Stephen William Hawking  (8 thang 1 nam 1942 – 14 thang 3 nam 2018) la mot nha vat ly ly thuyet, nha vu tru hoc va tac gia nguoi Anh, tung la giam đoc nghien cuu tai Trung tam Vu tru hoc ly thuyet o Đai hoc Cambridge vao thoi điem ong qua đoi. Ong cung la Giao su Toan hoc Lucasian tai Đai hoc Cambridge tu nam 1979 đen nam 2009.
Hawking sinh ra o Oxford trong mot gia đinh lam nghe bac si. Thang 10 nam 1959, ong bat đau hoc đai hoc tai University College, Oxford va sau đo nhan bang cu nhan vat ly hang nhat. Ong bat đau cong viec cua minh sau khi tot nghiep tai Trinity Hall, Cambridge vao thang 10 nam 1962, tai đay ong lay bang Tien si ve toan hoc ung dung va vat ly ly thuyet, chuyen nganh thuyet tuong đoi rong va vu tru hoc vao thang 3 nam 1966. Nam 1963, Hawking đuoc chan đoan mac chung xo cung teo co mot ben (Amyotrophic lateral sclerosis, ALS), can benh dan tien trien qua nhieu thap ky khien ong bi liet toan than. Sau khi mat kha nang noi, ong giao tiep thong qua mot thiet bi tao giong noi ban đau su dung cong tac cam tay, va sau nay su dung co ma.
Cac cong trinh khoa hoc cua Hawking bao gom su hop tac voi Roger Penrose ve cac đinh ly điem ky di hap dan trong khuon kho thuyet tuong đoi rong va du đoan rang cac lo đen se phat ra buc xa, thuong đuoc goi la buc xa Hawking. Ban đau, buc xa Hawking vap phai tranh cai. Vao cuoi nhung nam 1970 va sau khi đay manh cac cong bo nghien cuu, kham pha nay đa đuoc chap nhan rong rai nhu mot buoc đot pha quan trong trong vat ly ly thuyet. Hawking la nguoi đau tien đat ra ly thuyet vu tru hoc đuoc giai thich boi su ket hop giua ly thuyet tuong đoi rong va co hoc luong tu. Ong la nguoi ung ho manh me viec dien giai nhieu the gioi cua co hoc luong tu.
Hawking đa đat đuoc thanh cong ve mat thuong mai voi mot so cong trinh khoa hoc pho thong, trong đo ong thao luan ve cac ly thuyet cua minh va vu tru hoc noi chung. Cuon Luoc su thoi gian (tua goc tieng Anh: A Brief History of Time) cua ong nam trong danh sach nhung quyen sach ban chay nhat theo Sunday Times voi ky luc 237 tuan. Hawking la thanh vien Hoi Hoang gia, thanh vien tron đoi cua Vien Han lam Giao hoang ve Khoa hoc va la nguoi nhan Huan chuong Tu do Tong thong, giai thuong dan su cao quy nhat o Hoa Ky. Nam 2002, Hawking xep thu 25 trong cuoc binh chon 100 nguoi Anh vi đai nhat cua BBC. Ong qua đoi vao ngay 14 thang 3 nam 2018 o tuoi 76, sau hon 50 nam song chung voi can benh roi loan than kinh van đong.


Tuoi tre Stephen Hawking sinh ngay 8 thang 1 nam 1942, tai Oxford, Anh. Cha ong la Frank Hawking va me ong la Isobel Hawking. Ca hai nguoi co đieu kien kinh te kho khan nhung phan đau vao hoc tai Đai hoc Oxford, Frank hoc y trong khi Isobel hoc nganh triet, chinh tri va kinh te hoc. Hai nguoi gap nhau trong nhung ngay đau Chien tranh the gioi thu Hai tai mot vien nghien cuu y hoc noi Isobel lam thu ky con Frank la nha nghien cuu.
Cha me Hawking song tai Highgate nhung khi Luan Đon bi oanh kich trong chien tranh, me ong roi xuong Oxford đe sinh no an toan hon. Ong co hai em gai, Philippa va Mary, va mot em trai nuoi, Edward. Hawking hoc tieu hoc o Truong Nha Byron; ve sau ong chi trich cai goi la "phuong phap tien bo" cua truong đa khien ong khong the hoc đoc.
Nam 1950, khi cha ong tro thanh truong bo mon ky sinh trung tai Vien Nghien cuu Y te Quoc gia, gia đinh Hawking chuyen toi song tai St Albans, Hertfordshire. Hawking khi đo 8 tuoi đi hoc tai Trung hoc nu sinh St. Albans vai thang (vao thoi đo nhung cau be it tuoi co the hoc o truong nu sinh). O St. Albans, ca gia đinh thuong đuoc nguoi xung quanh đanh gia la het suc tri thuc va co phan lap di; trong cac bua an moi nguoi cam mot quyen sach vua an vua im lang đoc sach.
Ho song trong mot cuoc song thanh đam trong mot ngoi nha chung lon, huyen nao va toi tan, va đi lai bang mot chiec xe taxi Luan Đon thai hoi. Cha cua Hawking thuong xuyen vang nha vi cong tac o chau Phi, va trong mot dip nhu vay ba Isobel cung cac con du hanh toi Mallorca bon thang đe tham ban cua ba Beryl va chong ba ta-nha tho Robert Graves.
Tro ve Anh, Hawking vao hoc Truong Radlett trong mot nam va tu nam 1952 chuyen sang Truong St Albans. Gia đinh ong rat đe cao gia tri cua viec hoc hanh. Cha Hawking muon con trai minh hoc truong Westminster danh gia, nhung Hawking luc đo 13 tuoi bi om vao đung ngay thi lay hoc bong. Gia đinh ong khong the trang trai hoc phi ma khong co phan hoc bong ho tro, nen Hawking đanh tiep tuc hoc o St Albans. Mot he qua tich cuc cua đieu nay đo la Hawking duy tri đuoc mot nhom ban than ma ong thuong tham gia choi bai, lam phao hoa, cac mo hinh phi co va tau thuyen, cung nhu thao luan ve Co đoc giao va nang luc ngoai cam. Tu nam 1958, voi su giup đo cua thay day toan noi tieng Dikran Tahta, ho xay dung mot may tinh voi cac linh kien lay tu đong ho, mot may tong đai đien thoai cu va cac thiet bi tai che khac.
Thuc te rang khi 9 tuoi, ket qua hoc tap cua ong chi đung o phan cuoi lop. Len cac lop tren co su tien bo hon nhung khong nhieu. Van đe khong nam o tri tue ma co ve do su tre nai cua ong. Va mac du điem so khong tot nhung ca giao vien va ban be đeu thay đuoc to chat thien tai cua ong. Biet danh cua ong o truong la "Einstein". Theo thoi gian, ong ngay cang chung to nang khieu đang chu y đoi voi cac mon khoa hoc tu nhien, va nho thay Tahta khuyen khich, quyet đinh hoc toan tai đai hoc. Cha Hawking khuyen ong hoc y vi lo ngai rang khong co may viec lam cho mot sinh vien nganh toan ra truong. Theo nguyen vong cua cha, Hawking toi hoc du bi o truong cha ong tung hoc la University College (thuoc Đai hoc Oxford). Vi khi đo tai truong khong co nganh toan, Hawking quyet đinh hoc vat ly va hoa hoc. Mac du hieu truong khuyen ong cho them mot nam, Hawking đa thi som va gianh hoc bong thang 3 nam 1959.


Thoi đai hoc Thang 10 nam 1959, Hawking vao hoc tai Đai hoc Oxford khi moi 17 tuoi. Trong 18 thang đau tien ong thay chan hoc va co đon: ong it tuoi hon phan lon sinh vien, va thay viec hoc hanh "de mot cach ky cuc". Thay day vat ly Robert Berman sau nay ke lai, "Đoi voi cau ta chi can biet đieu gi đo co the thuc hien, va cau co the lam no ma khong can phai ngo xem nhung nguoi khac đa lam the nao." Mot su thay đoi xay ra vao nam thu hai va thu ba khi, theo Berman, Hawking co gang tro nen hoa nhap hon voi trang lua. Hawking phan đau va tro thanh mot sinh vien đuoc quy men, hoat bat, di dom, hung thu voi nhac co đien va tieu thuyet vien tuong. Mot phan su bien chuyen nay đen tu quyet đinh gia nhap Cau lac bo đua thuyen cua truong, noi Hawking phu trach lai trong mot đoi đua thuyen. Huan luyen vien khi đo nhan thay Hawking trau doi mot pham cach tao bao, lai đoi đua theo nhung huong nguy hiem thuong dan toi thuyen bi hu hai.
Hawking uoc tinh rang ong đa hoc chung 1000 gio trong 3 nam o Oxford (tuc trung binh 1 gio/ngay). Thoi quen hoc hanh khong an tuong nay khien cho cac ki thi cuoi ky cua ong tro nen đang ngai, va ong quyet đinh chi tra loi nhung cau hoi vat ly ly thuyet va bo qua nhung cau đoi hoi kien thuc thuc te. Trong khi đo, ong can phai co mot bang danh du hang nhat đe đang ky hoc tai nganh vu tru hoc tai Đai hoc Cambridge ma ong đa du tinh. Ky thi dien ra cang thang va ket qua nam o đung điem so ranh gioi giua hang nhat va hang nhi, va nhu the can co them buoi kiem tra van đap (viva) đe phan hang.
Hawking lo rang se bi xem la mot sinh vien luoi nhac va kho tinh, nen tai buoi van đap khi đuoc yeu cau mo ta ke hoach tuong lai cua minh, ong tra loi "Neu cac vi trao cho toi hang Nhat, toi se toi Cambridge. Neu toi nhan hang Nhi, toi se o lai Oxford, vi vay toi hi vong cac vi cho toi hang Nhat." Ket qua ong đuoc hang Nhat ngoai mong đoi: Berman binh luan rang "giam khao đu thong minh đe nhan ra rang ho đang noi chuyen voi ai đo thong minh hon nhieu phan lon nguoi trong so ho". Voi bang cu nhan hang nhat tai Oxford va sau mot chuyen du lich toi Iran cung voi mot nguoi ban, Hawking bat đau vao hoc bac tren đai hoc tai Trinity Hall (Đai hoc Cambridge) tu thang 10 nam 1962.
Nam thu nhat la nghien cuu sinh tien si cua Hawking thuc su kho khan. Ban đau ong co phan that vong vi đuoc chi đinh lam luan an duoi su huong dan cua Dennis William Sciama thay vi nha thien van hoc lung danh Fred Hoyle, đong thoi thay minh chua đuoc trang bi đay đu kien thuc toan hoc đe nghien cuu thuyet tuong đoi rong va vu tru hoc.'
Ong cung phai vat lon voi suc khoe suy giam. Hawking bat đau vuong phai nhung kho khan trong van đong ke tu nam cuoi o Oxford, bao gom mot cu nga cau thang va khong the đua thuyen. Nay van đe te hon, va tieng noi cua ong tro len lap bap; gia đinh ong nhan thay su thay đoi nay khi ong nghi ki Giang Sinh va đua ong đi kham benh. Nam Hawking 21 tuoi, nguoi ta chan đoan ong mac benh than kinh van đong va khi đo cac bac si cho rang ong chi song them đuoc 2 nam nua.
Sau khi co ket qua chan đoan, Hawking roi vao tram uat; mac du cac bac si khuyen ong tiep tuc hoc hanh, ong cam thay chang con may y nghia. Tuy nhien cung thoi gian đo, moi quan he cua ong voi Jane Wilde, ban cua em gai ong, nguoi ma ong gap it lau truoc khi chan đoan benh, tiep tuc phat trien. Hai nguoi đinh hon vao thang 10 nam 1964. Sau nay Hawking noi rang viec đinh hon đa "cho ong đieu gi đo đe song vi no." Mac cho can benh ngay cang dien tien xau đi-Hawking bat đau kho co the đi ma khong co giup đo, va giong cua ong hau nhu khong the hieu đuoc-ong gio đay quay tro lai cong viec voi niem hung thu. Hawking bat đau noi danh ve tri tue xuat chung cung nhu tinh cach nguoc ngao khi ong cong khai thach thuc cong trinh cua Fred Hoyle va sinh vien cua ong nay, Jayant Narlikar, trong mot bai thuyet trinh thang 9 nam 1964.
Khi Hawking bat đau lam nghien cuu sinh, co nhieu tranh cai trong cong đong vat ly ve cac ly thuyet đang thinh hanh lien quan toi su khai sinh vu tru: thuyet Vu No Lon va thuyet vu tru tinh tai (đuoc Hoyle co vu). Duoi anh huong cua đinh ly ve ki di khong-thoi gian trong tam cac ho đen cua Roger Penrose, Hawking ap dung y tuong tuong tu cho toan the vu tru, va trong nam 1965 đa viet luan an tien si ve chu đe nay. Ben canh đo, co nhung tien trien tich cuc khac: Hawking nhan hoc bong nghien cuu tai Cao đang Gonville va Caius (thuoc Đai hoc Cambridge), ong va Jane ket hon ngay 14 thang 7 nam 1965. Ong nhan bang tien si thang 3 nam 1966, va tieu luan cua ong, "Cac ky di va Hinh hoc cua Khong-Thoi gian" cung voi luan van cua Penrose nhan giai Adams (giai danh cho nghien cuu toan hoc xuat sac nhat hang nam cua Cambridge) nam đo.


Phan sau cuoc đoi va su nghiep = 1966–1975 =
Nhung nam moi cuoi đay hoat đong soi noi: Jane song o Luan Đon trong thoi gian co hoan thanh viec hoc đai hoc va ho toi tham Hoa Ky vai lan cho hoi thao va cac cuoc gap lien quan toi vat ly. Ho đa rat kho khan đe tim đuoc nha o vi li do khoang cach tu nha đen co quan Toan hoc Ung dung va Vat ly ly thuyet (DAMTP) o Đai hoc Cambridge noi ong nhan mot vi tri giang day. Jane bat đau lam nghien cuu sinh, Jane sinh đua con trai đau long, Robert vao thang 5 nam 1967.
Hop tac voi Penrose, Hawking mo rong cac quan niem ve đinh ly điem ki di ma ong kham pha trong luan an tien si. Đieu nay khong chi bao gom su ton tai cua cac ky di ma con la ly thuyet rang vu tru tu no co the khoi đau tu mot ki di. Tieu luan chung cua ho tham gia va ve nhi trong cuoc thi cua Quy Nghien cuu Luc Hap dan nam 1968. Nam 1970 ho cong bo mot phep chung minh rang neu vu tru tuan theo ly thuyet tuong đoi tong quat va phu hop voi bat ky mo hinh nao ve vu tru hoc vat ly phat trien boi Alexander Friedmann, thi no phai khoi đau tu mot ki di.
Vao cuoi thap nien 1960, suc khoe cua Hawkings lai suy giam mot lan nua: ong bat đau phai dung nang va thuong xuyen huy cac buoi giang. Khi dan mat kha nang viet, ong phat trien cac phuong phap thi giac đe thay the, bao gom nhin cac phuong trinh theo cach hieu hinh hoc. Nha vat ly Werner Israel sau nay so sanh nhung ky tich đo voi viec Mozart sang tac toan bo ban giao huong trong đau. Mat khac Hawking lai to ra đoc lap mot cach manh liet va khong bang long chap nhan giup đo hay chiu khuat phuc truoc su tan tat cua minh. Hawking ua thich đuoc nguoi khac xem "truoc het nhu mot nha khoa hoc, thu đen nhu mot nha van pho bien khoa hoc, va quan trong nhat: mot nguoi binh thuong voi cung nhung ham muon, nghi luc, uoc mo va tham vong nhu nhung nguoi xung quanh."
Jane Hawking ve sau ghi nhan rang "vai nguoi se goi đo la su quyet tam, mot so khac lai cho la ngoan co. Toi van goi no bang ca hai ten cung luc hoac tung luc." Can rat nhieu su thuyet phuc moi lam cho ong chap nhan ngoi xe lan vao cuoi nhung nam 1960, nhung sau nay ong tro nen noi tieng trong hoc xa vi viec phong xe lan nhanh bua bai. Đong nghiep thay ong la mot nguoi de men va di dom, nhung benh tat cung nhu danh tieng ve tri tue va su ngao nguoc cua ong tao khoang cach giua ong va vai nguoi.. Nam 1969, đe giu ong lai o Caius, nguoi ta tao ra mot chuong trinh danh rieng cho ong mang ten 'Hoc bong Nghien cuu Uu tu trong Khoa hoc".
Con gai cua Hawking, Lucy chao đoi nam 1970. Sau đo it lau Hawking kham pha ra thu sau nay đuoc biet đen duoi ten "Đinh luat thu hai cua co hoc ho đen", khang đinh rang chan troi su kien cua ho đen khong bao gio co the thu nho hon. Cung voi James M. Bardeen va Brandon Carter, ong đe xuat bon đinh luat cua co hoc lo đen, vach ra mot su tuong đong voi đong luc hoc co đien. Duoi anh huong cua Hawking, Jacob Bekenstein, mot nghien cuu sinh cua John Wheeler, đi xa hon—va cuoi cung to ra chinh xac—khi đon thuan ap dung cac quan niem đong luc hoc sang co hoc lo đen. Nhung nam đau thap nien 1970, cong trinh cua Hawking voi Carter, Werner Israel va David C. Robinson ung ho luan điem cua Wheeler ve "ho đen khong co toc", rang bat ke ho đen ban đau tao thanh tu vat lieu nao, no hoan toan co the mo ta bang ba tinh chat khoi luong, đien tich va su tu quay. Tieu luan co ten "Nhung Ho đen" cua ong thang giai thuong Quy Nghien cuu Luc Hap dan thang 1 nam 1971. Cuon sach đau tien cua Hawking Cau truc Vi mo cua Khong-Thoi gian (tua goc tieng Anh: The Large Scale Structure of Space–Time) viet voi George Ellis xuat ban nam 1973.
Tu nam 1973, Hawking bat đau chuyen sang nghien cuu hap dan luong tu va co hoc luong tu. Đe tai nghien cuu nay đuoc day len sau mot chuyen tham toi Moskva va nhung cuoc thao luan voi Yakov Borisovich Zel'dovich va Alexander Starobinsky, cong trinh cua ho chi ra rang theo nguyen ly bat đinh cac ho đen quay phat ra cac hat. Gay phien ha cho Hawking, nhung tinh toan đuoc kiem tra nhieu lan cua ong cho ra nhung phat hien mau thuan voi đinh luat cua ong, von khang đinh rang cac ho đen khong bao gio co lai (chi giu nguyen hoac lon len), va ung ho lap luan cua Bekenstein ve entropy cua chung. Cac ket qua, đuoc Hawking trinh bay nam 1974, chi ra rang ho đen phat ra buc xa - ma ngay nay đuoc goi la buc xa Hawking - cho đen khi chung can kiet nang luong va bay hoi. Ban đau, buc xa Hawking gay nhieu tranh cai. Nhung đen cuoi nhung nam 1970 va sau nhung cong bo nghien cuu sau hon, kham pha nay đuoc chap nhan rong rai nhu mot đot pha quan trong trong vat ly ly thuyet.
Thang 3 nam 1974, vai tuan sau khi cong bo buc xa Hawking, Hawking tro thanh thanh vien cua Hoi Hoang gia, va la mot trong nhung nha khoa hoc tre tuoi nhat tung nhan vinh du nay.
Hawking hiem khi thao luan ve benh tat va cac van đe the chat, ngay ca luc moi yeu voi Jane. Benh tat cua Hawking khien cho moi trach nhiem trong gia đinh don len vai vo ong, nhung đieu đo lai cho ong them thoi gian đe suy nghi ve vat ly. Khi Hawking nhan Hoc bong Uu tu Sherman Fairchild lam giao su thinh giang tai Vien Cong nghe California (Caltech) nam 1974, Jane đe xuat rang mot nghien cuu sinh hoac sinh vien hau tien si song voi ho va giup cham soc ong. Hawking chap nhan, va Bernard Carr chuyen  toi California song cung gia đinh, nguoi đau tien trong so nhieu sinh vien đam trach vai tro nay.
Gia đinh ho đa co mot nam hanh phuc va đay hung khoi o Pasadena. Hawking lam viec voi nguoi ban trong khoa Vat ly ly thuyet, Kip Thorne, va đanh cuoc voi ong nay ve chuyen sao toi (sao chua mot ham luong lon vat chat toi neutralino) Cygnus X-1 la mot ho đen. Vu ca cuoc la mot kieu "chinh sach bao hiem" đang ngac nhien chong lai đe xuat rang ho đen khong ton tai. Hawking ghi nhan rang ong đa thua cuoc nam 1990, tro ca cuoc khoa hoc vui ve đau tien trong so vai cuoc ma ong đanh cuoc voi Thorne va nhung nguoi khac. Hawking ve sau van duy tri cac moi quan he gan bo voi Caltech, hau nhu nam nao cung tham vien khoang mot thang.


= 1975–1990 =

Hawking tro ve Cambridge thang 10 nam 1975 voi mot can nha moi, mot cong viec moi-Pho Giao su (Reader, mot vi tri đac biet o cac truong đai hoc Anh, cao hon giang vien cao cap, nhung chua toi ghe giao su). Don Page, nguoi bat đau than thiet voi Hawking o Caltech, đen Anh đe lam viec nhu mot nghien cuu sinh, tro ly song trong nha ong. Voi su giup đo cua Page va mot thu ky, cac trach nhiem cua Jane nhe bot va co co the quay lai voi luan an cua minh cung nhu niem yeu thich moi danh cho ca hat.
Nua sau thap nien 1970 la mot thoi ki cong chung co su quan tam ngay cang tang toi ho đen va nhung nha vat ly nghien cuu đe tai nay; do đo Hawking thuong xuyen đuoc bao chi va truyen hinh moi phong van.
Ong cung huong ngay cang nhieu su ghi nhan danh cho cong trinh cua minh. Nam 1975 ong nhan Huy chuong Eddington va Huy chuong Vang Pius XI, va nam 1976 la Giai Dannie Heineman, Giai thuong Maxwell va Huy chuong Hughes. Hawking đuoc đe bat chuc giao su ve vat ly hap dan nam 1977, khi moi 35 tuoi. Nam sau đo ong nhan Huy chuong Albert Einstein va mot bang tien si danh du tu Đai hoc Oxford.
Giong noi cua Hawking ngay cang kho khan hon, va đen cuoi nhung nam 1970 chi con gia đinh va nhung nguoi ban than nhat hieu đuoc ong. Đe giao tiep voi nhung nguoi khac, ai đo hieu ro se dich loi ong cho nguoi kia. Bi khich đong tu mot cuoc tranh luan voi Đai hoc ve viec ai se tra tien cho cac bo doc thoai đe ong co the đi xe lan toi cho lam, Hawking va vo van đong cho viec cai thien cac loi đi vao ho tro cho nhung nguoi bi tat nguyen o Cambridge, bao gom viec nuoi cac sinh vien tan tat trong truong.
Du vay, nhin chung Hawking co nhung cam giac mau thuan ve vai tro cua minh nhu mot nguoi benh vuc cho quyen cua nguoi tan tat: trong khi muon giup đo nguoi khac, ong tim cach tach ban than ra khoi chuyen benh tat va cac kho khan cua no. Viec ong thieu dan than vao cuoc đau tranh khien ong hung chiu mot so chi trich.
Trong luc ay gia đinh Hawking chao đon đua con thu ba, Timothy, vao thang 4 nam 1979. Mua thu đo Hawking đuoc bo nhiem vao ghe Giao su Toan hoc Lucas, mot vi tri danh tieng hang đau o Đai hoc Cambridge cung nhu tren the gioi, tung la vi tri cua Isaac Newton va Paul Dirac.
Buoi giang nham chuc Giao su cua Hawking co tua đe "Is the end in sight for Theoretical Physics" (tam dich, "Co mot vien canh ket cuc cho Vat ly ly thuyet?") đa đe xuat Sieu hap dan N=8 nhu ly thuyet hang đau nham giai quyet nhieu bai toan noi bat ma cac nha vat ly đang nghien cuu. Su thang chuc cua Hawking lai trung hop voi mot con đot bien suy sup suc khoe khien Hawking phai chap chan, du rat mien cuong, mot vai dich vu đieu duong tai gia. Cung luc đo ong cung thuc hien mot su chuyen huong tiep can đoi voi vat ly, tro nen suy nghi theo truc giac va uoc đoan hon la nhan manh vao cac phep chung minh toan hoc. Ong noi voi Kip Thorne: "Toi se la đung đan hon la chinh xac". Nam 1981 ong đe xuat rang thong tin cua mot ho đen bi mat khong the phuc hoi khi mot ho đen boc hoi. Nghich ly thong tin ho đen nay vi pham nguyen ly co ban cua co hoc luong tu, va dan toi nhieu nam tranh cai, trong đo co cai goi la "Chien tranh Ho Đen" giua ong voi Leonard Susskind va Gerard 't Hooft.
Thang 12 nam 1977, Jane gap mot tay choi đan organ ten la Jonathan Hellyer Jones khi hat tai mot dan nhac nha tho. Hellyer Jones tro nen gan gui voi gia đinh Hawking, va đen giua nhung nam 1980, Jones va Jane nay no tinh cam lang man voi nhau. Theo Jane, chong ba chap nhan hoan canh đo, khang đinh rang "ong ay se khong phan đoi chung nao toi con tiep tuc yeu ong ta." Jane va Hellyer Jones quyet đinh khong pha vo gia đinh va moi quan he cua ho van giu trong sang trong mot thoi gian dai.
Vu tru lam phat—mot ly thuyet đe xuat rang theo sau Vu No Lon vu tru ban đau mo rong cuc ky nhanh chong truoc khi giam toc đo thanh mot su gian no cham hon— đuoc Alan Guth đe xuat va sau đo Andrei Linde phat trien. Tu sau mot hoi nghi o Moskva thang 10 nam 1981, Hawking va Gary Gibbons to chuc mot cuoc hoi thao Nuffield dai ba tuan trong mua he nam 1982 ve Vu tru Nguyen thuy tai Đai hoc Cambridge, tap trung chu yeu vao ly thuyet moi nay. Hawking cung bat đau mot huong nghien cuu ly thuyet luong tu moi tim hieu nguon goc vu tru. Nam 1981 tai mot hoi nghi o Vatican ong gioi thieu mot cong trinh đe xuat rang vu tru co the khong co bien-khong co điem đau hay điem cuoi.
Ke tiep đo ong phat trien moi cong tac voi James Hartle, va vao nam 1983 ho xuat ban mot mo hinh, đuoc goi la trang thai Hartle-Hawking. Mo hinh nay đe xuat rang truoc ky nguyen Planck, vu tru khong co bien trong khong-thoi gian; truoc Vu No Lon, thoi gian khong ton tai va khai niem ve mot su khoi đau cua vu tru do đo la vo nghia. Điem ki di ban đau cua cac mo hinh Vu No Lon co đien đuoc thay the bang mot vung tuong tu nhu Bac Cuc. Nguoi ta khong the đi ve phia bac cua Bac Cuc, nhung khong co bien gioi nao o đo-đon gian đo la điem ma tat ca cac đuong kinh tuyen huong ve phia bac gap nhau va ket thuc. Ban đau đe xuat khong bien nay tien đoan mot vu tru đong voi nhung ngu y ve su khong ton tai cua Chua Troi. Nhu Hawking tung giai thich, "Neu vu tru khong co bien ma tu bao boc... thi Chua se khong co bat ky tu do lua chon nao ve viec vu tru bat đau ra sao."
Hawking cung khong loai tru su ton tai cua mot Đang Sang The, đat cau hoi trong Luoc su Thoi gian "Ly thuyet thong nhat co phai vi qua hap dan ma phai ton tai khong??" Trong thoi ky đau, Hawking noi ve Chua theo nghia sieu hinh. Trong Luoc su Thoi gian, ong viet: "Neu chung ta tim đuoc cau tra loi, thi đo la su thang loi cuoi cung cua tri tue con nguoi - chung ta se biet đuoc y cua Chua."
Cung trong cuon sach nay ong đe xuat rang su ton tai cua Chua Troi la khong can thiet đe giai thich nguon goc cua vu tru. Nhung cuoc thao luan ve sau voi Neil Turok dan ong toi nhan thuc rang no cung tuong thich voi mot vu tru mo.
Nhung cong trinh ve sau cua Hawking trong linh vuc mui ten thoi gian dan toi mot bai bao cong bo nam 1985 lap luan rang neu đe xuat khong bien la đung, thi vao luc vu tru ngung dan no va cuoi cung suy sup, thoi gian se chay theo huong nguoc lai. Mot cong bo cua Don Page va Raymond Laflamme khien Hawking ve sau tu bo quan niem nay.
Nhung vinh du tiep tuc đen voi ong: nam 1981 ong nhan Huy chuong Franklin, va nam 1982 nhan tuoc CBE (mot tuoc bac hiep si hang thap cua Đe quoc Anh).
Tuy nhien cac danh hieu khong giup thanh toan hoa đon, nen duoi nhu cau trang trai chi phi viec hoc hanh cua con cai va sinh hoat gia đinh, nam 1982 Hawking quyet đinh mot cuon sach pho bien khoa hoc ve vu tru ma đong đao cong chung co the tiep can đuoc. Thay vi đem in tai mot nha xuat ban chuyen ve hoc thuat, ong ky hop đong voi Bantam Books, mot nha xuat ban cho thi truong đai chung, va nhan mot khoan tien đat coc lon cho tac pham. Ban thao đau tien cua cuon sach co tua đe A Brief History of Time (tuc "Luoc su thoi gian") hoan thanh nam 1984.
Trong mot chuyen đi tham CERN o Geneve mua he nam 1985, Hawking mac viem phoi ma voi the trang san yeu ot cua ong no co the đe doa tinh mang; ong yeu toi muc bac si tung hoi Jane co nen cham dut cac thiet bi duy tri su song cua ong. Ba tu choi va ong đa song sot, nhung phai trai qua mot ca phau thuat mo khi quan đoi hoi cham soc đieu duong suot ngay đem va loai bo nang luc phat am it oi con lai cua ong. Co quan Cham soc Suc khoe Anh (NHS) nhan tra phi o vien đieu duong nhung Jane cuong quyet muon ong song o nha. Chi phi cham soc đuoc mot quy o Hoa Ky chu cap. Cac y ta đuoc thue suot ba ca đe cham soc ong hai muoi bon tieng đong ho moi ngay. Mot trong so nhung nguoi đuoc muon la Elaine Mason, nguoi ve sau tro thanh vo thu hai cua ong.
Đe giao tiep, ban đau Hawking ruon long may đe chon nhung chu cai tren mot the đanh van. Nhung ve sau ong nhan đuoc mot chuong trinh may tinh ten la "Equalizer" tu Walt Woltosz. Trong mot phuong phap ma ong su dung toi tan ngay nay, su dung mot cong tac ong chon cac cum tu, tu, hoac chu cai tu mot bo nho chua khoang 2500-3000 lua chon đuoc quet qua boi may. Chuong trinh ban đau chay tren mot may tinh đe ban. Nhung chong cua Elaine Mason la David, mot ky su may tinh, đa lap mot may tinh nho va gan no vao xe lan cua Hawking. Thoat khoi nhu cau can ai đo dien giai giong minh, Hawking binh luan rang "Gio toi đam ra giao tiep tot hon la truoc khi toi mat giong noi."
Tieng noi nhan tao cua chiec may ong dung co mot giong My va khong con đuoc san xuat. Mac du co nhung tieng noi khac, ong van duy tri giong ban đau nay, noi rang ong ua thich giong hien tai va đong nhat voi no. Vao thoi điem đo, ong su dung cong tac bang tay va co the tao đen 15 tu moi phut. Cac bai giang đuoc chuan bi tu truoc, va gui toi bo tong hop giong noi thanh nhung đoan ngan khi phat.
Mot trong nhung thong điep đau tien Hawking đua ra voi thiet bi phat giong noi cua minh la yeu cau tro ly giup ong hoan thanh viec viet "Luoc su Thoi gian". Peter Guzzardi, bien tap o Bantam, thuc đay ong phai giai thich cac y tuong mot cach ro rang trong ngon ngu khong mang tinh ky thuat, mot qua trinh đoi hoi nhieu lan chinh sua tu mot Hawking ngay cang cau kinh. Cuon sach cuoi cung cung an hanh thang 4 nam 1988 o Hoa Ky va thang 6 o Anh quoc, va tro thanh mot thanh cong phi thuong, nhanh chong vuon len đau cac danh sach ban chay nhat o ca hai quoc gia va duy tri vi tri khong chi nhieu tuan ma nhieu nam lien tuc.
"Luoc su Thoi gian" đuoc dich sang nhieu thu tieng, va toi nam 2009 ban đuoc it nhat 9 trieu ban. Truyen thong het suc chu y đen hien tuong ki luc nay, va ca trang bia to Newsweek cung mot chuong trinh truyen hinh đac biet mo ta ong la "Master of the Universe" (tam dich, "Bac thay Vu tru"). Thanh cong dan đen nhung khoan tien hau hinh, nhung cung đem lai thach thuc trong vai tro nguoi noi tieng. Hawking đa du hanh lien tuc đe quang ba cong trinh cua minh, va tham gia tiec tung va khieu vu toi tan đem khuya.
Nhung loi moi va cac vi khach kho tu choi khien ong it co thoi gian danh cho cong viec va cac hoc tro. Vai đong nghiep phat y vi su chu y danh cho Hawking, cam giac rang đo chu yeu la do su tan tat cua ong. Ong cung nhan them nhieu ghi nhan ve mat hoc thuat, bao gom them nam bang tien si danh du, Huy chuong Vang cua Hoi Thien van hoc Hoang gia (1985), Huy chuong Paul Dirac (1987) va cung voi Penrose nhan Giai Wolf danh tieng (1988). Nam 1989, ong đuoc Nu hoang Elizabeth II phong tuoc CH (tuoc hieu dan su cao thu hai ma mot binh dan Anh co the đat đuoc, thap hon Huan chuong Cong trang–OM).


= 1990–2000 =
Cuoc hon nhan giua Jane va Stephen Hawking trai qua ap luc trong nhieu nam. Jane cam thay bi đe nang boi su dom ngo vao đoi song gia đinh ho boi nhung nguoi y ta va tro ly. Tac đong cua viec Hawking tro nen noi danh cung gay thach thuc cho cac đong nghiep va thanh vien gia đinh, va trong mot lan phong van Jane đa mo ta vai tro cua ba "đon thuan la noi cho ong ay biet ong ay khong phai Chua Troi." Quan điem bat kha tri ve ton giao cua Hawking cung tuong phan voi đuc tin Ki to giao manh me cua nguoi vo, va dan đen nhung cang thang giua ho.
Vao cuoi nhung nam 1980 Hawking tro nen ngay cang gan gui voi mot trong so cac y ta cua ong, Elaine Mason, đieu gay nen kho chiu cho mot so đong nghiep, ho ly va thanh vien gia đinh-nhung nguoi thay phien toai boi ca tinh gay go va su bao boc cua Elaine đoi voi Hawking. Cuoi cung Hawking noi voi Jane rang ong đang roi bo ba đe toi voi Elaine, va roi ngoi nha vao thang 2 nam 1990. Trong nam đo, Hawking nhan mot co gai Viet Nam song o Lang tre em SOS ten la Nguyen Thi Thu Nhan lam con nuoi, va ho tung sang Viet Nam nam 1997 đe tham Nhan.
Hawking va Jane chinh thuc ly di vao mua xuan nam 1995, sau đo toi thang 9 Hawking ket hon voi Elaine, tuyen bo rang "That tuyet voi—Toi đa cuoi nguoi phu nu toi yeu."
Hawking van theo đuoi su nghiep vat ly: nam 1993 ong đong bien tap mot cuon sach ve hap dan luong tu Euclid voi Gary Gibbons, va cong bo mot tuyen tap cac bai viet cua ong ve ho đen va Vu No Lon. Nam 1994 o Vien Newton thuoc Cambridge, Hawking va Penrose trinh bay mot loat sau bai giang, đuoc in lai nam 1996 duoi ten "Ban chat cua Khong gian va Thoi gian". Nam 1997 ong nhan thua mot van cuoc cong khai nam 1991 voi Kip Thorne va John Preskill o Caltech. Hawking tung ca rang đe xuat cua Penrose ve mot "phong đoan kiem duyet vu tru"–rang khong the nao co "ki di tran truong" khong che boi mot chan troi la đung. Sau khi kham pha ra rang su nhan thua đo co phan voi va, mot van cuoc moi, chat che hon, đuoc thuc hien, đac ta rang nhung ki di nhu the se xay ra ma khong co cac đieu kien phu.
Cung nam đo, Thorne, Hawking va Preskill tien hanh vu cuoc khac, lan nay lien quan toi nghich ly thong tin ho đen. Thorne va Hawking lap luan rang vi thuyet tuong đoi tong quat khien cho ho đen khong the nao buc xa va mat thong tin, the thi khoi luong-nang luong va thong tin mang boi Buc xa Hawking phai "moi", va khong phai tu ben trong chan troi su kien cua ho đen. Vi đieu nay mau thuan voi co hoc luong tu ve tinh nhan qua o cap đo vi mo, tu than ly thuyet co hoc luong tu can phai đuoc viet lai. Preskill lap luan theo huong nguoc lai, rang co hoc luong tu đe xuat rang thong tin phat ra boi mot ho đen lien quan toi thong tin roi vao no o mot thoi điem truoc đay, quan niem ve ho đen cho boi thuyet tuong đoi tong quat phai đuoc hieu chinh theo mot cach nao đo.
Hawking cung duy tri bo mat cong chung cua ong, bao gom viec đem khoa hoc toi mot lop cong chung rong rai hon. Nam 1992 phien ban phim tai lieu "Luoc su Thoi gian"–do Errol Morris đao dien va Steven Spielberg san xuat-đuoc trinh chieu. Hawking đa muon bo phim lien quan toi khoa hoc hon la chan dung tieu su ong, nhung nguoi ta đa thuyet phuc ong chap nhan bo phim phan lon gom nhung cuoc phong van lien quan toi ong. Phim nhan nhieu phe binh tich cuc nhung khong đuoc phat hanh rong rai. Mot tap hop cac tieu luan de tiep can, cac phong van va buoi noi chuyen cua ong xuat ban nam 1993 duoi ten Lo Đen va nhung Vu tru So sinh, cung cac Tieu luan khac (tua goc tieng Anh: Black Holes and Baby Universes and Other Essays), trong khi mot se-ri chuong trinh truyen hinh sau phan "Vu tru cua Stephen Hawking" va cuon sach an theo xuat theo nam 1997. Nhu Hawking nhan manh, lan nay trong tam tuyet đoi danh cho khoa hoc.
Ong cung xuat hien vai lan truoc truyen thong đai chung. Trong bua tiec nhan dip phat hanh phim "Luoc su Thoi gian", Leonard Nimoy, nguoi đong vai Spock trong Star Trek, biet đuoc rang Hawking hung thu voi viec xuat hien trong chuong trinh. Nimoy đa tien hanh cac lien lac can thiet va Hawking xuat hien voi tu cach ban than trong se-ri Star Trek: The Next Generation nam 1993. Cung nam đo, giong noi tong hop cua ong đuoc thu am cho bai hat Keep Talking cua ban nhac Pink Floyd va xuat hien nam 1999 trong se-ri hai kich tinh huong The Simpsons.
Trong nhung nam 1990, Hawking chap nhan coi mo hon trong viec đong vai tro nhu hinh mau cua nhung nguoi tan tat, bao gom viec thuyet trinh ve chu đe nay va tham gia vao cac hoat đong gay quy. Vao thoi điem chuyen giao the ky, ong va muoi mot danh nhan khac ky vao ban "Hien chuong Thien nien ky thu ba cho Nguoi tan tat", keu goi cac chinh phu ngan can su thuong tat va bao ve quyen cua nguoi tat nguyen.
Nam 1999, Hawking nhan Giai Julius Edgar Lilienfeld cua Hoi Vat ly Hoa Ky. Cung nam đo, Jane Hawking cong bo hoi ky, Am nhac Chuyen đong cac Vi sao (tua goc tieng Anh: Music to Move the Stars: A Life with Stephen), mo ta cuoc hon nhan cua ba voi Hawking va su đo vo cua no. Nhung tinh tiet boc lo trong sach gay mot su xuc đong manh cho quan chung va gioi truyen thong, nhung theo cach ong thuong cu xu khi lien quan toi đoi song ca nhan, Hawking khong co binh luan cong khai nao ngoai viec noi ong khong đoc nhung tieu su lien quan toi ban than minh.


= 2000–2018 =

It lau sau đau the ki moi, va trong mot giai đoan chung 5 nam, gia đinh va nhung nhan vien giup viec tro nen ngay cang lo ngai rang nha khoa hoc bi lam dung the chat boi nguoi vo moi đoc đoan. Canh sat tien hanh cac cuoc đieu tra, nhung chung đeu khep lai vi Hawking tu choi đua ra khieu nai.
Hawking tiep tuc viec viet sach pho bien khoa hoc, an hanh Vu tru trong vo hat de (tua goc tieng Anh: The Universe in a Nutshell) nam 2001, va A Briefer History of Time (tam dich, "Lich su ngan nhat cua Thoi gian"; ong viet cuon nay nam 2005 cung voi Leonard Mlodinow đe cap nhat cac ket qua nghien cuu moi hon va lam cho no de hieu hon nua), trong khi Chua tao nen So nguyen (tua goc tieng Anh: God Created the Integers) xuat hien nam 2005.
Ve mat nghien cuu ly thuyet, cung voi Thomas Hertog o Co quan Nang luong Nguyen tu chau Au (CERN) va Jim Hartle, tu 2006 tro đi Hawking phat trien mot vu tru hoc "tren-xuong", phat bieu rang vu tru khong phai co mot trang thai ban đau duy nhat ma la nhieu trang thai, va do đo la khong thich hop đe hinh thanh mot ly thuyet tien đoan hinh dang hien tai cua vu tru tu mot trang thai ban đau đac biet nao. Nen vu tru hoc nay thua nhan rang hien tai "lua chon" qua khu tu su chong chap cua nhieu lich su kha huu. Khi khang đinh nhu vay, ly thuyet đa đe xuat mot giai phap kha di cho cau hoi ve mot vu tru đieu chinh chat che.
Cung nam 2006 Hawking va Elaine lang le ly di, va tu đo Hawking noi lai quan he gan gui hon voi Jane, cung nhu cac con va chau cua minh. Mot phien ban hieu chinh cua cuon sach truoc đay cua Jane, nay mang ten moi Hanh trinh toi Vo han, Cuoc đoi toi voi Stephen (tua goc tieng Anh: Travelling to Infinity: My Life with Stephen), xuat hien nam 2007, phan anh giai đoan hanh phuc hon nay. Nam đo Hawking va con gai Lucy xuat ban Chia khoa Vu tru cua George (tua goc tieng Anh: George's Secret Key to the Universe), mot cuon sach thieu nhi thiet ke đe trinh bay vat ly ly thuyet theo cach de hieu va mo ta cac nhan vat tuong tu cac thanh vien gia đinh Hawking. Cuon sach đa ra nhung tap tiep theo vao cac nam 2009 va 2011.
Hawking tiep tuc xuat hien thuong xuyen tren man anh: cac bo phim tai lieu co ten The Real Stephen Hawking: (2001) va "Stephen Hawking: Profile" (2002), mot phim truyen hinh Hawking ve giai đoan bat đau can benh cua Hawking (2004), cung mot se-ri phim tai lieu Stephen Hawking, Master of the Universe (2008). Hawking con xuat hien ca trong the loai hoat hinh nhu trong The Simpsons, va Futurama trong đo giong ong tham gia long tieng, va voi vai chinh minh trong The Big Bang Theory.
Hawking cung tiep tuc du hanh khap noi, bao gom cac chuyen đi toi Chile, Đao Phuc Sinh, Nam Phi, roi Tay Ban Nha (đe nhan Giai Fonseca nam 2008), Canada va nhieu chuyen đi toi Hoa Ky. Vi cac ly do thuc te lien quan toi su tan tat cua ong Hawking ngay cang thuong xuyen di chuyen bang may bay phan luc ca nhan, tu 2011 đa tro thanh phuong tien đi lai quoc te duy nhat cua ong.
Qua nam thang, Hawking van duy tri bo mat cong chung voi mot loat tuyen bo gay chu y va thuong gay tranh cai: ong tung khang đinh rang virus may tinh la mot dang su song, rang con nguoi nen su dung ki thuat di truyen đe tranh khoi bi vuot mat boi may tinh, va rang nguoi ngoai hanh tinh co le ton tai va can tranh giao tiep voi ho vi ho co the se chinh phat con nguoi. Hawking boc lo moi lo ngai rang su song tren Trai Đat bi đe doa do "mot cuoc chien tranh hat nhan đot ngot, mot virus đuoc lap trinh gien hay cac moi hiem hoa ma chung ta con chua nghi toi". Ong xem cac chuyen bay khong gian va viec lap thuoc đia ngoai vu tru la can thiet cho tuong lai nhan loai. Mong muon tang cuong moi quan tam cua cong chung toi cac chuyen bay ra ngoai khong gian va the hien tiem nang cua nhung nguoi tan tat, nam 2007 ong tham gia vao chuyen bay khong trong luong tren phi thuyen mo phong "Vomit Comet", do tap đoan Zero Gravity tai tro, trong đo ong trai nghiem trang thai khong trong luong tam lan.

La mot nguoi tu lau ung ho Đang Lao đong, Hawking cung đua ra quan điem cua minh ve nhieu đe tai chinh tri. Ong bay to su ung ho voi ung cu vien Dan chu Al Gore trong cuoc bau cu Tong thong Hoa Ky nam 2000, goi Cuoc tan cong Iraq 2003 la mot "toi ac chien tranh", tay chay mot hoi thao o Israel do lo ngai ve chinh sach cua Israel đoi voi nguoi Palestine, duy tri chien dich lau dai cua ong van đong giai tru vu khi hat nhan, va ung ho nghien cuu te bao goc, he thong y te toan cau, va hanh đong ngan chan bien đoi khi hau. Hawking cung dung danh tieng cua minh đe quang ba cho mot so san pham va thuong hieu, bao gom mot chiec xe lan, National Savings, British Telecom, Specsavers, Egg Banking, va Go Compare.
Trong khuon kho vat ly, toi nam 2003, ngay cang co su thong nhat rang Hawking đa sai lam ve su mat mat thong tin cua mot ho đen. Trong mot bai thuyet trinh nam 2004 o Dublin, nha vat ly đa nhan thua cuoc ca cuoc nam 1997 voi Preskill, nhung đong thoi mo ta giai phap co phan mau thuan cua minh đoi voi bai toan nghich ly thong tin, đe cap toi kha nang cac ho đen co nhieu hon mot to po. Trong bai bao nam 2005 ve chu đe nay, ong lap luan rang nghich ly thong tin đuoc giai thich bang cach kiem tra tat ca nhung lich su tuong đuong cua vu tru, voi mat mat thong tin trong nhung vu tru co ho đen se đuoc triet tieu boi nhung vu tru khong co.
Trong mot phan cua mot tranh luan khoa hoc keo dai khac, Hawking đa khang đinh dut khoat, va đanh cuoc, rang se khong bao gio tim thay đuoc Boson Higgs. Hat nay, đuoc Peter Higgs đe xuat nam 1964 trong ly thuyet Peter Higgs, tro nen co kha nang phat hien voi su ra đoi cua sieu may gia toc Tevatron thuoc Fermilab gan Chicago va LEP (va đap electron-positron) cung LHC (va đap hadron) tai CERN. Hawking va Higgs tham gia vao mot cuoc tranh cai nay lua cong khai ve van đe nay nam 2002 va tiep tuc nam 2008, trong đo Higgs chi trich cong trinh cua Hawking va phan nan rang "vi the noi tieng cua Hawking đem lai cho ong ta su tin cay ma nguoi khac khong co." Hat Higgs cuoi cung đuoc tap the hung hon nghien cuu tai CERN phat hien thang 7 nam 2012 (va xac nhan chinh thuc thang 3 nam 2013): Hawking nhanh chong thua nhan thua cuoc va noi rang Higgs nen nhan đuoc Giai Nobel Vat ly.
Su suy yeu do benh tat van tiep tuc, va nam 2005 ong bat đau phai đieu khien thiet bi giao tiep bang cu đong cua co ma do khong the su dung tay nua, voi toc đo chi tu moi phut. Đieu nay đat Hawking truoc nguy co bai liet hoan toan (tieng Anh: locked-in syndrome–LIS, tinh trang van tinh tao nhung khong the cu đong bat cu bo phan nao ngoai mat), vi vay ong đang hop tac voi cac nha nghien cuu ve cac he thong co the dien dich cac hinh anh nao bo hoac bieu dien net mat thanh phuong thuc kich hoat cong tac. Đen nam 2009 ong khong con co the tu lai xe lan nua. Ong ngay cang tho kho khan hon, đoi khi can đen may tho, va đa phai nhap vien vai lan. Nam 2002, trong mot cuoc bau chon tren toan Vuong quoc Anh va Bac Ailen, BBC đua ong vao danh sach 100 nguoi Anh vi đai nhat trong lich su. Hawking cung nhan Huy chuong Copley tu Hoi Hoang gia (2006), Huan chuong Tu do Tong thong (2009), va Giai thuong Vat ly Co ban Nga (2012).

Mot so cong trinh đa đuoc đat theo ten ong, bao gom Bao tang Khoa hoc Stephen W. Hawking o San Salvador, El Salvador, toa nha Stephen Hawking o Đai hoc Cambridge, va Trung tam Stephen Hawking tai Vien Perimeter o Canada. Voi su gan bo cua ong voi thoi gian, ong co vinh du khanh thanh Đong ho Corpus, mot đong ho qua lac đat gia va tinh xao o Cao đang Corpus Christi thuoc Đai hoc Cambridge thang 9 nam 2008.
Theo yeu cau cua quy che truong đai hoc, Hawking nghi chuc Giao su Toan hoc Lucasian nam 2009. Bat chap nhung goi y rang ong co the roi nuoc Anh đe phan đoi nhung cat giam tro cap chinh phu cho cac hoat đong nghien cuu khoa hoc co ban, Hawking van tiep tuc lam mot giam đoc nghien cuu o Khoa Toan hoc Ung dung va Vat ly Ly thuyet, va khong to ra co ke hoach nao ve chuyen nghi huu.
Hawking tung khang đinh rang minh "khong tin nguong theo nghia thong thuong" va rang ong tin "vu tru đuoc van hanh bang cac đinh luat khoa hoc. Cac đinh luat đo co the đuoc Chua Troi ban bo, nhung Chua khong can thiep đe pha vo chung." Trong mot bai phong van tren to The Guardian, Hawking xem quan niem ve Thien đuong la mot huyen thoai, tin rang "khong co thien đuong hay the gioi ben kia" va rang mot khai niem nhu the la "mot truyen co tich danh cho nhung nguoi so bong toi." Nam 2011, khi dan tap đau tien cua se-ri truyen hinh Curiosity tren Discovery Channel, Hawking tuyen bo rang "Khong co Chua. Khong ai tao nen vu tru va khong ai đinh van menh chung ta. Đieu nay dan toi toi mot nhan thuc sau sac rang chac han cung khong co ca thien đuong lan the gioi ben kia."
Tai Hoi nghi Zeitgeist do Google to chuc nam 2011, Hawking noi rang "triet hoc đa chet". Ong tin rang cac triet gia "khong bat kip voi nhung tien bo khoa hoc hien đai" va rang cac nha khoa hoc "đa tro thanh nguoi mang ngon đuoc kham pha trong cuoc truy tam tri thuc cua chung ta." Ong noi rang cac van đe triet hoc co the đuoc khoa hoc tra loi, đac biet la nhung ly thuyet khoa hoc moi "dan chung ta toi mot buc tranh moi va het suc khac biet ve vu tru va vi tri cua chung ta trong no". Thang 8 nam 2012, Hawking dan chuong trinh đoan Khai sang trong le khai mac The van hoi Paralympic 2012.


= Qua đoi =
Stephen Hawking qua đoi tai nha rieng o Cambridge, Anh, vao sang som ngay 14 thang 3 nam 2018 o tuoi 76. Gia đinh ong đa thong bao chinh thuc ve su ra đi cua ong, tuy nhien chua tiet lo nguyen nhan, chi noi rang ong "đa ra đi binh an".
Ngay sinh cua Hawking (8 thang 1 nam 1942) đung 300 nam sau ngay mat cua Galileo Galilei (8 thang 1 nam 1642). Ong qua đoi vao ngay so Pi, va đay cung la ngay sinh cua Albert Einstein (14 thang 3 nam 1879). Mot điem trung hop khac la ca Einstein va Hawking đeu qua đoi vao nam 76 tuoi.
Nhung nguoi con cua Hawking gom co Lucy, Robert va Tim đa noi rang "Chung toi đau buon sau sac vi nguoi cha yeu dau cua minh đa qua đoi. Ong la mot nha khoa hoc va la mot nguoi đan ong tuyet voi, nguoi ma nhung cong hien va di san cua minh se song mai nhieu nam nua. Su dung cam, can truong cong voi tri tue, khieu hai huoc cua ong đa truyen cam hung cho moi nguoi tren khap the gioi. Đa co lan ong tung noi, ‘Vu tru se chang co nhieu y nghia neu nhu đo khong phai la mai nha cho che cho nhung nguoi ban yeu thuong’. Chung con se nho mai hinh anh cua cha."


Đoi tu = Hon nhan =
Khi Hawking lam nghien cuu sinh tai Cambridge, ong co moi quan he voi Jane Wilde, mot nguoi ban cua em gai ong. Hai nguoi đa gap nhau truoc khi ong đuoc chan đoan mac benh neurone van đong, va quan he tiep tuc phat trien. Hai nguoi đa đinh hon vao thang 10 nam 1964. –  Sau đo, Hawking noi rang le đinh hon nay đa cho ong "cai gi đo đe song" –  va hai nguoi đa ket hon vao ngay 14 thang 7 nam 1965.
Trong nhung nam đau tien cua cuoc hon nhan, Jane đa song o Luan Đon trong tuan khi co hoan thanh bang cu nhan, va ho đa đi du lich đen Hoa Ky nhieu lan đe du cac hoi nghi va lien quan đen vat ly. Cap đoi nay gap kho khan khi tim nha o trong khoang cach đi bo cua Hawking toi Bo mon Toan hoc Ung dung va Vat ly Ly thuyet (DAMTP). Jane bat đau hoc tien si, đua con đau long cua ho la mot nguoi con trai, ten Robert ra đoi nam 1967. Con gai Lucy, ra đoi nam 1970. Đua con thu ba, Timothy, đuoc sinh ra vao thang 4 nam 1979.
Hawking hiem khi thao luan ve benh tat va nhung thach thuc ve co the cua minh, tham chi - trong mot tien le đuoc đat ra trong thoi gian tan tinh Jane. Su tan tat cua ong co nghia la trach nhiem cua gia đinh đat tren toan bo đoi vai nguoi vo ngay cang cam thay qua tai cua ong, giup cho ong co nhieu thoi gian hon đe suy nghi ve vat ly. Sau khi đuoc bo nhiem vao nam 1974 đe đam nhiem vi tri mot nam tai Vien Cong nghe California o Pasadena, California, Jane đe nghi rang mot sinh vien sau đai hoc hoac sau tien si đen song voi ho va giup đo cham soc Hawking. Hawking đa chap nhan, va Bernard Carr đa cung ho đi du lich voi tu cach la sinh vien đau tien trong so nhieu sinh vien hoan thanh vai tro nay. Hai nguoi đa trai qua mot nam hanh phuc va hap dan o Pasadena.
Hawking tro lai Cambridge nam 1975, o tai ngoi nha moi va nhan mot cong viec moi, voi tu cach la Associate Professor. Don Page, nguoi ma Hawking đa bat đau mot tinh ban tai Caltech, đa đen lam viec voi vai tro tro ly sinh vien o tai nha ong. Voi su giup đo cua Page va cua mot thu ky, trach nhiem cua Jane đa giam xuong đe co co the quay lai lam not luan van va tap trung vao thu vui moi la ca hat.
Vao thang 12 nam 1977, Jane đa gap nhac cong đan organ Jonathan Hellyer Jones khi hat trong dan hop xuong cua nha tho. Hellyer Jones tro nen gan gui voi gia đinh Hawking, va vao giua nhung nam 1980, Jones va Jane đa phat trien quan he tinh cam lang man voi nhau. Theo Jane, Hawking đa chap nhan viec nay, noi rang "Hawking se khong phan đoi neu toi van yeu anh ay." Jane va Hellyer Jones quyet tam khong pha vo gia đinh, va moi quan he cua ho duy tri o muc tinh cam lang man trong mot thoi gian dai.
Vao nhung nam 1980, cuoc hon nhan cua Hawking đa bi cang thang sau nhieu nam. Jane cam thay bi qua tai do cac y ta va tro ly can thiet đa xam nhap sau vao cuoc song gia đinh cua hai nguoi. Anh huong cua su noi tieng cua Hawking la thach thuc đoi voi cac đong nghiep va thanh vien trong gia đinh, trong khi vien canh ve song cuoc hon nhan nhu truyen co tich tren toan the gioi đa gay suc ep lon cho ho. Quan điem cua Hawking ve ton giao cung tuong phan voi đuc tin Kito giao manh me cua Jane va gay ra cang thang. Vao cuoi nhung nam 1980, Hawking đa gan gui voi mot trong so y ta cua minh, Elaine Mason, va lam mot so đong nghiep, nguoi cham soc va cac thanh vien trong gia đinh khong hai long, nhung nguoi nay bi xao tron boi suc manh tinh cach va kha nang tu bao ve ban than cua co. Hawking noi voi Jane rang ong se bo co đe đen voi Mason va roi khoi gia đinh vao thang 2 nam 1990. Sau khi ly hon voi Jane vao nam 1995, Hawking đa ket hon voi Mason vao thang 9, va tuyen bo "That tuyet voi – toi đa ket hon voi nguoi phu nu ma toi yeu."


= Stephen Hawking trong van hoa =

Nam 1988, Stephen Hawking tham gia chuong trinh phim tai lieu God, the Universe and Everything Else cung voi Arthur C. Clarke va Carl Sagan trao đoi ve thuyet Vu No Lon, Chua va su song ngoai Trai Đat.
Hawking cho phep su dung giong noi co ban quyen cua minh trong bo phim tieu su Thuyet van vat (2014), ong đuoc the hien boi Eddie Redmayne (vai dien đa giup anh gianh giai Oscar). Hawking đa đuoc gioi thieu tai Monty Python Live (Mostly) vao nam 2014. Ong đa đuoc trinh bay đe hat mot phien ban mo rong cua “Bai hat Galaxy”, sau khi chay xuong Brian Cox bang chiec xe lan cua ong, trong mot video đuoc quay truoc.
Hawking đa su dung danh tieng cua ban than đe quang cao cac san pham, bao gom xe lan, National Savings, British Telecom, Specsavers, Egg Banking va Go Compare Vao nam 2015, ong đa đang ky nhan hieu cho ten cua minh.
Đuoc phat song vao thang 3 nam 2018 chi mot hoac hai tuan truoc khi qua đoi, Hawking la nguoi long tieng cho The Book Mark II tren loat đai phat thanh The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, va ong la khach moi cua Neil deGrasse Tyson tren StarTalk.


= Giai thuong va vinh danh =
Giai Lilienfeld nam 1999.
Giai Breakthrough nam 2013 cho kham pha ra buc xa Hawking tu lo đen, va nhung đong gop sau sac cua ong đoi voi luc hap dan luong tu va cac khia canh luong tu cua vu tru so khai va nhieu giai thuong khac.


Tac pham = Cong trinh hoc thuat tieu bieu =
Hawking, S. W.; Penrose, R. (1970). "The Singularities of Gravitational Collapse and Cosmology". Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. Quyen 314 so 1519. tr. 529–548. Bibcode:1970RSPSA.314..529H. doi:10.1098/rspa.1970.0021.
Hawking, S. (1971). "Gravitational Radiation from Colliding Black Holes". Physical Review Letters. Quyen 26 so 21. tr. 1344–1346. Bibcode:1971PhRvL..26.1344H. doi:10.1103/PhysRevLett.26.1344.
Hawking, S.W. (1972). "Black holes in general relativity". Communications in Mathematical Physics. Quyen 25 so 2. tr. 152–166. Bibcode:1972CMaPh..25..152H. doi:10.1007/BF01877517.
Hawking, S. W. (1974). "Black hole explosions?". Nature. Quyen 248 so 5443. tr. 30–31. Bibcode:1974Natur.248...30H. doi:10.1038/248030a0.
Hawking, S.W. (1982). "The development of irregularities in a single bubble inflationary universe". Physics Letters B. Quyen 115 so 4. tr. 295–297. Bibcode:1982PhLB..115..295H. doi:10.1016/0370-2693(82)90373-2.
Hartle, J.; Hawking, S. (1983). "Wave function of the Universe". Physical Review D. Quyen 28 so 12. tr. 2960–2975. Bibcode:1983PhRvD..28.2960H. doi:10.1103/PhysRevD.28.2960.
Hawking, S. (2005). "Information loss in black holes". Physical Review D. Quyen 72 so 8. arXiv:hep-th/0507171. Bibcode:2005PhRvD..72h4013H. doi:10.1103/PhysRevD.72.084013.


= Tac pham pho bien khoa hoc =
A Brief History of Time (1988)
Ban tieng Viet: Luoc su thoi gian, Cao Chi va Pham Van Thieu dich, Ha Noi: Nha xuat ban Khoa hoc va Ky thuat, 1995;
Black Holes and Baby Universes and Other Essays (1993)
The Universe in a Nutshell (2001)
Ban tieng Viet: Vu tru trong vo hat de, Nguyen Tien Dung va Vu Hong Nam dich, Đang Vinh Thien va Chu Hao hieu đinh, Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Tre & Tap chi Tia Sang, 2017
Ban dich khac: Vu tru trong mot vo hat, Da Trach dich, Vo Quang Nhan hieu đinh
On The Shoulders of Giants. The Great Works of Physics and Astronomy, (Running Press 2002) ISBN 0-7624-1698-X
God Created the Integers: The Mathematical Breakthroughs That Changed History (2005)
The Dreams That Stuff Is Made of: The Most Astounding Papers of Quantum Physics and How They Shook the Scientific World (2011)
My Brief History (2013)
Ban tieng Viet: Luoc Su Đoi Toi, Vu Ngoc Tu dich, Nha xuat ban Tre, 2016
Brief Answers to the Big Questions (2018)
Ban tieng Viet: Stephen Hawking - Tra Loi Ngan Gon Nhung Cau Hoi Lon, Nguyen Van Lien dich, Nha xuat ban Tre, 2020


= Đong tac gia =
The Nature of Space and Time (cung viet voi Roger Penrose) (1996)
The Large, the Small and the Human Mind (cung viet voi Roger Penrose, Abner Shimony va Nancy Cartwright) (1997)
The Future of Spacetime (cung viet voi Kip Thorne, Igor Novikov, Timothy Ferris va gioi thieu boi Alan Lightman, Richard H. Price) (2002)
A Briefer History of Time (cung viet voi nha vat ly nguoi My sinh nam 1954 Leonard Mlodinow) (Bantam Books 2005) ISBN 0-553-80436-7
The Grand Design, cung viet voi Leonard Mlodinow, (Bantam Press 2010) ISBN 0-553-80537-1
Ban dich tieng Viet: Ban Thiet ke Vi đai, Pham Van Thieu, To Van Ha dich, Nha xuat ban Tre, 2012


= Loi tua =
Black Holes & Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy (Kip Thorne, va gioi thieu boi Frederick Seitz) (1994)
The Physics of Star Trek (Lawrence Krauss) (1995)


= Truyen thieu nhi =

Đong tac gia voi con gai, Lucy.

George's Secret Key to the Universe (2007)
Ban dich tieng Viet: Chia khoa Vu tru cua George, Le Minh Đuc Dich, Nha xuat ban Van hoc & Nha Nam, 2008
George's Cosmic Treasure Hunt (2009)
George and the Big Bang (2011)
Ban dich tieng Viet: George Va Vu No Big Bang, Le Minh Đuc Dich, Nha xuat ban Van hoc & Nha Nam, 2016
George and the Unbreakable Code (2014)
George and the Blue Moon (2016)
Unlocking the Universe (2020)


= Phim va chuong trinh truyen hinh =
A Brief History of Time (1992)
Stephen Hawking's Universe (1997)
Hawking (2004) – BBC television film (2004) do dien vien Benedict Cumberbatch đam nhiem
Horizon: The Hawking Paradox (2005)
Masters of Science Fiction (2007)
Stephen Hawking: Master of the Universe (2008)
Into the Universe with Stephen Hawking (2010)
Brave New World with Stephen Hawking (2011)
Stephen Hawking's Grand Design (2012)
The Big Bang Theory (2012, 2014–2015, 2017)
Stephen Hawking: A Brief History of Mine (2013)
The Theory of Everything (2014): phim ve qua trinh chong choi voi can benh than kinh van đong cua ong, va nhung thanh cong ong đat đuoc trong nghien cuu vat ly. Vai dien Stephen Hawking do dien vien 22 tuoi Eddie Redmayne đam nhiem, voi vai vo ong do Felicity Jones đong.
Genius by Stephen Hawking (2016)


Xem them Nghich ly Hawking
Buc xa Hawking
Đinh ly ky di Penrose–Hawking
Roger Penrose
Điem ky di hap dan


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Stephen Hawking - Home - Website cua Stephen Hawking
Stephen Hawking tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Stephen Hawking tren C-SPAN
Stephen Hawking tren IMDb 
Stephen Hawking tai Internet Speculative Fiction Database
Them tin tuc va binh luan ve Stephen Hawking tren The New York Times
Hawking, Stephen tai trang co so du lieu Scopus cua Elsevier
Stephen Hawking tai Du an Pha he Toan hoc
Cac cong trinh lien quan hoac cua Stephen Hawking tren cac thu vien cua thu muc (WorldCat)
Them tin tuc va binh luan ve Stephen Hawking tren The Guardian
Them tin tuc va binh luan ve Stephen Hawking tren The New York Times
Tai lieu luu tru lien quan đen Stephen Hawking liet ke tai Co quan luu tru quoc gia Vuong quoc Anh
Chan dung cua Stephen William Hawking tai Phong Trung bay Chan dung Quoc gia, Luan Đon
Stephen Hawking tren Twitter
Stephen Hawking tren Facebook