Kim quat (; tieng Trung: 金橘 ), la mot nhom cay an qua nho trong ho thuc vat co hoa Rutaceae. Phan loai cua nhom thuc vat nay đang gay tranh cai. Truoc đay, chung đuoc phan loai thanh chi Fortunella theo lich su hien tai hoac đuoc đua vao chi Citrus, sensu lato. Cach thuc phan loai truoc đay đa xep kim quat bat ky gom tu lai thanh mot loai đon nhat, C. japonica, con nhieu loai khac dung đe đai dien cho moi giong cay trong. Tuy nhien, phan tich bo gen gan đay xac đinh co ba loai thuan chung la Citrus hindsii, C. margarita va C. crassifolia, voi C. x japonica la giong lai cua hai loai cuoi cung.
Qua kim quat an đuoc, gan giong voi qua cam (Citrus sinensis) ve mau sac va hinh dang nhung nho hon nhieu, co kich thuoc xap xi qua o liu lon. Kim quat la loai cay co mui chiu lanh tot.


Tu nguyen Ten goi "kim quat" trong tieng Viet va "kumquat" trong tieng Anh lan tieng Phap đeu đuoc phien am ra tu tieng Trung Hoa Quang Chau kam kwat (tieng Trung: 金橘), voi nghia đen la "qua cam vang kim".


Nguon goc Kim quat co nguon goc tu mien nam Trung Quoc. Tham khao lich su ve kim quat xuat hien trong van hoc Trung Hoa it nhat tu the ky 12. Cay đa đuoc trong tu lau o cac khu vuc khac cua Đong A (Nhat Ban), Nam A (An Đo) va Đong Nam A (đac biet la Philippines). Chung đuoc Robert Fortune, nha suu tap cua Hiep hoi Lam vuon London, gioi thieu đen chau Au vao nam 1846, ngay sau đo đuoc đua đen Bac My. Kim quat la thuc vat nguyen thuy nhat con song thuoc nhom cam quyt.


Mo ta Cay kim quat co the đat chieu cao tu 2,5 đen 4,5 m (8,2 đen 14,8 ft), voi cac canh ram rap, đoi khi co gai nho. La đon moc so le, hinh ngon giao, dai 3,25 đen 8,6 cm (1,28 đen 3,39 in), co rang min tu đinh đen giua, mau xanh đam, mat tren bong, mat duoi nhat hon. Hoa co 5 canh, mau trang, huong thom ngot ngao, giong nhu cac loai hoa cua cay co mui khac, moc đon le hoac thanh chum tu 1 đen 4 o nach la. Tuy theo kich thuoc, kim quat co the cho hang tram, tham chi hang nghin qua moi nam. Cay ra qua co hinh bau duc thuon dai hoac hinh tron. Qua co the rong 1,6 đen 4 cm (0,63 đen 1,57 in). Vo qua co mau vang kim, vang cam đen đo cam, co tuyen dau to, de nhan ra. Thit qua day, bam chat, an đuoc, lop ngoai cay, lop trong ngot. Cui it, chia thanh 3 đen 6 mui, khong mong nuoc lam, tu chua đen chua nhe. Hat nho, nhon hoac đoi khi khong hat, hat kim quat xanh luc ben trong. Tat ca kim quat đeu tu thu phan. Kim quat co the chiu đuoc ca nhiet đo lanh va nong. Kim quat đuoc cho la thuc vat Chi Cam chanh nho nhat va la qua duy nhat thuong an đuoc ca vo.


Dinh duong Mot qua kim quat tuoi chua 81% nuoc, 16% carbohydrate, 2% protein va 1% chat beo (bang). Trong mot luong tham chieu la 100 gam (3,5 oz), kim quat tuoi cung cap 71 calo va la nguon vitamin C phong phu (53% gia tri hang ngay ), khong co vi chat dinh duong nao khac co ham luong đang ke (bang).


Loai Phan loai va phat sinh chung cua kim quat rat phuc tap va gay tranh cai. Nhieu he thong khac nhau xep cac loai kim quat đa dang thanh cac loai khac biet nhau hoac hop nhat chung thanh chi con hai loai. Ve mat thuc vat, nhieu loai kim quat đuoc phan loai theo loai sinh hoc rieng biet, chu khong phai la giong cay trong. Trong lich su, chung đuoc xet thuoc chi Citrus, nhung he thong phan loai cay co mui cua Swingle đa nang kim quat thanh chi rieng biet, Fortunella. Phan tich phat sinh loai gan đay nhan ra cay thuoc ho Citrus. Swingle đa chia kim quat thanh hai phan chi, Protocitrus, chua kim quat Hong Kong nguyen thuy, Eufortunella, gom kim quat tron, bau duc, kim quat Meiwa. Theo đo, Tanaka đa them vao hai loai khac, kim quat Ma Lai va kim quat Giang To. Phan tich nhiem sac the goi y rang Eufortunella cua Swingle đai dien cho mot loai 'đung' duy nhat, trong khi cac loai bo sung cua Tanaka đuoc tiet lo la giong lai giua Fortunella voi Citrus khac, đuoc goi la x Citrofortunella.
Mot phan tich bo gen gan đay đa ket luan rang chi co mot loai kim quat thuc su, nhung phan tich khong bao gom giong Hong Kong đuoc xem la mot loai khac biet trong tat ca cac phan tich truoc đo. Mot đanh gia nam 2020 đa ket luan rang du lieu bo gen khong đu đe đua ra ket luan chac chan ve viec cac giong kim quat đai dien cho cac loai khac nhau. Vao nam 2022, phan tich o cap đo bo gen cua cac giong cay trong va giong hoang da đa đua ra mot so ket luan. Nghien cuu đa tim ra bang chung cho viec phan chia kim quat thanh cac phan chi: Protocitrus, đoi voi giong Hong Kong hoang da va Eufortunella đoi voi cac giong trong trot, voi su khac biet truoc khi ket thuc ky bang ha Đe tu, co le giua hai quan the to tien bi co lap ve phia nam va phia bac, tuong ung, theo day nui Ngu Linh. Trong nhom tiep theo, moi loai kim quat bau duc, tron va Meiwa đeu chi ra muc đo khac biet lon hon so voi giua cac loai cam quyt đa đuoc cong nhan khac, chang han nhu giua buoi va thanh yen. Do đo, moi loai đeu xung đang đuoc phan loai o cap đo loai. Mac du Swingle suy đoan rang kim quat Meiwa la giong lai giua kim quat bau duc va kim quat tron, nhung thay vao đo, phan tich bo gen cho thay kim quat tron la cay lai giua bau duc/Meiwa.


Trong trot Kim quat chiu khac nghiet hon nhieu so voi cay co mui nhu cam. Gieo hat vao mua xuan la ly tuong nhat vi nhiet đo de chiu, co hoi mua va nang tot hon. Đieu nay cung giup cay co đu thoi gian đe phat trien tot truoc mua đong. Đau mua xuan la thoi điem tot nhat đe cay cay con. Chung phat trien tot nhat duoi anh nang truc tiep (can 6–7 gio moi ngay) va đuoc trong truc tiep xuong đat. Kim quat sinh truong tot o vung khac nghiet 9 va 10 cua USDA va co the ton tai o nhiet đo thap đen −7 °C (19 °F). Khoang 90 ngay se đu truong thanh.
Trong linh vuc trong trot o Vuong quoc Anh, Citrus japonica đa gianh đuoc Giai thuong Bang khen Lam vuon cua Hiep hoi Lam vuon Hoang gia (xac nhan nam 2017).


= Nhan giong va thu phan =
Kim quat khong phat trien tot tu hat va do đo đuoc nhan giong sinh duong bang cach su dung goc ghep cua mot loai cay co mui khac, phan lop khong khi hoac giam canh.


Thanh phan Tinh dau cua vo kim quat chua nhieu mui thom cua qua. Co thanh phan chu yeu la limonene, chiem khoang 93% tren tong so. Ngoai limonene va alpha-pinene (0,34%), ca hai đeu đuoc xem la monoterpen, tinh dau con giau bat thuong (0,38% tong so) sesquiterpen nhu α- bergamotene (0,021%), caryophyllene (0,18%), α- humulene ( 0,07%) va α-muurolene (0,06%). Nhung chat nay gop phan tao nen huong go va cay cua qua. Cac hop chat carbonyl chiem phan lon phan con lai va chung chiu trach nhiem tao ra phan lon huong vi đac biet. Cac hop chat nay bao gom este nhu isopropyl propanoate (1,8%) va terpinyl axetat (1,26%); xeton nhu carvone (0,175%); va mot loat cac aldehyde nhu citronellal (0,6%) va 2-methylundecanal. Cac hop chat oxy hoa khac bao gom nerol (0,22%) va Trans-lialool oxide (0,15%). 


Giong lai Cac dang lai cua kim quat bao gom:
Quat: quyt x kim quat 
Cam chi quat: cam chi x kim quat
Chanh quat: chanh xanh x kim quat
Quyt quat: satsuma x kim quat
Procimequat: chanh quat x kim quat
Sunquat: chanh vang Meyer (?) x kim quat
Yuzu quat: yuzu x kim quat.


Hinh anh Xem them Le hoi Kim quat


Tham khao Đoc them Burkill, I. H. (1931). "An enumeration of the species of Paramignya, Atalantia and Citrus, found in Malaya". Gard. Bull. Straits Settlem. 5: 212–220.
Mabberley, D. J. (1998). "Australian Citreae with notes on other Aurantioideae (Rutaceae)" (PDF). Telopea 7 (4): 333–344.


Lien ket ngoai