Cay đa (ten khac: cay đa đa, day hai son, cay dong, cay da) co danh phap hai phan (theo Bailey nam 1976) la Ficus bengalensis, mot loai cay thuoc ho Dau tam (Moraceae), no co the phat trien thanh loai cay khong lo ma tan cua no che phu đen mot vai nghin met vuong. Tai Viet Nam, mot so nguoi nham no voi cay sanh la cay cung chi nhung co ten khoa hoc khac han (xem duoi đay).
Giong nhu nhieu loai cay thuoc chi Ficus khac nhu si (Ficus stricta), sanh (Ficus benjamina), va (Ficus auriculata), qua va hoac vo hoa qua (Ficus carica), đa long (Ficus drupacea), gua (Ficus microcarpa), trau co (Ficus pumila), sung (Ficus racemosa), bo đe hay đe (Ficus religiosa) v.v. Đa co phuong thuc sinh truong khong binh thuong. Chung la loai cay lon ma thong thuong bat đau su song nhu la loai cay bieu sinh trong tu hat tren cac loai cay khac (hoac tren cac cong trinh kien truc nhu nha cua, cau cong) do cac loai chim an qua phan tan hat. Cay trong tu hat nhanh chong phat trien cac re khi tu cac canh cay, va cac re khi nay se phat trien thanh than cay thuc thu khi chung cham toi mat đat. Cay chu cuoi cung se bi bop nghet hay bi phan chia ra boi su phat trien nhanh cua cay đa.
Đac trung nay cho phep mot cay lan toa tren mot dien tich rong. Cay đa lon nhat con song tai Pune (An Đo) co đuong kinh tan toi 800 m xung quanh than chinh cua no.


Sinh hoc va sinh thai hoc Nuoi trong: Cay đa đuoc trong nhieu o vung nhiet đoi (Bailey va Bailey 1976). Cay đa la loai cay lon nhat the gioi tinh theo be rong than va canh cay (Riffle 1998) voi mot so cay đa co thu co the che phu mot dien tich toi vai nghin met vuong. Loai cay nay co qua mau huyet du va cac re khi moc tu cac canh cay đam xuong đat.
Pho bien: Cay đa co the sinh soi phat trien o nhung vung ma loai sinh vat thu phan cho no la loai ong bap cay (Eupristina masoni) (theo Nadel 1991) co mat. Cay đa cung co the phat trien nho cac ky thuat sinh san vo tinh nhu chiet hay giam canh. No co the bat đau cuoc song bieu sinh tren cac loai cay khac.
Phan tan: Loai cay nay co the phan tan nho mot so loai chim an qua nhu sao nau (Acridotheres tristis), mot so loai bo cau nhu bo cau van (Geopelia striata) hay chim cu gay (Streptopelia chinensis) va chim se (Passer domesticus).


Phan bo Nguon goc: Theo Neal (1965) thi cay đa co nguon goc tu An Đo, no sinh song đuoc voi cao đo toi khoang 600 m (khoang 2.000 ft), đac biet trong nhung khu vuc kho rao. Theo Riffle (1998)thi cay đa co nguon goc trong mot khu vuc rong lon cua chau A, tu An Đo toi Myanmar, Thai Lan, Đong Nam A, nam Trung Quoc va Malaysia.
Phan bo toan cau: Cay đa đuoc trong rong khap khu vuc nhiet đoi va moc hoang tai phan lon cac khu vuc nhiet đoi am uot tren Trai Đat (Riffle 1998).

Tai My, no co mat tai Miami (Florida), Hawaii. Cay đa đau tien tai My đa đuoc Edison trong tai Fort Myers (Florida).
Tai Uc, no đuoc tim thay moc hoang o khu vuc đong bac va trung tam Queensland (Chew 1989, PIER 2000). PIER (2000) con thong bao la no đuoc trong o Samoa, quan đao Bac Mariana, Guam, Fiji, Polynesia va Kiribati.


Cay đa tai Viet Nam Tai Viet Nam, cay đa đuoc tim thay tai nhieu đinh, chua va khu vuc lang que. Hau nhu lang que truyen thong o Bac Bo nao cung co nhung cay đa co thu trong lang va ben canh cac di tich. Y nghia bieu tuong đau tien cua cay đa la su truong ton, suc song deo dai. Cay đa con la bieu tuong than quyen va tam linh cua con nguoi. Trong lang, cay đa co mat o nhieu noi khac nhau nhung hau nhu no khong vang bong o cac di tich, đac biet la đinh chua. Duoi goc đa nguoi Viet thoi xua hay dung mieu tho va lai co le khi binh voi khong dung đuoc nua, thay vi vat bo thi đem treo o cay đa.
No con gan lien voi hinh anh cua lang que Viet Nam qua nhung hinh tuong nhu "cay đa, gieng nuoc, san đinh" hay "cay đa, ben nuoc, con đo", qua đieu dan ca ly cay đa. No cung xuat hien trong su tich Thang Cuoi tren Cung Quang Ham.
O Hai Phong, co mot cay đa nhieu goc (13 goc), ten goi cua no tro thanh mot đia danh: Cay đa 13 goc, o tai xom Trai, xa Đang Giang, quan Ngo Quyen. Cay đa 13 goc la mot canh quan đep, thu hut nhieu khach toi tham quan. Ngay ram, mung 1 hang thang, đac biet la đem giao thua, nguoi ta toi thap huong, cau may đong nhu tray hoi.


= Cay đa trong tuc ngu =
Cay đa cay than, than cay cay đa
Than cay đa, ma cay gao, cu cao cay đe


Hinh anh Xem them Cay đa Tan Trao


Chu thich Đoc them Bailey, L.H. and E.Z. Bailey. 1976. Hortus. 3rd ed. Macmillan General Reference, NY.
Nadel, H., J.H. Frank, and R.J. Knight. 1992. Escapees and Accomplices: The Naturalization of Exotic Ficus and Their Associated Faunas in Florida. Florida Entomologist 75(1):29-38.
Neal, M.C. 1965. In Gardens of Hawai'i. Bernice P. Bishop Museum, Special Publication 40, Honolulu, HI.
Oppenheimer, H.L. and R.T. Bartlett. 2000. New Plant Records From Maui, O'ahu, and Hawai'i Islands. Bishop Mus. Occas. Pap. 64(1): 1-10.
Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER). 2000. Invasive plant species: Ficus benghalensis L., Moraceae. Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER). Available: (Accessed: ngay 16 thang 1 nam 2002 Luu tru ngay 28 thang 2 nam 2005 tai Wayback Machine).
Ramirez, B.W. 1970. Host Specificity of Fig Wasps (Agaonidae). Evol. 24: 680-691.
Riffle, R.L. 1998. The Tropical Look. Timber Press, Inc., Portland, Oregon.


Lien ket ngoai Bang tieng Viet:

Cay đa Luu tru ngay 11 thang 5 nam 2005 tai Wayback Machine
Hinh anh cay đa Luu tru ngay 29 thang 4 nam 2005 tai Wayback Machine
Bang tieng Anh:

Ficus benghalensis Luu tru ngay 16 thang 3 nam 2005 tai Wayback Machine