Nhuom Ziehl–Neelsen la mot phuong phap nhuom vi sinh vat đuoc đe xuat lan đau tien boi Paul Ehrlich, đuoc su dung đe xac đinh vi sinh vat khang axit, chu yeu la Mycobacterium. No đuoc đat theo ten cua hai bac si nguoi Đuc đa sua đoi phuong phap nay: nha vi khuan hoc Franz Ziehl (1859–1926) va nha nghien cuu benh hoc Friedrich Neelsen (1854–1898).


Chi Mycobacterium Chi Mycobacterium la mot nhom vi khuan phat trien cham, dang que nho hoi cong hoac thang thuoc loai Gram duong. Mot so loai Mycobacterium tao thanh nhanh hoac soi. Phuong thuc dinh duong cua nhieu Mycobacteria la hoai sinh song tu do, nhung nhieu loai khac la nguon gay benh cho đong vat va con nguoi nhu Mycobacterium bovis gay benh lao o gia suc. Vi benh lao co the lay sang nguoi, sua đuoc thanh/tiet trung đe tieu diet bat ky vi khuan nao. Mot so loai Mycobacterium gay benh o nguoi bao gom Mycobacterium leprae, Mycobacterium kansasii, Mycobacterium marinum, Mycobacterium bovis, Mycobacterium phium va cac thanh vien khac cua nhom Mycobacterium avium. Mycobacterium tuberculosis la mot loai gay benh lao (tuberculosics, viet tatː TB), co trong khong khi va thuong lay nhiem vao phoi cua con nguoi. Cac trieu chung cua benh lao bao gom ho du doi, đau nguc, met moi, sut can, khong them an, on lanh, sot va đo mo hoi đem. Phac đo đien hinh đe đieu tri nhiem lao tiem an bao gom su dung isoniazid, rifapentine va rifampin va đuoc thay đoi cho nhung nguoi mac cac chung lao khang thuoc. Xet nghiem lao bao gom xet nghiem mau, xet nghiem da va chup X-quang nguc. Khi xet nghiem dich phet cua benh nhan lao can su dung phuong phap nhuom Ziehl–Neelsen. Nhung sinh vat co tinh khang axit nhu Mycobacterium chua mot luong lon lipid trong thanh te bao cua chung, đuoc goi la axit mycolic. Cac axit nay chong lai cac phuong phap nhuom thong thuong nhu nhuom Gram. Nhuom Ziehl–Neelsen cung co the đuoc su dung đe nhuom mot vai vi khuan khac, chang han nhu chi Nocardia. Cac thuoc thu đuoc su dung đe nhuom Ziehl–Neelsen la carbol fuchsin, con axit hoa va xanh methylene. Truc khuan khang axit co mau đo tuoi sau khi nhuom.


Nam Nhuom Ziehl–Neelsen co the nhan dien nam pho hep. Cac vet nam pho hep đuoc chon loc, va chung co the giup phan biet va xac đinh nam. Ket qua nhuom Ziehl–Neelsen o nam rat khac nhau vi nhieu thanh te bao nam khong co tinh khang axit, con mot so vi du ve loai nam khang axit pho bien thuong đuoc nhuom Ziehl–Neelsen đuoc goi la Histoplasma (HP), đuoc tim thay trong đat cung nhu phan cua chim va doi. Con nguoi co the mac benh histoplasmosis bang cach hit phai bao tu nam. Histoplasma xam nhap vao co the va đi đen phoi noi cac bao tu bien thanh men. Nam men xam nhap vao dong mau va anh huong đen cac hach bach huyet va cac bo phan khac cua co the. Thong thuong moi nguoi khong bi benh do hit phai bao tu, nhung neu co, ho thuong bi cac trieu chung giong nhu cum. Mot bien the khac cua phuong phap nhuom mau nay đuoc su dung trong nam hoc đe nhuom mau trong soi nam khang axit o lop bieu bi cua mot so loai nam trong chi Russula. Mot so noi bao tu tu do co the bi nham lan voi cac nam men nho, vi vay can nhuom mau đe xac đinh cac loai nam chua biet. No cung huu ich trong viec xac đinh mot so đong vat nguyen sinh, cu the la Cryptosporidium va Isospora. Nhuom Ziehl–Neelsen cung co the can tro chan đoan trong truong hop mac benh san la phoi vi trung trong mau đom cho noan va ky sinh trung co the bi hoa tan boi thuoc nhuom, va thuong đuoc su dung trong boi canh lam sang nay vi cac dau hieu va trieu chung cua benh san la phoi gan giong nhung nguoi mac benh lao.


Lich su Nam 1882, Robert Koch đa kham pha ra nguyen nhan cua benh lao. Ngay sau phat hien cua Koch, Paul Ehrlich đa phat trien mot cach nhuom rieng voi benh nay, đuoc goi la nhuom hematoxylin-phen. Franz Ziehl sau đo đa thay đoi ky thuat nhuom mau cua Ehrlich bang cach su dung axit carbolic lam chat gan mau. Friedrich Neelsen giu su lua chon phu hop cua Ziehl nhung đa thay đoi pham mau chinh thanh carbol fuchsin. Sua đoi cua Ziehl va Neelsen cung nhau đa phat trien phuong phap Ziehl–Neelsen. Mot cach nhuom vi khuan khang axit khac đuoc Joseph Kinyoun phat trien dua tren nhuom Ziehl–Neelsen nhung loai bo buoc gia nhiet khoi quy trinh, goi la nhuom Kinyoun.


Quy trinh nhuom Mot quy trinh nhuom Ziehl-Neelsen đien hinh lien quan đen viec tha cac te bao lo lung xuong mot phien kinh, sau đo say kho chat long va co đinh nhiet cho cac te bao. Nhuom Ziehl–Neelsen cho benh lao đuoc goi la phuong phap "hot plate" (tam dichː "ban nhiet") co nghia la phuong phap Ziehl-Neelsen su dung kinh hien vi quang hoc. Đe bat đau qua trinh nhuom, phai lam vet boi vi khuan. Vet boi phai đuoc trai đeu tren trung tam cua lam kinh, sau đo phu len mot manh giay loc va đuoc nhuom bang carbol fuchsin ben tren giay loc. Buoc tiep theo, lam kinh đuoc lam nong trong nam phut trong khi giu cho giay loc nong nhung khong soi carbol fuchsin. Het thoi gian tren, giay loc đuoc go bo va lam kinh đuoc rua sach bang nuoc cat. Con axit hoa đuoc su dung đe xit rua mau lam kinh cho đen khi nuoc trong. Chat khu mau loai bo mau sac tu cac te bao khong khang axit. Tuy nhien lam kinh van can rua sach lai bang nuoc cat đe đam bao tat ca cac chat khu mau mat đi. Buoc tiep theo la  nhuom voi mau xanh methylene trong 1 phut sau đo rua sach lam kinh bang nuoc cat. Lam kinh đuoc tham kho bang giay loc, khong cha xat. Khi hoan tat thi quan sat vi khuan duoi kinh hien vi trong dau tu quang. 


Giai thich co che Ban đau, carbol fuchsin nhuom moi te bao. Khi chung đuoc tay mau bang con axit hoa, chi nhung vi khuan khong khang axit bi khu mau vi chung khong co lop lipid day nhu vi khuan khang axit. Khi nhuom thuoc nhuom bo sung, vi khuan khong khang axit se tham mau va tro thanh mau xanh lam (xanh methylen) hoac xanh luc (xanh malachite) khi nhin duoi kinh hien vi. Vi khuan khang axit giu mau carbol fuchsin nen chung xuat hien mau đo.


Đieu chinh phuong phap nhuom theo đoi tuong Con axit sulfuric 1% cho Actinomycetes va Nocardia.
0,5–1% con axit sunfuric cho cac noan bao cua Isospora, Cyclospora.
0,25–0,5% con axit sunfuric cho noi bao tu vi khuan.
Nhuom Kinyoun (hoac nhuom Ziehl–Neelsen lanh) đuoc ap dung tuy tinh huong.
Trong cac buoc nhuom co the dung chat tay rua đe thay the cho phenol co đoc tinh cao trong dung dich nhuom fuchsin.


Xem them Nhuom Gram
Nhuom Kinyoun
Nhuom Schaeffer–Fulton
Nhuom Moeller
Khang axit
Franz Ziehl
Friedrich Neelsen


Tham khao Thu muc Robert W. Bauman (2009). Microbiology with Diseases by Body System. Pearson Education, Inc.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi nhuom Ziehl–Neelsen tai Wikimedia Commons