Ella Koblo Gulama OBE, GCOR (26 thang 1 nam 1921 - 10 thang 9 nam 2006)  la mot thu linh va chinh tri gia toi cao cua Sierra Leone. Nam 1957, ba tro thanh nu thanh vien Nghi vien đau tien đuoc bau tai Sierra Leone va toan bo chau Phi vung phu can Sahara. Ba đuoc bau lai vao nam 1962. Trong chinh quyen cua Milton Margai, Gulama tro thanh nu Bo truong Noi cac đau tien cua Sierra Leone va chau Phi Sahara.
Gulama đai dien cho Sierra Leone o nuoc ngoai va cac chuyen cong du cua ba đa đua ba đi khap Chau Phi, Chau Au, Bac My va Trung Đong. Nam 1957 voi tu cach la chinh khach cua Bo Ngoai giao, ba đa luu dien o Hoa Ky trong 4 thang, trong đo ba đa gap Pho Tong thong Richard Nixon.


Tieu su = Thoi nien thieu va su nghiep giao duc =
Vao ngay 21 thang 1 nam 1921, Gulama đuoc sinh ra tai mot trong nhung gia đinh quyen luc nhat cua Sierra Leone tai thi tran Moyamba, quan Moyamba thuoc tinh Nam Sierra Leone thuoc Anh. Me ba la Lucy Gulama va cha ba la Paramount Julius Gulama đeu la nguoi dan toc Mendes. Giong nhu cha minh, Chanh van phong Paramount Momoh Gulama, Julius la Chanh van phong cua Paramount Kaiyamba.
Ella đuoc đao tao tai Truong nu sinh Harford o Moyamba va Truong Cao đang Su pham Phu nu, sau đo tai Truong Cao đang Fourah Bay o Freetown.


= Ket hon =
Nam 1944, Gulama ket hon voi Truong Paramount la Bai Koblo Pathbana II cua Marampa, Masimera Chiefdom, mot nguoi dan toc Temne. Lien minh xuyen bo lac cua ho la mot dan chung sang choi ve su gan ket dan toc.
Tu 1944 đen 1952 Gulama cu tru tai Lunsar noi ba la Tong lanh su. Cap vo chong co bay nguoi con, bao gom Frances, Francis Obai, Jubilee, Alex Soccoh, June, Julius Maada va Jilo.
Koblo la nguoi đa ngon ngu va noi thong thao tieng Anh, Mende, Temne va Sherbro.


= Su nghiep chinh tri =
Gulama co mot su nghiep noi bat trong chinh tri va la mot nu lanh đao tien phong. Cuoc song cua ba đuoc xac đinh boi cac hoat đong cua ba. Ba la thanh vien cua Đang Nhan dan Sierra Leone (SLPP) ma cha ba đa giup thanh lap. Nam 1957 Gulama bat đau su nghiep chinh tri va tro thanh Thanh vien cua Hoi đong quan Moyamba. Ba la nguoi phu nu đau tien đuoc bau vao Ha vien Sierra Leone voi tu cach la Thanh vien chinh cua Paramount cho Quan Moyamba. Nam 1962, ba đuoc bau lai va Thu tuong Milton Margai đa đua ba tro thanh Bo truong Noi cac. Ba la nguoi phu nu đau tien giu chuc vu bo truong o chau Phi ha Sahara. Tu 1960 đen 1967 Gulama la Chu tich Lien đoan cac To chuc Phu nu o Sierra Leone.
Trong thoi gian cam quyen, ba đa mo đuong pho Moyamba va thue mot cong ty xay dung cua Anh lap đat nuoc may sach.
Trong cuoc tong tuyen cu nam 1967, Gulama đa gianh lai đuoc ghe cua minh va đang phuc vu trong chinh phu cua Albert Margai. Tuy nhien, phe đoi lap Toan dan (APC) đa gianh đuoc đa so ghe nghi vien. Mot cuoc đau tranh quyen luc giua cac ung cu vien, Margai cua SLPP va Siaka Stevens cua APC đa xay ra sau đo, gay bat on đat nuoc va dan đen mot cuoc đao chinh quan su nhanh chong.
Khi đang APC cua Stevens cuoi cung len nam quyen va bat đau su kim kep 30 nam cua ho đoi voi Sierra Leone. Gulama bi buoc toi hop tac voi anh re David Lansana trong cuoc đao chinh cua ong chong lai Stevens. Ba bi bat va bi giam tai nha tu Đuong Pademba trong hon mot nam. Sau đo, ba đa đuoc mien toi va đuoc tha ra. Khi con o trong tu, Stevens đa bo nhiem chong minh la Truong phong Paramount Bai Koblo Pathbana II vao noi cac cua minh. Su chap nhan vi tri cua nguoi chong bi ghe lanh cua ba đa cung co cho moi quan he rang moi quan he cua Gulama voi Sir Albert Margai khong chi la mot moi quan he chuyen nghiep. Gulama bi buoc phai luu vong trong mot thoi gian ngan sau khi Albert Margai mat quyen luc.
Đau nhung nam 1970, Gulama cai to su nghiep chinh tri cua minh va tro thanh lanh đao cua To chuc Phu nu APC cua Quan Moyamba. Tu 1985 đen 1991 Gulama tung la chu tich cua To chuc Phu nu Quoc gia (Sierra Leone). Nam 1992, ba tai đac cu Chanh van phong Paramount cua Kaiyamba Chiefdom. Gulama hop tac voi mot so to chuc phi chinh phu đe phat trien co so ha tang va nong nghiep cua Chanh van phong va quan cua co.


= Trong noi chien Sierra Leone =
Mat tran Lien minh Cach mang Sierra Leone (Revolutionary United Front, RUF) tan pha Sierra Leone va tan pha Quan Moyamba, giet chet hang chuc ngan nguoi va pha huy moi thu ma Gulama đa danh ca đoi đe xay dung. Khi phien quan bat đau mot chien dich am sat moi thu linh toi cao trong nuoc. Chanh Bunduka cua quan Kailahun va Chanh van phong Paramount Bonai Fei cua Bo đa bi phien quan hanh quyet da man. Khi thu linh cua Gulama bi tan cong va phien quan đa ban vao khu tap the cua ba va đot chay no xuong đat. Gulama bi buoc phai ti nan đen thu đo Freetown cua quoc gia.
Ba tro ve Moyamba va bat đau xay dung lai Quan truong va Quan Moyamba nhung suc khoe cua Gulama bat đau that bai. Tuy nhien, ba đa co the tiep tuc dich vu cua minh đen đat nuoc cua minh voi Tap đoan Đau tu va Phat trien Xuat khau Sierra Leone (SLEDIC) (1994 - 1996) voi tu cach la mot trong nhung giam đoc cua The Sierra Leone Commercial Bank Limited.


Nu quyen Mot trong nhung niem đam me cua Gulama la thuc đay giao duc cho tre em gai va cai thien tinh trang nu gioi o Sierra Leone. Ba phuc vu tai truong cu cua co, Truong nu sinh Harford voi tu cach la thanh vien cua Hoi đong thong đoc. Gulama cung la thanh vien cua Hoi đong tu van hoc bong cua chinh phu Sierra Leone va Uy ban Bursary cua Fourah Bay College.


Giao hoi Giam ly Lien hiep Gulama la mot Kito huu va rat tich cuc tai United Churchist Church.Ba la pho chu tich Hoi nghi Tai chinh va Quan tri cua nha tho tu nam 1985 đen nam 1991.


Giai thuong va danh du Ba la nguoi nhan đuoc mot so giai thuong, bao gom MBE nam 1959, OBE nam 1965 tu Nu hoang Elizabeth vi "Dich vu cong cong voi tu cach la Bo truong khong co danh muc đau tu", va Giai thuong Huan chuong Rokel cua Tong thong Ahmed Tejan Kabbah.


Qua đoi Gulama qua đoi vao ngay 10 thang 9 nam 2006. Vao ngay 24 thang 9 nam 2006, hang ngan nguoi thuong tiec đa tap trung đe tham du le tuong niem cua ba tai Nha tho Cong giao Trinity United o Moyamba. Tai đay, su qua đoi cua ba đuoc vinh danh la "mot nguoi phu nu thuc chat", boi Tong thong Ahmed Tejan Kabbah, nguoi noi them:  "Ba Ella Koblo-Gulama đa song mot cuoc đoi mau muc, voi tu cach la mot nguoi me, nguoi vo va mot nu chinh khach co su dung cam đa gianh đuoc su ton trong cao". 


Huan chuong Sierra Leone: Tong tu lenh cua Rokel


Tham khao Lien ket ngoai Women Leaders in Africa Lanh đao phu nu o Chau Phi
Kabbah pays tribute to P.C. Madam Ella Koblo Gulama in Sierra Leone Kabbah vinh danh PC Ba Ella Koblo Gulama