Ho Ca buom gai (danh phap khoa hoc: Pomacanthidae) la mot ho ca bien theo truyen thong nam trong bo Ca vuoc, nhung sau đo đa đuoc xep o vi tri incertae sedis trong nhanh Eupercaria. Ho nay co tat ca 7 chi voi tong cong 86 loai, đuoc tim thay o vung bien nhiet đoi cua ca ba đai duong la An Đo Duong, Thai Binh Duong va Đai Tay Duong.


Tu nguyen Danh phap khoa hoc cua ho đuoc ghep boi hai tu trong tieng Hy Lap co đai: poma (πωμα, "nap") va akantha (ακανθα, "gai, nganh"), ham y đe cap đen nganh sac tren nap mang cua tat ca cac loai ca buom gai.


Mo ta chung Cac thanh vien cua chi Centropyge co kich thuoc nho nhat so voi nhung chi con lai trong ho. Chieu dai cua Centropyge đa so khong vuot qua 10 cm. Đay cung la chi co so luong loai đong nhat trong ho. Cac loai thuoc cac chi Pygoplites, Apolemichthys, Chaetodontoplus va Genicanthus co chieu dai dao đong trong khoang tu 15 đen 35 cm, trong khi cac loai cua chi Holacanthus va Pomacanthus co kich thuoc lon hon, dao đong tu 30 đen 50 cm. Loai lon nhat trong ho la Pomacanthus arcuatus voi chieu dai co the đat đen 60 cm.
Cac loai ca buom gai co than det ve phia sau, mau sac tuoi sang va sac so, nhung cung co nhieu loai voi mau sac sam toi, nhu Centropyge nox co mau đen hoan toan. Ca buom gai co ho hang gan voi ho Ca buom, nhung ca buom gai co gai cung o moi ben nap mang.
Mot so loai trong chi Centropyge la loai mau đe ca đuoi gai con Acanthurus pyroferus bat chuoc kieu mau, la Centropyge flavissima, Centropyge vrolikii hay Centropyge heraldi. Ben canh đo, mot loai con co the co nhieu kieu hinh khac nhau tuy theo khu vuc đia ly ma chung sinh song, nhu C. flavissima, Centropyge loricula hay Pygoplites diacanthus.
Holacanthus, Pomacanthus va Chaetodontoplus co su khac biet ve hinh thai giua ca con va ca truong thanh, đac biet la o Chaetodontoplus va Pomacanthus. Trong khi đo, Genicanthus bao gom tat ca nhung loai di hinh gioi tinh, tuc ca đuc va ca cai co su khac biet ro ret ve hinh thai. Centropyge cung co mot so loai la di hinh gioi tinh, nhung khong the hien ro nhu Genicanthus.


Sinh thai hoc Holacanthus tricolor cung hau het cac loai Centropyge va Genicanthus la nhung loai luong tinh tien nu, tuc ca cai co the chuyen gioi thanh ca đuc vao mot thoi điem nao đo trong đoi. Ngoai ra, chung con song theo che đo hau cung, trong đo mot con ca đuc truong thanh đung đau va thong tri mot nhom ca cai. Nhung chi con lai co xu huong song theo cap, nhung Apolemichthys cung thuong đuoc quan sat la hop thanh nhom.
Trong mot đan, neu ca đuc bien mat, con ca cai lon nhat đan se chuyen gioi thanh ca đuc va tiep quan hau cung. Ben canh đo, co 4 loai ca buom gai đuoc biet la co the chuyen đoi qua lai giua gioi tinh đuc va cai, đeu thuoc chi Centropyge, la C. flavissima, Centropyge fisheri, Centropyge ferrugata va Centropyge acanthops.
Ca con cua mot so loai Pomacanthus con co hanh vi lam ve sinh cho nhung loai ca lon hon, va đuoc xem la nhung loai ca don ve sinh. Pomacanthus imperator truong thanh cung đuoc bat gap trong mot lan đang don ve sinh cho ca mat trang.
O Centropyge, thuc an pho bien cua chung la tao va vun huu co, trong khi cac chi con lai an chu yeu la hai mien (bot bien), nhung chung cung co the an bo sung ca tao va đong vat hinh reu, rieng Genicanthus con an nhung đong vat phu du va loai thuoc phan nganh Song đuoi.


Lai tap Ngoai tru Pygoplites la chi đon loai, cac chi con lai đeu co nhung cap loai lai tap voi nhau. So luong ca the lai đuoc ghi nhan o ca buom gai nhieu thu hai trong so cac loai ca bien, chi đung sau ho Ca buom.


Cac chi Co 86 loai đuoc xep vao 7 chi, bao gom:

Apolemichthys (8 loai)
Centropyge (35 loai)
Chaetodontoplus (15 loai)
Genicanthus (10 loai)
Holacanthus (7 loai)
Pomacanthus (13 loai)
Pygoplites (1 loai)


Tham khao = Trich dan =
J. E. Randall (1975). "A revision of the Indo-Pacific angelfish genus Genicanthus, with descriptions of three new species". Bulletin of Marine Science. Quyen 25 so 3. tr. 393–421.
Richard L. Pyle (2003). A systematic treatment of the reef-fish Family Pomacanthidae (Pisces: Perciformes) (PDF) (Tien si). Đai hoc Hawaii. Luu tru ngay 21 thang 5 nam 2021 tai Wayback Machine
"Functional hermaphroditism in teleosts" (PDF). Fish and Fisheries. Quyen 9 so 1. 2008. tr. 1–43. {{Chu thich tap chi}}: Đa bo qua tham so khong ro |authors= (tro giup)