Phong xa hay phong xa hat nhan la hien tuong mot so hat nhan nguyen tu khong ben tu bien đoi va phat ra cac buc xa hat nhan (thuong đuoc goi la cac tia phong xa). Cac nguyen tu co tinh phong xa goi la cac đong vi phong xa, con cac nguyen tu khong phong xa goi la cac đong vi ben. Cac nguyen to hoa hoc chi gom cac đong vi phong xa (khong co đong vi ben) goi la nguyen to phong xa. Mot vat chat chua cac hat nhan khong ben đuoc coi la chat phong xa. Ba trong so cac loai phan ra pho bien nhat la phan ra alpha, phan ra beta va phan ra gamma, tat ca đeu lien quan đen viec phat ra mot hoac nhieu hat hoac photon. Luc yeu la co che gay ra phan ra beta.
Phan ra phong xa la mot qua trinh ngau nhien o cap đo cac nguyen tu đon le. Theo ly thuyet luong tu, khong the du đoan khi nao mot nguyen tu cu the se phan ra, bat ke nguyen tu đo đa ton tai bao lau. Tuy nhien, đoi voi mot so luong đang ke cac nguyen tu giong het nhau, toc đo phan ra tong the co the đuoc bieu thi duoi dang hang so phan ra hoac chu ky ban ra. Chu ky ban ra cua nguyen tu phong xa co pham vi rat lon; tu gan nhu tuc thoi đen lau hon rat nhieu so voi tuoi cua vu tru.
Hat nhan đang phan ra đuoc goi la hat nhan phong xa me (hoac đong vi phong xa me ), va qua trinh nay tao ra it nhat mot nuclide con. Ngoai tru su phan ra gamma hoac su chuyen đoi ben trong tu trang thai kich thich hat nhan, su phan ra la mot su bien đoi hat nhan dan đen mot con chua mot so proton hoac neutron khac nhau (hoac ca hai). Khi so luong proton thay đoi, mot nguyen tu cua mot nguyen to hoa hoc khac đuoc tao ra.

Phan ra alpha xay ra khi hat nhan phong ra mot hat alpha (hat nhan heli).
Su phan ra beta xay ra theo hai cach;
(I) phan ra tru beta, khi hat nhan phat ra mot electron va mot phan neutrino trong mot qua trinh bien đoi mot neutron thanh mot proton.
(II) phan ra cong beta, khi hat nhan phat ra mot positron va mot neutrino trong mot qua trinh thay đoi mot proton thanh mot neutron, qua trinh nay con đuoc goi la phat xa positron.
Trong phan ra gamma, mot hat nhan phong xa đau tien bi phan ra boi su phat xa cua mot hat alpha hoac beta. Hat nhan con thuong o trang thai kich thich va no co the phan ra xuong trang thai nang luong thap hon bang cach phat ra photon tia gamma.
Trong phat xa neutron, cac hat nhan cuc ky giau neutron, đuoc hinh thanh do cac dang phan ra khac hoac sau nhieu lan bat neutron lien tiep, đoi khi mat nang luong do phat xa neutron, dan đen su thay đoi tu đong vi nay sang đong vi khac cua cung mot nguyen to.
Trong qua trinh bat đien tu, hat nhan co the bat giu mot đien tu quay quanh, khien mot proton chuyen đoi thanh mot neutron trong mot qua trinh goi la bat đien tu. Mot neutrino va mot tia gamma sau đo đuoc phat ra.
Trong phan ra cum va phan hach hat nhan, mot hat nhan nang hon mot hat alpha đuoc phat ra.
Nguoc lai, co nhung qua trinh phan ra phong xa khong dan đen bien đoi hat nhan. Nang luong cua mot hat nhan bi kich thich co the đuoc phat ra duoi dang tia gamma trong mot qua trinh goi la phan ra gamma, hoac nang luong đo co the bi mat đi khi hat nhan tuong tac voi mot electron quy đao gay ra su phong ra khoi nguyen tu cua no, trong mot qua trinh đuoc goi la chuyen đoi ben trong. Mot kieu phan ra phong xa khac dan đen cac san pham thay đoi, xuat hien duoi dang hai hoac nhieu "manh" cua hat nhan ban đau voi mot loat cac khoi luong co the. Su phan ra nay, đuoc goi la su phan hach tu phat, xay ra khi mot hat nhan lon khong on đinh tu phan tach thanh hai (hoac đoi khi ba) hat nhan con nho hon, va thuong dan đen su phat xa tia gamma, neutron hoac cac hat khac tu cac san pham đo. Nguoc lai, cac san pham phan ra tu hat nhan co spin co the đuoc phan phoi khong đang huong đoi voi huong spin đo. Co the do anh huong ben ngoai nhu truong đien tu, hoac do hat nhan đuoc tao ra trong mot qua trinh đong luc han che huong quay cua no, hien tuong di huong co the đuoc phat hien. Qua trinh me nhu vay co the la mot qua trinh phan ra truoc đo, hoac mot phan ung hat nhan. 
Đe co bang tom tat hien thi so luong cac nuclit phong xa va on đinh trong moi loai, hay xem hat nhan phong xa. Co 28 nguyen to hoa hoc tu nhien tren Trai Đat la chat phong xa, trong đo co 34 hat nhan phong xa (6 nguyen to co 2 hat nhan phong xa khac nhau) co nien đai truoc thoi điem hinh thanh He Mat troi. 34 chat nay đuoc goi la nucleotit nguyen thuy. Cac vi du noi tieng la urani va thori, nhung cung bao gom cac đong vi phong xa ton tai lau dai trong tu nhien, chang han nhu kali-40.
Khoang 50 hat nhan phong xa khac co tuoi tho ngan hon, chang han nhu radium-226 va radon-222, đuoc tim thay tren Trai Đat, la san pham cua chuoi phan ra bat đau voi cac nuclide nguyen thuy, hoac la san pham cua cac qua trinh vu tru đang dien ra, chang han nhu tao thanh carbon-14 tu nito-14 trong khi quyen boi cac tia vu tru. Hat nhan phong xa cung co the đuoc san xuat nhan tao trong may gia toc hat hoac lo phan ung hat nhan, dan đen 650 hat trong so nay co chu ky ban ra hon mot gio, va vai nghin hat nhan nua co chu ky ban ra tham chi con ngan hon.  


Lich su Phong xa đuoc nha khoa hoc nguoi Phap Henri Becquerel phat hien vao nam 1896 khi lam viec voi vat lieu phat quang. Nhung vat lieu nay phat sang trong bong toi sau khi tiep xuc voi anh sang, va ong nghi ngo rang su phat sang đuoc tao ra trong ong tia am cuc boi tia X co the lien quan đen hien tuong lan quang. Ong boc mot tam anh bang giay đen va đat nhieu loai muoi phat quang len đo. Tat ca cac ket qua đeu am tinh cho đen khi ong su dung muoi urani. Cac muoi urani lam cho đia bi đen đi mac du đia đuoc boc trong giay đen. Nhung buc xa nay đuoc đat ten la "Tia Becquerel".
Ro rang la su đen đi cua tam nay khong lien quan gi đen hien tuong lan quang, vi su đen đi cung đuoc tao ra boi cac muoi khong phat quang cua urani va boi urani kim loai. Tu nhung thi nghiem nay, nguoi ta thay ro rang co mot dang buc xa khong nhin thay đuoc co the đi qua giay va lam cho tam giay phan ung nhu the đuoc chieu duoi anh sang.
Luc đau, co ve nhu buc xa moi tuong tu nhu tia X đuoc phat hien gan đay. Nghien cuu sau hon cua Becquerel, Ernest Rutherford, Paul Villard, Pierre Curie, Marie Curie, va nhung nguoi khac cho thay dang phong xa nay phuc tap hon đang ke. Rutherford la nguoi đau tien nhan ra rang tat ca cac nguyen to nhu vay đeu phan ra theo cung mot cong thuc ham mu toan hoc. Rutherford va hoc tro cua ong la Frederick Soddy la nhung nguoi đau tien nhan ra rang nhieu qua trinh phan ra dan đen su bien đoi cua nguyen to nay sang nguyen to khac. Sau đo, đinh luat dich chuyen phong xa cua Fajans va Soddy đuoc xay dung đe mo ta cac san pham cua phan ra alpha va beta.
Cac nha nghien cuu ban đau cung phat hien ra rang nhieu nguyen to hoa hoc khac, ngoai urani, co đong vi phong xa. Mot cuoc tim kiem co he thong ve tong hoat đo phong xa trong quang urani cung đa giup Pierre va Marie Curie co lap hai nguyen to moi: poloni va radi. Ngoai tru tinh phong xa cua radi, su giong nhau ve mat hoa hoc cua radi voi bari khien hai nguyen to nay rat kho phan biet.
Nghien cuu ve phong xa cua Marie va Pierre Curie la mot yeu to quan trong trong khoa hoc va y hoc. Sau khi nghien cuu ve tia Becquerel, ho đa phat hien ra ca radi va poloni, ho đa đat ra thuat ngu "phong xa". Nghien cuu cua ho ve cac tia xuyen thau trong urani va phat hien ra radi đa khoi đong mot ky nguyen su dung radi đe đieu tri ung thu. Viec phat hien nguyen to rađi cua ho co the đuoc coi la hoat đong su dung nang luong hat nhan vi muc đich hoa binh đau tien va la buoc khoi đau cua y hoc hat nhan hien đai.


Nguy hiem suc khoe ban đau Nhung nguy hiem cua buc xa ion hoa do phong xa va tia X khong đuoc nhan ra ngay lap tuc.


= Tia X =
Viec Wilhelm Rontgen phat hien ra tia X vao nam 1895 đa dan đen viec cac nha khoa hoc, bac si va nha phat minh thu nghiem rong rai. Nhieu nguoi bat đau ke lai nhung cau chuyen ve bong, rung toc va te hon tren cac tap chi ky thuat ngay tu nam 1896. Vao thang 2 nam đo, Giao su Daniel va Tien si Dudley cua Đai hoc Vanderbilt đa thuc hien mot thi nghiem lien quan đen viec X-raying đau cua Dudley khien ong bi rung toc. Mot bao cao cua Tien si HD Hawks ve viec ong bi bong nang o tay va nguc trong mot cuoc trinh dien bang tia X, la bao cao đau tien trong so nhieu bao cao khac tren tap chi Electrical Review.
Nhung nguoi thu nghiem khac, bao gom Elihu Thomson va Nikola Tesla, cung bao cao bi bong. Thomson co tinh đe ngon tay tiep xuc voi ong tia X trong mot thoi gian va bi đau, sung va phong rop. Cac tac đong khac, bao gom tia cuc tim va ozon, đoi khi đuoc cho la nguyen nhan gay ra thiet hai, va nhieu bac si van khang đinh rang khong co bat ky anh huong nao tu viec tiep xuc voi tia X.
Mac du vay, đa co mot so cuoc đieu tra ve moi nguy co he thong ban đau, va ngay tu nam 1902, William Herbert Rollins đa viet mot cach gan nhu tuyet vong rang nhung canh bao cua ong ve nhung nguy hiem lien quan đen viec su dung bat can tia X đa khong đuoc nganh cong nghiep hay cac đong nghiep cua ong đe y đen. Vao thoi điem nay, Rollins đa chung minh rang tia X co the giet chet đong vat thi nghiem, co the khien mot con chuot lang đang mang thai bi say thai va chung co the giet chet mot bao thai. Ong cung nhan manh rang "đong vat khac nhau ve tinh nhay cam voi hanh đong ben ngoai cua tia X" va canh bao rang nhung khac biet nay đuoc xem xet khi benh nhan đuoc đieu tri bang phuong phap X-quang.


= Chat phong xa =

Tuy nhien, cac tac đong sinh hoc cua buc xa do chat phong xa it de đo hon. Đieu nay đa tao co hoi cho nhieu bac si va tap đoan tiep thi cac chat phong xa duoi dang thuoc bang sang che. Vi du nhu phuong phap đieu tri bang thuoc xo radi va nuoc co chua radi đe uong nhu thuoc bo. Marie Curie phan đoi cach đieu tri nay, canh bao rang tac đong cua buc xa đoi voi co the con nguoi chua đuoc hieu ro. Curie sau đo đa chet vi benh thieu mau bat san sinh tuy, co the do tiep xuc voi buc xa ion hoa. Đen nhung nam 1930, sau mot so truong hop hoai tu xuong va tu vong cua nhung nguoi đam me đieu tri bang radi, cac san pham thuoc co chua radi đa bi loai bo phan lon khoi thi truong (lang bam phong xa).


= Bao ve phong xa =
Chi mot nam sau khi Rontgen phat hien ra tia X, ky su nguoi My Wolfram Fuchs (1896) đa đua ra loi khuyen bao ve co le la đau tien, nhung mai đen nam 1925, Đai hoi X quang quoc te (ICR) đau tien moi đuoc to chuc va xem xet viec thiet lap su bao ve quoc te. Anh huong cua phong xa len gen, bao gom ca anh huong cua nguy co ung thu, đa đuoc cong nhan muon hon nhieu. Nam 1927, Hermann Joseph Muller cong bo nghien cuu cho thay cac tac đong cua phong xa len gen va nam 1946, ong đuoc trao giai Nobel Sinh ly hoc hoac Y hoc cho nhung phat hien cua minh.
ICR lan thu hai đuoc to chuc tai Stockholm vao nam 1928 va đe xuat viec thong qua đon vi rontgen, va 'Uy ban Bao ve Tia X va Radium Quoc te' (IXRPC) đuoc thanh lap. Rolf Sievert đuoc chi đinh la Chu tich, nhung đong luc la George Kaye cua Phong thi nghiem Vat ly Quoc gia Anh. Uy ban đa hop vao cac nam 1931, 1934 va 1937.
Sau Chien tranh the gioi thu hai, pham vi va so luong chat phong xa đuoc xu ly ngay cang tang do cac chuong trinh hat nhan quan su va dan su dan đen viec nhieu nhom lao đong va cong chung co kha nang bi phoi nhiem voi muc đo buc xa ion hoa co hai. Đieu nay đa đuoc xem xet tai ICR đau tien sau chien tranh đuoc trieu tap o London vao nam 1950, khi Uy ban Quoc te ve Bao ve Phong xa (ICRP) hien nay ra đoi. Ke tu đo, ICRP đa phat trien he thong quoc te hien nay ve bao ve phong xa, bao gom tat ca cac khia canh cua nguy co phong xa.


Đon vi phong xa Đon vi hoat đong phong xa cua He Đon vi Quoc te (SI) la becquerel (Bq), đuoc đat ten đe vinh danh nha khoa hoc Henri Becquerel. Mot Bq đuoc đinh nghia la mot lan bien đoi (hoac phan ra) moi giay.
Mot đon vi cu cua đo phong xa la curie, Ci, ban đau đuoc đinh nghia la "so luong hoac khoi luong phat xa rađi o trang thai can bang voi mot gam (nguyen to) rađi ". Ngay nay, curie đuoc đinh nghia la 37×1010 phan ra moi giay, do đo 1   curie (Ci) = 37×1010 Bq. Vi muc đich bao ve phong xa, mac du Uy ban Đieu tiet Hat nhan Hoa Ky cho phep su dung đon vi curie cung voi đon vi SI, cac chi thi ve đon vi đo luong cua Lien minh chau Au yeu cau loai bo dan viec su dung no cho cac muc đich "suc khoe cong đong..." đen ngay 31 thang 12 nam 1985.
Anh huong cua buc xa ion hoa thuong đuoc đo bang đon vi Gray đoi voi co hoc hoac Sievert đoi voi ton thuong mo.


Cac loai phan ra Cac nha nghien cuu ban đau phat hien ra rang mot đien truong hoac tu truong co the chia su phat xa phong xa thanh ba loai chum tia. Cac tia đuoc đat ten la alpha, beta va gamma, theo thu tu tang dan kha nang xuyen qua vat chat cua chung. Su phan ra alpha chi đuoc quan sat thay o cac nguyen to nang hon co so nguyen tu 52 (tellurium) va lon hon, ngoai tru beryli-8 (phan ra thanh hai hat alpha). Hai loai phan ra khac đuoc quan sat thay trong tat ca cac nguyen to. Chi, so hieu nguyen tu 82, la nguyen to nang nhat đe co bat ky đong vi nao ben (voi gioi han đo luong) trong phan ra phong xa. Phan ra phong xa đuoc nhin thay trong tat ca cac đong vi cua tat ca cac nguyen to co so nguyen tu 83 (bismuth) hoac lon hon. Tuy nhien, Bismuth-209 chi co tinh phong xa rat nhe, voi chu ky ban ra lon hon tuoi cua vu tru; cac đong vi phong xa co chu ky ban ra cuc dai đuoc coi la on đinh hieu qua cho cac muc đich thuc te. 

Khi phan tich ban chat cua cac san pham phan ra, ro rang la theo huong cua luc đien tu tac dung len buc xa cua tu truong va đien truong ben ngoai, cac hat alpha mang đien tich duong, hat beta mang đien tich am va tia gamma la trung hoa. Tu đo lon cua đo lech, ro rang la cac hat alpha co khoi luong lon hon nhieu so voi cac hat beta. Đua cac hat alpha qua mot cua so kinh rat mong va nhot chung trong mot ong phong đien cho phep cac nha nghien cuu nghien cuu quang pho phat xa cua cac hat bi bat, va cuoi cung đa chung minh rang cac hat alpha la hat nhan heli. Cac thi nghiem khac cho thay buc xa beta, phat sinh tu su phan ra va tia am cuc, la cac electron toc đo cao. Tuong tu nhu vay, buc xa gamma va tia X đuoc coi la buc xa đien tu nang luong cao.
Moi quan he giua cac loai phan ra cung bat đau đuoc xem xet: Vi du, phan ra gamma hau nhu luon đuoc phat hien co lien quan đen cac loai phan ra khac, va xay ra vao cung thoi điem hoac sau đo. Phan ra gamma la mot hien tuong rieng biet, voi chu ky ban ra cua rieng no (ngay nay đuoc goi la qua trinh chuyen đoi đong phan), đuoc tim thay trong phong xa tu nhien la ket qua cua su phan ra gamma cua cac đong phan hat nhan di can kich thich, lan luot đuoc tao ra tu cac loai phan ra khac.
Mac du cac buc xa alpha, beta va gamma đuoc tim thay pho bien nhat, nhung cac loai buc xa khac cuoi cung đa đuoc phat hien. Ngay sau khi phat hien ra positron trong cac san pham tia vu tru, nguoi ta nhan ra rang cung mot qua trinh hoat đong trong phan ra beta co đien cung co the tao ra positron (phat xa positron), cung voi neutrino (phan ra beta co đien tao ra phan neutrino). Trong mot qua trinh tuong tu pho bien hon, đuoc goi la bat đien tu, mot so nuclide giau proton đa đuoc tim thay đe bat cac đien tu nguyen tu cua chinh chung thay vi phat ra positron, va sau đo cac nuclide nay chi phat ra mot neutrino va mot tia gamma tu hat nhan bi kich thich (va thuong la ca Auger đien tu va tia X đac trung, la ket qua cua su sap xep lai trat tu cua cac đien tu đe lap đay vi tri cua đien tu bi bat con thieu). Nhung loai phan ra nay lien quan đen su bat giu hat nhan cua cac electron hoac su phat xa cua cac electron hoac positron, va do đo co tac dung di chuyen mot hat nhan theo ty le giua neutron va proton co nang luong it nhat trong tong so nucleon nhat đinh. Do đo, đieu nay tao ra mot hat nhan on đinh hon (nang luong thap hon).
(Mot qua trinh ly thuyet cua viec bat positron, tuong tu nhu viec bat electron, co the trong nguyen tu phan vat chat, nhung chua đuoc quan sat, nhu cac nguyen tu phan vat chat phuc tap vuot antihelium khong co san duoi dang thuc nghiem. Mot su phan ra nhu vay se đoi hoi cac nguyen tu phan vat chat it nhat phai phuc tap nhu beryli-7, đong vi nhe nhat đuoc biet đen cua vat chat binh thuong phai trai qua qua trinh phan ra bang cach bat giu đien tu.)
Ngay sau khi phat hien ra neutron vao nam 1932, Enrico Fermi nhan ra rang mot so phan ung phan ra beta hiem gap ngay lap tuc tao ra neutron nhu mot hat phan ra (phat xa neutron). Su phat xa proton co lap cuoi cung đa đuoc quan sat thay o mot so nguyen to. Nguoi ta cung nhan thay rang mot so nguyen to nang co the trai qua qua trinh phan hach tu phat thanh cac san pham co thanh phan khac nhau. Trong mot hien tuong goi la phan ra cum, cac to hop cu the cua neutron va proton khong phai la hat alpha (hat nhan heli) đuoc phat hien mot cach tu phat tu cac nguyen tu.
Cac loai phan ra phong xa khac đuoc phat hien la phat ra cac hat đa thay truoc đay, nhung thong qua cac co che khac nhau. Mot vi du la chuyen đoi ben trong, dan đen phat xa đien tu ban đau, va sau đo thuong đac trung hon nua la phat xa tia X va đien tu Auger, mac du qua trinh chuyen đoi noi bo khong lien quan đen phan ra beta hay gamma. Mot neutrino khong đuoc phat ra, va khong co (cac) electron va (cac) photon nao đuoc phat ra bat nguon tu hat nhan, mac du nang luong đe phat ra tat ca chung đeu bat nguon tu đo. Phan ra chuyen đoi ben trong, giong nhu phan ra gamma chuyen tiep đong phan va phat xa neutron, lien quan đen viec giai phong nang luong boi mot nuclide bi kich thich, ma khong co su bien đoi cua mot nguyen to nay thanh nguyen to khac.
Cac su kien hiem co lien quan đen su ket hop cua hai su kien loai phan ra beta xay ra đong thoi đa đuoc biet đen (xem ben duoi). Bat ky qua trinh phan ra nao khong vi pham đinh luat bao toan nang luong hoac đong luong (va co le ca cac đinh luat bao toan hat khac) đeu đuoc phep xay ra, mac du khong phai tat ca đeu đa đuoc phat hien. Mot vi du thu vi đuoc thao luan trong phan cuoi cung, đo la su phan ra beta o trang thai bi rang buoc cua rhenium-187. Trong qua trinh nay, su phan ra đien tu beta cua nuclide me khong đi kem voi su phat xa đien tu beta, vi hat beta đa bi bat vao vo K cua nguyen tu phat xa. Mot phan neutrino đuoc phat ra, nhu trong tat ca cac phan ra beta am.
Hat nhan phong xa co the trai qua mot so phan ung khac nhau. Nhung đieu nay đuoc tom tat trong bang sau. Mot hat nhan co so khoi A va so hieu nguyen tu Z đuoc bieu dien la (A, Z). Cot "Hat nhan con" chi ra su khac biet giua hat nhan moi va hat nhan ban đau. Do đo, (A   -   1, Z) co nghia la so khoi it hon truoc mot, nhung so hieu nguyen tu van nhu cu.
Neu hoan canh nang luong thuan loi, mot hat nhan phong xa nhat đinh co the trai qua nhieu kieu phan ra canh tranh, voi mot so nguyen tu phan ra theo mot lo trinh, va nhung nguyen tu khac phan ra theo mot lo trinh khac. Mot vi du la đong-64, co 29 proton va 35 neutron, phan huy voi chu ky ban ra khoang 12,7 gio. Đong vi nay co mot proton chua ghep cap va mot neutron chua ghep đoi, do đo, proton hoac neutron co the phan ra thanh hat khac, hat co isospin đoi lap. Nuclide cu the nay (mac du khong phai tat ca cac nuclide trong truong hop nay) hau nhu co kha nang phan ra thong qua phat xa positron (18%), hoac thong qua bat giu đien tu (43%), cung nhu thong qua phat xa đien tu (39%). Cac trang thai nang luong kich thich sinh ra tu nhung phan ra nay khong ket thuc o trang thai nang luong co ban, cung tao ra chuyen đoi ben trong muon hon va phan ra gamma trong gan 0,5% thoi gian.
Pho bien hon o cac nuclide nang la su canh tranh giua phan ra alpha va beta. Cac nuclide con sau đo thuong se phan ra lan luot qua phan ra beta hoac alpha, đe ket thuc o cung mot vi tri.
Su phan ra phong xa dan đen giam tong khoi luong nghi, mot khi nang luong giai phong (nang luong phan huy) đa thoat ra ngoai theo mot cach nao đo. Mac du nang luong phan ra đoi khi đuoc đinh nghia la lien quan đen su chenh lech giua khoi luong cua cac san pham nuclide me va khoi luong cua cac san pham phan ra, đieu nay chi đung voi phep đo khoi luong nghi, trong đo mot so nang luong đa đuoc loai bo khoi he san pham. Đieu nay đung vi nang luong phan ra phai luon mang theo khoi luong o bat cu noi nao no xuat hien (xem khoi luong trong thuyet tuong đoi hep) theo cong thuc E   =   mc 2. Nang luong phan ra ban đau đuoc giai phong bang nang luong cua cac photon phat ra cong voi đong nang cua cac hat phat ra co khoi luong lon (tuc la cac hat co khoi luong nghi). Neu cac hat nay đat đen trang thai can bang nhiet voi moi truong xung quanh va cac photon bi hap thu, thi nang luong phan ra đuoc chuyen thanh nhiet nang, van giu nguyen khoi luong cua no.
Do đo, nang luong phan ra van gan lien voi mot so đo khoi luong nhat đinh cua he phan ra, đuoc goi la khoi luong bat bien, khong thay đoi trong qua trinh phan ra, mac du nang luong phan ra đuoc phan bo giua cac hat phan ra. Nang luong cua cac photon, đong nang cua cac hat phat ra va sau nay la nhiet nang cua vat chat xung quanh, tat ca đeu gop phan tao nen khoi luong bat bien cua he. Nhu vay, trong khi tong cac khoi luong con lai cua cac hat khong đuoc bao toan trong phan ra phong xa, khoi luong he thong va he thong bat bien khoi luong (va cung la he thong tong nang luong) đuoc bao toan trong suot bat ky qua trinh phan ra. Đay la su phat bieu lai cac đinh luat tuong đuong ve bao toan nang luong va bao toan khoi luong.


Xem them Tia phong xa


Tham khao