Gac-mang-gie hoac gac-mang-re (phat am garde-manger trong tieng Phap) con đuoc biet voi ten chan bat, chiec cui, gian tu bep, la mot hang noi that đuoc bo tri lap đat trong nha bep dung đe cat tru thuc pham, cac loai đo đoan nau an. Gac-mang-gie thuong đuoc thiet ke bang go, thuong đuoc đat o khong gian bep. O Viet Nam, no đuoc thiet ke la mot cai gia chia tung ngan, dat thua hoac boc luoi o cac mat, dung đe đung bat đia, xoong, noi, thuc an. Gac-mang-gie thuong co bon chan va nho len khoi mat đat.
O cac quoc gia chau Au, Gac-mang-gie la mot cai tu hoac gia đe bao ve thuc pham khoi nhung con trung hoac đong vat nhu meo, chim, đong vat gam nham, chuot, than lan, v.v. ma thong thoang va khong qua kin. Tu đung thuc an, truoc kia tung pho bien đac biet la o vung nong thon, đa mat đi phan lon tinh huu dung cua no ke tu khi tu lanh lan rong va giam gia thanh. Thuat ngu garde manger ngay nay cung đe cap đen nguoi đau bep hoac khau chiu trach nhiem cho cac mon an lanh trong mot bo phan nha bep.


Lich su Thuat ngu "garde manger" bat nguon tu nuoc Phap thoi ky truoc Cach mang Phap. Vao thoi điem đo, viec duy tri mot nguon cung cap thuc pham va đo uong lon la bieu tuong cua quyen luc, su giau co va đia vi. Chinh vi nhu cau tru va bao quan thuc pham va quan ly viec su dung no ma nhieu nguoi hieu thuat ngu "garde manger" la "giu cho an". Gac-mang-gie xac đinh khong gian gan nha bep noi ho giu giam bong, xuc xich, lap xuong, pho mat vi o thoi điem xuat hien thuat ngu nay thi khong co đo đien lanh va muoi, đuong, cung nhu gia vi đe su dung lam chat bao quan thuc pham.

Thuat ngu "garde manger" cung lien quan đen cac phong bao quan ben trong cac lau đai va trang vien noi cat giu thuc an. Nhung khu vuc luu tru thuc pham nay thuong nam o cac tang thap hon, vi moi truong giong nhu tang ham mat me la noi ly tuong đe luu tru thuc pham. Nhung khu vuc luu tru lanh đuoc phat trien theo thoi gian vao nha bep lanh hien đai.
Hau het cac thuong gia nguoi lam viec ben ngoai cac trang vien quy toc vao thoi ky nay đa đuoc lien ket voi mot hiep hoi, hoi cua nhung nguoi co cung hoat đong trao đoi cap hang hoa va bao ve lan nhau cua ho. Cac bang hoi se phat trien cac chuong trinh đao tao cho cac thanh vien cua ho, qua đo bao ton kien thuc va ky nang cua ho. Charcuterie la ten cua mot bang hoi đa chuan bi va ban cac mon nau chin lam tu lon. Thong qua to chuc nay, viec chuan bi giam bong, thit xong khoi, xuc xich, pate va terrines đa đuoc bao quan. Khi he thong bang hoi bi bai bo vao nam 1791 sau Cach mang Phap nam 1789, gac-mang-re đa đuoc dung rong khap cho cac nhiem vu ma truoc đay đuoc thuc hien đoc quyen chi boi Charcutieres, gac-mang-gie cu đa gap kho khan trong viec canh tranh voi nhung gac-mang-gie đa nang do pham vi su dung lien quan bi han che.
Vi tri "nguoi ban thit" lan đau tien đuoc phat trien nhu bo phan đac biet trong gac-mang-gie nha bep. Khi ca chi phi va nhu cau đoi voi thit đong vat đeu tang, can nhieu khong gian hon cho viec che bien va chia phan thit song. Nhu cau ve khong gian nay tang len khong chi do su gia tang ve khoi luong ban thit, ma con do nhu cau tach thit song voi thuc pham che bien đe tranh lay nhiem cheo va dan đen kha nang mac benh tu thuc pham.


Tai Viet Nam Vao the ky 20, hau nhu nha nao o Viet Nam cung co hinh anh cua chiec gac-mang-gie. O nhung gia đinh kha gia thi chung đuoc đong bang go, mot so noi đong bang tre, nha thuong dan chi co cai cui đe đung bat đua phoi ngoai san nang.
Gac-mang-gie la đo vat duy nhat thoi bao cap o Viet Nam khong phai mua bang tem phieu du đuoc bay ban o nhung cua hang mau dich va co mot quy tac han hoi cho viec san xuat chung. Du kich thuoc nhu the nao nhung bao gio no cung đuoc đong thanh ba tang. Duoi cung la tang khong canh đe up xoong, noi. Tang giua nan go thua đe xep bat đia. Tren cung la tang co luoi chan vay ba mat ke ca canh. Ben hong treo mot gio tre cam đua, muoi, thia. Thuong o bon chan, nguoi Viet đat bon cai bat co chua nuoc nham muc đich chong kien, gian bo len.
Gac-mang-gie la vat dung đau tien đe xac đinh quy mo mot gia đinh. Nguoi ta tin rang, chua co no thi du vo chong đa co vai con van chua xung đuoc goi la gia đinh. Chung la hinh anh đe noi ve su ngheo kho tam bo thoi ay. Nguoi ta thuong dung cau cua mieng đe noi ve su tam bo đo: “Đen cai chan con khong co ma up bat”. Trong thanh ngu, ca dao Viet Nam cung co cau nhu "cho chui gam chan" dung đe chi ve noi cay đang nhung nguoi chong o re trong gia đinh nha vo ma đia vi bi thua sut ro ret.
O vung mien Trung Viet Nam, nguoi dan o đay quen dan voi viec song chung voi bao lut nen co nhung vung, moi gia đinh nguoi dan đeu dung mot cai gac-mang-gie cao tu 5 đen 6 m ngay tren tran nha. Gac-mang-gie thiet ke kha chac chan, nhung khi can thiet van co the di chuyen tu vi tri nay sang vi tri khac. Đac biet, khi nuoc dang cao thi chung co the su dung nhu mot chiec thuyen đa nang. Truoc mua mua lu, luong thuc va thuc pham đuoc nguoi dan mua san va cat tru tren gac-mang-gie loai nay. Tham chi khi nuoc lu len cao, no la noi an, ngu cua cac thanh vien trong gia đinh.


Ngay nay Gac-mang-gie hien đai su dung theo nhieu cach khac nhau trong cac nha bep chuyen dung. Trong nhieu nha hang, no thuong co mot vi tri nau an trong nha hang, boi vi no thuong lien quan đen viec chuan bi xa lach hoac cac đia nho khac co the đuoc lam nong nhanh ma khong can kinh nghiem đang ke. Trong cac nha hang va khach san theo phong cach co đien cao cap khac, vi tri lien quan đen cac che pham co đien, cac mon an lanh, thuong bao gom pa te, terrine (pa-te lam trong mot đo đung bang gom hay đat nung) va thach, thit đong (aspic hoac galantine)


Chu thich Lien ket ngoai