Odyssey (phat am tieng Anh: ; tieng Hy Lap co: Οδυσσεια, đa Latinh hoa: Odysseia, phat am tieng Hy Lap: [o.dys.seː.a]) la mot trong hai thien su thi Hy Lap co đai, cung voi su thi Iliad, đuoc cho la sang tac boi Homer. Đay la mot trong nhung tac pham van hoc lau đoi nhat con ton tai va van pho bien đoi voi đoc gia đuong đai. Tuong tu Iliad, su thi đuoc chia thanh 24 quyen. Cau chuyen theo chan nguoi anh hung Hy Lap Odysseus, vua cua Ithaca, va hanh trinh tro ve nha sau khi cuoc chien thanh Troia ket thuc. Sau muoi nam chien tran, Odysseus phai luu lac them muoi nam nua, đoi mat voi bao hiem nguy đa khien toan bo thuy thu đoan đeu thiet mang. Trong khi Odysseus vang mat va bi cho la đa chet, nguoi vo Penelope cung con trai Telemakhos phai đoi mat voi vo so nhung ke cau hon canh tranh nhau hong cuoi đuoc Penelope đe chiem đoat tai san.
Odyssey nguyen goc đuoc sang tac bang ngon ngu Hy Lap Homer, tuc ngon ngu Hy Lap su thi, vao khoang the ky 8 hoac 7 TCN, cho đen giua the ky 6 TCN, tac pham đa tro thanh mot phan cua quy đien van hoc Hy Lap. Trong thoi co đai, khong co ai nghi ngo lieu Homer co thuc su la tac gia cua su thi khong, nhung hien nay, gioi hoc thuat nghieng ve gia thuyet Iliad va Odyssey tren thuc te đuoc sang tac đoc lap, hinh thanh tu nhung tich truyen truyen thuyet lau đoi. Vi phan lon dan so khong biet chu nen su thi chu yeu đuoc truyen ba qua hinh thuc dien ca, truyen mieng.
Cac đe tai quan trong trong su thi bao gom: nostos (νοστος; "tro ve"), phieu luu, xenia (ξενια; "long hieu khach"), khao nghiem va điem bao. Mot so nhom nhan vat nhu phu nu va no le co vai tro noi bat trong tac pham so voi nhieu tac pham van hoc co khac. Trong tam nay đac biet đang chu y khi so sanh voi Iliad, tac pham tap trung chu yeu vao chien tich cua cac chien binh va thu linh trong Chien tranh thanh Troia.
Odyssey đuoc coi la mot trong nhung tac pham quan trong nhat trong he thong kinh đien phuong Tay. Cho đen nay su thi van tiep tuc la nguon cam hung cho cac tac pham chuyen the va sang tao o nhieu hinh thuc khac nhau. Odyssey đung đau danh sach nhung cau chuyen co suc anh huong lau ben nhat trong lich su van hoc tu cuoc tham do cua BBC Culture nam 2018.


Tom tat = Boi canh (quyen 1-4) =

Odyssey bat đau sau khi ket thuc cuoc chien thanh Troia keo dai 10 nam (chu đe cua Iliad), ke tu đo Odysseus, vua cua Ithaca, van chua tro ve nha đuoc do chang đa choc gian than bien Poseidon. Con trai cua Odysseus, Telemakhos, khoang 20 tuoi, song trong ngoi nha cua nguoi cha vang mat tren đao Ithaca cung voi me la Penelope va nhung ke đen cau hon nang, mot đam đong gom 108 thanh nien ngo nguoc, ke nao cung muon cuoi bang đuoc Penelope. Loi dung tuc le hieu khach cua nguoi Hy Lap, suot thoi gian đo bon chung an choi trac tang trong cung đien va phung phi tai san cua nha vua.
Nguoi bao tro cua Odysseus, nu than Athena, nhan luc Poseidon khong co mat tren đinh Olympus đa thinh cau Zeus, chua te chu than, ban on cho Odysseus đuoc tro ve nha. Sau đo, Athena gia trang thanh mot toc truong ten la Mentes va đen tham Telemakhos đe thuc giuc chang len đuong tim kiem tin tuc cua cha minh. Chang thet đai vi khach la nong nhiet, ho cung quan sat nhung ke cau hon tiec tung rom ra, trong khi thi si Phemius dien ca mot tich truyen tho cho chung tieu khien.
Đem hom đo, Athena hoa thanh Telemakhos va đi tim cho chang mot con tau cung voi thuy thu đoan. Sang hom sau, Telemakhos trieu tap hoi đong cong dan cua Ithaca đe ban bac xem nen lam gi voi nhung ke cau hon xac xuoc, nhung ke nay sau đo keo đen che gieu Telemakhos. Cung voi Athena (luc nay đa hoa thanh Mentor), Telemakhos khoi hanh đen đat lien, tim đen nha Nestor, vi chi huy đang kinh nhat trong quan Hy Lap ma sau chien tranh đa ve cu tru tai Pylos.
Tu đo, Telemakhos cuoi ngua đen Sparta, cung đong hanh co con trai cua Nestor. O đo, chang gap Menelaos va Helen, hai vo chong hien đa đoan tu. Helen va Menelaos noi rang ho đa tro ve Sparta sau mot cuoc hanh trinh dai troi dat đen tan Ai Cap. Tai đo, tren đao Pharos, Menelaos gap vi than bien gia nua Proteus, than đa noi cho ong biet rang Odysseus hien nay đang bi nu than Calypso giam cam. Telemakhos cung biet đuoc so phan cua anh trai cua Menelaos, Agamemnon, vua cua Mykenai va la chu soai quan Hy Lap: ong ta đa bi vo la Clytemnestra va ga nhan tinh Aegisthus sat hai khi ve đen nha. Cau chuyen nhanh chong chuyen ve nhung ke cau hon, nhung ke nay vua nhan ra rang Telemakhos đa bien mat. Chung tuc toi len ke hoach phuc kich con tau va giet chet chang khi chang tro lai. Penelope tinh co nghe đuoc am muu nay va lo lang cho su an toan cua con trai.


= Tron thoat đen đao Phaeacia (quyen 5-8) =

Trong bay nam, Odysseus bi nu than Calypso giam giu tren mot hon đao (Ogygia). Nu than yeu chang tha thiet, muon cuoi chang lam chong va hua hen se ban cho chang su bat tu, nhung chang tu choi va van mot muc muon quay tro ve nha. Su gia Hermes đuoc than Zeus gui đen ra lenh cho Calypso tha Odysseus ra, theo loi thinh cau cua Athena. Odysseus đong mot chiec be va đuoc Calypso tang quan ao, thuc an va nuoc uong. Khi Poseidon tu Ethiopia tro ve, thay ong tren chiec be đang lenh tren mat bien nen ong đanh đam chiec be, nhung Odysseus đa bam vao đuoc tam voan do nu than bien Ino nem ra, chang boi cap bo Scherie, hon đao cua nguoi Phaeacia. Tran truong va kiet suc, chang vui minh trong mot đong la va ngu thiep đi.
Sang hom sau, bi đanh thuc boi tieng cuoi cua cac co gai, chang gap thieu nu Nausicaa va cac ti nu đang đi doc bo bien tim kiem sau khi đuoc Athena bao mong đem truoc đo. Chang thinh cau thieu nu giup đo. Nang đua chang ve gap cha me minh la vua cua nguoi Phaecia, Arete va Alcinous. Voi long hieu khach nong nhiet, Alcinous hua se cho chang mot con tau đe ve nha ngay ca khi chua biet Odysseus la ai.
Chang o lai tren đao vai ngay. Odysseus nho nguoi ca si mu Demodocus ke cau chuyen ve Con ngua thanh Troia, mot muu ke von do Odysseus bay bo. Khong the giau đuoc cam xuc khi hoi tuong lai thoi khac đo, Odysseus cuoi cung đa tiet lo than phan. Sau đo chang ke lai cuoc hanh trinh cua minh tro ve tu thanh Troia cho nguoi Phaeacia.


= Odysseus ke lai nhung cuoc phieu luu cua minh (quyen 9-12) =

Odysseus ke lai cau chuyen cua minh cho nguoi Phaeacia. Sau mot cuoc đot kich that bai, Odysseus va ham đoi muoi hai con tau đa bi bao đanh chech huong. Tren mot hon đao, Odysseus đa gap nhung nguoi an hoa sen, ho cho thuy thu đoan an nhung thu qua co the khien mot nguoi quen het đi que huong xu so. Odysseus đa phai dung đen vu luc đe keo ho tro lai tau.
Sau đo, đoan nguoi cua Odysseus đa cap ben mot đao hoang gan vung đat cua nhung ten khong lo mot mat Cyclop. Đoan nguoi đo bo len bo va đi vao hang cua Polyphemus, noi ho tim thay tat ca cac loai pho mat va thit ma ho đang them khat. Polyphemus ve đen nha va lay mot tang đa lon bit loi ra, roi bat đau an thit đoan nguoi cua Odysseus. Odysseus nghi ra mot ke hoach tron thoat, chang noi ten minh la "Khong ai ca", lua chuoc ruou cho Polyphemus va dung mot cay coc go đam vao mat han. Khi Polyphemus keu cuu, cac Cyclop hang xom đen va hoi ai đa tan cong han ta, Polyphemus tra loi la "Khong ai ca" nen bon chung bo đi het. Đoan cua Odysseus cuoi cung cung thoat đuoc ra khoi hang bang cach nap tren lung cua nhung con cuu khi chung đuoc lua ra ngoai.
Tuy nhien, khi ho tron thoat, Odysseus vi che nhao Polyphemus nen đa vo tinh đe lo than phan. Cac Cyclop keu khoc voi cha minh la Poseidon, thinh cau than trung phat Odysseus phai lang bat trong muoi nam. Sau khi tron thoat, Aeolus đa tang Odysseus mot chiec tui da đung tat ca cac con gio ngoai tru gio tay, mot mon qua co the giup chang tro ve nha an toan. Ngay khi nhin thay Ithaca tu xa, cac thuy thu đa mo chiec tui trong khi Odysseus đang ngu vi nghi rang no chua vang. Nhung con gio bay ra va con bao ap đen mang đoan tau tro lai noi xuat phat. Aeolus nhan ra Odysseus đa choc gian cac vi than nen tu choi giup đo gi them.
Sau khi bi nhung ke an thit nguoi Laestrygonia pha huy het tat ca ham đoi, ngoai tru con tau cua chang, Odysseus len đuong đen hon đao Aeaea, que huong cua nang phu thuy Circe. Nang đa bien mot nua so nguoi trong đoan thanh lon bang pho mat va ruou co tam thuoc me. Hermes đa canh bao Odysseus ve Circe va đua cho chang mot loai thao moc goi la moly, giup chang co kha nang chong lai ma thuat cua Circe. Odysseus buoc Circe phai bien nguoi cua minh tro lai hinh dang nguoi, nhung chinh chang lai bi nang phu thuy quyen ru.
Đoan nguoi o lai tren đao mot nam. Cuoi cung, đuoc Circe chi dan, Odysseus va thuy thu đoan bang qua đai duong va cap bo phia tay tan cung the gioi. O đay Odysseus phai thuc hien nghi thuc hien te cho nguoi chet. Odysseus trieu hoi linh hon cua nha tien tri Tiresias, ong ta cho biet đoan nguoi cua chang co the tro ve neu giu minh khong an thit đan gia suc cua than Helios tren đao Thrinacia, con neu vi pham thi chang se mat toan bo nguoi va tau.

Quay tro lai Aeaea, đoan nguoi chon cat Elpenor va đuoc Circe chi dan cac chang con lai cua cuoc hanh trinh. Ho đi toi vung bien cua cac Siren. Tat ca cac thuy thu đeu bit tai bang sap ong, ngoai tru Odysseus, vi muon nghe tieng ca cua Siren nen chang troi minh vao cot buom va lenh cho thuy thu đoan khong đuoc coi troi đe ngan khong cho chang bi loi keo xuong bien. Sau đo ho bang qua vung nuoc giua quai vat sau đau Scylla va xoay nuoc Charybdis. Scylla đa cuop đi sau nguoi trong đoan.
Tiep theo, ho đo bo len hon đao Thrinacia, du Odysseus đa dan thuy thu đoan phai tranh xa hon đao. Zeus lam noi len mot con bao khien ho khong the roi đi, trong khi nguon thuc an Circe cap cho đa can kiet. Trong khi Odysseus đi cau nguyen, nguoi cua chang phot lo loi canh bao cua Tiresias va Circe, đi tim bat an thit bay linh vat cua Helios. Than Mat troi đoi Zeus phai trung phat nhung ke bang bo nay. Sau đo, tau bi đam va va tat ca đeu chet đuoi, ngoai tru Odysseus. Odysseus bam đuoc vao mot cay va va troi dat vao bo bien Ogygia. Tu đo chang bi nu than Calypso giam cam tren đao.


= Tro lai Ithaca (quyen 13-20) =

Sau khi lang nghe cau chuyen cua chang, nguoi Phaeacia muon tang cho Odysseus so bau vat vuot qua ca phan chien loi pham chang gianh đuoc tu thanh Troia ma nay đa khong con lai gi. Trong khi chang ngu say, ho đua chang tro ve va cap vao mot bo hoang o Ithaca.
Odysseus tinh day va nghi rang minh đa bi bo lai tai mot vung đat xa la. Athena hien len va tiet lo rang chang thuc su đang o Ithaca. Nu than giau cac bau vat cua chang trong mot hang đong gan đo va bien chang thanh mot nguoi an xin gia nua đe chang co the đi xem tinh hinh hien tai o nha the nao. Chang tim đuong đen leu cua nguoi chan lon Eumaeus, mot no le cua chang, nguoi nay thet đai chang tu te va ca ngoi Odysseus. Sau bua toi, Odysseus gia dang ke cho cac no le nghe mot cau chuyen hu cau ve chinh minh.
Telemakhos tro ve nha tu Sparta va tranh đuoc mot cuoc phuc kich do đam nguoi cau hon sap đat. Chang cap bo bien Ithaca va gap đuoc Odysseus. Odysseus tiet lo than phan cua minh voi Telemakhos (nhung giau kin voi Eumaeus), va ho quyet tam giet het tat ca bon cau hon. Telemakhos tro ve nha truoc. Cung voi Eumaeus, Odysseus quay lai nha minh trong hinh dang mot ke an xin. Chang bi đam nguoi cau hon che gieu, đac biet la Antinous. Odysseus gap Penelope va muon thu thai đo cua nang bang cach ke rang đa tung gap Odysseus o Crete. Khi đuoc hoi han ky luong, chang noi them rang gan đay chang đa o Thesprotia va biet đuoc đoi đieu ve nhung cuoc phieu luu cua Odysseus.
Than phan cua Odysseus bi nguoi vu gia trung thanh Eurycleia phat hien do ba nhan ra mot vet seo cu cua chu nhan khi đang rua chan cho chang. Eurycleia co gang noi voi Penelope, nhung Athena lam phep khong cho Penelope nghe thay. Odysseus bat Eurycleia phai giu kin bi mat nay.


= Giet đam cau hon (quyen 21-24) =

Ngay hom sau, đuoc Athena thuc giuc, Penelope tuyen bo ken chong thong qua mot cuoc thi ban cung bang cay cung cua Odysseus. Nguoi nao co the giuong cung va ban mot mui ten xuyen qua mot ta đau riu se chien thang. Odysseus tham gia cuoc thi: chang la nguoi duy nhat co the giuong cung va ban mui ten xuyen qua mot ta đau riu, va tro thanh nguoi chien thang. Sau đo, chang trut mo quan ao rach ruoi ra va giet Antinous bang mui ten tiep theo. Odysseus tiep tuc giet nhung ke cau hon khac bang nhung mui ten con lai, roi đen bang guom giao. Sau khi chien thang, Telemakhos treo co muoi hai ten gia nhan đa phan boi Penelope hoac an nam voi đam nguoi cau hon. Odysseus noi ro than phan voi Penelope. Nang van con nghi ngo va tim cach thu chang. Cuoi cung, nang cung nhan ra chong minh khi chang nhac đen viec chiec giuong cua hai vo chong đuoc chang tu minh đeo tu mot cay o liu van con nguyen re va tan la.


Ket cau Odyssey bao gom 12.109 dong đuoc viet bang ngon ngu Homeric Hy Lap (goi theo ten cua Homer), hay ngon ngu Hy Lap su thi, mot thu ngon ngu van chuong co xua ket hop giua phuong ngu Ionian va Aiolian. Su thi đuoc viet theo the tho sau nhip daktylos, la the tho su thi co voi mot kho bao gom sau nhip daktylos, moi nhip daktylos (tieng Hy Lap: δακτυλος, daktylos, “ngon tay”) gom mot am tiet dai, theo sau la hai am tiet ngan, đuoc xac đinh boi trong luong am tiet.
Su thi theo ket cau bat đau tu đoan giua cau chuyen tong the, cac su kien dien ra truoc đo đuoc mo ta thong qua hoi tuong va ke chuyen. 24 quyen tuong ung voi cac chu cai trong bang chu cai Hy Lap; viec phan chia co the do nguoi khac khong phai Homer thuc hien, nhung đuoc chap nhan rong rai.
Trong thoi ky Co đien, mot so quyen (rieng le va theo nhom) thuong đuoc đat ten rieng:

Quyen 1–4: Telemachy — cau chuyen tap trung vao goc nhin cua Telemakhos.
Quyen 9–21: Apologoi —Odysseus ke lai nhung cuoc phieu luu cua minh cho cac chu nha nguoi Phaeacia.
Quyen 22: Mnesterophonia ('Chem giet đam nguoi cau hon'; Tieng Hy Lap co: Mnesteres, 'nhung nguoi cau hon' + phonos, tan sat').
Quyen 22 ket thuc Bo su thi Hy Lap, mac du co mot so manh vo con sot lai ghi chep mot "ket thuc thay the" đuoc goi la Telegony. Khong tinh Telegony, nhieu hoc gia tin rang 548 dong cuoi cung cua Odyssey, tuong ung voi Quyen 24, la đuoc viet them boi mot nha tho sau nay.


Đia ly Cac su kien chinh cua Odyssey (ngoai tru nhung đoan ke long ghep cua Odysseus ve nhung chuyen phieu luu) đuoc cho la dien ra tai Peloponnesos va khu vuc ngay nay la Quan đao Ionia. Co nhieu kho khan trong viec xac đinh Ithaca, que huong cua Odysseus, noi nay co the la mot hon đao ma ngay nay goi la Ithake (tieng Hy Lap hien đai: Ιθακη). Nhung cuoc phieu luu cua Odysseus nhu đa ke voi nguoi Phaeacia, va vi tri hon đao Scheria cua nguoi Phaeacia, co nhieu mau thuan co ban xet theo khia canh đia ly: cac hoc gia, ke ca co đai lan hien đai, khong thong nhat đuoc lieu bat ky đia điem nao Odysseus ghe tham (sau Ismaros va truoc khi tro lai Ithaca) la co that hay khong. Đa co nhieu no luc trong viec lap ban đo hanh trinh cua Odysseus, nhung hien nay phan lon cac hoc gia đong y rang nhung boi canh nay, đac biet la cua Apologia (Quyen 9 đen Quyen 11), bao gom qua nhieu đac điem mang tinh than thoai khong the kiem chung đuoc. Nha co đien hoc Peter T. Struck đa lap mot ban đo tuong ung voi cac chuyen đi cua Odysseus, bao gom ca chuyen tro ve gan toi que huong roi lai bi thoi nguoc lai boi tui đung gio.


Cac yeu to anh huong Cac hoc gia đa nhan thay nhung yeu to bi anh huong manh me tu than thoai va van hoc Can Đong trong Odyssey. Martin West ghi nhan nhung điem tuong đong đang ke giua Su thi Gilgamesh va Odyssey. Ca Odysseus va Gilgamesh đeu co cuoc du hanh đen tan cung the gioi va hanh trinh đen vung đat cua nguoi chet. Trong chuyen hanh trinh đen coi am, Odysseus đa tuan theo chi dan cua Circe, von la nguoi song o ria the gioi va đuoc gan voi hinh anh mat troi. Giong nhu Odysseus, Gilgamesh cung đuoc chi dan cach đi đen vung đat cua nguoi chet tu mot nhan vat sieu nhien: nu than Siduri, giong nhu Circe, cu ngu ben bo bien o noi tan cung mat đat, trong ngoi nha gan lien voi mat troi. Gilgamesh đen nha Siduri bang cach đi qua mot đuong ham xuyen Nui Mashu, ngon nui cao noi mat troi xuat phat moi ngay. West cho rang nhung điem tuong đong nay la do Odyssey chiu anh huong lon tu Gilgamesh.

Nam 1914, nha co sinh vat hoc Othenio Abel phong đoan Cyclop bat nguon tu viec nguoi Hy Lap co đai tim thay mot hop so loai voi. Phan mui khong lo o giua tran co the trong giong nhu hoc mat cua mot nguoi khong lo, đoi voi nhung nguoi chua nhin thay voi bao gio. Mat khac, cac hoc gia co đien tu lau đa thong nhat rang cau chuyen ve Cyclop bat nguon tu mot cau chuyen dan gian, ton tai đoc lap voi Odyssey va sau đo moi đuoc them vao su thi. Nhung cau chuyen tuong tu cung đuoc tim thay trong cac nen van hoa tren khap chau Au va Trung Đong. Theo cach giai thich nay, Cyclop ban đau chi đon gian la mot giong nguoi khong lo hoac yeu tinh, giong nhu Humbaba trong Gilgamesh. Graham Anderson đua ra y tuong rang viec no chi co mot mat đa đuoc them vao đe giai thich tai sao sinh vat nay lai de bi mu nhu the. 


Chu đe va khuon mau = Hoi huong =

Hoi huong (tieng Hy Lap co đai: νοστος, nostos) la chu đe trung tam cua Odyssey. Anna Bonafazi tu Đai hoc Cologne viet rang, trong Homer, nostos la "tro ve nha tu Troia, bang đuong bien".
Agatha Thornton đa xem xet chu đe nostos đat trong boi canh cua cac nhan vat khac ngoai Odysseus, đe đua ra nhung tinh huong thay the gia đinh co the xay ra sau khi ket thuc Odyssey. Mot vi du la chuyen hoi huong cua Agamemnon. Vua ve đen nha, ong ta đa bi vo la Clytemnestra va ga nhan tinh Aegisthus hop muu giet chet. Con trai cua Agamemnon, Orestes, đa giet me va Aegisthus đe tra thu cho cha minh. Boi canh nay cho thay su tuong quan giua cai chet cua đam cau hon va cua Aegisthus, đat Orestes lam mot vi du nhan tien cho Telemakhos. Ngoai ra, vi biet ve su phan boi cua Clytemnestra, Odysseus tro ve nha trong lop vo nguy trang đe khao nghiem long chung thuy cua Penelope. Chinh nho long chung thuy đo ma Odysseus co the hoi huong thanh cong va lung lay, khong giong nhu Achilles noi danh nhung bo xac noi đat khach hay Agamemnon ve đuoc đen nha đe roi mat mang.


= Phieu luu =
Chi co hai chuyen phieu luu cua Odysseus đuoc ke boi nguoi dan truyen, con lai đuoc hoi tuong boi chinh Odysseus. Hai canh đuoc nguoi ke chuyen mo ta la canh Odysseus tren hon đao cua Calypso va cuoc gap go cua Odysseus voi nguoi Phaeacia, the hien mot chuyen bien quan trong trong cuoc hanh trinh cua Odysseus: đuoc che cho đe ve nha.
Ten cua Calypso bat nguon tu tieng Hy Lap kalupto (καλυπτω), co nghia la 'che đay' hoac 'che giau', cai ten nay cung goi y cho hanh đong cua ba: giau Odysseus biet tich khoi the gioi ben ngoai. Sau khi roi hon đao cua Calypso, cuoc gap go cua Odysseus voi nguoi Phaeacia đuoc tac gia mo ta la “ho tong ma khong gay thuong hai đen bat ky ai", the hien bien chuyen tu viec khong đuoc tro ve đen co the tro ve nha. Ngoai ra, trong cuoc hanh trinh, Odysseus gap rat nhieu nhan vat gan gui voi than thanh, cho thay Odysseus đang o trong mot the gioi phi nhan loai, đieu nay anh huong truc tiep đen viec ong khong the hoi huong. Nhung nhan vat co moi lien he voi than thanh nay bao gom nguoi Phaeacia song gan đao Cyclop, ma vua Alcinous la chat cua vua khong lo Eurymedon va la chau trai cua Poseidon. Mot so nhan vat khac ma Odysseus gap phai la ten khong lo mot mat Polyphemus, con trai cua Poseidon; phu thuy Circe co the bien đan ong thanh suc vat; va nhung ten khong lo an thit nguoi Laestrygonia.


= Long hieu khach =
Trong suot chieu dai su thi, Odysseus gap nhieu tinh huong the hien xenia ("long hieu khach"), cho thay cac chuan muc ve cach chu nha nen va khong nen đoi xu voi khach nhan. Nguoi Phaeacia the hien long hieu khach mau muc qua viec cho Odysseus noi an chon ngu, tang nhieu vat bau va đua ong ve tan nha an toan, đay la nhung đieu đung đan mot chu nha nen lam. Polyphemus the hien long hieu khach te hai, "mon qua" duy nhat han cho Odysseus la se đe danh ong đen cuoi cung moi an thit. Calypso cung la mot vi du đien hinh ve cach cu xu kem khi ba ta giam long Odysseus tren đao. Mot khia canh quan trong khac trong long hieu khach la vuong quyen đong nghia voi su hao phong. Mot vi vua phai la mot chu nha hao phong voi khach nhan va co kha nang chieu đai khach khua bang tai san cua minh. Đieu nay the hien ro nhat khi Odysseus trong hinh dang nguoi an xin, xin thuc an tu Antinous, mot trong nhung ke cau hon, va Antinous tu choi. Odysseus noi rang tuy be ngoai Antinous trong nhu mot vi vua nhung thuc te thi kem xa vi ong ta hep hoi.
Theo J.B. Hainsworth, long hieu khach tuan theo mot khuon mau rat cu the:

Khach đen va đuoc đon tiep.
Tam rua hoac mac quan ao moi cho khach.
Moi khach an uong.
Co the hoi tham vi khach, va chu nha nen to chuc cac hinh thuc tieu khien phu tro.
Khach nen đuoc bo tri mot cho đe ngu, ca khach va chu nha nghi qua đem.
Khach va chu nha trao đoi tang pham, chu nha đam bao cho khach mot chuyen hanh trinh an toan ve nha, va khach khoi hanh.


= Khao nghiem =

Mot chu đe khac xuyen suot Odyssey la khao nghiem. Viec nay dien ra o ca hai chieu, Odysseus khao nghiem long trung thanh cua nguoi khac va nhung nguoi khac khao nghiem than phan cua Odysseus. Mot vi du la khi Odysseus tro ve nha, thay vi ngay lap tuc tiet lo than phan, ong gia dang nguoi an xin va thu xem nhung ai trong nha van con trung thanh voi minh va ke nao đa giup đo đam cau hon. Sau khi Odysseus tiet lo danh tinh, cac nhan vat thu lai Odysseus đe xem lieu ong co đung thuc su la nguoi vua noi khong. Vi du, Penelope khao nghiem Odysseus bang cach noi rang ba se chuyen giuong sang phong khac cho ong nam. Đay la mot viec khong the vi chiec giuong đuoc đeo tu mot than cay co thu song đang con nguyen re, bi mat nay chi co rieng minh Odysseus biet, do đo chung minh than phan cua ong.
Trong thien su thi, khao nghiem đi kem voi nhung dang canh cu the theo mot khuon mau đien hinh:

Odysseus do du khi nghi ngo long trung thanh cua nguoi khac.
Odysseus thu long trung thanh cua nguoi khac bang nhung cau hoi.
Cac nhan vat tra loi cau hoi cua Odysseus.
Odysseus tiet lo than phan.
Cac nhan vat thu than phan cua Odysseus.
Cam xuc dang trao sau khi moi nguoi nhan ra Odysseus, thuong la than tho hoac vui mung.
Cuoi cung, cac nhan vat đoan tu va cung hop tac.


= Điem bao =

Nhung điem bao xuat hien thuong xuyen trong Odyssey va thuong gan voi hinh anh chim choc. Theo Thornton, đac điem quan trong nhat cua điem bao la ai nhan đuoc no va theo cach nao. Vi du, loai chim mang điem bao cho Telemakhos, Penelope, Odysseus va nhung ke cau hon. Telemakhos va Penelope cung nhan đuoc điem bao duoi dang loi noi, hat hoi va nhung giac mo. Tuy nhien, Odysseus la nhan vat duy nhat nhan đuoc điem bao qua sam set. Đieu nay rat quan trong boi vi tia set la bieu tuong cua than Zeus, đai dien cho vuong quyen cua Odysseus. Odysseus đuoc lien ket voi Zeus trong ca Iliad va Odyssey.
Điem bao la mot vi du khac ve dang canh trong Odyssey. Hai phan quan trong cua mot dang canh điem bao la nhan biet điem bao va dien giai no. Trong Odyssey, tat ca cac điem bao tu chim choc - ngoai tru điem bao đau tien - đeu la canh loai chim lon tan cong loai chim nho. Đi kem voi moi điem bao la mot uoc nguyen hoac the hien ro rang hoac qua ngu y. Vi du, Telemakhos muon đuoc bao thu va cha minh quay ve, Penelope mong Odysseus tro ve, va đam cau hon cau cho Telemakhos chet đi.


Lich su = Sang tac =
Thoi điem ra đoi cua su thi la mot van đe gay nhieu tranh cai. Vao giua the ky thu 8 truoc Cong nguyen, cu dan cua Hy Lap bat đau su dung mot phien ban sua đoi tu bang chu cai Phoenicia đe ghi chep. Su thi Homer co the la mot trong nhung tac pham đau tien cua nen van hoc luc bay gio, va neu nhu vay thi chung đuoc sang tac vao khoang cuoi the ky thu 8 truoc Cong nguyen. Tren mot chiec coc đat set đuoc tim thay o Ischia, Y, co ghi dong chu "Coc cua Nestor, đang dung đe uong." Mot so hoc gia, chang han nhu Calvert Watkins, đa lien he chiec coc nay voi mo ta ve chiec coc vang cua anh hung Nestor trong Iliad. Neu chiec coc nay thuc su dan chieu đien tich Iliad thi su thi co the co nien đai it nhat la nam 750–700 truoc Cong nguyen.
Viec xac đinh nien đai cung phuc tap khong kem boi thuc te la su thi Homer, hoac cac phan va đoan trong đo, thuong xuyen đuoc dien ca trong vai tram nam. Đen ngay nay ban Odyssey con ton tai cung khong co thay đoi gi đang ke. Bo qua nhung khac biet nho, su thi Homer đa tro thanh quy đien tai truong lop Athens co đai vao the ky thu 6 truoc Cong nguyen. Vao nam 566 truoc Cong nguyen tai Athens, Peisistratos đa to chuc mot le hoi ton giao va dan gian đuoc goi la Panathenaia đe vinh danh nu than Athena, trong đo co cac tiet muc bieu dien su thi Homer. Đieu nay cho thay thoi điem đo đa co mot phien ban cu the cua su thi tro thanh van ban quy chuan đuoc dung chinh thuc.


= Phien ban va di ban =

Iliad va Odyssey đa đuoc sao chep rong rai va đuoc su dung lam sach giao khoa tai cac vung noi tieng Hy Lap trong suot thoi co đai. Cac hoc gia đa viet cac bai binh tho ngay tu thoi Aristotle vao the ky thu 4 truoc Cong nguyen. Vao the ky thu 3 va thu 2 truoc Cong nguyen, cac hoc gia Thu vien Alexandria — đac biet la Zenodotus cua Ephesus va Aristarchus cua Samothrace — đa bien tap cac thien su thi Homer va them chu thich, binh giai, gop phan hinh thanh ban quy đien cua su thi.
Iliad va Odyssey van đuoc nghien cuu rong rai va đuoc su dung lam sach giao khoa tai Đong La Ma trong suot thoi Trung co. Hoc gia Hy Lap Đong La Ma - tong giam muc Eustathios cua Thessalonike (khoang 1115–1195/6 Cong nguyen) đa viet phe binh ti mi ve ca hai su thi Homer, sau nay đuoc coi la quan điem chinh thong; Chi rieng bai phe binh ve Odyssey đa keo dai gan 2.000 trang kho lon trong mot an ban the ky XX. Ban in đau tien cua Odyssey, đuoc goi la editio princeps, đuoc bien tap nam 1488 boi hoc gia nguoi Hy Lap Demetrios Chalkokondyles, ong sinh o Athens va hoc tai Constantinople. An ban cua ong đuoc in tai Milan tai mot nha in Hy Lap ten la Antonios Damilas.
Ke tu cuoi the ky 19, nguoi ta tim thay nhieu tai lieu giay coi chua cac đoan hoac tham chi toan bo cac chuong cua Odyssey o Ai Cap, voi noi dung co sai khac so voi cac phien ban thoi trung co. Nam 2018, Bo Van hoa Hy Lap cong bo đa phat hien mot phien đat set gan Đen tho than Zeus o Olympia chua 13 kho tho tu khuc 14 cua Odyssey. Xac đinh ban đau cho thay no co nien đai tu the ky thu 3 Cong nguyen, nhung thoi gian cu the van can phai giam đinh them.


Anh huong Kho co the đo đem đuoc anh huong cua su thi Homer vi chung đa an sau vao tiem thuc va gia tri van hoa đai chung. Odyssey va Iliad hinh thanh nen tang giao duc cua cong dan trong xa hoi Đia Trung Hai co đai, tu đo đong gop vao nen tang giao duc cua phuong Tay. Su thi đa tro thanh mot bo phan cua nen van hoa, hien huu o trong ngay ca nhung nguoi chua tung đoc no. Nhu vay, anh huong cua Odyssey trai rong trong suot hon mot thien nien ky ke tu khi ra đoi. Su thi đung đau cuoc binh chon cua cac chuyen gia do BBC Culture thuc hien đe tim ra cau chuyen co suc anh huong lau ben nhat trong lich su van hoc. No đuoc cac nha phe binh van hoc phuong Tay coi la tac pham kinh đien vuot thoi gian, va la mot trong nhung tac pham van hoc lau đoi nhat con ton tai van đuoc tim đoc va yeu men tai phuong Tay.


= Van hoc =
Trong Canto XXVI cua Inferno, Dante Alighieri gap Odysseus o tang đia nguc thu tam, noi Odysseus bi đay ai sau mot ket thuc thay the cua Odyssey, trong đo ong khong ve lai đuoc Ithaca ma van lang thang khong ngung nghi. Edith Hall cho rang viec Dante dan chieu đien tich Odysseus co the hieu nhu la mot su tai hien chu nghia thuc dan thoi ky Phuc hung, voi Cyclop la hinh anh cua "chung toc da man o tan cung the gioi", va that bai cua ho tuong trung cho "su thong tri cua La Ma tai Tay Đia Trung Hai”.
Cuon tieu thuyet chu nghia hien đai Ulysses (1922) cua nha tho Ireland James Joyce bi anh huong đang ke boi Odyssey. Joyce đa tiep xuc voi hinh tuong Odysseus tu trong sach Cuoc phieu luu cua Ulysses cua Charles Lamb, mot tac pham chuyen the danh cho thieu nhi, đieu nay co the hinh thanh cai len tieng Latinh Ulysses trong tam tri Joyce. Ulysses, ke lai Odyssey voi boi canh o Dublin, đuoc chia thanh 18 phan ("tap"), dan chieu đen 24 cuon Odyssey. Joyce noi rang ong thong thao ban goc tieng Hy Lap su thi co, nhung nhieu hoc gia khong đong y vi cach dung tu cua ong cho thay đieu nguoc lai. Tac pham va loi van theo dong y thuc đuoc coi la đat nen mong cho chu nghia hien đai.
Cac tac gia thoi hien đai đa xem xet lai Odyssey duoi goc nhin tap trung vao cac nhan vat nu. Nha van Canada Margaret Atwood đa su dung chat lieu tu Odyssey cho cuon tieu thuyet The Penelopiad (2000). Tieu thuyet tap trung vao nguoi vo cua Odysseus, Penelope, va muoi hai nu no le bi Odysseus treo co o phan cuoi su thi, mot canh tuong khien ba am anh. Tieu thuyet cua Atwood binh luan ve tac pham goc, trong đo viec Odysseus tro lai Ithaca thanh cong tuong trung cho viec khoi phuc che đo phu he. Tuong tu, tieu thuyet Circe cua Madeline Miller (2018) xet lai moi quan he giua Odysseus va Circe o Aeaea. La mot đoc gia, Miller cam thay kho hieu vi su thieu hut đong co o Circe, nen đa tim cach giai thich su thieu nhat quan cua nhan vat thong qua tieu thuyet cua minh. Tac pham viet lai đoan Circe bien thuy thu thanh lon tu mot hanh đong ac y thanh mot hanh đong tu ve, vi ba khong co suc manh sieu nhien đe đay lui nhung ke tan cong.


= Chuyen the phim va truyen hinh =
Ulysses (1954) la mot bo phim chuyen the voi su tham gia cua Kirk Douglas trong vai Ulysses, Silvana Mangano trong vai Penelope va Circe, va Anthony Quinn trong vai Antinous.
L'Odissea (1968) la loat phim truyen hinh ngan hop tac Y-Phap-Đuc-Nam Tu, đuoc ca ngoi vi bam sat su thi goc.
Ulysses 31 (1981) la mot bo phim hoat hinh Nhat-Phap chuyen đoi boi canh co đai thanh kich khong gian the ky 31.
Nostos: The Return (1989) la mot bo phim Y ke ve cuoc hoi huong cua Odysseus do Franco Piavoli đao dien. Bo phim dua tren cach ke chuyen bang hinh anh va tap trung nhieu vao thien nhien.
Ulysses 'Gaze (1995), do Theo Angelopoulos đao dien, co nhieu yeu to cua Odyssey đat trong boi canh cua cac cuoc Chien tranh Balkan thoi ky đo.
The Odyssey (1997) la mot loat phim truyen hinh ngan do Andrei Konchalovsky đao dien, Armand Assante trong vai Odysseus va Greta Scacchi trong vai Penelope.
Hoi nguoi anh em, anh o đau? (2000) la mot bo phim hai - chinh kich toi pham đuoc viet, san xuat, đong bien tap va đao dien boi Coen Brothers, dua tren su thi Homer.


= Opera va am nhac =
Il ritorno d'Ulisse in patria, đuoc trinh dien lan đau tien vao nam 1640, la mot vo opera cua Claudio Monteverdi dua tren nua sau cua Odyssey cua Homer.
Rolf Riehm đa sang tac mot vo opera dua tren than thoai, Sirenen - Bilder des Begehrens und des Vernichtens (Sirens - Hien than cua Duc vong va Diet vong), đuoc cong chieu tai Oper Frankfurt vao nam 2014.
Ban giao huong thu hai cua Robert W. Smith The Odyssey, ke lai bon canh tieu bieu cua su thi thanh bon chuong: "The Iliad", "The Winds of Poseidon", "The Isle of Calypso", va "Ithaca".


Xem them Aeneid
Gulliver's Travels
Sinbad the Sailor


Dan nguon = Trich dan =


Đoc them Austin, N. 1975. Archery at the Dark of the Moon: Poetic Problems in Homer’s Odyssey. Berkeley: University of California Press.
Clayton, B. 2004. A Penelopean Poetics: Reweaving the Feminine in Homer's Odyssey. Lanham: Lexington Books.
— 2011. "Polyphemus and Odysseus in the Nursery: Mother’s Milk in the Cyclopeia." Arethusa 44(3):255–77.
Bakker, E. J. 2013. The Meaning of Meat and the Structure of the Odyssey. Cambridge: Cambridge University Press.
Barnouw, J. 2004. Odysseus, Hero of Practical Intelligence. Deliberation and Signs in Homer's Odyssey. Lanham, MD: University Press of America.
Dougherty, C. 2001. The Raft of Odysseus: The Ethnographic Imagination of Homer's Odyssey. New York: Oxford University Press.
Fenik, B. 1974. Studies in the Odyssey. Hermes: Einzelschriften 30. Wiesbaden, West Germany: F. Steiner.
Griffin, J. 1987. Homer: The Odyssey. Landmarks in World Literature. Cambridge: Cambridge University Press.
Louden, B. 2011. Homer’s Odyssey and the Near East. Cambridge: Cambridge University Press.
— 1999. The Odyssey: Structure, Narration and Meaning. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Minchin, E. 2010. "The Expression of Sarcasm in the 'Odyssey'." Mnemosyne 63(4):533–56.
Muller, W. G. 2015. "From Homer’s Odyssey to Joyce’s Ulysses: Theory and Practice of an Ethical Narratology." Arcadia 50(1):9–36.
Perpinya, Nuria. 2008. Las criptas de la critica. Veinte lecturas de la Odisea [The Crypts of Criticism: Twenty Interpretations of the 'Odyssey']. Madrid: Gredos. Lay summary via El Cultural (tieng Tay Ban Nha).
Reece, Steve. 1993. The Stranger's Welcome: Oral Theory and the Aesthetics of the Homeric Hospitality Scene. Ann Arbor: University of Michigan Press.
— 2011. "Toward an Ethnopoetically Grounded Edition of Homer’s Odyssey." Oral Tradition 26:299–326.
— 2011. "Penelope's Early Recognition’ of Odysseus from a Neoanalytic and Oral Perspective." College Literature 38(2):101–17.
Said, S. 2011 [1998].. Homer and the Odyssey. New York: Oxford University Press.
Turkeltaub, D. 2014. “Penelope's ‘Stout Hand’ and Odyssean Humour.” The Journal of Hellenic Studies 134:103–19.
West, E. 2014. “Circe, Calypso, Hidimba.” Journal of Indo-European Studies 42(1):144–74.


Lien ket ngoai The Odyssey (tieng Hy Lap co) tai Perseus Project
[1] The Odyssey, ban dich tieng Anh boi William Cullen Bryant

 The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer, dich boi George Chapman tai Du an Gutenberg

 The Odyssey, dich boi Alexander Pope tai Du an Gutenberg

 The Odyssey, dich boi William Cowper tai Du an Gutenberg

 The Odyssey, dich boi Samuel H. Butcher and Andrew Lang tai Du an Gutenberg

 The Odyssey, dich boi Samuel Butler tai Du an Gutenberg
The Odyssey, dich boi A. T. Murray (1919) tai Perseus Project
 The Odyssey - sach noi thuoc pham vi cong cong tai LibriVox
BBC audio file — In our time BBC Radio 4 [chuong trinh thao luan, dai 45 phut]
The Odyssey Comix — Odyssey phien ban truyen tranh
"Homer's Odyssey: A Commentary" boi Denton Jaques Snider tai Project Gutenberg