Nguyen Van Huyen (1913 – 1995) la chinh khach Viet Nam. Ong tung la Chu tich Thuong vien đau tien cua Viet Nam Cong hoa (1967–1973), nguyen Pho tong thong đac trach hoa đam duoi thoi Tong thong Duong Van Minh, nhung chi giu chuc vu nay trong 3 ngay truoc khi chinh the Viet Nam Cong hoa sup đo vao ngay 30 thang 4 nam 1975. Nhung nam cuoi đoi, ong đuoc moi tham gia Mat tran To quoc Viet Nam voi tu cach nhan si tu do va đuoc bau giu chuc Uy vien Đoan chu tich Uy ban Trung uong Mat tran To quoc Viet Nam khoa IV cho đen ngay qua đoi.


Su nghiep Ong sinh nam 1911 tai Soc Trang, nhung nguyen quan huyen Tan Tru, tinh Long An, xuat than trong gia đinh Cong giao lau đoi co nen nep đao đuc. Thuo nho, ong hoc o Tan An, roi Sai Gon; cuoi thap nien 1920, sang Phap du hoc mot thoi gian. Sau khi ve nuoc, ong theo hoc va tot nghiep Cu nhan Luat tai Đai hoc Luat khoa Đong Duong o Ha Noi.
Sau khi luat su tap su tai Sai Gon mot thoi gian, ong mo van phong luat su rieng va dan đuoc nhieu nguoi biet tieng voi nhung vu bien ho cho cac bi can chinh tri nhu Ha Huy Tap (1940), Nguyen Huu Tho, Nguyen Van Duong, Phan Kien Khuong trong Phong trao hoa binh nam 1950 tai Sai Gon. Trong vu an Phong trao hoa binh nam 1950, ong rut ra khoi Luat su đoan đe phan đoi, nhung van cung cac luat su Le Van Ho va Truong Đinh Dzu nhan bien ho khong thu lao cho "bi can" Nguyen Huu Tho. Truoc toa, ong khang đinh: "Ong Tho co anh huong lon trong dan chung. Ong Tho đa dung anh huong ay ma lam nhung viec phai lam ma thoi".
Sau khi Ngo Đinh Diem tuyen bo thanh lap chinh the Viet Nam Cong hoa va giu ngoi vi Tong thong, mac du la mot nhan si tri thuc Cong giao, nhung ong giu thai đo bat hop tac voi chinh quyen Ngo Đinh Diem đe phan đoi chinh sach chinh tri cua che đo nay. Mac du vay, voi uy tin nghe nghiep cung nhu danh tieng đao đuc, thanh liem, ong van đuoc gioi luat su bau lam thu linh Luat su đoan. Ben canh đo, ong cung tham gia tich cuc trong phong trao Cong giao đoc lap voi chinh quyen nhu Phong trao Cong giao Tien hanh Viet Nam, Phong trao Tri thuc Cong giao (ong cung tung giu chuc Chu tich cua ca hai phong trao), la thanh vien cua phai đoan Viet Nam tham du Hoi nghi quoc te Tong đo Giao dan ky III (tuy nhien đen gio chot ong khong đi đuoc vi ly do suc khoe)...


= Gia nhap chinh truong =
Sau khi chinh quyen Đe Nhat Cong hoa sup đo, ong đuoc moi tham gia Thuong Hoi đong Quoc gia, tham gia soan thao Uoc phap ngay 20 thang 10 nam 1964 trao chu quyen quoc gia lai cho đai dien dan cu đam nhiem, thay the cho Hien chuong lam thoi 4 thang 11 nam 1963 von đat quyen luc vao tay quan đoi. Tuy nhien, chinh truong Viet Nam Cong hoa lien tuc xao tron boi cac cuoc đao chinh va tranh gianh quyen luc giua cac tuong linh. Mai đen khi chinh truong Viet Nam Cong hoa đi vao on đinh voi cuoc bau cu dan su nam 1967, ong tham gia tranh cu Thuong nghi vien trong lien danh "Cong ich va Cong binh Xa hoi" (con goi la Lien danh Bong Hue). Sau khi đac cu Thuong nghi si, voi uy tin cua minh, ong đuoc bau lam Chu tich Thuong nghi vien. Ong la Chu tich Thuong vien đau tien cua Viet Nam Cong hoa.
Ban đau, chong che đo Ngo Đinh Diem lan che đo quan su cua tuong Nguyen Khanh, ong nhiet tinh ung ho chinh quyen dan su cua Tong thong Nguyen Van Thieu. Tuy nhien, khong lau sau, ong som thay đoi lap truong va chuyen huong sang the đoi lap voi Tong thong Thieu. Ong cong khai tuyen bo chong lai cuoc bau cu đoc dien cua Tong thong Thieu nen ve sau lien danh Bong Hue cua ong bi chinh quyen Nguyen Van Thieu rut tu cach tranh cu Thuong vien nam 1973. Ong cung tu chuc Thuong nghi si đe phan đoi quyet đinh nay.
Trong nhung nam sau đo, ong hoat đong trong Luc luong thu ba, ngo hau tim mot giai phap đe ket thuc chien tranh. Vi vay, khi Tong thong Tran Van Huong chuyen giao chuc vu cho tuong Duong Van Minh, ong đa nhan loi tuong Duong Van Minh nhan chuc vu Pho tong thong, đac trach cong tac hoa đam. Ngay sang ngay 28 thang 4 nam 1975, ong dan đau phai đoan gom ong, luat su Vu Van Mau va Chuan tuong Nguyen Huu Hanh vao trai Davis đe tiep xuc voi đoan đai bieu quan su cua Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam. Đen 15 gio chieu, ong chinh thuc nhan chuc vu Pho tong thong theo loi gioi thieu cua tan Tong thong Duong Van Minh. Luc 19 gio cung ngay, ong đoc mot bai hieu trieu tren Đai Phat thanh Sai Gon, tuong trinh ve cuoc thuong luong voi phia Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam va keu goi nguoi dan ton trong luat phap, tranh hoang loan, luc luong quan đoi va canh sat giu an ninh trat tu va thang tay đoi voi nhung ke cuop va hoi cua.
Ngay sang ngay hom sau, 29 thang 4 nam 1975, ong cu them mot phai đoan nua gom 4 nguoi la cac ong Nguyen Van Diep (Tong truong), Nguyen Van Hanh (nha thau), To Van Cang (ky su), Nguyen Đinh Đau vao trai Davis tiep xuc voi đoan đai bieu Chinh phu Cach mang Lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam đe ban ve viec ngung ban. Ket qua cuoc tiep xuc đa khong the thanh cong khi đoi phuong đa hoan toan nam chac thang loi. Vi vay, ong quyet đinh trinh len Tong thong Duong Van Minh ban du thao tuyen bo "Chap nhan Đieu kien Ngung ban cua Mat tran Dan toc Giai phong Mien Nam" do ong va Nguyen Đinh Đau cung soan thao, voi muc đich tranh cac cuoc đo mau khong can thiet. Tong thong Duong Van Minh chap thuan va ong đa cong bo ban nay tren Đai Phat thanh Sai Gon vao luc 17 gio ngay 29 thang 4 nam 1975.
Ngay 30 thang 4 nam 1975, luc 6 gio sang, ong đa cung voi Tong thong Duong Van Minh, Thu tuong Vu Van Mau va mot so nguoi trong noi cac, hop ban va quyet đinh khong no sung, giao chinh quyen cho Chinh phu Cach mang lam thoi Cong hoa mien Nam Viet Nam. Tat ca đeu co mat tai Dinh ngoi cho cho đen khi nhung nguoi linh quan Giai phong tien vao Dinh Đoc Lap.


= Quan thuc =
Sau ngay 30 thang 4 nam 1975, ong cung nhu cac thanh vien khac cua chinh phu tuong Duong Van Minh, đeu khong bi đua đi cai tao nhung van song trong tinh trang quan thuc. Du mot so nguoi sau đo đa đuoc phep ra nuoc ngoai, nhung ong van o lai Viet Nam va song tham lang tai Thanh pho Ho Chi Minh. Ong tung đuoc moi tham gia Mat tran To quoc Thanh pho Ho Chi Minh, Mat tran To quoc Trung uong nhung ong đa tu choi vi ly do suc khoe kem. Mai đen nhung nam cuoi đoi, ong nhan loi moi cua nguoi ban cu Nguyen Huu Tho tham gia Mat tran To quoc Viet Nam, va voi su gioi thieu cua ong Nguyen Huu Tho, ong trung cu Uy vien Đoan chu tich Uy ban Trung uong Mat tran To quoc Viet Nam tai Đai hoi IV nam 1994.
Ong mat nam 1995 tai Thanh pho Ho Chi Minh, tho 82 tuoi.


Đanh gia Luat su Nguyen Van Huyen đuoc xem la thanh vien cua Luc luong thu ba, nhom tri thuc dan toc song va lam viec trong che đo Viet Nam Cong hoa. La nguoi Cong giao thuan thanh, ong noi tieng la nguoi đao đuc, thanh liem, du khi quyen cao chuc trong van song đoi song kho hanh. Suot su nghiep chinh tri, ong khong dinh toi bat cu mot vu tai tieng nao ve tien bac hay đao đuc chinh tri hoac đoi xu te hai đoi voi cac đong vien hoac đoi voi nhung nguoi bat đong quan điem. Chinh vi vay, du co tinh cach on ton, nhe nhang, nhung ong van co uy tin va anh huong lon đen nhung nguoi xung quanh.

"Ong Huyen khong phai la nguoi Cong san nhung la mot nguoi theo đao va la mot nguoi tot. Khi Đuc Giao hoang keu goi hoa binh, ong Huyen đa huong đen viec cham dut chien tranh, tai lap hoa binh. Đen 1975, ong Duong Van Minh thanh lap chinh quyen đa moi ong Huyen lam Pho tong thong phu trach hoa đam."_ Nha nghien cuu Nguyen Đinh Đau
"Anh la mot tri thuc yeu nuoc. Luc nao toi cung nghi, anh khong the bo To quoc minh" - Luat su Nguyen Huu Tho, nguyen Quyen Chu tich nuoc Cong hoa XHCN Viet Nam. 


Chu thich Tham khao Tuong cuoi cung chay khoi Sai Gon nhu the nao?, 24h.com
Xao tron chinh tri sau cuoc đao chinh 1963, motgoctroi
Vu Anh, 30 thang 4, 75 va cu Nguyen Van Huyen.