Le hoi Minh the hay Le hoi Minh the la mot le hoi truyen thong, di san van hoa cap quoc gia, dien ra hang nam vao ngay 14 thang Gieng tai Mieu tho Thanh hoang ban tho, thon Hoa Lieu, xa Thuan Thien, huyen Kien Thuy, Hai Phong. Đay la mot le hoi co su ket hop giua tin nguong voi giao duc đao ly nhan cach con nguoi. Do tinh chat cua no, le hoi nay thuong đuoc bao gioi vi von la "Hoi the khong tham nhung".


Lich su le hoi Nam 1561, Thai hoang Thai hau Vu Thi Ngoc Toan (vo cua Thai thuong hoang Mac Đang Dung) lap ra ap Lan Nieu (nay la lang Hoa Lieu, xa Thuan Thien) va quyen gop tu tao ngoi chua co Thien Phuc Tu (nay la chua Hoa Lieu - di tich lich su cap quoc gia nam 2013) trong lang.
Sau khi tu tao, phan kinh phi quyen gop con du ba đa cho mua hon 47 mau ruong đe chia cho dan cay va mot phan lam ruong cong. Nhung nguoi su dung ruong cong se phai tra lai mot phan hoa mau theo quy đinh đe lam quy du tru dung vao viec cuu đoi, giup nhung nguoi co hoan canh kho khan.
Đe đe phong tu loi, Thai hoang Thai hau cung dan lang đa lap ra Hich van Hoi Minh the voi loi the lay chi cong lam trong, khong xam pham cua cong. Va, le hoi Minh the đa ra đoi va truyen lai cho đen ngay nay.
The ky XIX, trieu đinh nha Nguyen đa sac phong bon chu vang "My tuc kha phong" cho le hoi Minh the.
Nam 1993, khu đen chua Hoa Lieu đuoc cong nhan la di tich lich su cap Quoc gia.
Hien nay, tren co so huong uoc co cua lang, nguoi lang Hoa Lieu đa soan thao ban huong uoc moi gom 5 chuong 20 đieu.
Nam 2017, Le hoi Minh the đuoc cong nhan la di san phi vat the cap quoc gia.


Thanh phan hoi the Nhung nguoi tham gia hoi the gom: cac quan cap lang nhu ly truong, cac tuy tung giup viec (nay la cac chuc sac trong thon: truong thon, pho thon, bi thu...); nguoi tren 18 tuoi o trong lang; cac bo lao, chu le, hoi tu van...
Chu le la bac cao nien, co uy tin trong lang. 
Tai hoi the co cac quan hang Tong, hang Phu du đe chung kien loi the (nay la lanh đao, can bo cap xa, huyen).


Le vat hoi the Le vat hoi the gom ban tho, chiec mu quan co (đuoc đat trang trong len chinh dien ban tho), mot con dao nhon sac (thuong la dao bau) dung đe vach đai the va cat tiet ga, mot con ga trong va mot binh ruou đat duoi ban tho.
Theo quan niem cua nguoi dan đia phuong, mau linh ke rat linh thieng, tu xua ga la linh vat co the lien thong giua troi va đat, anh sang va man đem bang tieng gay. Do đo, ga trong hanh le phai co đac điem: long vang, chan vang, mo đo, mao co. Sau khi hanh le xong, ga trong đuoc cat tiet hoa chung voi binh ruou đe moi nguoi tham gia "uong mau an the".


Hich van the "Neu lay cua cong lam viec cong thi đuoc cac than linh ung ho. Nhuoc bang, co long tham, lay cua cong lam cua tu, nguyen cau cac chu vi than linh đa tu! Y nhu loi the...", "Nguoi nao ta tam trom cap cua nhau, nguyen cau than linh đa tu. Y nhu loi the..."
"Ai dung cua cong xay dung viec cong xin than linh ung ho, nguoc lai nguoi lay cua cong ve lam cua tu, xin than linh đa tu.... lam toi bat trung, lam con bat hieu, xin than linh tru diet"
"Moi nguoi trong lang tu huong chuc đen nhan dan, tren la bo lao, duoi tu 18 tuoi tro len, ai dung cua cong dung vao viec cong xin than linh ung ho, ai lay cua cong dung vao viec tu, cau than linh đa tu... lam toi bat trung, lam con bat hieu, xin than linh tru diet". ....
Trong thoi ky Phap thuoc, chinh quyen đo ho đa cho dich noi dung Hich van Hoi Minh the ra tieng Phap đe luu truyen.


Dien bien le hoi Le hoi đuoc to chuc  tai chua Hoa Lieu, vao ngay 14 thang Gieng hang nam.
Truoc khi khai mac, cac chuc sac trong lang cung dan lang te Thanh tai mieu chinh. Chu le hoi, cac vi boi le đoc chuc van lai lich cong đuc cua Thanh vuong; sau đo lam le dang huong, dang ruou, dang nuoc trong tieng nhac bat am.
 Te xong, cac bo lao, quan khach, dan lang, chuc dich... quan ao chinh te tap trung quanh san mieu theo thu bac. Chu te dung đong tac "chi troi vach đat" mo phong theo phep bien trong Kinh dich roi dung dao bau ve mot vong tron lon giua san mieu lam Đai the. Truoc Đai the đat mot ban tho huong ve cua mieu. Chiec mu co cua thanh hoang lang đuoc đat o vi tri cao nhat tren Đai the. 
Đai dien cho hang ngu chuc dich, hoi tu van, bo lao cua lang do ban to chuc le hoi, hoi đong bo lao tuyen chon buoc len Đai the lam le thap huong khan vai troi đat bach than. 
Đai dien tu van đoc Minh the: "Moi nguoi trong lang, tu huong chuc đen nhan dan, tren la bo lao duoi tu 18 tuoi tro len, ai dung cua cong dung vao viec cong xin than linh ung ho, ai lay cua cong dung vao viec tu, cau than linh đa tu... lam toi bat trung, lam con bat hieu, xin than linh tru diet".
Toan the nguoi tham du ho vang loi the: "Ai dung cua cong xay dung viec cong xin than linh ung ho, nguoc lai nguoi lay cua cong ve lam cua tu, xin than linh đa tu.... lam toi bat trung, lam con bat hieu, xin than linh tru diet".
Loi the vua rut, chu te cam dao bau cam manh xuong trong vong tron Đai the đe bieu thi su quyet tam.
Cuoi cung, chu le nhat con dao bau cat tiet ga trong, hoa vao ruou cung moi nguoi tham du uong the hien su đoan ket, thong nhat cao.


Chu thich