Ho Baikal (phien am tieng Viet: Ho Bai-can; tieng Nga: озеро Байкал, chuyen tu: Ozero Baykal, IPA: [ˈozʲɪrə bɐjˈkal]; tieng Buryat Nga: Байгал нуур, tieng Mong Co: Байгал нуур, Baygal nuur, nghia la "ho tu nhien"; tieng Kyrgyz: Байкол) la ho đut gay luc đia o Nga, thuoc phia nam Siberi, giua tinh Irkutsk o phia tay bac va Cong hoa Buryatia o phia đong nam.
Đay la ho nuoc ngot co luong nuoc lon nhat the gioi, chiem khoang 22-23% tong luong nuoc ngot khong bi đong bang quanh nam tren be mat the gioi. Voi 23.615,39 km3 (5.670 mi khoi) nuoc ngot, no nhieu hon ca nam ho nuoc cua Ngu Đai Ho cong lai. Đo sau toi đa cua ho la 1.642 m (5.387 ft), nen Baikal chinh la ho sau nhat the gioi đuoc coi la mot trong so nhung ho trong nhat va cung la ho lau đoi nhat the gioi. khi no hinh thanh cach đay 25-30 trieu nam truoc. Xet ve dien tich be mat, đay la ho nuoc lon thu bay tren the gioi.
Tuong tu nhu ho Tanganyika, ho Baikal đuoc hinh thanh tu mot thung lung tach gian co co hinh luoi liem dai voi dien tich be mat 31.722 km2 (12.248 dam vuong Anh), nho hon so voi ho Superior hay ho Victoria. Baikal la nha cua hang ngan loai đong thuc vat, nhieu trong so đo khong the tim thay o noi nao khac tren the gioi. Chinh vi vay, ho Baikal đa đuoc UNESCO cong nhan la Di san the gioi vao nam 1996. Khu vuc phia đong bo ho la noi sinh song cua cac bo lac nguoi Buryat, ho chan nuoi de, lac đa, bo va cuu, trong mot moi truong khac nghiet khi nhiet đo trung binh toi thieu vao mua đong la −19 °C (−2 °F) va toi đa trong mua he chi la 14 °C (57 °F).
Khu vuc phia đong cua ho Baikal đuoc goi la Ngoai Baikal va khu vuc quanh ho đoi khi đuoc goi đon gian la Baikalia.


Lich su Khu vuc Baikal, đoi khi đuoc goi la Baikalia, đa co mot lich su lau dai ve su đinh cu cua con nguoi. Mot bo lac đc biet đen som nhat trong khu vuc la nguoi Kurykan.
Nam trong lanh tho cu phia bac cua nguoi Hung No, đay la mot trong nhung noi dien ra Chien tranh Han-Hung No, noi quan đoi cua nha Han truy đuoi va đanh bai luc luong Hung No tu the ky thu 2 truoc Cong nguyen. Ho đa ghi lai rang, ho nuoc la mot "bien lon" va goi no la "Bac Hai" (北海), mot trong Tu Hai cua Trung Quoc co đai. Bo lac nguoi Kurykan nguon goc tu Siberi đinh cu tai đay vao the ky thu 6 đat cho no mot cai ten dich ra co nghia la "nhieu nuoc". Sau nay no đuoc nhung nguoi Buryat goi la "Ho tu nhien" (Baygal nuur) va "Ho giau co" (Bay gol) boi nhung nguoi Yakut. Rat it nhung nguoi chau Au biet ve ho nuoc nay cho đen the ky thu 17, khi lanh tho cua Nga mo rong đen đay. Nha tham hiem nguoi Nga đau tien đen đay la Kurbat Ivanov vao nam 1643.
Su banh truong cua Sa quoc Nga vao khu vuc cua nguoi Buryat nam quanh ho Baikal tu 1628–58 nhu la mot phan cua Cuoc chinh phat cua nguoi Nga o Siberia. Quan đoi Nga theo dong song Angara nguoc tu Yeniseysk (thanh lap nam 1619) va sau đo di chuyen ve phia nam tu song Lena. Nguoi Nga lan đau tien nghe noi ve lanh tho cua nhung nguoi Buryat vao nam 1609 tai Tomsk. Theo truyen dan gian lien quan sau thuc te khoang mot the ky thi vao nam 1623, Demid Pyanda, nguoi co the la nguoi Nga đau tien đen Lena khi đi tu thuong luu Lena đen Angara va đen Yeniseysk.
Vikhor Savin (1624) va Maksim Perfilyev (1626 va 1627–28) đa kham pha vung đat cua nguoi Tungus o ha luu Angara. O phia tay, Krasnoyarsk tren thuong luu song Yenisei đuoc thanh lap vao nam 1627.  Mot so cuoc tham hiem khong co tai lieu đuoc kham pha ve phia đong tu Krasnoyarsk. Nam 1628, Pyotr Beketov lan đau tien bat mot nhom nguoi Buryat nop cac cong pham (Yasak) tai đia điem ma sau nay la Bratsk. Nam 1629, Yakov Khripunov len đuong tu Tomsk đe tim kiem mot mo bac đuoc đon đai. Nguoi cua ong som bat đau cuop boc ca nguoi Nga va nguoi ban đia. Ho co them mot nhom bao loan khac tu Krasnoyarsk tham gia cung, nhung đa roi khoi vung đat cua nguoi Buryat khi thieu luong thuc. Đieu nay gay kho khan cho nhung nguoi Nga khac khi vao khu vuc nay. Nam 1631, Maksim Perfilyev xay dung mot phao đai go (Ostrog) tai Bratsk. Đen nam 1634, Bratsk đa bi pha huy va quan đon tru tai đay đeu bi giet. Bratsk phuc hoi bang mot cuoc vien chinh chinh phat duoi thoi Radukovskii mot nam sau đo. Nam 1638, no tiep tuc bi bao vay nhung khong thanh cong.
Nam 1638, Perfilyev đa đi tu Angara qua Ilim đen song Lena va đi xuoi dong cho đen tan Olyokminsk. Tro ve, ong đa đi thuyen tren song Vitim vao khu vuc phia đong ho Baikal (1640), noi ong nghe bao cao ve mot đat nuoc Amur. Nam 1641, Verkholensk đuoc thanh lap tai thuong luu song Lena. Nam 1643, Kurbat Ivanov đa đi nguoc dong Lena xa hon nua ve phia thuong nguon, va ong tro thanh nguoi Nga đau tien nhin thay ho Baikal va đao Olkhon. Mot nua nhom cua ong van o lai ho, đen Thuong Angara o phia bac, va tru đong tren song Barguzin o phia đong bac.
Nam 1644, Ivan Pokhabov đi tu song Angara đen Baikal, co le tro thanh nguoi Nga đau tien su dung tuyen đuong nay, vi đay la con đuong vo cung hiem tro khi co rat nhieu thac ghenh. Ong bang qua ho va kham pha ha luu song Selenge. Khoang nam 1647, ong lap lai chuyen đi mot lan nua, co nguoi huong dan va đen tham mot 'Tsetsen Khan' gan Ulaabaatar. Nam 1648, Ivan Galkin xay dung mot phao đai go tren song Barguzin ma đa tro thanh mot trung tam tu đo mo rong ve phia đong. Nam 1652, Vasily Kolesnikov đa bao cao rang co the đen Amur bang cach theo song Selenga, Uda va Khilok đen cac đia điem ma sau nay la Chita va Nerchinsk. Nam 1653, Pyotr Beketov đi theo tuyen đuong ma Kolesnikov su dung đe đen ho Irgen phia tay Chita, va mua đong nam đo, mot nguoi cua ong co ten la Urasov đa thanh lap Nerchinsk. Nerchinsk đa bi pha huy boi nguoi Tungus đia phuong, nhung đuoc khoi phuc vao nam 1658.
Đuong sat xuyen Sibir đuoc xay dung giua nam 1896 đen 1902 bang qua khu vuc nay thong qua đuong sat Circum-Baikal o cuoi tay nam ho Baikal can phai su dung 200 cay cau va 33 đuong ham. Cho đen khi hoan thanh, mot chuyen pha đa van chuyen cac toa tau bang qua ho tu cang Baikal đen Mysovaya trong mot so nam. Khi đuong sat đuoc xay dung, mot đoan tham hiem thuy van lon do F.K. Drizhenko lanh đao đa ve ban đo đuong vien chi tiet đau tien cua ho.
Ho Baikal tro thanh mot chien truong nho giua Quan đoan Tiep Khac va Hong Quan Lien Xo vao nam 1918. Vao nhung thoi điem ho bi đong bang, co the đi bo qua ho mac du nguy co bi bong lanh va ha than nhiet co the gay chet nguoi boi nhung con gio lon va lanh thoi qua ma khong bi can tro tren nhung dai bang phang. Vao mua đong nam 1920, luc luong Bach Ve rut lui khi bang qua ho Baikal đong bang. Gio tren mat ho khi ay rat lanh khien nhieu nguoi chet va bi đong bang tai cho cho đen khi tan bang vao mua xuan. Bat đau tu nam 1956, đap Irkutsk tren song Angara đuoc xay dung khien muc nuoc trong ho nang len cao đa nang muc nuoc ho len 1,4 m (4,6 ft).


Đia ly va thuy van Ho Baikal nam trong mot thung lung tach gian đuoc hinh thanh boi Đoi tach gian Baikal, noi vo Trai Đat dan tach ra. Voi chieu dai 636 km (395 mi) va chieu rong 79 km (49 mi) va dien tich 31.722 km2 (12.248 dam vuong Anh), ho Baikal co dien tich be mat lon hon bat ky ho nuoc ngot nao khac tai chau A va la ho sau lon nhat the gioi voi đo sau 1.642 m (5.387 ft) duoi muc nuoc bien. Phan đay cua ho sau 1.186,5 m (3.893 ft) duoi muc nuoc bien, song ben duoi đo la 7 km (4,3 mi) tram tich, vi the điem đay cua đut gay sau 8–11 km (5,0–6,8 mi) duoi mat đat xung quanh: va la đut gay tren luc đia sau nhat tren Trai Đat. Theo quan điem đia chat, đut gay nay van con tre va đang hoat đong, no mo rong khoang 2 cm moi nam. Đot đut gay nay cung co hoat đong đong đat, ngoai ra cung co cac suoi nuoc nong trong khu vuc quanh ho. Ho Baikal đuoc phan thanh ba bon hay be: Bac, Trung va Nam, voi đo sau tuong ung la 900 m (3.000 ft), 1.600 m (5.200 ft), va 1.400 m (4.600 ft). Bon Bac va Trung tach biet nhau qua day Academician trong khi khu vuc quanh đong bang Selenga va vung yen ngua Buguldeika tach biet bon Trung va Nam. Ho thoat nuoc qua song Angara, mot chi luu cua song Enisei. Đia hinh đang chu y tai ho Baikal la Mui Ryty nam tren bo tay bac.
Ho Baikal uoc tinh co tuoi đoi tu 25-30 trieu nam truoc khien no tro thanh ho nuoc lau đoi nhat the gioi.
Bao quanh ho nuoc la nhung day nui. Phia bac la Day nui Baikal, đong bac la day Barguzin, rung Taiga bao quanh va ho đuoc bao ve boi rat nhieu cac vuon quoc gia, khu bao ton thien nhien. Trong ho nuoc la 27 hon đao lon nho khac nhau, lon nhat trong so đo la đao Olkhon dai 72 km (45 mi) la đao ho lon thu ba the gioi. Ho nuoc đuoc nuoi duong boi 330 con song lon nho. Nhung dong chinh chay truc tiep vao Baikal la song Selenga, Barguzin, Thuong Angara, Turka, Sarma va Snezhnaya. Song Angara la cua thoat nuoc duy nhat cua ho Baikal.
Ho đuoc bao quanh boi nhung ngon nui; Day nui Baikal o bo phia bac, day Barguzin o bo đong bac va cac canh rung taiga đuoc bao ve nhu mot cong vien quoc gia. Ho co 27 hon đao; lon nhat la ho Olkhon, dai 72 km (45 dam) va la hon đao tren ho lon thu ba the gioi. Ho đuoc 330 dong song chay vao. Nhung con song chinh chay truc tiep vao ho Baikal la Selenga, Barguzin, Upper Angara, Turka, Sarma va Snezhnaya. No đuoc dan luu thong qua mot loi thoat duy nhat, Angara.


= Đac điem cua nuoc =

Baikal la mot trong nhung ho nuoc trong nhat the gioi. Vao mua đong, o nhung khu vuc mo, đo trong cua no co the thay đuoc đo sau tu 30–40 m (100–130 ft) nhung trong suot mua he, thuong la chi o muc tu 5–8 met (15–25 ft). Ho Baikal rat giau Oxy, ngay ca o nhung khu vuc nuoc sau, tach ra khoi nhung khoi phan tang nuoc ro ret nhu tai Ho Tanganyika va Bien Đen.
O ho Baikal, nhiet đo nuoc thay đoi đang ke tuy thuoc vao vi tri, đo sau va thoi gian trong nam. Trong mua đong va mua xuan, be mat đong bang trong khoang tu 4-5 thang, bat đau tu thang 1 cho đen đau thang 5-6 (cham nhat o phia bac) khi mat ho phu đay bang. Trung binh, lop bang co đo day tu 0,5–1,4 m (1,6–4,6 ft) nhung tai mot so go bang noi co the len đen 2 m (6,6 ft). Trong giai đoan nay, nhiet đo tang cham theo đo sau cua ho, lanh nhat gan be mat bang bao phu cho đen đo sau tu 200–250 m (660–820 ft) voi nhiet đo 3,5–3,8 °C (38,3–38,8 °F). Sau khi lop bang nut ra, be mat ho đuoc lam am dan len boi Mat troi tu thang 5-6 cho đen đo sau 300 m (980 ft) nhung nhiet đo cung chi dao đong quanh 4 °C (39 °F) boi su hoa tron nuoc. Mat troi tiep tuc lam nong be mat nuoc va đat cuc đai vao thang 8 khi nuoc trong ho đat 16 °C (61 °F) tai khu vuc nuoc mo, 20–24 °C (68–75 °F) tai bai can va phia nam ho. Trong thoi gian nay, mo hinh đuoc đao nguoc so voi mua đong va mua xuan, khi nhiet đo nuoc ti le nghich voi đo sau. Khi mua thu bat đau, nhiet đo be mat lai giam xuong o quanh nguong 4 °C (39 °F) cho đen duoi 300 m (980 ft) vao thang 10 thang 11. O nhung noi co đo sau tu 300 met tro len, nhiet đo on đinh tu 3,1–3,4 °C (37,6–38,1 °F).
Nhiet đo trung binh cua be mat ho đa tang gan 1,5 °C (2,7 °F) trong 50 nam qua khien thoi gian bang bao phu ho cung ngan lai. Tai mot so đia điem co nhung mieng phun thuy nhiet la noi co dong nuoc đat đen 50 °C (122 °F). Chung chu yeu nam o vung nuoc sau, nhung tai ho Baikal thi mot so vung nuoc tuong đoi nong cung tim thay. Chung rat it anh huong đen nhiet đo cua ho vi khoi luong khong lo cua ho Baikal.
Hien tuong mua bao tren ho kha pho bien, đac biet la trong mua he va mua thu, va co the hinh thanh nhung con song trong ho cao đen 4,5 m (15 ft).


Đong thuc vat Ho Baikal co su đa dang sinh hoc cao la noi co hon 1.000 loai thuc vat va 2.500 loai đong vat, nhung tren thuc te con so nay con cao hon đang ke. Hon 80% loai đong vat tai đay la loai đac huu.


= Thuc vat =
Khu vuc quanh ho la noi co nhieu loai hoa. Trong đo loai Ke đam chau Au đuoc tim thay o gioi han phia đong cua ho. Hau het, thuc vat thuy sinh co mach hau het khong co, ngoai tru o mot so vinh can doc theo bo ho Baikal. Hon 85 loai thuy sinh chim đuoc ghi nhan la co mat tai đay gom cac Chi Rong đuoi cho, Co đuoi cho, Rong mai cheo, Co Hoa thao. Cac loai xam lan nhu Elodea canadensis đa đuoc đua đen ho vao nhung nam 1950. Thay vi thuc vat co mach, he thuc vat thuy sinh thuong bi chi phoi boi mot so loai tao luc, đang chu y nhat la Draparnaldioides, Tetraspora va Ulothrix tai nhung khu vuc nuoc nong duoi 20 m (65 ft), mac du mot so loai  Aegagrophila, Cladophora va Draparnaldioides cung co the đuoc tim thay tai khu vuc co đo sau hon 30 m (100 ft). Ngoai tru loai Ulothrix thi tat ca cac loai khac đeu la loai tao đac huu. Co hon 400 loai tao cat, sinh vat đay va sinh vat phu du đuoc tim thay trong ho, mot nua trong so chung la loai đac huu cua ho Baikal, tuy nhien khong co su chac chan ve phan loai nhom cua cac loai nay.


= Đong vat =

Noi tieng nhat va đuoc tim thay trong khap vung ho la loai Hai cau Baikal. Đay la mot trong ba quan the hai cau song hoan toan trong khu vuc nuoc ngot tren the gioi, hai phan loai con lai cua Hai cau đeo vong tai Bac Au. Chung đuoc cho đa di chuyen đen đay tu Bac Bang Duong hon 800.000 nam truoc, nhung chu hai cau nho da tron nay đa tro thanh bieu tuong cua vung di san thien nhien Baikal dieu ky. Su o nhiem va nan san bat boi nhung nguoi Buryat đa lam giam phan lon so luong loai nay. Hien chi con khoang 60.000 con đang sinh song trong ho, giam hon 100.000 con so voi vai nam truoc. Hai cau Baikal hay an nau nen rat kho quan sat. Du khach đen đay thuong chon cach đen tham vuon nuoi o Irkutsk hoac Listvyanka.
Mot so loai đong vat co vu khac song o quanh ho con co Gau nau A Au, Soi A Au, Cao đo, Chon zibelin, Chon ecmin, Nai sung tam A-Au, Nai Altai, Tuan loc, Hoang Siberia, Huou xa Siberia, Lon rung, Soc đo, Marmota, Soc chuot Siberia, Chuot Lemming, Tho nui. Cho đen So ky Trung Co, loai Bo bison chau Au co mat o phan cuc đong cua ho nhung cho đen ngay nay, chung đa hoan toan bien mat.
Ho Baikal co 236 loai chim, trong đo co 29 loai la loai chim song o mat nuoc. Mac du đuoc đat ten theo ho, ca hai loai mong ket Baikal va chich choe bui ram Baikal đeu pho bien o Đong A.
Đay cung la co duoi 65 loai ca ban đia nhung hon mot nua trong so chung la loai đac huu. Mot so loai khong đuoc tim thay o bat cu noi nao khac tren the gioi nhu Ca bong nuoc sau, Ca mo Baikal, Ca bong đau to. Chung la nhung loai thuoc Ho Ca bong bien co chieu dai duoi 20 cm (8 in). Đac biet la hai phan loai cua Ca mo Baikal thuong song o vung nuoc sau tu 100–500 m (330–1.640 ft) nhung lai co the tim thay o khu vuc nuoc nong hoac sau hon nhieu so voi tang nuoc thuong thay chung. Chung la loai ca nuoc ngot song sau nhat the gioi khi xuat hien gan đay ho Baikal. Chung la nguon thuc an chinh cua loai Hai cau Baikal va đai dien cho sinh khoi ca lon nhat trong ho.
Loai ban đia quan trong nhat đoi voi nhung ngu dan la Ca hoi Omul, mot loai Ca hoi trang đac huu. No đuoc đanh bat sau đo đem xong khoi va ban o cac cho quanh ho. Mot loai đac huu khac la Ca hoi trang Baikal, hai phan loai cua Ca hoi Thyman, Ca tam Baikal va đeu la nhung loai quan trong co gia tri thuong mai cua luu vuc ho Baikal.
Ho Baikal chua he đong vat khong xuong song đac huu gom đong vat phu du, 350 loai va phan loai đong vat giap xac mem thuoc Amphipoda, Ostracoda (phan lon đeu la loai đac huu), 150 loai Oc nuoc ngot (trong đo co 117 loai đac huu), 200 loai Giun đot (160 loai đac huu), 18 loai bot bien (14 loai đac huu).


Nghien cuu Mot so to chuc đang thuc hien cac du an nghien cuu tu nhien tren ho Baikal. Hau het trong so ho la chinh phu hoac lien ket voi cac to chuc chinh phu. Trung tam nghien cuu Baikalian la mot to chuc nghien cuu đoc lap thuc hien cac du an nghien cuu ve moi truong, giao duc va nghien cuu tai ho Baikal.
Vao thang 7 nam 2008, Nga đa gui hai tau lan nho Mir-1 va Mir-2 xuong đo cao 1.592 m (5.223 ft) xuong đay ho Baikal đe tien hanh cac thu nghiem đia chat va sinh hoc tren he sinh thai đoc đao cua minh. Mac du ban đau đuoc bao cao la thanh cong, ho đa khong lap ky luc the gioi ve lan lan sau nhat nuoc ngot, đat đo sau chi 1.580 m (5.180 ft). Ky luc đo hien đang đuoc Anatoly Sagalevich nam giu, o đo cao 1.637 m (5.371 ft) (cung o ho Baikal tren tau chim cua Song Ngu vao nam 1990). Nha khoa hoc Nga va chinh tri gia lien bang Artur Chilingarov, nguoi lanh đao phai bo, đa tham gia vao cuoc lan Mir cung nhu nha lanh đao Nga Vladimir Putin.
Tu nam 1993, nghien cuu ve neutrino đa đuoc thuc hien tai Kinh thien van neutrino duoi ho Baikal (BDUNT). Kinh thien van Baikal Neutrino NT-200 đang đuoc trien khai o ho Baikal, cach bo 3,6 km (2,2 mi) o đo sau 1,1 km (0,68 mi). No bao gom 192 mo-đun quang.


Kinh te Ho Baikal đuoc menh danh la "Hon ngoc cua Siberia" va "Galapagos cua Nga" đa thu hut cac nha đau tu du lich khi doanh thu nang luong gay ra su bung no kinh te. Grand Baikal cua Viktor Grigorov tai Irkutsk la mot trong nhung nha đau tu, nguoi đa len ke hoach xay dung ba khach san, tao ra 570 viec lam. Nam 2007, chinh phu Nga tuyen bo vung Baikal la đac khu kinh te. Mot khu nghi mat noi tieng o Listvyanka la nha lich su bay tang co ten la Khach san Mayak.  O phia bac cua ho, mot to chuc phi chinh phu cua Đuc co ten Baikalplan đa hop tac xay dung voi Chinh phu Nga Đuong mon kham pha bo ho Frolikha, mot con đuong dai 100 km (62 mi) la vi du cho su phat trien ben vung trong khu vuc. Baikal cung đuoc UNESCO cong nhan la Di san the gioi vao nam 1996. Rosatom cung đa len ke hoach xay dung mot phong thi nghiem gan Baikal, ket hop voi mot nha may Uranium tri gia 2,5 ty đola đem đen 2.000 viec lam tai thanh pho Angarsk.
Ho Baikal la mot điem đen pho bien cua khach du lich tu khap noi tren the gioi. Theo Co quan Thong ke Lien bang Nga, thi nam 2013 đa co 79.179 khach du lich nuoc ngoai đen tham Irkutsk va ho Baikal. Con so nay vao nam 2014 đa tang len 146.937 khach. Nhung noi pho bien nhat đe du khach tan huong canh quan tuyet đep cua ho la tai Listvyanka, đao Olkhon, mui Kotelnikovsky, Baykalskiy Priboi, khu nghi mat Khakusy va lang Turka. Tuy co so ha tang chua phat trien nhung no ngay cang tro thanh mot đia điem thu hut khach du lich nho vao chat luong dich vu cung su thoai mai khi ngam nhin canh sac tu nhien va đi bo đuong dai.
Con đuong tren bang đen đao Olkhon la con đuong tren bang đuoc phep duy nhat tren ho Baikal. No đuoc chuan bi boi cac chuyen gia hang nam va mo cua khi đieu kien thoi tiet cho phep. Nam 2015, con đuong tren bang nay mo tu ngay 17 thang 2 đen ngay 23 thang 3. Đo day cua bang tren đuong khoang 60 cm (24 in), suc chiu toi đa la 10 tan mo tu 9 - 18 gio. Con đuong nay dai 12 km (7,5 dam) bat đau tu lang Kurkut ben ho, đen Irkutskaya Guba tren đao Olkhon.


Du lich sinh thai Baikal co mot so hoat đong du lich khac nhau, tuy theo mua. Noi chung, Baikal co hai mua du lich hang đau. Mua đau tien la mua đong, thuong bat đau vao giua thang 1 va keo dai đen giua thang 4. Trong mua nay, đo day cua lop bang tren ho tang len toi 140 cm, cho phep lai xe an toan tren lop bang (tru cac phuong tien hang nang, nhu xe buyt du lich). Đieu nay cho phep du khach nhin cua bang đuoc hinh thanh tai cac bo đa cua đao Olkhon, bao gom Mui Hoboy, đa Three Brothers va cac hang đong o phia Bac Khuzhir. Du khach cung co the đi vao cac hon đao nho nhu Đao Ogoy va Zamogoy.
Ban than bang co đo trong suot o đo day mot met, co cac kieu ke ho va am thanh khac nhau. Đo la ly do tai sao mua nay la pho bien đe đi bo đuong dai, đi bo tren bang, truot bang va đi xe đap. Mot tuyen đuong bang quanh Olkhon la khoang 200 km. Mot so khach du lich co the phat hien hai cau Baikal doc theo tuyen đuong. Cac doanh nhan đia phuong cung cap cho nghi qua đem bang leu tron Yurt tren bang. Cung trong mua nay thu hut khach đi cau ca tren bang. Hoat đong nay pho bien nhat o phia Buryatia cua Baikal (Ust-Barguzin). Nhung nguoi khong phai la ngu dan co the thu đac san ca tuoi o ho Baikal trong cac cho đia phuong o cac ngoi lang lan can (Listvyanka, Ust-Barguzin).
Mua bang ket thuc vao giua thang Tu. Do nhiet đo ngay cang tang, bang bat đau tan va tro nen mong va de vo, đac biet la o nhung noi co dong chay duoi bang manh. Xe co va nguoi neu đi qua ho co the sup duoi lop bang. Đieu nay dan đen nhieu thuong vong hang nam.

Mua du lich thu hai la mua he, cho phep khach du lich kham pha thien nhien Baikal nhieu hon. Nhung con đuong mon đi bo tro nen mo, nhieu trong so chung bang qua hai day nui: day nui Baikal o phia tay va day Barguzin o phia đong cua Baikal. Con đuong mon pho bien nhat bat đau o Listvyanka va đi doc theo bo bien Baikal đen Bolshoye Goloustnoye. Tong chieu dai cua tuyen đuong la 55 km, nhung phan lon khach du lich thuong chi đi bo qua mot phan cua no - mot đoan dai 25 km đen Bolshie Koty. No co muc đo kho thap hon va co the an toan cho nhung nguoi khong co ky nang va thiet bi đac biet.
Cac tau du lich nho hoat đong trong khu vuc, giup du khach co co hoi xem chim choc va cac đong vat khac (đac biet la hai cau Baikal) cung nhu cau ca. Nuoc trong ho rat lanh o hau het cac noi (khong vuot qua 10 °C trong ca nam), nhung o mot so vinh nhu Chivirkuy, du khach co the thoai mai khi boi.
Ngoi lang đong dan nhat cua Olkhon Khuzhir la mot điem đen du lich sinh thai. Baikal luon đuoc ua chuong o Nga va cac nuoc thuoc Cong đong cac Quoc gia Đoc lap, nhung trong vai nam qua Baikal đa chung kien ​​mot luong du khach đen tu Trung Quoc va Chau Au.


Van đe moi truong = Nha may san xuat giay va bot giay Baykalsk =

Nha may san xuat giay va bot giay Baykalsk đuoc xay dung vao nam 1966 nam truc tiep ben bo ho Baikal. No su dung Clo đe tay trang va chat thai đo truc tiep vao ho. Quyet đinh xay dung nha may tren ho Baikal đa dan đen su phan đoi manh me tu cac nha khoa hoc Lien Xo. Theo ho, nuoc sieu tinh khiet cua ho la mot nguon tai nguyen quan trong va nen đuoc su dung cho san xuat hoa chat sang tao, vi du nhu san xuat soi tong hop viscose chat luong cao cho nganh hang khong va vu tru. Cac nha khoa hoc Lien Xo cam thay rang viec thay đoi chat luong nuoc cua ho Baikal la khong hop ly khi bat đau san xuat giay tren bo. Vi tri cua nha may cung la noi can thiet đe bao ton cac loai sinh vat đia phuong đac huu va duy tri khu vuc xung quanh ho Baikal nhu mot khu giai tri. Tuy nhien, su phan đoi cua cac nha khoa hoc Lien Xo vap phai su phan đoi tu hanh lang cong nghiep va chi sau nhieu thap ky phan đoi, nha may moi bi đong cua vao thang 11 nam 2008 do khong co loi nhuan. Nhung vao ngay 4 thang 1 nam 2010, viec san xuat đa đuoc tiep tuc. Cuoi nam đo, vao ngay 13 thang 1 nam 2010, Tong thong Lien bang Nga Vladimir Putin đa đua ra nhung thay đoi trong viec hop phap hoa hoat đong cua nha may; hanh đong nay đa mang lai mot lan song phan đoi tu cac nha sinh thai hoc va cu dan đia phuong. Nhung thay đoi nay dua tren quyet tam cua Tong thong Putin thong qua xac minh truc quan ve tinh trang cua ho Baikal tu mot chiec tau ngam thu nho, "Toi co the nhin thay bang mat cua minh - va cac nha khoa hoc co the xac nhan - Baikal đang o trong tinh trang tot va thuc te khong co o nhiem". Mac du vay, vao thang 9 nam 2013, nha may đa trai qua mot vu pha san cuoi cung voi viec 800 cong nhan cuoi cung du kien ​​se phai nghi lam vao ngay 28 thang 12 nam 2013. Vao ngay nha may đong cua 28 thang 12 nam 2013, Chinh phu Nga đa cong bo ke hoach xay dung Trung tam trien lam cua Khu bao ton thien nhien Nga thay cho nha may giay đa đong cua.


= Đuong ong dan dau Đong Siberia-Thai Binh Duong =

Cong ty nha nuoc ve đuong ong dan dau Transneft đa len ke hoach xay dung mot đuong ong chinh co the nam trong pham vi 800 m (2.600 ft) tu bo ho, trong mot khu vuc co hoat đong đia chan đang ke. Cac nha hoat đong moi truong o Nga, to chuc Hoa binh xanh, cong dan đia phuong la nhung nguoi phan đoi manh me ke hoach nay do kha nang xay ra su co tran dau co the gay thiet hai đang ke cho moi truong. Theo chu tich cua Transneft, nhieu cuoc hop voi nguoi dan song tai khu vuc bo ho đa đuoc to chuc tai cac thi tran doc theo tuyen đuong, đac biet la o Irkutsk. Transneft đong y thay đoi ke hoach cua minh khi Tong thong Nga Vladimir Putin ra lenh cho cong ty xem xet mot tuyen đuong thay the nam cach 40 kilomet (25 mi) ve phia bac đe tranh nhung rui ro sinh thai nhu vay. Transneft sau đo đa quyet đinh di chuyen đuong ong ra khoi khu vuc ho Baikal, va do đo no se khong đi qua bat ky khu bao ton thien nhien lien bang hay nha nuoc cong hoa nao ca. Cong viec bat đau voi đuong ong thay the chi hai ngay sau khi Tong thong Putin đong y.


= Trung tam lam giau Uranium =
Nam 2006, chinh phu Nga đa cong bo ke hoach xay dung trung tam lam giau uranium quoc te đau tien tren the gioi tai mot co so hat nhan hien co o Angarsk, mot thanh pho tren song Angara cach bo ho 95 km (59 dam) ve phia ha luu. Cac nha phe binh va nha hoat đong moi truong cho rang no se la mot tham hoa cho khu vuc va đang thuc giuc chinh phu xem xet lai.
Sau khi lam giau, chi 10% vat lieu phong xa se đuoc xuat khau cho khach hang quoc te con 90% se đuoc luu tru gan khu vuc ho Baikal duoi dang Chat thai phong xa co chua cac nguyen to phong xa đoc hai. Neu đuoc bao quan khong đung cach, no co kha nang gay nguy hiem cho con nguoi va co the gay o nhiem nguon nuoc song ho. Mot trung tam lam giau đa đuoc xay dung vao nhung nam 2010.


= Nha may nuoc đong chai cua Trung Quoc =
Cong ty AquaSib thuoc so huu cua Trung Quoc đa mua đat doc theo ho va bat đau xay dung mot nha may nuoc đong chai va đuong ong dan o thi tran Kultuk. Muc tieu cua cong ty nay la xuat khau 190 trieu lit nuoc sang Trung Quoc mac du luu vuc ho đa phai đoi mat voi muc nuoc thap trong lich su. Đieu nay đa thuc đay cac cuoc bieu tinh cua nguoi dan đia phuong rang ho Baikal se bi rut can nuoc. Tai thoi điem đo, chinh quyen đia phuong đa phai tam dung cac ke hoach đe cho ket qua phan tich.


= Moi đe doa khac =
Theo The Moscow Times va Vice, cac loai tao xam lan phat trien manh trong ho tu hang tram tan chat thai long boi khach du lich va hang nam co đen 25.000 tan chat thai long đuoc xu ly hang nam boi cac tau đia phuong.


Tham khao Lien ket ngoai USGS survey fact sheet on Lake Baikal
World lakes database entry Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2005 tai Wayback Machine for Lake Baikal
Baikal information site in English
Washington Post Russian Chronicles Blog that Includes visits to Lake Baikal
Flickr photos tagged lakebaikal
Baikal photos and traveler stories