Tu ngay 28 thang 1 đen ngay 4 thang 2 nam 2023, mot khinh khi cau tam cao lon mau trang do Trung Quoc van hanh đa đuoc quan sat thay tren khong phan Bac My, bay tren bau troi Alaska, mien tay Canada, va Hoa Ky luc đia. Quan đoi My va Canada khang đinh khinh khi cau la mot thiet bi giam sat, trong khi chinh phu Trung Quoc noi rang no la mot phi thuyen dan su đuoc su dung chu yeu cho nghien cuu khi tuong đa bi lech huong do gio. Cac nha phan tich noi rang quy đao cua khi cau va nhung đac điem ve cau truc cua no khac voi nhung bong tham khong thuong đuoc su dung đe nghien cuu khi tuong. Bo Ngoai giao Hoa Ky noi rang khi cau co kha nang đinh vi cac thiet bi lien lac đien tu, bao gom đien thoai di đong va radio, va noi rang nhung may bay trinh sat U-2 cua My đuoc trien khai đe theo doi khi cau trong khong trung đa tiet lo rang khi cau mang theo ang-ten va cac thiet bi khac "ro rang đe do tham tinh bao va khong nhat quan voi cac thiet bi tren khinh khi cau thoi tiet." Bo Ngoai giao cho biet khinh khi cau do tham la mot phan cua chien dich giam sat toan cau do quan đoi Trung Quoc tien hanh, trong đo cac khi cau do tham Trung Quoc đa bay qua hon bon muoi quoc gia o nam chau luc.
Vao ngay 4 thang 2, Luc luong Khong quan Hoa Ky đa ban ha qua khi cau tren lanh hai ngoai khoi bo bien tieu bang Nam Carolina, theo lenh cua tong thong Hoa Ky Joe Biden. Cac manh vo tu khinh khi cau đa đuoc thu hoi va gui đen Phong thi nghiem FBI o Quantico, Virginia đe đuoc phan tich.
Su kien nay đa lam cang thang quan he Hoa Ky–Trung Quoc, khien cho mot chuyen cong du ngoai giao toi Bac Kinh—chuyen tham đau tien ke tu nam 2018—cua Ngoai truong Hoa Ky, Antony Blinken, bi huy. Su kien cung đa lam cang thang quan he Canada–Trung Quoc; do bi khi cau xam pham khong phan nen Canada đa trieu tap đai su Trung Quoc. Cac quan chuc Hoa Ky cung cao buoc rang cac khinh khi cau do tham khac cua Trung Quoc đa đi vao khong phan Hoa Ky trong nhung nam gan đay, va nhan dang them mot khinh khi cau khac cua Trung Quoc bay tren bau troi My Latinh vao ngay 3 thang 2 ma Trung Quoc đa xac nhan la thuoc ve nuoc nay. Vao ngay 10 thang 2, Luc luong Khong quan đa ban ha mot vat the tren khong khac tren lanh tho Hoa Ky theo lenh cua Tong thong Biden.


Boi canh = Lich su =
Khinh khi cau giam sat, mot trong nhung cong nghe quan su tren khong xuat hien som nhat, đa đuoc nhieu quan đoi su dung rong rai vao cuoi the ky thu 19 va 20, bao gom ca Hoa Ky va Lien Xo trong Chien tranh Lanh. Vao thoi điem xay ra su kien, chung hau nhu đa bi thay the boi su ra đoi cua ve tinh giam sat va may bay khong nguoi lai tang hinh va co the đieu khien, tuy chung van co mot so loi the, chang han nhu it ton kem khi san xuat va trien khai hon nhieu. Hoa Ky bat đau đau tu vao viec su dung khi cau trong quan đoi vao nam 2019 theo chuong trinh COLD STAR (Covert Long Dwell Stratospheric Architecture).


= Cong nghe cua Trung Quoc =
Khi cau đuoc cho la do mot nha thau quan su Trung Quoc san xuat theo thong tin lay tu cong thong tin mua sam cua Quan Giai phong Nhan dan. Mot phan tich cua Reuters ve mot bai bao tren tap chi cong nghe quoc phong cua Trung Quoc do nha nuoc kiem soat xuat ban vao thang 4 nam 2022 cho thay su quan tam ngay cang gia tang đoi voi cong nghe khinh khi cau quan su, am chi rang Trung Quoc nen "kich đong va huy đong he thong phong khong cua ke thu, tao đieu kien cho viec thuc hien trinh sat đien tu [va] đanh gia kha nang phat hien canh bao som va kha nang đap ung cua cac he thong phong khong". Sau khi khinh khi cau bi ban ha, cac phuong tien truyen thong chinh thuc cua Trung Quoc đa đang mot bai bao cua mot giao su o Đai hoc Beihang kiem đai ta cap cao đa nghi huu cua Luc luong Phong khong cua Quan Giai phong Nhan dan tuyen bo rang cuoc xam nhap đa đap ung mot đe xuat chien luoc trong bai luan nam 2014 cua ong co tieu đe "Đoi moi He thong Phong khong: Ton tai Lau dai Tren khong va Khong kich Bat thinh linh", (创新空防体系：持久留空与即时打击; Han-Viet: Sang tan Khong phong The he: Tri cuu Luu khong Du Tuc thoi Kich) trong đo ong noi khi cau la "lua chon tot nhat đe Trung Quoc xay dung he thong phong khong noi đia cua minh".


= Cang thang My–Trung =
Su kien khi cau nam 2023 dien ra khi quan he My–Trung đang o muc thap nhat trong hang thap ky, trong boi canh canh tranh chien luoc ngay cang gia tang giua hai sieu cuong quoc nay, bao gom ca hoat đong gian điep va trong cac linh vuc kinh te va quan su quan trong, bao gom chat ban dan, tri tue nhan tao, khoa hoc su song, vien thong 5G, va đien toan luong tu. Su co khi cau xay ra sau cac hanh đong truoc đay cua chinh phu Trung Quoc nham vao Hoa Ky, bao gom viec Trung Quoc đanh cap cac thiet ke cua may bay F-35 khoang muoi lam nam truoc đo va cac cuoc tan cong mang thanh cong do chinh phu Trung Quoc tai tro nham vao cac ho so xac nhan an ninh cua Van phong Quan ly Nhan su (2015), bo phan cham soc suc khoe cong ty Anthem (2015), va he thong Marriott International (2018). Vao nam 2022, Hoa Ky va cac đong minh đa ap đat them cac bien phap kiem soat xuat khau nghiem ngat đoi voi buon ban "cong nghe nen tang" (bao gom chip ban dan tien tien va cac cong nghe lien quan) cho Trung Quoc, voi muc đich ngan chan su phat trien quan su cua Trung Quoc. Chinh quyen Biden cung đa tim cach duy tri nhung chuoi cung ung khong bao gom Trung Quoc cac linh vuc quan trong.


= Su kien truoc đay =
Vao ngay 9 thang 2 nam 2023, Bo Ngoai giao Hoa Ky đa giai mat thong tin tinh bao ve khinh khi cau nay, tiet lo rang khinh khi cau bi ban ha tren Đai Tay Duong la mot phan cua ca mot phi đoi khinh khi cau giam sat quan su cua Trung Quoc bay qua hon bon muoi quoc gia va qua nam chau luc, bao gom My Latinh va Chau Au, voi cac no luc giam sat bao quat hon nham vao cac nuoc lan can bao gom Nhat Ban, An Đo, Viet Nam, Đai Loan, va Philippines.
Đay la khinh khi cau thu nam cua Trung Quoc đuoc phat hien la bay tren luc đia Hoa Ky ke tu nam 2017. Khinh khi cau cua Trung Quoc bi tinh nghi la co hoat đong do tham cung đa xam pham khong phan Hoa Ky o Florida, Guam, va Hawaii. Trong nhung lan đo, Trung Quoc đa thu hoi đuoc khi cau. Khong co lan xam pham nao keo dai nhu su kien nam 2023. Trong so cac su kien truoc đo, mot vu xay ra vao hoi đau nhiem ky tong thong cua Biden (2021–nay) va ba vu xay ra trong nhiem ky tong thong cua Donald Trump (2017–2021), theo mot quan chuc quoc phong cap cao giau ten cua Hoa Ky.  Hoa Ky đa khong phat hien ra nhung truong hop truoc đo vao thoi điem xay ra vu viec; chung chi đuoc phat hien sau đo boi cac co quan tinh bao Hoa Ky. Cac cuoc xam nhap khac truoc nam 2023 đa đuoc phat hien nhung van chua giai thich đuoc, đuoc cac nha chuc trach Hoa Ky phan loai la hien tuong di thuong khong xac đinh; nhieu su co chua đuoc xac đinh truoc đay đa đuoc giao cho luc luong đac nhiem cua Bo Quoc phong chiu trach nhiem đieu tra cac su kien nhu the. Trong hai nam truoc su co nam 2023, cac quan chuc Hoa Ky đa xac đinh mot so vu xam nhap la do tham bong bay cua Trung Quoc. Tu lenh Bo Tu lenh Mien Bac Hoa Ky (USNORTHCOM), Tuong Glen VanHerck noi rang viec Hoa Ky khong phat hien va xac đinh cac cuoc xam nhap truoc đo la "lo hong ve nhan thuc an ninh ma chung toi phai đieu tra them"; VanHerck đa thuc đay viec tang cuong su dung cac cam bien va radar vuot đuong chan troi đe phat hien cac moi đe doa.
Trump goi cac bao cao ve nhung vu khi cau xam nhap trong chinh quyen cua minh la "phan thong tin gia mao". Cuu tong thong Trump va mot so cuu quan chuc an ninh quoc gia hang đau trong chinh quyen cua ong cho biet ho khong biet ve bat ky vu xam nhap khi cau nao trong nhiem ky cua ho. Co van an ninh quoc gia cua Biden, Jake Sullivan, sau đo noi rang viec cai thien giam sat khong phan theo lenh cua Biden sau khi ong nham chuc đa phat hien ra cac vu xam pham truoc đo va "nang cao kha nang cua chung toi đe co the phat hien ra nhung thu ma chinh quyen Trump khong the phat hien ra".
Vao nam 2020, mot khinh khi cau tuong tu đa đuoc quan sat thay o Sendai, Nhat Ban; vao thoi điem đo, no khong đuoc xac nhan la khi cau tu Trung Quoc. Tuong tu, vao thang thang 9 nam 2021, mot khinh khi cau khac co đac điem tuong tu đa đuoc quan sat thay o Hachinohe, Nhat Ban, mac du vao thoi điem đo no cung khong đuoc xac đinh la co nguon goc tu Trung Quoc. Vao thang 2 nam 2022, mot vai qua khi cau cung đuoc phat hien ngoai khoi Đai Loan, nhung Bo Quoc Phong Đai Loan noi rang chung co kha nang cao la đe quan sat khi tuong cho Chien khu Đong cua Quan đoi Trung Quoc va khong co nguy co an ninh tuc thoi nao.


Su kien = Cau truc =


 Kich thuoc, trong tai, va đong co  Khinh khi cau cho mot trong tai ben duoi đuoc mo ta la mot "buong cong nghe" uoc tinh co kich thuoc bang "hai hoac ba chiec xe buyt đua đon hoc sinh" va đuoc cung cap nang luong boi muoi sau tam pin mat troi gan tren trong tai; ban kinh cua than khi cau lon hon rat nhieu. Tong tu lenh  USNORTHCOM va NORAD, Glen VanHerck, uoc tinh trong tai nang hon 2.000 pound (910 kg).
Nguoi phat ngon cua Hoi đong An ninh Quoc gia, Đo đoc John Kirby, cho biet phi thuyen co mot canh quat va co the đuoc đieu khien. Cac quan chuc My noi voi cac nha ngoai giao o Bac Kinh rang chiec tau co canh quat va chan vit. Mot nguoi phat ngon cua Bo Ngoai giao Trung Quoc cho biet no co "kha nang tu đieu khien han che".  
Bo Quoc phong Hoa Ky cho biet khinh khi cau khong gay ra moi đe doa nao đoi voi nhung nguoi tren mat đat, va viec ban ha no tren mat nuoc se an toan hon va tang kha nang nghien cuu manh vo cho muc đich tinh bao.


 Kha nang tinh bao tin hieu  Hinh anh tu cac may bay U-2 bay gan voi khi cau đe phan tich phap y cho thay trong tai co chua ang-ten co kha nang đuoc su dung cho muc đich tinh bao tin hieu. Mot tai lieu cua Bo Ngoai giao Hoa Ky đuoc cong bo cong khai, sau khi khinh khi cau bi ban roi va cac manh vo đa đuoc thu gom, noi rang cac tam nang luong mat troi cua khi cau tao ra đu nang luong đe chay "nhieu cam bien thu thap thong tin tinh bao đang hoat đong" va ang-ten tren khinh khi cau co the thu thap va đinh vi đia ly cac thong tin lien lac, bao gom ca radio va cac tin hieu đien thoai di đong, nhung khong ro muc tieu cua khi cau la thiet bi cu the nao. Cac nha chuc trach Hoa Ky xac đinh nha san xuat khinh khi cau voi đo tin cay cao la mot cong ty co quan he truc tiep voi Quan Giai phong Nhan dan. Cac quan chuc Hoa Ky coi đay la mot vi du ve su hoa ket quan–dan su, trong đo cac doanh nghiep dan su đuoc hop nhat chat che vao quan đoi.
Cac chuyen gia đa ghi nhan su khac biet giua khi cau Trung Quoc va cac khi cau thoi tiet thong thuong. Khinh khi cau thoi tiet tieu chuan thuong rong khoang 20 foot (6 m), nho mot phan tu đuong kinh cua khinh khi cau Trung Quoc. Mac du cac cam bien thoi tiet đa tro nen phuc tap hon theo thoi gian, nhung chung ve co ban van khong đuoc thay đoi ke tu nhung nam 1970 hoac 1980, va nhat quan tren toan cau. Khi đuoc hoi khinh khi cau co the thu thap thong tin tinh bao nao ma ve tinh khong the thu thap đuoc, luc no đuoc quan sat la đang bay lang vang tren Can cu Khong quan Malmstrom—noi đat cac ten lua hat nhan cua My, chuyen gia kiem soat vu khi Jeffrey Lewis noi: "Ban co the do xem lieu cac thap vo tuyen co đang truyen tin hieu hay khong. Nhung [...] ban [cung] co the lay mot may do RF va lai vong quanh Montana va đen gan cac silo hon khi cau [ma]." Cac chuyen gia đuoc BBC phong van cho biet viec bong bay thoi tiet ton tai lau nhu qua khi cau trong su kien nay la đieu bat thuong va qua khi cau "co the tinh vi hon nhung gi Trung Quoc noi".


= Phat hien =
Cac khi cau tam cao (o tang binh luu) rat kho co the phat hien. Mot nghien cuu cua Đai hoc Khong cua Luc luong Khong quan Hoa Ky nam 2005 cho biet cac khinh khi cau giam sat thuong co tiet dien radar rat nho, "vao khoang mot phan mot tram met vuong, tuong đuong voi mot con chim nho", va ve co ban khong co tin hieu hong ngoai, lam phuc tap viec su dung vu khi phong khong. Mot bai bao nghien cuu nam 2009 cua mot si quan Khong luc Hoa Ky đa phat hien ra rang nhung chiec phi thuyen nhu vay "von di co tinh tang hinh" do co mot tin hieu hong ngoai nho o đo cao lon (do khi tro va luong nhiet toa ra rat thap cua khi cau) va do radar kho phat hien (bong bay thieu cac canh sac nhon va cau truc kim loai).
Khinh khi cau lan đau tien đuoc cong chung chu y vao ngay 1 thang 2 nam 2023, khi cuu bien tap vien cua to Billings Gazette, Chase Doak, phat hien ra vat the phia tren bau troi Billings, Montana, sau khi thay cac bao cao đua tin rang khong phan xung quanh Billings đa bi đong. Ban đau anh cho rang đo la mot ngoi sao hoac mot vat the bay khong xac đinh. Doak đa lien lac voi ban cua minh va nhiep anh gia Larry Mayer cua Billings Gazette, va ca hai đa chup anh qua khi cau bang ong kinh tele. Mayer cung đa gui nhung hinh anh nay đen mot loat cac co quan chinh phu khac nhau. Sau khi cac buc anh đuoc đang tai tren Billings Gazette va nhan đuoc su đua tin rong rai cua truyen thong, Bo Quoc phong Hoa Ky va Bo Quoc phong Canada đa thong bao vao ngay 2 thang 2 rang NORAD biet ve mot khinh khi cau giam sat tam cao đuoc tin la cua Trung Quoc va đa theo doi no trong "vai" ngay. Khinh khi cau đa bay o đo cao 60.000 foot (18.000 m) tren Billings vao thoi điem đo.
Cac quan chuc quoc phong My đa can nhac ban ha qua khi cau nhung ban đau quyet đinh khong lam nhu vay do nguy co cac manh vo lam thuong dan thuong tren mat đat. Mot cuoc hop đa đuoc trieu tap trong đo Bo truong Quoc phong Lloyd Austin; Chu tich Hoi đong Tham muu truong Lien quan, Đai tuong Mark Milley; Tu lenh NORTHCOM/NORAD, Tuong VanHerck; va cac chi huy quan su khac tham du. Biden đuoc cac quan chuc khuyen nghi khong nen ban ha no vi cac manh vo co the đe doa dan thuong hoac gay thiet hai ve tai san.


= Đuong đi =

Khinh khi cau đa đi vao khong phan My vao ngay 28 thang 1, bat đau tu quan đao Aleut, bay qua Alaska, va đi vao khong phan Canada vao ngay 30 thang 1 tai Yukon va Cac Lanh tho Tay Bac. Khinh khi cau sau đo đi vao Hoa Ky qua mien bac Idaho vao ngay 31 thang 1, va Montana vao ngay 1 thang 2; tai đo no đuoc quan sat thay tren bau troi Billings. Montana la noi toa lac nhieu co so ten lua hat nhan, bao gom Can cu Khong quan (AFB) Malmstrom, mot trong ba can cu cua Khong luc My van hanh ten lua đan đao xuyen luc đia, lam day len cao buoc rang khi cau đuoc tha đe do tham nhung co so nay. Mot nha nghien cuu khi tuong đa su dung mo hinh khi quyen HYSPLIT đe tinh toan mot lo trinh kha thi doc theo quy đao cua khinh khi cau, phu hop voi du lieu ve gio Tay on đoi tu Trung Quoc đen Montana. Qua khi cau đuoc quan sat thay tren bau troi phia tay bac tieu bang Missouri, gan Kansas City, vao ngay 3 thang 2.
Mot quan chuc quoc phong Hoa Ky giau ten noi voi The Washington Post rang khinh khi cau khong phai la mot vat the vo chu vi no thuong bay theo dong tia nhung lang vang khi o gan cac đia điem nhay cam nhu Can cu Khong quan Malmstrom. To Post noi rang viec đo đa lam suy yeu nhung khang đinh cua Trung Quoc rang khinh khi cau la mot thiet bi khong the đieu khien đuoc. Kho vu khi hat nhan xuyen luc đia duoi mat đat cua Hoa Ky bao gom khoang bon tram ten lua LGM-30 Minuteman III đuoc trien khai trong cac ham chua ten lua xung quanh AFB Malstrom, Montana; AFB Minot, Bac Dakota; va AFB Francis E. Warren, Wyoming. Cac chuyen gia đuoc Time phong van cho biet khinh khi cau đa đi đuoc mot khoang cach xa hon nhieu so voi quang đuong du kien cua mot bong tham khong thoi tiet tieu chuan va noi rang cac quan chuc Trung Quoc khong nen ngac nhien rang khinh khi cau cuoi cung cung đa bay qua My hoac bi phat hien.
Khinh khi cau đa bay o đo cao 60.000 foot (18.000 m). Trong khi đo, Concorde la may bay thuong mai duy nhat bay o đo cao 60.000 foot (18.000 m), may bay phan luc thuong gia co the đat toi 51.000 foot (16.000 m), cac may bay cho khach thuong mai hien tai co the đat toi 45.000 foot (14.000 m), va SR-71 đa đat toi 90.000 foot (27.000 m). May bay trinh sat tam cao U-2S đuoc su dung đe theo doi khinh khi cau nay la may bay quan su duy nhat đang hoat đong cua Hoa Ky co gioi han bay toi đa tuong đuong, co the hoat đong o đo cao tren 70.000 foot (21.000 m), nhung khong mang theo vu khi.


= Theo doi va phan gian =
Trong su kien, mot quan chuc quoc phong Hoa Ky tuyen bo rang qua khi cau co "gia tri bo sung han che tu goc đo thu thap thong tin tinh bao". Tuy nhien, Lau Nam Goc đa thuc hien cac bien phap đe khoi ro ri thong tin nhay cam cho khinh khi cau. Bo truong Quoc phong Hoa Ky Lloyd Austin cho biet quan đoi Hoa Ky đa co the thu thap thong tin tinh bao co gia tri ve khinh khi cau khi no bay qua Bac My. VanHerck noi rang Bo Quoc phong Hoa Ky đa xin đuoc cap phep đac biet đe thu thap thong tin tinh bao tren lanh tho Hoa Ky.

Khinh khi cau đuoc theo doi boi cac may bay co phi hanh đoan do NORAD trien khai, bao gom mot may bay He thong Kiem soat va Canh bao Som Tren khong (AWACS) Boeing E-3 Sentry, mot may bay trinh sat Boeing RC-135 tu Can cu Khong quan Nellis, va mot chiec F-22 Raptor tu Can cu Khong quan Langley. Bo Quoc phong My cho biet, trong qua trinh khinh khi cau bay qua nuoc My, ho đa chan khong cho khinh khi cau thu thap thong tin tinh bao va đa nghien cuu đuoc khinh khi cau cung nhu cac thiet bi cua no. 
Mot quan chuc chinh phu My cho biet it nhat hai may bay trinh sat U-2S đa đuoc su dung đe thu thap du lieu ve khinh khi cau khi no bay qua mien trung tay nuoc My, mac du khong ro U-2S đa theo doi chuyen bay cua khinh khi cau vao luc nao. War Zone nhan xet rang gioi han bay cao cua U-2S hon 70.000 foot (21.000 m) đa cho phep no quan sat đuoc khinh khi cau tu khoang cach tuong đoi gan (ke ca tu phia tren) va thiet bi tac chien đien tu cua no cho phep gay nhieu hoac theo doi phat xa vo tuyen tu khinh khi cau, bao gom cac du lieu phat thanh huong len cac ve tinh lien lac cua Trung Quoc.


= Ban ha =

Vao ngay 4 thang 2, khinh khi cau bay đen cac tieu bang Bac va Nam Carolina. Cuc Hang khong Lien bang đa đong cua khong phan trong khu vuc nay trong vu han che hang khong lon nhat trong lich su Hoa Ky, lon hon nam han vung khong phan xung quanh Washington, D.C., va gan gap đoi tieu bang Massachusetts San bay Quoc te Myrtle Beach, San bay Quoc te Charleston, va San bay Quoc te Wilmington đa ra lenh nhung may bay đen cac san bay nay khong cat canh. May bay quan su đuoc bao cao la đa bay tren hai bang Carolina. Cac nha chuc trach Hoa Ky sau đo tuyen bo rang đieu nay la đe chuan bi cho viec ban ha khinh khi cau tren Đai Tay Duong.
Theo Quan đoi Hoa Ky, qua khi cau bi ban ha thanh cong o đo cao 58,000 foot (17,678 m) bang mot ten lua khong-đoi-khong AIM-9X duy nhat, đuoc ban tu mot chiec F-22 Raptor ngoai khoi bo bien Surfside Beach, Hat Horry, Nam Carolina, luc 2:39 chieu gio đia phuong. Vu ban ha la vu viec đau tien đuoc ghi nhan la đa tien hanh bang mot chiec may bay F-22, va la vu ban ha đau tien bao gom may bay tren lanh tho Hoa Ky ke tu Chien tranh The gioi thu Hai.

 


= Thu gom manh vo =

Cac manh vo tu khinh khi cau đa phan tan tren dien tich 2,25 kilomet vuong (0,87 dam vuong Anh), roi xuong đai duong sau 47 foot (14 m), va nhung no luc thu gom manh vo đa bat đau đe đieu tra them. VanHerck cho biet Hai quan Hoa Ky đang tien hanh cac hoat đong thu hoi manh vo trong khi Tuan duyen Hoa Ky đang that chat an ninh khu vuc noi cac manh vo roi xuong. Tau khu truc đuoc trang bi ten lua co đieu khien, USS Oscar Austin (DDG-79); tau tuan duong trang bi ten lua co đieu khien, USS Philippine Sea (CG-58); va tau chien đo bo USS Carter Hall (LSD-50) đuoc giao nhiem vu thu hoi manh vo cua khinh khi cau cung voi su ho tro tu tau hai quan va truc thang cua Tuan duyen Hoa Ky, tho lan cua Hai quan Hoa Ky, va cac nhan vien phan gian cua Cuc Đieu tra Lien bang. Tuong VanHerck tuyen bo rang cac phuong tien khong nguoi lai duoi nuoc đuoc đieu khien tu nhung chiec thuyen ran bom hoi su dung sonar quet suon đe xac đinh vi tri cac manh vo bi chim. Cac phuong tien khong nguoi lai đa phan tich manh vo đe xac đinh cac moi đe doa tiem tang đoi voi cac tho lan phuc hoi, chang han nhu chat no hoac pin co vat lieu nguy hiem. Trong tai bi chim đuoc uoc tinh nang hon 2.000 pound (910 kg).

Vao ngay 6 thang 2, mot phan trong tai bi ban roi đa đuoc gui đen Phong thi nghiem cua FBI o Quantico, Virginia, đe Phong Cong nghe Van hanh cua Cuc Đieu tra phan tich. Cac manh vo co the la cua khi cau đa đuoc phat hien tren bo bien Nam Carolina, noi canh sat đang yeu cau cu dan bao cao nhung manh vo đuoc phat hien khac. Trung Quoc noi rang ho muon Hoa Ky tra lai manh vo, nhung Hoa Ky cho biet ho khong co ke hoach lam vay.


Khi cau thu hai tren My Latinh Vao ngay 3 thang 2, Bo Quoc phong Hoa Ky thong bao rang mot khi cau giam sat thu hai cua Trung Quoc đang bay qua My Latinh.  Tong cuc Hang khong Dan dung Costa Rica đa xac nhan su xam pham cua mot vat the "khong co nguon goc tu Costa Rica" ma nguoi dan đia phuong lan đau tien nhin thay vao ngay 2 thang 2. Luc luong Khong quan Colombia cho biet vao sang ngay 3 thang 2, ho đa phat hien mot vat the "giong nhu mot qua khi cau" o đo cao 55.000 foot (17.000 m) va di chuyen voi toc đo 25 hai ly tren gio (46 kilomet tren gio; 29 dam Anh tren gio) va đa tiep tuc theo doi no cho đen khi no roi khoi khong phan Colombia sau khi xac đinh rang no khong đe doa an ninh quoc gia hay an toan hang khong. Nhung vu bat gap khi cau chua đuoc xac nhan cung đuoc bao cao o Venezuela. Vao ngay 6 thang 2, Mao Ninh, nguoi phat ngon cho chinh phu Trung Quoc, đa xac nhan rang khinh khi cau nay la cua Trung Quoc, nhung noi rang no đuoc su dung đe "bay thu nghiem" va noi rang no đa bi gio thoi lech huong cung giong nhu qua khi cau đuoc phat hien tren bau troi Bac My.


Phan ung = Hoa Ky =


 Chinh phu lien bang  Đap lai, Ngoai truong Blinken đa huy chuyen cong du ngoai giao đuoc len ke hoach truoc toi Trung Quoc; đay la chuyen tham đau tien đen Trung Quoc ke tu nam 2018. Nha Trang khong muon thong bao ve su xam nhap cua khi cau đe bao ve chuyen đi cua Blinken, nhung su quan tam cua bao chi va mang xa hoi đa khien cac quan chuc Lau Nam Goc phai binh luan ve van đe nay.

Truoc nhung cau hoi lien quan đen su kien nay, ngay 4 thang 2, Tong thong Joe Biden tuyen bo My se "xu ly no". Cuoi ngay hom đo, cac quan chuc Hoa Ky tiet lo rang ba ngay truoc đo ong đa cho phep ban ha khinh khi cau.
Cac quan chuc Lau Nam Goc tuyen bo rang khong the ban ha qua khi cau som hon, tru khi no o tren mat nuoc, phan bac lai Trump va cac đang vien Cong hoa khac đa chi trich chinh quyen Biden vi đa khong ban ha khinh khi cau som hon. Lanh đao đang Dan chu tai Thuong vien Chuck Schumer noi them: "Ban ha qua khi cau tren mat nuoc khong chi la lua chon an toan nhat, ma con la lua chon toi đa hoa kha nang thu thap thong tin tinh bao [tu qua khi cau] cua chung ta."
Vao ngay 6 thang 2, Thu truong Ngoai giao Hoa Ky Wendy Sherman đa thong bao cho 150 nha ngoai giao tu khoang bon muoi đai su quan ve chuong trinh giam sat bang khi cau cua Trung Quoc, đuoc cac quan chuc Hoa Ky cao buoc la đa đuoc đieu hanh trong nhieu nam boi Quan Giai phong Nhan dan tu tinh Hai Nam tren bo bien phia nam cua Trung Quoc. Cac quan chuc đa lien he rieng voi cac quoc gia ma ho cho biet la đa co it nhat hai ta chuyen bay nhu vay ke tu nam 2018, bao gom Nhat Ban, An Đo, Viet Nam, Đai Loan, va Philippines, cung nhu Bac va Nam My.
Uy ban Quan vu Ha vien Hoa Ky đa to chuc mot phien đieu tran vao ngay 7 thang 2 ve cac moi đe doa tinh bao va quan su quy mo lon cua Trung Quoc, bao gom ca cac vu xam nhap bang khi cau. Chu tich uy ban, đang vien Cong hoa Mike Rogers, đa mo ta qua khi cau la mot man bieu duong quyen luc đuoc tinh toan co chu đich. Mot quan chuc My noi voi The Washington Post rang khong co ly do gi ma khi cau lai la mot hanh đong khieu khich co chu y, vi no la mot phan cua mot chuong trinh do tham toan cau đang dien ra. Ha vien My do Đang Cong hoa kiem soat luc bay gio đa thong qua mot nghi quyet (419–0) len an Trung Quoc ve vu viec.


 Phan tich  James Andrew Lewis tu Trung tam Nghien cuu Chien luoc va Quoc te (CSIS) cho biet khinh khi cau "khong phai la nen tang ly tuong đe do tham", rang Trung Quoc "chua tung su dung khinh khi cau đe do tham truoc đay" va "loi giai thich co nhieu kha nang la đung nhat la đay la mot bong tham khong thoi tiet đa đi lac huong". Tom Karako, cung tu CSIS, cho biet so voi cac cong cu thu thap thong tin tinh bao thay the nhu ve tinh, mot loi ich cua viec su dung khi cau la chung co the "lo lung gan mat đat hon va co the thu chan cac tin hieu lien lac hoac đien tu ma cac he thong quay quanh [Trai Đat] khac khong the lam đuoc". Quan điem nay đuoc lap lai boi Bryan Clark tu Vien Hudson, nguoi cho biet khi cau cung cung cap "pham vi bao phu lau dai hon, kho du đoan hon đoi voi mot khu vuc quan tam". Ve vu ban khi cau, Christopher Twomey, mot hoc gia an ninh, noi rang bat ky phan ung nao cua Trung Quoc se la kiem che va Trung Quoc se muon "cho vu nay chim xuong" va khuyen khich cac chuyen tham cap cao chi trong vong vai thang. Nha bao Ishaan Tharoor cua to The Washington Post đa boi canh hoa vu viec nhu mot phan cua Chien tranh Lanh II.


 Cham biem  Vu viec đa đuoc cham biem vao phan mo đau cua chuong trinh Saturday Night Live vao buoi toi sau khi qua khi cau bi ban ha. Trong vo kich, nghe si bieu dien Bowen Yang đa đong vai mot qua bong bay bi ban roi đuoc nhan hoa đang đuoc phong van boi nha bao Katy Tur cua MSNBC; co nay do Chloe Fineman thu vai. Mot so nguon đac biet chu y đen mot loi cua Yang trong vo kich: "Xin chuc mung! Ban đa ban mot qua bong bay!", voi to USA Today su dung no trong dong tit cua minh.
Qua bong bay cung la chu đe cua nhieu tro đua khac tren truyen hinh, bao chi, cua nhung nguoi noi tieng, va tren mang xa hoi.


= Canada =
Cac quan chuc Canada đa trieu tap đai su Trung Quoc tai Canada, Tung Boi Vu, toi Ottawa trong khi Bo Quoc phong Canada thong bao ho se theo doi tinh hinh cung voi Hoa Ky thong qua NORAD. Khinh khi cau lan đau tien đuoc cac nha chuc trach quoc phong phat hien khi no đi vao khong phan Canada tu huong tay bac. Mot tuyen bo cua Luc luong Vu trang Canada nhan manh rang khong co moi đe doa nao đoi voi nguoi dan Canada, va Bo truong Bo Ngoai giao Melanie Joly van giu lien lac voi Ngoai truong Antony Blinken.


= Trung Quoc =
Nguoi phat ngon Bo Ngoai giao Trung Quoc Mao Ninh noi rang khinh khi cau la "phi thuyen dan su đuoc su dung cho muc đich nghien cuu, chu yeu la muc đich khi tuong. Bi anh huong boi gio Tay on đoi va voi kha nang tu lai han che, phi thuyen đa đi chech huong qua xa so voi hanh trinh đinh truoc cua no." Bo Ngoai giao Hoa Ky bac bo tuyen bo nay. Ba cung noi rang Trung Quoc lay su kien lam tiec, va lay ly do la force majeure. Vao ngay 6 thang 2, Mao noi rang Hoa Ky "co y thoi phong vu viec va tham chi su dung vu luc đe tan cong", va goi vu ban ha la "mot hanh đong vo trach nhiem khong the chap nhan đuoc".
China Daily, mot to bao do Ban Tuyen truyen Trung uong cua Đang Cong san Trung Quoc kiem soat, đa phu nhan su dinh liu cua Trung Quoc vao ngay 3 thang 2, noi rang "Đe do tham nuoc My bang khinh khi cau, mot nguoi phai vua thut lui ve phia sau đe su dung cong nghe cua nhung nam 1940 va vua phai đu tien tien đe đieu khien đuong bay cua no tren đai duong. Nhung nguoi bia đat loi noi doi nay chi bay to su thieu hieu biet cua minh ma thoi." Ngay 5 thang 2, China Daily đang mot bai quan điem goi vu ban ha "phi thuyen dan su" la mot "su khieu khich trang tron" truoc chuyen tham Bac Kinh cua Blinken; bai bao con cho rang "My đa nhieu lan xam pham vung bien va vung troi Trung Quoc nhan danh quyen tu do hang hai va hang khong"—đe cap đen nhung chuyen tau va chuyen bay trong Bien Đong cua Hoa Ky đe bac bo tuyen bo chu quyen cua Trung Quoc va khang đinh rang đay la vung bien quoc te.
Vao ngay 5 thang 2, Giam đoc Cuc Khi tuong Trung Quoc, Trang Quoc Thai, đa bi cach chuc. Đieu nay đa đuoc du đoan truoc, ngay ca truoc khi su kien khi cau xay ra, vi ong đa đuoc thang chuc len Chu tich Hoi nghi Hiep thuong Chinh tri tinh Cam Tuc (甘肅省政協主席; Han-Viet: Cam Tuc tinh Hiep Chinh Chu tich) vao ngay 18 thang 1.
Sau vu ban ha vao ngay 5 thang 2, Thu truong Ngoai giao Ta Phong cho biet ong đa đe đon khieu nai chinh thuc len Đai su quan Hoa Ky đe phan hoi ve vu viec. Ong Ta cao buoc rang Hoa Ky đa su dung vu luc mot cach bua bai đoi voi "phi thuyen dan su sap roi khoi khong phan Hoa Ky" va vi pham "tinh than cua luat phap quoc te va thong le quoc te" va noi rang chinh phu Trung Quoc co quyen "thuc hien cac hanh đong can thiet tiep theo". Vao ngay 6 thang 2, mot nha ngoai giao Trung Quoc đa noi trong mot cuoc phong van voi mang luoi tin tuc LCI cua Phap rang Hoa Ky nen tra lai manh vo khinh khi cau thu đuoc cho Trung Quoc.
Vu viec xay ra trung hop voi thoi điem phat hanh bo phim khoa hoc vien tuong Đia Cau luu lac 2 o Trung Quoc đai luc, khien mot so cu dan mang va gioi truyen thong goi đua vu viec la "Khi cau luu lac".


= Cac quoc gia khac =
Trong boi canh cuoc chien thuong mai Uc–Trung đang dien ra, Bo truong Ngoai giao Uc Penny Wong cho biet: "Toi tin rang Hoa Ky đa giai quyet van đe nay mot cach can than nhat co the. Ho đa ha khi cau xuong vung lanh hai cua chinh minh."
Bo Ngoai giao Venezuela, mot nuoc đong minh cua Nga, đa chi trich Hoa Ky vi đa ban ha "mot may bay dan su khong nguoi lai [...] ma khong gay ra moi đe doa nao".


Xem them Du an Genetrix
Du an Mogul
Trinh sat
Tran Los Angeles
Su kien đao Hai Nam
Su kien may bay U-2 nam 1960
Khinh khi cau giam sat
Hoat đong gian điep Trung Quoc o Hoa Ky
Hiep uoc Bau troi Mo


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi su kien khinh khi cau do tham Trung Quoc nam 2023 tai Wikimedia Commons