Hai Nam (chu Han: 海南, binh am: Hainan) la tinh cuc nam cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Nam 2018, Hai Nam la tinh đong thu hai muoi tam ve so dan, đung thu hai muoi tam ve kinh te Trung Quoc voi 9,1 trieu dan, tuong đuong voi Honduras va GDP danh nghia đat 483,2 ti NDT (73 ti USD) tuong ung voi Myanmar. Hai Nam co chi so GDP đau nguoi đung thu muoi bay, đat 51.955 NDT (tuong ung 7.851 USD).
Tinh gom nhieu đao, trong đo đao lon nhat đuoc goi la đao Hai Nam. Tinh ly la thanh pho Hai Khau. Đao Hai Nam la đao lon nhat duoi quyen kiem soat cua Trung Quoc (đao Đai Loan lon hon nhung nam duoi quyen kiem soat cua Trung Hoa Dan Quoc). Hai Nam co vi tri nam o Bien Đong, ngoai hai khoi va ngan cach voi ban đao Loi Chau cua tinh Quang Đong tai phia bac boi eo bien Quynh Chau. Ve phia tay cua đao Hai Nam la vinh Bac Bo. Ngu Chi Son (1.876 m) la ngon nui cao nhat đao.
Tu nam 1988, Hai Nam tach khoi tinh Quang Đong, tro thanh tinh rieng, đong thoi la mot đac khu kinh te cua Trung Quoc. 


Tu nguyen Ten goi "Hai Nam" (海南) the hien vi tri cua tinh đao nam o phia nam eo bien Quynh Chau, trong khi ban đao Loi Chau cung đuoc goi la Hai Bac (海北) do no nam o phia bac cua eo bien.
Đao Hai Nam tung đuoc goi la Chau Nhai (珠崖), Quynh Nhai (琼崖), va Quynh Chau (瓊州). Hai ten goi sau la nguon goc cua ten tat cua tinh, Quynh (琼/瓊), am chi đen viec bo bien phia bac cua đao tung co nhieu ngoc trai.


Lich su Đao Hai Nam đi vao trong lich su Trung Quoc tu nam Nguyen Phong thu nhat (110 TCN), khi Tay Han lap nen Chau Nhai quan (nay la Quynh Son) va Đam Nhi quan tren đao Hai Nam sau khi Tuong Lo Bac Đuc (路博德) đen đao. Nam Thuy Nguyen thu 5 thoi Han Chieu Đe (82 TCN), Đam Nhi quan đuoc sap nhap vao Chau Nhai quan. Nhung nam cuoi thoi Tay Han, trieu đinh đa bo Chau Nhai quan, thuc thi thong tri tu xa đoi voi Hai Nam.
Thoi Đong Han, vao nam Kien Vu thu 15 (43 TCN), Han Quang Vu Đe đa phai Mat Ba tuong quan Ma Vien đi binh đinh Giao Chi, đat Chau Nhai huyen. Thoi Tam Quoc, trong khoang nhung nam Xich O (238-251), Đong Ngo đa thiet lap Chau Nhai quan (tri so nay o Tu Van, Tram Giang). Nam Thai Khang thu nhat (280) thoi Tan Vu Đe, sau khi xem xet, đa hop nhat Chau Nhai quan vao Hop Pho quan.
Đen thoi Nam-Bac trieu, nam Nguyen Gia thu 8 (431) thoi Luu Tong Van Đe, lai phuc lap Chau Nhai quan, tri so đat o Tu Van song khong lau sau lai phe bo. Đen nhung nam Đai Đong (535-546) thoi Luong Vu Đe, phe Đam Nhi quan đe thiet lap Nhai chau, thong tri tu Quang chau. Thoi nha Tuy, trieu đinh thiet lap hai quan Lam Chan va Chau Nhai tren đao Hai Nam.
Nam Trinh Quan thu 5 (631) thoi Đuong Thai Tong, trieu đinh them "Quynh Chau" vao he thong hanh chinh. Thoi Nha Minh, Quynh Chau phu le thuoc vao tinh Quang Đong, tri so đat tai huyen Quynh Son (nay la khu vuc đo thi cua Quynh Son), quan ly toan bo hon đao.
Thoi Nha Thanh, ve co ban theo che đo hanh chinh cua Nha Minh, đen cuoi thoi Thanh, đao Hai Nam co 1 phu, 2 chau va 11 huyen. Nam Quang Tu thu 31 (1905), Nhai Chau đuoc thang thanh mot chau truc thuoc, quan ly 4 huyen.

Thoi ky đau Trung Hoa Dan Quoc, Hai Nam đa tung co co hoi tro thanh mot tinh rieng biet. Đau tien, Ho Han Dan va Ton Khoa đe nghi thiet lap khu đac biet Quynh Nhai. Đen ngay 7 thang 12 nam 1931, nghi quyet hoi nghi Quoc vu cua chinh phu Dan Quoc đa quyet đinh toan đao la mot đac khu hanh chinh, truc thuoc chinh phu quoc dan. Sau Chien tranh the gioi thu hai, thang 8 nam 1947, hoi nghi Hanh chinh vien đa thong qua viec nang Hai Nam thanh mot tinh, le thuoc Hanh chinh vien. Đen thang 4 nam 1949, Trung Hoa Dan Quoc chinh thuc thanh lap chinh quyen tinh Hai Nam, phai Tran Te Đuong (陳濟棠) đi lam tinh truong.
Trong cac thap nien 1920 va 1930, Hai Nam la mot điem nong cua hoat đong cong san, đac biet la sau cuoc đan ap cua chinh phu tai Thuong Hai, Trung Hoa Dan Quoc vao nam 1927 đa tan cong va khien luc luong cong san phai lui vao hoat đong bi mat. Duoi su lanh đao cua Phung Bach Cau (馮白駒), luc luong cong san va nguoi Le ban đia đa thuc hien mot cuoc chien đau manh liet theo kieu du kich chong lai cuoc xam luoc cua Nhat Ban (1939–45).
Sau khi Nhat Ban đau hang Đong Minh, Trung Hoa Dan Quoc tiep quan đao Hai Nam. Vao thoi điem Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tuyen bo thanh lap, đao Hai Nam van nam nam trong tay quan đoi Trung Hoa Dan Quoc. Tu thang 3 đen thang 5 nam 1950, xay ra chien dich đao Hai Nam khi quan cong san tien hanh đanh chiem hon đao. Ngay 23 thang 4, quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc đa chiem đuoc Hai Khau. Sau đo, quan Giai phong tiep tuc vuot bien cung quan cua Phung Bach Cau tien đanh tan du cua Quoc quan, chiem đuoc cac khu vuc trong yeu nhu Du Lam, Tam A. Ngay 1 thang 5 nam 1950, Hai Nam hoan toan nam duoi quyen kiem soat cua luc luong cong san Trung Quoc, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa sau đo lai ha cap Hai Nam thanh cong thu khu hanh chinh (海南行政区公署), sap nhap vao tinh Quang Đong.
Ngay 1 thang 10 nam 1984, hon đao tro thanh Đac khu Hai Nam (海南行政区) va hoan toan tach khoi tinh Quang Đong 4 nam sau đo. Hai Nam đuoc chinh phu Trung Quoc quy đinh la mot "đac khu kinh te" nham tang cuong đau tu vao đao. Ngay 21 thang 6 nam 2012, Quoc vu vien Trung Quoc đa chinh thuc phe chuan thanh lap thanh pho cap đia khu Tam Sa truc thuoc tinh Hai Nam đe quan ly cac hon đao tranh chap tren Bien Đong.


Đia ly Đao Hai Nam dai 155 kilomet (96 mi) va rong 169 km (105 mi). Hai Nam tach biet voi ban đao Loi Chau tai đai luc Trung Quoc qua eo bien Quynh Chau, đao Hai Nam la hon đao lon nhat nam duoi quyen kiem soat cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Dien tich cua đao Hai Nam la 32.900 km2 (12.700 dam vuong Anh), chiem 99,7% dien tich toan tinh) va gan tuong đuong voi Đong bang song Cuu Long cua Viet Nam. O phia tay đao Hai Nam la vinh Bac Bo. Hai Nam la tinh cuc nam cua Trung Quoc, nam o phia nam cua chi tuyen bac, luong nhiet va luong mua phong phu.
Ngu Chi Son (1.840 m) la nui cao nhat Hai Nam. Cac đinh nui cao tren 1.500 met khac tai Hai Nam la Anh Ca linh (鹦哥岭), Nga Tong linh (俄鬃岭), Hau Mi linh (猴猕岭), Nha Gia đai linh (雅加大岭), Đieu La son (吊罗山). Co the phan cac đoi nui tai Hai Nam thanh ba day nui lon:

Day nui Ngu Chi Son, o trung bo cua đao, đinh chinh la Ngu Chi Son cao 1840 met.
Day nui Anh Ca Linh, o tay bac cua Ngu Chi Son, đinh chinh la Anh Chuy phong (鸚嘴峰) cao 1811,6 met.
Day nui Nha Gia Đai Linh, o tay bo cua đao, đinh chinh cao 1519,1 met.
Hai Nam co khi hau nhiet đoi gio mua am. Bien đoi nhiet đo trong nam duoi 15 °C (27 °F). Cac thang lanh nhat la thang 1 va thang 2, khi nhiet đo khong khi giam xuong 16 đen 21 °C (61 đen 70 °F); cac thang nong nhat la thang 7 va 8, nhiet đo trung binh khi đo la 25 đen 29 °C (77 đen 84 °F). Ngoai tru cac khu vuc đoi nui o trung tam hon đao, nhiet đo trung binh ngay o Hai Nam đeu tren 10 °C (50 °F). Mua he o phia bac hon đao co thoi tiet nong, voi nhiet đo co the cao hon 35 °C (95 °F) vao 20 ngay trong nam. Luong mua trung binh hang nam la 1.500 đen 2.000 milimet (59 đen 79 in) va co the con len đen 2.400 milimet (94 in) o cac khu vuc trung tam va phia đong, va chi đat 900 milimet (35 in) tai cac khu vuc ven bien tay nam. Phan phia đong cua đao Hai Nam nam tren đuong đi cua cac con bao nhiet đoi, va 70% luong mua hang nam co bat nguon tu cac con bao hay mua trong mua he. Cac tran lu lon xay ra la do anh huong cua bao nhiet đoi va chung co the gay ra nhieu kho khan cho cu dan đia phuong.
Khoang thang 1 va thang 2, tai cac vung ven bien tren đao Hai Nam, đac biet la o phan phia bac, xay ra hien tuong suong mu day đac. Đieu nay la do khong khi lanh mua đong tiep xuc voi nuoc bien am. Suong mu dien ra ca ngay lan đem, va đuoc phan bo đeu. Tam nhin co the giam xuong 50 met trong nhieu ngay tai mot thoi điem. Trong giai đoan nay, cu dan đia phuong thuong đong cua so đe chong hien tuong nom.
Hau het song tai Hai Nam bat nguon tu khu vuc trung tam đao va chay theo cac huong khac nhau. Viec boc hoi vao mua kho o khu vuc gan bien khien muc nuoc cac song giam đang ke. Co rat it ho tu nhien tai Hai Nam. Ho chua nhan tao đuoc biet đen nhieu nhat tai Hai Nam la ho chua Tung Đao (松涛水库) o trung-bac cua đao.

Co mot so hon đao nho nam gan bo cua đao lon Hai Nam nhu:

Đao Đai Chau (大洲岛), nam cach bo bien Van Ninh 5 km.
Đao Hai Đien (海甸岛), nam o cua song Nam Đo, phia bac cua Hai Khau.
Đao Tan Phu (新埠岛), nam o cua song Nam Đo, phia bac cua Hai Khau, o phia đong đao Hai Đien.
Đao Phuong Hoang (凤凰岛), mot đao nghi duong nhan tao đuoc xay dung tren vinh Tam A.
Đao Ngo Chi Chau (蜈支洲岛), nam tai vinh Hai Đuong (海棠湾).
Quan đao That Chau (七洲列岛), nam o đong bo Van Xuong.
Cong hoa Nhan dan Trung Hoa cung tuyen bo chu quyen voi mot so hon đao nho tren Bien Đong, quy thuoc chung vao thanh pho cap đia khu Tam Sa cua tinh Hai Nam. Chinh phu Trung Quoc quy đinh đia gioi thanh pho Tam Sa trai dai 900 km theo chieu đong-tay, 1800 km theo chieu bac-nam, dien tich vung bien khoang 2 trieu km². Tam Sa la thanh pho co dien tich đat lien nho nhat, tong dien tich lon nhat va co dan so it nhat tai Trung Quoc. Cac đao nay nam cach xa hang tram km ve phia nam cua đao Hai Nam, do vay co đieu kien khi hau cung nhu he đong, thuc vat khac nhau. Trong đo, quan đao Hoang Sa (Trung Quoc goi la Tay Sa) do Trung Quoc kiem soat voi đao Phu Lam (Vinh Hung) la lon nhat, đao nay cung la trung tam hanh chinh cua thanh pho Tam Sa. O quan đao Truong Sa (Trung Quoc goi la Nam Sa), Trung Quoc cung kiem soat mot vai thuc the đia ly. Ngoai ra, Trung Quoc cung quy bai Macclesfield va bai can Scarborough thuoc pham vi quan ly cua thanh pho Tam Sa. Trung Quoc cung xem bai ngam James (Tang Mau) o gan bo bien đao Borneo cua Malaysia la cuc nam cua lanh tho nuoc minh.


Nhan khau = Dan toc =

Nguoi Le la cac cu dan ban đau tai Hai Nam. Ho đuoc cho la hau due cua cac bo lac Bach Viet tai Trung Quoc, ho đa đinh cu tren đao tu 7 đen 27 nghin nam truoc. Nguoi Le hien nay sinh song chu yeu tai 9 huyen thi o khu vuc giua va phia nam cua Hai Nam – đo la cac thanh pho Tam A, Ngu Chi Son va Đong Phuong, cac huyen tu tri la Bach Sa, Lang Thuy, Lac Đong, Xuong Giang, Quynh Trung va Bao Đinh. Khu vuc nguoi Le đinh cu chiem dien tich 18.700 kilomet vuong (7.200 dam vuong Anh), tuc khoang 55% dien tich toan tinh.
Nam 46 TCN, trieu đinh Nha Han thay cuoc chinh phuc ton qua nhieu chi phi va tu bo hon đao. Khoang thoi gian đo, nguoi Han cung voi cac binh si va tuong linh bat đau nhap cu đen đao Hai Nam tu luc đia. Trong so đo, co mot so la con chau cua nhung nguoi đa bi truc xuat đen Hai Nam vi ly do chinh tri. Hau het trong so ho đen đao Hai Nam tu cac khu vuc thuoc Quang Đong, Phuc Kien va Quang Tay hien nay. Thoi Nha Tong, lan đau tien co mot luong lon nguoi Han di cu đen Hai Nam, ho chu yeu đinh cu o phia bac cua hon đao. Trong the ky XVI va 17, tiep tuc co mot luong lon nguoi Han tu Phuc Kien va Quang Đong nhap cu đen Hai Nam, đay nguoi Le đen cac vung cao nguyen o nua phia nam cua hon đao, Trong the ky XVIII, nguoi Le đa noi day chong lai trieu đinh Nha Thanh, trieu đinh phan ung bang cach đua linh nguoi Mieu tu Quy Chau đen đan ap. Nhieu nguoi Mieu sau đo đa đinh cu tai đao va hau due cua ho tiep tuc song o vung cao nguyen phia tay Hai Nam cho đen nay.


= Ngon ngu =

Cu dan tai Hai Nam su dung nhieu phuong ngon hay ngon ngu khac nhau. Trong đo, chu yeu la 11 phuong ngon:

Tieng Hai Nam (海南话, Hai Nam thoai), mot nhanh cua phuong ngon Man Nam cua tieng Han. Tieng Hai Nam đuoc su dung rat rong rai, so nguoi su dung la nhieu nhat trong so cac phuong ngon tren đao voi khoang 5 trieu cu dan thong dung "phuong ngon" nay. Nhung nguoi noi tieng Hai Nam phan bo chu yeu tai đai bo phan cac huyen thi Hai Khau, Quynh Son, Van Xuong, Quynh Hai, Van Ninh, Đinh An, Đon Xuong, Trung Mai va khu vuc ven bien cua cac huyen thi Lang Thuy, Lac Đong, Đong Phuong, Xuong Giang va Tam A. Tai cac đia phuong khac nhau, ngu am va thanh đieu tieng Hai Nam cung co su khac biet.
Tieng Le (黎语, Le ngu), thuoc Ngu chi Le cua Ngu he Thai Kadai (cung co hoc gia cho la thuoc Ngu he Nam Đao). Tieng Le đuoc nguoi Le su dung, chu yeu phan bo tai Quynh Trung, Bao Đinh, Lang Thuy, Bach Sa, Đong Phuong, Lac Đong, Xuong Giang va Tam A, Ngu Chi Son.
Tieng Lam Cao (临高话, Lam Cao thoai), thuoc Ngu chi Trang-Thai cua Ngu toc Trang-Đong. Uoc tinh co khoang 500.000 nguoi su dung tieng Lam Cao, chu yeu tai huyen Lam Cao.
Thon thoai khu vuc Duong Son, truoc đay goi la tho ngu Quynh Son, thuoc Ngu he Thai-Kadai. Uoc tinh co 110.000 nguoi su dung, chu yeu phan bo tai khu vuc Duong Son cua thanh pho Quynh Son va o cac vung ngoai o phia tay Hai Khau nhu Truong Luu (长流), Vinh Son (荣山), Tan Hai (新海) hay Tu Anh (秀英).
Tieng Đam Chau (儋州话, Đam Chau thoai), mot nhanh cua phuong ngon Quang Đong cua tieng Han. Co hon 700.000 nguoi su dung, chu yeu phan bo tai cac khu vuc duyen hai cua Đam Chau, Xuong Giang, Đong Phuong.
Tieng Quan (军话, Quan thoai), thuoc he thong phuong ngon tay nam cua Quan thoai. Co nguon goc tu cac binh si va quan chuc thoi xua đen Hai Nam tu đai luc. Co tren 100.000 nguoi su dung, chu yeu phan bo tai mot bo phan cua Xuong Giang, Đong Phuong, Đam Chau va Tam A.
Tieng Mien (勉語, Mien ngu), thuoc Ngu toc Mieu-Dao. Nguoi Mieu tai Hai Nam thong dung tieng Mien, uoc tinh co khoang 50.000 nguoi tai cac khu vuc thieu so cua cac huyen thi trung bo va nam bo hon đao.
Thon thoai khu vuc Đong Phuong va Xuong Giang, truoc đay goi la Ca Long thoai (哥隆话) hay Ngat Long thoai (仡隆话), thuoc Ngu toc Kra cua Ngu he Thai-Kadai. Uoc tinh co 80.000 nguoi su dung, chu yeu phan bo tai đoi bo ha du song Xuong Hoa cua Đong Phuong va Xuong Giang.
Tieng Hoi Huy (回辉话, Hoi Huy thoai), hien nay gioi hoc thuat nhan đinh la ngon ngu duy nhat trong mot nhom ngon ngu thuoc Ngu he Nam Đao. Can cu theo "Quynh Chau phu chi" (琼州府志), tieng Hoi Huy la cua nhung cu dan nhap cu ngoai quoc đen vao thoi Nha Tong va Nha Nguyen truyen cho đoi sau cua ho, nguoi Han đuong thoi goi la "Phien ngu" (番语, tuc tieng nuoc ngoai). Tieng Hoi Huy đuoc khoang 6.000 cu dan nguoi Hoi (Utsul) tai hai khu vuc Hoi Huy va Hoi Tan tai Tam A va mot so cu dan tai Bach Sa va Van Ninh su dung.
Tieng Mai (迈话, Mai thoai), thuoc he thong phuong ngon Quang Đong, gan voi tieng Quang Chau. Tuy nhien, tieng Mai co so nguoi su dung khong nhieu, phan bo khong rong rai, chi han che tai khu vuc ngoai o Nhai Thanh va Thuy Nam cua Tam A.
Tieng Đan Gia (疍家话, Đan Gia thoai), thuoc he thong phuong ngon Quang Đong, đuoc cu dan nguoi Han phu can cang Tam A su dung.


= Ton giao =

Truoc khi van hoa Han tu noi đia xam nhap đen, cu dan nguoi Le đao Hai Nam chu yeu sung bai tin nguong nguyen thuy (thuyet vat linh), ho tho cung to tien, tho cung thien nhien va tho cung nhieu đoi tuong, đay la giai đoan tin nguong ton giao nguyen thuy. Nam 748, Phat giao Han truyen đuoc truyen đen đen Hai Nam, tiep theo la Đao giao. Nha su Giam Chan đa dat vao Hai Nam khi no luc đi thuyen đen Nhat Ban lan thu nam, gop phan vao su hung vuong cua Phat giao tai Hai Nam thoi Đuong Tong., hien tai co 10.000 Phat tu đang ky tai Hai Nam, con Đao giao thi đa đuoc ban đia hoa, dan gian hoa. Vao thoi Tong va Nguyen, cung voi lan song di dan cua nguoi Han tai đai luc, tin nguong tho Mu to cung đuoc truyen đen đao, voi cac di tich con lai cho đen ngay nay
Hai Nam la mot tram trung chuyen cua con đuong to lua tren bien, vi tai Hai Nam phong phu ve cac loai huong lieu, cac thuong nhan đen tu Gujarat thuoc An Đo la nhung nguoi đau tien gioi thieu Hoi giao đen Hai Nam, nhung nguoi Hoi giao tu Trung A va Đong Duong cung gop phan truyen ba Hoi giao đen Hai Nam. Hien nay, tai huong Hoi Tan (回新乡) va huong Hoi Huy (回辉乡) o Tam A co khoang 6.500 nguoi Hoi giao, thuoc he phai Sunni.
Nam 1630, Giao hoi Ki-to Bo Đao Nha đa phai linh muc đen Hai Nam truyen giao, tu đo Cong giao truyen đen Hai Nam. Tu luc bat đau, khi bon nuoc Phap-Y-Tay-Bo gui khong qua 20 linh muc đen truyen giao, cho đen thoi Nha Thanh, tin huu Cong giao tren toan đao đa phat trien len hon 5.000 nguoi. Thoi cuoi Thanh đau Dan Quoc, Giao hoi Cong giao tai Hai Nam đa mua đat, xay dung cac nha tho. Sau nam 1950, cac linh muc nuoc ngoai bi truc xuat boi mot loat ly do, cac linh muc nguoi Han dan thay the vi tri cua ho, so tin huu Cong giao giam xuong chi con 4.100 nguoi. Đao Tin Lanh truyen đen Hai Nam vao nam 1881, mot muc su quoc tich My đa thiet lap khu hoi Quynh Hai, do Giao hoi Truong Lao My lanh đao. Giao đuong Tin Lanh đau tien tai Hai Nam đuoc dung tai Đam Chau. Tu đo, Tin Lanh dan phat trien va hien co 35.000 tin huu tai tinh đao.
Sau khi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đuoc thanh lap, duoi anh huong cua cai cach ruong đat va Đai Cach mang Van hoa, tinh hinh cua cac ton giao khong đuoc lac quan. Trong cao trao cua Cach mang Van hoa, tat ca cac hoat đong ton giao phai ngung lai va gan nhu toan bo cac chua mieu, đen tho Hoi giao va nha tho đa bi hu hong, chi mot so luong nho tin đo Hoi giao va Tin Lanh van duy tri cac hoat đong ton giao. Sau Cach mang Van hoa, hoat đong ton giao tai Hai Nam bat đau đuoc khoi phuc, hien co ca tram đia điem ton giao voi tren 30 đoan the ton giao hoat đong.


Hanh chinh Voi viec Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tuyen bo chu quyen voi cac quan đao tren Bien Đong, tinh Hai Nam ve ly thuyet phai quan ly ca tram hon đao, đa ngam xa bo. Tinh Hai Nam co he thong hanh chinh hoi khac so voi cac tinh khac cua Trung Quoc. Trong khi phan lon cac tinh khac đuoc chia hoan toan thanh cac đon vi cap đia khu, va đuoc chia tiep thanh cac đon vi cap huyen; thi tai Hai Nam, gan nhu toan bo cac đon vi cap huyen (tru bon quan cua Hai Khau) đeu truc thuoc tinh mot cach truc tiep. Đieu nay la do Hai Nam la mot tinh nho ve dien tich va dan so so voi cac tinh khac tai Trung Quoc.


Quan su Hai Nam co vi tri chien luoc đoi voi Bien Đong, khoang cach tu Hai Nam đen cac tinh mien trung Viet Nam chi hon 300 km.
Đao Hai Nam co Can cu hai quan Du Lam cua Ham đoi Nam Hai thuoc Hai quan Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc va co quan cang tau ngam hat nhan chien luoc 18,221°B 109,686°Đ﻿ / 18.221; 109.686. Quan cang đuoc uoc tinh cao 60 foot (18 m), đuoc xay dung vao trong mot suon đoi gan mot can cu quan su. Cac đong co kha nang cat giau 20 tau ngam hat nhan theo quan sat tu cac ve tinh gian điep. Cac tau ngam đat o quan cang co cac len lua đan đao hat nhan va đu lon đe chua cac tau san bay.


Kinh te Kinh te Hai Nam chu yeu dua vao nong nghiep, va co tren mot nua hang xuat khau cua tinh đao la nong san. Tuy nhien, ke tu khi đuoc nang len thanh mot tinh, Hai Nam đa tro thanh "đac khu kinh te" lon nhat cua Trung Quoc, muc tieu la đe thuc đay su phat trien dua tren cac nguon tai nguyen phong phu cua hon đao. Truoc đo, tinh đao bi nhieu nguoi xem la mot khu vuc "hoang da", phan lon khong bi anh huong boi cong nghiep hoa; tham chi đen nay van co tuong đoi it cac nha may tai tinh. Du lich đong mot vai tro quan trong trong nen kinh te Hai Nam, tan dung loi the cac bai bien nhiet đoi va cac canh rung tuoi tot. Chinh quyen trung uong đa khuyen khich đau tu nuoc ngoai vao Hai Nam va cho phep tinh đao phat trien mot nen kinh te dua phan lon vao cac nguon luc cua thi truong.
Viec phat trien cong nghiep tai Hai Nam van con han che, chu yeu van chi la khai thac khoang san nhu quang sat va trong cac cay cong nghiep nhu cao su. Tu thap nien 1950, tai Hai Khau đa co mot so nha may san xuat may moc, thiet bi nong nghiep va det may đe tieu thu tren đao. Mot kho khan lon đoi voi viec mo rong linh vuc cong nghiep la nguon cung đien khong đay đu. Phan lon luong đien tai đao co nguon goc tu thuy đien, ma no lai phu thuoc vao bien đong dong chay theo mua cua cac con song.
Thang 12 nam 2009, chinh phu Trung Quoc đa cong bo ke hoach cua minh nham bien Hai Nam thanh mot "điem đen du lich quoc te" vao nam 2020. Thong bao nay đa khien kinh te cua tinh đao co su đot bien, voi muc tang đau tu nam tren nam la 136,9% trong ba thang đau nam 2010. Linh vuc bat đong san chiem tren mot phan ba tang truong kinh te cua tinh. Truoc đo, nam 1990, tinh Hai Nam la noi dien ra vo bong bong bat đong san lon nhat trong lich su Trung Quoc hien đai
Hai Nam co du tru khai thac thuong mai tren 30 loai khoang vat. Nguoi Nhat Ban đa khai thac quang sat tai Hai Nam trong thoi gian ho chiem giu hon đao trong Chien tranh the gioi thu hai, va đay cung la loai khoang san quan trong nhat cua Hai Nam. Cac loai khoang vat quan trong khac tai tinh đao la titan, mangan, wolfram, bo xit, molypden, coban, đong, vang va bac. Hai Nam co tru luong lon ve than non va đa phien dau, nguoi ta cung đa tim thay dau mo va khi thien nhien ngoai khoi vung bien Hai Nam. Tren cac hon đao tranh chap o Bien Đong ma chinh phu Trung Quoc quy thuoc tinh Hai Nam chi co rat it tai nguyen nhu phan chim song vung bien xung quanh chung co nhieu loai khoang san, Bo Đia chat va Tai nguyen Khoang san Trung Quoc uoc tinh vung quan đao Truong Sa co tru luong dau va khi đot tu nhien rat lon, len đen 17,7 ti tan so voi con so 13 ti tan cua Kuwait, va ho xep no vao danh sach mot trong bon vung co tru luong dau khi lon nhat the gioi. Trung Quoc cung tung tien hanh moi thau dau khi tai khu vuc quan đao Hoang Sa. Ngoai ra tai Bien Đong cung co tai nguyen bang chay, Trung Quoc tuyen bo đa tim thay bang chay o phia bac Bien Đong tu nam 2007, voi tru luong uoc tinh khoang 19,4 ti m³. Cac khu rung nguyen sinh tren đao Hai Nam co 20 loai cay co gia tri thuong mai, trong đo co tech va đan huong.
Do Hai Nam co khi hau nhiet đoi, cac ruong lua xuat hien pho bien o cac vung đat thap phia đong bac va cac thung lung nui phia nam. Ben canh lua, cac cay trong quan trong khac co the ke đen la dua, co, sisal, hoa qua nhiet đoi (nhu dua, nong san ma Hai Nam dan đau ca nuoc), ho tieu, ca phe, tra, đao lon hot, va mia. Đau the ky XX, nhung Hoa kieu hoi huong tu Ma Lai thuoc Anh đa đua cay cao su đen đao; sau nam 1950, cac nong truong quoc doanh trong cao su đuoc phat trien va Hai Nam nay san xuat ra mot luong mu cao su đang ke cung cap cho thi truong Trung Quoc. Ot Hoang Đang Hai Nam, mot loai ot đac huu tai Hai Nam, đuoc trong o phia đong nam va tay nam cua đao.
Ca mu, ca thu va ca ngu la chiem phan lon san luong đanh bat xa bo cua ngu dan Hai Nam. Nguoi dan Hai Nam cung nuoi so điep va ngoc trai trong cac vinh hay vung nong đe phuc vu cho nhu cau noi đia va xuat khau. San luong tom đuoc uoc tinh đat 120.000 đen 150.000 tan (130.000 đen 170.000 tan My) trong nam 2007, tren 50% trong so đo đuoc xuat khau. Hai Nam co tren 400 trai giong tom, hau het nam giua Van Xuong va Quynh Hai. San luong ca ro phi nam 2008 tai Hai Nam la 300.000 tan (330.000 tan My). Hon đao co khoang 100.000 ho trang trai nuoi ca thuong mai hoac mang tinh đia phuong.
Nam 2011, co tren 30 trieu du khach đa đen tham Hai Nam, hau het trong so ho đen tu đai luc Trung Quoc. Trong so 814.600 du khach hai ngoai, 227.600 nguoi đen tu Nga, tang truong 53,3 so voi nam truoc đo. Tong doanh thu tu du lich vao nam 2011 la 32 ti NDT (4,3 ti USD), tang 25% so voi nam 2010. Nguoi ta thuong chia đao Hai Nam thanh 8 vung du lich: Hai Khau va vung lan can (Hai Khau, Quynh Son, Đinh An); đong bac (Van Xuong); Bo bien Trung Đong bo (Quynh Hai, Đinh An); bo bien Nam Đong bo; Nam bo (Tam A); bo bien Tay Bo (Lac Đong, Đong Phuong, Lang Thuy, Xuong Giang); tay bac (Đam Chau, Lam Cao, Trung Mai); va Cao nguyen Trung tam (Bach Sa, Quynh Trung, va Ngu Chi Son/Đon Xuong).
Đe khuyen khich cong đong du thuyen quoc te, cac quy đinh moi cua Hai Nam nay cho phep du thuyen ngoai quoc o lai tong cong 183 ngay moi nam, toi đa 30 ngay moi lan. 13 cang se đuoc xay dung quanh đao đe đap ung thi truong du lich moi.
Nam 2018, Hai Nam la tinh co 9,1 trieu dan va GDP danh nghia đat 483,2 ti NDT (73 ti USD). Tinh nay co dan so tuong đuong voi Thanh pho Ho Chi Minh (Viet Nam), voi GDP cao hon. Hai Nam co chi so GDP đau nguoi đat 51.955 NDT (tuong ung 7.851 USD). Hai Nam la hon đao lon nhat Trung Quoc, du co dien tich nho hon Đai Loan (đao), noi bi quan ly boi Đai Loan. Tinh ly la thanh pho Hai Khau.
Trong thoi gian tu nam 2018, Hai Nam đang trong thoi ky đay manh phuong an phat trien kinh te. Khu Thi nghiem Thuong mai tu do Hai Nam, Cang Thuong mai tu do Hai Nam đeu đuoc thanh lap nam 2018, vao đung thoi điem ky niem 30 nam Khu kinh te Hai Nam ra đoi. Muc tieu đua ra la đay Cang Thuong mai tu do Hai Nam tro thanh Khu kinh te tu do lon nhat the gioi (vuot qua Dubai, Hong Kong va Singapore). Va Hai Nam se thuc hien chinh sach du lich mien thi thuc cho nguoi nuoc ngoai tu 59 quoc gia, cai thien cac nen tang thong tin mot cua so cua thuong mai quoc te, tich cuc thu hut đau tu nuoc ngoai, cong nghe tien tien, kinh nghiem quan ly va ho tro cac nha đau tu nuoc ngoai, đay manh chinh sach linh hoat, mo hinh đieu tiet quan ly thuong mai, đau tu, tai chinh trong va ngoai nuoc. Quyet tam tao ra mot vung kinh te phat trien linh hoat va manh me.


Giao thong Nhung con đuong đau tien tren đao đa đuoc xay dung tu đau the ky XX, song cho đen thap nien 1950 thi van chua co con đuong lon nao đuoc xay dung o cac vung đoi nui trong noi đia. Hien nay, đuong bo la loai hinh van tai chinh trong noi bo Hai Nam. Toan bo chieu dai cac tuyen đuong thong xe tren đao la 17.600 km, ve co ban hinh thanh he thong chu đao gom ba tuyen doc va bon tuyen ngang. Ba tuyen doc đeu ket noi giua thu phu Hai Khau va thanh pho Tam A o cuc nam, tuyen quoc lo 223 (323 km) chay doc theo bo bien phia đong, tuyen quoc lo 224 (309 km) thi chay xuyen qua vung noi đia cua đao, con tuyen quoc lo 225 (429 km) thi chay doc theo bo bien phia tay. Cac tuyen đuong chu đao ket noi tat ca cac cang bien va huyen thi, cac tuyen nhanh mo rong đen toan bo 219 huong tran tren đao cung nhu cac thang canh du lich.
Đao Hai Nam co hai san bay quoc te la: San bay quoc te My Lan Hai Khau va San bay quoc te Phuong Hoang Tam A. Tai quan đao Hoang Sa, Trung Quoc cung cho xay dung San bay đao Vinh Hung đe phuc vu cho ca muc đich quan su lan dan su. Ngoai ra, chinh quyen Trung Quoc cung co ke hoach xay dung San bay Quoc te Quynh Hai Bac Ngao voi tong von đau tu 945 trieu NDT, san bay nay cach thu phu cua thanh pho Quynh Hai 12 km va cach đia điem co đinh dien ra Dien đan chau A Bac Ngao 15 km.
Mot tuyen pha đuong sat đa đi vao hoat đong vao đau thap nien 2000, giup ket noi he thong đuong sat tren đao Hai Nam voi mang luoi đuong sat tai đai luc Trung Quoc. Nam 2005, Bo Giao thong Trung Quoc đa phan bo 20 trieu NDT (2,4 trieu USD) đe lap mot uy ban nham nghien cuu ve kha nang xay dung mot cay cau hoac đuong ham ket noi đao Hai Nam voi luc đia.
Tuyen Đuong sat Đong Hoan Hai Nam noi giua Hai Khau va Tam A đa đi vao hoat đong nam 2010. Tuyen đuong sat đuoc thiet ke co the chay voi toc đo 250 km/gio. Thoi gian đe đi tu Hai Khau toi Tam A tren tuyen đuong sat nay chi mat xap xi 1 tieng 22 phut. Tong chieu dai cua tuyen Đuong sat Đong Hoan Hai Nam la 308,11 km, von đau tu du tinh la 20,224 ti NDT. Cac ga du tinh tren tuyen đuong sat nay la Hai Khau, Truong Luu, Tu Anh, Thanh Tay, Hai Khau Đong, My Lan, Đong Trai loan, Van Xuong, Phung Gia loan, Quynh Hai, Bac Ngao, Hoa Lac, Son Can, Van Ninh, Than Chau, Nhat Nguyet loan, Lang Thuy, Cao Phong, Hai Đuong loan, A Long loan, Tam A.. Du kien mot tuyen đuong sat Tay Hoan Hai Nam se đuoc xay dung o bo bien phia tay cua Hai Nam. Tuyen nay se co chieu dai 345 km va se ket noi voi tuyen phia đong hien huu.
Hai Nam đa tiep nhan 11.000 tan hang hoa thong qua cac cang vao thang 11 nam 2010, tang 90,1% so voi thang cung ky nang truoc. Tu thang 1 đen thang 10 nam 2010, đa co 102.000 tan hang hoa đuoc xuat khau thong qua cac cang cua Hai Nam, trong đo 34.000 tan hang xuat khau đen Hoa Ky va 14.000 tan hang xuat khau đen EU. Hai Nam co mot so cang bien:

Cang Tu Anh Hai Khau (海口秀英港) la trung tam van tai va chuyen cho hanh khach chinh.
Tan cang Hai Khau (海口新港) mo cua ngay 1 thang 6 nam 2005
Cang Ma Thon (马村港) nam o Trung Mai, mo cua vao ngay 1 thang 6 nam 2005
Cang eo bien Hai Nam


Giao duc Đai hoc Hai Nam (海南大学)
Đai hoc Su pham Hai Nam (海南师范大学)
Hoc vien Y Hai Nam (海南医学院)
Hoc vien Quynh Chau (琼州学院)
Hoc vien Tam A (三亚学院)
Hoc vien Kinh te Hai Khau (海口经济学院)


Tham khao Lien ket ngoai Hai Nam tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Hainan (Province and island, China) tren Encyclopædia Britannica
People’s Government of HaiNan Province Luu tru ngay 8 thang 8 nam 2013 tai Wayback Machine Ban mau:Xh tieng Anh Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
http://www.hainan.gov.cn/ Luu tru ngay 1 thang 8 nam 2016 tai Wayback Machine