Francisco Jose de Goya y Lucientes (; tieng Tay Ban Nha: [fɾanˈθisko xoˈse ðe ˈɣoʝa i luˈθjentes]; 30 thang 3 nam 1746 - 16 thang 4 nam 1828) la mot hoa si truong phai lang man va tho in nguoi Tay Ban Nha goc Aragon. Goya la mot hoa si hoang gia trong trieu đinh Tay Ban Nha va la mot nha ghi chep bien nien su. Cac tac pham mang phong cach nghe thuat pha cach va sang tao cua ong la hinh mau cho cac nghe si the he sau nhu Edouard Manet hay Pablo Picasso.
Ong sinh ra trong mot gia đinh khiem ton nam 1746 tai lang Fuendetodos vung Aragon. Ong hoc ve tu 14 tuoi voi thay day Jose Luzan y Martinez va chuyen đen Madrid đe hoc thay Anton Raphael Mengs. Ong ket hon voi Josefa Bayeu nam 1773; cuoc song cua đoi vo chong tre la mot chuoi su kien co thai va say thai. Ong tro thanh mot hoa si cung đinh cho Hoang gia Tay Ban Nha vao nam 1786. Phan đau su nghiep cua ong la nhung buc chan dung cua cac nhan vat tang lop quy toc va hoang gia Tay Ban Nha, cung cac hinh ve hoat hinh theo phong cach cua Rococo đuoc ve rieng cho cac cung đien hoang gia.
Goya la mot nguoi kin tieng va mac du thu tu va sach cua ong đuoc xuat ban cong khai nhung du luan biet tuong đoi it ve suy nghi rieng tu cua ong. Ong bong om nang va khong đuoc chan đoan vao nam 1793 khien ong hoan toan bi điec. Sau nam 1793 cac tac pham cua ong tro nen toi hon va mang mau sac bi quan. Tranh ve va tranh tuong, tranh in va cac ban ve cua ong phan anh mot cai nhin am đam ve quan he ca nhan, xa hoi va chinh tri cua ong. Thai đo bi quan nay tuong phan voi giai cap xa hoi cua ong luc đo. Ong đuoc bo nhiem Giam đoc Hoc vien Hoang gia trong nam 1795, nam Manuel Godoy đa ky mot hiep uoc bat loi voi Phap. Nam 1799 Goya đa tro thanh Primer Pintor de Camara, cap bac cao nhat cho mot hoa si hoang gia Tay Ban Nha luc đo. Vao cuoi nhung nam 1790, đuoc Godoy yeu cau, ong đa hoan thanh tac pham Maja khoa than, mot buc tranh khoa than - tac pham tao bao đang ke o thoi ky đo - mang phong cach cua Diego Velazquez. Nam 1801 ong ve buc tranh Charles IV cua Tay Ban Nha va gia đinh cua ong. Nam 1807 Napoleon lanh đao quan đoi Phap đanh Tay Ban Nha.
Ong o lai Madrid trong cuoc chien tranh Ban đao tren. Đieu nay duong nhu đa anh huong sau sac đen ong. Mac du ong khong noi len suy nghi cua minh truoc cong chung, nhung suy nghi nay co the đuoc cam nhan tu chuoi cac tranh in "Tham hoa cua chien tranh" cua ong (mac du đuoc xuat ban 35 nam sau khi Goya mat) va buc tranh ve nam 1814 Ngay 2 thang 5 nam 1808 va Ngay 3 thang 5 nam 1808. Cac tac pham khac tu thoi ky giua cua ong bao gom chuoi tranh khac go "Los Caprichos" va Los Disparates va mot loat cac buc tranh co lien quan voi đien loan, nha thuong đien, phu thuy, sinh vat ky quai, ton giao va tham nhung chinh tri, tat ca đeu cho thay ong đa lo so cho so phan cua đat nuoc Tay Ban Nha va suc khoe tam than va the chat cua chinh ong. Đinh điem cua nhung su lo lang nay la tac pham "Tranh Đen" đuoc ve trong giai đoan 1819-1823, ve bang son dau tren tuong thach cao cua nha ong, "ngoi nha cua nguoi đan ong bi điec" "Quinta del Sordo". Tac pham nay đanh dau su vo mong cua ong đoi voi su phat trien chinh tri va xa hoi trong nuoc, va ong đa song gan nhu co lap mot minh. Goya cuoi cung đi khoi Tay Ban Nha vao nam 1824 đe nghi duong o thanh pho Bordeaux cua Phap cung voi co hau giup viec va ban đong hanh tre hon rat nhieu ten Leocadia Weiss. O Bordeaux ong đa hoan thanh chuoi tranh "La Tauromaquia" va mot so buc tranh son dau. Sau mot con đot quy khien ong bi liet nua phai co the, bi giam thi luc va het vat lieu ve tranh, ong đa chet va đuoc chon cat ngay 16 thang 4 nam 1828 o tuoi 82. Thi hai cua ong sau đo đa đuoc mai tang lai tai Tay Ban Nha.


Thoi tho au Francisco Jose de Goya y Lucientes sinh ngay 30 thang 3 nam 1746 tai lang Fuendetodos thuoc tinh Aragon, Tay Ban Nha. Francisco la nguoi con thu tu cua ong Jose Goya va ba Engracia Lucientes. Cha cua ong la mot tho thu cong tu xu Basque, chuyen lam cac ky vat giat bang cac la vang mong con ba me Engracia thuoc ve mot gia đinh đia chu tai Fuendetodos. Gia đinh Goya đa don nha toi thi xa Zaragoza khi Francisco len 4 tuoi.
Vao thap nien 1750, Francisco theo hoc truong ton giao Escuelas Pias de San Anton trong thi xa Zaragoza, cau đa hoc tieng Latin giong nhu cac tre em cung thoi. Chinh trong thoi ky nay, Francisco ket ban voi Martin Zapater va nho cac buc thu trao đoi giua Zapater va Goya ma nguoi đoi sau moi hieu ro ve con nguoi cua hoa si, ve cac ly do tai sao hoa si Goya nhan lanh chuc vu trong trieu đinh Tay Ban Nha cung nhung that vong cua ong truoc cac canh bao hanh ma ong la mot nhan chung.
Nam len 13 hay 14 tuoi, Francisco Goya theo hoc bon nam hoi hoa tai xuong ve cua ong Jose Luzan y Martinez. Ong chuyen đen Madrid, noi ong hoc voi Anton Raphael Mengs, mot hoa si noi tieng trong hoang gia Tay Ban Nha. Ong đa co mau thuan voi thaycua minh, va ky thi cua ong đa khong đat yeu cau. Goya nop đon vao hoc Hoc vien My thuat Hoang gia nam 1763 va 1766, nhung đa bi tu choi.


Su nghiep Goya sau đo chuyen đen Roma, noi ma vao nam 1771 ong gianh giai nhi trong mot cuoc thi ve tranh đuoc to chuc boi thanh pho Parma. Cuoi nam đo, ong tro lai Zaragoza va ve tranh mot so bo phan cua cac vom cua Vuong cung thanh đuong Catedral-Basilica de Nuestra Senora del Pilar, bao gom ca Adoracion del nombre de Dios (ton sung Chua). Buc tranh tuong đa lam cho Francisco Goya noi tieng va vao nam 1773, Goya đa kiem đuoc nhieu tien hon ong thay Luzan. Goya cuoi Josefa Bayeu vao ngay 25 thang 7 nam 1773.

Nam 1783, ba tuoc Floridablanca, mot nguoi đuoc vua Carlos III sung ai đa giao cho Francisco Goya ve mot chan dung toan than cua ong. Qua hai mua he, Goya đa ve ca hai hoang tu va gia đinh ba tuoc. Ba tuoc Floridablanca la nhan vat quan trong nhat trong trieu đinh Tay Ban Nha, mot nguoi co cam tinh voi Phong trao Khai sang, voi cac đao luat cap tien ve kinh te va xa hoi đuoc thi hanh duoi thoi Vua Calos III. Ba tuoc Floridablanca đa vua long ve tac pham chan dung cua minh, nen đat Francisco Goya ve them 6 tam tranh cho ngan hang San Carlos ma ong moi sang lap. Trong hai nam 1785-1786, ong cung ve cac buc "Chan dung cua Nu ba tuoc Benavente" va "Chan dung cua Hau tuoc Pontejos". Cac hoa pham nay co mau sac rat ruc ro, dien ta ro rang thu chat lieu cua y phuc đe tai. Nu ba tuoc Benavente cung la ba Ba Tuoc Osuna va buc chan dung cua ba nay đa anh huong toi mot trong cac hoa si danh tieng nguoi Phap cua the ky 19, đo la ong Edouard Manet, thuoc truong phai Hoi Hoa moi. Cac hoa si Phap thoi đo đa goi Manet la "nguoi Tay Ban Nha cua thanh pho Paris".


Hoc tro Tac pham Tu nam 1820 toi nam 1824, Goya thuc hien cac buc tranh ma nguoi đoi sau goi ten la "cac buc tranh đen", luc đau đuoc ve vao tuong phong an, ve sau đuoc chuyen sang vai bo. Khi vao trong phong an, co ba tam tranh lon: Saturn đang an thit con trai va Judith voi cai đau cua Holofernes. Đay la vien tuong nguoi Assyrian đa bi giet boi nang goa phu Judith cua thanh pho Bethulia. Tac pham thu ba cua Francisco Goya co ten la Ngay nghi cua cac phu thuy trong đo con quy co be ngoai la con de đang thuyet giang cho đam phu thuy mac ao nha tu. Nha danh hoa đa che gieu gioi tu si trong y phuc cua thu vat.


Hinh anh Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Francisco de Goya y Lucientes tai Wikimedia Commons
Goya images, biography and resources
Goyas Ghosts phim 2006
Tac pham cua Francisco Goya Luu tru ngay 24 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine