Long thanh cam gia ca (chu Han: 龍城琴者歌) hay Bai ca ve nguoi gay đan o Thang Long la bai tho bang chu Han do Nguyen Du sang tac trong quang thoi gian đi su sang nha Thanh (Trung Quoc) tu nam 1813 đen nam 1814. Bai tho nay cung voi Truyen Kieu, Đieu La thanh ca gia, Đoc Tieu Thanh ky... đuoc gioi chuyen mon đanh gia la mot thi pham boc lo ro net noi thuong xot chan thanh cua tac gia ve nhung kiep nguoi bat hanh, nhat la nhung phu nu kho đau, bi vui dap trong xa hoi thoi phong kien o Viet Nam.


Tieu dan Long thanh cam gia ca đuoc xep đau tien trong Bac hanh tap luc (北行雜錄), gom 131 bai tho 

Trong tap tho chi co thi pham nay va bai "Thang Long" (gom hai bai tho ngan), mang đe tai tren đat nuoc Viet Nam. Tat ca so con lai, Nguyen Du đeu lay nhung đe tai lich su va nhung đieu tai nghe mat thay tren con đuong đi su sang Trung Quoc trong khoang thoi gian đa ghi tren.
Vo luan la nguoi con hat La thanh, Tieu Thanh hay la nguoi đanh đan Nguyen đat Long thanh, ho đeu la nhung nguoi con gai co tai sac va đeu bi đanh vui. Cung nhu Thuy Kieu, nhung hinh anh đo đeu mang tinh đien hinh sau sac, phan anh hien thuc xa hoi đuong thoi va đeu đa to cao manh me tinh chat tan nhan cua xa hoi đo.
Thi pham đuoc viet theo the tho "ca" va "hanh", hoac goi chung la "ca hanh".Giao trinh Han Nom tap II giai thich:
Đay la mot the tho co, co nguon goc tu tho Nhac phu đoi Han (Trung Quoc). Co Nhac phu co nhung bai nhu "Đoan ca hanh", Truong ca hanh", "Phu benh hanh"...Thong thuong thi no tuong thuat mot canh ngo ma nha tho bat chot nhin thay hoac nghe ke lai, đong thoi no noi len nhung cam nghi cua nha tho truoc tinh canh đo. Noi gon, the "ca hanh" đeu dai, khong han che cau chu, khong can niem, đoi chat che; va đeu co tinh tu su, tinh tru tinh.
Ngoai Long thanh cam gia ca, Nguyen Du con viet So kien hanh theo the tho nay.


Nhan đinh Trich trong sach Tho chu Han Nguyen Du:
Tran Thi Tan (1740-1778), vo quan Tu đo Nguyen Nghiem (1708-1775), va la me Nguyen Du, sinh con trai đau long luc ba moi 17 tuoi. Sau ba con co nam ba khac nua, tuoi cung xap xi nhu nhau. Gia pha ho Nguyen Tien Đien tat nhien khong noi, nhung ro rang cac ba khong phai xuat than ca ky, thi cung vi co chut nhan sac ma tro thanh nang hau cua quan lon ho Nguyen tren.
Lai nua, sau khi cha va me đeu mat, 13 tuoi, Nguyen Du phai đen o voi nguoi anh khac me hon minh 31 tuoi, đo la quan Tham Tung Nguyen Khan (1734-1786). Đoi song ong anh nay co anh huong rat lon đoi voi nha tho. Ong Khan thi đo som, lam quan to, lai la mot con nguoi tai hoa, phong luu rat muc. Pham Đinh Ho, tac gia Vu trung tuy but, chep: 

Ong Nguyen Khan ham thich hat xuong, gap khi con hat tang tro, cung cu cho no tien bat hat, khong luc nao bo tieng to tieng truc. Khi ong co tang quan Tu đo (tuc Nguyen Nghiem), ngay roi cung van sai con hat đo khuc goi la "ngam tho nom". Bon con em ho quy thich đeu bat chuoc choi boi, hau nhu thanh thoi quen.
Thuo nho song trong hoan canh nhu vay. Cai hoan canh ma nhung nguoi co chut nhan sac hay co giong hat hay, phai đem ra lam tro choi cho ke quyen quy. Cho nen, trong nhieu tac pham cua Nguyen Du, nhu: Truyen Kieu, Van chieu hon, Long thanh cam gia ca...khi noi ve ho, ong đeu co thai đo triu men, xot thuong va xem ho nhu nhung nguoi ruot thit...
Truoc 1975, trong Bang luoc đo van hoc Viet Nam co đoan:
Tu xua, nguoi ta cu cho rang Nguyen Du u uat vi mang moi tinh voi nha Le...Nhung trong suot su nghiep tho van chu Han cua ong khong co mot net nao cho thay ong ghet Nguyen, thuong Le ca. Ngay đen nha Tay Son, Nguyen Du con chang to ve gi thu ghet...ma con đi an yen du tiec voi cac quan Tay Son nhu ong đa mo ta trong Long Thanh cam gia ca. Hon the nua, khi Tay Son that bai, Nguyen Du con cam thay đau đon, tiec thuong...nhat la khi nhin thay tat ca cai co nghiep vi đai cua nha Tay Son chi con lai co moi mot co ca si gia, nha tho đa đau long đe nuoc mat roi uot ao...
Nhu vay cai tam su tham kin, u uat ma Nguyen Du khong biet noi voi ai, han khong phai tam long hoai Le, ma phai la cai gi tham thiet, gan lien voi than phan ong hon...
Tu đien van hoc (bo moi), xuat ban nam 2004, neu y tuong tu:
Long thanh cam gia ca la tac pham viet ve mot con nguoi tai hoa mot thoi, bay gio nhan sac tieu tuy, khong con ai chu y đen nua. Nha tho to long xot thuong ngam ngui cua minh, va nghi đen cuoc đoi dau be...Bai tho mang mot tinh than nhan đao cao ca. Nhung no co mot khia canh rat đang chu y la chinh trong bai nay, lan đau tien va cung la lan duy nhat, Nguyen Du nhac đen nha Tay Son. Thai đo cua ong the nao that kho hieu. Bai tho khong co ti gi goi la thu đich voi Tay Son, ma trai lai, trong khi thuong xot cho so phan cua nguoi ca nu, nha tho lai co ve nhu ngam ngui cho su sup đo cua ho. Phai chang đen giai đoan nay, do co nhieu the nghiem ve cuoc song, cho nen cach nhin nhan cua nha tho đoi voi trieu đai tren co thay đoi gan voi chan ly hon?...
O bai Nguyen Du va the gioi nhan vat cua ong... con neu them mot khia canh khac:
Trong Long thanh cam gia ca, Nguyen Du đa ke lai hai lan gap go mot co đao hat ten Cam. Va tu cai bien đoi "nhan tien" cua co, nuoc mat nha tho đa uot đam vat ao: 

Co nghiep Tay Son tieu tan sach,
Trong lang mua hat con sot lai mot nguoi!
Tram nam tham thoat trong mot hoi tho mot nhay mat,
Cam thuong viec cu le tham ao...
Nhung giot nuoc mat kia, ngoai viec danh cho su bien đoi chong vanh cua cuoc đoi; noi rong hon va sieu hinh hon, theo giao su, no con danh cho noi buon rau ve nhung gi "cang tai nang, cang thanh sac" thi cang bi huy diet nhanh chong. Va luc bay gio, trong đau Nguyen Du, nhung luc luong tan pha moi cai hay cai đep cua xa hoi chi co the tong quat thanh "so menh", nhu so menh lam cho lam cho co nghiep Tay Son sup đo...
Sau nay, o bai So Ba Vuong mo, nha tho cung đa đo cho so menh:

Co suc manh doi nui nhac vac, nhung troi khong giup thi lam the nao?
Moi han nghin đoi, đanh gui duoi lop cat mong...
Va cung chinh so menh đa vui dap cuoc đoi cua Tieu Thanh (Đoc Tieu Thanh ky), cua Thuy Kieu - Tu Hai, hai nhan vat tieu bieu nhat cho "tai va tinh"...


Chu thich Xem them Nguyen Du
So kien hanh
Van chieu hon


Lien ket ngoai Long Thanh cam gia ca - Nguyen van va mot so ban dich khac
Tu lieu lien quan đe tai