Đoan Nam Vuong Trinh Tong (chu Han: 鄭棕; 10 thang 10 nam 1763 - 23 thang 7 nam 1786), con co ten khac la Trinh Khai (鄭楷) la vi chua Trinh thu 10 thoi Le Trung Hung trong lich su Viet Nam, cam quyen tu nam 1782 toi nam 1786, o giai đoan tan ra cua tap đoan phong kien ho Trinh.
Trinh Tong la con trai truong cua Thanh To Thinh vuong Trinh Sam, me la ba Duong Thi Ngoc Hoan. Tu luc tre, ong đa khong đuoc cha minh thuong yeu va bi Tuyen phi Đang Thi Hue tim co ham hai. Trong vu an nam Canh Ty, Trinh Tong bi truat ngoi lam con ut, nhuong lai chuc the tu cho Trinh Can la con cua Tuyen phi. Tuy nhien vao thang 10 AL nam 1782, khong lau sau khi Trinh Sam mat, linh tam phu cung nhau noi day ton pho Trinh Tong len giu ngoi chua ma truat ngoi cua Trinh Can.
Kieu binh hai xu Thanh, Nghe do co cong pho Trinh vuong nen rat đac chi, long hanh ngang nguoc khong kieng ki gi ca khien trieu cuong hon loan, the nuoc suy yeu. Nam 1786, tuong Tay Son la Nguyen Hue (lay danh nghia phu Le xuat quan bac phat; Trinh Tong khong chong lai đuoc roi bi bat va tu tu; bat đau cho may nam bien đong lien tiep tren chinh truong Bac Ha cho toi mua xuan nam 1789.


Tieu su Trinh Tong (鄭棕) con co ten khac la Trinh Khai, con trai truong cua Thanh to Thinh vuong Trinh Sam voi thu phi Duong Thi Ngoc Hoan, nguoi lang Long Phuc, huyen Thach Ha, Ha Tinh. Ba co chi gai la Ngoc Thinh, ai phi cua Chua Trinh Doanh đua vao lam cung tan cua Trinh Sam. Von khong ua Ngoc Thinh, khong ua ca nguoi lang Long Phuc, thay Ngoc Hoan kem sac lai khong đuoc hoc hanh gi, The tu Trinh Sam khong đoai hoai toi.
Biet The tu đang muon co con trai noi doi, Ngoc Thinh đa bay muu cho em, phao tin Ngoc Hoan nam mo thay rong hien, mua chuoc Liem Trung hau, vien hoan quan trung đuong đuoc The tu tin can, ke đuoc sai goi phi tan, cung nu hau The tu moi toi. Hom đo, Chua cho voi chinh phi Ngoc Khoan vao hau, Khe trung hau co y gia nghe lam, đua ngay Ngoc Hoan đen. Thay ba, Chua khong bang long nhung khong no đuoi ra. Sau đo, Chua đoi Liem trung hau vao trach mang. Liem trung hau cui đau ta toi, đoan thuat ro đau đuoi chuyen Ngoc Hoan nam mo, Chua nghe nhung khong noi gi ca. Sau đo, Ngoc Hoan đa co thai, sinh ra Trinh Tong nam 1763.
Khi biet Ngoc Hoan mang thai, Trinh Sam đa to ra tho o, Ngoc Hoan sinh con, Chua cung chang quan tam. Ngay ca viec đat ten cho cau be, Chua cung lung chung. An vuong Trinh Doanh phai giuc, Chua cung khat lan. Nay đuoc chau trai ra đoi, co nguoi noi doi, An vuong vui mung khon xiet đa ngau hung may van tho:

Lan đa hien roi vinh quoc cong
Thien hoang nay đa to dong trong
Sieu pham co đuoc nho nhan hau
Vui ca son ha ban thach tong.
An vuong Trinh Doanh rat thu bai tho nay, giuc mai ma Trinh Sam cu lo đi nen ben lay chu "Tong", chu cuoi cung cua bai đe đat ten cho au chua. Ten co y nghia rang Tong ra đoi quy nhu ky lan xuat hien, phuc cho thien ha, đong thoi dong ho Trinh se mai vung ben nhu ban thach.
Tong lon len khoi ngo, tuan tu nhung vi chua khong yeu me nen cung chang thiet đen con. Hon nua, Trinh Sam cho rang, giac mo rong la điem lam vua chua, nhung rong ve khong phai la rong that, lai khong co đuoi, at la co nghiep khong ben. Trinh Sam khong muon chon Tong lam the tu, viec hoc tap đuoc giao ca cho cac quan; đen khi Khai đu tuoi ra o rieng, chua cung lo luon.
"Theo le co, con trai cua chua cu đen 7 tuoi thi cho ra o rieng đe hoc, neu la con trai truong thi cu đen 13 tuoi la cho mo phu đe rieng, đuoc phong lam The tu. Nhung Sam cho rang Khai khong phai do Chinh phi sinh ra nen khong yeu quy lam. (...) Hai vien quan trong co quan Ngu su đai la Nguyen Thuong va Vu Huy Đinh nhieu lan xin Trinh Sam lap The tu, nhung ho đeu bi giang chuc. Ve sau, Đang Thi Hue, la mot thi nu đuoc Trinh Sam yeu chieu, sinh con trai la Can, Trinh Sam đac biet yeu quy hon nen sach phong Đang Thi lam Tuyen phi. Tu đo, Đang Thi ra suc xay dung phe canh ngay mot manh. Đang Thi Hue ngam nuoi chi lap muu cuop ngoi The tu cho con la Can. Khai lay đo lam moi lo. Khi Trinh Sam bi benh, Trinh Khai am muu voi cac quan tran thu Son Tay Nguyen Le va tran thu Kinh Bac Nguyen Khac Tuan lam loan, Sam giang Khai xuong lam con ut va bat giam o noi phu".
Chua Trinh Sam cho rang Tong khong phai do vo ca sinh ra, nen chi dung Han quan cong Nguyen Phuong Đinh lam bao pho. Đen nam 9 tuoi, Trinh Tong moi đi hoc, dung Nguyen Le va Ly Tran Than lam Ta, Huu tu giang. Chua đuoc bao lau, Tran Than mat, Nguyen Le tran thu Son Tay, chua cho Tong đen o nha rieng Nguyen Phuong Đinh, co lenh moi đuoc vao phu đuong trieu yet.


Chinh bien nam Canh Ty Quan Huy Hoang Đinh Bao giu chuc tran thu Nghe An, rat đuoc long dan. Trinh Sam nghi la co y phan, bi mat ban muu voi Nguyen Le va Nguyen Phuong Đinh giet Đinh Bao. Đinh Bao vi co vo than thiet voi Đang Tuyen phi đang đuoc sung ai, nen biet chuyen, ben lam to khai xin ve trieu, chua y cho.
Đinh Bao cho rang Đang Thi tuy đuoc chua cung yeu, nhung con co ta la Trinh Can con be ma Trinh Tong thi đa truong thanh. Sau khi ve kinh, Đinh Bao cho đem le vat 100 lang vang, 10 cay đoan gam, lam le trinh dien, đen yet kien Trinh Tong. Ong tu choi, khong cho vao, lai noi rieng voi nguoi hau ha rang:

Thang giac ay sao khong o tran Nghe An đe lam phan, lai ve trieu lam gi? Mot ngay kia ta se tich thu gia san no, ta cung đau them chi cai le cua no.
Đinh Bao nghe đuoc cau ay, so lam, tu suy nghi la minh khong đuoc the tu bao dung, ben nga sang phe Đang Thi Hue ngam chu truong muu ke bo nguoi nay lap nguoi khac, Đang Thi cung het suc giup đo Đinh Bao, va bien bach la Đinh Bao bi vu oan, lai cho Đinh Bao co the dung giu viec trong đai đuoc. Trinh Sam tin loi. Do đay, Đinh Bao đuoc vao giu chuc trong chinh phu, lanh chuc tran thu Son Nam bang cach vang mat. Quyen the Đinh Bao lam nghieng lech ca trong kinh, ngoai tran. Bon quan binh va tran thu đeu la mon ha, chi co Nguyen Le o Son Tay va Nguyen Khac Tuan o Kinh Bac cung Đinh Bao van ngam co y đanh đo Đinh Bao.
Bay gio Đang Tuyen phi đuoc sung ai, lai co vien tro tu Hoang Đinh Bao, nuoi y lap con minh la Can lam ke tu, Tong cam thay bat an boi khi Trinh Sam mac benh, nhieu lan Tong khong đuoc vao yet kien. Lai vi ben ngoai co loi đon Trinh Sam benh nang lam, nen Trinh Tong ben ban muu voi gia than la Đam Xuan Thu va bon đay to nho la The va Tham. Theo loi khuyen cua bon ho, ong bi mat chua san binh khi, chieu mo dung si, du đinh khi Trinh Sam mat thi đong cua thanh lai, giet Đinh Bao, bat giam Tuyen phi, roi bao cho quan hai tran Tay, Bac vao ho ve. Tong nghe theo, vay ngam cua noi thi Chu Xuan Han 1.000 lang bac, đe nuoi dung si va sam khi gioi. Lai bao viec đo cho Nguyen Le va Nguyen Khac Tuan đe ho san sang du bi.
Đoc đong Kinh Bac Ngo Thi Nham tung giang sach cho Trinh Tong, đuoc kinh trong; cung voi Ha Nhu Son la hoc tro cua Nham lam viec giu sach. Nhu Son biet đuoc viec, đem noi voi Nham va Cap su trung Nguyen Huy Ba. Ba cho con dau vao lam thi ty hau ha Đang Thi, lai sai nguoi than tin cau canh lam hau ha Nguyen Khac Tuan, nen do biet viec nay, ben vao phu to cao. Đang Tuyen phi ben cung Ngo Thi Nham hop muu cao to la Tong cau ket voi hai vien tran thu, muu toan lam viec trai phep. Chua gian lam, cho trieu Hoang Đinh Bao vao phu, muon tri toi ngay. Đinh Bao can rang

The tu dam lam viec to lon nay, chinh do vien quan hai tran o Tay va Bac chu muu, nay ho đeu cam quan o ngoai neu tri toi mot cach voi vang, e se xay ra bien co khac. Vay chi bang truoc het trieu hai vien tran thu ay ve trieu, roi sau se dan da phat giac su trang đe tri toi.
Chua bang long, ben ha lenh trieu Nguyen Le ve. Khi Le ve đen noi, Sam yen ui co phan hon truoc. Cach may hom sau lai sai bat be đang cua Le; nhan đay lai cho trieu Nguyen Khac Tuan. Khi Tuan đa ve, chua ben bat giam lai cung voi Nguyen Le va Nguyen Phuong Đinh, roi sai Ngo Thi Nham cung voi hoan quan la Pham Huy Thuc tham du viec tra hoi. Gap luc ay, cha Ngo Thi Nham la Ngo Thi Si chet, Nham phai ve đe tang, nen sai Le Quy Đon tra hoi lai, bon Xuan Thu, The va Tham nhan het toi loi.
Trinh Sam ben truat Khai xuong lam con ut, giet bon Xuan Thu, bat giam Nguyen Le va Nguyen Khac Tuan. Quan Han Nguyen Phuong Đinh vi nuoi duong khong tot, nen bi lot het chuc tuoc đuoi ve lang. Khac Tuan va Chu Xuan Han đeu uong thuoc đoc chet. Trinh Khai đa bi phe, o ngoi nha ba gian, an uong ra vao khong đuoc tu do, nguoi ta đeu lo ngai cho Khai, nhung khong nguoi nao dam noi. Luc ay co vien tri chau cu la Le Vi, dang thu bien bach cho Khai la bi toi oan, nhung khong đuoc chua xet đen.


Len ngoi nho kieu binh Nam 1781, Trinh Sam chinh thuc lap Trinh Can lam the tu. Nam 1782, Trinh Sam mat, Trinh Can moi co 6 tuoi noi ngoi, quyen luc nam trong tay Đang Thi Hue, Hoang Đinh Bao. Đang thi bat Trinh Tong ra song o nha Ta Xuyen, giam giu cam đoan nghiem ngat. Me ong la Duong thi sai nguoi đen khuyen quan Huy thuong tinh. Đinh Bao khoc va noi

"Đinh Bao nay tho tien vuong, rat đuoc đoi on yeu dau. Uy tu la con cua tien vuong toi; neu toi co long nao se bi troi tru đat diet".
Tu đay, viec giam giu ap che đuoc noi rong, gia than cua Trinh Tong dan dan đuoc vao gap. Bay gio chua con nho tuoi, lai vi Đang Thi Hue va Hoang Đinh Bao cau ket chuyen quyen nen ai cung ghet. Thang 10 AL, bay toi cua Trinh Tong la Du Vu nhan luc quan si đang say ruou ma noi khich ho rang:

The tu cua tien vuong khong toi trang gi, chi vi Đang Thi la nguoi đan ba ac nghiet, lam me hoac tien vuong đe cuop ngoi cho con; Đinh Bao von co chi lam phan, han loi dung tan vuong con tho au đe ap che, nen phu hoa voi Đang Thi đe thanh cai ke cuop ngoi. Nay tan vuong bi benh nguy kich, tat nhien xay ra hoa loan. Cac quan si đeu la nguoi cu o noi thang moc, lam nanh vuot cua nuoc, von giu long trung nghia, neu mot bung ton pho, yen đinh đuoc nha chua, thi ten tuoi se chep trong thu đo, khoan sat, cong ay con gi lon hon?
Quan si ben hen nhau, muu tinh. Co Nguyen Bang lam nguoi đung đau đe nghi khoi su khi co ba tieng trong tren phu đuong. Sang ngay 24 AL (tuc 28 thang 11 nam 1782), Nguyen Bang đi tat len phu lau đanh trong, cac quan si cung xong vao. Đinh Bao ra tran va bi giet. Quan si ben đem nhau đen so giam, pho Trinh Tong ra ngoi phu đuong, roi lay chi du cua Nguyen Thai Phi tau xin menh lenh nha vua lap Khai lam nguyen soai Đoan Nam Vuong, truat Can lam Cung quoc cong. Sau đo, Can bi benh chet.


Hoa kieu binh Quan si hai xu Thanh, Nghe vua lap đuoc cong, ben tha suc cuop boc nha ho Đang va ho Hoang, đen may ngay sau moi yen. Ho lai đoi ban thuong. Trinh Tong ben tau voi Hien Tong Vinh hoang đe, phong Nguyen Bang lam Suy trung duc van cong than va tuoc hau; 30 nguoi nhom cuoc hoi ban đau tien đuoc đac biet thang thuong; con cac quan thuy, quan bo trong kinh ngoai tran đeu đuoc thang chuc mot bac, va đeu đuoc ban thuong tien bac co nguoi nhieu nguoi it khac nhau. Lai rong cap cho moi nguoi mot đao "khong đau sac", cho phep ho đuoc nhuong cho than thuoc. Tu đo kieu binh ngay cang can ro, vien quan cai quan khong the nao thong tri khong che đuoc, chi rang buoc long leo ma thoi.
Truoc kia, Trinh Sam bi benh nang, cho con la Can noi ngoi, sai bon Phan Le Phien viet thu co menh va che sach ve Tuyen phi. Khi thu co menh đa viet xong, chua sai Trinh Kieu viet thay. Đen nay, Trinh Tong đua thu co menh ay ra, trong thu co chu thai phi Nguyen thi phe rang:

Khong phai chu chinh tay tien vuong viet, khong lay gi lam bang cu, giao xuong cho chinh phu ban luan.
Theo y cua Pham Nguyen Du, trieu đinh ket toi Trinh Kieu, Phan Le Phien, Nhu Cong Đien đeu can toi thien tien ra menh lenh, bi bai chuc. Lai truat Đang Thi Hue lam thu nhan, sau Đang Thi uong thuoc chet.
Sau khi ton lap Trinh Tong, linh tam phu cung nhau ruoc hoang ton Duy Khiem tro ve. Duy Khiem la con cua thai tu Duy Vi. Truoc kia thai tu bi Thinh vuong ham hai, Duy Khiem va cac em đeu bi bat giam, ma hoang tu thu tu la Duy Can đuoc lam thai tu. Đo la y cua thai phi Nguyen thi. Đau nam 1783, Thai phi thay hoang ton tro ve, rat lo la Duy Can mat ngoi, ben tim co ep hoang ton sang chau roi bi mat giet đi, nhung viec đo bi phat giac ra boi bon kieu binh. Ho he nhau lam loan mot phen khien Duy Can suyt chet. Chua biet viec nay do Thai phi gay ra, du do quan si cho lam huyen nao, roi lap tuc ha lenh cho bay toi trong trieu xin nha vua lap Duy Khiem lam hoang thai ton. Lai bat Duy Can lam to bieu nhuong ngoi thai tu. Duy Can bi truat lam Sung Nhuong cong.
Mua thu nam đo, Trinh Tong khoi phuc Nguyen Le lam Thuong thu bo Lai, coi viec Tham tung, cau la Duong Khuong giu quyen phu su. Bon Nguyen Le ngay đem muu tinh diet tru kieu binh. Đau nam 1784, co 4 quan si gia xung đong đoi, vay uc tien cua hieu buon o pho Đong Ha, bi anh em trong ban đoi phat giac. Bon Nguyen Le ha lenh lap tuc xu tram. Quan si tuy bat binh nhung khong lam đuoc gi, khien bon Nguyen Le rat đac chi. Co tri huyen Mai Doan Khue mat tau viec kieu binh muon ton pho vua Le, đanh đo nha chua, Nguyen Le bao cao cho chua. Doan Khue to cao Nguyen Sieu la chau ngoai cua Tu Xuyen hau la Phan Le Phien co du vao muu, nhung co chung cu. Chua van phong cho Doan Khue tuoc ba, quan lanh đoi quan thi hau va la giang quan cua hoang tu ton, cho o noi đien đe tien do xet.
Mua xuan nam 1784, quan si co nguoi cay cong ruoc hoang tu ton ve, xin ban phong cho cha me, ho đem nhau vao san đien tau bay đe xin phong, nha vua sai trieu vao noi đien, tuyen bo chi du yen ui. Chua biet chuyen that kinh, trieu Nguyen Le va Duong Khuong vao va noi

Muu ke cua kieu binh ton pho nha vua khong the dap tat đuoc, nay chung đuong tu hop o noi đien, lam the nao bay gio?
Bon Nguyen Le xin phai quan đen bat va giet đi. Chua y theo, lenh cho Nguyen Triem dan quan đen bao vay tren noi đien, bat đuoc 7 nguoi, giao xuong tra hoi. Duong Khuong xin chieu đieu luat "vuot vao hoang thanh", đem chem tat ca. Quan si biet chuyen rat phan uat, đen sang hom sau thi khoi su. Ngay 6 thang 3 nam 1784, quan si đem nhau vay nha bon Nguyen Le va Duong Khuong. Khuong va Triem đeu tron vao phu chua, Le chay len Son Tay. Quan si tranh nhau pha huy nha cua bon nay, roi reo ho am i vac sieu đao đi thang vao trong phu lung bat. Trinh Khai cung Duong Thi đem tien bac ra đe chuoc tinh mang cho Khuong. Quan si lai lung bat Triem, Trinh Khai bat đac di bao Triem ra, quan si lay gach đa đanh nhung khong chet. Sau đay, mot ten linh moi cam giao ra đam chet Triem. Trinh Tong bi ep ha lenh đoat quan chuc cua Nguyen Le va Duong Khuong. Tu đay, quyen binh ve tay quan si, chung uy hiep ap buc cac quan, đong mot ty la doa se pha nha, giet chet. Tham chi đen viec thay đoi tuong ta van ban, vo ban cung đeu do mieng quan si noi ra moi xong, cong viec trong nuoc khong the xoay xo the nao đuoc. Cuong muc nhan xet

Luc nay la the gioi nao, ngan đoi chua tung nghe co viec nhu the! Cau noi "chinh danh" cua thanh nhan that đang tin la khong phai loi noi vu khoat.
Nguyen Le chay len Son Tay, ban voi em la Nguyen Đieu lay menh lenh cua chua bi mat truyen bao đe ho chieu mo nghia si diet kieu binh. Lai mat bao cho Hoang Phung Co đem chau su đen Thanh Tri, noi phao la đi tuan tieu mat song, roi ngam dung chiec thuyen nho đe đon chua, chua an mac gia dang xuong thuyen, thuan dong xuoi ve Hien doanh hanh tai o đay. Nguyen Le va Trinh Tong hen nhau ngay 28 thang 1 AL (tuc 19 thang 3) Hoang Phung Co se đem thuyen đon chua, sau đo cac tran đem quan vao kinh giet kieu binh. Trong bon quan si co nguoi biet đuoc muu ay, ho ben chia nhau ngay đem canh giu phu chua Trinh rat nghiem ngat, chua khong sao đi đuoc. Vi the, cac tran cung bai binh. Tu đay, quan si moi khi ra ngoai keo tung đan hang tram hang ngan nguoi, tung hoanh noi thon xom, tu y cuop boc tha cua. Quan si nao đi đuong mot minh, thuong bi dan que đon đuong giet chet. Quan va dan khong ua nhau, coi nhau nhu đich. Sau co quan Tham tung la Bui Huy Bich do danh mai moi dan dan hoi yen.


Giao tranh voi Tay Son Thang 4 AL nam 1784, chua bo dung Bui Huy Bich lam tham tung, Truong Đang Quy, Tran Cong Xan lam boi tung. Luc đo tinh hinh o Bac Ha ngay mot roi loan. Thang 3 AL nam 1786, gia gao cao vot, dan trong kinh ky va tu tran bi đoi to, thay chet nam lien nhau. Chua ha lenh chieu mo nhan dan, ai nop cua se trao cho quan chuc, nhung khong ai huong ung, ben dung sac lenh bat uc nha giau đe lay tien chia ra phat chan.
Mot thu ha cua Hoang Đinh Bao la Nguyen Huu Chinh khong chiu theo Trinh Khai, bo vao nam theo Tay Son đe muon quan bao thu. Vua Tay Son la Nguyen Nhac tin dung Chinh. Chinh hien ke đanh Thuan Hoa, Nguyen Nhac nghe theo, sai Nguyen Hue (sau nay Nguyen Hue tro thanh vua Quang Trung), Nguyen Lu cung Chinh mang quan bac tien. Thang 5 AL, quan Tay Son do Nguyen Hue chi huy tien đanh Thuan Hoa. Hoang Đinh The va Vu Ta Kien tu tran, tran thu Pham Ngo Cau ra hang, Thuan Hoa mat. Quan Tay Son tung quan vao thanh, chem giet tha cua, hon vai van tuong si đong o đon, chi con đuoc vai tram nguoi qua song tro ve Bac Ha ma thoi. Tuong đong o cac đon Cat Doanh va Đong Hai nghe đuoc phong thanh đeu chay.
Nguyen Hue theo y cua Nguyen Huu Chinh, gia menh vua Tay Son (Nguyen Nhac), lay danh nghia "phu Le diet Trinh", dung Huu Chinh lam tien phong thuy quan, keo quan ra cua bien Viet Hai, vao cua bien Đai An, keo thang đen Vi Hoang (tran thanh Nam Đinh) chiem lay kho luong. Van Hue tu thong suat đai binh, theo đuong thuy, đuong bo tiep tuc xuat phat. Tran tuong hai xu Thanh, Nghe, bon Bui The Toai va Ta Danh Thuy đeu bo thanh tron, Huu Chinh keo quan đen Vi Hoang.
Trieu than biet Thuan Hoa mat, tau rang:

Thuan Hoa von khong phai đat đai cua trieu đinh, truoc kia ton bao nhieu cong cua moi lay đuoc, chung quy cung chang ich loi gi? Bay gio chi nen ban luan tim cach đong quan o Nghe An theo nhu viec cu ma thoi.
Chua ben cho Trinh Tu Quyen đem quan toi Nghe An chong cu, Tu Quyen chan chu khong đi, đen khi đi thi Nghe An mat roi, ben đen đong o Kim Đong, cung voi Đo The Dan đong o song Phu Sa, Đinh Tich Nhuong đoc lanh cac quan thuy đao tien thang đen giu o cua Luoc. Quan Trinh gap quan Tay Son va thua tham, tranh nhau bo chay, Son Nam bi mat. Luc ay trieu đinh đa het suc roi ren đo nat, Tay Son đa nhom biet ke toc chan to roi, tien thang quan ma đanh lay chang kho khan gi.
Tran thua đo lam ca thanh Thang Long nhon nhao, cac quan tranh nhau bo chay. Nguyen Le tu Son Tay ve kinh, khuyen Trinh Khai đua nha vua len Son Tay đe tinh viec đoi pho. Bon kieu binh hop nhau lai la het am i, cho la Nguyen Le dat giac vao kinh thanh, toan giet Le, Le chay len Son Tay. Trinh Khai vi Bui Huy Bich khong co cong trang gi, nen bat ra ngoai đoc chien; lai theo ke cua Tran Cong Xan, co giu kinh đo; chi đua Thai phi va sau cung nu ra ngoai. Chua ben trieu Hoang Phung Co ve kinh, cho tien mo quan. Quan cua Phung Co đong o ho Van Xuan, đoi quan Tu thi thuy dan thuyen o song Thuy Ai. Chua đem quan trong thanh bay tran o ben Tay Luong (nay la khu vuc Nha hat Lon Ha Noi). Ket qua, Nguyen Trong Yen va Ngo Canh Hoan tu tran, quan Tay Son keo len bo, đanh tan đoi quan cua Hoang Phung Co, ca sau nguoi con cua ong cung tu tran. Quan Tay Son tien đen Tay Luong, chua mac nhung phuc, ngoi tren banh voi, cam co lenh chi huy, nhung quan si nhin nhau, khong ai chiu tien len. Quan Tay Son tung quan ra tan cong, quan Trinh tan vo chay lung tung. Trinh Khai cuoi voi tro ve thanh, đen cua Tuyen Vo, trong thay ngoai phu đa cam hang loat co quan đich, ben dan hon tram tuong binh, huong theo đuong Son Tay chay tron. Bay toi, nguoi thi bo tron, nguoi thi tan chay, cung khong mot nguoi nao đe tam đen chua ca.


Cai chet Khi Trinh Khai chay đen xa Ha Loi, huyen Yen Lang , quan si tan tac het. Nguyen Noan đen xin chua vao đia phan cua minh, chua khong theo va đen nuong nho vien tien si truoc kia giu viec o Lai phien la Ly Tran Quan truoc đay vang đem to hich đi chieu mo nghia binh. Tran Quan noi doi voi hoc tro la Nguyen Trang, mot ten tuong cuop:

Co quan tham tung Ke Liet hau tranh loan đen đay, muon phien anh ho tong ra khoi đia phan.
Nguyen Trang xem thai đo cua thay thi biet nguoi o đo la chua Trinh, ben cung đo đang la Nguyen Ba bat giai nop doanh trai Tay Son. Tran Quan đuoc tin, voi vang chay đen, vua lay vua khoc, noi

Lam lam loi chua đen the nay la toi o toi.
Lai noi voi Nguyen Trang

Chua la chua chung khap thien ha, ma tao lai la thay may. Nghia ca vua toi la trong, sao may dam lam viec đo?
Nguyen Trang đap

Quan lon đe toi ra mat chua. Chua song o tay toi, roi quan nam đen hoi toi thi quan lon co cai ho đuoc chang. So thay khong bang so giac, quy chua khong bang quy minh.
Tran Quan quay sang noi voi chua

Troi oi, toi giet chua roi, troi co thau khong?
Chua bao

Tam long trung nghia cua nguoi, qua nhan biet roi; khong can phai tu oan nua.
Roi Nguyen Trang cho giai chua đi. Tren đuong bi ap giai dung lai o quan nuoc, Trinh Khai vo con dao tren ban đam co tu van. Dao vua đam vao co, vet thuong chua sau, nguoi ap giai voi giang lay con dao, ong ben lay ngon tay choc vao co ma xe vet thuong rong ra đe chet. Sau đo ong đuoc Nguyen Hue kham liem tong tang chu đao. Nam đo Đoan Nam vuong 24 tuoi, o ngoi chua đuoc 4 nam, đung nhu du lieu cua Trinh Sam la "co nghiep khong ben". Nguyen Hue sai sam đu ao quan kham liem tong tang cho Trinh Khai; bo dung Trang lam tran thu Son Tay, phong la Trang liet hau. Con Ly Tran Quan sau viec đo thi uat tuc, ra lenh cho nguoi nha chon song ma chet.
Sau khi Trinh Khai chet, nhan luc Tay Son rut ve, phe canh ho Trinh ben tim lap bac ong la Trinh Bong lam chua nhung chang bao lau thi lai bi Nguyen Huu Chinh đanh dep, chinh thuc cham dut nghiep ho Trinh. Theo Hoang Le nhat thong chi, đen truoc khi mat thi Trinh Khai đa co ba nguoi con trai; đeu cung voi Trinh thai phi Duong thi lan tron đi noi khac. Do lam son chuong khi, dich benh hoanh hanh nen hai nguoi con nho đeu chet yeu, chi con co nguoi con lon nhat la song sot. Sau nay khi quan Tay Son rut đi, vua Le Chieu Thong cho đon thai phi va vuong tu ve kinh, đoi đai tu te. Sau nay quan Tay Son đai pha quan Thanh chiem lai kinh thanh Thang Long, thai phi va vuong tu cung mat tich, su sach khong biet gi nua ve ket cuc cua ho.


Xem them Nha Hau Le
Chua Trinh
Trinh Sam
Trinh Can
Hoang Đinh Bao
Nguyen Huu Chinh
Nha Tay Son
Nguyen Hue
Ngo Thi Si
Ngo Thi Nham
Vu an nam Canh Ty


Tham khao Quynh Cu, Đo Đuc Hung (2001), Cac trieu đai Viet Nam, Nha xuat ban Thanh nien
Kham Đinh Viet Su Thong Giam Cuong Muc, quyen 45 Luu tru ngay 21 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine, 46 Luu tru ngay 2 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine


Chu thich