Johann Wolfgang von Goethe () (28 thang 8 nam 1749 – 22 thang 3 nam 1832) la mot nha tho, nha viet kich, tieu thuyet gia, nha van, nha khoa hoc, hoa si nguoi Đuc. Ong đuoc coi la mot trong nhung vi nhan trong nen van chuong the gioi. Hau het cac tac pham cua ong truong ton voi thoi gian, mot trong nhung so đo la kich tho Faust gom 2 phan, tac pham nay la mot trong nhung đinh cao cua nen van chuong the gioi. Nhung tac pham van chuong noi tieng cua ong la Wilhelm Meister's Apprenticeship va tieu thuyet duoi dang thu Noi đau cua chang Werther...
Goethe la mot trong nhung guong mat đien hinh cua van chuong Đuc đa thoat khoi (đoan tuyet) truong phai co đien Weimar o Đuc trong cuoi the ky 18 va đau the ky 19, su đoan tuyet nay cung trung voi thoi ky khai sang, va chu nghia lang man. Ong co anh huong rat lon đen nen van chuong the gioi đac biet la o chau Au, nhieu tac pham cua ong la nguon cam hung trong am nhac co đien Đuc, kich, tho, va triet hoc.


Đoi song = Thoi nien thieu (1749–1765) =

Cha cua Goethe, Johann Caspar Goethe (1710–1782), song cung voi gia đinh ong trong mot ngoi nha lon o Frankfurt am Main, luc bay gio la mot phan cua Đe quoc La Ma Than thanh. Mac du la mot luat gia, nhung ong khong kiem tien voi nghe nay ma song nho vao tien loi tu cua cai ma cha ong đa đe lai. Me cua Goethe, Catharina Elisabeth Textor (1731–1808), con gai cua Thi truong cua thanh pho, cung la mot luat gia co tieng tam va xuat than tu mot gia đinh giau co, đa thanh hon voi Johann Caspar 38 tuoi khi ba chi vua 17. Nho vay ma ca gia đinh khong bao gio phai lo lang ve van đe tai chanh. Nhung khong may, tat ca cac nguoi con sau nay cua ho, ngoai tru Goethe va em ke cua ong, Cornelia Friderike Christiana, sinh vao nam 1750, đeu chet tre.
Johann Caspar va cac thay gia su đa day cho Goethe cac bai hoc cua tat ca cac mon hoc pho thong, đac biet la cac ngon ngu (Latin, Hy Lap, Phap va Anh). Goethe cung đuoc hoc khieu vu, cuoi ngua va đau kiem. Ong khong thich Giao hoi Cong giao La Ma, va cho rang lich su cua Giao hoi la "mot mo loi lam va bao luc" (Mischmasch von Irrtum und Gewalt). Ong thich hoi hoa. Goethe nhanh chong thich van hoc; Friedrich Gottlieb Klopstock va Homer la nhung tac gia đau tien đuoc ong yeu thich. Ong cung thich đi xem kich, va rat thich cac vo mua roi đuoc to chuc hang nam trong nha cua ong –- mot boi canh thong thuong trong Wilhelm Meister.
Thoi bay gio, vua nuoc Pho la Friedrich II Đai Đe gianh chien thang trong cuoc Chien tranh Bay nam (1756 - 1763), tu đo danh tieng cua ong vang xa. Sau nay, Goethe cho hay, khi con tre ong la mot "Fritzisch" - tuc nguoi vo cung nguong mo vi vua nay. La mot nguoi Frankfurt am Main, ong cung noi tiep:

Sau khi cuoc Chien tranh Bay nam cham dut, nguoi ta chuan bi lam le ton Joseph II len lam Hoang đe cua Đe quoc La Ma Than thanh dan toc Đuc. Khi nha vua nuoc Pho toi, Goethe cung toan dan Frankfurt đung ben le đuong đe chao đon ong:

Thuc chat Goethe khong phai la nhan vat đuong thoi duy nhat than phuc vua Friedrich II Đai Đe đen the. Ong co nhan xet ve anh huong cua vi vua nay voi nen van hoc Đuc nhu sau:


 O Leipzig (1765-1768)  Goethe hoc luat o Leipzig tu 1765 đen 1768. Hoc thuoc long cac bo luat co xua la đieu ong het suc ghet. Ong thich đen nghe cac bai giang ve tho ca cua Christian Furchtegott Gellert. O Leipzig, Goethe đem long yeu Kathchen Schonkopf va viet nhung bai tho ve nang theo the loai rococo. Vao nam 1770, ong an danh xuat ban Annette, tap tho đau tien cua ong. Su kinh trong cua ong đoi voi nhieu nha tho đuong thoi đa bien mat khi ong bat đau nghien cuu ve Lessing va Wieland. Vao thoi điem đo, Goethe đa viet rat nhieu, nhung ong gan nhu vut đi tat ca nhung tac pham đo, ngoai tru vo hai kich Die Mitschuldigen. Nha hang Auerbachs Keller va truyen thuyet ve chuyen đi nam 1525 cua Faust đa gay an tuong manh đen noi Auerbachs Keller la noi co that duy nhat trong vo kich Faust Phan I cua ong. Boi vi bi benh nang, Goethe buoc phai quay ve nha tai Frankfurt vao cuoi thang 8 nam 1768.


 O Frankfurt am Main/Strasbourg (1768-1770)  O Frankfurt, vao cuoi nam con benh cua Goethe lai cang nang them tuong chet. Trong mot nam ruoi theo sau đo, boi vi nhieu lan benh tinh tai phat, moi quan he voi cha ong xau dan đi. Trong qua trinh duong benh, Goethe đuoc cham soc boi me va em gai ong. Buon chan tren giuong benh, ong viet mot vo hai kich hon xuoc ve đe tai toi pham. Vao thang 4 nam 1770, cha ong mat het kien nhan; Goethe roi Frankfurt đe hoc cho xong o Strasbourg. Khi sinh song o đay đe mo mang kien thuc, ong đa phat bieu cam nghi cua minh:

Tai Alsace, tai nang cua Goethe boc lo. Khong co mot noi nao ma ong mieu ta mot cach đay triu men nhu la khu vuc Rhine am ap bao la. O Strasbourg, Goethe đa gap Johann Gottfried Herder, nguoi tinh co ghe thanh pho đo vi phai mo mat. Ca hai tro thanh ban than, va rat quan trong trong su phat trien tai nang cua Goethe, chinh Herder la nguoi đa khoi day long yeu thich Shakespeare, Ossian, va hinh thuc Volkspoesie (tho ca dan gian). Trong mot chuyen đi ve lang Sesenheim, Goethe đem long yeu men Friederike Brion. Nhung chi sau mot vai tuan, ong ket thuc moi quan he đo. Mot vai bai tho cua ong, nhu la Willkommen und Abschied, Sesenheimer Lieder va Heideroslein, xuat phat tu thoi gian nay.
Mac du chi dua vao y tuong rieng cua ong, luan an ve luat cua ong đuoc xuat ban ma khong bi chinh sua gi ca. Chi khong lau sau, ong đuoc moi lam viec trong nha nuoc Phap. Goethe đa tu choi – ong đa khong muon vuong ban, nhung muon van la mot "thien tai voi y tuong rieng biet".


= Giao su va nhung nam cuoi đoi (1772-1832) =
Ong la ban than va quan su cua Quan cong Charles Augustus xu Saxe-Weimar trong Đe quoc La Ma Than thanh.
Nam 1832, Goethe ra đi o thanh pho Weimar va đuoc chon cat tai Nghia trang Lich su Weimar.


Cac tac pham Tieu thuyet

Nhung đau kho cua chang trai tre tuoi (1774)
Nhung nam hoc tap cua Wilhelm Meister (1796)
Cac moi quan he tu chon (1809)
Nhac kich
Mot so cac tac pham cua ong danh rieng cho nha hat nhu la: Caprice cua nguoi yeu (1767), Cac đong pham (1768), Gottz von Berlichingen (1773), Clavijo (1774), Stella (1775), Iphigenia o Tauride (1787), Egmont (1788), Rung đen (1789), Torquato Tasso (1790), Đai Coplic (1792), Con gai tu nhien (1799) va Niem tin (phan đau tien 1807, phan thu hai 1832).
Tho
Mot so cac tac pham tho cua ong bao gom: Prometheus (1774), La Ma thanh lich (1795), Co dau cua Co-rinh-to (1797), Hermann va Dorothea (1798), Divan cua Đong va Tay (1819) va Muoi mot Marienbad (1823).


Xem them Faust
Noi đau cua chang Werther
Minna Herzlieb


Chu giai Lien ket ngoai Cac tac pham cua Johann Wolfgang von Goethe tai Du an Gutenberg
Johann Wolfgang von Goethe and Weimar Classicism in the Literary Encyclopedia
BBC In Our Time Programme on Goethe (online)
"Goethe's Delicate Empiricism", A Special Issue of Janus Head Luu tru ngay 26 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine
Der Versuch als Mittler zwischen Objekt und Subjekt, 1792; first publ. 1823 (in German) Luu tru ngay 23 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine
Goethe's dual language poems (English and German) Luu tru ngay 1 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine
Goethe quotes in English and German