Romain Gary (tieng Phap: [gaʁi]; 21 thang 5 nam 1914 – 2 thang 12 nam 1980), ten that la Roman Kacew va con đuoc biet đen voi cac but danh nhu Emile Ajar, la mot nha ngoai giao, nha van, đao dien va phi cong nguoi Phap goc Do Thai. Sinh truong tai Litva va cuoi đoi mat o Paris, sau khi bo me chia tay vao nam 1925, ong song cung me, chiu rat nhieu anh huong đac biet tu ba, nhat la tu chat nghe si cung ca tinh manh me. Romain Gary chinh thuc nhap quoc tich Phap nam 1935, thi đo bang cu nhan Luat nam 1938 roi ngay sau đo tham gia nghia vu quan su va gia nhap Khong quan Phap. Sau nhieu nam chien đau anh dung suot The chien II, ong đuoc nhan Huan chuong Bac đau Boi Tinh va Huan chuong Giai Phong. Romain Gary la tac gia duy nhat đa hai lan gianh giai Goncourt duoi hai cai ten khac nhau voi cac tieu thuyet Re troi (Les racines du ciel) va Cuoc song o truoc mat (La vie devant soi). Ong đuoc xep vao hang cac tac gia kinh đien trong lang van the gioi.


Thieu thoi Gary chao đoi voi cai ten khai sinh Roman Kacew (tieng Yid: קצב, tieng Nga: Роман Кацев) tai Vilna, Đe quoc Nga (nay la Vilnius, Litva). Trong nhung tac pham va qua cac cuoc phong van, ong đa gioi thieu nhieu phien ban khac nhau ve nguon goc cha me, to tien, nghe nghiep va thoi tho au cua minh. Me ong ten la Mina Owczynska (1879—?), la mot nu dien vien Litva goc Do Thai vung Svencionys va cha ong la mot doanh nhan ten goi Arieh-Leib Kacew (1883—1942) que mien Trakai, cung la mot nguoi Litva goc Do Thai. Arieh Leib đa bo be gia đinh va tai hon voi mot nguoi phu nu khac vao nam 1925. Gary ve sau cho biet nguoi cha ruot cua ong chinh la dien vien va ngoi sao đien anh noi tieng Ivan Mozzhukhin, ma me ong tung lam viec chung voi nhau va trong ong co net tuong đong noi bat voi cha minh. Mozzhukhin xuat hien trong quyen tu truyen cua ong nhan đe Loi hua luc binh minh. Khi Gary vua tron muoi bon tuoi, hai me con đa don đen song tai Nice, Phap. Theo me cai sang đao Thien Chua, Gary bat đau vao hoc luat o Aix-en-Provence va Paris. Sau khi lay bang cu nhan Luat vao nam 1938, ong tham gia nghia vu quan su va gia nhap Khong quan Phap o Salon-de-Provence va tai Can cu Khong quan Avord, nam gan Bourges.


Su nghiep Sau khi Đuc Quoc xa chiem đong nuoc Phap trong The chien II, ong ben tron sang Anh đi theo Charles de Gaulle gia nhap luc luong khang chien o chau Au va Bac Phi. La mot phi cong lai may bay nem bom, ong đa thuc hien tren 25 phi vu thanh cong, voi hon 65 gio bay. Chinh vao luc nay, ong đa đoi sang ten Romain Gary. Đe thuong cong vi long dung cam trong chien tranh, ong đuoc trao tang Huan chuong Giai Phong (Compagnon de la Liberation) va Bac Đau Boi tinh (Legion d'honneur). Nam 1945, ong xuat ban cuon tieu thuyet đau tien Education europeenne. Ngay sau khi chien tranh ket thuc, ong vao lam viec trong nganh ngoai giao Phap o Bulgaria va Thuy Si. Nam 1952 ong tro thanh thu ky cua Phai đoan Phap tai Lien Hop Quoc. Nam 1956, ong tro thanh Tong Lanh su tai Los Angeles va bat đau lam quen voi Hollywood.


= Tac pham van hoc =
Gary la mot trong nhung nha van viet nhieu va noi tieng nhat o Phap, tac gia cua hon ba muoi quyen tieu thuyet, tieu luan va hoi ky, mot so trong đo đuoc ong viet duoi mot but danh. Ong la nguoi duy nhat đoat giai Goncourt toi hai lan. Đay la giai thuong danh cho van hoc tieng Phap đuoc trao mot lan duy nhat cho mot tac gia. Gary, tung nhan đuoc giai thuong nam 1956 danh cho Re troi (Les racines du ciel), đa xuat ban Cuoc song o truoc mat (La vie devant soi) duoi but danh Emile Ajar vao nam 1975. Hoi van hoc Goncourt đa trao giai thuong cho tac gia cua cuon tieu thuyet nay ma khong biet đuoc danh tinh cua nguoi đo. Chau ho cua Gary la Paul Pavlowitch đuoc cho la tac gia trong mot khoang thoi gian. Gary ve sau đa tiet lo su that trong tac pham đuoc xuat ban sau khi tac gia qua đoi voi nhan đe Vie et mort d'Emile Ajar. Gary con đuoc xuat ban duoi but danh Shatan Bogat, Rene Deville va Fosco Sinibaldi, cung nhu cai ten khai sinh cua ong la Roman Kacew. Ben canh su thanh cong voi tu cach la mot tieu thuyet gia, ong con phu trach viet kich ban cho phim đien anh The Longest Day va đong bien kich va đao dien bo phim Kill! (1971), ma vo cua ong đong vai chinh vao luc đo la Jean Seberg. Nam 1979, ong la thanh vien cua ban giam khao tai Lien hoan phim quoc te Berlin lan thu 29.


Đoi tu va nhung nam thang cuoi đoi Nguoi vo đau tien cua Gary la nha van, nha bao, bien tap vien nguoi Anh cua tap chi Vogue Lesley Blanch, tac gia quyen The Wilder Shores of Love. Ho ket hon nam 1944 va ly di vao nam 1961. Tu nam 1962 đen nam 1970, Gary ket hon voi nu dien vien nguoi My Jean Seberg, ca hai co voi nhau mot đua con trai ten la Alexandre Diego Gary. Theo loi Diego Gary, ong giong nhu mot nguoi cha xa cach: "Ngay ca khi ong chi quanh quan gan đo, cha toi van khong ra mat. Vi ban biu cong viec, ong thuong qua chao hoi toi, nhung roi lai đi suot." Sau khi biet vo minh đa ngoai tinh voi Clint Eastwood, Gary đoi thach đau tay đoi voi Eastwood nhung bi tu choi. Gary chet vi tu ban minh vao ngay 2 thang 12 nam 1980 tai Paris. Ong đe lai mot loi ghi chu noi rang cai chet cua ong khong lien quan đen vu tu tu cua Seberg vao nam truoc. Ong cung viet ro trong to ghi chu rang minh chinh la Emile Ajar. Gary đuoc hoa tang tai Nghia trang Pere Lachaise va tro cot đem rai xuong vung bien Đia Trung Hai nam gan Roquebrune-Cap-Martin.


Tac pham = Duoi ten Romain Gary =
Education europeenne (1945)
Tulipe (1946); tai ban va sua đoi vao nam 1970.
Le Grand Vestiaire (1949)
Les Couleurs du jour (1952); dung thanh phim The Man Who Understood Women nam 1959.
Les Racines du ciel — Giai Goncourt 1956; chuyen the thanh phim The Roots of Heaven nam 1958.
Re troi, Cao Viet Dung dich, Nha Nam va Nha xuat ban Van hoc, 2019.
Lady L (1958); tu dich va xuat ban bang tieng Phap nam 1963; chuyen the thanh phim Lady L nam 1965.
La Promesse de l'aube (1960); chuyen the thanh phim Promise at Dawn nam 1970.
Loi hua luc binh minh, Nguyen Duy Binh dich, Nha Nam va Nha xuat ban Van hoc, 2009.
Johnie Cœur (1961, kich chuyen the cua "L'homme a la colombe")
Gloire a nos illustres pionniers (1962, truyen ngan)
The Ski Bum (1965); tu dich sang tieng Phap voi nhan đe Adieu Gary Cooper (1969)
Pour Sganarelle (1965, tieu luan van hoc)
Les Mangeurs d'Etoiles (1966); tu dich sang tieng Phap va xuat ban lan đau tien voi nhan đe The Talent Scout (1961)
La Danse de Gengis Cohn (1967)
La Tete coupable (1968)
Chien blanc (1970); chuyen the thanh phim White Dog nam 1982.
Cho Trang, Nguyen Ngoc dich, Nha Nam va Nha xuat ban Van hoc, 2018.
Les Tresors de la Mer Rouge (1971)
Europa (1972)
The Gasp (1973); tu dich sang tieng Phap voi nhan đe Charge d'ame (1978)
Les Enchanteurs (1973)
La nuit sera calme (1974, phong van)
Au-dela de cette limite votre ticket n'est plus valable (1975)
Clair de femme (1977); chuyen the thanh phim Womanlight nam 1979.
La Bonne Moitie (1979, kich)
Les Clowns lyriques (1979); ban moi cua cuon tieu thuyet nam 1952 Les couleurs du jour
Les Cerfs-volants (1980)
Vie et Mort d'Emile Ajar (1981, xuat ban sau khi tac gia qua đoi)
L'Homme a la colombe (1984, di cao sau cung đuoc xuat ban sau khi tac gia qua đoi)
L'Affaire homme (2005, bai viet va phong van)
L'Orage (2005, truyen ngan va tieu thuyet con dang do)
Un humaniste, truyen ngan


= But danh Emile Ajar =
Gros calin (1974)
Quan-Quit, Ho Thanh Van dich, Nha Nam va Nha xuat ban Van hoc, 2016.
La vie devant soi — Giai Goncourt 1975; chuyen the thanh phim Madame Rosa (1977)
Cuoc song o truoc mat, Ho Thanh Van dich, Nha Nam va Nha xuat ban Van hoc, 2010.
Pseudo (1976)
L'Angoisse du roi Salomon (1979)
Gros calin – ban moi bao gom ca chuong cuoi cung cua ban goc va ban chua bao gio đuoc cong bo.


= But danh Fosco Sinibaldi =
L'homme a la colombe (1958)


= But danh Shatan Bogat =
Les tetes de Stephanie (1974)


Phim anh = Đao dien =
Les oiseaux vont mourir au Perou (Đan chim o Peru) (1968) co Jean Seberg đong vai chinh
Kill! Kill! Kill! Kill! (Giet! Giet! Giet! Giet!) (1971) cung do Jean Seberg đong vai chinh


= Bien kich =
The Roots of Heaven (Re troi) (1958)
The Longest Day (Ngay dai nhat) (1962)


Đoc them Anissimov, Myriam, Romain Gary, le cameleon (Denoel 2004)
Bellos, David, Romain Gary: A Tall Story, Harvill Secker, 2010, 528p, ISBN 978-1-84343-170-1
Gary, Romain, Promise at Dawn (Revived Modern Classic), W.W. Norton, 1988, 348p, ISBN 978-0-8112-1016-4
Huston, Nancy, Tombeau de Romain Gary (Babel, 1997) ISBN 978-2-7427-0313-5
Bona, Dominique, Romain Gary (Mercure de France, 1987) ISBN 2-7152-1448-0
Cahier de l'Herne, Romain Gary (L'Herne, 2005)
Schoolcraft, Ralph W. (2002). Romain Gary: The Man Who Sold his Shadow. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-3646-7.
Blanch, Lesley, Romain, un regard particulier (Editions du Rocher, 2009) ISBN 978-2-268-06724-7
Marret, Carine, Romain Gary – Promenade a Nice (Baie des Anges, 2010)
Ajar, Emile (Romain Gary), Hocus Bogus, Yale University Press, 2010, 224p, ISBN 978-0-300-14976-0 (ban dich Pseudo cua David Bellos, gom ca The Life and Death of Emile Ajar)


Tham khao Lien ket ngoai Romain Gary tren IMDb