Nguyen Đinh Khanh (1874 – 31 thang 5 nam 1946) ten that la Nguyen Van Xuan, hieu la Khanh Ky la mot nhiep anh gia nguoi Viet Nam. Ong đuoc xem la nguoi co cong phat trien nghe thuat nhiep anh tai Viet Nam, va la ong to nghe nhiep anh tai lang Lai Xa, lang nghe nhiep anh duy nhat tai Viet Nam.


Than the Ong sinh nam 1874 tai thon Lai Xa, xa Kim Chung, huyen Hoai Đuc (nay la xa Hoai Đuc), thanh pho Ha Noi. Cha ong la Nguyen Huu Phong va me la Pham Thi Tit. Hai nguoi đeu đa mat khi ong con nho.


Su nghiep = Ra Ha Noi lap nghiep =
Nam 1890, khi Nguyen Đinh Khanh moi 16 tuoi, ong ra Ha Noi lam viec lam phu bep nau an cho cua hang anh cua mot Hoa kieu ten la Du Truong tren pho Hang Bo. Ong con đuoc nguoi chu Nguyen Van Tao cho hoc nghe anh tai hieu anh nay. Nhan thay long say nghe va co chut kheo leo, chu hieu anh đa day nghe cho ong. Chi sau 2 nam, ong đa tro thanh mot tay nhiep anh đang chu y o Ha Noi, tham chi tay nghe con đuoc nhan xet la hon ca nguoi chu hieu anh.
Sau 2 nam theo hoc o hieu anh nguoi Hoa, Nguyen Đinh Khanh đa tim toi, hoc hoi đuoc nhung kinh nghiem, ky thuat chup anh, ky thuat chup "buong toi" đe mo hieu anh Khanh Ky tai pho Hang Da, canh tranh voi cua hieu Chu Duong. Khong chi muu sinh bang nghe anh, ong đa ve que truyen nghe cho ca lang. Voi von kinh nghiem trong tay nghe cua minh, thuong hieu Khanh Ky đa nhanh chong noi tieng va la noi đao tao ra đoi ngu nhung nguoi tho anh đau tien cua lang Lai Xa. Toan bo trang thiet bi may moc, nguyen vat lieu, phim, giay anh đe hanh nghe đeu đuoc đat mua tu Phap hoac Hong Kong đe phu hop voi đieu kien kinh te thoi điem đo.
Nam 1907, ong chuyen đen Sai Gon, thanh lap cac anh vien va thanh cong ngang tam voi nhiep anh gia nguoi Armenia Onnes Kurkdjian. Khi hanh nghe anh tai Ha Noi, Nguyen Đinh Khanh tham gia phong trao Đong Kinh Nghia Thuc nhung phong trao bi bai lo nen vao nam 1911, ong phai lanh nan sang Phap mo hieu anh o Toulouse mang ten Khanh Ky. Tiem anh cua ong cung la noi nhung nguoi yeu nuoc cua Viet Nam hoat đong cach mang va nhung hoc sinh Viet Nam du hoc. Truoc đo vao nam 1909, Nguyen Đinh Khanh cung đa mo them đuoc mot so hieu anh khac o Ha Noi va Nam Đinh. Theo bao đien tu VTV đua tin, net rieng trong nhung buc anh chup chan dung mang thuong hieu Khanh Ky thoi bay gio la chup toan than, mat huong thang, ngoi ghe, hai tay đat len đau goi xoe 10 ngon tay va ngon chan. Tham chi, viec so huu nhung buc anh chan dung theo phong cach hieu anh Khanh Ky khi ay đa tro thanh mot trao luu.


= Cuoc song tai Phap =

Nam 1913, khi Raymond Poincare trung cu Tong thong Phap, le nham chuc cua ong co hang tram nguoi chup anh, nhung Nguyen Đinh Khanh (khi ay la chu anh vien o đai lo Malesherbes) đa chup đuoc mot tam anh va đuoc to L'Illustration chon đua len trang bia. Nho đo, Khanh Ky cang noi tieng va kinh doanh kha gia. Nhung ong khong chi la mot doanh nhan nhiep anh ma con la mot nguoi theo chu nghia yeu nuoc. Nhieu tu lieu cho thay, đau nhung nam 20 the ki 20, Khanh Ky đa giup đo Nguyen Ai Quoc (ve sau la Ho Chi Minh) khi ong hoat đong o Phap. Ong con la cong tac va la manh thuong quan cua nhom nguoi yeu nuoc tai Villa des Gobelins.
Giai đoan đau sang Phap, Ho Chi Minh đa đuoc Khanh Ky, Phan Chau Trinh… tro giup ve mat tai chinh, noi o va truyen day cho Ho Chi Minh nghe anh đe co tien hoat đong. Cung tung co thoi điem nam 1916, sau khi Phan Van Truong ve nhan viec o Toulouse thi Nguyen Đinh Khanh đa xin phep Bo thuoc đia mo quan com An Nam vi cho rang nghe anh bi e am.
Nhung nam tiep theo, hieu anh mang ten Khanh Ky đuoc thanh lap o cac thanh pho lon nhu Frankfurt am Main (Đuc), Quang Chau (Trung Quoc). Thang 7 nam 1921, Nguyen Đinh Khanh ve nuoc va mo hang loat hieu anh o cac thanh pho lon nhu Ha Noi, Sai Gon, Hai Phong. Trong chuyen đi tro ve nay, ong đi tren chiec tau thuy mang ten Amiral Nielly va mang theo 400 kg vat lieu ve nhiep anh. Tu hieu anh Khanh Ky ve sau đa đuoc phat trien va hinh thanh đen hon 150 hieu anh khap Viet Nam voi khoang hon 2.000 tho anh; tap trung nhieu nhat o Ha Noi co 35 hieu anh, Sai Gon va cac tinh phia Nam co 35 hieu anh. Nam 1932, Nguyen Đinh Khanh tung bi bat vi bi tinh nghi lam "thu quy" cho mot hoi kin nhung ong khang đinh "khong dinh dang đen hoi kin" va luon men nguoi Phap. Nguyen nhan đuoc cho la su tinh nghi ong theo hoi cua Trotsky va hay lien lac voi Kinh, mot nha tri thuc. Nam 1934, Nguyen Đinh Khanh Ky tro lai Phap đe tiep tuc kinh doanh nghe nhiep anh.


= Qua đoi va tuong nho =

Sau su kien Cach mang Thang Tam, thang 5 nam 1946, Nguyen Đinh Khanh viet thu cho Ho Chi Minh ngo y muon ve nuoc nhung mac trong benh roi qua đoi o Paris vao ngay 31 thang 5 nam 1946. Ngay 25 thang 6 cung nam, trong chuyen cong du sang Phap tren cuong vi Chu tich nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa, Ho Chi Minh đa đen vieng mo Nguyen Đinh Khanh, nguoi ma ong cho la "nguoi ban vong nien", nguoi đa tung truyen day nghe nhiep anh va giup đo Ho Chi Minh rat nhieu nhung luc ong hoat đong cach mang o Phap.


Di san Tu hieu anh Khanh Ky, nhung hieu anh cua nguoi lang Lai Xa sau nay thuong đuoc đi kem chu: “Ky” hoac “Lai” nhu mot cach ton vinh va khang đinh vi the cua Nguyen Đinh Khanh – nguoi đuoc cong nhan la ong to lang nghe nhiep anh Lai Xa. Lai Xa ve sau đa đuoc Nha nuoc Viet Nam cong nhan la Lang nghe nhiep anh truyen thong duy nhat o Viet Nam. Tuy Đang Huy Tru la nguoi đau tien du nhap nghe nhiep anh vao Viet Nam nhung Nguyen Đinh Khanh moi la nguoi co cong phat trien nghe nhiep anh va đuoc ton vinh la ong to. Uoc tinh vao nam 2009, co toi 60 – 70% tho anh Viet Nam xuat xu tu lang Lai Xa. Du lam viec va sinh song tren moi mien đat nuoc, nhung ngay 20 thang 4 am lich hang nam, ho lai to chuc gio Nguyen Đinh Khanh.
Vao thang 5 nam 2017, nhan ky niem 125 nam Nguyen Đinh Khanh mo hieu anh, nguoi dan trong lang Lai Xa đa to chuc khanh thanh va khanh thanh bao tang nhiep anh Lai Xa. Hien nay bao tang nhiep anh Lai Xa đang trung bay chiec may anh đau tien tung Nguyen Đinh Khanh su dung. Voi cong lao đua mot nghe ngoai nhap phuong Tay tro thanh nghe truyen thong va đua nghe nhiep anh toi khap noi tren Viet Nam, Nguyen Đinh Khanh tro thanh mot trong bon danh nhan nhiep anh co ten trong Tu đien Bach khoa Viet Nam, ngoai ra con co them Đang Huy Tru, Vo An Ninh va Đinh Đang Đinh.


Tham khao = Nguon sach =
Trung tam bien soan tu đien bach khoa Viet Nam (1995). Tu đien bach khoa Viet Nam: E-M. Trung tam bien soan tu đien bach khoa Viet Nam.
To Hoai (1996). Nhung thanh tuu van hoc nghe thuat Ha Noi va đinh huong phat trien toi nam 2010. Ha Noi: Nha xuat ban Ha Noi. OCLC 40164140.
Cau lac bo doanh nghiep Viet Nam (2003). Doanh nhan Viet Nam xua & nay. Nha xuat ban Thong ke. OCLC 70270620.
Tran Đuong (2004). Nhiep anh - may van đe tiep can va tiep nhan. Nha xuat ban Thong tan. OCLC 60590495.
Vien khoa hoc xa hoi Viet Nam (2007). Viet Nam hoc: ky yeu hoi thao quoc te lan thu hai Viet Nam tren đuong phat trien va hoi nhap: truyen thong va hien đai, Thanh pho Ho Chi Minh, 14-16.7.2004. Ha Noi: Nha xuat ban The gioi. OCLC 191671509.
Đang Van Tu (2011). Đia chi Ha Tay. Nha xuat ban Ha Noi. ISBN 9786045500552.
D. Flores, Patrick (2017). Charting Thoughts Essays on Art in Southeast Asia. Singapore: Phong trung bay Quoc gia Singapore. ISBN 9789811419621. OCLC 1176516495.