Huan chuong Thap tu Sat hay Chu thap Sat (tieng Đuc: Eisernes Kreuz, viet tat EK) la mot huan chuong quan su cua Vuong quoc Pho, đuoc sau đo la Đe quoc Đuc (1871–1918) va Đuc Quoc xa (1933–1945) ke thua. Đuoc lap ra lan đau tien boi Quoc vuong Pho Friedrich Wilhelm III vao ngay 10 thang 3 nam 1813 trong cac cuoc chien tranh cua Napoleon. Phien ban Chu thap Sat đau tien nay thuong đuoc biet la phien ban EK 1813 va nguoi đau tien đuoc nhan huan chuong nay la Vuong hau Luise, von đa qua đoi truoc đo 3 nam.
Cac phien ban sau cua Chu thap Sat đuoc tao ra đe trao tang cho cac ca nhan co thanh tich xuat sac trong Chien tranh Phap-Pho (EK 1870), The chien thu nhat (EK 1914) va The chien thu hai (EK 1939). Thong thuong Chu thap Sat chi đuoc trao cho gioi quan su, du van co nhung truong hop đuoc trao cho dan thuong co thuc hien cac nhiem vu quan su nhu nu phi cong Hanna Reitsch đuoc khen thuong vi đa can đam bay thu may bay cua Khong quan Đuc trong The chien thu hai.


Kieu mau Huan chuong Chu thap Sat co hinh dang chu thap, nen đen, vien trang hoac bac, bon nhanh dan to ra, đau nhanh tao thanh hai mui nhon, do nha thiet ke Karl Friedrich Schinkel phac hoa dua tren y tuong cua Friedrich Wilhelm, lay cam hung tu huy hieu thap tu cua cac hiep si Teuton the ky 13.

Khi Đe quoc Đuc đuoc thanh lap nam 1871, quan đoi Đuc thong nhat dung bieu tuong Chu thap Đen (tieng Đuc: Schwarzes Kreuz) cua Quan đoi Pho lam bieu tuong chung cho đen tan nam 1918. Nam 1956, bieu tuong Chu thap Đen mot lan nua đuoc su dung lam bieu tuong cua Bundeswehr, luc luong vu trang hien đai cua Tay Đuc va sau đo la cua nuoc Đuc thong nhat. 

Dai đeo cua cac phien ban EK 1813, EK 1870 va EK 1914 co dang bang vai nen đen voi hai soc trang nho hai ben (theo quoc sac cua nuoc Pho). Huan chuong trao cho dan su thi bang vai co mau nguoc lai, nen trang soc đen. Phien ban EK 1939 la đen/trang/đo/trang/đen. Rieng bac Đai thap tu van giu nhu cac phien ban truoc.
Tren nhanh duoi cua Chu thap Sat co in nam đanh dau thoi ky lich su, vi du: "1914" cho The chien thu nhat, "1939" cho The chien thu hai. Ben mat trai cua Chu thap Sat thuong co in nam "1813" đe đanh dau loai huy chuong danh du nay co tu nam nay. Ngoai ra, vung trung tam EK 1813 co chu FW tuong trung cho Friedrich Wilhelm. Cac phien ban EK 1870 va EK 1914 la chu W tuong trung cho Wilhelm I va Wilhelm II. Rieng phien ban EK 1939 thi co hinh chu Van.


Hinh thanh Khi Napoleon tien đanh nuoc Pho, Quoc vuong Friedrich Wilhelm III đao vong đen vung Breslau chua bi chiem đong. Tai đay, vao ngay 17 thang 3 nam 1813, ong đa thanh lap mot bac huan chuong Chu thap Sat, danh trao tang cho cac binh si, si quan Pho co thanh tich xuat sac trong cuoc chien tranh chong Napoleon xam luoc. Đieu đac biet cua Chu thap Sat la no đuoc trao ma khong phan biet cap bac. Ban chat binh đang cua Chu thap Sat trai nguoc voi truyen thong huan chuong quan su cua nhieu nuoc chau Au thoi bay gio, ke ca Pho, von đuoc trao theo cap bac. Tuy vay, si quan va ha si quan van co nhieu kha nang đuoc trao Chu thap Sat hon la cac binh si.
Mac du đuoc thanh lap ngay 17 thang 3, nhung Chu thap Sat đuoc truy phong cho Vuong hau Louise vao ngay 10 thang 3, nhan dip sinh nhat cua ba. Chu thap Sat sau đo đuoc phan thanh hang Nhat (Eisernes Kreuz 1. Klasse, hay EKI) va hang Nhi (Eisernes Kreuz 2. Klasse, hay EKII). Đe đuoc trao Chu thap Sat hang Nhat, nguoi linh phai co Chu thap Sat hang Nhi truoc đo, du đoi khi ca hai cung the đuoc trao cung luc. Nguoi đau tien đuoc nhan Chu thap Sat (hang Nhi) la tuong Karl August Ferdinand von Borcke vao ngay 21 thang 4 nam 1813. Sau thang sau, ong đuoc trao Chu thap Sat (hang Nhat) do thanh tich xuat sac trong Tran Leipzig.
Hang bac cao hon Chu thap Sat hang Nhat la Huan chuong Đai thap tu cua Chu thap Sat (Großkreuz des Eisernen Kreuzes), thuong đuoc goi tat la huan chuong Đai thap tu (Großkreuz). Hang nay danh trao tang cho nhung tuong linh chi huy co thanh tich xuat sac. Đoi voi vi thong soai xuat sac nhat se đuoc thang len mot hang goi la Huan chuong Ngoi sao Đai thap tu cua Chu thap Sat (Stern zum Großkreuz des Eisernen Kreuzes). Huan chuong nay con đuoc goi la huan chuong Ngoi sao Blucher (Blucherstern) do nguoi đau tien đuoc nhan huan chuong nay la Thong che Gebhard Leberecht von Blucher.
Nam 1939, Đuc Quoc xa tai lap huan chuong Chu thap Sat. Mot hang bac trung gian giua Chu thap Sat hang Nhat va Đai thap tu la bac Chu thap Hiep si cua Chu thap Sat (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes). Bac nay nham thay the cho huan chuong cao quy Pour le Merite cua Pho.
Trong Chu thap Hiep si con phan thanh nhieu bac nho đuoc xep theo thu tu tu thap đen cao nhu sau:

Chu thap Hiep si (Ritterkreuz)
Chu thap Hiep si voi Nhanh soi (Ritterkreuz mit Eichenlaub)
Chu thap Hiep si voi Nhanh soi va Thanh kiem (Ritterkreuz mit Eichenlaub und Schwertern)
Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong (Ritterkreuz mit Eichenlaub, Schwertern und Brillanten)
Chu thap Hiep si voi Nhanh soi Vang, Thanh kiem va Kim cuong (Ritterkreuz mit Goldenem Eichenlaub, Schwertern und Brillanten)


Mot so nhan vat noi bat Sau Bac Đau boi tinh, Chu thap Sat la huan chuong danh du thu hai tai chau Au đuoc trao ma khong co su phan biet ve cap bac va đia vi, gop phan rat lon vao su pho bien cua no. Tuy nhien, cung chinh vi so luong "đong đao" ma gia tri cua Chu thap Sat kem đi rat nhieu. Rieng trong 2 cuoc the chien, hang trieu Chu thap Sat hang Nhi va hang Nhat đa đuoc trao tang (rieng cac bac Chu thap Hiep si va Đai thap tu thi hiem hon nhieu). Sau đay la mot so nhan vat tu đuoc trao tai Chu thap Sat.


= Chu thap Sat I&II =
Karl August Ferdinand von Borcke EK 1813, Trung tuong Pho, quan nhan đau tien đuoc trao tang Chu thap Sat.
Adolf Hitler, EK 1914, Ha si, ve sau la Quoc truong Đuc Quoc xa


= Đai thap tu =
Gebhard Leberecht von Blucher, EK 1813, Thong che Pho, Ngoi sao Đai thap tu
Karl XIV Johan cua Thuy Đien, EK 1813, Quoc vuong Thuy Đien, cuu Thong che Phap.
Albert I cua Sachsen, EK 1870, Quoc vuong Sachsen
Friedrich Wilhelm cua Pho, EK 1870, Thai tu Pho, Thong che Pho, sau la Hoang đe Friedrich III cua Đuc
Helmuth Karl Bernhard von Moltke, EK 1870, Thong che Pho, Tong Tham muu truong quan đoi Pho–Đuc
Wilhelm I, EK 1870, Hoang đe Đuc, Quoc vuong Pho, Đai tuong Bo binh mang ham Thong che Pho.
Paul von Hindenburg, EK 1914, Thong che Đuc, Tong Tham muu truong Quan đoi Đe quoc Đuc, Ngoi sao Đai thap tu
Erich Ludendorff, EK 1914, Thuong tuong Bo binh, Pho tong tham muu truong thu nhat Quan đoi Đe quoc Đuc
Leopold cua Bayern, EK 1914, Vuong tu Bayern, Thong che Đuc, Tong tu lenh Mat tran phia Đong cua Đuc
Hermann Goring, EK 1939, Thong che Đe che Đuc, Tong tu lenh Khong quan.


= Chu thap Hiep si =
Hans-Ulrich Rudel, EK 1939, Đai ta Khong quan, nguoi duy nhat đuoc trao Chu thap Hiep si voi Nhanh soi Vang, Thanh kiem va Kim cuong.
Erwin Rommel, EK 1939, Thong che Luc quan, Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong.
Walter Model, EK 1939, Thong che Luc quan, Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong.
Albert Kesselring, EK 1939, Thong che Khong quan, Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong.
Wolfgang Luth, EK 1939, Đai ta Hai quan, Thuyen truong tau ngam U-181, Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong.
Albrecht Brandi, EK 1939, Trung ta Hai quan, Thuyen truong tau ngam U-967, Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong.
Erich Hartmann, EK 1939, Trung ta Khong quan, nguoi đat thanh tich cao nhat lich su khong chien, Chu thap Hiep si voi Nhanh soi, Thanh kiem va Kim cuong.


Hinh anh Tham khao