Tran Bo Co hay Bo Co dien ra vao ngay 30 thang 12 nam 1408 (tuc 14 thang 12 nam Mau Ty) tai ben Bo Co ben song Đay, thuoc tinh Nam Đinh ngay nay. Đay co le la tran đanh lon nhat trong cuoc chien giua nha Minh (Trung Quoc) voi quan khoi nghia nguoi Viet do nha Hau Tran lanh đao. Quan Minh do Chinh Di tuong quan Moc Thanh chi huy đa bi quan nha Hau Tran do Gian Đinh đe chi huy đanh bai.


Boi canh Giua nam 1407, nha Ho bi quan Minh đanh bai. Nuoc Đai Ngu bi diet va bi quan Minh chiem đong. Tuy ban đau dung danh nghia giup nha Tran chong nha Ho nhung khi chiem đuoc Đai Ngu, Minh Thanh To lai ha lenh lung bat con chau ho Tran va bien Đai Ngu thanh quan Giao Chi noi thuoc Trung Quoc. Su đo ho tan bao cua nha Minh đa dan đen viec nhan dan Đai Viet noi day mong muon gianh lai đoc lap, hang loat cac cuoc khoi nghia lon nho noi ra tren pham vi ca nuoc.
Thang 11 nam 1407, Tran Trieu Co ton tong that nha Tran cu la Tran Ngoi len lam vua, lap lai nha Tran tai Yen Mo (Ninh Binh), day binh chong lai quan Minh.
Thoi gian đau, nha Hau Tran yeu the va bi manh tuong Truong Phu nha Minh đanh bai, quan Hau Tran phai rut vao Hoa chau. Ngay luc đo, chien tranh giua nuoc Minh va cac bo toc Bac Nguyen lai bung phat du doi. Truong Phu đa nhan đuoc lenh trieu hoi, cung Moc Thanh rut ve Đong Quan (Ha Noi) roi phai mang đai quan ve nuoc, giao quyen đanh dep lai cho cac tuong nguoi Han va cac hang tuong nguoi Viet.
Nam bat thoi co, nha Hau Tran mo đot tan cong moi đanh thang ra Nghe An, sau đo đen cuoi nam 1408 thi tien chiem toan bo cac vung Thanh Hoa, Nghe An, Dien Chau, Tan Binh, Thuan Hoa. Theo lenh cua Gian Đinh Đe, Đang Tat mang toan quan tan cong ra bac. Khi quan Hau Tran đen Trang An thi rat đong hao kiet ra huong ung.
Ngay 31 thang 8 am lich nam 1408, Đo ty Giao Chi cung ty Bo chinh, An sat tau voi Minh Thanh To:

"Nghich tac Gian Đinh cung bon Đang Tat tu tap dan chung lam loan, xin tang them binh đe tieu binh. Đinh la quan cu cua ho Tran, khi đai quan đen dep giac ho Le, y ra hang, ben sai nguoi đua đen kinh su. Roi y cung Tran Hy Cat bo tron, cung voi nguy quan đat Hoa Chau la bon Đang Tat, Nguyen Suy muu noi loan. Bon chung suy ton Đinh lam vua, tiem xung ky nguyen Hung Khanh, hoat đong tai cac vung nui non tai Hoa Chau va Nghe An, che tao vu khi, chieu tap đo đang. Luc nay đai quan đa ve nuoc, bon Đinh mang quan ra đanh Binh Than va ai Ham Tu; chan đuong đi lai tai Tam Giang. Chung đanh pha gan thanh Giao Chi [Đong Đo], cac chau huyen nhu Tu Liem, Oai Man, Thuong Hong, Đai Đuong, Ung Binh, Thach That đeu theo chung; the giac cang ngay cang thinh, quan quan đanh may lan nhung khong lap đuoc cong, nen xin tang them binh."
Nhan đuoc loi tau, vua Minh du Đo Chi huy Su ty Van Nam, Quy Chau, Tu Xuyen, Thanh Đo đieu 4 van quan, lai sai Kiem quoc cong Moc Thanh đeo an Chinh di tuong quan, chi huy quan tu Van Nam sang binh đinh Giao Chi. Vua Minh con sai Binh bo thuong thu Luu Tuan lam tham muu quan su cho Moc Thanh. Ngoai ra, Minh Thanh To sac du Đo đoc Thiem su Lu Nghi, Hoang Trung o Đo ty Giao Chi chuan bi 2 van thuy quan cung thuyen be, khi gioi đe hiep luc voi Moc Thanh. Moc Thanh đem quan toi Van Nam, hop quan voi Lu Nghi tien ve huong nam. Quan Gian Đinh đe sau khi giai phong đuoc mot vung rong lon thi cung ra suc duong quan, tuyen quan, tru luong, ren khi cu, đong chien thuyen.


Luc luong Su sach Viet Nam khong ghi ro so quan nha Hau Tran, chi ghi khi quan Hau Tran gom 5 tran tu Thanh Hoa đen Thuan Hoa va khi ra đen Trang An thi so nguoi theo rat đong. Quan chu luc theo Đang Tat tien ra bac tham chien vao khoang 5-6 van.
Ve luc luong quan Minh, bo Hoang Minh thuc luc dan loi vua Minh THanh To, ghi nhan đao quan vien binh cua Chinh Di tuong quan Moc Thanh va Thuong thu Bo Binh Luu Tuan gom 4 van; con quan cua Đo ty La Nghi o Giao Chi la 2 van quan. Su Viet Nam cung ghi chep khac nhau, Đai Viet su ky toan thu cho rang quan Minh co it nhat 10 van nguoi, trong đo đao vien binh cua Moc Thanh la 5 van, con Viet su tieu an khong ghi so quan Minh, Kham đinh Viet su thong giam cuong muc ghi so quan vien binh cua Moc Thanh la 4 van.


Dien bien Chi tiet ve tran đanh đuoc cac sach su mo ta rat so sai. Theo mo ta trong su sach, đao quan vien binh cua Moc Thanh tu Van Nam keo sang, hop voi quan cua La Nghi va tien đen Bo Co. Phia quan Hau Tran đuoc mo ta la "quan ngu nghiem chinh" hay "quan dung nghiem chinh", duoi quyen chi huy cua Quoc cong Đang Tat, co vua Gian Đinh cung đi than chinh, tien tu Trang An đen Bo Co va cham tran quan Minh.
Ca quan Hau Tran va quan Minh đeu chia ra hai canh thuy va bo cam cu voi nhau.
Nhan luc gio to va nuoc trieu thoi manh, Gian Đinh Đe va Đang Tat lenh cho quan si đong coc đe giu va đap luy hai ben bo. Moc Thanh chia quan thuy bo đe chong lai hai canh quan Hau Tran.
Hai ben giap chien ac liet, vua Gian Đinh Đe tu minh cam dui đanh trong khich le tuong si, thuc cac canh quan Hau Tran xong vao tran. Hai ben giao chien tu gio Ty (khoang 11 gio) đen gio Than (16 gio). Su sach Viet Nam ghi nhan quan Hau Tran chem đuoc Binh bo thuong thu la Luu Tuan, Đo ty La Nghi va Tham chinh ty Bo Chinh Giao Chi la Luu Duc. Su Trung Quoc cho rang Luu Tuan khong phai tu tran ma đa that co tu van trong luc bi vay ham.
Quan Minh đai bai, Moc Thanh dan tan quan chay voi vao thanh Co Long gan đo.
Ve thiet hai cua quan Minh, Đai Viet su ky toan thu ghi la 10 van nguoi, nhung cac su gia hien đai can cu theo so quan Minh cu va moi chi co khoang 6 van nen cho rang con so cua Toan thu mang tinh khuech truong. Cac sach Viet su tieu an va Kham đinh Viet su thong giam cuong muc khong ghi thiet hai cua quan Minh. Rieng Đai Viet su ky tien bien cua Ngo Thi Si than trong hon, cho rang co tren 10 van quan Minh tham chien, gan nhu toan bo bi giet va tan vo chay.
Khong co tai lieu nao noi ve thiet hai cua quan Hau Tran.


Y nghia va hau qua Tran Bo Co la tran thang lon nhat cua quan Hau Tran. Mot bo phan lon quan Minh đon tru va vien binh sang Giao Chi đa bi tieu diet.
Truoc thoi co lon, Gian Đinh Đe muon nhan đa thang loi đanh ngay vao lay Đong Quan, nhung Đang Tat lai chu truong đanh xong so quan đich con sot lai roi moi tien. Vua toi ban mai chua quyet đinh đuoc, vien binh quan Minh o Đong Quan đa tiep ung cho Moc Thanh chay ve co thu Đong Quan. Đang Tat chia quan vay cac thanh va gui hich đi cac lo keu goi huong ung đanh quan Minh
Do bat đong ve sach luoc, vua Gian Đinh khong bang long voi Đang Tat va Nguyen Canh Chan, noi bo vua toi nha hau Tran tro nen chia re. Vai thang sau, sau khi nghe theo loi giem pha, vua Gian Đinh so uy tin cua hai nguoi qua cao, lai nghi ngo hai tuong "co y khac" nen thang 3 nam 1409, vua Gian Đinh giet chet Đang Tat va Nguyen Canh Chan.
Hai nguoi con hai ong la Đang Dung va Nguyen Canh Di bat binh vi cha bi giet oan, bo đi lap Tran Quy Khoang lam vua, tuc la Tran Trung Quang Đe.
Vi bat đong y kien ve chien thuat sau tran đanh, nha Hau Tran đa khong tan dung đuoc tran thang lon đe đanh quan Minh ma cuoi cung lai chia re va tu suy yeu.


Tham khao Đai Viet su ky toan thu, Ban ky quyen 9
Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc, quyen VII
Viet Nam su luoc
Vien su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Ngo Thi Si (2011), Đai Viet su ky tien bien, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Minh thuc luc - Quan he Trung Quoc - Viet Nam the ky 14-17, Ho Bach Thao dich, Nha xuat ban Ha Noi, 2010


Chu thich