Nac cut (goi tat la nac) hay ach nghich la nhung đot co that đot ngot khong tu chu va ngat quang cua co hoanh lap đi lap lai nhieu lan, do thi hit vao bi ngung đot ngot, thanh mon bat ngo đong kin.
Mot đot nac cut thuong chi dien ra vai phut, nhung cung co the keo dai trong nhieu gio hoac 1-2 ngay, tham chi nhieu nam. Neu chi dien ra tu vai phut đen it hon 24 gio thi hien tuong nay thuong khong anh huong đen suc khoe va khong can bat ky su can thiep nao, mac du co nhieu phuong thuc đieu tri tai gia (hay con đuoc goi la "meo") đuoc nhieu nguoi ap dung đe rut ngan thoi gian nac. Nhung neu keo dai qua 48 gio hoac tai phat theo chu ky thi thuong do benh ly. Tan so cua nac cut thay đoi o moi nguoi khac nhau, khoang 2-60 cai/phut.
O nguoi, su co that nay đay mot luong khi đot ngot ra khoi buong phoi lam nap thanh quan bi đong lai, gay ra tieng nac. Trong y hoc, no đuoc goi la chung kich đong co hoanh đong bo (synchronous diaphragmatic flutter - SDF).


Nguyen nhan Co nhieu truong hop tu phat sinh nac cut, tuy nhien nac cut co the phat sinh do nhieu su kien đac trung nhu thieu nuoc, mat thang bang đot ngot (ngoi day), an qua nhanh, đoi trong thoi gian dai, dung đo uong lanh trong khi đang an đo an nong, o, an đo an cay hay co gia vi kich thich, cuoi lon, ho, uong qua nhieu đo uong co con, khoc loc (thon thuc gay ra luong khi đi vao o bung), mot so truong hop hut thuoc (thuoc la hoac mot so loai khoi thuoc khac nhu ma tuy, co the gay ra ho), thieu can bang đien giai, noi mot hoi qua dai, lam sach cuong hong, do mot so loai thuoc kich thich giam đau manh nhu Heroin, Morphine, va Oxycodone hay do thieu vitamins. Nac co the xay ra do ap luc len than kinh co hoanh boi cac ket cau to chuc giai phau khac, hay do co cam giac co thuc an trong thuc quan, đoi khi (hiem) do cac khoi u hay benh ly o cat. To chuc ung thu Hoa Ky bao cao rang 30% so benh nhan cua cac lieu phap hoa hoc trai qua nac cut do anh huong cua đieu tri y hoc.


= Gia thuyet phat sinh =
Christian Straus va cac đong su thuoc nhom nghien cuu ho hap, truong Đai hoc Calgary, Canada, đua ra gia thuyet rang nac cut la mot dau tich đe lai trong qua trinh tien hoa tu he thong ho hap luong cu; cac đong vat luong cu nhu ech nuot chung khong khi va nuoc thong qua mot phan xa van đong đon gian hoi giong voi nac o đong vat co vu. Đe chung minh gia thuyet nay, ho đa quan sat su van đong tao ra kieu ho hap giong nac cut ban đau qua su phat trien cua bao thai, truoc su van đong cua kieu ho hap thong qua phoi nhu binh thuong; do đo theo thuyet tom luoc, nac cut la di tich con lai tu su tien hoa cua he thong ho hap tu tien su đen he thong phoi hien tai.


= Gia thuyet khong khi =


Đieu tri Nac cut thong thuong tu khoi ma khong can bat cu su can thiep cua y hoc, co mot so cach đieu tri đuoc ghi chep lai đoi voi cac truong hop nac cut thong thuong. Mot so cach chua tri thong thuong tai nha nhu: doa cho nguoi bi nac so, lam ho chu y đen viec khac, uong nuoc (đoi khi theo nhung cach khong chinh thong), hay co tinh thay đoi cach hit tho. Bang cach hit sau roi nin tho khoang 30 giay..., co the dung gung đe đieu tri rat hieu qua (nhu uong mot ly tra gung, an vai lat gung song, an mut gung...)


Nhung truong hop keo dai Ong Charles Osborne nguoi My co nhung con nac keo dai trong 68 nam, tu nam 1922 đen nam 1990, đa đuoc ghi vao sach Ky luc Guinness voi tu cach la nguoi đan ong co Con nac cut dai nhat The Gioi.
Thang 1 nam 2007, co Jennifer Mee tai Florida My, trong đo tuoi thieu nien cung bi nac cut trong 5 tuan, tu 23 thang 1 nam 2007 đen 28 thang 2 nam 2007. Sau khi con nac quay tro lai, bac si chuyen khoa than kinh cua co chan đoan co co the đa mac hoi chung Tourette.


Tham khao "Fish Out of Water", Neil Shubin, Natural History, February 2008 issue, pages 26–31 - hiccup related to reflex in fish and amphibians.


Lien ket ngoai (tieng Anh)

Hiccups - Considerations, Causes and Home Care (Healthbasis.com) Luu tru ngay 14 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
BBC News:Why we hiccup
Retrospective analysis of hiccups in patients at a community hospital from 1995-2000.