Giao phan Phat Diem (tieng Latin: Dioecesis de Phatdiem) la mot giao phan Cong giao tai Viet Nam. Đay la giao phan đau tien o Viet Nam đuoc uy thac cho hang giao si Viet Nam cai quan thay cho cac giao si truyen giao ngoai quoc. Nha tho chinh toa Phat Diem đuoc vi nhu "kinh đo Cong giao" cua Viet Nam.
Giao phan hien tai đuoc cai quan boi giam muc Phero Kieu Cong Tung (tu nam 2023).


Tong quan Đia gioi giao phan Phat Diem rong 1.787 km². Nam 2021, giao phan Phat Diem co khoang 158.625 giao dan (15% dan so), 136 linh muc va 79 giao xu, trong tong so dan so đia phuong la 1.038.580 nguoi. Theo thong ke nam 2022, Giao phan Phat Diem co 160.493 giao dan, 165 linh muc, 523 tu si, 93 đai chung sinh va 806 giao ly vien. Nha tho Đuc me Man Coi (con goi la nha tho đa Phat Diem) o xa Phat Diem, tinh Ninh Binh đuoc chi đinh lam nha tho chinh toa cua giao phan.
Mac du giao phan Phat Diem nam tren dien tich rong 1.787 km², bao gom phan phia nam tinh Ninh Binh va vung phia đong nam tinh Phu Tho nhung mat đo giao dan lai tap trung nhieu o cac xa ven bien voi 80.000 giao dan va 32 giao xu, chiem 55% tong so giao dan cua giao phan mac du dien tich chi chiem 11,6% tong dien tich giao phan.


Lich su Đau the ky XIX, ca vung Kim Son ngay nay van con la vung đat boi voi bun lay, co say. Nam 1828, ong Nguyen Cong Tru đuoc trieu đinh Hue phai ra Bac đe khai pha nhung vung đat moi va đa lap ra huyen Tien Hai (tinh Thai Binh) va huyen Kim Son (tinh Ninh Binh). Ten goi Phat Diem xuat hien vao nam Minh Mang thu 10 (1829), khi huyen Kim Son đuoc thanh lap.
Co the noi cong cuoc truyen giao tai Đang Ngoai chi thuc su bat đau tu khi linh muc Alexandre de Rhodes va linh muc Marquez cap ben Cua Bang (nay thuoc Ba Lang, Thanh Hoa) vao ngay le thanh Giuse (19 thang 3 nam 1627). Trong khi cho đoi ra kinh đo Thang Long (nay la Ha Noi), cac ngai đa giang đao tai Van-no, von tung đuoc mot so nguoi cho la gan cua Than Phu, ngay nay la xu Hao Nho, thuoc giao phan Phat Diem.
Nam 1659, Toa Thanh thanh lap hai Vung Đai Dien Tong Toa (tu đay xin goi tat la giao phan) Đang Ngoai va Đang Trong, voi hai vi Đai Dien Tong Toa tien khoi la Francois Pallu va Lambert de la Motte, cung la hai vi sang lap Hoi Thua Sai Paris. Tuy nhien, mai đen nam 1666, cac linh muc đau tien thuoc Hoi Thua sai Paris moi đat chan len Đang Ngoai va bat đau thuc su tham gia cong viec rao giang Tin Mung tai vung đat nay.
Nam 1679, Hat Đai dien Tong Toa Đang Ngoai đuoc phan đoi thanh Đong va Tay Đang Ngoai. Vung đat giao phan Phat Diem ngay nay thuoc Tay Đang Ngoai do Giam muc Jacques de Bourges coi soc. Nam 1712, vung đat ngay nay la Phat Diem đa co 34 nha tho va nha nguyen voi 4.540 tin huu.
Ngay 27 thang 3 nam 1846, Hat Đai dien Tong Toa Tay Đang Ngoai lai đuoc chia thanh Tay va Nam Đang Ngoai. Phat Diem thuoc ve Tay Đang Ngoai do Giam muc Retord Lieu coi soc voi 4 giao xu: Phuc Nhac co 10.600 tin huu, Yen Van 1.598, Bach Bat 3.482, Đong Chua 4.000.
Nam 1895, Hat Đai dien Tong Toa Tay Đang Ngoai lai đuoc phan chia lan nua thanh Tay Đang Ngoai va Thuong Đang Ngoai, quen goi la Hat Đai dien Tong Toa Đoai (Đia phan Đoai). Phan đat Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem thuoc giao phan Tay Đang Ngoai do Giam muc Gendreau Đong coi soc.

Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem (quen goi la Đia phan Phat Diem) chinh thuc đuoc thanh lap ngay 19 thang 4 nam 1901 khi Giao hoang Leo XIII chia Tay Đang Ngoai thanh hai: Tay Đang Ngoai (Ha Noi bay gio) va Hat Đai dien Tong Toa/Đia phan mang ten moi la Duyen Hai Đang Ngoai, con đuoc goi la Hat Đai dien Tong Toa (đia phan) Thanh, gom tinh Ninh Binh, Thanh Hoa va Chau Lao. Ngay 3 thang 12 nam 1924, đia phan Thanh đuoc đoi thanh Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem.
Nam 1932, Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem đuoc chia đoi đe thanh lap Hat Đai dien Tong Toa (Đia phan) moi mang ten Hat Đai dien Tong Toa Thanh Hoa.
Ngay 11 thang 6 nam 1933, Giao hoang Pio XI đat linh muc Gioan Baotixita Nguyen Ba Tong lam giam muc nguoi Viet Nam tien khoi, lam giam muc pho Hat Đai dien Tong Toa Phat Diem. Giam muc Tong sau đo ke nhiem chuc Đai dien Tong Toa nam 1935, va cai quan đia phan cho đen khi hoi huu nam 1943. Giam muc đuoc chon ke nhiem la Gioan Maria Phan Đinh Phung, nhung ong nhanh chong qua đoi sau it thang chinh thuc la Đai dien Tong Toa. Giam muc Tađeo Le Huu Tu đuoc tan phong nam 1945, quan ly đia phan tu nam 1945 cho đen khi di cu vao Nam, va tren danh nghia la Đai dien Tong Toa Phat Diem cho đen nam 1959. Tinh hinh tai Phat Diem, linh muc Phaolo Bui Chu Tao đam trach vai tro Giam quan Tong Toa Đia phan Phat Diem nam 1957, thang Đai dien Tong Toa Phat Diem nam 1959.
Ngay 24 thang 11 nam 1960, voi sac chi Venerabilium Nostrorum, Toa Thanh thanh lap hang giao pham Viet Nam va nang cac Hat Đai dien tong toa o Viet Nam len hang Giao phan chinh toa. Giam muc Phaolo Bui Chu Tao la giam muc chinh toa Tien khoi cua giao phan Phat Diem. Sau giam muc Phaolo Tao, lan luot cac vi giam muc ke nhiem quan ly giao phan; Giuse Nguyen Van Yen (giam muc pho 1988-1998, giam muc chinh toa 1998-2007), Giuse Nguyen Nang (2009-2019) va Phero Kieu Cong Tung (tu nam 2023). Giao phan cung co hai giai đoan đuoc quan ly boi hai vi Giam quan Tong Toa do lam vao tinh canh trong toa: Giuse Nguyen Chi Linh (Giam muc Giao phan Thanh Hoa; 2007-2009) va Giuse Nguyen Nang (thuyen chuyen tu Phat Diem vao lam Tong giam muc Tong giao phan Thanh pho Ho Chi Minh; 2019-2023).


Cac giao hat va giao xu Đia gioi giao phan: phia bac giap tong giao phan Ha Noi va giao phan Bui Chu, phia nam giap giao phan Thanh Hoa, phia đong giap vinh Bac Bo, phia tay giap giao phan Hung Hoa.
Giao phan Phat Diem đuoc chia thanh 9 giao hat.


= Hat Bach Lien =
Hat Bach Lien gom 8 giao xu nam tren đia ban phuong Yen Thang, cac xa Yen Tu, Yen Mo va mot phan xa Đong Thai thuoc tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Bach Lien - Xa Đong Thai, tinh Ninh Binh
Binh Hai - Xa Yen Tu, tinh Ninh Binh
Hai Nap - Xa Yen Mo, tinh Ninh Binh
Phu Thuan - Xa Yen Mo, tinh Ninh Binh
Quang Nap - Phuong Yen Thang, tinh Ninh Binh
Quang Phuc - Xa Yen Tu, tinh Ninh Binh
Yen Lieu - Xa Yen Mo, tinh Ninh Binh
Yen Tho - Xa Yen Mo, tinh Ninh Binh


= Hat Cach Tam =
Hat Cach Tam gom 8 giao xu nam tren đia ban hai xa Chat Binh va Khanh Trung thuoc tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Cach Tam - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh
Duong Điem - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh
Mong Huu - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh
Nhu Son - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh
Quan Triem - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh
Quyet Binh - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh
Tin Thuan - Xa Khanh Trung, tinh Ninh Binh
Xuan Hoi - Xa Chat Binh, tinh Ninh Binh


= Hat Đong Chua =
Hat Đong Chua gom 10 xu nam tren đia ban cac xa, phuong phia tay nam tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Anton - Thon Phong Tinh, xa Gia Phong, tinh Ninh Binh
Đong Chua - Xa Gia Vien, tinh Ninh Binh
Lang Van - Xa Gia Van, tinh Ninh Binh
Lien Phuong - Xa Gia Tuong, tinh Ninh Binh
Muou Giap - Xa Gia Tran, tinh Ninh Binh
My Thuy - Xa Gia Vien, tinh Ninh Binh
Phuc Lai - Phuong Tay Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Trung Đong - Xa Đai Hoang, tinh Ninh Binh
Uy Đuc - Xa Gia Vien, tinh Ninh Binh
Uy Te - Xa Gia Hung, tinh Ninh Binh


= Hat Ninh Binh =
Hat Ninh Binh gom 12 giao xu va 1 chuan xu nam tren đia ban cac xa, phuong phia nam tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Ninh Binh - Phuong Hoa Lu, tinh Ninh Binh
An Ngai - Xa Quang Lac, huyen Nho Quan, tinh Ninh Binh
Ang Son - Xa Ninh Hoa, thanh pho Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Co Loan - Xa Ninh Tien, thanh pho Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Đai Ang  - Xa Ninh Hoa, thanh pho Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Đong Bai - Phuong Yen Son, tinh Ninh Binh
Hao Phu - Phuong Đong Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Hoang Mai - Phuong Nam Hoa Lu, tinh Ninh Binh
La Van - Phuong Tay Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Thien Duong - Phuong Nam Hoa Lu, tinh Ninh Binh
Thien My - 390 Tran Quang Khai, phuong NamHoa Lu, tinh Ninh Binh
Tam Điep - Phuong Yen Son, tinh Ninh Binh
Yen Son - Phuong Yen Son, tinh Ninh Binh


= Hat Phat Diem =
Hat Phat Diem gom 9 giao xu nam tren đia ban cac xa Phat Diem, Lai Thanh va mot phan cac xa Yen Mac, Đong Thai thuoc tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Phat Diem - Xa Phat Diem, tinh Ninh Binh
Binh Sa - Xa Lai Thanh, tinh Ninh Binh
Hao Nho - Xa Yen Mac, tinh Ninh Binh
Hoai Lai - Xa Lai Thanh, tinh Ninh Binh
Phat Vinh - Xa Phat Diem, tinh Ninh Binh
Phuong Thuong - Xa Phat Diem, tinh Ninh Binh
Tri Chinh - Xa Phat Diem, tinh Ninh Binh
Yen Binh - Xa Lai Thanh, tinh Ninh Binh
Tri Đien -  Xa Đong Thai, huyen Yen Mo, tinh Ninh Binh


= Hat Phuc Nhac =
Hat Phuc Nhac gom 9 xu nam tren đia ban cac xa Khanh Nhac, Yen Khanh, Khanh Hoi va Khanh Trung, tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Phuc Nhac - Xa Khanh Nhac, tinh Ninh Binh
Yen Van - Xa Yen Khanh, tinh Ninh Binh
Binh Hoa - Xa Khanh Nhac, tinh Ninh Binh
Gia Lac - Xa Khanh Hoi, tinh Ninh Binh
Hieu Thuan - Xa Khanh Hoi, tinh Ninh Binh
Nam Bien - Xa Khanh Hoi, tinh Ninh Binh
Phuc Hai - Xa Khanh Trung, tinh Ninh Binh
Tam Chau - Xa Khanh Nhac, Ninh Binh
Yen Khe - Xom Trai, xa Yen Khanh, tinh Ninh Binh


= Hat Ton Đao =
Hat Ton Đao gom 8 giao xu nam tren đia ban hai xa Kim Son va Quang Thien thuoc tinh tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Ton Đao - Xa Kim Son, tinh Ninh Binh
Duc Đuc - Xa Kim Son, tinh Ninh Binh
Hoa Lac - Xa Quang Thien, tinh Ninh Binh
Huong Đao - Xa Quang Thien, tinh Ninh Binh
Khiet Ky - Xa Kim Son, tinh Ninh Binh
Phu Hau - Xa Kim Son, tinh Ninh Binh
Thuan Hau - Xa Kim Son, tinh Ninh Binh
Ung Luat - Xa Quang Thien, tinh Ninh Binh


= Hat Van Hai =
Hat Van Hai gom 14 giao xu nam tren đia ban cac xa Đinh Hoa, Binh Minh va Kim Đong tinh Ninh Binh, xep theo ABC:

Van Hai - Xa Đinh Hoa, tinh Ninh Binh
Con Thoi - Xa Binh Minh, tinh Ninh Binh
Hoa Loc - Xa Đinh Hoa, tinh Ninh Binh
Hai Cuong - xa Đinh Hoa, tinh Ninh Binh
Nhu Tan - Xa Đinh Hoa, tinh Ninh Binh
Tan Khan - Xa Binh Minh, tinh Ninh Binh
Hop Thanh - Xa Binh Minh, tinh Ninh Binh
Kim Đong - Xa Kim Đong, tinh Ninh Binh
Kim Hai - Xom 1, xa Binh Minh, tinh Ninh Binh
Kim Tao - Xom 4, xa Binh Minh, tinh Ninh Binh
Kim Trung - Xa Kim Đong, tinh Ninh Binh
Tan My - Xa Binh Minh, tinh Ninh Binh
Tung Thien - Xa Đinh Hoa, tinh Ninh Binh
Phung Thien - Xa Đinh Hoa, tinh Ninh Binh


= Hat Vo Hot =
Hat Vo Hot gom 11 giao xu va 1 Giao ho đoc lap nam tren đia ban cac xa phia tay nam tinh Ninh Binh va toan bo khu vuc phia đong nam tinh Phu Tho, xep theo ABC:

Vo Hot - Xa Phu Son, tinh Ninh Binh
Di Dan - Xa Yen Thuy, tinh Phu Tho
Đong Đinh - Xa Thanh Son, tinh Ninh Binh
Khoan Du - Xa Lac Thuy, tinh Phu Tho
Lac Binh - Xa Phu Son, tinh Ninh Binh
My Chau - Xa Quynh Luu, tinh Ninh Binh
Ngoc Cao - Xa Gia Tuong, tinh Ninh Binh
Phuc Chau - Xa Phu Son, tinh Ninh Binh
Sao Lam - Xa Thanh Son, tinh Ninh Binh
Son Luy - Xa Gia Tuong, tinh Ninh Binh
Xich Tho - Xa Gia Lam, tinh Ninh Binh
An Lac - Xa An Binh, tinh Phu Tho


Cac danh đia trong giao phan = Nha tho chinh toa va Toa Giam muc =

Toa Giam muc cua giao phan đat tai thi tran Phat Diem, Kim Son, Ninh Binh. 


= Thanh đia hanh huong =
Nha tho Hao Nho
Đen thanh Phuc Nhac
Đuc Me Đong Đinh
Đan vien Xito Chau Son
Nha tho Ton Đao


= Cac nha tho va tu vien lon =
Nha tho giao xu Lang Van
Đan vien Xito Chau Son
Nha tho giao xu Yen Van


Cac đoi Giam muc quan nhiem Ghi chu:

: Giam muc chinh toa
: Giam muc pho, Giam muc phu ta hoac Đai dien Tong Toa
: Giam quan Tong Toa


Nhan vat Cong giao noi bat Linh muc Phero Tran Luc
Linh muc Phaolo Hoang Quynh
Nha tu san Ngo Tu Ha


Xem them Danh sach giao phan Cong giao Viet Nam
Cong giao tai Viet Nam


Chu thich Lien ket ngoai Chuc mung chuc sac Cong giao, giao dan Phat Diem, Viet Nam Net Plus
Nha tho đa Phat Diem truoc ngay Giang sinh, Dan Tri
Caritas Giao phan Phat Diem trao tien ho tro hoc sinh ngheo nam hoc 2010