Te giac đen (Diceros bicornis) la mot loai đong vat co vu thuoc bo guoc le (Perissodactyla) sinh song tai cac khu vuc mien đong va trung chau Phi bao gom Kenya, Tanzania, Cameroon, Cong hoa Nam Phi, Namibia va Zimbabwe. Te giac đen la loai nam trong danh sach cac đong vat đang o tinh trang cuc ky nguy cap do su san ban trom thai qua đe lay sung cua chung, đuoc su dung chu yeu đe lam can dao gam (nhu la mot bieu tuong cho su giau co o nhieu quoc gia). Nguoc lai voi y kien pho bien cho rang nguoi ta dung no nhieu đe lam thuoc kich duc, tren thuc te chi co mot luong nho sung te giac đen đuoc su dung nhu vay.


Đac trung Te giac đen truong thanh cao khoang 1,5 met (5 ft) tinh tu vai va dai khoang 3-3,65 met (10–12 ft). Te giac truong thanh can nang khoang 450 đen 1360 kg (1.000-3.000 lb), voi con cai nho va nhe hon. Hai sung treu đau la keratin voi sung phia truoc lon hon va cao toi 71 cm (28 inch). Thinh thoang con co ca the co sung thu ba nho hon. Mau da cua chung phu thuoc nhieu vao cac đieu kien đat đai khu vuc sinh song va thoi quen đam minh duoi nuoc cua chung hon bat ky cac đieu khac, vi the nhieu te giac đen tren thuc te khong co mau da đen.
Te giac đen nho hon te giac trang va co moi tren nhon co the cam nam đuoc, đuoc chung dung đe an la va canh non. Te giac trang co cac moi vuong đe an co. Cung co the phan biet te giac đen voi te giac trang theo kich thuoc hop so. Hop so, tai cua te giac đen nho hon va phan tran cua chung la ro net hon. Te giac đen cung khong co buou tren vai de phan biet nhu te giac trang.
Cac ca the truong thanh thuong song rieng le trong tu nhien nhung se cap đoi trong mua giao phoi, voi con cai đi cung voi con cua no trong thoi ky nuoi con nho. Đoi khi, cac con me va cac con (con cai) cua chung co the tao ra cac nhom nho.


Phan loai Co bon phan loai te giac đen:

Diceros bicornis minor: Te giac đen trung nam, la phan loai đong nhat ve so luong, chung đa tung phan bo rong khap tu mien trung Tanzania ve phia nam toi Zambia, Zimbabwe va Mozambique toi phia bac va phia đong cua Nam Phi.
Diceros bicornis bicornis: Te giac đen tay nam, la phan loai thich hop nhat voi cac đieu kien kho can va ban kho can o xavan cua Namibia, mien nam Angola, mien tay Botswana va mien tay Nam Phi.
Diceros bicornis michaeli: Te giac đen Đong Phi, phan loai nay co lich su phan bo tu mien nam Sudan, Ethiopia, Somalia xuong toi Kenya va mien bac-trung tam Tanzania. Ngay nay, pham vi phan bo cua chung bi gioi han chu yeu trong vung Tanzania.
Diceros bicornis longipes: Te giac đen Tay Phi, la phan loai hiem va nguy cap nhat. Trong lich su, chung đa tung sinh song o khap cac xavan Tay Phi. Cuoi cung chi con vai ca the song sot o mien bac Cameroon. Vao 10 thang 11 nam 2011, Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te thong bao rang phan loai nay đa tuyet chung.


Su thich nghi Te giac đen thich nghi voi moi truong sinh song cua chung bang cac đac trung sau:

Cac lop da day bao ve chung khoi gai va cac loai co, la cay sac.
Ban chan cua chung la lop đem day đe hap thu cac loai soc.
Moi tren đuoc thich ung voi viec nam giu va tum lay cac vat the nham ho tro viec tim kiem la cay va cac loai thuc an khac.
Tai lon co the xoay đe đinh huong nguon am thanh.
Mui to va khuu giac tot giup chung phat hien ra cac ke thu.
Hai chiec sung ghe gom đuoc su dung đe phong thu va đe doa.


Thuc an va sinh san Te giac đen la mot loai đong vat an co chuyen an cac loai la cay, canh va choi non, hoa qua va cac loai cay bui co gai. Thuc an nay cua chung gop phan lam giam cac loai cay than go va ket qua la tao ra nhieu khong gian cho cac loai co phat trien, đem lai loi ich cho cac đong vat khac. Da cua chung la noi sinh song va an nau cua nhieu loai đong vat ky sinh-la thuc an cua cac loai chim nhu diec bach, la loai chim song cung voi te giac.
Con cai truong thanh đat đo tuoi sinh san tu 4 đen 6 nam trong khi con đuc mat nhieu thoi gian hon mot chut, tu 7 đen 9 nam. Su sinh san khong thay co kieu theo mua ro rang nhung ty le sinh con non con song cao co xu huong dien ra vao cuoi mua mua o cac moi truong kho can hon. Con non moi sinh can nang khoang 38 kg (85 lb) sau 15-16 thang mang thai, va chung co the chay theo me chi sau khoang 3 ngay. Con non la muc tieu san tim cua linh cau va su tu. Noi chung, khoang thoi gian giua cac lan sinh đe cua con cai la tu 2 đen 3 nam. Te giac đen song tu 25 đen 40 nam nhung trong đieu kien bi giam cam co the song toi 50 nam.


Quan the Trong phan lon the ky 20 thi te giac đen la loai te giac đong đuc nhat ve so luong. Vao khoang nam 1900 thi so luong cua chung co the len toi vai chuc ngan [1] con song o chau Phi. Trong nua cuoi the ky 20 thi so luong cua chung đa suy giam nghiem trong tu con so uoc tinh 70.000 [2] Luu tru ngay 19 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine vao cuoi thap nien 1960 xuong chi con 10.000 - 15.000 vao nam 1981. Vao đau thap nien 1990 thi so luong đa giam duoi 2.500 va vao nam 1995 thi nguoi ta thong bao chi con 2.410 te giac đen con song sot. Theo Quy te giac quoc te Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine, quan the te giac đen đa đuoc phuc hoi nhe toi 3.610 con vao nam 2003. Tuy nhien, chi con rat it [3] [4] Luu tru ngay 19 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine ca the cua phan loai Tay Phi con song o mien bac Cameroon.


Tham khao Lien ket ngoai Te giac đen tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Te giac đen 625003 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Te giac đen tai Encyclopedia of Life
Linnaeus (1758). "Diceros bicornis". Sach Đo IUCN cac loai bi đe doa. Phien ban 2011. Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te.
Trang web cua WWF ve te giac đen.
Muc tu te giac đen trong website cua Bagheera Endangered Earth.
Bang du lieu ve te giac đen Luu tru ngay 10 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine trong website cua Quy te giac quoc te.
Bang du lieu ve te giac đen Luu tru ngay 2 thang 2 nam 2018 tai Wayback Machine cua Vuon thu Lincoln.