Song Cuu Long la ten goi chung cho cac phan luu cua song Me Kong chay tren lanh tho Viet Nam.


Khai quat Bat đau tu Phnom Penh, song Me Kong chia thanh hai nhanh theo dong chay tu Bac xuong Nam: ben phai (huu ngan) la song Bassac (sang Viet Nam goi la Hau Giang hay song Hau) va ben trai (ta ngan) la Me Kong (sang Viet Nam goi la Tien Giang hay song Tien), ca hai đeu chay vao khu vuc đong bang chau tho rong lon o Nam Bo Viet Nam, dai chung 220–250 km moi song. Tai Viet Nam, song Me Kong con co ten goi la song Lon, song Cai, hay song Cuu Long. Luu luong hai song nay rat lon, khoang 6.000 m³/s ve mua kho, len đen 120.000 m³/s vao mua mua, va chuyen cho rat nhieu phu sa boi đap đong bang Nam Bo.
Song Tien va song Hau chay qua đia phan cac tinh, thanh: Đong Thap, Tien Giang, Ben Tre, An Giang, Can Tho, Vinh Long, Tra Vinh, Hau Giang, Soc Trang. Cac tinh Tien Giang, Ben Tre va phan lon tinh Đong Thap o phia ben ta song Tien. Cac tinh Vinh Long, Tra Vinh, mot phan lon tinh Đong Thap va An Giang nam giua song Tien va song Hau. Phia huu song Hau la vung Tu giac Long Xuyen va vung ban đao Ca Mau (o phia Nam kenh Cai San va huu ngan song Hau).
Song Cuu Long hien nay chay ra bien Đong tai cac cua: Tieu, Đai, Ba Lai, Ham Luong, Co Chien, Cung Hau, Bat Xac, Đinh An va Tranh Đe.


Cac con song chinh Song Tien co long song rong voi nhieu cu lao o giua dong, chay qua Tan Chau (An Giang), Hong Ngu va Cao Lanh (Đong Thap), Vinh Long đen Cai Lay (Tien Giang) thi chia lam bon song ngay nay đo ra bien bang sau cua bien (lan luot tu phia đong bac xuong tay nam) la:
Song My Tho (ten co theo Đai Nam nhat thong chi goi la song Tri Tuong, chay qua tinh ly tinh Tien Giang la thanh pho My Tho (thanh Đinh Tuong cu) va phia nam Go Cong, ra bien bang cua Đai va cua Tieu qua đuong song Cua Tieu.
Song Ba Lai chay qua phia bac tinh Ben Tre (ten cu Kien Hoa), ra cua Ba Lai. Hien nay, cua Ba Lai đa bi he thong cong đap Ba Lai ngan lai. He thong nay nam trong du an ngot hoa vung ven bien cua tinh Ben Tre.
Song Ham Luong (dong chinh luu luong lon), chay qua phia nam tinh Ben Tre, ra cua Ham Luong (ten co la cua bien Ngao Chau). Truoc nua cuoi the ky 19 song Ham Luong con chia nhanh thanh mot phan luu phu o phia tay nam, ten co la rach An Vinh đo ra cua bien co ten la cua bien Ban Con, nam ngay truoc phia đong nam cua bien Ngao Chau ngay trong vung cua bien Ham Luong ngay nay (nen ngay nay chung nhap lam mot va goi la cua Ham Luong).
Song Co Chien (dong chinh luu luong lon), lam thanh ranh gioi tinh Ben Tre - Tra Vinh (ten cu Vinh Binh), đo ra bien bang cua Co Chien va cua Cung Hau. Cua Cung Hau moi xuat hien khoang cuoi the ky 19 do xuat hien cac cu lao giua cua song Co Chien con theo Đai Nam nhat thong chi thi chi goi chung 2 cua bien nay la cua Co Chien.
Song Hau chay qua Chau Đoc, Long Xuyen (An Giang), Vinh Long, Thanh pho Can Tho, Chau Thanh (Hau Giang), Soc Trang va đo ra bien truoc kia co thoi ky bang bon nhanh cua (nhung Đai Nam nhat thong chi goi chung la cua Ba Thac (Bassac)), cuoi the ky 19 đau the ky 20 bi boi lap con 3 cua (đuong thoi goi ten la Đinh An, Ba Thac (nam o giua, duoi đay tam goi la Ba Thac (nho)) va Tran Đe), ngay nay con lai 2 cua (lan luot tu phia đong bac xuong tay nam) la: cua Đinh An, cua Tran Đe. Hai cua phu cua song Hau ngay nay đa bi boi lap, co vet tich con lai la hai con rach nho la song Con Coc đo ra nhanh cua song Đinh An, va song Con Tron đo ra nhanh cua song Tran Đe.
Ve ten goi Tien Giang, Hau Giang hay Song Tien, Song Hau la do luu dan khan hoang đinh danh. Vi ho la dan vung ngu Quang vao đat moi. Đi xuong phuong Nam (khoang nua cuoi the ky 17), gap con song lon đau tien goi la Tien Giang, sau đo gap con song lon thu hai goi la Hau Giang. Tinh quy chieu nay trong tu duy cua nguoi Viet mac đinh cho cach đinh huong. Vi du, chi noi "Vao Nam ra Bac", khong noi nguoc lai, hoac "Len rung xuong bien", "Ben My", "Xuong Ca Mau"...


Lich su Theo An Nam Đai Quoc Hoa Đo cua Taberd nam 1838, song Cuu Long co 9 cua lan luot tu đong bac xuong tay nam gomː 

Cua Tieu - cua Đai, cua Ba Ray (Ba Lai), cua Bai Ngao (Ngao Chau) - cua Bang Con (Ban Con) (nay gop thanh cua Ham Luong), cua Co Chien (6 cua đeu thuoc song Tien).
Cua Vam Ray (Vam Ray, tuc cua Đinh An ngay nay), cua Cha Vang (Tra Vang, tuc song Con Coc ngay nay), cua Ba Thac (tuc Ba Thac (nho) - Tranh Đe) (3 cua đeu thuoc song Hau, phia tay đia danh Tra On trong ban đo).
Đai Nam nhat thong chi chi ke 7 cua cua song Cuu Long gom 6 cua thuoc song Tien Giang va 1 cua song Hau Giang (lan luot tu đong bac xuong tay nam la: cap cua Tieu - cua Đai, cua Ba Lai, cap cua Ngao Chau - Ban Con, cua Co Chien (đeu thuoc song Tien), va cua Ba Thac cua song Hau. Đai Nam nhat thong chi chepː

Song Tien Giang o cach huyen Vinh Binh 6 dam ve phia tay bac, phat nguyen tu song Sa Đet tinh An Giang, qua thon Tan Hoi huyen Vinh Binh, la cho chia đia gioi 2 tinh An Giang va Vinh Long. Lai chay 34 dam qua song Đai Tuan, suot đen Ba Lai, My Tho roi chay ve phia nam đo ra cua Đai va cua Tieu, đay la chi luu chinh cua song Cai. Lai o song Đai Tuan chia thanh nga ba, mot nga qua phia đong tinh thanh [Vinh Long], lam song cai Long Thanh, chay 136 dam ve phia nam roi đo ra cua bien Co Chien. Mot nga qua thon Phu Thuan sang phia đong 40 dam lam song cai Ham Luong, lai chay 123 dam ve phia nam đo ra 2 cua bien Ban Con va Ngao Chau. Mot nga do bo phia huu song Ham Luong chay xuong chia lam hai nhanh: Mot nhanh qua ha luu song Ba Lai 108 dam ve phia nam, roi đo ra cua bien Ba Lai. Nhanh con lai la nhanh đo ra cua Đai, cua Tieu [đa neu tren], co ten goi la song Tri Tuong [qua My Tho], lam thanh đia gioi tinh Đinh Tuong [ranh gioi Vinh Long - Đinh Tuong]...
Song Hau Giang o cach huyen Vinh Binh 52 dam ve phia nam, nuoc song nay tu song Chau Đoc tinh An Giang chay qua phia bac huyen Đong Xuyen đen rach Tra On. Đay la cho phan đia gioi giua 2 tinh An Giang va Vinh Long, bo phia tay la đia gioi tinh An Giang, bo phia đong la đia gioi tinh Vinh Long. Song đen đay thi chuyen sang phia nam, qua đia phan đao Tran Di, đo ra cua Ba Thac. Nuoc song chia chay nhieu nga, bao boc con bai, tuoi tam ruong đong, rat la loi ich.

Cac ban đo nguoi Phap ve ve Nam Ky tu cuoi the ky 19 (nam 1884) đen đau the ky 20 (nam 1901, 1902) ghi ten cho 9 cua song chinh cua song Cuu Long, lan luot tu đong bac xuong tay nam gomː tren song Tien co 6 cua Tieu, Đai, Ba Lai, Ham Luong, Co Chien va Cung Hau, tren song Hau co 3 cua Đinh An, Ba Thac (tuc Ba Thac (nho)) va Tranh Đe.
Chin cua song đau the ky 20, đen ngay nay, chi con lai co tam cua song. (Cua Ba Thac (nho) khoang thap nien 1960 đa bi boi lap, chi con vet tich la rach nho be xiu mang ten song Con Tron co cua nam sau ben trong cua Tranh Đe, nen song Hau chi con hai cua bien ngay nay). Voi viec cua Ba Lai đa bi he thong cong đap ngan man Ba Lai ngan lai, song Cuu Long chi con 7 cua song chinh thong thuyen ra bien Đong. Tuy vay, trong nhieu thoi ky dong song co 9 cua chinh chay ra bien Đong nen song Me Kong đoan qua Viet Nam con đuoc goi la song Cuu Long, tuc "song chin rong". Hien co khoang 17 trieu nguoi dan Viet Nam đang sinh song tai luu vuc cua he thong song Cuu Long, con đuoc goi la đong bang song Cuu Long

Su kho khan ve giao thong thuy cua con song nay lam chia cat con nguoi song hai ben bo hon la lien ket ho. Nen van minh đuoc biet som nhat la nen van hoa Ma Lai, An Đo hoa hoi the ky 1, cua Vuong quoc Phu Nam, trong luu vuc song Me Kong. Su khai quat o Oc Eo, gan Rach Gia ngay nay, đa tim thay nhung đong tien khac xa voi Đe che La Ma. Vuong quoc Phu Nam đuoc noi tiep boi quoc gia Khmer Chan Lap (Chenla) cho đen the ky 5. Đe che Khmer Angkor la quoc gia chiu anh huong cua van hoa An Đo cuoi cung trong khu vuc. Sau khi quoc gia nay bi tieu diet song Me Kong đa la đuong bien gioi cua cac quoc gia đoi đau nhau nhu Xiem va Viet Nam, voi Lao va Campuchia nam trong tam anh huong cua ho.


Con nguoi O khu vuc đong bang song Cuu Long (tong dien tich khoang 3,3 trieu hecta đat nong nghiep) khi chay vao Viet Nam, co khoang 17 trieu nguoi đang sinh song vao thoi điem đau 2006, tang 5 trieu so voi 16 nam truoc đo.
Trong so ho, co khoang 9,5 trieu nguoi trong đo tuoi lao đong (tren 15 tuoi), hay 55%.


Anh huong cua moi truong va con nguoi Hai trong so chin cua song Cuu Long la Ba Lai va Bat Sac đa bi nghen va nuoc đa khong con luu thong đuoc nua. Nguyen nhan bi nghen cua song Bat Sac do cac con cat o hai cua song nay phat trien manh tao nen rao chan lon lam nghen đuong chay cua cua song. Con nguyen nhan nghen song tren cua song Ba Lai la do tac đong cua con nguoi, do xay dung he thong cong đap. Viec hai cua song đa chet đa gay ra anh huong lon nhu lam tang tinh trang sat lo đat va van tai giam sut.
Song Cuu Long đem lai nhieu loi ich cho trong trot va thuy san, nhat la trong mua lu. Nguon cung cap nuoc tuoi, phu sa va rua phen cho đat lua, cung voi luong tom ca doi dao đa khien cu dan noi đay chap nhan song chung cung lu hon la đap đe nhu o đong bang chau tho song Hong. Nhung dong song cung gay ra nhieu mat bat loi, đien hinh la ung ngap thuong xuyen trong cac thang mua mua, hoac tinh trang xam nhap man vao mua kho.


Cac cay cau = Song Tien =
Cau Cao Lanh, noi thanh pho Cao Lanh voi huyen Lap Vo, Đong Thap
Cau My Thuan, Tien Giang - Vinh Long
Cau My Thuan 2, Tien Giang - Vinh Long (du an)
Cau Rach Mieu, Tien Giang - Ben Tre
Cau Rach Mieu 2, Tien Giang - Ben Tre (du an)
Cau Ba Lai, Ben Tre
Cau Ba Lai moi, Ben Tre
Cau Ham Luong, noi thanh pho Ben Tre, huyen Mo Cay Bac, Ben Tre
Cau Đinh Khao, Ben Tre - Vinh Long (du an)
Cau Co Chien, Ben Tre - Tra Vinh


= Song Hau =
Cau Vinh Truong, noi thi tran An Phu voi xa Vinh Truong, huyen An Phu, An Giang
Cau Chau Đoc, noi thanh pho Chau Đoc va thi xa Tan Chau, An Giang (đa khoi cong)
Cau Vam Cong, noi huyen Lap Vo, Đong Thap voi quan Thot Not, Can Tho
Cau Can Tho, Can Tho- Vinh Long
Cau Can Tho 2
Cau Đai Ngai, noi huyen Tra Cu, Tra Vinh - huyen Cu Lao Dung, huyen Long Phu, Soc Trang (đa khoi cong)


Chu thich