Cuoc vay ham Dubrovnik (tieng Serbia-Croatia: Opsada Dubrovnika, Опсада Дубровника) la mot cuoc giao tranh quan su giua Quan đoi Nhan dan Nam Tu (tieng Serbia-Croatia: Jugoslovenska Narodna Armija, JNA) voi luc luong nguoi Croat bao ve thanh pho Dubrovnik va khu vuc lan can trong Chien tranh gianh đoc lap Croatia. JNA bat đau cuoc tien cong vao ngay 1 thang 10 nam 1991, va đen cuoi thang 10, đa chiem đuoc hau nhu toan bo khu vuc giua 2 ban đao Peljesac va Prevlaka tren bo Bien Adriatic, ngoai tru thanh pho Dubrovnik. Cuoc vay ham đi kem voi su phong toa, cam van boi Hai quan Nam Tu, va len đen đinh điem vao ngay 6 thang 12 nam 1991. Su kien đa kich đong su len an cua quoc te, va tro thanh mot tham hoa quan he cong chung đoi voi Serbia va Montenegro, gop phan dan đen viec hai quoc gia nay bi co lap ve ngoai giao va kinh te, cung nhu su cong nhan cua quoc te đoi voi Croatia. Vao thang 5 nam 1992, JNA rut lui ve Bosnia va Herzegovina, va ban giao trang thiet bi, khi tai cho Quan đoi Cong hoa Srpska (VRS). Trong thoi gian nay, Quan đoi Croatia (HV) đa tan cong tu phia tay va đay lui luc luong JNA/VRS khoi cac khu vuc phia đong Dubrovnik, bao gom ca o Croatia va Bosnia va Herzegovina, va vao cuoi thang 5 đa lien ket voi luc luong bao ve trong thanh pho. Giao tranh giua quan HV va quan Nam Tu o phia đong Dubrovnik dan dan ket thuc.
Cuoc vay ham đa dan đen cai chet cua 194 quan nhan Croatia va 165 quan nhan Quan đoi nhan dan Nam Tu, cung nhu 82–88 thuong dan. Toan bo khu vuc nay đa đuoc HV chiem lai trong Chien dich Ho va Tran Konavle vao cuoi nam 1992. Su kien nay cung đa khien 15.000 nguoi phai di doi, chu yeu tu Konavle. Trong khi đo, khoang 16.000 nguoi ti nan đa đuoc so tan khoi Dubrovnik bang đuong bien, va thanh pho đuoc tiep te bang cac tau dan su. Hon 11.000 toa nha bi hu hai va nhieu ngoi nha, co so kinh doanh va cong trinh cong cong bi cuop pha hoac đot chay.
Đay la mot phan ke hoach do Quan đoi nhan dan Nam Tu vach ra nham chiem đuoc khu vuc Dubrovnik đe roi tiep tuc tien ve phia tay bac đe lien ket voi luc luong o phia bac Dalmatia. Nam 2000, tong thong Montenegro Milo Đukanovic đa xin loi ve su kien nay, gay ra phan ung gian du tu cac đoi thu chinh tri trong nuoc va tu Serbia. Toa an Hinh su Quoc te ve Nam Tu cu (ICTY) đa ket toi hai si quan Nam Tu vi co lien quan đen su kien nay va giao mot nguoi thu ba cho Serbia truy to. Ban cao trang cua ICTY neu ro rang muc đich cuoc vay ham la đe tach Dubrovnik khoi Croatia va tich hop vao mot quoc gia do nguoi Serb kiem soat thong qua tuyen bo đoc lap khong thanh cong cua Cong hoa Dubrovnik vao ngay 24 thang 11 nam 1991. Ngoai ra, Montenegro con ket toi 4 cuu binh si Quan đoi nhan dan Nam Tu ve toi nguoc đai tu nhan tai trai Morinj. Croatia cung buoc toi mot so cuu si quan Nam Tu va mot cuu lanh đao nguoi Serb o Bosnia ve toi ac chien tranh, nhung chua co phien toa nao đuoc mo.


Boi canh Vao thang 8 nam 1990, mot cuoc noi day no ra o Croatia, tap trung o cac khu vuc nguoi Serb chiem đa so o Dalmatia, xung quanh thanh pho Knin, mot phan khu vuc Lika, Kordun va Banovina, cung nhu mot so khu vuc o mien đong Croatia. Nhung khu vuc nay sau đo đuoc goi la Cong hoa Serbia Krajina (RSK). Sau khi RSK tuyen bo y đinh thong nhat voi Serbia, Chinh phu Croatia tuyen bo RSK la mot to chuc noi day. Đen thang 3 nam 1991, xung đot leo thang va Chien tranh gianh đoc lap Croatia no ra. Thang 6 nam 1991, Croatia tuyen bo đoc lap sau khi Nam Tu tan ra. Cac ben sau đo tam hoan tuyen bo đoc lap trong vong ba thang, co hieu luc vao ngay 8 thang 10. RSK sau đo bat đau mot chien dich thanh loc sac toc chong lai thuong dan nguoi Croat, truc xuat hau het nhung nguoi khong phai la nguoi Serb vao đau nam 1993. Đen thang 11 nam 1993, duoi 400 nguoi Croat van con trong Khu vuc phia Nam thuoc Khu vuc Bao ve cua Lien hop quoc, va 1.500 – 2.000 nguoi khac van o Khu vuc phia Bac.
Khi Quan đoi Nhan dan Nam Tu ngay cang ung ho RSK va Canh sat Croatia đa khong the đoi pho đuoc, Ve binh Quoc gia Croatia (tieng Croatia: Zbor narodne garde, ZNG) đuoc thanh lap vao thang 5 nam 1991. Vao thang 11, ZNG đuoc đoi ten thanh Quan đoi Croatia (tieng Croatia: Hrvatska vojska, HV). Su phat trien cua quan đoi Croatia bi can tro boi lenh cam van vu khi cua Lien hop quoc đuoc đua ra vao thang 9, trong khi xung đot quan su o Croatia tiep tuc leo thang voi Tran Vukovar, bat đau vao ngay 26 thang 8.
Dubrovnik la mot thanh pho o phan lanh tho phia nam Croatia, nam ben bo bien Adriatic. Khu vuc nay rong khoang 979 km vuong, trai dai tu Ban đao Prevlaka (giap voi Montenegro) đen Ban đao Peljesac. Lanh tho nay rat hep, đac biet la gan Dubrovnik, chi rong khoang 0.5 đen 15 km. Trung tam thanh pho Dubrovnik co tuong bao quanh, đuoc goi la Khu Pho Co, la mot đia điem co cac di tich lich su va cac toa nha phan lon co tu thoi Cong hoa Ragusa va noi đay đa đuoc đua vao danh sach Di san the gioi cua UNESCO. Nam 1991, thanh pho co dan so khoang 50.000 nguoi, trong đo 82,4% la nguoi Croat va 6,8% la nguoi Serb.


Mo đau Vao giua nam 1991, cac chi huy hang đau cua Quan đoi nhan dan Nam Tu — bao gom Bo truong Quoc phong Nam Tu, Veljko Kadijevic, Tong tham muu truong Blagoje Adzic va Thu truong Quoc phong, Stane Brovet — len ke hoach cho mot cuoc tan cong quan su vao khu vuc Dubrovnik sau đo la mot cuoc tan cong tien ve phia tay Hercegovina đe lien ket voi Quan đoan 9 Quan đoi nhan dan Nam Tu o phia bac Dalmatia. Jevrem Cokic đa đe trinh ke hoach tan cong Dubrovnik len Adzic đe đuoc chap thuan.
Vao thang 9 nam 1991, JNA va cac nha lanh đao cua Montenegro thong nhat can phai tan cong Dubrovnik đe đam bao toan ven lanh tho cua Montenegro, ngan chan cac cuoc đung đo sac toc va giu lai Cong hoa Lien bang Xa hoi Chu nghia Nam Tu. Thu tuong Montenegro Milo Đukanovic tuyen bo rang đuong bien gioi cua Croatia can đuoc sua đoi, cho rang đuong bien gioi hien tai la do nhung nguoi ve ban đo Bolshevik co trinh đo hoc van kem. Tuyen truyen, ket hop voi cao buoc cua Pavle Strugar rang 30.000 quan Croatia va 7.000 ke khung bo va linh đanh thue nguoi Kurd chuan bi tan cong Montenegro va chiem Vinh Kotor, khien nhieu nguoi o Montenegro tin rang Croatia đa thuc su bat đau mot cuoc xam luoc. To bao Pobjeda la nguon truyen thong quan trong nhat đa gop phan vao su lan toa cua thong tin tren. Vao thang 7 nam 1991, quan chuc cap cao cua Serbia, Mihalj Kertes cho biet tai mot cuoc mit tinh chinh tri o Niksic rang mot nha nuoc nguoi Serb se đuoc thanh lap o phia tay Montenegro keo dai đen song Neretva voi Dubrovnik — đoi ten thanh Niksic-at-Sea — lam thu đo.
Vao ngay 16 thang 9 nam 1991, luc luong JNA đuoc huy đong o Montenegro voi ly do tinh hinh đang xau đi o Croatia. Bat chap loi keu goi cua Quan đoan so 2 vao ngay 17 thang 9, mot so luong đang ke quan du bi đa tu choi nhap ngu. Vao ngay 18 thang 9, Đukanovic đe doa trung phat nghiem khac nhung nguoi đao ngu va nhung nguoi tu choi đieu đong. Viec van đong va tuyen truyen trai nguoc voi su đam bao cua chinh quyen lien bang Nam Tu o Beograd rang se khong co cuoc tan cong nao nham vao Dubrovnik. Ke hoach chien luoc cua Quan đoi nhan dan Nam Tu nham đanh bai Croatia bao gom mot cuoc tan cong cat phan cuc nam cua Croatia, bao gom Dubrovnik, khoi phan con lai cua đat nuoc.
Vao ngay 23 thang 9, phao binh Quan đoi nhan dan Nam Tu tan cong lang Vitaljina o phia đong Konavle va Brgat, phia đong thanh pho Dubrovnik. Hai ngay sau, Hai quan Nam Tu phong toa cac tuyen đuong hang hai đen Dubrovnik. Vao ngay 26 thang 9, JNA đa đoi ten Nhom tac chien Đong Herzegovina thanh Nhom tac chien so 2 truc thuoc Bo Quoc phong Lien bang va Bo Tong tham muu Quan đoi nhan dan Nam Tu. Cokic đuoc bo nhiem lam si quan chi huy cua Nhom tac chien so 2 nhung đuoc thay the boi Mile Ruzinovski vao ngay 5 thang 10 sau vu ban roi truc thang cua Cokic. Strugar thay the Ruzinovski vao ngay 12 thang 10.


Dien bien JNA giao nhiem vu cho Quan đoan Titograd so 2 va Vung 9 Hai quan — ca hai đeu thuoc Nhom tac chien so 2 — đanh chiem khu vuc Dubrovnik. Quan đoan so 2 trien khai Lu đoan Niksic 1 trong khi Vung 9 Hai quan su dung Lu đoan co gioi so 5 va 472. Ranh gioi cua Quan đoan chay theo huong Bac-Nam gan Dubrovnik đa đuoc thiet lap. Nhom tac chien so 2 cung chi huy Đoi tuan tra bien gioi so 16 va Nhom phao binh ven bien so 107, đong thoi huy đong cac đon vi Phong thu Lanh tho tu Herceg-Novi, Kotor, Tivat, Budva, Bar, Mojkovac, Bijelo Polje va Trebinje. Strugar nam quyen chi huy chung cua Nhom tac chien so 2 trong khi Vung 9 Hai quan do Miodrag Jokic chi huy. Jokic thay the Krsto Đurovic, nguoi đa chet vai gio truoc khi cuoc tan cong bat đau. Nojko Marinovic, tung chi huy Lu đoan co gioi 472 va la cap duoi cua Đurovic, noi rang JNA đa giet vi đo đoc nay vi ong phan đoi cuoc tan cong. Marinovic tu chuc vao ngay 17 thang 9 va gia nhap ZNG. Nhom tac chien so 2 JNA ban đau trien khai 7.000 quan va duy tri muc quan so tuong tu trong suot cuoc tan cong.
He thong phong thu cua Dubrovnik gan nhu khong ton tai khi bat đau chien su, voi von ven 480 quan đong trong khu vuc thanh pho, trong so đo chi co 50 nguoi đuoc huan luyen. Đon vi quan đoi chinh quy duy nhat la mot trung đoi đuoc trang bi vu khi bo binh hang nhe đong tai Phao đai Imperial tren đinh Đoi Srđ. Phan con lai đuoc trang bi kem vi Luc luong Phong thu Lanh tho Croatia đa bi Quan đoi nhan dan Nam Tu tuoc vu khi vao nam 1989. Khong giong nhu nhung noi khac o Croatia, khong co đon vi đon tru hay kho luu tru cua Quan đoi nhan dan Nam Tu o Dubrovnik ke tu nam 1972 va do đo rat it vu khi va đan duoc co san đe bao ve thanh pho. Vao ngay 26 thang 9, 200 khau sung truong va 4 khau phao thu đuoc tu JNA tren đao Korcula đa đuoc gui đen tiep vien. Ngoai ra, mot xe boc thep đa đuoc cung cap cho thanh pho. Dubrovnik cung tiep nhan them luc luong tu Quan đoi Croatia, Canh sat Croatia va Luc luong Phong ve Croatia tu cac vung khac cua đat nuoc. Đieu nay đua quan so o Dubrovnik len 600 nguoi. Đen thang 11, khoang 1.000 quan Croatia đang bao ve thanh pho. Vao ngay 19 thang 9, Marinovic đuoc bo nhiem lam si quan chi huy luc luong phong thu o Dubrovnik. Luc luong nay, ban đau đuoc goi Luc luong Phong thu Lanh tho Dubrovnik, đuoc tai to chuc thanh Tieu đoan Đoc lap 75 Quan đoi Croatia vao ngay 28 thang 12 nam 1991 va sau đo đuoc tang cuong voi cac thanh phan cua Lu đoan Bo binh 116 đe thanh lap Lu đoan Bo binh 163 vao ngay 13 thang 2 nam 1992. Hai đoi Tau vu trang Dubrovnik, mot đon vi quan tinh nguyen cua Hai quan Croatia bao gom 23 tau lon nho va 117 tinh nguyen vien, đuoc thanh lap vao ngay 23 thang 9 đe chong lai cuoc phong toa cua Hai quan Nam Tu.


= JNA tien quan =

Vao ngay 1 thang 10, JNA bat đau cuoc tan cong huong toi Dubrovnik, di chuyen Quan đoan 2 ve phia tay qua canh đong Popovo o phia bac thanh pho. Quan đoan 2 đa pha huy lang Ravno truoc khi quay ve phia nam huong toi khu vuc Dubrovacko Primorje, nham muc đich bao vay Dubrovnik tu phia tay. Truc tien cong thu hai cua JNA đuoc giao cho Vung Hai quan thu 9, bat nguon tu Vinh Kotor cach 35 kilomet (22 dam) ve phia đong nam va huong qua Konavle. Viec tien cong bat đau luc 5 gio sang sau khi phao kich chuan bi tan cong Vitaljina va cac muc tieu khac o Konavle. Cuoc tien cong su dung mot so con đuong trong khu vuc, đuoc ho tro boi Hai quan va Khong quan Nam Tu. He thong phong thu cua Croatia gan nhu khong ton tai o Konavle va yeu o Dubrovacko Primorje, thuong vong duy nhat cua JNA  trong ngay xay ra trong mot cuoc phuc kich thanh cong cua ZNG o lang Cepikuce. Vao ngay đau tien cua cuoc tan cong, phao binh JNA tan cong Đoi Srđ va mui đat Zarkovica ngay phia bac va phia đong cua Dubrovnik, trong khi cac may bay MiG-21 cua Khong quan Nam Tu khong kich Komolac, pha huy nguon cung cap đien va nuoc đen Dubrovnik. Cho đen cuoi thang 12, Dubrovnik phu thuoc vao nguon nuoc ngot do tau thuyen cung cap va đien tu mot so may phat đien.
Trong ba ngay tiep theo, JNA đa tien cong cham lai. Phao binh tan cong Đoi Srđ, Phao đai Imperial va Zarkovica vao ngay 2 thang 10. Ngay hom sau, JNA phao kich vao Khach san Belvedere cua Dubrovnik, noi co đon phong thu ZNG, va Khong quan Nam Tu ban pha Khach san Argentina. Vao ngay 4 thang 10, Quan đoan 2 đa chiem đuoc Slano o Dubrovacko Primorje, đanh chan Xa lo Adriatic va co lap Dubrovnik khoi phan con lai cua Croatia. Vao ngay 5 thang 10, Ploce bi phao kich, sau đo la cuoc tan cong cua Khong quan Nam Tu vao Phao đai Imperial vao ngay hom sau.
Vao ngay 15 thang 10, Croatia đe nghi đam phan hoa binh voi Montenegro, nhung Tong thong Serbia Slobodan Milosevic đa bac bo đe nghi nay. Đe nghi đuoc đua ra cho cac quan chuc Montenegro vi cuoc tan cong lan đau đuoc ung ho chinh thuc boi chinh phu Montenegro vao ngay 1 thang 10. Ba ngay sau, Serbia cong khai tranh xa đong thai nay, đo loi cho Croatia vi đa khieu khich JNA. Vao ngay thu bay cua cuoc tan cong, quoc hoi Montenegro đa đo loi cho JNA ve vu tan cong. Vao ngay 16 thang 10 — mot ngay sau khi Milosevic tu choi đe nghi cua Croatia — Vung Hai quan so 9 đa chiem đuoc Cavtat. Viec đanh chiem Cavtat đuoc ho tro boi mot chien dich đo bo cach 5 kilomet (3,1 dam) ve phia đong va mot cuoc khong kich vao Ploce vao ngay 18 thang 10. Ngay hom sau, mot lenh ngung ban đa đuoc đong y nhung đa bi vi pham ngay khi co hieu luc. Vao ngay 20 thang 10, Khong quan Nam Tu tan cong Dubrovnik va vao ngay 22 thang 10, Hai quan Nam Tu ban pha cac khach san tru an cua nhung nguoi ti nan trong khu vuc Lapad.
Vao ngay 23 thang 10, JNA bat đau cuoc phao kich lien tuc vao Dubrovnik, bao gom ca Khu Pho Co ben trong cac buc tuong thanh pho, khien Bo Ngoai giao Hoa Ky phan đoi vao ngay hom sau. Vung Hai quan so 9 chiem đuoc Zupa Dubrovacka va Brgat vao ngay 24 thang 10, trong khi Hai quan Nam Tu ban pha đao Lokrum. Ngay hom sau, JNA đua ra toi hau thu cho thanh pho, yeu cau thanh pho đau hang va truc xuat cac quan chuc khoi Dubrovnik. Vao ngay 26 thang 10, JNA đa chiem đuoc mom đat Zarkovica 2,3 km ve phia đong nam va chiem phan lon vung đat cao nhin ra Dubrovnik vao ngay 27 thang 10. Huong tien quan Tay Nam ve phia Dubrovnik cua Quan đoan 2 thi cham hon. Cuoc tien cong đa pha huy mot phan lon Vuon uom Trsteno, cung nhu di doi khoang 15.000 nguoi ti nan khoi cac khu vuc chiem đuoc. Khoang 7.000 nguoi đa đuoc so tan khoi Dubrovnik bang đuong bien vao thang 10; so con lai tru an tai cac khach san va cac noi khac trong thanh pho.


= Phong thu Dubrovnik =

JNA tiep tuc cac cuoc tan cong bang phao nham vao Dubrovnik vao ngay 30 thang 10 va cuoc ban pha tiep tuc cho đen ngay 4 thang 11, nham vao cac khu vuc phia tay cua Dubrovnik — Gruz va Lapad - cung nhu cac khach san Babin Kuk va Argentina, noi nhung nguoi ti nan tru an. Vao ngay 3 – 4 thang 11, JNA tan cong Khu Pho Co va Khach san Argentina. Ngay hom sau, Phao đai Imperial lai bi ban pha mot lan nua. Vao ngay 7 thang 11, JNA đua ra mot toi hau thu moi yeu cau Dubrovnik đau hang truoc trua hom đo. Yeu cau đa bi tu choi va Jokic thong bao rang JNA se chi giu lai Khu Pho co. Cung ngay, giao tranh lai tiep tuc gan Slano.
Phao binh JNA va Hai quan Nam Tu tiep tuc ban pha Dubrovnik tu ngay 9 đen ngay 12 thang 11, nham vao Khu Pho co, Gruz, Lapad va Ploce, cung nhu cac khach san Belvedere, Excelsior, Babin Kuk, Tirena, Imperial va Argentina. Ten lua dan đuong đuoc su dung đe tan cong tau thuyen o ben cang, trong khi mot so tau lon hon o cang Gruz — bao gom ca pha Adriatic va tau Pelagic thuoc so huu cua My, đa boc chay va tieu diet. Phao đai Imperial bi JNA tan cong vao ngay 9, 10 va 13 thang 11. Cac cuoc tan cong nay đuoc theo sau boi mot thoi gian tam lang keo dai cho đen cuoi thang 11 khi Phai đoan Giam sat cua Lien minh chau Au (ECMM) lam trung gian trong cac cuoc đam phan giua JNA va cac nha chuc trach Croatia tai Dubrovnik. ECMM đa đuoc rut vao giua thang 11 sau khi mot so nhan vien bi tan cong boi JNA, va viec hoa giai đa đuoc thay the boi Ngoai truong ve cac van đe nhan đao Phap Bernard Kouchner va Truong phai đoan UNICEF Stephan Di Mistura. Cac cuoc đam phan đa đua ra cac thoa thuan ngung ban vao ngay 19 thang 11 va ngay 5 thang 12, nhung khong mang lai bat ky ket qua cu the nao tren thuc te. Thay vao đo, cac đon vi Quan đoan 2 đong tai Dubrovacko Primorje, phia tay bac Dubrovnik, tien đen điem tien cong xa nhat vao ngay 24 thang 11, khi luc luong phong thu thanh pho bi đay lui ve đuong ranh gioi Sustjepan – Srđ – khach san Belvedere. Ngay đo, JNA đa co gang thanh lap Cong hoa Dubrovnik trong khu vuc chiem đong, nhung cuoi cung đa that bai.

Vao thang 11, Dubrovnik bat đau nhan đuoc luong hang vien tro nhan đao lon nhat ke tu khi bat đau bi bao vay. No luc thanh cong đau tien đe tiep te cho thanh pho la đoan tau van tai Libertas — mot đoi tau dan su, lon nhat la tau Slavija cua Jadrolinija — đen Dubrovnik vao ngay 31 thang 10. Đoan tau khoi hanh tu Rijeka va thuc hien mot so chuyen ghe cang, tang len 29 tau khi đen gan Dubrovnik. Đoan tau— cung cho cac quan sat vien ECMM, it nhat 1.000 nguoi bieu tinh, Stjepan Mesic va Franjo Greguric — ban đau bi chan lai boi tau khu truc Split giua cac đao Brac va Solta, va ngay hom sau boi cac tau tuan tra cua Nam Tu ngoai khoi Korcula truoc khi Hai đoi Tau vu trang Dubrovnik ho tong ham đoi đen Cang Dubrovnik o Gruz. Khi quay tro lai, Slavija đa so tan 2.000 nguoi ti nan khoi Dubrovnik, mac du phai đi thuyen đen Vinh Kotor truoc đe Hai quan Nam Tu kiem tra.

Vao ngay 2 – 3 thang 12, JNA tiep tuc tan cong vao Khu Pho co, sau đo la Phao đai Imperial vao ngay 4 thang 12. Tran phao kich nang ne nhat vao Khu Pho co bat đau luc 5:48 sang ngay 6 thang 12. Khu Pho Co bi tan cong boi 48 ten lua 82 mm, 232 đan coi 82 mm va 364 đan coi 120 mm, cung nhu 22 ten lua dan đuong. Hai ho va cham cho thay viec su dung cac vu khi hang nang. Cac cuoc ban pha tap trung vao Stradun — con đuong đi dao trung tam Khu Pho co — va cac khu vuc phia đong bac Stradun, trong khi cac khu vuc khac chiu tac đong tuong đoi it. Cuoc tan cong lang xuong luc 11:30 sang. Tong cong, cuoc tan cong đa giet chet 13 thuong dan — thiet hai nang ne nhat ve nhan mang trong cuoc vay ham. Thu vien Trung tam Lien truong Đai hoc Dubrovnik chua 20.000 cuon sach cung đa bi pha huy trong cuoc tan cong va khach san Libertas đa bi tan cong boi JNA. Vu tan cong Khu Pho Co ngay 6 thang 12 đa vap phai su phan đoi manh me cua gioi truyen thong quoc te, Tong giam đoc UNESCO Federico Mayor Zaragoza, Đac phai vien cua Tong Thu ky Lien Hop Quoc Cyrus Vance va ECMM vao ngay xay ra vu ban pha. Cuoi ngay hom đo, JNA đa đua ra mot tuyen bo lay lam tiec va hua se đieu tra. Vao ngay 7 thang 12, đai dien cua JNA đa đen tham Khu Pho co đe kiem tra thiet hai nhung khong co hanh đong nao khac đuoc ghi nhan.
Tat ca cac he thong phong thu cua Croatia đeu cach Khu Pho co 3 đen 4 kilomet (1,9 đen 2,5 dam), ngoai tru Phao đai Imperial khoang 1 kilomet (0,62 dam) ve phia bac. Phao đai bi tan cong luc 5:50 sang — vai phut sau khi cuoc ban pha Khu Pho Co bat đau. Cuoc tan cong do Tieu đoan 3 thuoc Lu đoan co gioi 472 JNA thuc hien, tien cong đong loat tu hai huong. Cuoc tan cong chinh bao gom mot luc luong co đai đoi va luc luong thu yeu gom mot trung đoi linh bo binh — ca hai đeu đuoc ho tro boi xe tang T-55 va phao binh. Đen 8 gio sang, bo binh tien đen Phao đai Imperial, buoc luc luong phong thu phai rut lui vao trong va yeu cau tro giup. Marinovic ra lenh cho phao binh HV ban truc tiep vao phao đai va đieu đong mot đon vi canh sat đac biet đen tang cuong cho đon tru cua Phao đai Imperial. Toi 2 gio chieu, JNA đa ngung cuoc tan cong. Ngay hom đo, Sveti Vlaho — con tau đau tien do Hai đoi Tau vu trang Dubrovnik đua vao hoat đong va đuoc đat ten theo vi thanh bao tro cua thanh pho la Thanh Blasius — đa bi đanh chim boi mot ten lua dan đuong.


= Croatia phan cong =

Vao ngay 7 thang 12 nam 1991, mot lenh ngung ban khac đa đuoc đong y va luc luong JNA bao vay Dubrovnik hau nhu dung hoat đong. Vao thang 1 nam 1992, Thoa thuan Sarajevo đuoc ky ket boi cac đai dien cua Croatia, JNA va LHQ, va giao tranh tam dung. Luc luong Bao ve Lien hop quoc (UNPROFOR) đa đuoc trien khai toi Croatia đe giam sat va duy tri thoa thuan. Serbia tiep tuc ung ho RSK. Xung đot chu yeu dien ra o cac vi tri co thu va JNA nhanh chong rut khoi Croatia vao Bosna va Hercegovina, noi du kien mot cuoc xung đot moi. Ngoai le duy nhat la khu vuc Dubrovnik, noi JNA tan cong ve phia tay tu Dubrovacko Primorje, đay lui cac phan tu cua Lu đoan bo binh so 114 va 116 cua HV va tien đen ngoai o Ston vao đau nam 1992.
Luc luong HV đa manh len đang ke trong vai thang đau nam 1992 sau khi co đuoc kho du tru lon vu khi cua JNA. Sau khi JNA rut quan o Croatia, luc luong con lai đa thanh lap mot đoi quan Serb Bosnia moi, sau đo đuoc đoi ten thanh Quan đoi Cong hoa Srpska (VRS). Đong thai nay dien ra sau tuyen bo đoc lap cua Cong hoa Serbia thuoc Bosnia va Herzegovina (Српска Република Босна и Херцеговина) vao ngay 9 thang 1 nam 1992, ngay truoc cuoc trung cau dan y ve nen đoc lap cua Bosnia va Herzegovina. Cuoc trung cau dan y sau đo đuoc coi la cai co cho Chien tranh Bosnia, bat đau vao đau thang 4 nam 1992, khi phao binh cua VRS bat đau phao kich vao Sarajevo. JNA va VRS o Bosnia va Herzegovina đa phai đoi mat voi Quan đoi Cong hoa Bosnia va Herzegovina va Hoi đong Quoc phong Croatia (HVO), bao cao lan luot voi chinh phu trung uong Bosniak va ban lanh đao Bosnia Croat. HV đoi khi đuoc trien khai đen Bosnia va Herzegovina đe ho tro HVO.
Vao thang 4 nam 1992, JNA bat đau cac hoat đong tan cong chong lai HV va HVO tai cac khu vuc phia tay va nam Herzegovina gan Kupres va Stolac. Quan khu 4 cua JNA đuoc Strugar chi huy, voi muc tieu la đanh chiem Stolac va phan lon bo đong song Neretva o phia nam Mostar. Cac cuoc giao tranh xung quanh Mostar va cuoc tan cong cua JNA vao thanh pho bat đau vao ngay 6 thang 4. JNA đa đay luc luong HV/HVO khoi Stolac vao ngay 11 thang 4 va Capljina bi tan cong boi hoa luc cua JNA. Mot lenh ngung ban đa đuoc sap xep vao ngay 7 thang 5 nhung JNA va luc luong nguoi Serb Bosnia tiep tuc cuoc tan cong vao ngay hom sau. Cuoc tan cong đa thanh cong khi chiem đuoc mot phan lon cua Mostar va mot so lanh tho o bo tay song Neretva. Vao ngay 12 thang 5, luc luong JNA co tru so tai Bosnia va Herzegovina tro thanh mot phan cua VRS, va Nhom tac chien so 2 cua JNA đuoc đoi ten thanh Quan đoan 4 Quan đoi Cong hoa Srpska. Croatia coi cac đong thai cua JNA nhu mot man dao đau cho cac cuoc tan cong vao mien nam Croatia, đac biet nham vao Cang Ploce va co the la Split. Đe chong lai moi đe doa, HV bo nhiem Janko Bobetko lam chi huy Mat tran phia Nam, bao gom cac khu vuc Herzegovina va Dubrovnik. Bobetko tai co cau lai HVO va đam nhan quyen chi huy cua HVO trong khu vuc, cung nhu cac đon vi HV moi đuoc trien khai, cac Lu đoan Can ve 1 va Can ve 4.

VRS va JNA tan cong phia bac Ston vao ngay 11 thang 4, đay lui luc luong Lu đoan bo binh HV 115 va Lu đoan can ve HV, gianh đuoc mot lanh tho nho. Khu vuc tien tuyen on đinh vao ngay 23 thang 4 va HV phan cong va chiem lai mot so khu vuc sau ngay 27 thang 4. Vao ngay 17 thang 5, Bobetko ra lenh cho 2 lu đoan to chuc mot cuoc tan cong lon. Lu đoan can ve 1 đuoc giao nhiem vu tien len phoi hop voi Đai đoi Ston bao ve đuong tiep can ban đao Peljesac va tien toi Slano. Lu đoan can ve 4 đuoc lenh đam bao noi đia cua Dubrovacko Primorje bang cach tien doc theo vanh đai Popovo. Đong thoi, JNA đa bi ap luc boi cong đong quoc te đe rut ve phia đong Dubrovnik ve Konavle.
Lu đoan can ve 1, đuoc ho tro boi cac thanh phan cua Lu đoan bo binh 115, đa đanh chiem Cepikuce vao ngay 21 thang 5 va Slano vao ngay 22 – 23 thang 5. Phi đoi Tau vu trang Dubrovnik đa đo bo quan vao Slano vao đem hom truoc, nhung đa bi JNA đay lui. Vao đem 23 – 24 thang 5, JNA tan cong Sustjepan va vung ngoai o phia bac Dubrovnik. Vao ngay 26 thang 5, JNA bat đau rut khoi Mokosica va Zarkovica. Lu đoan bo binh 163 tien cong tu Dubrovnik; Tieu đoan 1 cua lu đoan chiem cac vi tri o Brgat va Zupa Dubrovacka, va Tieu đoan 2 đuoc trien khai đen Osojnik. Ngay 29 thang 5, Lu đoan can ve 4 tai chiem Ravno. Vao ngay 31 thang 5, Tieu đoan 2 cua Lu đoan 163 đa đay chiec JNA đen Golubov Kamen, nhung khong chiem đuoc khu vuc. Lu đoan đuoc giai vay boi Lu đoan bo binh 145 vao ngay 15 thang 6. Dubrovnik lien tuc la muc tieu cua phao binh JNA cho đen ngay 16 thang 6, va sau đo gian đoan cho đen ngay 30 thang 6. Vao ngay 7 thang 6, cac Lu đoan can ve 1 va Can ve 4 ngung tien cong tai Dubrovacko Primorje trong vung lan can cua Orahov Do, mot ngoi lang o phia bac Slano.


Hau qua Bat ke ket qua quan su, cuoc vay ham Dubrovnik chu yeu đuoc ghi nho boi cuoc cuop boc quy mo lon cua quan đoi JNA va cuoc phao kich vao Dubrovnik, đac biet la Khu Pho co. Phan ung cua cac phuong tien truyen thong quoc te va cac phuong tien truyen thong đua tin ve cuoc bao vay đa cung co mot y kien, đa hinh thanh tu khi Vukovar sup đo, rang hanh vi cua JNA va nguoi Serb la man ro va co y đinh thong tri Croatia. Cac nha chuc trach Serbia cho rang cong đong quoc te khong co co so đao đuc đe phan xet vi khong can thiep khi hang tram nghin nguoi Serb bi giet trong cac trai tap trung cua Croatia trong The chien thu hai. Ben canh cac cuoc phan đoi cua Mayor Zaragoza, Vance va ECMM, 104 nguoi đoat giai Nobel đa xuat ban mot quang cao toan trang tren The New York Times vao ngay 14 thang 1 nam 1992 voi su khuyen khich cua Linus Pauling, keu goi cac chinh phu tren toan the gioi ngan chan su pha huy khong kiem che cua JNA. Trong thoi gian vay ham, UNESCO đa xep Dubrovnik vao Danh sach di san the gioi bi đe doa. Cuoc vay ham đa đinh hinh du luan quoc te ve Chien tranh gianh đoc lap Croatia, tro thanh mot yeu to gop phan quan trong vao su thay đoi trong ngoai giao quoc te va su co lap kinh te cua Serbia va Nam Tu. Vao ngay 17 thang 12 nam 1991, Cong đong Kinh te chau Au đa đong y cong nhan nen đoc lap cua Croatia vao ngay 15 thang 1 nam 1992.
Tu thang 10 đen thang 12 nam 1991, JNA đa chiem đuoc khoang 1.200 kilomet vuong (460 dam vuong Anh) lanh tho xung quanh Dubrovnik — tat ca đeu đuoc HV chiem lai trong cuoc phan cong thang 5 nam 1992 khi JNA rut lui ve phia đong Dubrovnik, va trong cac cuoc tan cong tiep theo cua HV — Chien dich Tiger va Tran Konavle tu thang 7 đen thang 10 nam 1992. Khoang 82 đen 88 thuong dan đa thiet mang trong cuoc vay ham, cung nhu 194 binh si Croatia. 94 binh si Croatia đa thiet mang trong khoang thoi gian tu thang 10 đen thang 12 nam 1991. Tong cong 417 nguoi đa thiet mang trong tat ca cac hoat đong quan su xung quanh Dubrovnik vao cuoi thang 10 nam 1992. Quan đoi nhan dan Nam Tu cung co 165 nguoi thiet mang. Khoang 15.000 nguoi ti nan tu Konavle va cac khu vuc khac xung quanh Dubrovnik đa chay đen thanh pho, va khoang 16.000 nguoi ti nan đa đuoc so tan bang đuong bien tu Dubrovnik đen cac vung khac cua Croatia. JNA đa thiet lap hai trai tu binh chien tranh, mot o Bileca va mot o Morinj. Trong va sau cuoc vay ham, 432 nguoi, chu yeu la dan thuong tu Konavle, đa bi bo tu — 292 o Morinj va 140 o Bileca — va bi lam dung the chat va tam ly, thuc hien boi cac thanh vien JNA va cac nhom ban quan su, cung nhu mot so dan thuong. Nhieu nguoi trong so nhung nguoi bi bat giu đa đuoc đoi lay tu binh chien tranh do Croatia giam giu vao ngay 12 thang 12 nam 1991. Hai trai nay van hoat đong cho đen thang 8 nam 1992.

11.425 toa nha trong khu vuc bi thiet hai; 886 bi pha huy hoan toan va 1.675 bi pha huy mot phan. Chi phi thiet hai uoc tinh khoang 480 trieu Mac. Mot nhom cua UNESCO đa o lai thanh pho tu ngay 27 thang 11 đen ngay 20 thang 12 nam 1991 đanh gia thiet hai đoi voi Khu Pho Co Dubrovnik. Nguoi ta uoc tinh rang 55,9 phan tram cac toa nha bi hu hai, 11,1 phan tram bi hu hai nang va mot phan tram bi thieu rui. Bay cung đien theo phong cach Baroque bi chay la ton that lon nhat. Thiet hai bo sung la do quan đoi JNA cuop pha cac vien bao tang, doanh nghiep va nha rieng. Tat ca cac hien vat o Bao tang Tuong niem Vlaho Bukovac o Cavtat đa bi lay đi. Tu vien dong Phan Sinh Thanh Jerome o Slano cung bi nham toi. JNA thua nhan rang cuop boc đa dien ra, nhung Jokic cho biet tai san se đuoc phan phoi cho nhung nguoi ti nan Serbia boi mot co quan quan ly đac biet cua JNA đuoc thanh lap vao ngay 15 thang 12 nam 1991. Tuy nhien, co the mot so tai san cuop cuoi cung đuoc ban tren thi truong cho đen. San bay Cilipi cung bi cuop va cac thiet bi đuoc đua đen cac san bay Podgorica va Tivat.
Sau nhung no luc bien minh cho cuoc tan cong cua JNA, cac nha chuc trach o Serbia va Montenegro đa co gang phu nhan thiet hai đoi voi Khu Pho Co. Đai Truyen hinh Serbia noi rang khoi boc len tu Khu Pho Co la ket qua cua viec nguoi dan Dubrovnik đot lop o to. Cac quan chuc va phuong tien truyen thong o Montenegro goi cuoc tan cong la cuoc chien vi hoa binh, hay mot cuoc phong toa — ap dung thuat ngu nay cho cac hoat đong tren bo va phong toa hai quan. Theo mot cuoc khao sat nam 2010 ve du luan o Serbia, 40% nhung nguoi đuoc hoi khong biet ai đa ban pha Dubrovnik, trong khi 14% tin rang khong co vu phao kich nao xay ra. Trong cuoc hop thang 6 nam 2000 voi Tong thong Croatia Mesic, Tong thong Montenegro Milo Đukanovic đa xin loi Croatia ve vu tan cong. Cu chi nay đuoc hoan nghenh o Croatia, nhung đieu nay đa bi cac đoi thu chinh tri cua Đukanovic o Montenegro va chinh quyen Serbia len an.
Nam 2007, nha lam phim nguoi Montenegro Koca Pavlovic đa phat hanh mot bo phim tai lieu mang ten Rat za mir (Chien tranh vi hoa binh), đe cap đen vai tro cua tuyen truyen chien tranh trong cuoc vay ham, loi khai cua cac tu nhan trai Morinj va cac cuoc phong van voi cac binh si Quan đoi nhan dan Nam Tu. Vao nam 2011, Đai Truyen hinh Montenegro đa phat song mot loat phim tai lieu su dung canh quay luu tru co tua đe Rat za Dubrovnik (Chien tranh vi Dubrovnik), mac du đa co nhung no luc nham tieu huy luu tru truyen hinh va bao Pobjeda. Vao nam 2012, Aleksandar Crcek va Marin Marusic đa san xuat mot bo phim tai lieu co tua đe Konvoj Libertas (Đoan xe Libertas), noi ve viec cung cap vien tro nhan đao cho Dubrovnik thong qua cuoc phong toa cua hai quan.


Toi ac chien tranh Cac cong to vien cua Toa an Hinh su Quoc te ve Nam Tu cu (ICTY), đuoc thanh lap vao nam 1993 va dua tren Nghi quyet 827 cua Hoi đong Bao an Lien hop quoc, truy to Milosevic, Strugar, Jokic, tham muu truong Vung 9 Hai quan Quan đoi nhan dan Nam Tu Milan Zec va chi huy si quan Tieu đoan 3 thuoc Lu đoan co gioi 472 Quan đoi nhan dan Nam Tu Vladimir Kovacevic. Cao trang bao gom cac cao buoc rang cuoc tan cong nham vao Dubrovnik nham muc đich tach khu vuc nay khoi Croatia va sap nhap khu vuc nay vao Serbia hoac Montenegro. Jokic noi rang cuoc tan cong chi nham muc đich phong toa Dubrovnik, nhung tuyen bo đo sau đo đa bi Cokic bac bo. Mihailo Crnobrnja, cuu đai su Nam Tu tai Lien minh chau Au, suy đoan rang cuoc vay ham nham buoc cham dut cac cuoc phong toa doanh trai cua Quan đoi nhan dan Nam Tu o Croatia va đoi ban đao Prevlaka cho Montenegro.
Viec xet xu Slobodan Milosevic khong bao gio đuoc hoan tat vi Milosevic đa qua đoi vao ngay 11 thang 3 nam 2006 khi đang bi ICTY tam giam. Strugar đuoc chuyen giao cho ICTY vao ngay 21 thang 10 nam 2001. Qua trinh xet xu va khang cao đa đuoc hoan tat vao nam 2008, voi phan quyet cuoi cung cho rang cac toi ac — bao gom cac cuoc tan cong vao dan thuong, tan pha la khong can thiet va vi pham luat chien tranh. Ong bi ket an bay nam ruoi tu giam, nhung đuoc ra som vao nam 2009, bay nam bon thang sau khi chuyen sang ICTY. Jokic đa đuoc chuyen giao cho ICTY vao ngay 12 thang 11 nam 2001. Ong đa nhan toi va bi ket an ve cac toi danh bao gom giet nguoi, đoi xu tan bao, tan cong dan thuong va vi pham luat chien tranh. Nam 2004, Jokic bi ket an bay nam tu. Phan quyet đa đuoc xac nhan vao nam 2005. Jokic đuoc chuyen đen Đan Mach đe thu an va đuoc tha vao ngay 1 thang 9 nam 2008. ICTY đa rut lai cac cao buoc chong lai Zec vao ngay 26 thang 7 nam 2002. Kovacevic bi bat vao nam 2003 tai Serbia va đuoc chuyen giao cho ICTY. Voi ly do benh tam than, Kovacevic đuoc tam thoi tha tu do vao ngay 2 thang 6 nam 2004 va qua trinh to tung đuoc chuyen sang co quan tu phap o Serbia vao nam 2007. Ong sau đo đuoc đieu tri tam than tai Hoc vien Quan y o Beograd. Tinh đen thang 5 nam 2012, Kovacevic đuoc cac nha chuc trach Serbia cho la khong thich hop đe hau toa. Cac cao buoc chong lai Kovacevic bao gom giet nguoi, đoi xu tan ac, tan pha khong can thiet va vi pham luat chien tranh.
Nam 2008, chinh quyen Montenegro buoc toi sau cuu binh si Quan đoi nhan dan Nam Tu ve toi nguoc đai tu nhan o Morinj vao nam 1991 va 1992. Bon trong so sau nguoi đa bi ket an vi toi ac chien tranh vao thang 7 nam 2013. Ivo Menzalin bi ket an bon nam, Spiro Lucic va Boro Gligic bi ket an ba nam trong khi Ivo Gonjic bi ket an hai nam. Bon nguoi đa khang cao quyet đinh nay, va vao thang 4 nam 2014, Toa an Toi cao Montenegro đa bac bo đon khang cao cua ho. Mot so cuu tu nhan cua trai Morinj đa kien Montenegro va đuoc tra tien boi thuong.
Vao thang 10 nam 2008, Croatia đa truy to Bozidar Vucurevic — thi truong cua Trebinje va lanh đao nguoi Serb Bosnia o phia đong Herzegovina vao thoi điem xay ra cuoc tan cong — vi cac cuoc tan cong nham vao dan thuong cua Dubrovnik. Jokic xac nhan rang minh đa nhan đuoc lenh tu ca Strugar va Vucurevic. Vao ngay 4 thang 4 nam 2011, Vucurevic bi bat tai Serbia va Croatia yeu cau dan đo. Ong đuoc tai ngoai vao ngay 17 thang 6. Vao thang 9, yeu cau dan đo đuoc chap thuan nhung Vucurevic đa roi khoi Serbia va quay tro lai Trebinje, tranh bi dan đo. Nam 2009, cac nha chuc trach Croatia đa đe đon buoc toi 10 si quan Quan đoi nhan dan Nam Tu, bao gom Cokic, Ruzinovski, Strugar, Jokic, Zec va Kovacevic. Ho bi buoc toi ve cac toi ac chien tranh o khu vuc Dubrovnik truoc hoac sau ngay 6 thang 12 nam 1991, nhung toi nay khong đuoc đe cap trong cac cao trang cua ICTY. Cac cao buoc đuoc đua ra sau khi ICTY cung cap cac tai lieu đuoc thu thap trong qua trinh đieu tra. Nam 2012, Croatia truy to si quan chi huy Tieu đoan 3 thuoc Lu đoan co gioi so 5 Quan đoi nhan dan Nam Tu va buoc toi đot 90 ngoi nha, co so kinh doanh va cong trinh cong cong o Cilipi tu ngay 5 đen ngay 7 thang 10 nam 1991.
Cuoc bao vay Dubrovnik cung la mot chu đe trong vu an diet chung cua Croatia chong lai Serbia, truoc Toa an Cong ly Quoc te (ICJ). Croatia tuyen bo 123 thuong dan tu Dubrovnik đa thiet mang trong cuoc bao vay. Croatia đa trinh cac buc thu tu canh sat Croatia đe ho tro nhung tuyen bo nay, tuy nhien, trong phan quyet nam 2015, Toa luu y rang tat ca nhung buc thu nay đuoc chuan bi muon hon nhieu, va đac biet la đeu khong đuoc ky ten va khong chi ra cac truong hop 123 nguoi đuoc cho la bi giet. Trich dan cac phan quyet cua Strugar va Jokic trong ICTY ve Dubrovnik, ICJ đa cong nhan rang it nhat hai thuong dan thiet mang do vu phao kich vao Dubrovnik vao ngay 6 thang 12 va mot nguoi nua vao ngay 5 thang 10 nam 1991. Tuy nhien, nhung phan quyet nay khong đay đu, chi bao gom thoi gian cua cuoc vay ham trong hai ngay nay, va chi đuoc gioi han trong khu pho co chu khong phai toan bo thanh pho Dubrovnik. Toa an "ket luan tu nhung đieu đa đe cap o tren rang đa xac đinh rang mot so vu giet nguoi đa đuoc thuc hien boi Quan đoi nhan dan Nam Tu chong lai nguoi Croat o Dubrovnik trong khoang thoi gian tu thang 10 đen thang 12 nam 1991, mac du khong o quy mo ma Croatia cao buoc".


Chu thich Tham khao = Sach =


= Bao chi =


= Khac =