Huguenot la nhung tin huu Khang Cach tai Phap chap nhan nen than hoc Calvin. Thuat tu nay co tu đau the ky 16 va thuong đuoc dung đe goi nhung nguoi thuoc Giao hoi Cai cach Phap. Vao thoi đinh cao, uoc tinh cong đong Huguenot chiem khoang 10% dan so Phap, phan nhieu song tai mien Tay va mien Nam nuoc nay.


Nguon goc Khoi thuy, ten goi nay la mot su che gieu, hien van chua co su khang đinh ve nguon goc cua no; co the la tu ten Besancon Hugues, cung co the đen tu mot tu Đuc ngu Eidgenosse, nghia la nguoi Thuy Si o Geneva, noi chon John Calvin nhan la nha, cung la trung tam cua phong trao Calvin. Tai Geneva, Hugues la lanh tu cua "Đang Lien bang", do chu truong thanh lap mot lien minh giua thanh pho đoc lap Geneva va Lien bang Thuy Si. Cach giai thich nay phu hop voi su kien ten Huguenot lan đau tien đuoc su dung tai Phap, goi nhung nguoi cung lap ke hoach cho vu chinh bien Amboise (tat ca đeu thuoc thanh phan quy toc đang cam quyen, va la thuoc vien Giao hoi Cai cach) nam 1560 nham tuoc bo quyen luc khoi tay Nha Giuse, đong thai nay lam moi quan he cua ho voi Thuy Si cang than can hon. Nhu vay, Hugues đuoc ket hop voi eidgenot tro thanh ten goi Huguenot voi ngu y noi ket cac hoat đong cua nguoi Khang Cach voi mot so su kien trong chinh truong Phap.
Mot luan điem khac đuoc trinh bay boi O.I.A. Rouche trong mot tac pham cua ong The Days of the Upright, A History of the Huguenots, theo đo "Huguenot" la 
"mot su ket hop giua mot tu tieng Flemish va mot tu Đuc ngu. Trong khu cua nguoi Flemish tai Phap, nhung nguoi len lut tu tap tai nha rieng đe hoc Kinh Thanh đuoc goi la Hius Genooten, nghia la "ban mot nha", trong khi tren vung bien gioi Đuc-Thuy Si, ho đuoc goi la "ban cung the" vi rang buoc voi nhau vi mot loi the. Khi đuoc Phap hoa tu nay tro thanh "Huguenot", trong suot hai the ky ruoi, đa tro thanh bieu trung cho hoan canh ngat ngheo va su đac thang, la dau hieu cua danh du va long qua cam ben vung."


Lich su Truoc đo đa co nhung giao dan Cong giao Roma Phap ung ho tu tuong cai cach nhu Jacques Lefevre. Nhung nguoi nay đa gianh đuoc su đoc lap cho giao hoi tai Phap trong mot thoi gian ngan dua tren nguyen tac giao hoi tai Phap khong nen chiu su kiem soat cua Giam muc thanh Roma, mot the luc ngoai bang. Sau nay, nhung nguoi Huguenot chap nhan phong trao cai cach cua Luther, va cuoi cung la nen than hoc Calvin.
Nhung nguoi Huguenot chia se voi John Calvin y tuong can phai co nhung bien phap cai cach triet đe chong lai he thong tang lu, nen than hoc thanh le va cac hoc thuyet khac cua Giao hoi Cong giao Roma. Ho tin rang su cuu roi la mot hanh đong cua Thien Chua, giong nhu su sang tao la mot hanh đong cua Ngai, do đo chi boi long thuong xot cua Thien Chua danh cho nguoi đuoc chon ma ho đuoc cuu roi. Ban Tin đieu Phap nam 1559 the hien ro lap truong than hoc Calvin.
Nhung nguoi Huguenot chi trich Giao hoi Cong giao Roma ve nghi thuc tho phuong, thanh le, tuong tho, su sung bai cac thanh, hanh huong, va he thong tang lu; ho cho rang nhung đieu nay chang giup ich gi cho su cuu chuoc linh hon. Theo quan điem cua ho, đuc tin Co Đoc nen đuoc the hien qua đoi song chinh truc va tin kinh, vang phuc nhung giao huan cua Kinh Thanh va xuat phat tu tam long biet on Thien Chua.
Co quan điem giong cac tin huu Khang Cach vao thoi ay, nhung nguoi Huguenot tin rang Giao hoi Roma can đuoc tay sach triet đe khoi nhung bat khiet, va trong mat ho Giao hoang bieu trung cho mot vuong quoc đam mau the tuc.
Ke tu khi bung no cuoc Cai cach Khang nghi, nguoi Huguenot bi bach hai trong cac giai đoan khac nhau; Song Francis I (tri vi tu nam 1515 – 1547) voi chu truong hoa giai, tim cach bao ve nhung nguoi Huguenot khoi nhung bien phap cua Quoc hoi nham tieu diet ho, cho đen khi xay ra vu Affair of the Placards trong nam 1534, khi xuat hien nhung bich chuong đa kich Giao hoi Cong giao, nha vua thay đoi thai đo.
Con so thanh vien Huguenot tang nhanh trong quang thoi gian tu nam 1555 đen nam 1562, phat trien manh trong gioi quy toc va thi dan. Trong giai đoan nay, nhung nguoi chong đoi goi ho la Khang Cach Huguenot; nhung ho tu nhan minh la nhung nguoi chu truong cai cach. Giao hat đau tien cua ho đuoc thanh lap nam 1558 tai Paris.
Đen nam 1562, theo uoc tinh tong so thanh vien Huguenot it nhat la mot trieu nguoi, quy tu o mien nam va khu vuc trung tam cua đat nuoc. Cong đong Huguenot tai Phap khi đang o đinh điem len đen hai trieu nguoi tren muoi sau trieu giao dan Cong giao vao luc ay.


Chien tranh Phan ung voi anh huong gia tang cua phong trao Huguenot va lap truong cap tien cua ho la su bung no bao đong tu nhung nguoi Cong giao, trong khi vuong trieu ban hanh nhung chieu chi mo rong su khoan dung ton giao.
Nam 1561, Chieu chi Orleans cong bo cham dut bach hai ton giao; Chieu chi Saint Germain lan đau tien cong nhan cong đong Huguenot (ngay 17 thang 1 nam 1562); nhung nhung bien phap nay chi đu che đay moi quan he ngay cang cang thang giua hai cong đong Khang Cach va Cong giao.


Noi chien Su cang thang cuoi cung đa dan đen cuoc noi chien keo dai, du co nhung luc yen tinh tu nam 1562 – 1598. Sau moi lan ngung chien, long tin cua nguoi Huguenot vao nha vua Cong giao cang suy giam, sau đo bao đong cang tro nen du doi, nhung đoi hoi cua nguoi Khang Cach cang lon hon cho đen sau cuoc ngung chien sau cung la luc su thu nghich cong khai bung no vao nam 1598.
Cuoc noi chien dan dan nay sinh nhung nhan to tu thuc đay, phat trien thanh moi thu nghich giua Nha Bourbon va Nha Giuse - cung voi su bat đong ton giao – la muc tieu chiem lay vuong quyen nuoc Phap. Ngai vang thuoc ve Nha Valoise, thuong van ung ho phe Cong giao, nhung đoi khi vi quyen loi chinh tri cung quay sang phe Khang Cach.


= Chien tranh Ton giao =
Chien tranh Ton giao Phap bat đau voi vu tham sat tai Wassy ngay 1 thang 3 nam 1562, co it nhat 30 nguoi (tu nhung nguon tin khac la 1000 nguoi hoac hon) Huguenot bi giet va khoang 200 nguoi bi thuong.
Sau vu tham sat, nguoi Huguenot tu to chuc thanh mot phong trao chinh tri, tao lap mot đao quan hung hau va mot luc luong ky binh thien chien đat duoi quyen chi huy cua Đo đoc Gaspard de Coligny. Henry xu Navarre va Nha Bourbon lien minh voi phe Huguenot, tang cuong suc manh va them thanh luy cho nhom Khang Cach, trong luc manh nhat ho co trong tay 60 thanh tri kien co, tro thanh mot moi đe doa nghiem trong cho vuong trieu Cong giao va thu đo Paris trong suot ba thap nien.


= Tham sat Ngay le Thanh Barthelemy =

Cuoc chinh bien đuoc biet duoi ten vu Tham sat Ngay le Thanh Barthelemy xay ra tu ngay 24 thang 8 – 17 thang 9 nam 1572, khi phe Cong giao giet hang ngan nguoi Huguenot tai Paris. Cac cuoc tham sat tuong tu dien ra o nhung thi tran khac trong nhung tuan le tiep theo, voi so nan nhan uoc tinh khoang 110.000 nguoi. Sau đo, mot lenh an xa cho nhung nguoi to chuc va thuc hien vu tham sat đuoc ban hanh nam 1573.


= Chieu chi Nantes =

Cuoc thanh chien thu nam chong lai nguoi Huguenot khoi su tu ngay 23 thang 1 nam 1574. Su xung đot tiep dien trong tung giai đoan cho đen nam 1598, khi Henry xu Navarre, nguoi chap nhan đuc tin Cong giao đe tro thanh Vua Henri IV cua Phap, ban hanh chieu chi Nantes. Chieu chi nay cho phep nguoi Khang Cach song binh đang voi nguoi Cong giao nhu la nhung than dan cua nha vua, cung bao đam mot muc đo tu do ve ton giao va chinh tri trong vung lanh tho cua ho. Đong thoi, chieu chi Nantes bao ve quyen loi nguoi Cong giao va ngan chan viec thanh lap nha tho Khang Cach trong nhung vung đat o duoi quyen kiem soat cua nguoi Cong giao.
Sau khi chieu chi Nantes đuoc ban hanh, nhung ap luc tung buoc nguoi Huguenot phai roi khoi nuoc Phap cung suy giam. Tuy nhien, trong thoi tri vi cua Vua Louis XIV (tri vi 1643-1715), te tuong cua nha vua, Hong y Mazarin (nam giu quyen binh khi nha vua con nien thieu cho đen khi ong – Mazarin - qua đoi nam 1661) tai lap nhung cuoc bach hai nguoi Khang Cach, su dung quan đoi đe khung bo ho đen noi nhieu nguoi khong con chiu đung noi va buoc phai luu vong.


= Chieu chi Fontainebleau =

Nam 1685, nha vua thu hoi chieu chi Nantes, va ban hanh chieu chi Fontainebleau cong bo đuc tin Khang Cach la bat hop phap. Đong đao nguoi Huguenot (uoc tinh tu 200.000 đen 1.000.000 nguoi) bo tron sang cac quoc gia Khang Cach lan can nhu Anh Quoc, Ha Lan, Thuy Si, Na Uy, Đan Mach va Pho - o Pho, Đai Vuong hau Frederick William đon tiep ho, va nhung nguoi ti nan ra suc giup phuc hoi đat nuoc bi tan pha boi chien tranh va thua dan cua vuong hau.
Đen giua thap nien 1660, so cu dan Huguenot tai Phap chi con 856.000 nguoi, đa phan song o nong thon. Basse-Guyenne, Saintonge-Aunis-Angoumois, va Poitou la nhung khu vuc co đong nguoi Huguenot nhat.


Di cu = Nhung di dan đau tien =
Nhung di dan Huguenot đau tien duoi su lanh đao cua Jean Ribault roi bo nuoc Phap đe tranh bi bach hai tu nam 1562, thiet lap mot khu đinh cu nho o Ft. Caroline, doc bo song St. John, ngay nay la Jacksonville, tieu bang Florida, Hoa Ky.
Đay la no luc đau tien trong chuoi di cu lien tuc tu Au chau đen thiet lap nhung khu đinh cu tren vung đat moi, ngay nay la Hiep chung quoc Hoa Ky. Du vay, khu đinh cu Ft. Caroline chi ton tai trong mot thoi gian ngan; mot khu đinh cu cua nguoi Tay Ban Nha xuat hien khong lau sau đo o St. Augustine đa quet sach nhom nguoi Phap trong nam 1565. 


= Nam Phi =

Ngay 31 thang 12 nam 1687, mot nhom Huguenot tu Phap vuot bien đen Mui Hao Vong (Cape of Good Hope), Nam Phi. Truoc đo, tu nam 1671 đa co cac thanh vien Huguenot đen đay, nhung nhung đot di dan Huguenot voi quy mo lon dien ra trong hai nam 1688 va 1689.
Nhieu nguoi đen đinh cu tai vung đat đuoc đat ten Franschhoek (tieng Ha Lan nghia la Khu Phap), nay la tinh Western Cape thuoc Nam Phi. Mot tuong đai lon ghi dau nhung buoc chan đau tien cua nhom di dan Huguenot tren vung đat moi Nam Phi đuoc khanh thanh ngay 7 thang 4 nam 1948 tai Franschhoek.
Nhieu nong trang o tinh Western Cape, Nam Phi, van mang ten Phap va van con nhieu gia đinh, hau het noi tieng Afrikaan, mang ho Phap nhu la bang chung cho nguon goc Huguenot cua minh. Đien hinh la nhung ho nhu Joubert, du Toit, de Villiers, Viljoen, Theron, du Plessis, Labuschagne, va nhung ho khac, la nhung ho pho bien tai Nam Phi ngay nay.


= Bac My =
Bi cam di cu đen vung Tan Phap (nhung khu thuoc đia cua nuoc Phap o Bac My tu Newfoundland đen Ho Superior va tu Vinh Hudson đen Vinh Mexico), nhieu nguoi Huguenot tim đen khu đinh cu Tan Ha Lan cua nguoi Ha Lan, ve sau sap nhap vao New York va New Jersey va 13 khu thuoc đia cua Anh o Bac My, lan đau tien vao nam 1624.
Di dan Huguenot thanh lap New Paltz, New York, o đay co con đuong co xua nhat nuoc My voi nhung ngoi nha xay dung bang đa, New Rochelle, New York (đuoc đat ten theo thi tran La Rochelle tai Phap).
Nhung di dan khac chon khu đinh cu Virginia, thanh lap nhung cong đong ngay nay la Quan Chesterfield va Quan Powhatan ngay phia tay Richmond, tieu bang Virginia, hau due cua ho tiep tuc sinh song o đay. Ngay12 thang 5 nam 1705, Nghi vien Virginia thong qua mot đao luat ban quoc tich cho 148 nguoi Huguenot sinh song tai Manakintown. Cau Tuong niem Huguenot bac ngang song James đuoc đat ten đe vinh danh ho, tuong tu nhu vay la mot so co so o đia phuong bao gom cac truong hoc.
Nhieu thanh vien Huguenot đen đinh cu tai vung đat xung quanh đia điem ngay nay la thanh pho Charleston, tieu bang Nam Carolina. Nam 1685, Muc su Elie Prioleau tu thi tran Pons, Phap tim đen đinh cu o vung đat nay goi la Charlestown. Ong tro thanh quan nhiem cho nha tho Huguenot đau tien o Bac My. Nha tho Khang Cach (Huguenot) Phap tai Charleston, la giao đoan Huguenot co xua nhat tai Hoa Ky van duy tri sinh hoat cho đen ngay nay.
Hau het cac giao đoan Huguenot o Bac My đeu sap nhap voi cac giao phai Khang Cach khac nhu Giao hoi Truong Lao Hoa Ky, Giao hoi Co Đoc Hiep nhat, cac giao hoi Cai cach va giao phai Baptist Cai cach.


= Anh Quoc =
Uoc tinh co khoang 50.000 thanh vien Huguenot di cu đen Anh. Nha than hoc va tac gia hang đau cua Huguenot lanh đao mot cong đong di dan o Luan Đon, Andre Lortie, noi tieng voi nhung phe phan nham vao Toa Thanh va giao ly bien the trong Bi tich Thanh the.
Trong so nhung nguoi ti nan đat chan len bo bien Kent, nhieu nguoi tap trung ve thanh pho Canterbury. Cho đen ngay nay van con mot nha nguyen Huguenot trong Đai giao đuong Canterbury, noi nhieu gia đinh Huguenot tung đuoc nuoc Anh đon nhan. Nhieu ho co nguon goc tu Phap đuoc ghi tren tam tham đat o cong nha nguyen.
Rat đong nguoi Huguenot tim đen sinh song o Shoreditch, Luan Đon. Tai đay ho tao lap cong nghiep det trong vung Spitafields va Wandsworth.
Nhieu thanh vien Huguenot đen Ai Nhi Lan va xay dung cac nong trang, mot so tham gia chien đau chong lai Vua Louis XIV trong cuoc chien William o Ai Nhi Lan, nho đo ho đuoc ban thuong đat đai va tuoc hieu, nhieu nguoi đinh cu o Dublin. Mot so nguoi Huguenot co tay nghe sinh song o Ulster giup thanh lap cong nghiep vai soi o đay.


= Đuc va Bac Au =

Nhung nguoi ti nan Huguenot tim thay noi tru an an toan tai nhung xu so chap nhan đuc tin Lutheran va Cai Cach nhu o mot so vung cua Đuc va cac quoc gia thuoc vung Scandinavia. Vao nam 1685 Gan 50 ngan di dan Huguenot tim đen đinh cu o Đuc, 20 ngan tap trung trong vung lanh tho thuoc Pho, noi tuyen hau Friedrich Wilhelm voi Sac lenh Potsdam cho ho nhung đac quyen. Nguoi Huguenot o đay đa thanh lap 2 đoi quan: Bo đoi Varenne (1686) va Bo đoi Wylich (1688). Nhieu nguoi trong so nhung hau due cua ho sau nay tro thanh nhung nhan vat noi tieng. Ho cung thanh lap cac giao đoan tai Fredericia (Đan Mach), Berlin, Stockholm, Hamburg, Frankfurt, va Emden. Khoang nam 1700, mot so luong đang ke cu dan Berlin su dung tieng Phap nhu la tieng me đe, nguoi Huguenot tai thanh pho nay đa co bao ton Phap ngu trong cuoc song thuong nhat trong gan mot the ky. Song, cuoi cung ho quyet đinh su dung tieng Đuc nham phan khang cuoc xam lang nuoc Pho cua Napoleon trong nhung nam 1806 - 1807.
Gan 4.000 Hugenotten khac đa toi Baden, Franken (cong quoc Bayreuth va cong quoc Ansbach, bay gio thuoc Bayern), cong quoc Hessen-Kassel va Wurttemberg. Nhieu nguoi khac đa toi vung Rhein-Main, Saarland va Kurpfalz. Khoang 1.500 Hugenotten đinh cu o Hamburg, Bremen va Niedersachsen. Co le vi hon the Eleonore d’Olbreuse cung la mot nguoi Huguenot, cong tuoc Georg Wilhelm von Braunschweig und Luneburg đa nhan 300 Huguenot vao khu vuc cua minh o Celle.


= Anh huong =
Cuoc di dan cua nguoi Huguenot lam nuoc Phap bi chay mau chat xam va phai mat nhieu nam moi co the phuc hoi. Su kien vuong quyen Phap tu choi cho phep nguoi Khang Cach đen đinh cu tai vung Tan Phap khien dan so trong vung tang cham, tao đieu kien thuan loi cho nguoi Anh đen xam chiem lanh tho hai ngoai nay cua Phap.
Nhieu nhan vat noi tieng cua Hoa Ky la hau due cua nguoi Huguenot nhu Alexander Hamilton, John Jay cung nhung chinh khach hang đau khac. Nguoi ta tin rang khoang mot phan tu nguoi Anh cung co nguon goc tu di dan Huguenot.
Frederick Đai đe cua Pho, mot nguoi chu truong khoan dung ton giao, chao đon nguoi Huguenot đen đinh cu trong vuong quoc cua ong, nhieu nguoi trong so cac hau due cua ho nam giu nhung vi tri quan trong trong chinh quyen Pho. Thu tuong sau cung cua Cong hoa Dan chu Đuc (Đong Đuc), Lothar de Maiziere, co nguon goc Huguenot.


Cham dut Bach hai Chinh sach bach hai tin huu Khang Cach cham dut nam 1764, sau đo cuoc Cach mang Phap nam 1789 danh cho ho quyen cong dan đay đu.
Ngay nay so tin huu Khang Cach o Phap chiem 2% dan so, tuc khoang 1 trieu nguoi, tap trung hau het tai vung Cevennes o mien nam.


Danh sach nhan vat noi tieng co nguon goc Huguenot Xem them Tham sat Ngay le Thanh Bartholomew
Gaspard de Coligny
Cai cach Khang nghi
Ban tuyen tin Phap


Chu thich Lien ket ngoai Huguenot Historical Society Luu tru ngay 2 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Huguenot Historical Society Digital Collections Luu tru ngay 9 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine