Phan Lac Hoa (23 thang 5 nam 1947 – 19 thang 9 nam 1982) la mot nhac si nguoi Viet Nam. Ong la tac gia cua ca khuc "Tau anh qua nui" đuoc đon nhan nong nhiet boi cong chung Viet Nam qua giong hat cua vo minh la ca si Thanh Hoa. Trong hon 10 nam hoat đong nghe thuat, su nghiep cua Phan Lac Hoa gan lien voi nhung ca khuc "Tau anh qua nui", "Tinh yeu tren dong song quan ho". Cuoc hon nhan va cai chet cua ong cung la mot trong nhung đe tai đuoc bao chi Viet Nam đua tin ram ro.


Tieu su = Thoi tho au =
Phan Lac Hoa la con cua mot gia đinh danh gia va giau co tai xa Huu Bang, huyen Thach That, tinh Son Tay (nay la Ha Noi). Cha ong la mot nha Nho co tieng o tran Son Tay. Nha ong co bay anh chi em, Phan Lac Hoa la con thu nam. Khi len 8 tuoi, vi co tai san đang ke nen gia đinh Phan Lac Hoa bi quy thanh đia chu, bi đau to va buoc phai tich thu toan bo gia san, khien cho anh em ong phai li tan trong thoi ki thuc thi chinh sach "Cai cach ruong đat".


= Đen vung than mo =
Nam 1960, anh trai ong la Phan Lac Hua tinh nguyen đen vung Than Quang Ninh lam viec va đua theo Phan Lac Hoa 13 tuoi đen cung. Trong khi ong Hua xin vao lam cong nhan o mot xuong đien thi Phan Lac Hoa đuoc xin vao hoc tai mot truong cong (nay ngoi truong thuoc Thanh pho Cam Pha). Hai anh em ong dung tam mot can nha tranh tre tren đoi Lan Gianh, cach trung tam Cam Pha khoang 6 km.
Phan Lac Hoa đa ket ban voi nhieu nguoi, trong đo co Quang Tho. Nhom ban Phan Lac Hoa, Quang Tho…đuoc ong To Sinh day đan, day nhac. Sau nay, ban ong Hua, ong Hoa nhieu nguoi tro thanh nghe si noi tieng. Chinh nhung nguoi ban nay đa giup đo hai anh em trong nhung ngay muu sinh tai vung mo Than. Phan Lac Hoa cung anh trai co hon ba nam o trong mot gia đinh nhan nuoi co đay đu đieu kien cham soc. Ban ngay ong đi hoc, thoi gian con lai  sang phu hoc khau giay cho mot ong chu tiem nguoi Hoa canh nha.
Khi hoc len truong cap II, Phan Lac Hoa theo ban be len rung xuong bien kiem song. Tung co thoi gian vi cuoc song kho khan, Phan Lac Hoa đi nhat than o nui Troc, Mo than Đeo Nai. Phan Lac Hoa phai nhat than đem ban nham kiem them thu nhap ve giup gia đinh anh trai đong gao, mua thuc pham. Nhung luc nghi giai lao, ong thuong ngau hung hat nhung ca khuc noi tieng thoi bay gio. Tieng hat cua ong nhan đuoc su yeu thich tu cong nhan mo o cong truong.


= Thoi ki Chien tranh Viet Nam =
Nhung nam Đe quoc My nem bom nham tan pha vung Mo, Phan Lac Hoa theo gia đinh anh trai đi so tan, thay đoi nhieu cho o. Nam 1967, khi biet tin co đoan tren Ha Noi ve tuyen van cong, Phan Lac Hoa cung mot vai nguoi ban ru nhau đi du tuyen. Cuoi cung, ong trung tuyen thanh nhac. Tu đo, Phan Lac Hoa roi vung Mo len nhap hoc tai Truong Am nhac Viet Nam, chinh thuc đi theo con đuong nghe thuat.


= Hon nhan voi Thanh Hoa =
Phan Lac Hoa ket hon voi Thanh Hoa, nguoi cung hoc tai truong nhac voi ong nhung nhap hoc som hon 3 nam. Khi biet Thanh Hoa co thai, Phan Lac Hoa bo đi choi xa nhung ve sau ong van tim lai Thanh Hoa. Ho ve song voi nhau ma khong co đam cuoi.
Khi vo minh đa gay đuoc su chu y va đuoc đon nhan voi su nghiep on đinh, Phan Lac Hoa lai co thoi gian dai chat vat tim viec. Cuoi cung, ong xin vao đuoc Đoan van cong Đuong sat cua Ta Đinh Đe va chi đuoc hat trong dan hop xuong. Chinh su noi tieng cua vo minh luc bay gio va cuoc song bi bach trong viec tim huong đi cho su nghiep cua Phan Lac Hoa đa khien cuoc hon nhan cua ho co xung đot. Phan Lac Hoa la nguoi quyet đinh cham dut cuoc hon nhan 10 nam nay.
Ban than Phan Lac Hoa chi muon Thanh Hoa sinh nhieu con, it bieu dien, chu yeu danh thoi gian đe lo viec gia đinh. Sau đo, ong bat đau sang tac ca khuc. Nhung bai hat cua ong đa khang đinh đuoc tai nang am nhac cua ban than. Chinh Thanh Hoa cung la nguoi đua nhung tac pham am nhac cua Phan Lac Hoa toi cong chung va cung chinh nhung bai hat cua Phan Lac Hoa đa giup nu ca si tro nen noi tieng hon.
Nam 2017, Thanh Hoa the hien ca khuc "Ngay Bac ve tham que" lan đau đuoc gioi thieu toi cong chung tai Quang truong Ho Chi Minh (Vinh, Nghe An). Đay la sang tac đuoc Phan Lac Hoa viet vao khoang thoi gian 3 thang truoc khi ong qua đoi. Bai hat đuoc bieu dien nhan ky niem 60 nam ngay Ho Chi Minh ve tham que lan thu nhat (16 thang 6 nam 1957).


Ca khuc Tau anh qua nui Ca khuc "Tau anh qua nui" cua nhac si Phan Lac Hoa đuoc nhieu the he khan gia Viet Nam to ra yeu men. Khi nhac đen "Tau anh qua nui", nhieu nguoi cho rang Phan Lac Hoa viet tang rieng cho Thanh Hoa boi ca khuc gan lien voi ten tuoi ba, tuy nhien tren thuc te khong phai vay. Thoi điem nay, Phan Lac Hoa đang hoat đong tai đoan van cong cua Tong cuc Đuong sat. Ca khuc nay đuoc sang tac tren đoan tau ma hai vo chong ong đi qua đeo Hai Van. Ban gai cua vi truong tau đa qua đoi trong luc go min đe noi đuong ray trong cuoc chien tranh Viet Nam. Xuc đong truoc cau chuyen nen ong đa sang tac bai hat va bi mat bao Thanh Hoa hoc thuoc đe đen ga Sai Gon hat tang vi truong tau. Phan Lac Hoa đa đan thu cho Thanh Hoa xem giai đieu cua ca khuc. Đen 8 gio sang ngay hom sau, ca khuc chinh thuc đuoc hoan thanh. Theo bao To quoc nhan đinh, du đuoc nhieu ca si Viet Nam danh tieng o moi the he the hien, nhung trong ky uc cong chung Viet Nam, "tau anh qua nui" van gan lien voi tieng hat Thanh Hoa.


Nhung nam cuoi đoi Nam 1982, Phan Lac Hoa sang tac "Tinh yeu tren dong song quan ho" ra đoi trong khi nha tho Nguyen Trong Tao va nhac si Nguyen Thuy Kha đen nha ong choi. Khi nha het tra đe pha moi khach, Phan Lac Hoa ra quan mua mot goi tra ve tiep khach. Trong khi cho tra ngam, ong mo to giay goi tra ra đoc. Đo la trang nhat to Van nghe, in tron ven bai "Đem song Cau" cua tac gia Đo Trung Lai, kem tranh minh hoa do nhac si Van Cao ve mot co gai quan khan mo qua. Phan Lac Hoa to ra thich thu nen voi va lay cay đan guitar va sang tac. Bai hat đuoc ong chuyen cho Thanh Hoa bieu dien va lap tuc đuoc thinh gia yeu men, sau đo đuoc đua vao đia nhua "Tieng hat Thanh Hoa" do Nha xuat ban Am nhac phat hanh voi 40.000 ban, mot con so đang chu y ma nhieu nhac si thoi bay gio tai Viet Nam mong uoc.


= Benh tat =
Phan Lac Hoa đa viet đon ly hon va đe nghi vo ki trong trang thai khong on đinh ve mat tam ly. Sau nhung cuoc cai va, ong tim đen nhung cuoc nhau va song bac đe thoa man, benh than kinh cua ong dien ra, ngoai ra phai vao đieu tri tai Benh vien Bach Mai voi benh an lien quan đen xo gan, vo nao bi ton thuong va 2/3 da day bi loet nang. Tuy vay sau khi chia tay, Thanh Hoa van toi benh vien cham soc chong. Nhung vi khong co nha rieng nen ho van chung mot can ho tap the chat choi đuoc ngan đoi bang buc phen cot.
Tai Benh vien Bach Mai, ong tro thanh benh nhan đuoc yeu men cua khoa Tam – Than kinh. Cuoc đoi va benh tat cua ong đuoc mot sinh vien noi tru quan tam va chon lam luan van tot nghiep bac si noi tru khoa 1979–1982. Vi bac si nay la Kim Viet, ve sau la Vien truong Vien suc khoe tam than cua benh vien. Phan Lac Hoa cuoi cung đuoc chan đoan the tam can sau mot thoi gian đieu tri. Chinh chan đoan cuoi cung nay đa tranh cho ong khoi phai đi đieu tri lau dai o Trau Quy, noi co Benh vien Tam than Trung uong. O benh vien, ong phai song giua hai trang thai luc tram cam va luc tinh tao. Khi tinh tao, Phan Lac Hoa lien tuc sang tac nhac.


= Tu tu =
Mot thang sau khi toa an xu ly hon va đung sau đem dien cua Thanh Hoa voi 3 bai hat noi tieng ma ba hat, Phan Lac Hoa tu tu. Ong tro ve nha va treo co sau khi cung ban be đen Nha hat Lon Ha Noi nghe vo cu hat. Nhung bai hat ma Thanh Hoa bieu dien toi đo co "Tau anh qua nui", "Tinh yeu tren dong song quan ho", "Em van đoi anh ve". Nhac si Nguyen Trong Tao cho biet theo loi ke cua Thanh Hoa thi sau đem dien, khi cac con đa ngu, Phan Lac Hoa tung pha ca phe ngo y Thanh Hoa huy giay ly hon nhung khong thanh. Phan Lac Hoa tuyen bo ca hai se "đi tau suot" (cung chet), khien cho Thanh Hoa so hai va chay sang nha hang xom. Sau đo, nghe tieng đap tuong vong sang, Thanh Hoa chay ve nha tu cua sau, nhung khong thay Phan Lac Hoa o trong nha, trong khi cua truoc đa bi khoa ngoai. Ba chay voi vang sang go cua nhac si Le Đinh Luc, khi hai nguoi đen hien truoc cua nha thi Phan Lac Hoa đa treo co. Thanh Hoa lien keu cuu nhung đa khong kip.


= Sau cai chet =
Xung quanh cai chet cua Phan Lac Hoa co rat nhieu loi đon đoan, tham chi la theu det. Ong đa tu tu nhung khong đe lai thu tuyet menh. Ca Bo mon, Khoa Tam than va sinh vien cua Benh vien Bach Mai thoi điem đo đa "to ra an han" vi đe ong ve tham nha vao ngay hom đo. Sau cai chet cua chong cu, Thanh Hoa phai đoi dien nhung loi chi trich cua ca du luan va khan gia. Đai Tieng noi Viet Nam đa cho ngung phat thanh cac bai hat cua Thanh Hoa vi suc ep du luan. Trong mot đem dien, nu ca si tung bi mot so khan gia la ban be cua chong cu xuc pham. Tham chi co nguoi noi Thanh Hoa la nguoi gay ra cai chet cua chong.
30 nam sau đo, su qua đoi cua Phan Lac Hoa mot lan nua đuoc ke lai qua loi ke cua bac si Sao Hong, nguoi sinh vien thuc tap khoa Tam than benh vien Bach Mai tung co thoi gian cham soc cho Phan Lac Hoa. Trong đo ong nay co nhac đen co cuoc song co đoc cuoi đoi cua nhac si, cung voi đo la nhung ngay Phan Lac Hoa đuoc chua tri benh tai benh vien, nhung ngay buon khi ong va vo quyet đinh ly hon va cuoi cung la cai chet do treo co tu tu đe lai nhieu nghi van. Con gai cua cua hai nguoi đa len tieng rang co nhieu chi tiet "nghe hoi noi cho" tu loi ke nay (y chi su phong đoan ca nhan qua nhung tin đon that thiet) nhung co nay cung bay to co mot so chi tiet ma co tin la co that.


Con cai Cuoc hon nhan cua Phan Lac Hoa voi vo gom 3 nguoi con. Con gai Phan Huyen Thu, con gai Phan Thai Lu va con trai Phan Lac Cao Nguyen mat khi moi 1 tuoi vi bi phu phoi trong mot su co cap cuu. Toi đau nam 2021, con gai ong cho biet ong đang đuoc chon cat cung con trai minh.


Tham khao = Nguon sach =
Nha xuat ban Hoi nha van (2005). Doanh nghiep-doanh nhan Viet Nam: van hoa va tri tue. Nha xuat ban Hoi nha van.
O Briain, Lonan (2021). Voices of Vietnam: A Century of Radio, Red Music, and Revolution. New York: Oxford University Press. ISBN 9780197558263. OCLC 1258043431.