Belarus (phien am: "Be-la-rut",  ; tieng Belarus: Беларусь, tr. Bielarus, IPA: [bʲɛlaˈrusʲ], tieng Nga: Беларусь, Белоруссия, Belarus, Belorussiya,) ten chinh thuc la Cong hoa Belarus (tieng Belarus: Рэспубліка Беларусь, tieng Nga: Республика Беларусь), la quoc gia khong giap bien nam o phia Đong Au, giap Nga o phia Đong Bac, Ukraina o phia Nam, Ba Lan o phia Tay, voi Latvia va Litva o phia Tay Bac. 40% dien tich 207.595 km² (80.200 dam vuong) la rung, va cac nganh kinh te noi troi cua đat nuoc la nong nghiep va cong nghiep che tao.
Đen the ky XX, vung đat cua Belarus hien nay tung thuoc ve mot vai nuoc, gom Đai cong quoc Lietuva, Lien bang Ba Lan-Litva va Đe quoc Nga. Sau cuoc cach mang Nga (1917), Belarus tro thanh 1 trong 15 nuoc cong hoa cua Lien bang Xo viet va đoi ten thanh Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Byelorussia (Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка). Đen nam 1991, Belarus tach ra khoi Lien Xo va tuyen bo đoc lap nhung van giu moi quan he ve chinh tri bi cho la "gan gui" voi Nga. Ngay 8 thang 12 nam 1999, Belarus va Nga ky mot thoa thuan song phuong nham phat trien hon nua cac moi quan he chinh tri va kinh te.
Ten goi cu cua quoc gia la Belorussia (Белоруссия) va van con đuoc su dung, chu yeu trong cac hoan canh lien quan đen lich su. Mot bo phan dan cu nguoi Belarus co the cam thay bi xuc pham khi gap phai viec su dung ten goi "nguoi Belorussia" vi theo ho no goi nen nhung hoi uc ve thoi gian bi Nga hoa. Ten goi nay bi dich sai thanh "Bach Nga" trong khi thuc ra no chi la mot vung đat.
Belarus la mot thanh vien cua Cong đong cac Quoc gia đoc lap (la СНГ trong tieng Nga hay CIS trong tieng Anh) cung voi Azerbaijan, Armenia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Nga, Tajikistan va Uzbekistan.


Ten goi Ve mat lich su, nuoc nay đuoc goi theo tieng Anh la "Bach Nga" tuc "Nga Trang" (White Russia), du đay la su phien dich sai. Nghia dich đung la "White Rus'", vua mieu ta vung Đong Au noi nguoi Slav sinh song hay nhieu quoc gia khac nhau hien dien trong vung. Tuy vay viec su dung thuat ngu 'Nga Trang' van tiep dien toi tan nam 2007 trong cac ngon ngu: "Weißrussland" trong tieng Đuc, "Beyaz Rusya" trong tieng Tho Nhi Ky hay "Λευκορωσια" (Levkorosia) trong tieng Hy Lap (xem tai đay đe co danh sach đay đu).
Lan đau thuat ngu "Nga Trang" đuoc dung đe chi Belarus la boi Sir Jerome Horsey nguoi Anh hoi cuoi the ky muoi sau. Ong dung no đe mieu ta cac vung đat cua Đe che Ivan Hung bao. Trong the ky muoi bay, cac Sa hoang Nga đa dung "White Rus'", xac nhan rang ho đang tim cach chiem lai di san tu Khoi thinh vuong chung Ba Lan-Litva.
Belarus đuoc đat ten "Byelorussia" thoi Đe quoc Nga, va cac Sa hoang Nga thuong đuoc goi la "Sa hoang cua tat ca nuoc Nga — Đai Nga, Tieu Nga, va Bach Nga". Đieu nay keo dai toi tan thoi ky Xo viet, khi nuoc nay lay ten chinh thuc la "Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Byelorussia". Mot so nguoi Belarus coi cai ten "Byelorussia", la cach tuong nho đen thoi ky Lien bang Xo viet con thong nhat. Theo chinh thuc, ten đay đu cua quoc gia nay la Cong hoa Belarus (Республика Беларусь, Respublika Belarus'). 
Nam 2002, mot cuoc đieu tra khong chinh thuc do Web site pravapis.org tien hanh đe xem ten goi nao đuoc dung pho bien nhat tren cac trang web. Khi su dung Google, Pravapis.org thay rang "Belarus", ten chinh thuc rut gon, đuoc dung tren 93% Web site đa đuoc kiem tra. Cach đanh van khac su dung "Belorussia", "Bielorussia" va "Byelorussia," chi đuoc dung trong 1%–2% truong hop.


Lich su Giua the ky thu VI va the ky thu muoi hai, nuoc Belarus hien đai ngay nay la noi sinh song cua nguoi Slav, hien ho van chiem đa so trong nuoc. Nguoi Slav thoi ky đau (Early East Slavs) dan tiep xuc voi nguoi Varangians va đuoc ho to chuc duoi nha nuoc Kievan Rus'.
O the ky XIII, nhieu cong quoc Ruthenian rieng biet bi anh huong nang ne sau cuoc xam luoc tu phia Đe che Mong Co. Sau nay, nhieu phan cua Rus bi sap nhap vao Đai Lanh đia Cong tuoc Litva. Đa so dan cu la nguoi thuoc sac toc Slavo. Nhung vung đat slavo đuoc huong quyen tu tri han che ben trong nha nuoc Litva. Tuy thinh thoang co y kien khong chinh xac rang tieng Belarus la ngon ngu chinh thuc quoc gia, tieng La tinh, tieng Nga co (Ruthenian), va tieng Ba Lan đuoc đong thoi su dung trong cong viec nha nuoc. Tieng Belarusia phat sinh vao giua the ky XIX khi nhung nguoi noi tieng Nga o lanh tho Belarus hien đai ngay nay chiu anh huong van hoa manh tu Ba Lan.
Đau the ky XVII, tieng Nga co bi tu bo tai Litva va đuoc thay the bang tieng Ba Lan, ngon ngu đa gianh đia vi thong tri trong nhieu the ky. Viec su dung tieng Nga co (tieng Slavonic-Ruthenian co) đuoc cho phep tai cac lanh đia Ruthenian tu tri (cong quoc). Cac vung đat Belarusia nhanh chong bi sap nhap vao Lanh đia Cong tuoc trong hai tram nam sau đo, vi suc manh cua Litva va moi đe doa tu phia nguoi Mong Co tren nhung vung đat la Belarus ngay nay. Trong thoi gian đo, Lanh đia Cong tuoc đa tham gia vao cac tran đanh giua nhieu luc luong khac nhau. Mot trong nhung tran đanh lon la Tran Grunwald giua Lanh đia Cong tuoc va Cac hiep si Giec manh nam 1410. Lanh đia Cong tuoc thang tran va chien thang cho phep ho kiem soat cac bien gioi phia tay bac cua Đong Au. Cac tran đanh khac dien ra giua Lanh đia Cong tuoc va nguoi Mong Co va nguoi Turk, va đeu la nhung chien thang cho Lanh đia Cong tuoc. Toi the ky muoi lam, Đai Lanh đia Cong tuoc Litva trai dai hau het vung Đong Au, tu Bien Baltic toi Bien Đen.
Ngay 2 thang 2 nam 1386, Đai vuong cong Lietuva Jogaila len ngoi Vua Ba Lan, va lien minh Đai Lanh đia Cong tuoc voi Vuong quoc Ba Lan tro thanh mot lien minh ca nhan. Lien minh hinh thanh sau cuoc hon nhan giua Jogaila va con gai Vua Luis Ba Lan, Jadwiga. Hanh đong nay đuoc nguoi Ba Lan coi la su cham dut lien minh voi Hungary. Lien minh ca nhan nay cuoi cung dan đen Khoi thinh vuong chung Ba Lan-Litva, mot lien bang đuoc thanh lap nam 1569. Nhung nguoi Muscovites, duoi su lanh đao cua Sa hoang Ivan III, bat đau cac chien dich chinh phuc quan su nam 1486 nham gianh lay nhung vung đat Kievan Rus', chinh xac la Belarus va Ukraina. Lien minh giua Ba Lan va Litva cham dut nam 1795, voi viec khoi thinh vuong chung bi phan chia va sap nhap boi Đe quoc Nga, Pho, va Ao. Cac lanh tho Belarusia van tiep tuc la mot phan cua Đe che Nga toi khi bi Đuc chiem trong The Chien thu I.
Belarus lan đau tuyen bo đoc lap ngay 25 thang 3 nam 1918, hinh thanh nen nha nuoc Cong hoa Nhan dan Belarusia. Tuy nhien, nha nuoc cong hoa ton tai ngan ngui va che đo nay bi lat đo ngay sau khi quan Đuc rut lui. Nam 1919, Belarus tro thanh nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Byelorussia (BSSR). Sau khi Nga tai chiem phan phia đong va phia bac Litva, chung đuoc gop voi nhau đe hinh thanh nen nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Litva - Byelorussia. Sau khi Chien tranh Ba Lan-Xo viet cham dut nam 1921, cac vung đat Byelorussia bi chia cat, phan phia Tay roi vao tay Ba Lan, va nha nuoc Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo viet Byelorussia moi tai thanh lap va tro thanh mot thanh vien cua Lien bang cac nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet nam 1922.
Thang 9 nam 1939, theo Hiep uoc Molotov-Ribbentrop, Lien Xo tan cong Ba Lan va tai sap nhap nhung vung đat phia đong nuoc nay, gom ca đa phan lanh tho Byelorussia do Ba Lan kiem soat. Nam 1941, Phat xit Đuc tien hanh xam luoc Lien bang Xo viet. Byelorussia bi chiem ngay sau đo va tiep tuc nam trong tay quan Đuc cho toi nam 1944. Hon mot trieu ngoi nha đa bi pha huy va hon hai trieu nguoi Belarusia thiet mang. Nguoi Do Thai tai Byelorussia đa bi tan sat trong Cuoc tan sat nguoi Do Thai. Dan so Belarus chi đat muc truoc chien tranh vao nam 1971. Tuy nhien, so luong nguoi Do Thai khong bao gio khoi phuc lai đuoc nhu cu. Sau khi chien tranh cham dut, Belorussia la mot trong nam mot nuoc ky ket Hien chuong Lien hiep quoc nam 1945. Sau chien tranh, Belarus bat đau mot chuong trinh tai thiet, voi su tro giup cua Matxcova. Trong thoi gian nay, Belarus tro thanh mot trung tam san xuat chinh o vung phia tay Lien bang Xo viet. Su gia tang viec lam đa mang lai mot lan song di cu lon tu Nga Xo viet.
Duoi su kiem soat cua Joseph Stalin, mot chinh sach Xo viet hoa đuoc khoi đong đe "bao ve" nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Byelorussia khoi nhung anh huong tu phuong Tay.  Chinh sach nay dan toi viec gui hang nghin nguoi Nga tu nhieu vung khac nhau tai Xo viet đuoc cu toi giu cac vi tri quan trong trong chinh phu Byelorussia. Viec su dung chinh thuc tieng Belarus va cac khia canh van hoa khac bi han che boi Matxcova. Sau cai chet cua Stalin nam 1953, nguoi ke tuc ong, Nikita Khrushchev, tiep tuc chuong trinh nay, phat bieu, "Ngay tat ca chung ta cung noi tieng Nga đen cang som, chung ta cang nhanh chong xay dung chu nghia cong san." Khi nguoi đung đau Lien Xo Mikhail Gorbachev bat đau đua ra ke hoach cai to, nguoi dan Byelarussia đa gui đon thinh cau toi ong vao thang 12 nam 1956 đe giai thich su mat mat van hoa cua ho. Su kien nay đuoc cac nha su hoc coi la vu "Chernobyl van hoa". (Sau đo, nam 1986, Belarus bi anh huong boi bui phong xa tu vu no nha may đien hat nhan Chernobyl tai nuoc Cong hoa Xa hoi chu nghia Xo viet Ukraina lang gieng.) Thang 6 nam 1988, nhung ngoi mo tap the đuoc nha khao co hoc Zyanon Paznyak phat hien tai Kurapaty. Mot so nguoi su dung kham pha nay đe tuyen truyen rang chinh phu Xo viet đa tim cach xoa so dan toc Belarus, va dan toi mot so no luc tim cach khoi phuc đoc lap.
Hai nam sau, thang 3 nam 1990, nhung cuoc bau cu Xo viet Toi cao Cong hoa Xa hoi chu nghia Byelorussia dien ra. Tuy Mat tran Nhan dan Belarusia chi chiem 10% so ghe, nhan dan to ra hai long voi ket qua nay. Belarus tuyen bo chu quyen ngay 27 thang 7 nam 1990, bang viec ra Tuyen bo Chu quyen Quoc gia Cong hoa Xa hoi chu nghia Byelorussia. Voi su ho tro cua Đang Cong san, ten nuoc đuoc thay đoi thanh Cong hoa Belarus ngay 25 thang 8 nam 1991. Chu tich Xo viet Toi cao Belarus Stanislav Shushkevich, cung voi Boris Yeltsin tai nuoc Nga va Leonid Kravchuk cua Ukraina, gap go ngay 8 thang 12 nam 1991, tai Belavezhskaya Pushcha chinh thuc tuyen bo giai tan Lien bang Xo viet va thanh lap Cong đong cac quoc gia đoc lap. Nam 1993, mot thoa thuan trong Xo viet toi cao chap nhan giam thoi han hoat đong mot nam, mo đuong cho viec to chuc bau cu nam 1994. Thang 3 nam 1994, mot hien phap quoc gia đuoc thong qua, thay the chuc thu tuong bang chuc tong thong. Nhung cuoc bau cu tong thong dan toi chien thang cua mot nhan vat chinh tri con chua đuoc biet toi nhieu Aliaksandr Ryhoravic Lukasenka voi hon 80% so phieu. Tu cuoc bau cu nay, Lukashenka đa luon giu chuc vu tong thong, đuoc bau lai vao cac nam 2001, 2006 va 2015.


Chinh tri Ba đang chinh tri hien co ghe trong Ha vien: Đang Cong san Belarus (tam ghe), Đang Ruong đat Belarus (ba ghe), va Đang Dan chu Tu do Belarus (mot ghe). Cac đang chinh tri ung ho tong thong Lukashenko, Đang Xa hoi chu nghia The thao Belarus va Đang Lao đong va Cong bang cong hoa, va cac đang đoi lap, nhu Mat tran Nhan dan Belarus (BPF) va Đang Dan su Thong nhat Belarus (UCPB) khong gianh đuoc ghe nao trong cuoc bau cu nam 2004. UCPB va BPF la hai đang gom Lien minh 5+ nhan dan, mot nhom cac đang chinh tri phan đoi Lukashenko. Nhieu to chuc, gom To chuc An ninh va Hop tac chau Au (OSCE), đa tuyen bo cuoc bau cu la "khong tu do" vi cac đang chinh tri đoi lap gianh đuoc ket qua am va su thien vi cua truyen thong Belarus gianh uu ai cho chinh phu. Cuoc bau cu tong thong gan đay nhat dien ra ngay 19 thang 3 nam 2006. Đoi thu cua Lukashenka lan nay la Alaksandar Uładzimieravic Milinkievic, mot ung cu vien đai dien cho lien minh cac đang đoi lap va Alaksandar Vladislavovich Kazulin đai dien cho phe Xa hoi Dan chu. Kazulin đa bi canh sat đanh đap va giam giu trong nhung cuoc tuan hanh phan đoi quanh Quoc hoi cua moi nguoi dan Belarus. Tuy Lukashenka đat 80% so phieu bau, OSCE va cac to chuc khac cho rang cuoc bau cu khong cong bang.
Lukashenka đuoc trich dan la đa phat bieu rang ong co "kieu cam quyen đoc tai" đe nam quyen trong nuoc. Hoi đong chau Au đa ngan can Belarus tro thanh thanh vien tu nam 1997 vi su bo phieu khong dan chu va nhung gian lan bau cu trong cuoc trung cau dan y theo hien phap thang 11 nam 1996 va cuoc bau cu bo sung nghi vien. Chinh phu Belarus cung bi chi trich vi nhung vi pham nhan quyen trong nhung hanh đong chong lai cac to chuc phi chinh phu, cac nha bao đoc lap, cac cong đong thieu so, va cac chinh tri gia đoi lap. Belarus la quoc gia duy nhat tai chau Au con duy tri hinh phat tu hinh cho mot so toi trong thoi gian chien tranh va hoa binh. Đe lam chung truoc Uy ban quan he nuoc ngoai Thuong vien Hoa Ky, Ngoai truong Condoleezza Rice đa neu ten Belarus, cung sau quoc gia khac, nhu mot phan trong danh sach "quoc gia đoc tai". Bo ngoai giao Belarus đa thong bao rang nhung loi tuyen bo cua Ngoai truong Rice "la nen tang toi" đe xay dung lien minh Belarus-Hoa Ky.


= Quan he ngoai giao =

Trong linh vuc ngoai giao, Belarus va Nga co moi quan he lien minh than can tu khi Lien bang Xo viet tan ra. Nga cung cap cho Belarus khong chi nguyen lieu tho, ma con yeu cau cong đong quoc te nhin nhan Belarus voi quan điem tot hon, lam viec voi Belarus ve hoi nhap kinh te tu nam 1996. Nhung quan he giua Belarus va Cong đong cac quoc gia đoc lap đa bi anh huong boi cac cuoc cach mang mau dien ra tai Gruzia, Ukraina va Kyrgyzstan. Du Lien minh chau Au đa ra lenh cam đi lai voi Lukashenka va cac quan chuc quan trong trong chinh phu, Belarus co cac thoa thuan thuong mai voi nhieu quoc gia thanh vien EU. Cac quoc gia lang gieng nhu Litva va Ba Lan cung nuoc cong hoa thuoc Lien Xo cu Latvia cung co thoa thuan thuong mai voi Belarus. Truoc nam 1997 quan he song phuong voi Hoa Ky dien ra binh thuong, khi Bo ngoai giao My bat đau cung cap cac khoan tro cap cho cac to chuc phi chinh phu co đinh huong thi truong tu do va chinh phu Belarus cung đua ra cac bien phap nham khien cac to chuc co tru so tai Hoa Ky kho hoat đong hon. Nam 2004, Hoa Ky đa thong qua mot đao luat goi la Luat Dan chu Belarus, cho phep Hoa Ky cung cap tai chinh cho cac nhom đoi lap voi Lukashenka va nhung no luc lam mat on đinh tinh hinh nuoc nay; khong can biet toi viec hai quoc gia đang hop tac trong viec giai quyet cac van đe buon nguoi, toi ac ky thuat, quyen so huu tri tue va ngan chan cac tham hoa tu nhien cung nhu do con nguoi gay ra. Belarus đa phat trien hop tac voi cac quoc gia chau Phi, Trung Đong va chau A. Trung Quoc va Belarus đa xay dung cac moi quan he than thien voi nhau, đuoc tang cuong them boi chuyen tham cua Tong thong Lukashenka toi Trung Quoc thang 10 nam 2005. Ngoai Cong đong cac quoc gia đoc lap, Belarus con la thanh vien cua cac to chuc cap vung nhu Cong đong Kinh te Au A va To chuc Hiep uoc An ninh Tap the. Trong cac to chuc quoc te, Belarus la thanh vien cua Phong trao khong lien ket tu nam 1998  va Belarus tung la mot trong nhung thanh vien sang lap Lien hiep quoc nam 1945.


= Quan đoi =

Trung tuong Viktor Khrenin đung đau Bo Quoc phong, va Alexander Lukashenko (tong thong) lam Tong tu lenh. Cac luc luong vu trang đuoc thanh lap nam 1992 su dung cac bo phan cua cac luc luong vu trang cu cua Lien Xo tren lanh tho cua nuoc cong hoa moi. Viec chuyen đoi cac luc luong cu cua Lien Xo thanh cac luc luong vu trang cua Belarus, đuoc hoan thanh vao nam 1997, đa giam so luong binh si xuong con 30.000 va tai cau truc cac lanh đao va quan đoi.
Hau het quan đoi Belarus la linh nghia vu, phuc vu trong vong 12 thang neu ho hoc đai hoc hoac 18 thang neu ho khong. Giam quan so Belarus trong đo tuoi tham gia đa tang tam quan trong cua nhung nguoi linh hop đong, so nguoi len toi 12.000 nguoi vao nam 2001. Nam 2005, khoang 1,4% tong san pham quoc noi cua Belarus đuoc danh cho chi tieu quan su
.
Belarus khong bay to mong muon gia nhap NATO, nhung đa tham gia vao Chuong trinh Đoi tac Ca nhan tu nam 1997, va Belarus cung cap ho tro tiep nhien lieu va khong phan cho su menh ISAF o Afghanistan. Belarus bat đau hop tac voi NATO khi ky van ban tham gia vao quan he đoi tac cua ho đoi voi Chuong trinh Hoa binh vao nam 1995. Tuy nhien, Belarus khong the tham gia NATO boi vi no la mot thanh vien cua To chuc Hiep uoc An ninh Tap the. Cang thang giua NATO va Belarus đat đinh điem sau cuoc bau cu tong thong thang 3 nam 2006 tai Belarus.


= Tu hinh =

Belarus la nuoc chau Au duy nhat van con ap dung an tu hinh. Hoa Ky va Belarus la hai trong so 56 nuoc thanh vien cua To chuc An ninh va Hop tac chau Au đa thi hanh trong nam 2011.


Hanh chinh Belarus đuoc chia thanh sau voblast (tinh), đuoc đat ten theo cac thanh pho thu phu. Thanh pho Minsk nam tai voblast Minsk, nhung co vi the đac biet truc thuoc quoc gia, boi no khong bi gop vao trong bat ky mot voblast nao. Phan chia hanh chinh thanh cac voblasts la di san tu thoi Xo Viet.

Cac voblast đuoc chia nho tiep thanh cac raion (thuong đuoc dich thanh "quan" hay "huyen"). Cac co quan lap phap đia phuong (raisovet, "hoi đong quan") do nguoi dan song tai đo bau ra. Cac co quan hanh phap đia phuong (hanh chinh quan) đuoc chi đinh boi cac co quan hanh phap cap cao hon. Tuong tu, moi voblast co co quan lap phap cua rieng minh (oblsovet), do nguoi dan bau ra, va mot co quan hanh phap (voblast administration), lanh đao co quan nay do Tong thong chi đinh.


Đia ly Belarus la Quoc gia khong giap bien, kha phang va co nhung dai đat đam lay rong. Nhung con song va ho chang chit trong nuoc. Đam lay lon nhat la Polesie, đay cung la mot trong nhung đam lay lon nhat chau Au. Co 11.000 ho tai Belarus, nhung đa so ho nho hon 0.5 kilomet vuong (124 acre). Ba song chinh chay xuyen đat nuoc; Song Neman, Song Pripyat, va Song Dnepr. Điem cao nhat tai Belarus la Dzyarzhynskaya Hara (Đoi Dzyarzhynsk), 345 met (1.132 ft), va điem thap nhat nam tren song Neman, 90 met (295 ft). Belarus cung voi Ba Lan la que huong cua Belavegskaya Pushcha (Белавежская пушча) hay, theo tieng Ba Lan la Rung Białowieza, vung rung rong lon duy nhat con lai cua khu rung tung mot thoi che phu Đong bang chau Au.
Khi hau thay đoi tu khac nghiet trong mua đong (trung binh nhiet đo thang mot trong khoang −8 °C(18 °F) toi −2 °C (28 °F)) toi mat va am trong mua he (nhiet đo trung binh 15 °C (59 °F) toi 20 °C(68 °F)). Trung binh, 15 toi 30 centimet tuyet roi trong nuoc, chu yeu o phia đong bac. Belarus co luong mua khoang 600 toi 700 milimet voi hon 70% luong mua roi trong giai đoan nong trong nam. Vi cac mo hinh thoi tiet, cac tham hoa tu nhien nhu han han va lu lut thinh thoang xay ra tai Belarus. Trong giai đoan 1881 toi 2005, nhiet đo trung binh tai Belarus đa tang 1 đo Celsius, nhiet đo tang đang ke trong cac thang mua đong va mua xuan. Tung co y kien rang Belarus se phai đoi mat voi tinh trang tang tu 3 đen 4 đo vao cuoi the ky XXI.
Rung che phu khoang 34% tong dien tich, khien cac san pham lam nghiep tro thanh mot trong nhung nguon tai nguyen thien nhien phong phu nhat tai Belarus. Cac nguon tai nguyen tu nhien khac tai Belarus gom than bun, mot luong nho dau mo va khi tu nhien, đa granite, khoang chat dolomite (đa voi), marl, chalk, cat, soi, va đat set. Khoang mot phan nam lanh tho, chu yeu tai cac tinh phia đong nam Homyel va Mahilyow, tiep tuc bi anh huong boi phong xa tu tham hoa nha may đien hat nhan tai Chernobyl, Ukraina nam 1986. Tuy luong phong xa đa giam tu sau tham hoa, đa phan dien tich nay van đuoc coi la khong the o đuoc. Xap xi 70% tong luong phong xa thoat ra tu nha may đien Chernobyl đa roi xuong lanh tho Belarus.
Belarus giap bien gioi voi cac nuoc: Latvia (phia bac), Litva (tay bac), Ba Lan (tay), Nga (bac va đong) va Ukraina (nam). Tu khi rut khoi Lien bang Xo viet, Belarus đa ky hiep uoc voi Latvia va Litva phan chia ranh gioi lanh tho giua ba nuoc. Ukraina đa ky mot hiep uoc tuong tu voi Belarus, du viec phe chuan ben phia Belarus con chua đuoc tien hanh. Toi nam 2006, Belarus va Litva đa bat đau phan đinh bien gioi.


Kinh te Kinh te Belarus chu yeu van thuoc nha nuoc kiem soat nhu thoi Xo viet. Hon mot nua doanh nghiep thuoc kiem soat nha nuoc va cong ty thuoc so huu nuoc ngoai chi chiem duoi 4%. Nuoc nay co nen kinh te kha on đinh, nhung phu thuoc nhieu vao cac nguon cung nguyen lieu, nhu dau mo, tu đong minh than can la Nga. Cong nghiep va nong nghiep chu yeu van la thu cong. Nong nghiep phan lon la cac hop tac xa, va nhung san pham mui nhon la khoai tay va chan nuoi gia suc.
Cac nganh cong nghiep co vi tri quan trong trong lich su gom det may va che bien go. Sau nam 1965, cac nganh cong nghiep nang moi xuat hien va co khi may (may cay, tu lanh,...) đa tang cuong đang ke su phat trien cua đat nuoc. Ben trong Lien bang Xo viet, Belarus tung la mot trong nhung nuoc cong hoa co nen cong nghiep phat trien nhat. Ve kinh te, Belarus la mot thanh vien cua Cong đong cac quoc gia đoc lap (CIS), Cong đong kinh te Au A, va Lien minh voi Nga. Ngay sau nam 1990, san xuat cong nghiep đa roi vao tinh trang giam sut vi nhung ke hoach tai co cau theo huong thi truong tu do tai Lien Xo cu. Tang truong kinh te đa quay tro lai nam 1996, vao nam 2001 Belarus la nuoc cong hoa đau tien trong Cong đong cac quoc gia đoc lap quay tro lai muc san xuat cong nghiep va nong nghiep thoi Lien Xo. Tong san pham quoc noi (GDP) nam 2005 đat $79.13 ty (uoc tinh), hay khoang $7.700 tren đau nguoi. Nam 2005, tong san pham quoc noi tang khoang 8-9%, voi ty le lam phat trung binh khoang 8%. Theo Lien hiep quoc, muc thu nhap trung binh hang thang đa tang tu US$20 len US$225 trong muoi nam qua.
Hon bon trieu nguoi đang o đo tuoi lao đong tai Belarus, phu nu hoi chiem đa so hon nam gioi. Nam 2005, gan mot phan tu dan so lam viec trong cac nha may cong nghiep. So luong nhan cong trong nong nghiep, ban hang san xuat, hang thuong mai va giao duc cung kha cao. Theo cac con so thong ke cua chinh phu Belarus, ty le that nghiep khoang 1.5% nam 2005. Tong so nguoi that nghiep la 679.000, voi khoang hai phan ba la phu nu. Ty le that nghiep đa lien tuc giam tu nam 2003, va ve tong the no cung giam so voi nhung con so thong ke tu nam 1995.
Đong tien te Belarus la đong Rup Belarus (BYR). Đong tien nay đuoc đua vao su dung thang 5 nam 1992, thay the đong ruble Xo viet. Đong ruble đuoc tai đua ra thi truong voi gia tri moi nam 2000 va đa đuoc su dung tu thoi điem đo. Nhu mot phan trong ke hoach Lien minh Nga-Belarus, đa co nhung cuoc thao luan giua hai quoc gia ve mot đong tien te chung tuong tu đong Euro. Theo ITAR-TASS ke hoach nay đa khien co đe xuat ngung su dung đong ruble Belarus thay bang đong ruble Nga (RUB), bat đau tu ngay 1 thang 1 nam 2008. He thong ngan hang Belarus gom ba muoi ngan hang thuoc so huu nha nuoc va mot ngan hang tu nhan.
Kinh te Belarus tung bi tac đong boi tinh hinh chinh tri ben trong nha nuoc cong hoa. Su tac đong chu yeu dien ra duoi hinh thuc nhung lenh trung phat chong lai gioi lanh đao Belarus. Vi du, Lien minh chau Au đa thong qua Quy đinh Hoi đong (EC) So 765/2006 ngay 18 thang 5 nam 2006. Quy đinh buoc đong bang cac khoan tien cua Tong thong Lukashenka cung 30 toi 35 vien chuc cao cap Belarus. Lenh trung phat cung ngan can su đi lai cua cac vi lanh đao đo. Lenh nay đuoc EU đua ra sau khi ho tuyen bo cuoc bau cu ngay 19 thang 3 nam 2006 khong cong bang va co su đan ap phe đoi lap.
Tinh đen nam 2016, GDP cua Belarus đat 48.126 USD, đung thu 83 tren the gioi va đung thu 28 chau Au.


Nhan khau Đa phan dan so Belarus la nguoi Belarus ban xu, chiem 81.2% tong so dan 10.293.011 nguoi. Nguoi Nga la nhom sac toc lon thu hai, chiem 11.4% dan so. Nguoi Ba Lan va Nguoi Ukraina chiem 3.9% va 2.4% dan so. Cac ngon ngu chinh thuc va thuong đuoc dung tai Belarus la tieng Nga va tieng Belarus. Tuy nhien hien nay co 72% dan so nuoc nay noi tieng Nga tai gia đinh trong khi chi 11,9% su dung tieng Belarus tai gia đinh. Co 29,4% nguoi Belarus co the đoc hoac noi hay viet tieng Belarus, va 52,5% co the viet va đoc ngon ngu nay.. Đay đuoc cho la hau qua cua viec han che su dung tieng Belarus tu thoi ky Lien Xo cu, nguoi dan Belarus thoi đo cho rang su dung ngon ngu cua minh la "vo van hoa" hay "ngon ngu que mua cua ke nha que"
Mat đo dan so khoang 50 nguoi tren kilomet vuong (127/dam vuong) va 71.7% tong dan so song tai cac khu vuc đo thi. Trong so dan thanh thi, 24% song tai Minsk, thu đo va la thanh pho lon nhat nuoc. Tong so dan tai Minsk xap xi 1.741.400 nguoi. Homel, voi 481.000 nguoi, la thanh pho lon thu hai tai Belarus va la thu phu cua Homel Oblast. Cac thanh pho lon khac la Mogilev (365.100), Vitebsk (342.400), Hrodna (314.800) va Brest (298.300).
Đa phan dan so, 69.7%, o giua đo tuoi 14 va 64. 16% dan so duoi 14 tuoi, trong khi 14.6% tren 65 tuoi. Đo tuoi trung binh cua dan cu la 37. Tuoi tho trung binh cua nguoi dan Belarus la 68.72; nam gioi la 63.03 va nu la 74.96. Ty le biet chu tai Belarus (so luong nguoi tu 15 tro len biet đoc, viet) la 99%, nam gioi la 99.8% va phu nu la 99.3%. Ty le nam tren nu nam 2005 đuoc uoc tinh la 0.88.
Đa phan cac chi so dan cu Belarus tuong tu nhu cac quoc gia chau Au, đang chu y nhat la ca ty le tang truong dan so va ty le tang truong dan so tu nhien cua nguoi ban xu. Tang truong dan so hien tai o muc −0.06% nam 2005, voi ty le sinh la 1.43. Dan so đang ngay cang gia đi, va toi nam 2050, đa so dan se tren 50 tuoi. Ty le di dan la +2.3 tren moi 1.000 nguoi dan Belarus.
Theo to chuc bao cao cua To chuc Cuu giup Tre em quoc te (so sanh 167 quoc gia), Belarus co ty le chat luong cuoc song cho phu nu va tre em tot nhat trong moi nuoc cong hoa thuoc Lien Xo cu. Belarus xep hang 16 ve chat luong cuoc song ba me, 14 ve chat luong cuoc song phu nu, va 20 ve chat luong cuoc song tre em. Nuoc cong hoa thuoc Lien Xo cu co chat luong xep sau la Estonia (18 cho phu nu), Ukraina (21/31/26) va Nga (27/34/64).


= Ton giao =

Theo nguon tin chinh phu, tinh đen thang 11 nam 2011, Chinh thong giao Đong phuong co so tin huu chiem khoang 82% dan so, voi gan 1.000 nha tho. Mac du Giao hoi Chinh thong đa bi tan pha trong The Chien II va tiep tuc suy giam cho đen đau nhung nam 1980 boi cac chinh sach cua chinh phu cong san va đa trai qua mot su hoi sinh nho voi su khoi đau cua cong cuoc cai to nhan dip ky niem 1.000 nam Kito giao Rus' to chuc tai Lien Xo vao nam 1988. Nam 1990, Giao hoi Chinh thong Belarus đuoc tai lap truc thuoc Toa Thuong phu Moskva. Trong nhung nam 1990, 60% dan so tu nhan minh la tin đo Chinh thong giao. Giao hoi Chinh thong Belarus co mot chung vien, ba dong tu, va mot hoc vien than hoc đa đuoc mo ra vao nam 1995.
Co hon 1,4 trieu nguoi Cong giao trong nuoc, khoang 10% tong dan so. Trong nam 1989, 05 giao phan Cong giao chinh thuc, von đa mat ke tu The Chien II va đa khong co mot giam muc, đa đuoc to chuc lai vao bao gom 455 giao xu va hai Tong giao phan Minsk va Mahilyow. Trong nhung nam 1990, so lieu cho thay dan Cong giao tai Belarus dao đong tu 8 phan tram đen 20 phan tram; mot uoc tinh xac đinh 25 phan tram cua nhung nguoi Cong giao thuoc sac toc Ba Lan. Giao hoi Cong giao Belarus co mot chung vien va gan 400 nha tho o Belarus.
Truoc khi chien tranh the gioi thu hai, so luong tin đo Tin Lanh tai Belarus la kha thap so voi cac cong đong Kito huu khac, nhung ho đa cho thay su tang truong đang chu y ke tu sau The Chien II. Nam 1990, đa co hon 350 cong đong Tin Lanh trong nuoc. Bao gom: Giao hoi Luther, Mormon, Baptist, va than hoc Calvin.
Nguoi Hoi giao tai Belarus đuoc đai dien boi cac cong đong nho sac toc Tatar. Mot so cong đong Tatar la hau due cua nguoi di dan va tu nhan chien tranh đinh cu o Belarus, tu vung Volga, sau the ky XI. Nam 1997, co 23 cong đong Hoi giao, trong đo co 19 cong đong nam o khu vuc Tay cua Belarus. Hien Hoi giao co 9 thanh đuong tai nuoc nay.


Van hoa Trang phuc truyen thong Belarus xuat phat tu giai đoan Kievan Rus. Vi đac điem khi hau, trang phuc tai đay giu am cho moi nguoi. Trang phuc tai Belarus đuoc che tao tu hoac soi lanh hay len va đuoc trang tri cac mo hinh tuy theo thoi ky, va đa gay anh huong toi cac nen van hoa lan can: Ba Lan, Litva, Latvia, Nga va cac quoc gia chau Au khac. Moi vung trong Belarus đeu co kieu thiet ke va trang tri rieng. Mot kieu trang tri thuong thay tren cac loai trang phuc thoi ky đau hien đang đuoc dung tren la co quoc gia Belarus.

Am thuc Belarus chu yeu gom rau, thit va banh mi. Thuc pham thuong đuoc coi la nhung mon an chinh tai Belarus gom thit lon, cai bap, khoai tay va banh mi. Vi cac phong cach nau an truyen thong thoi tien Xo viet, thuc pham thuong đuoc nau chin tu tu hoac ham. Kieu an uong thong thuong nhat tai Belarus gom bua sang nhe, hai bua chinh, va bua toi la bua an chu yeu nhat trong ngay. Bot mi va banh mi lua mach đeu la mon an thuong thay tai Belarus, nhung lua mach xuat hien nhieu hon vi khi hau o đay khong thich hop lam cho cay lua mi. Khi đon khach, mot chiec banh mi voi muoi thuong đuoc moi đe to long hieu khach. Cac đo uong cung thuong gap tai cac gia đinh Belarus, chu yeu la ruou vodka Nga nau bang lua mach va nuoc kvass. Kvass la kieu nuoc giai khat đuoc lam tu banh mi xam hay bot lua mach u. Kvass cung co the dung kem voi rau thai lat tao thanh mon sup goi la okroshka.
Belarus la quoc gia đa so theo Giao hoi Chinh thong giao Nga voi mot thieu so cac tin huu Cong giao, cung voi Do Thai giao va cac ton giao khac. Nguoi Belarus đa cai theo Chinh thong giao Nga sau khi Belarus bi tach khoi Ba Lan sau su phan chia Ba Lan. Thieu so Cong giao Latinh, song tap trung o vung phia tay đat nuoc, đac biet xung quanh Hrodna, đa so gom nguoi Ba Lan va nguoi Litva. Mot thieu so nho (khoang 1%) thuoc Giao hoi Cong giao Hy Lap Belarus. Nguoi Do Thai tung chiem 10% dan so Belarus cho toi The Chien II, la mot trung tam Do thai lon tai chau Au, nhung trong cuoc chien so luong nguoi Do Thai đa giam sut nhieu, vi nan đoi, nan diet chung, hien chi con 1% hoac it hon. Tinh trang di cu tu Belarus cung la nguyen nhan lam giam so nguoi Do Thai. Trong Đieu 16 Hien phap Belarus, khong co ton giao chinh thuc tai nuoc nay. Tuy nhien, quyen tu do tin nguong đuoc đam bao theo cung đieu tren, cac ton giao lam gay anh huong khong tot toi chinh phu hay trat tu xa hoi quoc gia co the bi cam.
To chuc Đoan ket Kito giao The gioi đa bao cao rang mot so giao đoan đang bi quay ray.
Ve am nhac, ban nhac lon đau tien do mot cong dan Belarus sang tac la vo opera Faust cua Radzivill cung mot so tac pham khac. Trong the ky XVII, nha soan nhac Ba Lan Stanislau Maniushka song tai Belarus, đa sang tac mot so vo opera va thinh phong tai Minsk. Trong thoi gian song tai đay, ong đa lam viec cung nha tho Belarus Vincent Dunin-Marcinkevich va sang tac vo opera Sialianka (Nguoi phu nu nong dan). Cuoi the ky XIX, cac thanh pho lon tai Belarus đa hinh thanh nen cac đoi opera va ballet cua rieng minh. Trong thoi ky Xo viet, co tac pham ballet Nightingale cua M. Kroshner. Sau Cuoc chien tranh ve quoc vi đai, am nhac chu yeu tap trung mieu ta su gian kho cua nguoi dan Belarus hay nhung nguoi Belarus đa đung len cam vu khi bao ve que huong. Đay cung la giai đoan A. Bogatyryov, tac gia vo opera "In Polesye Virgin Forest," la "nguoi giam ho" cua nhung nha soan nhac Belarus. Sau khi gianh lai đoc lap, ballet van đong mot vai tro van hoa quan trong tai Belarus. Nha hat Han lan Quoc gia Ballet, tai Minsk, đa đuoc trao giai Benois de la Dance Prize nam 1996 voi tu cach nhom ballet hang đau the gioi. Am nhac hien đai đa tro nen quen thuoc trong dan chung Belarus. Cac nhom nhac rock noi tieng trong nuoc gom NRM, Neurodubel, Ulis, Nowaje Nieba, va Krama. Nhieu nhom nhac Belarus đa bieu dien tai Ba Lan va Litva, noi so dan noi tieng Belarus kha đong. Ba Lan cung la noi to chuc festival am nhac Basowiszcza cua Belarus. Tu 2004, Belarus đa gui cac ca si đen cuoc thi Eurovision Song Contest.
Chinh phu Belarus tai tro nhieu cho festival van hoa hang nam: "Slavianski Bazaar in Vitebsk", "Minsk Spring", "Slavonic Theatrical Meetings", International Jazz Festival, National Harvesting Festival, "Arts for Children and Youth", the Competition of Youth Variety Show Arts, "Muses of Niesvizh", "Mir Castle", va National Festival of the Belarusian Song and Poetry. Nhung su kien nay la noi cac ca si, nghe si, nha soan nhac, dien vien noi tieng Belarus the hien minh. Cac festival ket thuc voi nhung buoi le trong đo nhung giai thuong đuoc trao đe vinh danh nhung nha soan nhac noi tieng Belarus. Nhieu ngay le quoc gia, nhu Ngay đoc lap hay Ngay chien thang tap trung nhung đam khan gia to lon va nhieu su kien trinh dien nhu phao hoa va duyet binh. Đa so cac festival đuoc to chuc tai Vitebsk hay Minsk.
Belarus co bon Đia điem Di san The gioi, hai trong so đo thuoc so huu chung cua Belarus va nuoc lang gieng. Bon đia điem đo la To hop Lau đai Mir; Lau đai Niasvizh; Belovezhskaya Pushcha (chung voi Ba Lan); va Struve Geodetic Arc (chung voi Estonia, Phan Lan, Latvia, Litva, Na Uy, Moldova, Nga, Thuy Đien va Ukraina).


= Vien thong =
Nha nuoc đoc quyen vien thong, Beltelecom, nam giu ket noi đoc quyen voi cac nha cung cap dich vu Internet ben ngoai Belarus. Beltelecom so huu tat ca cac kenh truc chinh lien ket voi Lattelecom, TEO LT, Tata Communications (truoc đay la Teleglobe), Synterra, Rostelecom, Transtelekom va MTS ISP. Beltelecom la nha khai thac duy nhat đuoc cap phep cung cap dich vu VoIP thuong mai tai Belarus.


Xem them Tham khao Lien ket ngoai = Truyen thong =

Politics and News from Belarus (eng, bel, rus)
News of Belarus (bel) Luu tru ngay 10 thang 4 nam 2019 tai Wayback Machine
Belarus News and Analysis


= Website chinh phu =
President's official site
Government of Belarus Luu tru ngay 6 thang 11 nam 2008 tai Wayback Machine
Embassy of Belarus in the United States
E-Government in Belarus


= Thong tin/Van hoa =
A Belarus Miscellany
The Virtual Guide of Belarus
Eating the Belarusian way Luu tru ngay 22 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine
Media in Belarus
Muc “Belarus” tren trang cua CIA World Factbook.