Jeanne Baret (27 thang 07 nam 1740 – 05 thang 08 nam 1807), ten goi khac la Bare, Barret, hay Barer, nha tham hiem nu, nha thuc vat hoc, va la mot thanh vien đoan tham hiem thuoc đia cua đo đoc Louis Antoine de Bougainville tren cac tau La Boudeuse va Etoile vao giai đoan 1766–1769. Baret đuoc cong nhan la nguoi phu nu đau tien đa hoan thanh hanh trinh đi vong quanh the gioi.
Jeanne Baret đa cai trang thanh nam gioi đe tham gia đoan tham hiem voi ten Jean Baret. Co co mot phan cuoc đoi va su nghiep linh vuc thuc vat hoc gan bo voi nha tu nhien Philibert Commercon (đuoc goi la Commerson), thu thap va mo ta nhieu loai thuc vat tu nhien. Theo hoi ky hanh trinh cua nha tham hiem Bougainville, Baret la mot chuyen gia thuc vat hoc.


Thuo thieu thoi Jeanne Baret sinh ngay 27 thang 07 nam 1740 tai xa La Comelle thuoc vung Bourgogne cua Phap. Co la con gai cua Jean Baret va Jeanne Pochard. Cha co đuoc xac đinh la mot nguoi lao đong duong nhu khong biet chu, vi ong khong ky vao so đang ky giao xu o Bourgogne.
Co it thong tin ghi chep ve thoi tho au cung thanh thieu nien cua Baret. Co đa tung noi voi Bougainville rang: co mo coi va mat het tai san trong mot vu kien truoc khi nguy trang thanh nam gioi. Me co mat 15 thang sau khi Jeanne chao đoi va cha co qua đoi khi co 15 tuoi. Cac nha su hoc cho rang, mot so chi tiet ve cau chuyen ma co ke cho Bougainville la su that, trong khi mot so khac đuoc bia đat đe bao ve Commerson, nguoi đa ho tro co cai trang. Tren thuc te, vung Bourgogne Phap vao thoi điem thap nien 1750 la mot trong nhung tinh lac hau, đa phan đeu la cac tang lop nong dan, va kha nang lon la gia đinh cua Baret ngheo kho.
Mot trong nhung bi an ve cuoc song cua Baret la cach co đuoc giao duc, hoc tap. Co xuat than trong moi truong lac hau, nen giao duc tho so. Chu ky cua co tren tai lieu phap ly sau nay chinh la bang chung cho thay rang co khong mu chu. Glynis Ridley, nguoi viet tieu su cua co đa cho rang me co co the la nguoi Huguenot, mot nhom co truyen thong biet chu cao hon so voi cac tang lop nong dan thoi đo. Mot nguoi viet tu truyen khac la John Dunmore cho rang co đuoc linh muc giao xu day do, hoac đuoc nhan hoc tap trong mot khoa tu thien boi mot thanh vien cua cac tieu quy toc đia phuong. Tuy nhien, Danielle Clode luu y rang Jeanne đa khong ky vao so đang ky giao xu cho cai chet cua cha co. Chu ky đau tien đuoc biet đen cua co la vao nam 1764, khien cho mot kha nang khac la Commerson đa day co hoc viet, đe phu giup ong trong cong viec. Co luon ky ten cua chinh minh la Barret.


Thoi voi Commerson Thoi điem nhung nam giua 1760 va 1764, Baret tro thanh quan gia cho Commerson, luc nay đinh cu o Toulon-sur-Arroux, khoang 20 kilomet (12 mi) ve phia Nam La Comelle. Commerson ket hon nam 1760, vo cua ong la em gai cua linh muc giao xu, đa qua đoi ngay sau khi sinh con trai vao thang 04 nam 1762, rat co the Baret đa tiep quan quan ly gia đinh cua Commerson vao thoi điem đo.
Giua Baret va Commerson đa nay sinh tinh cam, khi Baret đa mang thai vao nam 1764. Luat phap nuoc Phap vao thoi điem đo yeu cau nhung phu nu mang thai ngoai gia thu phai co đuoc giay chung nhan mang thai, trong đo ghi ten nguoi cha cua đua con chua sinh cua ho. Giay chung nhan cua Baret, tu thang 08 nam 1764, đuoc nop trong mot thi tran cach đo 30 kilomet (19 mi), đuoc chung kien va xac nhan boi hai nguoi đan ong. Co đa tu choi đat ten cho cha cua con minh, nhung cac nha su hoc khang đinh rang đo la Commerson va chinh Commerson cung đa thay mat co, sap xep voi luat su va cac nhan chung.
Ngay sau đo, Baret va Commerson cung nhau chuyen đen Paris, noi co tiep tuc trong vai tro quan gia. Baret đa đoi ten thanh Jeanne de Bonefoy trong giai đoan nay. Con cua co, sinh vao thang 12 nam 1764, đuoc đat ten la Jean-Pierre Baret. Baret đa đua đua tre đen Benh vien Foundling, Paris. Đua tre nhanh chong đuoc nuoi boi me nuoi nhung đa qua đoi vao mua he nam 1765.
Nam 1765, Commerson đuoc moi tham gia cuoc tham hiem cua đo đoc Bougainville. Ong do du vi thuong co suc khoe kem, ong yeu cau su giup đo cua Baret nhu mot y ta cung nhu quan gia cua minh, quan ly cac bo suu tap cung nhu giay to. Loi moi tham gia cuoc tham hiem cho phep ong co mot nguoi hau, chi phi se đuoc hoang gia chi tra. Nhung vao thoi điem nay, phu nu hoan toan bi cam tren cac tau hai quan Phap. Y tuong cua Baret ve cai trang thanh mot nguoi đan ong đe đi cung voi Commerson đa đuoc hinh thanh. Đe tranh su do xet, co đa tham gia vao cuoc tham hiem ngay truoc khi con tau ra khoi, gia vo la mot nguoi xa la voi Commerson.
Truoc khi roi Paris, Commerson đa bat đau ke hoach, viet giay di chuc đe lai cho Jeanne Baret, con đuoc goi la de Bonnefoi, quan gia. Noi dung đe lai gom mot khoan tien luong 600 livre va cac mon đo noi that trong can ho o Paris. Sau đo, trong cau chuyen Baret noi voi Bougainville đa dung len tinh tiet đe giai thich su hien dien cua co tren tau, can than đe Commerson khong bi lien luy, co bang chung tai lieu ro rang ve moi quan he truoc đay cua ho.


Hanh trinh vong quanh the gioi Baret va Commerson đa tham gia cuoc tham hiem Bougainville tai cang Rochefort vao cuoi thang 12 nam 1766. Ho đuoc chi đinh đi thuyen kho – Etoile. Vi so luong thiet bi khong lo ma Commerson mang theo trong chuyen đi, thuyen truong cua tau, Francois Chenard de la Giraudais, đa nhuong cabin lon cua minh tren tau cho Commerson va "tro ly" Baret. Đieu nay mang lai cho Baret su rieng tu đang ke tren con tau đong đuc. Đac biet, cabin cua thuyen truong đa cho phep Baret quyen su dung cac phuong tien ve sinh rieng, khong can phai su dung chung voi cac thanh vien khac trong đoan.  
Ngoai ghi chep đuoc xuat ban cua Bougainville, cau chuyen cua Baret đuoc nhac toi trong ba cuon hoi ky khac cua cuoc tham hiem: mot luu giu hanh trinh cua Commerson va Pierre Duclos-Guyot; mot ban ghi chep cua Karl Heinrich von Nassau-Siegen – mot hanh khach tren tau Boudeuse; va mot cuon hoi ky cua Francois Vives – mot bac si phau thuat tren tau Etoile. Francois Vives co nhieu đieu noi ve Baret, nhung cuon hoi ky nay nay sinh van đe vi mau thuan giua ong va Commerson trong suot chuyen đi, va hoi ky phan lon đuoc viet hoac sua đoi sau khi ket thuc, đay nhung loi binh luan cay đoc nham vao ca Commerson va Baret.

Trong hanh trinh, Commerson bi say song nang va phai chiu đung mot vung loet tai phat o chan trong thoi ky đau, va Baret đa danh phan lon thoi gian cua minh đe theo doi suc khoe cua ong. Ngoai ghi chep vuot Xich đao ma Commerson đa mo ta chi tiet trong cuon hoi ky cua minh, hai nha thuc vat hoc gan nhu khong co viec đe lam cho đen khi tau Etoile cap ben Montevideo. Tu đay, đoan bat đau cuoc tham hiem đen vung đong bang va vung nui xung quanh. Thoi điem nay, chan cua Commerson van con gay phien toai, va Baret đa phai lam nhieu cong viec lao đong chan tay, mang vac cac vat tu va mau vat. Trong Rio de Janeiro – mot noi nhieu nguy hiem hon, noi ma giao si cua đoan Etoile bi sat hai tren bo ngay sau khi toi. Commerson luc nay bi gioi han trong con tau đe chua chan, nhung ong va Baret van tiep thu thap mau vat tu mot vuon hoa. Ca hai la nhung nguoi đau tien mo ta hoa giay – Bougainvillea.
Sau chuyen tham thu hai toi Montevideo, hai nguoi co co hoi đe thu thap thuc vat o Patagonia trong khi cac tau cua đoan tham hiem đang cho nhung con gio thuan loi đe đua ho qua Eo bien Magellan. Tai đay, Baret đa đong hanh cung Commerson trong chuyen du ngoan rac roi nhat tren đia hinh go ghe va co tro nen noi tieng ve long can đam va suc manh cua minh. Commerson van bi can tro boi chan thuong o chan, đa goi Baret la thu ganh nang (beast of burden), vuot qua gian kho trong nhung chuyen tham hiem nay. Ngoai nhung cong viec thu cong ve thu thap thuc vat, đa va vo so, Baret con giup Commerson lap danh muc mau vat va ghi chu cua ho trong nhung tuan tiep theo, khi cac con tau tien vao Thai Binh Duong.

Cac hoi ky cuoc tham hiem khac nhau khi gioi tinh cua Baret đuoc phat hien lan đau tien. Theo Bougainville, tin đon rang Baret la nguoi phu nu đa lan tran mot thoi gian, nhung gioi tinh cua co khong đuoc xac nhan cho đen khi đoan tham hiem đen Tahiti vao thang 4 nam 1768. Ngay khi đap xuong bo, Baret ngay lap tuc bi nguoi Tahiti bao vay va keu len rang co la mot phu nu. Co đuoc đua tro lai tau đe bao ve khoi nhung nguoi Tahiti phan khich, Bougainville đa ghi lai su viec nay tren hoi ky cua minh. Vai tuan sau đo, ong đa truc tiep van đap Baret khi co co hoi đen tau Etoile.
Trong hoi ky cua minh, Francois Vives ghi nhieu suy đoan ve gioi tinh cua Baret ngay tu đau hanh trinh va khang đinh rang Baret tu xung hoan gia khi bi La Giraudais chat van (nguoi khong ton tai trong nhat ky). Ghi chep cua Bougainville ve viec Baret bi phat hien o Tahiti khong đuoc chung thuc boi cac ghi chep khac trong cuoc tham hiem, mac du Francois Vives đa mo ta mot su viec tuong tu. Francois Vives mo ta mot su co khac o New Ireland vao giua thang Bay, khi đo Baret mat canh giac, bi kiem tra boi mot nhom nguoi hau khac trong chuyen tham hiem. Duclos-Guyot va Nassau-Siegen cung ghi lai rang Baret đa đuoc phat hien la mot phu nu o New Ireland, nhung khong đe cap chi tiet.
Ahutoru tro ve Phap cung đoan tham hiem va sau đo bi tham van ve Baret. Cac hoc gia hien đai tin rang Ahutoru thuc su nghi rang Baret la mot nguoi chuyen gioi, hay Mahu. Tuy nhien, nhung nguoi ban đia Tahiti khac đa khang đinh voi nhung vi khach sau nay đen đao, bao gom James Cook vao nam 1769 va Domingo de Bonechea vao nam 1772 rang co su hien dien cua mot nguoi phu nu trong chuyen tham hiem cua Bougainville.
Sau khi bang qua Thai Binh Duong, đoan tham hiem rat thieu luong thuc. Sau mot thoi gian dung lai đe tiep te cho cac nguon cung o Đong An Ha Lan (nay la Indonesia), cac con tau đa dung lai lau hon tai đao Mauritius o An Đo Duong. Hon đao nay, đuoc goi la Isle de France, khi đo la mot tram giao dich quan trong cua Phap. O đay, Commerson rat vui mung khi thay nguoi ban cu cua minh va nha thuc vat hoc đong nghiep Pierre Poivre đang la thong đoc tren đao. Commerson va Baret o lai voi tu cach la khach cua Poivre. Bougainville cung tich cuc khuyen khich sap xep nay, vi no giup ong khong phai lo van đe co mot nguoi phu nu bat hop phap trong chuyen tham hiem cua anh minh.
O Mauritius, Baret tiep tuc voi vai tro la tro ly va quan gia cua Commerson. Hai nguoi cung thu thap thuc vat tren đao Madagascar va Reunion vao nam 1770–1772. Commerson tiep tuc gap van đe nghiem trong ve suc khoe, va ong qua đoi o Mauritius vao thang 2 nam 1773. Luc đo, tai chinh hai nguoi co tren đao đa can kiet, nguoi bao tro Poivre bi đieu ve Paris. Baret đa tu lap mot cach đoc lap, đuoc cap tai san o Port Louis vao nam 1770.


Cuoc song ca nhan Sau cai chet cua Commerson, Baret đieu hanh mot quan ruou o Port Louis. Co tung bi phat 50 đong livro vi phuc vu ruou vao Chu nhat nam 1773. Sau đo, vao ngay 17 thang 05 nam 1774, co ket hon voi Jean Dubernat, mot si quan quan đoi Phap. Co co đuoc mot khoan thu nhap tu quan ruou va cac cong viec kinh doanh khac ma co đieu hanh tren đao.
Khong co ho so chinh xac ve thoi gian ma Baret va chong co ve Phap, hoan thanh chuyen đi vong quanh cua co, nhieu kha nang la vao nam 1775. Vao thang 04 nam 1776, co đa nhan đuoc so tien tu di chuc cua Commerson sau khi nop đon truc tiep cho Tong Chuong ly. Voi so tien nay, co đinh cu voi Dubernat tai ngoi lang que huong Saint-Aulaye, noi ho mua bat đong san bang tien cua Jeanne.

Nam 1785, Baret đuoc Bo Hai quan Phap cap mot khoan tro cap 200 đong livro moi nam. Tai lieu cap cho co luong huu nay dua tren nhung đong gop lon cua co trong chuyen hanh trinh vong quanh the gioi:Jeanne Barre, bang cach cai trang, đa đi vong quanh đia cau tren mot trong nhung tau do ong đo đoc Bougainville chi huy. Co đac biet tan tuy giup đo ong Commerson, nha thuc vat hoc, va chia se cong viec lao đong đay nguy hiem. Hanh trinh cua co la mau muc va ngai Bougainville đa het loi khen ngoi. Nguoi phu nu phi thuong nay hoan toan xung đang đuoc cap mot khoan tro cap hai tram đong moi nam rut tu quy cho cac quan nhan đac biet, va khoan tro cap nay se đuoc cap tu ngay 01 thang 01 nam 1785.Jeanne Baret song o Saint-Aulaye cho đen cuoi đoi, mat ngay 05 thang 08 nam 1807, o tuoi 67.


Di san nganh thuc vat va cong hien Commerson đat ten cho nhieu loai cay ma ong thu thap đuoc theo ten cua ban be va nguoi quen. Mot trong so đo, loai cay bui cao voi la mau xanh đam va hoa trang ong tim thay o Madagascar đuoc đat ten la Baretia bonafidia. Nhung ten cua Commerson cho chi nay đa khong ton tai toi ngay nay, vi no đa đuoc đat mot cai ten khac vao thoi điem cac bao cao cua ong đen đuoc Paris; no hien đuoc goi la Turraea. Trong khi hon bay muoi loai đuoc đat ten đe vinh danh Commerson, chi co mot loai Solanum baretiae đat vinh danh Baret.
Vuon bach thao New York co mot mau vat thuc vat đuoc cho la do Commerson va Baret thu thap, luu tru trong phong mau cua vuon.
Trong nhieu nam, ban ghi chep đuoc xuat ban cua Bougainville – mot cuon sach ban chay pho bien nhat vao thoi đo trong ban dich tieng Phap cung nhu tieng Anh, tro thanh nguon thong tin rong rai ve Baret. Nghien cuu gan đay đa phat hien them cac su kien va tai lieu bo sung ve cuoc song cua co, nhung phan lon thong tin moi van con it đuoc biet đen va khong the tiep can voi cong chung, đac biet la ben ngoai nuoc Phap. Tieu su tieng Anh đau tien cua Baret, boi John Dunmore, mai cho đen nam 2002 moi đuoc xuat ban, nhung chi o New Zealand. Cac bai bao khac chi xuat hien trong cac tap chi hoc thuat.
Tieu su nam 2010 ve Baret cua Glynis Ridley, The Discovery of Jeanne Baret, đa khien Baret thu hut su chu y cua nhieu khan gia hon va giup phu đinh mot so hieu nham truoc kia ve cuoc đoi co. Tuy nhien, tieu su cua Ridley cung bi mot so nha phe binh chi trich vi chi dua vao cac suy đoan khong kha di va thieu chung thuc bang cac nguon tham khao truc tiep va gian tiep. Ban nghien cuu moi cua cac nha nghien cuu Phap đa cung cap thong tin luu tru ro rang hon ve cuoc đoi cua Jeanne Barret cung nhu tieu su moi cua Danielle Clode, In Search of the Woman who Sails the World, xuat ban nam 2020.
Ngay 27 thang 07 nam 2020, Google đa to chuc ky niem 96 nam ngay sinh cua Jeanne Baret tai Google Doodle, cong bo tren internet Phap, Y, Ireland, Croatia, Hy Lap, Bulgaria, Litva, Canada, Uc, Tanzania, Kenya,Uganda, Nam Phi, Nigeria, Ghana, Senegal, Brasil, Argentina, Venezuela, Peru, Colombia, Chile, Ecuador, Nicaragua, Honduras, Costa Rica, Dominica, Panama va New Zealand.


Ghi chu Tham khao = Thu muc =
Dunmore, John (2002), Monsieur Baret: First Woman Around the World. Nha xuat ban Heritage, ISBN 978-0-908708-54-3.
Ridley, Glynis (2010), The Discovery of Jeanne Baret, Crown Publisher New York, ISBN 978-0-307-46352-4.
Danielle Clode (2020), IN SEARCH OF THE WOMAN WHO SAILED THE WORLD. Nha xuat ban Picador Australia, ISBN 9781760784959.
Ridley, Glynis (2010), The Discovery of Jeanne Baret, Crown Publisher New York, ISBN 978-0-307-46352-4.
Salmond, Anne (2010). Aphrodite's Island. Berkeley: University of California Press. ISBN 9780520261143.
Nadine Lefebure, Femmes Oceanes, les grandes pionnieres maritime (Nhung nguoi tien phong hang hai vi đai), edition Glenat, 1995. ISBN 9782723418126.
Carole Christinat, «Une femme globe-trotter avec Bougainville: Jeanne Barret 1740-1807», Annales de Bourgogne. Nha xuat ban Dijon, 1995.ISSN 0003-3901.
Tap chi Phap ve lich su hai ngoai (Revue francaise d'histoire d'outre-mer). 1996 ISSN 0300-9513.
Hubert Verneret, Le Travesti de l'Etoile, Precy-sous-Thil, Editions de l'Armancon, 2011, ISBN 978-2-84479-161-0.
Michele Kahn, La Clandestine du voyage de Bougainville, Editions Le Passage, 2014 ISBN 978-2-84742-229-0.
Sophie Miquel, Di chuc cua Jeanne Barret, nguoi phu nu đau tien đi vong quanh the gioi va chong Kean Dubernat (Les testaments de Jeanne Barret, premiere femme a faire le tour de la terre, et de son epoux perigordin Jean Dubernat), dans Bulletin de la Societe historique et archeologique du Perigord, 2017.


Lien ket ngoai Nghien cuu moi ve Jeanne Baret.
In Search of the Woman who Sails the World - Jeanne Baret.