Namibia, quoc hieu la Cong hoa Namibia, la mot quoc gia o khu vuc Nam Phi voi bo bien phia tay giap Đai Tay Duong. Namibia giap Zambia va Angola ve phia bac, Botswana ve phia đong va Cong hoa Nam Phi ve phia đong va nam. Du khong giap Zimbabwe, chi co mot khuc voi chieu rong chua toi 200 met cua song Zambezi chia tach hai quoc gia. Namibia gianh đuoc đoc lap tu Nam Phi vao ngay 21 thang 3 nam 1990, sau khi Chien tranh gianh đoc lap Namibia thang loi. Thu đo va thanh pho lon nhat la Windhoek. Namibia la thanh vien cua Lien Hop Quoc, Cong đong Phat trien Nam Phi, Lien minh chau Phi, va Khoi Thinh vuong chung.


Lich su Ten cua quoc gia nay xuat phat tu sa mac Namib, sa mac co nhat tren the gioi. Vung đat kho han cua Namibia đa co nguoi San, nguoi Damara, va nguoi Nama sinh song tu thoi xua. Khoang the ky XIV, nguoi Bantu đen Namibia. Tu khoang the ky XVIII, nguoi Oorlam tu Cape Colony vuot song Orange va di chuyen đen mien nam Namibia ngay nay.
Khoang tu the ky XV đen the ky XIX, nguoi Bo Đao Nha roi đen nguoi Anh, nguoi Đuc lan luot xam nhap lanh tho Tay Nam Phi (Namibia ngay nay). Nam 1883, Đuc chiem đong va cai tri toan bo vung nay. Sau the chien thu nhat, nuoc Đuc bai tran, Hoi Quoc lien trao cho Nam Phi quyen quan thac Tay Nam Phi. Loi dung tinh hinh đo, nam 1920 Nam Phi bien lanh tho nay thanh thuoc đia cua minh.
Tu thap ky 60, 70 Lien Hop Quoc lien tiep ra nhieu Nghi quyet len an Nam Phi, đoi Nam Phi rut het quan đoi va trao tra đoc lap cho Tay Nam Phi, nhung Nam Phi van tiep tuc chiem đong trai phep lanh tho nay.
Tu cuoi thap ky 50, nhieu to chuc yeu nuoc o Tay Nam Phi ra đoi voi muc đich đau tranh giai phong dan toc. Thang 4/1960, ong Sam Nujoma thanh lap To chuc Nhan dan Tay Nam Phi (SWAPO); to chuc nay phat trien nhanh chong, đuoc nhan dan ung ho manh me va đuoc OUA, Lien Hop Quoc va Phong trao khong lien ket cong nhan.
Sau khi Angola, Mozambique nam (1975) va Zimbabwe nam (1980) gianh đoc lap, cuoc đau tranh cua nhan dan Tay Nam Phi do SWAPO lanh đao buoc sang giai đoan moi. Voi viec thuc hien Hiep đinh hoa binh ve Tay Nam Phi (ky thang 12 nam 1988), Chinh quyen Nam Phi buoc phai thuc hien nghi quuyet 435/78 cua Lien Hop Quoc. Cuoc Tong tuyen cu đau tien tren lanh tho Tay Nam Phi (sau goi la Namibia) đuoc to chuc va SWAPO gianh thang loi ap đao. Ngay 21 thang 3 nam 1990, Tay Nam Phi tuyen bo đoc lap, đoi ten nuoc thanh nuoc Cong hoa Namibia; ong Sam Nujoma, Chu tich SWAPO đuoc bau lam Tong thong. Nam 1994, Nam Phi trao tra lai vung lanh tho Walvis Bay cho Namibia.
Tong thong Nujoma tai đac cu nam 1994 sau khi hien phap đuoc sua đoi, Nujoma tiep tuc nhiem ki thu ba nam 1999.
Thang 9 nam 1999, đa xay ra cuoc chien giua quan đoi Namibia va nhom li khai o dai Caprivi, mot hanh lang hep nho ra o goc Đong Bac co the thong ra song Zambezi.
Trong cuoc bau cu Tong thong dien ra vao thang 11 nam 2004, Hifikepunye Pohamba đa thay the Sam Nujoma tro thanh đai dien cua SWAPO va đa trung cu lam Tong thong cua Namibia. Sau đo Nahas Angul đuoc bo nhiem la tan Thu tuong cua nuoc Cong hoa nay. SWAPO tro thanh Đang chiem đa so tuyet đoi tai nghi vien Namibia.


Đia ly Namibia nam o khu vuc Nam Phi, Bac giap Angola va Zambia, Nam giap Nam Phi, Đong giap Botswana va Tay giap Đai Tay Duong. Lanh tho gom vung đong bang sa mac Namib o ven bien phia Tay va vung cao nguyen trung tam (tren 2.000 m) thoai dan ve vung chau ban hoang mac Kalahari o phia Đong.


= Khi hau =


Chinh tri Namibia la mot nuoc cong hoa đon nhat theo ban tong thong che. Tong thong Namibia la nguyen thu quoc gia kiem nguoi đung đau chinh phu, đuoc bau truc tiep voi nhiem ky nam nam. Thanh vien chinh phu chiu trach nhiem ca nhan va tap the truoc Quoc hoi.
Tu 1990 đen nay, Đang cam quyen SWAPO luon thang cu. Chinh phu thuc hien chinh sach hoa giai dan toc, chong ngheo đoi, bat cong, chu trong phat trien kinh te nen đa duy tri đuoc su on đinh chinh tri – xa hoi. Namibia đang nghien cuu phuong thuc cai cach ruong đat sao cho phu hop. Đoi voi cac nganh khac, Namibia chua tien hanh quoc huu hoa đe tranh xao tron trong xa hoi va tan dung kha nang quan ly cua cac nha tu ban.
Thang 11 nam 2009, Namibia to chuc tong tuyen cu bau Quoc hoi va Tong thong lan thu 5. Ong Hifikepunye Pohamba đa tai đac cu Tong thong voi tren 75% phieu bau. Đang SWAPO cam quyen gianh thang loi voi 54/72 ghe tai Quoc hoi.
Tong thong la nguyen thu quoc gia, nguoi đung đau chinh phu. Namibia đuoc chia thanh 13 vung. Quoc hoi gom 72 nghi si đuoc bau truc tiep pho thong đau phieu, nhiem ky 5 nam (bat đau tu thang 12 nam 1994) va mot Hoi đong Nha nuoc gom 26 nghi si đuoc bau gian tiep nhiem ky 6 nam (bat đau tu thang 7 nam 1993), moi hoi đong vung bau 2 thanh vien, cung voi nhiem ki 6 nam.
Cac đang gom co:

Đang SWAPO (To chuc Nhan dan Tay Nam Phi) - Đang cam quyen hien nay
Đang COD (Đai hoi Dan chu);
Đang DTA (Lien minh Dan chu Turnhall);
Đang UDF (Mat tran Dan chu Thong nhat);
Đang MAG (Nhom Hanh đong).


= Chinh sach đoi ngoai =
Tu khi gianh đoc lap (thang 3 nam 1990) đen nay, Namibia thuc hien đuong loi đoi ngoai khong lien ket, đa dang hoa quan he quoc te, tiep tuc duy tri quan he moi mat voi Nam Phi. Coi trong quan he voi cac nuoc chau Phi, đac biet cac nuoc mien Nam chau Phi (SADC), chu trong quan he voi My, phuong Tay, tranh thu Trung Quoc, Nhat Ban. Namibia thi hanh chinh sach can bang quan he voi cac nuoc lon nham tranh thu vien tro, von, ky thuat.
Namibia đong gop tich cuc vao viec thanh lap Lien minh chau Phi (AU) vao qua trinh tim giai phap cho cac cuoc xung đot tai chau Phi. Namibia la thanh vien cua Lien Hop Quoc, Phong trao khong lien ket, AU, Cong đong phat trien mien Nam chau Phi (SADC), Khoi Lien hiep Anh va thanh vien cua cac To chuc quoc te IMF, WB v.v.
Nam 2000, Namibia la mot trong 35 nuoc đuoc huong uu đai cua Đao luat co hoi va tang truong chau Phi (AGOA) cua My. Quan he kinh te giua Namibia va Trung Quoc kha phat trien, kim ngach thuong mai hai chieu đat 240 trieu USD (tinh đen het thang 11 nam 2006) tang 103% so voi nam 2005. Tinh đen cuoi nam 2006, Trung Quoc đau tu vao Namibia đat 33,5 trieu USD. Hien Trung Quoc co khoang 1500 nguoi đang lam viec tai Namibia.


= Phan cap hanh chinh =

Namibia đuoc chia thanh 14 vung, cac vung đuoc chia thanh 121 khu vuc. Quoc hoi quyet đinh cac đon vi hanh chinh theo đe nghi cua Uy ban phan đinh đia gioi. Đa co bon Uy ban phan đinh đia gioi đuoc thanh lap ke tu khi đoc lap, gan đay nhat la vao nam 2013.


= Tinh hinh =
Tu 1990 đen nay, Đang cam quyen SWAPO luon thang cu. Chinh phu thuc hien chinh sach hoa giai dan toc, chong ngheo đoi, bat cong, chu trong phat trien kinh te nen đa duy tri đuoc su on đinh chinh tri – xa hoi. Namibia đang nghien cuu phuong thuc cai cach ruong đat sao cho phu hop. Đoi voi cac nganh khac, Namibia chua tien hanh quoc huu hoa đe tranh xao tron trong xa hoi va tan dung kha nang quan ly cua cac nha tu ban.
Thang 8 nam 2002, Đai hoi lan thu 3 đang SWAPO tien hanh Đai hoi voi khau hieu "Đang SWAPO vi đoan ket, phat trien va cong bang", thuc hien chinh sach cai cach ruong đat, trao quyen phat trien kinh te cho nguoi da đen, phat trien lao đong, cong nghe thong tin, tao viec lam, xoa đoi, giam ngheo, thuc hien phan cap quan ly, đe cao vai tro phu nua, giai quyet cac van đe xa hoi. Ve đoi ngoai, Đang SWAPO khang đinh đang tiep tuc thuc hien đuong loi đoi ngoai khong lien ket, đoan ket chong đe quoc, đa dang hoa quan he quoc te, coi trong quan he hop tac voi cac nuoc chau Phi, đac biet voi cac nuoc trong Cong đong Phat trien Nam Phi.


= Nhan quyen =
Namibia la mot trong nhung quoc gia dan chu, tu do nhat o chau Phi. Chinh phu Namibia đam bao nhan quyen, quyen tu do. Tuy nhien, van ton tai mot so van đe nhu tham nhung, cham thi hanh chinh sach va qua tai nha tu. Ngoai ra, nguoi ti nan khong đuoc tu do đi lai.


Kinh te Khoang mot nua dan so Namibia song phu thuoc vao lanh vuc nong nghiep. Tuy nhien, quoc gia nay phai nhap khau mot luong lon luong thuc, thuc pham. Nganh cong nghiep khai thac khoang san (kim cuong, urani, đong, chi, kem, bac, cadmi) đong vai tro quan trong hon ca nganh chan nuoi va đanh bat ca bien. Kinh te phan lon dua vao xuat khau kim cuong va urani. Namibia thuoc nhom cac nuoc chau Phi co thu nhap binh quan đau nguoi cao. Nhung quoc gia nay van con le thuoc vao Nam Phi va bi tac đong boi tinh trang bat binh đang cung nhu nan that nghiep.
Muc tang truong GDP nam 2000-2001 đuoc cai thien nhieu nho su tang gia cua hai mat hang kim cuong va ca. Nhung thoa thuan moi đay vua đat đuoc nham thuc hien tien trinh tu nhan hoa them nhieu cong ty, xi nghiep. Đieu nay se kich thich su đau tu dai han cua nguon von nuoc ngoai.
Nen kinh te cua Namibia phu thuoc chat che vao viec khai thac va san xuat cac khoang san đe xuat khau. Nganh khai khoang đong gop cho khoang 20% GDP. Namibia co nguon du tru giau co ve kim cuong va cac kim loai quy hiem. Namibia la nuoc xuat khau khoang san (khong phai la chat đot) lon thu 4 o chau Phi va la nuoc san xuat vang lon thu nam cua the gioi. Ngoai ra Namibia cung la nha san xuat lon cac kim loai nhu bac, thiec, chi, kem, wolfram. Nganh cong nghiep khai khoang chi thu hut 3% luc luong lao đong trong khi gan mot nua dan so song phu thuoc vao nong nghiep. Namibia thuong phai nhap khau khoang 50% nhu cau ve ngu coc. Trong nhung nam han han, luong thuc tro thanh mot van đe lon o khu vuc nong thon. Su chenh lech rat lon ve GDP giua cac khu vuc cho thay su bat binh đang lon trong phan phoi thu nhap.
Nen kinh te Namibia co moi lien he chat che voi nen kinh te Nam Phi va đong dollar Namibia thuong co ty le trao đoi 1/1 voi đong rand Nam Phi.
Nam 2008, tong san pham quoc noi cua Namibia la 7,781 ty USD. Toc đo tang truong GDP cua nuoc nay đat 3,3%. Va GDP binh quan đau nguoi la 5.400 USD. Ty le lam phat đuoc duy tri o muc kha thap la 2,7% trong giai đoan 2001 đen 2006, tuy nhien nam 2008, do anh huong cua tinh hinh kinh te the gioi, ti le lam phat cua Namibia len đen 10,3%.
Nong nghiep thu hut 47% lao đong va đong gop vao 10,4% GDP. Cac nong san chinh cua Namibia la ke, đau phong, lua mien, vat nuoi, nho, ca... Dich vu thu hut 33% lao đong va đong gop vao 53,4% GDP.
Ve ngoai thuong, nam 2008, Namibia xuat khau 2,98 ty USD (theo gia FOB) cac loai hang hoa. Cac mat hang xuat khau chu yeu cua nuoc nay la: kim cuong, đong đo, vang, kem, thiec, uranium, ca, gia suc, long cuu.. Cac ban hang xuat khau chinh cua Namibia la Nam Phi va My.
Kim ngach nhap khau cua Namibia nam 2008 đat 3,56 ty USD. Nuoc nay nhap khau phan lon la: thuc pham, san pham xang dau, thiet bi may moc, san pham hoa hoc... Cac đoi tac chinh ma Namibia nhap khau hang hoa la Nam Phi va My.
a) Nhung the manh va tai nguyen: Khai thac mo, đanh ca, chan nuoi gia suc, du lich va 4 nganh kinh te mui nhon cua Namibia.
Namibia co tai nguyen thien nhien quy hiem nhu kim cuong (đung thu 5 the gioi), uranium, đong, kem. Nganh khai mo chiem 40% GDP (gom khai thac kim cuong, manggan, đong, sat, uranium). Thuy san la nganh đung thu 2 sau khai khoang, chiem ¼ GDP. Đanh bat ca phat trien vao bac nhat chau Phi. Hang nam co khoang nua trieu du lich nuoc ngoai sang Namibia.
Namibia xuat chu yeu quang mo (chiem 20% GDP) va la nuoc san xuat lon thu 5 the gioi ve Uranium. Ngoai ra Namibia con xuat khau thit gia suc, ca; Nhap luong thuc va hang che bien. Cac nganh kinh te chu yeu, đat đai van do nguoi da trang (chiem 5% dan so) nam giu. Trong khi đo 60 – 65% nguoi da đen van song trong ngheo kho. Chinh phu Namibia co y đinh cai cach ruong đat va đang tim con đuong phu hop. Ve cac nganh kinh te khach Chinh phu Namibia khong co y đinh quoc huu hoa ngay đe tranh xao tron lon va tan dung kha nang quan ly cua nha tu san.


Nhan khau = Dan so =
Namibia la quoc gia co mat đo dan so thap thu hai tren the gioi sau Mong Co va la quoc gia ven bien co mat đo dan so thap nhat tren the gioi. Nam 2017, mat đo dan so trung binh cua Namibia la 3,08 nguoi tren km2. Nam 2015, tong ty suat sinh 3,47 con tren mot phu nu, thap hon tong ty suat sinh trung binh o chau Phi Ha Sahara la 4.7 con tren mot phu nu.


= Dan toc =


= Đo thi =


= Ton giao =

80-90% dan so Namibia theo Kito giao, trong đo 75% la tin đo Khang Cach va 50% trong so đo thuoc Giao hoi Luther. Giao hoi Luther la nhom ton giao lon nhat, phan anh di san cua su truyen giao cua nguoi Đuc va Phan Lan trong thoi ky thuoc đia. 10-20% dan so Namibia theo tin nguong ban đia.
Khoang 9.000 nguoi dan Namibia theo Hoi giao va cung co mot cong đong nguoi Do Thai nho khoang 100 nguoi tai Namibia.


= Ngon ngu =


= Y te =


= Giao duc =

Namibia co nen giao duc mien phi cho bac pho thong. Bac tieu hoc gom lop 1 đen lop 7, bac trung hoc gom lop 8 đen 12. Vao nam 1998, so hoc sinh tieu hoc o Namibia la 400.325 hoc sinh va so hoc sinh bac trung hoc la 115.237. Ti le hoc sinh tren giao vien nam 1999 la 32: 1 va trong nam đo 8% GDP đuoc chi cho giao duc.
Phan lon truong hoc tai Namibia la truong cong lap, tuy nhien he thong giao duc o đay co mot so truong tu. Namibia co 4 truong đao tao giao vien, 3 hoc vien Nong nghiep, 1 truong đao tao canh sat, va ba truong đai hoc sau: Đai hoc Namibia, Đai hoc Quan li Quoc te va Đai hoc Khoa hoc va Cong nghe Namibia.


Van hoa = The thao =


= Truyen thong =


Xem them Cong hoa Nam Phi


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai