Thuc an đuong pho (hay con goi la thuc an via he hay thuc an le đuong) la nhung loai thuc an, đo uong đa che bien san hoac san sang che bien va phuc vu tai cho theo yeu cau cua khach hang đuoc bay ban tren via he, le đuong tren cac đuong pho, khu pho đong nguoi hoac nhung noi cong cong khac, chang han nhu mot sieu thi, cong vien, khu du lich, điem giai tri, khu pho an uong ngoai troi... thong thuong thuc an đuong pho đuoc bay ban tren cac tiem an di đong, quan an tam thoi hay la tu mot gian hang di đong cho đen cac loai xe đay ban đo an, thuc uong. Theo khai niem cua To chuc Y te the gioi (WHO), thuc an đuong pho la nhung đo an, thuc uong đuoc lam san hoac che bien, nau nuong tai cho, co the an ngay va đuoc bay ban tren đuong pho, nhung noi cong cong.


Đac điem Hau het cac thuc an đuong pho la cac mon phuc vu tai cho va la thuc an nhanh. Thuc an đuong pho chi phi it hon mot bua an trong nha hang va nhanh chong, tien loi, gia ca phai chang nen suc canh tranh cao va đuoc tieu thu voi so luong lon. Theo To chuc Luong thuc va Nong nghiep Lien Hop Quoc (FAO) thi khoang 2,5 ty nguoi an thuc an đuong pho moi ngay. Thuc an đuong pho co moi lien he mat thiet Take-out (đo mang đi), đo an vat (hang rong, qua vat), đo an nhe (snack), thuc an nhanh, no đuoc phan biet bang huong vi đac trung cua đia phuong, vung mien va đuoc mua tren đuong pho, ma khong can nhap bat ky tru so hay cong trinh xay dung gi. Tu lau, thuc an đuong pho la mot nhu cau cua nguoi dan đo thi, viec phat trien cac loai hinh thuc an đuong pho la mot nhu cau tat yeu cua xa hoi, đem lai nhieu thuan tien cho nguoi tieu dung. Tuy nhien, ben canh su thuan tien nay la nhung moi nguy hai toi suc khoe, tinh mang khach hang, tham chi la ca cong đong. Co ba loai thuc an đuong pho co ban la ban trong cua hang co đinh, ban tren he pho va ban rong.
Thuc an đuong pho ngay cang tro nen pho bien cung voi nep song đo thi hoa vi cac mat tich cuc cua no đoi voi xa hoi:

No cung cap mot nguon thuc an thuong giau chat dinh duong voi gia ca phai chang va mang huong vi đac biet (do kinh nghiem rieng cua nguoi che bien). Thuc an đuong pho thuong đa dang va tien loi cho nhung nguoi co thu nhap thap va eo hep thoi gian, đong thoi cung hap dan ca khach du lich va nhung nguoi co kinh te kha.
Thuan tien cho nguoi tieu dung, nguon thuc an đa dang, hap dan, đong vai tro quan trong trong viec cung cap thuc an cho xa hoi.
Tao đuoc nguon thu nhap đang ke cho nhieu nguoi, đac biet la đoi tuong phu nu, nguon lao đong chinh tham gia vao dich vu an uong đuong pho (nhat la phu nu, nhung nguoi di cu tu nong thon ra đo thi). Loai hinh nay đa mang đen co hoi lam an, tao buoc khoi đau cho nhung ai co von kinh doanh it vi đau tu nganh nay can it von va khong can nhieu trang thiet bi.
Đoi khi thuc an đuong pho con la net van hoa am thuc đac trung cua moi vung mien, moi quoc gia.
Ben canh mat tich cuc, no cung tieu cuc cua no, đo la 

Van đe ve sinh an toan thuc pham. Nguoi ban thuong con han che kien thuc co ban ve ve sinh an toan thuc pham, đieu kien kinh te han hep nen co the thuc an de bien chat lam anh huong suc khoe nguoi tieu dung. Viec san xuat va bay ban thieu ha tang co so va ve sinh moi truong (cung cap nuoc sach, xu ly rac, chat thai, cong trinh ve sinh...),
Hoat đong nay cung kho kiem soat do su đa dang, co đong tam thoi, mua vu...
Moi nguy co cho suc khoe cong đong (ngo đoc thuc pham, cac benh lay truyen qua thuc pham), anh huong toi canh quan va van minh đo thi.


Tren the gioi Thuc an đuong pho thong dung tren the gioi, trong đo co the ke đen mot so mon đac san nhu la:


= Chau My =

Chau My co nhieu mon ngon nhu mon Taco o San Miguel de Allende, Mexico, la nhung khoanh thit tu mot khoi thit heo mau đo nhat đang đuoc nuong tren mot cai xien roi đat vao giua hai lop banh mong lam bang bap, sau đo rac them mot it xot dua co vi man. O Cartagena, Colombia thi co mon Arepas la cai banh trang tron va dep lam bang bot bap, chua đay pho mai hoac trung roi đuoc nuong hay chien gion tan. Thit heo uop nuong va ga nuong o Ocho Rios, Jamaica, mon an nay xuat xu tu nhung nguoi no le Maroons đao thoat khoi Jamaica vao the ky 17 đa song bang thit lon rung va đe bao quan thuc an, ho xat len thit mot hon hop gia vi. Ngay nay, mon thit nuong o Jamaica đuoc uop voi đu thu gia vi nhu nhuc đau khau, hung tay. Thuong thi ga đuoc dung nhieu hon heo va lo nuong lam bang cac thung dau an thay vi bep cui truyen thong.


= Chau Au =

Chau Au cung noi tieng voi nhieu mon nhu: Sandwich long bo o Florence, Y, la mon đuoc lam tu viec ham bao tu bo voi toi va huong lieu đen khi tham, mem roi cho vao mot o banh gion tan, điem them chut xot ot đo hay xot xanh bang bach hoa, ngo tay va ca trong (anchovy). Xuc xich Currywurst (xuc xich thit heo) o Berlin, Đuc, đay khong phai loai xuc xich thong thuong ma la thu xuc xich dai khoang 40cm, khi an đuoc cat thanh tung khoanh, cho them xot ca co tron bot ca ri va ot bot. Ngoai ra con co the ke đen mon khoai tay chien o Brussels, Bi. Khoai đuoc chien hai lan voi dau phong tinh che hay mo bo, tro nen xop va gion ma khong beo, roi đuoc đo len tren xot mayonaise, xot tartar (tron voi hanh, dua leo...), xot ca chua - dua... hay bat cu thu xot nao trong khoang muoi thu xot đuoc bay ra.


= Chau A =

Singapore la noi tu hop đong đao nguoi dan chau A: Trung Quoc, Indonesia, An Đo, Malaysia. Tai Old Airport Road Food Centre, co mon an kieu An: ca ri đau ca soi, com ga Hai Nam (Trung Quoc), cua xot ot. O The Matter Road Seafood Barbecue co mon cua đo mui toi quyen ru va rat nhieu thu xot khac. Con o Toa Payoh Rojak chi ban rojak, mot loai salad gom trai thom, dua leo cung voi nhieu loai rau trai khac, tron voi mot loai xot lam bang me va tom quet nhuyen. O Bangkok, Thai Lan co mon goi đu đu xanh  hay con goi la Som tam la mon đu đu xanh gia tron voi đau phong, tom kho, chut nuoc mam, đuong thot not va nuoc cot chanh roi cho vao bich nilong đe khach hang mang đi. Mon Bhel Puri o Mumbai, An Đo gom com, sev (mi soi nho chien), khoai tay, hanh tim va ngo. Truoc khi an, tuong ot me đuoc cho vao đia đe khong chi kich thich khau vi ma con lam com va sev mem đi, tro thanh mot hon hop vua mem vua gion. Cac mon an đuong pho la mot trong nhung net cua du lich Campuchia voi nhieu mon ngon va đoc đao nhu: Chau chau chien ot va rang gion va bo cap chien nhung mon an con trung noi tieng cua Campuchia, banh tom bao bot, Nuoc thot not ngot, chat loc tu hoa thot not nen huong vi rat tinh khiet, đuoc nau thanh đuong, nuoc la dung đe giai khat đuoc ban rat nhieu tren đuong pho Campuchia.


Tai Viet Nam = Vai tro =

Thuc an đuong pho va cac hang rong la net van hoa rieng cua cong đong nguoi Viet. No phan anh loi song va su phat trien xa hoi o Viet Nam viec su dung thuc an đuong pho la thoi quen cua nhieu nguoi Viet Nam. Viec phat trien loai hinh dich vu thuc an đuong pho la nhu cau tat yeu cua cuoc song, vi thuan loi, re tien, giai quyet cong an viec lam,...  đac biet đoi voi cac nuoc đang trong qua trinh cong nghiep hoa hien đai hoa Đac biet la o cac đo thi đong dan va gia ca sinh hoat tang cao khien nhieu nguoi dan chap nhan su dung cac loai thuc an đuong pho. Theo mot so lieu đieu tra cua Trung tam dinh duong Thanh pho Ho Chi Minh thi tai đay co toi 95,5% nguoi dan đang su dung thuc an đuong pho trong đo 51% dung lam bua an hang ngay, 82% dung lam bua an sang. O Viet Nam co nhieu mon ngon nhu nem chua ran o Ha Noi, ngoai ra cac mon an đuong pho vo cung đa dang, phong phu nhu Hu tiu, bun, chao, mi Quang, banh canh, banh mi kep, hu tieu go....


= Thuc trang =

Tuy nhien, ben canh nhung loi ich ma thuc an đuong pho mang lai cung đong nghia voi nhieu nguy co khong bao đam suc khoe cho nguoi tieu dung o Viet Nam, nhat la o cac quan hang nho le tu phat thi nguy co mat ve sinh an toan thuc pham cang cao đo cung la nhung moi nguy toi suc khoe, tinh mang nguoi su dung, tham chi la toi ca cong đong. Tai cac đo thi lon, quan an via he moc len rat nhieu, du mat ve sinh nhung luon đong khach. Cac quy đinh ve xu phat hanh vi vi pham lien quan đen thuc an đuong pho đeu khong kha thi Nguy co ngo đoc thuc pham tu cac loai thuc an đuong pho o Viet Nam la rat cao.
Tai Viet Nam tu nong thon đen thanh thi, tu mien xuoi đen mien nguoc, tu hai đao đen mien nui o đau cung co thuc an đuong pho duoi nhieu hinh thuc đa va đang đuoc phat trien rat manh va đa dang, đuoc bay ban nhieu tren via he, truoc mot so co quan đon vi cua cac đuong pho, cac cho, cac ben tau, ben xe, truoc cac cong truong hoc, benh vien... san sang đap ung nhu cau cua khach hang bat cu luc nao, moi luc, moi noi, con khach hang thi van an uong ngay tai cac quan via he ma khong quan tam hoac chu y gi đen ve sinh va moi truong bi o nhiem bui đuong va khoi do xe co cac loai qua lai gay ra. Thuc te Viet Nam hien nay, cac cua hang an di đong, ganh hang rong, xe đay kem ve sinh van rong ruoi tren khap cac con đuong cua thanh pho, tien sat cong cac truong, cho, benh vien.
Theo mot Đieu tra Bo Y te Viet Nam ve thuc an đuong pho tai 11 đia phuong thi hau het ban tay cua nguoi kinh doanh, che bien thuc an đuong pho đeu bi nhiem vi khuan E.coli nhu Ha Noi la 43,42%, Sai Gon 67,5%, Đa Nang 70,7%, cac thuc pham, thuc an cho du đa đuoc nau chin nhung qua kiem tra van phat ra nhieu vi khuan gay benh nguy hai. Tai Nam Đinh, 100% mau cac loai gio, cha, nem chua, long heo chin co vi khuan E.coli, con tai Thanh pho Ho Chi Minh la 90% bi nhiem E.Coli, ngoai ra mat hang kem ban tai cac cong truong hoc o đay cung nhiem toi 96% co vi khuan gay benh tieu hoa. Cung theo mot so lieu cua nha chuc trach trong nam 2002 cho biet qua kiem tra 371 bep an tap the, co so đat yeu cau ve sinh la 85%, trong 53 mau banh pho đuoc xet nghiem van con 48,2% so mau chua đat tieu chuan ve ly - hoa, 79 mau tuong ot tai cac quay pho co 85% so mau khong đat yeu cau. Xet nghiem pham mau trong banh keo, bong, kem, nuoc giai khat van con 5/94 mau khong đat yeu cau. Trong 50 mau che thap cam cac loai phat hien 6 mau su dung cy-clam-ma-ty (chat tao ngot) khong đuoc phep su dung. 

Rieng tai Thanh pho Ho Chi Minh co đen 84,3% thuc an đuong pho khong đam bao ve sinh an toan thuc pham, 85,7% ban hang o long le đuong, trong đo 27% ban o cac noi gan cong, ranh, bai rac, nha ve sinh cong cong va đa co gan 30% khach hang khi an thuc an đuong pho bi ngo đoc (oi mua, tieu chay, đau bung) ngay sau khi su dung, 3,5% trong so đo phai nhap vien Trong nam 2010 đa thanh tra 25.434 co so kinh doanh thuc pham, phat hien 3.940 co so vi pham. Trong đo, vi pham nhieu nhat la san xuat, kinh doanh thuc pham o moi truong khong đam bao ve sinh (gan 20%), thiet bi dung cu chua đung thuc pham khong an toan ve sinh (16%), phan lon vi pham an toan ve sinh thuc pham thuoc ho kinh doanh nho, co đinh va nguoi ban thuc pham đuong pho.
Mot ket qua khac cung o tai Thanh pho Ho Chi Minh la co đen 26,8% truong hop thuc an đuong pho đuoc su dung đe ban tiep trong ngay hom sau, co 28,9% khach hang đa bi đau bung, oi mua, tieu chay sau khi an thuc an đuong pho (ti le nhap vien vi ngo đoc thuc an đuong pho la 3,5%), 43,5% nguoi ban su dung tay (khong dung dung cu gap thuc an) đe boc thuc an. Trong so đo co gan 1/2 nguoi ban hang co mong tay dai hoac mong tay ngan khong sach se. Khong nguoi ban hang nao đeo khau trang va tap de khi ban hang nhu quy đinh. Ngoai ra, gan 30% điem ban thuc an đuong pho đat gan bai rac, nha ve sinh, khu vuc cong ranh, 100% co so ban khong đu nuoc sach su dung... Tren thi truong van troi noi nhieu mat hang khong ro nguon goc, xuat xu hoac co su dung nhung phu gia ngoai danh muc cho phep cua Bo Y te nhu pham mau RhodamineB, han the, phooc-mon.
Theo ket qua đieu tra khac, thuc an chin đuong pho Ha Noi co ty le nhiem khuan E.coli tu 70-90% voi mon nom thap cam, nem chua, gio, nem chao. Cung theo đieu tra nay, ban tay nguoi lam dich vu thuc pham rat ban. Cung tai Thu đo, ty le ban tay nguoi lam dich vu thuc pham thuc an đuong pho nhiem E.coli chiem toi hon 40%. Cac chuyen gia thuc pham nhan đinh, voi thuc trang che bien thuc an nhu the, viec bi ngo đoc thuc pham, nhiem benh đuong ruot, nhiem cac loai giun, san la đieu kho tranh khoi. Tai Hue, 98% co so thuc an đuong pho khong đat chuan ve sinh. Hien tai co đen 98% co so kinh doanh thuc an đuong pho khong đat tieu chuan ve sinh an toan, ty le nhiem vi sinh vat trong mau thuc an o cac quan an đuong pho cung len toi gan 70%. Đac biet, hai loai thuc pham đuong pho thuong xuyen đuoc hoc sinh, sinh vien su dung la banh my va kem thi ty le khong đat tieu chuan ve sinh len đen gan 67%.
O mot so co so kinh doanh thuc an đuong pho thi cong nghe che bien ban, nguon thuc pham kem chat luong, đon cu la nhung vu viec đuoc bao chi phan anh nhu: Đe co noi nuoc leo mau mo ga, nhieu ganh hang rong đa cho vecni (varnish) dung đe đanh bong go vao noi nuoc, khi che bien thi nhung đong thit bo, xuong, hanh, rau đuoc xep long chong tren nen xi mang nhay nhua bun đat va mo. Bat đua thi đuoc rua trong mot chau nuoc đen sanh nhu nuoc cong, xung quanh chau mo bo bam lau ngay moc đen kit. Bat đua rua xong đuoc trang qua mot lan nuoc nguoi ban bay thuc an ngay tren nap cong hoac canh noi tap ket rac đang boc mui hoi thoi, ruoi nhang bay đay, đap ca vao thuc an. Thuc an đuoc đung trong nhung tui ni long hoac đat tren may vien gach ke tam bo roi bay ngay duoi đat, sat đuong đi khong can che đay. O Viet Nam, đen 94% thuc an đuong pho bi tha long, khong the quan ly, giam sat.
Bo Y te Viet Nam đa lien tuc canh bao nguy co dich benh tu thuc an đuong pho, tuy nhien mot bo phan khong nho nguoi dan van chua quan tam. Trai nguoc voi cac canh bao nay, tai cac thanh pho lon, quan an via he van moc len, du biet mat ve sinh nhieu nguy co tiem an, dich tieu chay cap, dich ta, ngo đoc thuc pham nhung thuc khach van an va ke ban, nguoi an van tap nap. Cac nha chuyen mon nhan đinh su tai xuat hien cua benh ta trong thoi điem thoi tiet chuyen dan sang he se co nhieu co hoi phat tan neu nguoi dan khong co y thuc phong benh hieu qua. Nguoi ban thuc an đuong pho thuong khong (hoac it) hieu biet ve viec đam bao ve sinh an toan thuc pham cho nguoi tieu dung tham chi mot so nguoi vi loi ich truoc mat ma coi thuong suc khoe va sinh mang cua thuc khach, ket cau ha tang kem, đuong sa, via he nhieu bui bam, nguon nguyen lieu che bien thuc pham gan nhu nam ngoai vung kiem soat cua co quan chuc nang. Viec bao quan, che bien thuc an đuong pho cung thuong khong đam bao, nguyen lieu thuong de bi nhiem vi sinh vat, co gia re va khong ro nguon goc. Dung cu chua thuc an khong đat tieu chuan, thuc an phan lon khong đuoc che đay, hay che đay so sai, nguoi ban hang đeu dung ban tay tran boc thuc an roi đem tien. Cac đia điem bay ban thuc an phan lon đuoc đat ngay tren mat đat, gan voi cong ranh, ho ga, nha ve sinh cong cong, benh vien  Mot so lieu thong ke cho thay đa co tren 55 vu ngo đoc thuc pham do thuc an đuong pho gay ra lam hon 1.300 nguoi tu vong trong vong ba nam (tu 2005 đen 2008).


Xem them Ve sinh an toan thuc pham
Ngo đoc thuc pham
Com bui
Hu tieu go
Rau song
Khu pho an uong
Le hoi am thuc
Du lich am thuc
Gian hang đo an
Xe ban đo an


Chu thich