Tet Nguyen Đan (con goi la Tet Ca, Tet Ta, Tet Am lich, Tet Co truyen, Tet A Đong hay đon gian la Tet) la dip le đau nam moi theo am lich cua Viet Nam va cac nuoc thuoc vung van hoa A Đong nhu Trung Quoc, Đai Loan (goi la Xuan Tiet), Han Quoc, Trieu Tien (goi la Seollal) va Nhat Ban (goi la Shogatsu), Mong Co (goi la Tsagaan Sar) va cong đong nguoi nhung nguoi theo van hoa A Đong o hai ngoai cung an Tet nay.
Vi Tet tinh theo Am lich nen Tet Nguyen Đan cua Viet Nam muon hon Tet Duong lich (hay Tet Tay). Do quy luat 3 nam nhuan mot thang cua am lich nen ngay đau nam cua dip Tet Nguyen đan khong bao gio truoc ngay 21 thang 1 Duong lich va sau ngay 20 thang 2 Duong lich ma roi vao giua nhung ngay nay. Toan bo dip Tet Nguyen Đan hang nam thuong keo dai trong khoang 7 đen 8 ngay cuoi nam cu va 7 ngay đau nam moi (23 thang Chap đen het ngay 7 thang Gieng). Tai Viet Nam truoc ngay Tet con co phong tuc nhu "cung Tao Quan" (23 thang Chap Am lich) va "cung Tat Nien" (29 hoac 30 thang Chap Am lich).
Hang nam, Tet đuoc to chuc vao ngay mong 1 (hay mung 1) thang Gieng am lich tren toan nuoc Viet Nam va o mot vai nuoc khac co cong đong nguoi Viet sinh song. Sam cay đao va cay quat o Bac Bo, Bac Trung Bo , hay cay mai va dua hau o Nam Trung Bo va Nam Bo đuoc coi la su chuan bi khong the thieu trong nhung ngay giap Tet. Sau đo, trong nhung ngay Tet, cac gia đinh sum hop ben nhau, cung tham hoi nguoi than, danh nhung loi chuc mung, mung tuoi va tho cung to tien. Hoat đong tin nguong tho cung to tien luon đuoc dien ra trong nhung ngay Tet, ket hop voi cac mon an truyen thong nhu: mut, hat dua va banh chung, banh tet, dua hanh, gio lua, gio xao,... la nhung mon an khong the thieu trong ngay Tet cua nguoi Viet.


Tu nguyen Tu nguyen tet trong tieng Viet la am Han Viet co cua chu 節, ma am Han-Viet hien đai đoc la tiet. Tet va tiet đeu bat nguon tu am đoc trong tieng Han trung co cua chu "節". "tet" xuat hien truoc "tiet", vao giai đoan chu "tiet" 節 co am đoc trong tieng Han trung co la /tet/. "Tiet" xuat hien sau "tet", vao giai đoan am đoc trong tieng Han trung co cua chu "tiet" 節 đa bien đoi thanh /tiet/. Ban đau ca "tet" va "tiet" đeu đuoc phat am giong nhu am đoc cua chu "tiet" 節 trong tieng Han o thoi điem chung đuoc tieng Viet vay muon, ve sau do su bien đoi cua ngu am tieng Viet cach phat am cua chung đa thay đoi thanh "tet" va "tiet" nhu hien nay. "Tiet Nguyen Đan" trong 24 điem "Tiet khi" (chu Han: 節氣) cua Thoi tiet phan chia theo lich Mat trang (Nong lich). Tu "nguyen" 元 trong "Nguyen Đan" 元旦 co nghia la su khoi đau hay la so khai va "đan" 旦 co nghia la buoi sang som hay la binh minh. Nghia goc cua tu "Nguyen Đan" 元旦 la chi "Buoi sang đau tien/Ngay đau tien (tuc ngay mong mot) cua mot nam Nong lich".
Hien nay, tai Trung Quoc, Tet am lich khong con đuoc goi la Tet Nguyen Đan nua. Tai Trung Quoc đai luc, thoi Dan quoc, nam thanh lap Trung Hoa Dan quoc (nam 1912) đuoc lay lam moc khoi thuy đe đinh ten nam duong lich. Nam thanh lap Trung Hoa Dan quoc đuoc coi la Trung Hoa Dan quoc nam thu nhat. Nam sau Dan quoc nam thu nhat, tuc la Cong nguyen nam 1913, la Dan quoc nam thu hai, nam 1914 la Dan quoc nam thu ba, nam 1915 la Dan quoc nam thu tu... Lay so nam Cong nguyen tru cho 1911 thi se ra so nam Dan quoc tuong ung cua nam Cong nguyen đo. Ngay 27 thang 9 nam 1949, tai Hoi nghi Toan the Khoa I Hoi nghi Hiep thuong Chinh tri Nhan dan Trung Quoc quyet đinh goi ten cac nam duong lich theo thu tu trong ky nguyen Cong lich, chinh thuc quy đinh ngay 1 thang 1 duong lich (tuc Tet Tay) goi la "Nguyen đan", ngay mong mot thang gieng nong lich goi la "Xuan tiet" (chu Han: 春節, pinyin: chunjie) (nghia la le hoi mua xuan).
Hai mien Nam Bac Viet Nam tu sau nam 1975 đeu cung su dung mui gio GMT+7 (truoc đo Viet Nam Dan chu Cong hoa su dung mui gio GMT+7, con Viet Nam Cong hoa su dung mui gio GMT+8 giong nhu Trung Quoc), Trung Quoc thi su dung mui gio GMT+8. Do Viet Nam va Trung Quoc su dung hai mui gio khac nhau, am lich Viet Nam va am lich Trung Quoc cung co đoi chut khac biet, co luc thi chi lech co mot gio, co luc thi lech đen mot thang. Vi vay ma co nam Viet Nam đon Tet cung ngay voi Trung Quoc, co nam lai đon Tet truoc hoac sau Trung Quoc.


Lich su = Nguon goc tet ra đoi =
Van hoa Đong A – thuoc nen van minh nong nghiep lua nuoc – do nhu cau canh tac nong nghiep đa "phan chia" thoi gian trong mot nam thanh 24 tiet khi khac nhau (va ung voi moi tiet nay co mot thoi khac "giao thua") trong đo tiet khi quan trong nhat la tiet khoi đau cua mot chu ky canh tac, gieo trong, tuc la Tiet Nguyen Đan. Sau nay đuoc biet đen la Tet Nguyen Đan. Nam moi cua Viet Nam bi anh huong boi nen van minh lua nuoc co đai.


= Viet Nam =
Theo Đai Nam nhat thong chi nha Nguyen , o cac huyen Bat Bat va My Luong (Xu Đoai) hang nam lay thang 11 lam đau nam. Theo mot so nha nghien cuu vao thoi Hung Vuong, Tet Nguyen đan dien ra vao thang Ty (thang 11 am lich) khi tiet troi chuan bi se lanh. Do vay, Tet Đoan ngo vao ngay mung 5 thang 5 am lich roi vao đung giua nam, tiet troi bat đau nang nong. Sau nay, do anh huong tu Trung Quoc nguoi Viet chuyen sang an Tet thang Dan (thang 1 am lich). Tuy nhien o vung đat To nhu Son Tay, Phu Tho, Vinh Phuc van co nhung noi an Tet hoac ky niem ngay đau thang 11 nhu: xong đat, mo cua rung, an nhung loai đat co khoang chat vao nguoi ...

Cung trong sach An Nam chi luoc cua Le Tac, nguoi Viet co phong tuc khac biet voi Trung Quoc, dan thuong hay ve minh, ua uong ruou, dung trau cau đai khach, hay an dua mam, nhung vat duoi bien va đa to chuc le Tet. Ong con ghi chep rang dan Viet đon le Tet tu thang gieng cho đen thang 3 am lich, choi nhieu tro choi nhu đa bong, đa cau, đanh co, đau vat va to chuc te le. Mot hoc gia khac la Le Quy Đon chep trong sach Kien van tieu luc rang nuoc Viet thoi nha Ly, đa thuc hien cac le nghi quan trong nhu lap Đan phong van đe cau mua, lap đan xa tac đe cau cho quanh nam đuoc mua, dung ngay lap xuan đe lam le nghinh xuan. Le Quy Đon viet rang thoi Hong Đuc (1442-1497) le Nguyen đan la ngay le quan trong bac nhat, tram quan phai vao chau vua.


= Tranh cai =
Nhieu hoc gia đa va đang tim cau tra loi cho nguon goc cua tet qua nhieu the he
Theo nha nghien cuu Toan Anh, Tet Nguyen đan đuoc xem la tiet le đau tien cua nam moi, bat đau tu luc giao thua voi le "tru tich". Le "tru tich" thuong đuoc tien hanh giua gio Hoi cua ngay 30 hay neu vao thang thieu thi vao ngay 29 thang Chap, va gio Ty cua ngay mong 1 thang Gieng nam moi.
Theo nha nghien cuu Phan Cam Thuong phan tich trong cuon "Tap tuc đoi nguoi", nguoi Viet su dung nong lich hay lich am đuoc tinh theo vong quay cua mat trang chung quanh trai đat, nhung cung tinh đuoc 24 tiet khi cua trai đat voi mat troi, voi 4 điem goc Xuan phan, Thu phan, Đong chi, Ha chi. Tet bat đau tu ngay đau tien cua thang Gieng, khoi đau cua mot nam moi, cung la khoi đau cua mot chu ky canh tac moi.
Nha su hoc Tran Van Giap cho rang co nhieu cach chia thoi gian thanh tung thang, tung nam. Tu khoi thuy, moi dan toc co mot loi rieng, cach chia thang, chia nam khac nhau. Theo nghien cuu cua Tran Van Giap, ngay "Tet Nguyen đan" o Viet Nam co tu đau the ky thu nhat sau Cong nguyen. Nguon goc chu Tet va nghia chu "Tet Nguyen đan" cung đuoc pho bien tu thoi đo.
Theo su tich "Banh chung banh day" thi nguoi Viet đa an tet tu truoc thoi vua Hung. Truyen thuyet ve chang Lang Lieu va banh chung cung goi y viec tet co truoc 1000 nam bac thuoc.


= Mot so khu vuc khac =


 Đong A  Theo lich su Trung Quoc, nguon goc Tet Nguyen Đan co tu nam Tam Hoang Ngu Đe 2852 TCN thay đoi theo tung thoi ky. Tuy nhien, Tam Hoang Ngu Đe cung chi la nhung nhan vat truyen thuyet. 
Lich su Trung Quoc cung cho rang Tet đuoc thay đoi qua cac thoi ky. Đoi Tam đai, nha Ha chuong mau đen nen chon thang gieng, tuc thang Dan. Nha Thuong thich mau trang nen lay thang Suu, tuc thang chap, lam thang đau nam. Nha Chu ua sac đo nen chon thang Ty, tuc thang muoi mot, lam thang Tet. Cac vua chua noi tren quan niem ve ngay gio "tao thien lap đia" nhu sau: gio Ty thi co troi, gio Suu thi co đat, gio Dan sinh loai nguoi nen đat ra ngay Tet khac nhau. Đoi Đong Chu, Khong Tu đoi ngay Tet vao mot thang nhat đinh la thang Dan. Đoi nha Tan (the ky III TCN), Tan Thuy Hoang lai đoi qua thang Hoi, tuc thang muoi. Đen thoi nha Han, Han Vu Đe (140 TCN) lai đat ngay Tet vao thang Dan, tuc thang gieng. Tu đo ve sau, khong con trieu đai nao thay đoi ve thang Tet nua. Song nhung chi tiet nay chi tim thay trong sach su Trung Quoc, khong co cac nguon tu lieu khac đe kiem chung. Theo cac nghien cuu gan đay, thuc te cu dan Bach Viet ngay xua an Tet vao thang Ty (thang 11 am lich ngay nay) đen thoi Han moi chinh thuc đoi thanh thang Dan (thang Gieng).
Truoc nam 1967, Viet Nam lay mui gio Bac Kinh lam chuan cho am lich. Ngay 8 thang 8 nam 1967, nha nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa ban hanh đoi lich dung mui gio GMT+7 lam chuan o mien Bac. Vi the hai mien nam bac Viet Nam đon Tet Mau Than hai ngay khac nhau (mien Bac ngay 29 thang mot trong khi mien Nam thi ngay 30 thang 1). Tu nam 1976, ca hai mien nam bac moi dung chung mui gio GMT+7.
Khong chi co Trung Quoc va Viet Nam co Tet Nguyen Đan, ma mot so quoc gia o Đong A cung co Tet nay. Chang han, đoi voi nguoi Đai Loan, Tet Nguyen Đan la dip le quan trong nhat, la nhung ngay ma moi nguoi o Đai Loan quay quan ben nhau, cung nhau đoan vien sau mot nam lam viec vat va. Ho co le hoi tha đen long đuoc to chuc tai lang co Thap Phan vao dip nay.
Tet Nguyen Đan o Hong Kong cung mang nhieu điem tuong đong voi Trung Quoc nhung cach đon Tet cua nguoi Hong Kong vo cung đac sac khi pha tron giua nen van hoa truyen thong Phuong Đong voi net van hoa phong khoang, moi me cua phuong Tay. Luc chuan bi đon Tet, nguoi dan Hong Kong cung lau don nha cua sach se, trang tri giay đo. Tre em thi đuoc li xi, nguoi lon chuc tung nhau mot nam moi hanh phuc.
Trong van hoa Han Quoc, ngay le lon nhat trong nam cung chinh la Tet Nguyen Đan, hay con goi la Seollal, ngay xua đuoi linh hon xau xa, đieu xui xeo va chao đon đieu tot lanh. Tuong tu nhu o Viet Nam, Tet bat đau tu ngay 1/1 Am lich va thuong keo dai trong 3 ngay. Tet cua nguoi dan ban đao Trieu Tien keo dai hang tuan voi nhieu phong tuc truyen thong nhu dan hinh đong vat len cua đe cau may, xem tuong so, đon mat trang... Ngay le Seollal đa tung bi bai bo trong khoang thoi gian dai, nhung nay đuoc phuc hoi va cong nhan la ngay le quoc gia o Bac Trieu Tien va Han Quoc.
Tet Am Lich hay con goi la Tet Thang Trang, Tet Nguyen Đan la mot trong nhung dip le lon nhat trong nam o Mong Co. Đay la thoi khac bao hieu mua đong gia lanh đa ket thuc, la dip đe gia đinh sum vay va that chat moi quan he. Nhung ngay đau nam, nguoi Mong Co se chi mac trang phuc dan toc. Ho quay quan cung nhau, tro truyen, vui đua, trao đoi cac mon an va thuong thuc chung.
O Nhat Ban mac du đa ngung đon Tet theo am lich đe chuyen sang đon Tet theo duong lich (xem Tet Nhat Ban) tu nam 1873 trong thoi ky Minh Tri duy tan, tuy nhien o mot so đia phuong phia nam Nhat Ban nhu Okinawa thi nguoi dan van đon Tet theo am lich va mot so le hoi Tet am lich van đuoc to chuc o mot vai đia điem. Nhung Tet am lich khong đuoc coi la ngay le quoc gia cua Nhat Ban nen moi nguoi van phai đi lam, đi hoc.


 Đong Nam A  O Singapore, nguoi dan đon Tet truyen thong cung thoi điem voi Tet Nguyen đan cua nguoi Viet Nam. Nhung ngay Tet o Singapore thuong dien ra voi Le hoi mua xuan voi 3 su kien noi bat: Le hoi Hoa đang, Le hoi Singapore River Hongbao va Le hoi đuong pho Chingay, keo dai tu mung 1 Tet cho đen 15 thang Gieng am lich. Moi le hoi đeu mang đam chat xuan, vui tuoi va co rat đong nguoi dan tham gia.
O Malaysia, mot phan tu dan so Malaysia la nguoi Hoa kieu, vi vay Tet Nguyen đan cung la mot dip rat quan trong voi ho. No cung đuoc coi la ky nghi chinh thuc tai quoc gia nay.


Cac giai đoan chinh trong Tet Nguoi Viet Nam quan niem rang ngay Tet thi tat ca moi thu đeu phai that som va moi. Do đo truoc ngay Tet khoang hon 2 tuan, cac gia đinh đa sam sua cho ngay Tet. Ho thuong quet don, trang tri nha cua, mua hoa, sam thuc an... that chu đao cho ngay Tet. Ngoai ra, tat ca nhung vat dung khong can thiet hoac bi cho la đem lai điem go cung bi vut bo. Dung tu "Tet" thay cho tu "am lich" tu ngay 23/12-10/1 đe mung Tet đen.


= Ram thang Chap =
Ram thang Chap la le cung ram cua thang tong ket cuoi cung cua mot nam, chuan bi cho le cung ong Tao va le Giao Thua đon nam moi. Chinh vi vay, nhieu gia đinh Viet coi trong le nay hon cac le cung ram khac trong nam. Cac le nghi va thu tuc cung ram thang Chap cung đuoc chuan bi chu đao, ky luong hon. Ram thang Chap vao ngay 15 thang cuoi cung am lich, tuc la chi con 8 ngay nua đen Tet ong Tao, va khoang nua thang nua la đen le cung tat nien đon nam moi.


= Cung ong Cong ong Tao =

Cong viec chinh thuc sua soan đon Tet cua nguoi Viet Nam thuong bat đau tu ngay 23 thang Chap, la ngay ma nguoi Viet cung ong Tao (Tao quan). Theo quan điem cua nguoi Viet thi ong Tao vua la than bep trong nha vua la nguoi ghi chep tat ca nhung viec lam tot xau ma con nguoi đa lam trong nam cu va bao cao voi Ngoc Hoang nhung van đe tot xau cua gia chu. Ong Tao đuoc cung vao trua hoac chieu ngay 23 thang Chap am lich hang nam. Le cung gom co huong (nhang), nen, hoa qua, vang ma va hai mu đan ong, mot mu đan ba kem theo ba con ca chep (ca chep that hoac ca chep lam bang giay kem theo co mu). Theo su tich ong Tao, ca chep se đua ong Tao vuot qua Vu Mon đe len Thien đinh gap Ngoc Hoang. Mot so gia đinh o nong thon van con gin giu phong tuc dung cay neu, trong khi o thanh pho, phong tuc nay đa bi lang quen. Theo phong tuc, cay neu đuoc dung len đe chong lai quy du va nhung điem go. Cay neu thuong đuoc treo hoac trang tri them nhung thu đuoc coi la đe doa ma quy nhu: toi, xuong rong, hinh nom va la dua. Truoc ngay Tet, nguoi Viet cung chuan bi banh chung, banh giay con o mien nam thi loai banh pho bien la banh tet va cac mon an thinh soan đe dang len ong ba to tien.


= Tat nien =

Ngay Tat nien co the la ngay 30 thang Chap (neu la nam đu) hoac 29 thang Chap (neu la nam thieu). Đay la ngay gia đinh sum hop lai voi nhau đe an com buoi tat nien. Buoi toi ngay nay, nguoi ta lam co cung tat nien. Giua ngay 30 (hoac 29) thang Chap va ngay mong 1 thang Gieng, gio Ty (tu 23 gio hom truoc đen 1 gio hom sau), trong đo thoi điem bat đau gio Chinh Ty (0 gio 0 phut 0 giay ngay Mong 1 thang Gieng) la thoi khac quan trong nhat cua dip Tet. No đanh dau su chuyen giao nam cu va nam moi, no đuoc goi la Giao thua. Đe ghi nhan thoi khac nay, nguoi ta thuong lam hai mam co. Mot mam cung gia tien tai ban tho o trong nha minh va mot mam cung thien đia o khoang san truoc nha. Mot so cong đong lay con ho la vat tho thi goi la cung Ong Ba Muoi. Mot so cong đong khac thi co mot phan co danh đe cung chung sinh, cung nhung co hon lang thang khong noi nuong tua.


 Sap don ban tho  Trong gia đinh nguoi Viet thuong co mot ban tho to tien, ong ba (hay con goi ong vai). Cach trang tri va sap đat ban tho khac nhau tuy theo tung nha. Bien, ban tho la noi tuong nho, la the gioi thu nho cua nguoi đa khuat. Hai cay đen tuong trung cho Mat Troi, Mat Trang va huong la tinh tu. Mot bat huong đat chinh giua (co the co hai bat huong nho hon đat đoi xung hai ben). Phia sau hai cay đen thuong co hai canh hoa cuc giay voi nhieu bong nho bao quanh bong lon. Co nha cung cam "canh vang la ngoc" (mot thu hang ma) voi su cau mong lam an đuoc qua vang, qua bac va buon ban lai gap nhieu lan nam truoc. O giua co truc "vu tru" la khuc tram huong duoi dang khuc khuyu va vuon len trong bat huong. Nhieu gia đinh đat xen hai cai đia giua đen va huong đe đat hoa qua le goi la mam ngu qua (tuy moi mien co su bien thien cac loai qua, nhung moi loai qua đeu co y nghia cua no). Truoc bat huong đe mot bat nuoc trong đe coi nhu nuoc thieng. Hai cay mia đat o hai ben ban tho la đe cac cu chong gay ve voi con chau va dan linh hon to tien tu tren troi ve ha gioi.


 Giao thua  Giao thua la thoi khac chuyen giao giua nam cu va nam moi. Trong thoi khac giao thua moi nguoi trong gia đinh thuong danh cho nhau nhung loi chuc tot đep nhat. Vao dip nay, cac đia phuong thuong to chuc ban phao hoa trong thoi luong tu 10 phut đen 15 phut o nhung đia điem rong rai, thoang mat.
Cung Giao thua la le cung đe đem bo het đi nhung đieu xau cua nam cu sap qua đe đon nhung đieu tot đep cua nam moi sap đen.

Cung Giao thua ngoai troi
Theo tuc le co truyen thi Giao thua đuoc to chuc nham đon cac Thien binh (chu Han: 天兵, tuc 12 vi Hanh khien). Luc đo ho đi thi sat duoi ha gioi, rat voi khong kip vao tan ben trong nha đuoc, nen ban cung thuong đuoc đat o ngoai cua chinh moi nha. Het mot nam, vi Hanh khien (行遣) cu đa cai quan Ha gioi trong nam cu se ban giao cong viec cho vi Hanh khien moi đi xuong se cai quan Ha gioi trong nam moi. Moi nam co mot vi, sau 12 nam thi cac vi Hanh khien se luan phien tro lai. Muoi hai vi Hanh khien va Phan quan (判官) gom:

Nam Ty: Chu Vuong Hanh Khien, Thien On Hanh Binh chi Than, Ly Tao Phan quan.
Nam Suu: Trieu Vuong Hanh Khien, Tam thap luc phuong Hanh Binh chi Than, Khuc Tao Phan quan.
Nam Dan: Nguy Vuong Hanh Khien, Moc Tinh chi Than, Tieu Tao Phan quan.
Nam Mao: Trinh Vuong Hanh Khien, Thach Tinh chi Than, Lieu Tao Phan quan.
Nam Thin: So Vuong Hanh Khien, Hoa Tinh chi Than, Bieu Tao Phan quan.
Nam Ty: Ngo Vuong Hanh Khien, Thien Hai chi Than, Hua Tao Phan quan.
Nam Ngo: Tan Vuong Hanh Khien, Thien Hao chi Than, Nhan Tao Phan quan.
Nam Mui: Tong Vuong Hanh Khien, Ngu Đao chi Than, Lam Tao Phan quan.
Nam Than:Te Vuong Hanh Khien, Ngu Mieu chi Than, Tong Tao Phan quan.
Nam Dau: Lo Vuong Hanh Khien, Ngu Nhac chi Than, Cu Tao Phan quan.
Nam Tuat: Viet Vuong Hanh Khien, Thien Ba chi Than, Thanh Tao Phan quan.
Nam Hoi: Luu Vuong Hanh Khien, Ngu On chi Than, Nguyen Tao Phan quan.

Mam le đuoc sap bay voi long thanh kinh tien đua nguoi Nha Troi đa cai quan minh nam cu tro lai Thien đinh va đon nguoi moi xuong se lam nhiem vu cai quan Ha gioi nam toi. Vi viec ban giao, tiep quan cong viec het suc khan truong nen cac vi chi co the an voi vang hoac mang theo, tham chi chi chung kien long thanh cua chu nha. Tren chiec huong an co binh huong, hai ngon đen dau hoac hai ngon nen.
Le vat gom cac chiec thu lon hoac con ga, banh chung, banh giay, mut keo, trau cau, hoa qua, ruou hoac nuoc va vang ma. Cac quan mac dau phut ban giao ban ron khan truong nhung vi la... nguoi nha troi nen co tai thau hieu ngay "ruot gan" cua gia chu. Neu co y cau loi, mua chuoc, đut lot, cac vi chi nhin dau hieu o khoi huong, lua đen la biet ngay, va lap tuc cac vi dong thang, khong them ngo ngang gi đen vat cung giao thua cua cac nha cau loi ay. Trai lai, nhung nha chan chat, that tha, song bang lao đong, an o tu te thi co khi chi can chen ruou, nen huong (nhu Tho cong đanh tin hieu qua huong đen), cac vi co chuc trach biet ngay ma vui ve thuong thuc, doc long phu ho.
Le tru tich con la le đe "khu tru ma quy", do đo co tu "tru tich". Le tru tich cu hanh vao luc giao thua nen con mang ten la le giao thua.

Cung Giao thua trong nha: la le cung to tien vao chinh thoi khac giao thua vua toi nham đe cau xin To tien phu ho đo tri cho gia đinh gap nhung đieu tot lanh trong nam moi sap đen. Mam le bao gom cac mon an man ngay Tet đuoc che bien tinh khiet voi phong cach trang nghiem.
Co man gom co banh chung, gio, cha, xoi gac, thit ga, xoi cac loai, ruou, bia va cac loai thuc uong khac. Cac mon an man khac tuy theo nhu cau cua gia đinh. Co ngot va chay bao gom Huong, hoa, đen nen, banh keo, mut Tet.
Khi cung Giao thua trong nha, cac thanh vien trong gia đinh thuong đung trang nghiem truoc ban tho (khong can tat ca, chi can gia chu va vai ba nguoi nua) đe khan to tien va xin đuoc cac cu phu ho đo tri trong nha moi va cau an khang thinh vuong, suc khoe tot. Truoc khi khan To tien đe moi tien nhan ve an Tet cung voi con chau hau the, cac gia chu thuong khan than Tho Cong đe xin phep cho to tien ve an Tet. Ong la vi than cai quan trong nha (thuong ban tho to tien o giua, ban tho Tho Cong o ben trai).


= Cac hoat đong chinh =


 Ba ngay Tan nien  "Ngay mong Mot thang Gieng" la ngay Tan nien đau tien va đuoc coi la ngay quan trong nhat trong toan bo dip Tet. Khong ke nhung nguoi tot so, hop tuoi đuoc moi đi xong đat, vao sang som ngay nay, nguoi Viet co thuong khong ra khoi nha, chi bay co cung Tan nien, an tiec va chuc tung nhau trong noi bo gia đinh. Đoi voi nhung gia đinh đa tach khoi cha me va cha me van con song, ho đen chuc Tet cac ong bo theo tuc: Mong Mot Tet cha.
"Ngay mong Hai thang Gieng" la ngay co nhung hoat đong cung le tai gia vao sang som. Sau đo, nguoi ta chuc Tet cac ba me theo tuc Mong Hai Tet me. Rieng đan ong chuan bi lap gia đinh con phai đen nha cha me vo tuong lai (nhac gia) đe chuc Tet theo tuc Đi seu.
"Ngay mong Ba thang Gieng" la ngay sau khi cung com tai gia theo le cung it nhat đu ba ngay Tet, cac hoc tro thuong đen chuc Tet thay day hoc theo tuc Mong Ba Tet thay. Trong nhung ngay nay nguoi ta thuong đi tham vieng, ve que, hoi tham nhau nhung đieu đa lam trong nam cu va nhung đieu se lam trong nam moi.
Đoi voi cong đong nguoi Cong giao Viet Nam, ba ngay đau nam ho thuong tham du thanh le o nha tho voi y cau nguyen cho tung ngay: mong Mot cau nguyen binh an cho nam moi, mong Hai cau nguyen cho to tien, ong ba, cha me neu con song va tuong nho neu đa qua đoi, mong Ba cau nguyen thanh hoa cho cong an, viec lam trong nam moi đuoc tot đep.


 Xong đat  Xong đat (hay đap đat, mo hang) la tuc le đa co lau đoi o Viet Nam. Nhieu nguoi quan niem ngay Mong Mot "khai truong" mot nam moi. Ho cho rang vao ngay nay, neu moi viec dien ra suon se, may man, ca nam cung se đuoc tot lanh, thuan loi. Ngay sau thoi khac giao thua, bat cu nguoi nao buoc tu ngoai vao nha voi loi chuc nam moi đuoc coi la đa xong đat cho gia chu. Nguoi khach đen tham nha đau tien trong mot nam cung vi the ma quan trong. Cho nen cu cuoi nam, moi nguoi co y tim xem nhung nguoi trong ba con hay lang gieng co tinh vui ve, linh hoat, đao đuc va thanh cong đe nho sang tham. Nguoi đen xong đat thuong chi đen tham, chuc Tet chung 5 đen 10 phut chu khong o lai lau, cau cho moi viec trong nam cua chu nha cung đuoc troi chay thong suot.
Cach chon tuoi xong đat:

Tuoi Giap hap voi Ky ma ky voi Canh – Mau.
Tuoi At hap voi Canh ma ky voi Tan – Ky.
Tuoi Binh hap voi Tan ma ky voi Nham – Canh.
Tuoi Đinh hap voi Nham ma ky voi Quy – Tan.
Tuoi Mau hap voi Quy ma ky voi Giap – Nham.
Tuoi Ky hap voi Giap ma ky voi At – Quy.
Tuoi Canh hap voi At ma ky voi Binh – Giap.
Tuoi Tan hap voi Binh ma ky voi Đinh – At.
Tuoi Nham hap voi Đinh ma ky voi Mau – Binh.
Tuoi Quy hap voi Mau ma ky voi Ky – Đinh.

Nguoi đi xong đat xong co niem vui vi đa lam đuoc viec phuoc, nguoi đuoc xong đat cung sung suong vi tin tuong gia đao minh se may man trong suot nam toi. Thoi xua, chi co hai cach chon nguoi tot via xong đat ngay đau nam. Ke lam quan, nguoi co hoc chon nguoi xong đat co tuoi hop tuoi voi chu nha.


 Xuat hanh va hai loc  Xuat hanh la lan đi ra khoi nha đau tien trong nam, thuong đuoc thuc hien vao ngay tot đau tien cua nam moi đe đi tim may man cho ban than va gia đinh. Truoc khi xuat hanh, nguoi ta phai chon ngay Hoang đao, gio Hoang đao va cac phuong huong tot đe mong gap đuoc cac quy than, tai than, hi than... Tai mien Bac, neu xuat hanh ra chua hay đen, sau khi le bai, nguoi Viet con co tuc be lay mot canh loc đe mang ve nha lay may, lay phuoc. Đo la tuc hai loc. Canh loc la mot canh đa nho hay canh đe, canh si... la nhung loai cay quanh nam tuoi tot va nay loc. Tuc hai loc o cac noi đen, chua ngu y xin huong chut loc cua Than, Phat ban cho nhan nam moi. Canh loc thuong đem ve cam o ban tho. Khac voi mien Bac, mien Trung khong co tuc hai loc đau nam nho the ma cay coi trong cac đen chua o mien Trung van giu nguyen la xanh biec suot ca mua xuan.
Tuy nhien viec hai loc ngay nay đa co nhung quan niem trai chieu so voi truoc đo la:

Viec hai loc khong nen vi co the co nhung canh loc co "vong" (linh hon) bam theo. Khi chung ta hai loc ve vo tinh se mang "vong" ve theo, neu "vong" tot thi khong sao nhung neu "vong" xau thi co the lam cho nha cua chung ta khong may man. Đay la van đe mang tinh duy tam, tuy nhien no cung co cai ly cua no.
Tiep theo viec hai loc đoi khi lam anh huong đen cay xanh canh quan đo thi vi tam ly moi nguoi đeu muon đem that nhieu loc ve nha cau may, do vay đa khong it truong hop lam hong het cay coi gay anh huong đen moi truong.
Cuoi cung viec hai loc đoi khi dan đen xo xat do viec tranh cuop hoac hai "trom" loc trong cac co quan nhay cam nhu Ngan hang chang han.
Nhung viec lam nay khong biet co mang lai may man khong nhung no phan anh mat xau cua van hoa ung xu cua nhung nguoi trong cuoc.
Vao nhung ngay đau nam, khi mat troi moc, nguoi ta đi ra khoi nha xem chieu gio thoi va co the đoan đuoc nam moi hen hay xui chang han:

Gio Nam: chi đai han;
Gio Tay: chi cuop boc loan lac;
Gio Tay Nam: chi benh dich ta;
Gio Bac: chi đuoc mua vua phai;
Gio Tay Bac: chi đuoc mua đo, đau;
Gio Đong: chi co lut lon.


 Chuc Tet  Sang mong Mot Tet con goi la ngay Chinh đan, con chau tu hop o nha toc truong đe le To Tien va chuc Tet ong ba, cac bac huynh truong. Theo quan niem, cu nam moi toi, moi nguoi tang len mot tuoi, boi vay ngay mong Mot Tet la ngay con chau "chuc tho" ong ba va cac bac cao nien (ngay xua, cac cu thuong khong nho ro ngay thang sinh nen chi biet Tet đen la tang them mot tuoi).


 Tuc tham vieng  Tham vieng ho hang la đe gan ket tinh cam gia đinh ho hang. Loi chuc Tet thuong la suc khoe, phat tai phat loc, gap nhieu may man, moi uoc muon đeu thanh cong... Nhung nguoi nam cu gap rui ro thi đong vien nhau tai qua nan khoi hay cua đi thay nguoi nghia la trong cai hoa cung tim thay cai phuc, huong ve su tot lanh.
Đen tham nhung nguoi hang xom cua minh va nhung gia đinh song gan voi gia đinh minh, chuc ho nhung cau tot lanh đau nam moi. Nhung chuyen tham hoi nay giup gan ket moi nguoi voi nhau, xoa het nhung khuc mac cua nam cu, vui ve đon chao nam moi.
Đen tham nhung nguoi ban be, đong nghiep va nhung nguoi than thiet voi minh đe chuc ho nhung cau tot lanh, giup tinh cam ban be gan gui hon.


 Mung tuoi  Li xi: nguoi lon thuong tang tre em tien bo trong mot bao giay đo, hay "hong bao", goi la "li xi" voi nhung loi chuc mung an no, chong lon. Theo co tich Trung Quoc thi trong "hong bao" co 8 đong tien (la Bat Tien hoa than) đuoc đat duoi goi đua tre đe xua đuoi quy đen quay nhieu, vi ma se so giay mau đo.
Theo truyen thuyet: 

Ngay xua co mot con yeu quai thuong xuat hien vao đem Giao thua khien tre con giat minh khoc thet len. Hom sau đua tre nhuc đau, sot cao, lam cho bo me khong dam ngu, phai thuc canh phong yeu quai. Co mot cap vo chong no moi sinh đuoc mot mun con trai khau khinh. Tet nam đo, co 8 vi tien dao qua, biet truoc cau be se gap nan lien hoa thanh 8 đong tien ngay đem tuc truc ben cau be. Sau khi cau be ngu say, hai vo chong lay giay đo goi nhung đong tien nay lai va đat len goi con roi ngu. Nua đem, con yeu quai xuat hien đinh lam hai đua tre thi tu chiec goi loe len nhung tia vang sang ruc, khien no khiep via bo chay.
Tien mung tuoi nhan đuoc trong ngay Tet goi la "Tien mo hang". Xua con co le cho tien phong bao voi so tien le (chu khong phai la tien chan), ngu y tien nay se sinh soi nay no them nhieu.


 Hoa vang  Ngay mong 4 thang Gieng theo lich co la ngay con nuoc. Trong ngay nay, nguoi Viet lam le cung to tien đa ve an Tet voi con chau va đot nhieu vang ma đe tien nhan ve coi am co them tien von đau nam, đang phu ho đo tri cho con chau hau the lam an phat đat. Tai nhieu vung o Đong bang Bac Bo, nguoi Viet co tuc hat cheo đo đua to tien tro lai the gioi ben kia.
Tuc hoa vang ngay mong 4 hoac mong 5, khong it gia đinh van theo truyen thong cu: lam com, đot vang ma gui nguoi than khuat bong loi cau nguyen mot nam moi nhieu may man. Theo nha su hoc Duong Trung Quoc, tuc hoa vang dua tren tin nguong tho cung to tien, vat hoa vang thuong gan voi đoi song thuong nhat, đe thay con nguoi o the gioi vo hinh ben kia song gan voi duong gian. Vao ngay mong 4 va mong 5 thang Gieng, nguoi ta kieng xuat hanh vi đay la ngay khong tot.


 Khai ha  Ngay mong 7 thang Gieng la ngay cuoi cung cua chuoi le hoi Tet. Trong ngay nay, nguoi Viet lam le ha Cay neu, goi la le Khai ha, ket thuc dip Tet Nguyen đan va bat đau buoc vao viec lam an trong nam moi tu ngay mong 8 hoac mong 9 thang Gieng.


Mot so hoat đong Tet truyen thong = Sam Tet =

Cho Tet la nhung phien cho co phien hop cho vao truoc Tet tu 25 thang Chap cho đen 30 thang Chap, ban nhieu mat hang, nhung nhieu nhat la cac mat hang phuc vu cho Tet Nguyen đan, nhu la dong đe goi banh chung, gao nep đe goi banh chung hoac nau xoi, ga trong, hoa va cac loai trai cay, dung tho cung (ngu qua) đe cung to tien,... Vi tat ca nhung nguoi buon ban hau nhu se nghi ban hang trong nhung ngay Tet, nhung ngay đau nam moi khong hop cho, nen phai mua đe dung cho đen khi hop cho tro lai đua đen muc cau rat cao. Nguoi Viet co cau mong bon cho ma, mong ba cho nguoi nen cho đuoc hop phien đau nam la mong ba Tet (ngay 3 thang 1 am lich). Hon nua, cho Tet cung đe thoa man mot so nhu cau mua sam đe thuong ngoan, đe le bai nhu hoa Tet, nhung loai trai cay, đac biet la dua hau va nhung loai trai co ten đem lai may man nhu mang cau, dua, đu đu, xoai,... Nhung loai cho Tet đac biet cung se cham dut vao truoc gio Ngo giao thua. Vao nhung ngay nay, cac cho se ban suot ca đem, va đi cho Tet đem la mot trong nhung cai thu đac biet. Kem theo cac cho mua ban ngay giap Tet đong đuc, nhieu noi con to chuc cac cho hoa nham vui xuan.
Hien nay, nhieu cho Gom đa đuoc mo vao ngay giap Tet đe phuc vu nguoi dan.


= Don dep, trang tri =


 Mam ngu qua  Mam ngu qua la mot mam trai cay co chung nam thu trai cay khac nhau thuong co trong ngay Tet Nguyen Đan cua nguoi Viet. Cac loai trai cay bay len the hien nguyen uoc cua gia chu qua ten goi, mau sac va cach sap xep cua chung.

Chon 5 thu qua theo quan niem nguoi xua la ngu hanh ung voi menh cua con nguoi. Chon so le tuong trung cho su phat trien, sinh soi.
Mam ngu qua cua nguoi mien Bac gom: chuoi, buoi, đao, hong, quyt hay la chuoi, ot, buoi, quat, le. Co the thay the bang cam, le-ki-ma, tao, mang cau. Noi chung, nguoi mien Bac khong co phong tuc khat khe ve mam ngu qua va hau nhu tat ca cac loai qua đeu co the bay đuoc, mien la nhieu mau sac.
Cung nhu nguoi mien Bac, mam ngu qua cua nguoi mien Nam khong quy đinh khat khe phai co nhung loai trai cay gi, thuong thi gom mang cau Xiem, sung, dua, đu đu, xoai voi ngu y cau sung vua đu xai. Nguoi mien Nam thuong kieng ky chung trai co ten mang y nghia xau (ke ca khi đoc trai) nhu chuoi - chui nhui, cam - cam chiu, le - le let, sau rieng - uu buon, bom (tao), luu - luu đan... va khong chon trai co vi đang, cay.


 Cay neu  Cay neu la mot cay tre cao khoang 5–6 met. O ngon thuong treo nhieu thu (tuy theo tung đia phuong) nhu vang ma, bua tru ta, canh xuong rong, bau ruou ben bang rom, hinh ca chep bang giay (đe tao quan dung lam phuong tien ve troi), giai co vai tay, đieu (mau đo), đoi khi nguoi ta con cho treo lung lang nhung chiec khanh nho bang đat nung, moi khi gio thoi, nhung khanh đat va cham nhau tai thanh nhung tieng keu leng keng nghe rat vui tai. O Gia Đinh xua, sach Gia Đinh Thanh Thong Chi cua Trinh Hoai Đuc, Tap Ha chep rang: "bua tru tich (tuc ngay cuoi nam) moi nha o truoc cua lon đeu dung mot cay tre, tren buoc cai gio bang tre, trong gio đung trau cau voi, o ben gio co treo giay vang bac, goi la "len neu"... co y nghia la đe lam tieu bieu cho nam moi ma tao tru nhung xau xa trong nam cu".
Nguoi ta tin rang nhung vat treo o cay neu, cong them nhung tieng đong cua nhung khanh đat, la đe bao hieu cho ma quy biet rang noi đay la nha co chu, khong đuoc toi quay nhieu... Vao buoi toi, nguoi ta treo mot chiec đen long o cay neu đe to tien biet đuong ve nha an Tet voi con chau. Vao đem tru tich con cho đot phao o cay neu đe mung nam moi toi, xua đuoi ma quy hoac nhung đieu khong may. Cay neu thuong đuoc dung vao ngay 23 thang chap, la ngay Tao quan ve troi chinh vi tu ngay nay cho toi đem Giao thua vang mat Tao cong, ma quy thuong nhan co hoi nay len ve quay nhieu, nen phai trong cay neu đe tru ta. Ngay 7 thang Gieng triet ha, goi la "ha neu" pham nhung khoan vay muon thieu thon trong tiet ay khong đuoc đoi hoi, đoi ngay ha neu roi moi đuoc đoi hoi".


 Tranh Tet  Phia tren ban tho thuong treo mot tranh dan gian ve ngu qua, chiec cuon thu... co khi la mot chu Han (Tam - 心, Phuc - 福, Đuc - 德...).
Tranh Tet tu lau đa tro thanh mot tap quan, mot thu choi cua nguoi dan Viet Nam va khong chi nguoi co tien moi choi tranh ma nguoi it tien cung co the choi tranh. No la mot phan khong the thieu trong khong gian cua ngay Tet co truyen xua kia. Nhung mau sac ruc ro nhu khoi goi nen cam giac moi me am cung ron ra sac xuan trong moi gia đinh cua nguoi Viet.


 Cau đoi Tet  Đe trang hoang nha cua va đe thuong Xuan, truoc đay tu cac nho hoc cho toi nhung nguoi binh dan "ton co" van con trong tuc treo "cau đoi đo" nhan ngay Tet. Nhung cau đoi nay đuoc viet bang chu Han (mau đen hay vang) tren nhung tam giay đo hay hong đao cho nen con đuoc goi la cau đoi đo. Ban than chu "cau đoi đo" cung xuat hien trong cau đoi Tet sau:

Thit mo, dua hanh, cau đoi đo
Cay neu, trang phao, banh chung xanh.
Cau đoi thuoc the loai van bien ngau, gom hai ve đoi nhau nham bieu thi mot y chi, quan điem, tinh cam cua tac gia truoc mot hien tuong, mot su viec nao đo trong đoi song xa hoi. Nen luu y la tu đoi (對) o đay co nghia la ngang nhau, hop nhau thanh mot đoi. Cau đoi la mot trong nhung the loai cua Van hoc Trung Quoc va Viet Nam.
Ngoai ra, ngay nay van con ton tai tuc "xin chu" lay hen đau nam, voi viec mua nhung tam thu phap viet chu Han, chu Nom, chu Quoc ngu (chu Latinh), voi muc đich ay, nhieu pho ong đo voi nhung ong đo viet nhung tam thu phap bang chu Han, chu Nom, chu Quoc ngu đa đuoc tai lap tai Sai Gon va Ha Noi. Nhung nam gan đay, đe chan chinh tinh trang lon xon va kinh doanh cau tha, tai Van Mieu, Ha Noi đa co nhung ky thi sat hach cac ong đo truoc Tet.


 Cay va hoa Tet  Ngoai hai loai hoa đac trung cho Tet la đao va mai, hau nhu nha nao cung co them nhung loai hoa đe tho cung va hoa trang tri. Hoa tho cung co the nhu hoa van tho, cuc, lay on, hoa hue...; hoa đe trang tri thi muon mau sac nhu hoa hong, hoa thuy tien, hoa lan, hoa thuoc duoc, hoa violet, hoa đong tien... Ngoai ra, hoa hong, cam chuong, loa ken, hue tay, la mang, thach thao... cam kem se tao su phong phu va mang y nghia sum hop cho binh hoa ngay Tet. Mau sac tuoi vui chu đao cua binh hoa cung ngu y cau mong mot nam moi lam an phat đat, gia đinh an khang va sung tuc.
Mien Bac thuong chon canh đao đo đe cam tren ban tho hoac cay đao trang tri trong nha, theo quan niem nguoi Trung Quoc, đao co quyen luc tru ma va moi xau xa, mau đo chua đung sinh khi manh, mau đao đo tham la loi cau nguyen va chuc phuc đau xuan.
Hoa mai, voi mien Nam nuoc Viet, nam trong vung khi hau nhiet đoi rat thich hop moi truong cho hoa mai đom bong nay mam moi dip Xuan ve Tet đen. Mien Trung va mien Nam lai hay dung canh mai vang hon mien Bac, mau vang tuong trung cho su cao thuong vinh hien cao sang, mau vang con tuong trung cho vua (thoi phong kien). Mau vang thuoc hanh Tho trong Ngu hanh, theo quan điem nguoi Viet, Tho nam o vi tri trung tam va mau vang đuoc tuong trung cho su phat trien noi giong. Đoi voi nguoi mien Nam, neu hoa mai no đung vao luc đon giao thua hay no vao sang som ngay mung mot Tet thi đieu đo co nghia la su may man, thinh vuong, va hanh phuc se đen voi ca gia đinh trong nam đo.
Ben canh nhung cay hoa Tet, khong the khong nhac đen cay quat — loai cay thuong đuoc bay bo va trang tri tai phong khach trong nhung ngay Tet. Cay quat Tet ngay cang co nhieu kieu dang cau ky nhung van phai bao đam su xum xue, la xanh tot, qua vang chi chit the hien su tru phu, hua hen nam moi đuoc mua, an nen lam ra, doi dao suc song.


= Am thuc ngay Tet =

Thanh ngu Viet Nam co cau Đoi gio cha, no ba ngay Tet. Tet đen, du ngheo kho đen đau thi nguoi ta cung co vay muon, xoay xo đe co đu an trong ba ngay Tet sao cho "gia đuoc bat canh, tre co manh ao moi". Hon the nua, du co đoi khat quanh nam thi đen Tet, moi nguoi ma nhat la tre em thuong đuoc an uong no đu. Bua an ngay Tet thuong co nhieu mon, đu chat hon va sang trong hon bua an ngay thuong. Vi vay ma nguoi ta cung thuong goi la "an Tet". Ngoai com, ngay Tet con co:

Banh truyen thong: banh chung, banh giay, banh tet... Đay la cac loai banh đac trung cho phong tuc an uong ngay Tet o Viet Nam. Banh chung va banh giay con đuoc gan voi cac su tich co cua cac vua Hung, to tien cua nguoi Viet.

Mut Tet va cac loai banh keo khac đe tho cung, sau đo don ra đe đai khach. Mut co rat nhieu loai nhu: mut gung, mut bi, mut ca chua, mut tao, mut dua, mut quat, mut sau rieng, mut mit, mut khoai, mut hat sen, mut cha-la, mut lac, mut me...
Trai cay, mam ngu qua, va đac biet la dua hau đo khong the thieu trong nhung gia đinh mien Nam. Dua hau đuoc chung cung noi ban tho To tien, ben canh cac loai mut, mam ngu qua, banh keo..., va nhieu qua dua con đuoc gan them chu Phuoc - Loc - Tho. Sang mong mot Tet, nguoi nha cu nguoi bo qua dua đe boi cau may va lay hen xui.
Keo banh thi đa dang hon nhu: Keo bot, keo doi, keo vung (me), keo theo leo, keo dua, keo cau, keo đau phung (keo cu-đo), banh che lam... Ngoai ra, Tet con co hat dua, hat bi, hat huong duong, hat đieu, hat de rang...
Thuc uong ngay Tet: Pho bien nhat van la ruou. Cac loai ruou truyen thong cua dan toc nhu ruou nep thom, nep cai hoa vang (nguoi Kinh), nep nuong (nguoi Thai), nep cam (nguoi Muong), ruou San lung, ruou ngo (nguoi H'Mong, nguoi Dao), ruou Mau son (nguoi Tay, nguoi Nung), ruou Bau đa (Trung bo), ruou đe (Nam Bo)... thuong đuoc dung. Sau bua an, nguoi ta thuong dung tra xanh. Ngay nay con co them cac loai ruou cua phuong Tay, bia va cac loai nuoc ngot.
Co Tet: dip Tet nguoi Viet thuong to chuc an uong lon, goi la an co. Cac mon co trong nhieu gia đinh o mien Bac co the co ga luoc, bong bi, canh mang, chan gio co nam huong, mien nau long ga, nem ran, xoi gac, xoi đo, thit ga, thit đong, mon xao, gio lua, gio mo, nom, dua hanh muoi...; bua an tat nien cua nguoi Hue thuong co xoi, thit heo quay, ca ro chien, canh rau (hoac canh kho qua). va mam co cung to tien, thuong co khoai, san, lac va che. O lang Vu Đai, Ha Nam phai co mon ca kho, o lang Son Vi, Phu Tho thuong co them che lam, nguoi dan Quang Nam phai co banh to Hoi An.
Ngoai ra, cac gia đinh mien Nam thuong co them noi thit kho nuoc dua (thit kho reu) va noi kho qua ham va nem bi, dua gia mien Nam, cu kieu ngam, banh trang (đe cuon) đe an may ngay Tet. Mien Bac co com ruou va thit đong, dua hanh  va ngay truoc co che kho, moc van am, thang ngay Tet, hien nay it đuoc biet đen. Mien Trung co dua mon va mon tre, giong gio thu cua mien Bac nhung nhieu vi cu rieng, thit chua va tai heo, nguoi Hue co them mon me ngam đuong. Thong thuong, nguoi noi tro mien Nam luc tinh nghi ngoi, khong nau nuong trong 3 ngay Tet, ma chi dung thuc an đa đuoc chuan bi san truoc Tet.


= Trong van hoa-nghe thuat =


 Thi ca  Tet, va cac tuc le, đuoc nhac đen rat nhieu trong ca dao Viet Nam:

Mung Mot thi o nha cha,
Mung Hai nha vo, Mung Ba nha thay
Mung Mot Tet cha,
Mung Hai Tet me, Mung Ba Tet thay
Cu keu ba tieng cu keu
Mong cho Tet đen dung neu an che
So co chang giau thi ngheo,
Ngay ba muoi Tet thit treo trong nha.
Tet cung la đe tai cho nhieu van, thi si:

Hay cau đoi Tet nhu:

Thit mo, dua hanh, cau đoi đo
Cay neu, trang phao, banh chung xanh
(Cau đoi dan gian)
Chieu ba muoi, no hoi tit mu, co cang đap thang Ban ra cua.
Sang mong mot, ruou say tuy luy, gio tay bong ong Phuc vao nha.
(Nguyen Cong Tru)
Toi ba muoi, khep canh can khon, nich chat lai, keo ma vuong đua quy toi.
Sang mong mot, long then tao hoa, mo toang ra, cho thieu nu đon xuan vao.
(Luu truyen la cua Ho Xuan Huong)


 Nhac Tet  Dip Tet la dip vui ve nen khong the thieu am nhac. Trong Tan nhac Viet Nam co rat nhieu ca khuc sang tac ve chu đe Tet va mua Xuan. Truoc đay co nhieu ca khuc xua noi tieng nhu "Ly ruou mung", "Đon xuan" cua Pham Đinh Chuong, "Xuan va tuoi tre" cua La Hoi, "Xuan hop mat" cua Van Phung, "Xuan đa ve" cua Minh Ky, "Anh cho em mua xuan" cua Nguyen Hien, "Mua xuan đau tien" cua Tuan Khanh,.... Trong thoi chien tranh Viet Nam, co nhung ca khuc hung ca cho nguoi chien si, nung đuc tinh than ho nhu bai "Xuan chien khu" cua Xuan Hong o mien Bac, nhung cung co nhung ca khuc buon noi ve su xa cach nhu "Xuan nay con khong ve" cua bo ba nhac si Trinh Lam Ngan o mien Nam. Thap nien 90, nhieu ca khuc vui tuoi đa đuoc pho bien nhu "Mua xuan đau tien" cua Van Cao, "Thi tham mua xuan" cua Ngoc Chau, "Hoa co mua xuan" cua Bao Chan, "Lang nghe mua xuan ve" cua Duong Thu, "Ngay Tet que em" cua Tu Huy, "Mua xuan oi" cua Nguyen Ngoc Thien, "Đoan ca xuan" cua Thanh Son, "Điep khuc mua xuan" cua Quoc Dung,...
Nhung tu nam 2000 tro lai đay thieu vang nhung bai nhac Xuan moi tao đuoc su noi tieng ma thuong la cac ca si chi hat nhac cu va phoi am lai, nhung cung co ca khuc đat muc pho bien cao nhu "Ngay xuan long phung sum vay" cua Quang Huy (2011). "Khuc giao mua" (2002) cua Huy Tuan voi tieng hat My Linh thanh cong đen muc co đuoc cac phuong tien truyen thong vinh danh la "Nu hoang nhac xuan". Đen nhung nam 2010, duoi su pho bien cua YouTube va cac nen tang phat nhac truc tuyen, nhung bai hat nhac Tet thong thuong la san pham quang ba hop tac cung voi cac nhan hang. Cac bai hat nhac Tet trong giai đoan nay đat đuoc nhung thanh cong lon ve mat thuong mai co the ke đen:

"Con buom xuan" (2014) cua Ho Quang Hieu
"Nhu hoa mua xuan" (2014) cua Ho Ngoc Ha, Thuy Tien va Minh Hang
"Nhu hoa mua xuan" (2023) cua Phung Khanh Linh & Wren Evans
"Mot nam moi binh an" (2016) cua Son Tung M-TP
"Bao gio lay chong?" (2017), "Chuyen cu bo qua" (2018) va "Em chao Tet" (2020) cua Bich Phuong
"Tet đong đay" (2019) cua Khoa, Kay Tran va Duck V
"Aiiii chuyen cu ban hong?" va "Thay Tet lon, mung Tet lon" (2019) cua Truc Nhan
"Lam gi phai hot" cua JustaTee, Hoang Thuy Linh va Đen
"Đi ve nha" (2020) cua Đen va JustaTee
"Gieo que" (2022) cua Hoang Thuy Linh va Đen
Ngoai ra, Tet cung la dip đe cac nghe si thuc hien nhung show ca mua nhac Tet va hai kich phuc vu nguoi ai mo . Cac hang san xuat phim cung co phim Tet đac biet.
Cum tu "Tet" đuoc nhac đen rat nhieu lan trong bai hat "Ngay Tet que em" cua Tu Huy:

Tet Tet Tet Tet đen roi
Tet Tet Tet Tet đen roi
Tet Tet Tet Tet đen roi
Tet đen trong tim moi nguoi.
Mung ngay Tet tren khap que toi....
Va bai hat "Mua xuan oi" cua Nguyen Ngoc Thien nhac nhieu lan cum tu "Xuan xuan oi":

Xuan Xuan oi! Xuan đa ve, co noi vui nao hon ngay xuan đen.
Xuan Xuan oi! Xuan đa ve, tieng chuc giao thua chao đon mua xuan.
Xuan Xuan oi! Xuan đen roi, canh en bay ve cho tim minh nao nuc.
Xuan Xuan oi! Xuan đen roi, nhung đoa mai vang chao mung xuan sang.
Nghe am vang bao cau chuc yen lanh....


Phong tuc, tap quan ngay Tet = Phong tuc đon Tet =


 Phong tuc that truyen  Sau Tet: Ngay xua cac cap trai gai đang trong thoi ky hua hon, truoc Tet nguoi con re tuong lai phai mang le đen bieu bo me vo .
Trong va ha neu: Tren cay treo mot so vat tuong trung goi la bua neu đe tru ta quy.
Hat sac bua: Sau giao thua, tre em nha ngheo tu tap thanh tung nhom, đen cua cac nha vua hat vua go trong. Chu nha bao gio cung mo cua ra phat tien mung tuoi cho cac em đe hai ben cung gap hen.
Ganh nuoc: Ngay sau Giao thua hoac sang mong Mot, nguoi nha mang thung ra song hoac ra gieng lang ganh nuoc ve đo đay chum vai, voi hy vong sang nam moi "cua cai nhu nuoc non".
Chuc Tet theo thu tu: Chuc theo thu tu Mong mot tet Cha, mong hai tet Me, mong ba tet Thay. Ngay nay tuy theo thoi tiet, đuong sa, tien ben nao thi đen ben đo truoc.
Lay song ong ba: Con chau đen chuc Tet viec đau tien la phai vao quy lay song cac co va ong ba.


 Phong tuc đai chung  Mua va xin cau đoi truoc Tet: Nhieu nguoi ta mua mot cau đoi hay hoac mot vai buc thu phap chu Han, chu Nom, chu Quoc ngu mang y nghia cau an, cau tai loc cho nam moi.
Mam ngu qua va ban tho gia tien: Đuoc bay bien cau ky đay đu vat le. Nguoi noi tro co y thuc mua đu nam loai qua va trinh bay sao cho đep mat va co y the hien ve sung tuc cua gia đinh.
Xong nha: Nguoi ta nho nguoi hop tuoi, hop menh đen xong nha, cau mong sang nam lay đuoc via tot cua nguoi xong nha.
Chon huong xuat hanh: Sau giao thua, co nguoi xuat hanh đi du xuan luon. Ho chon mot huong tuong hop tuong sinh voi minh voi con giap cua nam đe xuat hanh cau tai đon loc.
Mung tuoi: Chuc mung tuoi nguoi lon (ong ba, cha me, ho hang) va li xi cho tre nho.
Le chua: Co nguoi ca nam khong đi le, nhung đen Tet nhat thiet phai qua chua thap nen huong, dang tien giot dau hoac tien cong đuc cho chua. Vao ngay đau nam, tai chon linh thieng, nguoi ta tin rang đieu cau khan cua minh co nhieu kha nang thanh hien thuc.
Mua muoi: Đau nam moi nha đeu mua muoi đe cau may man đen. Van co cau la Đau nam mua muoi, cuoi nam mua voi.
Khai an va Khai but: Đau Xuan, nham vao ngay tot, gio tot, nguoi co chuc tuoc khai an (đong con dau lan đau tien trong nam); hoc tro, si phu khai but (viet bai hoac mot đoan van, mot cau tho... đau tien trong nam); nha nong khai canh (cay ruong, lam đat, trong, cay lan đau tien trong nam); nguoi buon ban thi khai thuong (mo hang lan đau tien trong nam)... Sau ngay mung Mot, du co mai vui cung chon ngay đe khai nghe, lam lay ngay. Neu nhu mung Mot tot thi chieu mung Mot bat đau. Rieng khai but thi Giao thua xong, chon gio Hoang đao khong ke mung Mot la ngay tot hay xau. Nguoi tho thu cong neu chua ai thue muon đau nam thi cung tu lam cho gia đinh mot san pham, mot dung cu gi đo. Nguoi buon ban, vi ai cung chon ngay tot nen phien cho đau xuan van đong, mac dau nguoi ban chi ban lay le, nguoi ta thuong cho Tet cung voi du xuan (đi choi Tet).
Đi le chua va xin xam (mien Bac goi la xin the): Khong ai biet chac chan phong tuc nay co tu bao gio va tai sao nhung trong nhung ngay đau nam am lich thi rat nhieu nguoi thich đi le o cac lang tam, đen chua đe cung bai va xin xam nhat la vao buoi sang mong mot, phong tuc nay thuong đuoc tien hanh chung voi tuc le chon huong xuat hanh va hai loc. Xin xam la mot hinh thuc tin vao cac the xam co ghi loi sam bao truoc điem lanh hay du trong nam va thuong can co thay ban xam. O mien Bac co tuc "boc que the" giong nhu tuc "xin xam" o phia Nam. Nguoi xin the dang mot le mon roi chon lay mot que the bang tre viet chu Han. Tren que the thuong ghi mot cau van ngan gon rut tu đien tich Trung Hoa co. Can cu cau van ay, nguoi xin the co the luan ra "tien đinh" cuoc đoi minh trong nam đo. Neu khong thong thao Han Van, co the thue thay đo luan giai giup. Ngay nay, nguoi ta thuong bo the tre va thay vao đo bang nhung to buom in chu quoc ngu voi loi giai đuoc soan san.


= Sinh hoat ngay Tet =

Van hoa mac đep ngay Tet: Lich su van hoa mac đep cua nguoi Viet trong ngay Tet đuoc the hien qua truyen mieng va cac an pham/nghien cuu co. Theo Thac si van hoa, Nha bao Nguyen Thanh Luan, quan niem chon mau sac cho trang phuc ngay Tet la đe phu hop voi khong khi linh thieng, sum vay cua dip Tet co truyen, ky vong se hoa hop voi vuong khi, tai loc, tu đo đem đen su binh an, niem vui cho ban than va gia đinh. Truoc đay, trang phuc truyen thong co khac biet giua cac vung mien, chang han nguoi mien Bac thuong chuong mac ao dai, nguoi mien Nam mac ao ba ba. Ve mau sac trang phuc, nguoi Viet nhin chung thich mau vang hoac đo trong 3 ngay Tet voi tam niem se đuoc nhieu phuc loc, may man, tien bac doi dao va phu quy trong nam moi.
Ngay xua, truoc Tet mot thoi gian ngan, cac ba cac me trong nha phai thuc khuya quay to, det vai, may ao quan moi cho ca nha. Cong viec nay thuong ket thuc vao ngay cuoi nam. Đen sang mung Mot Tet, ca nha day som, thay quan ao moi đe lam le gia tien. Nguoi ta cho rang can phai ru bo nhung cai cu, cai khong may man đi theo quan ao cu va đon mot nam moi voi nhieu hi vong va niem vui moi tu bo quan ao moi đo.

Don dep nha cua truoc Tet: Do tuc kieng cu quet nha trong ngay Tet. Theo quan niem dan gian, viec quet nha trong ngay Tet se quet đi theo ca loc xuan (xac phao đot trong đem giao thua), nguoi quet nha se bi "rong" ca nam; (rong: đuoc hieu nhu su xui xeo).
Tra no cu: Đoi voi nhieu nguoi Viet, dip tat nien la dip tra no cu, xoa bo xich mich cua nam cu, đe huong toi nam moi vui ve hoa thuan hon.
Tro choi dan gian: bit mat bat de, mua vo, hat boi, hat cai luong, hat cheo, đanh đu, thi leo cot mo, đap nieu, choi ga; bai choi; choi to tom điem; choi co nguoi va nhieu tro dan gian co truyen khac.
Co bac: Ngay xua cac gia đinh co ne nep quanh nam cam đoan con chau khong đuoc co bac ruou che nhung trong dip Tet thi tam cuc, co ganh, co nhay, chan, to tom, lac bau cua,... ai thich tro nao choi tro ay. Đen le khai ha (ha neu) thi xe bo tam cuc, cat bo to tom...hoac đot cac bo bai trong le hoa vang.
Treo quoc ky: Nhung nam sau ngay thong nhat đat nuoc, tai Viet Nam, ngay Tet cung nhu cac ngay le trong nam, chinh phu đeu khuyen khich treo quoc ky. Cac cong so, cong ty, truong hoc, noi sinh hoat cong cong thuong treo quoc ky kem bich chuong "Chuc mung nam moi" va cac loai co ngu sac.

Cung đua va Ha neu: Trong nhung ngay Tet, nguoi Viet quan niem rang co su hien dien cua Ong Ba to tien nen ban tho luon đuoc thap huong va cung com moi ngay. Thuong thi chieu mong Bon hay mong Nam cung tien đua Ong Ba, chieu mong Bay cung ha neu.
Đot phao thuong hay co trong dip cung tat nien hay thoi khac giao thua ngay Tet co truyen. Tu nam 1995, nha nuoc Viet Nam đa cam đot phao, buon ban va nhap khau phao bang Chi thi so 406/CT-TTg ngay 8 thang 8 nam 1994 vi tinh chat nguy hiem de gay sat thuong cua no. Thay vao đo, chinh quyen to chuc cac đem ban phao hoa cho nguoi dan thuong thuc.
Tu ngay 11 thang 01 nam 2021, theo nghi đinh 137/2020/NĐ-CP ngay 27 thang 11 nam 2020 cua Chinh phu, nguoi dan đuoc đot phao hoa khong co tieng no.


= Le hoi Tet =

Cac le hoi truyen thong khac nhu thi đau co nguoi; đua thuyen, đau vat, đanh con, mua lan, mua rong, thi tha chim bo cau... tuy theo ban sac van hoa cua minh, moi đia phuong đeu to chuc le hoi ngay Tet voi nhung phan "le" va phan "hoi" chua đung nhung net van hoa khac nhau rat phong phu.
Tu nam 2004, tai Thanh pho Ho Chi Minh co Đuong hoa Nguyen Hue va Đuong sach Tet tai phuong Ben Nghe, Quan 1 va Hoi hoa Xuan thuong nien tai cong vien Tao Đan va tu nam 2009, tai Ha Noi co Le hoi pho hoa Ha Noi tai phuong Trang Tien va Ly Thai To thuoc quan Hoan Kiem đe trang hoang hoa cho khach thuong ngoan, tuy khong to chuc hang nam va pho Ong đo o Van Mieu. Tu nam 2007, tai phuong 7 thuoc đia phan thanh pho My Tho, tinh Tien Giang co Đuong hoa Hung Vuong to chuc hang nam. Ngoai ra con Đuong hoa Bach Đang tai Đa Nang, Đuong hoa Tran Bien tai Bien Hoa, Đuong hoa Bach Đang tai Binh Duong, Đuong hoa 16/4 tai Ninh Thuan, Đuong hoa Phu My Hung tai Khu đo thi Phu My Hung, Thanh pho Ho Chi Minh.
Ngoai hoi Tet, nhieu đia phuong con to chuc cac le hoi mua Xuan đac biet, chang han nhu:
Tai Ha Noi, vao ngay mung 5 Tet, le hoi Quang Trung đuoc to chuc o go Đong Đa, thuoc đia phan phuong Quang Trung, quan Đong Đa va vao ngay mung 6 la bat đau le hoi Co Loa tai xa Co Loa thuoc huyen Đong Anh, le hoi chua Huong tai xa Huong Son, huyen My Đuc, le hoi đen Hai Ba Trung tai huyen Me Linh.
Cac noi khac co Cho Am Duong mung 4 o phuong Vo Cuong, thanh pho Bac Ninh, tinh Bac Ninh va Cho Vieng mung 7 tai xa Kim Thai, huyen Vu Ban va tai thi tran Nam Giang, huyen Nam Truc, tinh Nam Đinh, Hoi xuan Nui Yen Tu o xa Thuong Yen Cong, thanh pho Uong Bi, tinh Quang Ninh.
Tai lang co Van Luong thuoc phuong Van Phu nam o thanh pho Viet Tri, tinh Phu Tho co hoi nem đa, goi la Nem Chai vao ngay 3 thang gieng. Tu nam 1946 hoi Nem Chai thoi to chuc vi nguy hiem tinh mang. Nam 2004 le hoi đuoc phuc hoi nhung thay nem đa bang tui vai đung cat.
Tai xa Đong Hoang, huyen Đong Son (nay la phuong Đong Son) thuoc tinh Thanh Hoa co phien cho Chuong to chuc vao mung 6 Tet, nguoi dan đen mua ban mot so san vat nong nghiep đe lay may, con thanh nien thi đanh nhau đe cau may.


= Tin nguong ngay Tet =


 Điem lanh  Hoa mai: sau Giao thua, neu hoa mai (loai 5 canh) no them nhieu va đay đan thi đo la mot điem may. Va may man hon nua khi co mot hoac vai bong hoa 6 canh.

Cho la vao nha: Tuc ngu Meo đen nha thi kho, Cho đen nha thi sang.
Cay đao: Neu co nhieu canh kep (hoa kep) 3 lop (hang) tren đai hoa va co hinh dang nhu bong hong thi se co nhieu phuc loc.
Cay quat: Neu cay co nhieu choi xanh moc thi nam đo se co nhieu loc. Neu co đu Tu quy: Qua chin, qua xanh, hoa va loc thi se may man va thanh đat ca nam.


 Kieng ky  Theo quan niem trong ngay đau nam (Nguyen Đan) ma co nhieu đieu tot đep thi ca nam đo chac chan se co nhieu đieu tot đep đen cho moi nguoi, co su giong va khac nhau giua cac mien voi niem tin chinh đe giu đieu lanh trong nam moi. Đien hinh, nguoi Viet co mot so kieng ky nhu sau:
Mien Bac

Ky mai tang: Ngay Tet Nguyen Đan la ngay mo đau cho van hoi hanh thong cua ca mot nam, co y nghia rat thieng lieng. Gia đinh phai tam gac moi sau rieng đe hoa chung voi niem vui toan dan toc. Vi vay co tuc le cat khan tang trong ba ngay Tet. Nha co đai tang kieng đi chuc Tet, mung tuoi ba con, xom gieng, nguoc lai ba con xom gieng lai can đen chuc Tet va an ui gia đinh bat hanh. Truong hop gia đinh co nguoi chet vao ngay 30 thang chap ma gia đinh co the đinh lieu đuoc thi nen chon cat cho kip trong ngay đo, đa so cac gia đinh kieng đe sang ngay mung Mot đau nam. Truong hop chet đung ngay mung Mot Tet thi chua phat tang voi nhung phai chuan bi moi thu đe sang mung Hai lam le phat tang.
Ngay mung Mot Tet nguoi ta rat ky nguoi khac đen xin lua nha minh, vi quan niem lua la đo la may man. Cho nguoi khac cai đo trong ngay mung Mot Tet thi ca nam đo trong nha se gap nhieu đieu khong may nhu lam an thua lo, trong nha lung cung, ra đuong hay gap tai bay va gio...
Kieng cho nuoc đau nam vi nuoc đuoc vi nhu nguon tai loc trong cau chuc tien vo nhu nuoc, neu cho nuoc thi coi nhu mat loc.
Trong ngay nay, nguoi ta kieng quet nha vi theo mot đien tich cua Trung Quoc, neu quet nha thi nam đo gia canh se ngheo tung, khanh kiet. Khi hot rac trong nha đo đi thi than Tai se đi mat.
Ngay đau nam cung nhu ngay đau thang, nguoi ta rat kieng ky viec vay muon hay tra no, cho vay. Nguoi xua quan niem khong nen vay tien hoac đo đac vao nhung ngay đau nam moi, đieu đo co the lam chung ta roi vao canh tung thieu ca nam, khong may man.
Trong an uong, nguoi ta kieng an thit cho, ca me, thit vit... Neu an nhung thu nay vao dip đau nam hay đau thang se "xui quay".
Ngoai ra, nguoi gia cung khuyen con chau trong ngay nay khong đuoc đanh vo bat đia, am chen, cai nhau, chui nhau, kieng nhung đieu khong vui xay ra voi gia đinh.
Nguoi ta thuong kieng khoc loc, buon tui hoac noi toi đieu rui ro hoac xau xa trong dip Tet.
Kieng mac quan ao mau trang va đen: Theo quan niem cua nguoi xua, mau trang va đen la mau cua tang le, chet choc, vi vay nhung ngay đau nam thi phai mac trang phuc voi nhung mau sac sac so va thu hut su chu y, tao nen su phan khoi va vui ve đe đon chao nam moi, nhu: mau hong, đo, vang, xanh...
Kieng noi to, cai nhau, noi xau hay mang nguoi khac.
Kieng đi chuc Tet vao sang Mong Mot Tet neu khong đuoc gia chu moi vi so se mang đen đieu khong tot đep cho chu nha trong nam moi. Theo phong tuc xong đat, nguoi đau tien buoc vao nha ai trong ngay mung mot Tet chinh la nguoi quyet đinh đem lai su may man hoac xui xeo cho gia đinh ay trong ca nam.
Ngay mong 5 thang gieng Am lich la ngay nguyet ky, nguoi Viet thuong tin rang ngay nay khong thich hop cho xuat hanh.
Mien Trung

Kieng an cac mon che bien tu tom vi so nam moi đi giat lui nhu tom.
Kieng an trung vit lon, thit vit boi đau nam ma an mon nay thi se xui quay.
Mot so vung kieng mac đo trang suot thang Gieng vi đo la bieu tuong cua tang toc.
Kieng quet nha vi đo la xua đuoi than Tai Loc đau nam.
Tranh nhan nho, cau co, khoc loc va cai va trong ngay đau nam vi quan niem no lam ca nam se gap chuyen khong may.
Mien Nam

Kieng đe coi xay gao trong vao ngay đau nam vi đo la tuong trung cho viec that bat, mat mua nam toi. Nguoi ta thuong đo mot it lua vao coi xay, ngu y cau mong nam moi lua gao đay tran.
Cung nhu tren, kieng ky đe thung gao, hu đuong muoi,... thieu hut vi so ca nam đeu bi thieu thon.
Gia chu he co khach đen la don co, moi uong ruou, an banh. Khach khong đuoc tu choi bua an, du no cung phai nham nhap chut it.
Kieng cac viec lam đo be hu hong, hoac tranh cai to tieng lan nhau.
Thuong kieng khoc loc, buon tui hoac noi toi đieu rui ro hoac xau xa trong dip Tet.
Kieng cu quet nha ngay đau nam vi quan niem quet tien tai tot đep ra ngoai. Ngoai ra nguoi dan se tam goi co the truoc ngay đau nam đe tranh phai got rua may man trong nam moi.


Tet cua nguoi Viet xa que huong Nguoi Viet song o nuoc ngoai neu khong co đieu kien ve Viet Nam trong dip Tet cung to chuc nhung hoat đong trong dip Tet Am lich mang đam truyen thong van hoa Viet. Nhieu noi co đong nguoi Viet sinh song nhu tai My, Uc, Phap, Nga, Đuc... nguoi Viet sinh song tai đay an Tet voi banh chung goi va ban san cung nhu cac mon an đuoc đua tu Viet Nam sang nhu nuoc mam Phan Thiet, cho đen cu toi, cu hanh, rau hung, rau thom... Nhieu gia đinh cung lap ban tho Gia tien, ban tho cung co mam ngu qua, banh chung, mut Tet, huong tram, ruou, kim ngan..., co gia đinh treo ca cau đoi, va mot lo hoa tuoi giong nhu đon Tet co truyen tai Viet Nam.
Nhieu noi, cong đong va cac hoi đoan nguoi Viet, cac chua Phat giao, cac giao xu Cong giao co to chuc Hoi Tet va ca nhac van nghe Tet. Su quan Viet Nam va cac lanh su quan Viet Nam tai nuoc ngoai cung co to chuc cac hoat đong vui Tet đon xuan cho kieu bao nhu cac buoi tiec nho hay van nghe Tet, nhu tai Thai Lan, Canada .... Cac khu thuong xa cua nguoi Viet, cac khu cho Viet nhu tai Little Saigon o tieu bang California, Hackney (hay đuoc goi la "khu Viet Nam" tai Luan Đon), Cabramatta (con goi la Saigonmatta) o Sydney, Uc... cung co ban cac mat hang mut, banh chung, hat sen, la dong tuoi đe goi banh chung, banh tet, gao nep, xoi gac, dua kho, mang kho... đuoc chuyen tu Viet Nam sang. Cho hoa cung co ban canh đao, canh mai, dua hau nhap tu cac nuoc chau A sang đe trung bay trong nha.
Tai My, truoc Tet Nguyen đan, kieu bao va du hoc sinh thuong ket hop to chuc le hoi mung Tet lon cho cong đong nguoi Viet va ca cong đong nguoi ban xu. Đac biet hon o Viet Nam la noi đay, vao ngay Tet đuoc quyen đot phao nen cac khu cho Viet nhu cho Lion, khu Little Saigon tran ngap xac phao giua đem giao thua cho đen tron ngay mong 1 Tet. Hang nam, vao ngay Tet, đeu co cac cuoc dien hanh Tet cua cong đong nguoi Viet tai khap noi, voi cac xe hoa va đoan mua, lon nhat la tai San Jose do Hoi Dien hanh Xuan (Vietnamese Spring Festival) to chuc, voi su ket hop cua nhieu hoi đoan, to chuc. Hoi cho Tet cung dien ra khap noi voi cac phan đot phao, mua lan, ca nhac van nghe, tai hien cac lang que Viet xua, thi đo vui đe hoc, thi hoa hau ao dai, thi đau vo, thi thieu nhi tai nang, thi goi banh chung banh tet,... Nhu tai Garden Grove, California, cong vien Garden Grove Park va truong Bolsa Grande High School hien nay la đia điem to chuc "Hoi Tet Sinh vien" hang nam, voi hang tram ngan nguoi tham du, va do Tong hoi Sinh vien Viet Nam Nam Cali (UVSA) to chuc lien tuc tu nam 1982 đen nay. Hoi Tet Sinh vien nam 2013 co chu đe la "Xuan que huong - Viet Nam anh hung" va đa đuoc to chuc trong 3 ngay 08-09-10 thang 2 nam 2013. Hoi Tet Sinh vien nam 2014 voi chu đe "Mua Xuan Moi" se đuoc to chuc trong ba ngay 7 đen 9 thang 2 nam 2014 tai Orange County Fair & Event Center. Tai bang California, vao cuoi thang 9/2022, ong Gavin Newsom, Thong đoc bang California, đa ky luat chinh thuc cong nhan Tet Nguyen đan la mot ngay le cua bang.
Tai Uc, hang nam, vao ngay Tet Nguyen Đan, đeu co cac cuoc dien hanh Tet va Hoi Tet cua cong đong nguoi Viet tai khap noi, mang đam ban sac van hoa Viet, nhu tai Sydney, Melbourne voi hang tram ngan nguoi tham du . Cac hoi Tet cung co cac mon an Viet, nhung tro choi dan gian, nhung gian hang cho Tet, ban phao hoa, mua lan, tai hien van hoa Viet xua...
Đoi voi nhieu kieu bao co dip ve Viet Nam đon Tet Nguyen Đan cung đuoc chinh quyen cua cac đia phuong đon tiep nong hau. Nhieu buoi hop mat kieu bao co su tham du cua đai dien lanh đao Đang, Chinh phu, Chu tich Uy ban Nhan dan va lanh đao So ban nganh cap đia phuong.


Ngay đau nam theo Con giap Trong bang nay tinh cac nam tu 1984 đen 2091. Mui gio đuoc su dung đe tinh la gio Ha Noi (UTC+7).

Theo quy luat cua bang tren, cu 2 hoac 3 nam thi co mot nam Tet roi vao thang 1, con lai la thang 2.


Y tuong gop Tet Nhung nam gan đay, tren cac dien đan đa xuat hien y tuong gop Tet va đuoc ban tan, tranh luan nhieu. Nam 2005, Giao su Vo Tong Xuan đa neu ra đe xuat "Nen an Tet Ta theo lich Tay", ong cho rang Nen nghi Tet duong lich voi thoi gian nhu nghi Tet am lich hien nay (tu 26/12 đen 4/1), va nghi Tet am lich nhu nghi Tet duong lich hien nay (khoang 2 ngay la đu). Tat ca cac hoat đong chao mung nam moi, le hoi truyen thong... van tiep tuc gin giu va phat huy.
Giao su nay đa neu len nhung bat loi cua Tet Nguyen Đan rang no se lam mat co hoi nam bat ngay thoi co kinh doanh, giao thuong voi nuoc ngoai va mat thoi gio cua nong dan lo cham soc lua đong-xuan, vu lua tiem nang cao nhat trong nam. Guong ep thoi khoa bieu hoc tap va thi hoc ky cua sinh vien hoc sinh, lam cho ho mat ca hai tuan le hoc hanh; dan chung nhau nhet, bai bac duoi nhieu hinh thuc, rat ton kem tien cua va thoi gian hoc tap, ton hai suc khoe va tinh mang va lang phi ngay lam viec trong khi quoc te nghi Tet Tay. Giao su cho rang Viet Nam nen gop nhu vay đe bat kip the gioi, hoc tap theo guong cua nuoc Nhat Ban (Tet Nhat Ban), thoat khoi anh huong cua van hoa Trung Quoc.
Vao nhung ngay đau nam, van đe nay lai đuoc bao chi đua ra ban luan, voi cac y kien ung ho va phan đoi trai chieu nhau .
Nhung nguoi ung ho cho rang an Tet Ta nhu hien nay gay roi loan ke hoach san xuat o cac co so cong nghiep. Neu tiep tuc thi se bi lac buoc, lo nhip voi the gioi, nhat la khi đuoc lam viec voi nguoi phuong Tay vi nguoi Tay khong an Tet ta. Tet Ta ngay cang tro nen nham chan, Neu an Tet Nguyen Đan theo Duong lich thi se hoi nhap de, tiet kiem thi gio danh cho Tet, thuan tien hon vi chi con mot cai Tet  Bo Tet Nguyen Đan thi tranh đuoc nhung thu tuc phien ha, ton kem va se tien đu đuong. Nhieu ban tre, nhat la phai nu cung phan đoi Tet truyen thong vi cho rang khi ve que, ve lang co qua nhieu nghi le truyen thong nen cam thay khong thoai mai nen co xu huong đi nuoc ngoai du lich khi Tet đen.
Trai lai, co rat nhieu y kien phan đoi gay gat đe xuat nay, bao gom ban đoc cac bao, nghe si, nha khoa hoc... Nhung nguoi phan đoi đa cho rang neu thay đoi nhu vay thi se gay nen su mat mat rat lon ve van hoa thieng lieng, co truyen cua dan toc boi Tet Nguyen Đan đa an sau trong tam thuc cua nguoi dan. Dip Tet chinh la dip đe nguoi than sum hop sau mot nam xa cach. Dip Tet la dip đe gin giu, phat huy van hoa co truyen cua dan toc. Giao su Su hoc Le Van Lan đa chi ra rang Tet Duong lich chi la "mon an them", con Tet Am lich thi đa đi sau vao mau thit. Ca si My Linh đa noi rang an Tet Ta theo Duong lich la "tham hoa". My Linh đa chi ra rang Tet Nguyen đan theo cach to chuc bao nhieu đoi nay la nhung giay phut thieng lieng cho su khoi đau mot nam moi...Chung to rang truyen thong dan toc bao đoi van luon đuoc duy tri trong tam tri moi con nguoi Viet.
Tuy nhien cac thao luan noi tren đeu moi la y tuong ca nhan. Trong chuong trinh lam viec cua co quan quyen luc nha nuoc, gom Quoc hoi va Chinh phu, la noi chiu trach nhiem đua ra quyet đinh, chua he co du đinh nao lien quan đen thay đoi viec an Tet co truyen cua dan toc. Đai dien cua Bo Tu phap cung xac nhan rang hien chua co chi đao nao ve viec nghien cuu van đe gop Tet đe sua đoi quy đinh phap luat lien quan.


Lien Hop Quoc nghi Tet Nguyen Đan Đai hoi đong Lien Hiep Quoc thong qua nghi quyet lan đau tien cong nhan Tet Nguyen Đan tro thanh ngay nghi le cua Lien Hop Quoc va khuyen khich cac co quan Lien Hop Quoc khong to chuc hop vao ngay đau tien cua nam moi am lich vao ngay 22/12/2023.


Xem them Tet Duong lich
Tet Trung thu
Tet Thanh minh
Tet Đoan ngo
Tet Trung nguyen


Tham khao Lien ket ngoai Tet Nguyen Đan tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Lunar New Year (festival) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Thue xe Thai Duong Limousine đi du lich tet nguyen đan