Tigran Vartanovich Petrosian (tieng Nga: Тигран Вартанович Петросян; tieng Armenia: Տիգրան Պետրոսյան; 17 thang 6 nam 1929 – 13 thang 8 nam 1984) la mot Đai kien tuong co vua nguoi Armenia–Lien Xo va la nha vo đich the gioi tu nam 1963 đen 1969. Ong co biet danh la "Iron Tigran" (Tigran Sat) do phong cach choi phong ngu chat che gan nhu khong the xuyen thung cua minh, chu trong yeu to an toan tren tat ca.
Petrosian tam lan la ung vien cho tran đau tranh chuc vo đich the gioi vao cac nam 1953, 1956, 1959, 1962, 1971, 1974, 1977 va 1980. Ong đat ngoi vi cao nhat vao nam 1963 (đanh bai Mikhail Botvinnik), va bao ve thanh cong danh hieu trong nam 1966 (đanh bai Boris Spassky). Do đo ong la nguoi bao ve va ung vien cho chuc vo đich trong giai đoan 10 nam lien tiep voi chu ky ba nam mot lan. Petrosian bon lan len ngoi cao nhat tai giai Vo đich Co vua Lien Xo (1959, 1961, 1969 va 1975).
Petrosian đuoc biet đen rong rai voi viec truyen ba, pho bien mon co vua tai Armenia. Cac tac gia cua mot cuon sach xuat ban nam 2004 đa nhan đinh ong la ky thu kho đanh bai nhat trong lich su co vua the gioi.


Thuo thieu thoi Petrosian sinh ngay 17 thang 6 nam 1929 tai Tiflis, Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Gruzia (nay la Gruzia) trong mot gia đinh goc Armenia. Khi con la mot cau be, Petrosian ham hoc va hoc rat gioi. Ong bat đau lam quen voi co vua tu nam 8 tuoi, du vay cha ong, Vartan, von la nguoi it hoc nen đa đong vien con trai minh tiep tuc hoc tap, boi ong nghi rang co vua se kho co the mang đen thanh cong cho Petrosian nhu mot nghe nghiep sau nay. Trong The chien thu hai, Petrosian la mot đua tre mo coi va ong đa buoc phai lam cong viec quet don ngoai đuong đe kiem song. Đo la khoang thoi gian ma thinh giac cua ong bat đau kem đi, mot van đe se anh huong đen ong trong suot quang đoi sau nay. Trong mot cuoc phong van voi Tap chi Time vao nam 1969, ong hoi tuong:

Petrosian đa dung nhung khau phan(đuoc phan phat) cua minh đe mua cuon sach Chess Praxis cua đai kien tuong nguoi Đan Mach Aron Nimzowitsch, sau nay ong khang đinh đo la tac pham co anh huong lon nhat đoi voi ong xet trong linh vuc co vua. Ong cung mua cuon The Art of Sacrifice in Chess cua Rudolf Spielmann; va them mot ky thu khac co anh huong ban đau len Petrosian la Jose Raul Capablanca. Nam 12 tuoi, ong bat đau đuoc huan luyen tai Tiflis Palace of Pioneers (đia điem [cung đien] danh cho thieu tien tien phong va hoc sinh o Tiflis) duoi su bao tro cua Archil Ebralidze. Ebralidze la nguoi ung ho Nimzowitsch va Capablanca, va phuong phap tiep can khoa hoc cua ong khong khuyen khich cac chien thuat tu do bua bai va nhung đon phoi hop mo ho. Boi vay, Petrosian đi theo nhung dang khai cuoc chac chan, nhu la Phong thu Caro–Kann. Chi sau mot nam huan luyen tai Palace of Pioneers, ong đa đanh bai đai kien tuong Salo Flohr trong mot cuoc đau bieu dien (Salo Flohr choi co voi nhieu nguoi cung luc) khi ong nay đen tham khu huan luyen.
Trong nam 1946 Petrosian đat đuoc danh hieu Candidate Master (Kien tuong Ung vien). Cung nam đo ong đa thu hoa truoc Đai kien tuong Paul Keres tai Giai Vo đich Co vua Gruzia, tiep đo ong toi Yerevan va gianh chien thang tai Giai Vo đich Co vua Armenia va Giai Vo đich Co vua tre Lien Xo. Petrosian đat danh hieu Kien tuong trong Giai Vo đich Co vua Lien Xo 1947 du ong khong đu đieu kien tham du vong chung ket. Ong tu nang cao trinh đo bang cach nghien cuu cuon sach My System cua Nimzowitsch va bay toi Moscow đe tim kiem su canh tranh lon hon.


Đai kien tuong o Moscow Sau khi chuyen đen Moscow vao nam 1949, su nghiep co vua cua Petrosian thang tien nhanh chong va ket qua o nhung giai đau trong nuoc cua ong ngay mot cai thien. Viec gianh ngoi a quan tai Giai Vo đich Co vua Lien Xo 1951 đa đem đen cho ong danh hieu Kien tuong quoc te. Giai đau nay cung la lan đau tien ong đoi đau voi nha vo đich the gioi Mikhail Botvinnik. Trong van đau voi Botvinnik, Petrosian cam quan Trang, sau khi nhan lay bat loi nho tu khai cuoc, ong đa phong thu trong tong cong 11 gio thi đau khong lien tuc đe co đuoc mot van hoa. Ket qua giai đau nay giup ong đuoc quyen tham du giai Interzonal to chuc tai Stockholm vao nam sau. Tiep đo, voi viec gianh ngoi a quan tai giai đau o Stockholm, ong đa co đuoc danh hieu Đai kien tuong va đu tu cach tham du giai Candidates1953.
Petrosian xep thu nam tai giai Candidates 1953, mot ket qua đanh đau su khoi đau cua mot giai đoan co đoi chut thut lui trong su nghiep cua ong. Co ve nhu ong hai long voi viec cam hoa nhung đoi thu yeu va duy tri danh hieu Đai kien tuong hon la tiep tuc cai thien ky nang hay no luc đe tro thanh nha vo đich the gioi. Thai đo nay đuoc minh hoa qua ket qua cua giai vo đich Lien Xo 1955; trong tong so 19 van, Petrosian bat bai, nhung chi thang co bon va con lai la hoa, voi moi van hoa chi ket thuc trong vong 20 nuoc đi hoac it hon. Mac du cach choi nhat quan cua ong đa bao đam chat luong cho giai, nhung cong chung va gioi truyen thong co vua Lien Xo cung nhu nhung nha chuc trach xem đo la thai đo coi thuong. Vao giai đoan cuoi cua giai đau, nha bao Vasily Panov đa viet nhan xet sau đay ve nhung ung cu vien cho ngoi vo đich: "Đen vong 15, nhung co hoi chien thang thuc su nam trong tay Botvinnik, Smyslov, Geller, Spassky va Taimanov. Toi co tinh loai Petrosian ra khoi nhom nay, boi vi ngay tu nhung vong đau tien đa xac nhan ro rang rang anh ta đang choi cho mot muc tieu de dang hon, nhung cung danh gia—mot vi tri trong top 4 interzonal."
Giai đoan tu man ket thuc voi giai vo đich Lien Xo 1957, trong 21 van, Petrosian thang 7, thua 4, va hoa 10. Mac du ket qua nay chi giup Petrosian gianh vi tri thu 7 nhung thai đo tiep can giai đau tham vong hon cua ong đa đuoc cong đong co vua Lien Xo đanh gia cao. Ong tien toi danh hieu vo đich quoc gia đau tien vao nam 1959 (giai vo đich co vua Lien Xo 1959), va sau đo trong cung nam ong đa đanh bai Paul Keres tai giai Candidates voi mot man trinh dien nhung ky nang chien thuat ma thuong bi ong bo qua. Sang nam 1960 Petrosian đuoc trao danh hieu Kien tuong The thao Lien xo va tiep đo la danh hieu vo đich giai co vua quoc gia thu hai vao nam 1961. Petrosian tiep tuc duy tri phong đo tuyet voi trong nam 1962, ong đa đu tu cach tham du giai Candidates nam đo—giai đau se đua ong đen tran tranh chuc vo đich the gioi đau tien.


Nha vo đich the gioi Ket qua giai Interzonal nam 1962 tai Stockholm giup Petrosian co đu tu cach tham du giai Candidates to chuc tai Curacao cung voi Pal Benko, Miroslav Filip, Bobby Fischer, Efim Geller, Paul Keres, Viktor Korchnoi, va Mikhail Tal. Petrosian, đai dien cua Lien bang Xo viet, đa gianh chien thang tai giai đau voi điem so chung cuoc 17½, xep sau lan luot la hai nguoi ban đong huong Geller va Keres voi so điem 17, vi tri thu 4 thuoc ve ky thu nguoi My Fischer voi 14 điem. Fischer sau đo cao buoc nhung tay co Lien Xo đa sap đat cac van hoa va "đanh hoi đong", ngan can khong cho ong gianh vi tri đung đau. Ong đua ra bang chung la trong tat ca 12 van giua Petrosian, Geller, va Keres, ket qua đeu la hoa. Cac nha thong ke cung chi ra rang nhung van đau cua cac ky thu Lien Xo chi dien ra trong vong trung binh la 19 nuoc đi, khac han voi con so 39,5 nuoc khi ho choi voi nhung đau thu khac. Du cho phan ung voi nhung cao buoc cua Fischer la khac nhau, Lien đoan Co vua The gioi (FIDE) sau đo đa đieu chinh cac quy tac va đinh dang đe no luc ngan chan van nan thong đong trong tuong lai tai cac giai Candidates.
Voi chien thang o giai Candidates, Petrosian chinh thuc đuoc quyen thach đau nguoi đang bao ve danh hieu vo đich the gioi Mikhail Botvinnik trong mot tran đau chuan 24 van. Ben canh viec ren luyen ky nang co, Petrosian con chuan bi cho tran đau nay bang hoat đong truot tuyet vai tieng moi ngay. Ong tin rang voi mot tran đau keo dai, the chat tot co the se la mot nhan to trong nhung van đau ve sau. Loi the nay cang lon hon khi ma Botvinnik nhieu tuoi hon đang ke so voi Petrosian. O cac giai đau, mot loat cac van hoa co the ngan can mot ky thu gianh vi tri thu nhat; nhung voi mot tran đau mot-mot, đieu nay khong gay anh huong. Phong cach choi than trong cua Petrosian rat phu hop voi hinh thuc thi đau kieu nay, ong chi can đon gian cho đoi sai lam tu phia đoi thu va tan dung no. Ket qua Petrosian gianh chien thang voi 5 van thang, 15 hoa va 2 thua, đoat danh hieu Vo đich The gioi lan đau tien.


Bao ve danh hieu Vao thoi điem tro thanh nha vo đich the gioi, Petrosian đa van đong cho viec xuat ban mot to bao ve co vua tren pham vi toan Lien Xo chu khong phai chi Moscow. To bao nay đuoc biet đen voi ten tap chi co vua 64. Ben canh đo Petrosian con tham gia nghien cuu tai Đai hoc Quoc gia Yerevan; luan van cua ong cong bo nam 1968 co tua "Chess Logic, Some Problems of the Logic of Chess Thought".
Vao nam 1966, ba nam sau thoi điem Petrosian len ngoi vo đich the gioi, ong phai đoi đau voi ke thach thuc Boris Spassky. Petrosian đa đanh bai Spassky qua đo bao ve thanh cong danh hieu, thanh tich tuong tu ma lan gan nhat co mot ky thu lam đuoc la vao nam 1934 khi Alexander Alekhine đanh bai Efim Bogoljubov. Tuy nhien ba nam sau, Spassky lai co co hoi thach thuc Petrosian khi chien thang o giai Candidates tiep theo, va trong tran tranh chuc vo đich the gioi nam 1969 dien ra tai Moscow, Spassky đa chien thang voi ti so 12½–10½, qua đo tro thanh nha vo đich the gioi moi.


Su nghiep sau nay Cung voi mot so nha vo đich co vua Lien Xo khac, Petrosian đa ky vao đon xu phat nhung hanh đong cua ke ly khai Viktor Korchnoi trong nam 1976. Đo la su tiep noi cua moi han thu cay đang giua hai nguoi, khoi nguon it nhat tu tran ban ket giai Candidates 1974, tran đau ma Petrosian rut lui sau 5 van đau khi đang bi dan voi ti so 3½–1½ (+3 −1 =1). Lan gap lai nhau ba nam sau đa chung kien hai nguoi đong nghiep tu choi bat tay hay noi chuyen voi nhau. Bon ho tham chi con yeu cau cac co so an uong va ve sinh rieng biet. Petrosian that bai truoc Korchnoi va sau đo ong đa bi sa thai khoi cong viec lam bien tap vien tap chi co vua lon nhat cua Lien Xo, tap chi 64. Nhung nguoi chi trich len an loi choi phong ngu cua Petrosian va mot so thi cho la ong thieu su can đam. Tuy nhien o thoi điem đo, Botvinnik đa len tieng thay mat Petrosian, noi rang ong chi tan cong khi cam thay an toan va suc manh lon nhat cua Petrosian nam o kha nang phong thu.
Trong giai đoan cuoi su nghiep, Petrosian đat đuoc mot so thanh cong nhu vo đich giai Lone Pine 1976 va giai tuong niem Paul Keres 1979 tai Tallinn, cung chia se vi tri đung đau voi Portisch va Hubner tai giai Interzonal Rio de Janeiro 1979, đat vi tri thu hai tai giai đau o Tilburg nam 1981, kem nguoi đung đau Beliavsky nua điem. Đay cung la giai đau ma ong co đuoc van thang noi tieng cuoi cung, mot man thoat hiem ky dieu truoc chang trai tre Garry Kasparov.


Qua đoi va di san Petrosian qua đoi vao nam 1984 tai Moscow vi ung thu da day, thi the cua ong đuoc chon cat tai Nghia trang Moscow Armenian. Nam 1987, nha vo đich co vua the gioi Garry Kasparov đa cho ra mat mot đai tuong niem tai vi tri ngoi mo cua Petrosian, tren đo co mot chiec vong nguyet que cua nha vo đich the gioi va hinh anh mot chiec vuong mien mat troi toa sang phia tren hai đinh cua ngon nui Ararat– bieu tuong quoc gia cua Armenia. Vao ngay 7 thang 7 nam 2006, mot cong trinh tuong niem nham vinh danh Petrosian đuoc mo cua tai quan Davtashen, Yerevan, tren con pho cung mang ten Petrosian.


Cac giai vo đich đong đoi va Olympiad Petrosian khong đuoc lua chon vao đoi tuyen Olympiad Lien Xo cho đen nam 1958, nhung sau đo ong đa co 10 lan lien tiep gop mat tu nam 1958 đen 1978, voi thanh tich chin huy chuong vang va mot huy chuong bac đong đoi cung sau huy chuong vang ca nhan. Tong hop man trinh dien cua Petrosian tai Olympiad la het suc an tuong: +78 −1 =50 (thang 78, hoa 50, va thua mot van duy nhat truoc Robert Hubner trong tong so 129 van). Voi so điem 103/129 tuong đuong ti le 79,8 %, ong la ky thu co man trinh dien xuat sac thu ba tai Olympiad sau Mikhail Tal va Anatoly Karpov.
Thanh tich cua Petrosian tai Olympiad:

Munich 1958, bang du phong 2, 10½/13 (+8 −0 =5), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Leipzig 1960, bang du phong 2, 12/13 (+11 −0 =2), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Varna 1962, bang 2, 10/12 (+8 −0 =4), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Tel Aviv 1964, bang 1, 9½/13 (+6 −0 =7), huy chuong vang đong đoi
Havana 1966, bang 1, 11½/13 (+10 −0 =3), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Lugano 1968, bang 1, 10½/12 (+9 −0 =3), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Siegen 1970, bang 2, 10/14 (+6 −0 =8), huy chuong vang đong đoi
Skopje 1972, bang 1, 10½/16 (+6 −1 =9), huy chuong vang đong đoi
Nice 1974, bang 4, 12½/14 (+11 −0 =3), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Buenos Aires 1978, bang 2, 6/9 (+3 −0 =6), huy chuong bac đong đoi
(chu thich: + thang, − thua, = hoa; thang đuoc 1 điem, hoa đuoc 1/2 điem, thua đuoc 0 điem)
Petrosian cung la thanh vien cua đoi tuyen co vua Lien Xo tham du tam giai Vo đich Đong đoi chau Au đau tien (tu 1957 đen 1983). Ong gianh tam huy chuong vang đong đoi va bon huy chuong vang ca nhan. Theo olimpbase.org, Petrosian thang 15, hoa 37 va khong thua van nao. Cu the thanh tich cua ong tai giai nay nhu sau:

Vienna 1957, bang 6, 4/5 (+3 −0 =2), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Oberhausen 1961, bang 4, 6/8 (+4 −0 =4), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Hamburg 1965, bang 1, 6/10 (+2 −0 =8), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Kapfenberg 1970, bang 1, 3½/6 (+1 −0 =5), huy chuong vang đong đoi
Bath, Somerset 1973, bang 2, 4½/7 (+2 −0 =5), huy chuong vang đong đoi va ca nhan
Moscow 1977, bang 2, 3½/6 (+1 −0 =5), huy chuong vang đong đoi
Skara 1980, bang 3, 2½/5 (+0 −0 =5), huy chuong vang đong đoi
Plovdiv 1983, bang 3, 3½/5 (+2 −0 =3), huy chuong vang đong đoi


Van đe thinh giac Petrosian bi điec mot phan va phai đeo may tro thinh trong khi thi đau, đieu nay đoi khi dan toi nhung tinh huong ky la. Co mot lan ong đe nghi hoa voi Svetozar Gligoric, ban đau, Gligoric tu choi trong su ngac nhien, nhung sau đo thay đoi suy nghi trong mot vai giay va đe nghi hoa lai voi Petrosian. Tuy nhien, Petrosian khong phan ung, thay vao đo tiep tuc choi va cuoi cung thang van đau. Hoa ra do la luc Gligoric đe nghi hoa, Petrosian đa ngat may tro thinh nen khong nghe thay. Vao nam 1971, ong co tran đau voi Robert Hubner tai giai Candidates, đia điem thi đau la mot khu vuc on ao o Seville. Đieu đo khong gay tac đong toi Petrosian, nhung đa anh huong đen Hubner nhieu toi muc khien ky thu nay cuoi cung phai rut lui khoi tran đau.


Nhung cau noi lien quan đen Petrosian "Trong nhung nam đo, gianh chien thang tai giai Vo đich Lien Xo con de hon thang mot van truoc 'Iron Tigran'." – Lev Polugaevsky
"Loi the cua Petrosian đo la đoi thu khong bao gio biet khi nao anh ta đot nhien choi nhu Mikhail Tal." – Boris Spassky
"Anh ta [Petrosian] co nhan quan chien thuat khong the tin noi, va mot kha nang phan đoan ve moi nguy hiem tuyet voi... Ban co suy nghi, tinh toan gioi đen đau cung the thoi... Anh ay se 'ngui' thay bat ky moi nguy hiem nao tu truoc đo 20 nuoc!" – Bobby Fischer
"Co vua la mot tro choi boi hinh thuc cua no, la mot nghe thuat boi ban chat cua no va mot mon khoa hoc boi su kho khan trong viec lam chu đuoc no. Co vua co the mang lai nhieu niem vui nhu mot cuon sach hay hoac mot tac pham am nhac. Tuy nhien, can phai hoc đe choi tot va chi sau đay moi cam nhan đuoc niem vui thuc su." – Tigran Petrosian
"Toi thuc su tin chac rang trong co vua– mac du no chi la mot tro choi– khong co gi la ngau nhien ca. Va đo la cuong linh cua toi. Toi chi thich nhung van đau ma toi choi phu hop voi nhung yeu cau ve vi tri... Toi chi tin vao tro choi đung đan va hop ly." – Tigran Petrosian


Chu thich Tham khao Tai lieu tham khao


Lien ket ngoai Cac van đau cua Tigran Petrosian luu tren ChessGames.com
Grandmaster Games Database – Tigran Petrosian
OlimpBase
Biography