Chien Quoc tu cong tu (chu Han: 战国四公子) la bon vi cong tu noi tieng trong cac nuoc chu hau Son Đong thoi Chien Quoc trong lich su Trung Quoc. Hoat đong cua ca bon vi cong tu đeu lien quan toi tinh hinh chinh tri, quan su cuoi thoi Chien Quoc.
Bon vi cong tu co đong gop nhat đinh cho su ton vong cua cac quoc gia Son Đong truoc su xam thuc cua nuoc Tan lon manh phia tay khi đo.


Than the va quan he Bon vi cong tu gom co:

Manh Thuong quan Đien Van nuoc Te;
Binh Nguyen quan Trieu Thang nuoc Trieu;
Tin Lang quan Nguy Vo Ky nuoc Nguy;
Xuan Than quan Hoang Yet nuoc So;
Trong 4 cong tu, ba nguoi ke tren đeu la con chau vua chu hau, chi co Hoang Yet khong phai dong doi quy toc nhung cung la dong doi the gia nuoc So.
Trong cac cong tu, Manh Thuong quan Đien Van hoat đong som nhat, vao thoi Te Man vuong. Ong la con cua Đien Anh, ho hang cua vua Te Man vuong.
Sau Manh Thuong quan mot chut la Binh Nguyen quan Trieu Thang nuoc Trieu, con cua Trieu Vu Linh Vuong, em cua Trieu Hue Van vuong. Binh Nguyen quan lam Tuong Quoc nuoc Trieu tren 30 nam duoi 3 đoi vua Vu Linh vuong, Hue Van vuong, Hieu Thanh vuong.
Tin Lang quan Nguy Vo Ky la con ut cua Nguy Chieu Vuong, va la em cung cha khac me voi Nguy An Ly Vuong, tre nhat trong so 4 cong tu, nen xuat hien tren chinh truong muon hon so voi hai vi ke tren. Giua Manh Thuong quan cung Binh Nguyen va Tin Lang quan tung co quan he qua lai. Manh Thuong quan sang Tan roi tro ve đa đen o nha Binh Nguyen quan. Đen khi cuoi đoi, ong lai ta tuc voi Tin Lang quan. Con Phu nhan cua Binh Nguyen quan la chi cua Tin Lang quan.
Bat đau hoat đong muon hon ca la Xuan Than quan Hoang Yet nuoc So, sau khi đuoc So Khao Liet vuong trong dung phong lam thua tuong. Moi quan he giua ong va cac vi cong tu kia chu yeu tren linh vuc ngoai giao nham tuong tro nhau chong lai nuoc Tan ma khong co nhung giao du, quan he ca nhan.


Nuoi thuc khach Cac cong tu đeu gay uy tin va thanh the bang viec nuoi cac thuc khach trong phu. So thuc khach an ngu o nha cac cong tu khi đong co đen hang ngan. Su ky Tu Ma Thien ghi nhan Manh Thuong quan, Binh Nguyen quan va Tin Lang quan đeu co đen 3000 thuc khach trong nha. Ho đen o nho mot thoi gian va co the ra đi, khong co su rang buoc nhu cac thu ha duoi quyen cac vi cong tu nay.
Đoi voi cac vi cong tu, viec nuoi thuc khach hoan toan tu nguyen va vo đieu kien, khong he đoi hoi nhung nguoi khach phai đap ung đieu gi moi đuoc đen an o nha minh. Tat nhien, che đo đoi đai voi cac thuc khach cung khac nhau. Nguoi co đong gop hoac chung to đuoc it nhieu tai nang đuoc huong uu đai hon: an ngon hon, mac đep hon, đi lai co xe. Nguoc lai nguoi chua co đong gop gi hoac chua chung to đuoc kha nang gi thi huong đoi đai kem hon.
Thuc chat thoi Chien Quoc, khong chi co 4 cong tu nay moi nuoi thuc khach trong nha lam cho nho cay va khuech truong danh tieng. Su ky cung neu truong hop tuong quan nuoc Trieu la Liem Pha nuoi thuc khach, danh si Truong Nhi (sau con song qua thoi nha Tan, lam vua chu hau thoi Han So tranh hung) nuoi thuc khach nhung nhung nguoi khach nay khong giup đuoc gi cho ong trong su nghiep nhu cac vi cong tu kia.
Thuc khach trong nha cac cong tu, cung nhu cac nha quyen quy khac, co an ngon thi đen, khong co an ngon thi đi; hoac chu đac sung thi toi, chu that sung thi bo. Hoan canh đo Manh Thuong quan đa nem trai, tuong tu nhu tuong Liem Pha nuoc Trieu. Manh Thuong quan tung rat that vong va gian du vi su bac beo cua cac tan khach, khi ong đuoc phuc chuc thi ho lai keo ve. Nhung ong đanh chap nhan su thuc nhu vay, sau khi đuoc su phan tich cua Phung Hoan. Trong mot truong hop tuong tu, Liem Pha con đuoc mot nguoi khach noi thang:

Sao ngai thay viec muon the? Đao ban be trong thien ha, ket ban voi nhau nhu loi con buon, tro giao dich ngoai cho. Khi ngai co the thi chung toi theo, ngai khong co the thi chung toi đi, cai đo la le di nhien chu co gi đang gian!
Tuy nhien khong phai tat ca cac tan khach đeu song an bam va bac beo nhu vay. Nhieu thuc khach tro thanh mang luoi tinh bao huu hieu cho cac cong tu Manh Thuong quan, Tin Lang quan. Nguoi co nhieu thuc khach nguong vong va trung thanh hon ca trong tu cong tu la Nguy Vo Ky va Trieu Thang. Khong thay su chep nhung truong hop thuc khach bo cac vi cong tu nay đi khi ho gap kho khan, tham chi voi Nguy Vo Ky, hang ngan thuc khach con khang khai đi đau ra mat tran đanh Tan đe lieu chet bao đap.
Su tra on cua cac thuc khach đoi voi cac cong tu thuong chi thuc hien khi co su vu lien quan đen quoc gia cua vi cong tu hoac lien quan toi chinh ca nhan vi cong tu.


Su nghiep Khi nhieu vua chu hau bac nhuoc truoc su hung han cua nuoc Tan va lai mang tinh đo ky chang nhung voi cac tuong si duoi quyen ma ngay ca voi nguoi than thich, viec lap cong trang cua cac cong tu khong phai bao gio cung đuoc ung ho va suon se. So hai suc manh cua Tan, nhieu vua chu hau phan ung tieu cuc, ra quan cam chung, ho khong nhan ra loi ich cua viec tuong tro giua cac chu hau chang nhung nham cuu nguoi ma con cuu chinh minh, ho lai lo so viec cuu nuoc ban lam mat long Tan. Đien hinh trong cac vi vua đo la Nguy An Ly vuong (anh cua Vo Ky) va So Khao Liet Vuong (vua cua Hoang Yet). Đay cung chinh la mot trong nhung ly do khien viec hop tung chong Tan rat kho thanh cong.
Trong boi canh đo, vai tro cua tu cong tu trong viec thuc đay hop tung, tu ve truoc su xam lang cua nuoc Tan la rat quan trong. Ban than cac cong tu cung khong the tu minh lam ra nhung cong trang đo ma chinh cac thuc khach co nhung đong gop đang ke.
Su hau đai cac thuc khach cua cac cong tu đuoc ho đen đap. Nhung chuyen đi su mao hiem sang nuoc Tan cua Manh Thuong quan, đi sang nuoc So keu goi hop tung cua Binh Nguyen quan hoac cuop binh phu đi cuu nuoc Trieu trong tran Ham Đan cua Tin Lang quan Vo Ky đeu co vai tro đong gop cua cac thuc khach ma thanh cong. Ten tuoi nhung nguoi khach noi tieng nhat cua Manh Thuong quan la Phung Hoan, cua Binh Nguyen quan la Mao Toai, cua Tin Lang quan la Hau Doanh va Chu Hoi.
Ve mat quan su, Nguy Vo Ky lap nhieu cong trang nhat. Ong hai lan pha đuoc quan Tan o tran Ham Đan va tran Ha Ngoai, cuu nguy cho nuoc Trieu va chinh nuoc Nguy khoi nguy co som diet vong, gop phan keo dai cuc dien That hung thoi Chien Quoc. Cau chuyen Tin Lang quan trom binh phu cua Nguy An Ly vuong đe cuu nuoc Trieu la mot trong nhung chien dich đuoc tac pham Đong Chu Liet Quoc mo ta ly ky, hap dan nhat. Nuoc Trieu nho vao su mao hiem va dung cam cua Vo Ky đa qua đuoc con hiem ngheo sau that bai kinh hoang o tran Truong Binh.
Thanh tuu chu yeu cua cac vi cong tu nuoc Te, Trieu, So chu yeu tren linh vuc ngoai giao đe khien quoc gia giau manh hay chi it la qua con hiem ngheo. Manh Thuong quan nho cac thuc khach ma tron thoat qua cua ai Ham Coc cua nuoc Tan va đuoc vua Te phuc chuc thua tuong sau mot thoi gian bi that sung. Binh Nguyen quan khuyen vua Trieu thu nhan Thuong Đang cua Phung Đinh khien nuoc Trieu bi cuon vao cuoc chien tham khoc voi Tan o Truong Binh nhung sau đo chinh ong cuu van đuoc đai cuc bang viec loi keo đuoc nuoc So hop tung va cau đuoc vien binh cua Tin Lang quan đen đe đay lui quan Tan, giai vay cho kinh thanh Ham Đan.
Trong tu cong tu, Xuan Than quan noi len sau cung, thuc chat ong cung chi la nguoi hoc theo cach lam cua cac cong tu 3 nuoc kia va trong tu cong tu, ong cung la nguoi it thanh tuu nhat ve chinh tri, quan su trong moi quan he giua cac nuoc That hung.


Ket cuc Uy tin rat cao cua cac vi cong tu đa vuot ra ngoai pham vi bien gioi quoc gia va chinh đieu nay khien mot so vi gap phai su nghi ngo, đo ky cua cac quan vuong.
Manh Thuong quan, Tin Lang quan tuy tung đuoc vua Te, vua Nguy dung nhung cuoi cung cac vua Te, Nguy đeu so cac cong tu gianh mat ngoi ma đoat chuc. Manh Thuong quan ve cuoi đoi phai bo nuoc Te sang nuoc Nguy, o nho Tin Lang quan. Khoang 40 nam sau, toi luot Tin Lang quan bi mat chuc, chan nan sa vao tuu sac va qua đoi nam 243 TCN.
Trai lai, Binh Nguyen quan va Xuan Than quan đuoc hoan canh thuan loi hon, khong bi su ngo vuc cua vua, mac du danh tieng cua cac cong tu nay cung rat cao. Tuy nhien, chi co Binh Nguyen quan co ket cuc tron ven va la nguoi may man hon ca trong tu cong tu. Ong mat nam 251 TCN.
Xuan Than quan Hoang Yet nuoi chi lam La Bat Vi o nuoc So, nhan vua So hiem muon, ben dang nguoi thiep la Ly thi đa co mang cho So Khao Liet Vuong, muon thay con minh lam vua So. Nhung thu ha cua Hoang Yet la Ly Vien, anh cua Ly thi da tam con cao hon, nhan co em đuoc vua So sung ai, đa lot vao giu quyen trong cung cam. Đung luc vua So chet (238 TCN), Xuan Than quan vao cung lien bi Ly Vien phuc binh giet chet. Con Hoang Yet tuy tro thanh So U Vuong nhung nguoi đong vai La Bat Vi nuoc So la Ly Vien.
Su that sung hoac cai chet cua tu cong tu Chien Quoc it nhieu anh huong đen suc manh cua nuoc chu hau ma ho phuc vu. Sau khi Manh Thuong quan chay sang Nguy, Te Man vuong bi lien quan 5 nuoc (Tan, Nguy, Han, Trieu) ket hop tung theo nuoc Yen đanh. Man vuong bo chay va bi giet. Nuoc Te suyt bi diet vong va sau nay nho tai nang cua Đien Đan moi khoi phuc đuoc.
Sau khi Binh Nguyen quan qua đoi, nuoc Trieu khong con nguoi tai ben canh vua Trieu. Vua Trieu tin dung gian than Quach Khai, bo danh tuong Liem Pha va giet tuong tai Ly Muc, nen hon 20 nam sau thi nuoc Trieu bi Tan diet.
Ve Tin Lang quan, Su ky chep: 

"Tan nghe tin cong tu đa chet, ben sai Mong Ngao đanh Nguy lay hai muoi thanh, bat đau đat Đong Quan. Sau đo Tan dan dan nuot Nguy nhu tam an la dau, đuoc muoi tam nam thi bat Nguy Vuong, lam co dan thanh Đai Luong."
Nuoc So thoi Xuan Than quan cam quyen tro nen giau manh, banh truong diet nuoc Lo (256 TCN), nhung tu khi Hoang Yet chet, the nuoc đi xuong va hon 10 nam sau cung bi Tan tieu diet.
Mac du suc manh cua nuoc Tan ngay cang ap đao cac chu hau va xu the thong nhat cua quoc gia nay la kho đao nguoc, song thuc te cho thay su hien dien tren chinh truong cua bon vi cong tu gop phan duy tri, keo dai cuc dien That hung thoi Chien Quoc.


Chu thich Xem them Chien Quoc
Manh Thuong quan
Binh Nguyen quan
Tin Lang quan
Xuan Than quan


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, cac thien:
Manh Thuong quan liet truyen (孟嘗君列傳)
Binh Nguyen quan Ngu Khanh liet truyen (平原君虞卿列傳)
Nguy cong tu liet truyen (魏公子列傳)
Xuan Than quan liet truyen (春申君列傳)
Cat Kiem Hung chu bien (2005), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang