Labroides dimidiatus hay ca mo bac si la mot loai ca bien thuoc chi Labroides trong ho Ca bang chai. Loai ca nay đuoc mo ta lan đau tien vao nam 1839.


Tu nguyen Tinh tu đinh danh cua loai ca nay, dimidiatus, trong tieng Latinh co nghia la "chia đoi", am chi dai soc rong mau đen chia tach hai phan than tren va than duoi cua co the.


Pham vi phan bo va moi truong song L. dimidiatus co pham vi phan bo rong khap vung bien An Đo Duong - Thai Binh Duong. Loai ca nay đuoc ghi nhan tu Bien Đo va vinh Oman, trai dai xuong vung bien phia nam ban đao A Rap va doc theo vung bo bien Đong Phi, bao gom Madagascar va cac đao quoc, bai ngam xung quanh; tu vung bien ngoai khoi An Đo, pham vi cua L. dimidiatus trai dai ve phia nam đen Lakshadweep, Sri Lanka, Maldives, Chagos, xa hon nua la đen quan đao Cocos (Keeling) va đao Giang Sinh (Uc), cung nhu doc theo vung bo bien cua bang Tay Uc; o pham vi phia đong, L. dimidiatus xuat hien trai dai tren khap vung bien cac nuoc Đong Nam A, Papua New Guinea, bo bien phia đong Uc (tu bang Queensland đen bang New South Wales), mo rong pham vi đen hau het cac đao quoc, quan đao thuoc chau Đai Duong (xa nhat o phia đong la đen đao Phuc Sinh); pham vi phia bac gioi han đen vung bien phia nam Nhat Ban; phia nam đen đao Lord Howe (Uc).
Nam 2020, trong mot lan xem lai đoan phim tai lieu tho đa đuoc mot đoi ngu lam truyen hinh quay tai vung bien thuoc quan đao Kermadec (New Zealand) vao nam 2015, cac nha khoa hoc đa vo tinh phat hien ra ba loai ca ma truoc đay đuoc cho la khong song trong khu vuc nay, la L. dimidiatus, ca buom Chaetodon mertensii va ca mu Epinephelus rivulatus. Viec phat hien nay đa mo rong pham vi phan bo cua ca ba loai ve phia nam.
L. dimidiatus song gan cac ran san ho vien bo va cac ran san ho trong cac đam pha o đo sau đen 40 m.


Mo ta Chieu dai co the toi đa đuoc ghi nhan o L. dimidiatus la 14 cm. L. dimidiatus co than manh, thuon dai. Ca truong thanh co đau, than truoc, lung va bung mau trang xam (co the anh mau vang nhat); nguc trang; phan than sau va vay đuoi co mau xanh lam sang. Mot dai soc đen rong tu mom bang qua mat, keo dai đen vay đuoi; dai soc nay mo rong hon khi đi qua than sau. Vay đuoi cut hoac hoi bo tron, ria tren va duoi co mau xanh sang. Ca con chua truong thanh co mau đen khap co the, voi mot dai mau xanh sang tu đinh đau keo dai doc theo lung.
Mot phan tich di truyen đoi voi L. dimidiatus cho thay quan the cua loai nay đa tach thanh hai nhanh đon nganh. Cac nha ngu hoc nhan thay rang, đo rong cua dai soc tren co the cua cac quan the L. dimidiatus o An Đo Duong co su khac biet so voi cac quan the đong loai o Tay Thai Binh Duong. Tuy khac nhau ve mat hinh thai giua hai quan the o hai đai duong, quan the L. dimidiatus o Nhat Ban lai nam cung nhanh voi quan the An Đo Duong, va ca hai nhanh nay đeu co cung khu vuc phan bo o Papua New Guinea.
So gai o vay lung: 9; So tia vay o vay lung: 10 - 11; So gai o vay hau mon: 3; So tia vay o vay hau mon: 10; So tia vay o vay nguc: 13.


Loai luong tinh Cung nhu hau het cac thanh vien trong ho Ca bang chai, L. dimidiatus la mot loai luong tinh tien nu (protogynous hermaphroditism). Chung co the song theo cap, hoac la mot con ca đuc se thong tri mot nhom ca cai trong hau cung cua no. Trong mot nhom nhu vay, neu ca đuc đau đan bien mat, mot con ca cai lon nhat trong hau cung se danh vai tuan đe chuyen thanh ca đuc.
Đe kiem tra xem ca đuc cua L. dimidiatus co the chuyen đoi nguoc lai thanh ca cai hay khong, cac nha nghien cuu đa tien hanh cac thi nghiem sau: (1) tha nhung con đuc song đon le vao gan nhung con đuc đa bi tach khoi ban đoi cua no (đuoc thuc nghiem ngoai bien khoi), va (2) nhot moi cap ca đuc vao trong cung mot be ca (tong cong co 4 be).
O thi nghiem (1), nguoi ta quan sat thay, nhung cap ca đuc đa thuc hien hanh vi giao phoi, va con đuc nho hon đong vai tro cua ca cai. Con o thi nghiem (2), nhung con đuc nho hon se the hien nhung tin hieu cua mot con ca cai đe tan tinh con đuc lon hon khi bat đau hanh vi sinh san. Cac cap đuc-đuc thuc hien hanh vi sinh san ma khong co su tiet trung. Mat khoang tu 53 toi 77 ngay thi chung moi bien đoi hoan toan tuyen sinh duc, chinh thuc tro thanh ca cai. Sau khoang thoi gian nay, nhung qua trung đa thu tinh đuoc quan sat thay.
Tu y tuong cua thi nghiem (2), cac nha nghien cuu đa thuc hien thi nghiem (3), nhung thay cap đuc-đuc bang mot cap đuc-cai, voi con đuc co kich thuoc nho hon con cai. Tuong tu ket qua cua thi nghiem (2), ca đuc nho hon lai giu vai tro sinh san cua ca cai. 73 ngay sau khi ghep đoi, nguoi ta nhan thay, ca đuc nho hon đa bien đoi hoan toan thanh ca cai, con ca cai lon hon lai bien đoi thanh ca đuc. Đay la nhung ghi nhan đau tien ve su thay đoi gioi tinh nguoc lai o nhung loai ca bang chai luong tinh tien nu nhu the nay.


Ca don ve sinh Tat ca nhung loai trong chi Labroides đeu co chung mot tap tinh, đo la an nhung loai giap xac ky sinh, mo chet va chat nhay cua cac loai ca khac. Vi vay, cac loai Labroides đuoc xem la nhung loai ca don ve sinh.
Nhung loai Labroides, cung nhung loai ca don ve sinh khac va nhung loai tom don ve sinh (goi chung la nhung "nhan vien ve sinh"), tap trung o mot ran san ho; nhung khu vuc nay đuoc goi la "tram ve sinh". Nhung loai ca lon hon va rua bien se dung o đay đe đuoc nhung "nhan vien ve sinh" loai bo cac ky sinh bam tren co the. Khi mot vi khach ghe tram, chung thuong đuoc chao đon bang nhung "đieu nhay" đac trung boi L. dimidiatus, voi phan sau cua co the chuyen đong len xuong. Ca con co the thuc hien đong tac nay khi tho lan đen gan chung. Sau đo, nhung "nhan vien ve sinh" bat đau an nhung ky sinh bam ben ngoai co the "khach hang". Tham chi, chung co the boi vao mieng va khoang mang cua bat ky "vi khach" nao can đuoc lam ve sinh ma khong so tro thanh moi cho "khach".


= Nhan ra "khach hang" quen thuoc =
Đe nhan dien mot ca the, mot sinh vat phai co kha nang phan biet giua cac đac điem quen thuoc tren co so đac điem ca nhan cua mot sinh vat khac. Trong mot thi nghiem giua L. dimidiatus va ca đuoi gai Ctenochaetus striatus, nguoi ta nhan thay, L. dimidiatus đa danh nhieu thoi gian đang ke đoi voi ca the C. striatus la "khach hang quen thuoc" cua no hon la ca the C. striatus moi gap. Đieu đo chi ra rang, L. dimidiatus co the nhan ra đuoc nhung ca the quen thuoc ma chung đa co su tuong tac lap đi lap lai trong mot khoang thoi gian đe xay dung moi quan he giua "nhan vien ve sinh" va "khach hang".
Nguoc lai, C. striatus lai khong the hien su ua thich cua minh đoi voi L. dimidiatus ma chung đa tuong tac voi nhau trong thi nghiem. 11 trong so 20 ca the C. striatus đa khong roi khoi noi tru an, tham chi la khong tuong tac voi L. dimidiatus trong giai đoan tuong tac lam quen voi nhau. Đieu nay cho thay, su tuong tac cua "khach hang" len "nhan vien ve sinh" thuong rat thap. Tuy vay, ben ngoai tu nhien, C. striatus, cung nhu nhung loai ca "khach hang" khac, van co the biet đuoc L. dimidiatus la nhung "nhan vien ve sinh" dua vao kich thuoc be nho va dai soc đen đac trung o hai ben than, nhung đo chi la cai nhin ban đau. Su đe y cua "khach hang" con the hien o nhung dau hieu khac nhu đieu nhay cua chung hoac su tiep xuc co the giua "nhan vien" va "khach hang".


= Lua chon "khach hang" theo kich thuoc =
Đe xac đinh xem, kich thuoc co the cua "khach hang" co anh huong đen su chon lua cua L. dimidiatus hay khong, nguoi ta tha nhung ca the L. dimidiatus vao mot nhom ca buom Chaetodon trifasciatus voi đu kich thuoc lon va nho. So lieu thong ke cho thay, 79% ca the L. dimidiatus đuoc nghien cuu đa đe lai vet can đau tien tren nhung ca the C. trifasciatus lon. Ben canh đo, tat ca nhung ca the C. trifasciatus lon đeu nhan đuoc vet can tu L. dimidiatus so voi 27% o ca the C. trifasciatus nho. Đieu nay cho biet, kich thuoc cua nhung loai "khach hang" co the anh huong đen su lua chon cua L. dimidiatus.


Chu thich = Ghi chu =


= Tham khao =


= Trich dan =

Sabine Tebbich; R. Bshary; Alexandra S. Grutter (2002). "Cleaner fish Labroides dimidiatus recognise familiar clients" (PDF). Animal Cognition. Quyen 5 so 3. tr. 139–145. doi:10.1007/s10071-002-0141-z.
Tetsuo Kuwamura; Naomi Tanaka; Yasuhiro Nakashima; Kenji Karino; Yoichi Sakai (2002). "Reversed Sex-Change in the Protogynous Reef Fish Labroides dimidiatus". Ethology. Quyen 108 so 5. tr. 443–450. ISSN 0179-1613.{{Chu thich tap chi}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Meulengracht-Madsen, Jens: (1976) Akvariefisk i farger, J.W. Cappelens forlag AS
Labroides dimidiatus at FishBase


= Xem them =
Alexandra Grutter (1996). "Parasite removal rates by the cleaner wrasse Labroides dimidiatus" (PDF). Marine Ecology Progress Series. Quyen 130. tr. 61–70. doi:10.3354/meps130061.
Alexandra S. Grutter; Robert J. G. Lester (2002). "Cleaner fish Labroides dimidiatus reduce 'temporary' parasitic corallanid isopods on the coral reef fish Hemigymnus melapterus" (PDF). Marine Ecology Progress Series. Quyen 234. tr. 247–255. doi:10.3354/meps234247.
"Population densities predict forebrain size variation in the cleaner fish Labroides dimidiatus". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. Quyen 286 so 1915. 2019. doi:10.1098/rspb.2019.2108. {{Chu thich tap chi}}: Đa bo qua tham so khong ro |authors= (tro giup)
Parenti, P. & J.E. Randall 2000: An annotated checklist of the species of the Labroid fish families Labridae and Scaridae. Ichthyological Bulletin of the J. L. B. Smith Institute of Ichthyology, 68: 1–97.
Hinh anh cua Labroides dimidiatus tren Sealife Collection.