Beowulf (; tieng Anh co: Beowulf [ˈbeːowuɫf], /beu-vun-pho/ "Soi Set") la mot thien su thi Anh van trung đai bao gom 3182 dong tho lap am dai lay boi canh o Scandinavia.
Đay van thuong đuoc coi la anh hung ca ton tai lau đoi nhat cua tieng Anh co va do đo thuong đuoc trich dan la mot trong nhung tac pham quan trong nhat cua van hoc Anglo-Saxon, va cung co the coi Beowulf la tac pham van hoc Anh ban đia som nhat.


Lich su Nguyen tac su thi Beowulf gom 3182 cau, nam trong mot thu cao goi la Nowell Codex nay luu tru tai Thu vien Anh quoc, do tac gia khuyet danh soan bang van pham Westseax khoang nam 975-1010. Tac pham nay ve sau đuoc coi la tieu bieu nhat trong van chuong Anglo-Saxon - giai đoan kha trong yeu trong su hinh thanh ban sac Anh quoc hien đai. Ngoai ra, boi canh truyen tuong ung đia ban Thuy Đien va Đan Mach hien đai, chung minh tam anh huong cua lien minh Danno (nay la Đan Mach, Na Uy va Thuy Đien) đoi voi cac thuoc đia Danelagh (tien than Anh quoc hien đai).
Nam 1731, thu cao khong may đa bi hu hong nang vi mot tran hoa hoan quet qua Ashburnham House tai London, noi luu tru bo suu tap cac ban thao thoi Trung co do Sir Robert Bruce Cotton tong hop. Trong bay the ky đau tien, su ton tai cua Beowulf đa khong gay an tuong voi cac nha van va hoc gia: ben canh mot đe cap ngan gon trong mot danh sach Humfrey Wanley lap ra nam 1705, tac pham đa khong đuoc nghien cuu cho đen cuoi the ky 18, va khong đuoc cong bo toan bo cho đen khi Johan Bulow đa tai tro cho ban dich ra tieng Latin nam 1815 cua hoc gia Iceland-Đan Mach Grimur Jonsson Thorkelin. Sau mot cuoc tranh luan cang thang voi Thorkelin, Bulow đong y tai tro cho mot ban dich moi cua NFS Grundtvig - lan nay dich ra tieng Đan Mach. Ket qua, Bjovulfs Drape (1820), la ban dich ra ngon ngu hien đai đau tien cua Beowulf.
Trong bai tho, Beowulf, mot anh hung o Geats (Scandinavia), đen tro giup Hroðgar, vua cua Đan Mach khi cung đien cua vua (trong Heorot) bi mot con quai vat ten la Grendel tan cong. Sau khi Beowulf giet chet Grendel, me cua Grendel tan cong cung đien va sau đo cung bi đanh bai. Chien thang, Beowulf tro ve que nha Geatland o Thuy Đien va sau nay tro thanh vua cua xu nay. Sau mot thoi gian nam muoi nam, Beowulf đanh bai mot con rong, nhung nguoi anh hung cung bi tu thuong trong cuoc chien. Sau khi ong chet, con chau đa mai tang ong trong mot go đat o Geatland.


Noi dung Tuong truyen, tu thuong co co chung toc đa phong an loi vao mot kho bau goi Earnanæs, ma kho bau ay do mot con rong canh giu. Đay cung la noi chon cat mot vi vua vi đai, cung la nhan vat lap ra kho bau ay, huy ngai la Beowulf.
Ngu cung Heorot xu Daner thuong xuyen bi quy am, khien khong it nguoi chet khong toan thay hoac mat tich khi vua ban mai. Vua Hrothgar tung the ben sai su gia đi khap noi cau nguoi hien cuu roi. Mai lau sau moi co trang si Beowulf xu Geatas tinh nguyen sang Daner giup vua Hrothgar tru quy.
Theo loi Hrothgar, quai thu Grendel von la hau due Kain trong Thanh Kinh, no thuong loi dung man đem đoi luc ca Heorot ngu say thi ra tay đo sat. Hrothgar ben bay cach mo trieu yen tu sang toi đem, roi ai nay gia vo ngu trong khi van om guom nam phuc. Khi Grendel xong vao, ca bon nhan dien no qua mui hoi nong nac, the roi Beowulf tuot guom phat đut mot canh tay no. Grendel tuc minh bo chay ve hang.
Grendel nhay xuong mot cai đam sau trong rung, duoi đam lai co mot hang tham tham von la chon ngu cua no tu xa xua. Nhung Grendel xuat huyet ma chet, Me Grendel ben ra đi phuc thu. Ban đau, Me Grendel am sat thuoc ha kiet xuat nhat cua Hrothgar la Æschere. Vua ben huy đong Beowulf va quan binh đuoi đanh Me Grendel toi hang cung. Trang si Unferth bieu Beowulf thanh guom Hrunting va thach chang giao đau Me Grendel. Beowulf ben đem guom bau lan xuong đam. Giao tranh mai, sau rot Me Grendel bi Beowulf phat đau. Beowulf khai hoan va đuoc vua Hrothgar ban cho thanh guom Nægling.
Beowulf hoi huong roi đuoc bau lam vua. Chang don het cua cai chiem đuoc o hang Grendel vao kho bau Earnanæs duoi chan mot ngon nui lon, do mot con rong canh giu. Đen nam chuc nam sau, co ten no le len an cap tach vang roi bi rong phat hien. Rong tuc khi, ben bay đi đot pha khap noi đang thau hoi cua cai. Beowulf ben cung trang si Wiglaf đi đanh rong. Sau khi tru xong con rong, Beowulf kiet suc vi trong thuong roi ta the, Wiglaf ben sai nguoi đua vua Beowulf vao long nui mai tang.
Vua Beowulf hoang, xu so khong con đang gom nua. Chi it lau sau Geatas bi cac ro xung quanh cuop pha dan toi tieu vong, khien bi mat kho bau mai chon vui duoi long đat.


Phong hoa Beowulf von đuoc so đong thua nhan la van pham Tay Au lau đoi nhat con đen nay ma khong qua sao ban. Chu đe truyen la cuoc tranh đau bat tan giua van minh va u minh, hay tu nhien va nhung cai gi phi tu nhien. Sau nay no tro nen yeu to rat quan trong đe Tolkien soan Chua nhan.
Grendel va Me Grendel von la nhung sinh vat rat ki quai, nguoi khong ra nguoi ma ngom cung chang ra ngom. Khong ai biet hinh thu chung no ra sao ngoai tieng rong rat khung khiep, vi đoi ban đem moi tho co len bo đam bat bon say ruou trong ngu cung Heorot ve xoi thit. Theo hoc gioi hau Chien tranh Lanh thi đo la hinh dung ve cac dan da man, cho nen Beowulf đi tim diet me con Grendel cung nhu la khai hoa cho ho vay. Hinh tuong nay co nhe ve sau đuoc Tolkien goi vao nhan vat chua te Sauron.
Tuong truyen rang, truoc khi tuyet chung, nguoi lun Earnanæs đa giao kho bau ma ho tich cop đuoc cho linh vat la mot con rong lua canh giu. Qua đen nua the ki sau, vi mot ten no le len vao an cap vang nen lam kinh đong rong. The roi rong bay ra đot pha khap Geatland buoc đuc vua Beowulf phai day binh đi đanh. Nhung roi đanh khong đuoc con lam gay thanh guom bau. Sau đo vua phai đe trang si Wiglaf cam Thanh Guom Gay đi giet rong. Cung theo huyen su thi ca Grendel, Me Grendel va Hoa Long đeu la hau due Qayin - ong to nghe ren trong Thanh Kinh. Rong bieu thi nang luong, cho nen tu xua dan nghe ren moi co tuc tho rong va ca đeo nhan. O hinh trang nguyen thuy, chiec nhan cung ke nhu bieu tuong nguyen nang voi hinh anh rong can đuoi, mat đa cung nhu la đau rong chu khong gian uoc nhu ngay nay. Ve sau tinh tiet nay moi thanh truyen đoan nguoi lun đi đoi kho bau cho rong Smaug - trong tieng Baltika va Đong Slav thi "smaug" chi co nghia la rong.
Trong bai thuyet trinh nhan đe Thuyet trinh khoa hoc: Chuyen ve su thi Beowulf, nham cung cap cho nhung nguoi yeu van chuong mot goc nhin moi ve tac pham nay tai truong Đai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van Ha Noi ngay 8 thang 1 nam 2019, giao su van hoc trung đai va lich su Anh ngu Leonard Neidorf (Đai hoc Nam Kinh) cho hay: Trong qua khu, su thi Beowulf it đuoc su quan tam cua cong chung, phai mai sau nam 1815 moi co nhung phan xet va thua nhan khach quan đa chieu hon đoi voi tac pham nay. Them mot thoi gian kha lau nua, dien trinh su thi Beowulf mac nhien tro thanh mot đien pham van chuong o ca trong gioi han lam cung nhu van hoa đai chung. Trong đo, ban than giao su cung đa co thoi ki dai tap trung nghien cuu ve goc tich Beowulf va no luc dien giai tac pham. Neidorf cung ly giai phuong thuc nao giup ong cung cac hoc gia khac ket hop đuoc nhung phuong phap tu cac chuyen nganh nhu: Ngu van, Van hoc so sanh va Nhan van so đe tu đo lam sang to thien su thi đa tung bi gioi chuyen mon quen lang.
Tuy vay, ngay tu đau the ki XXI, gioi khao co hoc Đan Mach tai Lejre - thu phu so khai cua nuoc nay - đa tien hanh khai quat sanh đai yen tu the ky thu 6, noi nhieu kha nang đong vai tro trung tam ve huyen thoai nguoi hung Bac Au. Nam duoi mot canh đong o xu Lejre, cach Copenhagen 37 km ve huong tay, noi đay tung dien ra nhung tro lac thu trong cuoc song cua thuong luu vao Thoi ky Tam toi (keo dai tu the ky thu VI đen XIII tai Au chau). Moi đay, cac nha khao co, dan đau la Tom Christensen, Giam đoc du an Lejre, đang tim kiem, khai quat va xac đinh nien đai cua đia điem nhieu kha nang la vuong cung ban so o Lejre (trong su thi Beowulf đuoc mo ta la "đai sanh vi đai duoi thien đuong"), đong thoi tai hien cac mon an trong nhung cuoc quoc yen thoi đo.
Cac chuyen gia đa tim thay hang tram bo xuong đong vat gan cho tung dien ra nhung cuoc choi thau đem suot sang, cho thay cac thuc khach thoi xua khong tu choi bat cu mon ngon vat la nao, bao gom heo, bo, chien, de, huou nai, ngong, vit, ga, ca. Nhung thu khac cung đuoc phat hien gan đo bao gom cac manh vo binh ruou, 40 mau nu trang vang, bac, đong, gom su nhap tu Anh va Rhineland, cung nhu canh than ung ngoai bien. Khoang 20 vat pham bang vang nam cach noi dien ra đai yen khoang vai tram met, theo bao cao tren tap chi BBC History. "Lan đau tien, hoat đong khao co hoc đa cho chung ta thay đuoc mot cai nhin thoang qua ve cuoc song tai mot đia điem chu chot thuoc hoang gia Đan Mach thoi xua va co lien quan đen huyen thoai", theo Giam đoc du an Christensen thuoc Bao tang Roskilde tai Đan Mach.
Trong luc khai quat sanh đai yen tren, cac nha khao co hoc cung tim đuoc them 6 đai sanh khac cua vuong that Đan Mach tai Lejre. Ho phat hien moi trieu đai đoi đau cua nuoc nay chi su dung moi sanh trong vai the he, truoc khi pha đi va xay sanh moi, ke ben noi cu. Ket qua giam đinh cho thay nhung noi nay đuoc su dung trong giai đoan tu nam 500 đen 1000, hau nhu đeu cung tren mot khu vuc, tru sanh co lien đoi huyen thoai Beowulf. Viec hoan đoi vi tri co the phan nao lien quan đen nhung su kien đa đuoc mo ta trong huyen thoai, va theo truyen thi đo la noi Grendel long hanh truoc khi Beowulf đen. Van chua ro lieu Grendel (co nghia la "ke huy diet") chi ton tai trong truyen thuyet hay xuat hien duoi mot dang nao đo cua benh tat va cai chet, hoac co the đon gian la mot ke thu co be ngoai hung ton. Tuy nhien, sau đo, cau chuyen ve nguoi hung tren đa đuoc truyen khau đen xu so suong mu, va tro thanh huyen thoai đuoc yeu thich trong xa hoi Anh vao the ki VII hoac VIII.


Tham khao Nibelungenlied
Chua nhan
Dam Jong
Dam Noi


= Cuoc chu =


= Chu thich =


Lien ket = Tai lieu =
Aaij, Michel (2001), "Rev. of Owen-Crocker, The Four Funerals", South Atlantic Review, 66 (4): 153–57, doi:10.2307/3202069
Aaij, Michel (2013), "Rev. of Schulman and Szarmack, Beowulf at Kalamazoo", South Atlantic Review
Abrams, M. H.; Greenblatt, Stephen, bien tap (2006), Norton Anthology of English Literature (an ban thu 8), New York: W. W. Norton.
Alfano, Christine (1992), "The Issue of Feminine Monstrosity: A Re-evaluation of Grendel's Mother", Comitatus, 23: 1–16.
Anderson, Sarah, bien tap (2004), Introduction and historical/cultural contexts, Longman Cultural, ISBN 0-321-10720-9.
Battaglia, Frank. "The Germanic Earth Goddess in Beowulf." Mankind Quarterly 31.4 (Summer 1991): 415–46.
Chadwick, Nora K. "The Monsters and Beowulf." The Anglo-Saxons: Studies in Some Aspects of Their History. Ed. Peter ed Clemoes. London: Bowes & Bowes, 1959. 171–203.
Carruthers, Leo. "Rewriting Genres: Beowulf as Epic Romance", in Palimpsests and the Literary Imagination of Medieval England, eds. Leo Carruthers, Raeleen Chai-Elsholz, Tatjana Silec. New York: Palgrave, 2011. 139–55.
Chance, Jane (1990), "The Structural Unity of Beowulf: The Problem of Grendel's Mother", trong Damico, Helen; Olsen, Alexandra Hennessey (bien tap), New Readings on Women in Old English Literature, Bloomington, IN: Indiana University Press, tr. 248–61.
Chickering, Howell D. (2002), "Beowulf and 'Heaneywulf': review", Kenyon Review, new series, 24 (1): 160–78. Reprinted in Schulman, Jana K.; Szarmach, Paul E., bien tap (2012), Beowulf and Kalamazoo, Kalamazoo: Medieval Institute, tr. 305–21, ISBN 978-1-58044-152-0.
Creed, Robert P, Reconstructing the Rhythm of Beowulf.
Damico, Helen (1984), Beowulf's Wealhtheow and the Valkyrie Tradition, Madison: University of Wisconsin Press.
Drout, Michael. Beowulf and the Critics.
Gillam, Doreen M. "The Use of the Term 'Aeglaeca' in Beowulf at Lines 893 and 2592." Studia Germanica Gandensia 3 (1961): 145–69.
Greenfield, Stanley (1989), Hero and Exile, London: Hambleton Press.
The Heroic Age, Issue 5. "Anthropological and Cultural Approaches to Beowulf." Summer/Autumn 2001.
Horner, Shari. The Discourse of Enclosure: Representing Women in Old English Literature. New York: SUNY Press, 2001.
Jensen, SR (1993), Beowulf and the Swedish Dragon, Sydney: available online.
——— (1998), Beowulf and the Monsters , Sydney{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket): extracts available online.
——— (2004), Beowulf and the Battle-beasts of Yore, Allen, Derek illus, Sydney{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket): available online.
Kiernan, Kevin (1996), Beowulf and the Beowulf Manuscript, Ann Arbor, MI: University of Michigan, ISBN 0-472-08412-7.
Lerer, Seth (thang 1 nam 2012), "Dragging the Monster from the Closet: Beowulf and the English Literary Tradition", Ragazine, Ban goc luu tru ngay 14 thang 11 nam 2012, truy cap ngay 10 thang 9 nam 2014.
Lord, Albert (1960), The Singer of Tales, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Nicholson, Lewis E, bien tap (1963), An Anthology of Beowulf Criticism, Notre Dame: University of Notre Dame Press, ISBN 0-268-00006-9.
North, Richard (2006), "The King's Soul: Danish Mythology in Beowulf", Origins of Beowulf: From Vergil to Wiglaf, Oxford: Oxford University Press.
Orchard, Andy (2003a), A Critical Companion to Beowulf, Cambridge: DS Brewer
——— (2003b), Pride and Prodigies: Studies in the Monsters of the Beowulf-Manuscript, Toronto: University of Toronto Press
Owen-Crocker, Gale (2000). The Four Funerals in Beowulf: And the Structure of the Poem. New York: Manchester University Press.
Robinson, Fred C (2001), The Cambridge Companion to Beowulf, Cambridge: Cambridge University Press, tr. 143
Schulman, Jana K.; Szarmach, Paul E. (2012), "Introduction", trong Schulman, Jana K.; Szarmach, Paul E. (bien tap), Beowulf and Kalamazoo, Kalamazoo: Medieval Institute, tr. 1–11, ISBN 978-1-58044-152-0.
Stanley, E.G. "Did Beowulf Commit 'Feaxfeng' against Grendel's Mother." Notes and Queries 23 (1976): 339–40.
Tolkien, John Ronald Reuel (1958), Beowulf: The Monsters and the Critics, London: Oxford University Press
——— (1983) [1958], Beowulf: The Monsters and the Critics, London: George Allen & Unwin, ISBN 0-04-809019-0
——— (2006) [1958]. Beowulf: The Monsters and the Critics and other essays. London: Harper Collins.
Trask, Richard M. "Preface to the Poems: Beowulf and Judith: Epic Companions." Beowulf and Judith: Two Heroes. Lanham, MD: University Press of America, 1998. 11–14.
Waterhouse, Ruth. "Beowulf as Palimpsest", in Monster theory: reading culture, ed. Jeffrey Jerome Cohen. University of Minnesota Press, 1996. 26–39.
Zumthor, Paul (1984), "The Text and the Voice", New Literary History, 16, Englehardt, Marilyn C transl.


= Tu lieu =
Full digital facsimile of the manuscript on the British Library's Digitised Manuscripts website Luu tru ngay 19 thang 4 nam 2013 tai archive.today
Beowulf manuscript in The British Library's Online Gallery Luu tru ngay 18 thang 9 nam 2010 tai Wayback Machine
Annotated List of Beowulf Translations: The List — Arizonal Center for Medieval and Renaissance Studies Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine
online text (digitised from Elliott van Kirk Dobbie (ed.), Beowulf and Judith, Anglo-Saxon Poetic Records, 4 (New York, 1953))