Cai luong  (Chu Nho: 改良) la mot loai hinh kich hat co nguon goc tu Nam Bo, hinh thanh tren co so dong nhac Đon ca tai tu va dan ca mien đong bang song Cuu Long.
Giai thich chu "cai luong" (改良) theo nghia Han Viet, giao su Tran Van Khe cho rang: "Cai luong la sua đoi đe tro nen tot hon", the hien qua san khau bieu dien, đe tai kich ban, nghe thuat bieu dien, dan nhac va bai ban.. O đay la đa cai luong (cai cach, đoi moi) nghe thuat hat boi. Tu 1 đong tu theo nghia thong thuong đa tro thanh 1 danh tu rieng. Sau khi cai luong thi nghe thuat Cai Luong đa khac han voi nghe thuat hat boi ca ve noi dung va hinh thuc.
Ve thoi gian ra đoi, theo Vuong Hong Sen: tuy "co nguoi cho rang cai luong đa manh nha tu nam 1916, hoac la 1918", nhung theo ong thi ke tu ngay 16 thang 11 nam 1918, khi tuong Gia Long tau quoc đuoc cong dien tai Nha hat Tay Sai Gon, cach hat moi la nay moi "banh truong khong thoi, mo đau cho nghe moi, lay đon ca va ca ra bo ra chinh đon, them that mai, vua canh tan, vua cai cach...nen cai luong hinh thanh luc nao cung khong ai biet ro..."
Đa so cac nha nghien cuu hien nay đeu thong nhat ve viec giai thich 2 tu cai luong theo nghia: Cai la cai cach, luong la luong truyen. Co nghia la lam moi va truyen ba nghe thuat nhac kich.


Lich su = Tu đon ca tai tu =
Đa đen luc, theo Vuong Hong Sen, nguoi ta nghe hat boi hoai, hat boi mai, cung chan tai thet hoa nham thi cac ban tai tu đon ca xuat hien.
Buoi đau, khoang cuoi the ky 19 đen đau the ky 20, cac nhom đon ca đuoc thanh lap cot đe tieu khien, đe phuc vu trong cac buoi le tai tu gia, nhu đam tang, le gio, tan hon...nhung chua he bieu dien tren san khau hay truoc cong chung.
Va neu truoc kia "cam" (trong "cam, ky, thi, hoa") la cua tang lop thuong luu thi đen giai đoan nay no khong con bi bo buoc trong pham vi đo nua, ma đa pho bien rong ra ngoai. Chinh vi the nhac tai tu o cac tinh phia Nam, ve noi dung lan hinh thuc, dan da thoat ly khoi nhac truyen thong co goc tu Trung, Bac.
Nhac lai giai đoan nay, trong Hoi ky 50 nam me hat, co đoan:

Can cu theo sach vo thau thap va nhung loi cua nguoi lon tuoi noi lai, va neu toi (Vuong Hong Sen) khong lam thi buoi so khoi cua cai luong, la do su ngau nhien, su tinh co, la do long ai quoc ma nen.
Tac gia giai thich: 

Nguoi mien Nam co cai hay la khi biet dung bao luc cai hai than vao tu, thi ho khong dung bao luc. Ho co đe nen long thuong nuoc, chon giau trong mot be ngoai leu long, choi boi...Ho (nhung tai tu) thuong tu hop vua tap ca cho vui, vua trau gioi nghe thuat...roi moi khi co đam tang, vao luc canh khuya...ho cung hoa đon, tap duot ca cho đung nhip, đe đanh con buon ngu. Sau thanh thoi tuc, moi dip "quan - hon - tang - te" (chu nha) đeu co moi ho cho rom đam.
Khi ay, Đon ca tai tu gom: 

Nhom tai tu đong bang song Cuu Long, nhu: Bau An, Le Tai Khi (Nhac Khi), Nguyen Quan Đai (Ba Đoi), Tran Quang Diem, Tong Huu Đinh, Kinh Lich Quon, Pham Đang Đan...
Nhom tai tu Sai Gon, nhu: Nguyen Lien Phong, Phan Hien Đao, Nguyen Tung Ba...


= Đen loi ca ra bo =

Qua loi nam 1910, ong Tran Van Khai ke:

O My Tho co ban tai tu cua Nguyen Tong Trieu, nguoi Cai Thia, tuc goi Tu Trieu (đon kim), Muoi Ly (thoi tieu), Chin Quan (đon đoc huyen), Bay Vo (đon co), co Hai Nhieu (đon tranh), co Ba Đac (ca si). Phan nhieu tai tu nay đuoc chon đi trinh bay co nhac Viet Nam tai cuoc trien lam o Phap. Khi ve, ho cho biet rang Ban to chuc co cho ho đuoc đon ca tren san khau va đuoc cong chung đen xem đong đao...
Nghe đuoc cach cho "đon ca tren san khau", Thay Ho, chu rap chieu bong Casino, o sau cho My Tho, ben moi ban tai tu Tu Trieu, đen trinh dien moi toi thu tu va thu bay tren san khau, truoc khi chieu bong, đuoc cong chung hoan nghinh nhiet liet.
Trong thoi ky nay, My Tho la đau moi xe lua đi Sai Gon. Khach o cac tinh mien Tay muon đi Sai Gon đeu phai ghe tram My Tho. Trong so khach, co ong Pho Muoi Hai o Vinh Long la nguoi ham mo cam ca. Khi ong nghe co Ba Đac ca bai Tu Đai, nhu bai " Bui Kiem - Nguyet Nga", voi mot giong gan nhu co đoi đap, nhung co khong ra bo. Khi ve lai Vinh Long, ong lien cho nguoi ca đung tren bo van ngua va "ca ra bo". Ca ra bo phat sinh tu đo, loi nam 1915 – 1916.
Cung theo Vuong Hong Sen:

cac đieu ca ra bo va cai luong sau nay đeu chiu anh huong cua cac buoi hat nhan nhung ky bai truong do cac truong trung hoc Taberd, My Tho, truong tinh Soc Trang...Cho nen chung ta khong nen quen on cac nha tien boi, phan đong la cac giao su truong Phap, đa co sang kien diu dat va day cho ta biet mot nghe thuat hat ca khac voi đieu hat boi thoi ay...
Nha van Son Nam con cho biet: 

nam 1917, Luong Khac Ninh, sanh ve hat boi, đa dien thuyet tai hoi khuyen hoc Sai Gon: Nguoi An Nam ta thuo nay van cho nghe hat la nghe ha tien, nen nguoi co hoc thuc mot it thi khong lam...(nay) muon cai luong phai lam sao?...Chuyen noi đay khong kho. Co hoc tro truong Taberd đen luc phat thuong, no ra hat theo Lang Sa (Phap), bo tich nhu Lang Sa. Rat đoi la hat theo ngoai quoc, tre em con lam đuoc, ha huong nguoi An Nam ma hat An Nam khong đuoc sao?...Roi đoan ca nhac kich ben Phap moi nam sau thang đa đen Sai Gon trinh dien, co man co canh phan minh, moi tuong dut tron mot đem. Cong chung nguoi Viet ham mo, thay hop ly, them tranh canh goi Son thuy, đep mat.
Va roi, ngay nam nay (1917), ong Andre Than (Le Van Than) o Sa Đec lap ganh hat xiec, co them it man ca ra bo.


= Hinh thanh cai luong =

Qua nam 1918, cung theo Vuong Hong Sen, nam 1918, bong Tay thang tran ngang (Chien tranh the gioi thu nhat), mung qua, toan quyen Albert Sarraut noi tay cho phep phe tri thuc bay ra mot cuoc hat lay tien dang "mau quoc" va cho phep lap hoi ganh hat đe dan ban xu lang quen viec nuoc, thua dip đo dan trong Nam ben trau gioi nghe đon ca va đua tai tu salon len san khau.... Nhan co hoi ay, ong Nam Tu (Chau Van Tu) o My Tho chuoc ganh cua ong Andre Than roi sam them man canh, y phuc va nho ong Truong Duy Toan soan tuong, đanh dau su ra đoi cua loai hinh nghe thuat cai luong. 
Đen nam 1920, cai ten "cai luong" xuat hien lan đau tien tren ban hieu ganh hat Tan Thinh (1920) voi cau lien đoi:

Cai cach hat ca theo tien bo
Luong truyen tuong tich sanh van minh.
Mac du Vuong Hong Sen đa noi cai luong hinh thanh luc nao cung khong ai biet ro, nhung theo su hieu cua ong thi:

Nam 1915 tro ve truoc, tai mien Nam, tai tu con ca kieu "đoc thoai".
Nam 1916, co ca kieu "đoi thoai" (ca ra bo)
Đem 16 thang 11 nam 1918, tai Rap Hat Tay Sai Gon, co dien tuong Phap – Viet nhut gia (tuc Gia Long tau quoc) đanh dau thoi ky phoi thai cua cai luong.
Sau đem nay, Andre Than truoc va Nam Tu sau, đa đua cai luong len san khau thiet tho. Nam 1922, tuong Trang Tu thu vo va tuong Kim Van Kieu dien tai rap My Tho roi len dien tai rap Cho Lon va rap Modern Sai Gon... luc nay hat cai luong moi thanh hinh that su...

Va dien bien tiep theo cua cai luong đuoc Tu đien bach khoa Viet Nam tom gon nhu sau:

Nhung nam 1920 – 1930 la thoi ki phat trien ruc ro, nhieu ganh hat ra đoi, noi tieng nhat la hai ganh Phuoc Cuong va Tran Đac co dan kich gom ba loai: cac tuong tich cua Trung Quoc, loai xa hoi va loai phong tac (nhu "To vuong đen thac", "Gia tri va danh du").
Trong thoi ky 1930 – 1934, nghe thuat cai luong lan truyen ra ngoai Bac va nhieu nghe si xuat sac xuat hien nhu Nam Phi, Phung Ha, Bay Nhieu, Nam Chau... Thoi ki kinh te khung hoang, nhieu ganh hat tan ra. Dua vao tam ly cua dan chung nga ve ton giao, cac ganh hat đua nhau dien cac tich ve Phat, tien, đi đau la ganh hat Tan Thinh.
Tu 1934, xuat hien phong trao "kiem hiep", đi đau la ganh Nhan Trang va tac gia Mong Van nguoi Bac Lieu. Nhung vo noi tieng: "Chiec la vang", "Bich Lien vuong nu", "Bao Nguyet Nuong". Tu sau Cach mang thang Tam đen nay... Nhieu vo dien moi xuat hien, noi dung phong phu va đa dang.


= Phat trien va hung thinh =
Tai Viet Nam Cong hoa, thap nien 1960 la thoi ky hung thinh nhat cua cai luong mien Nam, lan at ca tan nhac. Cac san khau cai luong đuoc đong khan gia đen xem hang ngay, nen ngay nao cung co dien xuat, nho đo, cac soan gia va nghe si co cuoc song kha sung tuc, va mot so ca si tan nhac phai tim cach chuyen nghe sang hat cai luong đe tim kiem thanh cong nhu Hung Cuong . Rieng tai vung Sai Gon, Cho Lon, Gia Đinh đa co tren 39 rap hat cai luong  va 20 noi luyen co nhac (goi la "lo"), trong đo co nhung "lo" noi tieng nhu cua Ut Trong (tung la truong dan co nhac cua ganh Thanh Minh suot 13 nam, va la nguoi đa huan luyen Thanh Nga tu luc con tho au), Van Vi, Duy Tri, Huynh Ha, Tu Tan, Yen Son, Ba Giao,... Trong nhung giai thuong cua nganh Cai luong thoi đo, noi tieng va uy tin co Giai Thanh Tam, do ong ky gia Thanh Tam (ten that la Tran Tan Quoc) thanh lap, hoat đong tu nam 1958 đen nam 1968, ma nguoi nhan giai đau tien la nu nghe si Thanh Nga . Nhung soan gia tuong noi tieng trong thoi nay co Nam Chau, Đieu Huyen, Ha Trieu, Hoa Phuong, Bay Cao, The Chau, Thieu Linh, Yen Lang, Nguyen Thao, Moc Linh, Yen Binh, Nguyen Phuong, Kien Giang, Thu An, Vien Chau (sang tao hinh thuc tan co giao duyen, tuc la hat cai luong chung voi tan nhac),... Nhung ganh hat cai luong noi tieng thoi nay co đoan Thanh Minh – Thanh Nga, Thong Nhut, Tieng Chuong Vang,... voi nhung nghe si nhu Ut Tra On, Minh To, Huu Phuoc, Van Chung, Thanh Đuoc, Hung Cuong, Hung Minh, Nam Hung, Tan Tai, Dung Thanh Lam, Van Huong, Minh Canh, Minh Phung, Minh Vuong, Thanh Sang, Phuong Quang, He Sa, Diep Lang, Phung Ha, Bay Nam, Ut Bach Lan, Anh Hoa, Ngoc Giau, Thanh Nga, Dieu Hien, Minh Sang, Le Thien, Le Thuy, My Chau, Bach Tuyet, Phuong Lien, Thanh Tong, Thanh Đien, Bao Quoc, Bach Mai, Thanh Nguyet, Thanh Kim Hue, Bao Chung, Thanh Thanh Hoa, Chi Tam, Trong Huu, Giang Chau...
Khi Chien tranh Viet Nam cham dut, cai luong mien Nam hoat đong manh them vai thap nien nua voi cai tien nhu la thoi ky cai luong video vao thap nien 90 cua the ky XX, đen thap nien 2010, moi dan dan sa sut , vi nhieu ly do, trong đo co thieu kich ban hay, thieu rap dien moi va the he lao thanh tan lui. Van co mot so dien đan mang cai luong hoat đong noi bat nhu la cailuongso.com.


Đac điem = Bo cuc =
Khoi su, cac vo cai luong viet ve cac tich xua, nhu Tram Trinh An, Vo Ngu Van Thieu bi ten, Cao Lung vit thiet xa, Nguu Cao tao mo, Thoai Khanh – Chau Tuan... hay con giu mang hoi huong theo kieu hat boi, do cac soan gia lop cai luong đau tien von la soan gia cua san khau hat boi. Sau nay, cac vo ve đe tai xa hoi moi (goi la tuong xa hoi), nhu Toi cua ai, Khuc oan vo luong, Tu đo tuong,... thi hoan toan theo cach bo cuc cua kich noi, nghia la vo kich đuoc phan thanh hoi, man, lop, co mo man, ha man, theo su tien trien cua hanh đong kich. Cang ve sau thi bo cuc cua cac vo cai luong, ke ca cac vo viet ve đe tai xua cung theo kieu bo cuc cua kich noi.


= Đe tai va cot truyen =
Buoi đau, kich ban cai luong lay cot truyen cua cac truyen tho Nom nhu Kim Van Kieu, Luc Van Tien,... hoac cac vo tuong hat boi, hoac phong theo truyen phim va kich ban Phap, nhu Bang huu binh nhung (freres d'arme), Sac giet nguoi (Atlantide), Gia tri va danh du (Le Cid), To vuong đen thac (La dame au camelias)...
Vao thap nien 1930, đa xuat hien nhung vo moi viet ve đe tai xa hoi Viet Nam, nhu: Đoi co Luu, To Anh Nguyet,...
Sau đo, lai co them cac kich ban dua vao cac truyen co An Đo, Ai Cap, La Ma, Nhat Ban, Mong Co... (Nang Xe-đa, Hoa Son than nu,...). The la cai luong co đu loai tuong ta, tuong Tau, tuong Tay... sau co them dang tuong kiem hiep, tuong Ho Quang,... chung to kha nang phong phu, biet đap ung so thich cua nhieu tang lop cong chung.
Su dung nap khong thanh kien cua cai luong co the coi la su lai tap, nhung đay cung la khia canh đac điem co tinh chat chung đoi voi van hoa cua vung đat Nam Bo.


= Ca nhac =
Cac loai hinh san khau nhu hat boi, ho Quang, cai luong đuoc goi la ca kich. La ca kich chu khong phai la nhac kich, vi soan gia khong sang tac nhac ma chi soan loi ca theo cac ban nhac co san, cot sao cho phu hop voi cac dien bien cung sac thai tinh cam cua cau chuyen.
San khau cai luong su dung cai von dan ca nhac co rat phong phu cua Nam Bo. Tren buoc đuong phat trien no đuoc bo sung them mot so bai ban moi (nhu Da co hoai lang cua Cao Van Lau ma sau nay mang ten vong co). No cung gom mot so đieu ca von la nhac Trung Hoa nhung đa Viet Nam hoa.
Ngoai tru ban vong co, duoi đay la mot so bai ban đuoc su dung kha pho bien trong cac tuong cai luong:

Tam nam: Nam xuan, Nam ai, Nam đao (Đao ngu cung)
Khoc hoang thien, Phung hoang, Nang tinh xua, Ngu điem – Bai ta, Suong chieu – Tu Anh, Xang xu liu, Van thien tuong (nhat la lop dung), Ngua o bac, Ngua o nam, Đoan khuc Lam giang, Phi van điep khuc, Vong kim lang, Kim tien ban, Duyen ky ngo, U liu u xang, Trang thu da khuc, Xang xe, Tu đai oan, Luu thuy hanh van...
Cac đieu ly: Ly giao duyen, Ly con sao, Ly tong quan, ly Cai Mon,...
Ngoai ra, khi cac bai hat tay bat đau xuat hien tren san khau cai luong nhu: Pouet Pouet (trong Tieng noi trai tim), Marinella (trong Phu phang), Tango mysterieux (trong Đoa hoa rung)...thi luc bay gio trong mot đoan cai luong xa hoi co hai dan nhac: dan nhac cai luong thi ngoi o trong, con dan nhac jazz thi ngoi o truoc san khau...


Dan nhac Mot đoan cai luong khong chi co cac dien vien dien xuat tren san khau, ma luon luon phai co dan nhac đi kem. Vi the, khi trinh bay ve am nhac trong nghe thuat cai luong, khong the khong noi toi dan nhac cai luong. Dan nhac cai luong co mot vai tro đac biet trong tuong dien, đen noi, khong co dan nhac thi khong the thanh mot tuong dien. Dan nhac trong cai luong khong chi co nhiem vu nang đo, phu hoa cho giong hat, ma con to điem them cho tung giai đieu đe lam noi bat chieu sau tam ly cua nhan vat, tao them kich tinh cho kich ban, gop phan cho su thanh cong cua tuong dien.
Co mot đieu đac biet can chu y la ngay tu buoi đau, luc moi khai sinh, trong nghe thuat cai luong đa co su ton tai song song cua hai dan nhac: dan nhac co va dan nhac tan. Vai tro va su tham gia cua hai dan nhac trong vo dien tuy co khac nhau nhung khong he co su lan at lan nhau, ma luon bo tuc cho nhau. Đo la su phoi hop đoc đao giua net truyen thong va net hien đai trong nen am nhac cai luong.


= Dan nhac co =
Dan nhac co luon giu vai tro chu chot va đuoc cho la linh hon cua tuong cai luong. Dan nhac co cung mang đam net truyen thong va gop phan giu gin ban sac dan toc trong nghe thuat am nhac cai luong. Ve mat cau truc, dan nhac co thuong su dung nhung nhac cu nhu: đan tranh, đan bau, đan kim, đan co, đan ty ba, guitar phim lom, đan sen, song lang va sao truc...


= Dan nhac tan =
Dan nhac tan tuy chi đong vai phu, nhung cung rat tich cuc, đong thoi cung rat đa dang ve nhac cu. Nhu phan tren đa trinh bay, ngay tu luc cai luong đuoc hinh thanh, thi đa co su gop mat cua dan nhac tan, qua trinh phat trien cua dan nhac tan đuoc chia thanh ba giai đoan: giai đoan đau tu nam 1920–1940; tu 1940–1960 va tu 1960–1975. O giai đoan đau, dan nhac tan khong tham gia vo dien ma chi đong vai tro nhu mot tiet muc quang cao, tuc la bieu dien truoc luc tuong cai luong đuoc bat đau; hoac chi đuoc su dung đe "lap vao cho trong" khi chuyen man, chuyen canh... Trong giai đoan nay, cau truc cua dan nhac tan chi co bo hoi (cac loai ken đong) kem voi mot dan trong jazz.
O giai đoan thu hai, khi nghe thuat cai luong dung nap them mot so bai tan nhac, thi dan nhac tan cung bat đau đuoc tham gia vo dien. Nhung su tham gia nay con rat han che, chi đem cho dien vien hat nhung đoan tan nhac. Đen luc nay thi dan nhac tan co them hai cay guitar solo va guitar bass.
O giai đoan thu ba thi dan nhac tan coi nhu co vai tro ngang hang voi dan nhac co trong vo dien. Ngoai chuc nang đem cho tan nhac, dan nhac tan con phu hoa, điem xuyen cho nhung vai dien. Luc nay, dan nhac tan dung nap them cay piano va cay organ.
Ngay nay, dan nhac tan con dung nap them nhieu loai nhac cu hien đai khac, đac biet la cay organ đien tu voi cac chuc nang ngay cang đa dang. Cay Organ đien tu hien đai nay đang "thao tung tren san khau cai luong, qua lam dung, nhieu luc cai hon va chat am nhac truyen thong cua Cai Luong bi sai lech".


= Cach bieu dien =
Dien vien cai luong dien xuat nhu kich noi, chi khac la dien vien ca chu khong noi, cu chi đieu bo phu hop theo loi ca, chu khong cuong đieu nhu hat boi, Vuong Hong Sen cho rang hat boi tuong trung nhieu qua va la loi lon tieng qua, trai lai cai luong ca ri ra cho them mui... Sau nay (khoang nhung nam 60), cai luong co pha them nhung canh mua, đu bay, dien vo... cot chi đe them sinh đong...


= Trang phuc, boi canh =
 
Trong cac vo dien ve tuong tich xua hay lay cot truyen o nuoc ngoai thi y phuc cua dien vien va tranh canh tren san khau cung đuoc chon lua sao goi đuoc boi canh noi xay ra cau chuyen, nhung cung chi moi co tinh uoc le chu chua đung voi hien thuc. Trong cac vo ve đe tai xa hoi, dien vien an mac nhu nhan vat ngoai đoi.


Ghi cong So khoi nen ke cong ong Tong Huu Đinh (tuc Pho Muoi Hai).
Ke đo, nguoi co cong gay dung va đua len san khau la ong Andre Than. 
Ben canh đo con co vai nguoi gop suc nhu: Kinh-lich Quon (hay Huon), Pham Đang Đang...
Ngoai ra con phai ke đen cong cua nhung bau ganh, soan gia, nhac si va cac đao kep tai danh thuoc the he đau, nhu: Tu Su (ganh Đong Bao Nam), Hai Cu (ganh Nam Đong Ban), Tran Ngoc Vien (ganh Nu Đong Ban), Truong Duy Toan, Ba Đai, Hai Tri, Nhac khi, Nam Trieu, Sau Lau (Cao Van Lau), Nguyen Tri Khuong, Tran Van Chieu (tu Bay Trieu), Ba Đac, Bay Lung, Ba Niem, Hai Nhieu, Hai Cuc, Nam Phi, Ngoc Xung, Ngoc Suong, Phung Ha, Tu Sang,Hai Gioi, Nam No, Tran Huu Trang, Tu Choi, Nam Chau, Ba Van, Bay Nam,... Tat ca đa gop phan hinh thanh va phat trien loai hinh nghe thuat cai luong.
Cung nen noi them, tu sau Hiep đinh Geneve (1954), cai luong cang co co hoi phat trien manh me, tro thanh mot loai hinh nghe thuat, mot bo mon san khau co kha nang thu hut đong đao khan thinh gia. Va do sang kien cua ong Tran Tan Quoc, nha bao ky cuu, Giai Thanh Tam đuoc thanh lap nam 1958 va lien tiep moi nam ke sau đeu co phat huy chuong va khen thuong cho nhung nam nu nghe si tre co trien vong nhat trong nam.
Cac nghe si cai luong noi tieng: Phung Ha, Ut Tra On, Minh Vuong, Nam Chau, My Chau, Thoai Mieu, Ngoc Giau, Ut Bach Lan, Bach Tuyet, Thanh Sang, Phuong Quang, Diep Lang, Le Thuy, Phuong Lien, Hong Nga, Kim Ngoc, Bay Nam, Minh Phung, Dieu Hien, Ngoc Huong, Kim Anh, Dung Thanh Lam, Hung Cuong, Thanh Huong, Thanh Tu, Thanh Kim Hue, Thanh Nga, Minh Canh, Trong Huu, Thanh Đien, Thanh Tuan, Thanh Tong, Thanh Thanh Hoa, Tan Tai, Huu Phuoc, Nam Phi, Ba Van, Tam Danh, Chau Thanh, Linh Tam, Vu Linh, Khanh Linh, Kim Tu Long, Chieu Hung, Chieu Linh, Vu Luan, Kim Tieu Long, Thanh Hai, Thanh The, Bach Mai, Thanh Hang, Thanh Ngan, Thoai My, Phuong Hang, Thanh Thanh Tam, Phuong Hong Thuy, Tai Linh, Phuong Mai, Huong Lan, Le Tu, Que Tran, Trong Phuc, Vo Minh Lam, Hoang Nhat...
Nghe si Cai Luong Bac: NSND Ai Lien, Tieu Lang, NSUT Kim Xuan, NSND Manh Tuong, Tuan Suu – Bich Đuoc, Thanh Thanh Hien, Le Thanh, Thuy Lien, Thu Ha, Tra My, Hoang Tung, Ho Điep, Trieu Trung Kien, NSND Si Tien,...
Nhung cap đoi noi tieng tren san khau: Thanh Sang – Thanh Nga; Bach Tuyet – Hung Cuong; Le Thuy – Minh Phung; Minh Vuong – Le Thuy; My Chau – Minh Phung; My Chau – Minh Canh; Thanh Sang – Bach Tuyet; Tan Tai – Bach Tuyet; Thanh Tuan – Thanh Kim Hue; Chau Thanh – Phuong Hang; Chau Thanh – Cam Tien; Vu Linh – Tai Linh, Vu Linh – Thanh Thanh Tam, Kim Tu Long – Ngoc Huyen, Manh Quynh – Phi Nhung..
Cac soan gia cai luong noi tieng: Vien Chau, Loan Thao, Ha Trieu, Hoa Phuong, Quy Sac, Yen Lang, Thach Tuyen, Nam Chau, Tran Ha, Tran Huu Trang, Yen Ba, Kien Giang, The Chau,...
Cac danh cam tai hoa: Van Vi, Bay Ba, Nam Co, Nam Vinh, Hai Thom, Ngoc Sau, Chin Trich, Hai Khue, Thanh Kim, Hoang An, Tran Xuan Nga, Tu Huyen, Van Gioi,...
Ngay 28 thang 9 nam 2020, Google Doodle đa vinh danh nghe thuat cai luong.


Mot so vo cai luong Cac đoan cai luong chuyen nghiep Nghe thuat san khau Cai luong co 19 đon vi phan bo chu yeu o cac tinh Đong bang Bac Bo va Nam Bo gom:

Nha hat Cai luong Viet Nam
Nha hat Cai luong Ha Noi;
Nha hat Cai luong Tran Huu Trang
Nha hat Nghe thuat truyen thong tinh Đong Nai
Đoan Cai luong Hai Phong
Đoan Cai luong Huong Tram tinh Ca Mau
Đoan Cai luong Tay Đo thuoc Nha hat Tay Đo tinh Can Tho
Đoan nghe thuat Cai luong Long An
Đoan van cong Đong Thap
Đoan nghe thuat Cai luong Ben Tre
Đoan Cai luong Anh Hong tinh Tra Vinh
Đoan Cai luong nhan dan Kien Giang
Đoan Cai luong Cao Van Lau tinh Bac Lieu
Đoan Cai luong An Giang
Đoan nghe thuat Cai luong Tay Ninh.
04 Đoan Cai luong phia Bac đa sap nhap vao Nha hat nghe thuat tinh gom

Đoan Cai luong Quang Ninh
Đoan Cai luong Thai Binh
Đoan Cai luong Nam Đinh
Đoan Cai luong Thanh Hoa


Phim ve cai luong Phim truyen hinh: Mat buom (2012)
Phim đien anh: Gao cho nuoc song (2018)
Phim đien anh: Song lang (2018)
Phim đien anh: Sang đen (2024)


Xem them Chu thich Lien ket ngoai Cai luong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Cai luong...bai cua Gs. Tran Van Khe.
Cai luong: Con khung hoang đen bao gio? tren bao The thao Van hoa cuoi tuan: bai mot so 47 nam 2009 Luu tru ngay 4 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine, bai 2 so 48 nam 2009 Luu tru ngay 5 thang 12 nam 2009 tai Wayback Machine, bai 3 so 49 nam 2009
Nguon goc ra đoi nghe thuat cai luong. Luu tru ngay 13 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Chim noi cai luong Luu tru ngay 15 thang 10 nam 2008 tai Wayback Machine
Nhung tu lieu ve cai luong. Luu tru ngay 13 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Vuong Hong Sen, Hoi ky 50 nam me hat (Trich): Đoc truyen do Tuyet Nga phu trach [Nguon: Radio VNCP]: Phan 1 Luu tru ngay 1 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine, Phan 2 Luu tru ngay 2 thang 6 nam 2013 tai Wayback Machine