Francis Scott Key Fitzgerald (sinh ngay 24 thang 9 nam 1896 tai thanh pho Saint Paul, Minnesota, mat ngay 21 thang 12 nam 1940 tai thanh pho Los Angeles, California) la mot nha van noi tieng nguoi Mi. Nhung tac pham cua ong đuoc biet đen rong rai boi am huong va tinh than tu Thoi đai Jazz, đay cung la cum tu đuoc chinh Fitzgerald pho bien tu tap truyen ngan Truyen ke Thoi đai Jazz (Tales of Jazz Age). Ong cung đuoc biet toi la mot trong nhung cay but noi bat cua The he đa mat voi tac pham noi tieng nhat la Gatsby vi đai (The Great Gatsby).


Cuoc đoi = Nhung nam thang đau đoi =
Scott Francis Fitzgerald sinh ngay 24 thang 9 nam 1896 trong mot gia đinh trung luu theo đao Cong giao, o thanh pho Saint Paul, Minnesota, Hoa Ki. Ten cua ong đuoc đat theo mot nguoi ho hang xa la Francis Scott Key, nguoi đa sang tac phan loi cho ban Quoc ca Hoa Ki. Me ong la Mary McQuillan Fitzgerald, con gai cua mot thuong nhan thuc pham giau co goc Ai-len. Cha ong la Edward Fitzgerald, mot ong chu cua hang noi that, đinh cu o Minnesota tu Maryland sau cuoc Noi chien Hoa Ki. Ong co ho hang ben đang noi voi Mary Surratt, nguoi bi treo co nam 1865 vi dinh dang đen cuoc am sat tong thong Abraham Lincoln.
Mot nam sau khi Fitzgerald đuoc sinh ra, cong viec lam an cua bo ong that bai. Ca gia đinh chuyen đen Buffalo, New York, noi cha ong nhan cong viec lam mot nguoi ban hang cho P&G. Ong danh muoi nam đau đoi cua minh o Buffalo va Syracuse. Ong đuoc bo me gui vao truong Cong giao o đia phuong đe theo hoc. Fitzgerald khi con la mot đua tre đa đuoc nhieu nguoi đanh gia la thong minh va co niem say me voi van hoc.
Nam 1908, P&G sa thai bo cua Fitzgerald va gia đinh ong quay lai St. Paul. Thoi điem nay ong Edward Fitzgerald tro nen nghien ruou nang va khong đi lam, nhung ba Mary (nho vao tiem luc kinh te cua gia đinh minh) van co gang đe duy tri gia đinh co đoi song tuong đoi đay đu. Ong tiep tuc đuoc gui vao nhung ngoi truong cong giao o St. Paul va New Jersey. Khi hoc trung hoc o New Jersey, mot cha xu ten la Sigourney Fay đa phat hien ra tai nang viet lach cua Fitzgerald va đa khuyen khich ong theo nghiep viet van.


= Princeton va Ginevra King =
Sau khi tot nghiep trung hoc o New Jersey, Fitzgerald ghi danh vao Đai hoc Princeton va tro thanh mot trong so it nhung sinh vien o đay theo đao Cong giao (truong nay co truyen thong theo đao Khang Cach Ha Lan). O ki tuc xa cua Princenton, ong o cung phong voi John Biggs Con (sau nay se tro thanh Tham phan Lien bang). Trong thoi gian hoc đai hoc, ong cung ket ban voi Edmund Wilson va John Peale Bishop, ca hai sau đe tro thanh nhung nha van co tieng. Vi co kha nang viet rat tot, ong đa sang tac rat nhieu tho, truyen ngan va kich đe đang len tap chi cua truong nhu Princenton Triangle Club, Princenton Tiger va Nassau Lit.
Nhung nam theo hoc Princenton cua Fitzgerald khong co gi noi bat ngoai viec ong thuong xuyen bo hoc đe đi uong ruou. Du đa rat xuat sac đe trung tuyen vao, Fitzgerald lai bo be viec hoc va bi cuon vao đoi song thuong luu cua nhung nam sinh nha giau o đay. Nam hoc đau tien, ong thuong xuyen lui toi quan ruou đe nhau thay vi đi đen giang đuong, đay cung la li do khien ong mac chung nghien ruou, can benh ve sau se huy hoai cuoc đoi ong.
Vao ki nghi đong cua nam hoc thu hai, Fitzgerald quay tro ve que nha St. Paul đe đon Giang Sinh. Luc nay, ong gap co be moi 16 tuoi Ginevra King, con gai cua mot nha moi gioi co phieu giau co tu Chicago va ca hai đa nay sinh tinh cam. Ca hai yeu nhau mot thoi gian dai. Co chinh la hinh mau cho cac nhan vat Isabelle Borge trong Ben đay vuon đia đang (This Side of Paradise) va Daisy Buchanan trong Đai gia Gatsby. Du rat yeu nhau, nhung cha cua Givevra đa cam co cuoi Fitzgerald vi cho rang ong khong co gia canh tuong xung. Sau khi bi Givevra King tu choi, ong nhap ngu đe tham gia The chien thu I. Chi huy noi ong đong quan chinh la Dwight D. Eisenhower, nguoi sau nay se tro thanh Tong thong Mi. Hi vong se co it nhat mot cuon tieu thuyet truoc khi sang Chau Au tham chien, Fitzgerald đa hoan thanh mot tac pham, ma sau chinh la phan đau tien cua tieu thuyet Ben đay vuon đia đang.


= Quan đoi va Zelda Sayre =

Mua he nam 1918, Fitzgerald đuoc đieu toi đong quan o Montgomery, Alabama. Tai đay, đe quen đi moi tinh đau, ong đa hen ho voi rat nhieu co gai. Trong mot lan đen cau lac bo đong que, ong đa gap Zelda Sayre, khi đo moi 17 tuoi, con gai cua mot gia toc chinh tri co tieng o Alabama. Ong va Zelda bat đau tim hieu nhau, du vay Fitzgerald van khong the quen đi Ginevra. Zelda la mot trong nhung co gai noi tieng o tieu bang, va chi ba ngay sau khi Ginevra cuoi mot thuong gia giau co o Chicago, Fitzgerald chinh thuc ngo loi voi Zelda.
Moi tinh cua ca hai bi gian đoan mot thoi gian khi Fitzgerald đuoc đieu toi đong quan o New York. Luc nay Mi vua ki hiep đinh đinh chien voi Đuc, va chien tranh đa ket thuc.
Ong xin xuat ngu va trong thoi gian duyet ho so, ong quay lai Montgomery va hen ho voi Zelda. Mot thoi gian sau, Fitzgerald cau hon voi Zelda, du vay ba đa tu choi va noi rang se chi đong y chi khi nao ong co đu tiem luc kinh te.
Thang 2 nam 1919, Fitzgerald chinh thuc đuoc xuat ngu. Ong chuyen đen New York nhung khong xin đuoc mot cong viec nao trong nhung toa soan bao. Đe kiem tien, ong đanh nhan viet quang cao va bat đau su nghiep viet van cua minh. Trong giai đoan nay ong vua đi lam, vua gui thu đen Zelda. Ong cau hon voi ba hai lan nhung đeu bi tu choi. Ban be va gia đinh hai ben đeu phan đoi moi quan he nay, boi vi nha Zelda co goc la nguoi Khang cach E-cot, ngoai ra ho con nghi ngai ve van đe kinh te va chung nghien ruou cua Fitzgerald.
Ve sau ong đat đuoc nhung thanh tu nhat đinh trong nghe quang cao, co đu tien đe thue mot can ho va bat đau cho ra nhung tac pham van hoc. Du vay ong chi ban đuoc mot truyen ngan ten la Nhung em be trong rung (Babies in the Wood) voi gia 30 đo-la.


= Giai đoan kho khan va buoi đau su nghiep viet van =

That bai trong viec lam giau o New York, thang Sau nam 1919, Zelda chinh thuc tu choi loi cau hon cua Fitzgerald. Đay la giai đoan Mi ban bo lenh Cam ruou, cung nhu thoi hung thinh cua nhac Jazz. Fitzgerald roi vao khung hoang khi phai lam mot nghe it tien la viet quang cao, su nghiep sang tac am đam va bi hai nguoi phu nu tu choi. Ong tung co luc đa suyt tu tu tu, luc nao cung mang mot khau sung sung ngan o xoay ben minh.
Thang Bay, ong bo viec o New York va quay ve St. Paul. Tro ve nha trong su e che, Fitzgerald phai song tren gac mai ngoi nha cua bo me ong. Luc nay ong đa quyet đinh danh het tam huyet cua minh vao viet van, quyet đinh "đuoc an ca nga ve khong". Ong hoan thanh ban thao viet trong giai đoan The chien thu I va đat ten cho no la Ben đay vuon đia đang, lay cam hung tu nhung moi tinh voi Ginevra, Zelda va nhung co gai khac thoi ong theo hoc Princeton.
Trong luc hoan thien cuon tieu thuyet, ong nhan cong viec sua chua o mot xuong xe nho. Mot buoi toi mua thu nam 1919, khi chang trai tre Fitzgerald kiet suc tro ve sau ca ngay dai lam viec, mot nguoi đua thu đa đua ong buc đien tin noi rang nha xuat ban Scribner đa chap nhan ban thao cua ong. Fitzgerald đa vui suong đen noi ong đa chay quanh day nha cua minh, ho het thong bao toi moi nguoi.
Cuon tieu thuyet đau tay cua ong, Ben đay vuon cuc lac chinh thuc ra mat ngay 26 thang 3 nam 1920. Cuon sach ban đuoc hon 40,000 ban trong nam đau tien.
Lan ra mat cua Fitzgerald qua đoi thanh cong, khien danh tieng cua ong đuoc biet đen khap tren nuoc Mi. Nhung nha phe binh nhu Mencken goi đay la "cuon tieu thuyet xuat sac nhat nam", bao chi thi ca ngoi đay la mot trong nhung tac pham chan thuc nhat ve đoi song sinh vien o Mi. Su thanh cong nay lam nhung tac pham truoc đa bi tu choi cua ong cung đuoc xuat ban va chu y.
Danh tieng đem lai cho Fitzgerald co hoi viet them nhung truyen ngan va rat nhieu tien. Zelda quay lai đong y loi cau hon voi ong vi gio ong đa co đu tien đe lo cho ba. Du luc bay gio ong khong con yeu ba nhu truoc, nhung ca hai van quyet đinh cuoi nhau. Ve sau, ong thu nhan rang ngay sau khi ket hon, ca hai duong nhu khong con yeu nhau nua, moi quan he khi ay giong nhu ban be hon la tinh yeu.


= Thanh pho New York va Thoi đai nhac Jazz =
Song trong khach san Biltmore sang trong o New York, Firzgerald va Zelda tro thanh nhung nguoi noi tieng voi đai chung. Ca hai co đoi song vo cung xa hoa va phong khoang, đa tung co luc khach san Biltmore muon ca hai phai roi đi vi su noi tieng va hanh đong phong tung cua ca hai lam phien nhung vi khach khac.


= Long Island va cuon tieu thuyet thu hai =


= Chau Au va Gatsby vi đai =


= Hemingway va The he đa mat =


= Hollywood va Lois Moran =


= Zelda mac benh va cuon tieu thuyet cuoi cung =


= Đai Khung hoang va su nghiep suy tan =


= Tro lai Hollywood =


= Nhung nam cuoi đoi va qua đoi =


= Đuoc gioi phe binh đanh gia lai =


= Danh tieng sau khi qua đoi =


Tai nang nghe thuat = Su tien bo trong van chuong =


 Tieu thuyet   Truyen ngan  = Chu đe trong tac pham hu cau =


 He tu tuong the he cua thoi đai   Bat binh đang giau ngheo   Su khac la  Anh huong va di san = Anh huong trong van hoc =


= Chuyen the =


Tac pham chon loc = Tieu thuyet =
1920 – Ben đay vuon cuc lac
1922 – Đep va đang nguyen rua
1922 – Vien kim cuong lon bang toa nha Ritz (Tieu thuyet ngan)
1925 – Gatsby vi đai
1934 – Diu dang la đem
1941 – Nha tai phiet cuoi cung cuoi cung (chua hoan thanh)


= Truyen ngan =
1920 – "Cung đien bang"
1920 – "Bernice cat kieu toc Bob"
1920 – "May Day"
1922 – "Di nhan Benjamin"
1922 – "Nhung giac mo mua đong"
1924 – "Su tha toi"
1926 – "Cau be giau"
1931 – "Tham lai Babylon"


Tham khao = Chu thich =


= Nguon đuoc dan =


 Nguon in   Nguon truc tuyen