Con chim vanh khuyen (tieng Anh: The passerine bird; tieng Nga: Синичка) la mot bo phim đien anh cach mang nam 1962 do Xuong phim truyen Ha Noi san xuat, Nguyen Van Thong viet kich ban va đao dien chinh.


Noi dung Ben dong song vang vung đich hau, mot tup leu đon so moc len giua bai dau xanh muot. Hai cha con be Nga nha chai luoi sinh song noi đay va nguoi cha lam nhiem vu bi mat đua đo cho can bo qua song, voi tin hieu an toan la canh dieu bay luon tren khong trung. Quan đich Phap tu truoc đa nghi van hanh đong cua cha con be Nga. Mot hom, biet tin co đoan can bo sap qua song, tham bao Phap xong vao vuon nha be Nga, bat troi nguoi cha va buoc em phai nhay day lien tuc đe đanh lua đoan can bo. Khi con đo do tham bao cuong đoat, gia danh sang đon can bo sap toi ben thi Nga đa muu tri va dung cam vuot qua mat đich, mac cho đan ban đuoi theo, lao ra bo song, thet to "đo giac đung qua" đe đoan can bo thoat hiem va cung trong thoi khac đo, em bi trung đan. Truoc khi nham mat, Nga tim cach mo tui, tha con chim vanh khuyen than thiet tro ve bau troi sang lang, tu do cua que huong.


Dien vien To Uyen vai Be Nga
Tran Ngoc Tu (Tu Buu) vai Lai đo Phuong
Thuy Vinh vai Chi can bo
Ngo Nam vai Linh nguy


San xuat Nguyen Van Thong la đao dien chinh kiem tac gia kich ban phim. Kich ban ban đau co ten Be Nga, la bai thi tot nghiep cua ong cho khoa đao dien đau tien Truong Đien anh Viet Nam do giao vien Lien Xo Azhdar Ibragimov huong dan. Truoc đo vao thang 5 nam 1961, khi van đang suy nghi huong trien khai, ong đa vo tinh đoc lai truyen ngan Cau chuyen mot bai ca do ong sang tac, in tren Tap chi Van nghe Quan đoi va nay ra y tuong tu mot tinh huong trong truyen. Cung luc Nguyen Thong nop bai, Tran Viet – ban đong lop cua ong – cung vua viet xong kich ban Đoi ban, sau đo đa đuoc phe duyet va la suat lam phim cuoi cung. Tuy nhien, sau khi Đoi ban đot ngot bi tra lai vi "co van đe", Be Nga đa nhanh chong thay the va ten kich ban đoi thanh Con chim vanh khuyen đe dung len phim.
Cung voi Nguyen Thong, Tran Vu lam pho đao dien tac pham, la san pham tot nghiep cua ca hai đao dien. Cac thanh vien trong đoan phim gom: quay phim Nguyen Đang Bay, hoa si Nguyen Nhu Huan, nhac si Hoang Van,... Tong thoi luong cuon phim dai 43 phut, mau đen trang, đuoc xem nhu la mot phim ngan. Kinh phi đe thuc hien bo phim rat thap, "co le la it oi nhat trong cac phim truyen nuoc ta [Viet Nam Dan chu Cong hoa]".
Hai dien vien chinh cua bo phim đeu la nhung nguoi ngoai nganh. Tu Buu, nghe si Tuong noi tieng chuyen đong vai Truong Phi, đa đuoc tuyen vao vai chinh cua phim. Con To Uyen thi đuoc chon vao vai chinh thong qua loi gioi thieu cua quay phim Đang Bay khi chi moi 13 tuoi, vuot qua hang chuc ban đong trang lua khac đen ung tuyen. Khi đo, ba đang la thanh vien Cau lac bo thieu nien Ha Noi va sinh hoat tai Nha van hoa thanh pho. Nu nghe si đa gap kho khan trong qua trinh lam phim khi lan đau xa gia đinh suot sau thang đen quay o song Chu huyen Tho Xuan, Thanh Hoa – boi canh chinh cua tac pham – va đuoc cac thanh vien đoan đong vien va ho tro vuot qua noi nho gia đinh. Đao dien Tran Vu la nguoi huong dan To Uyen trong hau het phan canh cua phim. Đe nhap vai vao nhan vat, ba phai hoc cheo đo, hoc boi, hai dau – la nhung thu von khong co o thanh thi. Ba cung tu minh dien cac canh quay nguy hiem nhu nhay tu tren cay xuong nuoc hay lan doc trien đe. Thuc hien long tieng vai be Nga trong phim la Đam Thanh, nguoi vo ve sau cua Nguyen Van Thong.


Phat hanh Som sau khi hoan thanh vao mua he nam 1962, tac pham đuoc đem đi du thi tai nhieu lien hoan phim quoc te, trong so đo co Lien hoan phim Karlovy Vary (Tiep Khac). Ket qua, ban giam khao lien hoan phim đa trao giai Đac biet (hang muc phim ngan) cho Con chim vanh khuyen vao thang 7 cung nam. Đay la mot trong nhung bo phim đau tien cua đien anh cach mang Viet Nam co giai thuong lon tai đau truong đien anh quoc te, ben canh phim Hai nguoi linh cua Vu Son gianh giai nhat hang muc Giai thuong chuyen đe, cung la tac pham tot nghiep cua khoa đao dien tren. Phim sau đo đa đuoc long tieng thuyet minh duoi ngon ngu tieng Nga va cong chieu tai Lien Xo.
Nam 2010, bo phim chinh thuc phat hanh duoi đinh dang DVD boi Hang phim truyen Viet Nam va Hang phim Phuong Nam, ra mat vao dip 50 nam đien anh cach mang Viet Nam.


Đon nhan va đanh gia Tai thoi điem ra mat, bo phim đa nhanh chong gay "chan đong" gioi đien anh lan cong chung mien Bac Viet Nam. Nhin chung, so đong cac y kien đeu đong tinh rang Con chim vanh khuyen la mot tac pham đien anh co gia tri lon. Dien xuat cua hai dien vien chinh Tu Buu va To Uyen đa nhan ve nhieu loi khen du ca hai chua tung qua đao tao bai ban o truong lop. Mot so nha phe binh đien anh ca ngoi phim la "mot ban anh hung ca cua đat Viet, ngoi ca nhung cuoc đoi san sang chien đau va hy sinh cho tu do, đoc lap va niem tu hao dan toc". Tac pham cung co đuoc su cong nhan tu quoc te. Grigory Chukhray, đao dien va bien kich nguoi Nga, đa ghi nhan "Con chim vanh khuyen đanh dau mot buoc tien moi rat đang tu hao cua nen đien anh tre tuoi Viet Nam" va rang phim "co trinh đo quoc te". Bai đang tren nhat bao Lien hoan phim Karlovy Vary ngay 23 thang 6 nam 1962 co viet:

Cuon phim Con chim vanh khuyen cua Nguyen Van Thong đuoc du thi o Đai hoi la mot tac pham hay. [...] Kich ban rat đon gian nhung đa bieu hien nhung pham chat nghe thuat rat lon. Cuon phim đuoc ket thuc bang nhung tieng keu tham thiet cua mot con chim non bay len tu than em be nam dai tren cat. Ngon ngu đien anh nay la mot tim toi đac sac cua tac gia.
Tuy vay, mot bo phan y kien luc bay gio cung co quan điem trai chieu va gay ra cac cuoc tranh luan. Trong bai y kien cua Mot nguoi xem phim đang tren bao Quan đoi nhan dan so 1051 thang 5 nam 1962, tac gia đa đat van đe ve tinh hien thuc cua bo phim, cho rang phim "thien ve tinh chat tru tinh ma thieu tinh chat hien thuc"; cuoc đau tranh cua nhan vat lien he voi boi canh chung cua đat nuoc chien tranh chua đuoc phan anh ro. Nguoc lai voi y kien phe binh nay, tai mot bai bao cua nha phe binh Ha Xuan Truong, sau nay in vao cuon Con đuong chan ly, tac gia lai muon tinh tru tinh cua Con chim vanh khuyen "đam hon nua, sau hon nua", đong thoi phan bac quan điem phim "qua nhan manh va gan ghep, guong gao cac thu tho mong [...] voi cuoc chien đau soi suc rong lon cua dan toc ta", khuyen khich "nghe si đuoc tu do lua chon nhung hinh anh ma ho thich [...] bao đam mot pham vi rong rai lon cho sang kien ca nhan, cho tri tuong tuong, cho hinh thuc va noi dung". Tra loi cac quan điem trai chieu, tai Hoi nghi Ban Chap hanh Hoi lien hiep Van hoc nghe thuat Viet Nam ngay 19 thang 6 nam 1964, To Huu cung viet:

Nhung phim lam đuoc nhu Chim vanh khuyen rat tot. Hay khong phai o chieu dai, ma o chieu sau. Be rong cua tac pham khong phai do o thoi gian tren man anh, ma o van đe neu len, o gia tri tu tuong, nghe thuat cua no. Nghe thuat đoi hoi su suc tich, co đong [...] Chim vanh khuyen la mot bo phim hay. Cai chet cua em be Nga chang phai la cai chet tieu cuc ma la cai chet gay cam thu; đo la mot su hy sinh cao đep cho khang chien. Khong the nao vi mot vai nhuoc điem cua bo phim ma phu nhan cai hay cua no.
Vao nam 2012, 60 nam sau khi bo phim ra mat, tap chi The gioi Đien anh thuoc Hoi Đien anh Viet Nam đa đang mot bai viet nhan xet ve phim, theo đo vi cuon phim nhu mot "bai tho hinh anh [...] mang đac chat Viet Nam", nhan đinh Con chim vanh khuyen la mot trong so it cac tac pham đat đuoc su hai hoa giua tinh van hoc va tinh đien anh. Tuy vay, nguoi viet cung chi ra nhung han che o khia canh the hien, nhu viec bo phim tao dung boi canh "qua thanh binh", khong tieu bieu cho khong khi đat nuoc thoi chien; hay tam ly nhan vat chua đuoc khai thac sau, ro net đe lam noi bat hanh đong dien ra tai cac tinh tiet phim va phong cach tho trong phim "chua [...] thuc su nhuan nhuyen", lam han che mach cam xuc cua nguoi xem.


Giai thuong Di san Con chim vanh khuyen đuoc ghi nhan la bo phim kinh đien cua đien anh Viet Nam nhung nam thap nien 1960, đong thoi la tac pham "đinh cao" the loai phim thieu nhi Viet Nam, lam nen ten tuoi Hang phim truyen Viet Nam. Vai dien cua To Uyen khi ay đa gay an tuong manh voi khan gia va đe lai dau an trong nguoi xem suot hang chuc nam sau đo. Ba đuoc nha nuoc cu đi hoc tai Truong mua Viet Nam va đen nam 1966 thi đieu ve lam tai Xuong phim truyen Ha Noi, đam nhan nhieu vai dien trong cac cuon phim đien anh noi bat nhu Co giao vung cao, Noi gio... Thong qua bo phim nay, đao dien Nguyen Van Thong cung tro thanh nguoi "co cong đat vien gach đau tien cho phong cach tho trong phim truyen Viet Nam". Tac pham con giup ong đuoc xet tang Giai thuong Nha nuoc ve Van hoc Nghe thuat vao nam 2007. Chat tho trong phim Canh đong hoang, ra mat nam 1988, sau nay đuoc cho la lay cam hung tu Con chim vanh khuyen.
Nam 1973, tai Lien hoan phim Viet Nam lan thu 2, phim đa nhan giai Bong Sen vang cho phim truyen đien anh nhan ki niem 20 nam Đien anh cach mang Viet Nam. Con chim vanh khuyen cung nam trong cuon 101 bo phim Viet Nam hay nhat bien soan nha boi phe binh đien anh Le Hong Lam. Phim đa đuoc đem sang luu tru tai Thu vien Quoc gia Phap voi nhung bo phim đien anh cung thoi va cac tac pham noi bat cua the he đao dien ke tiep. Cuon phim sau nay đuoc su dung đe đem vao giang day tai cac truong đien anh tren khap Viet Nam.
Vao nam 2013, Vien phim Viet Nam đa chon bo phim đe gioi thieu tai Lien hoan phim quoc te Imagineindia lan thu 11, to chuc o Madrid, Tay Ban Nha. Nam 2015, Con chim vanh khuyen va sau phim Viet Nam khac đuoc đem đi trinh chieu trong Tuan le phim Viet to chuc trong khong gian Nha Nghe thuat nghe nhin, Asuncion đe ky niem 20 nam thiet lap quan he ngoai giao Viet Nam – Paraguay. Nam 2016, tac pham cong chieu tren kenh truyen hinh quoc gia An Đo Doordarshan; đay la hoat đong nam trong chuong trinh thuc đay van hoa cua Đai su quan Viet Nam tai An Đo nhan ky niem 71 nam ngay Quoc khanh Viet Nam. Đen 2018, bo phim tiep tuc chieu lai tai tuan phim ky niem 65 nam ngay thanh lap đien anh cach mang Viet Nam, dien ra tu ngay 9 đen 15 thang 3 nam 2018.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


Nguon Đoc them Tieu Gian Thu (1962). Con chim vanh khuyen: Truyen phim. Ha Noi: Pho thong.


Lien ket ngoai Con chim vanh khuyen tren Internet Movie Database
Con chim vanh khuyen tren cac thu vien (danh muc WorldCat)