Ushabti (hay shabti hoac shawabti) la nhung buc tuong nho đuoc chon theo nguoi chet trong van hoa Ai Cap co đai. Nhung buc tuong ushabti nay đong vai tro nhu mot đay to đe hau ha nguoi qua co khi ho ve the gioi ben kia.


Mo ta Ban đau, cac ushabti chi la nhung buc tuong trang tri so sai, đuoc quan vai lanh va đat trong quan tai. Nhung buc tuong nhu the nay đuoc tim thay tai cac phuc hop trong khu nghia trang Saqqara va mo cua Mentuhotep II. Hau het nhung buc tuong ushabti đuoc thiet ke duoi hinh dang mot xac uop.
Nhung buc tuong ushabti đuoc lam tu nhieu vat lieu khac nhau nhu đat set, go, đa, sap hay đat nung, nhung thong dung nhat la su Ai Cap, đong va thuy tinh hiem khi su dung. Chu tuong hinh đuoc khac đay tren chan cua cac ushabti. Viec su dung ushabti co nguon goc tu thoi Co vuong quoc (khoang 2686 - 2181 TCN). Ban đau chung co kich thuoc to bang nguoi that va đuoc chon cung voi xac uop. Sau nay, cac ushabti moi đuoc lam nho lai nhung voi so luong rat nhieu, co khi đuoc lap đay mot can phong.
Cac buc tuong ushabti la mot trong nhung hien vat pho bien trong cac bao tang tren the gioi. Cung voi scarab (ky vat hinh con bo hung), ushabti la nhung hien vat con ton tai voi so luong rat lon.


= Than chu =

Đuoc goi la "nguoi tra loi", cac ushabti thuong mang nhung cau chu noi len su san sang cua minh truoc menh lenh cua chu nhan. Nhung cau khac tren ushabti dung đe sai khien mot ushabti thuc hien cong viec nao đo đuoc chep tu chuong 6 cua Cuon sach nguoi chet, dich la:
"Soi sang cho Osiris [ten nguoi chet], nhung loi noi la su that. Hoi nhung Shabti ! Neu Osiris [ten nguoi chet] ra lenh bat cu cong viec gi duoi Khert-Neter (am phu), hay đe moi thu đuoc hoan thanh, cho du đo la cay ruong, dan nuoc vao cac con kenh hay la ganh cat tu đong sang tay. Cac Shabti đap rang: "Toi se lam, toi luon co mat khi đuoc chu nhan goi"."
Truoc đay đuoc viet len cac buc tuong, nhung cau than chu đuoc viet tren cac nap quan tai thuoc Vuong trieu thu 12 (tai Deir el-Bersha) va đuoc biet đen nhieu nhat la than chu so 472.


Ten goi Ca ba ten goi ushabti, shabti va shawabti đeu mang nhung y nghia khac nhau, tuy nhien chung lai khong đuoc su dung chinh xac.
Truoc đay, ten goi shabti đuoc dung đe chi tat ca nhung buc tuong đu moi kich co đuoc chon theo nguoi chet. Nhung sau khi Thoi ky Chuyen tiep thu Nhat cham dut, chi nhung buc tuong nho moi đuoc goi la shabti, con nhung buc tuong lon hon thi goi chung la nhung buc tuong tang le. Bat đau tu Vuong trieu thu 21 tro đi, cac buc tuong nho nay lai đuoc goi la ushabti.
Cac shabti la nhung ke hau nguoi ha cho nguoi đa khuat duoi am phu. Moi ushabti se đuoc ghi ten chu so huu cua chung cung voi nhung hang chu ghi ro nhiem vu cua tung buc tuong. Con shawabti dung đe chi nhung buc tuong tang le cua mot tang lop rieng biet đuoc an tang tai vung Thebes, thoi ky Tan vuong quoc.
Nguoi ta cho rang ten goi ushabti co nghia la "nguoi hau", nhung no kho đong nhat nghia voi ten goi shawabti.


Lich su Duoi thoi tri vi cua Thutmose IV, cac ushabti thuong mang tren vai mot cay cuoc va đeo gio tren lung, ngu y rang chung se la nhung no le phuc vu cho cong viec đong ang. Trieu đai cua Akhenaten, nguoi chi đoc ton than mat troi Aten, cac buc tuong cua ong đeu đuoc viet nhung mong muon hoa than thanh mat troi, thay vi nhung cau khac tu Cuon sach cua nguoi chet.
Mo cua Tutankhamun co rat nhieu tuong ushabti voi đu moi kich co, đuoc trang tri rat cong phu. Chung đuoc lam tu 3 vat lieu chinh: vang - danh cho nhung buc tuong mang hinh dang cua Osiris, con lai la go va su xanh.
Tu Vuong trieu thu 21 đen thoi ky Chuyen tiep thu 3, cac ushabti đuoc lam bang su mau xanh duong voi hoa tiet mau đen; qua thoi Hau nguyen, chung đuoc to them mau la cay. Hang tram cac tuong ushabti đuoc tim thay trong mot ngoi mo, va so luong nay len đen hang ngan đoi voi lang mo cua cac pharaon, nhu vua Taharqa co hon 1000 ushabti. Mot so ngoi mo con co cac ushabti cam roi, la nguoi đung đau mot nhom ushabti nao đo, tuy nhien đieu nay kha hiem.


Hinh anh Xem them Paul Whelan: Mere Scraps of Rough Wood?: 17th - 18th Dynasty Stick Shabtis in the Petrie Museum and Other Collections, London 2007 ISBN 978-1-906137-00-7
Bob Brier, The Encyclopedia of Mummies, Checkmark Books, 1998 ISBN 978-0750936507


Lien ket ngoai The Ushabti: An existence of eternal servitude
Funerary Figurines including Shabti, Shawabti and Ushabti: Workers for the Dead


Chu thich