Chuyen san su tu cua Ashurbanipal la mot nhom phu đieu cung đien noi tieng cua nghe thuat đieu khac Assyria o Cung đien phia Bac cua thanh pho co Nineveh ma bay gio đuoc trung bay trong phong 10a cua Bao tang Anh. No đuoc coi la "nhung kiet tac toi cao cua nghe thuat Assyria". Cac tam phu đieu khac noi cho thay mot nghi le chinh thuc "san" cua vua Ashurbanipal (tri vi 668 - c. 631/627 TCN) trong mot đau truong, noi ma su tu chau A bi bat đuoc tha ra khoi long đe nha vua giet mo bang mui ten, giao, hoac thanh kiem cua minh. Đieu nay đa đuoc dien ra khoang 645-635 TCN, va ban đau đuoc khac theo trinh tu khac nhau đuoc đat xung quanh cung đien. Co le ban đau cac buc tranh đa đuoc son, va tao thanh mot phan cua mot tong the trang tri mau sac ruc ro.
Cac tam hoac chinh hinh tu Cung đien phia Bac đuoc khai quat boi Hormuzd Rassam nam 1852–54, va William Loftus vao nam 1854–55, hau het đuoc gui ve Bao tang Anh, noi chung đuoc yeu thich voi cac su gia cong chung va nhung nguoi yeu nghe thuat co đai thoi đo. Chu nghia hien thuc ve su tu luon đuoc ca ngoi, mac du đoi voi khan gia ngay nay, nhung sinh vat toi nghiep khien ho đong long. Tuy nhien, chung ta khong nen cho rang con nguoi Assyria co đai cung co cam giac tuong tu. Cac nhan vat co the chi nhin thay trong tu the nhin nghieng trong cua cac tam phu đieu, đac biet la nha vua trong vai lan xuat hien cua ong, nhung su tu co nhieu tu the, song, hap hoi va chet.
Cac cham khac trong khoang thoi gian 250 nam cuoi ma cung đien phu đieu Assyrian cham khac cho thay phong cach cua no phat trien nhat va tot nhat. Ashurbanipal la vi vua Assyrian vi đai cuoi cung, va sau khi trieu đai cua ong ket thuc đe quoc Neo-Assyria đa xay ra mot cuoc noi chien tan khoc giua con chau cua ong, tuong linh va cac luc luong noi loan cua đe quoc. Vao nam 612, co le it nhat la 25 nam sau khi chung đuoc thuc hien, đe che đa sup đo va Nineveh bi san phang va thieu rui.


San su tu Assyria Trong hon mot thien nien ky truoc khi co nhung tam phu đieu nay, co ve nhu viec giet chet su tu đa tro nen pho bien o Mesopotamia cho hoang toc, va cac vi vua thuong đuoc the hien trong cac tac pham nghe thuat nhu vay. Co the nhin thay mot khia canh ton giao đoi voi hoat đong nay. Mot la thu con sot lai tren mot bang đat set ghi lai rang khi mot con su tu buoc vao mot can nha trong pham vi sinh song, no nhat đinh phai mac bay va cho đi theo thuyen đen cho nha vua. Su tu chau A, ngay nay chi song sot trong mot quan the nho o An Đo, thuong nho hon giong o chau Phi.
Trong cac phu đieu sau nay, su tu bi bat đuoc tha vao mot khong gian kin, đuoc hinh thanh boi nhung nguoi linh tao nen mot buc tuong chan. Mac du bi san ban, su tu Mesopotamian song sot trong vung hoang da, cho đen nam 1918.
Su tu đoi khi co the bi nuoi nhot. Ashurnasirpal II, trong mot dong chu khoe khoang so thu cua minh, noi: "Voi trai tim tan nhan cua toi, toi bat đuoc 15 con su tu tu nui va rung. Toi đa lay đi 50 con su tu con. Toi don chung vao Kalhu (Nimrud) va cung đien cua đat toi nhot. Toi nuoi đan con cua chung voi so luong lon."


Phu đieu cung đien Co khoang hai chuc bo canh san su tu đuoc ghi nhan trong cac cung đien Assyria đuoc ghi lai, hau het đua ra đe tai xu ly ngan gon hon nhieu o đay. Cac cung đien Neo-Assyria đuoc trang tri rat rong rai voi nhung phu đieu nhu vay, đuoc cham khac trong mot phu đieu rat thap tren cac phien đa chu yeu la thach cao, rat phong phu o mien bac Iraq. Cac loai đong vat khac cung đuoc cho la bi san đuoi, va chu đe chinh đe giai thich tuong thuat la chien dich chien tranh cua nha vua đa xay dung cung đien. Cac phu đieu khac cho thay nha vua, toa an cua ong, va " than linh co canh " va cac vi than nho bao ve lamassu.
Hau het cac phu đieu cung đien chiem cac buc tuong cua cac hoi truong lon, voi mot so phong theo thu tu. Nhung nhung canh san su tu o Cung đien phia Bac đen tu nhieu hon mot khong gian; chu yeu la tu cac loi đi tuong đoi hep, dan ra cac phong lon hon. Chung khong hoan chinh. Mot so ban đau cung o tang tren, mac du chung đa roi xuong duoi mat đat vao thoi điem chung đuoc khai quat. Thiet lap ban đau cua chung la ve kich thuoc, khong khac voi cach chung đuoc trung bay ngay hom nay, mac du tran nha đa cao hon. Cung đien giong nhu mot su tu nam va nu thu gian trong mot khu rung xanh tuoi, su tu cai keu lach cach, mot "bai ca ram mat" co le đai dien cho vat nuoi cung đien, ma đoi khi chung ta biet ve su tu.


Canh Mot so phu đieu san su tu chiem toan bo chieu cao cua san trung bay, giong nhu hau het cac phu đieu Hoi giao cua Assyria, cac canh chien dich quan su tu cung mot cung đien chu yeu đuoc chia thanh hai thanh ghi ngang. Cac phu đieu đen tu tang tren co canh tren ba thanh ghi. Cac đuong thang đuoc chi đinh ro rang, khong phai luon luon la nhu vay, va thuc su mot so su tu đuoc đua ra mot khung canh rieng khi tao thanh mot phan cua mot canh lon hon. Cung nhu cac loai đong vat, đuoc mo ta voi "su tinh te phi thuong cua nguoi quan sat", viec khac chi tiet trang phuc cua nha vua đac biet tot. O giai đoan cuoi trong thoi ky đieu khac, đuoi cua gan nhu tat ca cac con su tu trong cac phu đieu đa đuoc cach đieu lai.


Xem them Cong Ishtar
Su tu Babylon (tuong)


Ghi chu Tham khao Frankfort, Henri, The Art and Architecture of the Ancient Orient, Pelican History of Art, 4th ed 1970, Penguin (now Yale History of Art), ISBN 0-14-056107-2
"Grove": Russell, John M., Section 6. "c 1000–539 BC., (i) Neo-Assyrian." in Dominique Collon, et al. "Mesopotamia, §III: Sculpture." Grove Art Online, Oxford Art Online, Oxford University Press, accessed ngay 19 thang 11 nam 2016, subscription required
Hugh Honour and John Fleming, A World History of Art, 1st edn. 1982 (many later editions), Macmillan, London, page refs to 1984 Macmillan 1st edn. paperback. ISBN 0-333-37185-2
Hoving, Thomas. Greatest Works of Western Civilization, 1997, Artisan, New York, ISBN 978-1-885183-53-8
Oates, D. and J. Oates, Nimrud, An Assyrian Imperial City Revealed, 2001, London: British School of Archaeology in Iraq, full PDF (332 pages) Luu tru ngay 23 thang 9 nam 2022 tai Wayback Machine ISBN 978-0-903472-25-8
Reade, Julian, Assyrian Sculpture, 1998 (2nd edn.), The British Museum Press, ISBN 978-0-7141-2141-3
Wilson, David M.; The British Museum; A History, 2002, British Museum Press, ISBN 0-7141-2764-7


Lien ket ngoai "Y nghia cua hinh tuong su tu trong nghe thuat". BBC. ngay 30 thang 12 nam 2017. Truy cap ngay 1 thang 8 nam 2018.