Sa hoang (tieng Anh: Tsar;  hay ; Tieng Slav Giao hoi co: црь), con goi la Nga hoang, la tuoc vi chinh thuc cua cac vua trong lich su Nga tu nam 1547 đen nam 1721 va la ten goi khong chinh thuc cua cac Hoang đe cua Đe quoc Nga tu đo ve sau.
Thuc ra, vi vua đau tien xung Sa hoang la Simeon I cua Bulgaria. Đay cung la tuoc vi cua cac vi vua cua Bulgaria trong thoi gian 893-1014, 1085-1396 va 1908-1946; va cua cac vua Serbia trong thoi gian 1346-1371.
Tren thuc te, Sa hoang đuoc xem la nguyen thu quoc gia suot chieu dai lich su Nga ke tu khi Moskva tro thanh mot cong quoc đoc lap cho đen che đo quan chu bi lat đo vao thang 2 nam 1917. Nhu vay Sa hoang ke thua cac đai cong tuoc Moskva, va la tien than cua cac Hoang đe Nga. Trong nhung thoi ky thieu Sa hoang, nhu "Thoi ki lon xon" (1610 - 1613), Giao truong Moskva, la nguoi đung đau Giao hoi Chinh thong giao Nga, đong vai tro nhu vua Nga va nguyen thu quoc gia.


Lich su Tu nguyen cua Tsar co nghia la "nguyen thu quoc gia", "quan vuong", "nguoi đung đau", va cung la tuoc vi chinh thuc cua quan vuong, hoac nguoi mang danh hieu đo. Tu nay bat nguon tu danh hieu "Caesar" co tu thoi La Ma co đai. Theo nghia hep, tu Царь (tieng Anh: Tsar, goc tu tieng Latin Caesar, viet theo tieng Nga la Цезарь) co ho hang voi tu tieng Đuc Kaiser va la tuoc vi chinh thuc cua cac vua Nga tu nam 1547 đen nam 1721.
Truoc nam 1547, đung đau quoc gia Moskva la mot Đai cong tuoc (Великий князь, Velikiy Knyaz). (Hoi đo cac vua Nga thuc ra la lanh chua tung vung, pham vi quyen luc han che nen chi la Đai cong tuoc). Nam 1547 Đai cong tuoc Moskva la Ivan IV, tuc Ivan Hung đe (Иван Грозный) xung la Sa hoang (Царь) đe khang đinh vi tri đac biet hon han cac đai cong tuoc khac. Tuoc vi đo đat Ivan IV ngang hang voi cac vua chua chau Au, coi nhu ong la nguoi ke thua cac hoang đe Đong La Ma nam xua. Thuc ra, sau khi Đong La Ma sup đo thi cac đai cong tuoc Ivan III va Vasily III xu Moskva đa xung lam "Sa hoang" khi giao tiep voi cac nuoc nho nhu Livonia. Đe hieu chinh thuc cua cac Sa hoang Nga la "Sa hoang va Đang cam quyen chuyen chinh cua toan Nga".
Nam 1721, Pyotr I, tuc Pyotr Đai đe (Пётр Великий), đoi tuoc hieu tu Sa hoang thanh Hoang đe (Император Imperator), la tu cung goc voi tu Emperor cua Tay Au, nhung tuoc vi Sa hoang van đuoc dung mot cach khong chinh thuc đe goi hoang đe Nga cho đen khi Cach mang thang Hai nam 1917 lat đo che đo quan chu. Hoac, xem tuoc hieu đay đu cua Hoang đe Nikolai II, ong xung lam "Hoang đe va Đang cam quyen chuyen chinh cua Nga" kem theo nhieu danh hieu khac nhu "Sa hoang cua Moskva, Kiev, Vladimir, Novgorod, Kazan, Astrakhan, Siberia, Chersonesos day Taurus, Gruzia…".


Cac Sa hoang trong lich su Nga = Nha Ryurik =


= Thoi ky hon đon (1598 - 1613) =


 Nha Godunov   Giai đoan tiem ngoi   Nha Shuisky   Giai đoan Hoi đong 7 vi Boyars (27 thang 7 1610 - 4 thang 11 1612)  (Tu ngay 6 thang 12 nam 1610 (thieu Władysław IV Vasa):

Hoang than Fyodor Ivanovich Mstislavsky
Hoang than Ivan Mikhailovich Vorotynsky (to March 1611)
Mikhail Fyodorovich Nagoy (from March 1611)
Hoang than Andrey Vasilyevich Trubetskoy
Hoang than Vasily Vasilyevich Golitsyn (to 8 April 1611)
Ivan Simeyonovich Kurakin (from 8 April 1611)
Hoang than Boris Mikhailovich Lykov-Obolenskiy
Ivan Nikitich Romanov
Fyodor Ivanovich Sheremetev


 Giai đoan Hoi đong toan lanh tho (17 thang 4 1611 - 26 thang 7 1613):  Prokopy Petrovich Lyapunov (to 1 August 1611)
Hoang than Dmitry Timofeyevich Trubetskoy
Ataman Ivan Martynovich Zarutsky (to 7 August 1612)


= Nha Romanov (1613-1917) =


Cac tuoc vi trong hoang gia Царица Tsaritsa — Sa hau hoac nu Sa hoang
Цесаревич Tsesarevich — Thai tu, tuoc vi đay đu la Наследник Цесаревич Naslednik Tsesarevich; khong chinh thuc goi la Наследник Naslednik, nghia la Nguoi ke vi.
Царевич Tsarevich — Hoang tu. Truoc kia tu nay đuoc dung đe chi thai tu thay vi Tsesarevich. Cac hoang tu khong phai la nguoi ke vi va cac hoang ton (chau noi vua) thi đuoc phong Đai cong tuoc.
Царевна Tsarevna — Hoang nu
Цесаревна Tsesarevna — Thai tu phi (vo cua Thai tu)


Xem them Danh sach cac tuoc hieu quy toc Au chau
Lich su Nga
Lich su Phan Lan
Lich su Belarus
Lich su Ukraina
Lich su Ba Lan


Chu thich