Ngo Đao Tu (chu Han: 吴道子; 685-758) la hoa si lon cua Trung Quoc thoi nha Đuong, nguoi Duong Cu thuoc huyen Vu, Ha Nam, Trung Quoc. Ong la mot trong Muoi vi thanh trong lich su Trung Quoc.


Thoi tre Ngo Đao Tu mo coi cha me tu nho, gia đinh ngheo. Ong thong minh hieu hoc, theo hoc nhung nha thu phap noi tieng nhu Truong Tuc, Ha Tri Chuong. Quang thoi gian theo hoc thu phap đa tao co so cho viec hoc va phat trien hoi hoa cua ong sau nay.
Đoi voi hoi hoa, Ngo Đao Tu to ra ham thich tu be. Toi nam 17 tuoi, ong đa gioi ve tranh, nam vung ky xao cao sieu cua hoi hoa. Do co tai nang, ong đuoc Vi Tu Lap, mot sung than cua Đuong Trung Tong, đong thoi la nguoi ham me nghe thuat, chu y đen va thu nhan lam tieu lai.


Su nghiep = Ngao du tu tac =
Ngo Đao Tu tung theo Vi Tu Lap vao Tu Xuyen. Tai đay ong đa noi cam hung ve tranh. Tranh son thuy cua ong co tinh chan thuc, the hien phong cach hung trang. Ngo Đao Tu chinh la nguoi khai sang ra su thay đoi phong cach tranh son thuy, goi la"son thuy chi bien".
Vao khoang nien hieu Canh Long thoi Đuong Trung Tong (707-709), Ngo Đao Tu đen Ha Khau nhan chuc Huyen uy, tuc la bat trom cuop va cai quan tu nguc. Do cach lam viec khoan dung, dan chung xa gan đeu rat khen ngoi. Tuy nhien, cong viec nay khong hop voi ong nen khong lau sau ong tu chuc, ve song o Lac Duong. Cung tu thoi gian nay, Ngo Đao Tu song tu do đe thoa chi lam nghe thuat.
Phat giao va Đao giao thoi Đuong phat trien manh, tai Truong An va Lac Duong co nhieu chua chien, đao quan lon voi nhung buc hoa tuong cua cac bac tien boi. Đay la đieu kien tot cho Ngo Đao Tu quan sat, hoc tap tu cac tac pham cua cac danh hoa.
Nguoi anh huong lon nhat toi ong la hoa si noi tieng Truong Tang Dao thoi Luong, nguoi khong chi gioi ve chan dung cac nhan vat trong Phat giao, Đao giao ma con chiu anh huong cua cac hoa si phuong Tay voi phong cach ve"so the"lam hinh noi tren mat phang. Ngo Đao Tu đa linh hoi sau sac nghe thuat nay va đuoc nguoi đoi goi la truyen nhan hau the cua Truong Tang Dao.


= Hoa si cung đinh =

Ngo Đao Tu ve nhieu tranh tuong (bich hoa), ten tuoi ong ngay cang noi, truyen toi kinh thanh Truong An. Đuong Huyen Tong nghe tin, ben trieu ong vao trieu. Tu đo Ngo Đao Tu tro thanh hoa si cung đinh.
Đuong Huyen Tong ham thich nghe thuat, trong cung co nhieu nha van, nha tho, nhac cong va hoa si. So hoa si trong cung kha nhieu va đuoc ban chuc, voi nhiem vu ve chan dung cac cong than, nhung canh sinh hoat cua vua va cac phi tan. Luc moi vao cung, Ngo Đao Tu lam chuc Cung phung, sau len chuc Noi giao bac si co nhiem vu day cac cung nu hoc ve. Tuy nhien chuc vu nay cua ong rat thap, duoi ca ham Cuu pham. Sau đo Ngo Đao Tu đuoc phong lam Ninh vuong huu. Ninh vuong la anh cua Huyen Tong,"huu"la quan chuyen đi theo hau, ham duoi Ngu pham. Mot hoa si đuoc thang len ham đo the hien su quan tam cua Huyen Tong đoi voi ong.
Ngo Đao Tu tinh tinh phong tung, thich uong ruou đe sang tac. Hoa thuong chua Bo Đe tai phuong Binh Khang o kinh thanh Truong An biet vay ben moi ong đen uong ruou ngon va ve tranh tuong tai ngoi chua moi xay.
Đao Tu thuong xuyen theo Huyen Tong đi tuan du ben ngoai. Nam 717, ong theo Huyen Tong đen Lac Duong. Ong gap nha thu phap Truong Huc va tuong quan Bui Man. Bui Man nho ong ve tranh tren tuong o chua Thien Cung đe giup minh lam le sieu đo cho cha me. Ngo Đao Tu ve tranh va khong nhan tien, chi xin Bui Man bieu dien tai mua vo.
Bui Man nhan loi, coi bo tang phuc, mac chien bao, phi ngua nhu bay, mua kiem sang loang roi tung kiem len cao, gio bao kiem ra đo nhe nhang nhu khong. Moi nguoi đeu khen ngoi. Ngo Đao Tu noi hung ve luon buc tranh Bui Man dien vo, goi la "Tru hoa hoan bien" len cong chua Thien Cung. Đay chinh la buc tranh đac y nhat trong đoi ong. Nha thu phap Truong Huc cung noi hung, rut but viet luon mot buc"cuong thao"thu. Moi nguoi đeu than phuc tai nang cua Ngo, Bui, Truong.
Ngoai viec ve tranh trong cung, Ngo Đao Tu van đi ve tranh trong chua va đao quan. Ong thuong ve truc tiep, khong can tro giup cua phuong tien đuong thoi goi la"lau cao". Cach ve đo đuoc nguoi đoi goi la "Đao Tu thuat". Cac buc ve cua ong đeu đep co hinh co than, do ong tuy y tuy tam ve, khong can phac thao truoc. Buc bich hoa"Đia nguc bien tuong đo"trong chua Canh Van tai Truong An dien lai su tich "Muc Lien cuu me" cua đao Phat kin 10 mat tuong lon. Nhung hinh quy quai yeu ma o đia nguc song đong toi muc khi xem tranh, nguoi ta co cam giac son gai oc nhu yeu ma sap buoc xuong. Ngoai ra, trong buc tranh nay, Ngo Đao Tu con đua chan dung tat ca cac vi quan lon, quy toc vao canh mang gong chiu toi duoi đia nguc. Đay la hanh đong đuoc đanh gia la rat can đam cua ong.
Buc tranh "Đia nguc bien tuong đo" ve xong, dan trong kinh thanh đen xem, đeu so phai xuong đia nguc chiu toi, nen doc tam lam viec thien; co nhung nguoi đo te va chai luoi bo nghe sang lam nghe khac.
Nam 725, Đuong Huyen Tong đi Son Đong toi nui Thai Son, mang theo nhieu binh linh, co xi nguoi ngua keo dai vai chuc dam. Đen Kim Kieu o Thuong Đang, vua Đuong đac y sai ong cung 2 hoa si khac la Vi Vo Thiem va Tran Hoang hop suc ve tranh"Kim Kieu đo". Ba nguoi phan cong nhau: Tran Hoang ve canh Huyen Tong cuoi ngua, Vi Vo Thiem ve canh đong vat ngua, lua, bo, de, cho, khi... con Ngo Đao Tu ve nhan vat, nui non, co cay, cau, xe ngua... tao thanh buc tranh tuyet tac hung trang co kich thuoc rat lon.
Nam 749, mieu Lao Quan o Lac Duong đuoc xay dung lai. Ngo Đao Tu phung menh vua ve tranh tuong trong mieu. Ong đa ve buc tranh"Ngu thanh trieu nguyen đo"gom chan dung 5 vi vua nha Đuong la Đuong Cao To, Đuong Thai Tong, Đuong Cao Tong, Đuong Trung Tong va Đuong Due Tong. Đen mua đong nam đo, thi si Đo Phu đen ngam tranh đa viet nhung cau tho tuyet cu đe mieu ta suc hap dan cua buc tranh.
Đuong Huyen Tong muon co buc tranh ve canh đep son thuy o Gia Lang thuoc Tu Xuyen, ben phai ong đi Gia Lang xem canh đe ve. Sau mot thoi gian ong tro ve tay khong, khong co ban thao ma ghi nho het phong canh trong đau. Huyen Tong ra lenh cho ong ve canh Gia Lang len tuong trong thoi gian khong qua 3 thang. Ket qua chi sau gan 1 thang Ngo Đao Tu ve xong buc tranh hung vi mo ta thuc canh Gia Lang 300 dam thu nho tren 1 buc tuong, đuoc Huyen Tong ca ngoi het loi.
Khong lau sau, no ra loan An Su (755). Ngo Đao Tu luc đo đa 70 tuoi, ong ve o an va 3 nam sau thi qua đoi, tho 73 tuoi (758).


Di san Buc tranh "Tong tu Thien vuong đo" la tac pham hoi hoa duy nhat cua Ngo Đao Tu con ton tai toi ngay nay. Buc tranh mieu ta canh Phat Thich ca mau ni ra đoi, đuoc phu than Tinh Phan vuong om đen thai mieu đe chu than lam le. Buc tranh rong lon, but muc thanh thoat, khac hoa nhan vat rat tinh te. Ngo Đao Tu đa thay đoi phuong phap can bang đuong net, su dung phuong phap tuong phan: nang - nhe, đam - nhat the hien, goi la"thuan thai đieu".
Nhan dan Trung Quoc rat sung bai Ngo Đao Tu, coi ong nhu than tien. Nguoi ta goi ong la hoa thanh (thanh ve) va co rat nhieu giai thoai than ky ve viec ve tranh cua ong.


Xem them Đuong Huyen Tong


Tham khao Nguyen Thanh Ha (2008), Muoi vi thanh trong lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Van hoa thong tin


Chu thich