Song Me Kong la mot trong nhung con song lon nhat tren the gioi, bat nguon tu cao nguyen Thanh Tang noi song bat nguon thuoc tinh Thanh Hai, chay qua Van Nam Trung Quoc, qua cac nuoc Lao, Myanmar, Thai Lan, Campuchia va đo ra Bien Đong o Viet Nam.
Tinh theo đo dai đung thu 12 (thu 7 tai chau A), con tinh theo luu luong nuoc đung thu 10 tren the gioi (luu luong hang nam đat khoang 475 ti m³). Luu luong trung binh 13.200 m³/s, vao mua nuoc lu co the len toi 30.000 m³/s. Luu vuc cua no rong khoang 795.000 km² (theo so lieu cua Uy hoi song Me Kong) hoac hon 810.000 km² (theo so lieu cua Encyclopaedia Britannica 2004).
Uy hoi song Me Kong la mot co quan lien chinh phu nham "thuc đay va phoi hop quan ly va phat trien tai nguyen nuoc cung nhu tai nguyen co lien quan mot cach ben vung vi loi ich chung cua cac quoc gia va su an sinh cua cong đong", gom cac thanh vien Lao, Thai Lan, Campuchia va Viet Nam, con Myanmar va Trung Quoc la hai đoi tac.
Giao thong bang đuong thuy tren song Me Kong gap nhieu kho khan do dong chay bi thay đoi nhieu theo mua, cac đoan chay xiet va cac thac nuoc cao. So voi tiem nang to lon neu đuoc khai thac đung muc, hien nay, chi mot phan nho cua song đuoc dung trong viec dan thuy nhap đien va tao nang luc thuy đien. Tuy nhien luu luong va nhip đo nuoc lu ban phat nhieu loi ich: bien đo dao đong cao (sai biet khoang 30 lan giua mua han va mua nuoc lu) rat thuan loi cho loi canh tac ruong lua ngap nuoc cho nhieu vung rong lon.
Đac điem thuy nang noi bat cua song Me Kong la vai tro đieu luong dong nuoc boi ho Tonle Sap - ho thien nhien lon nhat Đong Nam A - nguoi Viet thuong goi la "Bien Ho" .


Dong chay Đau nguon cua song Me Kong co hai nhanh: đau nguon phia bac la song Trat A Khuc va đau nguon phia nam la song Trat Na Khuc. Nhanh phia nam đuoc biet đen nhieu hon, vi the gan đeo Long Mo (龍模) voi chieu dai 87,75 kilomet. Nhanh phia bac chay xuong tu rang nui Qua Tong Moc Tra. Nhanh nay, tu đo cao 5224 met - kinh tuyen đong 94°41'44", vi tuyen bac 33°42'41", gom hai nhanh phu co chieu dai 91,12 kilomet va 89,76 kilomet.
He thong song ngoi khu vuc đau nguon song Me Kong bao gom: thuy he Trat A Khuc va thuy he Trat Na Khuc. Hai nguon hop luu tai Ca Nap Tung Đa (尕納松多) cao 4.360 met, co toa đo la 94°36′40″Đ, 33°12′33″B, cach huyen Tap Đa, Ngoc Thu, Thanh Hai 106,9 km ve phia tay bac.
Nguoi ta đo đuoc song Trat A Khuc rong 62 met, đo sau trung binh cua song la 0,72 met, luu toc trung binh 2,63 m/s, luu luong la 117,4 m3/s; song Trat Na Khuc rong hon 51 met, đo sau trung binh cua song la 0,35 met, luu toc trung binh 1,81 m/s, luu luong la 32,3 m3/s.
Đau nguon cua dong song đen nay đa đuoc xac đinh ro qua nhung cuoc tham hiem gan đay. Nam 1994, mot phai đoan Trung Quoc va Nhat Ban đa đen nguon phia Bac cung luc voi phai đoan Phap, do M. Peissel dan đau, đen nguon mach phia tay voi cung mot muc đich: chung minh nguon mach chinh cua song Me Kong. Sau đo, nhung cuoc tham hiem ke tiep cho đen nam 1999 duoi su hop tac cac nuoc Trung Hoa, My va Nhat Ban đa chinh thuc xac minh nguon mach song Mekong thuoc nhanh bac. Cac con so ve đo dai cua song dao đong trong khoang 4.200 km đen 4.850 km.
Cac nha cong tac khoa hoc cua đoi khao sat, sau khi tien hanh so sanh, phan tich va nghien cuu can than ve cac du lieu noi tren cua hai song, tuyen bo nhan đinh song Trat A Khuc la noi phat nguyen cua song Me Kong.
Ngay nay vung khoi nguon song Mekong, cung voi song Truong Giang va song Salween (No Giang) hop thanh khu bao ton Tam Giang Tinh Luu  tai tinh Van Nam, Trung Quoc.
Gan mot nua chieu dai con song nay chay tren lanh tho Trung Quoc, o đo đoan đau nguon no đuoc goi theo tieng Tay Tang la Dza Chu, tuc Trat Khuc (扎曲; binh am: Za Qu), va noi chung đuoc goi la Lan Thuong Giang trong tieng Han (瀾滄江; binh am: Lancang Jiang; Wade-Giles: Lan-ts'ang Chiang), co nghia la "con song cuon song". Trat Khuc hop luu voi mot nhanh khac ten la Ngang Khuc (橫曲; binh am: Ang Qu) o gan Xuong Đo (昌都; binh am: Changdu) tao ra Lan Thuong Giang. Phan lon đoan song nay co cac hem nui sau, ra khoi lanh tho Trung Quoc, con song chi con o đo cao khoang 500 m so voi muc nuoc bien.
Sau đo, đoan song Me Kong dai khoang 200 km tao thanh bien gioi giua hai nuoc Myanmar va Lao. Tai điem cuoi cua bien gioi o Tam giac Vang, song nay hop luu voi song Ruak. Điem nay cung la điem phan chia phan Thuong va phan Ha cua Me Kong.
Song Me Kong sau đo tao thanh bien gioi cua Lao va Thai Lan, truoc khi dong chay chay vao đat Lao o tinh Bokeo. Nguoi Lao va nguoi Thai goi song voi ten Menam Khong (Me la me, nam la song, tuc "song me", tua nhu "song cai" theo thoi quen goi song lon cua nguoi Viet co), va la coi nguon cua ten quoc te "Mekong" hien nay khi bo đi tu "nam". Su Viet Nam thi goi la Song Khung.
Khoang song Me Kong o Lao đac trung boi cac hem nui sau, cac dong chay xiet va nhung vung nuoc nong khoang nua met vao mua kho. Sau khi tiep nhan dong Nam Ou tu Phongsaly chay đen o Pak Ou phia tren Luang Prabang dong song mo rong ra, o đo no co the rong toi 4 km va sau toi 100 met, mac du dong chay cua no van rat trai nguoc nhau.
Sau đo Mekong lai tao thanh bien gioi cua Lao va Thai Lan trong đoan chay qua Vieng Chan đen tinh Champasack. Tu phia đong thi co dong Se Bangfai đo vao song Mekong o ranh gioi tinh Savannakhet voi Khammouan, va dong Se Banghiang đo vao o Muang Songkhone, Savannakhet. Tu phia Thai Lan thi co phu luu ben bo phai la Menam Mun dai 750 km, đo vao tai Khong Chiam thuoc Ubon Ratchathani, Thai Lan.
Sau đo lai la mot đoan ngan chay tren đat Lao, voi mot phu luu bo trai la dong Xe Don đo vao o Pak Se. O cuc nam Lao tai tinh Champasack, no bao gom ca khu vuc Si Phan Don (bon ngan đao) phia tren thac Khone gan bien gioi Campuchia. Thac nuoc nay dai 15 km, cao 18 m kha hung vi va gan nhu khong the vuot qua đoi voi giao thong bang đuong thuy.
Tai Campuchia, con song nay co ten la song Mekongk (theo tieng thieu so goc Lao o đay) hay Tong-le Thom (song lon, theo tieng Khmer). Tai khu vuc tinh ly Stung Treng la noi dong Tonle San đo vao. Tonle San la hop luu cua cac dong Se Kong tu Nam Lao, va song Se San (Tonle San) va song Srepok (Tonle Srepok) bat nguon tu Tay Nguyen o Viet Nam chay đen.
Vung nuoc chay xiet (ghenh) Sambor phia tren Kratie la can tro giao thong cuoi cung.
O phia tren Phnom Penh no hop luu voi Tonle Sap, con song nhanh chinh cua no o Campuchia. Vao mua lu, nuoc chay nguoc tu song Me Kong vao ho Tonle Sap.
Bat đau tu Phnom Penh, no chia thanh hai nhanh: ben phai la song Ba Thac (sang Viet Nam goi la Hau Giang hay song Hau) va ben trai la Me Kong (sang Viet Nam goi la Tien Giang hay song Tien), ca hai đeu chay vao khu vuc đong bang chau tho rong lon o Nam Bo Viet Nam, dai chung 220–250 km moi song. Tai Viet Nam, song Me Kong con co ten goi la song Lon, song Cai.
Tap hop cua ca chin nhanh song lon tai Viet Nam đuoc goi chung la song Cuu Long.

Ten đia phuong cua song bao gom:

Theo ngu chi Thai:
tieng Thai: แมนำโขง, [mɛː naːm kʰoːŋ] hoac chi la 'แมโขง' [mɛː kʰoːŋ].
tieng Lao: ແມນຳຂອງ, [mɛː naːm kʰɔːŋ], ນຳຂອງ [naːm kʰɔːŋ].
Tieng Lu: นำแมของ phat am tieng Thai: [naːm mɛː kʰɔːŋ]
tieng Shan: ၼမႉၶွင [nam.kʰɔŋ] hoac ၼမႉမႄႈၶွင [nam.mɛ.kʰɔ ŋ].
Khac:
tieng Viet: Song Me Kong (IPA: [ʂəwŋm me kəwŋm]) or tieng Viet: Song Cuu Long, (九龍 Cuu Long Giang [ʂəwŋm kɨw lawŋm]).
tieng Mien Đien: မဲခေါငမြစ, IPA: [mɛɡaʊɰ mjɪʔ].
Tieng Trung: 湄公河; Meigong he.
tieng Khmer: មេគងគ Mekongk [meːkɔŋ], ទនលេមេគងគ Tonle Mekongk [tɔnlei meikɔŋ] hay tieng Khmer: ទនលេធំ Tonle Thum [tɔnlei tʰum] (lit. "Song lon" hoac "Song lon").
Khmuic: [om kʰrɔːŋ], 'om' co nghia la 'song' hoac 'nuoc', o đay co nghia la 'song', 'kʰrɔːŋ' co nghia la 'kenh'. Vi vay 'om kʰrɔːŋ' co nghia la 'kenh song'. Vao thoi co đai, nguoi Khmuic goi no la '[om kʰrɔːŋ ɲak]' hoac '[om kʰrɔːŋ ɟruːʔ]' co nghia la 'song kenh khong lo' hoac 'song kenh sau'.


Cac phu luu Song Ruak bat nguon tu bang Shan, Myanmar, chay đen vung Tam giac vang, co đoan cua song la bien gioi Myanmar - Thai Lan. 20°21′22″B 100°05′01″Đ
Nam Ou bat nguon tu Van Nam, Trung Quoc, chay doc tinh Phongsaly, đo vao song Me Kong tai Muang Pak Ou 20°03′34″B 102°12′59″Đ, phia tren Luang Prabang chung 15 km. Co mot nhanh nho thuong luu la Nam Nua, bat nguon tu xa Nua Ngam tinh Đien Bien, Viet Nam, khi sang đat Lao no co ten Nam Neua, đen Muang Khua (Muong Khoa) đo vao Nam Ou. O thung lung Muong Thanh co nhanh nho Nam Rom đo vao Nam Nua o ban Pa Nam .
Nam Ngum (Nam Ngum) dai 354 km, bat nguon tu vung nui phia bac tinh Xiengkhuang, chay ve phuong nam qua tinh Vieng Chan, đo vao Me Kong tai phia nam thanh pho Vientiane 18°11′25″B 103°03′19″Đ.
Nam Theun (Nam Thon), đoan cuoi đuoc goi la Nam Kading, bat nguon tu day Truong Son o bien gioi Lao - Viet o tinh Khammouan (giap voi huyen Huong Khe tinh Ha Tinh, Viet Nam). Dong chay uon luon, đo vao Me Kong tai muang Pak Kading tinh Bolikhamxai 18°20′34″B 103°59′39″Đ.
Se Bangfai bat nguon tu day Truong Son o bien gioi Lao - Viet, tai muang Bualapha tinh Khammouan, (giap voi xa Lam Thuy huyen Le Thuy tinh Quang Binh, Viet Nam), đo vao Mekong o ranh gioi tinh Savannakhet va Khammouan 16°56′36″B 104°44′27″Đ
Se Banghiang bat nguon tu day Truong Son o xa Huong Lap huyen Huong Hoa tinh Quang Tri, Viet Nam, chay qua bien gioi Lao - Viet o tinh Savannakhet, đo vao Mekong o gan thanh pho Savannakhet 16°02′53″B 105°15′03″Đ. Mot phu luu cua Se Banghiang la song Se Pon, bat nguon tu Lao Bao o Viet Nam.
Menam Mun dai 750 km, đo vao Mekong tai Khong Chiam thuoc Ubon Ratchathani, Thai Lan.
Se Don la phu luu chay o tinh Champasack đo vao Mekong tai Pak Se.
Se Kong la phu luu cap 2, o đong nam Lao. Se Kong bat nguon tu phia tay huyen A Luoi, thanh pho Hue, Viet Nam voi ten Xe Asap. Se Kong chay doc tinh Sekong va Attapeu cua Lao, đen bien gioi phia nam. O đay con co mot nhanh la Se Kaman bat nguon la dong Đak P'Lo o xa Đak P'Lo huyen Đak Glei tinh Kon Tum ben Viet Nam. O ben Lao Se Kaman chay qua huyen bien gioi Muang Dak Cheung đen muang Xaysetha, Attapeu thi nhap vao Se Kong. Sang Campuchia thi Se Kong co ten Tonle Kong, hop luu voi Tonle San o Hang Savat gan tinh ly Stung Treng thanh mot đoan ngan 8 km roi đo vao song Mekong.
Hai phu luu cap 2 quan trong khac bat nguon tu Tay Nguyen cua Viet Nam la song Se San (Tonle San) va song Srepok (Tonle Srepok), hop luu voi nhau tren lanh tho Campuchia tai khu vuc Stung Treng, sau đo hop voi Se Kong roi đo vao Mekong.13°32′22″B 105°57′21″Đ
Tonle Sap la song co luu vuc rong chiem phan lon lanh tho Campuchia o Trung va Tay Bac, cung voi Bien Ho, đo vao Mekong o phia tren Phnom Penh.


Lich su Su kho khan ve giao thong thuy cua con song nay lam chia cat con nguoi song hai ben bo hon la lien ket ho. Nen van minh đuoc biet som nhat la nen van hoa Ma Lai, An Đo hoa hoi the ky 1, cua Vuong quoc Phu Nam, trong luu vuc song Me Kong. Su khai quat o Oc Eo, gan Rach Gia ngay nay, đa tim thay nhung đong tien khac xa voi Đe che La Ma. Vuong quoc Phu Nam đuoc noi tiep boi quoc gia Khmer Chan Lap (Chenla) cho đen the ky 5. Đe che Khmer Angkor la quoc gia chiu anh huong cua van hoa An Đo cuoi cung trong khu vuc. Sau khi quoc gia nay bi tieu diet song Me Kong đa la đuong bien gioi cua cac quoc gia đoi đau nhau nhu Xiem va Viet Nam, voi Lao va Campuchia nam trong tam anh huong cua ho.
Nguoi chau Au đau tien tham hiem song Me Kong la nguoi Bo Đao Nha co ten la Antonio de Faria vao nam 1540. Ban đo cua nguoi chau Au nam 1563 co ve lai con song nay, mac du chi co mot đoan nho o khu vuc đong bang chau tho. Su quan tam cua nguoi chau Au khong co chung muc đich: nhung nguoi Tay Ban Nha va nguoi Bo Đao Nha chi thuc hien nhung cuoc tham hiem nham muc đich truyen giao va buon ban, trong khi đo nguoi Ha Lan Gerrit van Wuysthoff đa dan đau mot cuoc tham hiem đen tan Vieng Chan (1641-1642).
Nguoi Phap co su quan tam đac biet toi khu vuc nay vao giua the ky 19, sau khi chiem đong Sai Gon nam 1861 va thiet lap su bao ho Campuchia nam 1863.
Cuoc tham hiem co he thong đau tien la cuoc tham hiem song Mekong 1866-1868 do nguoi Phap la Ernest Doudart de Lagree va Francis Garnier thuc hien. Ho đa phat hien ra rang Mekong co qua nhieu thac nuoc va nhung cho chay xiet, khong co loi cho giao thong đuong thuy.
Tu nam 1893, nguoi Phap mo rong quyen kiem soat cua ho đoi voi con song nay toi tan Lao bang viec thiet lap ra Lien bang Đong Duong trong nhung nam đau tien cua the ky 20. Đieu nay đa cham dut sau Chien tranh Đong Duong lan thu nhat ket thuc va nguoi My can thiep vao khu vuc.
Sau Chien tranh Viet Nam, nhung bat đong giua Thai Lan, Viet Nam va Trung Quoc khi đo đa han che su hop tac cua cac ben trong viec khai thac tiem nang cua dong song nay. Tuy nhien, hien nay cac ben đa xich lai gan nhau hon trong van đe nay.


Luu luong Luu luong rong hang nam cua song Me Kong la 475 ti met khoi, đung o vi tri thu hai trong cac song o Đong Nam A, chi xep sau song Ayeyarwady co luu luong rong hang nam la 486 ti met khoi.
Nguon cung cap nuoc chu yeu la giang thuy trong luu vuc va nuoc tan tu nui tuyet, trong đo giang thuy chiem hon 1/2 luu luong rong cua dong song, nuoc tan tu nui tuyet chiem khoang 1/6.
Do luu vuc song Me Kong bi gio mua anh huong, nen muc nuoc va luu luong dong chay cao nhat vao mua mua tu cuoi thang 5 đen thang 10. Mua mua bat đau vao thang 5, muc nuoc len cao, tu thang 9 đen thang 10 la đinh lu, luu luong đinh lu lon nhat tung đat 75.700 m3/s.
Khu vuc ngap lut chu yeu o chau tho, dien tich ngap lut khoang 4 trieu hecta, do co ho Tonle Sap đieu tiet, nen đa giam nhe muc đo ngap lut.
Tu thang 1 đen thang 2 la khoang thoi gian nuoc can, luu luong toi thieu 1.250 m3/s.
Song Me Kong co mot chuoi đao dai chung 50 kilomet o cho sat gan bien gioi Lao va Campuchia. Khi mua mua đen, cho rong nhat đat 14 kilomet, la mot đoan "eo" rong nhat cua song Me Kong. Mua kho nuoc song rut xuong, đoan "eo rong" nay se xuat hien hang tram đao nho. Neu đem bai nho, bai can tinh vao tren, so luong hon mot ngan, nguoi đia phuong đem khu vuc nay goi la Si Phan Don (bon ngan hon đao xinh đep).
Khu vuc đong bang song Cuu Long la mot đong bang boi tich do song Me Kong van chuyen phu sa trai qua hang nghin nam ma hinh thanh, hau nhu khong co su chenh lech ve đo cao, vao cuoi mua kho luu luong it, hieu ung thuy trieu cua bien Đong xuat hien ro ret. Luc trieu len va trieu rut, muc nuoc Vam Kenh, Tien Giang gan cua song thay đoi 3m, muc nuoc gan cau My Thuan cach cua song khoang 100 km thay đoi tu 2 đen 2,5m, muc nuoc o Chau Đoc cach cua song khoang 200 km thay đoi khoang 1 m, su thay đoi nay chinh la do thuy trieu anh huong, co đac trung cua song cam trieu rat manh liet.
Luu luong trung binh hang thang đo tai tram quan trac Pakxe (m3/s)

(trung binh 1 nam la 9000 m3/s)


Luu vuc Song Me Kong la dong song dai nhat o Đong Nam A, co tong chieu dai 4.350 kilomet, tong dien tich luu vuc 795.000 kilomet vuong, la song dai thu muoi hai the gioi, song dai thu bay o chau A.
Song Me Kong bat nguon o tinh Thanh Hai, Trung Quoc, chay qua Tay Tang va Van Nam, sau đo tro thanh bo phan bien gioi quoc te giua Myanmar va Lao, giua Lao va Thai Lan, van con chay qua Campuchia va Viet Nam, cuoi cung đo vao bien Đong thong qua he thong đong bang song Cuu Long.
Vieng Chan - thu đo Lao, va Phnom Penh - thu đo Campuchia, đeu nam o ben bo song.
Khoang 3/4 dien tich luu vuc song Me Kong nam o 5 quoc gia - Myanmar, Lao, Thai Lan, Campuchia va Viet Nam, co ha du cua song chay qua.
Đoan song sau khi song Lan Thuong chay ra khoi bien gioi Trung Quoc goi la song Me Kong, chiem 79,3% tong dien tich luu vuc song Me Kong - Lan Thuong, hau nhu bao gom toan bo Lao, Campuchia va phan lon khu vuc Thai Lan, khu vuc tam giac chau o Viet Nam co gradient bi giang trung binh khoang 0,16‰.
La dong song quoc te lon thu hai đo vao bien Đong o Thai Binh Duong, xep sau song quoc te song Amur đo vao bien Okhotsk o Thai Binh Duong.
Chi luu chu yeu co song Nam Tha, song Nam Ou, song Nam Khan, song Nam Ngum, song Nam Theun, song Bang Fai, song Bang Hiang, song Mun, song Se San, song Tonle Sap,... trong đo song Mun la chi luu lon nhat.


= Dien tich luu vuc =
Co 22 chi luu cua song Me Kong co dien tich luu vuc lon hon 5.000 kilomet vuong. Dien tich luu vuc song Cuu Long, Viet Nam la 65.000 kilomet vuong, luu luong trung binh hang nam la 1.660 m3/s.

Trong đo, bon nuoc Lao, Thai Lan, Campuchia va Viet Nam o ha du song Me Kong hop thanh Uy hoi song Me Kong.


= Nhan khau luu vuc =
Cu dan o luu vuc ha du chiem khoang 1/3 dan so cua bon quoc gia ven bo song. Hau nhu tat ca moi nguoi đeu lam nong nghiep, lua nuoc la cay trong chu yeu. Cho tap trung nhan khau nhat nam o đong bang song Cuu Long va cao nguyen Khorat. Mot so it nhan khau o cac thanh thi lien tuc gia tang nhanh chong, chu yeu la thong qua di cu ma chuyen đen đo thi. Nhan khau luu vuc khong chung quan he chung toc. Cac nhom chung toc tu khu vuc thuong du song Me Kong bao gom nguoi Karen (ngu he Han - Tang) va nguoi H'Mong (ngu he Mieu - Dao) cho đen khu vuc ha du song Me Kong bao gom nguoi Khmer (ngu he Nam A), nguoi Cham (ngu he Nam Đao), nguoi Thai (ngu he Kra-Dai), nguoi Mon (ngu he Nam A). Nguoi Viet tap trung o tam giac chau, nguoi Khmer va nguoi Thai tham chi phan bo rong rai hon o luu vuc ha du.


Đia li tu nhien Theo khao sat cua Hiep hoi Tham hiem Khoa hoc Trung Quoc (CASE), song Me Kong phat nguyen tu suoi Lap Tai Cong Ma, cao 5.224 met so voi mat nuoc bien. Suoi nay nam tren nui Qua Tong Moc Tra o tinh Thanh Hai, hinh thanh song Trat A Khuc, song Trat A Khuc đuoc Vien Khoa hoc Trung Quoc cong nhan la noi phat nguyen cua song Me Kong. Tuy nhien, mot đoan tham hiem do Michel Peissel dan đau vao nam 1994, xac đinh song Trat Na Khuc - nam xa ve phia tay o đeo Rupsa (cao 4.975 met), la noi phat nguyen cua song Me Kong.
Dien tich luu vuc song Me Kong khoang 795.000 kilomet vuong, tu cao nguyen Thanh Tang mot mach keo dai đen bien Đong. Boi vi long song cua song Me Kong bi thu hep trong 1.955 kilomet đau cua luu trinh, cho nen trang thai tu nhien chiem vi tri chu đao o thuong du va ha du cua song Me Kong sau khi chay ra khoi cao nguyen Van Nam hinh thanh su tuong phan, can cu vao đo đem no chia thanh hai bo phan chu yeu.
Thuong du song Me Kong la mot thung lung hep dai, chiem khoang 1/4 tong dien tich luu vuc, cat xuyen qua day nui va cao nguyen o Trung Quoc. Ha du song Me Kong nam o ben duoi điem bat đau hinh thanh bien gioi Myanmar va Lao, dai 2.390 kilomet, co cao nguyen Khorat o Thai Lan, co suon phia tay cua day nui Truong Son - dai nui dai phan chia ranh gioi Viet Nam va Lao, cung voi đa so khu vuc o Campuchia la luu vuc cua no, sau đo chay qua he thong song ngoi cua đong bang song Cuu Long o Viet Nam roi đo vao bien Đong.
Song Me Kong o phia thuong du la mot trong nhung cum song ca bat nguon tren cao nguyen nam giua song Thanlwin va song Truong Giang; long song cat sau vao khu vuc gap ghenh ma no chay qua. O giua Lao va Myanmar, khoang 20.720 kilomet vuong lanh tho Myanmar la luu vuc song Me Kong, toan la khu vuc gap ghenh, khong bang phang. Đoan song ha du cua song Me Kong tuong đoi thoai thoai, tao thanh mot đoan bien gioi kha dai giua Lao va Thai Lan, tro thanh mot nguyen nhan chinh gay xung đot va hop tac giua bon nuoc Campuchia, Lao, Thai Lan va Viet Nam.


= Đia hinh đia mao =


 Song Lan Thuong - thuong nguon song Me Kong  Song Lan Thuong la dong song co huong chay ve phia nam đien hinh, tuy theo dong chay tu bac xuong nam cua song, luu vuc ma no chay qua, hau nhu đa bao gom tat ca canh quan tu nhien va loai hinh khi hau tren the gioi tru sa mac va ban sa mac Gobi ra. O phuong dien xa hoi nhan van, luu vuc song Lan Thuong la khu vuc tap trung nhieu sac toc, chi trong luu vuc đoan chay qua Van Nam đa phan bo 16 dan toc nhu nguoi Thai (ngu he Kra - Dai), nguoi Bach (ngu he Han - Tang), nguoi Bo Y (ngu he Kra - Dai), nguoi Lo Lo (ngu he Han - Tang),... trong đo nguoi Thai, nguoi Bo Y va nguoi Derung (ngu he Han - Tang) la cac dan toc xuyen bien gioi. Phong tuc tap quan, phuong thuc sinh hoat va tin nguong ton giao moi dan toc co đac sac rieng, phan lon hoa nhap voi moi truong tu nhien o đia phuong.
Khu vuc đau nguon chi luu vuc phia tren huyen Tap Đa, tinh Thanh Hai, co chieu cao trung binh tren 4.500 met so voi muc nuoc bien, thuoc khu vuc thao đien cao nguyen. Loai hinh đia mao chu yeu co: đong bang lung song, nui cao va song bang. Đong bang lung song chi lung song nam o hai phia song cai hoac chi luu, co đo cao trung binh tren 4.500 met so voi muc nuoc bien, đac điem cua no la mat đat bang phang, chenh lech đo cao tuong đoi khong lon, đo doc cua mat đat nho hon 10°, lung song phan bo đong đeu voi ao đam. Nui cao la loai hinh đia mao chu yeu o khu vuc đau nguon. Chieu cao cua nui cao la tu 4.500 đen 5.800 met so voi muc nuoc bien. Can cu vao su khac nhau cua đo nhap nho mat đat co the chia thanh 4 loai: go đoi cao (đo nhap nho nho hon 200 met), nui nhap nho nho (đo nhap nho tu 200 đen 500 met), nui cao nhap nho vua (đo nhap nho tu 500 đen 1.000 met) va nui cao nhap nho lon (đo nhap nho lon hon 1.000 met). Cac nui cao co đo nhap nho khac nhau phan bo xen ke voi lung song. Tong dien tich song bang o khu vuc đau nguon khoang 60 kilomet vuong, tap trung phan bo o tren nui cao nhap nho lon co đo cao tren 5.500 met so voi muc nuoc bien.
Tap Đa - Xuong Đo la mot bo phan cua thuong du song Lan Thuong, no ket hop voi khu vuc đau nguon goi la thuong du song Lan Thuong. Đia mao cua phan đoan luu vuc nay la loai hinh chuyen tiep tu đia mao nui cao - đong bang lung song o khu vuc đau nguon sang đia mao nui cao - hem nui o trung du, cung la loai hinh đia mao chuyen tiep tu cao nguyen Thanh Tang sang day nui Hoanh Đoan. Tu phia duoi huyen Tap Đa cho đen khu vuc bien gioi giua Thanh Hai va Tay Tang la nui cao xen ke voi lung song co mat cat ngang rong lon, phat trien doc theo đao song va bai ngap lu, chieu cao trung binh cua lung song la 3.500 - 4.000 met, nui cao o hai bo co chieu cao la 5.000 met so voi muc nuoc bien. Đoan tu bien gioi Thanh Hai va Tay Tang cho đen Xuong Đo, nui cao o hai bo cao tu 5.000 đen 5.500 met so voi muc nuoc bien, chieu cao long song la 3.150 đen 3.500 met, hinh thanh mot so hem nui hinh chu V bo sau 500 đen 1.000 met, đieu nay đa cho thay đia mao nui cao - hem nui.
Tu phia duoi Xuong Đo cho đen cau treo Cong Qua (ve sau đoi ten thanh cau Xuong Cam) o Van Long, Van Nam la trung du song Lan Thuong. Khu vuc nay la đia mao nui cao - hem nui đien hinh. Nui cao xen ke voi hem nui, đo nhap nho cua đia hinh lon, luu vuc chat hep. Khu vuc nay nam o cho tam giang tinh luu cua day nui Hoanh Đoan, chenh lech đo cao tuong đoi giua nui cao va hem nui la 3.000 đen 4.000 met. Đinh nui chu yeu o hai bo cua lung song cao tren 5.500 met so voi muc nuoc bien. Hem nui lon Mai Li song Lan Thuong, dai 150 kilomet, la cho co chenh lech đo cao lon nhat o tinh Van Nam. Mat song cua hem nui co đo cao 2.006 met so voi muc nuoc bien, nui tuyet Mai Li o ta ngan co đinh Kawagarbo cao 6.740 met so voi muc nuoc bien, nui tuyet Bach Ma o huu ngan co đinh Zhalaqueni cao đen 5.460 met, chenh lech đo cao lon nhat cua hem nui đat 4.734 met, khoang cach mat suon nui tinh tu mat song đen đinh nui la 14 kilomet, cu moi kilomet trung binh tang len 337 met, hem nui co mot mat suon gan nhu thang đung. Muc nuoc can cua đoan song chinh nay tu tren xuong duoi la 3.150 đen 1.240 met. Phan đoan luu vuc trung du song Lan Thuong vua la phan đoan co chenh lech đo cao tuong đoi lon nhat toan luu vuc vua la phan đoan chat hep nhat toan luu vuc. Đoan co đo nhap nho lon nhat la lang Luu Đong Giang, Đich Khanh, Van Nam, muc nuoc can cua no la 2.054 met, nhung ma đinh Kawagarbo cua nui tuyet Mai Li o huu ngan co đo cao 6.740 met, chenh lech đo tuong đoi cua no đat 4.686 met. Đoan đat chat hep nhat cua luu vuc la cho sat gan khoi nui Van Linh o phia tay bac Van Nam, đuong phan thuy giua hai bo chi co 20 - 25 kilomet.
Tu phia duoi cau treo Cong Qua cho đen cua song Nam A la ha du song Lan Thuong. Tu phia duoi cau treo Cong Qua cho đen cau Doan Canh Hong song Lan Thuong la khu vuc nui vua - thung lung noi rong, la khu vuc chuyen tiep giua cao nguyen Thanh Tang sang cao nguyen Van Quy. Đia hinh khu vuc nay bi nut vo, lung song cat xe manh liet, thung lung chinh van co hinh chu V, chenh lech đo cao cua nui cao - hem nui la 3.500 - 1.000 met. Tu cau Doan Canh Hong song Lan Thuong đen cua song Nam A, co canh quan đia mao nui thap vua - thung lung noi rong (bon đia), đo cao tu 500 đen 1.000 met, đay thung lung rong 150 đen 300 met, toi đa co the đat 800 đen 1.200 met. Co mot so tieu bon đia phan bo rai rac giua cac nui. Su phat trien lung song va su xuat hien he thong song ngoi cua đoan song nay van bi son he hinh dang "choi" cua phia nam day nui Hoanh Đoan kiem soat, nhung tac dung cat bo va xoi mon cua nuoc chay cung đong vai tro rat lon.


 Song Me Kong  Đia hinh song Me Kong chia thanh 5 vung: cao nguyen bac bo, day nui Truong Son, cao đia nam bo, cao nguyen Khorat va đong bang song Me Kong. Cao nguyen bac bo bao gom phia bac Lao, vung nui cua tinh Loei va tinh Chiang Rai o Thai Lan, đen đau đeu la nui cao đinh lon, chieu cao đat tu 1.500 đen 2.800 met so voi muc nuoc bien, chi co so it đong bang cao đia va đong bang boi tich lung song. Day nui Truong Son keo dai hon 800 met tu tay bac đen đong nam, suon nui phia bac va phia trung doc gan nhu thang đung, phia nam la khu vuc go đoi. Suon nam va suon tay bi gio mua Tay Nam anh huong, luong mua kha lon, nhung ma lung song o phia trung kha kho han. Cao đia nam bo bao gom day nui Kravanh o Campuchia, mat phia đong la đoi nui dai dang dac, mat phia tay la go đoi. Cao nguyen Khorat bao gom đong bac Thai Lan va mot bo phan cua Lao, la bon đia son gian hinh canh buom co chieu dai va chieu rong chung 500 kilomet, song Mun va song Chi - cac chi luu cua song Me Kong, chay qua cho nay. Đong bang song Me Kong la vung đat thap rong lon, bao gom khu vuc tam giac chau.
Đau nguon song Lan Thuong co hai nhanh: song Trat Khuc (Zha Qu) va song Ngang Khuc (Ang Qu), bat nguon o cao đia co chieu cao hon 4.900 met so voi muc nuoc bien trong day nui Tanggula. Hai song nay sau khi hop luu o thi tran Thanh Quan, thanh pho Xuong Đo, Tay Tang thi moi bat đau goi la song Lan Thuong. Song Lan Thuong chay doc xuong theo huong nam, xuyen qua cao nguyen Van Nam bi xoi mon cat xe thanh go đoi va thung lung, cho đen mot điem phia nam o Canh Hong, tro thanh dong song phan chia ranh gioi Trung Quoc va Myanmar. Nuoc song tiep tuc chay xiet theo huong tay nam; đoan song dai hon 201 kilomet hinh thanh bien gioi giua Myanmar va Lao. Luu vuc ve phia duoi Myanmar chia thanh 6 bo phan chu yeu: cao đia bac bo, cao nguyen Khorat, cao đia đong bo, đe đia nam bo, cao đia nam bo va tam giac chau. Đa so tham thuc vat thuoc loai cay la rong nhiet đoi, nhung ma tuy theo su khac nhau giua vi đo va đia hinh ma xuat hien cay trong ca biet khac nhau.
Cao đia bac bo co nui nep uon cao, cao khoang 2.743 met so voi muc buoc bien, rat nhieu đinh nui, suon nui doc gan nhu thang đung. Mat phia nam cua dong song co chieu đong - tay o ha du Vieng Chan la cao nguyen Khorat, hau nhu đa bao boc tat ca bo phan cua luu vuc song Me Kong o Thai Lan, cung voi ha du cua chi luu song Me Kong o Lao. Đay la mot vung go đoi len xuong em diu, đan xen doc ngang voi đong bang boi tich bang phang. Cao đia đong bo la bo phan hop hanh day nui Truong Son, dong song giua nui đo vao song Me Kong tu mat phia tay. Phan lon đoan đat giua Ky Son, Viet Nam va Kratie, Campuchia, đuong phan thuy tao thanh bien gioi giua Viet Nam o phia đong voi Lao va Campuchia o phia tay.
Đe đia nam bo ke sat hai ben song Me Kong vung ha du o Pakxe, Lao. Song Me Kong đot nhien "te" chay vao Campuchia o thac Khone. O giua thac Khone va Kratie, ghenh hiem tro va dong nuoc xiet đan cheo qua lai voi đong bang boi tich. O phia duoi Kampong Cham, đo doc cua long song bien thanh thoai thoai, dong song chay qua đoi boi tich rong lon tren đong bang ngap lu cua no. O sat gan Phnom Penh, song Me Kong hop luu voi song Tonle Sap, đong thoi noi lien voi ho Tonle Sap thong qua song Tonle Sap. Huong chay cua song Tonle Sap dua vao mua ma thay đoi. Vao đinh điem mua lu, luc muc nuoc song Me Kong cao, nuoc chay vao trong ho thong qua song Tonle Sap, mat ho luc đo tu hon 2.590 kilomet vuong tang len đen dien tich toi đa khoang 10.360 kilomet vuong. Vao mua kho, luc nuoc lu rut đi, song Tonle Sap huong nguoc lai chay vao trong song Me Kong theo huong đong nam. Ho Tonle Sap la mot ngu truong co san luong cao.
Day nui Damrei va day nui Kravanh o phia tay nam Campuchia hop thanh cao đia nam bo. Mot vai chi luu cua song Tonle Sap bat nguon o nhung cao đia nay. Song Me Kong ve phia duoi Phnom Penh chia thanh hai chi luu : song Tien va song Hau. Tam giac chau tu đo mot mach keo dai đen ven bien, tong dien tich tam giac chau chung 64.750 kilomet vuong, chia thanh ba phan, ve phia nam song Hau la ban đao Ca Mau, boi vi u tich bun va cat cua song Me Kong cho nen ban đao moi nam keo dai 60 - 80 met huong ve ven bien phia tay nam. Bai bien o phia tay ban đao đu dai tao thanh rung ngap man đac biet chi co o mien nhiet đoi, ben trong vung đat co nhieu ruong lua nuoc va rung ram nhiet đoi. O giua song Tien va song Hau la đong bang mau mo va bang phang, kenh muong day đac nhu mang nhen. Bo phan ve phia bac song Tien chia ra, phia tay la Đong Thap Muoi, thuc te la vung ao đam, mua mua tao thanh mot bai nuoc rong lon bao la, chieu sau cua nuoc la tu 3m tro xuong, mua kho can nuoc cung đen đau goi, san xuat nhieu cu sen va lua nuoc noi, phia đong la đong bang Đong Nai.
Tu bien gioi Trung, Mien, Lao cho đen Vieng Chan cua Lao la thuong du, dai 1.053 kilomet. Phan lon chay qua khu vuc co đo cao tu 200 đen 1.500 met so voi muc nuoc bien, đia hinh len xuong kha lon, doc đuong bi day nui ngan can, dong song may lan trai qua uon khuc, be rong lung song luc rong luc hep thay qua đoi lai, đo doc long song kha doc, phan nhieu la dong nuoc chay xiet va bai can. Tu Vieng Chan đen Pakxe la đoan trung du, dai 724 kilomet. Chay qua go đoi cua cao nguyen Khorat va chan nui cua day nui Truong Son, phan lon khu vuc cao 100 đen 200 met so voi muc nuoc bien, đia hinh len xuong khong lon. Trong đo lung song o đoan phia tren rong lon, dong nuoc yen tinh. Tu Kaysone Phomvihane cho đen Pakxe, đo doc cua long song kha doc, nhieu đa ngam, bai can va dong nuoc chay xiet. Thac Khone - mot vung nuoc hiem, lon nhat toan song nam o đoan nay. Tu phia duoi Phnom Penh cho đen cua song la đoan song tam giac chau, dai 332 kilomet. Song Me Kong sau khi tiep nhan song Tonle Sap o cho sat gan Phnom Penh chia thanh song Tien va song Hau, song Tien va song Hau đi vao Viet Nam, lai chia thanh 6 nhanh, qua 9 cua song roi đo vao bien Đong, cho nen đoan song Me Kong đo vao bien đat ten la song Cuu Long. Chieu cao trung binh cua tam giac chau khong đu 2 met, dien tich 44.000 kilomet vuong, đia the thap bang, mang luoi song ngoi day đac, tho nhuong phi nhieu. La mot trong nhung khu san xuat gao trong yeu o Đong Nam A.


= Khi hau =
Luu vuc song Lan Thuong, co nhiet đo trung binh nam tinh tu phia duoi Đuc Kham la tren 10℃, nhiet đo moi thang đeu tren 8℃, thang co nhiet đo cao nhat la thang 6, thang co nhiet đo thap nhat la thang 1; nhiet đo trung binh nam o khu vuc phia tren Đuc Kham la duoi 10℃, thang co nhiet đo trung binh thap nhat xuat hien vao thang 1 duoi 0℃, thang co nhiet đo trung binh cao nhat xuat hien vao thang 7. Nhiet đo trung binh nam o Tap Đa - đau nguon song Lan Thuong chi 0,2℃, nhiet đo thang 1 la -11,3℃, nhiet đo thang 7 cung chi co 10,69℃, đeu la khu vuc co nhiet đo thap nhat toan luu vuc.
Luu vuc ha du song Me Kong, nhiet đo trung binh nam đeu tren 25℃, nhiet đo trung binh moi thang đeu tren 20℃, thang co nhiet đo cao nhat la vao thang 5, thang co nhiet đo thap nhat la tu thang 12 đen thang 1 nam sau, nhiet đo tu thang 2 đen thang 5 dan dan len cao, nhiet đo tu thang 6 đen thang 12 dan dan xuong thap. Khu vuc đe đia o ha du song Me Kong co nhiet đo trung binh ca nam kha cao. Khi hau cua luu vuc thuong du va ha du song Me Kong bi nen thoi tiet lon cua gio mua anh huong kha lon; vi đo, đo cao so voi muc nuoc bien va đia hinh cung đong vai tro to lon đoi voi khi hau cua luu vuc, trong đo lay su anh huong cua đia hinh ve giang thuy la ro rang nhat.
Ca luu vuc song Lan Thuong - song Me Kong hau nhu đeu bi gio mua anh huong; đau nguon bi anh huong it nhat, ha du nhieu nhat, tu đau nguon đen ha du bi anh huong cang ngay cang lon. Luu vuc, vao mua đong, bi gio mua kho lanh kiem soat, troi quang may tanh, thoi tiet kho hanh; mua he bi gio mua Tay Nam nong am kiem soat, may mua kha nhieu. Thoi tiet mua đong va mua he hoan toan khong giong nhau, co ton tai mua chuyen tiep cua hai loai thoi tiet nay la mua xuan va mua thu, hon nua thoi gian chuyen tiep tuong đoi ngan, cho nen đem mot nam chia lam hai mua: mua kho va mua mua.
Luu vuc thuong du va ha du boi vi chiu anh huong đen som hay muon cua gio mua Tay Nam va muc đo anh huong khong giong nhau, cho nen thoi gian va đo dai ngan bat đau mua kho va mua mua cung co su khac biet. Luu vuc ha du song Me Kong tu thang 5 đen thang 10 la mua mua, tu thang 11 đen thang 4 nam sau la mua kho; ha du song Lan Thuong va luu vuc song Me Kong gan giong nhau; trung du song Lan Thuong tu thang 6 đen thang 10 la mua mua, tu thang 11 đen thang 5 nam sau la mua kho; thuong du song Lan Thuong la khu vuc kho han va gia ret, trong mot nam chi co ba thang 6, 7 va 8 co giang thuy hoi nhieu mot chut, hon 100 milimet, cac thang khac nuoc it hon, mua kho va mua mua khong hoan toan ro rang. Bi vi đo va gio mua Tay Nam anh huong, nhiet đo va giang thuy ve tong the co xu the thap lan luot tu ha du len thuong du, tuc la giang thuy va nhiet đo o ha du cao hon thuong du, cuc bo bi đia mao anh huong thi co cho khac nhau. Trong qua trinh di chuyen ve phia bac cua luong khi am do gio mua Tay Nam đem đen, boi vi mua roi doc đuong, cho nen luong nuoc chua trong no giam dan, đieu nay đa dan đen luong mua cung co xu the giam dan o doc duong. Thi du nhu giang thuy hang nam o thuong du song Lan Thuong thap hon 1.000 milimet, ha du khoang 1.500 milimet, nhung ma giang thuy trung binh hang nam o luu vuc song Me Kong thi lon hon 1.500 milimet. Luu vuc song Lan Thuong - song Me Kong tu ha du len thuong du ve tong the xuat hien ro rang quy luat giam dan cua giang thuy va nhiet đo, nhung ma khu vuc cuc bo chiu su anh huong cua đia hinh vo cung lon. Luong khi am gap phai đoi nui cao va cao nguyen, trong qua trinh leo len se san sinh luong mua lon o suon đon gio, goi la "mua đia hinh". Khu vuc lung cua suon đon gio co đia hinh kha thap, luong mua kha it goi la "khu vuc bong mua". Luu vuc chiu su anh huong cua đia hinh hinh thanh khu vuc bong mua ro ret co: khu vuc ho Tonle Sap, cao nguyen Khorat va khu vuc lung song o trung du song Lan Thuong.
Ho Tonle Sap nam o mat phia đong cua day nui Kravanh va day nui Damrei, cao nguyen Khorat nam o phia đong cua he thong dai nui dai Phetchabun-Dong Phaya Yen-Sankamphaeng, lung song vung trung du song Lan Thuong nam o phia đong nui Cao Le Cong va phia đong day nui No Son. Tat ca chung đeu nam o khu vuc bong mua suon trai gio cua gio mua Tay Nam, giang thuy tuong đoi it, luong mua o trong lung song tai cho tiep giap Van Nam va Tay Tang thuoc vung trung du song Lan Thuong khong đen 400 milimet. Bo phan thung lung bi kep giua hai day nui cao o vung trung du song Lan Thuong khong chi nam o khu vuc bong mua co luong mua it, tham chi con bi tac dung cua hieu ung foehn hinh thanh thung lung kho nong. Su anh huong cua đia hinh len nhiet đo chinh la o mot so khu vuc mua nhieu phia suon đon gio, khong chi co chieu cao so voi mat nuoc bien cao, ma ban than luong mua cung khien cho nhiet đo giam xuong ro ret, thi du nhu nhiet đo trung binh va hang nam o Paksong va Xiengkhuang thap hon ro ret so voi cac khu vuc khac cung vi đo. Nhiet đo hang nam o Paksong la tu 17 - 22℃, tro thanh khu nghi mat tranh nong noi tieng. Cao nguyen Khorat co giang thuy kha it, nhiet đo hang nam kha cao, bi khu vuc vuc bong mua anh huong ro ret. Su phan bo đo am o luu vuc song Lan Thuong - song Me Kong co tinh nhat quan kha tot, phu hop voi quy luat bien thien trong nam va quy luat bien thien cua luong mua.


Cac van đe Theo tien si C. Hart Schaaf, cuu uy vien Uy ban Me Kong, "...Đay la nguoi khong lo đang ngu, chua trong long mot tiem nang to lon ve thuy đien, thuy loi cung nhu kha nang phong lut, mot nguon nang luong bi bo quen...".
Co hai van đe chinh gay mau thuan giua cac ben la viec xay dung cac con đap hay viec pha huy nhung cho chay xiet. Mot loat cac đap đa đuoc xay dung tren cac nhanh cua dong song nay, đang ke nhat la đap Pak Mun tai Thai Lan. No bi cong kich du doi do chi phi cao cung nhu anh huong xau toi moi truong va toi cuoc song cua nhung khu dan cu chiu anh huong.
Nguoi Trung Quoc hien đang tien hanh mot chuong trinh lon ve xay dung cac đap tren song: ho đa hoan thanh cac đap tai Man Loan (漫湾), Đai Trieu Son (大朝山), Canh Hong (景洪), đang tien hanh xay đap Tieu Loan (小湾 Xiaowan) va khoang hon mot chuc đap khac đang đuoc nghien cuu. Tinh đen đau nam 2016, Trung Quoc đa hoan thanh it nhat 8 đap chinh tren song Lan Thuong (dong chinh tai thuong nguon song Mekong) va đang xay toi thieu them 4 đap nua. Nguoi ta lo ngai rang cac đap nay se ngan can chuyen đong cua tram tich va se gay thiet hai cho nong nghiep va nghe ca o phia ha luu. Su giam đi cua cac dao đong muc nuoc theo mua cung se anh huong manh đen Tonle Sap(Bien Ho).
Cac chinh phu Lao va Campuchia cung co ke hoach xay dung cac đap ngan nuoc, hien đang bi mot so nguoi phan đoi. Chinh quyen Trung Quoc cung thuc hien viec lam sach cac tang đa va con cat tu dong chay đe tao đieu kien thuan loi cho giao thong, va đieu nay cung khuyen khich Lao lam nhu vay. Cac nha moi truong cho rang đieu nay se lam tang su luu thong nuoc va ket qua cua no la su gia tang xoi mon cung nhu gay thiet hai cho nguon ca.
Viet Nam thi thuong len tieng ve cac tac đong cua nhung hoat đong lam thay đoi che đo thuy van cua song Mekong nay do co đong bang song Cuu Long la noi chiu tac đong truc tiep cua nhung thay đoi nay. Đac biet la đot han han mien Nam Viet Nam 2016 đuoc cho la do luong nuoc đo ve đong bang song Cuu Long tu song Me Kong bi giam manh do he thong cac đap thuy đien đuoc nhieu quoc gia xay dung tren dong chinh cua con song . Viet Nam tim cach phan đoi viec xay dung đap tren dong chinh, nhung cac cong ty đau tu thi đang chay đua trong viec xay dung thuy đien tren cac phu luu.
Trong đieu kien chua co quy tac ung xu hoan thien, thi theo tap chi My The National Interest he thong hang chuc đap thuy đien cua Trung Quoc tai thuong nguon cac song o đong nam day Himalaya đuoc coi la "vu khi huy diet đang so". No san sang tro thanh cong cu ho tro suc ep cho xu ly cac quan he ngoai giao rac roi đe thu loi the cho ho .
Dau vay thi trong cac thao luan ve chia se nguon nuoc, điem kho ban thao nhat chinh la quyen chinh đang cua cac vung đat trong viec "giu lai luong nuoc đa mua tren vung lanh tho cua minh", va "khong đe đat bi xoi mon troi xuong thanh phu sa song", nham cai thien moi truong song cua minh. Vung thuong nguon song đap ung chia se o muc đo nao la van đe thuong thao voi nhieu yeu to hau truong thuong co bien đong. Cac vung ha nguon co nghia vu phai chuyen huong thich hop voi tinh hinh đo. Chang le vung ha nguon đa khong giu lai luong nuoc mua đa roi tren lanh tho cua minh đen 2 met nuoc, ma lai thao troi het ra bien, roi trong cho vao "tai nguyen" tu vung khac troi đen đe chong han man va tao su phi nhieu cua rieng minh.


Cac đong vat quy hiem Quy Quoc te Bao ve Thien nhien (World Wide Fund for Nature hay World Wildlife Fund - WWF) cho biet cac nha khoa hoc đang tim kiem cac sinh vat nhu ca uc, ca tre, ca đuoi gai đoc khong lo, ca nhai rang nhon, ca chep lon, an thit o song Me Kong – cac loai ca nay co the nang toi hon 90 kg va dai hon 1,80 met. Ngoai ra song Me Kong con co cac loai ca chien va ca lang quy hiem, chua ke đen ca ho va ca chep khong lo, dich vu du lich cau ca vi the rat phat trien o đay.

 
Đac biet, đoan song Me Kong o Campuchia va vung ho Tonle Sap con co ca heo song (Irrawaddy dolphin, Orcaella brevirostris), so luong co the chi con vai chuc ca the. Nguoi Campuchia khong san bat chung, tru thoi ky chien tranh khi linh Khmer Đo đa tung na đan coi vao đan cua chung; hanh đong nay đuoc quay phim tu lieu, sau nay phim đuoc National Geographic Channel đua vao loat phong su ve ca heo song Mekong, thinh thoang đuoc phat tu nam 2010 đen nay. Loai nay đang bi đe doa tuyet chung vi moi moi truong song va nguon thuc an đang bi pha vo nghiem trong. Ngay 24/8/2012 chinh phu Campuchia đa lap khu bao ton ca heo song Mekong voi chieu dai 180 km, trai tu tinh Kratie o phia đong toi bien gioi voi Lao. Nguoi dan van đuoc phep cau ca trong khu bao ton, song chinh phu cam su dung nha noi, long ca va luoi quet boi chung đe doa mang song cua ca heo song.
Zed Hogan, phu trach du an do WWF va Hoi đia ly quoc gia tai tro cho biet, cac đong vat nay la "đoc nhat" va "đang bien mat voi toc đo nhanh chong". Theo Hogan, khi nghien cuu ca uc khong lo o song Me Kong, Campuchia, cac nha khoa hoc se theo doi su di chuyen cua ca voi hy vong hieu them ve huong di tru cua chung va nguyen nhan chung bi chet. Su bien mat cac loai ca nay la dau hieu đau tien canh bao tinh trang đanh bat qua muc hoac cac xao tron khac o cac song, ho noi chung cu tru.
Mot so sinh vat khong lo nuoc ngot đuoc ghi vao sach đo cac loai đang bi đe doa cua Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN). Ca uc khong lo song Me Kong đuoc coi la loai ca nuoc ngot lon nhat cung ho voi loai ca nham cho, đa đuoc đua vao danh sach nhung loai bi đe doa vao nam 2003, sau khi nghien cuu chi ra so luong ca giam it nhat 80% trong hon 13 nam qua.
Robin Abell, nha sinh hoc cua WWF cho biet: "Cac loai ca khong lo la nhung sinh vat nuoc ngot co trong luong tuong đuong voi voi va te giac va neu chung bien mat thi the gioi se bat on. Cuoi cung, chung ta se nhan thuc tot hon ve cach quan ly viec đanh bat va bao ve cac noi cu tru nham cuu vot cac loai trong tuong lai".


Cac cay cau qua song Mekong Đoan ha luu tren khu vuc Đong Nam A:


Chi dan Tham khao Xem them Nam Ou
Se Banghieng
Se Kong
Se San
Srepok


Lien ket ngoai trang web cua Uy hoi song Mekong
WISDOM Water related Inormation System for the Sustainable Development of the Mekong Delta