Francois Maurice Adrien Marie Mitterrand (Phat am tieng Viet nhu la pho-rang-xoa mit-to-rang; sinh ngay 16 thang 10 nam 1916 – mat ngay 8 thang 1 nam 1996) la Tong thong Phap va Đong hoang tu nuoc Andorra tu nam 1981 đen nam 1995, đuoc bau len chuc vu nay voi tu cach la đai dien cua Đang Xa hoi (PS). Lan đau tien đuoc bau cu vao chuc vu tong thong trong cuoc bau cu tong thong thang 5 nam 1981, ong đa tro thanh tong thong thuoc Đang Xa hoi đau tien cua Đe ngu Cong hoa Phap va la nguyen thu quoc gia canh ta đau tien ke tu nam 1957. Ong đa đuoc tai đac cu nam 1988 va giu nhiem so cho đen nam 1995, truoc khi qua đoi vi ung thu tuyen tien liet trong nam sau.
Trong moi nhiem ky cua minh, ong đa giai tan Quoc hoi sau khi ong đuoc bau cu đe co mot đa so trong nhiem ky 5 nam cua minh, va moi lan sau đo đang cua ong lai that bai trong nhung cuoc bau cu lap phap tiep theo. Ket qua la ong đa bi buoc phai lap "song chung" trong hai nam cuoi cua moi nhiem ky voi cac noi cac bao thu. Cac noi cac nay đa đuoc Jacques Chirac lanh đao tu nam 1986 đen nam 1988, va Edouard Balladur lanh đao tu nam 1993 đen nam 1995.
Đen nam 2007 ong đa giu ky luc la tong thong Phap giu nam nhiem so lau nhat (14 nam). Ong cung la tong thong gia nhat cua Đe ngu Cong hoa Phap, roi nhiem so luc 78 tuoi. Ong mat ngay 8 thang 1 nam 1996, ngay sau khi tro ve tu mot ky nghi Giang Sinh o Ai Cap.


Gia đinh Mitterrand Mitterrand sinh tai Jarnac, Charente, va đuoc rua toi voi ten goi Francois Maurice Adrien Marie Mitterrand. Gia đinh ong nhiet tam theo Co đoc giao La Ma va rat bao thu. Cha ong, Joseph Gilbert Felix, lam ky su cho la Compagnie Paris Orleans, cha duong cua ong la mot nguoi lam dam va sau nay lam chu tich lien đoan nhung nguoi lam dam (Federation des syndicats de fabricants de vinaigre). Ba ngoai cua Joseph la mot phu nu quy toc, hau due cua ca Fernando III cua Castile va Jean de Brienne cua Jerusalem. Me Mitterrand la Marie Gabrielle Yvonne Lorrain, mot chau ho xa cua Giao hoang John XXII. Ong co ba nguoi anh em trai (Robert, Jacques va Philippe) va bon chi em gai. Vo ong, Danielle Mitterrand ten khi sinh Gouze, la nguoi xa hoi va đa tham gia nhieu phong trao canh ta. Ho cuoi ngay 24 thang 10 nam 1944 va co ba con trai: Pascal (10 thang 6 nam 1945 –  17 thang 9 nam 1945), Jean-Christophe, sinh nam 1946, va Gilbert Mitterrand, sinh ngay 4 thang 2 nam 1949. Ong cung co mot con gai Mazarine sinh nam 1974 voi Anne Pingeot. Chau trai cua ong Frederic Mitterrand la mot nha bao, hien la "Bo truong Van hoa va Vien thong" (va la mot nguoi ung ho Jacques Chirac, cuu tong thong Phap), va Roger Hanin anh re cua ong la mot dien vien noi tieng.
Theo tin cua hang thong tan AFP, mot chinh tri gia tre tuoi nguoi Thuy Đien (Hravn Forsne, 25 tuoi) đang ung cu cho đang bao thu vao Quoc hoi, trong mot cuoc phong van voi mot to bao đia phuong cho biet minh la con trai cua Francois Mitterrand, va co gap ong ta 5, 6 lan. Me ong, mot đac phai vien cho to bao „Aftonbladet" va cho đai truyen hinh Thuy Đien o Phap, co thu nhan la co quan he tinh duc nhieu nam voi Mitterand, nhung im lang khong cho biet ai la cha cua con trai minh.


Tuoi tre Mitterrand hoc tap tu nam 1925 đen nam 1934 tai college Saint-Paul o Angouleme, noi ong tro thanh mot thanh vien cua JEC (Jeunesse etudiante chretienne), to chuc sinh vien cua Action catholique. Toi Paris vao mua thu nam 1934, sau đo ong vao Ecole Libre des Sciences Politiques cho toi nam 1937, va nhan đuoc bang vao thang 7 nam đo. Mitterrand tro thanh thanh vien cua Volontaires nationaux (Nguoi tinh nguyen Quoc gia) trong vong mot nam, đay la mot to chuc lien quan toi lien đoan cuc huu cua Francois de la Rocque, Croix de Feu; lien đoan vua tham gia vao nhung cuoc bao loan ngay 6 thang 2 nam 1934 dan toi su sup đo cua Cartel des Gauches (Lien minh canh Ta) thu hai.. Trai nguoc voi đieu ong van thuong noi, ong khong bao gio tham gia vao Đang Xa hoi Phap (PSF) la to chuc ke tuc Croix de Feu va co the đuoc coi la đang đa so canh huu đau tien cua Phap. Tuy nhien, ong co viet cac bai bao tren to L'Echo de Paris, gan gui voi PSF. Ong tham gia vao cac cuoc tuan hanh bai ngoai chong lai "su xam lang meteque" vao thang 2 nam 1935 va sau đo vao nhung cuoc tuan hanh phan đoi giao su luat Gaston Jeze, nguoi tung đuoc chi đinh lam co van phap ly cua Negus tai Ethiopia thang 1 nam 1936. Khi viec ong tham gia vao cac phong trao quoc gia đo bi tiet lo trong thap nien 1990, ong đa coi nhung hanh đong đo la su bong bot tuoi tre. Mitterrand con co mot so moi quan he gia đinh va ca nhan voi cac thanh vien cua Cagoule, mot nhom khung bo cuc huu trong thap nien 1930. Theo mot cach logic cho nhung y tuong quoc gia cua ong khi ay, ong đa lo au truoc chu nghia banh truong cua Phat xit trong thoi Anschluss.
Mitterrand sau đo đang ky nghia vu quan su tu nam 1937 toi nam 1939 tai trung đoan bo binh thuoc đia so 23. Nam 1938, ong tro thanh nguoi ban than cua Georges Dayan, mot nguoi Do Thai theo chu nghia xa hoi, va cung la nguoi đuoc ong cuu giu khoi nhung hanh đong qua khich cua phong trao bao hoang quoc gia chong Do Thai Action francaise. Tinh ban cua ong voi Dayan khien Mitterrand bat đau nghi ngo cac ly tuong quoc gia cua minh. Khi thoi hoc luat, ong đuoc gui toi gioi tuyen Maginot vao thang 9 nam 1939, voi cap bac trung si (trung si bo binh), gan Montmedy. Ong đinh hon voi Marie-Louise Terrasse (nghe si Catherine Langeais tuong lai) thang 5 nam 1940 (nhung ba huy bo no nam 1942).


The chien II Nhung hoat đong cua Francois Mitterrand trong The chien II gay ra nhieu tranh cai tai Phap trong thap nien 1980 va 1990.
Mitterrand o cuoi thoi han phuc vu quan su khi chien tranh bung no. Ong chien đau nhu mot trung si bo binh va bi thuong va bi quan Đuc bat giu ngay 14 thang 6 nam 1940. Ong bi giam tai Stalag IXA gan Ziegenhain (ngay nay đuoc goi la Trutzhain, mot lang gan Kassel o Hesse). Mitterrand bat đau tham gia vao mot to chuc xa hoi cho cac tu binh chien tranh trong trai. Ong tuyen bo đieu nay, va su anh huong cua nhung nguoi ong đa gap o đo, bat đau thay đoi cac tu tuong chinh tri cua ong, khien ong nghieng sang phe ta. Ong đa hai lan am muu vuot nguc khong thanh cong vao thang 3 va thang 11 nam 1941 truoc khi thoat đuoc ngay 10 thang 12 nam 1941, đi bo quay tro lai Phap. Thang 12 nam 1941 ong ve nha o khu vuc khong bi chiem đong do nguoi Phap quan ly. Voi su giup đo tu mot nguoi ban cua me ong, ong kiem đuoc cong viec lam cong chuc hang trung trong chinh phu Vichy, chiu trach nhiem ve cac quyen loi cua tu binh chien tranh. Đay la mot su viec rat khong binh thuong voi mot tu nhan đa bo tron, va ong tuyen bo đa lam mot điep vien cho Cac luc luong Tu do Phap.
Mitterrand lam viec tu thang 1 toi thang 4 nam 1942 cho Legion francaise des combattants et des volontaires de la revolution nationale (Quan đoan chien binh va tinh nguyen Phap cho cuoc cach mang quoc gia) voi tu cach mot nhan vien dan su theo hop đong tam thoi. Ong lam viec duoi quyen Favre de Thierrens, la mot điep vien cho tinh bao Anh. Sau đo ong chuyen toi Commissariat au reclassement des prisonniers de guerre (So huong nghiep cho tu binh chien trah). Trong giai đoan nay, Mitterrand biet đuoc nhung hoat đong cua Thierrens va co the đa giup đo trong chien dich đanh lac huong cua ong. Cung luc ay, ong xuat ban mot bai viet chi tiet ve thoi gian la tu binh chien tranh cua minh tren tap chi France, revue de l'Etat nouveau (tap chi đuoc xuat ban voi muc đich tuyen truyen cua Che đo Vichy).
Mitterrand đa đuoc goi la mot "Vichysto-resistant" (mot cach the hien đuoc su dung boi nha su hoc Jean-Pierre Azema đe mieu ta nhung nguoi ung ho Philippe Petain truoc nam 1943, nhung sau nay bi Che đo Vichy loai bo).
Tu mua xuan nam 1942, ong gap cac tu nhan chien tranh bo tron khac Jean Roussel, Max Varenne, va tien si Guy Fric, duoi anh huong cua ho ong dan tham gia vao cuoc khang chien. Thang 4, Mitterrand va Fric gay ra mot vu hon loan lon trong mot cuoc tu hop cong cong do nguoi hop tac Georges Claude to chuc. Tu giua nam 1942, ong gui nhung giay to gia toi cac tu binh chien tranh tai Đuc va ngay 12 thang 6 va 15 thang 8 nam 1942, ong tham gia cac cuoc gap go tai Chateau de Montmaur hinh thanh nen co so cho mang luoi khang chien tuong lai cua ong. Tu thang 9, ong tiep xuc voi France libre, nhung khong the hoa thuan voi Michel Cailliau, chau cua Tuong Charles de Gaulle. Ngay 15 thang 10 nam 1942, Mitterrand va Marcel Barrois (mot thanh vien cua phong trao khang chien bi truc xuat nam 1944) gap Marechal Philippe Petain cung voi cac thanh vien khac cua Comite d'entraide aux prisonniers rapatries de l'Allier (Nhom tro giup hoi huong cho cac tu binh chien tranh tai Allier). Toi cuoi nam 1942, Mitterrand gap mot nguoi ban cu tu thoi ong con voi "Cagoule" Pierre Guillain de Benouville. Benouville la mot thanh vien cua cac nhom khang chien Combat va Noyautage des administrations publiques (NAP).
Cuoi nam 1942, vung khong bi chiem đong bi nguoi Đuc chiem. Mitterrand roi ban thu ky thang 1 nam 1943, khi nguoi lanh đao cua ong Maurice Pinot, mot vichysto-resistant khac, bi thay the boi cong tac vien Andre Masson, nhung ong van chiu trach nhiem ve centres d'entraides. Mua xuan nam 1943, cung voi Gabriel Jeantet, mot thanh vien cua noi cac Marechal Petain, va Simon Arbellot (ca hai đeu la thanh vien cu cua "la Cagoule"), Mitterrand đuoc nhan Ordre de la francisque (danh hieu danh du cua Che đo Vichy). Tranh cai no ra du doi tai Phap ve y nghia cua viec nay. Khi qua khu Vichy cua Mitterrand đuoc tiet lo trong thap nien 1950, ban đau ong bac bo viec đa nhan Francisque (mot so nguon noi ong đuoc chi đinh đe nhan giai thuong, nhung thuc te khong bao gio nhan no boi ong đa đi tron truoc khi buoi le dien ra) Mot so nguoi noi ong đa bi ra lenh phai nhan huy chuong đe che giau cong viec trong nhom khang chien. Nhung nguoi khac, nhu Pierre Moscovici va Jacques Attali van hoai nghi ve niem tin thuc su cua Mitterrand o thoi điem đo, buoc toi ong đa co "mot chan trong moi phe" cho toi khi chac chan ai se la nguoi chien thang, neu ra tinh ban cua Mitterrand voi Rene Bousquet va nhung vong hoa ong đa đat tren mo cua Petain nhu nhung dau hieu cua thai đo nuoc đoi cua ong.
Mitterrand du đinh xay dung mot mang luoi khang chien, chu yeu gom cac cuu tu binh chien tranh nhu minh. Tap hop tu binh chien tranh Quoc gia (Rassemblement national des prisonniers de guerre hay RNPG) đa lien ket voi Tuong Henri Giraud, mot cuu tu binh chien tranh đa bo tron khoi nha tu Đuc va đi xuyen qua nuoc Đuc đe ve voi cac luc luong Đong Minh. Giraud sau đo đa tranh chap vai tro lanh đao Khang chien Phap voi Tuong Charles de Gaulle. Tu đau nam 1943, Mitterrand bat đau tham gia vao viec lap ra mot nhom khang chien manh goi la Organisation de resistance de l'armee (ORA). Ong thu thap tai chinh cho mang luoi RNPG cua rieng minh, ma ong lap ra cung Pinot vao thang 2. Tu thoi điem đo tro ve sau, Mitterrand la mot thanh vien cua ORA . Thang 3, Mitterrand gap Henri Frenay, nguoi khuyen khich phong trao khang chien Phap ung ho Mitterrand thay vi Michel Cailliau, nhung ngay 28 thang 5 nam 1943, khi Mitterrand gap go voi Philippe Dechartre, nguoi theo phai de Gaulle, thuong đuoc coi la ngay ly khai cua Mitterrand voi Vichy.
Trong nam 1943, RNPG dan thay đoi hoat đong khong con chi cung cap giay to gia hay thu thap thong tin cho Phap tu do. Pierre de Benouville đa noi, " Mitterrand đa tao ra mot mang luoi điep vien thuc su tai cac trai tu binh chien tranh đe cung cap thong tin cho chung toi, thuong la nhung thong tin co tinh chat quyet đinh, ve su thuc đang dien ra phia sau bien gioi nuoc Đuc.". Ngay 10 thang 7 Mitterrand va Piatzook (mot du kich cong san) ngung mot cuoc tu hop cong khai tai Salle Wagram o Paris. Cuoc gap co du tinh cho phep nhung tu binh chien tranh Phap quay tro ve nha neu ho đuoc thay the boi nhung thanh nien Phap bi buoc phai toi lam viec o Đuc" (trong tieng Phap đieu nay đuoc goi la "la releve"). Khi Andre Masson bat đau noi ve "la trahison des gaullistes" (su phan boi de Gaulle), Mitterrand đung day truoc thinh gia va bac bo ong ta, noi rang Masson khong co quyen tuyen bo thay mat cac tu binh chien tranh va goi "la releve" la mot tro bip. Mitterrand thoat đuoc khong bi bat giu nho Piatzook đa yem tro cho ong chay tron..
Thang 11 nam 1943 Sicherheitsdienst (SD) luc soat mot can ho tai Vichy noi ho hy vong bat giu đuoc Francois Morland, mot thanh vien khang chien..
"Morland" la ten vo boc cua Mitterrand. Ong cung su dung cac ten vo boc khac nhu Purgon, Monnier, Laroche, đai uy Francois, Arnaud et Albre.
Nguoi đan ong bi bat giu la Pol Pilven, mot thanh vien khang chien đa song sot qua cuoc chien tranh trong mot trai tap trung. Thoi điem đo Mitterrand đang o Paris. Đuoc nhung nguoi ban canh bao, ong bo tron toi London tren chiec may bay Lysander ngay 15 thang 11 nam 1943. Tu đo ong toi Algiers, noi ong gap go Charles de Gaulle, nguoi luc ay đa la mot lanh đao đuong nhien cua Phap Tu do. Hai nguoi khong hop tac cung nhau. Mitterrand tu choi sap nhap nhom cua ong voi cac phong trao tu binh chien tranh khac neu Cailliau se la nguoi lanh đao. Duoi anh huong cua Henri Frenay, de Gaulle cuoi cung đong y sap nhap mang luoi cua chau minh va RNPG voi Mitterrand la nguoi lanh đao. Sau đo ong qua Anh ve Phap tren mot chiec tau thuy. Tai Paris, ba nhom khang chien cua nguoi tu binh chien tranh (cong san, de Gaulle, RNPG) cuoi cung sap nhap tro thanh Phong trao Quoc gia cua cac Tu binh chien tranh va Nguoi bi truc xuat (Mouvement national des prisonniers de guerre et deportes hay MNPGD) va Mitterrand la nguoi lanh đao. Trong hoi ky ong noi rang ong đa bat đau to chuc nay khi van đang lam viec chinh thuc cho Che đo Vichy. Tu ngay 27 thang 113 nam 1943 Mitterrand đieu hanh Bureau central de renseignements et d'action .. Thang 12 nam 1943 Mitterrand ra lenh xu tu Henri Marlin (nguoi đinh ra lenh tan cong vao "maquis") boi Jacques Paris et Jean Munier nguoi sau nay bo tron voi cha cua Mitterrand. 
Sau mot chuyen vieng tham thu hai toi London trong thang 2 nam 1944 Mitterrand tham gia vao viec giai phong Paris. Khi de Gaulle tien vao Paris sau su Liberation, ong đuoc gioi thieu voi nhieu nguoi tung la mot phan cua chinh phu lam thoi. Trong so đo co Mitterrand, voi tu cach tong thu ky tu binh chien tranh. Khi ho đoi mat, de Gaulle đuoc cho la đa thi tham: "Lai ong a!" Mitterrand bi bai chuc 2 tuan sau đo.
Thang 10 nam 1944 Mitterrand va Jacques Foccart cung đat mot ke hoach giai phong cac tu binh chien tranh va cac trai tap trung. No đuoc goi la chien dich Viacarage va vao thang 4 nam 1945 Mitterrand thap tung General Lewis nhu đai dien cua Phap giai phong cac trai tu binh tai Kaufering va Dachau theo lenh cua de Gaulle. Mitterrand đa may man tim thay nguoi ban va la thanh vien trong mang luoi cua ong Robert Antelme đang bi sot Rickettsia. Antelme đuoc ra lenh o lai trong trai đe ngan ngua benh lay truyen vi the Mitterrand đa thu xep đe ong "bo tron" va gui ong ve Phap đe đieu tri.,.


Đe tu Cong hoa Sau cuoc the chien ong nhanh chong quay lai voi chinh tri. Tai cuoc cuoc bau cu lap phap thang 6 nam 1946, ong lanh đao phai Tap hop nhung nguoi Cong hoa canh Ta (Rassemblement des gauches republicaines hay RGR) o ngoai o phia tay Paris, nhung khong đuoc bau. RGR la mot thuc the bau cu gom Đang cap tien, Lien minh Khang chien Dan chu Xa hoi (Union democratique et socialiste de la Resistance hay UDSR) trung dung va nhieu nhom bao thu. No đoi lap voi chinh sach cua "lien minh ba đang" (Cong san, Xa hoi va Dan chu Thien chua giao).
Trong cuoc bau cu lap phap thang 11 nam 1946, ong gianh đuoc mot ghe đai bieu tai Nievre departement. Đe đuoc bau, ong phai gianh mot ghe voi cai gia la Đang Cong san Phap (PCF). Voi tu cach lanh đao phai bau cu RGR, ong thuc hien mot chien dich tranh cu rat chong cong. Sau đo ong tro thanh mot thanh vien cua đang UDSR. Thang 1 nam 1947, ong gia nhap noi cac voi chuc vu Bo truong cuu chien binh chien tranh. Ong giu nhieu chuc vu trong Đe tu cong hoa voi tu cach Đai bieu va Bo truong (tong cong giu 11 chuc vu bo truong).
Thang 5 nam 1948 Mitterrand tham gia, cung voi Konrad Adenauer, Winston Churchill, Harold Macmillan, Paul-Henri Spaak, Albert Coppe va Altiero Spinelli, vao Đai hoi The Hague, khoi đau cho Phong trao chau Au.
Voi tu cach Bo truong Hai ngoai (1950-1951), ong phan đoi su lobby thuoc đia nham đe xuat mot chuong trinh cai cach. Ong lien ket voi phe ta khi tu chuc khoi noi cac sau vu bat giu vua Maroc (1953). Voi tu cach lanh đao phai cap tien cua UDSR, ong giu chuc lanh đao đang nam 1953, thay the nhan vat bao thu Rene Pleven.
Voi tu cach Bo truong Noi vu trong noi cac cua Pierre Mendes-France (1954-1955), ong đoi mat voi cuoc Chien tranh đoc lap Algeria. Ong tuyen bo: "Algeria la Phap." Ong cung bi nghi ngo la nguoi chi điem cua Đang Cong san trong noi cac. Loi đon nay lan ra boi cuu quan truong canh sat Paris, nguoi tung bi ong bai chuc. Nhung nghi ngo bi bac bo boi cac cuoc đieu tra sau đo.
UDSR gia nhap Mat tran Cong hoa, mot lien minh trung ta, gianh thang loi trong cuoc bau cu lap phap nam 1956. Voi tu cach Bo truong Tu phap (1956-1957), ong cho phep keo dai thiet quan luat trong cuoc xung đot Algieria. Khong giong cac bo truong khac (gom ca Mendes-France), nhung nguoi chi trich chinh sach hieu chien tai Algieria, ong van o trong noi cac cua Guy Mollet cho toi khi no ket thuc.
Voi tu cach Bo truong Tu phap ong la mot đai dien chinh thuc cua Phap trong hon le cua Hoang tu Monaco Rainier III va nu dien vien Grace Kelly.
Duoi thoi Đe tu Cong hoa ong la đai dien cua the he chinh tri gia tre nhieu tham vong. Ong xuat hien nhu mot ung cu vien cho chuc Thu tuong trong tuong lai.


Đe ngu cong hoa va đoi lap voi Gaulle = Cuoc "vuot sa mac" =
Nam 1958, Mitterrand la mot trong so it ung cu vien đe Charles de Gaulle chi đinh lam lanh đao chinh phu, va cho ke hoach cua de Gaulle ve mot nen Đe ngu Cong hoa. Ong đa thay đoi su đoi lap cua minh trong hoan canh de Gaulle quay tro lai: cuoc khung hoang thang 5 nam 1958 va ap luc quan đoi. Thang 9 nam 1958, quyet đinh đoi đau voi Charles de Gaulle, Mitterrand đua ra mot loi keu goi bo phieu "phan đoi" trong cuoc trung cau dan y ve hien phap, tuy nhien no van đuoc thong qua ngay 4 thang 10 nam 1958. Lien minh that bai gom PCF va mot so nha chinh tri cong hoa canh ta (nhu Mendes-France va Mitterrand).
Thai đo nay co the la mot yeu to khien Mitterrand mat ghe trong cuoc bau cu lap phap nam 1958, bat đau mot chien dich "vuot sa mac" lau dai (thuat ngu nay thuong đuoc ap dung cho su suy tan anh huong cua de Gaulle trong mot giai đoan tuong tu). Qua thuc, o vong hai cuoc bau cu lap phap, Mitterrand đuoc nhung nguoi Cong san ung ho tuy nhien Nhom Cong nhan Quoc te Phap (SFIO) tu choi rut lui ung cu vien cua ho. Su chia re nay khien ung cu vien phe phe de Gaulle đuoc bau. Mot nam sau, ong trung cu lam đai dien cho Nievre trong Thuong vien, noi ong la mot phan cua Nhom Dan chu canh Ta. Cung luc ay, ong khong đuoc chap nhan vao bo may cua Đang Xa hoi Thong nhat (Parti socialiste unifie, PSU) do Mendes-France, cuu đoi thu ben trong cua Molletva la cuu thanh vien co tu tuong cai cach cua Đang Cong san, lap ra. Cac lanh đao PSU đua ra quyet đinh cua minh dua tren viec ong khong tu chuc khoi noi cac cua Mollet va qua khu Vichy cua ong.
Cung trong nam ay, tren Đai lo de l'Observatoire o Paris, Mitterrand tuyen bo đa thoat khoi nhung vien đan am sat bang cach nap phia sau mot hang rao, Vu Observatory. Vu viec khien ong tro nen rat noi tieng, lan đau khuyen khich nhung tham vong chinh tri cua ong. Mot so nguoi chi trich ong tuyen bo rang chinh ong dung len vu am sat, dan toi mot phan ung du doi chong Mitterrand. Sau nay ong noi rang truoc đo ong đa đuoc đai bieu canh huu Pesquet canh bao rang ong đang la muc tieu cua mot đon vi am sat Algerie francaise va buoc toi Thu tuong Michel Debre la nguoi đung sau. Truoc khi bien mat, Pesquet tuyen bo rang Mitterrand đa lap ra mot no luc gia ve cuoc đoi ong. Mot vu khoi to đa đuoc thuc hien chong lai Mitterrand nhung sau đo no đa bi huy bo.
Trong cuoc bau cu nam 1962, ong gianh lai ghe trong Quoc hoi voi su ung ho cua PCF va SFIO. Hoat đong trong canh ta thong nhat o Nievre, ong ung ho viec tap hop cac luc luong canh ta o muc đo quoc gia, gom ca PCF, nham thach thuc su thong tri cua phai de Gaulle. Hai nam sau, ong tro thanh chu tich cua Đai hoi đong Nievre. Tuy nhung nguoi đoi lap voi De Gaulle tu to chuc thanh cac cau lac bo, ong thanh lap nhom rieng cua minh, Hoi nghi cac đinh che cong hoa (Convention des institutions republicaines hay CIR). Ong tang cuong vi the cua minh nhu mot nguoi đoi lap canh ta voi Charles de Gaulle bang cach xuat ban Le Coup d'Etat permanent (Cuoc đao chinh thuong truc, 1964), chi trich quyen luc ca nhan cua de Gaulle, su suy yeu cua nghi vien va chinh phu, viec tong thong co quyen toi cao voi cac cong viec ngoai giao va quoc phong, van van.


= Cuoc bau cu tong thong nam 1965 va hau qua =
Nam 1965, Mitterrand la chinh tri gia canh ta đau tien coi cuoc bau cu tong thong theo pho thong đau phieu la mot cach thuc đe đanh bai lanh đao đoi lap. Khong phai la mot thanh vien cua bat ky mot đang chinh tri ro rang nao, tu cach ung vien tong thong cua ong đuoc moi đang canh ta chap nhan (Quoc te Cong nhan Phap (SFIO), Đang Cong san Phap (PCF), Đang Xa hoi cap tien (PR) va Đang Xa hoi Thong nhat (PSU)). Ong cham dut cordon sanitaire cua PCF ma đang la mot đoi tuong tu nam 1947. Voi lanh đao SFIO Guy Mollet, tu cach ung cu vien tong thong cua Mitterrand đa ngan can đuoc Gaston Defferre, đoi thu cua ong trong SFIO, khoi chay đua chuc tong thong. Hon nua, Mitterrand la mot nhan vat đon đoc nen ong khong co ve la mot moi đe doa voi cac thanh vien cua cac đang canh ta.
De Gaulle nghi minh se gianh thang loi tu vong đau tien, nhung Mitterrand nhan đuoc 31.7% phieu bau, khien De Gaulle khong the thang loi ngay. O vong hai Mitterrand đuoc canh ta va cac nhom chong de Gaulle khac: Jean Monnet trung dung, bao thu on hoa Paul Reynaud va Jean-Louis Tixier-Vignancour, phai cuc ta, nhung nguoi bao ve Raoul Salan, mot trong bon vi tuong đa to chuc cuoc noi day Algiers nam 1961 trong cuoc Chien tranh Algeria.
Mitterrand nhan đuoc 44.8% phieu o vong hai va de Gaulle, voi đa so, đuoc bau them mot nhiem ky nua, nhung that bai cua ong đuoc coi la mot vinh du, boi khong ai đuoc cho la co the đanh bai de Gaulle. Mitterrand lanh đao lien minh trung ta: Lien đoan Dan chu va Xa hoi canh Ta (Federation de la gauche democrate et socialiste hay FGDS). No gom SFIO, nhung nguoi cap tien va nhieu cau lac bo cong hoa (nhu CIR cua Mitterrand).
Trong cuoc bau cu lap phap thang 3 nam 1967, he thong theo đo moi ung cu vien khong vuot qua 10% phieu o vong thu nhat khong đuoc tham gia vao vong hai tao thuan loi đe phe ung ho de Gaulle đat đa so, va chi phai đoi mat voi mot phe đoi lap chia re (PCF, FGDS va phai trung dung cua Jacques Duhamel). Tuy vay, cac đang canh ta van xoay xo đe gianh đuoc 63 ghe nhieu hon truoc voi tong cong 194 ghe. Nhung nguoi Cong san van la nhom canh ta lon nhat voi 22.5% so phieu. Lien minh cam quyen gianh đa so nhung bi giam mot ghe (247 ghe trong so 487).
Tai Paris, canh Ta (FGDS, PSU, PCF) đat đuoc nhieu phieu hon trong vong mot hon hai đang cam quyen (46% so voi 42.6%) trong khi Dan chu Trung dung cua Duhamel co đuoc 7% phieu. Nhung voi 38% phieu Lien minh vi nen Đe ngu Cong hoa cua de Gaullle van la đang cam quyen o Phap.
Trong cuoc khung hoang chinh phu thang 5 nam 1968, Mitterrand đa to chuc mot cuoc hop bao thong bao tu cach ung cu vien cua minh neu mot cuoc bau cu tong thong đuoc to chuc. Nhung sau nhung cuoc tuan hanh cua phe de Gaulle tren Champs-Elysees, de Gaulle đa giai tan Quoc hoi va thay vao đo keu goi mot cuoc bau cu lap phap. Trong cuoc cuoc bau cu nay, canh huu gianh đa so lon nhat tu Khoi Quoc gia nam 1919.
Mitterrand bi buoc toi chiu trach nhiem cho su that bai to lon nay va FGDS chia re. Nam 1969, Mitterrand khong the tham gia chay đua chuc tong thong: Guy Mollet tu choi trao cho ong su ung ho cua SFIO. Canh ta bi loai o vong đau, voi ung cu vien Xa hoi Gaston Defferre chi gianh 5.1% tong so phieu. Georges Pompidou đoi mat voi Alain Poher phai trung dung trong cuoc o vong hai.


= Lanh đao Đang Xa hoi =
Sau that bai cua FGDS, Mitterrand quay sang Đang Xa hoi (Parti socialiste hay "PS"). Thang 6 nam 1971, o thoi điem Đai hoi Epinay, CIR gia nhap voi "PS", von đa thay the SFIO nam 1969. Phe hanh phap cua "PS" khi ay bi thong tri boi nhung nguoi ung ho Guy Mollet. Ho đe xuat mot cuoc "đoi thoai ly tuong" voi nhung nguoi Cong san. Voi Mitterrand, mot lien minh bau cu la toi can thiet đe vuon toi quyen luc. Voi du an nay, ong đa co đuoc su ung ho cua toan bo cac thanh phan phan đoi ben trong chong phe cua Mollet va ong đuoc bau lam thu ky thu nhat cua "PS".
Thang 6 nam 1972, Mitterrand ky Chuong trinh Chinh phu Chung voi nguoi cong san Georges Marchais va nhan vat Canh Ta Cap tien Robert Fabre. Voi chuong trinh nay, ong lanh đao chien dich tranh cu nam 1973 cua "Lien minh canh Ta".
Tai cuoc bau cu tong thong nam 1974, Mitterrand nhan đuoc 43.2% so phieu o vong mot, nhu ung cu vien chung cua canh ta. O vong sau, ong đoi đau voi Valery Giscard d'Estaing. Trong cuoc tranh luan tren TV, Giscard d'Estaing chi trich ong la "mot nguoi đan ong cua qua khu", vi su nghiep chinh tri dai cua ong. Mitterrand bi đanh bai sit sao voi ty le 49.19% va 50.81%.
Nam 1977, cac đang Cong san va Xa hoi khong the nang cap Chuong trinh Chung, sau đo thua trong cuoc bau cu lap phap nam 1978. Tuy nhung nguoi Xa hoi đam nhan vai tro lanh đao canh ta, đe lan đau tien co nhieu phieu hon nhung nguoi Cong san tu nam 1936, vai tro lanh đao cua Mitterrand bi thach thuc boi mot nhom đoi lap trong noi bo, dan đau la Michel Rocard, ong chi trich chuong trinh cua PS la "co lo" va "khong thuc te". Nhung cuoc đieu tra cho thay Rocard đuoc ung ho hon Mitterrand. Tuy nhien, Mitterrand đa gianh chien thang tai Đai hoi Metz (1979) cua đang va Rocard rut lui tu cach ung vien cho cuoc bau cu tong thong nam 1981.
Lan thu ba la ung cu vien tong thong, Mitterrand khong đuoc PCF ung ho ma chi co PS. Ong đua ra mot hinh anh lam vung long moi nguoi voi khau hieu "luc im lang". Ong keu goi mot "chinh tri khac", dua tren chuong trinh Xa hoi 110 Đe xuat cho nuoc Phap, va len an hoat đong cua tong thong đuong nhiem. Hon nua, ong con đuoc loi tu cuoc xung đot trong canh huu đa so. Ong gianh đuoc 25.85% phieu bau o vong mot (so voi 15% cua ung cu vien PCF Georges Marchais) sau đo đanh bai tong thong Giscard d'Estaing o vong hai voi, 51.76% phieu. Ong tro thanh chinh tri gia đau tien cua canh ta đuoc bau lam Tong thong Phap theo pho thong đau phieu.


Chuc vu tong thong = Nhiem ky đau tien =

Tai cuoc bau cu tong thong nam 1981, Mitterrand tro thanh Tong thong xa hoi đau tien cua nen Đe ngu Cong hoa, va chinh phu cua ong la chinh phu canh ta đau tien sau 23 nam. Ong chi đinh Pierre Mauroy lam thu tuong va to chuc mot cuoc bau cu lap phap. Nhung nguoi xa hoi gianh đuoc đa so trong nghi vien va bon thanh vien cong san gia nhap noi cac.
Su khoi đau nhiem ky đau tien cua ong đuoc đanh dau boi mot chinh sach kinh te canh ta dua tren 110 Đe xuat cho Phap va Common Program nam 1972 giua Đang Xa hoi, Đang Cong san va Đang Cap tien canh Ta. No gom nhieu ke hoach quoc huu hoa, tang 10% luong toi thieu (SMIC), lam viec 39 gio moi tuan, 5 tuan nghi moi nam, viec tao lap thue đoan ket tren tai san, tang phuc loi xa hoi, va mo rong quyen đuoc tu van va thong tin cua cong nhan ve cong viec cua ho (thong qua Đao luat Auroux). Muc tieu la khuyen khich bung no nhu cau va vi the la ca hoat đong kinh te (Keynesianism). Tuy nhien, that nghiep tiep tuc gia tang va ba lan pha gia đong franc dien ra sau đo. Chinh sach nay it nhieu đa cham dut voisu chuyen huong sang tu do nam 1983. Uu tien đuoc danh cho cuoc chien chong lam phat đe duy tri tinh canh tranh trong He thong Tien te chau Au.
Voi su chu trong toi cac chinh sach van hoa va xa hoi, Mitterrand đa bai bo hinh phat tu hinh ngay khi len nham chuc (thong qua Đao luat Badinter), cung nhu "Đao luat anti-casseurs" quy đinh viec quy trach nhiem cho cac hanh đong bao luc trong cac cuoc bieu tinh. Ong cung giai tan Cour de surete, mot toa an cap cao đac biet va thuc hien viec phap che hoa hang loat cho nguoi nhap cu bat hop phap. Mitterrand đa thong qua nhung bo luat phi tap trung đau tien (Đao luat Defferre) va tu do hoa truyen thong, lap ra CSA co quan quan ly truyen thong, va cho phep đai truyen thanh tu nhan va kenh truyen hinh tu nhan đau tien (Canal+), khien linh vuc phat thanh truyen hinh tu nhan phat trien. Nam 1983, Mitterrand tro thanh mot cong dan danh du cua Belgrade.
Canh Ta thua cuoc trong cuoc bau cu đo thi nam 1983 va cuoc bau cu Nghi vien chau Au nam 1984. Cung luc ay Luat Savary han che cung cap tai chinh cho cac truong tu tu cac cong đong đia phuong, đa gay ra mot cuoc khung hoang chinh tri. No bi bai bo va Mauroy tu chuc vao thang 7 nam 1984. Laurent Fabius ke vi. Nhung nguoi cong san roi noi cac.


= Cung chung song (1986-1988) =
Truoc cuoc chien dich tranh cu cuoc bau cu lap phap nam 1986, đai dien ty le đuoc the che hoa theo 110 Đe xuat. Tuy nhien, no khong ngan can đuoc chien thang cua lien minh Tap hop vi nen Cong hoa/Lien minh Dan chu Phap (RPR/UDF). Mitterrand vi the chi đinh lanh đao RPR Jacques Chirac lam thu tuong. Giai đoan chinh phu nay, voi mot Tong thong va mot Thu tuong thuoc hai lien minh khac nhau, la lan đau tien co mot su ket hop nhu vay dien ra thoi Đe ngu Cong hoa, va đuoc goi la "Cung ton tai".
Chirac xu ly hau het cac chinh sach trong nuoc trong khi Mitterrand tap trung vao "linh vuc danh rieng" cua ong: quan he nuoc ngoai va quoc phong. Tuy nhien, nhieu cuoc xung đot giua hai nguoi lanh đao nhanh hanh phap đa dien ra. Trong đo Mitterrand tu choi ky cac nghi đinh tu do hoa, buoc Chirac phai đe no đuoc thong qua theo đuong nghi vien. Hong ngam ung ho cac phong trao xa hoi, đang chu y la cuoc noi loan cua sinh vien chong cuoc cai cach truong đai hoc (Luat Devaquet) . Loi dung nhung kho khan cua noi cac Chirac, danh tieng cua ong tang len.
Nhung cuoc đieu tra cho thay ong co loi the, ong đa thong bao tu cach ung cu vien trong cuoc bau cu tong thong nam 1988. Ong đe xuat mot chuong trinh on hoa (hua hen "khong quoc huu hoa cung khong tu do hoa") va ung ho mot nuoc "Phap thong nhat". Ong gianh đuoc 34% phieu bau o vong 1, sau đo chay đua voi Chirac o vong 2 va tai cu voi 54% so phieu. Mitterrand la Tong thong đau tien 2 lan trung cu qua pho thong đau phieu.


= Nhiem ky thu hai =
Sau khi tai cu, ong chi đinh Michel Rocard lam thu tuong, du giua ho khong co quan he tot. Rocard lanh đao phai on hoa cua PS va ong la nhan vat noi bat nhat trong cac chinh tri gia Xa hoi. Mitterrand quyet đinh to chuc mot cuoc bau cu lap phap. PS gianh đuoc mot đa so kha lon trong nghi vien. Bon chinh tri gia trung huu gia nhap noi cac.
Nhiem ky thu hai cua ong đuoc ghi dau boi Thoa thuan Matignon ve New Caledonia, viec thanh lap Bu đap Thu nhap Toi thieu (RMI), đam bao mot muc đo thu nhap toi thieu cho nhung nguoi bi tuoc đoat bat ky hinh thuc thu nhap nao, viec tai lap thue đoan ket vao tai san, đa tung bi xoa bo duoi thoi chinh phu Chirac, viec the che thue xa hoi chung, cai cach Chinh sach Nong nghiep Chung, Đao luat Gayssot nam 1990 ve tuyen bo han thu va bac bo Holocaust, Đao luat Arpaillange ve cung cap tai chinh cho cac đang chinh tri, cai cach luat hinh su va Đao luat Evin ve nhung đia điem hut thuoc noi cong cong. Nhieu cong trinh kien truc lon đuoc tiep tuc, voi viec xay dung Kim tu thap Louvre, Đuong ham eo bien Manche, Grande Arche tai La Defense, Bastille Opera, Bo Tai chinh tai Bercy, Thu vien Quoc gia Phap.
Nhung nhiem ky thu hai cung đuoc ghi dau boi su đoi lap ben trong PS va su chia re cua nhom Mitterrandist (tai Đai hoi Rennes, noi nhung nguoi ung ho Laurent Fabius va Lionel Jospin xung đot manh me voi nhau gianh quyen kiem soat trong đang), nhung vu scandal ve cung cap tai chinh cho đang, scandal mau đoc lien quan toi Laurent Fabius va cac cuu bo truong Georgina Dufoix va Emond Herve, va vu viec nghe trom Elysee.
Bat binh voi that bai cua Rocard trong viec thuc hien cac chuong trinh xa hoi, Mitterrand bai chuc Rocard nam 1991 va chi đinh Edith Cresson thay the ong. Ba la nguoi phu nu đau tien lam Thu tuong Phap, nhung đa bi buoc phai tu chuc sau tham hoa cua cuoc bau cu cap vung nam 1992. Nguoi ke nhiem ba Pierre Beregovoy hua hen chien đau chong nan that nghiep va tham nhung nhung ong khong the ngan đuoc that bai cay đang cua phai Ta trong cuoc bau cu lap phap nam 1993. Ong tu sat ngay 1 thang 5 nam 1993.
Ngay 16 thang 2 nam 1993, Tong thong Mitterrand khai truong tai Frejus mot Đai ky niem nhung cuoc chien tranh Đong Duong.
Mitterrand chi đinh cuu Bo truong Tai chinh cua đang Tap hop vi nen Cong hoa Edouard Balladur lam Thu tuong. Cuoc "chung song" thu hai it bat đong hon, boi hai nguoi biet ho khong phai la đoi thu cua nhau trong cuoc bau cu tong thong tiep theo. Mitterrand bi suy yeu boi benh ung the, vu scandal ve qua khu cua ong trong che đo Vichy, va vu tu sat cua nguoi ban Francois de Grossouvre. Nhiem ky thu hai va cuoi cung cua ong cham dut sau cuoc bau cu tong thong nam 1995 vao thang 5 voi thang loi cua Jacques Chirac.
Mitterrand chet vi ung thu tuyen tien liet ngay 8 thang 1 nam 1996 o tuoi 79.


Chinh sach đoi ngoai = Quan he Đong-Tay =
Mitterrand ung ho su hop tac chat che hon cua chau Au va duy tri moi quan he đac biet cua Phap voi cac cuu thuoc đia, ma ong so rang đang roi vao "anh huong cua Anh." Ong huong toi su duy tri quyen luc cua Phap tai chau Phi dan toi nhung tranh cai lien quan toi vai tro cua Phap trong cuoc Diet chung Rwanda. Du co nhung lien he voi canh ta cua Mitterrand, trong thap nien 1980 nuoc Phap ngay cang xa cach khoi Lien Xo. Khi Mitterrand toi tham Lien Xo vao thang 11 nam 1988, truyen thong Xo viet tuyen bo ong đa 'bo qua mot ben mot thap ky ro rang uong phi va su mat mat cua moi 'quan he đac biet' Phap-Xo tu thoi de Gaulle'.
Tuy nhien, Mitterrand đa lo lang ve su sup đo nhanh chong cua khoi Xo viet. Ong phai đoi su thong nhat nuoc Đuc, tham chi đa nghi toi mot lien minh quan su voi Nga đe ngan chan no, "đuoc nguy trang nhu viec cung su dung cac quan đoi đe đuong đau voi cac tham hoa tu nhien". Ong đa thuc hien mot chuyen vieng tham gay tranh cai toi Đong Đuc sau su sup đo cua Buc tuong Berlin. Ong phan đoi su thay đoi cong nhan voi Croatia va Slovenia, ma ong cho rang dan toi tinh trang bao luc o Nam Tu.
Phap tham gia vao cuoc Chien tranh vung Vinh (1990-1991) voi lien quan Lien hiep quoc.


= Chinh sach chau Au =
Nhung thanh tuu chinh cua ong la tren binh dien quoc te, đac biet trong Cong đong Kinh te chau Au. Ong ung ho viec mo rong Cong đong đe bao gom Tay Ban Nha va Bo Đao Nha (hai nuoc gia nhap thang 1 nam 1986). Thang 2 nam 1986 ong giup Đao luat Mot chau Au đi vao thuc hien. Ong đa cong tac tot voi Helmut Kohl va cai thien đang ke quan he Phap-Đuc. Ho đa cung nhau đe xuat Hiep uoc Maastricht, đuoc ky ket ngay 7 thang 2 nam 1992. Hiep uoc đuoc cuoc trung cau dan y phe chuan va thong qua voi chi hon 51% so phieu.


= Bai dien van nam 1990 tai La Baule =

Phan ung truoc mot phong trao dan chu tai chau Phi sau su sup đo nam 1989 cua Buc tuong Berlin, ong đa co bai phat bieu La Baule noi tieng vao thang 6 nam 1990 gan vien tro phat trien voi cac no luc dan chu tu cac cuu thuoc đia cua Phap, va trong đo ong phan đoi viec pha gia đong CFA Franc. Chung kien mot "lan gio phia Đong" thoi tai Lien Xo cu va Đong Au, ong noi rang mot "lan gio phia Nam" cung đang thoi o chau Phi, va rang cac lanh đao nha nuoc phai đap ung nhung mong đoi va uoc vong cua nguoi dan bang mot su "mo rong dan chu", gom mot he thong đai dien, bau cu tu do, đa đang phai, tu do bao chi, tu phap đoc lap, va xoa bo kiem duyet. Nhac lai rang Phap la nuoc co no luc cao nhat ve vien tro phat trien, ong thong bao rang Cac nuoc kem phat trien (LDCs) se chi nhan đuoc cac khoan vien tro (đe ngan can su gia tang nhanh chong cua No nan cua The gioi thu Ba trong thap nien 1980, va han che ty le lai xuat ngay lap tuc xuong 5% cho cac nuoc đang chuyen tiep (nhu, Cote d'Ivoire, Congo, Cameroon va Gabon). Trong mot loi am chi ro rang toi he thong am muoi đuoc goi la Francafrique, ong cung chi trich chu nghia can thiep vao cac van đe chu quyen, ma theo ong chi la mot hinh thuc khac cua "chu nghia thuc dan." Tuy nhien, theo Mitterrand, đieu nay khong dan toi su giam chu y cua Paris toi cac cuu thuoc đia, Mitterrand vi the tiep tuc chinh sach chau Phi ma de Gaulle đa bat đau tu nam 1960, sau su that bai cua viec thanh lap Cong đong Phap nam 1958. Tong the, bai dien van La Baule cua Mitterrand, đanh dau su chuyen bien trong chinh sach cua Phap voi cac cuu thuoc đia, đa đuoc so sanh voi loi-cadre Defferre nam 1956 dan toi tinh cam chong thuc dan. Tuy nhien, cac lanh đao chau Phi hau het phan ung ho hung. Omar Bongo, Tong thong Gabon, tuyen bo rang ong đa co "cac su kien hoi y kien ong ta;" Abdou Diouf, Tong thong Senegal, noi rang theo ong, giai phap tot nhat la mot "chinh phu manh" va mot "phe đoi lap co thien y;" Tong thong Chad, Hissene Habre (biet hieu "Pinochet chau Phi") tuyen bo rang đieu đo trai nguoc voi yeu cau ma cac nha nuoc chau Phi can đong thoi tien hanh dua tren mot "chinh sach dan chu" va "cac chinh sach kinh te xa hoi han che chu quyen cua ho", (trong mot su am chi ro rang toi "cac chuong trinh sua đoi co cau cua Quy Tien te Quoc te va Ngan hang The gioi." Hassan II, cuu quoc vuong Morocco, đa noi rang "chau Phi qua mo cua voi the gioi đe khong biet toi đieu đang xay ra o đo", nhung cac quoc gia phuong Tay phai "giup cac nen dan chu non tre mo cua, ma khong đat mot con dao tren co hong no, ma khong co mot su chuyen tiep sang che đo đa đang tan bao." Tom lai, bai phat bieu La Baule đa đuoc cho la mot mat "mot trong nhung nen tang đoi moi chinh tri tai vung chau Phi noi tieng Phap", va mat khac "su hop tac voi Phap", đieu nay du "khong an nhap va mau thuan, nhu bat ky mot chinh sach cong cong"


= Phat hien HIV =
Tranh cai xung quanh viec phat hien Virus gay suy giam mien dich tren nguoi (HIV) len cao sau khi nha nghien cuu My Robert Gallo va nha khoa hoc nguoi Phap Luc Montagnier đeu tuyen bo phat hien ra no. Hai nha khoa hoc đat cho virus nhung cai ten khac nhau. Vu tranh cai cuoi cung đuoc dan xep boi mot thoa thuan (voi su giup đo trung gian cua Dr Jonas Salk) giua Tong thong Ronald Reagan va Mitterrand trao bang cong nhan tuong đuong cho ca hai va đoi cua ho.


= Đong hoang tu Andorra =
Ngay 2 thang 2 nam 1993, trong vai tro đong hoang tu Andorra, Mitterrand va Joan Marti Alanis, la Giam muc Urgell va vi the la đong hoang tu Andorra, đa ky mot hien phap moi cho Andorra, sau nay đuoc mot cuoc trung cau dan y phe chuan tai cong quoc.


Danh sach Thu tuong trong thoi ky cam quyen cua Mitterrand Scandal va nhung tranh cai ve thoi ky cam quyen cua Mitterrand = Bi mat y te =
Sau khi ong mat, mot cuoc tranh cai no ra khi cuu bac si cua ong, Dr Claude Gubler, viet mot cuon sach co tua đe Le Grand Secret ("Bi mat lon") noi rang Mitterrand đa co nhung ban bao cao suc khoe gia đuoc cong bo tu thang 11 nam 1981, giau kin benh ung thu. Gia đinh Mitterrand sau đo đa truy to Gubler va nha xuat ban cua ong vi vi pham bi mat y khoa.


= Petain =
Mitterrand bi tan cong nam 1992 khi moi nguoi phat hien rang ong đa sap xep viec đat vong hoa tren mo Thong che Philippe Petain vao moi Ngay đinh chien tu nam 1987. Viec đat vong hoa đo khong phai chua tung co tien le: cac tong thong Charles de Gaulle va Valery Giscard d'Estaing đa đat vong hoa tren mo Petain đe ky niem lan thu 50 va 60 ngay cham dut The chien I. Petain đa tung la nguoi lanh đao cac luc luong vu trang Phap tai Tran Verdun trong The chien I, nho the ong đuoc nhung nguoi cung thoi ton trong. Tuy nhien, sau nay ong tro thanh lanh đao che đo Vichy Phap sau khi Phap bi Đuc đanh bai trong The chien II, hop tac voi Phat xit Đuc va đua cac bien phap bai Do Thai vao thuc hien.
Tuong tu, Tong thong Georges Pompidou đa đat mot vong hoa vao nam 1973 khi di hai cua Petain đuoc đua ve Ile d'Yeu sau khi bi đanh cap. Nhung viec ky niem hang nam cua Mitterrand đanh dau mot su thay đoi so voi hanh đong cua nhung nguoi tien nhiem, va xuc pham toi tinh cam o mot thoi điem khi nuoc Phap đang xem xet lai vai tro cua minh trong the Holocaust.


= Urba =
Co quan tu van Urba đuoc thanh lap nam 1971 boi Đang Xa hoi đe co van cho cac xa đang duoi quyen lanh đao cua phe xa hoi ve cac du an co so ha tang va du an cong cong. Vu viec Urba bi phat giac truoc cong chung nam 1989 khi hai si quan canh sat đieu tra van phong cap vung tai Marseille cua Urba phat hien cac van ban chi tiet cua cac hop đong cua to chuc va viec phan chia so tien thu đuoc giua đang va cac quan chuc đuoc bau. Du cac bien ban chung minh mot moi lien he truc tiep giua Urba va hoat đong hoi lo, mot sac lenh tu van phong cua Mitterrand, chinh ong cung bi liet ke la mot nguoi nhan tien, đa ngan can viec đieu tra them nua. Chien dich tranh cu cua Mitterrand nam 1988 đuoc chi đao boi Henri Nallet, nguoi sau đo tro thanh Bo truong Tu Phap va vi the chiu trach nhiem viec đieu tra o tam voc quoc gia. Nam 1990 Mitterrand tuyen bo an xa cho nhung nguoi đang bi đieu tra, vi the cham dut vu viec. Nguoi phu trach tai chinh cua Đang Xa hoi Henri Emmanuelli bi đem ra xet xu nam 1997 vi tham nhung, va ong bi ket an hai nam tu treo.


= Mazarine =
Mitterrand co nhieu vu rac roi ve gia đinh ngoai hon nhan, mot trong so đo la voi nhan tinh Anne Pingeot; ho co mot con gai, Mazarine. Mitterrand đa tim cach giu bi mat viec nay, no chi ket thuc vao thang 11 nam 1994, khi suc khoe Mitterrand kem đi va viec sap nghi huu khien ong khong con co đuoc su so hai va ne phuc cua gioi nha bao Phap. Tuong tu, Mazarine, mot sinh vien cao đang, đa đen tuoi thanh nien va khong con đuoc bao ve theo quyen tre em nua.


= Nghe trom đien thoai =
Tu nam 1982 toi nam 1986, Mitterrand đa thanh lap mot "đon vi chong khung bo" nhu mot co quan cua Tong thong nen Cong hoa. No đuoc lap ra mot cach kha bat thuong, boi nhung phi vu chong khung bo nhu vay thuong thuoc Canh sat Quoc gia va Gendarmerie, hoat đong duoi quyen Thu tuong, va duoi su giam sat cua tu phap. Đon vi hau het đuoc lay tu cac thanh vien cua cac luc luong tren, nhung no khong thuoc su chi huy va bao ve thong thuong. 3000 cuoc hoi thoai lien quan toi 150 nguoi (7 vi cac ly do đuoc cho la co the co nghi ngo boi cac quy trinh xet xu sau đo) đa đuoc ghi lai tu thang 1 nam 1983 toi thang 3 nam 1986 boi đon vi chong khung bo nay tai Đien Elysee. Đang chu y nhat, co ve đon vi nay, theo cac menh lenh bat hop phap cua tong thong, đa thu cac bang ghi am voi cac nha bao, chinh tri gia va nhung nguoi khac co the la tro ngai voi đoi song ca nhan cua Mitterrand. Viec thu am mot cach bat hop phap bi phat hien nam 1993 boi to Liberation; vu an chong lai cac thanh vien cua đon vi đuoc xet xu thang 11 nam 2004.
Mat 20 nam đe 'vu viec' đuoc đua ra truoc toa boi vi quan toa chi đao Jean-Paul Vallat đau tien bi can tro boi 'vu viec' đuoc coi la bi mat quoc phong nhung vao thang 12 nam 1999 la Commission consultative du secret de la defense nationale đa giai mat mot phan nhung ho so lien quan. Vi tham phan đa ket thuc cuoc đieu tra nam 2000, nhung van can nhieu nam nua truoc khi no đuoc xet xu tai toa ngay 15 thang 11 nam 2004 truoc phong so 16 cua toa an trung phat Paris. 12 nguoi bi ket toi "atteinte a la vie privee" (vi pham quyen rieng tu) va mot nguoi vi toi ban cac file may tinh. 7 nguoi bi tuyen an treo va bi phat, 4 nguoi đuoc tuyen vo toi.
'Vu viec' cuoi cung cham dut truoc Toa trung phat Paris voi phan quyet cua toa ngay 9 thang 11 nam 2005. 7 thanh vien cua đon vi chong khung bo cua tong thong bi ket an va Mitterrand bi coi la "nguoi thanh lap va kiem soat hau het chien dich.".
Phan quyet cua toa cho thay Mitterrand muon giu kin cac chi tiet cua đoi song ca nhan truoc cong chung, nhu su ton tai cua nguoi con gai ngoai hon nhan Mazarine Pingeot (voi tac gia Jean-Edern Hallier, đang bi đe doa tiet lo), benh ung thu tuyen tien liet cua ong đuoc chan đoan nam 1981 va cac chi tiet qua khu cua ong thoi Che đo Vichy van chua đuoc cong chung biet toi. Toa an phan quyet rang mot so nguoi đa bi nghe trom đien thoai voi cac ly do "khong ro rang", nhu nguoi ban cua Carole Bouquet, mot luat su co gia đinh o Trung Đong, Edwy Plenel, mot nha bao cua to  le Monde nguoi theo doi cau chuyen Rainbow Warriorva luat su Antoine Comte. Toa tuyen bo rang " Les faits avaient ete commis sur ordre soit du president de la Republique, soit des ministres de la Defense successifs qui ont mis a la disposition de (Christian Prouteau) tous les moyens de l'Etat afin de les executer (nhung hanh đong đo đuoc thuc hien theo lenh tu Tong thong Phap hay tu cac Bo truong Quoc phong nhung nguoo đa cho phep Christian Prouteau tiep can khong han che voi cac thiet bi cua nha nuoc đe ong ta co the thuc hien menh lenh)" Toa an noi rang Mitterrand la nguoi chu muu chinh cua vu nghe trom (l'inspirateur et le decideur de l'essentiel) va rang ong đa ra lenh mot so vu va lam ngo mot so vu khac va rang khong mot cuoc bang nao trong so 3000 cuon bang do đon vi nay thu đuoc thuc hien mot cach hop phap.
Ngay 13 thang 3 nam 2007 Toa phuc tham tai Paris phat 1€ thiet hai cho nu dien vien Carole Bouquet va 5000€ cho Trung tuong Jean-Michel Beau vi xam pham quyen rieng tu..
Vu an đuoc đua ra truoc Toa an Nhan quyen chau Au, toa đua ra tuyen an ngay 7 thang 6 nam 2007 rang cac quyen tu do the hien cua cac nha bao trong vu nay đa khong đuoc ton trong.
Nam 2008 nha nuoc Phap đa bi toa an ra lenh boi thuong cho gia đinh Jean-Edern Hallier.


= Rwanda =
Paris ung ho tong thong Rwanda Juvenal Habyarimana, nguoi bi am sat ngay 6 thang 4 nam 1994 khi đang o trong mot chiec Dassault Falcon 50 đuoc Mitterrand tang ong. Thong qua cac van phong cua 'Cellule Africaine', mot van phong tong thong do con trai cua Mitterrand, Jean-Christophe lanh đao, ong đa cung cap ho tro tai chinh va quan su cho che đo Hutu đau thap nien 1990. Voi su giup đo cua Phap, quan đoi Rwandan đa phat trien tu mot luc luong 9,000 nguoi vao thang 10 nam 1990 len toi 28,000 nguoi nam 1991. Phap cung ho tro huan luyen nhan vien, chuyen gia va mot khoi luong lon vu khi va cac hop đong vu khi voi Ai Cap va Nam Phi. Phap cung trang bi va huan luyen đoi Ve binh Tong thong cua Habyrimana. Quan đoi Phap đa đuoc trien khai theo Operation Turquoise, mot chien dich quan su đuoc tien hanh theo su uy nhiem cua Lien hop quoc (UN) mandate. Chien dich hien la chu đe tranh cai chinh tri va lich su.


= Vu đanh bom Rainbow Warrior va vu am sat Fernando Pereira =

Rainbow Warrior, mot chiec tau cua to chuc Hoa binh xanh, đang o New Zealand chuan bi phan đoi cuoc thu nghiem hat nhan cua Phap o Nam Thai Binh Duong thi mot vu no xay ra đanh đam no. Nhiep anh gia Fernando Pereira bi chet đuoi trong cuoc hon loan sau đo khi ong tim cach cuu cac thiet bi cua minh. Chinh phu New Zealand đa goi vu đanh bom la cuoc tan cong khung bo đau tien vao đat nuoc minh. Giua nam 1985, Bo truong Quoc phong Charles Hernu buoc phai tu chuc sau khi su lien can cua Phap vao vu tan cong chiec Rainbow Warrior bi phat hien.
Nhan dip ky niem lan thu 20 ngay chiec tau bi đanh đam moi nguoi phat hien ra rang đich than Mitterrand đa cho phep thuc hien vu viec gay ra cai chet cua Pereira. Đo đoc Pierre Lacoste, cuu lanh đao DGSE, đa co mot tuyen bo noi rang cai chet cua Pereira tac đong manh toi luong tam ong. Cung trong ngay ky niem, Truyen hinh New Zealand (TVNZ) đa tim cach tiep can mot đoan video đuoc thuc hien o phien xet xu đau tien khi điep vien Phap thu nhan dinh liu, mot cuoc chien phap ly ma ho đa gianh phan thang nam 2006.


Su nghiep chinh tri Tong thong Cong hoa Phap: 1981-1995
Chuc vu chinh phu
Bo truong nha nuoc, bo truong tu phap: 1956-1957
Bo truong noi vu: 1954-1955
Bo truong thuoc đia va lanh tho hai ngoai: 1950-1951
Bo truong cuu chien binh va nan nhan chien tranh: 1947-1948
Thu ky thong tin nha nuoc: Thang 7-9 nam 1948
Uy quyen bau cu
Thanh vien Quoc hoi Phap cho Nievre: 1946-1958 / 1962-1981
Thuong nghi si Nievre: 1959-1962 (Tai trung cu thanh vien Quoc hoi Phap nam 1962)
Thi truong Chateau-Chinon (Thanh pho): 1959-1981
Thanh vien hoi đong Nievre: 1949-1964
Chu tich Hoi đong thanh vien Nievre: 1964-1981
Hoat đong chinh tri
Thu ky thu nhat (lanh đao) Đang Xa hoi (Phap): 1971-1981


Tham khao Ghi chu


Lien ket ngoai Louvre inauguration speech by Mitterrand
Francois Mitterrand Institute
French President Poll (01/2006)
"Mitterrand's Legacy" Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine (1996) in The Nation
Source of quoted article