manh me khi ma tac gia bai hat lam viec theo hop đong lao đong tu "9-đen-5" gio binh thuong tai van phong xuat ban va đuoc tra luong đeu đan, theo loi nhac si sang tac thue Gary Growden. Thuc chat, muc thu lao nay la khoan tien tac gia "rut truoc", tuc la khoan ung truoc cho thu nhap trong tuong lai, đuoc tra hang thang va tao đieu kien cho ho sinh song voi mot muc kinh phi co đinh. Nha xuat ban so huu ban quyen cua ca khuc đuoc sang tac trong thoi han cua hop đong trong mot khoang thoi gian chi đinh, sau thoi gian đo nhac si co the đoi lai ban quyen. Trong mot lan phong van voi HitQuarters, nhac si sang tac bai hat Dave Berg đa khen ngoi nhung loi ich cua quy trinh hoat đong nay: "Toi co the danh toan bo thoi gian tap trung sang tac va luon co đu tien đe song."
Khong nhu tac gia bai hat lam theo hop đong, mot so nhac si sang tac bai hat thue lam viec nhu nhan vien cho nha xuat ban cua ho. Duoi cac đieu khoan cua thoa thuan lao đong thue (work for hire), tac pham am nhac hoan toan thuoc quyen so huu cua nha xuat ban. Do đieu khoan thu hoi cua Đao luat ban quyen 1976 cua Hoa Ky khong ap dung cho "nhung tac pham lam thue", tac gia khong the "thu hoi" ban quyen cua ca khuc ra đoi theo hop đong tuyen dung sau 35 nam. O Nashville, nhung nhac si viet bai hat tre thuong cuc ky đuoc khuyen khich tranh nhung loai hinh hop đong nay.
Nhac si sang tac thue la nghe pho bien trong ca nganh am nhac, song khong phai cac thoa thuan kieu lam viec van phong đuoc ua chuong o Nashville. Toan bo cac nha xuat ban lon tuyen dung nhac si theo hop đong. Viec co đuoc hop đong sang tac ca khuc thue voi nha xuat ban co the la buoc đau voi bat ky ai theo đuoi nghe sang tac ca khuc chuyen nghiep, mot so nguoi con khao khat co đuoc quyen đoc lap lon hon vuot khoi quy trinh nay, mot khi ho đat đuoc thanh cong nhat đinh. Nhac si sang tac bai hat Allan Eshuijs mieu ta hop đong sang tac thue cua anh tai Universal Music Publishing la thoa thuan khoi đau. Cuoi cung, thanh cong cua Eshuijs theo thoa thuan tao đieu kien cho anh lap nen cong ty xuat ban am nhac rieng, đe anh co the "giu đuoc nhieu [thu nhap phat hanh nhac] nhat co the va chia se cach anh co đuoc thu nhap đo."


Vai tro cu the = Beatmaker =
Beatmaker la nhac si chuyen sang tac nhac hoac nhip cua ca khuc, thuong la nguoi đat nen mong cho phan phoi khi cua ban nhac (musical bed). Sau đo nha soan nhac chuyen viet giai đieu se sang tac top line cua bai tren nen nhac ay. Nhung cong cu thuong đuoc su dung la đan keyboard, drum machine, phan mem softsynth va may tram am thanh ky thuat so. Beat maker (hay nha soan nhac) khong nhat thiet phai theo đung đinh nghia cua nha san xuat nhac hay vai tro cua nghe nay, vi ho thuong khong lam viec truc tiep voi nghe si trong phong thu - noi giam sat qua trinh san xuat va thu am thanh pham cuoi cung. Tuy nhien, nha san xuat nhac co the tham gia đong sang tac ca khuc voi tu cach vua san xuat vua sang tac bai hat, vi ho co the sang tac va soan phan nhac goc nhu beat, roi giam sat qua trinh san xuat, kiem soat cac buoi thu am voi nghe si va ky su thu am cho đen tan giai đoan tron am (mix stage). Ho đuoc xem la nha san xuat nhac/nhac si sang tac bai hat vi ho thuong đuoc ghi cong o ca vai tro sang tac lan san xuat. Đieu nay đac biet đung voi cac nha san xuat nhac R&B, hip-hop trong san xuat nhac hip hop đo thi, khi ma cong viec sang tac phan nhac goc đuoc gop chung voi vai tro nha san xuat nhac truyen thong cua ho, vi du nhu Rodney Jerkins, Dr. Dre, Timbaland hoac Pharrell Williams, vi nha san xuat nhac rock hiem khi can thiep vao sang tac ca khuc.


= Nhac si sang tac top line =
Nhac si sang tac top line (top-line writer hay top-liner) la nhac si chuyen sang tac bai hat qua phan beat co san. O phan top-line, tac gia khong sang tac ca khuc tu con so khong, ma viet loi va giai đieu tren mot the loai nhac, am đieu, hoa am, đieu va hinh thuc san co cua bai hat.
Trong sang tac nhac thuong mai hien đai, ban nhac đuoc sang tac truoc ma khong can giai đieu hay ca tu tro nen pho bien. Nguyen nhan mot phan la do su phat trien cua cong cu san xuat nhac di đong va tram am thanh ky thuat so - chung đuoc thiet ke đe chuyen soan nhanh nhac đien tu, vi du nhu Cubase va Ableton Live.
Nhac si viet top-line thuong kiem luon vai tro ca si va se hat đe len ban ghi nhu đang thu nhap. Neu ca khuc danh cho mot nghe si cu the, nhac si sang tac top-line co the hat bai demo theo phong cach cua nghe si ay. Nhac si sang tac top-line thuong lam viec trong cac nhom co nhieu nguoi sang tac. Đoi khi, nha san xuat gui ban nhac cho nhieu nhac si viet top-line đe nha san xuat hoac co the đua ra lua chon tot nhat. Vi ban nhac giong nhau, nen đoi khi giai đieu cua nhung nhac si sang tac khac nhau co the co the cuc ky giong nhau. Đoi khi nha san xuat co the lua chon vai cau nhac hoac y tuong ca tu mot top-line ma khong can ghi cong ro hay tra cong cho ho. Đoi khi, nhung tinh huong nay dan đen cac cuoc chien phap ly ve quyen so huu giai đieu hay loi ca khuc.
Co mot cach đe ngan chan nhung cuoc chien ke tren. Nhac si sang tac bai hat co the cam ket "y đinh lam mot ca khuc", giup ngan bat ky ben nao pha hoai ca khuc hoan toan. Mot vai nghe si gui tuyen bo tu choi trach nhiem phap ly neu giai đieu cua ho khong đuoc su dung sau khi đoan topline đa hoan thanh. Top line se đuoc tra cho nghe si, con ban ghi tro ve tay tac gia cua no.


Nhac si sang tac bai hat đa nang = Trong nghe nhac cong =
Nhac si sang tac bai hat thuong la nhung nguoi choi nhac cu đieu luyen. Mot phan nguyen nhan la do qua trinh phat trien ca khuc hoac chuyen soan yeu cau nhac si sang tac ca khuc phai choi mot nhac cu (thuong la guitar hoac duong cam) đe nghe xem tien trinh hop am (chord progression) phat am thanh ra sao va nghe chuoi hop am ho tro giai đieu tot nhu the nao. Ben canh viec nhung nghe si khac ban ca khuc va khai niem am nhac đe hat, mot vai nhac si sang tac bai hat roi tu minh trinh bay. Nhac si viet ca khuc can sang tac hang loat yeu to cho bai hat, gom phan mo đau, nhieu phien khuc va điep khuc. It nhat thi nhac si sang tac bai hat phai chuan bi tong pho chinh (lead sheet) cho bai hat, tuc gom mot hay nhieu ban nhac co ky am voi not giai đieu va tien trinh hop am.
Nhac si sang tac ca khuc co the mo rong giai đieu va tien trinh hop am nho bo sung giai đieu cua khi nhac (co the xay ra truoc hoac sau khi phan hat giai đieu, hoac cung phan hat giai đieu) va sang tac cau truc bai hat phuc tap hon (vi du nhu phien khuc, điep khuc, bridge, đoan solo khi nhac,...)


= Trong nghe san xuat =
Voi cai tien cong nghe gan đay, gio đay nhac si sang tac bai hat co the sang tac gan nhu hoan chinh tac pham nhac voi muc đich thuong mai tren laptop cua ho. Cai tien cong nghe nay đa lam cho vai tro nha san xuat/nhac si sang tac bai hat tro nen pho bien hon nhieu. Nguyen nhan co le vi cong chung thuong khong hieu vai tro cua nha san xuat, nen thinh gia thong thuong khong biet lieu nghe si co đam nhan vai tro san xuat khong.
Brian Wilson cua nhom the Beach Boys la mot trong nhung vi du đau tien va noi bat nhat cua viec chuyen nghe sang tac bai hat sang nha san xuat nhac. Trong hai nam ma ban nhac gay đot pha tren thi truong thuong mai, Wilson đa tiep quan trach nhiem cua nguoi cha Murry va tro thanh nha san xuat duy nhat cua moi san pham cua ban nhac tu nam 1963 đen 1967.


= Trong nghe ca si =

Nhieu ca si co the tu sang tac ca khuc, do đo ho thuong đuoc goi la ca si kiem nhac si sang tac bai hat.


Mot nguoi sang tac Đoi voi mot nghe si la nguoi duy nhat sang tac bai hat, nguoi đo chiu trach nhiem sang tac toan bo phan nhac va loi cua bai hat. Theo Billboard, 44% so ca khuc gianh vi tri đau bang Billboard Hot 100 o thap nien 1970 đeu chi do mot nhac si bai hat sang tac. O cac thap nien sau, ty le giam xuong 42% vao thap nien 1980, 24% o thap nien 1990, 6% o thap nien 2000 va 4% o thap nien 2010.
Lionel Richie va Diane Warren la nhung nhac si duy nhat tu mot minh sang tac tam bai hat gianh vi tri quan quan Hot 100. Mot so it nghe si tu mot minh sang tac, san xuat va trinh bay cac bai hat quan quan Hot 100 nhu Prince ("When Doves Cry"), Debbie Gibson ("Foolish Beat" va "Lost in Your Eyes"), Lauryn Hill ("Doo Wop (That Thing)"), Alicia Keys ("Fallin'"), va Pharrell Williams ("Happy").


Đong sang tac bai hat Nguoi nhac si co the sang tac chung hoac hop tac viet nen ca khuc voi nhung nhac si sang tac ca khuc khac. Nhung nhac si đong sang tac ca khuc co the su dung phuong phap "dong y thuc", nham chi cac y tuong đo don thay vi đuoc ban luan. Buoc đau tien trong đong sang tac ca khuc la thiet lap bo phan đong gop giua cac nhac si. Theo luat ban quyen, khong co khac biet quan trong nao giua ca tu cua bai hay giai đieu cua bai, do đo tung nhac si đeu co quyen so huu ca khuc nhu nhau, tru phi thao thuan khac đa đuoc chot. Nhung nhac si sang tac "Phantom" la nhung nguoi chi đong gop it oi cho bai hat. Nhung nhac si goi y mot cau nhac cho phien khuc hoac nhac si phong thu (session musician) đe xuat tien trinh hop am cho đoan coda cung co the la nhac si "Phantom". Nhung nhac si sang tac "Phantom" thuong khong đuoc ghi cong.


= Phoi hop sang tac bai hat =

Phoi hop sang tac ca khuc hoac bo đoi sang tac bai hat la man hop tac hieu qua gom hai nhac si sang tac bai hat. Ho thuong chia nhau 50% tien ban quyen tac pham. Phoi hop sang tac ca khuc co the nam o giua bo phan nha soan nhac va nhac si viet loi (Andrew Lloyd Webber voi Tim Rice hay Elton John voi Bernie Taupin), nghe si bieu dien va nha san xuat (Madonna voi Patrick Leonard hoac Mariah Carey voi Walter Afanasieff), hoac giua cac đong đoi trong ban nhac (Mick Jagger va Keith Richards cua the Rolling Stones hoac Bjorn Ulvaeus va Benny Andersson cua nhom ABBA).
Theo Billboard, su phoi hop sang tac ca khuc giua John Lennon va Paul McCartney van la mot trong nhung su hop tac thanh cong nhat lich su. Ho đa cho ra đoi hon 180 bai hat va ky luc 20 đia quan quan tren Billboard Hot 100 cua the Beatles. Su phoi hop sang tac bai hat giua hai anh em Billie Eilish va Finneas O'Connell đa gat hai nhieu chien thang nhu giai Oscar cho bai hat goc xuat sac nhat cung nhu giai Grammy cho bai hat cua nam va thu am cua nam.


= Trai sang tac bai hat =
Trai sang tac bai hat (songwriting camp) la noi tap hop nhieu nha san xuat va nhac si sang tac top line tai mot đia điem đuoc chon truoc voi muc đich sang tac ca khuc cho mot nghe si cu the. Rihanna khong chi la mot trong nhung nghe si thanh cong nhat nho phat hanh nhieu ca khuc hit, co con đuoc biet toi la nguoi to chuc nhieu trai sang tac đe lam album cua minh. Trai sang tac cung la mo hinh cuc ky pho bien trong nganh cong nghiep am nhac K-pop.


= Sample =

Sample (hay sampling) la tai su dung mot đoan (hoac sample) cua ban thu thanh nay trong mot ban thu thanh kia. Nhac si sang tac bai hat nguyen tac thuong đuoc ghi cong đong sang tac khi tac pham cua ho đuoc lay sample vao mot bai hat khac, du cho ho khong that su tham gia vao sang tac bai hat kia. Vi du, Sting cung Todd Gaither va Faith Evans đuoc ghi cong đong sang tac bai "I'll Be Missing You" (1997) nho sample cua "Every Breath You Take" (1983) - bai hat do đich than anh sang tac cho nhom the Police. Tuy nhien, "I'll Be Missing You" khong đuoc phap luat phe duyet sample truoc ngay phat hanh, nen Sting đa kien va nhan đuoc 100% tien ban quyen bai hat, ma cac khoan thanh toan đuoc cho la đen nam 2053. Album Lemonade (2016) cua Beyonce co toi 72 nhan vat đong sang tac bai hat do su dung sample trong phan lon cac bai nhac.


Xem them 100 nhac si sang tac bai hat vi đai nhat moi thoi (Rolling Stone)
Danh sach nhan vat đuoc ghi danh tai Đai sanh danh vong nhac si sang tac bai hat
Giai Grammy cho nhac si sang tac bai hat - phi co đien cua nam


Tham khao