Van co bat tu la ten goi danh cho mot van đau co vua noi tieng giua Adolf Anderssen va Lionel Kieseritzky dien ra vao ngay 21 thang 6 nam 1851 khi hai ky thu đang tham du giai co vua quoc te đau tien o Luan Đon. Tuy nhien, đay khong phai la mot van đau chinh thuc, no dien ra vao thoi gian nghi cua giai đau. Trong van, Anderssen đa lien tuc thi quan mot cach tao bao nham huong đen chien thang va đo la yeu to tao nen mot trong nhung van co noi tieng nhat moi thoi đai. Ong đa thi lan luot mot Tuong roi hai Xe, sau đo la Hau, roi chieu het đoi thu voi hai Ma va quan Tuong con lai. Van đau đa đuoc goi la mot thanh tuu "co le khong gi sanh bang trong van hoc co vua".


Mo ta chung Adolf Anderssen la mot trong nhung ky thu manh nhat trong thoi đai cua ong, va sau chuc vo đich tai Giai co vua quoc te o Luan Đon nhieu nguoi đa cho rang ong la ky thu so mot the gioi tai thoi điem đo. Lionel Kieseritzky la mot nguoi đa song o Phap trong phan lon thoi gian cuoc đoi, cong viec hang ngay cua ong la day va choi co vua tai Cafe de la Regence o Paris voi muc phi nam franc mot gio. Kieseritzky noi tieng voi viec luon co the đanh bai mot nguoi choi kem hon bat chap viec cho đoi phuong co đuoc mot loi the nao đo, vi du nhu chap mot Hau.
Van đau giua hai ky thu hang đau dien ra tai nha hang Simpson's-in-the-Strand o Luan Đon, va đay khong phai la van đau chinh thuc, no đuoc choi trong thoi gian nghi cua giai đau. Kieseritzky đa rat an tuong voi van đau nay, va ong đa gui mot buc đien trong đo mo ta nhung nuoc đi đen cau lac bo co vua Parisian cua minh. Lionel Kieseritzky đa pho bien nhung nuoc co trong tap chi co cua ong La Regence vao thang 7 nam 1851 va ngay lap tuc tao su chu y. Trong cung thang đo, Bernhard Horwitz va Josef Kling cung pho bien nhung nuoc co trong bao The Chess Player o Luan Đon. Cac nuoc co trong hai nguon co đoi chut khac biet, đang chu y la khong co phan chieu mat trong ban bao cao cua Kieseritzky. Trong thang 8 nam 1855, Conrad Bayer phan tich cac nuoc co trong cac bao Vienna Chess duoi tieu đe "Mot van co bat tu" va ten nay cung đuoc su dung o nhieu ngon ngu khac (tieng Anh Immortal game).
Van co đa đuoc ca ngoi la mot man trinh dien xuat sac theo phong cach tho mong pho bien trong the ky 19, khi ma phat trien luc luong nhanh chong cong voi tan cong đuoc xem la cach hieu qua nhat đe dan đen chien thang, trong đo yeu to "vat chat" thuong khong đuoc coi trong. Voi nhung tinh huong tan cong nhanh va nhung pha phan cong, van co nay thuong đuoc chiem nguong lai nhieu lan, bat chap viec co mot vai nuoc đi khong phai la tot nhat theo tieu chuan ngay nay.
Trong van đau nay, Anderssen đa thang bat chap viec thi mot Tuong (o nuoc 11), hai Xe (tu nuoc 18), va Hau (o nuoc 22), qua đo chieu het Kieseritzky von chi mat đung co ba Tot. Viec Anderssen thi ca hai Xe cho thay hai quan hoat đong tich cuc co gia tri gap hang chuc lan hai quan khong tich cuc. Sau nay Anderssen đa the hien mot phuong phap tiep can tuong tu trong van đau co ten Van co Evergreen.


Dien bien van đau Nguoi cam quan Trang: Adolf Anderssen   Nguoi cam quan Đen: Lionel Kieseritzky   Dang khai cuoc: Gambit Vua (ECO C33)
1. e4 e5 2. f4

Đay la Gambit Vua: Anderssen moi đoi phuong an Tot đe đoi lay loi the phat trien nhanh. Mac du đay la khai cuoc pho bien hoi the ky 19, nhung ngay nay no đa khong con đuoc ua dung, khi ma cac ky thuat phong thu đa đuoc cai thien ke tu thoi cua Anderssen
2... exf4

Kieseritzky nhan Tot thi; phuong an nay co ten Gambit Vua tiep nhan.
3. Tc4 Hh4+

Sau nuoc thu ba ta đuoc the co co ten Gambit Tuong. Sau nuoc chieu cua Đen, Vua Trang buoc phai di chuyen va khong con kha nang nhap thanh. Tuy nhien nuoc đi nay cung đat Hau vao mot vi tri kha nguy hiem, va Trang co the tan cong Hau nho đo loi "temp" phat trien voi Mg1-f3.

4. Vf1 b5?!

Phuong an nay goi la Phan gambit Bryan, đa tung đuoc Kieseritzky phan tich ky, va do đo thi thoang no cung mang ten ong. Theo hau het cac ky thu ngay nay, đay đuoc cho la mot nuoc đi co phan nao đo khong hay.
5. Txb5 Mf6 6. Mf3

Nhung nuoc phat trien quan binh thuong, tuy nhien sau 6.Mf3, thay vi co the tiep tuc phat trien, Đen buoc phai chay Hau.
6... Hh6 7. d3

Voi 7.d3, Trang kiem soat chac chan khu trung tam quan trong. Đai kien tuong nguoi Đuc Robert Hubner đe xuat mot nuoc thay the khac la 7.Mc3.
7... Mh5

Bao ve Tot f4, đong thoi đe doa Mg3+, nhung nuoc đi nay cung đat Ma vao vi tri o cot ngoai cung, noi ma Ma it phat huy đuoc tac dung.
8. Mh4 Hg5

Theo chinh Kieseritzky, tot hon la 8...g6.
9. Mf5 c6

Nuoc c6 vua tan cong Tuong đong thoi tranh viec Tot d7 bi giang. Tuy nhien, mot so goi y rang 9...g6 se tot hon, tim huong giai quyet van đe cho Ma o h5.

10. g4? Mf6 11. Xg1!

Thi quan khong tich cuc đe gianh loi the. Neu Đen an Tuong, Trang se tan cong buoc Hau phai di chuyen, gianh loi the ve phat trien.
11... cxb5?

Hubner tin rang đay la sai lam quyet đinh cua Đen; an Tuong se co đuoc uu the hon quan; nhung se lam cham phat trien quan. Đen mot thoi điem luc luong phat trien vuot troi cua Trang co the nhanh chong ket hop đe tao ra mot cuoc tan cong. Hubner khuyen cao nen thay the bang 11...h5.
12. h4!

Ma o f5 bao ve o h4, giup Tot co the tan cong Hau.
12... Hg6 13. h5 Hg5 14. Hf3

Anderssen đang tao ra hai moi đe doa cung luc:
Txf4, bay Hau (Hau se khong co vi tri an toan đe đi);
e5, tan cong Ma Đen o f6 đong thoi mo đuong cheo cho Hau tan cong Xe khong co quan bao ve o a8.
14... Mg8

Nuoc đi nay giai quyet đuoc cac moi đe doa truoc mat, nhung lam tinh hinh cham phat trien cang them tram trong. Luc nay chi duy nhat mot quan (ngoai Tot) roi khoi vi tri ban đau la Hau, nhung cung bi đat vao tinh the bi tan cong phai chay lien tuc, trong khi đo Trang đang kiem soat phan lon ban co.
15. Txf4 Hf6 16. Mc3 Tc5

Phat trien Tuong, tan cong Xe.
17. Md5

Trang phan cong, nuoc đi nay tan cong Hau, đong thoi đe doa chia đoi Vua va Xe Đen voi Mc7+. Richard Reti đe xuat 17.d4 va tiep theo 18.Md5, va Trang co loi the, du vay neu 17.d4 Tf8 thi sau đo 18.Te5 se la nuoc manh hon.

17... Hxb2

Đen an Tot, va doa an tiep Xe o a1 kem theo nuoc chieu Vua.
18. Td6!

Voi nuoc đi nay Trang hi sinh, moi đoi phuong an ca hai Xe. Hubner nhan xet ve nuoc đi, tu the tran luc nay, rang thuc su Trang co nhieu cach đe chien thang, va ong cho rang co it nhat ba nuoc đi tot hon 18.Td6: 18.d4, 18.Te3, hoac 18.Xe1. Nhung nuoc nay se dan đen mot the tran manh hoac co the chieu "mat" đoi phuong ma khong can phai thi qua nhieu quan. Chuong trinh may tinh Chessmaster chu thich: "điem co ban cua nuoc 18.Td6 la đanh lac huong Hau Đen khoi đuong cheo a1-h8. Luc nay Đen khong the 18...Txd6? 19.Mxd6+ Vd8 20.Mxf7+ Ve8 21.Md6+ Vd8 22.Hf8#." Garry Kasparov binh luan rang the gioi co vua se mat đi mot "vuong mien chau bau" cua no neu van đau tiep dien voi mot phong cach thoi trang khong ngoan muc. Nuoc Td6 la mot bat ngo, vi Trang san long hien dang rat nhieu chat (quan).
18... Txg1?

Nuoc đi dan đen that bai cua Đen. Vao nam 1879, Wilhelm Steinitz đe xuat rang mot nuoc tot hon la 18...Ha1+; tiep theo co the la 19.Ve2 Hb2 20.Vd2 Txg1.
19. e5!

Đen co the an not Xe con lai, nhung nuoc 19.e5! đa bit đuong lui ve phong thu cua Hau, đong thoi đe doa "mat" trong hai nuoc voi: 19.Mxg7+ Vd8 20.Tc7#.
19... Hxa1+ 20. Ve2

Luc nay, Đen đa het luc, ho co Hau va Tuong o hang ngang cuoi cua Trang nhung khong đu đe co the phoi hop tao ra mot đot tan cong ngay, trong khi đo tinh the Vua cua ho đang het suc nguy hiem. Theo nhu Kieseritzky, ong đa chiu thua ngay luc nay. Hubner cho rang Kiesertizky co le đa choi 20...Ma6, nhung sau đo Anderssen đa thuc hien nuoc chieu het. Trong cuon sach The Oxford Companion to Chess co trich dan noi dung tu mot an pham nam 1851, cung cho rang Đen đa đau hang tai thoi điem nay. Du bat ke truong hop nao, đa co mot su nghi ngo ve viec lieu nhung nuoc đi cuoi co thuc su đuoc choi vao thoi điem van đau dien ra hay khong.

20... Ma6

Nuoc đi nham bao ve o c7 do Trang đang đe doa 21.Mxg7+ Vd8 va 22.Tc7#. Mot no luc phong thu khac la 20...Ta6 mo đuong cho Vua chay qua c8 va b7, du vay Trang van se thang voi 21.Mc7+ Vd8 va 22.Mxa6, neu gio 22...Hxa2 (đe bao ve o f7 phong truong hop Tc7+, Md6+ va Hxf7#) Trang co the choi 23.Tc7+ Ve8 24.Mb4 va thang; hoac neu 22...Tb6 (ngan nuoc Tc7+) se 23.Hxa8 Hc3 24.Hxb8+ Hc8 25.Hxc8+ Vxc8 26.Tf8 h6 27.Md6+ Vd8 28.Mxf7+ Ve8 29.Mxh8 Vxf8 va Trang se thang trong Tan cuoc.
21. Mxg7+ Vd8 22. Hf6+!

Nuoc thi Hau buoc Đen khong the phong thu o e7 đuoc nua.
22... Mxf6 23. Te7# 1–0

Thoi điem van đau ket thuc, luc luong cua Đen nhieu hon Trang đang ke: hon mot Hau, hai Xe va mot Tuong. Tuy nhien loi the hon quan đo khong giup gi đuoc cho Đen khi Trang đa chieu mat voi hai Ma va mot Tuong con lai.
Savielly Tartakower đa mo ta đay la "mot van đau đep".


Xem them Van hoa bat tu
Danh sach cac khai cuoc co vua


Tham khao Chu thich

Tai lieu tham khao


Lien ket ngoai Lionel Kieseritzky: La Regence, July 1851
Kling und Horwitz: The Chess Player, July 1851
The Immortal Game Luu tru ngay 19 thang 8 nam 2014 tai Wayback Machine pgn file, ho tro boi cac phan mem co vua (mot dien bien pho bien voi nuoc đi khong chinh xac 18...Hxa1+, khong phai 18...Txg1)
The Immortal Game Luu tru ngay 19 thang 8 nam 2014 tai Wayback Machine pgn file, ho tro boi cac phan mem co vua (kem theo binh luan cua Lionel Kieseritzky lay tu cuon "La Regence" (1851, tr 221-222))
Adolf Anderssen vs Lionel Adalbert Bagration Felix Kieseritsky Chessgames.com