Cuoc tong tuyen cu đuoc to chuc tai Serbia vao ngay 12 thang 11 nam 1989 đe bau ra Tong thong Cong hoa Xa hoi chu nghia Serbia va cac đai bieu Quoc hoi CHXHCN Serbia. Bo phieu bau cu đai bieu cung dien ra vao ngay 10 va 30 thang 11 nam 1989. Ngoai cuoc tong tuyen cu, cac cuoc bau cu đia phuong cung đuoc to chuc đong thoi. Đay la cuoc bau cu truc tiep đau tien tai Serbia ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai.
Cuoc bau cu dien ra truoc su noi len cua Slobodan Milosevic, sau khi ong đuoc bau lam Chu tich Lien đoan nhung nguoi Cong san Serbia (SKS) nam 1986, va lat đo co van cua minh, Ivan Stambolic, va cac đong minh cua Stambolic ra khoi cac vi tri chu chot vao nam 1987. Milosevic bat đau cuoc cach mang chong quan lieu va sua đoi Hien phap Serbia nam 1988. Sau khi Milosevic đuoc bo nhiem vao vi tri Tong thong Cong hoa XHCN Serbia vao thang 5 nam 1989, cac cuoc bau cu tong thong va quoc hoi đuoc cong bo vao thang 11 nam 1989.
Milosevic, Mihalj Kertes, Zoran Pjanic va Miroslav Đorđevic la cac ung cu vien trong cuoc bau cu tong thong. Milosevic cuoi cung đa gianh chien thang long troi lo đat. SKS gianh đuoc 303 ghe, giam 20 ghe so voi cuoc bau cu nam 1986, va 37 ca nhan phi đang phai khac gianh đuoc so ghe con lai trong Quoc hoi. Lien đoan nhung nguoi Cong san Nam Tu giai tan vao thang 1 nam 1990, va sau cuoc trung cau dan y vao thang 7 nam 1990, Serbia đa thong qua hien phap moi thuc hien che đo đa đang va giam bot quyen luc cua cac tinh tu tri Kosovo va Vojvodina. Cuoc bau cu đa đang đau tien sau đo đuoc to chuc vao thang 12 nam 1990.


Boi canh = Sau Chien tranh the gioi thu hai =
Sau Chien tranh the gioi thu hai, Đang Cong san cung co quyen luc o Nam Tu, bien đat nuoc nay thanh mot nha nuoc xa hoi chu nghia. Moi nuoc cong hoa cau thanh đeu co Đang Cong san rieng, trong đo Serbia co Đang Cong san Serbia. Đang Cong san lien bang đoi ten thanh Lien đoan nhung nguoi Cong san Nam Tu (SKJ) tai Đai hoi thu 6 nam 1952. Cac chi bo cung lam theo, va Đang Cong san Serbia đoi ten thanh Lien đoan nhung nguoi Cong san Serbia (SKS). Josip Broz Tito la chu tich cua SKJ cho đen khi ong chet nam 1980.
Sau cai chet cua Tito, Nam Tu phai đoi mat voi cac van đe lien quan đen kinh te, cac van đe ve hien phap va nguy co chu nghia dan toc sac toc troi day. Nam Tu ban đau thuc hien cac bien phap that lung buoc bung đe giam no. Du vay, no, lam phat va that nghiep van gia tang manh vao nhung nam 1980. Theo nha bao Zlatoje Martinov, cac nuoc cong hoa cau thanh đa "manh me hon va tren thuc te tro thanh cac quoc gia co luc luong vu trang cua rieng ho" (sve vise jacaju i predstavljaju fakticke drzave sa sopstvenim oruzanim snagama) vi cac cuoc khung hoang. Martinov cung noi rang qua trinh giai the dan dan Nam Tu đang dien ra. Sau cuoc bau cu quoc hoi nam 1986, Desimir Jevtic đuoc bau lam Thu tuong Serbia.


= Su noi len cua Slobodan Milosevic =

Ivan Stambolic, Chu tich Uy ban Thanh pho cua Lien đoan nhung nguoi Cong san Beograd, đuoc bau lam Chu tich SKS nam 1984. Stambolic đuoc coi la mot nguoi theo chu nghia tu do va chu nghia cai luong trong SKS. Ong la co van cua Slobodan Milosevic, va la đong nghiep tai Khoa Luat, Đai hoc Beograd. Sau khi tro thanh Chu tich Ban Chap hanh Trung uong SKS vao nam 1984, Stambolic bo nhiem Milosevic lam nguoi ke nhiem chuc vu truoc đay cua ong, bat chap su phan đoi cua cac quan chuc cong san lon tuoi. Milosevic sau đo bat đau thanh lap mot nhom quan chuc trung thanh voi ong.
Truoc cuoc bau cu quoc hoi nam 1986, Stambolic tuyen bo se tu chuc nguoi đung đau SKS. Mac du nhan đuoc su ung ho tu 84 hoi đong thanh pho cua SKS, Milosevic van vap phai su phan đoi manh me trong noi bo đang. Mot so đe xuat chon mot so ung cu vien trong cuoc bau cu lanh đao đa đuoc đua ra. Mac du vay, nhom tong thong đa bo phieu voi ty le 12–8 đe đe xuat Milosevic lam ung cu vien duy nhat cho chuc Chu tich Uy ban Trung uong SKS. Milosevic đuoc bau thanh cong lam chu tich SKS vao thang 5 nam 1986, trong khi Stambolic cung bat đau giu chuc Tong thong Serbia. Dragisa Pavlovic, mot nguoi theo chu nghia tu do va la đong minh cua Stambolic, cung tro thanh chu tich Uy ban Thanh pho cua Lien đoan nhung nguoi Cong san Beograd.
Milosevic đoi sang chu nghia dan tuy vao thang 4 nam 1987. Ong bat đau ung ho nguoi Serbia o Kosovo, va trong mot lan đen tham Kosovo, ong đa noi voi nguoi Serb rang "se khong ai dam tan cong cac ban" (ne sme niko da vas bije). Trong cung thoi gian đo, ong cung bat đau chi trich Stambolic va Pavlovic nhieu hon, đac biet la do lap truong on hoa cua ho đoi voi Kosovo. Milosevic trieu tap mot phien hop Uy ban Trung uong SKS vao thang 9 nam 1987. Tai phien hop, Stambolic co gang hoa giai Pavlovic va Milosevic, nhung thay vao đo Milosevic lai chi trich Stambolic va Pavlovic. Pavlovic va cac đong minh khac cua Stambolic sau đo bi cach chuc. Mot so nha khoa hoc chinh tri đa mo ta phien hop nay nhu mot cuoc đao chinh. Stambolic bi co lap sau phien hop va bi cach chuc tong thong Serbia vao thang 12 nam 1987. Sau đo ong rut lui khoi chinh truong.
Bat đau tu nam 1988, cac cuoc bieu tinh, đuoc goi la cuoc cach mang chong quan lieu, khoi đau o Serbia va Montenegro nham ung ho chuong trinh tap trung hoa cua Milosevic. Mac du Milosevic phu nhan rang ong truc tiep tham gia vao cac cuoc bieu tinh, tren thuc te ong co lien he truc tiep voi ben to chuc. O Montenegro, gioi lanh đao buoc phai tu chuc, va đuoc thay the boi phe ung ho Milosevic, do Momir Bulatovic lanh đao. Đieu nay cung nhanh chong xay ra o Vojvodina va Kosovo. O Vojvodina, Mihalj Kertes đac biet tro thanh mot nhan vat noi bat nho tuyen bo cua ong: "Lam sao nguoi Serbia cac ban co the so Serbia, khi toi, mot nguoi Hungary, khong so Serbia?". Lien minh Nhan dan lao đong Xa hoi chu nghia Nam Tu (SSRNS), mot to chuc binh dan truc thuoc SKS, đe xuat Milosevic vao vi tri Tong thong Cong hoa XHCN Serbia. Ong đuoc bo nhiem thanh cong vao ngay 8 thang 5 nam 1989.


= Sua đoi hien phap =
Hau qua cua cuoc cach mang chong quan lieu 1988–1989 la sua đoi Hien phap Nam Tu 1974. La mot phan cua hien phap nam 1974, Kosovo đuoc trao quyen tu tri toan dien va quyen bau cu binh đang nhu sau nuoc cong hoa cau thanh khac. Sau cac cuoc bieu tinh vao thang 3 nam 1989, Milosevic đe xuat nhung sua đoi, va đuoc Quoc hoi Cong hoa Kosovo va Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia chap thuan. Đe xuat nay thu hoi quyen luc ma cac tinh tu tri Kosovo va Vojvodina nhan đuoc trong hien phap nam 1974.


He thong bau cu Vao thoi điem dien ra cuoc bau cu nam 1989, he thong bau cu cua Serbia tuan theo hien phap nam 1974. Thay vi truc tiep bau cac nghi si quoc hoi, nguoi dan bo phieu bau chon thanh vien cua cac co quan đai bieu. Thanh vien cua cac co quan nay sau đo bau ra cac đai bieu tham gia Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia. He thong bo phieu rat phuc tap. No ket hop cac yeu to cua he thong bo phieu đa so truc tiep, gian tiep va mot nguoi thang. Nhung nguoi tu 15 tuoi tro len co quyen bau cu, va nhung nguoi phuc vu trong quan đoi vao thoi điem bau cu co the bo phieu tai đon quan su cua ho. Phieu bau khong hop le đuoc đua ra tu cuoc bau cu nam 1989. Phieu trong hoac phieu khong xac đinh đuoc ai bau cho se bi coi la khong hop le.
Quoc hoi đuoc chia thanh ba hoi đong. Hoi đong Lien đoan Lao đong co 160 đai bieu, con Hoi đong Thanh pho va Hoi đong Chinh tri - Xa hoi moi co quan co 90 đai bieu. Sau đo, cac đai bieu bau Tong thong Cong hoa XHCN Serbia, Hoi đong Cong hoa va Tong thong Cong hoa Lien bang XHCN Nam Tu. Vao thoi điem dien ra cuoc bau cu nam 1989, Serbia van la quoc gia đon đang. Nhung cuoc bau cu nam 1989 la cuoc bau cu truc tiep đau tien đuoc to chuc ke tu sau Chien tranh the gioi thu hai.
Cuoc bau cu quoc hoi đuoc tien hanh trong ba ngay rieng biet: 10, 12 va 30 thang 11 nam 1989. Bau cu đia phuong đuoc tien hanh cung ngay voi bau cu quoc hoi. Cuoc bau cu tong thong chi đuoc to chuc vao ngay 12 thang 11. Cac điem bo phieu đuoc mo tu 07:00 (UTC+01:00) đen 19:00.


= Đang phai chinh tri =
Bang duoi đay liet ke cac đang phai chinh tri co trong Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia sau cuoc bau cu quoc hoi nam 1986. Hoi đong Lien đoan Lao đong co 148 đai bieu SKS, Hoi đong Thanh pho co 88 va Hoi đong Chinh tri - Xa hoi co 87. Hau het cac đai bieu đeu tu 50 tuoi tro xuong.


Dien bien Sau khi Milosevic đuoc bo nhiem lam Tong thong Cong hoa XHCN Serbia, cac cuoc bau cu đuoc tien hanh nham bac bo moi nguy co chi trich ve viec lieu viec bo nhiem Milosevic co phai la "mong muon cua nguoi dan" (zelja citavog naroda) hay khong. Do đo, cuoc bau cu tong thong đuoc coi la mot cuoc trung cau dan y ve viec lieu Milosevic co nen giu chuc tong thong hay khong. SKS tuyen bo rang "cuoc bau cu nay se cho thay rang chung ta tin tuong vao cac chinh sach cua ban lanh đao cua chung ta" (izbori treba da pokazu da verujemo u politiku svog rukovodstva). Vao thoi điem bau cu, Bogdan Trifunovic la Chu tich Uy ban Trung uong SKS. Hon 10.000 hoi nghi đai bieu đa đuoc to chuc o Serbia, nhu mot phan cua chien dich truoc bau cu. Co 19.478 co quan đai bieu voi tong so 346.518 thanh vien.


= Cac ung cu vien tong thong =
Tai phien hop SSRNS ngay 1 thang 11 nam 1989, Milosevic chinh thuc đuoc đe cu lam ung cu vien tong thong. Đe cuoc bau cu tong thong danh chinh ngon thuan đuoc cho la mang tinh dan chu,  SSRNS đa đe cu nhieu ung cu vien khac. Tuy nhien, ban đau khong co ung cu vien nao muon mao hiem tranh cu voi Milosevic. SSRNS sau đo đe xuat bon ung cu vien cuoi cung, đo la Milosevic, Kertes, va cac giao su Zoran Pjanic va Miroslav Đorđevic.


Ket qua Theo bao cao cua Politika thang 11 nam 1989, 14.855 điem bo phieu đa đuoc mo trong cuoc bau cu. Ket qua bau cu đuoc cong bo vao ngay 20 thang 11, tam ngay sau khi cuoc bau cu đuoc to chuc.


= Bau cu tong thong =
Bat đau tu ngay 13 thang 11, Đai Phat thanh - Truyen hinh Serbia va Politika bao cao so luong cu tri đi bo phieu va ket qua. Co thong tin cho rang 99% cu tri Kursumlija bo phieu cho Milosevic, va o mot so ngoi lang thuoc khu tu quan Kraljevo, Milosevic gianh đuoc tat ca phieu bau.  Ket qua tuong tu cung đuoc bao cao o Kacanik. Trong khi đo, o Vucitrn, Kertes gianh đuoc đa so phieu bau. O vung Sandzak, Milosevic gianh đuoc đa so phieu bau. Ty le cu tri đi bo phieu sau đo đuoc bao cao la 83%, va Milosevic đa gianh đuoc 80% tong so phieu bau. Milosevic gianh đuoc đa so phieu bau o Trung Serbia, theo sau la Vojvodina. O Kosovo, ong chi gianh đuoc 25% so phieu pho thong. O Beograd, Milosevic gianh đuoc 93% so phieu pho thong. Pjanic đung thu hai voi 4%, Kertes thu ba voi 3,3% va Đorđevic thu tu voi 2,7%. Ty le cu tri đi bo phieu o Beograd la 80,3%.


= Bau cu quoc hoi =
Đoi voi cuoc bau cu quoc hoi, tong cong co 6.640.675 cu tri co quyen bau cu. Trong đo, 82% cu tri đa tham gia bau cu. Ket qua, SKS gianh đuoc 303 ghe trong Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia, giam 20 ghe so voi cuoc bau cu quoc hoi nam 1986. 37 đai bieu trong so nhung nguoi ngoai SKS đa đuoc bau chon trong cuoc bau cu. Hoi đong Lien đoan Lao đong co 134 đai bieu SKS đuoc bau, Hoi đong Thanh pho co 84 đai bieu SKS va Hoi đong Chinh tri - Xa hoi co 85 đai bieu SKS.


Sau tong tuyen cu = Lanh đao quoc hoi =
Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia đuoc thanh lap vao ngay 5 thang 12 nam 1989. Zoran Sokolovic đuoc bau lam Chu tich Quoc hoi. Vukasin Jokanovic, Slobodan Janjic va Đorđe Scepancevic đuoc bau lam Pho chu tich Quoc hoi. Stanko Radmilovic, mot nguoi trung thanh voi Milosevic, đuoc bau lam thu tuong Serbia. Ngay 6 thang 12, Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia chinh thuc tuyen bo Milosevic la tong thong.


= Giai the SKJ =

Milosevic đe xuat cai cach Quoc hoi Lien bang Nam Tu vao nam 1989. Nhung đe xuat nay bi Lien đoan nhung nguoi Cong san Slovenia phan đoi, khi to chuc nay von ung ho giu nguyen co cau phu hop voi hien phap nam 1974. Do xay ra tranh chap, đai hoi bat thuong đau tien va duy nhat đuoc to chuc vao nam 1990. Đai hoi lan thu 14 đuoc to chuc tai Sava Centar, Beograd, vao ngay 20–23 thang 1 nam 1990. Đai hoi do Milan Pancevski chu tri, va co hon 1.600 đai bieu tham du tu tat ca sau nuoc cong hoa cau thanh va hai tinh tu tri.
Đai hoi bat đau bang cuoc tranh luan giua Borut Pahor va Milomir Minic, va sau đo tiep tuc voi viec Milan Kucan cho biet Slovenia bac bo cac chinh sach tap trung hoa do Serbia đe xuat. Ciril Ribicic va phai đoan Slovenia bay to su that vong voi phien hop toan the đau tien cua Đai hoi lan thu 14. Truong phai đoan Serbia, Milosevic, đe xuat he thong "mot nguoi-mot phieu bau", nhung đieu nay cung bi phai đoan Slovenia phan đoi. Thay vao đo, ho ung ho tai thiet SKJ va Nam Tu thanh mot he thong bang lien. Voi su ung ho cua cac đai bieu Kosovo, Vojvodina, Montenegro va Quan đoi Nhan dan Nam Tu, moi đe xuat cua phai đoan Slovenia va Bosnia đeu bi bac bo, trong khi đe xuat cua Serbia đuoc chap thuan.
Tai phien hop toan the thu hai, phai đoan Slovenia roi Quoc hoi, tuyen bo rang ho khong muon chiu trach nhiem "ve noi thong kho cua Quoc hoi Nam Tu ve ap đat y chi hien tai, va nhung nguoi chiu nhung ap đat đo đang lanh đao no" (ne zele biti suodgovorni za agoniju SK Jugoslavije u koju je vode sadasnja nametanja volje i nosioci tih nametanja). Mac du Milosevic muon tiep tuc đai hoi ma khong co phai đoan Slovenia, phai đoan Croatia, do Ivica Racan dan đau, phan đoi đieu nay. Phai đoan Croatia, cung voi cac phai đoan Macedonia, Bosnia va Herzegovinian, roi đai hoi ngay sau đo. Pancevski hoan phien hop đen 3 gio sang ngay 23 thang 1. Ngay 23 thang 1, phan con lai trong đe xuat cua Serbia đa đuoc chap nhan. Phien hop toan the lan thu 3 cua Đai hoi 14 khong bao gio dien ra, va SKJ chinh thuc giai the.


= Trung cau dan y ve hien phap nam 1990 =

Trong khi Serbia van con la mot quoc gia đon đang, mot cuoc trung cau dan y đuoc to chuc vao thang 7 nam 1990 ve viec nen thong qua hien phap moi hay nen to chuc bau cu đa đang truoc. Đa so cu tri đa bo phieu ung ho viec thong qua hien phap moi, mac du nguoi Albania o Kosovo tay chay cuoc trung cau dan y. Hien phap đuoc thong qua vao thang 9 nam 1990. Cuoc bau cu đa đang đau tien đuoc to chuc vao thang 12 nam 1990.
Theo hien phap nam 1990, cac tinh tu tri Kosovo va Vojvodina lan luot đoi ten thanh Tinh tu tri Kosovo va Metohija va Tinh tu tri Vojvodina, trong khi Cong hoa XHCN Serbia đoi ten thanh Cong hoa Serbia. Quyen luc cua cac tinh bi giam đi rat nhieu. He thong bau cu cua Serbia cung đuoc thay đoi: he thong đai bieu bi bai bo, Quoc hoi Cong hoa XHCN Serbia đuoc đoi ten thanh Quoc hoi (National Assembly), va so ghe giam xuong con 250. Chu tich Quoc hoi cung la nguoi sap xep cac cuoc bau cu quoc hoi va tong thong.
Serbia cung tro thanh mot quoc gia đa đang, nghia la theo Luat To chuc chinh tri, cac đang phai chinh tri co the đang ky tham gia cac cuoc bau cu trong tuong lai. SKS sap nhap voi SSRNS thanh Đang Xa hoi chu nghia Serbia (SPS), trong khi cac đang đoi lap nhu Đang Dan chu, Phong trao Đoi moi Serbia (SPO), Đang Nhan dan Cap tien va Đang Ta đien Nhan dan (NSS) cung đang ky tro thanh đang phai chinh tri.


Tham khao Đoc them Izbori 1989 [1989 elections] (bang tieng Serbia) (an ban thu 1). Belgrade: Republicki zavod za statistiku. 1990. OCLC 442493467. Truy cap ngay 14 thang 8 nam 2023.
Antonic, Slobodan (2022). Moze biti samo jedan: povest predsednickih izbora u Srbiji 1989–2022 (bang tieng Serbia) (an ban thu 1). Visegrad: Andricev institut. ISBN 9789997621986. Truy cap ngay 15 thang 8 nam 2023.
Martinov, Zlatoje (2000). U podnozju demokratskih propileja: Izbori u Srbiji, 1990–2000 [At the pedestal of the democratic propylaea: Elections in Serbia, 1990–2000] (bang tieng Serbia). Belgrade: Republika. OCLC 50410508.
Nikolic, Kosta (2006). "Kako je Slobodan Milosevic izabran za vođu srpskih komunista (II)" [How did Slobodan Milosevic get elected as the leader of Serbian Communists (II)]. Istorija 20. Veka (bang tieng Serbia). So 2. ISSN 0352-3160.
Grdesic, Marko (2019). The Shape of Populism: Serbia Before the Dissolution of Yugoslavia. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. ISBN 9780472131334. OCLC 1099528798.
Vukmirovic, Dragan (2008). Dva veka razvoja Srbije: statisticki pregled [Two centuries of Serbia's development: a statistical overview] (PDF) (bang tieng Serbia). Belgrade: Republic Bureau of Statistics. ISBN 978-86-84433-80-2. Luu tru (PDF) ban goc ngay 12 thang 8 nam 2023. Truy cap ngay 15 thang 8 nam 2023.
Kulic, Dimitrije (1976). "Izborni sistem i izborni postupak u Ustavu od 1974. god" [Electoral system and electoral procedure in the Constitution of 1974]. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nisu. Quyen 16. tr. 61–82. ISSN 0350-8501.
Todorovic, Zoran (2019). Izbori 1989. godine na stranicama beogradske stampe [The 1989 elections on the pages of the Belgrade press] (PDF) (Luan van) (bang tieng Serbia). Belgrade: Faculty of Philosophy, University of Belgrade. Luu tru (PDF) ban goc ngay 15 thang 8 nam 2023. Truy cap ngay 15 thang 8 nam 2023.
Thomas, Robert (1998). Serbia Under Milosevic: Politics in the 1990s (an ban thu 1). London: C. Hurst & Co. Publishers. ISBN 9781850653677. OCLC 1280730017.
"Statisticki godisnjak SR Srbije 1986" [Statistical Yearbook of SR Serbia in 1986]. Statisticki godisnjak SR Srbije (bang tieng Serbia). Belgrade: Republic Bureau of Statistics. thang 12 nam 1986. ISSN 0351-4064.
Paukovic, Davor (2008). "Posljednji kongres Saveza komunista Jugoslavije: uzroci, tijek i posljedice raspada" [The last congress of the League of Communists of Yugoslavia: causes, course, and consequences of the collapse]. Suvremene Teme. Quyen 1 so 1. ISSN 1847-2397. Luu tru ban goc ngay 20 thang 5 nam 2023. Truy cap ngay 15 thang 8 nam 2023.
Gagnon, Valere Philip (2004). The Myth of Ethnic War: Serbia and Croatia in the 1990s. Ithaca, New York: Cornell University Press. doi:10.7591/9780801468889. ISBN 9780801472916. OCLC 1024012168.
Sotirovic, Vladislav B. (2010). "The Multiparty Elections in Serbia in 1990". Politikos mokslu almanachas. So 6. ISSN 1822-9212.


Lien ket ngoai Republic Bureau of Statistics
Database of Legal Regulations