Chuoi ta qua, hay con goi la chuoi tao qua, la mot giong chuoi trong nong nghiep thuoc chi Chuoi, ho Chuoi. Đay la trai cay đac san cua tinh Tra Vinh. Giong chuoi nay co nhieu đac điem khac biet, nhu kich thuoc, trong luong đeu kha lon hon so voi cac loai chuoi khac. Thoi xua, nguoi dan Tra Vinh quan niem rang trong chuoi ta qua se mang đen điem xui xeo. Chuoi ta qua cho it qua nen ngay xua, nguoi dan Tra Vinh chi trong vai cay trong vuon đe an hoac tho cung chu it khi trong đe buon ban. Tuy nhien, thoi nay, khi loai qua nay tro nen noi tieng, đuoc nhan giong, trong trot va buon ban pho bien tren thi truong.


Lich su va ten goi Chuoi ta qua la đac san cua huyen Cau Ke, tinh Tra Vinh. Theo quan niem thoi xua, nguoi dan Cau Ke truyen mieng rang neu trong giong chuoi nay se mang đen điem xui xeo. Quan niem cho rang khi cay chuoi ta qua tro buong, van minh vao buoi đem, thuong phat ra nhung tieng đong đang so. Sang hom sau, buong chuoi non đa tro xong het. Khi thuc day, phat hien canh tuong nay khien nguoi dan bi "ta hoa", co nghia la trang thai hoang hon, sung sot. Theo gia thuyet, ten goi "chuoi ta qua" đuoc đat theo cach đoc trai am cua tu "ta hoa" do quan niem ke tren hoac co the do qua chuoi qua lon khien nguoi nhin sung sot.


Phan loai hoc Trong tai lieu Natural Environment and Land Use in South Vietnam (Moi truong tu nhien va su dung đat o Nam Viet Nam) (1966) cua Nha Khao cuu va suu tam Nong-Lam-Suc, thuoc Bo Canh nong (Viet Nam Cong hoa), liet ke chuoi ta qua thuoc loai Musa × paradisiaca, cung loai voi giong chuoi com lua.


Mo ta Cay chuoi ta qua co ve ngoai hau nhu khong khac cay chuoi thuong. Than cay nho yeu, rat de bi gay, nen khi chuoi tro buong phai lam gia đo. Cay chuoi tro qua sau 8 - 9 thang khi đuoc trong va cham bon tot. Mot buong chuoi ta qua thong thuong phat trien khoang tu hai đen ba nai, cho khoang hon mot chuc qua chuoi. Giong chuoi nay co mot điem đac biet la cay chi tro qua truc tiep chu khong tro bup nhu cac loai chuoi thuong.
Chuoi ta qua noi tieng vi qua co ve ngoai to lon hon so voi qua cua cac giong chuoi khac, lon bang co tay nguoi. Moi qua chuoi ta qua co the dai tu 35 đen 45 cm (ca biet 50 cm) va trong luong moi qua đat trung binh khoang 300 đen 450 g (ca biet co qua đat hon 1 kg). Ky luc nang nhat la 1,3 kg, xuat hien o Son Phung, Son Đinh, Cho Lach, Ben Tre.
Chuoi ta qua chua ham luong dinh duong tuong đuong voi khoai tay, giau calo nhung chua nhieu vitamin (A, C va B6) va khoang chat thiet yeu (magnesi va kali). An chuoi nay chuoi nay kha tot cho nguoi co nguy co đot quy, loang xuong va benh than. Ngoai ra con giup giam tao bon, viem tui thua va cac benh ve tieu hoa.


Cong dung am thuc Khac biet voi cac giong chuoi binh thuong, chuoi ta qua phai qua che bien nau an, thuong khong đuoc an truc tiep vi qua rat nhao va vi rat nhat. Chuoi ta qua đuoc dung lam nguyen lieu che bien nhieu mon an nhu ca ri, lau,... nhung cach nau thuong xuyen nhat la luoc. Bang cach luoc, chuoi khi an se rat deo thom ngot va cam nhan nhu co mat ngot ben trong. Vi co kich thuoc lon nen khi luoc se thuong đuoc quan day chat quanh tung qua đe vo khong bi nut ra, ngan nuoc ngam vao lam nhao va mat vi ngot cua chuoi.
Cong đoan luoc chin chuoi ta qua theo truyen thong nhu sau: qua chuoi chin vo đuoc hai, tach rieng tung nai đe phoi nang nong roi đem u qua khoang hai ngay đen khi qua chuoi chuyen vang thi lay ra. Tach tung qua bang dao. Dung day buoc quan chat xung quanh qua chuoi (nhu đon banh tet) đe giu vo khong bi nut. Khi nau, nuoc se khong tham vao tranh cho chuoi bi mem nhao, vi nhat. Đo nuoc luoc ngap qua, sau đo đat phen tre, dan đa len tren co đinh đe chuoi khong bi nhua qua lam xam mau. Nau khoang mot gio đen ruoi, dung đua xien nhe thu đe cam nhan đo mem thi đem xuong. Cho chuoi nguoi roi dung dao cat lat vua van do qua chuoi ta qua von dai va lon. Xep ra đia va thuong thuc.
Chuoi ta qua đuoc che bien thanh mut chuoi kha ky cong. Sau khi thu hoach, chuoi đuoc cho chin ru tu nhien khoang tu hai đen ba ngay nham lot vo thuan loi. Ruot qua chuoi đuoc thai thanh lat mong, ngam voi nuoc chanh vat cho sach nhua. Toan bo lat chuoi mong đo đuoc chien ngap dau. Đen khi chin vang thi vot ra, đe rao dau va tuoi nuoc đuong đa nau len cho ngam, mut se ngot.


Nhan giong va trong trot Do thoi gian trong keo dai va kho ra buong, nen chuoi ta qua tro nen khan hiem va tro thanh trai cay đac san cua huyen Cau Ke, Tra Vinh. Tuy nhien, giong chuoi nay thich nghi tot voi đat nhiem phen. Trong mot vuon chuoi ta qua khong đon gian, do cay it đam choi, moi cay me thuong chi moc tu mot đen hai mam con, nen đao xoi tung cay giong đe trong mot vuon kha kho khan. Theo thoi gian, cay con nho bi thoai hoa, de bi benh va chat luong qua kem dan đen loi nhuan thap. Đe giam thoi gian trong, hien phuong phap cay mo cay giong đang rat pho bien. Thong thuong, khoang hai nam giong chuoi nay se cho ba vu thu hoach.
Dung phuong phap in vitro đe nhan giong. Moi truong thich hop đe chuoi ta qua tai sinh choi la moi truong MS co bo sung cac hop chat gom napthalen acetic acid (NAA) 0,1 mg/l, adenine hemisulfat 100 mg/l, nuoc dua 10% v/v, saccarose 30 gr/l, agar 8 gr/l, 6-benzylaminopurin (BAP) 5 mg/l, pH bang 5,8 va mau cay trong đieu kien toi hoan toan se cho so luong choi tai sinh cao nhat. Đe đat so choi nhan nhanh toi uu tren cay chuoi ta qua can dung moi truong co thanh phan: moi truong MS bo sung chat đieu hoa sinh truong gom adenine hemisulfate 100 mg/l, nuoc dua 10% v/v, saccharose 30 gr/l, agar 8 gr/l, BAP 7 mg/l, pH bang 5,8. Đe đat đuoc ti le mau ra re, so luong re, chieu dai re, chieu cao than cung nhu so la/cay toi uu cho qua trinh cay chuoi ta qua tai sinh hoan chinh can nuoi cay trong moi truong co thanh phan dinh duong: MS bo sung NAA voi nong đo 1 mg/l, adenine hemisulfate 100 mg/l, nuoc dua 10% v/v, saccarose 20 gr/l, agar 8 gr/l, pH đuoc đieu chinh o muc 5,8. Cay chuoi đuoc thuan duong trong thanh phan co chat đat thit, phan chuong, mun dua voi ti le 2:1:2 se sinh truong tot nhat.
Cay mo cho ra cay giong khoe, khong nhiem benh, co san re va la, hap thu đat va phat trien nhanh. Trong đong loat de cham soc va thu hoach cac buong chuoi. Bon lot, bon thuc, tuoi nuoc đay đu. Chon cach trong đoc canh hay đa canh (trong trong vuon cung cay an qua khac) đeu đuoc. Neu trong đa canh can giu khoang cach đu rong cho cay chuoi cung nhu anh sang đu 6–7 gio mot ngay đe chuoi phat trien. Neu trong đoc canh nen chon đat tot, đu nuoc tuoi. Tuy đo am can thiet nhung neu chuoi ta qua bi ung nuoc, chi sau 5–6 ngay ngap goc, se gap la va chet. Len liep cao 50–60 cm, khoang cach trong 3×4 m/cay, đat cay vao ho đat thap hon mat liep 20 cm, hai hang, tuoi nuoc va phu co giu am thuong xuyen đe cham cay. Bon phan NPK 20–20–15, ba đen bon lan mot nam theo đo lon than cay, mau la kem vun đat am bui. Đe giu hinh dang đep can boc buong chuoi bang bao nilon mau xanh, cat bo hoa duoi nai chuoi, boc mot muong phan ure che phu vi tri truc buong vua cat hoa, giup qua chuoi lon hon. Chuoi ta qua trong khoang 8–9 thang se tro hoa, sau 6–7 thang co the thu hoach buong chuoi. Hop tac xa tai huyen thuong tien hanh ho tro cac nha vuon trong chuoi ta qua theo quy đinh cua VietGAP đe bao đam chat luong, thich ung voi bien đoi khi hau va truy xuat nguon goc ro rang tren san pham.


Thuong mai Truoc đay, giong chuoi nay cho it qua va quan niem xui xeo nen chi đuoc nguoi dan Tra Vinh trong theo hinh thuc nho le trong vuon, voi muc đich đe tho cung, đe an hoac lam qua bieu chu it khi trong đe buon ban. Thoi nay, chuoi ta qua khong con bi xem la điem xui ma đa tro thanh giong cay trong đuoc nhieu noi nhan giong vi qua co gia tri dinh duong cung nhu gia tri kinh te cao, nhu cau tieu thu gia tang. Vao thoi điem thang 4 nam 2023, chuoi ta qua đuoc ban tren thi truong voi gia dao đong tu 9.000 đen 12.000 đong mot qua, gia ban le tai Ha Noi len đen 25.000 đong mot qua. Đoi voi cay giong, gia dao đong tu 150.000 đen 450.000 đong mot cay vao nam 2015 tuy tung loai to nho khac nhau.
Thang 8 nam 2022, Hop tac xa Tan Qui (xa An Phu Tan, huyen Cau Ke) đa nghien cuu, san xuat thanh cong san pham mut chuoi ta qua say kho va đua vao thi truong. Uy ban Nhan dan tinh Tra Vinh chung nhan OCOP 3 sao cho san pham nay vao ngay 30 thang 12 nam 2022. San pham nay khong dung chat bao quan, phu gia đe giu nguyen vi ngot thanh cua chuoi. Mut chuoi ta qua đuoc đong goi, dan nhan mac đay đu va tieu thu kha chay tren thi truong, kha thu hut khach. Binh quan hop tac xa thu mua tu 1,2–1,5 tan qua chuoi/thang va san xuat khoang 0,5–0,6 tan mut chuoi say kho. San pham nay đuoc bay ban tai cac sieu thi va cua hang cua cac tinh thanh lan can nhu Can Tho, Vinh Long, Thanh pho Ho Chi Minh; khach hang tai Ha Noi cung tim đat mua hang truc tuyen. Cung voi ban hang theo huong truyen thong, hop tac xa cung ket noi voi cac TikToker đe thuc hien quang ba san pham tai vuon, gioi thieu quy trinh san xuat va livestream đe ban hang. Chuong trinh OCOP đa gop phan nang cao gia tri, khang đinh thuong hieu, chat luong san pham cho chuoi ta qua, phat trien kinh te cho cac nha vuon tai Tra Vinh.


Xem them Cau Ke, Tra Vinh
Chuoi


Ghi chu Tham khao Thu muc