Nong co min đam (chu Han: 農賈茗談; nghia la "uong tra ban chuyen lam ruong va đi buon"), cung co ten tieng Phap la Causeries sur l’agriculture et le commerce la to bao tieng Viet do Paul Canavaggio - mot chu đon đien va thuong gia nguoi đao Corse, hoi vien Hoi đong Thuoc đia Nam Ky lam chu nhiem, chu but lan luot la cac ky gia Du Thuc Luong Khac Ninh, Gilbert Tran Chanh Chieu, Nguyen Chanh Sat. Nong co min đam ban ve nong nghiep va thuong nghiep, phat hanh thu nam hang tuan tai Sai Gon bang chu Quoc ngu. So 1 ra ngay 1 thang 8 nam 1901. Mot thoi gian sau bao đuoc xuat ban mot tuan 3 ki. Sau khi phat hanh so ra ngay 4 thang 11 nam 1921 thi bao bi đinh ban. Đay đuoc coi la to bao kinh te đau tien bang chu quoc ngu.


Hoan canh ra đoi To bao nay ra đoi theo mot nghi đinh cua Toan quyen Đong Duong Paul Doumer ban hanh tai Sai Gon ngay 14 thang 2 nam 1901. Ban đau, tru so cua toa soan đat o so 84 đuong La Grandiere, Sai Gon. Mot thoi gian sau, tru so thay đoi lien tuc, cuoi cung toa lac tai so 12 đuong Cap St–Jacques, Sai Gon. Muc đich cua viec xuat ban to bao đuoc noi kha ro o loi "tu tu' so 1:


Phat hanh Bao đuoc pho bien kha rong, hau khap Luc tinh, tuy nhien so nguoi mua bao khong nhieu. Theo muc Bon quan can tin trang 6 so 39 (ngay 22 thang 5 nam 1902), thi sau gan 1 nam phat hanh, đa co 325 nguoi mua bao, chu yeu la cac quan chuc va đien chu o cac đia phuong, nhu cai tong, hoi đong, huong chu, tri huyen, va cac cong chuc nha nuoc - tuc la nhung nguoi biet đoc chu quoc ngu va co quan tam đen cac van đe ma to bao đe cap. So voi to Gia Đinh bao thi so luong phat hanh cua Nong co min đam tuong đoi khiem ton, co le boi Gia Đinh bao la cong bao đuoc chinh phu Phap tai tro xuat ban, va buoc cac lang cac tong phai mua, trong khi Nong co min đam la to bao tu nhan va tu trang trai tai chinh. Gia bao mot nam danh cho nguoi Viet (bon quoc) la 5 đong, cho nguoi Phap (nguoi Langsa) va nguoi nuoc ngoai la 10 đong.


Noi dung Ten bao đuoc in bang chu quoc ngu Nong-co min-đam, ben duoi la 4 chu Han 農賈茗談 (Nong co minh đam), sau cung la mot hang chu Phap Causeries sur l'agriculture et le commerce (nghia la Đam đao ve nong nghiep va thuong nghiep). Bao co kho 20x30 cm, voi tong cong 8 trang, trong đo cac trang giua đang cac truyen dich (nhu Tam quoc chi tuc dich hay mot so truyen ngan khac cua Anh, Phap hoac Trung Quoc), tho ca do cac cong tac vien sang tac, điem bao chau Au, huong dan cach thuc ve sinh phong benh hoac trong trot chan nuoi, thong tin so luong va gia lua gao ban đi cac nuoc, 2 trang cuoi danh cho quang cao va rao vat.
"Thuong co luan" la mot muc quan trong cua bao, thuong đuoc đang o trang nhat va keo dai đen trang sau, xuat hien ngay tu so đau tien, va chi tam thoi đinh ban trong 8 so (tu so 73 đen so 79) do tac gia la Luong Khac Ninh đi du đau xao tai Ha Noi. Đen nam 1906, "Thuong co luan" chinh thuc gia tu Nong co min đam.


Anh huong To bao ra đoi gop phan thuc đay viec phat trien nen bao chi va van hoc chu quoc ngu tai Nam Ky noi rieng va Viet Nam noi chung, Nong co min đam chinh la to bao to chuc cuoc thi viet tieu thuyet đau tien o Viet Nam.
Muc "Thuong co luan" ton tai trong suot hon 100 so bao, thang than tuyen chien voi tu tuong tu dan si nong cong thuong đa an sau vao suy nghi cua nguoi Viet bang loi khang đinh: Su đai thuong la đe nhut cach giup cho dan phu quoc cuong, đong thoi huong dan cac thuong nhan Viet Nam cach giao thuong buon ban va khuyen khich, keu goi ho đoan ket đe canh tranh voi cac thuong nhan Hoa kieu va An kieu. Vi le đo, đay đuoc coi la to bao kinh te đau tien bang chu quoc ngu.
Nong co min đam cung la mot trong cac to bao đau tien thuc đay viec dich thuat "truyen Tau" ra chu quoc ngu o Nam Ky, mo đau bang truyen Tam quoc chi tuc dich voi ten nguoi dich đuoc ghi la Canavaggio, nhung mot so hoc gia cho la cua Luong Khac Ninh.


Hau ban Nong co min đam đung ra khong mat han vao nam 1921 ma sang ten la Tan đoi thoi bao (tieng Phap: Journal des jeunes generations). Voi ten moi, to bao nay song đen Thang 11, 1924 moi cham dut.


Chu thich