Bom, hay bomb (bat nguon tu tu tieng Phap bombe /bɔb/) la mot loai vu khi no su dung phan ung toa nhiet cua vat lieu no đe giai phong nang luong đot ngot va du doi tao thanh mot vu no va song xung kich manh liet mang tinh pha huy.
Mot qua bom thuong o hinh thuc thung chua nhoi đay vat lieu no, la thanh phan chu chot đe gay ra suc pha huy khi đuoc kich hoat.
Thuat ngu "bom" đuoc su dung trong linh vuc quan su, cu the hon thuong đe cap đen vu khi no đuoc tha tu tren khong (thuong tu may bay), phan lon loi dung trong luc đe roi xuong muc tieu, mot so co the đuoc gan them canh va he thong đien tu đe đieu khien nham tang đo chinh xac.
Thuat ngu bom thuong khong đuoc ap dung cho cac thiet bi no đuoc su dung cho muc đich dan su nhu xay dung hoac khai thac mo, mac du thi thoang van đuoc goi la "bom". Cac loai vu khi no quan su khac khong đuoc phan loai la "bom" bao gom luu đan, đan phao, ten lua, min. Bom đa tung đuoc su dung tu nhieu the ky ca trong nhung cuoc chien tranh quy uoc va khong quy uoc. Bom đa đuoc su dung tu the ky thu 11 bat đau o cac vung Đong A.


Xuat hien Bom no đuoc su dung o Đong A vao nam 1221, boi quan Kim khi tan cong mot thanh cua nha Tong cua Trung Quoc. Bom đuoc che tao bang ong tre xuat hien vao the ky 11, sau đo đuoc nang cap len vo gang đuc chua thuoc sung no o the ky 13 cua Trung Quoc. Thuat ngu nay đuoc đat ra cho qua bom nay (tuc la "bom sam set") trong mot tran hai chien cua trieu đai Kim (1115-1234) nam 1231 chong lai quan Mong Co.
Kim su (金 史) (đuoc bien soan nam 1345) noi rang vao nam 1232, khi tuong Mong Co Subutai (Toc Bat Đai; 1176-1248) tien xuong thanh Khai Phong, nhung nguoi bao ve đa co mot "chan thien loi" (震天雷) bao gom "thuoc sung sam set" đua vao mot thung chua sat... sau đo khi cac cau chi đuoc thap sang (va đan ban ra) đa co mot vu no lon tieng on co ten duoi đay la nhu sam set, am thanh trong hon ba muoi dam, va tham thuc vat bi chay sem va no tung boi suc nong tren mot khu vuc rong hon nua mou. Khi bi tan cong, ngay ca ao giap sat cung bi xuyen thung. 

Li Zengbo, mot quan chuc thoi nha Tong đa viet vao nam 1257 rang kho vu khi nen co san vai tram nghin vo bom sat va khi ong o Kinh Chau, moi thang se co khoang mot đen hai nghin chiec đuoc san xuat đe gui đen Tuong Duong va Dinh Chau. 
Trong cuoc xam luoc cua nguoi Mong Co o Nhat Ban, nguoi Mong Co đa su dung "bom no sam set" chong lai nguoi Nhat. Bang chung khao co ve "bom sam set" đa đuoc phat hien trong mot vu đam tau ​​duoi nuoc ngoai khoi Nhat Ban cua Hiep hoi Khao co hoc duoi nuoc Kyushu Okinawa. Cac tia X cua cac nha khoa hoc Nhat Ban ve vo khai quat đa xac nhan rang chung co chua thuoc sung.


Song xung kich Song xung kich no co the gay ra cac tac đong nhu dich chuyen co the (tuc la, nguoi bi hat len khong trung gay đa chan thuong), mat tinh than, chay mau trong va vo mang nhi. Song xung kich đuoc tao ra boi cac su kien no co hai thanh phan rieng biet, bao gom song duong va song am. Song duong đay ra tu điem phat no, theo sau la khoang trong chan khong "hut nguoc" ve phia điem xuat phat khi bong bong soc sup đo.


Nhiet Mot song nhiet đuoc tao ra boi su giai phong nhiet đot ngot do mot vu no. Cac vu thu bom cua quan đoi đa ghi nhan nhiet đo len toi 2.480 °C (4.500 °F). Mac du co kha nang gay bong nang đen tham khoc va gay ra hoa hoan thu cap, hieu ung song nhiet đuoc coi la rat han che so voi song xung kich va cac manh bom. Tuy nhien, han che nay đa đuoc khac phuc boi bom hat nhan, su dung ket hop cac hieu ung song xung kich va buc xa nhiet (buc xa ion hoa) va phong xa. Gay tu vong thiet hai khung khiep cho con nguoi.


Phan manh Su phan manh đuoc tao ra boi su gia toc suc no đay cac manh vang hoac xe rach vo bom thanh cac manh vang gay sat thuong. Viec su dung phan manh trong cac qua bom co tu the ky 14, va xuat hien trong van ban thoi nha Minh la Huolongjing. Nhung qua bom phan manh chua đay nhung vien sat va nhung manh su vo. Khi qua bom phat no, cac manh vo co kha nang xuyen qua da va lam mu mat binh linh đich.
Thong thuong nhung manh kim loai nho di chuyen voi toc đo sieu am, su phan manh co the xay ra theo mat đo manh vang va đuong luong no. Khi SS Grandcamp phat no trong Tham hoa thanh pho Texas ngay 16 thang 4 nam 1947, mot trong nhung manh vo cua vu no đo la mot neo hai tan đuoc đa bay gan 2 dam (3,2km) vao mot bai đau xe cua nha may loc dau Pan American.


Anh huong đen sinh vat song Con nguoi se phai chiu bon loai tac đong tren co the bao gom: song xung kich, phan manh, tac đong va nhiet. Song xung kich gay ra ap luc lam hong cac co quan noi tang, thung mang nhi, co the dan đen ton thuong vinh vien hoac tu vong. Su phan manh bao gom cat đa, manh vun va tham thuc vat tu khu vuc xung quanh nguon no tuong tu nhu min chong bo binh. Cac manh vang nay la nguy co chinh gay chet nguoi do vet cat o cac mo mem, gay nhiem trung va ton thuong cac co quan noi tang neu khong đuoc xu li kip thoi. Nhiet luong khong lo cung la mot nguon sat thuong lon neu tiep xuc o cu li gan hoac cac đam chay do qua bom gay ra. Thiet bi bao ve ca nhan, nhu bo quan ao go bom hoac ra pha bom min, mu bao hiem, tam che va bao ve chan, co the lam giam phan nao tac đong khi no, tuy thuoc vao vi tri tiep xuc, kich thuoc qua bom va khoang cach toi đo.


Anh huong đen moi truong = Phan loai =
Bom quan su chu yeu đuoc san xuat hang loat, phat trien va che tao theo thiet ke tieu chuan, voi cac thanh phan co đinh, va thuong đuoc trien khai trong thiet bi no tieu chuan. Cac vat lieu no thuong khong on đinh va co the tu phat no do tac đong tu moi truong nhu va cham, ma sat, soc tinh đien, thay đoi nhiet đo, hoac su dung đien thoai di đong va radio gan đo. Moi tuong tac voi cac vat lieu hoac thiet bi no cua nhan vien khong đu tieu chuan đeu co nguy co nghiem trong va co the gay tu vong ngay lap tuc. Phan ung an toan nhat khi phat hien mot thiet bi no la cang xa no cang tot.
Bom nguyen tu hoat đong dua tren ly thuyet phan hach hat nhan, khi mot nguyen tu lon tach ra, giai phong mot luong nang luong khong lo. Vu khi nhiet hach, hay con goi la bom hydro, su dung nang luong tu vu no phan hach ban đau đe tao ra mot vu no manh hon nua.
Bom ban la mot thiet bi co nang suat no thap, chu yeu nham phan tan vat lieu nguy hiem ra dien rong, thuong la vat lieu phong xa hoac hoa hoc. Muc tieu cua bom ban la gay thuong tich va sau đo can tro kha nang tiep can khu vuc bi o nhiem cho đen khi co the lam sach hoan toan. Viec don dep khu vuc nay co the mat rat nhieu thoi gian, khien khu vuc đo gan nhu khong the sinh song trong mot thoi gian dai.
Suc manh cua bom thuong đuoc đo bang kiloton (kt) hoac megaton TNT (Mt). Hai qua bom nguyen tu manh nhat tung đuoc su dung trong chien tranh la nhung qua bom My tha xuong Hiroshima va Nagasaki. Qua bom manh nhat tung đuoc thu nghiem la Tsar Bomba. Bom phi hat nhan manh nhat la "Cha cua tat ca cac loai bom" cua Nga (Bom nhiet đien hang khong tang cuong - ATBIP), tiep theo la MOAB cua Khong quan Hoa Ky (Vu no khong quan khong lo, hay con goi la "Me cua tat ca cac qua bom").
Duoi đay la danh sach cac loai bom khac nhau dua tren co che no co ban ma chung su dung.


 Thuoc no yeu  La nhung qua bom đon gian va lau đoi nhat luu tru nang luong duoi dang thuoc no yeu, vi du nhu thuoc no đen. Thuoc no thuong bao gom mot hon hop cua mot loai muoi oxy hoa, chang han nhu kali nitrat KNO3 (saltpeter), voi nhien lieu ran nhu than cui hoac bot nhom. Cac che pham nay lam xi hoi khi đanh lua, tao ra khi nong. Trong truong hop binh thuong, su xi hoi nay xay ra qua cham đe tao ra mot song ap luc đang ke; Do đo, loai thuoc no nay thuong phai đuoc su dung voi so luong lon hoac nen trong cac goi co ap suat cao đe co the đat đuoc suc no hieu qua.


 Thuoc no manh  Thuoc no manh su dung mot qua trinh goi la "kich no" đe nhanh chong chuyen tu mot phan tu nang luong cao ban đau sang mot phan tu nang luong rat thap. Phat no khac voi su xi hoi o cho phan ung hoa hoc lan truyen nhanh hon toc đo am thanh (thuong nhanh hon nhieu lan) trong mot song xung kich du doi. Do đo, song ap suat đuoc tao ra boi chat no cao khong tang đang ke khi bi nen vi su phat no xay ra qua nhanh khien plasma thu đuoc khong gian no nhieu truoc khi tat ca cac vat lieu no đa phan ung. Thuoc no manh thuong đuoc boc so voi cac manh vang đe tang sat thuong. Hau het cac qua bom no manh bao gom mot chat no thu cap đuoc kich no bang kip no co chua chat no chinh nhay hon.


 Vu khi nhiet ap  Bom nhiet ap (thermobaric bomb) la mot loai chat no su dung oxy tu khong khi xung quanh đe tao ra mot vu no co nhiet đo cuc cao. Tren thuc te, song no do loai vu khi nay tao ra thuong keo dai lau hon nhieu so voi song no cua cac chat no thong thuong. Bom nhien lieu-khi (fuel-air bomb) la mot trong nhung loai vu khi nhiet ap noi tieng nhat.


 Phan ung phan hach hat nhan  Bom nguyen tu loai phan hach hat nhan su dung nang luong co trong cac hat nhan nguyen tu rat nang, nhu U-235 hoac Pu-239. Đe giai phong nang luong nay mot cach nhanh chong, mot luong nhat đinh cua vat lieu phan hach phai đuoc cung co rat nhanh trong khi tiep xuc voi nguon neutron. Neu su co ket xay ra cham, cac luc đay se đay vat lieu ra xa nhau truoc khi mot vu no đang ke co the xay ra. Trong truong hop phu hop, hop nhat nhanh chong co the gay ra mot phan ung day chuyen co the sinh soi nay no va tang cuong boi nhieu bac đo lon trong vong micro giay. Nang luong đuoc giai phong boi mot qua bom phan hach hat nhan co the lon hon hang chuc nghin lan so voi mot qua bom hoa hoc co cung khoi luong.


 Phan ung tong hop hat nhan  Vu khi nhiet hach la mot loai bom hat nhan giai phong nang luong thong qua su ket hop phan hach va hop hach cua hat nhan nguyen tu anh sang cua deuterium va triti. Voi loai bom nay, mot vu no nhiet hach đuoc kich hoat bang cach kich no bom hat nhan loai phan hach chua trong mot vat lieu co chua nong đo deuterium va triti cao. Nang suat vu khi thuong đuoc tang len voi mot nguoi can thiep lam tang thoi gian va cuong đo cua phan ung thong qua su giam cam quan tinh va phan xa neutron. Bom nhiet hach co nang suat cao tuy y lam cho chung manh hon hang tram hoac hang nghin lan so voi phan hach hat nhan.
Vu khi nhiet hach nguyen chat la vu khi hat nhan khong can giai đoan phan hach chinh đe bat đau phan ung tong hop.


 Phan vat chat  Ve mat ly thuyet, bom phan vat chat co the đuoc che tao, nhung phan vat chat rat ton kem đe san xuat va kho bao quan an toan


Điem phat no Trong khoa hoc phap y, điem phat no cua mot qua bom đuoc goi la "ban kinh vu no" (blast seat), "vi tri cua vu no" (seat of explosion), "ho bom" (blast hole) hoac "tam vu no" (epicenter). Tuy thuoc vao loai, so luong va vi tri cua chat no, vi tri no co the lan rong hoac tap trung (vi du, mot ho no).
Cac loai vu no khac, nhu vu no bui hoac hoi, khong tao ra ho no hoac tham chi khong co vi tri no ro rang.


Phan loai Bom đuoc chia thanh cac loai chinh sau:


= Theo cong dung =
Bom cong dung chung: Bom pha, Bom sat thuong, Bom xuyen
Bom cong dung đac biet: Bom khoi, Bom bi, Bom chay, Bom chieu sang, Bom chat đoc, Bom napan, Bom chi thi muc tieu, Bom ba cang, Bom bay, Bom buom, Bom chan khong, Bom chim, Bom chong ngam, Bom chong tang, Bom chum, Bom co đieu khien, Bom đien tu, Bom đieu khien tu ve tinh, Bom E, Bom mem, Bom hidro (Bom H,Bom khinh khi), Bom hat nhan, Bom hoa hoc, Bom hoi ngat, Bom khong quan, Bom lade, Bom nguyen tu (Bom A), Bom nhien lieu, Bom no cham, Bom neutron, Bom phan luc, Bom phong, Bom vo tuyen truyen hinh, bom đong đat
Trong cac loai bom thi vu khi hat nhan co suc cong pha lon nhat co the gay nen nhung tham hoa nghiem trong. Neu cac loai bom thong thuong dua vao phan ung chay no cua cac chat hoa hoc đe gay ra mot ban kinh sat thuong nhat đinh thi vu khi hat nhan dua vao cac phan ung day chuyen đe gay ra mot luong nang luong cuc lon.


= Theo chat no nhoi trong bom =
Bom no manh
Bom hoa hoc
Bom chay
Bom phong
Bom nhoi chat tro (inert)


Su dung Nhung qua bom tha tu tren khong đau tien đuoc nguoi Ao su dung trong cuoc bao vay Venice nam 1849. Hai tram qua bong bay khong nguoi lai mang theo nhung qua bom nho tha xuong thanh pho, tuy gay thiet hai khong đang ke nhung su kien đa đanh dau mot chien thuat tan cong moi. 

Vu đanh bom đau tien tu may bay dien ra vao nam 1911 khi nguoi Y tha bom bang tay tren cac phong tuyen cua Tho Nhi Ky o Libya ngay nay trong Chien tranh Italo-Tho Nhi Ky. 
Lan tha bom quy mo lon đau tien dien ra trong The chien I bat đau tu nam 1915 voi cac cuoc khong kich bang khi cau Zeppelin cua Đuc o London, Anh, va cuoc chien tuong tu đa chung kien ​​phat minh cua may bay nem bom hang nang đau tien. Mot cuoc đot kich Zeppelin vao ngay 8 thang 9 nam 1915 đa tha 4.000 lb (1.800 kg) bom gay chay, trong đo co mot qua bom nang 600 lb (270 kg).
Trong The chien II nem bom đa tro thanh mot tinh nang quan su lon voi hang loat cac chien thuat đuoc sang tao ra. Bao gom bom nay (mot so noi goi la bom lia thia) cua Barnes Wallis, đuoc thiet ke đe doi len mat nuoc nhieu lan nham tranh luoi ngu loi va cac he thong phong thu duoi nuoc khac. chien thuat nay đuoc nghi ra đe tha bom vao nhung con đap hoac tau chien, noi co luoi hoa luc phong khong day đat buoc may bay phai bay thap đe tranh. Vao cuoi chien tranh, cac may bay nhu Avro Lancaster cua luc luong đong minh đa cung cap voi đo chinh xac 50 yd (46 m) tu 20.000 ft (6.100 m), bom đong đat (cung đuoc phat minh boi Barnes Wallis) co ten la "Grand Slam" nang toi 10 tan. Tuy nhien, do đuoc van chuyen tu đo cao lon đe đat đuoc toc đo cao, khi va cham, bom se xam nhap va phat no sau duoi long đat, gay ra cac mieng ho lon va anh huong đen cac muc tieu khong lien quan
May bay nem bom quan su hien đai đuoc thiet ke xung quanh khoang bom ben trong voi so luong lon, trong khi may bay cuong kich thuong mang bom ben ngoai tren gia treo hoac gia treo bom hoac tren nhieu gia đo đuoc thiet ke rieng đe gan nhieu qua vao 1 gia duy nhat. Mot so qua bom đuoc trang bi du, chang han nhu "parafrag" (mot manh bom phan manh 11 kg (24 lb) trong The chien II), BLU-82 thoi chien tranh Viet Nam va mot so qua bom chum hien đai. Du bay lam cham qua bom lai, giup may bay co thoi gian đe thoat ly khoi vu no. Đieu nay đac biet quan trong voi vu khi hat nhan (đac biet la nhung vu khi roi tu may bay cham hoac đuong luong no rat cao) va trong tinh huong may bay tha mot qua bom o đo cao thap. Mot so loai bom hien đai cung la loai đan đuoc đieu khien chinh xac va co the đuoc dan đuong sau khi chung roi may bay bang đieu khien tu xa hoac chi điem bang lazer.
May bay cung co the cung cap bom duoi dang đau đan tren ten lua dan đuong, chang han nhu ten lua hanh trinh tam xa, cung co the đuoc phong tu tau chien.
Mot qua bom pha huy đuong ray ngay truoc khi tau đen thuong se khien tau bi trat banh. Ngoai thiet hai cho phuong tien va con nguoi, mot qua bom phat no trong mang luoi giao thong thuong gay thiet hai, va đoi khi chu yeu la đe gay thiet hai, chinh mang. Đieu nay ap dung cho đuong sat, cau, đuong bang va cang, va o muc đo thap hon (tuy theo hoan canh), cho đuong bo.
Cac mo hat nhan Blue Peacock, con đuoc goi la "bom" vi chung đuoc len ke hoach đinh vi trong thoi chien va đuoc thiet lap neu bi đich xam pham, toan bo can cu se tu huy đe đam bao an toan thong tin mat.
Mot qua bom co ​​the đuoc kich hoat boi ngoi no hoac kip no. Ngoi no đuoc kich hoat boi đong ho, đieu khien tu xa nhu đien thoai di đong hoac mot so loai cam bien, chang han nhu ap suat (đo cao), radar, rung hoac tiep xuc. Ngoi no khac nhau ve cach thuc hoat đong, chung co the la ngoi no đien, ngoi no hoac no do no va nhung thu khac.


Xem them Danh sach cac qua bom


Tham khao