Hot Tat Liet (tieng Mong Co: ᠬᠤᠪᠢᠯᠠᠢ 
ᠬᠠᠭᠠᠨ, Xubilai Khaan, tieng Trung: 忽必烈; binh am: Hubilie; 23 thang 9, 1215 - 18 thang 2, 1294), Han hieu Tiet Thien Han (ᠰᠡᠴᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠠᠨ, Сэцэн хаан, Sechen Khan), la Đai Han thu nam cua đe quoc Mong Co, va la nguoi sang lap ra nha Nguyen trong lich su Trung Quoc.
Ong la con trai thu 4 cua Đa Loi va la chau noi cua Thanh Cat Tu Han. Nam 1260, ong va em trai A Ly Bat Ca (Ariq Boke) cung xung Đai Han sau khi Đai Han tien nhiem la Mong Kha - anh trai cua ho bang ha ma khong chi đinh nguoi ke vi. Cuoi cung, Hot Tat Liet gianh thang loi vao nam 1264, dan đen su chia re chinh tri sau sac trong noi bo Mong Co, nhung đe quoc ve tong the van la thong nhat va hung manh. Anh huong cua Hot Tat Liet van con manh tai han quoc Y Nhi va Kim Truong han quoc, cac lanh tho phia tay cua đe quoc Mong Co.
Duoi su lanh đao cua Hot Tat Liet, đe quoc Mong Co đa đat đen thoi ky cuc thinh. Ong đa doi đo tu Hoa Lam (Karakorum) ve Đai Đo (tuc Bac Kinh ngay nay). Nam 1271, Hot Tat Liet thanh lap nha Nguyen, đe quoc kiem soat cac khu vuc ngay nay thuoc Mong Co, Hoa Bac, tay bac Trung Quoc, ban đao Trieu Tien va cac khu vuc can ke, giup ong co đia vi nhu mot hoang đe Trung Hoa. Nam 1279, quan đoi nha Nguyen đanh bai Nam Tong, Hot Tat Liet tro thanh nguoi dan toc thieu so đau tien lam hoang đe Trung Hoa va cai tri nha Nguyen đen khi mat vao nam 1294, mieu hieu la Nguyen The To (元世祖).
Duoi su cai tri cua Hot Tat Liet, tat ca cac vuong quoc phu can voi đe quoc Mong Co đeu tro thanh cac chu hau le thuoc. Ong phat đong cac chien dich thon tinh Nhat Ban, Đai Viet, Bagan va Java, nhung khong thanh. Mac du Hot Tat Liet theo đao Phat ong cung đe y đen su phat trien cua đao Kito tren the gioi va moi cac su gia đen Trung Quoc truyen đao. Ong cung chu trong đen viec phat trien cac nghe thu cong, khoa hoc va nghe thuat.


Nhung nam đau Hot Tat Liet sinh nam 1215, la con trai thu 4 cua Đa Loi voi chinh the Toa Lo Hoa Thiep Ni, va la chau noi cua Thanh Cat Tu Han. Theo lenh cua Thanh Cat Tu Han, Toa Lo Hoa Thiep Ni đa chon mot nhu mau theo Phat giao Tay Tang đe cham nom Hot Tat Liet. Tuong truyen, Hot Tat Liet sinh ra khi quan Mong Co tan cong nha Kim, va ong cat tieng khoc chao đoi ngay giua chien truong, bao hieu su ra đoi cua mot con nguoi kiet xuat se ganh vac ca Mong Co.
Tu nho, Hot Tat Liet to ra la mot cau be thong minh, truong nghia, rat đuoc Thanh Cat Tu Han yeu quy. Ong noi rang: "Nhung loi cua cau be nay rat khon ngoan, hay chu y đen chung. Hay chu y chung bang tat ca nhung gi chung ta co." Nam 1227, Thanh Cat Tu Han bang ha, khi Hot Tat Liet len 12. Đa Loi, cha cua Hot Tat Liet lam Giam quoc trong 2 nam roi ton Oa Khoat Đai len ngoi Đai Han theo đung di chieu cua Thanh Cat Tu Han.
Nam 1231, Đa Loi qua đoi vi trong benh khi đang pho ta Oa Khoat Đai trong chien dich chinh phuc nha Kim.  Sau khi nha Kim diet vong vao nam 1234, Oa Khoat Đai đa ban đat Ha Bac (khoang 80.000 nhan khau) cho gia đinh Đa Loi cai quan. Hot Tat Liet nhan đuoc mot phan gia san, bao gom 10.000 dan. Nhung do thieu kinh nghiem quan ly, nen thay vi truc tiep cai quan, ong đa giao cho cac quan vien Mong Co tu do hanh su. Ket qua, tham nhung dan đen to thue tang cao, khien phan lon nong dan Trung Quoc roi bo ruong đat đe xuong phia Nam, khien doanh thu thue giam manh. Hot Tat Liet nhanh chong sua sai bang cach bai nhiem cac quan vien vi pham, thay bang nhung quan vien co tai, bat ke dan toc. Nho nhung no luc đo, đen cuoi nhung nam 1240, hau het nong dan Ha Bac bo ruong truoc đay đa tro ve que huong lam an.
Hot Tat Liet co đam me nghien cuu nen van hoa cua cac dan toc khac, đac biet la Trung Hoa đuong thoi. Đau nhung nam 1240, ong đa tap hop duoi truong nhieu quan vien goc Đot Quyet, nguoi Kito giao, tuong linh Mong Co, nguoi Hoi giao Trung A va ca nhung nha Nho, nha su Trung Quoc, nham huong đen su can bang loi ich cua cac dan toc. Hot Tat Liet đa moi Hai Van, mot nha su Phat giao hang đau o mien bac Trung Quoc, đen đai ban doanh cua ong o Mong Co, va ho sau đo tro thanh ban tam giao. Khi gap Hai Van thien su o Karakorum nam 1242, ong tham van nha su ve triet ly cua Phat giao. Hai Van thien su cung đat ten cho con trai thu cua Hot Tat Liet la Chan Kim (sinh nam 1243). Vi thien su nay cung giang day cho Hot Tat Liet ve Đao giao va gioi thieu Luu Binh Trung - mot nha su Phat giao kiem hoa si, nha thu phap, nha tho va nha toan hoc. Luu Binh Trung tro thanh co van cua Hot Tat Liet khi Hai Van thien su tro lai Trung Đo. Hot Tat Liet cung moi hoc gia nguoi Son Tay Zhao Bi lam viec cho minh.


Thanh cong o Hoa Bac Nam 1251, Mong Kha, anh trai cua Hot Tat Liet tro thanh Đai Han va giao cho Hot Tat Liet vung Hoa Bac, truc tiep quan ly cac vung đat phia nam đe quoc. Trong giai đoan nay, san luong luong thuc tai Ha Nam tang manh va phuc loi xa hoi đuoc cai thien. Hot Tat Liet nhan đuoc su ung ho lon tu cac lanh chua, tao nen tang co ban cho viec xay dung nha Nguyen sau nay.
Nam 1252, Hot Tat Liet đuoc lenh tan cong Van Nam va vuong quoc Đai Ly, khi vua nuoc nay the hien su chong đoi va giet chet cac su gia Mong Co đuoc phai đen đe du hang. Du vay, khi Hot Tat Liet chiem kinh đo cua Đai Ly, ong van tha mang cho hoang toc nuoc nay. Đoan Hung Tri, vi vua cuoi cung cua Đai Ly đau hang Mong Co va đuoc Mong Kha bo nhiem chuc tho ty cai tri đia phuong. Nhung ngay khi Hot Tat Liet roi đi, tinh trang bat on lai no ra tai Van Nam. Vao nam 1255 va 1256, Đoan Hung Tri khuyen trieu đinh Mong Co binh đinh mot so bo lac chua đau hang. Đich than ong ta lanh đao quan tien phong. Đen cuoi nam 1256, Ngot Luong Hop Thai đa hoan toan binh đinh Van Nam.
Thanh cong cua Hot Tat Liet khien mot so quan vien Mong Co bat đau ghen ti. Ho xam tau len Mong Kha rang Hot Tat Liet tham vong xay dung đe che cua rieng minh. Mong Kha đa gui 2 thanh tra thue đen đieu tra quan lai cua Hot Tat Liet vao nam 1257. Ong bi quy vao 142 sai pham, phai giao lai toan bo binh quyen va mot so quan vien Trung Quoc duoi truong cua ong bi xu tu. Hot Tat Liet phai cung gia đinh quay ve Hoa Lam ta toi voi Mong Kha. May man la ong khong bi xu toi, nhung bi giam sat nghiem ngat va khong đuoc phep xay dung quan đoi rieng.
Cung thoi gian nay, nhung nguoi theo Đao giao tro nen giau co va dan cung co đia vi bang cach chiem đoat cac ngoi chua Phat giao. Mong Kha lien lenh cho Hot Tat Liet cham dut xung đot giua 2 giao phai. Đau nam 1258, Hot Tat Liet đa to chuc mot hoi nghi cua cac nha lanh đao Đao giao va Phat giao, qua đo bac bo yeu sach cua Đao giao, buoc 237 ngoi đen Đao giao phai chuyen thanh chua Phat giao, tham chi tieu huy cac van ban Đao giao. Hot Tat Liet va nha Nguyen sau nay cong khai sung bai Phat giao, trong khi cac Han quoc khac nhu Han quoc Sat Hop Đai, Han quoc Kim Truong va Han quoc Y Nhi lai lay Hoi giao lam quoc giao.
Nam 1258, Mong Kha lenh cho Hot Tat Liet chi huy canh quan đong chinh ho tro cac cuoc tan cong vao Tu Xuyen va mot lan nua vao Van Nam. Nam 1259, Mong Kha tu tran tren đat Nam Tong. Hot Tat Liet van tiep tuc tan cong Vu Han đen khi nhan đuoc tin em trai ong la A Ly Bat Ca đa to chuc hoi nghi Kho Ly Đai tai Hoa Lam va len ngoi Đai Han. Đai đa so quy toc Mong Co ung ho A Ly Bat Ca, rieng hai nguoi anh cua ong nay la Hot Tat Liet va Huc Liet Ngot lai phan đoi.
Nha Tong muon giang hoa voi Mong Co, sai su gia đen xin cong hang nam 200.000 luong bac va 200.000 lua, đe đoi lay thoa thuan đinh chien va chon song Duong Tu lam bien gioi. Hot Tat Liet nhanh chong đat đuoc thoa thuan đinh chien va quay tro ve Mong Co nham chong lai tuyen bo cua A Ly Bat Ca ve ngoi vi Đai Han.


Tranh ngoi ke vi Nam 1260, Hot Tat Liet tro lai Khai Binh va trieu tap mot hoi nghi Kho Ly Đai cua chinh minh. Chi mot bo phan nho thanh vien hoang toc ung ho Hot Tat Liet ve quyen ke vi. Ly do khien phan lon thanh vien hoang toc khong ung ho Hot Tat Liet la vi ong qua gan gui voi nguoi Han, ton sung Han phap va van hoa Han, va it nhieu đa pha vo nhieu cach thuc cai tri truyen thong cua Mong Co trong lanh tho ma ong đang cai quan.

Cuoc noi chien giua hai anh em no ra khong lau sau đo. Sau 4 nam huynh đe tuong tan, A Ly Bat Ca đau hang Hot Tat Liet tai Thuong Đo vao nam 1264. Nhung nguoi cai tri o phia Tay thua nhan chien thang va su cai tri cua Hot Tat Liet, va ong chinh thuc tro thanh Đai Han chan chinh cua Mong Co. Hot Tat Liet an xa A Ly Bat Ca, nhung xu tu nhung nguoi ung ho em trai minh. Su kien nay cung đa đanh dau su ket thuc cua đe quoc Mong Co thong nhat. Cac han quoc phia tay tro thanh đoc lap tren thuc te, va Hai Đo Han cua Han quoc Sat Hop Đai con tiep tuc chong đoi Hot Tat Liet toi tan khi ong nay mat vao nam 1301.
Trong thoi ky noi chien voi A Ly Bat Ca, tong đoc Ich Chau la Ly Đan đa noi day chong lai nguoi Mong Co vao nam 1262, nhung nhanh chong bi dap tat va Ly Đan bi tru di, dan đen mot so quan lai nguoi Han than tin cua Hot Tat Liet cung bi lien đoi va xu tu. Su kien nay đa lam Hot Tat Liet mat niem tin vao nguoi Han. Sau khi tro thanh hoang đe nha Nguyen, ong cam chi viec giao cac chuc vu quan trong cho cac lanh chua goc Han.


Tri vi = Đai Han Mong Co =

Cai chet bi an cua 3 hoang tu nha Truat Xich trong chien dich bao vay Baghdad (1258) cua Huc Liet Ngot va su phan chia chien loi pham khong cong bang khien moi quan he giua Han quoc Y Nhi voi Han quoc Kim Truong tro nen ran nut. Khi Huc Liet Ngot qua đoi vao nam 1264, kha han Kim Truong la Berke đa hanh quan đe chinh phuc Y Nhi nhung lai mac benh chet tren đuong đi. Vai thang sau nhung cai chet nay, kha han Alghu cua Sat Hop Đai cung chet. Trong phien ban chinh thuc moi cua lich su gia đinh, Hot Tat Liet đa tu choi viet ten cua Berke la kha han cua Kim Truong vi Berke ung ho A Ly Bat Ca va gay chien voi Huc Liet Ngot, gia đinh Truat Xich van đuoc cong nhan la thanh vien hop phap cua gia đinh.
Hot Tat Liet chon Abaqa la kha han moi cua Y Nhi va đuoc đe cu chau trai Manh Đac Muc cua Bat Đo cho ngai vang o Sarai, thu đo cua Kim Truong. Lanh tho cua Hot Tat Liet o phia đong van giu đuoc uy quyen tuyet đoi đoi voi Y Nhi đen khi ket thuc trieu đai cua ho. Hot Tat Liet cung phai than tin Ghiyas-ud-din Baraq lat đo trieu đinh cua Oirat Orghana, hoang hau cua Han quoc Sat Hop Đai, nguoi đa đua con trai nho Mubarak Shah len ngai vang vao nam 1265, ma khong co su cho phep cua chong sau khi ong ta chet.
Hai Đo, chau noi cua Oa Khoat Đai đa tu choi yeu cau đich than sang chau cua Hot Tat Liet. Ong lien sai Baraq tan cong Hai Đo. Baraq bat đau mo rong vuong quoc cua minh ve phia bac. Ong nam quyen luc vao nam 1266 va chien đau voi Hai Đo va Kim Truong. Ong ta cung đay nguoi giam sat cua Hot Tat Liet ra khoi long chao Tarim. Khi Hai Đo va Manh Đac Muc cung nhau chien đau voi Hot Tat Liet, Baraq đa gia nhap lien minh voi Nha Oa Khoat Đai va Kim Truong đe chong lai Hot Tat Liet o phia đong va Abagha o phia tay. Trong khi đo, Manh Đac Muc tranh moi cuoc tham hiem quan su truc tiep chong lai vuong quoc cua Hot Tat Liet. Han quoc Kim Truong đa hua voi Hot Tat Liet su giup đo cua ho đe đanh bai Kaidu ma Manh Đac Muc goi la phien quan. Đieu nay ro rang la do mau thuan giua Kaidu va Manh Đac Muc ve thoa thuan ma ho đa đua ra tai Talas Kurultai. Quan đoi cua Mong Co Ba Tu đa đanh bai luc luong xam luoc cua Baraq vao nam 1269. Khi Baraq qua đoi vao nam sau, Kaidu nam quyen kiem soat Sat Hop Đai va lay lai lien minh voi Manh Đac Muc.
Trong khi đo, Hot Tat Liet đa co gang on đinh quyen kiem soat cua minh tren ban đao Trieu Tien bang cach huy đong mot cuoc xam luoc khac cua nguoi Mong Co sau khi ong ta lap Cao Ly Nguyen Tong (r. 1260-1274) len ngoi vao nam 1259 o Ganghwado. Kublai cung buoc hai nha cai tri cua Kim Truong va Y Nhi phai keu goi đinh chien voi nhau vao nam 1270 bat chap loi ich cua Kim Truong o Trung Đong va Kavkaz. 

Nam 1260, Hot Tat Liet đa gui mot trong nhung co van cua minh, Hao Ching, đen trieu đinh cua hoang đe Nam Tong Ly Tong đe yeu cau vua Tong sang chau Hot Tat Liet va ong ta se đuoc trao quyen tu tri. Tong Ly Tong tu choi đap ung yeu cau cua ong va giam cam Hao Ching, chi đen khi Hot Tat Liet phai mot phai đoan đe đoi tha Hao Ching, nha Tong moi chiu tha con tin.
Hot Tat Liet đa goi hai ky su bao vay cua Iraq tu Y Nhi đe pha huy cac phao đai cua nha Tong. Sau khi chiem đuoc Tuong Duong nam 1273, chi huy cua quan đoi Hot Tat Liet, Aju va Luu Tranh, đa đe xuat mot chien dich cuoi cung đe tieu diet nha Tong, va Hot Tat Liet đa phong Ba Nhan tro thanh chi huy toi cao. Ong đa ra lenh cho Manh Đac Muc đieu chinh lai cuoc đieu tra dan so cua Kim Truong đe cung cap luong thuc va con nguoi cho cuoc chinh phuc Trung Quoc cua ong. Cuoc đieu tra dan so đa dien ra o tat ca moi khu vuc cua Kim Truong, bao gom ca Smolensk va Vitebsk vao nam 1274. Ong cung đa gui kha han Nogai đen Balkan đe tang cuong anh huong cua Mong Co o đo.


= Hoang đe nha Nguyen =

Hot Tat Liet chap nhan cac mo hinh chinh tri va van hoa Trung Hoa, co gang giam thieu anh huong cua cac lanh chua đia phuong. Tuy nhien, do mat niem tin vao nguoi Han, ong đa chi đinh nguoi Mong Co, nguoi Trung A, nguoi Hoi giao va mot it nguoi chau Au vao cac vi tri cao hon nguoi Han, du ong van tiep tuc su dung mot so co van nguoi Han nhu Luu Binh Trung, Hua Hanh va Dieu Xu.
Nam Chi Nguyen thu 8 (1271), Hot Tat Liet chinh thuc tuyen bo lap ra nha Nguyen va đat kinh đo tai Đai Đo (tieng Trung: 大都; Wade–Giles: Ta-tu, nghia la "kinh đo lon", ngay nay la Bac Kinh) hay con goi la Han Bat Ly (Khanbaliq) vao nam sau đo. Kinh đo mua he cua ong đat tai Thuong Đo (tieng Trung: 上都, nghia la "kinh đo tren", hay Xanadu, gan voi Đa Luan (多伦) ngay nay). Đe thong nhat Trung Quoc, Hot Tat Liet bat đau mot chien dich rong lon chong lai nhung luc luong con sot lai cua Nam Tong vao nam Chi Nguyen thu 11 (1274) va cuoi cung tieu diet Nam Tong vao nam Chi Nguyen thu 16 (1279), thong nhat toan bo Trung Hoa.
Noi Trung Hoa va Mong Co đuoc chia thanh 10 hanh trung thu tinh (行中書省) hay hanh tinh (行省) trong thoi ky tri vi cua ong voi 1 hanh thuong thu tinh va 1 hanh thi lang tinh đung đau. Ben canh 10 hanh tinh la khu vuc trung tam (tieng Trung: 腹裏 = Phuc Ly), bao gom phan lon Hoa Bac ngay nay, đuoc coi la khu vuc quan trong nhat cua nha Nguyen va do trung thu tinh tai Đai Đo truc tiep quan ly. Ngoai ra, Tay Tang cung do mot co quan cap cao khac la Tuyen chinh vien (tieng Trung: 宣政院) quan ly truc tiep.
Ong quan ly đieu hanh cong viec trieu chinh kha tot, khuyen khich phat trien kinh te voi viec cho xay dung lai Đai Van Ha, sua chua cac toa nha cong va mo rong đuong đi loi lai. Tuy nhien, chinh sach đoi noi cua Hot Tat Liet cung bao gom mot so khia canh cua cac truyen thong Mong Co cu, va trong khi Hot Tat Liet tiep tuc cong viec tri vi cua minh thi nhung truyen thong nay va cham ngay cang thuong xuyen hon voi kinh te va van hoa xa hoi Trung Hoa truyen thong. Hot Tat Liet ra lenh rang cac thuong nhan đoi tac cua nguoi Mong Co phai chiu thue vao nam 1263 va thanh lap Van phong Thue thi truong đe giam sat ho vao nam 1268. Sau khi nguoi Mong Co chinh phuc nha Tong, cac thuong nhan đa mo rong hoat đong cua ho sang Bien Đong va An Đo Duong. Nam 1286, thuong mai hang hai đuoc đat duoi Van phong Thue thi truong. Nguon doanh thu chinh cua trieu đinh la đoc quyen san xuat muoi. 

Nam 1273, ong cho phat hanh mot loat moi cac giay bac đuoc nha nuoc bao đam, đuoc su dung trong khap đat nuoc, mac du cuoi cung do thieu cac ky nang, ky luat tai chinh va lam phat đa lam cho buoc đi nay tro thanh tham hoa kinh te đoi voi trieu đai nay trong nhung nam sau đo. Viec thanh toan đuoc thuc hien bang tien giay goi la sao. Đe đam bao viec su dung no, chinh quyen Hot Tat Liet đa sung cong vang, bac tu cac ca nhan cung nhu tu thuong nhan ngoai quoc. Thay vi the, cac thuong nhan đuoc nhan giay bac do nha nuoc ban hanh theo ty le quy đoi. Đieu nay giai thich tai sao Hot Tat Liet đuoc coi la nguoi đau tien tao ra tien phap đinh. Giay bac lam cho viec thu thue va quan ly mot đe quoc rong lon tro nen de dang hon trong khi lam giam chi phi van chuyen tien kim loai. Sau nay Gaykhatu (Hai Hop Đo) cua han quoc Y Nhi cung co y đinh ap dung he thong nay tai Ba Tu va Trung Đong, nhung đa hoan toan that bai va ong nay bi am sat ngay sau đo.

Ong cung cho phat trien cac bo mon nghe thuat chau A va chap nhan nhung khac biet ve ton giao, ngoai tru khi đe cap toi Đao giao. Mot so nguoi chau Au đa tung đat chan toi đay, đang chu y trong so nay co Marco Polo trong thap nien 1270, nguoi co the đa tung nhin thay kinh đo mua he tai Thuong Đo.
Trong thoi Nam Tong, hau due cua Khong Tu tai Khuc Phu, Cong tuoc Yansheng Kong Duanyou đa tron chay ve phia nam voi nha Tong đen Cu Chau, trong khi nha Kim moi thanh lap (1115-1234) o phia bac bo nhiem anh trai cua Kong Duanyou la Kong Duancao, nguoi van con o Khuc Phu la Dien Thanh Cong. Tu thoi đo cho đen thoi Nguyen, co hai Dien Thanh Cong, mot lan o phia bac o Khuc Phu va nguoi kia o phia nam tai Cu Chau. Mot loi moi quay tro lai Khuc Phu đa đuoc Hot Tat Liet gui đen Dien Thanh Cong o Giang Nam Khong Chu. Tieu đe đa bi lay đi khoi chi nhanh phia nam sau khi Khong Chu tu choi loi moi, vi vay chi nhanh phia bac cua gia đinh giu danh hieu Dien Thanh Cong. Chi nhanh phia nam van con o Cu Chau noi ho song cho đen ngay nay. Con chau cua Khong Tu o Cu Chau co so luong len đen 30.000.


= Phat trien khoa hoc va quan he voi nguoi Hoi giao =

Ba muoi nguoi Hoi giao đa phuc vu nhu cac quan chuc cao cap trong trieu đinh cua Hot Tat Liet. Tam trong so muoi hai khu hanh chinh cua trieu đai co cac thong đoc Hoi giao do ong bo nhiem. Trong so cac thong đoc Hoi giao co Sayyid Ajjal Shams al-Din Omar, nguoi tro thanh quan cai tri cua Van Nam. Ong la mot nguoi đan ong thong thai trong cac truyen thong Nho giao va Đao giao va đuoc cho la đa truyen ba đao Hoi giao o Trung Quoc. Cac vien quan khac la Nasr al-Din (Van Nam) va Mahmud Yalavach (kinh đo nha Nguyen).
Hot Tat Liet bao tro cac hoc gia va nha khoa hoc Hoi giao, va cac nha thien van Hoi giao đa đong gop vao viec xay dung đai thien van o Thiem Tay. Cac nha thien van hoc nhu Jamal ad-Din đa gioi thieu 7 cong cu va khai niem moi cho phep đieu chinh lich Trung Quoc.
Cac nha ve ban đo Hoi giao đa tao ra cac ban đo chinh xac cua tat ca cac quoc gia doc theo Con đuong to lua va anh huong lon đen kien ​​thuc cua cac nha cai tri va thuong nhan trieu đai nha Nguyen.
Cac bac si Hoi giao đa to chuc cac benh vien va co vien Y hoc rieng o Bac Kinh va Thuong Hai. O Bac Kinh la "Khoa thuong xot" noi tieng cua Guang Hui Si, noi day ve thuoc va phau thuat kieu nguoi Hoi. Cac tac pham cua Avicenna cung đuoc xuat ban tai Trung Quoc trong thoi gian đo.
Cac nha toan hoc Hoi giao đa gioi thieu Hinh hoc Euclide, luong giac hinh cau va chu so A Rap o Trung Quoc.
Hot Tat Liet đua cac ky su Ismail va Al al-Din đen Trung Quoc, va ho cung nhau phat minh ra vu khi "Hoi Hoi Phao" (Hui-Hui Pao), đuoc Kublai Khan su dung trong Tran Tuong Duong voi nha Tong.


= Đoi ngoai =

Hot Tat Liet buoc nuoc Cao Ly (Trieu Tien) phai tro thanh chu hau vao nam 1260. Nha Nguyen giup Cao Ly Nguyen Tong (원종) binh on su kiem soat cua ong nay tai Trieu Tien vao nam 1271. Hot Tat Liet cung co y đinh thiet lap moi quan he trieu cong voi cac quoc gia khac, nhung bi cu tuyet. Duoi ap luc tu cac co van nguoi Mong Co, Hot Tat Liet quyet đinh xam lang Nhat Ban, Myanma, Đai Viet va Java. Ong cung đa co gang chinh phuc cac vung đat ngoai vi nhu Sakhalin, noi nguoi dan ban đia cuoi cung đa nop cho nguoi Mong Co vao nam 1308. Nhung co gang that bai va ton kem nay, cung voi su luu thong tien giay đa gay ra lam phat. Tuy nhien, ong cung đa buoc cac lanh chua tu tay bac va đong bac phai đau hang, đam bao su on đinh tai cac khu vuc nay. Tu nam 1273 đen 1276, cac cuoc chien tranh truoc nha Tong va Nhat Ban đa khien van đe tien giay mo rong tu 110.000 ding len 1.420.000 ding.


 Sap nhap Cao Ly  Hot Tat Liet đa xam chiem Cao Ly (nam tren Ban đao Trieu Tien) va bien no thanh mot quoc gia chu hau phu vao nam 1260. Sau mot cuoc can thiep khac cua nguoi Mong Co vao nam 1273, Cao Ly đa bi kiem soat chat che hon voi nha Nguyen. Cao Ly tro thanh mot can cu quan su cua nguoi Mong Co, va mot so menh lenh cua che đo quan chu đa đuoc thiet lap o đo. Trieu đinh cua Cao Ly đa cung cap quan đoi nuoc nay va mot luc luong hai quan đi bien cho cac chien dich quan su khac cua Mong Co.


 Xam luoc Nhat Ban  Hot Tat Liet hai lan co y đinh xam chiem Nhat Ban; tuy nhien, ca hai lan, nguoi ta tin rang thoi tiet xau hoac cac loi ky thuat trong che tao tau thuyen đa pha huy ham đoi thuy quan cua ong. Y đinh xam chiem thu nhat dien ra vao nam 1274, voi ham đoi gom 900 tau thuyen. Lan xam chiem thu hai dien ra vao nam 1281, voi ham đoi co tren 1.170 thuyen chien lon, moi chiec dai toi 73 m (240 ft). Chien dich nay đuoc to chuc khong tot va ham đoi cua nguoi Trieu Tien đa toi Nhat Ban truoc ham đoi cua nha Nguyen kha lau. Ham đoi đuoc lap rap voi vang va trang bi khong ki luong đe đoi pho voi cac đieu kien hang hai. Trong thang muoi mot, ho đi thuyen vao vung bien nguy hiem ma giua Trieu Tien va Nhat Ban la 110 dam. Nguoi Mong Co de dang chiem đao Tsushima khoang nua chung eo bien va sau đo đao Iki gan Kyushu hon. Ham đoi Trieu Tien đa đen Vinh Hakata vao ngay 23 thang 6 nam 1281 va ha canh quan va cua ho, nhung nhung con tau tu Trung Quoc khong đuoc nhin thay. Cac luc luong đo bo cua Mong Co sau đo đa bi đanh bai tai Tran Akasaka va Tran Torikai-Gata.

Tien si Kenzo Hayashida, mot nha khao co hoc bien, nguoi đung đau nhom đieu tra đa phat hien ra cac manh vo cua ham đoi xam chiem lan thu hai ngoai khoi mien tay Dokdo. Cac vat tim thay cua nhom nay chi ra rang Hot Tat Liet rat voi xam chiem Nhat Ban va co gang xay dung ham đoi hung manh chi trong vong 1 nam (mot cong viec ma đung ra phai mat it nhat 5 nam). Đieu nay buoc nha Nguyen phai su dung moi loai thuyen co the, tu nhung thuyen nho chuyen chay tren song, nham đat đuoc su san sang som hon. Quan trong nhat, nguoi Trung Quoc, khi đo duoi su thong tri cua Hot Tat Liet, buoc phai dung ra nhieu tau thuyen nhanh hon nham đam bao gop đu co so tau thuyen cho ca hai lan xam chiem. Hayashida gia đinh rang, neu Hot Tat Liet su dung cac tau thuyen đi bien tieu chuan, đuoc che tao tot, voi song thuyen cong đe ngan can su lat up thi thuy quan cua ong co the đa vuot qua đuoc cuoc hanh trinh dai nay toi Nhat Ban va co the đa co kha nang chiem đuoc đat nuoc nay.
David Nicolle viet trong The Mongol Warlords rang "Nhung mat mat lon cung phai ganh chiu khi noi ve so thuong vong va chi phi vo ich, trong khi huyen thoai ve su bat kha chien bai cua nguoi Mong Co đa bi tieu tan trong khu vuc Đong A". Ong cung viet rang Hot Tat Liet đa co y đinh xam chiem lan thu ba vao Nhat Ban, cho du phai tra mot gia đat khung khiep cho nen kinh te cung nhu cho tieng tam cua ong va cua đoi quan Mong Co thien chien trong 2 lan xam luoc đau tien va chi co cai chet cua ong cung su nhat tri cua cac co van ve viec khong xam chiem nua moi ngan đuoc y đinh lan thu ba nay.
Nam 1293, thuy quan nha Nguyen bat đuoc 100 nguoi Nhat tu Okinawa.


 Xam luoc Đai Viet  Quan đoi nha Nguyen cung ba lan xam chiem Đai Viet. Lan xam chiem đau tien (lan thu hai cua đe quoc Mong Co) bat đau vao thang 12 am lich nam 1284 khi quan đoi Mong Co duoi su chi huy cua Tran Nam vuong Thoat Hoan (con trai thu chin cua Hot Tat Liet) va A Ly Hai Nha, vuot qua bien gioi va nhanh chong chiem đuoc Thang Long (nay la Ha Noi) vao đau thang 1 am lich nam 1285 sau thang loi cua đoi quan do O Ma Nhi chi huy tai Van Kiep va Pha Lai (đong bac Thang Long). Cung thoi gian đo, đoi quan do Toa Đo chi huy sau khi tan cong Chiem Thanh bang đuong qua Lao Qua cung di chuyen ve phia bac va nhanh chong tien toi Nghe An (phia bac mien Trung Viet Nam ngay nay) vao cuoi thang 1 am lich, tai đay đoi quan nha Tran duoi su chi huy cua Tran Kien nhanh chong đau hang. Thang 2 am lich, Tran Binh Trong đanh quan Nguyen tai bai Đa Mac, bi thua va bi giet. Thang 3 am lich, Tran Long, Tran Ich Tac va gia thuoc cung đau hang quan Nguyen. Tuy nhien, hai vua Tran va Quoc cong tiet che Hung Đao vuong Tran Quoc Tuan đa thay đoi chien thuat tu phong ngu sang phan cong va mot lan nua đanh bai quan Mong Co. Thang 4 am lich, tuong Tran Nhat Duat gianh thang loi trong tran Ham Tu (nay thuoc tinh Hung Yen). Thang 5 am lich, tuong Tran Quang Khai đanh bai Toa Đo tai Chuong Duong (nay thuoc Ha Noi) va sau đo cac vua Tran đa gianh thang loi trong tran chien lon tai Tay Ket noi Toa Đo bi giet chet. O Ma Nhi tron qua cua song Thanh Hoa, hai vua Tran đuoi theo nhung khong kip, bat đuoc hon 5 van du đang đem ve, O Ma Nhi chi con mot chiec thuyen vuot bien tron thoat. Trong khi đo, đoi quan cua Thoat Hoan va Ly Hang bi Tran Hung Đao đanh bai tai Van Kiep, phai bo chay ve Tu Minh. Ly Hang bi xa tien ban chet con Thoat Hoan phai chui vao ong đong moi thoat đuoc. Hot Tat Liet đa that bai trong co gang đau tien cua minh nham xam chiem Đai Viet.
Lan xam chiem thu hai vao Đai Viet cua quan đoi nha Nguyen dien ra vao cuoi nam 1287 va đuoc to chuc tot hon so voi lan truoc, voi viec đua vao luc luong thuy quan lon hon va nhieu luong thuc thuc pham hon. Quan đoi Mong Co, duoi su chi huy cua Thoat Hoan, tien toi Van Kiep va hoi quan tai đay voi quan đoi cua O Ma Nhi va quan Nguyen cung nhanh chong gianh đuoc thang loi ban đau roi xuoi dong ve phia đong. Thuy quan cua nha Nguyen nhanh chong gianh đuoc thang loi tai Van Đon (thuoc tinh Quang Ninh ngay nay) nhung thuyen cho luong thuc, thuc pham nang ne đi sau lai bi tuong Tran Khanh Du đanh tan. Ket qua la quan Mong Co tai Thang Long bi thieu luong thuc, thuc pham tram trong. Khong co luong thuc, thuc pham tiep te, Thoat Hoan buoc phai rut quan khoi Thang Long ve Van Kiep. Cac nhom bo binh cua nha Tran đuoc lenh tan cong quan đoi Mong Co tai Van Kiep.
Đau thang 3 am lich nam 1288 thuy quan cua O Ma Nhi tien toi song Bach Đang đe đon thuyen luong do Truong Van Ho chi huy. Mot đoi thuy quan nho cua Đai Viet ra khieu chien va nhanh chong rut lui đe nhu thuy quan nha Nguyen vao bai coc nhon. Quan Nguyen trung ke va roi vao tran đia mai phuc san cua Đai Viet. Hang nghin thuyen nhe cua Đai Viet tu hai ben bo nhanh chong xuat hien, tan cong du doi va đanh tan suc khang cu tu quan Nguyen. Quan đoi Mong Co co gang rut lui ra bien trong su hoang loan. Bi va phai coc, thuyen cua ho bi vo hay mac ket, nhieu thuyen bi chim. Quan Nguyen phai nhay xuong song đe boi vao bo, bi chet đuoi rat nhieu. Cac tuong nhu Ao Lo Xich, O Ma Nhi, Tich Le Co Ngoc, Sam Đoan, Phan Tiep v.v bi bat song. Cung thoi gian đo, quan đoi Đai Viet lien tuc tan cong va đanh tan đoi quan cua Thoat Hoan tren đuong rut chay qua Lang Son. Co gang lan hai cua Hot Tat Liet trong viec xam chiem Đai Viet cung tan thanh may khoi.
Mac du cac that bai nay đa ket thuc giac mo cua Hot Tat Liet trong viec mo rong lanh tho ve phia nam, đac biet nham đe kiem soat con đuong gia vi. Tuy nhien trong giai đoan 1288-1293, cac quoc gia nhu Đai Viet, Chiem Thanh va Sukhothai đeu lan luot cong nhan uy quyen toi cao cua Hot Tat Liet đe tranh xay ra chien tranh them nua.


 Xam luoc Mien Đien va Java  Ba cuoc vien chinh đanh Mien Đien, vao nam 1277, 1283 va 1287, đa đua luc luong Mong Co đen Đong bang song Irrawaddy, sau đo ho chiem đuoc Bagan, kinh đo cua trieu Pagan va thanh lap chinh quyen cua ho. Hot Tat Liet phai bang long voi viec thiet lap mot su tuyet đoi chinh thuc, nhung cuoi cung Pagan đa tro thanh mot quoc gia trieu cong, gui cac trieu cong đen kinh đo nha Nguyen cho đen khi quan Mong Co bi truc xuat khoi Trung Quoc vao nhung nam 1360. Loi ich cua nguoi Mong Co trong cac linh vuc nay la moi quan he thuong mai va phu luu.
Trong nhung nam cuoi cung cua trieu đai, Hot Tat Liet đa phat đong mot cuoc vien chinh chinh phat hai quan gom 20-30.000 nguoi đanh Singhasari tren Java (1293), nhung luc luong Mong Co xam luoc đa buoc phai rut lui boi Majapahit sau khi ton that đang ke hon 3000 quan. Tuy nhien, đen nam 1294, nam Hot Tat Liet qua đoi, cac vuong quoc Thai Lan bao gom Sukhothai va Chiang Mai đa tro thanh cac quoc gia chu hau cua nha Nguyen.


 Quan he voi chau Au  Duoi thoi Hot Tat Liet, lien he truc tiep giua Đong A va Chau Au đa đuoc thiet lap, nho su kiem soat cua Mong Co đoi voi cac tuyen thuong mai trung tam chau A va đuoc tao đieu kien boi su hien dien cua cac dich vu buu chinh hieu qua. Vao đau the ky 13, nguoi chau Au va Trung A - thuong nhan, khach du lich va nha truyen giao cua cac quoc gia khac nhau - đa đen Trung Quoc. Su hien dien cua suc manh Mong Co cho phep mot so luong lon nguoi Trung Quoc, co y đinh chien tranh hoac buon ban, đi đen cac bo phan khac cua Đe quoc Mong Co, đen tan Nga, Ba Tu va Luong Ha.


Doi đo Sau khi Hot Tat Liet tuyen bo la Kha han o Thuong Đo vao ngay 5 thang 5 nam 1260, ong bat đau to chuc lai đat nuoc. Zhang Wenqian, mot quan chuc chinh phu trung uong, đuoc ong gui vao nam 1260 toi Daming noi tinh trang bat on đa đuoc bao cao trong dan chung đia phuong. Mot nguoi ban cua Zhang, Guo Shoujing, đi cung anh ta trong nhiem vu nay. Guo quan tam đen ky thuat, la mot chuyen gia thien van hoc va nha che tao nhac cu lanh nghe, va anh hieu rang nhung quan sat thien van tot phu thuoc vao cac cong cu đuoc che tao chuyen nghiep. Guo bat đau che tao cac dung cu thien van, bao gom đong ho nuoc đe xac đinh thoi gian va cac qua cau vu khi chinh xac đai dien cho qua cau thien the. Kien truc su Turkestan Ikhtiyar al-Din, con đuoc goi la "Igder", đa thiet ke kinh đo cho tan kha han, Khanbaliq (Đai Đo, Trung Quoc). Hot Tat Liet cung thue cac tho thu cong nuoc ngoai đe xay dung kinh đo moi cua minh; mot trong so ho, mot nguoi Newar ten la Araniko, đa xay dung Bao thap Trang la cong trinh kien ​​truc lon nhat o Khanbaliq /Đai Đo.
Zhang khuyen Hot Tat Liet rang Guo la mot chuyen gia hang đau ve ky thuat thuy luc. Hot Tat Liet biet tam quan trong cua viec quan ly nuoc đoi voi tuoi tieu, van chuyen ngu coc va kiem soat lu lut, va ong yeu cau Guo xem xet cac khia canh nay o khu vuc giua Đai Đo (nay la Bac Kinh) va Hoang Ha. Đe cung cap cho Đai Đo mot nguon cung cap nuoc moi, Guo đa tim thay suoi Baifu tren nui Shen va co mot kenh dai 30 km (19 mi) đuoc xay dung đe di chuyen nuoc đen Đai Đo. Ong đe xuat ket noi nguon cung cap nuoc qua cac luu vuc song khac nhau, xay dung cac kenh đao moi co cong đe kiem soat muc nuoc va đat đuoc thanh cong lon voi nhung cai tien ma ong đa thuc hien. Hot Tat Liet rat hai long va yeu cau Guo thuc hien cac du an tuong tu o cac vung khac cua đat nuoc. Nam 1264, ong ta đuoc yeu cau đen Cam Tuc đe sua chua nhung thiet hai đa gay ra cho cac he thong thuy loi trong nhung nam chien tranh trong cuoc tien cong cua nguoi Mong Co trong khu vuc. Guo đa đi tuan rong rai cung voi nguoi ban Zhang cua minh đe ghi chu cac cong viec can thuc hien đe bo chan cac phan bi hu hong cua he thong va đe cai thien hieu qua cua no. Ong ay đa gui bao cao cua minh truc tiep đen Hot Tat Liet.


Cuoi đoi Hot Tat Liet đa gui chau trai Gammala cua minh đen Burkhan Khaldun vao nam 1291 đe đam bao yeu sach cua minh voi Ikh Khorig, noi Thanh Cat Tu Han đuoc chon cat, mot noi linh thieng đuoc bao ve boi chinh quyen cua ong. Ba Nhan đa kiem soat Karakorum va đang thiet lap lai quyen kiem soat cac khu vuc xung quanh vao nam 1293, do đo, đoi thu Kaidu cua Hot Tat Liet đa khong thu bat ky hanh đong quan su quy mo lon nao trong ba nam toi. Tu nam 1293 tro đi, quan đoi cua Hot Tat Liet đa giai phong luc luong cua Kaidu khoi Cao nguyen Trung Sibir.
Hot Tat Liet ban đau co y đinh đua con trai thu hai la Chan Kim (真金) lam nguoi ke vi ong. Chan Kim đa tro thanh nguoi đung đau cua trung thu tinh va tich cuc đieu hanh cong viec trieu chinh theo kieu Nho giao. That khong may, Chan Kim chet nam 1285, 9 nam truoc khi Hot Tat Liet qua đoi. Ngoai ra, ai the cua ong Hoang hau Sat Tat cung qua đoi truoc đo vai nam (nam 1281). Con yeu cung vo yeu qua đoi trong mot thoi gian ngan, cung voi nhung that bai cua cac chien dich quan su o Đai Viet va Nhat Ban cung luon am anh ong, han đa khien tinh than Hot Tat Liet bi chan đong manh me.
Mat khac, Hot Tat Liet cung bi benh gut nang trong nhung nam cuoi đoi do thua can qua muc. Ong tang can nhanh vi thich an cac mon đac san nguon goc đong vat va uong qua nhieu ruou. Đieu nay lam gia tang nhanh luong purin trong mau cua ong, dan toi viec lam tram trong them cac van đe voi benh gut va cuoi cung dan toi cai chet. Viec an uong qua nhieu cua ong co the co lien quan toi cai chet cua ba vo yeu quy nhat cua ong cung nhu cua nguoi ong đa chon lam nguoi ke vi la Chan Kim, vi đieu nay co the đa giup ong on đinh lai tam trang va tro nen thoai mai hon.
Hot Tat Liet chim vao tram cam vi mat nguoi than, suc khoe yeu va tuoi tac ngay cang cao. Ong đa thu moi phuong phap đieu tri y te co san, tu cac phap su Cao Ly đen cac than y Đai Viet, va cac phuong thuoc va thuoc men khac, nhung khong co ket qua. Vao cuoi nam 1293, hoang đe đa tu choi tham gia vao le đon nam moi truyen thong. Truoc khi chet, Hot Tat Liet đa chon con trai cua Chan Kim la Thiet Moc Nhi lam Thai tu va ong nay đa tro thanh vi hoang đe thu hai cua nha Nguyen, tuc la Nguyen Thanh Tong.
Hot Tat Liet muon tim kiem mot nguoi ban đong hanh cu đe an ui ong trong can benh cuoi cung, cac trieu than chi co the chon Ba Nhan, nguoi kem ong hon 20 tuoi. Suc khoe cua Hot Tat Liet ngay cang suy yeu dan, va vao ngay 18 thang 2 nam 1294, ong qua đoi o tuoi 80. Hai ngay sau, đam tang đa đua thi hai cua ong đen noi chon cat cua nhung kha han Mong Co.


Nha tho Hot Tat Liet cung đa đe lai nhieu bai tho Trung Quoc, mac du hau het cac tac pham cua ong đa khong con ton tai. Chi co mot bai tho Trung Quoc do ong viet đuoc đua vao Tuyen tap Tho nha Nguyen (元 詩選), co tua đe 'Cam hung đuoc ghi lai khi thuong thuc ngon nui mua xuan'. No đuoc dich sang tieng Mong Co boi hoc gia nguoi Mong Co B.Buyan theo cung phong cach voi tho ca co đien Mong Co va đuoc Ya.Ganbaatar phien am sang tieng Cyrillic. Chuyen ke rang, mot lan vao mua xuan, Hot Tat Liet đa đi le tai mot ngoi chua Phat giao tai Cung đien mua he o phia tay Khanbaliq (Bac Kinh) va tren đuong tro ve Di Hoa vien (Tumen Nast Uul o Mong Co), noi ong tran đay cam hung va viet bai tho nay:

Dich:


Di san Su chiem đoat quyen luc cua Hot Tat Liet vao nam 1260 đa đay Đe quoc Mong Co sang mot huong moi. Bat chap cuoc tranh ngoi bau gay tranh cai cua ong, đa thuc đay su mat đoan ket cua nguoi Mong Co, viec Hot Tat Liet san sang chinh thuc hoa moi quan he cong sinh cua vuong quoc Mong Co voi Trung Quoc đa khien Đe quoc Mong Co đuoc quoc te chu y. Cac cuoc chinh phat cua Hot Tat Liet va nhung nguoi tien nhiem cua ong chu yeu chiu trach nhiem tai tao mot Trung Quoc thong nhat, manh me ve quan su. Su cai tri cua nguoi Mong Co o Tay Tang, Man Chau va thao nguyen Mong Co tu mot kinh đo o Bac Kinh hien đai la tien le cho Đe quoc Noi A cua trieu đai nha Thanh sau nay.


Gia quyen Than phu: Đa Loi, mieu hieu Due Tong (睿宗), thuy hieu Nhan Thanh Canh Tuong hoang đe (仁圣景襄皇帝).
Than mau: Toa Lo Hoa Thiep Ni (唆鲁禾帖尼), thuy hieu Hien Y Trang Thanh hoang hau (显懿庄圣皇后).
Anh em:
Đai ca: Mong Kha, anh ca cung me, sau đuoc truy tang lam Nguyen Hien Tong (元宪宗).
Nhi ca: Hot Đo Đo (忽睹都).
Tam ca va Ngu đe khong biet ten.
Luc đe: Huc Liet Ngot, Đai Han cua Han quoc Y Nhi.
That đe: A Ly Bat Ca, tranh chap gianh lay quyen luc Đai Han.
Bat đe: Bat Xuoc (拨绰).
Cuu đe: Mat Ca (末哥).
Thap đe: Tue Ca Đo (岁哥都).
Thap nhat đe: Tuyet Biet Đai (雪别台).
Chi em:
Đoc Moc Can (独木干), phong Trieu Quoc cong chua (赵国公主), ha gia Niep Co Đai, Sat Hot.
Da Toc Bat Hoa (也速不花), phong Lo Quoc cong chua (鲁国公主), ha gia Oat Tran.
Tiet Chi Can (薛只干), phong Lo Quoc cong chua, ha gia Giap Nap Tran (em trai Oat Tran).
The thiep:
Đai hoang hau: Thiep Co Luan (帖古伦).
Đe nhi Oat nhi đoa:
Hoang hau Sat Tat, Hoang Cat Lat thi, lap nam 1260, mat 1281, thuy hieu Chieu Due Thuan Thanh hoang hau (昭睿顺圣皇后).
Hoang hau Nam Tat, Hoang Cat Lat thi, lap nam 1283.
Đe tam Oat nhi đoa:
Hoang hau Thap Lat Hai (塔剌海).
Hoang hau No Han (奴罕).
Đe tu Oat nhi đoa:
Hoang hau Ba Yeu Ngot Chan (伯要兀真).
Hoang hau Khoat Khoat Luan (阔阔伦).
Khac:
Hoang hau Toc Ca Đap Tu (速哥答思).
Phi Bat Bat Han (八八罕).
Phi Tat Bat Hot (撒不忽).


= Hau due =
Hoang tu

Đoa Nhan Chi (朵儿只), mat som, me Hoang hau Sat Tat.
Chan Kim (真金), me Hoang hau Sat Tat. Nam 1273 lap lam Thai tu. Mat nam 1286.
Mang Ca Lat (忙哥剌), me Hoang hau Sat Tat, tuoc An Tay vuong (安西王).
Na Moc Han (那木罕), me Hoang hau Sat Tat, tuoc Bac An vuong (北安王).
Hot Ca Xich (忽哥赤), me khong ro, tuoc Van Nam vuong (雲南王).
Ai Nha Xich (爱牙赤), me khong ro.
Ao Đo Xich (奥都赤), me khong ro, tuoc Tay Binh vuong (西平王).
Khoat Khoat Xuat (阔阔出), me khong ro, tuoc Ninh vuong (宁王).
Thoat Hoan, me khong ro, tuoc Tran Nam vuong (镇南王).
Hot Đo Lo Thiep Moc Nhan (忽都鲁帖木儿), me khong ro.
Thiet Miet Xich (铁蔑赤), me Hoang hau Nam Tat.
Hoang nu

Nguyet Liet (月烈), phong Trieu Quoc đai truong cong chua (赵国大长公主), ha gia lay Trieu Vu Tuong vuong Ai Bat Hoa (爱不花).
Ngo Lo Chan (吾鲁真), phong Xuong Quoc cong chua (昌国公主), ha gia lay Bot Hoa (孛花).
Tra Luan (茶伦), phong Xuong Quoc đai truong cong chua (昌国大长公主), ha gia lay Thiep Giam Can (帖监干).
Hoan Trach (完泽), phong Lo Quoc truong cong chua (鲁国长公主), ha gia lay Oat La Chan (斡罗真).
Nang Gia Chan (囊家真), phong Lo Quoc đai truong cong chua (鲁国大长公主), ha gia lay con trai cua Thiet Moc Nhan Man (铁木儿蛮).
Hot Đo Lo Kien Me That (忽都魯揭里迷失), phong Te Quoc đai truong cong chua (齐国大长公主), ha gia lay Cao Ly Trung Liet Vuong.
Bot Nhi Chi Can thi, ha gia lay Tong Cung Đe. Co kha nang chi la tong that nu.


Tieu thuyet hoa Hot Tat Liet đuoc tieu thuyet hoa tro thanh mot nhan vat trong truyen Than đieu hiep lu cua Kim Dung.
Trong truyen nay ong la nguoi đung ra chieu nap đam cao thu vo lam Kim Luan Phap Vuong, Tieu Tuong Tu, Doan Khac Tay, Song Gio Nguyen Trieu v.v. am muu tieu diet cac cao thu Đai Tong.


Chu thich Tham khao Morgan David. The Mongols (Blackwell Publishers; Tai ban, thang 4 nam 1990), ISBN 0-631-17563-6.
Rossabi Morris. Khubilai Khan: His Life and Times (Nha in Đai hoc California (1-5-1990)) ISBN 0-520-06740-1.
Saunders J. J. The History of the Mongol Conquests (Nha in Đai hoc Pennsylvania (1-3-2001)) ISBN 0-8122-1766-7.
Man John. "Kublai Khan"
Man John. "Genghis Khan"


Lien ket ngoai Lam phat duoi thoi Hot Tat Liet Luu tru ngay 16 thang 5 nam 2011 tai Wayback Machine
Relics of the Kamikaze Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine (Vien Khao co My)