Giovanni Caselli (1815–1891) la mot nha vat ly nguoi Y. Ong la nguoi đa phat minh ra may đien bao toan nang (pantelegraph), tien than cua may fax hien đai. Tren thuc te, he thong may sao chep (facsimile) hay "may fax" đau tien cung đuoc xay dung boi Caselli.


Tieu su Luc nho, Giovanni Caselli theo hoc ve cac linh vuc van hoc, lich su, khoa hoc va ton giao. Ong đa đuoc bo nhiem lam thanh vien cua dell'Ateneo Y. Ngoai cong tac o lanh vuc khoa hoc tu nhien va vat ly, ong con la mot thay tu cua Nha tho Cong giao. Ong đuoc phong chuc vao nam 1836.
Vao nam 1841 Caselli đen Parma thuoc tinh Modena đe lam gia su cho con cua Ba tuoc Sanvitale cua xu nay. Nam 1849 ong tham gia cuoc khoi nghia o đia phuong va bo phieu ung ho viec sap nhap Cong quoc Modena vao lanh tho cua Vuong quoc Sardegna. Vi viec nay, Caselli bi truc xuat khoi Modena va the la ong lai tro ve sinh quan Florence. Trong cung nam đo ong tro thanh giao su vat ly cua Đai hoc Florence.
Tai Florence ong nghien cuu vat ly duoi su huong dan cua Leopoldo Nobili, cu the trong cac linh vuc đien hoa hoc, đien tu hoc va tu tinh. Caselli cung bat đau xuat ban mot tap chi mang ten "Tieu khien" vao nam 1851 voi noi dung noi ve vat ly, viet theo ngon ngu binh dan de hieu.


= Qua trinh sang che may đien bao toan nang =

Cai ten Pantelegraph đuoc hinh thanh tu chu "pantograph" (may ve truyen) - mot cong cu dung đe sao chep tu ngu va hinh ve - va chu "telegraph" (may đien bao) mot he thong truyen tin hieu bang đien thong qua cac đuong day đien dai. Khi Caselli đang day hoc o Đai hoc Florence, ong cung tranh thu bo nhieu cong suc vao viec nghien cuu cong nghe truyen hinh anh va truyen cac tu ngu đon gian bang đien bao. Alexander Bain va Frederick Bakewell cung đang nghien cuu ve cong nghe nay. Van đe lon nhat luc đo chinh la viec đong bo hoa bo phan truyen phat va bo phan nhan tin hieu sao cho chung hoat đong an khop voi nhau. Caselli đa phat trien mot cong nghe đien hoa voi mot "dung cu đong bo hoa" (đong ho đieu tiet) giup cac co cau phat va nhan tin hieu hoat đong an khop voi nhau, va co cau đieu tiet nay to ra vuot troi hon so voi cong nghe ma Bain hay Bakewell ung dung.
Nguyen ly cua cong nghe nay kha đon gian. Mot hinh anh ve tren mot mieng la thiec bang muc khong dan đien. Mot but tram bang kim loai o phia tren đat cham nhe vao la thiec va dong đien truyen qua ca hai thu đo vi chung đeu la chat dan đien. La thiec co hinh bang muc se chay ngang qua but tram. Đien đuoc dan khi khong co muc va khong dan khi co muc nam giua but tram va la thiec. Viec nay khien mach đien bi đong va mo tuong ung voi hinh anh chay qua giua but tram va la thiec. Tin hieu đong mo nay đuoc truyen đi qua đuong day cap đien. O đau ben kia la mot may thu tin hieu mang mot but tram dan đien va no se dap muc in mau xanh vao mot to giay trang theo tung hang tung hang mot - khi đien bi ngat. Đay la qua trinh "lam lai cho giong het" (tieng La Tinh: fac simile) hinh anh nguyen goc.
Caselli che tao mot mau thu cua chiec may va gui cho Leopoldo II, Đai Cong tuoc Toscana xem thu. Leopoldo rat thich thu chiec may nay va ong đa bo tien tai tro cho phat minh cua Caselli. Khi qua trinh tai tro cham dut, Caselli tiep tuc sang Paris va trinh chiec may cho Hoang đe Phap Napoleon III. Cung nhu đoi voi Đai cong Toscana, chiec may đien bao đa hoan toan chiem đuoc cam tinh cua Hoang đe Phap. Tu nam 1857 đen 1861, Caselli tiep tuc cong viec phat trien mau đien bao toan nang tai Paris duoi su huong dan cua ky su va nha sang che nguoi Phap Leon Foucault.
Vao nam 1858, phien ban cai tien cua chiec may đien bao toan nang đuoc nha vat ly Phap Alexandre-Edmond Becquerel trien lam tai Hoc vien Khoa hoc Phap o Paris. Đen nam 1860, Hoang đe Napoleon III nhin thay mot chiec may đien bao cua Caselli trong mot buoi trien lam va đa đat hang may đien bao toan nang su dung cho mang luoi đien bao tren toan nuoc Phap vao nam sau. Caselli khong nhung đuoc phap tiep can voi he thong đien bao cua nuoc Phap đe lam viec voi chiec may cua minh, ma ong cung nhan đuoc tien tai tro tu Hoang đe. Mot cuoc thu nghiem ve he thong truyen tin bang đien bao toan nang noi lien giua Paris va Amiens đa thanh cong, voi ket qua la chu ky cua nha soan nhac Gioacchino Rossini đa đuoc truyen đi mot khoang cach dai toi 140 km. Mot cuoc thi nghiem khac - lan nay la truyen đi tu Paris toi Marseille cach đo 800 km cung thanh cong. The la vao nam 1864, chiec may đien bao toan nang đuoc chinh thuc su dung tai Phap. Vao nam sau (1865), he thong truyen tin bang đien bao toan nang đuoc xay dung noi lien Paris va Lyon, va vuon toi Marseille vao nam 1867. Nhu vay, phien ban so khai cua chiec may fax đa đi vao hoat đong truoc khi đien anh, truyen hinh va ca đien thoai ra đoi. Alexander Graham Bell chi nhan đuoc bang sang che ve đien thoai (No. 174,465) boi Co quan đang ky bang sang che va ten thuong mai Hoa Ky vao nam 1876.

Caselli đuoc cap bang sang che ve chiec may đien bao toan nang o chau Au vao nam 1861 (E.P. 2532) va o Hoa Ky vao nam 1863 (No. 37,563). Ong đa to chuc trien lam thanh cong chiec may nay vao nam 1861 tai buoi le trien lam Florence, trong so khach tham du co ca vi vua nuoc Y Victor Emmanuel II. Chiec may nay hoat đong thanh cong đen noi ma hoang đe Napoleon III đa trao thuong ong Huan chuong Bac Đau Boi tinh. Cac nha khoa hoc va ky su o Paris đa thanh lap nen Hiep hoi Đien bao toan nang đe chia se thong tin va kien thuc ve phat minh nay.
Hoi đong Lap phap va Hoi đong Nha nuoc Phap đa uy quyen xay dung mot tuyen đien bao toan nang giua thu đo Paris va thanh pho Marseille. O Anh, mot tuyen thu nghiem noi tu thu đo Luan Đon va Liverpool trong vong 4 thang cung đuoc xay dung. Sau đo, hoang đe Napoleon III đa mua mot chiec may cua Caselli nham phuc vu cho muc đich cong cong, cu the la truyen tin hieu giua Paris voi Lyon. No đuoc đat tai đo cho đen het tran Sedan (1870). Nga hoang Nikolai I cung xay dung mot tuyen đien bao thu nghiem noi giua cac cung đien cua ong tai kinh đo Sankt Peterburg voi Moskva tu nam 1851 toi 1855. Trong nam hoat đong đau tien, he thong đa truyen đuoc gan 5.000 "ban fax" voi toc đo cao nhat đat toi 110 ban/gio. Tuy nhien, trinh đo ky thuat thoi đo phat trien qua cham đe phat minh cua Caselli đuoc van hanh mot cach đang tin cay, va ket cuc la moi co gang trong linh vuc nay đa đo be. Ban than Caselli cung tu bo viec phat trien, cai tien phat minh cua minh va tro ve song o Florence cho đen khi mat. Phai đoi đen 100 nam sau thi y tuong cua Caselli moi đuoc phat trien đe co the ung dung rong rai nhu ngay nay.


Chu thich Tham khao Beyer, Rick, The Greatest Stories Never Told: 100 tales from history to astonish, bewilder, & stupefy, A&E Television Networks, 2003, ISBN 0-06-001401-6
Cavendish, Marshall (Corp), Inventors and Inventions, Marshall Cavendish, 2007, ISBN 0-7614-7763-2
Huurdeman, Anton A., The worldwide history of telecommunications, Wiley-IEEE, 2003, ISBN 0-471-20505-2
Sarkar, Tapan K. et al., History of wireless, John Wiley and Sons, 2006, ISBN 0-471-71814-9
Schiffer, Michael B., Power Struggles: Scientific Authority and the Creation of Practical Electricity Before Edison, MIT Press, 2008, ISBN 0-262-19582-8


Lien ket ngoai Hinh anh ve may pantelegraph
Hoat đong cua may pantelegraph