Hoi Cong giao Yeu nuoc Trung Quoc (tieng Hoa:中国天主教爱国会, binh am: Zhongguo Tianzhujiao Aiguo Hui, am Han-Viet: Trung Quoc Thien Chua giao Ai quoc Hoi; viet tat theo tieng Anh la CPA, CPCA, hoac CCPA) (von ten la Hoi Giao huu Cong giao Trung Quoc Yeu nuoc) la mot to chuc ton giao danh cho tin đo Cong giao tai Hoa luc. Hoi nay do Vu Ton giao cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa thanh lap nam 1957 nham kiem soat moi hoat đong cua cac tin đo Cong giao tren toan quoc voi y tuong ve mot "giao hoi" đoc lap hoan toan voi Toa Thanh tren ba nguyen tac: tu tri, tu chu va tu quan, ben canh đo, no cung mang mau sac chinh tri cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Trong thong điep Ad Apostolorum Principis ban ngay 29 thang 7 nam 1958, Giao hoang Pio XII bay to phan ung truoc hoat đong cua hoi nay va cac Giam muc thanh vien. Ong tuyen bo, nhung tin đo tham gia vao hoat đong cua hoi, nhat la viec tu tan phong Giam muc ma chua co su chuan y cua Toa Thanh se bi rut phep thong cong (excomminicate).
Hoi nay la to chuc duy nhat cua tin đo Cong giao đuoc chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cong nhan, va tren danh nghia, moi tin đo Cong giao tai Hoa luc la thanh vien cua hoi. Nhung thuc te, khong phai moi tin đo Cong giao tai đay đeu chap nhan va tuan theo chi thi cua to chuc nay.


CCPA va Chinh phu Bac Kinh Moi to chuc ton giao tai Trung Quoc đai luc ngay nay phai đuoc Chinh phu cong nhan, du rang, van con nhieu to chuc hoat đong bi mat. Chinh phu Trung Quoc khong muon bat ki to chuc nao, ke ca ton giao, trong nuoc bi "anh huong ngoai bang", trong truong hop nay am chi đen giao hoang. Cac quan sat vien cho rang, CPCA đuoc thanh lap thuc chat đe nha nuoc Trung Quoc kiem soat Cong giao tai Hoa luc.
Chinh phu Trung Quoc đa truc xuat cac co quan ngoai giao, lien lac cua Giao hoi Cong giao ra khoi đat nuoc sau nam 1949, nam ma nhung nguoi Cong san nam quyen toan Hoa luc. Tam nam sau, CCPA đuoc thanh lap. Vi vay, khong co gi la kho hieu khi ma tin đieu "Đuc Me Hon xac Len Troi" do Giao hoang Pius XII cong bo nam 1950 khong đen đuoc voi tin huu Cong giao tai đay. Can biet rang, cac Giao luat do Toa Thanh ban hanh tu nam 1949 tro ve sau (vi du nhu cac Giao luat cua Giao hoang Pio X) đeu khong đuoc phep ap dung tai Hoa luc. Tuy nhien, thuc te la trong Giao hoi Cong giao tai Trung Quoc, nguoi ta su dung cac tai lieu đuoc dich tu Cong đong Vatican II, Giao luat 1983, Giao ly Cong giao 1992 (sua đoi nam 1997) va Sach le Roma 1970. Ban đau, chung đuoc đua tu Đai Loan va Hong Kong vao, nhung đa đuoc in tai đia phuong trong nhung nam gan đay.
Chinh sach cua chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, cung nhu cua cac chinh quyen cong san o cac nuoc khac, la đe danh cho nha nuoc quyen quan ly tat ca cac hoat đong xa hoi. Do đo, CPCA ngan can cac giam muc Cong giao o Trung Quoc len tieng cong khai ngay ca đe chong lai cac đao luat nghiem khac trai nguoc voi giao huan đao đuc Cong giao, chang han nhu nhung luat ep buoc pha thai va Kiem soat sinh san nhan tao.


CCPA va Giao hoi Cong giao Roma Mac du co nhieu kho khan cho giao hoi cua minh tai Hoa luc trong sau muoi nam qua, Vatican van giu lap truong la khong thoa hiep voi CPCA ve mot quy che đoc lap trong to chuc ton giao.
Su cang thang luon viec tan phong Giam muc tai Hoa luc, đay la nhung kho khan quan trong giua Toa Thanh va Bac Kinh. CCPA muon tu quyet đinh viec tan phong nay ma khong can đen su chuan y cua Giao hoang. Con Toa Thanh thi chi cho phep tan phong Giam muc khi đuong su co su đong y cua Giao hoang ma ho goi đo la su "hiep thong". Toa Thanh con nhan manh, viec tu tan phong Giam muc ve ban chat "la bat hop thuc nhung thanh su". Van đe can thao go la lam the nao ma đuong su vua co su cong nhan cua Bac Kinh vua co su chuan y cua Toa Thanh. Va thong thuong, cac đuong su co ba khuynh huong:

tu tan phong Giam muc theo y cua CCPA, khong can chuan y cua Giao hoang. Phan ung lai, Toa Thanh tuyen bo rut phep thong cong đuong su va nhung ai tham gia vao viec tan phong nay (theo đieu 1382 cua Giao luat Cong giao).
đuong su đuoc Giao hoang chuan y va to chuc tan phong Giam muc ma Bac Kinh chua ung thuan. Phan ung lai, Bac Kinh tuyen bo khong cong nhan đay la Giam muc, co the đuong su se gap nhieu kho khan tu chinh quyen.
CCPA đe xuat tan phong mot Giam muc theo y ho. Đuong su sau khi đa đuoc tan phong thi nhanh chong lien lac voi Toa Thanh đe to bay đuoc Toa Thanh xem xet hoa giai va noi lai su hiep thong. Đay la khuynh huong đuoc nhieu Giam muc lua chon. Thong ke cho thay, khoang 90% Giam muc do CCPA tu tan phong đa lam đieu nay.
Con cac giao si, tu si va giao dan khong chap nhan gia nhap CPCA van tiep tuc sinh hoat ton giao bi mat ngoai vong phap luat, nen thuong đuoc goi la "Giao hoi Tham lang" hoac "Giao hoi Ham tru" (地下教会: "Đia ha giao hoi" nghia la "Giao hoi trong long đat"). Nguoi ta uoc luong hien nay tai Hoa luc co khoang tu 10 đen 12 trieu nguoi Cong giao, trong so đo co khoang 5 trieu nguoi thuoc Giao hoi Ham tru, so con lai theo CPCA. Tai cap giao xu, co noi, so tin huu chia lam hai nhom, mot so theo Giao hoi Cong giao Roma va mot so theo CPCA.


Quan he ngoai giao Trung Quoc-Vatican Khi nguoi cong san len nam quyen toan Hoa luc nam 1949, cac đai dien ngoai giao cua Toa Thanh van chua muon di chuyen đen đao Đai Loan, hon đao ma Chinh phu Trung Hoa Dan quoc kiem soat đuoc. Vatican cho rang, lap truong cua minh khong phai la chi lap quan he ngoai giao voi quoc gia phi cong san nhung se lap quan he ngoai giao voi bat ky quoc gia nao co muc đo tu do ton giao ma ho cho la hai long. Đieu nay co the la thuc te, vi Vatican nhung tuong se tiep tuc quan he ngoai giao binh thuong voi Trung Quoc mac cho chinh phu thay đoi. Tuy nhien, chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa truc xuat kham su va nhan vien ngoai giao cua Vatican ra khoi Hoa luc. Khi ay, Trung Hoa Dan quoc von đang đuoc Lien Hop Quoc cong nhan nhu la chinh phu Trung Quoc, Vatican van chua quyet đinh đuoc con đuong ngoai giao cua minh. Khi Lien Hop Quoc quay sang cong nhan Chinh phu Bac Kinh, thi Vatican quyet đinh lap quan he ngoai giao su menh o Đai Bac. Va vi the, Vatican la mot trong nhung quoc gia it oi con duy tri moi quan he ngoai giao voi Trung Hoa Dan quoc (Đai Loan). Đay cung la tro ngai quyet đinh giua quan he Bac Kinh voi Vatican.
Đa co mot so no luc cua Bac Kinh muon quan he voi Vatican. Hau het quan sat vien nhan đinh, rang, van đe Đai Loan khong phai la mot tro ngai lon, nhieu cuoc gap go cua cac Giam muc o Hoa luc voi Vatican đuoc chinh phu cho phep. Tro ngai chinh la chinh phu Bac Kinh luon lo ngai cac tin đo Cong giao bi phu thuoc nhieu vao Giao hoi Cong giao hoan vu, đac biet la tu khi hinh anh Giao hoang Giao hoang Gioan Phaolo II đa đuoc coi la anh huong đen su sup đo cua chu nghia cong san o Ba Lan va cac nuoc Đong Au.
Khi Gioan Phaolo II qua đoi vao nam 2005, cac nha tho tren khap Trung Quoc đa to chuc cac nghi thuc đac biet đe tuong niem ong. Nhung hoat đong nay đuoc phep, mac du cac chinh sach chinh thuc ve Vatican van khong thay đoi. Nhieu nguoi Cong giao Trung Quoc thuong khong co su nhan thuc hai mat đoi song Cong giao o quoc gia ho, ho bay to su mong muon Giao hoang đen tham Trung Quoc, nhu ong đa tung tuyen bo mong muon đo cua minh.
Tu nam 2007, Vatican đa nhieu lan cho biet mong muon thiet lap quan he ngoai giao đay đu voi Trung Quoc, va se san sang chuyen Toa Su than cua minh tu Đai Loan sang Trung Quoc đai luc neu can. Mot tro ngai lon giua hai ben van la che đinh chi co Giao hoang moi co the bo nhiem cac giam muc cua Giao hoi Cong giao La Ma. Hien tai, cac giam muc trong CCPA đuoc chinh quyen Trung Quoc chi đinh. Trong nhung nam gan đay, van đe nay la mot yeu to lam tram trong them trong quan he Trung Quoc - Vatican.
Mot so nguoi, trong đo co Hong y Hong Kong Giuse Tran Nhat Quan, đa xem tien trinh giua cac quan chuc Viet Nam va Vatican ve viec thiet lap lai ngoai giao đay đu nhu la mot mo hinh cho viec binh thuong hoa quan he giua Trung Quoc va Vatican. Cuoi nam 2004, truoc khi Gioan Phaolo II qua đoi, Vatican va cac đai dien cua chinh phu Trung Quoc đa tiep xuc voi muc tieu ro rang la tien gan hon toi viec binh thuong hoa quan he. Giao hoang Gioan Phaolo II cuoi cung đa chap nhan mot phai đoan Trung Quoc "ban chinh thuc" tai Vatican. Nhung loi đe nghi nay tiep tuc sau khi Giao hoang Beneđicto XVI ke nhiem.
Ngay 22 thang 9 nam 2018, Toa Thanh Vatican ra thong bao rang đa đat đuoc voi chinh phu Trung Quoc mot "thoa thuan lien quan đen viec đe cu cac giam muc, mot van đe quan trong đoi voi đoi song Giao hoi, đong thoi tao đieu kien cho nhung moi hop tac lon hon o cap đo song phuong". Cung ngay, Toa Thanh cung cong bo quyet đinh cua Giao hoang Phanxico phe chuan 7 giam muc Trung Quoc bat hop thuc, mo ra hy vong ve mot moi quan he tot đep hon voi chinh phu Trung Quoc. Phan ung truoc quyet đinh cua Giao hoang, Hong y Giuse Tran Nhat Quan canh bao la sau khi đat thoa thuan voi Bac Kinh ve viec bo nhiem giam muc, Vatican san sang cat đut quan he chinh thuc voi Đai Loan. Ong cung cho rang thoa thuan giua Toa Thanh voi Bac Kinh la mot su phan boi đoi voi nhung nguoi bi bach hai trong Giao hoi tham lang o Trung Quoc.


Buc thu cua Giao hoang Bien Đuc XVI gui nguoi Cong giao tai Trung Quoc Ngay 27 thang 5 nam 2007, Giao hoang Benedict XVI đa gui mot buc thu  đen cac tin huu Cong giao tai Trung Quoc, đuoc cong bo ngay 30 thang 6 nam 2007. Theo nhan đinh ben ngoai ve la thu thi Giao hoang bay to thien cam va thong cam đac biet đoi voi nhung đieu kien kho khan cua tung giao dan, linh muc va Giam muc tai Trung Quoc, ong khong co cac phe binh hay len an nao tren nguyen tac, khong dung nhung thuat ngu nhay cam nhu "giao hoi cong khai", "tham lang", "ai quoc"... nhung lai bay to thai đo cung ran đoi voi co cau van hanh cua Hoi đong Giam muc cua Giao hoi cong khai o Trung Quoc. Nhac lai quan điem, Toa Thanh khong thua nhan Hoi đong Giam muc nay vi no bao gom nhung Giam muc khong đuoc Toa Thanh thua nhan, no đa khai tru cac Giam muc "tham lang", va CCPA la thanh vien ma co "cac quy che khong the hoa hop voi giao ly cua Giao hoi".
Bac Kinh khong co phan ung chinh thuc nao ve buc thu nhung truoc khi buc thu đuoc cong bo, chinh quyen Trung Quoc đa trieu tap cac Giam muc cua Giao hoi cong khai đe co nhung hinh thuc đoi pho. Buc thu nay đa khong đuoc cong bo trong cac thanh le Chua Nhat, CCPA cung tuyen bo khong cong bo buc thu. Tuy nhien, nhieu nguoi Cong giao tham lang đa tai xuong buc thu nay tu Internet. Chinh quyen bat đau yeu cau cac trang web phai go bo buc thu đo ra khoi he thong.


Mot mo hinh cua Trung Quoc danh cho cac ton giao khac Nhu CCPA, Trung Quoc hien con đang ap dung mo hinh to chuc ton giao nhu the nay voi cac ton giao nhu: Phong trao Tam-Tu Ai quoc 三自教会 (ten chinh thuc la "Uy ban Quoc gia cua Phong trao Tam-Tu Ai quoc danh cho cac Giao hoi Tin Lanh tai Trung Quoc" 中国基督教三自爱国运动委员会) danh cho Tin Lanh, Hiep hoi Hoi giao Trung Hoa (中国伊斯兰教协会) danh cho Hoi giao.


Xem them Cong giao tai Trung Quoc
Giao hoang Pio XII va Trung Quoc
Giao hoi ham tru
Giao phan Cong giao tai Trung Quoc
Quan he Toa Thanh - Trung Quoc


Chu thich