Sinh san la qua trinh sinh hoc ma cac sinh vat đon le moi - "con đe" - đuoc tao ra tu "cha me" cua chung. Sinh san la mot tinh nang co ban cua tat ca cuoc song đuoc biet đen; moi sinh vat rieng le ton tai nhu la ket qua cua sinh san. Co hai hinh thuc sinh san: vo tinh va huu tinh.
Trong sinh san vo tinh, mot sinh vat co the sinh san ma khong co su tham gia cua mot sinh vat khac. Sinh san vo tinh khong gioi han o cac sinh vat đon bao. Nhan ban vo tinh cua mot sinh vat la mot hinh thuc sinh san vo tinh. Bang cach sinh san vo tinh, mot sinh vat tao ra mot ban sao di truyen giong het hoac giong het nhau. Su phat trien cua sinh san huu tinh la mot cau đo lon đoi voi cac nha sinh hoc. Chi phi gap hai lan sinh san huu tinh la chi co 50% sinh vat sinh san  va sinh vat chi truyen 50% gen cua chung.
Sinh san huu tinh thuong đoi hoi su tuong tac tinh duc cua hai sinh vat chuyen biet, goi la giao tu, chua mot nua so luong nhiem sac the cua cac te bao binh thuong va đuoc tao ra boi meiosis, đien hinh la mot con đuc thu tinh mot con cai cung loai đe tao ra hop tu đuoc thu tinh. Đieu nay tao ra cac sinh vat con co đac điem di truyen co nguon goc tu hai sinh vat cha me.


Sinh san vo tinh Sinh san vo tinh la qua trinh tao ra mot sinh vat moi voi cac đac điem giong het ca the ban đau ma khong co su đong gop vat lieu di truyen cua mot ca the khac. Vi khuan phan chia vo tinh bang cach nhan đoi; virus kiem soat cac te bao chu đe tao ra nhieu virus hon; Thuy tuc (cac dang khong xuong song thuoc bo Hydroidea) va nam men co the tao ra bang cach budding (moc choi). Cac sinh vat nay khong co su khac biet ve gioi tinh, va chung co the chia tach thanh hai hay nhieu ca the.
Mot so loai co kha nang sinh san vo tinh, nhu thuy tuc, nam men (Xem Giao phoi cua nam men) va sua, cung co the sinh san huu tinh. Chang han, hau het cac loai thuc vat đeu co kha nang sinh san sinh duong, khong co hat hoac bao tu, nhung cung co the sinh san huu tinh. Tuong tu nhu vay, vi khuan co the trao đoi thong tin di truyen bang cach phan chia.
Vi du, hau het thuc vat co kha nang sinh san sinh duong—hinh thuc sinh san ma khong can hat hoac bao tu—nhung cung co the sinh san huu tinh. Tuong tu, vi khuan co the bien đoi thong tin di truyen bang bang cach tiep hop. Nhung cach sinh san vo tinh khac nhu trinh san, phan đoan va su phat sinh bao tu chi lien quan đen su phan bao co to. Trinh san la su lon len va phat trien cua phoi hoac mam ma khong can su thu tinh tu con đuc. Trinh san thuong gap trong tu nhien o mot so loai bao gom ca thuc vat bac thap (đuoc goi la sinh san khong dung hop), đong vat khong xuong song (nhu bo chet nuoc, bo ray xanh, ong va ong ky sinh (parasitic wasp), va Đong vat co xuong song (nhu mot so 
đong vat bo sat, ca, va hiem hon la chim va ca map). Hinh thuc nay đoi khi cung đuoc dung đe mieu ta cach thuc sinh san o nhung loai luong tinh co kha nang tu thu tinh.


Sinh san huu tinh Sinh san huu tinh la mot qua trinh sinh hoc tao ra cac sinh vat moi bang cach ket hop vat lieu di truyen tu hai cac the khac nhau cua loai. Moi sinh vat bo me gop mot nua yeu to di truyen tao ra giao tu đon boi. Hau het sinh vat tao ra hai kieu giao tu khac nhau. Trong cac loai bat đang giao (anisogamous), hai gioi tinh gom đuc (san xuat tinh trung hay tieu bao tu) va cai (san xuat trung hay đai bao tu). Trong loai đang giao (isogamous), cac giao tu la tuong tu hoac giong het nhau ve hinh dang, nhung co the chia tach thuoc tinh va sau đo chung co the đuoc đat nhung ten goi khac nhau. Vi du, trong tao luc, Chlamydomonas reinhardtii, chung co cac giao tu dang "cong" va "tru". Mot vai sinh vat nhu ciliates, chung co nhieu hon hai loai giao.
Vi du, trong tao xanh, Chlamydomonas reinhardtii, co cai goi la giao tu "cong" va "tru". Mot vai loai sinh vat, chang han nhu nhieu loai nam va trung long Paramecium aurelia,  co nhieu hon hai "gioi tinh", đuoc goi la syngens. Hau het đong vat (bao gom ca con nguoi) va thuc vat sinh san huu tinh. Cac sinh vat sinh san huu tinh co cac bo gen khac nhau cho moi tinh trang (đuoc goi la alen). Con cai thua huong mot alen cho moi tinh trang tu moi bo me. Do đo, con cai co su ket hop cua gen cua bo me. Nguoi ta tin rang "viec che giau cac alen nguy hiem ung ho su tien hoa cua pha luong boi chiem uu the o cac sinh vat xen ke giua cac pha đon boi va luong boi" khi su tai to hop dien ra tu do.
Reu co sinh san huu tinh, nhung cac sinh vat lon hon va thuong thay la đon boi va tao ra giao tu. Cac giao tu hop nhat đe tao thanh hop tu phat trien thanh tui bao tu, tu đo tao ra cac bao tu đon boi. Giai đoan luong boi tuong đoi nho va ton tai ngan so voi giai đoan đon boi, tuc la su thong tri đon boi. Uu điem cua luong boi, di hop, chi ton tai trong the he luong boi. Cac loai reu duy tri sinh san huu tinh mac du thuc te la giai đoan đon boi khong đuoc huong loi tu di hop tu. Đay co the la mot dau hieu cho thay sinh san huu tinh co nhung loi the khac voi di hop, chang han nhu tai to hop di truyen giua cac thanh vien cua loai, cho phep bieu hien mot pham vi tinh trang rong hon va do đo lam cho quan the co the song sot qua su bien đoi moi truong.


= Di giao (allogamy) =
Di giao la su thu tinh cua su ket hop cac giao tu tu hai bo me, noi chung la noan tu mot ca the voi tinh trung cua mot ca the khac. (O cac loai khong đong nhat, hai loai giao tu se khong đuoc đinh nghia la tinh trung hoac noan.)


= Đong giao (autogamy) =
Tu thu tinh, con đuoc goi la tu thu tinh, xay ra o cac sinh vat luong tinh trong đo hai giao tu hop nhat trong qua trinh thu tinh đen tu cung mot ca the, vi du, nhieu thuc vat co mach, mot so trung lo, va mot so trung long. Thuat ngu "tu thu phan" đoi khi đuoc thay the cho thu phan tu thu (khong nhat thiet dan đen thu tinh thanh cong) va mo ta qua trinh tu thu phan trong cung mot bong hoa, phan biet voi thu phan đon tinh, chuyen phan hoa sang mot bong hoa khac tren cung mot cay co hoa, hoac trong mot cay hat tran đon tinh cung goc.


= Nguyen phan va giam phan =
Nguyen phan va giam phan la nhung kieu phan chia te bao. Nguyen phan xay ra o te bao xoma, con nguyen phan xay ra o giao tu.
Nguyen phan So ket qua cua cac te bao trong qua trinh nguyen phan la gap đoi so voi so luong cac te bao goc. So luong nhiem sac the trong te bao con bang so luong nhiem sac the cua te bao bo me.
Giam phan So luong te bao ket qua gap bon lan so luong te bao ban đau. Đieu nay dan đen cac te bao co mot nua so luong nhiem sac the co trong te bao me. Mot te bao luong boi tu nhan đoi, sau đo trai qua hai lan phan chia (tu boi thanh luong boi thanh đon boi), trong qua trinh nay hinh thanh bon te bao đon boi. Qua trinh nay xay ra trong hai giai đoan, giam phan I va giam phan II.


Đong gioi Trong nhung thap ky gan đay, cac nha sinh hoc phat trien đa nghien cuu va phat trien cac ky thuat đe tao đieu kien thuan loi cho viec sinh san đong gioi. Cac phuong phap ro rang, tuy thuoc vao so luong hoat đong ngay cang tang, la tinh trung cai va trung đuc, voi tinh trung cai gan tro thanh hien thuc đoi voi con nguoi, vi cac nha khoa hoc Nhat Ban đa tao ra tinh trung cai cho ga. "Tuy nhien, ty le tinh trung mang nhiem sac the W (mang W) đuoc tao ra đa giam xuong đang ke so voi ky vong. Do đo, nguoi ta ket luan rang hau het PGC mang W khong the biet hoa thanh tinh trung vi qua trinh sinh tinh bi han che. "  Vao nam 2004, bang cach thay đoi chuc nang cua mot vai gen lien quan đen qua trinh in dau, cac nha khoa hoc Nhat Ban khac đa ket hop hai qua trung chuot đe tao ra chuot con  va vao nam 2018, cac nha khoa hoc Trung Quoc đa tao ra 29 con chuot cai tu hai con chuot cai me nhung khong the sinh ra con cai kha thi. tu hai con chuot đuc.


Chien luoc Co mot loat cac chien luoc sinh san đuoc su dung boi cac loai khac nhau. Mot so loai đong vat, chang han nhu con nguoi va gannet phuong bac, khong đat đen đo thanh thuc ve mat tinh duc trong nhieu nam sau khi sinh va tham chi sau đo sinh ra mot vai con. Nhung nguoi khac sinh san nhanh chong; nhung, trong nhung truong hop binh thuong, hau het con cai khong song sot đen tuoi truong thanh. Vi du, mot con tho (truong thanh sau 8 thang) co the sinh ra 10–30 con moi nam, va mot con ruoi giam (truong thanh sau 10–14 ngay) co the sinh toi 900 con moi nam. Hai chien luoc chinh nay đuoc goi la chon loc K (it con) va chon loc r (nhieu con). Chien luoc nao đuoc su tien hoa ung ho phu thuoc vao nhieu truong hop. Đong vat co it con co the danh nhieu nguon luc hon cho viec nuoi duong va bao ve tung ca the con, do đo giam nhu cau sinh nhieu con. Mat khac, đong vat co nhieu con co the danh it tai nguyen hon cho moi ca the con; Đoi voi nhung loai đong vat nay, nhieu con cai chet ngay sau khi sinh, nhung van co đu ca the song sot đe duy tri dan so. Mot so sinh vat nhu ong mat va ruoi giam giu lai tinh trung trong mot qua trinh goi la luu tru tinh trung, do đo lam tang thoi gian thu thai cua chung.


= Cac loai khac =
Đong vat đa vong sinh san khong lien tuc trong suot cuoc đoi cua chung.
Cac sinh vat ban than chi sinh san mot lan trong đoi, chang han nhu cay hang nam (bao gom tat ca cac loai cay ngu coc), va mot so loai ca hoi, nhen, tre va cay the ky. Thong thuong, chung chet ngay sau khi sinh san. Đieu nay thuong đuoc ket hop voi chien luoc r.
Cac sinh vat lap lai tao ra con cai theo chu ky lien tiep (vi du hang nam hoac theo mua), chang han nhu cay lau nam. Đong vat lap lai ton tai qua nhieu mua (hoac thay đoi đieu kien đinh ky). Đieu nay lien quan nhieu hon đen chien luoc K.


Sinh san vo tinh so voi sinh san huu tinh Cac sinh vat sinh san thong qua sinh san vo tinh co xu huong phat trien so luong theo cap so nhan. Tuy nhien, vi chung dua vao đot bien đe tim cac bien the trong DNA cua chung, nen tat ca cac thanh vien cua loai đeu co nhung điem yeu giong nhau. Cac sinh vat sinh san huu tinh tao ra so luong con cai it hon, nhung so luong lon cac bien đoi trong gen cua chung lam cho chung it bi benh hon.
Nhieu sinh vat co the sinh san huu tinh cung nhu vo tinh. Rep, nam moc, hai quy, mot so loai sao bien (do phan manh), va nhieu loai thuc vat la nhung vi du. Khi cac yeu to moi truong thuan loi, sinh san vo tinh đuoc su dung đe khai thac cac đieu kien thich hop đe ton tai nhu nguon cung cap thuc an doi dao, noi o đay đu, khi hau thuan loi, dich benh, đo pH toi uu hoac su ket hop thich hop cua cac yeu cau loi song khac. Cac quan the sinh vat nay tang len theo cap so nhan thong qua cac chien luoc sinh san vo tinh đe tan dung toi đa nguon cung cap doi dao.
Khi nguon thuc an can kiet, khi hau tro nen khac nghiet, hoac su ton tai cua ca the bi đe doa boi mot so thay đoi bat loi khac trong đieu kien song, nhung sinh vat nay chuyen sang hinh thuc sinh san huu tinh. Sinh san huu tinh đam bao su tron lan von gen cua loai. Cac bien the đuoc tim thay o con cai sinh san huu tinh cho phep mot so ca the thich hop hon đe ton tai va cung cap co che thich nghi co chon loc xay ra. Giai đoan meiosis cua chu ky sinh duc cung cho phep sua chua đac biet hieu qua cac ton thuong DNA (xem Meiosis).    Ngoai ra, sinh san huu tinh thuong dan đen viec hinh thanh mot giai đoan song co kha nang chiu đung cac đieu kien đe doa the he con cai cua cap bo me vo tinh. Vi vay, hat giong, bao tu, trung, nhong, nang hoac cac giai đoan "qua đong" khac cua qua trinh sinh san huu tinh đam bao su ton tai trong thoi gian khong thuan loi va sinh vat co the "cho đoi" cac tinh huong bat loi cho đen khi xay ra su thay đoi tro lai phu hop.


Cuoc song khong co sinh san Su ton tai cua su song ma khong co su sinh san la chu đe cua mot so suy đoan. Nghien cuu sinh hoc ve nguon goc cua su song tao ra cac sinh vat tai san xuat tu cac yeu to khong sinh san nhu the nao đuoc goi la abiogenesis. Cho du co xay ra mot so su kien abiogenetic đoc lap hay khong, cac nha sinh vat hoc tin rang to tien pho quat cuoi cung cua tat ca su song hien tai tren Trai Đat song cach đay khoang 3,5 ty nam.
Cac nha khoa hoc đa suy đoan ve kha nang tao ra su song khong sinh san trong phong thi nghiem. Mot so nha khoa hoc đa thanh cong trong viec san xuat cac loai virus đon gian tu cac vat lieu hoan toan khong song. Tuy nhien, virus thuong đuoc coi la khong song. Chi la mot chut RNA hoac DNA trong mot vien nang protein, chung khong co qua trinh trao đoi chat va chi co the tai tao voi su ho tro cua bo may trao đoi chat cua mot te bao bi xam nhap.
Viec tao ra mot sinh vat thuc su song (vi du nhu mot vi khuan đon gian) khong co to tien se la mot nhiem vu phuc tap hon nhieu, nhung co the la kha thi o mot muc đo nao đo theo kien thuc sinh hoc hien tai. Mot bo gen tong hop đa đuoc chuyen vao mot vi khuan hien co, noi no thay the DNA ban đia, dan đen viec san xuat nhan tao mot sinh vat M. mycoides moi.
Co mot so cuoc tranh luan trong cong đong khoa hoc ve viec lieu te bao nay co the đuoc coi la tong hop hoan toan hay khong  vi bo gen đuoc tong hop hoa hoc la ban sao gan nhu 1: 1 cua bo gen tu nhien va te bao nhan la vi khuan tu nhien.. Vien Craig Venter duy tri thuat ngu "te bao vi khuan tong hop" nhung ho cung lam ro "... chung toi khong coi đay la" tao ra su song tu đau "ma la chung toi đang tao ra su song moi tu su song đa ton tai bang cach su dung DNA tong hop". Venter co ke hoach cap bang sang che cho cac te bao thi nghiem cua minh, noi rang "chung ro rang la phat minh cua con nguoi". Nhung nguoi sang tao ra no goi y rang viec xay dung 'cuoc song tong hop' se cho phep cac nha nghien cuu tim hieu ve cuoc song bang cach xay dung no, thay vi xe no ra. Ho cung đe xuat mo rong ranh gioi giua su song va may moc cho đen khi ca hai trung nhau đe mang lai "sinh vat thuc su co the lap trinh". Cac nha nghien cuu lien quan noi rang viec tao ra "su song sinh hoa tong hop thuc su" la tuong đoi gan voi cong nghe hien tai va re so voi no luc can thiet đe đua con nguoi len Mat trang.


Nguyen tac xo so Sinh san huu tinh co nhieu nhuoc điem, vi no đoi hoi nhieu nang luong hon sinh san vo tinh va lam chuyen huong cac sinh vat khoi cac muc đich khac, va co mot so tranh luan ve ly do tai sao nhieu loai su dung no. George C. Williams đa su dung ve so nhu mot phep loai suy trong mot loi giai thich cho viec su dung rong rai hinh thuc sinh san huu tinh. Ong cho rang sinh san vo tinh, tao ra it hoac khong co đa dang di truyen o con cai, giong nhu mua nhieu ve ma tat ca đeu co cung mot so luong, han che co hoi "trung thuong" - tuc la sinh ra nhung con con song. Ong lap luan rang sinh san theo gioi tinh giong nhu mua it ve hon nhung voi so luong nhieu hon va do đo co hoi thanh cong cao hon. Điem cua su tuong đong nay la vi sinh san vo tinh khong tao ra cac bien di di truyen, nen co rat it kha nang thich nghi nhanh chong voi moi truong thay đoi. Nguyen tac xo so ngay nay it đuoc chap nhan hon vi bang chung cho thay sinh san vo tinh pho bien hon trong moi truong khong on đinh, nguoc lai voi nhung gi no du đoan. 


Xem them Mua sinh san
Sinh con
Cac phuong thuc sinh san
He sinh duc
So sinh
Tre so sinh


Chu thich Tham khao Tobler, M. & Schlupp, I. (2005) Parasites in sexual and asexual mollies (Poecilia, Poeciliidae, Teleostei): a case for the Red Queen? Biol. Lett. 1 (2): 166–168.
Zimmer, Carl. Parasite Rex: Inside the Bizarre World of Nature's Most Dangerous Creatures, New York: Touchstone, 2001.
"Allogamy, cross-fertilization, cross-pollination, hybridization". GardenWeb Glossary of Botanical Terms (an ban thu 2.1). 2002.
"Allogamy". Stedman's Online Medical Dictionary (an ban thu 27). 2004.


Đoc them Judson, Olivia (2003). Dr.Tatiana's Sex Advice to All Creation: Definitive Guide to the Evolutionary Biology of Sex. ISBN 978-0-09-928375-1
Richard E. Michod and Bruce E. Levin, editors (1987). The Evolution of Sex: An Examination of Current Ideas. Sinauer Associates Inc., Publishers, Sunderland, MA ISBN 0-87893-459-6
Michod, R.E. (1994). Eros and Evolution: A natural philosophy of sex. Addison-Wesley Publishing Company, Reading, MA ISBN 0-201-44232-9


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Reproduction tai Wikimedia Commons
Asexual Reproduction Luu tru ngay 22 thang 1 nam 2018 tai Wayback Machine
Journal of Biology of Reproduction
Journal of Andrology Luu tru ngay 7 thang 11 nam 2005 tai Wayback Machine
"Reproduction" . Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). 1911.
"Replication and Reproduction." Stanford Encyclopedia of Philosophy