Chiec thuyen ngoai xa la ten mot truyen ngan cua nha van Nguyen Minh Chau. Đay la tac pham tieu bieu cho đe tai đoi tu – the su cua Nguyen Minh Chau sau nam 1975. Tap chi Van nghe Quan đoi (so 1 thang 10 nam 2007) cung chon va coi đay la mot trong nhung tac pham hay nhat cua nha van. Tac pham nay đa đuoc đua vao giang day o chuong trinh chinh thuc Sach giao khoa mon Ngu van lop 12 bat đau tu nam hoc 2008–2009 qua mot đoan trich phan giua truyen. Bai nay cung đuoc đua vao đe thi mon Ngu van Ki thi tot nghiep Trung hoc pho thong quoc gia vao cac nam 2015, 2018 va 2022.


Xuat xu va noi dung Truyen ngan Chiec thuyen ngoai xa sang tac vao thang 8 nam 1983 đuoc in lan đau tien trong tap "Ben que" (1985), sau đuoc tac gia lay lam ten chung cho ca tuyen tap truyen ngan cua minh (1987).
Tac pham con đuoc đua vao tap truyen ngan Tinh yeu sau chien tranh – tuyen tap truyen ngan Viet Nam đuong đai do hai nha van Wayne Karlin va Ho Anh Thai chu bien, đuoc nha xuat ban Curbstone an hanh o Hoa Ky (bang tieng Anh).
Chiec thuyen ngoai xa thuoc dang truyen luan đe voi viec Nguyen Minh Chau đa đat ra van đe moi quan he giua van hoc va đoi song. Tuy vay, nha van khong bien nhan vat thanh cai loa phat bieu luan đe. Thong qua cau chuyen ke ve chuyen đi cua mot nghe si nhiep anh đen mot vung bien mien Trung đe chup anh nghe thuat, voi mot cot truyen nhieu tinh huong bat ngo voi he thong nhan vat đa dang, nha van đe cap đen tinh trung thuc cua nguoi nghe si, neu len moi quan he chat che giua van hoc va hien thuc cung nhu nhung van đe phuc tap cua cuoc song, ke ca bi kich so phan con nguoi.


Tom tat Phung, mot nhiep anh gia tai ba, co niem đam me voi nghe thuat va co mot tam hon nhay ben, đuoc truong phong giao nhiem vu đi chup mot tam anh ve canh bien khoi co suong mu vao luc sang som đe bo sung cho bo anh lich nghe thuat đoc đao. Chinh vi vay anh quyet đinh đen mot vung bien mien Trung no vao giua thang 7. Ngoai Đau, cuu chien huu gio đang la chanh an toa an huyen ra, anh cung quen than voi Phac, cau be thuong đi cung ong ngoai cho go tu tren rung ve ban cho xuong đong tau. Sau ca mot tuan le chua chup đuoc mot buc anh ung y nao, tinh co Phung thay canh chiec thuyen luoi vo o phia ngoai xa xam kia, đang troi noi trong lan suong som: "mui thuyen in mot net mo ho loe nhoe vao bau suong mu trang nhu sua pha đoi chut mau hong hong do anh mat troi chieu vao, vai bong nguoi ngoi yen phang phac nhu tuong tren chiec mui khum khum đang huong mat vao bo" tao nen mot khung canh "tu đuong net đen anh sang đeu hai hoa va đep, mot ve đep thuc đon gian va toan bich". Anh nhanh chong bam lien thanh mot hoi, thu vao chiec may anh cua anh "cai đep tuyet đinh cua ngoai canh", mot ve đep tuy rang đon gian nhung đat đen su hoan my va toan bich khien cho tam hon anh nhu đuoc tam rua trong ngan ay khoanh khac.
Tuy nhien, khi chiec thuyen vao bo, anh lai chung kien mot canh tuong nghiet nga, phi tham my: hai vo chong dan lang chai buoc vao bo, mu đan ba trac ngoai 40 tuoi, mat ro, dang nguoi tho kech, cung lao đan ong đang nhin cham cham vao lung mu voi dang đi nom nhu mot con gau khong lo, roi lao ta rut that lung linh Nguy ra đanh vao lung mu toi tap. Vua đanh lao vua chui "chung may chet het đi, chet het đi cho ong nho", roi Phac, lo dien chinh la đua con cua cap vo chong kia, xong vao ngan can, phan đon lai bo. Canh tuong nay nhung ngay sau đo lai tiep dien, chi khac la lan nay khi lao đan ong vua roi khoi thuyen thi co them đua con gai la chi cua Phac cung boi vao bo, ruot theo em trai va gianh đuoc con dao gam ma thang be đang giau trong cap quan. Phung lien xong vao đanh nhau voi lao đan ong nhung bi thuong nhe, va Toa an goi mu đan ba đen.
Tai đay, chanh an Đau vi cam gian lao đan ong vu phu nhieu lan đanh vo "ba ngay mot tran nhe nam ngay mot tran nang", đa khuyen mu ly hon, nhung mu ta van xin Đau đung bat tu chong mu ma thay vao đo hay bat mu bo tu. Sau đo, mu bat đau ke lai ve cuoc đoi, gia canh cua minh, va ly do mu khong muon bo chong la boi gia đinh ho can mot nguoi đan ong cheo chong luc phong ba đe nuoi ca mot đan con tho. Mu đan ba chap nhan song nhan nhuc trong su nguoc đai cua chong la vi nhung đua con. Mot nguoi đan ba voi tinh thuong con cai vo bo ben, su cam thong cho chong, thau hieu le đoi đo chinh la uy quyen co suc cong pha lon nhat đe cam thong ca phap luat ma nhung nguoi lao đong lam lu khac khong co. Qua đay, chanh an Đau vo le ra đuoc nhieu đieu trong cach nhin nhan cuoc song con nhiep anh gia Phung lai hieu them ve moi quan he giua nghe thuat va cuoc đoi. Thi ra cuoc đoi nay con rat nhieu goc khuat ma nghe thuat chua the vuon toi, an chua nhieu ngang trai oai oam ma khi đen gan moi co the nhan đuoc, chi co long tot va kien thuc sach vo thi khong the giai quyet đuoc van đe thuc te, ma phai co mot cai nhin sau sac đa dien va nhieu chieu ve mot van đe trong cuoc song.
Tam anh cua Phung trong nam ay va nhieu nam ve sau van con đuoc treo o nhieu noi, nhat la trong cac gia đinh sanh nghe thuat. Nhung cu moi lan Phung nhin buc anh, nhung am anh, tran tro ve hinh anh nguoi đan ba vung bien lai đen voi anh.


Quan điem nghe thuat cua Nguyen Minh Chau trong tac pham Dung len su đoi lap giua hinh anh chiec thuyen tren buc anh nghe thuat va tan bi kich cua gia đinh nguoi ngu dan ben trong chiec thuyen đep đe ay, nha van the hien ro quan niem nghe thuat cua minh: nghe thuat chan chinh bao gio cung bat nguon tu cuoc song, phuc vu cuoc song; tai nang va tam long cua nguoi nghe si la nhung nhan to khong the thieu đuoc trong su sang tao nghe thuat.
Nguyen Minh Chau đa khong truc tiep phat ngon cho quan niem nghe thuat cua minh nhung he thong nhan vat cua tac pham va đac biet qua trinh tu y thuc cua nguoi nghe si nhiep anh (o đoan ket) đa toat ra đieu đo (xem phan trich tac pham). Bang hanh đong tu y thuc, Phung đa nhan ra cai chua đen đuoc cua minh đe roi đau tranh tu hoan thien. Đay cung chinh la khat vong ket noi Chan – Thien – Mi ma suot đoi nha van Nguyen Minh Chau luon khao khat va tim kiem.


Gia tri nhan đao Chiec thuyen ngoai xa cua Nguyen Minh Chau la tac pham giau gia tri nhan đao. Viet truyen ngan nay, Nguyen Minh Chau muon bay to su thong cam đoi voi cuoc song cua con nguoi noi vung bien vang. Tu tuong nhan đao cua truyen ngan the hien o thai đo quan tam đen con nguoi bat hanh cua nha van. Phe phan hanh đong vu phu cua nguoi chong, đong thoi Nguyen Minh Chau muon cho nguoi đoc thay ro tinh trang bao luc trong gia đinh, mot mang toi cua xa hoi đuong đai. Nha van con manh dan neu len phan ung du doi cua đua con đe nhan manh hau qua tram trong cua te nan nay. Chinh nguoi vo đa gui đua con len o voi ong ngoai đe khoi chung kien cai ac hoanh hanh ngay trong gia đinh. Nguoi vo hy sinh cung đe bao ve cho hanh phuc gia đinh. Dau viet ve bao luc gia đinh, nhung Nguyen Minh Chau đa bao đong nhung van đe xa hoi nhuc nhoi. Giong len mot tieng chuong bao hieu đieu ac, Nguyen Minh Chau đa đau tranh cho cai thien. Tu tuong nhan đao cua truyen chinh la o điem ay.
Ngoai ra, gia tri nhan đao con đuoc the hien qua viec xay dung nhan vat nguoi đan ba. Hinh anh nguoi đan ba vung bien xau xi, nhan nhuc van toat len ve đep cua tinh mau tu, mot ve đep đay nu tinh, vi tha cua nguoi phu nu o mot mien bien con ngheo đoi, lac hau. Nhu vay ngoi but nhan đao cua Nguyen Minh Chau đa the hien nhung khat khao hanh phuc binh di cua nguoi lao đong. Dau nghiet nga nhung phan đoi, dau con nhieu nghich ly, nhung an chim trong nhung trang van cua Nguyen Minh Chau van la chat nhan van lap lanh.


Mot so nhan xet Trich đoan tac pham Nhung cam nghi cua Phung truoc canh chiec thuyen ngoai xa:

Đoan van ket thuc truyen ngan the hien qua trinh tu y thuc cua Phung:


Chu thich Tham khao TS.Le Thi Huong (2008). Chuyen đe day - hoc ngu van 12 Chiec thuyen ngoai xa (Nguyen Minh Chau). Đa Nang: Nha xuat ban Giao duc.
Ton Phuong Lan (2002). Phong cach nghe thuat Nguyen Minh Chau. Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.
Tran Đinh Su (1997). Van hoc 1975-1985, tac pham va du luan. Nha xuat ban Hoi Nha van.


Xem them Nguyen Minh Chau
Trang sang


Lien ket ngoai Đai Truyen hinh Thanh pho Ho Chi Minh - HTV4 Thu vien media VAN HOC - CHIEC THUYEN NGOAI XA (P2) Luu tru ngay 22 thang 1 nam 2009 tai Wayback Machine