Trong cuoc Chien tranh Phap-Pho (1870 – 1871), hai tap đoan quan Pho gom khoang 120.000 quan duoi su thong linh cua Than vuong Friedrich Karl vay ham 180.000 quan Phap do Thong che Francois Bazaine chi huy trong he thong phao đai cua Metz - thu phu vung Lorraine (Phap) - tu ngay 19 thang 8 cho đen ngay 27 thang 10 nam 1870. Quan Phap đa tien hanh mot so cuoc pha vay, tieu bieu la tran Noisseville cuoi thang 8 va tran Bellevue đau thang 10, nhung đeu bat thanh. Tinh trang đoi kem va benh tat trong hang ngu quan Phap cuoi cung đa dan đen su that thu cua Metz, khi Bazaine va toan bo binh tuong cua ong đau hang đoi phuong.


Cuoc bao vay Sau khi bi Binh đoan so 1 cua Pho duoi quyen Thuong tuong Bo binh Karl Friedrich von Steinmetz va Binh đoan so 2 cua Pho duoi quyen Than vuong Friedrich Karl đanh bai trong tran Gravelotte đam mau ngay 18 thang 8 nam 1870, thong che Phap la Bazaine phai rut toan bo Binh đoan song Rhin ue oai cua minh vao he thong phao đai Metz. Buoi sang ngay 19 thang 8, đuoc su chuan y cua Vua Wilhelm I, Tong tham muu truong quan đoi Pho-Đuc Helmuth von Moltke ra chi thi tach cac Quan đoan Ve binh, IV va II khoi Binh đoan so 2 cua Pho đe thanh lap Binh đoan song Maas do Thai tu Albert cua Sachsen chi huy, cung voi Binh đoan so 3 Lien bang Bac Đuc do Thai tu Pho Friedrich Wilhelm tien ve huong tay đe đanh dut điem canh quan chu luc thu hai cua Phap duoi quyen Thong che Patrice de MacMahon. Tai Metz, Moltke tien hanh phong toa Binh đoan song Rhin bang Binh đoan so 1 do Steinmetz (sau bi thay bang Thuong tuong Bo binh Edwin von Manteuffel vao thang 9) tren huu ngan song Moselle va Binh đoan so 2 do Friedrich Karl - nguoi đuoc kiem nhiem tong chi huy luc luong vay ham Metz - tren ta ngan song Moselle.
Ngay 21 thang 8, Hoang đe Napoleon III cung Thong che MacMahon thanh lap Binh đoan Chalons gom 140.000 linh va 564 co đai bac. Đoi mat voi su xuong doc niem tin cua du luan va su bung phat cua cac cuoc bao đong do phe cong hoa thuc hien, Hoang hau Eugenie va Bo truong Chien tranh Palikao lien tuc đanh đien thuc giuc Napoleon rang ong ta khong the dan Binh đoan Chalons ve Paris nhu mot vi hoang đe bai tran, vi đieu nay se dan đen su sup đo hoan toan cua Đe che. Truoc ap luc cua du luan đoi giai nguy cho Bazaine, cong them ap luc ve su can thiet cua mot thang loi, MacMahon va Napoleon quyet đinh hanh đong. Roi Chalons, ho tien quan đen Rheims va sau đo đen Montmedy trong mot no luc nham đi vong suon phia bac cua Moltke va giai vay cho Metz tu huong tay bac. Khong may cho nguoi Phap, Moltke đa phat giac đuoc cuoc hanh quan nay vao ngay 25 thang 8. Sau khi đanh bai Quan đoan V Phap trong tran Beaumont ngay 30 thang 8, Moltke huy đong quan chu luc cac Binh đoan so 3 va Maas hop vay Binh đoan Chalons tai Sedan, buoc Napoleon, MacMahon cung 83.000 quan phai đau hang va bi bat tu binh vao ngay 2 thang 9.

Trong khoang thoi gian giua cac tran tham bai o Gravelotte va Sedan, Bazaine chi tien hanh hai cuoc pha vay duy nhat. Đot đau la vao ngay 26 thang 8, khi vien thong che ha lenh xay them hai cay cau bac qua song Moselle đe van chuyen 3 quan đoan tu ta ngan sang huu ngan song Moselle. Bazaine du đinh tap ket binh luc quanh thanh tri St. Julien truoc khi giang manh vao cac đoi quan yeu ot cua Pho phia đong bac Metz va tien ra Thionville tren man bac. Nhung quan Phap chi moi đay lui đuoc mot so đon vi tien đon Pho thi cuoc pha vay đa đo vo va quan Phap rut tro ve Metz. Quan sat tran đanh, Tu lenh Quan đoan VI Phap - Thong che Francois Canrobert nhan đinh thoi tiet xau la mot trong nhung nguyen nhan chu yeu dan đen su that bai cua tran đot vay nay. Mua gio đa lam cham buoc tien cua nguoi Phap va đem lai thoi gian cho phia Pho tang cuong phong ngu. Trong lan đot vay thu hai (tran Noisseville), Bazaine đieu toan bo 2 quan đoan tan cong vai ngan quan Pho gan St. Barbe tren ta ngan song Moselle chieu ngay 31 thang 8. Quan Phap gianh đuoc lang Noisseville va mot so lang khac. Mac du cac chi huy quan Pho co suc chi vien cho luc luong bi tan cong va cac khau đai bac cua ho gay nhieu thiet hai cho quan Phap, phia Phap van chiem uu the tuyet đoi ve quan so. Song trong đem ay, Friedrich Karl va cac tuong tuy tung đa gia co cho cac vi tri bi đe doa bang luc luong manh. Khi Bazaine tiep tuc tien cong vao ngay 1 thang 9, Friedrich Karl phat đong phan cong buoc quan Phap phai rut vao he thong phao đai Metz.
Tinh trang đoi kem đa tro nen tram trong trong khap Metz, noi ma cac khau phan an uong đa bi cat đut tu ngay 4 thang 9. Khi luong co kho va yen mach cho ngua an bi can kiet, Bazaine ra lenh bon lua mi cho ngua. Quyet đinh nay lam linh Phap khong con banh mi đe an va hang ngay ho buoc phai nuoi song ban than chi bang 350 gam thit ngua khong uop muoi va 1/4 lit ruou vang. Ban đau cac khau phan an cua linh Phap chi đoi hoi ngua tho, nhung ke tu ngay 9 thang 9 thi ho giet thit ca ngua chien. Sau khi bac bo mot ke hoach đot vay tren huu ngan song Moselle bang cac quan đoan II, III va VI do "su uu viet" cua quan Pho, Bazaine xuong lenh cho moi trung đoan phao binh, ky binh va moi đai đoi cong binh loai 40 con ngua ra lam thit. Đen ngay 20 thang 9, phan nua so ngua cua Binh đoan song Rhin đa bi mo thit. 3 ngay sau, đe thu nhat khoai tay, 200 linh Phap đoi an đa tan cong cac đon bot quan Pho tren huu ngan song Moselle nhung bi giet sach.
Đe van hoi tinh hinh, Bazaine xua 40.000 quan chia lam 2 toan đi luc loi luong thuc doc theo hai bo song Moselle vao ngay 7 thang 10. Su kien nay đa dan đen su bung no cua tran Bellevue: trong khi phao Pho pha tan cac xe goong cua Phap, bo binh Pho tu trong cac chien hao đa giuong cac khau Chassepot ma ho thu đuoc trong tran Sedan đe xa đan hang loat vao hang ngu quan Phap. Khoang 2.000 quan Phap đa bi loai khoi vong chien. So quan Phap con lai co lung suc thuc an trong cac ngoi lang, an bat ky cai gi ma ho co the tim thay roi rut ve. Do muc đich duy nhat cua minh la phong toa Metz cho đen khi quan Phap can sach tiep te, quan Pho khong he truy kich. Mot so toan tan binh Phap do đi qua xa nen đa bi linh thuong ky binh Pho bat ve tong hanh dinh đe tra hoi. Nhung tu binh "gay go va om yeu" nay đa ke cho nguoi Pho nghe ve mot đoi quan tru phong đuoi suc, đang đoi meo va đo benh do hang ngay an thit ngua va uong nuoc ban song Moselle.
Trong thoi điem ngay 10 thang 10 nam 1870, đa co đen 19.000 thuong binh va benh binh Phap nam chat cac quan y vien tai Metz. Cac dich benh sot phat ban va đau mua hoanh hanh khap thanh pho. Niem tin "Metz bat kha chien bai" (Metz l'invincible) chet dan trong tam tri cua nguoi Phap. Ben trong cac phao đai, tinh than chien đau cua binh si Phap đa suy sup đen muc ho khong muon ban vao nhung linh Pho lot vao tam ban cua ho. Trong vung ban cua quan Phap, cac đoan xe tiep te cua Pho tha ho cung cap thuc an va nuoc uong cho luc luong vay ham. Them vao đo, ke tu sau chien thang Noisseville, Friedrich Karl đa doc suc cung co vong vay cua minh. Ong bai tri tat ca cac luc luong cua minh trong mot he thong chien hao nam ngay ngoai tam ban cua phao Phap va luon san sang đap tan bat ky mot cuoc đot vay nao cua đoi phuong. Tinh hinh Binh đoan song Rhin tu toi te đa chuyen sang tuyet vong.
Thoi tiet Lorraine vao thang 10 rat lanh va am uot, co mua đeu. Trong cac chien hao Pho, nhung nguoi linh phai loi bi bom qua vung bun sau đen đau goi, rang nup tranh tran gio bac thoi toc mai cac ngoi nha va lam day len mot con dich lao phoi gay chet hang tram quan Pho. Dich kiet ly cung lan tran trong hang ngu quan Phap va so linh Phap nhiem benh len đen hang ngan nguoi. Gio đay, nhung buc truong thanh cua Metz va cac phao đai lan can đa bi đom ban bang nhung graffiti bai xich Bazaine, trong đo mot so đuoc to vao buoi toi va mot so đuoc to ngay trong buoi sang. Ban than Bazaine cung gay suy sup tinh than quan luc bang nhung ban thong cao hang ngay cua ong ve "cac cu điem khong the lay chuyen" (redoutes impregnables) cua quan Pho. Ke tu tuan thu ba cua thang 10 nam 1870, cac đon vi tien đon Pho đuoc lenh moi ngay chi cho phep mot so it quan Phap đao ngu, so linh đao ngu con lai se bi ban va đuoi vao Metz. Nhung binh si Phap thoat đuoc khoi phao đai đeu sung suong va an lay an đe phan luong thuc ma quan Pho cung cap cho ho.


= Metz that thu =
Vao ngay 24 thang 10 nam 1870, trong mot hoi đong chien tranh, bo chi huy quan Phap nhan đinh viec tien hanh đam phan voi bo tu lenh luc luong vay ham Metz la het suc can thiet. Tren vong đam phan, phia Pho bac bo moi yeu cau nuong tay va cuong quyet đoi hoi phao đai phai đau hang va Binh đoan song Rhin phai roi phao đai tren tu cach la tu binh. Cuoi cung, mot van kien đa đuoc ky ket theo nhung đieu khoan cua nguoi Pho vao đem ngay 27 thang 10. Hom sau, Bazaine lenh cho cac trung đoan cua minh đat moi hieu ky va quan ky tai kho vu khi Metz đe giao nop cho quan Pho. Hanh đong nay gay tranh cai gay gat vi moi đon vi quan Phap đeu muon đot cac la co thay vi nop cho ke đich len mat khoe khoang trong cac cung đien va nha tho đon binh cua ho.
Buoi sang ngay 29 thang 10, nhung ngon co Pho tung bay tren cac thanh luy cua Metz. Khoang 13h, hang binh Binh đoan song Rhin di chuyen theo 6 nga đuong sang chien tuyen quan Pho. Tai moi vi tri đuoc quy đinh, mot quan đoan Pho tien hanh thu nhan tu binh - nhung nguoi ngay lap tuc đuoc đua vao cac leu trai đa đuoc chuan bi truoc va đuoc tiep te luong thuc. Sau khi giao nop binh linh cua minh cho quan Pho giai ve Đuc, cac si quan Phap đuoc phep giu bao kiem va tro ve phao đai Metz, noi ho som đuoc nguoi Pho cung cap thuc an nuoc uong. Đieu nay đa lam cho nhieu linh Phap phan no vi tin rang cac cap tren đa "ban đung" minh.
Bazaine - Tong tu lenh Binh đoan song Rhin bai tran - roi Metz đi Kassel, thuoc Bac Đuc, đe chiu su giam cam cua nguoi Pho. Vi hanh đong đau hang quan Pho, ve sau ong bi Phap len an la phan quoc va bi ket an tu hinh. Ong đuoc Tong thong Phap la Patrice de MacMahon, mot nguoi ban cua ong, giam an thanh tu chung than va bi đay ra giua Đia Trung Hai.

Trong ngay hom ay, Lu đoan so 26 Pho đa tien vao tiep quan Metz. Thanh pho khong bi hu hai, nhung tinh trang cua cac doanh trai đa cho thay nhung gi ma binh si hai phe phai hung chiu trong suot cuoc vay ham vua qua.
Tran bao vay Metz đa đem lai cho quan Pho ton that đen 240 si quan va 5.500 binh linh chet hay bi thuong. Đoi lai, ho bat đuoc mot luong tu binh khong lo gom 6.000 si quan va 167.000 binh linh. Con so nay chi bi vuot muc trong cac tran hop vay thoi Chien tranh the gioi thu hai. Them vao đo, quan Pho cung thu đuoc 56 quan ky, 622 phao da chien va 876 phao trong thanh, 72 sung may mitrailleuse va 260.000 sung truong. Su gia the ky 19 G. L. M. Strauss đa đanh gia cuoc đau hang cua Metz la "mot cuoc đau hang đoc đao trong nhung trang lich su", do, khac voi Sedan va Paris, quan Phap tai Metz chiem uu the quan so so voi luc luong vay ham Pho.
Hang binh Phap đuoc van chuyen theo đuong Treves va Saarbrucken duoi su ho tong cua mot so tieu đoan ve binh quoc gia Pho. Sau khi giai het tu binh ve Đuc, cac tieu đoan ve binh quoc gia nay se tiep tuc lam nhiem vu quan thuc tu binh chu khong tro lai tham chien o Phap.
Voi cac cuoc đau hang cua Binh đoan Chalons tai Sedan va Binh đoan song Rhin tai Metz, nguoi Pho gio đa bat đuoc toan bo quan đoi Phap truoc chien tranh. Noi nhu loi đua đay am đam cua thi dan Paris,"cuoi cung thi Bazaine va MacMahon đa hoi quan". Su that thu cua Metz cung tao cho cac Binh đoan so 1 va so 2 Pho ranh tay đe đoi pho voi luc luong Phap tren cac mat tran khac. Sau khi nhan đinh tinh hinh thuan loi, Bo Tong chi huy quan Pho tai Versailles phat lenh cho tuong von Manteuffel keo quan chu luc Binh đoan so 1 vao mien Compiegne va yem tro luc luong vay ham Paris tren man bac. Đong thoi, Manteuffel con phai chia quan đong giu Metz va tien hanh bao vay cac phao đai Thionville va Montmedy. Ve phan minh, Friedrich Karl đuoc lenh đem Binh đoan so 2 đen khu vuc ven song Loire, noi chinh phu Cong hoa Phap non tre đa thanh lap mot đao quan lon đe duy tri su khang cu cua minh.


Chu thich Tham khao Francois Roth: La guerre de 70, Verlag Fayard, Nancy 1990, ISBN 2-213-02321-2 (tieng Phap)
Geoffrey Wawro: The Franco-Prussian War, Cambridge University Press, ISBN 978-0521617437 (tieng Anh)


Lien ket ngoai Bao Freiburger Zeitung cua Đuc ngay 29 thang 10 nam 1870