Tong Quang Tong (chu Han: 宋光宗, 30 thang 9, 1147 - 17 thang 9, 1200), thuy hieu Tuan Đao Hien Nhan Minh Cong Mau Đuc On Van Thuan Vu Thanh Triet Tu Hieu hoang đe (循道宪仁明功茂德温文顺武圣哲慈孝皇帝), ten that la Trieu Đon (赵惇), la Hoang đe thu 12 cua nha Tong va cung la Hoang đe thu ba cua nha Nam Tong trong lich su Trung Quoc.
Trieu Đon la Hoang tu thu ba cua Tong Hieu Tong Trieu Than voi ba Thanh Muc Quach Hoang hau. Do nguoi anh ca cua ong la Trieu Ki đeu mat som nen ong đuoc vua cha lap lam Hoang thai tu nam 1171. Nam 1189, Hieu Tong nhuong ngoi, xung Thai thuong hoang. Trieu Đon tuc vi tuc la Tong Quang Tong.
Duoi trieu Quang Tong, cuc dien chinh tri van tuong đoi on đinh, quan he ngoai giao cung khong co nhieu bien đong. Tuy nhien o trong cung, Ly Hoang hau tac oai tac phuc, me hoac Quang Tong khien tinh than ong va Tho Hoang o cung Đuc Tho ngay mot lanh nhat, ket qua vao nam 1194, khi Hieu Tong qua đoi, ong khong đung ra chu tri tang le. Do su viec nay, Thai hoang Thai hau Ngo thi lam sach menh ep ong thoai vi, lap Hoang tu Gia vuong Khoang len thay, tuc la Tong Ninh Tong. Quang Tong đuoc ton len lam Thai thuong hoang roi qua đoi vao nam 1200.


Lam Than vuong va Thai tu Trieu Đon chao đoi vao ngay 30 thang 9 nam 1147, tuc ngay At Suu thang 9 AL nam thu 17 Thieu Hung thoi Tong Cao Tong tai phu đe Pho An, vi khi đo phu than cua ong con la Pho An Quan vuong. Nam 1150, ong đuoc vua Cao Tong ban ten la Trieu Đon, phong chuc Huu giam mon Ve soai phu pho soai, thu su Vinh chau.
Nam 1162, Tong Hieu Tong len ngoi, phong Trieu Đon lam Tiet đo su Tran Thao, Khai phu nghi đong tam tu, tien tuoc Cung vuong. Nam 1167, huynh truong cua Trieu Đon la Trang Van Thai tu Trieu Ki qua đoi, đang le ngoi Thai tu phai thuoc ve Hoang tu thu 2 la Khanh vuong Trieu Khai, nhung Hieu Tong thay Cung vuong Đon anh vu giong minh nen co y lap lam Thai tu, nhung con chan chu vi than phan truong au. Đen thang 7 nam 1170, quan than tau xin lap Thai tu. Vao dip Tet Nguyen Đan nam sau (1171), nhan viec dang ton hieu cho hai cung, Ta Thua tuong Ngu Doan Van lai xin lap tu. Ngay Quy Suu thang 2, lap Cung vuong Đon lam Hoang thai tu, đieu Khanh vuong lam Nguy vuong ra o phu Ninh Quoc. Thang 3 AL, thu sach. Thang sau, đuoc cu Lam An doan. Trong thoi gian giu chuc, ong chu tam vao viec chinh tri, quan tam đen cuoc song nguoi dan. Hieu Tong lay lam bang long lam.
Nam 1187, Thuong hoang Cao Tong qua đoi; Hieu Tong tu đo sinh ra xao nhang voi chinh su, co y truyen ngoi. Khi tang le vua xong, Hieu Tong giao cho Thai tu giai quyet cong viec, lay Noi đong mon lam Nghi su đuong. Tu nam 1188, Thai tu ra Nghi su đuong lam viec. Đau nam 1189, nha vua menh Chu Tat Đai, Luu Chinh lam Ta, Huu thua tuong. Khong lau sau, Hieu Tong sai trung thu gui đen cho Chu Tat Đai to chieu nhuong ngoi.
Ngay 18 thang 2 nam 1189, tuc ngay Nham Tuat thang 2 AL, Hieu Tong ngu o đien Tu Than lam le noi thien, Trieu Đon nhan ngoi vua. Hieu Tong chuyen Hoang thai hau sang cung Tu Phuc, đoi cung ay la cung Nhan Tho, lai đoi cung Đuc Tho thanh cung Trung Hoa đe minh ve o đay, van con mac đo tang. Vua moi la Tong Quang Tong, ha lenh đai xa, dang ton hieu cho Hieu Tong la Chi Ton Tho Hoang Thanh đe, hoang hau Ta thi la Tho Thanh Hoang hau.


Lam Hoang đe = Viec chinh tri =
Tho Hoang ha chieu lap Nguyen phi Ly thi lam Hoang hau. Hau la con gai cua Tiet đo su Khanh Vien Ly Đao. Luc hau chao đoi, co con phuong hoang đen đen đau truoc doanh tien, nen đat ten la Phuong Nuong. Co đao si Hoang Phu Than khi đuoc Hau thi cho rang nguoi con gai nay ve sau se la mau nghi thien ha. Khi Than vao cung, gap mat Tong Cao Tong va noi ve Phuong Nuong, bao hau co tuong Quoc mau. Thuong hoang tin la thuc, lien cuoi ve lam phi cho Cung vuong. Ba đuoc phong lam Đinh Quoc Phu nhan. Khi Cung vuong đuoc lap lam Hoang thai tu, hau tro thanh Thai tu phi. Hau co tuong mao xinh đep, nhung tinh tinh thi chua ngoa đo ki; ngay truoc mat Cao Tong va Hieu Tong con dam noi chuyen đung sai, co khi con noi to cao nhung đieu sai trai cua Thai tu.
Đau nam 1190, boi loi giem cua Ha Đam, Quang Tong mien chuc Ta Thua tuong cua Chu Tat Đai, dung Luu Chinh lam Ta Thua tuong, Vuong Lan lam Khu mat su, Cat Bat lam Tham chinh, Ho Tan Than lam Thiem thu Khu mat vien. Bon vi đai than doc long pho chinh, cong viec chinh tri van on đinh nhu truoc. Khong lau sau Trung thua Ha Đam đan hac khien Vuong Lan bi bai, lai dung Cat Bat len thay, Ho Tan Than giu chuc Tham chinh.
Thang 6 AL nam 1192, dungTThuong thu bo Le Tran Quy lam đong tri Xu mat vien. Bay gio Ly Hoang hau kieu cang va xa xi, ep Quang Tong phong to tien ba đoi cua minh lam Vuong, xay gia mieu o kinh thanh, quy mo trang le, ve binh cung cat xen tu thai mieu ma ra. Cuoi nam đo, Hau ve tham gia mieu, tiep đon than thuoc Ly thi, ban thuong 26 nguoi; phong 170 nguoi lam su than, đen mon khach ho Ly cung đuoc bo lam quan. Thang 2 nam 1193, dung Cat Bat lam Huu Thua tuong, Tran Quy lam Tham chinh, Ho Tan Than tri Xu mat, Trieu Nhu Ngu lam Đong tri. Đen thu, thang Nhu ngu lam Tri Xu mat, Du Đoan Le lam Đong tri.


= Mau thuan giua hai cung =
Tu khi Quang Tong len ngoi, Ly Hoang hau cang đuoc the chuyen quyen bat phap, lai co bon hoan gia trong cung lam tai mat, tha ho tac oai tac quai. Vao cuoi nam 1191, Quang Tong vi e ngai the luc cua Ly hau nen co y giet het bon noi thi đe hau cung đuoc yen. Nhung lu noi thi đa som đanh hoi đuoc chuyen đo, nen xin Ly hau bao toan cho chung, do vay Quang Tong khong lam gi đuoc. Bon noi thi lai bay muu li gian tam cung đe de be long quyen. Nhan luc Quang Tong mac benh, Tho Hoang tim ngu y bao che thuoc bo, cho khi Quang Tong đen van an thi bat uong. Bon noi thi thay the ben giem pha voi Ly hau rang

Thai thuong hop biet bao nhieu la thuoc, xa gia đen thi bat uong. Uong vao nho xay ra viec gi thi tong mieu xa tac tinh the nao?
Hau đem viec đo đe trong long. Nhan mot hom trong cung co yen tiec, Hau nhan luc Quang Tong đang vui, moi tau xin lap Hoang tu Gia vuong Khoang lam Thai tu. Tho Hoang biet chuyen co y khong vua long, bao

Nap thien chua toi mot nam ma đa lo lap Thai tu.
Ly hau đap

Thiep đuoc Hoang that đem sinh le toi ma ruoc ve. Gia vuong la con do đich than thiep sanh ra, co gi ma khong the lap.
Tho Hoang rat tuc gian, mang Ly hau. Hau ra ve, roi khoc loc voi Quang Tong rang Tho Hoang co y phe lap. Quang Tong co y nghi hoac, tu đo khong muon vao trieu yet cung Trung Hoa nua. Mot hom nua, Quang Tong rua mat, thay cung nu tay bung hop vang đung hau. Quang Tong thay đoi ban tay cua co ta trang non na, rat ua thich. Ly hau nghe đuoc, hom sau sai noi thi đem hop vang đen dang, Quang Tong mo ra thi hoi oi, đo la đoi ban tay cua cung nhan hom truoc. Hoang Quy phi trong cung đuoc sung ai; Hau nhan luc Quang Tong đang trai gioi o Thai mieu, trieu Quy phi đen ma đanh 100 roi, đen noi Quy phi phai chet. Ly hau phao tin rang Quy phi lam benh ma qua đoi. Luc đo Quang Tong đang te Thai mieu, thi tren đan bong dung noi mua gio, le phuc cua vua va ba quan uot het, nen cung khong thap len đuoc nen phai bai buoi te. Lai nghe tin Quy phi qua đoi, Quang Tong von benh chua khoi han, đen đo thi cang tram trong hon, tu đo khong len trieu. Nhan đo, Ly hau quyet đinh viec trieu chinh, tha ho lam can. Tho Hoang mot hom đen tham Quang Tong, thay hanh vi cua Ly hau, rat tuc gian va trach mang khong thoi, Hau do vay cang han Tho Hoang.
Ngay Tan Ti thang 3 AL nam thu ba (1192), Quang Tong moi đo benh va len đien Dien Hoa nghe chinh. Truoc kia vao nhung dip le hay tet đeu thiet trieu o cung Trung Hoa, nhung vi Quang Tong mac benh nen Tho Hoang cho mien. Đen đay tu te phu tro xuong đeu xin cu hanh lai, Quang Tong khong theo. Đen luc quan than lien danh cung tau co nguoi con quy truoc đien ma khoc; Quang Tong moi bang long nhung rot cuc lai khong đi. Mai đen thang sau, Quang Tong moi đen trieu yet cung Trung Hoa; thang 9 lai đen mot lan nua. Đen dip tet Truong Chi, Thua tuong Luu Chinh tau xin ve cung Trung Hoa, Quang Tong noi đe hom sau. Hom sau cung cha thay Quang Tong, Luu Chinh đanh cung tram quan đen chuc mung Tho Hoang roi ve. Thuong thu bo Binh La Điem, Cap su trung Vuu Mau, Trung thu Xa nhan Hoang Thuong, Ngu su Hoang Đo... đeu dang so cau xin, Quang Tong khong theo. Mai đen khi Thuong thu bo Lai Trieu Nhu Ngu đich than đen xin, Quang Tong moi bang long. Hom sau thi Quang Tong cung Ly hau đen cung Trung Hoa. Lan nay cha con gap mat that vui ve hoa hop, moi ran nut co ve nhu đa đuoc hoa giai. Cuoi nam đo, Quang Tong lai đen cung Trung Hoa dang Thuong hoang Ngoc điep va Thanh chanh hoi yeu.
Tet nguyen đan nam thu tu Thieu Hi (1193), Quang Tong trieu yet cung Trung Hoa, Hoang hau cung đi theo. Thang 9 AL, nhan tiet Trong Minh (tuc ngay sinh Quang Tong), bach quan lai xin đen cung Trung Hoa, Đe khong nghe. Cap su trung Ta Tham Phu lai tau xin voi loi le thong thiet. Quang Tong hieu ra, moi truyen lenh cho xe đua đen cung Trung Hoa. Nhung khi đe vua buoc toi ngu binh thi Ly hau luu lai, noi

Troi lanh, quan gia ve cung uong ruou.
Trung thu Xa nhan Tran Pho Luong chay theo niu ao Quang Tong, xin đung ve cung. Ly hau quat mang mot hoi roi truyen chi khong đen cung Trung Hoa nua, bach quan đanh phai ra ve. Đen thang 10, Thuong thu bo Cong Trieu Ngan Du vao gap Tho Hoang. Tho Hoang noi

Tram tu luc thu luong đen nay chua thay mat Hoang đe. Bon cac khanh vao trieu kien nho tau xin viec nay.
Hom đo la ngay khanh tiet, Quang Tong lay co co benh khong đen. Huu Thua tuong Cat Bat suat bach quan đen chuc mung. Khi đo Quang Tong đa lau khong trieu yet Tho Hoang, tu Te tuong tro xuong đeu dang so tu trach. Gia vuong phu Duc thien Hoang Thuong va Bi thu lang Banh Quy Nien xin đuoi lu noi thi Duong Thuan Khanh, Tran Nguyen; Quang Tong khong tra loi. Co Thai hoc sinh Uong An Nhan dan đau 208 nguoi xin Quang Tong toi cung Trung Hoa đeu khong đuoc bao.


= Tu choi chu tang =
Mai đen thang 12 nam 1194, Quang Tong moi lai ve cung Trung Hoa, sang Tet Nguyen Đan nam tiep theo lai đen trieu yet mot lan nua, va đo cung la lan cuoi cung.
Ngay Quy Dau thang 1 AL, Tho Hoang bat đau cam thay khong khoe. Sang thang 4 AL, benh tinh đa tro nang ma khong thay Quang Tong đen tham. Quan than nhieu lan lien danh cau xin cung chang an thua, sau đo Quang Tong con cung Ly hau đi choi vuon Ngoc Tan mac cho Thuong hoang song chet the nao. Thuong thu bo Binh La Điem xin ve cung Trung Hoa, Trung thu Xa nhan Banh Quy Nien dap đau cau xin đen chay mau, Quang Tong van khong theo. Ve sau quan than lai lien danh cau xin, Quang Tong moi chap nhan nhung cuoi cung lai khong đi. Thang 5 AL, Tho Hoang benh tinh nguy kich, rat muon gap Quang Tong, đa sai Ta Huu đen trieu nhieu lan. Luu Chinh dan đau tram quan cau xin, Quang Tong phat tay ao bo đi vao trong cung. Hai hom sau Luu Chinh lai cau xin cung khong đuoc, ben cung tram quan ra Chiet Giang đinh cho toi, Quang Tong chang them đe y. Tho Hoang đuoc tin, trieu Han Thac Tru (chau re cua Thai hau) vao hoi chuyen va đong y cho Thac Tru ra trieu moi nguoi vao thanh. Cuoi cung La Điem, Banh Quy Nien, Hoang Thuong... thuyet phuc đuoc Quang Tong cu Gia vuong Khoang đen tham hoi Tho Hoang. Gia Vuong đen noi, Tho Hoang to ra xuc đong, nuoc mat chay dai.
Luc nay Cat Bat đa bi bai tuong, Luu Chinh mot minh nam quyen. Đem Mau Tuat thang 6 AL nam Thieu Hi thu 5 (28 thang 6 nam 1194), Tho Hoang mat o cung Trung Hoa. Noi thi trong cung Trung Hoa bao viec cho Luu Chinh va Trieu Nhu Ngu. Hom sau Quang Tong thiet trieu, Nhu Ngu tau viec Thuong hoang bang va xin Hoang thuong đen cung Trung Hoa chiu tang. Quang Tong chuan y, nhung mai đen qua trua van khong ra ngoai. Luu Chinh, Trieu Nhu Ngu cung toi cung Trung Hoa lo viec tang le. Nhung Quang Tong khong đen thi khong co nguoi chu tang, ho ben moi Thai hau Ngo thi đung ra lam chu, phat tang o đien Thai Cuc.


= Thoai vi va qua đoi =
Quang Tong ha chieu ton Thai hau lam Thai hoang Thai hau, Tho Thanh Hoang hau lam Hoang thai hau, nhung van khong ra ngoai. Luu Chinh ban voi Diep Thich xin đe cho Gia vuong chap chanh đe yen long dan. Luu Chinh bang long, suat phu than đen tau xin. Đen lan tau thu sau, Quang Tong moi phe hai chu "rat tot". Te chap xin phe ro rang hon, Quang Tong phe them "đa may nam nay, chi muon an nhan". Luu Chinh đoc xong rat hoang hot, ban voi Trieu Nhu Ngu. Chinh muon Thai tu giam quoc, Nhu Nhu ban rang Quang Tong nen nhuong ngoi. Luu Chinh ca so, ben gia benh đe xin nghi. Luu Thua tuong đi roi, nhan tinh bat an. Mot hom Quang Tong len trieu, bong nhien nga lan xuong đat roi bat tinh. Trieu Nhu Ngu cung Tri Cap Han Thac Tru ban viec noi thien. Sau đo Thac Tru vao tau voi Thai hoang Thai hau, Thai hoang khong cho. Nhung co Noi thi Quan Le cung thuyet phuc het loi, Thai hoang Thai hau moi chiu. Quan Le bao voi Thac Tru rang ngay mai sang som Thai hoang Thai hau se buong rem chap chinh. Thac Tru bao voi Nhu Ngu. Nhu Ngu moi them Tran Quy, Du Doan Le đen gap, sai đien soai Quach Cao nhan đem toi đem binh chia ra bao ve đai noi nam bac, quan le su Pho Xuong đuoc lenh bi mat lam Hoang bao. Ngay hom sau, quan than co mat đong đu, Gia vuong cung mac ao tang đen. Trieu Nhu Ngu cung tram quan đen gap Thai hoang Thai hau đang ngoi trong rem, xin đe Gia vuong len ngoi Hoang đe. Chieu viet

Hoang đe co benh, đen nay van khong the chiu tang, tung đa ghi ngu but muon lui ve nghi ngoi. Hoang tu Gia vuong Khoang len ngoi Hoang đe. Ton Hoang đe la Thai thuong hoang đe, Hoang hau la Thai thuong hoang hau, doi sang cung Thai An.
Thai hoang Thai hau đong tinh. Bon Nhu Ngu lai xin rang tu ray ve sau se tau viec voi tu quan, xin Thai hoang Thai hau lam chu giai quyet hiem nghi giua hai cung cha con. Thai hoang Thai hau lenh Ngu Nhu lap Gia vuong lam Tan đe. Gia vuong len ngoi, tuc la Tong Ninh Tong, ton Quang Tong va Ly hau la Thai thuong hoang đe, Thai thuong hoang hau. Thang 7 nam 1200, Thai thuong hoang hau qua đoi, thuy la Tu Y. Hai thang sau, ngay 17 thang 9, Thai thuong hoang cung gia bang, mieu hieu la Quang Tong. Quang Tong Hoang đe o ngoi 5 nam, lam Thai thuong hoang 6 nam, tho 54 tuoi. Quang Tong đong thoi cung la vi Thai thuong hoang cuoi cung cua Nam Tong noi rieng va nha Tong noi chung.


Gia đinh = Hau phi =

Tu Y Hoang hau (慈懿皇后, 1145 - 1200), ten la Ly Phuong Nuong (李鳳娘), nguoi An Duong, cha la Khanh Vien quan Tiet đo su Ly Đao (李道). Tu nho, ba co tinh kieu ngao, hay ghen ghet. Nam 17 tuoi, đuoc cuoi cho chau cua Cao Tong Hoang đe la Trieu Đon lam Phi, phong hieu la Đinh Quoc Phu nhan (定國夫人). Khi lam Hoang hau, Ly Phuong Nuong tac oai tac quai, lung đoan trieu chinh, do y minh sinh ha đuoc Hoang tu la Trieu Khoach.
Hoang Quy phi (黃貴妃, ? - 1191), đuoc phong lam Hoa Nghia Quan Phu nhan (和義郡夫人) khi cuoi lam ty thiep cua Thai tu Trieu Đon. Đen khi Quang Tong đang vi, lap lam Quy phi (貴妃). Nam 1191, Quang Tong co viec ra khoi cung, Hoang Quy phi bi Ly Hoang hau hai chet rat the tham.
Truong Quy phi (张贵妃), bi Ly Hoang hau đuoi khoi cung.
Phu Tiep du (符婕妤), bi Ly Hoang hau đuoi khoi cung.


= Hoang tu =
Truong Bao Ninh quan Tiet đo su Trieu Đinh (趙梃), chet yeu, me la Ly Hoang hau
Tong Ninh Tong Trieu Khoach (趙擴), me la Ly Hoang hau


= Cong chua =
Van An Cong chua (文安郡主)
Hoa Chinh Cong chua (和政郡主)
Te An Cong chua (齊安郡主)
Ca ba đeu chet non. Truy tang Cong chua vao nam Thieu Hy thu nhat (1190).


Tham khao Tong su
Tu tri thong giam


Chu thich