Chem đau hay chat đau la su tach đut đau ra khoi co the, trong hinh phat tu hinh bang hinh thuc chem đau con đuoc goi la xu tram. Chat đau thuong đe cap đen hanh vi co chu y, vi du, nhu la mot phuong tien giet nguoi hoac tu hinh, no co the đuoc thuc hien bang đao, riu, kiem, dao hoac bang cac phuong tien tinh vi hon vi du nhu mot may chem. Trong lich su, sau khi xu tram đoi khi con kem theo hinh thuc đem đau treo o chon đong đuc đe moi nguoi nhin thay (beu đau thi chung). Nguoi thuc hien hanh đong xu tram đuoc goi la đao phu.
Chem đau nhanh chong gay tu vong cho con nguoi va hau het cac đong vat khac vi nao bo se chet trong vong vai phut vi khong co mau mang duong khi luu thong. Tuy nhien, mot so loai đong vat va con trung (chang han nhu gian) co the van song sau khi bi đut đau, nhung sau đo lai chet vi đoi. Viec cay ghep đau thong qua noi cac mach mau đa thanh cong o đong vat, tuy nhien viec cay ghep đau nguoi (đe thanh cong hoan chinh, cuoc cay ghep phai noi đuoc tuy song, cac co o co va nhieu mo quan trong khac) chua đuoc thuc hien thanh cong. Chat đau cung co the am chi viec cat đau cua mot xac chet (đe đem đau thi chung, hoac khien cho xac chet khong the nhan dang hay đe giu lanh xac chet,...).
Đoi khi viec loai khoi vong chien nguoi thu linh hoac nhan to lanh đao cua mot to chuc cung đuoc mieu ta bang tu "chat đau" hay cac tu ngu lien quan, vi du nhu "chien luoc chat đau" la chien luoc ma cac đang chinh tri ap dung nham huyen chuc nhung thanh vien cot can cua cac đang đich thu.


Lich su ap dung tai cac quoc gia = Chau A =


 Trung Quoc  Tai Trung Quoc, chat đau đa đuoc coi la mot trung phat nang hon that co, mac du that co gay ra đau đon keo dai hon. Đieu nay la boi vi truyen thong Nho giao cho rang than the la mon qua quy bau tu cha me, va do vay bi chat đau (chet khong toan thay) la mang toi lon đoi voi to tien. Tuy nhien Trung Quoc đa co nhung hinh phat khac nang hon, chang han nhu phanh thay. Ngoai ra, cung co chem ngang lung, đo la mot phuong phap tu hinh pho bien truoc khi bi bai bo vao đau trieu đai nha Thanh vi no gay ra cai chet keo dai. Trong mot so cau chuyen, nguoi ta khong chet ngay lap tuc sau khi bi chem đau.


 An Đo  Si quan nguoi Anh John Masters ghi lai trong cuon tu truyen cua minh rang nhung nguoi Pathan o An Đo thuoc Anh trong cuoc chien Anh-Afghanistan se chat đau cac binh si đoi phuong bi bat, chang han nhu nhung nguoi linh Anh va Sikh.


 Nhat Ban  Tai Nhat Ban, chat đau la mot hinh phat pho bien, đoi khi chi vi nhung vi pham nho. Samurai thuong đuoc cho phep chem đau linh đao ngu, vi viec đo đuoc coi la hen nhat. Chat đau đa đuoc thuc hien nhu buoc thu hai trong seppuku (mo bung tu sat). Sau khi nan nhan đa tu mo phanh bung, mot chien binh se chat đau ho tu phia sau voi mot thanh kiem katana giup nguoi tu sat chet nhanh hon va giam đau đon. Nhat chem đa đuoc du kien ​​se la đu chinh xac đe giu lai nguyen ven mot dai da nho o phia truoc co nham tranh gay kho xu cho nhung nguoi chung kien phai thay ​​mot cai đau bi lan đi, hoac roi ve phia nguoi xem; neu chat roi đau se bi coi la khong hay. Nhat kiem se đuoc thuc hien khi nguoi tu sat to ra mot chut đau đon va khoc nham tranh tieng xau cho nguoi đo va nhung nguoi chung kien nghi le tu sat nay. Do can ky nang tot, chi co nhung chien binh đang tin cay nhat moi đuoc giao trach nhiem chat đau. Trong thoi ky hau Sengoku, viec chat đau đuoc thuc hien ngay sau khi nguoi mo bung tu sat rach mot vet thuong nho tren bung ho.
Chat đau (khong mo bung) đuoc coi la mot hinh thuc trung phat rat nghiem trong va ha cap. Mot trong nhung vu chat đau tan bao nhat la cua Sugitani Zenjubo (ja:杉谷善住坊), nguoi đa am sat hut Oda Nobunaga, mot daimyo noi bat nam 1570. Sau khi bi bat, Zenjubo đa bi chon song trong long đat chua đau ra ngoai, va cai đau đa bi chat tu tu bang cua tre do nhung nguoi qua đuong cua trong vai ngay (trung phat bang cua; nokogiribiki ja:鋸挽き). Nhung hinh phat khac thuong nay đa đuoc bai bo trong thoi đai tien Meiji. Canh khung khiep nay đuoc nhac toi trong trang cuoi cung cua tieu thuyet "Shogun" cua James Clavell.


 Trieu Tien  Trong lich su, chat đau đa tung la phuong phap tu hinh pho bien nhat thuc hien tai Trieu Tien, cho đen khi no đuoc thay the bang cach treo co vao nam 1896. Đao phu chuyen nghiep đuoc goi la mangnani (망나니) va la tang lop cong dan thap nhat.


 Thai Lan  O mien Nam Thai Lan, đa co it nhat 15 truong hop Phat tu đa bi chat đau vao nam 2005. Cac quan chuc Thai nghi ngo nhung ke tan cong la mot phan cua luc luong noi day Hoi giao Nam Thai Lan đang tim cach tach rieng phan nam Thai Lan ra khoi nuoc nay.


 Syria  Luc luong Hoi giao noi day (thuong la cac nhom IS) thuong xuyen thuc hien chat đau con tin.


 Viet Nam  Tai Viet Nam, hinh thuc xu tu bang may chem đuoc thuc hien đen nam 1962 moi ket thuc.
Viec xu tram o nhieu đia phuong Viet Nam nhung nam cuoi trieu đai phong kien rat khac biet. Nhu khu vuc tran Phuoc Long thuoc Nghia Binh, quy trinh xu tram dien ra nhu sau: Phap truong thuong la bai đat trong gan khu nghia đia, tai đay co cat mot gian nha nho đe cat ban xu an, dung cu hanh hinh,...va nhot 1-2 con ngua. Khoang 11h30 trua (chinh Ngo), tu toi se đuoc đua toi phap truong, bat quy giua san, tay troi nguoc ra sau buoc vao mot chiec coc ngan. Phia thi hanh an gom mot quan chap phap va vai linh hau cung 1 đao phu. Ban xu an se đuoc đem ra, đao phu vao kho chuan bi thanh đao va thang ngua. Thuong buoi xu tram dan chung hieu ki đen xem rat đong, quay thanh vong tron cach tu toi khoang 10 met. Đung 12h trua, Quan phu hoan thanh đoc trat bo cao toi va tuyen bo thi hanh an, luc nay đao phu se cuoi ngua tu trong tau ngua chay ra, mot tay cam thanh đao can dai bon tac. Nguoi nay đieu khien ngua chay vong tron va dan ap sat tu toi, vua chay vua mua thanh đao tao am thanh vun vut. Khi khoang cach ap sat vua tam, đao phu se vut đao tu sau co tu toi toi truoc, chem bay đau pham nhan trong mot nhat dut khoat. Thu cap se vang đi mot khoang vai met. Quan truong tien hanh thap huong khan te roi tuyen bo ket thuc buoi thi hanh an. Tuy toi pham phai ma than xac tu toi se đuoc giao ngay cho gia quyen tien hanh mai tang hoac se đem đau beu len ngon tre đau tran qua ba ngay moi trao tra lai.
Thoi phong kien, viec chem đau đuoc thuc hien bang đao phu cam đao. Đen the ky XIX, may chem đuoc thuc dan Phap đua sang tu cuoi the ky XIX. Sau khi quan Phap rut khoi Viet Nam vao nam 1954, trai giam Hoa Lo van con 4 chiec đuoc bo lai.
Khoi nghia Yen Bai chong thuc dan Phap that bai. Ngay 8 thang 5 nam 1930, xay ra vu hanh hinh bang may chem bon nhan vat quan trong cua cuoc khoi nghia Yen Bai: Đang Van Tiep, Đang Van Luong, Nguyen Thanh Thuyet, Ngo Hai Hoang. Đen ngay 17 thang 6 nam 1930, them 13 nguoi nua len đoan đau đai: Nguyen Thai Hoc, Pho Đuc Chinh, Bui Tu Toan, Bui Van Chuan, Đao Van Nhit, Nguyen Nhu Lien, Nguyen Van An, Nguyen Van Tiem, Ngo Van Du, Ha Van Lao, Đo Van Tu, Nguyen Van Cuu, Nguyen Van Thinh. Truoc khi len may chem, nha cach mang Nguyen Thai Hoc đa đoc hai cau tho, trong đo co cau "Chet vi To quoc chet vinh quang".
Viet Nam Cong hoa thoi Đe Nhat Cong hoa đa đe ra đao luat 10/59, theo đo nguoi bi ket toi la ung ho chu nghia cong san se bi hanh quyet bang cach chem đau. Mot may chem nhu vay đuoc trung bay o Bao tang Chung tich chien tranh tai Thanh pho Ho Chi Minh. Theo mot so nguon, tu 1957 - 1959, đa co hon 2.000 nguoi bi Viet Nam Cong hoa hanh quyet voi toi danh noi loan hoac ung ho chu nghia cong san, thuong la bang may chem
Ba Cut (1923-1956) la thu linh quan su cua giao phai Hoa Hao, ly khai lai chinh quyen cua Thu tuong Ngo Đinh Diem va Quan đoi Quoc gia Viet Nam vao nhung nam 1954-1956. Ong sau đo bi bat song va cung bi xu tu bang may chem.
Trong chien dich "to cong - diet cong" theo đao luat 10/59, che đo Viet Nam Cong hoa to chuc cong khai nhieu vu xu chem truoc dan chung, đau pham nhan đuoc đem beu đe canh cao:

Sach "The Vietnamese war: revolution and social change in the Mekong Delta" cua su gia Elliot co dan 2 truong hop bi hanh hinh cong khai bang may chem tai tinh My Tho: mot la Bay Chau o cho My Phuoc Tay va hai la mot nguoi ten la Tranh o cho Ben Tranh.
Bao The Straits Times (Singapore) ngay 24 thang 7 nam 1959 co bai viet tuong thuat canh 1.000 nguoi dan xem xu chem cong khai o Sai Gon
Bao Buoi sang (Sai Gon) ngay 12-10-1959 co đang anh may chem kem chu thich “Đay la chiec may chem (anh) đa chat đau ten Cong san Vo Song Nhon, ngay lap tuc sau khi toa tuyen an”. 3 ngay sau, Bao Buoi sang (Sai Gon) ngay 15-10-1959 co đang tin: “Theo mot phan quyet cua phien xu vang mat cua Toa an Quan su Đac biet ngay 02 thang 10, Nguyen Van Lep, tuc Tu Ut Lep, mot Viet Cong, đa bi tuyen an tu hinh. Cach đay mot tuan, Lep đa bi sa vao luoi cua Canh sat trong mot khu rung o Tay Ninh. Ban an tu hinh đa đuoc thi hanh … Hien đau va gan cua ten tu tu đa đuoc Hoi đong xa Hao Đuoc cho đem beu truoc dan chung”.
To "Cong bao" phat hanh tai Sai Gon ngay 23-5-1962 thong bao viec xu bang may chem dien cong khai bang hang tit co lon: "4 AN TU HINH - 1 giao su, 1 hoc sinh, 1 cuu binh nhi va 1 vo nghe nghiep se bi đoan đau bang may chem.".
Sau nay, Robert McNamara - cuu Bo truong Quoc phong My ghi trong Hoi ky "Nhin lai qua khu-Tan tham kich va nhung bai hoc ve Viet Nam" nhu sau: "Ngay 6-5-1959, Diem đa ky Luat 10/59. Mia mai la ong ta quay tro lai voi cach cua cac ong chu thuoc đia nguoi Phap tung thuc thi, mo đau ky nguyen cua nhung cai chet bang cach chat đau. Đam tay chan cua Diem đi đen cac vung nong thon voi nhung chiec may chem co đong va chuong trinh truy lung nhung nguoi cong san." Trong mot cuon sach khac, McNamara ta lai mot vu chat đau cua Viet Nam Cong hoa ma ong chung kien:

Chinh quyen Diem đa co nhieu vu hanh quyet. Rat nhieu nguoi o phuong Tay phu nhan đieu đo đa xay ra, nhung Diem khong he che giau đieu đo. Ho đa tien hanh cong khai cac vu hanh quyet va co nhung buc anh trong cac bai bao chup nhung chiec đau nguoi bi cat roi boi mot may chem... Vao nam 1959, toi đa đi tham cac tien đon cua quan đoi, noi ma ho (quan đoi cua Ngo Đinh Diem) đa chat đau nhung nguoi ma ho cho la Cong san. Ho treo nhung chiec đau nguoi vao ngay truoc cong tien đon cua ho, đoi khi voi hai đieu thuoc la cam len mui. Ho tham chi con moi moi nguoi chup anh đieu đo. Nhung binh linh đo rat tu hao ve hanh đong cua ban than.
Theo su gia John Guinane, chi tinh tu 1957 toi 1959, đa co hon 2.000 nguoi bi Viet Nam Cong hoa hanh quyet voi toi danh ung ho nhung nguoi cong san, thuong la bang may chem
Ong Hoang Le Kha, Tinh uy vien Đang bo Tay Ninh. bi hanh quyet bang may chem vao ngay 12 thang 3 nam 1960 theo đao luat 10/59. Mot so thong tin tren blog, mang xa hoi... cho rang ong la nguoi duy nhat bi che đo Viet Nam Cong Hoa xu tu bang may chem, nhung thuc ra ong Kha chi la mot trong hang ngan nguoi bi che đo Viet Nam Cong Hoa chat đau trong thoi ky nay (o tren đa co dan chung ve cac vu chem đau khac đuoc đang bao cong khai, cung nhu so lieu nguoi bi chem đau cua su gia nuoc ngoai).
Ngoai ra, co nguon cho rang ong Hoang Le Kha la nguoi Viet Nam cuoi cung bi hanh quyet bang may chem, ve sau che đo Viet Nam Cong hoa khong con su dung cong cu tu hinh nay nua. Tuy nhien, can cu theo cac bai bao xuat ban o Sai Gon trong thoi ky đo thi sau vu chem đau ong Hoang Le Kha, toa an Viet Nam Cong hoa van tiep tuc su dung may chem cho toi it nhat la giua nam 1962.


= Chau Au =
O chau Au thoi Trung co, hinh phat chem đau dien ra kha pho bien. Pham nhan thuong bi chem đau bang kiem co lon hoac bang riu.
O Anh vao thoi vuong trieu Tudor, đa dien ra nhieu vu xu tu bang cach chem đau vi mot so toi nhu: muu phan, loan luan, ngoai tinh, phan quoc, tiem quyen, giet hai nguoi cung dong ho, noi tieng trong so đo la, Anne Boleyn , Catherine Howard vo thu hai va nam cua vua Henry VIII, Jane Grey, Mary Stuart nu vuong cua Scotland, Chan phuoc Margaret Plantagenet, Nu Ba tuoc xu Salisbury tong nu cuoi cung cuanha Plantagenet
May chem đuoc nguoi Y dung đau tien. Đuoc dung o Phap tu nam 1789, sau khi Joseph-Ignace Guillotin, mot bac si nguoi Phap đe nghi quoc hoi Phap cho dung, nham giam bot su đau đon cho nguoi bi chem đau (vi the may chem trong tieng Phap la guillotine). Joseph Guillotin tung phat bieu rang: "Voi cai may nay, đau ban se roi khoi co trong chop mat, va ban se khong cam thay đau đon gi".
Ngay 25 thang 4 nam 1792, lan đau tien o Phap dien ra vu hanh hinh bang may chem. Vua Phap Louis XVI bi len may chem vao ngay 21 thang 1 nam 1793, sau đo hoang hau Maria Antonia cung theo got chong. Đen ngay 28 thang 7 nam 1794, nha cach mang Maximilien de Robespierre va cac chien huu cua ong cung bi đua len may chem


Xem them May chem


Chu thich