Bach tuoc đom xanh, tao thanh chi Hapalochlaena, gom bon loai bach tuoc rat đoc đuoc tim thay o cac be thuy trieu va ran san ho thuoc Thai Binh Duong va An Đo Duong, tu lanh hai Nhat Ban toi Australia. Chung co the đuoc nhan biet nho vao lop da mau vang va nhung đom mau xanh bien đac trung, thu co kha nang thay đoi mau sac đot ngot khi bi đe doa. Chung an nhung đong vat nho nhu cua, cua an si, tom, va cac loai giap xac khac.
Chung đuoc cong nhan la mot trong nhung sinh vat bien đoc nhat tren the gioi. Du co kich co nho tu 12 đen 20 cm (4,7 đen 7,9 in) va co ban tinh kha ngoan ngoan, nhung chung la loai nguy hiem đoi voi con nguoi neu bi khieu khich va cham vao boi vi noc đoc cua chung co chua chat đoc than kinh tetrodotoxin cuc manh.


Phan loai Chi bach tuoc nay đuoc mo ta boi nha đong vat hoc nguoi Anh Guy Coburn Robson vao nam 1929. Co 4 loai đuoc xac nhan thuoc chi Hapalochlaena, va co 6 loai co kha nang van đang đuoc nghien cuu:

Hapalochlaena fasciata: Bach tuoc vien xanh
Hapalochlaena lunulata: Bach tuoc đom xanh lon
Hapalochlaena maculosa: Bach tuoc đom xanh phia nam
Hapalochlaena nierstraszi đuoc mo ta nam 1938 tu mot mau vat duy nhat tu Vinh Bengal, voi mau vat thu hai đuoc bat va mo ta nam 2013.


Hanh vi Cac loai bach tuoc đom xanh danh phan lon thoi gian tron trong cach ke ho tren đa trong khi trung ra nhung hoa van nguy trang đay hieu qua bang nhung te bao sac to da cua chung. Giong nhu tat ca cac loai bach tuoc, bach tuoc đom xanh co the thay đoi hinh dang mot cach de dang, đieu nay giup chung ep minh vao trong cac ke ho nho hon chung rat nhieu. Đieu nay, cung voi viec xep chong cac hon đa ngoai cua hang, giup bao ve con bach tuoc khoi nhung ke san moi.

Neu nhu chung bi kich đong, chung se nhanh chong thay đoi mau sac, tro thanh mau vang tuoi voi moi cai trong khoang 50-60 đom loe sang mau xanh bien ong anh ruc ro trong vong mot phan ba giay nhu la mot su trinh dien canh bao ra tin hieu xua đuoi bang mau sac. Đoi voi loai bach tuoc đom xanh lon (Hapalochlaena lunulata), cac đom chua cac te bao phan xa anh sang đa lop goi la iridophore. Nhung te bao nay đuoc sap xep đe phan xa lai anh sang xanh bien-xanh la trong mot tam nhin rong. Ben duoi va xung quanh moi đom co nhung te bao sac to mau toi, thu co the đuoc mo rong trong vong mot giay đe lam noi bat su tuong phan cua cac đom. Khong co te bao sac to nao o ben tren đom, đo la mot đieu bat thuong đoi voi cac loai đong vat than mem, vi chung thuong su dung te bao sac to đe che đi hoac bien đoi su lap lanh nhieu mau ve mat quang pho. Viec nhay that nhanh cac đom xanh đuoc gay ra boi viec su dung cac co đuoc đieu khien boi he than kinh. Trong cac tinh huong thong thuong, moi đom đuoc giau đi boi viec co cac co ben tren iridophore. Khi cac co nay gian ra va nhung co ben ngoai đom co lai, viec lap lanh nhieu mau đuoc phoi bay ra va do đo hien thi mau xanh bien.
Tuong tu nhu cac loai bach tuoc khac, bach tuoc đom xanh boi bang cach phun nuoc ra tu mot cai ong duoi dang đay đi do phan luc.


Sinh san Nghi thuc giao phoi cho bach tuoc đom xanh bat đau khi mot con đuc đen gan mot con cai va bat đau vuot ve no bang canh tay bien đoi cua no, haocotylus. Mot con đuc giao phoi voi mot con cai bang cach nam lay no, đoi khi che khuat hoan toan tam nhin cua con cai, sau đo chuyen cac goi tinh trung bang cach nhet haocotylus cua con đuc vao khoang mantle cua no nhieu lan. Giao phoi tiep tuc cho đen khi con cai co đu, va trong it nhat mot loai, con cai phai loai bo con đuc qua nhiet tinh bang vu luc. Con đuc se co gang giao hop voi cac thanh vien trong loai cua chung bat ke gioi tinh hay kich co, nhung tuong tac giua con đuc thuong ngan hon ve thoi gian va ket thuc bang viec bach tuoc lap rut haocotylus ma khong can chen hoac vat lon.
Con cai bach tuoc co đom mau xanh chi đe mot ly khoang 50 qua trung trong suot cuoc đoi cua chung vao cuoi mua thu. Trung đuoc đat sau đo đuoc ap ben duoi canh tay cua con cai trong khoang sau thang va trong qua trinh nay, no khong an. Sau khi trung no, con cai chet va con cai moi se truong thanh va co the giao phoi vao nam sau.


Đoc tinh Bach tuoc đom xanh du co kich co nho nhung lai chua đu đoc to đe giet hai muoi sau nguoi truong thanh trong vai phut. Vet can cua chung nho va thuong khong gay đau đon, nhieu nan nhan khong he nhan ra ho đa bi nhiem đoc cho toi khi ho bat đau bi giam ap ho hap va bi liet. Van chua co chat khang noc đoc cua bach tuoc đom xanh.


= Noc đoc =

Bach tuoc đom xanh tiet ra noc đoc chua tetrodotoxin, histamine, tryptamine, octopamine, taurin, acetylcholine va dopamine. Noc đoc cua no co the gay buon non, ngung tho, suy tim, nghiem trong hon la te liet toan than, mu loa tham chi dan đen tu vong trong vong vai phut neu khong đuoc cuu chua kip thoi. Nguyen nhan tu vong thuong la nghet tho do te liet co hoanh.
Thanh phan chinh trong đoc to than kinh cua bach tuoc đom xanh la mot hop chat ban đau đuoc goi la maculotoxin nhung sau đo đuoc đong nhat voi tetrodotoxin, mot chat đoc than kinh thuong đuoc tim thay trong ca noc cung nhu mot so loai ech phi tieu đoc khac. Tetrodotoxin đoc hon 1.200 lan so voi xyanua. Tetrodotoxin chan cac kenh natri, gay te liet van đong, ngung ho hap trong vong vai phut sau khi tiep xuc. Đoc to tetrodotoxin đuoc san xuat boi vi khuan trong tuyen nuoc bot cua con bach tuoc.
Nan nhan thuong bi nhiem đoc do phoi nhiem noc đoc cua bach tuoc đom xanh. Theo ban nang, khi đoi mat voi nguy hiem, loai đong vat nay se chay tron. Tuy nhien, neu moi đe doa van con hien huu, no se buoc phai tu ve đong thoi pho ra ben ngoai nhung chiec đom mau xanh cua no. Khi con bach tuoc bi don ep đen đuong cung va roi ai đo bat can cham vao no, anh ta se co nguy co bi can va bi trung đoc.
Tetrodotoxin co the đuoc tim thay trong hau het cac co quan cung cac tuyen co the cua loai bach tuoc đom xanh. Ngay ca nhung khu vuc nhay cam cua co the, loai chat đoc nay van co mat ma khong gay ra tac đong đoi voi cac chuc nang binh thuong cua no. Co the la do loai bach tuoc nay co he thong tuan hoan đoc nhat. Tren thuc te, bach tuoc me se tiem chat đoc than kinh vao đua con cua minh khi con trong trung đe khien bao thai tu tao noc đoc truoc khi no.


= Phan ung =
Tetrodotoxin gay te liet toan than nghiem trong. Nan nhan ngo đoc tetrodotoxin co the nhan thuc đay đu ve moi truong xung quanh nhung khong the di chuyen co the. Do tinh trang te liet, ho khong co cach nao đe bao hieu cung nhu the hien tinh trang ngat ngheo nham tim kiem su giup đo. Tuong tu nhu ngo đoc curare hoac pancuronium bromide, nan nhan van hoan toan tinh tao va canh giac. Anh huong cua tetrodotoxin chi la tam thoi va chat đoc nay se dan bat hoat trong mot vai gio khi đuoc co the chuyen hoa va bai tiet.
Cac trieu chung khac nhau ve muc đo nghiem trong. Tre em la đoi tuong co nguy co cao nhat vi kich thuoc co the nho.


= Đieu tri =
Phuong phap so cuu khi bi trung đoc la tao suc ep len vet thuong đong thoi ho hap nhan tao mot khi tinh trang te liet đa khien cac co ho hap cua nan nhan bi vo hieu hoa. Đieu nay thuong xay ra trong vong vai phut sau khi bi can. Do noc đoc chu yeu gay chet nguoi thong qua su te liet, nan nhan thuong se đuoc cuu neu ho hap nhan tao kip thoi va duy tri viec nay truoc khi chung xanh tim va ha huyet ap xay ra. So cuu bang ho hap nhan tao cho đen khi nan nhan ho tro y te se tang co hoi song sot cua nan nhan len đang ke. Tai cac co so y te, nan nhan se đuoc cho tho may đen khi co the đuoc loai bo đoc to. Cac nan nhan song sot sau hai muoi bon gio đau ke tu luc ngo đoc tetrodotoxin thuong hoi phuc hoan toan.


Trong van hoa đai chung Trong bo phim Octopussy cua James Bond, bach tuoc co đom xanh la bieu tuong noi bat cua trat tu bi mat cua nhung ten cuop va buon lau nu, xuat hien trong mot be ca, tren ao choang lua va nhu mot hinh xam tren phu nu theo thu tu. Cac đong vat cung đa đuoc đac trung trong cuon sach State of Fear boi Michael Crichton, noi mot to chuc khung bo su dung noc đoc cua con vat nhu mot vu khi giet nguoi ua thich. Khu vuc Phieu luu noi bat voi mot con bach tuoc co đom mau xanh trong se-ri "Petals To The Metal".
Mot video, ban đau đuoc đang tren TikTok, ve mot du khach o Uc đang xu ly mot con bach tuoc đom xanh đa tro nen pho bien vao thang 2 nam 2019.


Tham khao Lien ket ngoai CephBase: Hapalochlaena
Blue Ring Octopuses (Hapalochlaena spec.)
Life In The Fast Lane – Toxicology Conundrum #011
PBS Nature