Diadema antillarum la mot loai cau gai (hay nhim bien) thuoc chi Diadema trong ho Diadematidae. Loai nay đuoc Philippi mo ta lan đau tien vao nam 1845.


Tu nguyen Tinh tu đinh danh cua loai nay, antillarum, trong tieng Latinh co nghia la "thuoc ve Antilles", ham y đe cap đen noi đau tien tim thay chung, chuoi đao Antilles.


Pham vi phan bo va moi truong song = Pham vi phan bo =
D. antillarum co pham vi phan bo o nhung vung bien nhiet đoi thuoc Tay Đai Tay Duong. Tu bang Florida (Hoa Ky) va Bahamas, D. antillarum đuoc ghi nhan doc theo bo bien Hoa Ky, trai dai xuong khap cac đao quoc, quan đao thuoc Antilles, ve phia nam đen bo bien Brasil.
Truoc đay, D. antillarum con đuoc cho la xuat hien o bo đong Đai Tay Duong, tai Azores, Madeira, quan đao Canaria va Cabo Verde, trai dai đen vinh Guinea va Annobon. Tuy nhien, quan the o hai bo Đai Tay Duong co su khac biet ro rang ve mat di truyen lan hinh thai nen cac nha khoa hoc đa cong nhan quan the o Đong Đai Tay Duong la mot loai hop le voi danh phap la Diadema africanum.


= Moi truong song =
D. antillarum ua song o nhung vung nuoc tinh, hiem khi đuoc quan sat o vung song vua hoac manh. Chung thuong đuoc tim thay nhat la trong cac ran san ho, noi co nguon tao bien phong phu, cung nhu tren nen đay đa va trong cac tham co bien thuoc loai Thalassia testudinum.
D. antillarum tap trung đong đuc nhat la o vung tren trieu (gan bo), co le la do su thua vang cua nhung loai an thit. Khi thuy trieu rut, nhung ca the o vung duoi trieu co the lo ra. Loai nay đa đuoc ghi nhan o đo sau đen 400 m.


Mo ta D. antillarum co dang hinh cau. Nhung ca the truong thanh cua D. antillarum co the phat trien đen đuong kinh la 50 cm. Gai manh, rong ben trong va de gay, co chieu dai tu 30 đen 40 cm, nhung co the đat đen chieu dai gap 4 lan đuong kinh cua vo cau gai. Vo cung, co it mo mem ben trong lop vo.
Vo va gai cua thuong co mau đen, nhung cac gai co tong mau sang co the lan vao nhung gai mau đen tren co the. Trong mot so truong hop hiem hoi, D. antillarum gan nhu co mau trang hoan toan. O ca the con, cac gai cua chung luon co nhung khoanh mau đen va trang xen ke. Khi mot con nhim bien chet đi, gai cua chung se rung va đe lai lop vo cung.
Cung nhu nhung loai cau gai khac, o duoi than cua D. antillarum co cac xuc tu phan nhanh goi la chan ong. Nhung chan ong nay giup cau gai thu thap thuc an, ho hap, di chuyen va tiet dich nhay.
D. antillarum co the phan biet voi nhung thanh vien trong chi qua viec thieu vong đo o hau mon. D. antillarum đuoc ghi nhan la co the thay đoi mau sac, mot đieu hiem khi đuoc bao cao o đong vat da gai.


Sinh thai va hanh vi D. antillarum co the hop thanh nhom đen hon 100 ca the. Ngoai muc đich sinh san, nhung ca the D. antillarum lien ket lai voi nhau con nham muc đich bao ve lan nhau boi viec co nhieu gai nhon hon co the chong lai ke san moi. Chung co the phan ung lai voi kich thich tac đong len co the bang cach nhanh chong huong cac gai vao phia cua cac kich thich.


= Sinh san =
Vao mua sinh san, cac nha khoa hoc bat gap nhung ca the D. antillarum hop lai thanh tung nhom va dinh chat đen noi cac gai gan ke đan xen ca vao nhau. Nhung dong chat long trang đuc sau đo phun ra tu nhung lo sinh san (gonopore) tren mat đoi mieng cua mot so ca the trong nhom. Chat long nay cua hai ca the đuc va cai hoa lan vao nhau, va trung đuoc quan sat duoi kinh hien vi trong lan quan sat nay. Qua trinh thu tinh dien ra kha nhanh chong.


= Thuc an =
Ngoai tao bien, D. antillarum đuoc ghi nhan la an co bien cua chi Thalassia, đac biet la Thalassia testudinum; ngoai ra, chung con co the an mun ba huu co va cat min. Ben canh đo, tai Curacao va Bonaire, D. antillarum la loai an san ho chinh tren cac ran san ho o khu vuc nay; trong đo, san ho cua chi Acropora phai chiu su anh huong nang nhat.


Su kien chet hang loat = Pham vi =

Thang 1 nam 1983, cac nha khoa hoc đa phat hien mot loat cac ca the D. antillarum đa chet o ngoai khoi bo bien Caribe cua Panama. Nhieu kha nang, su kien chet hang loat o D. antillarum tai Panama đa dien ra truoc đo nhung khong đuoc chu y đen, mai cho đen khi nhung ca the gan sap chet, cung nhu gai va vo cua nhung ca the đa chet bo lai, xuat hien kha nhieu. Sau đo, hien tuong nay đa lan rong đen nhieu vung bien thuoc cac quoc gia co chung bien Caribe. Tu thang 7 đen thang 9 nam đo, pham vi chet hang loat o D. antillarum đa mo rong đen vinh Mexico: tu bo bien bang Texas va phia đong bang Florida nguoc len phia bac đen Bahamas, va con trai dai đen ca Bermuda. Hien tuong nay van con dien ra tren toan bo vung bien Caribe cho đen thang 1 nam 1984.
Tinh đen thang 2 nam 1984, mot nam sau khi cai chet hang loat cua D. antillarum đuoc phat hien lan đau tien o Panama, su kien nay đa xuat hien tren khap vung bien Caribe va vung bien nhiet đoi thuoc Tay Đai Tay Duong, cung đa ket thuc vao thoi điem nay. Pham vi dien ra su kien nay uoc chung la 3.5 trieu km² (khong tinh Bermuda), đuoc xem la cai chet lan rong nhat tung đuoc ghi nhan o bat ky loai thuy sinh khong xuong song nao. Mot loai sinh vat bien co pham vi chet hang loat tuong đuong voi D. antillarum la co bien Zostera marina, xay ra o ca hai bo Đai Tay Duong vao nam 1931–1932.
Khong mot quan the D. antillarum nao o Tay Đai Tay Duong đuoc ghi nhan la thoat khoi tinh trang chet hang loat vao thoi điem đo. Nguoi ta cung khong ro lieu quan the cua D. antillarum o Brasil co phai chiu tinh trang chet hang loat nay hay khong, vi khong co bat ky thong tin nao đuoc bao cao o bo bien cua quoc gia nay.
Sau cai chet hang loat cua D. antillarum, cac nha khoa hoc nhan thay, quan the truong thanh cua hai loai ca đuoi gai Acanthurus coeruleus va Acanthurus chirurgus đa tang len đang ke (lan luot la 250% va 160%), do nguon tao bien tro nen doi dao, von truoc đay ca hai phai chia se voi D. antillarum.


= Nguyen nhan =

Cho đen bay gio, cac nha khoa hoc van khong biet chinh xac nguyen nhan gay ra cai chet hang loat o D. antillarum. Hien tuong chet hang loat lan rong tren mot khu vuc rong lon o D. antillarum ma khong anh huong đen mot loai cau gai nao khac o bien Caribe cho thay co the la do mot mam benh cu the gay ra.
Mot nam sau khi hien tuong chet hang loat đuoc phat hien o Panama, nhung ca the D. antillarum con song o vung bien cua quoc gia nay đuoc thu thap đe tien hanh khao sat. Khi đe nhung ca the nay tiep xuc voi nhung ca the gan chet đuoc thu thap o Puerto Rico, nhung ca the Panama xuat hien trieu chung va chet sau đo. Bauer va Garter đa nuoi cay vi khuan đuoc lay tu D. antillarum đa chet tu nhien o Florida. Ho đa phat hien co hai loai Clostridium co kha nang gay chet khi tiem vao D. antillarum khoe manh. Ca hai loai vi khuan nay đeu hinh thanh bao tu co the phan tan theo dong nuoc. Tuy nhien, theo Bauer & Agerter, bang chung tren khong đu đe ket luan rang, nhung mam benh nay la nguyen nhan gay ra cai chet hang loat o D. antillarum.
Mac du hien tuong chet hang loat o D. antillarum dien ra trung voi thoi điem ma su kien El Nino 1982–83 xuat hien, cung đa gay ra hien tuong tay trang san ho o Đong Thai Binh Duong va bien Caribe, nguoi ta khong tim thay moi quan he truc tiep nao giua su bien đoi khi hau va cai chet cua D. antillarum.


= Phuc hoi =
Mat đo quan the D. antillarum đa co su phuc hoi vua phai ke tu nam 1983, voi ti le cao nhat đuoc ghi nhan o cac hon đao phia đong Caribe. Trung binh, mat đo quan the cua loai nay tinh đen thoi điem nam 2016 xap xi 12% so voi quan the truoc khi chet. Khong ro chinh xac nhung yeu to đa han che phan nao su phuc hoi cua D. antillarum.


Tham khao = Trich dan =
John E. Randall; Robert E. Schroeder; Walter A. Starck (1964). "Notes on the biology of the echinoid Diadema antillarum" (PDF). Caribbean Journal of Science. Quyen 4 so 2–3. tr. 421–433.
H. A. Lessios va đong nghiep (ngay 11 thang 9 nam 1984). "Mass mortality of Diadema antillarum on the Caribbean coast of Panama" (PDF). Coral Reefs. Quyen 3 so 4. tr. 173–182.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: nam (lien ket)
H. A. Lessios va đong nghiep (ngay 19 thang 10 nam 1984). "Spread of Diadema mass mortality through the Caribbean" (PDF). Science. Quyen 226 so 4672. tr. 335–337.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: nam (lien ket)
H. A. Lessios (1988). "Mass mortality of Diadema antillarum in the Caribbean: What have we learned?" (PDF). Annual review of ecology and systematics. Quyen 19 so 1. tr. 371–393.
H. A. Lessios (2016). "The Great Diadema antillarum Die-Off: 30 Years Later" (PDF). Annual review of marine science. Quyen 8. tr. 267–283.