Ba gia Noel (tieng Anh: Mrs. Claus) la vo cua ong gia Noel trong truyen thuyet. Theo phong tuc Giang sinh phuong Tay, ba gia Noel cung lam viec phat qua tang giong nhu chong minh.
Trong tieng Anh, nhan vat nay co nhieu ten goi khac nhau, nhu Mrs. Santa Claus, Mrs. Santa, Mother Christmas va Mrs Christmas.


Nguon goc = The ky 19 =
Nam 1849, vo cua ong gia Noel lan đau đuoc nhac toi trong truyen ngan "A Christmas Legend" cua James Rees, mot nha truyen đao Thien chua đen tu Philadelphia. Truyen ke ve mot cap vo chong gia vac nhung tui đo nang tren lung trong đem Giang sinh, nhin thay ho met moi, mot nguoi dan đa cho hai ong ba ngu nho. Sang hom sau, đam tre trong nha thay đay nhung goi qua cho chung, con hai nguoi sau đo he lo than phan khong phai la "ong gia Noel va vo", ma thuc ra la nguoi con gai lon cua gia đinh đa mat tich tu lau va chong co.
Ba gia Noel đuoc nhac ten trong tap chi van hoc Yale Literary Magazine nam 1851, khi đo tac gia co but danh A. B. noi toi cap đoi trong mot bua tiec Giang sinh:

[I]n bounded that jolly, fat and funny old elf, Santa Claus. His array was indescribably fantastic. He seemed to have done his best, and we should think, had Mrs. Santa Claus to help him.
Ong gia Noel vui ve, to beo va hai huoc đang o đay. Đoi hinh cua ong that ky dieu kho ta. Ong co le đa co gang het suc va chung ta cung co the đoan rang ong đa nho ba gia Noel giup đo.
Nam 1854, kich ban buoi hoa nhac Giang sinh tai vien tam than State Lunatic Asylum, Utica, New York đe cap toi Mrs. Santa Claus om mot đua be va nhay theo nhac.
Nhung chi tiet đuoc cho la thuoc ve nhan vat nay cung đuoc tim thay trong tieu luan cua to Harper's Magazine nam 1862 va trong truyen tranh The Metropolites (1864) cua Robert St. Clar. Ba xuat hien trong giac mo cua mot co gai, đi "mot đoi bot Hessian, mac rat nhieu quan, vay chum đo, đoi mot chiec mu lon va cu ky", ba đua co toi mot noi co đay quan ao đep.

Mot phu nu co the la ba gia Noel đa xuat hien trong cuon sach thieu nhi Lill in Santa Claus Land and Other Stories cua Ellis Towne, Sophie May va Ella Farman, xuat ban tai Boston nam 1878. Trong truyen, co be Lill đa tuong tuong ra chuyen đi toi phong lam viec cua ong gia Noel:

"Co mot ba lao o chiec ban vang, ngoi viet mot cuon sach lon, con ong gia Noel thi đang nhin qua mot cai kinh vien vong, va cu choc choc lai ghe tai vao ong noi đe nghe ngong.
Ong noi voi ba, 'Hay cho Sarah Buttermilk mot điem cong. Toi thay co be đang co gang kiem che tinh tinh nong nay cua minh.'
'Hai điem tru cho Isaac Clappertongue, cau se lam cho me cau phat đien len mat'
Sau đo Effie, chi gai Lill ngoi suy nghi:

Effie ngoi xuong ghe nghi ngoi. Co tham uoc Lill biet đuoc co be đa co bao nhieu điem, nguoi phu đo co phai la ba gia Noel khong, va ba đa thu thap đuoc rat nhieu thong tin chinh xac ve moi thu."

Vo cua ong gia Noel xuat hien nhieu nhat trong bai tho "Goody Santa Claus on a Sleigh Ride" (1889) cua nha tho Katharine Lee Bates. "Goody" la viet tat cho "nguoi vo tot".


= Hien đai =
Nam 2018, hinh anh ba gia Noel đuoc yeu cau xuat hien nhieu hon voi tu cach la mot nhan vat rieng, tach biet ong gia Noel.
Nam 2023, ca si, dien vien Sheryl Lee Ralph tro thanh nguoi noi tieng đau tien, cung la nguoi phu nu da mau đau tien đong vai Ba gia Noel trong Buoi dieu hanh Le Ta On thuong nien cua chuoi cua hang ban le Macy's.


Xem them Ong gia Noel
Xmas


Tham khao Đoc them Lill's Travels in Santa Claus Land, 1878, tai Project Gutenberg
Goody Santa Claus on a Sleigh-Ride, 1889, tac gia Katherine Lee Bates, phien ban goc.


Lien ket ngoai The Origin of American Christmas Myth and Customs