Shin Seiki Evangelion (新世紀エウァンケリオン (Tan the ky Evangelion), Shin Seiki Evangelion n.đ. 'Phuc am cua the ky moi'), la mot bo anime truyen hinh dai tap cua Nhat Ban do Gainax san xuat va Tatsunoko ve hoat hinh, đao dien cua bo phim la Anno Hideaki. Loat phim đuoc phat song lan đau tren TV Tokyo tu thang 10 nam 1995 đen thang 3 nam 1996. Dan dien vien long tieng bao gom Ogata Megumi trong vai Ikari Shinji, Mitsuishi Kotono trong vai Katsuragi Misato, Hayashibara Megumi trong vai Ayanami Rei, va Miyamura Yuko trong vai Soryu Asuka Langley.
Evangelion lay boi canh chu yeu o thanh pho gia tuong Tokyo-3 voi khoang thoi gian la 15 nam sau tran đai đia chan gay tac đong manh đen toan the gioi. Nhan vat chinh cua bo anime la Ikari Shinji, mot cau be gia nhap to chuc mo am Nerv theo loi keu goi cua nguoi cha Gendo đe đieu khien co may sinh hoc khong lo ("Evangelion"), nham chien đau chong lai cuoc xam lang cua nhung sinh vat goi la "Angel". Noi dung cua phim ke ve nhung trai nghiem va tam tu cua cac phi cong Evangelion cung voi dan nhan vien cua Nerv khi ho co gang ngan chan cac "Angel" gay them nhieu tham hoa hon. Trong cuoc chien nay, ho dan kham pha ra đuoc nguyen nhan sau cung dan đen nhung su kien tham hoa va đong co đang sau hanh đong tu huy diet cua loai nguoi. Vai tro cua nhan vat trong phim khong co su phan đinh ro rang khi nha phat minh/nguoi cha tot bung lai phai đong vai ke lanh lung, nhan hiem; con nhan vat chinh voi ve be ngoai la mot thieu nien nhiet huyet thuc chat lai co su dao đong, bat on trong noi tam. Bo phim nay đuoc mo ta la su giai ket cau cua the loai mecha. Nguyen mau cua nhung hinh anh co tinh chat bieu tuong trong series lay cam hung tu vu tru hoc Than đao cung nhu cac truyen thuyet than bi cua đao Do Thai, đao Kito, bao gom than bi hoc "Midrash" va cay su song "Kabbalah". Ly thuyet phan tam hoc cua Sigmund Freud va Carl Jung cung xuat hien mot cach ro net trong bo anime nay.
Ben canh nhieu đanh gia tich cuc, Shin Seiki Evangelion cung thu ve khong it nhung y kien trai chieu. Đac biet la 2 tap cuoi cua bo phim đa gay ra nhieu tranh cai. Nam 1997, Anno Hideaki va Gainax phat hanh phim le thoi luong dai Shin Seiki Evangelion Gekijo-ban: Ea/Magokoro o, Kimi ni the hien cai ket o mot vien canh khac. Bo anime goc đong vai tro quan trong trong viec hoi sinh nganh cong nghiep anime va tro thanh bieu tuong van hoa. Phim đien anh, manga, bang đia cho thue va cac san pham khac trong nhuong quyen thuong mai cua Evangelion đa đat doanh thu ky luc tai thi truong Nhat Ban va doanh thu manh o thi truong nuoc ngoai. Tinh rieng mat hang an theo tac pham cung đat doanh thu 150 ty yen vao nam 2007 va nhung co may pachinko Evangelion đa mang ve loi nhuan 700 ty yen vao nam 2015.


Cot truyen Nam 2015, 15 nam sau mot đai tham hoa đuoc goi la Chan đong thu 2, Ikari Shinji đa đuoc cha minh yeu cau đen thanh pho Tokyo-3. Cha cua cau la Ikari Gendo, chi huy cua to chuc ban quan su Nerv va la nguoi đa ruong bo cau sau khi me cau qua đoi. Tai Tokyo-3, Shinji tan mat chung kien luc luong cua Lien Hop Quoc chien đau voi Angel. Angel la mot chung sinh vat quai di khong lo đa thuc tinh nhu loi tien đoan cua cuon sach Bien Chet. Boi vi Angel co the tao ra truong luc gan nhu khong the xuyen thung nen nhung co may sinh hoc khong lo Evangelion đa đuoc tao ra đe chong lai Angel. Evangelion la co may van hanh dua vao su đong bo hoa voi he than kinh cua phi cong va co kha nang tao ra truong luc cua rieng no. Nhung nguoi duy nhat co the lai Evangelion la nhung đua tre mo coi me sau Chan đong thu hai do Vien Marduk lua chon va chi đinh la nhung đua tre đuoc đanh so (vi du "Đua tre thu nhat", "Đua tre thu hai").
Si quan cua Nerv la Katsuragi Misato ho tong Shinji đen khu phuc hop Nerv ben duoi Tokyo-3, noi cha cau ep buoc cau phai lai Evangelion Unit-01 đe chong lai Angel. Vi khong co su huan luyen tu truoc nen Shinji nhanh chong bi ap đao trong tran chien. Luc cau tuong chung nhu đa that bai thi Evangelion bong dung noi con thinh no va tu tay giet chet Angel mot cach da man.
Sau khi nhap vien, Ikari Shinji chuyen đen song cung voi Misato va on đinh cuoc song tai Tokyo-3. Trong tran chien thu hai, Shinji đa đanh bai mot Angel nhung sau đo lai muon tu bo tat ca va tro nen quan tri. Misato co thuyet phuc Shinji va cau quyet đinh tiep tuc lam phi cong. Toan bo nhan vien cua Nerv va Shinji sau đo phai tiep tuc chien đau va đanh bai 14 Angel con lai đe ngan chan Chan đong thu 3, mot tran đai tham hoa co the huy diet the gioi. Evangelion Unit-00 đa đuoc sua chua khong lau sau đo. Shinji co gang ket ban voi phi cong Unit-00 la Ayanami Rei, co gai đong trang lua bi an bi co lap voi xa hoi. Voi su tro giup cua Rei, Shinji đa đanh bai them mot Angel khac. Sau đo, ho tiep tuc nhan them su tro giup tu phi cong Evangelion Unit-02 la Soryu Langley Asuka. Asuka la mot thieu nu đa tai nhung khong the nao ua noi, co la nguoi mang 3 dong mau Đuc-Nhat-My. Du vay, ca 3 nguoi ho van co the hop tac đe đanh bai mot so Angel. Khi Shinji thich nghi voi vai tro phi cong moi cua minh, cau dan tro nen tu tin va đang đe trong cay hon. Asuka chuyen đen song cung Shinji, va giua ho bat đau nay sinh mot kieu tinh cam lon xon, khong ro rang. Cau đa hon Asuka sau khi bi co khieu khich.
Trong mot tran chien voi Angel, cau gap su co va bi no nuot chung, nhung cuoi cung cung tu thoat ra đuoc do Evangelion tu hanh đong. Sau đo, cau bi ep phai chien đau voi Evangelion Unit-03, luc đo đang bi Angel xam nhap. Cau phai chung kien Unit-01 tu đong đanh Unit-03 rat tan nhan đen muc phi cong cua no la Suzuhara Toji, cung đong thoi la ban cung lop voi cau mat đi kha nang lao đong va bi tan tat vinh vien. Asuka mat đi su tu tin sau mot that bai va bat đau mac benh tram cam. Moi chuyen tro nen toi te hon trong cuoc chien tiep theo, Angel đa xam chiem tam tri co va ep co phai hoi tuong lai noi so hai toi te nhat va chan thuong tam ly thoi tho au khien co bi suy sup tinh than. O tran chien ke tiep, Rei buoc phai kich hoat tu huy Unit-00 va hi sinh đe cuu mang Shinji. Misato va Shinji đen benh vien va ho phat hien ra Rei van con song nhung co tuyen bo rang co la "Rei thu 3". Misato yeu cau nha khoa hoc Akagi Ritsuko tiet lo bi mat đen toi cua Nerv, nghia đia Evangelion, va he thong dummy plug van hanh bang cach su dung ban sao cua Rei. Rei la nguoi nhan tao đuoc tao ra tu DNA cua me Shinji, Ikari Yui. Nhung su kien lien tiep nay khien Shinji bi ton thuong cam xuc va bat đau xa lanh tat ca moi nguoi. Nagisa Kaworu đuoc chi đinh lam phi cong thay the cho Asuka đang bi mac chung cang truong luc. Giua tinh hinh cang thang, Kaworu nhanh chong lam than voi Shinji va đuoc long tin tuong cua Shinji. Kaworu đa boc bach noi long rang cau ay yeu Shinji. Tuy vay, Kaworu thuc chat la Angel cuoi cung ten la Tabris. Anh khoi đong Eva Unit-02 len va tien xuong Terminal Dogma nham quay tro lai voi Adam va co the kich hoat Chan Đong Thu Ba. O giua đuong đen, Kaworu đa gap va giao chien voi Shinji, sau đo Kaworu nhan ra rang anh phai chet neu muon nhan loai tiep tuc ton tai va yeu cau Shinji ket lieu anh. Muc đich ban đau cua Angel đo bo len Tokyo-3 la đe tim thanh the cua Adam ma chung lam tuong rang con nguoi đa cuop đi trong đai tham hoa truoc đo. Shinji do du nhung cuoi cung cung xuong tay voi Kaworu. Shinji tam su voi Misato rang cau yeu Kaworu, su kien nay khien cau cam thay bi đe nen boi cam giac toi loi.
Sau khi Angel cuoi cung bi đanh bai, to chuc bong toi bi an giam sat toan bo moi chuyen la Seele quyet đinh khoi đong Du an hoan thien con nguoi. Du an nay la mot qua trinh tien hoa bat buoc cua nhan loai, trong đo linh hon cua ca nhan loai se đuoc hop nhat vi muc đich nhan tu. Seele tin rang neu hop nhat, nhan loai cuoi cung co the vuot qua noi co đon va su xa cach vinh hang đang nguyen rua ho. Linh hon cua Shinji vat lon voi y nghia ton tai cua cau va đat đen su hien linh rang cau that su khong the song neu thieu nguoi khac. Đong thoi, Shinji cung nhan ra rang cau co the yeu ban than minh hon. Cau pha vo buc tuong cam xuc tieu cuc đang day vo cau va đoan tu voi nhung nguoi khac. Ho vo tay chuc mung cau vi cau đa giac ngo.


Nhan vat Anno Hideaki no luc tao ra nhung nhan vat phan anh mot phan tinh cach cua ong. Nhan vat trong Evangelion thuong vat lon trong cac moi quan he giua nguoi voi nguoi, van đe ca nhan va nhung su kien đau thuong trong qua khu. Nhung pham chat rat con nguoi cua nhan vat khien mot so khan gia đong cam voi nhan vat nhu the la ban than, trong khi mot so khac thi dien giai nhan vat nhu bieu tuong lich su, ton giao hoac triet hoc.
Ikari Shinji
Ikari Shinji la nhan vat giu vai tro chu đao cua bo anime va la phi cong chi đinh cua Evangelion Unit-01. Ngay tu khi con be, Shinji đa phai chung kien nguoi me Ikari Yui qua đoi va cung ke tu khoanh khac đo, cau đa bi cha cau la Ikari Gendo ruong bo. Shinji thuc su rat đa sau đa cam va đoi khi hanh đong qua theo sat voi menh lenh vi so lam mat long nguoi khac, tuy nhien cau van thuong noi loan va hay tu choi lai Evangelion vi no tung khien cho cau hoac ban be cau bi ton thuong nang ne. Trong suot series, cau luon tu nhu voi chinh minh rang "Minh khong đuoc chay tron" nhu mot cach đe đong vien ban than đuong đau voi moi đe doa trong ngay, đieu nay đoi luc khien cau tro nen dung cam trong tran chien. Du vay, cau van thuong co thoi xau khong the dut bo la hay thoai thac khi gap su kien đau thuong. Anno mo ta Shinji la mot cau be "luon thu minh lai trong giao tiep voi con nguoi" va thuong "tu cho ban than cau la ke vo dung, khong can thiet".
Rei Ayanami
Ayanami Rei la phi cong bi an cua chiec Evangelion Unit-00, du vay co khong thuong xuyen đuoc cu đi lam nhiem vu ke tu thoi điem bo phim bat đau. Co thuc chat la ban sao đuoc tao ra tu hai cot cua Ikari Yui, va bi am anh boi cam xuc tieu cuc ve gia tri ban than khi biet ro rang minh co the bi vut bo nhu mot mon đo bat cu luc nao. Luc đau, Rei khinh thuong Shinji vi cau thieu tin tuong vao Gendo, nguoi ma co rat than thiet. Tuy nhien, co bat đau than thien voi Shinji sau khi cung cau đanh bai Angel Ramiel. Đen cuoi series, co đuoc tiet lo la mot trong nhieu ban sao đuoc tao ra đe thay the Rei hien đang ton tai phong truong hop co bi giet.
Soryu Langley Asuka
Soryu Langley Asuka la phi cong đieu khien Evangelion Unit-02, co đuoc biet đen la than đong co tinh khi nong nay, kieu ngao va tu tin thai qua. Đieu nay khien co gap khong it rac roi va kho khan, đac biet la khi vao tran chien. Khi con be, Asuka phat hien ra thi the cua me minh khong lau sau khi ba treo co tu sat, luc đo co đa co kim nem cam xuc va the se khong bao gio khoc them lan nua. Giua Asuka va Shinji co ve đa nay sinh tinh cam manh liet nhung mo ho va kho tiep can lan nhau. Moi quan he cua ho ban đau đinh mo phong theo moi quan he giua Jean va Nadia trong bo phim Nadia ma Anno tung lam đao dien truoc đo. So voi Shinji, Asuka va Rei đeu co nhung khiem khuyet cua rieng minh va thuong gap kho khan trong viec thau hieu, đong cam voi nguoi khac. Katsuragi Misato la nguoi giam sat kiem tu lenh cua Shinji va Asuka. Khi o Nerv, Misato co phong thai chuyen nghiep nhung khi ve nha thi co nhu mot con nguoi khac, song vo tu va thieu tinh than trach nhiem. Nha thiet ke nhan vat Sadamoto Yoshiyuki xem Misato nhu mot "co hang xom" lon tuoi hon va la ke that bai voi loi song cau tha, khong biet cham chut cho cuoc song cua ban than. Anno Hideaki mo ta Shinji va Misato đeu la nhung nguoi "so bi ton thuong" va "khong phu hop — thieu thai đo tich cuc — đe co the tro thanh cai ma moi nguoi goi la anh hung cua cuoc phieu luu".
Cac phi cong thieu nien cua Evangelion đeu nhan lenh tham chien tu Ikari Gendo, cha cua Shinji va la chi huy nghiem khac cua Nerv. Ong bo roi Shinji khi cau con be va goi cau đen Nerv chi đe phuc vu nhu la phi cong cua Evangelion. Gendo tan dung phan thi the cua nguoi vo qua co đe tao ra Rei, nguoi ma ong coi nhu cong cu đon thuan đe đanh bai Angel va thuc hien Du an hoan thien con nguoi (Jinrui Hokan Keikaku). Tuong tu nhu Shinji, ong co phan nao đo phi xa hoi, so bi nguoi khac xuc pham va thuong xuyen chay tron vi ly do nhu vay, thuong xuyen pham phai nhung hanh vi trai đao đuc trong qua trinh nay. Noi so nay cung la ly do khien ong bo roi Shinji. Ong đuoc khac hoa la mot con nguoi khong tu bat cu thu đoan nao đe gianh chien thang, "su dung nhieu bien phap quyet liet va co phan cuc đoan, bang cac phuong ke song phang hoac gian lan, bang đu moi cach đe đat đuoc muc đich cua rieng minh." Theo Sadamoto Yoshiyuki, tinh cach cua Gendo va Fuyutsuki đeu dua tren Ed Straker va Alec Freeman cua chuong trinh truyen hinh UFO. Sadamoto co thiet ke ve be ngoai cua nhan vat sao cho "chi can nhin thoang qua la it nhieu hieu đuoc" nhan cach cua ho. Su loi cuon ve mat tham my trong thiet ke nhan vat nu chinh đa gop phan lam tang doanh thu tu viec ban san pham an theo Evangelion. Đac biet, tao hinh nhan vat Rei đa tro nen noi tieng đen muc gioi truyen thong goi co la "Premium Girl" (co gai đat hang) do nhung quyen sach co bia hinh anh Rei ban rat chay.


San xuat Đao dien Anno Hideaki mac phai chung tram cam sau khi hoan thanh tac pham Fushigi no Umi no Nadia va gap that bai vao nam 1992 trong du an tiep theo cua bo phim Oritsu Uchugun: Oneamisu no Tsubasa. Theo Takeda Yasuhiro, Anno đa đong y hop tac voi King Records va Gainax trong luc uong ruou voi đai dien cua King la Otsuki Toshimichi. King Records cam ket cho Anno mot khoang thoi gian đe "lam đieu gi đo, bat cu đieu gi".  Anno bat đau phat trien loat phim moi vao nam 1993 xoay quanh y niem khong chay tron, von la chu đe co ban cua Aoki Uru, mot du an ma Anno that bai trong viec bat tay vao san xuat. Khi qua trinh san xuat bat đau, Anno du đinh la muon tang so luong otaku cho Evangelion va thu hut su quan tam tren phuong tien truyen thong. Theo Anno, cot truyen cua bo phim la su phan anh can benh tram cam keo dai 4 nam cua ong. Trong giai đoan thiet ke ban đau cua du an Evangelion, mot so đinh dang cho anime đa đuoc xem xet, co the la dang phim đien anh, chuong trinh truyen hinh hoac OVA. Nhom san xuat cuoi cung cung chon đinh dang chuong trinh truyen hinh vi no la kieu phuong tien truyen thong de tiep can rong rai nhat o Nhat Ban vao thoi điem đo. Tieu đe đe xuat la Alcion bi tu choi vi tieng Nhat thieu phu am cho tu kho phat am nay.

Cac nha phe binh luu y cach Evangelion vay muon mot so kich ban nhat đinh va su dung noi tam lam phuong tien tuong thuat tu mot du an truoc đo cua Anno ten la Toppu o Nerae!. O du an Evangelion, ong ket hop cau truc tuong thuat cua Nadia va nhieu khung tham khao khac đe cau chuyen goi mo theo huong dan sang to. Trong qua trinh viet kich ban, cac yeu to cua cot truyen Evangelion co su tien trien so voi khai niem goc. Ban đau, series du tinh la se cho nhan vat nu giu vai tro chu đao nhung y tuong nay đa bi loai bo. Y tuong goc cua tap đau du đinh la cuoc chien giua Angel va Rei, con Shinji chi đuoc gioi thieu sau khi Angel tam thoi bi đanh bai. Cot truyen đa co nhung su thay đoi tiep theo ke tu sau vu tan cong bang khi sarin cua giao phai Aum Shinrikyo tren tau đien ngam Tokyo vao thang 3 nam 1995. Azuma Hiroki noi rang cau chuyen goc cua Evangelion "qua sat voi thuc te" theo quan điem cua Anno. Ve co ban, Anno cho rang kich ban ban đau khong phu hop đe phat song va ong so bi kiem duyet. Tuy nhien, ong cung chi trich Aum Shinrikyo vi "chung khong con bat cu moi lien he gi voi thuc te". Vi ly do nay, Azuma tuyen bo rang Evangelion se "ve ban chat la su phe phan đoi voi giao phai Aum". Phien ban cuoi cung cua cau chuyen phan anh nguon cam hung rut ra tu nhieu anime va tac pham hu cau khac. Đung đau trong so nay la Uchu Senkan Yamato, Mobile Suit Gundam, Devilman, va Densetsu Kyojin Ideon. Series cung bay to long tham kinh đoi voi tac pham Childhood's End, mot so tieu thuyet cua Murakami Ryu, The Andromeda Strain, The Divine Invasion, bai tho Pippa Passes, The Hitcher, va mot so chuong trinh truyen hinh gom The Prisoner, Thunderbirds, Ultraman va Ultra Seven.
Su phat trien cua Shin Seiki Evangelion thuc su roi vao tinh trang "nuoc đen chan moi nhay" trong qua trinh san xuat. Nhung đoan cat canh goc cua hai tap đau tien đa đuoc trinh chieu tai le hoi Gainax lan thu 2 vao thang 7 nam 1995, chi 3 thang truoc khi chung đuoc cong chieu tren truyen hinh. Khi lam đen tap 13, loat phim bat đau đi chech huong so voi cau chuyen goc, va buoc phai thay đoi so voi du tinh ban đau. So luong Angel giam xuong con 17 thay vi 28 nhu du đinh, va cac nha bien kich phai thay đoi ket thuc cua cau chuyen, von đinh mo ta su that bai cua Du an hoan thien con nguoi sau khi bi Angel tan cong tu mat trang. Su thay đoi so voi ke hoach ban đau khong phai la van đe duy nhat cua loat phim. Theo Anno, mac du Gainax la studio chinh cua series nhung ban than cong ty cung khong co đu nhan luc va vat luc đe san xuat bo phim mot cach hoan chinh. Chi co 3 nhan vien cua Gainax la san sang lam viec cho loat phim bat cu luc nao, va phan lon cong viec san xuat cua series co su phu thuoc vao nguon luc cua Tatsunoko Production.
Bat đau tu tap 16, nha san xuat thay đoi đang ke loi tuong thuat cua cau chuyen, thay vi ke ve su cuu roi thi ho se tap trung vao khai thac net rieng cua moi nhan vat. Su thay đoi nay trung hop voi viec Anno bat đau quan tam đen tam ly hoc sau khi mot nguoi ban cho ong muon cuon sach ve benh tam than. Đinh điem cua su quan tam nay la su phan tich tam ly nhan vat trong 2 tap cuoi. Anno cam thay can thiet phai bo kich ban goc cua tap 25 đe viet nen cai moi. Nhung tap phim nay su dung nhieu hoat anh truu tuong, hoi tuong, nhung buc ve net đon gian, anh chup va cac canh hinh anh co đinh voi loi thoai long tieng. Mot so nha phe binh cho rang ong Anno co tinh lua chon loi hoat hinh đoc đao nay la do ngan sach bi cat giam, nhung Okada Toshio giai thich rang van đe khong chi đon gian la chech ke hoach hay ngan sach ma la Anno "khong the quyet đinh ket thuc khi chua co thoi điem thich hop, đo la phong cach cua ong ay".


Chu đe Shin Seiki Evangelion long ghep mot cach tu do nhieu yeu to truyen thuyet than bi cua đao Do Thai, đao Kito, bao gom ca van hoc Midrash va Kabballah. Series nay duong nhu khien nguoi xem gap kho khan đe tim ra loi giai thich ro rang khi phong tac y tuong phat trien tu Sach Sang the bao gom truyen Midrash, thanh tuong Zohar va truyen Kabballah đe tao ra kieu than thoai moi danh rieng cho Evangelion. Tro ly đao dien Tsurumaki Kazuya noi rang bo phim muon hinh anh tham chieu đen ton giao la đe khien no tro nen "thu vi" va "đep mot cach ky la" hon, đong thoi giai thich rang viec su dung hinh anh mang tinh bieu tuong cua đao Kito trong series hoan toan khong co ham y ton giao gi. Theo Anno, "khi cac bieu tuong hoa hop vao nhau, lan đau tien mot cai gi đo giong nhu la moi tuong quan hoac y nghia hien len mot cach ro rang". Cot truyen ket hop cac yeu to bi truyen va than bi cua Kabballah Do Thai, bao gom ca Angel. Angel trong Evangelion it nhieu co nhung net chung va net rieng so voi thien than cua ton giao truyen thong nhu Sachiel, Sandalphon va Ramiel.
Theo Patrick Drazen, co rat nhieu am chi lien quan đen Kojiki va Nihongi đong mot vai tro noi bat trong Evangelion, cung voi đo la the gioi quan cua Than đao ve vu tru nguyen thuy va nhung cay thuong than cua cac vi than nhu Izanagi va Izanami. Cac yeu to cua truyen thuyet Judea Kito huu cung đang chu y trong suot bo phim, bao gom cac tham chieu lien quan đen Adam, Lilith, Eva, cay thuong cua Longinus, cac cuon sach Bien Chet, Adam Kadmon, va Cay su song. Su hop nhat tat ca con nguoi thanh mot thong qua Du an hoan thien con nguoi o cuoi series đuoc so sanh voi khai niem tikkun olam cua đao Do Thai. Nhung co may Evangelion con đuoc vi nhu golem trong van hoa dan gian Do Thai, va thiet ke cua chung giong nhu mo ta truyen thong ve oni trong van hoa dan gian Nhat Ban.
Shin Seiki Evangelion đuoc dien giai la su đau tranh noi tam cua chinh Anno Hideaki voi chung tram cam. Trong qua trinh san xuat phim, ong bat đau quan tam đen benh tam than va tam ly hoc. Theo ong, Rei la mot nhan vat mac benh tam than phan liet va lai đai dien cho vo thuc cua Shinji. Shinji bi mac chung phuc cam Oedipus, va đuoc mo ta la co xung đot giua ham muon tinh duc-ham muon huy diet. Tuong tu nhu vay, Ritsuko cung mac chung phuc cam Electra, co yeu Gendo nhu mot nguoi thay the cho hinh tuong nguoi cha cua co. Ban than Anno cung noi rang ong cam thay minh giong Shinji o ca binh dien y thuc va vo thuc. Đong thoi, ong cung cam thay minh gan bo voi Asuka va Misato, con Rei la "phan sau kin nhat" cua Anno va Kaworu la cai bong cua ong. Tham chi con co y kien cho rang viec Shinji chui vao Unit-01 la "quay tro lai bung me" theo thuyet cua Freud, va viec cau co gang đe thoat ra khoi Eva giong nhu "nghi thuc chuyen minh" đe tro thanh nguoi đan ong thuc thu. Series con đe cap đen nhieu khai niem triet hoc va phan tam hoc, chang han nhu giai đoan mieng, noi chieu, tinh hai chieu, va ham muon chet. Nhung khai niem nay đuoc tong hop tu cac tac pham cua Sigmund Freud, Arthur Schopenhauer, Søren Kierkegaard va mot so tac gia khac.


Phuong tien truyen thong lien quan = Phim đien anh =

Vao thang 5 nam 1996, Gainax cong bo se ra mat phim đien anh Evangelion đe đap lai su khong hai long cua nguoi ham mo ve phan cuoi cua loat phim goc. Vao ngay 15 thang 3 nam 1997, Gainax phat hanh Shin seiki Evangelion Gekijo-ban: Shi to Shinsei bao gom tap hop clip thoi luong 60 phut tom tat 24 tap đau cua series goc va chi co 30 phut cho phan ket moi do gap nhieu van đe trong khau san xuat. Bo phim thu 2, Shin Seiki Evangelion Gekijo-ban: Ea/Magokoro o, Kimi ni đuoc cong chieu vao thang 7 nam 1997 the hien mot cai ket hoan toan moi khi thuat lai 2 tap cuoi cua phien ban truyen hinh theo mot goc nhin khac. Thay vi đay loat phim len cao trao bang su the hien tam tri nhan vat, phim đien anh nam 1997 lai giai quyet cao trao theo kieu truyen thong, tuc la bo sung nhieu canh hanh đong cho cac tuyen cot truyen cua series. Ea/Magokoro o, Kimi ni gianh đuoc nhieu giai thuong va thu ve 1,45 ty yen trong vong sau thang ke tu khi cong chieu. Nam 1999, EX.org xep phim đien anh o vi tri thu 5 cho hang muc 'Chuong trinh hay nhat moi thoi đai', con phien ban truyen hinh thi o vi tri thu 2. Nam 2009, CUT Magazine xep bo phim o vi tri thu 3 trong so nhung anime hay nhat moi thoi đai.
Ngay 9 thang 9 nam 2006, Gainax xac nhan san xuat mot loat phim đien anh moi voi tua la Evangelion Shin Gekijoban bao gom 4 bo phim. Phan phim đau xao nau lai 5 tap đau cua loat phim goc nhung tu phan 2 tro đi thi co cau chuyen hoan toan khac khi bo sung them nhan vat moi, Eva va Angel moi. Bo phim đau tien, Evangelion Shin Gekijoban: Jo phat hanh tai Nhat Ban vao ngay 1 thang 9 nam 2007, Evangelion Shin Gekijoban: Ha phat hanh vao ngay 27 thang 6 nam 2009, va Evangelion Shin Gekijoban: Q phat hanh vao ngay 17 thang 11 nam 2012. Bo phim cuoi cung, Shin Evangelion Gekijoban:𝄂 phat hanh vao ngay 8 thang 3 nam 2021 sau 2 lan tri hoan. Ngay 8 thang 2 nam 2015, bo phim ngan su dung cong nghe ket xuat 3D Evangelion: Another Impact đa đuoc phat hanh truc tuyen voi tu cach la anime ngan so 12 cua Japan Animator Expo (Trien lam hoa si dien hoat Nhat Ban). Anime ngan nay la san pham hop tac giua xuong phim hoat hinh Khara voi cong ty truyen thong Dwango do Aramaki Shinji lam quan ly. Bo phim ngan nay la "cau chuyen ve su kich hoat, cuong no va tieng gam cua mot Evangelion o the gioi khac".


= Manga va sach =

Muoi thang truoc khi Evangelion đuoc phat song tren truyen hinh, nha thiet ke nhan vat Sadamoto Yoshiyuki đa ve minh hoa phien ban manga cua cau chuyen voi muc đich ban đau la đe quang ba cho bo anime. Phan đau tien cua manga đuoc xuat ban tren tap chi Shonen Ace trong so ra thang 2 vao thang 12 nam 1994, nhung phan tiep theo đuoc xuat ban mot cach khong đinh ky trong vong 18 nam. Đen thang 6 nam 2013, phien ban manga cuoi cung cung hoan thanh. Mot so nha san xuat ban đau lo ngai ve viec lua chon Sadamoto đe phat hanh manga chuyen the vi ho nghi rang "ong đa qua thoi ky đinh cao đe co the tin tuong ma giao pho nhiem vu". Nhung su lo ngai nay hoa ra la thua vi manga đa đat đuoc thanh cong thuong mai mot cach ro rang: 10 tap đau tien đa ban đuoc 15 trieu ban, va tap thu 11 đat vi tri thu nhat tren bang xep hang Tohan gop phan ban them đuoc 2 trieu ban. Bo manga đa gianh chien thang trong cuoc binh chon cua cong đong nguoi ham mo Comicker vao nam 1996.


= Soundtrack va am nhac =

Sagisu Shiro đa sang tac phan lon ban nhac goc cho loat phim. Nhung soundtrack đuoc phat hanh đeu đat thu hang cao tren cac bang xep hang Oricon, đac biet la album Neon Genesis Evangelion III đa đung đau ve doanh thu trong nam 1997. Cung trong nam đo, Sagisu đuoc trao giai thuong Animation Kobe o hang muc "Nhac nen xuat sac nhat" vi nhung sang tac cua ong cho Evangelion. Nhac co đien cua Ludwig van Beethoven, Johann Sebastian Bach, Giuseppe Verdi va George Frideric Handel cung thuong xuyen xuat hien trong bo anime. Nhung tac pham am nhac co đien va tac pham giao huong goc đa đuoc su dung đe lam nhac nen cho cac bo phim đien anh ve sau thuoc nhuong quyen thuong mai Shin Seiki Evangelion. Series đa san xuat tong cong 21 album bao gom phong thu, hat live, tuyen tap va sountrack cung voi 6 đia đon. Bai hat chu đe mo đau cua loat phim la Zankoku na tenshi no teze do Takahashi Yoko trinh bay đa đuoc xep hang trong 2 cuoc binh chon cua TV Asahi. Đau tien la vi tri thu 55 cho nhung ca khuc chu đe anime hay nhat moi thoi đai, tiep đo la vi tri thu 18 cho nhung ca khuc chu đe anime hay nhat thap nien 1990. Sau 15 nam ke tu ngay phat hanh, nhac chu đe đa gianh đuoc giai thuong thuong nien cua JASRAC cho tien ban quyen ma no tiep tuc thu đuoc tu viec su dung cho may pachinko, pachislo, karaoke va cac đia điem khac. Nhac chu đe ket thuc cua bo anime la mot phien ban cua ca khuc "Fly Me to the Moon" do Claire Littley (ten o phan danh đe la CLAIRE) chuyen soan va the hien.


= Tro choi đien tu =

Mot so tro choi đien tu an theo loat phim đa đuoc phat trien, tu game nhap vai va phieu luu cho đen mat chuoc va the bai. Series cung san xuat mot so visual novel, 2 trong so đo đa lay cam hung tu bo manga hai lang man Shin Seiki Evangelion Kotetsu no Garufurendo 2nd va Shin Seiki Evangelion: Ikari Shinji Ikusei Keikaku.


Đon nhan Shin Seiki Evangelion đa đuoc gioi phe binh trong nuoc va quoc te đon nhan nong nhiet ngay tu lan phat song đau tien va trong nhieu thap ky ke tu khi phat hanh. Tren trang tong hop đanh gia Rotten Tomatoes, bo anime đat điem đong thuan la 100% dua tren 29 bai đanh gia, voi điem so trung binh la 8,29/10. Phan đanh gia chung cua trang web viet rang "Neon Genesis Evangelion vua la tieu chuan van hoa cua Nhat Ban, vua la cai nhin khong khoan nhuong cua mot auteur kiem nha sang tao Anno Hideaki, khong nhung vay no con la su hap dan tot đinh cua the loai anime mecha va lot ta đuoc noi đau đon cua chung tram cam – tao nen mot su thi hoan toan đoc la ve thien than va ac quy trong noi tam [cua moi con nguoi]."
Sau khi chuong trinh truyen hinh ket thuc lan phat song đau tien, quan điem cua cong chung va gioi phe binh chuyen mon co su phan cuc, đac biet la đoi voi 2 tap cuoi cung. Cai kieu ket thuc đam chat thu nghiem cua phan cuoi khien nhieu nguoi ham mo cam thay boi roi hoac uc che, he qua la nhieu cuoc tranh luan va tranh cai đa no ra. Nhung loi chi trich chu yeu nham vao viec cot truyen thieu huong giai quyet cho 2 tap cuoi cung. Y kien ve phan cuoi co su đa chieu, nguoi thi cho rang 2 tap cuoi "co chieu sau", nguoi thi cam thay chung "nhin qua thi co ve [co nghia] nhung that ra cha [co nghia] gi ca". Dien vien long tieng cho phien ban tieng Anh cua bo phim thua nhan rang ho cung thay kho hieu voi phan ket. To Mainichi Times viet rang sau khi tap 25 ket thuc, "hau nhu tat ca nguoi xem đeu cam thay bi phan boi ... Khi binh luan vien Otsuka Eiji gui mot la thu đen Yomiuri Shimbun phan nan ve ket thuc cua loat phim, cuoc tranh luan đa no ra tren toan quoc." Mac cho nhung loi chi trich, Anno van giu vung lap truong cua minh ve cai ket ham chua dung y nghe thuat cua series. Nam 2003, nha phe binh Zac Bertschy nhan xet rang "Hau het nhung nguoi phan ung gay gat voi Evangelion la nhung nguoi khong chiu đong nao". Nhung tranh cai ban đau xoay quanh ket thuc cua Evangelion khong anh huong gi đang ke đen danh tieng cua bo anime.
"Su phong phu" cua nhan vat va loi ke chuyen "phuc tap va nhieu lop" đa đuoc cac nha phe binh đanh gia cao. Nam 2009, Mike Hale cua The New York Times đa mo ta Evangelion la "mot bo anime chat luong, mot cau chuyen ve nguoi may khong lo co chieu sau, cam xuc va chi tiet la thuong." Evangelion đa phat trien thanh mot hien tuong xa hoi vuot xa xuat phat điem ban đau la cong đong nguoi ham mo, tao ra cuoc thao luan tren toan Nhat Ban. Loat phim nay cung la chu đe cua nhieu bao cao, tranh luan, nghien cuu tren cac phuong tien truyen thong toan cau. Series đa thu hut su quan tam đanh gia cua cac nha phe binh, hoc gia, va nha xa hoi hoc nhu Susan J. Napier, William Rout, Mick Broderick, Kotani Mari, Miyadai Shinji, Azuma Hiroki, Furuhata Yuriko, va Marc Steinberg. Evangelion đa đuoc mo ta la su phe phan va giai ket cau cua the loai mecha. Theron Martin (Anime News Network) đa dien ta thiet ke nhan vat la "khac biet, thien ve sexy hon la đang yeu", va thiet ke nguoi may la "mot trong nhung thiet ke ca biet nhat tung đuoc san xuat o mot series anime, voi kieu dang đep, mem mai, uyen chuyen nhung trong rat quai di, đang so, va mang dang ve nhanh nhen thay vi dang ve kieu hinh hop va hiep si." Mike Crandol noi rang "Co ve khong con phai ban cai gi nua khi noi rang Evangelion la mot trong nhung tac pham hoat hinh vi đai nhat moi thoi đai". Nha phe binh Nhat Ban Tsuribe Manabu cho rang Evangelion co noi dung "cuc ky huong noi va thieu tinh xa hoi nen no duong nhu phan anh can benh cua thoi đai." Vao thang 2 nam 2004, Cinefantastique đa liet ke Evangelion la mot trong "10 phim hoat hinh ma ban phai xem".


= Giai thuong =
Shin Seiki Evangelion luon đat điem cao trong cac cuoc tham do pho bien. Nam 1996, bo anime đa chiem giu vi tri đau tien trong hang muc "Series đuoc yeu thich nhat" cua Anime Grand Prix, mot chuoi giai thuong do đoc gia binh chon đuoc đang tren tap chi Animage. Series đuoc trao giai them mot lan nua vao nam 1997 khi đat so luong binh chon ap đao. Ea/Magokoro o, Kimi ni gianh vi tri đung đau vao nam 1998, đua Shin Seiki Evangelion tro thanh nhuong quyen thuong mai đau tien thang giai nhat 3 lan lien tiep. Trang web IGN xep Evangelion la loat phim hoat hinh hay thu 10 trong danh sach "100 chuong trinh hoat hinh hang đau". Bo anime đung thu 3 trong danh sach "anime ma ban nen ghi nho o the ky 21" cua Animage. Nam 1998, đoc gia EX.org đa binh chon Shin Seiki Evangelion o vi tri thu nhat trong so nhung anime phat hanh o Hoa Ky va vao nam 1999, ho đa binh chon series o vi tri thu 2 trong so nhung chuong trinh anime hay nhat moi thoi đai. Nam 2007, mot cuoc tham do quy mo lon do TV Asahi to chuc cho thay Evangelion la anime đuoc đanh gia cao thu 2 tai Nhat Ban. Series đuoc xep hang la anime pho bien nhat moi thoi đai trong mot cuoc khao sat nam 2006 voi 80,000 nguoi tham gia tai Lien hoan Nghe thuat truyen thong Nhat Ban.
Evangelion đa gianh giai thuong Animation Kobe vao nam 1996, va nam 1997. Loat phim đa đuoc trao Giai thuong Nihon SF Taisho va Giai thuong xuat sac tai Lien hoan nghe thuat truyen thong Nhat Ban vao nam 1997. Series xep hang thu 7 trong "Top 50 Anime đuoc phat hanh o Bac My" tren tap chi anime cua Wizard. Trong so ra thang 8 nam 1996 cua tap chi Animage, cac nhan vat cua Evangelion chiem vi tri cao tren bang xep hang nhung nhan vat đuoc yeu thich nhat voi Rei o vi tri thu nhat, Asuka thu 3, Kaworu thu 4 va Shinji thu 6. Ayanami Rei gianh chien thang o hang muc Nhan vat nu vao nam 1995 va 1996, con Ikari Shinji gianh chien thang o hang muc Nhan vat nam vao nam 1996 va 1997. Nam 2010, tap chi Newtype cong nhan Ayanami Rei la nhan vat nu noi tieng nhat thap nien 1990 o hang muc nhan vat nu va Ikari Shinji o hang muc nhan vat nam. TV Asahi ghi nhan "hanh đong cam tu cua Ayanami Rei" la canh anime cam đong thu 9 tu truoc đen nay.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Thu muc Đoc them Lien ket ngoai = Trang web chinh thuc =
Neon Genesis Evangelion, Gainax's official site Luu tru ngay 2 thang 4 nam 2001 tai Wayback Machine
Trang web cua Madman Entertainment
新世紀エウァンケリオン Website cua King Record


= Bai viet va thong tin =
Neon Genesis Evangelion tren Internet Movie Database
Neon Genesis Evangelion (anime) tai tu đien bach khoa cua Anime News Network
Neon Genesis Evangelion tren DMOZ