Tro choi truyen hinh (tieng Anh: Game show) la mot dang hoat đong van hoa, giai tri đuoc hinh thanh sau khi truyen hinh tro thanh mot phuong tien truyen thong đai chung. Tro choi truyen hinh gom rat nhieu loai hinh nhu: tro choi tri tue, tro choi van đong, tro choi giai tri, tro choi mao hiem, v.v...
Tro choi truyen hinh la mot the loai giai tri truyen hinh trong đo cac thi sinh canh tranh đe gianh lay phan thuong. Cac chuong trinh nay co the co su tham gia hoac bieu dien va thuong do nguoi dan chuong trinh chi đao, pho bien cac quy tac cua chuong trinh cung nhu binh luan va tuong thuat khi can thiet. Trong hau het cac chuong trinh tro choi truyen hinh, cac thi sinh phai tra loi cau hoi hoac giai đo, thuong đe gianh đuoc tien hoac giai thuong. Cac tro choi truyen hinh thuong thuong cho nguoi choi cac giai thuong nhu tien mat, cac chuyen đi va hang hoa, dich vu do nha tai tro cua chuong trinh cung cap.
Phan lon cac tro choi truyen hinh thuong đuoc thuc hien tai truong quay cua đai truyen hinh hoac trong mot dien tich hep phu hop voi hoat đong thu hinh, do đo so luong nguoi choi thuong khong lon. Hien nay, cac tro choi truyen hinh đuoc cac cong ty chuyen cung cap ban quyen tro choi truyen hinh sang tao va san xuat thu. Cac hang truyen hinh, cac cong ty quang cao se mua lai ban quyen cac tro choi nay va thuc hien lai chung.


Lich su Tien than cua tro choi truyen hinh la cac chuong trinh tro choi tren đai phat thanh; theo luat, nguoi choi phai đua ra cau tra loi chinh xac cho cau hoi cua nguoi dan chuong trinh. Trong nhung nam 1940 va 1950, cac game show voi đinh dang tuong tu bat đau xuat hien tren truyen hinh, ngay lap tuc nhan đuoc su yeu thich lon. O My, cac chuong trinh pho bien nhat la The $64,000 Challenge, Twenty One va Dotto .
Vao nam 1958, đe chay theo rating, nha san xuat cua tro choi truyen hinh moi Dotto đa nhac nhung nguoi tham gia cac cau tra loi đung. Đieu nay dan đen viec chuong trinh bi đong cua va mot so vu be boi tuong tu trong cac tro choi truyen hinh noi tieng khac. Do đo, cac cong ty truyen hinh bat đau chu y hon đen đinh dang cua nhung tro choi truyen hinh khong lien quan đen tri tue va su uyen bac: The Price Is Right, Password,...
Cac chuong trinh tuong tu cung xuat hien o Lien Xo - đau tien la Buoi toi cua nhung cau hoi vui (tieng Nga: Вечер весёлых вопросов, 1958), sau đo la Cau lac bo nhung nguoi thong thai va vui tinh (KVN, tieng Nga: Клуб весёлых и находчивых) vao nam 1961, noi nhung nguoi tham gia tranh tai khong chi ve kien thuc ma con ve tri thong minh. Vao nam 1975, mot trong nhung tro choi truyen hinh pho bien nhat o Lien Xo, Cai gi? O đau? Khi nao?, đa đuoc ra mat. Trong chuong trinh, cac đoi tham gia cung nhau tra loi cac cau hoi đa đuoc khan gia gui ve tu truoc.


Tro choi truyen hinh tai Viet Nam = Lich su =


 Giai đoan nhung nam 1990-2004  Nhung nam đau thap nien 1990 la thoi điem thieu san choi cho gioi tre, truyen hinh con ngheo nan ve giai tri. Đung truoc su thay đoi noi dung chuong trinh qua Kenh 7 (HTV7 - Đai Truyen hinh Thanh pho Ho Chi Minh), cung voi mong muon cua Nha van hoa Thanh nien TP. HCM, ca hai đon vi đa tao nen mot tro choi truyen hinh ve am nhac, ca hat mang ten "Am nhac va Tuoi tre", mot trong nhung tro choi truyen hinh đau tien cua HTV va ca nuoc, sau Đo em tren kenh 9 nhung nam 1970 - 1980. Chuong trinh đa thu hut mot luong nguoi xem rat lon tren kenh HTV7 thoi điem đo tai Nam Bo.
Đen nam 1996, kenh VTV3 cua Đai Truyen hinh Viet Nam - voi noi dung chu yeu luc đo la the thao va giai tri - chinh thuc đuoc len song cung voi SV 96 - mot san choi danh cho sinh vien. Ngay khi ra mat, SV 96 đa tao nen tieng vang tren toan quoc, tro thanh thuong hieu khong the thieu cua kenh VTV3 thoi điem đo. Tro choi truyen hinh tai Viet Nam chinh thuc phat trien tu đay. Sau đo, mot loat game show khac cung do kenh nay san xuat va lan luot đuoc phat song nhu Tro choi lien tinh, Nhung nguoi ban ngo nghinh, 7 sac cau vong, Not nhac tinh yeu, Đuong len đinh Olympia... đa gay an tuong voi khan gia ca nuoc.
Đau thap nien 2000 chung kien su bung no manh me cua game show, khi cac đai truyen hinh lon đeu san xuat game show đe canh tranh, trong so đo gom HTV voi Vui đe hoc, Chung suc, Truc xanh, Rong vang, Not nhac vui,...; Đai Phat thanh - Truyen hinh Ha Noi voi Khoe & kheo, Vuot qua thu thach, Đuoi hinh bat chu...; VTV voi Chiec non ky dieu, Hanh trinh van hoa, Tro choi am nhac, Đuong đen vinh quang, Tro choi đien anh, Song nuoc phuong Nam, Hay chon gia đung, .... Trong giai đoan nay, đa so cac tro choi truyen hinh đeu thuoc the loai hoi đap kien thuc, hay mang tinh quang cao nhu Hay chon gia đung, Sieu thi may man,... Giai đoan nay con co cac game show ca nhac, the hien tai nang o quy mo nho.
Ngoai ra, đay la thoi điem truyen hinh tuong tac phat trien manh me, dan đen su ra đoi cua nhung game show tuong tac truc tiep nhu: Vui cung Hugo, Stinky & Stomper, Giai tri voi truyen hinh (chuong trinh dien ra trong cac giai đau the thao),...


 Giai đoan 2005-2015  Tu nua sau thap nien 2000, tro choi truyen hinh co su phat trien manh me, tu viec xuat hien vao tat ca cac ngay trong tuan tren HTV7 va VTV3 đen su đoi moi ve noi dung truyen hinh thuc te. Đau nam 2005, VTV3 ra mat chuong trinh Khoi nghiep va ngay lap tuc thu hut luong nguoi xem moi tuan. Đay co the đuoc xem la chuong trinh truyen hinh thuc te tien phong tai Viet Nam. Cung nam đo, Vuot len chinh minh, Ngoi nha mo uoc - mot dang khac cua truyen hinh thuc te - lan luot đuoc len song tren HTV.
Tuy nhien, Phu nu the ky 21 (2006) moi that su la chuong trinh truyen hinh thuc te đung nghia đau tien tai Viet Nam. Ngay khi ra mat khan gia truyen hinh, chuong trinh đa tao đuoc su chu y boi tinh tuoi moi, chan that va thang than. La mot cuoc thi truyen hinh nhung cac thi sinh đuoc thoai mai boc lo quan điem va ca tinh, nhung điem manh va điem yeu cua ban than đe tu đo phac hoa nen nhung net đoc đao cua phu nu ngay nay.
Sau đo, đen nam 2007, cong ty Đong Tay Promotion cung đa thuc hien thanh cong Vietnam Idol mua đau tien, trong khi VTV tu san xuat chuong trinh Đo re mi. Hai chuong trinh nay đa mo đau cho cac chuong trinh thi tim kiem tai nang tren truyen hinh. Buoc sang nhung nam 2010, cac tro choi truyen hinh dan co su chuyen bien ve hinh thuc, khi nhieu chuong trinh truyen hinh thuc te an khach tren the gioi lan luot đuoc mua ban quyen va san xuat tai Viet Nam nhu: Thu thach cung buoc nhay, Buoc nhay hoan vu, Giong hat Viet, Nhan to bi an, Guong mat than quen,... Chua dung lai o đo, giai thuong danh cho nguoi choi khi tham gia con tang len đang ke, co chuong trinh len đen 1 ty đong nhu Mot phut đe chien thang (phat song tren HTV7 nam 2012).
Su xuat hien cua chuong trinh Giong hat Viet nhi vao nam 2013 đa lam khuynh đao thi truong game show danh cho tre em noi rieng va truyen hinh noi chung. Sau thanh cong cua chuong trinh, cac chuong trinh truyen hinh thuc te tim kiem tai nang danh cho thieu nhi lan luot xuat hien, nhu Guong mat than quen nhi, Buoc nhay hoan vu nhi, Vu đieu tuoi xanh,...
Giai đoan nay cung la thoi điem cac chuong trinh hen ho, tinh yeu bat đau xuat hien tren truyen hinh nhu Ban muon hen ho, Điem so hoan hao, Vo chong son...


 Giai đoan 2015-2019  Su phat trien cua cong nghe thong tin đa dan đen su thay đoi khong ngung cua nganh truyen hinh, va tro choi truyen hinh cung khong ngoai le. Giai đoan nay xuat hien cac tro choi truyen hinh, chuong trinh hen ho chieu mang (web series) nhu: Dare Pong, Dare & Kiss,... Tuy nhien, cac chuong trinh nay hau het đeu khong tao đuoc dau an, mot so chuong trinh con bi khan gia "nem đa" vi khong phu hop voi thuan phong my tuc.
Nhung nam 2015 - 2016, cac tro choi truyen hinh thien ve hai huoc bung no manh me, khi nhieu nghe si hai noi tieng lan luot xuat hien tren cac chuong trinh truyen hinh. Tro choi truyen hinh o giai đoan nay co su đa dang moi hinh thuc, tu ca hat, dien xuat, van đong, thu thach đen cach thuc pha tro cua giam khao, khach moi. Cac đai truyen hinh nho le hon cung khong nam ngoai suc hut đo. Chuong trinh Cuoi xuyen Viet phat song tren THVL1 va Thach thuc danh hai tren HTV7 (cung len song vao giua nam 2015) đa tao con sot lon tren truyen hinh luc bay gio, nhat la voi mot so đai truyen hinh đia phuong. Keo theo thanh cong cua hai chuong trinh tren, cac game show ve ca nhac, hai huoc,... lien tuc xuat hien tren cac đai truyen hinh đia phuong voi tan suat day đac. The nhung, hang loat cac be boi, tranh cai đa xay ra (tieu bieu la su viec giua Huong Giang va Trung Dan trong chuong trinh Sieu sao đoan chu vao nam 2017) khien cac game show hai giam đi suc hut va tro nen thoai trao.
Sau khi suc hut cua cac chuong trinh hai giam manh, khan gia bat đau tim đen cac the loai giai tri khac nhau. Giai đoan 2018 tro ve sau chung kien su len ngoi cua cac tro choi truyen hinh thien ve tri tue tung rat đinh đam o nhung nam 2000, nhu Nhanh nhu chop, 5 vong vang ky ao, Tuong lua, Vuot thanh chien, Qua cau bi an.... Chuong trinh Nhanh nhu chop (len song lan đau nam 2018) voi hinh thuc đo meo ket hop voi kien thuc thuc te, cung voi cac yeu to hai huoc đa gay an tuong voi khan gia truyen hinh, va ngay lap tuc gianh giai Mai Vang cho Chuong trinh truyen hinh đuoc yeu thich nhat chi sau mot nam len song. Cac game show o thoi điem nay cung đuoc đau tu manh me, đien hinh nhu Tuong lua (len song nam 2019) đa tro thanh tro choi truyen hinh co giai thuong cao nhat tai Viet Nam, cao hon gap 5 - 6 lan so voi nhieu chuong trinh truoc đay. Hay Sieu tri tue Viet Nam (len song cung nam), đuoc mua ban quyen tu format Sieu tri tue tung gay tieng vang lon tren toan the gioi. Mot so chuong trinh khac nhu Ky uc vui ve, Running Man Vietnam,... cung rat thu hut khan gia.


 Giai đoan 2020-nay  Đai dich COVID-19 bung phat o tren the gioi cung nhu tai Viet Nam đa gay ra nhieu kho khan cho cac cong ty cung nhu đai truyen hinh khi game show bi thieu hut san pham do phai dung moi hoat đong ghi hinh trong thoi gian chua xac đinh, vi khong the quy tu e-kip san xuat hang chuc nguoi. Nhieu khung gio buoc phai phat lai cac chuong trinh cu thay vi phat song chuong trinh moi. Mot so chuong trinh truyen hinh buoc phai thay đoi mo hinh san xuat đe kip tien đo len song ma van đam bao han che tiep xuc, đien hinh la Ai la trieu phu khi phai thay đoi luat choi khi khong co khan gia tai truong quay. Nhung game show truyen hinh thuc te bi huy bo, con voi nhung chuong trinh phat moi co khan gia phai ghi ro thoi gian ghi hinh khi phat song. Ben canh đo, nhieu game show cung đe cap đen đai dich, voi muc đich tuyen truyen cung nhu đong vien tinh than nguoi dan.
Thang 8 nam 2020, Rap Viet va The gioi Rap - King of Rap đa tao nen lan gio moi cho the loai game show lien quan đen hip hop tai Viet Nam. Đac biet, voi chuong trinh Rap Viet, chuong trinh chung ket 2 đa tao nen ky luc khi phat tren nen tang YouTube voi hon 1 trieu luot xem cung luc tren nen tang nay, cao nhat Viet Nam tai thoi điem phat song.


= Tong quan =
Tai Viet Nam, tro choi truyen hinh phat trien voi toc đo rat nhanh, hau het tat ca cac đai lon đeu cho ra đoi nhieu chuong trinh moi, lung suc ban quyen tu cac nuoc Chau Au, My, Trung Quoc, Đong Nam A, Han Quoc, Nhat Ban, Uc, xem ke cac chuong trinh thuan Viet. Hoat đong manh nhat la kenh THVL1 cua Đai Phat thanh - Truyen hinh Vinh Long, kenh HTV7 cua Đai truyen hinh Thanh pho Ho Chi Minh, kenh VTV3 cua Đai truyen hinh Viet Nam, va mot so kenh khac nhu HTV2, HTV9, VTV8, VTV9, Đai PTTH Đong Nai, Binh Duong, Vung Tau, VTC....
Hien nay, Viet Nam đa nhap khau va san xuat hon 300 chuong trinh tro choi truyen hinh, truyen hinh thuc te,... trai dai tren cac kenh song, lan at cac khung gio vang trong tuan tren cac kenh.


= Nhung mat han che va tieu cuc =
Co y kien cho rang khoang vai nam tro lai đay, cac game show do cac đai truyen hinh tu san xuat giam suc hut, khong con hap dan nhu truoc. Nhung game show, chuong trinh gay chu y thuong la cua tu nhan, hop tac phat song theo chu truong xa hoi hoa. Nhieu gameshow gio đay đa khong con giu đuoc mot luong khan gia đong đao, mot phan vi hau het cac gameshow đeu co nguoi choi la nguoi noi tieng, va khan gia xem truyen hinh gan nhu mat đi co hoi tham gia chuong trinh, khong con nhu thoi xua. Su ap luc doanh thu quang cao cung la mot phan nguyen nhan khien nhieu chuong trinh giai tri bac nhat mot thoi nhu Chiec non ki dieu, Hay chon gia đung, Đau truong 100,.. phai dung phat song.
Nhung nam gan đay, hang loat chuong trinh cung nhieu lan gay bao du luan voi nhung scandal nhu dan xep ket qua, noi dung thieu van hoa hay nghe si xuc pham nhau khi cung tham gia mot chuong trinh, v.v...


Trong nghe thuat Nam 1994, bo phim "TV Show" đuoc phat hanh, danh rieng cho vu be boi xung quanh tro choi truyen hinh Dotto vao nam 1958.
Robert Sheckley nam 1958 đa viet truyen ngan "The Prize of Peril", đe cap đen viec that chat cac chuong trinh truyen hinh trong tuong lai. Cau chuyen nay sau đo đuoc Stephen King dung lai thanh tieu thuyet "Running Man" (1982) va bo phim cung ten nam 1987, trong đo cot truyen xoay quanh tro choi truyen hinh chet choc The Running Man. Cuon tieu thuyet va bo phim lay boi canh vao nam 2017.


Xem them Giai tri nhe
Gioi giai tri
Cong nghiep van hoa
Cong nghiep sang tao
Danh sach tro choi truyen hinh tai Viet Nam
Truyen hinh tai Viet Nam


Tham khao