Le Phat An (chu nho:黎發安, 1868-1946) la mot nghiep chu noi tieng thap nien 30-40 o Nam Ky. Ong la con trai cua đai phu ho Le Phat Đat, tuc Huyen Sy, la mot trong bon đai phu ho bac nhat Sai Gon (Nhat Si - Nhi Phuong - Tam Xuong - Tu Đinh).


Su nghiep Le Phat An sinh ngay 12 thang 12 nam 1868 tai Binh Lap, Tan An trong gia đinh gom 8 anh chi em cua ong ba Philipphe  Le Phat Đat, tuc Huyen Sy, va ba Agnes Huynh Thi Tai. ong la nguoi con thu ba. Ten Thanh cua ong la Denis.
Nam 1883, ong đuoc gia đinh gui sang hoc tai Ecole de Sainte Marie, Marseille, sau đo, ong tiep tuc hoc tai Lycee Saint-Charles. Sau khi tot nghiep bang Tu Tai, nam 1887, ong ve nuoc va tiep quan cong viec kinh doanh cua cha minh. Ong An cung đuoc ong Le Phat Đat giao cho cai quan nhieu đat đai cua gia toc, trong đo co mot khu đat rong lon cua vung Gia Đinh, nay la vi tri đat thuoc quan Go Vap, Thanh pho Ho Chi Minh. Ong đa biet phat trien su nghiep ma cha giao cho minh len mot muc cuc thinh nhat. Nam 1900, sau khi cha minh mat, ong ket hon voi ba Anna Tran Thi Tho, que quan Hanh Thong, Go Vap, la con cua vien đoc phu huyen Hoc Mon. 
Trong viec lam an kinh te, ong đa nhay ben trong linh vuc đien. Vi the, khi ong đang lam giam đoc đieu hanh Cong ty Đien Nuoc Đong Duong (Compagnie des Eaux et d'Electricite de l'Indochine), ong đa cho thiet lap Nha may Nhiet đien Phan Thiet, Nha may đien Diesel Tra Vinh, va he thong Nha đen trai rong khap Campuchia. Ong cung la thanh vien danh du cua Hoi Viet Nam Ngan Hang.
Ngoai viec lam an kinh te, Le Phat An con đuoc nguoi dan het suc co suy. Ong luon đi đau trong viec thuc hien cac chinh sach đoi moi va đac biet la co quan he cuc ky than thich voi Giao hoi Cong giao. Trong suot cuoc đoi, ong đa cung đa bo tien tai tro cho cac cong trinh cua Giao hoi, cu the, ong đa đai tho cac cong trinh sau: nha tho Tan Hung - Cho Cau (1907), mua đat tu vua Thanh Thai tai Vung Tau, sau dang cho Đia phan Saigon lam Truong Su pham Thanh Anna cho cac soeur Dong Men Thanh Gia, sau la Tieu Chung vien Thanh Giuse chi nhanh Vung Tau (1920) Nha tho Hanh Thong Tay (1921), Tu vien Men Thanh Gia Kim Đoi (tien than cua Dong Con Đuc Me Đi Vieng Hue) va Truong Saint Denis thuoc Institut des Freres du Sacre-Coeur (tien than cua Dong Thanh Tam Hue) (1925), Nha Phuoc Thien Thu Đuc (nay la Lang Thieu Nien Thu Đuc) (1933), Chung vien Thua Sai Kontum (1935), đau tu may moc in an cho nha in Tan Đinh...
Voi nhung đong gop to lon tren, ong đa đuoc Toa Thanh phong tang tuoc Huan chuong Hiep si Toa Thanh Sylvester ngay 25 thang 9 nam 1927, va đuoc Trieu đinh Hue phong tang Lac Son Nam Tuoc vao ngay 5 thang 9 nam 1943.
Ngoai can biet thu so 37-39 Taberd (nay la đuong Nguyen Du) la đia chi lien lac, ong con biet thu Mont-Moye (Lac Son) tai Thu Đuc. Tren thuc te, ong Le Phat An thuong o biet thu Mont-Moye, vi can biet thu so 37-39 cung la noi o thoi tho au cua Nam Phuong Hoang Hau. Sau khi vo qua đoi, ong cho xay biet thu Mont-Joye moi tai Hanh Thong Tay, Go Vap. Hien nay biet thu tai Go Vap van con giu đuoc nguyen ven, va đuoc dung lam Uy ban Nhan dan Quan Go Vap. 

Ong mat ngay 17 thang 9 nam 1946 tai Benh vien Saint Paul Sai Gon, huong tho 78 tuoi. Khi ong qua đoi, vi tinh hinh chien su, gia đinh than thich khong the co mat đay đu, nen tang le đuoc cac di Saint Paul va mot so nguoi than thich đung ra phu trach. Ong đuoc an tang trong long nha tho Hanh Thong Tay.


Gia đinh Gia đinh ong co kha đong anh em nhu Le Thi Binh, Le Phat Thanh, Le Phat Vinh, Le Phat Tan... Theo đanh gia cua nhieu nguoi thi du cac anh em ong đuoc song trong đieu kien vat chat đay đu tu nho, nhung do đuoc vo chong ong Le Phat Đat day do chu đao nen het thay đeu la nhung nguoi thong minh, hieu biet va biet phat huy tiem luc kinh te cua gia đinh. Cu the, nguoi con trai ca Le Phat Thanh quan ly đon đien cao su, ca phe, mo xuong khai thac go tai Nghe An, Le Phat Tan quan ly đat đai tai que nha Tan An va đon đien cao su Long Thanh, Le Phat Vinh quan ly tai san hai ngoai cua gia toc tai Phap va Bi, mo hang det Le Phat tai Cau Kho. Ba Le Thi Binh cung chong la ong Nguyen Huu Hao quan ly ruong đat tai Long Thanh My va đon đien tra Blao. 
Ong Le Phat An cung la cau ruot (nguoi mien Nam goi anh cua me la cau) cua Nam Phuong hoang hau, con cua ba Maria Le Thi Binh. Vi ong ba Le Phat An khong co con, nen ho coi co Nguyen Huu Thi Lan nhu con cua minh. Trong nhung nam hoc o Phap, chinh ong ba la nguoi đai tho cho co chau gai cua minh. Nam 1934, nhan dip ga chau gai ra Hue lam Hoang hau, ong Phat An đa tang cho co chau gai Nguyen Huu Thi Lan 1 trieu đong tien mat tuong đuong 20.000 luong vang đe lam cua hoi mon.


Ngoi mo co Ngoi mo cua ong Le Phat An va vo Tran Thi Tho o hai ben hong nha tho Hanh Thong Tay, gan cung thanh. Bia mo cua ong va ba đeu chi ghi noi va nam mat (ba Tho mat tai Thu Đuc ngay 18 thang 1 nam 1932, tho 60 tuoi). Hai mo cua ong ba khien cam giac tong the nha tho nay nhin nhu hinh mot cay thanh gia voi phan đau la cung thanh, hai nha mo loi ra nhu thanh ngang, phan đuoi la loat ghe danh cho giao dan chay dai đen cua chinh nha tho.
Truoc mo ba Tho la mot buc tuong ong An đang quy cau nguyen va nguoc lai truoc mo cua ong An la tuong vo ong đang om choang lay bia mo. Hai buc tuong nay đuoc tac bang đa cam thach trang con phan mo thi lam bang đa hoa cuong.
Hai pho tuong cua ong ba đuoc cham khac song đong, tinh te va cam đong ro tung net. Tuong ong Le Phat An đau đoi khan đong, mac ao dai quy tren goi. Đac biet, truoc goi quy co đat mot bo hoa ma ong danh tang cho vo. Tuong ong the hien đoi long may ram, co đe ria mep. Phia truoc nguc la hai ban tay ong đang đan vao nhau, đua len voi net mat thanh kinh nhu đang cau nguyen va tram ngam, noi chuyen voi vo minh. Tuong cua ba cung đuoc cham khac đay tinh te đen tung chi tiet nho vo cung song đong, rat that.
Hai buc tuong va mo cua ong ba Le Phat An do hai kien truc su va đieu khac gia nguoi Phap noi tieng A.Contenay va Paul Ducuing thuc hien. Ong P.Ducuing tung la nguoi lam tuong cho lang vua Khai Đinh.


Lam mai cho Hoang đe Đen khi Nguyen Huu Thi Lan truong thanh, trong thoi gian ong o Đa Lat mo đon đien, Ong Phat An đuoc ong Darle, Đoc ly thanh pho Đa Lat moi ong va co chau gai Nguyen Huu Thi Lan đen du tiec o khach san Palace. Ong An đa co thuyet phuc co chau gai ruot đen tham du voi loi hua la "chi đen tham du mot chut, vai chao nha vua xong la ve". Co chau gai xinh đep cua ong đa mien cuong đong y đen du. 
Tai buoi tiec, co Lan va Hoang đe Bao Đai đa co dip biet nhau. Cuoc gap go nay đa khoi đau cho su kien trong đai: co Nguyen Huu Thi Lan tro thanh Nam Phuong Hoang hau vao nam 1934.


Xem them Le Phat Đat
Nha tho Hanh Thong Tay


Ghi chu Lien ket ngoai "Nhat Sy" Le Phat Đat va gia toc giau hon Bao Đai Luu tru ngay 17 thang 7 nam 2015 tai Wayback Machine
4 phu ho lung danh đat Sai Gon giau co nao? Luu tru ngay 17 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine
Hai pho tuong trong nha mo cau Nam Phuong Hoang hau