Day Cascade (tieng Anh: Cascade Range hay Cascade Mountains (o Canada)) la mot day nui keo dai nam đoi dien voi bo bien thuoc khu vuc phia tay cua Bac My, giua tieu bang California, Oregon, Washington cua My va tinh British Columbia cua Canada. Day nui la mot phan cua vanh đai nui lua Cascade trong đo ngon nui lua Rainier la đinh nui cao nhat voi đo cao 4.392 met so voi muc nuoc bien, nam o vi tri nhin ra thanh pho Seattle va nui St. Helens, ngon nui tung phun trao vao nam 1980. Vong cung nui lua nay van con hoat đong, no bat đau hinh thanh tu 36 trieu nam truoc do su hut chim cua mang Juan de Fuca ben duoi mang Bac My. Hoat đong nui lua van con đe doa nghiem trong khu vuc xung quanh no.
Song Columbia lam gian đoan đia hinh chinh cua day nui, dong chay cua no cat qua day nui tu đong sang tay, luu vuc cua song bao phu mot phan lon cac suon doc cua Cascade. Hai phan cua day o bac va nam ngan can su xam nhap cua khi hau đai duong nong am đen tu Thai Binh Duong. Do đo cao, luong mua lon chuyen thanh mot luong tuyet đang ke, xay ra nhu tai nui Baker, đay la khu vuc bang ha lon nhat o Hoa Ky ngoai Alaska. O phia đong cua day, luong mua thap hon nhieu, khi hau đam chat luc đia voi khac biet lon hon ve nhiet đo hang ngay va theo mua. Su khac biet nay co the đuoc nhin thay o tham thuc vat chu yeu la rung la kim: linh sam Douglas va thong Tsuga heterophylla chiem uu the o phia tay day nui, nhung thong Pinus ponderosa, thong Pinus contorta va thong Pinus contorta chiem uu the o phia đong, la nhung vung đat kho can. Phan phia bac cua day, Bac Cascade, lanh hon va co đia hinh cao hon, noi đay co nhieu song bang. Đay la vung đat cua cac loai cay thong: tsuga mertensiana, abies alba va abies lasiocarpa. He đong vat rat đa dang nhung đang trong tinh trang bi đe doa. Đe bao ve đa dang sinh hoc va tai nguyen thien nhien khu vuc nay, hau het day nui đa đuoc bao ve, đac biet la o bon vuon quoc gia.
Day nui nay đa co nguoi sinh song trong it nhat 11.000 nam, nhung nguoi My ban đia đa sang tac ra nhieu than thoai va truyen thuyet ve ngon nui lua. Vao cuoi the ky 18, nguoi chau Au đa kham pha day nui. Ten cua no bat nguon tu Cuoc tham hiem cua Lewis va Clark vao nam 1806, tu nhung ghenh đa co vi tri nam trong Hem nui song Columbia. Cac cuoc tham hiem va hoat đong thuong mai sau đo giua Cong ty Tay Bac va Cong ty Vinh Hudson gia tang. Chu yeu la viec buon ban long thu ve sau đuoc thay the bang mua ban go. Neu hoat đong khai thac cai tien tao đieu kien bang ngang qua day nui, thi day se bi tan pha phan lon. Hoat đong leo nui o giua the ky 19 va truot tuyet vao đau the ky 20 xuat hien, lan đau tien con nguoi leo len đinh nui cao nhat. Trong the ky 21, ve đep hoang da cua day nui Cascade khien cho no tro thanh mot điem thu hut du lich.


Đat ten Mot loat cac hoi nghi đau tien nham đat ten bang tieng Anh cho day dien ra vao mua he nam 1792 chu tri boi nha hang hai nguoi Anh George Vancouver khi ong đen Puget Sound. Ket qua, ten nui Baker đuoc đat nham vinh danh trung uy thu ba cua ong, nui St. Helens vinh danh nha ngoai giao Alleyne Fitzherbert - nam tuoc St Helens thu nhat, nui Hood vinh danh Đo đoc cua Hai quan Hoang gia Samuel Hood va đinh cao nhat, ngon nui Rainier, vinh danh Đo đoc Peter Rainier. Tuy nhien, cuoc tham hiem Vancouver đa khong đat ten day nui, noi ma cac đinh nui nay thuoc ve.

Vao nam 1806, cac ghenh thac cua Cascade la chuong ngai vat cuoi cung gap phai tren đuong toi Thai Binh Duong đoi voi cuoc tham hiem cua Lewis va Clark, đoi voi nhung nguoi đinh cu va thuong nhan, vi tri ma hien nay nuoc đuoc đieu phoi boi Đap Boneville, nam tai hem nui song Columbia. Đo la ly do tai sao cac đinh nui phu đay tuyet xung quanh von di tu lau đuoc goi la "Nhung ngon nui ben kia thac nuoc" va sau đo đuoc goi đon gian la "The Cascade". Nha thuc vat hoc nguoi Scotland David Douglas, lan đau tien đa dung ten "Cascade Range" va "Cascade Mountains" trong tap chi du lich cua ong (1823 - 1827). Tren hanh trinh tro ve cac thanh vien Lewis va Clark kham pha ra mot đinh nui tuyet cao, ho đa đat ten nha tai tro cua ho, tong thong Thomas Jefferson.
Vao nhung nam 1830, Hall J. Kelley đa đe xuat đoi ten day nui "Presidents’ Range" hoac "Presidential Range" (tuy theo nguon) va đat cho moi ngon nui lua ten cua mot Tong thong Hoa Ky. Y tuong nay đa bi tu choi, voi ngoai le la ten cua nui Adams, mot ten đuoc du đinh đat cho nui Hood đe ton vinh John Adams nhung sau đo ten đa đat cho mot ngon nui lua chua co ten.


Đia ly = Tong quan =
Day Cascade la mot day nui trai dai doc theo bo bien phia Tay cua Bac My, voi khoang cach trung binh la 200 km tu Thai Binh Duong, phia nam cua tinh British Columbia o Canada keo dai đen Bac California cua Hoa Ky xuyen qua cac tieu bang Washington va Oregon. No bi chan o phia bac boi song Thompson truoc khi hop luu voi song Fraser va nam ve phia nam ho Almanor. Day la mot phan cua Day ven bien Thai Binh Duong va mo rong ve phia bac qua day nui Coast (Ven bien) va phia nam qua day nui Sierra Nevada. Xuyen qua Cao nguyen song Columbia ve phia đong, chay doc theo truc bac/nam cung Day nui Rocky. Điem giap bien duy nhat nam tai Puget Sound phia tay bac cua tieu bang Washington.


= Đia hinh =


 Đia mao  Đia hinh cua day nui Cascade chia thanh hai vung đia ly khac biet: ve phia đong la Đong Washington, la vung cao nguyen kho can mo rong đuoc hinh thanh tu 16 trieu nam truoc boi dong dung nham khong lo cua song Columbia va cac nhanh chinh cua no, song Snake, song Yakima va song Okanagan, tao nen đia hinh an tuong; ve phia tay, đia hinh chiem uu the la vung đat thap Puget Sound, cung day nui ven bien Oregon va day nui Olympic cua he thong day nui ven bien Thai Binh Duong.

Hem nui song Columbia lam gian đoan chu yeu đia hinh day nui Cascade. Vao thoi điem cua bien đong đia hinh 7 trieu nam truoc, vao The Pliocen, song Columbia chia cat cao nguyen cung ten. Khi day nui đuoc nang cao len, dong song chay theo huong cua no va cat đia hinh tao thanh cac hem nui sau.

Cac nui lua cao nhat trong day nui gom co nui Rainier cao 4392 met so voi muc nuoc bien, đuoc goi la High Cascades. Ngon nui nay cao gan gap đoi so voi đo cao trung binh xung quanh, tu đinh nui, co the nhin thay quang canh xa toi 100 hoac tham chi 150 km. Co hon 120 ngon nui lua nam trong khu vuc phia nam cua song Columbia. Co muoi mot đinh nui cao tren 10.000 feet (3.048 met), trong đo co hai đinh cao hon 14.000 feet hoac 4.000 met, đo cao cua nhung ngon nui nay an tuong hon nhieu so voi cac đinh nui o day nui Rocky boi vi hau het đeu co the nhin thay mot cach hoan hao quang canh tu bo bien va khu vuc xung quanh. O Oregon, nhung vung đat nam ve phia tay cua day nui đuoc goi la Tay Cascades; co mot ngon nui lua co tuoi lau hon la High Cascades.
Phan mien bac, phia bac tu đeo Snoqualmie nam o bien gioi Canada-Hoa Ky la vung Bac Cascade, đuoc goi chinh thuc la Canadians Cascades hay Cascade Mountains o phia bac cua day nui nay. Nui lua co đia hinh nui chu yeu la nui kim tu thap, đoi khi đuoc sanh so voi day nui Anpo. Chung kho tiep can hon va moi truong hoang da hon, voi nhieu thung lung hon ve đo cao, cac rang nui nhon, doc, nhieu ho bang, cung nhu nhieu đa vun be mat hon so voi High Cascades.


 Phan khu  Day nui Cascade đuoc chia thanh cac nhom nui va khoi nui:


 Cac ngon nui lua lon  Tieu bang Washington
Nui Rainier (4.392 m, Nam Washington Cascade/khu vuc nui Rainier)
Nui Adams (3.742 m, Nam Washington Cascade/khu vuc nui Adams)
Nui Baker (3.285 m, Bac Cascade/Chainon Skagit)
Đinh Glacier (3.213 m, Bac Cascade/khu vuc đinh Glacier-phia nam đeo Stevens)
Nui Saint Helens (2.549 m, Nam Washington Cascade/Khu vuc nui Saint Helens)
Oregon

Nui Hood (Ban mau:Unite, Oregon Cascade/Khu vuc nui Hood)
Nui Jefferson (3.199 m, Oregon Cascade/Khu vuc nui Jefferson)
Three Sisters (3.157 m, Oregon Cascade/Khu vuc Sisters)
Nui McLoughlin (2.894 m, Oregon Cascade/Nam Oregon Cascade)
Nui Thielsen (2.799 m, Oregon Cascade/Khu vuc ho Crater)
Broken Top (2.797 m, Oregon Cascade/Khu vuc Sisters)
Nui Bachelor (2.764 m, Oregon Cascade/Khu vuc Sisters)
Đinh Diamond (2.665 m, Oregon Cascade/Khu vuc đeo Willamette)
Nui Bailey (2.553 m, Oregon Cascade/Khu vuc ho Crater)
Nui Scott (2.723 m, Oregon Cascade/Khu vuc ho Crater)
Nui Mazama (2.487 m, Oregon Cascade/Khu vuc ho Crater)
Cratere Newberry (2.434 m, Oregon Cascade/Khu vuc ho Crater)
Three Fingered Jack (2.391 m, Oregon Cascade/Khu vuc đeo Santiam)
Nui Washington (2.376 m, Oregon Cascade/Khu vuc đeo Santiam)
California
Nui Shasta (4.317 m, California Cascade/Khu vuc nui Shasta)
Đinh Lassen (3.187 m, California Cascade/Khu vuc đinh Lassen)
Nui Tehama (2.815 m, California Cascade/Khu vuc đinh Lassen)
Nui Hoffman (2.412 m, California Cascade/Mien trung cua California Cascade)


 Cac ngon nui chinh khac  Washington
Đinh Bonanza (2.899 m, Bac Cascade/Mien trung cua Bac Cascade)
Nui Stuart (2.870 m, Nam Washington Cascade/Nui Wenatchee)
Nui Fernow (2.819 m, Bac Cascade/Nui Entiat)
Nui Goode (2.806 m, Bac Cascade/Mien trung cua Bac Cascades)
Nui Shuksan (2.782 m, Bac Cascade/Chainon Skagit)
Nui Buckner (2.778 m, Bac Cascade/Mien trung cua Bac Cascades)
Seven Fingered Jack (2.774 m, Bac Cascade/Nui Entiat)
Nui Logan (2.770 m, Bac Cascade/Mien trung cua Bac Cascades)
Nui Jack (2.763 m, Bac Cascade/Chainon Hozameen)
California
Đinh Eagle (2.811 m, California Cascades/khu vuc đinh Lassen)
Nui Diller (2.769 m, California Cascades/khu vuc đinh Lassen)


= Nuoc =

Chi co ba con song bang ngang qua day nui Cascade, huong đong sang tay: đo la huong bac vao nam cua song Columbia va song Klamath, va song Pit (mot nhanh ta ngan cua song Sacramento). Nhin chung khong co mot nhanh nao la quan trong. Song Williamson chay o huu ngan, thuong nguon cua song Klamath va chay doc theo ria phia đong cua day nui. Mot so phu luu khac la mot phan cua song Columbia chay mot phan phia đong cua Cascades: song Okanagan va phu luu cua no o huu ngan song Similkameen noi giap ranh Bac Cascades, nhu song Methow, song Wenatchee va song Yakima, ca bon o ben huu ngan; va song Deschutes o ta ngan. Bon luu vuc lon cua Columbia bao gom mot phan phia tay cua Cascades, cu the o ta ngan cua song Sandy va cac nhanh cua no la song Salmon, song Bull Run, va song Willamette, tu cac nguon cua no o phia Bac va Trung Fork, va cac nhanh cua no o huu ngan, nhu song McKenzie, song Calapooia, Bac va Nam Santiam, song Molalla va song Clackamas; va huu ngan cua song Lewis va song Cowlitz. Ngoai ra, song Fraser đong vai tro la ranh gioi tu nhien voi day nui Coast o cuoi phan phia bac cua Cascades. Trong so cac con song lon khac co nguon trong day nui, tat ca đeu o suon phia tay, chay tu bac xuong nam nhu song Skagit, song Skykomish, song Snoqualmie, song Green, song Puyallup va song White va nhanh song Nisqually cua no o Tieu bang Washington; Bac va Nam Umpqua va song Rogue o Oregon.

Ngoai Alaska, he thong Song bang cua day Cascade la lon nhat o My. Đac biet tap trung o Bac Cascade. Do đo, nui Rainier đat mot so ky luc: hai muoi lam song bang bao phu khoang 100 km²; dai nhat trong đo, Emmons Glacier dai 7,2 km va xuong o đo cao 3.700 met so voi muc nuoc bien. Cac ngon nui o Oregon, nui Jefferson, Three Fingered Jack, Three Sisters va Broken Top đeu co Song bang. Bac Cascade co khoang 700 song bang cho đen nam 1980, trong đo 312 nam trong Vuon Quoc gia Bac Cascades. Nhung dong song bang nay cung cap 25% luong nuoc cho cac dong song trong nhung thang mua he. Tuy nhien, chung đang trong giai đoan sut giam nhanh chong. Tu nam 1984 đen 2008, mot nghien cuu thu thap 47 mau bang cho thay đo day trung binh bang giam 14 met, chiem 20 đen 40% the tich cua cac song bang. Mot so đa phai trai qua mot su sut giam đo day bang tich luy. Đieu nay can tro bat ky su on đinh nao do qua trinh sut giam cua chung, do đo nhieu song trong so chung, bao gom Spider Glacier va Lewis Glacier đa bien mat hoan toan tu đau nhung nam 1990 cho đen giua nhung nam 2000. Song bang Lyman se chiu chung so phan trong 30 đen 50 nam nua. Su sut giam nay co the đuoc giai thich boi su sut giam 25% luong mua mua đong ke tu nam 1946 va nhiet đo trong vung tang 0,8°C ke tu nam 1985.

Cac ho chua nuoc giu nuoc tu tuyet tan chay đe san xuat thuy đien, lam thuy loi, san xuat nang luong cho cac trang trai ca hoi va đap ung nhu cau su dung trong nuoc. Ho nuoc nhan tao Ross, đuoc tao ra boi đap cung ten tren song Skagit ve phia bac Washington, dai 37 km chay vao lanh tho Canada. Ho Chelan, co tu thoi ky bang ha nho dai khoang 150 km, co đac điem: co đo sau toi đa 118 met duoi muc nuoc bien, voi đo cao be mat la 335 met. Ho Crater la hom chao cua nui Mazama, no la ho sau nhat o My voi đo sau 589 met. Ho Klamath tao nen tu nhung thac nuoc lon nhat cua day nui, nam o chan nui phia đong. Trong so cac ho nuoc lon khac, ho Almanor va ho Eagle nam o cuoi phia nam cua day. Ho Waldo, ho Odell va ho du tru Wickiup nam giua Newberry Crater o phia đong, Diamond Peak o phia nam va nui Bachelor o phia bac. Ho Spirit tren suon phia bac cua nui St. Helens tran ngap dung nham sau vu phun trao nam 1980 nhung dong chay đa nhanh chong lap đay mot lan nua, nhieu đen noi chung phai đuoc rut nuoc boi mot khe ho nhan tao đe no khong đe doa lam sap đap cua cac manh vun nui lua.


= Đia chat =
Tu cuoi Ky Tam Điep va đau Ky Jura, khoang 200 trieu nam truoc, Bac My tach ra tu Laurasia va troi dat ve phia tay. Cac vu va cham luc đia tao thanh Cung nui lua, đia chat tich tu va don vao đia khu doc theo bo bien, cung nhu su hut chim do mac ma. Đen nay, luc đia đa mo rong them 650 km.

Trong khoang tu 115 đen 57 trieu nam truoc, mang Farallon di chuyen ve phia đong bac. Mot vet nut xuat hien o đia tang cua California, khoang 90 đen 80 trieu nam truoc, gay ra su phan tach cua mang Kula va su hut chim cua no duoi luc đia ve phia đong. Su đut gay hinh thanh boi vi tri cua ho Ross la gioi han giua bo bien cu va cac ria cua mang đia chat. Cac nui lua lien quan đen hoat đong hut chim tu lau đa bien mat do anh huong cua tinh trang xoi mon. Mat khac, cac pluton granit đa noi len tren be mat đe tao thanh batholith cua day nui Coast va mot phan cua Bac Cascades. Cac tram tich đai duong lang đong, chiu ap suat manh me đa bien chat thanh cac đa phien va micaschists; tuong tu nhu vay, mot so đa granit bien chat chuyen thanh gneis. Su nong chay mot phan cua hon hop đa granit va tram tich tao ra migmatit cua ngon nui Chelan thuoc chuoi Skagit o Bac Cascades. Ket qua cua su xoi mon cua nhung tang đa nay nam o chan đoi tao thanh cuoi ket, acco, sa thach va grauwacke, đa bang va bot ket. Trong khoang tu 50 đen 40 trieu nam truoc, dien ra su dich chuyen cua mang Kula mot cach đang ke đen Alaska ve phia bac doc theo ranh gioi chuyen dang. Trong giai đoan chuyen tiep nay, su lang tu cua đay đai duong va nen đa bazan đinh hinh nhung ngon nui trong tuong lai cua day nui Olympic va mang Farallon o Tay Bac Thai Binh Duong.
Hoat đong đia chat hinh thanh nen day nui Cascade bat đau tu 36 trieu nam truoc. Phan con lai cua mang Farallon đuoc goi la mang Juan de Fuca. Vong cung nui lua Cascades xuat hien tu hoat đong hut chim moi. Neu nhu đia mao cua chuoi đia hinh khong lien quan gi đen ve ngoai hien tai cua no thi đa nui lua ban ra trong thoi gian The Oligocen chiem uu the trong viec tao ra ve ngoai cua no. Khi hoat đong cua nui lua sut giam trong thoi gian tu 17 đen 12 trieu nam truoc, trong The Miocen mot luong bazan khong lo đo vao Luu vuc Columbia hien tai. Day nui ngay nay đuoc thiet lap tu 7 đen 5 trieu nam, vao đau The Pliocen. Voi su phan tach đong thoi cua mang Explorer va su troi len cua khu vuc hut chim, goc đoi Wadati-Benioff tang len. Ma sat tro nen manh liet hon, ap suat tang len va nui lua lai tiep tuc phun. Bac Cascades co su xuat hien cua mot cao nguyen chuyen tu day nui Coast ve phia bac. Cac nui lua High Cascades chinh đuoc sinh ra trong khoang tu 3 trieu nam đen 140.000 nam truoc. Co su khac biet tu bac đen nam ve hoat đong cua nui lua trong Tieu bang Washington, hau het trong so đo la nui lua dang tang Andesit, ngoai tru nui Adams o Oregon, mot so ngon nui trong đo trai tren mot dai rong tu 40 đen 50 km, co nhieu bazan va đa quy xen ke, hinh non nui lua, nui Jefferson, Three Sisters, Broken Top va cac nui Mazama đa giai phong dacit Rhyolit thanh Luong mat vun nui lua; trong bang California co ngon nui lua hinh khien bazan duy nhat trong chuoi, Medicine Lake. Su xoi mon cua nhung tang đa thanh dam đa co tung lop dinh nhau va tuff, sa thach va bot ket cung co mat trong cac thung lung. Su hoi tu giua cac mang Bac My va Juan de Fuca tiep tuc voi toc đo khoang bon cm moi nam, suy giam tu hai đen ba cm moi nam trong giai đoan 7 trieu nam.
Trong hai trieu nam qua, it nhat bon lan Ky bang ha đa lam tang dai bang tren vung gan bien gioi Canada - Hoa Ky hien nay. Tu 18.000 đen 10 hoac 12.000 nam truoc, Ky bang ha cuoi cung dai bang rong nhat, chung đuoc biet đen voi ten đia phuong la Vashon, đuoc đat ten la Đao Vashon trong Puget Sound, keo dai ngang qua bang Washington. O phia tay cua pham vi, no bao phu đia điem Seattle day 900 đen 1.000 met va Bellingham gan gap đoi, đe lai nhung mo đat set va soi khong lo. Ve phia đong, bang tang đo day đinh ky tao ra cac ho chan tu nhien tren song Columbia, dan đen lu lut lon. Nhung thoi ky bang ha luc đia va mot so su kien khi hau đia phuong đa tao nen Bac Cascades.


= Khi hau =

Khi hau tren day nui Cascade la on đoi. Do vi tri gan voi Thai Binh Duong nen gio tay la chu yeu, cac suon phia tay cua day chiu anh huong cua đai duong voi luong mua tuong đoi cao. Vao mua he, mot con bao Bac Thai Binh Duong thoi vao mang lai khong khi kho rao, trong lanh; Tuy nhien, tu thang Muoi đen thang Tu, mot khu vuc ap suat thap hoat đong va khoi khong khi am mang mua đen phia tay nam, ket qua la luong mua hang nam vuot qua 4.000 mm o nhieu vung. Tu nhung luong mua nay dan đen tuyet roi đang ke o đo cao 600 met so voi muc nuoc bien. Đien hinh nhu nui Baker đa trai qua đot tuyet roi cao nhat trong mot mua o Hoa Ky, ngoai tru Alaska, voi 29 met tuyet tich tu trong mua đong 1998 - 1999, vuot qua ky luc truoc đo la 28,5 met tai nui Rainier trong nam 1971 - nam 1972. Do đo, hau het High Cascades đuoc bao phu boi tuyet trong suot nam. Nhiet đo hiem khi duoi -10 °C va lon hon 25 °C. Su khac biet giua ngay va đem la vua phai, do anh huong cua đai duong.
Luong mua trung binh hang nam duoi 200 mm o chan nui phia đong do hien tuong bong mua. Tai ho Crater, 90% luong mua roi giua 1 thang Muoi va thang 31 thang Nam. Khi hau mang tinh chat Luc đia, nhiet đo mua thay đoi ro ret hon va gio hoat đong manh hon. Nhiet đo cuc đoan đuoc biet đen trong day nui luon luon xuat phat tu đieu kien khi quyen voi he thong ap suat cao phia bac, trung tam hoac phia đong cua Cascades, gay ra luong khong khi noi đia thoi ve phia tay.


Dan cu Cac đo thi chinh nam o vung ngoai o day Cascade bao gom Abbotsford (124.000 cu dan) o British Columbia, Everett (102.000 cu dan), Seattle (602.000 cu dan), Bellevue (102.000 cu dan), Tacoma (201.000 cu dan) va Vancouver (158.000 cu dan) o bang Washington, Portland (556.000 cu dan), Salem (155.000 cu dan) va Eugene (154.000 cu dan).) o Oregon, Redding (107.000 cu dan) o California. Tat ca nhung đo thi nay phan lon huong ra bien va đuoc bao quanh boi cac trang trai ngu coc va sua, nam tren suon phia tay cua Cascades. Khong co thanh pho nao vuot qua 100.000 dan tren suon phia đong cua day nui; hai đo thi lon nhat la Yakima (72.000 cu dan) o bang Washington va Bend (75.000 cu dan) o Oregon. Cac hoat đong tap trung nhieu hon vao viec trong cay an qua va chan nuoi cuu. Phan noi đia cua day nui hau nhu khong co nguoi o; chi co mot vai thung lung co it dan cu sinh song, phan lon van con nguyen so va chua đuoc kham pha.

Su xuat hien cua cac khu vuc đinh cu dan đen nhanh chong viec thay đoi moi truong va lam thay đoi linh hoat hoat đong kinh te; Pho ma cung hien dien tai vai điem trong khu vuc. Mot trong nhung vi du noi bat nhat la Monte Cristo nam o đo cao 842 met so voi muc nuoc bien ben trong luu vuc song Sauk, trong nhung nam 1890 đa đuoc xay len va chung kien bung no dan so len toi hang ngan cu dan. John Davison Rockefeller va cong ty cua ong so huu hai phan ba lo đat tot nhat. Hon 200 mo bac đuoc xay len trong vai thang voi su xuat hien cua đuong sat, nhung sau đo chung lien tuc bi lu lut nhan chim va cuoi cung bi bo hoang. Vao đau the ky, thanh pho gan nhu bi bo hoang boi Con sot vang Klondike. Co so chinh thuc cuoi cung đa bi đot chay vao nam 1983.
Dan so Cascade rat phuc tap va nhieu nguon hon hop. Lan song nhap cu đau tien, sau kham pha cua Cong ty Vinh Hudson, chu yeu đen tu vung Trung Tay Hoa Ky: Illinois, Wisconsin, Indiana, Kansas, Ohio va Nebraska. Sau đo, nguoi nhap cu khac bi thu hut đen cac khu vuc mien nui nay: nguoi Scandinavi o phia tay thuoc cac khu vuc day nui nam gan đai duong, nguoi Đuc vao nhung nam 1880 va 1890 chu yeu đinh cu o Quan Snohomish, Washington, sau đo la nguoi Canada gan Mineral duoi chan nui Rainier. Chi nhung nguoi nhap cu tu Bac Carolina va Tennessee đinh cu tu nhung nam 1910 o tay bac va tay nam cua tieu bang Washington, dan so cua ho sau đo đa tang len khoang 3.000 nguoi, ho thich giu truyen thong cua ho tu vung Appalachi. Nhung loi song nay ro net trong viec xay dung cong trinh bang go. Tai nan thuong xay ra o vung nui Cascade.


Lich su = Khu đinh cu cua tho dan =
Tho dan chau My đa song o vung Cascades trong hang ngan nam nay. Dau vet đinh cu lau đoi nhat bat đau tu giai đoan cuoi cuoc bang ha lon cuoi cung, 11.000 nam truoc.
Cac bo toc chinh cua ho song lan dan theo suon cua day nui tu bac vao nam bao gom Nooksacks, Nlaka'pamux, Okanagan, Wenatchi, Skagit, Duwamish, Kittitas, Puyallups, Yakamas, Klickitat, Cowlitz, Chinook, Molala, Warm Springs, Hunipui, Kalapuyas, Yahooskin, Klamaths, Takelma, Modocs, Shastas, Achomawi, Wintu, Atsugewi, Yanas, Maidu.

Tho dan chau My su dung Thuja plicata đong lam xuong va van go dung đe xay dung nha o, va dung lam cui. Mot trong nhung nguon thuc pham chinh cua ho la ca hoi, chung đuoc say kho vao mua thu đe an dan cho đen cuoi mua đong, đieu nay đuoc thuc hien bang cach đinh canh. Ngoai ra, ho cung su dung ca trong cac nghi le. Ho co the đa canh tac nhung đieu nay la rat hiem. Đon vi xa hoi co ban cua ho la mot ngoi nha mo, o đo ho phan phoi cong bang thanh qua san xuat trong viec chia se moi thu. Phan phoi dua tren cong viec đa chia theo đo tuoi, thu hang xa hoi nhung đac biet la gioi tinh: phu nu đan gio va chieu, thu thap qua mong, lam quan ao va lam sach, trong khi đan ong tap trung vao san ban va cau ca. Ho đuoc giup đo trong cong viec boi nhung no le co đuoc sau cac cuoc chien tranh hoac qua buon ban. O suon phia tay cua day nui, tho dan song trong mot noi tru an bang go hinh trung dai co kich thuoc rong tu sau met, dai muoi lam met (loai nho nhat) va rong hai muoi met, dai nam muoi met (loai lon nhat), danh cho viec nau nuong va gia đinh ho o. Mot so noi tru an đuoc trang tri phong phu voi cac buc tranh va tac pham đieu khac, va vai noi đuoc danh cho cac nghi le. Trong truong hop chet, noi tru an bi đot chay vi so tinh than cua nguoi chet am anh cac thanh vien khac trong gia đinh. Nhung chiec xuong, đoi khi đong dai muoi lam met va đuoc chat đay, co the chua toi hai muoi chien binh hoac nam tan ca. Nhung ngon nui, nhung tang đa, nhung cai cay, nhung con vat la đoi tuong tho cung tam linh cua nguoi tho dan. Cac cot To-tem giao đuoc lam bang go va trang tri bang vo so đuoc tim thay tren bo bien, đai dien cho đan ong va đong vat. Chung xuat hien kieu cot moi cung voi su xuat hien cua nhung nguoi chau Au đinh cu đau tien va su dung cac cong cu bang sat; ve sau chung tro thanh bieu tuong cua moi bo lac va su phan anh van hoa cua ho.
Hai khu danh rieng lon cua tho dan đa đuoc thanh lap o suon phia đong cua Cascades vao nam 1855: đo la Warm Springs o Oregon (2.640 km²) va Yakama o bang Washington (5.662 km²).


= Kham pha boi nguoi Chau Au =
Khong ro thoi điem tham hiem cua nguoi chau Au mot cach chinh xac, nhung đe cap bang van ban đau tien đuoc ghi lai trong hai ban phac thao cua Gonzalo Lopez de Haro cua Tay Ban Nha co tu nam 1790. Ong ta đi cung voi Manuel Quimper va Juan Carrasco, ho la nhung nguoi đau tien kham pha Eo bien Juan de Fuca. Haro đat ten cho mot đia điem la La gran montana del Carmelo, ve sau la nui Baker va Sierras Nevadas de San Antonio, mot phan cua Thac nuoc quanh Nui Rainier.
Vao ngay 30 thang 4 nam 1792, George Vancouver va thuy thu đoan cua HMS Discovery đi doc theo bo bien Tay Bac Thai Binh Duong đe tim kiem tuyen bien cuc bac gia đinh, noi đuoc mo ta boi Juan de Fuca gan hai the ky truoc, va tim mot cua bien hoac mot vinh đe neo đau. Vao cuoi buoi chieu trong thoi tiet tot, trung uy Baker đa bao cao mot kham pha o phia đong, đuoc ghi lai trong nhat ky:
"Mot ngon nui rat cao, noi bat, doc đung, theo la ban vi tri 50 đo vi bac ve huong đong, tu no thong tri nhung đam may; thap đen muc co the nhin thay no đuoc bao phu boi tuyet; va phia nam cua no la mot suon nui dai rat hiem tro, nhung ngon nui phu tuyet thap hon nhieu, duong nhu keo dai trong mot khoang cach đang ke."

Kham pha quan trong nay gan nhu đa ve ra mot con đuong đen mot eo bien noi Thai Binh Duong voi Đai Tay Duong. Mat khac, bo bien cua Puget Sound đuoc lap ban đo va ba ngon nui cao khac đuoc phat hien. Ngoai ra, Pseudotsuga đuoc khai thac đe lam cot buom va san bai cho tau neo đau.
Thuong mai hang hai dan dan phat trien o eo bien Georgia va Puget Sound vao nhung nam 1790, day nui Rainier va Baker tro thanh đia danh hang hai quen thuoc cho cac thuyen truong va thuy thu đoan, đac biet la nguoi Anh va nguoi My.

Nam 1806, cac thanh vien trong đoan tham hiem cua Lewis va Clark la nhung nguoi đau tien vuot qua Dai Cascade. Ho theo dong song Columbia ve phia Thai Binh Duong. Loi đi nay bang qua hem nui Columbia, trong mot thoi gian dai đuoc xem la con đuong duy nhat đe qua đuoc khu vuc. Giao thuong o ha luu song chi bat đau cho đen sau hanh trinh tro ve cua Lewis va Clark vao nam 1806, va đac biet hon voi nhung chuyen tham hiem cua Simon Fraser doc theo dong song mang ten ong vao nam 1808 va David Thompson cung Columbia giua nam 1808 va 1811. Ho đeu la nhung nguoi buon ban long thu va lam viec cho Cong ty Tay Bac.
Nam 1814, Alexander Ross, mot thuong gia long thu khac do Cong ty Tay Bac uy quyen, tim kiem mot tuyen đuong đang tin cay xuyen qua cac ngon nui, kham pha va bang qua Bac Cascades giua Fort Okanagan va Puget Sound. Bao cao chuyen đi cua ong van con mo ho. Bao cao mo ta chuyen đi doc theo ha luu cua song Methow va tu đo co the theo Đeo Cascade đe đen song Skagit. Ong tro thanh nguoi My goc Au đau tien kham pha cac luu vuc cua song Methow va co le la song Stehekin va Bridge Creek. Sau ong, vi kho vuot qua Bac Cascades cung nhu viec khan hiem dan cua hai ly chau My, cac cong ty kinh doanh long thu chi to chuc nhung chuyen tham hiem hiem hoi o vung nui phia bac Columbia.


= Thuc dan hoa va gia tang hoat đong trao đoi =
Viec tham do va thuc dan hoa vung Cascade cua nguoi chau Au di cu va My đuoc đay nhanh hon qua viec thanh lap mot tien đon thuong mai lon cua Cong ty Vinh Hudson tai Fort Vancouver, ben bo phai cua song Columbia, đoi dien voi vi tri cua Portland ngay nay. Tu đia điem nay, viec buon ban long thu co the đuoc to chuc trong phan lon khu vuc. Do đo, bang cach bang qua tuyen đuong ma ngay nay đa tro thanh đuong mon Siskiyou, nhung nguoi đanh bay My goc Au đau tien kham pha Nam Cascades vao nhung nam 1820 va 1830, thiet lap nhung con đuong mon gan Ho Crater, Nui McLoughlin, Ho Medicine, Nui Shasta va Đinh Lassen. Đong thoi, viec khai thac go bat đau quy mo lon khi mot xuong cua đuoc xay dung o Fort Vancouver, xuoi dong voi day nui tren song Columbia. Cang ngay lap tuc tro thanh mot trung tam đong tau va la mot van đe lon đoi voi Cong ty Vinh Hudson. Tau van tai thuong mai voi đich đen Quan đao Hawaii.

Lich su chinh tri cua Tay Bac Thai Binh Duong noi bat nhat khi Cascade đuoc đe xuat nhu mot Đuong phan thuy trong Tranh chap bien gioi Oregon nam 1846. Hoa Ky tu choi đe nghi nay va khang đinh rang đo la bac vi tuyen 49 cat day nui ngay phan phia bac cua Nui Baker. Suot cuoc xung đot cho đen khi thanh lap thuoc đia British Columbia vao nam 1858, tuyen York Factory Express cua cong ty Hudson dung đi theo song Okanagan chay doc theo suon phia đong cua Cascades roi đen luu vuc Columbia. Đeo nui it su dung. Chi co đeo Col Naches, dung chuyen gia suc va ngua đen Fort Nisqually va đeo Col Yakima ma cong ty Hudson hay đi qua. Phan lon nhung nguoi đinh cu o day Cascade, cho đen nhung nam 1840 đen tu Vuong quoc Anh, mot nua con lai la Phap, nguoi My ban đia, mot so nguoi Hawaii, nguoi da đen va nguoi Scotland lap nen đia điem quan trong cua Cong ty Vinh Hudson.
Bat chap su giup đo cua nguoi da đo ban đia đe vuot qua day nui, George Curry, mot trong nhung nha bao đau tien tu Oregon, đa viet vao nam 1846 nhu sau:
"Vuot qua day nui Rocky, day nui Bear River, nui Bleues la khong the kho bang so voi Cascades. O đay, khong co đeo. Ban đoi dien voi nhung ngon nui cao va leo len chung; khong co cach nao đe vuot qua hoac tranh chung, va moi lan thanh cong truoc đo, ban hay tuong tuong minh đang o đau nguon trong day nui."
Viec thuc dan hoa o day nui ven bien Oregon đa khong dien ra cho đen cuoi nhung nam 1840, hoat đong ban đau khong đang ke. Theo Hiep đinh Oregon, dong nguoi di cu gia tang doc theo đuong mon Oregon va cac đeo, cac thung lung thu cap cua Tieu bang Washington hien nay đa dan đuoc kham pha va đinh cu. Đuong sat rut ngan thoi gian đe đen noi nay. Tai British Columbia, lich su đuoc đanh dau tu nam 1858 đen 1860 boi hem nui vang Fraser va tuyen đuong Cariboo noi tieng cua no cung nhu boi cac dau vet hoat đong cua Cong ty Vinh Hudson: tu hem nui đen vung noi đia, đuong mon Dewdney va nhung con đuong mon co xua noi lien thung lung Similkameen va Okanagan o phia đong. Chi nhanh chinh phia nam cua Đuong sat Thai Binh Duong Canada đi vao day nui qua Đeo Coquihalla, mot trong nhung khu vuc hiem tro va nhieu tuyet nhat trong day nui Duyen hai Thai Binh Duong. Tuyen đuong Barlow la con đuong đau tien đuoc thiet ke đac biet cho nhung nguoi đinh cu My vao nam 1845, va la đoan cuoi cung cua đuong mon Oregon, thay cho viec ho phai đi xuong cac con đuong nguy hiem cua day Cascades o Columbia. Con đuong bat đau tu song Hood, đi doc theo suon phia nam cua nui Hood tai Government Camp va ket thuc tai Thanh pho Oregon. Đe su dung dich vu đi lai, can phai tra so tien nam đo la cho moi lan đi xe, nhung no van rat pho bien vao thoi điem đo. Cuoi cung, tuyen đuong sat Applegate đuoc tao ra đe tranh cac thac ghenh cua Cascades. No chay theo phan lon đuong mon California, bang qua Nevada, truoc khi chuyen huong tay bac ve phia Ashland. Tu đo, no đi ve phia bac theo đuong Siskiyou đe ve phia thung lung Willamette.
Nam 1852, Tong thong Millard Fillmore quyet đinh xay dung mot tuyen đuong sat quan su đen Thai Binh Duong, phan bo 20.000 đo la cho du an nay va do Jefferson Davis chi đao. Thong đoc lanh tho Washington la Isaac Stevens, chiu trach nhiem cho viec nghien cuu khu vuc phia bac (Khao sat đuong sat Bac Thai Binh Duong), khoang 47 ngay hoac 49 ngay o phia bac vi tuyen. Ong giao nhiem vu tim con đuong đi qua Cascades cho George McClellan, nguoi đa phuc vu voi long dung cam tan tuy trong Chien tranh Hoa Ky-Mexico. Tuy nhien, ong nay nghe theo sau khi tham khao y kien cua nguoi Amerindia, ho giai thich cho ong ta rang khong the tao mot con đuong bang qua day nui vi hiem tro va tuyet day bao phu. McClellan đa chon con đuong qua Yakima Pass mot cach bat chap, nhung chon lua đo khong phu hop. Ong bi mien nhiem vu va cong viec bat đau vao thang 7 nam 1853. Tuyen đuong cuoi cung đa đuoc hoan thanh vao thang 10, thong qua đuong đeo Naches, nho vao no luc phoi hop cua hai đoi o moi ben cua đuong đeo. McClellan tro lai đuong sat, khong ngan ngai bay to su nguong mo cua ong bang cach so sanh cong ty nay trong viec xay dung voi nhung con đuong quan su đuoc xay boi quan Phap cua Napoleon I. Tuy nhien, phan đuong nay khong đuoc ket hop voi tuyen đuong sat xuyen luc đia đau tien va tuyen đuong dan roi vao tinh trang khong su dung đuoc.
Nan pha rung tang toc ke tu nam 1849 voi su kien con sot vang o California va sau đong đat San Francisco vao nam 1906. Moi thoi điem mua he, o Seattle, Portland va Tacoma, va cac noi khac tran ngap boi khoi tao ra tu nan pha rung. Thong Oregon bi coi la mot nguon tai nguyen vo tan. No đuoc xuat khau toi 67 quoc gia va ba tuyen đuong sat bang qua day nui đen Trung Tay đe đap ung nhu cau quoc gia.
Mo đong Holden, đuoc đat theo ten cua James Henry Holden, nguoi đa mua lai đia điem nay vao nam 1896, đa co lai vao nam 1937. Nam sau đo, 2.000 tan quang nguyen chat đuoc khai thac moi ngay va san luong đong cua tieu bang Washington tang tu 64.000 tan len 6 trieu tan. Vao thoi điem đo, tram tich đa che giau mo kim loai đon lon nhat o vung Tay Bac Thai Binh Duong. Cong ty Howe cho xay dung mot thi tran o bo bac Railroad Creek. Tuy nhien, gia đong giam sau Chien tranh the gioi thu hai đa dan đen viec đong cua mo vao nam 1957.


= Cuoc leo nui đau tien va xuat hien cua hoat đong truot tuyet =
Đinh cao đau tien cua day nui đuoc chinh phuc la đinh Diamond Peak vao nam 1852 boi John Diamond va William Macy, va đinh nui Saint Helens đuoc treo len boi Thomas Jefferson Dryer va nguoi ban đong hanh Wells Lake vao ngay 27 thang 8 nam 1853 đanh dau su khoi đau cua thoi ky hoang kim cua cac hoat đong leo nui o High Cascades. Theo bao chi, chuyen leo nui cua Thomas Jefferson Dryer thuc hien o suon nui phia đong, đuoc coi la mot ky tich do đo doc khoang 70° , thieu khong khi va do hit phai hoi luu huynh khien bon thanh vien cua đoan tham hiem đa phai tu bo. Tu đinh nui nay, ong lay so đo đo cao cua nui Hood, ma ong la nguoi chinh phuc đuoc đau tien vao mot nam sau đo; tuy nhien, no hiem khi đuoc biet đen. Trong khi đoi thu Henry Pittock, nguoi thuong đuoc ghi nhan đa thanh cong đau tien khi leo len ngon nui nay vao ngay 11 thang 7 nam 1857, sau khi nam cac chi tiet đuoc đua ra boi Dryer. Đong thoi, nui Hood la chu đe cua mot bao cao ghi boi Belden:
"Ho đa leo len cao nhat co the, đau tien la giay tuyet va sau đo la moc va tuyet. Khi ho đat toi 18.000 feet so voi muc nuoc bien [khoang 5.500 met], viec tho tro nen rat kho khan do loang khi quyen. Ve lau dai, mau bat đau chay qua lo chan long tren da nhu nhung giot mo hoi, mat ho bat đau chay mau, mau chay qua tai ho."
Belden tin rang đo cao cua nui Hood la 19.400 feet (5.900 m), va con so giam xuong con 11.225 feet (3419 m) trong nam 1867, trong khi ghi nhan day Himalaya luc đo chua bao gio co nhung so lieu đo cao nhu vay, đieu nay đa noi len nhieu ve tri tuong tuong đuoc tao ra boi nhung nguoi đinh cu đau tien khi ho mo ta ve day nui nay.

Trong thap nien 1850 co rat nhieu chuyen leo len lan đau tien tren cac ngon nui khac: nui Shasta, boi ED Pearce; va nui Adams, boi A.G. Aiken, Edward Allen, Andrew Burge va Shaw, thuc hien vao nam 1854. Vao mua he nam 1857, nui Rainier đuoc thuc hien chinh phuc boi Trung uy A.V. Kautz va bac si quan đoi cua ong nhung khong thanh cong; nhung đa đuoc chinh phuc vao nam 1870 boi Hazard Stevens va P. B. Van Trump, hai nguoi nhan đuoc loi keu goi cua Edmund Coleman, la tac gia ghi lai chuyen leo đau tien len nui Baker ngay 17 thang 8 nam 1868, mac du nhieu kinh nghiem manh me leo nui o chau Au sau cuoc chinh phuc nui Matterhorn boi Edward Whymper, phai 3 lan ong moi thanh cong. Voi viec su dung day thung va riu bang o Cascades, viec leo nui dan dan de dang. Nui Thielsen đuoc chinh phuc trong nam 1883 boi E.E. Hayden, Nui Jefferson chinh phuc ngay 12 thang 8 nam 1888 boi R.L. Farmer va E.C. Cross; va Đinh Glacier vao nam 1898 boi Thomas Gerdine. Van đe lon cuoi cung van la viec chinh phuc Three Sisters, biet danh la Faith, vi nhieu kho khan va khong the tiep can đuoc; cuoi cung no đa đuoc chinh phuc vao nam 1910.
Đau the ky 20 xuat hien cach leo nui moi, co tinh ky thuat hon, doc theo nhung ngon nui lua lon, leo kieu Buc tuong cua Willis, nhu viec leo đinh Rainier va suon phia đong cua nui Adams. Khi viec leo nui tro nen pho bien o Thung lung Yosemite, nui Three Fingered Jack va nui Washington o Oregon đa đuoc leo len vao nam 1923.

Ngoai Nui Stuart đuoc chinh phuc trong nam 1873, Nui Buckner trong nam 1901, Nui Jack trong nam 1904 va Nui Shuksan trong nam 1906, cac ngon nui o Bac Cascades chu yeu đuoc chinh phuc trong nam 1930. Voi su phat trien cua cac ky thuat vuot qua song bang va leo buc tuong, nhieu nguoi leo nui bat đau quan tam đen nhung đinh nui nay. Mac du that bai nhieu lan tai nui Goode, Hermann F. Ulrichs đuoc coi la nguoi tien phong trong khu vuc voi 21 lan đau tien len cac đinh đuoc ghi nhan. Nhung thanh cong lien tuc: Nui Fernow va Seven Fingerered Jack vao nam 1932, nui Goode va nui Agnes nam 1936, va cuoi cung la Đinh Bonanza, đinh nui khong phai la nui lua đau tien cua Cascades theo đo cao, vao nam 1937.
Viec luyen tap truot tuyet xuat hien trong day nui tu nam 1897 voi viec truot lien quan đen ba nguoi đan ong tai Cloud Cap Inn, tren suon nui phia đong bac cua nui Hood. Sau đo, nhieu dan voi su xuat hien cua nhung nguoi đinh cu co nguon goc Scandinavi. An pham đau tien ve chu đe nay co tu nam 1914, trong khu vuc quanh Seattle. Tu nam 1916 đen 1930, mot chuyen tham quan hang nam dien ra o Thung lung Paradise. Mot so no luc đe truot tuyet tren nui Rainier dien ra vao nam 1927 va 1928 voi thanh cong cua Sigurd Hall.


= Lich su phun trao va đia chan gan đay =

Trong hon 4000 nam qua, muoi mot nui lua đa phun trao trong day nui, bao gom bay ngon nui ke tu the ky 19 đen nay. Ngoai cac vu phun trao dien ra trong nam 1914 - nam 1917 tren đinh Lassen, tuong đoi co lap o mien bac California, cac nui lua cua day Cascade van im lim trong hon mot the ky cho đen ngay 18 thang 5 nam 1980 voi vu bung no nui Saint Helens. Cac nha nghien cuu nui lua lo ngai khi thay co dau hieu đanh thuc vong cung cua Cascades, tuong tu khoang thoi gian tu nam 1800 đen 1857, trong thoi gian đo tam vu phun trao đa dien ra. Tuy nhien, khong co vu phun trao moi quy mo nao đa xay ra tu nam 1980. Tiep tuc duy tri canh giac tai nui Rainier va he thong canh bao nui lua bun trong khu vuc, đay đuoc coi la ngon nui lua co kha nang nhat day.
Tran đong đat lon cuoi cung xay ra trong day nui la tran đong đat Cascadia (cuong đo gan 9 đo), tran đong đat nam 1872 o ho Chelan (cuong đo 6,8), tran đong đat nam 1993 o thac Klamath (cuong đo 6,0) va tran đong đat Nisqually nam 2001 (cuong đo 6,8). Mang luoi đia chan Tay Bac Thai Binh Duong co trach nhiem giam sat hoat đong đia chan trong khu vuc Tay Bac Thai Binh Duong.


Hoat đong = Khu vuc chinh =
Đat đai o khu vuc Cascades thuong phu hop cho nong nghiep, đac biet la tren cac suon nui khuat gio. Cac yeu to chinh la su phong phu cua đa nui lua, khoang chat đac biet la kali, đa de vo vun. Cac manh vun nui lua tao ra cac vung trung, san bang mat đat. Đia hinh đuoc tao ra boi cac nui lua luu tru nuoc duoi dang tuyet va bang, khi chung tan chay se cung cap nuoc cho cac thung lung. Nuoc đoi khi đuoc luu tru lai trong cac ho chua đe tuoi cho cac canh đong.
O phia tay, nong nghiep tap trung vao san xuat ngu coc va sua, trong khi o phia đong thi do mat bang rong hon chan nuoi cuu va gia suc tren cac trang trai lon, ngoai ra con trong trai cay: tao tay, qua mo, đao va anh đao trong vuon cay đoi khi keo dai đen tan chan troi co the nhin thay, đen bia cua rung thong.
Cac hoat đong lam nghiep o cac khu rung Cascades la phat trien manh. Khai thac chu yeu 99% cac loai cay la kim. San luong thong Oregon đat khoang 5 m³ go moi ha moi nam trong day nui va co the tang len 9 m³ o nhung khu vuc thuan loi nhat cho su phat trien cua no nam o suon phia tay day nui. No đai dien cho hon mot nua so loai lay go bi đon ha. Cay nay chu yeu đuoc cat thanh cac tam van va cung cap toi 20% nhu cau cho thi truong My. Go thong Pinus ponderosa đung vi tri thu hai. Chung hien dien nhieu hon o phia đong, đuoc su dung trong san xuat thung chua cac loai trai cay, cung nhu cho nghe moc nho cac đac tinh cua no giup de dang cat tien. Cac loai Thong Jeffrey la rat giong nhau, mau go đo. Thong Lamberta mac du no chu yeu đuoc tim thay o Sierra Nevada van đuoc tim thay, Thong trang mien tay cung đuoc khai thac. Tsuga heterophylla la loai go tuyet voi lam bot giay voi chi phi thap va kha nang chong chiu nhieu hon. Than cay dai va thang cua Abies procera đa khien no thanh mot loai co gia tri; go chat luong cua no đa đuoc su dung trong nganh hang khong trong The chien thu hai. Linh sam đo đuoc su dung rong rai đe lam cay thong Noel. Abies concolor va Abies grandis co the đuoc su dung trong viec xay dung. Phan lon cac khu rung Cascade đuoc so huu va quan ly boi So Lam nghiep Hoa Ky va Van phong quan ly đat đai, đam bao phuc hoi đay đu cac loai.
Khong giong nhu khai thac go, viec khai thac tai nguyen khoang san đoi hoi nang luc khai thac nang. Mac du viec khai thac cua Mine Holden trong nua đau cua the ky 20, cac bang Washington va Oregon tuong ung trong nam 1947 vi tri 31 va 40 trong so 50 tieu bang ve san xuat quang. Đia hinh phuc tap va tham thuc vat day ngan chan viec khai thac cua vung giau kim loai, đat set va đa voi phu hop cho san xuat xi mang, cung nhu than, cat va soi. San luong than đat đinh vao nam 1918 voi hon 4 trieu tan. Ke tu đo, san xuat khai thac đa bi chuyen đen Blue Mountains, noi de dang tiep can đe khai thac hon.


Nang luong Hau het cac con song chay xiet ve phia tay đa đuoc xay dung cac đap thuy đien. Nhu đap Ross tren song Skagit đa tao ra mot ho nhan tao keo dai 2 km ra phia ngoai bien gioi voi British Columbia, phia đong nam cua Hope. Tuong tu tren suon phia đong nam cua Nui Baker o Concrete, song Baker bi cat ngang boi hai con đap tao thanh ho Shannon va ho Baker.

Ngoai ra con co mot tiem nang đia nhiet rat lon trong day Cascades. Chuong trinh Nghien cuu Đia nhiet (Geothermal Research Program) cua Co quan Khao sat Đia chat Hoa Ky đa tien hanh nghien cuu linh vuc nay. Mot du an thi điem trien khai o Klamath Falls su dung nang luong đia nhiet nui lua lam nong cac toa nha cong cong cua thanh pho. Nhiet đo cao nhat đuoc ghi nhan trong chuoi la 290°C o đo sau 1.200 met duoi Ho Medicine vao nam 1992 va 265°C o đo sau 932 met duoi be mat cua mieng nui lua cua Newberry Crater vao nam 1981.

Cac nguon nang luong gio thi it đuoc khai thac: cac tiem nang phong đien chac chan la doi dao xung quanh cac đinh nui cao, nhu nui Rainier, noi no đuoc uoc tinh hon 800 W/m2, nhung no bi co lap. Mat khac, cac ranh xen ke cua day nui lam hanh lang cho đuong day cao the. That vay, nhu cau nang luong nam o phia tay cua day (Seattle, Vancouver) va noi san xuat đien, thuy đien cung nhu phong đien thi nam o phia đong, trong luu vuc song Columbia. Cac đuong day đien ap cao cua đeo Snoqualmie dan đien 500 kV va cac đuong day cua Hem nui Columbia thi nhieu hon.
Tiem nang nang luong mat troi o bang Washington thi it oi, co le ngoai tru cac suon doc. Mat troi hien dien nhieu hon o phia nam cua day (California, Oregon).


Bao ve moi truong Bon cong vien quoc gia đa đuoc thanh lap tren day nui Cascade, tat ca đeu nam o phan lanh tho Hoa Ky, cung voi Tuong đai quoc gia Hoa Ky, muoi ba cong vien tinh, khu vui choi giai tri va khu bao ton British Columbia cua Canada, va muoi mot khu rung quoc gia Hoa Ky đuoc chia thanh gan bon muoi khu vuc hoang da (wilderness areas) khac nhau. Muc đich cua chung la đam bao viec bao ve cac song bang, nui lua, cac canh đong đia nhiet, song, ho, rung va su đa dang sinh thai noi chung. Su moi me cua chung co the thuc hien đuoc nho vao Đo thi hoa o khu vuc day nui.


= Cac cong vien quoc gia =
Vuon quoc gia nui lua Lassen: đuoc lap vao nam 1916, trong qua trinh phun trao cua nui lua Lassen, no co dien tich 429 km² va la noi co mo đia nhiet lon nhat o Hoa Ky sau Vuon quoc gia Yellowstone;
Vuon quoc gia Crater Lake: đuoc thanh lap vao nam 1902, co dien tich 741,5 km² voi trung tam la Nui Mazama, mot ngon nui lua co đa phun trao gay ra su hinh thanh cua Ho Crater khoang 7.700 nam truoc;
Vuon quoc gia Mount Rainier: đuoc thanh lap vao nam 1899, co dien tich 953,5 km² va la noi co ngon nui lua cao nhat trong Day Cascade, Nui Rainier, đuoc bao phu boi he thong song bang lon nhat Hoa Ky o phia nam Alaska. No bao gom khu vuc hoang da Nui Rainier;
Vuon quoc gia North Cascades: đuoc thanh lap vao nam 1968, co dien tich 2.042,78 km² nham bao ve su giau co ve đia chat va sinh hoc cua khu vuc. No bao gom khu vuc hoang da Stephen Mather.


= Di tich quoc gia =
Đai tuong niem nui lua quoc gia Mount St. Helens: đuoc xay dung vao nam 1982, vai thang sau khi nui Saint Helens phun trao, dien tich 445 km² cho phep cac nha khoa hoc nghien cuu su tien hoa tu nhien cua cac khu vuc bi tan pha, truoc khi dan dan đuoc mo cua cho khach du lich;
Đai tuong niem nui lua quoc gia Newberry: đuoc xay dung vao nam 1990, nam o trung tam cua mieng nui lua va dong dung nham cua Newberry, khoang 225 km²;
Đai tuong niem quoc gia Cascade-Siskiyou: đuoc xay dung vao nam 2000, co dien tich 345 km² trai dai tren day Cascade va day nui Siskiyou va la noi co nhung ngoi nha cua nguoi My tho dan tu thoi co đai;
Đai tuong niem quoc gia Lava Beds: đuoc xay dung vao nam 1925 tren suon phia đong bac cua Ho Medicine, noi đay la noi tap trung cac đuong dung nham ngam lon nhat o Hoa Ky tren dien tich 188 km².


= Cong vien tinh, khu vui choi giai tri va khu bao ton =
Cong vien tinh Skagit Valley
Cong vien tinh EC Manning
Cong vien tinh Coquihalla Canyon
Cong vien tinh Ho Chilliwack
Cong vien tinh Ho Silver
Cong vien tinh Song Nicolum
Cong vien tinh Skihist
Cong vien tinh Thac Bridal Veil
Cong vien tinh Ho Cultus
Cong vien va Khu bao ton Cathedral
Khu giai tri Cascade
Khu giai tri Coquihalla Summit
Khu bao ton Snowy


= Rung quoc gia bao gom cac khu vuc hoang da =


= Đi bo đuong dai va leo nui =

Day bi cat ngang boi hai Đuong mon Danh thang Quoc gia (National Scenic Trails) va ba Đuong mon Lich su Quoc gia (National Historic Trails). Đuong Pacific Crest Trail trai dai tu đau nay đen đau kia cua Cascades, doc theo Đuong phan thuy. No la ket qua cua viec sap nhap vao nam 1960, đuong Cascade Crest Trail o bang Washington, đuong "Oregon Trail Skyline" dan tu Nui Hood toi Ho Crater, va đuong Lava Crest Trail o Bac California. Cac tuyen Đuong mon Tay Bac Thai Binh Duong (Pacific Northwest Trail) noi Day nui Rocky voi Day nui Olympic bang cach đi theo bien gioi Canada-Hoa Ky chay qua nhung rang nui gan Nui Baker. Ba con đuong mon lich su la đuong mon Oregon, đuong mon Lewis and Clark va đuong mon California. Ngoai nhung con đuong mon dai, Đuong mon Wonderland (Wonderland Trail) bao quanh Nui Rainier đac biet đang chu y voi 152 km chieu dai. Tuong tu nhu vay, Đuong mon Timberline la tuyen tham quan Nui Hood tren chang đuong dai 65 km. Cac tuyen Ptarmigan Traverse trai dai tren mot khoang cach 56 km. Vo so cac tuyen đuong khac đan xen trong day nui, lien ket cac đinh cua no voi nhau hoac đi qua cac thung lung cua no. ·  ·  Mot so tuyen đuong co the bang qua bang viec truot tuyet, tot nhat la vao thang 3 va thang 4 hang nam, hoac bang xe đap leo nui.
Hoat đong leo nui o High Cascades bi can tro do khong the tiep can hau het cac đinh lon va boi do đa nui lua thieu su on đinh nen đoi hoi no luc lon hon o nhung noi co the leo nhung khong đuoc bao phu boi bang. Tuy nhien, co mot so luong lon cac tuyen đuong tren cac đinh cua day đoi hoi ky thuat leo nui thanh thao..

Nhieu hiep hoi leo nui cao giup ban đi bo kham pha day Cascades. Trong so đo co Cau lac bo Alpine cua Canada (Canmore), Hoi Boeing Employees Alpine Society (Seattle), Cau lac bo leo nui British Columbia (Vancouver), The Cascadians (Yakima), Cau lac bo Intermountain Alpine (Richland), Cau lac bo Issaquah Alps Trails (Issaquah), Mazamas (Portland), Cau lac bo đi bo đuong dai Mount Baker (Bellingham), Cau lac bo Mount St. Helens (Longview), The Mountaineers (Seattle, chi nhanh o Bellingham, Everett, Olympia, Tacoma, Wenatchee), The Ptarmigans (Vancouver), Seattle Mountain Rescue (Seattle), Sierra Club des Cascades (Seattle), Skagit Valley Alpine Club (Mount Vernon), Spokane Mountaineers (Spokane), Tacoma Mountain Rescue Unit (Tacoma), Washington Alpine Club (Seattle). Hau het cac cau lac bo xuat ban tap chi cua rieng ho va mot so duy tri cac noi tru an cho viec leo nui..


= Cac mon the thao mua đong =

Cac suon phia tren cao cua nhung ngon nui lua khong co rung, thuong la o suon phia đong, do đo cung cap đia hinh ly tuong cho viec mo cac doc truot tuyet. Ke tu đau the ky 20, cac tram cua Timberline, ngon nui Hood Meadows, Ski Bowl, Cooper Spur, Snow Bunny va Summit tai Nui Rainier tao thanh mot khu phuc hop lon cua hoat đong the thao mua đong tai My voi dien tich 18,6 km². Tuyet roi day đa khien truot tuyet vao mua he tro thanh điem đoc đao cua Timberline. Cac khu nghi duong lon khac trong day nui tu bac đen nam bao gom: Manning Park, Stevens Pass, The Summit at Snoqualmie, Mission Ridge, Crystal Mountain, White Pass, Hoodoo Ski Bowl, Mount Bachelor, Willamette Pass, Mount Ashland hay Mount Shasta Board & Ski Park.


Trong van hoa đai chung Đuong phan thuy do cac đinh cua Cascade tao nen, cung voi su ngan cach đia ly giua cac nhom ngon ngu Salish noi đia va Salish duyen hai, tuong ung la ranh gioi giua khu vuc Coyote va khu vuc cua Transformers va duyen hai Spirit.
Co nhieu huyen thoai va truyen thuyet tu nguoi My ban đia xung quanh Cascades va cac ngon nui lua cua no. Theo mot so cau chuyen, nui Baker, nui Jefferson va nui Shasta đa đuoc su dung lam noi tru an trong tran Đai hong thuy.

Trong so cac truyen thuyet đuoc hinh thanh xung quanh Đap cua cac vi than, mot tran lo đat co nien đai khong ro, truyen thuyet noi tieng nhat cua nguoi Klickitat. Ho ke rang Tyhee Saghalie, nguoi cai tri tat ca cac vi than đa cung hai con trai cua ong la Pahto (con đuoc goi la Klickitat) va Wy'east đi đen vung song Columbia o phia bac đe tim kiem mot noi sinh song. Ngo ngang truoc ve đep cua canh quan thien nhien, lu tre đa tranh cai nhau ve noi nay. Đe giai quyet tranh chap, nguoi cha đa ban hai mui ten bang cay cung cua minh: mot mui ten bay ve phia bac va mot mui ten bay ve phia nam. Pahto theo sau mui ten đau tien trong khi Wy'east theo sau mui ten thu hai. Tyhee Saghalie sau đo che tao "Tanmahawis" (“Đap cua cac vi than”) đe gia đinh anh ay co the nhin thay nhau de dang hon. Khi hai nguoi con trai yeu cung mot nguoi phu nu ten Loowit, co ay khong quyet đoan lua chon giua hai nguoi. Nhung nguoi con trai đa chien đau đe gianh giat, ho pha huy cac khu rung va lang mac khi đanh nhau bang sung va đa. Toan bo khu vuc đa bi pha huy va đat rung chuyen manh đen noi đap đat lo xuong song Columbia. Đe trung phat hai đua con, Tyhee Saghalie đa bien chung thanh nhung ngon nui lon. Wy'east tro thanh ngon nui lua Hood, voi cai đau ngang cao đay kieu hanh, va Pahto la ngon nui lua Adams, voi cai đau nghieng ve tinh yeu đa mat cua anh. Loowit bi bien thanh Nui Saint Helens, do co ve ngoai duyen dang nen đuoc nguoi Klickit goi la Louwala-Clough co nghia la "ngon nui hun hut", trong khi nguoi Sahaptin goi bang cai ten Nui Loowit.
Mot huyen thoai tu bo toc Lummi ke rang hien than nu cua Nui Baker đa tung ket hon voi hien than nam cua Nui Rainier va song o vung lan can cua no. Sau đo, vi mot cuoc tranh cai ma co ay đung day va đi ve phia bac đen vi tri hien tai. Theo cach noi cua phuong ngu Lushootseed, Nui Rainier đuoc goi la Tahoma. No co nhung hang đong lon an ben trong, noi sinh song cua nhung nguoi khong lo đang ngu va la noi dien ra nhung su hien ra ky thu va nhung chuyen la lung.
Nui Shasta đuoc biet đen voi nhieu sinh vat đoc đao cua no đuoc cho la phat trien thanh cac giao phai ton tho New Age: Vuon cao, nguoi ngoai hanh tinh, nguoi ti hon, Sasquatch.


Xem them Đia ly Hoa Ky
Đia ly Canada
Đia chat Tay Bac Thai Binh Duong
Vong cung nui lua Cascade
Bac Cascade


Chu thich Thu muc = Tieng Anh =
Roderick Peattie, The Cascades - Mountains of the Pacific Northwest, Vanguard Press, New York, 1949, an ban 2007 ISBN 1406757101
Fred W. Beckey, Cascade Alpine guide: climbing and high routes - Columbia River to Stevens Pass, Mountaineers Books, an ban lan thu 3, 2000 ISBN 0898865778
Fred W. Beckey, Cascade Alpine guide: climbing and high routes - Stevens Pass to Rainy Pass, Mountaineers Books, an ban lan thu 3, 2003 ISBN 0898868386
Fred W. Beckey, Cascade Alpine guide: climbing and high routes - Rainy Pass to Fraser River, Mountaineers Books, an ban lan thu 2, 1995 ISBN 0898864232
Jim Nelson, Peter Potterfield, Selected Climbs in the Cascades: Alpine routes, sport climbs & crag climbs (vol. 1), Mountaineers Books, an ban lan thu 2, 2003 ISBN 0898867673
Jim Nelson, Peter Potterfield, Selected Climbs in the Cascades: Alpine routes, sport climbs & crag climbs (vol. 2), Mountaineers Books, an ban đau tien, 2000 ISBN 0898865611


Đoc them Harris, Stephen L. (2005). Fire Mountains of the West: The Cascade and Mono Lake Volcanoes (3rd ed.). Mountain Press Publishing Company. ISBN 0-87842-511-X.
Wood, Charles A.; Jurgen Kienle, eds. (1990). Volcanoes of North America. Cambridge University Press. ISBN 0-521-43811-X. {{Chu thich sach}}: |author2= co ten chung (tro giup)
Fred Beckey. 1973. Cascade Alpine Guide (3 vols.) (The Mountaineers, Seattle).
"USGS: Living With Volcanic Risk in the Cascades".
S. Holland, Landforms of British Columbia, Province of British Columbia (1976).


Lien ket ngoai Cascade Range (mountains, United States) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Hinh anh cac khu rung Trung va Nam Day nui Cascade o trang mang "bioimages.vanderbilt.edu" (phien ban cho internet cham)
Hinh anh cac khu rung phia đong Day nui Cascade tai trang bioimages.vanderbilt.edu (phien ban cho internet cham)
Hinh anh cac khu rung duoi gio cua Day nui Cascade o trang bioimages.vanderbilt.edu (phien ban cho internet cham)
Hinh anh cac khu rung Duyen hai Chinh đia cua tinh bang British Columbia o trang mang bioimages.vanderbilt.edu (phien ban cho internet cham)
Nhung bo hinh ky thuat so cua Cac thu vien Đai hoc Washington
May sac mua thu, Nhung đinh nui đong bang va cac đao rung -- Kham pha vanh dai Day Cascade thuoc tieu bang Washington
Danh sach cac ho nam trong Day nui Bac Cascade Luu tru ngay 3 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine