Tamara Platonovna Karsavina (tieng Nga: Тамара Платоновна Карсавина; 10 thang 3 nam 1885 - 26 thang 5 nam 1978) la mot prima ballerina (vu nu ba le chinh) nguoi Nga, noi tieng xinh đep, tung la nghe si chinh cua Vu đoan Ba le Hoang gia Nga va sau đo la Vu đoan Ba le Nga cua Sergei Pavlovich Diaghilev. Tu cac vo kinh đien đen the nghiem moi, ba thu hut cong chung khan gia rong rai bang phong cach nghe thuat đa dang cua minh. Sau khi đinh cu tai Hampstead, Luan Đon, Anh, ba bat đau day mua ba le chuyen nghiep va đuoc cong nhan la mot trong nhung nguoi sang lap ra mon ba le Anh hien đai. Ba ho tro thanh lap The Royal Ballet (Ba le Hoang gia) va la thanh vien sang lap cua Royal Academy of Dance (Hoc vien Mua Hoang gia), hien la to chuc day mua lon nhat the gioi. Cung voi Anna Pavlovna Pavlova, ba đuoc coi la vu nu ba le tieu bieu nua đau the ky 20.


Gia đinh va thuo thieu thoi Tamara Karsavina sinh o Sankt-Peterburg, con gai cua Platon Konstantinovich Karsavin va Anna Iosifovna (nhu danh Khomyakova). La mot vu cong chinh (principal) va mime trong Vu đoan ba le Hoang gia, Platon cung tung la thay day tai Truong ba le Hoang gia (Hoc vien ba le Vaganova). Trong so hoc tro cua ong co Michel Fokine la ban dien tuong lai cung nhu nguoi yeu cua Tamara.
Anh trai cua Karsavina la Lev Platonovich Karsavin (1882–1952), mot nha triet hoc ton giao va nha su hoc trung co, bi chinh quyen Lien Xo truc xuat, ve sau bi giam cam va chet trong mot gulag. Tamara la co cua Marianna Karsavina (1910-1993), vo cua nha van va bao tro nghe thuat Ukraina Pyotr Petrovich Suvchinsky. Ben ho ngoai, Karsavina la ho hang xa voi nha tho ton giao, nguoi đong sang lap phong trao Slavophile la Aleksey Stepanovich Khomyakov.
Cha cua Karsavina tung la hoc tro cung cua bac thay ba le va bien đao mua Marius Petipa nhung moi quan he cua ho tro nen xau đi ve sau. Karsavina nghi ngo Petipa đung sau "am muu chinh tri" khien cha co buoc phai nghi huu som. Mac du Platon tiep tuc giang day tai Truong Ba le Hoang gia cung nhu van kem rieng mot so hoc tro, su kien nay cung khien ong vo mong.
Karsavina viet lai ve sau:


Hoc tap Đuong thoi coi Tamara Karsavina la vu nu ba le thong minh nhat va đuoc giao duc tot nhat khi đo.
Voi trai nghiem cay đang cua ban than, Platon ban đau khong cho Karsavina hoc mua ba le nhung vo ong đa can ngan.

Khong xin phep Platon, me Karsavina sap xep đe con minh bat đau hoc voi mot nguoi ban cua gia đinh la vu cong ve huu Vera Joukova. Vai thang sau, khi Platon biet con gai đa bat đau hoc mua, ong khong luong lu ma tro thanh thay day chinh cho co be. Khong he de dang, Karsavina goi cha la "nguoi thay đoi hoi nhat... va voi nhip đieu ong đua, toi phai co gang het suc minh."
Nam 1894, sau bai kiem tra nghiem ngat, Karsavina đuoc nhan vao Truong Ba le Hoang gia. Đuoc me thuc giuc, Karsavina tot nghiep som vao đau nam 1902. Vao thoi ky đo, phu nu buoc vao con đuong vu đao chuyen nghiep truoc muoi tam tuoi la đieu chua tung co. Gia đinh Karsavina lam vao canh tung quan do cha mat vi tri giang day tai truong vao nam 1896. Khoan thu nhap nho ma Karsavina nhan đuoc khi tro thanh vu cong cua vu đoan ba le se giup trang trai cuoc song ca nha.


Su nghiep Ngay 1 thang 6 nam 1902, Karsavina gia nhap vu đoan ba le Nha hat Mariinsky voi vi tri coryphee (dan mua) ma khong can qua corps de ballet (vu cong đong dien) va đen thang 4 co man ra mat mua đoi (pas de deux) trong vo Javotte cua Saint-Saens. Ngay 1 thang 5 nam 1904, co đuoc thang len vi tri sujet. Lan đau vao vai chinh trong vo Le Reveil de Flore (Nu than mua xuan Flora thuc tinh), Karsavina đa khong thanh cong. Ngay 16 thang 12 nam 1906, co đam nhan vai Cong chua trong vo Konyok-Gorbunok (Ngua gu nho) va đuoc len vi tri vu cong hang nhat nam sau đo. Nam 1910, co nhan danh hieu prima ballerina. Tren san khau Nha hat Mariinsky, Karsavina giu vai dien vien chinh trong cac vo Giselle, Nguoi đep say ngu, Kep Hat De, Ho thien nga,...
Karsavina cong tac trong nhung tac pham ban đau cua Michel Fokine. Ngay 8 thang 3 nam 1907, co nhay đieu valse sol giang truong "phien ban Les Sylphids moi". Luc đau, nha bien đao mua danh het cho uu ai cho Anna Palovna ma khong cho rang Karsavina la dien vien ly tuong nen chi giao vai ho tro. Ngay 22 thang 12 nam 1907, Karsavina chi dien "mua lua Assyria" trong cung buoi dien ma Pavlovna ra mat Thien nga chet cua Fokine.

Mua he 1906, Karsavina bat đau luu dien cung đoan G.G.Kyaksht tai cac thanh pho o Nga. Sau đo roi đen Praha (1908), Milan va Luan Đon (1909), Berlin, Brussels va Luan Đon (1910). Mua thu 1913, co luu dien Nam My cung đoan Diaghilev.
Tu nam 1909, theo loi moi cua Sergei Pavlovich Diaghilev, Karsavina tham gia chuyen luu dien ba le Nga tai Chau Au roi gia nhap vu đoan Ballets Russes cua ong.  Nhung vai noi tieng nhat cua Karsavina trong giai đoan hop tac voi Diaghilev co the ke trong cac vo nhu Chim lua, Le Spectre de la Rose (Hon ma cua đoa hong), Carnaval (Le hoi hoa trang), Petrushka (do Fokine dan dung), Le tricorne (Mu ba goc),... Karsavina noi vai dien đang nho nhat la nu hoang Samakhan trong vo ba le kiet tac Le Coq d'Or (Золотой петушок - Ga trong vang) cua Fokine. Theo su gia ba le Xo viet Krasovskaya, Karsavina "đa lot ta chinh xac nhat hinh tuong nu anh hung cua Fokine,  thu hut va doi lua, quyen ru va nguy hiem". Con theo Grigoriev, "khong ai co the sanh voi Karsavina trong vai Chim lua ... Khong nghi ngo gi la vai nay đuoc tao ra chi danh rieng co."
Ngay 15 thang 5 nam 1918, Karsavina dien buoi cuoi cung tai Nga voi vai Nikia trong vo La Bayadere (Vu cong đen tho).
Nam 1918, ngay truoc khi nguoi Bolshevik phat đong Khung bo Đo thoi đau Noi chien Nga, Karsavina roi Nga va chuyen đen Paris. Tai đay, co tiep tuc dien cho Ballets Russes voi tu cach la mot vu cong ba le hang đau. Đau thap nien 1920, Karsavina xuat hien voi vai tro khach moi trong mot so phim cam tai Anh va Đuc. Nam 1930, co mua đoi voi Harold Turner.


= Thoi ky đinh cao cung Diaghilev =
Krasovskaya viet: "Ten tuoi Anna Pavlova va Tamara Karsavina gan lien voi su hung thinh cua truong phai ba le an tuong đau the ky 20... Vinh quang cua Karsavina cung mang tam the gioi, khong he thua kem Pavlova. Ca hai cai ten thuong đuoc xuong canh nhau va tuong phan lan nhau."
Nam 1909, Karsavina tham gia vao chuyen luu dien ba le Nga đau tien cua Diaghilev tai Paris. Nam 1910, sau khi Palovna roi vu đoan, Karsavina thay the đe tro thanh vu nu chinh. The chien thu nhat bung no khien cac buoi luu dien nuoc ngoai bi dung lai trong giai đoan 1915-1918, ngoai ra Karsavina cung mang bau va sinh con vao nam 1916. Nhung buoi dien ra mat thanh cong cua Karsavina đa giup nhung vo tro thanh kiet tac kich muc cua vu đoan nhu Les Sylphides, Carnaval, Chim lua, Hon ma cua đoa hong, Petrushka,... Rieng voi Chim lua, Krasovskaya đanh gia “Chim lua Karsavina tro thanh mot trong nhung bieu tuong noi bat đuong thoi, giong nhu Thien nga Pavlova. Nhung hinh tuong nay đuoc Fokine tao ra cho hai trong so nhung vu cong vi đai nhat,... Con chim bien thanh mot thieu nu than ky, khong thu han khong yeu thuong."
Nho Fokine va Diaghilev, Tamara Karsavina, Anna Pavlova va Vaslav Nijinsky tro nen noi tieng the gioi trong chuyen luu dien đau tien đen Paris. Tu đo, Karsavina ky đuoc hop đong voi London Coliseum. Cho đen cuoi đoi Diaghilev, Karsavina van giu moi quan he nong am  va danh chuong cuoi cung trong hoi ky cua minh cho ong, hoan thanh vao nam ong mat. Trong tai ban hoi ky ngay 20 thang 10 nam 1947, Karsavina viet: “Toi viet xong cuon sach nay vao ngay 20 thang 8 nam 1929, ngay toi nghe tin Diaghileff qua đoi. Toi khong thay đoi nhung đieu đa viet ve anh: nhu the anh van con song ma toi tung biet. Trong phien ban sua đoi nay cung vay. Nhung toi đa them mot chuong đe mang lai su khai quat cac đac điem tinh cach cua Diaghileff, von rai rac trong ca sach." Karsavina mua chinh mot phan ba cac buoi dien ra mat (22 trong tong so 67 buoi bieu dien ra mat; ngoai ra khong ro ve vu khuc trong Le Festin) va cung tham gia cac hoat đong khac cua vu đoan Diaghilev.
Danh sach cac buoi dien ra mat cua Karsavina duoi đay lay thong tin tu Grigoriev:

Nam 1909
do Fokine dan dung tai Chatelet, Paris

Le Festin - cong chua Florina (19 thang 5)
Les Sylphides - Valse (2 thang 6)
Cleopatre (2 thang 6)
Nam 1910 tai Nha hat Opera Garnier
Carnaval - Columbine (20 thang 5 tai Berlin, 4 thang 6 tai Paris)
Giselle - Giselle (18 thang 6, mua cung Nijinsky)
L'Oiseau de feu (Chim lua) - Chim lua  (25 thang 6, mua cung Fokine)
Les Orientales (25 thang 6)
Nam 1911
Le Spectre de la rose - co gai tre (mua đoi hay nhat voi Nijinsky va tuyet tac trong vai nay, 19 thang 4 tai Opera de Monte-Carlo)
Narcisse (Opera de Monte-Carlo, 26 thang 4)
Petrushka (mua đoi hay nhat voi Nijinsky, Chatelet, 13 thang 6)
Nam 1912
Le Dieu bleu - co gai tre (hoac co gai An Đo, mua cung Nijinsky, Chatelet, 13 thang 5)
Tamara - Tamara (mua cung Bolm, Chatelet, 20 thang 5)
Daphnis et Chloe - Chloe (mua cung Nijinsky, Chatelet, 8 thang 6)
Nam 1913
Jeux (dien cung Nijinsky, do Nijinsky dan dung tai Theatre des Champs-Elysees, 15 thang 5)
La tragedie de Salome - Salome (dien cung Gavrilov, do B. G. Romanov san xuat tai Theatre des Champs-Elysees, 12 thang 6)
Nam 1914
do Fokine dan dung

Les Papillons (Opera de Monte-Carlo, 16 thang 4)
Le Coq d’Or - nu hoang Samakhan (Garnier, 24 thang 5)
Midas - hoang hau Oread (Garnier, 2 thang 6)
Nam 1919
Le tricorne - vo nguoi xay bot (22 thang 7, lan đau do Leonide Massine đao dien tai Nha hat Alhambra, Luan Đon)
Nam 1920
do Massine dan dung tai Nha hat Garnier, Paris

Le chant du rossignol - chim son ca song (2 thang 2)
Pulcinella - Pimpinella (15 thang 5)
Zhenskie prichudy (Женские причуды, 27 thang 5)
Nam 1926
Romeo et Juliette - Juliet (dien cung Serge Lifar, do Bronislava Nijinska san xuat, Monte-Carlo, 4 thang 5)


Đoi tu Nam 1904, theo loi me khuyen, Karsavina tu choi loi cau hon cua Michel Fokine. Đieu nay khien hai nguoi kho xu trong thoi gian dai, cung nhu to điem cho moi quan he cua ho ve sau. Co ke lai rang Fokine hiem khi tro chuyen voi minh ngoai phong tap.
Nam 1907, lai theo loi me, co ket hon voi vien chuc Bo tai chinh Vasili Vasilievich Mukhin (1880 - mat sau 1941) trong nha nguyen cua Truong Ba le. Mukhin cung thinh thoang đi cung vo trong cac chuyen luu dien Diaghilev.
Thang 6 nam 1918, mot nam sau khi ly hon voi Mukhin, Karsavina ket hon voi nha ngoai giao Anh Henry James Bruce (1880–1951). Hai nguoi co voi nhau mot con trai Nikita (1916–2002).


Giai đoan sau Ba chuyen đen Hampstead, Anh sau khi giup thanh lap The Royal Ballet (Nha hat Ba le Hoang gia).
Thang 3 nam 1930, Karsavina xuat ban hoi ky Theatre Street: The Reminiscences of Tamara Karsavina (Pho nha hat: Hoi tuong cua Tamara Karsavina). Chong cua Karsavina khang đinh rang ba tu viet hoi ky bang tieng Anh. Cac an ban tiep theo bang tieng Nga (va cac ngon ngu khac) la ban dich.
Nam 1931, Karsavina roi san khau.
Karsavina đoi luc ho tro viec dung lai cac vo ba tung mua, đac biet la Le Spectre de la Rose, ba huan luyen Margot Fonteyn (Fonteyn đuoc huong dan truc tiep kiet tac Chim lua)va Rudolf Nureyev. Ba la giao vien ba le cua Lady Ursula Manners. Nam 1959, ba tu van cho Sir Frederick Ashton mot trong nhung vo dung lai quan trong nhat la La Fille Mal Gardee cho The Royal Ballet. Ba huong dan đoan thoai mime nguyen goc cua Petipa cho man "When I'm Married" va vu đao cho man "Pas de Ruban", hai phan nay van đuoc giu trong tac pham cua Ashton.
Tu 1946 đen 1955, ba giu chuc Pho chu tich cua Royal Academy of Dance (Hoc vien mua hoang gia).
Tamara Karsavina qua đoi ngay 26 thang 5 nam 1978 tai Luan Đon, tho 93 tuoi.


Thong tin ben le Trong truyen cuoi Harlequin's Lane tu bo truyen The Mysterious Mr Quin (1930) cua Agatha Christie, nhan vat nu chinh Anna Denham sau khi chet đuoc nhan dien la nu dien vien ba le thien tai Anna Kharsanova, nguoi "trong vai tien nu chet am chi đen su ket hop man trinh dien cua ca hai nghe si mua ba le Nga noi tieng đinh cu tai Anh vao cuoi thap nien 1910: Anna Pavlova (thien nga chet) va Tamara Karsavina (than nu). Trong ban dich cua N. Kaloshina sang tieng Nga, ten nhan vat nu chinh la Anna Karsavina.


Xem them Danh sach vu cong ba le Nga
Phu nu khieu vu


Chu thich Thu muc d'Abo, Lady Ursula (2014), Watkin, David (bien tap), The Girl with the Widow's Peak: The Memoirs [Co gai toc chu V truoc tran: Hoi uc] (bang tieng Anh), London: d'Abo Publications, ISBN 978-1907991097
Eliot, Karen (2007), Dancing Lives: Five Female Dancers from the Ballet d'Action to Merce Cunningham [Nhung cuoc đoi nhay mua: nam vu nu tu Ballet d'Action toi Merce Cunningham] (bang tieng Anh), Urbana, Illinois: University of Illinois Press
Foster, Andrew R. (2010), Tamara Karsavina, Diaghilev's Ballerina (bang tieng Anh), London, ISBN 978-0-9565643-0-6{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Grigoriev, Сергей Леонидович Григорьев (1993), Балет Дягилева, 1909—1929 [Ba le Diaghilev 1909-1929] (bang tieng Nga), M: Aртист. Pежиссёр. Tеатр, ISBN 5-87334-002-1
Haskell, Arnold (2004), Oxford Dictionary of National Biography [Tu đien Oxford ve tieu su dan toc] (bang tieng Anh), Oxford University Press, ISBN 9780198614128
Horowitz, Dawn Lille (1985), Michel Fokine (bang tieng Anh), New York: Twayne Publishers
Karsavina, Tamara (1961), Theatre Street: The Reminiscences Of Tamara Karsavina [Pho Nha Hat: Hoi tuong cua Tamara Karsavina] (bang tieng Anh) (an ban thu 2), E.P. Dutton & Co.
Krasovskaya, Вера Михайловна Красовская (1972), Русский балетный театр начала XX века [Nha hat ba le Nga đau the ky 20] (bang tieng Nga), quyen 2, tr. 275-304
Melikh, Ю.Б. Мелих (2007), "О личности Л.П. Карсавина. К 125-летнему юбилею" [Ky niem 125 nam L.P.Karsavin] (PDF), Вестник МГТУ (bang tieng Nga), quyen 10, luu tru (PDF) ban goc ngay 19 thang 8 nam 2019, truy cap ngay 18 thang 3 nam 2021
Orlov, А.С.Орлов; Georgieva, Н.Г.Георгиева; Georgiev, В.А.Георгиев (2012), Исторический словарь [Tu đien lich su] (bang tieng Nga) (an ban thu 2), M{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Sheshunova, С.В.Шешунова (2017), "Русский балет в творчестве Агаты Кристи" [Ba le Nga trong tac pham Agatha Christie], Научный журнал (bang tieng Nga), Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского, ISSN 1993-1778
Sokolov-Kaminsky, Аркадий Андреевич Соколов-Каминский (1997), "Карсавина Тамара Платоновна" [KARSAVINA Tamara Platovnova], trong Е. П. Белова, Г. Н. Добровольская, В. М. Красовская, Е. Я. Суриц (bien tap), Русский балет: Энциклопедия [Ba le Nga: Bach khoa toan thu] (bang tieng Nga), M{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach bien tap vien (lien ket) Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Suzuki, 鈴木 晶 (2008), ハレリーナの肖像 [Chan dung vu nu ba le] (bang tieng Nhat), 新書館, ISBN 978-4-403-23109-4


Lien ket ngoai Karsavina: Thong tin đay đu ve ngay sinh va mat cua Karsavina Luu tru ngay 14 thang 2 nam 2021 tai Wayback Machine(tieng Anh)
Phong trung bay Ballerina - Tamara Karsavina(tieng Anh)
The thuoc la(tieng Anh)