Ten lua phong khong cua Luc quan My Nike Ajax la loai ten lua phong khong co đieu khien đau tien đi vao hoat đong, vao nam 1954. Nike Ajax đuoc thiet ke đe đanh chan cac may bay nem bom bay o toc đo duoi am tren đo cao hon 50.000 foot (15 km). Nike ban đau đuoc trien khai đe tao kha nang phong thu cua My truoc cac đot tan cong cua may bay nem bom Lien Xo, va ve sau đuoc trien khai ca o cac can cu cua My tai nuoc ngoai, cung nhu đuoc ban cho cac nuoc đong minh. Mot vai be phong ten lua van con đuoc su dung cho đen tan nhung nam 1970.
Cac phat trien trong cong nghe trong nhung nam 1950 đa nhanh chong lam cho ten lua MIM-3 tro nen loi thoi. No khong con kha nang đe phong thu truoc cac đot tan cong cua mot đoi hinh may bay nem bom lon, đong thoi ten lua Ajax chi co mot tam ban ngan. Nhung lo ngai nay khien cho quan đoi My ky hop đong phat trien ten lua MIM-14 Nike Hercules hien đai hon voi Bell, du Nike van con đang trong trang bi, vao nam 1959. Trong qua trinh phat trien ten lua Nike Hercules, cac moi lo ngai chinh đuoc chuyen dan sang cac ten lua ICBMs, va He thong phong thu ten lua Nike Zeus ra đoi nham muc đich nay. Tat ca cac ten lua phong khong Nike đeu đuoc phat trien boi Phong thi nghiem Bell, cung voi nhung nghien cuu phat trien ban đau ve he thong dan đuong bang radar trong Chien tranh the gioi thu hai.
Ban đau ten lua phong khong moi đuoc đat ten đon gian la Nike, sau đo đuoc đat them cai ten Ajax vao nam 1956 do su ra đoi cua Nike Hercules. Ten đinh danh luc đau la SAM-A-7 (Surface-to-air, Army, thiet ke so 7), nhung sau nay đuoc đinh danh MIM-3 (Ten lua đanh chan di đong, thiet ke so 3-Mobile Interceptor Missile, design 3) vao nam 1962.
Mot phan trong qua trinh phat trien ten lua Nike Ajax la phat trien mot đong co ten lua nhien lieu ran hoan toan moi, đe lam luc đay cho tang khoi toc cua ten lua. No ban đau đuoc thiet ke đe su dung tren ten lua cua Hai quan. Ten lua Ajax van con đuoc su dung no cho cac muc đich ngoai quan su, sau khi no bi loai bien vao nhung nam 1960.


Lich su = Boi canh ra đoi =
Phao phong khong von la mot vu khi co tinh chinh xac khong cao, khi đan phao toi muc tieu, chung se đuoc phan bo ngau nhien trong khong gian. Su phan bo nay lon hon nhieu so voi ban kinh sat thuong cua cac qua đan, vi vay ti le đe mot qua đan ban trung muc tieu la rat nho. Do đo, đe ban roi may bay đich, đoi hoi phai ban đuoc cang nhieu đan cang tot, tao ra mot luoi lua, tang ti le mot vien đan đon le ban "trung" may bay đich. Trong cuoc oanh kich Blitz, cac phao thu cua Anh đa ban tong tong 49.044 vien đan phao vao thang 1 nam 1941 đoi lai ban roi 12 may bay đich, tuc can ban 4.100 vien đan phao moi ha đuoc mot may bay đich. Cac phao thu nguoi Đuc, khi đoi đau voi cac cuoc oanh kich vao ban ngay đa lam tot hon the, voi trung binh 2.800 vien đan phao cho viec ban roi mot chiec Boeing B-17.
Viec cac may bay ngay cang co toc đo bay lon hon, vuot qua khu vuc phong khong nhanh hon, dan đen luong đan phao ban len cung giam đi đang ke. Mot đieu tuong tu cung xay ra khi may bay đich bay o đo cao lon, dan đen can đan phao co co lon hon đe bay đen đuoc đo cao tuong đuong, va do đo lam giam toc đo ban. Cac may bay su dung đong co phan luc thong thuong co toc đo gap đoi va co đo cao lon hon toc đo va đo cao toi đa cua may bay đong co Piston, khien cho ti le phao phong khong co the ban ha may bay phan luc giam xuong con gan bang 0. Ngay tu nam 1942, cac phao thu phao phong khong flak cua Đuc đa nhan thuc sau sac ve van đe nay, nguoi Đuc bat đau chuong trinh phat trien ten lua đe thay the cho phao phong khong cua minh.
Cac nuoc đong minh phuong Tay duy tri uu the tren khong trong phan lon thoi gian cua cuoc chien va cac he thong phong khong cua ho khong gap phai nhieu ap luc can nang cap. Tuy nhien, vao giua cuoc chien, luc quan Hoa Ky đa rut ra ket luan tuong tu nhu nguoi Đuc; cac mau phao phong khong se dan khong con huu dung. Vi vay, thang 2 nam 1944, luc quan My đa gui cho Luc luong hau can (ASF) yeu cau cung cap thong tin ve tinh kha thi trong viec che tao mot "ngu loi ten lua phong khong co nong lon" ("major caliber anti-aircraft rocket torpedo"). ASF ket luan rang đon gian la con qua som đe biet lieu đieu nay co kha thi hay khong va thay vao đo đe nghi tap trung vao mot chuong trinh phat trien ten lua chung.
Viec phat xit Đuc đua vao trang bi may bay tiem kich phan luc vao nam 1944 dan đen viec vao ngay 26 thang 1 nam 1945, Tong cuc truong Luc quan đua ra yeu cau phat trien mot he thong vu khi ten lua phong khong co đieu khien. Viec phat trien đuoc giao cho Phong thi nghiem Bell, khi đo la cong ty hang đau the gioi ve radar, đieu khien vo tuyen va he thong ngam ban tu đong (xem Hendrik Wade Bode).


= Du an Nike =
Bell bat đau cong viec voi loai ten lua moi, va Du an Nike đuoc bat đau ke tu ngay 8/2/1945. Nhom thiet ke cua Bell co nhiem vu thiet ke ten lua đanh chan o toc đo 500 mph (800 km/h) hoac lon hon, dai đo cao đanh chan tu 20.000 đen 60.000 foot (6.100 đen 18.300 m), va co gia toc thao dien 3 g tai đo cao 40.000 foot (12.000 m). Bell đua ra phan hoi vao ngay 14/5/1945 (va đua ra bao cao ngay hom sau) rang viec phat trien loai ten lua nhu vay la co kha thi. Ho bao cao rang:

Ten lua sieu thanh nen đuoc phong thang đung nho luc đay cua mot tang đay tang luc nhien lieu ran-bo phan nay sau đo se đuoc tach ra. Ten lua sau đo se bay bang đong co nhien lieu long, ten lua phai đuoc dan huong đen điem đanh chan tinh toan va đuoc kich no bang lenh đieu khien tu xa; cac lenh nay đuoc truyen bang cac tin hieu vo tuyen đuoc đieu khien boi mot may tinh tren mat đat ket hop voi radar co nhiem vu theo doi ca muc tieu va ten lua đanh chan.
Đay khong phai la du an ten lua duy nhat cua Luc quan Hoa Ky; Khong quan Luc quan Hoa Ky cung bat đau nghien cuu khai niem May bay đanh chan khong nguoi lai phong tu mat đat (Ground-to-Air Pilotless Aircraft, hay GAPA), mot he thong phong khong co tam hon lon hon mot chut, dua tren thiet ke may bay khong nguoi lai. Bell cung đuoc moi tham gia phat trien GAPA, tuy nhien đa tu choi do muon tap trung vao du an Nike. Ve sau Boeing đuoc trao hop đong phat trien GAPA. Đieu nay dan đen mot thoa thuan rang Khong quan Luc quan My va Cuc phao binh My se phat trien hai thiet ke ten lua rieng biet "co thiet ke dang may bay voi canh nang lon" nhu GAPA, hay "co ban dua tren đong nang ten lua" nhu ten lua Nike.
La mot phan Hiep đinh Key West, nhiem vu phat trien GAPA đuoc đam nhan boi Khong quan My tu nam 1948, sau khi luc luong nay tach khoi Khong quan Luc quan.


= Lap nhom thiet ke =

O pham vi va toc đo cua may bay muc tieu đang đuoc tinh đen, ten lua sieu thanh se phai mat mot khoang thoi gian đe tiep can đen muc tieu. Do đo ten lua can đuoc dan đuong đen vi tri cua may bay nem bom, đe đanh chan no. Bell đua ra mot he thong gom hai radar, voi mot radar dung đe theo doi muc tieu, va mot radar đe theo doi ten lua. May tinh tuong tu se tinh toan điem đanh chan, va gui lenh đieu khien cho ten lua đa đuoc ma hoa thong qua radar thu 2, va kich no đau đan bang lenh (trai nguoc voi ngoi no can đich).
Phong thi nghiem nghien cuu đan đao (Ballistics Research Laboratory) đuoc giao nhiem vu tinh toan thiet ke cau hinh đau đan nham tang toi đa kha nang tieu diet muc tieu. Sau đo, Picatinny Arsenal se đam nhan viec san xuat đau đan, va Frankford Arsenal đam nhan cong đoan che tao ngoi no. Cong ty che tao may bay Douglas se đam nhan che tao canh va nghien cuu ve khi đong hoc, trong khi Aerojet se che tao đong co nhien lieu rang cho tang đay khoi toc, va cong ty che tao may bay Bell se che tao cac tang đay ben tren cua ten lua nhien lieu long.
Ban đau mau thiet ke su dung mot cau hinh voi tang đay phia tren bao gom tam đong co ten lua phu JATO đuoc đat xung quanh đuoi ten lua, trong kha giong mot khoi hop. No đuoc du tinh se san sinh đuoc mot luc đay 93.000 lbf (410 kN) se đay ten lua đat toi van toc sieu am 1.750 foot tren giay (1.190 mph; 530 m/s) tai thoi điem 1,8 giay sau khi ten lua đuoc phong đi. Luc nay, đong co đay khoi toc đuoc tach khoi than ten lua, đong co ten lua chinh su dung nhien lieu long đuoc kich hoat, se tang toc ten lua đeu đan đen toc đo toi đa 2.500 foot tren giay (1.700 mph; 760 m/s), sau đo giam dan xuong 1.150 foot tren giay (780 mph; 350 m/s).
Trong giai đoan đau cua chuong trinh, nguoi ta nhan ra rang cac he thong radar hien co dua tren phuong phap quet hinh non khong cung cap hieu suat can thiet cho mot ten lua toc đo cao. Cac ky su quyet đinh su dung radar monopulse cho he thong ten lua phong khong Nike. Đa co hai he thong đuoc che tao thu nghiem, mot su dung tin hieu pha, mot he thong khac su dung tin hieu đinh thoi goi la "amplitude null system", he thong thu 2 đa đuoc lua chon.. Nghien cuu nay dan đen viec phat trien cac nam cham co the hoa am đuoc cho radar bang tan X cong suat 250 kilowatt đe theo doi va radar bang tan S cong suat 1000 kilowatt đe phat hien muc tieu. Cac thi nghiem đa chung minh rang đo phan hoi tin hieu radar tu ten lua o đo cao lon bi han che va mot bo phat đap đa đuoc them vao ten lua đe tang cuong đo tin hieu phan hoi.
Nhung thay đoi nay, va nhieu thay đoi khac, đuoc tom tat trong mot bao cao ngay 28 thang 1 nam 1946. Du an đe ra bon đot phong thu nghiem bat đau tu nam 1946, voi muc đich thiet ke va đua ten lua vao che tao vao nam 1949.


= Tien hanh thu nghiem =

Cac thu nghiem đuoc dien ra tai can cu thu nghiem ten lua White Sands tu ngay 17 thang 9 nam 1946 đen nam 1948 cho thay cum đay khoi toc dung đong co JATO gap nhieu van đe.
Cuoi cung, nhom nghien cuu buoc phai tu bo khai niem lap đong co đay khoi toc theo cum do luon xay ra su khac biet nho ve luc đay giua cac đong co JATO dan đen su khong đoi xung ve luc đay, du đa lap cac canh on đinh rat lon. Thay vao đo, Nike su dung 1 đong co đay khoi toc Allegheny JATO T39 2,6DS-51.000 lon hon đang đuoc phat trien cho Hai quan My trong Operation Bumblebee. Tang đay nay cung đuoc su dung trong ten lua phong khong RIM-2 Terrier cua Hai quan.
Mot loat thu nghiem moi bat đau vao thang 9 nam 1948 nhung đen thang 5 nam 1949 moi dung lai sau khi mot so sua đoi đuoc thuc hien. Cac van đe ve kinh phi sau đo đa lam tri hoan chuong trinh cho đen thang 1 nam 1950. Tu cuoi thang 1 đen thang 4, 16 ten lua khac đa đuoc ban thu, voi ket qua tot hon nhieu.


= San xuat =

Viec phat trien ten lua Nike khong phai la mot du an đuoc chu trong. Tuy nhien mot loat cac su kien cuoi nhung nam 1940 đa thay đoi đieu nay, trong đo co viec Lien Xo thu nghiem thanh cong bom nguyen tu nam 1949, su thang loi cua phe cong san trong noi chien Trung Quoc, va su phong toa Berlin. Thang 6/1950, chien tranh Trieu Tien no ra đa buoc quan đoi My phai đay nhanh cac du an phat trien vu khi cua minh. Thang 10 nam 1950 Bo truong Quoc phong Hoa Ky Charles E. Wilson đa bo nhiem Kaufman Keller vao vi tri Giam đoc Bo phan Vu khi co đieu khien moi đuoc thanh lap đe tang toc đo phat trien vu khi.

Keller đa xem xet cac du an đang dien ra khac nhau va quyet đinh rang Nike la du an phat trien tot nhat. Qua đo du an phat trien ten lua Nike đuoc đay nhanh va Keller đua ra moc đau tien gom 60 tram phong va 1.000 ten lua phai đuoc hoan thanh truoc ngay 31 thang 12 nam 1952, cong voi viec tiep tuc san xuat 1.000 ten lua moi thang. Thang 1 nam 1951, Wilson phe duyet ke hoach che tao va trang bi ten lua Nike, mac du can phai thu nghiem bo sung. 
Viec che tao bat đau đuoc tien hanh tu thang 8 nam 1952. Tinh đen cuoi nam, 3 to hop phong ten lua đa đuoc hoan chinh cung voi đo la 1000 ten lua đuoc van chuyen đen bai thu nghiem White Sands. He thong hoan chinh đuoc thiet lap vao thang 1 nam 1953, va mot be phong ten lua ngam đa ban thu nghiem lan đau tien vao ngay 5 thang 6 nam 1953. Cac kip đieu khien ten lua đuoc huan luyen tai Fort Bliss voi cac ten lua đuoc phong ve phia White Sands. Tong cong đa co 350 to hop ten lua cung voi 13.714 ten lua đa đuoc che tao gap rut. Nam 1957, Ve binh Quoc gia bat đau đam nhiem vai tro phong khong, thay the cac đon vi quan đoi chinh quy tai Bliss.


= Trien khai =
Viec trien khai ten lua Nike I thuoc tham quyen cua Bo tu lenh phong khong luc quan My (Army Anti-Aircraft Command) (ARAACOM). ARAACOM ban đau du tinh trien khai ten lua xung quanh cac thanh pho va cac khu vuc quan su. Tuy nhien, khi co ke hoach trien khai ten lua xung quanh Chicago, cac be phong ten lua bao ve thanh pho tu phia đong se phai đat nam trong pham vi thanh pho do ho Michigan bao quanh phia Đong thanh pho. Hon nua, cac kich ban khac nhau đa chung minh rang viec bo tri hai lop so le cua cac be phong ten lua se mang lai kha nang bao ve tot hon nhieu, đieu nay lap luan rang mot so can cu ten lua se phai nam gan trung tam đo thi hon.
Vi ly do an toan ve tam ban, cac bai phong ten lua phai co vung đat trong bao quanh phong truong hop vo tinh ten lua roi hoac no nhien lieu. Moi bai phong ten lua phai co dien tich toi thieu la 119 mau. Đay la mot dien tich đat lon va gay ra kho khan đoi voi cac nha quy hoach. Dan đen viec kien ​​truc su thiet ke Leon Chatelain, Jr. đa tiep tuc phat trien mot cau hinh be phong đat ngam.
Nho đuoc đat ngam, nen khau đoi đieu khien ten lua đuoc bao ve khoi cac vu no ten lua, dan đen dien tich đat danh cho moi to hop ten lua giam xuong con 40 mau. To hop phong ten lua ngam đa đuoc thu nghiem thanh cong tai bai thu ten lua White Sands vao nam 1953, ngay 28 thang 10 nam 1953 ARAACOM đua ra quyet đinh hau het cac to hop ten lua Nike đuoc đua vao trien khai se su dung cau hinh be phong ngam. Cau hinh to hop co ban gom bon be phong tren mat đat va mot khau đoi đat ngam cung voi cac ten lua bo sung. Cac ten lua đuoc đua len mat đat bang thang may, sau đo ten lua đuoc đay bang tay doc theo ray dan đen cac be phong ten lua. Mot can cu ten lua Nike thuong bao gom tu bon đen sau to hop co ban nhu vay.
Can cu ten lua Nike I đau tien đuoc xay dung tai Fort Meade, tu thang 12 nam 1953, thay the cho cac phao phong khong M1 co nong 120 mm. He thong ten lua Nike đuoc đua vao hoat đong đay đu tu thang 3/1954, chuyen sang trang thai chien đau 24/24 tu ngay 30 thang 5. Vao ngay 15 thang 11 nam 1956, ten lua chinh thuc đuoc đoi ten thanh Nike Ajax.
Trong 4 nam tiep theo, 265 khau đoi đa đuoc trien khai tai hau het cac thanh pho lon o mien Bac va cac thanh pho ven bien. Luc quan My đa loai bo 896 khau phao phong khong đieu khien bang radar, chi giu lai mot so it u phao 75 mm Skysweeper-loai phao phong khong duy nhat con đuoc My su dung. Phao 75 mm Skysweepers đa bi loai bien vao nam 1960.
Mot so ten lua Nike Ajax đa vo tinh bi phat no tai mot can cu ten lua o Leonardo, New Jersey ngay 22 thang 5 nam 1958, giet chet 6 linh va 4 dan thuong. Nguoi ta đa dung đai tuong niem cho su kien nay tai Fort Hancock.


= Nike Hercules =

Ngay tu thang 4 nam 1952, cac nha lap ke hoach đa bay to lo ngai ve kha nang cua ten lua Ajax trong viec đanh chan muc tieu trong mot đoi hinh may bay lon. Man hien thi Radar cua Nike se chi hien thi nhu mot muc tieu lon duy nhat, khong co đo phan giai đe phan biet tung chiec may bay muc tieu. Hon nua pham vi sat truong cua đau đan nho hon đo phan giai cua radar nen no se khong co kha nang bay đen đu gan muc tieu đe gay sat thuong. Đieu nay dan đen giai phap trang bi mot đau đan hat nhan cho ten lua Nike, đam bao co the gay sat thuong len toan bo đoi hinh may bay đich chi voi mot qua đan. Bell đa can nhac hai lua chon; mot la su dung đau đan WX-9 tren ten lua "Nike Ajax" hien co, trong khi mot ten lua co kich thuoc lon hon, voi đau đan XW-7 ma sau nay la ten lua "Nike Hercules". Luc quan My đa lua chon cau hinh ten lua Hercules, va ra lenh tien hanh phat trien no vao thang 12 nam 1952. Vao thoi điem nay, cac ten lua đuoc đat ten Nike I va Nike B. Sau nay, Nike I đuoc đoi ten thanh Nike Ajax con Nike B tro thanh Nike Hercules.

Ten lua Nike B co tang đay ten lua su dung nhien lieu ran. Nen phan than lon hon va nang hon. Do đo, đe đay ten lua len khong trung, can thiet ke lai tang đay khoi toc, su dung mot cum bon ten lua đay khoi toc cua Nike Ajax ghep lai voi nhau. Ten lua moi co đo cao đanh chan đat hon 100.000 foot (30 km) va cu ly đanh chan 75 dam (121 km). Radar tim kiem tam xa moi-HIPAR đuoc đua vao su dung, nhung radar AQU van đuoc giu lai, va đoi ten thanh LOPAR. Radar bat bam cung đuoc nang cap tang cong suat. Nike Hercules đuoc van hanh giong nhu ten lua Nike Ajax, va đuoc thiet ke đe dung chung can cu cu cua ten lua Ajax, su dung chung ca be phong va cac co so ngam cua Ajax.
Viec chuyen đoi tu Ajax sang Hercules bat đau vao thang 6 nam 1958. Do Hercules co tam ban va pham vi bao ve lon hon nen so can cu ten lua cung it hon, khi chi can tong cong 134 can cu ten lua Hercules so voi 240 can cu ten lua Ajax. Can cu ten lua Ajax tai Norfolk, Virginia, la can cu Ajax cuoi cung cua My, dung hoat đong vao thang 11/1963. Ten lua Ajax van con trong trang bi cua cac nuoc đong minh cua My, vi du Luc luong phong ve Nhat Ban van con trang bi ten lua nay cho đen khi chung đuoc thay the boi Nike J, mot phien ban ten lua Hercules vao nhung nam 1970.
Khi nhom thiet ke Bell Nike con đang lam viec voi mau thiet ke ten lua Hercules, ban chat cua moi đe doa chien luoc đa thay đoi. Vao cuoi nhung nam 1950, moi đe doa chu yeu la ICBM con cac moi đe doa tu may bay nem bom đuoc xep vao thu yeu. Ngay ca truoc khi ten lua Hercules đuoc trien khai, Bell mot lan nua đuoc yeu cau xem xet giai phap đanh chan ICBM. Ho ket luan Nike B (Hercules) co the tro thanh ten lua chong đan đao voi tuong đoi it thay đoi đoi voi thiet ke cua ten lua. Thay vao đo, vai tro phong thu ICBM đoi hoi nhung nang cap lon đoi voi radar va may tinh. Nhung no luc nang cap nay đa khai sinh du an Nike II vao nam 1958, sau nay tro thanh He thong phong thu ten lua Nike Zeus. Tuy nhien, khong giong nhu Nike Ajax va Nike Hercules, Nike Zeus khong đuoc đua vao hoat đong đay đu, do no khong co kha nang đanh chan nhieu đau đan cung luc, cac van đe ve ky thuat va chi phi danh cho chuong trinh qua lon. Viec phat trien Nike Zeus đa bi huy bo vao thang 1 nam 1963.


Xem them MIM-14 Nike Hercules va LIM-49 Nike Zeus.
English Electric Thunderbird va Bristol Bloodhound, ten lua phong khong co tinh nang tuong tu cua Anh
S-25 Berkut va S-75 Dvina, ten lua phong khong co tinh nang tuong tu cua Lien Xo
List of Nike missile sites


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Sach vo =
Cagle, Mary (ngay 30 thang 6 nam 1959). Nike Ajax Historical Monograph. U.S. Army Ordnance Missile Command.
Federation of American Scientists (ngay 20 thang 6 nam 1999). "Nike Ajax (SAM-A-7) (MIM-3, 3A)".
Leonard, Barry (2011). History of Strategic and Ballistic Missile Defense: Volume II: 1956–1972. DIANE Publishing.
Lonnquest, John; Winkler, David (thang 11 nam 1996). To Defend and Deter: The Legacy of the United States Cold War Missile Program. Ban goc luu tru ngay 6 thang 10 nam 2012. Truy cap ngay 1 thang 6 nam 2021. {{Chu thich sach}}: Đa bo qua |work= (tro giup)
Morgan, Mark; Berhow, Mark (ngay 1 thang 6 nam 2002). Rings of Supersonic Steel: Air Defenses of the Uniter States Army 1950–1979. Hole In The Head Press. ISBN 9780615120126.
Westerman, Edward (2001). Flak: German Anti-Aircraft Defenses, 1914–1945 (PDF). University Press of Kansas. ISBN 0700614206.
Walker, James; Bernstein, Lewis; Lang, Sharon (2010). Seize the High Ground: The U. S. Army in Space and Missile Defense (PDF). Washington, D.C.: Center of Military History. ISBN 9780813128092. Ban goc (PDF) luu tru ngay 17 thang 2 nam 2013. Truy cap ngay 13 thang 5 nam 2013.


Đoc them "Nike: the U.S. Army's Guided Missile System", Western Electric
The Continental Air Defense Collection Luu tru ngay 9 thang 6 nam 2019 tai Wayback Machine at the United States Army Center of Military History


Lien ket ngoai Nike missiles tren DMOZ
Nike Historical Society
http://designation-systems.net/dusrm/m-3.html
Nike Hercules in Alaska
Nike Ajax Explosion Marker: Gateway National Recreation Area Luu tru ngay 20 thang 6 nam 2019 tai Wayback Machine
Phim ngan Big Picture: Pictorial Report Number 20 co the đuoc tai mien phi ve tu Internet Archive
Nike Ajax the first surface-to-air missile
Nike Hercules at the Encyclopedia Astronautica
The last operational North American unit
Ed Thelen's Nike Missile Web Site
Nike at TheMilitaryStandard