Truyen tranh hay man hoa la mot phuong tien đuoc su dung đe dien đat y tuong bang hinh anh, thuong ket hop voi van ban hoac thong tin hinh anh khac. Thong thuong, no co dang mot chuoi cac khung hinh lien tiep. Cac yeu to van ban nhu o bong chu, chu thich, va Tu tuong thanh co the chi ra đoi thoai, dien đat, hieu ung am thanh hoac thong tin khac. Khong co su đong thuan trong so cac nha ly thuyet va nha su hoc ve mot đinh nghia cua truyen tranh; mot so nhan manh su ket hop giua hinh anh va van ban, mot so nhan manh su tuan tu hoac moi quan he hinh anh khac, va mot so nhan manh cac khia canh lich su nhu sao chep hang loat hoac viec su dung nhan vat tai dien. Viec ve tranh va cac hinh thuc khac cua hinh anh la cac phuong tien tao hinh pho bien nhat trong truyen tranh; fumetti la mot hinh thuc su dung hinh anh nhiep anh. Cac dang pho bien bao gom comic strip, truyen tranh chinh tri va truyen tranh nghich ngom, va sach truyen tranh. Ke tu cuoi the ky 20, cac tap sach bia cung nhu tieu thuyet đo hoa, album truyen tranh va tankobon ngay cang pho bien, trong khi truyen tranh truc tuyen đa tang truong manh trong the ky 21.
Lich su truyen tranh đa đi theo nhung con đuong khac nhau trong cac nen van hoa khac nhau. Hoc gia đa đat ra mot tien su tu xa tro lai nhu tranh tuong Lascaux. Vao giua the ky 20, truyen tranh phat trien manh me, đac biet la o Hoa Ky, Tay Au (đac biet la Phap va Bi) va Nhat Ban. Lich su Truyen tranh Chau Au thuong đuoc truy vet tu nhung dai tranh cua Rodolphe Topffer vao nhung nam 1830, va tro nen pho bien sau thanh cong vao nhung nam 1930 cua nhung dai tranh va sach nhu The Adventures of Tintin. Truyen tranh Hoa Ky troi day nhu mot phuong tien truyen thong đai chung vao đau the ky 20 voi su xuat hien cua dai tranh tren bao; sach truyen tranh comic books theo kieu tap chi xuat hien vao nhung nam 1930, trong đo the loai sieu anh hung tro nen noi bat sau khi Superman xuat hien vao nam 1938. Lich su truyen tranh va hoat hinh Nhat Ban (manga) đe xuat nguon goc tu the ky 12. Cac dai tranh hien đai xuat hien o Nhat Ban vao đau the ky 20, va san luong cua cac tap chi va sach truyen tranh mo rong nhanh chong trong thoi ky sau Chien tranh the gioi II (1945-) voi su pho bien cua cac hoa si truyen tranh nhu Osamu Tezuka. Truyen tranh đa co mot su danh tieng thap trong phan lon lich su cua ho, nhung vao cuoi the ky 20, no bat đau đuoc chap nhan nhieu hon voi cong chung va cac nha hoc gia.
Thuat ngu tieng Anh comics đuoc su dung nhu mot danh tu so it khi no am chi đen chinh phuong tien nay (vi du: "Truyen tranh la mot hinh thuc nghe thuat truc quan."), nhung tro thanh so nhieu khi am chi đen cac tac pham tong hop (vi du: "Truyen tranh la tai lieu đoc pho bien.").
Truyen tranh khong chi danh cho giai tri, ma con đuoc su dung nhu mot phuong tien giao duc (vi du: truyen tranh y khoa, RadioComics).


Thuat ngu Thuat ngu "truyen tranh" đuoc ap dung cho phuong tien truyen tranh khi đuoc su dung nhu mot danh tu khong đem đuoc, do đo no đuoc dung so it: "truyen tranh la mot phuong tien" thay vi "truyen tranh la mot phuong tien". Khi tu "truyen tranh" xuat hien duoi dang danh tu đem đuoc, no chi đen cac truong hop cua phuong tien truyen tranh, chang han nhu cac dai truyen tranh rieng le hoac sach truyen tranh: "Nhung truyen tranh cua Tom nam trong tang ham."
Cac buc tranh la nhung hinh anh rieng le chua mot phan đoan hanh đong, thuong đuoc bao quanh boi mot vien. Cac khoanh khac quan trong trong mot cau chuyen đuoc chia thanh cac buc tranh thong qua qua trinh đong goi. Nguoi đoc ghep cac manh vun lai thong qua qua trinh đong lai bang cach su dung kien thuc co ban va hieu biet ve moi quan he giua cac buc tranh đe tuong tuong su kien dien ra. Kich thuoc, hinh dang va bo tri cua cac buc tranh anh huong đen thoi gian va nhip đo cua cau chuyen. Noi dung cua mot buc tranh co the khong đong bo, trong đo cac su kien đuoc mieu ta trong cung mot hinh anh khong nhat thiet xay ra cung mot thoi điem.

Van ban thuong đuoc tich hop vao truyen tranh thong qua cac bong noi, phu đe va hieu ung am thanh. Bong noi chi đinh đoan hoi thoai (hoac suy nghi, trong truong hop cua bong suy nghi), voi đuoi chi nguoi noi tuong ung. Phu đe co the mang giong cua nguoi ke chuyen, truyen đat hoi thoai hoac suy nghi cua nhan vat, hoac chi đia điem hoac thoi gian. Chinh bong noi đa tro thanh bieu tuong manh lien quan đen truyen tranh, đen muc chi can them mot bong noi vao hinh anh đa đu đe bien no thanh truyen tranh. Hieu ung am thanh mo phong cac am thanh khong phai tieng noi bang cach su dung tu ngu tuong thanh.
Cartooning thuong đuoc su dung rong rai trong viec tao ra truyen tranh, truyen thong su dung muc (đac biet la muc An Đo) voi but muc hoac but long; cac cong nghe tron va cong nghe ky thuat so đa tro nen pho bien. Cac ky thuat ve nhu cac "đuong chay" va cac bieu tuong truu tuong thuong đuoc su dung.
Mac du truyen tranh thuong la tac pham cua mot nguoi sang tao, cong viec tao ra chung thuong đuoc chia thanh nhieu chuyen gia. Co the co cac nha van va nghe si rieng biet, va nghe si co the chuyen mon hoa vao cac phan cua tac pham nghe thuat nhu nhan vat hoac phong nen, nhu pho bien o Nhat Ban. Đac biet trong sach truyen sieu anh hung My, nghe thuat co the đuoc chia thanh nguoi ve but chi, nguoi hoan thien nghe thuat bang muc, nguoi lam mau; va nguoi chen chu, nguoi them bong noi va phu đe.


= Nguyen goc tu =
Thuat ngu tieng Anh "comics" bat nguon tu cong viec mang tinh hai huoc (hoac "comic") chiem uu the trong cac dai truyen tranh bao My đau tien, nhung viec su dung thuat ngu nay đa tro thanh tieu chuan cho cac tac pham khong hai huoc cung. Cach viet thay the "comix" - đuoc tao ra boi phong trao comix ngam - đoi khi đuoc su dung đe giai quyet cac truong hop khong ro rang nhu vay. Thuat ngu "comic book" co mot lich su phuc tap tuong tu vi chung thuong khong hai huoc va la cac tap chi, khong phai la sach thong thuong. Trong tieng Anh, viec đe cap đen truyen tranh cua cac nen van hoa khac nhau thong qua thuat ngu đuoc su dung trong ngon ngu cua ho la pho bien, chang han nhu manga cho truyen tranh Nhat Ban, hoac bandes dessinees cho truyen tranh tieng Phap Franco-Belgian comics.
Nhieu nen van hoa đa muon tu tieng Anh đe chi truyen tranh, bao gom tieng Nga (комикс, komiks) va tieng Đuc (Comic). Tuong tu, thuat ngu tieng Trung manhua va tieng Han manhwa bat nguon tu cac ky tu Trung Quoc ma thuat ngu tieng Nhat manga đuoc viet bang.


Nguon goc va truyen thong Cac truyen thong truyen tranh cua chau Au, My va Nhat Ban đa đi theo nhung con đuong khac nhau. Nguoi chau Au xem truyen thong cua ho bat đau voi nguoi Thuy Si Rodolphe Topffer tu the ky 19 va nguoi My xem nguon goc cua minh tu dai tranh bao cua Richard F. Outcault trong nhung nam 1890 The Yellow Kid, mac du nhieu nguoi My đa nhan ra su uu tien cua Topffer. Nhat Ban co mot lich su dai ve cac hoa ve cham biem va truyen tranh dan đen thoi ky Chien tranh The gioi II. Hoa si ukiyo-e Hokusai đa pho bien thuat ngu tieng Nhat cho truyen tranh va hoa truyen, manga, vao đau the ky 19. Vao nhung nam 1930, Harry "A" Chesler thanh lap mot hang truyen tranh, ma trong đinh cao cua no đa thue 40 hoa si lam viec cho 50 nha xuat ban khac nhau, giup cho phuong tien truyen tranh phat trien trong "Thoi ky Vang cua Truyen tranh" sau Chien tranh The gioi II. Trong thoi ky hau chien tranh, truyen tranh Nhat Ban hien đai đa phat trien manh me khi Osamu Tezuka sang tac mot so luong lon tac pham. Gan cuoi the ky 20, ba truyen thong nay đa hoi tu trong xu huong truyen tranh dai: truyen tranh album o chau Au, tankobon o Nhat Ban va tieu thuyet đo hoa o cac nuoc noi tieng Anh.
Ben ngoai nhung dong ho nay, cac nha ly thuyet va nha su hoc truyen tranh đa nhin thay cac tien than cho truyen tranh trong cac buc ve hang Lascaux o Phap (mot so trong đo duong nhu la cac trinh tu hinh anh theo thoi gian), cac chu cai hieroglyphic Ai Cap, Cot Trajan o Rome, tham Bayeux cua nguoi Norman the ky 11, khac go bois Protat nam 1370, Ars moriendi va sach khac mat chat, Buc tranh The Last Judgment cua Michelangelo trong Capella Sistina, va buc tranh sap xep theo trinh tu cua William Hogarth trong the ky 18, va nhieu truong hop khac nua.


= Truyen tranh tieng Anh =

Trong the ky 19, cac to tap chi minh hoa hai huoc đuoc ua chuong o Anh, trong đo to The Glasgow Looking Glass vao nam 1825 la mot trong nhung to ton tai ngan nhat. Tap chi pho bien nhat la Punch, đa pho bien thuat ngu hoat hoa cho nhung hinh caricature hai huoc. Thinh thoang, nhung hinh hoa trong cac tap chi nay xuat hien theo chuoi; nhan vat Ally Sloper xuat hien trong day truyen tranh lien tiep som nhat khi nhan vat bat đau xuat hien tren tap chi hang tuan rieng cua minh vao nam 1884.
Truyen tranh My phat trien tu cac tap chi nhu Puck, Judge va Life. Su thanh cong cua cac phan bo sung hai huoc minh hoa trong New York World va sau đo la New York American, đac biet la truyen tranh The Yellow Kid cua Outcault, đa dan đen su phat trien cua truyen tranh bao. Cac dai truyen tranh ngay Chu nhat ban đau co trang đay đu va thuong đuoc in mau. Tu nam 1896 đen 1901, cac hoa si truyen tranh đa thu nghiem voi su lien tuc, chuyen đong va bong bong loi noi. Mot vi du la Gustave Verbeek, nguoi đa viet chuoi truyen tranh "The Upside Downs of Old Man Muffaroo and Little Lady Lovekins" tu nam 1903 đen 1905. Nhung truyen tranh nay đuoc tao ra sao cho nguoi đoc co the đoc 6 tam truyen tranh, lat sach va tiep tuc đoc. Ong đa lam tong cong 64 truyen tranh nhu vay. Nam 2012, Marcus Ivarsson đa lam lai mot so truyen tranh trong cuon sach 'In Uppaner med Lilla Lisen & Gamle Muppen'. (ISBN 978-91-7089-524-1)

Nhung dai truyen tranh hang ngay ngan gon, đen trang bat đau xuat hien som trong the ky 20 va đa đuoc thiet lap tren cac to bao sau su thanh cong cua Mutt and Jeff cua Bud Fisher vao nam 1907. O Anh, Amalgamated Press đa thiet lap mot phong cach pho bien voi chuoi hinh anh va van ban ben duoi, bao gom Illustrated Chips va Comic Cuts. Ban đau, dai truyen tranh hai huoc chiem uu the, va trong nhung nam 1920 va 1930, cac dai truyen tranh co cau chuyen lien tuc thuoc cac the loai nhu phieu luu va kich cung tro nen pho bien.
Nhung cuon tap chi mong goi la comic books xuat hien vao nhung nam 1930, ban đau la tai ban truyen tranh bao; vao cuoi thap ky, noi dung goc bat đau chiem uu the. Su thanh cong cua Action Comics va sieu anh hung Superman vao nam 1938 đanh dau su khoi đau cua Thoi ky vang cua truyen tranh, trong đo the loai sieu anh hung tro nen noi bat. O Vuong quoc Anh va Cong đong quoc gia, Dandy (1937) va Beano (1938) do DC Thomson sang tao đa tro thanh cac tieu đe hai huoc thanh cong, voi tong phan phoi len đen hon 2 trieu ban vao nhung nam 1950. Nhan vat cua ho, bao gom "Dennis the Menace", "Desperate Dan" va "The Bash Street Kids", đa đuoc đoc boi nhieu the he tre em Anh. Truyen tranh ban đau đa thu nghiem voi sieu anh hung va cau chuyen hanh đong truoc khi chuyen sang dai truyen tranh hai huoc ket hop giua phong cach cua Amalgamated Press va truyen tranh My.

Su pho bien cua truyen tranh sieu anh hung giam sau Chien tranh the gioi II, trong khi doanh so truyen tranh tiep tuc tang len khi cac the loai khac nhu tinh yeu, phuong Tay, toi pham, kinh di va hai huoc lan rong. Sau đinh cao doanh so vao đau nhung nam 1950, noi dung cua truyen tranh (đac biet la truyen toi ac va kinh di) đa bi kiem duyet ky cang boi cac nhom phu huynh va co quan chinh phu, dan đen cac cuoc đieu tran o Ha vien Hoa Ky va thanh lap co quan tu kiem duyet Comics Code Authority. Co quan nay đa bi chi trich vi lam tri hoan su phat trien cua truyen tranh My va duy tri đia vi thap trong xa hoi My trong phan lon the ky con lai. Sieu anh hung đa tai thiet lap minh la the loai truyen tranh noi bat nhat vao đau nhung nam 1960. Comix ngam đa thach thuc Co quan kiem duyet va nguoi đoc voi noi dung nguoi lon, phan van hoa vao cuoi nhung nam 1960 va đau nhung nam 1970. Cuoc phat trien truyen tranh ngam đa sinh ra phong trao truyen tranh thay the vao nhung nam 1980 voi noi dung chin chan, thuong la thu nghiem trong cac the loai khong phai sieu anh hung.
Truyen tranh o My đa co mot danh tieng thap hang bat nguon tu nguon goc cua no trong van hoa đai chung; tang lop van hoa thuong nhin thay van hoa pho bien la đe doa van hoa va xa hoi. Trong nua sau cua the ky 20, van hoa pho bien đa đuoc chap nhan nhieu hon, va ranh gioi giua van hoa cao va van hoa thap bat đau mo đi. Tuy nhien, truyen tranh van tiep tuc bi ky thi, vi đuoc xem la giai tri cho tre em va nguoi khong biet đoc.
Truyen tranh đo hoa - truyen tranh dai - bat đau thu hut su chu y sau khi Will Eisner pho bien thuat ngu nay voi cuon sach A Contract with God (1978). Thuat ngu nay tro nen rong rai biet đen voi cong chung sau su thanh cong thuong mai cua Maus, Watchmen va The Dark Knight Returns vao giua nhung nam 1980. Vao the ky 21, truyen tranh đo hoa đa đuoc thiet lap trong cac cua hang sach chinhstream va thu vien va truyen tranh web tro nen pho bien.


= Truyen tranh Bi-Phap va chau Au =

Nha ve truyen tranh nguoi Thuy Si noi tieng Phap Rodolphe Topffer đa tao ra cac đoan truyen tranh tu nam 1827, va cong bo cac ly thuyet ve hinh thuc nay. Truyen tranh đa xuat hien rong rai tren cac bao va tap chi tu the ky 19. Su thanh cong cua tac pham Zig et Puce nam 1925 đa pho bien viec su dung bong bong thoai trong truyen tranh chau Au, sau đo truyen tranh Bi-Phap đa tro nen uu ai. The Adventures of Tintin, voi phong cach net ve ro rang đac trung, lan đau tien đuoc đang tai tren phan bo sung truyen tranh cua cac to bao tu nam 1929, va tro thanh bieu tuong cua truyen tranh Bi-Phap.
Sau thanh cong cua tap chi Le Journal de Mickey (thanh lap nam 1934), cac tap chi truyen tranh rieng biet nhu Spirou (thanh lap nam 1938) va Tintin (1946-1993), va cac tap truyen tranh đay mau sac đa tro thanh phuong tien chinh cho truyen tranh trong giai đoan giua the ky 20. Giong nhu o Hoa Ky, vao thoi điem đo truyen tranh đuoc coi la thieu nhi va đe doa van hoa va hoc van; cac nha binh luan cho rang "khong mot tac pham nao chiu đuoc phan tich nghiem tuc nhat", va rang truyen tranh "pha hoai moi nghe thuat va van hoc".
Vao nhung nam 1960, thuat ngu bandes dessinees ("đoan truyen tranh") tro nen pho bien o Phap đe chi loai hinh nay. Nhung nha ve truyen tranh bat đau tao ra cac tac pham danh cho cong chung truong thanh, va thuat ngu "Nghe thuat thu chin" đuoc đat ra, khi truyen tranh bat đau thu hut su chu y cua cong chung va hoc thuat nhu mot hinh thuc nghe thuat. Mot nhom gom Rene Goscinny va Albert Uderzo thanh lap tap chi Pilote vao nam 1959 đe đua cho cac nghe si tu do hon trong cong viec cua minh. Cuoc phieu luu cua Asterix cua Goscinny va Uderzo xuat hien tren tap chi nay va tro thanh bo truyen tranh tieng Phap ban chay nhat. Tu nam 1960, tap chi cham biem va pha vo cac luat le kiem duyet Hara-Kiri thach thuc cac luat phap kiem duyet theo tinh than đoi khang dan đen su kien Thang Nam 1968.
Su chan nan voi kiem duyet va su can thiep bien tap đa dan đen viec mot nhom nha ve truyen tranh cua Pilote thanh lap tap chi danh cho nguoi truong thanh L'Echo des savanes vao nam 1972. Truyen tranh danh cho nguoi lon va thu nghiem phat trien manh vao nhung nam 1970, vi du nhu trong the loai khoa hoc vien tuong thu nghiem cua Mœbius va cac tac gia khac trong Metal hurlant, ngay ca cac nha xuat ban chu yeu cung bat đau xuat ban truyen tranh danh cho nguoi lon đinh dang danh gia.
Tu nhung nam 1980, nhan thuc chung tro lai va viec phan tap truyen tro nen it pho bien hon khi so luong tap chi truyen tranh giam đi va nhieu tac pham truyen tranh bat đau đuoc xuat ban truc tiep duoi dang tap truyen. Cac nha xuat ban nho nhu L'Association xuat ban cac tac pham dai hon trong đinh dang phi truyen thong cua cac tac gia theo truong phai auteur cung tro nen pho bien. Ke tu nhung nam 1990, viec sap nhap đa dan đen it nha xuat ban lon hon, trong khi nhung nha xuat ban nho nhu nam moc nhieu len. Doanh so ban hang tong the tiep tuc tang truong mac du xu huong thu nho thi truong in an.


= Truyen tranh Nhat Ban =

Truyen tranh va hoat hinh Nhat Ban (manga), co mot lich su đuoc xem la đa ton tai tu thoi ky nhan vat hoa trong Choju-jinbutsu-giga (the ky 12-13), cac cuon sach tranh toba-e va kibyoshi the ky 17, va cac tranh khac go nhu ukiyo-e rat pho bien tu the ky 17 đen 20. kibyoshi chua cac vi du ve hinh anh tuan tu, đuong chuyen đong va hieu ung am thanh.
Cac tap chi minh hoa cho nguoi nuoc ngoai o Nhat đa gioi thieu cac hinh ve cham biem theo phong cach phuong Tay vao cuoi the ky 19. Cac an pham moi ca theo phong cach phuong Tay va Nhat Ban tro nen pho bien, va vao cuoi thap ky 1890, cac ban phu trang truyen tranh theo phong cach bao chi My bat đau xuat hien o Nhat, cung nhu mot so dai truyen tranh My. Nam 1900, Jiji Manga đuoc xuat hien tren bao Jiji Shinpo - su xuat hien đau tien cua tu "manga" voi y nghia hien đai cua no, va noi ma vao nam 1902, Rakuten Kitazawa đa tao ra dong truyen tranh Nhat Ban hien đai đau tien. Đen nhung nam 1930, cac dai truyen tranh đuoc đang ky trong cac tap chi hang thang danh cho cac be trai va be gai va đuoc tap hop thanh nhung tap sach cung.
Thoi đai hien đai cua truyen tranh Nhat Ban bat đau sau Chien tranh the gioi thu hai, đuoc thuc đay boi su thanh cong cua cac truyen tranh lien tiep cua nha ve noi tieng Osamu Tezuka va dai truyen Sazae-san. The loai va khan gia đa dang hoa trong nhung thap ky tiep theo. Cau chuyen thuong đuoc đang ky truoc tren cac tap chi co đo day hang tram trang va co the chua hon muoi cau chuyen; sau đo chung đuoc bien soan thanh sach đinh dang tankobon. Vao cuoi the ky 20 va đau the ky 21, gan mot phan tu tat ca tai lieu in an o Nhat Ban la truyen tranh. Sach truyen đuoc dich noi tieng o cac thi truong nuoc ngoai - trong mot so truong hop ngang hoac vuot qua doanh so ban hang cua truyen tranh noi đia.


= Tai Viet Nam =

Truyen tranh Viet Nam đa xuat hien tuong đoi lau voi nhung phong cach dan da đam truyen thong va co ket hop voi phong cach nuoc ngoai.
Mot so nha giao duc va ngon ngu hoc len tieng canh bao ve tac hai cua truyen tranh tai Viet Nam. Ngon ngu truyen tranh ton tai ba van đe. Thu nhat, nhieu cuon truyen tranh đua su khong chuan hoa cua tieng Viet vao sach. Ngon ngu đo la ngon ngu cho bua chu khong phai la ngon ngu van hoa. Thu hai, phan lon truyen tranh tren thi truong hien nay la truyen dich, ngon ngu trong truyen đa mang phong thai cua nuoc ngoai, chua đuoc chuan ve ngon ngu. Thu ba, truyen tranh con chay theo loi nhuan. Truyen tranh cung co chuc nang giao duc nhung hien nay o ta đang đat loi nhuan cao hon chuc nang giao duc.


Cac hinh thuc va đinh dang Truyen tranh ngan thuong la nhung buc tranh truyen ngan, thuong xuat hien nhieu nhat tren bao. O My, cac dai truyen hang ngay thuong chiem mot hang, trong khi cac dai truyen ngay Chu nhat thuong co nhieu hang. Vao đau the ky 20, cac dai truyen hang ngay thuong lam bang trang đen va cac ngay Chu nhat thuong co mau va thuong chiem mot trang đay đu.
Cac đinh dang tap chi truyen tranh chuyen biet khac nhau o cac nen van hoa khac nhau. Sach truyen tranh, chu yeu la mot đinh dang My, la nhung tap chi mong thuong đuoc xuat ban mau sac. Truyen tranh chau Au va Nhat Ban thuong đuoc đang tren cac tap chi - hang thang hoac hang tuan o Chau Au, va thuong lam bang trang đen va hang tuan o Nhat Ban. Cac tap chi truyen tranh Nhat Ban thuong co hang tram trang.

Cac sach truyen tranh co đo dai sach khac nhau trong cac nen van hoa khac nhau. Album truyen tranh chau Au thuong đuoc in kich thuoc A4 co mau sac. O cac nuoc noi tieng Anh, đinh dang sach mem (trade paperback) goc tu viec thu thap cac cuon sach truyen tranh cung đuoc chon cho cac tac pham goc. Neu khong, cac tap truyen tranh đuoc đong cuon đuoc goi la tieu thuyet đo hoa (graphic novels) va co san o cac đinh dang khac nhau. Mac du co thuat ngu "tieu thuyet" - mot thuat ngu thuong đuoc lien ket voi tieu thuyet - "tieu thuyet đo hoa" cung am chi đen sach khong hu cau va cac tuyen tap tac pham ngan. Truyen tranh Nhat Ban đuoc tap hop trong cac tap sach goi la tankobon sau khi đuoc đang tren tap chi.
Truyen tranh hai va truyen tranh bien tap thuong bao gom mot buc tranh đon, thuong ket hop voi mot chu thich hoac bong bong loi thoai. Đinh nghia truyen tranh nhan manh trinh tu thuong loai tru truyen hai, bien tap va cac buc tranh đon khac; chung co the đuoc bao gom trong cac đinh nghia nhan manh su ket hop giua tu ngu va hinh anh. Truyen tranh hai bat đau pho bien tren cac to broadsheet xuat ban o chau Au trong the ky 18 va 19, va thuat ngu "cartoon" lan đau tien đuoc su dung đe mieu ta chung vao nam 1843 trong tap chi hai huoc Anh Punch.
Webcomic la truyen tranh co san tren internet. Chung co the tiep can đuoc đoc gia moi va thong thuong co the xem cac phan truyen đa đuoc luu tru. Webcomics co the su dung mot infinite canvas - co nghia la chung khong bi rang buoc boi kich thuoc hoac kich thuoc cua mot trang.
Mot so nguoi coi storyboard va wordless novel la truyen tranh. Cac hang phim, đac biet la trong hoat hinh, thuong su dung chuoi hinh anh nhu huong dan cho cac canh quay phim. Nhung ban storyboard nay khong đuoc dung đe san pham cuoi va hiem khi đuoc cong chung nhin thay. Wordless novel la cac cuon sach su dung chuoi hinh anh khong co chu thich đe ke cau chuyen.


Tac đong = Doanh so =
Truyen tranh co anh huong lon toi the gioi hien nay. Chi tinh rieng doanh thu cua truyen tranh Nhat Ban nhung nam 1990 đa đat khoang 6000 ti yen(khoang 1200000 ti VND) chua ke doanh thu cua truyen đuoc đang tren bao. Tren the gioi, ban co the thay hang nghin nguoi an, ngu va song voi truyen tranh. O chau A, hang nghin nguoi luon an va ngu cung manga.
Co the tim ra chung tai cac trung tam thuong mai trong thanh pho lon. Nhung nguoi ham mo truyen tranh san sang "mat ngu" đe cho phan moi cua bo truyen tranh ma ho yeu thich. Truyen tranh co nhung tac đong tieu cuc lan tich cuc toi con nguoi nhung chung ta khong the phu nhan rang truyen tranh đa len loi vao moi noi moi cho.
Tai mot so le hoi truyen tranh luong nguoi tham gia mua truyen co the len toi hon nua trieu nguoi.


= Đon nhan =
Truyen tranh khong chi la thu đe giai tri, chung con co the đuoc dung cho muc đich giao duc, cung nhu la mon an va la nguoi ban tinh than khong the thieu đoi voi nhieu nguoi khi con o lua tuoi tre tho .
Chung cung đuoc đanh gia la co tac đong tot voi tinh than, tam hon va hanh vi cua tre em khi ma cac nhan vat luon cho tre em thay nhung mat tot va an tuong, chung se bat chuoc theo nhu the voi tinh hoc hoi va bat chuoc von co cua minh. Nhu cac nhan vat sieu anh hung đuoc phuong Tay dung đe giao duc tiem nang đao đuc cua tre em.
No cung la mot cach đe tre em ren thoi quen đoc sach. Đay cung la so thich cua cac em, cung la thu vui thu gian, giai tri sau nhung gio phut hoc tap cang thang. Voi nhung cuon truyen tranh bo ich va ly thu co the giup giao duc va giao duong tre, giup tre phat huy kha nang sang tao phong phu, phat trien nang khieu... No cung la cach tot đe truyen tai cac kien thuc kho khan nhu lich su Tai khoa HIV cua Benh vien Nhi đong Tygerberg cua Nam Phi, mot bo truyen tranh co noi dung gioi thieu cac kien thuc ve HIV/AIDS đa đuoc phan phat cho cac benh nhi nhiem HIV đe giup chung co the đoi pho voi can benh the ky nay.
Voi su phat trien tri tue thi truyen tranh đuoc đanh gia la: mac du chua hieu đuoc ve noi dung cua truyen, nhung voi nhung cuon truyen tranh ve con vat, nhieu mau sac hap dan, truyen co nhieu tranh anh phong phu...cung giup tre phat trien kha nang nhan thuc đuoc mau sac, thien nhien... kich thich tre nhan biet va quan sat đo vat, tao đa cho tre kham pha the gioi xung quanh. Khi be lon hon, voi hinh thuc vua đoc truyen cho be vua đat cau hoi dien bien tiep theo cua truyen giup tre phat trien tu duy phan đoan va tri tuong tuong phong phu. Viec khuyen khich tre ke lai truyen đa đuoc nghe cung giup cho tre phat trien đuoc tri nho tot, nhung loi khen ngoi khi be tra loi nhung cau hoi đung khi phan đoan đo vat, nhan vat, ket qua... trong truyen se đong vien va khuyen khich đuoc tre yeu thich đuoc nghe va đoc sach sau nay. Truyen tranh cung giup tre em tap đoc va co von tu phong phu hon khi đoc.
Truyen tranh cung la mot hinh thuc đe quan ba van hoa cua cac quoc gia ra the gioi ben ngoai. Nhu mot cua ngo tiep can voi van hoa Nhat Ban manga đa tao ra đuoc mot so luong lon nguoi ham mo tren khap the gioi va la mot trong nhung san pham xuat khau van hoa thinh hanh nhat cua đat nuoc nay va gop phan giup Nhat Ban tro thanh thanh mot trong nhung nuoc xuat khau van hoa hang đau the gioi. No co quy mo lon đen noi lam luu mo ca thi truong truyen tranh phuong Tay. Co nhieu nguoi tren the gioi đa hoc tieng Nhat đe co the đoc đuoc manga.
Tai Nhat Ban cac the loai manga khac nhau đuoc chia ra theo đoi tuong ma chung se giup phat trien tam ly toi đa nhu shonen manga danh cho thanh nien chu yeu la robot, du hanh khong gian, khoa hoc gia tuong, khoa hoc ky thuat... Su hoan thien ca nhan, ky luat thep, hy sinh vi su menh va vinh du phuc vu xa hoi, cong đong, gia đinh va ban be. Con shojo danh cho thieu nu thi tap trung vao cuoc song noi tam cua nhan vat nu chinh voi cac hinh anh vua nhe nhang vua phuc tap va thuong bo qua ranh gioi cua cac khuon hinh đe tao ra mot mach thoi gian lien tuc ma khong he co su tu su. The loai kodomo danh cho thieu nhi mang tinh giao duc rat cao noi ve đao đuc, le phai cua cuoc song, cach cu xu nhu nhung nguoi tot va chu đao...
Ve van đe bao luc trong truyen tranh, co nhung y kien cho rang, that ra nhung nhan đinh tieu cuc ve truyen tranh bat nguon tu hieu biet khong đung ve loai hinh van hoa nay. Nhung nguoi phe phan truyen tranh đa khong đe y đen su phan cap ve lua tuoi trong the loai truyen tranh, ve xu huong hinh thanh phat trien cua cac truyen tranh danh cho nguoi lon tuoi, va ve cac truyen tranh mieu ta su chuyen bien tam ly cua thanh thieu nien, mot lua tuoi nam giua lan ranh "tre con" va "nguoi lon".

Truyen tranh đuoc đanh gia la co ich cho su phat trien tri tuong tuong cua nguoi đoc. Voi cac y kien ve viec đoc truyen tranh han che tri tuong tuong cua nguoi đoc do hinh anh thi cung co y kien la cac mon nghe thuat co hinh anh khac nhu kich nghe, phim anh... cung se đoc hai khong kem neu nhu no đung.
Tu ngay 30 thang 5 đen 4 thang 6 tai Thu vien Ha Noi (47 Ba Trieu, Ha Noi) mot le hoi truyen tranh đa đuoc to chuc voi muc đich gioi thieu cac gia tri chan chinh cua truyen tranh va chung to cho cong chung thay truyen tranh xung đang la mot the loai nghe thuat that su.


= Chi trich =
Ve tac hai, duoi goc nhin cua cac giao su đau nganh ngon ngu hoc, cac nha bao, nha van, ngon ngu cua tre ngay tu đau đoi đa bi anh huong xau se dan toi nhung hau qua lau dai. Đac biet, ngon ngu cua nhieu truyen mang tinh "cho bua" khong chi tac đong đen viec hanh van ma con anh huong xau đen tam hon va nhan cach cua nguoi đoc tre tuoi (đac biet tre con).
Ngay tai Nhat Ban, xu so cua truyen tranh, nhung mat trai do tac hai cua truyen tranh gay ra cho gioi tre Nhat Ban cung khong he nho. Nhieu phuong tien thong tin đai chung cua Nhat Ban đa lo ngai khi len tieng canh bao ve nhung truyen tranh co noi dung khong lanh manh đang ngam ngam đuc khoet tam hon gioi tre nuoc nay.
Đa co nhung tranh cai quyet liet ve gioi han nao cua muc đo bao luc nen xuat hien trong cac tac pham truyen tranh. Va thuc te ve su noi tieng cua mot so bo truyen tranh co noi dung bao luc cao đo cho thay tinh luong chuan cua đoc gia khi đanh gia van đe nay. Ron Goulart chi ra rang nhung yeu to bao luc va phan giao duc, ma moi nguoi phan nan o cac bo truyen tranh qua đa, co the đuoc tim thay trong cac chuong trinh truyen hinh va truyen thong khac ma moi nguoi co the thay hang ngay. Noi dung cua nhung chuong trinh truyen thong cac loai thuc su đa đay con nguoi đi toi gan đen muc gioi han va đieu nay đa cham ngoi cho cac cuoc tranh luan ve moi tuong quan giua tu do ngon luan va trach nhiem cua moi nguoi. Mot y kien khac cho rang hien tuong nay cho thay đoc gia đa "mat cam giac" truoc nan bao luc trong truyen tranh. Con hoa si Rick Veitch thi nhan đinh: mot trong nhung đac tinh cua truyen tranh la xuyen pha vao trong ban nga cua moi nguoi, noi tat ca nhung thu bi đe nen đeu tich chua trong đo.
Theo PGS.TS Pham Van Tinh, Vien tu đien va Bach khoa thu, đoc nhieu truyen tranh se tac đong sau sac đen tu duy cua nguoi đoc. Truyen tranh khien tre luoi tuong tuong, đieu đo dan dan hinh thanh thoi quen luoi suy nghi, thich cai co san.
Theo nha van Van Gia, truyen tranh khong co loi, loi la o nguoi viet loai truyen ay. Đe tre em đuoc đoc nhung cuon truyen tranh huu ich thi nha xuat ban can chinh đon truyen tranh. Truyen phai cung cap nhung truyen co chat luong ca phan hinh lan phan loi mang y nghia nhan van sau sac. Ben canh đo, nha truong va gia đinh can co nhung hoat đong khich le tre đoc nhung tac pham viet ve cac danh nhan, lich su, đe tang von hieu biet, tich luy von ngon ngu.


Nghien cuu ve truyen tranh Tuong tu nhu van đe đinh nghia van hoc va phim, chua co su đong thuan nao ve đinh nghia cua phuong tien truyen tranh, va cac đinh nghia va mo ta đa roi vao nhieu truong hop ngoai le. Cac nha ly thuyet nhu Topffer, R.C. Harvey, Will Eisner, David Carrier, Alain Rey, va Lawrence Grove nhan manh su ket hop giua van ban va hinh anh, mac du co nhung vi du noi bat ve truyen tranh khong loi trong lich su cua no. Cac nha phe binh khac, nhu Thierry Groensteen va Scott McCloud, đa nhan manh su uu tien cua cac trinh tu hinh anh. Ve cuoi the ky 20, viec kham pha cac truyen thong truyen tranh cua cac nen van hoa khac nhau, viec kham pha lai cac hinh thuc truyen tranh som bi lang quen va su phat trien cua cac hinh thuc moi lam cho viec đinh nghia truyen tranh tro thanh mot nhiem vu phuc tap hon.
Nghien cuu ve truyen tranh chau Au bat đau voi cac ly thuyet cua Topffer ve cong viec cua minh vao nhung nam 1840, voi su nhan manh vao cac chuyen tiep cua bang va su ket hop giua hinh anh va van ban. Khong co tien bo nao đuoc đat đuoc cho đen nhung nam 1970. Sau đo, Pierre Fresnault-Deruelle su dung phuong phap ngu nghia trong viec nghien cuu ve truyen tranh, phan tich moi quan he giua van ban va hinh anh, moi quan he hinh anh tren cung mot trang va su gian đoan hinh anh, hoac nhung gi Scott McCloud sau đo goi la "closure". Vao nam 1987, Henri Vanlier gioi thieu thuat ngu multicadre, hay "multiframe", đe chi trang truyen tranh nhu mot đon vi ngu nghia. Đen nhung nam 1990, cac nha ly thuyet nhu Benoit Peeters va Thierry Groensteen chuyen su chu y vao cac lua chon sang tao poietic cua cac nghe si. Thierry Smolderen va Harry Morgan đa co quan điem tuong đoi ve đinh nghia cua truyen tranh, mot phuong tien đa co nhieu hinh thuc khac nhau va ngang nhau trong suot lich su cua no. Morgan xem truyen tranh la mot phan cua "les litteratures dessinees" (hoac "van hoc ve"). Ly thuyet Phap đa đac biet chu trong vao trang, khac biet voi cac ly thuyet My nhu cua McCloud tap trung vao cac chuyen tiep tu khung hinh nay sang khung hinh khac. Vao giua nhung nam 2000, Neil Cohn bat đau phan tich cach truyen tranh đuoc hieu bang cach su dung cac cong cu tu khoa hoc nhan thuc, vuot ra khoi ly thuyet bang viec su dung cac thi nghiem tam ly hoc va than kinh thuc te. Cong trinh nay đa lap luan rang cac hinh anh tuan tu va cau truc trang su dung cach "ngu phap" rieng biet va tuan thu cac quy tac đe hieu ngoai chuyen tiep tu khung hinh nay sang khung hinh khac va phan biet cac loai cau truc, va su hieu biet cua nao ve truyen tranh tuong tu nhu hieu biet ve cac linh vuc khac nhu ngon ngu va am nhac.
Cau chuyen lich su ve manga thuong tap trung vao lich su gan đay sau Chien tranh the gioi thu hai, hoac co gang chung minh rang no co nguon goc sau trong qua khu, chang han nhu trong cuoc trung bay tranh Choju-jinbutsu-giga vao the ky 12 va 13, hoac tranh Hokusai Manga cua the ky 19. Tong quan lich su truyen tranh Nhat Ban đau tien la Nihon Manga-Shi cua Seiki Hosokibara vao nam 1924. Nhan đinh ve truyen tranh Nhat Ban sau chien tranh đau ky la chu yeu cua mot ban chat chinh tri thuan tay trai cho đen khi cuon Truyen tranh hien đai: Buc tranh toan canh cua Tomofusa Kure đuoc xuat ban vao nam 1986, trong đo khong đat nang van đe chinh tri ma tap trung vao cac khia canh hinh thuc, nhu cau truc va "ngu phap" cua truyen tranh. Linh vuc nghien cuu ve manga đa tang nhanh, voi nhieu sach ve chu đe nay xuat hien trong nhung nam 1990. Cac ly thuyet hinh thuc cua manga tap trung vao viec phat trien mot "ly thuyet bieu đat manga", voi su nhan manh vao moi quan he khong gian trong cau truc hinh anh tren trang, phan biet phuong tien nay voi phim hoac van hoc, trong đo dong thoi gian la yeu to to chuc co ban. Cac khoa hoc ve nghien cuu truyen tranh đa lan rong o cac truong đai hoc Nhat Ban, va Hoi nghien cuu ve Truyen tranh va Hoat hinh Nhat Ban (ja) đuoc thanh lap vao nam 2001 đe thuc đay nghien cuu truyen tranh. Xuat ban cuon Manga! Manga! The World of Japanese Comics cua Frederik L. Schodt vao nam 1983 đa khien tu manga đuoc su dung ngoai Nhat Ban đe chi "truyen tranh Nhat Ban" hoac "truyen tranh theo phong cach Nhat Ban".

Coulton Waugh đa co gang viet mot ban su thi toan dien ve truyen tranh My voi cuon The Comics (1947). Comics and Sequential Art cua Will Eisner (1985) va Understanding Comics cua Scott McCloud (1993) la nhung no luc đau tien bang tieng Anh đe hinh thanh nghien cuu ve truyen tranh. The Aesthetics of Comics cua David Carrier (2000) la cuon sach đau tien ve toan bo quyen truyen tranh tu goc đo triet hoc. Cac no luc quan trong cua My trong viec đinh nghia truyen tranh bao gom đinh nghia cua Eisner, McCloud va Harvey. Eisner mo ta nhung gi ong goi la "nghe thuat tuan tu" nhu "su sap xep cac buc tranh hoac hinh anh va tu đe ke mot cau chuyen hoac the hien mot y tuong"; Scott McCloud đinh nghia truyen tranh la "su sap xep cac hinh anh va cac hinh anh khac xen ke theo trinh tu, nham truyen tai thong tin va/hoac tao ra phan ung tham my trong nguoi xem", đinh nghia mot cach hinh thuc chat che ma tach biet truyen tranh khoi cac van đe lich su va van hoa. R.C. Harvey đinh nghia truyen tranh la "cau chuyen hoac bai dien thuyet hinh anh trong đo tu (thuong đuoc viet vao khu vuc hinh anh bang phong chu) thuong đong gop vao y nghia cua hinh anh va nguoc lai". Moi đinh nghia đa gap phai nhung nguoi phan đoi. Harvey coi đinh nghia cua McCloud khong bao gom nhung hinh anh đon va phan đoi viec McCloud giam thieu yeu to tu ngon ngu, va nhan manh "đac điem quan trong cua truyen tranh la su ket hop cua noi dung tu van ban". Aaron Meskin xem cac ly thuyet cua McCloud la mot co gang nhan tao đe xac nhan vi tri cua truyen tranh trong lich su nghe thuat.
Nghien cuu truyen tranh tren pham vi van hoa la phuc tap do su khac biet lon ve y nghia va pham vi cua tu "truyen tranh" trong cac ngon ngu khac nhau. Thuat ngu tieng Phap cho truyen tranh, bandes dessinees ("dai ve") nhan manh su xen ke giua cac hinh anh ve la mot yeu to xac đinh, đieu co the am chi viec loai tru truyen tranh dua tren hinh anh thuc. Thuat ngu manga đuoc su dung trong tieng Nhat đe chi tat ca cac hinh thuc cua truyen tranh, phim hoat hinh, va cham biem.


Chu thich Ghi chu Đoc them Ban mau:Comics