To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (tieng Anh: North Atlantic Treaty Organization, NATO; tieng Phap: Organisation du traite de l'Atlantique nord, OTAN) la mot lien minh quan su dua tren Hiep uoc Bac Đai Tay Duong đuoc ky ket vao ngay 4 thang 4 nam 1949 bao gom My, Canada va mot so nuoc o chau Au (cac nuoc hai ben bo Đai Tay Duong).
Muc đich thanh lap cua NATO la đe ngan chan su phat trien anh huong cua chu nghia cong san va Lien Xo luc đo đang tren đa phat trien rat manh o chau Au. Viec thanh lap NATO lai dan đen viec cac nuoc cong san thanh lap Khoi Warszawa đe lam đoi trong. Su kinh đich va chay đua vu trang cua hai khoi quan su đoi đich nay la cuoc đoi đau chinh cua Chien tranh Lanh trong nua cuoi the ky 20.
Nhung nam đau tien thanh lap, NATO chi la mot lien minh chinh tri. Tuy nhien, do cuoc Chien tranh Trieu Tien tac đong, mot to chuc quan su hop nhat đa đuoc thanh lap. Nghi ngo rang lien ket cua cac nuoc chau Au va My yeu đi cung nhu kha nang phong thu cua NATO truoc kha nang mo rong cua Lien Xo, Phap rut khoi Bo Chi huy quan su cua NATO (khong rut khoi NATO) nam 1966. Nam 2009, voi so phieu ap đao cua quoc hoi duoi su lanh đao cua chinh phu cua Tong thong Nicolas Sarkozy, Phap quay tro lai NATO.
Sau khi Buc tuong Berlin sup đo vao nam 1989, Khoi Warszawa tan ra nhung NATO khong giai tan ma tiep tuc tham gia vao cac cuoc chien tranh tan cong nhung nuoc khac, nhu cuoc phan chia Nam Tu, va lan đau tien can thiep quan su tai Bosna va Hercegovina tu nam 1992 toi nam 1995 va sau đo đa oanh tac Serbia vao nam 1999 trong cuoc noi chien o Kosovo. To chuc ngoai ra co nhung quan he tot hon voi nhung nuoc thuoc khoi đoi đau truoc đay trong đo nhieu nuoc tung thuoc Khoi Warszawa đa gia nhap NATO tu nam 1999 đen 2004. Ngay 1 thang 4 nam 2009, so thanh vien len đen 28 voi su gia nhap cua Albania va Croatia. Đen nam 2024 thi so luong thanh vien cua NATO la 32 quoc gia sau khi Thuy Đien chinh thuc tham gia to chuc nay vao thang 3 nam 2024. Tu sau su kien 11 thang 9 nam 2001, NATO tap trung vao nhung thach thuc moi, lien quan đen viec chong lai chu nghia khung bo, cuc đoan. Trong đo co cac chien dich can thiep quan su tai Afghanistan, Iraq va Libya.


Lich su Hiep uoc Brussels la mot hiep uoc bao ve lan nhau giua cac nuoc Tay Au đe chong lai moi đe doa ngay cang tang tu Lien Xo vao đau Chien tranh Lanh. No đuoc ky ket vao ngay 17 thang 3 nam 1948 boi Bi, Ha Lan, Luxembourg, Phap va Vuong quoc Anh. Đo la tien than cua NATO. Moi đe doa tu Lien Xo tro nen thuc su đang lo ngai sau vu phong toa Berlin nam 1948, dan đen viec thanh lap mot to chuc quoc phong đa quoc gia giua cac nuoc Tay Au, To chuc Quoc phong Lien hiep Phuong Tay, vao thang 9 nam 1948. Tuy nhien, cac nuoc thanh vien cua to chuc luc đo qua yeu ve quan su đe co the chong lai Luc luong Vu trang Lien Xo. Ben canh đo, tai Tiep Khac vao nam 1948 mot cuoc đao chinh cua nhung nguoi cong san đa dien ra thanh cong va Ngoai truong Anh Ernest Bevin tin rang cach tot nhat đe ngan chan cac quoc gia khac roi vao tinh trang nhu Tiep Khac đo la phat trien mot chien luoc quan su giua cac nuoc phuong Tay. Ong co mot buoi đieu tran tiep nhan tai Hoa Ky, đac biet la xem xet su lo lang cua My đoi voi Y va Đang Cong san Y.
Nam 1948, cac nha lanh đao chau Au đa gap cac quan chuc quoc phong, quan su va ngoai giao My tai Lau Nam Goc, duoi su chu tri cua Bo truong Bo Ngoai giao My George C. Marshall đe đam phan ve mot lien minh quan su moi giua cac nuoc Phuong Tay. Hiep uoc Bac Đai Tay Duong, đuoc ky boi Tong thong My Harry S. Truman tai Washington vao ngay 4 thang 4 nam 1949, đanh dau su thanh lap cua NATO. Vao ngay moi đuoc thanh lap, NATO bao gom nam quoc gia thuoc Hiep uoc Brussels cong voi Hoa Ky, Canada, Bo Đao Nha, Y, Na Uy, Đan Mach va Iceland.
Cac thanh vien tham gia Hiep uoc cam ket rang bat cu cuoc tan cong vu trang nao chong lai mot trong so ho o chau Au hoac Bac My se đuoc coi la mot cuoc tan cong chong lai tat ca cac thanh vien con lai trong khoi. Do đo, ho thoa thuan voi nhau rang, neu mot cuoc tan cong vu trang xay ra, tat ca cac nuoc thanh vien con lai, se co trach nhiem giup đo thanh vien bi tan cong, bao gom ca viec su dung vu trang, đe khoi phuc va duy tri an ninh cua khu vuc Bac Đai Tay Duong.
Su on đinh chinh tri đa dan dan khoi phuc nen kinh te Tay Au va su tang truong kinh te than ky sau chien tranh đa bat đau. Nhung nam tiep theo, NATO đa co them nhung thanh vien moi: Hy Lap va Tho Nhi Ky vao nam 1952, va Tay Đuc vao nam 1955. Đe phan ung truoc su gia nhap NATO cua Tay Đuc, Lien bang Xo viet va cac quoc gia Đong Au ve tinh đa thanh lap To chuc Hiep uoc Warsaw nam 1955. Chien tranh Lanh bao trum toan chau Au.


Cac thanh vien NATO = Thanh vien sang lap =
My
Anh
Phap
Bi
Bo Đao Nha
Canada
Đan Mach
Ha Lan
Iceland
Luxembourg
Na Uy
Y
Ba thanh vien cua NATO la thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc voi quyen phu quyet va la cac nuoc so huu vu khi hat nhan: My, Phap va Anh. Tru so chinh cua NATO đat tai Brussels, Bi,, noi Supreme Allied Commander toa lac. Bi la mot trong 29 quoc gia thanh vien NATO tai Bac My va chau Au, va moi nhat trong so cac thanh vien la cac nuoc Albania va Croatia, tham gia vao thang 4 nam 2009. Mot 22 quoc gia khac tham gia voi tu cach đoi tac quan he cua NATO trong chuong trinh Hoa binh, va 15 quoc gia khac tham gia vao cac chuong trinh đoi thoai the che hoa. Chi phi quan su cua NATO chiem 70% chi phi quan su the gioi, rieng My chiem khoang 50%, Anh, Phap, Đuc va Y gop lai chiem 15% chi phi quan su the gioi. Chi phi cua cac thanh vien NATO du tinh la 2% GDP.


= Thanh vien trong Chien tranh Lanh =
Tho Nhi Ky (18 thang 2 nam 1952)
Hy Lap (18 thang 2 nam 1952)
CHLB Đuc (9 thang 5 nam 1955)
Tay Ban Nha (30 thang 5 nam 1982)


= Thanh vien Đong Au sau Chien tranh Lanh =
Ba Lan (12 thang 3 nam 1999)
Cong hoa Sec (12 thang 3 nam 1999)
Hungary (12 thang 3 nam 1999)
Bulgaria (29 thang 3 nam 2004)
Estonia (29 thang 3 nam 2004)
Latvia (29 thang 3 nam 2004)
Litva (29 thang 3 nam 2004)
Romania (29 thang 3 nam 2004)
Slovakia (29 thang 3 nam 2004)
Slovenia (29 thang 3 nam 2004)
Croatia (1 thang 4 nam 2009)
Albania (1 thang 4 nam 2009)
Montenegro (5 thang 6 nam 2017)
Bac Macedonia (27 thang 3 nam 2020)


= Thanh vien Bac Au =
Phan Lan (4 thang 4 nam 2023)
Thuy Đien (7 thang 3 nam 2024)
Hy Lap va Tho Nhi Ky gia nhap to chuc vao thang 2 nam 1952. Nam 1955, Cong hoa Lien bang Đuc (luc đo chi co phan Tay Đuc) gia nhap, nam 1990 nuoc Đuc thong nhat mo rong tu cach thanh vien cho vung lanh tho Đong Đuc tuc Cong hoa Dan chu Đuc cu. Tay Ban Nha gia nhap ngay 30 thang 5 nam 1982. Nam 1999, 3 nuoc thanh vien khoi Warszawa cu gia nhap NATO la Ba Lan, Cong hoa Sec va Hungary.
Phap la mot thanh vien NATO, nhung nam 1966 đa rut khoi bo chi huy quan su. Sau đo tong hanh dinh NATO chuyen tu Paris đen Bruxelles. Thang 4 nam 2009, Phap quay tro lai bo chi huy quan su NATO, tro thanh thanh vien đay đu, cham dut 43 nam vang bong. Iceland la thanh vien duy nhat cua NATO khong co quan đoi rieng, vi the luc luong Quan đoi Hoa Ky thuong truc tai Iceland đam nhiem vai tro Luc luong Phong ve Iceland.
Ngay 29 thang 3 nam 2004, Slovenia, Slovakia, cac nuoc khoi Warszawa cu gom Bulgaria, Romania, cac nuoc vung Baltic thuoc Lien Xo truoc đay la Estonia, Latvia va Litva chinh thuc gia nhap NATO. Thang 4 cung nam, cac nuoc nay lan đau tien du hop hoi đong NATO.
Ngay 1 thang 4 nam 2009, Croatia va Albania chinh thuc đuoc ket nap vao NATO sau 1 nam nop đon xin gia nhap. Montenegro tro thanh thanh vien thu 29 cua NATO vao nam 2017.
Ngay 27 thang 3 nam 2020, Bac Macedonia tro thanh thanh vien thu 30 cua NATO.
Ngay 4 thang 4 nam 2023, Phan Lan tro thanh thanh vien thu 31 cua NATO.
Ngay 7 thang 3 nam 2024, Thuy Đien tro thanh thanh vien thu 32 cua NATO.
Ngoai ra, NATO con co chuong trinh hanh đong thanh vien (MAP). Hien tai MAP gom Gruzia, Ukraina va Bosnia-Herzegovina.


= Ban đo lon =


Quan he Nga-NATO Theo NATO, trong hon hai thap ky, NATO đa co gang xay dung quan he đoi tac voi Nga, đoi thoai va hop tac voi Nga trong cac linh vuc hai ben cung co loi. Tuy nhien quan he nay bi ran nut khi NATO cao buoc Nga can thiep quan su vao Ukraina nhung NATO van giu cac kenh đoi thoai chinh tri va quan su voi Nga. NATO tiep tuc quan tam đen cac hoat đong quan su cua Nga sau su kien Ukraina. Ve phan minh, Nga cung cao buoc khung hoang tai Ukraina nam 2014 la do NATO gay ra khi khong giu vung cac cam ket truoc đo voi Nga cung nhu đa tien hanh lat đo chinh quyen hop phap tai đay bang đao chinh. Tren thuc te, Nga va NATO luon ton tai rat nhieu bat đong.
Theo Hoc thuyet quan su Lien bang Nga, Luc luong Vu trang Lien bang Nga đuoc to chuc theo nguyen tac phong thu, khong đe doa su dung vu luc va ngan chan xung đot nham bao ve hoa binh va cac loi ich quoc gia cua Nga, cac đong minh (bao gom cac loi ich cua cong dan, xa hoi va nha nuoc) khi cac bien phap chinh tri, kinh te, ngoai giao, phap ly va cac bien phap phi bao luc khac khong co tac dung. Trong Hoc thuyet quan su, Nga coi viec NATO su dung nang luc tiem tang cua minh đe vi pham luat phap quoc te thong qua qua trinh banh truong la mot moi đe doa quan su đoi voi Nga ngang hang voi cac nguy co ve gay mat on đinh noi bo cua cac quoc gia, khu vuc, the gioi; trien khai quan đot xuat o cac quoc gia co bien gioi tiep giap voi Nga hoac bien gioi tiep giap voi đong minh cua Nga; cac he thong phong thu va tan cong gay mat can bang hat nhan chien luoc toan cau; su pho bien vu khi huy diet hang loat; su dung luc luong vu trang khong theo luat phap quoc te va hien chuong Lien Hop Quoc; thanh lap nhung chinh phu chong Nga va đong minh ma khong thong qua bau cu hop phap tai cac quoc gia lang gieng cua Nga va đong minh; chu nghia khung bo va loi dung chong khung bo đe gay phuong hai cho Nga va đong minh...Chinh sach đoi ngoai cua Nga voi NATO la đoi thoai tren co so binh đang, ton trong lan nhau nham xay dung nen an ninh voi nen tang khong lien ket va co tinh tap the (collective non-aligned), Nga va NATO cung nhau cung co vai tro cua To chuc An ninh va Hop tac Chau Au (OSCE).


= Chinh sach Đong tien cua NATO va su lo ngai cua Nga =
Chinh sach ket nap cac thanh vien cu trong khoi Xa hoi chu nghia tai Đong Au va cac nuoc thuoc khong gian hau Xo viet bi Nga len an la hanh đong vi pham Hiep uoc Cac Luc luong Vu trang Thong thuong o chau Au (CFE) khi Hiep đinh nay nghiem cam cac thanh vien cu trong khoi Xa hoi chu nghia tai Đong Au va cac nuoc thuoc khong gian hau Xo viet gia nhap NATO. Ben canh đo Nga cung cao buoc NATO khong giu đung cam ket ve duy tri muc tran ve so luong vu khi thong thuong. Viec NATO mo rong ve phia Đong la mot trong cac nguyen nhan gay ra cuoc khung hoang chinh tri tai Ukraina. Ve co ban, NATO mo rong ve phia Đong đa tai khang đinh đia vi lanh đao toan cau cua My, khong gian an ninh va khong gian sinh ton cua Nga dan bi thu hep, bo cuc an ninh đia chinh tri cua chau Au thay đoi đang ke.
Hoa Ky chu truong duy tri NATO va thuc đay chinh sach Đong tien cua NATO, bien đay tro thanh ly do đe NATO ton tai sau Chien tranh Lanh. Nga tuy thua ke vi the phap ly cua Lien Xo nhung khong the hung manh mot cach toan dien nhu Lien Xo truoc kia. Tuy nhien, Nga van la mot cuong quoc o chau Au va chinh sach Đong tien cua NATO la đe kiem che Nga.
Sau khi Chien tranh Lanh ket thuc, NATO tien hanh 3 đot Đong tien. Ngay trong lan mo rong đau tien, bien gioi NATO đa đuoc mo ve phia Đong them 900 km, quan so tang them 13 Su đoan, tiep nhan toan bo vu khi-khi tai cac thanh vien moi va Đong Đuc. Đieu nay khien cho can can Nga-NATO mat can bang nghiem trong. Tong quan so NATO gan 5 trieu quan (chua tinh quan so cua Hoa Ky va cac nuoc ngoai chau Au), trong khi đo Nga co 3,2 trieu. ngay 27/5/1997 đa ky ket "Van kien co ban ve quan he, hop tac va an ninh giua Nga voi NATO". Trong van kien, NATO cam ket se đe Nga co quyen phat ngon o muc đo nhat đinh đoi voi cac su vu cua NATO. Hon nua NATO bao đam khong bo tri vu khi hat nhan trong lanh tho cac nuoc thanh vien moi..
Chinh sach Đong tien đa xam pham đen san sau cua Nga va đe doa đen loi ich chien luoc cot loi cua nuoc nay, mot đieu ma Tong thong Nga Vladimir Putin đa nhan manh va lap lai nhieu lan. Tong thong Boris Yeltsin đa noi: "Đay la dau hieu đau tien ve đieu co the xay ra khi NATO tien gan đen bien gioi cua Lien bang Nga. ... Ngon lua chien tranh co the bung chay va trai khap chau Au" khi NATO mo rong lan thu nhat sau chien tranh Lanh. Ngoai truong Nga Lavrov đa cong bo cac tai lieu chung minh rang NATO tung hua voi Lien Xo va Nga rang NATO khong bao gio mo rong ve phia Đong.


= He thong phong thu ten lua cua NATO tai Đong Au va su lo ngai cua Nga =
Ben canh chinh sach Đong tien, he thong phong thu ten lua cua NATO tai Đong Au cung bi Nga coi la mot trong nhung moi đe doa khac. Mac du NATO tuyen bo he thong nay lam nham chong lai cac moi đe doa tu Iran nhung Nga cho rang su thieu can bang trong viec trien khai luc luong giua Đong Au-Đia Trung Hai la minh chung cho su bao vay Nga. Ben canh đo, viec Iran khong co kha nang tan cong chau Au nen thuc te he thong nay la đe kiem che Nga. Nam 2001, Chinh quyen cua Tong thong My G. W. Bush đa đon phuong tuyen bo rut khoi Hiep uoc chong ten lua đan đao (ABM), ma My va Lien Xo đa ky ket nam 1972 đe xay dung he thong nay khien Nga cuc ky lo ngai khi Hiep uoc nay la nen tang đe hai ben duy tri the can bang luc luong..
Đe đap tra, Nga đa len ke hoach viec nang cap kha nang tan cong bang ten lua cua minh, trong đo co ke hoach trien khai ten lua đan đao chien thuat 9K720 Iskander tai Kaliningrad, Krashnodar (Nga) va Belarus.
Ngay 13/05/2015, Nga đa phan ung gay gat khi Hoa Ky đua he thong phong thu ten lua o Đong Au chinh thuc đi vao hoat đong. He thong nay tri gia 800 trieu USD. Ngoai ra Nga cung thanh lap 3 su đoan moi tai mien Tay nuoc nay đe lam đoi trong voi NATO
Phat ngon vien đien Kremlin Dmitri S. Peskov noi rang: "Ngay tu đau, cac chuyen gia quan su cua Nga đa bi thuyet phuc rang he thong ten lua nay tao ra mot moi đe doa lon voi Lien bang Nga"


NATO va ke hoach thanh lap quan đoi rieng cua Lien minh chau Au Hien tai, đe khac phuc nhung nhuoc điem cua NATO cung nhu đe đoc lap hon voi Hoa Ky trong chinh sach đoi ngoai va phong thu, Lien minh chau Au đa đua ra đe xuat thanh lap mot quan đoi rieng cua cac nuoc trong khoi. Ca ong Jean-Claude Juncker – Chu tich Uy ban chau Au – lan ba Federica Mogherini – Cao uy Lien minh Chau Au ve Đoi ngoai (tuong đuong Ngoai truong cua khoi) đeu ung ho ke hoach nay. Tien trinh nay truoc đay bi Anh phan đoi do lo ngai luc luong vu trang nay se canh tranh voi NATO. Theo Anh, ke hoach nay se lam hong chinh sach phong thu cua EU. Tuy nhien, tu sau khi Anh roi EU, ke hoach nay lai đuoc noi lai. Viec thanh lap luc luong vu trang rieng cua EU rat đuoc Đuc, Phap, hai nuoc chu chot trong khoi, ung ho. Ve phia Hoa Ky, viec thanh lap quan quan đoi EU se khien nuoc nay giam bot chi phi danh cho cac nuoc đong minh o chau Au thong qua NATO, khong phai can thiep vao nhung cong viec cua rieng chau Au, nhung it co anh huong toi loi ich cua Hoa Ky nhu nhung su viec o Balkan. Viec ba Mogherini tuyen bo quan đoi EU se lam viec đoc lap voi NATO đa lam gia tang lo ngai rang quan đoi EU se thay the vai tro cua NATO o chau Au. Hungary, Italia va Sec đeu ung ho ke hoach nay. To Nguoi Bao ve cua Anh cho rang Hoa Ky se ung ho viec thanh lap quan đoi nay neu no giai quyet đuoc van đe "nang luc quan su cac nuoc chau Au ngay cang xuong doc". To bao nay cung nhan manh rang hien tai chau Au khong thieu mot quan đoi ma thieu mot cam ket ve phong thu giua cac nuoc Chau Au va xuyen Đai Tay Duong. Ngay 22 thang 11 nam 2016, Lien minh chau Au đa đua ra cam ket quan đoi rieng cua khoi se đi vao hoat đong vao nam 2017. Theo ong Sergey Rastoltsev thuoc Vien Kinh te The gioi va Quan he Quoc te Primakov, thuoc Hoc vien Khoa hoc Lien bang Nga, quan đoi EU co the khien quan he chinh tri-quan su giua Nga–EU them cang thang nhung trong truong hop quan he Nga–EU đuoc cai thien, quan đoi EU cung co the tao ra nhieu co hoi hop tac hon giua Nga–EU neu so voi vai tro cua NATO do NATO von di la mot vet tich tu thoi Chien tranh Lanh va do su anh huong cua Hoa Ky len quan he Nga–EU cung se bi giam bot khi quan đoi nay khong co Hoa Ky tham gia nhu NATO.


Chu thich Đoc them Đoc them – Giai đoan đau

Francis A. Beer. Integration and Disintegration in NATO: Processes of Alliance Cohesion and Prospects for Atlantic Community. (Columbus: Ohio State University Press, 1969), 330 pp.
Francis A. Beer. The Political Economy of Alliances: Benefits, Costs, and Institutions in NATO. (Beverly Hills: Sage, 1972), 40 pp.
Eisenhower, Dwight D. The Papers of Dwight David Eisenhower. Vols. 12 and 13: NATO and the Campaign of 1952: Louis Galambos et al., ed. Johns Hopkins University Press, 1989. 1707 pp. in 2 vol.
Gearson, John and Schake, Kori, ed. The Berlin Wall Crisis: Perspectives on Cold War Alliances Palgrave Macmillan, 2002. 209 pp.
John C. Milloy. North Atlantic Treaty Organisation, 1948–1957: Community or Alliance? (2006), focus on non-military issues
Smith, Joseph, ed. The Origins of NATO Exeter, UK University of Exeter Press, 1990. 173 pp.
Đoc them – Giai đoan Chien tranh Lanh sap ket thuc

Smith, Jean Edward, and Canby, Steven L.The Evolution of NATO with Four Plausible Threat Scenarios. Canada Department of Defence: Ottawa, 1987. 117 pp.
Đoc them – Giai đoan hau Chien tranh lanh

Asmus, Ronald D. Opening NATO's Door: How the Alliance Remade Itself for a New Era Columbia University Press, 2002. 372 pp.
Bacevich, Andrew J. and Cohen, Eliot A. War over Kosovo: Politics and Strategy in a Global Age. Columbia University Press, 2002. 223 pp.
Daclon, Corrado Maria Security through Science: Interview with Jean Fournet, Assistant Secretary General of NATO, Analisi Difesa, 2004. no. 42
Gheciu, Alexandra. NATO in the 'New Europe' Stanford University Press, 2005. 345 pp.
Hendrickson, Ryan C. Diplomacy and War at NATO: The Secretary General and Military Action After the Cold War University of Missouri Press, 2006. 175 pp.
Lambeth, Benjamin S. NATO's Air War in Kosovo: A Strategic and Operational Assessment Santa Monica, Calif.: RAND, 2001. 250 pp.
Đoc them – Lich su chung

Alasdair, Roberts (2002/2003). "NATO, Secrecy, and the Right to Information" (PDF). East European Constitutional Review. Quyen 11/12 so 4/1. New York University — School of Law. tr. 86–94. Ban goc (PDF) luu tru ngay 13 thang 9 nam 2006. {{Chu thich tap chi}}: Kiem tra gia tri ngay thang trong: |year= (tro giup)Quan ly CS1: nam (lien ket)
Kaplan, Lawrence S. The Long Entanglement: NATO's First Fifty Years. Praeger, 1999. 262 pp.
Kaplan, Lawrence S. NATO Divided, NATO United: The Evolution of an Alliance. Praeger, 2004. 165 pp.
Letourneau, Paul. Le Canada et l'OTAN apres 40 ans, 1949–1989 Quebec: Cen. Quebecois de Relations Int., 1992. 217 pp.
Paquette, Laure. NATO and Eastern Europe After 2000 (New York: Nova Science, 2001).
Powaski, Ronald E. The Entangling Alliance: The United States and European Security, 1950–1993. Greenwood Publishing Group, 1994. 261 pp.
Telo, Antonio Jose. Portugal e a NATO: O Reencontro da Tradicoa Atlantica  Lisbon: Cosmos, 1996. 374 pp.
Sandler, Todd and Hartley, Keith. The Political Economy of NATO: Past, Present, and into the 21st Century. Cambridge Uiversity Press, 1999. 292 pp.
Zorgbibe, Charles. Histoire de l'OTAN Brussels: Complexe, 2002. 283 pp.
Đoc them – Cac van đe khac

Kaplan, Lawrence S., ed. American Historians and the Atlantic Alliance. Kent State University Press, 1991. 192 pp.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi North Atlantic Treaty Organization tai Wikimedia Commons
Website chinh thuc cua NATO
History of NATO – the Atlantic Alliance - UK Government site
Basic NATO Documents
'NATO force 'feeds Kosovo sex trade' (The Guardian)
NATO Maintenance and Supply Agency (NAMSA) Official Website Luu tru ngay 15 thang 3 nam 2006 tai Wayback Machine
NATO Consultation, Command and Control Agency (NC3A) Official Website Luu tru ngay 14 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine
Joint Warfare Centre
NATO Response Force Article Luu tru ngay 20 thang 6 nam 2003 tai Wayback Machine
NATO searches for defining role
Official Article on NATO Response Force
World Map of NATO Member Countries
Congressional Research Service (CRS) Reports regarding NATO Luu tru ngay 12 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
Balkan Anti NATO Center, Greece
NATO Defense College
Atlantic Council of the United States Luu tru ngay 22 thang 12 nam 2003 tai Wayback Machine
CBC Digital Archives - One for all: The North Atlantic Treaty Organization
NATO at Fifty: New Challenges, Future Uncertainties Luu tru ngay 14 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine U.S. Institute of Peace Report, thang 3 nam 1999
NATO at 50 Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine