Thien Thuy Cong chua (chu Han: 天瑞公主; ? – 16 thang 12 nam 1308), la mot cong chua nha Tran.
Theo than tich, ba la nguoi co cong lon trong viec khai khan đat hoang, lap đien trang trong cay luong thuc, mo cho cho dan buon ban, quy tu dan trong vung đen lam an sinh song, hinh thanh nen trang Nghi Duong (nay la xa Ngu Phuc, huyen Kien Thuy, thanh pho Hai Phong).


Than the Thien Thuy cong chua co kha it tu lieu chinh su. Chi biet ba la mot hoang nu, con gai cua Tran Thanh Tong va la chi gai cua Tran Nhan Tong. Khong ro me sinh cua ba la ai, co le la Nguyen Thanh Thien Cam hoang hau Tran Thi Thieu,con gai thu nam cua An Sinh vuong Tran Lieu va la em gai cua Hung Đao Đai vuong Tran Quoc Tuan. Co thuyet noi ba la con cua Cung phi Ngoc Lan.
Theo mot so huyen tich, ba co ten la Tran Quynh Tran hoac Tran Quynh Nga, con gai cua Tran Thanh Tong voi cung phi Vu Thi Ngoc Lan, la chi cua hoang tu Tran Đuc Viep va cac cong chua Chieu Hoa, Chieu Chinh. Tuy nhien thong tin nay chi o pham vi than tich, mot dang thong tin than thanh hoa nhan vat, đo xac thuc khong the kiem chung đuoc nen chi ghi nhu vay.


Cuoc đoi Ghi chep ve Thien Thuy cong chua kha van tat, chu yeu ba đuoc biet đen la chi cua Tran Nhan Tong va co moi quan he tinh cam voi Nhan Hue vuong Tran Khanh Du, nguoi đuoc Tran Thai Tong nhan lam Thien tu nghia nam.
Trong Chien tranh Nguyen Mong-Đai Viet lan thu nhat, Tran Khanh Du la tuong tre, lap đuoc cong lao nen đuoc Thai thuong hoang đe Tran Thai Tong nhan lam con nuoi. Nho đo, ong đuoc tu do ra vao cung cam va Tran Khanh Du đa gap Thien Thuy cong chua. Khoang thoi gian đay, neu co lap quan cong đuoc thi Tran Khanh Du it nhieu phai ngang tuoi voi Tran Thanh Tong, va neu qua that nhu vay thi Tran Khanh Du kha la lon tuoi hon neu so voi Thien Thuy cong chua.
Hung Đao vuong Tran Hung Đao đa hoi xin cuoi Thien Thuy cong chua cho con trai la Hung Vu vuong Tran Quoc Nghien. Tran Thanh Tong đa hua ga. Chuyen vo lo, Tran Khanh Du bi phat vi toi thong dam, bi xu đanh đen chet. Tuy vay ong đuoc xu nhe nen thoat chet, bi phe truat binh quyen va tich thu gia san. Trong khi đo Thien Thuy cong chua khong đuoc ghi chep ra sao, cung khong thay ghi chep ve viec ba ket hon.
Nam 1282, truoc Chien tranh Nguyen Mong-Đai Viet lan thu hai, Tran Khanh Du đuoc phuc chuc. Theo ĐVSKTT ghi lai, Tran Khanh Du lai khong sua het loi lam, đay co le y chi viec ong van con quan he qua lai voi Thien Thuy cong chua. Tu đay, khong co ghi chep ve hanh trang cua ba mai cho đen khi ba qua đoi.
Thang 10 am lich nam Mau Than (1308), Thien Thuy cong chua om nang, Tran Nhan Tong bay gio la Thai thuong hoang, đang tu tren nui Yen Tu cung phai xuong nui đe đen tham cong chua. Thuong hoang noi: "Neu em đa đen ngay đen gio thi cu đi, thay am phu co hoi thi tra loi rang: Xin đoi mot chut, anh toi la Truc Lam đai si se toi ngay". Ngay 3 thang 11 cung nam (tuc 16 thang 12 nam 1308), Thien Thuy cong chua mat, khong ro bao nhieu tuoi. Cung ngay hom đo, Nhan Tong cung bang ha.


Xuat gia Theo da su, khoang đau nam 1284, Tran Nhan Tong buoc long phai lenh cho Thien Thuy cong chua xuat gia ve mot vung que heo lanh ven song Van Uc.
Thien Thuy cong chua đen mot manh đat ven song Van Uc chon mot go đat cao lap am tu hanh. Tai đay, ba lap đien trang trong cay luong thuc, mo cho, quy tu dan trong vung đen lam an sinh song, hinh thanh nen trang Nghi Duong. Am nho đuoc ba dung thanh chua.
Ba con cuu cap chan ban, đem kien thuc cua minh giao hoa nhan dan, khuyen khich dan khai hoang, phat trien nong trang, lap them lang. Nhung nam thien tai mat mua, ba xin vua mien thue cho nam xa trong vung.
Nam 1285, trong cuoc chien voi quan Nguyen Mong, đe tim cach hoan binh, trieu đinh du đinh cu nguoi sang gap Thoat Hoan đe cau hoa. Ngoai cac le vat, Thien Thuy cong chua đuoc chon dang cho Thoat Hoan đe cau than. Tuy nhien ba kien quyet phan đoi, Nhan Tong đanh cho ba tro ve chon tu hanh, thay vao đo la An Tu cong chua.
Trong thoi gian tu hanh, ba trong mot cay gao voi uoc nguyen nhan dan no đu, thoc gao doi dao. Sau ba tro thanh ni su noi tieng, phap danh Thien Đuc đai ni.


Di san Khi Thien Thuy cong chua con song, đem đen ba go mo tung kinh niem Phat, ban ngay tieng mo la hieu lenh tap hop nhan dan đi lam, an uong, nghi ngoi. Khi ba qua đoi, nguoi dan quanh vung lap đen tho ba, ton ba lam Phuc than va lay tieng mo la ten cho đen đe tuong nho cong đuc cua ba, đen Mo. Ngoai ra nhung đia danh lan can cung cung ten la chua Mo, tong Mo, cho Mo.
Cong lao cua ba đuoc ghi nhan bang 11 ban sac phong cua cac trieu đai. Cay gao do ba trong đuoc Hoi Bao ve thien nhien va moi truong Viet Nam cong nhan la Cay di san Viet Nam. Tai thoi điem đuoc cong nhan la cay di san vao nam 2011, cay gao nay 727 tuoi, đong thoi đuoc Trung tam sach Ky luc Viet Nam phong danh hieu Cay gao co thu nhieu nam tuoi nhat o Viet Nam.


Chu thich Nguon Su quan trieu Hau Le (1697). Ngo Si Lien; Vu Quynh; Pham Cong Tru; Le Hy; Nguyen Quy Đuc (bien tap). Đai Viet su ky toan thu. ISBN 9786046997566.
Ngo Si Lien (2017). Đai Viet su ky toan thu (PDF). Ngo Đuc Tho, Hoang Van Lau dich . Ha Noi: Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi. ISBN 9786046997566. Ban goc (PDF) luu tru ngay 23 thang 1 nam 2021. Truy cap ngay 5 thang 11 nam 2020.
Đo Thi Hao (1996). Nhung guong mat phu nu Viet Nam (Qua tu lieu Han Nom). Ha Noi: Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.


Tham khao Lien ket ngoai