Đao đuc la mot tu Han-Viet, đuoc dung tu xa xua đe chi mot yeu to trong tinh cach va gia tri cua moi con nguoi. La he thong cac quy tac ve chuan muc cua cong đong va xa hoi. Đao la con đuong, đuc la tinh tot hoac nhung cong trang tao nen.
Khi noi mot nguoi co đao đuc la y noi nguoi đo co su ren luyen thuc hanh cac loi ran day ve đao đuc, song chuan muc va co net đep trong đoi song va tam hon.Va nguoi co đao đuc rat biet quan tam nguoi khac.


Đao đuc trong tam ly hoc = Khai niem đao đuc =
Đao đuc la he thong quy tac, tieu chuan, chuan muc xa hoi ma nho đo con nguoi tu nguyen đieu chinh hanh vi cua minh cho phu hop voi loi ich cua cong đong, xa hoi.


= Mot so pham tru co ban cua đao đuc =


 Nghia vu  Nghia vu chinh la trach nhiem cua ca nhan đoi voi nhu cau, loi ich chung cua cong đong, xa hoi.
Co hai loai nghia vu co ban la nghia vu đao đuc va nghia vu phap ly.
Khi nhu cau, loi ich ca nhan nay sinh mau thuan voi nhu cau loi ich xa hoi: ca nhan phai biet hi sinh cai rieng vi cai chung; Xa hoi co trach nhiem bao đam cho su thoa man nhu cau, loi ich cua ca nhan.


 Luong tam  Luong tam co the đuoc hieu nhu tieng noi ben trong đay quyen uy chi dan, thoi thuc con nguoi ta lam nhung đieu tot, ngan can, chi trich lam nhung đieu xau.
Theo quan điem bien chung cua đao đuc hoc thi luong tam la y thuc trach nhiem va tinh cam đao đuc cua ca nhan ve su tu đanh gia nhung hanh vi, cach cu xu cua minh trong đoi song xa hoi. Su hinh thanh luong tam la qua trinh phat trien lau dai tu thap đen cao trong qua trinh lao đong san xuat va giao tiep xa hoi. Co the neu ra cac muc đo phat trien cua luong tam nhu sau:

Y thuc ve cai can phai lam do su so hai bi trung phat boi thiet che xa hoi hoac y niem tam linh.
Y thuc ve cai can phai lam, can phai tranh vi xau ho truoc nguoi khac va truoc du luan xa hoi.
Y thuc ve cai can phai lam vi xau ho voi ban than. Khi ca nhan xau ho voi ban than, voi nhung hanh vi cua minh la buoc đau cua cam giac luong tam. Tu cam giac đo đen su phan xet cac suy nghi, hanh vi cua minh thi đo chinh la luong tam. Vi the luong tam co quan he chat che voi y thuc nghia vu cua con nguoi.
Khi con nguoi lam nhung đieu xau, đoc ac thi luong tam can rut. Trai lai khi ca nhan lam nhung đieu tot, cao thuong thi luong tam thanh than. Do vay, trong cau truc cua luong tam ton tai khai niem xau ho, hoi han. Giu cho luong tam trong sach la mot tieu chi hanh phuc va tieu chi song cua con nguoi.


 Thien va Ac  Thien va Ac la cap pham tru đoi lap nhau trong moi thoi đai, la thuoc đo đoi song đao đuc cua moi ca nhan trong xa hoi
Cai Thien la cai tot đep bieu hien long nhan ai cua con nguoi trong cuoc song hang ngay. Đo chinh la hanh vi the hien loi ich cua ca nhan phu hop voi yeu cau va su tien bo xa hoi. Cai thien phai đuoc the hien qua viec gop phan thuc đay su tien bo xa hoi, đem lai loi ich cho moi nguoi trong xa hoi. Ho Chi Minh đa noi: "Viec thien thi du nho đen may cung lam, viec ac thi du nho đen may cung tranh" (Ho Chi Minh, Ve van đe giao duc, Nha xuat ban Giao duc, Ha Noi, 1990, tr. 55). La cai thien la phan đau cho cuoc song cua con nguoi ngay cang tro nen tot đep hon va giau tinh nhan van hon.
Cai Ac la cai đang ghet, ghe tom, cai can phai gat bo trong đoi song ca nhan va xa hoi. Cai ac lam mat đi su van minh cua cuoc song con nguoi. Quan điem ve thien va ac mang tinh lich su va co the hoan đoi cho nhau. cai thien va ac đuoc chung ta đanh gia tuy vao no co thuc đay hay can tro su phat trien cua xa hoi, hanh phuc cua con nguoi.


Chiet tu Đao: Đuong đi, huong đi, loi lam viec, an o.
Đuc: Theo Khong Tu, song đung luan thuong la co Đuc. Theo Đao (Lao tu) tu than toi muc hiep nhat voi troi đat, an hoa voi moi nguoi la co Đuc.
Đao đuc đuoc xem la khai niem luan thuong đao ly cua con nguoi, no thuoc ve van đe tot-xau, hon nua xem nhu la đung-sai, đuoc su dung trong 3 pham vi: luong tam con nguoi, he thong phep tac đao đuc va trung phat đoi luc con đuoc goi gia tri đao đuc; no gan voi nen van hoa, ton giao, chu nghia nhan van, triet hoc va nhung luat le cua mot xa hoi ve cach đoi xu tu he thong nay.
Đao đuc thuoc hinh thai y thuc xa hoi, la tap hop nhung nguyen tac, quy tac nham đieu chinh va đanh gia cach ung xu cua con nguoi trong quan he voi nhau, voi xa hoi, voi tu nhien trong hien tai hoac qua khu cung nhu tuong lai chung đuoc thuc hien boi niem tin ca nhan, boi truyen thong va suc manh cua du luan xa hoi.
Đao đuc la mot hien tuong lich su va xet cho cung, la su phan anh cua cac quan he xa hoi. Co đao đuc cua xa hoi nguyen thuy, đao đuc cua che đo chu no, đao đuc phong kien, đao đuc tu san, đao đuc cong san. Loi ich cua giai cap thong tri la duy tri va cung co nhung quan he xa hoi đang co; trai lai, giai cap bi boc lot tuy theo nhan thuc ve tinh bat cong cua nhung quan he ay ma đung len đau tranh chong lai va đe ra quan niem đao đuc rieng cua minh. Trong xa hoi co giai cap, đao đuc co tinh giai cap. Đong thoi, đao đuc cung co tinh ke thua nhat đinh. Cac hinh thai kinh te - xa hoi thay the nhau, nhung xa hoi van giu lai nhung đieu kien sinh hoat, nhung hinh thuc cong đong chung. Tinh ke thua cua đao đuc phan anh "nhung luat le đon gian va co ban cua bat ki cong đong nguoi nao" (Lenin). Đo la nhung yeu cau đao đuc lien quan đen nhung hinh thuc lien he đon gian nhat giua nguoi voi nguoi. Moi thoi đai đeu len an cai ac, tinh tan bao, tham lam, hen nhat, phan boi... va bieu duong cai thien, su dung cam, chinh truc, đo luong, khiem ton... "khong ai nghi ngo đuoc rang noi chung đa co mot su tien bo ve mat đao đuc cung nhu ve tat ca cac nganh tri thuc khac cua nhan loai" (Enghen). Quan he giua nguoi voi nguoi ngay cang mang tinh nhan đao cao hon. Ngay trong xa hoi nguyen thuy đa co nhung hinh thuc đon gian cua su tuong tro va khong con tuc an thit nguoi. Voi su xuat hien cua lien minh bo lac va nha nuoc, tuc bao thu cua thi toc dan dan mat đi. Xa hoi chu no coi viec giet no le la viec rieng cua chu no, đen xa hoi phong kien, viec giet nong no bi len an. Đao đuc phong kien bop nghet ca nhan duoi uy quyen cua ton giao va quy toc; đao đuc tu san giai phong ca nhan, coi trong nhan cach. "Nhung chung ta van chua vuot đuoc khuon kho cua đao đuc giai cap. Mot nen đao đuc thuc su co tinh nhan đao, đat len tren su đoi lap giai cap va moi hoi uc ve su đoi lap ay chi co the co đuoc khi nao xa hoi đa toi mot trinh đo ma trong thuc tien cua đoi song, nguoi ta khong nhung thang đuoc ma con quen đi su đoi lap giai cap". Đo la trinh đo cua xa hoi tuong lai, xa hoi cong san chu nghia (Enghen).


Đao đuc theo Kinh Dich Đao (道) theo quan niem cua nguoi xua la con đuong, la nang luc pho bien đieu hanh moi su moi su van đong va bien hoa khong ngung cua van vat va su viec quanh ta. Đao trong Kinh Dich đat tren nen tang thien kinh đia nghia: trat tu xa hoi phan anh trat tu vu tru. Khong co mot đang toi cao nao co the tuy tien ban phuc giang hoa ma chi con cac nguyen ly vo nga Am Duong, nga 我 = toi, vo nga = khong co cai toi, ma theo ngon ngu hien đai đuoc hieu la quy luat khach quan. Noi mot cach khac theo ngon ngu cua chung ta ngay nay thi Đao la quy luat xay ra xung quanh ta khong tuy thuoc vao y nguyen ca nhan cua bat cu ai.
Đuc 德 la hieu Đao. Đuc la muc đo tap trung cua Đao o mot con nguoi. Noi theo ngon tu ngay nay Đuc la trinh đo nang luc nam vung va van dung quy luat. Trinh đo cao bao nhieu thi Đuc day bay nhieu.
Thanh nhan la nguoi co Đuc. Theo cach hieu ngay nay thanh nhan đon gian chi la "nguoi co trinh đo" nam vung đuoc su van đong khach quan cua quy luat, ke ca quy luat tu nhien lan quy luat xa hoi.
Mot khai niem khac ve Đao Đuc la Đuc Hanh.
que Bat Thuan Kham - Loi tuong viet: nuoc chay khong ngung la hinh tuong cua que tap Kham. Nguoi quan tu lay viec ren luyen nang luc thuc hien lam trong.
Tuong Viet: Thuy tan chi, tap kham, quan tu di thuong đuc hanh, tap giao su. 象曰: 水洊至, 習坎, 君子以常德行, 習教事.
Hanh 行- Mot am la hanh - đuc hanh.
Nhu o tren đa trinh bay, nang luc la đuc 德, khi thi hanh goi la hanh 行. Chu hanh 行 nay cung mot chu voi hanh cua hanh đong 行動.
Vi the cho nen: .


Tuong đoi tinh Đao đuc vua co tinh đa dang va uyen chuyen, vua co tinh bat bien tuong đoi. Đao đuc la cac khai niem manh mun, do cac moi quan he xa hoi tu thoi xa xua tao nen. Trong nhieu truong hop, đao đuc bi phan ly thanh nhieu dang hanh su đuoc goi la tot hoac xau so voi mot chu quan. Đao đuc co the bieu hien cac hanh su mau thuan voi chinh no, đao đuc đanh gia phuong tien phan ly voi muc đich, vi vay đao đuc chi la mot cai ao giac ve y nghia. Con nguoi la khong co tu nga, la gom nhung ham muon, co nhung tu duy khac nhau trong tung thoi điem, la nhung ban nang va vo thuc tap the đuoc an dau rat sau khien mot su ham muon nao đo tao nen mot hanh su đao đuc đuoc day đe boi đap cho cai mat na cai toi (Atma). Đe thay đuoc cai cai trang kin đao ay ta se xem qua mot vi du:

Mot nguoi thay nguoi đi đuong roi mot cai vi co the co it hoac rat nhieu tien.
truong hop A:
Nguoi đo đinh tam khong muon lay vi cua nguoi kia, nhung lai can mot loi cam on hay gi đo lam thoa man cai toi cua anh ta la anh ta la mot nguoi co đao đuc, anh ta tu tam đac trong long la nhu vay, va neu co ai bao anh ta vo đao đuc, anh ta se nho lai hanh đong tot cua minh va am uc trong long, thuc ra hanh đong tra vi tren la mot hanh vi chuoc loi vo thuc mang yeu to tam than, nhung ham muon đuoc co cai toi đao đuc bi an đi, chi lo ra hanh đong đao đuc khong co ly do ro rang.
truong hop A1:
anh ta tra lai vi do co nhieu con mat nguoi khac, hoac so gap rac roi, hoac đan đo giua ham muon đao đuc(A), ham muon tien vi so nguoi khac lay mien phi, sau đo anh ta chon mot phuong an an toan mot cach vo thuc.

truong hop B:
Anh ta đinh tam se lay trom tien, neu anh ta tra lai tuc la ham muon A tren nhieu hon ham muon tien bac vi nhieu ly do nhu tien it chang han, luc nay qua trinh tu duy tam than giong truong hop A, neu khong tra bi phan xet la vo đao đuc.Neu anh ta khong lay, cung khong tra lai, anh ta khong ham muon tien, đao đuc cai toi, anh ta khong cham chut cho cai toi cua minh nua boi nhieu ly do nhu chan truong, thu ghet xa hoi, hoac tham chi la do lua chon co "y thuc" khi đa giac ngo...v...v.Luc nay, cai đao đuc kia se phan xet anh ta la vo đao đuc.
'Ket luan, đao đuc la mot cach goi cac hanh xu xa hoi chi đuoc tao boi cac phan ung vo thuc, vo nga'.


Cac loai đao đuc Hieu thao
Trang nghiem
Thuan hau
Can hanh
Can ngon
Khiem cung
Tu ton
Kien nhan
Tri thu
Đai tin
Hy sinh
Lich su
Biet on
Le đo
Tu trong
Ton trong
That tha
Gian di
Tiet kiem
Trung thuc
Ton su trong đao
Tu tin
Đoan ket
Dung cam
Khoan dung
Sieng nang
Tuong tro
Liem khiet
Tu lap
Giu chu tin
Chi cong vo tu
Tu chu
Ly tuong
Nang đong, sang tao
Danh du
Hanh phuc
Luong tam


Nhung nguyen tac trong ren luyen đao đuc Nguyen tac thu nhat: Muon co đao đuc truoc het noi phai đi đoi voi lam va luon neu guong ve đao đuc.
Đoi voi moi nguoi đeu noi nhieu ma lam it, noi ma khong lam, hon nua noi mot đang, lam mot neo thi chi đem lai hau qua phan tac dung. Viec neu guong thi khong o linh vuc nao ma van đe neu guong lai đuoc đat ra nhu trong linh vuc đao đuc. Trong gia đinh: Đo la tam guong cua bo me đoi voi con cai, cua anh chi đoi voi cac em; trong nha truong thi đo la tam guong cua thay, co giao đoi voi hoc sinh; trong to chuc, tap the, Đang, Nha nuoc la tam guong cua nhung nguoi đung đau, phu trach, lanh đao, cua cap tren đoi voi cap duoi; trong xa hoi thi đo la tam guong cua nguoi nay đoi voi nguoi khac. Mot bai dien van hay khong bang mot tam guong song.

Nguyen tac thu hai: Đe ren luyen đao đuc la xay đi đoi voi chong.
Trong cuoc song hang ngay, nhung hien tuong tot - xau, đung - sai, cai đao đuc va cai vo đao đuc van con đan xen nhau, đoi choi nhau, thong qua hanh vi cua moi mot con nguoi khac nhau. Tham chi, nhung đan xen va đoi choi ay con dien ra ngay trong ban than moi mot con nguoi. Do đo viec xay va chong trong linh vuc đao đuc hoan toan la đieu khong đon gian. Đe xay va chong co hieu qua phai tao thanh phong trao quan chung rong rai.

Nguyen tac thu ba la: Phai tu duong đao đuc suot đoi.
Boi moi nguoi phai thuong xuyen cham lo tu duong đao đuc hang ngay, đo la cong viec kien tri, ben bi suot đoi. Trong thuc tien, co nguoi trong luc đau tranh thi hang hai, trung thanh, khong so nguy hiem, khong so gian kho, hy sinh, nhung đen khi co it quyen han thi đam ra kieu ngao, xa xi, pham vao tham o, lang phi, quan lieu, bien thanh nguoi co toi.
Đoi voi moi con nguoi viec ren luyen đao đuc cach mang phai đuoc thuc hien trong hoat đong thuc tien, trong đoi tu cung nhu trong đoi cong, sinh hoat, hoc tap, lao đong, chien đau; trong moi moi quan he xa hoi tu hep đen rong, tu nho đen lon, tu gia đinh đen nha truong, đoan the, xa hoi; tu quan he ban be đen đong chi, anh em, cap tren, cap duoi, voi Đang, voi nuoc, voi dan va ca trong quan he quoc te.


Mot so quan điem ve đao đuc Khi đao Ba la mon o An Đo đang thong tri voi su phan chia đang cap sau sac trong xa hoi. Noi bat binh cua thai tu Tat đat đa ve su phan chia đang cap, ki thi mau da va đong cam voi noi kho cua muon dan đa dan đen su hinh thanh mot ton giao moi. Sau nay, khi mon đe cua Đuc Phat Thich Ca thac mac tai sao cac phap su Ba la mon tu xung la cao cap va kinh re đang cap ma đuc Phat xuat than, ngai tra loi (Truong bo kinh):

Theo Trang Tu:

Theo Ho Chi Minh

Đe thi tot nghiep Trung hoc pho thong mon Van nam 2011-2012 chinh thuc tu Bo Giao duc va Đao tao (Viet Nam) co khang đinh:


Đao đuc gia Nguoc lai voi Đao đuc la Đao đuc gia. Cung voi nhung thoi ich ky, đo ki, xu ninh, a dua, thoi đao đuc gia la mot thoi xau đang hoanh hanh moi quan he giua con nguoi va con nguoi. No lam mat dan ve chan thuc von co cua đoi song xa hoi. Nan đao đuc gia se lam suy yeu nen van hoa cua mot đat nuoc.
Dan gian đa co rat nhieu thanh ngu, ca dao... đe vach mat ke đao đuc gia: 

"Mieng nam mo, bung mot bo dao gam", hoac
"Be ngoai thon thot noi cuoi, be trong nham hiem giet nguoi khong dao".
"an nhu rong cuon, noi nhu rong leo, lam nhu meo mua"
Thoi đao đuc gia co mat o khap moi noi, moi chon, nhung rat kho bi phat giac. Thoi đao đuc gia luon đi cung voi tam ly ca tin. O đau co su ca tin thi o đo co thoi đao đuc gia. Đao đuc xa hoi chu nghia (chan chinh) huong con nguoi toi tinh than cao ca cua tam hon, van hoa. Boi vay, trong cuoc song luon đoi hoi su ren luyen. Canh giac va tay tru thoi đao đuc gia la đieu vo cung can thiet, truoc het la su canh giac voi chinh ban than minh.


= Nguyen nhan =
Do chu nghia ca nhan, nguoi noi doi tra vi quyen loi cua minh.
Thieu nhung tam guong đao đuc thuc su xung quanh nguoi noi (chu khong phai trong sach vo), hoac tam ly i lai vao nhung tam guong ma khong chiu lam guong truoc do so thiet.
Do ap luc (nguoi quyen tren, tu lanh đao, tu đong nghiep...) đe nang len vai nguoi noi, ma nang luc thi co han, nguoi noi phai đoi pho voi su that co the gay that vong cho nguoi khac (benh thanh tich). Muon that co khi cung khong đuoc, boi đieu đo anh huong toi nhung nguoi khac.
Do tam ly song chung voi tieu cuc cua cac thanh vien trong xa hoi, coi đao đuc gia la chuyen binh thuong trong thoi buoi hien nay; tho o, ngai va cham, thieu đau tranh đe bao ve le phai.
Do tam ly đam đong, thay nguoi khach ho khau hieu thi cung chi ho khau hieu theo chu chua nghi toi nhung kho khan khi lam (tinh chat phong trao).
Đay la van đe rong lon, lien quan đen nhieu nguoi, nhieu Bo nganh, đia phuong.... Mot ca nhan hoac it nguoi khong the thay đoi đuoc. Ma đoi hoi ca xa hoi, cac nganh nghe, moi nguoi đeu phai vao cuoc, tao nen mot su thay đoi đong bo.
Đoi khi đao đuc gia lai la cong cu bat đac di cua mot nguoi, mot nhom nguoi...đe tu ve truoc thoi đao đuc gia cua mot nguoi, mot nhom nguoi...khac (co khi bi cho la nguy bien)


= Tac hai =
Su mat uy tin cua ca nhan (to chuc...) do nguoi đo (nguoi trong to chuc đo...) co thoi đao đuc gia, anh huong o trong nuoc va co the đoi voi ca quoc te.
Tao ra mot he thong co xuy lua đao va tham nhung, boi trong nhung he thong đang hoang hon, chan chinh hon thi nguoi đao đuc gia kho co cho đung.
Nhung nguoi song đung voi đao đuc truyen thong, nguoi lam khoa hoc nghiem chinh bi o ep, coi thuong, dan đen chan nan, kho phat huy kha nang do co nhieu bat cong.
Su lay truyen can benh thanh tich tu cac em hoc sinh tu khi ngoi tren ghe nha truong, benh lua đao... đen cac the he tiep sau.
Cac gia tri xa hoi bi đao lon.
Đanh mat chinh minh
v.v


= Mot so quan điem ve đao đuc gia =
Mot lan vua Ly Thanh Tong hoi Y Lan ve ke tri nuoc, Y Lan tau:

Nghe xong Ly Thanh Tong rat phuc.

Theo Ho Chi Minh:

Theo Giao su Tran Huu Dung:

Giao su Ngo Bao Chau:

Nhung Bill Gates thi cho rang:


= Đao đuc gia khong đong nghia voi noi doi =
Noi doi co nhieu muc đich khac nhau:

Noi doi ma co loi cho ca nguoi noi va nguoi nghe: la mot bieu hien cua treu đua, bong đua...Nhieu khi la lieu phap tam ly giup nguoi nghe, đuoc ung dung trong Tam ly tri lieu.(am thi)
Noi doi ma co loi cho nguoi noi, khong co loi (hoac co hai) cho nguoi nghe, đuoc goi la doi tra, la mot bieu hien cua loi dung, tham nhung, benh thanh tich, đao đuc gia, ninh hot, mi dan...Trong chien đau thi noi doi co the la chien thuat, muu ke...(am thi)
Noi doi ma khong co loi cho nguoi noi, co loi cho nguoi nghe la mot bieu hien cua long cao thuong.
Noi doi ma co hai cho ca nguoi noi va nguoi nghe la khi thoi đoi tra bi lat tay, đoi khi la hau qua cua loi noi doi tuong nhu vo hai.


= Phong chong =
Ca he thong chinh tri cung vao cuoc, moi nguoi tu ren luyen ban than, nguoi trach nhiem cang cao thi cang phai lam guong cho nguoi khac xung quanh minh, nang cao tinh ky luat cua ban than, noi đi đoi voi lam.
Đam bao phap luat đuoc thuc hien mot cach đay đu, nghiem tuc. Nghiem tri nhung ke tham nhung, co hoi...
Nang cao dan tri đe khong ca tin, khong cho thoi đao đuc gia co cho đung.


Xem them Đao đuc kinh
Đao giao
Gioi
Phong tuc
Thuan phong my tuc
Tuc le
Phap luat


Chu thich Lien ket ngoai