Milano (phat am tieng Y: [miˈlaːno] , phuong ngu Milano cua tieng Lombardia: Milan, /miˈla/) la mot thanh pho chinh cua mien bac Y, mot trong nhung đo thi phat trien nhat chau Au, va la thu phu cua vung Lombardia. Noi thi thanh pho co dan so khoang 1.310.000 nguoi, con khu vuc đo thi Milano la lon nhat o Y va lon thu 5 o Lien minh chau Au voi dan so 4.345.000 nguoi tren mot dien tich 2370 km². Vung đo thi Milano lon nhat Y, theo uoc tinh cua OECD thi co dan so 7.400.000 nguoi.. Ranh gioi thanh pho tuong đoi nho, bi gioi han (khoang 1/8 so voi Roma) vi su phat trien tu xua cua vung nong nghiep tru phu Lombardy. Đai đo thi Milano cung đuoc mo rong toi mot vai thanh pho cua Thuy Si o vung phia nam Canton Ticino tuy nhien no khong phai la mot su thong nhat ve hanh chinh.
Thanh pho đuoc nguoi Insubri thuoc nhom dan Celt lap voi ten goi Medhlan.
Sau đo thanh pho đa bi nguoi La Ma chiem vao nam 222 truoc Cong nguyen va tro nen thinh vuong duoi thoi Đe che La Ma voi ten goi la Mediolanum trong tieng Latinh. Sau đo Milano thuoc su cai tri cua Visconti, Sforza, nguoi Tay Ban Nha vao the ky 16 va thuoc cai tri cua nguoi Ao trong the ky 18. Nam 1796, Milano bi Napoleon I chiem va đuoc chon lam kinh đo cua Vuong quoc Y cua Napoleon I nam 1805. Trong thoi ky lang man, Milano đa la mot trung tam van hoa o chau Au, thu hut nhieu nghe si, nha soan nhac va cac nhan vat van hoc quan trong. Trong the chien II, thanh pho bi anh huong nang ne cua bom đan Đong Minh, va bi Đuc chiem đong nam 1943, Milano đa tro thanh trung tam cua khang chien cua nguoi Y. Du the, sau chien tranh Milano đa chung kien thoi ky tang truong kinh te, thu hut hang ngan dan nhap cu tu phia nam nuoc Y va cu dan nuoc ngoai.
La mot thanh pho quoc te, Milano co 13,3% dan so đen tu nuoc ngoai. Thanh pho nay la mot trong nhung trung tam giao thong van tai cua chau Au  đong thoi la mot trong nhung trung tam cong nghiep, Milano la trung tam kinh doanh va tai chinh quan trong thu 10 Lien minh chau Au (2009) voi nen kinh te (xem kinh te Milano) giau thu 26 the gioi ve suc mua tuong đuong,. Vung đo thi Milano co GDP thu 7 chau Au nam 2008. Tinh Milano (đang ngay cang tro thanh mot khu vuc đo thi hanh chinh đon nhat vuot qua pham vi đo thi Milano) co GDP đau nguoi khoang 40.000 euro nam 2007 (161% muc trung binh EU 27) la muc cao nhat trong cac tinh cua Y (Il Sole 24 Ore Quality of life survey 2008) va cong nhan thanh pho nay co ty le thu nhap cao nhat o Y, va thu 26 the gioi. Ngoai ra, Milano la thanh pho đat đo thu 11 tren the gioi cho nhung nguoi lam cong nuoc ngoai, va theo nghien cuu nam 2010 đuoc tien hanh boi Economist Intelligence Unit, thanh pho nay co muc gia đat đo thu 12 the gioi. Moi truong kinh te cua thanh pho nay đa khien no la trung tam tai chinh va kinh doanh thu 20 the gioi va thu 10 chau Au, Milano luon đuoc xem la mot trong nhung thanh pho noi tieng nhat the gioi.
Milano đuoc cong nhan la thu đo thoi trang va thiet ke cua the gioi (tu milliner—tho thiet ke mu trong tieng Anh co goc tu ten cua thanh pho nay), voi su anh huong lon trong thuong mai, cong nghiep, am nhac, the thao, van hoc, nghe thuat va truyen thong đai chung, khien Milano la mot trong cac thanh pho alpha the gioi cua GaWC cua thanh pho toan cau. Sieu đo thi Lombard đac biet noi tieng ve cac cua hieu thoi trang (nhu nhung cua hieu doc theo Via Monte Napoleone) va Galleria Vittorio Emanuele o Piazza Duomo (noi tieng la sieu thi co nhat the gioi). Thanh pho co di san van hoa phong phu, co cuoc song đem soi đong, va co nen am thuc đoc nhat voi nhieu mon an nhu ban Noen Panettone va risotto alla Milanese. Thanh pho đac biet noi tieng voi truyen thong am nhac, đac biet la opera, la que huong cua nhieu nha soan nhac quan trong (nhu Giuseppe Verdi) va cac nha hat (nhu Teatro alla Scala). Milano noi tieng co nhieu bao tang, truong đai hoc, hoc vien, cung đien, giao đuong va thu vien (nhu Hoc vien Brera va Castello Sforzesco) va hai cau lac bo bong đa noi tieng: A.C. Milan va F.C. Internazionale Milano. Do đo Milano la điem đen du lich thu 52 chau Au, voi 1,914 trieu luot du khach nuoc ngoai đen thanh pho nay trong nam 2008. Thanh pho la noi to chuc Hoi cho Thuong mai The gioi vao nam 1906 va la ung cu vien gianh quyen đang cai Hoi cho toan cau vao nam 2015.


Kinh te Milano la mot trong nhung trung tam thuong mai va tai chinh quan trong cua the gioi. Thanh pho la noi đat tru so cua Thi truong chung khoan Y va tap đoan Alfa Romeo, noi tieng voi san pham lua. Milano la mot trong nhung kinh đo thoi trang cua the gioi va la thanh pho dan đau ve thiet ke, trong danh sach 10 thanh pho toan cau Alpha world cities.
Milano la mot trong nhung trung tam tai chinh va kinh doanh cua the gioi, voi GDP nam 2004 la lon va cac trung tam kinh doanh, va voi GDP nam 2004 cua 241,2 ty euro (tuong đuong 312 ty USD), vung đo thi Milano co GDP cao thu 4 chau Au, neu thanh pho nay la mot quoc gia thi no se co nen kinh te đung thu 28 the gioi, lon tuong đuong kinh te nuoc Ao. Milano, theo mot nghien cuu cua Chi so tang truong kinh te khu vuc chau Au, la thanh pho co muc tang truong GDP thu 57 o chau Au, thap hon cac thanh pho khac Y nhu Rome va Bologna, nhung vuot Florence 


The thao Milano khong chi noi tieng ve su phon thinh ve kinh te cua minh, ma con noi tieng ve nhung cau lai bo bong đa danh tieng: Inter Milan va AC Milan- 2 cau lac bo tung nhieu lan đat chuc vo đich Serie A.


Giao thong Sau Bologna, Milano la trung tam đuong sat thu hai cua Y, va nam nha ga xe lua chinh cua Milano, trong đo nha ga trung tam Milano, thuoc trong so cac nha ga đuong sat tap nap nhat nuoc Y. Cac tuyen đuong xe lua đau tien đuoc xay dung tai Milano, tuyen đuong sat Milan va Monza đa đuoc khai truong phuc vu vao ngay 17 thang 8 nam 1840.
Ke tu ngay 16 thang 12 nam 2009, hai đuong sat cao toc ket noi Milano voi Bologna, Florence, Roma, Napoli Salerno theo mot huong, va đen Turino theo huong khac.
Azienda Trasporti Milanesi (ATM) van hanh tuyen trong khu vuc đo thi, quan ly mot mang luoi van tai cong cong bao gom ba tuyen đuong sat đo thi va xe đien, xe buyt. Đoi xe đien bao gom mot xe ATM Peter Witt, ban đau đuoc xay dung vao nam 1928 va hien van con van hanh. Nhin chung mang luoi bao gom gan 1.400 km đen 86 đo thi. Ben canh đo giao thong cong cong, ATM con quan ly cac bai đo xe, cac khu vuc đo xe tren đuong pho o trung tam lich su va trong cac khu thuong mai su dung he thong the đo xe SostaMilano.
Milan co ba tuyen đuong tau đien ngam trong mot he thong goi la Tau đien ngam Milano, voi tong chieu dai hon 80 km. No bao gom ba tuyen, tuyen dong mau đo ma chay ve phia đong bac va phia tay, tuyen mau xanh chay ve phia đong bac va tay nam, va tuyen đuong mau vang chay ve phia bac va phia nam.
Milano co mot dich vu taxi thuoc cac cong ty tu nhan va đuoc cap giay phep boi thanh pho Milano (comune di Milano). Tat ca cac xe taxi co cung mau, mau trang. Gia cuoc đuoc dua tren gia ve quy đinh cho mot đoan đau va gia ve mot bo sung dua tren thoi gian va khoang cach đi. So luong giay phep đuoc giu o muc thap do gioi tai xe taxi van đong hanh lang. Tim mot taxi co the kho khan trong gio cao điem hay ngay mua, va hau nhu khong the tim thay phuong tien giao thong cong cong trong thoi gian đinh cong, von xay ra thuong xuyen.
Thanh pho cua Milano co hai san bay quoc te: san bay quoc te Malpensa, san bay lon thu hai tai Y, co cu ly khoang 50 km tu trung tam Milano va ket noi voi trung tam thanh pho bang "tuyen đuong sat nhanh Malpensa". San bay nay phuc vu khoang 17,7 trieu luot hanh khach trong nam 2009. San bay Linate, gan ranh gioi thanh pho, chu yeu su dung cho trong nuoc va đuong bay quoc te ngan, voi hon 9 trieu luot khach trong nam 2007. San bay cua Orio al Serio, gan thanh pho Bergamo, phuc vu hang khong gia re cua Milano (voi gan 6 trieu luot khach trong nam 2007).


Khi hau Van hoa Corvetto la quan nghe thuat đuong đai cua Milano

.

Nen van hoa cua Milano phat trien trong nhieu the ki qua va in dau vet cua nhieu nen van hoa khac nhau nhu Y, Phap, Ao,Đuc, Tay Ban Nha qua su hien dien cua nhieu cong đong nguoi khac nhau trong thanh pho. Ngay nay Milano la noi tap trung nhieu hoc vien van hoa, giao duc nghe thuat cua ca nuoc nhu: trien lam nghe thuat Brera va hoc vien nghe thuat Teatro alla Scala, Pinacoteca Ambrosiana, va truong đai hoc Bocconi va cac truong kinh te, Milano con đuoc biet đen tren cac linh vuc co tam anh huong ra ngoai nuoc nhu: kinh te, thiet ke va thoi trang. Milano co 1 giong đia phuong đac trung đuoc goi la Milanese, co rat nhieu bai hat va cac tac pham van hoc đuoc sang tac bang giong đieu nay nhu "O mia bella Madonnina". Ngay nay, Milano đuoc xem la 1 thanh pho hien đai, mac du nhieu cong trinh đa bi pha huy trong the chien thu 2 nhung noi đay van con ton tai mot so luong lon cac canh quan lich su va 1 di san van hoa co đai.


= Thiet ke =
Milano la mot trong nhung kinh đo ve thiet ke cong nghiep va hien đai, va la mot trong nhung co tam anh huong lon trong cac linh vuc nay voi nhung hang noi that kieu co va hien đai chat luong cao va hang hoa cong nghiep. Milano con la noi to chuc FieraMilano, Europe’s biggest. Ngoai ra, Milano con la đia điem chinh dien ra cac su kien lien quan đen thiet ke va kien truc nhu la "Fuori Salone" va "Salone del Mobile".
Vao nhung thap nien 50 va 60, Milano la trung tam cong nghiep cua Y va la mot trong nhung thanh pho soi đong va phat trien cung voi Turin, cac thiet ke va kien truc cua thu đo Y thoi hau chien la cac toa nha choc troi nhu Toa nha Pirelli va Thap Velasca đuoc xay dung. Cac nghe si nhu Bruno Munari, Lucio Fontana, Enrico Castellani va Piero Manzoni, đa tung song va lam viec tai thanh pho nay.


= Van hoc =

Cuoi the ki 18 va xuyen suot the ki 19, Milano la mot trong nhung trung tam tranh luan tri tue va sang tao van chuong. Phong trao khai sang đa phat trien tu đay. Trong nhung nam đau cua the ki 19, van hoc lang man co nhieu anh huong doi voi cuoc song tai đay. Cung tai đay, Giuseppe Parini, va Ugo Foscolo đa xuat ban nhung tac pham quan trong nhat cua ho, cac tac pham nay nham đuoc nhieu su nguong mo cua cac nha tho tre cung nhu nhieu chuyen gia trong linh vuc. Bai tho Dei Sepocri cua Foscolo sang tac dua theo mot đao luat cua Napoleon, đao luat chong lai đai đa y muon cua san chung – đa đuoc truyen ba rong rai khap noi trong thanh pho.
Trong thap nien thu ba cua the ki 19, Alessandro Manzoni đa viet cuo tieu thuyet I Promessi Sposi, đuoc coi la tuyen ngon chu nghia lang man cua Y. Cac bai bao cua nhung nha thi ca lang man va yeu nuoc nhu Silvio Pellico, Giovanni Berchet, Ludovico di Breme, xuat hien đinh ki tren Il Conciliatore.
Sau khi nuoc Y thong nhat vao nam 1861 thi Milano mat đi dan vi tri chinh tri cua no nhung van duy tri đuoc vi tri trung tam trong cac cuoc tranh luan ve van hoa, Y tuong moi va cac phong trao tu cac nuoc chau Au khac đa đuoc chap thuan va ban luan:Chu nghi hien thuc va chu nghia tu nhien đa cho ra đoi 1 phong trao o Y la Verismo. Tieu thuyet gia noi tieng cua phong trao Verismo, Giovanni Verga, sinh ra o Sicilia nhung lai viet nhung quan sach quan trong nhat cua ong tai Milano.


= Thoi trang =
Milano đuoc menh danh la mot trong nhung kinh đo thoi trang cua the gioi cung voi New York, Paris va Luan Đon. Cac thuong hieu thoi trang noi tieng o Milano nhu la Valentino, Gucci, Versace, Prada, Armani va Dolce & Gabbana hien đat tru so chinh tai đay. Rat nhieu cac nhan hieu thoi trang quoc te cung đat tru so chinh tai Milano. Đay cung la noi dien ra tuan le thoi trang Milano 2 lan 1 nam, tuong tu tai cac kinh đo thoi trang khac nhu Paris, London, Tokyo, va New York. Mot so cac con pho mua sam o Milano đuoc menh danh la tu giac thoi trang. Cac khu pho mua sam noi tieng (Via Monte Napoleone, Via della Spiga, Via Sant'Andrea, Via Manzoni va Corso Venezia), cung voi Galleria Vittorio Emanuele II, Piazza del Duomo, Via Dante va Corso Buenos Aires la nhung quang truong va khu pho mua sam co uy tin. Mario Prada nha sang lap cua hang thoi trang noi tieng Prada, đa đuoc sinh ra tai đay đa gop phan xay dung noi đay thanh mot trong nhung kinh đo thoi trang cua the gioi.


= Truyen thong =
Milano la noi đat tru so cua nhieu hang thong tan đia phuong, trong nuoc cung nhu ngoai nuoc chang han nhu bao, tap chi, đai truyen hinh va đai phat thanh.

Bao

Tap chi

Radio


Tham khao Lien ket ngoai Thanh pho Milano - website chinh thuc Luu tru ngay 15 thang 6 nam 2001 tai Wayback Machine
ATM - Cong ty van tai cua Milano Luu tru ngay 21 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
He thong ngam cua Milano
Huong dan du lich khong chinh thuc cua Milano
Chiaravalle Abbey Luu tru ngay 4 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine