Thai Binh hung bao (太平興寶) la ten goi đong tien đau tien cua Viet Nam do nha Đinh la mot trieu đai cua nguoi Viet cho đuc bat đau tu nam 970. Đay đuoc xac đinh la đong tien xua nhat do nguoi Viet phat hanh. Tien Thai Binh hung bao ra đoi gop phan khang đinh nen đoc lap tu chu cua dan toc Viet Nam tren cac linh vuc kinh te, chinh tri, ngoai giao, van hoa ma Đinh Tien Hoang đa xac lap.


Lich su hinh thanh Suot mot ngan nam Bac thuoc, nguoi Viet khong co đong tien rieng đe luu hanh. Nam 968 Đinh Tien Hoang dep xong loan 12 su quan, thanh lap nha Đinh, va xung Đinh Tien Hoang Đe đe mo đau mot ky nguyen đoc lap thong nhat cho nuoc Viet. Nha Ðinh phat hanh tien lan đau tien trong lich su, đo la đong Thai Binh Hung Bao đuc nam 970, mat sau co chu Ðinh. Cac nha nghien cuu tien co đeu thua nhan, đo la đong tien nha Đinh san xuat luu hanh, khong the nham voi bat ky đong tien nao khac trong va ngoai nuoc.
Su sach ghi chep rat it ve hoat đong thuong mai thoi Đinh. Theo Đai Viet su ky toan thu, nam 976, co thuyen buon nuoc ngoai cap ben Đai Co Viet. Hoa Lu đuong thoi la mot thuong cang lon, song Hoang Long cung la mot tuyen giao thong quan trong đoi voi viec thong thuong luc đo. Cac nha nghien cuu cho rang dong song Hoang Long khi đo con rat rong, chua bi thu hep nhu hien nay.
Khi len lam vua, Đinh Tien Hoang đat nien hieu la Thai Binh va cho đuc tien Thai Binh hung bao bang đong. Đay la tien duy nhat đuoc phat hanh trong thoi nha Đinh, vi cho du sau nay co su thay đoi ngoi vua trong ho Đinh nhung khong co su thay đoi nien hieu (Đinh Toan len ke vi van dung nien hieu Thai Binh).


Khao co hoc Đong tien Thai Binh cung nhu cac tien khac sau nay cac trieu đai phong kien cho đuc đeu bang đong, hinh tron, lo vuong, bieu tuong cho troi va đat theo quan niem cua nguoi phuong Đong. Quan điem nay đuoc gin giu va phat trien nhat quan trong viec đuc tien qua cac trieu đai vua sau nay. Đen trieu đai cuoi cung phong kien cuoi cung đong Bao Ðai Thong Bao cua vua Bao Ðai van tuan thu hinh thuc nay. Hien đong tien co nhat Viet Nam con đuoc luu giu tai phong truyen thong cua Ngan hang Nha nuoc Viet Nam.
Khao co hoc cho thay Thai Binh hung bao co ba loat khac nhau. Ca ba loat đeu co lo hinh vuong o giua va co đuong kinh khong đeu nhung binh quan khoang 22 mm. Ca ba loat đeu co mat truoc ghi chu Thai Binh hung bao bang chu Han. Co mot loat thay vi chu Thai lai la chu Đai. Hien chua ro: do lau ngay đong tien đo bi hong nen mat mot cham, hay đo thuc su la chu Đai nhung đuoc đoc la Thai. Ve mat sau, thuong co chu Đinh (ho cua vua) đuc noi; nhung co mot loat khong co chu gi. Tien Thai Binh hung bao đuc bang hop kim chua nhieu đong hinh tron, lo vuong kieu tien Trung Quoc.
Su lieu cu cua Viet Nam khong đe cap đen viec nha Đinh co đuc tien. Tuy nhien, su lieu cu cua Trung Quoc thi co nhac đen va dua vao đo Banh Tin Uy viet rang nam 970 Đinh Bo Linh o Viet Nam đuc tien Thai Binh hung bao. Theo Đo Van Ninh, viec su lieu cu cua Viet Nam khong nhac đen viec nay co the la do nen kinh te tien te thoi nha Đinh con moi manh nha, tien chua đuoc su dung nhieu, trao đoi hang hoa la chinh, luong bong va thue ma đeu bang hien vat.
Thoi Tien Le truoc nhu cau phat trien cua nen kinh te va giao thuong trao đoi, Le Hoan cho lap xuong đuc tien Thien Phuc tran bao. Tien Thien Phuc ke thua hinh dang va kich thuoc nhu tien thoi Đinh, co hinh tron, đuong kinh 2,2 - 2,4 cm. Giua co lo hinh vuong, mat truoc co chu viet chan phuong nien hieu cua trieu đai. Mat sau lung co chu Le, chu đuc gon noi sac net. Tien Thien Phuc sau nay tim đuoc o nhieu noi: co đo Hoa Lu, hoang thanh Thang Long, thuong cang Van Đon va nhieu noi khac, nhung trung tam kinh te cua đat nuoc thoi bay gio. Su co mat cua tien Thien Phuc o nhieu noi, khong gian luu thong rong cho thay, tien đuoc đuc va su dung nhieu, khang đinh gia tri tien te cua nha nuoc đoc lap.
Ben canh nhung đong tien do nha nuoc đoc lap Viet phat hanh, cac đong tien Trung Quoc cung đuoc su dung trong thong thuong trao đoi voi tu cach la "ngoai te". Trong cac hoat đong kinh te, thuong mai hai đong tien Viet Nam va Trung Quoc đuoc su dung song song, nhat la cac vung thuong cang bien vien.


Gia tri lich su Su co mat cua cac đong tien Viet Nam ngay tu buoi đau gianh đoc lap, đa gop phan khang đinh y thuc dan toc, tinh than đoc lap tu chu cua cac trieu đai Viet Nam. Đay la nhung co so ban đau đe sau nay tien te Viet Nam đuoc cac trieu đai sau phat huy va phat trien.
Chu Hung trong tien Thai Binh Hung Bao cua Đinh Bo Linh la mot điem sang tao cua tien Viet Nam. Hung Bao tuc la khac voi loai tien thong bao truyen thong cua Trung Quoc. Cau nay con mang y nghia chuc phuc nuoc Đai Co Viet quoc van hung thinh, đoi đoi huong thai binh.


Trung bay Tien Thai Binh hung bao hien đuoc trung bay o nhieu noi, tieu bieu nhu:

Bao tang lich su quoc gia, Ha Noi.
Bao tang Lich su Quan su Viet Nam, trung bay tu 19/12/2015 do Pho thu tuong Nguyen Thien Nhan trao tang.
Bao tang tinh Ninh Binh, trung bay cung nhieu hien vat thoi Đinh khac nhu gach Đai Viet quoc quan thanh chuyen, thach kinh chua Nhat Tru...
Di tich phu Đai - quan the di tich Co đo Hoa Lu


Tham khao MOT ĐONG TIEN, MOT NIEM TU HAO...
Video: Chuyen ve đong tien đau tien cua VN: Thai Binh Hung Bao Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Nhung đong gop cua trieu đai nha Đinh con mai voi thoi gian
Đo Van Ninh, Tien co Viet Nam, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, Ha Noi, 1992.
Nguyen Anh Huy, Tien thoi Canh Hung, mot bi an lich su can đuoc khai pha
Gioi thieu ve tien co Viet Nam
Luc Đuc Thuan, Vo Quoc Ky (2009), Tien co Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc


Chu thich