Ly Le Phuc (tieng Trung: 李勵紱; binh am: Li Lifu; 3 thang 5 nam 1904 – 1985) la mot ky su va giao vien nguoi Trung Quoc, đuoc biet đen la nguoi phu nu Trung Quoc đau tien theo hoc tai Vien Cong nghe Massachusetts (MIT). Viec hoc cua ba bat đau tu nam 1925 đa đuoc nhieu phuong tien truyen thong đua tin, trong so đo co The Boston Globe va cac to bao khac tren khap Hoa Ky, cung nhu Tap chi khoa hoc Popular Science Monthly va MIT Technology Review cua MIT. Ba đuoc chu y vi la mot nu sinh vien Trung Quoc va theo hoc chuyen nganh ky thuat đien, đuoc cac sinh vien đai hoc vao thoi điem đo cho la chuyen nganh kho nhat. Ba la mot trong so 25 phu nu tot nghiep MIT nam 1929 va la mot trong nhung nguoi phu nu đau tien lay bang Cu nhan Khoa hoc ve ky thuat đien tai MIT.


Tieu su Ly Le Phuc sinh ngay 3 thang 5 nam 1904 tai Changdong, Ha Bac. Ba la nguoi Han va ket hon voi Quan Đong (tieng Trung: 關東; binh am: Guan Dong), von xuat than tu mot gia đinh Man Chau noi tieng. Ba đa lay bang Cu nhan Khoa hoc tai Truong Ky thuat Quoc gia Trung Quoc. Tinh đen nam 1925, Ly Le Phuc song o Bac Kinh.
Nam 1925, Quan Đong đang theo hoc nganh ky thuat đien tai Vien Cong nghe Massachusetts. Trong qua trinh hoc, ong đa nay ra y đinh đe nguoi yeu nhap hoc MIT va tro lai Trung Quoc voi y đinh nay. Ngay khi hai nguoi to chuc đam cuoi va tuan trang mat, vao thang 9 ho đa chuyen đen My. Ca hai len con tau President McKinley đi tu Thuong Hai đen Seattle. Sau khi tau cap ben, cung nam đo, Ly đang ky hoc tai MIT chuyen nganh ky thuat đien. Hai vo chong Ly Le Phuc va Quan Đong đeu tot nghiep MIT voi bang Cu nhan Khoa hoc ve ky thuat đien lan luot vao nam 1929 va 1927. Ba đuoc cho la đa song voi chong tai so 21 pho Lee o Cambridge.

Viec hoc cua ba Ly tai MIT tung đuoc nhieu phuong tien truyen thong đua tin, bao gom ca The Boston Globe voi bai bao đang kem mot buc anh cua ba vao ngay 20 thang 10 nam 1925. To bao đa ghi nhan ba la "sinh vien thu vi nhat" cua MIT nam đo, noi rang "Trong bo trang phuc phuong Đong ky la cua minh, ba Đong tao nen mot canh tuong khac thuong ben hanh lang cua vien". Cac to bao khac tren khap Hoa Ky cung đua tin ve su kien nay.
Ly Le Phuc đuoc chu y vi la mot nu sinh Trung Quoc. Nam 1925, tap chi Chinese Students' Monthly noi rang ba "co le la nu sinh vien Trung Quoc đau tien theo hoc nganh ky thuat o đat nuoc nay ma chung ta biet". Vao thang 2 nam 1926, to Popular Science Monthly đa đang mot bai viet ve ba, trong đo nhan đinh viec ba theo hoc MIT la mot su tien bo cua quyen phu nu o Trung Quoc: "It nhat co mot nguoi Trung Quoc [chong Ly Le Phuc] tin rang đan ba nen co mot vi tri ben ngoai xa hoi cung nhu trong gia đinh". Cung thang đo, Technology Review cua MIT đa đang lai buc anh cua Ly đuoc xuat ban lan đau tren The Boston Globe va luu y rang ba la "nu sinh vien Trung Quoc đau tien tung vao [MIT]".
Ba cung đuoc chu y vi đa theo hoc nganh ky thuat đien tai MIT, chuyen nganh đuoc xem la đac biet kho vao thoi điem đo. Chinese Students' Monthly ghi nhan "chac chan đay la mot dau moc lich su cho viec co chon 'mon hoc kho nhat' trong mot vien von tu lau đa vang tieng 'kho nhan'". The Boston Globe noi rang "Chuong trinh ky thuat đien ma co đang theo hoc đuoc tat ca cac sinh vien chua tot nghiep coi la khoa hoc kho nhat tai vien". To bao cung cho biet cac sinh vien nam tai MIT khi đo noi ba "đang ky mot khoa hoc kho hon [...] 99 phan tram sinh vien tung nghi đen viec tham gia". Ly Le Phuc đa đang ky vao cac lop hoc vat ly, ma đuoc coi la "mot trong nhung mon hoc kho nhat tung day tai [MIT]".
Theo The Boston Globe, ba rat chuyen tam vao viec hoc cua minh. Ba co "ve ngoai cua mot nguoi lao đong cham chi va can cu" va "rat tham vong đe co đuoc bang". Ly Le Phuc luon "đac biet cham chu" tren lop hoc, ghi lai "gan nhu moi thu ma giao vien huong dan noi" vao so tay va luon hoan thanh bai tap ve nha đung han.
Vao thang 9 nam 1925, ngay sau khi nhap hoc tai MIT, Ly Le Phuc đa đuoc bau len lam chu tich Uy ban xa hoi thuoc Cau lac bo Sinh vien Trung Quoc cua MIT. Ba la phu nu đau tien va vao thoi điem đo, la duy nhat trong cau lac bo. Trong qua trinh sinh hoat, ba thanh cong "gay an tuong nhat đinh" voi cac nu sinh vien tai MIT. Nhung nu sinh trong truong đa giup cai thien kien thuc tieng Anh cua ba. Ba vua hoc o nha vua lam viec nha trong gia đinh. Chong ba cung to ro la mot nguoi chong tan tuy: ong đua vo đen va ve lop hang ngay, cam cap ho vo. Ba Ly đuoc cho la đac biet quan tam đen linh vuc đien tu vien thong.

Hau tot nghiep MIT, nguoi ta biet rat it ve su nghiep cua Ly Le Phuc sau nay. Ba đa quay lai Trung Quoc, tro thanh mot ky su va giang day tai truong đai hoc. Nhung nam Noi chien Trung Quoc bung no, ba cung gia đinh tron sang Đai Loan va tai đay gianh đuoc mot chuc vu trong chinh phu. Gia đinh ba sau đo ve lai My. Tam bia mo cua ba đuoc đat ben canh chong tai Nghia trang Graceland o Chicago, Illinois, tren đo co ghi ba đa mat vao nam 1985.


Di san Ly Le Phuc la nguoi phu nu Trung Quoc duy nhat đuoc biet đen đa hoc tai MIT tu nam 1877 toi 1931. Ba la mot trong so 25 phu nu tot nghiep nam 1929 va cung la mot trong nhung phu nu đau tien lay bang Cu nhan Khoa hoc ve ky thuat đien tai MIT. Cau chuyen cua ba đa xuat hien trong buoi trien lam ky niem 140 nam ngay tuyen sinh sinh vien Trung Quoc đau tien vao MIT nam 2017, mang ten China Comes to Tech: 1877–1931. Trien lam dien ra tai Phong trung bay Maihaugen cua MIT tu thang 2 nam 2017 đen thang 3 nam 2018. Trang web thuoc trien lam đa co mot bai viet ve Ly Le Phuc, noi rang ba "la nguoi tien phong trong gioi đan ba, khong chi o Trung Quoc ma con o My". Tac gia Chowdhury (2022) cung nhan đinh "cau chuyen ve [ba Ly] van con phu hop nhu mot vi du ve cach moi thu đa bat đau".


Xem them Ly Minh Hue – nguoi phu nu đau tien lay bang Tien si ve Ky thuat co khi tai MIT nam 1948


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon Bever, Marilynn A. (thang 6 nam 1976). The Women of M.I.T., 1871 to 1941: Who They Were, What They Achieved (PDF) (Luan van) (bang tieng Anh). Massachusetts Institute of Technology. Ban goc (PDF) luu tru ngay 31 thang 3 nam 2023. Truy cap ngay 4 thang 5 nam 2023.
Chowdhury, Fahmida N. (2022). "Without Role Models: A Few Pioneering Women Engineers in Asia". American Behavioral Scientist (bang tieng Anh). doi:10.1177/00027642221078508. Ban goc luu tru ngay 8 thang 3 nam 2023. Truy cap ngay 4 thang 5 nam 2023.
Massachusetts Institute of Technology, Chinese Students Directory for the Past Fifty Years (PDF) (bang tieng Anh). Cambridge Mass., U.S.A.: Massachusetts Institute of Technology, Chinese Students Directory. thang 1 nam 1931. Ban goc (PDF) luu tru ngay 8 thang 3 nam 2023. Truy cap ngay 4 thang 5 nam 2023.