Ngo Bao Chau (sinh ngay 28 thang 6 nam 1972), giao su tai Khoa Toan, Đai hoc Chicago, la mot nha toan hoc Phap-Viet noi tieng voi chung minh bo đe co ban cho cac dang tu đang cau. Nho chung minh nay ma ong đat Huy chuong Fields nam 2010. Ong la nguoi Viet Nam đau tien va duy nhat tinh đen thoi điem hien tai đat đuoc thanh tuu nay. Ong cung la mot trong so it nguoi Viet Nam hai lan đoat huy chuong vang Olympic Toan hoc Quoc te (Uc nam 1988 va Đuc nam 1989).
Tinh đen nam 2010, ong la nha khoa hoc tre nhat Viet Nam đuoc Hoi đong Chuc danh Giao su Nha nuoc Viet Nam đac cach phong hoc ham Giao su.


Tieu su Ngo Bao Chau sinh ngay 28 thang 6 nam 1972 tai Ha Noi. Thoi nien thieu, ong la hoc sinh Truong Tieu hoc Thuc nghiem, Truong THCS Trung Vuong, va sau đo hoc tai Khoi chuyen Toan thuoc Khoa Toan - Co - Tin hoc, Truong Đai hoc Tong hop Ha Noi (cu), nay la Truong Trung hoc Pho thong chuyen Khoa hoc Tu nhien thuoc Truong Đai hoc Khoa hoc Tu nhien, Đai hoc Quoc gia Ha Noi.
La sinh vien Truong Đai hoc Paris VI (nay la Đai hoc Sorbonne) va Truong Su pham Paris (Ecole normale superieure Paris, ENS Paris; mot so it nguoi Viet Nam tung hoc tai truong nay bao gom Hoang Xuan Han, Le Van Thiem, Tran Đuc Thao) tu nam 1992 đen nam 1994, roi sau đo la sinh vien cao hoc va nghien cuu sinh cua Truong Đai hoc Paris XI (Universite Paris-Sud 11) duoi su huong dan cua Giao su Gerard Laumon, Ngo Bao Chau bao ve Luan an tien si nam 1997, tro thanh nghien cuu vien cua Trung tam Nghien cuu Khoa hoc Quoc gia Phap (CNRS) tu nam 1998, lay bang Habilitation a Diriger les Recherches (HDR) nam 2003 va sau đo đuoc bo nhiem lam giao su toan hoc tai Truong Đai hoc Paris XI nam 2004.

Nam 2007, ong đong thoi lam viec tai Truong Đai hoc Paris XI, Orsay, Phap va Vien Nghien cuu Cao cap Princeton, New Jersey, Hoa Ky. Trong nam 2008, ong cong bo chung minh Bo đe co ban cho cac đai so Lie hay con goi la Bo đe co ban Langlands.
Nam 2010, khi biet tin sap nhan giai Fields, ong đa tranh thu nhap quoc tich thu hai voi hy vong giai thuong cung se đem lai vinh du cho cac nha toan hoc Phap.
Ke tu ngay 1 thang 9 nam 2010, ong la giao su tai Khoa Toan, Đai hoc Chicago.
Ngay 9/3/2011, Pho Thu tuong Chinh phu va Bo Giao duc va Đao tao đa cong bo Quyet đinh thanh lap Vien Nghien cuu Cao cap ve Toan (Vietnam Institute for Advanced Study in Mathematics) va quyet đinh bo nhiem ong Ngo Bao Chau lam giam đoc khoa hoc cua Vien.
Cung voi nha giao Pham Toan, va giao su toan hoc Vu Ha Van, GS Ngo Bao Chau mo mot trang mang giao duc voi ten la Hoc the nao chinh thuc hoat đong vao ngay 1 thang 5 nam 2013 voi ky vong đong gop vao viec tim ra phuong huong giai quyet cac van đe cua giao duc Viet Nam.
Thang 10 nam 2013, ong la Chu tich danh du cua Cau lac bo Nha khoa hoc Đai hoc Quoc gia Ha Noi theo loi moi cua Giam đoc Đai hoc Quoc gia Ha Noi - PGS.TS. Phung Xuan Nha.
Nam 2020, ong giu ghe giao su Formes automorphes o College de France.


Gia đinh Ngo Bao Chau sinh ra trong mot gia đinh tri thuc truyen thong. Ong la con trai cua Tien si khoa hoc nganh co hoc chat long Ngo Huy Can, hien đang lam viec tai Vien Co hoc Viet Nam. Me cua ong la Pho Giao su, Tien si duoc Tran Luu Van Hien, cong tac tai Benh vien Y hoc co truyen Trung uong, Viet Nam. Ong la chau ho cua Ngo Thuc Lanh, mot Giao su toan viet cuon sach Đai so đau tien.
Nam 22 tuoi (1994), sau khi hoc xong thac si o Phap, Ngo Bao Chau lap gia đinh voi Nguyen Bao Thanh, nguoi ban gai hoc chuyen Toan cung ong tai Truong THCS Trung Vuong, Ha Noi. Đen thang 8 nam 2010, hai nguoi co voi nhau ba nguoi con gai: Ngo Thanh Hien (sinh nam 1995), Ngo Thanh Nguyen (sinh nam 2000) va Ngo Hien An (sinh nam 2003).


Thanh tich noi bat Ong đa hai lan đoat huy chuong vang Olympic Toan hoc Quoc te tai Australia nam 1988 va Cong hoa Lien bang Đuc nam 1989, va cung la nguoi Viet Nam đau tien gianh 2 huy chuong vang Olympic Toan hoc Quoc te.
Nam 2004, ong đuoc trao tang giai Nghien cuu Clay cua Vien Toan hoc Clay cung voi Giao su Gerard Laumon vi đa chung minh đuoc Bo đe co ban cho cac nhom Unita. Nam 2005, khi đuoc 33 tuoi, Ngo Bao Chau đuoc nha nuoc Viet Nam phong đac cach ham giao su.
Cuoi nam 2009, cong trinh Bo đe co ban cho cac đai so Lie cua ong đa đuoc tap chi Time binh chon la mot trong 10 phat minh khoa hoc tieu bieu cua nam 2009.
Voi cac cong trinh khoa hoc cua minh, Giao su Ngo Bao Chau đuoc moi đoc bao cao trong phien hop toan the cua Hoi nghi toan hoc the gioi 2010 to chuc o An Đo vao ngay 19 thang 8 nam 2010. Tai le khai mac, giao su đa đuoc tang thuong Huy chuong Fields.
Ngay 29 thang 8 nam 2010, mot buoi le chao mung ong nhan giai Fields đa đuoc to chuc tai TT Hoi nghi Quoc gia, My Đinh, Ha Noi.
Nham khuyen khich nen khoa hoc nuoc nha, Chinh phu Viet Nam đa trao tang Ngo Bao Chau mot can ho cong vu tri gia 12 ty VNĐ o toa nha Vincom, Ha Noi. Mac du co nhieu y kien khac nhau xoay quanh viec nhan can ho nhung ong khang đinh giai thuong nay la xung đang, va đa nhan can nha 160 m² nay đau thang 11 nam 2010. Truoc đo, ngay 4/9/2010, Hoi đong Thi đua khen thuong thanh pho Ha Noi (trong chuong trinh Đai hoi Thi đua yeu nuoc giai đoan 2010 - 2015 cua thanh pho) đa lua chon them Ngo Bao Chau vao danh sach Cong dan Thu đo uu tu lan thu nhat, nam 2010.
Thang 4 nam 2011, Tong thong Phap Nicolas Sarkozy quyet đinh trao tang ong Huan chuong Bac Đau Boi tinh cua nha nuoc Phap va ong đa chinh thuc sang Phap nhan giai nay vao ngay 27 thang 1 nam 2012 tai đien Elysee. Mot thang sau, Ngo Bao Chau cung voi nam nguoi khac đa đuoc Vien Đai hoc Chicago trao tang danh hieu giao su đa co nhung thanh tuu xuat sac (distinguished service professorships).
Nam 2012, ong đuoc bau lam Uy vien danh du (Honorary Fellow) cua Hoi Toan hoc Hoa Ky.
Ngay 12 thang 12 nam 2018, ong đuoc trao Giai thuong toan hoc Maurice Audin tai Vien nghien cuu Henri Poincare, Paris, Phap.
Ngay 2 thang 7 nam 2021, ong đuoc bau lam Thanh vien danh du (Honorary Member) cua Hoi Toan hoc Luan Đon.


Su nghiep = Nghien cuu khoa hoc =
Cung voi Gerard Laumon, ong chung minh bo đe co ban cho cac nhom unita. Chien luoc chung cua ho la nghien cuu cac orbital integrals xuat hien trong bo đe co ban thong qua cac tho Springer afin đen tu thanh tho Hitchin. Đieu nay cho phep ho su dung cac cong cu cua ly thuyet bieu dien hinh hoc, tuc la ly thuyet cua cac bo pervese, đe nghien cuu mot van đe von la mot van đe to hop voi ban chat ly thuyet so.
Nam 2008, ong thanh cong trong viec chung minh bo đe co ban cho cac đai so Lie. Cung voi cac ket qua đa co cua Jean-Loup Waldspurger (Jean-Loup đa chung minh truoc đo rang ket qua tren ve cac đai so Lie se ngu y nhung dang manh hon cua bo đe co ban), đieu nay hoan thien mot chung minh cho bo đe co ban trong truong hop tong quat.
Nam 2010, Ngo Bao Chau nhan giai thuong Fields cho chung minh cua bo đe co ban.


= Giang day =
Tai Vien Đai hoc Chicago, ong đuoc phong lam Giao su Xuat sac Francis and Rose (Francis and Rose Yuen Distinguished Service Professor) va hoat đong giang day cua ong xoay quanh cac chu đe: ly thuyet so, ly thuyet so đai so, thanh tho Hitchin, automorphic form.
Thang 8 nam 2019, website phien ban tieng Anh cua Đai hoc Cong nghiep Cap Nhi Tan đang tin Ngo Bao Chau đuoc bo nhiem lam giang vien cua đai hoc nay. Truoc đo ong tung tuyen bo se khong giang day tai Trung Quoc vi khong muon "ban be, đong nghiep co cam giac la minh quay lung voi đat nuoc.". Tra loi bao Tuoi Tre ngay 24 thang 1 nam 2022, ong phu nhan viec nay va khang đinh rang "Toi khong co y đinh đi lam viec lau dai o bat ky cho nao o Trung Quoc ma chi đi thinh giang, hop tac khoa hoc". Thuc te thi trong danh sach nhan su cua Đai hoc Cong nghiep Cap Nhi Tan cung chi ghi Ngo Bao Chau la giao su thinh giang dai han (long-term visiting professor).


 Mot so bai bao chon loc  T. H. Chen, B. C. Ngo, On the Hitchin morphism for higher-dimensional varieties, Duke Mathematical Journal, 169 (2020), no. 10, 1971–2004.
A. Bouthier, B. C. Ngo, Y. Sakellaridis, On the formal arc space of a reductive monoid, American Journal of Mathematics, 138 (2016), 81-108.
J. Heinloth, B. C. Ngo, Z. Yun, Kloosterman sheaves for reductive groups, Annals of Mathematics, 177 (2013), 241–310.
B. C. Ngo, Le lemme fondamental pour les algebres de Lie, Publications mathematiques de l'IHES, No. 111 (2010), 1–169.
L. Gerard, B. C. Ngo, Le lemme fondamental pour les groupes unitaires, Annals of Mathematics, 168 (2008), 477–573.
B. C. Ngo, D. T. Ngo, Comptage de G-chtoucas: la partie reguliere ellitique, Journal of the Institute of Mathematics of Jussieu, 7 (2008), 181-203.
B. C. Ngo, Fibration de Hitchin et endoscopie, Inventiones mathematicae, 164 (2006), 399–453.
T. Haines, B. C. Ngo, Alcoves Associated to Special Fibers of Local Models, American Journal of Mathematics, 124 (2002), 1125-1152.
T. Haines, B. C. Ngo, Nearby Cycles for Local Models of Some Shimura Varieties,  Compositio Mathematica, 133 (2002), 117–150.


 Bai giang  B. C. Ngo, Endoscopy Theory of Automorphic Forms, Proceedings of the International Congress of Mathematicians. Hyderabad, India, 2010


 Sach van hoc  "Ai va Ky o xu so nhung con so tang hinh" hop tac cung voi Nguyen Phuong Van bat đau viet thang 4 nam 2011 va phat hanh 19 thang 3 nam 2012.


Quan điem ca nhan = Quan điem lam viec =
Tren bao Thanh Nien so đac biet Tet 2010 (sau khi tap chi Times xep cong trinh cua ong vao nhom 10 cong trinh tieu bieu cua nam 2009, va truoc khi ong nhan giai Fields), tra loi cau hoi ve nhung thach thuc gap phai khi chung minh bo đe co ban va cach vuot qua, ong noi "...toi mat rat nhieu thoi gian đe hoc nhieu thu toan hoc cua nhan loai truoc khi quay lai vat lon voi Bo đe co ban. [...] Đen mot luc nao đo, ban lam toan vi ban thich chu khong phai đe chung to mot cai gi nua".


= Quan điem giao duc =
Ngay 11 thang 5 nam 2014, trong mot bai viet tren bao Tuoi tre, GS Ngo Bao Chau nhan xet: "Tai sao phai dung ngan sach đe lam ra nhung quyen sach ma nguoi dan van phai mua, van bat buoc phai mua hang nam voi mot so luong lon. Von la mot nguoi lam toan, nguoi lam toan thich nhung suy nghi đon gian va ngay tho, toi thay co mot phuong an đon gian, ngay tho đe giai quyet su bat cong ke tren: đo la cong bo hoan toan noi dung sach giao khoa len mang." Ong đe nghi su dung mo hinh wikipedia nhu mo hinh mau cho viec nay.
Đau nam 2015, GS Ngo Bao Chau nhan xet: "trong nam qua, đieu hoi tiec la trong tam cai cach giao duc đang ra giao duc đai hoc la khau yeu nhat lai khong ai đa đong gi. Ro rang đay mau chot can giai quyet vi giao duc đai hoc quyet đinh su phat trien đat nuoc trong đao tao nhan luc cho xa hoi".
Trong hoi thao Thu nghiem uoc mo nghe nghiep to chuc tai truong Pho thong lien cap Olympia (Ha Noi) ngay 3/5/2017, ong cho rang viec huong nghiep cho hoc sinh nen đuoc thuc hien vao cuoi cap hai, đau cap ba.
Ngay 21/4/2020, trong buoi noi chuyen truc tuyen voi sinh vien, ve vai tro cua nguoi thay, ong bay to suy nghi: "Nguoi thay vi đai la nguoi biet cach đat ra nhung cau hoi hay, thoi thuc chung ta đi tim chan ly". Tra loi cau hoi, "lam the nao đe co phat kien moi?", ong noi: "Toi nghi khong the nao phat kien tu nay ra trong đau chung ta. Thuc ra, tat ca phat kien la do chung ta co kinh nghiem. Khi chua đi lam thi kinh nghiem nay co the đen tu viec giai quyet nhieu tinh huong trong hoc tap"


= Quan điem chinh tri =
Theo BBC Tieng Viet, GS Ngo Bao Chau cho biet ong đa gui mot buc thu kien nghi ve du an Bauxit o Tay Nguyen vao ngay 29 thang 5 nam 2009 nhung toi thoi điem phong van la ngay 13 thang 12 nam 2009, ong van chua nhan đuoc hoi am. Noi dung cua la thu theo ong cho biet la đe cap đen chinh sach thuc dan moi cua chinh quyen Trung Quoc ve khai thac khoang san tren toan cau va đac biet la tai Tay Nguyen, ong cung đua ra canh bao: "phan co hai thi cam chac, phan co loi thi mong manh.".
Đong thoi trong cuoc phong van nay, ong cung cho hay ong co theo doi su kien Vien nghien cuu Phat trien (IDS), mot Vien nghien cuu va phan bien chien luoc tu nhan do Giao su Hoang Tuy va Tien si khoa hoc Nguyen Quang A đung đau, đa giai the sau khi Vien nay cho rang mot quyet đinh quan ly khoa hoc cua Chinh phu ban hanh nam 2009 la bat hop ly. Va ong đa cho biet quan điem cua minh ve vu nay nhu sau: "Toi co theo doi tuy khong chi tiet nhu gioi nha bao. Nhung mot xa hoi ma khong biet lang nghe cac y kien phan bien la mot chuyen tuong đoi do".
Trong vu an Cu Huy Ha Vu, Ngo Bao Chau noi ong "von khong đac biet ham mo" ong Cu Huy Ha Vu, nhung cho rang ong Vu la "mot con nguoi khong tam thuong. Nhu Hector nguoi thanh Troy, nhu Turnus nguoi Rutuli hay nhu Kinh Kha nguoi nuoc Ve, ong Vu khong he so hai khi phai đoi mat voi so phan cua minh"..." đong thoi cung chi trich chinh quyen va toa an rang ho đa "co tinh lam mat the dien quoc gia" khi "bat ong (Vu) bang hai bao cao su đa qua su dung", xu "nua cong khai, nua bi mat", va "tu choi thuc hien thu tuc to tung". Ong cho la: "Khong the lay su cau tha va su so hai lam phuong phap bao ve che đo."  Sau vu binh luan gay nhieu tranh cai nay, vao ngay 11 thang 4 nam 2011, blog ca nhan cua GS. Ngo Bao Chau co ten Thich hoc toan đa tam đong cua va đat o che đo ca nhan.
Ngay 12/9/2015, trong chuong trinh giao luu ra mat sach "Ke tran tro" cua TS Luong Hoai Nam, GS Ngo Bao Chau nhan xet: "Nguoi biet phan no, biet tran tro chinh la nguoi tao ra đong luc thay đoi trong xa hoi, lam giam bot su đau kho cua con nguoi, giup cho xa hoi ngay cang tot đep hon".


= Quan điem xa hoi =
Nam 2010, sau khi nhan giai thuong Fields, ong co đang tren blog ca nhan mot cau tra loi cho nhung thac mac ve quan điem cua ong trong van đe "le đuong bao chi" nhu sau: "Xin thua, bam theo le la viec cua con cuu, khong phai viec cua con nguoi tu do". Phat ngon nay cua ong gay nhieu tranh cai va sau đo đa tro nen rat noi tieng.


= Quan điem moi truong =
Trong buoi noi chuyen truc tuyen voi sinh vien ngay 21 thang 4 nam 2020, giao su Ngo Bao Chau bay to suy nghi cua minh ve dich benh COVID-19, va hy vong con nguoi se than thien hon voi thien nhien. Ong noi: "[...] toi hy vong se co nhung su thay đoi trong to chuc cuoc song, song nhip nhang va đon gian hon, con nguoi than thien hon voi thien nhien."


= Quan điem ton giao =
Ngo Bao Chau truong thanh trong 1 gia đinh theo Phat giao. Mac du khang đinh triet ly va van hoa Phat giao đa tham sau vao con nguoi ong nhu nhieu nguoi Viet Nam khac, tuy nhien ong xac đinh minh khong phai la Phat tu "theo nghia toan ven nhat" cua tu nay. Khi đuoc hoi ve quan điem đoi voi giao ly Phat giao, ong cho rang "Triet ly Phat giao cho con nguoi mot nhan sinh quan rong rai, giai phong nhieu đinh kien. Đay la mot to chat co ban cua nha khoa hoc".
Ngay 19 thang 5 nam 2016, nhan ngay sinh nhat lan thu 126 cua Ho Chi Minh, Ngo Bao Chau viet tren Facebook ca nhan cua minh: “Co quy men ai thi mong ho thoat khoi vong luan hoi, đung bat ho song mai trong su nghiep cua chung ta”.


Chu thich Lien ket ngoai Trang blog cua Ngo Bao Chau
Trang chu o Đai hoc Chicago
Ket qua cua Ngo Bao Chau trong ky thi Olympic Toan Quoc te
Ngo Bao Chau tai Du an Pha he Toan hoc
(tieng Phap) "Ngo Bao Chau, sommite mondiale des maths", Le Courrier du Vietnam (15/02/2009)
Danh sach cac tien an pham cua B.C. Ngo tren arXiv
Danh sach cac tien an pham cua Chau N tren arXiv
Ngo Bao Chau (Vietnamese-French mathematician) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)