Man hau, hay con co ten la man bac, man Ha Noi hoac goi van tat la man tai Viet Nam (danh phap hai phan: Prunus salicina, danh phap đong nghia: Prunus triflora hoac Prunus thibetica), trong thuong mai quoc te goi la man Nhat Ban hoac man Trung Quoc, la mot loai thuc vat thuoc phan chi Man mo, thuoc loai cay an qua. Cay nho rung la co nguon goc tu Trung Quoc. Hien nay loai đuoc trong tai cac vuon cay an qua o Viet Nam, Han Quoc, Nhat Ban, Israel, Hoa Ky va Uc.
Khong nen nham lan man hau voi mo, mot loai co ho hang cung đuoc trong o Trung Quoc, Nhat Ban, Han Quoc va Viet Nam. Mot cay khac, uc ly, cung la mot loai rieng biet mac du co ten Latin gan giong voi ten thuong goi cua loai nay.


Ten goi Mot so ten goi cua loai cay nay, ngoai man Nhat Ban hoac Trung Quoc, la Anh đao la lieu, man Chau A, trong tieng Anh, Ameixa hoac Ameixa-japonesa trong tieng Bo Đao Nha, 李 li trong tieng Quan Thoai va Japanskt plommon trong tieng Thuy Đien. Tai Viet Nam, ngoai ten man hau con đuoc goi la man bac, man Ha Noi hay đon gian goi ngan gon la man.
Chi Prunus, xuat phat tu Prunum trong tieng Hy Lap, co nghia la qua man. Tinh ngu rieng, salicina, co nguon goc tu tieng Latin co nghia la cay lieu.


Mo ta Man hau cao 9–12 met (30–39 ft) va nhanh cay co mau nau tia đen nau đo va choi ben co mau đo vang.
La dai 6–12 cm va rong 2,5–5 cm, co mep hinh vo so, khi con non thuong hoa lan voi cac rang hinh đau tuyen đon. Hinh dang la co xu huong thuon dai, mac du đoi khi la thay đoi nhe thanh hinh trung (rong hon o phan giua), hinh elip hep hoac trong vai truong hop hiem hoi co chut hinh trung (nua rong hon o phan giua). Phan goc la co hinh nem va đinh co pham vi tu nhon sac (đinh nhon) đen co đuoi (đuoi ngan manh). Mat tren cua la co mau xanh đam bong, 6 hoac 7 gan phu o hai ben gan giua khong keo dai đen mep la.
Choi đong cua man hau co mau đo tia va đoi khi co long o ria vay, mac du đieu nay rat hiem. Hoa moc vao đau mua xuan, khoang thang 4, moi hoa co đuong kinh khoang 2 cm voi nam canh hoa mau trang va moc thanh cum 3. Cuong la dai 1–1,5 cm, cac la đai hinh trung thuon khoang 5 mm, khong co long o mat ngoai, mep co rang cua long leo. Đinh la đai nhon đen cun. Canh hoa trang, hinh trung thuon dai, goc hinh nem va mep co rang cua o gan đinh. Bau nhuy khong long va đau nhuy hinh đia.
Qua dang hach, đuong kinh 4–7 cm, thit vang hong. Vo co the co mau vang, đo hoac đoi khi la xanh luc hoac tim va co mot lop phan bao phu. Hinh dang qua la hinh cau, hinh trung hoac hinh non va đuong kinh khoang 3,5–5 cm, mac du chung co the đat đuong kinh 7 cm o dang trong trot. Cay ra qua tu thang 7 đen thang 8. Khi chin hoan toan co the an tuoi. So voi man Au, qua man hau co huong vi va mui thom nong hon, ket cau chac hon, mau sac đep hon, kich thuoc lon hon va gia tri dinh duong tot.
Hat man hau co hinh bau duc (hinh qua trung) đen thuon dai va nhan nheo.


Mo hinh tang truong Man hau giong nhu cac loai man an qua khac, khong tuong thich voi nhau va can thu phan cheo đe đam bao đau trai vi chung khong the ra trai theo phuong phap ra qua khong can thu phan.


Noi song va phan bo Man hau moc o rung thua, ven rung, bui ram, ven đuong mon tren nui, ven suoi trong thung lung, o đo cao 200-2600 m, o Trung Quoc.
Trung tam thuan hoa cay man hau goc la tay nam Trung Quoc, tu luu vuc song Duong Tu. Cac quan the hoang da cua loai nay đuoc cho la phat trien manh o cac tinh Thiem Tay va Cam Tuc. Cay đuoc du nhap vao Uc va Nhat Ban.


Sinh thai Man hau phu thuoc rat nhieu vao moi quan he nam re cong sinh, tuong tu nhu cac loai man khac. Moi quan he nay voi nam Hebeloma hiemale đuoc chung minh lam tang toc đo tang truong rong o loai lai giua man anh đao va man hau, so voi phan bon hoa hoc, phan huu co va đoi chung.
Tac dung cua man hau giup cai thien đat o cac khu vuc nui đa voi tai Trung Quoc đa đuoc tron lan. Mot nghien cuu đuoc thuc hien tai Cong vien đa voi Quy Duong, Quy Chau, Trung Quoc, ket luan rang man hau ket hop voi reu, Homomallium plagiangium, Cyrto-hypnum pygmaeuman va Brachythecium perminusculum va cac loai thao moc Veronica arvensis va Youngia japonica, la nhung loai thuc vat tien phong phu hop đe trong trot đe su dung khi phuc hoi vung xoi mon đat karst. Đuoc trong tren đat trong trot bi sa mac hoa đa, o thanh pho Hechi, man hau lam tang ty le carbon tren nito va chat luong đat o tang đat 10–20 cm, mac du nhin chung, cay co anh huong han che đen cai tao đat vi phat trien nhanh va san luong cao, tang kha nang hap thu chat dinh duong tu đat.


Trong trot Quoc gia san xuat man hau chu yeu la Trung Quoc, tiep theo la Hoa Ky, Mexico, Y, Tay Ban Nha, Pakistan, Han Quoc, Uc, Chile, Phap, Nam Phi va Argentina. Loai qua nay noi tieng nhat o Viet Nam la giong man Tam Hoa đuoc trong o thi tran Bac Ha, Lao Cai.
Cac giong cay Nhat Ban du nhap vao Hoa Ky tu nua sau the ky 19. Tai đay, hoat đong nhan giong tiep tuc đa tao ra nhieu giong man khac, thuong cho qua to hon. Nha nhan giong cay trong Luther Burbank đa phat trien mot so giong bang cach lai man hau voi hanh ly va cac loai man luong boi ban đia Bac My khac nhu Prunus americana, Prunus hortulana hoac Prunus munsoniana. Vao cuoi the ky 19 va đau the ky 20, tu nhung giong lai nay, Burbank đa chon cac giong nhu 'Beauty', 'Eldorado', 'Formosa', 'Gaviota', 'Santa Rosa', 'Shiro' va 'Wickson', mot so trong đo van đuoc trong rong rai. Mot trong nhung giong noi tieng, "Santa Rosa", đuoc đat ten theo thanh pho o California.

Hau het man tuoi đuoc ban o cac sieu thi Bac My la giong man hau hoac giong lai. Chung đuoc trong tren quy mo lon o mot so quoc gia khac, chang han chung thong tri nganh cong nghiep qua hach o Tay Uc.


Đe doa Khi gieo trong ngoai troi, loai nay de bi nhiem mot so loai virus bao gom virus thuy đau va virus đom vong hoai tu man. Cac moi đe doa khac đoi voi loai nay van chua đuoc kham pha. Trong khi vai moi đe doa đa biet đoi voi cac khu rung o Trung Quoc, bao gom khai thac go, pha rung va o nhiem khong khi va nuoc thi van chua biet lieu nhung moi đe doa nay co anh huong truc tiep đen man hau hay khong. Ke tu nam 2023, tinh trang đe doa trong Sach đo IUCN la It quan tam va quan the loai đat on đinh. Sach đo IUCN khuyen nghi "ket hop quan ly va giam sat quan the trong khu vuc đuoc bao ve, noi loai nay xuat hien" va "thu thap ngoai vi bo sung, đam bao toan bo đa dang di truyen tim đuoc trong tu nhien thu thap vao ngan hang gen."


Su dung = Am thuc =
Man hau co thoi han su dung ngan (3–4 ngay) trong đieu kien nhiet đo phong cung nhu bao quan lanh (1–2 tuan). Man thuong đuoc che bien thanh mut, thach, ruou va cac loai đo uong khac. Hat tieu đen, rau mui, thi la, đinh huong, thao qua đen, nghe tay, nhuc đau khau, que, hat anh tuc, gung, moc qua, mang tay, sam An, xuan tiet va huong thao đa đuoc ghi nhan la dung đe đieu che ruou man thom. Giong man Santa Rosa tao nen ruou vang chat luong tot nhat, so voi Methley va Green Gage.
O Trung Quoc, keo trai cay cung đuoc ban bao quan, them đuong, muoi va cam thao. Mot nghien cuu ve tim kiem thuc an o Thung lung Cong Ba (quan Chu Khuc, Cam Tuc, Trung Quoc) đa xac đinh man hau la mot trong nhung loai trai cay dai đuoc an pho bien nhat. Ruou lam tu qua man hau đuoc tron voi ruou qua mo va ruou tra o long đe tao ra ruou man kieu Nhat, wumeijiu (ruou man hun khoi), o Đai Loan.
O Nhat Ban, mac du nguoi ta it an man hau hon qua mo co ho hang gan, nhung qua đuoc ngam chua va tao mau theo cach tuong tu. Đac biet o mien đong Nhat Ban, nhieu le hoi mua he ban trai cay ngam trong keo mizuame đuoc goi la anzuame (keo mo, vi qua mo đuoc su dung theo truyen thong trong cong thuc).
O ca hai quoc gia, qua cung đuoc dung đe lam huong lieu trong ruou mui goi la sumomo shu (すもも酒) tai anh Nhat Ban.
Đoi voi cac muc đich su dung khac cua loai nay va cac loai tuong tu, xem man .


= Duoc pham =
Nhieu loai trai cay đuoc su dung trong y hoc co truyen Trung Quoc đe tang cuong kha nang mien dich chong lai cac tac nhan truyen nhiem va đieu tri ung thu. Man va cu den co the đuoc xem la nguon chat chong oxy hoa co kha nang chong lai qua trinh oxy hoa. Qua man hau co the chua thanh phan kich thich mien dich (kich thich he thong mien dich bang cach kich hoat hoac tang hoat đong) co kha nang huu ich trong y hoc cho nguoi va trong nganh thu y. So voi trai cay khac, man hau chua nguon chat xo hop ly va nguon hop chat hoat tinh sinh hoc thich hop (chang han nhu vitamin C va thanh phan phenolic). Thanh phan phenolic trong qua tuong quan tich cuc voi đac tinh chong oxy hoa cua chung. Mot nghien cuu đanh gia chiet xuat ethanol tu 400 loai thao moc cho thay man hau la chat uc che Glucosyltransferase (GTF) hieu qua nhat va cho thay hoat tinh khang khuan cao nhat. Đa co nghien cuu ve viec lieu qua man hau co tac dung chong ung thu hay khong nho đac tinh chong oxy hoa, nhung tinh đen nam 2023, nguoi ta van chua ro vai tro cua chat chong oxy hoa noi chung trong viec bao ve va đieu tri ung thu.


Đoc tinh Cung nhu cac loai trai cay hat cung khac, hat va la rat đoc đoi voi con nguoi vi chung chua amydalin, chat nay se phan huy thanh hydro xyanua. Mac du kho co the xay ra ngo đoc do vo tinh nuot phai mot vai hat, nhung nen tranh an phai va khong bao gio tieu thu nhung hat đa nghien nat.


Xem them Prunus mume


Tham khao Lien ket ngoai "Prunus salicina". Plants for a Future.
"Prunus gymnodonta". Plants for a Future.
ibiblio.org - Prunus salicina
U.Melb-AU: Sorting Prunus names