Man la qua cua mot so loai trong phan chi Man mo. Man đuoc phoi say kho đuoc goi la man kho. Man la cay an qua đuoc loai nguoi thuan hoa tu rat som. Qua man tu xua đa xuat hien trong am thuc tai nhieu noi tren the gioi. Du co nhieu loai man khac nhau nhung hien chi co hai loai co gia tri thuong mai tren toan cau la man hau va man chau Au.
Do man hau to va mong nuoc nen khong thich hop đe lam man kho nhung voi thoi han su dung dai nen loai chiem uu the tren thi truong trai cay tuoi. Con man chau Au kha chac thit, co ham luong chat ran hoa tan cao va khong len men trong qua trinh say kho nen đa so man kho tren thi truong đeu lam tu loai nay.


Lich su Man co the la mot trong nhung loai trai cay đau tien đuoc con nguoi thuan hoa. Ba trong so cac loai đuoc trong pho bien nhat khong tim ra trong tu nhien, chi o xung quanh vung đinh cu cua loai nguoi: man Au co nguon goc tu vung nui Đong Au va Kavkaz, trong khi man hau va hanh ly co nguon goc tu Trung Quoc. Loai man con lai đuoc phat hien tai cac điem khao co thoi ky đo đa moi cung voi o liu, nho va sung. Theo Ken Albala, man co nguon goc tu Iran. Chung đuoc đua đen Anh tu chau A.
Mot bai viet ve trong trot man o Andalusia (mien nam Tay Ban Nha) xuat hien trong tac pham nong nghiep the ky 12 cua Ibn al-'Awwam, Sach ve Nong nghiep.


Tu nguyen va ten goi Ten goi plum (man trong tieng Anh) co nguon goc tu tieng Anh co plume "man, cay man", muon tu tieng Đuc hoac tieng Ha Lan Trung co, bat nguon tu tieng Latin prunum va cuoi cung la tu tieng Hy Lap co đai προυμνον proumnon, ban than no đuoc cho la mot tu vay muon tu mot ngon ngu khong xac đinh cua Tieu A. Vao cuoi the ky 18, tu plum đuoc dung đe chi "thu gi đo đang mo uoc", co le am chi nhung lat trai cay ngon trong mon trang mieng.


Mo ta Man kha đa dang ve chung loai. Nhung cay man quan trong ve mat thuong mai co kich thuoc trung binh, thuong đuoc cat tia khi đat 5–6 met (16–20 ft) chieu cao. Cay co đo cung trung binh. Neu khong cat tia, cay co the cao 12 met (39 ft) va trai rong tren 10 met (33 ft). Chung no hoa vao nhung thang khac nhau tai nhieu noi khac nhau tren the gioi; vi du: vao khoang thang 1 o Đai Loan va đau thang 4 o Vuong quoc Anh.
Qua thuong co kich thuoc trung binh, co đuong kinh 2–7 xentimet (0,79–2,76 in), hinh cau đen bau duc. Thit chac va mong nuoc. Vo qua nhan, co be mat nhu sap tu nhien dinh vao thit qua. Qua man la mot loai qua hach, co nghia la thit qua bao quanh phan thit qua cung đon, bao quanh hat cua qua.


Trong trot va su dung Man hau (con goi la man Nhat Ban hoac Trung Quoc) to va mong nuoc voi thoi han su dung dai va do đo chiem uu the tren thi truong trai cay tuoi. Chung thuong mong nuoc va khong thich hop đe lam man kho. Chung la giong man hau hoac giong lai cua loai. Cac giong đuoc phat trien o My chu yeu la giong lai giua P. salicina voi P. simonii va P. cerasifera . Mac du nhung giong nay thuong đuoc goi la man Nhat Ban, hai trong so ba giong ba me (P. salicina va P. simonii) co nguon goc tu Trung Quoc va mot (P. cerasifera) tu A-Au.
O mot so vung chau Au, man chau Au (Prunus domestica) cung pho bien tren thi truong trai cay tuoi. No co ca giong cay trong phuc vu trang mieng (an tuoi) hoac am thuc (nau an), bao gom:

Damson (vo tim hoac đen, thit xanh, hat phan ranh, chat lam se)
Man lai (thuong la hinh bau duc, hinh qua tram, ngot, an tuoi hoac dung đe lam man kho)
Man luc (thit va vo chac, xanh ngay ca khi chin)
Mirabelle (vo vang đam, đuoc trong chu yeu o đong bac nuoc Phap )
Victoria (thit vang voi vo đo hoac lom đom)
Man vang (tuong tu nhu man luc, nhung vo vang)
O Tay A, man myrobalan hay man anh đao (Prunus cerasifera) cung đuoc trong rong rai. O Nga, ngoai ba loai đuoc trong pho bien nay, con co nhieu giong la ket qua cua su lai tao giua man Nhat Ban va man anh đao, đuoc goi la man Nga (Prunus × rossica)..
Khi hoa no vao đau mua xuan, cay man se đuoc bao phu boi hoa va trong mot nam thuan loi, khoang 50% so hoa se đuoc thu phan va ket qua man. Su ra hoa bat đau sau 80 ngay tang truong.
Neu thoi tiet qua kho, qua man se khong phat trien qua mot giai đoan nhat đinh ma se rung khoi cay khi con non, bup xanh, con neu troi am uot trai mua hoac khong thu hai  ngay khi vua chin, qua co the gap tinh trang nhiem nam goi la benh thoi nau. Benh thoi nau khong đoc hai va mot so vung bi anh huong co the đuoc cat bo khoi qua, nhung tru khi bi thoi ngay lap tuc, qua se khong con an đuoc. Man thuong bi au trung cua mot so loai thuoc bo Canh vay, vi du buom đem thang 11, buom my lieu va buom đem ao choang ngan an phai.
Huong vi cua qua man tu ngot đen chua; vo co the đac biet chua. Man ngon ngot va co the an tuoi hoac dung lam mut hoac cac cong thuc nau an khac. Nuoc ep man co the đuoc len men thanh ruou vang man. O mien trung nuoc Anh, mot loai đo uong co con giong nhu cider goi la jerkum man đuoc nau tu man. Man kho, muoi đuoc su dung nhu mot mon an nhe, đoi khi đuoc goi la saladito hoac salao. Nhieu huong vi man kho khac nhau co san tai cac cua hang tap hoa va cua hang đac san cua Trung Quoc tren toan the gioi. Chung co xu huong kho hon nhieu so voi man tieu chuan. Kem, nhan sam, cay va man la mot trong nhung loai pho bien. Cam thao thuong đuoc su dung đe tang huong vi cua nhung qua man nay va đuoc su dung đe pha che đo uong man man va phu len tren mon slushy hoac bao bang. Man ngam la mot cach bao quan khac co san o cac cua hang đac san chau A va quoc te. Loai Nhat Ban, đuoc goi la umeboshi, thuong đuoc dung đe lam com nam, đuoc goi la onigiri hoac omusubi. Tuy nhien, ume, tu đo lam ra umeboshi, co ho hang gan voi mo hon la man.
Tai vung Balkan, man đuoc bien thanh mot loai đo uong co con ten la slivovitz (ruou man, đuoc goi bang tieng Bosnia, Croatia, Montenegro hoac Serbian sljivovica ). Mot so luong lon man, thuoc giong Damson, cung đuoc trong o Hungary, noi chung đuoc goi la szilva va đuoc dung đe lam lekvar (mut man), palinka (ruou manh trai cay truyen thong), banh boc nhan man va cac loai thuc pham khac. O Romania, 80% san luong man đuoc su dung đe tao ra mot loai ruou manh tuong tu, đuoc goi la tuica.
Cung nhu nhieu thanh vien khac trong ho Hoa hong, hat man co chua glycoside cyanogen, bao gom ca amygdalin. Dau hat man đuoc chiet tu phan thit ben trong cua hat man. Mac du khong co san tren thi truong, nhung go man đuoc nguoi đam me va cac tho moc tu nhan khac su dung đe lam nhac cu, can dao, kham va cac mon đo nho tuong tu.


San xuat Nam 2019, san luong man toan cau la 12,6 trieu tan, dan đau la Trung Quoc voi 56% tong san luong the gioi (bang). Romania va Serbia la nha san xuat thu cap.


Dinh duong Man tuoi chua 87% nuoc, 11% carbohydrate, 1% protein va it hon 1% chat beo (bang). trong 100 gam (3,5 ounce) khau phan tham khao, man tuoi cung cap 192 kilojun (46 kilo ca-lo) nang luong thuc pham va la nguon cung cap vitamin C vua phai (12% gia tri hang ngay), khong co ham luong vi chat dinh duong đang ke nao khac (bang).


Loai Nhieu loai man đuoc phan chia đa dang, nhung khong phai tat ca chung đeu đuoc goi la man. Man bao gom cac loai thuoc nhom Prunus va nhom Prunocerasus, cung nhu P. mume cua nhom Armeniaca. Trong khoang 19-40 loai man, chi co hai loai la man Au luc boi (Prunus domestica) va man hau luong boi (Prunus salicina va giong lai), co gia tri thuong mai tren toan the gioi. Nguon goc cua P. domestica la khong chac chan nhung co the lien quan đen P. cerasifera va co the to tien la P. spinosa. Cac loai man khac co nguon goc khac nhau o chau Au, chau A va chau My.
Nhom Prunus (man Cuu The gioi) – la o choi cuon vao trong; cum hoa 1–3; qua nhan, thuong co hoa sap :

Nhom Prunocerasus (man Tan The gioi) – la o choi gap vao trong; cum hoa 3–5; qua nhan, thuong co hoa sap :

Nhom Armeniaca (mo) – la o choi cuon vao trong; hoa rat ngan; qua mem nhu nhung; đuoc mot so tac gia xem la mot phan chi khac biet :

O mot so noi tren the gioi, mot so loai trai cay đuoc goi la man va kha khac voi nhung loai trai cay đuoc goi la man o chau Au hoac chau My. Vi du, thanh tra pho bien o Thai Lan, Malaysia va Indonesia, con đuoc goi la gandaria, xoai man, ma-praang, ma-yong, ramania, kundang, rembunia hoac setar. Mot vi du khac la nhot tay, con đuoc goi la man Nhat Ban va son tra Nhat Ban, cung nhu nispero, bibassier va wollmispel o nhung noi khac. O Nam A va Đong Nam A, tram moc, mot loai qua tu cay nhiet đoi thuoc ho Myrtaceae, đoi khi đuoc goi tuong tu la 'man damson', va no khac voi man damson co o chau Au va chau My. Tram moc con đuoc goi la man Java, man Malabar, Jaman, Jamun, Jamblang, Jiwat, Salam, Duhat, Koeli, Jambulao hoac Koriang.


Hinh anh Tham khao