Nha bao (tieng Anh: Journalist) la mot ca nhan suu tam/thu thap thong tin duoi dang van ban, am thanh hoac hinh anh, xu ly chung thanh mot hinh thuc đang tin cay va pho bien no ra cong chung. Hanh đong hoac qua trinh ma chu yeu do nha bao thuc hien đuoc goi la bao chi.


Vai tro Nha bao co the la nhan vien phat song, bao in, quang cao va quan he cong chung, tuy thuoc vao hinh thuc bao chi; thuat ngu nha bao cung co the bao ham nhieu loai ca nhan khac nhau tuy theo vai tro cua ho trong qua trinh thu thap tin tuc. Tuc la khai niem nay bao gom cac phong vien, phong vien hien truong, nha bao cong dan, bien tap vien, cay viet kiem bien tap, cay viet cot bao va nha bao hinh anh, chang han nhu phong vien anh (nha bao su dung phuong tien nhiep anh).
Phong vien la loai nha bao nghien cuu, viet lach va đua tin đe trinh bay bang cach su dung cac nguon. Cong viec nay co the đoi hoi phai thuc hien phong van, thu thap thong tin va/hoac viet bai. Phong vien co the phan chia thoi gian cua ho giua lam viec tai toa soan hoac tai gia va ra ngoai đe chung kien cac su kien hoac phong van moi nguoi. Phong vien co the đuoc chi đinh mot chuyen nganh hoac khu vuc đua tin cu the.

Matthew C. Nisbet (cay viet truyen thong khoa hoc) đa đinh nghia "nha bao tri thuc" la mot tri thuc cong chung (vi du nhu Walter Lippmann, Fareed Zakaria, Naomi Klein, Michael Pollan va Andrew Revkin) coi vai tro cua ho la nghien cuu nhung van đe phuc tap ve thuc te hoac khoa hoc ma hau het nhung nguoi binh thuong khong co thoi gian hoac kha nang tiep can thong tin đe tu nghien cuu, roi truyen đat mot phien ban chinh xac va de hieu cho cong chung voi tu cach giao vien va co van chinh sach.Trong nhung cuon sach noi tieng nhat cua minh, Public Opinion (1922) va The Phantom Public (1925), Lippmann lap luan rang hau het nhung ca nhan thieu nang luc, thoi gian va đong luc đe theo doi va phan tich tin tuc ve nhieu van đe chinh sach phuc tap đang gay rac roi cho xa hoi. Ho cung khong thuong truc tiep trai qua hau het cac van đe xa hoi, hay tiep can truc tiep voi nhung hieu biet sau sac cua chuyen gia. Nhung han che nay đa tro nen te hon boi mot phuong tien truyen thong tin tuc co xu huong đon gian hoa qua muc cac van đe va cung co khuon mau, quan điem đang phai va đinh kien. Do đo, Lippmann tin rang cong chung can nhung nha bao nhu anh, nhung nguoi co the lam nha phan tich chuyen gia, huong dan "cong dan hieu đieu that su quan trong thau đao hon".Nam 2018, So tay trien vong nghe nghiep cua Bo Lao đong Hoa Ky đa bao cao rang viec lam cho hang muc "phong vien, phong vien hien truong va nha phan tich tin tuc phat song" se giam 9% tu nam 2016 đen nam 2026.


Nha bao ngay nay Mot mau tham do tren toan the gioi gom 27.500 nha bao o 67 quoc gia (2012-2016) đa cho ra ho so nhu sau:

57% nam gioi;
tuoi trung binh: 38
so nam kinh nghiem trung binh: 13
bang đai hoc: 56%; bang cao hoc: 29%
61% chuyen nganh bao chi/truyen thong tai truong đai hoc
62% đuoc xac đinh la nha bao đua tin tong quat va 23% la nha bao đua cac tin tuc nong
47% la thanh vien cua mot hiep hoi nghe nghiep
80% lam viec toan thoi gian
50% lam viec tren bao in, 23% tren truyen hinh, 17% tren đai phat thanh va 16% truc tuyen.


Tu do bao chi Cac nha bao đoi khi tu đat ho vao nguy hiem, đac biet khi đua tin o nhung khu vuc co xung đot vu trang hoac o nhung quoc gia khong ton trong quyen tu do bao chi. Nhung to chuc nhu Uy ban bao ve cac nha bao va Phong vien khong bien gioi xuat ban bao cao ve tu do bao chi va van đong tu do bao chi. Tinh đen thang 11 nam 2011, Uy ban bao ve cac nha bao bao cao rang 887 nha bao đa thiet mang tren toan the gioi ke tu nam 1992 do bi sat hai (71%), ban cheo hoac chien đau (17%) hoac thuc hien nhiem vu nguy hiem (11%). "10 quoc gia nguy hiem nhat" voi nghe nha bao ke tu nam 1992 la Iraq (230 nguoi chet), Philippines (109), Nga (77), Colombia (76), Mexico (69), Algeria (61), Pakistan (59), An Đo (49), Somalia (45), Brazil (31) va Sri Lanka (30).
Uy ban bao ve cac nha bao con bao cao rang ke tu ngay 1 thang 12 nam 2010, 145 nha bao đa bi cam tu tren toan the gioi vi cac hoat đong bao chi. Con so hien tai tham chi con cao hon. 10 quoc gia co so nha bao đang bi cam tu nhieu nhat la Tho Nhi Ky (95), Trung Quoc (34), Iran (34), Eritrea (17), Myanmar (13), Uzbekistan (6), Viet Nam (5), Cuba (4), Ethiopia (4) va Sudan (3).
Ngoai ton thuong the chat, cac nha bao con bi ton thuong tam ly. Đieu nay đac biet ap dung cho phong vien chien truong, nhung toa soan cua ho o que nha thuong khong biet cach đoi pho thich hop voi cac phong vien đua minh vao nguy hiem. Do đo, mot cach ho tro tam ly co he thong va ben vung danh cho cac nha bao bi ton thuong la rat can thiet. Tuy nhien, cho đen nay chi co so it cac chuong trinh ho tro nho va roi rac.


Nha bao va quan he nguon tin Moi quan he giua mot nha bao chuyen nghiep va mot nguon tin co the kha phuc tap, va mot nguon tin đoi khi co the tac đong đen mot bai bao do nha bao viet. Bai bao 'A Compromised Fourth Estate' su dung phep an du cua Herbert Gans đe nam bat moi quan he cua ho. Anh su dung mot phep an du khieu vu "The Tango" đe minh hoa ban chat hop tac trong nhung tuong tac cua ho nhu "Phai co hai nguoi đe nhay tango". Herbert goi y rang nguon tin thuong dan dat, nhung cac nha bao thuong phan đoi quan điem nay vi hai ly do:

No bao hieu uu the cua nguon tin trong tin tuc.
No xuc pham đen van hoa nghe nghiep cua nha bao, von đe cao tinh đoc lap va quyen tu chu cua toa soan.
Moi quan he voi cac nguon tin qua gan gui co kha nang tac đong đen tinh liem khiet cua nha bao va co nguy co tro thanh thong đong. Cac nha bao thuong ung ho mot mo hinh xung đot ly tri hon, dua tren gia đinh quan trong rang neu truyen thong hoat đong nhu nhung co quan quyen luc giam sat cac loi ich kinh te va chinh tri, nha bao phai hinh thanh tinh đoc lap trong nguon tin cua ho hoac co nguy co co quan chinh tri thu 4 bi đieu khien boi co quan chinh tri thu 5 la quan he cong chung.


Nam te nhat đuoc ghi nhan đoi voi nha bao Theo bao cao thuong nien cua to chuc Phong vien khong bien gioi, nam 2018 la nam toi te nhat đuoc ghi nhan ve bao luc va lam dung gay chet nguoi đoi voi cac nha bao; so vu sat hai nhu vay đa tang 15% ke tu nam 2017, voi 80 nguoi thiet mang trong luc tac nghiep, 348 nguoi bi cam tu va 60 nguoi bi bat lam con tin.
Yaser Murtaja bi mot tay sung ban tia cua quan đoi Israel ban chet. Ruben Pat bi ban chet ben ngoai mot quan bar tren bai bien o Mexico. Mexico đuoc to chuc Phong vien khong bien gioi mieu ta la "mot trong nhung quoc gia nguy hiem nhat the gioi đoi voi gioi truyen thong"; 90% nhung cuoc tan cong cac nha bao trong nuoc đuoc cho la chua đuoc xu ly. Nha bao nguoi Bulgaria Viktoria Marinova bi đanh đap, ham hiep va bop co. Nha bat đong chinh kien nguoi A Rap Saudi Jamal Khashoggi bi sat hai ben trong lanh su quan A Rap Saudi o Istanbul.


Thu vien anh Xem them Chu thich Thu muc Deuze, Mark (ngay 6 thang 4 nam 2006). "What is journalism? Professional identity and ideology of journalists reconsidered" (PDF). Academia.edu (bang tieng Anh). Journalism. Truy cap ngay 29 thang 6 nam 2023.
Hanitzsch, Thomas, et al. eds. Worlds of Journalism: Journalistic Cultures around the Globe (1979) excerpt of the book also online review
Hicks, Wynford, et al. Writing for journalists (Routledge, 2016) short textbook; excerpt Luu tru ngay 11 thang 11 nam 2020 tai Wayback Machine.
Keeble, Richard. Ethics for journalists (Routledge, 2008).
Mellado, Claudia, et al. "Investigating the gap between newspaper journalists' role conceptions and role performance in nine European, Asian, and Latin American countries." International Journal of Press/Politics (2020): 1940161220910106.
Patterson, Thomas E., and Wolfgang Donsbagh. "News decisions: Journalists as partisan actors." Political communication  13.4 (1996): 455–468. online
Randall, David. The Universal Journalist. (Pluto Press, 2000). ISBN 978-0-7453-1641-3; OCLC 43481682
Shoemaker, Pamela J., Tim P. Vos, and Stephen D. Reese. "Journalists as gatekeepers." in The handbook of journalism studies 73 (2009) online Luu tru ngay 10 thang 1 nam 2020 tai Wayback Machine.
Stone, Melville Elijah.  Fifty Years a Journalist. New York: Doubleday, Page and Company (1921). OCLC 1520155
Wettstein, Martin, et al. "News media as gatekeepers, critics, and initiators of populist communication: How journalists in ten countries deal with the populist challenge." International Journal of Press/Politics 23.4 (2018): 476-495.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Journalists tai Wikimedia Commons
Hiep hoi nha bao chuyen nghiep Luu tru ngay 19 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine