Hien tai, van chua co co phuong phap hoac thuoc đac tri hieu qua cho benh virus corona 2019 (COVID-19), do virus SARS-CoV-2 gay ra. Sau mot nam ke tu khi đai dich bung phat, cac vac-xin co hieu qua cao hien đa đuoc gioi thieu va bat đau lam cham su lay lan cua SARS-CoV-2; tuy nhien, đoi voi nhung nguoi đang cho tiem chung, cung nhu đoi voi hang trieu nguoi (con so uoc tinh) bi suy giam mien dich khong co kha nang đap ung manh me voi tiem chung, viec đieu tri van đong mot vai tro quan trong. Do vay, su thieu tien trien trong viec phat trien cac phuong phap đac tri hieu qua đong nghia voi viec: nen tang cua viec kiem soat COVID-19 la cham soc ho tro hay đieu tri trieu chung, bao gom đieu tri đe lam giam cac trieu chung, thay the dich long, lieu phap oxy, thay đoi tu the sang nam sap khi can thiet, cung nhu su dung cac loai thuoc hoac thiet bi đe ho tro nhung co quan thiet yeu trong co the.
Hau het cac ca mac COVID-19 đeu chi muc nhe hoac vua. Trong nhung truong hop nay, cham soc ho tro bao gom su dung thuoc nhu paracetamol hoac NSAID đe giam cac trieu chung (sot, đau nhuc co the, ho) cung nhu thuc hien hieu qua cac bien phap nhu bo sung dich long, nghi ngoi va tho bang mui. Ve sinh ca nhan tot va mot che đo an uong lanh manh cung đuoc khuyen khich. Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh Hoa Ky (CDC) khuyen cao nhung ai nghi ngo minh mang virus nen tu cach ly o nha va đeo khau trang.
Nhung nguoi voi bieu hien nang hon co the se can phai đieu tri tai benh vien. O nhung nguoi co muc oxy thap, glucocorticoid dexamethasone đuoc khuyen nghi su dung, vi no co the lam giam nguy co tu vong. Thong khi khong xam lan va nang hon la, nhap vien khu hoi suc tich cuc đe tho may la cac bien phap co the can trong ho tro ho hap. Trao đoi oxy qua mang ngoai co the (ECMO) đa đuoc su dung đe giai quyet van đe suy ho hap, nhung loi ich cua no van đang đuoc xem xet. Mot so truong hop benh dien tien nang la do qua trinh viem nhiem toan than, đuoc goi bang cai ten la bao cytokine.
Mot so phuong phap đieu tri thu nghiem đang đuoc tich cuc nghien cuu trong cac thu nghiem lam sang. Co mot so phuong phap tung đuoc cho la co trien vong som trong đai dich, chang han nhu su dung hydroxychloroquine hay lopinavir/ritonavir, nhung cac nghien cuu sau đo chi ra rang chung khong thuc su hieu qua, tham chi la co the gay hai. Mac du cac nghien cuu đang đuoc tien hanh, van chua co đu bang chung chat luong tot đe khuyen nghi đieu tri som. Tuy vay, tai Hoa Ky, hai lieu phap dua tren khang the đon dong đa co san đe su dung som trong nhung ca mac đuoc cho la co nguy co cao tien trien thanh benh nang. Remdesivir voi kha nang khang virus hien đa co san o Hoa Ky, Canada, Uc va mot so quoc gia khac, voi cac han che su dung khac nhau; tuy nhien, loai thuoc khong đuoc khuyen khich cho nhung nguoi can tho may va hoan toan khong đuoc khuyen khich boi To chuc Y te The gioi (WHO), do bang chung han che ve tinh hieu qua cua no.
Mot so nguoi co the gap cac trieu chung dai dang hoac tan tat sau khi phuc hoi sau phoi nhiem; tinh trang nay đuoc goi la hoi chung COVID keo dai. Nhung thong tin ve cach kiem soat va phuc hoi tot nhat cho nhung truong hop nay van con rat han che.
WHO, Uy ban Y te Quoc gia Trung Quoc, Vien Quoc gia ve Y te va Cham soc Xuat sac Vuong quoc Anh, va Vien Y te Quoc gia Hoa Ky, cung voi cac co quan va to chuc khac tren toan the gioi, đeu đa cong bo cac khuyen nghi va huong dan cham soc nguoi bi COVID‑19. Cac nha nghien cuu trieu chung va cac bac si chuyen  khoa phoi o Hoa Ky đa tong hop cac khuyen nghi đieu tri tu cac co quan khac nhau thanh mot nguon tai lieu mien phi, co tai IBCC.


Cac thuoc chua tri Đa co mot so luong lon cac thuoc đuoc xem xet đe su dung cho benh nhan COVID-19.  Tinh đen thang 2 nam 2021, tai Hoa Ky, remdesivir đa đuoc FDA chap thuan cho su dung tren mot so benh nhan COVID-19, va đa co giay phep su dung khan cap cho cac thuoc nhu baricitinib, bamlanivimab, bamlanivimab/etesevimab, va casirivimab/imdevimab. Vao ngay 16 thang 4 nam 2021, FDA đa thu hoi giay phep su dung khan cap (EUA) đoi voi lieu phap su dung mot minh khang the đon dong bamlanivimab đe đieu tri COVID-19 cho benh nhan nhiem COVID-19 o muc nhe đen trung binh o nguoi lon va mot so benh nhan nhi. Tai lien minh Chau Au, viec su dung dexamethasone đa đuoc xac nhan va thuoc remdesivir đuoc cap giay phep luu hanh co đieu kien. Dexamethasone cho thay loi ich lam sang trong đieu tri COVID-19, đuoc xac đinh trong cac thu nghiem ngau nhien co đoi chung. Nghien cuu ban đau cho thay tac dung cua remdesivir trong viec ngan ngua tu vong va rut ngan thoi gian bi benh, nhung đieu nay khong đuoc chung minh boi cac thu nghiem sau đo. Mot so cac thuoc khac nhu budesonide va tocilizumab co cho thay mot so ket qua đang hua hen nhung van đang đuoc nghien cuu ky hon.
Trong nhung thang đau cua đai dich, nhieu bac si o khoa hoi suc tich cuc khi đoi mat voi tinh chat chet nguoi cua virus đa mao hiem ke đon cac phuong phap đieu tri bang phong đoan vi hoan canh chua tung co cua đai dich. Tuy nhien, tieu chuan quan tam cho hau het cac benh kho chua la khi can benh ton tai qua nhieu nam, cac bac si se xay dung mot khoi luong nghien cuu đe kiem tra cac ly thuyet khac nhau, so sanh va đoi chieu lieu luong cung nhu xem xet hieu qua cua mot loai thuoc nay so voi mot loai thuoc khac.
Mot so loai thuoc khang virus đang đuoc xem xet đe su dung đoi voi COVID-19, mac du chua co loai thuoc nao đuoc chung minh la co hieu qua ro rang tren ty le tu vong trong cac thu nghiem đoi chung ngau nhien đa đuoc cong bo. Viec su dung huyet tuong hoi phuc nhu mot lua chon đieu tri đa đuoc nghien cuu nhung khong cho thay hieu qua. Cac thu nghiem khac đang đieu tra xem lieu cac loai thuoc hien co co the đuoc su dung hieu qua đe chong lai phan ung mien dich cua co the đoi voi viec nhiem SARS-CoV-2 hay khong. Nghien cuu ve cac phuong phap đieu tri tiem nang đa bat đau tu thang 1 nam 2020, va mot so loai thuoc khang virus đang đuoc thu nghiem lam sang. Mac du co the can đen tan nam 2021 đe phat trien cac loai thuoc moi, mot so loai thuoc đang đuoc thu nghiem đa đuoc phe duyet cho cac muc đich su dung khac hoac đa đang trong qua trinh thu nghiem nang cao. Thuoc khang virus co the đuoc thu o nhung nguoi bi benh nang. WHO khuyen khich cac tinh nguyen vien tham gia vao cac cuoc thu nghiem ve tinh hieu qua va an toan cua cac phuong phap đieu tri tiem nang.
Cac phuong phap khang the đon dong nhu bamlanivimab/etesevimab va casirivimab/imdevimab đa đuoc quan sat la giup giam so ca nhap vien, so ca cap cuu va so ca tu vong. Hai loai thuoc ket hop nay đa đuoc cho phep su dung khan cap boi FDA.
Su dung mot so loai thuoc khong ke đon nhu paracetamol hay ibuprofen cung nhu uong đu nuoc va nghi ngoi hop ly co the giup lam giam cac trieu chung. Tuy thuoc vao muc đo nghiem trong cua benh, lieu phap oxy va tiem tinh mach cung co the la can thiet.
Mot so phuong phap đieu tri thay đoi benh (disease-modifying) đa đuoc nghien cuu va phat hien ra la khong hieu qua hoac khong an toan, do đo khong đuoc khuyen khich su dung; chung bao gom baloxavir marboxil, lopinavir /ritonavir, ruxolitinib, chloroquine, hydroxychloroquine, interferon β-1a va colchicine. Favipiravir va nafamostat đa cho ra cac ket qua khac nhau nhung van đang trong qua trinh thu nghiem lam sang o mot so quoc gia.


Ho tro ho hap = Tho may =

Hau het cac ca mac COVID-19 khong nghiem trong toi  muc can tho may hoac cac phuong phap ho hap hay the, nhung van co mot ty le cac ca can đen nhung bien phap nay. va đac biet la nhung nguoi tren 80 tuoi). Kieu ho tro ho hap cho nhung nguoi bi suy ho hap lien quan đen COVID-19 đang đuoc tich cuc nghien cuu cho nhung nguoi trong benh vien, voi mot so bang chung cho thay: viec đat noi khi quan co the đuoc tranh bang cach thong khi luu luong cao qua mui hoac thong khi ap luc duong hai muc. Hai phuong phap nay co mang lai loi ich nhu nhau cho nhung nguoi bi benh nang hay khong la mot đieu van con chua sang ro. Mot so bac si chon duy tri tho may xam nhap khi co the vi ky thuat nay giup han che su lan truyen cua cac giot sol khi neu so voi thong khi luu luong cao.
Viec tho may đa đuoc thuc hien o 79% nguoi benh nang đang nam vien, trong đo 62% đa nhan đuoc cac phuong phap đieu tri khac truoc đo. Ti le tu vong o nhom nay la 41%, theo mot nghien cuu o Hoa Ky.
Cac ca chuyen bien nang thuong đuoc quan sat nhieu nhat o nguoi lon tuoi (nhung nguoi tren 60 tuoi, va đac biet la nhung nguoi tren 80 tuoi). Nhieu nuoc phat trien khong co đu giuong benh tren đau nguoi, lam han che nang luc cua he thong y te trong viec xu ly so ca COVID-19 tang đot bien đen muc phai nhap vien. Chinh su gioi han trong kha nang luc ho tro nay la mot đong luc quan trong đang sau nhung loi keu goi yeu cau lam phang đuong cong. Mot nghien cuu o Trung Quoc cho thay: trong so 5% benh nhan đuoc đua vao hoi suc tich cuc, co 2,3% can ho tro tho may va co 1,4% tu vong. O Trung Quoc, khoang 30% so nguoi nhap vien voi COVID-19 cuoi cung se đuoc đua đen đon vi hoi suc tich cuc.
Viec su dung nitric oxide dang hit cho nhung nguoi đang đuoc tho may la khong đuoc khuyen nghi, nhung bang chung y khoa ve phuong phap nay hien van con yeu.


= Hoi chung suy giam ho hap cap tinh =

Van đe tho may tro nen phuc tap hon khi hoi chung suy ho hap cap tinh (ARDS) cung tien trien trong đai dich COVID-19 va viec cung cap oxy ngay cang tro nen kho khan. May tho voi kha nang kiem soat ap suat va ap luc duong cuoi (PEEP) la can thiet đe toi đa hoa viec cung cap oxy đong thoi giam thieu nguy co ton thuong phoi do may tho va tran khi mang phoi.


= Trao đoi oxy qua mang ngoai co the =

Trao đoi oxy qua mang ngoai co the (Extracorporeal membrane oxygenation, viet tat: ECMO) la cong nghe phoi nhan tao đuoc ap dung tu nhung nam 1980 đe đieu tri suy ho hap va hoi chung suy ho hap cap khi tho may thong thuong khong thanh cong. Trong phuong phap phuc tap nay, mau đuoc lay ra khoi co the qua cac ong thong lon, đuoc chuyen qua mot may trao đoi oxy dang mang đe phan phoi oxy va loai bo carbon dioxide (von la cac chuc nang cua phoi), roi đuoc đua tro lai co the. To chuc Ho tro Su song Ngoai co the (ELSO) co luu lai mot so ket qua co lien quan đen cong nghe nay, ECMO đa đuoc su dung cho hon 120.000 benh nhan tai 435 trung tam ECMO tren toan the gioi voi ty le tu vong la 40% đoi voi benh nhan ho hap nguoi lon.
Viec su dung ECMO tren benh nhan COVID-19 tu Trung Quoc trong giai đoan som cua đai dich thu lai cac ket qua tuong đoi kem, voi ty le tu vong la tren 90%. Vao thang 3 nam 2020, bo phan du lieu cua ELSO bat đau thu thap du lieu ve viec su dung ECMO tren toan the gioi cho benh nhan mac COVID-19 va bao cao du lieu nay tren trang web ELSO theo thoi gian thuc. Vao thang 9 nam 2020, ket qua cua 1.035 benh nhan COVID-19 đuoc ho tro ECMO tu 213 trung tam co kinh nghiem o 36 quoc gia khac nhau đa đuoc cong bo tren tap chi The Lancet, cho thay ty le tu vong la 38%, tuong tu nhu nhieu benh ho hap khac đuoc đieu tri bang ECMO. Ty le tu vong cung tuong tu nhu ty le tu vong 35% đuoc thay trong thu nghiem EOLIA, thu nghiem đoi chung ngau nhien lon nhat đoi voi ECMO tren benh nhan co hoi chung suy ho hap cap. Cac du lieu đa co so, đa quoc gia nay cung cap nhung bang chung ung ho cho viec su dung tam thoi ECMO cho nhung benh nhan suy ho hap cap do giam oxy mau lien quan đen COVID-19. Do đay la mot cong nghe phuc tap va co the gay ton nhieu tai nguyen, cac huong dan su dung ECMO trong đai dich COVID-19 đuoc cong bo va pho bien.


Ngan ngua lay truyen tiep Tu cach ly la bien phap đuoc khuyen nghi đoi voi nhung nguoi mac COVID-19 nhe hoac nghi ngo minh đa bi nhiem virus, ca voi nhung nguoi đa bieu hien cac trieu chung khong đac hieu, nham ngan ngua su lay truyen cua virus va giup lam giam ganh nang benh nhan cho cac co so y te. Tai Vuong quoc Anh, viec thuc hien nhung bien phap tu cach ly nay đuoc quy đinh bang luat. Cac chi dan tu cach cach ly la khac nhau giua cac quoc gia; CDC Hoa Ky va Dich vu Y te Quoc gia Vuong quoc Anh đa ban hanh cac huong dan cu the ve van đe nay, cung nhu nhieu co quan đia phuong co tham quyen khac.
Thong khi đay đu, lam sach va khu trung, va xu ly chat thai cung rat can thiet đe ngan ngua chuoi lay nhiem cua benh.


= Cac dung cu bao ve ca nhan =
Cac bien phap phong ngua phai đuoc thuc hien đe giam thieu nguy co lay truyen virus, đac biet la trong cac co so y te khi thuc hien cac bien phap co the tao ra giot ban, chang han nhu đat noi khi quan hoac thong khi bang tay. Đoi voi cac chuyen gia cham soc suc khoe đang ho tro cho nhung benh nhan mac COVID-19, CDC khuyen nghi nen đat nguoi đo vao Phong cach ly benh lay nhiem qua đuong tho (AIIR) ben canh viec su dung cac bien phap phong ngua tieu chuan, phong ngua tiep xuc va phong ngua lay benh trong khong khi.
CDC đa đua ra cac huong dan ve viec su dung thiet bi bao ve ca nhan (PPE) trong đai dich. Thiet bi đuoc khuyen nghi la quan ao bao ho, mat na phong đoc (respirator) hoac khau trang, kinh bao ve mat va gang tay y te.
Khi co san, mat na phong đoc (thay cho khau trang) đuoc uu tien su dung. CDC khuyen nghi su dung khau trang o nhung noi cong cong, khi khong the duy tri cu ly gian cach xa hoi, va khi tuong tac voi nhung nguoi khong cung chung song. Mat na phong đoc N95 đuoc chap thuan trong cac co so cong nghiep nhung FDA cung cho phep su dung cac khau trang theo giay phep su dung khan cap (EUA). Chung đuoc thiet ke đe bao ve khoi cac hat trong khong khi nhu bui nhung hieu qua chong lai mot tac nhan sinh hoc cu the la khong đuoc đam bao neu su dung ngoai cac muc đich đuoc ghi tren nhan. Khi khong co khau trang, CDC khuyen nghi su dung tam che mat hoac dung phuong an cuoi cung la khau trang tu che .


Ho tro tam ly Cac ca nhan co the gap phai uc che do gian cach xa hoi, han che di chuyen, tac dung phu cua viec đieu tri hoac lo lang ve viec nhiem benh cua ban than. Đe giai quyet nhung lo ngai nay, Uy ban Y te Quoc gia Trung Quoc đa xuat ban huong dan quoc gia ve can thiep khung hoang tam ly vao ngay 27 thang 1 nam 2020.
Tap chi The Lancet đa xuat ban mot loi keu goi hanh đong dai 14 trang tap trung vao Vuong quoc Anh va neu ro: tinh trang hien tai co the khien cho mot loat cac van đe lien quan đen suc khoe tam ly tro nen pho bien hon. BBC dan loi Rory O'Connor noi, "Su gia tang trong gian cach xa hoi, su co đon, lo lang ve suc khoe, cang thang va suy thoai kinh te la mot to hop hoan hao đe gay ton hai đen suc khoe tinh than va hanh phuc cua moi nguoi." 


Cac nhom nguoi đac biet = Đieu tri đong thoi cac benh ly khac =
Thoi ky đau cua đai dich, nhung lo ngai ve ly thuyet đa đuoc đat ra cho viec su dung thuoc uc che enzyme chuyen hoa angiotensin va thuoc khang thu the angiotensin. Tuy nhien, cac nghien cuu sau đo đa khong tim thay bang chung ho tro cho viec ngung su dung cac loai thuoc nay o nhung nguoi su dung chung vi mac cac benh nhu huyet ap cao. Mot nghien cuu tu ngay 22 thang 4 cho thay nhung nguoi co COVID-19 va tang huyet ap co ty le tu vong do moi nguyen nhan la thap hon khi su dung cac loai thuoc nay.  Moi quan tam tuong tu đa đuoc neu ra cho thuoc chong viem khong steroid (NSAID) nhu ibuprofen; nhung nghi ngo nay cung khong đuoc chung minh bang nghien cuu va cac thuoc NSAID co the đuoc su dung đe lam giam cac trieu chung cua COVID-19 va tiep tuc đuoc su dung boi nhung nguoi dung chung cho cac benh ly khac.
Nhung nguoi su dung corticosteroid tai cho hoac toan than cho cac tinh trang ho hap nhu hen suyen hoac benh phoi tac nghen man tinh nen tiep tuc dung thuoc theo quy đinh ngay ca khi ho mac benh COVID-19.


= Trong khi mang thai =

Cho đen nay, hau het cac thu nghiem lam sang lien quan đen SARS-CoV-2 đa loai tru hoac chi bao gom so it phu nu mang thai hoac cho con bu. Han che nay gay kho khan cho viec đua ra cac khuyen nghi đieu tri dua tren bang chung o nhom benh nhan nay va co the cung gioi han cac hinh thuc đieu tri COVID-19 ma ho co the chon. CDC Hoa Ky khuyen nghi: mot quyet đinh chung voi su tham gia cua ca benh nhan va đoi ngu lam sang nen đuoc thuc hien khi đieu tri cho phu nu mang thai bang cac thuoc đang trong qua trinh nghien cuu.


Tham khao