Xe keo (hay con goi la xe tay) la mot loai phuong tien van tai bang suc nguoi: mot nguoi chay va keo theo mot cai xe hai banh tren đo cho mot hoac hai hanh khach. Loai xe nay co nguon goc o chau A, noi ma vao thoi phong kien, thuoc đia, xe keo đuoc dung chu yeu lam phuong tien giao thong cho tang lop thuong luu trong xa hoi. Tuy nhien, trong thoi gian gan đay, xe keo đa bi cam tai nhieu nuoc chau A do nhieu tai nan đa xay ra.
Nhieu thanh pho phuong Tay nhu New York, London, Toronto cung su dung loai xe nay, nhung voi muc đich phuc vu khach du lich.


Lich su Buc tranh nam 1707, "Les deux carrosses", cua Claude Gillot ve hai chiec xe trong giong xe keo trong mot hoan canh vui nhon. Nhung chiec xe nay, đuoc goi la vinaigrette vi chung trong giong nhung chiec xe cua nhung nguoi lam giam, đa đuoc dung tren đuong pho Paris vao the ki 17 va 18. (Fresnault-Deruelle, 2005)
Jinrikisha (人力車 (nhan luc xa), Jinrikisha) xuat hien lan đau o Nhat Ban vao khoang nam 1868, vao đau thoi Cai cach Minh Tri. Chung nhanh chong tro thanh kieu giao thong đuoc ua chuong vi chay nhanh hon đi cang, lai them re hon xe ngua.
Nguoi ta chua xac đinh đuoc ten tuoi cua nguoi phat minh ra xe keo. Mot so nguon cho rang đo la mot nguoi tho ren My ten la Albert Tolman, va rang ong đa phat minh ra xe keo vao khoang nam 1848 tai Worcester, Massachusetts đe danh cho mot nha truyen giao; cac nguon khac cho rang Jonathan Scobie (hay W. Goble), mot nha truyen giao nguoi My đen Nhat Ban, đa phat minh ra xe keo vao khoang nam 1869 đe cho vo minh tren cac con pho tai Yokohama.
Cac nguon cua Nhat thuong cho rang Izumi Yosuke, Suzuki Tokujiro, va Takayama Kosuke đa phat minh ra xe keo vao nam 1868, voi y tuong bat nguon tu cac co xe ngua keo moi xuat hien tren đuong pho Tokyo khong lau truoc đo. Bat đau tu nam 1870, chinh phu Tokyo cap quyen san xuat va buon ban xe keo cho ba nguoi nay; tat ca giay phep chay xe keo cung phai đuoc đong dau cua mot trong ba nha phat minh nay.
Đen nam 1872, co khoang 40.000 xe keo hoat đong tai Tokyo; chung nhanh chong tro thanh hinh thuc giao thong cong cong chinh o Nhat Ban. (Powerhouse Museum, 2005; The Jinrikisha story, 1996)
Khoang nam 1880, xe keo xuat hien tai An Đo, đau tien o Simla va sau đo 20 nam la o Calcutta (gio la Kolkata). Sau đo, xe keo nhanh chong xuat hien tai nhieu thanh pho lon o Đong Nam A; nghe phu keo xe đa thuong la cong viec đau tien danh cho nhung nguoi nong dan chuyen ra song tai thanh thi.


O Viet Nam Nam 1883, chiec xe keo đuoc xuat hien lan đau tai Ha Noi do Thong su Jean Thomas Raoul Bonnal cho đem tu ben Nhat qua. Gan 15 nam sau, Sai Gon moi biet toi loai xe keo nay.
Nam 1884, mot nha thau Phap cho san xuat khoang 50 chiec xe keo cung cap cho ca mien Bac. Tu đay, chiec xe keo dan dan tro nen quen thuoc tai Ha Noi.  Sau đo, mot hang cho thue xe keo đuoc thanh lap. Hanh khach phai giu cho truoc mot ngay neu muon đuoc thue. Thoi ki đau, nhung chiec xe keo đau tien co banh xe bang sat, chay khong em. Tuy nhien chung van la bieu tuong cho su giau co va uy quyen cua chu xe trong khi dan thuong đi lai chu yeu bang đi bo.
Chiec xe keo đa đuoc coi la bieu tuong cua su phan biet giai cap va boc lot nguoi lao đong (Đien hinh la trong truyen ngan Nguoi ngua - ngua nguoi cua Nguyen Cong Hoan). No đa bi chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hoa cam su dung sau khi Viet Nam gianh đuoc đoc lap vao nam 1945.
Cung voi thoi gian, su xuat hien cua xe xich lo tu thap nien 1940 đa thay the xe keo.


Tham khao Powerhouse Museum Sydney, Description of object H626, Japanese rickshaw. Truy cap ngay 20 thang 9 nam 2005. Contains information about the history of rickshaws.
The Jinrikisha story Luu tru ngay 2 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine, The East, November-December 1996. History of the rickshaw in Japan.
(tieng Phap) Pierre Fresnault-Deruelle, Preseances Luu tru ngay 14 thang 10 nam 2005 tai Wayback Machine. Information on Les Deux Carrosses and vinaigrettes
Elisabeth Eide, The coolies of Calcutta - Indian rickshaw drivers Luu tru ngay 2 thang 7 nam 2007 tai Wayback Machine, World Press Review,  Jan 1993. Describes situation of rickshaw drivers in Calcutta.
The New York Times, ngay 10 thang 9 nam 1877, p. 2 The Old and New Japan by correspondent TWK. This article, which describes rickshaw travel in 1877, including prices paid for rickshaws and labor, can be seen at http://news.quickfound.net/intl/tokyo_news.html


Lien ket ngoai Tu xe keo đen xich lo
Bo buu anh xe keo o Viet Nam thoi Phap thuoc