Binh thuong, mot nguoi me moi lan sinh con thi chi đe mot con. Tuy nhien, co kha nhieu truong hop ma mot me lai đe nhieu con trong mot thai ky, thi o cac truong hop nay, nhung nguoi con cung đuoc sinh ra nhu the đuoc goi la tre đong sinh.
Sinh đoi (song sinh) la truong hop đong sinh ma hai con cung đuoc đe ra sau mot lan mang thai cua me. Neu sinh nhieu hon hai con, thi thuong đuoc goi la sinh ba, sinh tu v.v. Nhung nguoi con sinh đoi, sinh ba, sinh tu,... tham chi đa co sinh sau hay hon nua nhu vay đuoc goi chung la nhung nguoi đong sinh.
Hien tuong đong sinh khong chi pho bien o loai nguoi, ma con gap o rat nhieu loai đong vat co vu khac. O bai nay chi đe cap đen sinh đoi o nguoi.


Ty le sinh đoi Ty le sinh đoi tai Hoa Ky đa tang 76% tu nam 1980 đen nam 2009, tu 18,8 đen 33,3 tren 1.000 ca sinh.
Chung toc Yorubae (Nguoi Yoruba) co ty le sinh đoi cao nhat tren the gioi: 50–100 ca tren 1.000 ca sinh.
O Trung Phi, ty le nay la 36–60 tren 1.000 ca sinh. Bac My va chau Au co ty le trung binh tu 9 đen 16 tren 1.000 ca sinh. Con My Latinh, Nam A va Đong Nam A thi ty le chi co 6 đen 9 ca tren 1000.

Ty le sinh đoi con phu thuoc vao thuc an. Mot nghien cuu nam 2006 đa phat hien ra mot so chat gay tang truong trong sua bot san xuat cong nghe lam tang kha nang sinh đoi. Đieu tra theo huong nay cho biet nhung phu nu khong hoac rat it uong sua nay chi co 20% sinh đoi so voi cac phu nu thuong xuyen dung sua hoac che pham tu sua. Ngoai ra, khong chi sua ma con co nhieu loai thuc an khac, đac biet la cac loai co xuat su tu nhung nong trai hoac xuong che bien co su dung hoa chat, nhat la hormone tang truong (GH) cung cap cho gia suc.
Ty le sinh đoi chiu anh huong ro ret cua yeu to di truyen. Nhung phu nu co tien su gia đinh sinh đoi cao thi thuong sinh đoi, do hien tuong goi la sieu rung trung (hyper-ovulate) lien quan nhieu đen cac gen ma hoa hoocmon.
Ngoai ra, cac nha nghien cuu con nhan thay ty le nay con lien quan nhieu đen tuoi cua nguoi me, xu huong tang su dung cac che pham hoocmon sinh duc va nhat la phuong phap đieu tri vo sinh.


Cac kieu chinh Xet ve gioi tinh cac nguoi sinh đoi, nguoi ta co chia ra 3 kieu sinh đoi:
Sinh đoi hai nam.
Sinh đoi hai nu.
Sinh đoi 1 nam 1 nu.
Kieu thu ba co ty le thap nhat.

Xet ve sinh ly hoc va di truyen hoc, trong thuc te lam sang cua San khoa va Phu khoa, nguoi ta chia ra hai kieu chinh:
sinh đoi cung trung
sinh đoi khac trung.


= Sinh đoi cung trung =
Thuong thi moi trung sau khi đuoc thu tinh boi tinh trung duy nhat, se tao thanh 1 hop tu va hop tu nay phat trien thanh 1 phoi trong da con nguoi me, tu đo 1 nguoi con đuoc ra đoi. Tuy nhien, trong qua trinh phat trien som nhat cua phoi trong da con, thi phoi lai tu nhien tach thanh hai (hinh 2). Do đo, hai thai cung luc đuoc phat trien va tro thanh hai nguoi con "giong nhau nhu hai giot nuoc" (hinh 1, hinh 3 va hinh 4). Do đo, kieu nay con đuoc goi theo cach thong thuong la "sinh đoi giong het nhau" (identical twins).
Đac điem sinh hoc co ban:
Nhung nguoi sinh đoi kieu nay đuoc goi bang thuat ngu chuyen mon la sinh đoi tu mot hop tu (monozygotic twins).
Nhung nguoi sinh đoi cung trung co bo gen (genome) nhu nhau.
Cung gioi tinh, mau mat, nhom mau v.v.
Cac loai phoi song sinh trong sinh đoi cung trung co the gap:
Hai mang đem (dichorionic), 2 mang oi (diamniotic), 2 nhau (rau thai) rieng.
Hai mang đem (dichorionic), 2 mang oi (diamniotic), chung 1 nhau.
Mot mang đem (monochorionic), 2 mang oi (diamniotic), chung 1 nhau.
Chung nhau 1 mang đem (monochorionic), 1 mang oi (monoamniotic), 1 nhau.
Minh hoa cac loai nay o hinh 5, trong đo mo ta moi loai sinh đoi la ket qua cua phan cat phoi phat sinh o cac giai đoan khac nhau (phoi dau, phoi vi...) trong nhung giai đoan som o su phat trien phoi nguoi.

Theo mot thong ke o Hoa Ky, cu 100% cap sinh đoi thi co:
Khoang 30-40% cap phoi loai "Di-Di" (tuc loai 1 + 2 o tren);
Khoang 60-70% cap phoi thuoc loai "Mono-Di" (loai 3);
Khoang 1-2% cap phoi la hoan toan chung nhau (Mono-Mono), 2 phoi khong tach biet nhau, nen đoi khi co the bi dinh nhau mot vai bo phan co the, tao ra truong hop sinh đoi dinh lien. Truong hop nay đa biet tu lau, nhung thuong đuoc nhac đen nhieu nhat trong Sinh hoc la cap sinh đoi đau the ki 19 noi tieng the gioi voi ten goi "anh em Xiem" (Siamese twins), tuc la Chang va Eng Bunker o Thai Lan xua (sinh nam 1811).


= Sinh đoi khac trung =
Thuong thi moi lan thu tinh chi co 1 trung rung. Nhung neu nhieu trung cung rung va cung đuoc thu tinh boi nhieu tinh trung khac nhau, thi phat sinh hien tuong đong sinh khac trung: nhieu hop tu khac nhau cung đuoc tao thanh, phat trien thanh cac phoi co kieu gen khac nhau cung phat trien thanh cac thai rieng biet, cuoi cung thanh nhung đua tre đong sinh khac trung.
Do đo, sinh đoi khac trung tao ra hai nguoi con khong giong het nhau nhu truong hop tren, nen con goi la sinh đoi khong het nhau (nonidentical twin), trong đo cac con sinh đoi giong va khac nhau nhu hai anh/chi em binh thuong, nen cung đuoc goi la sinh đoi anh em (fraternal twin).
Ty le sinh đoi khac trung khong nhu nhau tren the gioi. Chang han, o Trung Phi va Tay Phi co ty le sinh đoi kieu nay rat cao, nhu o Nigeria la 45 cap sinh đoi tren 1.000 ca sinh. O Nam A va Đong Nam A thi chi co 6 đen 9 tren 1.000 ca sinh. Tuy chua ro nguyen nhan cu the, nhung thong ke cho biet ty le sinh đoi khac trung thuong kha cao o nhung vung (nhu Nigeria) lay nguon dinh duong chinh trong bua an hang ngay la mot loai khoai đia phuong rat giau phytoestrogen. Nguoi ta cung nhan thay cac ba me tren tuoi 35 sinh con thuong sinh đoi kieu nay cao hon, đieu nay cung co nghia la kha nang con sinh ra mac hoi chung Đao cao hon.
Đac điem sinh hoc co ban cua nhung nguoi sinh đoi khac trung:
Nhung nguoi sinh đoi kieu nay đuoc goi bang thuat ngu chuyen mon la sinh đoi tu hai hop tu (dizygotic twins). Thuat ngu nay bat nguon tu "di" nghia la hai + "zygote" la hop tu, mac du co the la sinh ba.
Nhung nguoi sinh đoi khac trung co bo gen (genome) khac nhau. Co the khac nhau ve gioi tinh, mau mat, nhom mau v.v.
Nhung điem giong nhau va khac nhau ve hinh thai (ben ngoai) tuong đuong voi anh/chi em sinh mot cung bo me.
Trong phat trien bao thai cua loai nay, hai hop tu phat trien rieng biet trong da con cua me, co mang va tui oi rieng, day ron va nhau thai cung rieng.
Ngoai ra, con co the gap truong hop rat hiem la sinh đoi khac trung va co hai nguoi cha khac nhau, nghia la mot noan đuoc thu tinh boi mot tinh trung cua mot nguoi cha nay, con noan kia đuoc thu tinh boi mot tinh trung cua mot nguoi cha khac, neu nhung lan nguoi me giao hop voi hai nguoi đan ong khac nhau, lai gan nhau. Trong truong hop nay, đac điem sinh hoc cua cap sinh đoi giong nhu anh/chi em cung me khac cha.
Su khac nhau co ban ve mat sinh ly giua sinh đoi cung trung va sinh đoi khac trung vua trinh bay đuoc bieu dien bang so đo hinh 6.


= Sinh đoi cuc hiem =
Trong san khoa đa phat hien nhung ca sinh đoi ky la, khac voi hai kieu sinh đoi noi tren: hai tre sinh đoi gom mot trai va mot gai nhung lai rat giong nhau nhu truong hop sinh tu mot hop tu. Boi vi mot noan khong the chia đoi ngay truoc luc thu tinh, nen nguoi ta đe ra gia thuyet rang: mot the cuc (Polar Body) đa đuoc thu tinh cung voi noan boi hai tinh trung khac nhau. (Xem khai niem ve "the cuc" o trang Su tao noan).
Luc đau, nguoi ta goi kieu nay la "sinh đoi kieu ba" (third-twin type), nhung sau đo goi la la "sinh đoi nua cung trung" (semi-identical twinning). Hien nay truong hop nay thuong đuoc goi bang thuat ngu "sinh đoi the cuc" (Polar Body Twins). Ve ly thuyet tre sinh đoi tu noan va the cuc mang bo gen đon boi cua me la het nhu nhau, chi khac nhau ve bo gen cua 2 tinh trung cua nguoi cha, nen khoang 75% giong nhau so voi sinh đoi khac trung.


Y nghia sinh hoc Trong nghien cuu su phat trien ca the cua con nguoi cung nhu đong vat, nhung thanh tuu ve anh huong giua kieu gen va moi truong trong qua trinh hinh thanh kieu hinh o sinh đoi cung trung cho cac ket luan quan trong. Nho đo, nguoi ta biet đuoc rang tinh trang nao do kieu gen quyet đinh la chinh, con tinh trang nao do tac đong moi truong.
O kieu sinh đoi cung trung, hai nguoi con qua la giong het nhau. Su giong nhau nay lai đuoc “tang cuong” boi nhung nguoi con nay an mac nhu nhau (hinh 3, hinh 4). Tuy nhien, neu quan sat ky luong van co nhieu chi tiet hinh thai khac nhau, nhat la khi ho lon len va chiu cac anh huong khac nhau cua moi truong, đac biet la moi truong giao tiep xa hoi, giao duc, tao ra su “phan hoa”.
Nghien cuu su phan hoa nay, nguoi ta co the hieu them ve cac qua trinh tai to hop gen khac nhau đa xay ra o nhung kieu gen nhu nhau.


Cham soc Cac tre đong sinh noi chung va sinh đoi noi rieng cung đuoc phat trien trong mot da con va đuoc nuoi duong chi nguon duy nhat tu mot nguoi me. Viec cung cap chat dinh duong do đo lon gap boi truong hop sinh mot binh thuong. Boi the, khi co thai, nguoi me can tham kham som va co che đo boi duong thich đang.
Thoi gian mang thai o truong hop thai mot (binh thuong) la khoang 40 tuan. Tuy nhien, truong hop mang thai đong luon ngan hon: thuong khoang 37 - 38 tuan. Đieu nay đuoc giai thich la do kich thuoc da con cua me co han va do nhu cau dinh duong tang rat cao cua co the cua nguoi me, cung nhu su han che cua thai đe nhan đuoc đay đu tat ca cac chat dinh duong can thiet trong qua trinh phat trien. Ngoai ra, tre đong sinh thuong co trong luong so sinh thap hon binh thuong. Nghia la neu đong sinh thi thuong sinh som hon “thoi han” va tre so sinh thuong nho hon va đieu nay la binh thuong, khong nen lo ngai.
Tuy nhien, cung vi ly do tren nen đong sinh thuong sinh non va kem theo la thuong co nguy co thieu dinh duong, vang da v.v.
Ngoai ra cung nen luu y rang sinh đoi noi rieng va đong sinh noi chung la “y cua Troi” – noi cach khac la do tu nhien - nen đung dung thuoc hay chat kich thich hoac bien phap nao ca đe sinh đoi nhu loi khuyen cua mot so nguoi, khi bo me co y thich sinh đoi.


Nguon trich dan