kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Nguoi My goc Han (tieng Anh: Korean Americans, tieng Han: 한국계 미국인; Hanja: 韓國系美國人; Romaja: Hangukgye-Migukin) la cong dan cua Hop chung quoc Hoa Ky co nguon goc tu ban đao Trieu Tien ma chu yeu la cong đong dan di cu đen tu Đai Han Dan Quoc va mot thieu so rat nho tu Bac Trieu Tien, Trung Quoc, Nhat Ban cung cac quoc gia hau Xo viet. Cong đong nguoi My goc Han uoc tinh bao gom khoang 0,6% dan so Hoa Ky, tuong đuong khoang 1,8 trieu nguoi, va la nhom cu dan nguoi My goc A lon thu nam (loai tru mot so nguoi goc Tay A), sau nguoi My goc Hoa, nguoi My goc Philippines, nguoi My goc An Đo va nguoi My goc Viet. Hoa Ky cung la noi co cong đong nguoi di cu lon thu hai cua nguoi Han Quoc/Bac Trieu Tien tren the gioi sau Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.


Lich su Soh Jaipil đuoc coi la nguoi My goc Han đau tien. Sau that bai cua cuoc đao chinh Gapsin nam 1884, ong đen Hoa Ky vao ngay 26 thang 5 nam 1885 va đuoc chinh thuc nhap quoc tich My vao nam 1890. Ban đao Trieu Tien cung đuoc them vao lich su cua nhung nguoi nhap cu som cua Hoa Ky. Hai nhan vat quan trong khac la cac nha hoat đong đoc lap cua Han Quoc, bao gom Ahn Chang-ho va Ly Thua Van.
Vao ngay 13 thang 1 nam 1903, mot nhom cong nhan tu Đe quoc Đai Han đa vuot bien Thai Binh Duong đe đen lam viec trong mot đon đien trong mia o Hawaii, Honolulu, Hoa Ky.
Ngay 30 thang 1 nam 1968, Đao luat Di tru va Quoc tich đau tien cua Hoa Ky đa ra đoi va sau khi co hieu luc, rat nhieu nguoi dan Han Quoc va Bac Trieu Tien (nhung chu yeu van la nguoi Han Quoc) đa di cu sang My.


Dan so So nguoi My goc Han trong lich su nhu sau:

Theo mot cuoc khao sat do Cuc đieu tra dan so Hoa Ky thuc hien vao nam 2012, co 1.7.682.682 nguoi My goc Han.
Theo ket qua cua Tong đieu tra dan so Hoa Ky nam 2010, cac khu vuc phan bo rong rai nhat cua nguoi My goc Han la cac bang: California (452.000, chiem 1,2% dan so cua bang) va Hawaii (232.000, chiem 1,8% dan so cua bang), New York (141.000, chiem 0,7% dan so cua bang), New Jersey (94.000, chiem 1,1% dan so cua bang), Virginia (71.000, chiem 0,9% dan so cua bang), Texas (68.000, chiem 0,3% dan so cua bang), Washington (62.400, chiem 0,9% dan so cua bang), Illinois (61.500, chiem 0,5% dan so cua bang), Georgia (52.500, chiem 0,5% dan so cua bang), Maryland (49.000, chiem 0,8% dan so cua bang) va Pennsylvania (41.000, chiem 0,3% dan so cua bang).


Nhan vat noi tieng Xem them Nguoi My goc A
Nguoi Han Quoc
Nguoi My


Tham khao Lien ket ngoai KoreanAmericanStory.org: A Non-profit Organization Dedicated to Preserving Stories of Korean-Americans
Arirang - Interactive History of Korean Americans Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine
AsianWeek: Korean American Timeline
KoreAm Journal
Korean-American Community and Directory Luu tru ngay 20 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine
Korean American Foundation
Korean American Heritage Foundation Luu tru ngay 30 thang 10 nam 2005 tai Wayback Machine
Korean American Historical Society
Korean American History
Korean American literature
Korean-American Ministry Resources (Listing of Korean-American churches)
The Korean American Museum
Early Korean Immigrants to America: Their Role in the Establishment of the Republic of Korea
Co che phat trien sach (CDM -Clean Development Mechanism) la co che hop tac đuoc thiet lap trong khuon kho nghi đinh thu Kyoto (Nhat Ban) thang 12 nam 1997, Nghi đinh thu đa thiet lap mot khuon kho phap ly mang tinh toan cau cho cac buoc khoi đau nham kiem che va kiem soat xu huong gia tang phat thai khi nha kinh đua ra cac muc tieu giam phat thai chinh va thoi gian thuc hien cho cac nuoc phat trien, theo đo cac nuoc phat trien (cac nuoc cong nghiep) ho tro, khuyen khich cac nuoc đang phat trien thuc hien cac du an than thien voi moi truong, nham phat trien ben vung.


15 pham vi du an CDM Nganh nang luong (nguyen lieu tai che/khong the tai che)
Phan bo nang luong
Nhu cau nang luong
Nganh che tao
Nganh hoa hoc
Nganh xay dung
Nganh van tai
Khai khoang va san xuat khoang
San xuat kim loai
Phat thai tu nhien lieu (chat ran, dau, khi ga)
Chat thai tu san xuat va tieu thu halocarbon va sulphur hexaflouride
Dung moi đa qua su dung
Xu ly nuoc va chat thai
Trong rung va khoi phuc rung
Nong nghiep


O Viet Nam Co che phat trien sach đa va đang đuoc đua vao cac du an nham giam phat thai khi nha kinh. Bo Tai nguyen va Moi truong Viet Nam (DNA) la Co quan chu quan, chiu trach nhiem ve xet duyet cac tieu chuan du an CDM o Viet Nam.


Tham khao Lien ket ngoai Cac van đe khi ap dung co che phat trien sach o Viet Nam Luu tru ngay 27 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Bien phap han che o nhiem toan cau Luu tru ngay 11 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
Co che phat trien sach- CDM, co hoi cho chuyen giao cong nghe trong cac nganh cong nghiep o Viet Nam Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Ke hoach cua Viet Nam ve co che phat trien sach Luu tru ngay 9 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Nghi đinh thu Kyoto co hieu luc
Mac Phi (ten that la Luu Huy Hoa; 1928 - 1996) la nha van Viet Nam, đuoc truy tang Giai thuong Nha nuoc ve Van hoc Nghe thuat nam 2001.


Tieu su Nha van Mac Phi ten that la Luu Huy Hoa. Sinh ngay 18 thang 8 nam 1928, tai huyen Mong Tu, tinh Van Nam, Trung Quoc. Que quan tai xa Phu Thuong, huyen Tu Liem (nay la quan Tay Ho), Ha Noi.  
Ong tham gia khang chien tu nam 1946. Tung la cong nhan, bien tap vien bao Lao đong, roi lam Thu ky cong đoan tinh Tuyen Quang, can bo tuyen huan tai Ty Cong an Bac Ninh. Cuoi nam 1950 ong cong tac tai Hoi Van nghe Viet Nam. Tu 1951 đen 1956 ong cong tac trong quan đoi va lan luot đam nhiem cac trach nhiem: Chinh tri vien đoan kich Chien thang, can bo phong Van nghe quan đoi, Bien tap vien bao Chien si Tay Bac, roi can bo tuyen huan tinh đoi Lai Chau, can bo tuyen huan phong Dan quan Quan khu Tay Bac. 
Nam 1962 ong chuyen nganh va la can bo chu chot phong Van nghe So Van hoa Tay Bac, Hieu truong Truong Van hoa – nghe thuat Tay Bac. Sau đo, la can bo nghien cuu tieu ban Van nghe đia phuong cua Hoi Lien hiep Van hoc nghe thuat Viet Nam. Nam 1972 ong tro lai Tay Bac lan thu 2, viet ve Tay Bac.
Ong la đang vien Đang Cong san Viet Nam; hoi vien Hoi Nha van Viet Nam.
Ong mat ngay 19 thang 5 nam 1996.


Su nghiep Mac Phi la cay but gan bo sau sac nhat voi Tay Bac va cung đat đuoc nhieu thanh qua nhat ve Tay Bac. Giai đoan đau trong su nghiep, ong chu yeu suu tam, bien dich va gioi thieu sach ve sang tac cua cac dan toc thieu so. Ong đa cho xuat ban tac pham sang tac, khao cuu, dich thuat ve van hoa va van nghe Tay Bac, trong đo co cac cong trinh noi tieng nhu: Xong chu xon xao (Tien dan nguoi yeu, truyen tho dan toc Thai, 1961); Gau Ua nheng (Tieng hat lam dau, truyen tho dan toc Mong, 1963); Chang Lu va Nang Ua (truyen co tich dan toc Thai, 1964); … Cac ban dich cua ong đuoc đanh gia cao va co y nghia trong viec suu tam, dich, gioi thieu di san van hoa cua cac dan toc thieu so.
Theo cac nha nghien cuu thi tac pham "Tien dan nguoi yeu" la mot kiet tac nghe thuat dan gian co gia tri nhan đao sau sac”, la truyen tho hay nhat trong kho tang truyen tho cua cac dan toc it nguoi, mot tac pham lon trong nen van hoc Viet Nam. Voi moi the he nguoi Thai Tay Bac, “Xong chu xon xao” la quyen sach quy nhat trong moi quyen sach quy.
Nam 2001, ong đuoc truy tang Giai thuong Nha nuoc ve Van hoc Nghe thuat voi cac tac pham: tap Truyen ban Muong va tieu thuyet 2 tap Rung đong.


Tac pham chinh = Dich =
Tien dan nguoi yeu (dich, gioi thieu tho dan toc Thai, 1961)
Tieng hat lam dau (dich, gioi thieu truyen tho dan toc Mong, 1963)
Chang Lu va Nang Ua (dich, gioi thieu truyen co tich dan toc, 1964)
Dan ca Thai (dich, gioi thieu, 1979)


= Tieu thuyet =
Rung đong (tieu thuyet, tap I:1975, tap II: 1977)
Song (tieu thuyet, 1991)
Anh voi giac mo (tieu thuyet)


= Truyen ngan =
Chuyen ban Muong (truyen ngan, in chung, 1968)
Co xe đinh menh (truyen ngan)
Ket tot trinh lang (truyen ngan)
Ben đem (truyen ngan).
Nguon: 


Vinh danh Giai thuong Nha nuoc ve Van hoc Nghe thuat nam 2001


Tham khao Lien ket ngoai Nha van Mac Phi du xuan o Matxcova. Cong an nhan dan


Xem them Giai thuong Nha nuoc
Giai thuong Nha nuoc đot I (2000-2001)
Đuc Trung co ten đay đu la Le Đuc Trung (sinh nam 1939) la nam dien vien, đao dien san khau nguoi Viet Nam.


Tieu su Le Đuc Trung sinh nam 1939 trong gia đinh co 10 anh chi em, bo ong la mot doanh nhan goc Ha Noi con me la nguoi goc Ha Tay cu. Trong so cac anh em cua ong thi co 8 nguoi theo binh nghiep, mot nguoi mat som, chi minh ong la theo nghe thuat. Đuc Trung tung hoc tai Truong Trung hoc pho thong Chu Van An, khoa hoc 1953–1956. Ong ket hon voi nha ly luan, phe binh san khau Hong Viet, hai nguoi tung la dien vien cua Đoan Kich noi Quan đoi, ho co 3 nguoi con, trong đo nguoi con trai duy nhat la dien vien Nghe si uu tu Le Tuan Anh.
Đuc Trung co niem đam me bong đa tu nho, ong tung giu vai tro thu mon trong thoi gian nhap ngu, sau nay con la mot trong nhung nguoi đat nen mong đau tien cho Cau lac bo bong đa V-stars cua cac nghe si va tung lam Chu tich Hoi Co đong vien bong đa Viet Nam.


Su nghiep Nam 1960, Đuc Trung nhap ngu, la linh trinh sat phao binh cua Su đoan 312 tai quan khu Viet Bac va co 5 nam hoat đong tai Truong Son. Mot lan, Đoan nghe thuat Tong cuc Chinh tri ve đon vi bieu dien đa khoi day đam me trong ong. Sau khi giai ngu, ong lam viec tai mot cong ty đien co cho co hoi thi tuyen. Nam 1965, Đuc Trung tham gia thi va lot vao top 15 nguoi tren tong so 1.000 nguoi tham gia thi tuyen va tro thanh dien vien cua Đoan nghe thuat Tong cuc Chinh tri (Đoan Kich noi Quan đoi). Sau 20 nam trong quan ngu, nam 1979, Đuc Trung giai ngu va đuoc đao dien Ha Nhan va nha bien kich Pham Thi Thanh moi ve cong tac tai Nha hat Tuoi tre trong 20 nam tiep theo. Ong tung giu chuc vu Truong Đoan Hai kich, sau đo la Pho Giam đoc Nha hat truoc khi nghi huu. 
Khi con la dien vien kich, Đuc Trung thuong đong cac vai phan dien khi con o Đoan nghe thuat Tong cuc Chinh tri va cac vai chinh dien khi o Nha hat Tuoi tre. Voi đien anh, Đuc Trung thuong đuoc giao cac vai chinh dien, lanh đao hay nguoi co co hoc thuc, du ong đa co thay đoi hinh tuong bang cac vai phan dien nhung khong thanh cong va phai quay lai voi cac vai dien huong thien hon. Đuc Trung tung 3 lan vao vai Chu tich Ho Chi Minh o 3 loai hinh nghe thuat khac nhau: kich noi "Lich su va nhan chung", nhac vu kich "Giai đieu thang 5" va phim truyen hinh Bac Ho song mai voi vung than. Tu khi ve huu, ong tham gia huong dan dien vien cua cac đoan nghe thuat tai Nghe An va Ha Noi ve kinh nghiem dien vai Chu tich Ho Chi Minh. Ngoai ra, ong cung giang day dien xuat cho nhieu khoa dien vien tai Hang phim truyen Viet Nam va Trung uong Đoan. 
Nam 2020, Đuc Trung vao vai ong Phan trong bo phim Huong duong nguoc nang, đuoc khan gia đon nhan va đat cho biet danh "Ong noi quoc dan". Sau bo phim nay, ong cung khong nhan them du an moi nao.
Nam 2024, Đuc Trung đuoc Nha nuoc Viet Nam phong tang danh hieu Nghe si nhan dan. Trong cung đot nay, con trai ong, dien vien Le Tuan Anh cung đuoc phong tang danh hieu Nghe si uu tu. Ho la cap cha con duy nhat đuoc phong danh hieu đot nay.


Tac pham = San khau (đao dien) =
Đua con toi
Toi đi tim toi
15 ngay khang an
Ke sat nhan


= San khau (dien vien) =


= Truyen hinh =


= Đien anh =


Giai thuong Tham khao
Le Tuan Anh (sinh nam 1970) la dien vien kich va truyen hinh Viet Nam. Ong đuoc biet đen khi tham gia bo phim Quynh bup be nam 2018 voi vai Phu, mot tay maco. Ong đuoc phong tang danh hieu Nghe si uu tu nam 2024.


Tieu su Le Tuan Anh sinh nam 1970 tai Ha Noi, la con trai dien vien Nghe si nhan dan Đuc Trung va nha ly luan, phe binh san khau Hong Viet. Tu nam 9 tuoi ong đuoc tham gia cac vai nho trong mot so phim đien anh nhu Cha va con cua đao dien Duong Đinh Ba va Tro ve Sam Sao do Xuan Chan, Dan Thanh đao dien.


Su nghiep Ban đau, Tuan Anh khong co y đinh theo nghe dien vien nhu bo nen sau khi tot nghiep trung hoc, ong đa quyet đinh sang Cong hoa Czech. Sau 5 nam sinh song tai đay, ong ve nuoc va kinh doanh mot so dich vu cho đen khi đuoc nghe si Chi Trung goi y ve lam dien vien cua Nha hat Tuoi tre.
Tuan Anh đa the hien thanh cong mot so vai dien nhu trong vo "Loa phuong thoi chung khoan", "Ai la thu pham" hay "Nha o sin". Nam 2018 khi vo "Nha o sin" du Lien hoan san khau toan quoc anh đa gianh đuoc mot huy chuong vang ca nhan. Voi vai tro đao dien, NSND Le Khanh cung uu ai, chinh sua đe đay vai cua Tuan Anh len thanh vai chinh. Trai nguoc voi nguoi bo, Tuan Anh thuong đuoc giao va nhan cac vai phan dien hay ke xau, đieu nay khien nghe si Đuc Trung ban đau khong may hai long. Nam 2017, Tuan Anh đuoc đao dien Mai Hong Phong vao vai mot ten maco trong bo phim truyen hinh Quynh bup be. Voi kha nang nhap vai tot, vai dien cua ong đa đe lai an tuong voi khan gia. Truoc Quynh bup be, Tuan Anh va Mai Hong Phong tung hop tac voi phan 1 cua bo phim truyen hinh Nhung ngon nen trong đem vao nam 2002.
Nam 2023, Le Tuan Anh thong bao nghi huu non sau 23 nam cong tac tai Nha hat Tuoi tre. Ho so xet duyet danh hieu Nghe si uu tu cua ong đuoc Nha hat nop len Hoi đong tu nam 2021. Nam 2024, trong đot phong tang danh hieu Nghe si nhan dan va Nghe si uu tu lan thu 10, Le Tuan Anh đuoc phong tang danh hieu Nghe si uu tu, con bo cua ong, dien vien Đuc Trung đuoc phong tang danh hieu Nghe si nhan dan. Ho la cap cha con duy nhat đuoc phong danh hieu đot nay.


Vai dien = Đien anh =
Cha va con (đao dien: Đoan Dung)
Tro ve Sam Sao (đao dien: Xuan Chan, Dan Thanh)


= Truyen hinh =


= San khau =
Loa phuong thoi chung khoan - vai Khoeo
Tin o hoa hong - vai ong Đoi
Nuoc mat đan ong


Giai thuong Tham khao
So la mot cau truc xuong o phan đau cua mot so đong vat giup nang đo mat va bao ve nao khoi ton thuong.
So đuoc cau tao boi 2 phan: hop so va ham duoi. Đong vat co so đuoc goi la đong vat co hop so.
So co chuc nang bao ve nao, co đinh khoang cach giua hai mat đe co the nhin đuoc lap the, va co đinh vi tri cua tai giup bo nao su dung tin hieu am thanh đe phan đoan huong va khoang cach am thanh. O mot so loai thu, so cung co chuc nang tu ve (nhu đong vat mong guoc co sung).


So nguoi O nguoi, so nguoi truong thanh thong thuong đuoc cau tao boi 22 xuong. Neu khong tinh ham duoi thi tat ca xuong cua so đuoc lien ket voi nhau boi đuong khop, cac khop cung cho phep dich chuyen rat it. Tam xuong; — Gom mot xuong tran, hai xuong đinh, mot xuong cham, mot xuong buom, hai xuong thai duong va mot xuong sang tao thanh phan so bao boc nao, bao ve vom xung quanh nao. 14 xuong tao thanh hop so tang, nang đo bo mat. Đong kin voi xuong thai duong la sau xuong tai nho, mac du cac xuong nay khong phai la mot phan cua so. Xuong mong nang đo luoi thuong khong đuoc xem la mot phan cua so hay no cung khong khop voi cac xuong khac. So chuc nang bao ve nao.
So chua cac khoang xoang, la cac khoang chua đau khong khi đuoc phu bang cac bieu mo ho hap, la cac đuong ho hap lon. Cac chuc nang chinh xac cua cac xoang nay chua đuoc biet ro rang; chung co the gop phan lam giam khoi luong cua so o muc thap nhat, hoac chung co vai tro quan trong trong viec tang su cong huong cua giong noi.
Mang nao, hay he thong mang te bao bao boc he than kinh trung uong co 3 phan bao boc xung quan cac cau truc cua he than kinh. Chung bao gom mang cung (mang nao ngoai), the mang nhen va mang mach (mang nao trong). Ngoai viec khac nhau ve phan loai, thi chung hoi giong nhau.


Xem them Đau lau - Cach goi phung du cua so nguoi.
Đau lau xuong cheo - Bieu tuong canh bao nguy hiem chet nguoi hoac bieu tuong tren co (Jolly Roger) cua cuop bien.


Tham khao White, T.D. 1991. Human osteology. Academic Press, Inc. San Diego, CA.


Lien ket ngoai (tieng Anh)

Skull preparation and curation Luu tru ngay 15 thang 12 nam 2012 tai Wayback Machine (Information about skull and skeleton cleaning and articulation, with photos)
Skull Maceration tutorial (Information on cleaning skulls and skeletons by maceration)
Anatomy of cranial cavity.
Dept of Anth Skull Module Luu tru ngay 30 thang 4 nam 2018 tai Wayback Machine
Skull Anatomy Tutorial. Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2007 tai Wayback Machine
[1] Luu tru ngay 23 thang 5 nam 2017 tai Wayback Machine(human skull base with very detailed labelling in German)
Human Skulls / Anthropoligical Skulls / Comparison of Skulls of Vertebrates Luu tru ngay 19 thang 11 nam 2011 tai Wayback Machine (PDF; 502 kB)
(tieng Viet)
Trong the thao, mot cu đup co nghia la đat đuoc 1 thanh tich tot tan 2 lan trong mot tran đau the thao đac biet la bong đa, mot cau thu trong tran đau đo đa ghi toi 2 ban vao luoi đoi thu. Vi du cau thu Robin van Persie lap 1 cu đup vao luoi đoi bong Liverpool F.C. trong khuon kho vong 27 giai Premier League, mua giai 2011-2012. Cu đup con co the mieu ta ve danh hieu, chang han đoi bong Inter Milan gianh đuoc 2 danh hieu lien tiep thi đo goi la Cu đup danh hieu. Đay la tu đe noi ngan gon ve viec lap 2 cong trong 1 tran đau the thao, đuoc nhieu nguoi su dung tu lau.


Xem them Hat trick
Cu an ba
Liverpool


Chu thich van Persie lap cu đup vao luoi Liverpool.hanoimoi. Truy cap ngay 3 thang 3 nam 2012
luyen vien-xuat-sac-nhat-a5362.html|Huan luyen vien Alex Ferguson đoat cu đup danh hieu Huan luyen vien xuat sac. nguoiduatin. Truy cap ngay 24 thang 5 nam 2011


Tham khao
Real Betis Balompie, thuong goi la Real Betis (phat am [reˈal ˈβetis]) hoac chi đon gian la Betis, la mot cau lac bo bong đa Tay Ban Nha co tru so tai Sevilla, Tay Ban Nha, trong cong đong tu tri Andalucia. Cau lac bo đuoc thanh lap vao ngay 12 thang 9 nam 1907 va thi đau o La Liga, gianh chuc vo đich Segunda Division trong mua giai 2014-15. Real Betis to chuc cac tran đau tren san nha tai san van đong Benito Villamarin o phia Nam cua thanh pho.
Real Betis đa 1 lan vo đich quoc gia nam 1935 va 3 lan vo đich Cup Nha vua nam 1977, 2005 va 2022. Voi lich su đay bien đong cua cau lac bo va nhieu lan xuong hang, phuong cham cua cau lac bo la ¡Viva el Betis manque (aunque) pierda! ("Betis muon nam du ho thua!").


Danh hieu La Liga
Vo đich (1): 1934–35
Copa del Rey
Vo đich (3): 1976–77, 2004–05, 2021–22
Sieu cup bong đa Tay Ban Nha
A quan (1): 2005
Segunda Division
Vo đich (7): 931–32, 1941–42, 1957–58, 1970–71, 1973–74, 2010–11, 2014–15


Cau thu = Đoi hinh hien tai =
Tinh đen 25 thang 1 nam 2025

Ghi chu: Quoc ky chi đoi tuyen quoc gia đuoc xac đinh ro trong đieu le tu cach FIFA. Cac cau thu co the giu hon mot quoc tich ngoai FIFA.


= Đoi du bi =

Ghi chu: Quoc ky chi đoi tuyen quoc gia đuoc xac đinh ro trong đieu le tu cach FIFA. Cac cau thu co the giu hon mot quoc tich ngoai FIFA.


= Cho muon =

Ghi chu: Quoc ky chi đoi tuyen quoc gia đuoc xac đinh ro trong đieu le tu cach FIFA. Cac cau thu co the giu hon mot quoc tich ngoai FIFA.


Tham khao Lien ket ngoai Official website (tieng Tay Ban Nha) (tieng Anh)
Real Betis at La Liga (tieng Anh) (tieng Tay Ban Nha)
Real Betis at UEFA (tieng Anh) (tieng Tay Ban Nha)
Quach (tieng Anh: sarcophagus) la mot cai hom chua xac chet, giong nhu quan tai. Quach thuong đuoc lam bang đa, đat lo thien hoac đoi khi chon duoi đat. Trong tieng Anh, tu "sarcophagus" bat nguon tu tieng Hy Lap: σαρξ (sarx) co nghia la "thit" va φαγειν (phagein) nghia la "an".


Xem them Quan tai


Tham khao Đoc them Mont Allen, "Sarcophagus", in The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome, edited by Michael Gagarin, vol. 6, p. 214–218 (Oxford: Oxford University Press, 2010).
Robert Manuel Cook, Clazomenian Sarcophagi (Mainz: Philipp von Zabern, 1981).
R. R. R. Smith, Sculptured for Eternity: Treasures of Hellenistic, Roman, and Byzantine Art from Istanbul Archaeological Museum (Istanbul: Ertug and Kocabıyık, 2001).
Paul Zanker and Bjorn C. Ewald, Living with Myths: The Imagery of Roman Sarcophagi (Oxford: Oxford University Press, 2012).


Lien ket ngoai Egyptian sarcophagi
sarcaphagi in the Istanbul Archaeological Museum
Chisholm, Hugh, bien tap (1911). "Sarcophagus" . Encyclopædia Britannica. Quyen 24 (an ban thu 11). Cambridge University Press. tr. 209.
Quartzit (tieng Đuc Quarzit) la mot loai đa bien chat tu đa thach anh. Sa thach bi bien thanh quartzit boi nhiet va ap suat thuong lien quan toi nen ep kien tao trong cac đai kien tao son. Quartzit tinh khiet thuong co mau xam, quartzit thuong co nhieu sac khac nhau cua mau hong, đo do su thay đoi ham luong oxide sat (Fe2O3). Cac mau sac khac thuong do co mot luong nho tap chat cua cac khoang vat khac.
Khi sa thach bi bien chat thanh quartzit, cac hat thach anh tai ket tinh cung voi vat lieu gan ket co truoc đe tao thanh cau truc kham phoi hop cua tinh the thach anh. Hau het hoac tat ca cac ket cau nguyen thuy va cau truc tram tich cua sa thach đeu khong đuoc giu lai khi bi bien chat. Mot luong nho vat lieu gan ket truoc kia nhu oxide sat, cacbonat va set thuong di chuyen trong qua trinh tai ket tinh va bien chat. Đieu nay lam cho cac vet soc va thau kinh hinh thanh trong quartzit.
Orthoquartzit la loai đa thach anh rat tinh khiet, đuoc cau tao boi cac hat thach anh tron canh va đuoc gan ket bang silica. Orthoquartzit thuong co toi 99% SiO2 voi mot luong rat nho oxide sat va cac khoang vat dang dau vet nhu zircon, rutil va magnetit. Mac du it hoa thach co mat trong đa, cau truc nguyen thuy va cau tao đa tram tich van đuoc bao ton.
Quartzit it bi phong hoa hoa hoc va thuong hinh thanh cac dang đia hinh song nui tren cac đoi. Ham luong silic gan nhu la tinh khiet cua quartzit cung cap rat it chat dinh duong cho đat, do đo cac song nui cau tao boi quartzit co lop đat rat mong thuong khong co hoac co rat it thuc vat phat trien.


Su dung Do đo cung khoang 7 theo thang đo cung Mohs, nen no thuong đuoc dung lam đa balat cho cac đuong ray.


Phan bo O My, cac thanh he quartzit co the đuoc tim thay o vai noi thuoc Pennsylvania, đong Nam Dakota, Central Texas, tay nam Minnesota, vuon bang ho Devil o Baraboo Hills, Wisconsin, day nui Wasatch o Utah, gan thanh pho Salt Lake, Utah va dang song nui o Appalachians va cac vung nui khac. Quartzit cung đuoc tim thay o mo đong Morenci, Arizona. Ten cua thi tran Quartzsite o mien tay Arizona co nguon goc tu quartzit o cua day nui gan Arizona va đong nam California.
Day nui La Cloche o Ontario cung đuoc cau tao boi quartzit trang.


Tham khao Lien ket ngoai R. V. Dietrich's GemRocks: Quartzite
CSU Pomona Geology: Quartzite Luu tru ngay 21 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine
Cowen's "The First Geologists" (chapter on Stone Age/Homo habilis use of quartzite) Luu tru ngay 13 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Minnesota Department of Natural Resources: Natural History: Minnesota's geology Luu tru ngay 9 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine
Wisconsin's Baraboo Syncline (map and aerial photos of Baraboo quartzite quarries)
South Dakota 2002 Mineral Summary: Production, Exploration and Environmental Issues (including 2002 quartzite production) Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine
Big Sioux River: History of Sioux Falls and Quartzite Photos Luu tru ngay 28 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine