James II va VII (14 thang 10 nam 1633 – 16 thang 9 nam 1701) la vua cua Anh va Ireland voi vuong hieu James II va cung la vua cua Scotland voi vuong hieu James VII, tu ngay 6 thang 2 thang 1685 toi 11 thang 12 nam 1688. Ong la vi vua theo Cong giao cuoi cung cai tri ba vuong quoc Anh, Scotland va Ireland. James thua huong ngoi bau tu nguoi anh trai Charles II sau khi Charles II qua đoi vao nam 1685 ma khong co mot nguoi con hop phap nao. Tu ngay đau o ngoi, ngay cang nhieu thanh vien cua cac phe phai chinh tri va ton giao cua Anh chong lai James vi ong qua than thien voi Phap, qua xem trong Cong giao va viec ong qua chuyen quyen. Su cang thang nay bung no khi nha vua co đuoc mot Vuong thai tu theo Cong giao La Ma la James Francis Edward Stuart, nhung quy toc hang đau lien keu goi vuong cong William III xu Orange (con re va chau cua James) đem quan tu Ha Lan đo bo vao Anh. Đieu nay buoc James chay khoi Anh (va vi the ong bi Quoc hoi Anh xem nhu tu thoai vi) trong cuoc Cach mang Vinh Quang nam 1688. Noi ngoi ong chinh la William, voi Vuong hieu William III, đong cai tri voi vo (va cung la con gai cua James) la Mary II trong thoi ky goi la William va Mary tu nam 1689. James sau đo đa co nhung no luc manh me nham gianh lai ngoi bau voi viec ong đo bo len Ireland nam 1689 nhung ong buoc phai nhanh chong quay ve Phap mua he nam 1690, sau su kien luc luong than ong la Jacobite bi luc luong Williamite cua William đanh bai tai tran song Boyne. Ong trai qua phan đoi con lai voi vi tri la mot nguoi tranh chap ngai vang Anh tai mot lau đai o Phap duoi su bao tro cua nguoi anh ho va đong minh la vua Louis XIV cua Phap.
Vua James II đuoc biet đen nhieu vi niem tin cua ong vao chu nghia quan chu chuyen che va nhung no luc nham đem lai tu do ton giao cho than dan cua minh, nhung đieu trai voi đoi hoi cua Quoc hoi Anh. Quoc hoi Anh, von đang chong lai chu nghia chuyen che đang len cao ra tai nhieu quoc gia Chau Au khac cung nhu phan đoi viec Anh giao mat vi the toi cao trong luat phap, cho rang su bat đong cua ho la cach đe bao ve "nhung tu do von co cua nhan dan Anh", theo nhu cach goi cua ho. Su cang thang nay lam cho bon nam cai tri cua vua James II tro thanh mot cuoc tranh chap ve quyen luc cua Quoc hoi Anh va nha vua, đieu ma rot cuoc lam James phai mat ngoi. Viec nay con dan đen su kien Quoc hoi thong qua Luat ve cac Quyen nam 1689 (Bill of Rights 1689) nham tang quyen cho chinh minh va han che vuong quyen, va viec Nha Stuart bi thay the boi nha Hanover qua Đao luat ve Quyen ke vi 1701 (Act of Settlement 1701).


Thieu thoi Vuong tu James la nguoi con thu hai song đen tuoi truong thanh cua vua Charles I va Cong chua Henrietta Maria cua Phap. Ong sinh tai Cung đien Thanh James o thu đo Luan Đon vao ngay 14 thang 10 nam 1633. Cung nam, ong đuoc Tong Giam muc Canterbury thuoc Anh giao la William Laud rua toi. James đuoc giao duc cung voi anh trai cua minh, vi vua tuong lai Charles II cua Anh, va hai con trai George va Francis Villiers cua Cong tuoc thu nhat xu Buckingham George Villiers. Khi len 3, James đuoc phong lam Đai Đo đoc Anh Quoc. Vi tri nay ban đau chi mang tinh danh du nhung sau đo lai co quyen luc đang ke sau cuoc Khoi phuc vuong vi Anh (the Restoration), khi ma James đa truong thanh.


Noi chien Anh Vao nam 1642, James đuoc nhan Huan chuong Garter va sau đo ong tro thanh Cong tuoc xu York vao ngay 22 thang 1 nam 1644. Khi xung đot giua vua cha Charles I va Quoc hoi bien thanh noi chien, James đang o tai Oxford, mot thanh tri trung thanh voi Hoang gia. Khi thanh pho đau hang sau tran bao vay Oxford nam 1646, cac lanh đao cua Quoc hoi ra lenh giam giu James tai Cung đien Thanh James. Vao nam 1648, ong bo tron va cai trang đi đen thu đo Den Haag cua Ha Lan. Sau khi Charles I bi phe noi day xu tu vao nam 1649, phe bao hoang đua anh trai cua James len ngoi voi vuong hieu Charles II cua Anh. Charles II đuoc Quoc hoi Scotland va Quoc hoi Ireland cong nhan va ong len ngoi vua Scotland tai Scone vao nam 1651. Mac du Charles II con tu xung lam vua Anh tai Jersey, ong khong the giu chac đuoc ngoi vi nay va hau qua la ong phai chay đi Phap va song luu vong tai đay.


Luu vong o Phap Giong nhu anh trai minh, James tim kiem su ty nan o Phap va sau đo ong gia nhap Quan đoi Phap, duoi quyen cua Thong che Turenne, chien đau chong lai phe Fronde va sau đo chong lai đong minh Tay Ban Nha cua phe nay. Trong thoi gian phuc vu Quan đoi Phap, James co đuoc kinh nghiem thuc chien đau tien cua minh. Theo mot nhan chung, ong "luon bao dan va tien len dung cam đe hoan thanh moi thu". Nam 1656, khi ma anh trai Charles cua James giao ket đong minh voi ke thu cua Phap la Tay Ban Nha, James bi truc xuat khoi Phap va bi loai ngu khoi quan đoi cua Thong che Turenne. James sau đo tranh cai du doi voi anh trai cua minh ve viec Charles chon giao ket voi Tay Ban Nha thay vi Phap. Voi mot cuoc song luu vong ngheo kho, ca Charles va James hau nhu khong co the lam gi đe tac đong vao cuc dien quan he rong lon giua cac vuong quoc, va cuoi cung James cung em trai Henry cua minh đi đen Brugge thuoc Bi va gia nhap Quan đoi Tay Ban Nha duoi quyen tuong Louis, Vuong cong cua Conde. Sau đo ong đoi đau voi nhung đong đoi cu trong quan đoi Phap cua minh trong tran đanh tai Dunes. Trong nhung nam thang phuc vu Quan đoi Tay Ban Nha, James ket ban voi hai anh em Cong giao nguoi Ireland theo hau nha vua, Peter va Richard Talbot, va tro nen hoi ghe lanh voi nhung quan su Anh giao cua anh trai ong. Vao nam 1659, nuoc Tay Ban Nha ky ket hiep uoc hoa binh voi Phap. Do nghi ngo ve nhung co hoi gianh lai ngoi bau cua anh minh, James nghi đen viec nhan loi moi cua lam Đo đoc Hai quan cua nguoi Tay Ban Nha. Cuoi cung, ong khuoc tu chuc vi nay. Nam sau đo, tinh hinh nuoc Anh hoan toan thay đoi va Charles II lai đuoc đua len ngoi.


Khoi phuc vuong vi = Hon nhan lan thu nhat =

Sau cai chet cua Oliver Cromwell vao nam 1658 va theo sau đo la su sup đo cua nen Cong hoa Anh vao nam 1660, vua Charles II đuoc đua len ngoi vua Anh. Tuy James la nguoi thua ke truoc mat nhung xem ra ong se kho co the len noi ngoi bau, vi vua Charles II hay con tre va vi the co kha nang lam cha. Sau khi anh trai phuc hoi vuong vi, James đuoc phong lam Cong tuoc cua Albany tai Scotland, đong thoi mang tuoc hieu Anh Quoc la Cong tuoc xu York. Sau khi ve nuoc Anh, James hua hon voi Anne Hyde, con gai cua quan đai than đau trieu Anh la Edward Hyde, viec nay ngay lap tuc gay tranh cai. Vao nam 1659, trong qua trinh tim cach quyen ru Anne, James hua la se cuoi ba. Nam 1660, Anne co thai voi James nhung sau su kien phuc hoi vuong quyen Anh va viec James co quyen luc tro lai thi hoang gia khong muon mot vuong tu cuoi mot thuong dan, mac ke bat cu loi hua nao James đa đua ra truoc đo. Gan nhu tat ca moi nguoi, ke ca cha cua Anne khan thiet yeu cau Anne va James khong lay nhau. The nhung James van lay Anne qua mot le cuoi bi mat, sau đo ho cung co đuoc mot hon le chinh thuc vao ngay 3 thang 9 nam 1660 tai Luan Đon. Đua con trai đau tien cua ho ten la Charles chet khi đang con so sinh va nam đua sau đo, ca trai lan gai, đeu co cung so phan. Chi co hai co cong chua song đen tuoi truong thanh la Mary (s. 30 thang 4 nam 1662) va Anne (6 thang 2 nam 1665). Nha quy toc nguoi Anh Samuel Pepys ghi trong nhat ky cua ong rang James rat thuong con minh va cach ong lam cha va choi voi con minh "cung giong nhu mot nguoi cha binh thuong", đieu nay trai voi cach lam cha me luon giu khoang cach trong vuong that thoi gian đo. Vo cua James la mot nguoi rat ton tho chong va gay ra nhieu anh huong đoi voi cac quyet đinh cua ong. Du vay, James van co nhieu tinh nhan khac nhau, bao gom Arabella Churchill va Catherine Sedley, va vi the James tro nen noi danh nhu la mot "tay ham gai vo y thuc nhat luc sinh thoi". Voi Catherine Sedley, James co mot con gai ten la Catherine Darnley (ten nay đuoc đat vi James la mot hau due cua Huan tuoc Darnley Henry Stuart). Anne Hyde qua đoi nam 1671.


= Cac chuc vi chinh tri va quan su =
Sau cuoc Khoi phuc Vuong vi, James đuoc phe chuan lam Đai Đo đoc (Admiralty), nho đo ong co quyen bo nhiem quan Tong tran cua Portsmouth va chuc vu Lord Warden of the Cinque Ports. James thong linh Hai quan Hoang gia trong cac cuoc Chien tranh Anh-Ha Lan lan thu hai (1665–67) va lan thu ba (1672–74). Sau khi Hai quan Ha Lan tan cong bien Medway vao nam 1667, James trong coi viec nghien cuu va tai lap he thong phong thu bo bien phia Nam. Chuc Đai đo đoc cung voi loi tuc tu Buu đien Anh va thue ruou (ma Charles II trao cho James sau khi đuoc khoi phuc vuong vi) đem đen cho James mot muc luong đu đe duy tri mot gia trang kha lon.
Vao nam 1664, vua Charles II giao cho James cai quan vung đat giua song Delaware va song Connecticut o chau My. Sau khi bi Quan đoi Anh chiem đong, lanh tho cu Tan Ha Lan cua Ha Lan đuoc đat ten la Tinh New York đe vinh danh James. Sau khi tinh New York đuoc thanh lap, Cong tuoc James giao mot phan cua thuoc đia moi cho George Carteret va John Berkeley cai quan. Phao đai Orange, cach song Hudson 240 kilomet ve phia Bac, đuoc đoi ten thanh Albany, theo tuoc hieu cua James tai Scotland. Vao nam 1683, ong tro thanh Giam đoc Cong ty Cang Hudson, nhung khong đong vai tro tich cuc trong viec cai quan Cong ty nay. James cung cai quan Cong ty Hoang gia chau Phi - mot Cong ty buon ban no le.
Vao thang 9 nam 1666, vua anh Charles II truyen lenh cho ong lanh đao viec chua chay trong vu Đai hoa hoan Luan Đon, trong khi Thi truong khi ay la Thomas Bloodworth khong lam gi. Mac du chuc vu nay hau nhu khong co quyen luc chinh tri, nhung hoat đong va tai nang lanh đao cua ong đeu đang chu y. Mot nhan chung đuong thoi ghi nhan trong mot buc thu đe ngay 8 thang 9 (nam 1666) nhu sau: "Cong tuoc xu York đa gianh đuoc con tim cua nhan dan qua viec ong lien tuc don tam tri mot cach khong moi met ca ngay lan đem đe giup dap tat tran chay".


= Cai sang Cong giao va tuc huyen =

Thoi gian James trai qua o Phap đa đe ong tiep xuc voi đuc tin va cac nghi le cua Cong giao; sau đo ong va vo minh, ba Anne, ngay cang co cam tinh voi Cong giao. Vao khoang nam 1668 hay 1669, James cai sang Cong giao qua viec nhan bi tich thanh the. Tuy nhien, viec cai đao nay cua James đuoc giu bi mat trong mot thoi gian va ong van tiep tuc đi le nha tho Anh giao cho toi tan 1676. Mac du đa cai đao, ong van tiep tuc co mot quan he hop tac chu yeu voi cac tin đo Anh giao, bao gom John Churchill, George Legge va cac tin đo Khang cach nguoi Phap nhu la Ba tuoc thu hai xu Feversham Louis de Duras.
Vi lo so nhung anh huong cua cac tin đo Cong giao trong trieu đinh, Quoc hoi Anh ra mot đao luat moi ten Luat Khao sat (Test Act) nam 1673. Luat moi nay đoi hoi tat ca quan lai va tuong ta quan đoi phai ra mot loi tuyen the. Loi tuyen the nay buoc ho phai choi bo phep thanh the va len an mot so le nghi khac cua Cong giao nhu la su me tin va me muoi va chap nhan bi tich thanh the cua Anh giao. James tu choi thuc hien bat cu yeu cau nao cua Luat Khao sat va thay vao đo ong tu bo chuc Đai Đo đoc cua Hai quan Anh. Va chinh viec nay đa cong khai viec James đa cai đao.
Vua Charles II chong đoi viec cai đao, va huan lenh rang, cac con gai cua James la Mary va Anne phai đuoc nuoi day voi tu cach la nhung tin đo Khang Cach. Tuy nhien, ong cho phep James cuoi mot tin đo Cong giao la Mary xu Modena - mot Cong nuong moi 15 tuoi nguoi Y. Ngay 20 thang 11 nam 1673, James tien hanh viec cuoi vang mat Mary theo nghi le Cong giao. Ngay 21 thang 9, Mary toi Anh Quoc va Giam muc Oxford la Nathaniel Crew tien hanh mot vai nghi le Anh giao va khong lam gi hon ngoai cong nhan cuoc hon nhan Cong giao cua James va Mary. Nhieu nguoi Anh, von chang tin vao Cong giao, xem vi Cong nuong moi cua xu York la mot gian điep cua Giao hoang Clemente X.


= Cuoc Khung hoang Loai tru =

Vao nam 1677, James mien cuong đe ga con gai la Mary cho mot tin đo Khang Cach la William xu Orange (cung la chau trai cua James). James ung thuan sau khi vua anh Charles II va William đong tinh ve cuoc hon nhan nay. Bat chap cuoc hon nhan Khang Cach nay, nhung noi lo so ve mot tiem nang co mot ong vua Anh theo Cong giao van con đo, su so hai lai con gia tang do vua Charles II va Vuong hau Catarina Henriqueta khong the sinh con. Cung trong thoi gian nay, mot linh muc Anh giao đa bi tuoc phep ten la Titus Oates noi ve mot "muu đo cua Giao hoang" nham giet vua Charles XII va đua Cong tuoc xu York len ngoi bau. Am muu tuong tuong nay đa lam cho lan song chong Cong giao lan tran manh liet tren khap nuoc Anh.
Tai Anh Quoc, Ba tuoc thu nhat cua Shaftesbury, nguoi tung giu chuc vi quan đai than đau trieu va la nhan vat chong Cong giao chu chot, tim cach loai tru James khoi danh sach nhung nguoi ke thua ngai vang. Mot vai thanh vien cua Quoc hoi con đe nghi vua Charles II truyen ngoi cho nguoi con bat hop phap la James Scott, Cong tuoc thu 1 xu Monmouth. Vao nam 1679, khi Du luat Loai tru (Exclusion Bill) co kha nang đuoc thong qua, vua Charles II phai giai tan Quoc hoi. Hai Quoc hoi khac đuoc bau len vao nam 1680 va 1681, nhung cung bi giai tan vi nhung ly do tuong tu. Cuoc Khung hoang Loai tru gop phan vao su phat trien cua hai đang phai nuoc Anh: phe Wig thi ung ho Đao luat Loai tru, trong khi phe Tory thi phan đoi. Cuoi cung, James khong bi mat quyen ke vi, nhung ong khong đuoc lam viec cung cac quan đai than đau trieu, va phai đong vai tro nho ben hon trong Chinh phu cua vua Charles II.
Theo lenh cua nha vua, James roi khoi nuoc Anh ma đen Bruxelles thuoc Bi. Vao nam 1680, ong tro thanh Quan Đai dien cao cap (Lord High Commissioner) cua xu Scotland va đen song tai Cung đien Holyrood o Edinburgh nham tran ap mot cuoc noi day va trong coi chinh quyen thuoc hoang gia. James sau đo quay ve Anh trong thoi gian ngan khi ma Charles benh nang va gan nhu se chet. Lan song buoc toi chong lai James cuoi cung cung qua đi, nhung quan he giua James voi nhieu thanh vien Quoc hoi Anh bao gom Ba Tuoc xu Danby Thomas Osborne (von la đong minh cu cua James) mai mai xau đi va đieu nay con tro thanh mot nhan to lon gay kho khan cho James.


= Đuoc khoi phuc =
Nam 1683, mot am muu am sat Charles va James va kich đong mot cuoc noi day cua nhung nguoi Cong hoa nham tai lap nen Cong hoa Thinh vuong chung Anh bi kham pha. Am muu nay đuoc goi la Am muu Rye House gay ra tac dung nguoc voi nhung nguoi tham gia va tao nen mot lan song cam thong voi Nha vua va James. Nhieu nhan vat danh tieng cua đang Whigs bao gom ca Cong tuoc thu nhat xu Essex Arthur Capell va nguoi con bat hop phap cua Charles II la James Scott bi buoc toi co lien can. Capell tu sat con Scott va nhieu nguoi khac đuoc lam ngo đe chay sang Đai luc chau Au song luu vong. Charles phan ung lai am muu bang cach tang cuong đan ap đang vien đang Whigs va nhung nguoi bat đong. Thay đuoc uy tin cua James đang len cao, Charles II lien moi James quay tro lai Hoi đong Co mat cua Hoang gia Anh nam 1684. Du van con mot so it trong Quoc hoi Anh van khong thong nhat voi kha nang co mot ong vua theo Cong giao, nguy co loai bo James khoi danh sach ke vi đa chinh thuc qua đi.


Tri vi = Len ngoi bau =

Vua Charles II qua đoi vao nam 1685 sau khi cai theo Cong giao trong luc hap hoi. Khong co mot nguoi con hop phap nao, vua Charles II đuoc ke thua boi em trai minh, vua James len ngoi, lay vuong hieu James II voi tu cach la vua Anh, va James VII voi tu cach la vua Scotland. Luc nay, khong co ai phan đoi su len ngoi cua ong, va co nhung ban tin đuoc lan truyen trong nhan dan đa ca ngoi viec ke ngoi đung đan cua ong. Vi tan vuong mong muon nhanh chong lam le đang quang, va ong đuoc gia mien tai Tu vien Westminster vao ngay 23 thang 4 nam 1685. Nha vua trieu tap Quoc hoi moi vao thang 5 nam 1685, Quoc hoi nay lay ten la "Quoc hoi Trung quan" va co thien chi voi ong trong luc đo, nha vua cung huan lenh rang phan lon nhung nguoi tung muon loai tru ong se đuoc tha toi neu ho ung thuan su tri vi cua ong. Phan lon cac quan lai cua tien vuong Charles II đeu tiep tuc giu chuc, chi co nhung ngoai le la cac anh vo cua tan vuong James II la Ba tuoc Clarendon va Ba tuoc Rochester đeu đuoc thang chuc, con Halifax bi giang chuc. Quoc hoi danh cho James mot khoan tro cap ca đoi rat hao phong, bao gom cac khoan tien lay tu loai thue tonnage and poundage đanh vao ruou nhap khau va cac loai thue rieng khac danh cho nha vua. Quoc vuong James II lam viec cham chi hon vua anh Charles II, nhung it thien y thoa hiep hon, khi cac quan su khong đong tinh voi ong.


= Hai cuoc noi day =

It lau sau khi len ngoi, tan vuong James II phai đoi pho voi mot phong trao noi day o mien Nam Anh Quoc, do chau trai ong la Cong tuoc xu Monmouth lanh đao, va mot cuoc noi day khac tai Scotland do Archibald Campbell, Ba tuoc cua Argyll khoi xuong. Ca Argyll va Monmouth đeu tien quan tu Holland, noi chau đong thoi la con re cua vua James II - William xu Orange - quen ngan can ho hoac cham dut viec chieu mo binh si cua ho. Argyll đi thuyen đen xu Scotland va, khi đat chan len đay, tuyen them binh linh chu yeu tu gia toc Campbell cua ong ta. Nha vua nhanh chong đan ap cuoc noi day, va ban than Argyll bi bat song tai Inchinnan vao ngay 18 thang 6 nam 1685. Argyll khong bao gio tro thanh mot moi đe doa đang ke đoi voi nha vua boi vi ong ta đen noi voi mot luc luong it hon 300 nguoi va khong the keu goi đuoc nhieu hon đe gia nhap va chien đau duoi ngon co cua minh. Argyll sau đo bi dan đo đen Edinburgh. Tai đay, Argyll khong bi xet xu gi boi truoc đo ong đa bi xu va ket an tu hinh. Nha vua phe chuan cai an nay va ra lenh Argyll phai bi xu tu trong vong ba ngay sau khi lenh phe chuan cua minh đen noi.
Quan noi day cua Monmouth va Argyll co phoi hop voi nhau, nhu Monmouth con nguy hiem hon đoi voi nha vua. Monmouth xung vuong tai Lyme Regis vao ngay 11 thang 6. Ong ta tim cach chieu mo binh si, nhung khong the xay dung mot đoi quan đu manh đe đanh bai du mot đoi quan thuong truc be nho cua nha vua. Quan Monmouth tan cong Quan đoi nha vua vao ban đem, nham đanh up Quan đoi nha vua, nhung bi đanh tan tac trong tran Sedgemoor. Quan đoi nha vua, do Feversham va Churchill thong linh, nhanh chong pha tan quan Monmouth non yeu. Ban than Monmouth bi bat song va bi hanh quyet tai Thap Luan Đon vao ngay 15 thang 7. Cac Tham phan do nha vua chi đinh—nguoi noi bat nhat co le la Nam tuoc George Jeffreys—ket an nhieu phien quan toi đi đay đe lao cong kho sai o cac thuoc đia cua Anh tai Caribe trong mot loat cac phien xu an ve sau đuoc goi la Cac phien toa đai hinh đam mau (Bloody Assizes). Khoang chung 250 phien quan bi xu tu. Du ca hai cuoc noi day đeu bi dap tat rat de dang, chung cung lam cho quyet tam chong cac ke thu cua James them cung ran va đong thoi cung lam gia tang su nghi ngo cua ong đoi voi nguoi Ha Lan.


= Che đo quan chu chuyen che va chinh sach tu do ton giao =
Đe bao ve ban than chong nhung cuoc bao loan khac, nha vua tim kiem su an toan bang viec tang cuong mot luc luong Quan đoi thuong truc. Đieu nay khien ong mat long dan, khong chi vi cac binh si gay roi trong cac thi tran, ma con vi no con nguoc lai voi truyen thong nuoc Anh la chi giu mot luc luong Quan đoi chuyen nghiep trong thoi binh. Quoc hoi con to ra lo ngai hon nua khi James su dung đac quyen cua nha vua (Royal Prerogative) đe cho phep nhung nguoi theo Cong giao chi huy nhieu Trung đoan Bo binh ma khong can phai tuyen the theo nhu yeu cau cua luat Khao sat. Khi Quoc hoi von tung ung ho James phan đoi nhung chinh sach nay, nha vua ra lenh cho Quoc hoi ngung hop vao thang 11 nam 1685, mot hanh đong ong khong bao gio lap lai trong suot thoi gian minh nam quyen. Đau nam 1686, hai buc thu cua vua Charles II đuoc tim thay trong tu sat va trong phong nho cua ong chua đung nhung ly le ung ho Cong giao truoc Khang Cach. Vua James II cho phat hanh nhung buc thu nay voi mot loi tuyen bo do ong ky ten va thach thuc Tong Giam muc Canterbury va toan bo cac Giam muc Anh giao trong Thuong vien Anh bac lai nhung ly le cua Charles II: "Hay đe cho Tram co mot cau tra loi manh me theo kieu cua mot quy ong; va no co the co tac dung trong viec cac Nguoi qua muon đe Tram đung đau Giao hoi". Tong Giam muc Canterbury tu choi viec nay, lay co la ton kinh vi tien vuong Charles II.

Nha vua chu truong xoa bo Hinh Luat (Penal Law) tai ca ba Vuong quoc cua ong, nhung khong co phep nhung nguoi bat đong đuoc quyen cau xin vua cuu van khoi Hinh Luat. Bang loi le do chinh minh nghi ra, James bay to cam phan ve viec nhieu nguoi thieu than trong trong chu truong bai bo Hinh Luat chong lai nhung nguoi theo Khang Cach. Khi Quoc hoi Scotland mo phien hop vao nam 1685, James gui mot buc thu đen đe tuyen bo nguyen vong cua minh trong viec lam ra nhung Hinh Luat moi chong lai nhung tin đo kho day bao theo Giao hoi Truong Lao va than phien rang ong khong the gia lam toi tan noi đe ma gioi thieu đieu luat đo. Đap lai, Quoc hoi Scotland thong qua mot bo luat quy đinh rang "bat cu ai truyen giao trong mot cuoc tap hop ton giao bat hop phap trong nha, hay la nguoi tham gia mot cuoc tap hop ton giao bat hop phap ngoai troi, bao gom ca nguoi tham gia va nguoi truyen đao, se bi phat toi chet va tich bien gia san". Vao thang 3 nam 1686, James gui mot buc thu cho Hoi đong Co mat Scotland nham van đong su khoan thu cho Cong giao nhung van tiep tuc cac chinh sach nguoc đai Giao hoi Truong Lao, lay ly do la viec nhung thanh vien hoi nay tu choi ung thuan nhung nguyen vong cua ong. Hoi đong Co mat giai thich rang ho chi se ban nhung giam nhe cho nhung nguoi theo Cong giao neu mot su giam nhe tuong tu cho nhung nguoi Covenanter (nhung nguoi theo Giao hoi Truong Lao o Scotland) va neu James hua se khong co lam gi phuong hai toi phong trao Khang Cach. James đong y va ong ra mot chi du giam nhe su nguoc đai cho Giao hoi Truong lao nhung khong phai la su khoan thu hoan toan giong nhu ben Cong giao, ong tuyen bo rang Khang Cach la mot ta giao va ong khong hua la se khong đinh kien mot ta giao.
Nha vua phong cho cac tin đo Cong giao La Ma nhung chuc vu cao nhat trong cac Vuong quoc cua ong, va tiep kien vi Su than cua Toa Thanh la Ferdinando d'Adda tai cung đinh Anh Quoc - vi su gia đau tien tu Roma toi Luan Đon ke tu thoi ky tri vi cua Nu hoang Mary I. Edward Petre, linh muc nghe xung toi thuoc Dong Ten cua James, la mot nhan vat đac biet gay ra su gian du trong gioi Khang Cach. Khi quan Kham Sai Thuong thu (King's Secretary of State) la Robert Spencer bat đau viec đua cac nhan vat Cong giao đuoc sung ai vao trong trieu đinh thi James bat đau mat đi su tin tuong cua rat nhieu nguoi ung ho ong theo Anh giao. Ngoai ra, Spencer con thanh trung ca nhung nguoi anh em re theo Anh giao cua nha vua va nhung nguoi ung ho ho. Tin đo Cong giao chiem chua toi mot phan muoi lam dan so Anh. Vao thang 5 nam 1686, James can phai co đuoc mot phan quyet tu cac toa an Thong luat Anh đe chung minh quyen cua nha vua khong man đen cac bo luat cua Quoc hoi la mot quyen hop phap. Ong thai hoi toan bo nhung tham phan khong cung quan điem trong van đe nay cung nhu ca vi Truong quan Phu trach Phap luat (Solicitor General) cua Trieu đinh Heneage Finch. Vu kien tung nay, đuoc goi la Godden kien Hales xac nhan quyen tu quyet đinh cua nha vua voi muoi mot tren muoi hai vi Tham phan o Godden đua ra phan quyet thuan cho quyen nay cua nha vua.
Vao nam 1687, ong ban hanh Tuyen ngon Đac an (Declaration of Indulgence), con goi la Tuyen ngon Tu do Đuc tin (Declaration for Liberty of Conscience), theo đo ong su dung đac quyen cua minh đe phu nhan hieu luc cua cac bo luat trung tri cac tin đo Cong giao va nhung nguoi bat đong theo Khang Cach. Đe quan chung đong tinh voi chinh sach tu do ton giao cua minh, James than hanh đen mien Tay nuoc Anh đe dien thuyet voi than dan vao Mua He nam 1687. Trong mot bai phat bieu o Chester, ong noi "gia su... co mot bo luat quy đinh tat ca nguoi da đen phai bi giam giu, no han that la vo can cu va cung giong nhu the neu chung ta sinh su voi nguoi khac chi vi ho co nhung quan điem hoac nhung thai đo [ve đuc tin] khong giong chung ta". Trong thoi gian đo, vua James II cung ban hanh chinh sach tu do mot phan o xu Scotland, dung đac quyen cua ong đe mang lai su tu do cho cac tin đo Cong giao va tu do mot phan cho cac tin đo Truong Lao.
Vao nam 1688, James ra lenh cho tat ca cac linh muc Anh giao phai đoc ban Tuyen ngon truoc giao dan nha tho cua minh. Viec nay cang lam cac Giam muc Anh giao tro nen xa cach voi nguoi đung đau Giao hoi. Tuy ban tuyen ngon lam cho James co đuoc su biet on it oi tu nhung tin đo Cong giao va nguoi biet giao, no lam cho đong minh truyen thong cua hoang gia la Giao hoi Anh giao lam vao the kho xu khi bi bat buoc phai tu giam bot quyen loi cua minh. James con gay nen nhung phan ung chong ong manh hon khi ong tim cach giam bot su đoc quyen cua Anh giao trong giao duc. O Đai hoc Oxford, James lam mat long cac tin đo Anh giao khi ong cho phep cac tin đo Cong giao giu cac chuc vu quan trong trong hai truong lon nhat cua Oxford la Christ Church va University College. Ngoai ra, James con tim cach buoc nhung Uy vien Khang cach cua Đai hoc Magdalen College (cung thuoc Oxford) phai bau Anthony Farmer, mot nguoi co nhieu tai tieng va đuoc xem la mot tin đo Cong giao bi mat, lam giam đoc khi ma vi giam đoc đuong quyen qua đoi. Viec nay vi pham quyen tu quyet cua cac Uy vien trong viec tu do bau chon cac ung cu vien.
Vao nam 1687, nha vua chuan bi đua nhung nguoi ung ho ong vao Quoc hoi, đe Quoc hoi co the xoa bo Luat Khao sat va Hinh Luat. Nhung nguoi Anh ly khai khoi Giao hoi Anh giao thuyet phuc vua James II bang cach khang đinh rang ho ung ho ong va ong co the khoi can phai le thuoc vao cac tin đo Anh giao va phai Tory. James mo mot cuoc thanh trung toan dien nham vao cac quan lai duoi quyen chong lai ke hoach cua ong, bo nhiem cac kham sai (lords-lieutenant) moi va to chuc lai cac hoi đong chinh quyen cac thanh thi va cac phuong hoi. Vao thang 10, James ra lenh cho cac quan Kham sai o cac tinh chat van cac thanh vien Hoi đong Hoa Binh ba cau hoi tieu chuan: lieu ho co đong y bai bo Luat Khao sat va Hinh luat, lieu ho co tro giup cac ung cu vien co y đinh lam the va lieu ho co chap nhan Tuyen ngon Đac an. Trong vong ba thang đau nam 1688, hang tram nguoi tra loi mot cach thu đich ba cau hoi tren bi bai chuc. Ben canh đo, cac thuoc cap cua nha vua đuoc trao quyen tien tram hau tau thanh trung cac Hoi đong chinh quyen đe co gang tao ra vinh vien mot guong may bau cu phuc tung hoang gia. Cuoi cung, vao ngay 24 thang 8 nam 1688, James đoi cong bo cac lenh mo mot cuoc tong tuyen cu. Tuy nhien, nhan đuoc tin Vuong cong William xu Orange sap đo bo len Anh Quoc, James rut lai cac lenh va gui thu cho cac kham sai tham ra cac cao buoc ve viec lam quyen dien ra khi xay dung đieu le va chuan bi cho bau cu nhu la mot phan cua su nhuong bo cua James đe co đuoc su ung ho.


Cuoc Cach mang Vinh Quang Vao thang 4 nam 1688, nha vua tai ban hanh ban Tuyen ngon Đac an, sau đo ong truyen lenh cho gioi tang lu Anh giao phai đoc ban Tuyen ngon tai cac Nha tho cua ho. Khi bay vi Giam muc, trong so đo Tong Giam muc cua Canterbury, đe đon thinh cau nha vua xet lai cac chinh sach ton giao, ho bi bat song va bi ket toi xui duc bao loan. Quan chung lai con buc xuc hon khi Hoang hau Mary sinh ha mot cau con trai va Thai tu theo Cong giao, James Francis Edward vao ngay 10 thang 6 vao nam đo. Khi hai nguoi co kha nang ke vi duy nhat cua James la hai co con gai Khang Cach cua ong, cac tin đo Anh giao co the xem cac chinh sach trong Cong giao cua ong la chuyen la nhat thoi, nhung khi su ra đoi cua Thai tu đem lai kha nang mot Vuong trieu Cong giao vung chac len tri vi Anh Quoc, cac tin đo Anh giao phai xet lai vi the cua ho. Lo so mot Vuong trieu Cong giao len ngoi, mot so nguoi Khang Cach "tai to mat lon" tuyen bo vi Thai tu be bong la "ke mao danh" va đa đuoc đua len giuong ngu cua Hoang hau trong mot cai lo suoi am. Ho von đa tien hanh thoa thuan voi Vuong cong William xu Orange, khi moi nguoi đeu biet Hoang hau co thai, va su ra đoi cua con trai James đa lam cho ho co them ly le.
Ngay 30 thang 6 nam 1688, mot nhom bay quy toc Khang Cach moi Vuong cong xu Orange mang quan đen Anh Quoc. Vao thang 9, tinh hinh tro nen ro rang la William se chinh phat Anh Quoc. Vua James II tin rang Quan đoi cua ong co đu kha nang, do đo ong tu choi su ho tro cua vua Louis XIV, vi lo so rang nhan dan Anh se phan đoi su can thiep cua Phap. Khi William tien đanh vao ngay 5 thang 11 nam 1688, nhieu vien si quan theo Khang Cach, trong so đo co John Churchill, đao ngu va theo ve William, khong nhung the con gai cua James la Cong chua Anne cung lam viec tuong tu. Nha vua khong đu can đam va khong dam tan cong đoi quan cua William xu Orange, du Quan đoi cua ong co ung the vuot troi ve quan so. Vao ngay 11 thang 12 nam 1688, James tim cach chay tron sang Phap, đau tien ong vut bo an tin xuong dong song Thames. James bi bat song tai Kent; sau đo, ong đuoc tha ra va đuoc nguoi Ha Lan bao ve. Vuong cong xu Orange khong he muon James tro thanh Thanh tu vi đao nen cho phep James chay tron vao ngay 23 thang 12. Nguoi anh ho va đong minh cua ong - Louis XIV đon chao James, cho ong song trong mot cung đien va ban tien tro cap.

William trieu tap mot Quoc hoi Quy uoc (Convention Parliament), đe quyet đinh cach ung xu đoi voi su bo chay cua James. Trong khi Quoc hoi Quy uoc nay tu choi ha be ong, ho tuyen bo rang James, vi đa lanh nan sang Phap va vut bo an tin xuong dong song Thames, đa thuc su tu bo ngai vang, va do đo ngai vang Anh Quoc bi trong. Va đe ngai vang thoat khoi tinh trang nay, con gai cua James la Mary đuoc tan phong lam Nu hoang; ba se cung tri vi voi chong ba la William, nguoi se đuoc tan phong lam Vua. Quoc hoi Scotland vao ngay 11 thang 4 nam 1689, tuyen bo rang vua James đa mat ngoi. Quoc hoi Anh cung thong qua "Luat ve cac quyen" len an James lam dung quyen hanh. Nhung loi buoc toc ong bao gom viec ong đinh chi cac Đao luat Khao sat, viec ong bat giam bay vi Giam muc chi vi ho thinh tau nha vua, viec ong thiet lap mot Quan đoi thuong truc, va viec ong gia tang nhung hinh phat bao nguoc. Do đo, Bo luat cung tuyen bo rang, khong mot tin đo Cong giao nao đuoc phep len ke ngoi bau Anh Quoc, hoac khong mot vi Quan vuong Anh Quoc nao đuoc quyen ket hon voi mot tin đo Cong giao.


Nhung nam cuoi đoi = Cuoc chien xu Ireland =

Đuoc quan Phap ho tro, cuu vuong James II đo bo len xu Ireland vao thang 3 nam 1689. Phan lon nhan dan Ireland to ra trung thanh voi ong. Quoc hoi Ireland khong theo chan Quoc hoi Anh; ho tuyen bo rang James II van la Quoc vuong va thong qua mot lenh tuoc quyen cong dan va tich thu tai san quy mo lon, đe chong lai nhung nguoi noi day chong lai ong. Theo su đe nghi cua ong, Quoc hoi Ireland thong qua Đao luat Tu do Đuc tin, theo đo moi quyen tu do ton giao cua tat ca cac tin đo Cong giao va Khang Cach đuoc hoan nghenh tai xu Ireland. James II cung tien hanh xay dung mot đoi quan tai xu Ireland, nhung cuoi cung bi đanh bai trong tran đanh tai song Boyne vao ngay 1 thang 7 nam 1690 khi vua William III than chinh keo quan đen đanh tan tac quan cua James II va cung co quyen cai tri nuoc Anh. Mot lan nua, James II tron sang Phap, ong khoi hanh tu Kinsale va se khong bao gio quay ve bat ky mot Vuong quoc cu nao cua minh. Do ong bo roi nhung nguoi Ireland ung ho ong, nhan dan Ireland goi ong la Seamus an Chaca hay "ten James đang bi phi nho ".


= Lai luu vong tai Phap =

Tai Phap, James đuoc phep sinh song tai Cung đien Hoang gia Saint-Germain-en-Laye. Vo cua ong va mot so nguoi ung ho ong cung tron chay voi ong, trong so đo co Ba tuoc cua Melfort; phan lon trong so ho đeu la tin đo Cong giao, nhung khong phai tat ca bon ho. Vao nam 1692, đua con cuoi cung cua James la Louisa Maria Teresa ra đoi. Mot so nguoi ung ho o Anh Quoc am muu am sat vua William III nham phuc hoi ngoi vua cho James vao nam 1696, nhung am muu nay that bai va gay ra tac dung nguoc lam cho long yeu men nguoi Anh danh cho James them xoi mon. Cung nam đo, vua Louis XIV co đe nghi bau cu James lam vua cua Ba Lan, nhung bi tu choi vi James lo so rang viec ong đoi chiec Vuong mien Ba Lan co the lam cho ong khong the la vua nuoc Anh trong tam tri nhan dan luc ay. Sau khi vua Phap lam hoa voi vua William III vao nam 1697, ong ta it giup đo James hon han.
Trong nhung nam thang cuoi đoi, James sinh song nhu mot nguoi sam hoi khac kho. Ong viet mot truyen ky cho con trai minh đe chi bao viec cai tri Anh Quoc, trong đo ong chi ra rang tin đo Cong giao can phai nam giu mot chuc Thuong thu, mot chuc Uy vien Tai chinh, Bo Chien tranh va đa so cac Si quan trong Quan đoi. James qua đoi vi mot con xuat huyet nao vao ngay 16 thang 9 nam 1701 tai Saint-Germain-en-Laye. Xac cua ong đuoc đat trong mot quan tai tai Nha nguyen Thanh Edmund trong Nha tho nhung nguoi Anh tu theo dong thanh Beneđicto o pho Saint-Jacques, Paris. Trong tang le cua ong, tu si Henri-Emmanuel de Roquette la nguoi đoc bai đieu van. Vao nam 1734, Tong Giam muc thanh Paris mo an tim chung co đe phuc vu cho viec phong James lam Thanh, nhung roi chang co chuyen gi xay ra sau đo. Trong cuoc Cach mang Phap, lang mo cua James bi cuop pha va hai cot cua ong bi giay xeo đen muc hau nhu khong con chut gi ton tai toi ngay nay.


Viec ke vi Con gai nho cua James la Anne len lam Nu vuong sau khi vua William III qua đoi vao nam 1702. Đao luat Quyen ke vi (Act of Settlement) cong bo rang, neu mot loat nhung nguoi ke vi ma "Luat ve cac quyen" neu ra khong con ai, thi Vuong mien se đuoc trao cho mot nguoi ba con Đuc, Sophia, Nu Tuyen hau tuoc xu Hanover, va cho nhung nguoi thua ke theo Khang Cach cua ba. Sophia la chau gai cua vua James I cua Anh (tuc James VI cua Scotland), thong qua con gai lon cua ong la Elizabeth Stuart - em gai cua vua Charles I. Do đo, khi Nu hoang Anne mat vao nam 1714 (chua đay hai thang truoc khi Sophia mat), Vuong mien đuoc thua ke boi George I - con cua Sophia, đong thoi la Tuyen hau tuoc xu Hanover va anh ho thu hai cua Nu hoang Anne.
Sau khi cuu vuong James II qua đoi, con trai cua ong la James Francis Edward đuoc ton lam vua boi Louis XIV cua Phap va nhung nguoi bao ho con lai cua James (sau nay đuoc goi la phai Jacobite), tro thanh "James III va VIII". "Vua James III va VIII" nay phat co noi day tai xu Scotland vao nam 1715 it lau sau khi vua George I len noi ngoi, nhung bi đanh tan tac. Phai Jacobite lai lam loan vao nam 1745 duoi su chi huy cua Charles Edward Stuart, chau noi cua James II, va lai bi dep tan. Tu đo, khong con mot cuoc bao loan lon nao nham khoi phuc quyen thua ke cua nha Stuart bung no nua. Charles đuoc "ke vi" boi em trai cua ong la Henry Benedict Stuart - Truong Hong y đoan cua Giao hoi Cong giao. Henry la nguoi thua ke hop phap cua co vuong James II, va sau đo khong co nguoi than nao cong khai đoi quyen ke vi Jacobite nua.


Nhan đinh Nhung phan tich su hoc ve vua James II đa trai qua thay đoi đang ke sau khi ong bi lat đo. Ban đau, cac nha su hoc Đang Whig, do Nam tuoc Macaulay dan dat, phe phan ong la mot ong vua chuyen quyen bao nguoc, va trieu đai cua ong la "su tan ac dan đen su khung đien". Nhung hoc gia sau đo, chang han nhu G. M. Trevelyan (con trai cua Ngai George Trevelyan, Tong Nam tuoc thu hai - chau trai cua nha su hoc Macaulay) va David Ogg, trong khi co cai nhin dung hoa hon Macaulay, van tiep tuc truyen thong cua Macaulay trong the ky XX, xem vua James II la mot ten bao chua, nhung no lua tu do ton giao cua ong la am muu lua gat, va trieu đai cua ong la mot sai lam trong suot chieu dai lich su nuoc Anh. Trong Tu đien Lich su Tu nhien "Dictionary of National Biography" do A. W. Ward viet nam 1892, vua James II "ro rang la ke co niem tin chinh tri va ton giao", du khong co "mot chut đac điem nao cua tinh than yeu nuoc"; "viec ong ta theo Giao hoi La Ma truoc het đa đe giai phong cap bach nhung than dan Cong giao cua ong ta, thu hai la đe đua nuoc Anh tro lai thanh mot nuoc Cong giao, đo la nhung muc tieu ma ong ta nham vao trong suot thoi gian tri vi."

Nha van nguoi Anh-Phap Hilaire Belloc pha vo truyen thong nay vao nam 1928. Belloc xem vua James II la mot nhan vat đang kinh, vi vua tot, con nhung ke thu cua ong thuoc "mot nhom nho nhung ke gap thoi... đa pha huy nen quan chu xua cu cua nguoi Anh." Luan điem cua Hilaire Belloc khong the thay đoi cach nhin chung cua su hoc ve vua James II trong thoi gian đo, nhung trong cac thap nien 1960 va 1970, hai tac gia Maurice Ashley va Stuart Prall đa bat đau thua nhan lai rang ong co y tuong khoan dung moi ton giao, song van nhan manh ve su cai tri đoc đoan cua ong. Nhung hoc gia hien đai nay roi xa loi suy nghi thuong thay - tuc loi tu tuong chu truong rang cuoc Cach mang Vinh quang va con đuong khong he dut cua tien bo va dan chu la khong the tranh khoi. "Lich su la," Ashley viet, "xet cho cung, cau chuyen cua nhung con nguoi va nhung ca nhan rieng, cung nhu cua cac tang lop va quan chung nhan dan." Ong đanh gia hai vua James II va William III la "nhung nguoi co ly tuong đong thoi nhuoc điem cua loai nguoi." John Miller, viet ve nam 2000, đong y voi nhung ghi nhan ve che đo quan chu chuyen che cua James, nhung "muc tieu chinh cua ong la bao ve quyen tu do ton giao va quyen cong dan binh đang cua nguoi Cong giao. Moi chinh sach 'đoc đoan'... ve ban chat đeu la đe thuc hien đuoc muc đich nay." Vao nam 2004, W. A. Speck viet trong Tu đien moi Oxford Dictionary of National Biography, rang "vua James đa đung đan thua nhan quyen tu do ton giao, nhung cung tim cach tang cuong uy luc cua Quoc vuong." Ong cung noi them, khac voi chinh phu cua nguoi Ha Lan, "James that qua đoc đoan đe co the ket hop su tu do đuc tin va mot chinh phu đuoc long dan. Ong chong tra lai bat ky mot su han che nao đoi voi uy quyen cua Quan vuong. Đo la ly do ma con tim cua ong khong co trong nhung su nhuong bo ma ong phai tien hanh vao nam 1688. Ong se muon song trong canh đay ai ma van con giu vung nhung nguyen tac cua minh hon la tiep tuc tri vi voi tu cach la mot vi Quan vuong it quyen uy."
Nhung ket luan cua Tim Harris trong cuon sach nam 2006 cua ong đa tom luoc nhung y kien khac nhau cua cac hoc gia đoi sau đoi voi vua James II:


Tuoc hieu va danh hieu 14 thang 10 nam 1633 – 6 thang 2 nam 1685: Vuong tu James
27 thang 1 nam 1644 – 6 thang 2 nam 1685: Cong tuoc xu York
10 thang 5 nam 1659 – 6 thang 2 1685: Ba tuoc xu Ulster
31 thang 12 nam 1660 – 6 thang 2 nam 1685: Cong tuoc xu Albany
truoc 1 thang 1 nam 1665 – 6 thang 2 1685: Vuong tu
6 thang 2 nam 1685 – 11 thang 12 nam 1688: Kim thuong Đuc Vua
Nguoi theo phe Jacobite: Kim thuong Đuc Vua
Danh hieu chinh thuc cua James o Anh la "James đe Nhi, trong An đien cua Thien chua, Danh sach quan chu Anh, Scotland, Phap va Ireland, Nguoi Bao ve Đuc tin,...". O Scotland, ong la "James đe That, trong An đien cua Thien chua, vua cua nuoc Scotland, Anh, Phap va Ireland, Nguoi Bao ve Đuc tin...".
Ngoai ra, James con đuoc anh ho cua minh la vua Louis XIV cua Phap phong cho tuoc Cong tuoc xu Normandie vao ngay 31 thang 12 nam 1660. Su kien nay dien ra mot vai thang sau khi anh trai cua James la Charles II đuoc khoi phuc vuong vi vua Anh va Ireland (truoc đo Charles đa la vua Scotland tu 1651). Viec nay co the la mot đong thai chinh tri đe ung ho James - boi le truoc sau gi Charles cung se tu nhan cai tuoc hieu Cong tuoc xu Normandie nay.


Huy hieu Truoc khi noi ngoi, huy hieu cua James cung la huy hieu cua vuong quoc (ma ong se ke thua), khac o cho huy hieu se co them mot dai bang mau bac chia ra ba hinh ermine vuong trang ru xuong  vat ngang qua. Khi đia vi tru quan cua ong khong bi đe doa nua, cai dai bang mau bac ay chi đuoc su dung mot cach han che. Huy hieu cua vua James la Quarterly, I and IV Grandquarterly, Azure three fleurs-de-lis Or (cho phan Phap) and Gules three lions passant guardant in pale Or (cho nuoc Anh); II Or a lion rampant within a tressure flory-counter-flory Gules (cho Scotland); III Azure a harp Or stringed Argent (cho Ireland).


Pha he Trong bon the he cua Nha Stuart co tat ca 7 nguoi lam quan chu (khong tinh George I cua Nha Hanover). James II la quan chu thu 4 cua Nha Stuart, sau ong noi, cha, va anh trai, va truoc hai nguoi con gai cua ong.

To tien


Con cai Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai King James II tren trang Find-A-Grave