Sao Thien Lang hay Thien Lang tinh la ngoi sao sang nhat tren bau troi đem voi cap sao bieu kien la -1,46. Ten goi theo đinh danh Bayer cua sao Thien Lang la α Canis Majoris hay Alpha Canis Majoris, viet tat la Alpha CMa hoac α CMa. Sao Thien Lang sang gap 2 lan so voi sao Lao Nhan, ngoi sao sang thu hai tren bau troi đem.
Ten tieng Anh cua ngoi sao la Sirius (), phien am tu ten tieng Hy Lap Σειριος hay Seirios, co nghia la "sang ruc" hoac "nong thieu đot".
Đay la mot he sao đoi bao gom mot ngoi sao day chinh thuoc loai quang pho A0 hoac A1, đuoc goi la sao Thien Lang A, va mot ngoi sao lun trang mo nhat thuoc loai quang pho DA2, đuoc goi la sao Thien Lang B. Khoang cach giua sao Thien Lang A va sao Thien Lang B đuoc cho la tu 8,2 đen 31,5 đon vi thien van va thoi gian đe chung quay xung quanh nhau la 50 nam mot vong.
He sao nay cach Trai Đat khoang 2,6 parsec (tuong đuong voi 8,6 nam anh sang), đay la mot trong nhung he sao gan Trai Đat nhat. Sao Thien Lang đang di chuyen ve phia he Mat Troi nen no se ngay cang sang hon trong khoang it nhat 60 ngan nam nua, khi đo thi cap sao bieu kien cua no se đat muc cuc đai la -1,68. Cung vao khoang thoi gian đo, sao Thien Lang se tro thanh sao Nam Cuc, vao khoang nam 66.270. Trong thoi gian đo, sao Thien Lang se đi vao pham vi 1,6 đo so voi thien cuc nam cua Trai Đat. Đieu nay la do tue sai va viec sao Thien Lang đang di chuyen mot cach tu tu theo huong tay-nam-nam (SSW). Vi vay, no se chi đuoc nhin thay tu ban cau nam. Sau thoi gian đo, khoang cach giua sao Thien Lang va Mat Troi bat đau tang len va no se mo dan, nhung no se tiep tuc la ngoi sao sang nhat tren bau troi đem trong khoang 210.000 nam toi. Sau đo, sao Chuc Nu se thay the sao Thien Lang tro thanh ngoi sao sang nhat tren bau troi đem.

Sao Thien Lang A lon gap 2 lan Mat Troi va cap sao tuyet đoi la 1,42. No co đo sang gap 25 lan Mat Troi nhung lai thap hon đang ke so voi cac ngoi sao sang khac nhu sao Lao Nhan hay Rigel. He sao Thien Lang đa đuoc hinh thanh tu cach đay 200 đen 300 trieu nam. Ban đau, sao Thien Lang B lon hon sao Thien Lang A. Tuy nhien sao Thien Lang B đa tieu thu het nhien lieu cua minh roi bien thanh mot sao khong lo đo, sau đo co lai chi con lai mot phan loi rat nong (xem them: tien hoa sao). Loi nay sau đo tro thanh mot ngoi sao lun trang tai thoi điem cach đay 120 trieu nam ve truoc.
Nguoi Hy Lap co đai thuong goi sao Thien Lang la Dog Star, mot phan vi no la đai dien cho chom sao ma sao Thien Lang nam trong đo la chom sao Đai Khuyen (tieng Latinh: Canis Majoris, nghia la "cho lon"), mot phan la vi thoi điem sao Thien Lang xuat hien cung Mat Troi thuong la vao nhung ngay nong, kho chiu nhat trong mua he, ma ho goi nhung ngay đo la "Dog Day".
Đoi voi nguoi Ai Cap co đai, sao Thien Lang xuat hien thuong bao hieu mua lu tren song Nin. O Nam Ban cau thi nguoi Polynesia lai xem sao Thien Lang la ngoi sao bao hieu mua đong sap đen.
Con thien van hoc Trung Quoc co đai goi sao Thien Lang la Thien Lang tinh (soi troi), xep no vao nhom Sao Tinh trong nhi thap bat tu


Lich su quan sat La ngoi sao sang nhat tren bau troi đem nen sao Thien Lang som đuoc nhung nha thien van co đai nhan biet. No o kha gan đuong hoang đao nen chu ky xuat hien cung Mat Troi cua sao Thien Lang cung kha tuong đong voi nhung ngoi sao tren đuong hoang đao, cu the la khoang 365,25 ngay. Thoi co đai o Cairo thi sao Thien Lang thuong xuat hien cung Mat Troi vao ngay 19 thang 7 hang nam theo lich Julius, tuc la ngay truoc mua lu tren song Nin. Vi the nen sao Thien Lang tro nen rat quan trong trong tin nguong cua nguoi Ai Cap co đai, ho đa ton tho sao Thien Lang la nu than Sopdet (tieng Ai Cap co đai: Spdt, "tam giac"; tieng Hy Lap co: Σωθις}, Sothis), nguoi bao ve cho su mau mo cua đat đai canh tac.
Nguoi Hy Lap co đai đa quan sat va cho rang su xuat hien cua sao Thien Lang se bao truoc mua he kho nong va lo so rang ngoi sao nay se khien cay coi heo ua, đan ong yeu đi va phu nu tro nen hung phan. Do đo sang cua no, sao Thien Lang trong se lap lanh hon trong đieu kien thoi tiet bat on cua đau mua he. Bat ky ai chiu anh huong cua no đeu đuoc cho la bi "sao chieu" ('star-struck", αστροβολητος, astroboletos). Sao Thien Lang đuoc mo ta la "đot chay" hoac "ruc chay" trong van hoc.
Cu dan co đai o đao Kea thuong thuc hien nghi le cung te sao Thien Lang va Zeus đe cau xin su mat me. Ho se cho thoi điem sao Thien Lang xuat hien luc binh minh. Ho tin rang neu sao Thien Lang sang ruc ro la điem bao cho su may man, co nghia la loi cau xin cua ho đa đuoc đap ung. Con neu sao Thien Lang mo nhat (co the do suong mu) thi đo la điem bao xau. Tren nhung đong tien co co khac hinh con cho hoac nhung ngoi sao lap lanh, cho thay y nghia tam linh quan trong cua sao Thien Lang voi cu dan o đay.
Nguoi La Ma co đai thi lam le te than Robigalia vao ngay 25 thang 4, thoi điem sao sao Thien Lang xuat hien cung Mat Troi, đe cau cho mua mang tuoi tot. Mam cung thuong co thit cho, thit cuu va ruou.
Sao Thien Lang cung co vi tri rat quan trong voi nhung nguoi Polynesia co đai. Ho su dung no đe xac đinh vi tri trong nhung chuyen hai trinh o nam Thai Binh Duong. Ho xep sao Thien Lang vao chom sao Great Bird. Ten ban đia cua chom sao nay la Manu voi sao Thien Lang la phan đau va than, con Canopus va Procyon la hai chiec canh. Song chu yeu o Nam Ban cau nen voi cu dan Polynesia, sao Thien Lang lai la ngoi sao mua đong. Vao ngay Đong chi, ho to chuc rat nhieu le hoi, nhu le Ka'ulua o Hawaii, le Tau-ua o đao Marquises, le Rehua o New Zealand,...


= Dich chuyen vi tri tren bau troi =
Nam 1717, Edmond Halley đa phat hien ra chuyen đong rieng cua cac sao co đinh cho đen nay, sau khi ong so sanh khoang cach giua cac ngoi sao thoi bay gio voi khoang cach giua chung đuoc ghi trong cuon sach thien van Almagest cua Ptolemy. Halley phat hien cac ngoi sao sang nhat tren bau troi đem la sao Thien Lang, Aldebaran va sao Đai Giac đeu co su thay đoi vi tri đang ke (so voi thoi cua Ptolemy), rieng sao Thien Lang đa dich chuyen ve phia tay nam khoang 0,5 đo (30 phut cung), tuc la bang xap xi đuong kinh cua Mat Trang nhin tu Trai Đat.
Nam 1868, sao Thien Lang tro thanh ngoi sao đau tien ma cac nha khoa hoc đo đuoc van toc di chuyen, mo đau cho chuyen nganh nghien cuu van toc xuyen tam cua cac thien the. William Huggins đa nghien cuu quang pho va dich chuyen đo cua ngoi sao va ket luan sao Thien Lang đang lui xa khoi Mat Troi voi toc đo khoang 40 km/s. Tuy nhien co the do han che cong nghe o thoi điem đo nen Huggins đa tinh sai. Cac phep đo hien đai cho ra ket qua toc đo dich chuyen cua sao Thien Lang la -5,5 km/s, dau am (-) co y nghia la vat the đang tien ve phia Mat Troi.


= Khoang cach =
Trong cuon sach Cosmotheoros xuat ban nam 1698, Christiaan Huygens uoc tinh khoang cach tu sao Thien Lang toi Trai Đat bang 27.664 lan khoang cach tu Mat Troi toi Trai Đat (tuc la khoang 0,437 nam anh sang, tuong ung voi muc thi sai thien van hoc la 7,5 giay cung). Thoi đo cung co nhieu nha khoa hoc co gang đo thi sai thien van hoc (stellar parallax) cua sao Thien Lang nhung đeu cho ra ket qua khong chinh xac, nhu so lieu cua Jacques Cassini la 6 giay cung, Nevil Maskelyne su dung du lieu quan sat cua Nicolas-Louis de Lacaille o Cape Town tinh ra ket qua 4 giay cung bang voi ket qua cua Giuseppe Piazzi.
Nha thien van nguoi Scoland Thomas Henderson quan sat sao Thien Lang tu nam 1832 đen 1833, va nha thien van nguoi Nam Phi Thomas Maclear quan sat sao Thien Lang tu nam 1836 đen 1837, xac đinh thi sai thien van hoc cua ngoi sao nay la 0,23 giay cung, voi muc sai so khong qua 1 phan tu giay cung. Noi chung thi trong the ky 19, cac nha khoa hoc chap nhan thi sai thien van hoc cua sao Thien Lang khoang 0,25 giay cung. Ket qua cua cac nha khoa hoc hien nay la khoang 0,4 giay cung, quy đoi ra khoang cach tu sao Thien Lang toi Trai Đat la khoang 8,6 nam anh sang, muc sai so la ±0,04 nam anh sang.
Khoang cach toi Trai Đat cua sao Thien Lang B, đo bang kinh thien van Gaia, cung gan bang con so tren, tham chi con co sai so thap hon la 8,709 ±0,005 nam anh sang, tuy nhien cac nha khoa hoc cung luu y rang do qua trinh đo co nhieu tieng on thien van qua muc (astrometric excess noise) nen muc thi sai thien van hoc cua sao Thien Lang B co the chua chinh xac.


= Phat hien sao Thien Lang B =

Trong mot buc thu gui ngay 10 thang 8 nam 1844, nha thien van hoc nguoi Đuc Friedrich Wilhelm Bessel phat hien co su thay đoi trong chuyen đong rieng cua sao Thien Lang va suy luan rang ngoi sao nay co mot ngoi sao đong hanh chua đuoc phat hien. Phai gan 19 nam sau, vao ngay 31 thang 1 nam 1862, nha thien van hoc nguoi My  Alvan Graham Clark la nguoi đau tien quan sat thay ngoi sao đong hanh, ten goi ngay nay la sao Thien Lang B. No con co biet danh la "The Pup". Clark phat hien ra ngoi sao trong qua trinh thu nghiem chiec kinh thien van moi o Dearborn Observatory, đo la mot trong nhung chiec kinh thien van lon nhat thoi bay gio. Đen ngay 8 thang 3 thi su ton tai cua sao Thien Lang B đuoc cac kinh thien van khac xac nhan.
Tu thoi điem đo thi ngoi sao đuoc trong thay bang mat thuong đuoc goi la sao Thien Lang A. Tu nam 1894, cac nha thien van hoc phat hien mot so bat thuong trong quy đao cua he sao đoi, nen co gia thiet he sao nay con mot ngoi sao thu ba nua. Nhung cho đen thoi điem nay thi su ton tai cua ngoi sao thu ba đo chua đuoc xac nhan. Ngoi sao gia thiet nay đuoc cho la quay quanh sao Thien Lang A 6 nam mot vong va co khoi luong bang 0.06 lan khoi luong Mat Troi, no mo hon sao Thien Lang B tu 5 đen 10 lan nen rat kho quan sat. Nhung quan sat thien van hoc đuoc thuc hien vao nam 2008 khong tim đuoc mot ngoi sao hay mot hanh tinh nao phu hop voi gia thiet. Trong thap nien 1920, cac nha thien van hoc phat hien mot vat the kha tuong đong voi ngoi sao gia thiet, nhung cac nha khoa hoc ngay nay tin rang đo chi la mot vat the nen.
Nam 1915, nha thien van hoc Walter Sydney Adams o đai thien van Nui Wilson đa đo quang pho thien van cua sao Thien Lang B va xac đinh no la mot ngoi sao mau trang nhat. Đieu nay khien cac nha thien van hoc ket luan rang đo la mot sao lun trang—ngoi sao thu hai đuoc phat hien. Nam 1959, cac nha khoa hoc o đai thien van Jodrell Bank su dung phuong phap giao thoa ke cuong đo thien van lan đau tien đo đuoc đuong kinh cua sao Thien Lang A. Đen nam 2005, cac nha khoa hoc su dung kinh thien van Hubble đe đo đuong kinh sao Thien Lang B, ket qua cho thay đuong kinh cua sao Thien Lang B gan bang đuong kinh Trai Đat, khoang 12.000 km va khoi luong bang 102% khoi luong Mat Troi.


= Tranh cai ve mau sac =

Vao khoang nam 150 sau Cong nguyen, Claudius Ptolemy cua Alexandria, mot nha thien van hoc nguoi Ai Cap goc Hy Lap cua thoi ky La Ma, đa lap ban đo cac vi sao trong Quyen VII va VIII cua cuon sach Almagest, trong đo ong su dung sao Thien Lang lam vi tri cho kinh tuyen trung tam cua đia cau. Trong cuon sach đo, Ptolemy đa mo ta sao Thien Lang la mot ngoi sao mau hoi đo. Nam ngoi sao xung quanh no la Betelgeuse, Antares, Aldebaran, sao Đai Giac va Pollux cung co mau cam hoac đo.
Su khac biet lan đau tien đuoc ghi nhan boi nha thien van hoc nghiep du Thomas Barker, nguoi đa chuan bi mot bai bao va phat bieu tai mot cuoc hop cua Hoi Hoang gia Luan Đon vao nam 1760.
Đen giua the ky 19, nhung nha thien van hoc đa nhan ra co mot so ngoi sao co su thay đoi ve đo sang, dan đen suy đoan cac ngoi sao cung co the co su thay đoi mau sac. John Herschel đe cap đen kha nang nay vao nam 1839, co the do ong suy đoan tu truong hop cua ngoi sao Eta Carinae.
Sau đo đen luot Thomas J.J. See đat lai van đe sao Thien Lang co phai la ngoi sao mau đo hay khong. Ong phat hien khong chi co Ptolemy cho rang sao Thien Lang la mau đo, ma mot so nha tho co đai nhu Aratus hay Cicero cung thuong goi no la ngoi sao mau đo, cho du ho khong phai la nhung nha thien van chuyen nghiep. Seneca đa mo ta sao sao Thien Lang co mau đo đam hon Sao Hoa.
Tuy nhien khong phai nha thien van co đai nao cung thay sao Thien Lang co mau đo. Marcus Manilius song o the ky thu 1 va  Avienius song o the ky thu 4 thi thay no co mau xanh nuoc bien. Trong khi đo, cac nha thien van hoc Trung Quoc co đai thi thay sao Thien Lang co mau trang va nhieu ghi chep tu the ky thu 2 truoc Cong nguyen cho đen the ky thu 7 sau Cong nguyen đeu mo ta sao Thien Lang co mau trang.
Nam 1985, hai nha thien van hoc nguoi Đuc la Wolfhard Schlosser va Werner Bergmann đa dich cuon sach co bang tieng Latinh De cursu stellarum ratio cua Gregory of Tours. Trong cuon sach nay thi Gregory co mo ta mot ngoi sao co mau đo, đuoc cho la sao Thien Lang. Tuy nhien cung co mot vai y kien cho rang ngoi sao ma Gregory muon noi đen la sao Đai Giac.
Cac nha khoa hoc hien đai cung đa co gang giai thich vi sao sao Thien Lang đuoc ghi nhan co nhieu mau sac khac nhau nhu vay. Nguyen nhan do qua trinh tien hoa sao bi bac bo boi vi khoang thoi gian vai ngan nam (tu thoi ky cac nha thien van co đai quan sat sao Thien Lang, đen thoi ky cac nha thien van hien đai quan sat sao Thien Lang) la qua ngan so voi tuoi cua mot ngoi sao, nen no khong co anh huong lon đen su thay đoi mau sac. Kha nang co mot ngoi sao thu ba lam nhieu đong su quan sat (tu Trai Đat) cung chua đuoc chung minh. Mot giai thich khac cho viec cac nha khoa hoc co đai thuong goi sao Thien Lang la sao mau đo chi đon gian mang y nghia an du trong van hoc, boi vi sao Thien Lang von di rat sang nen de đuoc lien tuong đen mau đo.
Khi sao Thien Lang o gan đuong chan troi, bang mat thuong co the thay no thuong nhap nhay voi cac mau đo, trang va xanh lam.


Quan sat Voi cap sao bieu kien la -1,46 thi sao Thien Lang la ngoi sao sang nhat tren bau troi đem. No sang gan gap 2 lan ngoi sao sang thu hai la Canopus. Nhin tu Trai Đat thi sao Thien Lang luon mo hon Sao Kim va Sao Moc  nhung co nhung thoi điem no con sang hon ca Sao Hoa va Sao Thuy.
Sao Thien Lang co the đuoc nhin thay tu moi noi tren Trai Đat tu vi đo 73° bac tro xuong. O nhung đia điem xa ve phia bac, nhu o thanh pho Saint-Petersburg, se nhin thay sao Thien Lang o vi tri kha thap so voi đuong chan troi, chi khoang 13°.
Nguoc lai, o nhung đia điem gan cuc nam, tu vi đo 73° nam, sao Thien Lang giong nhu mot ngoi sao quanh cuc, khong bao gio lan xuong thap hon đuong chan troi. Khoang đau thang 7, nhung nguoi dan o Nam Ban cau co the nhin thay sao Thien Lang vao buoi toi khi no lan sau Mat Troi, va ca vao buoi binh minh khi no moc truoc Mat Troi. Sao Thien Lang cung voi sao Procyon va Betelgeuse tao thanh tam giac mua đong.
Khi co nhung đieu kien thuan loi thi sao Thien Lang co the đuoc nhin thay vao ban ngay. Ly tuong nhat la nguoi quan sat đung o nhung noi rat cao, bau troi quang đang, Mat Troi khi đo o gan đuong chan troi (sap lan hoac vua moi moc) con sao Thien Lang thi o tren đinh đau nguoi quan sat. Thuong thi o Nam Ban cau de hoi tu nhung đieu kien nay hon.

Do he sao Thien Lang A va B quay xung quanh nhau nen khi nhin tu Trai Đat, khoang cach goc cua chung dao đong tu muc toi đa la 11 giay cung đen muc toi thieu la 3 giay cung. Noi chung, khi sao Thien Lang B cang o gan sao Thien Lang A (nhin tu Trai Đat) thi cang kho quan sat đuoc sao Thien Lang B. Đe quan sat đuoc no can phai su dung kinh thien van hien đai ket hop voi đieu kien quan sat ly tuong.
Tu sau nam 1994, la thoi điem he sao Thien Lang o trang thai can điem quy đao, thi hai ngoi sao nay bat đau tach xa nhau ra, giup cho qua trinh quan sat bang kinh thien van tro nen de dang hon. Hai ngoi sao đat trang thai vien điem quy đao vao nam 2019. Nhung tu goc nhin Trai Đat, phai đen nam 2023 thi khoang cach goc cua he sao Thien Lang moi đat muc cuc đai la 11,333 giay cung.
He sao Thien Lang cach Mat Troi khoang 8,6 nam anh sang (2,6 pc). Hai ngoi sao Thien Lang A va B la mot trong nhung ngoi sao gan Mat Troi nhat. Chinh vi o gan Mat Troi la mot trong nhung ly do khien cho sao Thien Lang tro nen sang nhu vay. Cac ngoi sao o gan Mat Troi nhu Alpha Centauri (khoang 4,3 nam anh sang), Procyon (khoang 11,4 nam sanh sang) hay Vega (khoang  25,3 nam anh sang) đeu co the de dang quan sat tu Trai Đat, chung co đo sang tuong đuong voi nhung ngoi sao khong lo nhung o rat xa nhu Canopus (khoang 310 nam anh sang), Rigel (khoang 860 nam anh sang) hay Betelgeuse (khoang 550 nam anh sang).
He sao gan sao Thien Lang nhat la Procyon, cach nhau khoang 5,4 nam anh sang.
Tau vu tru Voyager 2 đang di chuyen huong ve phia sao Thien Lang, trong khoang 296 nghin nam nua no se o cach sao Thien Lang khoang 4,3 nam anh sang.


He sao He sao Thien Lang la mot he sao đoi bao gom hai ngoi sao mau trang, chung cach nhau khoang 20 AU, tuc la khoang bang khoang cach tu Mat Troi đen Sao Thien Vuong va thoi gian chung quay xung quanh nhau la khoang 50,1 nam. Ngoi sao sang hon, co the quan sat bang mat thuong la sao Thien Lang A. No la ngoi sao day chinh loai A co nhiet đo tren be mat khoang 9.940 đo K. Ngoi sao đong hanh voi no la sao Thien Lang B đa tien hoa qua giai đoan day chinh va đa tro thanh mot ngoi sao lun trang. Hien sao Thien Lang B mo hon Thien Lang A rat nhieu lan, nhung tung co thoi điem no la ngoi sao nang hon.

Tuoi cua he sao nay đuoc uoc tinh khoang 230 trieu nam, rat tre so voi tuoi cua Mat Troi la 4,5 ty nam. Con neu so voi tuoi cua Trai Đat thi he sao Thien Lang hinh thanh trong thoi ky Trai Đat o ky Tam Điep.
Trong thoi ky đau, ca hai la nhung ngoi sao trang-xanh, thoi gian quay xung quanh nhau chi mat khoang 9,1 nam. He sao nay phat ra buc xa hong ngoai cao hon du đoan, đuoc đo boi IRAS. Đay co the la dau hieu xung quanh he sao co mot lop bui, mot dau hieu bat thuong o mot he sao đoi. Hinh anh cua Chandra X-ray Observatory cho thay sao Thien Lang B phat ra tia X con manh hon sao Thien Lang A.
Vao nam 2015, Vigan va cac đong nghiep đa su dung kinh vien vong VLT Survey va đa loai bo kha nang he sao nay ton tai nhung hanh tinh co nhung đieu kien sau:

Khoi luong gap 11 lan Sao Moc o khoang cach 0,5 AU so voi sao Thien Lang A.
Khoi luong gap 7 lan Sao Moc o khoang cach tu 1 đen 2 AU so voi sao Thien Lang A.
Khoi luong gap 4 lan Sao Moc o khoang cach 10 AU so voi sao Thien Lang A.
Va ho cung khong phat hien ra co hanh tinh nao quay xung quanh sao Thien Lang B.


= Sao Thien Lang A =

Sao Thien Lang A co khoi luong bang 2,063 khoi luong Mat Troi. Cac nha khoa hoc đa đo kich thuoc ngoi sao nay bang phuong phap giao thoa ke thien van, ket qua đuong kinh goc cua no la 5,936±0.016 phut cung (MAS). Toc đo tu quay cua no kha cham, chi khoang 16 km/s nen khong tao ra bat ky hieu ung "lam det" nao len "phan bung" cua no. Đac điem nay khac biet hoan toan sao Chuc Nu co kich thuoc tuong đuong nhung co toc đo tu quay len toi 274 km/s nen co xu huong phinh ra o vung xich đao. Ngoai ra thi be mat cua sao Thien Lang A co tu truong kha yeu.
Cac mo hinh tien hoa sao cho rang sao Thien Lang A đuoc hinh thanh tu su sup đo cua mot đam may phan tu rat lon. Sau khoang 10 trieu nam thi no co the tu tao ra nang luong bang phan ung tong hop hat nhan. Cac nha khoa hoc tinh toan sao Thien Lang A se het nhien lieu o thoi điem 1 ty nam ke tu khi no đuoc hinh thanh. Sau đo thi no se ket thuc giai đoan day chinh, bien thanh mot ngoi sao khong lo đo, va cuoi cung se co lai thanh mot ngoi sao lun trang.
Sao Thien Lang A đuoc phan loai vao nhom sao Am boi vi vach quang pho cua no co rat nhieu kim loai, chung to tren be mat co no co nhung nguyen to nang hon heli, vi du nhu sat. Quang pho cua sao Thien Lang A la A0mA1 Va, co nghia la no vua co đac tinh cua ngoi sao A1 chu yeu la hydro va heli, vua co đac tinh cua ngoi sao A0 co nguyen to kim loai. Ty le sat so voi hydro (Fe/H) cua sao Thien Lang A la khoang 0,5. So voi Mat Troi thi luong sat cua sao Thien Lang A doi dao hon khoang 316%.
Tuy nhien khong phai toan bo ngoi sao co ham luong nguyen to kim loai cao nhu vay; đung hon la sat va cac kim loai nang bi buc xa len be mat cua ngoi sao.


= Sao Thien Lang B =

Sao Thien Lang B la mot trong nhung ngoi sao lun trang nang nhat tung đuoc biet đen. No co khoi luong bang 1,02 lan khoi luong Mat Troi, trong khi đa so cac ngoi sao lun trang chi co khoi luong tu 0,5 đen 0,6 khoi luong cua Mat Troi. Tuy nhien kich thuoc cua sao Thien Lang B chi tuong đuong voi Trai Đat. Nhiet đo be mat cua sao Thien Lang B la khoang 25.200 đo K. Do khong co nguon nhiet ben trong loi, sao Thien Lang B se nguoi dan khi luong nhiet con lai toa vao khong gian trong hon hai ty nam nua.
Sao lun trang la ket qua cua qua trinh tien hoa sao, sau giai đoan sao khong lo đo. Sao Thien Lang B tro thanh sao lun trang khoang tu 120 trieu nam truoc, so voi đo tuoi chung cua he sao Thien Lang la 230 trieu nam. Luc đau sao Thien Lang B đuoc uoc tinh la co kich thuoc lon gap 5 lan Mat Troi va khi no con la mot ngoi sao day chinh loai B (rat co the la B5V), no sang gap tu 600 đen 1.200 lan Mat Troi. Sau đo, sao Thien Lang B trai qua giai đoan sao khong lo đo. Co the chinh trong giai đoan nay, sao Thien Lang B đa cung cap kim loai cho sao Thien Lang A, đieu nay giai thich ly do tai sao sao Thien Lang A lai co nhieu kim loai nhu the.
Thanh phan chinh cua sao Thien Lang B bay gio la hon hop carbon va oxy, la san pham cua phan ung tong hop heli o thoi ky truoc đo. Hon hop nay đuoc bao phu boi mot lop cac nguyen to nhe hon. Bau khi quyen ben ngoai cua sao Thien Lang B hau nhu la hydro nguyen chat. Ngoai ra, nghien cuu quang pho cua sao Thien Lang B đa khong phat hien ra nguyen to nao khac.


= Gia thuyet ngoi sao thu ba =
Tu nam 1894, mot so nha thien van hoc phat hien co su bat thuong trong quy đao quay cua sao Thien Lang A va B voi chu ky bieu kien tu 6 đen 6,4 nam. Mot nghien cuu vao nam 1995 cho rang he sao nay con mot ngoi sao nua, nang khoang 0,05 khoi luong Mat Troi, co the la mot ngoi sao lun đo co nho hoac mot ngoi sao lun nau co lon. Ngoi sao gia thuyet nay co cap sao bieu kien la 15 va nhin tu Trai Đat, no co khoang cach nho hon 3 giay cung so voi sao Thien Lang A.
Tuy nhien nhung quan sat gan đay cua kinh vien vong khong gian Hubble đa loai bo su ton tai cua mot ngoi sao nhu vay. Nghien cuu nam 1995 du đoan ngoi sao gia thuyet se di chuyen khoang 0,09 giay cung nhung Hubble khong phat hien ra su bat thuong nao voi sai so 0,005 giay cung.
Quan sat cua Hubble cung loai bo su ton tai cua bat ky vat the nao quay quanh Thien Lang A co khoi luong lon hon 0,033 khoi luong Mat Troi (tuc la bang 35 lan khoi luong cua Sao Moc) voi quy đao quy đao 0,5 nam va vat the co khoi luong lon hon 0,014 khoi luong Mat Troi (15 lan khoi luong cua Sao Moc) voi chu ky quy đao 2 nam. No cung loai bo su ton tai cua nhung vat the quay quanh Thien Lang B co khoi luong lon hon 0,024 khoi luong Mat Troi (25 lan khoi luong Sao Moc) voi chu ky quy đao 0,5 nam va vat the co khoi luong lon hon 0,0095 khoi luong Mat Troi (10 lan khoi luong Sao Moc) voi chu ky quy đao 1,8 nam. Thuc te, gan nhu chac chan he sao Thien Lang khong co mot thien the nao lon hon mot sao lun nau co nho hoac mot ngoai hanh tinh co lon.


= Cum sao =
Nam 1909, Ejnar Hertzsprung la nguoi đau tien xep sao Thien Lang vao Cum sao di chuyen Ursa Major. Cum sao Ursa Major nay co khoang 220 ngoi sao, co chuyen đong giong nhau trong khong gian. No tung la thanh vien cua mot cum sao mo, nhung khong bi rang buoc boi luc lap dan.
Nhung nghien cuu nam 2003 va 2005 bat đau đat cau hoi ve viec nay. Boi vi cac nha khoa hoc tinh toan Cum sao Ursa Major co đo tuoi khoang 500 trieu nam (±100 trieu nam), cho nen sao Thien Lang voi đo tuoi 230 trieu nam la con qua tre đe la thanh vien cua cum sao nay. Nghien cuu moi đe xuat sao Thien Lang thuoc cum sao Sirius Supercluster cung voi cac ngoi sao khac nhu Beta Aurigae, Alpha Coronae Borealis, Beta Crateris, Beta Eridani va Beta Serpentis. Neu đuoc cong nhan thi đay se la mot trong 3 cum sao nam trong khoang cach 500 trieu nam anh sang so voi Mat Troi. Hai cum sao con lai la Hyades va Pleiades. Nhung cum sao nay đeu co hang tram ngoi sao.


= Cum sao gan đo =
Nam 2017, mot cum sao khong lo đuoc phat hien o vi tri cach sao Thien Lang khoang 10 phut cung. No đuoc phat hien trong qua trinh phan tich thong ke du lieu cua chuong trinh Gaia nen đuoc đat ten la cum sao Gaia 1.
Nhin tu Trai Đat thi sao Thien Lang va Gaia 1 kha gan nhau nhung thuc ra no cach xa Trai Đat 1.000 lan so voi khoang cach tu Trai Đat đen he sao Thien Lang. Nhung vi co kich thuoc khong lo nen no van co cap sao bieu kien la khoang 8,3.


Ten goi Ten tieng Anh cua sao Thien Lang la Sirius, bat nguon tu ten tieng Latinh cua no la Sirius, co nguon goc xa hon tu ten tieng Hy Lap la Σειριος (Seirios nghia la "sang choi" hoac la "thieu đot").
Ban than ten tieng Hy Lap cua ngoi sao co the cung đuoc du nhap tu mot ngon ngu khac truoc thoi ky Hy Lap co phong. Co gia thiet ket noi ngoi sao Seirios  cua nguoi Hy Lap voi vi than Osiris cua nguoi Ai Cap co đai. Van ban co xua nhat cua nen van minh Hy Lap ghi chep ve ten goi cua ngoi sao Seirios la tac pham Works and Days cua Hesiodos o the ky thu 7 truoc Cong nguyen.
Nam 2016, Lien đoan Thien van quoc te đa thanh lap Nhom cong tac ve Ten goi cua cac ngoi sao (WGSN) đe lap danh muc va chuan hoa ten rieng cho cac ngoi sao. Danh muc đau tien cua WGSN đuoc phat hanh vao thang 7 nam 2016, trong đo sao Thien Lang đuoc đat ten theo tieu chuan cua Lien đoan Thien van quoc the la α Canis Majoris A.
Sao Thien Lang co hon 50 ky hieu va ten khac gan lien voi no. Trong tac pham A Treatise on the Astrolabe Geoffrey Chaucer đa goi ngoi sao nay la "Alhabor" va đuoc mo ta co hinh dang giong nhu đau cua mot con cho san. Ten goi nay đuoc cac nha thien van hoc Trung Co o Tay Au su dung kha rong rai. Trong tieng Phan thi ngoi sao co ten la "tho san nai" Mrgavyadha hay 'tho san" Lubdhaka. Voi ten goi Mrgavyadha thi ngoi sao đai dien cho than Rudra (Shiva). Nhom ngon ngu Bac Au thi goi ngoi sao nay la Lokabrenna, co nghia la "ngon đuoc cua Loki".
Đoi voi gioi chiem tinh hoc thoi Trung Co thi sao Thien Lang la ngoi sao co đinh Behenian, gan lien voi beryl va cay bach. Heinrich Cornelius Agrippa đa ve bieu tuong chiem tinh hoc cua ngoi sao co hinh .


Y nghia van hoa Nhung nen van minh co đai đeu lien tuong sao Thien Lang voi mot hinh anh đac trung nhat đinh, thuong la hinh anh cua mot con cho. Sao Thien Lang thuong đuoc goi la "sao con cho" (Dog Star) vi no la ngoi sao sang nhat trong chom sao Đai Khuyen (nghia la "cho lon"). Ban than chom sao Đai Khuyen con đuoc goi la con cho san cua tho san Orion. Nguoi Hy Lap co đai con cho rang sao Thien Lang gay ra su oi nong trong mua he, nen goi nhung ngay nong nhat trong mua he la "ngay cho" (dog day). Nguoi La Ma co đai cung goi nhung ngay nay la dies caniculares (tieng Latinh cua dog day) va goi sao Thien Lang la Canicula (nghia la "con cho nho"). Nguoc lai, trong nhung ngay nong buc ma nhung con cho co dau hieu tho hon hen thi co the la no đang bi nhiem benh. Trong truong hop nghiem trong, con cho co the bi benh dai va co the can chet nguoi. Trong ban truong ca Illiad, nha tho Hormer khi ke ve cuoc chien thanh Troy co viet mot đoan nhu sau (tieng Anh): 

Dich ra tieng Viet:

Trong than thoai Iran va Ba Tu, sao Thien lang la hien than cua Tishtrya. Tishtrya la vi than tao mua va kha nang sinh san va la đoi thu cua Apaosha, con quy han han. Trong cuoc chien đau nay, Tishtrya đuoc mieu ta la mot con ngua trang.
Thien van hoc Trung quoc co đai thi goi ngoi sao la Soi troi (天狼-Thien lang) nam trong chom sao Tinh. Giong nhu Viet Nam, thi cac quoc gia co anh huong van hoa Trung Quoc cung goi ngoi sao theo nghia nay. Nhung ten goi Tenro (天狼) trong tieng Nhat hay Cheonrang (천랑) trong tieng Han Quoc đeu co nghia tieng Han la Thien Lang. Trong khi đo thi nhieu quoc gia co o khu vuc Bac My cung lien tuong sao Thien Lang voi loai cho. Nguoi Seri va nguoi Tohono Oʼodham thay ngoi sao giong nhu mot con cho đang đuoi theo mot đan cuu. Con nguoi Blackfoot Confederacy thi goi ngoi sao la sao Mat cho (Dog-face). Nguoi Cherokee thi coi sao Thien Lang va sao Antares la hai con cho canh 'con đuong cua nhung linh hon'. Nguoi Pawnee thi co nhieu cach goi sao Thien Lang, co khi ho goi no la Sao con soi (Wolff Star), co khi lai goi la Sao con soi đong co (Coyote Star). Nguoi Inuit o phia Bac thi goi ngoi sao la 'sao con cho cua Mat trang' (Moon Dog).
Co nhieu nen van hoa thi lien tuong sao Thien lang voi hinh anh chiec cung ten. Nguoi Trung Quoc co đai hinh dung co mot mui ten cuc lon o bau troi phia Nam keo dai tu chom sao Puppis đen chom sao Canis Major, rieng phan mui ten chinh la sao Thien lang. O ngoi đen Dendera cung co khac hoa mot hinh anh tuong tu, nu than Satis đang rut mui ten cua minh o Hathor (sao Thien Lang). Trong van hoa Ba Tu sau nay, ngoi sao cung đuoc lien tuong toi hinh mui ten, goi la 'Tir'.
Sao Thien Lang cung đuoc nhac đen trong kinh Qoran, đuoc goi la الشعرى (phien am: as-si'ra or ash-shira co nghia la 'Nguoi lanh đao'). No đuoc nhac đen trong cau tho: "وانه هو رب الشعرى", dich tieng Anh la 'That He is the Lord of Sirius (the Mighty Star)' - (Boi Nguoi la Chua te Sirius (ngoi sao hung manh)). Ibn Kathir goi ngoi sao la Mirzam Al-Jawza, tung đuoc nhieu nguoi Hoi giao tho phung. Cai ten Aschere, đuoc Johann Bayer su dung bat nguon tu cai ten nay. 

O Ban cau bac, nhung đem ma sao Thien Lang đat trang thai đinh điem trung hop voi nhung đem chuyen sang Nam moi  trong thap nien 2000 cua nhung quoc gia su dung lich Gregorian. Nam 1582, thoi điem lich Gregorian bat đau đuoc su dung thi thoi điem đat trang thai đinh điem thien van hoc cua sao Thien lang som hon thoi điem nua đem giao thua khoang 17 phut. Sau nhieu nam, do ngoi sao co chuyen đong rieng, ket hop voi hien tuong tue sai nen thoi điem sao Thien lang đat trang thai đinh điem thien van hoc cung thay đoi mot cach tu tu. Theo cuon sach Star Names cua Richard Hinckley Allen cho biet, o ngoi đen Telesterion khi xua tung to chuc nhung le hoi chao đon sao Thien lang đat trang thai đinh điem thien van hoc.


= Hieu biet cua nguoi Dogon ve sao Thien lang =
Nguoi Dogon la mot dan toc thieu so o Mali. Theo Marcel Griaule thi nguoi Dogon đa biet đuoc nhieu thong tin ve sao Thien lang, nhu viec no la mot he sao co chu ky quay xung quanh nhau la 50 nam. Đieu ngac nhien la nguoi Dogon co nhung hieu biet nay nay truoc ca nhung nha thien van phuong Tay. Trong khi cac nha khoa hoc thi tin rang neu khong co kinh thien van hien đai thi se khong the nao biet đuoc nhung thong tin đo.
Vi the đa co nhieu nguoi nghi ngo thong tin noi tren cua Marcel Griaule. Nam 1991, nha nhan chung hoc Walter van Beek ket luan rang: "Cho du nguoi Dogon co noi ve ngoi sao Sigu tolo (ma Griaule khang đinh đo la ngoi sao Thien Lang theo cach goi cua nguoi Dogon), nhung ho (nguoi Dogon) hoan toan khong thong nhat voi nhau đo la ngoi sao nao. Vai nguoi (Dogon) cho rang no la ngoi sao vo hinh moc len đe thong bao co 'Sigu' (festival), co nguoi cho rang no la Sao Kim, nguoi khac lai noi no la Sigu Tolo'. Song tat ca đeu đong y la ho biet thong tin ngoi sao tu Griaule.' Theo giai thich cua  Noah Brosch thi co the nguoi Dogon biet nhung thong tin ve sao Thien lang thong qua su trao đoi van hoa hoi nam 1893, thoi điem nay co nhung đoan tham hiem nguoi Phap đen khu vuc nay đe quan sat nhat thuc toan phan.


= Sao Thien lang trong ton giao cua nguoi Serer =

Trong ton giao cua nguoi Serer song o Senegal, Gambia va Mauritania thi sao Thien Lang đuoc goi la Yoonir. Noi la mot trong nhung ngoi sao quan trong va linh thieng nhat trong tin nguong cua nguoi Serer. Nhung phap su Serer thuong ve nhung bieu đo Yoonir đe du bao luong mua va xac đinh thoi điem gieo hat. Trong tinh nguong cua nguoi Serer thi Yoonir la bieu tuong cua ca vu tru.


= Y nghia hien đai =
Sao Thien Lang xuat hien tren logo cua đai hoc Macquarie va đuoc đat ten cho to tap chi cua nhung cuu sinh vien truong nay. Trong the ky 18, co 7 chiec thuyen cua Hai quan hoang gia Anh đuoc đat ten la HMS Sirius, trong đo chiec thuyen đau tien tham gia vao đoan van chuyen First Fleet đen Uc hoi nam 1788. Sau nay thi Hai quan Uc cung đat ten cho mot con tau cua ho la HMAS Sirius đe ton vinh con tau HMS Sirius đau tien. O My cung thuong đat ten Sirius cho nhung con tau, vi du nhu USNS Sirius (T-AFS-8) va cho nhung chiec may bay nhu Lockheed Sirius.
Sao Thien Lang la mot trong 27 ngoi sao tren la co Brazil, no tuong trung cho bang Mato Grosso.


Xem them Danh sach sao va sao lun nau gan nhat


Ghi chu Tham khao Tu lieu lien quan toi Sirius tai Wikimedia Commons