Huyen Trang (chu Han: 玄奘; binh am: Xuan Zang; khoang 602–664), hay Huyen Trang, tuc danh Tran Huy (陳禕), cung thuong đuoc goi la Đuong Tam Tang (唐三藏) hay Đuong Tang (唐僧), la mot cao tang Trung Quoc, mot trong bon dich gia lon nhat, chuyen dich kinh sach Phan ngu ra tieng Han. Nha su cung la nguoi sang lap Phap tuong tong (zh. faxiangzong 法相宗), mot dang cua Duy thuc tong (zh. 唯識宗, sa. yogacara, vijnanavada) tai Trung Quoc. Danh hieu Tam Tang đuoc gioi tang si ton xung đe ton vinh ong la nguoi tinh thong ca Tam tang trong Kinh đien Phat giao.


Co duyen va thanh tich Huyen Trang ten tuc Tran Huy (Tran Hy, Tran Vi, Tran Qui hoac Tran Y 陳褘) sinh nam 602, co thuyet noi la nam 600 (nien hieu Khai Hoang thu 20, đoi Tuy), tai Lac Chau (洛州), huyen Cau Thi (緱氏縣), tinh Ha Nam, trong mot gia đinh co truyen thong quan lai. Đen cha cua Huyen Trang la Tran Hue thi doc tam vao Nho hoc, khuoc tu lam quan. Theo cac truyen ky thi tu nho Su noi danh thong minh đinh ngo, som đuoc than phu chi day nhung nghi thuc Nho giao.
Nam len 13 tuoi Su đa xuat gia va tho gioi cu tuc nam 21 tuoi. Su tu hoc kinh sach Đai thua duoi nhieu giang su khac nhau va thay co nhieu cho giang giai mau thuan. Đay la ly do chinh thuc đay Su len đuong đi Thien Truc đe tu minh tim hieu.
Mac du bi Đuong Thai Tong ra lenh cam đi du hanh qua An Đo, nam 629 Su lieu minh ra đi đe hanh huong chiem bai que huong Đuc Phat, hi vong se tim kiem va nghien cuu kinh đien ma hoi đo Trung Quoc chua biet toi. Tap ky su du hanh cua Su (viet theo yeu cau cua nha vua, nguoi đa kham phuc va ho tro Huyen Trang sau khi Su vinh quang tro ve nam 645), co ten la Đai Đuong Tay Vuc ky, đe lai cho hau the mot nguon tai lieu vo song ve đia ly, xa hoi va tap quan cua mien Trung A va An Đo trong the ki thu bay. Nhieu mieu ta cua Su ve cac vung đat đo đa đat toi đo chinh xac ma trong the ki 19, 20, nhieu nha du khao phuong Tay nhu Ariel Stein đa tham khao tap ky su đo nhu mot tap sach huong dan nham tim lai va xac đinh nhung vi tri đa đuoc tim ra va roi bi lang quen trong nhieu the ki.
Sau khi tro ve co quoc, mot phan nho trinh đo uyen bac xuat chung, mot phan nho tieng tam vang doi ma Su đa gat hai đuoc tai An Đo va cac nuoc Trung A, mot phan nho hoang đe Trung Quoc đac biet ho tro, nhu xay cat chua chien cho Su tru ngu cung nhu thanh lap mot ban dich thuat do chinh nha vua chon loc đe giup cho Su hoan thanh cong tac phien dich cua hon 600 kinh sach mang ve Trung Quoc, Huyen Trang đa tro thanh tu si tieng tam nhat tai vung Đong A trong the he đo. Hoc vien đen voi Su tu khap Trung Quoc, ke ca tu Trieu Tien va Nhat Ban, song song co nhieu tang si tu An Đo va cac vuong quoc Trung A đen đe bay to long ham mo. Ngoai viec truyen ba kinh sach Phat giao va tu tuong An Đo moi me vao Trung Quoc, Su cung gay anh huong len nen nghe thuat va kien truc Trung Quoc bang nhung vat dung va thiet ke do Su mang ve. Co mot ngoi chua đuoc xay theo thiet ke cua Su tai Truong An (ngay nay la Tay An) đe chua đung kinh sach va cac tac pham nghe thuat cua Su mang ve. Ngoi chua đo ngay nay van con va la mot dau an quan trong cua đo thi nay.
Su la mot trong nhung dich gia nguoi Han dich cac van ban cua Phat giao An Đo vi đai nhat va mang lai thanh qua lon lao nhat (va cung chinh xac nhat). Nhieu dich pham cua Su, nhu Tam kinh va Kim Cuong kinh, ngay nay van con đong mot vai tro quan trong trong viec hanh le Phat giao hang ngay. Quy mo cua cac dich pham cua Su la vo song, khong chi nhung kinh sach cua Duy thuc tong ma Su quy phuc, ma con bao gom đay đu nhung kinh tang đao Phat, tu phep chi quan va đa-la-ni, đen phep quan tuong, đen a-ti-đat-ma cung nhu toan bo kinh bat-nha ba-la-mat (bo kinh nay chiem ba bo cua Đai tang Trung Quoc), kinh A-ham, kinh Đai thua, cac chu giai ve kinh va luan, Nhan minh hoc (Su la nguoi duy nhat dich kinh luan Nhan minh ra chu Han) va ke ca mot van ban Thang luan cua An Đo giao.
Trong thoi Huyen Trang, Phat giao Trung Quoc co nhieu truong phai va hoc thuyet đuoc hinh thanh. Ho tranh cai nhau ve cac van đe co ban. Trong so đo, nhieu truong phai dua tren cac kinh sach khong ro xuat xu nhung đuoc xem la phien dich tu nguon goc An Đo. Mot so khac dua tren kinh sach that nhung cac ban dich thieu chinh xac đa gay ra nhieu nham lan. Đieu nay ngay mot pho bien tai Trung Quoc va Trieu Tien. Sau 16 nam tai Trung A va An Đo, tro ve Trung Quoc, Huyen Trang cong hien đoi minh bang cach đua Phat giao Trung Quoc thoi đo tro lai phu hop voi nhung gi Su hoc hoi đuoc tai An Đo. Su thuc hien đieu đo bang cach phien dich lai cac kinh sach quan trong, trinh bay lai mot cach chinh xac hon cung nhu gioi thieu nhung kinh sach moi va nhieu tai lieu chua he co tai Trung Quoc. Song song voi cong trinh dich thuat khong lo – 74 bo kinh luan trong 19 nam – trong đo co mot so kinh voi quy mo to lon, nhu bo Ma-ha-bat-nha-ba-la-mat-đa đa nhac đen dai hang ngan trang – Su con đao tao tang si hoc tap he thong Duy thuc va Nhan minh An Đo, đong thoi Su la tang si bien giai so mot cua trieu đinh cho đen ngay nhap diet. Cong trinh dich thuat cua Su ghi dau an sau sac su tham nhap cua tu tuong Phat giao An Đo vao mien Đong A.


Du hanh An Đo = Nguyen nhan đi An Đo =
Khoang đau the ki 7, kinh sach Phat giao cua Trung Quoc gom co vo so nhung ban dich, van ban chu Han; đai dien va lam nen tang cho nhieu quan điem đoi choi nhau. Tat ca đeu tu nhan minh la "Phat giao". Tren mot chung muc nhat đinh, Phat giao Trung Quoc cua the ki thu sau co the đuoc xem la mot truong tranh cai giua cac truong phai cua Duy thuc tong, tuc la giao phai đuoc ghi lai trong cac tac pham cua Vo Truoc va The Than. The nhung, cac điem chi tiet cua he thong nay, ca ve mat co ban lan luan giai, la đoi tuong cua nhung cuoc tranh cai trien mien.
Trong khong khi đo thi cau tieu tang Tran Huy hoc tap va truong thanh voi kinh sach Phat giao noi tren. Su đuoc tham cuu kinh sach cung voi tang gia voi so tuoi muoi ba. Nha Tuy (589-618) đieu tan, chien tranh, noi loan gay ra chet choc va bat on trong nhieu vung Trung Quoc. Vi the nhieu tang si, hoc tro keo nhau ve Truong An, kinh đo cua nha Đuong, noi ma cac vi đo đuoc ung ho trong viec tu hanh va giao hoa mot cach tuong đoi an toan. Huyen Trang cung ve Trang An va sau khi theo hoc voi nhieu vi su tieng tam, Su đa đuoc biet la mot nguoi hoc rong va co tu chat. The nhung Su som ket luan rang: moi tranh cai, dien dich khac nhau trong Phat giao Trung Quoc la hau qua cua su thieu thon kinh sach chu chot viet bang tieng Han. Đac biet, Su cho rang mot ban dich đay đu cua bo Du-gia su đia luan, mot bo luan bach khoa cua phai Duy thuc tong mieu ta con đuong dan toi Phat qua cua Vo Truoc, se co kha nang giai quyet moi tranh chap. Trong the ki 6, đa co mot vi tang An Đo la Chan Đe (mot Đai dich gia khac) đa dich mot phan tac pham đo. Huyen Trang thay minh phai dich tron bo luan An Đo nay va gioi thieu cho Trung Quoc.


= Hoat đong tai An Đo =
Mac du nha vua cam Huyen Trang ra đi, Su van len đuong, trai qua nhieu gian kho tren đuong bang qua nui non va sa mac, đoi dien voi đoi khat va giac cuop, va cuoi cung sau mot nam, Su toi An Đo. Khi toi noi, Su nhan ra rang su khac biet giua Phat giao An Đo va Trung Quoc khong phai chi o vai chuong thieu sot cua mot bo luan. Tu tren mot the ki nay, Phat giao An Đo nam trong vong cuong toa cua ly luan duy ly cua Tran-na va du mot so bai luan ve Nhan minh hoc cua Tran-na đa đuoc phien dich thi ly luan Phat giao – nay đa tro thanh mot phan khong tach roi khoi triet hoc Phat giao An Đo – van hoan toan chua ai biet toi tai Trung Quoc. Huyen Trang cung kham pha đuoc rang, tu tuong Phat giao ma nguoi Phat tu hay tranh luan va dien dich menh mong hon, lon rong hon nhieu so voi nhung tai lieu luu hanh tai Trung Quoc: nhieu quan điem Phat giao đuoc toi luyen trong cac cuoc tranh luan nghiem tuc giua cac Phat tu va nguoi ngoai, cac quan điem đo khong he đuoc biet toi tai Trung Quoc va nhung tu ngu, khai niem trong cac cuoc tranh luan giau noi dung đo co y nghia rat ro ret. Trong khi tai Trung Quoc thi tu tuong Duy thuc va tu tuong Nhu lai tang khong the phan chia đuoc, thi trong quan điem kinh vien cua Duy thuc An Đo, tu tuong Nhu lai tang khong đuoc nhac toi, tham chi bi tu choi. Nhieu noi dung chu yeu cua Phat giao Trung Quoc (thi du Phat tinh) va cac kinh sach quan trong (thi du Đai thua khoi tin luan) thi hoan toan khong đuoc An Đo biet toi.
Huyen Trang o lai An Đo nhieu nam đe hoc tap voi nhung vi thay danh tieng nhat, chiem bai cac thanh tich va tham gia vao cac cuoc tranh luan voi nhung Phat tu va ngoai đao, đa bai tat ca nhung đoi thu va tro nen noi tieng la mot nha tranh luan cung ran. Sau mot loat tranh luan voi hai đai dien cua Trung quan tong (mon đe ke thua quan điem Long Thu), Su viet mot bai luan giai bang tieng Phan voi ba ngan cau ke noi ve "Điem khong khac biet giua Trung quan va Duy thuc" ma ngay nay khong con. Sau khi hua voi Gioi Hien, thay day cua Su tai đai hoc Na-lan-đa (trung tam tu hoc Phat phap thoi bay gio) la se trinh bay ly luan cua Tran-na tai Trung Quoc, Su tro ve que huong voi hon 600 bo kinh luan viet bang tieng Phan.


Cong trinh bien dich Voi hi vong se thu luom đuoc cac thong tin quan trong cho chien luoc quan su cua minh, nha vua đua Huyen Trang vao o mot tu vien đac biet gan kinh đo va chi đinh nhieu hoc gia thong thai thoi bay gio ho tro cho Su trong cong trinh bien dich. Mac du tu choi cung cap cho vua cac thong tin co the dung trong chien tran, Su viet mot tap du ky mieu ta nhung noi đa tung đi qua, đac biet la nhung thanh tich Phat giao Su đa đen chiem bai. Tac pham nay, Tay vuc ky, cung cap cho chung ta mot cai nhin bao quat ve xa hoi, phong tuc, tap quan, đia du va đieu kien phat trien cua đao Phat trong the ki thu bay tai Trung va Nam chau A.
Quy mo nhung gi Su bien dich bao trum tat ca moi giao phap cua Đuc Phat: Duy thuc tong voi cac luan giai; Trung quan tong voi luan giai cua phia Duy Thuc; kinh cau sieu (Huyen Trang la nguoi đau tien đua khai niem "Tinh đo" – coi cua mot vi Phat ma nguoi ta co the tai sinh – voi Tay phuong cuc lac, coi Phat A-di-đa; ve sau coi nay tro thanh pho thong nhat đoi voi nguoi dan Đong A); Mat tong va mat chu đa-la-ni; Nhan minh luan; Tang kinh (do Phat thuyet giang); A-ti-đat-ma (đac biet la Đai-ti-ba-sa luan) cung nhu luan giai ve A-ti-đat-ma cau-xa cua The Than; va mot bo luan thuoc Thang luan gia cua An Đo giao. Du đe tai rong khap, nhung su lua chon cua Su khong tuy tien. Thay vi chon nhung đe tai tranh bien thang loi cua mot giao phai chong lai mot giao phai khac, Su đua ra nhung ban dich chinh xac đe cho moi nguoi cung nhau ghi nhan. Duong nhu Su thay luan giai cua Chan Đe, mot dich gia Duy thuc cua the ki thu sau la khong on; mon đe cua Chan Đe xem bo Nhiep đai thua luan cua Vo Truoc la tac pham trung tam. Khong nhung dich lai bo Nhiep đai thua luan, Huyen Trang con dich toan bo luan giai ve bo luan nay, ke ca luan giai cua The Than, voi hi vong chi cho đoc gia Trung Quoc nhung gi ban goc đa noi va đa khong noi, cung nhu nhung gi đuoc hieu va trinh bay tai An Đo. Mac du ban Phan ngu ngay nay khong con, su so sanh giua ban dich cua Huyen Trang va ban Tang ngu cho thay ban dich sau cua Su sat voi ban goc hon ban cua Chan Đe (ban dich cua Huyen Trang đong nhat voi ban Tang ngu trong phan lon, trong luc ban cua Chan Đe đay nhung chu thich va nhieu phan tan).
Ve Huyen Trang nguoi ta som truyen tung trong vung Đong A: rang Su đen tan An Đo đe hoc tap tu goc ngon; rang Su la nguoi duy nhat đuoc nha vua đo đau; rang Su la nguoi đua nhung ban dich moi, chinh goc giao phap ma tu truoc đen nay chua ai biet. Hoc tro nguoi Nhat cua Su đem giao phap ve lai Nhat, thiet lap truong phai Phap Tuong tai đay (goi theo tieng Nhat la Hosso), đo la truong phai danh tieng nhat cho đen khi phai Thien Thai du nhap vai the ki sau đo.
Giao phap cua Su cung đuoc chu y tai Trieu Tien, noi đo no tong hop voi phai Hoa nghiem va Thien va gay anh huong quyet đinh len nen Phat giao Trieu Tien tu ca ngan nam nay.


Tu tuong Tu tuong Phat giao can ly luan chinh xac, nhung đieu nay chi co ich cho hanh gia huong toi viec roi bo ly luan đe đat toi thuc tai Vo Nga Vo Phap o giai đoan tu hanh sau cung;
Cac noi dung sieu hinh nhu Phat tinh hay Nhu Lai tang chi lam meo mo giao phap Đuc Phat, nhung đieu nay khong co nghia la Phat tinh hay Nhu Lai tang la khong co that ma chi co y noi rang cac noi dung sieu hinh (Phat tinh hay Nhu Lai tang) đo la Bat Kha Tu Nghi (kho the hieu ro);
Cai đuoc goi la thuc tai cuoi cung nhu Chan Nhu hay Vo vi phap la khong that, chung chi la su sang tao cua đau oc, cua van tu, nhung đieu đo khong co nghia la thuc tai cuoi cung la khong ton tai (hay noi cach khac neu đa goi la thuc tai cuoi cung thi no khong nhung khong phai la su sang tao cua đau oc, cua van tu ma con kho the hieu ro - Bat Kha Tu Nghi);
Chi nhung gi đang xay ra va co hieu ung len cam thu, cai đo la that: cai "that" la nguoc lai voi cai sai lam va "danh sac", nhung ban chat cua cac cam thu hay cai "that" đo van khong nam ngoai tinh Khong (Sac tuc thi Khong) va ban chat cua tinh Khong van khong nam ngoai cac cam thu hay cai "that" đo (Khong tuc thi Sac);
Kha nang phat trien tam linh cua moi nguoi đuoc thanh hinh boi su phoi hop cua nhung chung tu co san va nhung chung tu sinh ra do kinh nghiem;
Khong co su mau thuan giua giao phap Trung quan va Duy thuc.


Cong trinh phien dich theo nien bieu Nhung tac pham liet ke sau đay la mot trich đoan thu gon tu mot phu luc cua cuon sach Buddhist Phenomenology (London: Curzon, 2000). Xin tham khao cuon nay đe co toan bo ghi chu ve cac tac pham noi tren, trong đo co mot danh sach nhung ban dich va luan giai đuoc viet bang cac ngon ngu phuong Tay.
Chi can nhin tong quat ve cac ban dich đay thanh qua cua Huyen Trang, ta đa thay Su khong he la mot nha luan giai ton giao hep hoi. Cong trinh dich thuat cua Su bao gom toan bo kinh đien đao Phat, gom co: Kinh va Luan lien quan đen Duy thuc tong, Trung quan tong, Tinh đo tong, cac tac pham thuoc ve Thang luan cua Nhat thiet huu bo, cac bo kinh thuoc Mat tong, mot bo cua Thang luan gia An Đo; cac tac pham thuoc ve Luan ly va Nhan minh hoc; A-ti-đat-ma; Đa-la-ni; Thi du kinh; Đai thua kinh; Phuong đang kinh; cac kinh thuoc Thap nhi nhan duyen, loi day cua Phat truoc khi Ngai nhap niet-ban, cac quy đinh ve luat; Ba-la-đe moc-xoa (noi ve gioi luat); kinh Bat-nha-ba-la-mat; cac tap ky su; cac bai luan giai ve Quan The Am, Di-lac, Duoc Su, Đia Tang, A-di-đa... Cong trinh cua Su đuoc luu lai trong Đai tang cua Phat giao Trung Quoc, đuoc xep đat theo cach phan chia kinh đien cua cac giao phai. No cho thay Su đa đong gop trong tat ca moi phan nganh. Mot so dich pham cua Su, nhu Tam Kinh hay kinh Kim Cuong bat-nha, đa tro thanh trung tam cua moi nghien cuu va tu hoc cua Phat giao chau A. Mot so khac, nhu ban dich Kinh Duy-ma-cat so thuyet cua Su thi lai khong bang cac ban dich cua cac dich gia khac. Mot so dich pham cua Su thi rat ngan, mot so khac lai dai khong ai bang (ban dich cua Ma-ha-bat-nha ba-la-mat phai chua trong ba bo cua Đai Chinh tang. Khong co ban kinh Trung Quoc nao co the sanh gan bang).
Danh sach sau đay đuoc xep theo thu tu thoi gian. Ve mot so kinh sach thi co tu lieu lich su rat chinh xac, nhung mot so khac thi rat it hoac khong co. Co mot so nghi van lien quan đen noi chon hay ngay thang cua mot so kinh sach nhat đinh. Trong so cac nghi van đo thi mot phan đuoc ghi chu, mot phan khac đuoc bo qua.
Cac ghi chu ngan trong nhieu muc trong danh sach duoi đay khong nham cung cap them thong tin, chung chi goi them quan tam cua nguoi đoc ve cong trinh cua Huyen Trang.


= Nam 645 =
1. Đai Bo Tat Tang kinh (zh. 大菩薩藏經; sa. bodhisattva-pitaka-sutra), 20 quyen, dich tai Hoang Phuc tu (zh. 弘褔寺); la mot phan cua Bao tich kinh (sa. ratnakuta-sutra). Phan lon kinh Bao tich đuoc dich boi Bo-đe-luu-chi (sa. bodhiruci, 706) va Truc Phap Ho (sa. dharmaraksa, 313) mac du mot so dich gia khac cung đa gop phan trich dich. Theo truyen ky cua Huyen Trang thi bo kinh tron ven cuoi cung Su đuoc thinh dich chinh la kinh Bao tich nay. Su bat đau cong trinh dich, nhung tuoi gia va benh tat la nguyen nhan can tro Su khong tien xa. Vi Đai Bo Tat tang kinh la bo kinh đau tien đuoc Huyen Trang dich sau khi tu An Đo ve Trung Hoa nen nguoi ta co the xem no mo, va đong vong cong trinh dich thuat cua Su.
2. Hien duong thanh giao luan tung (顯揚聖教論頌; sa. pra­ka­rana­r­yavaka), 1 quyen, thang 7, tai Hoang Phuc tu. Tac gia đuoc xem la Vo Truoc (zh. 無著; sa. asanga). Ban nay cua Vo Truoc lap co so tren bo Du-gia su đia luan (sa. yogacarabhumi). Tuong truyen Tran-na co viet mot luan giai ve chuong thu 9 cua tac pham nay voi ten Nhap du-gia luan (sa. yogavatara), hien khong con ton tai.
3. Phat đia kinh (zh. 佛地經; sa. buddhabhumisutra), 1 quyen, dich xong ngay 12.08. tai Hoang Phuc tu.
4. Luc mon đa-la-ni kinh (zh. 六門陀羅尼經; sa. sanmukhi-dharani), 1 quyen, dich xong ngay 11. 10. tai Hoang Phuc tu.
5. Hien duong thanh giao luan (zh. 顯揚聖教論), 20 quyen, Vo Truoc tao. Dich tu thang 10 nam 645 đen thang 2 nam 646 tai Hoang Phuc tu. Đay la ban luan giai Hien duong thanh giao luan tung (zh. 顯揚聖教論頌; sa. prakaranaryavaka) cua Vo Truoc.


= Nam 646 =
6. Đai thua A-ti-đat-ma tap tap luan (zh. 大乘阿毗達摩雜集論, sa. abhidharmasamuccaya-vyakhya), 16 quyen. Goi tat la Tap tap luan (雜集論). Tac gia la An Hue (zh. 安慧, sa. sthiramati), dich tu ngay 7 thang 3 đen 19 thang 4 tai Hoang Phuc tu. Đay la ban luan giai A-ti-đat-ma tap luan (goi ngan la Tap luan 集論) cua Vo Truoc. Đay la tac pham duy nhat cua An Hue đuoc Huyen Trang dich sang Han van. Khuy Co co viet luan giai ve tac pham nay. Truyen thong Tay Tang xem Toi Thang Tu (zh. 最勝子; sa. jinaputra) la tac gia.
7. Đai Đuong Tay Vuc ky (zh. 大唐西域記), 12 quyen, hoan tat tai Hoang Phuc tu. Tac gia la chinh Huyen Trang. Duoi lenh viet cua Hoang Đe, đay la tac pham du ky ta lai hanh trinh xuyen Trung a va An Đo, đen bay gio van la mot trong nhung tai lieu quan trong nhat noi ve nhung vung đat nay trong the ki thu bay. Tac pham nay chua đung nhieu tai lieu ve truyen thong, su tich Phat giao, dan so v.v... "Đai Đuong" chi nha Đuong, va trong mot y nghia rong hon thi đay cung la danh hieu cua nuoc Trung Hoa thoi bay gio.


= Nam 647 =
8. Đai thua ngu uan luan (zh. 大乘五蘊論; sa. pancaskandhaka-prakarana), 1 quyen. Hoan tat tai Hoang Phuc tu. Tac gia la The Than (zh. 世親; sa. vasu­bandhu). Mot tac pham "Tien-Duy thuc" cua The Than.
9. Nhiep Đai thua luan Vo Tinh thich (zh. 攝大乘論無性釋; sa. ma­hayana­sangrahopanibandhana), 10 quyen, tu 10.04.647 đen 31.07.649, tai Đai Tu An tu (大慈恩寺), tac gia la Cao tang Vo Tinh (zh. 無性, sa. asvabhava). Đay la bai chu thich Nhiep đai thua luan, mot trong nhieu phien ban cua bai luan cung ten cua Vo Truoc, đuoc Huyen Trang dich sang Han van. Su dich Nhiep Đai thua luan đe chinh lai nhung kien giai sai lam cua Phat tu Trung Hoa sau khi nghien cuu nhung ban dich cua Chan Đe. Nhiep Đai thua luan hoac goi ngan la Nhiep luan (zh. 攝論) la mot bai luan can ban cua nhung đe tu theo Chan Đe (đuoc goi la Nhiep luan tong).
10. Du-gia su đia luan (zh. 瑜伽師地論; sa. yogacarabhumi-sastra), 100 quyen. Tu 03.07.646 đen 11.06.648 tai Hoang Phuc va Đai Tu An tu. Tac gia: Di-lac (彌 勒, sa. maitreya). Tac gia cua bo luan vi đai nay đuoc xem la Bo Tat Di-lac theo truyen thong Trung Hoa, va Vo Truoc theo truyen thong Tay Tang. Huyen Trang xem no nhu la bo bach khoa toan thu cua Du-gia hanh tong, va Su sang An Đo cung vi gang tim toan van cua bo luan nay. Chan Đe cung dich mot phan cua bo luan du-gia nay.
11. Giai tham mat kinh (zh. 解深密經, sa. sandhinirmocana-sutra), 5 quyen. 8.8. tai Hoang Phuc tu. Kinh Giai tham mat thuong đuoc xem la bo kinh đau tien dien giang giao ly Du-gia mot cach phan biet ro rang, vi nhu "Duy thuc", "Tam tu tinh", v.v... Kinh nay đuoc dich sang Han van nhieu lan, va cac dich gia gom Bo-đe-luu-chi (514), Chan Đe (557) va Cau-na-bat-đa-la (679).
12. Nhan minh nhap chinh ly luan (zh. 因明入正理論, sa. nya­ya­pravesa), 1 quyen. Dich xong ngay 10. 09. tai Hoang Phuc tu. Tac gia la Thuong-yet-la-chu (zh. 商 羯羅主; sa. sankarasvamin). Bai luan ve Luan ly hoc An Đo đau tien đuoc dich sang Han van, trinh bay quan điem luan ly cua Tran-na (sa. dignaga)


= Nam 648 =
13. Thien thinh van kinh (zh. 天請問經; sa. devata-sutra), 1 quyen. 17.04.648 tai Hoang Phuc tu.
14. Thap cu nghia luan (zh. 十句義論; sa. vaisesika-dasapadartha-sastra), 1 quyen. 11.06.648 tai Hoang Phuc tu. Tac gia: Hue Nguyet (zh. 慧月; sa. maticandra). Đay la mot bai luan cua Thang luan gia (sa. vaisesika). Cu (句, sa. padartha) o đay la nhung thanh phan can ban cua hien that (en. reality). Thang luan gia thuong đe ra 9 cu hon la 10 cu.
15. Duy thuc tam thap luan (zh. 唯識三十論; sa. trimsika), 1 quyen. 25.06.648 tai Hoang Phuc tu. Tac gia: The Than (zh. 世親; sa. vasu­bandhu). Đay la bai luan goc ma luan Thanh duy thuc dung lam co so. Ten Trung Hoa cua luan nay co the dich nguoc sang Phan ngu la Trimsika-vijnapti-matra-sastra.
16. Kim cuong bat-nha kinh (zh. 金剛般若經, sa. vajracchedika-sutra), 1 quyen. Dich tai Đai Tu An tu. Co nhieu ban dich cua kinh nay: Cuu-ma-la-thap (401), Bo-đe-luu-chi (509), Chan Đe (558), Nghia Tinh (703), nhung ban dich cua Huyen Trang đa tro thanh ban dich tieu chuan cua Phat giao Đong a.
17. Bach phap minh mon luan (zh. 百法明門論; sa. mahayana-sata­dharma-prakasamukha-sastra), 1 quyen. 07.12. tai Hoang Phap vien (弘 法 院), tac gia la The Than. Trong luan nay, The Than liet ke 100 phap theo quan điem Du-gia hanh tong cung nhu phan loai chung.
18. Nhiep Đai thua luan The Than thich (zh. 攝大乘論世親釋; sa. mahayanasangraha-bhasya), 10 quyen. Dich tai đien Bac Quyet (北闕) va Đai Tu An tu. Tac gia: The Than.


= Nam 649 =
19. Nhiep Đai thua luan ban (zh. 攝大乘論本; sa. mahayanasangraha), 3 quyen. Tu 14.01. đen 31.07.649 tai Đai Tu An tu. Tac gia: Vo Truoc. Ban dich cua Chan Đe rat đuoc pho bien trong the ki thu sau, ngay ca thoi Huyen Trang. Va viec Su chon dich tat ca nhung luan giai cua Nhiep luan (so 9 va 18 ben tren) – trong đo co mot ban cua The Than – truoc khi dich nguyen ban chung to rang, Su muon chinh ly nhung khai niem sai lam đuoc dan khoi boi nhung điem, nhung tu tuong sai lam trong ban dich cua Chan Đe. Truoc khi đua ra mot ban dich moi, Su trinh bay nhung luan giai tieu chuan đe giam đi phan nao lap truong cua Chan Đe.
20. Duyen khoi thanh đao kinh (zh. 緣起聖道經; sa. nidana-sutra), 1 quyen. Ngay 17 thang 3 tai Hoang Phap vien. Kinh nay noi ve Duyen khoi.
21. Thuc than tuc luan (zh. 識身足論; sa. abhidharma-vijnana-kaya-pada-sastra), 16 quyen. Tu 03.03. đen 19.09.649 tai Hoang Phap vien va Đai Tu An tu. Tac gia: Đe-ba-thiet-ma (zh. 提婆設摩; sa. devaksema). Bai luan thu ba trong A-ti-đat-ma tang cua Thuyet Nhat thiet huu bo (sa. sarvastivada).
22. Nhu Lai thi giao Thang Quan vuong kinh (zh. 如來示教勝軍王經; sa. rajavavadaka-sutra), 1 quyen. 24.03. tai Đai Tu An tu. Phat day vua Ba-tu-nac (sa. prasenajit; dich y la Thang Quan 勝軍) tu hanh nhu the nao đe la mot ong vua tot. Kinh nay it nhat mang hai y nghia đoi voi Huyen Trang. Thu nhat la mot nguoi ban va cung la thay quan trong tai An Đo cua Su cung mang ten Thang Quan (勝軍). Vua Ba-tu-nac la nguoi cung thoi voi đuc Phat va co cung tuoi: sinh cung ngay voi đuc Phat, ong thua ke vua cha len ngoi, khac voi truong hop đuc Phat la tu khuoc ngoi vi, tro thanh mot tu si khat thuc; Vua Ba-tu-nac cung tro thanh mot đe tu Phat. Thu hai, no la mot cau tra loi cua Huyen Trang danh cho Hoang Đe bay gio, nguoi thuong bat buoc Su trinh bay nhung tin tuc thau thap đuoc trong chuyen du hanh vua qua ve nhung mien đat phia Tay Trung Hoa – phan lon vi om ap mong xam luoc. Đai Đuong Tay vuc ky la cau tra loi cua Su, đua ra tin tuc ro rang ve chua chien, đia ly va phong tuc, nhung it tai lieu co the su dung trong quan su.
23. Tham hi huu kinh (zh. 甚希有經; sa. adbhuta-dharma-paryaya sutra), 1 quyen. 02.07. tai Thuy Vi cung (翠微宮), Chung Nam son (終南山).
24. Bat-nha tam kinh (zh. 般若心經; sa. prajna-paramita-hrdaya-sutra), 1 quyen. 08.07. tai cung Thuy Vi. Ten đay đu cua kinh nay la Bat-nha-ba-la-mat-đa tam kinh (般若波羅密多心經), đuoc dich nhieu lan sang Han ngu. Ban dich cua Huyen Trang tro thanh ban dich tieu chuan, rat đuoc ua chuong tai Trung Hoa, Nhat Ban va Trieu Tien (cung nhu Viet Nam). Ban nay đuoc tung niem moi ngay boi Tang ni, gioi cu si khap Đong a hon suot mot ngan nam nay. Co nhieu ban dich Anh ngu.
25. Bo Tat gioi yet-ma van (菩薩戒羯磨文), 1 quyen. 28.08. tai Đai Tu An tu. Tac gia: Di-lac (彌勒). Ban nay đuoc trich tu bo luan Du-gia su đia.
26. Vuong phap chinh ly kinh (王法正理經), 1 quyen. 31.08. tai Đai Tu An tu. Tac gia: Di-lac (彌勒)
27. Toi vo ti kinh (最無比經), 1 quyen. 01.09. tai Đai Tu An tu.
28. Bo Tat gioi ban (菩薩戒本; sa. bodhisattva-sila-sutra), 1 quyen. 03. 09. tai Đai Tu An tu (hoac cung Thuy Vi nam 647). Tac gia: Di-lac (彌勒). Bo Tat gioi ban nay đuoc truyen thong Trung Hoa xem la cua Di-lac, Tay Tang xem la cua Vo Truoc. Ban nay đuoc xem la gioi luat cua Du-gia hanh phai, đuoc su dung thuc hanh nghi le cho tang va ni. Ban Yet-ma (ban dich 25 ben tren) đuoc phat huy tren co so cua quyen nay.
29. Đai thua chuong tran luan (zh. 大乘掌珍論; sa. karatala-ratna), 2 quyen. 19-24.10. tai Đai tu An tu. Tac gia: Thanh Bien (清辯; sa. bha­va­viveka). Van ban Trung quan đau tien đuoc dich boi Huyen Trang. Su tranh chap giua Trung quan va Du-gia đang o muc cang thang khi Huyen Trang đen Na-lan-đa, tap trung vao hoc thuyet cua Thanh Bien (Trung quan phai) mot ben, va An Hue va Ho phap (Du-gia phai) mot ben.
30. Phat đia kinh luan (佛地經論; sa. buddhabhumi-sutra-sastra), 7 quyen. 12.11.649 đen 02.01.650. Tac gia: Than Quang (親光; sa. bandhuprabha) va nhieu nguoi khac. Chua nhieu loi binh giang ve Phat đia kinh. Vi mot vai đoan van o đay đuoc tim thay trong luan Thanh duy thuc, mot vai nguoi phong đoan rang, tac gia cua chung la Ho phap (mac du ban van nay cung nhu Thanh duy thuc luan khong noi mot cach ro ret nhu the). Mot ban dich cua mot loi binh giang Tay Tang cung co nhung đoan van trung hop van ban nay; Tay Tang cho rang, tac gia cua ban binh giang ay la Gioi Hien (sa. silabhadra), vien truong cua Na-lan-đa trong luc Huyen Trang du hoc tai An Đo.


= Nam 650 =
(Nam đau tien len ngoi Hoang Đe cua Đuong Cao Tong 高宗. Than phu cua ong la Đuong Thai Tong 太宗 ung ho Huyen Trang cuc luc. Cao Tong, rat tin vao Đao giao va y niem minh la con chau Lao Tu giang tran, tiep tuc ung ho nhung khong nhiet tinh nhu truoc.)
31. Nhan minh chinh ly mon luan ban (因明正理門論本; sa. nya­yamukha), 1 quyen. 01. 02. tai Đai Tu An tu. Tac gia: Tran-na (陳那; sa. dignaga). Mot trong nhung tac pham can ban cua Tran-na ve Nhan minh hoc (Luan ly hoc).
32. Xung tan Tinh đo Phat nhiep thu kinh (稱讚淨土佛攝受經; sa. sukhavativyuha), 1 quyen. Đai Tu An tu. Mot bai kinh quan trong trong Tinh Đo tong.
33. Du-gia su đia luan thich (瑜伽師地論釋; sa. yogacarabhumi-sastra-karika), 1 quyen. Tac gia Toi Thang Tu (最勝子; sa. jinapu­tra). Ban binh giai cua Toi Thang Tu ve Du-gia su đia luan. Con mot ban Phan ngu, đuoc dich sang Phap ngu boi Sylvain Levy, 2 quyen, Paris, 1911.
34. Phan biet duyen khoi so thang phap mon kinh (分別緣起初勝法門經; sa. vikalpa-pratitya-samutpada-dharmottara-pravesa-sutra), 2 quyen. 10.03. tai Đai Tu An tu. Mot bai kinh khac voi chu đe Duyen khoi (pratitya-samutpada).
35. Thuyet Vo Cau Xung kinh (說無垢稱經; sa. vimalakirti-nirde­sa-sutra), 6 quyen. Đai Tu An tu. Kinh nay rat đuoc ua chuong tai Trung Hoa – boi vi nhan vat chinh trong đo la mot vi cu si giac ngo, tri hue vuot han tat ca nhung vi đe tu, Bo Tat cao đang nhat cua đuc Phat, chung minh la gioi cu si co the đat mot cap bac giac ngo cao hon tang chung –, đuoc dich sang Han ngu 5 lan truoc ban dich cua Huyen Trang: Cuu-ma-la-thap (406), Chi Khiem (223-228), Truc Phap Ho (308), Upasunya (545), Xa-na Quat-đa (591). Ban dich cua Cuu-ma-la-thap tro thanh ban dich tieu chuan phan lon vi trinh đo van chuong.
36. Duoc Su (Luu Li Quang Nhu Lai) ban nguyen cong đuc kinh (藥師（流璃光如來）本願功德經; sa. bhaisajya-guru-vaidurya-prabhasa-purvapranidhana-visesa-vistara), 1 quyen. 09.06. tai Đai Tu An tu. Mot bai kinh quan trong ve Phat Duoc Su. Tai Nhat, Phap Tuong tong (ja. hosso) đuoc xem la co moi lien he voi Phat Duoc Su (ja. yakushi) va cho đen ngay nay, nhieu chua chien con lai tu thoi Nai Luong van con nhung chinh đien tho Phat Duoc Su, va nhung ngoi chua chinh cua tong Phap Tuong voi ten Duoc Su tu.
37. Đai thua quang bach luan ban (大乘廣百論本; sa. catuh­sataka), 1 quyen. 13.07.650-30. 01. 651 tai Đai Tu An tu. Tac gia: Thanh Thien (聖 天; sa. aryadeva). Mot bai luan quan trong cua Thanh Thien, đe tu quan trong nhat cua Long Thu.
38. Đai thua quang bach luan thich luan (大乘廣百論釋論), 10 quyen. 30.07.650-30.01.651 tai Đai Tu An tu. Tac gia: Thanh Thien (聖天; sa. aryadeva), Ho phap (護法; sa. dharmapala). Ho phap chu thich mot bai van cua Thanh Thien, nhu vay la dien giai mot bai luan can ban cua Trung quan theo quan điem Duy thuc. Mot vai đoan van o đay đuoc tim thay trong Thanh duy thuc luan.
39. Ban su kinh (本事經; sa. itivrttaka-sutra), 7 quyen. 10. 10. đen 06.12. tai Đai Tu An tu.
40. Chu Phat tam đa-la-ni kinh (諸佛心陀羅尼經; sa. buddha-hrdaya-dharani), 1 quyen. 26. 10 tai Đai Tu An tu.


= Nam 651 =
41. Thu tri that Phat danh hieu (so sinh) cong đuc kinh (受持七佛名號[所生]功德經), 1 quyen. 04.02. tai Đai Tu An tu.
42. Đai thua đai tap Đia Tang thap luan kinh (大乘大集地藏十輪經; sa. dasa-cakra-ksitigarbha-sutra), 10 quyen. 18.02.651-09.08.652. Theo Nakamura thi kinh nay đuoc bien tap boi nhung vi tang noi tieng Iran.
43. A-ti-đat-ma tang hien tong luan (阿毘達磨藏顯宗論; sa. abhi­dharma-samayapradipika hoac abhidharmakosa-sastra-karika-vibhasya), 40 quyen. 30.04.651 đen 26.11.652. Tac gia la Ton gia Chung Hien (尊者眾賢; sa. sanghabhadra). Bo luan nay va A-ti-đat-ma thuan chinh ly luan (sa. nyayanusara, so 49 ben duoi) la hai luan giai thuoc A-ti-đat-ma tang cua Chung Hien (mot nguoi đong thoi tre tuoi hon cua The Than, đai dien cho Thuyet Nhat thiet huu bo) đuoc Huyen Trang dich sang Han ngu. Bo luan nay chi trich luan A-ti-đat-ma-cau-xa (so 44 ben duoi) cua The Than tren luan điem bao thu cua Thuyet Nhat thiet huu bo.
44. A-ti-đat-ma cau-xa luan (阿毘達磨俱舍論; sa. abhi­dharma­kosa-bhasya), 30 quyen. Tu 03.06.651 đen 13.09.654 tai Đai Tu An tu. Tac gia la The Than (世親). Tac pham "Tien du-gia" quan trong nhat cua The Than, cung đuoc goi ngan la Cau-xa luan (俱舍論). Bao gom ke tung (cung đuoc dich rieng duoi so 45 ben duoi) voi dien giang, luan Cau-xa to chuc va gian luoc cac hoc thuyet trong Luan tang cua Thuyet nhat thiet huu bo, nhung khong thieu tinh than de dat phe phan va vi vay, hap thu nhung kien giai, lap truong đuoc xem la cua nhung truong phai Phat giao khac, vi nhu Kinh luong bo. Co the la noi ban tam nay khien Su sau nay tro thanh mot đai bieu cua Du-gia hanh tong.
45. A-ti-đat-ma cau-xa luan ban tung (阿毘達磨俱舍論本頌; sa. abhidharmakosa), 1 quyen. Đuoc dich tai Đai Tu An tu. Tac gia: The Than.
46. Đai thua thanh nghiep luan (大乘成業論; sa. karma-siddhi-prakarana), 1 quyen. 24.09. tai Đai Tu An tu. Tac gia: The Than. Đay la mot tac pham trung gian, cho thay su phat trien tu tuong cua The Than tu luan Cau-xa đen bay gio, nhung chua phai la tu tuong Du-gia (Duy thuc).


= Nam 652 =
47. Đai thua a-ti-đat-ma tap luan (大乘阿毘達磨集論; sa. abhidharmasamuccaya), 7 quyen. Tac gia: Vo Truoc (無著; sa. asan­ga). Mot tac pham Du-gia quan trong cua Vo Truoc, đuoc goi ngan la Tap luan (集論).
48. Phat lam niet-ban ky phap tru kinh (佛臨涅槃記法住經), 1 quyen. 17.05. tai Đai Tu An tu. Kinh nay trinh bay mot phien ban khac cua thuyet "mat phap" ma trong đo, Phat phap se suy tan trong muoi cap bac, moi bac keo dai mot the ki. Vi trong thoi gian cuoi cung tai An Đo, Huyen Trang co mot giac mong chan đong manh, bao rang Phat phap se đen thoi ki ket thuc tai An Đo nen bo kinh neu tren co the co moi tuong quan đac biet voi nhung an tuong tai An Đo cua su.


= Nam 653 =
49. A-ti-đat-ma thuan chinh ly luan (阿毘達磨順正理論; sa. abhidharmanyayanusarasastra), 80 quyen. 03.02.653-27.08.654. Tac gia: Ton gia Chung Hien (尊者眾賢; sa. sanghabhadra). Mot bo luan bao thu thuoc Luan tang cua Thuyet nhat thiet huu bo, đuoc Chung Hien bien soan, nguoi cung đa viet mot bai luan chi trich luan Cau-xa (so 43). Dai va de hieu hon luan Cau-xa.


= Nam 654 =
50. Đai A-la-han Nan-đe Mat-đa-la so thuyet phap tru ky (大阿羅漢難提蜜羅所說法住記; sa. nandimitravadana), 1 quyen. 08.06.654. Mot phan trich tu kinh Đai Bat-niet-ban (sa. maha­pari­nir­va­na­sutra) – cung đuoc goi ngan la Phap tru lap – ma trong đo, Na-đe Mat-đa-la thuat lai viec Phat pho chuc Phap tru đen 16 vi A-la-han va đe tu cua ho, khuyen ho bao ve Phap tru nhu the nao ngay truoc khi ngai nhap niet-ban.
51. Xung tan Đai thua cong đuc kinh (稱讚大乘功德經), 1 quyen. 24.07. tai Đai Tu An tu.
52. Bat te kho nan đa-la-ni kinh (拔濟苦難陀羅尼經), 1 quyen. 15.10. tai Đai Tu An tu.
53. Bat danh pho mat đa-la-ni kinh (八名普密陀羅尼經), 1 quyen. 11.11. tai Đai Tu An tu. Nhung nguoi tung niem tam danh hieu nay se khong bao gio đoa đia nguc, nhung khi lam chung, chu Phat se xuat hien va thuyet phap giang day ho. Sau khi chet, ho se tai sinh tai cung troi Đau-suat cua Bo Tat Di-lac. Trong Đat-đac-la Đong a, mot so cach tung niem "Bat danh" co tuong quan đen đuc Di-lac.
54. Hien vo bien Phat đo cong đuc kinh (顯無邊佛土功德經; sa. tathagatanam-buddhaksetra-gunokta-dharma-paryaya[-sutra]), 1 quyen. 12.11.654 tai Đai Tu An tu.
55. Thang trang ti an đa-la-ni kinh (勝幢臂印陀羅尼經), 1 quyen. 13.11.654 tai Đai Tu An tu.
56. Tri the đa-la-ni kinh (持世陀羅尼經; sa. vasudhara-dharani), 1 quyen. 24.11. tai Đai Tu An tu.


= Nam 655 =
...


= Nam 656 =
57. Thap nhat dien than chu tam kinh (十一面神咒心經; sa. ava­lokitesvaraikadasamukha-dharani), 1 quyen. 17.04. tai Đai Tu An tu. Quan Am voi muoi mot guong mat co lien he đen phai Du-gia tai Đong a, đac biet tai Nhat Ban trong thoi ki Nai Luong (vao luc Phap Tuong tong tai đay đang thinh hanh). Nhieu buc tuong đa van con ton tai tai Nhat Ban ngay nay la bieu trung cua thoi Nai Luong: trinh bay Quan The Am voi muoi hai guong mat bao quanh guong mat chinh.
58. A-ti-đat-ma đai ti-ba-sa luan (阿毘達磨大毘婆沙論; sa. [abhidharma-]mahavibhasa), 200 quyen. 18.08.656-27.07.659. Tac gia: 500 vi A-la-han. Tac pham vi đai nay rat quan trong đoi voi Luan tang cua he phai Thuyet Nhat thiet huu, chiem giu tron mot bo phan cua Đai chinh tan tu Đai tang kinh (100 bo). Luan nay bao gom 8 phan voi 43 chuong, nguyen la mot bai luan giai A-ti-đat-ma phat tri luan, co le đuoc soan tai Kashmir. 500 vi A-la-han – thuong đuoc ban luan trong nhung bo kinh nhu Phap Hoa, Niet-ban, va đac biet đuoc ton tho trong Thien tong – đuoc xem la nhung nguoi bien tap bo luan Đai Ti-ba-sa nay 400 nam sau khi Phat nhap niet-ban, trong mot cuoc hoi hop ket tap đuoc vua Ca-ni-sac-ca to chuc. Co hai ban dich Han ngu khac: Mot ban đuoc dich trong nhung nam 425-27 boi Buddhavarmin va nhung vi khac, bao gom 110 quyen nhung 50 quyen đa bi that lac trong thoi nha Luong va mot ban dich khac cua Tang-gia Bat-trung (僧伽跋澄; sa. sanghabhadra hoac sanghadeva), bao gom 20 quyen.


= Nam 657 =
59. A-ti-đat-ma phat tri luan (阿毘達磨發智論; sa. [abhi­dharma-] jnanaprasthana-sastra), 20 quyen. 14.02.657-20.06.660 tai cung Ngoc Hoa (玉華). Tac gia: Gia-đa-dien-kha-tu (迦多衍可子; sa. katyayaniputra). Bo luan thu bay trong Luan tang cua Thuyet nhat thiet huu bo. Nhin mot cach rong mo thi – cung voi Đai Ti-ba-sa luan, bai luan giai ve chinh no – đay la bo luan trung tam cua Thuyet nhat thiet huu bo.
60. Quan so duyen duyen luan (觀所緣緣論; sa. alambana-pariksa), 1 quyen. Dich tai Đai Noi Li Nhat đien (大內麗日殿). Tac gia: Tran-na (陳那; sa. dignaga). Mot tac pham ve Nhan thuc hoc (Luong hoc) cua Tran-na, đa đuoc dich sang Han ngu truoc đo boi Chan Đe.


= Nam 658 =
61. Nhap a-ti-đat-ma luan (zh. 入阿毘達磨論; sa. abhidharmavatara-prakarana), 2 quyen. 13.11. tai Đai Tu An tu. Tac gia: Tac-kien-đa-la (塞建陀羅; sa. skandhila). Theo Nakamura, mot vai phan con lai cua nguyen ban tai Tocharia cung nhu ban Tay Tang thi Huyen Trang dich bai luan nay mot cach "tuy tien".


= Nam 659 =
62. Bat khong quyen sach than chu tam kinh (zh. 不空罥索神咒心經; sa. amoghapasahrdaya-sastra), 1 quyen. 15.05. tai Đai Tu An tu.
63. A-ti-đat-ma phap uan tuc luan (阿毘達磨法薀足論; sa. abhi­dhar­ma-dharmaskandha-pada-sastra), 12 quyen. 20.08. đen 05.10. tai Đai Tu An tu. Tac gia: Ton gia Đai Muc-kien-lien (尊者大目乾連; sa. mahamaudgalyayana). Bo luan thu nam trong A-ti-đat-ma cua Thuyet Nhat thiet huu bo, thuong đuoc truyen thong Phat giao xem la cua mot trong hai Đai đe tu cua đuc Phat, mot la Đai Muc-kien-lien hay la Xa-loi-phat, nhung co le đuoc bien tap hai hoac ba the ki sau khi Phat nhap niet-ban.
64. Thanh duy thuc luan (成唯識論; sa. vijnaptimatrasiddhisastra), 10 quyen. Thang 10 hoac 11 tai cung Ngoc Hoa. Tac gia: Huyen Trang, đuoc truyen thong xem la cua Ho phap va nhung tac gia khac. Viec gan bai luan nay vao Ho phap cua Khuy Co co nhung điem khong on (xem chuong 15 trong Buddhist Phenomenology). Đay la ban dich duy nhat cua Huyen Trang khong dua vao mot ban goc ma thay vao đo, mot cach tuyen chon, bien dich tu nhieu ban khac nhau (theo truyen thong la 10 bo luan). Boi vi Khuy Co theo giao ly cua bo luan nay trong khi xem tu minh la đe tu ke thua Huyen Trang, truyen thong Phat giao Đong a xem Thanh duy thuc luan la bieu trung trung tam cua hoc thuyet Huyen Trang.


= Nam 660 =
65. Đai Bat-nha ba-la-mat-đa kinh (大般若波羅蜜多經; sa. maha-prajna-paramita-sutra), 600 quyen. 16.02.660 đen 25.11.663, tai Ngoc Hoa cung (玉華宮). Tac pham vi đai nay voi tong cong 600 quyen chiem giu tron ven ba bo cua Đai chinh tan tu, bao gom nhung bai kinh noi danh nhu Kim Cuong, va la mot trong nhung bo kinh he Bat-nha đay đu nhat. Huyen Trang co y đinh gian luoc đe tranh truong hop trung lap trong khi dich nhung bi mot giac mong ngan can, vi vay nen Su dich bo kinh Bat-nha nay tron ven.
66. A-ti-đat-ma pham loai tuc luan (阿毘達磨品類足論; sa. abhidharma-prakarana-pada), 18 quyen. 10.10. đen 30.11. tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: Ton gia The Huu (尊者世友; sa. vasumitra). Bo luan thu hai trong A-ti-đat-ma cua Thuyet nhat thiet huu bo. Bao gom: Thuat ngu, phan loai va lap truong.
67. A-ti-đat-ma tap di mon tuc luan (阿毘達磨集異門足論; sa. abhidharma-sangiti-paryaya-pada-sastra), 20 quyen. 02.01.660 đen 01.02.664, tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: Ton gia Xa-loi tu (尊者舍利子; sa. sariputra). Bo luan thu nhat trong A-ti-đat-ma cua Thuyet Nhat thiet huu bo, đuoc truyen thong Tay Tang xem la cua Mahakausthila, đuoc Yasomitra xem (trong bai luan giai cua chinh minh) la cua Phu-lau-na (sa. purna). Giao ly đuoc sap xep theo nhom phap so.


= Nam 661 =
68. Bien trung bien luan tung (辯中邊論頌; sa. madhianta-vibhaga-karika), 1 quyen. 03.06. tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: Di-lac (彌勒). Ke tung can ban cua mot bai luan Du-gia; tac gia đuoc xem la Di-lac hoac Vo Truoc.
69. Bien trung bien luan (辯中邊論; sa. madhyanta-vibhaga-bhasya), 1 quyen. 12.06. đen 02.07. tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: The Than (世親). Bai giang giai nhung ke tung trong Bien trung bien luan tung (辯中邊論頌), đuoc xem la cua The Than.
70. Duy thuc nhi thap luan (唯 識 二 十 論; sa. vimsatika-vrtti), 1 quyen. 03.07. tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: The Than. Mot trong nhung tac pham triet hoc Duy thuc quan trong nhat cua The Than.
71. Duyen khoi kinh (緣起經; sa. pratitya-samutpada divibhanga-nirdesa-sutra), 1 quyen. 09.08.661. Mot bai kinh noi ve Nhan duyen sinh, co nhung điem giong voi kinh thu 33 trong Trung bo kinh (pi. majjhima-nikaya): Mahagopalaka-sutta.


= Nam 662 =
72. Di bo tong luan luan (異部宗輪論; sa. samaya-bhe­do­paracana-cakra), 1 quyen. 02.09. tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: The Huu (theo truyen thong Tay Tang). Mot cach nhin tong quat ve 20 bo phai theo quan điem Thuyet nhat thiet huu bo.


= Nam 663 =
73. A-ti-đat-ma gioi than tuc luan (阿毘達磨界身足論; sa. abhi­dharma-dhatu-kaya-pada-sastra), 3 quyen. 14.04. tai Ngoc Hoa cung. Tac gia: Ton gia The Huu (尊者世友). Bo luan thu ba trong A-ti-đat-ma cua Thuyet nhat thiet huu bo. Phan loai, liet ke tam phap.
74. Ngu su ti-ba-sa luan (五事毘婆沙論; sa. panca-vastuka-vibhasa), 2 quyen. 18.11. tai Đai Tu An tu. Tac gia: Ton gia Phap Cuu (尊者法救; sa. dharmatrata). Mot bai luan theo loi A-ti-đat-ma ve sac, tam va tam so huu.
75. Tich chieu than bien tam-ma-đia kinh (寂照神變三摩地經; sa. prasanta-viniscaya-pratiharya-samadhi-sutra), 1 quyen. 01. 02. 664 (hoac 12.02.665) tai cung Ngoc Hoa.


= Nam 664 =
76. Chu ngu thu kinh (咒五首經), 1 quyen. 02. 02. tai Ngoc Hoa cung.
77. Bat thuc quy cu tung (八識規矩頌). Tac gia: Huyen Trang. Bai đuoc Huyen Trang bien soan (thay vi thuong gap la 'dich') nay khong đuoc tim thay trong Đai chinh tan tu, mac du mot bai luan cua Pho Thai (普泰) nhac đi nhac lai la chinh van nam trong Đai chinh tan tu (Taisho 45, 467-476) voi ten Bat thuc quy cu bo chu (八識規矩補註). Luan nay bao gom nhung luan đe tuong tu Thanh duy thuc luan, nhung đuoc to chuc, bien soan khac mot chut.


Qua đoi Trua ngay 5 thang 2 nam 664, Huyen Trang vien tich tai chua Ngoc Hoa vi benh tat va gia yeu, tho 62 tuoi. Ngay 14 thang 4 thi hai đuoc an tang tai Bach Loc Nguyen. Ngay cu hanh tang le co đen mot trieu nguoi o Truong An va cac vung lan can quy tuu đe tien ngai. Truoc khi qua đoi, phap su co loi nguyen rang se đuoc vang sanh ve Tinh Đo Đau-Suat-Đa Thien đe đuoc lam đe tu Bo-Tat Di-Lac. Mai tang xong, co đen ba van nguoi cat leu cu tang gan mo phan.


Xem them Tay du ky
Đuong Tang (nhan vat tieu thuyet)


Tham khao Lien ket ngoai Su that ve Tran Huyen Trang tren Thu Vien Hoa Sen (Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine).
Đuong Tam Tang thinh kinh (Luu tru ngay 14 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine)