Tran Con Duong la tran đanh giua quan nha Tan va quan khoi nghia Luc Lam nam 23 trong lich su Trung Quoc. Quan trieu đinh nha Tan co 42 van nguoi đa bi quan khoi nghia chi co hon 1 van nguoi đanh thua tan tac. Tran đanh khien quan chu luc nha Tan tan ra, khong con kha nang tran ap cac luc luong chong đoi va nha Tan sup đo vao cuoi nam đo.


Hoan canh Nam 8, Vuong Mang cuop ngoi nha Han, lap ra nha Tan. Do tien hanh nhung cai cach mat long dan va lien tiep gay chien voi cac ngoai toc, chinh quyen nha Tan bi su cam phan cua nhan dan trong nuoc vi phai đi linh thu va cung đon quan phi.
Cung luc đo, trong nuoc lai xay ra mat mua, han han, nan chau chau, vo đe song Hoang Ha, đoi dong chay song Hoang Ha… khien cho đoi song nhan dan ngay cang quan bach. Trong hoan canh đo, khoi nghia bao loan chong trieu đinh đa no ra khap noi.
Trong cac canh quan khoi nghia, quan Luc Lam la mot trong cac luc luong lon manh nhat va co đia ban hoat đong gan voi kinh thanh Truong An cua nha Tan, truc tiep uy hiep su ton tai cua nha Tan. Quan khoi nghia noi day tu nam 17, sau nhieu thang loi, toi nam 23 đa phat trien luc luong lon manh. Tham gia vao quan khoi nghia co ca nhung tong that nha Han nhu Luu Huyen, Luu Dien, Luu Tu, Luu Tu…
Đe co danh chinh chong nha Tan, cac thu linh quan Luc Lam đa lap hoang than Luu Huyen len lam vua, đat quoc hieu la Han, lay nien hieu la Canh Thuy.
Thang 2 nam 23, quan Luc Lam chia lam 2 đuong, canh quan chu luc do Vuong Khuong, Luu Dien chi huy đanh Uyen Thanh; canh thu 2 nho hon do Vuong Phuong, Vuong Thuong, Luu Tu chi huy, mang 2 van quan đanh Con Duong, Đinh Lang va đat Yen.
Cuoc chien o Con Duong, co lien quan đen mat tran Uyen Thanh xay ra đong thoi giua quan Tan va quan Luc Lam, bat đau tu đo.


Dien bien tran đanh = Vien binh cua Vuong Mang =
Đuoc tin quan Luc Lam tien đanh Uyen Thanh va Con Duong, cac tuong nha Tan tran thu o quan Nam Duong la Nghiem Uu, Tran Mau bo Uyen Thanh ve giu Dinh Xuyen, giao cho cac tuong duoi quyen co thu Uyen Thanh.
Canh quan cua Vuong Thuong va Luu Tu luon thang tran, thu rat nhieu cua cai va luong thuc, mang cung cap cho canh quan chu luc cua Luu Dien đang đanh Uyen Thanh; sau đo Vuong Thuong cam mot canh quan tien ve phia bac, tien đanh Nhu Nam va Bai quan.
Vuong Mang nghe tin quan Tan lien tiep that bai, lien phai Đai tu đo Vuong Tam, Đai tu khong Vuong Ap trung tap het quan tuong con lai gom 42 van nguoi đi dep quan Luc Lam, mang theo ca ho, bao, voi do Cu Vo Ba đieu khien. Theo đanh gia cua Hau Han Thu, quy mo lan ra quan đo chua tung co trong thoi nha Tan va Tay Han.
Thang 5 nam 23, quan Vuong Tam va Vuong Ap tien đen Dinh Xuyen, hop voi quan cua Nghiem Uu, Tran Mau. Bon tuong hop đai binh tien ve phia nam, đung đo voi canh quan nho cua Luc Lam.
Trong luc quan Tan sap keo đen, canh quan chu luc cua Luc Lam van chua ha đuoc Uyen Thanh. Đuoc tin đai quan Tan keo đen, Vuong Thuong tu Nhu Nam tro ve Con Duong yem tro. Sau vai tran ra quan đanh chan đich o Duong Quan, Luu Tu cung lui ve giu Con Duong.
Quan tien phong cua Vuong Ap gom 10 van nguoi keo đen thanh Con Duong. Trong thanh it quan hon nhieu, rat nguy cap. Nghiem Uu noi voi Vuong Ap:

Thanh Con Duong tuy nho nhung kien co, nay thu linh va quan chu luc đich khong co o đay ma o Uyen Thanh. Ta nen mau cuu Uyen Thanh, neu quan Uyen Thanh thua thi đam quan giac o Con Duong nay khong đanh phai tu hang.
Nhung Vuong Ap chu quan khinh đich, khong nghe theo, cho rang Con Duong nho be de dang ha đuoc, do đo Ap muon đanh lay ngay roi moi lay Uyen Thanh. Vuong Ap cho quan ap sat thanh, ha trai giu xung quanh. Quan Tan co luong thuc đay đu nen khi the rat hang.


= Luu Tu đi cau vien =
Trong thanh, quan Luc Lam chi co hon 8000 nguoi. Vuong Phuong va Vuong Thuong cung cac tuong thay đich co 10 van nguoi, chu truong pha vay chay đi noi khac. Luu Tu ban rang:

Hien quan ta o đay it va luong thuc cung kem hon đich nhieu. Neu moi nguoi đong tam hiep luc cung đanh giac thi con đuong song; neu chi nghi đen viec bo chay thi se kho ma thoat. Hon nua hien nay Uyen Thanh con chua ha đuoc, quan o đo chua the đen tiep vien cho ta. Neu Con Duong bi ha thi chang may choc canh quan Uyen Thanh cung bi diet. Luc nay moi nguoi phai chung suc quyet tam cung chong giac.
Cac tuong ban đau phan đoi chu truong cua Luu Tu, nhung đang ban bac chua xong thi co tin bao rang: Hau quan Tan keo đen, rat đong nguoi, dai hon tram dam khong dut.
Luc đo neu quan trong thanh muon tan ra đe chay cung khong đuoc nua. Cac tuong thay Luu Tu noi co ly, ben quyet đinh nghe theo ke cua ong. Sau khi ban bac, cac tuong quyet đinh đe Vuong Phuong va Vuong Thuong lo giu thanh, Luu Tu va Tong Khieu, Ly Dat cung 13 ky binh nhan luc đem toi, khi quan đich đong đao chua lap trai xong, keo ra cua nam thanh, đen cac huyen đa chiem đuoc truoc kia thu thap binh ma ve cuu vien.
Quan Tan tap hop đu 42 van nguoi, đanh thanh du doi. Trong thanh, Vuong Thuong va Vuong Phuong lo lang, tung co y muon đau hang. Tuy nhien vi Vuong Ap cho rang quan Tan manh hon nhieu, đu suc ha thanh trong mot vai ngay nen nhat đinh khong cho hang, nen cac tuong trong thanh phai lieu chet giu.
Thang 6 nam 23, cac canh quan Luc Lam o Yen Thanh va Đinh Lang nghe tin Luu Tu cap bao, ben hop lai đuoc vai ngan nguoi tien ve cuu Con Duong.


= Đai pha quan Tan =
Luu Tu mang quan cuu vien tro ve. Khi cach quan Tan con 5 dam, Luu Tu bay tran. Vuong Tam coi thuong vien binh, chi mang vai ngan quan ra đanh. Luu Tu nhan luc quan Tan chua bay tran xong, ben tu minh hang hai đi đau, xoc toi đanh vao tran đich. Quan Tan bi đanh bat ngo, thua tran bo chay. Luu Tu thua co truy kich giet hon 1000 nguoi. Thang đuoc tran đau, khi the quan cuu vien len rat cao.
Luc đo canh quan chu luc cua Luc Lam do Vuong Khuong va Luu Dien chi huy moi ha đuoc Uyen Thanh 3 ngay, nhung vi cach tro đia ly nen phia Luu Tu chua biet tin. Song Luu Tu muon kich đong tinh than tuong si, van sai nguoi phao tin rang Uyen Thanh đa bi quan Luc Lam ha, tu đo quan chu luc se toi cuu Con Duong. Đieu đo khien quan trong thanh rat vung tam, con quan Vuong Tam, Vuong Ap o ngoai thanh bat đau hoang mang lo lang.
Luu Tu chon ra 3000 quan trong đoi vien binh, nhan luc đem toi vuot qua song Con Thuy phia tay thanh Con Duong, rang sang hom sau đot ngot tan cong vao trung quan cua quan Tan. Quan Tan bi đanh bat ngo, đeu so hai. Vuong Tam voi mang 2 van quan ra nghenh chien, nhung quan si hoang loan khong sap đuoc đoi hinh, bi quan Luc Lam đanh đai bai. Vuong Tam bi giet trong tran nay.
Chu soai bi giet lam quan Tan roi loan. Trong thanh, Vuong Thuong va Vuong Phuong thay quan đich bi thua ben keo quan ra đanh sap lai, quan Tan bi giet rat nhieu, nguoi chet dai hon 100 dam.
Cung luc đo, troi bat ngo đo mua to gio lon, nuoc song Tri Xuyen phia bac Con Duong dang cao, chan đuong thao chay cua quan Tan. Quan Tan bi chet đuoi tren song hang van, thi the chong chat khien nuoc song khong chay đuoc. Cac tuong Vuong Ap, Nghiem Uu va Tran Mau giam len xac chet, vuot song chay thoat. Quan si nha Tan cung nhau đao ngu rat nhieu, chi co Vuong Ap cung vai ngan quan trung thanh chay tron ve Truong An.


Hau qua Thang loi Con Duong khong chi giai vay cho thanh ma con la buoc ngoat trong cuoc chien chong chinh quyen Vuong Mang. Luc luong quan chu luc nha Tan bi đanh bai va tan ra, khong con đu manh đe uy hiep cac canh quan chong đoi.
Nhan luc quan Tan thua tan tac, cac canh quan khoi nghia hoat đong cang manh hon; cac tho hao cac vung noi day cat cu: Quy Ngao o Lung Tay, Cong Ton Thuat o Thanh Đo, Đau Dung o Tay Ha, Ly Hien o Lu Giang, Truong Bo o Lang Nha, Đong Hien o Đong Hai… Chinh quyen nha Tan luc đo chi con Truong An va Lac Duong. Khong lau sau, quan Luc Lam nhan đa thang loi chia đuong tien đanh Truong An va Lac Duong. Đau thang 10 nam 23, quan Luc Lam tien vao Truong An giet Vuong Mang, lat đo nha Tan.
Tinh tu tran Con Duong đen khi nha Tan bi diet vong chi co 4 thang. Cong đau trong tran Con Duong thuoc ve Luu Tu. Ve sau chinh ong tro thanh vua Han Quang Vu Đe, dep het cac chu hau, thong nhat quoc gia, tai lap nha Han ma su goi la Đong Han.


Xem them Nha Han
Nha Tan
Luu Tu


Tham khao Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Tao Hong Toai (2004), Thoi nien thieu cua cac bac đe vuong, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich