Ton giao Viet Nam thoi Bac thuoc phan anh su du nhap, phat trien va hoa tron giua cac ton giao va tin nguong truyen thong voi ngoai lai tren vung lanh tho Viet Nam trong thoi ky nay. Gioi han ve khong gian chi co vung Bac Bo va Bac Trung Bo, khong bao gom Nam Trung Bo va Nam Bo - ket qua cua nhung cuoc nam tien trong thoi ky đoc lap sau nay.


Khai quat Trong thoi Bac thuoc lan 1 va lan 2, cac ton giao truyen vao Viet Nam tu đau cong nguyen la nho giao, phat giao va đao giao. Sang thoi Bac thuoc lan 3, cac ton giao nay vao Viet Nam co su hoa tron nhat đinh voi van hoa tin nguong co truyen cua nguoi Viet.
Ba lan Bac thuoc đau tien keo dai hon 1000 nam, nhung giai đoan nguoi Viet gianh lai đoc lap tu chu kha ngan. Nguoc lai, thoi Bac thuoc lan 4 chi la mot giai đoan ngan xen giua cac thoi ky đoc lap lau dai. Vi vay, noi toi ton giao tin nguong Viet Nam thoi Bac thuoc trong 3 lan Bac thuoc đau tien đuoc thong nhat trong mot qua trinh hinh thanh, phat trien chung, con thoi ky Bac thuoc thu tu đuoc tach rieng thanh mot giai đoan.


Ba thoi Bac thuoc đau tien Ba thoi Bac thuoc nay con đuoc goi la giai đoan "ngan nam Bac thuoc" keo dai tu truoc cong nguyen đen đau the ky 10.


= Nho giao =
Tu thoi Tay Han, đao Nho đa xam nhap lam cong cu phuc vu cho su cai tri cua trieu đinh nha Han. Dan dan co nhung nguoi Viet theo đuong hoc van Nho giao phuc vu cho chinh quyen phuong Bac nhu Ly Tien, Ly Cam, Khuong Cong Phu, Khuong Cong Phuc, Luu Huu Phuong. Nha Han cho Ly Tien tro lai Giao chau, khong cho lam quan o trung nguyen vi "hay che bai, bat be trieu đinh".
Sang thoi Tam Quoc - Luc trieu, loan lac nhieu, Nho giao dan suy. Sang thoi Đuong, cac tang lop hao truong nguoi Viet truong thanh len mot buoc qua tiep thu van hoa Trung Hoa, nho he thong truong hoc Nho giao đuoc mo nhieu hon đe đao tao quan lai cho chinh quyen đo ho va đay manh tri thuc van hoa cua tang lop nguoi Viet. Khong giong nhu Ly Tien, anh em Khuong Cong Phu đeu thanh đat tai trieu đinh trung uong nha Đuong.
Du tiep tuc đuoc truyen ba nhung theo đanh gia cua cac su gia, Nho giao chua bao gio phat trien ruc ro tai Giao chau trong thoi bi đo ho.


= Đao giao =
Đao giao cung đuoc truyen tu Trung Quoc, tuy muon hon Nho giao nhung sau rong hon. Thu su Giao chau Truong Tan (?-203) la nguoi chuong Đao giao. Đao giao truyen vao Viet Nam thoi ky nay chi han che o tang lop tren trong xa hoi va cac quan lai đo ho. Nhung hinh tuong nguyen so cua nguoi Viet nhu Lac Long Quan, Chu Đong Tu, Tan Vien, Son Tinh, Phu Đong Thien Vuong… đeu dan dan bi Đao giao hoa va than thanh hoa.
Đao giao phu thuy tu the ky 2 đuoc truyen vao Giao chau va hoa quyen voi nhung đen mieu, tin nguong dan gian co truyen, tho cung nhung nguoi co cong voi dan toc Viet.


= Phat giao =
Phat giao truyen vao Viet Nam vao khoang the ky đau cong nguyen, theo hai con đuong.

Theo đuong bo, tu An Đo truyen ba vao Trung Quoc theo "con đuong to lua" roi tu đay sang Viet Nam
Theo đuong bien, tu An Đo theo cac thuong thuyen doc bo bien Đong Duong, Nam Duong. Theo đuong nay, đao Phat qua Srilanka, Java, Phu Nam, Cham Pa roi truyen vao Viet Nam.
Luy Lau tai Giao chau chinh la mot trong 3 trung tam Phat giao thoi Đong Han cung voi Lac Duong (kinh đo) va Banh Thanh o ha luu song Truong Giang, trong đo co y kien cho rang trung tam Luy Lau hinh thanh som hon ca. Tu the ky 2, Giao chau đa thanh lap nhung tang đoan, dich kinh Phat, xay dung chua va sang tac sach noi ve kinh Phat. Nhung kinh đien Phat giao đau tien đuoc phien dich tai Giao chau la Tu thap nhi kinh va Ly hoac luan. Phat giao co tinh than hoa đong voi cac tin nguong dan gian va cac ton giao khac nhu Nho giao va Đao giao. Cac nha truyen giao noi tieng thoi nay gom co Khau Đa La , Chi Cuong Luong , Ma Ha Ky Vuc...
Trong 3 ton giao thi Phat giao la ton giao phat trien nhat va co anh huong manh me nhat trong thoi ky ngan nam Bac thuoc. Cac nha nghien cuu ly giai cho đieu nay rang: Phat giao đen bang con đuong hoa binh, khong giong nhu Nho giao đen bang con đuong chinh phat cuong buc.
Ngoai Phat giao An Đo, Giao chau con chiu anh huong cua 2 phai Phat giao Thien tong tu Trung Quoc la Ti-ni-đa-luu-chi (tu cuoi the ky 6) va Vo Ngon Thong (tu đau the ky 9). Đay chinh la hai giao phai tao co so cho su phat trien cua Phat giao tai Viet Nam sau nay. Nhieu cao tang nguoi Viet tung sang kinh đo Truong An giang kinh cho cac vua Đuong hoac sang An Đo va cac nuoc Nam Hai.
Phat giao Giao chau cung gan lien voi tin nguong dan gian, đuoc dan gian hoa va phong tuc hoa, the hien tam ly, long mong uoc va the gioi quan cua nguoi nong dan trong lua nuoc o đong bang song Hong ma đien hinh la tin nguong tho Tu Phap o vung Dau . Phat giao đen Viet Nam khong nhung lam mat đia vi đoc ton cua Nho giao van minh Trung Hoa, ma con thu hut hau het thien cam cua nguoi Viet nho tinh chat nhu hoa cua ton giao nay. Le Van Sieu xem Phat giao đen Giao chau la đieu may man cho dan toc Viet va coi đay la mot tac nhan khien Viet Nam bi Bac thuoc 1000 nam nhung van khong bi hoan toan đong hoa voi nguoi Hoa.


Thoi Bac thuoc thu tu Thoi Bac thuoc lan 4, tuc tho cung va sinh hoat tin nguong cua nguoi Viet bi đan ap tho bao. Nhieu đan trang tho kieu Trung Quoc đuoc lap.
Nam 1414, Hoang Phuc truyen lenh cho cac chau huyen phai dung đan trang tho kieu Trung Quoc. Tong so đan trang Hoang Phuc cho lap la 444, trong đo co 148 đan xa tac, 148 đan tho than gio, than may, than set, 46 đan tho hang quan va 102 đan tho hang ap. Theo sach An Nam chi nguyen cua Cao Hung Trung, thoi ky nay nha Minh đa cho xay dung 861 nha tho tu, trong đo co 469 chua, 92 quan thanh, 48 ngoi đen va 252 toa mieu. Cac nha mon lien quan toi viec te le, tho cung va tuyen truyen ton giao cung đuoc xay dung.


Xem them Bac thuoc
Bac thuoc lan 1
Bac thuoc lan 2
Bac thuoc lan 3
Bac thuoc lan 4


Tham khao Phan Huy Le, Tran Quoc Vuong, Ha Van Tan, Luong Ninh (1991), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Đai hoc va giao duc chuyen nghiep
Vien Su hoc (2001), Lich su Viet Nam, tap 1, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Tran Ngoc Them (1999), Tim ve ban sac van hoa Viet Nam, Nha xuat ban TP Ho Chi Minh
Le Van Sieu (2006), Viet Nam van minh su, Nha xuat ban Van hoc


Chu thich