Hoa thuc hay cong thuc hoa la mot phuong tien the hien cau truc cua mot hoa bang so, chu cai va cac ky hieu khac nhau, trinh bay ngan gon cac thong tin quan trong ve cau tao hoa. No co the đai dien cho cac loai cu the, hoac dung đe mo ta cac bac phan loai cao hon. Thong tin cua hoa thuc chu yeu gom hinh dang hoa, so luong co quan cua hoa va moi lien he giua cac thanh phan trong co quan đo. Hoa thuc la mot trong hai cach mo ta cau truc hoa đuoc phat trien trong the ky 19, cach con lai la hoa đo. Hoa thuc cua cung mot hoa co the đuoc trinh bay khac nhau giua cac tac gia khac nhau, nhung ho co xu huong truyen đat cung mot thong tin.


Lich su Hoa thuc đuoc phat trien vao đau the ky 19. Cac tac gia đau tien su dung khai niem nay la Cassel (1820) va Martius (1828). Grisebach (1854) đa su dung hoa thuc trong sach giao khoa cua minh đe mo ta đac điem cua cac ho thuc vat, neu ro so luong cac co quan khac nhau cua hoa, đuoc phan tach bang dau phay va lam noi bat su hop nhat cua cac thanh phan. Sachs (1873) đa su dung chung cung voi hoa đo, ong luu y loi the cua hoa thuc bao gom "kieu chu thong thuong". Mac du Eichler ap dung rong rai hoa đo trong tac pham Bluthendiagramme cua minh, ong lai su dung han che hoa thuc, chu yeu cho cac ho thuc vat co hoa đon gian. Organogenesis of Flowers (1973) cua Sattler su dung hoa thuc va hoa đo đe mo ta su phat sinh co quan cua 50 loai thuc vat. Nhung cuon sach moi hon chua hoa thuc bao gom Plant Systematics cua Judd va cong su (2002) va Simpson (2010). Prenner va cong su đa nghi ra cach viet hoa thuc mo rong đe tang kha nang mo ta cua khai niem nay va lap luan rang hoa thuc nen đuoc đua vao cac mo ta chinh thuc trong phan loai thuc vat. Ronse De Craene (2010) su dung mot phan cach cac tac gia khac viet hoa thuc trong cuon sach Floral Diagrams cua minh.


Y nghia cua hoa thuc Hoa thuc bieu thi so luong cac co quan khac nhau cua hoa, thuong đuoc đat sau cac chu cai viet tat ten co quan trong tieng Anh. Chung đuoc sap xep tuong ung voi su sap xep cua cac bo phan cua hoa tu ngoai vao trong: 

Cac thanh phan voi nen toi hon la it pho bien tren hoa thuc hon. Chu cai "V" đuoc su dung boi Prenner va cong su cho so luong noan moi bau nhuy, tiep theo la chu cai viet thuong mo ta cach đinh noan. Đoi voi đai phu, ki hieu la chu "k" viet thuong, thuong đat truoc ki hieu "K" la đai chinh.
So luong thanh phan cua co quan đuoc ghi sau chu cai, chung co the đuoc viet giong nhu chu cai hoac o dang so nho phia tren (so mu) hoac so nho phia duoi. Neu mot co quan tieu bien, so cua no đuoc viet la "0" hoac bi bo qua, truong hop so luong nhieu hon 10-12, ki hieu đuoc dung la "∞". So luong co quan trong mot vong cung co the đuoc phan tach bang dau ":" khi mot phan cua vong co su khac biet ve hinh thai. Cac vong cua cung mot co quan đuoc phan tach bang dau "+". Pham vi so luong đuoc su dung neu so luong cua thanh phan hoa thay đoi, vi du khi hoa thuc đai dien cho mot đon vi phan loai.

K3+3 - đai hoa co 6 la đai xep thanh hai vong, moi vong 3 canh.
A∞ - nhi hoa nhieu.
P3–12 - bao hoa co tu 3 đen 12 canh.
Nhom cac co quan co the đuoc mo ta bang cach viet so luong thanh phan trong nhom duoi dang so mu.

A5² - 5 nhom nhi, moi nhom co 2 nhi.
Hoa thuc cung the hien su lien ket cua cac thanh phan hoa trong cung mot co quan hay giua cac co quan voi nhau. Su ket hop nay co the the hien bang cach đat so trong mot vong tron hoac co bieu tuong vong cung quanh cac so, nhung cac tac gia Judd va cong su, Prenner va cong su noi rang phuong phap nay kho đat đuoc thong qua viec sap chu chuan. Viec noi cac co quan co the đuoc viet de dang hon bang cach su dung dau ngoac đon "(...)" neu cac thanh phan cua cung mot co quan o trang thai dinh lien/hop nhat voi nhau. Su ket hop giua cac co quan khac nhau co the ki hieu bang ngoac vuong "[...]", cuoi cung la ngoac nhon "{...}".

A(5) - 5 nhi hop.
[C(5) A5] - trang hoa 1 vong co 5 canh hoa hop, trang dinh voi vong nhi gom 5 nhi roi.
Prenner va cong su đe xuat so mu "0" cho co quan bi tieu bien va so mu "r" cho co quan bi tieu giam/lep. Ronse De Craene su dung ky hieu đo "°" đe the hien nhi lep hoac noan lep.

A3:2r+50 (Prenner va cong su) - bo nhi gom 2 vong, vong thu nhat chua 3 nhi va 2 nhi tieu giam, vong thu hai co 5 nhi tieu bien.
A1+2° (Ronse De Craene) - bo nhi gom 2 vong, vong thu nhat co 1 nhi, vong thu hai co 2 nhi lep.


= Vi tri bau nhuy =
Vi tri bau nhuy đuoc the hien bang cach them mot so ki hieu (tuy tac gia) vao chu cai "G". Simpson bo qua đinh dang ki hieu bang cach mo ta vi tri bau nhuy bang loi van. 


= Tinh đoi xung =
Khi mo ta tinh đoi xung hoac đinh huong hoa cho toan bo hoa, bieu tuong tuong ung thuong đuoc đat o đau cong thuc. No cung co the đuoc su dung rieng cho cac co quan khac nhau, đat ki hieu đoi xung hoac đinh huong sau chu cai hoac so thanh phan co quan hoac co the no khong xuat hien trong hoa thuc. Tinh đoi xung đuoc mo ta bang cac ky hieu sau: 


= Đon tinh va luong tinh =
Tinh duc cua hoa co the đuoc ki hieu ☿ hoac ⚥ đoi voi hoa luong tinh, ♂ đoi voi hoa đuc va ♀ đoi voi hoa cai. Cac ky hieu thuong đuoc đat o đau hoa thuc, sau hoac truoc ky hieu đoi xung. Prenner va cong su khuyen cao chi su dung cac ky hieu tuong ung (♀ va ♂) cho hoa đon tinh. Ronse De Craene su dung cac tu "co nhuy" hoac "co nhi" thay vi cac ky hieu.
Hoa thuc cung co the ket hop trong phan loai qua, Judd va cong su đat no o cuoi.


Hoa đo va hoa thuc Moi khai niem trong hai khai niem nay co cac uu điem rieng trong viec the hien mot so thong tin. Hoa thuc the hien bao quat hinh dang hoa, so luong, vi tri cac thanh phan hoa va su ket hop cua chung, vi tri cua bau nhuy so voi đai hoa, nhung khong cho biet tien khai hoa, moi quan he giua cac co quan hoa hay cach đinh noan, vi vay đuoc bo sung bang hoa đo. Prenner va cong su xem chung la phuong phap bo sung cho nhau va noi rang chung tao ra mot bong hoa "nhan dang đuoc" khi su dung cung nhau. Ronse De Craene cung chap thuan viec su dung ket hop ca hai đe mo ta hoa.


Vi du ↯ K3 [C3 A1°–3°+½:2°] G(3) - hoa thuc cua Canna edulis; hoa hoan toan khong đoi xung; đai hoa co 1 vong gom 3 canh roi; trang hoa gom 3 canh roi noi voi bo nhi gom 2 vong, vong ngoai chua 1–3 nhi đeu lep, roi, vong trong chua ½ nhi hoa va 2 nhi lep, roi; bo nhuy gom 3 la noan hop bau duoi.
B BtC K3:(2)C↓ C3:2r↓ A(3):2r↓+4r:10 G1↓ Vm8–10 - hoa thuc cua Tamarindus indica; co la bac va la bac con dang canh hoa; đai hoa đoi xung hai ben co 3 la đai roi va 2 la đai hop co dang canh hoa; trang hoa đoi xung hai ben co 3 la trang roi va 2 la trang tieu giam; bo nhi gom 2 vong, vong ngoai đoi xung hai ben co 3 nhi hop va 2 nhi lep, vong trong co 4 nhi lep roi va 1 nhi tieu bien; bau nhuy đoi xung hai ben co 1 la noan, 1 o co 8-10 noan, đinh noan ben.


= Su dung hop thong tin =


Xem them Hoa đo


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Kvetne vzorce Luu tru ngay 20 thang 12 nam 2017 tai Wayback Machine – website ve hoa thuc (bang tieng Slovak)
N S Subrahmanyam, Modern Plant Taxonomy, Vikas Publishing House Pvt Ltd, 2009. ISBN 0706993462
Table 2.1. Floral formulae; symbols used in this book. In Ronse De Craene, p. 39
Symbols employed in floral formula. In  Subrahmanyam, p. 42