Quyen tac gia hay tac quyen (tieng Anh: Copyright) la ban quyen hoac đoc quyen cua mot tac gia cho tac pham cua nguoi nay. Quyen tac gia đuoc dung đe bao ve cac sang tao tinh than co tinh chat van hoa (cung con đuoc goi la tac pham) khong, vi du nhu cac bai viet ve khoa hoc hay van hoc, sang tac nhac, ghi am, tranh ve, hinh chup, phim va cac chuong trinh truyen thanh. Quyen nay bao ve cac quyen loi ca nhan va loi ich kinh te cua tac gia trong moi lien quan voi tac pham nay. Mot phan nguoi ta cung noi đo la
(intellectual property) va vi the la đat viec bao ve so huu vat chat va so huu tri tue song đoi voi nhau, the nhung khai niem nay đang đuoc tranh cai gay gat. Quyen tac gia khong can phai đang ky va thuoc ve tac gia khi mot tac pham đuoc ghi giu lai it nhat la mot lan tren mot phuong tien luu tru. Quyen tac gia thong thuong chi đuoc cong nhan khi sang tao nay moi, co mot phan cong lao cua tac gia va co the chi ra đuoc la co tinh chat duy nhat cho phep tac gia đuoc huong tac quyen suot đoi cong them toi thieu 50 nam sau khi qua đoi. Tuy nhien cac quoc gia tuan thu cong uoc đuoc phep nang thoi han huong tac quyen dai hon.
Trai nguoc voi copyright la copyleft.


Lich su phat trien cua quyen tac gia Trong Thoi ky Co đai va Thoi ky Trung Co nguoi ta chua biet đen quyen cho mot tac pham tri tue. Cac quy đinh luat phap chi co cho nhung vat mang tac pham tri tue, đac biet la ve so huu. Vi du nhu la khong đuoc phep trom cap mot quyen sach nhung lai đuoc phep chep lai tu quyen sach đo. Viec nhieu nghe si va tac gia cung lam viec trong mot đe tai la mot truong hop binh thuong, cung nhu viec cac nhac si khac lay hay thay đoi cac bai hat va tac pham am nhac. Khi khong muon bai viet bi thay đoi tac gia chi con co cach gan mot loi nguyen rua vao quyen sach cua minh nhu Eike von Repgow, tac gia cua Sachsenspiegel, mot quyen sach ghi chep lai cac luat le đuong thoi, đa nguyen rua nhung nguoi gia mao tac pham cua ong se bi chet.
Cung voi phat minh in (khoang 1440), cac ban sao chep lai cua mot tac pham bat đau co the đuoc san xuat o so luong lon mot cach de dang hon. Nhung tac gia van chua co đuoc "quyen tac gia" o ben canh va con phai vui mung la chang nhung tac pham đuoc in ma nha in hay nha xuat ban con tra cho mot so tien cho ban viet tay. The roi đi đen truong hop la ban in đau tien bi cac nha in khac in lai. Viec nay lam cho viec kinh doanh cua nha in đau tien kho khan đi vi nguoi nay đa đau tu lao đong nhieu hon va co the cung đa tra tien cho tac gia, nhung nguoi in lai tu nhien la co the moi chao san pham cua ho re tien hon. Tac gia cung co the khong bang long voi cac ban in lai vi nhung ban in lai nay thuong đuoc san xuat it ky luong hon: co loi hay tham chi bai viet con bi co y sua đoi.
Vi the, đe chong lai te in lai, cac nha in đa xin cac quyen loi đac biet tu phia chinh quyen, cam in lai mot tac pham it nhat la trong mot thoi gian nhat đinh. Loi ich cua nha in trung voi loi ich cua nha cam quyen vi nhung nguoi nay muon co anh huong đen nhung tac pham đuoc phat hanh trong lanh đia cua ho. Đac biet la nuoc Phap do co che đo chuyen che som nen đa thuc hien đuoc đieu nay, it thanh cong hon la o Đuc. Tai Đuc mot so hau tuoc con co tinh khong quan tam đen viec cac nha xuat ban vi pham cac đac quyen tu hoang đe nham đe giup đo cac nha xuat ban nay ve kinh te va đe mang vao lanh tho van hoc đang đuoc ua chuong mot cach re tien. Nhung y tuong cua Phong trao Khai sang phan lon la đa đuoc truyen ba bang cac ban in lau.
Khi Thoi ky Phuc hung bat đau, ca nhan con nguoi tro nen quan trong hon va đac quyen tac gia cung đuoc ban phat đe thuong cho nhung nguoi sang tao ra tac pham cua ho. Tai nuoc Đuc vi du nhu la Albrecht Durer (1511) đa đuoc cong nhan mot đac quyen nhu vay. Nhung viec bao ve nay chi danh cho nguoi sang tao nhu la mot ca nhan (quyen ca nhan) va chua mang lai cho tac gia mot thu nhap nao. Giua the ky 16 cac đac quyen lanh tho đuoc đua ra, cam in lai trong mot vung nhat đinh trong mot thoi gian nhat đinh.
Khi cac nha xuat ban bat đau tra tien nhuan but cho tac gia thi ho tin rang cung voi viec nay ho co đuoc mot đoc quyen kinh doanh (thuyet ve so huu cua nha xuat ban), ngay ca khi ho khong co đac quyen cho tac pham nay. Vi the ma viec in lai bi cam khi cac quyen tu tac gia đuoc mua lai.
Mai đen the ky 18, lan đau tien moi co cac ly thuyet ve cac quyen giong nhu so huu cho cac lao đong tri oc (va hien tuong cua so huu phi vat chat). Trong mot bo luat cua nuoc Anh nam 1710, Statue of Anne, lan đau tien mot đoc quyen sao chep cua tac gia đuoc cong nhan. Tac gia sau đo nhuong quyen nay lai cho nha xuat ban. Sau mot thoi gian đuoc thoa thuan truoc tat ca cac quyen lai thuoc ve tac gia. Tac pham phai đuoc ghi vao trong danh muc cua nghiep hoi cac nha xuat ban va phai co them ghi chu copyright đe đuoc bao ve. Phuong phap nay đuoc đua vao ung dung tai My vao nam 1795 (yeu cau phai ghi vao danh muc đuoc bai bo tai Anh vao nam 1956 va tai Hoa Ky vao nam 1978). Y tuong ve so huu tri tue phan lon đuoc giai thich bang thuyet ve quyen tu nhien (tieng Anh: natural law). Tai Phap mot Propriete litteraire et artistique (So huu van hoc va nghe thuat) đuoc đua ra trong hai bo luat vao nam 1791 va 1793. Tai nuoc Pho mot bao ve tuong tu cung đuoc đua ra vao nam 1837. Cung vao nam 1837 Hoi đong lien bang cua Lien minh Đuc quyet đinh thoi han bao ve tu khi tac pham ra đoi la 10 nam, thoi han nay đuoc keo dai thanh 30 nam sau khi tac gia qua đoi (post mortem auctoris) vao nam 1845. Trong Lien minh Bac Đuc viec bao ve quyen tac gia đuoc đua ra vao nam 1857 va đuoc Đe che Đuc thu nhap va tiep tuc mo rong sau đo. Trong Đe tam Đe che cac tac gia chi la "nguoi đuoc uy thac trong nom tac pham" cho cong đong nhan dan.


Phat trien hien tai cua quyen tac gia Nhung ly le đuoc đua ra trong cac cuoc thao luan ve viec quyen tac gia phai phan ung nhu the nao truoc cac phat trien ky thuat hien tai đeu tuong tu nhu nhau tren toan the gioi. Mot vai quoc gia chi con co mot pham vi tu do han hep trong viec đinh hinh cho quyen tac gia vi nhung quy đinh khac thuong co the đuoc coi la loi the khong cong bang, khong đuoc cac đoi tac thuong mai the gioi chap nhan ma khong co phan ung chong lai. Trong tuong quan ve the manh hien tai My la quoc gia co pham vi tu do rong lon nhat va voi Digital Millennium Copyright Act (DMCA) la quoc gia đa đinh san chieu huong chung cua quyen tac gia, đi đen viec bao ve quyen tac gia mot cach nghiem ngat hon. Đinh luat tuong tu o chau Au la European Union Copyright Directive (EUCD- Chi thi Copyright Lien minh chau Au).
Viec hoan toan huy bo quyen đuoc phep co ban sao dung cho muc đich ca nhan đang đuoc Hiep hoi Cong nghiep ghi am quoc te (IFPI) yeu cau va sau đo la viec truy tim cung ran hon cac vi pham ve quyen tac gia. Ngoai nhung nguyen nhan khac đay cung la mot phan ung chong lai viec su dung ngay cang pho bien cac noi trao đoi trong Internet va cac cong nghe khac cua "thoi đai so". Ngay nay chuong trinh phat thanh hay truyen hinh co the nghe hay xem đuoc qua Internet, sach đien tu (e-book) đuoc coi nhu la mot canh tranh cua sach in. Nhung thay đoi nay la ly le cua nhung nguoi kinh doanh trong gioi truyen thong nham đe thong qua luat le ma tro ve lai thoi ky truoc khi cac may quay video, may thau bang va may thu thanh đuoc pho bien rong rai: Vao nam 1900, khi muon nghe nhac (khong phai la live) thi tat ca moi nguoi đeu phai mua mot đia hat.
Moi mot phat minh moi, vi du nhu may thu thanh, đeu đuoc coi nhu la se lam suy tan cong nghiep am nhac, nhung that ra đieu trai nguoc lai đa xay ra.


Ban quyen Ban quyen (tieng Anh: copyright) la thuat ngu đuoc cac quoc gia theo he thong phap luat Anh-My (an le) dung chi cho quyen phi vat the đoi voi cac tac pham tri tue. Quyen nay tuong tu nhu quyen tac gia (tieng Phap: droit d'auteur; tieng Đuc: Urheberrecht) o Viet Nam noi rieng va cac quoc gia theo he thong luat luc đia chau Au nhu Đuc hoac mot so quoc gia chau Au khac nhung khac nhau o nhieu điem co ban.
Chu the đuoc bao ho la tuong đoi khac nhau. Trong khi quyen tac gia đat tac gia nhu la nguoi sang tao va cac quan he tinh than cua tac gia đoi voi tac pham lam trung tam thi copyright lai bao ve quyen loi kinh te cua nguoi so huu quyen tac gia (copyright owner) hon la chinh tac gia. Copyright truoc nhat la dung đe bao ve cac đau tu ve kinh te. Chinh tu nen tang nay ma luat cua cac vung noi tieng Anh va luat cua chau Au luc đia đa đi đen ket qua khac nhau cho nhieu van đe ve luat phap.
Trong copyright cua he thong luat Anh-My, trai nguoc voi luat ve quyen tac gia cua he thong luat chau Au luc đia, cac quyen su dung va quyen đinh đoat ve mot tac pham thuong khong danh cho tac gia (Vi du cho mot nghe si) ma lai danh cho nhung nguoi khai thac cac quyen nay ve mat kinh te (Vi du nhu nha xuat ban). Tac gia chi giu lai cac quyen phu quyet co gioi han nham đe ngan can viec lam dung cua copyright tu phia nhung nguoi khac thac cac quyen nay.
Mot điem khac biet co ban nua giua Ban quyen va quyen tac gia la luat ve quyen tac gia bao ve ca nhung quyen nhan than cua tac gia (moral rights) trong khi cac quoc gia nhu Anh, Uc, My hau nhu khong he co nhung quy đinh nay cho đen thoi gian gan đay. Cu the nhu phap luat ve quyen tac gia Viet Nam tu lau đa bao ve nhung quyen nhan than cua tac gia nhu Quyen bao đam đuoc trich dan khi tac đuoc su dung hoac quyen bao dam tac pham khong bi sua đoi, bo sung, thay đoi, chuyen the duoi moi hinh thuc ma khong đuoc su đong y cua (cac) tac gia.
Cho đen nhung nam gan đay copyright tai My van phai đang ky mot cach ro rang va cham dut 75 nam sau khi đuoc ghi vao trong danh muc copyright trung tam. Hien nay cac tac pham moi tai My đuoc bao ve cho đen 70 nam sau khi tac gia qua đoi hay 95 nam danh cho cac doanh nghiep. Viec đang ky copyright tai Thu vien Quoc hoi My (Library of Congress) khong con la can thiet bat buoc nua nhung van đuoc khuyen nhu.
Ghi chu copyright – ky hieu © hay (c), sau đo thuong la nguoi so huu quyen va nam – hay cung đuoc goi la thong bao quyen tac gia co nguon goc tu luat My. Ly do la theo cac luat le cu cua My thi co the mat cac quyen ve mot tac pham neu nhu khong co ghi chu copyright. Sau khi My gia nhap Cong uoc Bern ve bao ho cac tac pham van hoc va nghe thuat vao nam 1989 thi ghi chu copyright khong can thiet nua nhung van co the đuoc đinh kem tuy theo y muon. Trong he thong phap luat chau Au luc đia thi nguoc lai, quyen tac gia phat sinh tai thoi điem tac gia tao ra tac pham.


Quyen tac gia trong Lien minh chau Au Lien minh chau Au đa đua ra nhieu chi thi đe thong nhat quyen tac gia trong toan Lien minh chau Au. Theo Chi thi phan mem (91/259/EWG) ra đoi vao nam 1991 thi cac chuong trinh may tinh đuoc bao ve nhu la cac tac pham van hoc theo y nghia ve quyen tac gia. Trong nam 1993, thong qua Chi thi ve hoa hop thoi gian bao ve quyen tac gia va mot so quyen bao ve co lien quan (con goi la Chi thi ve thoi gian bao ve), thoi gian bao ve cua cac tac pham van hoc va nghe thuat đuoc an đinh thong nhat la cho đen 70 nam sau khi tac gia qua đoi. Cac quyen loi cua nhung nha nghe thuat bieu dien cham dut 50 nam sau buoi cong dien đau tien.
Voi Chi thi quyen tac gia cua Lien minh chau Au (Chi thi 2001/29/EG) cac quy đinh luat phap chau Au ve quyen tac gia đuoc nang len cung voi thoi đai so va cac đinh uoc quoc te đuoc thuc hien thong qua cac hiep đinh cua To chuc So huu tri tue the gioi (WIPO).


Quyen tac gia trong cac nuoc noi tieng Đuc Đoc bai chinh ve:

Quyen tac gia Ao
Quyen tac gia Đuc
Quyen tac gia Thuy Si


Quyen tac gia tai Viet Nam Quyen tac gia tai Viet Nam đa đuoc quy đinh chi tiet trong Bo Luat Dan su 2005 (nay đuoc thay the tai Bo Luat Dan Su 2015), Luat So huu tri tue va Nghi Đinh 22/2018/NĐ-CP  cua Chinh phu quy đinh chi tiet va huong dan thi hanh mot so đieu cua Bo luat Dan su Luat So huu tri tue ve quyen tac gia va quyen lien quan. Theo đo, Quyen tac gia la quyen cua to chuc, ca nhan đoi voi tac pham do minh sang tao hoac so huu, bao gom cac quyen sau đay:
1. Quyen Nhan than

Đat ten cho tac pham
Đung ten that hoac but danh tren tac pham; đuoc neu ten that hoac but danh khi tac pham đuoc cong bo, su dung;
Cong bo tac pham hoac cho phep nguoi khac cong bo tac pham;
Bao ve su toan ven cua tac pham, khong cho nguoi khac sua chua, cat xen hoac xuyen tac tac pham duoi bat ky hinh thuc nao gay phuong hai đen danh du va uy tin cua tac gia.
2. Quyen tai san

Lam tac pham phai sinh;
Bieu dien tac pham truoc cong chung;
Sao chep tac pham;
Phan phoi, nhap khau ban goc hoac ban sao tac pham;
Truyen đat tac pham đen cong chung bang phuong tien huu tuyen, vo tuyen, mang thong tin đien tu hoac bat ky phuong tien ky thuat nao khac;
Cho thue ban goc hoac ban sao tac pham đien anh, chuong trinh may tinh.
Tac pham đuoc bao ho theo co che quyen tac gia la cac tac pham trong linh vuc van hoc, khoa hoc va nghe thuat.
Thoi han bao ho quyen tac gia:

Quyen nhan than (tru quyen đuoc cong bo tac pham hoac cho phep nguoi khac cong bo tac pham) thi đuoc bao ho vo thoi han.
Đoi voi quyen cong bo tac pham hoac cho phep nguoi khac cong bo tac pham va quyen tai san thi:
Tac pham đien anh, nhiep anh, my thuat ung dung, tac pham khuyet danh co thoi han bao ho la 75 nam, ke tu khi tac pham đuoc cong bo lan đau tien;
Đoi voi tac pham đien anh, nhiep anh, my thuat ung dung chua đuoc cong bo trong thoi han 25 nam, ke tu khi tac pham đuoc đinh hinh thi thoi han bao ho la 100 nam, ke tu khi tac pham đuoc đinh hinh;
Đoi voi tac pham khac va tac pham khuyet danh, khi cac thong tin ve tac gia xuat hien thi thoi han bao ho la suot cuoc đoi tac gia va 50 nam tiep theo nam tac gia chet; truong hop tac pham co đong tac gia thi thoi han bao ho cham dut vao nam thu nam muoi sau nam đong tac gia cuoi cung chet;
Thoi han bao ho tren se cham dut vao thoi điem 24 gio ngay 31 thang 12 cua nam cham dut thoi han bao ho quyen tac gia.


Phong trao chong đoi Ben canh nhung nguoi tieu dung vi đa quen thuoc voi cac vi pham ve quyen tac gia trong cac noi trao đoi am nhac trong Internet nen đang tu nhan thay bi han che cac quyen tu do boi luat phap ngay cang nghiem ngat hon cung co nhung tac gia mong muon đua cac tac pham cua ho cho cong đong su dung tu do.
Đe thuc hien đieu nay đon gian nhat la tu bo quyen tac gia. Nhung đieu nay khong phai la trong bat cu mot he thong luat phap nao cung co the đuoc va van tiep tuc dan đen tinh trang la cac phien ban đuoc cai bien khong phai la tu đong đuoc tu do su dung vi tac gia cua nhung sua đoi nay khong bat buoc phai tu bo quyen tac gia cua ho. Mot kha nang đe tranh tinh trang nay la khong tu bo quyen tac gia ma thong qua mot hop đong ban quyen cong nhan cac quyen su dung đon gian cho tat ca moi nguoi. Trong đo, cac cai goi la ban quyen copyleft yeu cau cac phien ban đuoc bien đoi chi đuoc phep pho bien theo cung cac đieu kien tu do.
Đac biet đang đuoc neu ra trong pham vi phan mem tu do la cac ban quyen cua du an GNU, vi du nhu cac ban quyen GPL cho cac chuong trinh may tinh va GFDL cho sach giao khoa va cac quyen huong dan. Du an Creative Commons đua ra nhung ban quyen khac đuoc cho la phu hop tot hon voi cac nhu cau đac biet cua nghe si, đac biet la nhung ban quyen nay khong bi gioi han trong mot loai tac pham nhat đinh nao. Mot mat đo la nhung ban quyen noi dung mo (open-content) bao đam cac quyen tu do tuong tu nhu cac ban quyen cua phan mem tu do va ve mat khac la nhung ban quyen co nhieu han che hon.


Xem them Quyen ban ghi
So huu tri tue
Vi pham ban quyen
Cong uoc Berne


Tham khao Jochen Haller Luu tru ngay 26 thang 10 nam 2005 tai Wayback Machine, Urheberrechtsschutz in der Musikindustrie: Eine okonomische Analyse Luu tru ngay 11 thang 1 nam 2014 tai Wayback Machine (Bao ve quyen tac gia trong cong nghiep am nhac: Mot phan tich ve kinh te), Verlag Josef Eul, 2005.
Thomas Dreier, Gernot Schulze: Urheberrechtsgesetz - Urheberrechtswahrnehmungsgesetz - Kunsturhebergesetz. (Luat quyen tac gia - Luat ve nhan thuc quyen tac gia - Luat ve quyen tac gia trong nghe thuat), C. H. Beck
Ulrich Lowenheim: Urheberrecht im Informationszeitalter (Quyen tac gia trong thoi đai thong tin), Becksche
Dietrich Harke: Urheberrecht - Fragen und Antworten (Hoi đap ve quyen tac gia), Carl Heymanns
Brunhilde Steckler: Urheber-, Medien- und Werberecht. Grundlagen. Rechtsicherheit im Internet. (Quyen tac gia, Luat truyen thong đai chung va Luat quang cao. Đai cuong. Đo tin cay luat phap trong Internet), Cornelsen/Scriptor
Volker Ilzhofer: Patent-, Marken- und Urheberrecht (Quyen bang phat minh, Quyen thuong hieu va Quyen tac gia), Vahlen
Manfred Rehbinder: Urheberrecht (Quyen tac gia), C. H. Beck
Cyrill P. Rigamonti: Geistiges Eigentum als Begriff und Theorie des Urheberrechts (So huu tri tue nhu la khai niem va ly thuyet cua quyen tac gia), Nomos
Gernot Schulze: Meine Rechte als Urheber (Nhung quyen cua toi nhu la tac gia), DTV-Beck
Sabine Zentek, Thomas Meinke: Das neue Urheberrecht (Quyen tac gia moi), Haufe
Theodor Enders: Anwaltspraxis, Beratung im Urheberrecht und Medienrecht (Tu van trong quyen tac gia va quyen truyen thong đai chung), Deutscher Anwaltverlag
Thomas Hoeren: Urheberrecht und Verbraucherschutz (Quyen tac gia va bao ve nguoi tieu dung), LIT
Astrid von Schoenebeck: Moderne Kunst und Urheberrecht (Nghe thuat hien đai va quyen tac gia), Berliner Wissenschafts-Verlag
Daniel Gutman: Urheberrecht im Internet in Osterreich, Deutschland und der EU (Quyen tac gia trong Internet tai Ao, Đuc va Lien minh chau Au), Berliner Wissenschafts-Verlag


Đoc them Cong uoc Bern
TRIPS (Hiep đinh ve cac khia canh lien quan đen thuong mai cua quyen so huu tri tue)
Copyright
Quan ly quyen ky thuat so
Wikipedia:Quyen tac gia


Lien ket ngoai Luat so 50/2005/QH12 (Luat So huu tri tue Viet Nam) Luu tru ngay 16 thang 1 nam 2020 tai Wayback Machine — Van ban Luat So huu tri tue nam 2005 Cuc Ban quyen tac gia
Luat so 36/2009/QH12 Luu tru ngay 16 thang 1 nam 2020 tai Wayback Machine — Van ban Luat So huu tri tue (sua đoi), ngay 19 thang 6 nam 2009, Quoc hoi khoa XII, ky hop thu 5 ve sua đoi, bo sung mot so đieu cua Luat So huu tri tue. Cuc Ban quyen tac gia