Van Mieu – Quoc Tu Giam la quan the di tich đa dang, phong phu hang đau cua thanh pho Ha Noi, nam o phia Nam kinh thanh Thang Long. Quan the kien truc Van  Mieu – Quoc Tu Giam bao gom: ho Van, khu Van Mieu – Quoc Tu Giam va vuon Giam, ma kien truc chu the la Van mieu (chu Han: 文廟) - noi tho Khong Tu, va Quoc tu giam (chu Han: 國子監) - truong đai hoc đau tien cua Viet Nam. Khu Van Mieu – Quoc Tu Giam co tuong gach vo bao quanh, phia trong chia thanh 5 lop khong gian voi cac kien truc khac nhau. Moi lop khong gian đo đuoc gioi han boi cac tuong gach co 3 cua đe thong voi nhau (gom cua chinh giua va hai cua phu hai ben). Tu ngoai vao trong co cac cong lan luot la: cong Van Mieu, Đai Trung, Khue Van cac, Đai Thanh va cong Thai Hoc. Voi hon 700 nam hoat đong đa đao tao hang nghin nhan tai cho đat nuoc. Ngay nay, Van Mieu – Quoc Tu Giam la noi tham quan cua du khach trong va ngoai nuoc đong thoi cung la noi khen tang cho hoc sinh xuat sac va con la noi to chuc hoi tho hang nam vao ngay ram thang gieng. Đac biet, đay con la noi cac si tu ngay nay đen "cau may" truoc moi ky thi quan trong.


Lich su Van mieu đuoc xay dung tu nam 1070, tuc nam Than Vu thu hai đoi Ly Thanh Tong. Đai Viet su ky toan thu, Nxb. Khoa hoc xa hoi, Ha Noi, tap 1, tr.234 chep: "Mua thu thang 10, lam Van Mieu, đap tuong, Khong Tu, Chu Cong va Tu phoi, ve tuong That thap nhi hien, bon mua cung te. Hoang thai tu đen đay hoc."  Nhu vay Van mieu ngoai chuc nang tho cac bac Tien thanh, Tien su cua đao Nho, con mang chuc nang cua mot truong hoc Hoang gia ma hoc tro đau tien la Thai tu Ly Can Đuc, con trai vua Ly Thanh Tong voi Nguyen phi Y Lan, luc đo moi 5 tuoi, đen nam 1072 len ngoi tro thanh vua Ly Nhan Tong.
Nam 1076, Ly Nhan Tong cho lap truong Quoc Tu giam o ben canh Van mieu, co the coi đay la truong đai hoc đau tien o Viet Nam. Ban đau, truong chi danh rieng cho con vua va con cac bac đai quyen quy (nen goi ten la Quoc tu). (Viet su thong giam cuong muc. Nxb. Van su đia. 1957) chep: "Binh Thin, nam Anh Vu Chieu Thang thu 1 thang 4... lap nha Quoc tu giam; tuyen trong cac van than lay nhung nguoi co van hoc, bo vao đo". Nam 1156, Ly Anh Tong cho sua lai Van mieu va chi tho Khong Tu.
Nam 1253, vua Tran Thai Tong đoi Quoc Tu giam thanh Quoc Hoc vien cho mo rong va thu nhan ca con cai cac nha thuong dan co suc hoc xuat sac. Chuc nang truong Quoc hoc ngay cang noi bat hon chuc nang cua mot noi te le "Quy Suu nam thu ba (1253)... Thang 6 lap Quoc Hoc vien, to tuong Khong Tu, Chu cong va A Thanh, ve tuong 72 nguoi hien đe tho... Thang 9 xuong chieu cho cac nho si trong nuoc đen Quoc hoc vien giang hoc tu thu, luc kinh" (ĐVSKTT). Lay Pham Ung Than giu chuc Thuong thu kiem chuc Đe đieu Quoc Tu vien đe trong nom cong viec hoc tap tai Quoc Tu giam".
Đoi Tran Minh Tong, Chu Van An đuoc cu lam quan Quoc Tu giam Tu nghiep (hieu truong) va thay day truc tiep cua cac hoang tu. Nam 1370 ong mat, đuoc vua Tran Nghe Tong cho tho o Van mieu ben canh Khong Tu.
Sang thoi Hau Le, Nho giao rat thinh hanh. Vao nam 1484, Le Thanh Tong cho dung bia cua nhung nguoi thi đo Tien si tu khoa thi 1442 tro đi (chu truong đa đe ra nam 1442 nhung chua thuc hien đuoc). Moi khoa, mot tam bia đat tren lung rua. Toi nam đo, nha Le đa to chuc đuoc 12 khoa thi cao cap, Le Thanh Tong (1460 - 1497) đa to chuc đeu đan cu ba nam mot lan, đung 12 khoa thi.
Khong phai khoa thi nao tien hanh xong đeu đuoc khac bia ngay, khong phai bia đa dung thi truong ton, khong hu hong, khong mat mat. Tung thoi co nhung đot dung, dung lai lon, nhu nam 1653 (Thinh Đuc nam thu nhat), nam 1717 (Vinh Thinh nam thu 13).
Cuoi trieu Le, thoi Canh Hung, bia van đuoc khac đeu đan. Du khong con giu đuoc đu bia, nha cong trinh đieu khac gia tri va tu lieu lich su quy bau.
Nam 1762, Le Hien Tong cho sua lai la Quoc Tu giam, co so đao tao va giao duc cao cap cua trieu đinh. Vao thoi Canh Hung, Vu Mien, Nguyen Nghiem, Nguyen Le cho đuc Bich Ung đai chung (chuong lon Bich Ung).
Đoi nha Nguyen, Quoc Tu giam lap tai Hue. Nam 1802, vua Gia Long an đinh đay la Van mieu Ha Noi. Tong tran Bac Thanh Nguyen Van Thanh cho xay them Khue Van cac ben canh gieng vuong. Nhu vay vao đau thoi Nguyen, Van mieu Thang Long đa mot lan đuoc sua sang chi con la Van mieu cua tran Bac Thanh, sau đoi thanh Van Mieu Ha Noi. Con Quoc Tu giam thi đoi thanh hoc đuong cua phu Hoai Đuc va sau đo tai khu vuc nay xay đen Khai Thanh đe tho cha me Khong Tu.
Đau nam 1947, thuc dan Phap na đan đai bac lam đo sap can nha, chi con cai nen voi hai cot đa va 4 nghien đa. Ngay nay toan bo khu Thai Hoc đuoc xay dung voi dien tich 1530m2 tren tong dien tich 6150m2 gom cac cong trinh kien truc chinh la Tien đuong, Hau đuong, Ta vu, Huu vu, nha chuong, nha trong đuoc mo phong theo kien truc truyen thong tren nen đat xua cua Quoc Tu giam.


Kien truc Quoc Tu giam nam o phia Nam thanh Thang Long, xua thuoc thon Minh Giam, tong Huu Nghiem, huyen Tho Xuong; thoi Phap thuoc cung nhu nay thuoc khu vuc trung tam noi thanh cua thanh pho Ha Noi. Bon mat đeu la pho, cong chinh la pho Quoc Tu Giam (phia Nam), phia Bac la pho Nguyen Thai Hoc, phia Tay la pho Ton Đuc Thang, phia Đong la pho Van Mieu. Quan the kien truc nay nam tren dien tich 54331m2 bao gom: ho Van, khu Van Mieu – Quoc Tu Giam va vuon Giam ma kien truc chu the la Van Mieu noi tho Khong Tu va Quoc Tu Giam, truong hoc cao cap đau tien cua Viet Nam tu xua đen bay gio
Nha Thai hoc sinh đoi Ly - Tran quy mo the nao, hien chua khao đuoc, vi cac tu lieu lich su khong thay ghi lai. Thoi thuoc Minh, nhieu di tich lich su van hoa bi đot hoac đua ve Yen Kinh, (Bac Kinh), nhung Van mieu van đuoc nguoi Minh ton trong. Nam Giap Ngo (1414) Hoang Phuc xin voi vua nha Minh cho lap Van mieu o cac chau, huyen trong ca nuoc.
Nam Quy Mao nien hieu Hong Đuc thu 14 (1483) Le Thanh Tong, đa thuc hien mot đot đai trung tu, đuoc ghi lai trong Đai Viet su ky toan thu nhu sau: Thang Gieng, mua xuan sua nha Thai hoc... Đang truoc nha Thai hoc dung Van mieu. Khu vu cua Van mieu co đien Đai Thanh đe tho Tien Thanh, Đong vu va Tay vu chia ra tho cac Tien hien, Tien nho; đien Canh Phuc đe lam noi tuc yet, Mot kho đe chua đo te khi va mot phong đe lam nha bep; đang sau nha Thai hoc, dung cua Thai hoc, nha Minh luan. Giang đuong phia đong va giang đuong phia tay thi đe lam cho giang day cac hoc sinh. Lai đat them kho Bi thu đe chua van go khac thanh sach; ben đong ben tay nha Thai hoc lam nha cho hoc sinh trong ba xa, moi ben ba day, moi day 25 gian đe lam cho nghi ngoi cua hoc sinh
Sach Đai Viet su ky toan thu cho biet vao thang 11 nien hieu Hong Thuan nam thu 3 (1511) vua Le Tuong Duc: Sai Nguyen Van Lang sua lai đien Sung Nho o Quoc Tu giam va 2 giai vu, 6 nha Minh Luan, phong bep, phong kho, cung lam moi 2 nha bia ben đong ben tay, moi gian ta huu đeu đe 1 tam bia
Van Mieu – Quoc Tu Giam nha Le đa đuoc Le Quy Đon mieu ta trong Kien van tieu luc (sach viet nam 1777) thi: Van mieu; cua Đai Thanh nha 3 gian 2 chai, lop bang ngoi đong (ngoi ong), Đong Vu va Tay Vu 2 day đeu 7 gian, đang sau cua nho 1 gian, đien canh phuc 1 gian 2 chai, nha bep 2 gian, kho te khi 3 gian 2 chai, cua Thai hoc 3 gian, co tuong ngang lop bang ngoi đong (ngoi ong), nha bia phia đong va tay đeu 12 gian, kho đe van khac sach 4 gian, ngoai nghi mon 1 gian, xung quanh đap tuong, cua hanh ma ngoai tuong ngang 3 gian, nha Minh Luan 3 gian 2 chai, Cua nho ben ta va ben huu đeu 1 gian, co tuong ngang. nha giang day o phia đong va phia tay 2 day, moi day đeu 14 gian. Phong hoc cua hoc sinh tam xa o phia đong va phia tay đeu ba day, moi day 25 gian, moi gian 2 nguoi.
Toan bo kien truc Van Mieu hien nay đeu la kien truc cung đinh thoi đau nha Nguyen. Khuon vien đuoc bao boc boi bon buc tuong xay bang gach vo (đay la san pham cua nha Hau Le)

Hien nay quan the kien truc Van Mieu – Quoc Tu Giam đuoc chia lam ba khu vuc chinh: 1 la ho Van, 2 vuon Giam va 3 la khu noi tu Van Mieu - Quoc Tu Giam (khu chu the), bo cuc đang đoi tung khu, tung lop theo truc Bac Nam, mo phong tong the quy hoach khu Van Mieu tho Khong Tu o que huong ong tai Khuc Phu, Son Đong, Trung Quoc. Tuy nhien, quy mo o đay đon gian hon, kien truc đon gian hon va theo phuong thuc truyen thong nghe thuat dan toc Viet Nam (tu the ky 17 đen the ky 19).


= Ho Van =

Phia nam, truoc mat Van Mieu la ho Minh Đuong hay Van ho, dan gian thuong goi la ho Giam. Chinh quyen thanh pho Ha Noi đa co gang giai toa, nhung hien nay dien tich cung chi con đuoc 12297 m2, giua ho co go Kim Chau, tren go dung Phan Thuy đuong (la noi dien ra cac buoi binh van tho cua nho si kinh thanh xua). Theo y đo kien truc, đay von la cai "tieu minh đuong" cua Van Mieu, la mot bo phan khang khit cua toan bo cong trinh kien truc chung. Nam 1863, trong dip sua nha bia Van Mieu, Van Ho đa đuoc mot lan tu sua. Su viec nay con ghi lai ro rang tren tam bia đa dung o go giua ho: Truoc mieu co ho lon, trong ho co go Kim Chau, vao khoang nien hieu Canh Tri (1668-1671), Tham tung ho Pham (Pham Cong Tru) lam 10 bai tho vinh Phan thuy đe ghi lai canh đep... Mua thu nam Quy Hoi nien hieu Tu Đuc (1863) toi  cung Cao đai Đang Luong Phu (Đang Ta) dung đinh bia Tien si va sua sang khu ho... Mua thu nam At Suu (1865), Đang su quan lai xuat tien nha xay mot đinh tren go Kim Chau. Đinh lam xong goi la Van Ho đinh.... .
Ngay 12 thang 2 nam 1998, trong khi nao vet cai tao ho Van đa tim thay tam bia Hoan Van ho bi, soan nam Bao Đai thu 17 (1942), do cu nhan khoa Quy Mao Hoang Huan Trung  soan. Đieu đac biet la mat sau cua bia khac ban dich chu Han ra chu Quoc ngu do đoc hoc Tran Trong Kim va Nguyen Quang Oanh dich. Cho biet ho nay va ca dai đat chay suot chieu dai me tay cua Van Mieu đeu thuoc quan the khu vuc Van Mieu – Quoc Tu Giam. Đen cuoi the ky 18 đau the ky 20 do phan cach đia gioi hanh chinh, khu vuc Van mieu thuoc đat tinh Ha Đong. Khi đat Van Mieu – Quoc Tu Giam trao lai cho tinh Ha Noi thi bo sot lai khu ho Van, vi the nam 1939 cac van than nho si tinh Ha Noi đe đon trinh Thi truong Ha Noi xin Cong su toan quyen Bac Ky tra lai ho Van vao đia phan Van Mieu, van bia co đoan viet: Ho nay o ngoai tuong cua thu ba Van Mieu ten la ho Minh Đuong hay la Van ho. Ho rong 1 van chin tram thuoc vuong tay, trong ho co go tron ten goi Kim Chau rong hai tram thuoc vuong tay.
Mot ho nuoc trong, quanh bo cay coi ram mat, mot go đat noi giua ho tren co mot kien truc nho đep lan duoi canh la xum xue, canh nay mo đau cho mot khu kien truc se tro thanh mot tam guong soi, nhan đoi canh tri, tao cam giac mat me diu dang ngay tu khi moi đat chan vao khu kien truc.

Khu noi tu Van Mieu - Quoc Tu Giam ton nghiem, đuoc ngan cach voi vuon Giam va khong gian ben ngoai bang tuong gach vo va đuoc chia lam 5 lop khong gian khac nhau, moi lop đuoc gioi han boi cac tuong gach va co cac cua thong nhau: mot cua chinh giua va hai cua phu hai ben voi cac kien truc chu the la: cong Van Mieu, cong Đai Trung, Khue Van cac, cong Đai Thanh, khu đien tho, cong Thai Hoc va ket thuc la khu Thai Hoc.


= Van Mieu Mon =

Phia truoc Van Mieu mon la tu tru (nghi mon) va hai tam bia Ha ma hai ben đo la moc ranh gioi chieu ngang phia truoc mat cong. Xua kia du cong hau hay khanh tuong, du vong long hay ngua xe he đi qua Van Mieu đeu phai xuong đi bo it nhat tu tam bia Ha ma ben nay sang toi tam bia Ha ma ben kia moi lai đuoc len xe len ngua. The đu biet Van Mieu co vi tri ton nghiem toi chung nao. Tu tru đuoc xay bang gach, hai tru giua xay cao hon tren co hinh 2 con nghe chau vao. Quan niem tam linh cho rang đay la vat linh thieng co kha nang nhan ra ke ac hay nguoi thien. Hai tru ngoai đap noi 4 con chim phuong xoe canh chap đuoi vao nhau. Tu tru co đoi cau đoi chu Han:

Đong, tay, nam, bac do tu đao
Cong, khanh, phu si, xuat thu đo
Tam dich:
Đong, tay, nam, bac cung đao nay (đao Nho)
Cong, khanh, phu si xuat than tu đuong nay
Van Mieu mon tuc la cong tam quan phia ngoai. Cong co ba cua, cua giua cao to va xay 2 tang. Tang tren co ba chu 文廟門 (Van mieu mon). Kieu dang kien truc Van Mieu mon nhieu net đoc đao rat đang luu y trong khi nghien cuu kien truc co Viet Nam. Nhin ben ngoai tam quan la 3 kien truc rieng biet. Cua chinh giua thuc chat xay 2 tang. Mat bang hinh vuong. Tang duoi to, tang tren nho chong len giua tang duoi. Ngay 18 thang 3 nam Khai Đinh thu 3, vua Khai Đinh bac tuan co đen chiem bai Van Mieu Ha Noi va lam hai bai tho tu tuyet bang chu Han, roi phan cho tinh than Ha Đong khac vao bia dung tren gac tam quan (rat tiec bia hien nay khong con, chi con lai be bia, hai mat be la hinh ho phu rat đep). Nguyen van hai bai tho nhu sau: 

Bai thu nhat
Hoa thanh Nam quoc ai van hoa,
Thanh đao chan truyen quan bach gia,
Tang vi Bac phuong danh giao đia,
Nghi ho mieu mao vinh nguy nga.
Tam dich:

Giao hoa lan tran khap nuoc ta,
Đao Thanh đung đau ca bach gia,
Nghe noi Bac phuong van vat thinh,
Thao nao Van Mieu van nguy nga.
Bai thu hai
Thoi trung van giao nhap Viem đo,
Bach the ton sung đe nhat Nho,
Thu đac Ly trieu luu co tich.
Kinh ky tu huu hao qui mo
Tam dich:

Thoi trung đao ay toi Viem đo,
Tram thua đe cao nhat đao Nho,
Trieu Ly van con luu dau cu,
Kinh thanh rieng đe mot quy mo.
Phia truoc cong tam quan la đoi rong đa cach đieu thoi Le, ben trong la đoi rong đa thoi Nguyen. Hai mat cong tam quan Phia ngoai co hai cau đoi ne (khong ro nien đai)

Cau đoi thu nhat
Đai quoc bat dich giao, bat bien tuc, tha ton sung chi, diec tin tu van nguyen huu tu
Ngo Nho yeu thong kinh, yeu thuc thoi, vo cau co da, thuong tu thanh huan vinh tuong đon.
Tam dich nghia la:

Nuoc lon trong giao duc, giu thuan phong, đao đuoc ton sung, tin tuong tu van nguyen co goc.
Nha Nho phai thong kinh, phai thuc thoi, cho nen co chap, nhung loi thanh huan phai ghi long.
Cau đoi thu hai
Si phu bao đap vi ha tai! Trieu đinh tao tuu chi an, quoc gia sung thuong chi y
The đao duy tri thu nhi! Le nhac y quan so tuy, thanh danh van vat so đo.
Tam dich nghia la:

Si phu co nhieu bao đap, on trieu đinh đao tao, y nha nuoc ton sung.
The đao nho đo duy tri, chon le nhac y quan, noi thanh danh van vat.


= Đai Trung Mon =

Tu cong chinh Van Mieu mon, vao khong gian thu nhat goi la khu Nhap đao, theo đuong thang toi cong thu hai la Đai Trung mon. Ngang hang voi Đai Trung mon ben trai co Thanh Đuc mon, ben phai co Đat Tai mon. Theo van ban cua ong Đo Van Ninh truoc đay hai cong ta mon va huu mon o phia truoc va bang Đai Trung mon, Thanh Đuc mon va Đai tai mon o phia sau. Hien nay hai ben la khong gian cay xanh va tham co  Buc tuong ngang noi ba cua vuon dai ra hai ben toi tan tuong vay doc ben ngoai. Hai ben ta huu cua ca khu Van Mieu, cung voi tuong ngang noi Van Mieu mon tao thanh mot khu hinh gan vuong co tuong vay khep kin ra vao bang Van Mieu mon. Trong khu vuc nay trong cay bong mat gan kin mat bang. Hai chiec ho chu nhat nam dai sat theo chieu doc ben ngoai. Canh nay gay nen cam giac tinh mich, thanh nha cua noi "van vat so đo". Cua Đai Trung mon lam kieu 3 gian, xay tren nen gach cao, co mai lop ngoi mui hai, co hai hang cot hien truoc va sau, o giua la hang cot chong noc. Gian giua cong treo mot tam bien nho đe 3 chu son then Đai Trung mon.
Con đuong thang tu Van Mieu mon toi Đai Trung mon lai vuon tiep thang toi Khue Van Cac. Tu hai cua Đat Tai va Thanh Đuc o hai ben cua Đai Trung, hai con đuong nho hon song song chay thang voi con đuong truc giua, chia khu vuc thu hai nay thanh 4 dai kha can bang. Hai ho nuoc đuoc đao o vi tri tuong tu nhu hai ho nuoc o khu vuc thu nhat. Viec lap lai mot khu vuc chi co cay co co, viec lam them day tuong ngan va lam them lop cua ra vao, đuoc cac nha kien truc cho la rat thanh cong trong y đo tao nen canh tham nghiem, tinh mich cua khu vuc kien truc.


= Khue Van Cac =

Khue Van cac (nghia la "gac ve đep cua sao Khue") la mot lau vuong tam mai, bao gom bon mai thuong va bon mai ha, cao gan chin thuoc, do Tong tran Nguyen Van Thanh trieu Nguyen đuong thoi cho xay dung vao nam 1805. Gac dung tren mot nen vuong cao can xung co lat gach Bat Trang moi be co chieu dai la 6,8 met. Đe buoc len đuoc nen vuong nay phai đi qua ba bac thang đa. Kieu dang kien truc Khue Van Cac rat hai hoa va đoc đao. Tang duoi la 4 tru gach vuong, moi canh cua tru co chieu dai mot met va tren cac mat tru đeu co cham tro cac hoa van rat tinh vi va sac sao. Tang tren la kien truc go son son thep vang tru mai lop va nhung phan trang tri goc mai hoac tren bo noc la bang chat lieu đat nung hoac voi cat co đo ben cao.
San go co chua 2 khoang trong đe bac thang len gac. Bon canh san co diem go cham tro tinh vi. Bon goc san lam lan can con tien cung bang go. Bon mat tuong bit van go, moi mat đeu lam mot cua tron co nhung thanh go chong toa ra bon phia. Cua va nhung thanh go chong tuong trung cho sao Khue va nhung tia sang cua sao . Me tren sat mai phia cua ngoai vao treo mot bien son son thiep vang 3 chu 奎文閣 (Khue van cac). Moi mat tuong go đeu cham mot đoi cau đoi chu Han thiep vang. Ca bon đoi cau đoi nay đeu rat co y nghia

Khue tinh thien lang nhan van xien - Bich thuy xuan tham đao mach truong.
Hy trieu phan suc long van tri - Kiet cac tran tang tap đai quan
Thanh lam Bac đau hoi nguyen khi - Nguyet te thu đam chieu co tam.
Thanh hien nhat thong đo thu phu - Van hien thien thu le nghia bang.
Tam dich nghia nhu sau:

Sao Khue troi sang, van minh rong - Song Bich xuan sau, mach đao dai
Trieu ta to điem nhieu van tri - Gac đep van hay đon khach xem
Bac Đau soi thanh nhieu khi tot - Đam thu bong nguyet sang long xua
Nuoc le nghia nghin nam van hien - Phu đo thu mot moi thanh hien
Gac Khue Van von la noi xua kia dung đe hop binh nhung bai van hay cua cac si tu đa thi trung khoa thi hoi. Gac nho, kien truc gian di nhung tao nha, đac biet lai đuoc chon dung giua nhung cay co thu xanh tot, canh gieng Thien Quang đay nuoc trong in bong gac.
Phan tich. Theo Kinh dich nhung con so le (1, 3, 5, 7, 9) thuoc ve duong, bieu hien su sinh soi nay no va phat trien, Khue van cac co 8 mai la bat quai, co them 1 noc o tren la 9, so cuu tru, so cuc duong. Theo quan niem cua nguoi xua, gieng Thien quang hinh vuong tuong trung cho mat đat, cua so hinh tron cua gac Khue van tuong trung cho bau troi, co y noi noi đay la noi tap trung moi tinh hoa cua troi đat, co y tuong đe cao trung tam giao duc van hoa Nho hoc Viet Nam. Ngay nay, Khue Van Cac o Van Mieu-Quoc Tu Giam đa đuoc cong nhan la bieu tuong cua thanh pho Ha Noi.

Cua Bi van ket thuc con đuong lat gach nho chay tu cua Thanh Đuc ben trai Bi van co nghia la trang suc nen ve đep. Y noi van chuong trau chuot sang sua, co suc truyen cam thuyet phuc con nguoi.
Cua Suc van ket thuc con đuong lat gach nho chay tu cua Đat Tai ben phai Suc Van co nghia la van chuong ham suc phong phu, co kha nang nuoi duong ve đep cua tam hon.
Hai cua nay cung voi gac Khue Van đong thoi mo đau cho khu vuc thu hai, khu vuc gieng Thien Quang va hai vuon bia Tien si.


= Gieng Thien Quang, bia Tien si =

Thien Quang tinh (tuc "gieng soi anh sang bau troi") con đuoc goi la Van Tri (ao Van). Thien Quang nghia la anh sang bau troi. Đat ten nay cho gieng, nguoi xay dung co y muon noi con nguoi thu nhan đuoc tinh tuy cua vu tru, soi sang tri thuc, nang cao pham chat, to đep nen nhan van. Gieng hinh vuong, quanh bo đeu xay hang lang trung cho đat, cua tron gac Khue Van tuong trung cho troi. Tinh hoa cua ca troi ca đat đeu đuoc tap trung o trung tam van hoa giao duc uy nghiem giua chon đe đo nay. Mot con đuong nho lat gach bao quanh gieng cho phep nguoi ta co the dao quanh gieng, len gac Khue Van, vao cua Đai Thanh hoac re sang 2 vuon bia đa o 2 ben.
Nhung co le di tich co gia tri bac nhat o đay la 82 tam bia Tien si dung o hai ben phai trai cua gieng Thien Quang, moi ben 41 tam dung thanh 2 hang ngang, mat bia đeu quay ve phia gieng. Ca hai ben, giua moi vuon bia xay mot toa đinh vuong, 4 mat bo trong, nen cao, giua nen co be, cua đeu trong thang xuong gieng. Đay la hai toa đinh tho bia. Xua kia hang nam xuan thu nhi ky trong Van Mieu lam le te thi o đay cung sua le vat cung bai cac vi tien nho cua nuoc ta ma quy tinh cao danh con khac tren bia đa. Trong 82 tam bia con lai toi ngay nay, tam som nhat dung vao nam 1484, khac ten cac vi tien si đo khoa Nham Tuat, nien hieu Đai Bao nam thu 3 (1442) tam cuoi cung dung vao nam 1780, khac ten cac Tien si đo khoa Ky Hoi, nien hieu Canh Hung nam thu 40 (1779). Tu khoa Nham Tuat, nien hieu Đai Bao nam thu 3 toi khoa cuoi cung la khoa Đinh Mui nien hieu Chieu Thong nam thu nhat 1787 tinh cho đu phai toi 124 khoa thi đinh, neu chi ke cac khoa thi Tien si, khong ke cac khoa Đong Cac va Che khoa thi cung phai 117 khoa, vay neu theo đung đien le trieu Hau Le thi phai lap đu 117 tam bia đe ten Tien si. The nhung trai qua bao con binh lua, vat đoi sao doi, so bia chi con la 82 tam. Nhieu tam bia no lap vao rua kia, nhieu tam nut vo phai gan chap lai.
Khi quan Tay Son tien vao Thang Long đa lam hu hai Van Mieu – Quoc Tu Giam. Nong dan trai Van Chuong xin Nguyen Hue dung lai bia đe ten Tien si trong nha Giam viet rang:

Bia Tien si dung trong Van Mieu
Khoi tu nam Đai Bao thu ba
Xi vao Nham Tuat hoi khoa
Thai Tong ngu tri thuoc nha Hau Le
Roi tu đo le ve Quoc Giam
Trai ba tram ba muoi tam nam rong
Đen nam thu 40 nien hieu Canh Hung vua Hien Tong
La khoa Ky Hoi cuoi cung het bia
Tinh gom lai so bia trong Giam
Ca truoc sau la tam muoi ba
Dung theo thu tu tung khoa
Bia kia sau thuoc cach xa bia nay 
Nha bia đu đong tay 10 noc
Vuong bon be ngang doc bang nhau
Moi be hai chuc thuoc tau
Cot cao muoi thuoc co lau chong diem
Coi the the ton nghiem co mot
Cua ra vao then chot quan phong
Bon quan nhat pham giam phong
Ba co, bay ve canh trong canh ngoai
Bia moi dung đay 2 noc truoc
Tam noc sau con gac luu khong
Nam nam cho đoi bang rong
Cac quan bo Le, bo Cong chieu hanh 

Thang 4 nam 1976 Vien Khao co hoc phoi hop voi phong Bao ton bao tang, So Van hoa Thong tin thanh pho Ha Noi đa khai quat đuoc mot con rua đa đe bia chim sau duoi long ho canh Khue Van Cac. Than bia chua thay, song su viec nay đa nang so bia Tien si len con so 83. Nhung nam thuc dan Phap xam luoc roi tam chiem Ha Noi, 2 vuon bia co luc hoang vang, co cao lut đau. Hien nay 2 vuon bia đa đuoc tu sua lai theo mau sua nha bia cuoi cung vao nien hieu Tu Đuc nam thu 16 (1863), do Bo chinh Ha Noi la Le Huu Thanh cung voi thu Hau quan Đo thong, Tong đoc Ha Ninh la Ton That Han va An sat Ha Noi la Đang Ta khoi xuong lam 2 nha bia moi nha 11 gian đe che mua nang cho cac di vat quy gia nay. Noi dung đuoc ghi ro trong 2 tam bia dung o ben trai san Đen Khai Thanh - Quoc Tu Giam (xem phan trich trong muc Đen Khai Thanh - Quoc Tu Giam)


= Đai Thanh Mon, khu đien tho =
Qua cua Đai Thanh la vao khong gian thu ba, khu vuc chinh cua di tich Quoc Tu Giam - Van Mieu. Cung nhu cua Đai Trung, cua Đai Thanh la mot kien truc 3 gian voi hai hang cot hien truoc sau va mot hang cot giua. Chinh giua, tren giap noc co treo mot buc hoanh khac 3 chu 大成門 (Đai thanh mon) theo chieu ngang, đoc tu phai sang trai. Ben phai hai hang chu nho doc khac Ly Thanh Tong, Than Vu nhi nien, Canh Tuat thu, bat nguyet phung kien co nghia la: "Thang 8 mua thu nam Canh Tuat, nien hieu Than Vu nam thu 2 đoi Ly Thanh Tong vang sac xay dung" . Ben trai mot hang chu doc khac: Đong Khang tam nien, Mau Ty trong đong đai tu co nghia la "Thang 11 nam Mau Ty nien hieu Đong Khanh nam thu 3 đai tu". Buc hoanh son thiep gian di, la san pham cua nam 1888, song no la minh chung cho mot lan tu sua lon vao thoi Đong Khanh nha Nguyen, va cung la mot bang cu gian tiep cho nam khoi dung Van Mieu vao thoi vua Ly Thanh Tong.
Cua Đai Thanh (cua cua su thanh đat lon lao), mo đau cho khu vuc cua nhung kien truc chinh, noi tho Khong Tu, Chu Cong, Tu phoi, That thap nhi hien v.v... va cung la noi giang day cua truong giam thoi xua, mang mot cai ten đay y nghia tuong khong con co the chon mot ten nao co y nghia hay hon.
Hai cua nho theo van ban cua ong Đo Van Ninh la Kim Thanh ben phai va Ngoc Thanh ben trai, hien nay la Kim Thanh mon va Ngoc Chan mon nam ngang voi cua Đai Thanh, song 2 cua nay khong mo vao thang khu vuc chinh, ma đe đi qua con đuong lat gach phia sau 2 day Ta Vu va Huu Vu đe tiep tuc qua sang khu Khai Thanh phia cuoi cung cua di tich.

Buoc qua cua Đai Thanh la toi mot san rong menh mong lat gach Bat Trang. Hai ben phai trai cua san la 2 day Huu Vu va Ta Vu. Chinh truoc mat la toa Đai Bai Đuong rong rai, to lon va tham nghiem trai suot chieu rong cua san noi giap voi đau hoi cua Ta Vu, Huu Vu 2 ben, tao thanh cum kien truc hinh chu U co kinh va thuyen thong. Sau Đai Bai Đuong, song song voi Đai Bai Đuong la toa Thuong Đien, co quy mo tuong tu ca ve chieu cao lan be rong. Đai Bai Đuong noi voi Thuong Đien bang mot Tieu Đinh hinh vuong. Neu tach rieng cum 3 kien truc nay ra ma noi thi chung đuoc xay dung  theo hinh chu cong ma Tieu đinh chinh la net so giua va Đai Bai Đuong, Thuong Đien la 2 net ngang tren va duoi.
Thuong Đien o phia sau 9 gian, tuong xay 3 phia, phia truoc co cua buc man đong kin 5 gian giua, 4 gian đau hoi co cua chan song co đinh. Nhin chung Thuong Đien kin đao va do đo cung toi hon Đai Bai, đo cung la y đo cua cong trinh su muon tao cho noi đay mot khong khi tham nghiem, u tich va ho đa thanh cong my man. Noi đay la noi tho nhung vi to đao Nho. Gian chinh giua co cai kham va ngai lon đe tren mot be xay, trong co bai vi Chi thanh tien su Khong Tu. Cach 2 gian 2 ben toi nhung gian khac cung co be xay va cung co kham, trong kham co ngai va bai vi. Ben trai co 2 ngai tho Tang Tu va Manh Tu; ben phai co 2 ngai tho Nhan Tu va Tu Tu. Bon vi đuoc tho tren đay tuc la Tu phoi đuoc quy đinh tho tu ngay moi xay dung Van Mieu. Ngoai bai vi ra ca 4 vi đeu co tuong go son thiep rat uy nghi.
Hai gian đau hoi cung co 2 kham lon xep chau vao gian giua, tho Thap triet gom nhung vi: Man Tu, Nhiem Tu, Đoan Moc Tu, Trong Tu, Boc Tu, Huu Tu, Te Tu, Ngon Tu, Chuyen Ton Tu, Chu Tu.
Toa Đai Bai ben ngoai cung xay 9 gian, nhung chi xay 2 tuong hoi con mat truoc mat sau đe trong. Toa Đai Bai nay co chuc nang hanh le trong nhung ky te tu xuan thu. Chi gian chinh giua co huong an tho con cac gian khac đeu bo trong. Tai đay treo kha nhieu hoanh phi cau đoi. Buc hoanh gian giua khac 4 chu Khang Hi ngu thu va Đong Khanh Mau Ty trong đong thuan đe (1888)
Cung nhu Thuong Đien, Đai Bai đuong mang đam phong cach kien truc thoi Hau Le, ke bay gian đon khong cham tro cau ky, chong đau lam theo kieu đau đo cot chong rat Viet Nam, khac han voi phong cach kien truc đong thoi cua nhung cong trinh o cac nuoc lang gieng.


= Đen Khai Thanh, Quoc Tu Giam =

Khu Khai Thanh la khu sau cung cua di tich. Tu Van Mieu sang đen Khai Thanh nguoi ta co the đi theo 2 con đuong lat gach phia sau Ta Vu va Huu Vu, hoac cung co the tu sau lung Thuong Đien qua cua tam quan. Cua nay la cua chinh cung xay 3 gian, co mai lop va canh cua đong mo. Tu ben ngoai vao đen Khai Thanh cung co the qua mot cong nho co canh mo o goc Đong Nam noi tiep giap voi buc tuong ngan 2 khu Van Mieu va Khai Thanh.
Đen Khai Thanh la noi tho cha me Khong Tu tuc la Thuc Luong Hot va Nhan Trung Tai. Phan nua dien tich cua khu nay la san phia truoc. San bi con đuong lat gach ngan đoi dan tu cua tam quan len chinh giua đen tho. Nua san ben trai co 2 tam bia ghi đai luoc nhu sau:
Thang Long la noi đo thanh cu; la nha Thai Hoc xua. Hai ben cua Van Mieu co dung bia đe ten Tien si, bat đau tu khoa Nham Tuat nien hieu Đai Bao, toi khoa Ky Hoi nien hieu Canh Hung, nay hien con 82 tam, đo chi la mot so nho. Trong thoi gian tu đo toi nay gio tap mua sa, co lap reu phong, co toi hon 20 tam chu khac bi mon, long chong moi noi moi tam, phan nhieu sut me khong the đoc đuoc het. Toi la Thanh đen lam quan o đay, van thuong muon lam viec ay. Mua thu nam nay, cong viec đo ban, toi ban voi quan tong đoc va quan an sat, ban cach lam nha ngoi moi ben 2 toa nha, moi toa 11 gian. Tam bia nao đo long chong thi đem xep lai, mat bia nao bi sut so thi đem so sanh ma khac lai. Cat giu lay vet tich xua vay... That su 2 tam bia nay cung la nhung tu lieu quy.
Kien truc đen Khai Thanh so sai hon song cung co Ta Vu, Huu Vu 2 ben va đen tho o giua. Đen Khai Thanh xua von la Quoc Tu giam, noi ren đuc nhan tai cho nhieu trieu đai. Nam 1946 quan Phap đa ban đai bac pha huy sach khong con lai mot kien truc nao. Kien truc ngay nay la hoan toan moi. Toan bo mai đeu đuoc lop hai lop ngoi lot, tren la mot lop chi day 1,5mm roi đen mot lop ngoi lot nua, va tren cung la ngoi mui hai. Phan giua cac cot nha voi chan đa tang cung đat mot tam chi day 1,5mm đe chong am tu duoi len. Nen san đeu đuoc lat gach bat kich thuoc 30x30x4cm. Xung quanh nha đeu đuoc bo via bang đa xanh. Quy mo kien truc khu Thai Hoc moi rat be the, trang nghiem va hai hoa voi kien truc canh quan cua khu Van Mieu phia truoc.


= Nha Tien đuong, Hau đuong =
Đay la cong trinh xay dung hoan toan moi do Trung tam thiet ke tu bo di tich - Bo Van hoa Thong tin thiet ke ky thuat, nam trong cong trinh trung tu khu Thai Hoc khoi cong xay dung ngay 13 thang 7 nam 1999.
Nha Tien đuong 9 gian voi 40 cot go lim chong mai, đau hoi xay tuong bang gach 30x30x7cm mat ngoai đe tran khong trat. Gian đau hoi va gian thu ba mat truoc, mat sau đeu co cua buc ban chan song con tien dan sang nha Hau đuong. 

So voi nha Bai đuong cua khu Van Mieu, cot cai cua nha Tien đuong đeu to va cao hon, đuong kinh cot la 0,48m, chieu cao cot la 7m. Tien đuong la noi trung bay truyen thong hieu hoc, ton su trong đao ngay nay, đong thoi cung la noi to chuc cac cuoc hoi thao khoa hoc, van hoa nghe thuat dan toc. Ong muong noi Tien đuong voi Hau đuong vao voi nhau va co hai cua sang nha chuong, nha trong.
Hau đuong la kien truc go hai tang, tang 1 gom 9 gian, 2 chai voi 72 cot go lim, trong đo 8 cot cai cao 11,5m đuong kinh 0,56m. Hai đau hoi xay tuong bang gach 30x30x7cm mat ngoai cung đe tran khong trat. Phia truoc la cua buc ban chan song con tien, xung quanh la vach đo lua. Gian đau hoi mat sau, gian thu 3 va gian thu 7 mat truoc la cua so chan song con tien.

Tang mot la noi ton vinh Danh su Tu nghiep Quoc Tu Giam Chu Van An va la noi trung bay ve Van Mieu - Quoc Tu Giam Thang Long va nen giao duc Nho hoc Viet Nam gioi thieu khai quat lich su hinh thanh va phat trien cua Van Mieu - Quoc Tu Giam cung nhung gia tri sau sac cua truyen thong ton su trong đao, hieu hoc, đe cao nhan tai, thua ke va phat huy di san van hoa dan toc.
Tang 2 co 5 gian xung quanh la vach đo lua, mat truoc co 5 cua va mat sau co 4 cua đe ra lan can phia truoc va sau.

Tang 2 la noi ton tho cac danh nhan đa co cong xay dung Van Mieu - Quoc Tu Giam va đong gop vao su nghiep giao duc Nho hoc cua Viet Nam. Đo la cac vi Ly Thanh Tong, Ly Nhan Tong va Le Thanh Tong.


= Nhung tu sua sau nam 1954 =
Nam 1954, sau ngay tiep quan Thu đo, co quan chu quan nganh van hoa Ha Noi trung tu lai hai day Đong vu, Tay vu o hai ben san Đai bai.
Ngay 28 thang 4, 1962: Bo van hoa đa cong nhan xep hang la khu di tich lich su cap Nha nuoc.
Ngay 25 thang 4, 1988: Thanh lap Trung tam hoat đong van hoa khoa hoc Van Mieu – Quoc Tu Giam co chuc nang quan ly tu bo, ton tao di tich cho xung đang voi danh tieng va vai tro trong lich su phat trien nen van hoa giao duc cua dan toc.
Nam 1991: Tu bo đien Đai Thanh va cai tao toan bo he thong thoat nuoc.
Nam 1992: Nao vet cap lai 4 ho nho o khu vuc thu nhat va thu hai.
Nam 1993: Tu bo tham co cay xanh, thay đat trong lai co, xay dung nha ve sinh, nha kho o sau day huu vu phia Tay.
Nam 1994: Xay dung lai 8 nha che bia, sap xep bia Tien si, moi ben 4 day, moi day 10 bia. Đat bia cua 2 khoa thi 1442 va 1448 vao giua hai toa đinh bia, đong thoi sua chua toan bo đuong đi trong khu di tich, nao vet gieng Thien Quang.
Nam 1995: Lap đat he thong đen chieu sang, tu bo tuong bao tu khu thu nhat đen khu thu tu cua Van mieu, tu sua nha Bai đuong, cong Đai Trung, cong Đai Thanh, Khue Van cac, cong Thai Hoc, son son thiep vang toan bo cac cot, cong, hoanh phi cau đoi cua khu di tich.
Ngay 13 thang 7, 1999: Khoi cong xay dung khu Thai Hoc lam noi ton vinh truyen thong van hoa dan toc. Đay la cong trinh ky niem 990 nam Thang Long - Ha Noi
Ngay 8 thang 10, 2000: Lam le khanh thanh.
Trong đot đai trung tu (1990-2000) hai đon vi thi cong la: Cong ty  Tu bo di tich va thiet bi van hoa Trung uong va Cong ty xay dung va phuc che cong trinh van hoa Ha Noi. Đa lam theo mau thiet ke cua Cong trinh xay dung khu Thai Hoc, Trung tam thiet ke tu bo di tich- Bo Van hoa Thong tin thiet ke my thuat. Đa tham khao Khong Mieu Khuc Phu, tinh Son Đong, que huong Khong Tu. Thiet ke quy hoach theo y nghia la mot noi di tich trung tam van hoa nho hoc.


= Đanh gia =
Khong Tu la nguoi Trung Quoc, Nho giao la san pham bat nguon tu Trung Quoc. Che đo dung Van Mieu tho Khong Tu cung do nguoi Trung Quoc che đinh. Viec dung Van Mieu o Viet Nam tat khong the khong phong theo che đo Trung Hoa. Song su khac biet giua Van Mieu Viet Nam va Van Mieu Trung Quoc lai rat lon va rat ro rang. Van Mieu Ha Noi vai tro cua no khong chi la mot nha quoc te ma no con la mot nha quoc hoc.
So sanh voi kien truc tho Khong Tu o Khuc Phu, Trung Quoc, ta de thay nhung điem di đong. Ca 2 noi Khuc Phu va Ha Noi đeu co nhung kien truc mang ten chung nhu Đai Trung mon, Đai Thanh mon, Khue Van Cac v.v... The nhung điem giong nhau chi la ten goi ma thoi.
Nhin chung bo cuc kien truc o Khuc Phu quy mo lon hon, Kien truc chu the sap xep tren truc Bac Nam la: Kim Thanh Ngoc Chan phuong, Linh Tinh mon, Thanh Thoi mon, cau Bich Thuy, Hoang Đao mon, Đai Trung mon, Khue Van cac, Đai Thanh mon, Hanh đan, Đai Thanh đien, Tam đien, Thanh Tich đien, đoi xung hai ben la cac cong nho, lau gac, Thi Le đuong va cac nha bia... Khai Thanh đien o ben Tay cua đien Đai Thanh... voi kieu dang kien truc chong diem, chong ruong đon bay to ve mau sac ruc ro, kien truc ram ri hon. Kien truc o Ha Noi quy mo nho hon, đi tu đau toi cuoi chi qua 5 cong, kien truc thoang hon song canh tri xung quanh nhu cay coi, ho nuoc, thanh nha, phong quang thi ro rang hon han.
Neu đi sau vao tung kien truc tu cot keo, chong đau, cho toi nhung buc van cham tro thi mot Trung Quoc, mot Viet Nam khong sao lan noi.
Cho du bong dang kien truc thoi Ly, Tran nay khong con dau vet noi đau, phan lon kien truc đeu la san pham cua thoi Le mat, song Van Mieu – Quoc Tu Giam Ha Noi van giu đuoc tron ven gia tri cua mot khu di tich kien truc co Viet Nam xung đang đuoc bao ton mai mai.
Vao ngay 9 thang 3 nam 2010, UNESCO đa chinh thuc cong nhan 82 tam bia tai Van mieu - Quoc Tu Giam, la Di san tu lieu the gioi
Nam 2012, Khue Van Cac chinh thuc đuoc chon lam bieu tuong cua thu đo Ha Noi nham ton vinh gia tri lich su cua Van Mieu - Quoc Tu Giam


Y nghia Ve mat di tich, 2 nha bia Tien si o 2 ben gieng Thien Quang la noi bao ton nhung di tich quy nhat cua ca khu di tich lich su nay. 82 tam bia Tien si hien con co gia tri ve nhieu mat. Đay la nhung tu lieu van tu ban goc duy nhat đuoc luu giu tai cho, lien tuc ke tu khi đuoc dung.

Nha su hoc co the tim thay o đay nhung tu lieu ve lich su giao duc, ve nhung ten tuoi gan bo voi lich su dan toc, que quan, danh tinh nhung bac nhan tai đuoc ghi cu the, chinh xac thong qua đo co the xac đinh tuoi cho nhieu di tich o nhung noi khong ghi nien đai.
Nha đia ly co the tra cuu nhung đia danh cu đe tim ra nhung vung đat co lien quan đen thoi hien tai.
Nha nghien cuu triet hoc co the tim o đay nhung chung cu đe xac đinh vai tro cua Nho giao o Viet Nam
Nhung nguoi Viet Nam o khap noi cung toi đay tim ten ho mot vi to nao đo thuoc dong ho nha minh xua đa co ten trong khoa bang
Đay con la nhung tu lieu co he thong lien tuc, it nhat cung trong vong 3 the ky (tu 1484 toi 1780) ve ky thuat đieu khac đa. Nha nghien cuu my thuat va cac nghe si tao hinh co the tu nhung hinh dang bia, rua, hoa van va cac mo tip cham khac tren bia ma tim ra tinh hoa cua nghe thuat dan toc đe phat huy, ap dung vao nhung sang tao hien đai.
Đa co nhieu bai nghien cuu viet ve bia Tien si, song viec khai thac tu lieu cua 2 nha bia van con tiep tuc. Cac nha khoa hoc đeu cho rang van bia tien si xung đang la pho "su đa" co nhieu gia tri đoc đao va hiem co ve van hoa, lich su, nghe thuat che tac... khong chi voi Viet Nam ma ca the gioi.


Ghi chu Xem them Van mieu Xich Đang
Van mieu
Quoc tu giam
Van mieu Bac Ninh
Van mieu Hue
Trang nguyen Viet Nam
Tien si Viet Nam


Tham khao Vu Tam Lang, Kien truc co Viet Nam, Nha xuat ban Xay dung, nam 1991.
Le Quy Đon, Kien van tieu luc, Nha xuat ban Su hoc, Ha Noi, 1962.
Đai Viet su ky toan thu, nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, Ha Noi, 1973.
Tap chi Nghien cuu lich su, so 46, thang 1 nam 1963.
Nguyen Quang Loc, Pham Thuy Hang, Van Mieu – Quoc Tu Giam, Thang Long - Ha Noi, Trung tam Hoat đong Van hoa Khoa hoc Van Mieu – Quoc Tu Giam, 2009.


Lien ket ngoai Bia Van mieu Ha Noi - Vien nghien cuu Han Nom Luu tru ngay 24 thang 12 nam 2013 tai Wayback Machine
Ong Nghe Tay hoc va Van Mieu Quoc Tu Giam Luu tru ngay 7 thang 11 nam 2009 tai Wayback Machine
Van mieu - Quoc Tu Giam nhin tu ve tinh