Abraham Lincoln (; 12 thang 2 nam 1809 – 15 thang 4 nam 1865) la mot chinh khach va luat su nguoi My, tong thong thu 16 cua Hoa Ky tu nam 1861 cho đen khi bi am sat vao nam 1865. Trong suot nhiem ky tong thong cua minh, Lincoln đa lanh đao đat nuoc vuot qua cuoc Noi chien Hoa Ky, khung hoang đao đuc, van hoa, hien phap va chinh tri lon nhat cua quoc gia nay. Ben canh đo, ong cung la nguoi đa gop phan trong viec bao ve Lien bang, xoa bo che đo no le, cung co chinh phu lien bang va hien đai hoa nen kinh te Hoa Ky.
Lincoln sinh ra trong mot gia đinh lam nghe khai hoang ngheo kho va chu yeu lon len o vung bien gioi Indiana. Ong đa tu hoc va tro thanh mot luat su, lanh đao Đang Whig, nha lap phap bang Illinois, va Nghi si Hoa Ky đen tu Illinois. Nam 1849, ong tro lai hanh nghe luat su nhung đa tro nen phan no voi viec mo them cac vung đat khac cho che đo no le do Đao luat Kansas–Nebraska. Ong tro lai chinh truong vao nam 1854 va tro thanh mot nha lanh đao cua Đang Cong hoa, ong tham gia vao mot cuoc tranh luan nam 1858 voi Stephen Douglas. Lincoln tranh cu Tong thong nam 1860, gianh chien thang toan dien tai mien Bac. Cac phan tu ung ho che đo no le o mien Nam đa đanh đong chien thang cua ong voi viec mien Bac tu choi quyen thuc thi che đo no le, va cac bang mien Nam bat đau ly khai khoi lien bang. Nham đam bao nen đoc lap, Lien minh mien Nam đa tan cong Phao đai Sumter, mot phao đai cua Hoa Ky o mien Nam, Lincoln đa keu goi cac luc luong đe tran ap cuoc noi day va thiet lap lai Lien bang.
La nha lanh đao on hoa thuoc Đang Cong hoa, Lincoln đieu huong mot loat cac phe phai gay chia re voi đong minh va đoi thu tu ca hai đang Dan chu va Cong hoa. Đang Dan chu Chien tranh đa tap hop mot nhom lon nhung nguoi tung la đoi thu vao phe on hoa cua ong, nhung nhung nguoi Cong hoa Cap tien đa phan đoi ho va yeu cau đoi xu ha khac hon voi Lien minh mien Nam. Nhung nguoi theo Đang Dan chu chong chien tranh (đuoc goi la "Copperheads") cam ghet ong, va cac phan tu ung ho Lien bang khong the hoa giai đa am muu am sat ong. Lincoln quan ly cac phe phai bang viec loi dung su thu đich lan nhau cua ho, phan cong cac chuc vu chinh tri, keu goi su ung ho cua nguoi dan Hoa Ky. Bai dien van Gettysburg cua ong tro thanh mot loi keu goi lich su cho chu nghia dan toc, chu nghia cong hoa, quyen binh đang, tu do va dan chu. Lincoln đa xem xet ky luong cac chien luoc va chien thuat trong cuoc chien, bao gom ca viec lua chon cac tuong linh va dung hai quan phong toa thuong mai o mien Nam. Ong đinh chi habeas corpus va ngan can su can thiep cua nguoi Anh. Ong chinh thuc cham dut che đo no le bang Tuyen ngon giai phong no le. Ong cung khuyen khich cac tieu bang bien gioi cam che đo no le va thuc đay Tu chinh an thu muoi ba cua Hien phap Hoa Ky, cam che đo no le tren toan quoc.
Lincoln đa giam sat chien dich tai tranh cu thanh cong cua minh. Ong tim cach han gan quoc gia bi chien tranh tan pha thong qua hoa giai. Vao ngay 14 thang 4 nam 1865, chi vai ngay sau khi chien tranh ket thuc tai Appomattox, Lincoln đang xem mot vo kich tai Nha hat Ford cung voi nguoi vo Mary thi ong bi am sat boi John Wilkes Booth. Lincoln đuoc nho đen nhu la mot vi anh hung dan toc cua Hoa Ky va luon đuoc xep hang la mot trong nhung tong thong vi đai nhat trong lich su Hoa Ky.


Gia canh va tuoi tho = Thieu thoi =

Abraham Lincoln sinh ngay 12 thang 2 nam 1809, la con thu hai cua Thomas Lincoln va Nancy Lincoln (nhu danh Hanks), trong mot can nha go mot phong o Nong trai Sinking Spring rong 348 acre (1.4 km²) o phia đong nam Quan Hardin, Kentucky, khi ay con bi coi la bien gioi (nay la mot phan cua Quan LaRue, o Nolin Creek, cach Hodgenville 3 dam (5 km). Cau đuoc đat theo ten cua ong noi, nguoi đa doi gia đinh tu Virginia đen Quan Jefferson, Kentucky, tai đo ong bi thiet mang trong mot tran phuc kich cua nguoi da đo nam 1786 truoc su chung kien cua cac con, trong đo co cha cua Lincoln, Thomas. Sau đo, Thomas mot minh tim đuong đen khu bien thuy. Me cua Lincoln, Nancy, la con gai cua Lucy Hanks, sinh tai mot đia điem nay la Quan Mineral, West Virginia, khi ay thuoc bang Virginia. Lucy đem Nancy đen Kentucky. Nancy Hanks ket hon voi Thomas, luc ay Thomas đa la mot cong dan kha kinh trong cong đong. Gia đinh gia nhap mot nha tho Baptist chu truong tuan thu nghiem nhat cac chuan muc đao đuc, chong đoi viec uong ruou, khieu vu, va che đo no le.
Cha me Lincoln la nhung nong dan that hoc va mu chu. Khi Lincoln đa tro nen noi tieng, nhung nha bao va nhung nguoi viet truyen đa thoi phong su ngheo kho va toi tam cua ong khi ra đoi. Tuy nhien, Thomas Lincoln la mot cong dan kha co anh huong o vung nong thon Kentucky. Ong đa mua lai Trang trai Sinking Spring vao thang 12 nam 1808 voi gia $200 tien mat va mot khoan no. Trang trai nay hien đuoc bao ton nhu mot phan cua Đia điem di tich lich su quoc gia noi sinh Abraham Lincoln. Thomas đuoc chon vao boi tham đoan, va đuoc moi tham đinh gia tri cac đien trang. Vao thoi điem con trai cua ong Abraham sinh, Thomas so huu hai nong trang rong 600 mau Anh (240 ha), vai khu đat trong thi tran, bay gia suc va ngua. Ong o trong so nhung nguoi giau co nhat trong hat. Tuy nhien, đen nam Thomas bi mat het đat đai trong mot vu an vi sai sot trong viec thiet lap chu quyen đien tho.
Ba nam sau khi mua trang trai, mot nguoi chu đat truoc đo đua ho so ra truoc Toa an Hardin Circuit buoc gia đinh Lincoln phai chuyen đi. Thomas theo đuoi vu kien cho toi khi ong bi xu thua nam 1815. Nhung chi phi kien tung khien gia canh cang kho khan them. Nam 1811, ho thue đuoc 30 mau Anh (0.1 km²) trong trang trai Knob Creek rong 230 mau Anh (0.9 km²) cach đo vai dam, noi ho se chuyen toi song sau nay. Nam trong luu vuc Song Rolling Fork, đo la mot trong nhung noi co đat canh tac tot nhat vung. Khi ay, cha Lincoln la mot thanh vien đuoc kinh trong trong cong đong va la mot nong dan cung nhu tho moc tai gioi. Hoi uc som nhat cua Lincoln bat đau co o trang trai nay. Nam 1815, mot nguyen đon khac tim cach buoc gia đinh Lincoln phai roi trang trai Knob Creek. Nan chi truoc su kien tung cung nhu khong đuoc cac toa an o Kentucky bao ve, Thomas quyet đinh đi toi Indiana, noi đa đuoc chinh phu lien bang khao sat, nen quyen so huu đat đai cung đuoc bao đam hon. Co le nhung giai đoan tuoi tho ay đa thuc đay Abraham theo hoc trac đia va tro thanh mot luat su.
Gia đinh bang qua song Ohio đe doi đen mot lanh tho khong co no le va bat đau cuoc song moi o Hat Perry, Indiana. Tai đay, nam 1818 khi Lincoln len chin, me cau qua đoi vi benh nhiem đoc sua do bo an phai loai co đoc. Sarah, chi cua Lincoln, cham soc cau cho đen khi ong bo tai hon nam 1820; ve sau Sarah chet o lua tuoi 20 trong luc sinh no.

Vo moi cua Thomas Lincoln, Sarah Bush Johnston, nguyen la mot goa phu, me cua ba con. Lincoln rat gan gui voi me ke, goi ba la "Me". Khi con be, Lincoln khong thich nep song lao đong cuc nhoc o vung bien thuy, thuong bi nguoi nha va lang gieng xem la luoi bieng. Nhung khi đen tuoi thieu nien, cau tinh nguyen đam trach tat ca viec nha, tro thanh mot nguoi su dung riu thanh thuc khi xay dung hang rao. Cau cung đuoc biet tieng nho suc manh co bap va tinh gan li sau mot tran đau vat quyet liet voi thu linh mot nhom con đo goi la "the Clary's Grove boys". Cau cung tuan giu tap tuc giao het cho cha toan bo loi tuc cau kiem đuoc cho đen tuoi 21. Giao duc tieu hoc cau be Lincoln tiep nhan chi tuong đuong mot nam hoc do cac giao vien luu đong giang day, hau het la do cau tu hoc va tich cuc đoc sach. Tren thuc te Lincoln la nguoi tu hoc, đoc moi cuon sach co the muon đuoc. Cau thong thao Kinh Thanh, cac tac pham cua William Shakespeare, lich su Anh, lich su My, va hoc đuoc phong cach trinh bay gian di truoc thinh gia. Lincoln khong thich cau ca va san ban vi khong muon giet hai bat cu mot con vat nao ke ca đe lam thuc pham du cau rat cao va khoe, cau danh nhieu thoi gian đoc sach toi noi nhung nguoi hang xom cho rang cau co tinh lam vay đe tranh phai lam viec chan tay nang nhoc.
Nam 1830, đe tranh can benh nhiem đoc sua moi vua bung no doc theo song Ohio, gia đinh Lincoln di chuyen ve huong tay va đinh cu tren khu đat cong o Hat Macon, Illinois, mot tieu bang khong co no le. Nam 1831, Thomas đem gia đinh đen Hat Coles, Illinois. Luc ay, la mot thanh nien đay khat vong o tuoi 22, Lincoln quyet đinh roi bo gia đinh đe tim kiem mot cuoc song tot hon. Cau đi xuong xuoi dong Sangamon đen lang New Salem thuoc Hat Sangamon. Mua xuan nam 1831, sau khi thue muon Lincoln, Denton Offutt, mot thuong nhan o New Salem, cung mot nhom ban, van chuyen hang hoa bang xa lan tu New Salem theo song Sangamon va Mississippi đen New Orleans. Tai đay, lan đau tien chung kien tan mat te nan no le, Lincoln đi bo tro ve nha.
Trong mot tu truyen, Lincoln mieu ta minh trong giai đoan nay - o lua tuoi 20, roi bo vung rung nui heo lanh đe tim đuong tien vao the gioi – nhu la "mot ga trai ky di, khong ban be, khong hoc thuc, khong mot xu dinh tui".


= Hon nhan va con cai =

Nam 1840, Lincoln đinh hon voi Mary Todd, con gai cua mot gia đinh giau co so huu no le o Lexington, Kentucky. Ho gap nhau lan đau o Springfield, Illinois vao thang 12 nam 1839, roi đinh hon vao thang 12 nam sau. Hon le đuoc sap đat vao ngay 1 thang 1, 1841, nhung bi Lincoln đe nghi huy bo. Sau nay ho lai gap nhau va ket hon ngay 4 thang 11 nam 1842, hon le to chuc tai ngoi biet thu cua nguoi chi cua Mary o Springfield.
Ngay ca khi đang chuan bi cho hon le, Lincoln van cam thay luong lu. Khi đuoc hoi cuoc hon nhan nay se dan ong đen đau, Lincoln tra loi, "Đia nguc, toi nghi the."
Nam 1844, hai nguoi mua mot ngoi nha o Springfield gan van phong luat cua Lincoln. Mary Todd Lincoln la nguoi vo đam đang, chu tat viec noi tro nhu đa tung lam khi con song voi cha me o Kentucky. Co cung gioi ven kheo voi đong luong it oi chong co kiem đuoc khi hanh nghe luat. Robert Todd Lincoln sinh nam 1843, ke đo la Edward (Eddie) trong nam 1846. Lincoln "đac biet yeu thich lu tre", va thuong to ra de dai voi chung. Robert la nguoi con duy nhat con song cho đen tuoi truong thanh. Edward mat ngay 1 thang 1, 1850 o Springfield do lao phoi. "Wille" Lincoln sinh ngay 21 thang 12 nam 1850 va mat ngay 20 thang 2 nam 1862. Đua con thu tu cua Lincoln, "Tad" Lincoln, sinh ngay 4 thang 4 nam 1853, va chet vi mac benh tim o tuoi 18 (16 thang 7 nam 1871).
Cai chet cua nhung cau con trai đa tac đong manh tren cha me chung. Cuoi đoi, Mary mac chung u uat do mat chong va cac con, co luc Robert Todd Lincoln phai gui me vao vien tam than trong nam 1875. Abraham Lincoln thuong khi van "u sau, phien muon", ngay nay đuoc coi la trieu chung cua benh tram cam.
Robert co ba con va ba chau. Khong mot ai trong so chau cua ong co con, vi the dong doi Lincoln cham dut khi Robert Beckwith (chau trai cua Lincoln) chet ngay 24 thang 12 nam 1985.


Khoi nghiep Nam 1832, o tuoi 23, Lincoln cung mot đoi tac mua chiu mot cua hang tap hoa o New Salem, Illinois. Mac du kinh te trong vung đang phat trien, doanh nghiep cua ho phai vat va đe ton tai, cuoi cung Lincoln phai sang nhuong co phan cua ong. Thang 3 nam ay, Lincoln bat đau su nghiep chinh tri bang cach tranh cu vao Nghi vien Illinois. Ong gianh đuoc thien cam cua dan đia phuong, thu hut nhieu đam đong o New Salem bang biet tai ke chuyen đay hom hinh, mac du ong thieu hoc thuc, than huu co the luc, va tien bac, la nhung yeu to co the khien ong that cu. Khi tranh cu, ong chu truong cai thien luu thong đuong thuy tren song Sangamon.

Truoc cuoc bau cu, Lincoln phuc vu trong luc luong dan quan Illinois voi cap bac đai uy suot trong Chien tranh Black Hawk (mot cuoc chien ngan ngui chong lai nguoi da đo). Sau chien tranh, ong tro lai van đong cho cuoc bau cu ngay 6 thang 8 vao Nghi vien Illinois. Voi chieu cao 6 foot 4 inch (193 cm), Lincoln cao va "đu manh đe đe doa bat ky đoi thu nao." Ngay tu lan dien thuyet đau tien, khi nhin thay mot nguoi ung ho ong trong đam đong bi tan cong, Lincoln lien đen "tum co va đay quan ga kia" roi nem han ra xa. Lincoln ve hang tam trong so muoi ba ung cu vien (chi bon nguoi đung đau đuoc đac cu).
Lincoln quay sang lam truong buu đien New Salem, roi đo đac đia chinh; suot thoi gian ay ong van say me đoc sach. Cuoi cung ong quyet đinh tro thanh luat su, bat đau tu hoc bang cach nghien ngam quyen Commentaries on the Laws of England cua Blackstone, va nhung sach luat khac. Ve phuong phap hoc, Lincoln tu nhan xet ve minh: "Toi chang hoc ai het." Lincoln thanh cong khi ra tranh cu lan thu hai nam 1834. Ong vao vien lap phap tieu bang. Sau khi đuoc nhan vao Đoan Luat su Hoa Ky nam 1836, ong doi đen Springfield, Illinois bat đau hanh nghe luat duoi su dan dat cua John T. Stuart, mot nguoi anh em ho cua Mary Todd. Dan da, Lincoln tro thanh mot luat su tai nang va thanh đat. Tu nam 1841 đen 1844, ong cong tac voi Stephen T. Logan, roi voi William Herndon, ong đanh gia Herndon la "mot thanh nien chuyen can".
Nam 1841, Lincoln hanh nghe luat cung William Herndon, mot nguoi ban trong Đang Whig. Nam 1856, hai nguoi tham gia Đang Cong hoa. Sau khi Lincoln chet, Herndon bat đau suu tap cac cau chuyen ve Lincoln tu nhung nguoi tung biet ong o Illinois, va xuat ban chung trong cuon Lincoln cua Herndon. 
Trong ky hop 1835-1836, ong bo phieu ung ho chu truong mo rong quyen bau cu cho nam gioi da trang, du co so huu đat đai hay khong. Ong noi tieng voi lap truong "free soil" chong che đo no le lan chu truong bai bo no le. Lan đau tien trinh bay ve chu đe nay trong nam 1837, ong noi, "Đinh che no le đuoc thiet lap tren su bat cong va chinh sach sai lam, nhung tuyen bo bai no chi lam gia tang thay vi giam thieu toi ac nay." Ong theo sat Henry Clay trong no luc ung ho viec tro giup nhung no le đuoc tu do đen đinh cu tai Liberia o chau Phi. Ong phuc vu bon nhiem ky lien tiep o Vien Dan bieu tieu bang Illinois, đai dien cho Hat Sangamon.


Nghi truong Lien bang Tu đau thap nien 1830, Lincoln la thanh vien kien trung cua đang Whig, tu nhan minh la "mot đang vien Whig bao thu, mot mon đe cua Henry Clay". Đang Whig ung ho hien đai hoa nen kinh te trong cac linh vuc ngan hang, dung thue bao ho đe cung ung ngan sach cho phat trien noi đia nhu đuong sat, va tan thanh chu truong đo thi hoa.
Nam 1846, Lincoln đac cu vao Vien Dan bieu Hoa Ky, phuc vu mot nhiem ky hai nam. Ong la đang vien Whig duy nhat trong đoan đai bieu đen tu Illinois, ong sot sang bay to long trung thanh voi đang cua minh trong cac cuoc bieu quyet va phat bieu ung ho chu truong cua đang. Cong tac voi Joshua R. Giddings, mot dan bieu chu truong bai no, Lincoln soan thao mot du luat nham bai bo che đo no le tai Hat Columbia, nhung ong phai tu bo y đinh vi khong co đu hau thuan tu trong đang Whig. Ve chinh sach ngoai giao va quan su, Lincoln lon tieng chong cuoc chien Me-My, chi trich Tong thong James K. Polk la chi lo tim kiem "thanh danh ve quan su - mot ao vong nhuom mau".
Bang cach soan thao va đe trinh Nghi quyet Spot, Linconln quyet liet bac bo quan điem cua Polk. Cuoc chien khoi phat do nguoi Mexico sat hai binh si My o vung lanh tho đang tranh chap giua Mexico va Hoa Ky; Polk nhan manh rang binh si Mexico đa "xam lang lanh tho chung ta" va lam đo mau đong bao chung ta ngay tren "đat cua chung ta". Lincoln yeu cau Polk trinh bay truoc Quoc hoi đia điem chinh xac noi mau đa đo va chung minh đia điem đo thuoc ve nuoc My. Quoc hoi khong chiu thao luan ve nghi quyet, bao chi trong nuoc phot lo no, va Lincoln bi mat hau thuan chinh tri ngay tai khu vuc bau cu cua ong. Mot to bao o Illinois gan cho ong biet danh "spotty Lincoln". Ve sau, Lincoln to ra hoi tiec ve mot so phat bieu cua ong, nhat la khi ong tan cong quyen tuyen chien cua tong thong.
Nhan thay rang Clay khong the thang cu, Lincoln, nam 1846 đa cam ket chi phuc vu mot nhiem ky tai Vien Dan bieu, ung ho Tuong Zachary Taylor đai dien đang Whig trong cuoc đua nam 1848 tranh chuc tong thong. Khi Taylor đac cu, Lincoln hi vong đuoc bo nhiem lanh đao Tong cuc Đia chinh (General Land Office), nhung chuc vu beo bo nay lai ve tay mot đoi thu cua ong, Justin Butterfield, nguoi đuoc chinh phu đanh gia la mot luat su lao luyen, nhung theo Lincoln, Butterfield chi la mot "tang hoa thach co lo". Chinh phu cho ong giai khuyen khich la chuc thong đoc Lanh tho Oregon. Vung đat xa xoi nay la can cu đia cua đang Dan chu, chap nhan no đong nghia voi viec cham dut su nghiep chinh tri va luat phap cua ong o Illinois, Lincoln tu choi va quay tro lai nghe luat.


Luat su vung Thao nguyen Lincoln tro lai hanh nghe luat o Springfield, xu ly "moi loai cong viec danh cho luat su vung thao nguyen". Hai lan moi nam trong suot muoi sau nam, moi lan keo dai hai tuan, ong phai co mat tai quan ly noi toa an quan co phien xet xu. Lincoln giai quyet nhieu vu tranh chap trong linh vuc giao thong o mien Tay đang mo rong, nhat la viec đieu van xa lan song qua gam cau đuong hoa xa moi đuoc xay dung. Luc đau, Lincoln chi nhan nhung vu ong thich, ve sau ong lam viec cho bat cu ai chiu thue muon ong.
Ong dan đuoc biet tieng, va bat đau xuat hien truoc Toi cao Phap vien Hoa Ky, tranh luan trong mot vu an lien quan đen mot chiec thuyen bi chim do va cham cau. Nam 1849, ong đuoc cap bang sang che ve phuong tien đuong thuy ung dung cho viec luu thong thuyen tren dong nuoc can. Du y tuong nay chua tung đuoc thuong mai hoa, Lincoln la vi tong thong duy nhat tung đuoc cap bang sang che.
Lincoln xuat hien truoc Toa an Toi cao bang Illinois trong 175 vu an, 51 vu ong la luat su bien ho duy nhat cho than chu, trong đo co 31 phan quyet cua toa co loi cho ong.
Vu an hinh su noi bat nhat cua Lincoln xay ra nam 1858 khi ong bien ho cho William "Duff" Armstrong, bi xet xu vi toi danh sat hai James Preston Metzker. Vu an noi tieng do Lincoln su dung mot su kien hien nhien đe thach thuc su kha tin cua mot nhan chung. Sau khi mot nhan chung khai truoc toa rang đa chung kien vu an dien ra duoi anh trang, Lincoln rut quyen Nien lich cho nha nong, chi ra rang vao thoi điem ay Mat Trang con thap nen giam thieu đang ke tam nhin. Dua tren chung cu ay, Armstrong đuoc tha bong. Hiem khi Lincoln phan đoi truoc toa; nhung trong mot vu an nam 1859, khi bien ho cho Peachy Harrison, mot nguoi anh em ho, bi cao buoc đam chet nguoi, Lincoln gian du phan đoi quyet đinh cua tham phan bac bo mot chung cu co loi cho than chu cua ong. Thay vi buoc toi Lincoln xuc pham quan toa, tham phan la mot đang vien Dan chu đa đao nguoc phan quyet cua ong, cho phep su dung chung cu va tha bong Harrison.


Đang Cong hoa 1854 – 1860 = "Mot nha tu chia re" =

Trong thap nien 1850, che đo no le đuoc xem la hop phap tai cac tieu bang mien Nam trong khi o tieu bang mien Bac nhu Illniois no bi đat ngoai vong phap luat. Lincoln chong che đo no le va viec mo rong che đo no le đen nhung vung lanh tho moi o mien Tay. Vi muon chong đoi Đao luat Kansas-Nebraska (1854) ong đa tro lai chinh truong; đao luat nay đuoc thong qua đe huy bo Thoa hiep Missouri han che che đo no le. Thuong Nghi si lao thanh Stephen A. Douglas cua Illinois đa lien ket quyen pho thong tu quyet vao Đao luat. Đieu khoan cua Douglas ma Lincoln bac bo la cho nhung nguoi đinh cu quyen tu quyet cho đia phuong cua ho cong nhan che đo no le trong nhung vung lanh tho moi cua Hoa Ky.
Foner (2010) phan biet quan điem cua nhom chu truong bai no cung nhom Cong hoa cap tien o vung Đong Bac la nhung nguoi xem che đo no le la toi loi, voi cac đang vien Cong hoa bao thu chong che đo no le vi ho nghi rang no lam ton thuong nguoi da trang va kim ham su tien bo cua đat nuoc. Foner tin rang Lincoln theo đuong loi trung dung, ong phan đoi che đo no le vi no vi pham cac nguyen ly cua che đo cong hoa xac lap boi nhung nha lap quoc, nhat la voi quyen binh đang danh cho moi nguoi va quyen tu quyet lap nen tren cac nguyen tac dan chu đa đuoc cong bo trong ban Tuyen ngon Đoc lap.
Ngay 16 thang 10 nam 1854, trong "Dien van Peoria", Lincoln tuyen bo lap truong chong no le don đuong cho no luc tranh cu tong thong. Phat bieu voi giong Kentucky, ong noi Đao luat Kansas "co ve vo cam, song toi buoc phai nghi rang an chua trong no la mot su nhiet tinh thuc su danh cho no luc pho bien che đo no le. Toi khong the lam gi khac hon la cam ghet no. Toi ghet no boi vi su bat cong đang ghe tom cua che đo no le. Toi ghet no boi vi no tuoc đoat anh huong cong chinh cua hinh mau nen cong hoa cua chung ta đang tac đong tren the gioi..."

Cuoi nam 1854, Lincoln ra tranh cu trong tu cach đang vien đang Whig đai dien Illinois tai Thuong vien Hoa Ky. Luc ay, vien lap phap tieu bang đuoc danh quyen bau chon thuong nghi si lien bang. Sau khi dan đau trong sau vong bau cu đau tien tai nghi vien Illinois, hau thuan danh cho Lincoln suy yeu dan, ong phai keu goi nhung nguoi ung ho ong bau phieu cho Lyman Trumbull, nguoi đa đanh bai đoi thu Joel Aldrich Matteson. Đao luat Kansas gay ra su phan hoa vo phuong cuu chua trong noi bo đang Whig. Loi keo thanh phan con lai cua đang Whig cung nhung nguoi vo mong tu cac đang Free Soil, Tu do, Dan chu, ong hoat đong tich cuc trong no luc hinh thanh mot chinh đang moi, Đang Cong hoa. Tai đai hoi đang nam 1856, Lincoln la nhan vat thu hai trong cuoc đua gianh su đe cu cua đang cho chuc vu pho tong thong.
Trong khoang 1857-58, do bat đong voi Tong thong James Buchanan, Douglas dan đau mot cuoc tranh đau gianh quyen kiem soat Đang Dan chu. Mot so đang vien Cong hoa cung ung ho Douglas trong no luc tai tranh cu vao Thuong vien nam 1858 boi vi ong chong ban Hien chuong Lecompton xem Kansas la tieu bang chap nhan che đo no le. Thang 3 nam 1857, khi ban hanh phan quyet trong vu an Dred Scott chong Sandford, Chanh an Roger B. Taney lap luan rang boi vi nguoi da đen khong phai la cong dan, ho khong đuoc huong bat ky quyen gi quy đinh trong Hien phap. Lincoln len tieng cao giac đo la am muu cua phe Dan chu, "Cac tac gia cua ban Tuyen ngon Đoc lap khong ‘noi moi nguoi binh đang trong mau da, the hinh, tri tue, su phat trien đao đuc, kha nang xa hoi’, song ho ‘thuc su xem moi nguoi sinh ra đeu binh đang trong nhung quyen khong the chuyen nhuong, trong đo co quyen song, tu do, va muu cau hanh phuc.’"
Sau khi đuoc đai hoi bang Đang Cong hoa đe cu tranh ghe tai Thuong vien nam 1858, Lincoln đoc bai dien van Mot nha tu chia re, goi y tu Phuc am Mac trong Kinh Thanh: 

Bai dien van đa tao dung đuoc mot hinh anh sinh đong lien tuong đen hiem hoa phan hoa đat nuoc gay ra boi nhung bat đong ve che đo no le, va la loi hieu trieu tap hop đang vien Cong hoa khap mien Bac.


= Tranh luan giua Lincoln va Douglas =

Nam 1858 chung kien bay cuoc tranh luan giua Lincoln va Douglas khi dien ra cuoc van đong tranh cu vao Thuong vien, đay la nhung cuoc tranh luan chinh tri noi tieng nhat trong lich su Hoa Ky. Lincoln canh bao rang che đo no le đang đe doa nhung gia tri cua chu thuyet cong hoa, va cao buoc Douglas la be cong cac gia tri cua nhung nha lap quoc ve nguyen ly moi nguoi sinh ra đeu binh đang, trong khi Douglas nhan manh đen quyen tu quyet cua cu dan đia phuong xem ho co chap nhan che đo no le hay khong.
Cac ung cu vien Cong hoa gianh nhieu phieu pho thong hon, nhung nhung nguoi Dan chu chiem đuoc nhieu ghe hon trong vien lap phap tieu bang. Vien Lap phap đa tai bau Douglas vao Thuong vien Hoa Ky. Du bi that bai cay đang, kha nang hung bien cua Lincoln mang đen cho ong danh tieng tren chinh truong quoc gia.


= Dien van Cooper Union =
Ngay 27 thang 2 nam 1860, gioi lanh đao đang o New York moi Lincoln đoc dien van tai Lien minh Cooper, truoc mot cu toa gom nhung nhan vat co the luc trong đang Cong hoa. Lincoln lap luan rang nhung nha lap quoc khong may quan tam đen quyen tu quyet pho thong, nhung thuong xuyen tim cach kim che che đo no le. Ong nhan manh rang nen tang đao đuc cua nguoi Cong hoa đoi hoi ho phai chong lai che đo no le, va moi su "cam do chap nhan lap truong trung dung giua le phai va đieu sai trai." 
Viec pho bay kha nang lanh đao đay tri tue đa đua Lincoln vao nhom nhung chinh tri gia hang đau cua đang va don đuong cho ong trong no luc gianh su đe cu cua đang tranh chuc tong thong. Nha bao Noah Brooks tuong thuat, "Chua tung co ai tao đuoc an tuong manh me nhu the nhu lan đau tien ong hieu trieu mot cu toa o New York."  Donald mieu ta bai dien van la "mot đong thai chinh tri sieu đang cho mot ung cu vien chua tuyen bo tranh cu, xuat hien o chinh tieu bang cua đoi thu (William H. Seward), ngay tai mot su kien do nhung nguoi trung thanh voi đoi thu thu hai (Salmon P. Chase) bao tro, ma khong can phai nhac đen ten cua ho trong suot bai dien van."


= Chien dich Tranh cu Tong thong nam 1860 =
Đai hoi tieu bang Đang Cong hoa to chuc tai Decatur trong hai ngay 9 va 10 thang 5 nam 1860. Lincoln nhan đuoc ung ho đe ra tranh cu tong thong. Ngay 18 thang 5, tai Đai hoi Toan quoc Đang Cong hoa nam 1860, to chuc o Chicago, o vong bau phieu thu ba, Lincoln gianh đuoc su đe cu, mot nguoi tung la đang vien Dan chu đen tu Maine, Hannibal Hamlin, đuoc chon đung cung lien danh voi ong đe tao the can bang. Thanh qua nay co đuoc la nho danh tieng cua ong nhu la mot chinh tri gia co lap truong on hoa ve van đe no le cung nhu su ung ho manh me cua ong danh cho cac chuong trinh cua Đang Whig cai thien cac van đe trong nuoc va bao ho hang noi đia.
Trong suot thap nien 1850, Lincoln khong tin se xay ra cuoc noi chien, nhung nguoi ung ho ong cung bac bo viec ong đac cu se dan đen kha nang chia cat đat nuoc. Trong luc ay, Douglas đuoc chon lam ung cu vien cho Đang Dan chu. Nhung đoan đai bieu tu 11 tieu bang ung ho che đo no le bo phong hop vi bat đong voi quan điem cua Douglas ve quyen tu quyet pho thong, sau cung ho chon John C. Breckinridge lam ung cu vien.
Lincoln la ung cu vien duy nhat khong đoc dien van tranh cu, nhung ong theo doi sat sao cuoc van đong va tin cay vao bau nhiet huyet cua đang vien Cong hoa. Ho di chuyen nhieu va tao lap nhung nhom đa so khap mien Bac, in an va pho bien mot khoi luong lon ap-phich, to roi, va viet nhieu bai xa luan tren cac nhat bao. Co hang ngan thuyet trinh vien Cong hoa quang ba cuong linh đang va nhung trai nghiem song cua Lincoln, nhan manh đen tuoi tho ngheo kho cua ong. Muc tieu cua ho la trinh bay suc manh vuot troi cua quyen lao đong tu do, nho đo ma mot cau be que mua lon len tu nong trai nho no luc ban than ma tro thanh mot chinh tri hang đau cua xu so. Phuong phap quang ba hieu qua cua Đang Cong hoa đa lam suy yeu cac đoi thu; mot cay but cua to Chicago Tribune viet mot tieu luan mieu ta chi tiet cuoc đoi Lincoln, ban đuoc khoang tu 100 đen 200 ngan an ban.


Su nghiep tong thong = Bau cu nam 1860 =

Ngay 6 thang 11 nam 1860, Lincoln đac cu đe tro thanh tong thong thu muoi sau cua Hoa Ky. Ong vuot qua Stephen A. Douglas cua Đang Dan chu, John C. Breckinridge cua Đang Dan chu mien Nam, va John Bell cua Đang Lien minh Hien phap moi đuoc thanh lap nam 1860. Lincoln la đang vien Cong hoa đau tien đam nhan chuc vu tong thong. Chien thang cua ong hoan toan dua tren su ung ho o mien Bac va mien Tay. Khong co phieu bau cho Lincoln tai muoi trong so muoi lam tieu bang mien Nam so huu no le; ong chi ve đau o 2 trong so 996 hat tren tat ca cac tieu bang mien Nam. Lincoln nhan đuoc 1.866.452 phieu bau, trong khi Douglas co 1.376.957 phieu, Breckinridge 849.781 phieu, va Bell đuoc 588.789 phieu.


= Ly khai =
Khi ket qua bau cu đa ro rang, nhung nguoi chu truong ly khai noi ro y đinh cua ho la se tach khoi Lien bang truoc khi Lincoln nham chuc vao thang 3 toi. Ngay 20 thang 12 nam 1860, tieu bang South Carolina dan đau bang cach chap nhan luat ly khai; ngay 1 thang 2 nam 1861, Florida, Mississippi, Alabama, Georgia, Louisiana, va Texas tiep buoc. Sau trong so cac tieu bang nay thong qua mot ban hien phap, va tuyen bo ho la mot quoc gia co chu quyen, Lien minh mien Nam. Cac tieu bang Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, Tennessee, Kentucky, Missouri, va Arkansas co lang nghe nhung khong chiu ly khai. Tong thong đuong nhiem Buchanan va Tong thong tan cu Lincoln tu choi cong nhan Lien minh, tuyen bo hanh đong ly khai la bat hop phap. Ngay 9 thang 2 nam 1861, Lien minh mien Nam chon Jefferson Davis lam Tong thong lam thoi.
Khoi đau la nhung no luc hoa giai. Thoa hiep Crittenden mo rong them nhung đieu khoan cua Thoa hiep Missouri nam 1820, phan chia thanh cac vung tu do va vung co no le, đieu nay trai nguoc voi cuong linh cua Đang Cong hoa. Bac bo y tuong ay, Lincoln phat bieu, "Toi tha chet con hon chap nhan... bat cu su nhuong bo hoac su thoa hiep nao đe co the so huu chinh quyen nay, la chinh quyen chung ta co đuoc boi quyen hien đinh." Tuy nhien, Lincoln ung ho Tu chinh Corwin đuoc Quoc hoi thong qua nham bao ve quyen so huu no le tai nhung tieu bang đa co san che đo no le. Chi vai tuan le truoc khi xay ra chien tranh, Lincoln đi xa đen muc viet mot buc thu goi tat ca thong đoc keu goi ho ung ho viec thong qua Tu chinh Corwin, ong xem đo nhu la no luc tranh nguy co ly khai.
Tren đuong đen le nham chuc bang tau hoa, Lincoln dien thuyet truoc nhung đam đong va cac vien lap phap khi ong bang ngang qua lanh tho phuong Bac. O Baltimore, nho Allen Pinkerton, truong toan can ve, dung than minh che Tong thong tan cu ma ong thoat chet. Ngay 23 thang 2 nam 1861, Lincoln phai nguy trang khi đen Washington, D.C., trong su bao ve cua mot toan binh si. Nham vao dan chung mien Nam, trong bai dien van nham chuc lan thu nhat, Lincoln tuyen bo rang ong khong co y đinh huy bo che đo no le o cac tieu bang mien Nam:

Ket thuc bai dien van, Tong thong keu goi dan chung mien Nam: "Chung ta khong phai la ke thu, nhung la bang huu. Khong the nao chung ta tro thanh ke thu cua nhau... Soi day đan mau nhiem cua ky uc, trai dai tu nhung bai chien truong va mo phan cua nhung nguoi yeu nuoc đen trai tim cua moi nguoi đang song, đen cho am cung nhat cua moi mai am gia đinh, khap moi noi tren vung đat bao la nay, se lam vang tieng hat cua ban hop xuong Lien bang, khi day đan ay đuoc cham đen mot lan nua, chac chan se nhu the, boi phan tot lanh hon trong ban chat cua chung ta."


= Chien tranh =

Chi huy truong Đon Sumter o tieu bang South Carolina, Thieu ta Robert Anderson, yeu cau tiep lieu tu Washington, va khi Lincoln chi thi đap ung yeu cau ay, phe ly khai xem đo la hanh đong gay chien. Ngay 12 thang 4 nam 1861, luc luong Lien minh tan cong doanh trai Sumter, buoc ho phai đau hang. Chien tranh bung no. Su gia Allen Nevins cho rang tong thong vua nham chuc đa tinh toan nham khi tin rang ong co the duy tri Lien bang. William Tecumseh Sherman, vieng tham Linconln trong tuan le dien ra le nham chuc, đa "that vong trong đau buon" vi thay Lincoln khong the nhan ra su that la "đat nuoc đang ngu me ngay tren ngon nui lua", va mien Nam đang chuan bi cho chien tranh. Donald đuc ket, "Chinh no luc cua Lincoln nhieu lan co tranh va cham trong thoi gian giua le nham chuc va tran Đon Sumter chi ra rang ong trung thanh voi loi hua se khong phai la nguoi khoi phat cuoc huynh đe tuong tan. Mat khac, ong cung the hua khong chiu đe cac đon binh bi that thu. Giai phap duy nhat cho phe Lien minh la ho phai khai hoa truoc; va ho đa hanh đong."
Ngay 15 thang 4, Lincoln keu goi cac tieu bang goi 75.000 binh si tai chiem cac đon binh, bao ve Washington, va "duy tri Lien bang", theo ong, van đang con nguyen ven bat ke hanh đong cua nhung bang ly khai. Loi keu goi nay buoc cac tieu bang phai quyet đinh dut khoat. Virginia tuyen bo ly khai, lien đuoc ban thuong đe tro thanh thu đo cua Lien minh. Trong vong hai thang, North Carolina, Tennessee, va Arkansas cung bieu quyet ly khai. Cam tinh ly khai phat trien o Missouri va Maryland, nhung chua đu manh đe chiem uu the, trong khi Kentucky co to ra trung lap.
Binh si di chuyen ve huong nam đen Washington đe bao ve thu đo, đap loi keu goi cua Lincoln. Ngay 19 thang 4, nhung đam đong chu truong ly khai o Baltimore chiem đuong sat dan ve thu đo. George William Brown, Thi truong Baltimore, va mot so chinh tri gia kha nghi khac o Maryland bi cam tu ma khong can trat lenh, Lincoln đinh chi quyen cong dan đuoc xet xu truoc toa. John Merryman, thu linh nhom ly khai o Maryland, thinh cau Chanh an Toi cao Phap vien Roger B. Taney ra phan quyet cho rang vu bat giu vu bat giu Merryman ma khong xet xu la vi pham phap luat. Taney ra phan quyet, theo đo Merryman phai đuoc tra tu do, nhung Lincoln phot lo phan quyet. Tu đo, va trong suot cuoc chien, Lincoln bi chi trich du doi, thuong khi bi lang ma, boi nhung đang vien Dan chu chong chien tranh.


= Hanh xu quyen luc trong thoi chien =

Sau khi Đon Sumter bi that thu, Lincoln nhan ra tam quan trong cua viec truc tiep nam quyen chi huy nham kiem soat cuoc chien va thiet lap chien luoc toan dien đe tran ap phe noi loan. Đoi đau voi cuoc khung hoang chinh tri va quan su chua tung co, Lincoln, voi tu cach la Tong Tu lenh Quan luc, su dung quyen luc chua tung co. Ong mo rong nhung quyen đac biet trong chien tranh, ap đat lenh phong toa tren tat ca thuong cang cua Lien minh, ra lenh cam tu khong qua xet xu hang ngan nguoi bi nghi la ung ho Lien minh. Quoc hoi va cong luan mien bac ung ho ong. Hon nua, Lincoln phai đau tranh đe cung co su ung ho manh me tu nhung tieu bang co no le o vung bien, va phai kiem che cuoc chien khong tro thanh mot cuoc tranh chap quoc te.
No luc danh cho cuoc chien chiem het thoi gian va tam tri cua Lincoln cung nhu khien ong tro nen tam điem cua su dem pha va miet thi. Nhom phan chien trong Đang Dan chu chi trich Lincoln khong chiu thoa hiep trong van đe no le, trong khi nhom cap tien trong Đang Cong hoa phe phan ong hanh đong qua cham trong no luc bai no. Ngay 6 thang 8 nam 1861, Lincoln ky ban hanh Luat Tich bien, cho phep tich bien tai san va giai phong no le cua nhung nguoi ung ho Lien minh trong cuoc chien. Trong thuc te, du it khi đuoc ap dung, luat nay đanh dau su ung ho chinh tri danh cho no luc bai bo che đo no le.
Lincoln muon tu Thu vien Quoc hoi quyen Elements of Military Art and Science cua Henry Halleck đe đoc va nghien cuu ve quan su. Lincoln nhan nai xem xet tung bao cao goi bang đien tin tu Bo Chien tranh o Washington D. C., tham van cac thong đoc tieu bang, mot so tuong lanh đuoc tuyen chon dua tren thanh tich cua ho. Thang 1 nam 1862, sau nhieu loi than phien ve su thieu hieu qua cung nhu nhung hanh vi vu loi o Bo Chien tranh, Lincoln bo nhiem Edwin Stanton thay the Cameron trong cuong vi Bo truong. Stanton la mot trong so nhieu đang vien Dan chu bo sang đang Cong hoa duoi quyen lanh đao cua Lincoln. Moi tuan hai lan, Lincoln hop voi Noi cac. Ong hoc hoi tu Tuong Henry Halleck ve su can thiet kiem soat cac điem chien luoc, nhu song Mississippi; ong cung biet ro tam quan trong cua thi tran Vicksburg, va hieu rang can phai triet tieu suc manh quan su cua đoi phuong chu khong chi đon gian la chiem đuoc lanh tho.


= Tuong McClellan =
Nam 1861, Lincoln bo nhiem Thieu tuong George B. McClellan lam tong tham muu truong quan luc Lien bang thay the tuong Winfield Scott ve huu. Tot nghiep Truong Vo bi West Point, tung lanh đao cong ty đuong sat, va đang vien Dan chu tu Pensylvania, McClellan phai mat đen vai thang đe lap ke hoach cho chien dich Penisula nham chiem Richmond đe tien ve thu đo cua Lien minh. Su cham tre nay đa gay boi roi cho Lincoln va Quoc hoi.

Thang 3 nam 1862, Lincoln bai chuc McClellan va bo nhiem Henry Wager Halleck thay the. Tren bien, chien ham CSS Virginia gay thiet hai ba chien ham cua Lien bang o Norfolk, Virginia truoc khi bi chien ham USS Monitor đanh bai. Trong luc tuyet vong, Lincoln phai moi McClellan tro lai lanh đao luc luong vu trang khu vuc Washington. Hai ngay sau, luc luong cua Tuong Lee bang qua song Potomac tien vao Maryland, đanh voi Lien bang trong tran Antietam thang 9 nam 1862. Đay la mot trong nhung tran đanh đam mau nhat trong lich su nuoc My du chien thang thuoc ve Lien bang, va cung la co hoi đe Lincoln cong bo ban Tuyen ngon Giai phong No le nham tranh nhung đon đoan cho rang Lincoln phai cong bo ban tuyen ngon vi đang o trong tinh the tuyet vong. McClellan chong lai lenh cua tong thong yeu cau truy đuoi Tuong Lee, trong khi đong đoi cua ong, Tuong Don Carlos Buell khong chiu đong binh đanh quan noi day o phia đong Tennessee. Lincoln bo nhiem William Rosecrant thay the Buell; sau cuoc bau cu giua nhiem ky, ong chon Ambrose Burnside thay the McClellan. Hai nha lanh đao quan su moi đeu co quan điem chinh tri on hoa va đeu ung ho vi Tong tu lenh quan luc.
Thang 12, do voi vang mo cuoc tan cong bang qua song Rappahannock, Burnside bi Lee đanh bai trong tran Fredericksburg khien hang ngan binh si bat man va đao ngu trong nam 1863. Lincoln thay the Burnside bang Joseph Hooker, mac du Hooker la nguoi luon khang khang yeu cau thanh lap mot che đo đoc tai quan su.
Trong cuoc bau cu giua ky nam 1862, đang Cong hoa mat nhieu ghe o Vien Dan bieu do cu tri bat binh voi chinh phu vi khong the ket thuc som cuoc chien, va vi nan lam phat, tang thue, nhung đon đai ve tham o, va noi e so thi truong lao đong se sup đo neu giai phong no le. Tuyen ngon Giai phong No le đuoc cong bo vao thang 9 đa giup đang Cong hoa gianh phieu bau o cac khu vuc nong thon vung New England va phia bac vung Trung Tay, nhung mat phieu o cac đo thi va phia nam vung Tay Bac. Đang Dan chu đuoc tiep them suc manh va hoat đong tot o Pennsylvania, Ohio, Indiana, va New York. Tuy nhien, đang Cong hoa van duy tri the đa so o Quoc hoi va cac tieu bang quan trong ngoai tru New York. Theo to Cincinnati, cu tri "that vong vi thay cuoc chien tiep tuc keo dai, cung nhu su can kiet tai nguyen quoc gia ma khong co su tien bo nao." 


= Tuyen ngon Giai phong No le =

Lincoln hieu rang quyen luc cua Chinh phu lien bang đe giai phong no le đang bi han che boi Hien phap, ma hien phap, tu truoc nam 1865, đa danh quyen nay cho cac tieu bang.
Luc bat đau cuoc chien, Lincoln co thuyet phuc cac tieu bang chap nhan giai phong no le co boi thuong (nhung chi đuoc Washington, D. C. ap dung) Ong bac bo cac đe nghi gioi han viec giai phong no le theo khu vuc đia ly.
Ngay 19 thang 6 nam 1862, voi su ung ho cua Lincoln, Quoc hoi thong qua luat cam che đo no le tren toan lanh tho lien bang. Thang 7, du luat thu hai đuoc thong qua, thiet lap trinh tu tai phan đe tien hanh giai phong no le cua nhung chu no bi ket an ung ho phe phien loan. Du khong tin Quoc hoi co quyen giai phong no le trong lanh tho cac tieu bang, Lincoln phe chuan du luat đe bay to su ung ho danh cho nganh lap phap.
Ong cam nhan rang tong thong trong cuong vi Tong tu lenh quan luc co the su dung quyen hien đinh hanh đong trong tinh trang chien tranh đe thuc thi luat phap, va ong lap ke hoach hanh đong. Ngay trong thang 6, Lincoln thao luan voi Noi cac noi dung ban Tuyen ngon, trong đo ong viet, "nhu la mot bien phap quan su can thiet va thich đang, tu ngay 1 thang 1, 1863, moi ca nhan bi xem la no le trong cac tieu bang thuoc Lien minh, tu nay va vinh vien, đuoc tu do."
Trong cho rieng tu, Lincoln khang quyet rang khong the chien thang ma khong giai phong no le. Tuy nhien, phe Lien minh va thanh phan chong chien tranh tuyen truyen rang giai phong no le la rao can đoi voi no luc thong nhat đat nuoc. Lincoln giai thich rang muc tieu chinh cua ong trong cuong vi tong thong la bao ve su thong nhat cua Lien bang:

Cong bo ngay 22 thang 9 nam 1862, ban Tuyen ngon Giai phong No le co hieu luc tu ngay 1 thang 1 nam 1863, tuyen bo giai phong no le trong 10 tieu bang ngoai vong kiem soat cua Lien bang, voi su mien tru danh cho nhung khu vuc trong hai tieu bang thuoc Lien bang. Quan đoi Lien bang cang tien sau ve phia Nam cang co nhieu no le đuoc tu do cho đen hon ba trieu no le trong lanh tho Lien minh đuoc giai phong. Lincoln nhan xet ve ban Tuyen ngon, "Chua bao gio trong đoi toi tin quyet ve nhung gi toi đang lam la đung nhu khi toi ky van kien nay." 
Sau khi ban hanh Tuyen ngon Giai phong No le, tuyen mo cuu no le vao quan đoi la chu truong chinh thuc cua chinh phu. Luc đau con mien cuong, nhung tu mua xuan nam 1863, Lincoln khoi xuong chuong trinh "Tuyen mo đai tra binh si da đen". Trong thu goi Andrew Johnson, thong đoc quan su Tennessee, Lincoln viet, "Chi can quang canh 50.000 chien binh da đen đuoc huan luyen va trang bi đay đu cung co the cham dut cuoc noi loan ngay lap tuc." 
Cuoi nam 1863, theo chi đao cua Lincoln, Tuong Lorenzo Thomas tuyen mo 20 trung đoan da đen tu Thung lung Mississippi. Frederick Douglass co lan nhan xet: "Khi gap Lincoln, chua bao gio toi nho đen xuat than thap hen, hoac mau da khong đuoc ua thich cua minh." 


= Dien van Gettysburg =

Thang 7 nam 1863, Binh đoan Potomac duoi quyen tuong George Meade thang lon trong tran Gettysburg. Tren chinh truong, nhom Copperheads bi that bai trong ky tuyen cu mua thu o Ohio, nho đo Lincoln duy tri su ung ho ben trong đang cung vi the chinh tri vung chai đu đe tai tham đinh cuoc chien. Tinh the thuan loi cho Lincoln vao thoi điem ong đoc bai dien van tai nghia trang Gettysburg.
Trai voi loi tien đoan cua Lincoln, "The gioi khong quan tam, cung chang nho nhung gi chung ta noi o đay," thi bai dien van cua ong đa tro nen mot trong nhung dien tu đuoc trich dan nhieu nhat trong lich su My Quoc.
Dien van Gettysburg đuoc đoc trong le cung hien Nghia trang Liet si Quoc gia tai Gettysburg, Pennsylvania, vao chieu thu Nam, ngay 19 thang 11 nam 1863. Chi voi 271 tu, trong bai dien van keo dai ba phut nay, Lincoln nhan manh rang đat nuoc đuoc san sinh, khong phai nam 1789, ma tu nam 1776, "đuoc thai nghen trong Tu do, đuoc cung hien cho niem xac tin rang moi nguoi sinh ra đeu binh đang."
Ong đinh nghia rang chien tranh la su hi sinh đau tranh cho nguyen tac tu do va binh đang cho moi nguoi. Giai phong no le la mot phan cua no luc ay. Ong tuyen bo rang cai chet cua cac chien si dung cam la khong vo ich, rang che đo no le se that bai va cao chung, tuong lai cua nen dan chu se đuoc bao đam, va "chinh quyen cua dan, do dan, vi dan se khong lui tan khoi mat đat." Lincoln đuc ket rang cuoc noi chien co mot muc tieu cao quy – san sinh mot nen tu do moi cho dan toc.


= Tuong Grant =

Su kien Meade khong the khong che đao quan cua Lee khi ong nay triet thoai khoi Gettysburg cung voi su thu đong keo dai cua Binh đoan Potomac khien Lincoln tin rang can co su thay đoi o vi tri tu lenh mat tran. Chien thang cua Tuong Ulysses S. Grant trong tran Shiloh va trong chien dich Vicksburg tao an tuong tot đoi voi Lincoln. Hoi đap nhung loi chi trich Grant sau tran Shiloh, Lincoln tung noi: "Toi rat can nguoi nay. Ong ta chien đau." Vao nam 1864, Grant phat đong Chien dich Overland đam mau thuong đuoc mo ta la chien tranh tieu hao, khien phia Lien bang thiet hai nang ne trong cac mat tran nhu Wilderness va Cold Harbor. Du đuoc huong loi the cua phia phong thu, quan đoi Lien minh cung bi ton that khong kem.
Do khong co nguon luc doi dao, đao quan cua Lee cu hao mon dan qua moi tran chien, bi buoc phai đao hao phong thu ben ngoai Petersburg, Virginia trong vong vay cua quan đoi Grant.
Linconln cho phep Grant pha huy co so ha tang cua Lien minh nhu nong trang, đuong sat, va cau cong nham lam suy sup tinh than cung nhu lam suy yeu kha nang kinh te cua đoi phuong. Di chuyen đen Petersburg, Grant chan ba tuyen đuong sat tu Richmond, Virginia ve phia nam tao đieu kien cho Tuong Sherman va Tuong Philip Sheridan huy pha cac nong trang va cac thi tran o Thung lung Shenandoah thuoc Virginia.
Vao ngay 1 thang 4 nam 1865, Grant thoc sau vao suon cua luc luong cua Lee trong tran Five Forks va bao vay Petersburg, chinh phu Lien minh phai di tan khoi Richmond. Lincoln đen tham thu đo cua Lien minh khi vua bi that thu, nguoi da đen đuoc tu do chao đon ong nhu mot vi anh hung trong khi nguoi da trang to ve lanh lung voi tong thong cua phe chien thang. Vao ngay 9 thang 4 nam 1865, tai lang Appomattox Court House, Lee đau hang truoc Grant, ket thuc cuoc noi chien.


= Nam 1864, tai tranh cu =
La chinh tri gia lao luyen, Lincoln khong chi co kha nang đoan ket tat ca phe phai chinh trong đang Cong hoa ma con thu phuc nhung nguoi Dan chu nhu Edwin M. Stanton va Andrew Johnson. Ong danh nhieu gio trong tuan đe đam đao voi cac chinh tri gia đen tu khap đat nuoc, va su dung anh huong rong lon cua ong đe tao su đong thuan giua cac phe nhom trong đang, xay dung hau thuan cho cac chinh sach cua ong, va đoi pho voi no luc cua nhom cap tien đang co loai ong khoi lien danh nam 1864.

Đai hoi đang nam 1864 chon Andrew Johnson đung cung lien danh voi Lincoln. Nham mo rong lien minh chinh tri hau loi cuon cac đang vien Dan chu va Cong hoa, Lincoln tranh cu duoi danh nghia cua Đang Lien hiep Quoc gia tan lap.
Khi cac chien dich mua xuan cua Grant đi vao be tac trong khi ton that tiep tuc gia tang, su thieu vang cac chien thang quan su phu bong tren trien vong đac cu cua Tong thong, nhieu đang vien Cong hoa tren khap nuoc e so Lincoln se that cu.
Khi canh chu hoa trong đang Dan chu goi cuoc chien la mot "that bai" thi ung cu vien cua đang, Tuong George B. McClellan, ung ho chien tranh va len tieng bac bo luan cu cua phe chu hoa. Lincoln cap them linh cho Grant, đong thoi van đong đang cua ong tang cuong ho tro cho Grant. Trong thang 9, Thang loi cua Lien bang khi Sherman chiem Atlanta va David Farragut chiem Mobile dap tat moi hoai nghi;
Đang Dan chu bi phan hoa tram trong, mot so nha lanh đao va phan lon quan nhan quay sang ung ho Lincoln. Mot mat, Đang Lien hiep Quoc gia đoan ket chat che ho tro cho Lincoln khi ong tap chu vao chu đe giai phong no le; mat khac, cac chi bo Cong hoa cap tieu bang no luc ha giam uy tin phe chu hoa. Lincoln thang lon trong cuoc tuyen cu, gianh đuoc phieu bau cua tat ca ngoai tru ba tieu bang.
Ngay 4 thang 3 nam 1865, trong bai dien van nham chuc lan thu hai, Lincoln bay to rang su ton that lon lao tu hai phia la do y chi cua Thien Chua. Su gia Mark Noll xep dien tu nay vao trong "mot so it cac van ban ham chua tinh thieng lieng, nho đo nguoi dan My y thuc đuoc vi tri cua minh tren the gioi."


= Tai thiet =
Thoi ky tai thiet đa khoi đau ngay tu luc con chien tranh, khi Lincoln va cac phu ta cua ong tinh truoc phuong cach giup cac tieu bang mien nam tai hoi nhap, giai phong no le, va quyet đinh so phan cua gioi lanh đao Lien minh. Khong lau sau khi Tuong Lee đau hang, khi đuoc hoi nen đoi xu voi phe that tran nhu the nao, Lincoln tra loi, "Hay đe ho thoai mai".

Trong no luc tien hanh chinh sach hoa giai, Lincoln nhan đuoc su ung ho cua nhom on hoa, nhung bi chong đoi boi nhom cap tien trong đang Cong hoa nhu Dan bieu Thaddeus Stevens, cac Thuong Nghi si Charles Summer va Benjamin Wade, la nhung đong minh chinh tri cua ong trong cac van đe khac. Quyet tam tim ra giai phap hiep nhat dan toc ma khong thu đich voi mien Nam, Lincoln thuc giuc to chuc bau cu som theo cac đieu khoan phong khoang. Tuyen cao An xa cua tong thong ngay 8 thang 12 nam 1863 cong bo khong buoc toi nhung ai khong co chuc vu trong Lien minh, chua tung nguoc đai tu binh Lien bang, va chiu ky tuyen the trung thanh voi Lien bang.
Su chon lua nhan su cua Lincoln la nham giu hai nhom on hoa va cap tien cung lam viec voi nhau. Ong bo nhiem Salmon P. Chase thuoc nhom cap tien vao Toi cao Phap vien thay the Chanh an Taney.
Sau khi Tuyen ngon Giai phong No le co hieu luc, du khong đuoc ap dung tren tat ca tieu bang, Lincoln gia tang ap luc yeu cau Quoc hoi ra mot ban tu chinh đat che đo no le ngoai vong phap luat tren toan lanh tho. Lincoln tuyen bo rang mot ban tu chinh nhu the se "giai quyet dut điem toan bo van đe". Thang 6 nam 1864, mot du luat tu chinh đuoc trinh Quoc hoi nhung khong đuoc thong qua vi khong đu đa so hai phan ba. Viec thong qua du luat tro thanh mot trong nhung chu đe van đong trong cuoc bau cu nam 1864. Ngay 13 thang 1, 1865, sau mot cuoc tranh luan dai o Vien Dan bieu, du luat đuoc thong qua va đuoc gui đen cac vien lap phap tieu bang đe phe chuan đe tro thanh Tu chinh an thu muoi ba cua Hien phap Hoa Ky vao ngay 6 thang 12 nam 1865.
Khi cuoc chien sap ket thuc, ke hoach tai thiet cua tong thong tiep tuc đuoc đieu chinh. Tin rang chinh phu lien bang co mot phan trach nhiem đoi voi hang trieu no le đuoc giai phong, Lincoln ky ban hang đao luat Freedman’s Bureau thiet lap mot co quan lien bang đap ung cac nhu cau cua nhung cuu no le, cung ung đat thue trong han ba nam voi quyen đuoc mua đut cho nhung nguoi vua đuoc tu do.


= Tai đinh nghia khai niem cong hoa va chu nghia cong hoa =

Nhung su gia đuong đai nhu Harry Jaffa, Herman Belz, John Diggins, Vernon Burton, va Eric Foner đeu nhan manh đen no luc tai đinh nghia cac gia tri cong hoa cua Lincoln. Tu đau thap nien 1850 khi cac luan cu chinh tri đeu huong ve tinh thieng lieng cua Hien phap, Lincoln đa tap chu vao ban Tuyen ngon Đoc lap, xem van kien nay la nen tang cua cac gia tri chinh tri cua nuoc My ma ong goi la "thanh luy" cua chu nghia cong hoa.
Su kien ban Tuyen ngon nhan manh đen quyen tu do va su binh đang danh cho moi nguoi, trai nguoc voi Hien phap dung chiu che đo no le, đa lam thay đoi chieu huong tranh luan. Luan điem cua Lincoln đa gay dung đuoc anh huong vi ong lam sang to nen tang đao đuc cua chu nghia cong hoa, thay vi chi biet tuan thu hien phap.


= Cac đao luat =

Lincoln trung thanh voi chu thuyet cua đang Whig ve chuc vu tong thong, theo đo Quoc hoi co trach nhiem lam luat va nhanh hanh phap thuc thi luat phap. Chi co bon du luat đa đuoc Quoc hoi thong qua đa bi Lincoln phu quyet. Nam 1862, ong ky ban hanh đao luat Homestead ban cho nguoi dan voi gia rat thap hang trieu hec-ta đat chinh phu đang so huu. Đao luat Morrill Land-Grant Colleges ky nam 1862 cung ung hoc bong chinh phu cho cac truong đai hoc nong nghiep tai moi tieu bang. Đao luat Pacific Railway nam 1862 va 1864 danh su ho tro cua lien bang cho cong trinh xay dung đuong sat xuyen luc đia hoan thanh nam 1869.
Lincoln cung mo rong anh huong kinh te cua chinh phu lien bang sang cac lanh vuc khac. Đao luat National Banking cho phep thanh lap he thong ngan hang quoc gia cung ung mang luoi tai chinh doi dao tren toan quoc, cung nhu thiet lap nen tien te quoc gia. Nam 1862, Quoc hoi đe xuat va tong thong phe chuan viec thanh lap Bo Nong nghiep. Nam 1862, Lincoln cu Tuong John Pope binh đinh cuoc noi day cua bo toc Sioux. Tong thong cung cho lap ke hoach cai cach chinh sach lien bang đoi voi nguoi da đo.
Lincoln la nhan to chinh trong viec cong nhan Le Ta on la quoc le cua Hoa Ky. Truoc nhiem ky tong thong cua Lincoln, Le Ta on la ngay le pho bien o vung New England tu the ky XVII. Nam 1863, Lincoln tuyen bo thu Nam lan thu tu cua thang 11 la ngay cu hanh Le Ta on.


= Toi cao Phap vien =
Lincoln bo nhiem nam tham phan cho toa an toi cao. Noah Haynes Swayne, đuoc đe cu ngay 21 thang 1, 1862 va bo nhiem ngay 24 thang 1, 1862; ong la luat su, chong che đo no le va ung ho Lien bang. Samuel Freeman Miller, đuoc đe cu va bo nhiem ngay 16 thang 7 nam 1862; ong ung ho Lincoln trong cuoc bau cu nam 1860, va la nguoi chu truong bai no. David Davis, đuoc đe cu ngay 1 thang 12 nam 1862 va bo nhiem ngay 8 thang 12 nam 1862; ong la nguoi đieu hanh chien dich tranh cu nam 1860 cua Lincoln, tung la tham phan toa phuc tham lien bang o Illinois. Stephen Johnson Field, đuoc đe cu ngay 6 thang 3 nam 1863 va bo nhiem ngay 10 thang 3 nam 1863; tung la tham phan toa toi cao bang California. Cuoi cung la Bo truong Ngan kho cua Lincoln, Salmon P. Chase, đuoc đe cu va bo nhiem trong ngay 6 thang 12 nam 1862 vao chuc vu Chanh an Toi cao Phap vien Hoa Ky. Lincoln tin Chase la mot tham phan co kha nang, se ho tro cong cuoc tai thiet trong linh vuc tu phap, va su bo nhiem nay se lien ket cac nhom trong đang Cong hoa. 


= Cac Tieu bang gia nhap Lien bang =
Ngay 20 thang 6 nam 1863, tieu bang West Virginia xin gia nhap Lien bang, bao gom nhung hat cuc tay bac tung tach khoi tieu bang sau khi bang nay rut lui khoi Lien bang. Nevada, tieu bang thu ba thuoc vung vien tay đuoc gia nhap ngay 31 thang 10 nam 1864.


Am sat John Wilkes Booth, mot dien vien noi tieng va cung la gian điep cua Lien minh đen tu Maryland. Mac du chua bao gio gia nhap quan đoi Lien minh, Booth co moi quan he voi mat vu Lien minh. Nam 1864, Booth len ke hoach bat coc Lincoln đe đoi tha tu binh Lien minh. Nhung sau khi du buoi dien thuyet cua Lincoln vao ngay 11 thang 4 nam 1865, Booth gian du thay đoi ke hoach va quyet đinh am sat tong thong. Do biet Tong thong, Đe Nhat Phu nhan, va Tuong Ulysses S. Grant, nhan dip an mung viec cham dut chien tranh, se đen Nha hat Ford, Booth cung đong bon lap ke hoach am sat Pho Tong thong Andrew Johnson, Bo truong Ngoai giao William H. Seward, va Tuong Grant. Ngay 14 thang 4, Lincoln đen xem vo kich "Our American Cousin" ma khong co can ve chinh Ward Hill Lamon đi cung. Đen phut chot, thay vi đi xem kich, Grant cung vo đen Philadelphia.
Trong luc nghi giai lao, John Parker, can ve cua Lincoln, roi nha hat cung nguoi đanh xe đen quan ruou Star ke can. Booth loi dung co hoi luc Tong thong ngoi trong lo danh du ma khong co can ve ben canh, khoang 10 gio toi, han ta len vao va ban vao sau đau cua Tong thong tu cu ly gan. Thieu ta Henry Rathbone đa thay va chup bat Booth nhung hung thu đam trung Rathbone va tron thoat.
Sau muoi ngay đao tau, nguoi ta tim thay Booth tai mot nong trang o Virginia, khoang 30 dam (48 km) phia nam Washington D. C. Ngay 26 thang 4, sau mot cuoc đung đo ngan, Booth bi binh si Lien bang giet chet.
Sau con hon me keo dai chin gio, Lincoln tu tran luc 7 gio 22 phut sang ngay 15 thang 4. Muc su Phineas Densmore Gurley thuoc Giao hoi Truong Lao đuoc moi cau nguyen sau khi Bo truong Chien tranh Stanton chao tien biet va noi, "Nay ong thuoc ve lich su."
Thi the cua Lincoln đuoc phu quoc ky va đuoc cac si quan Lien bang ho tong duoi con mua ve Toa Bach Oc trong tieng chuong nha tho cua thanh pho. Pho Tong thong Johnson tuyen the nham chuc luc 10:00 sang ngay trong ngay Tong thong bi am sat. Suot ba tuan le, đoan tau hoa danh cho tang le Tong thong mang thi the ong đen cac thanh pho tren khap mien Bac đen cac le tuong niem co hang tram ngan nguoi tham du, trong khi nhieu nguoi khac tu tap doc theo lo trinh giang bieu ngu, đot lua, va hat thanh ca.


Niem tin ton giao Gioi hoc gia viet nhieu ve cac chu đe lien quan đen đuc tin va triet ly song cua Lincoln. Ong thuong su dung hinh anh va ngon ngu ton giao đe trinh bay đuc tin ca nhan hoac đe thuyet phuc cu toa, phan lon trong so ho la tin huu Khang Cach theo trao luu Tin Lanh. Du chua bao gio chinh thuc gia nhap giao hoi nao, Lincoln rat gan gui voi Kinh Thanh, thuong xuyen trich dan va tan duong Kinh Thanh.
Trong thap nien 1840, Lincoln nga theo "Hoc thuyet Tat yeu" tin rang tam tri con nguoi o duoi su kiem soat cua mot quyen luc cao hon. Đen thap nien 1850, Lincoln thua nhan "on than huu" theo cach chung, nhung hiem khi su dung ngon ngu va hinh anh ton giao cua nguoi Tin Lanh. Ong danh su ton trong cho chu nghia cong hoa cua nhung nha lap quoc gan nhu la niem tin ton giao. Song, khi đau kho vi cai chet cua con trai ong, Edward, Lincoln thuong xuyen nhin nhan rang ong can phai trong cay Thien Chua. Khi mot con trai khac cua Lincoln, Willie, lia đoi trong thang 2 nam 1862, ong cang huong ve ton giao đe tim cau giai đap va su an ui.


Quan điem ve chung toc Co y kien cho rang tuy Abraham Lincoln ung ho viec bai bo che đo no le, nhung ong lam đieu nay vi ong cho la che đo no le lam ran vo su thong nhat cua nuoc My chu khong phai vi ong ung ho quyen binh đang cua nguoi da đen. Trong buoi tranh luan voi Nghi sy Douglas đuoc to chuc tai Charleston, South Carolina, Abraham Lincoln đa co nhung tuyen bo phan biet chung toc ro rang, va ong khong ung ho quyen binh đang giua nguoi da trang va da đen. Ong cho rang nguoi da trang va da đen co nhung khac biet ve mat sinh hoc, nen su binh đang giua 2 chung toc la khong the xay ra: 

"...Toi se noi sau đo rang toi khong, cung nhu khong bao gio, ung ho viec mang lai bat ky đieu gi ve binh đang xa hoi va chinh tri giua cac chung toc da trang va da đen - [khan gia vo tay]... va toi se noi them rang co mot su khac biet ve the chat giua cac chung toc da trang va da đen ma toi tin rang se mai mai ngan hai chung toc đuoc binh đang voi nhau ve mat xa hoi va chinh tri... va toi cung nhu bat ky nguoi đan ong nao khac co vai tro thuong đang đuoc giao cho chung toc da trang."
Tuy nhien, khi phan đoi phan quyet Douglas cua toa an toi cao My (phan quyet nam 1856, theo đo khong cam che đo no le), Lincoln đa tuyen bo rang: "Khong co ly do gi tren the gioi nay khien cho nguoi da đen khong đuoc huong tat ca cac quyen đuoc liet ke trong Tuyen ngon Đoc lap - quyen tu do va muu cau hanh phuc. Ho can đuoc huong ngang bang nhung nguoi da trang." 
Trong bai dien van tai Cincinnati, Ohio vao ngay 17 thang 12 nam 1859, Lincoln đa noi: "Toi nghi rang che đo no le la sai trai, ca ve mat đao đuc lan chinh tri. Toi mong rang no se khong lan rong hon nua tai Hoa Ky, va toi se khong phan đoi neu no dan dan cham dut trong toan bo Lien minh" .
Trong mot buc thu gui toi Albert G. Hodges vao nam 1864, Lincoln đa tung viet rang: "Toi la nguoi chong che đo no le mot cach tu nhien. Neu che đo no le khong phai la sai trai, thi khong co gi la sai trai ca." 
Tu tuong phan biet chung toc cua Abraham Lincoln bat đau đuoc khoi len tu cuoi thap nien 1960, khi nhung su gia nhu Lerone Bennett xem xet lai quan điem cua Lincoln lien quan đen cac van đe chung toc. Nam 1968, Bennett gay chan đong du luan khi goi Lincoln la nguoi chu truong "chung toc da trang la thuong đang". Nhung nguoi ung ho Lincoln nhu Dirk va Cashin thi phan bac rang thai đo phan biet chung toc cua Lincoln du sao van nhe hon hau het cac chinh tri gia My thoi ay.
Theo nha su hoc Eric Foner thi truoc khi noi chien My no ra, Lincoln thuc hien cac bien phap xoa bo che đo no le nhung rat cham, boi vi ong la nguoi mang tu tuong phan biet chung toc. Kaplan lap luan: Lincoln mien cuong hanh đong dut khoat chong lai che đo no le, đieu đo phan anh su thoa hiep giua ca hai mat ca nhan cua ong – mot su tan tam manh me đoi voi Hien phap va su thong nhat cua Lien bang, va su do du boi tu tuong phan biet chung toc: Lincoln tin rang nuoc My "đa va luon luon la quoc gia cua mot nguoi da trang". Lincoln chac chan đa co rat nhieu đinh kien chung toc ma nguoi trong thoi đai cua ong thuong co. Tuy nhien, khi noi chien My dien ra, quan điem ve chung toc cua Lincoln đa dan thay đoi. Mat khac, nhu cau cua chien tranh buoc ong phai dut khoat xoa bo che đo no le đe co the tuyen them binh luc tu nguoi da đen. Trong su nghiep cua minh, Lincoln thuc su noi rat it ve van đe chung toc. Khong giong nhu nhieu nguoi đuong thoi, ong đa khong đua ra nen tang ve vinh quang cua chung toc da trang. Lincoln cung la tong thong đau tien gap nguoi da đen o Nha Trang. Đen cuoi nhiem ky, ong ung ho quyen bau cu cho mot bo phan nhung nguoi da đen "co hoc thuc" hoac tung tham gia quan đoi. Tuy nhien, Lincoln bi am sat va nhung ke hoach trao quyen cho nguoi da đen vao thoi ky Tai thiet sau đo đa som cham dut. Nhung neu Lincoln khong bi am sat thi cung se khong co su khac biet, boi Chu nghia phan biet chung toc anh huong qua sau đam trong xa hoi My thoi đo.


Vinh danh Theo bang Xep hang Tong thong trong Lich su Hoa Ky đuoc thuc hien tu thap nien 1940, Lincoln luon co ten trong ba nguoi đung đau, thuong khi la nhan vat so 1. Trong phan lon cac cuoc khao sat bat đau thuc hien tu nam 1948, Lincoln đuoc xep vao hang đau: Schlesinger 1948, Schlesinger 1962, 1982 Murray Blessing Survey, Chicago Tribune 1982 poll, Schlesinger 1996, CSPAN 1996, Ridings-McIver 1996, Time 2008, and CSPAN 2009. Đai the, nhung tong thong chiem ba vi tri đau la 1) Lincoln; 2) George Washington; va 3) Franklin D. Roosevelt, mac du đoi khi cung co su đao nguoc vi tri voi nhau giua Lincoln va Washington, Washington va Roosevelt.
Lincoln so huu tinh cach điem tinh can thiet cho mot chinh khach, nhat la trong tinh the phuc tap. Suot trong nam 1862, khong co ngay nao troi qua ma khong co mot bai dien thuyet keu goi tong thong chap nhan nhung quyet sach tao bao nham chong lai nan no le va Tuong McClellan, nhung Lincoln van bat đong. Ong can phai can nhac cho tung buoc đi đe thuyet phuc chinh minh va gioi cu tri on hoa o phia Bac rang ong đa thu het moi phuong cach.
Ngay ca sau khi cach chuc Tuong McClellan va giai phong no le, ong van kien nhan cho đoi đen thoi điem thich hop. Su mon moi cho đoi mot chien thang đe co the cong bo ban Tuyen ngon Giai phong No le co le la giai đoan nhay cam nhat trong nhiem ky tong thong cua Lincoln. Thoi ky chuyen tiep la can thiet boi vi Lincoln biet rang trong nhung luc đat nuoc đang bi phan hoa nghiem trong thi lap truong trung dung la con đuong dan đen thanh cong cho nha lanh đao.

Mot ngay mua he nam 1862, mot nhom cac nhan vat tieng tam chu truong bai no tu vung New England đen gap Lincoln nham yeu cau ong phai chong nan no le triet đe hon. Sau mot luc im lang, Lincoln hoi xem ho con nho su kien Blondin đi day ngang qua thac Niagara khong. Di nhien la ho nho. Mot nguoi trong so ho thuat lai loi cua Tong thong, "Gia su toan bo gia tri vat chat tren đat nuoc vi đai nay cua chung ta, tu Đai Tay Duong đen Thai Binh Duong – su giau co, thinh vuong, nhung thanh qua cua no trong hien tai va ca niem hi vong cho tuong lai – đuoc tap trung lai va giao cho Blondin đem chung bang qua thac trong chuyen đi kinh khung nay;" va gia su "ban đang đung tren bo thac khi Blondin đi tren day, khi anh đang can than do dam tung buoc chan va đang co giu thang bang voi thanh ngang tren tay bang ky nang tinh te cua minh đe bang qua thac nuoc khong lo đang gam ru ben duoi. Ban se gao thet, ‘Blondin, qua phai mot buoc!’ ‘Blondin, qua trai mot buoc!’ hay la ban lang le đung yen, nin tho va cau nguyen xin Đang Toan Nang huong dan va giup anh ay vuot qua con thu thach?"
Khi nghe tin Liconln tu tran, Walt Whitman viet bai tho O Captain! My Captain! goi ong la thuyen truong leo lai con thuyen qua nhung vung bien đong đe đen ben bo binh yen, nhung khi sap đen noi thi nguoi thuyen truong đa khong con. Trong khi nguoi da trang xem Lincoln nhu la nha lanh đao co cong duy tri nen thong nhat cua đat nuoc thi nguoi My da đen vinh danh ong nhu mot nha giai phong. Trong chuyen vieng tham Richmond, Lincoln đuoc nguoi dan o đay chao đon nhu mot nguoi cha. Ho con vi sanh ong voi Moses trong Kinh Thanh, nguoi giai phong dan Do Thai va dan dat ho tren đuong đen Đat Hua nhung tu tran truoc khi dan toc ong đat chan vao vung đat nay.
Ngay ca Frederick Douglass, nguoi thuong chi trich Lincoln trong suot nhiem ky tong thong, sau khi Lincoln bi am sat đa goi ong la "vi Tong thong Hoa Ky đau tien chet vi chinh nghia," va ca ngoi tinh cach cua Lincoln, "Voi Abraham Lincoln, niem tin vao chinh minh va long tin danh cho đong bao cua ong that vi đai va đang kinh ngac, that sang suot va vung chac. Ong hieu ro nguoi dan My hon ca chinh ho, va chan ly cua ong đuoc lap nen tren su hieu biet nay". Douglass cung liet ke nhung pham chat cua mot nha lanh đao ma ong tim thay o Lincoln, "Mac du o đia vi cao trong, nhung nguoi thap hen nhat co the tim đen ong va cam thay thoai mai khi gap ong. Mac du sau sac, ong rat trong sang; mac du manh me, ong rat diu dang; mac du quyet đoan trong xac tin, ong khoan hoa đoi voi nhung ai khac quan điem, va kien nhan lang nghe loi chi trich."

Chinh la boi vi vu am sat ma Lincoln đuoc xem la vi anh hung xa than vi dan toc. Trong mat cua nhung nguoi chu truong bai no, ong la nha tranh đau cho quyen tu do cua con nguoi. Đang vien Cong hoa lien ket ten tuoi ong voi đang cua ho. O mien Nam, nhieu nguoi, tuy khong phai tat ca, xem ong la mot tai nang kiet xuat.
Theo Schwartz, cuoi the ky XIX thanh danh cua Lincoln tien trien cham cho mai đen Giai đoan Phat trien (1900 – thap nien 1920) ong moi đuoc xem nhu la mot trong nhung vi anh hung đuoc ton kinh nhat trong lich su Hoa Ky, ngay ca trong vong nguoi dan mien Nam. Đinh điem cua su trong vong nay la vao nam 1922 khi Đai Tuong niem Lincoln đuoc cung hien tai Washington. Trong thoi ky New Deal, nhung nguoi cap tien ca tung Lincoln khong chi nhu la nguoi tu lap than hoac vi tong thong vi đai trong chien tranh, ma con la nha lanh đao quan tam đen thuong dan la nhung nguoi co nhieu cong hien cho chinh nghia cua cuoc chien. Trong thoi ky chien tranh lanh, hinh anh cua Lincoln đuoc ton cao nhu la bieu tuong cua tu do, la nguoi mang hi vong đen cho nhung nguoi bi ap buc.
Trong thap nien 1970, Lincoln đuoc nhung nguoi co chu truong bao thu trong chinh tri danh cho su nguong mo đac biet do lap truong dan toc, chu truong ho tro doanh nghiep, tap chu vao no luc chong no le, va nhiet tam cua ong đoi voi cac nguyen ly cua nhung nha lap quoc. James G. Randall nhan manh đen tinh bao dung va thai đo on hoa cua Lincoln trong "su chu tam cua ong đoi voi su tang truong trong trat tu, su nghi ngo đoi voi nhung hanh vi khich đong nguy hiem, va su mien cuong cua ong đoi voi cac ke hoach cai cach bat kha thi." Randall đuc ket, "ong la nguoi bao thu khi ong triet đe bac bo cai goi la "thuyet cap tien" chu truong boc lot mien Nam, cam ghet chu no, them khat bao thu, am muu phe phai, va nhung đoi hoi hep hoi muon cac đinh che cua mien Nam phai đuoc thay đoi cap toc boi tay nguoi ben ngoai." 
Đen cuoi thap nien 1960, nhung nguoi cap tien nhu su gia Lerone Bennett, xem xet lai su viec, đac biet la quan điem cua Lincoln lien quan đen cac van đe chung toc. Nam 1968, Bennett gay chan đong du luan khi goi Lincoln la nguoi chu truong nguoi da trang la chung toc thuong đang. Ong nhan xet rang Lincoln thich giem pha chung toc, che gieu nguoi da đen, chong đoi su cong bang xa hoi, va đe nghi goi no le đuoc tu do sang mot đat nuoc khac. Nhung nguoi ung ho Lincoln nhu cac tac gia Dirk va Cashin, phan bac rang Lincoln con tot hon hau het cac chinh tri gia thoi ay; rang ong la nguoi đao đuc co vien kien đa lam het suc minh đe thang tien chu nghia bai no.
Hinh tuong Lincoln cung thuong đuoc khac hoa rat tich cuc tren man anh cua Hollywood.


= Tuong niem =

Nhieu thi tran, thanh pho, va quan hat mang ten Lincoln, trong đo co thu phu bang Nebraska. Tuong đai đau tien đuoc dung len đe tuong niem Lincoln đat truoc Toa Thi chinh Hat Columbia nam 1868, ba nam sau khi ong bi am sat. Ten va hinh anh cua Lincoln xuat hien tai nhieu đia điem khac nhau nhu Đai Tuong niem Lincoln o Washington D. C. va tuong đieu khac Lincoln tren Nui Rushmore.
Nguoi ta cung thiet lap nhung cong vien lich su tai cac đia điem lien quan đen nhung giai đoan khac nhau trong cuoc đoi cua Lincoln nhu: noi ong sinh (Abraham Licoln Birthplace National Historical Park) o Hodgenville, Kentucky, cho ong trai qua thoi nien thieu (Lincoln Boyhood National Memorial) tai Lincoln City, Indiana, noi ong truong thanh (Lincoln’s New Salem) o Illinois, va noi ong khoi nghiep (Lincoln Home National Historic Site) tai Springfield, Illinois.
Nha hat Ford va toa nha Petersen (noi Lincoln tu tran) đuoc giu lai lam vien bao tang, cung nhu Thu vien va Bao tang Tong thong Abraham Lincoln o Springfield. 

 
Phan mo Lincoln trong Nghia trang Oak Ridge o Springfield, Illinois, la noi chon cat Lincoln, vo ong Mary cung ba trong so bon con trai cua ong, Edward, William, va Thomas.
Ngay trong nam Lincoln tu tran, hinh anh cua ong đuoc goi đi khap the gioi qua nhung con tem buu đien. Hinh anh cua ong cung xuat hien tren to nam đo-la, va đong xu Lincoln, đay la đong tien đau tien cua Hoa Ky co đuc hinh mot nhan vat.
Ngay 28 thang 7 nam 1920 mot pho tuong Lincoln đuoc đat tai mot đia điem gan Đien Westminster, Luan Đon. Hai quan Hoa Ky đa đat ten ong cho mot so chien ham, trong đo co hang khong mau ham USS Abraham Lincoln va tiem thuy đinh SSBN Abraham Lincoln.
Mac du ngay sinh cua Lincoln, 12 thang 2, chua bao gio đuoc cong nhan la quoc le, no tung đuoc cu hanh tai 30 tieu bang. Tu nam 1971 khi Ngay Tong thong tro thanh quoc le, trong đo co ngay sinh cua Lincoln ket hop voi ngay sinh Washington, đuoc cu hanh thay the le ky niem ngay sinh cua ong.


Xem them Noi chien My
Frederick Douglass: Dien van Tuong niem Abraham Lincoln


Chu thich The Greatest Stories Never Told - 100 tales from history to astonish, bewilder, and stupefy_Rick Beyer.


Đoc them Lien ket ngoai Abraham Lincoln tren DMOZ
Abraham Lincoln tren DMOZ
The Collected Works of Abraham Lincoln
Lincoln Studies Center at Knox College
Photographs of Abraham Lincoln Luu tru ngay 13 thang 2 nam 2013 tai Wayback Machine

United States Congress. "Abraham Lincoln (id: L000313)". Biographical Directory of the United States Congress.
Abraham Lincoln tren IMDb  
The Lincoln Institute
Digitized books about Abraham Lincoln from the University of Illinois at Urbana-Champaign Library Luu tru ngay 11 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Mr. Lincoln's Virtual Library
Poetry written by Abraham Lincoln
Lincoln quotes collected by Roger Norton
The Abraham Lincoln Presidential Library and Museum Luu tru ngay 15 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine Springfield, Illinois
President Lincoln's Cottage Luu tru ngay 10 thang 9 nam 2012 tai Wayback Machine
US PATNo. 6.469—Manner of Buoying Vessels—A. Lincoln—1849
National Park Service Abraham Lincoln birthplace (includes good early history)
National Endowment for the Humanities Spotlight – Abraham Lincoln Luu tru ngay 7 thang 10 nam 2010 tai Wayback Machine
The Abraham Lincoln Bicentennial Commission
Lincoln Memorial Washington, DC
Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project, Northern Illinois University Libraries
Lincoln Home National Historic Site: A Place of Growth and Memory, lesson plan
Lincoln Boyhood National Memorial: Forging Greatness during Lincoln's Youth, lesson plan
Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress
Essay on Abraham Lincoln and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
The Entire Writings of Lincoln including an introduction by Theodore Roosevelt
Van kien đien tu Project Gutenberg

List of Cac tac pham cua Abraham Lincoln tai Du an Gutenberg
Richardson, James D. (compiler). A Compilation of the Messages and Papers of the Presidents and more: Volume 6, part 1: Abraham Lincoln. includes major (and minor) state papers, but not speeches or letters
Lincoln's Yarns and Stories.
Hay, John (1890). Abraham Lincoln: a History. John George Nicolay. "Volume 1". to 1856; coverage of national politics. "Volume 2". (1832 to 1901); covers 1856 to early 1861; coverage of national politics; part of 10 volume "life and times" by Lincoln's aides
Nicolay, Helen (1907). The Boys' Life of Abraham Lincoln. (1866 to 1954)
Ketcham, Henry (1901). The Life of Abraham Lincoln.; popular
Morse, John T. (1899). Abraham Lincoln.; a solid scholarly biography "Volume 1"."Volume 2".
Francis Fisher Browne (1913). The Every-day Life of Abraham Lincoln.; popular
George Haven Putnam, Litt. D. (1909). Abraham Lincoln: The People's Leader in the Struggle for National Existence.
Stephenson, Nathaniel W. (1922). Lincoln's Personal Life.; popular
Benson (Lorn Charnwood), Godfrey Rathbone (1917). Abraham Lincoln.

Ban mau:Abraham Lincoln