Vu tru trong Doctor Who la mot vu tru tuong tuong đuoc thiet lap trong bo phim truyen hinh Doctor Who, cung phim Torchwood, va The Sarah Jane Adventures. Tu Whoniverse đuoc ghep tu chu "Who" va "universe", đuoc dung đe dien ta cac khai niem cung nhu hien tuong, su kien dien ra trong loat phim Doctor Who va cac phim lien quan.
Trong Vu tru cua Doctor Who co mot luong lon cac sinh vat song co tri tue đuoc gioi thieu, bao gom ca Time Lords, loai Daleks, va Cybermen, va con co Sontarans, Silurians, Ice Warriors, va Weeping Angels, cac nhan vat nay thay phien nhau xuat hien trong nhieu tap phim.
Nho vao cot truyen du hanh thoi gian, Vu tru cua Doctor Who đuoc thiet lap va trai dai, bao phu xuyen suot cac cot moc quan trong nhu su kien Big Bang trong tap "Terminus" (1983) cho đen su kien cac ngoi sao lui tan vao nam "100 nghin ti (trilion) nam" trong tap "Utopia" (2007). Va nhieu su kien quan trong khac nhu Time War, hay su hinh thanh Trai Đat va cac su kien Trai Đat bi thieu chay vao nam "5 ti" trong tap "The End of the World" (2005), va su tai cau truc lai vu tru trong tap "The Pandorica Opens/The Big Bang".


Cac khai niem = TARDIS =

Tau TARDIS ( (Time and Relative Dimension in Space) vua la mot co may thoi gian va con tau vu tru. Tau TARDIS la mot san pham cong nghe tien tien cua Time Lord mot nen van minh ngoai Trai Đat. Khi đieu khien đung cach, TARDIS co the đua nha du hanh đi đen bat cu thoi điem nao trong dong thoi gian va bat cu noi nao trong vu tru. Ket cau ben trong cua TARDIS luon luon lon hon ben ngoai ("It's bigger on the inside"), no co the hoa nhap tuyet đoi voi moi truong ben ngoai bang cach su dung chuc nang "chameleon circuit" (thay đoi hinh dang). Cac co may TARDIS cung co mot muc đo tri giac nhat đinh (Doctor thuong goi TARDIS la "co ay") va phi thuyen nay con cung cap nhieu cong cu tro giup co the ke đen la Universal Translation System (He thong Thong dich Hoan toan) giup chuyen ngu bat ke noi nao ma Doctor đat chan toi.
Trong phim, phi thuyen cua Doctor la mot co may loi thoi va khong đang tin cay mang so hieu TT Type 40, Mark 1 TARDIS. Mach chameleon circuit cua no bi hong, lam cho no mac ket o hinh dang mot buong đien thoai kieu thap ky 1960s o London sau khi vieng tham noi nay vao nam 1963. Hinh dang ban đau truoc khi nguy trang cua TARDIS la mot chiec hoc hinh tru tron. Tau TARDIS cua Doctor trong toan bo phim thuong đuoc mieu ta la bi đanh cap khoi hanh tinh que nha cua cac Time Lords, Gallifrey, đay la mot con tau cu ky, ngung hoat đong va bi bo hoang, vo chu. Tuy vay, sau su kien trong tap "The Doctor's Wife" (2011), y thuc cua con tau duoi dang mot co the nguoi tam thoi trong thoi gian ngan ten Idris tiet lo rang co khong bi đanh cap, co ay tu nguyen va đo la y muon cua co ay. Hon the nua, co tu nhan rang minh moi la nguoi bat coc Doctor chu khong phai nguoc lai. Co cung tiet lo rang, minh luon đua Doctor toi "noi ma ong can toi" thay vi "noi ma ong muon toi". Đieu nay ly giai vi sao TARDIS thuong đua ong đi toi nhung thoi điem ma ong khong luong truoc đuoc.
Mac du tau "TARDIS" la mot kieu phi thuyen hon la ten cua con tau, tuy vay tau cua Doctor van thuong đuoc goi voi ten xac đinh la The TARDIS, trong nhieu truong hop, tau cung đuoc goi đon gian la "phi thuyen", "chiec hop mau xanh", hay "buong đien thoai". O hien than thu 11 cua minh, Doctor đuoc TARDIS cho biet rang co ten la "Sexy", trong tap "The Doctor's Wife", Doctor noi rang chi co the goi ten đo khi chi co hai nguoi va đieu đo lam Doctor xau ho.


= Su tai sinh =


= Tua vit song am - Sonic screwdriver =
Tua vit song am (Sonic screwdriver) la mot dung cu hu cau trong Doctor Who cung nhu cac ngoai truyen. Đay la mot dung cu đa chuc nang đuoc su dung boi cac Doctor. Doctor dung tua vit nay đe mo khoa, quet cac ca the la, sinh vat, kiem soat cac thiet bi may moc du no đuoc tao ra bang bat ki cong nghe nao. Tuy vay, no khong co tac dung tren go.
Nhu TARDIS, no đa tro thanh mot trong nhung bieu tuong cua chuong trinh, chung xuat hien trong hai ngoai truyen cua phim la The Sarah Jane Adventures va Torchwood, tuy voi hinh dang khac va vai điem khac biet nhu: son moi song am (Sonic lipstick) cua Sarah Jane, Blaster song am, but song am, va bo đieu bien song am.
Tua vit song am lan đau tien xuat hien vao nam 1968, đuoc dung xuyen suot nhiem ky cua Doctor thu hai. No tro nen kem noi bat tu đau nhiem ky cua Doctor thu ba cho đen nam 1977. Tua vit dan bi loai bo duoi cac thoi cua cac Doctor sau nay. Thiet bi nay chi xuat hien tro lai vao thoi cua Doctor thu 8 trong Doctor Who nam 1996, va tro nen quan trong hon ke tu loat phim tu nam 2005.
Trong suot loat phim, co nhieu phien ban khac nhau cua tua vit song am, duoi thoi cac Doctor khac nhau thiet bi nay đeu co su thay đoi. Thuong thi no bi pha huy va cac Doctor nang cap no len o phien ban tot hon. Tren thuc te Doctor thu nam đa quyet đinh khong dung tua vit cua minh nua sau khi no bi pha huy.


= Time Votex - Vong xoay thoi gian =
Time vortex hay Vong xoay thoi gian (đoi khi goi la vong xoay khong thoi gian) la mot khai niem dung đe chi mot con đuong ngan nhat đung đe du hanh thoi gian, no cho phep cac co may nhu tau TARDIS va cac co may thoi gian (nhu vong tay thoi gian tung đuoc dung đe du hanh boi River Song va Captain Jack Harkness). Trong khoa hoc hien đai, khai niem nay tuong đong voi lo giun trong khong-thoi gian.


= Time War - Đai chien thoi gian =
Trong loat phim tiep noi cua Doctor Who tu nam 2005, cuoc chien nay đuoc mo ta la mot su kien đa xay ra giua thoi gian phat hanh bo phim nam 1996 va phan 1 cua Doctor Who nam 2005. Cuoc chien đuoc nhac đen nhieu lan trong suot loat phim moi tu phan 1 cho đen hien tai, nhung chua bao gio xuat hien thuc su tren man anh cho toi tap phim đac biet ky niem 50 nam phat song. Cac su kien trong cuoc chien cung nhu qua trinh cua no chua bao gio đuoc giai thich ma chi xuat hien rai rac trong cac tap đua ra nhieu goi mo. Cho đen cau chuyen 2 tap "The End of Time" (2009) tiet lo rang chinh cac nha lanh đao đoc tai cua Time Lord la phe đa ket thuc cuoc chien. Đinh điem va ket thuc cua cuoc chien Time War cuoi cung cung đuoc he lo trong tap phim đac biet ky niem "The Day of the Doctor", qua đo tiet lo mot phan đinh menh cua cac Time Lords.
Last Great Time War (Cuoc đai chien thoi gian cuoi cung) la cuoc chien giua Time Lord cua hanh tinh Gallifrey chong lai loai Dalek cua hanh tinh Skaro. Nguyen nhan cu the cua viec xay ra cuoc xung đot tren van chua thuc su ro rang, nhung theo bien kich Russell T Davies, ly do co ban la vao nhung thoi khac đau tien cua cuoc gap go giua Doctor voi loai Daleks trong tap "Genesis of the Daleks" (1975). Cac Time Lord đa luong truoc đuoc cac kha nang cua loai Daleks va toan tinh thon tinh ca vu tru nen ho đa gui Doctor thu 4 ve qua khu voi muc đich la ngan chan su ra đoi cua loai Daleks, đieu nay la lam anh huong lon đen su phat trien cua Dalek, lam chung kem linh hoat hon, va tim ra nhung điem yeu cua chung đe tao ra loi the sau nay. Tuy vay Doctor thu 4 đa khong thanh cong va su phat trien cua Dalek chi bi cham lai.
Đe tra thu cho su menh bat thanh ma Doctor đa gay ra cho minh, Daleks đa tham nhap vao High Council of the Time Lords (Hoi đong toi cao Time Lord) bang mot ban sao cua Doctor thu 5 trong tap "Resurrection of the Daleks" (Dalek phuc sinh) (1984), tiep sau đo la tuyen bo tien hanh chien dich đuoc vach ra boi Dalek Emperors (Hoang đe Dalek) trong tap "Remembrance of the Daleks" (1988).
Hai su kien cu the dan đen chien tranh co the ke đen đo chinh la hiep huoc hoa binh đa co gan đuoc ky ket giua President Romana duoi thoi "Act of Master Restitution". Cac vu khi ma Time Lords dung đe chien đau phai ke đen: Bowships, Black Hole Carriers va N-Forms.


= Torchwood Institute - Vien nghien cuu Torchwood =
Vien nghien cuu Torchwood đuoc thanh lap boi Victoria cua Anh trong tap Tooth and Claw do Russell T. Davies viet.
To chuc nay xuat hien trong thoi ky cua Doctor thu muoi (2006). Trong tap phim, Doctor thu muoi (David Tennant) cung nguoi ban đong hanh la Rose Tyler (Billie Piper), hai nguoi cung du hanh nguoc ve qua khu va gap Victoria cua Anh, giup ba chong lai mot nguoi-hoa-soi. Victoria cua Anh lap nen truong Torchwood voi muc đich ban đau la chong lai Doctor, nhung ve sau, vien nay gop phan ho tro doctor. Vien Torchwood chuyen nghien cuu ve cong nghe ngoai hanh tinh, trong đo co ca TARDIS


= UNIT =
UNIT (Unified Nations Intelligence Taskforce): luc luong đac nhiem tinh nhue thong nhat LHQ—la mot to chuc quan su đuoc to chuc duoi su bao ho cua Lien Hop Quoc. Nhiem vu chinh la đieu tra va chong lai cac moi nguy hiem mang tinh huyen bi o ngoai Trai Đat. UNIT khong phai la to chuc phong thu cac moi nguy hai ngoai hanh tinh duy nhat, nhung la to chuc ma The Doctor co lien quan nhat.
Ban đau, UNIT mang ten LONGBOW. To chuc nay đuoc thanh lap boi nguoi tien nhiem cua United Nation, la the League of Nations. LONGBOW giai quyet cac van đe ngoai Trai Đat, nhung to chuc nay đa bi giai tan khi The League of Nation that bai trong viec ngan chan the chien II bung no.


Time Lord - Chua te thoi gian Time Lord la mot nen van minh co đai ngoai Trai Đat cua cac sinh vat co hinh dang giong con nguoi hay la nguoi Gallifrey, ma Doctor va Master la mot thanh vien cua chung loai nay. Ho phat trien nen khoa hoc tien tien co the chi phoi thoi gian, ho tao ra cac thiet bi goi la TARDIS co`the dung đe du hanh thoi gian. Tuy vay ho cung phai tuan theo mot so luat le nhu khong đuoc can thiep vao cac cot moc thiet yeu trong su phat trien cua vu tru hay su phat trien cua loai khac cung nhu thai đo trung lap. Du vay đoi khi Doctor vi pham đieu nay, ong cung can thiep vao cac moc su kien quan trong khien no thay đoi, mien la ong khong đi vao dong thoi gian cua chinh minh.
Khi bo phim bat đau vao nam 1963, Doctor chi đon gian đuoc xac đinh la mot nguoi ngoai hanh tinh. Hanh tinh que nha cung chung loai cua ong van chua xac đinh. Sau nam sau, trong tap "The War Games" (1969), mot nguoi ngoai hanh tinh đen tu the gioi cua ong va tu goi minh la mot Time Lord, va phai 5 nam sau thi hanh tinh que nha cua ong la Gallifrey moi đuoc tiet lo trong tap "The Time Warrior".


= The chat cua Time Lord =
Ngoai tru ve be ngoai giong con nguoi, TIme Lord co nhieu điem khac biet voi con nguoi ve mat the chat. Ho co 2 qua tim va co nhip đap khoang 170 lan/phut, nhiet đo co the trung binh cua ho vao khoang 15 đo C, va ho co the song sot trong chan khong, tuy nhien neu đieu kien chan khong keo dai thi ho can co duong khi hoac la chet ngat. Ho cung co kha nang nghe đuoc cac song am thanh co tan so cao.
Time Lord co kha nang tai sinh. Khi gia yeu hay bi trung đoc dan đen cai chet, ho co kha nang tu thay đoi cau truc te bao trong co the, lam tre hoa va tai tao duoi mot hinh hai moi. Tuy vay su tai sinh chi co gioi han la 12 lan va sau moi lan tai sinh, tinh cach va hanh đong cua ho cung bi thay đoi it nhieu.


= Time Lord song sot =
Trong loat phim moi nam 2005, hanh tinh Gallifrey bi huy diet boi cac Time Lord trong Time War - Cuoc chien Thoi gian voi loai Daleks, ho buoc phai tieu diet chinh minh đe đam bao loai Daleks khong the ton tai. Chi co 2 Time Lord song sot sau tran chien đo la Doctor va Master. Ngoai ra, Jenny con gai "nhan ban vo tinh" cua Doctor cung co the xem la mot Time Lord song sot. So phan cua mot vai Time Lord khac van chua xac đinh. Romana (Romanadvoratrelundar) la mot ban đong hanh cu cua Doctor, lan cuoi cung co xuat hien thi co đang song tai mot chieu song song. Chau gai cua Doctor, Susan song voi nguoi minh yeu David Campbell o the ky 22 nhu trong tap "The Dalek Invasion Of Earth".


Cac hanh tinh va cac chung toc Trai Đat song song tung đuoc vieng tham boi Doctor thu ba trong tap Inferno, phien ban Trai Đat nay bi huy diet boi mot ngon nui lua phun trao sau khi Doctor roi khoi. Mot Trai Đat song song khac (Doctor goi la The gioi cua Pete) tung đuoc Doctor thu muoi, Rose va Mickey tinh co lac đen trong tap "Rise of the Cybermen", "The Age of Steel", "Doomsday" va "Journey's End". Mot phien ban Trai Đat song song khac đuoc goi la Terra Nova tung đuoc Doctor thu sau, Peri va Rani đat chan đen trong tap State of Change.
Mat trang la mot ve tinh tu nhien cua Trai Đat. Trong tap Smith and Jones, benh vien noi Martha lam viec bat ngo bi dich chuyen len đay. Ke tu the ky 21 tro ve sau, noi đay la tien don cua nhieu nha khoa hoc, đien hinh la Trung tam đieu khien thoi tiet (tap The Moonbase) va Trung tam Van chuyen (tap The Seeds of Death). Đen the ky 26, đay la noi giam giu cac tu nhan chinh tri cua loai nguoi (tap Frontier in Space). Mat trang bi huy diet trong mot tuong lai xa trong Doctor Who Magazine cau chuyen "Wormwood". Trong tap Dinosaurs on a Spaceship Doctor khuyen rang: "Đung co gang chinh phuc Mat trang, neu khong loai nguoi se phai nhan mot ket cuc đau buon" va nhan manh rang noi đay co ton tai sinh vat ban đia co tri khon.
Hanh tinh Sao Hoa la hanh tinh thu tu tinh tu he Mat troi cua chung ta. Sao Hoa đuoc mieu ta la hanh tinh que nha cua Ice Warriors. Trong tap Image of the Fendahl (1977), Doctor thu 4 ke rang 9 trieu nam truoc khi the ky 20 bat đau, mot thuc the đoc ac đuoc biet voi ten Fendahl, trong cuoc chay tron tu hanh tinh thu nam trong he Mat troi, ngang qua Sao Hoa va tren đuong đen Trai Đat, đe tranh su truy đuoi cua Time Lords, chung đa bay hanh tinh nay mai mai trong mot vong lap thoi gian.
Sao Hoa thoi điem đo đuoc mieu ta nhu mot hanh tinh "chet", nhung mat khac no lai la nha cua mot nen van minh goi la Ice Warriors, ho rat hieu chien, va cao ngao, ho co kha nang du hanh vu tru. Khi hanh tinh nay ngay cang tro nen khac nghiet, Ice Warriors cu mot đoan tham hiem đen Trai Đat, nhung khong may la phi thuyen cua ho bi roi va đong bang trong mot song bang, va khong the bao cao ve đuoc trong tap (The Ice Warriors, 1967).
Hanh tinh Gallifrey la hanh tinh que nha cua Doctor va cac Time Lords. Hanh tinh nay nam trong mot he sao đoi (tap Gridlock) thuoc chom sao Kasterborous (tap Pyramids of Mars, Attack of the Cybermen va Voyage of the Damned), va co toa đo thien van la 10-0-11-0-0 gan 0-2 tinh tu trung tam thien ha Zero (tap Pyramids of Mars (1975), Full Circle (1980) va trong tap The Family of Blood (2007)), cach Trai Đat 250 trieu nam anh sang (trong phan mo đau tap phim truyen hinh nam 1996), hoac cach 29 ngan nam anh sang (theo loat phim cu). Đieu nay lam cho vi tri cua hanh tinh nay vuot ra ngoai Day Ngan ha cua chung ta, cach khoang 100 nam anh sang theo đuong kinh, xa ra khoi Nhom Sao Đia phuong va vuot ra ngoai Sieu đam thien ha Xu Nu; tuy vay no van nam trong Phuc Sieu đam thien ha Song Ngu - Kinh Ngu. Nhin tu khong gian, Gallifrey co mau vang cam. Hanh tinh đuoc bao boc boi mot buc man goi la "Truong luong tu". Chau gai cua Doctor la Susan tung mieu ta Gallifrey rang đo la mot hanh tinh sang choi, voi nhung cai cay co la bac, bau troi co mau cam ruc lua vao ban đem.
Vi tri cua hanh tinh Gallifrey trong loat phim moi nam 2005 co nhieu bi an. Trong Series 1, Doctor đa ke rang hanh tinh bi huy diet hoan toan voi cu dan tren đo cung voi Dalek Empire, boi chinh Doctor trong Time War. Hanh tinh nay khong đuoc nhac đen cho đen tap The Runaway Bride, tuy vay no xuat hien het suc an tuong trong tap The End of Time. No cung xuat hien chop nhoang trong tap cuoi cua series 7, The Name of the Doctor, đoan xuat hien nay the hien Doctor thu nhat va Susan đang đanh cap tau TARDIS trong bai tau cu. Gallifrey đuoc tiet lo van con ton tai trong cai ket cua The Day of the Doctor, hanh tinh bi đong bang trong mot nep gap thoi gian o mot vu tru khac.
Hanh tinh Skaro: la hanh tinh que nha cua loai Daleks. Trong tap The Daleks (1963), hanh tinh Skaro đuoc mieu ta la hanh tinh thu 12 tinh tu mat troi cua no, trong tap Genesis of the Daleks (1975) Skaro thuoc "Thien ha thu 7". Hanh tinh nay co nhieu mat trang gom: Flidor, Falkus va Omega Mysterium,. Falkus la noi ma Daleks thuong chon lam chon an nap. Falkus va Omega Mysterium cung thuong đuoc nhac đen trong cac vo kich am thanh cua Big Finish Productions (I, Davros audio dramas Innocence and Purity). Trong tap Destiny of the Daleks (1979) nguoi Movellans noi rang Skaro nam o D–5–Gamma–Z–Alpha. Hanh tinh nay la sang tao cua bien kich Terry Nation.
Hanh tinh Mondas la que nha cua loai Cybermen, mot dang sinh vat co khi hoa. Mondas xuat hien lan đau tien trong tap The Tenth Planet(1966). Trong tap The Tenth Planet, mot nha phi hanh gia New Zealand đa phat hien ra mot hanh tinh moi ke canh Trai Đat, co ban kinh nam giua Sao Hoa va Sao Kim. Khi Cybermen đe cap đen ten cua hanh tinh minh, Tien si Barclay thac mac lieu cai ten Mondas co phai la mot cai ten co cua Trai Đat khong (c.f. the Latin mundus). Cyberman khang đinh rang, mot trieu nam truoc, Mondas va Trai Đat la hai hanh tinh sinh đoi, sau đo Mondas bi troi dat trong khong gian.
Trong hai tap phim "Rise of the Cybermen" va "The Age of Steel" (2006) đa gioi thieu loai Cybermen voi hinh dang đuoc nang cap va xuat xu tu Trai Đat o "vu tru song song", chu khong con la o hanh tinh Mondas nua. Doctor thu 10 am chi toi Mondas khi anh giai thich rang Cybermen o vu tru nay co xuat phat điem tu mot hanh tinh "giong nhu" Trai Đat.
Hanh tinh Telos la mot hanh tinh can coi va co nhieu nui khong lo, it co dau hieu cua su sinh truong cua thuc vat. Hanh tinh nay bi xam chiem boi Cybermen va mia mai thay no lai la nam mo se chon vui Cybermen. Hanh tinh nay lan đau xuat hien trong tap The Tomb of the Cybermen (1967) va Attack of the Cybermen (1985).
Hanh tinh Vortis xuat hien lan đau tien trong tap The Web Planet (1965), thuoc Thien ha Isop. Dan cu sinh song tren The Web Planet (Vortis) gom co 2 chung loai, mot loai co dang "giong kien" ten la Zarbi va mot loai co dang "giong buom" ten Menoptra. Hanh tinh nay đuoc mieu ta kha lanh va toi, thieu suc song, nhung nhung đieu kien nay van ho tro mot bau khi quyen đe tho, co nuoc va thuc pham. Truoc khi co su xuat hien cua ten Animus nham hiem đa chiem lay quyen kiem soat hanh tinh, hanh tinh Vortis tung đuoc bao phu boi mot tham rung hoa, va loai Menoptra tung hy vong co ngay se tro lai noi nay.
Nhieu nam sau, sau khi Animus kiem soat,noi nay gan nhu hoang tan, hanh tinh Vortis bi troi dat đen He sao Rhumos va đa no ra cac tran chien voi nguoi Rhumons, ho xem đay la mot vung lanh tho tranh chap. Animus song sot sau tran chien, nho su can thiep cua mot nha du hanh thoi gian, ong đa đem lai hoa binh cho the gioi hon đon nay. Hanh tinh nay la sang tao cua bien kich Bill Strutton.
Hanh tinh Trenzalore la mot hanh tinh đuoc đe cap trong tap "The Wedding of River Song" va sau đo xuat hien trong tap "The Name of the Doctor".
Sao đoi Alpha Centauri la mot cap sao trong he sao la noi cu ngu cua loai Alpha Centauri, tung xuat hien trong tap The Curse of Peladon va The Monster of Peladon. Ten hanh tinh cua nguoi Alpha Centauri chua đuoc tiet lo.
Thien ha Tien Nu la thien ha que nha cua loai Sabalom Glitz va Sleepers trong tap The Trial of a Time Lord. Thien ha nay tung đuoc vieng tham boi Doctor trong quyen tieu thuyet Doctor Who and the Invasion from Space. Trong tap The Ark in Space đay đuoc cho la hanh tinh que nha cua loai Wirrn.
Thien ha thu Nam la lanh tho cua loai Zephon, Chu nhan cua Thien ha Thu nam, trong cau chuyen The Daleks' Master Plan. Khong ro đay co phai la cung mot Thien ha Thu nam, noi ma co cuoc chien xay ra voi toc Federation trong tap The Monster of Peladon.
Medusa Cascade la ten cua mot vet nut trong vu tru, hay vet nut khong-thoi gian. Master tung noi rang chinh Doctor đa va lai vet nut nay trong tap "Last of the Time Lords". Noi đay co "Mat trang vo thu 15" nhu trong tap "The Sontaran Stratagem". Trong tap "The Stolen Earth", đay la noi Davros va cac Daleks luu giu 27 hanh tinh bi đanh cap xung quanh Davros' Crucible. Noi đay cung đuoc nhac đen boi Evelina trong tap "The Fires of Pompeii" khi co nhac nho voi Doctor:"Danh tinh cua ngai đuoc giau kin. No thieu rui cac vi sao, tai noi la Cascade of Medusa".
E-Space, hay Exo-Space, la mot vu tru khac lien ket voi vu tru chung ta bang Charged Vacuum Emboitments.
Tinh van Đau Ngua la mot tinh van co that đuoc bien kich Russell T Davies mieu ta rang đay la que nha cua loai Ood, hay Oodsphere .


Ke thu Ke thu cua Doctor thuong rat đa dang, o moi tap anh đeu phai đoi mat voi nhung ke thu khac nhau. Trong loat phim moi tu 2005, nha san xuat cua phim la Russell T Davies đa len ke hoach đe cho xuat hien lan luot cac ke thu tieu bieu đien hinh cua Doctor: 

Phan 1: la Nguoi nhua co y thuc (Nestene Consciousness) va chung toc Dalek.
Phan 2: la Cyberman-nguoi may.
Phan 3: la Macra va Master (cung chung toc voi Doctor).
Phan 4: la Sontaran (nguoi nhan ban vo tinh) va Davros (Tien si đa tao ra loai Dalek).
Trong cac tap đac biet phat song trong giai đoan 2009–10 la cac Chua te thoi gian (Time Lord - Rassilon), nhung nguoi thuoc chung toc cua ong nhung đa bi tuyet chung trong Chien tranh thoi gian (Time War), nay quay tro lai tu qua khu.
Ke tiep thanh cong cua Davies, Steven Moffat tiep tuc đua cac nhan vat khac tro lai nhu:

Phan 5: Silurian (Reptilia Human hay Nguoi Than lan)
Phan 6: Cybermat
Phan 7: Great Intelligence va Chien binh Bang - Ice Warrior.
Du khong phai la ke thu cua Doctor, van co mot so chung toc ngoai hanh tinh khac thuong xuyen xuat hien: loai Slitheen (Raxacoricofallapatorian), Nguoi Ood, Judoon, Weeping Angels va Silence.


= Loai Dalek =

Loai Dalek lan đau tien xuat hien trong cau chuyen thu hai cua bo phim, tu nam 1963, la ke thu lau đoi nhat cua Doctor Who. Daleks tung la chung toc Kaled thuoc hanh tinh Skaro, bi đot bien boi mot nha khoa hoc ten la Davros vao nam cuoi trong cuoc chien tranh voi chung toc Thals, sau nay chung đa tieu diet tat ca loai Thals va huy diet toan bo hanh tinh que nha cua chung. Chung đuoc đat trong mot co xe co khi di đong nhu mot chiec xe tang nhung lai co hinh dang cua mot lo đung hat tieu khong lo. Hinh dang thuc su cua chung trong giong nhu mot con bach tuoc khong lo voi đoi mat va bo nao lon co the nhin thay đuoc. Ao giap cua chung chi co mot con mat duy nhat cho phep chung co the nhin, mot đau giac mut nhu mot canh tay, va mot loai vu khi co đo sat thuong manh hinh nhu mot dung cu đanh trung. Điem yeu duy nhat cua chung la đoi mat, chung co the de bi tan cong vao đo boi sung va tham chi la gay bong chay, đieu đo se lam chung mu va phat đien. Chung de đuoc nhan ra moi khi xuat hien bang tieng kim loai cung nhu luc nao cung noi "exterminate", vai tro chinh cua chung la tieu diet tat ca cac chung loai khong phai la Dalek, quan trong nhat la cuoc tan cong cac Time Lord (Chua te thoi gian) trong mot cuoc chien tung xay ra nhung chua bao gio đuoc ke đen - Time War (Chien tranh thoi gian). Lan xuat hien gan đay nhat cua Dalek la vao nam 2012 trong tap "Asylum of the Daleks" (Trai ti nan Dalek). Va chung se van la mot loai quai vat ma The Doctor phai đoi mat. Nhan vat Davros cung la mot nhan vat đang chu y ke tu khi tap "Genesis of the Daleks", (Ky nguyen cua Dalek) phat song.
Loai Dalek đuoc sang tao ra boi bien kich Terry Nation (nguoi đa du đinh cho chung mang hinh bong va phong thai cua Đuc Quoc xa) va nha thiet ke cua đai BBC Raymond Cusick. Dalek xuat hien lan đau tien trong loat phim thu hai cua bo phim, The Daleks (1963–64). Dalek xuat hien tren mot con tem ki niem tai Anh Quoc vao nam 1999. Trong loat phim moi, Dalek xuat hien voi nhieu mau sac hon; moi mau cua chung the hien đuoc cap bac cua chung trong chung loai minh.
Nam 2012, tap phim "Asylum of the Daleks", tat ca cac the he cua chung loai Dalek đa lan luot xuat hien.


= Cyberman =

Loai Cybermen ban đau la chung toc Cyborg. Cybermen nguyen ban la mot sinh vat song binh thuong co nhan dang giong con nguoi, ho song tren mot hanh tinh sinh đoi voi Trai Đat mang ten Mondas, tuy vay, cong nghe ngay cang phat trien ho bat đau cay ghep va thay the cac bo phan tren co the ho bang cac bo phan nhan tao nhu mot cach đe song lau hon va keo dai tuoi tho. Cuoc chay đua nang cap chinh chung loai cua minh lam cho ban than ho tu duy lanh lung va toan tinh hon, moi cam xuc cua con nguoi dan mat đi va bi loai bo triet đe.
Trong loat phim tiep noi bat đau tu 2005, loai Cybermen tro lai trong mot phien ban tai the gioi song song, chung xuat hien o phan 2 nam 2006 trong 2 tap la Rise of the Cybermen va The Age of Steel va tiep tuc la ke thu cua Doctor trong nhieu tap ke tu đo. Cac thiet ke lai cua Cyberman xuat hien trong tap phim nam 2013 la "Nightmare in Silver" cho thay cong nghe tien tien cua Cybermen đa phat trien rat nhanh, chung co the tu nang cap ban than minh ngay tuc thi đe sua chua nhung hu hong va sai sot. Cyberman cung xuat hien trong mot bo phim spin-off cua Doctor Who la Torchwood trong tap "Cyberwoman" (2006).
Nhan vat nay đuoc sang tao boi Dr. Kit Pedler (Co van Khoa hoc khong chinh thuc cua loat phim) va Gerry Davis nam 1966, xuat hien lan đau trong cau chuyen "The Tenth Planet", cung la cau chuyen cuoi cung duoi thoi cua William Hartnell trong vai Doctor thu nhat.


= Master - Thac si =
Master cung la mot Time Lord nhu Doctor. Tuy vay lai la mot phien ban đen toi hon, va la ke thu khong đoi troi chung cua Doctor. Giong nhu motip "Professor Moriarty thuong chong lai Doctor's Sherlock Holmes",, nhan vat nay xuat hien lan đau tien vao nam 1971. Muc đich cua nhan vat nay la muon thong tri toan vu tru (trong tap "The Deadly Assassin" ong ta the hien tham vong muon tro thanh "the master of all matter", va trong tap "The Sound of Drums" ong ta thua nhan đo la ly do tai sao ong tu goi minh la "Master"). Muc tieu thu hai cung khong kem phan quan trong voi ong la tim moi cach đe tieu diet va lam ton thuong Doctor. Ve be ngoai ban đau cua nhan vat (van pho bien truoc nam 1996) rat giong nhan vat Svengali co đien trong mot bo trang phuc jacket Nehru đen voi ria mep va rau quai non.
Ba phan co su xuat hien đau tien cua Master bat đau tu tap "Terror of the Autons", Master (đong boi Delgado) ong xuat hien 8 tap trong so 15 tap cua cau chuyen nay. Trong phan đau tien co su xuat hien cua Master ong luon co mat trong cac chuyen phieu luu cua Doctor, luon ton mat o phut cuoi cung truoc khi bi bat trong tap "The Dæmons" (1971), tron thoat khoi nha tu trong tap "The Sea Devils" (1972). Ong thuong dung thuat cai trang va tay nao trong luc lam viec hay len ke hoach tac chien voi nguoi trong xa hoi binh thuong. Ong cung loi dung cac chung toc ngoai hanh tinh khac cung nhu vu luc đe thuc hien y đo chinh phuc cua minh, chang han nhu Autons va Dæmons. Su dien xuat cua Delgado trong vai Master đuoc mo ta la ngot ngao, quyen ru rat co noi tam va chieu sau, co the giet mot ai đo mot cach vo cung lich lam.
Canh cuoi cung cua Delgado tren man anh trong vai Master la trong tap "Frontier in Space", trong luc ong đang hop tac voi Dalek va Ogron đe kich đong mot cuoc chien tranh giua Loai Nguoi va Đe che Draconian. Vai cua ong ket thuc voi canh ong đang ban Doctor va bien mat sau đo.
Tro ve thoi tho au cua Master trong tap "The Sound of Drums" (2007) va "The End of Time" (2009–2010), mot canh nho cho thay Master len 8 tuoi. Mot nghi le cua Time Lord ma moi cong dan tre đeu phai tham du, đua be nhin vao mot cai ho sau trong rong trong khong thoi gian đuoc goi la Untempered Schism, tu đo co the nhin thay toan bo Vortex (Vong xoay thoi gian). Doctor nhan đinh rang nhin thang vao trong time vortex co the khien mot so Time Lords phat đien, đieu đo co the ly giai cho nhung hanh đong ma Master gay ra cung nhung viec luc nao trong đau Master cung nghe đuoc "bon hoi trong", ma Master goi chung la "Drums of War" (Hoi trong khai tran). Tieng trong đo sau nay đuoc tiet lo la mot tinh hieu goi nho ma cac Time Lords đa đe lai trong tam tri Master trong suot Time War. Trong tap "The End of Time", Lord President cua Time Lords xac nhan rang am thanh đo chinh la nhip tim đap cua Time Lord.
Tuong tu nhu Doctor, vai cua Master đuoc dien boi nhieu dien vien khac nhau, ly do đe ket noi su thay đoi dien vien nay cung la do ong la Time Lord va cung co kha nang tai sinh nhu Doctor. Dien vien đau tien thu dien vai nay la Roger Delgado, ong tiep tuc đam nhiem vai cho toi khi ong qua đoi nam 1973. Tiep đo, vai đuoc dien boi Peter Pratt va Geoffrey Beevers cho toi khi Anthony Ainley nhan vai va tiep tuc đam nhiem nhan vat nay cho toi khi loat phim Doctor Who bi dung san xuat nam 1989. Master tro lai voi man anh vao nam 1996 trong mot phim Doctor Who, va đuoc dien boi dien vien nguoi Hoa Ky Eric Roberts.
Master cung xuat hien trong loat phim moi nam 2005, thu vai nay trong vong 1 tap la dien vien Derek Jacobi duoi nhan dang con nguoi la Dr. Yana (do dung Chameleon Arch co the luu giu co the va ky uc cua mot Time Lord va mot chiec đong ho, bien nguoi đo thanh mot nguoi hoan toan binh thuong, nguoi đo chi tro lai trang thai ban đau khi mo chiec đong ho ra) truoc khi nhan vat bat đau tai sinh, ke tu đo John Simm đam nhan vai cho toi nam 2014 thi đuoc Michelle Gomez (master nu đau tien) thay the.


= Sontaran =


= Silurian - Reptilia Human hay Nguoi Than lan =
Silurian la mot chung toc thuoc loai bo sat co hinh dang cua con nguoi, xuat hien lan đau tien trong tap "Doctor Who and the Silurian" (1970). Ho đuoc mieu ta la mot chung loai tien bo voi nen khoa hoc ky thuat cao, sinh song tren Trai Đat o buoi binh minh cua loai nguoi. Ho du đoan se co mot bien co tren Trai Đat (su bat giu Mat trang cua Trai Đat), ho chon cach đua toan bo chung loai cua minh vao trang thai ngu đong đe bao ton giong noi. Trong loat phim cu, ho đuoc mieu ta la co 3 mat va co mot nguoi ho hang xa cung thuoc loai bo sat la "Sea Devils".
Loai Silurian quay tro lai voi loat phim moi voi hinh dang đuoc cai tien hon, con mat thu 3 bien mat thay vao đo la ho đeo mot chiec mat na trong tap kep "The Hungry Earth/Cold Blood". Ho bi đanh thuc boi mot dan khoan dau vao nam 2020. Do hieu lam rang đo la mot su tan cong, ho đa bat coc mot cau be lam con tin. Sau khi giai quyet xong hieu lam, Doctor yeu cau con nguoi va Silurian ngoi vao ban đam phan va hua se chia se cuoc song tren Trai Đat nay voi nhau khi nguoi Silurian đuoc đanh thuc mot lan nua sau mot ngan nam nua.
Mot nguoi Silurian la Madame Vastra, la mot tham tu song vao thoi Victoria cua Anh. Co la ban cua Doctor va thuong đuoc Doctor nho giup đo. Co song cung voi mot nguoi ban la co hau va cung la nguoi tinh, Jenny Flint. Va mot nguoi Sontaran ten Strax lam quan gia.


= Great Intelligence =
Great Intelligence la mot nhan vat phan dien khong co mot co the thuc su, tuy vay nhan vat nay co the giao tiep bang cach chiem lay co the cua mot nguoi khac, nhan vat nay xuat hien duoi nhieu hinh thai khac nhau xuyen suot loat phim. Great Intelligence la nhan vat đuoc sang tao boi bien kich Henry Lincoln va Mervyn Haisman xuat hien lan đau tien nam 1967 trong loat tap The Abominable Snowmen, trong tap nay han phai đoi đau voi Doctor thu hai va hai ban đong hanh la Jamie va Victoria. Han co tim lay mot co the thuc su đe thong tri Trai Đat, han dung cac con robot Yeti gia lam cac sinh vat huyen bi. Ban đau, Great Intelligence chi dung chung đe hu doa moi nguoi, sau đo han phat trien chung len thanh mot binh đoan. Great Intelligence va Yeti tiep tuc tro lai trong phan sau đo la tap The Web of Fear.
Great Intelligence tiep tuc tro lai trong loat phim moi va nam 2012 trong tap đac biet Giang sinh "The Snowmen", đuoc the hien boi giong cua Sir Ian McKellen, tap Giang sinh nay ke ve su khoi đau cua nhan vat nay. Richard E Grant tiep tuc đam nhan vai dien tiep đo khi nhan vat chiem đuoc the xac cua Dr. Simeon trong phan 7.


Ghi chu Tham khao Bibliography
Lofficier, Jean-Marc (1992). The Universal Databank. Virgin Publishing (Target). ISBN 0-426-20370-4.
Haining, Peter (1983). Doctor Who: A Celebration; Two Decades Through Time and Space. W.H. Allen. ISBN 978-0-491-03351-0.
Wood, Tat (2007). About Time 6:Season 22-26, The TV Movie. Mad Norwegian Press. ISBN 978-0-975-94465-3.
Kistler, Alan (2013). Doctor Who: a history. ISBN 978-0-7627-9188-0. Truy cap ngay 4 thang 4 nam 2014.


Đoc them Howe, David J; Walker, Stephen James (ngay 30 thang 7 nam 1998), Doctor Who: The Television Companion{{Chu thich}}:  Quan ly CS1: nam (lien ket)


Lien ket ngoai