Khoi nghia Xich Mi (chu Han: 赤眉) la luc luong khoi nghia thoi nha Tan trong lich su Trung Quoc chong lai su cai tri cua Vuong Mang. Xich Mi quan cung Luc Lam quan la nhung luc luong chong nha Tan manh nhat nhung sau cung đa that bai trong cuoc chien voi vua Quang Vu Đe nha Đong Han.


Ten goi va đac điem Ten goi Xich Mi xuat phat tu viec quan khoi nghia muon phan biet voi quan trieu đinh nen ve long may mau đo. Do đo ho đuoc goi la Xich Mi (nghia la "long may đo").
Trong qua trinh hoat đong, quan Xich Mi khong co van thu, co xi, khong đat bo khuc; hieu lenh, ky luat trong quan chi co giao uoc bang mieng voi nhau.


Khoi binh Trong khi đoi song xa hoi bi xao tron vi nhung cuoc cai cach cua nha Tan, chien tranh voi cac ngoai toc xung quanh keo dai nhieu nam khien nhan dan cam phan vi phai đi linh thu va cung đon quan phi. Cung luc đo, trong nuoc lai xay ra mat mua, han han, nan chau chau, vo đe song Hoang Ha… khien cho đoi song nhan dan ngay cang quan bach. Trong hoan canh đo, khoi nghia binh bien chong trieu đinh đa no ra khap noi. Cung voi khoi nghia Luc Lam, khoi nghia Xich Mi la mot trong 2 cuoc khoi nghia chong nha Tan co quy mo lon nhat.
Sau khi cac cuoc khoi nghia cua La Mau va Luc Lam no ra (nam 16 va 17), sang nam 18, hon 100 nguoi ngheo kho o Lang Nha theo Phan Sung khoi nghia o đat Cu. Do hai vung Thanh chau, Tu chau mac thien tai, nhan dan đi theo Phan Sung rat đong. Đuoc it lau, canh quan cua Phung An va Duong Am co vai van nguoi ve quy phuc Phan Sung. Mot thoi gian sau, khi La Mau chet, tan quan cung keo ve theo Phan Sung. Quan Xich Mi lap can cu o Thai Son, hoat đong o Thai Am, Lai Vu, Phi Thanh, Binh Am, Đong A thuoc nam bac song Hoang Ha.
Quan Xich Mi ke thua cach xung ho cua quan lai đia phuong nha Han: thu linh cac cap goi la Tam lao, Tung su, Tot lai… Nhung nguoi trong quan goi nhau la "cu nhan". Trong quan Xich Mi đat ra giao uoc ky luat bang mieng:

Ke giet nguoi phai chet, ke lam nguoi bi thuong phai bi thuong tuong tu.


Chong Luu Huyen = Gia nhap va ly khai =
Trong khi đo tai Nam Duong o phia tay, quan khoi nghia Luc Lam cung lon manh rat nhanh. Cac thu linh Luc Lam lap hoang than Luu Huyen len ngoi vua voi danh nghia khoi phuc nha Han. Quan Luc Lam lien tiep đanh bai quan nha Tan, đac biet sau tran Con Duong giua nam 23, 42 van quan chu luc nha Tan đa bi đanh tan ra. Thua thang, quan Luc Lam đanh chiem Lac Duong va Truong An, giet chet Vuong Mang, lat đo nha Tan.
Thang 10 nam 23, Canh Thuy Đe Luu Huyen doi đo ve Lac Duong va to chuc trieu đinh.
Nghe tin quan Luc Lam lam chu Truong An, thu linh Phan Sung sai nguoi đen yet kien va to y quy phuc. Luu Huyen phong cho hon 20 tuong Xich Mi tuoc hau. Tuy nhien mot thoi gian sau, phe Luc Lam lai bai xich phe Xich Mi, vi vay Phan Sung va cac thu ha quyet đinh ly khai Luu Huyen.
Mac du diet đuoc nha Tan nhung pham vi quan ly cua Canh Thuy Đe chi bao gom Quan Trung, Lac Duong, Giang Hoai va Kinh chau, cac noi khac do cac luc luong nhan danh chong Vuong Mang noi day chiem giu. Luc đo vung Ha Bac van do cac tuong do Vuong Mang bo nhiem va cac canh quan khoi nghia chia nhau nam giu. Thang 2 nam 24, Canh Thuy Đe vao Truong An, phong bua cho cac ho hang, tong that cac cong than lam chu hau, vuong. Cac nhan tai khong đuoc trung dung. Vi vay moi nguoi đeu that vong.
Mot tuong Luc Lam, von la tong that nha Han la Luu Tu cung muon ly khai Luu Huyen vi co thu giet anh la Luu Dien, ben xin đi tran thu Ha Bac đe binh đinh cac luc luong chua than phuc. Mua thu nam 24, quan Xich Mi o Son Đong chia lam nhieu đuong, lien ket voi cac canh quan cat cu tai Thanh Đoc, Đai Dung đang hoat đong o Xa Khuyen chong lai Luu Tu – luc đo van nhan danh Luu Huyen. Luu Tu đieu binh đanh bai, quan Xich Mi phai chuyen đi noi khac.


= Lat đo Luu Huyen =
Sau mot thoi gian cung co luc luong, Phan Sung quyet tam đanh diet Canh Thuy Đe. Đe ngan thuoc ha nho nha quay ve đong, Phan Sung chia quan lam hai canh tien ve tay thao phat Luu Huyen. Đau nam 25, hai canh quan Xich Mi hoi nhau o Hoang Nong. Quan tien phong Luc Lam ra đanh chan bi quan Xich Mi đanh bai.
Quan Xich Mi tu đuoc 30 van nguoi, chia lam 30 trai, moi trai 1 van nguoi. Đe co danh chinh chong Luu Huyen, khi đi đen Hoa Am, Phan Sung tim tong that nha Han đe lap lam vua. Ong tim đuoc chau cua Thanh Duong Canh vuong Luu Chuong ten la Luu Bon Tu moi 15 tuoi, đang đi chan trau, lap lam vua, đat nien hieu la Kien The, tuc la vua Kien The Đe, voi danh nghia tai lap nha Han. Tu Tuyen đuoc phong lam Thua tuong, Phan Sung lam Ngu su đai phu, Phung An lam Ta đai tu ma, Ta Loc lam Huu đai tu ma.
Trong khi đo, thang 6 nam 25, Luu Tu cung xung đe o Hao Nam, cung đat quoc hieu la Han lay nien hieu la Kien Vu – cong khai chong lai Luu Huyen. Cung thoi điem đo co 3 vua Han la Luu Huyen (Luc Lam), Luu Bon Tu (Xich Mi) va Luu Tu.
Mua thu nam 25, quan Xich Mi tien đen Cao Lang va sap vao toi Truong An. Vi quan chu luc 30 van nguoi cua Luc Lam đa giao cho Chu Vi đi tran giu Lac Duong đe chong Luu Tu nen luc luong o lai khong đu manh đe chong quan Xich Mi. Trong thanh Truong An hoang loan. Canh Thuy Đe sai Ly Tung mang quan ra chan đanh quan Xich Mi nhung Tung nhanh chong bai tran, bi Phan Sung bat song.
Cac đai than o Truong An muu ep Canh Thuy Đe chay ve phia đong. Muu su bai lo, Luu Huyen giet chet 3 vuong chu hau la Than Đo Kien, Tran Muc va Thanh Đan. Cac tuong khac la Vuong Khuong, Truong Ngang, Lieu Tram, Ho An ben muu su lan thu hai, dan quan vao đanh Canh Thuy Đe lan nua đe bat song mang ve đong. Hai ben kich chien trong cung Canh Thuy. Luu Huyen thua tran bo chay ve Tan Phong, ra mat thu đich voi cac tuong. Khong the tiep tuc hop tac voi Luu Huyen, Vuong Khuong cung cac tuong ben ra hang quan Xich Mi, cung đanh Truong An.
Quan Xich Mi đanh chiem đuoc Truong An. Luu Huyen đuong cung cung đanh phai xin hang. Thang 12 nam 25, quan Xich Mi treo co Luu Huyen.
Trong khi quan Xich Mi tay tien đanh Truong An thi Han Quang Vu Đe Luu Tu sai Sam Banh vay đanh Lac Duong. Thang 9 nam 25, nghe tin noi bo Luu Huyen luc đuc va that the truoc quan Xich Mi, Chu Vi ben mo cua thanh đau hang Sam Banh. Thu đuoc hang binh cua Chu Vi, Luu Tu nam đuoc luc luong quan đoi đong đao, manh len rat nhieu.


That bai = Giang co o Truong An =
Quan Xich Mi lam chu Truong An, xung la co tram van nguoi. Luc luong quan Xich Mi va so đong tuong si la nong dan thuan phac, bi luc luong đia chu rat thu đich, thuc thi ke vuon khong nha trong, đong kin cua khong nghenh đon va khong cap luong. Vi vay sau mot thoi gian ngan, quan Xich Mi bi thieu luong thuc tram trong.
Đau nam 26, quan Xich Mi phai doi Truong An roi đen An Đinh va Bac Đia tim luong thuc.
Tren đuong len phia tay bac, quan Xich Mi lai gap bao tuyet lon, quan si bi chet cong rat nhieu. Sau đo, quan Phan Sung lai bi quan cat cu cua Quy Ngao o Lung Tay tap kich, đanh phai quay tro lai Truong An. Trong luc quan Xich Mi rut đi, Luu Tu đa sai Đang Vu đanh chiem thanh bo trong.
Thay quan Xich Mi quay lai, Đang Vu mang quan đanh chan o Uc Di. Quan Xich Mi giao chien đanh bai quan Đang Vu, Vu phai bo chay ve Van Duong. Thang 9 nam 26, quan Xich Mi lai vao đuoc Truong An.
Sau đo, Đang Vu tiep tuc mang quan tap kich Truong An mot tran nua nhung van bi Phan Sung đanh bai. Luc luong cat cu cua Dien Sam o Han Trung đen đanh Truong An, cung bi quan Xich Mi đanh lui. Trong luc chu quan, quan Xich Mi bi bo tuong cu cua Luu Huyen la Ly Bao mang quan đanh len, bi thua nang, chet 10 van nguoi.


= Ve đong va bai tran =
Luc đo khu giap ranh Truong An lai xay ra đoi lon, thanh quach trong khong, quan Xich Mi lai bi thieu luong. Vi vay đen thang 12 nam 26, Phan Sung lai rut khoi Truong An ve phia đong, luc luong chi con 20 van nguoi. Truoc khi rut khoi Truong An, quan Xich Mi đao boi lang mo cac vua nha Han đe lay chau bau.
Luu Tu thay Đang Vu lien tiep thua tran ben sai Phung Di đi đanh quan Xich Mi. Thang 2 nam 27, Phung Di va Đang Vu truy kich quan Xich Mi, hai ben gap nhau o Hoi Khe. Phan Sung đanh bai canh quan Phung Di.
Thang tran, Phan Sung tiep tuc tien ve đong, nhung Luu Tu đa bo tri them tuong Hau Tien đong đon o Tan An va Canh Yem đong o Nghi Duong đon đanh. Quan Xich Mi bat ngo bi hai canh quan chan đanh o đia phan hiem yeu tai Hao Đe, tro tay khong kip. Trong khi đo canh quan cua Phung Di va Đang Vu cung don đuoi toi tu phia sau. Phan Sung đai bai, dan quan chay sang huong nam, ve Nghi Duong.
Luu Tu dan quan đen Nghi Duong, bo tri quan mai phuc. Quan Xich Mi moi met sau nhieu tran giao chien va di chuyen đuong xa, luong thuc lai het, cung đuong khong the chong cu lai đuoc. Phan Sung đanh mang vua Kien The Đe va 10 van quan ra hang Luu Tu. Luu Tu cho hang, tha tat ca khong giet.
Sau đo cac thu linh quan Xich Mi đeu đuoc Luu Tu cap nha cua va đat đai, cho mang vo con đen đinh cu o kinh thanh Lac Duong.
Quan Xich Mi đuoc coi la đong nhat, thien chien nhat va truoc sau giu đuoc ban sac nong dan, hoat đong trong 10 nam cuoi cung bi đanh bai hoan toan, quy phuc trieu đinh Đong Han.


Cac thu linh quan Xich Mi Phan Sung
Tu Tuyen
Phung An
Ta Loc


Xem them Nha Tan
Vuong Mang
Khoi nghia Luc Lam
Luu Huyen
Han Quang Vu Đe
Luu Bon Tu


Tham khao Tao Hong Toai (2004), Thoi nien thieu cua cac bac đe vuong, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Đang Huy Phuc (2001), Cac hoang đe Trung Hoa, Nha xuat ban Ha Noi
Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Tieu Le, Ma Ngoc Chu, La Dien Đao (2004), 100 nguoi đan ong co anh huong đen lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Chinh tri quoc gia


Chu thich