San Francisco (; theo tieng Tay Ban Nha la "Thanh Phanxico"), ten chinh thuc la Thanh pho va Quan San Francisco (tieng Anh: City and County of San Francisco), la mot trung tam van hoa, thuong mai va tai chinh o tieu bang California cua Hoa Ky. Toa lac tai mien Bac California, San Francisco la thanh pho đong dan thu 17 o Hoa Ky va la thanh pho đong dan thu tu o California, voi 873.965 cu dan tinh đen nam 2020. No co dien tich khoang 46,9 dam vuong Anh (121 kilomet vuong), chu yeu nam o cuc bac cua Ban đao San Francisco thuoc Khu vuc vinh San Francisco, no tro thanh thanh pho lon co mat đo dan so cao thu hai cua Hoa Ky va la quan co mat đo dan so cao thu nam cua Hoa Ky, chi sau bon trong so nam quan cua Thanh pho New York. San Francisco la vung đo thi lon thu 12 o Hoa Ky voi 4,7 trieu cu dan va la lon thu tu theo san luong kinh te, voi GDP la 592 ty đo la vao nam 2019. Cung voi San Jose, California, no tao thanh khu vuc thong ke ket hop San Jose–San Francisco–Oakland đong dan thu nam o Hoa Ky, voi 9,6 trieu cu dan tinh đen  nam 2019. Cac biet danh thong tuc danh cho San Francisco bao gom SF, San Fran, The City ("Thanh pho") va Frisco.
Nam 2019, San Francisco la quan co thu nhap cao thu bay o Hoa Ky, voi thu nhap binh quan đau nguoi la 139.405 đo la. Trong cung nam, San Francisco co GDP la 203,5 ty đo la va GDP binh quan đau nguoi la 230.829 đo la. Khu vuc thong ke ket hop San Jose–San Francisco–Oakland co GDP la 1,09 nghin ty đo la vao nam 2019, la vung kinh te lon thu ba cua quoc gia nay. Trong so 105 khu vuc thong ke chinh tai Hoa Ky voi hon 500.000 cu dan, CSA nay co GDP binh quan đau nguoi cao nhat vao nam 2019, o muc 112.348 đo la. San Francisco đuoc xep thu 12 tren the gioi va thu hai o Hoa Ky ve Chi so Tai chinh Toan cau tinh đen thang 3 nam 2021.
San Francisco đuoc thanh lap vao ngay 29 thang 6 nam 1776, khi nhung nguoi thuc dan Tay Ban Nha thanh lap Phao đai San Francisco tai eo bien Golden Gate va cach đo vai dam la tru so hoi truyen giao San Francisco de Asis, ca hai đeu đuoc đat theo ten cua Phanxico thanh Assisi. Con sot vang California nam 1849 đa mang lai toc đo phat trien nhanh chong, khien no tro thanh thanh pho lon nhat o Bo Tay vao thoi điem đo; tu nam 1870 đen nam 1900, khoang mot phan tu dan so tieu bang California cu tru tai thanh pho. Nam 1856, San Francisco tro thanh mot quan-thanh pho thong nhat. Sau khi ba phan tu thanh pho bi pha huy do tran đong đat va hoa hoan nam 1906, no nhanh chong đuoc xay dung lai, đay la noi đang cai Trien lam Quoc te Panama–Thai Binh Duong 9 nam sau đo. Trong Chien tranh the gioi thu hai, no la mot ben cang chinh cho cac hoat đong van chuyen binh si đen Mat tran Thai Binh Duong. Sau đo, no cung tro thanh noi ra đoi cua Lien Hop Quoc vao nam 1945. Sau chien tranh, su tro ve cua cac quan nhan, luong nguoi nhap cu đang ke, quan điem tu do hoa, su troi day cua nhung nen van hoa phan khang nhu "beatnik" va "hippie", cach mang tinh duc, phong trao hoa binh phat trien tu viec phan đoi su can thiep cua Hoa Ky vao Chien tranh Viet Nam, va cac yeu to dan đen Mua he Tinh yeu va phong trao đoi quyen loi cho nguoi đong tinh, cung co San Francisco nhu mot trung tam hoat đong tu do o Hoa Ky. Ve mat chinh tri, thanh pho chu truong theo đuong loi cua Đang Dan chu.
La mot đia điem du lich noi tieng, San Francisco đuoc biet đen voi mua he mat me, suong mu, nhung ngon đoi doc, su ket hop đa dang cua nhieu nen kien truc khac nhau, va cac đia danh bao gom Cau Cong Vang, tau đien cap treo, Nha tu Alcatraz, Ben Ngu Phu va Khu pho Tau. San Francisco con la noi đat tru so chinh cua cac cong ty nhu Wells Fargo, Twitter, Square, Airbnb, Levi Strauss & Co., Gap Inc., Salesforce, Dropbox, Pacific Gas and Electric Company, Uber va Lyft. Thanh pho nay cung voi Vung Vinh xung quanh la trung tam toan cau cua khoa hoc va nghe thuat đong thoi la noi đat tru so cua mot so to chuc giao duc va van hoa, chang han nhu Đai hoc California, San Francisco (UCSF), Đai hoc San Francisco (USF), Đai hoc Lien bang San Francisco (SFSU), Bao tang de Young, Bao tang Nghe thuat Hien đai San Francisco, Trung tam SFJAZZ, Nha hat Giao huong San Francisco va Hoc vien Khoa hoc California. Gan đay, han han tren toan tieu bang California đa gay anh huong xau đen an ninh nguon nuoc cua thanh pho.


Lich su Bang chung khao co xua nhat ve su sinh song cua con nguoi trong khu vuc thanh pho San Francisco la vao nam 3000 TCN. Nhom Yelamu thuoc toc nguoi Ohlone đa song trong vai ngoi lang nho khi mot đoan tham hiem Tay Ban Nha cua Don Gaspar de Portola đen noi vao ngay 2 thang 11 nam 1769, đay la chuyen vieng tham khu vuc vinh San Francisco đau tien cua nguoi Hoa đuoc ghi chep. Bay nam sau đo, vao ngay 28 thang 3 nam 1776, Tay Ban Nha thiet lap mot trai binh va sau đo la mot toa nha truyen giao co ten la "Mission de San Francisco de Asis" (hay "Mission Dolores").
Ngay sau khi đoc lap khoi Tay Ban Nha nam 1821, khu vuc nay tro thanh mot phan đat cua Mexico. Duoi quyen cua chinh phu Mexico, hoi truyen giao dan dan ket thuc va phan đat cua hoi đuoc tu nhan hoa. Nam 1835, mot nguoi Anh co ten William Richardson lap ra khu đat nong trai đoc lap đau tien, gan mot ben tau quanh khu vuc ngay nay la Quang truong Portsmouth. Cung voi Francisco de Haro, ong lap ra ban thiet ke đuong pho đe mo rong khu đinh cu. Mot thi tran đuoc đat ten la Yerba Buena bat đau hap dan nguoi đinh cu My tim đen đay. Chuan tuong John D. Sloat tuyen bo chu quyen California nhan danh Hoa Ky vao ngay 7 thang 7 nam 1846 trong cuoc Chien tranh Mexico-My. Hai ngay sau đo, Đai ta John B. Montgomery đen va tuyen bo chu quyen đoi voi Yerba Buena. Yerba Buena đuoc đoi ten thanh San Francisco ngay 30 thang 1 vao nam sau đo, va Mexico chinh thuc nhuong lanh tho cho Hoa Ky vao cuoi chien tranh. Mac du vi tri hap dan cua no trong vai tro cua mot hai cang va can cu hai quan, San Francisco van la mot khu đinh cu nho voi đia hinh kho co the sinh song đuoc.

Con sot vang California mang đen lan song nguoi đi tim vang. Voi banh mi bot chua mang theo, nhung nguoi tim thoi van tap trung tai San Francisco thay vi thanh pho đoi thu Benicia, lam cho dan so cua San Francisco tang tu 1000 vao nam 1848 len đen 25.000 vao thang 12 nam 1849. Ky vong vao su giau co nhanh chong thi rat đoi manh me đen noi nhung thuyen vien cua nhung con tau cap ben đeu bo tau va nhanh chong tim đen cac khu tim vang, bo lai mot rung cot buom tai ben tau San Francisco. California nhanh chong đuoc thu nhan thanh mot tieu bang. Quan đoi Hoa Ky xay dung đon Point tai Golden Gate va mot đon tren đao Alcatraz đe bao ve Vinh San Francisco. Su phat hien ra cac mo bac, bao gom mo bac Comstock nam 1859, đa đay dan so len nhanh hon nua. Voi tung đoan nguoi đi tim thoi van toa khap thanh pho, tinh trang vo luat phap tro nen pho bien. Khu duyen hai Barbary cua thi tran khet tieng la noi dung than cua toi pham, co bac va mai dam.
Cac doanh nghiep tim cach kiem loi tren su thinh vuong ma con sot vang tao ra. Nhung nguoi thang lon đau tien la nganh cong nghiep ngan hang ma tieu bieu la ngan hang Wells Fargo đuoc thanh lap vao nam 1852 va Bank of California nam 1864. Su phat trien cang San Francisco va viec thanh lap tuyen giao thong tren bo nam 1869 vuon toi he thong đuong sat nam o phia đong Hoa Ky qua nga tuyen đuong sat vua moi đuoc hoan thanh co ten la Đuong sat Thai Binh Duong đa giup bien khu vuc vinh San Francisco thanh mot trung tam giao thuong. Đe thoa man nhu cau va khau vi cua dan so gia tang, Levi Strauss mo mot tiem ban quan ao va Domingo Ghirardelli bat đau san xuat So-co-la. Cac lao cong di dan đa bien noi đay thanh mot noi van hoa đa ngon ngu. Cong nhan xay dung đuong sat nguoi Trung Hoa lap nen khu Pho Tau cua thanh pho. Nam 1870, nguoi chau A(đa so la nguoi Hoa) chiem đen 8% dan so. Xe cap đau tien chuyen cho nguoi San Francisco len đen Pho Clay vao nam 1873. Bien nha kieu kien truc Victoria cua thanh pho bat đau hinh thanh va cac nha lanh đao dan su đa van đong đe thanh pho xay dung mot cong vien cong cong rong rai voi ket qua la Cong vien Cong Vang đuoc quy hoach. Nhung nguoi San Francisco xay truong hoc, nha tho, nha hat va tat ca cac nhu yeu cho cuoc song dan su. Đon luy San Francisco đuoc phat trien thanh co so quan su quan trong nhat cua Hoa Ky tren duyen hai Thai Binh Duong. Nam 1890, dan so San Francisco đat đen con so 300 ngan nguoi va tro thanh thanh pho lon thu 8 cua Hoa Ky vao thoi gian đo. Khoang nam 1901, San Francisco la mot thanh pho lon đuoc biet đen vi kieu cach choi loi, cac khach san oai ve, cac biet thu khang trang nam tren Nob Hill va mot phong canh nghe thuat phong phu. Con dich Bac My đau tien la con dich San Francisco 1900–1904.

Vao luc 5:12 sang ngay 18 thang 4 nam 1906, mot tran đong đat lon lam rung chuyen San Francisco va Bac California. Khi cac toa nha đo sap vi run lac, cac đuong ong dan khi đot bi hu hai đa gay ra nhung đam chay lan khap thanh pho. Tran chay khong the dap tat đuoc đa keo dai may ngay đem. Vi he thong nuoc khong hoat đong nen Quan đoan Phao binh cua Đon San Francisco tim cach ngan chan đam chay bang cach đat chat no pha huy cac day pho đe tao ra nhung điem cach lua. Hon ba phan tu thanh pho bi tan pha trong đo co phan lon toan bo khu trung tam thanh pho. Con so thuong vong đuong thoi đuoc bao cao la khoang 498 nguoi thiet mang nhung cac con so uoc đoan hien đai cho rang co the la vai ngan nguoi. Hon nua dan so thanh pho 400 ngan nguoi tro thanh vo gia cu. Nguoi ti nan đinh cu tam thoi trong cac khu leu tam đuoc dung len trong Cong vien Cong Vang, đon San Francisco, tren cac bai bien, va khap cac noi khac. Nhieu nguoi đa roi bo thanh pho vinh vien đe toi East Bay (vinh phia đong).

Cuoc tai thiet đuoc tien hanh nhanh chong tren muc đo lon. Bo qua nhung loi keu goi tai đieu chinh lai hoan toan cac đuong pho theo chieu ngang doc thang hang, nguoi San Francisco đa chon lua toc đo tai thiet nhanh chong. Ngan hang Y cua Amadeo Giannini sau đo tro thanh Bank of America, cung cap cac khoan vay von cho nhieu nguoi ma ke sinh nhai đa bi huy hoai sau tran đong đat. Hoi Nghien cuu Đo thi va Quy hoach San Francisco đay anh huong đuoc thanh lap vao nam 1910 nham chu tam đen chat luong nha o sau tran đong đat. Tran đong đat đa thuc đay viec phat trien cac khu dan cu phia tay. Cac khu dan cu nay van ton tai sau tran hoa hoan trong đo co khu Pacific Heights la noi nhieu nguoi giau co cua thanh pho đa tai xay dung nha cua ho. Tiep theo, cac ngoi biet thu bi tan pha cua khu Nob Hill tro thanh cac khach san lon. Toa thi chinh San Francisco lai đuoc xay dung theo kieu kien truc Beaux-Arts trang le, va thanh pho an mung sinh nhat vao dip Hoi cho Quoc te Panama-Thai Binh Duong nam 1915.

Chinh trong thoi ky nay San Francisco đa xay dung mot so du an co so ha tang quan trong nhat cua thanh pho. Ky su cong chinh Michael O'Shaughnessy đuoc thi truong James Rolph thue muon lam ky su truong cua thanh pho vao thang 9 nam 1912 đe trong coi viec xay dung ho chua nuoc Twin Peaks, đuong ham Pho Stockton, đuong ham Twin Peaks, đuong sat thanh pho San Francisco, mot he thong chua chay ap suat cao, va he thong cong nuoc thay moi. He thong chuyen cho tho so cua San Francisco ma mot so tuyen đuong J, K, L, M, va N van con ton tai ngay nay, đuoc gap rut hoan thanh duoi su giam sat cua O'Shaughnessy giua nam 1915 va 1927. Chinh Đap O'Shaughnessy, Ho chua nuoc Hetch Hetchy, va Cong nuoc Hetch Hetchy đa co anh huong lon nhat đoi voi thanh pho San Francisco. Su cung cap nuoc doi dao cho phep San Francisco tro thanh thanh pho San Francisco nhu bay gio.

Trong nhung nam tiep theo, thanh pho cung co vi the cua minh nhu mot thu phu tai chinh. Ket qua la sau su kien thi truong chung khoang sup đo nam 1929, khong co mot ngan hang đon le nao co tru so chinh tai San Francisco bi sup đo. That ra, ngay o luc cao trao cua đai khung hoang thi San Francisco đa tien hanh hai du an ky thuat cong chanh vi đai, đong luc xay dung cau Vinh San Francisco – Oakland va cau Cong Vang, hoan thanh chung vao nam 1936 va 1937 theo thu tu vua ke. Chinh trong thoi ky nay đao Alcatraz, mot trai giam quan su xua, bat đau phuc vu trong vai tro mot nha tu lien bang voi muc đo an ninh toi đa, giam giu nhung pham nhan khet tieng nhu Al Capone, va Robert Franklin Stroud (biet danh Birdman of Alcatraz). San Francisco sau đo an mung su tai sinh vi the quyen luc cua minh bang mot hoi cho the gioi, đo la Hoi cho Quoc te Golden Gate nam 1939–40. Thanh pho xay dung đao Treasure nhan tao giua vinh San Francisco đe lam noi to chuc hoi cho nay.

Suot Chien tranh the gioi thu hai, Xuong sua chua tau Hai quan Hunters Point tro thanh mot trung tam hoat đong hai quan, va đon Mason tro thanh cang chinh yeu đua quan phuc vu Mat tran Thai Binh Duong. Su bung no viec lam đa keo nhieu nguoi, đac biet la nguoi My goc chau Phi tu mien Nam Hoa Ky, đen khu vuc nay. Sau chien tranh, nhieu quan nhan tro ve tu ngoai quoc va cac thuong dan truoc kia đen đay tim viec lam đa quyet đinh o lai đay. Hien chuong tao nen Lien Hop Quoc đuoc thao ra va ky tai thanh pho San Francisco nam 1945 vao nam 1951, Hiep uoc San Francisco chinh thuc ket thuc chien tranh voi Nhat Ban.
Cac du an quy hoach đo thi trong thap nien 1950 va thap nien 1960 bao gom viec pha huy va tai phat trien rong khap cac khu dan cu phia tay va xay dung cac xa lo cao toc moi. Tuy nhien chi co mot loat cac đoan xa lo cao toc ngan đuoc xay dung truoc khi chung bi đinh chi xay dung vi su phan đoi cua nguoi dan thanh pho. Khi viec chuyen cho bang congteno đuoc khoi su thi cac cau tau nho cua thanh pho San Francisco tro nen loi thoi vi the cac hoat đong chuyen cho hang hoa đuoc di chuyen đen cang Oakland lon hon. Thanh pho bat đau mat cac viec lam cong nghiep va chuyen sang du lich nhu nganh quan trong nhat trong nen kinh te cua minh. Cac khu ngoai o trai qua su phat trien nhanh chong. San Francisco cung trai qua su thay đoi nhan khau đang ke khi tung đot lon dan so nguoi da trang roi bo thanh pho va đuoc thay the boi mot lan song di dan gia tang tu chau A va My Latinh đen. Tu nam 1950 đen nam 1980, thanh pho mat tren 10 phan tram dan so.
Trai qua thoi ky nay, San Francisco tro thanh mot nam cham cho phong trao phan-van hoa cua My. Cac nha van the he Beat tiep lua cho phong trao Phuc hung San Francisco va tap trung tren khu dan cu North Beach trong thap nien 1950. Nhung nguoi theo phong trao Hippie đo xo đen khu dan cu Haight-Ashbury vao thap nien 1960 voi đinh điem la hien tuong xa hoi Summer of Love nam 1967. Nam 1974, cac vu giet nguoi trong vu an Zebra đa khien cho it nhat 16 nguoi chet. Hai muoi hai vu gay an xay ra trong khoang thoi gian dai 6 thang ma đa so nan nhan la nguoi da trang voi ba nghi can bi bat la nguoi da đen. Trong thap nien 1970, thanh pho tro thanh mot trung tam cua phong trao dan quyen cua nguoi đong tinh voi su lo dien cua khu dan cu The Castro trong vai tro mot lang đo thi cua nguoi đong tinh, su kien Harvey Milk (nguoi tu nhan la đong tinh) đuoc bau vao Hoi đong Giam sat San Francisco, va vu am sat ong cung voi thi truong George Moscone nam 1978.

Bank of America hoan thanh toa nha "555 California Street" nam 1969 va toa nha Transamerica Pyramid đuoc hoan thanh nam 1972, lam day len mot lan song "Manhattan hoa" (Manhattan la trung tam cua Thanh pho New York noi co nhieu toa nha choc troi) keo dai cho đen cuoi thap nien 1980, mot thoi ky phat trien keo dai đe xay cac toa nha cao tang trong khu vuc trung tam thanh pho. Thap nien 1980 cung chung kien mot su gia tang lon con so nguoi vo gia cu trong thanh pho, đay la mot van đe van con ton tai đen ngay nay cho du nhieu co gang đa đuoc thuc hien đe đoi pho tinh trang nay. Tran đong đat Loma Prieta 1989 gay tan pha va thiet hai nhan mang khap khu vuc vinh San Francisco. Tai thanh pho San Francisco, tran đong đat lam hu hai nang cac cong trinh trong khu Marina va South of Market. Xa lo cao toc Embarcadero bi hu hai va phan lon Xa lo cao toc Central bi hu hai can phai bi pha huy đe thanh pho tu sua lai mat tien bo bien pho chinh lich su cua thanh pho va lam tai sinh khu dan cu Hayes Valley.
Trong thoi ky bung no dot-com, cac cong ty moi mo đa tiep them sinh luc cho nen kinh te thanh pho. Mot so lon cac doanh nghiep va nha phat trien ung dung đien toan doi vao thanh pho, theo sau la cac chuyen gia ban hang, thiet ke va tiep thi, lam thay đoi bo mat xa hoi thanh pho khi cac khu dan cu truoc đay ngheo nan hon bong tro nen ngay cang nang đong. Nhu cau đoi voi nha o moi va cho lam van phong đa khien tao nen mot lam song phat trien nha cao tang lan thu hai va lan nay la khu South of Market. Vao nam 2000, dan so thanh pho len đen con so cao moi, vuot qua ky luc đuoc ghi nhan cua nam 1950. Khi bong bong Dot-com xep vao nam 2001 nhieu trong so cac cong ty nay goi gon lai va sa thay cong nhan cua minh. Tuy nhien ky thuat cao va doanh nghiep tu lap van la dong chinh cua nen kinh te San Francisco. Su bung no mang truyen thong xa hoi cham ngoi cho su phat trien kinh te thanh pho trong thap nien thu hai cua tan the ky.


Đia ly San Francisco nam tren Tay Duyen hai Hoa Ky o đau bac cua ban đao San Francisco. Đia gioi cua thanh pho bao gom mot so vung nuoc đang ke thuoc Thai Binh Duong va vinh San Francisco. Mot vai đao - Alcatraz, đao Treasure va đao Yerba Buena lan can, va mot so phan nho cua đao Alameda, đao Red Rock, va đao Angel - la mot phan cua thanh pho. Ngoai ra con co quan đao Farallon khong nguoi, nam xa khoang 27 dam (43 km) trong Thai Binh Duong. Phan đat chinh ben trong đia gioi cua thanh pho gan nhu hinh thanh nen mot "hinh vuong co moi canh dai 7 dam," đay la loi noi thong tuc đia phuong pho bien đe chi hinh the cua thanh pho mac du tong dien tich cua no bao gom vung nuoc la gan 232 dam vuong Anh (600 km2).

San Francisco lung danh vi nhung ngon đoi cua no.
Co hon 50 ngon đoi ben trong đia gioi thanh pho. Mot so khu dan cu đuoc đat ten cua ngon đoi ma chung nam tren đo trong đo phai ke la Nob Hill, Potrero Hill, va Russian Hill (tu Hill co nghia la đoi). Gan trung tam đia ly cua thanh pho, o phia tay nam khu vuc pho chinh, la mot loat cac ngon đoi co it dan cu sinh song. Twin Peaks la mot cap đoi hinh thanh nen điem cao nhat cua thanh pho. Đay la mot điem quan sat đuoc ua thich đe nhin xuong ben duoi. Ngoc đoi cao nhat cua San Francisco co ten Nui Davidson cao 925 foot (282 m) va co mot cay thanh gia cao 103 foot (31 m) đuoc xay dung nam 1934. Cao vuot han khu vuc nay la thap Sutro, mot thap truyen hinh va radio lon mau trang đo.
Cac đoan đut gay đia chat San Andreas va Hayward la nguyen nhan cua nhieu hoat đong đia chan gay đong đat tuy rang ca hai vet đut gay nay that su khong đi qua thanh pho. Vet đut gay San Andreas gay ra tran đong đat nam 1906 va nam 1989. Cac tran đong đat nho xay ra đeu đan. Moi đe doa cua cac tran đong đat lon đong vai tro lon trong viec phat trien co so ha tang cua thanh pho. Thanh pho xay dung he thong cung cap nuoc ho tro va lien tuc nang cap quy đinh tieu chuan nha cao tang, bat buoc gia co them cac toa nha cu va tieu chuan ky thuat cao đoi voi cac cong trinh xay cat moi. Tuy nhien, hang ngan toa nha nho hon van co the de dang bi hu hai khi đong đat.
Đuong bo bien cua San Francisco đa va đang phat trien ra ben ngoai đia gioi tu nhien cua no. Toan bo cac khu dan cu nhu Marina, Mission Bay, va Hunters Point cung nhu cac phan lon cua Embarcadero nam ben tren cac khu san lap lan bien. Đao Treasure đuoc xay dung tu đat nao vet trong vinh cung nhu đat đa lay tu cong trinh xay dung đuong ham đi qua đao Yerba Buena trong luc xay dung cau bat qua vinh. Phan đat nhu the co chieu huong khong ben vung luc đong đat. Su hoa long đat sau đong đat se gay thiet hai nang ne cho nha cua bat đong san đuoc xay dung ben tren nhu đa đuoc thay tai khu Marina trong tran đong đat Loma Prieta nam 1989. Phan lon cac dong nuoc tu nhien cua thanh pho nhu lach Islais va lach Mission bi nha cua va cac cong trinh xay dung ben tren mac du Uy ban Cong chanh San Francisco đang nghien cuu cac đe nghi khai thong lo thien hay khoi phuc lai mot so con lach.


= Khi hau =

Mot cau trich dan pho bien đuoc hieu lam la cua Mark Twain đuoc đoc nhu sau "Mua đong lanh nhat ma toi đa tung trai qua la mot mua he tai San Francisco". Khi hau San Francisco co đac điem khi hau Đia Trung Hai cua duyen hai California mat me vao mua he, "thuong thuong co mua đong on hoa am uot va mua he kho khan". Vi no bi bao quanh ba phia la nuoc nen khi hau San Francisco bi anh huong manh boi nhung dong nuoc lanh cua Thai Binh Duong, lam đieu hoa su thay đoi nhiet đo va tao ra khi hau quanh nam tuong đoi on hoa voi chut it thay đoi nhiet đo theo mua.

Trong so cac thanh pho lon cua Hoa Ky, San Francisco co cac nhiet đo thap nhat, cao nhat va trung binh hang ngay lanh nhat so voi cac noi khac vao thang 6, thang 7 va thang 8. Vao mua he, khong khi nong boc len cao tai cac thung lung noi đia cua California tao nen mot khu vuc ap thap, keo theo gio tu Bac Thai Binh Duong thoi qua Golden Gate va tao nen gio lanh va suong mu đac biet cua thanh pho. Suong mu it thay hon o cac khu dan cu phia đong cung nhu it thay hon trong suot giai đoan cuoi he va đau thu, đay la giai đoan am nhat trong nam.
Vi đia hinh phuc tap va anh huong cua bien, San Francisco co vo so vi khi hau rieng biet. Cac ngon đoi cao tai trung tam đia ly cua thanh pho chiu trach nhiem cho 20% phuong sai ve luong mua hang nam giua cac phan khac nhau cua thanh pho. Chung cung truc tiep bao ve cac khu dan cu o phia đong tranh khoi suong mu va đoi khi đieu kien thoi tiet rat lanh va gio ma khu Sunset hung chiu. Đoi voi nhung ai song ben phia đong thanh pho, San Francisco co nang nhieu hon voi con so trung binh 260 ngay bau troi sang va chi co 105 ngay co may trong mot nam.
Trung binh nhiet đo vuot 75 °F (24 °C) chi trong khoang 29 ngay mot nam. Vao mua kho tu thang nam đen thang 10, nhiet đo tu on hoa cho toi am voi nhiet đo cao trung binh la 64–71 °F (18–22 °C) va nhiet đo thap trung binh la 51–56 °F (11–13 °C). Vao mua mua tu thang 11 đen thang 6, nhiet đo hoi lanh hon voi nhiet đo cao trung binh la 58–64 °F (14–18 °C) va thap trung binh la 46–51 °F (8–11 °C). Trung binh, co 73 ngay mua mot nam, va luong mua trung binh hang nam la 23,6 inch (599,44 mm). Tuyet roi trong thanh pho thi rat hiem voi chi 10 lan tuyet roi co đo day đang ke đuoc ghi nhan tu nam 1852, gan đay nhat la vao nam 1976 khi co đen 5 inch (130 mm) tuyet roi tren Twin Peaks.
Nhiet đo cao ky luc nhat đuoc van phong Cuc Thoi tiet Quoc gia Hoa Ky ghi nhan chinh thuc la 103 °F (39 °C) vao ngay 17 thang 7 nam 1988, va ngay 14 thang 6 nam 2000. Nhiet đo thap ky luc nhat la 27 °F (−3 °C) vao ngay 11 thang 12 nam 1932. Cuc Thoi tiet Quoc gia Hoa Ky cung cap tro giup ve hinh anh co ich cho viec ve hoa đo thong tin trong bang duoi day đe bieu thi ro tung thang voi nhiet đo tieu bieu hang nam, nhiet đo nam truoc va nhiet đo ky luc.


Quang canh thanh pho = Cac khu dan cu =

Trung tam lich su cua San Francisco la khu đinh huong đong bac co Pho Market va mat tien bo bien. Chinh noi đay la khu trung tam tai chinh voi Quang truong Union gan đo la khu vuc khach san va mua sam. Xe cap đua hanh khach theo con đuong doc len đen đinh cua đoi Nob, truoc đay tung la noi cu ngu cua nhung tai phiet thuong mai cua thanh pho va đua hanh khach đi xuong cac điem hap dan du lich o mat tien bo bien la Ben Ngu Phu va Cau tau 39 noi co nhieu nha hang phuc vu cua Dungeness đac san. Cung trong khu đinh huong nay la Russian Hill, mot khu dan cu co đuong pho Lombard noi tieng la quanh co uon luon; North Beach, Tieu Y Đai Loi cua thanh pho va la trung tam truoc đay cua hien tuong xa hoi "The he Beat"; va Telegraph Hill, la noi co thap Coit. Giua Russian Hill va North Beach la pho tau San Francisco, pho tau xua nhat tai Bac My. South of Market, truoc đay tung la trung tam cong nghiep cua San Francisco, đa đuoc tai phat trien đang ke sau khi Oracle Park đuoc xay dung va su ra đi cua cac cong ty khoi nghiep. Cac nha choc troi moi, nha pho moi va chung cu moi moc len khap noi trong khu vuc. Cac phat trien moi van đang tiep tuc ngay phia nam trong khu dan cu Mission Bay, tung la mot khu vuc xuong đuong sat va hien nay co co so thu hai cua Đai hoc California, San Francisco.
Phia tay pho chinh, ben kia đuong Van Ness la khu dan cu lon Western Addition, tung la noi tap trung sinh song đong đao cua nguoi My goc chau Phi sau Chien tranh the gioi thu hai. Khu dan cu Western Addition thong thuong đuoc chia ra thanh cac khu dan cu nho hon trong đo co Hayes Valley, the Fillmore, va Pho Nhat, tung la pho Nhat lon nhat Bac My nhung bi thiet hai khi cu dan nguoi My goc Nhat bi cuong bach di chuyen va giam giu trong cac trai tap trung suot Chien tranh the gioi thu hai. Western Addition thoat khoi su tan pha cua tran đong đat San Francisco 1906. Cac ngoi nha kieu kien truc Victoria phan lon van con nguyen ven sau đong đat trong đo phai ke đen la cac ngoi nha "Painted Ladies" noi tieng nam doc theo Quang truong Alamo. Ve phia nam, gan trung tam đia ly cua thanh pho la khu Haight-Ashbury noi tieng co lien quan voi van hoa hippie vao thap nien 1960. Khu nay hien nay la noi co mot so cua hang nho ban đo xa xi pham. Phia bac cua Western Addition la Pacific Heights, mot khu dan cu giau co bao gom nhung ngoi thu ma gioi thuong mai giau co cua San Francisco xay dung sau tran đong đat 1906. Ngay phia bac khu Pacific Heights đoi dien mat tien bo bien la khu Marina, mot khu dan cu tap trung cac chuyen vien tre tuoi. Khu nay đuoc xay dung phan lon tren đat san lap lan bien.

Ben trong khu đinh huong đong nam cua thanh pho la khu Mission - vao the ky 19 đa co dan so nguoi noi tieng Tay Ban Nha va di dan thuoc tang lop lao đong đen tu Đuc, Y, Ireland va cac nuoc Scandinavia. Trong thap nien 1910, mot lan song di dan Trung My đa đinh cu tai khu Mission vao thap nien 1950 di dan tu Mexico bat đau chiem đa so. Trong nhung nam gan đay, hoa trinh phat trien đa lam thay đoi nhan khau cua mot so noi trong khu Mission tu dan noi tieng Tay Ban Nha sang cac chuyen gia tuoi đoi muoi voi loi song kieu hipster. Noe Valley nam o phia tay nam va Bernal Heights nam o phia nam ngay cang tro nen hap dan nhung gia đinh tre co con cai. Phia đong cua khu Mission la khu dan cu Potrero Hill, mot khu dan cu phan lon gom chi nha o ma tu đo co the nhin thay ro canh quanh cua pho chinh thanh pho San Francisco. O phia tay cua khu Mission, khu vuc trong lich su đuoc goi la Eureka Valley ma hien nay đuoc goi pho bien la the Castro, tung la khu vuc cua nguoi thuoc tang lop lao đong Ireland va Scandinavia. No đa tro thanh lang đong tinh đau tien va noi tieng cua Bac My va hien nay la trung tam cua loi song đong tinh trong thanh pho. Khu Excelsior nam gan ranh gioi phia nam cua thanh pho la mot trong so cac khu dan cu đa sac toc nhat tai San Francisco. Khu Bayview-Hunters Point voi đa so la nguoi My goc chau Phi nam xa trong goc đong nam thanh pho la mot trong so cac khu dan cu ngheo nhat va co ti le toi pham cao mac du khu vuc nay đa va đang la tam điem cua cac du an mo rong nang cap đo thi gay tranh cai.
Viec xay dung đuong ham Twin Peaks nam 1918 đa noi lien cac khu dan cu đen pho chinh bang xe đien tho so, đay nhanh tien đo phat trien khu West Portal, va cac khu anh huong la Forest Hill va St. Francis Wood nam lan can. Xa ve phia tay, keo dai cho đen Thai Binh Duong va ve huong bac đen Cong vien Cong Vang la khu Sunset rong lon. Đay la khu vuc trung luu lon tap trung đa so la nguoi goc chau A.
Khu đinh huong tay bac thanh pho gom co khu Richmond, đay cung la khu dan cu đa so thuoc gioi trung luu o phia bac Cong vien Cong Vang va la noi cu ngu cua cac di dan tu cac nuoc chau A cung nhu nhieu nguoi di dan Nga va Ukraina.


= Bai bien va cong vien =

Mot vai cong vien cua San Francisco va tat ca cac bai bien lan can cua no hinh thanh nen mot phan Khu Giai tri Quoc gia Golden Gate. Đay la mot trong so cac đon vi cong vien đuoc vieng tham nhieu nhat cua he thong cong vien quoc gia tai Hoa Ky voi tren 13 trieu du khach moi nam. Trong so nhung điem hap dan cua khu giai tri quoc gia ben trong thanh pho la Bai Đai Duong chay doc đuong bo bien Thai Binh Duong la noi lui toi xoi đong cua cong đong luot song va Bai Baker nam trong mot noi kep kin o phia tay Golden Gate va la mot phan cua đon San Francisco. Cung nam ben trong đon la bai đap Crissy, mot san bay truoc kia đuoc khoi phuc tro ve voi he sinh thai gom đam nuoc man tu nhien. Khu giai tri cung quan ly đon Funston, Lands End, đon Mason va Alcatraz. Cuc Cong vien Quoc gia Hoa Ky tu quan ly Cong vien Lich su Quoc gia Bien San Francisco – mot đoan tau lich su va bat đong san o mat tien bo bien nam quanh Cong vien Aquatic.

Co hon 220 cong vien đuoc So Cong vien va Giai tri San Francisco bao tri. Cong vien lon nhat va noi tieng nhat cua thanh pho la Cong vien Cong Vang, chay dai tu trung tam thanh pho o phia tay đen Thai Binh Duong. Tung đuoc bao phu boi co ban đia va đun cat, cong vien hinh thanh trong thap nien 1860 va đuoc trong đai tra voi nhieu loai cay co khong ban đia. Cong vien lon gom co nhieu điem hap dan thien nhien va van hoa nhu vuon thuc vat "Conservatory of Flowers", Vuon tra Nhat Ban, Vuon Thuc vat San Francisco. Ho Merced la mot ho nuoc ngot bao quanh boi đat cong vien va nam gan Vuon thu San Francisco, mot cong vien do thanh pho lam chu co tren 250 loai đong vat, co ca nhieu loai đong vat co nguy co tuyet chung. Cong vien duy nhat thuoc he thong Cong vien Tieu bang California nam chinh yeu ben trong thanh pho San Francisco la Candlestick Point. Đay la khu giai tri đo thi đau tien cua tieu bang California.


Van hoa va đoi song đuong đai Tuy khu tai chinh, quang truong Union, va Ben Ngu Phu noi tieng khap the gioi nhung San Francisco cung đac biet boi vo so cac đuong pho giau van hoa cung voi cac khu phuc hop vay quanh boi cac hanh lang thuong mai trung tam ma dan cu ngu tai đay cung nhu du khach co the đi bo lui toi. Vi nhung đac điem nay, San Francisco đuoc xep loai thanh pho "de đi bo nhat" boi trang mang Walkscore.com. Nhieu khu dan cu co đu loai co so thuong mai, nha hang va noi vui choi giai tri, đap ung nhu cau hang ngay cua cu dan đia phuong cung nhu phuc vu du khach. Mot so khu dan cu co nhieu cua hieu nho, tiem ca phe va hop đem nhu pho Union trong khu Cow Hollow, pho so 24 trong khu Noe Valley, pho Valencia trong khu Mission va pho Irving trong khu Noi Sunset. Chieu huong nay đac biet đa co anh huong đen su tai phat trien hien nay tai khu dan cu South of Market voi cac co so thuong mai va dich vu moc len doc theo cac toa nha chung cu cao tang.

Tu thap nien 1990, nhu cau ve nhan cong lanh nghe trong linh vuc cong nghe thong tin tu cac cong ty khoi nghiep va Thung lung Đien tu lan can đa hap dan nhieu cong nhan ky thuat đen đay tu khap noi tren the gioi, tao nen tieu chuan sinh hoat cao tai San Francisco. Nhieu khu dan cu ma truoc kia tung la noi cu ngu cua nguoi lao đong chan tay, tang lop trung luu va tang lop thap hon đa đuoc tai quy hoach va phat trien. Nhieu khu cong nghiep va thuong mai cua thanh pho đa trai qua mot cuoc phuc hung do bi cuon hut boi su tai phat trien con đuong mat tien bo bien phia đong la Embarcadero trong đo phai ke đen la khu South Beach va Mission Bay. Gia tri bat đong san va loi tuc moi ho gia đinh cua thanh pho tang vot len thanh mot trong nhung con so cao nhat tai Hoa Ky, tao nen mot khung canh nha hang lon sang trong, ban le va giai tri. Theo mot cuoc tham do chat luong cuoc song cua cac thanh pho tren the gioi nam 2008, San Francisco đuoc xep thu hai so voi bat cu thanh pho nao tai Hoa Ky ve chat luong cuoc song cao nhat. Tuy nhien, vi gia sinh hoat cao khac thuong nen nhieu gia đinh thuoc tang lop trung luu va thap hon roi bo thanh pho đe đen cac khu ngoai o xa hon cua vung vinh San Francisco, hay đen vung Thung lung Trung tam cua California.
Đac tinh quoc te ma thanh pho San Francisco tu hao ke tu khi đuoc thanh lap va van con đuoc tiep tuc cho đen ngay nay la so luong lon di dan đen tu chau A va chau My Latin. Voi 39% dan cu ngu đuoc sinh ra o ngoai quoc, San Francisco co vo so khu dan cu đay ap cac co so thuong mai va co so cong dan nham phuc vu nguoi moi đen. Đac biet, nhieu nguoi Trung Hoa moi đen đa bo sung them cho cong đong nguoi Trung Hoa von co mat lau đoi trong Pho Tau lich su, nay hien dien khap noi trong thanh pho va chuyen hoa cuoc dien hanh Tet Trung Hoa hang nam thanh su kien lon nhat cung loai o ben ngoai Trung Quoc.

Voi su xuat hien cua cac nha van va hoa si the he Beat vao thap nien 1950 va nhung thay đoi xa hoi len đen cuc đo thanh Summer of Love tai khu Haight-Ashbury trong suot thap nien 1960, San Francisco tro thanh mot trung tam cua phong trao van đong cho tu do cap tien. Đang Dan chu va đang it the luc hon la Đang Xanh kiem soat nen chinh tri thanh pho ke tu cuoi thap nien 1970 sau khi ung vien nang ky cuoi cung cua Đang Cong hoa that cu trong cuoc bau cu thi truong thanh pho vao nam 1975 boi mot sai khac phieu bau khich khao. San Francisco đa khong bau qua 20% so phieu cho mot ung cu vien tong thong hay thuong vien ke tu nam 1988. Nam 2007, thanh pho mo rong chuong trinh tro giup y te Medicaid va nhung chuong trinh y te giup đo nguoi ngheo khac thanh chuong trinh "San Francisco Lanh manh". Chuong trinh nay tro gia mot so dich vu y te cho nhung cu dan hoi đu tieu chuan.
San Francisco co mot lich su than thien đoi voi nguoi đong tinh. Đay la noi thanh lap to chuc quyen cua nguoi đong tinh nu đau tien tai Hoa Ky, Daughters of Bilitis; nguoi tu nhan đong tinh nam đau tien ra ung cu chuc vu cong tai Hoa Ky la Jose Sarria; nguoi tu nhan đong tinh nam đau tien đuoc bau vao chuc vu cong tai Hoa Ky la Harvey Milk; nguoi tu nhan đong tinh nu đau tien đuoc bo nhiem tham phan tai Hoa Ky la Mary C. Morgan; va uy vien canh sat chuyen gioi đau tien la Theresa Sparks. Dan so nguoi đong tinh đong đao cua thanh pho đa tao ra va giu vung mot cong đong hoat đong van hoa va chinh tri tren nhieu thap nien, phat trien mot su hien dien manh me trong đoi song dan su cua San Francisco. La mot trong so cac điem đen hap dan nhat cho du khach đong tinh quoc te, thanh pho la chu nha cua cuoc dieu hanh "Niem tu hao San Francisco", mot trong so cac cuoc dieu hanh đong tinh lon nhat va xua nhat.

San Francisco cung co mot cong đong rat nang no hoat đong vi moi truong. Bat đau voi su thanh lap Cau lac bo Sierra nam 1892 đen thanh lap "Friends of the Urban Forest" (nhung nguoi ban cua rung đo thi) nam 1981, San Francisco luon o phia truoc trong nhieu cuoc thao luan toan cau co lien quan đen moi truong thien nhien cua chung ta. Chuong trinh tai sinh vat lieu cua San Francisco nam 1980 la mot trong cac chuong trinh tai sinh vat lieu rac sinh hoat đau tien nhat. Đe xuong GoSolarSF (San Francisco, tien toi voi nang luong mat troi) cua thanh pho giup thuc đay viec lap đat cac he thong su dung nang luong mat troi. Uy ban Cong chanh San Francisco đang gioi thieu chuong trinh "CleanPowerSF" (nang luong sach San Francisco) đe ban đien tu cac nguon nang luong tai sinh đia phuong. SF Greasecycle (tai sinh dau an San Francisco) la chuong trinh tai che dau an đa su dung đe bien thanh dau sinh hoc diesel.
Du an nang luong mat troi "Ho Sunset" vua moi hoan thanh đa lap đat 25.000 tam thu nang luong mat troi tren noc ho chua nuoc rong 480.000 ft vuong (45.000 m²). Nha may phat đien 5 MegaWatt nay cung cap hon gap ba lan kha nang phat đien nang luong mat troi cua thanh pho khi no hoat đong vao thang 12 nam 2010.


= Giai tri va nghe thuat bieu dien =

Trung tam Nghe thuat Bieu dien va Tuong niem Chien tranh cua San Francisco la noi bieu dien cua mot so đoan nghe thuat lau đoi nhat tai Hoa Ky. Nha hat Nhac kich Tuong niem Chien tranh la noi bieu dien cua Nhac kich San Francisco, đoan nhac kich lon thu hai tai Bac My cung nhu Vu đoan Ba le San Francisco trong khi đo Nhac giao huong San Francisco trinh dien trong Thinh phong Nhac giao huong Davies. Nha hat Herbst la noi bieu dien nhieu loai nhac cung nhu la noi to chuc nhung buoi noi chuyen tren san khau ve nghe thuat đuoc phat thanh truc tiep tren chuong trinh radio cong cong.
The Fillmore la mot san khau am nhac trong khu Western Addition. Đay la dien mao thu hai cua san khau lich su tung noi tieng trong thap nien 1960 duoi thoi Bill Graham lam nguoi quang ba ca nhac. Đay la noi nhung ca nhac si nay đa thanh danh bieu dien lan đau tien nhu Grateful Dead, Janis Joplin, Led Zeppelin va Jefferson Airplane. Beach Blanket Babylon la mot chuong trinh ca vu nhac kich thuong bieu dien voi đong đao khan gia đen xem tai khu North Beach tu nam 1974.
Đoan kich "American Conservatory Theater" (A.C.T.) la mot luc luong bieu dien nghe thuat tai Vung Vinh San Francisco tu khi no di chuyen đen San Francisco nam 1967. San Francisco thuong xuyen la noi luu dien quoc gia cua cac vo nhac kich Broadway tai mot so san khau thuoc thoi đai thap nien 1920 nam trong khu Theater trong đo co nha hat Curran, Orpheum, va Golden Gate.


= Bao tang =
Bao tang Nghe thuat Hien đai San Francisco (SFMOMA) la noi trung bai cac tac pham nghe thuat the ky 20 va đuong đai. No đuoc di doi đen toa nha hien tai trong khu dan cu South of Market nam 1995 va hien nay hap dan hon 600 ngay luot nguoi tham vieng moi nam. California Palace of the Legion of Honor la noi trung bay cac tac pham nghe thuat va co vat chau Au tai toa nha trong Cong vien Lincoln. No đuoc xay dung theo mau cua Palais de la Legion d'Honneur o Paris. No đuoc Bao tang My thuat San Francisco đieu hanh. Bao tang my thuat nay cung đieu hanh Bao tang Tuong niem M. H. de Young nam trong Cong vien Cong Vang. Bo suu tap cua Bao tang de Young gom co cac mau vat trang tri My va mau vat nhan loai hoc tu chau Phi, chau Đai Duong va chau My. Truoc khi đuoc xay dung voi bo dang ma đong hien tai va hoan thanh vao nam 2005, Bao tang de Young cung la co so cua Bao tang Nghe thuat A chau ma trong đo co cac co vat tu tren 6 ngan nam lich su cua A chau. Bao tang Nghe thuat A chau di chuyen vao trong thu vien cu cua San Francisco gan Trung tam Civic vao nam 2003.
Đoi dien quang truong Music Concourse tu Bao tang de Young la Vien Khoa hoc California, mot bao tang lich su tu nhien. Co so vat chat hien tai cua no gom co mot mai xanh la mot thi du ve kien truc than thien moi truong. No đuoc mo cua vao nam 2008. Nam tren Ben cang so 15 tren khu ben tau Embarcadero, Exploratorium la mot bao tang khoa hoc tuong tac do nha vat ly Frank Oppenheimer thanh lap vao nam 1969. Hai chiec tau cua bao tang đau gan Ben Ngu Phu la tau cho hang thoi Chien tranh the gioi thu hai SS Jeremiah O'Brien va tau ngam USS Pampanito. Tren Nob Hill, Bao tang Xe Cap San Francisco la bao tang con hoat đong gom co đong co đe keo cac day cap va kho chua xe cap.


= Truyen thong =
To nhat bao chinh tai San Francisco la to San Francisco Chronicle, hien nay la to bao co so luong phat hanh lon nhat tai vung Bac California. To Chronicle noi tieng nhat voi cuu binh luan gia qua co Herb Caen ma su suy tu tram ngam hang ngay cua ong đa thu hut nhieu su tan duong cua đoc gia va đai dien cho "tieng noi cua San Francisco". To San Francisco Examiner, tung la vien đa goc cua đe quoc truyen thong cua William Randolph Hearst,bi suy giam so luong đoc gia trong nhung nam qua va hien nay bien thanh to bao la cai mien phi hang ngay duoi quyen nguoi chu moi. Sing Tao Daily tu tuyen bo la to bao lon nhat trong so cac nhat bao tieng Hoa phuc vu vung vinh. Cac to bao phu hang tuan gom San Francisco Bay Guardian va SF Weekly. San Francisco Magazine va 7x7 la cac tap chi mat bong lon viet ve San Francisco. Tap chi quoc gia Mother Jones cung đuoc đat tai San Francisco.
Vung Vinh San Francisco la thi truong truyen hinh lon thu sau va thi truong radio lon thu tu tai Hoa Ky. Đai phat thanh xua nhat cua thanh pho, KCBS (AM), bat đau trong vai tro mot đai phat thanh thu nghiem tai San Jose nam 1909 truoc khi bat đau truyen thanh thuong mai. KALW la đai phat thanh song FM đau tien cua thanh pho khi no bat đau phat song vao nam 1941. Tat ca cac he thong truyen hinh lon cua Hoa Ky đeu co đai thanh vien phuc vu tai vung. Đa so cac đai thanh vien đeu đat tai thanh pho San Francisco. Cung co mot so đai truyen hinh đoc lap tai đay. BBC, CNN va ESPN co van phong tin tuc vung tai San Francisco. Đai truyen hinh đau tien cua thanh pho la KPIX, bat đau phat hinh nam 1948.
Truyen thong cong cong gom co ca phat hinh va phat thanh đeu phat song duoi ten goi bang chu cai KQED tu mot co so nam gan khu dan cu Potrero Hill. KQED-FM la tram thanh vien truyen thanh cong cong quoc gia co nhieu nguoi nghe nhat tai Hoa Ky. CNET va Salon.com co trung tam tai San Francisco la hai cong ty tien phong su dung internet nhu tram truyen thong đen moi nguoi. Kenh truyen hinh ve tinh khong thuong mai Link TV ra mat nam 1999 tai San Francisco.
Cac nha phat minh cua San Francisco đa tao ra nhung dau an cho truyen thong hien đai. Nam 1877, Eadweard Muybridge đi đau voi cong trinh nghien cuu ve hinh anh chuyen đong. Đay la nhung hinh anh chuyen đong đau tien (phim). Roi đen nam 1927, ong may anh cua Philo Farnsworth truyen đi hinh anh đau tien. Đay la truyen hinh đau tien.


= The thao va giai tri =

Đoi bong bau duc San Francisco 49ers thuoc Lien đoan Bong bau duc Quoc gia (NFL) la đoi bong nha nghe lon tru giu lau nhat trong thanh pho. Đoi bong bat đau choi vao nam 1946 trong Hoi Bong bau duc Toan-My (All-America Football Conference hay viet tat la AAFC), gia nhap vao NFL nam 1950 va đong tai san van đong Candlestick Park nam 1971. Nam 2006, nhung chu nhan cua đoi thong bao cac ke hoach di chuyen đoi đen thanh pho Santa Clara, California vao khoang nam 2015; ten đoi van giu nguyen la "San Francisco 49ers" cho du đoi nam gan thanh pho San Jose hon. Đoi 49ers đa thang giai Super Bowl nam lan vao thap nien 1980 va thap nien 1990 duoi su dan dat cua huan lenh vien Bill Walsh va George Seifert va cac ngoi sao nhu Joe Montana, Steve Young, Ronnie Lott, va Jerry Rice.
Đoi bong chay San Francisco Giants roi Thanh pho New York đe đen California truoc mua giai nam 1958. Mac du kieu hanh voi nhung ngoi sao nhu Willie Mays, Willie McCovey va Barry Bonds, đoi trai qua 52 nam cho đen khi đoat đuoc danh hieu World Series đau tien vao nam 2010 va đoat them mot danh hieu vao nam 2012. Đoi Giants choi o Oracle Park. San nay mo cua nam 2000, đay la mot du an vien đa goc cua viec tai phat trien khu South Beach va Mission Bay. Nam 2012, San Francisco đung so #1 trong so cac thanh pho bong chay tot nhat cua My. Cuoc nghien cuu xem xet vung đo thi Hoa Ky nao đa sinh ra nhung đoi bong chay chu luc nhat tu nam 1920.

O cap bac đai hoc, cac đoi the thao cua Đai hoc San Francisco tranh tai trong nhom I thuoc Hoi The thao Đai hoc Quoc gia (NCAA). Bill Russell đa dan dat chuong trinh nay đen chuc vo đich bong ro vao nam 1955 va 1956. Cac đoi the thao cua Đai hoc Tieu bang San Francisco va Đai hoc Academy of Art tranh tai trong Nhom II. Oracle Park đa to chuc cac tran bong bau duc đai hoc truoc mua giai hang nam ke tu nam 2002. Nam 2011, San Francisco lam san nha cho đoi bong bau duc California Golden Bears tai san Candlestick Park va Oracle Park trong khi san van đong nha cua đoi tai thanh pho Berkeley đuoc chinh trang.
Lien đoan Bong ro San Francisco Pro-Am la mot lien đoan he quan trong cho cac cau thu quan tam đuoc phat hien boi cac nha san tim tai nang. Cac tran đuoc to chuc tai nha thi đau Kezar Pavilion 4 ngan cho ngoi. Cac cau thu gom moi cap bac tham gia cung voi su xuat hien thuong xuyen cua nhung cau thu nha nghe NBA luc ngoai mua thi đau.

Cuoc chay bo "Bay to Breakers", đuoc to chuc hang nam tu nam 1912, noi tieng nhat vi cac trang phuc mau sac va mot tinh than cong đong ngay hoi. Cuoc chay đua San Francisco Marathon thu hut tren 21 ngan nguoi tham gia. Cuoc tranh tai ba mon hon hop co ten "Thoat khoi tu Alcatraz" tu nam 1980 thu hut 2 ngan van đong vien nha nghe va nghiep du hang đau tham du cuoc tranh tai hang nam. Cau lac bo Olympic, thanh lap nam 1860, la cau lac bo the thao xua nhat tai Hoa Ky. San golf tu cua no nam tren ranh gioi voi Thanh pho Daly, la noi to chuc nam lan giai U.S. Open. San golf Harding Park cong cong đoi khi la điem dung chan cua giai PGA Tour. San Francisco se to chuc giai đua thuyen buom "2013 America's Cup".
Voi khi hau ly tuong cho cac hoat đong ngoai troi, San Francisco co co hoi va nguon luc phong phu cho giai tri va the thao mo rong cung nhu nghiep du. Co tren 200 dam (320 km) đuong mon danh cho xe đap, lan xe đap va đuong xe đap trong thanh pho, Khu Embarcadero va Marina Green la noi ly tuong cho mon the thao truot van. Cac san tennis cong cong rong co o trong Cong vien Cong Vang va Cong vien Dolores cung nhu tai cac san nho hon trong cac khu dan cu cua thanh pho. Nguoi dan San Francisco thuong đuoc xep trong so nhung nguoi khoe manh nhat tai Hoa Ky
Chay tau, đi thuyen buom, luot van bang buom va bang dieu la trong so cac hoat đong the thao yeu chuong tren Vinh San Francisco. Thanh pho bao tri mot ben thuyen buom nam trong Khu Marina. The St. Francis Yacht Club va Golden Gate Yacht Club are located in the Marina Harbor. Cau lac bo Thuyen buom South Beach nam ke ben Oracle Park va Cau tau so 39 co mot ben đo tau thuyen rong.

Cong vien nuoc lich su nam doc bo bien bac San Francisco co hai cau lac bo cheo thuyen va boi loi. Cau lac bo Cheo thuyen South End, thanh lap nam 1873, va Cau lac bo Dolphin duy tri mot su ganh đua than thien giua cac thanh vien. Cac tay boi co the đuoc nhin thay boi loi gan li hang ngay trong vinh voi nhiet đo nuoc thuong la lanh.
Bong đa nam nghiep du đuoc choi trong thanh pho San Francisco tu nam 1902 qua Lien đoan Bong đa San Francisco. Tren 40 đoi trong 4 nhom choi khap thanh pho giua thang ba đen thang muoi mot. Cac tran dau nhom hang đau đuoc choi trong San van đong Boxer 3.500 cho ngoi. Bong đa nu nghiep du co tren 30 đoi trong Lien đoan Bong đa Nu Golden Gate.
Mon xe đap đang phat trien tai San Francisco. Co quan Giao thong San Francisco tien hanh đem so xe đap hang nam vao nam 2010 cho thay con so nguoi đi xe đap tai 33 đia điem tang 58%, dua theo so điem co so cua nam 2006. Co quan Gia thong San Francisco uoc tinh rang co khoang 128.000 luot nguoi đi xe đap moi ngay trong thanh pho hay 6% tong so luot nguoi di chuyen bang tat ca cac phuong tien. Nhung cai tien trong co so ha tang danh cho xe đap trong nhung nam gan đay bao gom them cac lan xe đap va gia đau xe đap đa giup cho giao thong bang xe đap tai San Francisco tien loi va an toan hon. Tu nam 2006, San Francisco đa nhan đuoc tu cach "vang" la mot cong đong than thien voi xe đap tu Lien đoan Xe đap My.


Kinh te Du lich, doanh nghiep tu nhan thue muon nhieu lao đong nhat thanh pho, la xuong song cua nen kinh te San Francisco. Hinh anh cua thanh pho thuong xuyen đuoc dien ta trong am nhac, phim, va van hoa đai chung đa giup cho thanh pho va nhung danh lam thang canh cua no đuoc cong nhan khap the gioi. Chinh tai thanh pho nay Tony Bennett "đa bo quen con tim cua ong" voi nhac pham I Left My Heart in San Francisco, noi tu nhan khet tieng Birdman of Alcatraz trai qua nhieu nam cuoi cung cua minh, noi san pham Rice-a-Roni đuoc cho la san pham khoai khau ua chuong, va noi hai kich tinh huong ua thich co tua đe Full House đuoc dan dung. San Francisco thu hut so luong du khach ngoai quoc đung thu tu so voi bat cu thanh pho nao tai Hoa Ky, đung hang 35 trong so 100 thanh pho đuoc vieng tham nhieu nhat tren the gioi. Hon 16,5 trieu du khach đen San Francisco nam 2012, bom khoang 8,9 ty đo la vao nen kinh te thanh pho. Voi mot co so ha tang khach san lon va mot co so tien nghi danh cho hoi nghi cap bac the gioi tai Trung tam Moscone, San Francisco cung nam trong so 10 đia điem đai hoi hay hoi nghi hang đau tai Bac My. Theo mot danh sach xep hang cac thanh pho du lich hang đau cua Euromonitor International, San Francisco đuoc xep thu 33 trong so 100 thanh pho đuoc vieng tham nhieu nhat tren the gioi.
Di san cua Con sot vang California đa bien San Francisco thanh trung tam tai chinh va ngan hang chinh yeu tai Tay Duyen hai Hoa Ky vao đau the ky 20. Pho Montgomery trong Khu Tai chinh San Francisco tro nen đuoc biet tieng nhu la "Pho Wall cua mien Tay Hoa Ky". Noi đay co Ngan hang Du tru Lien bang San Francisco, tong hanh dinh cua ngan hang Wells Fargo va la noi tung co Thi truong chung khoan Duyen hai Thai Binh Duong (nay đa giai the). Bank of America, mot ngan hang tien phong trong viec tao dich vu ngan hang đen voi tang lop trung luu, đuoc thanh lap tai San Francisco vao thap nien 1960, đa xay dung toa nha choc troi danh lam hien đai tai so 555 Pho California lam tong hanh dinh cho tong cong ty ngan hang cua minh. Nhieu co so tai chinh lon, cac ngan hang đa quoc gia va cong ty tai chinh co tru so chinh hoac tong hanh dinh vung trong thanh pho. Voi tren 30 co so tai chinh quoc te, bay cong ty thuoc nhom Fortune 500, va mot co so ha tang ho tro lon gom cac dich vu nghiep vu trong đo co luat phap, quan he cong chung, kien truc va thiet ke, San Francisco đuoc liet ke la mot trong so 18 thanh pho Alpha World. San Francisco đung thu 18 trong so cac thanh pho san xuat hang đau tren the gioi, va hang thu 12 trong so 20 trung tam tai chinh hang đau tren the gioi.

Tu thap nien 1990, kinh te San Francisco bat đau tro nen ngay cang gan chat voi kinh te cua thanh pho San Jose va vung Thung lung Đien tu, đay la khu vuc lan can nam o phia nam thanh pho. Chung cung chia se nhu cau ve cong nhan co giao duc cao co nhung ky nang đac biet. San Francisco tung tro thanh mot tam chan cua bong bong Dot-com vao thap nien 1990, va su bung no sau nay cua Web 2.0 vao cuoi thap nien 2000. Nhieu cong ty internet va cong ty khoi nghiep noi tieng nhu Craigslist, Twitter, Square, Zynga, Salesforce.com, Airbnb, va Wikimedia Foundation trong so cac cong ty khac nua thiet lap van phong đau nao tai San Francisco.
San Francisco đa va đang đat minh vao vi tri nhu la mot trung tam nghien cuu cong nghe sinh hoc va y te sinh hoc. Khu dan cu Mission Bay, noi co mot chi nhanh thu hai cua Đai hoc California-San Francisco, tao đieu kien cho mot nen cong nghiep cay chiet va phuc vu nhu tong hanh dinh cua Vien Y hoc Tai sinh California, mot co quan cong cong tai tro cac chuong trinh nghien cuu te bao goc tren toan tieu bang. Tinh đen nam 2009, co 1.800 ky su sinh hoa va ky su vat ly sinh hoc lam viec tai San Francisco voi muc luong trung binh hang nam la 92.620 đo la.
Cac doanh nghiep nho voi it hon 10 nhan cong va cac co so tu lam chu chiem đen 85% tong so doanh nghiep toan thanh pho, đac biet cac doanh nhan tu đung ra thiet lap cac cong ty khoi nghiep thi rat pho bien. Con so nguoi San Francisco lam viec cho cac cong ty co tren 1000 cong nhan đa giam xuong phan nua tu nam 1977. Su xam nhap thanh cong cua cac tap đoan ban le quoc gia va chuoi tiem ban le quoc gia vao trong thanh pho khong phai la khong gap nhieu kho khan vi su bat đong giua chinh quyen va nguoi dan thanh pho. Trong mot co gang đe tao cau noi cho doanh nghiep nho tu lam chu tai San Francisco va bao ton đat tinh ban le đoc đao cua thanh pho, Hoi đong Doanh nghiep nho ung ho mot chien dich van đong đe giu thi phan ban le lon hon cho nen kinh te đia phuong. Hoi đong thanh pho đa su dung luat ke hoach đe han che cac khu dan cu noi ma cac chuoi tiem ban le quoc gia co the thiet lap tiem ban le cua minh. No luc nhu the đa đuoc cu tri thanh pho xac nhan qua la phieu.
Chinh quyen thanh pho la noi thue muon nhan cong hang đau cua thanh pho voi 6,25% (tren 26.000 nguoi) dan so thanh pho, theo sau la Đai hoc California, San Francisco. Đung thu ba voi 2,04% dan so (tren 8.000 nguoi) la ngan hang Wells Fargo.


Chinh quyen va luat phap San Francisco, chinh thuc đuoc biet voi ten goi Thanh pho va Quan San Francisco, la mot quan-thanh pho thong nhat. Tinh trang quan-thanh pho thong nhat đuoc thiet lap ke tu khi đon vi ma ngay nay la Quan San Mateo tach khoi no vao nam 1856. Đay la quan thanh pho thong nhat duy nhat tai tieu bang California. Thi truong thanh pho cung chinh la vien chuc hanh chinh quan va hoi đong quan hoat đong nhu mot hoi đong thanh pho. Duoi hien chuong thanh pho, chinh quyen San Francisco đuoc thiet lap voi hai nganh đong quyen luc. Nganh hanh phap do thi truong lanh đao gom co cac vien chuc đuoc dan bau va đuoc bo nhiem tren toan thanh pho. Hoi đong quan gom 11 thanh vien do mot chu tich lanh đao la nganh lap phap co trach nhiem thong qua luat le va ngan sach. Tuy nhien cu tri San Francisco cung co the su dung cac kien nghi bau cu truc tiep đe thong qua luat.

Thanh vien hoi đong quan đuoc bau nhu nguoi đai dien cua khu vuc rieng biet nao đo trong thanh pho. Neu nhu thi truong qua đoi hay tu chuc thi chu tich hoi đong quan tro thanh quyen thi truong cho đen khi toan hoi đong quan chon mot nguoi thay the tam thoi cho het nhiem ky hien tai cua thi truong. Nam 1978, Dianne Feinstein nhan chuc sau khi thi truong George Moscone bi am sat. Ba sau đo đuoc hoi đong quan chon đe cham dut het nhiem ky. Nam 2011, Edwin M. Lee đuoc hoi đong quan chon đe cham dut nhiem ky cua Gavin Newsom, nguoi vua tu chuc đe nhan chuc pho thong đoc California.
Vi đia vi quan-thanh pho co mot khong hai tai California, chinh quyen đia phuong đam trach quyen tai phan đoi voi bat đong san ma đang ra nam ngoai gioi han quyen luc cua mot thanh pho. San bay quoc te San Francisco, tuy nam trong Quan San Mateo, do Quan va Thanh pho San Francisco lam chu va đieu hanh. San Francisco cung co mot nha tu phuc hop quan nam trong mot khu chua hop nhat thuoc Quan San Mateo, ke can ben thanh pho San Bruno. San Francisco cung đuoc phep thue muon vinh vien Thung lung Hetch Hetchy va trung nuoc nam trong Cong vien Quoc gia Yosemite theo Đao luat Raker nam 1913.
San Francisco phuc vu trong vai tro trung tam vung cho nhieu chi nhanh co quan lien bang trong đo co toa an thuong tham Hoa Ky, Ngan hang Du tru Lien bang va co so đuc tien kim loai Hoa Ky. Cho đen khi bi loai khoi bien che vao đau thap nien 1990, thanh pho co cac co so quan su lon tai đon San Francisco, đao Treasure, va Hunters Point. Tieu bang California dung San Francisco lam noi đat tru so toa an toi cao tieu bang va cac co quan khac cua tieu bang. Cac chinh phu ngoai quoc duy tri tren 70 tong lanh su quan tai San Francisco.
Ngan sach thanh pho cho nam tai chinh 2011–12 la $6,83 ty đo la. Thanh pho thue muon khoang 27.000 cong nhan.


Nhan khau Cuoc đieu tra dan so nam 2010 cho thay San Francisco co dan so la 805.235. Mat đo dan so la 17.160 nguoi tren moi dam Anh vuong (6.632/km²). Dan so theo chung toc cua San Francisco nhu sau: 390.387 da trang (48,1%), 267.915 nguoi goc chau A (33,3%), 48.870 nguoi My goc chau Phi (6,1%), 4.024 nguoi My ban đia (0,5%), 3.359 nguoi thuoc cac đao Thai Binh Duong (0,4%), 53.021 thuoc cac dan toc khac (6,6%), va 37.659 nguoi thuoc tu hai chung toc tro len (4,7%). Co 121.744 noi tieng Tay Ban Nha (trong tieng Anh đuoc goi la Hispanic hay Latino) thuoc moi chung toc (15,1%). Nguoi da trang khong phai goc noi tieng Tay Ban Nha chiem 41,9% dan so, lam cho San Francisco tro thanh mot thanh pho co nguoi đa so (nguoi da trang) chiem thieu so mac du nguoi da trang noi tieng Tay Ban Nha lap thanh mot so đong dan so.
Cuoc đieu tra dan so nay cho thay 780.971 nguoi (97,0% dan so) song trong cac ho gia đinh, 18.902 nguoi (2,3%) song rieng trong cac khu nhom tap the va 5.362 (0,7%) song trong cac khu co nguoi tro giup, thi du nhu vien duong lao. Cuc Đieu tra Dan so Hoa Ky uoc tinh dan so San Francisco tang đen 825.863 tinh đen thang 7 nam 2012.
Nam 2010, cac cu dan goc Hoa tiep tuc la nhom dan toc rieng biet lon nhat tai San Francisco voi dan so la 21,4%; cac nhom dan chau A khac la nguoi Philippines (4,5%), nguoi Viet Nam (1,6%), nguoi Nhat (1.3%), nguoi An Đo (1,2%), nguoi Trieu Tien (1,2%), nguoi Thai Lan (0,3%), nguoi Mien Đien (0,2%), nguoi Campuchia (0,2%), ca nguoi Indonesia va nguoi Lao chiem it hon 0,1% dan so thanh pho.
Co 345.811 ho gia đinh trong so đo 63.577 ho (18,4%) co con cai duoi tuoi 18 song cung cha me, 109.437 ho (31,6%) co cap vo chong khac gioi tinh song chung voi nhau, 28.844 ho (8,3%) co nam chu ho song khong co vo, 12.748 ho (3,7%) co nu chu ho song khong co chong. Co 21.677 ho (6,3%) co cap đoi khac gioi tinh chung song nhung khong ket hon va 10.384 ho (3,0%) co cap đoi cung gioi tinh ket hon hoac khong ket hon. 133.366 ho gia đinh (38,6%) gom co cac ca nhan chung song voi nhau va 34.234 ho (9,9%) co nguoi song mot minh va co tuoi tu 65 tro len. Ho gia đinh trung binh co 2,26 nguoi. Co 151.029 gia đinh (43,7% tong so ho gia đinh); gia đinh trung co 3,11 nguoi.
Phan bo tuoi cua thanh pho la nhu sau: 107.524 nguoi (13,4%) duoi tuoi 18, 77.664 nguoi (9,6%) tuoi tu 18 đen 24, 301.802 nguoi (37,5%) tuoi tu 25 đen 44, 208.403 nguoi (25,9%) tuoi tu 45 đen 64 va 109.842 nguoi (13,6%) tuoi tu 65 tro len. Tuoi trung vi la 38,5 tuoi. Ty suat gioi tinh cua thanh pho la 102,9 nam tren 100 nu.
Co 376.942 đon vi nha o voi mat đo trung binh la 1.625,5 đon vi moi dam vuong (627,6/km²) trong đo co 123.646 đon vi (35,8%) co chu nha sinh song, va 222.165 đon vi (64,2%) đuoc cho thue. Ti le đon vi khong co chu nha song trong đo la 2,3%; ti le đon vi khong co nguoi thue la 5,4%. 327.985 nguoi (40,7% dan so) song trong cac đon vi nha o co chu nha sinh song va 452.986 nguoi (56,3%) song trong cac đon vi nha o cho thue.
Voi tren 17.000 nguoi song tren moi dam vuong, San Francisco la thanh pho lon (dan so tren 200.000 nguoi) co mat đo dan so đong hang nhi tai Hoa Ky. San Francisco la đia điem tap trung truyen thong cua Vung Vinh San Francisco va hinh thanh mot phan cua vung thong ke ket hop San Francisco-Oakland-Fremont va vung đai thong ke ket hop San Jose-San Francisco-Oakland ma tong dan so len đen tren bay trieu dan, lam cho vung đai thong ke ket hop nay tro thanh vung lon thu nam tai Hoa Ky tinh đen lan đieu tra dan so nam 2000.
Nguoi California, sinh ra tai ban xu, hinh thanh con so phan tram tuong đoi nho dan so cua thanh pho: chi 37,7% nguoi cu ngu đuoc sinh ra tai tieu bang California trong khi đo 25,2% đuoc sinh ra trong cac tieu bang khac. Hon mot phan ba cu dan thanh pho (35,6%) đuoc sinh ra ben ngoai Hoa Ky.
Dan so nguoi goc Trung Hoa tap trung đong đao nhat trong Pho Tau, Khu Sunset, va Khu Richmond trong khi đo nguoi Phiilipines tap trung nhieu nhat tai Crocker-Amazon (la khu lien nhau voi cong đong nguoi Philipines tai Thanh pho Daly, thanh pho co nguoi Philippines tap trung đong đao nhat tai Bac My) cung nhu tai Khu South of Market. Sau khi giam sut vao thap nien 1970 va 1980, cong đong Philippines trong thanh pho đa va đang trai nghiem mot su tai xuat đang ke. Vung Vinh San Francisco la noi cu ngu cua tren 382.950 nguoi My goc Philippines, mot trong so cac cong đong lon nhat cua nguoi Philippines ben ngoai Philippines. Khu Tenderloin la noi cu ngu cua mot phan lon dan so nguoi Viet Nam cua thanh pho cung nhu cac doanh nghiep va tiem an ma đuoc biet voi cai ten Tieu Sai Gon cua thanh pho. Nguoi Nhat va nguoi Trieu Tien co mot su hien dien lon tai Khu Western Addition, la noi co Pho Nhat cua thanh pho nam trong đo. Dan so nguoi goc đao Thai Binh Duong la 0,4% (0,8% bao gom nhung nguoi co mot phan goc đao Thai Binh Duong). Tren phan nua dan so nguoi goc đao Thai Binh Duong la thuoc nguoi Samoa thuoc My, cu ngu trong Khu Bayview-Hunters Point va Visitacion Valley; nguoi goc đao Thai Binh Duong chiem tren ba phan tram dan so tai ca hai cong đong vua ke.
San Francisco co thieu so nguoi đa so (nguoi da trang la đa so tai Hoa Ky) vi nguoi da trang khong noi tieng Tay Ban Nha chiem it hon phan nua dan so thanh pho voi 41,9%, giam tu 92,5% vao nam 1940. Cac nhom dan noi tieng Tay Ban Nha chinh yeu trong thanh pho la nguoi goc Mexico (7,4%), Salvador (2,0%), Nicaragua (0,9%), Guatemala (0,8%), va Puerto Rico (0,5%). Dan so nguoi noi tieng Tay Ban Nha tap trung đong đao nhat tai Khu Mission, Khu Tenderloin va Khu Excelsior. Dan so nguoi My goc chau Phi cua San Francisco giam sut trong nhung thap nien vua qua, tu 13,4% dan so nam 1970 xuong con 6,1%. Phan tram dan so hien tai cua nguoi My goc chau Phi tai San Francisco thi tuong tu voi phan tram dan so cua tieu bang California; nguoc lai, phan tram dan so nguoi noi tieng Tay Ban Nha cua thanh pho thi it hon phan nua phan tram dan so tieu bang. Đa so dan so nguoi My goc chau Phi cu ngu trong cac khu dan cu Bayview-Hunters Point va Visitacion Valley o đong nam San Francisco va trong Khu Fillmore o phan đong bac thanh pho.
Theo Tham do Cong đong My 2005, San Francisco co ti le phan tram nhieu nhat cac ca nhan đong tinh so voi bat cu 50 thanh pho lon nhat nao tai Hoa Ky voi ti le la 15,4%. San Francisco cung co ti le phan tram cao nhat so ho gia đinh cung gioi tinh so voi bat cu quan nao cua My trong khi đo Vung Vinh San Francisco co su tap trung cao hon so voi bat cu vung đo thi nao khac. Trong so cac thanh pho lon cua Hoa Ky, thanh pho co ti le phan tram lon nhat ve cu dan đong tinh, luong tinh voi ti le la 15,4%.
Trong tat ca cac thanh pho lon, San Francisco co ti le cu dan co bang đai hoc hay cao đang đung hang nhi, chi sau thanh pho Seattle. Tren 44% nguoi lon trong đia gioi thanh pho co bang cu nhan hoac cao hon. To USA Today tuong trinh rang Rob Pitingolo, mot nha nghien cuu chuyen theo doi ti le tot nghiep đai hoc tren moi dam vuong, tim thay rang San Francisco co ti le cao nhat voi 7.031 nguoi tren moi dam vuong, hay tren 344.000 nguoi tong cong tot nghiep đai hoc trong thanh pho rong 46,7 dam vuong Anh (121 km2).
San Francisco xep thu ba cac thanh pho My ve thu nhap trung binh cua moi ho gia đinh voi muc thu nhap nam 2007 la $65.519. Thu nhap trung binh cua moi gia đinh la $81.136 va San Francisco xep thu 8 trong so cac thanh pho lon tren the gioi ve tong so ti phu đuoc biet song ben trong đia gioi thanh pho. Theo sau mot chieu huong quoc gia, su di cu cua cac gia đinh thuoc gioi trung luu đang gop phan mo rong them cach biet ve thu nhap va đe lai cho thanh pho mot ti le tre em la 14,5% it hon so voi cac thanh pho lon khac cua Hoa Ky.
Ti le ngheo cua thanh pho la 11,8% va so gia đinh song ngheo kho đung o ti le 7,4%, ca hai ti le đeu thap hon so voi trung binh toan quoc. Ti le that nghiep đung o ti le 6,5% tinh đen thang 1 nam 2013. Vo gia cu đa va đang la van nan gay tranh cai va thuong ky đoi voi San Francisco tu đau thap nien 1980. Dan so nguoi vo gia cu đuoc uoc tinh la khoang 13.500 voi 6.500 song tren đuong pho. Thanh pho đuoc tin la co so luong cao nhat so nguoi vo gia cu tinh theo đau nguoi so voi bat cu thanh pho lon nao cua Hoa Ky. Ti le toi pham xam pham bat đong san va toi pham bao luc đuoc ghi nhan cho nam 2009 (736 va 4.262 vu moi 100.000 dan theo thu tu vua ke) thi that hon chut it so voi cac thanh pho Hoa Ky co dien tich tuong đuong.


= Toi pham =
Mac du San Francisco co it toi pham đoi voi mot thanh pho mang tam co cua no nhung đay khong phai la mot noi khong toi pham. Nam 2011, 50 vu giet nguoi đuoc ghi nhan voi ti le 6,1 vu tren 100.000 dan. Co khoang 134 vu hiep dam, 3.142 vu cuop va khoang 2.139 vu tan cong. Co khoang 4.469 vu đot nhap gia cu, 25.100 trom cap va 4.210 vu trom xe hoi. Khu vuc Tenderloin co ti le toi pham cao nhat tai San Francisco: 70% cac vu toi pham bao luc cua thanh pho va khoang 1/4 vu giet nguoi cua thanh pho xay ra tai khu dan cu nay. Tenderloin cung chung kien ti le cao nguoi vo gia cu, lam dung ma tuy, bao luc bang đang va mai dam. Mot khu khac co ti le toi pham cao va co tinh trang suy thoai đo thi la khu Bayview-Hunters Point. Vo gia cu cung la mot van nan đang gia tang trong thanh pho.
Nhieu bang đang đuong pho hien dien trong thanh pho trong đo co bang đang goc Nam My la MS-13, cung nhu bang đang da đen Crips trong khu Bayview - Hunters-Point. Co su hien dien cua bang đang goc chau A tai Pho Tau. Nam 1977, mot su kinh đich dien ra giua hai bang đang goc Hoa dan đen vu no sung tan cong tai mot nha hang trong Pho Tau khien cho 5 nguoi chet va 11 nguoi bi thuong. Khong co nan nhan nao trong vu tan cong nay la thanh vien bang đang. Nam thanh vien cua bang đang Joe Boys bi bat va bi ket an. Nam 1990, mot vu xa sung co lien quan đen bang đang đa khien cho mot nguoi bi thiet mang va sau nguoi khac bi thuong ben ngoai mot hop đem gan Pho Tau. Nam 1998, sau thieu nien bi ban chet va bi thuong tai khu san choi Trung Hoa; mot thieu nien 16 tuoi sau đo bi bat.
Thanh pho chu yeu đuoc So Canh sat Thanh pho San Francisco đam nhan viec tuan tra. So Canh sat Quan San Francisco, Canh sat BART (chi đam trach an ninh giao thong cong cong), Canh sat Amtrak, Canh sat Tuan tra Xa lo California va nhieu co quan lien bang, tieu bang, đia phuong khac tien hanh lam nhiem vu thi hanh luat phap trong thanh pho.


Giao duc = Đai hoc va cao đang =

Đai hoc California, San Francisco (UCSF) la chi nhanh duy nhat thuoc he thong Đai hoc California hoan toan chuyen biet cho giao duc hau đai hoc ve y khoa va sinh hoc. Truong đuoc xep trong so nam truong y khoa hang đau tai Hoa Ky va đieu hanh Trung tam Y te Đai hoc California, San Francisco, mot trung tam y te nam trong so 15 benh vien hang đau toan quoc. UCSF thue muon nhan cong đia phuong nhieu đung thu hai, chi sau chinh quyen San Francisco. Mot chi nhanh rong 43 mau Anh (170.000 m2) tai Khu Mission Bay đuoc mo cua vao nam 2003, bo sung them cho co so goc cua truong tai Parnassus Heights. No gom co cho nghien cuu va cac co so vat chat cho khoa đoi song va cong nghe sinh hoc va se tang gap đoi tam muc hop tac nghien cuu cua UCSF. Tong cong, UCSF đieu hanh tren 20 co so tren khap San Francisco. Đai hoc California, Truong luat Hastings, thanh lap trong khu Trung tam Civic nam 1878, la truong luat xua nhat tai tieu bang California va la noi đao tao ra nhieu tham phan tieu bang hon bat cu hoc vien nao khac. Hai vien đai hoc thuoc he thong Đai hoc California cua San Francisco moi đay đa lien ket chinh thuc đe hinh thanh Hiep hoi UCSF/UC Hastings ve Luat, Khoa hoc va Chinh sach Y te.
Đai hoc Tieu bang San Francisco la mot phan cua he thong Đai hoc Tieu bang California va no nam gan ho Merced. Truong co khoang 30.000 sinh vien va cap bang cu nhan, thac si, tien si cho tren 100 nganh hoc. Cao đang Thanh pho San Francisco, voi co so chinh tai khu Ingleside, la mot cao đang cong đong lon nhat tren toan quoc. No co so luong ghi danh theo hoc la khoang 100.000 sinh vien. Truong co đa dang chuong trinh giao duc chuyen tiep len bac đai hoc bon nam.
Đuoc thanh lap nam 1855, Đai hoc San Francisco, mot đai hoc tu cua Hoi thanh Jesus nam tren Nui Lone, la hoc vien giao duc cap cao xua nhat tai San Francisco va la mot trong so cac đai hoc xua nhat đuoc thanh lap o phia tay song Mississippi. Đai hoc Golden Gate la mot đai hoc tu đong giao duc khong giao phai đuoc thanh lap nam 1901 va nam trong khu tai chinh San Francisco. Truong chinh yeu la hoc vien hau-đai hoc chuyen ve đao tao nghiep vu luat va thuong nghiep, voi mot it chuong trinh đao tao cu nhan co lien quan đen phan khoa nghiep vu va hau đai hoc cua truong.
Vo so luong 13.000 sinh vien ghi danh theo hoc, Đai hoc Academy of Art la hoc vien nghe thuat va thiet ke lon nhat tren toan quoc. Thanh lap nam 1871, Hoc vien Nghe thuat San Francisco la truong nghe thuat xua nhat o phia tay song Mississippi. Cao đang Nghe thuat California, nam o phia bac Potrero Hill, co cac chuong trinh ve kien truc, my thuat, thiet ke va viet van. Bao ton Am nhac San Francisco, truong nhac đoc lap duy nhat tren Tay Duyen hai Hoa Ky, cap bang ve nhac cu hoa nhac, nhac thinh phong, sang tac va nhac truong. Hoc vien Am thuc California, co lien quan voi chuong trinh Le Cordon Bleu, co cac chuong trinh ve nghe thuat nau an, nghe thuat nuong va lam banh bot nhoi va đieu hanh nha hang va phuc vu khach hang.


= Truong tieu va trung hoc =
Cac truong cong lap do Hoc khu Thong nhat San Francisco đieu hanh trong khi đo ban giao duc tieu bang đam trach đieu hanh mot so truong ban cong. Trung hoc Lowell, truong trung hoc cong lap xua nhat o phia tay song Mississippi cua Hoa Ky, cung voi Truong Trung hoc Nghe thuat nho hon la hai trong so cac truong thu hut cua San Francisco o cap bac trung hoc. Duoi 30% dan so đo tuoi đi hoc cua thanh pho hoc tai mot trong so hon 100 truong cong lap hay truong do ton giao lap, so voi ti le 10% tren toan quoc. Gan 40 trong so cac truong la truong cong giao do Giao phan San Francisco đieu hanh.


Giao thong = Xa lo cao toc va đuong lo =
Vi vi tri đia ly đoc đao va su phan đoi xay xa lo cao toc vao cuoi thap nien 1950, nen San Francisco la mot trong so it cac thanh pho My co nhung đuong lo đo thi lon thay vi co vo so cac xa lo ben trong thanh pho.

Xa lo Lien tieu bang 80 bat đau gan Cau Vinh San Francisco – Oakland va la đuong noi truc tiep duy nhat cho xe co sang Vinh East. Quoc lo Hoa Ky 101 noi đen điem đau phia tay cua Xa lo Lien tieu bang 80 va tao loi đi đen phia nam thanh pho doc theo Vinh San Francisco ve phia Thung lung Đien tu. Đi huong bac, lo trinh cua Quoc lo Hoa Ky 101 su dung cac đuong pho: Pho Mission, Đuong Van Ness, Pho Lombard, Đuong Richardson, va Lo Doyle đe noi đen cau Cong Vang, đay la loi truc tiep duy nhat cho xe co đen Quan Marin va Vinh North.

Xa lo Tieu bang California 1 cung đi vao San Francisco tu phia bac qua nga cau Cong Vang nhung quay ve huong nam ra khoi lo trinh cua Quoc lo Hoa Ky 101, đau tien đi vao Đai lo Park Presidio qua Cong vien Cong Vang va roi cat hai phan phia tay thanh pho trong vai tro la đuong lo thong tren Đuong 19, nhap voi Xa lo Lien tieu bang 280 tai ranh gioi phia nam thanh pho. Xa lo Lien tieu bang 280 tiep tuc lo trinh huong nam doc theo phan giua cua ban đao đen thanh pho San Jose. Xa lo Lien tieu bang 280 cung quay ve huong đong doc theo ria phia nam cua thanh pho, ket thuc ngay phia nam cau vinh San Francisco trong khu dan cu South of Market. Sau tran đong đat Loma Prieta 1989, cac lanh đao thanh pho quyet đinh pha huy Xa lo Cao toc Embarcadero va cu tri cung chap thuan san bang mot phan Xa lo Cao toc Central, bien chung tro thanh cac đai lo nam tren mat pho.
Xa lo Tieu bang California 35, chay phan nhieu tren chieu dai ban đao doc theo song lung cua Day nui Santa Cruz, đi vao thanh pho tu phia nam voi ten goi Đai lo Skyline, đi theo cac đuong pho thanh pho cho đen khi no cham dut tai giao lo voi Xa lo Tieu bang California 1. Xa lo Tieu bang California 82 đi vao San Francisco tu phia nam voi ten goi Pho Mission, theo con đuong cua Lo Hoang gia lich su (tieng Tay Ban Nha la El Camino Real) va ket thuc ngay sau đo tai giao lo cua no voi Xa lo Lien tieu bang 280. Đau phia tay cua Xa lo Lincoln xuyen luc đia lich su la tai Cong vien Lincoln. Cac đuong lo thong suot chinh chay huong đong-tay gom co Đai lo Geary, hang lang Đuong Lincoln/Pho Fell, va Pho Market/Đuong Portola.


= Giao thong cong cong =

32% nguoi dan San Francisco su dung giao thong cong cong đe đi lam viec hang ngay, xep thu nhat tren Tay Duyen hai Hoa Ky va thu ba tren toan Hoa Ky. "San Francisco Municipal Railway" (nghia la Đuong sat khu tu quan San Francisco), đuoc biet nhu Muni, la he thong trung chuyen cong cong chinh yeu cua San Francisco. Muni la he thong trung chuyen lon thu bay tai Hoa Ky voi 210.848.310 luot hanh khach su dung trong nam 2006. He thong nay gom co ca he thong xe đien đo thi va xe đien ngam, goi la "Muni Metro", va mot he thong lon toan xe buyt. Ngoai ra, he thong nay cung đieu hanh tuyen xe đien tho so lich su chay tren Pho Market tu Pho Castro đen Ben Ngu Phu. No cung đieu hanh cac xe cap noi tieng cua San Francisco. Cac xe cap nay đuoc chinh phu Hoa Ky xep hang danh lam lich su quoc gia va la mot điem thu hut du khach chinh.
"Bay Area Rapid Transit" (co nghia Trung chuyen nhanh vung vinh), mot he thong đuong ray cap vung, noi thanh pho San Francisco voi Vinh East (vinh phia đong) qua Transbay Tube (co nghia ong giao thong qua vinh) nam duoi nuoc. Tuyen ong nay chay duoi Pho Market đen Trung tam Civic noi no quay ve huong nam đen Khu Mission o phan phia nam thanh pho va đi qua phia bac Quan San Mateo đen San bay quoc te San Francisco, va Millbrae.
Mot he thong đuong sat đo thi khac la "Caltrain" chay tu San Francisco doc theo ban đao San Francisco đen San Jose.
"Transbay Terminal" (co nghia nha ga giao thong vinh) phuc vu trong vai tro mot điem khoi hanh hay ket thuc cho cac tuyen xe buyt đuong dai (thi du nhu he thong xe buyt toan quoc Greyhound) va nhu xa cang cho cac he thong xe buyt vung nhu AC Transit (phuc vu cac quan Alameda & Contra Costa), WestCAT, SamTrans (phuc vu Quan San Mateo), va Golden Gate Transit (phuc vu Quan Marin va Sonoma).
Amtrak California chay tuyen xe buyt con thoi tu San Francisco đen ga xe lua phia ben kia vinh trong thanh pho Emeryville. Cac tuyen đuong sat tu tram Emeryville gom co Capitol Corridor, San Joaquin, California Zephyr, va Coast Starlight. Cung co tuyen đuong sat lien thanh pho đi mien nam đen San Luis Obispo, California voi tram ngung va chuyen tiep qua Pacific Surfliner.

Megabus hien thoi tai phuc vu xe buyt lien thanh pho tai tieu bang California va Nevada. Hanh khach San Francisco co the chon ba tuyen đuong (San Francisco-San Jose-Los Angeles, San Francisco-Oakland-Los Angeles, & San Francisco-Sacramento-Reno). Điem dung tai San Francisco nam truoc tram Caltrain o nga tu đuong so 4 va Pho King.
"San Francisco Bay Ferry" (co nghia Pha Vinh San Francisco) hoat đong tu nha ga ben pha va Cau tau 39 đen cac điem tai thanh pho Oakland, Alameda, Đao Bay Farm, South San Francisco, va len phia bac đen Vallejo trong Quan Solano. "Golden Gate Ferry" (co nghia Pha Cong Vang) la cong ty pha khac, phuc vu giua San Francisco va Quan Marin. "Soltrans" (co nghia la Trung chuyen Quan Solano) phuc vu xe buyt phu giua nha ga pha va Vallejo.

Xe đap la phuong tien giao thong pho bien tai San Francisco. 75.000 nguoi dung xe đap đi lai lam viec hang ngay.
Bo hanh cung la cach giao thong chinh. Nam 2011, Cong ty tu nhan Walk Score (co nghia Ghi điem đi bo) xep thanh pho San Francisco la thanh pho đi bo nhieu nhat đung thu hai tai Hoa Ky.
San Francisco la noi đau tien ap dung viec cho thue xe ngan han, tinh theo gio (tieng Anh la carsharing hay car sharing) tai Hoa Ky. To chuc bat vu loi "City Carshare" mo cua nam 2001. "Zipcar" khong bao lau sau đo mo cua.
"Cung chia se xe đap" la du an se đuoc gioi thieu vao thang 8 nam 2013 cho thanh pho San Francisco. Co quan Giao thong Khu tu quan San Francisco va Khu Quan ly Chat luong Khong khi Vung Vinh co ke hoach khoi đong he thong xe đap gom 500 chiec tai trung tam pho chinh San Francisco.


= Cac san bay =

Mac du nam cach phia nam pho chinh San Francisco khoang 13 dam (21 km) trong khu chua hop nhat thuoc Quan San Mateo, San bay quoc te San Francisco (SFO) nam duoi tham quyen cua thanh pho va quan San Francisco. SFO la trung tam trung chuyen cua cac hang hang khong United Airlines  va Virgin America. SFO la cua ngo quoc te chinh đen chau A va chau Au voi nha ga quoc te lon nhat tai Bac My. Nam 2011, SFO la san bay ban ron thu 8 tai Hoa Ky va thu 22 tren the gioi, tiep nhan tren 40,9 trieu hanh khach.
San bay quoc te Oakland nam phia ben kia vinh. Đay la mot san bay gia re va đong đuc, cho hanh khach su chon lua voi San bay quoc te San Francisco. Ve mat đia ly, San bay quoc te Oakland nam cach pho chinh San Francisco mot khoang tuong tu nhu San bay quoc te San Francisco nhung vi vi tri cua no nam o phia ben kia Vinh San Francisco nen khoang cach lai xe xa hon tu San Francisco.


= Hai cang =

Cang San Francisco truoc đay tung la mot hai cang lon nhat va ban ron nhat tren Tay Duyen hai Hoa Ky. No gom co nhieu cau tau nam thang goc voi bo vinh. Cang tiep nhan hang đi va đen tu cac noi lien-Thai Binh Duong va Đai Tay Duong. Hai cang nay la trung tam tay duyen hai cua nganh giao thuong go. Cuoc đinh cong Tay Duyen hai voi su mo man la cuoc tong đinh cong tai San Francisco nam 1934, mot hoi quan trong trong lich su cong đoan My, đa lam cho phan lon cac hai cang Tay Duyen hai Hoa Ky te liet. Viec su dung cac thung lon van chuyen hang hoa đa khien cho cac hai cang su dung cau tau tro nen loi thoi. Ket cuc la đa so ben đo cho tau cho hang hoa thuong mai đuoc di chuyen đen Cang Oakland va Cang Richmond.
Nhieu cau tau van bi bo roi trong nhieu nam cho đen khi Xa lo Cao toc Embarcadero bi san bang đe tai mo mat tien bo vinh va cho phep tai phat trien. Điem noi bat cua cang la Toa nha ben pha San Francisco. Tuy van con phuc vu hanh khach đi lai bang pha nhung toa nha đa đuoc chinh trang va tai phat trien thanh mot trung tam thuong mai va dich vu an uong. Cac hoat đong khac cua cang hien nay tap trung vao viec phat trien bat đong san ben bo vinh đe ho tro cho nganh du lich va giai tri.
Hien nay cang su dung Cau tau so 35 đe tiep nhan tu 60-80 lan ghe ben cua tau du lich va 200.000 hanh khach đen tham San Francisco. Cac cuoc hanh trinh tu San Francisco thuong bao gom cac chuyen du lich bang tau đi va ve đen Alaska va Mexico. Du an ga tau du lich James R. Herman moi tai Cau tau 27 đuoc du tinh mo cua nam 2014 đe thay the Cau tau 35. Nha ga chinh hien thoi tai Cau tau 35 khong co kha nang tiep nhan cac tau du lich moi vua dai va vua cho đuoc nhieu hang khach. No cung khong the cung cap đay đu cac tien nghi can thiet trong vai tro mot ga tau du lich quoc te.
Ngay 16 thang 3 nam 2013, tau du lich Grand Princess thuoc cong ty tau du lich Princess Cruises tro thanh tau du lich đau tien su dung San Francisco lam cang nha quanh nam. Chiec tau nay đua khach du lich đen Alaska, bo bien cua California, Hawaii va Mexico. Chiec  Grand Princess  se o San Francisco cho đen thang 4 nam 2014.


Đai su quan, tong lanh su quan va thanh pho ket nghia San Francisco tham gia chuong trinh thanh pho ket nghia. Tong so co 41 tong lanh su quan va 23 lanh su quan vinh du co van phong tai Vung Vinh San Francisco


= Cac co quan ngoai giao ngoai quoc =


= Thanh pho ket nghia =


Xem them Hoc khu Thong nhat San Francisco


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc