Đao Phuc Sinh (tieng Tay Ban Nha: Isla de Pascua [ˈisla ðe ˈpas.kwa]; tieng Rapa Nui: Rapa Nui) la mot đao va lanh tho đac biet cua Chile nam o phan đong nam Thai Binh Duong, tai điem cuc đong nam cua Tam giac Polynesia thuoc chau Đai Duong. Đac điem noi tieng nhat cua đao la con lai gan 1.000 buc tuong lon goi la moai, do nguoi Rapa Nui thoi ky ban đau dung len. Nam 1995, UNESCO cong nhan đao Phuc Sinh la di san The gioi, va phan lon đao đuoc bao ve trong pham vi vuon Quoc gia Rapa Nui.
Cac chuyen gia bat đong ve thoi điem to tien cua cu dan Polynesia tren đao đen đao lan đau tien. Nhieu nguoi trong cong đong nghien cuu đua ra bang chung cho thay ho đen vao khoang nam 800, nhung mot nghien cuu nam 2007 lai tim thay bang chung thuyet phuc rang ho đen khoang gan nam 1200. Nguoi dan tren đao đa tao ra mot nen van hoa thinh vuong va can cu, bang chung la co vo so moai bang đa khong lo va cac hien vat khac tren đao. Tuy nhien viec phat quang đat đai đe canh tac va viec chuot Polynesia du nhap khien cho rung dan bien mat. Vao thoi điem nguoi chau Au đen vao nam 1722, dan so tren đao uoc tinh khoang 2.000 đen 3.000 nguoi. Cac can benh tu chau Au, cac cuoc vien chinh lung bat no le cua Peru vao thap nien 1860, va viec di cu đen cac hon đao khac nhu Tahiti cang lam dan so tren đao suy kiet, giam xuong muc thap la 111 cu dan ban đia vao nam 1877.
Chile thon tinh đao Phuc Sinh vao nam 1888. Nam 1966, nguoi Rapa Nui đuoc cap quyen cong dan Chile. Nam 2007, đao đuoc hien phap cong nhan la "lanh tho đac biet". Ve mat hanh chinh, đao thuoc ve vung Valparaiso, tao thanh mot xa (Isla de Pascua) cua tinh Isla de Pascua. Cuoc đieu tra nhan khau Chile nam 2017 cho thay 7.750 nguoi đang ky tren đao, trong đo 3.512 (45%) tu nhan minh la nguoi Rapa Nui.
Đao Phuc Sinh la mot trong nhung đao co nguoi o nam xa xoi nhat the gioi. Vung đat co nguoi o gan nhat (khoang 50 cu dan vao nam 2013) la Đao Pitcairn, cach đo 2.075 kilomet (1.289 mi); thi tran gan nhat voi dan so tren 500 nguoi la Rikitea, tren đao Mangareva, cach đo 2.606 km (1.619 mi); điem luc đia gan nhat nam o mien trung Chile, cach đo 3.512 km (2.182 mi).


Tu nguyen Nha tham hiem nguoi Ha Lan Jacob Roggeveen đen đao vao Le Phuc Sinh (5 thang 4) nam 1722, trong khi đang tim kiem "Vung đat Davis". Roggeveen đat ten cho đao la Paasch-Eyland (trong tieng Ha Lan the ky 18 nghia la "đao Phuc Sinh"). Ten tieng Tay Ban Nha chinh thuc cua đao la Isla de Pascua, cung co nghia la "đao Phuc Sinh".
Ten tieng Polynesia hien đai cua đao la Rapa Nui ("Rapa Lon"), đuoc đat sau cac cuoc đot kich no le vao đau thap nien 1860, va đe cap đen su tuong đong ve đia hinh cua đao nay voi đao Rapa thuoc quan đao Bass cua nhom quan đao Austral. Nha dan toc hoc Thor Heyerdahl nguoi Na Uy lap luan rang Rapa la ten ban đau cua đao Phuc Sinh va Rapa (Rapa Iti) o quan đao Bass đuoc đat boi nhung nguoi ti nan tu đao nay.
Cum tu Te pito o te henua đuoc cho la ten ban đau cua đao tu khi nha dan toc hoc nguoi Phap Alphonse Pinart đat cho no ban dich lang man "Cai ron cua the gioi" trong cuon sach Voyage a l'Ile de Paques cua ong, xuat ban vao nam 1877. William Churchill (1912) hoi ve cum tu nay va đuoc cho biet rang co ba te pito o te henua, đay la ba mui (đinh đat) cua đao. Cum tu nay duong nhu đuoc su dung theo nghia tuong tu nhu ten goi "cuoi đat" o đau cua Cornwall. Ong khong the luan ra mot cai ten Polynesia cho đao va ket luan rang co the chua tung co mot cai ten nao nhu vay.
Theo Barthel (1974), truyen thong truyen khau ke rang đao nay ban đau đuoc đat ten la Te pito o te kainga a Hau Maka, "Manh đat nho cua Hau Maka". Nhung co hai tu đuoc phat am la pito trong tieng Rapa Nui, mot tu co nghia la "cuoi" va mot tu co nghia la "ron", va do đo cum tu nay cung co the co nghia la "Cai ron cua the gioi". Ten khac, Mata ki te rangi, co nghia la "Đoi mat nhin len bau troi".
Nguoi dan tren đao trong tieng Tay Ban Nha đuoc goi la pascuense, nhung cac thanh vien cua cong đong ban đia thuong đuoc goi la Rapa Nui.
Felipe Gonzalez de Ahedo đat ten cho đao la Isla de San Carlos ("đao cua Thanh Charles", vi thanh bao tro cua Carlos III cua Tay Ban Nha) hoac Isla de David (co le la đao ma cua vung đat Davis; đoi khi đuoc dich la "Đao cua Davis") vao nam 1770.


Lich su = Khoi đau =
Truyen thong truyen khau noi rang mot đoan tham hiem hai ca no co nguon goc tu Marae Renga (hay Marae Toe Hau—con đuoc goi la Quan đao Cook) la nhung nguoi đinh cu đau tien tai đao, co nguoi lanh đao la tu truong Hotu Matu'a va thuyen truong Tu'u ko Iho cua ong. Đao lan đau tien đuoc do tham sau khi Haumaka mo ve mot đat nuoc xa xoi; Hotu Matu'a cho rang đay la mot noi đang gia đe chay tron khoi mot tu truong lang gieng, nguoi ma ong tung đe thua ba tran. Vao thoi điem ho đen, đao chi co mot nguoi đinh cu duy nhat la Nga Tavake 'a Te Rona. Sau mot thoi gian ngan luu tru tai Anakena, nhung nguoi nay đa đinh cu o cac khu vuc khac nhau tren đao. Nguoi thua ke cua Hotu la Tu'u ma Heke đuoc sinh ra tren đao. Tu'u ko Iho đuoc cho la vi thu linh mang cac buc tuong đen va khien chung buoc đi.
Nguoi dan đao Phuc Sinh đuoc cho la nguoi Đong Nam Polynesia. Cac khu vuc linh thieng co tuong tuong tu (marae va ahu) cung co o Đong Polynesia, cho thay su tuong đong  cua đao nay voi hau het Đong Polynesia. Khi nguoi chau Au tiep xuc, dan so cua đao la khoang 3.000–4.000 nguoi.
Đen the ky 15, tren đao co hai lien minh la hanau gom cac nhom xa hoi, va mata ton tai dua tren dong doi. Phan phia tay va phia bac cua hon đao thuoc ve Tu'u, bao gom vuong that Miru voi trung tam nam o Anakena, nhung Tahai va Te Peu truoc đo tung la thu đo. Phan phia đong cua đao thuoc ve 'Otu' Itu. Ngay sau chuyen tham cua nguoi Ha Lan, tu nam 1724 đen nam 1750, 'Otu' Itu đa chien đau voi Tu'u đe gianh quyen kiem soat đao. Đieu nay tiep tuc cho đen thap nien 1860. Nan đoi  theo sau viec đot leu va tan pha đong ruong. Su kiem soat xa hoi bien mat khi loi song co trat tu nhuong cho cho tinh trang vo luat phap va cac bang nhom cuop boc khi tang lop chien binh tiep quan. Tinh trang vo gia cu tro nen pho bien, nhieu nguoi song an cu. Sau chuyen tham cua nguoi Tay Ban Nha, tu nam 1770 tro đi la bat đau thoi ky lat đo tuong, huri mo'ai. Đay la mot no luc cua cac nhom canh tranh nhau nham tieu diet suc manh tinh than xa hoi (mana) do cac buc tuong đai dien, pha bo chung đen đo nga đe đam bao chung đa chet va khong con suc manh. Khong tuong nao đung vung khi cac nha truyen giao Phap đen đao vao thap nien 1860.
Tu nam 1862 đen nam 1888, khoang 94% dan so tren đao đa thiet mang hoac di cu. Nguoi dan tren đao la nan nhan cua buon ban no le tu nam 1862 đen nam 1863, ket qua la bat coc hoac giet hai khoang 1.500 nguoi, voi 1.408 nguoi lam lao cong khe uoc tai Peru. Cuoi cung chi co khoang chuc nguoi quay tro lai đao Phuc Sinh, nhung ho mang theo mam benh đau mua, khien dan so 1.500 nguoi con lai thiet mang.  Nhung nguoi thiet mang bao gom tumu ivi 'atua cua đao, nhung nguoi nam giu van hoa, lich su va pha he cua hon đao cung cac chuyen gia chu viet rongorongo.


= Khu đinh cu Rapa Nui =

Uoc tinh ve thoi điem loai nguoi lan đau đen đao đinh cu dao đong tu nam 300 đen nam 1200 , nhung uoc tinh tot nhat hien nay ve qua trinh thuoc đia hoa la vao the ky 12. Qua trinh thuoc đia hoa đao Phuc Sinh co ve trung hop voi khi xuat hien nhung nguoi đinh cu đau tien tai Hawaii. Nho xac đinh nien đai bang carbon phong xa, gan nhu tat ca cac nien đai đinh cu ban đau tung đuoc an đinh tai Polynesia đa bi thay đoi. Cac nghien cuu khao co hoc cung cap nien đai muon nay: "Xac đinh nien đai cacbon phong xa cua cac lop đia tang som nhat tai Anakena, đao Phuc Sinh va phan tich ve nien đai cacbon phong xa truoc đo cho thay rang đao nay bi thuoc đia hoa muon, khoang Ban mau:CE. Cac tac đong sinh thai quan trong va đau tu van hoa lon vao kien truc va buc tuong hoanh trang do đo đuoc bat đau ngay sau khi đinh cu ban đau."
Theo truyen thong truyen khau, khu đinh cu đau tien la tai Anakena. Cac nha nghien cuu luu y rang điem đo bo Caleta Anakena la noi tru an tot nhat cua đao khoi nhung đot song lon, cung nhu la mot bai bien đay cat đe ca no đo bo va ha thuy, vi vay đay co the la noi đinh cu so khoi. Tuy nhien, xac đinh nien đai bang carbon phong xa ket luan rang cac đia điem khac co truoc Anakena nhieu nam, đac biet la Tahai tu truoc đo vai the ky.
Đao la noi cu tru cua nguoi Polynesia, ho co nhieu kha nang đa di chuyen bang ca no hoac catamaran tu quan đao Gambier (Mangareva, cach 2.600 km (1.600 mi)) hoac quan đao Marquesas, cach 3.200 km (2.000 mi). Theo mot so thuyet, chang han nhu thuyet nguoi Polynesia tha huong, co kha nang nhung nguoi đinh cu Polynesia đau tien đa đen tu Nam My nho kha nang đi bien vuot troi cua ho. Cac nha ly thuyet ung ho đieu nay thong qua bang chung nong nghiep ve khoai lang. Khoai lang la loai cay trong đuoc ua chuong trong xa hoi Polynesia qua nhieu the he nhung no co nguon goc tu Nam My, cho thay su tuong tac giua hai khu vuc đia ly nay. Tuy nhien, nghien cuu gan đay cho thay rang khoai lang co the đa lan toi Polynesia bang cach phat tan đuong dai tu lau truoc khi nguoi Polynesia đen. Khi James Cook đen tham đao, mot trong nhung thanh vien trong đoan cua ong la mot nguoi Polynesia, đen tu Bora Bora co ten la Hitihiti đa co the giao tiep voi nguoi Rapa Nui. Nguoi ta luu y rang cac điem xuat phat ban đau trong qua trinh thuoc đia hoa đau tien cua nguoi Polynesia tren đao Phuc Sinh co nhieu kha nang la tu Mangareva, Pitcairn va Henderson, nam o khoang giua Marquesas va đao Phuc sinh. Nguoi ta nhan thay rang co su tuong đong lon giua tieng Rapa Nui va tieng Mangareva so khai, điem tuong đong giua mot buc tuong đuoc tim thay o Pitcairn va mot so buc tuong đuoc tim thay tren đao Phuc Sinh, su giong nhau ve kieu dang cong cu o đao Phuc Sinh voi kieu dang o Mangareva va Pitcairn, va su tuong ung cua cac hop so đuoc tim thay o đao Phuc Sinh voi hai hop so đuoc tim thay o Henderson, tat ca đeu cho thay cac đao Henderson va Pitcairn la nhung buoc đem ban đau tu Mangareva đen đao Phuc Sinh. Vao nam 1999, mot chuyen đi bang nhung chiec thuyen Polynesia đuoc tai tao đa co the đi tu Mangareva đen đao Phuc Sinh chi sau muoi bay ngay ruoi.

Theo truyen thong truyen khau đuoc cac nha truyen giao ghi lai vao thap nien 1860, đao ban đau co mot he thong giai cap manh me: mot ariki, hay tu truong cao cap, nam giu quyen luc to lon đoi voi chin thi toc khac va cac thu linh tuong ung cua ho. Tu truong cao cap la hau due lon tuoi nhat thuoc dong doi đau long cua nguoi sang lap Hotu Matu'a theo than thoai cua đao. Yeu to de thay nhat trong van hoa la viec tao ra nhung buc tuong moai khong lo đuoc mot so nguoi tin rang la đai dien cho to tien đuoc than thanh hoa. Theo National Geographic, "Hau het cac hoc gia nghi ngo rang moai đuoc tao ra đe ton vinh to tien, tu truong hoac nhan vat quan trong khac. Tuy nhien, khong co lich su thanh van va truyen khau nao ton tai tren đao, nen khong the chac chan."


 Ly thuyet diet chung sinh thai  Jared Diamond đe xuat rang viec an thit đong loai dien ra tren đao Phuc Sinh sau khi viec xay dung cac moai gop phan vao suy thoai moi truong, khi nan pha rung nghiem trong lam mat on đinh he sinh thai von đa bap benh. Ho so khao co hoc cho thay vao thoi điem con nguoi đinh cu ban đau, co nhieu loai cay moc tren đao, trong đo co it nhat ba loai cao toi 15 met (49 ft) hoac hon: Paschalococos (co the la nhung cay co lon nhat the gioi vao thoi điem đo), Alphitonia zizyphoides, va Elaeocarpus rarotongensis. It nhat sau loai chim can đuoc cho la song tren đao. Mot yeu to chinh gop phan khien nhieu loai thuc vat tuyet chung la chuot Polynesia xuat hien. Nghien cuu cua cac nha co thuc vat hoc cho thay chuot co the anh huong đang ke đen su sinh san cua tham thuc vat trong he sinh thai. Trong truong hop cua Rapa Nui, thay dau hieu bi chuot gam tren vo hat giong cay trong đuoc phuc hoi. Phien ban lich su nay suy đoan dan so truoc đay cua hon đao tung o muc cao va đa suy giam truoc khi nguoi chau Au đen. Barbara A. West viet rang, "Mot thoi gian truoc khi nguoi chau Au đen đao Phuc Sinh, nguoi Rapanui tung trai qua mot bien đong to lon trong he thong xa hoi cua ho bat nguon tu su thay đoi he sinh thai tren đao... Khi nguoi chau Au đen vao nam 1722, dan so tren đao đa giam xuong con 2.000–3.000 tu muc cao khoang 15.000 chi vao mot the ky truoc đo."

Vao thoi điem đo, 21 loai cay va tat ca cac loai chim can đa tuyet chung do ket hop cac nguyen nhan la thu hoach qua muc, san ban qua muc, chuot an va bien đoi khi hau. Rung tren đao phan lon bi phat quang va khong co cay nao cao hon 3 m (9,8 ft). Mat đi nhung cay lon co nghia la cu dan khong con kha nang đong nhung tau co kha nang đi bien, lam giam đang ke kha nang đanh bat ca cua ho. Theo phien ban lich su nay, nhung cai cay đuoc su dung lam con lan đe di chuyen cac buc tuong tu mo đa o Rano Raraku đen noi dung tuong. Pha rung con gay xoi mon khien san xuat nong nghiep sut giam manh. Đieu nay cang tro nen tram trong hon do mat đi cac loai chim can va suy giam so luong chim bien, von la mot nguon thuc an cua nguoi dan. Vao the ky 18, nguoi dan tren đao chu yeu song nho nghe nong, va ga nha la nguon cung protein chinh.

Khi đao tro nen qua đong dan va tai nguyen can kiet, cac chien binh đuoc goi la matatoa co đuoc nhieu quyen luc hon va giao phai To tien ket thuc, nhuong cho cho giao phai Nguoi chim. Beverly Haun viet rang, "Khai niem ve mana (suc manh) tung đuoc trao cho cac nha lanh đao ke tap đa đuoc phan vai lai trong con nguoi cua nguoi chim, duong nhu bat đau vao khoang nam 1540, va trung khop voi nhung dau tich cuoi cung cua thoi ky moai." Giao phai nay khang đinh rang, mac du to tien van chu cap cho con chau cua ho, nhung phuong tien đe nguoi song co the lien lac voi nguoi chet khong con la nhung buc tuong ma la con nguoi đuoc lua chon thong qua mot cuoc thi. Vi than chiu trach nhiem tao ra con nguoi, Makemake, đong mot vai tro quan trong trong qua trinh nay. Katherine Routledge, nguoi đa thu thap mot cach co he thong cac truyen thong cua đao trong chuyen tham hiem nam 1919 cua ba, cho rang cac cuoc thi nguoi chim (tangata manu) bat đau vao khoang nam 1760, sau khi nhung nguoi chau Au đau tien đen va ket thuc vao nam 1878, khi cac nha truyen giao Cong giao La Ma xay dung nha tho đau tien. Nhung hinh khac đa the hien Nguoi chim tren đao Phuc Sinh cung giong nhu mot so hinh khac đa o Hawaii, cho thay rang khai niem nay co le do nhung nguoi đinh cu ban đau mang đen; chi co ban than cuoc thi la duy nhat o đao Phuc Sinh. Theo phien ban cua Diamond va Heyerdahl ve lich su hon đao, huri mo'ai – "lat đo tuong" – tiep tuc keo dai đen thap nien 1830 trong cac cuoc noi chien khoc liet. Đen nam 1838, cac moai duy nhat con đung vung la tren suon Rano Raraku, o Hoa Hakananai'a tai Orongo, va Ariki Paro tai Ahu Te Pito Kura.
Phien ban lich su cua Diamond va West gay nhieu tranh cai. Mot nghien cuu do Douglas Owsley đung đau xuat ban nam 1994 khang đinh rang co rat it bang chung khao co hoc ve su sup đo xa hoi thoi tien chau Au. Du lieu benh ly xuong va đo xuong tu nguoi dan tren đao vao thoi ky đo cho thay ro rang rang rat it truong hop tu vong co the đuoc quy truc tiep cho bao luc. Nghien cuu cua cac nha nhan chung hoc Robert DiNapoli va Carl Lipo tu Đai hoc Binghamton vao nam 2021 cho thay đao co muc tang truong dan so on đinh tu khi con nguoi bat đau đinh cu cho đen khi tiep xuc voi nguoi chau Au vao nam 1722. Đao nay chua bao gio co hon vai nghin nguoi truoc khi tiep xuc voi nguoi chau Au va so luong cua ho ngay cang tang thay vi suy giam.


= Lien he voi chau Au =

Cuoc tiep xuc đau tien đuoc ghi nhan cua nguoi chau Au voi đao nay la vao ngay 5 thang 4 nam 1722, tuc Chu nhat Phuc sinh, khi nha hang hai nguoi Ha Lan Jacob Roggeveen đen. Chuyen tham cua ong dan đen cai chet cua khoang chuc nguoi dan tren đao, bao gom ca tumu ivi 'atua, va lam bi thuong nhieu nguoi khac.
Nhung vi khach nuoc ngoai tiep theo (vao ngay 15 thang 11 nam 1770) la hai tau Tay Ban Nha mang ten San Lorenzo va Santa Rosalia, duoi quyen chi huy cua Thuyen truong Felipe Gonzalez de Ahedo. Nguoi Tay Ban Nha kinh ngac truoc nhung "tuong than đung", tat ca chung khi đo van con đung.
Bon nam sau, vao nam 1774, nha tham hiem nguoi Anh James Cook đen tham đao Phuc Sinh; ong ghi lai rang mot so buc tuong đa bi lat đo. Qua dien dich cua Hitihiti, Cook biet đuoc nhung buc tuong tuong nho cac cuu tu truong cap cao cua ho, bao gom ca ten va cap bac cua ho.

Vao ngay 10 thang 4 nam 1786, Đo đoc Phap Jean-Francois de Galaup, ba tuoc xu Laperouse tha neo tai Hanga Roa khi bat đau chuyen đi vong quanh Thai Binh Duong. Ong lap mot ban đo chi tiet ve vinh, bao gom ca cac điem neo đau cua minh, cung nhu mot ban đo tong quat hon ve đao, cung voi mot so hinh anh minh hoa.


= The ky 19 =
Mot loat cac su kien tan khoc giet chet hoac loai bo phan lon dan so trong thap nien 1860. Vao thang 12 nam 1862, nhung ke cuop no le nguoi Peru tan cong đao. Cac vu bat coc bao luc tiep tuc dien ra trong vai thang, cuoi cung đa bat giu khoang 1.500 nam nu, tuc mot nua dan so tren đao. Trong so nhung nguoi bi bat co tu truong toi cao cua đao, nguoi thua ke cua ong ta va nhung nguoi biet cach đoc va viet chu rongorongo, loai chu viet Polynesia duy nhat đuoc phat hien cho đen nay, mac du van con tranh luan ve viec lieu đay la chu viet nguyen thuy hay la chu viet thuc su.
Khi nhung ke cuop no le buoc phai hoi huong nhung nguoi ma ho đa bat coc, nhung nguoi mang mam benh đau mua đa xuong tau cung voi mot so nguoi song sot tu cac đao. Đieu nay đa tao ra nhung dich benh tan khoc tu đao Phuc Sinh đen quan đao Marquesas. Dan so đao Phuc Sinh giam đen muc mot so nguoi chet tham chi khong đuoc chon cat.
Benh lao do nhung nguoi san ca voi mang đen vao giua the ky 19, benh nay đa giet chet mot so nguoi dan tren đao, trong đo nha truyen giao Thien chua giao đau tien la Eugene Eyraud chet vao nam 1867. Cuoi cung, benh lao giet chet khoang mot phan tu dan so tren đao. Trong nhung nam tiep theo, nhung nguoi quan ly trang trai cuu va nhung nguoi truyen giao bat đau mua nhung vung đat cua nhung nguoi đa khuat, va đieu nay dan đen nhung cuoc đoi đau lon giua nguoi ban đia va nguoi đinh cu.

Jean-Baptiste Dutrou-Bornier mua lai toan bo đa, ngoai tru khu vuc cua nhung nguoi truyen giao xung quanh Hanga Roa, va chuyen vai tram nguoi Rapa Nui đen Tahiti đe lam viec. Nam 1871, nhung nguoi truyen giao do bat đong voi Dutrou-Bornier nen so tan tat ca (ngoai tru 171 nguoi Rapa Nui) đen quan đao Gambier. Nhung nguoi o lai chu yeu la nhung nguoi đan ong lon tuoi. Sau nam sau, chi co 111 nguoi song tren đao Phuc Sinh va chi 36 nguoi trong so ho co con cai. Ke tu thoi điem đo, dan so tren đao dan hoi phuc. Nhung voi hon 97% dan so đa chet hoac bien mat trong vong chua đay mot thap ky, phan lon kien thuc van hoa cua hon đao bi mat đi.
Alexander Salmon, Jr., con trai cua mot thuong gia nguoi Anh goc Do Thai va mot cong chua trieu đai Pomare, cuoi cung đa lam viec đe hoi huong nhung cong nhan tu đon đien dua do ong thua ke. Cuoi cung, ong mua lai tat ca đat đai tren đao ngoai tru khu truyen giao va la chu nhan duy nhat. Ong lam viec đe phat trien du lich tren đao va la nguoi cung cap thong tin chinh cho cac cuoc tham hiem khao co cua Anh va Đuc tren đao. Ong gui mot so manh Rongorongo chinh hieu cho chong cua chau gai minh la lanh su Đuc tai Valparaiso, Chile.  Salmon ban quyen so huu đao Phuc sinh cho chinh phu Chile vao ngay 2 thang 1 nam 1888 va ky lam nhan chung cho viec nhuong lai đao. Ong cai tri đao mot cach hieu qua tu nam 1878 cho đen khi nhuong lai cho Chile vao nam 1888.
Đao Phuc Sinh đuoc Chile sap nhap vao ngay 9 thang 9 nam 1888 thong qua "Hiep uoc sap nhap đao" (Tratado de Anexion de la isla). Policarpo Toro đai dien cho chinh phu Chile ky ket voi Atamu Tekena, la nguoi đuoc cac nha truyen giao Cong giao La Ma chi đinh la "Vua" sau khi tu truong toi cao va nguoi thua ke cua ong ta qua đoi. Hieu luc cua hiep uoc nay van con bi mot so nguoi Rapa Nui tranh cai. Ve mat chinh thuc, Chile mua gan nhu toan bo trang trai cuu Mason-Brander bao gom cac vung đat đuoc mua tu hau due cua nhung nguoi Rapa Nui đa chet trong tran dich, sau đo tuyen bo chu quyen đoi voi đao.


= The ky 20 =

Cho đen thap nien 1960, nhung nguoi Rapa Nui con song sot van bi han che o Hanga Roa. Phan con lai cua đao đuoc cho Cong ty Williamson-Balfour thue lam trang trai cuu cho đen nam 1953. Đieu nay minh chung cho viec đua khai niem tai san tu nhan đen xa hoi nguoi Rapa Nui. Đao sau đo do Hai quan Chile quan ly cho đen nam 1966, tu đo đao đuoc mo cua hoan toan tro lai. Nguoi Rapa Nui đuoc cap quoc tich Chile vao nam 1966.
Sau đao chinh Chile 1973 đua Augusto Pinochet len nam quyen, đao Phuc Sinh đuoc đat duoi thiet quan luat. Du lich cham lai, đat đai bi chia nho va tai san tu nhan đuoc phan phoi cho cac nha đau tu. Trong thoi gian nam quyen, Pinochet đa đen tham đao Phuc Sinh ba lan. Quan đoi xay dung cac can cu quan su va toa thi chinh.
Sau mot thoa thuan nam 1985 giua Chile va Hoa Ky, đuong bang tai San bay quoc te Mataveri đuoc mo rong va khanh thanh vao nam 1987. Đuong bang đuoc mo rong them 423 m (1.388 ft), đat 3.353 m (11.001 ft). Pinochet đuoc cho la tu choi tham du le khanh thanh đe phan đoi ap luc tu Hoa Ky ve nhan quyen.


= The ky 21 =

Ngu dan Rapa Nui bay to moi quan ngai cua ho ve đanh bat ca bat hop phap quanh đao. Vao ngay 30 thang 7 nam 2007, mot cuoc cai cach hien phap trao cho đao Phuc Sinh va quan đao Juan Fernandez (con đuoc goi la đao Robinson Crusoe) quy che "lanh tho đac biet" cua Chile. Trong khi cho ban hanh hien chuong đac biet, đao tiep tuc đuoc quan ly nhu mot tinh thuoc vung Valparaiso.
Cac loai ca đuoc thu thap o đao Phuc Sinh bao gom trong cac ho dung nham nong va vung bien sau.  Trong nhung moi truong song nay, hai mau đinh danh va mau hinh cua antennarius randalli va antennarius moai đa đuoc phat hien. Chung đuoc coi la ca-ech vi cac đac điem cua chung.
Nam 2018, chinh phu quyet đinh gioi han thoi gian luu tru cua khach du lich tu 90 xuong 30 ngay vi cac van đe xa hoi va moi truong ma đao phai đoi mat, nham bao ton tam quan trong lich su cua đao.
Đao Phuc Sinh đong cua khong đon khach du lich tu ngay 17 thang 3 nam 2020 cho đen ngay 4 thang 8 nam 2022 do đai dich Covid-19. Đau thang 10 nam 2022, mot tran chay rung thieu rui gan 60 ha dien tich đao, gay ra thiet hai khong the khac phuc đoi voi mot so moai.


= Phong trao quyen ban đia =

Bat đau tu thang 8 nam 2010, cac thanh vien cua thi toc Hitorangi ban đia đa chiem giu Hangaroa Eco Village and Spa. Nhung nguoi chiem giu cao buoc rang khach san đuoc mua tu chinh phu Pinochet, vi pham thoa thuan cua Chile voi nguoi Rapa Nui ban đia vao thap nien 1990. Nhung nguoi chiem giu noi rang to tien cua ho đa bi lua đe nhuong đat. Theo tuong thuat cua BBC, vao ngay 3 thang 12 nam 2010, it nhat 25 nguoi bi thuong khi canh sat Chile co gang đuoi mot nhom nguoi Rapa Nui ra khoi nhung toa nha nay.
Vao thang 1 nam 2011, Bao cao vien đac biet cua Lien hop quoc ve nguoi ban đia James Anaya bay to quan ngai ve cach chinh phu Chile đoi xu voi nguoi Rapa Nui ban đia, keu goi Chile "thuc hien moi no luc đe tien hanh mot cuoc đoi thoai trong  thien chi voi đai dien cua nguoi Rapa Nui đe giai quyet, cang som cang tot nhung van đe tiem an thuc su se giai nghia cho tinh hinh hien tai". Vao nam 2020, xung đot đuoc giai quyet khi quyen tai san đuoc chuyen giao cho thi toc Hitorangi trong khi chu so huu giu quyen khai thac khach san trong 15 nam.


Đia ly Đao Phuc Sinh la mot trong nhung hon đao co nguoi o biet lap nhat the gioi. Lang gieng co nguoi o gan nhat cua đao nay la đao Pitcairn, 1.931 km (1.200 mi) ve phia tay, voi khoang 50 cu dan. Điem tren luc đia gan nhat nam o mien trung Chile gan Conception, cach 3.512 kilomet (2.182 mi). Vi đo cua đao Phuc Sinh tuong tu nhu Caldera, Chile. Isla Salas y Gomez nam cach 415 km (258 mi) ve phia đong, gan hon nhung khong co nguoi o. Quan đao Tristan da Cunha tai Nam Đai Tay Duong canh tranh danh hieu hon đao biet lap nhat voi đao Phuc Sinh.
Đao co chieu dai khoang 24,6 km (15,3 mi), va 12,3 km (7,6 mi) tai điem rong nhat;  hinh dang tong the cua đao la hinh tam giac. Đao co dien tich 163,6 km² va đo cao lon nhat la 507 m (1.663 ft) so voi muc nuoc bien trung binh. Co ba Rano (ho mieng nui lua nuoc ngot) tai Rano Kau, Rano Raraku va Rano Aroi, gan đinh Terevaka, nhung khong co suoi hoac song co đinh.


= Đia chat =

Đao Phuc Sinh la mot đao nui lua, bao gom chu yeu la ba nui lua đa tat đuoc ket lai: Terevaka (đo cao 507 m) tao thanh phan lon đao, trong khi hai ngon nui lua khac la Poike va Rano Kau tao thanh mui đat phia đong va phia nam, va tao cho đao hinh dang gan giong hinh tam giac. Cac non nho hon va cac đac điem nui lua khac bao gom mieng nui lua Rano Raraku, non than Puna Pau va nhieu hang đong nui lua nhu cac ong dung nham. Poike tung la mot đao rieng biet cho đen khi vat lieu nui lua tu Terevaka hop nhat no voi đao lon. Cac dong hawaiite va bazan rat giau sat chi phoi đao, va the hien moi quan he gan gui voi đa magma đuoc tim thay tren Quan đao Galapagos.
Đao Phuc Sinh va cac đao nho xung quanh, chang han nhu Motu Nui va Motu Iti, tao thanh đinh cua mot ngon nui lua lon nho len tren 2.000 m (6.600 ft) tu đay bien.  Ngon nui nay la mot phan cua day Salas y Gomez, mot day nui (chu yeu la ngam) voi hang chuc nui ngam, đuoc hinh thanh boi điem nong Phuc sinh. Pham vi bat đau tu Pukao va tiep theo la Moai, hai nui ngam o phia tay cua Đao Phuc Sinh va keo dai 2.700 km (1.700 mi) ve phia đong toi day Nazca. Day nui đuoc hinh thanh do mang Nazca di chuyen tren điem nong Phuc sinh.
Nam khoang 350 km (220 mi) ve phia đong cua đoi nang Đong Thai Binh Duong, đao Phuc Sinh nam trong mang Nazca, giap voi mang vi mo Phuc Sinh. Su dich chuyen mang tuong đoi Nazca-Thai Binh Duong do tach gian đay đai duong, len toi khoang 150 mm (5,9 in) moi nam. Su di chuyen tren điem nong Phuc Sinh nay đa dan đen chuoi nui ngam Phuc Sinh, hop nhat vao day nui Nazca xa hon ve phia đong. Đao Phuc Sinh va Isla Salas y Gomez la đai dien be mat cua chuoi đo.  Chuoi co đo tuoi tre dan ve phia tay. Vi tri điem nong hien tai đuoc suy đoan la o phia tay đao Phuc Sinh, giua cac đong nui lua ngam Ahu, Umu va Tupa cung nhu cac nui ngam Pukao va Moai.
Đao Phuc Sinh nam tren đinh day Rano Kau va bao gom ba nui lua hinh khien co lich su đia chat song song. Poike va Rano Kau lan luot ton tai o suon phia đong va phia nam cua Terevaka. Rano Kau đa phat trien tu 0,78 đen 0,46 Ma tu bazan tholeiitic đen alkalic. Ngon nui lua nay co đinh mieng nui lua đuoc xac đinh ro rang. Dung nhan Benmoreitic đuoc ep đun ve vanh đai tu 0,35 đen 0,34 Ma. Cuoi cung, tu 0,24 đen 0,11 Ma, mot vet nut 6,5 km (4,0 mi) đa phat trien theo huong Đong Bac–Tay Nam, hinh thanh cac lo thong đon thanh va xam nhap rhyolitic.  Chung bao gom cac đao cryptodome Motu Nui va Motu Iti, đao nho Motu Kao Kao, xam nhap dang tam Te Kari Kari, đa vo chai tran chau vom Te Manavai va vom Maunga Orito.
Vao nua đau the ky 20, hoi nuoc đuoc cho la đa thoat ra tu thanh mieng nui lua Rano Kau. Nguoi quan ly đao la Edmund đa chup đuoc canh nay. Cu dan đao Phuc Sinh co xua đa khai thac nuoc ngam tai noi no tham ra bien.


= Khi hau =
Theo phan loai khi hau Koppen, khi hau cua đao Phuc Sinh đuoc phan loai la khi hau rung mua nhiet đoi (Af) giap voi khi hau can nhiet đoi am (Cfa). Nhiet đo thap nhat đuoc ghi nhan vao thang 7 va thang 8 (toi thieu 15 °C hay 59 °F) va cao nhat vao thang 2 (nhiet đo toi đa 28 °C hay 82,4 °F), tuc mua he o Nam ban cau. Mua đong tuong đoi on hoa. Thang mua nhieu nhat la thang 5, du đao co mua quanh nam. Vi tri biet lap cua đao Phuc Sinh tiep xuc voi gio giup giu nhiet đo kha mat me. Luong mua trung binh 1.118 milimet hay 44 inch moi nam. Thinh thoang, luong mua lon va mua bao tan cong đao.  Chung xay ra chu yeu vao nhung thang mua đong (thang 6-8). Vi đao o gan cao ap Nam Thai Binh Duong va nam ngoai pham vi cua đoi hoi tu lien nhiet đoi nen bao khong xay ra xung quanh đao Phuc Sinh. Co su đieu chinh nhiet đo đang ke do vi tri biet lap cua đao o giua đai duong.


Sinh thai Đao Phuc Sinh cung voi lang gieng gan nhat la đao nho Isla Salas y Gomez đuoc cac nha sinh thai hoc cong nhan la mot vung sinh thai rieng biet, la rung la rong can nhiet đoi Rapa Nui. Cac rung la rong am can nhiet đoi ban đau hien khong con, nhung cac nghien cuu co thuc vat hoc ve phan hoa hoa thach, khuon cay do dong chay dung nham đe lai va phoi re đuoc tim thay trong đat đia phuong cho thay đao nay truoc đay co rung, voi nhieu loai cay go, cay bui, duong xi va co. Mot loai co bi tuyet chung la Paschalococos disperta co lien quan đen co ruou vang Chile (Jubaea chilensis), la mot trong nhung loai cay chiem uu the, đuoc chung thuc bang bang chung hoa thach. Giong nhu ho hang tai Chile, loai nay co le phai mat gan 100 nam đe đat đuoc chieu cao truong thanh. Chuot Polynesia do nhung nguoi đinh cu đau tien mang theo đong mot vai tro rat quan trong khien loai co Rapa Nui bien mat. Mac du mot so nguoi co the tin rang chuot đong vai tro quan trong trong viec lam suy thoai rung, nhung chua đen 10% so hat co co dau rang chuot. Dau tich goc co o nhieu noi cho thay con nguoi khien cay đo, vi tren dien rong cac goc cay bi chat mot cach hieu qua.
Viec su dung cay co đe tao nen cac khu đinh cu khien cho chung tuyet chung gan 350 nam truoc. Cay toromiro (Sophora toromiro) co mat tren đao Phuc Sinh tu thoi tien su, nhung hien đa tuyet chung trong tu nhien. Tuy nhien, Vuon bach thao Hoang gia, Kew va Vuon thuc vat Goteborg đang cung dan đau mot chuong trinh khoa hoc đe đua toromiro tro lai đao Phuc Sinh. Khi cay co va toromiro hau nhu bien mat, luong mua it hon đang ke do hoi nuoc it ngung tu hon. Sau khi đao đuoc su dung lam noi nuoi hang nghin con cuu trong gan mot the ky, vao giua nhung nam 1900 đao gan nhu đuoc bao phu boi đong co loai nga'atu  (Schoenoplectus californicus tatora) o cac ho mieng nui lua Rano Raraku va Rano Kau. Nhung cay say nay đuoc goi la totora o day Andes, viec chung hien dien đuoc dung đe ho tro cho lap luan rang nhung nguoi xay tuong co nguon goc tu Nam My, nhung phan tich phan hoa trong tram tich ho cho thay nhung cay say nay moc tren đao hon 30.000 nam. Truoc khi con nguoi đen, đao Phuc Sinh co cac đan chim bien co lon chua khoang 30 loai đinh cu, co le la phong phu nhat the gioi. Nhung quan the nhu vay khong con đuoc tim thay tren đao chinh. Hoa thach cho thay sau loai chim can (hai loai ga nuoc, hai loai vet, mot loai cu va mot loai diec), tat ca đeu đa tuyet chung. Nam loai chim can du nhap đuoc biet la co quan the sinh san.
Viec thieu nghien cuu dan đen hieu biet kem ve he đong vat đai duong sat đao Phuc Sinh va vung nuoc lan can; tuy nhien, đa co xem xet ve kha nang noi sinh san chua đuoc kham pha cua ca voi lung gu, ca voi xanh phuong Nam va ca voi xanh lun co bao gom đao Phuc Sinh va Isla Salas y Gomez. Cac khu vuc sinh san tiem nang cua ca voi vay cung đa đuoc phat hien o ngoai khoi phia đong bac đao.

Thuoc uc che mien dich sirolimus lan đau tien đuoc phat hien o vi khuan Streptomyces hygroscopeus trong mot mau đat tu đao Phuc Sinh. Thuoc con co ten la rapamycin, đat theo ten Rapa Nui. No hien đang đuoc nghien cuu đe keo dai tuoi tho o chuot.

Cay coi tren đao thua thot, hiem khi hinh thanh lum cay tu nhien, va co tranh luan lieu nguoi dan ban đia cua đao Phuc Sinh co pha rung trong qua trinh dung tuong hay khong, hoac trong viec cung cap thuc pham cho mot hon đao bi qua tai dan so. Khao co hoc thuc nghiem chung minh rang mot so buc tuong chac chan tung đuoc đuoc đat tren nhung khung go hinh chu "Y" goi la "miro manga erua" va sau đo đuoc keo đen đich cuoi cung tai cac đia điem nghi le. Cac gia thuyet khac lien quan đen viec su dung "thang" (đuong ray bang go song song) đe keo cac buc tuong len. Truyen thong cua nguoi Rapa Nui am chi mot cach an du suc manh tam linh (mana) la phuong tien đe cac moai đuoc "đi" khoi mo đa. Nhung tai tao thu nghiem gan đay chung minh rang hoan toan co kha nang cac moai đuoc doi tu mo đa đen vi tri cuoi cung bang cach su dung day thung, đieu nay lam day len nghi ngo ve vai tro cua cac tuong moai đoi voi viec sup đo ve moi truong tren đao.
Do đao co vi đo o phia nam, tac đong khi hau cua ky bang ha nho (khoang 1650 đen 1850) co the đa lam tram trong them viec mat rung, mac du đieu nay van chi mang tinh suy đoan. Nhieu nha nghien cuu chi ra xu huong giam tinh khi hau do ky bang ha nho gay ra la mot yeu to gop phan gay ra cang thang ve tai nguyen va khien cay co bien mat. Tuy nhien, cac chuyen gia khong đong nhat ve thoi điem loai co tren đao tuyet chung.
Jared Diamond bac bo bien đoi khi hau trong qua khu la nguyen nhan chinh dan đen nan pha rung tren đao trong cuon sach Collapse cua ong, cuon sach đanh gia qua trinh sup đo cua cu dan đao Phuc Sinh co đai. Bi anh huong boi cach giai thich lang man cua Heyerdahl ve lich su đao Phuc Sinh, Diamond nhan manh rang viec cay coi tren đao bien mat duong nhu trung hop voi viec nen van minh cua đao suy tan vao khoang the ky 17 va 18, cung voi su suy giam cua xuong ca o bai rac (cho thay su suy giam trong đanh bat ca) va sau đo xuong chim suy giam ma ong cho la do mat moi truong song.
Benny Peiser ghi nhan bang chung ve kha nang tu cung tu cap khi nguoi chau Au lan đau tien đen. Đao van con nhung cay nho, chu yeu la toromiro, chung đa tuyet chung trong tu nhien vao the ky 20 co le do toc đo sinh truong cham va nhung thay đoi trong he sinh thai tren đao. Cornelis Bouman, đoi truong cua Jakob Roggeveen, đa neu trong nhat ky cua minh, "... khoai, chuoi va dua nho ma chung toi đa thay rat it va khong co cay coi hay hoa mau nao khac." Theo Carl Friedrich Behrens, si quan cua Roggeveen, "Nguoi ban xu tang canh co nhu mot loi cau hoa." Theo nha dan toc hoc Alfred Metraux, kieu nha pho bien nhat đuoc goi la "hare paenga" (va ngay nay đuoc goi la "nha thuyen") vi mai nha giong nhu mot chiec thuyen bi lat. Nen mong cua nhung ngoi nha đuoc lam bang nhung phien đa bazan đuoc chon co lo đe cac thanh xa go lien ket voi nhau theo chieu rong cua ngoi nha. Sau đo chung đuoc phu mot lop say totora, tiep theo la mot lop la mia đuoc det va cuoi cung la mot lop co đuoc det.
Peiser cho rang nhung tuong thuat nay chi ra nhung cay lon van ton tai vao thoi điem đo, đieu nay co le mau thuan voi trich dan cua Bouman o tren. Cac đon đien thuong nam xa hon trong đat lien, canh chan đoi, ben trong cac ong dung nham co tran ho va o nhung noi khac, nhung noi đuoc bao ve khoi gio muoi va bui nuoc muoi manh. Co the nhieu nguoi chau Au đa khong mao hiem vao noi đia. Mo đa lam tuong chi cach bo bien mot kilomet (5⁄8 dam) voi vach đa an tuong cao 100 m (330 ft) , nhung chua đuoc nguoi chau Au kham pha cho đen tan the ky 19.

Đao Phuc Sinh bi xoi mon đat nghiem trong trong nhung the ky gan đay, bi tram trong hon do nan pha rung quy mo lon trong lich su, cung voi nuoi cuu hien đai trong suot hau het the ky 20. Jakob Roggeveen tung tuong thuat rang đao Phuc Sinh đac biet mau mo. "Ga la loai đong vat duy nhat ho nuoi. Ho trong chuoi, mia va tren het la khoai lang." Nam 1786 Jean-Francois de La Perouse đen tham đao Phuc Sinh va nguoi lam vuon cua ong tuyen bo rang "ba ngay lam viec mot nam" se đu đe cung cap cho nguoi dan. Rollin, mot thieu ta trong chuyen tham hiem cua Perouse, đa viet rang "Thay vi gap go nhung con nguoi kiet suc vi nan đoi... thi nguoc lai, toi lai thay mot dan so đang ke, xinh đep va duyen dang hon nhung gi toi đa gap sau đo o bat ky hon đao nao khac; va mot vung đat, voi rat it cong lao đong, co cac đieu kien tuyet voi, va voi so luong doi dao qua đu cho nhu cau tieu dung cua nguoi dan." Su đoi moi cua nguoi dan tren đao trong phuong phap phu đa - phuong phap phu soi hoac đa len cac canh đong đe giu đo am va cai thien đo phi nhieu cua đat - la mot phuong phap noi tieng va hieu qua o cac khu vuc kho han cua the gioi thoi tien hien đai.
Theo Diamond, cac truyen thong truyen khau (tinh xac thuc bi Routledge, Lavachery, Metraux, Peiser va nhung nguoi khac nghi ngo) cua nhung nguoi dan đao hien tai duong nhu bi am anh boi viec an thit đong loai, va ong đua đieu nay lam bang chung ung ho mot su sup đo nhanh chong. Vi du, ong noi đe xuc pham nang ne ke thu, nguoi ta se noi: "Thit cua me nguoi dinh vao ke rang cua ta." Đieu nay đuoc Diamond khang đinh co nghia la nguon cung cap thuc pham cho nguoi dan cuoi cung đa can kiet. Tuy nhien, tuc an thit đong loai pho bien khap cac nen van hoa Polynesia. Xuong nguoi khong đuoc tim thay trong cac lo đat ngoai nhung lo phia sau nen ton giao, cho thay rang tuc an thit đong loai o đao Phuc Sinh la mot tap tuc mang tinh nghi le.  Nghien cuu dan toc hoc đuong đai chung minh rang hau nhu khong co bang chung huu hinh nao cho viec an thit đong loai lan rong o bat cu đau va bat cu luc nao tren đao. Cuoc kham pha khoa hoc đau tien ve đao Phuc Sinh (1914) ghi nhan rang nguoi dan ban đia bac bo manh me nhung cao buoc rang ho hoac to tien cua ho tung la nguoi an thit đong loai.


Van hoa = Than thoai =
Theo than thoai Rapa Nui, Hotu Matu'a la nguoi đinh cu đau tien va ariki mau ("tu truong toi cao" hay "vua") đau tien cua đao Phuc Sinh. Hotu Matu'a va nhom đinh cu đi tren hai ca no (hoac mot ca no vo đoi) la nhung nguoi Polynesia đen tu vung đat ngay nay chua đuoc biet đen va co the la Hiva Nuku Hiva, Hiva Oa, Fatu Hiva, Mount Oave, quan đao Marquesas, Tahiti, Fenua. Ho đo bo len bai bien Anakena va nguoi cua ong tan ra khap đao, chia nho đat đai cho cac thi toc tuyen bo co nguon goc tu cac con trai cua ong, va song hon mot nghin nam tren hon đao biet lap nay cho đen khi thuyen truong nguoi Ha Lan Jacob Roggeveen đen đao vao nam 1722.
Yeu to de thay nhat trong van hoa cua đao la viec tao ra nhung buc tuong khong lo goi la moai, tuong trung cho to tien đuoc than thanh hoa.  Nguoi ta tin rang nguoi song co moi quan he cong sinh voi nguoi chet, va nguoi chet cung cap moi thu ma nguoi song can (suc khoe, kha nang sinh soi, tai san), va nguoi song thong qua le vat mang lai cho nguoi chet mot noi tot đep hon trong the gioi linh hon. Hau het cac khu đinh cu đeu nam tren bo bien va cac moai đuoc dung doc theo bo bien, trong chung con chau cua ho o cac khu đinh cu truoc mat ho, quay lung ve phia the gioi linh hon tren bien..
Giao phai Tangata manu hay Nguoi chim ke thua ky nguyen Moai cua đao, khi chien tranh no ra vi tai nguyen thien nhien can kiet va viec xay dung cac buc tuong bi dung lai. Vi than Make-make la vi than đung đau cua giao phai Nguoi chim. Su sung bai suy giam sau khi nguoi dan tren đao chap nhan Cong giao La Ma, nhung su pho bien va ky uc ve Nguoi chim khong bi xoa bo va no van hien dien trong vat trang tri cua nha tho tren đao.


= Cong trinh đa =
Nguoi Rapa Nui co nen van hoa thoi đo đa va su dung rong rai đa đia phuong:

Bazan, mot loai đa cung, đac đuoc su dung đe lam toki va it nhat mot trong cac moai.
Đa vo chai, mot loai thuy tinh nui lua voi cac canh sac đuoc su dung đe lam cac dung cu sac ben nhu Mataa va cho đong tu đen trong mat cua tuong moai.
Scoria đo tu Puna Pau, mot loai đa mau đo nhat đuoc su dung đe lam pukao va mot vai moai.
Tuff tu Rano Raraku, mot loai đa de gia cong hon nhieu so voi đa bazan đuoc su dung đe lam hau het cac moai.


 Tuong Moai  Nhung buc tuong đa lon, hay moai, khien đao Phuc Sinh noi tieng, chung đuoc cham khac vao khoang nam 1100–1680 (ngay xac đinh nien đai bang carbon phong xa đa đuoc đieu chinh). Tong cong co 887 buc tuong đa nguyen khoi đa đuoc kiem ke tren đao va trong cac bo suu tap bao tang. Mac du thuong đuoc xac đinh la "đau đao Phuc Sinh", cac buc tuong đeu co than minh, hau het đeu ket thuc o đau đui; mot so it la nhung tuong hoan chinh quy tren đau goi va đat tay len bung. Mot so moai thang đung đa bi đat vui lap đen tan co.
Gan nhu tat ca (95%) moai đeu đuoc cham khac tu tro nui lua đa đong cung hay goi la tuff, co đac điem la de dang gia cong, đuoc tim thay tai mot đia điem duy nhat ben canh ngon nui lua đa tat Rano Raraku. Nhung nguoi dan ban đia tren đao cham khac chung chi bang nhung chiec đuc tay bang đa, chu yeu la đa bazan toki co khap noi trong mo đa. Nhung chiec đuc đa đuoc mai sac bang cach lam sut me mot canh moi khi bi cun. Trong khi qua trinh đieu khac đang dien ra, đa nui lua đuoc tat nuoc đe lam mem. Nhieu đoi lam viec tren cac buc tuong khac nhau cung mot luc, nhung mot moai duy nhat phai mat mot đoi gom nam hoac sau nguoi trong khoang mot nam đe hoan thanh. Moi buc tuong tuong trung cho thu linh đa khuat cua mot dong doi.
Chi co mot phan tu so buc tuong la đuoc dung. Gan mot nua van o lai mo đa tai Rano Raraku, so con lai nam o noi khac, co le đang tren đuong đen đia điem đa đinh. Moai lon nhat đuoc đat tren be đuoc goi la "Paro". No nang 82 tan (90 tan My) va dai 9,89 m (32 ft 5 in). Mot so buc tuong khac co trong luong tuong tu đa đuoc van chuyen đen ahu o bo bien phia bac va phia nam.
Cac phuong tien kha thi đe di chuyen cac buc tuong bao gom viec su dung miro manga erua, mot chiec xe truot hinh chu Y co cac manh cheo, đuoc keo bang day thung lam tu vo cung cua cay hau va buoc quanh co buc tuong. Can khoang 180 đen 250 nguoi đe keo, tuy thuoc vao kich thuoc cua moai. Trong so cac nha nghien cuu khac ve viec di chuyen va dung tuong moai co Vince Lee, ong đa dien lai mot kich ban di chuyen moai. Khoang 50 buc tuong đa đuoc dung lai o thoi hien đai. Mot trong nhung chiec đau tien la tren Ahu Ature Huke o bai bien Anakena nam 1956. No đuoc dung bang phuong phap truyen thong trong mot chuyen tham hiem Heyerdahl.
Mot phuong phap khac co the đa đuoc su dung đe van chuyen moai la gan day thung vao buc tuong va đu đua no, keo no ve phia truoc khi no bi đu đua.  Đieu nay se phu hop voi truyen thuyet ve viec Mo'ai 'đi bo' đen đia điem cuoi cung cua ho. Viec nay co the chi mat 15 nguoi đe tien hanh, đuoc ho tro tu cac bang chung sau:

Đau cua cac moai trong mo đa nghieng ve phia truoc, trong khi nhung cai đuoc chuyen đen vi tri cuoi cung thi khong. Đieu nay se giup tao mot trong tam tot hon cho viec van chuyen.
Nhung buc tuong đuoc tim thay doc theo cac tuyen đuong van chuyen co chan đe rong hon nhung buc tuong đuoc lap đat tren ahu; đieu nay se tao đieu kien cho viec van chuyen on đinh hon. Cac nghien cuu đa chi ra nhung vet nut doc theo chan tuong trong qua trinh van chuyen; nhung đieu nay co the phat sinh tu viec đu đua buc tuong qua lai va tao ap luc lon len cac canh. Nhung buc tuong đuoc tim thay đuoc gan tren ahu khong co đe rong, va nhung manh đa đuoc tim thay tai đia điem cho thay chung đa đuoc sua đoi them tai vi tri.
Nguoi ta tim thay nhung buc tuong bi bo lai va roi gan nhung con đuong cu (thuong xuyen hon du kien neu tinh co) up mat khi len doc va nam ngua khi đi ha doc. Mot so đuoc ghi lai la đung thang doc theo nhung con đuong cu, chang han nhu boi mot nhom trong chuyen hanh trinh cua Thuyen truong Cook đang nghi duoi bong cua mot buc tuong đung.  Đieu nay phu hop voi kieu van chuyen thang đung.
Co tranh luan ve tac đong cua qua trinh xay dung tuong đai đoi voi moi truong. Mot so nguoi tin rang qua trinh tao ra cac moai gay ra nan pha rung tren dien rong va cuoi cung la cuoc noi chien vi nguon tai nguyen khan hiem.
Nam 2011, mot buc tuong moai lon đuoc khai quat tu long đat. Trong cung mot chuong trinh khai quat, mot so moai lon hon đuoc phat hien co cac hinh khac đa phuc tap o lung, đuoc tiet lo khi khai quat sau phan than.


 Nen đa Ahu  Ahu la nhung be đa, chung thay đoi rat nhieu ve cach bo tri, nhieu buc tuong đa đuoc lam lai trong hoac sau thoi đai huri mo'ai hay lat đo tuong; nhieu cai tro thanh cho đung tro cot, va Ahu Tongariki bi song than cuon vao noi đia. Trong so 313 ahu đuoc biet đen, 125 cai mang theo moai – thuong chi co mot, co the la do giai đoan moai ngan ngui va giao thong kho khan.  Ahu Tongariki, cach Rano Raraku mot km (0,62 mi), co nhieu moai nhat va cao nhat, tong cong la 15 buc tuong. Cac ahu đang chu y khac co moai la Ahu Akivi, đuoc William Mulloy khoi phuc vao nam 1960, Nau Nau tai Anakena va Tahai. Mot so moai co the đuoc lam tu go va đa bien mat.
Cac yeu to co đien cua thiet ke ahu la:

Tuong chan phia sau cao vai feet, thuong huong ra bien
Tuong phia truoc lam bang cac phien đa bazan hinh chu nhat goi la paenga
Mot tam cach lam bang đa xi mau đo trai dai tren buc tuong phia truoc (cac them đuoc xay dung sau nam 1300)
Mot đoan đuong doc o phan phia noi đia cua them, vuon ra ngoai nhu đoi canh
Mot mat lat bang nhung vien đa bi nuoc bao mon hinh tron, co kich thuoc bang nhau, goi la poro
Cac vien đa xep thanh mot hang truoc đoan doc
Mot san lat đa truoc ahu. Cai nay đuoc goi la marae
Ben trong ahu la mot đong manh vo.
Phia tren nhieu ahu se la:

Moai tren nhung "be đo" vuong vuc nhin vao noi đia, đoan doc co poro phia truoc.
Pukao hay Hau Hiti Rau tren đau moai (cac nen xay dung sau nam 1300).
Khi mot buoi le dien ra, "mat" đuoc đat tren cac buc tuong. Long trang cua mat đuoc lam bang san ho, mong mat đuoc lam bang đa vo chai hoac đa xi mau đo.
Ahu phat trien tu truyen thong Polynesia marae. Trong boi canh nay, ahu am chi mot cau truc nho đoi khi đuoc lop bang mai tranh, la noi cat giu cac vat linh thieng, bao gom ca cac buc tuong. Cac ahu thuong o gan marae hoac san trung tam chinh noi dien ra cac nghi le, nhung tren đao Phuc Sinh, ahu va moai phat trien voi quy mo lon hon nhieu. O đay, marae la san khong lat đa phia truoc ahu. Ahu lon nhat dai 220 m (720 ft) va chua 15 buc tuong, mot so buc tuong cao 9 m (30 ft).  Chat lieu lap đay mot ahu co nguon goc tu đia phuong (cac moai cu bi vo, nhung manh vo cua no). Nhung khoi đa rieng le hau het đeu nho hon nhieu so voi moai, do đo can it cong suc hon đe van chuyen nguyen lieu tho, nhung viec san bang đia hinh cho san va lap đay cac ahu lai rat ton cong suc.
Ahu đuoc tim thay chu yeu o bo bien, noi chung phan bo day đac va kha đong đeu. Cac truong hop ngoai le la suon phia tay cua nui Terevaka va cac mui đat Rano Kau va Poike, tai đo chung thua thot hon nhieu. Đay la ba khu vuc co it nhat đat ven bien thap va ngoai Poike thi la nhung khu vuc xa Rano Raraku nhat. Mot ahu voi nhieu moai đuoc ghi nhan tren vach đa o Rano Kau vao nhung nam 1880 nhung đa roi xuong bai bien truoc Chuyen tham hiem Routledge. It nhat ba ahu đuoc ghi nhan tai Poike vao nhung nam 1930 cung đa bien mat ke tu đo.


 Tuong đa  Mot trong nhung vi du chat luong cao nhat ve cong trinh xay bang đa tren đao Phuc Sinh la buc tuong phia sau cua ahu tai Vinapu. Đuoc lam khong can vua bang cach đinh hinh nhung tang đa bazan cung co kich thuoc len toi 7.000 kg (6,9 tan Anh; 7,7 tan My) sao cho khop voi nhau mot cach chinh xac, no co be ngoai giong voi mot so buc tuong đa Inca tai Nam My.


 Nha đa  Hai loai nha đuoc biet đen trong qua khu: hare paenga la mot ngoi nha co nen hinh elip đuoc lam bang cac tam đa bazan va lop mai tranh giong nhu mot chiec thuyen bi lat, va hare oka la mot cau truc đa hinh tron. Cac cong trinh kien truc bang đa lien quan đuoc goi la Tupa trong rat giong voi hare oka, ngoai tru viec Tupa la noi sinh song cua cac nha chiem tinh-thay cung va nam gan bo bien, la noi co the de dang quan sat chuyen đong cua cac ngoi sao. Cac khu đinh cu cung co hare moa ("nha ga"), la nhung cong trinh kien truc thuon dai bang đa dung đe nuoi ga.  Nhung ngoi nha o lang nghi le Orongo đoc đao o cho chung co hinh dang giong hare paenga nhung đuoc lam hoan toan bang nhung tam đa bazan phang đuoc tim thay ben trong mieng nui lua Rano Kao.  Loi vao tat ca cac ngoi nha đeu rat thap va phai bo đe vao.
Vao thoi ky đau, nguoi dan Rapa Nui đuoc cho la đua nguoi chet ra bien tren nhung chiec ca no tang le nho, giong nhung nguoi Polynesia tren cac đao khac. Sau đo, ho bat đau chon nguoi trong nhung hang đong bi mat đe giu cho xuong khoi bi ke thu xam pham. Trong thoi ky hon loan vao cuoi the ky 18, nguoi dan tren đao duong nhu đa bat đau chon cat nguoi chet trong khoang trong giua bung mot buc tuong moai đa đo va buc tuong phia truoc cua cong trinh. Trong thoi gian xay ra dich benh, ho đa xay dung nhung ngoi mo tap the bang đa hinh ban kim tu thap.


 Hinh khac đa  Đao Phuc Sinh co mot trong nhung bo suu tap hinh khac đa phong phu nhat tai Polynesia. Khoang 1.000 đia điem voi hon 4.000 hinh khac đa đuoc lap danh muc. Cac thiet ke va hinh anh đuoc cham khac tren đa vi nhieu ly do: tao vat to, đanh dau lanh tho hoac tuong nho mot nguoi hoac su kien. Co su khac biet ro ret xung quanh hon đao ve tan suat chu đe cua cac hinh khac đa, tap trung nhieu vao Nguoi chim tai Orongo. Cac chu đe khac bao gom rua bien, Komari (vulvas) va Makemake, vi than đung đau cua giao phai Tangata manu hay Nguoi chim.


 Hang đong  Hon đao va Motu Nui lan can co nhieu hang đong, nhieu cai cho thay dau hieu tung đuoc con nguoi su dung đe trong trot va lam cong su, bao gom viec cac loi vao bi thu hep va cac khong gian thu thap thong tin voi điem phuc kich. Nhieu hang đong xuat hien trong than thoai va truyen thuyet cua nguoi Rapa Nui.
Pu o Hiro hay ken cua Hiro  la mot hon đa o bo bien phia bac cua đao Phuc Sinh. No tung la mot nhac cu đuoc su dung trong nghi le sinh san.


= Rongorongo =
Đao Phuc Sinh tung co mot loai chu viet, đuoc goi la rongorongo. Cac hinh tuong bao gom hinh ve dang tuong hinh va hinh hoc; cac van ban đuoc khac tren go theo loi đuong cay nguoc.  Nha truyen giao nguoi Phap Eugene Eyraud tuong thuat loai chu nay lan đau tien vao nam 1864. Vao thoi điem đo, mot so nguoi dan tren đao noi rang ho co the hieu đuoc chu viet, nhung theo truyen thong, chi nhung gia đinh cam quyen va thay cung moi biet chu, va khong ai con song sot sau cac cuoc tan cong bat no le va nhung đot dich tiep theo. Bat chap nhieu no luc, cac van ban con sot lai van chua đuoc giai ma, va neu khong giai ma thi khong chac chan rang chung thuc su la chu viet. Mot phan cua van đe la chung chi con lai so luong nho: chi co hai ta van ban, nhung khong co van ban nao con sot lai tren đao. Cung chi co mot vai điem tuong đong voi cac hinh khac đa tren đao.


= Hinh khac go =

Go khan hiem tren đao Phuc Sinh trong the ky 18 va 19, nhung mot so tac pham cham khac co đo chi tiet va đac trung cao đuoc đua đen cac bao tang tren the gioi. Cac hinh thuc cu the bao gom:

Reimiro, mot vong co hoac vat trang tri nguc co hinh luoi liem co hinh đau o mot hoac ca hai đinh. Thiet ke tuong tu xuat hien tren la co cua Rapa Nui. Hai Rei Miru tai Bao tang Anh co khac chu Rongorongo.
Moko Miro, mot nguoi co đau than lan.  Moko Miro đuoc su dung lam dui cui vi chan tao thanh hinh dang tay cam. Neu no khong đuoc cam bang tay, cac vu cong se đeo no quanh co trong cac bua tiec. Moko Miro cung se đuoc đat o nguong cua đe bao ve gia đinh khoi bi ton hai. No se đuoc treo tren mai nha hoac đat duoi đat. Hinh dang ban đau co mat đuoc lam tu vo so mau trang va con nguoi đuoc lam bang đa vo chai.
Moai kavakava la nhung hinh cham khac nam gioi va Moai Paepae la nhung hinh cham khac nu gioi. Nhung hinh nguoi ky cuc va co đo chi tiet cao nay đuoc cham khac tu cay Toromiro, tuong trung cho to tien. Đoi khi nhung buc tuong nay đuoc su dung cho nghi le sinh san. Thong thuong, chung đuoc su dung đe to chuc le thu hoach; "Nhung qua hai đau tien đuoc chat thanh đong xung quanh ho lam le vat". Khi cac buc tuong khong đuoc su dung, chung se đuoc boc trong vai vo cay va cat giu o nha. Đa co mot vai lan ghi nhan nguoi dan tren đao nhat nhung hinh tuong nhu bup be va nhay cung chung. Nhung hinh nhan ban đau rat hiem va thuong mo ta mot hinh tuong nam gioi voi than hinh hoc hac va co chom rau de. Xuong suon va đot song cua cac hinh nhan lo ra ngoai va nhieu vi du cho thay co cac hinh nhan đuoc cham khac tren cac bo phan khac nhau cua co the nhung đac biet hon la tren đinh đau. Cac hinh nhan nu gioi hiem hon nam gioi, mo ta co the phang va thuong co ban tay cua nu nam ngang co the. Nhung hinh nhan nay co mot so co kich co kha lon, nhung chung đuoc đeo lam vat trang tri quanh co cua nguoi trong bo lac. Cang đeo nhieu hinh nhan thi nguoi đo cang quan trong. Cac hinh nay co nuoc bong sang bong đuoc phat trien tu viec cam va tiep xuc thuong xuyen voi da nguoi.
Ao, mot mai cheo nhay mua lon


= Hien tai =
Rapanui tai tro cho mot le hoi hang nam mang ten Tapati, đuoc to chuc tu nam 1975 vao khoang đau thang 2 đe ton vinh van hoa Rapa Nui. Nguoi dan tren đao cung duy tri mot đoi tuyen bong đa quoc gia va ba disco o thi tran Hanga Roa. Cac hoat đong van hoa khac bao gom truyen thong am nhac ket hop anh huong cua Nam My va Polynesia, va cham khac go.
Chang Chile cua Red Bull Cliff Diving World Series dien ra tren đao Rapa Nui.
Le hoi Tapati Rapa Nui ("le hoi tuan" trong ngon ngu đia phuong) la mot le hoi keo dai hai tuan hang nam nham ton vinh van hoa đao Phuc Sinh. Tapati tap trung vao cuoc canh tranh giua hai gia đinh/gia toc canh tranh trong nhieu cuoc thi khac nhau đe kiem điem. Đoi chien thang cho ung cu vien cua ho đang quang 'nu vuong' cua đao vao nam tiep theo.  Cac cuoc thi la cach đe duy tri va ton vinh cac hoat đong van hoa truyen thong nhu nau an, lam đo trang suc, cham khac go va cheo thuyen.


Nhan khau Dan so theo cuoc đieu tra dan so nam 2012 la 5.761 (tang tu 3.791 nam 2002). Nam 2002, 60% la nguoi goc Rapa Nui ban đia, 39% la nguoi nguoi Chile đai luc (hoac hau due cua ho sinh ra o đao Phuc Sinh) la nguoi goc Au (chu yeu la nguoi Tay Ban Nha) hoac  mestizo (hon chung cua nguoi chau Au va nguoi chau My ban đia Chile), va 1% con lai la nguoi chau My ban đia tu Chile luc đia (hoac hau due cua ho sinh ra o đao Phuc Sinh). Tinh đen  nam 2012, mat đo dan so tren đao Phuc Sinh la 35/km2 (91/sq mi).
Dan so nam 1982 la 1.936 nguoi. Su gia tang dan so trong  đieu tra dan so gan đay mot phan la do su xuat hien cua nguoi goc Au hoac nguoi lai goc Au va da đo đen tu luc đia Chile. Tuy nhien, hau het đeu ket hon voi nguoi phoi ngau Rapa Nui. Khoang 70% dan so la nguoi ban đia. Uoc tinh dan so tien chau Au dao đong tu 7–17.000. So luong dan so thap nhat moi thoi đai cua đao Phuc Sinh la 111 nguoi đuoc bao cao vao nam 1877. Trong so 111 nguoi Rapa Nui nay, chi co 36 nguoi co con chau, va tat ca nguoi Rapa Nui ngay nay đeu tuyen bo co nguon goc tu 36 nguoi đo.
Ngon ngu truyen thong cua đao Phuc Sinh la Rapa Nui, mot ngon ngu Đong Polynesia, co mot so điem tuong đong voi tieng Hawaii va tieng Tahiti. Tuy nhien, giong nhu tai luc đia Chile, ngon ngu chinh thuc đuoc su dung la tieng Tay Ban Nha. Đao Phuc Sinh la lanh tho duy nhat tai Polynesia co ngon ngu chinh thuc la tieng Tay Ban Nha.
Co nguon cho la 2.700 nguoi ban đia Rapa Nui song tren đao co kien thuc nhat đinh ve ngon ngu truyen thong cua ho; tuy nhien, du lieu đieu tra dan so khong ton tai ve ngon ngu chinh ma cu dan Đao Phuc Sinh biet va noi, va co nhung tuyen bo gan đay rang so luong nguoi noi thong thao chi khoang 800 nguoi. Tieng Rapa Nui bi suy giam so luong nguoi noi khi đao trai qua qua trinh Tay Ban Nha hoa, vi đao nay thuoc quyen quan ly cua Chile va hien la noi sinh song cua mot so nguoi Chile luc đia, hau het ho chi noi tieng Tay Ban Nha. Vi ly do nay, hau het tre em Rapa Nui lon len đeu noi tieng Tay Ban Nha va nhung nguoi hoc tieng Rapa Nui se bat đau hoc no sau nay khi lon hon. Du co nhung no luc nham hoi sinh ngon ngu nay, Ethnologue đa xac đinh rang tieng Rapa Nui hien la ngon ngu bi đe doa.
Đia danh teng Rapa Nui ban đia cua đao Phuc Sinh van ton tai va co rat it su bo sung hoac thay the bang tieng Tay Ban Nha, thuc te nay đong gop mot phan giup ngon ngu Rapa Nui ton tai.


Chinh phu Đao Phuc Sinh chia se voi quan đao Juan Fernandez tinh trang hien phap la "lanh tho đac biet" cua Chile, đuoc cap vao nam 2007. Tinh đen nam 2011, mot hien chuong đac biet cho hon đao nay đang đuoc thao luan tai Quoc hoi Chile.
Ve mat hanh chinh, đao nay la mot tinh (tinh Isla de Pascua) cua vung Valparaiso va co mot xa duy nhat (comuna) (Isla de Pascua). Ca tinh va xa đeu đuoc goi la Isla de Pascua va bao gom toan bo đao nay cung nhu cac đao nho va đa xung quanh, cong voi Isla Salas y Gomez nam cach 380 km (240 mi) ve phia đong. Thong đoc tinh do Tong thong Chile bo nhiem. Chinh quyen đia phuong đat tai Hanga Roa, do thi truong lanh đao va mot hoi đong tu quan gom sau thanh vien, tat ca đeu đuoc bau truc tiep voi nhiem ky 4 nam.
Vao thang 8 nam 2018, luat cam nguoi khong cu tru tren đao o lai đao qua 30 ngay co hieu luc.
Ke tu nam 1966, muc an cac vu an hiep dam, lam dung tinh duc va toi pham tai san o đao Phuc Sinh thap hon so voi cac toi tuong ung o luc đia Chile. Luat nay đa bi bai bo vao nam 2021 do mot sac lenh cua Toa an Hien phap.


Notable people Laura Alarcon Rapu, governor (since 2018)
Tiare Aguilera Hey, member of the Chilean Constitutional Convention (since 2021)
Felipe Gonzalez de Ahedo (1714–1802), a Spanish navigator and cartographer; annexed Easter Island in 1770.
Angata (k. 1853–1914), native catechist and prophetess who led a 1914 rebellion
Thomas Barthel (1923–1997) a German ethnologist and epigrapher
Carmen Cardinali (born 1944) a Rapa Nui Chilean professor, governor of Easter Island, 2010-2014.
Jean-Baptiste Dutrou-Bornier (1834–1876) a French mariner, removed many of the Rapa Nui people and turned the island into a sheep ranch.
Sebastian Englert (1888–1969), missionary and ethnologist
Eugene Eyraud (1820–1868), missionary
Thor Heyerdahl (1914–2002), a Norwegian adventurer and ethnographer
Melania Hotu (born 1959), governor (2006–2010, 2015–2018)
Marta Hotus Tuki (born 1969), governor (2014–2015)
Riro Kainga (died 1898 or 1899), last person to hold title of king and rule before Chilean consolidation
Kings of Easter Island
Hotu Matuꞌa, island founder
William Mulloy (1917–1978), an American anthropologist and archaeologist
Nga'ara (died 1859), one of the last 'ariki
Jacobo Hey Paoa, first Rapa Nui male to earn a law degree and become an attorney
Pedro Edmunds Paoa (born 1961), mayor and former governor
Juan Edmunds Rapahango (1923–2012), former mayor
Hippolyte Roussel (1824–1898), a French priest and missionary
Katherine Routledge (1866–1935), an English archaeologist and anthropologist
Alexander Ariʻipaea Salmon (1855–1914) English-Jewish-Tahitian de facto ruler of Easter Island, 1878-1888.
Mahani Teave (born 1983), a Chilean American classical pianist
Atamu Tekena (k. 1850–1892), missionary installed King who ceded island to Chile
Jose Fati Tepano, first Rapa Nui male to serve as a titular judge upon completing training in Chile
Juan Tepano (1867–1947), indigenous leader and cultural informant
Valentino Riroroko Tuki (1932–2017) last claimant to the Rapa Nui throne
Lynn Rapu Tuki (born 1969), head-teacher, promotes the arts and traditions of the Rapa Nui People.
Luz Zasso Paoa a Rapa Nui politician, mayor of Easter Island, 2008-2012.


Giao thong Đao Phuc Sinh co san bay quoc te Mataveri, voi dich vu hang khong  (hien ka Boeing 787s) tu hang LATAM Chile, va theo mua co cac hang con nhu LATAM Peru.


Hinh anh Xem them Tham khao Thu muc Diamond, Jared (2005). Collapse. How Societies Choose to Fail or Succeed. New York: Viking. ISBN 978-0-14-303655-5.
Fischer, Steven Roger (1995). "Preliminary Evidence for Cosmogonic Texts in Rapanui's Rongorongo Inscriptions". Journal of the Polynesian Society. So 104. tr. 303–21. Ban goc luu tru ngay 8 thang 8 nam 2022. Truy cap ngay 6 thang 10 nam 2023.
Fischer, Steven Roger (1997). Glyph-breaker: A Decipherer's Story. New York: Copernicus/Springer-Verlag. ISBN 978-1-4612-2298-9.
Fischer, Steven Roger (1997). RongoRongo, the Easter Island Script: History, Traditions, Texts. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-823710-5.
Heyerdahl, Thor (1961). Thor Heyerdahl; Edwin N. Ferdon Jr. (bien tap). The Concept of Rongorongo Among the Historic Population of Easter Island. Stockholm: Forum.
Heyerdahl, Thor (1958). Aku-Aku; The 1958 Expedition to Easter Island. Chicago, Rand McNally.
McLaughlin, Shawn (2007). The Complete Guide to Easter Island. Los Osos: Easter Island Foundation. ISBN 978-1-880636-25-1.
Metraux, Alfred (1940). "Ethnology of Easter Island". Bernice P. Bishop Museum Bulletin. So 160. ISBN 978-0-527-02268-6.
Pinart, Alphonse (1877). "Voyage a l'Ile de Paques (Ocean Pacifique)". Le Tour du Monde; Nouveau Journal des Voyags. Quyen 36. tr. 225.
Routledge, Katherine (1919). The Mystery of Easter Island. The story of an expedition. London. ISBN 978-0-404-14231-5.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Steadman, David (2006). Extinction and Biogeography in Tropical Pacific Birds. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77142-7.


Đoc them Altman, Ann M. (2004). Early Visitors to Easter Island 1864–1877 (translations of the accounts of Eugene Eyraud, Hippolyte Roussel, Pierre Loti and Alphonse Pinart; with an Introduction by Georgia Lee). Los Osos: Easter Island Foundation.
Boersema, Jan J. (ngay 13 thang 4 nam 2015). The Survival of Easter Island: Dwindling Resources and Cultural Resilience (bang tieng Anh). Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-29845-9.
Chisholm, Hugh, bien tap (1911). "Easter Island" . Encyclopædia Britannica. Quyen 8 (an ban thu 11). Cambridge University Press. tr. 834.
Englert, Sebastian F. (1970). Island at the Center of the World. New York: Charles Scribner's Sons.
Erickson, Jon D.; Gowdy, John M. (2000). "Resource Use, Institutions, and Sustainability: A Tale of Two Pacific Island Cultures". Land Economics. Quyen 76 so 3. tr. 345–54. doi:10.2307/3147033. JSTOR 3147033.
Kjellgren, Eric (2001). Splendid isolation: art of Easter Island. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-1-58839-011-0.
Lee, Georgia (1992). The Rock Art of Easter Island. Symbols of Power, Prayers to the Gods. Los Angeles: The Institute of Archaeology Publications. ISBN 978-0-917956-74-4.
Pendleton, Steve; Maddock, David (2014). Collecting Easter Island – Stamps and Postal History. London: Pacific Islands Study Circle. ISBN 978-1-899833-22-1.
Shepardson, Britton (2013). Moai: a New Look at Old Faces. Santiago: Rapa Nui Press. ISBN 978-956-9337-00-0.
Thomson, William J. (1891). "Te Pito te Henua, or Easter Island. Report of the United States National Museum for the Year Ending June 30, 1889". Annual Reports of the Smithsonian Institution for 1889. tr. 447–552.in Internet Archive
van Tilburg, Jo Anne (1994). Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press. ISBN 978-0-7141-2504-6.
Vergano, Dan (ngay 15 thang 11 nam 2009). "Were rats behind Easter Island mystery?". USA Today.


Lien ket ngoai Đao Phuc Sinh tren DMOZ
Terevaka Archaeological Outreach (TAO) – Non-profit Educational Outreach & Cultural Awareness on Easter Island
Easter Island – The Statues and Rock Art of Rapa Nui – Bradshaw Foundation / Dr Georgia Lee
Chile Cultural Society – Easter Island
Rapa Nui Digital Media Archive – Creative Commons – licensed photos, laser scans, panoramas, focused in the area around Rano Raraku and Ahu Te Pito Kura with data from an Autodesk/CyArk research partnership
Mystery of Easter Island Luu tru ngay 4 thang 12 nam 2015 tai Wayback Machine – PBS Nova program
Current Archaeology's comprehensive description of island and discussion of dating controversies Luu tru ngay 10 thang 6 nam 2017 tai Wayback Machine
Books and Texts about Easter Island from the Internet Archive
History of Easter Island illustrated by stamps
Dunning, Brian (ngay 12 thang 4 nam 2022). "Skeptoid #827: What Really Happened on Easter Island". Skeptoid (bang tieng Anh). Truy cap ngay 14 thang 5 nam 2022.