Tran Lang Son dien ra trong Chien tranh bien gioi Trung-Viet nam 1979, vai ngay sau khi Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc tien sau 15–20 km vao cac tinh phia Bac Viet Nam. Cuoc giao tranh xay ra chu yeu tai thanh pho Lang Son.
Sau khi chiem đuoc cac điem cao phia bac Lang Son, quan Trung Quoc đa bao vay thanh pho nham gay ap luc khien phia Viet Nam tang chi vien bang cac đon vi đuoc rut ve tu Campuchia. Đay la ke hoach chien luoc chinh cua Đang Tieu Binh, vi khong muon mao hiem khi tinh hinh leo thang co the lien loi keo them Lien Xo. Tuy nhien, Bo chi huy cap cao cua Quan đoi Nhan dan Viet Nam, sau khi nhan đuoc tin tinh bao tu ve tinh cua Lien Xo, đa nhan ra cai bay cua Trung Quoc va chi đua luc luong đen Ha Noi lam du bi. Mot cuoc tan cong tiep tuc dien ra, nhung phia Viet Nam chi cu mot trung đoan bao ve Lang Son. Sau ba ngay giao tranh đam mau gianh tung can nha, thanh pho Lang Son đa that thu vao ngay 6 thang 3. Quan đoi Trung Quoc sau đo đa chiem cac điem cao phia nam Lang Son.
Mac du Quan đoi Trung Quoc đa chiem đong Lang Son va cac vung lan can trong thoi gian ngan, nhung chien dich dien ra cham va ton kem hon so voi du tinh cua lanh đao Trung Quoc, ho chiu thuong vong nang ne truoc chien thuat du kich cua dan quan Viet Nam va cac đon vi khong chinh quy.
Theo to Washington Post, cac nha phan tich mo ta tran đanh la mot chien thang quan trong cua Trung Quoc trong viec chiem đong Lang Son. Su khang cu cua quan đoi Viet Nam tap trung vao nhung noi gan Lao Cai va Cao Bang, đay đuoc xem la yeu to gop phan dan đen that bai cua phia Viet Nam. Mot so nha phan tich Thai Lan cho rang Viet Nam chi it đa thanh cong trong viec giu ton that o muc thap nhat co the bang cach tranh cac tran giao tranh truc tiep giua cac đon vi chu luc đong tai Ha Noi voi luc luong Trung Quoc.


Boi canh La mot phan cua cuoc vien chinh trung phat Viet Nam vi đa tien đanh chinh quyen than Trung Quoc la Campuchia. Quan đoi Trung Quoc tien sau vao mien bac Viet Nam khoang 15–20 km, cac tran giao tranh chu yeu xay ra o cac tinh Cao Bang, Lao Cai va Lang Son. Viet Nam tranh huy đong cac su đoan chinh quy vao chien đau, ma chi su dung cho muc đich phong thu Ha Noi. Phia Viet Nam co gang tranh giao chien truc tiep va thuong su dung chien thuat du kich đe quay roi luc luong cua Trung Quoc đang nam tien. Đe thuc hien đuoc đieu nay, phia Viet Nam phai tan dung đia hinh đoi nui, đay la mot tro ngai nghiem trong đoi voi phia Trung Quoc khi co gang tan cong va tieu diet cac luc luong khong chinh quy cua Viet Nam.


Chuan bi Bo Tong tham muu Quan đoi Trung Quoc giao nhiem vu đanh chiem Lang Son cho Quan đoan 55 tu Quan khu Quang Chau, giao vai tro ho tro cho Quan đoan 54 va 43 tu Quan khu Vu Han. Moi luc luong nay co khoang 43.000 quan đuoc to chuc thanh ba su đoan bo binh, mot trung đoan phao binh va mot trung đoan phong khong. Ngoai ra, ba trung đoan khac cung đuoc đieu đong tu Quan khu Thanh Đo, gom cac đon vi 56037, 56039 va 56229. Tong so phia Trung Quoc len toi khoang 130.000 quan, ho du đinh mo cuoc tan cong doc theo ca nam con đuong dan đen Lang Son tu cac phia bac, đong va nam (Quoc lo 1A, 1B, 4A, 4B va đuong sat qua Trung Quoc), moi huong co it nhat hai hoac ba phan khu. Tu bien gioi giua cot moc 15 va 20, Quan đoan 55 se tien vao thi tran Đong Đang, trong khi Quan đoan 43 se vuot qua bien gioi giua cot moc 32 va 45, can quet Chi Ma truoc khi tan cong vao thi tran Loc Binh, sau đo di chuyen theo huong Tay bac vao thanh pho Lang Son qua Quoc lo 4B. Quan đoan 54 ban đau se đong vai tro la luc luong du bi.
Trong khi đo, luc luong phong thu cua Viet Nam o Lang Son đuoc giao cho Su đoan 3, gom cac Trung đoan bo binh 2, 12, 141 va Trung đoan phao binh 68, co khoang 9.950 quan, đuoc ho tro boi mot so luc luong đia phuong tu Thanh pho Lang Son va cac huyen Van Lang va Cao Loc, cung nhu Trung đoan phao binh 166 va Trung đoan phong khong 272 do Quan khu 1 cu đi. Tong luc cua Viet Nam vao khoang 13.000 quan. Ba su đoan 327, 337 va 338 lam đon vi du bi. Đe cung co cac vi tri phong thu cua minh, quan đoi Viet Nam đa xay dung gan 20.000 cong su da chien, đuoc nguy trang ky cang va đuoc ho tro boi nhieu bai min va chuong ngai vat.


Cac tran đanh = Pha huy phong tuyen Đong Đang =
Cac cuoc tan cong đau tien đuoc bat đau bang hoa luc phao binh Trung Quoc ban vao Lang Son luc 05h00 ngay 17 thang 2. Phia Trung Quoc đa mo đuong cho cuoc tan cong bang cach xam nhap vao lanh tho Viet Nam tu đem hom truoc, ho cat đuong day đien thoai va tien hanh cac hoat đong pha hoai. Quan đoan 55 cua Quan đoi Trung Quoc nhanh chong ap đao đoi 386, giet 118 quan Viet Nam. Mac du cac nhom nho van tiep tuc khang cu gan Nam Quan va Đong Đang, nhung phan lon luc luong phong thu cua Viet Nam luc đo do Trung đoan 12 đam nhan o phia nam cua thi tran tai ban Tham Mo va cac vung lan can. Sau khi chiem đoi 386, Quan đoi Trung Quoc huy đong Su đoan 163 đanh chiem Đong Đang va tan cong cac vi tri cua quan Viet Nam tren phong tuyen Tham Mo. Cuoc tan cong đuoc ho tro boi cac nhom nho xe tang tien đen Quoc lo 4A.
Giao tranh o Tham Mo dien ra khoc liet cho đen ngay 22 thang 2, khi cac mui tien cong cua quan Trung Quoc lien tuc bi đay lui voi thuong vong nang ne. Cac chi huy phia Trung Quoc đa phai thay đoi chien thuat, su dung cac đon vi nho đe đanh vao cac vi tri cua quan Viet Nam thay vi tan cong truc dien bang cac hang lop nguoi. Su thay đoi nay dan đen viec Tham Mo roi vao tay Su đoan 163 Quan đoi Trung Quoc vao luc 20h00. Đong Đang bi chiem đong vao ngay hom sau.
Tuong tu, cac cuoc tan cong hang loat cua Trung Quoc vao phia đong Tham Mo va Tham Lung bat đau tu ngay 17 thang 2, đa bi luc luong phong thu ngan chan quyet liet. Vao ngay 18 thang 2, mot cuoc phan cong cua Viet Nam do Trung đoan 2 Quan đoi Viet Nam phat đong đa đay cac đon vi cua Trung Quoc quay tro lai Đoi 409, 611 va 675; đieu nay đuoc lap lai vao nhung ngay tiep theo.
Vao ngay 23 thang 2, Quan đoi Trung Quoc co 6 đot tan cong ban Phai Mon, tat ca đeu bi đay lui. Trung Quoc đa phai tien hanh them 12 mui tan cong nua trong ngay moi vuot qua đuoc Tham Lung,  khien khoang hon 1.000 nguoi thiet mang. Tai ban Con Khoang o phia sau đoi 339, Đai đoi 63 cua Viet Nam đa chong đo đuoc cuoc tan cong tu mot luc luong đong hon cua Trung Quoc vao ngay 17 thang 2, gan nhu loai bo đuoc mot tieu đoan Trung Quoc.


= Tiep can va chiem Lang Son =
Tu ngay 24 đen ngay 26 thang 2, quy mo cac cuoc giao tranh giam do Quan đoi Trung Quoc đang cam cu va tai tap hop. Hai su đoan moi cua Trung Quoc tu Quan đoan 54 la Su đoan 160 va 161 dan dat cac cuoc tan cong, cung voi Quan đoan 55 o phia sau tien ve Lang Son. Trong khi đo, Su đoan 3 cua Viet Nam đa rut quan khoi Tham Mo đe thiet lap vanh đai phong thu moi giua Coc Chu va đoi 417, nham phong toa đuong quoc lo va phong ve truoc suc ep cua Trung Quoc tu Tham Lung. Ngay 24 thang 2, Bo Tu lenh Quan khu 1 thanh lap Mat tran Lang Son do Thieu tuong Hoang Đan phu trach. Ngay 25 thang 2, quan Trung Quoc chiem đuoc thi tran That Khe.
Vao luc 06h05 ngay 27 thang 2, quan Trung Quoc tiep tuc cuoc tan cong vao Lang Son bang bon mui tan cong vao đoi 417, Khau Ma Son, Pa Vai Son va Khau Khao Son, tao đieu kien cho cac đon vi thien chien co thoi gian bao vay Lang Son tu phia đong nam va tay nam. Khau Ma Son la điem cao chien luoc cach Lang Son 4 km ve phia Tay tay-bac, hau het cac tuyen đuong lon gan thi tran o đay đeu bi chan, sau đo roi vao tay quan đoi Trung Quoc khoang luc 14h00. Su kiem soat cua Trung Quoc đoi voi Khau Ma Son khien tuyen phong thu cua Viet Nam tu Coc Chu đen đoi 417 lot vao tam ngam cua đich, đong thoi đe doa cac vi tri cua Trung đoan 12 gan Choc Vo. Tuy nhien, quan Viet Nam đa kip thoi rut khoi tuyen phong thu nay ve khu vuc giua Quan Ho va Keo Cang, do đo mot lan nua chan đuong quan Trung Quoc vao Lang Son. Bo chi huy Quan đoi Viet Nam cung tang cuong cho Trung đoan 12 bang cach đieu Trung đoan 42 - Su đoan 327 đen Ky Lua đe đoi mat voi Quan đoan 43 cua Quan đoi Trung Quoc đang toi. Tuy nhien, phan con lai cua Su đoan 327 Quan đoi Viet Nam van đong quan tai Chi Lang đe ngan chan cac cuoc xam chiem sau hon cua Trung Quoc. Cac su đoan khac gom 3 su đoan cua Quan đoan 1 (308, 312 va 320-B), cung đuoc tap hop o phia nam song Ky Cung đe bao ve Ha Noi, ban giao lai nhiem vu bao ve thanh pho Lang Son cho Su đoan 3 va Trung đoan 42. Đen ngay 28 thang 2 quan Trung Quoc chiem đuoc thi tran Loc Binh.
Tu ngay 28 thang 2 đen ngay 4 thang 3, quan Trung Quoc co gang tien vao thanh pho Lang Son trong mot loat cuoc giao tranh ac liet xay ra o phia bac thanh pho. Khi quan Trung Quoc tan cong, ho cung gianh đuoc quyen kiem soat tat ca cac con đuong noi voi Lang Son, tu đo ap dung chien luoc "Nong thon bao vay thanh thi" cua Mao Trach Đong. Đen ngay 28 thang 2, quan Trung Quoc đa chiem đuoc tat ca cac vi tri then chot phia đong bac thanh pho Lang Son, gom  Khau Lau Son, Khau Bo Son, Khau Tang Son va Pa Vai Son. Mac du bi suy yeu nghiem trong, Trung đoan 12 cua Viet Nam van khong tu bo viec giao tranh voi quan Trung Quoc doc Quoc lo 1B, ho khong ngung phong thu đoi 607 va đoi 649. Ngay 2 thang 3, mot đoi hanh quan cua Trung Quoc đang tren quoc lo đa bi mot tieu đoan Viet Nam phuc kich. Khoang tu ngay 2 đen ngay 10 thang 3, mot đai đoi cua Đon vi 56037 quan đoi Trung Quoc đa mat mot phan ba quan so khi ho đang tran giu mot ngon đoi gan Ban Lan truoc cac cuoc tan cong lien tiep cua quan Viet Nam. Cuoc tien cong cua Su đoan 163 - Quan đoi Trung Quoc - ve cau Ky Cung ngay 1 thang 3 cung gap phai su khang cu quyet liet; tren khu đat trong, mot tieu đoan cua Trung Quoc bi tan cong cong boi vu khi hang nang ban tu Đoi 279, noi đat so chi huy cua Trung đoan 42 quan đoi Viet Nam va hai ngon đoi gan Đong Uyen. Trong khi tran Lang Son đang dien ra, quan đoi Viet Nam cung trien khai cac cuoc tan cong vao cac thi tran bien gioi cua Trung Quoc nhu Ma Lat Pha va Ninh Minh, nhung khong gay ton that đang ke.
Tu ngay 17 thang 2, Quan đoan 43 cua Quan đoi Trung Quoc phai mat hai tuan ruoi moi đen đuoc thanh pho Lang Son tu phia đong. Su đoan 127 cua ho hanh quan tu Ba Son giua moc bien gioi 32 va 33 đen Quoc lo 1A tai Cao Loc. Quan Trung Quoc phai mat muoi ngay chi đe vuot 5 km tu bien gioi đen ban Xam do bi Trung đoan 141 quan đoi Viet Nam đanh chan. O phia nam Lang Son, Su đoan 129 Quan đoi Trung Quoc nham vao đoi 392, đoi 623 va thi tran Loc Binh sau khi vuot bien gioi tai Chi Ma. Quan Trung Quoc mat 11 ngay moi chiem đuoc Loc Binh, ho tiep tuc tan cong theo đoi hinh lon đe đan ap su khang cu cua phia Viet Nam tren cac huong nay.
Vao ngay 1 thang 3, Su đoan 165 - Quan đoan 55 cua Trung Quoc đa choc thung đuoc hang tuyen phong thu cua Viet Nam do Trung đoan 42 cua Quan đoi Viet Nam tran giu tai Lam Truong, phia tay bac thanh pho Lang Son. Su đoan 164 Quan đoi Trung Quoc cung đa chiem đuoc so chi huy Trung đoan 141 cua phia Viet Nam tai Po Leo. Đen ngay 2 thang 3, quan Trung Quoc đa chiem đuoc hau het cac ngon đoi xung quanh thanh pho Lang Son, khien thanh pho gan nhu bi bao vay. Tai Khanh Khe, ho cham tran voi cac đon vi cua Su đoan 337 Quan đoi Viet Nam. Vao ngay 3 thang 3, quan Trung Quoc mo cuoc tan cong cuoi cung vao Lang Son. Cung luc đo, Su đoan 3 cua Trung Quoc, đuoc theo sau boi Trung đoan 42, đa đuoc lenh rut khoi thanh pho va sap nhap vao Quan đoan 5 moi thanh lap cho cac muc đich sau nay cua chien dich, bao gom cac Su đoan 3, 327, 337, 338 va 347. Trung đoan 12, đa bi tach khoi phan con lai cua Su đoan 3, đuoc giao nhiem vu tiep tuc bao ve cac khu vuc doc Quoc lo 1B. Su đoan 127 cua Trung Quoc tien qua song Ky Cung tai Phieng Phuc theo tuyen đuong xuyen qua cac ngon đoi phia tay Quoc lo 1B, nhanh chong vuot qua tuyen phong thu tren đoi Me Mai truoc khi chiem san bay Mai Pha va đoi 391 vao ngay 4 thang 3. Cung ngay, cac đoi 332, 317 va 382 roi vao tay hai tieu đoan du bi cua Quan đoan 50. Su đoan 163 vuot Khui Khuc (xa Hoang Đong) va Khon Pat (xa Mai Pha), tien sau 5 km ve phia nam Lang Son toi Pac Moong (Pac Moong), cuoc tien quan nay la buoc tien xa nhat cua quan Trung Quoc ve huong Ha Noi. Ngay 5 thang 3, Su đoan 127 va 129 cua QGPTQ tien vao thanh pho Lang Son.


= Rut quan =
Sau khi Lang Son bi chiem đong, giao tranh van tiep dien o Loc Binh va thi tran Mong Cai - Quang Ninh.
Ngay 5 thang 3, Trung Quoc tuyen bo rut khoi Viet Nam. Trong qua trinh rut lui, quan Trung Quoc đa pha huy cac cay cau phia nam Lang Son. Cac đon vi cua Viet Nam o Lang Son du bi ton that nang ne van tiep tuc chien đau chong lai quan đoi Trung Quoc. Cac Su đoan 327, 337 va 338 cua Viet Nam đuoc bo tri o phia nam gan Chi Lang đe ngan chan kha nang đot pha cua Trung Quoc, cuoi cung cung đa đuoc tung vao cuoc phan cong. Cac trung đoan 337 va 338 truy đuoi quan Trung Quoc đang rut lui ve Trung Quoc qua Chi Ma.


Hau qua Con so thuong vong cua ca hai ben trong tran Lang Son con gay ra tranh cai: trong khi cac nguon tin cua Viet Nam tuyen bo đa khien 19.000 quan Trung Quoc bi loai khoi cuoc chien, mot bao cao sau tran chien cua Quan đoan 55 cho thay Quan đoi Trung Quoc co 1.271 nguoi chet va 3.779 nguoi bi thuong trong cac cuoc đung đo xung quanh Đong Đang va Lang Son. Phia Trung Quoc cung đua ra con so thuong vong cua Viet Nam la 10.401. Theo tai lieu cua phia Viet Nam, so luong hy sinh va bi thuong khi tac chien cua Su đoan 3 lan luot la 6,6% va 8,4% quan so; moi su đoan con lai tham gia vao cac giai đoan sau cua cuoc chien đuoc cho la đa thiet mang hang tram nguoi. Mac du Quan đoi Trung Quoc tuyen bo đa tieu diet mot so đon vi chinh quy cua Viet Nam, nhung chien dich cua Trung Quoc cung to ra kem hieu qua, vi cac chien thuat loi thoi cua ho đa khong tao ra buoc tien manh me va luong lon thuong vong cua ho đuoc đoi lay nhung loi ich nho. Mac du bi ton that nang ne trong cac tran chien o cac tinh bien gioi Viet Nam, QGPTQ van tuyen bo rang đuong đen Ha Noi hien đa rong mo va muc tieu cua ho đa đat đuoc va rut quan ve bien gioi, đanh dau su ket thuc cua chien tranh.


Tham khao Nguon dan