Thiet ke noi that la linh vuc nghe thuat va khoa hoc nham cai thien khong gian noi that cua mot toa nha đe tao ra mot moi truong lanh manh hon va tham my hon cho nhung nguoi su dung khong gian đo.
Dua vao con mat tinh tuong ve chi tiet va kha nang sang tao, kien truc su thiet ke noi that se lap ke hoach, nghien cuu, đieu phoi va quan ly cac du an cai tien nhu vay. Thiet ke noi that la mot nghe đa dien bao gom phat trien y tuong, quy hoach khong gian, kiem tra đia điem, soan thao ke hoach, nghien cuu, giao tiep voi cac ben lien quan cua du an, quan ly xay dung va thuc hien thiet ke.


Cac thuat ngu ve lich su va hien tai Trong qua khu, noi that đuoc sap xep mot cach ban nang nhu mot phan cua qua trinh xay dung. Nganh thiet ke noi that đa phat trien nhu mot ket qua cua su phat trien cua xa hoi va kien truc phuc tap đa phat trien tu qua trinh cong nghiep hoa.
No luc su dung khong gian hieu qua va su phat trien cua nganh thiet ke noi that hien đai đa gop phan vao su phat trien cua nganh nghe nay. Nganh thiet ke noi that la mot nganh nghe rieng biet va khac biet so voi vai tro "nha trang tri noi that", thuat ngu thuong đuoc su dung o Hoa Ky; thuat ngu nay it pho bien hon o Vuong quoc Anh, noi nganh thiet ke noi that van chua đuoc quy đinh va do đo, nghiem ngat ma noi, chua chinh thuc tro thanh mot nganh nghe.
O An Đo co đai, cac kien truc su cung đong vai tro nhu nha thiet ke noi that. Đieu nay co the thay tu nhung tham chieu đen Vishwakarma - mot trong nhung vi than trong than thoai An Đo. Trong nhung ngoi nha An Đo the ky 17 đuoc thiet ke boi nhung kien truc su nay, nhung tac pham đieu khac mieu ta van kien va su kien co xua đuoc đat ben trong cac cung đien, trong khi trong thoi ky trung co, tranh tuong cung la mot đac điem pho bien cua nhung biet thu giong cung đien tai An Đo, thuong đuoc biet đen voi ten goi havelis. Trong khi hau het cac ngoi nha truyen thong đa bi pha huy đe lam đuong cho cac toa nha hien đai, van con khoang 2000 haveli (mot ngoi nha pho, biet thu).
O Ai Cap co đai, "cac can nha linh hon" (hoac mo hinh cua nhung ngoi nha) đuoc đat trong cac mo đe đung đo an cung. Tu đo, co the nhin thay cac chi tiet ve thiet ke noi that cua cac nha o khac nhau trong cac trieu đai Ai Cap khac nhau, chang han nhu cac thay đoi ve he thong thong gio, hanh lang, cot, hien, cua so va cua.

Viec son tuong noi that đa ton tai it nhat tu 5.000 nam truoc, voi nhung vi du đuoc tim thay xa phia bac nhu Ness of Brodgar, cung nhu nhung noi co mau noi that, nhu đuoc thay o khu đinh cu Skara Brae. Nguoi Hy Lap va sau đo la nguoi La Ma đa them vao cac san mosaic trang tri phoi hop, va cac noi that mau muc nhu trong nha tam La Ma co, cac cua hang, van phong dan su, castra (cac phao đai) va đen La Ma, trong nhung thiet ke trong the ky mot truoc Cong nguyen. Voi cac nghe thu cong chuyen mon đac biet đe san xuat trang tri noi that va đo noi that theo cong thuc, trong cac cong trinh đuoc xay dung theo cac hinh thuc đuoc xac đinh boi cac kien truc su La Ma, nhu Vitruvius: De architectura, libri decem (Muoi cuon sach ve Kien truc).
Trong suot the ky 17 va 18, cung nhu đau the ky 19, trang tri noi that la trach nhiem cua nguoi noi tro hoac mot nguoi tho đo go, tho thu cong đuoc thue đe tu van ve phong cach nghe thuat cho khong gian noi that. Kien truc su cung thue cac tho thu cong hoac nghe nhan đe hoan thanh thiet ke noi that cho cac cong trinh cua ho.


= Cong nghe thiet ke va quan ly noi that thuong mai =
Trong giai đoan cuoi cua the ky 19, dich vu thiet ke noi that mo rong manh me khi tang lop trung luu o cac nuoc cong nghiep đang phat trien tro nen đong đao va giau co, va ho bat đau khao khat nhung trang thiet bi noi that trong gia đinh đe cung co đia vi moi cua minh. Cac cong ty noi that lon đa mo rong sang linh vuc thiet ke noi that va quan ly tong the, cung cap đo đac nha cua đa dang ve phong cach. Mo hinh kinh doanh nay phat trien manh tu giua the ky đen nam 1914, khi vai tro nay dan bi nhung nha thiet ke đoc lap, thuong la nghiep du, chiem đoat. Đieu nay mo đuong cho su xuat hien cua nganh thiet ke noi that chuyen nghiep vao giua the ky 20.

Vao nhung nam 1950 va 1960, nhung nguoi trang tri noi that bat đau mo rong pham vi kinh doanh cua ho. Ho mo rong quy mo kinh doanh va xem no nhu mot nghe thuat, va bat đau quang cao san pham noi that cua ho cho cong chung. Đe đap ung nhu cau ngay cang tang ve cong viec trang tri noi that du an nhu van phong, khach san va toa nha cong cong, nhung cong ty nay đa tro nen lon hon va phuc tap hon, tuyen dung kien truc su, tho moc, tho trat, nha thiet ke vai, nghe si va nha thiet ke noi that, cung nhu ky su va ky thuat vien đe hoan thanh cong viec. Cac cong ty cung bat đau xuat ban va phan phoi cac danh muc voi cac ban in ve cac phong cach xa hoa khac nhau đe thu hut su chu y cua tang lop trung luu đang mo rong.
Khi so luong va kich thuoc cac cua hang tap hoa tang len, khong gian ban le trong cac cua hang đuoc trang tri theo cac phong cach khac nhau đe lam mau cho khach hang. Mot cong cu quang cao đac biet hieu qua la thiet lap cac phong mau tai cac trien lam quoc gia va quoc te trong cac phong trung bay đe cong chung đuoc xem. Mot so cong ty tien phong trong linh vuc nay la Waring & Gillow, James Shoolbred, Mintons va Holland & Sons. Nhung cong ty san xuat đo noi that chat luong cao truyen thong nay bat đau đong vai tro quan trong nhu cac co van cho cac khach hang tang lop trung luu khong chac chan ve gu tham my va phong cach, va bat đau ky ket hop đong đe thiet ke va trang tri noi that cua nhieu toa nha quan trong o Anh.
Loai cong ty nay noi len o My sau Noi chien. Herter Brothers, do hai anh em di dan nguoi Đuc sang lap, bat đau nhu mot kho vai trang tri va tro thanh mot trong nhung cong ty đau tien chuyen san xuat đo noi that va trang tri noi that. Voi van phong thiet ke va cac phong lam viec che tac go va lam đo noi that rieng, Herter Brothers đa san sang thuc hien moi khia canh cua trang tri noi that bao gom viec lap đat tam vach va lo suoi, trang tri tuong va tran, san mau hoa van va tham va rem cua.

Mot nhan vat quan trong trong viec pho bien cac ly thuyet ve thiet ke noi that cho tang lop trung luu la kien truc su Owen Jones, mot trong nhung nha ly thuyet thiet ke anh huong nhat cua the ky 19. Jones' du an đau tien cua ong la quan trong nhat - vao nam 1851, ong chiu trach nhiem khong chi cho viec trang tri cua Joseph Paxton quang truong khong lo Crystal Palace cho Trien lam Van hoa va Cong nghiep, ma con la sap đat cac trung bay ben trong. Ong đa lua chon mot mau sac gay tranh cai voi cac gam mau đo, vang va xanh lam cho cac san pham sat va thep ben trong, va mac du ban đau nhan đuoc su phan đoi cua bao chi, cuoi cung đuoc Nu hoang Victoria ra mat voi nhieu loi khen ngoi. Cuon sach quan trong nhat cua ong la The Grammar of Ornament (1856), trong đo Jones đua ra 37 nguyen tac chinh ve thiet ke va trang tri noi that.
Jones đuoc thue lam viec boi mot so cong ty thiet ke noi that hang đau trong thoi đai; vao nhung nam 1860, ong lam viec phoi hop voi cong ty Jackson & Graham o London đe san xuat đo noi that va cac trang thiet bi khac cho cac khach hang noi tieng bao gom nha suu tap nghe thuat Alfred Morrison cung nhu Ismail Pasha, Khedive cua Ai Cap.
Nam 1882, Kelly's Directory cua London Post Office liet ke 80 nha trang tri noi that. Mot so cong ty noi tieng nhat trong giai đoan nay la Crace, Waring & Gillowm va Holland & Sons; cac nha trang tri noi tieng lam viec cho nhung cong ty nay bao gom Thomas Edward Collcutt, Edward William Godwin, Charles Barry, Gottfried Semper va George Edmund Street.


= Chuyen tiep đen thiet ke noi that chuyen nghiep =

Vao cuoi the ky 20, cac tu van vien khong chuyen va cac an pham ngay cang thach thuc su đoc quyen ma cac cong ty ban le lon co đoi voi thiet ke noi that. Tac gia nu nguoi Anh Mary Haweis, mot nha nu quyen, đa viet mot loat cac bai luan đoc rong rai trong nhung nam 1880, trong đo co cham biem su hao huc cua nhung nguoi tang lop trung thuc khao khat trang bi nha cua cua minh theo nhung mo hinh cung nhac đuoc cung cap boi cac nha ban le. Co ung ho viec ap dung ca nhan hoa mot phong cach cu the, phu hop voi nhu cau va so thich rieng cua khach hang:

"One of my strongest convictions, and one of the first canons of good taste, is that our houses, like the fish's shell and the bird's nest, ought to represent our individual taste and habits.
Su phat trien cua trang tri nhu mot nghe nghe thuat rieng biet, khong lien quan đen cac nha san xuat va nha ban le, đa nhan đuoc đong luc tu viec thanh lap Vien Trang tri Anh vao nam 1899; voi John Dibblee Crace lam chu tich, vien đai dien cho gan 200 nha trang tri tren khap đat nuoc. Vao nam 1915, Sach huong dan Luan Đon liet ke 127 ca nhan hoat đong nhu nha trang tri noi that, trong đo co 10 phu nu. Rhoda va Agnes Garrett la hai phu nu đau tien đuoc đao tao chuyen nghiep nhu nhung nha trang tri noi that gia đinh vao nam 1874. Tam quan trong cua cong viec cua ho trong linh vuc thiet ke đuoc coi nhu ngang tam voi cong viec cua William Morris. Nam 1876, cong trinh cua ho - Goi y ve Trang tri Nha cua trong Son, Cong trinh go va Đo noi that - truyen ba y tuong ve thiet ke noi that nghe thuat đen mot đai chung tang lop trung thuc rong lon.
Đen nam 1900, tinh hinh đuoc mo ta trong The Illustrated Carpenter and Builder:

"Until recently when a man wanted to furnish he would visit all the dealers and select piece by piece of furniture ....Today he sends for a dealer in art furnishings and fittings who surveys all the rooms in the house and he brings his artistic mind to bear on the subject."
O My, Candace Wheeler la mot trong nhung nha thiet ke noi that đau tien va đa gop phan khuyen khich mot phong cach thiet ke My moi. Ba đong vai tro quan trong trong viec phat trien cac khoa hoc nghe thuat danh cho phu nu tai mot so thanh pho lon cua My va đuoc coi la mot chuyen gia quoc gia ve thiet ke nha cua. Mot anh huong quan trong đoi voi nghe nghiep moi nay la cuon sach The Decoration of Houses, mot huong dan ve thiet ke noi that đuoc viet boi Edith Wharton cung voi kien truc su Ogden Codman vao nam 1897 tai My. Trong cuon sach, hai tac gia len an phong cach trang tri va thiet ke noi that kieu Victoria, đac biet la nhung can phong đuoc trang tri bang rem cua nang, đo trang tri kieu Victoria va đo noi that đam đa. Ho lap luan rang nhung can phong nhu vay nhan manh viec trang tri noi that ma thieu đi viec lap ke hoach khong gian va thiet ke kien truc đung muc, do đo khong thoai mai va it đuoc su dung. Cuon sach đuoc coi la mot tac pham đay anh huong va thanh cong cua no đa dan đen su xuat hien cua nhung nha trang tri chuyen nghiep lam viec theo cach đuoc cac tac gia khuyen nghi, đac biet la Elsie de Wolfe.

Elsie De Wolfe la mot trong nhung nha thiet ke noi that đau tien. Ba tu choi phong cach Victoria ma ba lon len voi, va ba chon mot kieu trang tri soi đong hon, ket hop voi noi that thoai mai hon trong ngoi nha. Thiet ke cua ba mang tinh nhe nhang, voi mau sac tuoi moi va đo noi that Chinoiserie tinh te, khac voi su ua thich cua thoi Victoria voi rem cua va đo noi that mau đo nang ne, go sam va giay dan tuong voi hoa tiet đam đa; Thiet ke cua ba cung mang tinh thuc tien hon; ba loai bo su lon xon trong ngoi nha kieu Victoria, tao đieu kien cho nguoi ta tiep đai nhieu khach mot cach thoai mai hon. Vao nam 1905, de Wolfe đuoc giao pho trang tri noi that cho Colony Club tren đai lo Madison; thiet ke noi that nay giup ba đuoc cong nhan gan nhu ngay lap tuc. Ba đa tong hop y tuong cua minh vao cuon sach noi tieng đuoc nhieu nguoi đoc, The House in Good Taste, xuat ban nam 1913.
O Anh, Syrie Maugham tro thanh mot nha thiet ke noi that huyen thoai đuoc ghi nhan la nguoi thiet ke phong đau tien hoan toan mau trang. Bat đau su nghiep vao đau nhung nam 1910, danh tieng quoc te cua ba nhanh chong tang len; sau đo ba mo rong kinh doanh sang New York va Chicago. Sinh ra trong thoi ky Thoi đai Victoria, thoi ky đuoc đac trung boi mau sac toi va khong gian nho, ba thiet ke cac phong tran đay anh sang va đuoc trang tri bang nhieu sac trang khac nhau cung man che guong. Ngoai man che guong, nhung mon đo mang thuong hieu cua ba bao gom: sach đuoc boc bang da trang, bo dao voi can lam tu su trang, ban go voi chan lam tu thach cao hinh canh duong, vo so hoac ca heo, giuong truot đuoc trang bi boc va vien tu long thu, tham long thu, ghe an đuoc boc bang da trang va đen co cau truc bang cau thuy tinh lien mach va vong hoa.


= Su banh truong =
au Chien tranh The gioi II, nghe thiet ke noi that tro nen noi bat hon. Tu nhung nam 1950 tro đi, chi tieu cho nha cua tang len. Cac khoa hoc thiet ke noi that đuoc thanh lap, yeu cau xuat ban sach giao khoa va tai lieu tham khao. Cac cuon sach lich su ve cac nha thiet ke noi that va cac cong ty rieng biet khac voi cac chuyen gia nghe thuat trang tri đa đuoc cong bo. Cac to chuc đe quan ly giao duc, trinh đo, tieu chuan va thuc hanh, v.v. đa đuoc thanh lap cho nghe nay.
Truoc đay, thiet ke noi that thuong đuoc coi la đong mot vai tro phu thuoc vao kien truc. No cung co nhieu lien ket voi cac nganh thiet ke khac, bao gom cong viec cua cac kien truc su, nha thiet ke cong nghiep, ky su, nha thau, tho thu cong, v.v. Vi nhung ly do nay, viec quy đinh va chung chi tieu chuan thiet ke noi that thuong đuoc tich hop vao cac to chuc nghe nghiep khac lien quan đen thiet ke. Cac to chuc nhu Hoi kien truc su đang ky, thanh lap tai Vuong quoc Anh nam 1986, va Vien Thiet ke My, đuoc thanh lap vao nam 1938, quan ly cac linh vuc thiet ke khac nhau.
Cho đen sau nay, đai dien cu the cho nghe thiet ke noi that moi đuoc phat trien. Hiep hoi Noi that Quoc gia Hoa Ky đuoc thanh lap vao nam 1957, trong khi o Vuong quoc Anh, Hiep hoi Trang tri noi that va Thiet ke đuoc thanh lap vao nam 1966. O chau Au, cac to chuc khac nhu Hiep hoi Kien truc su Noi that Phan Lan (1949) đang đuoc thanh lap va vao nam 1994 Hiep hoi Thiet ke Noi that Quoc te đuoc thanh lap.
Ellen Mazur Thomson, tac gia cuon Origins of Graphic Design in America (1997), xac đinh rang đat đuoc đia vi chuyen nghiep đuoc thuc hien thong qua giao duc, tieu chuan tu ap dung va cac to chuc kiem soat chuyen nghiep. Sau khi đat đuoc đieu nay, thiet ke noi that đa tro thanh mot nghe đuoc chap nhan.


Nha trang tri va nha thiet ke noi that Thiet ke noi that la nghe thuat va khoa hoc cua viec hieu hanh vi cua con nguoi đe tao ra khong gian chuc nang, vua đep mat my thuat trong mot toa nha. Trang tri la viec trang bi hoac trang hoang khong gian bang cac yeu to trang tri, đoi khi đuoc ket hop voi loi khuyen va ho tro thuc te. Noi ngan gon, nhung nguoi thiet ke noi that co the trang tri, nhung nhung nguoi trang tri khong thiet ke.


= Nha thiet ke noi that =
Nha thiet ke noi that am chi rang co su nhan manh hon vao ke hoach, thiet ke chuc nang va su dung khong gian hieu qua, so voi viec trang tri noi that. Mot nha thiet ke noi that trong thiet ke tinh vi co the thuc hien cac du an bao gom viec sap xep bo cuc co ban cua khong gian trong mot toa nha cung nhu cac du an yeu cau hieu biet ve cac van đe ky thuat nhu vi tri cua so, cua ra vao, am thanh va chieu sang. Mac du nha thiet ke noi that co the tao ra bo cuc cua mot khong gian, ho khong the thay đoi cac buc tuong chiu tai ma khong co thiet ke cua ho đuoc đong dau đe đuoc phe duyet boi mot ky su ket cau. Nha thiet ke noi that thuong lam viec truc tiep voi kien truc su, ky su va nha thau.
Cac nha thiet ke noi that phai co ky nang cao đe tao ra cac moi truong noi that co tinh chuc nang, an toan va tuan thu cac quy đinh va yeu cau ve ma xay dung va Đao luat nguoi khuyet tat My nam 1990 (ADA). Ho vuot xa viec lua chon bang mau va noi that va ap dung kien thuc cua minh vao viec phat trien tai lieu thiet ke, tai trong su dung, quy đinh y te va nguyen tac thiet ke ben vung, cung nhu quan ly va phoi hop cac dich vu chuyen nghiep bao gom co đien, nuoc va chua chay - tat ca nham đam bao rang moi nguoi co the song, hoc tap hoac lam viec trong mot moi truong an toan ma cung đep mat.
Mot nguoi co the mong muon chuyen mon hoa va phat trien kien thuc ky thuat đac thu cho mot linh vuc hoac loai thiet ke noi that cu the, nhu thiet ke noi that dan dung, thiet ke thuong mai, thiet ke dich vu luu tru, thiet ke y te, thiet ke pho cap, thiet ke trien lam, thiet ke noi that va thuong hieu khong gian. Thiet ke noi that la mot nghe sang tao, co tinh chat moi me, lien tuc tien hoa va thuong gay hieu nham cho cong chung. No khong phai luc nao cung la mot su theo đuoi nghe thuat va co the dua tren nghien cuu tu nhieu linh vuc khac nhau đe cung cap mot su hieu biet đao tao tot ve cach moi truong anh huong đen con nguoi.


= Mau sac trong thiet ke noi that =
Mau sac la mot cong cu thiet ke manh me trong trang tri, cung nhu trong thiet ke noi that, đo la nghe thuat sap xep va phoi hop mau sac cung nhau đe tao ra mot ke hoach phong cach tren kien truc noi that cua khong gian.
Đoi voi nha thiet ke noi that, viec tich luy kinh nghiem sau ve mau sac, hieu ro tac đong tam ly cua chung va hieu y nghia cua tung mau sac trong cac đia điem va tinh huong khac nhau la rat quan trong đe tao ra cac su ket hop phu hop cho moi khong gian.
Ket hop mau sac voi nhau co the tao ra trang thai tam tri nhu đuoc quan sat boi nguoi nhin, va cuoi cung co the tao ra tac đong tich cuc hoac tieu cuc đoi voi ho. Mau sac co the lam cho khong gian tro nen em diu, vui ve, thoai mai, cang thang hoac gay an tuong manh. Cac su ket hop mau sac co the lam cho mot can phong nho trong lon hon hoac nho hon. Vi vay, đo la trach nhiem cua nha thiet ke noi that chon nhung mau sac phu hop cho mot khong gian nham đat đuoc cach ma khach hang muon nhin va cam nhan trong khong gian đo.


Phan loai Hien nay, tuy theo cach phan loai thi co nhieu dang thiet ke noi that khac nhau. Thong thuong, thiet ke noi that đuoc phan loai cac dang chinh bao gom:

Thiet ke noi that nha o
Thiet ke noi that can ho, chung cu
Thiet ke noi that quan cafe
Thiet ke noi cua hang thoi trang
Thiet ke noi that van phong
Thiet ke noi that cua hang ban le
Thiet ke noi that cham soc suc khoe
Thiet ke noi that khach san
Hoac theo mot cach phan loai tong quat hon thi thiet ke noi that bao gom: Thiet ke va bo tri khong gian noi that trong nha, cach bo tri sap xep đo đac khoa hoc va hop ly nhat


Nha thiet ke noi that Đa so cac nha thiet ke noi that chuyen nghiep đeu co ky nang va trinh đo chuyen mon. Ho co the nghien cuu ve kien truc trong mot thoi gian hoac đuoc đao tao ve thiet ke 3D hoac mot mon hoc lien quan. Nha thiet ke can biet cach xac đinh khong gian va trinh bay khong gian mot cach truc quan. Nha thiet ke con phai am hieu ve chat lieu va san pham đuoc dung đe tao ra khong gian, viec et hop mau sac, đo sang, chat lieu va cac nhan to khac, cuoi cung la cach tuong tac đe tao khong gian tuong đong. Ngoai ra, nha thiet ke can biet cac yeu cau cau truc trong cac du an, van đe suc khoe, van đe an toan, tieu chuan xay dung va cac khia canh ky thuat khac.
Mot so cong viec ma nha thiet ke noi that thuong lam bao gom:


Giao duc Co nhieu con đuong khac nhau đe tro thanh mot nha thiet ke noi that chuyen nghiep. Tat ca cac con đuong nay đeu lien quan đen viec đuoc đao tao. Lam viec voi mot nha thiet ke chuyen nghiep thanh cong la mot phuong phap đao tao khong chinh thuc va truoc đay đa la phuong phap giao duc pho bien nhat. Tuy nhien, o nhieu tieu bang, chi qua con đuong nay khong đu đe co đuoc giay phep lam nha thiet ke noi that chuyen nghiep. Đao tao thong qua mot to chuc nhu mot truong đai hoc, truong nghe thuat hoac truong thiet ke la mot con đuong chinh thuc hon đe thuc hanh chuyen nghiep.
O nhieu quoc gia, hien nay co san nhieu chuong trinh đai hoc, bao gom ca kien truc noi that, keo dai ba hoac bon nam đe hoan thanh.
Mot chuong trinh đao tao hinh thuc chinh thuc, đac biet la mot chuong trinh đuoc cong nhan hoac đuoc phat trien voi mot to chuc chuyen nghiep cua cac nha thiet ke noi that, co the cung cap đao tao đap ung mot tieu chuan toi thieu ve xuat sac va do đo mang lai cho sinh vien mot bai hoc co chat luong cao. Cung co cac chuong trinh sau đai hoc va tien si danh cho nhung nguoi muon co them đao tao ve chuyen nganh thiet ke cu the (vi du nhu thiet ke cho nguoi gia hay cham soc suc khoe) hoac nhung nguoi muon day mon nghe thuat noi that o trinh đo đai hoc.


Mot so nha thiet ke noi tieng Sybil Colefax
Dorothy Draper
Pierre Francois Leonard Fontaine
Syrie Maugham
Elsie de Wolfe
Arthur Stannard Vernay


Xem them Kien truc noi that


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Interiors tai Wikimedia Commons