Anna Eleanor Roosevelt /ˈɛlɪnɔr ˈroʊzəvɛlt/ (11 thang 10 nam 1884 – 7 thang 11 nam 1962) la chinh khach My, tung la Đe Nhat Phu nhan Hoa Ky, tu nam 1933 đen 1945 đe co xuy ke hoach New Deal cua chong, Tong thong Franklin D. Roosevelt, cung nhu van đong cho quyen cong dan. Sau khi Roosevelt tu tran, ba tu gay dung su nghiep cho minh trong cuong vi cua mot tac gia va dien gia, ung ho Lien minh New Deal, ba cung đuoc xem nhu la phat ngon nhan cho cac quyen con nguoi. Ba la nha tien phong trong phong trao ung ho nu quyen (du chong đoi Tu chinh an Quyen Binh đang), la nguoi kien tao mot hinh mau moi cho vai tro Đe Nhat Phu nhan. Roosevelt hoat đong tich cuc trong no luc hinh thanh nhieu đinh che, đang ke nhat la Lien Hop Quoc, Hiep hoi Lien Hop Quoc va Nha Tu do. Ba chu toa uy ban soan thao va chuan thuan Ban Tuyen ngon Nhan quyen. Tong thong Harry S. Truman goi ba la Đe Nhat Phu nhan cua The gioi, nham ton vinh nguoi phu nu đac biet nay vi nhung chuyen du hanh đua ba đen nhieu noi tren the gioi đe van đong cho quyen con nguoi.


Tieu su = Thieu thoi =
Anna Eleanor Roosevelt chao đoi tai nha so 56 Đuong 37 Tay, Thanh pho New York, con cua Elliott Roosevelt va Anna Eleanor Hall, cung la co chau yeu va chau đo đau cua Tong thong Theodore Roosevelt. Gia đinh cua Eleanor la hau due cua Claes Martenszen van Rosenvelt, di cu đen New Amsterdam (Khu Manhattan) tu Ha Lan trong thap nien 1640. Chau noi cua ong, Johannes va Jacobus, la toc truong cac chi phai Oyster Bay va Hyde Park o New York thuoc gia toc Roosevelt. Eleanor la hau due cua Johannes trong khi chong cua ba, Franklin, thuoc chi Jacobus.

Cuu tong thong Theodore Roosevelt la nguoi thay mat nguoi cha cham soc co gai sau nay tro thanh Đe Nhat Phu nhan Hoa Ky. Ba khong chiu su dung ten Anna Eleanor tru khi đe ky chi phieu va cac van kien chinh thuc khac, nhung luon thich đuoc goi voi ten Eleanor. Ba cung la hau due, ve ho ngoai, cua William Livingston, nguoi đa ky ten vao Hien phap Hoa Ky.


= Mo coi som =
Sau khi cha me qua đoi, co be Anna Eleanor đuoc nuoi duong boi ba ngoai, mot phu nu tinh khi lanh lung, trong mot ngoi nha theo ne nep nghiem nhat o Đai lo Newbridge (nay la Đai lo East Meadow) o East Meadow, New York. Mac du van đuoc chieu chuong boi bac Theodore, Eleanor cam thay minh xung khac voi nguoi chi ca, Alice Roosevelt.


= Hoc van =

Nho su khuyen khich cua co Anna "Bamie" Roosevelt, chi gai cua Theodore Roosevelt, Eleanor đen hoc tai mot truong nu sinh noi tru o Anh tu nam 1899 đen 1902. Tai đay, co gai tre chiu anh huong sau đam va ben bi tu co hieu truong, Mademoiselle Marie Souvestre. Souvestre đac biet yeu thich cac ly tuong tu do, thuong co Eleanor ben canh trong nhung chuyen du hanh khap Au chau cung nhu khi nghien cuu lich su, ngon ngu va van chuong. Trong thoi gian nay, nay no trong long Eleanor mot su quan tam ben vung ve ly tuong cong bang xa hoi, cung tri thuc va su chung chac can thiet đe co the trinh bay quan điem cua minh cach khuc triet voi suc thuyet phuc. Eleanor ke ten Souvestre trong so ba nhan vat co anh huong lon tren cuoc đoi co. O truong, Eleanor thoat khoi vo oc đa tung giam ham tuoi tho cua co trong co đon, va cho co co hoi phat trien ca trong hai phuong dien tinh cam va hoc thuat. Đen thoi điem phai tu gia truong hoc đe tro ve New York, nguoi đo đau cua Eleanor, Co Souvestre, đa lam het suc minh đe chuan bi cho co gai tre truoc khi tra co ve voi the gioi rieng cua dong ho Roosevelt thuoc chi phai Hyde Park.


Chuyen tinh Roosevelt Nam 1902, Eleanor tinh co gap nguoi chu ho cua minh, Franklin Delano Roosevelt, sinh vien Đai hoc Harvard, đe bat đau đen voi nhau truoc khi đinh hon vao thang 11 nam 1903. Sara Delano Roosevelt, me cua FDR, kich liet chong đoi cuoc hon nhan va thanh cong trong no luc doi hon le lai đen 16 thang.
Vao ngay le Thanh Patrick (17 thang 3) nam 1905, Eleanor ket hon voi Franklin D. Roosevelt; Tong thong Theodore Roosevelt thay mat cha cua co dau dan co đen voi nguoi chong tuong lai. Ngay sau đam cuoi, ba me chong lap tuc tim cach kiem soat cuoc song cua đoi vo chong tre. Ba chon nha cho ho, cach nha ba ba khu pho, trang tri va mua sam noi that cung nhu thue muon nguoi phuc vu trong nha theo y ba.

Franklin va Eleanor co sau nguoi con, Anna Eleanor Jr., James, Franklin Delano Jr. (1909-1909), Elliot, Franklin Delano Jr. va John Aspinwall.


= Bat hoa =
Ngoai tru thoi gian hanh phuc ban đau, cuoc hon nhan bi ton thuong sau sac boi moi tinh nay no giua Franklin va thu ky xa hoi cua Eleanor, Lucy Mercer (sau nay la ba Lucy Mercer Rutherfurd) trong khi Eleanor van phai tiep tuc moi quan he đay song gio voi ba me chong đoc đoan, Sara Delano Roosevelt. Tuy nhien, khi Franklin muon li di vo đe đen voi Lucy, Sara đa phan đoi kich liet bang cach doa se tuoc quyen thua ke tai san cua Franklin. Cuoc hon nhan tiep tuc đen khi Franklin qua đoi, nhung tinh cam cua vo chong Franklin khong the han gan đuoc nhu ban đau. Eleanor đa tro nen đoc lap hon so voi truoc khi viec ngoai tinh xay ra. Voi chieu cao 5’10’’ (177,8 cm), ba me chong chi chiu thua nang dau 2 inch (5,08 cm) ve chieu cao.


Đe Nhat Phu nhan va Hoa Ky Suot trong nhiem ky tong thong cua Franklin Roosevelt, Eleanor noi nhieu ve Phong trao Dan quyen My va ve quyen cua nguoi My goc Phi. Mac du FDR khong to ra tich cuc voi ly tuong dan quyen vi can su ung ho cua đang vien Dan chu mien Nam (cong khai ung ho phan biet chung toc) đe thuc đay nhung van đe khac trong nghi trinh, chinh nho moi quan he cua Eleanor voi cong đong nguoi My goc Phi đa giup Franklin Roosevelt gianh đuoc nhieu phieu.
Nam 1939, ca si opera Marian khong đuoc phep trinh dien tai Constitution Hall o Washington, Eleanor đa sap xep cho Anderson trinh dien tren nhung bac them cua Đai Tuong niem Lincoln truoc đam đong khan gia len đen 70.000 nguoi, chua ke hang trieu thinh gia tren toan quoc truc tiep nghe co hat qua song phat thanh.
Eleanor chong lai quyet đinh cua chong khi ong ky sac lenh quan thuc 110.000 nguoi Nhat Ban va cong dan My goc Nhat trong nhung trai quan che đat o mien Tay. Nam 1943, cung voi Wendell Willkie va nhung nguoi My khac quan ngai ve nhung moi đe doa cho hoa binh va dan chu trong Chien tranh the gioi thu hai, ba ra suc van đong thanh lap Nha Tu do (Freedom House).
Eleanor nhan đuoc nhung so tien lon nho nhung hoat đong quang cao. Van phong Ca phe hang hang khong Pan-American, đuoc ho tro boi tien thue tu tam chinh phu nuoc ngoai, tra cho Eleanor moi tuan 1.000 USD tien quang cao. Khi Bo Ngoai giao phat hien chuyen Đe Nhat Phu nhan đuoc cac chinh phu ngoai quoc tra tien qua hau hinh đa tim cach ngan chan hop đong nay nhung khong thanh cong.


Roi toa Bach Oc Sau khi tong thong Roosevelt tu tran nam 1945, ba lui ve song o lanh đia Hyde Park trong ngoi nha Val-Kill ma chong ba đa cho thiet ke lai cho ba, toa lac ke can ngoi nha chinh.
Truoc đo la mot xuong nho san xuat hang trang tri noi that cho cong ty Val-Kill Industries, ngoi nha Van-Kill cong hien cho Eleanor cuoc song biet lap ba can co trong suot nhieu nam. Đoi voi ba, ngoi nha giong nhu mot noi an nau khoi ba me chong đoc đoan va ap che, Sara Delano Roosevelt (Faber 1983). O đay ba to chuc nhung buoi gap mat trong vong ban be. Đia điem nay nay la Trung tam Roosevelt tai Val-Kill, đuoc quyen tang cho "Niem tin cua Eleanor Roosevelt, đo la nguoi ta co the nang cao pham chat cuoc song qua nhung hanh đong co muc đich, lap nen tren su đoi thoai giua nhung nguoi thuoc nhieu khuynh huong khac nhau, tap trung chu y vao nhung nhu cau đa dang cua xa hoi".

Sau The chien Thu hai, Eleanor Roosevelt, cung voi Rene Cassin, John Peters Humphrey, va nhung nguoi khac, thu giu vai tro tich cuc trong tien trinh soan thao Tuyen ngon Nhan quyen cua Lien Hop Quoc va la chu tich đau tien cua Uy ban Nhan quyen Lien Hop Quoc (Glendon 2000). Đem 28 thang 11 nam 1948, Eleanor Roosevelt goi ban Tuyen ngon la "Hien chuong quoc te cua toan the nhan loai" (James 1948). Tuyen ngon nhan đuoc su phe chuan đong thuan cua Đai hoi đong Lien Hop Quoc vao ngay 10 thang 12 nam 1948 (Kenton 1948). Đay la thanh qua ruc ro nhat cua Eleanor Roosevelt.
Tu thap nien 1920 cho đen khi qua đoi nam 1962, Eleanor van tiep tuc dinh liu vao cac van đe chinh tri. Ba chong đoi Tu chinh an Quyen Binh đang vi cho rang tu chinh an nay ngan can Quoc hoi va cac tieu bang thong qua nhung đao luat bao ve đac biet, theo quan điem cua ba, la can thiet cho gioi nu cong nhan.


= Van đe Cong giao =
Trong thang 7 nam 1949, thai đo khong ro rang cua Eleanor đoi voi nguoi Cong giao tai Hoa Ky gay ra mot cuoc đoi đau giua ba voi Hong y Francis Spellman, Tong Giam muc New York. Trong nhung bai bao cua minh, Eleanor đa kich cac đe an su dung tro cap lien bang cho cac hoat đong khong ton giao (nhu van chuyen bang xe buyt) danh cho hoc sinh cac truong hoc Cong giao. Spellman chi ra rang gan đay Toi cao Phap vien đa tan thanh cac ho tro nhu the, va cao buoc Eleanor co lap truong chong Cong giao. Nhung vi đa so đang vien Dan chu ung ho Eleanor Roosevelt nen Spellman đa đen gap ba tai nha rieng o Hyde Park đe giai hoa. Tuy vay, Eleanor van kien tri quan điem cho rang cac truong hoc Cong giao – cung giong giao hoi - la khong hoan toan dan chu, vi vay khong nen nhan tro cap lien bang. Khong nhu chong ba, Eleanor khong đuoc tin huu Cong giao ua thich.


= New York va chinh truong quoc gia =
Nam 1954, ong chu cua to chuc Tammany Hall (mot guong may chinh tri thuoc Đang Dan chu, hoat đong tich cuc o thanh pho New York tu thap nien 1790 đen thap nien 1960), Carmine DeSapio, van đong chong lai con trai cua Eleanor, Franklin D. Roosevelt, Jr., trong cuoc chay đua tranh chuc bo truong Tu phap tieu bang New York, va đanh bai Roosevelt, Eleanor qui trach nhiem cho DeSapio va ngay cang to ra khinh miet đoi voi tu cach chinh tri cua DeSapio trong suot nhung nam con lai cua thap nien 1950.
Dan da, ba ket hop voi nhom ban cu nhu Herbert Lehman va Thomas Finletter thanh lap Uy ban Cu tri Dan chu New York, van đong đay manh tien trinh dan chu bang cach chong đoi ke hoach tai thiet to chuc Tammany. Cuoi cung, ho cung thanh cong va đen nam 1961 DeSapio bi buoc phai roi bo quyen luc.
Eleanor Roosevelt la ban than cua Adlai Stevenson va nhiet liet ung ho ong trong no luc tro nen ung cu vien tong thong Đang Dan chu vao nhung nam 1952 va 1956. Khi Tong thong Truman ung ho Thong đoc bang New York, W. Averell Harriman, mot đong minh than tin cua Carmine DeSapio, đai dien Đang Dan chu tranh chuc tong thong, Eleanor Roosevelt to ve that vong nhung van tiep tuc ung ho Stevenson, sau cung Stevenson đa gianh đuoc su đe cu. Ba ung ho Stevenson mot lan nua trong nam 1960, nhung lan nay John F. Kennedy gianh đuoc su đe cu cua Đang Dan chu.
Eleanor Roosevelt la nguoi chiu trach nhiem thanh lap Cong vien Quoc te Roosevelt Campobello rong 2.800 acre (11 km²) tai Đao Campobello, New Brunswick, vao nam 1964, nguyen la lanh đia mua he cua Roosevelt tang chinh phu Canada va chinh phu Hoa Ky.
Eleanor Roosevelt la nguoi thich noi thang ve nhieu van đe khac nhau, tiep tuc kich đong the gioi voi nhung loi binh pham va cung cach bay to quan điem cua ba, ngay ca khi đa đen tuoi 70.
Eleanor Roosevelt gioi ban cung, la mot trong nhung phu nu hien đai đau tien tham gia vao mon the thao san ban bang cung ten. Tai ban cung cua ba đuoc mieu ta trong cac tac pham cua nhung nha thien xa đuong thoi nhu Fred Bear, Howard Hill va Saxton Pope nhu la nu than Diana cua the ky XX. Nhung cau chuyen ve nhung chuyen đi san cua Eleanor Roosevelt luon đuoc cong chung đon nhan du chung khong giup ich gi nhieu cho ly tuong giai phong phu nu: đe tuan thu nhung đinh kien hep hoi vao luc ay, cac cau chuyen ke cua Eleanor Roosevelt đuoc xuat ban duoi mot but danh cua nam gioi "Chuck Painton" đe tranh xuc pham so luong đoc gia phai nam đong đao cua to tap chi.


Cuoi đoi Nam 1961, mot tuyen tap gom toan bo sach tieu su cua ba đuoc phat hanh duoi ten Tieu su Eleanor Roosevelt, van tiep tuc đuoc an hanh cho đen nay.
Eleanor Roosevelt song them gan 20 nam sau khi chong qua đoi. Ba mac benh lao tuy xuong, tai phat sau lan nhiem benh nam 1919, va tu tran tai chung cu cua ba o Manhattan vao chieu toi ngay 7 thang 11 nam 1962, huong tho 78 tuoi.
Eleanor đuoc an tang ben canh chong, Franklin D. Roosevelt, o Hyde Park, New York ngay 10 thang 11 nam 1962. Su nguong mo cua cong chung danh cho ba lon đen noi đa co mot tranh ve tuong niem ba the hien hinh anh hai thien su nhin xuong mot khoang trong giua cac đam may, voi hang chu "Ba ay đang o đay" ma khong can mot loi chu thich nao.
Ba Roosevelt luon trung thanh voi "Bac Ted", du ong đa mat bon muoi nam. Con lai trong cac đo dung rieng tu cua ba la the hoi vien Hiep hoi Theodore Roosevelt.
Sau khi Eleanor mat, con trai ba, Elliot Roosevelt, viet mot chuoi truyen hu cau, Bi mat cac vu sat nhan, tro nen sach ban chay nhat, trong đo ba thu vai mot tham tu giup canh sat pha an, trong khi la Đe Nhat Phu nhan. Cac đia điem that va cac nhan vat noi tieng co that vao thoi ay đa đuoc đem vao sach.
Nam 1968, ba đuoc trao tang Giai Nhan quyen cua Lien Hop Quoc. Sau khi ba mat, co mot cuoc van đong trao giai thuong Nobel Hoa binh cho ba, nhung cho đen nay moi chi co mot nguoi đuoc trao tang giai nay sau khi qua đoi.
Theo tham do cua Vien Gallup, Eleanor Roosevelt đung hang thu chin trong so cac nhan vat đuoc nguong mo nhat trong the ky XX.


Xem them Franklin Delano Roosevelt
Đe Nhat Phu nhan Hoa Ky
Lien Hop Quoc


Tham khao Faber, Harold. "An Upstate Focus for Eleanor Roosevelt Centennial." New York Times 6 thang 11 nam 1983, Metropolitan Desk: 54. Academic. LEXIS-NEXIS. Đai hoc Indiana, Bloomington.
Glendon, M.A. "John P. Humphrey and the Drafting of the Universal Declaration of Human Rights." Journal of the History of International Law 2000: 250-260. Academic Search Premier. EBSCO. Đai hoc Indiana, Bloomington.
James, Michael. "Soviet Rights Hit by Mrs. Roosevelt." New York Times 29 thang 9 nam 1948: A4. ABI/Inform Global. ProQuest. Đai hoc Indiana, Bloomington.
Kenton, John. "Human Rights Declaration Adopted by U.N. Assembly." New York Times 11 thang 12 nam 1948: A1. ABI/Inform Global. ProQuest. Đai hoc Indiana, Bloomington.
Eleanor Roosevelt, The Autobiography of Eleanor Roosevelt, Da Capo Press ed., 1992, paperback, 439 pages, ISBN 03680476X, dacapopress.com
Manly, Chesly. "U.N. Adopts 1st Declaration on Human Rights." Chicago Daily Tribune 11 thang 12. 1948: 4. ProQuest. EBSCO. Đai hoc Indiana, Bloomington.
Pfeffer, Paula F. "Eleanor Roosevelt and the National and World Women's Parties." Historian Fall 1996: 39-58. Academic Search Premier. EBSCO. Đai hoc Indiana, Bloomington.
"The Draft Declaration of Human Rights." The New York Times 19 thang 6 1948. ProQuest. EBSCO. Đai hoc Indiana, Bloomington.
Beasley, Maurine H., Holly C. Shulman, and Henry R. Beasley. The Eleanor Roosevelt Encyclopedia (2001)
Cook, Blanche Wiesen. Eleanor Roosevelt, Vol. 1: 1884-1933 (1992).
Cook, Blanche Wiesen. Eleanor Roosevelt: Volume 2, The Defining Years, 1933-1938 (2000).
Lachman, Seymour P. "The Cardinal, the Congressmen, and the First Lady." Journal of Church and State 7 (Winter 1965): 35–66.
Lash, Joseph. Eleanor and Franklin: The Story of Their Relationship Based on Eleanor Roosevelt's Private Papers (1971).
Lash, Joseph. Eleanor: The Years Alone (1972)
Roosevelt, David B. Grandmere: A Personal History of Eleanor Roosevelt, Warner Books, 2002, Hardcover, 256 pages, ISBN 0-446-52734-3
Goodwin, Doris Kearns. No Ordinary Time: Franklin and Eleanor Roosevelt: The Home Front in World War II, 768 pages, ISBN 0-684-80448-4


Lien ket ngoai Eleanor Roosevelt National Historic Site
The Eleanor Roosevelt Center at Val-Kill Luu tru ngay 4 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine
The Eleanor Roosevelt Papers
Franklin D. Roosevelt Presidential Library and Museum
National First Ladies' Library
The Franklin and Eleanor Roosevelt Institute
The Roosevelt Institution, a student think tank inspired in part by Eleanor Roosevelt Luu tru ngay 5 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
An 'Outing' of Historical Proportions Luu tru ngay 4 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine- an article about E.R.'s possible bisexuality, by Cliff Arsen, a gay rights activist who was friends with Roosevelt during his childhood and adolescence.
TeddyRoosevelt.com: Information about Eleanor and her favorite, famous uncle Teddy. Luu tru ngay 1 thang 5 nam 2021 tai Wayback Machine
[1], Mrs. Roosevelt dies at 78. New York Times Obituary, 8 thang 11 nam 1962.