Cong hoa Genova (tieng Y: Repubblica di Genova, tieng Liguria: Repubrica de Zena) la mot quoc gia đoc lap tu nam 1005 đen nam 1797 o Liguria tren bo bien phia tay bac Y, đa sap nhap Corsica tu nam 1347 đen nam 1768 va nhieu vung lanh tho khac tren khap Đia Trung Hai.
Nuoc cong hoa đuoc bat đau khi Genova tro thanh mot xa tu tri (commune) tai Regnum Italicum va ket thuc khi bi Đe Nhat Cong hoa Phap duoi thoi Napoleon chinh phuc va thay the bang nuoc Cong hoa Liguria. Corsica đuoc nhuong lai theo Hiep uoc Versailles nam 1768. Cong hoa Liguria bi Đe che thu nhat sap nhap vao nam 1805 va đuoc lap lai trong mot thoi gian ngan vao nam 1814 sau khi Napoleon that bai, nhung sau cung đuoc sap nhap vao Vuong quoc Sardegna nam 1815 voi ten goi Cong quoc Genova, va tro thanh phan lanh tho cua Vuong quoc Y sau khi thong nhat nuoc Y.
Truoc nam 1100, Genova noi len nhu mot thi quoc đoc lap, mot trong so cac thanh bang Y vao thoi ky nay. Tren danh nghia, Hoang đe La Ma Than thanh la chua te va Giam muc Genova la thong đoc cua thanh pho; tuy nhien quyen luc thuc te đeu do mot so quan chap chinh nam giu đuoc hoi đong dan chung bau chon hang nam. Genova la mot trong so nuoc "Cong hoa hang hai" (Repubbliche Marinare), cung voi Venezia, Pisa va Amalfi va gioi ngan hang, đong tau, thuong mai giup ho tro mot trong nhung luc luong hai quan lon nhat va manh nhat o Đia Trung Hai. Adorno, Campofregoso va cac gia toc thuong gia nho khac đeu chien đau cho quyen luc o nuoc Cong hoa nay, cung nhu quyen luc cua quan chap chinh cho phep moi phe canh gia toc đat đuoc su giau co va quyen luc trong thanh pho. Cong hoa Genova đa mo rong lanh tho o nhieu khu vuc nay la Liguria va Piemonte, Sardegna, Corse, Nice va hoan toan nam quyen kiem soat tren thuc te vung bien Tyrrhenia. Thong qua su tham gia cua nguoi Genova vao cuoc Thap tu chinh, nguoi Genova con thanh lap cac thuoc đia o tan Trung Đong, bien Aegea, Sicilia va Bac Phi.


Tong quan Su sup đo cua cac quoc gia Thap tu quan đa đuoc bu đap nho vao su lien minh cua Genova voi Đe quoc Byzantine. Khi moi quan he cua Venezia voi Đe quoc Byzantine tam thoi bi gian đoan boi cuoc Thap tu chinh thu tu va hau qua cua no, ma Genova moi co the cai thien vi tri cua minh trong vung Đia Trung Hai. Đong thoi tan dung co hoi nay đe banh truong lanh tho sang tan Bien Đen va Krym. Du moi han thu noi bo giua cac gia toc đay quyen the nhu Grimaldi va Fieschi, Doria, Spinola va mot so khac gay ra nhieu xao tron trong nuoc, nhung nhin chung nen cong hoa van hoat đong binh thuong trong cac thuong vu. Khoang nam 1218–1220, Genova đuoc mot podesta cua nha Guelph la Rambertino Buvalelli phuc vu chinh phu va con du nhap nen van hoc Occita vao thi quoc, đe roi som tro thanh niem tu hao cua nhung nguoi hat rong nhu Jacme Grils, Lanfranc Cigala va Bonifaci Calvo. Đinh điem trong nen chinh tri cua Genova khi ho gianh chien thang truoc nuoc Cong hoa Pisa tai tran hai chien Meloria nam 1284, va voi mot chien thang tam thoi truoc kinh đich Venezia trong tran hai chien Curzola nam 1298.
Tuy nhien, su thinh vuong nay khong keo dai đuoc bao lau. Cai chet Đen đa tran vao chau Au nam 1347 tu cac tram thong thuong buon ban cua nguoi Genova tai Caffa (Theodosia) o Krym tren vung Bien Đen. Keo theo su suy giam ve kinh te va dan so, Genova đa tiep nhan hinh mau chinh quyen cua nguoi Venezia chiu su cai quan cua mot tong tran (xem them bai Tong tran Genova). Nhung cuoc chien tranh voi Venezia van tiep dien, va chien tranh Chioggia (1378–1381) ma Genova đa gan nhu chinh phuc han Venezia đanh phai ket thuc voi su phuc hoi quyen thong tri vung bien Adriatic cua Venezia. Nam 1390 Genova đa khoi xuong mot cuoc Thap tu chinh chong lai nhung ten cuop bien Barbary voi su giup đo tu phia Phap va tien hanh vay ham Mahdia. Du chua đuoc nghien cuu ky luong, the ky XV tai Genova đuoc xem nhu la mot thoi ky hon loan đay tai hai. Sau mot khoang thoi gian bi Phap đo ho tu nam 1394–1409, Genova lai nam duoi su cai tri cua Visconti xu Milano. Khien cho nuoc cong hoa nay đe mat Sardegna vao tay Aragon, Corsica vao cac cuoc noi loan cung nhung thuoc đia tai Trung Đong, Đong Au va Tieu A lan luot bi Đe quoc Ottoman chiem.
Mai toi khi buoc sang the ky XVI thi Genova moi co the on đinh đuoc vi tri cua minh, đac biet la nho vao nhung no luc cua Andrea Doria, nguoi đa soan nen mot ban hien phap moi vao nam 1528, nham bien Genova tro thanh nuoc chu hau cua Đe quoc Tay Ban Nha. Duoi su phuc hoi kinh te sau đo, nhieu gia đinh quy toc cua Genova chang han nhu Balbi, Doria, Grimaldi, Pallavicini va Serra đa tich luy mot đong gia san to lon. Theo Felipe Fernandez-Armesto va nhung nguoi khac, thuc te su phat trien cua Genova o vung Đia Trung Hai (chang han nhu chiem huu no le) chu yeu nam trong viec tham hiem va khai thac Tan the gioi. Nha hang hai Christopher Columbus cung la mot nguoi goc Genova va đa tang lai mot phan muoi thu nhap cua minh tu khi phat hien ra chau My cho Tay Ban Nha vao Ngan hang Saint George o Genova đe giam thue đanh tren cac loai thuc pham.
Vao thoi ky thinh vuong nhat cua Genova vao the ky XVI, thanh pho đa thu hut nhieu nghe si co ten tuoi gom Rubens, Caravaggio va Van Dyck. Kien ​​truc su Galeazzo Alessi (1512–1572) đa thiet ke nhieu cong trinh palazzi long lay cua thanh pho, cung nhu trong nhung thap ky tiep theo sau nam muoi nam la Bartolomeo Bianco (1590–1657), nha thiet ke nhung chau hoa chung ban cua Đai hoc Genova. Mot so nghe si Baroque va Rococo goc Genova thi đinh cu o nhung noi khac va mot so nghe si trong nuoc thi tro nen noi tieng.


Lanh tho Khi nuoc Cong hoa Genova đuoc thanh lap vao đau the ky XI, no bao gom thanh pho Genova va cac vung phu can. Đen khi nen thuong mai cua thanh pho tang len, do đo đa tro thanh lanh tho cua nuoc Cong hoa. Nam 1015, toan bo Liguria la mot phan cua nuoc Cong hoa Genova. Sau cuoc Thap tu chinh đau tien dien ra vao nam 1098, Genova đa gianh đuoc nhung khu đinh cu o Syria ma phan lon trong so đo đa bi mat trong cac chien dich cua Saladin. Nam 1261 thanh pho Smyrna tro thanh lanh tho Genova. Nam 1255 Genova thanh lap thuoc đia Caffa o Krym. Trong nhung nam sau nguoi Genova con lap nen cac thuoc đia gom Soldaia, Cherco va Cembalo. Nam 1275 Đe quoc Byzantine đa ban tang quan đao Chios va Samos cho Genova. Tu nam 1316 đen nam 1332 Genova thanh lap cac thuoc đia La Tana va Samsun o Bien Đen. Nam 1355 Lesbos đuoc ban cho Genova. Vao cuoi the ky XIV thuoc đia Samastri đuoc thanh lap o Bien Đen va đao Sip đuoc ban cho nuoc Cong hoa. Vao thoi điem đo nuoc Cong hoa Genova cung kiem soat mot phan tu Constantinopolis, thu đo cua Đe quoc Byzantine va Trebizond, thu đo cua Đe quoc Trebizond. Hau het cac vung lanh tho cua Genova đeu bi Đe quoc Ottoman chinh phuc trong suot the ky XV.


= Lanh tho khac ngoai Y =
Giudicato xu Logudoro (đao Sardegna) 1259–1325
Cac thuoc đia bien Bac Aegea, tap trung o Chios 1261–1566
Cac thuoc đia Gazaria tai vung phia nam ban đao Krym 1266–1475 (mat ve tay Đe quoc Ottoman, Kefe Eyalet)
Đao Corsica 1284–1768


Lich su = Hung khoi vao the ky XI va XII =

Nuoc cong hoa bat nguon tu nhung nam đau the ky XI khi Genova tro thanh mot xa tu tri trong khoi Regnum Italicum. Vao thoi điem đo đam giac cuop Hoi giao đa tan cong cac thanh pho duyen hai tren bien Tyrrhenia. Nguoi Hoi giao đa đot kich thanh Pisa vao nam 1004 va nam 1015 ho bat đau leo thang chien tranh, tien quan đanh pha Luni, voi Mujahid al-Siqlabi, Emir cua Taifa xu Denia tan cong Sardegna voi mot ham đoi len toi 125 tau chien. Nam 1016 lien quan Genova-Pisa ra suc bao ve Sardegna. Nam 1066 chien tranh no ra giua Genova va Pisa nham tranh gianh quyen kiem soat Sardegna. Đen nam 1087, ham đoi Genova va Pisa duoi su dan dat cua Hugh xu Pisa va đuoc su ho tong ram ro cua lien quan tu Pantaleone xu Amalfi, Salerno va Gaeta đa tien đanh thanh pho vung Bac Phi la Mahdia, thu đo cua nha Fatima. Cuoc tan cong con đuoc su ung ho cua Giao hoang Victor III von noi danh voi ten goi chien dich Mahdia. Nhung ke tan cong mau chong chiem đuoc thanh pho nhung khong the cam cu noi truoc suc tan cong don dap tu quan A Rap. Sau khi đot chay ham đoi cua quan A Rap tai ben cang cua thanh pho, quan Genova va Pisa đanh chiu rut lui. Tuy vay, su huy diet ham đoi A Rap đa trao lai quyen kiem soat vung phia Tay Đia Trung Hai lot vao tay Genova, Venezia va Pisa. Đieu nay cho phep cac nuoc Tay Au khai thong tuyen tiep te tren bien cho Thap tu quan vao nam 1096–1099. Nam 1092 Genova va Pisa cung nhau phoi hop voi vua Alfonso VI xu Leon va Castile mang quan tan cong Vuong quoc Hoi giao Valencia (Taifa xu Valencia); ho con chiu that bai khi vay ham thanh Tortosa voi su ho tro tu quan đoi cua vua xu Aragon Sancho Ramirez. Genova vao nhung the ky đau tien đuoc coi la mot thanh pho thuong mai quan trong va suc manh cua no bat đau gia tang.
Genova bat đau banh truong lanh tho trong cuoc Thap tu chinh đau tien. Nam 1097 Hugh xu Chateauneuf, Giam muc Grenoble va William, Giam muc Orange đa đen Genoa va rao giang trong nha tho San Siro đe thu thap quan ma cho cuoc Thap tu chinh đau tien. Muoi hai tau galley, mot con tau va 1.200 binh linh tu Genova đa len đuong tham gia cuoc thap tu chinh nay. Quan Genova duoi su chi huy cua hai nha quy toc de Insula va Avvocato đa khoi hanh vao thang 7 nam 1097. Ham đoi Genova phu trach viec van chuyen va cung cap ho tro hai quan cho Thap tu quan, chu yeu trong cuoc vay ham Antioch nam 1098, khi ham đoi Genova đa phong toa thanh pho trong khi quan đoi ho tro trong cuoc bao vay. Luc tien hanhvay ham thanh Jerusalem nam 1099 đoi no binh Genova duoi su chi huy cua Guglielmo Embriaco đong vai tro nhu la đon vi ho tro chong lai quan thu thanh.

Sau khi Thap tu quan đanh chiem Antioch vao ngay 3 thang 5 nam 1098, Genova đa co gang ket thanh đong minh voi Bohemond xu Taranto, nguoi tro thanh nha cai tri Than vuong quoc Antioch. Ket qua la ong đa cap cho ho mot tru so la nha tho San Giovanni va 30 can nha o Antioch. Ngay 6 thang 5 nam 1098, mot phan quan đoi Genova đa tro ve Genova voi di hai cua Thanh John the Baptist, do Thap tu quan trao cho nuoc cong hoa Genova nhu la mot phan thuong cua ho vi co cong tiep te quan su cho cuoc Thap tu chinh đau tien. Nhieu khu đinh cu o Trung Đong đa đuoc trao cho Genova cung nhu cac hiep uoc thuong mai thuan loi. Genova sau đo con ket thanh đong minh voi vua Baldwin I cua Jerusalem (tri vi 1100-1118). Đe cung co lien minh Baldwin đa trao cho Genova gia trang Arsuf, mot phan ba Caesarea, va mot phan ba Acre va thu nhap ben cang. Ngoai ra Cong hoa Genova se nhan đuoc 300 bezant hang nam va mot phan ba cuoc chinh phuc cua Baldwin cu moi lan 50 hoac nhieu linh Genova gia nhap quan đoi cua ong. Cong hoa Genova đong vai tro nhu mot cuong quoc hang hai trong khu vuc đam bao nhieu đieu uoc thuong mai thuan loi cho gioi thuong nhan Genova. Ben canh đo ho con kiem soat mot phan lon tuyen đuong giao thuong cua Đe quoc Byzantine, Tripoli, Than vuong quoc Antioch, Armenia va Ai Cap. Mac du Genova duy tri quyen tu do kinh doanh tai Ai Cap va Syria the nhung nuoc cong hoa van đe mat mot so thuoc đia hai ngoai sau cac chien dich cua Saladin tai cac vung trong nhung nam cuoi the ky XII.
Nam 1147 Genova con tham gia vao cuoc vay ham Almeria, giup Alfonso VII xu Leon va Castile chiem lai thanh pho tu tay nguoi Hoi giao. Sau cuoc chinh phuc, nuoc cong hoa đa đem mot phan ba thanh pho cho mot trong nhung cong dan cua minh la Otto de Bonvillano thue lai, ong the trung thanh voi nuoc cong hoa va hua se bao ve thanh pho voi ba tram nguoi cung mot luc. Đieu nay the hien nhung no luc ban đau cua Genova nham mo rong anh huong cua minh lien quan đen viec cap thai ap cho rieng cong dan toi cac xa va kiem soat vung lanh tho o nuoc ngoai mot cach gian tiep, chu khong phai thong qua chinh quyen cong hoa. Trong suot the ky XI va đac biet la the ky XII, Genova tro thanh luc luong hai quan chiem uu the o Tay Đia Trung Hai, trong khi nhung kinh đich thuo truoc nhu Pisa va Amalfi thi suy giam tam quan trong. Genova cung voi đoi thu canh tranh Venezia đa thanh cong khi đat đuoc mot vi tri trung tam trong viec buon ban no le vung Đia Trung Hai vao luc nay. Thap tu quan Genova con mang ve nha mot chiec coc thuy tinh mau xanh tu Levant ma nguoi Genova coi la Chen Thanh trong mot thoi gian dai. Khong phai tat ca hang hoa cua Genova đeu vo hai, tuy nhien Genoa thoi Trung Co đa tro thanh mot đoi tac lon trong viec buon ban no le.


= Phat trien vao the ky XIII va XIV =

Su canh tranh ve thuong mai va van hoa giua Genova va Venezia dien ra xuyen suot the ky XIII. Cong hoa Venezia đa đong mot vai tro quan trong trong cuoc Thap tu chinh thu tu, đang huong nang luc tiem tang "Latin" sang cac tan tich tu nguoi bao tro cu cua minh va đoi thu kinh doanh hien tai la Constantinopolis. Ket qua la nguoi Venezia tich cuc ung ho Đe quoc Latinh moi đuoc thanh lap co nghia la quyen kinh doanh cua ho to ra co hieu luc, va ho đuoc phep gianh quyen kiem soat phan lon tuyen đuong thuong mai o phia đong Đia Trung Hai. Cong hoa Genova vi muon gianh lai quyen kiem soat thuong mai cua minh ben lien minh voi Hoang đe Nicaea la Mikhael VIII Palaiologos cung đang muon khoi phuc Đe quoc Byzantine bang cach chiem lai Constantinopolis. Thang 3 nam 1261, đoi ben ky ket hiep uoc lien minh tai Nymphaeum. Ngay 25 thang 7 nam 1261, quan đoi Nicaea duoi quyen tuong Alexios Stratigopoulos đa chiem đuoc Constantinopolis. Nhu vay, can can nghieng ve phia co loi cho Genova, gio đay đuoc cap quyen thuong mai tu do trong Đe quoc Latinh; ben canh su kiem soat nen thuong mai nam trong tay gioi thuong gia Genova, nguoi Genoa con tiep nhan cac hai cang va thuong điem tren nhieu hon đao va cac khu đinh cu o vung bien Aegea. Quan đao Chios va Lesbos tro thanh tram thuong mai cua Genova cung nhu thanh pho Smyrna (nay la Izmir).
Genova va Pisa mau chong tro thanh nhung quoc gia duy nhat co quyen giao thuong o Bien Đen. Trong cung the ky nay nuoc Cong hoa Pisa đa chinh phuc đuoc nhieu khu đinh cu o Krym, noi co thuoc đia cua Genova la Caffa moi đuoc thanh lap. Lien minh voi Đe quoc Byzantine trung hung đa gia tang su giau sang va quyen luc cua Genova, va đong thoi lam suy giam nen thuong mai cua nguoi Venezia va Pisa. Đe quoc Byzantine phan lon đa ban cac quyen tu do mua ban cho nguoi Genoa. Nam 1282 Pisa đa co gang gianh lai quyen kiem soat thuong mai va hanh chinh đao Corsica, sau khi nhan đuoc loi keu goi ho tro noi day chong lai Genova tu tham phan Sinucello. Vao thang 8 nam 1282, mot phan ham đoi Genova đa phong toa tuyen thuong mai cua Pisa o gan song Arno. Trong suot nam 1283 ca Genova va Pisa đeu chuan bi cho mot cuoc chien tranh khong the tranh khoi. Genova cho đong 120 tau galley, voi 60 chiec thuoc ve nuoc Cong hoa va so con lai đem cho cac ca nhan thue. Hon 15.000 linh đanh thue đuoc chieu mo lam tay cheo va binh linh. Cac đoi tau phia Pisa ne tranh viec chien đau va co gang lam tieu hao ham đoi Genova trong nam 1283. Ngay 5 thang 8 nam 1284, ham đoi Genova trong tran hai chien Meloria gom 93 tau chien duoi su chi huy cua Oberto Doria va Benedetto I Zaccaria đa đanh bai ham đoi Pisa gom 72 tau chien duoi su chi huy cua Alberto Morosini va Ugolino della Gherardesca. Genova bat song đuoc 30 tau chien cua Pisa va đanh chim bay chiec. Khoang 8.000 quan Pisa đa thiet mang trong tran đanh, chiem hon mot nua so quan Pisa vao khoang 14.000 nguoi. Su that bai tham hai cua Pisa khien ho chang bao gio khoi phuc lai hoan toan nhu mot đoi thu canh tranh hang hai dan đen quyen kiem soat tuyen thuong mai đao Corsica roi vao tay nguoi Genova. Thi tran Sassari tren đao Sardegna von nam duoi su kiem soat cua nguoi Pisa thi gio tro thanh mot xa do Genova nam quyen kiem soat. Viec Genova kiem soat đuoc đao Sardegna lai khong keo dai đuoc bao lau: cac vua Aragon xu Napoli xong vao tranh chap quyen kiem soat va khong con giu vung đuoc cho đen the ky XV.
Gioi thuong nhan Genova hoi ha đi ve phia nam đen đao Sicilia va tien vao vung Bac Phi cua nguoi Hoi giao, noi ma ho thiet lap cac thuong điem, đeo đuoi vang bac bang chuyen du hanh bang qua sa mac Sahara va lap ra cac kho hang vung bien Đai Tay Duong o nhung noi xa xoi nhu Sale va Safi. Nam 1283, dan chung cua Vuong quoc Sicilia đa noi day chong lai su cai tri cua dong ho Angevin. Cuoc noi day đuoc goi la Bien loan Kinh Chieu Sicilia. Ket qua la trieu đinh Aragon đa thiet lap nen thong tri cua minh tren vuong quoc nay. Genova do co cong ung ho tien bac cho Aragon nen đa đuoc cap quyen tu do kinh doanh va xuat khau tai Vuong quoc Sicilia. Gioi chu ngan hang Genova cung đuoc huong loi tu cac khoan vay cho gioi quy toc non tre cua Sicilia. Rieng đao Corsica thi đuoc nuoc Cong hoa chinh thuc sap nhap vao nam 1347. Genova con tien xa hon so voi mot kho thuoc men va gia vi xuat xu tu phuong Đong: mot cong cu thiet yeu trong nen kinh te cua no la đo det lua, tu nhung soi chi nhap khau, bam theo phong cach đoi xung cua đo lua Byzantine va Sassanid.


= Suy tan trong cac the ky ve sau =

Hau qua cua viec cat giam kinh te tai chau Au vao cuoi the ky XIV, cung nhu cuoc chien tranh lau dai voi Venezia, ma đinh điem la tham bai tai Chioggia vao nam 1380 đa khien cho Genova đi vao buoc đuong suy thoai. Chinh cuoc chien then chot voi Venezia lam bung no chien tranh Chioggia vi tran chien quyet đinh nay ma dan đen su that bai cua Genova trong tay cua Venezia. Tu truoc cuoc chien tranh Chioggia keo dai tu nam 1379 cho đen nam 1381, nguoi Genova đa đuoc thua huong mot luc luong hai quan hung manh von la nguon goc cua quyen luc va vi the cua ho tai mien bac nuoc Y. Su that bai cua Genova đa tuoc đi uu the ve hai quan cua ho, khien cho Genova bi đay ra khoi thi truong Đia Trung Hai phia đong va bat đau su suy yeu cua thi quoc nay. Su troi day cua Đe quoc Ottoman con lam đut đoan tu điem buon ban cua nguoi Genova tai vung bien Aegea, va tuyen đuong thuong mai bien Đen dan sa sut.
Vao thap nien 1450 va 1460, nuoc Cong hoa đa tro thanh con tot thi trong cuoc tranh đoat quyen luc va anh huong o nuoc Y giua Phap va Aragon, vien Tong tran Genova vi muon dua hoi vao the luc cua Phap lien dang nuoc cong hoa cho ho vao nam 1458, tro thanh Cong quoc Genova đat duoi su kiem soat cua mot thong đoc hoang gia Phap la John xu Anjou. Tuy nhien, nho su ho tro tu phia Milano ma nguoi Genova đa noi day va nen cong hoa đuoc tai lap vao nam 1461. Nguoi Milano sau đo đa lat long đem quan xam chiem Genova vao nam 1464 va gin giu no nhu la mot lanh đia cua vuong trieu Phap. Christopher Columbus tuy đuoc sinh ra o Genova trong thoi ky nay nhung lai tim kiem mot su nghiep o noi khac. Genova cuoi cung bi nguoi Phap hoac Milano chiem đong trong giai đoan tu nam 1499 đen nam 1528, nuoc Cong hoa roi vao thoi ky đen toi nhat gan nhu lien tuc bi nguoi Phap chiem đong. Nguoi Tay Ban Nha voi cac đong minh noi bo cua ho la gioi "quy toc cu" co thu trong nhung ngon nui vung chac phia sau Genova, đa chiem đuoc thanh pho nay vao ngay 30 thang 5 nam 1522, va đay ca thanh pho lam vao canh cuop boc tan nhan. Khi vi đo đoc vi đai Andrea Doria cua gia toc Doria đay quyen the lien minh voi Hoang đe Charles V đe lat đo nguoi Phap va khoi phuc lai nen đoc lap cua Genova, mo ra mot trien vong moi: nam 1528 đanh dau khoan vay đau tien tu cac ngan hang Genova danh cho Charles đe đen đap lai cong on ong giup đo nuoc cong hoa thoat khoi ach đo ho cua ngoai bang.


= Thoi hoang kim cua gioi chu ngan hang Genova =
Sau đo, Genova đa trai qua hinh thuc kieu nhu đong minh lop duoi cua Đe quoc Tay Ban Nha, đac biet voi gioi chu ngan hang Genova đang tai tro cho nhieu no luc hai ngoai cua vuong trieu Tay Ban Nha tu nhung phong tai vu cua ho o Seville. Fernand Braudel tham chi con goi giai đoan 1557-1627 la "thoi đai cua nguoi Genova", "duoi su thong tri rat kin đao va tinh vi ma cac nha su hoc trong mot thoi gian dai đa khong đe y đen" (Braudel 1984 p. 157), du cho nhung du khach đuong thoi đi ngang qua mat tien ruc ro cua palazzo Mannerist va Baroque cung Strada Nova cua Genova (nay la Via Garibaldi) hoac via Balbi khong the khong nhin nhan rang đa tung co su giau sang de thay, ma trong thuc te khong phai cua nguoi Genova ma tap trung vao trong tay cua mot nhom co lien ket chat che gom gioi chu ngan hang- tai chinh, đuoc coi la nhung nha "tu ban đau co" thuc su. Tuy vay, nen thuong mai cua Genova van phu thuoc chat che ve kiem soat tuyen đuong bien Đia Trung Hai, va viec đe mat Chios vao tay Đe quoc Ottoman nam 1566, đa giang mot đon chi tu vao nguoi Genova.

Viec mo rong cua cho cac tap đoan ngan hang Genova la nho vao su pha san quoc gia cua vua Philip II nam 1557, đa nem cac nha ngan hang Đuc roi vao hon loan va ket thuc trieu đai cua Fuggers đong vai tro la nha tai chinh cua Tay Ban Nha. cva mot khoan thu nhap đeu đan đang tin cay. Nham tra lai lo hang đong bac chau My it tin cay đa nhanh chong chuyen tu Seville đen Genoa, đe cung cap von cho cac du an tiep theo. Chu ngan hang Genova la ong Ambrogio Spinola, hau tuoc Balbases la mot vi du khi chinh ong đa gay dung va dan dat mot đao quan chien đau trong chien tranh Tam muoi nam o Ha Lan vao đau the ky XVII. Su suy yeu cua Tay Ban Nha vao the ky XVII cung mang lai su suy sut ke tiep cho Genova, va su pha san thuong xuyen cua vuong quoc Tay Ban Nha, đac biet đa huy hoai nhieu nha thuong gia cua Genova. Nam 1684 thanh pho con bi ham đoi Phap ban pha tan tanh đe trung phat cho viec ket đong minh voi Tay Ban Nha.
Nan dich hach đa giet chet mot nua dan so Genova vao nam 1656–1657. Thang 5 nam 1625, lien quan Phap-Savoia đa xam chiem nuoc Cong hoa nhung lai bi lien quan Tay Ban Nha va Genova đanh đuoi thanh cong. Vao thang 5 nam 1684, nham trung phat Genova vi hanh đong đung ve phia Tay Ban Nha, thanh pho đa phai hung chiu mot tran oanh tac du doi tu hai quan Phap, voi hon 13.000 qua đan sung than cong na vao toan bo thanh pho.


= Genova thoi ky Khai sang =

Genova tiep tuc suy tan dan vao the ky XVIII. Nam 1742 thuoc đia cuoi cung cua nguoi Genova o Đia Trung Hai la phao đai đao Tabarka roi vao tay Bey xu Tunis. Genova con mien cuong tham gia vao cuoc chien tranh Ke vi Ao nam 1745. Nguoi Genova ung ho nha Bourbon cua Phap va Tay Ban Nha đe ngan chan ke thu khong đoi tro chung cua ho la Vuong quoc Sardegna sap nhap vung Finale Ligure co the cat roi nuoc cong hoa thanh mot nua. Quyet đinh nay dan đen mot loat tham hoa nhu đau hang quan Ao vao ngay 6 thang 9 nam 1746 va chiem đong thanh pho. Lam day len mot cuoc noi loan lon cua nhan dan vao thang 12 nam 1746 bat nguon tu mot cau be ten la Giovan Battista Perasso va co biet danh Balilla, nguoi đa nem đa vao mot vien quan Ao va tro thanh anh hung dan toc cho cac the he sau nay va đuoc tac tuong. Nguoi Ao đa bi đanh đuoi đe roi quay tro lai that bai trong cuoc vay ham thanh Genova vao nam 1747. It nhat Genova van con giu đuoc Finale theo Hoa uoc Aix-la-Chapelle. Khong the nao duy tri quyen cai tri đao Corse ma phien quan noi đay đa lap nen Cong hoa Corse vao nam 1755, nam 1768 do cuoc noi loan đia phuong xay ra tren hon đao nay ma Genova buoc phai ban quyen so huu Corse cho Phap va đao quoc đuoc nhuong lai theo Hiep uoc Versailles nam 1768. Mot su phuc hoi kinh te vao nhung nam 1780 đa dien ra tai noi đay.


= Tro thanh chu hau cua Phap =
Nam 1797 nuoc Cong hoa bi quan đoi cach mang Phap cua Napoleon Bonaparte chiem đong, Napoleon đa lat đo tang lop lanh đao cu tung cai tri thanh pho trong suot chieu dai lich su va thay the bang mot nuoc cong hoa đai chung voi ten goi Cong hoa Liguria, duoi su canh giac than trong cua nuoc Phap thoi Napoleon. Nhat la tu sau khi Bonaparte nam quyen tai Phap đa cho ban hanh mot ban hien phap bao thu hon, nhung thoi gian ton tai cua nuoc Cong hoa Liguria qua ngan ngui cho đen nam 1805 thi chinh thuc sap nhap vao Phap, tro thanh cac tinh (tieng Phap goi la departements) Apennins, Genes va Montenotte. Sau khi quan Anh chiem đuoc thanh pho tu ngay 17 đen ngay 22 thang 4 nam 1814, gioi lanh đao đia phuong đuoc vien đai su Anh Lord William Bentinck khuyen khich tuyen bo phuc hoi lai nuoc Cong hoa cu, nhung nguoi Anh đa quyet đinh tai Đai hoi Vienna rang Genova nen đuoc trao cho Vuong quoc Sardegna. Quan đoi Anh tien hanh đan ap nuoc cong hoa vao thang 12 nam 1814 va sau đo đa so tan ra khoi thanh pho, đe roi bi Sardegna sap nhap vao ngay 3 thang 1 nam 1815.


Xem them Tran Meloria (1284)
Tran Curzola (1298)
Tran Ponza (1435)
Tong tran Genova
Thuoc đia Genova
Thanh bang Y
Christopher Columbus
Balaklava


Chu thich