Ngon ngu hoc hay ngu ly hoc la bo mon nghien cuu ve ngon ngu. Nguoi nghien cuu bo mon nay đuoc goi la nha ngon ngu hoc. Noi theo nghia rong, no bao gom ba khia canh: hinh thai ngon ngu, nghia trong ngon ngu va ngon ngu trong ngu canh. Nhung hoat đong mieu ta ngon ngu som nhat biet toi đuoc cho la cua Panini (the ky IV truoc Cong nguyen), voi nhung phan tich ve tieng Phan (Sanskrit) trong cuon Ashtadhyayi.
Ngon ngu hoc phan tich ngon ngu con nguoi nhu mot he thong lien ket am thanh (hay cu chi ra hieu) voi y nghia. Ngu am hoc nghien cuu ve am hoc va cau am cua su tao thanh va tiep nhan am thanh tu loi noi va ngoai loi noi. Mat khac, bo mon nghien cuu ve nghia trong ngon ngu lai lam sang to cach cac ngon ngu ma hoa moi quan he giua cac thuc the, cac tinh chat va cac khia canh khac cua the gioi đe chuyen tai, xu ly va gan nghia, cung nhu đieu khien va giai quyet su mo ho (ambiguilty). Trong luc Ngu nghia quan tam toi cac đieu kien chan tri, Ngu dung lai quan tam toi nhung anh huong cua Ngu canh toi y nghia.
Ngu phap tao lap nen mot he thong cac luat chi phoi hinh thai cua phat ngon trong mot ngon ngu nhat đinh. No bao gom ca am, nghia va am vi (am thanh co đac trung gi va ket hop voi nhau nhu the nao), hinh thai hoc (cau tao vao cach ket hop cac tu).


Phan nganh Cac nghien cuu chuyen nganh cua ngon ngu hoc đuoc rat nhieu nha chuyen nganh theo đuoi; va nhung nha nghien cuu nay it khi đong y voi nhau, nhu Russ Rymer đa dien ta mot cach trao phung nhu sau:

Linguistics is arguably the most hotly contested property in the academic realm. It is soaked with the blood of poets, theologians, philosophers, philologists, psychologists, biologists, anthropologists, and neurologists, along with whatever blood can be got out of grammarians.
(Ngon ngu hoc co the noi la mot đau truong nong bong nhat trong gioi tri thuc. Đau truong đo đam đay mau cua cac nha tho, nha than hoc, nha triet hoc, nha van ly hoc, nha tam ly hoc, nha sinh vat hoc, nha nhan chung hoc va nha than kinh hoc, cung voi tat ca luong mau co the lay ra đuoc cua nhung nha ngu phap hoc.) 1
Quan tam hang đau cua ngon ngu hoc ly thuyet la mo ta ban chat cua kha nang ngon ngu cua loai nguoi, hay "su tinh thong"; giai thich cho đuoc khi noi mot nguoi "biet" mot ngon ngu thi nguoi đo that su "biet" đuoc gi; va giai thich cho đuoc bang cach nao con nguoi đa "biet" đuoc ngon ngu đo.
Tat ca con nguoi (tru nhung truong hop bi benh đac biet) đeu đat toi su tinh thong o bat ky ngon ngu nao đuoc noi (hoac ra dau, trong truong hop ngon ngu dau hieu) xung quanh ho trong qua trinh truong thanh, voi rat it su huong dan co y thuc. Đong vat khac khong lam đuoc nhu vay. Do đo, co mot tinh chat bam sinh nao đo khien cho con nguoi co the biet cach su dung ngon ngu. Khong co mot qua trinh "di truyen hoc" ro ret nao gan voi su khac biet giua cac ngon ngu: mot ca nhan co the linh hoi đuoc bat ky ngon ngu nao ma ho đa đuoc tiep xuc lau dai trong moi truong song khi con be, khong phan biet xuat xu cha me hay dan toc cua ho.
Cac cau truc ngon ngu la cac cap song hanh giua y nghia va am thanh (hoac hinh thuc ngoai hien khac). Cac nha ngon ngu hoc co the chi tap trung vao mot so linh vuc nhat đinh cua ngon ngu, co the sap xep nhu sau:

Ngu am hoc (Phonetics), nghien cuu quy luat cua cac the (aspect) cua am
Am vi hoc (Phonology), nghien cuu nhung khuon mau (pattern) cua am
Hinh thai hoc (Morphology), nghien cuu ban chat cau truc cua tu vung
Cu phap hoc (Syntax), nghien cuu thu thuat xay dung cau trong ngu phap
Ngu nghia hoc (Semantics), nghien cuu y nghia tu vung (tu vung hoc) va thanh ngu (ngu cu hoc)
Ngu dung hoc (Pragmatics), nghien cuu phat bieu trong ngu canh giao tiep (nghia đen va nghia bong)
Phan tich dien ngon (Discourse Analysis), phan tich ngon ngu trong van ban (van ban noi, viet hoac ky hieu)
Nhieu nha ngon ngu hoc đong y rang cac phan nganh trung lap nhau đang ke trong nghien cuu. Tuy nhien, bat ke quan điem cua ho ra sao, moi linh vuc đeu co nhung quan niem cot loi cua no, đoi hoi su tim toi, nghien cuu khoa hoc ky luong.
Nhung linh vuc đuoc cho la trung lap đuoc phan ra dua theo cac yeu to ngoai tai đuoc xem xet. Vi du nhu:

Phong cach hoc, mon nghien cuu nhung yeu to ngon ngu giup cho ngon tu phu hop ngu canh.
Ngon ngu hoc phat trien, mon nghien cuu su phat trien kha nang ngon ngu cua mot ca nhan, cu the la su tiep thu ngon ngu trong giai đoan au tho.
Ngon ngu hoc lich su hay Ngon ngu hoc lich đai, mon nghien cuu su thay đoi trong ngon ngu.
Ngon ngu hoc tien hoa, mon nghien cuu nguon goc va su phat trien noi tiep cua ngon ngu.
Ngon ngu hoc tam ly, mon nghien cuu cac qua trinh nhan thuc va trinh bay gan lien voi viec su dung ngon ngu.
Ngon ngu hoc xa hoi, mon nghien cuu cac khuon mau xa hoi cua su đa dang ngon ngu.
Ngon ngu hoc đieu tri, viec ung dung ly thuyet ngon ngu hoc vao linh vuc noi-sua cac tat noi
Ngon ngu hoc than kinh, mon nghien cuu cac mang luoi day than kinh gan lien voi van pham va giao tiep.
Ngon ngu hoc van vat, mon nghien cuu cac he thong giao tiep tu nhien cung nhu do con nguoi truyen day cho o đong vat khac so voi ngon ngu loai nguoi.
Ngon ngu hoc may tinh, mon nghien cuu nhung bo sung cau truc ngon ngu bang khoa hoc may tinh.
Ngon ngu hoc ung dung, mon nghien cuu nhung van đe lien quan đen ngon ngu trong cuoc song hang ngay, đang chu y la chinh sach ngon ngu va giao duc ngon ngu.


Su đa dang Mot phan lon cong suc cua cac nha ngon ngu hoc đuoc bo ra đe đi sau vao tim hieu ban chat cua su khac nhau giua cac ngon ngu tren the gioi.
Ban chat cua su đa dang ngon ngu nay rat quan trong đe chung ta hieu đuoc kha nang ngon ngu cua loai nguoi noi chung: neu kha nang ngon ngu cua con nguoi bi bo buoc han hep boi nhung đac điem sinh hoc cua loai, thi cac ngon ngu phai rat giong nhau. Neu kha nang ngon ngu cua con nguoi khong bi han che, thi cac ngon ngu co the cuc ky khac nhau.
Tuy nhien, co nhieu cach hieu khac nhau đoi voi su giong nhau giua cac ngon ngu. Vi du nhu, tieng Latin đuoc nguoi La Ma su dung đa phat trien thanh tieng Tay Ban Nha va tieng Y. Su giong nhau giua tieng Tay Ban Nha va tieng Y, trong nhieu tinh huong, la do ca hai đa ke thua tu tieng Latin. Vay, ve nguyen tac, neu hai ngon ngu co cung tinh chat nao đo thi tinh chat nay co the hoac do co cung nguon goc hoac do tinh chat nao đo thuoc bo phan ngon ngu cua con nguoi (human language faculty). Di nhien, luon luon co the xay ra mot su ngau nhien dan đen su giong nhau nao đo, nhu la truong hop tu 'mucho' trong tieng Tay Ban Nha va tu 'much' trong tieng Anh. Ca hai tu khong lien quan nhau chut nao ve mat lich su, mac du chung co nghia va cach phat am giong nhau.
Thuong thi kha nang co cung nguon goc co the đuoc loai bo. Ai cung biet, viec hoc mot ngon ngu la rat de dang đoi voi con nguoi, do đo, ta co the suy đoan rang cac ngon ngu đa đuoc noi it nhat la tu khi co con nguoi hien đai ve mat sinh hoc, co the la toi thieu nam muoi nghin nam nay.
Nhung phuong phap khach quan quan sat su thay đoi cua ngon ngu (vi du nhu, so sanh ngon ngu trong cac van ban co voi ngon ngu hau sinh cua chung đuoc noi ngay nay) cho thay su thay đoi la nhanh chong đen đo chung ta khong the nao tai dung lai mot ngon ngu đa đuoc noi cach đay rat lau. Tu đay suy ra đuoc rang, nhung điem tuong đong trong cac ngon ngu đuoc noi o nhung noi khac nhau tren the gioi thong thuong khong the đuoc dung lam bang chung chung minh chung co cung to tien.
Bat ngo hon nua, nguoi ta đa ghi nhan đuoc nhung truong hop ngon ngu ky hieu đuoc phat trien trong cac cong đong nguoi khiem thinh bam sinh đa som khong co co hoi đuoc tiep xuc voi ngon ngu noi. Nguoi ta đa chi ra đuoc rang cac tinh chat cua nhung ngon ngu dau nay noi chung la trung khop voi nhieu tinh chat cua cac ngon ngu noi. Đieu nay cung co gia thuyet rang nhung tinh chat giong nhau đo khong phai do mot nguon goc chung ma la do nhung đac điem tong quat cua phuong thuc hoc ngon ngu.
Noi mot cach tu do, tong hop cac tinh chat chung cua tat ca cac ngon ngu co the đuoc goi la "ngu phap pho quat" (universal grammar) (viet tat NPTC), mot đe tai co cac đac điem đuoc ban cai rat nhieu. Cac chuyen gia ngon ngu hoc va phi-ngon ngu hoc cung su dung thuat ngu nay theo nhieu cach khac nhau.
Cac đac tinh chung pho quat cua ngon ngu co the mot phan xuat phat tu cac phuong dien chung toan cau nhung trai nghiem cua con nguoi; Vi du nhu, tat ca moi nguoi đeu trai nghiem qua nuoc, va tat ca ngon ngu cua loai nguoi đeu co mot tu đe chi nuoc. Tuy nhien, trai nghiem chung khong đu đe ly giai nhung cau hoi kho hon ve NPTC. Hay xet mot vi du thu vi sau: gia su tat ca ngon ngu loai nguoi đeu phan biet đuoc danh tu va đong tu. Neu đung nhu vay thi hien tuong nay can đuoc giai thich thau đao hon, vi danh tu va đong tu khong phai la thu trai nghiem đuoc trong the gioi vat chat ben ngoai cac ngon ngu su dung chung.
Noi chung, mot đac điem cua NPTC co the la xuat phat tu nhung đac tinh chung cua nhan thuc con nguoi hoac tu đac tinh nhan thuc chung cu the nao đo cua con nguoi gan lien voi ngon ngu. Nhan loai con hieu biet qua it ve nhan thuc cua con nguoi noi chung, khong đu đe đua ra phan biet co gia tri. Do đo, nhung đieu tong hop thuong đuoc đua ra trong ngon ngu hoc ly thuyet ma khong khang đinh ro chung co moi lien he nao đen cac khia canh khac cua nhan thuc hay khong.


Đac tinh cua ngon ngu Tu thoi Hy Lap co đai, nguoi ta đa hieu rang ngon ngu co khuynh huong đuoc to chuc theo cac pham tru ngu phap nhu danh tu va đong tu, danh cach va đoi cach, hay hien tai va qua khu. Tu vung va ngu phap cua mot ngon ngu đuoc to chuc theo nhung the loai co ban nay.
Ngoai cach dung nhieu the loai cu the, ngon ngu co mot đac điem quan trong la no to chuc cac yeu to thanh nhung cau truc đe quy; cho phep mot ngu danh tu ham chua ngu danh tu khac (vi du nhu the chimpanzee's lip) hoac mot menh đe ham chua mot menh đe khac (Vi du nhu I think that it's raining). Mac du phep đe quy trong ngu phap đuoc ngam cong nhan tu rat som (boi nhieu nguoi nhu Jespersen), tam quan trong cua phuong dien ngon ngu nay chi đuoc nhan thuc tron ven sau khi quyen sach  cua Noam Chomsky đuoc xuat ban nam 1957, trinh bay ngu phap chinh quy cua mot phan Anh ngu. Truoc đo, nhung mo ta chi tiet nhat ve he thong ngon ngu chi ban ve he thong ngu am vi hoc va hinh thai hoc, co khuynh huong khep kin va thieu sang tao.
Chomsky đa su dung ngu phap phi ngu canh đuoc bo sung them nhieu bien đoi. Tu đo ve sau, ngu phap phi ngu canh đa đuoc viet ra cho rat nhieu bo phan ngon ngu khac nhau (Vi du nhu, generalised phrase structure grammar, cho tieng Anh), nhung nguoi ta đa chung minh rang ngon ngu loai nguoi bao gom cac yeu to phu thuoc lan nhau, khong the đuoc giai quyet đay đu bang ngu phap phi ngu canh. Viec nay đoi hoi phai co giai phap hieu qua hon, vi du nhu cac bien đoi chang han.


Mo ta hay đinh chuan Nhung nghien cuu trong pham vi ngon ngu hoc hien nay đeu nam trong linh vuc "mo ta" (descriptive); cac nha nghien cuu tim cach lam sang to cac ban tinh cua ngon ngu ma khong đua ra cac phan xet hay tien đoan huong đi cua no trong tuong lai. Tuy vay, co nhieu nha ngon ngu hoc va cac nguoi nghien cuu nghiep du đa co gang đua ra cac luat le cho ngon ngu theo kieu "đinh chuan" (prescriptive), ho co gang đua ra cac "chuan" đe moi nguoi theo.
Nhung nguoi theo loi đi "đinh chuan" thuong la nhung nguoi trong linh vuc giao duc va bao chi, ho thuong it khi nam trong linh vuc ngon ngu hoc han lam. Nhung nguoi nay co mot khai niem kha ro ve nhung đieu ma ho cho la "đung" hay "sai", ho co the tu cho minh nhiem vu lam cho cac the he tuong lai dung mot loai ngon ngu co the dan đen "thanh cong" hon "that bai", thuong la mot loi noi, mot cach phat am ma ho cho la "chuan". Cac ly do lam cho ho khong chap nhan đuoc cac "cach dung sai" co the bao gom su ngo vuc cho cac tu moi (neologism), cac ly do lien quan đen cac phuong ngu (dialect) bi xa hoi che bai, hay đon gian la vi cac mau thuan voi cac ly thuyet ho ua chuong. Mot hinh thuc cuc đoan cua hinh thai "đinh chuan" la hinh thuc kiem duyet; nhung nha kiem duyet thuong cho ho mot nghia vu diet tru cac tu, cac cach dung, cac loi phat am... ma theo cac gia tri xa hoi, đao đuc, chinh tri... cua ho co the dan đen mot xa hoi xau.
Trong khi đo, nhung nguoi theo loi "mo ta" khong chap nhan khai niem "cach dung sai" cua nhung nguoi đi theo loi "quy đinh". Ho co the goi cach dung đo nhu la "ca tinh đac trung" (idiosyncratic) hay ho co the tim cach kham pha ra mot "luat" moi cho cach dung đo đe mang no đi vao trong he thong (thay vi tu đong cho cac loi dung "sai" la nam ngoai he thong nhu cac nguoi theo loi "đinh chuan" lam). Trong pham vi đieu tra đien da (fieldwork), cac nha ngon ngu hoc mieu ta nghien cuu ngon ngu bang cach dung mot đuong loi dien ta. Phuong phap cua ho gan voi phuong phap khoa hoc đuoc dung trong cac nganh khac.


So sanh viet va noi Hau het cac nha ngon ngu hoc đeu co chung lap truong rang ngon ngu noi mang tinh chu đao hon, do đo, quan trong hon, can nghien cuu hon la ngon ngu viet. Quan điem nay co mot so ly do nhu sau:

Viec noi nang la đac tinh chung cua loai nguoi tren toan cau, trong khi nhieu nen van hoa va cong đong co tieng noi khong co chu viet;
Nguoi ta hoc noi va xu ly ngon ngu noi de dang hon va som hon ngon ngu viet.
Mot so nha khoa hoc nhan thuc tranh luan rang bo nao co mot "đac khu ngon ngu" bam sinh. Kien thuc cua đac khu nay đuoc cho la co đuoc tu viec hoc tieng noi chu khong phai chu viet, cu the la vi ngon ngu noi đuoc tin la su thich nghi theo luat tien hoa, trong khi chu viet lai la mot phat minh tuong đoi gan đay.
Di nhien. cac nha ngon ngu hoc đong y rang viec nghien cuu ngon ngu viet la co gia tri va rat nen lam. Đoi voi viec nghien cuu ngon ngu hoc su dung cac phuong thuc ngon ngu hoc tap hop va ngon ngu hoc may tinh, ngon ngu viet thuong de dang hon khi xu ly so luong lon du lieu ngon ngu. Mot tap hop lon du lieu ngon ngu noi vua kho tao đuoc, vua kho tim va thuong la đuoc ky am va đuoc viet ra. Hon nua, cac nha ngon ngu hoc đa tim đen du lieu ngon tu dua tren chu viet, duoi nhieu đinh dang giao tiep qua may tinh đe lam nguon nghien cuu.
Viec nghien cuu he thong chu viet o bat ky truong hop nao cung đuoc xem la mot nhanh cua ngon ngu hoc.


Lich su ngon ngu hoc Ngon ngu hoc, mot mon nghien cuu ngon ngu mot cach he thong, khoi nguon tu An Đo thoi đo sat bang viec phan tich tieng Phan. Nhung cuon sach Pratishakhya (the ky thu 8 truoc cong nguyen) co the xem la mot bo suu tap nhung quan sat ve nhung bien đoi, phan thanh nhung tong hop khac nhau cho tung truong phai Ve Đa khac nhau. Viec nghien cuu cac van ban nay mot cach co he thong đa lam nen tang đe tu đo hinh thanh mon van pham Vyakarana, voi chung tich som nhat con lai ngay nay la tac pham cua Panini (520 – 460 BC). Panini đa tong hop ra gan 4000 nhung quy luat cho ra đoi mot thu ngu phap san sinh hoan chinh va cuc ky co đong cua tieng Phan. Phuong phap tiep can mang tinh phan tich cua ong đa nhac đen nhung khai niem nhu am vi, hinh vi va goc tu. Do chu trong đen tinh ngan gon nen ngu phap cua ong đa cho ra mot cau truc co tinh phi truc giac cao, tuong nhu "ngon ngu may tinh" ngay nay (khac voi cac ngon ngu lap trinh ma con nguoi co the đoc đuoc). Nhung quy tac logic va ky thuat bac thay cua ong đa co tam anh huong rong lon trong ngon ngu hoc co đai lan hien đai.
Ngon ngu hoc An Đo đa giu vung tam cao trong nhieu the ky; Patanjali o the ky thu hai truoc CN van hang say chi trich Panini. Tuy nhien, trong nhung the truoc CN, ngu phap cua Panini đa đuoc xem la ngu phap quy đinh, va sau đo cac nha binh luan đa tro nen hoan toan phuc thuoc vao đo. Bhartrihari (450 – 510) cho ra ly thuyet rang hanh vi noi nang đuoc tao ra do bon giai đoan: thu nhat, hinh thanh y tuong; thu hai, chuyen y thanh loi va sap xep thu tu; thu ba, thuc hien truyen tin hieu loi noi vao khong khi; ca ba giai đoan nay do nguoi noi thuc hien va giai đoan cuoi cung la nghe hieu loi noi, do nguoi nghe hoac nguoi thong dich chiu trach nhiem.
O Trung A, nha ngon ngu hoc Ba Tu Sibawayh đa mo ta tieng A Rap mot cach chuyen nghiep va chi tiet vao nam 760, trong quyen sach bat hu cua ong, Al-kitab fi al-nahw (الكتاب في النحو, Quyen sach viet ve ngu phap), lam sang to nhieu khia canh cua ngon ngu. Trong sach cua minh, ong đa phan biet ro ngu am hoc voi am vi hoc.
Ngon ngu hoc Tay phuong bat nguon tu thoi van minh Hy Lap va La Ma co đai voi viec tu bien ngu phap nhu trong đoan Cratylus cua Plato, nhung nhin chung van kem xa nhung thanh qua đat đuoc cua cac nha ngu phap An Đo co đai cho đen tan the ky 19, khi cac tai lieu hoc thuat cua An Đo bat đau co mat o chau Au.
Mot nha ngon ngu hoc đau the ky 19 ten Jakob Grimm, đa he thong ra quy luat bien đoi cach phat am cua phu am, đuoc biet đen voi ten Luat Grimm vao nam 1822. Karl Verner đa kham pha ra Luat Verner. August Schleicher đa tao ra thuyet "Stammbaum" va Johannes Schmidt đa phat trien thuyet "Wellen" ("mo hinh song") vao nam 1872.
Ferdinand de Saussure la nguoi sang lap ra ngon ngu hoc cau truc hien đai. Edward Sapir, mot nguoi dan đau trong nganh ngon ngu hoc cau truc o My, la mot trong nhung nguoi đau tien kham pha quan he giua nghien cuu ngon ngu va nhan chung hoc. Phuong phap luan cua ong co suc anh huong lon đoi voi nhung nguoi 
hau boi cua ong. Mo hinh ngon ngu chinh thuc cua Noam Chomsky, ngu phap san sinh-chuyen hoa, đa phat trien duoi su anh huong cua thay minh, Zellig Harris, nguoi lai chiu anh huong lon tu Leonard Bloomfield. Mo hinh nay đa giu vi tri chu chot tu nhung thap nien 1960.
Chomsky van la nha ngon ngu hoc co suc anh huong lon nhat ngay nay. Nhung nha ngon ngu hoc lam viec theo nhung khuon kho nhu Head-Driven Phrase Structure Grammar hoac Ngu Phap Chuc nang Tu Vung nhan manh tam quan trong cua viec chinh thuc hoa va tinh chinh xac chinh thuc trong viec mo ta ngon ngu hoc, va co the phan nao xa roi cong trinh gan đay hon cua Chomsky (chuong trinh "đon gian toi thieu" cho Ngu phap chuyen hoa) co lien he gan gui hon voi nhung cong trinh truoc đay cua Chomsky. Nhung nha ngon ngu hoc theo đuoi Ly Thuyet Toi Uu trinh bay nhung đieu tong hop đuoc theo cac quy luat co the co ngoai le, mot huong đi khac xa voi ngon ngu hoc chinh quy, va nhung nha ngon ngu hoc theo đuoi cac loai ngu phap chuc nang va ngon ngu hoc nhan thuc co khuynh huong nhan manh tinh phi đoc lap cua kien thuc ngon ngu hoc va tinh phi toan cau cua cac cau truc ngon ngu hoc, do đo, xa lia kieu mau Chomsky mot cach đang ke.


Cac mon hoc lien nganh = Ngon ngu hoc ngu canh =
Ngon ngu hoc ngu canh bao gom nhung mon nghien cuu su tac đong qua lai giua ngon ngu hoc va cac nganh hoc khac. O mon ngon ngu hoc ly thuyet, ngon ngu đuoc xem xet đoc lap trong khi nhung linh vuc đa nganh trong ngon ngu hoc nghien cuu viec ngon ngu tuong tac voi the gioi ben ngoai ra sao.
Ngon ngu hoc xa hoi, ngon ngu hoc nhan hoc hay Ngon ngu hoc nhan chung, va nhan hoc ngon ngu la nhung mon khoa hoc xa hoi chuyen xem xet su tuong tac giua ngon ngu hoc va toan xa hoi.
Ngon ngu hoc tam ly va ngon ngu hoc than kinh lien ket y hoc voi ngon ngu hoc.
Nhung linh vuc đa nganh cua ngon ngu hoc gom co thu đac ngon ngu, ngon ngu hoc tien hoa, ngon ngu hoc may tinh va khoa hoc nhan thuc.


= Ngon ngu hoc ung dung =
Ngon ngu hoc ly thuyet quan tam đen viec tim ra va mieu ta nhung đieu khai quat đuoc ve mot ngon ngu nhat đinh cung nhu ve tat ca cac ngon ngu. Ngon ngu hoc ung dung đem nhung thanh qua đo đi "ung dung" vao nhung linh vuc khac. Thuong thi ngon ngu hoc ung dung đuoc chi đen viec su dung nghien cuu ngon ngu hoc trong viec day ngon ngu, nhung ket qua nghien cuu ngon ngu hoc con đuoc dung trong cac linh vuc khac.
Nhieu linh vuc ngon ngu hoc ung dung ngay nay lien quan mat thiet đen viec su dung may vi tinh. May noi va thiet bi nhan dang giong noi su dung kien thuc ngu am hoc va am vi hoc đe cung cap cac giao dien giong noi cho may tinh. Cac ung dung cua ngon ngu hoc may tinh trong viec dich bang may, dich thuat co su ho tro cua may tinh, va viec xu ly ngon ngu tu nhien la nhung linh vuc ngon ngu hoc ung dung gat hai đuoc nhieu thanh qua va đa tien len vi tri dan đau trong nhung nam gan đay khi kha nang cua may tinh ngay cang nang cao. Anh huong cua cac ung dung nay đa đem lai su tac đong tich cuc đen cac ly thuyet ve cu phap hoc cung nhu ngu nghia hoc, vi viec mo phong cac ly thuyet nay tren may tinh gioi han chung trong pham vi cac thao tac tinh toan đuoc va nho vay, đem lai co so toan hoc vung chac hon.


= Ngon ngu hoc lich đai =
Trong khi cot loi cua ngon ngu hoc ly thuyet la chu trong nghien cuu ngon ngu vao mot thoi điem nhat đinh (thong thuong la o hien tai), ngon ngu hoc lich đai tim hieu xem ngon ngu thay đoi nhu the nao theo thoi gian, co khi xem xet đen ca hang the ky. Ngon ngu lich đai vua đem đen mot lich su ngon ngu phong phu (mon ngon ngu hoc đa phat trien tu ngon ngu hoc lich đai), vua tao ra mot nen mong ly thuyet vung chac cho viec nghien cuu su thay đoi cua ngon ngu.
O cac truong Đai hoc My (Hop chung quoc Hoa Ky), khuynh huong 
phi lich đai chiem uu the trong mon ngon ngu hoc. Nhieu khoa ngon ngu hoc nhap mon chi đe cap ngon ngu hoc lich đai mot cach qua loa. Viec chuyen trong tam sang huong phi lich đai đa bat đau voi Saussure va tro nen pho bien voi Noam Chomsky.
Cac nhanh ngon ngu hoc co tinh lich đai gom co ngon ngu hoc lich đai so sanh va tu nguyen hoc.


Xem them = Danh sach =
Danh sach cac chu đe ngon ngu hoc co ban
Danh sach cac chu đe khoa hoc tri giac
Danh sach cac chu đe ngon ngu hoc
Danh sach cac chuyen nganh ngon ngu hoc
Danh sach cac truong day ngon ngu hoc khoa he


= Cac chu đe lien quan =


Tham khao = Cac sach giao khoa =
Aitchison, Jean (1999) [1995]. Linguistics: An Introduction (an ban thu 2). London: Hodder & Stoughton.
Akmajian, Adrian (2001). Linguistics. et al. MIT Press. ISBN 0-262-51123-1.
Griniewicz, Sergiusz (2004). Introduction To Linguistics. Elwira M. Dubieniec (an ban thu 2). Białystok, WSFiZ. tr. 91.
Hudson, G. (2000) Essential Introductory Linguistics. Oxford: Blackwell.
Lyons, John (1995), Linguistic Semantics, Cambridge University Press. (ISBN 0-521-43877-2)
Napoli, Donna J. (2003) Language Matters. A Guide to Everyday Questions about Language. Oxford University Press.
O'Grady, William D., Michael Dobrovolsky & Francis Katamba [eds.] (2001), Contemporary Linguistics, Longman. (ISBN 0-582-24691-1) - Lower Level
Taylor, John R. (2003), Cognitive Grammar, Oxford University Press. (ISBN 0-19-870033-4)
Trask, R. L. (1995) Language: The Basics. London: Routledge.
Ungerer, Friedrich & Hans-Jorg Schmid (1996), An Introduction to Cognitive Linguistics, Longman. (ISBN 0-582-23966-4)


= Cac tac pham hoc thuat =
Chomsky, Noam, (1969), Aspects of the Theory of Syntax.
Fauconnier, Gilles
(1995), Mental Spaces, 2nd ed., Cambridge University Press. (ISBN 0-521-44949-9)
(1997), Mappings in Thought and Language, Cambridge University Press. (ISBN 0-521-59953-9)
& Mark Turner (2003), The Way We Think, Basic Books. (ISBN 0-465-08786-8)
Rymer, p. 48, quoted in Fauconnier and Turner, p. 353
Sampson, Geoffrey (1982), Schools of Linguistics, Stanford University Press. (ISBN 0-8047-1125-9)
Sweetser, Eve (1992), From Etymology to Pragmatics, repr ed., Cambridge University Press. (ISBN 0-521-42442-9)
Van Orman Quine, Willard (1960), Word and Object, MIT Press. (ISBN 0-262-67001-1)
Zuckermann, Ghil'ad (2003), Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew, Palgrave Macmillan. ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695


= Cac tac pham đai chung =
Bloomfield, Leonard. Language.
Burgess, Anthony
(1964), Language Made Plain
(1992), A Mouthful of Air
Deacon, Terrence (1998), The Symbolic Species, WW Norton & Co. (ISBN 0-393-31754-4)
Deutscher, Guy, Dr. (2005), The Unfolding of Language, Metropolitan Books (ISBN 0-8050-7907-6) (ISBN 978-0-8050-7907-4
Harrison, K. David. (2007) When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge. New York and London: Oxford University Press.
Hayakawa, Alan R & S. I. (1990), Language in Thought and Action, Harvest. (ISBN 0-15-648240-1)
Pinker, Steven
(2000), The Language Instinct, repr ed., Perennial. (ISBN 0-06-095833-2)
(2000), Words and Rules, Perennial. (ISBN 0-06-095840-5)
Rymer, Russ (1992), Annals of Science in "The New Yorker", 13th April
Sapir, Edward. Language.
Saussure, Ferdinand de. Cours de linguistique generale.jhipouhoup
White, Lydia (1992), Universal Grammar and Second Language Acquisition.


= Sach tham khao =
Aronoff, Mark & Janie Rees-Miller (Eds.) (2003) The Handbook of Linguistics. Blackwell Publishers. (ISBN 1-4051-0252-7)
Asher, R. (Ed.) (1993) Encyclopedia of Language and Linguistics. Oxford: Pergamon Press. 10 vols.
Bright, William (Ed) (1992) International Encyclopedia of Linguistics. Oxford University Press. 4 Vols.
Brown, Keith R. (Ed.) (2005) Encyclopedia of Language and Linguistics (2nd ed.). Elsevier. 14 vols.
Bussmann, H. (1996) Routledge Dictionary of Language and Linguistics. Routledge (translated from German).
Crystal, David
(1987) The Cambridge Encyclopaedia of Language. Cambridge University Press.
(1991) A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell. (ISBN 0-631-17871-6)
(1992) An Encyclopaedic Dictionary of Language and Languages. Oxford: Blackwell.
Graffi, G. 2001 200 Years of Syntax. A Critical Survey, Amsterdam, Benjamins, 2001.
Frawley, William (Ed.) (2003) International Encyclopedia of Linguistics (2nd ed.). Oxford University Press.
Malmkjaer, Kirsten (1991) The Linguistics Encyclopaedia. Routledge (ISBN 0-415-22210-9)
Trask, R. L.
(1993) A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics. Routledge. (ISBN 0-415-08628-0)
(1996) Dictionary of Phonetics and Phonology. Routledge.
(1997) A student's dictionary of language and linguistics.
(1999) Key Concepts in Language and Linguistics. London: Routledge.


Lien ket ngoai Subfields according to the Linguistic Society of America Luu tru ngay 26 thang 11 nam 2007 tai Wayback Machine
Glossary of linguistic terms and French<->English glossary at SIL International
"Linguistics" section Luu tru ngay 6 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine of A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology, ed. J. A. Garcia Landa (University of Zaragoza, Spain)
Linguistics and language-related wiki articles on Scholarpedia and Citizendium