Cat la vat lieu dang hat nguon goc tu nhien bao gom cac hat đa va khoang vat nho va min. Khi đuoc dung nhu la mot thuat ngu trong linh vuc đia chat hoc, kich thuoc cat hat cat theo đuong kinh trung binh nam trong khoang tu 0,0625 mm toi 2 mm (thang Wentworth su dung tai Hoa Ky) hay tu 0,05 mm toi 1 mm (thang Kachinskii su dung tai Nga va Viet Nam hien nay). Mot hat vat lieu tu nhien neu co kich thuoc nam trong cac khoang nay đuoc goi la hat cat.
Lop kich thuoc hat nho hon ke tiep trong đia chat hoc goi la đat bun (My) voi cac hat co đuong kinh nho hon 0,0625 mm cho toi 0,004 mm hoac bui (Nga) voi cac hat co đuong kinh nho hon 0,05 mm cho toi 0,001 mm. Lop kich thuoc hat lon hon ke tiep la soi/cuoi voi đuong kinh hat nam trong khoang tu 2 mm toi 64 mm (My) hay tu 1 toi 3 mm (Nga). Xem them bai kich thuoc hat đe biet them ve cac tieu chuan đuoc su dung. Khi co xat giua cac ngon tay thi cat tao ra cam giac san san (chu khong nhu đat bun tao cam giac tron nhu bot).


Phan loai theo kich thuoc Dua tren kich thuoc hat, cat đuoc phan chia tiep thanh cac lop phu.

(*): đon vi tinh cm
Cac kich thuoc nay dua tren thang đo kich thuoc tram tich Φ, trong đo kich thuoc tinh theo Φ = -log co so 2 cua kich thuoc tinh bang mm. Trong thang đo Wentworth, gia tri cua Φ cho cat nam trong khoang tu -1 toi +4, voi su phan chia cac lop phu nam tai cac so nguyen.


Thanh phan Thanh phan pho bien nhat cua cat tai cac moi truong đat lien trong luc đia va cac moi truong khong phai duyen hai khu vuc nhiet đoi la silica (dioxide silic hay SiO2), thuong o dang thach anh, la chat voi đo tro ve mat hoa hoc cung nhu do co đo cung đang ke, nen co kha nang chong phong hoa kha tot.
Tuy nhien, thanh phan hop thanh cua cat co su bien đong lon, phu thuoc vao cac nguon đa va cac đieu kien khac tai khu vuc. Cac loai cat trang tim thay o cac vung duyen hai nhiet đoi va can nhiet đoi la đa voi bi xoi mon va co the chua cac manh vun tu san ho hay mai (vo) cua đong vat cung cac vat lieu huu co hay co nguon goc huu co khac. Cac đun cat thach cao o Di tich quoc gia White Sands tai bang New Mexico (Hoa Ky) noi tieng vi mau trang choi cua no. Acco (arkose) la cat hay sa thach voi ham luong fenspat đang ke, co nguon goc tu qua trinh phong hoa va xoi mon cua đa granit (thuong la can ke). Mot vai loai cat con chua manhetit, chlorit, glauconit hay thach cao. Cat giau manhetit co mau tu sam toi đen, giong nhu cat co nguon goc tu đa bazan nui lua va opxidian (obsidian). Cat chua chlorit-glauconit thong thuong co mau xanh luc (con đuoc goi la cat luc), nhu cat co nguon goc tu bazan (dung nham) voi ham luong olivin lon. Nhieu loai cat, đac biet cat o Nam Au, chua cac tap chat sat trong cac tinh the thach anh cua cat, tao ra cat co mau vang sam. Cat tram lang tai mot so khu vuc chua ngoc hong luu va mot so khoang vat co suc khang phong hoa tot, bao gom mot luong nho cac loai đa quy.
Cat đuoc gio va nuoc van chuyen đi va tram lang thanh cac dang bai bien, bai song, con cat, đun cat, bai cat ngam v.v.


Nghien cuu cat Nghien cuu cac hat cat rieng le co the giup phat hien nhieu thong tin lich su nhu nguon goc va hinh thuc van chuyen hat cat. Cat thach anh moi bi phong hoa gan đay tu cac tinh the thach anh trong đa granit hay gonai thuong sac nhon va goc canh. No thuong đuoc su dung trong vat lieu xay dung đe san xuat be tong hay trong lam vuon voi vai tro cua vat lieu bo sung vao đat đe lam xop cac lop đat set. Cat bi van chuyen đi xa nho gio va/hoac nuoc se thuon hon, voi cac kieu mai mon đac trung tren be mat hat cat. Cat sa mac thuong la thuon tron.


Su dung Cat đuoc su dung trong xay dung va lam đuong giao thong nhu la vat lieu tao nen mong va vat lieu xay dung trong dang vua (cung voi toi hay xi mang).
Mot vai loai cat (nhu cat vang) la mot trong cac thanh phan chu yeu trong san xuat be tong.
Cat tao khuon la cat đuoc lam am bang nuoc hay dau va sau đo tao hinh thanh khuon đe đuc khuon cat. Loai cat nay phai chiu đuoc nhiet đo va ap suat cao, đu xop đe thoat khi va co kich thuoc hat nho, min, đong nhat, khong phan ung voi kim loai nong chay.
La mot trong cac thanh phan chu yeu đe san xuat thuy tinh.
Cat đa phan loai bang sang loc cung đuoc dung nhu la mot vat lieu mai mon trong đanh bong be mat bang phun cat ap luc cao hay trong cac thiet bi loc nuoc.
Cac xi nghiep san xuat gach ngoi co the dung cat lam phu gia đe tron lan voi đat set va cac vat lieu khac trong san xuat gach.
Cat đoi khi duoc tron lan voi son đe tao ra be mat rap cho tuong va tran cung nhu san chong truot trong xay dung.
Cac loai đat cat thich hop cho mot so loai cay trong nhu dua hau, đao, lac cung nhu la vat lieu đuoc ua thich trong viec tao nen mong cho cac trang trai chan nuoi bo sua vi kha nang thoat nuoc tot cua no.
Cat đuoc su dung trong viec tao canh quan nhu tao ra cac ngon đoi va nui nho, chang han trong xay dung cac san golf.
Cat đuoc dung đe cai tao cac bai tam.
Cac bao cat đuoc dung đe phong chong lu lut va chong đan.
Xay dung lau đai cat cung la mot hoat đong kha pho bien. Co nhieu cuoc thi ve nghe thuat xay dung cac lau đai cat.
Hoat hinh cat la mot kieu nghe thuat bieu dien va la cong cu ky thuat đe san xuat phim hoat hinh.
Cac be nuoi sinh vat canh đoi khi cung dung cat va soi.
Trong giao thong đuong bo va đuong sat nguoi ta đoi khi su dung cat đe cai thien kha nang bam đuong cua banh xe trong mot so đieu kien thoi tiet khac nghiet.
Cat con dung đe chua chay o mot so noi nhu cay xang, tram phong chay chua chay


Nguy hiem Cat noi chung la khong gay đoc cho suc khoe. Tuy vay nguoi ta van phai can than trong mot so hoat đong co su dung cat, chang han nhu trong viec đanh bong be mat bang phun cat ap luc cao. Nhung nguoi lam viec voi cat trong hoat đong nhu vay can đeo kinh bao ho va khau trang đe tranh cat ban vao mat hay hit tho phai bui cat. Nhung nguoi bi phoi nhiem dai han truoc bui silica co the bi mac benh bui phoi, mot loai benh phoi do hit tho phai cac hat silica min. Cac MSDS cho silica đeu thong bao rang "hit tho qua muc silica ket tinh gay ra cac e ngai nghiem trong ve suc khoe".[1] Luu tru ngay 19 thang 3 nam 2012 tai Wayback Machine
Cat the tao thanh cat lun trong cac khu vuc du thua nuoc voi ap suat cang lon, do no bi chay nhao ra. Khi kho đi no tao thanh cac vat can đoi voi cac sinh vat bi nhot trong đo, thuong lam cho chung bi chet.


Xem them Kich thuoc hat
Cat lun
Sa thach
Bao cat
Đao cat
Cat nhua đuong


Tham khao Lien ket ngoai Beach Sand: What It Is, Where It Comes From and How It Gets Here Luu tru ngay 5 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine—Beaufort County Library