Bao Mat Troi thang 8 nam 1972 la mot loat cac su kien proton Mat Troi va bao Mat Troi co cuong đo manh trong lich su, xay ra vao thang 8 nam 1972, trong chu ky Mat Troi 20. Con bao đa gay ra nhieu loan mang luoi đien va thong tin lien lac tren dien rong o phan lon Bac My cung nhu gay gian đoan ve tinh. Vao ngay 4 thang 8 nam 1972, con bao đa vo tinh lam no nhieu thuy loi My gan Hai Phong, mien Bac Viet Nam. Con bao cung ghi nhan thoi gian dich chuyen ngan nhat tung co tu Mat Troi đen Trai Đat.


Đac điem = Vung vet đen Mat Troi =
Hoat đong bung phat Mat Troi đang ke nhat đuoc phat hien xay ra tu ngay 2 thang 8 đen ngay 11 thang 8. Hau het hoat đong Mat Troi quan trong phat ra tu vung vet đen Mat Troi McMath 11976 (MR 11976) đang hoat đong (vung vet đen Mat Troi la mot cum cac cap vet đen Mat Troi). McMath 11976 cuc ky phuc tap ve mat tu tinh. Kich thuoc cua no lon tuy khong đen muc qua lon. McMath 11976 gay ra 67 đot bung phat (4 trong so nay thuoc lop X) trong thoi gian no đoi mat voi Trai Đat, tu ngay 29 thang 7 đen ngay 11 thang 8. No cung gay ra mot vai đot bung phat anh sang trang. Vung hoat đong nay co thoi gian song dai. No ton tai qua 5 chu ky quay Mat Troi, đau tien đuoc ky hieu la vung 11947 khi no đoi dien voi Trai Đat, sau đo bien mat khi quay ve phia xa cua Mat Troi, sau đo quay tro lai voi cac ky hieu vung 11976, 12007, 12045 va 12088.


= Bung phat ngay 4 thang 8 =


 Cac hieu ung đien tu  Vu bung phat ngay 4 thang 8 gay ra su kien proton Mat Troi (SPE) o xung quanh va con bao tu du doi tren Trai Đat la mot trong nhung vu bung phat lon nhat khoa hoc tung ghi nhan. Vu bung sang nay lam bao hoa cam bien tia X cua Solrad 9 o muc X5,3 va đuoc uoc tinh la o muc X20, nguong R5 rat hiem khi đat đuoc tren thang đo thoi tiet khong gian mat đien vo tuyen NOAA.  Mot vu no vo tuyen 76.000 sfu đuoc đo o tan so 1 GHz. Đay la mot đot bung phat thoi gian rat dai, tao ra phat xa tia X cao hon muc nen trong hon 16 gio. Lan đau tien phat xa hiem trong pho tia gamma (
  
    
      
        γ
      
    
    {\displaystyle \gamma }
  
) đa đuoc phat hien, vao ca ngay 4 thang 8 va ngay 7 thang 8, boi OSO 7. Su phat xa đien tu pho rong cua ngon lua bung phat lon nhat đuoc uoc tinh đa giai phong 1-5 x 1032 ergs nang luong.


 CME va đam may nhat hoa  Thoi gian toi luc xuat hien vu phun trao nhat hoa (CME) va đam may nhat hoa đi kem la 14,6 tieng, đat ky luc thoi gian ngan nhat tinh toi thang 11 nam 2018 (thoi gian thong thuong la khoang 2-3 ngay). Mot loat cac vu bung phat va CME truoc đo đa quet sach moi truong lien hanh tinh cua cac hat, tao đieu kien cho su xuat hien nhanh chong cua mot qua trinh tuong tu nhu con bao Mat Troi nam 2012. Sau khi chuan hoa thoi gian dich chuyen cua cac su kien cuc đoan đa biet khac thanh 1 AU tieu chuan (đe xet đen su thay đoi cua khoang cach giua Trai Đat va Mat Troi trong suot ca nam), mot nghien cuu cho thay bung phat cuc nhanh ngay 4 thang 8 la mot ngoai le so voi tat ca cac su kien đa biet khac, ke ca con bao Mat Troi lon nam 1859, con bao Mat Troi cuc đoan nhat tung đuoc biet đen (con đuoc goi la "su kien Carrington"). Toc đo phong uoc tinh la 2,850 km/s (1,771 mi/s).
Toc đo gio Mat Troi gan Trai Đat cung co the đa pha ky luc va đuoc uoc tinh la đa vuot tren 2.000 km/s (1.200 mi/s). Toc đo nay khong the đo truc tiep vi đo cao qua lon. Phan tich tu luu đo o đao Guam cho thay song xung kich đi qua tu quyen voi toc đo 3.080 km/s (1.910 mi/s) va thoi gian hinh thanh bao bat ngo (SSC - sudden storm commencement) ngan đen muc đang kinh ngac la 62 giay. Cuong đo tu truong uoc tinh la 73-103 nT va cuong đo đien truong lon hon 200 mV/m, đuoc tinh tai 1 AU.


 Su kien hat Mat Troi  Phan tich dua tren du lieu cua đai quan sat Mat Troi khong gian IMP-5 (con goi la Explorer 41) cho thay thong luong ion tren 10 ‐ MeV đat 70.000 cm−2 s−1 sr−1, đua no đen gan muc NOAA S5 cuc ky hiem khi đat toi tren thang buc xa Mat Troi. Thong luong o cac muc nang luong khac nhu >1 MeV, >30 MeV va >60 MeV cung đat toi muc cuc han, va nguoi ta cung uoc tinh nhu vay voi muc >100 MeV. Con bao hat dan đen su suy giam ozone khoang 46% tai tang binh luu cuc bac ban cau o đo cao 50 km (31 mi) trong vai ngay truoc khi khi quyen phuc hoi va ton tai trong 53 ngay o đo cao thap hon 39 km (24 mi).
Gio Mat Troi cuong đo manh va cac con bao hat lien quan đen CME đa tao ra mot trong nhung muc giam buc xa tia vu tru tu ben ngoai He Mat Troi lon nhat, đuoc goi la su giam Forbush, tung quan sat thay. Cuoc tan cong cua hat nang luong Mat Troi (SEP) manh đen muc lam suy yeu mot phan su giam Forbush. Khi SEP đen be mat Trai Đat, no đa gay ra su kien tren mat đat (GLE).


 Bao tu  Vu bung phat va phun trao ngay 4 thang 8 đa gay ra nhung tac đong tu đang ke đen cuc đoan đoi voi tu quyen cua Trai Đat, phan ung theo cach phuc tap bat thuong. Chi so thoi gian nhieu đong bao (disturbance storm time index - Dst) chi la -125 nT, gan vuot ra khoi nguong "cuong đo cao" tuong đoi pho bien. Ban đau, mot phan ung đia tu đac biet xay ra va mot so con bao cuc manh xay ra cuc bo sau đo, nhung su xuat hien cua cac CME tiep theo voi tu truong huong ve phia bac đuoc cho la đa lam thay đoi tu truong lien hanh tinh (IMF) tu huong ban đau theo huong nam sang huong bac, do đo, ve co ban đa ngan chan đang ke hoat đong đia tu vi vu no Mat Troi bi lech huong so voi Trai Đat. Mot nghien cuu ban đau đa phat hien ra mot pham vi bat đoi xung lon ≈450 nT. Mot nghien cuu nam 2006 cho thay neu co su đinh huong thuan loi ve phia nam cua IMF thi Dst co the đa vuot qua muc 1.600 nT, tuong đuong voi su kien Carrington nam 1859.
Cac may đo tu tinh o Boulder, Colorado, Honolulu, Hawaii, va o nhung noi khac cao vuot muc. Cac tram o An Đo đa ghi nhan xung tu đot ngot (GSIs) la 301-486 nT. Chi so AE đat đinh uoc tinh hon 3.000 nT va chi so K (Kp) đat muc 9 trong vai khoang thoi gian hang gio (tuong ung voi cap NOAA G5).
Tu quyen bi nen nhanh voi khoang cach tu giam xuong con 4-5 RE va khoang cach plasma giam xuong con 2RE hoac thap hon. Đay la su co lai tu mot nua toi hai phan ba kich thuoc cua tu quyen trong đieu kien binh thuong, voi chieu dai nho hon 20,000 km (12,427 mi). Ap suat đong cua gio Mat Troi tang toi khoang 100 lan muc binh thuong, dua tren du lieu tu ve tinh Prognoz 1.


Tac đong = Cac thiet bi vu tru =
Vao ngay 2 thang 8, cac nha thien van lan đau bao cao ve cac vu bung phat bat thuong, sau đo đuoc cac tau khong gian chung thuc. Vao ngay 3 thang 8, Pioneer 9 đa phat hien thay song xung kich va toc đo gio Mat Troi tang đot ngot tu khoang 217–363 mi/s (349–584 km/s). Mot song xung kich truyen qua Pioneer 10, cach Mat Troi 2,2 AU vao thoi điem đo. Tu quyen bi co that manh khien nhieu ve tinh vuot ra ngoai pham vi bao ve cua tu truong Trai Đat, nhung giao cat ranh gioi nhu vay vao đuong dan tu dan đen cac đieu kien thoi tiet khong gian that thuong va kha nang ban pha huy diet cua cac hat Mat Troi. Cac mang pin nang luong Mat Troi cua ve tinh vien thong Intelsat IV F-2 đa bi suy giam 5%, tuong đuong khoang 2 nam hao mon. Su co mat đien tren quy đao đa ket thuc su menh cua ve tinh quan su DSCS II (He thong Truyen thong Ve tinh Quoc phong). Su gian đoan cua thiet bi đien tu quet DMSP (Chuong trinh ve tinh khi tuong quoc phong) đa gay ra cac cham sang bat thuong trong hinh anh cuc nam.


= Cac hieu ung tren mat đat va cuc quang =
Vao ngay 4 thang 8, mot cuc quang xuat hien toa sang ruc ro đen noi nhung cai bong đo xuong tan bo bien phia nam cua Vuong quoc Anh va tiep tuc đo ve phia Nam toi Bilbao, Tay Ban Nha o 46° vi đo đia tu. Keo dai đen ngay 5 thang 8, con bao đia tu du doi tiep tuc va cuc quang di chuyen nhanh co the nhin thay vao giua trua tu cac vung toi cua Nam ban cau.
Hieu ung đoi voi tan so vo tuyen rat nhanh chong va du doi. Mat đien vo tuyen bat đau gan nhu ngay lap tuc o phia đuoc chieu sang cua Trai Đat tren dai tan so cao va cac dai de bi ton thuong khac. Cac tang Kennelly-Heaviside o vi đo trung binh đa xuat hien vao ban đem.
Dong đien cam ung đia tu (GIC) đa đuoc tao ra va gay nhieu luoi đien đang ke tren khap Canada va tren phan lon mien đong va mien trung Hoa Ky, voi cac di thuong manh đuoc bao cao tu nhung vung phia nam nhu Maryland va Ohio, di thuong vua phai o Tennessee va di thuong yeu o Alabama va bac Texas. Su sup đien ap 64% tren đuong noi giua North Dakota va Manitoba co the đa gay ra su co he thong neu xay ra trong gio cao điem. Nhieu tru so cua Hoa Ky o nhung khu vuc nay bao cao khong co xao tron lon. Nguoi ta cho rang đia chat đa lua co the la mot yeu to, cung nhu vi đo đia tu va su khac biet ve đac điem hoat đong cua cac mang luoi đien tuong ung. Manitoba Hydro bao cao rang đien đi theo chieu tu Manitoba đen Hoa Ky đa giam manh 120MW trong vong vai phut. Cac ro le bao ve đa đuoc kich hoat nhieu lan o Newfoundland.
Mot su co mat đien doc theo cap đong truc L4 cua AT&T giua Illinois va Iowa. Cac bien đong tu truong (dB/dt) ≈800 nT/phut đuoc uoc tinh cuc bo tai thoi điem đo va toc đo bien đong đat đinh >2,200 nT/phut o mien trung va mien tay Canada, mac du su co mat đien rat co the la do su tang cuong nhanh chong cua tia đien theo huong đong cua tang đien ly. AT&T cung chung kien mot muc tang ap 60 volt tren đuong cap đien thoai cua ho giua Chicago va Nebraska. Mot đien truong cam ung đuoc đo o muc 7,0 V/km. vuot qua nguong tat cua dong dien cao. Con bao cung đuoc phat hien o cac khu vuc co vi đo thap nhu Philippines va Brazil, cung nhu Nhat Ban.


= Hoat đong quan su =

Ve tinh Vela cua Khong quan Hoa Ky đa nham lan đo la mot vu no hat nhan, nhung đieu nay đa nhanh chong đuoc xu ly boi cac nhan vien theo doi du lieu trong thoi gian thuc.
Hai quan Hoa Ky đa ket luan trong cac van ban giai mat, rang vu no nay duong nhu la vu no tu phat cua hang chuc bai thuy loi o bien bi anh huong do tu tinh (DSTs) trong vong khoang 30 giay trong khu vuc Hon La (vi đo tu ≈9 °) rat co kha nang ket qua cua mot con bao Mat Troi du doi. Mot nguon tin cho rang 4.000 qua thuy loi đa đuoc kich no. Nguoi ta biet đuoc rang cac con bao Mat Troi đa gay ra nhieu loan đia tu tren mat đat nhung quan đoi van chua biet lieu nhung tac đong nay co đu cuong đo hay khong. No đa đuoc xac nhan la co the trong mot cuoc hop cua cac nha đieu tra Hai quan tai Trung tam Moi truong Khong gian NOAA (SEC) cung nhu cac co so va chuyen gia khac.


= Phi hanh gia =
Xay ra giua chuong trinh Apollo, con bao đa đuoc theo doi tu lau boi NASA. Apollo 16 đa tro ve Trai Đat vao thang 4, va su menh cuoi cung cua Apollo la Ha canh len Mat Trang đuoc len ke hoach vao thang 12 nam sau. Nhung nguoi ben trong mo-đun chi huy cua Apollo se đuoc che chan khoi 90% buc xa, van co the khien cac phi hanh gia mac Hoi chung buc xa cap tinh neu ho nam ben ngoai tu truong bao ve cua Trai Đat. Đo la truong hop cua nhiem vu tren mat trang. Mot nguoi đi bo tren mat trang hoac mot nguoi hoat đong ngoai vi tren quy đao co the phai đoi mat voi nhung benh cap tinh nghiem trong va co kha nang gay tu vong. Nguy co mac benh ung thu tang cao la khong the tranh khoi bat ke vi tri cua phi hanh gia hay tau vu tru. Đay la mot trong so it cac con bao Mat Troi xay ra trong Thoi đai vu tru co the gay ra benh nang va nguy hiem nhat cho đen nay. Neu hoat đong Mat Troi cuong đo cao nhat vao đau thang 8 xay ra trong mot nhiem vu, no se buoc nguoi ta phai thuc hien cac bien phap du phong, tham chi la ha canh khan cap đe đieu tri y te.


Tac đong len khoa hoc va xa hoi Con bao nay la mot su kien quan trong đoi voi nganh khoa hoc nghien cuu ve thoi tiet vu tru. Nhieu bai bao nghien cuu đa đuoc cong bo trong nhung nam sau đo va trong suot hai thap nien 1970 va 1980, cung voi nhieu cuoc đieu tra noi bo va thay đoi chinh sach. Gan 50 nam sau khi con bao xay ra, vao thang 10 nam 2018, to bao Space Weather thuoc American Geophysical Union (AGU) cong bo mot nghien cuu ve no. Cac nghien cuu ban đau cung nhu cac nghien cuu phan tich lai sau nay chi co the thuc hien đuoc do cac co so giam sat ban đau đuoc lap đat trong Nam Đia vat ly Quoc te (IGY) nam 1957-1958 va su hop tac khoa hoc toan cau sau đo đe duy tri cac co so du lieu. Du lieu ban đau tren mat đat tu cac tram mat đat va khinh khi cau sau đo đuoc ket hop voi du lieu tu cac đai quan sat trong khong gian đe tao thanh thong tin đay đu hon nhieu so voi nhung gi co the truoc đay. Con bao nay la mot trong nhung con bao đau tien đuoc ghi nhan rong rai cua Thoi đai Vu tru con non tre. No thuyet phuc ca quan đoi va NASA xem xet thoi tiet khong gian mot cach nghiem tuc va theo đo danh nguon luc cho viec theo doi va nghien cuu.
Cac tac gia cua bai bao nam 2018 đa so sanh con bao nam 1972 voi con bao lon nam 1859 o mot so khia canh ve cuong đo. Ho cho rang đo la mot con bao cap Carrington. Cac nha nghien cuu khac ket luan rang su kien nam 1972 đa co the đuoc so sanh voi su kien nam 1859 nhu mot con bao đia tu neu cac thong so đinh huong tu truong thuan loi hon, hoac nhu mot "con bao kieu Carrington khong thanh cong", cung la ket luan trong mot bao cao nam 2013 cua Hiep hoi Ky thuat Hoang gia.


Tham khao Đoc them Lincoln, J. Virginia; Hope I. Leighton (1972). World Data Center A for Solar-Terrestrial Physics: Preliminary Compilation of Data for Retrospective of World Interval July 26–ngay 14 thang 8 nam 1972. Report UAG 21. Boulder, CO: NOAA.
Coffey, H. E., bien tap (1973). Collected Data Reports on August 1972 Solar‐Terrestrial Events. Report UAG‐28. Boulder, CO: NOAA.


Lien ket ngoai Video ve anh sang bung phat ca ngua vao ngay 7 thang 8 nam 1972 đuoc ghi lai tai Đai quan sat Mat Troi Big Bear (NASA)
Mot con bao Mat Troi đa kich no thuy loi Hoa Ky trong Chien tranh Viet Nam