Tran Kircholm (27 thang 9 nam 1605, hoac 17 thang 9 theo lich cac nuoc Tin Lanh) la mot trong nhung tran đanh lon cua chien tranh Ba Lan-Thuy Đien giai đoan 1600-1611. Cuc dien chien truong đuoc quyet đinh chi sau 20 phut tan sat cua khinh ky binh Ba Lan, va đuoc xem la mot trong nhung chien thang vi đai nhat cua Vuong quoc Ba Lan va Đai Cong quoc Litva (goi tat la Lien Bang Ba Lan-Litva).


Truoc tran chien Buoi sang ngay 27 thang 9 nam 1605, lien quan va cac luc luong Thuy Đien gap nhau gan thi tran nho cua Kircholm (nay la Salaspils o Latvia, cach thu đo Riga 18 km ve phia Đong Nam). Karl IX co tong cong 10.800 quan va 11 khau phao. Trong quan đoi Thuy Đien, co vai nghin nguoi Đuc va linh đanh thue Ha Lan, cung vai tram quan Scotland. Lien quan Ba Lan duoi quyen chi huy cua Jan Karol Chodkiewicz bao gom khoang 1.300 bo binh (1.040 linh đanh thuong va 260 Ngu lam quan), 2.400 ky binh va chi co 4-7 khau phao.

Tuy nhien, luc luong Ba Lan-Litva đuoc nghi ngoi đay đu va ky binh cua ho chu yeu la khinh ky binh Towarzysz hay ky binh nang voi thuong dai, trong khi đo ky binh Thuy Đien chat luong kem hon, trang bi sung ngan va sung cacbin, ngua cung yeu hon, va tat ca đa met moi sau khi hanh quan trong con mua xoi xa đem hom truoc. Phan lon ky binh đen tu Đai Cong quoc Litva, khoang 200 cua vua Ba Lan, hau het la linh đanh thue hay cac đong minh gan gui cua Chodkiewicz. Quan Ba Lan-Litva cung đuoc ho tro boi mot so it nguoi That Đat.


Trien khai luc luong Quan Thuy Đien đong tren ngon đoi đoi dien, cach nguoi Ba Lan khoang mot cay so. Quan Thuy Đien duong nhu xep theo the tran ban co, hinh thanh boi 13 khoi bo binh (moi khoi gom 600-650 linh) va 11 lien đoi ky binh (200-220 nguoi moi đon vi), cach nhau mot tam sung. Bay khoi bo binh tao thanh hang đau (4600 linh), phia sau la 6 lien đoi ky binh (1.500 binh si). Tuong Brandt chi huy canh trai, cong tuoc Friedrich xu Luneburg phu trach ben phai. Canh quan thu 2 gom 3.700 bo binh va 1.000 ky binh dua lung vao nha tho Kircholmu. Chieu rong đoi hinh khoang 800m. Ky binh Thuy Đien va Đuc phu trach bao ve 2 ben suon, cac khau phao dan truoc đoi hinh.

Jan Karol Chodkiewicz bo tri luc luong cua minh theo đoi hinh truyen thong Ba Lan-Litva,voi canh trai manh hon đang ke va đuoc chi huy boi Thomas Dabrowa (1250 ky binh), trong khi canh phai it hon duoi quyen cua Paweł Jan Sapieha (700 ky binh). Khu trung tam la đai đoi rieng cua Chodkiewicz gom 300 ky binh do Woyna lanh đao va đon vi ky binh Đuc do Cong tuoc xu Courland gui đen. Bo binh Litva trang bi kieu Hungary, tao thanh hai khoi o trung tam. Khoang 280 ky binh canh trai đong vai tro nhu ngu lam quan, duoi quyen Teodor Lacki.


Dien bien tran chien Trong suot ba gio, hai ben giu vi tri, chi thinh thoang trao đoi vai phat đai bac. Quan Thuy Đien khong muon roi khoi ngon đoi, noi phong thu hieu qua cac đot tan cong cua ky binh. Cuoi cung Chodkiewicz quyet đinh dung mot đon đanh nhu đe du đoi phuong. Nhung nguoi Thuy Đien theo Karl tuong rang nguoi Litva va vien quan Ba Lan đang rut lui, do đo dang cao, dan đoi hinh cua minh đe de dang đuoi theo. Đo la nhung gi Chodkiewicz đang cho đoi. Hoa luc cua lien quan bat đau gay ra mot so thiet hai cho nguoi Thuy Đien, luc nay cac khinh ky binh nhanh chong tap hop thanh đoi hinh tac chien va quay lai tan cong. Vi khoang cach xa, quan tren đoi đa khong kip tiep ung, va nhu vay do đanh gia sai tinh hinh, quan Thuy Đien chi con mot nua khi giap mat nguoi Ba Lan, tuy nhien van co so luong đong đao hon.
Chodkiewicz nhan thay canh trai cua Thuy Đien manh hon canh phai, ong quyet đinh tan cong vi tri nay. Tran chien bat đau voi cuoc đot kich vao suon trai Thuy Đien. Đong thoi, khoang 300 khinh ky quay roi bo binh o trung tam, ngan can ho ho tro hai canh. Linh đanh thue Đuc khong co co hoi nao khi xap chien voi ky binh manh nhat chau Au, va bo chay sau vai phut chien đau. Thay ky binh đich bi đanh lui, Chodkiewicz ra lenh ngay cho canh trai cua minh va tat ca cac đon vi du bi con lai tan cong suon phai quan Thuy Đien.

Ky binh đanh thue nhanh chong vo ca hai canh va bo binh o trung tam bi tan cong tu ba mat cung mot luc. Tuong Anders Lenartssona va cong tuoc Frederick xu Luneburg tu tran. Bi bam riet, ky binh Thuy Đien chay loan, xeo len bo binh cua chinh minh, nguoi Thuy Đien mat het tinh than va sup đo chi trong choc lat. Tham hoa bat đau!
Vua Thuy Đien minh đay vet thuong,co le đa khong the song sot neu khong co Wrede Henry, nguoi đa nhuong vua con ngua cua minh truoc khi hy sinh(vi su hy sinh nay, vo goa ong ta đuoc ban tang đat đai o Phan Lan nam 1608 va con chau đuoc nu hoang Kristina phong danh hieu nam tuoc).
Sau 20 đen 30 phut giao tranh, cuong quoc Bac Au hoan toan bi đanh bai. Quan đoi cua Karl IX đa mat it nhat mot nua, co le nhieu hon hai phan ba suc manh ban đau cua no (70% quan so va 90% bo binh theo cac tai lieu thoi đo). Phia Ba Lan-Litva khoang 100 nguoi chet (trong so nay chi co 13 ky binh) va 250 con ngua, 200 nguoi bi thuong; mac du phan lon ngua con lai đeu gap phai van đe-do cac vet thuong trong khi giao chien-va can đuoc thay the.
Nhu tat ca cac chien thang mang tinh huy diet trong thoi ky nay, quan Thuy Đien phai chiu ton that nang ne khi rut chay boi nhung canh rung ram va đam lay tren đuong tro lai Riga. Nong dan đia phuong cung tham gia truy đuoi, đe tra thu cac vu cuop pha. Tuong Brandt bi bat cung 500 tu binh, mot so nho khac đuoc tha. Thuong vong nhe phia Ba Lan-Litva phan lon do toc đo an tuong cua chien thang. Trong cac đot xung phong lien hoi, ton thuong lon nhat thuoc ve nhung con ngua trong khi đa so ky binh đuoc bao ve boi đau va co con ngua ho cuoi.
Ngay hom sau, trong trai quan Thuy Đien o Riga, nhung nguoi chien thang thu đuoc thuc pham, đan duoc, toan bo phao dung trong cuoc vay ham, tham chi ca tu quan ao kham bac cua vua Charles IX. Theo lenh cua Chodkiewicz, tuong Lennartsson đuoc chon cat voi đay đu nghi thuc quan đoi tai nha tho Riga, va thi the Cong tuoc xu Luneburg đuoc gui ve cho Charles IX.


Sau tran chien Sau that bai, Charles IX buoc phai tu bo cuoc bao vay thanh Riga, rut ve bang tau qua bien Baltic va Thuy Đien mat quyen kiem soat Bac Latvia va Estonia. Tuy nhien, phia Lien Bang khong the khai thac triet đe chien thang nay vi khong con tien tra cho binh linh, trong tinh hinh đa no luong nhieu thang. Ho thieu luong thuc, thuc an cho ngua va cac thiet bi quan su khac, vi vay nhung chien dich tiep theo chi tien hanh nua voi. Mot yeu to khac la khong de bo sung so luong lon ngua chien, von đoi hoi cong huan luyen va cham soc chu đao.
Cuoi cung, mot hoa uoc đa đuoc ky ket trong nam 1611 khi Nga can thiep vao xung đot vung Baltic, va tuy đat nhung chien thang rat quan trong, song viec cac lanh đao Lien Bang bat hoa cong voi tham gia nhieu mat tran đa cho Thuy Đien co hoi xay dung lai luc luong. Đen 1617, chien tranh lai tiep tuc nhung voi ket qua đao nguoc. Nam 1621, nha vua Thuy Đien moi, Gustavus Adolphus đo bo xuong gan Riga va đanh chiem thanh pho nay sau mot cuoc bao vay ngan, xoa đi trong mat nguoi Thuy Đien - phan lon su tui nhuc tai Kircholm.


400 nam sau Ngay 27 thang 9 nam 2005, lai mot lan nua quoc ky Ba Lan tung bay tren chien truong 400 nam tuoi nay. Tai Salaspils-truoc 1917 la Kircholm, co mot tuong đai ky niem, tren đo khac nhung dong chu viet bang tieng Ba Lan va Latvia:
"Tai đay, ngay 27 thang 9 nam 1605, dien ra mot trong nhung tran chien lon nhat trong lich su Kircholm (Salaspils). Cac luc luong Ba Lan, Đai cong quoc Litva va Cong quoc Courland duoi su chi huy cua Hetman Jan Karol Chodkiewicz đa đanh bai hoan toan quan đoi cua nha vua Thuy Đien Charles IX "
Le ky niem chinh thuc dien ra khiem ton: đat hoa, đoc dien van va quay phim, chup anh. Thanh phan tham gia gom: đai dien Đai su quan Ba Lan o Latvia, đai su Litva, đai su Thuy Đien, tuy vien quan su Thuy Đien, đoan đai bieu Lien minh nguoi Ba Lan o Latvia va chinh quyen thanh pho. Đieu thu vi la cac bai phat bieu đuoc đoc tai đai tuong niem phia Thuy Đien, khong phai cua Ba Lan.


Tham khao