Moshe ben Maimon (tieng Hebrew: משה בן-מימון), hay Musa ibn Maymun (tieng A Rap: موسى بن ميمون), hay con đuoc goi la Rambam (; tieng Hebrew: רמב"ם – viet tat cho ten "Rabbeinu Moshe Ben Maimon", "Our Rabbi/Teacher Moses Son of Maimon"), va đuoc Latin hoa la Moses Maimonides ( my-MON-i-deez), la nha triet hoc va nha thien van hoc nguoi Do Thai. Ong la mot trong nhung nguoi Torah co anh huong nhat thoi ky Trung co va la mot trong rat it triet gia Do Thai co the gay anh huong len the gioi phi Do Thai.


Cuoc đoi = Thoi au tho, thoi nien thieu va thoi thanh nien =
Ve nam sinh cua Maimonides, van co nhieu y kien khac nhau, nhung chu yeu cho rang ong sinh vao nam 1135; co y kien cho rang ong sinh nam 1138. Tu nho, Maimonides nghien cuu luat Torah duoi su huong dan cua cha minh. Vao nam 1148, tuy moi hon hoac khoang 10 tuoi, Mamonides đa phai song cuoc song luu lac. Đo la vi phong trao cai sang đao Hoi Almohades đa xam luoc Cordoba, vung đat noi Maimonides sinh ra, va đua ra cho nhung nguoi Do Thai ba su lua chon: cai đao, chet hoac ra đi. Va hau het nguoi Do Thai luc đo, trong đo co ca gia đinh Maimonides, quyet đinh ra đi, đieu đa khien ho bi truc xuat khoi Cordoba. Nhung con nguoi đang thuong nay luu lac o mien nam cua Tay Ban Nha. Ho đa phai đen Fes, Maroc, mot vung đat cua chau Phi đe tranh su truy đuoi cua nhung ke đoi cai đao kia va o đay, Maimonides đa co co hoi tiep nhan tri thuc the tuc.


= Khi truong thanh =
Sau mot thoi gian đinh cu o Maroc, Maimonides đen song o Thanh Đia (tuc la quoc gia Palestine co) trong khoang thoi gian ngan. Ong danh nhieu thoi gian đen Jerusalem đe cau nguyen va cuoi cung đen Ai Cap. 


= Qua đoi =
Mamonides qua đoi o Ai Cap nhung tai đia điem nao cu the o đat nuoc nay thi van con tranh cai. Co y kien la Fostat, lai co y kien la Cairo. Du mat o noi nao thi thi hai cua ong đuoc chon cat tai Tiberias.


Nhung đong gop = Triet hoc =
Mamonides la mot nha kinh vien Do Thai noi tieng. Vi đoc cac tac pham triet hoc cua đao Hoi A Rap nhieu hon đuoc day boi cac thay giao A Rap, ong tiep xuc khong chi nhung tu tuong triet hoc nay ma con ca tu tuong triet hoc cua Aristoteles nua. Cung giong nhu Averroes, Maimonides cung co hoa giai khoa hoc, triet hoc voi ton giao. Cu the, ong co hoa giai triet hoc cua Aristoteles voi giao đieu cua Kinh thanh. 


= Than hoc =


 Voi Aristoteles-đong y va khac biet  Co le nam trong huong hoa giai đuoc neu o tren, Maimonides đa khang đinh mot đieu rang khong co su mau thuan nao trong chan ly mac khai cua Thuong đe va su kham pha tri tue cua con nguoi. O đay, ong cho thay minh chiu anh huong chinh tu hai nguoi: Aristoteles va Talmud. Tuy nhien, ong cung khong đong y voi Aristoteles khi nha khoa hoc Hy Lap nay cho rang Thuong đe che cho cho tat ca, chu khong rieng ai.


 Voi Plato-đi theo cac nha luan giai  Maimonides bao luu nhieu quan điem cua nhung nguoi luan giai triet hoc cua Plato, boi ong kham phuc ho. Co le ong la nguoi kinh vien duy nhat lam đieu đo boi hau nhu khong mot nha kinh vien nao co the chap nhan. Tieu bieu la ong ung ho cai goi la than hoc tieu cuc.


= Ton giao =


 Song va chet  Mamonides đa phan biet hai tue giac cua con nguoi: vat chat (the xac) va vo chat (cai ngoai the xac). Vo chat, theo ong, co tu tri tue cua vu tru. No la ket qua cua no luc linh hon đe co tri thuc ve tri tue giac thuan khiet cua Thuong đe.
Ve su bat tu, Maimonides co đong quan điem voi mot triet gia nguoi Do Thai khac cach ong khoang 4 hay 5 the ky, Baruch Spinoza. Tuy nhien, lam the nao đe bat tu thi hai nguoi lai nghi khac. Nha triet hoc Trung co cho rang đo la con đuong cua bon phan, con nha triet hoc thoi Phuc hung lai nghi đo la su tiep dien, tu giac quan qua khoa hoc đen triet hoc.


 13 nguyen tac đuc tin  Su hien huu cua Thuong đe
Su đon nhat cua Thuong đe
Tinh than linh va tinh vo the cua Thuong đe
Su vinh hang cua Thuong đe
Chi mot minh Thuong đe la đoi tuong tho phung
Mac khai thong qua cac tien tri cua Thuong đe
Moses loi lac nhat trong so cac nha tien tri
Le luat cua Thuong đe đuoc ban ra tren Nui Sinai
Su bat bien cua Torah voi tu cach la Luat Thuong đe
Thuong đe biet truoc moi hanh đong cua con nguoi
Thuong đieu thien, phat đieu ac cong bang, nghiem minh
Đang Thien sai (Messiah) cua nguoi Do Thai se toi
Nguoi chet song lai (Phuc sinh)


Anh huong Tinh kinh vien trong triet hoc cua Maimonides đa anh huong khong nho đen nhieu nha kinh vien noi tieng cua chau Au nhu Albertus Magnus, Thomas Aquinas va Duns Scotus.
Nhung suy nghi ve ton giao cua Maimonides đa khien cong đong nguoi Do Thai bi chia tach trong mot khoang thoi gian. Mot so cho rang chang can nghi đen viec song lai khi đa chet va đua ra ly thuyet cua ong, so khac thi bao đo la di giao.
Nhung hoc gia Do Thai cung bi phan chia rat nhieu ve tu tuong khi noi ve Maimonides. Ho gom hai nhom: cap tien va on hoa. Ma nhom cap tien lai chia thanh nguoi ung ho va chong đoi lai Maimonides. Con nhom on hoa, nhung nguoi chiet trung, thi cung rac roi khong kem khi vua ung ho the gioi quan kieu Aristoteles cua ong, vua khong đong y voi nhung thanh phan trong đo, nhung đieu ho cho la mau thuan voi ton giao cua ho. Thuyet chiet trung nay đa len cao vao the ky XIV va the ky XV.
13 nguyen tac tin nguong do ong đe xuat đa gay tranh cai, bi cac hoc gia phe phan va khong đuoc biet đen boi hau het nguoi Do Thai. Tuy nhien, ngay nay, chung tro nen pho bien va la bat buoc voi đao Do Thai chinh thong.


Tac pham Khao luan ve Phuc sinh
Mihneh Torah
Cam nang cho nguoi boi roi


Chu thich