Kim Il-sung (tieng Trieu Tien: 김일성; Hancha: 金日成; Romaja: Gim Il-seong; McCune–Reischauer: Kim Ilsong; Han-Viet: Kim Nhat Thanh, truyen thong Viet Nam goi ong bang ten Han-Viet pho bien hon ten goc tieng Trieu Tien), ten khai sinh la Kim Song-ju (tieng Trieu Tien: 김성주; Hancha: 金成柱; Romaja: Gim Seong-ju; McCune–Reischauer: Kim Songju; Han-Viet: Kim Thanh Tru, 15 thang 4 nam 1912 – 8 thang 7 nam 1994) la nha lanh đao đau tien cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien (con goi la Trieu Tien hoac Bac Trieu Tien) tu khi thanh lap nuoc nay vao nam 1948 cho đen khi ong qua đoi vao nam 1994, la Lanh tu cua Đang Lao đong Trieu Tien.
Xuat than tu mot chi huy du kich trong phong trao khang chien chong Nhat cua nguoi Trieu Tien, Kim Nhat Thanh giu cac chuc vu Thu tuong tu 1948 đen 1972 va Chu tich nuoc tu nam 1972 đen 1994. Ong cung la lanh đao cua Đang Lao đong Trieu Tien (WPK) tu 1949 đen 1994 (voi tu cach la Chu tich tu 1949 đen 1966 va la Tong Bi thu sau nam 1966). Len nam quyen sau khi Nhat Ban cham dut cai tri Trieu Tien nam 1945, Kim Nhat Thanh to chuc cuoc tan cong Nam Trieu Tien vao nam 1950, gay ra su can thiep quan su cua Lien Hop Quoc do Hoa Ky lanh đao nham bao ve Nam Trieu Tien. Sau giai đoan be tac cua quan đoi hai ben trong Chien tranh Trieu Tien, mot hiep đinh ngung ban đa đuoc ky vao ngay 27 thang 7 nam 1953. Kim Nhat Thanh la nguoi đung đau nha nuoc/chinh phu (khong tinh cac vi vua, hoang gia) đuong nhiem lau thu hai trong the ky 20, tai vi trong hon 48 nam.
Duoi su lanh đao cua ong, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien đa tro thanh mot nha nuoc xa hoi chu nghia voi nen kinh te ke hoach va so huu toan dan, va co quan he chinh tri va kinh te chat che voi Lien Xo. Đen thap nien 1960, nguoi dan Trieu Tien đuoc huong muc song cao hon Han Quoc, von đay bat on chinh tri va khung hoang kinh te. Tinh hinh đa bat đau đao nguoc vao giua nhung nam 1970, khi Han Quoc on đinh tro thanh mot cuong quoc kinh te đuoc đau tu, vien tro quan su cua Nhat Ban va My thuc đay va phat trien kinh te noi bo, trong khi kinh te Trieu Tien dan bi đinh tre. Su khac biet giua Trieu Tien va Lien Xo bat đau hinh thanh, trung tam cua su khac biet la viec Kim Nhat Thanh chuyen tu chu nghia Marx sang triet ly Juche do chinh ong sang tao, tap trung vao chu nghia dan toc va su tu luc tu cuong cua nguoi Trieu Tien. Mac du vay, nuoc nay van tiep tuc nhan vien tro va duy tri quan he chat che voi Lien Xo (va Khoi Đong phuong) cho đen khi Lien Xo tan ra vao nam 1991. Viec mat đi vien tro kinh te đa anh huong xau đen nen kinh te cua Trieu Tien, gay ra nan đoi lan rong vao nam 1994. Trong thoi gian nay, CHDCND Trieu Tien cung chi trich su hien dien cua luc luong quoc phong Hoa Ky trong khu vuc, coi su hien dien nay la chu nghia đe quoc. CHDCND Trieu Tien đa chiem giu tau USS Pueblo (AGER-2) cua My vao nam 1968.
Kim Nhat Thanh nam quyen trong suot nhiem ky cua sau Tong thong Han Quoc, muoi Tong thong Hoa Ky va su cai tri cua quoc vuong Anh George VI va sau đo la con gai Elizabeth II. Đuoc biet đen nhu la Nha lanh đao vi đai (Suryong), ong la tam điem cua su sung bai lanh tu trong he thong chinh tri trong nuoc o Trieu Tien.
Tai Đai hoi WPK lan thu 6 nam 1980, con trai lon cua ong Kim Jong-il đa đuoc bau lam thanh vien Đoan chu tich va đuoc chon lam nguoi thua ke cho vi tri lanh đao toi cao. Sinh nhat cua Kim Il-sung la mot ngay le o Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien đuoc goi la "Ngay cua mat troi". Nam 1998, Kim Il-sung đuoc vinh danh la "Chu tich vinh vien cua nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien
". Trong thoi ky cam quyen cua ong, phuong Tay mo ta Trieu Tien la mot quoc gia chuyen che voi cac hanh vi đuoc phuong Tay cho la vi pham nhan quyen tren dien rong, bao gom cac bao buoc ve xu ban hang loat va cac trai tu.


Tieu su = Tranh cai ve tieu su =
Co mot so tranh cai xung quanh su nghiep cua Kim truoc khi thanh lap Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien, co nguoi cho rang ong la mot ke mao danh. Mot so nguon tin cho rang cai ten "Kim Il-sung" truoc đay đa đuoc su dung boi mot lanh đao noi tieng đau tien cua khang chien Trieu Tien, Kim Kyung-cheon.  Si quan Lien Xo Grigory Mekler, nguoi lam viec voi Kim trong thoi ky Lien Xo đong quan o mien bac ban đao Trieu Tien, noi rang Kim đa lay ten nay tu mot cuu chi huy đa chet. Tuy nhien, nha su hoc Andrei Lankov đa lap luan rang cac nghi ngo nay kho co the la đung. Mot so nhan chung biet Kim truoc va sau thoi gian o Lien Xo, bao gom ca cap tren cua ong, Chau Bao Trung, nguoi đa bac bo su ton tai cua Kim "thu hai" trong nhat ky cua minh.  Nha su hoc Bruce Cumings chi ra rang cac si quan Nhat Ban tu Đao quan Quan Đong đa chung thuc danh tieng cua Kim Nhat Thanh nhu mot nhan vat khang chien chong lai ho.  Cac nha su hoc thuong chap nhan quan điem rang, trong khi nhung chien cong cua Kim bi su sung bai lanh tu cuong đieu qua muc, thuc te ong van la mot nha lanh đao du kich noi troi trong cuoc chien chong Nhat.


= Gia the =

Kim Nhat Thanh la con cua Kim Hyong-jik (김형직) va Kang Pan-sok (강반석), voi ten khai sinh la Kim Song-ju (김성주 / Kim Thanh Tru), va la anh ca cua hai em trai, Ch’ol-chu and Yong-ju. Ong sinh ra o Nam-ri, ap Kophyong, quan Taedong, đao Binh An Nam - tuc Van Canh Đai (Mangyongdae), thuoc Binh Nhuong ngay nay - khi đo con duoi su chiem đong cua Nhat Ban.
To tien cua gia đinh Kim la o Chonju, đao Bac Cholla. Nhung gi đuoc biet ve gia toc nay rat it oi, đo la trong thoi gian chien tranh Trieu Tien - Nhat Ban (1592-1598), mot to tien truc he đa di cu ve phia Bac. Đieu nay co the hieu đuoc neu ta biet đuoc rang chinh sach đinh cu o mien Bac cua nha Trieu Tien khi đo đa dan toi mot cuoc tai đinh cu o at cua cac gia đinh nong dan o vung P'yong'an va Hamgyong trong the ky thu XV va XVI. Du gi đi nua, voi đa so nguoi ho Kim goc Chonju, ngay nay song o CHDCND Trieu Tien, va nhung gi con sot lai cua pha he ho Kim goc Chonju co nhung ghi nhan khong thong nhat. Hon nua, co tin đon rang khi Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien chiem đuoc Seoul trong chien tranh Trieu Tien, quan đoi cua ho đa thu thap tat ca cac pha he ho Kim goc Chonju va mang chung len phia Bac.
Lich su chinh xac cua gia đinh cua Kim con mo ho. Gia đinh ho khong qua ngheo nhung cung khong du da, luon trong tinh trang can đoi ngheo. Kim noi rang ong đuoc nuoi day trong mot gia đinh Tin Lanh Truong lao, rang ong ngoai cua ong la mot muc su Tin Lanh, cha cua ong đa hoc o mot truong truyen giao va la mot truong lao trong nha tho va rang cha me ong đeu hoat đong tich cuc trong cong đong ton giao. Theo thong tin chinh thuc, gia đinh Kim tham gia vao phong trao khang Nhat, vao nam 1920, ho phai di cu sang Man Chau, noi ong hoc thanh thao tieng Trung. Nhung nguon tin khac thi cho rang gia đinh ong di cu đen Man Chau nhu bao nguoi Trieu Tien chay tron nan đoi khi đo. Du vay, gia đinh cua Kim ro rang khong đong vai tro lanh đao lon trong nhung nhom hoat đong, du cho đong co cua ho la truyen giao, tuyen truyen long yeu nuoc, hay ca hai, đeu khong ro rang.


= Tham gia phong trao khang chien chong Nhat =

Cha mat vao nam 1925, khi Kim đuoc 13 tuoi. Khi đo, ong đang hoc o Truong Trung hoc Duc Van o Cat Lam, noi ong tu bo truyen thong phong kien cua nhung nguoi Trieu Tien the he truoc va co cam tinh voi he tu tuong cua Chu nghia cong san. Ong con đuoc cho la đa thanh lap hoi "T'udu" (T'ado Cheguk Chuui Tongmaeng, Đa đao Đe quoc Chu nghia Đong minh), mot to chuc chu truong chong Đe quoc Nhat va ung ho Chu nghia Marx - Lenin, đuoc xem la to chuc đau tien tien than cua Đang Lao đong Trieu Tien sau nay. Viec hoc tap chinh quy cua ong ket thuc khi ong bi bat va bi tong giam vi nhung hoat đong chong Nhat Ban. Vao tuoi 17, Kim tro thanh thanh vien tre tuoi nhat cua to chuc theo chu nghia Mac hoat đong ngam voi chua đay 20 thanh vien, do Ho So, nguoi thuoc Hoi thanh nien Cong san Nam Man Chau, lanh đao. Canh sat kham pha ra nhom nay ba tuan sau khi đuoc thanh lap vao nam 1929, va Kim bi tong giam vai thang.
Ong gia nhap nhom du kich Trieu Tien chong Nhat o bac Trung Hoa, va gia nhap Đang Cong san Trung Quoc nam 1931. Đau nam 1932, ong la phai khien cua Đac khu uy Đong Man tai đoi Du kich phan Nhat huyen An Đo. Nam 1935, ong đuoc chi đinh la Chinh uy Đai đoi du kich phan Nhat Uong Thanh, Chinh uy Trung đoan 3, Su đoan đoc lap, Quan đoan 2, Quan Cach mang Nhan dan Đong Bac, chi huy khoang 160 quan. Chinh o đay Kim đa gap nguoi sau nay tro thanh nguoi đo đau ong tro thanh nguoi cong san, Wei Zhengmin, si quan truc tiep cua Kim, nguoi luc đo đang la Chinh uy cua Lien quan Khang Nhat Đong Bac. Wei bao cao truc tiep len Khang Sinh, mot đang vien cap cao gan gui voi Mao Trach Đong o Dien An, cho đen khi Wei chet vao ngay 8 thang 3 nam 1941.
Nam 1937, Kim đuoc nang len lam Su truong Su đoan 3 (sau đoi phien hieu thanh Su đoan 6), Quan đoan 2, Lien quan Khang Nhat Đong Bac, khi moi 24 tuoi, đieu khien vai tram quan du kich trong mot nhom đuoc biet đen voi ten "su đoan cua Kim Nhat Thanh". Chinh khi ong chi huy su đoan nay, ong đa thuc hien mot cuoc đot kich quan Nhat tai Poch’onbo, vao ngay 4 thang 6. Mac du đon vi cua Kim chi gianh đuoc mot so thi tran nho o bien gioi Trieu Tien trong vai gio, no đuoc xem la mot thanh cong ve quan su vao thoi điem đo, khi đon vi du kich đa trai qua rat nhieu kho khan trong viec chiem bat ky vung đat nao cua đich. Thanh cong nay đa khien Kim noi tieng o muc đo nao đo trong luc luong du kich Trung Quoc, va sach su cua Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien sau nay đua no thanh mot thang loi mo đau cho phong trao chong Nhat tai Trieu Tien.
Nam 1938, Kim nham chuc Chi huy truong Phuong dien quan so 2, Đe Nhat Lo quan cua Lien quan Khang Nhat Đong Bac. Luc nay, Kim đoi ten minh thanh Kim Nhat Thanh, voi y nghia "tro thanh mat troi". Vao cuoi cuoc chien tranh, cai ten nay đa tro thanh huyen thoai o Trieu Tien, vai nha su hoc cho rang thuc ra khong phai do ban than Kim Song-ju lam cho cai ten nay noi tieng. Tuyen truyen vien Xo viet Grigory Mekler, nguoi yeu cau chuan bi cho Kim lanh đao CHDCND Trieu Tien, đa noi rang Kim lay ten nay khi o Lien Xo vao đau nhung nam 1940 tu mot nguoi chi huy cu đa chet tran.
Mat khac, mot so nguoi Trieu Tien chi đon gian la khong tin rang mot nguoi tre tuoi nhu Kim lai co the tro thanh mot huyen thoai. Tuy nhien, Su gia Andrei Lankov cho rang tin đon Kim Nhat Thanh đuoc trao đoi voi mot Kim "goc" nao đo la khong đung. Ban than Kim đa la mot lanh đao cap cao khi đo, ong khong co ly do phai đoi ten theo mot chi huy nao khac. Mot so nhan chung biet Kim truoc va sau thoi gian ong o Lien Xo, bao gom ca Chu Bao Trung, cap tren cua ong, nguoi đa phu nhan viec ton tai mot Kim "thu hai" trong nhat ky cua minh.
Nam 1941, Đao quan Quan Đong cua đe quoc Nhat Ban mo cuoc tieu tru vao cac can cu cua Lien quan Khang Nhat Đong Bac. Đe Nhat Lo quan bi thiet hai tram trong, quan so con lai hop thanh Chi đoi so 1, do Kim lam Chi đoi truong. Bi quan đoi Nhat truy kich, Kim va cac đong chi cua minh đa tron thoat bang cach vuot song Amur chay sang Lien Xo. Nam 1942, ong Kim va đoi quan cua minh đuoc gui toi đong quan gan Khabarovsk, tai đay, cac du kich khang chien Trieu Tien đuoc cac si quan Xo viet huan luyen lai va tap hop lai voi danh nghia Lu đoan bo binh đoc lap 88 thuoc Phuong dien quan Vien Đong. Kim tro thanh Đai uy trong Hong quan Xo viet va phuc vu o đo cho đen cuoi The chien thu hai.


Hoat đong o Trieu Tien = Tro ve Trieu Tien =

Thang 9 nam 1945, Kim tro ve Trieu Tien cung voi quan đoi Xo viet tien vao đe giai gioi quan Nhat. La mot đang vien Cong san Trung Quoc, lai la si quan Hong quan Lien Xo, Kim đuoc cac lanh đao Lien Xo xem la ung cu vien sang gia đe nam quyen lanh đao mot chinh phu Trieu Tien cua nhung nguoi Cong san. Đang Cong san Trieu Tien tung đuoc thanh lap vao nam 1925, nhung sau đo nhanh chong chia re do mau thuan noi bo. Bay gio, tru so chinh cua Đang lai nam o Seoul, trong vung chiem đong cua Hoa Ky o phia Nam. Voi su hau thuan cua Lien Xo, Kim vuot len khoi vi the cua lanh tu phe dan toc chu nghia la Cho Man-sik lan lanh tu cua Đang cong san Bac Trieu Tien la Hyun Joon-hyuk, cung nhu nho vao su ung ho cua nguoi dan Trieu Tien đa ung ho cuoc chien cua ong chong lai su chiem đong cua Nhat Ban. Ong tro thanh nguoi đung đau cua Đang Cong san Trieu Tien o Đia khu Bac Trieu Tien voi vai tro Truong ban To chuc Trung uong Đang Cong san o Bac Trieu Tien. Khi đo, Kim moi vua 33 tuoi.
Trong mot hoi nghi tu ngay 28 đen ngay 30 thang 8 nam 1946, mot cuoc sap nhap Van phong Bac Trieu Tien cua Đang Cong san Trieu Tien va Đang Tan Nhan dan đe thanh lap Đang Lao đong Trieu Tien.
Mot trong nhung thanh cong co anh huong lau dai nhat cua ong la viec thanh lap mot đoi quan chuyen nghiep, Quan đoi Nhan dan Trieu Tien (NKPA) nam 1948 voi luc luong nong cot la du kich va nhung nguoi linh truoc đay đa co đuoc kinh nghiem tran mac trong nhung tran chien đau chong lai quan Nhat va sau nay la quan đoi Trung Hoa Quoc dan đang. Tu vi the nay, su dung cac khi tai do Lien Xo vien tro, Kim đa xay dung mot luc luong quan đoi lon, thanh thao chien tranh quy uoc va chien tranh du kich. Truoc khi Chien tranh Trieu Tien bung no, Joseph Stalin đa trang bi cho NKPA cac xe tang hang trung T-34, xe tai, trong phao, va nhung vu khi hang nhe (vao thoi điem nay, Quan đoi Nam Trieu Tien kem hon nhieu ve so luong quan đoi lan trang bi). Kim cung thanh lap luc luong khong quan, đuoc trang bi so bo voi nhung may bay chay bang canh quat cu thu đuoc cua Nhat va may bay tiem kich cua Lien Xo. Sau đo, nhung ung cu vien phi cong Trieu Tien đuoc gui đen Lien Xo va Trung Quoc đe luyen tap trong chiec may bay phan luc MiG-15 tai cac can cu bi mat.
Ngay 9 thang 9 nam 1948, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien tuyen bo thanh lap. Kim tro thanh Uy vien truong Đang Lao đong Bac Trieu Tien, đong thoi giu chuc Thu tuong. Ngay 30 thang 6 nam 1949, Đang Lao đong Bac Trieu Tien tro thanh Đang Lao đong Trieu Tien va Kim tro thanh Tong Bi thu cua đang cho đen khi qua đoi.


= Phat đong chien tranh =

Vung mien nam ban đao Trieu Tien do My chiem đong đoat lai quyen luc tu nhung "Uy ban Nhan dan" đuoc đieu hanh theo tung đia phuong va đa thiet lap lai nhieu chu đat va canh sat cu, nhung nguoi đa nam quyen khi Trieu Tien con duoi su đo ho cua Nhat Ban. Nhung đong thai nay gap phai su chong đoi nang ne va su phan khang cong khai tu mot bo phan dan cu tren cac hon đao o ven bien phia Nam.
Sau mot so vu đung đo o bien gioi (đuoc cho la xuat phat tu lenh cua My), duong nhu cuoc chien la khong the tranh khoi. Quan đoi Nhan dan Trieu Tien tran qua bien gioi vao ngay 25 thang 6 nam 1950 voi du đinh thong nhat đat nuoc. Nhung nhan chung ghi chep rang cong cuoc tai thong nhat đat nuoc cua phia Bac đa nhan đuoc nhieu su ung ho cua nguoi dan o phia Nam. Cac tai lieu luu tru cho thay rang viec tan cong mien Nam la mot quyet đinh cua chinh Kim chu khong phai y muon tu Lien Xo, boi chinh chu nghia dan toc thoi thuc ong phai thong nhat đat nuoc. Nhung bang chung cho thay nhung điep vien Lien Xo, thong qua nhung nguon tinh bao o chinh phu My va SIS cua Anh, đa thu đuoc nhung thong tin ve han che cua kho bom nguyen tu cua My cung nhu su cat giam chuong trinh phong thu, khien cho Stalin ket luan rang chinh quyen Truman se khong can thiep vao Trieu Tien.
Cong hoa Nhan dan Trung Hoa chi ung thuan mot cach mien cuong y tuong tai thong nhat Trieu Tien sau khi Kim noi rang Stalin đa chap nhan hanh đong nay, va khong cung cap ho tro quan su truc tiep (chi qua cac kenh hau can) cho đen khi quan đoi nhan danh Lien Hop Quoc, đa so la thanh phan quan My, gan tien đen song Ap Luc vao cuoi nam 1950. Luc luong Trieu Tien đa chiem đuoc Seoul va phan lon mien Nam, nhung bi đanh bat lai ngay sau cuoc đo bo len Inchon cua luc luong Lien Hop Quoc do Hoa Ky lanh đao. Đen thang 10, luc luong My đa tai chiem Seoul vao ngay 19 thang 10 chiem đuoc Binh Nhuong, buoc Kim va chinh quyen cua ong phai chay sang Trung Quoc.
Vao ngay 25 thang 10 nam 1950, sau khi gui nhieu canh bao can thiep neu luc luong Lien Hop Quoc khong dung cuoc tien quan, hang chuc van quan Trung Quoc vuot song Ap Luc va tham chien nhu đong minh cua NKPA. Quan đoi Lien Hop Quoc bi buoc phai rut ra va quan đoi Trung Quoc tai chiem đuoc Binh Nhuong vao thang 12 va Seoul vao thang 1 nam 1951. Vao thang 3, luc luong Lien Hop Quoc va My bat đau mot cuoc tan cong moi, chiem lai Seoul. Cac tai lieu cua Trung Quoc va Nga tu thoi điem đo cho rang Kim Nhat Thanh ngay cang tuyet vong trong viec thiet lap mot thoa thuan ngung ban, vi kha nang chien đau tiep theo se thong nhat thanh cong Trieu Tien đa tro nen xa voi hon voi su hien dien cua Lien Hop Quoc va Hoa Ky. Kim cung bat binh khi quan Trung Quoc tiep quan phan lon chien dich tren lanh tho bac Trieu Tien, va khi luc luong Trung Quoc đong tai trung tam cua tien tuyen, va quan đoi Nhan dan Trieu Tien hau het bi gioi han o suon ben bo cua mat tran.
Sau hang loat cac cuoc tien cong đap tra tu ca hai phia, chien tranh Trieu Tien buoc vao giai đoan đanh du kich voi chien tranh đuong ham chien thuat quy mo lon, khien cho toan mat tran on đinh, va cuoi cung la ki ket mot hiep đinh "đinh chien" vinh vien vao ngay 27 thang 7 nam 1953. Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien bi tan pha nang ne boi khong quan My, chi con vai can nha con đung vung. Khoang 1,5 - 3 trieu nguoi Trieu Tien bi chet trong chien tranh, va mot danh sach dai cac toi ac chien tranh cua cac ben tham chien đa đuoc ghi nhan, bao gom ca viec Hoa Ky su dung vu khi sinh hoc nhu lan truyen benh dich ta va dich hach, va nhung cuoc tan sat cu dan đia phuong bi cho la ung ho đoi phuong.


Nam quyen lanh đao Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien Khi Chien tranh Trieu Tien ket thuc, mac du that bai trong viec thong nhat Trieu Tien, Kim il-sung tuyen bo chien tranh la mot chien thang boi vi Nha nuoc CHDCND Trieu Tien van nam quyen o mien bac ban đao. Trong nhung nam sau đo, Kim lanh đao cong cuoc tai thiet đat nuoc đa bi tan pha nang ne do chien tranh. Ong thuc hien ke hoach kinh te quoc gia 5 nam đe tao nen mot nen kinh te menh lenh, voi tat ca nganh cong nghiep đeu la cong huu va tat ca nen cong nghiep đuoc tap the hoa. Đat nuoc hinh thanh dua tren nguyen ly chu nghia quan binh, triet tieu su khac biet ve giai cap va nen kinh te dua tren nhu cau cua giai cap cong nhan va nong dan. Cong nghiep nang va san xuat vu khi tro thanh thanh phan mui nhon cua nen kinh te. Trong giai đoan nay, ca hai mien Bac va Nam Trieu Tien đeu duy tri mot luc luong vu trang khong lo đe bao ve đuong ngung ban nam 1953 tai vi tuyen 38. Khong co quan đoi nuoc ngoai đong quan nao o CHDCND Trieu Tien, trong khi quan My van duy tri hang van quan tai Han Quoc cung nham nhanh chong nam quyen chi huy quan su tai cho neu chien tranh tai dien.

Trong suot thap nien 1950, Kim đuoc nhin nhan la mot nha lanh đao Cong san chinh thong. Ong bac bo chinh sach phi Stalin hoa cua Lien Xo duoi thoi Nikita Khrushchev va bat đau tao khoang cach voi nha nguoi bao tro quoc te nay. Cung voi Mao Trach Đong, nhieu nguoi xem Kim la mot nha lanh đao chong chu nghia xet lai co anh huong trong phong trao cong san ke tu nam 1956. Mac du vay, ong cung khong tu minh tro thanh mot nguoi hoan toan ung ho Mao. Cung trong nam 1956, nhung phan tu chong Kim đuoc khich le boi su phi Stalin hoa o Lien Xo xuat hien đe chi trich Kim va yeu cau thay đoi nen chinh tri. Sau mot thoi gian do du, Kim tien hanh  thanh trung cac phan tu chong đoi va buoc nhung nguoi con lai phai truc xuat. Pak Hon-yong, mot trong nhung lanh đao Đang Cong san Trieu Tien, đa bi xu ban nam 1955 vi am muu đao chinh. Bai phat bieu Juche nam 1955, nhan manh nen đoc lap cua Trieu Tien, đa ra mat trong boi canh cuoc đau tranh quyen luc cua Kim chong lai cac nha lanh đao nhu Pak, nguoi co su ung ho cua Lien Xo. Đieu nay it đuoc chu y vao thoi điem đo cho đen khi truyen thong nha nuoc bat đau nhac lai ve no vao nam 1963. Khi Trung-Xo chia re xay ra vao thap nien 1960, Kim ban đau đung ve phia nguoi Trung Quoc nhung khong bao gio lam ton thuong moi quan he voi Lien Xo. Khi Cach mang van hoa no ra o Trung Quoc sau nam 1966, Kim quay sang phia Lien Xo. Cung luc đo, ong tao ra mot su sung bai ca nhan rong rai, va toan bo nguoi dan Trieu Tien bat đau goi ong la "Lanh tu vi đai" (widaehan suryong 위대한 수령). Kim phat trien mot chinh sach va he tu tuong Juche (tu luc tu cuong) chu khong chap nhan tro thanh mot quoc gia phu thuoc vao Lien Xo.
Bat chap su phan đoi cua minh đoi voi viec phi Stalin hoa, Kim khong bao gio chinh thuc cat đut quan he voi Lien Xo. Ong đa khong tham gia vao su chia re Trung-Xo. Sau khi Khrushchev bi phe truat va thay the boi Leonid Brezhnev vao nam 1964, moi quan he cua Kim voi Lien Xo tro nen gan gui hon. Đong thoi, Kim ngay cang xa lanh phong cach lanh đao bat on cua Mao, đac biet la trong Cach mang Van hoa vao cuoi nhung nam 1960. Đen luot Kim bi Hong ve binh cua Mao to cao. Đong thoi, Kim khoi phuc quan he voi hau het cac quoc gia cong san Đong Au, chu yeu la nhung nha cam quyen o Đong Đuc Erich Honecker, va đac biet la Romania Nicolae Ceausescu, nguoi chiu anh huong nang ne boi y thuc he cua Kim, va su sung bai ong ta o Romania rat giong voi o CHDCND Trieu Tien. 

Giua thap nien 1960, Kim an tuong voi nhung no luc cua chu tich Ho Chi Minh trong viec thong nhat Viet Nam thong qua chien tranh du kich va cho rang mot kieu tuong tu nhu vay co the ap dung o Trieu Tien. Nhung no luc xam nhap va lat đo do đo đuoc leo thang chong lai luc luong chiem đong My va su lanh đao ma ho ung ho. Nhung co gang đo len đen cuc điem trong no luc nham tan cong Nha Xanh va am sat Tong thong Park Chung-hee. Quan đoi Nhan dan Trieu Tien co thai đo thu đich ngay cang manh liet đoi voi quan đoi Hoa Ky o khap Han Quoc, thuong xuyen loi keo quan My vao nhung cuoc đau sung doc theo vung phi quan su lien Trieu. Vu bat giu thuy thu cua tau do tham USS Pueblo la mot trong so đo.
Trong 3 thap nien Kim Nhat Thanh lanh đao, kinh te Trieu Tien tang truong voi toc đo cao. Thong ke cho thay, trong 10 nam sau khi chien tranh Trieu Tien ket thuc, toc đo tang truong trung binh cua kinh te Trieu Tien len toi 25%/nam, co the coi la muc tang truong cao nhat tren the gioi thoi điem đo. Nam 1960, bao chi Đong Đuc khen ngoi Trieu Tien la "ky kich phat trien cua kinh te Vien Đong"
Cuoi thap nien 1960, toan bo nong thon Trieu Tien co đuong đien. Đau thap ky 1980, 70% dien tich đat canh tac cua quoc gia nay đuoc tuoi tieu, 95% hoat đong gieo cay va 70% hoat đong thu hoach đuoc co khi hoa. Nam 1984, lan đau tien tong san luong luong thuc cua Trieu Tien đat 10 trieu tan, đap ung đu nhu cau luong thuc trong nuoc va xuat khau mot phan. Kinh te cong nghiep cua Trieu Tien thoi điem đo cung phat trien voi toc đo chong mat. Thap nien 1960, 1970 Trieu Tien đa tung cung Nhat Ban đuoc coi la hai nuoc cong nghiep lon cua chau A, la mot trong nhung quoc gia co trinh đo hien đai hoa cao nhat o khu vuc Đong A. Nam 1979, trong van đe hien đai hoa quoc gia, Han Quoc con thua xa Trieu Tien..
Mot hien phap moi đuoc ban hanh vao thang 12 nam 1972, trong đo Kim tro thanh Chu tich nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien. Đen luc nay, ong đa quyet đinh rang con trai ong Kim Jong-il se la nguoi tiep buoc ong, va dan dan giao pho cong viec chinh quyen cho con trai. Gia đinh Kim đuoc quan đoi ung ho, do nhung chien cong cach mang cua Kim Nhat Thanh va su ung ho cua Bo truong Quoc phong ky cuu, O Chin-u. Vao ngay 14 thang 4 nam 1975, CHDCND Trieu Tien đa ngung su dung chinh thuc cac đon vi truyen thong cua minh va ap dung he thong so lieu. Tai Đai hoi Đang lan thu 6 vao thang 10 nam 1980, Kim cong khai chi đinh con trai ong lam nguoi ke nhiem. Nam 1986, mot tin đon lan truyen rang Kim đa bi am sat, khien moi lo ngai ve kha nang ke nhiem cua Kim Jong-il. Kim đa xua tan nhung tin đon bang cach tu minh xuat hien mot loat cac lan xuat hien cong khai. Tuy nhien, nguoi ta đa lap luan rang vu viec đa giup thiet lap trat tu ke vi, la lan đau tien dien ra tai Trieu Tien, đieu cuoi cung se xay ra sau cai chet cua Kim Il-Sung vao nam 1994.

Đen nam 1979, CHDCND Trieu Tien đuoc coi la mot quoc gia đa hoan thanh su nghiep cong nghiep hoa. Su phat trien vuot bac ve kinh te khien GDP binh quan theo đau nguoi, tuoi tho, ti le nguoi biet chu cua CHDCND Trieu Tien tang len nhanh chong. Che đo phuc loi xa hoi cua CHDCND Trieu Tien thoi ky đo cung kha cao, nam 1979 đa thuc hien toan dien che đo giao duc mien phi va y te cong cong mien phi, Nha nuoc cung cap đo dung can thiet gom ao khoac, ao may o va giay cho đoi tuong tu tre em mam non, hoc sinh tieu hoc đen sinh vien đai hoc. Va viec phan bo nguon cua cai xa hoi o Trieu Tien kha đong đeu. Khach san Ryugyong mot toa nha cao 330m o Binh Nhuong đuoc du đinh la khach san cao nhat the gioi khi bat đau khoi cong nam 1987 cung la trong thoi ky hoang kim nay (tuy vay, viec thi cong toa nha nay đa bi tri hoan ke tu khi kinh te Trieu Tien bi suy thoai đau thap nien 1990, đen thoi điem nam 2019 toa nha nay van chua đuoc đua vao su dung). He thong tau đien ngam Binh Nhuong cung đuoc khanh thanh (vao thoi điem đo, rat it thanh pho tren the gioi co he thong nay)
Nhin chung, trong thoi ky nay, nho su tro giup cua khoi Xa hoi chu nghia va su tu luc trong nuoc, kinh te Trieu Tien phat trien vuot bac. Gia tri san xuat cong nghiep tang 431 lan, san xuat luong thuc tang 5,6 lan so voi nam 1946. Thu nhap binh quan cua nguoi dan tang 65 lan, nam 1986 đa đat 2.400 USD (tuong đuong 5.500 USD thoi gia nam 2017), thuoc nhom nuoc co thu nhap kha cao tren the gioi trong thoi ky nay
Nhung đen đau thap nien 1990, Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien đa gap phai nhung kho khan ngay cang tang ve kinh te sau nhieu thap ky phat trien thanh cong. Su sup đo cua he thong chu nghia xa hoi o Đong Au va Lien Xo trong thoi ky 1989–1991 đa đay CHDCND Trieu Tien hoan toan vao the co lap. Do bi mat nhung ban hang lon thuoc khoi xa hoi chu nghia, kim ngach xuat khau bi sut giam 90%, thu nhap binh quan bi giam 2/3. Nhung su kien nay cung voi su bao vay cam van kinh te cua cac nuoc do My cam đau cang lam tang them kho khan ve kinh te. Mot Trieu Tien truoc đay co toc đo cong nghiep hoa nhanh hon, ty le chet o tre so sinh thap hon, chat luong song cao hon Nam Trieu Tien trong nhieu thap ky, đen nhung nam 1990 đa gap vo so kho khan xuat phat tu viec quan tri kinh te kem coi, su thieu thon đoi tac thuong mai sau khi Lien Xo sup đo, My cam van, cac tran lut khung khiep. Nam 1994, sau mot tran lu lut va han han lon, viec thieu phan bon do bi cam van, thieu đien đe tuoi tieu đa gay ra mot nan đoi lon o CHDCND Trieu Tien, trong vong ba nam đa lam chet tu 240.000 toi 3.500.000 nguoi (dan so CHDCND Trieu Tien thoi đo la khoang 22 trieu nguoi). Nguoi dan Trieu Tien goi thoi ky nay la "cuoc hanh quan gian kho". Nha lanh đao Singapore la Ly Quang Dieu nhan xet rang:: "Bac Trieu Tien la mot trong nhung quoc gia đuoc cai tri te nhat the gioi, that bai voi ca nhung nghia vu co ban nhat, vi du nhu đam bao cho nguoi dan đuoc đu an.
Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien thuong xuyen lap lai rang ban đao Trieu Tien se đuoc thong nhat truoc sinh nhat lan thu 70 cua Kim vao nam 1982, va đa co nhung noi lo so tu phuong Tay rang Kim se tien hanh mot cuoc Chien tranh Trieu Tien lan thu hai. Tuy nhien, su chenh lech ve kinh te va quan su giua mien Bac va mien Nam (noi van hien dien quan đoi My) vao thoi ky đo khien cho viec nay khong the xay ra.
Khi đa co tuoi, ong Kim xuat hien mot khoi u lon sau co - mot dang soi, hoac hok theo tieng Trieu Tien, thuong la ket qua cua su thieu dinh duong khi au tho. Vi tri nay nam gan nao va tuy song nen khong the giai phau. Do hinh anh khong đuoc đep nay, cac nhiep anh gia Trieu Tien luon luon chup anh ong tu mot goc co đinh hoi chech sang trai, mot viec ngay cang kho lam khi khoi u tro nen lon bang qua bong chay.
Vao ngay 19 thang 5 1994, ong Kim đa ra lenh su dung nhien lieu tu cac co so nghien cuu hat nhan gay tranh cai o Yongbyon. Mac du thuong xuyen bi cac nuoc phuong Tay len an, Kim van tiep tuc tien hanh nghien cuu hat nhan va cac chuong trinh lam giau uranium. Vao thang 6 nam 1994, cuu Tong thong My Jimmy Carter đa co chuyen tham Binh Nhuong đe hoi đam voi Kim. Truoc su ngac nhien cua Hoa Ky va IAEA, ong Kim đong y dung chuong trinh nghien cuu hat nhan va co ve muon bat đau mot moi quan he coi mo hon voi phuong Tay.

Đe đam bao su ke thua lanh đao cho con trai va nguoi ke nhiem đuoc chi đinh la Kim Jong-il, Kim đa chuyen sang lam chu tich Uy ban Quoc phong cua Trieu Tien, co quan chiu trach nhiem chinh trong viec kiem soat cac luc luong vu trang cung nhu quyen chi huy toi cao cua đat nuoc Luc luong quan su trieu nguoi, Quan đoi Nhan dan Trieu Tien, cho con trai cua ong vao nam 1991 va 1993. Cho đen nay, ong Kim mac du đa mat song van giu danh hieu chu tich nuoc, tong thu ky cua Đang Lao đong Trieu Tien, va Chu tich Quan uy Trung uong cua Đang, to chuc cua đang co quyen giam sat va tham quyen toi cao đoi voi cac van đe quan su.


= Ngoai giao =
Ngay 31/1/1950, Trieu Tien tro thanh nuoc thu ba, sau Trung Quoc va Lien Xo, cong nhan Viet Nam Dan chu Cong hoa thoi ky đo. Đay la su cong nhan rat y nghia khi Viet Nam đang khang chien chong thuc dan Phap.
Ong Kim Nhat Thanh đa đen tham Viet Nam hai lan: tham chinh thuc thang 11-12/1958 va tham khong chinh thuc thang 11/1964. Trieu Tien cung đa tung giup đo Viet Nam trong giai đoan chien tranh ac liet nhat, bao gom vien tro may moc, thiet bi va giup đao tao mien phi hang ngan sinh vien Viet Nam.


= Qua đoi =
Nam 1986, to bao Chosun Ilbo cua Han Quoc tung loan tin "Kim Nhat Thanh bi ban chet". Quan đoi Han Quoc khi đo cung khang đinh thong tin, cho biet Trieu Tien đa phat tin nay tren loa phong thanh o bien gioi. Tuy nhien, lanh đao Kim Nhat Thanh đa xuat hien ngay sau đo vai gio khi đon phai đoan Mong Co tai san bay Binh Nhuong.
Đen thap nien 1990, Trieu Tien gan nhu bi co lap voi the gioi ben ngoai, ngoai tru mot it lien he voi Trung Quoc. Nen kinh te suy sup đi nhieu boi viec mat đi cac ban hang thuoc khoi Xa hoi chu nghia, voi mot nen nong nghiep khong đu đap ung cho dan so do thieu đat trong trot. Trong khi đang co gang lanh đao đat nuoc vuot qua kho khan, Kim Nhat Thanh qua đoi đot ngot vi truy tim o Binh Nhuong vao ngay 8 thang 7 nam 1994 (theo tai lieu cua Trieu Tien thi phia sau co ong co mot khoi u bien tuong cua u soi, đay chinh la ket qua su thieu dinh duong tuoi au tho va khong the cat bo, chua co mot ket luan lien quan toi benh tim trong benh an cua ong). Mot so nguon mo ta su viec cu the: sau khi nghe tin mot vien đo đoc mat do mot con đau tim, ong đa goi đien va bi kich đong sau khi nghe đuoc thong tin nay va vi qua tuc gian khong giu noi binh tinh, ong quat vao đien thoai sau đo ong cung đot ngot len con truy tim, nga lan ra đat va đa qua đoi, đe lai đat nuoc đang trong thoi ky đay kho khan cho Kim Jong-il.
Le tang ong o Binh Nhuong co hang tram ngan nguoi tham du, nhieu nguoi trong so đo khoc va keu gao ten ong trong suot le tang. Thi the cua Kim Nhat Thanh đuoc đat trong mot lang mo ngoai troi tai Cung tuong niem Kumsusan. Thi the đuoc bao quan cua ong đat trong mot quan tai kinh. Đau ong đat tren mot cai goi va co the đuoc phu bang mot la co đo nhu mot cai chan, co the la bieu tuong cua Thuyet Chu the do ong đe xuong. Bo phim ve le tang o Binh Nhuong đa đuoc phat đi tren mot so kenh, va hien nay co the tim thay o cac trang mang khac nhau.


Di san = Hau due =

Kim Nhat Thanh ket hon 3 lan. Vo đau cua ong, Kim Jong-suk, sinh cho ong 2 nguoi con trai va mot con gai. Kim Jong-il la con trai truong, va nguoi con con lai (Kim il man, hay Shura Kim) chet vao nam 1947 do mot tai nan khi boi. Kim Jong-suk chet nam 1949 trong khi đang sinh no. Kim tai hon voi Kim Song-ae nam 1962 va co nguon tin cho rang ong ta co 3 hoac 4 nguoi con voi ba, trong đo co: Kim Yong-il, Kim Kyong-il va Kim P’yong-il. Kim P’yong-il la mot nguoi noi bat trong chinh su Trieu Tien, lam toi chuc đai su Trieu Tien o Hungary.
Ngoai ra, Kim con co nhung đua con khong chinh thuc nhu Kim Hyon-nam (sinh nam 1972, Truong Ban Tuyen truyen cua Đang Lao đong Trieu Tien tu nam 2002) va Chang-hyon (sinh nam 1971, do chi cua Kim Jong-Il la Kim Kyong-hui nuoi).
Chau noi cua ong la Kim Chinh An, co ngoai hinh rat giong ong va la lanh đao the he thu ba cua Trieu Tien.
Sau khi Kim Nhat Thanh qua đoi, ngay sinh nhat va ngay qua đoi cua ong tro thanh ngay quoc le cua Trieu Tien.


= Tac pham =
Sach Thanh nien noi tiep đoi phai lam cach mang (1967)
Phim Mai hoa co nuong (꽃파는처녀, 1972)
Kim Il-sung la tac gia cua nhieu tac pham. Theo cac nguon cua Trieu Tien, so luong tac pham len toi khoang 10.800 bai phat bieu, bao cao, sach, chuyen luan va nhung thu khac. Mot so, chang han nhu Bo suu tap hoan chinh gom 100 tac pham cua Kim Il Sung (김일성 전집), đuoc xuat ban boi Nha xuat ban Đang Lao đong Trieu Tien. Khong lau truoc khi chet, ong đa xuat ban mot cuon tu truyen dai 8 tap With the Century.
Theo cac nguon chinh thuc cua CHDCND Trieu Tien, Kim Il-sung la nha van goc cua nhieu vo kich va vo opera. Mot trong so đo, The Flower Girl, mot vo opera san khau mang tinh cach mang, đa đuoc chuyen the thanh phim truyen đuoc san xuat tai đia phuong vao nam 1972.


= Vinh danh =

Co khoang 500 buc tuong ve Kim Nhat Thanh o Trieu Tien. Nhung noi đang chu y nhat la: Đai hoc Tong hop Kim Nhat Thanh, San van đong Kim Nhat Thanh, Quang truong Kim Nhat Thanh, Cau Kim Nhat Thanh va Tuong Bat Diet Kim Nhat Thanh. Hinh anh cua Kim Nhat Thanh chiem uu the o nhung noi gan lien voi giao thong cong cong, đuoc treo o moi nha ga va san bay o CHDCND Trieu Tien. No cung đuoc đat o bien gioi giua Trung Quoc va Trieu Tien. Ten cua ong đuoc đat cho mot loai hoa lai tao, hoa Kim Nhat Thanh.


Xem them Tu tuong Chu the
Đang Lao đong Trieu Tien


Tham khao Toan bo tieu su cua Kim Chu tich http://www.korea-dpr.com/lib/202.pdf Luu tru ngay 13 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine
Blair, Clay, The Forgotten War: America in Korea, , Naval Institute Press (2003)
Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War (1993)
Kim Il-sung (2003). With the Century (PDF). Korean Friendship Association. Ban goc (PDF) luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006. Truy cap ngay 22 thang 11 nam 2007.
Lankov, Andrei N., Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956. Honolulu:Hawaii University Press (2004)
Mansourov, Aleksandr Y., Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, September 16-15 thang 10 nam 1950: New Evidence from the Russian Archives, Cold War International History Project Bulletin, Issues 6-7 (Winter 1995/1996)
Martin, Bradley (2004). Under The Loving Care Of The Fatherly Leader: North Korea And The Kim Dynasty. St. Martins. ISBN.
Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness - A Soviet Spymaster, Little Brown, Boston (1994)
Suh, Dae-Sook, Kim Il Sung: The North Korean Leader. New York: Columbia University Press (1988)
Weathersby, Kathryn, The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War, The Journal of American-East Asian Relations 2, no. 4 (Winter 1993)
Christian Kracht, Eva Munz, Lukas Nikol, "The Ministry Of Truth. Kim Jong Ils North Korea", Feral House, thang 10 nam 2007, 132 pages, 88 color photographs, ISBN 978-932595-27-7


Lien ket ngoai Hai Hung, Nhung van đe ve quan he đoi ngoai cua Trieu Tien Luu tru ngay 29 thang 12 nam 2014 tai Wayback Machine, Tap chi Mat tran so 95, thang 9 nam 2011, ban luu tren Trang thong tin đien tu Uy ban Trung uong Mat tran To quoc Viet Nam.
Trieu Tien chua kham pha Luu tru ngay 22 thang 12 nam 2008 tai Wayback Machine, (Google Earth Trieu Tien) Xem nhieu noi o va tuong đai cua Kim Il-sung, cung nhu phan lon cac co so ha tang chinh tri, van hoa, kinh te va quan su.