Đo Celsius (℃ hay đo C) la đon vi đo nhiet đo đuoc đat ten theo nha thien van hoc nguoi Thuy Đien Anders Celsius (1701–1744). Ong la nguoi đau tien đe ra he thong đo nhiet đo can cu theo trang thai cua nuoc voi 100 đo C (212 đo Fahrenheit) la nuoc đong đa va 0 đo C (32 đo Fahrenheit) la nuoc soi o khi ap tieu bieu (standard atmosphere) vao nam 1742. Hai nam sau nha khoa hoc Carl Linnaeus đao nguoc he thong đo va lay 0 đo la nuoc đa đong va mot tram đo la nuoc soi.
He thong nay đuoc goi la he thong centigrade tuc bach phan va danh tu nay đuoc dung pho bien cho đen nay mac du ke tu nam 1948, he thong nhiet đo nay đa chinh thuc vinh danh nha khoa hoc Celsius bang cach đat theo ten cua ong. Mot ly do nua Celsius đuoc dung thay vi centigrade la vi thuat ngu "bach phan" cung đuoc su dung o luc đia chau Au đe đo mot goc phang bang phan van cua goc vuong. O Viet Nam, đo C đuoc su dung pho bien nhat.


Lich su Nam 1742, nha thien van hoc nguoi Thuy Đien, ong Anders Celsius (1701 – 1744) đa tao ra mot thang đo nhiet đo nguoc voi thang đo hien tai đuoc goi la "Celsius": 0 đai dien cho điem đong bang cua nuoc, trong khi 100 đai dien cho điem soi cua nuoc. Trong bai bao Quan sat hai đo ben tren nhiet ke, ong đa ke lai cac thi nghiem cua minh cho thay điem nong chay cua bang ve co ban khong bi anh huong boi ap suat. Ong cung xac đinh voi đo chinh xac đang ke lam the nao điem soi cua nuoc bien đoi nhu mot ham cua ap suat khi quyen. Ong đe xuat rang điem 0 cua thang đo nhiet đo cua minh, la điem soi, se đuoc hieu chuan o ap suat khi quyen trung binh o muc nuoc bien trung binh. Ap luc nay đuoc goi la mot bau khong khi tieu chuan. Hoi nghi chung ve trong luong va đo luong (CGPM) lan thu 10 cua BIPM sau đo đa xac đinh mot bau khong khi tieu chuan tuong đuong chinh xac 1.013.250 dynes tren moi cm vuong (101.325 kPa).
Nam 1743, nha vat ly Jean-Pierre Christin, thu ky thuong truc cua Academie des sciences, belles-lettres et arts de Lyon, lam viec đoc lap voi Celsius, đa phat trien thang đo trong đo so 0 đai dien cho điem đong bang cua nuoc va 100 đai dien cho điem soi cua nuoc. Vao ngay 19 thang 5 nam 1743, ong đa xuat ban thiet ke cua mot nhiet ke thuy ngan, "Nhiet ke cua Lyon" đuoc che tao boi nghe nhan Pierre Casati su dung thang đo nay.
Nam 1744, trung hop voi cai chet cua Anders Celsius, nha thuc vat hoc nguoi Thuy Đien Carl Linnaeus (1707 – 1778) đa đao nguoc thang đo nhiet đo cua Celsius. "Nhiet ke linnaeus" đuoc tuy chinh theo ong, đe su dung trong nha kinh cua ong, đuoc che tao boi Daniel Ekstrom, nha san xuat dung cu khoa hoc hang đau cua Thuy Đien vao thoi điem đo, co xuong san xuat nam duoi tang ham cua đai thien van Stockholm. Nhu thuong le xay ra trong thoi đai nay truoc khi truyen thong hien đai, nhieu nha vat ly, nha khoa hoc va nha san xuat dung cu đuoc cho la đa phat trien đoc lap cung loai thang đo nay; trong so đo co Pehr Elvius, thu ky cua Vien Khoa hoc Hoang gia Thuy Đien (noi co xuong che tao dung cu) va Linnaeus la nguoi tuong ung; Daniel Ekstrom, nha san xuat dung cu; va Marten Stromer (1707 Loi1770), nguoi đa nghien cuu ve thien van hoc duoi thoi Anders Celsius.


= Centigrade, hectograde va Celsius =

Tu the ky 19, trong cong đong khoa hoc, phep đo nhiet đo đuoc su dung cum tu "Centigrade" ("bach phan") cho thang đo Celsius. Nhiet đo tren thang đo thuong đuoc đon gian hoa la đo hoac, khi đo muon phan biet ro rang hon la đo C, ky hieu: °C). Boi vi thuat ngu centigrade cung la ten trong tieng Tay Ban Nha va tieng Phap cho mot đon vi đo goc (1/10000 cua mot goc vuong) va co mot y nghia tuong tu trong mot so ngon ngu khac, thuat ngu đo centesimal (đuoc goi la gradian, "grad" hoac "gon": 1ᵍ = 0,9°, 100ᵍ = 90°) đa đuoc su dung khi ngon ngu rat chinh xac, ro rang đuoc yeu cau boi cac co quan tieu chuan quoc te nhu BIPM. Noi cach khac, "Centigrade" luc nay đuoc goi la "hectograde".
Đe tranh bat ky su nham lan nao, hoi nghi CGPM lan thu 9 va CIPM (Comite International des poids et mesures) đa chinh thuc ap dung "đo Celsius" tu nam 1948, chinh thuc giu bieu tuong đuoc cong nhan (°C), thay vi su dung bieu tuong đo gradian/centesimal.
Đoi voi su dung trong khoa hoc, "Celsius" la thuat ngu thuong đuoc su dung nhat, trong khi "centigrade" van con su dung nhung đa đuoc giam su dung, đac biet la trong boi canh khong chinh thuc o cac nuoc noi tieng Anh. Mai đen thang 2 nam 1985, du bao thoi tiet do BBC đua ra moi chuyen tu "centigrade" sang "Celsius".


Ten va cac ky hieu Đo Celsius la đon vi SI duy nhat co ten đon vi đay đu chua chu in hoa ke tu khi đon vi co ban cua SI danh cho nhiet đo la kelvin tro thanh ten chinh thuc tu nam 1967 thay cho thuat ngu Kelvin (co viet hoa chu "K").
Nguyen tac chung cua Van phong Can đo Quoc te (BIPM) la gia tri so luon đi truoc đon vi va mot khoang trang luon đuoc su dung đe tach đon vi khoi so, vi du: "30.2 °C" (khong phai "30.2°C" hoac "30.2° C"). Cac ngoai le duy nhat cho quy tac nay la đoi voi cac ky hieu đon vi cho đo, phut va giay đoi voi goc phang (°, va cac ky hieu tuong ung), khi đo khong con khoang trang giua gia tri so va ky hieu đon vi. Cac ngon ngu khac va cac nha xuat ban khac nhau, co the tuan theo cac quy tac đanh may khac nhau.


= Ky tu Unicode =
Trong Unicode, ky hieu Celsius co ma la U+2103 ℃ degree celsius. Tuy nhien, đay la mot ky tu tuong thich đuoc cung cap đe tuong thich nguoc lai voi cac bang ma moi hon sau nay. No de dang cho phep ket xuat chinh xac cho cac chu viet Đong A đuoc viet theo chieu doc, chang han nhu tieng Trung Quoc. Tieu chuan Unicode ro rang khong khuyen khich viec su dung ky tu nay: "Trong su dung binh thuong, tot hon nen bieu thi đo Celsius "°C" voi mot chuoi U+00B0 ° degree sign + U+0043 C latin capital letter c, thay vi U+2103 ℃ degree celsius. Đe tim kiem, hay coi hai chuoi nay giong het nhau."


Mot so điem nhiet đo pho bien Mot so nhiet đo chinh lien quan đen thang đo Celsius cung voi cac thang đo nhiet đo khac đuoc trinh bay trong bang duoi đay.


Cong thuc đoi đon vi Bang thong tin duoi đay cho biet cac cong thuc đoi đon vi tu thang đo nhiet đo Celsius sang cac thang đo nhiet đo khac va nguoc lai.

 


Xem them Đo (nhiet đo)
Đo F
K


Chu thich Lien ket ngoai Đinh nghia cua Celsius tai Wiktionary

NIST, Basic unit definitions: Kelvin
The Uppsala Astronomical Observatory, History of the Celsius temperature scale
London South Bank University, Water, scientific data Luu tru ngay 29 thang 10 nam 2011 tai Wayback Machine
BIPM, SI brochure, section 2.1.1.5, Unit of thermodynamic temperature
TAMPILE, Comparison of temperature scales Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2019 tai Wayback Machine
C to F converter, Celsius to Fahrenheit Converter