Thu cong nghiep Viet Nam thoi Nguyen phan anh hoat đong thu cong nghiep cua Viet Nam duoi trieu Nguyen khi con đoc lap, tu nam 1802 đen 1884.


Thu cong nghiep nha nuoc Giong cac trieu đai truoc, thu cong nghiep nha nuoc thoi Nguyen chiem mot vi tri rat quan trong: no che tao tat ca nhung đo dung cho hoang gia, tham gia đong thuyen cho quan đoi, đuc vu khi, đuc tien,.... Chinh vi vay, nha Nguyen cung tap trung xay dung he thong cac xuong thu cong Nha nuoc, nhat la o kinh đo Hue va cac vung phu can. Nam 1803, Gia Long thanh lap xuong đuc tien Bac Thanh tien cuc o Thang Long. Nha Nguyen cung lap cac Ti trong coi cac nganh thu cong. Vi du nhu ti Vu kho che tao quan ly nhieu nganh thu cong khac nhau, gom 57 cuc: lam đat, đuc, lam đo vang bac, ve tranh, lam ngoi, lam đo pha le, khac chu, đuc sung, lam truc xe, luyen đong,...


= Co khi =
Ti Thuyen chiu trach nhiem ve cac loai thuyen cong va thuyen chien, gom 235 so tren toan quoc. Ngoai ra con co cac ti Doanh kien, ti Tu tao, ti Thuong bac hoa duoc.
Trong nghe đong tau, nam 1820 si quan nguoi My John White đa nhan xet:" Nguoi Viet Nam qua la nhung nguoi đong tau thanh thao. Ho hoan thanh cong trinh cua ho voi mot ky thuat het suc chinh xac." Ngoai cac thuyen go, nguoi tho thu cong Viet Nam con đong ca cac loai tau lon boc đong. Ngoai ra, ho đa sang che đuoc nhieu may moc tien tien va co chat luong vao thoi đo, vi du cac may cua xe go, may tuoi ruong... va ca may hoi nuoc.
Do đuoc tiep xuc voi ky thuat cua phuong Tay, nhung nguoi tho thu cong Viet Nam đa co nhung sang tao. Nam 1834, Nguyen Viet Tuy đa che tao thanh cong may dung suc nuoc nghien thuoc sung goi la "thuy hoa ky te". Nam 1837-1838, theo mau cua phuong Tay, tho cong xuong đa lam ra đuoc may cua van go, may xe go bang suc nuoc, may hut nuoc tuoi ruong.
Sang nam 1839, sau mot lan that bai, cac đoc cong Hoang Van Lich, Vu Huy Trinh va cac tho cong xuong đong xong chiec thuyen may chay bang hoi nuoc. Tiep theo thanh cong đo, ho lai theo mau tau chay hoi nuoc loai lon moi mua ve đe đong mot chiec khac va sua chua mot chiec đang bi hong.
Nhung thanh cong ve co khi đuoc vua Minh Mang khen ngoi. Viet Nam đa buoc vao ky nguyen co khi giua the ky 19 bang viec tu san xuat ra nhung chiec tau may đau tien. Tuy nhien, nhung thanh tuu đo khong đuoc cac trieu vua sau phat huy.


= Khai thac mo =
Nha Nguyen cung tap trung tham gia quan ly khai mo. Đen nua đau the ky 19, trieu đinh đa quan ly 139 mo, trong đo co 39 mo vang, 32 mo sat, 5 mo bac, 9 mo đong. Viec khai thac mo đuoc chia lam 4 luc luong:

Loai mo do trieu đinh truc tiep quan ly nhu mo vang Chien Đan (Quang Nam), Tien Kieu (Ha Giang), mo bac Tong Tinh, Ngan Son (Bac Kan), mo chi Quan Trieu (Thai Nguyen)... Nam 1833 co 3.122 nhan cong trong mo vang Tien Kieu, mo vang Chien Đan 1000 tho, khong chi co tho cong xuong ma co ca binh linh va dan phu lam viec voi tien cong thap.
Loai mo thu 2 do thuong nhan Hoa kieu khai thac, hang nam nop thue. Nhan cong o đay phan lon la Hoa kieu, co tay nghe chuyen mon. Viec khai thac mo to chuc theo tung cong đoan, mang tinh chat tu ban chu nghia
Loai mo thu 3 do cac tu truong đia phuong tien hanh khai thac va nop thue nhu mo đong Tu Long (Tuyen Quang), quy mo lon nhung phuong thuc khai thac lac hau.
Loai mo thu 4 do chu nguoi Viet tien hanh khai thac nhu chu mo Chu Danh Ho (Bac Ninh) bo tien khai thac kem o Ban Son (Thai Nguyen). So luong mo loai nay khong nhieu, trong đo nhan cong đuoc tra luong kha cao: nguoi phu trach lo nau quang đuoc tra moi thang 12 quan tien, trong khi vi tri tuong tu trong mo cua trieu đinh chi đuoc tra 5 quan tien va 1 phuong gao. Đay la phuong thuc đa tung đuoc ap dung vao the ky 18 nhung khong co đieu kien phat trien.
Thue do trieu đinh ap dung cho cac mo kha nang. Nam 1823, cac tho tu phai nop 10 van can đong đo, con thue sat la 8970 can.


= Hang tieu dung thu cong =
Phan lon nhan luc trong cac xuong thu cong cua trieu đinh la do trieu đinh trung dung tho kheo trong cac nganh nhu kham xa cu, kim hoan, theu thua... toi lam viec đe cung cap đo dung cho trieu đinh. Vi vay nguoi tho luon tim cach tron tranh du chinh phu ap dung nhung bien phap trung phat nang ne đe ngan chan. Vi du, tho kheo it dam tro tai vi tai nghe khong co loi ma la tai hoa. Ho chi dam lam nhung thu nho đe ban cho de, nhung nguoi nao che tao đo tot cung phai mao danh la hang ngoai quoc đe vua quan đung đe y.
Đau the ky 19 co nguoi che đuoc men su tot hon cua Trung Quoc nhung phai bo tron vi so bi trung dung lam cho trieu đinh. Mot so khac phai gia lam đo Trung Quoc đe khong bi cac quan mua re hay lay khong.


Thu cong nghiep nhan dan Cac nganh nghe thu cong truyen thong tai nong thon van tiep tuc phat trien voi so nguoi lam nghe ngay cang tang. Nhung nghe nhu gom, sanh su, det vai, lua, lam giay, lam vang bac, lam đuong an, lam non… phat trien o khap noi.
Đac biet, nghe lam phao co tu truoc, thoi ky nay phat trien manh, voi nhung lang nghe chuyen san xuat cac loai phao lon, nho tai Đong Ky (Bac Ninh), Binh Đa (Ha Noi).
Su phat trien cua nghe in ban go tao co so cho nghe lam tranh dan gian tiep tuc phat trien nhu lang Đong Ho (Bac Ninh), Hang Trong (Ha Noi). Tuy nhien, nghe lam đong ho co tu the ky 18 lai khong con.
Du thu cong nghiep kha phat trien nhung phuong thuc san xuat so voi cac thoi truoc nhin chung khong thay đoi. Cac lang thu cong van gan lien voi nghe nong nhu xua, khong hinh thanh cac phuong hoi co quy che hoat đong nhu o Tay Au.
Nha Nguyen khong co chinh sach khuyen khich phat trien thu cong nghiep nhan dan. Trieu đinh gianh đoc quyen mua cac loai gam voc, lua la. Nguoi tho thu cong vua phai đong thue than vua phai nop thue san pham.


Tham khao Truong Huu Quynh, Đinh Xuan Lam, Le Mau Han chu bien (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Nguyen The Anh (2008), Kinh te & xa hoi Viet Nam duoi cac trieu vua nha Nguyen, Nha xuat ban Van hoc.
Nguyen Khac Thuan (2005), Đai cuong lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc.
Nhieu tac gia (2007), Nhung van đe lich su trieu Nguyen, TP Ho Chi Minh: Nha xuat ban Van hoa Sai Gon.


Chu thich