Album bat ngo hoac ban phat hanh bat ngo đe cap đen viec phat hanh mot album ma co rat it hoac khong co thong bao, tiep thi hoac quang cao nao lien quan toi san pham truoc ngay phat hanh. Chien luoc nay trai nguoc voi viec phat hanh album truyen thong, von thuong co chien luoc quang cao dai hang tuan hoac hang thang voi viec ra mat cac đia đon, video am nhac, thong bao ve chuyen luu dien va mo ban truoc album. Thong thuong, viec phat hanh mot album bat ngo đuoc coi la mot thong bao chinh thuc ve viec phat hanh tac pham. Chien luoc nay phat trien mot phan do su xuat hien cua viec ro ri album tren Internet trong nhung nam 2000 va tro nen pho bien vao giua nhung nam 2010 trong gioi nghe si thu am.


Lich su = Tien đe =

Album phong thu Toy cua nhac si nguoi Anh David Bowie đuoc du đinh phat hanh vao thang 3 nam 2001, ban đau đuoc len ke hoach voi muc đich thu am va phat hanh san pham cang nhanh cang tot, bo qua cac cong đoan quang cao truyen thong. Mac du album cuoi cung đa bi xep lai va khong đuoc phat hanh chinh thuc cho đen nam 2021, nhung y tuong nay đuoc cac nha phan tich coi la tien than ban đau cho mo hinh phat hanh album bat ngo.
Album phong thu nam 2007 voi tua đe In Rainbows cua ban nhac rock nguoi Anh Radiohead thuong đuoc nhac đen duoi danh nghia album bat ngo đau tien. Viec phat hanh đuoc thong bao tren blog cua ban nhac muoi ngay truoc ngay album ra mat, va viec nay đuoc tap chi DIY mo ta la "mot đong thai kha bat ngo" vao thoi điem đo. Ngay sau khi phat hanh, nghe si bass Colin Greenwood cua Radiohead cho biet ban nhac co mot so đong luc đang sau hinh thuc phat hanh album nay, bao gom su pho bien ngay cang tang cua Internet nhu mot cong cu đe kham pha am nhac, su that vong voi hinh thuc phat hanh va quang ba truyen thong, su tu do khi khong phai ky hop đong voi hang thu am nao, nhu cau đuoc lam đieu gi đo theo cach đac biet va đoc đao, cung voi đo la mong muon đuoc đua am nhac cua ho toi nguoi nghe tren toan cau vao cung mot thoi điem. Viec phat hanh nay cung đuoc su dung nhu mot bien phap đoi pho voi tinh trang ro ri album tren Internet, von đa tro nen pho bien vao thoi điem đo. In Rainbows cung đuoc ghi nhan vi la san pham tien phong cho mo hinh tra tien theo y muon.
Sau khi ket thuc moi quan he đay bien đong voi hang thu am Interscope Records vao nam 2007, ban nhac Nine Inch Nails đa phat hanh đoc lap hai album Ghosts I–IV va The Slip vao nam 2008. Ca hai đeu đuoc phat hanh mien phi (voi tuy chon mua phien ban vat ly hoac nhac so voi chat luong am thanh cao hon) va đuoc phat hanh theo giay phep Creative Commons cho phep nguoi ham mo co the chinh sua va phoi lai thanh cac ban nhac moi theo y muon. Quan ly cua Nine Inch Nails, Jim Guerinot, cho biet y tuong phat hanh album ma khong co su thong bao truoc la đe ngan chan viec ro ri cung nhu nham kiem soat hoat đong tiep thi. Anh cho biet: "Tim kiem tren Internet đat đinh xung quanh vu ro ri, chu khong phai xung quanh đia đon hay la album. Vao thoi điem album ra mat, vu viec đa xong het."
Nam 2011, hai rapper nguoi My Jay-Z va Kanye West đa quang cao sai ngay phat hanh cho album cong tac cua ca hai la Watch the Throne cua ho, mot phan trong no luc ngan chan ro ri truoc. Chien luoc nay đa truyen cam hung cho ca si Frank Ocean bat ngo phat hanh album đau tien Channel Orange som hon mot tuan so voi ngay phat hanh cong khai.


= Pho bien =
Tu nam 2011 đen nam 2012, David Bowie đa thu am album The Next Day hoan toan trong bi mat, đong thoi yeu cau cac nhan su lien quan phai ky vao thoa thuan khong tiet lo. Vao thoi điem đo, cong chung tin rang Bowie đang trong qua trinh nghi huu. Ngay 8 thang 1 nam 2013, vao sinh nhat lan thu 66 cua ong, video am nhac "Where Are We Now?" đa đuoc tai len YouTube vao đau gio sang, va trang web cua ong thi thong bao rang nguoi nghe co the mua đia đon nay tren iTunes cung nhu đat mua truoc album The Next Day ngay lap tuc. Trong vong vai gio, Bowie đa gay chu y tren khap the gioi. Đia đon đat vi tri thu 6 tren bang xep hang UK Singles Chart, tro thanh đia đon co thu hang cao nhat cua Bowie ke tu "Absolute Beginners" nam 1985. Sau khi phat hanh vao thang 3 nam 2013, The Next Day đa đung vi tri quan quan tren bang xep hang UK Albums Chart cua Vuong quoc Anh va vi tri thu 2 tren Bang xep hang Billboard 200 cua Hoa Ky.
Beyonce đuoc ghi nhan la nghe si đa giup pho bien hon cac chien luoc phat hanh album bat ngo. Sau khi album 4 (2011) co bi ro ri mot thang truoc ngay phat hanh du kien, Beyonce bat đau thuc hien album tiep theo cua minh mot cach bi mat đe tranh viec ro ri lap lai. Co chi chia se thong tin chi tiet ve album voi mot nhom nho nguoi va thuong xuyen thay đoi ngay phat hanh, va ngay phat hanh chinh thuc chi đuoc chot mot tuan truoc thoi điem phat hanh. Album đuoc giu bi mat hoan toan voi cong chung cho đen thoi điem ra mat. Cung ten la Beyonce, album đuoc tai đoc quyen len iTunes Store vao ngay 13 thang 12 nam 2013, ngay sau nua đem o Hoa Ky va tro thanh album ban chay nhat trong lich su iTunes Store trong vong ba ngay ke tu ngay phat hanh. Thanh cong ve mat thuong mai cua album la yeu to khien ngay phat hanh toan cau cua tat ca cac album đuoc chuyen sang thu Sau. Beyonce sau đo giai thich rang muc đich cua co la khoi phuc y tuong phat hanh album nhu mot su kien quan trong va thu vi von đa dan bi mat đi y nghia truoc su cuong đieu hoa đuoc tao ra xung quanh viec phat hanh cac đia đon. Harley Brown cua Vulture nhan đinh, "Ke tu khi album hinh anh cung ten cua Beyonce xuat hien nhu mot phep mau Giang sinh tren cua hang iTunes vao luc nua đem mot ngay thu Nam cua thang 12 nam 2013, cac quy tac ve viec phat hanh đia hat đa đuoc viet lai theo đung nghia đen chi sau mot đem." Theo cay viet Lindsey Zoladz cua Vulture, viec phat hanh đuoc thuc hien co le la nho rat nhieu "thoa thuan khong tiet lo".
Toi giua thap nien 2010, nganh cong nghiep am nhac đa buoc vao thoi ma Zoladz goi la "ky nguyen album bat ngo". Trong khi ten tuoi cua Beyonce luon đi cung voi nhung album bat ngo, cac nghe si khac cung đa su dung chien luoc nay theo nhung cach khac nhau. Vi du, mot so nghe si bat ngo phat hanh mot album hoac tuyen tap cac bai hat đa đuoc cong bo vao mot ngay truoc đo nham ne tranh viec tuon nhac len Internet, nhu vao nam 2015 voi Vulnicura cua Bjork, Rebel Heart cua Madonna va To Pimp a Butterfly cua Kendrick Lamar. Beyonce sau đo cung ap dung hinh thuc phat hanh nay cho album tiep theo Lemonade ra mat vao nam 2016. Nam 2017, Jay-Z bat ngo phat hanh album 4:44, va mot nam sau đo, cap đoi bat ngo phat hanh album hop tac Everything Is Love duoi nghe danh chung la The Carters.


= Cac phat hanh khac =

Mot so album bat ngo đa tao ra tranh cai. Nam 2014, ban nhac rock Ireland U2 hop tac voi Apple đe phat hanh album phong thu thu muoi ba Songs of Innocence tren iTunes Store mien phi cho nua ty nguoi. Album đa đuoc tu đong them vao thu vien nhac cua nguoi dung trong iTunes, đoi voi nhung nguoi đa bat tinh nang tai xuong tu đong, dan đen viec album đuoc tu đong tai xuong thiet bi đien tu cua nguoi dung khi chua đuoc yeu cau. Nhieu nguoi dung khong muon co album va đa bay to su that vong vi vai thang sau ho van khong the xoa album khoi thiet bi cua minh. David Sackllah cua Consequence of Sound luu y rang "U2 va Apple xung đang đuoc ghi nhan vi đa suy nghi đay tham vong, nhung ho đa đanh gia qua cao muc đo lien quan cua ban nhac voi nguoi ham mo va nhieu nguoi cam thay nhu viec tai xuong tu đong đa cau thanh hanh vi xam pham quyen rieng tu."
Nam 2016, nghe si R&B nguoi My Frank Ocean đa gay bat ngo khi phat hanh album hinh anh Endless đe hoan tat hop đong voi Def Jam Recordings va nhanh chong tiep tuc ra mat đoc lap album Blonde vao ngay hom sau – ca hai album đeu la san pham đoc quyen tren Apple Music. Hanh đong Frank Ocean roi Def Jam Recordings đa đat ra nghi van ve cac album bat ngo va cac ban phat hanh nhac so đoc quyen. Mot nhan su cua Def Jam Recordings đa noi voi BuzzFeed vao thoi điem đo: "Quan điem cua chung toi la viec cung cap đoc quyen cho cac nen tang phat truc tuyen rieng le trong thoi gian dai la khong tot cho nghe si, khong tot cho nguoi ham mo va no han che co hoi thuong mai cho nhung nguoi co lien quan." Đen nam 2019, Vulture va The Music Network đa xuat ban cac bai xa luan đat cau hoi lieu hinh thuc phat hanh album bat ngo co đat đen muc pho bien va hieu qua hay khong.
Nam 2018, rapper nguoi My Eminem đa phat hanh album phong thu thu muoi Kamikaze ma khong co bat ky ke hoach quang cao hay thong bao truoc nao, chi tam thang sau khi album phong thu truoc đo la Revival đuoc ra mat vao nam 2017. Trong loat video phong van gom bon phan voi Sway Calloway, anh đa trinh bay ly do phat hanh album theo phuong an nay. "Khi ban vao trong mot album, ban co the xem bat cu thu gi voi suy nghi 'Đieu nay that te'. Toi cam thay rang viec khong đua ra bat ky canh bao nao cho ho la đieu tot nhat nen lam. Khi danh sach bai hat cua Revival đuoc tung ra, no giong nhu, 'Cai thu chet tiet nay se tro thanh rac ruoi.' [...] rat nhieu nguoi đa đua ra quan điem rieng cua ho." Album phong thu tiep theo cua Eminem vao nam 2020, Music to Be Murdered By (va ban Music to Be Murdered By – Side B (Deluxe Edition)) cung lai la mot ban phat hanh bat ngo khac. Trong mot cuoc phong van tren kenh phat thanh Shade 45, anh giai thich ve xu huong tung ra cac album bat ngo: "Toi cam thay nhu the khi mot album sap ra mat, neu toi đua ra thong bao cho moi nguoi. Ho bat đau xem danh sach bai hat va ho biet no sap ra mat, toi cam thay kieu nhu, cach tot nhat đe ne tranh đieu nay la bo no đi, thay vi moi nguoi tu nghi rang 'neu anh ta đua nguoi nay vao album thi toi se khong quan tam voi no đau'. Viec nay khien moi nguoi mat qua nhieu thoi gian đe suy nghi ve no va nhung ky vong cua ho ve nhung gi ho nghi no phai nhu the nao, toi se khong bao gio đap ung đuoc đieu đo. Vi vay, đay la loai ly thuyet ma toi đa dua tren ke tu Revival."

Nam 2020, album phong thu thu tam cua ca si kiem nhac si nguoi My Taylor Swift, Folklore, đuoc phat hanh sau khi thong bao chua đay 24 gio, gay nhieu ngac nhien cho nguoi nghe va gioi chuyen mon am nhac. Album đuoc tao ra mot cach biet lap va hoan toan bi mat trong đai dich COVID-19. Republic Records – hang thu am cua Swift – chi đuoc thong bao ve du an vai gio truoc khi album ra mat. Theo Elias Leight cua Rolling Stone, trong khi Swift ua thich chu ky phat hanh album truyen thong va la "nguoi hiem hoi" trong so cac nghe si thu am lon, ban phat hanh bat ngo cua Folklore thua nhan rang "lop nguoi chien thang moi phat hanh nhac đeu đan va thich nghi nhanh chong đe tan dung loi the cua su chop nhoang, thay vi co gang ep buoc nhung điem chop nhoang đo xay ra theo bat ky lich trinh thuong xuyen, đinh truoc nao. Neu thanh cong cua nganh cong nghiep am nhac truoc đay chu yeu nho vao the luc thi gio đay no phu thuoc nhieu hon vao toc đo." Nam thang sau, Swift bat ngo phat hanh album phong thu thu chin cua minh, Evermore, đuoc co menh danh la đia hat "chi em" cua Folklore. Vulture nhan đinh tin tuc ve mot album bat ngo khac cua Swift "la mot cu soc lon", vi co la "nguoi trung thanh noi bat nhat trong nganh voi viec gioi thieu album nhac pop", nguoi đa bien su kien phat hanh đuoc len ke hoach can than cua minh thanh "mot tac pham nghe thuat cua rieng chung". Nam 2022, chi vai gio sau khi phat hanh album phong thu thu muoi, Midnights, Swift bat ngo phat hanh them bay bai hat khong bao gom trong danh sach bai hat cua phien ban album tieu chuan.


Đon nhan Rachel Finn cua DIY nhan đinh mac du cac album bat ngo đang tro nen pho bien đen muc khong con thuc su bat ngo, "no mang lai cho cac nghe si khong gian trong lanh đe thuc su tao ra tac đong va duy tri quyen kiem soat cach phat hanh am nhac cua minh, ngan chan viec ro ri album truoc va đua album cua ho ra ngoai chu ky bao chi truoc them ra mat album đe am nhac tu đua ra tieng noi rieng." Doanh nhan va cay viet tu do Cortney Harding đa viet trong mot bai bao tren Medium rang trong khi cac album bat ngo giup cac nghe si tro nen linh hoat hon, thi chien luoc nay thuong chi co the mang lai hieu qua cho cac nghe si noi tieng va co the gap van đe khi album chi đuoc phat hanh rieng tren mot dich vu phat truc tuyen cu the. David Sackllah cua Consequence of Sound luu y rang trong khi nhieu nghe si lon đa co gang phat hanh cac san pham bat ngo, nhung rat it nghe si co the sanh ngang hoac vuot qua muc đo phan khich ma In Rainbows đa tao ra. Viet cho The Ringer, Lindsay Zoladz bay to su chi trich ve viec su dung qua muc thuat ngu nay bat đau lam loang y nghia cua no khi cac nha bao am nhac bat đau su dung "album bat ngo" đe chi cac album đa đuoc cong bo truoc đo. Zoladz đa tuyen bo:

"'Album bat ngo' đa tro thanh mot thuat ngu pho bien đen noi y nghia cua no tro nen mo ho hon sau moi dong tweet troi qua. (Thang truoc to Chicago Tribune tham chi con su dung no đe chi Views cua Drake, mot album khong chi co ngay phat hanh đa đuoc cong bo truoc đo ma con la album ma chinh Drake đa gioi thieu trong suot hai nam qua.) Nhung ngay ca khi cum tu nay đuoc su dung nhieu hon, thi chinh xac la no lai đang dan tro nen rong tuech; chung ta đang song qua vo so cac album – tham chi thu đa đuoc hua hen tu lau nhu Anti cua Rihanna – đuoc gan cho cai thuat ngu thoi thuong 'bat ngo' đo, nhung, giong nhu Lemonade, tat ca đeu đa cho chung ta rat nhieu goi y rang chung sap sua đuoc ra mat."


Tham khao = An pham =
O'Leary, Chris (2019). Ashes to Ashes: The Songs of David Bowie 1976–2016. London: Repeater. ISBN 978-1-91224-830-8.
Pegg, Nicholas (2016). The Complete David Bowie . London: Titan Books. ISBN 978-1-78565-365-0.