Miyazaki Hayao (tieng Nhat: 宮崎 駿 hay 宮﨑 駿, sinh ngay 5 thang 1 nam 1941) la mot nam hoa si dien hoat, nha lam phim, doanh nhan kiem hoa si truyen tranh nguoi Nhat Ban. Ong đuoc biet đen la nguoi đong sang lap ra Studio Ghibli va đam nhan vi tri chu tich danh du cua hang phim nay. Xuyen suot su nghiep cua minh, ong đuoc gioi chuyen mon ca ngoi la mot bac thay ke chuyen va sang tao cua cac bo phim đien anh hoat hinh Nhat Ban, đong thoi con đuoc đanh gia la mot trong nhung nha lam phim thanh cong nhat trong lich su hoat hinh the gioi.
Sinh ra o Thanh pho Tokyo thuoc Đe quoc Nhat Ban, Miyazaki bay to niem yeu thich voi truyen tranh va hoat hinh tu khi con nho, va ong gia nhap Toei Animation vao nam 1963. Trong nhung nam đau lam viec tai đay, ong lam viec voi tu cach la mot hoa si trung gian va sau nay cong tac voi đao dien Takahata Isao. Nhung bo phim đang chu y ma Miyazaki đong gop tai Toei bao gom Doggie March va Gulliver's Travels Beyond the Moon. Ong con cung cap nhung mang ve hoat hinh quan trong cho cac bo phim khac tai Toei, chang han nhu Puss in Boots va Animal Treasure Island, truoc khi chuyen sang A-Pro vao nam 1971, noi ong đong đao dien cho Lupin the Third Part I cung voi Takahata. Sau khi chuyen đen Zuiyo Eizo (sau nay goi la Nippon Animation) vao nam 1973, Miyazaki lam hoa si hoat hinh cho World Masterpiece Theater va lam đao dien cho loat phim hoat hinh Conan – Cau be tuong lai (1978). Ong gia nhap Tokyo Movie Shinsha vao nam 1979 đe lam đao dien cho bo phim đien anh hoat hinh đau tien mang ten The Castle of Cagliostro, cung nhu loat phim truyen hinh Sherlock Hound. Trong cung thoi gian đo, ong cung bat đau viet va minh hoa cho bo truyen tranh Nausicaa of the Valley of the Wind (1982–1994), đong thoi ong con lam đao dien cho ban phim chuyen the vao nam 1984 do Topcraft san xuat.
Thang 6 nam 1985, Miyazaki đong sang lap ra hang phim hoat hinh Studio Ghibli. Ong đa lam đao dien cho nhung bo phim đau tien cua hang, bao gom Laputa: Lau đai tren khong (1986), Hang xom cua toi la Totoro (1988), Dich vu giao hang cua phu thuy Kiki (1989) va Porco Rosso (1992). Nhieu bo phim cua ong đa đat đuoc thanh cong ve mat thuong mai lan chuyen mon tai que nha, voi Cong chua Mononoke cua ong la bo phim hoat hinh đau tien gianh đuoc giai Vien Han lam Nhat Ban cho Phim cua nam, va nhanh chong tro thanh bo phim co doanh thu cao nhat tai Nhat Ban sau khi phat hanh vao nam 1997; đong thoi viec phan phoi cua tac pham toi thi truong phuong Tay đa lam cho suc anh huong va tieng tam cua Ghibli tang len rat nhieu. Bo phim Vung đat linh hon cua ong đuoc ra mat vao nam 2001 cung đa tro thanh bo phim co doanh thu cao nhat trong lich su đien anh Nhat Ban, đong thoi con đoat giai Oscar cho phim hoat hinh hay nhat va thuong xuyen đuoc xep hang vao trong danh sach nhung bo phim hay nhat the ky 21. Cac tac pham sau nay cua Miyazaki, bao gom Lau đai bay cua phap su Howl (2004), Co be nguoi ca Ponyo (2008) va The Wind Rises-Gio Noi (2013) – cung đat đuoc thanh cong ve mat thuong mai lan chuyen mon. Sau khi phat hanh The Wind Rises, Miyazaki tuyen bo gia tu su nghiep lam phim, nhung sau đo ong tro lai tham gia viet kich ban va đao dien cho bo phim đien anh thu muoi hai cua minh mang ten Thieu nien va chim diec (2023) – tac pham đa giup ong co lan thu hai gianh đuoc giai Oscar cho phim hoat hinh hay nhat.
Nhung tac pham cua Miyazaki đuoc mo ta đac trung boi su lap lai cua cac chu đe quen thuoc, chang han nhu moi quan he cua con nguoi voi thien nhien va cong nghe, su lanh manh cua loi song tu nhien va truyen thong, tam quan trong cua nghe thuat va nghe thu cong, cung nhu nhung kho khan trong viec duy tri đao đuc hoa binh trong mot the gioi đay ray nhung bao luc. Nhan vat chinh trong cac bo phim cua ong thuong la nhung co gai manh me hoac nhung phu nu tre, va mot so bo phim cua ong co nhung nhan vat phan dien mo ho ve mat đao đuc voi nhung pham chat đang gia. Cac tac pham cua ong đeu đuoc đanh gia cao va nhan ve nhung giai thuong cao quy; ca nhan ong đuoc vinh danh la Nhan vat van hoa vi nhung đong gop van hoa xuat sac vao thang 11 nam 2012 va đong thoi con đuoc nhan giai Oscar danh du cua AMPAS vi nhung đong gop cua ong đoi voi hoat hinh va đien anh vao thang 11 nam 2014. Ngoai ra, Miyazaki thuong đuoc xem la nguon cam hung cho rat nhieu nha lam phim hoat hinh, đao dien cung nhu cac nha bien kich phim tren toan the gioi.


Tieu su Miyazaki sinh ra tai thi tran Akebono-cho thuoc Tokyo, la nguoi con thu 2 trong bon con trai cua gia đinh. Bo cua ong, Miyazaki Katsuji, la giam đoc cua xuong may bay Miyazaki Airplane chuyen lam banh lai cho may bay chien đau A6M Zero trong thoi ki the chien thu II. Vi the gia đinh ong rat kha gia trong quang thoi tuoi au tho cua ong. Vi vay tu nho, Miyazaki đa hinh thanh niem đam me suot đoi voi nganh hang khong, chu đe xuat hien thuong xuyen trong cac tac pham sau nay cua ong.
Khi con nho, Miyazaki thuong phai chuyen nha, mot phan vi me ong phai chua benh lao xuong tu nam 1947 đen tan nam 1955. Me cua Miyazaki rat nghiem khac va thong minh. Ba đa qua đoi nam 1983 o tuoi 71. Sau nay bo phim Hang xom cua toi la Totoro co mot nhan vat ba me mac phai mot can benh tuong tu.
Sau khi hoc xong trung hoc, Miyazaki vao truong đai hoc Gakushuin, ong tot nghiep nam 1963 voi bang khoa hoc chinh tri va kinh te hoc. Thang 4 nam 1963, Miyazaki vao lam viec tai hang phim hoat hinh Toei. Thang 10 nam 1965, ong cuoi mot hoa si đong nghiep la ba Ota Akemi, hai nguoi sau đo co hai con trai la Mizayaki Goro va Mizayaki Keisuke. Hien nay, Goro cung đa tro thanh mot đao dien phim hoat hinh voi bo phim Huyen thoai đat lien va đai duong cua hang Ghibli. Miyazaki đac biet yeu thich va than tuong cac nghe si manga trong đo co Fukushima Tetsuji, Yamakawa Soji va Tezuka Osamu.


Su nghiep Tai nang cua Miyazaki bat đau đuoc thua nhan tu khi ong con la hoa si thuc hien cho bo phim Cuoc du hanh cua Gulliver ra ngoai Mat Trang (Gariba no Uchuu Ryokou, 1965). Khi đo ong khong cam thay hai long voi cai ket phim goc va đa đua ra ket phim cua rieng minh ma sau đo đa đuoc dung chinh thuc trong bo phim nay.
Sau đo, Miyazaki tro thanh hoa si chinh, phu trach y tuong va dung canh cho bo phim Hols: Hoang tu Thai duong (1968), mot tac pham quan trong cua đao dien Takahata Isao, nguoi sau đo đa tro thanh cong tac than thiet cua Miyazaki trong hon ba thap ki. Miyazaki roi hang Toei nam 1971 đe đen hang phim A Pro, noi ong đong đao dien voi Takahata Isao sau tap đau cua loat phim Lupin đe tam. Bo phim đau tien do Miyazaki đao dien hoan toan la Lau đai Cagliostro (1979).
Tac pham tiep theo cua Miyazaki, Nausicaa cua Thung lung gio, la mot bo phim phieu luu mang rat nhieu nhung chu đe se xuat hien thuong xuyen sau nay trong tac pham cua ong nhu moi quan tam toi sinh thai, su say me voi nganh hang khong, su mo ta tinh cach nhan vat đa dien ve mat đao đuc, nhat la voi nhung nhan vat phan dien. Đay cung la bo phim đau tien ma Miyazaki vua viet kich ban, vua đao dien, kich ban đuoc ong dua tren loat truyen tranh cung ten do ong sang tac va minh hoa 2 nam truoc đo.
Tiep theo su thanh cong cua Nausicaa cua Thung lung gio, nam 1985 Miyazaki đa cung voi Takahara thanh lap hang phim hoat hinh Ghibli, noi ra đoi hau nhu tat ca cac tac pham sau nay cua ong.
Miyazaki tiep tuc thanh cong voi ba phim hoat hinh tiep theo cua minh la Laputa: Lau đai tren khong (1986) ke lai cuoc phieu luu cua hai đua tre mo coi tren mot hon đao than thoai trong khong trung; Hang xom cua toi la Totoro (1988) noi ve hai co be voi nhung linh hon cua rung xanh; va Dich vu giao hang cua phu thuy Kiki (1989), dua theo tieu thuyet cua Eiko Kadono. Su say me cua Miyazaki voi nhung chuyen bay the hien rat ro qua nhung bo phim nay, tu nhung chiec may bay co canh nhu chim trong cua nhom cuop trong Laputa: Lau đai tren khong đen co be Kiki voi chiec choi bay than ki.
Porco Rosso (1992) la su chuyen huong sang tac đang chu y cua Miyazaki, khi nhan vat chinh la mot nguoi đan ong - mot phi cong chong phat xit nhung lai mang khuon mat cua mot chu lon. Bo phim đuoc đat vao nhung nam 1920 o Y ke ve Porco Rosso, mot tay phi cong san tien thuong chong lai bon khong tac va nhung ten linh đanh thue nguoi My.
Bo phim sau đo cua Miyazaki, Cong chua Mononoke 1997 quay tro lai voi chu đe sinh thai va xung đot cua Nausicaa cua Thung lung gio. Cot truyen cua phim tap trung vao su xung đot giua nhung linh hon cua thu vat song trong rung va nhung nguoi muon khai thac rung đe lam cong nghiep. Bo phim la mot thanh cong lon ve mat thuong mai khi tro thanh bo phim an khach nhat trong lich su Nhat Ban, ki luc chi bi pha sau đo boi bo phim noi tieng Titanic va gianh luon giai Phim hay nhat tai Giai Vien Han lam Nhat Ban. Sau bo phim nay Miyazaki đa tuyen bo tu gia su nghiep đao dien.
Tuy nhien sau đo, trong mot ki nghi, Miyazaki đa gap con gai cua mot nguoi ban, nguoi tao cam hung cho tac pham tiep theo cua ong Vung đat linh hon. Tac pham ke lai cau chuyen cua mot co be bi roi vao mot the gioi ki la, co phai lam viec trong nha tam cua nhung linh hon sau khi bo me co bi bien thanh lon boi mu phu thuy chu nha tam. Cong chieu tai Nhat Ban thang 7 nam 2001, bo phim đa pha vo ki luc ca ve luong nguoi xem va doanh thu khi thu đuoc toi 30.4 ty Yen (xap xi 300 trieu USD) voi 23 trieu luot nguoi xem. Bo phim cung gianh rat nhieu giai thuong, bao gom ca giai Phim hay nhat cua Vien Han lam Nhat Ban nam 2001, giai Gau vang nam 2002 tai Lien hoan phim Berlin, va giai Phim hoat hinh hay nhat tai le trao giai Oscar lan thu 75.
Thang 7 nam 2004, Miyazaki hoan thanh tac pham tiep theo cua ong, Lau đai bay cua phap su Howl, dua theo tieu thuyet cua Diana Wynne Jones. Bo phim cong chieu tai Nhat ngay 20 thang 11 nam 2004 va thu ve 1.4 ty yen chi sau hai ngay đau trinh chieu.
Nam 2005, Miyazaki đa đuoc trao tang Giai thuong thanh tuu tron đoi tai Lien hoan phim Venice.


Qua trinh sang tac va phong cach lam phim Miyazaki luon giu vi tri then chot trong qua trinh lam cac bo phim cua minh, ong thuong kiem luon hai vi tri bien kich va đao dien. O nhung bo phim o thoi ki đau, Miyazaki luon tu minh kiem tra lai tung buc ve se đuoc dung cho phim, tuy nhien mot minh ong khong the đu suc khoe đe lam viec nay nen o cac tac pham sau nay ong chia se mot phan viec kiem tra cho cac đong nghiep o hang Ghibli. Trong mot cuoc phong van nam 1999, Miyazaki đa noi, "o vao tuoi nay, toi khong the lam viec đuoc nhieu nhu truoc kia. Neu cac đong nghiep co the giup đo toi va toi co the tap trung vao viec đao dien, thi van con nhieu bo phim ma toi muon lam."
Miyazaki su dung cach lam phim hoat hinh truyen thong (ve tay) trong suot qua trinh lam phim. Tuy nhien, viec tao hinh bang đo hoa vi tinh cung đa đuoc su dung trong bo phim Cong chua Mononoke đe mang lai cho vai canh phim "hieu qua hinh anh cua ky thuat so." Trong mot cuoc phong van voi tap chi Financial Times, Miyazaki tra loi rang "voi toi viec giu đuoc ti le hop ly giua viec sang tac bang tay va bang may tinh la rat quan trong. Toi đa nhan ra đuoc cach can bang giua chung va cach nao đe toi vua co the su dung ca hai va vua co the van goi nhung bo phim cua minh la hoat hinh 2 chieu (2D)". Viec ve tren may tinh cung đa đuoc thuc hien lan đau tien cho vai phan cua Cong chua Mononoke đe kip tien đo phat hanh phim. O cac bo phim sau cua Miyazaki, viec nay đuoc coi la binh thuong.


Tinh cach Miyazaki rat quan tam toi thuyet moi truong luan, chu đe đuoc khai thac trong nhieu bo phim cua ong. Trong mot cuoc phong van voi bao Nguoi New York (The New Yorker), Miyazaki đa cho rang đa phan van hoa đuong đai la "nhat nheo, hoi hot va gia doi". Tuy vay ong khong truyen tai chu nghia bi quan cua minh vao cac bo phim, boi theo đao dien, nguoi lon khong nen "ap đat cach nhin the gioi cua minh cho tre con".
Miyazaki Hayao la nguoi cau toan va tham cong tiec viec. Viec danh qua nhieu thoi gian cho cong viec đa anh huong xau toi vai tro lam bo cua ong. Con trai ong, Miyazaki Goro, đa nhan xet ve cha minh "0 điem voi vai tro mot nguoi cha, điem tuyet đoi voi vai tro mot đao dien".


Truyen tranh Bat đau tu nam 1969, Miyazaki đa bat đau minh hoa cho mot vai bo manga nhu Chu meo đi hia (Nagakutsu wo Haita Neko). Tac pham chinh cua ong o the loai nay la phien ban manga cua bo phim Nausicaa cua Thung lung gio, 7 tap cua bo manga nay đuoc ong sang tac tu nam 1982 đen nam 1994 đa ban đuoc 2 trieu ban tren toan The gioi. Cac bo manga khac co the ke toi la Sabaku no Tami, Shuna no Tabi, Zasso Noto va Thoi đai cua nhung chiec thuyen bay - The Age of the Flying Boat, tac pham tao nen co so cho bo phim Porco Rosso cua Miyazaki.


Tac pham chinh Đao dien, bien kich va san xuat
Conan – Cau be tuong lai (tieng Nhat: Mirai Shonen Konan) (1978)
Lau đai cua Cagliostro (tieng Nhat: Rupan Sansei: Kariosutoro no Shiro) (1979)
Sherlock Hound (tieng Nhat: Meitantei Holmes) (1982)
Nang cong chua o Thung lung gio (tieng Nhat: Kaze no tani no Naushika) (1984)
Laputa: Lau đai tren khong (tieng Nhat: Tenku no Shiro Rapyuta) (1986)
Hang xom cua toi la Totoro (tieng Nhat: Tonari no Totoro) (1988)
Dich vu giao hang cua phu thuy Kiki (tieng Nhat: Majo no Takkyubin) (1989)
Porco Rosso (tieng Nhat: Kurenai no Buta) (1992)
Cong chua Mononoke (tieng Nhat: Mononoke Hime) (1997)
Vung đat linh hon (tieng Nhat: Sen to Chihiro no Kamikakushi) (2001)
Lau đai bay cua phap su Howl (tieng Nhat: Hauru no Ugoku Shiro) (2004)
Co be nguoi ca Ponyo (tieng Nhat: Gake no Ue no Ponyo) (2008)
Gio noi (tieng Nhat: Kaze Tachinu) (2013)
Thieu nien va chim diec (tieng Nhat: Kimi-tachi wa Do Ikiru ka) (2023)
Đong đao dien (cung Takahata Isao)
Lupin the Third Part I (1971)
Bien kich, dung phim, giam đoc san xuat
Loi thi tham cua trai tim (tieng Nhat: Mimi wo Sumaseba) (1995)
Cuoc chien gau meo (tieng Nhat: Heisei Tanuki Gassen Ponpoko) (1994)


Giai thuong va đanh gia Miyazaki la mot trong nhung đao dien gianh nhieu giai thuong nhat cua đien anh Nhat Ban:

Giai Noburo Ofuji cho phim hoat hinh:
1979, Lau đai cua Cagliostro
1984, Nausicaa cua Thung lung gio
1986, Laputa: lau đai tren khong
1988, Hang xom cua toi la Totoro
Giai thuong lon Mainichi:
1989, Dich vu giao hang cua phu thuy Kiki
1992, Porco Rosso
1994, Pom Poko (voi vai tro y tuong va nha san xuat)
1997, Cong chua Mononoke
2001, Vung đat linh hon
Giai Phim hay nhat cua Vien Han lam Nhat Ban:
1998, Cong chua Mononoke
2002, Vung đat linh hon
Giai Gau vang tai Lien hoan phim Berlin:
2002, Vung đat linh hon (phim hoat hinh duy nhat tu truoc đen nay đat đuoc giai nay)
Giai Phim hoat hinh hay nhat cua Vien han lam đien anh Hoa Ky (giai Oscar):
2002, Vung đat linh hon
2024, Thieu nien va chim diec
Giai Thanh tuu tron đoi tai Lien hoan phim Venice (2005)
Theo bau chon cua trang web uy tin IMDB (Internet Movie Database), trong top 20 phim hoat hinh hay nhat co toi 6 phim do Miyazaki đao dien trong đo hai phim Sen va Chihiro o the gioi than bi va Cong chua Mononoke lan luot xep thu nhat va thu hai.
Nam 2006, tap chi Time đa bau chon Miyazaki la mot trong nhung nguoi Chau A co anh huong nhat trong 60 nam qua.


Tham khao