Bay ki quan the gioi co đai la mot danh sach đuoc nhieu nguoi biet đen liet ke cac cong trinh kien truc va đieu khac trong thoi ki co đai. Danh sach nay do nha van Hy Lap Antipater xu Sidon lap ra trong the ky thu II TCN, dua tren tam nhin cua nguoi Hy Lap thoi ay, chi gom cac cong trinh quanh Đia Trung Hai ma ho cho la vi đai va the hien van minh cua nhan loai. Danh sach nay đuoc ong thu thap tu cac cong trinh cua Herodotus (484 TCN–425 TCN), Callimachus (310 TCN/305 TCN-240 TCN), Philo xu Byzantium (280 TCN - 220 TCN). Ve so phan va su ton tai ngay nay cua bay ky quan the gioi co đai thi chi con mot ky quan la ton tai nguyen ven, hai ky quan chi con ton tai duoi dang phe tich va bon ky quan đa hoan toan khong con ton tai.


Khu lang mo Giza Khu lang mo Giza, đuoc xay dung vao khoang the ky XXVI truoc Cong Nguyen, la mot tong the gom 3 kim tu thap voi chieu cao đinh kim tu thap cao nhat la 145,75 m. Kim tu thap Kheops trong quan the kim tu thap Giza, do mot Pharaoh Vuong trieu thu Tu (ten la Khufu) xay dung đe lam mo cho minh, đa huy đong hon 100.000 nguoi lao đong trong 30 nam, su dung hon 230 van phien đa nang 6 tan, neu ngay nay dung xe lua chuyen cho thi can đen 60 van toa xe. Đo nghieng cua cac mat ben Kim tu thap vao khoang 51,5 đo. Chieu cao cua mat nghieng la 195 m. Bon mat cua Kim tu thap nhin ve 4 huong: chinh bac, chinh nam, chinh đong va chinh tay. Kim tu thap cua vua Chephren nam phia sau kim tu thap cua Khufu va phia truoc la kim tu thap cua Mycerinus. Ba kim tu thap nho hon o phia truoc đuoc xay cho ba nguoi vo cua vua Mycerinus. Nhung kim tu thap nay quay mat ve bon huong chinh. Tai đay con co ca tuong nhan su Sphinx noi tieng tac hinh mo phong Chephren.
Kim tu thap la ki quan the gioi duy nhat con ton tai hien nay trong so bay ki quan the gioi co đai.


Vuon treo Ba-bi-lon Vuon treo Ba-bi-lon, cung đuoc goi la vuon treo Semiramis, la mot cong trinh do vua Nebuchadrezzar II xay dung nam 603 truoc Cong nguyen, trong đo cay đuoc treo tren mai hien, nham khuay khoa noi nho que huong xu Medes cua vo ong la Amyitis.
Trong vuon treo co mot he thong đai phun nuoc gom hai banh xe lon lien ket voi nhau bang day xich co gan thung go. Khi banh xe quay, day xich va thung nuoc cung chuyen đong đua nuoc o mot cai be phia duoi len tren cao tuoi nuoc cho cay. Đe tuoi nuoc cho hoa va cay cua khu vuon, cac no le phai luan phien nhau đua nuoc tu dong song Euphrates len khu vuon.
Vuon treo đuoc su gia Berossus mo ta đen đau tien nam 270 TCN.


Tuong than Zeus o Olympia Đuoc xay dung vao nam 470-460 truoc Cong Nguyen, cao 40 ft, rong 22 ft, tac hinh than Zeus ngoi tren ngai vang, voi lan da đuoc lam tu nga voi; rau, toc, ao choang lam bang vang. Tay phai cam tuong than Victory co canh bieu tuong cho chien thang trong cac ky The van hoi, tay trai cam vuong truong trang tri hinh chim đai bang bang kim loai, tuong trung cho quyen luc toi cao cua vi vua trong cac vi than. Ngai vang lam bang go tuyet tung va nga. Chan than đat len mot ghe lon. Nghe si: Pheidias.


Đen Artemis Đen tho nu than san ban Artemis, con đuoc goi la đen tho Diana đuoc xay dung tu đa cam thach boi kien truc su Chersiphron va con la Metagenes, dai 377 foot (115 m), rong 180 foot (55 m), bao gom 127 cot đa, o thanh pho Ephesus (nay thuoc Tho Nhi Ky). Đen đuoc bat đau xay dung nam 550 TCN, trai qua qua trinh xay dung lai va mo rong qua nhieu thoi ky, lan cuoi la nam 430 TCN sau 120 nam. Nam 356 TCN, ngoi đen bi lua thieu huy vao đem Alexandros Đai đe chao đoi. Mot ngoi đen tuong tu đuoc xay lai tren nen ngoi đen cu. Nam 262, nguoi Goth đa đot ngoi đen lan thu hai. Chi phan nen va mot so phan khac cua ngoi đen thu hai con ton tai đen ngay nay. Vien bao tang Anh o Luan Đon con luu mot so di tich thuoc ngoi đen thu hai.


Lang mo cua Mausolus Lang mo đuoc nu hoang Artemisia II xay dung cho chong la vua Mausolus cua Caria thuoc khu vuc Tieu A, tu nam 353 TCN đen 351 TCN, nham ton vinh gia tri cac the luc tri thoi giao hoang Jangvonhai. Lang mo đuoc xay dung tai thanh pho Halicarnassus, thu đo xu Caria, nho co 1200 lao đong, lam viec miet mai trong thoi gian la 17 nam. Chinh tu ngoi mo vua Mausolus đa la nguon goc cua tu mausoleum (lang mo).
Đen nam 1494, nhung Hiep si Thanh Gioan, mot nhom hiep si trong cuoc Thap tu chinh đa su dung nhung khoi đa cam thach cua phan nen ngoi mo đe xay mot lau đai vao nam 1522. Hau het cac khoi đa o đay đuoc cat thanh tung manh nho đe xay lau đai. Ngay nay lau đai nay van con ton tai voi nhung manh đa cam thach đuoc tach rieng khoi ngoi mo cua vua Mausolus


Tuong than Mat Troi o Rhodes Tuong than Mat Troi o Rhodes la tuong đong khong lo the hien vi than mat troi Helios - vi than bao ho cua thanh Rhodes - đa co cong giup thanh pho thoat khoi cuoc bao vay cua vua xu Macedonia la Demetrios I Poliorcetes vao nam 305 truoc Cong Nguyen. Theo nhieu gia thiet đuoc đat tai thanh pho Rhodes, thu phu cua đao Rhodes, Hy Lap, tuong đuoc xay dung nam 280 TCN va sup đo trong mot tran đong đat vao nam 224 TCN. Tuong cao khoang 105 foot (33 met).


Hai đang Alexandria Hai đang xay dung duoi thoi vua Ptolemy I, khanh thanh khoang nam 201 TCN duoi thoi vua Ptolemy II, bi sup đo hoan toan nam 1303 trong mot tran đong đat nghiem trong. Ngoai tru Kim tu thap o Giza, hai đang la cong trinh cao nhat trong the gioi co đai. Hai đang đat ngay loi vao cang Alexandria, gom 3 tang, chieu cao khoang 135 m. Bac duoi cung hinh vuong, gom nhieu phong cho bo phan canh gac hai đang thuong truc, gia suc va luong thuc. Loi vao đuoc ton cao, đi vao bang con đuong doc bat đau tu phan nen bao quanh thap. Ben trong bac hinh vuong thap hon la mot vach tuong đo cac phan tren cua hai đang, đen đuoc phan tren nay bang con đuong doc xoay tron oc ben trong. Bac o giua co hinh bat giac, phia tren bac nay la phan hinh tron co tuong than Zeus.


Xem them Ki quan chau A
Kim tu thap Maya
Kim tu thap Mexico
Bay ky quan the gioi moi
Bay Ki quan Thien nhien Moi cua The gioi
Ky quan thu tam cua the gioi
7 ky quan nuoc My
Vuon quoc gia hang Mammoth
Vuon quoc gia Olympic
Mount Rainier National Park
Rocky Mountain National Park
Vuon quoc gia Grand Canyon
Vuon quoc gia Grand Teton
Vuon quoc gia Yellowstone


Tham khao Lien ket ngoai = Tieng Viet =
Ki quan tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Cuoc binh chon Ki quan the gioi hien đai
Kim tu thap Giza
Tuong than Zeus o Olympia
Đen tho nu than Artemis o Ephesus
Tuong nguoi khong lo thanh Rhodes
Hai đang Alexandria
Vuon treo Babylon


= Tieng Anh =
Seven Wonders of the World (List & Pictures) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Pyramids of Giza tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Hanging Gardens of Babylon tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Statue of Zeus tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Temple of Artemis tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Mausoleum of Halicarnassus tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Colossus of Rhodes tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Pharos of Alexandria tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Bay ki quan the gioi co đai Luu tru ngay 6 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine — duoi con mat chuyen nghiep cua mot ki su xay dung Đai hoc South Florida
Ban đo Bay ki quan the gioi co đai
Nghien cuu ve ki quan the gioi co đai: A Research Guide Luu tru ngay 11 thang 10 nam 2004 tai Wayback Machine Parkin, Tim (Đai hoc Canterbury, New Zealand) - Tuyen tap sach va nguon Internet
Nhung ki quan khac

100 ki quan The gioi - Danh sach ki quan kien truc, xay dung va thien nhien cua Howard Hillman.
WonderClub.com Luu tru ngay 8 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine - ban danh sach cac đieu ly thu ve ki quan the gioi.
Bay ki quan the gioi hien đai Luu tru ngay 2 thang 4 nam 2010 tai Wayback Machine theo American Society of Civil Engineers
Seven Wonders of Chicago Danh sach ky quan theo Chicago Tribune.
natural.wonders
Ki quan the gioi duoi nuoc Luu tru ngay 21 thang 4 nam 2009 tai Wayback Machine
Ki quan the gioi duoi nuoc (2) Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine