Shigella () la mot loai truc khuan Gram am tinh co hinh que, khong co long vi vay khong co kha nang di đong, khong co vo khong sinh nha bao, loai vi khuan nay lien quan chat che voi Salmonella. Truc khuan ly Shiga đuoc đat theo ten cua nha Vi khuan hoc nguoi Nhat Kiyoshi Shiga, nguoi đau tien phat hien ra chung vao nam 1897.
Shigella la tac nhan gay benh ly truc khuan o cac loai linh truong (nhu nguoi va khi đot) va đac biet la o nguoi; nhung khong gap o cac loai đong vat co vu khac. Trong nhiem trung, shigella gay ra benh ly truc khuan o nguoi, mot benh truyen nhiem co the gay ra cac vu dich đia phuong. 
Shigella đuoc cho la loai vi khuan đung hang đau gay ra benh tieu chay tren toan the gioi Tinh đen  nam 2006, theo bao cao cua To chuc Y te The gioi WHO,  Shigella  la nguyen nhan gay ra khoang 165 trieu truong hop ly nang, mot trieu trong so đo đa dan đen tu vong moi nam, chu yeu o tre em tai cac nuoc đang phat trien.


Đac điem sinh vat hoc = Phan nhom =
Shigella co khang nguyen than O, khong co khang nguyen H. Can cu vao khang nguyen O va tinh chat sinh hoa, nguoi ta chia Shigella ra lam 4 nhom:

Nhom A: S. dysenteriae (15 type huyet thanh)
Nhom B: S. flexneri (6 type huyet thanh)
Nhom C: S. boydii (19 type huyet thanh)
Nhom D: S. sonnei (chi co 1 type huyet thanh)
Nhom A–C co tinh chat sinh ly tuong tu nhau; S. sonnei (nhom D) co the đuoc phan biet tren co so cac xet nghiem sinh hoa chuyen hoa.
Trong đo co ba nhom vi khuan Shigella la nhung loai gay benh chinh gom:

S.dysenteriae thuong la nguyen nhan cua dich benh ly, đac biet la trong cac nhom dan cu nho nhu cac trai ti nan. Nhom nay lay truyen chu yeu o vung nhiet đoi va can nhiet đoi. Đac biet la nhiem serotype A (ly Shiga Kruse), gay nen cac trieu chung nhiem đoc than kinh hay gap o tre em.
S.flexneri đuoc co lap thuong xuyen hau het cac loai tren toan the gioi, va chiem 60% cac truong hop o cac nuoc đang phat trien.
S.sonnei gay ra 77% cac truong hop o cac nuoc phat trien, so voi chi 15% cac truong hop o cac nuoc đang phat trien; nhom nay hien nay pho bien nhat o Trung Au, đac biet gay ra benh tieu chay mua he thuong vo hai o tre em.
Shigella boydii đuoc tim thay chu yeu trong tieu luc đia An Đo va Bac Phi, nhiem trung do chung thuong la rat hiem va khong gay hai.


= Tinh chat sinh hoa =

Đe xac đinh tinh chat sinh hoa cua mot loai vi sinh vat thuong dua vao cac phan ung sinh hoc ket hop hoa hoc nhu kha nang len men glucose, len men manitol; kha nang sinh hoi H2S, phan ung Indol, VP hay citrat va Urease. 


= Suc đe khang =
Shigella de bi giet chet boi nhung chat khu trung thong thuong va đun soi (58 - 60 °C chet sau 10 - 30 phut, o nhiet đo 100 °C chet sau 2 phut). Nhiet đo giu chung thich hop la 10 - 45 °C. Chung tuong đoi manh trong viec chong lai axit nhung kha nhay cam khi lam kho va o ngoai anh sang.


Kha nang gay benh Shigella thuong lay qua con đuong tieu hoa nhu thuc an, nuoc uong bi nhiem khuan. Lieu nhiem cua vi khuan Shigella la rat thap, tuy thuoc vao đo tuoi va tinh trang cua vat chu, it hon 100 te bao vi khuan cung co the đu đe gay ra cac nhiem trung.. Lieu nhiem thap giai thich ly do tai sao nhiem trung (nhiem tu nguoi sang nguoi) la rat cao va do đo đay la mot van đe ma nhieu nuoc van chua co giai phap triet đe.
Tai Vuong quoc Anh đa chan đoan đuoc tu 20.000 - 50.000 truong hop nhiem shigellosis moi nam. Con so thuc te bi nhiem đuoc cho la cao hon nhieu. O cap đo toan cau, uoc tinh Shigella lay nhiem hon 200 trieu nguoi mot nam. Trong hau het cac truong hop nay la tre em, cac benh nhan cao tuoi va suy giam mien dich. Vi khuan nay lan rong ra khap the gioi, nhung đac biet la mot van đe o cac nuoc đang phat trien hay cac khu vuc khac co tieu chuan ve sinh thap.
Thoi gian u benh Shigella la khoang 12 gio va cac trieu chung phu thuoc vao type huyet thanh. Shigella gay benh bang co che xam nhap vao cac te bao bieu mo cua niem mac ruot va nhan len voi so luong lon trong to chuc ruot. Roi lan qua cac te bao bieu mo lan can, dan đen su pha huy mo. Xuat hien benh ly shigellosis.
Cac trieu chung thuong gap nhat la tieu chay (đi ngoai nhieu lan), sot, buon non, non, đau bung quan va đay hoi. No cung thuong đuoc biet la gay ra nhu đong ruot lon dan đen con đau nang. Phan co nhieu mu nhay va thuong co mau. Đay la nhung bieu hien lam sang cua hoi chung ly. Do đo, cac te bao vi khuan Shigella co the gay ra benh ly. Mot so truong hop hiem gap, tre nho bi benh co the bi co giat. Cac trieu chung co the sau mot tuan xuat hien, nhung thuong bat đau 2-4 ngay sau khi uong thuoc. Cac trieu chung thuong keo dai nhieu ngay, co khi keo dai đen hang tuan. Shigella đuoc cho nhu la mot trong nhung nguyen nhan gay benh cua viem khop phan ung (Reactive arthritis) tren toan the gioi.
Shigella dysenteriae co the gay ra HUS - Hoi chung tan huyet ure huyet.Ty le tu vong khong phu thuoc vao luong bi nhiem vi khuan Shigella sonneiserotype, tru cac truong hop do tuoi (tre so sinh, nguoi cao tuoi hay bi suy nhuoc). Khi benh khong đuoc đieu tri, ty le tu vong do Shigella flexneri va Shigella boydiityp huyet thanh la 5%, va do Shigella dysenteriaeserotype la 20%. Neu xay ra nhiem trung thu cap, ty le tu vong ty le co the len đen 46%.


Chuan đoan Cay phan la phuong phap đe chan đoan Shigella tot nhat. Benh pham can đuoc lay som truoc khi su dung khang sinh. Nuoi cay phan lap vi khuan đuoc tren moi truong khong co chat uc che hay moi truong co chat uc che. Dua vao cac tinh chat sinh vat hoa hoc, kha nang phan ung ngung ket voi khang huyet thanh tren mau ma xac đinh đuoc su hien dien cua khuan shigella. Trong benh ly truc khuan viec cay mau khong phat hien đuoc vi khuan nay.


Phong benh va đieu tri Rua tay truoc khi che bien thuc an va thuc hanh an chin, uong soi đe giam nguy co bi nhiem shigellosis.
Truong hop kiet ly nang co the đuoc đieu tri bang cac thuoc nhu ampicillin, TMP-SMX, fluoroquinolon hay ciprofloxacin va bu nuoc cho benh nhan. Đieu tri noi khoa chi nen đuoc su dung trong nhung truong hop benh nang hoac đoi tuong nhat đinh voi cac trieu chung nhe (cong nhan nganh cong nghiep, nguoi lon tuoi, suy giam mien dich, dich vu thuc pham, nguoi cham soc tre). Khang sinh thuong đuoc tranh trong truong hop nhe vi mot so loai vi khuan Shigella co kha nang khang khang sinh, neu su dung co the lam cho cac vi khuan co kha nang đe khang voi thuoc hon. Nen tranh dung antidiarrheal vi co the lam benh tat them tram trong. Đoi voi Shigella lien quan đen chung tieu chay, khang sinh rut ngan thoi gian nhiem trung.
Hien nay van chu co vac xin phong benh co hieu luc nhu mong muon. Đang thu nghiem dung vac xin song giam đoc luc đuong uong nham tao nen mien dich tai cho o ruot. Vac xin nay chi co kha nang bao ve đac hieu đoi voi type. Mot so vac xin khac đang trong giai đoan phat trien khac nhau.


Tham khao Lien ket ngoai