Đan bau (chu Nom: 彈匏) hay đoc huyen cam (gian the: 独弦琴; phon the: 獨弦琴; binh am: duxianqin) nghia la đan mot day), la mot loai nhac cu truyen thong cua nguoi Viet, thanh am phat ra nho su dung que hay mieng gay vao day. Dua theo cau tao cua hop cong huong, đan bau chia hai loai la đan than tre va đan hop go.
Đan bau co mat pho bien o cac dan nhac co truyen dan toc Viet Nam. Cac nhac si Viet Nam đa bien soan va chuyen soan mot so tac pham dang concerto đe nghe si su dung đan bau trinh tau cung voi dan nhac giao huong thinh phong nhu Vi Mien Nam, Ru con, Tinh ca... Đan bau khong chi đuoc nguoi Viet Nam ua thich ma con đuoc nhieu khan-thinh gia tren the gioi ham mo. Đan bau đuoc du nhap toi Trung Quoc boi toc nguoi Kinh di cu tu vung Đo Son, Hai Phong sang vung đat Tam đao (truoc đay thuoc Viet Nam, sau Cong uoc Phap – Thanh 1887 vung nay thuoc Trung Quoc) tu khoang 500 nam truoc.


Lich su Trong khi nhung ghi chep som nhat ve đan bau co nien đai tu nam 1770, cac hoc gia uoc tinh tuoi cua đan co the hon the mot nghin nam.  Mot truyen thuyet pho bien ve su khoi đau cua no ke ve mot nguoi phu nu mu choi no o cho đe kiem song cho gia đinh trong khi chong co ra tran. Cho du cau chuyen nay co dua tren thuc te hay khong, thi đan bau trong lich su van đuoc choi boi nhung nhac cong mu. Cho đen thoi gian gan đay, am luong mem cua no đa han che cac boi canh am nhac ma no co the đuoc su dung. Đan bau, choi đoc tau, la trung tam cua am nhac dan gian Viet Nam, mot the loai ngay nay van con pho bien trong nuoc. Ung dung truyen thong khac cua no la đem cho cac bai đoc tho. Voi viec phat minh ra bo thu tu tinh, viec su dung đan bau đa lan sang cac ban nhac hoa tau va ca nhac pop va rock đuong đai cua chau A. Gio đay, cac thiet bi đien tu đuoc thiet ke cho guitar đien đoi khi đuoc su dung voi đan bau đe mo rong hon nua bang am sac cua no. 


Phan loai, cau tao = Phan loai =
Đan than tre thuong dung cho nguoi hat xam hoac nhung noi kho khan, khong co đieu kien che tac ti mi, chi tiet. Than đan lam bang mot đoan tre hoac buong dai khoang 120 cm, đuong kinh 12 cm. Mat đan la cho đa đuoc loc đi mot phan cat thich hop tren đoan tre hoac buong. Loai nay it pho bien.
Đan hop go la loai đan cai tien, co tinh nang uu viet hon, thuong do cac nghe si chuyen nghiep su dung. Đan hop go co nhieu hinh dang, kich thuoc khac nhau, thuong lam bang loai go nhe, xop nhu go ngo đong... Loai đan bang go vong đuoc dung pho bien nhat.


= Cau tao =

Đan bau thuong co hinh dang mot ong tron (bang tre, buong, luong) hoac hinh hop chu nhat; mot đau to, mot đau vuot nho hon mot chut; thuong co chieu dai khoang 110 cm, đuong kinh hoac be ngang o đau to khoang 12,5 cm, đau nho khoang 9,5 cm; cao khoang 10,5 cm. O loai đan go Mat đan va đay đan bang go ngo đong, hoac go thong hay go tung. Mat đan hoi cong len mot chut, đay đan phang co mot lo nho đe treo đan, mot hinh chu nhat o giua đe thoat am đong thoi cam đan khi di chuyen va mot khoang trong đe cot day đan. Thanh đan bang go cung nhu cam lai hoac mun đe cho chac chan va co the bat vit cho khoa day đan.
Tren mat đau to co mot mieng xuong hoac kim loai nho goi la ngua đan. Qua ngua đan, day đan đuoc luon xuong va cot vao truc len day đan xuyen qua thanh đan, truc nay đuoc lam đep va no đuoc giau phia sau thanh đan. Ngay nay nguoi ta dung khoa day đan bang kim loai cho chac đe chong tuot day đan. Tren mat đau nho cua đan co mot can day lam bang go hoac sung, đuoc goi la can đan hoac voi đan. Can đan xuyen qua nua đau trai bau kho hoac tien bang go theo hinh dang tuong tu va cam vao mot lo tren mat đau nho cua vo đan. Mot đau day đan buoc co đinh vao can đan khoang giua bau đan.
Khi cong nghe đien tu ra đoi, đe tang am luong tieng đan, nguoi ta lap mot cuon cam ung đien tu co loi sat non vao duoi mat đan giap voi day o phia đau to đe cam ung am thanh truyen qua bo day đong truc, đua tin hieu đen khuech đai am thanh qua may tang am. Loai đan nay chi co the dung day thep va co nhuoc điem la đo meo am thanh kha lon so voi am thanh cua loai đan khong dung bo khuech đai đien tu (đan moc).
Que gay đan: thuong đuoc vot bang tre, giang, than dua, go mem... Nguoi ta hay lam bong hoac tua đau nhon mot chut đe lam mem am thanh khi gay. Ngay xua hay dung que dai khoang 10 cm, ngay nay voi nhieu ky thuat dien tau nhanh nen nguoi ta hay dung que ngan chung 4-4,5 cm.


Tinh nang, tac dung Đan bau co am vuc rong toi 3 quang tam. Vi la am boi nen am sac đep, sau lang, quyen ru. Tieng đan co khi buon ba, thiet tha, co khi ngot ngao tinh tu, dien tot tinh cam cua con nguoi. Am thanh phat ra trong vong 2 quang tam nghe kha ro rang du la am boi. Neu su dung am thuc voi su tac đong keo cang hay giam day cua voi đan, am vuc cua đan bau co the vuot tren 3 quang tam.
Đan bau phu hop voi nhung giai đieu tru tinh, em diu, tuy nhien nhung nghe nhan xam co the su dung no đe dien nhung bai hat vui nhu xam xoan hoac nhung ca khuc moi, giau chat tuoi tan va khoe manh. Ca dao Viet Nam co cau "Đan bau ai gay nay nghe, lam than con gai cho nghe đan bau" y noi tieng đan de dang thu hut đuoc tinh cam nguoi nghe.
Truoc đay đan bau giu nhiem vu đoc tau hoac đem hat, tham gia nhung ban nhac co truyen cung voi đan nguyet, đan tam, nhi hay ty ba,... trong phong. Ngay nay nho gan thiet bi tang am nen co the đoc tau ngoai troi hoac hoa tau voi dan nhac lon, nhieu nhac cu.
Nhieu nghe nhan tai nang đa dung tieng đan bau mo phong giong noi cua ca ba mien Nam, mien Trung, mien Bac va giong nam, giong nu hoac ngan nga nhu ngam...


Cach choi co ban = Cach đinh am chuan cho day đan =

Nguoi ta thuong đinh am cho đan bau theo day buong co am tu nhien, nhung co khi chinh theo tung bai ban. Neu bai nhac cung đo (do) la chu am thi đinh am day buong tu nhien la đo. Ngoai ra con vai cach đinh am khac. Vi day buong chi cho mot noi nen phai chia day tu can đan đen ngua đan đe xac đinh cac not khac: 1/2 day co not do 1 cao hon day buong mot quang 8, 1/3 day se la not sol 1, 1/4 ta se co not do 2, 1/5 day se co mi 2, 1/6 day se co not sol 2, 1/7 day se la not si giang (not nay it đuoc su dung), 1/8 se co not do 3.
Ngoai 6 điem đinh am thong dung la do 1, sol 1, do 2, mi 2, sol 2 va do 3 con co the tao am thuc bang cach gay day buong bang que gay va thuong gay gan ngua đan chu khong gay vao cac điem đinh am boi. Tren 7 am thanh nay, voi ky thuat tay trai nhu cang day hoac chung day thich hop, nguoi choi đan co the tao đuoc rat nhieu am thanh khac nua.


= Cach su dung que gay đan =
Cach su dung/gay đan đoi hoi ky thuat đac biet. Nguoi dien cam que bang tay phai, đat que trong long ban tay phai, đat que trong long ban tay lam sao đe que hoi chech so voi chieu ngang day đan. Que đan đuoc đat tren 2 đot ngon tay tro va giua cua ban tay phai, con đot thu nhat cua ngon cai thi giu que đan, đau nho nho cua que thuong nho ra khoang 1,915 cm. Hai ngon con lai thi hoi cong theo ngon tro va giua. Khi gay day ta đat canh ban tay vao điem phat ra boi am, hat nhe que đan cung luc nhac ban tay len, ta se co đuoc am boi. Nhung điem canh ban tay cham vao goi la điem nut, nhung điem tren day đan đuoc que gay vao goi la điem gay. Do đan bau khong co phim nen nhung điem nut đuoc coi la cung phim cua đan bau.


= Cac tu the dien tau =
Thong thuong nhat la đan bau đat tren mot cai ban nho thuong la hop đan co lap 4 chan roi, tren mat gia co 2 cho chan đe khi keo đay can đan, đan khong bi di chuyen theo. Khi ngoi khoanh chan tren chieu đe đan thi đau goi chan mat phai ti vao canh mat đan nham giu cho cay đan khoi bi xe dich. Ngay nay, cac nghe si thuong dung tu the đung hoac ngoi tren ghe đe dien tau. Khi do, đan đuoc đat tren gia go co cac chot đinh vi co đo cao tuong ung voi vi tri ngoi cua nghe si.


= Su dung tay trai tren can đan va day đan =
Ngon rung: Khi khay day, cac ngon tay trai rung nhe can đan, am thanh se phat ra tu nhu lan song thi ta co ngon rung. Ngon rung rat quan trong vi khong nhung no lam cho tieng đan mem mai ma no con the hien phong cach cua ban nhac. Voi cac bai buon, hoac bai vui, ta phai rung theo nhung am đa đuoc quy đinh.
Ngon vo: Vo ngon cai, vo ngon tro tao ra am thanh ham va thang giang lien tuc, ngat quang do dao đong am tat nhanh. Theo nghe si nhan dan Thanh Tam thi ngon vo thuong dien ta tinh cam đau kho, uat uc, nghen ngao.
Ngon vuot: miet ngon tay vao can đan đe tao đo truot qua cac thang am va dung lai o thang am quy đinh trong ban nhac.
Ngon luyen: keo thang can tang hoac giam toi am quy đinh
Ngon tao tieng chuong: Nhan cuom tay vao day đan đe ham bot am chinh va tao ra am boi tren am chinh co san. v.v.


Su phat trien cua đan bau trong am nhac dan toc Trong lich su nhac cu Viet Nam chua co nhac khi dan toc nao cua nuoc ta đuoc thay đoi, cai bien nhieu nhu đan bau.
Can đan thay vi bang tre thi nay bang sung đe cho mem de uon hon.
Bau đan truoc đay lam bang vo bau kho hoac ong tre, gao dua, nay dung sung hoac thong dung nhat la tien bang go đe co the bat vit đuoc.
Que đan tu cho dai khoang 10 cm, nay thu ngan ngan khoang 4 cm. Tu cho đuoc vot bang tre, giang; nay co them cac chat lieu go, dua, sung hoac nhua.
Theo nhac si Bui Lam: vao thap ky 60, nghe si Manh Thang la nguoi sang che ra loi que gay ngan, ong cung la nguoi đa cai tien đua phan khuech đai am thanh vao đan bau, va ong cung la nguoi đau tien đua đan bau đi trinh dien quoc te, mang giai thuong cao quy cho Viet Nam. Sau đo, cung voi que gay ngan nay, nghe si uu tu Đuc Nhuan đa phat minh ra loi ky thuat ve (teremono) tren 1 day va đanh su dung boi am tren boi am.
Than đan va cac phu kien Loai đan cu can co than to, mat mong đe tang đo am vang. Khoa đan bang go. Loai đan hien đai su dung cong nghe khuech đai am thanh đien tu co kich thuoc nho hon, khoa đan bang kim loai. Điem cai tien tao bao nhat ma khong mot nhac khi nao dam lam la loai đan bau dung cong nghe đien tu co the tach đoi, gap lai, xep gon khi di chuyen. Khi trinh tau, nguoi choi đan co the lap rap lai nhanh chong.
Hop chua đan Ngoai chuc nang đe cat giu, bao ven đan khi di chuyen đan, hop nay vua co he dung lam gia đo đan voi hai chot chan o hai đau, tien loi cho viec cang day hoac chung day khi choi cac ban nhac co am chu khac nhau.
 Đien tu hoa : Cac loai đan bau hien đai đuoc đien tu hoa bang cach lap cac mobil cam ung đien tu noi voi may tang am va loa đe khuech đai am thanh, đuoc su dung pho bien trong cac dan nhac dan toc Viet Nam chuyen nghiep. Tuy nhien, nhieu khan thinh gia nuoc ngoai sanh nhac van thich nghe trinh tau tren đan "moc" (khong co bo khuech am đien tu). Ho cho rang am thanh moc nghe trong treo va "that" hon am thanh đuoc khuech đai bang ky thuat đien tu.
Tu đong hoa: Nhom Bat Bong la nhom đau tien ap dung tri tue nhan tao va cong nghe tu đong hoa đe tao ra nguoi may (robot) choi đan bau tu đong 


Đan bau trong nghe thuat Ca dao: Đan bau ai gay nay nghe / Lam than con gai cho nghe đan bau. Theo nghe si Hoang Anh: "ong ba minh ngay xua khuyen con gai cho nen nghe đan bau vi so tieng đan reo rat, buon ba de van vao đoi nguoi phu nu".
Tho: Đat nuoc toi, thon tha giot đan bau / Nghe nang noi đau cua me / Ba lan tien con đi / Hai lan khoc tham lang le (tho Ta Huu Yen, sau nhac si Pham Minh Tuan pho nhac thanh bai hat Đat nuoc).
Bai hat: Tieng đan bau cua ta / Cung thanh la tieng me / Cung tram la giong cha (bai hat Tieng đan bau, nhac Nguyen Đinh Phuc, loi tho Lu Giang)
Bai hat Đoc huyen cam cua nhac si Tran Tien (Đoc huyen cam mot buon lam /May ai nguoi tri am / Đoc huyen cam le loi / Bay ngang canh chim hong / Bac phong ky ta toi /Linh nam cam la loi / Khach anh hung con ai / Tri am đoc huyen cam...)


Cac tac pham moi tieu bieu cua Đan Bau - Nhip cau que huong - St. Toan Thang
- Vi mien Nam - St. Huy Thuc
- Cung đan đat nuoc - St. Xuan Khai
- Khat vong - St. Le Hoai Phuong
- Nang tinh phuong Nam - St. Ho Hoai Anh


Hoc đan Bau chuyen nghiep tai Viet Nam - Hoc vien am nhac Quoc gia Viet Nam
- Hoc vien am nhac Hue
- Nhac vien Thanh pho Ho Chi Minh
- Đai hoc Van hoa nghe thuat Quan Đoi
- Cac truong Cao đang Van hoa nghe thuat tai cac Tinh/ Thanh


Tham khao Lien ket ngoai Đan bau Viet Nam Luu tru ngay 12 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Kinh nghiem voi đan bau cua nhac si Hoai Phuong (trong Tonight with Viet Thao, episode 60, 2017).