Tieng Navajo hay tieng Navaho (Dine bizaad [tinepizɑːt] hay Naabeeho bizaad [nɑːpeːhopizɑːt]) la mot ngon ngu Athabaska Nam trong he ngon ngu Na-Dene. No co lien quan đen mot so ngon ngu ban đia đuoc noi doc vung phia tay Bac My. Tieng Navajo đuoc noi chu yeu o Tay Nam Hoa Ky, đac biet o khu vuc Xu Navajo. Đay la mot trong so cac ngon ngu ban đia Hoa Ky pho bien nhat va đuoc dung nhieu o phia bac bien gioi Mexico–Hoa Ky, voi gan 170.000 nguoi My noi tieng Navajo tai nha (2011). Thu tieng nay đang can mot luong nguoi noi on đinh, du van đe nay đa đuoc giam bot o chung muc nao đo nho he thong giao duc rong rai tai Xu Navajo.
Tieng Navajo co he thong am vi tuong đoi lon; gom nhieu phu am it gap, khong ton tai trong tieng Anh. Bon nguyen am co ban phan biet ve ca tinh mui, đo dai, va thanh. He chu viet cua no, đuoc phat trien vao thap nien 1930 sau mot loat nhung no luc bat thanh, dua tren bang chu cai Latinh. Đa phan tu vung Navajo co nguon goc Athabaska, vi tu lau ngon ngu nay đa it tiep nhan tu muon.
Cau truc cau can ban la chu–tan–đong (subject–object–verb), du no rat linh hoat trong giao tiep thuc tien. Tieng Navajo co ca nhung yeu to cua ngon ngu chap dinh va ngon ngu hoa ket: no phu thuoc vao nhung phu to đe bien đoi đong tu, va danh tu thuong đuoc tao ra tu nhieu hinh vi (morpheme) khac nhau, nhung trong ca hai truong hop, hinh vi đuoc ket hop mot cach khong đong đeu va kha kho nhan ra. Đong tu đuoc chia theo the va thuc.
Trong The chien thu hai, chinh phu Hoa Ky đa su dung nguoi noi tieng Navajo đe truyen thong tin quan su bi mat qua đien thoai va radio bang mot mat ma dua theo ngon ngu nay. Tieng Navajo đuoc xem la ly tuong vi no co ngu phap rat khac tieng Đuc va tieng Nhat, va vi vao thoi đo khong co tu đien Navajo nao đuoc xuat ban.


Ten Tu Navajo la tu ngoai lai (exonym): no xuat phat tu tieng Tewa Navahu, ket hop giua hai goc tu nava ("canh đong") va hu ("thung lung") thanh "canh đong lon". No đuoc tieng Tay Ban Nha vay muon đe chi vung tay bac New Mexico ngay nay, va sau đo đuoc tieng Anh muon đe chi nguoi Navajo va ngon ngu cua ho. Cach viet thay the Navaho hien bi xem la loi thoi. Nguoi Navajo tu goi minh la Dine ("Con nguoi"), va ngon ngu cua ho la Dine bizaad ("Ngon ngu cua Con nguoi").


Am vi Tieng Navajo co so phu am tuong đoi lon. Cac phu am tac co ba dang: bat hoi, khong bat hoi, va tong ra – vi du, /tʃʰ/, /tʃ/, va /tʃʼ/ (tat ca đeu tuong tu "ch" trong tieng Anh). Tieng Navajo cung co mot am tac thanh hau đon gian xuat hien sau nguyen am.
Ngon ngu nay co bon "loai" nguyen am: /a/, /e/, /i/, va /o/. Moi "loai" co dang mieng hoa va mui hoa, va co the dai hoac ngan. Tieng Navajo cung phan biet giua thanh thap va cao, thanh thap thuong đuoc xem nhu "khong co". Nhin chung, tieng Navajo co toc đo noi cham hon tieng Anh.


Phan loai Tieng Navajo la mot ngon ngu Athabaska; cung voi nhung ngon ngu Apache, no tao thanh nhanh phia nam cua nhom ngon ngu Athabaska. Đa phan nhung ngon ngu Athabaska khac hien dien tai Alaska hoac doc theo bo bien Thai Binh Duong thuoc Bac My.
Đa so ngon ngu Athabaska co thanh đieu. Tuy nhien, đac điem nay phat trien khong phu thuoc lan nhau theo tung phan nhom; ngon ngu Tien Athabaska khong co thanh đieu.
Tieng Navajo co quan he gan gui nhat voi tieng Tay Apache, ca hai co he thong thanh đieu tuong tu nhau va chung hon 92% luong tu vung. Ngon ngu gan thu hai voi tieng Navajo la tieng Mescalero-Chiricahua, cung la mot thanh vien cua nhom ngon ngu Tay Apache. Nguoi noi Navajo thuong co the thong hieu nguoi noi ngon ngu Apache khac.


Ngu phap Tieng Navajo kho phan loai ve mat loai hinh ngon ngu: no phu thuoc nhieu vao phu to—chu yeu la tien to—nhu cac ngon ngu chap dinh, nhung nhung phu to nay lai đuoc xep đat mot cach chong cheo, kho đoan truoc khien chung kho khan trong phan tich, đay la mot net cua ngon ngu hoa ket. Noi chung, đong tu tieng Navajo chua nhieu hinh vi hon danh tu (trung binh, 11 đoi voi đong tu va 4–5 voi danh tu), nhung hinh vi trong danh tu lai it de nhan biet hon. Tieng Navajo do vay co the đuoc phan loai la ngon ngu hoa ket, ngon ngu chap dinh hay tham chi ngon ngu hon nhap.
Ve cau truc co ban, Navajo đuoc xem la ngon ngu chu-tan-đong. Tuy nhieu, nguoi noi co the xep chu ngu va tan ngu dua tren "cap danh tu". Trong he thong nay, danh tu đuoc chia thanh ba cap—con nguoi, đong vat, va vat the vo tri—va trong cac cap, danh tu lai đuoc phan theo chieu dai, kich thuoc, va tri thong minh. Chu ngu hoac tan ngu nao co cap cao hon thi đung truoc. Eloise Jelinek xem tieng Navajo la mot ngon ngu hinh the giao tiep, tuc cau truc cau khong dua vao nhung quy tac ngu phap, ma đuoc xac đinh boi yeu to thuc tien trong noi dung giao tiep.


= Đong tu =
Đong tu la yeu to chinh trong cau, giup truyen tai mot luong lon thong tin. Đong tu dua tren mot than tu (stem) tao nen tu mot goc đe dien ta hanh đong, va co them phu to đe xac đinh thuc va the; tuy nhien, phu to thuong đuoc ket hop đen muc khong the tach roi. Goc tu đuoc them vao mot tien to đe de xac đinh hon.
Tieng Navajo khong co mot thi rieng re nao; thay vao đo, vi tri cua hanh đong trong thoi gian đuoc xac đinh nho thuc va the. Moi đong tu co mot thuc va mot the. 

O bat ky đong tu nao, thuc usitative va repetitive cung chia se chung than tu, thuc progressive va future cung vay; nhung thuc nay đuoc phan biet bang tien to. Mot vi du, đong tu "choi" đuoc chia trong cac truong hop thuc.

Imperfective: ne – is playing, was playing, will be playing
Perfective: neʼ – played, had played, will have played
Progressive/future: neeł – is playing, will play, be playing
Usitative/repetitive: neeh – usually plays, frequently plays, repetitively plays
Optative: neʼ – would play


Chu thich Lien ket ngoai