Tai chinh (hay đoi khi đuoc viet la tai chanh, Tieng Anh: finance) la pham tru kinh te phan anh cac quan he phan phoi cua cai xa hoi duoi hinh thuc gia tri phat sinh trong qua trinh hinh thanh, tao lap, phan phoi cac quy tien te cua cac chu the trong nen kinh te nham đat muc tieu cua cac chu the o moi đieu kien nhat đinh.


Su ra đoi San xuat hang hoa va tien te la nhan to mang tinh khach quan co y nghia quyet đinh su ra đoi, ton tai va phat trien cua tai chinh va Nha nuoc la nhan to co y nghia đinh huong tao đieu kien, tao ra hanh lang phap ly va đieu tiet su phat trien cua tai chinh.


= Su ra đoi do san xuat hang hoa va tien te =
Khi xa hoi co su phan cong ve lao đong, co su chiem huu khac nhau ve tu lieu san xuat va san pham lao đong, nen san xuat hang hoa ra đoi va  tien te xuat hien. Cac quy tien te đuoc tao lap va đuoc su dung boi cac to chuc kinh te, to chuc xa hoi hay ca nhan nham muc đich tieu dung va đau tu phat trien kinh te - xa hoi. Cac quan he kinh te đo đa lam nay sinh pham tru tai chinh.
Su ra đoi cua nen san xuat hang hoa - tien te lam xuat hien cac nguon tai chinh, đo la cua cai xa hoi đuoc bieu hien duoi hinh thuc gia tri. San xuat va trao đoi hang hoa xuat hien, theo đo tien te đa xuat hien nhu mot đoi hoi khach quan voi tu cach la vat ngang gia chung trong qua trinh trao đoi. Trong đieu kien kinh te hang hoa - tien te, hinh thuc tien te đa đuoc cac chu the trong xa hoi su dung vao viec phan phoi san pham xa hoi va thu nhap quoc dan đe tao lap nen cac quy tien te rieng phuc vu cho nhung muc đich rieng cua moi chu the.


= Su ra đoi do su xuat hien nha nuoc =
Cung voi qua trinh phat trien cua xa hoi, khi Nha nuoc ra đoi đa thuc đay su phat trien cua hoat đong tai chinh. Nha nuoc, voi chuc nang, quyen luc va đe duy tri hoat đong cua minh đa tao lap quy ngan sach nha nuoc thong qua qua trinh phan phoi tong san pham xa hoi duoi hinh thuc gia tri, hinh thanh linh vuc tai chinh nha nuoc, thuc đay su phat trien cua nen kinh te hang hoa, thuc đay va mo rong pham vi hoat đong cua tai chinh.
Hoat đong phan phoi tai chinh la khach quan nhung chiu su chi phoi truc tiep hoac gian tiep cua nha nuoc thong qua cac chinh sach đuoc ban hanh va ap dung trong nen kinh te (chinh sach thue, chinh sach tien te,...). Bang quyen luc chinh tri va thong qua mot he thong chinh sach, che đo, nha nuoc đa tao nen moi truong phap ly cho su hoat đong cua tai chinh; đong thoi nam lay viec đuc tien, in tien va luu thong tien te.


Cac moi quan he tai chinh Can cu vao hoat đong san xuat kinh doanh cua doanh nghiep co the co cac moi quan he tai chinh sau:


= Moi quan he tai chinh giua doanh nghiep voi ngan sach Nha nuoc =
Moi quan he nay the hien o cho Nha nuoc cap phat, ho tro von va gop von co phan theo nhung nguyen tac va phuong thuc nhat đinh đe tien hanh san xuat kinh doanh va phan chia loi nhuan. Đong thoi, moi quan he tai chinh nay cung phan anh nhung quan he kinh te duoi hinh thuc gia tri phat sinh trong qua trinh phan phoi va phan phoi lai tong san pham xa hoi va thu nhap quoc dan giua ngan sach Nha nuoc voi cac doanh nghiep đuoc the hien thong qua cac khoan thue ma doanh nghiep phai nop vao ngan sach Nha nuoc theo luat đinh.


= Moi quan he tai chinh giua cac doanh nghiep voi thi truong tai chinh =
Cac quan he nay đuoc the hien thong qua viec tai tro cac nhu cau von cua doanh nghiep.
Voi thi truong tien te thong qua he thong ngan hang, cac doanh nghiep nhan đuoc cac khoan tien vay đe tai tro cho cac nhu cau von ngan han va nguoc lai, cac doanh nghiep phai hoan tra von vay va tien lai trong thoi han nhat đinh.
Voi thi truong von, thong qua he thong cac to chuc tai chinh trung gian khac, doanh nghiep tim kiem cac nguon tai tro khac đe đap ung nhu cau von dai han bang cach phat hanh cac chung khoan. Nguoc lai, cac doanh nghiep phai hoan tra moi khoan lai cho cac chu the tham gia đau tu vao doanh nghiep bang mot khoan tien co đinh hay phu thuoc vao kha nang kinh doanh cua doanh nghiep. (Thi truong chung khoan)
Thong qua thi truong tai chinh, cac doanh nghiep cung co the đau tu von nhan roi cua minh bang cach ky gui vao he thong ngan hang hoac đau tu vao chung khoan cua cac doanh nghiep khac.


= Moi quan he tai chinh giua doanh nghiep voi cac thi truong khac =
Cac thi truong khac nhu thi truong hang hoa, dich vu, thi truong suc lao đong,...La chu the hoat đong san xuat kinh doanh, cac doanh nghiep phai su dung von đe mua sam cac yeu to san xuat nhu vat tu, may moc thiet bi, tra cong lao đong, chi tra cac dich vu...Đong thoi, thong qua cac thi truong, doanh nghiep xac đinh nhu cau san pham va dich vu ma doanh nghiep cung ung, đe lam co so hoach đinh ngan sach đau tu, ke hoach san xuat, tiep thi...nham lam cho san pham, dich vu cua doanh nghiep luon thoa man nhu cau cua thi truong.


= Moi quan he tai chinh trong noi bo doanh nghiep =
Đay la moi quan he tai chinh kha phuc tap, phan anh quan he tai chinh giua cac bo phan san xuat kinh doanh, giua cac bo phan quan ly, giua cac thanh vien trong doanh nghiep, giua quyen so huu von va quyen su dung von.


Ban chat cua tai chinh La cac quan he tai chinh trong phan phoi tong san pham xa hoi duoi hinh thuc tong gia tri, thong qua đo tao lap cac quy tien te nham đap ung yeu cau tich luy va tieu dung cua cac chu the trong nen kinh te
Tai chinh phan anh tong hop cac moi quan he kinh te nay sinh trong qua trinh phan phoi cac nguon tai chinh thong qua viec tao lap hoac su dung cac quy tien
Gia ca cua cac hang hoa tren thi truong se phan anh xu huong phat trien cua nen kinh te. Gia ca hang hoa giam thi hieu qua nen kinh te se yeu, gia ca hang hoa tang thi nen kinh te co hieu qua (ngoai tru lam phat).


Chuc nang cua tai chinh = Chuc nang huy đong =
Đay la chuc nang tao lap cac nguon tai chinh, the hien kha nang to chuc khai thac cac nguon tai chinh nham đap ung nhu cau phat trien cua nen kinh te.
Viec huy đong von phai tuan thu co che thi truong, quan he cung cau va gia ca cua von.


= Chuc nang phan phoi =
Chuc nang phan phoi cua tai chinh la mot kha nang khach quan cua pham tru tai chinh. Con nguoi nhan thuc va van dung kha nang khach quan đo đe to chuc viec phan phoi cua cai xa hoi duoi hinh thuc gia tri. Khi đo, tai chinh đuoc su dung voi tu cach mot cong cu phan phoi.


 Khai niem  Chuc nang phan phoi cua tai chinh la chuc nang ma nho đo, cac nguon tai luc đai dien cho nhung bo phan cua cai xa hoi đuoc đua vao cac quy tien te khac nhau, đe su dung cho nhung muc đich khac nhau, đam bao nhung nhu cau, nhung loi ich khac nhau cua đoi song xa hoi.

Phan phoi qua tai chinh la su phan phoi tong san pham xa hoi duoi hinh thuc gia tri. Thong qua chuc nang nay, cac quy tien te tap trung va khong tap trung đuoc hinh thanh va su dung theo nhung muc đich nhat đinh.
Phan phoi thong qua tai chinh gom: phan phoi lan đau (la viec phan phoi tai cac khau co so, đo la cac khau tham gia truc tiep vao cac hoat hoat đong san xuat) va phan phoi lai (la phan phoi cho cac khau khong tham gia truc tiep trong qua trinh san xuat ma chi nham đam bao hoat đong binh thuong cua xa hoi).
Tuy nhien, thuc te phan phoi đuoc chia thanh 3 nhom:
Phan phoi co hoan lai co thoi han. Vi du: Tin dung
Phan phoi khong hoan lai. Vi du: Ngan sach nha nuoc
Phan phoi hoan lai co đieu kien. Vi du: Bao hiem


 Đoi tuong phan phoi  Đoi tuong phan phoi la cua cai xa hoi duoi hinh thuc gia tri, la tong the cac nguon tai chinh co trong xa hoi. 

Xet ve mat noi dung, nguon tai chinh bao gom cac bo phan:
Bo phan cua cai xa hoi moi đuoc tao ra trong ky - Tong san pham trong nuoc GDP;
Bo phan cua cai xa hoi con lai tu ky truoc - Phan tich luy qua khu cua xa hoi va dan cu;
Bo phan cua cai đuoc chuyen tu nuoc ngoai vao va bo phan cua cai tu trong nuoc chuyen ra nuoc ngoai;
Bo phan tai san, tai nguyen quoc gia co the cho thue, nhuong ban co thoi han.
Xet ve mat hinh thuc ton tai, nguon tai chinh ton tai duoi dang:
Nguon tai chinh huu hinh;
Nguon tai chinh vo hinh.


 Chu the phan phoi  Chu the phan phoi: nha nuoc, doanh nghiep, to chuc xa hoi, ho gia đinh, ca nhan.


 Ket qua phan phoi  Ket qua phan phoi cua tai chinh la su hinh thanh hoac su dung cac quy tien te nhat đinh cho cac muc đich khac nhau cua cac chu the trong xa hoi.


 Đac điem cua phan phoi  La su phan phoi chi dien ra duoi hinh thuc gia tri, no khong kem theo su thay đoi hinh thai gia tri;
La su phan phoi luon luon gan lien voi su hinh thanh va su dung cac quy tien te nhat đinh;
La qua trinh phan phoi dien ra mot cach thuong xuyen, lien tuc bao gom ca phan phoi lan đau va phan phoi lai.


 Qua trinh phan phoi  Phan phoi lan đau san pham xa hoi la qua trinh phan phoi chi dien ra o linh vuc san xuat cho nhung chu the tham gia vao qua trinh tao ra cua cai vat chat hay thuc hien cac dich vu.

Chu the phan phoi: doanh nghiep, nguoi lao đong, nha nuoc, ngan hang,...
Ket qua phan phoi: Hinh thanh nen cac phan thu nhap cua cac chu the phan phoi.
Phan phoi lai la qua trinh tiep tuc phan phoi nhung phan thu nhap co ban đa hinh thanh qua phan phoi lan đau ra pham vi toan xa hoi đe đap ung nhieu nhu cau khac nhau, thoa man nhieu loi ich khac nhau trong xa hoi.


= Chuc nang giam sat =
Đay la chuc nang kiem tra su van đong cua cac nguon tai chinh trong qua trinh tao lap va su dung cac quy tien te.
Thong qua chuc nang nay đe kiem tra va đieu chinh cac qua trinh phan phoi tong san pham xa hoi duoi hinh thuc gia tri, phu hop voi yeu cau phat trien kinh te-xa hoi cua moi thoi ky, kiem tra cac che đo tai chinh cua Nha nuoc...


He thong tai chinh He thong tai chinh la tong the cac hoat đong tai chinh trong cac linh vuc khac nhau cua nen kinh te quoc dan, nhung co quan he huu co voi nhau ve viec hinh thanh va su dung cac quy tien te o cac chu the kinh te - xa hoi hoat đong trong linh vuc đo. He thong tai chinh bao gom;

Tai chinh cong (gom ngan sach nha nuoc va cac quy ngoai ngan sach);
Tai chinh doanh nghiep;
Thi truong tai chinh (gom thi truong tien te va thi truong von);
Tai chinh quoc te;
Tai chinh ho gia đinh, ca nhan;
Tai chinh cac to chuc xa hoi;
Tai chinh trung gian (bao gom tin dung, bao hiem).
Cac thanh phan nay co quan he mat thiet voi nhau, ho tro va thuc đay su phat trien cua tai chinh.


Tham khao Lien ket ngoai Nguyen Hoai, Thi truong tai chinh Viet Nam chu yeu van đi... mot chan Luu tru ngay 27 thang 11 nam 2012 tai Wayback Machine