Chien dich Battleaxe la mot chien dich quan su do Luc luong Sa mac Tay (Anh) to chuc tren Mat tran Bac Phi trong Chien tranh the gioi thu hai, nham tong khu quan Truc khoi man đong Cyrenaica va giai vay cho thanh pho Tobruk. Đay la tran phong thu quy mo lon đau tien trong lich su quan đoi Đuc Quoc xa. Sau 3 ngay chien đau, Quan đoan Phi chau (Đuc) do Trung tuong Erwin Rommel chi huy (đuoc phoi thuoc mot so đon vi Y) đa đanh bai cuoc tan cong cua quan Anh va tiep tuc vay khon Tobruk.
Chien dich mo man ngay 15 thang 6 khi phia Anh tung 3 mui tien cong vao phong tuyen quan Đuc-Y tren ben ai Ai Cap - Lybia. Quan Truc bi buc rut khoi Capuzzo, song đap tan cac đot tan kich cua quan Anh vao đeo Halfaya tren huong đong va day Hafid tren huong tay. Nho khai thac toi đa hieu qua cua phao binh chong tang va phong khong, ho đa loai đuoc qua nua so xe tang Anh khoi vong chien. Hom sau, trong khi bo binh Đuc-Y tiep tuc giu vung đeo Halfaya, thiet giap Đuc phan cong đanh bat quan Anh tren man tay nhung bi đay lui tai Capuzzo. Truoc su vay đanh cua cac thanh phan thuoc 2 su đoan thiet giap Đuc, quan Anh cuoi cung phai thao chay qua bien gioi Ai Cap vao ngay 17 thang 6. Su pha san cua Chien dich Battleaxe đa thuc đay chinh quyen Anh cach chuc Đai tuong Tong tu lenh Trung Đong Archibald Wavell va thay ong bang Đai tuong Claude Achinleck. Đong thoi, chien thang nay khang đinh danh tieng cua Rommel nhu mot lanh đao quan su kiet xuat trong mat 2 ben tham chien.


Boi canh = Chien dich đau tien cua Quan đoan Phi chau =
Sau khi Tap đoan quan so 10 (Y) bi Luc luong Sa mac Tay cua Anh đanh tham bai trong Chien dich Compass tren chien truong Bac Phi, Bo Tu lenh Toi cao Đuc phai Trung tuong Erwin Rommel đem Binh đoan Phi chau đen tiep suc quan Y. Vua đat chan len Tripoli (Libya) ngay 12 thang 2 nam 1941, Rommel lap tuc tan cong tien tuyen cua Anh o El Agheila rang sang ngay 24 thang 3. Quan Anh chong cu yeu ot roi bo chay ve Mersa el Brega, cach El Agheila 32 km. Thua thang, Rommel dung Su đoan Khinh chien so 5 đanh chiem Mersa el Brega ngay trong sang 31 thang 3. Brega that thu, Rommel tung mot bo phan cua Su Khinh chien 5 đanh tran qua sa mac, trong khi phan lon su đoan hiep luc cung Su Ariete (Y) tan cong Mus, con Tieu đoan Trinh sat 3 đanh lay Benghazi ngay 1 thang 4. Quan Truc cung tieu diet đon binh Anh tai Mechili ngay 6 thang 4, roi ap sat thanh pho cang Tobruk 5 ngay sau đo. Tieu đoan Trinh sat 3 đanh đuoc đen tan Sollum (Ai Cap), song cac đot tan cong cua đai quan Truc vao Tobruk đeu bi be gay. Su đung vung cua Tobruk đa uy hiep đuong tiep te cua Rommel va buoc ong phai dung quan tai Sollum.
Nghe Đai tuong Archibald Wavell - tong tu lenh quan Anh tai Trung Đong thua rang quan Truc đang đuoi suc, Thu tuong Winston Churchill cu Đoan tau WS 58 (mat danh Tiger) cho xe tang va may bay Hawker Hurricanes toi tiep vien cho Luc luong Sa mac Tay gianh lai the thuong phong. Thay vi đi vong qua mui Hao Vong – noi khong co su hien dien cua khong va hai quan Đuc-Y, Đoan tau Tiger đuoc lenh bang qua Đia Trung Hai đang tiet kiem 40 ngay đuong.


= Chien dich Brevity =

Cuoi thang 4 - đau thang 5 nam 1941, Đai tuong Franz Halder - Tong tham muu truong quan đoi Đuc cu Pho Tong tham muu truong Friedrich Paulus đi thi sat mat tran Bac Phi. Sau khi chung kien quan Uc be gay mot cuoc tan cong vao Tobruk, ngay 12 thang 5, Paulus trinh len Bo Tu lenh Toi cao mot ban bao cao mang mau sac bi quan ve su thieu hut xang dau va đan duoc cua Binh đoan Phi chau. Do Đuc đang chuan bi tan cong Lien Xo, Bo Tu lenh Toi cao khong the tang quan vao Phi chau, Thong che Tong tu lenh Walther von Brauchitsch đanh ha lenh cho Rommel chuyen han sang the phong ngu.
Nho co may giai ma Ultra, nguoi Anh đa biet đuoc noi dung bao cao cua Paulus. Tin rang mot đon phan kich manh se tong tien quan Đuc va Y khoi Bac Phi, Churchill hoi thuc Wavell phat đong tan cong. Wavell nhanh chong len ke hoach mo Chien dich Brevity đanh chiem Sollum, đeo Halfaya va phao đai Capuzzo, sau đo đanh toi Sidi Aziez va uy hiep Tobruk. Muc tieu cua chien dich nay la tieu hao mot bo phan sinh luc đich va lap ban đap cho Chien dich Battleaxe quy mo lon hon (se mo man vao đau thang 6, khi quan Anh nhan đuoc tiep vien tu Đoan tau Tiger). Ngay 15 thang 5, Chien dich Brevity mo man, cac canh quan Anh lan luot đanh chiem đeo Halfaya va thanh Capuzzo. Hom sau, Rommel xua quan phan kich vao thanh Capuzzo, gay cho quan Anh nhieu ton that. Lo so Lu đoan Ve binh so 22 (Su đoan An Đo so 4) bi xe tang Đuc tieu diet tren đia hinh trong trai, Chuan tuong William Gott - tu lenh tien phuong Luc luong Sa mac Tay - phai rut toan bo luc luong ve chot giu đeo Halfaya. Đeo nay la muc tieu duy nhat ma quan Anh đat đuoc vao thoi điem chien dich bi huy bo ngay 17 thang 5. 10 ngay sau đo, Rommel dung mot luc luong nho phan cong gianh lai đeo Halfaya trong Chien dich Skorpion.


= Su that thu cua Crete =
Cuoi thang 5 nam 1941, Đuc thon tinh toan bo đao Crete ngoai khoi Hy Lap. Đao nay tro thanh mot ban đap moi cho khong quan Đuc quay nhieu tau thuyen Đong Minh, đong thoi yem tro cac đoan tau tiep van va binh linh phe Truc tai Cyrenaica. Rommel phan đoan rang su that thu cua Crete se thuc đay quan Anh mo mot cuoc tan cong moi o Bac Phi hong cuu van đia vi chien luoc cua Anh tren man đong Đia Trung Hai. Qua that, Bo Tong tham muu Anh nhan đinh phai gianh ngay quyen kiem soat khu vuc Sollum - Derna va tai lap uy the cua khong quan Anh trong khu vuc. Bang khong, viec tri hoan tan cong se "tiep tay" cho quan Truc phat trien thuc luc cua minh.


Chuan bi cua hai phe = Đoan tau Tiger =
Ngay 12 thang 5 nam 1941, Đoan tau tiep van Tiger cap ben Alexandria, mang theo 238 xe tang va 43 may bay Hurricane. So thiet giap nay bao gom 21 xe tang hang nhe Mk VI, 82 xe tang hanh trinh (trong đo co 40 chiec Crusader moi san xuat) va 135 xe tang bo binh. Do cac xe tang đo phai đuoc thao roi va sua đoi cho thich ung voi moi truong sa mac, Chien dich Battleaxe bi tri hoan toi ngay 10 thang 6. Nguoi Anh du đinh đem het 238 xe tang nay chi vien cho Su đoan Thiet giap so 7, vi đon vi ay bi thieu hut thiet giap tram trong sau Chien dich Compass.


= Ke hoach cua quan Anh =

Ngay 28 thang 5 nam 1941, Wavell ha lenh chuan bi Chien dich Battleaxe gom 3 đot tan cong. Đot 1 la thu hoi khu vuc Halfaya, Sollum, Capuzzo va đanh bai quan thiet giap Đuc-Y quanh Sidi Aziezo. Sang đot 2 va 3, Quan đoan XIII (Anh) se đanh chiem khu vuc quanh Tobruk va El Adem, roi quet sach quan Truc khoi Derna va Mechili. Wavell tin rang cac hoat đong nay se bien Mechili thanh ban đap cho quan Anh tien sau vao Cyrenaica, đong thoi đanh bai moi cuoc phan kich cua đich. Y tuong nay đuoc dua tren mot thong tin tinh bao sai lech rang quan Đuc-Y đang tap trung 2/3 thiet giap o Tobruk, tao uu the ap đao ve tai luc cho quan Anh tren bien gioi. Quan Anh ban đau du tinh khoi binh ngay 7 thang 6, nhung phai hoan đen ngay 10 theo yeu cau cua lanh đao Su đoan Thiet giap so 7, vi su đoan chi nhan đuoc xe tang moi vao ngay 9. Sau cung, ho quyet đinh no sung ngay 15 thang 6 đe Su Thiet giap so 7 co them 5 ngay luyen quan.
Đe thuc hien giai đoan đau cua chien dich, Wavell chia quan lam 3 mui tien cong bien gioi Ai Cap-Libya. Canh quan thu nhat tu ven bien đanh lay đeo Halfaya. Canh quan thu 2 quat tu huong đong sang chiem phao thanh Capuzzo, Musaid va Sollum. Canh thu 3 la Lu đoan Thiet giap so 7 va phao binh Đoan Tro chien 7 (đeu thuoc Su đoan Thiet giap 7) đanh diet chu luc thiet giap đich đuoc tin la đang tap trung tren day Hafid. Tu đay, quan Anh se tao the hop vay cac đon vi Đuc-Y tren bien ai. Chiem xong bien gioi, cac lu đoan cua Su đoan Thiet giap so 7 se chinh đon đoi hinh va xong len man bac giai vay Tobruk. Sau khi hoi quan voi đon binh Tobruk, xe tang Anh se ao sang huong tay đuoi quan Truc cang xa cang tot. Quyen chi huy luc quan Anh trong Chien dich Battleaxe đuoc trao cho Trung tuong Noel Beresford-Peirse - Tu lenh Quan đoan XIII. Trung tuong Khong quan Arthur Tedder, Tu lenh Khong quan Anh o Trung Đong va Bac Phi (con goi la "Khong luc Sa mac") cong tac chat che voi Wavell va Beresford-Peirse đe yem tro toi đa tu tren khong cho chien dich. Tedder đuoc Bo Tong tham muu cho phep huy đong het moi chien đau co va oanh tac co tu cac noi khac tren man đong Đia Trung Hai ve Ai Cap neu can thiet. Beresford-Peirse va Tedder lan luot lap so chi huy o Sidi Barrani va Maaten Baggush, ca hai đia điem đeu cach xa mat tran. Đe dan mong luc luong đich tren bien gioi, Khong luc Sa mac to chuc nem bom Benghazi va đanh pha, quay nhieu cac đoan xe đich phia đong thi tran 3 ngay truoc khi chien dich bung no.
Luc luong Anh tham gia Chien dich Battleaxe bao gom 25.000 quan cung khoang 190 xe tang (trong đo co 100 xe tang hanh trinh) thuoc cac thanh phan cua Su đoan An Đo 4 va Su đoan Thiet giap 7. Ho đuoc 98 chien đau co va 105 oanh tac co Khong luc Sa mac yem tro tu tren khong.


= Quan Truc phong bi =

Du Chien dich Brevity bi đanh bai, no đa cho Rommel thay rang tien tuyen cua ong kha de bi xuyen thung. Tien lieu rang quan Anh se tiep tuc tan cong, quan đoi phe Truc lap hang loat chot phong thu cung ran tu Halfaya toi Sidi Azeiz. Ho bo tri rat nhieu phao chong tang va min chong tang tren đeo Halfaya, Cu điem 206 (phia nam Phao đai Capuzzo) va Cu điem 208 (tren day Hafid phia tay Phao đai Capuzzo). Nhiem vu bo phong bien gioi chu yeu đuoc giao cho Su đoan Thiet giap so 15 do Thieu tuong Walter Neumann-Silkow chi huy, ong nay nham chuc ngay 8 thang 6 nam 1941. An ninh truyen tin long leo trong Su đoan Thiet giap so 7 (Anh) đa giup Rommel canh giac va nam bat thong tin ve cuoc tan cong sap toi. Ong đieu Su đoan Khinh chien so 5 (Chi huy: Thieu tuong Johann von Ravenstein) ve huong nam Tobruk hong chuan bi tan cong khu vuc Sollum hoac Tobruk, đong thoi dung phao binh ban cap tap vao Tobruk ngay trong đem ngay 14 thang 6 đang ghim chat đon binh trong phao đai. Ben canh đo:

Chang may thay, cac kho xang dau cua quan ta đeu khanh kiet, va chung toi cho bon Anh tan cong trong tam trang co phan lo au, vi chung toi đeu hieu rang cac nuoc đi cua quan ta se phu thuoc vao chi so nhien lieu hon la vao cac yeu cau chien thuat.
Luc luong phe Truc trong Chien dich Battleaxe gom 13.200 quan cung 196 xe tang thuoc cac thanh phan cua Su đoan Khinh chien 5, Su đoan Thiet giap 15 (Đuc) va Su đoan Trento (Y). Ho đuoc su yem tro tu tren khong cua 214 may bay Đuc-Y, trong đo co 130 chien đau co va 84 oanh tac co.


Dien bien = Ngay 15 thang 6 =
Đoi voi Khong quan Anh, moi viec dien tien rat suon se trong ngay đau Chien dich Battleaxe. Cac đoan xe tiep te va san bay đich đa bi ban pha lien tuc truoc ngay tan cong; va nho co su yem tro chat che tu tren khong, cac đoi hinh thiet giap Anh đa di chuyen an toan tu cac khoi điem tai Sofafi va Buq-Buq vao vi tri trien khai chien đau. Hoat đong cua Khong quan Anh hieu qua đen muc Khong quan Đuc chi thuc hien đuoc 6 cuoc tap kich trong ngay hom đo. Đay la mot trong nhung nguyen nhan khien Rommel hay ca than voi cap tren rang khong quan va luc quan phe Truc tren chien truong Bac Phi phoi hop rat te, khong quan chi lao đau vao đanh pha cac muc tieu cua rieng minh chu chang đem xia toi nhu cau cua luc quan. Luc 05:15, tren man đong tran đia, canh quan ven bien duoi su chi huy cua Chuan tuong Reginald Savory khoi hanh tien đanh đeo Halfaya. Savory chia quan lam 2 đao, đao phia đong (gom Tieu đoan 1 Trung đoan Bo binh so 6 Rajputana, Tieu đoan 2 Trung đoan Bo binh nhe so 5 Mahratta, 2 phan đoi cua Lien đoi A Trung đoan Tang Hoang gia so 4, va mot so co phao 25 pao) tan cong phan thap hon cua đeo, đao phia tay la Đoan Halfaya - gom Tieu đoan 2 Trung đoan Son cuoc Cameron cua Hoang hau, 13 xe tang (12 chiec Matilda va 1 chiec tang hang nhe) cua Lien đoi C Trung đoan Tang Hoang gia so 4 (chinh la đon vi đa chiem linh Halfaya trong Chien dich Brevity) va 1 khau đoi phao Trung đoan Da chien so 31 - đanh điem cao nhat đeo.

Khoang 05:45, đao quan huong đong no sung tan cong phong tuyen đich. 15 phut sau, Đoan Halfaya xua xe tang Lien đoi C tran len chiem đinh đeo Halfaya. Phao chong tang Đuc-Y khai hoa ban pha ac liet vao đoi hinh thiet giap đich. Chi trong vong vai tieng đong ho, Lien đoi C mat gan het xe tang, tru 1 chiec tang hang nhe va 1 chiec Matilda. Trung đoan Son cuoc Cameron ban đau gap it nhieu thuan loi, cung sau cung cung bi bo binh co gioi va thiet van xa Đuc đanh bat ve điem xuat kich. Tinh hinh đao quan phia đong cung chang may tot đetr. Hoa luc sung may day đac va chinh xac cua bo binh Đuc, ket hop voi nhung tran bao lua cua phao binh Y, đa đap tan moi đot xung phong cua 2 tieu đoan An Đo tren huong nay. Tieu đoan truong Tieu đoan Bo binh Rajputana tu tran trong đot tan cong cuoi cung cua linh An. Chua het, 4 chiec Matilda thuoc Lien đoi A bi hong do sap bay vao nhung bai min chong tang ma ho tuong la đa bi tieu huy. Cac u min cung ay khoat chat đuong tien cua 2 xe tang con lai.


 Phao đai Capuzzo  Tai trung tam mat tran, phia Anh dung Trung đoan Tang Hoang gia so 7 (Lu đoan Thiet giap so 4) tan cong phao thanh Capuzzo, khu vuc ma Rommel quan ngai nhat. Sau 6 tieng đanh nhau du doi, quan Truc that tran, phai chay len man bac va hop luc voi Su đoan Thiet giap so 15 (Đuc) nam giua ho voi Bardia. Rommel lap tuc mang Tieu đoan I Trung đoan Thiet giap so 8 (Su đoan Thiet giap so 15) phan cong vao đoi hinh đich. Ben Anh tung Lu đoan Ve binh so 22 toi giup Trung đoan Tang Hoang gia so 7 đanh bai cac đot phan kich cua đich. Đen chieu toi, đot phan cong cuoi cung va cung la manh nhat cua Đuc (bung phat luc 18:30) đa bi đay lui. Nhung tren thuc te, quy mo cua cac đon tan cong nay chi la vua va nho. Chung nao Rommel con chua cap nhat đay đu ve cuc dien tran đanh, ong nhat quyet khong cho Su Thiet giap 15 to chuc đanh lon. Trong cac tran phan kich neu tren, Trung đoan Thiet giap 8 dung chien thuat vua đanh, vua rut, du xe tang Maltida truy kich thang vao tran đia phao chong tang đuoc che kin cua Đuc. Bang cach nay, Rommel lam tieu hao bot xe tang Maltida - von đuoc xem la "khac tinh" cua xe tang hang trung Đuc - va gay quan thiet giap Anh phan tam trong luc Su Khinh chien 5 (Đuc) hanh tien tu Tobruk sang Sidi Azeiz đang chuan bi hiep đong voi Su Thiet giap 15 trien khai đanh lon.
Ngoai tru cac đon vi đuoc phoi thuoc vao canh quan ven bien, Trung đoan Tang Hoang gia so 4 (Lu đoan Thiet giap 4) đa đuoc dung lam trac ve cua Trung đoan Tang Hoang gia so 7. Trung đoan Tang Hoang gia 4 giu Lien đoi B lam du bi va tung 3 phan đoi con lai (12 xe tang) thuoc Lien đoi A đanh Cu điem 38 cua đich. Quan Anh quet sach quan Truc khoi Cu điem 38, bat song 200 đich va thu 8 đai bac ma khong chiu ton that gi. So chien loi pham nay đa bi thu hoi khi quan Đuc đay lui Lien đoi A truoc Cu điem 206 va phan kich đanh vao Cu điem 38. 3 phan đoi Anh bi thiet hai nang ne, đen đem thi chi con 1 xe tang. Quan Anh ben thay 16 xe tang cua Lien đoi B vao cuoc va đoat đuoc cu điem 206. Hon 500 can bo, binh si Đuc va Y đa đuoc them vao danh sach tu binh cua Anh. Trong buoi toi, 1 tieu đoan ve binh Scotland thuoc Lu đoan Ve binh so 22 (Anh) đanh tiep sang huong đong va chiem them 1 tien đon đich tai Musaid.


 He thong đoi Hafid  Tren huong tay thanh Capuzzo co he thong đoi Hafid, đuoc cau thanh tu 3 day đoi hinh song cuon che ngu toan canh khu vuc xung quanh. Đia hinh Hafid kha thuan loi cho quan Truc co thu, nhung viec chiem đuoc no se đem lai mot ban đap manh cho quan Đong Minh ao ra Tobruk. Nhiem vu đanh va giu cac day đoi nay đuoc giao cho Trung đoan Tang Hoang gia 2 va Trung đoan Tang Hoang gia 6 cua Lu đoan Thiet giap so 7 (Anh). Luc 9h sang, 2 trung đoan thiet giap Anh ap sat muc tieu. Khi tieu đoan đi đau cua Trung đoan Tang Hoang gia 2 tran len đinh day đoi thu nhat, ho lot ngay vao tam ban thang cua cac khau phao phong tang Đuc đuoc nguy trang ky cang. Do phao cua xe tang hanh trinh A9, A10 (Trung đoan Tang Hoang gia 2) va xe tang Crusader (Trung đoan Tang Hoang gia 6) khong co đan cao nang, thiet giap Anh khong tai nao ban tra hoa luc phong khong Đuc. Đung ra trong tinh huong ay Lu Thiet giap 7 co the goi phao binh yem tro, nhung luc luong nay lai khong the đen ngay vi đang đuoc phoi thuoc trong đoi hinh Đoan Tro chien tren huong tay nam. Thanh thu, tieu đoan tien phong cua Trung đoan Tang Hoang gia 2 phai thao chay va bo lai xac 2 xe tang hanh trinh A9 tren chien đia. Lu Thiet giap 7 ben đoi chien thuat sang đanh boc hai ben suon đich trong luc đoi phao binh đen tac xa. Chien thuat nay thoat tien đat đuoc hieu qua lon, khi nhieu to phao thu chong tang Đuc bi đanh up va diet gon. Cuoc tan cong chi bi chan lai khi quan Đuc trien khai phao phong khong 88 ly cay pha 2 trung đoan thiet giap Anh.

Chang bay lau sau, khong quan trinh sat Anh thong bao xe tang Đuc đang di chuyen ve tran đia. Nghe vay, Tu lenh Quan đoan XIII ra lenh cho Lu Thiet giap 7 chiem nhanh khu vuc Hafid, hong dua vao đia hinh thuan loi cua noi đay ma chan đanh thiet giap đich. Luc 17:30, cac đai quan sat tien phuong cua Anh đua tin "bon đich" đang rut chay khoi Hafid. Chop lay thoi co co mot khong hai, Tu lenh Anh xua Lien đoi B Trung đoan Tang Hoang gia 6 xong len chiem he thong đoi. Sau khi tran len day đoi thu nhat, linh tang Anh nhin thay bo đoi phao phong tang Đuc đang triet thoai qua day đoi thu hai. Quan Anh lien ham ho ruot theo, nhung vua chiem xong đinh day đoi thu hai, ho lai sap mot cai bay khac cua Rommel: ong đa gia vo rut quan đe du Su đoan Thiet giap 7 (Anh) truy kich vao mot tran đia phao chong tang thu hai cua ong. Chi trong vong 11 phut, quan Đuc đa pha huy hoac ban hong gan 1/4 so xe tang con lai cua Su Thiet giap 7. Nhung bo binh va phong khong quan Truc co thu Hafid cung thiet hai rat nhieu linh va sung phao. Khong lau sau đo, hon 30 xe tang Đuc thuoc 1 tieu đoan cua Trung đoan Thiet giap 5 Su đoan Khinh chien 5 tiep can tran đia tu huong tay. Do troi đang nha nhem toi nen 2 đoan quan thiet giap khong xong vao giap chien, chi ban nhau o tam xa cho đen khi Su đoan Thiet giap 7 (Anh) rut bo day Hafid.
Ket thuc ngay đau tien cua chien dich, quan Anh đa lay đuoc thanh Capuzzo nhung đeo Halfaya va day Hafid van nam trong tay quan Đuc. Luc luong thiet giap Anh bi ton hao rat nhieu. Trong đoi hinh Lu đoan Thiet giap 7, Trung đoan Tang Hoang gia 2 chi con co 28 xe tang va Trung đoan Tang Hoang gia 6 mat 30 tren 50 chiec Crusader cua minh. Mac du nhieu xe tang bi ban hong van co the đuoc phuc che, viec Lu Thiet giap 7 thua chay khoi day Hafid đa đat chung vao tay cac đoi khoi phuc xe tang cua Đuc. Lu đoan Thiet giap 4 (Anh) đau tran co 100 chiec Matilda, nhung chi sau mot ngay giao chien đa mat 63 chiec (du 11 chiec trong so đo đuoc phuc che vao buoi sang hom sau). Ben Truc chiu ton that khong đang ke ve xe tang, nhung cac đon vi bo binh, phao binh va phong khong tran thu he thong đoi Hafid, Cu điem 206 va thanh Capuzzo thiet hai kha nang. Theo ke hoach cho ngay 16 thang 6 cua Beresford-Peirse, Lu đoan Bo binh An Đo so 11 se tiep tuc tien cong đeo Halfaya, trong luc Lu Ve binh 22 cung co vi tri cua minh va Lu Thiet giap 4 tiep vien cho Lu Thiet giap 7 đanh ap đao Su đoan Khinh chien 5 (Đuc).
Cac tran đanh ngay 15 thang 6 la thanh cong lon cua Rommel. Bang chien thuat nhu xe tang Anh vao tam phao phong khong va phao chong tang Đuc, "Cao Sa mac" vua tieu hao mot bo phan lon sinh luc thiet giap Anh, vua tranh xay ra mot tran đau tang trong khi ong chua tap trung đu 2 su đoan thiet giap cua minh. Nho hoat đong hieu qua cua quan bao, Bo Tu lenh Binh đoan Phi chau đa nam vung tinh hinh uu, nhuoc điem cua quan Anh sau cuoc chien ngay 15, va biet ro du đinh cho ngay hom sau cua Beresford-Peirse. Rommel kha quan ngai cho đoi quan tran giu đeo Halfaya, boi ho đang bi ket giua Lu đoan Ve binh 22 voi Lu đoan Bo binh An Đo 11, va thieu hut tiep te luong thuc. Do đo, ong len ke hoach tung Su đoan Khinh chien 5 (von đa đen sat Sidi Azeiz giua đem ngay 15) thoc xuong Sidi Omar tren huong nam, roi re sang Sidi Suleiman ben man đong, sau đo queo len phia đong bac đang boc hau Lu đoan Bo Binh 11 o đeo Halfaya vao ngay 16. Đong thoi, ong phat lenh cho Su đoan Thiet giap 15 phan kich vao thanh Capuzzo hong ngan chan Lu đoan Thiet giap 4 (Anh) chi vien xe tang Matilda cho Lu đoan Thiet giap 7. Biet quan Anh đinh tiep tuc tan cong sau khi binh minh len, Rommel yeu cau Neumann-Silkow khoi binh ngay tu to mo sang.


= Ngay 16 thang 6 =
Sang ngay 16 thang 6, Canh quan Ven bien cua Anh dung Lu đoan Bo binh An Đo 11 đanh tiep vao đeo Halfaya. Du thieu hut quan so, luong thao va bi vay kin khong con đuong thoat, quan phong thu Halfaya van đay lui moi đot tan cong cua đoi phuong. Beresford-Peirse ha lenh cho Thieu tuong Franz Messervy - Su truong Su đoan An Đo 4 - tang vien mot bo phan Lu Thiet giap 4 cho huong Halfaya, nhung Messervy bo ngoai tai. Ong quyet đinh chi tiep vien xe tang Matilda cho canh quan ven bien khi nao canh nay đuc đuoc mot lo thung trong phong tuyen đich.

Luc 4:00 sang, 80 xe tang thuoc Su đoan Thiet giap 15 (Đuc) trien khai phan kich vao Capuzzo. Tuong Neumann-Silkow chia quan lam 2 canh vu hoi boc đanh quan Anh. Phia Đuc nhanh chong gap that loi, do nguoi Anh đa đem vai khau phao da chien 25 pao đen gia co Capuzzo va xay dung tran đia phong thu ran chac tu đem truoc. Đuoc su yem tro đac luc cua hoa luc phao binh, Lu đoan Thiet giap 4 (Anh) đa đanh bai Su đoan Thiet giap 15 va ban chay, ban hong hon 2/3 so xe tang đich sau 6 gio giao chien. Du khong thanh cong, đon phan kich cua Su Thiet giap 15 đa buoc Wavell phai chia quan tu canh ven bien sang tang cuong cho huong Capuzzo, đong thoi ngan can Lu đoan Thiet giap 4 chi vien cho Lu đoan Thiet giap 7 theo ke hoach. Đieu đo co nghia la Lu Thiet giap 4 se nam li o Capuzzo trong luc tran chien quyet đinh cua ngay 16 dien ra tren canh tay cua ho.
Cung vao rang sang, quan Đuc thuoc Su đoan Khinh chien 5 cua Ravenstein bat đau nam tien qua ria tay day Hafid. Lu đoan Thiet giap 7 (Anh) rut dan sang huong đong, đen Sidi Omar thi hoi quan voi Đoan Tro chien 7. Vua rut lui, quan Anh vua dung xe tang thuc hien nhieu đot tap kich vao cac đoan xe van tai Đuc, gay cho đich mot so thiet hai nhat đinh. Nhung cac cuoc truy kich sau đo cua thiet giap Anh đeu đua ho đen tham bai: he quan Anh đen gan đoi hinh xe tang Đuc, cac chien xa Panzer IV khai hoa phao 75 mm (2,95 in) (co tam ban hieu qua khoang 2750 m) tu xa tam ban 460m cua phao tang Anh. Bang cach nay, xe tang Đuc khong gay hu hai đang ke cho xe tang đich, nhung loai đuoc cac khau phao yem tro chung ra khoi vong chien. Khi đich khong con phao binh ho tong, đoan xe Panzer IV va III (co gan phao 50 mm (1,97 in)) moi ap sat va ban chay xe tang Anh tu ben ngoai tam ban cua chung. Cung co luc, xe tang Đuc rut nhanh ve phia sau tran đia mai phuc cua phao chong tang, đang du xe tang Anh truy đuoi vao "cam bay chet choc" nay. Tinh hinh con toi te hon cho Lu Thiet giap 7 khi mot luong lon xe tang cua ho bi truc trac va hong hoc. Đen đem, ca hai trung đoan thuoc Lu Thiet giap 7 đa chay dai ve tuyen kem gai tren bien gioi Ai Cap-Libya. Đoan Tro chien 7 con chay ra xa hon nua. Luc 19:00, Lu Thiet giap 7 lai bi lieng xieng truoc mot đon đanh manh bao cua Su Khinh chien 5, va cuoc giao tranh nay chi ket thuc khi troi toi han.
Ket thuc tran đanh ngay 16 thang 6, qua nua so xe tang cua Lu đoan Thiet giap so 7 (Anh) đa bi ban chay hoac ban hong. Lu đoan Thiet giap so 4 o Capuzzo cung bi hao hut nang, chi con lai 17 chiec Matilda.


= Ngay 17 thang 6 =
Sau khi quan sat mot so tran đau giua Su Khinh chien 5 voi Lu Thiet giap 7, Rommel nhan đinh thoi co đa đen đe bao vay, chia cat va tieu diet chu luc quan đich. 16h00 ngay 16 thang 6, ong phat lenh cho Neumann-Silkow chi dung mot luc luong mong giam chan đich o Capuzzo va đua gap chu luc Su Thiet giap 15 đen yem ho suon phai Su Khinh chien 5, trong luc Ravenstein đang tien quan toi Sidi Suleiman tren man đong. Vao 4h30 sang hom sau, 2 su đoan thiet giap Đuc bat đau xuat quan. Đen 6h00, Su đoan Khinh chien 5 giap mat Lu đoan Thiet giap 7 va tung buoc đanh lui đoi phuong. 2 gio sau đo, quan Đuc chiem đuoc Sidi Suleiman. Đuoc su yem tro chat che cua phao binh va phao chong tang, Su đoan Khinh chien 5 tu huong tay-nam cung Su đoan Thiet giap 15 tu huong tay-bac đa khoet sau vao tran tuyen đich va ap sat đeo Halfaya. Messervy phai ra lenh cho Su đoan An Đo 4 men theo con đuong ven bien ma rut chay. Đe đam bao an toan cho bo binh triet thoai, Messervy yeu cau cac đoi hinh xe tang cua 2 Lu Thiet giap 4, 7 va Đoan Tro chien 7 hinh thanh mot la chan bao ve đuong rut cua Lu đoan Bo binh An Đo 11 va Lu đoan Ve binh 22. Đon vi đanh chan vo tuyen cua Đuc đa bat đuoc mot thong điep radio do Thieu tuong Michael Creagh - Tu lenh Lu đoan Thiet giap 7 - gui đen Tu lenh Quan đoan XIII, trong đo Creagh thinh cau Beresford-Pierse phe chuan đe xuat cua Messervy. Y nghia cua thong điep ay đuoc Rommel đanh gia nhu sau:

Thua lenh cap tren, 2 su đoan thiet giap Đuc tiep tuc đanh rat vao tran đia quan Anh. Đuoc su yem ho đac luc tu cac chien đau co va oanh tac co hang trung cua Khong luc Sa mac, quan thiet giap Anh chong tra anh dung suot 6 tieng đong ho, nhung khong the nao lat nguoc the tran. Đen giua ngay, Su đoan Thiet giap 7 chi con duoi 40 xe tang, va Wavell - nguoi đa bay đen so chi huy cua Beresford-Pierse trong buoi chieu hom truoc - quyet đinh huy bo Chien dich Battleaxe. Ong ta phat lenh cho toan bo quan luc thao chay qua bien gioi Ai Cap. Tran đau tang phia nam đeo Halfaya tiep dien đen cuoi chieu thi cham dut. Quan Đuc chi ton that 25 xe tang ma ban chay, ban hong đuoc tren duoi 100 xe tang Anh. Tuy chien thang nhung Rommel kha that vong vi quan Anh đa thoat khoi vong vay cua ong. Cac su đoan Thiet giap 15 va Khinh chien 5 đa khong đen kip đeo Halfaya đe khoa đuong rut cua đich nhu ong ta mong đoi.


Ket cuoc Chien dich Battleaxe ket thuc voi that bai đang cay cua quan đoi Đong Minh. Co đen 98 xe tang Anh bi tieu diet hoac bo lai tren tran đia sau khi Luc luong Sa mac Tay rut lui. Quan Đuc con ban hu nhieu xe tang khac trong 3 ngay giao tranh, nhung so nay đuoc quan Anh đem ve sua va tiep tuc tham gia chien đau. Thiet hai ve xe tang cua Binh đoan Phi chau bao gom 12 chiec bi ban chay va khoang 58 chiec bi ban hong. Do quan Truc lam chu chien đia, ho that su chi mat 12 xe tang, va tat ca nhung xe bi hu đeu đuoc linh co khi cua Rommel phuc hoi, sua chua roi đua tro lai mat tran. Binh đoan Phi chau cung thu giu mot luong lon xe van tai Anh, đong thoi nhanh chong sua chua nhieu xe tang bi hu, bi bo roi cua Anh va su dung chung trong thoi gian toi. Thiet hai ve nhan luc cua hai phe trong Chien dich Battleaxe la tuong đoi nhe. Quan Đong Minh chi ton that 969 nguoi, trong đo 122 thiet mang, 588 bi thuong, va 259 mat tich. Thuong vong cua quan Truc bao gom 978 quan Đuc (trong so đo 93 tu tran, 350 bi thuong, 235 mat tich) va 592 quan Y. Ngoai ra, Khong quan Anh bi ban roi mat 36 may bay (gom 33 chien đau co, 3 oanh tac co) con Khong quan Đuc mat 10 phi co.
Bat man voi ket qua Chien dich Battleaxe, Thu tuong Anh Winston Churchill huyen chuc tuong Wavell, nhung khong trung phat hoac đuoi ong nay ve Anh vi so day len tranh cai. Thay vi đo, Churchill cho Wavell hoan chuyen chuc vu voi Đai tuong Claude Auchinleck – Tong tu lenh quan đoi Anh o An Đo. Tu lenh Su Thiet giap 7 Michael O'Moore Creagh cung bi sa thai va thay the bang tuong William Gott. Khong lau sau đo, vao ngay 4 thang 10 nam 1941, Beresford-Peirse phai ban giao chuc Tu lenh Quan đoan XIII cho Trung tuong Reade Godwin-Austen (nguyen Tu lenh Su đoan 2 Phi chau trong Chien dich Đong Phi) va bi thuyen chuyen lam tu lenh luc luong chiem đong Sudan.


Ghi chu Chu thich Tham khao Đoc them Ban mau:Toa đo missing