Moskva (tieng Nga: Москва, chuyen tu: Moskva, IPA: [mɐˈskva] ; phien am: "Mat-xco-va") la thu đo va la thanh pho lon nhat cua Nga. Thanh pho nam ben song Moskva, o trong Vung lien bang Trung tam va Vung kinh te Trung tam cua Nga, voi dan so uoc tinh khoang 12,6 trieu cu dan trong pham vi thanh pho, trong khi co hon 17 trieu cu dan trong khu vuc đo thi, va hon 20 trieu cu dan trong toan Khu vuc Thu đo Moskva. Thanh pho co dien tich đat 2.511 kilomet vuong (970 dam vuong Anh), trong khi khu vuc đo thi bao gom 5.891 kilomet vuong (2.275 dam vuong Anh), va khu vuc đo thi bao gom 26.000 kilomet vuong (10.000 dam vuong Anh). Moskva nam trong danh sach cac thanh pho lon nhat the gioi, la thanh pho đong dan nhat hoan toan trong Chau Au đai luc khu vuc đo thi đong dan nhat o Chau Au, va cung la thanh pho lon nhat tinh theo dien tich tren luc đia Chau Au.
Ban đau đuoc thanh lap vao nam 1147 voi tu cach la mot phao đai nho, Moskva đa phat trien tro thanh mot thanh pho thinh vuong va hung manh, tung la thu đo cua Đai cong quoc Moskva. Khi Đai cong quoc Moskva phat trien thanh Sa quoc Nga, Moskva van la trung tam kinh te va chinh tri trong phan lon lich su cua nuoc Nga. Khi Sa quoc Nga đuoc cai to thanh Đe quoc Nga, thu đo đuoc chuyen tu Moskva đen Sankt-Peterburg, lam giam anh huong cua thanh pho. Thu đo sau đo đuoc chuyen tro lai Moskva sau Cach mang Thang Muoi Nga 1917 va thanh pho đuoc đua tro lai lam trung tam chinh tri cua Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Lien bang Nga va Lien Xo. Sau khi Lien Xo tan ra, Moskva van la thu đo cua Lien bang Nga đuong thoi va moi đuoc thanh lap.
La sieu đo thi cuc bac va lanh nhat tren the gioi, va voi lich su hon 8 the ky, Moskva đuoc quan ly nhu mot Thanh pho lien bang cua Nga đong vai tro chinh tri, kinh te, trung tam van hoa va khoa hoc cua Nga va Đong Au. La mot thanh pho toan cau, Moskva co mot trong cac nen kinh te đo thi lon nhat, va la mot trong cac thanh pho đat đo nhat the gioi, va cung la mot trong nhung điem du lich phat trien nhanh nhat tren the gioi. Moskva la noi co so ty phu cao thu ba cua bat ky thanh pho nao tren the gioi, va co so luong ty phu cao nhat cua bat ky thanh pho nao o Chau Au. Trung tam kinh doanh quoc te Moskva la mot trong nhung trung tam tai chinh lon nhat cua Chau Au va the gioi, va co mot so trong Nhung toa nha choc troi cao nhat Chau Au. Moskva cung la que huong cua cong trinh kien ​​truc tu do cao nhat o Chau Au, Thap Ostankino, va la thanh pho đang cai cua The van hoi Mua he 1980, mot trong nhung thanh pho đang cai cua FIFA World Cup 2018.
La trung tam van hoa cua Nga, Moskva tung la ngoi nha cua cac nghe si, nha khoa hoc va nhan vat the thao Nga do su hien dien cua rat nhieu bao tang, hoc vien va to chuc chinh tri va nha hat. Thanh pho la noi toa lac cua mot so UNESCO Di san The gioi, va noi tieng voi kien ​​truc va trung bay kien truc Nga, đac biet la cac toa nha lich su nhu Nha tho Saint Basil, Quang truong Đo va Đien Kremli o Moskva, trong đo sau nay đong vai tro la co quan quyen luc cua Chinh phu Nga. Moskva la noi đat tru so cua nhieu Cac cong ty cua Nga trong nhieu nganh, chang han nhu tai chinh va cong nghe. Matxcova đuoc phuc vu boi mot mang luoi trung chuyen toan dien, bao gom 4 san bay quoc te, 9 nha ga đuong sat, 1 he thong xe đien, 1 he thong tau đien mot ray o Moskva, va đang chu y nhat la "Tau đien ngam Moskva", he thong tau đien ngam nhon nhip nhat o Chau Au va la mot trong nhung he thong van chuyen nhanh lon nhat tren the gioi. Voi hon 40% lanh tho đuoc bao phu boi cay xanh, đay la mot trong nhung thanh pho xanh nhat o chau Au va the gioi.


Lich su Nhung tai lieu noi ve Moskva co tu nam 1147 khi no con la mot thi tran it nguoi biet đen trong mot tinh nho, voi phan lon dan cu thuoc nhom ngon ngu Phan Lan-Ugria, nguoi Merya. Nam 1156, cong tuoc Yury Dolgoruky cho xay tuong go va đao hao sau bao quanh thanh pho đe chong lai su trom cap, cuop boc. Do đo dan chung đuoc bao ve rat tot cho đen tan nam 1177 thi thanh pho bi thieu huy hoan toan va dan cu đa bi chet rat nhieu. Sau cuoc cuop pha nam 1237-1238, khi ma quan Mong Co thieu huy hoan toan thanh pho va giet choc dan cu, Moskva đa đuoc phuc hoi va tro thanh thu đo cua mot cong quoc đoc lap.
Nam 1300, Moskva đuoc quan ly boi Daniil Aleksandrovich, con trai cua Aleksandr Yaroslavich Nevsky va la thanh vien cua trieu đai nha Rurik. Vi tri thuan loi tren đau nguon song Volga gop phan vao viec mo rong vung chac. Moskva đuoc on đinh va phat trien ruc ro trong nhieu nam va la điem thu hut cua nhieu nguoi ty nan tren toan lanh tho Nga. Nam 1304, Yury cua Moskva giao tranh voi Mikhail cua Tver đe gianh ngoi vi cong tuoc Vladimir. Ivan I cuoi cung đanh bai quan Tver đe tro thanh chu cua cong quoc Vladimir, va la nguoi thu thue duy nhat cho cac nha vua Mong Co. Do cong nop nhieu nen Ivan gianh đuoc nhieu su nhan nhuong cua cac Han (Khan). Khong giong nhu cac cong quoc khac, Moskva khong đuoc phan chia cho cac con trai ma truyen cho con trai lon nhat.
Kim Truong han quoc (hay Han quoc Kipchak) thoat tien co gang gioi han anh huong cua Moskva, nhung do su lon manh cua Đai cong quoc Litva đa đe doa toan Nga nen vi Han luc đo đa phai tang cuong suc manh cho Moskva đe can bang voi Litva. Đieu nay đa cho phep no tro thanh mot trong nhung thanh pho hung manh nhat tai Nga. Nam 1480, Ivan III cuoi cung đa giai phong Nga khoi su thong tri cua nguoi Tatar (Xem Tran chien tren song Ugra) va Moskva tro thanh thu đo cua đe che bao gom toan Nga va Siberia va mot phan cac lanh tho khac.
Su chuyen che cua cac Sa hoang cuoi thoi ky đo nhu Ivan Hung đe đa dan đen su tan ra cua đe che, mac du no đa đuoc mo rong. Nam 1571, nguoi Tarta tu Han quoc Krym đa chiem va thieu huy Moskva. Tu 1610 đen 1612, quan đoi cua Lien bang Ba Lan-Litva xam chiem Moskva, va vua Zygmunt III cua Ba Lan đa co nhung co gang đe chiem đoat ngoi bau va sau đo hop nhat 2 quoc gia Slav. Tuy nhien, su co gang cua quan đoi Ba Lan-Litva chi nhan đuoc su ung ho nua voi tu trong nuoc ho va su can thiep đa bi chi trich manh me tu ha vien Lien bang. Vi vay nam 1612, nhan dan Moskva đa noi day chong lai luc luong Ba Lan-Litva va chiem Kremli tu tay ho. Nam 1613, hoi nghi đe che đa bau Mikhail Fyodorovich Romanov (Михаил Фёдорович Романов) lam Sa hoang nuoc Nga, thiet lap trieu đai nha Romanov.
Moskva khong phai la kinh đo nuoc Nga tu nam 1703 khi Pyotr Đai đe xay dung Sankt-Peterburg tren song Neva gan bo bien Baltic lam kinh đo. Khi Napoleon Bonaparte xam luoc Nga vao nam 1812, nguoi dan Moskva đa di tan va tu đot chay thanh pho vao ngay 14 thang 9, khi quan đoi cua Napoleon tien vao. Quan đoi cua Napoleon, do thieu thon luong thuc, thuc pham va gia lanh đa phai rut lui.
Thang 1 nam 1905, nguoi dan Moskva đi bau thi truong thanh pho va Aleksandr Adrianov đa tro thanh thi truong chinh thuc đau tien cua Moskva. Sau cuoc Cach mang Thang Muoi nam 1917, Lenin đa chuyen thu đo tu Sankt-Peterburg ve Moskva vao ngay 5 thang 3 nam 1918 do lo ngai su xam lang tu nuoc ngoai.
La đau moi quan trong trong he thong đuong sat cua Lien Xo cung voi Kiev va Sankt-Peterburg, thanh pho nay la muc tieu xam chiem chien luoc cua Đuc nam 1941. Thang 11 nam 1941, Cum tap đoan quan Trung tam cua Đuc đa phai dung buoc truoc ngoai o thanh pho va sau đo bi đay lui trong Tran Moskva (1941).


Hanh chinh Thu đo Moskva đuoc phan thanh 12 quan hanh chinh (aдминистративных округ) bao gom 2 quan moi thanh lap tu thang 1 nam 2002. Muoi quan ban đau đuoc phan thanh 125 khu (районы) va hai quan moi đuoc phan thanh 21 khu đinh cu moi (лоселение).


Dan so Khi hau Van hoa, nghe thuat Moskva la trung tam cua mua ba le (ballet) va cac nghe thuat mua Nga. Cac nha hat va studio ba le rai rac khap Moskva. Nhung cai noi tieng nhat la Nha hat Lon va Nha hat Nho. Trong thoi ky Xo viet gia ve kha re thuong la duoi $1, nhung hau het ve đuoc phan phoi theo đac quyen, nguoi dan chi co the mua ve cho đen. Sau nay gia thay đoi rat nhieu.
Mac du it hon mot phan tu dan so Nga song o nong thon nhung nhung nguoi Moskva cung giong nhu nhung nguoi dan cac thanh pho khac van gan lien voi nong thon. Rat nhieu nguoi co nha o khu vuc nong thon (tieng Nga: дача, phat am "đacha") đe danh cho nhung ngay nghi cuoi tuan va hoi he. Nhung ngoi nha nay cung đuoc su dung lam nha nghi cho nhung nguoi cao tuoi. Co rat nhieu cong vien va vuon hoa trong thanh pho.
Nhung nam sau chien tranh la cuoc khung hoang ve nha o đa đuoc giai quyet bang cac ngoi nha lap ghep. Khoang 13.000 cac ngoi nha đuoc tieu chuan hoa va đuc san nhu the phuc vu cho phan lon dan cu Moskva. Chung đuoc xay cao 9, 12, 17, 21 hay 24 tang. Cac can ho đuoc xay dung va trang bi mot phan đo đac tai nha may truoc khi đuoc xay dung va sap xep vao cac cot cao. Bo phim hai noi tieng thoi ky Xo viet la So phan tro treu, hay Chuc xong hoi nhe nhom ! nhai lai phuong phap ket cau xay dung vo hon nay. Noi dung cua phim nhu sau:

Mot sinh vien vua moi tot nghiep đai hoc tro ve nha minh sau buoi da hoi tot nghiep cu nhan voi trang thai say mem ngoai san bay va thuc day o Leningrad do nhung ban be cua anh ta lai gui anh đen đo mot cach ngau nhien. Anh bat taxi đen đia chi nha minh, đia chi nay cung ton tai o Leningrad va su dung chia khoa cua minh đe mo cua. Moi đo đac va tai san đuoc chuan hoa đen noi anh ta cung khong the nhan ra đo khong phai la nha minh cho đen tan khi chu thuc su cua can ho tro ve.
Bo phim đa đanh vao tinh cam cua nhung nguoi Nga đang xem bo phim qua nhung chiec ti vi tieu chuan hoa trong can ho cung tieu chuan hoa cua minh. Bo phim nay đuoc trinh chieu tren ti vi trong moi buoi đem truoc nam moi.
Noi nhu vay khong co nghia la van hoa, nghe thuat cua nuoc Nga noi chung va cua nguoi Moskva noi rieng la đon đieu va ngheo nan. Trai lai, nen van hoa-nghe thuat cua nguoi dan Moskva trong gan 900 nam qua cuc ky phat trien. Tai Moskva hien nay co hon 70 vien bao tang. Trong đo co rat nhieu vien bao tang noi tieng the gioi nhu Vien bao tang lich su (Исторический музей), Vien bao tang quoc gia Tretyakov (Государственный Третьяковская галерея), Vien bao tang kien truc Shchusev (Музей архитектуры им. А.В. Щусева) v.v.
Cac nha van lon cua Nga cho du co the khong phai la nguoi Moskva nhung đa co thoi gian dai song o đo nhu Tolstoy, Bunin, Chekhov v.v. đa cho ra đoi nhieu tac pham noi tieng the gioi nhu Chien tranh va hoa binh.


Giao duc Tai Moskva co rat nhieu truong đai hoc. Lon nhat va noi tieng nhat la Đai hoc Quoc gia Moskva nam tren Đoi Chim se (Vorobyovy Gory) trong mot toa nha cao 240m. Hien nay truong nay co 30.000 sinh vien va 7.000 nghien cuu sinh.
Truong Đai hoc Ky thuat Quoc gia Moskva Bauman la truong đai hoc ki thuat hang đau cua nuoc Nga, noi đay la cai noi đao tao nen cac nha bac hoc, cac tong cong trinh su, cac ky su truong noi tieng ve vu tru, hang khong va ki thuat quan su (ten lua, may bay chien đau, xe tang, xe thiet giap, lo phan ung hat nhan, sieu may tinh, vu khi cong nghe cao).
Xem them: Danh sach cac truong đai hoc o Nga


Du lich Nhung điem du lich thu hut du khach la cac di san the gioi đuoc UNESCO cong nhan nhu đien Kremli, Quang truong Đo va nha tho o Kolomenskoye, đeu la nhung cong trinh đuoc xay dung trong khoang the ky 14 đen the ky 17. Cac điem thu hut khac bao gom vuon bach thu, đuoc mo rong vao thap nien 1990. Moskva cung la điem cuoi cung cua tuyen đuong sat xuyen Xi-be-ri dai 9.300 km toi Vladivostok. Thanh pho nay đep nhat khi đen tham vao giua mua đong khi ma cac đuong pho bi bao phu boi tuyet va canh tranh toi tranh sang cua mua đong luc đia. Tuy nhien do nhiet đo thuong xuyen xuong đen duoi -25 °C nen mua he hoac mua thu đen som co the cho nhung cuoc tham vieng thuan tien hon neu nhu du khach khong phai la nguoi qua lang man.


Gia ca sinh hoat Gia ca mot so hang hoa, dich vu đoi voi nguoi ngoai quoc cao hon so voi nguoi trong nuoc. Su nghien cuu gia ca sinh hoat do Mercer Human Resource Consulting tien hanh đa đat Moskva vao vi tri thu hai sau Tokyo, lam no tro thanh thanh pho đat đo nhat chau Au. Đoi voi dan ban đia, nhung can ho nho đuoc chu cap boi chinh quyen trong thoi ky Xo viet, cung voi cac chi phi tien nghi o muc cuc ky thap va nhung khoan thue thu nhap co the tranh đuoc đa lam gia ca sinh hoat thap xuong rat nhieu. Nhin vao gia ca van chuyen, đi lai se cho ra mot minh hoa tot. Mot chuyen taxi tu san bay quoc te Sheremetyevo-2 se co gia đoi voi nguoi nuoc ngoai khong biet tieng Nga la $60; voi nguoi nuoc ngoai biet tieng Nga la $30–$40. Nhung nguoi dan Moskva ban đia se mac ca gia xuong muc $15–20 hoac se tranh khong đi taxi rieng ma đi chung voi nhau đen ga metro gan nhat voi gia 50 xu My.


An uong Trong thoi gian gan đay tai Moskva xuat hien rat nhieu cac nha hang an uong voi gia ca dao đong nhieu. Gia đo an trung binh tren mot nguoi trong cac nha hang trung va cao cap se tu $30 đen $200, đac biet neu co goi ruou vang noi tieng. Nhung đo an kieu "cang tin" trong cac stolovaya (tieng Nga: столовая - nha an tu phuc vu) co gia khoang ba đola My (47.000 đ tien Viet). He thong cac nha hang, nhu "Moo-Moo", cung cap đo an kieu cang tin co chat luong theo thuc đon kieu Anh co gia khoang 5 đo la My cho moi nguoi. Mac du phan đong nguoi Moskva khong thuong xuyen an uong tham chi trong cac nha hang an re tien nhat, nhung rat nhieu nha hang "bac trung" moi van xuat hien va mo cua, nham vao cac gia đinh trong nhung ngay nghi cuoi tuan. Mot loat cac cua hang ban đo an nhanh moc xung quanh cac nha ga xe lua va metro. He thong nay bao gom ca cac cua hang khap moi noi cua McDonald's va cac he thong khac, đang ke nhat la Rostiks, chuyen ban cac đo an lam tu ga. Ngoai ra hang loat cac cua hang ban ca phe cung moc ra xung quanh thanh pho nay.


Cac đia điem du lich đang chu y To hop Nha hat Lon va Nha hat Nho. (Большой и Mалый театры)
Kolomenskoye (Коломенское)
Đien Kremli
Trang vien Kuskovo (Кусково)
Manezh (Mанеж)
Thap Ostankino, thap truyen hinh cao nhat chau Au
Trang vien Ostankino (Останкино)
Trang vien Tsaritsyno (Царицыно)
Trang vien Kuzminki (Кузьминки)
Vien bao tang Pushkin - bao tang my thuat
Quang truong Đo, lang Lenin
Nha tho lon Vasily Blazhenny
Thap phat thanh Sukhov
Nha tho Chua Cuu the (Храм Христа Спасителя)
Vien bao tang Tretyakov
Trung tam trien lam toan Nga (VĐNKha)
Vuon bach thu Moskva
Toa nha truong Lomonosov va phong canh.


Giao thong va van tai Moskva co bon san bay la: san bay quoc te Sheremetyevo, san bay quoc te Domodedovo, san bay Bykovo va san bay quoc te Vnukovo.
Giao thong trong thanh pho co the ke đen he thong tau đien ngam (metro) Moskva, mot he thong metro tuyet voi. Cac nha ga đuoc trang tri bang cac buc tranh treo tuong hay kham vao tuong co gia tri nghe thuat. Bat đau hoat đong vao ngay 15 thang 5 nam 1935, hien nay he thong nay co 11 tuyen đuong voi tong chieu dai 278 km va hon 170 ga. Tai cac ga rat pho bien cac loai hinh đen chum pha le chieu sang. He thong nay la ban ron nhat the gioi voi hon 9 trieu luot hanh khach moi ngay va tai gio cao điem cu moi 90 giay lai co mot chuyen tau. He thong metro Moskva đuoc thiet ke la cac tuyen đuong "thang" giao nhau tai khu vuc gan trung tam thanh pho. Ngoai ra con co mot tuyen đi theo đuong "tron" lien ket tat ca cac tuyen kia.
Do cac ga metro đat tuong đoi xa nhau (so sanh voi cac thanh pho khac), co the toi 4 km, nen he thong xe buyt rat phat trien. Cac tuyen xe buyt chay qua cac ga metro va bao phu toan bo khu vuc dan cu. Thong thuong cu moi phut lai co mot chuyen xe buyt va gia ca kha re so voi cac thanh pho lon khac cua chau Au (khoang 1 USD/chuyen). Moi mot pho chinh trong thanh pho đeu co it nhat mot tuyen xe buyt phuc vu va khong co mot khu nha chung cu nao trong so 13.000 chung cu lai phai mat hon vai phut đi bo. O đay cung co cac he thong xe đien tren đuong ray (Трамвай-tramvai) va xe đien banh hoi (Троллейбус-trolleybus). Truoc đay rat it nguoi su dung o to ca nhan đe đi lai do thuong xuyen xay ra tac nghen giao thong. Tuy nhien, phan lon cac gia đinh trung luu co o to đe đi lai trong nhung ngay nghi cuoi tuan va le hoi. Theo mot so uoc tinh, co tren 2,5 trieu o to luu thong tren đia ban thanh pho trong ngay (2004). 3 nam tro lai đay (tu 2004) do su phat trien manh me cua nen kinh te Lien bang Nga, đac biet la Moskva, so luong xe hoi ca nhan đa bung no voi su đa dang ve chung loai, nguon goc, tac đuong đa tro thanh "chuyen thuong ngay o huyen". Rat nhieu cong chuc đen cong ty bang xe rieng đa phai đi truoc gio lam viec buoi sang (8-9 gio) ca tieng đong ho. Tac đuong tren dien rong tu sang đen đem khuya.


The thao Bong đa la mon the thao pho bien nhat trong gioi tre. Cac cau lac bo bong đa thu đo nhu Dinamo, Spartak, Lokomotiv, CSKA la cac cau lac bo co ten tuoi tai chau Au. Tuy nhien gan đay te nan hooligan đa phat trien o Nga va gay khong it anh huong xau toi hinh anh cua bong đa Nga. Cac mon the thao khac nhu bong nem, bong nuoc, bong ro cung rat phat trien o đay.
Cac mon the thao mua đong thi co rat nhieu. Phan lon nguoi Nga đeu co van truot tuyet va giay truot bang va co rat nhieu cong vien lon co khu vuc đe tap luyen cac mon truot tuyet, truot bang. Co mot so cong vien cho thue van/giay truot voi gia tu $1 đen $5 cho mot gio thue. Moskva cung co cac đoi khuc con cau tren bang co ten tuoi o chau Au.
Moskva la chu nha cua The van hoi Mua he 1980, luc đo mon đua thuyen buom đuoc to chuc tai Tallinn (Estonia).


Nhan khau Mac du dan so cua Lien bang Nga giam moi nam khoang 700.000 nguoi (143,8 trieu * 0.5% ty le giam) vi ty le sinh đe thap, di cu, chet som va AIDS, nhung dan so Moskva thi van đat ty le tang cao, chu yeu do nhap cu (mac du cac giay to tuy than trong nuoc khong cho phep dan khong phai nguoi thanh pho nay o thu đo qua 90 ngay ma khong phai đang ky). Nhung nguoi Moskva moi nay đa gop phan lam nen kinh te thu đo tang truong đen 20%, nguoc lai voi su đinh tre hoac suy thoai tren phan lon lanh tho Nga, ket qua la no tao ra su phan hoa ro net trong nhung nam gan đay. Hien nay, Moskva la mot trong nhung thanh pho lon nhat chau Au.
Theo so lieu cua bao Forbes vao ngay 22 thang 7 nam 2004, Moskva la thanh pho co đong cac nha ty phu nhat tren the gioi. Hien nay Moskva co 33 ty phu, hon Thanh pho New York hai nguoi.


Van đe khung bo Khung bo la moi đe doa dien ra gan đay cho Moskva. Cuoc chien tranh keo dai giua Nga voi nhung phan tu cuc huu cua Chechnya đa dan đen tinh trang nhung nhom nguoi nay su dung bien phap khung bo đe chong lai chinh quyen lien bang. Vao ngay 6 thang 2 nam 2004 mot qua bom đa phat no trong mot chiec o to trong đuong ham gan ga metro Avtozavodskaya lam chet it nhat 40 nguoi va lam thuong nhieu nguoi khac. Cac hanh đong khung bo khac co the ke đen la vu pha huy hai toa nha chung cu thang 9 nam 1999 (Xem Vu đanh bom nha chung cu o Nga), vu no trong đuong ham danh cho nguoi đi bo duoi quang truong Pushkinskaya trong thang 8 nam 2000 cung nhu viec chiem giu nha hat o Dubrovka trong thang 10 nam 2002 ma hon 100 nguoi đa chet khi cac nhan vien cua luc luong an ninh Nga su dung khi gay me đe tan cong bon khung bo.


Thanh pho ket nghia Tham khao Đoc them Caroline Brooke. Moscow: A Cultural History. 2006 (Oxford University Press)
William Craft Brumfield. A History of Russian Architecture (Seattle: Univ. of Washington Press, 2004) ISBN 978-0-295-98394-3
Karel Neubert. "Portrait of Moscow". 1964
Albert J. Schmidt. The Architecture and Planning of Classical Moscow: A Cultural History. 1989
Kathleen Berton. Moscow: An Architectural History. St. Martin's, 1991
Marcel Girard. "Splendours of Moscow and Its Surroundings", trans. from French. 1967
John Bushnell. "Moscow Graffiti: Language and Subculture". Unwin Hyman, 1990
S.S. Hromov et al. (eds.). "History of Moscow: An Outline", trans. from Russian. 1981
Galina Dutkina. "Moscow Days: Life and Hard Times in the New Russia". Trans. Catherine Fitzpatrick. Kodansha America, 1995.
"Mosca 1990-1993" by Giuseppe D'Amato in Il Diario del Cambiamento. Urss 1990 – Russia 1993. Greco&Greco editori, Milano, 1998. ISBN 88-7980-187-2 (The Diary of the Change. USSR 1990 – Russia 1993) Book in Italian.


Lien ket ngoai Moscow.ru - Trang chinh thuc Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2015 tai Wayback Machine (tieng Nga), (tieng Anh), (tieng Tay Ban Nha), (tieng Đuc), (tieng Phap)

Tieng Anh:

Lich su Moskva
Moscowcity.com – chi dan đen nhung khach san, nha hang, va vien bao tang
Thu muc khach san Moskva
[1]
Gio đia phuong o Moskva
Moscow Luu tru ngay 22 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine