kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Lam Nghi (gian the: 临沂; phon the: 臨沂; binh am: Linyi) la mot đia cap thi o phia Nam cua tinh Son Đong, Trung Quoc. Lam Nghi la đia cap thi lon nhat o Son Đong, giap Nhat Chieu ve phia Đong, Duy Phuong ve phia Đong-Bac, Truy Bac ve phia Bac, Thai An ve phia Tay Bac, Te Ninh ve phia Tay, Tao Trang ve phia Tay Nam, va tinh Giang To ve phia Nam.


Hanh chinh Đia cap thi Lam Nghi quan ly 12 đon vi cap huyen, bao gom 3 quan noi thanh va 9 huyen.

Khu Lan Son (兰山区)
Khu La Trang (罗庄区)
Khu Ha Đong (河东区)
Huyen Đam Thanh (郯城县)
Huyen Lan Lang (兰陵县)
Huyen Cu Nam (莒南县)
Huyen Nghi Thuy (沂水县)
Huyen Mong Am (蒙阴县)
Huyen Binh Ap (平邑县)
Huyen Phi (费县)
Huyen Nghi Nam (沂南县)
Huyen Lam Thuat (临沭县)
Cac đon vi nay lai đuoc chia ra thanh 181 đon vi cap huong.


Lich su Lam Nghi co 2400 nam lich su. Thap nien 1970, bo Binh phap Ton Tu cua Ton Tu đuoc khai quat o đay. Lam Nghi cung la que goc Gia Cat Luong
Mua Xuan nam 1938, trong thoi ky Chien tranh Trung-Nhat thu hai, thanh pho la noi giao chien ac liet giua quan Trung Hoa va quan Nhat Ban. Quan Trung Hoa đuoc co vu boi thanh cong cua quan minh o tran chien Đai Nhi Trang, đa quyet liet bao ve Lam Nghi nhung quan Nhat đa pha thanh vao ngay 10 thang 4 nam 1938. Quan bao ve thanh trong ngay hom sau đa rut đen mot khu vuc giao tranh cach đo 30 dam. Sau khi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đuoc thanh lap thang 10 nam 1949, cac đon vi hanh chinh đa đuoc đieu chinh.


Đia ly va khi hau Lam Nghi co khi hau on hoa va luong mua cao. Đia hinh co đoi, nui, đong bang, voi moi loai đia hinh chiem mot ty le ngang nhau. Dien tich 17.184 km² va tong dan so gan 10 trieu nguoi, khien Lam Nghi la đon vi hanh chinh lon nhat ve mat dan so va dien tich thuoc Son Đong.


Kinh te Kinh te Lam Nghi dua tren thi truong ban si, Lam Nghi xep thu 3 ve doanh so ban si trong cac đon vi đia cap thi o Trung Quoc voi doanh so ban si moi nam 40 ty Nhan dan te (~5 ty USD). Lam Nghi co hon 1500 lang chuyen mon hoa, hon 80 tran chuyen mon hoa va gan 800 doanh nghiep nong nghiep cong nghiep hoa.
Nam 2002, GDP cua đia cap thi nay la 71 ty Nhan dan te (16 ty USD), bao gom 12 ty tu cong nghiep so cap, 34 ty tu cong nghiep thu cap va 25 ty tu cong nghiep đe tam cap. Cac san pham cong nghiep chinh: det, thuc pham, may moc, đien tu, hoa chat, vat lieu xay dung, than, vang va su. Nam 2003, co 77 doanh nghiep voi loi nhuan truoc thue hon 1,25 trieu USD. Lam Nghi co cong suat san xuat moi nam 3 trieu tan phan hoa hoc.


Tham khao Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua chinh quyen Lam Nghi Luu tru ngay 11 thang 7 nam 2019 tai Wayback Machine (tieng Anh va Trung)
Chu giai 1:  From a booklet compiled by the Linyi Municipal People's Government (2003)
Ton Tan binh phap con goi la Te Ton Tan binh phap, la mot trong cac quyen binh phap noi tieng do Ton Tan, mot danh tuong nuoc Te thoi Chien Quoc xua viet. Ton Tan binh phap đoi khi con goi la Ton tu binh phap nhung khong phai la Ton Tu binh phap (do Ton Tu viet). (O đay Ton nghia la ho Ton, con tu (子) nghia la bac thay nhu tu trong Khong Tu, Manh Tu).


Lich su Sau khi giup nuoc Te (Nuoc Te thoi Chien Quoc nay la tinh Son Đong), Ton Tan song an dat, sach bi that truyen lau nen nguoi đoi co nhieu tranh cai.
Nam 1972 tai nui Ngan Tuoc - Son Đong, nguoi ta khai quat đuoc mot so tai lieu luc thao, binh phap Ton tu..., nhung bi hu hai gan het. Ton Tan binh phap đang ra co 89 thien thi chi con 30 thien đoc đuoc, tong cong bo binh thu nay co hon 2000 chu. Ton Tan viet day cho binh linh, tuong si Te quoc. Bo binh phap nay ke thua, phat trien Ton Tu binh phap nhung no tien bo hon. Bo Ton Tan binh phap va Ton Tu binh phap tap hop lai thanh Ton gia chi đao. Ton Tu binh phap co 18 thien con chung ta chi biet 13 thien. Tu Ma Thien dua vao 5 thien cuoi đe viet ve Ton Tu trong "Su ky".


Xem them Tau vi thuong sach
Ton Tan
Ton Tu
Ton Tu binh phap


Tham khao Ton tu binh phap Tao Thao muoi nha chu giai
Chu Dich voi binh phap
Ton Tan truyen
Khuong Thai Cong binh phap


Lien ket ngoai
Nguyen Van Minh Tien (sinh nam 1974) la mot tho sua chua đo đien tu tai quan Tan Phu, Thanh pho Ho Chi Minh, nguoi đa truy bat qua tang thanh cong nhieu toi pham cuop giat o Thanh pho Ho Chi Minh va đuoc nhieu bai bao ca ngoi la dung cam.
Tu nam 1997 đen het nam 2009, anh đa thuc hien gan 400 vu truy đuoi toi pham va nhieu lan đuoc chinh quyen khen thuong, đuoc cong nhan la quan chung tieu bieu trong Phong trao toan dan bao ve an ninh to quoc. Anh đuoc nguoi dan va bao chi goi than mat la "Tien cop", "hiep si đuong pho", "Luc Van Tien".
Rat nhieu lan, anh dung xe may ruot đuoi toi pham tren nhung quang đuong dai. Đoi mat voi nhieu nguy hiem trong đuoi bat va chien đau voi toi pham, song anh khong nan. Cong an thanh pho Ho Chi Minh đa đac cach gan coi hu uu tien cho xe may Dream cua anh đe tao đieu kien cho anh đuoi bat toi pham.
Vi co cong truy bat qua tang toi pham, anh Tien nhieu lan đuoc chinh quyen tang giay khen. Can nha nho đi thue cua gia đinh anh khong con cho tren tuong đe treo giay khen. Nguyen thu tuong Vo Van Kiet goi anh la "anh hung tren mat tran san bat cuop". Nam 2005, anh Tien la mot trong 8 đai bieu cua thanh pho Ho Chi Minh đi du Đai hoi thi đua yeu nuoc toan quoc tai Ha Noi. Tai đay, nguyen Thu tuong Vo Van Kiet đa trao bang khen cho anh Tien. Anh tung đuoc nguyen thu tuong goi y đac cach đe tro thanh mot chien si san bat cuop chuyen nghiep nhung khong thanh vi thu tuc tuyen dung nhan su luc luong vu trang nhan dan kha chat che.
Nguyen Van Minh Tien con cung nhieu nguoi cung chi huong thanh lap nhom truy bat toi pham. Hien nhom cua anh đa co toi 18 thanh vien. Cac anh phan cong nhau tuan tieu cac đuong pho, nhung khu vuc nong ve te nan cuop giat. Anh Tien đa mot vai lan bi tai nan giao thong trong khi truy đuoi toi pham, co lan bi thuong nang.
Anh Tien tung la chien si nghia vu trong luc luong bo đoi bien phong o cang Sai Gon tu nam 1992 đen nam 1994.
Trong mot lan bat cuop, toi pham xin tha va muon hoi lo cho anh 100 trieu đong nhung anh khong đong y.
Tinh hinh toi pham ngay can phuc tap, thanh tich bat cuop cua anh Tien ngay cang tang len. Chi tinh rieng tu Tet 2011 đen cuoi thang 2/2011, anh Tien đa tom gon thanh cong 8 vu cuop giat. [1]


Tham khao
Sultan la mot giong ga co nguon goc tu Tho Nhi Ky. Mot vai tu đien dich no thanh ga bach Tho Nhi Ky khong han la chinh xac, do giong ga nay co the co bo long la mau trang, đen hay lam, mac du ga co bo long trang la pho bien hon ca. Ten goi cua no trong tieng Tho Nhi Ky la Serai-Tavuk, co the dich thanh "ga cua Sultan". Chung tung la loai ga canh chu yeu, đuoc nuoi trong cac khu vuon cua đe quoc Ottoman. Tai phuong Tay, chung đuoc nhan giong đe trien lam gia cam, va noi chung hiem thay.
Giong ga nay lan đau tien đuoc xuat khau tu đat nuoc ban đia cua no vao nam 1854, khi Elizabeth Watts o Hampstead, London đem mot bay nho vao Anh. No đuoc thay tai Bac My vao nam 1867, va đuoc chinh thuc cong nhan bang viec chap thuan đua vao chuan hoan hao cua Hiep hoi gia cam Bac My nam 1874.
Ga Sultan co rat nhieu kieu bo long trang tri, bao gom lop long lon, phong tai mao, nguc, duoi dai, va nhieu long tren chan. Chiec mao nho, hinh chu V cua chung gan nhu bi che đay hoan toan duoi lop long. Ga Sultan cung la mot trong so it cac giong ga co 5 ngon tren moi chan. Voi ga trong can nang khoang 2,7 kg (6 pao) va ga mai khoang 2 kg (4 pao), chung la ga giong tieu chuan tuong đoi nho. Chung cung co phien ban bantam (dang nho so voi ga tieu chuan, voi kich thuoc chi bang mot phan nam toi mot phan tu kich thuoc ga tieu chuan).
Ga mai đe cac trung nho mau trang voi toc đo cham, chi khoang 80 qua moi nam va noi chung khong đoi ap. Ve khi chat, ga Sultan la ga rat de sai khien va than thien, va chung hai long voi viec nuoi nhot. Phan lon nhung nguoi nhan giong ga Sultan nuoi chung tren nen chuong kho nham bao ve bo long trau chuot ky luong cua chung, đac biet o phan chan. Chung cung co the hoi de bi bat nat neu nuoi trong cung bay voi cac giong ga hoat đong tich cuc hon.


Tieu chuan Trong luong ly tuong: Trong: 1,5–2 kg; Mai: 1-1,5 kg.
Mao: sung (hinh chu V).
Mau tai: an do long che phu mau tai.
Mau mat: đo-cam.
Mau da: trang.
Mau tu cot co chan: vang.
Đa dang cua bo long: chi mau trang.
Trung đe ap: toi thieu 45 g, vo mau trang.
Đuong kinh vong đeo chan: Trong: 18 mm; Mai: 16 mm.


Ghi chu Lien ket ngoai Ga Sultan Luu tru ngay 16 thang 8 nam 2009 tai Wayback Machine tai mypetchicken
Hoa Ha (chu Han: 華夏; binh am: hua xia) la mot khai niem dung đe chi nhung nguoi cu dan la to tien nguoi Han song o vung Trung Nguyen tai luu vuc song Hoang Ha. Khai niem Hoa Ha thuong đuoc su dung đe phan biet voi tu di, la nhung bo lac sinh song ngoai khu vuc Trung Nguyen.


Tu nguyen Can cu vao ghi chep trong Ta truyen, nha Ha o Trung Nguyen la mot xu đai dien cho 1 su cong bang va chuan muc. Hoc si Khong Dinh Đat (孔颖达) trong sach Xuan thu ta truyen chinh nghia (春秋左傳正義) co giai thich: ["Trung Quoc huu le nghi chi đai, co xung Ha. Huu phuc chuong chi my, vi chi Hoa"; (Trung Quoc co le nghi to lon, nen goi Ha. Co quan ao đep, cung goi Hoa); 中國有禮儀之大，故稱夏；有服章之美，謂之華].
Cung co the Ha chi song Ha Thuy (ten khac cua song Han Thuy) con Hoa chi Hoa Son. Ca hai con song va ngon nui nay đeu co y nghia lich su va van hoa quan trong thoi co đai Trung Quoc.


Lich su phat trien Nguoi Hoa Ha co nguon goc tu luu vuc song Hoang Ha.
Tu trieu đai nha Chu, cac dan toc va bo toc khong ngung hop lai, khu vuc sinh song cung khong ngung đuoc mo rong, tu luu vuc Hoang Ha mo rong đen khu vuc song Hoai roi sau đo bo bac song Truong Giang giap voi toc Bach Viet. Tu thoi Chu, đien tich đe cap xuat hien cac cum tu nhu Hoa Ha, hay Trung Quoc (中國), am chi đen vung đat, nhung nguoi co van minh tru o trung tam, co le giao va khu biet voi cac sac dan man, di, nhung, đich o bon phia. Chien quoc sach giai thich khai niem Trung Quoc nhu sau: ["Trung Quoc, noi bac tri tue thong minh cu tru, noi van vat tai nguyen hoi tu..."].
Ngay nay, nhieu hoc gia tai Trung Quoc van goi Han toc va nhung toc thieu so la dan toc Hoa Ha. Ca nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa va Trung Hoa Dan Quoc đeu dung 1 ten Trung Hoa đe chi ten quoc gia va dan toc minh. Chu Hoa cung thuong đuoc dung trong nguoi Hoa, Hoa kieu. Lich Trung Quoc cung đuoc biet đen voi ten goi Ha lich.


Anh huong xung quanh Quan niem ve Hoa Ha anh huong đen cac quoc gia Viet Nam va Nhat Ban trong thoi gian rat dai do su anh huong cua thuyet nho giao Phuong Đong va su du nhap cua đao Khong. Hoc gia nguoi Nhat la Asami Keisai tung luan ve Trung Quoc, co viet: ["Nuoc toi (chi Nhat Ban) biet đao Xuan Thu thi nuoc toi la chu the. Neu coi nuoc toi la chu the, thi thien ha đai nhat thong la đung o goc đo cua nuoc toi nhin sang nuoc khac (am chi Trung Quoc), đo cung chinh la ton chi cua Khong Tu.... Khong Tu ma sinh ra o Nhat Ban thi se tu Nhat Ban ma luan ra ton chi Xuan Thu. Hieu nhu vay moi đung la nguoi biet hoc sach Xuan Thu"]
Cac sach su Viet Nam cung rat nhieu lan đe cap đen lich su Trung Quoc, nhu Đai Viet su ky toan thu, vao nam 1104 tung co đoan: ["Truoc đay, Ly Giac tron sang Chiem Thanh, noi tinh hinh hu thuc cua Trung Quoc (tuc Đai Viet)"]. Hoac vao thang 8 nam 1427, sau khi đuoi nguoi Minh ve, Le Thai To ban du cho ca nuoc, co viet: ["Giac con o Trung Quoc, dan chung con chua yen, cac nguoi lieu co yen khong? Truoc kia, ho Ho vo đao, giac thua dip ay ma cuop nuoc ta"].
Đinh điem chung minh cho chu nghia Nho Giao đuoc ton sung o Viet Nam, la bai ["Bien di luan"] cua Ly Van Phuc:


Tham khao Su ky Tu Ma Thien
Han thu
Ngan nam ao mu
Nam 1802 (MDCCCII) la mot nam thuong bat đau vao thu Sau theo lich Gregory hay mot nam thuong bat đau vao thu Tu theo lich Julius.


Su kien trong nam 1802 = Thang 2 =
Ngay 3: bat đau tran Tran Ninh


= Thang 3 =
Ngay 16 - West Point đuoc thanh lap.
Ngay 25 - Hiep uoc Amiens giua Phap va Anh quoc đa cham dut cuoc chien tranh Napoleon.
Ngay 28 - H. W. Olbers phat hien ra tieu hanh tinh Pallas.


= Thang 6 =
Ngay 1: Nguyen Anh xung đe tai Phu Xuan (Hue) lap ra nha Nguyen.
Ngay 18: Nguyen Anh đanh chiem Thang Long.


= Thang 12 =
Ngay 1: Nguyen Anh giet Canh Thinh đe va cuu than Tay Son.


Sinh 1802 Niels Henrik Abel
Alexandre Dumas
Victor Hugo
David Hunter
Aleksandr Ivanovich Odoyevsky


Mat Bui Thi Xuan
Nguyen Quang Toan
Tran Quang Dieu
Trinh That
Đo đoc Bao


Tham khao
Bac Yen (chu Han: 北燕) la mot quoc gia trong thoi đai Ngu Ho thap luc quoc trong lich su Trung Hoa. Đay la mot trong so it cac quoc gia do nguoi Han thanh lap nhung van đuoc tinh vao 16 nuoc Ngu Ho. Quoc gia nay ton tai tu nam 407 đen nam 436.


Lich su = Cao Van =
Sau đai bai o tran Phi Thuy truoc quan Đong Tan, nuoc Tien Tan von đa thong nhat mien Bac Trung Quoc bi tan ra nhanh chong. Mot loat nuoc Hau Yen, Hau Tan, Tay Yen, Hau Luong, Tay Tan ra đoi.
Sau khi Tien Tan mat, Hau Yen lon manh khong đuoc lau, lai bi Bac Nguy cua Thac Bat Khue đanh xuong. Vua khai quoc Hau Yen la Mo Dung Thuy tuy tam chan đuoc buoc tien cua quan Nguy nhung khong lau sau chet vi gia yeu (396). Vua ke tuc Mo Dung Bao khong chong noi Bac Nguy, phai bo chay len Long Thanh o phia đong bac, la đat can ban khi dung nuoc cua ho Mo Dung thoi ky đau (Mo Dung Ngoi lap ra nuoc Tien Yen). Trong thoi điem nguy cap đo, noi bo Hau Yen lai chia re giet hai lan nhau. Mo Dung Bao bi giet (398), khong lau sau, con Bao la Mo Dung Thinh dep đuoc loan len ngoi lai bi giet (401), em Thinh la Mo Dung Hy tran ap loan quan len thay.
Hau Yen nho be tiep tuc loan lac. Mo Dung Hy trong xay cat nhieu cung that, ngoai mang quan lan chiem Cao Cau Ly va Khiet Đan. Nam 407, tuong nguoi Han Phung Bat đac toi voi Mo Dung Hy von đa bo tron, sau đo cung em la Phung To Phat len vao Long Thanh, ton con nuoi Mo Dung Bao la Tuong quan Mo Dung Van - von ten Cao Van - lam chu đe khoi binh.
Quan Phung Bat giet chet Hy. Mo Dung Van đuoc ton len thay. Co tai lieu coi viec Mo Dung Hy bi giet la ket thuc nha Hau Yen va Mo Dung Van la vua đau tien cua Bac Yen nhung co tai lieu khac lai coi Van la vua cuoi cung cua nha Hau Yen.

Tren thuc te, cuong tho cua Bac Yen nam tren chinh đat Hau Yen tu thoi Mo Dung Bao tro đi (thu hep ve goc đong bac).
Mo Dung Van len ngoi, đoi lai ho cu la Cao Van. Cao Van tan bao giet hai nhieu nguoi. Nam 409, Van bi ve si la Cam Ban va Đao Nhan giet chet.


= Anh em ho Phung =
Phung Bat lai cam quan dep phan loan, giet Ban va Nhan roi tu xung Thien vuong, tuc la Bac Yen Van Thanh Đe. Thuc chat ong la nguoi sang lap ra nha Bac Yen.
Long Thanh chi trong 11 nam (398-409) lien tiep co 4 vua bi phan quan giet chet va ca bon lan phan quan đeu bi tieu diet.
Phung Bat la nha cai tri khoan hoa. Sau khi len ngoi, ong bo nhieu thue khoa nang ne tu thoi Mo Dung Hy, do đo nuoc Bac Yen kha yen on trong hon trong 20 nam.
Nam 430, Phung Bat om nang, em ong Phung Hoang mang quan vao cung giet chet cac con ong. Phung Bat hoang so ma chet. Phung Hoang len thay, tuc la Chieu Thanh Đe.
Nam 436, Vua Nguy la Thai Vu Đe Thac Bat Đao mang quan đanh Bac Yen. Phung Hoang yeu the khong chong noi, bo chay sang Cao Cau Ly. Toi nam 438, ong bi nguoi Cao Cau Ly giet. Nuoc Bac Yen mat.
Tinh tu Cao Van toi Phung Hoang, nuoc Bac Yen ton tai 30 nam (407-436), co 3 đoi vua.


Cac vua Bac Yen Xem them Ngu Ho thap luc quoc


Tham khao Cac đoi đe vuong Trung Quoc - Nguyen Khac Thuan, Nha xuat ban Giao duc, 2003
Ke chuyen Luong Tan Nam Bac Trieu - Tham Khoi Vi soan, Cao Tu Thanh dich, Nha xuat ban Đa Nang, 2007
Nguoi Trieu Tien (Choson'gul: 조선민족, 조선인, 조선사람; Hanja: 朝鮮民族, 朝鮮人, 朝鮮사람; Chosonminjok, Chosonin, Chosonsaram; Han-Viet: "Trieu Tien dan toc", "Trieu Tien nhan") hay Nguoi Han Quoc (tieng Han: 한민족, 한국인, 한국사람; Hanja: 韓民族, 韓國人, 韓國사람; Romaja: Hanminjok, Hanguk-in, Hanguksaram; Han-Viet: "Han dan toc", "Han Quoc nhan") la mot sac toc va dan toc o khu vuc Đong A, sinh song chu yeu tren ban đao Trieu Tien.
Nguoi Trieu Tien sinh song chu yeu tai 2 quoc gia: Đai Han Dan Quoc va Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien. Ngon ngu chinh thuc cua ho la tieng Trieu Tien. Nguoi Trieu Tien o ca 2 mien Bac-Nam thuong luon đe cao su thuan chung trong cong đong, tuy nhien, trong tuong lai gan, do nhung tac đong cua su toan cau hoa, tu tuong bao thu đo co the se khong con ton tai nua, đac biet la tai Han Quoc.
Tai Trung Quoc, nguoi Trieu Tien đuoc cong nhan la mot trong 56 dan toc Trung Quoc.


Phan loai = Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien =
Nguoi dan o CHDCND Trieu Tien (Bac Trieu Tien hay Bac Han) tu goi minh la Choson-in (조선인, 朝鮮人, Trieu Tien nhan).


= Đai Han Dan Quoc =
Nguoi dan o Han Quoc (Nam Trieu Tien hay Nam Han) tu goi minh la Hanguk-in (한국인, 韓國人, Han Quoc nhan) hay đon gian la Han-in (한인, 韓人, Han nhan).


Hinh anh Xem them Danh sach ten nguoi Trieu Tien


Chu thich Tu lieu lien quan toi People of Korea tai Wikimedia Commons


Tham khao Breen, Michael (2004). The Koreans: Who They Are, What They Want, Where Their Future Lies. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-1-4668-6449-8.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi People of Korea tai Wikimedia Commons
Gia Lang (chu Han gian the: 嘉陵区, am Han Viet: Gia Lang khu) la mot quan thuoc đia cap thi Nam Sung, tinh Tu Xuyen, Cong hoa Nhan dan Trung Hoa. Quan nay co dien tich 1170 ki-lo-met vuong, dan so nam 2002 la 660.000 nguoi. Ve mat hanh chinh, quan nay đuoc chia thanh 21 tran 27 huong.

Tran: Hoa Hoa, Kim Bao, Ly Ba, Long Ban, Song Que, Tay Hung, Đai Thong, An Binh, Kim Phuong, Khuc Thuy, Ly Đo, Cat An, An Phuc, Tap Phuong, Tam Hoi, Long Linh, Nhat Lap, The Duong, Yen Gia, Van Phong, Long Tuyen.
Huong: Thai Hoa, Le Nhac, Đai Hung, Moc Lao, Diem Khe, Di Son, Tho Mon, Bach Gia, Thien Tinh, Đai Quan, Tan Mieu, Đao Vien, Song Điem, Tich Thien, Hoa Hung, Đai Đong, Kieu Long, Long Tri, Bat Giac, Thach Lau, Đai Thu, Ha Tay, Duong Khau, Tan Truong, Lam Giang, Hoa Binh, Cu Thach.


Tham khao
Pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis ( ), theo Oxford English Dictionary (Tu đien tieng Anh Oxford) đinh nghia la mot tu đuoc nghi ra đe chi "benh phoi gay ra boi su hit vao bui silica rat min dan đen viem phoi". Mot tu thong thuong dung đe chi trieu chung benh nay la "silicosis" (benh bui phoi). Pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis rat it khi đuoc su dung trong ngon ngu thuc te ma chi chu yeu đuoc nhac đen vi đo dai cua no. Voi 45 chu cai, đay la tu tieng Anh dai nhat tung xuat hien trong tu đien tieng Anh Oxford, đuoc xem la tu đien tieng Anh hoan chinh nhat. No đuoc nhac toi trong nhieu phien ban hien hanh cua cac tu đien tieng Anh.


Benh hoc Can benh nay đuoc chia lam bon loai: Khong co trieu chung benh, cap tinh, gia toc va man tinh trong đo man tinh la loai thuong gap nhat, no chi xuat hien khi benh nhan phai tiep xuc nhieu nam voi bui silica va con co ten khac la benh phoi đen (Black Lung Disease). Sau khi nhiem vao co the, bui silica se bam vao cac tui phoi cua buong phoi, cac te bao bach cau se phan ung bang cach sinh ra cytokine lam kich thich cac nguyen bao soi va dan đen chung xo hoa. Trieu chung cua can benh nay gom ho, chung tho gap, chung kho phat am, chung bien an, đau nguc va nguoi benh se nhay cam hon voi benh lao.
Cho đen nay benh bui phoi van chua co cach chua tri dut điem thuc su. Phuong phap đieu tri chu yeu tap trung vao viec giam đo phoi voi hat, vat ly tri lieu nguc, su dung thuoc ngan ho, khang sinh, thuoc chong lao va ghep phoi.


Lich su hinh thanh Tu nay đuoc Everett M. Smith, chu tich Lien đoan đo chu quoc gia (National Puzzlers' League, NPL) cua Hoa Ky, đua ra nam 1935 trong cuoc hop thuong nien cua hoi. Tu nay đa xuat hien trong mot bai bao tren to New York Herald Tribune so ra ngay 23 thang 2 nam 1935 co tua đe "Puzzlers Open 103d Session Here by Recognizing 45-Letter Word" ("Phien hop mo thu 103 cua Lien đoan đo chu quoc gia đa ghi nhan mot tu co 45 chu cai"). Sau đo tu nay đa đuoc dung trong quyen sach đo chu Bedside Manna đong thoi hoi vien cua NPL cung van đong đe no đuoc chinh thuc đua vao cac tu đien tieng Anh chinh. Ket cuc la no đa đuoc đua vao phan phu chuong cua tu đien Merriam-Webster New International Dictionary, Second Edition an ban 1939.


Xem them Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Supercalifragilisticexpialidocious
Llanfairpwllgwyngyll
Tu tieng Đuc dai nhat
Tu tieng Anh dai nhat - ten khoa hoc cua Titin


Chu thich
1930 (MCMXXX) la mot nam thuong bat đau vao Thu tu cua lich Gregory, nam thu 1930 cua Cong nguyen hay cua Anno Domini, the nam thu 930  cua thien nien ky 2, nam thu 30  cua the ky 20, va nam thu  1   cua thap nien 1930.  


Su kien = Thang 2 =
1 thang 2: Hong quan Trung Quoc that thu tai can cu đia Ta Giang
3 thang 2: Đang Cong san Viet Nam đuoc thanh lap.


= Thang 7 =
13 thang 7: Giai vo đich bong đa the gioi 1930 la giai vo đich bong đa the gioi lan đau tien.
27 thang 7: Hong quan Trung Quoc giai phong Truong Sa, Ho Nam


Sinh = Thang 1 =
7 thang 1: Nguyen Đinh Huong, chinh tri gia nguoi Viet Nam (m. 2020)


= Thang 4 =
10 thang 4: Tran Phuong, dien vien, nghe si nhan dan nguoi Viet Nam (m. 2020)
15 thang 4: Ho Phuong (Nguyen The Xuong), nha van nguoi Viet Nam (m. 2024)


= Thang 5 =
25 thang 5: Mikalaj Ivanavic Dziemianciej, nguyen thu quoc gia Byelorussia Xo viet (m. 2018)


= Thang 6 =
26 thang 6: Nguyen Hien, thieu tuong nguoi Viet Nam (m. 2021)


= Thang 7 =
24 thang 7: Hoang Van, nhac si nguoi Viet Nam (m. 2018)
30 thang 7: Cao Xuan Hao, nha ngon ngu hoc nguoi Viet Nam  (m. 2007)


= Thang 8 =
30 thang 8: Warren Buffett, trum doanh nhan, nha đau tu va tu thien nguoi My


= Thang 9 =
21 thang 9: Ngoc Cam, nu ca si nguoi Viet Nam, vo cua nhac si Nguyen Huu Thiet, me ruot cua ca si Hong Hanh (m. 2020)


= Thang 10 =
1 thang 10: Richard Harris, dien vien nguoi Ireland (m. 2002)
5 thang 10 : Anne Haddy, dien vien nguoi Uc (m. 1999)
20 thang 10: Nguyen Minh Chau, nha van nguoi Viet Nam (m. 1989)


= Thang 11 =
4 thang 11: Thanh Hai, nha tho nguoi Viet Nam (m. 1980)


Mat 14 thang 11: Duong Khai Tue, vo thu hai cua Mao Trach Đong (s. 1901)
8 thang 3: William H. Taft, tong thong thu 27 cua Hoa Ky (s. 1857)


Giai Nobel Vat ly - Sir Chandrasekhara Venkata Raman
Hoa hoc - Hans Fischer
Y hoc - Karl Landsteiner
Van hoc - Sinclair Lewis
Hoa binh - Tong giam muc Lars Olof Nathan Soderblom


Xem them Tham khao
Mot nha vat ly hay vat ly gia la mot nha khoa hoc chuyen sau vao linh vuc vat ly. Cac nha vat ly lam viec tai cac truong Đai hoc voi cac chuc vu nhu giao su, giang vien, nha nghien cuu, hoac trong cac phong thi nghiem. Cac nha vat ly chuyen nghiep thuong phai co bang tien si. Mot so nha vat ly cung su dung kien thuc cua ho đe lam viec trong cac linh vuc khac nhu tin hoc hoac tai chinh. Thong thuong, cac nha vat ly đeu su dung kien thuc chuyen sau hoac co tham gia nghien cuu ve toan hoc.


Vinh danh va giai thuong Vinh du cao nhat cua cac nha vat ly la Giai Nobel Vat ly, đuoc trao ke tu nam 1901 boi Vien Han lam Khoa hoc Hoang gia Thuy Đien.


Xem them Danh sach nha vat ly
Giai thuong Nobel ve vat ly


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Thong ke viec lam va giao duc tren Vien Vat ly My
Occupational Outlook Handbook
Cac nha vat ly va thien van hoc; Thong ke cua Phong Lao đong Hoa Ky