Jean-Baptiste Petrus Truong Vinh Ky (chu Han: 張永記, 1837–1898), ten hoi nho la Truong Chanh Ky, hieu Si Tai, la mot nha van, nha ngon ngu hoc, nha giao duc va khao cuu van hoa, nha chinh tri cua Viet Nam vao cuoi the ky 19.
Ong la nguoi am tuong tren nhieu linh vuc van hoa co kim Đong Tay. Ong đe lai hon 100 tac pham ve van hoc, lich su, đia ly, tu đien va dich thuat,... Rieng đoi voi bao chi viet bang chu Quoc ngu tai Viet Nam, ong đuoc coi la nguoi tien phong vi đa sang lap, la Tong bien tap to bao viet chu quoc ngu đau tien mang ten la Gia Đinh bao. Tuy nhien, ong cung bi phe phan vi đa tro giup cho thuc dan Phap xam chiem va cai tri Viet Nam, va lam co van cho Phap trong viec đan ap Phong trao Can Vuong. Truong Vinh Ky la mot trong nhung nhan vat lich su co nhieu anh huong đoi voi Viet Nam cuoi the ki 19, tuy nhien, sau nam 1954 nhieu tranh cai noi len ve ong.


Tieu su va su nghiep Ong sinh ngay 6 thang 12 nam 1837 (tuc nam Đinh Dau, Minh Mang thu 17) tai ap Cai Mon, xa Vinh Thanh, tong Minh Le, huyen Tan Minh, phu Hoang An, tinh Vinh Long (nay la Vinh Thanh, Cho Lach, Ben Tre). Truong Vinh Ky la con thu 3 (sau nguoi chi đau mat som va anh ca la Truong Vinh Su) cua Lanh binh Truong Chanh Thi va ba Nguyen Thi Chau.
Ong la chau 5 đoi cua Truong Đat, goc lang Truong Duc, xa Hien Ninh, huyen Quang Ninh, tinh Quang Binh. Ho toc gan cua ong co Truong Minh Giang. 


= Đi hoc =

Luc 5 tuoi, Vinh Ky cung anh trai la Truong Vinh Su đuoc đi hoc chu Han voi mot thay đo ten Hoc o trong xom day.
Nam ong 8 tuoi , cha ong đuoc trieu đinh cu đi pho ta đoan su than sang Cao Mien (Campuchia ngay nay), roi mat vi benh o ben ay.
Thay ong ngoan va can man, Co Tam (mot tu si Cong giao tung đuoc ong Thi che giau luc nha Nguyen cam đao gat gao) đa khuyen me ong cho ong đi hoc chu Quoc ngu va cai theo đao Cong giao. Sau đo, ong co ten la Jean-Baptiste Petrus Truong Chanh Ky, sau nay đoi ten đem la Petrus Truong Vinh Ky, viet va goi tat la Petrus Ky.
Đen khi linh muc Long tu Phap sang, Co Tam (it lau sau ong mat) cho Petrus Ky theo hau nha truyen giao nay. Thay ong thong minh va ham hoc, Linh muc Long đa tan tinh day do chu la-tinh, đong thoi danh rieng cho ong mot cho o trong nha Giang vua moi thanh lap o Cai Nhum (1846).
Nam 11 tuoi (1848), theo đe nghi cua Linh muc Long, vi Giam muc chu quan xu đao luc bay gio cho Petrus Ky theo hoc voi Co đao Hoa (tuc Linh muc nguoi Phap Bouillevaux), đang giu chuc Cai tai truong đao Pinha-lu o Phnom Penh (Cao Mien). O đay, co cac hoc sinh la nguoi Cao Mien (Campuchia), Ai Lao (Lao), Mien Đien (Myanmar), Trung Quoc;... ong lan la lam quen va roi hoc luon cac thu tieng ay.
Nam 1851, Petrus Ky lai đuoc gui vao truong đao Dulalma o Penang (đay la mot hon đao nho tren vung bien Ha Chau, tuc Nam Duong, nay thuoc Malaysia). Ban đau, đoan du hoc (co Linh muc Long đi theo) đi theo đuong bo xuat phat tu Nam Vang, nhung roi đoan bi lac giua rung, lai gap bao o Bien Ho, nen phai tro ve Sai Gon đe xuong tau thuy qua Penang... Trong khoang thoi gian theo hoc tai đay, ong con hoc them cac thu tieng khac, nhu: An Đo, Anh, Tay Ban Nha, Ma Lai, Nhat Ban, Hy Lap, Thai Lan, Phap,...
Nam 21 tuoi (1858), Truong Vinh Ky hoc xong va ve nuoc đung vao luc me ong qua đoi.
Luc Petrus Ky tro ve que huong Cai Mon, cung la luc thuc dan Phap đem quan sang xam chiem Viet Nam (Đa Nang bi tan cong ngay 1 thang 9 nam 1858). Vi the, viec cam đao Cong giao cung dien ra gay gat hon.


= Cong tac voi thuc dan Phap =

Luoc ke ra mot so su kien đang chu y:
Nam 1859, quan Phap đanh chiem thanh Gia Đinh, trung ta hai quan Jean Bernard Jaureguiberry va 800 linh o lai giu thanh Gia Đinh. Petrus Ky viet thu cho Jean, trong đo keu goi quan Phap nhanh chong đanh đuoi quan nha Nguyen đe ho tro cac tin huu Ki-to giao tai Viet Nam. Thu co đoan nhu sau: 

"... Nhung toi nhan danh la nguoi đai dien cho tin huu Ki-to kinh dang len Ngai loi cau xin cua chung toi... Cac ngai la nhung vi giai phong chung toi va ban tay cua ke thu đa cham đen chung toi roi... Tat ca chung toi chac se chiu chet neu Ngai khong kip đanh đuoi ke thu cua chung ta (chi quan nha Nguyen)..."
Khong du hoc nua, va cung khong the o que nha vi chuyen đa viet thu cau vien Phap, Petrus Ky chay len Sai Gon vao ta tuc nha vi giam muc nguoi Phap Dominique Lefebre, va đuoc ong nay gioi thieu lam thong ngon cho Jaureguiberry vao ngay 20 thang 12 nam 1860. Nam 1861 Petrus Ky thanh hon voi ba Vuong Thi Tho (con gai ong Vuong Tan Nguon, huong chu lang Nhon Giang [Cho Quan] do Linh muc Đoan ho đao Nhon Giang mai moi va doi ve cu ngu o Cho Quan, Sai Gon.
Hay tin Petrus Ky, mot con nguoi nhieu hoc van, se ra lam viec voi Phap, mot so quan lai nha Nguyen rat nghi ky ong, nhieu nguoi phe phan Petrus Ky la ke phan quoc. Đe bien minh cho viec ong cong tac voi thuc dan Phap, sau nay co nguoi đa muon cau cach ngon la-tinh cua Petrus Ky trong thu gui nguoi ban Phap: "O voi ho ma khong theo ho" ("Sic vos non vobis"),. Nhung thuc ra viec dich "sic vos non vobis" thanh "O voi ho ma khong theo ho" la sai han ham y cua cau van noi tren. Cau "sic vos non vobis" that ra co nguon goc tu nhung van tho cua thi hao Virgil. Toan the cau van ma Petrus Ky viet phai đuoc dich nhu sau: "Đieu duy nhat ma toi theo đuoi la lam sao thanh co ich, tuy phai noi them rang: (ich loi đo) khong phai cho toi. Đo la so phan va la niem an ui cua toi."  Nhu vay, cau "sic vos non vobis" chi la Petrus Ky đang tam su voi ban ve triet ly song la "khong vi ban than", chu khong lien quan gi đen viec cong tac voi Phap.
Ngay 8 thang 5 nam 1862, Phap thanh lap truong Thong ngon (College des Interpretes), ong đuoc nhan vao day. Cung trong nam nay, ong theo su than Simo đap thuyen Forbin ra Hue ban viec nghi hoa. Trong hiep uoc nghi hoa, nha Nguyen phai chiu mat 3 tinh mien Đong Nam Ky cho Phap, đieu nay khien nhieu nguoi Viet cam phan va chi trich Petrus Ky vi ong đa giup Phap thuong thao hiep uoc nay.
Nam 1863, trieu đinh Hue cu mot phai đoan do Phan Thanh Gian đung đau sang Phap xin chuoc ba tinh mien Đong Nam Ky, va ong Gian đa xin Petrus Ky đi theo lam thong ngon. Sang Phap, Petrus Ky cung phai đoan nha Nguyen đuoc trieu kien Hoang đe Napoleon III, gap nhieu nhan vat ten tuoi thuoc nhieu lanh vuc khac nhau. Ngoai ra, ong con đuoc sang tham Bo Đao Nha, Tay Ban Nha, Y va đuoc yet kien Giao hoang tai Roma. Ngay 18 thang 3 nam 1864, phai đoan ve đen Sai Gon.
Nam 1865, Petrus Ky xin lap mot to bao quoc ngu mang ten la Gia Đinh bao. Loi yeu cau cua ong đuoc chap thuan va Nghi đinh cho phep xuat ban đuoc ky ngay 1 thang 4 nam 1865, nhung khong phai ky cho ong ma lai ky cho mot nguoi Phap ten la Ernest Potteaux, mot vien thong ngon lam viec tai Soai phu Nam Ky. Mai đen ngay 16 thang 5 nam 1869 moi co Nghi đinh cua Chuan Đo đoc Ohier ky giao Gia Đinh bao cho Truong Vinh Ky lam Giam đoc, Huynh Tinh Cua lam Chu but; va khi ay to bao moi that su đuoc khoi sac.
Tu nam 1866 đen 1868, ong đuoc bo lam Giao su day tieng Phap o truong Thong ngon Sai Gon. Ngay 3 thang 9 nam 1868, Truong Vinh Ky gui thu cho ong Giam đoc Noi tri đe xin tu chuc. Trong đo co nhung cau bay to long trung thanh voi nuoc Phap:

Khi tro lai đoi song tu, long toi luon luon thuoc ve nuoc Phap, va nhung cong viec phuc vu nho mon cua toi cung thuoc ve nuoc Phap... Nguoi be toi tan tam va vang loi.
Nam 1869, Su than Tay Ban Nha sang Viet Nam nham ky thuong uoc voi trieu đinh Hue. Toi Sai Gon, vi su than nay đa xin Chinh quyen Phap o Nam Ky cho phep Petrus Ky đi theo giup đo. Nhiem vu hoan thanh, nhan thoi gian ranh roi, ong sang tham Hong Kong, Ma Cao, Quang Đong, Quang Tay,...
Nam 1872, Petrus Ky đuoc Phap thang chuc Tri huyen hang nhat, đong thoi đuoc bo lam Đoc hoc (Giam đoc) truong Su pham day nguoi Phap hoc tieng phuong Đong, kiem chuc thu ky Hoi đong chau thanh Cho Lon (1 thang 6 nam 1872).
Ngay 1 thang 1 nam 1874, Petrus Ky lanh chuc Giao su day chu Viet va chu Phap cho nguoi Phap va nguoi Tay Ban Nha tai truong Tham bien Hau bo (College des administrateurs stagiaires), roi lam Chanh đoc hoc truong ay, đong thoi lanh chuc Uy vien thuong Hoi đong Giao duc (17 thang 11 nam 1874). Cung trong nam nay, Petrus Ky đuoc binh chon đung hang thu 17 trong 18 thanh vien cua hoi "Savants du Monde", mot hoi gom nhieu cac khoa hoc, van hoc Phap
Nam 1876, Thong đoc Nam Ky Duperre cu ong ra Bac Ky tim hieu tinh hinh mien Bac. Khi ve Sai Gon, ong viet cuon Chuyen đi Bac Ky nam At Hoi (1876). Trong đo, ong mo ta ve tai nguyen o Bac Ky, đong thoi keu goi Phap nen gianh lay xu nay nhu đa lam voi Nam ky: "Va tat nhien, xu so chang thieu tai nguyen, đat đai ma toi dam quyet rang co the sanh voi tho nhuong cua nuoc Phap, it ra la đoi voi Algerie, chat chua nhieu cua cai đu đe lam nen tai san cho mot quoc gia. Đat nay tien loi cho nhung vu trong trot cac mua thay đoi khac nhau. Nhung cuoc thi nghiem trong nho va gieo lua mi cho thay nhung ky vong chac chan... Toi chua noi toi o đay nhung tai nguyen khoang chat, nguoi ta bao la bao la, va toi xin đuoc phep noi rang dan cua xu nay đa chet đoi tren mot chiec giuong đay vang."
Trong chuyen đi nay, Petrus Ky đuoc tiep xuc rat nhieu nguoi, vi du nhu linh muc Tran Luc, Chanh xu Phat Diem, canh tay ban xu cua Giam muc Puginier – nguoi tuyen mo cho Francis Garnier tu 12.000 toi 14.000 linh đanh thue (đa so la giao dan Cong giao) trong cuoc xam chiem Bac ky cua Phap nam 1873. Ong cung mo ta viec minh đa tan duong uy the cua Phap truoc cac quan lai nha Nguyen o Bac Ky: 

"Quy vi (quan quan nha Nguyen) phai hieu rang qui vi la nhung ke yeu, that su qua yeu, can su giup đo cua mot ai đo đe guong day. Va tot hon, chi bang qui vi chi nen tin tuong vao nhung ban đong minh tieng tam cua qui vi va phai dua vao ho mot cach thanh that đe đung len, nhung phai thang than, phai khong hau y, phai khong muu tinh kin đao, dang ca hai tay ra voi ho, chu khong phai mot cai chia ra con ban tay kia thi giu lai. Bang nguoc lai, met tri vi nhung do du cua qui vi, nuoc Phap buoc long phai ngung che cho va bo mac quy vi voi so phan... Tong quat, tat ca đeu tin chac rang khong the chong lai nguoi Phap va neu nuoc Phap muon lay xu nay, co the lam ma khong phai mat nhieu kho khan va ton kem"
Nam 1877, ong la hoi vien duy nhat va đau tien nguoi Nam, đuoc cu lam Uy vien Hoi đong cai tri Sai Gon. Ngay 17 thang 5 nam 1883, ong đuoc Han Lam Vien Phap phong danh hieu Vien si (Officier d'Academie) . Trong thu gui cho mot bac si nguoi Phap, Alexis Chavanne, đe ngay 6 thang 8 nam 1887, Truong Vinh Ky bay to long cam kich voi nhung uu đai ma chinh quyen thuc dan Phap ban cho ong:

Toi cang to ra biet on nuoc Cong Hoa (Phap) khong nhung đa cong nhan toi la con nuoi ma con cho toi nhieu vinh du va nhat la rat tin tuong toi.
Nam 1886, Paul Bert (nghi si, hoi vien Han lam, bac hoc gia sinh vat hoc) đuoc cu sang Đong Duong lam Kham su Trung Ky va Bac Ky, trong boi canh sau khi Ton That Thuyet va vua Ham Nghi lam cuoc binh bien chong Phap that bai. Von la ban tu truoc, nen Paul Bert moi Truong Vinh Ky ra Hue giup viec. Khoang đau thang 6 nam ay, Petrus Ky ra Hue, đuoc vua Đong Khanh cho lanh chuc trong Co mat vien Tham ta, sung Han lam vien Thi giang hoc si.
Trong vai tro nay, Petrus Ky chu truong nguoi Viet khong the chong lai Phap đuoc, ma phai tuan theo ho, nhat la sau khi cuoc noi day cua vua Ham Nghi that bai. Petrus Ky coi nhung nguoi tham gia phong trao Can Vuong chong Phap chi la "đam phien loan" khong hieu thoi cuoc, ong cho rang rang tinh than ai quoc cua ho chi la do su han thu đoi voi cac con chien Cong giao cong tac voi nguoi Phap (Theo Phap tuyen bo thi quan Can Vuong đa sat hai hon 20.000 giao dan trong thoi ky nay khien giao dan phai tu ve bang cach chuyen sang ung ho quan Phap) Petrus Ky đe nghi Paul Bert cho huan luyen va cap vu khi cho cac đon vi linh nguoi Viet, dung cac đon vi nay đe tran ap cac cuoc noi day cua phong trao Can Vuong. Trong cac buc thu gui Toan quyen Phap, Petrus Ky bay cho ong ta cach đan ap phong trao khang chien Can Vuong nhu sau:

"Hay nhanh chong thanh lap cac đoan lap binh va vo trang cho ho. Ngai khong co đieu gi phai quan ngai vi nhung quan khi do ngai cung cap, cho muon hoac ban, đeu thuoc trach nhiem truc tiep cua nha vua, va chinh phu Nam trieu sau vu bao hanh thang 7-1885 (tuc ngay 24-5 nam At Dau – ngay that thu kinh thanh Hue), nay chi con cach than phuc nuoc Phap. Xu Trung ky ma ngai vua ban cho nen tu tri se phai bat buoc o duoi su giam ho cua nguoi bao ho no"
"Bon phien loan (nghia quan Can vuong) khong đang so; ho chi co nhung khi gioi co lo cua chinh quyen An Nam va vai vo khi moi mua lai đuoc cua bon buon lau Trung Hoa".
Ong cung cho rang: ve phuong dien chinh tri va kinh te, nuoc Phap la nguoi đi đong hoa, con nguoi An Nam la ke chiu đong hoa. Ong tin rang viec nguoi Phap tan cong Viet Nam la mot "su menh ma Thien Chua giao pho", va nguoi Phap voi tu cach la "chu nhan", can giang day nguoi An Nam nhung tu tuong va khai niem can thiet cho viec cai tao nguoi An Nam.
Nam 1886, Paul Bert đuoc Truong Vinh Ky tu van, ep vua Đong Khanh nhuong cho Phap khu đat nam giua tran Binh Đai va Linh Huu Quan đe Phap xay dung them doanh trai, đon bot, nha thuong, kho hau can... Linh Huu Quan bi triet giai tu đo. Va cung tu đo nguoi dan o Hue goi khu nhuong đia moi nay la Mang Ca Lon, khu Tran Binh Đai cu la Mang Ca Nho.
Petrus Ky đe ra nhieu chinh sach co loi cho Phap, nen Toan quyen Phap Paul Bert cho rang se rat co loi cho Phap neu giu Petrus Ky lam viec lau dai o trieu đinh nha Nguyen. Ong nay viet:

Toi nhan thay o Hue, ong Truong Vinh Ky đa tan luc lam tron su mang cong viec trong trieu đinh va it nhieu anh huong tren nha vua. Trong nhung đieu kien đo, toi tin rang se co loi cho nguoi Phap hien thoi neu giu ong ta o lai Hue trong mot thoi gian toi khong dam xac đinh, nhung chac chac cung kha lau
Nha su hoc Chailley đa nhan đinh: "Paul Bert dung Truong Vinh Ky khong phai o tai nang cua ong nay, cung khong phai vi ong la nguoi Thien chua giao, ma chi vi nhung cong tac đa the hien rat đuoc viec va nhat la su trung thanh kien đinh cua Truong đoi voi nuoc Phap" Pierre Vieillard thi nhan xet: "Petrus Ky co nhiem vu thuyet phuc nha vua va trieu đinh hop tac mot cach thang than va trung thanh voi Phap. Petrus Ky hoan thanh xuat sac nhiem vu cuc ky tinh te nay va hoa binh yen on đuoc thiet lap o An Nam trong vong 60 nam"
Truong Vinh Ky phuc vu đac luc cho loi ich cua Phap nen đuoc tuong thuong rat hau hinh. Ong đuoc chinh phu Phap ban tang huy chuong Đe Ngu Đang Bac Đau Boi Tinh, va đuoc chinh phu thuoc đia bo tien mua sach, cap cho tien luong moi nam la 13.800 quan (ke ca tien day hoc). Đe so sanh, luc đo luong cua Thong đoc Nam Ky cung chi co 18.000 quan, luong cua ong Tong thu ky la 15.000 quan. Nhu vay luong cua Truong Vinh Ky đung hang thu ba, chi sau hai vien chuc cao cap nhat nguoi Phap.
Nhung ngay 11 thang 11 nam đo, Paul Bert bat ngo bi benh chet. Mat nguoi bao ho, Truong Vinh Ky bi nhom thuc dan Phap khong cung canh bo roi, bac đai; va ban than Petrus Ky sau đo cung bi trieu đinh Hue nghi ky va tru dap nen ong lay co đau phoi xin tu chuc ve lai Sai Gon day hoc tai truong Hau Bo, truong Thong ngon va viet sach...


= Cuoi đoi =

Mac du đa tro ve đoi song cua mot vien chuc nho, nhung Petrus Ky van bi nhung nguoi khac phe tim cach ha bac luong va lam kho de viec vao ngach Giao su sinh ngu Đong Phuong cua ong. Khi truoc, luc con đuoc nguoi Phap uu ai, nhung sach cua Petrus Ky đeu đuoc nha cam quyen Phap bo tien ra in, đe phan phoi cho hoc sinh. Nhung tu khi bi hat hui, lui ve an dat o Cho Quan, ong phai bo tien rieng ra in an va tu phat hanh. Sach e am khien Petrus Ky phai mac nhieu no.
Nam 1887, sau khi đi cong tac o Bangkok đe giai quyet van đe giua Thai Lan va Đong Duong, ong nghi huu.
Nam 1888, ong xuat ban tap chi tu nhan Thong Loai Khoa Trinh (Miscellanees), ra đuoc 18 so (1888-1889) thi tap chi đong cua. Cung trong nam nay, truong Thong ngon đong cua, Petrus Ky gan nhu that nghiep. Song trong canh buon chan do khong con đuoc nguoi Phap trong dung, ong benh hoan luon. Petrus Ky qua đoi vao ngay 1 thang 9 nam 1898.
Ngay 8 thang 1 nam 1870, ong co loi di huan: Nguoi đoi sanh ky tu quy, đang đi nuoc buoc van voi lam. Nhung ai cung co phan nay, he nhap the cuoc bat kha vo danh vi, cung phai lam vai tuong minh cho xong đa, moi chun vo phong đuoc. Su song o đoi tam nay, đo nhu hoa no mot hoi suong sa; van su đeu chong qua het, tan đi nhu may nhu khoi. Nen phai lieu suc, tuy phan ma lam vai tuong minh cho xong....
Bai tho ong sang tac luc gan lam chung:

Quanh quanh quan quan loi đuong quai,
Xo đay nguoi vo giua cuoc đoi.
Hoc thuc gui ten con mot sach,
Cong danh rot cuoc cai quan tai.
Dao hon, lu kien men chan buoc,
Bo xoi, con sung chat luoi hoai!
Cuon so binh sanh cong voi toi,
Tim noi tham phan đe thua khai.
Tren cua nha mo cua ong co ghi mot cau van bang tieng Latinh: "Miseremini Mei Saltem Vos Amici Mei" (Xin hay thuong xot toi, hoi cac anh chi la nhung nguoi ban cua toi). Đay la mot cau van trich ra tu cuon thanh kinh Sach cua Giop (Job 19:21-27) trong Cuu uoc, thuat lai chuyen Giop bi Thuong đe va loai nguoi lia bo va la loi đoi ca khi ruoc nhap le cua le cau hon trong đao Cong giao .
Mo phan va nha o khi xua cua ong (nay la noi tho phung ong), hien nam noi goc đuong Tran Hung Đao va Tran Binh Trong thuoc Quan 5, Thanh pho Ho Chi Minh.


Đoi tu Truong Vinh Ky co 9 nguoi con, lan luot la:

Jean-Baptiste Truong Vinh The, 1862–1918
Marie Truong Thi Gia, 1865–1954
Leon Truong Vinh Viet, 1867–?
Marie-Francoise Truong Thi Tu, 1869–1964
Albert Truong Vinh Trong, 1872–1913
Victor Truong Vinh Ny, 1874–?
Truong Vinh Ky, 1878–1881
Nicolas Truong Vinh Tien, chet yeu, 22 thang 10–2 thang 11 nam 1882
Nicholas Truong Vinh Tong (1884–1974)
Truong Vinh Le, Chu tich Quoc hoi Viet Nam Cong hoa la chat cua Truong Vinh Ky.


Ngoai ngu Theo "Tieu dan ve cuoc đoi Truong Vinh Ky" in trong Tong tap du đia chi Viet Nam, Truong Vinh Ky su dung thong thao hoac biet qua 27 ngoai ngu, nen ong tro thanh mot trong so it nhung nguoi biet nhieu thu tieng o Viet Nam, va đung vao hang nhung nguoi biet nhieu ngoai ngu bac nhat tren the gioi. Tuy nhien, khong ro moi ngon ngu ong biet o trinh đo nao.
Theo Truong Vinh Ky ghi trong ho so ca nhan thi ong biet hoac đa hoc ky 7 ngoai ngu, cac ngon ngu con lai co le ong chi biet chut it. Can cu theo cac tac pham, thi trong tuoi thanh nien, Truong Vinh Ky co the biet đuoc 5, 6 thu tieng. Sau nay, Truong Vinh Ky nghien cuu them chu Han va chu Nom, va co the biet (đoc, viet hoac noi) đuoc 7 - 8 thu tieng, trong đo dung rat thong thao tieng Viet viet chu Han Nom va tieng Phap. Muc đo la kha tot đoi voi mot hoc gia o cuoi the ky 19.


Chuc vu, huan huy chuong Trong qua trinh hoat đong, ong đa đuoc nhan cac chuc vu va huan huy chuong tu Giao hoi Cong giao, trieu đinh nha Nguyen, chinh quyen Cong hoa Phap, va cac to chuc van hoa, giao duc:

Nhan huy chuong Dung si cuu the cua Toa Thanh Roma ngay 1 thang 10 nam 1863.
Nam 1871, đuoc cu lam hoi vien Hoi Nhan Van va Khoa hoc vung Tay Nam nuoc Phap, Hoi nhan chung hoc, Hoi Giao duc A chau.
Nam 1874, đuoc phong Giao su ngon ngu A Đong, vi Petrus Ky đa thong hieu 27 sinh ngu tren the gioi.
Nhan huy chuong Isabelle la Catholique cua Tay Ban Nha ngay 27 thang 6 nam 1886.
Tro thanh hoi vien Hoi chuyen khao ve Van hoa A Chau ngay 15 thang 2 nam 1876.
Tro thanh hoi vien Hoi chuyen hoc đia du o Paris ngay 7 thang 7 nam 1878.
Nhan khue bai Han Lam Vien đe nhi đang boi tinh (Palmes d'Academie) cua Han Lam vien Phap ngay 17 thang 5 nam 1883.
Nhan Tu đang Long tinh, Ngoc khanh, Long khanh cua Nam trieu ngay 17 thang 5 nam 1886.
Nhan Bac Đau Boi Tinh đe ngu đang cua Phap ngay 4 thang 8 nam 1886 
Nhan Han Lam Vien đe nhat đang cua Phap ngay 3 thang 6 nam 1887.
Nhan Han Lam Vien đe nhat đang cua Hoang gia Cam Bot.
Vua Đong Khanh ban cho ong chuc Han Lam vien Thi giang hoc si.
Vua Khai Đinh ban ham Le Bo Tham Tri.
Vua Bao Đai truy tang ham Le Bo Thuong thu.


Mot so tac pham Ong co tren mot tram tac pham (co nguon ghi 119 tac pham), nhieu quyen đang chu y, nhu:

Chuyen đoi xua
Abrege de grammaire annamite (Tom luoc ngu phap An Nam)
Kim Van Kieu (ban phien am ra chu quoc ngu đau tien)
Luc Van Tien (ban phien am ra chu quoc ngu đau tien nam 1889, tai ban lan thu 5 nam 1901)
Tieu giao trinh Đia ly Nam Ky
Ky uc lich su Sai Gon va vung phu can
Cours de langue annamite (Bai giang ngon ngu An Nam)
Voyage au Tonkin en 1876 (Chuyen đi ra Bac Ky nam At Hoi, 1786)
Guide de la conversation annamite (Huong dan đam thoai An Nam)
Phep lich su An Nam (Les convenances et les civilites annamites)
Luc suc tranh cong
Cours de la langue mandarine ou des caracteres chinois (Bai giang tieng quan thoai hay chu Trung Quoc)
Cours d'histoire annamite (Bai giang lich su An Nam)
Du đo thuyet luoc (Precis de geographie)
Đai Nam tam thap nhat tinh thanh đo
Cours de litterature annamite (Bai giang van chuong An Nam)
Cours de geographie generale de l'Indochine (Bai giang đia ly tong quat Đong Duong)
Đai Nam tam thap nhut tinh đia đo
Grand Dictionnaire Annamite-Francais (Đai tu đien An Nam-Phap)...
Tong cong Truong Vinh Ky cho ra 121 tac pham chu Viet va chu Phap ma noi dung đuoc ong viet trong thu nam 1882 rang: 

"Trong cac tac pham cua toi khong bao gio đi lech muc đich chinh la su bien cai va đong hoa dan toc An Nam (theo tieu chuan Ki-to giao Phap)... Đe trinh voi quy vi nhung tac pham nay, toi khan xin quy vi tham đinh muc đich ma toi đa đe ra khi soan thao, va neu qui vi nghi rang nhung tac pham đo co the la mot loi khi cua tien bo va la mot phuong tien thich hop đe tao ra trong luc nay, su thay đoi va đong hoa ma nha cam quyen (thuc dan Phap) đang tim cach thuc hien o xu nay co loi cho nhung ke than phuc moi cua nha cam quyen, toi mong rang quy vi se gop phan vao viec xuat ban nhung sach nay."


Đanh gia = Ve su hop tac voi Phap =
Nho cong lao phuc vu cho chinh quyen thuc dan Phap va gop phan quan trong giup Paul Bert đap tan phong trao Can Vuong cua vua Ham Nghi  nen ngay 20/5/1886, Kham su Phap o Đong Duong la Paul Bert gui thu cho Ngoai truong Phap đe tan đong đe nghi cua Thong Đoc Nam ky, ban thuong huy chuong cao cap Đe Ngu Đang Bac Đau Boi Tinh cho Truong Vinh Ky.
Đuong thoi va sau nay, nhieu y kien phe phan, buoc toi Truong Vinh Ky đa cong tac voi thuc dan Phap. Đuong thoi, Truong Vinh Ky bi gioi nho sy Bac Ha nhao bang, cham biem bang nhung cau tho, đoi chuong len bao chi. Hien nay, nhieu tac gia nhu Le Thanh trong quyen Truong Vinh Ky, Tran Huy Lieu trong Lich su 80 nam chong Phap, Pham Long Đien va Nguyen Sinh Duy trong quyen Cuon so binh sanh cua Truong Vinh Ky.... cung phe phan Truong Vinh Ky vi su cong tac voi thuc dan Phap cua ong.
Đuong thoi, Truong Vinh Ky cung đa nhan ra than phan co đon cua minh giua nhung nguoi Phap cam quyen: "Co nhieu nguoi ganh ghet toi, ngu ngoc tham chi la hung ac, ho co the va biet cach ham hai toi" (Thu gui Paul Bert) va ca su coi thuong cua nguoi Viet Nam: "Trong con mat cua đong bao toi, toi đa bi len an nang ne".
Nha su hoc Tran Van Giau đa nhan xet: 

"Khi ma ke xam luoc va khang chien đang choi nhau du doi, tren chien truong Thang - Bai chua nga ngu han, khi ay ma ai đung han ve phe ke đich (cua dan toc Viet Nam) thi nha chep su nao, du co rong xet may cung khong the lay bat ky so sach vo sang tac hay phien dich nao đe bien bach va giam nhe trach nhiem tinh than cua mot nguoi dan nuoc, nhat la cua mot "Ke Si" (chi Truong Vinh Ky)
Nha su hoc Tran Huy Lieu thi nhan xet:

Ve pham cach ca nhan cua mot sy phu luc ay, khong phai chi nhin o sinh hoat thong thuong ma chu yeu la phai lay thai đo đoi voi dan toc, đoi voi giac cuop nuoc lam tieu chuan. La nguoi hoc rong, Truong khong lam tay sai nhu kieu Tran Tu Ca, Tran Ba Loc... ma đong vai tro muu sy bay cho giac (Phap) nhung thu đoan tham tram dung nguoi ban xu tri nguoi ban xu, dung danh nghia Nam trieu (nha Nguyen) đe đanh nghia quan. Cai hoc van cua Truong cang uyen bac bao nhieu thi tac hai cua Truong cang lon bay nhieu...
Ong Nguyen Sinh Duy, trong cuon "Truong Vinh Ky – cuon so binh sanh" viet:

Cho đung cua Truong Vinh Ky ve vang va đo so khong phai tren van đan dan toc Viet Nam ma chinh o trong nen van chuong thuoc đia (une litterature coloniale) cua nguoi chinh quoc Phap va nhung ngoi but phuc vu quyen loi thuoc đia
Ong Nguyen Đac Xuan nhan xet: 

Neu lay tieu chi Viet gian danh đe xep nhung ten phan quoc Nguyen Than, Hoang Cao Khai, Le Hoan... van dung vao Truong Vinh Ky thi ta thay Truong Vinh Ky vuot xa nhung nha nho neu tren. Lich su Viet Nam can đai luon luon phai nhac đen Truong Vinh Ky nhu mot nhan vat phan dien đien hinh. Đay la truong hop co mot khong hai trong lich su Viet Nam. Chung ta can phai nghien cuu mot cach nghiem tuc, đay đu đe co mot su đanh gia đung đan ve toi lam tay sai cho giac cua nha bac hoc sieu hinh, sieu Viet gian Truong Vinh Ky.


= Ve hoc thuat =

O cuoi the ky 19, hoc gia Phap ten la Jean Bouchot đa goi Truong Vinh Ky la "mot nha bac hoc duy nhat o Đong Duong va cho đen o nuoc Trung Hoa hien đai nua." Ngoai ra, ong nay con viet:

Ta phai xem đoi cua cu Truong Vinh Ky la mot bai hoc va mot guong tot cho ta. Mot bai hoc vi, vi ta thay nguoi dan hoan toan Nam Ky ay sanh kip voi cac nha thong thai xung đang nhat cua Au chau trong đu nganh khoa hoc...
Luat su, tien si Phan Đao Nguyen (2024) nhan xet:
Va cai cach nhin “đich va ta” qua lang kinh “Phap va Viet” thi đon thuan la cach nhin theo chu nghia dan toc cuc đoan toi gian.
Boi vao the ky 19, hay chinh xac hon vao thap nien 1860, khi Phap bat đau xam chiem Nam Ky, thi “ta” o đay la ai? La trieu đinh nha Nguyen duoi thoi vua Tu Đuc. La mot che đo quan chu chuyen chinh, trong đo nguoi dan chi la con sau cai kien, con đat đai la tai san cua nha vua. Va trieu đinh nay đa tan sat hang ngan giao dan Ki to giao chi vi ho khong chiu bo đao, chu khong phai vi toi loi gi khac...
Nhung Petrus Ky lai khong co cai nhin đon gian giua “đich va ta” nhu vay. Ma ong nhin thay “ta” la nhung nguoi dan Viet lac hau, can hoc hoi o “ban” la nhung nguoi Phap van minh. Muon đuoc nhu vay thi can phai đay manh su hoc hoi. Va su hoc hoi bat đau la o chu viet Quoc ngu!
Va đo la nhiem vu ong đa tu ganh vac cho ca cuoc đoi: lam thay day cho nguoi Viet, la phat huy su hoc qua cong cu chu Quoc ngu.
Cung vi ly do đo ma nguoi Nam Ky, tu the he nay qua the he khac, đeu yeu men ong.
Cung vi vay ma ong đa chep hai cau tho trong di cao, đe nhan nhu hau the rang chuyen “cong voi toi” la đe cho mot vi tham phan toi cao co đu hieu biet va tham quyen đe phan xet.

Hoc gia Vuong Hong Sen:
Truong Vinh Ky, Truong Minh Ky, Huynh Tinh Cua la  ba ong minh triet bao than, gan bun ma chang nhuom mui bun, khong ham "đuc nuoc beo co" nhu ai, chi say đao ly va hoc hoi, song đat Tao ma long giu Han, thac khong tieng nho, thay đo ma mung tham cho nuoc nha nhung con ba đao song gio con hiem nguoi xung danh hoc tro cua Khong.
Nha van Son Nam:
Ong Truong Vinh Ky tu khi đo đat cho đen khi mat van to ra than Phap. Tuy nhien, nguoi o mien Nam khong bao gio khinh re ong. Ong khong gia nhap Phap tich; truoc khi mat, ong biet than phan cua nguoi hoc gia song trong thoi ky kho khan...Ong nay khi sanh tien tuy la nha nuoc tin cay mac dau cho chang he y the ma hai que huong, chi ve cho cac quan Lang sa biet phong tuc le nghia cua con nha An Nam, cho khoi cho mich long nhau, lam cho me ga phai thuong con vit. Đem ngay lo đat sach nay dich sach kia cho ke hau sinh de hoc. Thiet la quan thay cua ca va Nam Ky...
Ngoai nhung tac pham bien khao mang tinh cach bac hoc, ong Truong vinh Ky con chu y đen đoc gia binh dan, loi van theo loi an tieng noi thong dung luc bay gio. "Chuyen đoi xua" cua ong cung la "Chuyen giai buon" cua Huynh Tinh Cua hay con đuoc nhac nho.
Giao su Nguyen Hue Chi:
Nhung bien soan cua Truong Vinh Ky đa co nhung đong gop quan trong cho mot so nganh khoa hoc đuong thoi, nhat la khoa ngon ngu hoc va khoa hoc lich su... Cac sang tac cua Truong cung noi len it nhieu ca tinh mot con nguoi can man trong cong viec, co cai nhin tinh te va oc to mo truoc su vat, nhieu luc co kha nang hai huoc hoa moi chuyen o đoi...
Nha nghien cuu Huynh Minh: Neu cu Vo Truong Toan la "Hau to" cua Nho hoc o đat Gia Đinh thi cu Truong Vinh Ky la bac tien hien cua chu quoc ngu trong toan coi đat Viet .
Nha van Vu Ngoc Phan:
Trong so nhung sach dich thuat, khao cuu va sang tac cua ong, nguoi ta thay chi nhung sach khao cuu cua ong la co gia tri hon ca...Nguoi ta thay ong ro la mot nha bac hoc co oc to chuc va co phuong phap....
Hoc gia Nguyen Van To tom tat su nghiep cua Truong Vinh Ky gon trong 3 tieng Bac hoc, Tam thuat, Khiem ton Khi phong trao Duy Tan hoat đong cong khai ram ro, ong Tran Chanh Chieu đa co đong quyen tien đe đuc tuong ky niem ong Truong Vinh Ky voi bai "ong Đoc Ky" đang tren bao Luc Tinh Tan Van.
“Nguoi đoc phai boi roi khi đoc danh sach cac tai lieu [do Truong Vinh Ky bien soan], chung lam cho ta gan nhu hoang so boi so luong va su đa dang cua chung. Trong so nhung tap sach nho đoi khi rat ngan, trong so nhung tai lieu chua đuoc khai thac đay đu va đuoc liet ke tua đe trong danh muc do chinh tay ong viet ra, co nhung cuon noi ve ngon ngu va van hoc An Nam, ve cac ngon ngu An Đo va Đong Duong, ve cac tac gia kinh đien Trung Hoa. Nhung cuon lien quan đen van hoc dan gian khong hiem; nhung trong danh muc đo so nay đo chi la nhung ngoai le cho chung ta thay tri to mo cua nha bac hoc ho Truong rat la manh liet, va tri thuc ma ong linh hoi đa đuoc trang bi rat hung hau đe co the đi tim kiem nhung điem đoi sanh va nhung thong tin bo sung tren nhung vung đat ben ngoai linh vuc rieng cua minh.”
“Đieu đa tro luc cho ong trong cong viec, đieu đa tao nen hieu qua cua cac no luc cua ong cung nhu su nhat quan cua cuoc đoi ong, đo la long yeu nuoc chay bong cua ong, tinh yeu cua ong đoi voi Nam Ky, “nguoi me yeu quy” cua ong nhu ong van thich goi, nhung la tinh yeu ma ong khong bao gio tach roi ra khoi tinh yeu đoi voi cac vung mien khac cua An Nam. Ong đa cong hien cho Nam Ky tat ca nhung gi ong co trong suc manh va nghi luc cua minh; tham vong tot cung cua ong la ton vinh no trong qua khu anh hung cua no, trong tat ca nhung nguoi đa đem lai vinh quang cho no bang thanh guom hay cay but”


Ten đuong va ten truong Tu thoi Phap thuoc cho đen nam 1975, ten cua ong đa đuoc đat cho mot ngoi truong trung hoc lon o Đo thanh Sai Gon danh cho nam sinh thanh lap nam 1928: Truong Trung hoc Petrus Ky. Sau nam 1975, truong nay đuoc đoi ten la truong Trung hoc pho thong chuyen Le Hong Phong.
O Thanh pho Ho Chi Minh truoc nam 1975 (luc đo goi la Sai Gon va Gia Đinh) co toi hai con đuong mang ten ong voi 2 ten goi khac nhau. Đuong Petrus Ky cua Đo thanh Sai Gon cu hien nay la đuong Le Hong Phong o quan 5 va quan 10; con đuong Truong Vinh Ky cua tinh Gia Đinh cu nay la đuong Nguyen Van Bao o quan Go Vap.
Hien nay van con mot con đuong lon mang ten ong tai quan Tan Phu thanh pho Ho Chi Minh. Ngoai ra con co mot ngoi truong tieu hoc, THCS, THPT mang ten ong o Quan 11, TP.HCM, va mot truong THPT mang ten ong tai xa Vinh Thanh, huyen Cho Lach, tinh Ben Tre.


Sach tham khao Nguyen Hue Chi, muc tu: "Truong Vinh Ky" trong Tu đien Van hoc (bo moi), Nha xuat ban. The gioi, 2004.
Vuong Hong Sen, Sai Gon nam xua, Nha xuat ban. Thanh pho Ho Chi Minh, 1991.
Son Nam, Ca tinh mien Nam, Nha xuat ban Tre, 1997.
Vu Ngoc Phan, Nha van hien đai, Nha xuat ban Song moi, Sai Gon, khong ghi nam xuat ban,
Pham The Ngu, Viet Nam van hoc su gian uoc tan bien (Tap 3), Quoc hoc tung thu, Sai Gon, 1965.
Thanh Lang, Bang luoc đo van hoc Viet Nam (quyen ha), Nha xuat ban. Trinh bay, Sai Gon, khong ghi nam xuat ban.
Nguyen Q. Thang va Nguyen Ba The, Tu đien nhan vat lich su Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, 1992.
Huynh Minh, Kien Hoa xua, Nha xuat ban Thanh Nien, 2001.
Phan Thu Lang, "'O voi ho ma khong theo ho' cham ngon va bi kich cuoc đoi Truong Vinh Ky", tap chi Xua va Nay thang 12 nam 1997, in lai trong sach Nam Bo xua va nay, Nha xuat ban. Thanh pho Ho Chi Minh, 2005, tr. 241-249.
Tieu dan ve cuoc đoi Truong Vinh Ky in trong Tong tap du đia chi Viet Nam (tap 3). Nha xuat ban. Thanh Nien, 2012. Trong bai viet tat la "Loi dan".
Nguyen Đinh Đau (2016). Petrus Ky: Noi oan the ky. Nha Nam & Nha xuat ban Tri thuc.
Đang Thuc Lieng (1927). Truong Vinh Ky hanh trang. Nha in Xua Nay, Sai Gon.


Chu thich Lien ket ngoai Petrus Ky tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Truong Vinh Ky tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Osborne, Milton (1970). "Truong Vinh Ky and Phan Thanh Gian: The Problem of a Nationalist Interpretation of 19th Century Vietnamese History". The Journal of Asian Studies. 30 (1): 81–93. doi:10.2307/2942724.
Nguyen Đinh Đau, bien tap (2016). Petrus Ky: Noi oan the ky. Nha xuat ban Tri Thuc & Nha Nam. ISBN 9786049433900.
Mai Ba Trieu, Tam voc quoc te cua Petrus Ky
Huynh Ai Tong, Truong Vinh Ky (1837-1898)
Đo Quang-Vinh, Vinh danh Truong Vinh Ky, mot nha van-hoa lon, mot nha bac-ngu-hoc loi lac.
Cao Xuan Hao. "Truong Vinh Ky va nhung cong lao voi tieng Viet".
Tran Huu Ta (2016). "Truong Vinh Ky: Nguoi thay, nha van hoa lon cua dan toc"
Nguyen Quang Duy (2018). "Truong Vinh Ky – Nha giao duc yeu nuoc cua VN".
Tran Thanh Ai (2024). "Su nghiep hoc thuat cua Truong Vinh Ky qua nhan xet cua Nguyen Van To". Tap chi Xua & Nay so 563 (thang 5 nam 2024); Xua & Nay so 564 (thang 6 nam 2024).
Winston Phan Đao Nguyen (2017). "Minh oan cho Petrus Truong Vinh Ky ve cau “O voi ho ma khong theo ho”".
Winston Phan Đao Nguyen (2018). "Petrus Key va Petrus Ky: Chuyen mot la thu mao danh Truong Vinh Ky vao the ky 19".
Winston Phan Đao Nguyen (2022). "Phan Thanh Gian va Truong Vinh Ky - hai đai tri thuc Nam Ky cung chung so phan".
Winston Phan Đao Nguyen (2024). "Xet 'cong-toi' cua Petrus Truong Vinh Ky - dua tren tieu chuan 'đich-ta'?".