Gom su thoi Minh la bai viet ve nhung san pham gom su lam ra tai thoi nha Minh, Trung Quoc, trong khoang tu the ky 15 đen the ky 18 tai tran Canh Đuc. Đay la nhung san pham gom noi tieng tren the gioi.


So luoc ve viec san xuat gom su thoi Minh Ve lich su nha Minh xem bai chi tiet hon trong bai Lich su Trung Quoc.
Nam 1368 Chu Nguyen Chuong noi day lat đo đe che ngoai toc Nguyen, len ngoi Hoang đe, đat nien hieu la Hong Vu, đoi quoc hieu la Minh, đong đo o Nam Kinh. Sau khi nha Minh đong đo o Nam Kinh thi lo Ngu (lo che đo cho nha vua) cung đuoc xay dung o tran Canh Đuc. So voi cac tinh Phuc Kien, Quang Đong van tiep tuc san xuat đo gom nhu truoc thi tran Canh Đuc la trung tam san xuat đo gom lon nhat Trung Hoa thoi bay gio voi nhung ky thuat tinh xao.
Đo gom thoi Minh phat trien tren co so ke thua ky thuat san xuat Tong - Nguyen va đoi moi rat nhanh tren nhieu phuong dien. So voi giai đoan Tong - Nguyen, đo gom su Trung Quoc thoi Minh phong phu, đa dang hon nhieu ca ve loai hinh, cac loai men va đe tai trang tri.
Đay la thoi ky đang quang cua gom su hoa lam vi nguoi Trung Quoc đa mua đuoc nguyen lieu coban tu A Rap đe ve len gom su tao ra nhung san pham gom hoa lam (thanh hoa) tuyet đep cung cap cho thi truong trong nuoc va xuat khau va đuoc nhieu nuoc tren the gioi ua chuong.
Duoi thoi Minh, nguoi lam gom cung che ra men nhieu mau (tam thai, ngu thai) voi ky thuat va nghe thuat to, ve mau phong phu đay sang tao. Thoi ky nay đo su hoa lam va đo su ve nhieu mau tren men chiem so luong lon nhat. Cac san pham gom su khong chi mang tinh chat su dung ma con la nhung tac pham nghe thuat song đong.


Loai hinh, hoa van So voi nhung giai đoan truoc, xuong gom thoi Minh mong đeu hon, đo ket tinh cua xuong min, chac, men trang va day.


= Loai hinh =
Dua vao ket qua cac cuoc khai quat va mot so san pham hien con trong cac vien bao tang, cac nha nghien cuu thong ke co it nhat 14 loai hinh đuoc san xuat trong thoi ky nay. Đo la: au, bat, binh, chau, chen, choe, chum, đia, hop, hu, kendy, lo, nam, tuong trong đo chiem so luong lon nhat la bat va đia.

Au co nap va chia ra 2 kieu: kieu mieng rong hoi cup, thanh cong khum, đe thap, lom; va kieu mieng đung, thanh hoi cong, đe thap, lom.
Bat co 5 kieu. 1- Bat co mieng loe, thanh cong, long sau, đe thap, lom chiem đa so; 2- Bat co mieng loe rong, go mieng cat khac, thanh vat, đe nho, thap lom; 3- Mieng loe be, thanh cong, đe thap va lom; 4- Mieng loe, thanh hoi cong, long can, đe thap; 5- Mieng đung, thanh cong, long sau, đe hoi cao, lom.
Binh co 3 chiec chia 3 kieu. 1- Mieng nho va đung, co hinh tru, vai gu, than tren phinh to, thuon dan xuong đe, đe lom; 2- Mieng nho va loe, go mieng ve tron, co eo, vai phinh rong, than dang choe, đe loe, lom; 3- Mieng đung, co cao hinh tru, than hinh cau, đe thap, lom.
Chau mieng loe xien, thanh cong, long sau, giua hoi loi, đe lom khong chan.
Chen co 3 kieu. 1- mieng loe, thanh cong uon, đe thap, lom; 2- Mieng đung, thanh hoi cong, đe thap, nap hinh chom cau, nup nap cao co tan tron det; 3- Mieng loe, thanh đung, đe cao, loe va rong.
Choe co mieng rong va đung, co ngan, vai phinh, than thuon, đe bang, co nap.
Chum co mieng rong va đung, co ngan, vai phinh, than tren to, thu nho ve đe, đe lom.
Đia co 6 kieu. 1- Mieng loe, thanh cong, đe thap, lom; 2- Mieng loe xien, thanh cong gay, long nong, đe thap, lom; 3- Mieng loe rong, thanh vat, đe rong, thap, lom; 4- Dang chau, mieng hoe xien, thanh cong uon, long sau, đe thap, lom; 5- Đia nho hinh vuong uon goc, thanh vat, bong nong, đe thap, lom; 6- Bo đia gom 1 đia bat giac o giua va 8 đia ngu giac xung quanh.
Hop co 7 kieu. 1- Hinh chu nhat uon goc gom 2 phan ghep lai; 2- Hinh tron det gom 2 phan ghep lai. Than hop hinh đia, đe thap, lom, nap cong khum; 3- Hinh tron det gom 2 phan ghep lai, tao hinh qua bi đo hoac than va nap trang tri in noi hoa la, con vat; 4- Hop tron, nap hinh chom cau, mat nap in noi rua, ran, tom, cua; 5- Hop tron, nap hinh ban cau gom 2 tang, tang tren hinh chom cau in noi bang canh cuc, đinh co num đi đong đuoc; 6- Hop hinh bat giac. Mat nap chia 8 o hinh thang, trong moi o in noi mot bong hoa. Num nap tron hoac tao hinh con coc; 7- Hop tao hinh con thu nam gom 2 phan: than hop la phan chan va bung thu, nap 1a phan đau va lung thu.
Hu co 2 kieu. 1- Mieng rong, go mieng ve tron, co ngan, vai xuoi co 4 tai nam ngang, than hinh trung thuon dan ve hai đau, đe hoi lom giua, khong phu men. Quanh than trang tri noi bang rang cua hoac khac chim 3 đuong chi va 4 khom đia lan; 2- Mieng nho, go mieng ve tron, co ngan, vai xuoi, than tren phinh rat to, thu nho ve đe, đe hoi lom giua va đe moc.
Kendy (binh ruou co voi hinh bau vu) co mieng đung, co cao hinh tru, đoan gan mieng co go rong, vai xuoi, bung phinh tron đeu, voi hinh bau vu, đe thap, lom.
Lo co 6 kieu. 1- Mieng nho va loe, co that, than hinh cau (hoac cau det), đe lom (hoac bang); 2- Mieng đung hoac hoi 1oe, vai phinh, than dang chuong, đe bang (hoac lom) đe moc; 3- Mieng khoet tron (rong hoac hep), than hinh cau det, đe lom khong chan; 4- Mieng khoet tron, than tron det chia nhieu mui noi tao hinh qua bi đo, nap hinh bong hoa 6 canh hoac hinh tron det trang tri in noi; 5- Mieng 1oe xien, co hoi cao, than tao hinh qua bi đo, đe lom khong chan; 6- Mieng 1oe, co cao hinh tru, vai hoi ngang, than dang chuong thap, đe rong, thap lom khong phu men.
Nam co 2 kieu dang khac nhau. 1- Nam hoa lam co mieng loe, co cao, vai phinh trang, bung hinh cau, đe thap lom; 2- Nam chieu mau co dang cu toi, mieng đung, co cao. Phan co gan mieng hoi phinh, vai xuoi, bung duoi phinh to, đe thap bang, đe moc.
Tuong. Nhom tuong co nhieu loai, trong đo đac sac la tuong gom men nhieu mau tao hinh em be om binh hoa sen đung tren be hinh vuong, tren đau ket no, mieng no nu cuoi tuoi, minh mac quan ao va yem yem hoa.


= Hoa van =
Trai qua hang ngan nam lich su, nghe thuat đo hoa Trung Quoc đa đe lai he thong đo an hoa van trang tri tren gom su vo cung phong phu. Ke thua va phat huy, đo gom su thoi Minh co hoa van trang tri bao gom tu nhung bang hoa van hinh hoc lam đuong diem cho đen nhung buc tranh phong canh son thuy, lau đai, nhan vat, phan anh nhung đien tich va sinh hoat; tu đong vat song tren can, cac loai con trung đen nhung loai thuy sinh... tat ca đeu đuoc dien ta sinh đong qua đe tai, bo cuc, đuong net, hinh trang tri co ngu y, bieu tuong, mang noi dung cu the.

Hoa van nhan vat: Theo cac hoc gia nghien cuu ve gom su Trung Quoc thi tu thoi nha Tong đe tai nguoi moi đuoc trang tri tren đo gom su. Nhung hinh nguoi đuoc ve trong cac tu the sinh hoat voi loi y phuc đoi thuong nhu hinh nguoi trong tu the đung, minh mac ao choang dai, nguoi ban cung va thieu nu, nguoi choi đan va mot nguoi cam quat đung truoc lu huong đang toa khoi. Thoi Minh đao Lao thinh hanh va đe tai nay cung đuoc the hien ca tren đo gom su, đo la bo 8 đia, moi đia ve mot vi tien trong Bat tien đao Lao hoac mot vi than trong truyen thuyet cua Trung Quoc: Han Chung Ly, Truong Qua Lao, Han Tuong Tu, Ha Tren Co, Tao Quoc Cuu, Lam Thai Hoa...
Hoa van đong vat: Gom thoi Minh ve nhieu loai cam, thu, thuy sinh, con trung, bo sat.
Nhom thu: Rong la linh thu đuoc ve nhieu nhat. Hai rong co canh đuoi nhau đuoc ve tren bat hoa lam, rong nam mong von ngoc giua song bien va may tren binh, rong nam mong đuoc ve trong o tron thanh ngoai chum su men trang ve nhieu mau cung voi song nuoc. Thanh ngoai bat hoa lam thuong ve đoi rong va phuong đuoi nhau. Ky lan cung la linh thu hay đuoc ve tren gom. Theo quan niem cua nguoi Trung Quoc, lan bieu hien cho điem lanh vi no chi xuat hien vao thoi thai binh. Su tu đuoc coi la đong loai cua ky lan. Su tu đuoc ve giua hoa la tren thanh ngoai choe nhieu mau hoac ve trong tu the đang đua voi qua cau (su tu hi cau). Nai đuoc ve tren lo hoa lam voi tu the đung trong o hoac ket hop voi cay tung trong đo an tung - loc tren cac đia hoa lam. Nai con đung trong đo an tam huu tren thanh ngoai bat hoa lam cung khi va vet. Ngoai ra, con co 2 hoac ba con ngua đuoc ve trong tu the phi nuoc đai tren thanh lo hoa lam, đan soc giua nhung chum nho tren choe hoa lam va nhieu mau...
Nhom long vu: Gom co phuong, hac, co, vit, cong, vet, ga, thien nga. Phuong la giong chim thieng đem bai điem lanh, bao hieu thoi thai binh thinh tri va bieu trung cho phu quy. Hinh tuong con co đuoc ve cung hoa sen. Vit đuoc ve cung hoa sen trong đo an lien - ap o thanh ngoai bat hoa lam va co đia hoa lam ve bon con thien nga trong ho sen. Ga đuoc ve tren nap hop su trang ve nhieu mau ben hoa mau đon thuong la ve đoi ga giua đam co cay, hoa la. Ngoai ra con co chim cong đuoc ve tren bat hoa lam, vet o thanh ngoai bat, hac o thanh trong đia hoa lam...
Nhom con trung: thanh ngoai mai binh su trang cung hoa cuc trong đe tai cuc - điep thi chuon chuon đuoc ve o thanh ngoai đia hoa lam.
Nhom thuy sinh va luong cu: Đe tai ca nhay tren song nuoc đuoc ve o giua long bat, ca ngoi đau tren mat nuoc o đia. Ca con đuoc in noi tren nap hop men nau đen cung song nuoc, mat nap hop men nau in noi rua, ran, tom, cua... va tao hinh con coc tren num nap hop gom men xanh...
Hoa van thuc vat: Nhung đo an trang tri lay trong thien nhien nhu hoa qua, cay co đuoc su dung nhieu nhat. Hoa sen đuoc ve thanh nhieu khom trong ho nuoc, hoa sen đuoc ve cung cac chum qua đao, cuu, nho, sen con đuoc dung ket hop trong đe tai trang tri sen - vit o bat hoa lam, sen con đuoc trang tri cung chu Phan o thanh ngoai bat hoac in noi tren nap hop gom men xanh luc. Hoa cuc đuoc ve tren binh su nhieu mau cung hoa mau đon cung tung va truc. Hoa cuc con đuoc in noi tren mai binh su trang cung con buom. Hoa mai ket hop voi canh tung trong đo an "trien chi" quanh thanh ngoai bat hoa lam, hoa mai con đuoc in noi tren nap hop gom men xanh luc trong đo an mai - đieu. Hoa mau đon ngoai trang tri cung cac loai hoa khac tren choe su nhieu mau, ngoai ra con đuoc ve cung cac loai cam thu nhu su tu tren choe. Ngoai ra con co cac loai hoa day, đia oan... đuoc ve tren bat, đia, binh... Ben canh cac loai hoa con co nhieu loai qua đuoc su dung lam đo an trang tri nhu chum nho, chum luu trong bong bat hoa 1am. Co chiec đia men vang ve co mat ca ba chum luu (phuc), nho (loc), đao (tho) trong đe tai tam đa. Nho con đuoc ve tren thanh ngoai choe cung voi bay soc. Đe tai tu quy con co mat tung, truc, sen, đao ket hop voi nhau...
Hoa van đuong diem thuong chia bang, chia o quanh phan mieng, vai hay phan chan đo gom. Bang canh hoa sen la mot trong nhung hoa van đuoc su dung 1am đuong diem nhieu nhat. Loai nay bao gom canh sen đau vuong tren bat hoa lam, canh sen đau nhon tren vai cac lo hoa lam, canh sen nghieng tren bat hoa lam. Bang hoa bon canh trong hinh thoi đuoc ve tren mieng bat hoa lam hay tren mieng binh men trang ve nhieu mau. Tren cac thanh mieng trong va ngoai bat men trang ve nhieu mau (N 86, 87) hoac quanh co cac binh ve nhieu mau thuong the hien cac dai hoa la hoac cac canh hoa. Cac loai 1a cay cung đuoc su dung thanh bang trang tri. Bang tau la chuoi đuoc ve tren vai va giap đe chum su men trang, bang hoa van song nuoc đuoc ve khau nhieu quanh chan đe chum nhieu mau... Ngoai ra con co cac kieu trang tri đuong diem khac nhu bang chu T o thanh mieng trong bat hoa lam, bang dai xoan o thanh ngoai mieng bat, bang vach cheo trong tam giac o go nap choe, chu S gap khuc tren go mieng bat, bang lien hoan son thuy, đinh, lieu tren bat hoa lam...


Cac loai men va minh van = Cac loai men =
Men lam: Gom thoi Minh su dung ve lam duoi men trang kha đien hinh nhu bat, đia, lo, nam, chen, kendi. Men lam đuoc dung ve hoa la duoi nen men vang. Men lam ve duoi men trang trong lan nung thu nhat ket hop ve nhieu mau qua lan nung thu hai o nam nhieu mau. Men lam đuoc dung viet minh van tren mieng binh nhieu mau, duoi đe đia đo nau hay tren chen su men trang.
Men nhieu mau: Ngoai men lam nang lua o ban nung thu nhat, gom thoi Minh con dung men nhieu mau o lan nung thu hai, gom mau xanh xam, đo, vang thuong ve o choe va nam.
Men vang: đuoc su dung voi sac đo đam o manh đe lo, đia, chum. Voi sac đo nhat hon o choe co nap, tuong,...
Men đo: Men đo đuoc ve tren bat, choe va nam. Men đo nau san đuoc phu tren đia, sac nhat hon đuoc ve tren binh nhieu mau. Viec su dung men đo la mot su chung to ky thuat men su đa đat đen đinh cao trong lich su gom su Trung Hoa.
Men xanh luc: Men xanh luc san ve tren chum hay phu ngoai 1o, hop. Men xanh luc con đuoc ve tren bat va choe.
Men ngoc: thuong phu ca thanh trong va ngoai đia.
Men trang: phu tren chen, lo, mai binh, bat, đia va chau.
Men xam: đuoc phu tren đia ve nhieu mau
Men nau: đuoc phu ngoai hop co nap...


= Minh van =
Đac biet thoi Minh đa bat đau pho bien viec dung minh van, the hien dau nien hieu tren đo gom su va đuoc the hien bang cach viet hoac khac chim. Co bat hoa 1am trong long viet chu Hy, thanh ngoai viet 4 chu Phuong truyen van co (芳傳萬古) hoac Van co truong xuan (萬古長春). Nien hieu vua thuong đuoc dung 4 chu nhu Tuyen Đuc nien tao (宣德年造), Thanh Hoa nien che (成化年製) hoac 6 chu Đai Minh Gia Tinh nien che (大明嘉靖年製), Đai Minh Van Lich nien che (大明萬曆年製). Nhung ca biet co san pham chi viet 2 chu Đai Minh. Minh van the hien bang khac chim chi co dong chu Đai Minh Thanh Hoa nien che (大明成化年製) thuong khac duoi đe theo kieu chu chan va chua thay truong hop nao viet chu trien.


Chum anh san pham Tham khao Gom su thoi Minh. Le Thi Thanh Ha chu bien-Vien Bao tang lich su Viet Nam xuat ban nam 2004.
Vien Bao tang Lich su Viet Nam. Đia chi: So 1, pho Trang Tien, quan Hoan Kiem, Ha Noi: hien la noi luu giu va trung bay mot so hien vat gom su thoi Minh.


Cam nang cho nguoi suu tam đo co Sach ve nhan biet đo thanh hoa dan dieu đoi Minh:

Choe: 古玩與收藏丛书 (Co ngoan du thau tang tung thu)- Tac gia: Tao Tan Ngo. Nha xuat ban Ho Bac. Trung Quoc.
Đia: 古玩與收藏丛书 (Co ngoan du thau tang tung thu)- Tac gia: Nhat Dat. Nha xuat ban Ho Bac. Trung Quoc.
Bat: 古玩與收藏丛书 (Co ngoan du thau tang tung thu)- Tac gia: Nhat Dat. Nha xuat ban Ho Bac. Trung Quoc.
Tu lieu đau gia đo su co Trung Quoc nam 2002 (tap 1 va 2):

拍賣年鑒 (Phach mai nien giam)- Nha xuat ban Ho Nam. Trung Quoc.