Le Thanh Tong (chu Han: 黎聖宗 25 thang 8 nam 1442 – 3 thang 3 nam 1497), huy Le Tu Thanh (黎思誠), la vi Hoang đe thu tu tren danh nghia va thu nam tren thuc te cua vuong trieu Le So trong lich su Viet Nam (Le Nghi Dan tao phan cuop ngoi nen cac su gia thoi đo khong cong nhan la hoang đe chinh thong), tri vi tu nam 1460 đen khi bang ha vao nam 1497, la vi vua tai vi lau nhat thoi Le So va lau thu hai thoi Hau Le sau Le Hien Tong voi 46 nam (1740 - 1786). Thoi ky cua ong đa đanh dau su hung thinh cua trieu Hau Le noi rieng va che đo quan chu Viet Nam noi chung voi ten goi Hong Đuc thinh tri (洪德盛治).
Trong 37 nam tri quoc, Le Thanh Tong đa ban bo nhieu chinh sach nham hoan thien bo may quan che, hanh chinh, kinh te, giao duc – khoa cu, luat phap va ap dung Tan Nho giao vao viec tri an, khien Đai Viet tro thanh mot quoc gia on đinh va van minh. Ong la nguoi đa ban hanh Bo Luat Hong Đuc. Ong xay dung mot he thong quan lieu đo so tu trung uong toi đia phuong, chia đat nuoc lam 13 thua tuyen, nghien cuu hinh the nui song va tao ra ban đo Hong Đuc. Ong rat chu trong toi viec tien cu, cat nhac quan lai tai nang, liem khiet va nghiem khac bai tru tham nhung, bieng nhac, phong đang va vo đao đuc trong gioi quan chuc. Tuy nhien, ong khong the diet tru triet đe vi ban chat cong kenh va luong it cua bo may quan lieu do ong lap ra.
Le Thanh Tong cung rat chu trong phat trien giao duc va van hoa, qua viec mo rong quy che cac khoa thi. Ong đat le 3 nam mo 1 khoa thi lon, cho dung van bia ghi ten nhung nguoi thi đo o Van Mieu. Thoi ong mo 12 ky thi lon, lay đo hon 500 nguoi va đuoc si phu Phan Huy Chu thoi Nguyen nhan xet: "Khoa cu cac đoi, thinh nhat la đoi Hong Đuc". Ban than nha vua cung la nguoi ua chuong hoc van, thich ngam tho, nghien cuu va luan ban kinh su Nho gia. Uoc tinh ong co hang ngan sang tac bang chu Han va chu Nom, trong đo tho chu Han ngay nay con hon 350 bai.
Voi kinh te, Le Thanh Tong het muc cham lo nong nghiep va khuyen khich dan mo cho đe đay manh trao đoi hang hoa trong nuoc. Tuy nhien, ve ngoai thuong, ong thuc hien chinh sach uc che gat gao gay kim ham su phat trien kinh te cua Đai Viet. Nha vua con chu trong cai to, huan luyen quan đoi, truc tiep chi huy cac cuoc banh truong ve phia Nam va Tay, cu the la xam chiem Chiem Thanh nam 1471, Lao Qua va Bon Man nam 1479. Cac cuoc chinh phat đeu thang loi, sap nhap mot lanh tho rong lon tu Quang Nam đen Binh Đinh - cot moc lon trong qua trinh Nam tien cua nguoi Viet. Le Thanh Tong giu vung vung đat moi chiem bat chap ap luc tu nha Minh đoi ong tra đat cho Chiem Thanh. Ong cung cung ran ngan chan cac cuoc lan chiem bien gioi cua tho quan va nguoi dan toc thieu so mien nui ben nha Minh.
Cac thanh tuu ve noi tri va đoi ngoai quan su cua Le Thanh Tong đua Đai Viet tro thanh mot cuong quoc tai Đong Nam A. Đai Viet su ky toan thu co loi binh cua su quan Nho than đoi sau ve ong: "Vua lap che đo van vat kha quan, mo mang đat đai, thuc la anh hung tai luoc, Vu Đe nha Han, Thai Tong nha Đuong cung khong hon đuoc". Tuy nhien, nguoi đuong thoi va cac su gia đoi Le - Nguyen phe phan ong xay nhieu cong trinh, cung đien vuot qua quy mo xua, qua trong van chuong phu phiem, đoi xu te bac voi anh em, bat chuoc loi to chuc nha nuoc cua nha Minh, va "nhieu phi tan qua, nen mac benh nang" dan đen cai chet o tuoi 55.


Than the va nien thieu Le Thanh Tong co ten huy la Le Tu Thanh, la con trai ut cua Le Thai Tong, me la Ngo Thi Ngoc Dao, nguoi lang Đong Bang, huyen Yen Đinh, phu Thanh Hoa. Đai Viet su ky toan thu mieu ta ong: "Thien tu tuyet đep, than sac khac thuong, ve nguoi tuan tu, nhan hau, rang ro, nghiem trang, thuc la bac thong minh xung đang lam vua, bac tri dung đu đe giu nuoc".
Ngay 27/7 am lich nam Nham Tuat (1442), Le Thai Tong bang ha. Thai tu Le Bang Co, con cua Than phi Nguyen Thi Anh, anh trai khac me moi 1 tuoi cua Tu Thanh len ngoi thuan theo di chieu, tuc Le Nhan Tong, Thai hau Nguyen Thi Anh nhiep chinh. Nam 1445, Tu Thanh đuoc phong tuoc Binh Nguyen vuong, vao o kinh su, hoc cung cac vuong khac tai Kinh dien. Cac quan Kinh dien thay Tu Thanh dang đieu đuong hoang, tri tue hon nguoi, cho la bac khac thuong. Ong song kin đao, khong lo ve anh minh ra ngoai, vui voi sach vo thanh hien, ua đieu thien, thich nguoi hien, cham chi khong biet met moi, nen đuoc Thai hau yeu men nhu con đe, va đuoc Nhan Tong coi nhu nguoi em hiem co.


Len ngoi Hoang đe Ngay 3/10 am lich nam Ky Mao (1459), Lang Son vuong Le Nghi Dan, con trai ca cua Le Thai Tong tao phan, am sat Nhan Tong va Thai hau roi tu lap lam Hoang đe, đat nien hieu Thien Hung. Le Tu Thanh đuoc cai tuoc hieu thanh Gia vuong. Nghi Dan sau khi len ngoi thi tin dung ninh than, sat hai be toi cu va thay đoi phap che nen khong đuoc long moi nguoi. Cac trong than gom Le Ngang, Le E, Le Thu, Đo Bi muon binh bien nhung bi bai lo, tat ca đeu bi giet.
Nam 1460, cac huan huu đai than Nguyen Xi, Đinh Liet, Le Lang, Le Niem, Le Yen, Le Giai, Le Nhan Thuan, Le Nhan Khoai, Le Vinh Truong, Trinh Đac, Trinh Van Sai, Nguyen Đuc Trung, Nguyen Yen...cung ban nhau lam binh bien. Ngay 6/6/1460 am lich, Nguyen Xi, Đinh Liet đen Nghi su đuong tai cua Sung Vu, sai đong cac cua, đem cam binh dep noi loan, cung cac đai than keo vao buc tu Le Nghi Dan, roi ban nhau rang:

Ngay 18 thang 6 am lich nam Canh Thin (1460), Le Tu Thanh len ngoi Hoang đe tai đien Tuong Quang, cai nien hieu Quang Thuan, xung hieu Thien Nam Đong chu, Đao Am chu nhan, Tao Đan nguyen suy, dung ten Le Hao trong van ban ngoai giao voi nha Minh. Vua len ngoi, ong đai xa thien ha, xu tu tuong cai quan cam binh Le Đac Ninh vi tiep tay cho Nghi Dan tao phan, truy phong Noi quan Đao Bieu (tu tiet cung Nhan Tong trong đem đao chinh) tuoc mot tu va ban 5 mau ruong cong đe cung te. Sau đo ong phat tang cho Le Nhan Tong, ruoc bai vi vao Thai mieu, thuy hieu la Tuyen Hoang đe, Thai hau Nguyen Thi Anh đuoc đat thuy Tuyen Tu Hoang thai hau. Theo Đai Viet Su ky Toan thu, truoc đo troi đa lau khong mua, nhung ngay sau khi ruoc bai vi Nhan Tong vao Thai mieu, đem hom sau lien co mua lon.
Thang 7 am lich nam Canh Thin (1460), Le Thanh Tong muon đam bao an ninh noi cung, đe phong tai dien vu am sat Nhan Tong, ban lenh cho quan lai Noi mat vien cung cac cung nhan: "Tu nay ve sau, neu thay chieu chi va cac viec cung thi khong đuoc len lut tiet lo cho nguoi ngoai va con than thich".
Ngay 1/10 am lich, Thanh Tong ban tuoc cho cac đai than tham gia lat đo Le Nghi Dan: Nguyen Xi tuoc Quy quan cong, Đinh Liet tuoc Lan quan cong, Le Niem tuoc Thai pho, Le Tho Vuc tuoc Ta Đo đoc tham nghi trieu chinh chuong Đien tien ty; Nguyen Loi tuoc Đai Đo đoc Chuong Hinh bo, Le Khang tuoc Van Chan hau. Ngay 11/10 ban ruong đat: Nguyen Xi va Đinh Liet nhan 350 mau, Le Lang nhan 300 mau, Le Niem nhan 200 mau, Le Nhan Thuan nhan 150 mau, Nguyen Su Hoi, Le Nhan Khoai, Le Tho Vuc va Nguyen Ke Sai nhan 130 mau. Đai Viet Su ky Toan thu co loi ban ve nhung viec lam cua Thanh Tong sau khi len ngoi:

Tuy nhien, voi nhung nguoi đao chinh that bai nhu Le E, Le Thu, Đo Bi, Le Ngang thi Thanh Tong khong chap thuan truy phong tiet liet theo đe nghi cua Nguyen Xi, nguoc lai con coi ho nhu toi than:
"Đa xem het to tau, thay xin cho bon Le E, Le Thu, Đo Bi, Le Ngang theo le cong than đa mat, nhung khoang nam Dien Ninh, Đo Bi, Le E chuc cao nhat hang te than; Le Ngang, Le Thu cam cam quan, đang le phai dep yen giac loan, chuyen nguy thanh an, the ma chi biet sap ga vao noi ma đe ca kinh lot ra ngoai luoi. Đen sau muu viec khong kin, phai phoi thay ben đuong. Đo lai them mot toi khac, sao đuoc đe cung voi nhung cong than đa mat?"
Truoc đay, trieu đinh phai chung kien xung đot giua cong than Lam Son voi nhau, cung nhu giua cong than Lam Son voi tang lop quan lai Nho hoc moi. Khi Thanh Tong len ngoi, phe tuong linh Lam Son đa suy yeu. Du vay, Nguyen Xi, cong than Lam Son va la nguoi đua Thanh Tong len ngoi, van co suc anh huong lon trong trieu đinh đen khi mat. Thanh Tong can trong cay vao Nguyen Xi đe giu ngai vi moi đat đuoc. Thang 3/1462, con trai Nguyen Xi la Nguyen Su Hoi lam mot bai tho nac danh voi y đinh vu cao cac đai than Le Niem, Nguyen Loi, Trinh Van Sai va Le Tho Vuc lam phan roi vut ra đuong. Nhung bai tho chua kip luu truyen thi bi bai lo. Ca bon đai than đeu xin tri toi Su Hoi, nhung Thanh Tong phai benh vuc cho ong ta, voi ly do đay chi la hiem khich ca nhan, va bai tho cung khong co y tao phan hay pham thuong. Thang 8/1462, Thanh Tong xu tu Le Lang, thuoc phe đoi lap Nguyen Xi, vi tung co y lap Le Khac Xuong, anh trai thu cua Thanh Tong len ngoi. Tuy nhien, sau khi Nguyen Xi qua đoi, Thanh Tong that chat ky cuong quan đoi va khong co uu ai ngoai le, khien gioi tuong linh chiu vao khuon phep hon. Cung luc đo, tang lop van quan đuoc tuyen qua khoa cu ngay cang lon manh, tao nen cho dua moi cho hoang đe trong viec tri quoc. Đe cac si phu von tu phu vao chu nghia cua ban than phai kinh ne va phuc tung minh, Thanh Tong đa cho thay su am hieu sau sac cua minh voi Nho hoc.
Le Khac Xuong, anh trai duy nhat con song cua Thanh Tong giu tuoc Cung vuong trong 14 nam đau trieu. Đen thang 6 am lich nam Binh Than (1476), ong ta bi khep vao toi am muu tao phan va bi bat giam. Ngay 6/8 am lich nam đo thi lam benh mat. Trong bo Đai Viet su ky toan thu, su quan Đai Viet đoi Le Trung hung phe phan Thanh Tong "tinh nghia anh em thieu han long nhan ai".
Đoi Le Thanh Tong dung hai nien hieu, đau tien la Quang Thuan (1460–1469), sau đoi la Hong Đuc (1470–1497).


Cai tri Đai Viet = Quan che – hanh chinh =

Đau thoi Le So, quan che trieu đinh theo thoi Tran – Ho, đung đau la Ta, Huu Tuong quoc Binh chuong quan quoc trong su, duoi la Le bo, Lai bo, Noi cac, Trung thu, Hoang mon, ba so Mon ha, Hanh khien o nam đao đe quan ly quan dan ngoai kinh. Nam 1459, Le Nghi Dan đat them bon bo Binh, Ho, Hinh, Cong cung sau khoa Trung thu, Hai, Đong, Tay, Nam, Bac. Sau khi len ngoi, Le Thanh Tong ban hanh nhung chinh sach moi đe hoan thien bo may quan che – hanh chinh Đai Viet.
Thang 10 am lich nam Nham Ngo (1462), Thanh Tong cho cac quan van, vo tu 65 tuoi va cac thu lai, giam sinh tu 60 tuoi đuoc đe đon xin tri si (nghi huu) voi Lai bo. Ong con bai bo đac cach cho phep cha con đuoc the tap chuc tuoc voi cac gia đinh co cong tu thoi Le Thai To. Thang 12 am lich nam Giap Than (1464), vua ra chi du: 

Thang 3 am lich nam At Dau (1465), Thanh Tong bo sau bo, đat sau vien, do Thuong thu va Ta, Huu Thi lang đung đau moi vien. Theo Lich trieu hien chuong loai chi, sau vien nay gom Nghi le, Kham hinh, Ty binh, 3 vien con lai khong ro ten. Cac khoa Trung thu, Hai, Đong, Nam, Tay, Bac lan luot đuoc to chuc lai thanh Lai, Ho, Le, Binh, Hinh, Cong; Đo su cap trung đung đau moi khoa, co Cap su trung tro thu, co nhiem vu giam sat cong viec cua sau vien tuong ung va bao cao truc tiep voi hoang đe. Vua cung đoi co quan Hanh khien nam đao thanh cac ty Tuyen chinh, moi ty gom cac Tuyen chinh su, Tham chinh, Tham nghi va Chu su (theo thu tu tu cao xuong thap).
Thang 4 am lich nam Binh Tuat (1466), Thanh Tong lai đoi sau vien thanh sau bo nhu truoc nam 1465, do Thuong thu va Ta Huu Thi lang cai quan moi bo. Duoi cac chuc nay, Thanh Tong đat chuc Lang trung, Vien ngoai lang, Tu vu. Thanh Tong cung lap ra sau tu đe phu viec cho sau bo; sau tu gom Đai ly tu, Thai thuong tu, Quang loc tu, Thai boc tu, Hong lo tu, Thuong bao tu. Moi tu do cac quan Tu khanh, Thieu khanh, Tu thua phu trach. Trong sau tu, Đai ly tu bo tro cho Hinh bo, bon tu Thuong bao tu, Thai thuong tu, Quang loc tu, Hong lo tu phu viec Le bo. Đoi voi Thai boc tu, khong ro co quan nay bo tro cho bo nao, nhung su gia K. W. Taylor phong đoan rang Thai boc tu it ra đa phai cong tac voi Binh bo, Ho bo va Le bo.
Thang 6 am lich nam Binh Tuat (1466), Le Thanh Tong ban quy che ve mau ao cac quan van vo: quan tu nhat pham đen tam pham phai mac ao hong; quan tu pham va ngu pham thi mac ao mau luc; cac vien chuc con lai đeu mac ao xanh.
Nam 1467, Le bo Thuong thu Pham Cong Nghi tau voi Thanh Tong xin bo le ban ho vua cho cong than, boi vi: "Cai sai cua viec ban ten ho co quan he rat lon. Vi nguoi lam toi ma cung ho voi vua thi bat kinh, nguoi lam con ma quen mat goc thi bat hieu. Lam sao co ke bat kinh bat hieu ma lam nen viec đuoc? Nen sua bo le ay đi. Tat ca be toi đa đuoc ban cho ho nha vua đeu cho đoi lai theo ho cu cua ong cha đe cho tong phai nha vua đuoc phan minh, coi goc cac ho đuoc ro rang". Thanh Tong y theo.
Mua thu nam Tan Mao (1471), sau khi chinh phuc Chiem Thanh, vua Thanh Tong ban bo Hoang trieu quan che, khang đinh rang: "Đat đai bo coi ngay nay so voi truoc kia khac nhau nhieu lam, khong the khong than hanh nam quyen che tac, lam tron đao bien thong", cho nen phai thay đoi, mo rong bo may quan lai, hanh chinh. Theo đo nha vua bo cac chuc Tuong quoc, Binh chuong va Boc xa; đat Thai su, Thai uy, Thai pho, Thai bao, Thieu su, Thieu uy, Thieu pho, Thieu bao lam cac chuc quan đau trieu, coi ca van lan vo. Duoi cac chuc nay, ban van trong trieu co cac co quan sau bo, sau tu, sau khoa, Ngu su đai, Han lam vien, Đong cac, Quoc tu giam, Quoc su vien, Phu doan, Cung su phu, Tu thien giam, Thai y vien, Bi thu giam, Trung thu giam, Hoa van giam,... O cac thua tuyen, phu, huyen, chau co cac nha mon, cac quan Khuyen nong, Ha đe; ben vo co cac co quan: nam phu, hai ve, bon ve Hieu luc, bon ve Than vo (tien, hau, ta, huu), sau ve Đien tien, bon ve Tuan tuong, bon ve Ma nhan,... lo viec bao ve hoang cung, cham soc voi, ngua; ngoai ra con co cac ve, so, đo ty, giang hai tuan kiem,... đong o cac đia phuong. Cac cai to cua Le Thanh Tong đa giup bo may chinh quyen đuoc mo rong đang ke; theo su gia Đao Duy Anh, tong so quan van, vo phuc vu duoi thoi Thanh Tong co đen 5370 nguoi, gom 2755 quan trieu đinh va 2645 quan đia phuong. Su gia Ta Chi Đai Truong viet trong sach So thao: Bai su khac cho Viet Nam ve bo may hanh chinh thoi Le Thanh Tong:

To chuc chi li nhu the khien phat sinh nhieu chuc quan – noi nhu ngay nay la "he thong thu lai cong kenh", nhung chinh quyen cung tinh đen viec khong phai ton phi nhieu vi "truoc kia quan it, tuoc to" nay thi "quan nhieu ma luong it, trat thap". Chi tiet thu bac cung đuoc xac đinh tu trong hoang toc, trieu đinh ra đen cac đia phuong tu lon toi nho voi cac danh xung ranh re. Ve mat quyen loi thuc te thi ro rang co su cach biet rat lon giua tang lop vuong hau va quan lai – tat nhien chua ke đen dan chung ben duoi. Ay the ma trieu đinh cung đa thoang thay tinh trang "quan vien qua nhieu, tieu phi loc kho" nen co lenh chon thai bot nguoi (1481) đe đo ganh nang cho nha nuoc.
Le Thanh Tong cung đe cao y kien cua cac quan; nhieu sang tao ve hanh chinh cua ong co xuat phat tu su goi y cua quan lai. Ong đa ra nhieu chi du yeu cau trieu than phai trung thuc va thang than khi trinh bay quan điem voi hoang đe, khong đuoc noi nuoc đoi, hai nghia. Ong con đat phep tac ve viec ban luan cua quan vien: khi co thanh chi xuong, thi theo thu tu, Luc khoa va Ngu su đai ban bac truoc, sau đo đen Luc bo, Luc tu roi toi luot cong, hau, ba, đo đoc nam phu. Cac quan đeu phai trinh bay ro y kien cua minh, khong đuoc giu im lang, tron tranh hoac a dua theo nguoi khac. Quan nao vi pham luat le nay, se bi ngu su trach hoi roi tau len vua.
Theo su gia My John K. Whitmore, muc đich cua Le Thanh Tong la giam su chi phoi tu cac đai than vo tuong đa pho ta Le Thai To day nghia chong Minh, va thay ho bang đoi ngu quan lieu đuoc tuyen chon qua cac ky thi Nho hoc. Su Viet chep thang 12 am lich nam Đinh Hoi (1467), ong đat ra an "Thien Nam Hoang đe chi bao", the hien y muon cua ong coi Đai Viet la mot Thien trieu phia Nam đoc lap, co đay đu nhung gi Thien trieu phia Bac (nha Minh - Trung Quoc) co, va co suc manh chinh tri, van hien khong thua kem Bac quoc. Khi ban hanh Hoang trieu quan che nam 1471, Hoang đe cung bay to thai đo cung ran, khong khoan nhuong đoi voi nhung con chau hay quan lai nao chong đoi, huy bo cac cai cach mo hinh nha nuoc cua minh:

 Ke tu nay, ke nao la con chau ta, phai biet rang ban hanh quy che nay la đieu bat đac di, mot khi phep tac đa đinh ra, phai kinh can duy tri va thuc hien, khong đuoc cay minh la thong minh, roi đem so voi trieu truoc ma sua đoi lai, lam đao lon moi đien chuong che đo, đe mac toi bat hieu. Ke nao la be toi cung kinh can giu phep thuong, mai mai giup đo vua cac nguoi, đe ke tuc cong liet cua nguoi xua, đe vinh vien khong con lam loi. Ke nao dam dan bua quy che cu ma ban can mot quan nao, thay đoi mot chuc nao, chinh la ke be toi gian nghich, lam loan phep nuoc, phai xu tu vut xac ra cho khong thuong xot; con gia thuoc no phai đay đi noi xa đe to ro toi ke lam toi bat trung; ngo hau muon đoi sau nay hieu đuoc y nghia sau xa cua viec sang lap đien chuong che đo.

Tren tinh than nay, nam 1485, Le Thanh Tong xu tu Thai tu Thieu bao Ngu su đai Đo ngu su Tran Phong vi ong nay phe phan nha vua ap dung quan che trieu Minh, va khi lam kinh dien cho Nhan Tong thi "yeu quy Le Đuc [Le Nghi Dan], rat khinh miet ta [Thanh Tong]". Theo Taylor, loi chi trich Le Thanh Tong đuoc gan cho Tran Phong chi mang tinh nong can, co the boc lo su hoai niem ve cac trieu đai bat on cua Le Thai Tong, Le Nhan Tong. Truoc đo, Tran Phong đa nhieu lan bi Thanh Tong quo trach rat gay gat, nhu lan du Nguyen Nhu Đo vao thang 9 am lich nam 1468: "Ta xem Tran Phong ngoai mat thi keu cang, trong bung thi xu ninh, noi nang khinh suat. Đen nhu xiem ninh ke quyen quy thi lat đat nhu con lanh gia giam yem xeo đuoi; liem tron tri cua Đuc Trung, hut mu nhot cho Nguyen Yen, đo la ke so truong đe nen quan to cua Phong đay".
Thang 3 am lich nam Quy Suu (1493), vua Le Thanh Tong đat le ve thu tu đung chau cua đinh than: đoi voi cac quan cung pham, thi nguoi lon tuoi va lam viec lau nam đung truoc, nguoi tre va lam viec chua lau đung sau. Voi cac chuc quan cai quan thi: "nguoi pham thap ma chuc cao, nhu tam pham lam Đo đoc thi đung vao ban nhi pham; that, bat pham lam Lang trung thi đung vao ban luc pham. Neu pham cao ma chuc thap, nhu nhi pham lam Ve quan thi đung vao ban tam pham; tu, ngu pham lam Vien ngoai lang thi đung vao ban luc pham; con lai cu theo the ma suy ra".
Le Thanh Tong noi tieng la vi hoang đe quan ly quan lai het suc chat che. Hang ngay ong đeu hoi kien voi cac tuong linh cao cap nhat cua minh. Ngoai ra, sau moi buoi thiet trieu, ong thuong gap rieng cac quan đung đau Luc bo va Ngu phu đe ban bac. Hoang đe cung doi theo sat sao hanh xu cua hang ngan vien quan lon nho trong trieu đinh. Ngay tu khi moi len ngoi, ong đa tao ra mot cam giac ket noi sau sac giua minh voi cac đai than qua viec khen ngoi hoac si va tung ca nhan, moi loi khen che cua ong đeu the hien ong nam ro tieu su va su nghiep cua ho. Co lan hoang đe ban mut trai cay cho cac đai than đe bay to su cam kich đong thoi co vu ho lam viec cham hon nua. Ong cung ban hanh hang loat sac lenh, canh bao va nghiem cam cac quan van vo khong đuoc tham o, hoi lo, gian doi, bieng nhac, tre nai, boc lot suc quan va dan đe vo beo ban than, thu thue cham chap, khong hoan tat cong viec đung ky han, song phong đang, chim đam tuu sac, thong dam voi vo nguoi, gia đao khong nghiem, cuoi nguoi đan ba o noi minh tran nham, mac trieu phuc khong đung quy che, le lac qua đa, nho trau, vut ba trau lung tung trong san đien... Thua tuyen su cac xu Bac đao Le Cong Khac đa bi giang chuc xuong mot bac vao cuoi nam 1467 vi noi ong nay tran nham co nhieu sau bo pha hoai mua mang ma "khong biet tau len truoc, chi ngoi nhin tai hoa cua dan". Ngay ca khi Nguyen Xi cung con la Nguyen Su Hoi nhan 80 lang bac do Ngo Tay hoi lo, Thanh Tong sai Tu le giam Nguyen Ang đen bat cha con Nguyen Xi phai nop lai 80 lang bac đo. Trong mot truong hop khac, thang 12 am lich nam Đinh Hoi (1467), nha vua mo khoa thi Hoanh tu bat 30 quan chuc phai thi. Kham hinh vien Lang trung Vu Huu va Vien ngoai lang Nguyen Đinh Khoa cao benh khong du thi. Le Thanh Tong thay la, do hoi thi biet hai nguoi nay chi ua an hoi lo. Nha vua che gieu Vu Huu trong loi du the hien su nghiem khac pha lan hai huoc cua ong:

"Viec hinh an phuc tap kho khan, co ba đieu vat va: Mot la suot ngay cam cui vat va, kho so. Hai la xu an khong đung, chiu toi lam sai. Ba la an tung chat đong, kho long xet xu tuong tan. Co ba đieu vat va ay dau nguoi khong benh cung đen phat om, huong chi la co benh".
Mat khac Thanh Tong cung to ra rong rai trong viec cho phep cac quan bi xu phat, giang chuc hay cach chuc co co hoi lan hai đe chuoc lai loi lam. Cuoi nam 1468, vien noi than Nguyen Thu bi cao buoc tham o, Thanh Tong cho rang toi đang phai xu tu nhung ong van tha đe cho co hoi sua minh. Su quan ly nghiem ngat tu hoang đe đa khien ba quan phai can than voi hanh vi cua minh. Trong sach Viet Nam su luoc, su gia Tran Trong Kim viet: "Ngai [Le Thanh Tong] lai lap ra quan che va le-nghi. Cac quan van vo co phan ruong đat, lai đuoc tien tue bong. Nhung ai ma lam đieu gi nhung-lam thi đeu phai nghiem tri". Ben canh đo, su gia Ta Chi Đai Truong ghi nhan rang Le Thanh Tong đa khong the diet tru triet đe te tham o. Quy che "đat quan đeu la luong it trat thap" theo Hoang trieu quan che do chinh ong ban bo đa khien cho quan vien rat ngheo, nhan luong khong đu cho sinh hoat; quan thanh liem nhu Nguyen Truc, lam viec tai Vien Han lam thoi Thanh Tong, đen luc mat chi co vai sao ruong cua vo. Đieu nay khien cho cac quan phai xoay xo đe truc loi, te tham o van cu ton tai va phat tac manh hon trong cac trieu vua sau.
Le Thanh Tong cung rat quan tam cat nhac nguoi gioi, giang chuc nguoi bat tai, tham o. Ben canh cac khoa thi 3 nam 1 lan, ong ap dung che đo tien cu va bao cu đe chieu mo quan vien tai đuc. Tien cu la nhiem vu bat buoc cua moi vien quan tu tam pham tro len; ho phai tim nguoi tai trong dan gian va gioi thieu cho vua. Bao cu la lua nhung quan lai co tai đuc va kinh nghiem đe cho lam cac chuc vu quan trong trong trieu đinh hoac đia phuong. Thanh Tong đa nhieu lan du cac bo trieu đinh, 3 ty Đo, Thua, Hien cac xu rang "nguoi nao liem khiet se đuoc xet cac quan lai trong bo thuoc cua minh, nguoi nao liem khiet hay tham o, chuyen can hay luoi bieng, cung cac quan Nho hoc day do nhan tai, hang nam co nguoi đuoc sung cong si hay khong, nhieu hay it, đeu ghi ten tau len đe đinh viec thang hay giang", hay "cac quan cai quan quan dan trong kinh ngoai tran, trong đo co nguoi liem khiet, cung co ke tham nhung, neu khong phan biet neu len thi khuyen ran the nao đuoc? Trong thi Đo đoc nam phu, ngoai thi đuong quan ba ty Đo, Thua, Hien, cac quan hay cong bang ma bao cu cac quan ve, phu, huyen, chau trong ngoai, nguoi nao liem khiet, nguoi nao tham nhung đeu phai khai ro su thuc, hen trong 3 thang ke tu ngay sac chi đua toi, lam ban tau len, giao cho Ngu su đai xet lai ma thi hanh khu xu đe to ro cach khuyen ran va đe noi suc cho quan dan". Khi đuoc cac đai than gioi thieu nguoi co the bo dung, nha vua đich than xem xet, chat loc can than roi moi chon ra nguoi xung đang trong so cac ung cu vien. Ong con du cac quan o Luc bo, Luc khoa va Ngu su đai neu gioi thieu đung nguoi thi se đuoc thuong, con ma sai nguoi thi bi phat tien. Đai Viet Su ky Toan thu ke lai thang 12 am lich nam 1467, Le bo Ta Thi lang Luong Nhu Hoc gioi thieu Tran Quy Huyen. Le Thanh Tong che Tran Quy Huyen khong đu tai, bat Luong Nhu Hoc giam vao nguc va thu hoi van bang cua Quy Huyen. Ngoai ra, Thanh Tong yeu cau quan vien tai chuc phai giu chuc vu cua minh đu lau đe nha vua co the đanh gia pham hanh cua ho, roi moi đuoc thuyen chuyen sang chuc khac. Trieu đinh cu 3 nam phai xet duyet quan lai 1 lan, nhung vien chuc đuoc giao viec xet duyet ma khong hoan thanh đung ky han đeu bi phat tien. Đoi voi cac quan tran nham o vung nui xa xoi, nha vua cho phep ho đuoc ve đong bang nhan chuc moi sau 6 nam neu ho lam tot cong viec. Neu lam khong tot thi phai o lai. Tuy nhien, quan lai coi giu nhung vung bien gioi nhay cam thuong phai đoi viec chi sau mot thoi gian ngan đe tranh ho o lau quen mat canh giac.


 Quy đinh ve tuoc hieu  Thang 9 am lich nam Tan Mao (1471), Le Thanh Tong ban bo quy đinh ve viec phong tuoc cho ton that, quan lai: hoang tu hoac con ca cua hoang tu đuoc lanh tuoc Vuong, đoi voi hoang tu (tuc than vuong) thi lay chu trong ten phu ma đat hieu (chang han nhu Kien Hung vuong lay tu ten cua phu Kien Hung), voi con truong cua hoang tu (tuc tu than vuong) thi dung ten huyen lam hieu (chang han nhu Hai Lang vuong lay tu ten cua huyen Hai Lang). Cac con thu cua Hoang thai tu va than vuong thi đuoc giu tuoc Cong, dung my tu (tu hoa my) lam ten hieu, chang han Trieu Khang cong. Con truong cua tu than vuong hoac ton that co tuoc Cong thi đuoc trao tuoc Hau, cung dung my tu lam ten hieu, vi du nhu Vinh Kien hau. Ngoai ra con co tuoc Ba đuoc danh cho Hoang thai ton, cac con thu cua ton that co tuoc Cong, con truong cua than cong chua; tuoc Tu đuoc đat tuong đuong voi chanh nhat pham, danh cho con thu cua than cong chua, con truong cua ton that mang tuoc Hau, tuoc Ba; tuoc Nam tuong đuong voi tong nhat pham, danh cho con truong cua than cong chua đuoc truy tang, con thu cua ton that mang tuoc Hau, tuoc Ba, ca ba tuoc nay đeu lay ten hieu theo my tu (ty nhu Tinh Cung ba, Kien Xuong tu, Quang Trach nam,...).
Le Thanh Tong con đat le cho cac cong than đuoc phong tuoc quoc cong, quan cong, hau, ba. Nhung nguoi khong co đuc đo, cong lao ro rang đoi voi trieu đai, thi khong đuoc xem nhu cong than va khong đuoc phong cac tuoc đo. Đoi voi nguoi mang tuoc quoc cong, quan cong thi lay mot chu trong ten phu, huyen đe đat hieu (chang han Tinh quoc cong Le Niem, Phu quoc cong Le Tho Vuc); voi nguoi mang tuoc hau, tuoc ba thi lay ca hai chu trong ten xa đe đat hieu (vi du tuoc Nam Xuong hau đat theo ten xa Nam Xuong, tuoc Dien Ha ba đat theo ten xa Dien Ha).
Le Thanh Tong cung ban hanh rat nhieu chinh sach ve viec đat cap bac cho quan, tuong co đai cong, đuoc mo ta chi tiet trong bo Lich trieu hien chuong loai chi cua Phan Huy Chu (quyen XVII - Quan chuc chi (V) - Tuoc am va đuong xuat than khac nhau). Đai Viet Su ky Toan thu chep đai luoc rang:

"Ve cap bac cua nguoi co cong lao thi ben van tu Thuong tru quoc đen Tu than thieu doan gom 5 pham, đeu co chanh, tong. Ben vo tu Thuong tru quoc đen Thiet ky uy gom 5 pham cung co chanh, tong. Tan quan ben van, tu chanh nhat pham, so thu Đac tien kim tu Vinh loc đai phu, cho đen chanh cuu pham so thu Tuong si thu lang, gom 9 pham, đeu co chanh, tong. Tan quan ben vo tu chanh nhat pham so thu Đac tien phu quoc Thuong tuong quan đen tong luc pham, so thu Qua cam tuong quan gom 6 pham, đeu co chanh, tong. Noi quan tan tu Thi trung lenh chanh tam pham đen Pho lich su tong cuu pham gom 7 bac, cung co chanh, pho. Ve thong tu thi thuong trat 24 tu đen ha liet 1 tu gom 19 bac. Ve cong than đuoc vinh phong thi tu chu "suy trung" đen chu "tuyen luc", gom 24 chu. Đai đe cac quan van vo co cong thi ban đau đuoc phong tu 2 chu đen 8 chu. Nguoi nao đang đuoc phong chu nao thi toi luc đo se đac xet gia phong."
Su gia Phan Huy Chu đa ca ngoi cac chinh sach phan chia cap tuoc cua Le Thanh Tong:

Su phan biet ve tuoc cap, tu thoi Hong Đuc đa quy đinh tung hang ro rang. Trong nhung bac tan quan, thong tu, vinh phong, đeu co phep san, cac đoi noi theo khong thay đoi. Đo la the le phong tuoc bai quan, trong hon 300 nam nha Le van theo nhu the, nen nay chep ca ra đay.


 Phan chia hanh chinh  Đoi vua Le Thai To, Đai Viet đuoc chia lam 5 đao, cac đon vi hanh chinh duoi đao la phu, lo, tran, chau, huyen, xa. Quan cai tri đao la Hanh khien, Tuyen phu chanh pho su; cai tri phu la Tri phu; cai tri lo la An phu su; cai tri tran la Tran phu su; cai tri huyen la Chuyen van su, Tuan sat su; cai tri xa la Xa quan. Đen thoi Le Thanh Tong, nam 1466, nha vua chia nuoc thanh 13 đao thua tuyen va Trung đo phu, lai đat cac ty Đo, Thua đe cai quan. Thanh Tong đoi lo thanh phu, tran thanh chau, đoi chuc An phu thanh Tri phu, Tran phu thanh Đong tri phu, Chuyen van su thanh Tri huyen, Tuan sat su thanh Huyen thua, Xa quan thanh Xa truong.

Nam Ky Suu (1469), Le Thanh Tong đoi phu Trung đo lam phu Phung Thien, quan linh 2 huyen Quang Đuc, Tho Xuong.
Nam Tan Mao (1471), sau khi chinh phuc Chiem Thanh, Le Thanh Tong lap đao thua tuyen Quang Nam, nang so thua tuyen cua Đai Viet len 13. Ong con lap them ty Hien, chia nhau cung cac ty Đo, Thua cai quan thua tuyen. Ty Đo do chanh pho Đo tong binh đung đau, nam viec quan su; ty Thua do Thua chinh chanh pho su đung đau, nam viec hanh chinh; con ty Hien do Hien sat chanh pho su đung đau, coi viec luat phap. 13 thua tuyen thoi Le Thanh Tong (nam 1490 đoi lam xu) bao gom: 

Nam Sach gom Hai Duong, Hai Phong ngay nay, quan linh 4 phu, 18 huyen;
Thien Truong (Son Nam) gom Thai Binh, Nam Đinh, Hung Yen, Ha Nam va phan phia nam Ha Noi ngay nay, quan linh 11 phu, 42 huyen;
Quoc Oai (Son Tay) gom thi xa Son Tay va phan tay bac Ha Noi, Vinh Phuc ngay nay, quan linh 6 phu, 24 huyen;
Bac Giang (Kinh Bac) gom Bac Giang, Bac Ninh ngay nay, quan linh 4 phu, 19 huyen;
An Bang la Quang Ninh ngay nay, quan linh 1 phu, 3 huyen, 4 chau;
Tuyen Quang gom Tuyen Quang, Ha Giang ngay nay, quan linh 1 phu, 2 huyen, 5 chau;
Hung Hoa gom Phu Tho, Yen Bai, Lao Cai, Lai Chau, Đien Bien, Son La va Hoa Binh ngay nay, quan linh 3 phu, 4 huyen, 17 chau;
Lang Son gom Lang Son ngay nay, quan linh 1 phu, 7 chau;
Thai Nguyen (Ninh Soc) gom Thai Nguyen, Bac Kan va Cao Bang ngay nay, quan linh 3 phu, 8 huyen, 7 chau;
Thanh Hoa gom Thanh Hoa, Ninh Binh ngay nay, quan linh 4 phu, 16 huyen, 4 chau;
Nghe An gom Nghe An, Ha Tinh ngay nay, quan linh 8 phu, 18 huyen, 2 chau;
Thuan Hoa gom Quang Binh, Quang Tri, Thua Thien-Hue ngay nay, quan linh 2 phu, 7 huyen, 4 chau;
Quang Nam gom Binh Đinh, Quang Ngai va Quang Nam ngay nay;
Thang 6 am lich nam Đinh Hoi (1467), vua Le Thanh Tong du cac thua tuyen xem xet, tim hieu đia the nui, song va cac su tich trong đia phuong minh, đe ve đia đo noi đo, roi trinh len cho Ho bo tong hop thanh ban đo hoan chinh cua Đai Viet. Ngay 5 thang 4 am lich nam Canh Tuat (1490) (tuc ngay 24 thang 4 duong lich), bo ban đo Đai Viet đuoc hoan tat, goi la ban đo Hong Đuc (Hong Đuc ban đo sach,). Ban đo ghi nhan nuoc Viet co 13 thua tuyen, 52 phu, 178 huyen, 50 chau, 20 huong, 36 phuong, 6851 xa, 322 thon, 637 trang, 40 sach, 40 đong, 30 nguon, 30 truong.
Thang 9 am lich nam Tan Mao (1471), Le Thanh Tong đat chuc Giam sat ngu su 13 đao chuyen lam nhiem vu giam sat cong viec cua quan lai cac đao, ngan khong cho ho nhung lam.


= Xay cat =
Trong suot thoi ky tri vi cua minh, Le Thanh Tong xay đap nhieu cung đien trong va ngoai hoang thanh Thang Long. Thang 3 am lich nam At Dau (1465), ong ha lenh xay moi đien Kinh Thien; khong lau sau đo, vao thang 8 am lich ong cho dung đien Can Đuc. Thang 11 am lich nam nay, viec xay dung 2 đien hoan tat, Thanh Tong xuong chieu đai xa thien ha.

Ngay 15 thang 8 am lich nam Đinh Hoi (1467), Le Thanh Tong cho dung lan can bang đa o đien Kinh Thien va lap mot đien nho tren san Giang Vo.
Cuoi nam 1467, theo Đai Viet su ky toan thu, Thanh Tong nhan nhieu to tau noi mat mua, gia gao tang manh, nen ra lenh hoan xay cung thanh. Tuy nhien, su sach khong ghi ro ten goi cua cung thanh nay.
Nam Đinh Dau (1477), Le Thanh Tong cho cung co, mo rong thanh Đai La.
Nam Tan Suu (1481), Le Thanh Tong cho đao ho Hai Tri o kinh su. Theo Đai Viet Su ky Toan thu: "Ho nay quanh co đen 100 dam". Ho bao quanh đien Thuy Ngoc, ben canh ho nha vua cho lap đien Giang Vo lam noi huan luyen cho tuong binh.
Thang 10 am lich nam Giap Thin (1484), Le Thanh Tong đat quy đinh ve viec kien thiet hanh đien ngoai hoang thanh, đuoc Đai Viet Su ky Toan thu dan lai: "Hanh đien gom 5 gian, 2 chai, nha bep moi day 3 gian, mot đai Quan canh o giua, cao 5 thuoc, rong 40 thuoc, lam mot khu đan Tien nong cao 7 thuoc, rong 36 thuoc, 4 mat đap tuong đat, cung đi cua đi ngua vao". Cac hanh đien đeu đuoc bo tri o xa Hong Mai, huyen Thanh Đam. Khong lau sau, ong kien lap đien Đai Thanh cung nha đong vu, tay vu, đien Canh phuc o Van Mieu.
Thang 11 am lich nam Canh Tuat (1490), Le Thanh Tong muon đe phong bi am sat giong Le Nhan Tong truoc đay, nen đap rong hoang thanh them 8 dam. Cong viec mo rong keo dai 8 nam thi xong. Thanh Tong con lap them đien Danh Bao va trung tu vuon Thuong Uyen, trong vuon co huou va nhieu loai thu khac.
Thang 10 am lich nam Tan Hoi (1491), Le Thanh Tong sai tho dung cai đinh o me ngoai cua Đai Hung (cua Nam thanh Thang Long), goi la Quang Van đinh (广聞亭), lam noi treo cac phap lenh tri dan. Bai ky Quang Van đinh do van than Bui Xuong Trach soan nam 1493 mo ta đia điem va dien mao cua đinh: "o me ngoai cua Đai Hung (cua Nam thanh Thang Long), lau phuong cao ngat phia truoc, thanh rong bao quanh o ngoai, ngoi nuoc va đuong dan ve o quanh ta huu... Tru cot trang trong, đuc cham đon gian, du thap ma khong xau, du đep ma khong xa hoa, quy mo đung muc".
Ngoai ra bo Đai Viet Su ky Toan thu con ke Le Thanh Tong đa dung cac đien Tu Ha, Bao Quang, Kim Loan, Bao Van o Đong Kinh va tam đien Lam Son o Tay Kinh. Cung sach nay chep lai loi su gia Nho than đoi Le trung hung phe phan Le Thanh Tong xay dung "cong trinh tho moc vuot qua quy mo xua", lam hao ton suc dan va tien cua nha nuoc.


= Quan su =
Ben canh nhung cai cach sau rong ve hanh chinh, Le Thanh Tong cung to ra la mot nha quan su co tai, đa ban bo rat nhieu chinh sach nham cung co, mo rong suc manh quan đoi Đai Viet. Ngay sau khi len ngoi, vao thang 7 am lich nam 1460, ong chi thi cho cac tong quan, chi huy cac ve quan nam đao va quan cac phu, tran: 

Khoang nam 1465-1470, Le Thanh Tong ban hanh chinh sach tuyen quan: cu 3 nam mot lan lam lai ho khau goi la "tieu đien", 6 nam mot lan goi la "đai đien". Cu 6 nam 1 lan, cac Xa truong mang so ho khau cua minh toi Đong Kinh chieu vao viet lai trong chinh thu cua trieu đinh ve so dan hien tai trong xa. Cung đinh ky 6 nam mot lan, trieu đinh cu mot so noi than va quan van, vo ve đia phuong dung lap truong tuyen, sau đo duyet tan binh. Tru cac hang chuc sac, quan lai, cac dan đinh tu 18 tuoi tro len đeu phai đang ky vao ho tich va đuoc chia lam cac bac: trang hang, quan hang, dan hang, lao hang, co hang, cung hang. Khi can đieu đong, se đua trang đinh lam linh, dang trang sung vao hang quan o nha lam ruong. Khi nao thai nguoi gia yeu, thi chieu theo thu tu lay bo sung vao. Le tuyen dan đinh vao lam linh nhu sau: nha co 3 dan đinh thi 1 nguoi vao hang linh trang, 1 nguoi vao hang quan, 1 nguoi vao hang dan; nha co bon nguoi thi bo 2 nguoi hang dan; nha tu 5 đinh tro len thi 2 nguoi bo hang linh, 1 nguoi bo hang quan ung vu. Su gia hien đai Ta Chi Đai Truong co nhan xet ve cach tuyen quan nay:

Truoc đay Le Thai To đa chia quan đoi (ngoai cam quan) lam nam ve quan: Bac đao, Nam đao, Đong đao, Tay đao va Hai Tay đao, tran giu nam đao hanh chinh trong nuoc. Sang thoi Thanh Tong, nam 1466 nha vua đoi ve quan nam đao thanh quan nam phu, bao gom: Bac quan phu đong o man Kinh Bac, Lang Son; Trung quan phu cai quan vung Thanh Hoa-Nghe An; Đong quan phu cai quan vung Hai Duong, Yen Bang; Tay quan phu cai quan vung Tam Giang, Hung Hoa; Nam quan phu cai quan cac vung Son Nam, Thuan Hoa, Quang Nam. Rieng man Thai Nguyen, Tuyen Quang co quan Phung truc tran thu. Moi quan co phu đo đoc chi huy; chuc quan cao nhat trong phu nay la Ta Huu Đo đoc. Bien che moi quan co 6 ve, moi ve co 5-6 so, moi so co 20 đoi, moi đoi gom 20 nguoi. Su gia Tran Trong Kim uoc tinh ca nam phu đo đoc cong lai la 6-7 van quan. Cung nam 1466, Le Thanh Tong lan luot đoi ten cac chuc chanh ngu truong, pho ngu truong, đoi su thanh tong ky, tieu tong ky, quan lai.
Đoi voi cam quan, nam 1470, Le Thanh Tong lap cac ve quan Kim ngo, Cam y. Ve Kim ngo đuoc hop thanh tu 2 ty Trang si, Than ty; ve Cam y đuoc hop thanh tu 2 ty Binh ma, Nghi ve. Nha vua con lap them bon ve Hieu luc, bon ve Than vu (đeu đuoc chia lam tien, hau, ta, huu), 6 ve Đien tien (gom ve quan Vu lam, Tuyen trung, Thien uy, Thuy quan, Than sach, Ung thien), 4 ve Tuan tuong cung 4 ve Ma nhan. Nam 1490, Le Thanh Tong mo rong bien che cac ve Kim ngo, Cam y, Than vu, Đien tien; tu đay ve Cam y co toi 20 ty, ve Kim ngo co toi 100 ty.
Nho si thoi Nguyen Phan Huy Chu đa nhan xet ve cach to chuc quan đoi thoi Le Thanh Tong:

Cuoi nam 1465, Le Thanh Tong đat ra phep tap tran đo quan thuy bo. Đoi voi thuy quan, ong ban cac tran đo: Trung hu, Thuong son xa, Man thien tinh, Nhan hang, Lien chau, Ngu đoi, Tam tai, That mon, Yen nguyet, cung 32 đieu quan lenh ve thuy tran. Bo quan thi co cac tran đo: Truong co, Tuong kich, Co binh, va 32 đieu quan lenh ve tuong tran, 27 đieu quan lenh ve ma tran, 42 đieu ve bo tran danh cho quan Kinh ve (ve sau, thang 3 am lich nam 1484, ong con ban bo đieu lenh Hong Đuc quan vu, gom 27 đieu). Mua xuan nam 1467, Thanh Tong đi tuan nhieu noi, to chuc nhieu đot dien tap lon cho quan đoi: ngay 20 thang 2 am lich, thuy quan tap tran đo Trung hu tren song Lo, ngay 23 tap tran đo Tam tai, Nhat mon tren song Vi, ngay 26 lai tap tran đo Ngu đoi, Nhan hang tren song An Cha, tap tran đo Thuong son tren nga ba song Bach Hac. Ky luat tap tran rat nghiem ngat: trong cuoc dien tap tren song Vi ngay 23, Thanh Tong đa bat troi Tay quan Đo đoc Le Thiet va thuoc ha vi bat tuan lenh vua (ve sau đuoc tha).
Cung trong thang 2 am lich nam 1467, Le Thanh Tong bai chuc hai Tran đien pho tuong quan Le Han Đinh va Nguyen Đuc. Han Đinh truoc lam Chuyen van, co hanh vi tham nhung nen so dan hac toi, phai cao benh xin nghi. Sau Han Đinh cung Thai chuc thua Nguyen Đuc đuoc Chi huy su Đao Bao tien cu voi vua, noi hai nguoi nay thao binh phap. Le Han Đinh va Nguyen Đuc dang Thanh Tong cac tran đo Trung hu, Man thien tinh va Thuong son xa... Thanh Tong hai long, phong ca hai lam Tran đien pho tuong quan va sai quan 5 phu tap theo tran đo do hai nguoi đe xuat. Quan si tap 2-3 lan nhung khong đat hieu qua. Thanh Tong lai cho hai nguoi ra day, nhung van khong đuoc. Cuoi cung Thanh Tong tuc gian, phat đanh bang truong roi sa thai ca hai.
Le Thanh Tong con đat le to chuc thi vo 3 nam 1 lan o kinh su; nhung nguoi mang tuoc cong, hau, ba, tu, nam va moi quan vo trong trieu, ngoai đia phuong đeu phai du thi. Cac quan, tuong thi đat đeu đuoc phong thuong, nguoi thi khong đat phai bi xu phat. The le thi đuoc ghi lai trong Đai Viet Su ky Toan thu: "Moi nguoi thi ban cung ten 5 phat, nem thu tien 4 chiec, đau moc 1 tao. Trung đuoc tu 8 đen 10 la thuong cap; tu 6 đen 7 la trung cap, tu 4 đen 5 la ha cap; đeu đuoc thuong theo thu bac khac nhau. Neu trung tu 2 đen 3 thi khong đuoc thuong cung khong bi phat; trung tu 1 đen khong trung thi phai phat tien cung theo thu bac khac nhau".
Theo mot so su gia hien đai (trong đo co Sun Laichen - nguoi Trung Quoc), thi vu khi quan su duoi thoi Le Thanh Tong đa co nhung tien bo vuot bac, do von co cac ky thuat va sang che cung ki nang che tao vu khi cuc ki tinh xao cua Đai Viet thoi nha Ho ve vu khi tam xa nhu hoa thuong, hoa ho, sung than cong,... hop voi so vu khi kha tan tien thu đuoc truoc đay trong cuoc khoi nghia Lam Son đa tao nen cho Đai Viet mot kho vu khi đa dang va hung manh, co the vuot xa so voi vu khi chau Au cung thoi ve sat thuong va chat luong.
Le Thanh Tong rat chu y đen viec tich tru luong thao o cac vung bien cuong đe su dung cho quan luong khi can thiet. Mot nghe thuat lam luong kho thoi Le Thanh Tong đuoc su sach ghi lai la mot ky thuat đac biet cua Đai Viet, đo la đo (hap) thoc chin va say kho. Loai luong kho nay co the cat giu vai nam khong bi mat pham chat va rat tien cho viec van chuyen va su dung trong chien tranh, đac biet la dung cho quan đoi vien chinh.
Duoi thoi vua Le Thanh Tong, nuoc Đai Viet tuong đoi yen on. Co vai lan ong phai đieu binh đanh Bon Man, Lao Qua quay roi phia Tay (1460, 1467, 1469), "giac co" xam pham tran An Bang - Quang Ninh (1467), quan cua Sam To Đuc, Ly Lan nuoc Minh (1467), quan nguoi dan toc thieu so mien nui (Son Man) tu chau Bang Tuong ben Minh quay nhieu phia Bac (1473, 1474), nhung chi khi chinh phuc Chiem Thanh (1471) va Bon Man, Lao Qua (1478-80) moi dung đen đai quan. Cac chinh sach quan su cua Thanh Tong đa gop phan cung co nen cai tri cua trieu Le, va đua Đai Viet tro thanh cuong quoc o ban đao Trung-An.


= Kinh te =
Le Thanh Tong con đac biet quan tam cac chinh sach nham phat trien kinh te nhu: sua đoi luat thue khoa, đien đia, khuyen khich nong nghiep, mo đon đien, keu goi nguoi phieu tan ve que,đat ra luat quan đien chia đeu ruong đat cho moi nguoi. Ve thue ma, Le Thanh Tong quy đinh nguoi gia tu 60 tuoi tro len va hoang đinh (thanh thieu nien) duoi 18 tuoi, cung nhung nguoi tan tat va nhung nguoi thuoc ve trang (hang tong quan) đeu đuoc mien thue đinh; con lai moi nhan đinh phai nop thue đong nien la 8 tien. Sang thoi Le Hien Tong, thue đinh tang len, nhung tuu chung van thap hon muc thoi Tran-Ho. Le Thanh Tong con đinh le thue đat, thue ruong va thue đat bai trong dau. Ca ba thu đat nay đeu đuoc chia lam 3 hang, dua theo so mau ma đong thue.
Đe nam bat nhan khau, Le Thanh Tong quy đinh 6 nam 1 lan, cac quan phu huyen phai dan cac xa truong toi Kinh su đe khai bao so ho khau xa minh.
Le Thanh Tong rat chu trong nong nghiep. Ngay tu khi moi len ngoi, thang 3 am lich nam 1461, ong đa ra sac chi cho cac quan, huyen, lo, tran, xa nham toi đa hoa san xuat: "Tu nay ve sau, trong viec lam ruong, phai khuyen khich quan dan đeu cham nghe nghiep sinh nhai, đe đu an mac, khong đuoc bo goc theo ngon, hoac kiem chuyen buon ban, lam tro du thu du thuc. Nguoi nao co ruong đat ma khong cham cay cay, thi quan cai tri bat trinh tri toi". Ong con lap cac chuc quan Ha đe, Khuyen nong đe de cham lo viec nong trang. Ong con ra lenh cho Ho bo va cac quan đia phuong bao cho ong biet noi nao co đat hoang, roi ong du phu huyen đon đoc dan đi khai hoang, mo ruong. Nam 1466, theo loi tau cua Tuyen chinh su Tay đao Tran Phong, Le Thanh Tong tuyen bo cac van tu cam ban ruong đat tu thoi Tran, Ho va thoi thuoc Minh het hieu luc va khong đuoc chuoc lai, nhung neu tu sau nam 1428 thi cho phep chuoc lai. Ong cung đat ra nhung quy đinh ve quyen tu huu ruong đat, nghiem tri nhung nguoi cuong đoat, lan chiem ruong cua nguoi khac, hoac chat cay va tre trong ruong cua nguoi khac. Theo su gia My K. W. Taylor, trieu đinh Le Thanh Tong quan tam đen đoi song lang xa hon bat ky mot trieu vua nao truoc. Đieu nay xuat phat tu su gia tang so luong quan chuc o lang xa va tu cach cai tri sau sat cua hoang đe.
Duoi thoi Le Thanh Tong, dan so Đai Viet tang truong manh me. Nhu loi nha vua khang đinh trong mot lenh chi nam 1477: "Sinh dan cac huyen, chau, xa o cac xu trong nuoc moi ngay mot đong..." Su gia Li Tana uoc tinh Đai Viet co 1.861.750 dan cu nam 1417, nhung đen nam 1490 con so đa tang len 4.372.500. Đe đap ung nhu cau luong thuc cua mot luong dan so lon nhu the, trieu đinh phai đay manh khai khan nhung vung đat hoang. Do vay nam 1481, Le Thanh Tong cho lap 42 so đon đien trong ca nuoc, chia thanh 3 bac thuong, trung, ha, voi nguyen vong "dung het tiem luc cua nghe nong, mo rong nguon trich tru cho nha nuoc".
Ben canh đo, thoi Thanh Tong tri vi co mot so lan han han, đoi kem xay ra (1467, 1468, 1473, 1476, 1489-1490, 1492), ong đeu giai quyet manh me. Chang han nhu nam 1467 co sau can lua, nha vua cu Le bo Thuong thu, Lai bo Thuong thu va cac đao si đi te than linh đe diet tru sau lua. Ong con giam to ruong va thue nhan đinh sau khi nghe Ho bo tau la mua mang kem. Thang 9 am lich nam nay, mot con bao hoanh hanh o phu ven bien la Nam Sach, Giap Son, Thai Binh, Kien Xuong, lam nuoc bien dang cao, đe đieu tan vo, ruong lua bi ngap va nhieu nguoi chet đoi. Thanh Tong lap tuc ban lenh ngung xay dung cung that, lai cho quan si vung ven bien hoan thao luyen đe don suc khoi phuc cac đe ven bien va giam thieu thiet hai cua bao. Đong thoi ong sai Giam sat Đinh Nhan Phu, Thieu Duy Tinh chia nhau đi đon đoc viec xay lai đe đieu. Cung thoi gian nay, gia gao o kinh đo tang vot, nha vua thay gia gao o Nghe An re hon nen sai quan thua tuyen Nghe An van chuyen gao ve kinh su. Hoac nhu trong nam 1489-90 co đai han, Thanh Tong ban bo lenh đai xa gom 45 đieu, roi truyen Han lam vien cung cac Khoa, Đai, Cam y ve hieu uy chia nhau đen cac phu huyen, phat thoc cong đe cuu đoi cho dan. Su cu con ghi nam 1496, thay troi khong mua, Thanh Tong tu minh cau đao, cuoi cung troi co mua. Chinh sach nong nghiep cua Le Thanh Tong đa khien cho viec canh nong troi chay, nhu cac quan Le bo tung mo ta: "thoi tiet thuan hoa, mua mang boi thu, dan chung yen vui, muon vat doi dao".
Cac nganh nghe thu cong nghiep va xay dung ngay tu đau thoi Le Thanh Tong đa phat trien manh me va "đa vuot len tren muc đo cua thoi Tran mat" (theo loi su gia Đao Duy Anh). Nghe in va lam giay o Đai Viet đat mot trinh đo cao cua the gioi thoi bay gio. So luong sach in thoi nay kha đo so. Đac biet nhat thoi ky nay la thanh tuu trong cong nghe che tao vu khi va đo sat chiem uu the. Đo gom, su thoi Le so phat trien đat đuoc đo tinh xao va hoa van đep. Trong bo Viet su tieu an, danh si đoi Le Trung hung Ngo Thi Si co ca ngoi vua quan thoi Hong Đuc vi uu tien dung hang quoc noi, khong le thuoc vao đo dung Trung Hoa: 

Cac nghe thu cong nhu: det lua, uom to, det vai, nghe moc, nghe cham, nghe đuc đong cung phat trien. Đe đo Đong Kinh 36 pho phuong sam uat, nhon nhip ton tai phat trien đen tan ngay nay. Phuong Yen Thai lam giay, Phuong Nghi Tam det vai lua, Phuong Ha Tan nung voi, Phuong Hang Đao nhuom đieu, Phuong Ngu Xa đuc đong, Phuong gach va gom su Bat Trang va nhieu phuong khac nua.
Ve thuong mai, hoat đong noi thuong thoi Le Thanh Tong chu yeu la hinh thuc trao đoi san pham giua cac đia phuong. Nho he thong đuong sa đuoc xay dung va đuong song đuoc khoi đao, viec luu thong hang hoa giua cac đia phuong kha thuan loi. Đong Kinh la trung tam buon ban lon nhat va sam uat nhat. Do co uu the ve vi tri, nhung nguoi buon ban muon đen Đong Kinh bang đuong bo hay đuong song đeu thuan tien. Ngoai Đong Kinh va mot vai thi tran la trung tam buon ban, hau het la cac cho nam o cac đia phuong. Moi xa co mot cho hoac mot vai xa lan can co mot cho chung. Cho hop hang ngay hoac theo nhung ngay nhat đinh trong thang goi la ngay phien cho. Hop cho la dip đe nhung nguoi trong đia phuong va cac lai buon tu xa toi buon ban trao đoi san pham - chu yeu la trao đoi giua nong pham va san pham thu cong. Đe tao thuan tien cho viec mua ban Le Thanh Tong đa tung khuyen du cac quan rang:

Do dan cu ngay cang đong đuc va nhu cau trao đoi hang hoa ngay cang lon, nam 1477, Le Thanh Tong ra quy đinh ve viec chia cho. Theo đo, cac quan phu, huyen, chau phai xem xet thuc trang, neu viec chia cho la thuan tien cho viec buon ban cua dan thi lam ban tau len xin phep trieu đinh. Luat Hong Đuc co quy đinh cam nhung hanh đong sach nhieu va thu thue qua cao đoi voi cac cho. Đieu 186 chuong Vi che ghi:

Nhung nguoi coi cho trong kinh thanh ma sach nhieu tien leu cho thi xu toi xung, đanh 50 roi, biem 1 tu; lay thue cho qua nang biem 2 tu, mat chuc coi cho va boi thuong tien gap đoi tra cho dan, tien phat tra cho nguoi cao giac. Neu lay thue cho khong đung luat thi đanh 80 truong va dan đi rao trong cho 3 ngay.
Ben canh đo, đoi voi ngoai thuong Le Thanh Tong thuc hien chinh sach uc che nghiem ngat. Tren cua khau doc bien gioi mien duyen hai, trieu đinh lap co quan kiem soat ngoai thuong rat khat khe. Nhung nha buon ngoai quoc đen Đai Viet buon ban chi đuoc ra vao han che tai mot so đia điem quy đinh, chu yeu la Van Đon (Quang Ninh). Tai cac cua bien co cac quan Sat hai su kiem soat tau be, cac An phu ty va Đe Bac ty kiem soat buon ban va đi lai. Nhan dan va quan lai vung duyen hai tu y mua hang hoa cua nguoi nuoc ngoai hoac đon tiep cac thuyen buon thi se bi nghiem tri, phat tien rat nang, tu 50 quan đen 200 quan.
Theo sach Lich su Viet Nam tap 3 (2007) cua Vien Su hoc Viet Nam, chinh sach nay co mot phan ly do xuat phat tu nhu cau tu ve đe ngan ngua do tham cua ngoai bang va mat khac do tu tuong trong nong, muon gan chat nguoi dan voi đong ruong, khong cho nguoi dan roi đong ruong va que huong đi buon ban. Con su gia Ta Chi Đai Truong trong sach So thao: Bai su khac cho Viet Nam (2009) thi lien he chinh sach nay voi nguon goc mien nui cua hoang trieu Le cung nhu viec ton sung Nho giao vao thoi Le Thanh Tong:

Du rang ngay nay co nguoi co tim dau vet thuong nghiep trong đoi Le so nhung ro rang la ngoai cac chung co thanh lap cho bua, đa khong thay nhung hoat đong ngoai thuong anh huong đen trieu đai ma lai con them cac hanh đong han che ngay tu tren trieu đinh. Cac quan su đi Bac gong ganh buon ban luc ve bi beu xau cong khai... Thanh Tong moi len ngoi đa co lenh khuyen khich lam ruong, ngan cam khong đuoc "bo goc theo ngon, kiem chuyen buon ban lam tro du thu du thuc" khien nha nuoc khong the kiem soat nguoi đuoc. Co the đo la do loi nhin hep hoi tu nguon goc rung nui cua tap hop Le va phe nhom quen loi trao đoi hang hoa o khu vuc nho, thay tuc toi truoc mon loi loc lien quoc gia cua đam su than von la nguoi trung chau (ho Tran nhieu ro ret) đua ve. Va bien minh cho thai đo phu nhan đo lai la mo tu tuong nho gia chong đoi viec "bo goc (nong) theo ngon (thuong)" nhu đa thay tren. Đong thoi cung la do su than phuc Minh đa anh huong đen tinh trang co rut cua đat nuoc trong luc cac tap đoan phuong Tay chua ben mang đen vung đat nay. The la cuoc song van goi tron trong vong nong nghiep va buon ban nho ma dau hieu xay cat cho lai la mot minh chung.
Su ngan cam khat khe cua Le Thanh Tong va trieu đinh Hau Le khien ngoai thuong phat trien rat kem. Thuyen buon cac nuoc vao thua thot, cac cho mien bien nhu Ky Lua (Lang Son), Mong Cai, Van Ninh, Van Đon (An Bang)... suy giam dan. Nam 1467, thuyen buon Xiem La đen Van Đon dang bieu bang vang la va hien san vat quy đe xin thong thuong nhung bi Le Thanh Tong khuoc tu. Chinh sach đo can tro su phat trien kinh te hang hoa, lam cho qua trinh tach roi thu cong nghiep ra khoi nong nghiep va qua trinh phat trien cua cac đo thi rat kho khan.


= Luat phap =

Sau khi đanh bai quan Minh, vua Le Thai To đa bat đau soan thao luat phap. Đen nam 1483, vua Thanh Tong sai cac đinh than sua đoi, bien soan lai cac đieu luat cu, lam thanh bo Quoc trieu Hinh luat (con goi la Luat Hong Đuc). Bo luat gom 6 quyen, 722 đieu, va đuoc su dung suot tu thoi Hong Đuc đen het the ky XVIII. Trong viec bien soan bo luat nay, trieu đinh co tham khao cac bo luat nha Đuong, nha Minh ben Trung Quoc. Tuy nhien, bo luat cua Le Thanh Tong chua đung nhung sang tao đang ke khien no gan gui hon voi cac đac điem xa hoi, ton giao cua Đai Viet. Trong so 722 đieu cua Quoc trieu Hinh luat, co đen 342 đieu hoan toan khong tuong ung voi cac đieu luat cua Trung Quoc. Trong cac đieu luat con lai thi 200 đieu chiu anh huong mot muc đo nao đo luat nha Đuong, chi co 14 đieu mo phong truc tiep tu luat nha Minh. Voi bo luat nay, Đai Viet đa hinh thanh mot nha nuoc phap quyen so khoi va thuoc loai som tren the gioi.
Bo luat Hong Đuc thoi Le co noi dung co ban nhu sau:

Giu cho đat nuoc luon o the chu đong đoi pho voi su xam luoc tu ben ngoai;
Giu nghiem ky cuong, phep nuoc;
Chan hung nong nghiep, coi nong nghiep la nen tang cua su on đinh kinh te xa hoi;
Mo rong giao luu khuyen khich thu cong nghiep, thuong nghiep lanh manh, han che ngoai thuong;
Bao ve quyen so huu tai san cua muon dan, chong tham nhung triet đe, chong su lam quyen va uc hiep dan chung;
Khuyen khich nuoi duong thuan phong my tuc va phat trien kinh te;
Benh vuc va bao ve quyen loi phu nu (khac voi luat phap Trung Hoa đuong thoi, luat Hong Đuc cho phep phu nu co quyen ly hon, con gai trong gia đinh co quyen thua ke tuong đuong voi con trai, con gai lay chong khong nhat thiet phai qua su cho phep cua cha me);
Bao ve quyen loi cua vua va quan lai, bao ve quyen loi cua giai cap thong tri đia chu phong kien.
Đanh gia ve mot khia canh trong bo luat Hong Đuc, su gia Han Quoc Yu Insun viet: "luat ve quyen thua ke gia tai va che đo huong hoa o bo Luat nha Le la đac thu cho xa hoi Viet Nam. Theo quy đinh, 1/20 tai san tho cung to tien, phan con lai chia đeu cho cac con, bat ke trai, gai (17; 93-94)".
Le Thanh Tong la nguoi thuc hien nghiem chinh phap luat đa ban hanh. Mot lan, ong đa thu lai quyen chi huy cua Tong quan Đo đoc Le Thiet vi con trai Le Thiet la Ba Đat phong ngua tren đuong pho giua ban ngay va dung tung gia no đanh nguoi. Le Thanh Tong thuong bao voi cac quan rang: 

Ben canh đo, viec dung luat duoi thoi Le Thanh Tong tro nen khac nghiet hon so voi cac trieu truoc. Thoi Le Nhan Tong, nam 1448 chi co 42 nguoi bi xu tu. Đen đoi Thanh Tong, rieng nam 1467 đa co 323 nguoi bi hanh quyet. Thanh Tong con đat ra hinh phat cung ran đoi voi nguoi khong tuan theo quy che đe tang cha me va chong. Them vao đo, ong ep nhung nguoi nuoc Đong Nam A ma ong coi la "man di" song trong lanh tho Đai Viet phai đoi ten va nep song cho giong voi nguoi Viet.


= Y te =
Le Thanh Tong đa lap nha Te sinh đe chua benh giup dan. Ong con quy đinh, o đia phuong nao co dich benh xay ra, cac quan noi nay đuoc phep trich tien thue đe mua thuoc tri benh cho dan.


= Giao duc =
Cung voi viec xay dung thiet che moi, Le Thanh Tong rat chu trong viec mo mang giao duc, boi duong nhan tai, nham xay dung va mo rong mot đoi ngu quan lai goc binh dan tham nhuan kinh đien Nho hoc, đong thoi han che su anh huong cua tang lop quy toc, vo tuong trong trieu. Trieu đinh thoi ong co Han lam vien, Đong cac vien, Quoc su vien, Quoc Tu Giam, nha Thai hoc la nhung co quan chuyen phu trach van hoa – giao duc trong nuoc.
Thang 3 am lich nam 1467, vua Thanh Tong thay hoc sinh Quoc Tu Giam đa so hoc Kinh Thi, Kinh Thu, it chiu hoc Kinh Le, Kinh Dich va Kinh Xuan Thu, nen ong đat chuc Ngu kinh bac si, moi nguoi hieu biet chuyen ve mot kinh đe giang day o Quoc Tu Giam. Ngoai ra, ong con đat chuc Giao tap bac si o cac ve quan, va chuc Huan đao chuyen day Nho hoc o cac phu.
Thang 10 am lich nam 1484, Le Thanh Tong cho sua sang, mo rong Van Mieu-Quoc Tu Giam; chi tiet đuoc ghi lai trong Đai Viet Su ky Toan thu: "[Vua] lam đien Đai Thanh o Van Mieu cung nha đong vu, tay vu, đien Canh phuc, kho chua van in va đo te le, nha Minh luan, giang đuong đong tay, nha bia đong tay, phong hoc cua sinh vien ba xa, va cac cua, xung quanh xay tuong bao". Ong con ra lenh cho cac phu hang nam phai lam le te o Van mieu cua đia phuong minh vao cac ngay thuong tuan thang 2, thang 8 (am lich).


 Khoa cu  Le Thanh Tong con ban hanh rat nhieu cai cach nham phat trien che đo khoa cu tuyen quan kieu Nho giao. Thang 4 am lich nam 1462, Le Thanh Tong đat le bao ket thi Huong, quy đinh rang: Nguoi muon du thi, du la binh dan hay quan linh, đeu phai đi khai ten va can cuoc o đao cua minh trong thuong tuan thang 8 (am lich) nam 1462. Sau đo, quan coi đao se cung xa truong lam giay cam ket ve đao đuc cua nguoi ung thi, ai đuoc cam ket la co đuc đo, trong sach thi moi đuoc vao thi. Nhung nguoi "bat hieu, bat muc, bat nghia, loan luan, đieu toa" thi hoc rong, gioi van chuong đen may cung khong đuoc đi thi. Đoi voi nguoi lam nghe xuong ca, nguoi tung tham gia, thong đong voi cac nhom phan loan va ngoai bang thi ban than ho va con chau đeu bi cam thi. Ai đuoc du thi thi phai nop giay thong than cuoc, ghi chinh xac noi o (phu, huyen, xa), tuoi tac, ly lich cua cha me va cua ban than, ten quyen kinh ma minh chuyen hoc. The le thi Huong gom cac buoc:

Thoat tien, cho lam mot bai am ta đe loai bot nguoi it nang luc; nguoi vuot qua buoc nay tiep tuc phai thi 4 ky:
Ky thu nhat, lam 5 bai ve Tu thu va kinh nghia.
Ky thu hai, lam bai chieu, che, bieu, theo loi van tu luc co the.
Ky thu ba, thi tho phu; tho dung Đuong luat; phu dung cac the Co the, Ly tao, Van tuyen; bai thi phai hon 300 chu.
Ky thu tu, lam 1 bai van sach, noi ve kinh, su hoac the su; bai thi phai khong qua 1000 chu.
Sau khoa thi nay, cac thi sinh thi đo phai đuoc lap thanh danh sach, đe trinh cho Le bo, đen trung tuan thang 1 nam toi se cho thi Hoi.
Theo Le Quy Đon – mot đai than, nha tri thuc đoi Le Trung hung – ghi nhan trong Kien van tieu luc, nguoi nao đo 3 trong 4 ky thi Huong thi goi la Sinh đo, đen khoa thi Huong sau phai vao thi lai; con nguoi đo ca bon ky đuoc goi la Huong cong, đuoc phep vao thi Hoi. Rieng nguoi đa lam quan thi co khong đo Huong cong cung van đuoc du thi Hoi.
Theo Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc, truoc thoi Le Thanh Tong, nha nuoc chua quy đinh cu the ve thoi gian thi Hoi, chi cho thi Hoi khoang 5–6 nam 1 lan. Đen nam 1463, vua Thanh Tong đat le 3 nam mo 1 khoa thi, chon cac nam Ty, Mao, Ngo, Dau thi Huong, cac nam Suu, Thin, Mui, Tuat thi Hoi. Thang 2 am lich nam nay, ong mo khoa thi Hoi, co đen hon 4400 nguoi du thi, trong đo hon 40 nguoi trung tien si. Ngay 16 thang 12 am lich, nha vua cho thi Đinh đe xep loai cac tien si, ong tu ra đe van sach hoi ve đao tri nuoc cua đe vuong. Cac tien si tu Luong The Vinh tro xuong đuoc đo cap đe va xuat than theo cac thu bac khac nhau.
Nam 1466, Le Thanh Tong mo khoa thi Hoi thu hai, đay đuoc xem la khoa đau tien lam đung theo quy che 3 nam lan thi. Khoa nay co 1100 nguoi du thi, 27 nguoi trung cach. Ngay 12 thang 3 am lich, nha vua to chuc thi Đinh. Ong đich than đen cua đien Kinh Thien, ra đe van sach ve "đe vuong tri thien ha", lay đo 8 đe nhi giap tien si xuat than (đung đau la Duong Chau) va 19 đe tam giap đong tien si xuat than (đung đau la Nguyen Nhan Thiep), khong lay tien si cap đe (tam khoi). Cung tu khoa thi 1466 bat đau co le: "Ngay 26 lam le xuong danh, ban cho an menh. Quan Le bo ruoc bang vang ra treo ngoai cua Đong Hoa đe to su vinh quang, lai ban cho ao mu, yen tiec. Mong 3 thang 3 nhuan, cac Tien si đuoc vinh quy" (trich Van bia đe danh Tien si khoa Binh Tuat nien hieu Quang Thuan thu 7 - 1466).
Theo Le Quy Đon, thoi Quang Thuan đa đat the le: nguoi đau ca bon ky thi Hoi thi đuoc phong Tien si, nguoi chi đau 3 ky thi đuoc nhan cac chuc thuoc lai, ta nhi, giao chuc o cac nha mon, nguoi thi khong đau thi cho lam tang quang sinh o Quoc Tu Giam. Cac tien si se đuoc bo vao cac chuc quan chinh chuc o huyen, chi khi thieu tien si thi moi dung đen nguoi đau 3 ky thi. Đen nam Hong Đuc, Thanh Tong con ban le cho phep con chau quan lai thi Hoi chi đo 1-3 ky đuoc hoc Quoc Tu Giam. Ho đuoc chia lam 3 hang giam sinh: thuong xa sinh, trung xa sinh, ha xa sinh, moi hang 100 nguoi. Thuong xa sinh gom nhung nguoi đa đo 3 ky thi Hoi, moi thang nhan 1 quan tien do trieu đinh chu cap; trung xa sinh gom nhung nguoi đo 2 ky, đuoc chu cap 9 quan tien moi thang; ha xa sinh gom nhung nguoi đo 1 ky, nhan 9 tien moi thang. Hoc xong ho se đuoc nhan lam cac chuc nhu tri huyen, giao thu, ban đoc, truong su. Le Quy Đon nhan đinh: "Đay la đai ngo nha gia the hon nha bach đinh, co y nghia đoi co cho viec boi duong va tien than tat phai o nha quoc hoc".
Theo Đai Viet su ky toan thu, nam 1472, Le Thanh Tong đat lai cac buoc thi Hoi nhu sau:

Ky thu nhat: cho 8 đe ve Tu thu (4 đe Luan ngu, 4 đe Manh Tu), thi sinh đuoc chon lam 4 trong 8 đe. Ve Ngu kinh, moi kinh 3 đe cho thi sinh chon lam 1 đe; rieng kinh Xuan Thu co 2 đe nhung phai gop vao thanh 1 bai van;
Ky 2: thi che, chieu, bieu, moi the loai co 3 đe;
Ky 3: thi tho phu, moi the 2 đe. Phu su dung the Ly Bach;
Ky 4: ra bai van sach, hoi nhung điem khac nhau giua Ngu kinh va Tu thu cung chinh su xau, tot cua cac vua truoc.

Cung trong khoa thi nam nay, ong bat đau phan loai ro đia vi cua cac tien si: voi hang Đe Nhat giap, nguoi đau bang (Trang nguyen) đuoc phong ham chanh luc pham, 8 tu; nguoi đung thu hai (Bang nhan) đuoc phong tong luc pham, 7 tu; nguoi đung thu ba (Tham hoa) đuoc phong chanh that pham, 6 tu. Ca ba nguoi đeu mang danh hieu Tien si cap đe. Nguoi đo hang Đe Nhi giap đuoc phong tong that pham, 5 tu, goi la Tien si xuat than; hang Đe Tam giap đuoc phong chanh bat pham, 4 tu, goi la Đong tien si xuat than. Cac tien si neu nhan chuc trong Han lam vien thi đuoc thang len 1 cap, con neu lam Tri huyen hoac Giam sat ngu su thi khong đoi pham ham.
Theo mo ta trong Kien van tieu luc, cac khoa thi nam 1466, 1469 chi lay tien si xuat than, khong lay tien si cap đe. Đen khoa thi nam 1472 moi co đu 3 tien si cap đe va cac tien si xuat than mang thu bac khac nhau. Viec nay tro thanh le cho đen thoi Le Cung Hoang.
Truoc đay, nam 1442, Le Thai Tong đa ra lenh dung bia ghi ten tien si, nhung chua thuc hien đuoc. Đen thang 8 am lich nam 1484, Le Thanh Tong nghe loi tau cua Le bo Thuong thu Quach Đinh Bao moi sai Cong bo dung bia Tien si o Van Mieu – Quoc Tu Giam ghi lai ho ten, thu bac cua nhung nguoi đo tien si trong cac khoa thi 1442 (thoi Le Thai Tong), 1448 (thoi Le Nhan Tong), 1463, 1466, 1472, 1475, 1478, 1481, 1484 (thoi Thanh Tong). Viec bien soan van bia do Han lam vien thua chi Đong cac đai than hoc si Than Nhan Trung, Han lam vien thi đoc Đong cac hieu thu Đao Cu, Đam Van Le, Ngo Luan, Han lam vien thi thu kiem Tu lam cuc tu huan Nguyen Đon Hau, Han lam vien thi thu kiem Sung van quan Tu lam cuc tu huan Luong The Vinh, Đong cac hieu thu Le Tuan Ngan, Han lam vien thi đoc kiem Tu lam cuc tu huan Nguyen Xung Xac cung mot so si phu khac đam trach. Trong Đai Viet Su ky Toan thu co chep bai van bia cua Đo Nhuan:

"Su nghiep tri nuoc lon lao cua Đe vuong, khong gi can kip hon nhan tai, đien chuong che đo đay đu cua nha nuoc, tat phai cho o bac hau thanh. La boi tri nuoc ma khong lay nhan tai lam goc, che tac ma khong dua vao thanh nhan đoi sau thi đeu chi la cau tha tam bo ma thoi, sao co the đat toi chinh tri phong hoa phon vinh, van vat đien chuong đay đu?
Ke tu Thai To bat đau sua sang viec hoc vao ky nguyen Thuan Thien, Thai Tong mo khoa thi đau vao nam Đai Bao thu 3, Nhan Tong chon nguoi hien, dung bac gioi, kinh can ton theo phep cu. Đen nhu viec dung (co sach chep la "phu") bia o nha Thai hoc thi van đe đo chua lam; van vat đay đu, nhu con cho bac hau thanh.
Nay Thanh thuong nhu troi mo trung hung, tu minh ganh vac đao lon, viec ton sung Nho giao cang thanh khan cham lo. Huong chi nhan tai đa đuoc cac tien thanh nuoi day tu lau, hon nua lai nho cong suc muoi nam nang vuc. Truoc đay 6 nam mot lan thi lon, nay thi cham chuoc theo che đo nha Chu đa đinh la 3 nam. Truoc kia lay đo đeu khong qua hai ba chuc nguoi, nay thi rong xet thuc tai, khong lo nhieu qua.
Cho nen ton trong bieu duong, đuc y rat hau, an vinh thu bac. tiet muc tan tuong, ven toan, ruc ro, vuot ca xua nay. Cho nen bia đa khac ten, van ghi viec thuc, đat o cua hien, tuong le ke si, cong viec lam cua nha vua tot đep nhuong nao.
The thi trieu Le ta van minh đay đu, khoa muc mo mang, mo nguon tu thoi Thuan Thien, bat đau tu nam Đai Bao, thinh hanh tu đoi Thai Hoa, ma thinh nhat vao đoi Hong Đuc vay. Neu nhu khong phai do Thanh thuong lam tron trach nhiem bac thay, than hanh nam giu quyen hanh che tac, thi sao co the thuc hien cai chi cua nguoi truoc chua thuc hien đuoc, hoan thanh su nghiep ma nguoi truoc chua hoan thanh".
Cac đoi vua sau nay tiep tuc bo sung them cac tam bia vinh danh moi.
Truoc nam 1486, quan vien tai chuc ma chua thi Huong đeu đuoc du thi Hoi. Đen thang 6 am lich nam nay, Le Thanh Tong nghe theo loi tau cua Han lam vien thi thu Luong The Vinh, nen ra lenh: vien quan nao chua đo thi Huong ma muon thi Hoi, neu la quan Kinh su thi phai thi o phu Phung Thien, neu la quan đia phuong thi phai thi o ty Thua o thua tuyen cua minh. The le thi tuong tu nhu thi Huong; ai đo ky thi nay thi moi đuoc quyen thi Hoi.
Theo thong le, thi Đinh đuoc dung đe phan loai nhung nguoi đo thi Hoi, nen khong đanh truot nguoi nao. Tuy nhien, trong khoa thi nam 1496, vua Thanh Tong trieu cac si tu vao san đien Kim Loan đe ong đich than xem mat, roi đanh truot 11 nguoi.
Tong cong tu nam 1463 đen 1496, Le Thanh Tong đa mo 12 khoa thi lon, lay đo tong cong 9 Trang nguyen va 501 tien si. Su gia Phan Huy Chu trong sach Lich trieu hien chuong loai chi (phan "Khoa muc chi") khen ngoi chinh sach khoa bang cua ong:

Le Quy Đon cung ca ngoi khoa bang thoi Hong Đuc đa chon đuoc nhieu nhan tai giup nuoc. Tuy nhien ho Le con chi ra mot so mat trai cua no:

Ta Chi Đai Truong thi nhin nhan: 

Con đuong khoa cu mo ra huong đi đen danh vong, quyen luc cho mot so nguoi khong co can ban than the gia đinh, co the khong giau lam. Nguoi lac quan thoi nay thi tan tung tinh than "dan chu" trong cach chon lua nhan tai đo nhung Le Quy Đon đa tung phe phan loi hoc danh cho thi cu lam lan at tinh than thuc hoc can thiet cho viec quan li đat nuoc. Anh huong lau dai đen ngay nay la loi van trau chuot đem them mot chut dang ve "tri thuc" đo đa thanh mot y thuc kieu hanh ngam cho mot lop nguoi đem ra phuc vu nhung nguoi cam quyen von khong can nhieu đen kien thuc cho lam.
Ngoai viec to chuc cac khoa thi lon, Le Thanh Tong cung đat le: truoc moi ky kiem tra dan đinh, hai ty Thua, Hien cua cac thua tuyen phai to chuc thi khao hoc tro, ai thi đo thi khoi đi linh. Nha vua rat nghiem khac trong viec bai tru gian lan thi cu: nam 1485, thay nam truoc co hang van hoc tro thi đo, ong nghi la co gian lan, nen ra lenh bat so nguoi nay thi lai. Ong con quy đinh ro rang "đen khi phuc hach lai, neu con co nguoi nao khong lam đuoc bai đe quyen giay trang, hoac nguoi nao lam bai khong thanh van ly, thi vien quan đe đieu va giam thi niem phong quyen lai tau hac ve trieu đinh. Neu xet thay xu nao co tu mot nguoi đen bon, nam nguoi pham truong quy nhu the, thi vien quan thua chinh va hien sat xu ay se phai luan vao toi biem chuc hoac bai chuc, con ban than nguoi pham toi truong quy ay se phai toi đo".


= Van hoa =


 Chinh sach van hoa  Le Thanh Tong tri vi Đai Viet 38 nam va duoi thoi ong Nho hoc tro nen chiem uu the, ong đa cho ra lenh soan nhieu tac pham co gia tri van hoa, xa hoi. Cac bia tien si o Van Mieu - Quoc Tu Giam đuoc bat đau dung vao thoi đai cua ong khong chi co y nghia ve linh vuc giao duc, ma chung thuc su la cac cong trinh van hoa nghe thuat đac sac, luu lai toi ngay nay tro thanh di san van hoa the gioi.
Viec bien soan lich su đuoc Le Thanh Tong y thuc hon het, voi tu cach la nhung cong cu đe noi lien đao thong; khoi phuc xay dung kho tu lieu su lieu dan toc sau giai đoan bi triet tieu van hoa, sach vo thoi thuoc Minh. Nha vua ken chon su quan rat can than; thoi bay gio co nhom su quan Le Nghia đuoc ca ngoi vi chep su rat ngay thang, Thanh Tong co lan muon xem quoc su nhung Le Nghia khong cho xem. Mot su quan co vai tro noi bat khac vao thoi Hong Đuc la Trieu liet đai phu kiem Quoc Tu Giam Tu nghiep kiem Su quan tu soan Ngo Si Lien. Chinh Ngo Si Lien la nguoi vao thang 1 am lich nam 1479 đa đuoc Le Thanh Tong giao viec bien soan mot bo quoc su moi mang ten Đai Viet su ky toan thu, gom 15 quyen, chep tu thoi Hong Bang đen khi Le Thai To đanh đuoi nguoi Minh ve nuoc nam 1428. Bo sach nay con ton tai toi ngay nay va la mot tu lieu so cap khong the thieu cho viec nghien cuu ve lich su Viet Nam thoi trung đai. Theo Le Quy Đon, Le Thanh Tong con sai Ngo Si Lien chep su ve 3 trieu vua đau cua nha Le (Thai To, Thai Tong va Nhan Tong nha Le) goi la Tam trieu ban ky. Ngoai ra, Thanh Tong đa nhieu lan ra chieu suu tam tu lieu, sach vo va da su trong dan gian.
Vao nam 1483 Le Thanh Tong chu bien bo sach Thien Nam du ha tap, sai cac van than nhu Đo Nhuan, Nguyen Truc bien soan. Sach đuoc bien soan theo loai sach hoi yeu, thong đien, gom 100 quyen ghi chep đay đu cac che đo, luat le, van thu, đien le, cac giay to van thu hanh chinh (nhu chieu, du, cao, sac...). Hien nay, bo sach that lac gan het, chi con lai 10 tap chep tay viet ve cac mang quan che, đieu luat, ban đo, so van; Tho, van, đien le, đieu luat, chinh chien, quan chuc, thien van, đia ly, lich su... cua nha Le, tu Le Thanh Tong tro ve truoc. Cu the nhu sau: 

1. Đieu luat va Quan che.
2. Binh thi van.
3. Liet truyen, Tap thuc.
4. Khao su.
5. Thi tap; Đoi lien.
6. Phu tap.
7. Thi tien tap; Chinh Tay ki hanh; Minh Luong cam tu va Quynh Uyen cuu ca.
8. Chinh Chiem Thanh su vu; Chinh Tay ki hanh.
9. Đien le; Phu tap.
10. Thien ha ban đo; Quan che.


 Sang tac van tho  Le Thanh Tong la mot nha tho va phe binh van hoc, vua sang tac van tho, vua nghien cuu, phe binh. Nam 1495, ong sang lap ra Hoi Tao đan, xung lam Tao đan Nguyen soai, xuong hoa tho ca cung Đong cac Đai hoc si Than Nhan Trung, Đo Nhuan va nhieu quan than khac, tong cong 28 nguoi. Hoi Tao đan ra đoi đanh dau buoc phat trien cao ve van chuong đuong thoi. Tho van cua ong chua đung tinh than yeu nuoc va tinh than dan toc sau sac. Ong sang tac nhieu tac pham co gia tri nhu: Quynh Uyen cuu ca, Chau co thang thuong, Chinh tay ki hanh, Minh luong cam tu, Van minh co xuy, Co tam bach vinh... tat ca khoang tren 300 bai (bang chu Han), Hong Đuc quoc am thi tap (bang chu Nom).
Nhung truoc tac cua Hoi Tao đan đuoc ghi chep bang chu Han trong bo sach:

Thien Nam du ha tap,
Quynh Uyen cuu ca: Theo Đai Viet Su ky Toan thu, tap tho nay do Le Thanh Tong va cac be toi xuong hoa nhan dip hai nam lien đuoc mua theo chin chu đe: 1. Phong nien (đuoc mua), 2. Quan đao (đao lam vua), 3. Than tiet (tiet lam be toi), 4. Minh luong (vua sang toi hien), 5. Anh hien (cac bac anh tai hien triet), 6. Ky khi (khi la), 7. Thao tu (chu Thao), 8. Van nhan, 9. Mai hoa.
Minh luong cam tu: Gom 18 bai, phan lon la vinh cac cua bien tu cua Than Phu đen Hai Van quan.
Van minh co suy: Tap tho Le Thanh Tong cung cac hoang tu va trieu than viet nhan dip ve bai yet son lang, vieng tham lang mo hoang toc đe to long hieu kinh to tien, cau cho quoc thai dan an.
Chinh Tay ky hanh: Tap tho nhat ky theo lo trinh tien đanh Chiem Thanh tu nam 1470 đen 1471, gom 30 bai.
Co Tam bach vinh: Tap tho hoa tho vinh su cua nha Nho đoi Minh la Tien Tu Nghia. Cac tu than la Than Nhan Trung, Đo Nhuan phung binh. Tho đeu lam theo the ngu ngon tuyet cu.
Chau co thang thuong: Van tho chau ngoc đuoc viet khi du ngoan canh nui song danh thang cua đat nuoc, nhu chua Sai Son, nui Chieu Bach, đong Long Quang,... gom 20 bai.
Anh hoa hieu tri
Co kim cung tu thi tap
Xuan van thi tap: 1 tuyen tap cac tac pham tho cua Le Thanh Tong, khong ro thoi điem bien tap.
So luong tac pham thi van chu Han cua Le Thanh Tong thuc te co the con nhieu hon, nhung con lai đen nay chi co khoang 350 bai.
Ngoai tho chu Han, Le Thanh Tong con co kha nhieu tho Nom, tap trung chu yeu trong Hong Đuc quoc am thi tap. Hien van chua co con so thong ke chinh xac cac bai tho Nom cua ong. Nhung bai van Nom Thap gioi co hon quoc ngu van co the coi la bai van bien ngau co gia tri bac nhat cua the ky XV. Trong đo, khong chi ghi chep tho van, ma con ghi chep ve ly luan phe binh van hoc, ve lich su, kinh te, quan che, đia ly v.v...
Le Thanh Tong la nguoi dan đau phong trao moi nay, ca ve nghe thuat the hien, ca ve tu tuong triet hoc. Thanh Tong di thao la dau moc quan trong ghi nhan buoc truong thanh cua truyen ky Đai Viet viet bang chu Han, ra đoi truoc ca tap "Truyen ky man luc" cua Nguyen Du (the ky XVI).
Le Thanh Tong khuyen khich cac quan lai va tu minh tich cuc su dung chu Nom nhu mot su tu ton va tu cuong. Trong mot bai tho Nom, Le Thanh Tong tu trinh bay ve minh: 

Trong doi canh con đoc sach,
Chieng xe bong chua thoi chau.


 Truy phong mot so cong than  Vao thoi ky khoi nghia chong Minh (1418-1428), Le Thai To đa đuoc nhieu tuong linh, van than giup suc trong viec gianh lai đoc lap cho Đai Viet. Tuy nhien, tu khi nha Le thanh lap, mot so cong than khai quoc nhu Pham Van Xao, Le Sat, Le Ngan, Trinh Kha, Trinh Khac Phuc, Nguyen Trai,... đa bi xu tu do đau đa noi bo hoac su nghi ky cua cac vua. Sau vu an nay, vua Le Nhan Tong (1443–1459) đa khang đinh lai cong lao su nghiep cua Nguyen Trai: Nguyen Trai la nguoi trung thanh giup đuc Thai To dep yen giac loan, giup đuc Thai Tong sua sang thai binh. Van chuong va đuc nghiep cua Nguyen Trai, cac danh tuong cua ban trieu khong ai sanh bang. Nhung Le Nhan Tong van chua minh oan cho Nguyen Trai.
Nam 1464, Le Thanh Tong đa chinh thuc minh oan cho Nguyen Trai. Ong ca ngoi Nguyen Trai la Uc Trai tam thuong quang Khue tao, truy tang tuoc Tan Tru ba, ban cho con la Anh Vu chuc huyen quan. Nam 1467, Le Thanh Tong ra lenh suu tam di cao tho van Nguyen Trai. Viec lam nay co the đa gop phan bao ton mot phan quan trong cac di san van hoa ma Nguyen Trai đa đe lai.
Le Thanh Tong nhu đa tac bia cho Nguyen Trai bang cau tho:

Uc Trai tam thuong quang Khue tao
Tam dich:

Tam hon Uc Trai sang tua sao Khue
hay la: Van chuong Uc Trai long soi sang
Nhieu nguoi hieu sai khi dich nghia "Uc Trai tam thuong quang khue tao" la "Long Uc Trai sang tua sao khue", dich chinh xac phai la "van chuong Uc Trai long soi sang", voi y ca ngoi van chuong chu khong phai nhan cach Nguyen Trai.
Nguyen van bai tho:

Cao Đe anh hung cai the danh,
Van Hoang tri dung phu doanh thanh.
Uc Trai tam thuong quang khue tao,
Vu Muc hung trung liet giap binh.
Thap Trinh đe huynh lien quy hien,
Nhi Than phu tu boi an vinh.
Hieu ton Hong Đuc thua phi tu,
Bat bach Co Chu lac tri binh.
Dich nghia:

Đuc Cao Đe la bac anh hung đe nhat thien ha,
Đuc Van Hoang tri dung ke thua co nghiep.
Van chuong Uc Trai soi sang long,
Binh giap Vu Muc chua đay bung.
Muoi anh em ho Trinh tat thay đeu ve vang phu quy,
Hai cha con ho Than (Than Nhan Trung va Than Nhan Tin) đeu huong an vinh lon.
Chau hieu la Hong Đuc (tuc Le Thanh Tong) nay ke thua nghiep lon,
Vui huong thai binh nhu nha Chu tam tram nam.
Tren thuc te, Le Thanh Tong truy tang Nguyen Trai tuoc Tan Tru ba, van thap hon tuoc phong cua Nguyen Trai khi con song la Quan phuc hau (do vua Le Thai To phong nam 1428). Đen nam 1512, vua Le Tuong Duc moi gia phong Nguyen Trai tuoc Te Van hau.
Le Thanh Tong con khoi phuc danh du cho nhieu cong than khai quoc khac, vi du nam 1484 truy tang Pham Van Xao (bi giet nam 1431) lam Thai bao Thang quan cong, Le Sat (bi giet nam 1437) lam Thai bao Canh quoc cong, Le Ngan (bi giet nam 1437) lam Thai pho Hoang quoc cong, Trinh Khac Phuc (bi giet nam 1451) lam Thai bao Ngoc quan cong, va Trinh Kha (bi giet nam 1451) lam Thieu pho Liet quoc cong. Theo sach Đai Viet thong su cua Le Quy Đon, Trinh Kha luc sinh thoi đa tung cuu nguy cho me cua Thanh Tong, nen nha vua biet đai con chau ong nay hon cac be toi khac. Le Quy Đon trong tac pham khac la Kien van tieu luc cung ghi nhan: "Trinh Kha... co 10 nguoi con, đeu giu chuc tuong van, tuong vo, danh vong lung lay mot thoi đay la viec hiem co xua nay". Bai tho tren cua Thanh Tong khen "muoi anh em ho Trinh tat thay đeu ve vang phu quy" la nhac đen 10 vi nay.


= Xa hoi, ton giao =
Duoi trieu Le Thanh Tong, nen van hoa Tam giao đong nguyen cua Đai Viet truoc the ky 15 đa hoan toan bi thay the bang su len ngoi cua Tan Nho giao (Tong Nho), đac biet trong khu vuc trieu đinh va gioi si phu. Do su thuc đay tu nhung cai cach chinh tri, hanh chinh, khoa cu,... cua Le Thanh Tong, van hoa Tan Nho giao đa no ro tren khap chau tho Bac Bo, khong chi o cac vung đat phia đong chau tho nhu Hai Duong, ma con lan toi Kinh Bac va cac mien đat khac o trung tam va phia tay chau tho, noi tung la mot trung tam lon cua đao Phat. Phat giao va Đao giao bi đay lui xuong sinh hoat o cac lang xa. Chi mot nam sau khi len ngoi, thang 7 am lich nam 1461, Le Thanh Tong xuong chieu cho cac xu, phu, lo cam dan lam moi nhung chua Phat, quan Đao khong co ngach cu. Đen thang 12 am lich nam 1463, ong lai ra sac chi: "Nhung nguoi boi toan, đao thich o trong nuoc tu nay ve sau khong đuoc tro chuyen trao đoi voi nguoi trong cung va hau đinh", cam cac thay boi, đong cot, thien su, đao si ca nuoc khong đuoc lien lac giao tiep voi nguoi trong cung đinh. Chua het, thang 3 am lich nam 1470, ong ra lenh cam nguoi khong phai la tang si Phat giao đuoc cao đau. Ngoai ra, ong va nguoi ke vi la Le Hien Tong rat hay trich dan Tu thu, Ngu kinh cua Nho giao khi ra chieu chi va khi noi chuyen voi quan lai. Nam 1479 Le Thanh Tong sai su than Ngo Si Lien bien soan bo Đai Viet Su ky Toan thu. Khi chep toi viec vua Ho Quy Ly (cai tri 1400-1401) ngo vuc Khong Tu va cac triet gia mo nen Tan Nho giao nhu Chu Hi va Trinh Hao, Ngo Si Lien co nhung loi chi trich Ho Quy Ly the hien ro quan điem chinh thuc cua trieu đinh Le Thanh Tong rang Khong Tu la nguoi vi đai nhat tu truoc toi nay, cung nhu vai tro đoc ton khong the choi cai cua Tan Nho giao: 

"Đao cua tien thanh neu khong co Khong Tu thi khong ai phat huy đuoc; hau thanh sinh ra, neu khong co Khong Tu thi khong con ai lam khuon phep nua. Tu khi co sinh dan đen nay, chua co ai noi tieng hon Khong Tu, the ma Quy Ly lai dam khinh suat ban ve ngai thi thuc la khong biet luong suc minh."
Va: 

"Chu tu sinh o cuoi thoi Tong, noi sau cac tien nho Han Đuong đa chu giai 6 kinh, moi nguoc dong tim nguon, hieu đuoc y cua thanh nhan, sach kinh, ro đuoc đao thanh nhan o loi giai, het suc nghien nghi, thau le vao long, noi ra ro rang, chi dan xa rong, goi la tap đai thanh cua chu Nho ma lam khuon mau cho hau hoc. Huong chi lai con co Trinh tu xuong o truoc, ma Chu tu bo sung nhung cho chua đu o sau, thi nghia đa tinh lam. Nguoi sau chi mo cho rong them, chuot cho bong them, co the ma thoi, sao lai đuoc che cai."
Su gia hien đai Tran Quoc Vuong đa phe phan chinh sach đe cao Nho giao cua Le Thanh Tong: "Tinh than khai phong, coi mo, "quoc gia mo nuoc tu co phap đo rieng..." cua nha Ly, nha Tran đa bien mat. Chi con lai su đoc quyen tu tuong Nho-Tong đe đoc quyen quan chu. The luong phan van hoa giua cung đinh/dan gian dan da sau sac"; va: "Phai cong nhan trieu Le me tin Tong Nho đen the la cung".
Ben canh đo, nha vua khong han la hoan toan khong tin vao cac nen tam linh ngoai Nho giao. Ong đa su dung cac đao si đe cung te than linh khi co sau lua pha hoai mua mang. Ong con bao cac quan phai cung te moi than linh trong nuoc vao nhung luc han han, bao lu, benh dich... hoac khi đi chinh phat.
Thang 10 am lich nam 1465, Le Thanh Tong ra chi nghiem cam nhung nguoi hat cheo che gieu cha me va quan truong.
Thang 1 am lich nam 1470, Le Thanh Tong đat le: con cai đe tang cha me, vo đe tang chong bat buoc phai trong vong 3 nam. Nguoi nao khong lam theo la "trai le", "pham phap". Noi dung sac chi đuoc tom luoc trong Toan thu nhu sau:

"Con đe tang cha me, vo đe tang chong phai theo quy che chung la 3 nam, khong đuoc theo y rieng tu tien lam trai le, pham phap. Con đe tang cha me ma vo ca, vo le co chua thi bat toi đi đay. Vo đe tang chong ma dam loan bua bai, hoac chua het tang đa bo ao tro, mac ao thuong, hoac nhan le hoi cua nguoi khac, hay đi lay chong khac đeu phai toi chet ca. Neu đuong co tang, ra ngoai thay đam tro vui ma cu me mai xem khong tranh, thi xu toi đi đay. Neu ke nao tham cua, hieu sac ma lay vo ca vo le cua ke đai ac phan nghich, cung la nguoi Man thong dam voi vo ca vo le cua anh em đa chet roi, cung nhung ke lam quan lai ma nhan hoi lo thi tuy toi nang nhe ma xu toi".
Đoan ngan cam "nguoi Man" tu thong voi vo lon vo be cua anh em qua co cho thay Le Thanh Tong muon ap đat le giao len cac dan toc thieu so, ong cho ca tuc le thong thuong cua ho la trai nguoc luan thuong đao ly.
Nam 1474, Le Thanh Tong ban lenh khuyen khich long trung thanh tuyet đoi cua dan chung voi hoang đe:

Le Thanh Tong cung nghiem cam phu nu pha thai. Su Viet ke nam 1484 nha vua co lenh: "Loai đan ba tan nhan, vi muon it con cai đe giu lay nhieu cua, hoac ngai viec sinh đe, muon tranh kho nhoc, thay mimh co thai, dung ke cho say thai, thuong ton tinh menh, lam hai luan thuong, cung la nhung ke pha thai cho nguoi khac, đeu phai tra xet, tri toi theo luat phap... neu co nguoi đan ba nao nhu hang noi tren, ma moi nguoi đeu biet, cung la nguoi chong khong biet ran cam, đeu tri toi theo luat phap".
Theo Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc va Viet Nam su luoc, vao đau thoi Le Thanh Tong trong nhan gian ton tai nhieu tuc le co hu, lac hau. Nhung gia đinh co tang, cu nhan tiet Trung nguyen lai sua soan đan chay, phan nhieu co ca ruou đe moi khach khua. Nhan đo ho bay đu thu cac tro tap ky, ho hat, choi boi, lay tieng la bao hieu nhung thuc ra la đe tu hop an choi. đoi voi viec hon nhan thi nha trai lam le đinh hon roi phai cho 3-4 nam nua moi đuoc đon dau ve. Vua Thanh Tong đa xuong chieu cam nhung nha co tang to chuc tiec tung, hat xuong, cam nguoi dan hoi hop che chen vao nhung ngay khong phai le gio, le te, cuoi hoi, đam tang, an menh, an mung,... va quy đinh viec cuoi hoi phai đuoc tien hanh theo nghi thuc: "Khi lay vo, truoc het phai nho moi lai đi lai ban đinh, roi sau moi đinh le cau than; le cau than xong, roi moi ban viec dan cuoi; dan cuoi xong, roi moi chon ngay le đon dau. Ngay hom sau, [con dau] chao cha me chong, ngay thu ba đen lam le o nha tho, phai theo đung trinh tu cac nghi thuc tiet van đa ban xuong ma thi hanh, khong đuoc nhu truoc, nha trai đa dan le cuoi roi con đe qua 3,4 nam sau moi cho đon dau" (chi du ban hanh ngay 23 thang 12 am lich nam 1478). Ong con ban bo 24 đieu giao huan cho nguoi dan song co van minh, cu xu voi nhau hop đao ly.


= Mo rong Đai Viet =


 Chinh phat phuong Nam  Sau thang loi cua chien dich phat Chiem (1446), Tuyen Tu Hoang thai hau phe truat quoc vuong Chiem Bi Cai, lap Ma Ha Quy Lai lam vua chu hau. Nam 1449, Quy Lai bi em la Quy Do soan ngoi. Sau đo Quy Do lai bi Ban La Tra Duyet, nguoi o Thi Nai giet va đoat ngoi. Tra Duyet chet, truyen ngoi cho em la Tra Toan (Pau Kubah). Đai Viet Su ky Toan thu mo ta: "Tra Toan la đua hung bao lam can, doi than nguoc dan, nguoi Chiem muu phan, Toan cung khong nghi chi đen, lai con ngao man kieu cang, khong sua le tien cong, lang nhuc su than cua trieu đinh, quay nhieu dan bien gioi".
Nam 1469, quan Chiem Thanh vuot bien sang đanh pha chau Hoa. Nam 1470, Tra Toan sai su than sang cau vien đe quoc Minh, than hanh đem 10 van quan thuy, bo cung voi ngua đen đanh up Hoa Chau. Tuong tran thu Hoa Chau la Pham Van Hien cu đich khong lai, phai đong cua thanh chong giu, cho nguoi phi ngua đem van thu cao cap ve Đong Kinh. Vua Thanh Tong lap tuc ra lenh bo sung quan linh, trung thu luong thuc, du Thua tuyen su phu Thien Truong: "Dep loan thi truoc het phai dung vo, quan manh von la o đu luong an. Lenh toi noi, bon nguoi phai trung thu o cac hang quan sac, lai vien, sinh đo moi nguoi 15 ong gao, hang hoang đinh va nguoi gia moi nguoi 12 ong, bat nguoi bi trung thu lai phai đo len thanh gao chin, khong đuoc đe cham ngay gio, đem nop len su ty. Quan hat đo đung lam nha kho, kiem nghiem thu vao roi lam ban tau len. Ke nao tron chay thi xu toi chem đau".
Thang 10 nam 1470, Le Thanh Tong sai Nguyen Đinh My va Quach Đinh Bao đem viec Chiem Thanh đanh up bien gioi sang thong bao voi Đai Minh.
Le Thanh Tong quyet đinh đem 26 van quan chinh phat Chiem Thanh. Ong soan chieu thu đanh Chiem đe ke toi Tra Toan, cong bo cho dan chung trong nuoc biet mot cach cong khai va ro rang ve ly do xuat quan. Ngay 6 thang 11 am lich (28 thang 11 duong lich) nam 1470, ong lenh cho thai su Lan quan cong Đinh Liet, Thai bao Ky quan cong Le Niem đem 10 van quan xuat phat đi truoc. 10 ngay sau nha vua than hanh đoc xuat 15 van thuy quan xuoi vao đat Chiem Thanh. Giua thang 12 am lich nam 1470, đai quan vao ban tho Chiem Thanh. Le Thanh Tong sai nguoi ve lai ban đo nuoc Chiem, va dan quan binh phai tap luyen khan truong hon nua. Ong con bien soan sach Binh Chiem Sach, viet ve 10 le tat thang va 3 viec đang lo, sau đo sai Chi huy Nguyen The My dich ra chu Nom roi ban phat cho tuong si.
Ngay 5 thang 2 am lich nam 1471, quoc vuong Tra Toan sai Thi Nai cung 6 vien tuong mang 5.000 quan va voi chien ap sat ngu doanh. Hom sau Thanh Tong sai Ta du kich tuong quan Le Hi Cat, Hoang Nhan Thiem va Tien phong tuong quan Le The, Trinh Van Sai đem hon 500 chiec thuyen va 3 van linh vuot bien, len vao cua bien Sa Ky lap dinh luy, hau chan đuong ve cua quan Chiem. Ong con bi mat sai vien tuong giu quan bo la Nguyen Đuc Trung đem quan len đi vao chan nui mai phuc.
Ngay 7 thang 2 am lich, Le Thanh Tong than đem hon 1000 chiec thuyen va hang tram ngan quan ra hai cua bien Tan Ap va Cuu Toa dung co thien tu vua đanh trong vua ho reo tien thang ve đang truoc mat. Quan Chiem vo tran, phai cam đau chay ve Đo Ban. Đen nui Mac No, quan Chiem bi canh quan cua Le Hi Cat đon đanh. Nguoi Chiem lai bi đanh tan, phai chay re ngang treo qua chan nui cao, xac nguoi, ngua va đo quan bo lai đay nui đay đuong. Cac tuong Le Niem va Ngo Hong tung quan ra đanh, chem chet mot đai tuong va thu nhieu chien loi pham.
Sau nhung thang loi buoc đau, Le Thanh Tong thuc quan đanh Me Can, tieu diet hon 300 quan Chiem, bat 60 nguoi. Đen ngay 28 thang 2 am lich, quan Đai Viet tien sat va bao vay kinh thanh Đo Ban. Ngay 1 thang 3 am lich, Đo Ban that thu. Theo Đai Viet su ky toan thu, hon 3 van nguoi Chiem bi bat, 4 van linh Chiem Thanh đa tu tran. Canh quan Thuan Hoa bat đuoc Tra Toan dang len vua Thanh Tong; Đai Viet Su Ky Toan Thu chep rang: 

"Quan Thuan Hoa bat song đuoc Tra Toan dan đen truoc mat vua. Tra Toan cui đau quy xuong. Vua hoi qua nguoi phien dich rang:
"Nguoi la chua nuoc Chiem phai khong?".
Toan tra loi: "Vang".
Vua hoi: "Co biet ta la vua khong?".
Toan tra loi: "Toi nhin thay phong thai, đa biet la thanh thuong roi".
Vua hoi: "Nguoi co may con roi".
Tra loi: "Toi co hon 10 đua con".
Đo Hoan noi: "Han đa keu van xin lam than tu, xin be ha tha cho khoi chet".
Vua noi voi Toan:
Trong đam guom giao, ta so nguoi bi hai, nay may ma con song đen đay, ta thuc yen long".
Ben sai đua Tra Toan ra ngoai ty Tran đien lam nha nho cho o đay. Cac quan dan Toan ra hoi gap. Vua bao:
"Đua đi thong tha thoi, nguoi ta la vua cua mot nuoc, sao lai buc nhau đen nhu vay?".
Ngay mong 2, vua thay đa pha đuoc thanh Cha Ban, lien xuong chieu đem quan ve.
Vua thay thuyen Tra Toan đi chat hep, khong chuc đuoc het vo ca, vo le han, sai cho chon hai nguoi cung đi. Con nhung nguoi khac, khi ve đen kinh su, se tra lai ca. Vo cua Tra Toan la con gai Bi Cai, cung voi chau gai đeu la vo cua Ban La Tra Duyet la anh Toan. The ma Tra Toan thong dam ca."
Ngay 8 thang 4 am lich, khi đai quan ve toi Nghe An, Tra Toan do lo so nen sinh benh chet. Thanh Tong sai chat đau xac Tra Toan, phan thi the con lai bi đot quang xuong song. Mang đau Tra Toan cho tren thuyen, truoc thuyen co cam la co trang ghi dong chu: "Đau cua ten đau so toi ac Tra Toan nuoc Chiem Thanh". Ngay 22 thang 4 am lich, Thanh Tong đem đau Tra Toan va tai bi cat cua quan Chiem Thanh tu tran lam le cao thang tran o Lam Kinh.
Sau khi Đo Ban bi ha, bo tuong cua Tra Toan la Bo Tri Tri chay ve đat Phan Lung, chiem giu 1/5 lanh tho Chiem Thanh, roi cu su sang cong va xin than phuc Đai Viet. Theo Viet Nam su luoc, vua Thanh Tong muon lam cho Chiem Thanh suy nhuoc vinh vien, moi chia đat Chiem ra lam 3 nuoc, phong 3 vua: 1 nuoc la Chiem Thanh, 1 nuoc nua la Hoa Anh va 1 nuoc khac nua la Nam Phan. Lanh tho mien bac Chiem Thanh (tu đeo Hai Van toi bac Phu Yen ngay nay) đuoc sap nhap vao Đai Viet, lap thanh thua tuyen Quang Nam va ve Thang Hoa. Thanh Tong dung vien hang tuong Chiem Thanh la Ba Thai lam Đong tri chau Thai Chiem, Ba Thuy lam Thiem tri chau, lai sai Đo Tu Quy lam Đong tri chau tri Thai Chiem quan dan su, Le Y Đa lam Co Luy chau tri chau
tri quan dan; tat ca ho đeu đuoc lenh chem truoc tau sau voi nhung nguoi Chiem khong khuat phuc.
Ngay sau khi thu phuc Quang Nam, Le Thanh Tong lap tuc tien hanh binh đinh vung đat moi. Thang 6 am lich nam 1471, hoang đe đat chuc an sat su o 12 thua tuyen va 3 ty o Quang Nam đe cai quan. Cung voi vung bien vien phia bac, Quang Nam đuoc xem la noi bien đia nguy hiem, la noi giao viec kho khan. Thang 9 am lich nam 1471, hoang đe ban bo sac chi rang con trai, con gai, chau ruot, chau goi bang chu bac cua cac the loai tu toi (cu the nhu "nhung nguoi nguyen no ty cua nha nuoc, nhung quan lai nguy, tho quan chong đoi ma ra thanh đau hang, nhung ke cha la nguoi Ngo me la nguoi Viet, bon gian ac phan nghich, va nguoi Ai Lao, Cau Hiem, Chiem Thanh het thay la no ty cua nha nuoc, đa bo đi lam cac loai cong viec ma phai toi") phai toi Chau Lam vien khai ten đe đuoc đua vao đinh cu o Quang Nam. Thang 11 am lich nam 1471, ong lai ran đe cac quan thua tuyen, phu, huyen o vung đong bang song Hong phai yeu nuoi dan chung, nghiem tri cuong hao, chan hung phong tuc, khuyen khich nong nghiep, đe đieu, neu luoi nhac se bi ve sy ve Cam y đen đieu tra, roi bi bai chuc va bat sung quan o Quang Nam. Nhung nguoi Chiem o lai Quang Nam thi đeu phai Viet hoa ten ho; theo mot sac chi vao thang 9 am lich nam 1472, ho chi đuoc đe ten dai ba chu. Đen ngay 22 thang 4 am lich nam 1474, lai co sac chi rang tu nhan bi toi luu phai sung lam quan cac ve Thang Hoa, Tu Nghia, Hoai Nhan o Quang Nam.
Theo Đai Viet Su ky Toan thu, sau chien dich cua Le Thanh Tong, Đai Viet thanh the lung lay, nhieu phien bang phia tay "đeu lat đat ke truoc nguoi sau tranh nhau đen cong". Lao Qua phai cho su sang chau. Ngoai ra, tho quan phu Tran Ninh la Cam Cong cu đau muc toi trieu cong; tho quan chau Thuan Binh la Đao Nhi cung em la Đao Đong va 100 thuoc ha tien cong nam con voi; tri chau đong Du Phac la Đao Lu cung tien cong ga voi va tho san. Tuy nhien, bo Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc do Quoc su quan Đai Nam bien soan thoi Nguyen Duc Tong chi ra rang su than đoi Le Thanh Tong noi vay la khoa truong, vi thuc ra co nhung nuoc nhu Lao Qua đa đua su đen tu truoc khi Đo Ban that thu, nen khong phai vi Đai Viet thang Chiem Thanh ma cac phien so phai đen cong.
Sau khi Tra Toan bi bat, em la Tra Toai tron vao nui, sai nguoi sang cau cuu Đai Minh va xin phong vuong. Thang 11 am lich nam 1471, Le Thanh Tong sai Le Niem đem 3 van quan vao đanh, Tra Toai bi bat giai ve kinh. Ve sau, vua Minh la Hien Tong sai su sang bao Le Thanh Tong phai tra đat Thua tuyen Quang Nam cho Chiem Thanh, nhung ong nhat quyet khong chiu. Sau cac cuoc chinh phat thoi Hong Đuc, phan con lai cua vuong quoc Chiem Thanh (tu phia bac Phu Yen tro vao) ton tai trong nhieu the ky sau, nhung rat yeu va mat dan ve tay cac vua chua Nguyen cua Đai Viet/Đai Nam ve sau.
Trong bo chinh su Minh thuc luc cua Trung Quoc co chep lai mot quoc thu cua Le Thanh Tong gui vua Minh nam 1478, co đoan: "Thu linh Champa Bo-long-a-ma truoc đay giao hao voi đat nuoc cua chung than. Vao nam thu 11 thoi Thanh Hoa (1475-1476), han thu nhan luc luong hai thuyen cua nuoc Luu Cau bi gio đanh dat toi đo, sai ho xam chiem va cuop boc. Ho đa bi linh son phong cua chung than đanh bai". Van kien nay cho thay xung đot giua nguoi Viet voi nguoi Chiem tiep tuc dai dang sau nam 1471. Khi co thuyen đi bien tu nuoc Luu Cau bi troi dat vao đat Chiem, nguoi Chiem đa su dung so nguoi Luu Cau nay lam linh đanh thue sang đanh Đai Viet va bi quan bien phong Đai Viet đanh tan. Trong Đai Viet Su ky Toan thu phan ban ky Thanh Tong Thuan Hoang đe khong co cho nao noi Đai Viet đanh nhau voi Luu Cau, nhung sau phan chep ve su sup đo cua trieu Le so (1527) lai co đoan khen ngoi vo cong cua Thanh Tong: "Tra Toan chiu bat, Lao Qua tan vo, nuoc Luu Cau xe thay, giac Cam Cong chay chet, bon ro than phuc, tam coi huong theo...". Chi tiet "nuoc Luu Cau xe thay" co the nhac đen su viec quan đanh thue Luu Cau cua Chiem Thanh bi Đai Viet đanh bai nam 1476.


 Chinh phat huong Tay  O phia Tay, quan he giua Đai Viet voi Lao Qua (Lao, su Viet con viet la Ai Lao) đa cang thang tu đau trieu Le. Khi Le Thai To day nghia o Lam Son, Lao Qua đa đua 3 van quan va 100 thot voi sang phoi hop voi quan Minh đanh up. Nam 1441, Lao Qua lai giup tho tu chau Thuan Moi la Nghiem noi day chong Le Thai Tong. Đen đoi Le Thanh Tong, thang 2 am lich nam 1467, quan Lao Qua sang quay nhieu bien gioi Tay Bac; cau ket voi vien phu đao chau Thuan (nguyen la man Nguu Hong) la Cam Đong chiem đong Cu Long. Le Thanh Tong sai Tong binh Khuat Đa lam đoc tuong mang hon 1.000 quan, cung Đong Tong binh Nguyen Đong va Tan ly quan vu Nghiem Nhan Tho hop voi quan đon tru tran Gia Hung len đanh, thang đuoc quan Lao Qua, bat Cam Đong đem ve kinh su. Vua Thanh Tong đinh giet Cam Đong, nhung Thai su Đinh Liet can gian: "Neu Cam Đong qua thuc long phuc toi, xin đen đau hang, thi nen cho han đuoc khoi toi chet, đe khuyen khich nguoi sau nay; neu vi buc bach ma sau moi xin quy phuc đe mong khoi chet, thi giet đi cung la phai". Hoang đe ben sai giam Cam Đong vo nguc. Đai Viet Su ky Toan thu ghi nhan: "Trong chien dich nay, ca đi lan ve chi co 18 ngay, hanh quan toi đau, hang ngu nghiem chinh, đen ga cho cung khong bi kinh đong".

Thang 3 am lich nam 1467, tho binh phu An Tay do Hieu uy Hoang Lieu chi huy lai đanh nhau voi Lao Qua o Khau Lao. Quoc su Đai Viet ke la quan Lao Qua thiet hai 3000 nguoi. Sau that bai nay, bo lac Ai Lao suy yeu. Thang 10 am lich nam 1467, co nhom nguoi Ai Lao đen xin noi thuoc Đai Viet. Le Thanh Tong nhin nhan "bon ay la nguoi me muoi, bung da khong nhat đinh" nen khuoc tu, khong nhan.
Nam 1471, khi Le Thanh Tong đanh Chiem Thanh, nuoc Lao Qua co cu su sang chau o Đong Kinh, nhung chang bao lau sau tinh hinh lai cang thang.
Xu Bon Man (Muong Bon; (vung thuoc Kham Muon, Ha Tinh, Quang Binh ngay nay) nguyen la phien thuoc cua Ai Lao, đen khi Le Thai To dung nuoc moi sang cong nap cho Đai Viet. Nam 1448, thoi Le Nhan Tong, Bon Man cong voi va xin noi thuoc, đuoc trieu đinh đoi lam chau Quy Hop (thuoc Nghe An). Tuy nhien, ngay tu nam Quang Thuan thu nhat (1460), thang 12 am lich nam đo đa thay co lenh cho Thai pho Le Liet, Thai pho Le Luu, Thai bao Le Lang đem quan chia đuong đanh tu truong ho Cam cua Bon Man. Thang 3 am lich nam Quang Thuan thu 10 (1469), su lai chep nha vua ra Binh Than, roi dan binh đanh Bon Man. Toi nam 1478, tu truong Bon Man la Cam Cong lai lam phan, ngam xin su tro giup cua Lao Qua. Lao Qua đieu binh quay nhieu chau Quy Hop cua Đai Viet.
Thang 8 am lich nam 1479, Le Thanh Tong xuong chieu chinh phat Lao Qua, Bon Man, loi chieu co đoan: "nuoc Lao Qua kia, giap gioi coi tay. Đuong khi Thanh To dep giac Ngo cuong bao, đa nhom so ho đanh up quan ta, đen luc Than Vu giet ten Nghiem hung tan, lai giup ke gian day binh đanh chiem... Kieu ngao muon be,... sang cuop chau Lang Chanh, sang quay phu An Tay, nha noc con đoc hon loai ong bo... Su cua no sang thong, thi ta hau đai cho ve, quan cua ta giao thiep, no lai bat giu bo nguc... Nay tram tu cam co mao trang đieu khien, tu cam luoi bua vang chi huy. Đanh dep đat man, troi bat bon giac ma đoi truoc khong troi bat đuoc; ke tuc ong cha, lam xong cong viec ma nguoi xua chua the lam xong. Đe co đo lau dai đen muon đoi đuoc mo mang; đe si nhuc to lon cua tram vua đuoc rua sach". Ong sai cac tuong cap cao chi huy 5 đao quan, huy đong quan so len đen 18 van (quan thuong truc nha Le chi co 10 van), chia lam 5 đuong tien vao Lao Qua va Bon Man:

Pho ma Đo uy Đong quan Đo đoc phu chuong phu su Đoan Vu hau Trinh Cong Lo đeo an Chinh di tuong quan, cung Đo đoc đong tri Chinh di pho tuong quan Le Vinh va Tong binh Nguyen Long chi huy canh quan chinh phia Bac gom quan tinh nhue cua 5 ve (Minh Nghi, Quang Vu, Ngoc Kiem, Anh Đuc va Phan Uy) thuoc Đong quan Đo đoc phu, quan so 2.000 nguoi theo đuong phu An Tay (Lai Chau) đanh thang vao thanh Lao Qua (thu đo Luang Prabang). Ngoai ra, Trinh Cong Lo con đuoc toan quyen chi huy canh quan cua Le Long.
Du ky pho tuong quan Le Long, Tho binh tham tuong Đinh The Nghieu theo đuong Thuan Moi nam trong tam đieu hanh cua canh quan Trinh Cong Lo, co vai tro yem tro cho canh quan nay đanh Lao Qua, đong thoi đanh chen tan quan.
Thao tac pho tuong quan Le Nhan Hieu chi huy canh quan phia Bac theo đuong phu Thanh Đo (Phu Tho Xuan, Thanh Hoa), đanh vao cho so ho cua Lao Qua tai Hua Phan, đanh Lao Qua va vu hoi vao Bon Man.
Chinh Tay tuong quan Le Tho Vuc dan canh quan trung tam đi theo đuong chinh phu Tra Lan (Thua tuyen Nghe An), chi huy cac doanh du kich đanh truc tiep vao Bon Man (Xieng Khoang), roi xuyen qua Bon Man sang Lao Qua.
Tran Lo tuong quan Le Đinh Ngan chi huy canh quan phia Nam theo đuong phu Ngoc Ma (Tay nam Nghe An, khoang Con Cuong, Thanh Chuong tinh Nghe An, Huong Son tinh Ha Tinh) nguoc len theo huong tay bac đanh Bon Man roi Lao Qua.
Cuoc chien dien ra ac liet tai cac mat tran, quan Đai Viet the manh hon đa tien sau đanh lui, tieu diet; bat song nhieu canh quan tuong linh cua Lao Qua. Vua Lao Qua la Xaiyna Chakhaphat đem gia quyen chay khoi thu đo Luang Prabang. Le Thanh Tong tien quan vao Luang Prabang, lay đay lam ban đap đe tien sang phia Tay tiep tuc truy kich quan Lao Qua. Quan Đai Viet tiep tuc đuoi quan Lao Qua toi song Kim Sa giap voi Mien Đien. Quan Đai Viet thang loi hoan toan.
Thang 11 am lich nam 1479, tin thang tran cua canh quan phia Bac toi, Thanh Tong đai gia tro ve. Tuy nhien, cac canh quan đanh Bon Man co le chua thanh cong khi thu bao thang tran cua Le Tho Vuc bi chan mat. Le Thanh Tong lien sai Pho đoan su ve Cam y Tran Bao, Huu tuan tieu Pho tuong quan Nguyen Canh Thanh mang sac chi cho Le Tho Vuc khi đo đang đong tai vung đat chiem đuoc o Sa Quan, chau Niem Tong Trung (nga ba song thuong du Lao Qua). Thang 12 am lich nam 1479 nha vua ve toi Đong Kinh. Khong lau sau ong lai đi đanh Bon Man, sai Ky quan cong Le Niem đeo an tuong quan dan 30 van quan vao Bon Man. Quan đoi Đai Viet vuot qua đuoc cua ai, đot pha cac thanh tri khang cu, thieu huy kho tang. Cam Cong bo chay roi chet. Dan Bon Man khi đo đa phan bi chet đoi, 9 van ho chi con 2.000 nguoi ben đau hang. Nha vua ben cho Cam Đong (ho hang cua Cam Cong) lam Tuyen uy đai su đe thu phuc, đat lai quan cai tri nhu truoc. Tu đay Bon Man hoan toan thuoc ve Đai Viet. Thang 1 am lich nam 1480, đai gia nha vua tu Bon Man ve Đong Kinh.
Theo Đai Viet su ky toan thu, ngay 27 thang 8 am lich nam 1480, sau khi chien dich Ai Lao, Bon Man đa hoan thanh, Đai Minh co đua sac van sang trach Le Thanh Tong, đai luoc la: ""Gan đay, đuoc cac quan tran thu va tong binh Van Nam, tau rang Quoc vuong An Nam vo co đieu đong binh ma đanh giet o đat Lao Qua đen nay van chua lui quan, lai đinh đanh nuoc Bat Bach Tuc Phu". Le Thanh Tong sai Tu le giam ay cho đinh than xem va ban cach tra loi. Thai uy Sung quan cong Le Tho Vuc tau vua nen đap la: "Hien nay co 13 nguoi o thanh Đong Quan chay tron sang bien gioi nuoc Lao Qua, nen sai bon đau muc Nguyen Bao đen đia gioi đe đoi lai, chi bat đuoc xe buon ban cho ve, khong lien quan gi đen viec đanh Lao Qua va viec muon đanh Bat Bach Tuc Phu ca. Đieu ay la noi bia". Thanh Tong nghe theo, sai soan to tau roi cho Nguyen Van Chat đem sang Minh.
Bo Minh su cua Trung Quoc, phan An Nam truyen co chep vao mua đong nam 1479, vua Le đich than đem 9 van quan xam chiem Lao Qua, ong đanh bai đuoc quan Lao Qua, giet chet 3-4 nguoi con cua vien thu linh Đeo Ban Nha Lan Chuong, chi co nguoi con thu 4 la Pha Nha Trai chay sang nuoc Bat Ba (tuc Lan Na, mien bac Thai Lan ngay nay) thoat nan. Vua Le lai chan chinh quan ngu, sua sang luong thao, ban sac lenh ep nuoc Xa Ly (sau đoi thanh Tay Song Ban Nap, trung tam đat o Canh Hong) than phuc va bat quan Xa Ly đi đanh Bat Ba. Quan Đai Viet va quan Xa Ly đanh Bat Ba khong thang loi, bi thiet hai khoang 3000 nguoi, lai bi quan Bat Ba chan đuong ve va đanh up, gay ton that đen hon van nguoi. Vua Le lui quan ve nuoc. Minh Hien Tong sai ty Bo chinh tinh Quang Tay lam to hich trach vua Le xam pham nuoc nho nhung vua Le đap la chua tung xam luoc Lao Qua va khong biet Bat Ba la nuoc nao. Vua Minh thay loi vua Le "tri tra", nhung cung khong lam to chuyen.


= Quan he voi Đai Minh =

Đai Viet nam o phia nam Trung Quoc, tuy tu chu, co che đo rieng nhung vi la nuoc nho nen phai xung than voi cac trieu đai Trung Quoc. Trieu Le cai tri Đai Viet cung thoi voi nha Minh o phuong Bac. He co vua Le chet, vua moi len ngoi thi phai cu su gia sang bao tang vua cu va xin hoang đe Đai Minh sac phong vua moi lam An Nam Quoc vuong. Le Thanh Tong cung khong ngoai le. Thang 10 am lich nam 1460, khoang 4 thang sau khi len ngoi, ong sai Nguyen Nhat Thang, Phan Duy Trinh, Nguyen Tu sang Đai Minh dang bieu cau phong. Thang 2 am lich nam 1462, vua Minh sai Hanh nhan ty hanh nhan Luu Triet dan su bo sang te Le Nhan Tong. Thang 9 am lich nam 1462, vua Minh lai sai Han lam hoc si Tien Pho, Le bo Cap su trung Vuong Du đem chieu thu sang sac phong Le Thanh Tong lam An Nam Quoc vuong. Nhan đuoc sac phong, thang 11 am lich nam nay, Thanh Tong lenh cho Bui Huu, Đao Nhuoc Dung sang Minh dang bieu ta on.
Mac du than phuc Đai Minh tren danh nghia, o trong nuoc Le Thanh Tong luon khang đinh vi the cua minh nhu mot Hoang đe, mot Thien tu thong tri đe quoc phuong Nam, khong thua kem cac hoang đe phuong Bac. Trong Đai Viet Su ky Toan thu co chep loi Le Thanh Tong khien trach Ngo Si Lien, Nghien Nhan Tho vi đa coi Đai Viet la nuoc chu hau cua Trung Quoc: "Ta moi coi chinh su, sua moi đuc đo, tuan theo đien cu cua thanh to than tong, nen moi te giao vao đau mua xuan. Cac nguoi lai bao to tong te giao cung khong đang theo! Cac nguoi bao nuoc ta đoi xua la hang phien bang, the la cac nguoi theo đao chet, mang long khong vua. Va lai, khi Le Đuc hau cuop ngoi, Ngo Si Lien chang vi han tro tai phong hien đo sao? Uu đai trong lam! Nhan Tho khong vi han tru hoach noi man truong đo u? Ngoi chuc cao lam! Nay Le Đuc hau mat nuoc ve tay ta, cac nguoi khong biet vi an loc ma chet theo han lai đi tho ta. Neu khong noi ra, trong long cac nguoi khong tu ho then ma chet u? Thuc la bon gian than ban nuoc!"  Chi tiet nay con cho thay vua Le Thanh Tong đa lam le te Giao. Tu thoi co đai, te Giao co nghia la te Troi, la nghi le chi danh rieng cho Thien tu. Trong Su ky Tu Ma Thien, khi chep đen viec vua nuoc Tan (chu hau nha Chu) la Tan Tuong Cong đap đen tho Thuong đe, su gia Trung Quoc co Tu Ma Thien đa nhan đinh: "Thien tu moi đuoc te troi, chu hau chi đuoc te danh son, đai xuyen, ro rang đa co y muon tiem quyen đe vi roi". Do đo, viec Le Thanh Tong cu hanh le te Giao đa khang đinh vi the ngang hang cua Đai Viet đoi voi Trung Quoc.
Nam 1467, Le Thanh Tong cho khac an Thien Nam Hoang đe chi bao, the hien y muon coi Đai Viet nhu mot Thien trieu phia Nam, van minh khong kem Thien trieu phia Bac.
Le Thanh Tong cung rat muc can than phong bi bien gioi phia Bac. Ong rat quan tam khuyen khich cac quan bien gioi canh giac voi cac am muu xam nhap va xu ly kip thoi cac su viec lanh tho voi ben ngoai. Trong Đai Viet su ky toan thu co nhac đen viec nha vua ra sac chi cam nguoi vung bien gioi giao thiep voi nguoi nuoc ngoai, va cam gia no nguoi Ngo (so nguoi Minh tu nguyen xin đuoc o lai sau khi bi bat lam tu binh trong cuoc khoi nghia cua Le Thai To truoc đay) cua quan, dan o cac lo, huyen, phu Trung Đo đuoc phep giao thiep, thong đong voi su Minh.
Ngay 16 thang 2 am lich nam 1467, quan tran phu An Bang (Quang Ninh ngay nay) bao co thuyen cho luong cua nguoi Minh troi dat vao đay. Le Thanh Tong bat giu nhom nguoi Minh nay, ong noi voi Thai su Đinh Liet va Thai bao Nguyen Loi rang: "Moi roi, tram bao bat giu nguoi cho luong cua nuoc Minh la vi co the ho bay ra ke gi đo đe lua ta. Ta muon ngan ngua muu ke cua ho. Đo la viec quyen nghi nhat thoi, chu khong phai đao thuong lam đau". Nguyen Loi muon tha nguoi Minh vi so ho co co đe giat day xung đot bien gioi, nhung hoang đe khong nghe theo, ben giu nguoi Minh khong cho ve.
Thoi ky Le Thanh Tong co đoi lan tho quan nuoc Minh đem quan xam lan bien gioi. Su Viet ke thang 3 am lich nam 1467, tho phu Tran An (Quang Tay) la Sam To Đuc vien co đuoi bat "giac Sam Vong", đem 1000 quan vao cac chau Thong Nong, Bao Lac (nay thuoc Cao Bang) cua Đai Viet}, bat nguoi va trau bo. Sam To Đuc gui thu cho vua Le, thu viet: "Cac thon Man Ly, Man Nhung von truoc gia doi quy phu Tran An, roi cuop bat nguoi va suc vat, cui xin thanh thuong gia on sai phai đai quan đi đanh cac thon Man Nhung va Man Ly, va xin trung tri hai chau Thong Nong, Bao Lac, đuoi bon pham nhan Sam Vong ve yen nghiep". Le Thanh Tong xet thay loi Sam To Đuc trong thu la khong đung su that, ben sai trung thu soan cong van đen Ty Bo chinh Quang Tay đoi lai nguoi va suc vat. Nha vua con sai Bac đao Giam sat ngu su Phan Tong Tien đen phu Bac Binh kham xet, bat cac tran thu la Le Luc, Nguyen Luong đem ve kinh su vi canh giu bien gioi khong can mat. Theo Minh thuc luc, mot thoi gian sau, quan Đai Viet đa đanh Sam To Đuc chay ve nuoc.
Thang 5 am lich nam 1467, Sam To Đuc lai sai Tong Thieu xam lan ai Toa Thoat, cuop hoa mau suc vat. Le Thanh Tong ra lenh cho ba quan ban cach doi pho. Thai su Đinh Liet tau la "nen giu ky bo coi, khong nen gay han khich noi bien gioi, neu thay no đen, chi chong giu thoi". Đen đay su cu khong nhac them ve viec nay.
Thang 10 am lich nam 1467, tho quan chau An Binh (Đai Minh) la Ly Lan lai mang 8000 quan, 300 ngua đanh lan chau Ha Lang, bi quan Đai Viet đanh bai phai chay ve Minh. Le Thanh Tong sai cac quan tran thu Thai Nguyen la Đao Vien, Le Bat Đat ben gui thu chat van viec xam lan.
Thang 12 am lich nam 1472, Le Thanh Tong nhan đuoc to tau cua tran An Bang, bao rang quan quan Đai Minh tu Quang Tay keo sang bien gioi voi so luong lon. Hoang đe ben sac du Thai bao Kien Duong ba Le Canh Huy phai hoa toc sai nguoi đi tham do, neu thay bat an thi gui cong van mau chong cho cac xu tap hop quan si phong bi mat Bac.
Loi cua vua Le Thanh Tong tung noi voi cac quan coi bien gioi nam 1473 đa đuoc ghi ro trong Đai Viet su ky toan thu, the hien quyet tam giu vung toan ven lanh tho Đai Viet truoc moi su lan chiem cua nguoi phuong Bac:

Ong thuong bao voi trieu than:

Ngay 25 thang 6 am lich nam 1480, Tong binh đong tri Bac Binh la Tran Ao lay co nguoi Minh lan đat, ben sai Liet hieu Đao Phu Hoan đem 600 quan vuot cua ai Thong Quang xam nhap xu Ban Đong cua Minh. Đao Phu Hoan cho quan trong tre go lam giau ngan đe chia lai ranh gioi. Tho tu Minh la La Truyen đua quan toi đanh, đot pha giau tre go, Đao Phu Hoan lui quan ve. Tran Ao tau viec nay len trieu đinh. Le Thanh Tong hoi y cac đai than, Thai bao Ky quan cong Le Niem tau: "Nay neu dung lai đong rao, tat ho lai pha đi, khong co ich gi. Nen sai quan đen kham, neu qua la đat cua ta xen vao trong đat cua ho va bi ho xam chiem thi ve đia đo cho ro rang, tau đung su thuc, roi lam to tu san đoi lenh. Nam nay sai su se giao cho boi than mang đi trinh voi đo ty tinh Quang Tay, bien bach phai trai, roi sau hay dung rao". Đai Viet Su ky Toan thu chep la nha vua nghe theo, roi khong thay đe cap gi them.
Nhin chung, thoi bay gio Đai Viet thuc luc hung manh, nen Đai Minh du co dom ngo cung khong dam lam gi. Khi Le Thanh Tong đem đai quan vao Chiem Thanh (1471), Lao Qua va Bon Man (1478–1480), Minh Hien Tong đeu gui thu trach vua Le "hiep ke yeu, gay han lon", nhung sau cung cung khong đong binh hoi toi. Le Thanh Tong con khuech truong thanh the cua Đai Viet trong mat nguoi Minh qua viec ong đoi hoi quan lai soan thao van thu bang giao phai rat can than va tinh te. Theo sach Đai Viet Su ky Toan thu: "Ve giay to bang giao, vua truoc het sai quan Han lam vien soan thao, roi trao xuong cho Đong cac xem, sau lai đua cho trieu than xem. Neu co y gi khac, thi cho sua lai. Vi the, nguoi Minh sau khi xem cac van thu Đai Viet phai nguong mo, khen goi Đai Viet lam nhan tai. Quan he giua hai nuoc dien ra hoa binh trong suot trieu đai Le Thanh Tong.


Qua đoi Ngay 17 thang 11 am lich nam Binh Thin (1496), nien hieu Hong Đuc thu 27, Le Thanh Tong bat đau khong khoe; trong mot thoi gian sau đo ong van xet đoan viec chinh su. Đen ngay 29 thang 1 am lich (2 thang 3 duong lich) nam Đinh Ty (1497), benh cua ong bat ngo tro nang. Nha vua ngoi tua ghe ngoc, chi đinh Hoang thai tu Le Tranh ke nghiep. Gio Thin ngay hom sau, 30 thang 1 am lich (3 thang 3 duong lich), Le Thanh Tong bang ha o đien Bao Quang, huong duong 55 tuoi. Truoc khi mat, ong co đe lai mot bai tho tu thuat:

Tu thuat
Ngu thap nien hoa that xich khu,
Cuong truong nhu thiet khuoc thanh nhu.
Phong xuy song ngoai hoang hoa ta,
Lo ap đinh tien luc lieu cu.
Bich han vong cung van dieu dieu,
Hoang luong mong tinh da du du.
Bong Lai son thuong am dung đoan,
Bang ngoc u hon nhap mong vo.
Tu thuat
Nam chuc hoa nien bay thuoc than,
Long nhu sat cung bong mem dan.
Gio lay kho heo hoa ben cua,
Suong dai gay mon lieu truoc san.
Troi biec xa trong, may tham tham,
Ke vang tinh giac đoi bang khuang.
Khuat loi cach mat, non Bong vang,
Bang ngoc du hon nhap mong chang?
(Ban dich cua Nha Xuat ban Khoa hoc - Xa hoi (1993))
Su quan Vu Quynh thoi Le Tuong Duc co he lo nguyen nhan cai chet cua Le Thanh Tong: nha vua quan he nhieu phi tan nen benh nang. Quy phi Nguyen Hang (Truong Lac Hoang hau), con gai cua đai than Nguyen Đuc Trung bi giam o cung khac, đen khi nha vua om nang moi đuoc đen hau benh, ben ngam giau thuoc đoc vao tay, xoa len nhung cho loet cua ong. Do vay, benh Thanh Tong cang nang them.
Trong bai "Sach va trieu đai" in trong sach Su Viet, đoc vai quyen, su gia hien đai Ta Chi Đai Truong phu nhan viec Truong Lac Hoang hau đau đoc chet Le Thanh Tong, boi vi neu vay thi Nguyen Đuc Trung cung gia đinh đa bi xu chet đe khong con nha Nguyen sau nay. Tuy nhien, viec Vu Quynh "đoan mo" Truong Lac Hoang hau đau đoc Thanh Tong cung noi len tinh trang ghen tuong trong cung cam. Ngoai ra, Ta Chi Đai Truong đua ra kien giai rieng ve cai chet cua Le Thanh Tong:

"Vua bi thuong khong phai vi chinh chien. Đanh Chiem Thanh khai hoan, vua thay co me, con đon ruoc, "thay ao, len thuyen roi ve hanh đien", lanh lan. Mua đong, thang 11 am lich (1496), "vua khong khoe", con guong lam tho khoe rang "Du Li (Bach), Đo (Phu), Au (Duong Tu), To (Đong Pha) song lai vi tat đa lam noi, chi co Ta lam đuoc". The ma chi hon hai thang sau, vua om nang mot ngay roi bang, "guom than, an than đeu bien mat", chi con lai bai tho va moi hoai nghi nguoi sau khong dam noi. Thai tu len ngoi, cho biet vua cha bi benh phong thung. "Phong thung" theo cach hieu thong thuong, va cua ca y sinh ngay xua, la chi hien trang benh lo loi, cui hui. Vua khong bi chien thuong nhu đa noi, ma su quan lai co loi mao đau la vua mac benh nang "vi nhieu phi tan qua", vay thi Thanh Tong đa mac "benh xa hoi". Vua bi lo loi o cho đo, hay khap minh may vi giang mai o thoi ki cuoi?"
Co Ai Cap đa biet đen benh giang mai. Trung Quoc cham hon, mai đen the ki VII, VIII moi bat đau biet vai can "benh xa hoi" la do giao hop ma ra. Đau the ki XVI, y hoc Minh nhan ra benh giang mai va canh giac dan chung ve viec giao hop voi gai lang choi (Reay Tannahill, tr. 193). Y gioi Tay phuong truoc khi biet đen loai khang sinh, đa chua benh giang mai bang hop chat arsenic, y gioi Đong phuong cung chua bang thach tin (arsenic). Thai y vien đoi Le đa dung vi ma tien co thach tin chua cho Thanh Tong chang? Vi the moi co ghi nhan Truong Lac Hoang hau boi "thuoc đoc" (thach tin) cho vua?
Van đe đat ra la Thanh Tong mac benh (co the la) giang mai tu đau? Ong vua khong can đi ra ngoai dan gian tim thu vui, ma bat con gai vao cung cho minh huong. Mi nu cac quan chon cho vua han phai lanh lan, "tinh khiet". Co mot nguon cung cap gai phuc tap hon: cac tu binh, va han chac chan hien dien nhieu, la tu binh Cham... Tat nhien nu tu binh Cham cua Le Thanh Tong cung khong phai la thu đung-đuong, nhung trong bien đong nuoc mat nha tan, sao khoi co nguoi sa say trong buong tha? - va van con sac đep cho ong vua chu y toi. Nguoi đep lai la tac nhan thu hut benh nhieu hon nguoi xau. Lop tu binh Cham 1471 hai nam sau khi Thanh Tong mat (1497) con đuoc thay "than vuong" Le ua chuong thi trong thoi gian con song, sao khong co nguoi lot vao mat xanh ong vua? Thoi gian tu sau 1471 đen khi ong mat la đu dai cho su u benh va phat trien đen đo "lo loi" cuoi cung, đua ong vua sang gia nhat Đai Viet ve noi yen nghi.
Can benh cua ong vua thoi thinh tri co tac đong gi đen su tan ta sau đo? Tat nhien khong co cach nao tim chung co o su quan. Chung ta chi biet rang ong song kha lau nen con ong (Hien Tong) len ngoi kha muon, va sau đoi ong nay thi co dau hieu lech lac tinh duc trong dong ho..."
Ngay 2 thang 3 am lich nam 1497, Hoang thai tu cung trieu đinh ban đinh đe tang 3 nam. Ngay 6 thang 2 am lich nam 1497, cac đai than gom Thai bao Binh Luong hau Le Chi, Binh bo Thuong thu Đinh Cong ba Trinh Cong Đan, Tay quan Đo đoc phu Ta Đo đoc Sung Khe ba Le Vinh đen đien Hoang Van đon Hoang thai tu len ngoi, tuc la Hoang đe Le Hien Tong. Ngay 24 thang 12 am lich nam 1497, Hien Tong dang vua cha mieu hieu la Thanh Tong, thuy hieu la Sung Thien Quang Van Cao Minh Quang Chinh Chi Đuc Đai Cong Thanh Van Than Vu Đat Hieu Thuan Hoang Đe, đoi sau goi la Thanh Tong Thuan Hoang đe hay Le Thuan Hoang, Le Thuan Hoang Đe, Le Thuan Đe, Thuan Hoang, Thuan Đe.
Ngay 8 thang 3 am lich nam 1497, quan tai Le Thanh Tong đuoc ruoc ve Lam Kinh. Ngay 28 thang 3 am lich nam nay, ong đuoc mai tang vao Chieu Lang, ben ta Vinh Lang cua Le Thai To. Vua Hien Tong nghe loi Le quan, sai Đong cac Đai hoc si kiem Quoc tu giam Te tuu Than Nhan Trung, Le bo Thuong thu kiem Đong cac Đai hoc si Đam Van Le, Đong cac Đai hoc si Luu Hung Hieu soan van bia ke su nghiep cua Thanh Tong tai Chieu Lang.


Nhan đinh Sach Đai Viet su ky toan thu co chep lai binh luan cua mot so su than đoi Le ve Le Thanh Tong, đa phan nhan xet rat tich cuc:

Tuy nhien, cung sach Đai Viet su ky toan thu o cuoi ban ky ve Thanh Tong co thuat lai loi tu phe binh cua nha vua:

Đuong thoi, Le Thanh Tong tung bi Thieu bao Ngu su đai Đo ngu su Tran Phong phe phan vi "đat quan hieu cua nha Minh ma lam trai thong che cua quoc trieu". Loi phe binh nay co le la mot trong nhung nguyen nhan dan toi viec nha vua xu chet Tran Phong nam 1485. Mot vien quan khac, Quoc tu giam Te tuu kiem Van minh đien Đai hoc si Nguyen Ba Ky tung che trach Thanh Tong vi lam van "khong chu y kinh, su, lai chuong loi hoc phu hoa, vo dung". Truoc loi phe phan nay, nha vua đa hoi đap:

"Tram vua xem het to so, nguoi bao la tram khong chu y kinh, su, lai chuong loi hoc phu hoa, vo dung, chi ngu y o ngoai may khoi. Neu ta ua chuong van hoa, khong lay goc kinh, su, thi con sach nao nua? Ta tu xet minh, xet loi nguoi noi, thi trong bon chu "phu hoa vo dung" kia, thuc đa gom ca long trung roi, the ma ta lai lam van ma bien lai, thi ta thuc co loi. Luc ay, nguoi đa kip thoi can ngan, chang vi the ma giu y".
Ha Nham Đai, si phu đoi Mac lam quan đen chuc Le bo Thuong thu, co bai tho vinh Thanh Tong Thuan Hoang đe, vua khen vua che trach:

Thanh Tong Thuan Hoang đe
Nhat thuong thien trung hoang đao khai,
Đe vuong su nghiep hien hung tai.
Binh sinh hoc van chan cao mai,
Nu tu yen tri thi hoa thai.
Dich nghia:

Vang duong len giua troi mo đuong Hoang đao,
Su nghiep đe vuong bieu hien tai nang hung manh.
Binh sinh hoc van that la cao sieu,
Nao hay đua con gai gay nen cai mam mong tai hoa!
Dich tho

Giua troi hoang đao choi vang duong,
Xuat hien hung tai bac đe vuong.
Hoc van binh sinh cao rong the,
Nao hay nhi nu nghen tai uong!
Trong bo Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc bien soan đoi Nguyen Duc Tong (Tu Đuc, tri vi 1847–1883), su quan Đai Nam co loi phe khi chep đoan Thanh Tong giet Le Lang:

Su than thoi Nguyen cung chi trich viec Le Thanh Tong xung lam Tao đan Nguyen soai, lap ra Tao Đan nhi thap bat tu va đat ten mot tap tho la Quynh Uyen cuu ca: 

Su gia thoi Phap thuoc Tran Trong Kim thi đanh gia trong cuon Viet Nam su luoc (1919) rang:

Su gia Hoa Ky the ky XXI Keith Weller Taylor nhan đinh trong sach A History of the Vietnamese (Lich su nguoi Viet Nam):


Gia quyen Than phu: Le Thai Tong.
Than mau: Quang Thuc Van Hoang hau Ngo Thi Ngoc Dao (光淑文皇后吳氏) (1421 - 1496).
Anh chi em:
Chi gai:
Ve Quoc Truong Cong chua Le Thi Ngoc Đuong  (thang 10 nam 1439-?),bi cam tu nho, len 10 tuoi thi ga cho Le Quat, con trai Thai uy Le Thu.
An Quoc Cong chua đuoc ga cho Trinh Ba Nhai, con trai Nhap noi Thieu pho Trinh Khac Phuc, vao nam 6 tuoi. Ba la me Thai bao Binh Lac hau Trinh Duy Hieu, va la ba noi Vinh Hung hau Trinh Tuy.
Đa Quoc Cong chua đuoc ga cho Le Boc, con trai cua Nhap noi Thieu uy Le Lang.
Thao Quoc Cong chua Le Thi Ngoc Phuong.
Anh trai:
Le Nghi Dan (thang 10 nam 1439 - 6 thang 6 nam 1460), thoi Le Thai Tong đuoc lap lam Thai tu, sau bi phe lam Lang Son vuong. Nam 1459 lap muu tao phan, giet Le Nhan Tong đe cuop ngoi. Đuoc 1 nam thi bi cac đai than buc tu.
Le Khac Xuong (1440 - 24 thang 8 nam 1476), thoi Le Thai Tong đuoc phong tuoc Tan Binh vuong, sau khi Le Nghi Dan len ngoi thi đuoc cai thanh Cung vuong. Nam 1476 bi Le Thanh Tong khep vao toi phan nghich va bi tong giam, khong lau sau thi qua đoi.
Le Bang Co (28 thang 5 nam 1441 - 25 thang 10 nam 1459), thoi Le Thai Tong đuoc lap lam Thai tu thay cho Le Nghi Dan. Ke vi khi moi 1 tuoi, tuc Le Nhan Tong, o ngoi đuoc 17 nam (1442 - 1459). Bi Le Nghi Dan am sat đe cuop ngoi. Sau nay đuoc Le Thanh Tong truy ton thuy hieu la Nhan Tong Tuyen Hoang đe.


= Hau phi =

Ngoai ra theo nguon thong tin trong quyen "Le toc nguyen pha" - gia pha cua ho Le o Hoang Hoa, Thanh Hoa co ghi chep ve cac phi tan khac cua vua Le Thanh Tong. Phan ghi chep co nhieu cho sai lech so voi su lieu đa đuoc kiem chung nhung dan ra đe tham khao nhu sau:

Cung tan Đang Thi Kim Ngan (? - 1504). Nguoi tinh Nam Đinh. Ba la than sinh cua Chieu Nghia vuong, Canh vuong, Thi Đao Cong chua.
Cung tan Trinh Thi Ngoc Luyen (? - 14/2). Nguoi tinh Hai Hung. Ba la than sinh cua Tran vuong Le Kinh, Dien vuong Le Thong va Kinh vuong Le Kien.
Cung tan Bui Đac Loc (? - 2/4). Nguoi Hai Phong. Ba la than sinh cua Quang vuong Le Tac.
Lam vuong Le Tuong, Ung vuong Le Chieu la con cua Tu dung Nguyen thi.


= Hau Due =
Le Thanh Tong con co 14 hoang tu va 20 cong chua. Trong đo mot so hoang nu chua kip thu phong thi đa qua đoi qua som.


 Con re  Nguyen Su Hoi con re vua Le Thanh Tong, con trai ca Thai Te Nguyen Xi.


Trong van hoa đai chung = Hinh anh cong cong =
O Viet Nam co nhung con đuong va truong hoc mang nguyen goc mieu hieu ong la Le Thanh Tong. Đac biet, ten ong đuoc đat cho ngoi truong THPT chuyen thu 2 cua tinh Quang Nam. Trong khi đo, o cac tinh mien Trung va mien Nam lai viet la Le Thanh Ton do theo le xua ky huy chu Tong trong ten vua Thieu Tri (Nguyen Phuc Mien Tong).
O thanh pho Thanh Hoa co truong Đai hoc Hong Đuc, vinh du mang ten nien hieu cua ong (trong thoi ky thinh tri nhat lich su Viet nam).


= Kich noi =


Chu thich Tham khao Ngo Si Lien (1993). Đai Viet su ky toan thu. Quyen Noi cac quan ban. Ha Noi: Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi.
Ngo Thi Si (1991). Viet su tieu an. Nha Xuat ban Van Su. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Phan Huy Chu (2007). Lich trieu hien chuong loai chi. Quyen 1. Nha Xuat ban Giao duc. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Phan Huy Chu (2007). Lich trieu hien chuong loai chi. Quyen 2. Nha Xuat ban Giao duc. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua tham so khong ro |đong tac gia= (tro giup)
Quoc su quan trieu Nguyen (1998), Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc (PDF), Ha Noi: Nha Xuat ban Giao duc
Tran Trong Kim (1971), Viet Nam su luoc, Sai Gon: Trung tam Hoc lieu Xuat ban thuoc Bo Giao duc
Nguyen Hue Chi (1998), Hoang đe Le Thanh Tong, nha chinh tri tai nang, nha van hoa loi lac, nha tho lon, Ha Noi: Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi
Đai hoc Hong Đuc (2002), Ky yeu hoi thao khoa hoc ve Hoang đe Le Thanh Tong, 1442-1497, Thanh Hoa: Nha Xuat ban Thanh Hoa
Đao Duy Anh (2003). Tac pham đuoc tang giai thuong Ho Chi Minh: Lich su Viet Nam, tu nguon goc đen cuoi the ky XIX; Co su Viet Nam; Viet Nam van hoa su cuong; Đat nuoc Viet Nam qua cac đoi: nghien cuu đia ly hoc lich su Viet Nam. Ha Noi: Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Ban nghien cuu va bien soan lich su Thanh Hoa (2004). Danh nhan Thanh Hoa. Quyen 2. Thanh Hoa: Nha Xuat ban Thanh Hoa.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: ref trung mac đinh (lien ket)
Ta Chi Đai Truong (2004), Su Viet, đoc vai quyen, Nha Xuat ban Van moi
Ta Chi Đai Truong (2009), So thao: Bai su khac cho Viet Nam, Nha Xuat ban Ke sach
Bui Duy Tan (1999), Khao va luan ve mot so tac gia-tac pham van hoc trung đai Viet Nam, tap 1, Ha Noi: Nha Xuat ban Khoa hoc Giao duc.
Nhung Tuyet Tran & Anthony Reid (2004). Vietnam: Borderless Histories. University of Wisconsin Press.
Kho bau Tien co Đai Viet. Bao tang lich su Viet Nam Ha Noi, 2006.
Đao Duy Anh (2007), Lich su Viet Nam tu nguon goc đen the ky XIX, Nha Xuat ban Van hoa Thong tin.
Le Quy Đon (2007), Kien van tieu luc, Nha Xuat ban Van hoa Thong tin.
Vien Su hoc (2007), Lich su Viet Nam, tap 3, Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi.
Vien Su hoc (2007) Lich su Viet Nam, tap 4, Nha Xuat ban Khoa hoc Xa hoi.
Đai Viet mo rong ve phia Tay, Nam tren BBC Vietnamese
K. W. Taylor (2013). A History of the Vietnamese. Cambridge University Press. ISBN 0521875862.
Ben Kiernan (2017). Viet Nam: A History from Earliest Times to the Present. Oxford University Press. ISBN 0190627298.
Brantly Womack (2006). China and Vietnam: The Politics of Asymmetry'. Cambridge University Press. ISBN 1139448447.
Mindy Chen-Wishart, Alexander Loke, Stefan Vogenauer (2018), Formation and Third Party Beneficiaries. Oxford University Press. ISBN 0192535633.
Geoff Wade & James K. Chin (2018), China and Southeast Asia: Historical Interactions. Routledge. ISBN 0429952120.
Baldanza, Kathlene (2016). Ming China and Vietnam. Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781316440551.
Cima, Ronald J. (1989). Vietnam: a country study. Washington D. C.: The Federal Research Division. ISBN 1107124247.


Xem them Lien ket ngoai Le Thanh Tong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Le Thanh Tong (emperor of Vietnam) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Chua Duc Khanh - noi ra đoi cua vua Le Thanh Tong Luu tru ngay 15 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine Vietnam+ 03/11/2012 | 14:40:00
Thuoc đoc giau trong tay quy phi va cai chet cua vi vua anh minh bac nhat su Viet Luu tru ngay 15 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine Đang Tuan, TTT ngay 25 thang 12 nam 2016 - 23:20 PM