Tran Hoang Thien Đang (chu Han: 黃天蕩之戰: Hoang Thien Đang chi chien) la mot tran chien trong chien tranh Kim-Tong trong lich su Trung Quoc nam 1130 giua tuong nha Tong la Han The Trung va tuong nha Kim la Ngot Truat.
Hoang Thien Đang nghia la vung Hoang Thien, đia danh nam o phia đong bac Nam Kinh, Giang To, Trung Quoc.


Hoan canh Sau khi diet nha Lieu, nha Kim cua ho Hoan Nhan toc Nu Chan tien xuong phia nam đanh nha Tong. Quan Kim rat manh, nhieu lan đanh bai quan Tong va chiem nhieu đat đai.
Sau khi 2 cha con Hoang đe Tong Huy Tong va Kham Tong bi bat trong su kien Tinh Khang nam 1127, mot hoang tu nha Tong la Trieu Cau chay ve nam tai lap nha Tong, tuc la Nam Tong. Nam 1129, Kim Thai Tong ha lenh cho chau la Ngot Truat mang quan đanh Nam Tong moi hinh thanh.
Quan Kim nam tien thang tran nhu che tre. Tong Cao Tong bo het thanh nay toi thanh khac, cuoi cung phai len thuyen chay ra bien đe tron su truy kich cua quan Kim. Ngot Truat đieu quan boi thuyen đuoi ra ngoai bien 300 dam nhung khong theo kip thuyen vua Tong, phai quay tro ve.
Trong tran ra quan nay, Ngot Truat chu truong bat vua Tong, nhung khong đat ket qua. Quan Kim phai trai dai tren nhieu phong tuyen tu Hoai Bac toi Triet Giang, bi dan Giang Nam tap kich nhieu lan, tinh the bat loi. Vi vay Ngot Truat khong the luu lai lau, quyet đinh triet thoai ve bac.
Trong khi quan Kim ruot đuoi Tong Cao Tong, tuong Tong la Han The Trung lui ve giu Giang Am, chia quan ra phong bi. Tong Cao Tong trong luc chay tron đa trieu tap The Trung ve ho gia nhung The Trung tau rang quan Kim se khong the o lau, ong muon đong quan o song Truong Giang đe chan đuong rut lui cua đich. Cao Tong chap thuan y kien cua The Trung.
Vao ngay ram thang 1 nam 1130, The Trung co y giang đen ket hoa mo hoi o Tu chau đe đanh lac huong quan Kim. Mot mat, The Trung mang quan bi mat phuc o Tran Giang. Khi đai quan Ngot Truat rut ve toi noi thi cuoc đung đo xay ra.


Dien bien = Han The Trung chan đanh =
Thang 3 nam 1130, 10 van đai quan Ngot Truat rut ve toi Tran Giang. Ngot Truat du đinh tu Tran Giang vuot song rut ve bac doc theo Van Ha. The Trung mang 8000 quan ra giu chua Tieu Son truoc, tung quan chan đanh.
Hai ben giao tranh ac liet. Quan Kim chien thuyen nho, lai khong thao thuy chien nen bi quan Tong đanh bai, roi vao the bat loi. Co vai tram quan nguoi Han lan Khiet Đan trong hang ngu quan Kim bi chet đuoi.
Ngot Truat cho quan đi nguoc ve phia tay, tim ben khac đe sang song. Han The Trung đuoi theo, bo tri luc luong tap kich quan Kim. Quan Kim ra suc chem giet, cuop đuoc 10 thuyen lon cua quan Tong. Ngot Truat cho quan đi doc theo bo song. Han The Trung co loi the nhieu chien thuyen, cung chay doc bo song đuoi theo quan Kim, thuyen noi nhau dai may dam. Quan Tong đem đem boi thuyen sang khieu chien, quan Kim khong quen song nuoc phai chong đo vat va.
Quan Kim o Giang Bac đen chi vien cho Ngot Truat nhung bi thuy quan cua The Trung ngan tro. Hai canh quan khong lien ket đuoc voi nhau. Ngot Truat chay doc dong song tim đuong khac qua song nhung The Trung nhat đinh bam riet.
Khong the tim ra loi ve bac, Ngot Truat sai su sang noi voi Han The Trung xin giao lai toan bo chau bau lay đuoc o Giang Nam nhung The Trung khong tan thanh. Ngot Truat lai xin hien ngua hay cung khong đuoc The Trung chap nhan.
Hai ben giang co vua đanh vua chay, cuoi cung 10 van quan Ngot Truat bi Han The Trung don vao vung Hoang Thien.


= Đung đo tai Hoang Thien Đang =
Quan Kim mac ket trong vung, quan Tong chan o ngoai. Du luc luong đong hon nhieu nhung quan Kim khong the pha vay đanh ra do đia hinh bat loi. 
Trong tran bao vay nay, vo cua Han The Trung la Luong Hong Ngoc cung theo chong xuat binh. Su sach ghi lai rang moi lan ra tran Luong Hong Ngoc đeu trang điem that xinh đep truoc khi ngoi len ngua chi huy hang nghin quan linh, nhung khi vao tran thi vung roi thet ngua, dung cam xong vao tran đia nguy hiem nhat. Đich than Luong Hong Ngoc đa ra tran đanh trong tro oai, đong vien tinh than quan Tong.
Trong tinh the quan bach, Ngot Truat xin gap mat Han The Trung. The Trung nhan loi. Ngot Truat xin mo vong vay, The Trung ra đieu kien:

Neu tra lai hai vua va nguoi trong 2 cung, khoi phuc lai cuong tho nuoc Tong nhu cu thi co the tha cho ngai ve bac.
Ngot Truat khong the chap nhan đieu kien đo nen đanh quay vao vung Hoang Thien. Vai ngay sau Ngot Truat lai xin gap mat The Trung. Do hai ben loi qua tieng lai, Han The Trung tuc gian đinh giuong cung ban. Ngot Truat thuc ngua thao chay ve.
Quan Kim bi quan Tong vay khon trong vung 40 ngay. Ngot Truat khong tim ra đuoc ke gi đe pha vong vay cua quan Tong. Mai sau, trong quan Kim co mot nguoi Man (vung Phuc Kien) hien ke cho Ngot Truat:

Hay đao mot con kenh thong ra song Truong Giang thi toan quan co the thoat nan.
Ngot Truat theo ke đo lam, sai quan theo dong cu cua song Quan Hoa, cho quan si đao ngay đem mot con kenh dai 30 dam thong đen Tan Hoai. Thang 4 nam 1130, con kenh đao xong, quan Kim theo đo thoat ra khoi vung Hoang Thien ra song Truong Giang.
Khi Han The Trung phat hien quan Kim ra khoi vung, ben mang quan đuoi đanh thi quan Kim đa đen Ninh Giang va đuoc 2 tuong Di Thich Co tu Thien Truong va Đap Thai tu O Lam toi cuu vien. Ba đao quan Kim hop lai đanh lui quan Tong.
Ngot Truat hop binh voi 2 tuong cung rut tu Giang Ninh ve bac. Han The Trung mang đoi thuyen lon đon o cua song, đinh nhan thuan dong nuoc tu hai ben trai phai dim chet quan Kim.
Trong tinh the bi vay đanh, nguoi Man lai hien ke cho Ngot Truat. Ngot Truat theo ke, ben chon 10 linh thien xa ngoi len thuyen nho, boi đen gan thuyen quan Tong, dung ten lua ban chay cac canh buom. Thuyen quan Tong bi chay buom, lan ra cac thuyen khac. Cac thuyen lon khong the đi nhanh đuoc nua, Ngot Truat thua the thuc quan tien đanh, giet đuoc 2 tuong Tong la Ton The Thuan va Nghiem Doan.
Quan Tong bai tran, Han The Trung buoc phai lui 70 dam tro lai Tran Giang. Ngot Truat chuyen bai thanh thang, pha đuoc vong vay tro ve bac.


Hau qua va y nghia Tran Hoang Thien Đang la dien bien sau cung trong lan nam tien thu ba cua quan Kim, nam 1129-1130.
Truoc khi dien ra tran đanh quan Tong vua lien tiep bai tran va ton that, nhieu thanh tri o Giang Nam bi đanh chiem, vua Tong phai thao chay ra bien. Tinh the cua Nam Tong rat nghiem trong va suy nhuoc. Han The Trung du chi co it quan nhung đa biet loi dung đia hinh va so truong thuy chien cua quan Tong, cam cu đuoc voi quan Kim đong hon gap boi, tham chi vay ham Ngot Truat trong vung Hoang Thien, đuoc cac su gia Trung Quoc vi "bien quan Kim thanh rua trong vai".
Tuy cuoi cung quan Kim tim đuoc loi rut ve bac nhung bi mat đi uu the thuong phong truoc quan Tong. Khi cac lo quan Tong đang thua tan tac, chien thang cua Han The Trung co tac dung co vu nhue khi cho quan Tong rat lon, đuoc vi la mot ky tich trong chien tranh Kim-Tong.
Theo nhan đinh cua su sach, tu sau tran nay, quan Kim khong dam tien xuong Giang Nam nua, chien truong giua Kim va Tong tap trung chu yeu o vung Giang Bac, Luong Hoai.


Xem them Ngot Truat
Han The Trung


Tham khao Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 3, Nha xuat ban Lao đong


Chu thich