Ton That Hiep (chu Han: 尊室協; 1653-1675) la mot hoang tu, con cua chua Hien Nguyen Phuc Tan. Ong tung la Nguyen soai thong linh quan Đang Trong đanh nhau voi quan Trinh vao nam 1673, ve sau xuat gia, lam su tru tri chua Minh Thien thuoc dinh Thai Khang, nuoc Đai Viet (nay la Viet Nam).


Than the va su nghiep Ong ten that la Nguyen Phuc Thuan (阮福淳), con co ten la Chieu, con thu tu  cua chua Hien Nguyen Phuc Tan. Me la ba phi Chau Thi Vien. Chua biet ong sinh tai đau, chi biet khi vua trai trang, ong đuoc cu giu chuc Chuong co tuoc Hiep Đuc hau, nen con đuoc nguoi đoi goi la cong tu Hiep Đuc.
Đen thoi Minh Mang, do xet ky huy chua Đinh vuong (Due Tong) Nguyen Phuc Thuan, đong thoi co le cai ho Ton That cho cac hau due tong that thuoc chi thu, ten ong đuoc su quan chep lai thanh Ton That Hiep (尊室協).


= La Nguyen soai =
Sau khi đanh dep đuoc nha Mac o Cao Bang (1667), thang 6 duong lich nam 1672, chua Trinh Tac cu con la Trinh Can lam Nguyen suy cai quan thuy quan va Le Thoi Hien (hay Le Hien) lam Thong suat bo binh, đem 10 van quan (nhung phao tin la 18 van hay hon nua) vao đanh chua Nguyen. Ngoai ra, chua Trinh Tac con ho gia vua Le Gia Tong khi ay moi 12 tuoi, theo sau tiep ung. Khi nghe vien Tran thu Nam Bo Chinh cap bao, chua Hien lien hop trieu than chon Nguyen soai đe chi huy quan đoi chong lai. Cac tuong đong đe nghi cong tu Hiep Đuc, vi cho rang tuy ong con tre, chua đay 20 tuoi, chua tung ra tran lan nao, nhung la nguoi co tri dung, đang đuoc giao trong trach ay. Chua Hien chap thuan, đong thoi cu them Ve uy Mai Phuc Lanh va Ky luc Vo Phi Thua theo giup viec cho con.
Vao khoang thang 9-10 (duong lich) nam 1672 (Nham Ty), quan Trinh đen Nam Bo Chinh. Sau ba thang dai do xet, ham doa, to cao chua Nguyen khong phuc tung nha Le; vuong tu Trinh Can thu tan cong vao luy Đong Hoi, roi đua đoan chien thuyen đen song Gianh va song Nhat Le đe cho đo bo. Biet tinh the ay, cong tu Hiep Đuc cho đap them luy Tran Ninh, bo tri them sung than cong va cap bao voi chua Hien.
Thang 1 (duong lich) 1673, Le Thoi Hien xua quan tan cong luy Tran Ninh nhung bi thua khien Trinh Tac noi gian, nghiem phat cac quan quan bai tran. Đuoc tang cuong them linh, Le Thoi Hien mo cuoc tan cong thu hai rat manh liet... Chi trong vong mot ngay chien đau, luy Tran Ninh bi pha nhieu cho va đoi ben đa giang co, chiem qua chiem lai tung khu vuc mot.
Nao long, tuong chua Nguyen ten Truong Phuc Cang (hay Cuong) toan bo luy, qua co thu ben nay song Le Ky nhung cong tu Hiep Đuc khong đong y, va noi: "mot khi quan ta rut lui, tat đich thua the lan vao, vay phai het suc co giu, toi tat đen cuu".
Sau đo, cong tu Hiep Đuc lien sai quan phi ngua đen luy Sa Ky, truyen cho lao tuong Nguyen Huu Dat phai tuc toc qua luy Tran Ninh cuu khon. Nhan lenh ay, theo nha van Son Nam, thi Nguyen Huu Dat đa lanh lung tra loi rang: "Ta chi lo gin giu luy Sa Phu nay ma thoi. Ngay tu hoi đau chien tran, ta khong đuoc ai chia sot trach nhiem nao o luy Tran Ninh ca. Ta khong dam đi!". Cau tra loi trong giay phut bat man, nhung sau đo Nguyen Huu Dat lien hoi han...
Nha van Son Nam ke tiep:

Nguyen Huu Dat chay nhanh len luy Sa Phu, đung quan sat thuc te cua chien tran. Ben kia song, sung than cong no vang ren, khoi boc mit troi che lap luy Tran Ninh. Chac chan Le Thoi Hien chiem uu thang va tuong si Đang Trong đang đai bai o ngay mat tran chanh. Ong du hieu: "Neu minh khong đi cuu vien thi cong tu (Hiep Đuc) phai đi cuu vien, va lieu vi nguyen soai qua tre tuoi, thieu kinh nghiem ay co đu suc ung pho?"
Nghi vay, Huu Dat tuc toc len yen, keo quan đen Tran Ninh, doc đuong, ong can than vat vo viet vao than cay may chu tom tat: "Huu Dat đa qua cuu vien luy Tran Ninh, xin cong tu (Hiep Đuc) đen giu luy Sa Phu đang bo trong". Đoc tin ay, cong tu Hiep Đuc qua giu luy Sa Phu va roi đanh tan đuoc đoi thuyen tuan tieu tren song Nhat Le cua Tham đoc Thang.
O mat tran Tran Ninh, khi lao tuong đen đuoc noi ay thi troi đa toi đen nhu muc. Truoc canh binh si lop chet, lop bi thuong, so con lai chien đau gan nhu tuyet vong, ong ra lenh gom nhanh cay, co kho, đot len sang ruc. Biet co vien binh đen, quan Trinh khong dam tien. Suot đem, Huu Dat đoc suat quan si tich cuc sua chua chien luy, nhung troi vua rang sang, Le Thoi Hien lai tan cong. Quan si Đang Trong chong tra quyet liet, cho nen con so bi thuong va thuong vong cua ca hai phia đeu tang len tung ngay. Lai gap luc gio bac thoi manh, mua phun le the, lanh leo hon bao gio het, chua Trinh Tac tu xet thay khong the thang noi, nen cho rut quan ve....
Su gia Tran Trong Kim cho biet them: 

Đen thang Chap, troi mua ret va lai nghe tin rang Trinh Can đi đen Linh Giang (tuc song Gianh) phai benh nang, Trinh Tac ben sai Le Hien o lai tran thu Nghe An, Le Si Triet lam Đo Đoc đong o Ha Trung đe giu cac noi yeu lo, lay song Linh Giang ma phan gioi han Nam Bac, roi rut quan ve Thang Long
Lam le cau sieu cho cac tuong si Đang Trong lan Đang Ngoai chet tran, tha tu binh xong; thang 4 duong lich 1673, cong tu Hiep Đuc ve đen Thach Xa. Chua Hien mung ro, khen ngoi, ban thuong nhieu vang bac. Nhan thuong, nhung sau đo cong tu Hiep Đuc tu bo gia đinh, quyet chi xuat gia, tuy moi 20 tuoi. Sach Đai Nam nhat thong chi', chep:

...Chua thuong nghe tin thang tran, thuong cho 100 lang vang, 100 lang bac va 50 tam gam. Sau khi đem quan ve, Hiep bo het nu sac, dung am nho tho Phat, giang ban nghia ly huyen vi"...


= La nha su =
Nha van Son Nam ke:

Khi chi huy chien tran, ong hoang Hiep song khac kho, ngoi trong trai, chi co hai ve si tuc truc ben canh. Lan no, mot lao gia o Quang Binh ten Bat Nghia đen trai voi y đinh "tien" cho ong mot thieu nu xinh đep. Tuy tu choi nhung ong khong quen cap cho lao gia 10 quan tien, vi hieu rang nguoi cha no hanh đong nhu vay chi vi qua tung thieu com ao o thoi loan .
Sach Lich trieu tap ky cua Ngo Cao Lang ke:

Quan Hiep Nguyen Phuoc Chieu, tu sau cuoc chien tranh nam Nham Ty (1672) keo quan ve Nam (Phu Xuan), trong long mo đao Phat, đi du lam khong sot mot danh lam thang canh nao. Quan Hiep dung mot toa am nho tai xa Khach Quan, o mot minh an chay, thuong đot huong, tung kinh niem Phat 


= Vien tich =
Ong hoang Hiep lieu đao nam 22 tuoi, vao ngay ram thang 6 nam At Mao, an tang o lang Hien Si, thuoc huyen Phong Đien, tinh Thua Thien, co le khong luu lai mot but tich, mot bai tho truyen khau nao. Nhung hau the tuong con nhan đuoc hinh bong bat diet cua ong qua nu cuoi phang phat tren moi cua cac tuong Bo Tat trong chua, giua tieng ke kinh....
Sach Lich su Phat giao Đang Trong cho biet them:

Theo tai lieu cua chua Minh Thien o nui But Son, lang Thanh Tuyen, phia Tay dinh Thai Khang (sau chua doi ve o xa Dien Lac, huyen Dien Khanh, tinh Khanh Hoa) thi chinh Ton That Hiep, la To khai son chua Minh Thien va khi ay ong co phap danh la Giac Sanh Thien Hoa Tu.
Sau thoi gian hoang hoa o chua nay, ngay ram thang 6 nam At Mao (ngay 6 thang 8 nam 1675), nha su Giac Sanh Thien Hoa Tu vien tich, đuoc chua Hien ban thuy hieu la Tinh Đuc Pho Chieu Hoa thuong.


Thong tin them Theo Gia pha Nguyen Phuoc toc, thi Ton That Hiep mat vi benh đau mua. Thuong tiec, chua Hien phong tang ong la: "Minh Nghia Tuyen Đuc, Cong Than, Khai Phu Quoc Thuong tuong Quan, Cam Y Ve, Đo Đoc Phu Su, Thieu uy Hiep Quan Cong", thuy la Toan Tiet. Nha tho o Lang Van The (Thua Thien), mo tang trong khuon vien nha tho.
Nam Gia Long thu 4 (1805), ong đuoc liet vao hang thuong đang cong than khai quoc, đuoc tho phu o Ta Vu nha Thai Mieu (Hue). Đen nam Minh Mang (1823) thu 4 đuoc tan phong la Thanh Quoc cong.


Chu thich Sach tham khao Tran Trong Kim, Viet Nam su luoc. Nha xuat ban Tan Viet, Sai Gon, 1968.
Son Nam, Noi ve mien Nam, chuong: Ong Hoang Hiep va tran giac nam 1673. Nha xuat ban Tre, 2009.
Pham Van Son, Viet su tan bien (Quyen 3). Tac gia tu xuat ban, Sai Gon, 1959.
Nguyen Hien Đuc, Lich su Phat giao Đang Trong. Nha xuat ban Thanh pho Ho Chi Minh, 1995.


Lien ket ngoai Gia pha Nguyen Phuoc Toc. Luu tru ngay 11 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine