Chien tranh Anh-Phap la mot cuoc xung đot quan su xay ra giua Vuong quoc Phap va Vuong quoc Anh tu nam 1627 đen 1629 thuoc mot phan trong cuoc Chien tranh Ba muoi Nam. Chien truong chu yeu dien ra tren mat bien. Trong tam cua cuoc xung đot la tran vay ham La Rochelle (1627-1628), do Anh ho tro cho nguoi Huguenot Phap trong cuoc chien chong lai quan Phap cua vua Louis XIII. La Rochelle đa tro thanh thanh tri Tan giao cua nguoi Huguenot, gan nhu bien thanh mot xu cong hoa đoc lap đoi lap voi nen quan chu chuyen che Phap. Đay chinh la trung tam cua hai luc Huguenot va đuoc coi la o đe khang manh nhat chong đoi chinh quyen trung uong. Quan đoi cua Louis XIII phai mat 14 thang moi ha đuoc hai cang chien luoc La Rochelle cua nguoi Huguenot vao nam 1628, phan lon la vi nguoi Phap khong co hai quan đe chan đuong giao thong voi noi nay.


Boi canh Cuoc xung đot nay xay ra sau su that bai cua lien minh Anh-Phap nam 1624, ma nguoi Anh đinh lien minh voi Phap đe chong lai the luc cua dong ho Habsburg. Chinh sach đoi ngoai cua nguoi Phap đa thay đoi khac đi ke tu khi Hong y Richelieu len nam quyen vao nam 1624. Nam 1625, nhan vi Richelieu su dung tau chien Anh đe đanh bai nguoi Huguenot qua lan tai chiem đao Re (1625), đa gay nen su phan no tai nuoc Anh. Nam 1626, Phap thuc su ky ket mot hoa uoc bi mat voi Tay Ban Nha, va cac tranh chap nay sinh xoay quanh gia đinh cua Vuong hau Henrietta Maria. Ngoai ra, nguoi Phap con ra suc gay dung luc luong hai quan cua ho them phan vung manh khien cho nuoc Anh khong hai long đa len tieng phan đoi nuoc Phap "vi nhung ly do quoc gia". Thang 6 nam 1626, trieu đinh Anh phai su than Walter Montagu sang Phap đe bat lien lac voi gioi quy toc bat đong chinh kien, va tu thang 3 nam 1627 đa bat đau to chuc mot cuoc bao loan tai Phap. Biet truoc se bi trieu đinh trung phat, nguoi Huguenot ben noi day duoi su lanh đao cua Henri, Cong tuoc xu Rohan va anh la Benjamin, Cong tuoc xu Soubise.


Dien bien = Tien chiem đao Re =

Ngay 10 thang 7 nam 1627, mot ham đoi gom khoang 100 tau chien duoi su chi huy cua Cong tuoc Buckingham, sung than cua vua Anh Charles I, đa cap ben La Rochelle, trong luc 17 trung đoan bo binh va 12 đai đoi ki binh Phap do đich than vua Louis XIII chi huy, đa dan tran san ben ngoai thanh pho va bat đau bao vay no tu ngay 10 thang 8. Buckingham quyet đinh đanh chiem đao Re hong chi vien cho nguoi Huguenot, ma Richelieu đa ra lenh tang cuong luc luong bo phong tu thang 2 nam 1627.
Du la mot cu điem cua phe Tan giao, Ile de Re đa khong tham gia truc tiep vao cuoc noi day chong lai nha vua. Tren đao Re, Vien tu lenh nguoi Anh tim cach vay ham va triet đuong luong thuc đang buoc hang luc luong Phap đon tru duoi quyen chi huy cua nguyen soai De Toiras, nhung ong nay quyet đinh co thu đen chet trong phao đai kien co Saint-Martin. Nhung chiec tau nho cua Hai quan Phap thi len vao tiep te cho St Martin bat chap no luc phong toa cua quan Anh. Đem mung 7 rang ngay 8 thang 11, quan Phap duoi quyen chi huy cua tuong Charles de Schomberg đa choc thung vong vay phao đai Saint-Martin. Sau mot cuoc cong kich cuoi cung, quan Anh đai bai voi ton that nang ve nhan mang đanh phai len tau thao chay thoat than. Nhung nguoi Huguenot khong nan long va van tiep tuc đuong đau voi cuoc vay ham cua quan trieu đinh.


= Vay đanh La Rochelle =

Ngay 4 thang 2 nam 1628, chan nan vi cuoc vay ham đa keo dai qua lau, vua Louis XIII tro ve Paris va giao toan quyen chi huy chien dich cho Richelieu voi hai nguoi phu ta la cac nguyen soai Bassompierre va Schomberg. Hong y cho rang viec chiem thanh bang cac cuoc tien cong lien tiep se lam hao ton khong it nhan mang. Do đo, ong đa quyet đinh cho xay mot con đap noi tieng dai 1.500m, rong 8m, o phan noi tren mat nuoc, co mot cua o chinh giua đe nuoc thuy trieu len xuong. Ong muon dung con đap nay đe ngan khong cho tau Anh tiep te luong thuc va đan duoc cho thanh La Rochelle.
Nguoi Anh co gang gui them hai ham đoi tau chien toi giai vay cho La Rochelle. Ham đoi thu nhat duoi su chi huy cua William Feilding, Ba tuoc xu Denbigh khoi hanh vao thang 4 nam 1628, nhung đot nhien quay tro ve Portsmouth ma khong giao chien, theo nhu loi Denbigh "rang ong ta khong dam gay nguy hiem cho con tau cua nha vua trong cuoc chien đau va tro ve Portsmouth mot cach đang ho then". Ham đoi thu hai do Buckingham sap đat ngay truoc khi bi am sat, đa đuoc phai đi duoi su chi huy cua Thuy su đo đoc, Ba tuoc xu Lindsey vao thang 8 nam 1628, gom 29 tau chien va 31 tau buon.
Tinh hinh dien ra ngay cang bat loi nghieng ve phia Anh, khi ma Tu lenh cua ho la Cong tuoc Buckingham đa bi mot vien si quan bat man ten la John Felton đam chet vao ngay 23 thang 8 nam 1628 tai Quan ruou Greyhound o Portsmouth. Thang 9 cung nam, ham đoi Anh kip đen giai vay thanh pho bang cach oanh tac cac vi tri cua quan Phap va co pha vo bo đe trong niem vo vong; roi nhan thay khong con kha nang cuu vien cho đong minh cua minh nua, quan Anh voi va rut lui. Nguoi Huguenot co gang chong cu nhung luong thuc ngay mot can kiet, lai mat đi su tiep te cua nguoi Anh nen ca thanh bi nan đoi hoanh hanh, tinh than toan quan suy sup. Cuoi cung, sau mot nam bi vay ham, thanh La Rochelle phai ky vao van kien đau hang vao ngay 28 thang 10 nam 1628. Trong so 15.000 nguoi bao ve thanh chi con lai 145 nguoi song sot.


Hau qua Sau nhung that bai cay đang, nuoc Anh quyet đinh cham dut viec can du vao nen chinh tri tren luc đia chau Au, bang cach đam phan mot hoa uoc voi Phap vao nam 1629. Ho cung ky mot hoa uoc khac voi Tay Ban Nha vao nam 1630 theo sau that bai trong mot cuoc xung đot qua chuyen vien chinh Cadiz nam 1625. Viec nuoc Anh rut ra khoi cac van đe chau Au đa gay nen noi khiep đam cho luc luong cua phe Tan giao tren luc đia. Trong khi tai nuoc Anh, xung đot noi bo van tiep dien giua che đo Quan chu va Nghi vien, nhung tranh chap nay se dan đen cuoc noi chien Anh vao nam 1640. Phap nguoc lai tiep tuc phat trien manh hon va hai quan Phap thi ngay cang lon hon hai quan Anh vao nam 1630. Du nuoc Anh thua cuoc trong khi giai vay thanh La Rochelle, nhung bu lai nguoi Phap cung hung chiu tham bai o Bac My khi đe mat thuoc đia Tan Phap (bao gom Quebec, Acadia va Đao Cape Breton) vao tay Anh nam 1629, mai toi khi hai ben ky hoa uoc Saint-Germain-en-Laye nam 1632 moi đuoc trao ve chu cu.


Tham khao Đoc them Michel Verge-Franceschi, Dictionnaire d’Histoire maritime, Paris, editions Robert Laffont, coll. « Bouquins », 2002, 1508 p. (ISBN 2-221-08751-8 et 2-221-09744-0).
Jean-Christian Petitfils, Louis XIII, Paris, editions Perrin, 2008, 970 p. (ISBN 978-2-262-02385-0)
Jean-Claude Castex, Dictionnaire des batailles navales franco-anglaises, Laval, Canada, Les Presses de l’Universite de Laval, 2004 (ISBN 9782763780610).