Phec-mo-tuya (hay khoa keo, day keo, tieng Phap: fermeture) la dung cu pho bien đe cai ghep tam thoi hai mep vai voi nhau. No thuong đuoc dung trong quan ao, va li hay cac loai tui xach khac, đo the thao, dung cu cam trai va cac đo dung khac bang vai. Ten goi phec-mo-tuya la tu phien am tu tieng Phap fermeture, nghia la dung cu nao đo đe đong, đe khoa, đe bam, đe chot v.v
Phec-mo-tuya co tat ca cac kich co, hinh dang va mau sac khac nhau. Whitcomb L. Judson, mot nha phat minh nguoi My đen tu Chicago, đoi khi đuoc coi la nguoi phat minh ra khoa keo, nhung ong chua bao gio che tao mot khoa keo thuc te. Phuong phap van con đuoc su dung ngay nay, dua tren cac rang đan xen khoa vao nhau. Ban đau, no đuoc đat ten la "day buoc khong moc" va sau đo đuoc thiet ke lai đe tro nen đang tin cay hon.


Mieu ta Phan lon phec-mo-tuya gom hai ta lam tu cac dai vai, ta nay đuoc ket noi voi ta kia boi hang chuc hay hang tram chiec rang co hinh dang đac biet bang nhua hay bang kim loai. Con truot, đuoc đieu khien bang tay, di chuyen doc theo cac day rang. Phia trong con truot la ranh co dang chu Y đe khop hay tach hai day rang đoi dien tuy theo huong di chuyen cua no. Am thanh đac thu phat ra tu su ma sat giua con truot va cac rang duong nhu la nguon goc cua tu "zip" trong tieng Anh.
Mot vai loai phec-mo-tuya co hai con truot, cho phep thay đoi vi tri va kich thuoc mo. Hau het cac ao vet tong va cac loai ao quan tuong tu thi phecmotuya se đong khi con truot o hai đau. Con hau het cac va li thi phec-mo-tuya se đong khi hai con truot nam canh nhau o bat ki vi tri nao tren phec-mo-tuya.
Phec-mo-tuya co the:

Tang kich thuoc cua mot va li đe no co the đung đo lon hon no.
Noi lien hay thao roi hoan toan cac phan co the tach roi cua ao quan.
Dung đe trang tri.
Phec-mo-tuya co gia thanh rat nho, nhung khi no hong hoc thi ao quan se khong dung đuoc tru khi no đuoc sua chua hay đuoc thay the. Van đe thuong la o cho con truot ha mieng do bi mon. Viec sua chua kha de dang trong truong hop nay: chi can ep mieng no xuong.


Lich su Khoa keo (hay Zipper) la phat minh tuyet voi cua Whitcomb L. Judson vao nam 1893. Ngay nay, khoa keo rat thong dung, boi the ta đa quen tinh huu dung cua chung. Khoa keo co đu mau sac, kich co, ben chac nhung đong mo thi rat de dang.
Khong biet nguoi ta đa xoay xo nhu the nao khi chua co khoa keo. Vao nhung nam 1890, nguoi My mang day cao got voi mot day nut dai. Trang phuc cua phu nu thuong co nhung day nut, bat tien khi gai hay mo khuy. Vi the, nguoi ta muon nghi ra cach nao đo de dang hon đe mac va coi nhung thu co gan day nut.
Nam 1893, Whitcomb L. Judson, mot ky su o Chicago đa phat minh ra khoa keo va ong goi no la "day khoa truot". Loai day khoa truot nay khong chac lam nen cung co nhieu rac roi. The roi tien si Gideon Sundback o Thuy Đien đa giai quyet van đe nay bang cach cau tao mot chiec khoa keo gom 3 phan:
1. Co hang ta plastic (nhua) hay kim loai đuoc goi la "rang", xep thanh hai hang.
2. Cac moc nay đuoc gan vao hai mieng vai co gian đuoc.
3. Mot cai khoa truot đe ket cac moc lai voi nhau. Khi truot chieu nguoc lai, cai khoa nay mo cac moc ra.
Tien si Sunback ket nhung cai moc vao manh vai. Vai giu cho tat ca cac moc nam ngay ngan va khong de bi ho. Đieu nay giai quyet đuoc van đe ma nhung khoa keo đau tien mac phai.
Mot dung cu co hinh dang giong voi phec-mo-tuya, "dung cu tu đong ket noi mep ao quan", đuoc Elias Howe đang ky phat minh o My vao nam 1851; nhung duong nhu no chua bao gio đuoc san xuat. Whitcomb L. Judson đa đang ky phat minh mot loai "khoa moc", dung đe khoa giay, ung vao nam 1893 va co gang thuong mai hoa phat minh thong qua Cong ty Fastener Universal. Cac thiet ke cua ong dung moc va khuy. Chiec phecmotuya thuc su, kieu đuoc dung hien nay, dua tren cac mau khoa trong. No đuoc Gideon Sundback, mot nguoi nhap cu goc Thuy Đien vao Canada ma nam 1913 la nha thiet ke hang đau tai Cong ty Universal Fastener, phat minh o St. Catharines, Ontario. Ong đa che tao chiec "khoa cai khong khuy" vao nam 1913, va đa thiet ke co may phuc tap cho viec san xuat no. Bang phat minh đuoc cap vao nam 1917 cho "khoa cai roi". Cong ty B.F.Goodrich đat ten la "Zipper" vao nam 1923 khi dung khoa cai nay cho mot loai giay cao su cua ho.
Phec-mo-tuya dan dan tro nen pho bien trong ao quan tre em va nam gioi trong thap nien 1920 va 1930. Đau thap nien 1930 tho thiet ke thoi trang cao cap Elsa Schiaparelli lam noi bat đac trung cua phecmotuya trong cac mau ao choang nu tien phong cua ba, lam cho phecmotuya đuoc chap nhan trong trang phuc cua nu gioi. Nam 1934, Tadao Yoshida sang lap cong ty goi la San-Shokai o khu thuong mai Tokyo. Sau đo, cong ty nay đoi ten la YKK va tro thanh nha san xuat phec-mo-tuya va khoa cai lon nhat the gioi.
Ngay nay, chi cac cong ty hang đau nhu YKK, tap đoan KCC, va Tex Corp che tao so luong lon cac kieu phec-mo-tuya bao gom phec-mo-tuya "vo hinh", phec-mo-tuya kim loai va phec-mo-tuya nhua.
Phat minh gan đay la chiec phec-mo-tuya Excoffier, so huu mot dang rang phec-mo-tuya moi.


Cac kieu Phec-mo-tuya Phec-mo-tuya soi xoan: Đay la loai phec-mo-tuya kinh đien đuoc ban ngay nay. Con truot chay tren hai soi xoan o hai ta phec-mo-tuya. Rang cua loai phec-mo-tuya nay la nhung soi xoan. Co hai loai soi xoan co ban. Mot loai dung soi xoan dang tron oc, thuong kem voi mot loi xuyen trong soi xoan. Mot loai nua dung soi xoan dang thang, con đuoc goi la kieu Ruhrmann. Kieu thu hai hien nay chi duoc dung o mot phan nho tren the gioi, chu yeu o Nam A.
Phec-mo-tuya vo hinh: Nhung chiec rang đuoc giau sau bang vai. Mau cua bang vai trung voi mau y phuc, va vi vay, tru con truot, phec-mo-tuya se la "vo hinh". Loai nay đuoc dung pho bien o vay ngan va vay dai. Phec-mo-tuya vo hinh thuong la phec-mo-tuya soi xoan.
Phec-mo-tuya kim loai: La loai ngay nay chung ta thuong thay o quan bo. Rang cua no khong la soi xoan ma la nhung mau kim loai rieng re, đuoc dap va bo tri cach đeu nhau tren hai ta cua phecmotuya.
Phec-mo-tuya nhua: La loai giong het nhu phec-mo-tuya kim loai, tru rang đuoc lam bang nhua thay vi bang kim loai. Phecmotuya kim loai co the đuoc son đe khop mau voi nguyen lieu xung quanh, phec-mo-tuya nhua co the đuoc che tao nhieu mau tu nhua nguyen lieu.
Phec-mo-tuya đau-mo: Dung co che "hop va gim" đe đong hai phia cua phec-mo-tuya, thuong dung o ao vet tong.
Phec-mo-tuya đau-đong: Bi đong o hai đau va thuong đuoc dung o cac tui xach.


San luong Nhat Ban hien nay san xuat 68% phecmotuya tren the gioi. Trong đo, phan lon đuoc YKK san xuat. Hau het phan con lai đuoc san xuat o Đong Nam A.


Xem them Cac đoi the thao Đai hoc Akron
Khoa lung
Cuc
Kim bang (ghim bang)
Day giay
Cuc bam
Khoa dan hay Bang nham (Velcro)
Thanh rang va pin hong
Tap đoan YKK
Tex Corp


Tham khao Henry Petroski: The Evolution of Useful Things (1992); ISBN 0-679-74039-2
Robert Friedel: Zipper: An Exploration in Novelty (W. W. Norton and Company: New York, 1996); ISBN 0-393-31365-4


Lien ket ngoai Thong tin ve kinh doanh phecmotuya
Lich su phecmotuya
Cac bang sang che

Bang sang che cua Hoa Ky so 8540 Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine: "Fastening for garments & c"
Bang sang che cua Hoa Ky so 504037 Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine: "Shoe fastening"
Bang sang che cua Hoa Ky so 504038 Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine: "Clasp locker or unlocker for shoes"
Bang sang che cua Hoa Ky so 1060378 Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine: "Separable fastener"
Bang sang che cua Hoa Ky so 1219881: "Separable fastener"
Bang sang che cua Hoa Ky so 2065250 Luu tru ngay 11 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine: "Slider"