Phat đen (con goi la đa phat 11 met, penalty hay goi ngan la pen) la mot kieu đa phat trong bong đa, vi tri cua qua đa phat nay la 11 met tinh tu khung thanh va thu mon cua đoi bi phat. Đay la cu đa chi co su tham gia cua 1 cau thu đoi tan cong (nguoi sut phat đen) va thu mon đoi phong ngu. Tren thuc te, thuong cac qua đa phat đuoc bien thanh ban thang ngay ca khi thu mon co đang cap quoc te. Đieu nay co nghia rang phat đen mang tinh chat quyet đinh, đac biet trong cac tran đau co ti so thap. Đa truot phat đen thuong anh huong nang toi tam ly cau thu vi đa bo lo 1 co hoi de dang đe ghi ban.


Tinh huong Trong tai se thoi phat đen khi cau thu cua đoi phong ngu pham loi voi cau thu cua đoi tan cong hoac đe bong cham tay trong vong cam. Can luu y vi tri nay la vi tri loi xay ra chu khong phai vi tri qua bong dung lai.
Tinh huong phat đen cung co the xay ra trong 2 tinh huong đac biet khac: loi đuoc thuc hien ngoai vong cam nhung trong tai nhan đinh sai lam, hoac trong vong cam nhung cau thu tan cong đanh lua đuoc trong tai la co loi xay ra trong khi su that lai khong co. Mac du đo khong phai la tinh than hay nguyen tac cua bong đa nhung quyet đinh cua trong tai đua ra đa theo luat bong đa va ket qua se khong the bi thay đoi ve sau. Nhieu cau thu loi dung đieu nay đa co gang tim đu moi cach đanh lua nguoi cam coi va vi vay gay ra nhieu tranh cai trong tran đau.
Trong tai se ra hieu đa phat đen bang cach thoi coi va chi tay vao dau cham phat đen va đat bong vao cham phat đen.


Cach thuc hien = Binh thuong =

Qua phat đen phai đuoc thuc hien tu dau cham phat đen cach khung thanh 11m. Cau thu thuc hien co the la moi cau thu trong đoi bong đuoc huong qua phat chu khong chi rieng cau thu bi pham loi va phai đuoc trong tai xac nhan.
Tat ca cac cau thu ngoai tru thu mon cua đoi phong ngu va cau thu đa phat, phai đung ngoai vong cam đia, sau dau cham phat đen va cach dau cham phat đen toi thieu 9m15 cho toi khi trai bong đuoc đa. Thu mon phai giu vi tri giua 2 coc khung thanh tren vach voi va quay mat vao trai bong cho toi khi trai bong đuoc đa va chi co the di chuyen theo chieu ngang. Neu thu mon di chuyen ve phia truoc truoc khi bong đuoc đa, cu đa se đuoc thuc hien lai neu ban thang chua đuoc ghi.
Mot qua phat đen se đuoc thuc hien sau tieng coi cua trong tai va đuoc tinh thanh ban thang khi qua bong lan qua vach voi truoc khung thanh.
Bong nhap cuoc khi đuoc đa va di chuyen, tai thoi điem nay, cac cau thu khac co the nhap vong cam va tiep tuc choi nhu binh thuong. Hau het truong hop ban thang đa đuoc ghi, bong đa đi het đuong bien ngang hoac thu mon đa khong che đuoc bong. Đoi khi, bong đuoc thu mon đay ra hoac bat xa ngang, cot doc; neu đieu nay xay ra, ban thang tiep theo neu co se khong đuoc tinh la đa phat đen, mac du co the đuoc ghi tu qua bong bi bat ra.
Đa phat đen la mot hinh thuc đa phat tu do truc tiep, nghia la ban thang co the đuoc ghi truc tiep tu cu đa phat. Neu ban thang khong đuoc ghi, tran đau se tiep tuc nhu binh thuong. Cung nhu cac cu đa tu do khac, nguoi đa phat khong đuoc cham bong lan thu 2 neu bong chua cham 1 cau thu khac khi bong nay ra tu coc hoac xa. Neu bong trung thu mon bat ra hoac bi thu mon can pha, cau thu đa phat đen đuoc phep đa boi. Tuy nhien, đa phat đen khac đa tu do (đa phat) o cho neu co cac nhan to ben ngoai tac đong, cu đa se đuoc thuc hien lai thay vi nhu binh thuong la trong tai tung bong.


= Đa phoi hop =
Hai cau thu co the phoi hop đe thuc hien đa phat đen, theo đo cau thu thu nhat thay vi đa thang vao khung thanh chi đay nhe bong ve phia truoc va cau thu thu 2 co the chay vao đa tiep đe ghi ban. Giong cac cau thu khac, cau thu thu 2 cung phai cach khung thanh 9,15m. Chien thuat nay phu thuoc vao yeu to ngac nhien đe cau thu thu 2 co the đa đuoc bong truoc cac cau thu cua đoi phong ngu. Đa penalty phoi hop đuoc ghi nhan lan đau tien đuoc thuc hien boi Jimmy McIlroy va Danny Blanchflower cua đoi tuyen Bac Ireland  trong tran đau voi Bo Đao Nha vao ngay 1 thang Nam nam 1957. Mot lan khac thuc hien boi Rik Coppens va Andre Piters trong tran đau thuoc  vong loai World Cup giua Bi va Iceland ngay 5 thang Sau nam 1957. Mot lan thu khac thuc hien boi Mike Trebilcock va John Newman, choi cho đoi Plymouth Argyle nam 1964.[2] Sau nua, Johan Cruyff thuc hien mot pha bong tuong tu voi nguoi đong đoi  Jesper Olsen cua cau lac bo Ajax nam 1982.
Mot vi du khac cua đa phat đen phoi hop la tran đau giua  Barcelona va Celta Vigo ngay 14 thang 2 nam 2016. Trong tran đau đo,  Barcelona đuoc huong mot qua phat đen. Tuy nhien,  thay vi đa thang thi Lionel Messi đa co cu đay nhe  bong ve phia tren đe Luis Suarez bang vao đem bong can thanh ghi ban nang ty so len 4-1 cho Barcelona o phut thu 81.


Cac vi pham va xu phat Vi pham luat đa phat đen đuoc xu ly su dung cac khai niem loi the.
Noi chung:

Loi cua đoi phong ngu, truoc khi qua đa đuoc thuc hien, neu ban thang đuoc ghi, ban thang đuoc cong nhan, neu khong, đa lai.
Loi cua đoi thuc hien đa phat đen, neu ban thang đuoc ghi, đa lai, neu khong đoi tan cong se bi phat gian tiep tai đia điem pham loi.
Ca hai cung co loi, đa lai.
Neu cau thu thuc hien đa phat đen cham bong lan hai khi chua co cau thu nao khac cham bong (ke ca khi bong nay ra tu coc/xa va khong cham thu mon) se bi phat gian tiep tai đia điem co loi (Theo luat so 8 trong Luat Bong đa)
Trong tai co the phat the vang đoi voi cac cau thu vi pham luat đa phat đen nhu co tinh xam nhap vong cam nhieu lan. Tuy vay, tren thuc te, hau het cac vi pham đa phat đen khong bi phat the.
Luu y rang tat ca cac loi truoc khi đa phat đeu đuoc xu ly theo cach tren. Vi du, neu đoi phong ngu can tro di chuyen cua đoi phuong (ke ca ve phia khung thanh hoac ra xa khung thanh) truoc khi qua đa đuoc thuc hien, neu ban thang khong đuoc ghi, trong tai co the cho phep đa lai. Cac loi khac do bat ky đoi nao vi pham se đuoc xu ly theo bon điem nhu tren.


Chien thuat can pha phat đen Can pha phat đen la mot trong nhung nhiem vu kho khan nhat cua thu mon. Do khoang cach giua điem đa phat va khung thanh la rat gan cung nhu thu mon khong co nhieu thoi gian đe phan xa. Vi vay, mot so thu mon thuong đoan huong va bat đau đo nguoi truoc khi qua bong đuoc sut. Mot so khac co gang đoc y nghi tu cach di chuyen cua cau thu đa phat. Mat khac, cau thu đa phat cung thuong lam đong tac gia va di chuyen tu tu đe đanh lac huong thu mon. Mot cach tiep can co ti le thanh cong cao la đa cao giua khung thanh vao khoang trong ma thu mon se đe lai sau khi đa bay nguoi, cach nay cung co rui ro cao khi qua bong de bay vot hoac doi xa ngang.
Khi cau thu đa chay đa, thu mon chi co mot vai giay đe đoc di chuyen va phan đoan huong bong. Neu phan đoan tot, co the se can pha đuoc qua đa. Thu mon Helmuth Duckadam cua đoi Steaua Bucharest đa lap ky luc can pha 4 qua phat đen lien tiep trong tran chung ket Cup chau Au nam 1986 voi FC Barcelona. Ong bay nguoi 3 lan ve ben phai va lan thu 4 ve ben trai va đay tat ca cac qua sut phat mang lai chien thang cho đoi minh.
Thu mon cung co the dua vao kien thuc ve thoi quen sut phat cua cau thu đe quyet đinh. Mot vi du la cuu thu mon ĐTQG Ha Lan Hans van Breukelen luon co 1 hop chua cac the co tat ca thong tin ve nhung chuyen gia sut phat cua đoi phuong. Mot vi du khac la thu mon đoi tuyen quoc gia Bo Đao Nha Ricardo trong tran đau voi ĐT Anh tai World Cup 2006 đa cuu 4 qua phat đen va suyt can pha đuoc qua thu 5. Tran đau giua đoi tuyen quoc gia Argentina va đoi tuyen quoc gia Đuc cung đuoc ket thuc bang phat đen va nguoi ta thay Jens Lehmann xem mau giay giau o trong tat truoc khi moi cau thu Argentina len đa. Nguoi ta cho rang thoi quen sut phat cua cau thu đuoc ghi trong to giay. Cach tiep can nay khong phai luc nao cung thanh cong. Hau het truong hop, đac biet trong cac giai khong chuyen, thu mon buoc phai đoan mo. Đa phat đen thuong la đau tri hon la đau ky nang.
Thu mon cung co the co gang lam cau thu đa phat xao nhang, do ky vong thuong la qua đa thanh cong, cau thu đa phat se bi them ap luc va tu đo co the mac loi. Vi du trong tran chung ket Champions League nam 2008 giua Manchester United va Chelsea, Edwin van der Sar chi sang ben trai khi Nicolas Anelka tien len đe đa phat. Truoc đo, tat ca cac qua đa cua Chelsea đeu ve ben trai. Anelka đa vao ben phai va bi can pha. Thu mon Bruce Grobbelaar cua Liverpool su dung phuong phap tao sao nhang goi la "chan mi soi" (spaghetti legs) va đa đua cau lac bo cua minh vuot qua AS Roma đe đoat cup chau au nam 1984. Phuong phap nay sau đo lai đuoc thu mon Jerzy Dudek su dung tren loat luan luu đe giup Liverpool đanh bai AC Milan trong tran chung ket UEFA Champions League 2005.

Mot phuong phap trai luat đe can pha penalty la thu mon nhay ngan va nhanh ve phia truoc ngay truoc khi cau thu cham bong. Đieu nay khong nhung thu hep goc sut ma con lam sao nhang cau thu đa phat. Phuong phap nay đuoc thu mon Taffarel cua Brasil ap dung. Thoi đo, FIFA chua nghiem khac ve ap dung luat nay. Gan đay, FIFA đa chi thi cac trong tai ap dung nghiem chinh luat.
Tuong tu nhu vay, mot thu mon cung co the tim cach tri hoan qua phat đen bang cach lam sach giay cua minh, đe nghi trong tai kiem tra xem qua bong đa đuoc đat đung vi tri chua va cac thu thuat tri hoan khac. phuong phap nay co the tao nhieu ap luc hon cho cau thu đa phat, nhung thu mon cung co nguy co nhan the phat, thuong la mot the vang.
Ngay ca khi thu mon co gang chan đuoc cu sut, bong thuong se bat nguoc tro lai ra nhung vi tri ma cau thu đa phat hoac đong đoi cua anh ta co the thuc hien 1 cu sut boi. Viec can pha thanh cong lan thu hai duong nhu la khong the khi ma cau thu tan cong đa o gan khung thanh hon con thu mon lai o vi tri kho co the can pha bong lan nua.Tuy vay, trong loat sut luan luu, đieu nay khong đang lo ngai do moi qua phat chi đuoc phep thuc hien 1 lan.
Mot giao su nguoi Đuc đa nghien cu thong ke nhung qua phat đen tai giai Bundesliga trong 16 nam va kham pha ra rang trong 16 nam co tat ca 76% qua phat đen thanh cong, va 99% nhung cu sut vao nua phia tren khung thanh thanh ban, mac du nhung cu sut nhu vay thuong đem đen nhieu rui ro. Trong suot su nghiep cua minh, Roberto Baggio đa co hai lan sut bong trung xa ngang, bong bat xuong, nay qua thu mon va vuot qua vach voi thanh ban.


Chien thuat sut phat đen Thong thuong, nhiem vu sut phat đen thuong đuoc giao cho đoi truong đoi bong đo hoac chuyen gia đa phat hay co the la trung phong cua ho. Nhung đoi truong co kha nang đa penalty tot nhu Steven Gerrard (Liverpool), Roy Kean (Man United), ... Ho la đoi truong nen ho co nhieu kinh nghiem đa bong, nen thong thuong ho luon tung ra nhung cu sut manh va co the đanh lua thu mon boi nhung buoc chay đa. Vi du, ho chay đa kieu sang trai đe sut theo kieu sang phai khung thanh nhung thuc chat ho lai sut sang goc trai khung thanh. Chuyen gia đa phat nhu Bruno Fernades hay Jorginho, ho thuong đa chan sao đe đanh lua thu mon. Nhung cu sut đo thuong kha nhe va set. Đieu nay cung co the giup cho nhung thu mon bat de dang. Hay đa Panenka, mot kieu sut ki thuat, cau thu đo chay đa rat nhanh, nhung cu sut lai nhu kieu hat len va roi bay vao luoi. Cu sut nay nhe thoi nhung thu mon bi đanh lua khi đo nguoi sang mot trong hai ben boi kieu chay đa rat nhanh. Nhung nhung thu mon co kinh nghiem cung kho bi đanh lua khi ho biet kieu chay đa nay. Va mot cach sut nua nhu sieu tien đao noi tieng va đang cap Robert Lewandowski (Đoi tuyen bong đa quoc gia Ba Lan va Bayern Muchen) la đanh lua boi anh mat. Vi du: Robert Lewandowski nhin sang trai, roi sut sang phai. Hoac nhin sang trai, chay cham lai mot chut khi gan bong roi sut sang trai. Va pho bien nhat la Ronaldo va Messi hay tung ra nhung cu sut dut khoat. Ronaldo thi đung dang chan ra, roi chay đa rat nhanh (Chi can 3 buoc chay) roi dut điem vo cung cang va đi vao nhung goc chet khung thanh, hoac sut bong len goc cao khung thanh. Messi cung vay, anh hay sut chan trai roi bay vao nhung goc chet, set.


Nhan xet Binh thuong, phat đen la mot trong nhung cach huu hieu nhat đe mot cau thu ghi ban thang cho đoi bong cua minh. The nhung đoi khi, no lai tro nen cuc ki kho khan vi viec đa co thanh cong hay khong con tuy thuoc vao thoi tiet, mat san (tot hay xau), tam ly cau thu co on đinh khong khi phai chiu suc ep tu phia khan gia va ca thu mon đoi bi phat co xuat sac hay khong. Vi du trong tran chung ket UEFA Champions League 2008 phai giai quyet tren cham phat đen giua Chelsea va Manchester United, Chelsea đa thua khi đoi truong John Terry đa bong ra ngoai boi mat san tron va đay nuoc mua.


Loat sut luan luu 11m Luan luu 11m la loat sut phat đen o trong nhung tran đau thuoc khuon kho vong đau loai truc tiep cua mot giai đau, can phai xac đinh thang/thua đe chon 1 đoi vao vong ke tiep (trong cac tran tranh cup hay tranh play-off) neu ket qua hoa sau 90 phut đa hai hiep chinh va 30 phut đa hai hiep phu. Neu co su phan đinh thang/thua o hai hiep phu thi tran đau se ket thuc, khong phai đa luan luu nua. Trong tai se tung đong tien xu len tren cao đe xac đinh đoi nao đuoc đa luan luu truoc. Lan luot, đoi nay đa xong qua phat đen thi đen luot đoi kia se đa tiep. Sau khi moi đoi thuc hien 5 luot sut luan luu chinh thuc, đoi nao co nhieu qua phat đen thanh cong hon thi se thang, neu 2 đoi co so qua phat đen thanh cong bang nhau, thi tiep tuc loat sut luan luu, đen khi trong mot luot sut co mot đoi thuc hien thanh cong con đoi kia đa hong thi loat luan luu se ket thuc. Loat luan luu ket thuc truoc khi hai đoi đa đu 5 luot sut khi mot đoi đa dan truoc đoi kia ma đoi phuong khong the can bang đuoc ti so.


Tham khao Lien ket ngoai Lich su cua Luat bong đa - Tu nam 1863 đen nay Luu tru ngay 30 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine