Tu đien Viet–Bo–La (tieng Latinh: Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum) la mot cuon tu đien bang ba ngon ngu: Viet–Bo Đao Nha–Latinh (Viet tat la tu đien Viet - Bo- La) do nha truyen giao va nha ngon ngu hoc Dong Ten Alexandre de Rhodes bien soan va đuoc Thanh Bo Truyen ba Đuc Tin (Sacra Congregatio de Propaganda Fide) an hanh tai Roma nam 1651. Viec an hanh Tu đien Viet–Bo–La va Phep giang tam ngay đa ghi mot dau moc quan trong trong viec đien che chu Quoc ngu.


Lich su Vao the ky 17, cac nha truyen giao Dong Ten nguoi Bo Đao Nha, Y va Nhat Ban duoi quy che bao tro cua Bo Đao Nha đa toi hai xu Đang Trong va Đang Ngoai cua Đai Viet. Ho hoc tieng Viet va bat đau tao ra mot he thong ghi am tieng Viet bang chu Latinh. No luc cua ho đuc ket bang cuon Tu đien Viet–Bo–La do Alexandre de Rhodes xu Avignon bien soan, trong đo co 8.000 tu tieng Viet dich ra tieng Bo Đao Nha va tieng Latinh.
Trong loi tua cuon tu đien cua minh, linh muc de Rhodes đa tri an nhung nguoi ban xu va linh muc Francisco de Pina đa giup đo ong hoc tieng Viet. Ong cung ghi nhan cong lao cua cac giao si khac thuoc Dong Ten, đac biet la linh muc Gaspar do Amaral voi cuon tu đien tieng Viet va linh muc Antonio Barbosa voi cuon tu đien tieng Bo. Tu đien Viet–Bo–La (Diccionario anamita-portugues-latim) cua do Amaral va Tu đien Bo–Viet (Diccionario portugues-anamita) cua Barbosa đuoc cho la đa that truyen.


Ngu am tieng Viet trong Tu đien Viet–Bo–La Tieng Viet trong Tu đien Viet–Bo–La la tieng Viet trung đai, khong phai la tieng Viet hien đai đang đuoc su dung ngay nay. Tieng Viet trung đai la mot giai đoan trong lich su tieng Viet, keo dai tu the ky XVII đen nua đau the ky XX, tieng Viet hien đai la tieng Viet tu nua cuoi the ky XIX đen nay. Ngu am tieng Viet trung đai khac voi ngu am tieng Viet hien đai.
Mot so chu co trong Tu đien Viet–Bo–La va hien nay van đuoc su dung nhung cach phat am trong tieng Viet trung đai va hien đai khong giong nhau:


Noi dung Cuon tu đien Viet–Bo–La phan chinh la phan tu vung liet ke 8.000 muc bang chu Quoc ngu. Bo tuc them la phan phu luc tom tat ngu phap tieng Viet (Brevis Declaratio) va cach thuc phat am đuong thoi.
Ngoai gia tri lich su, cuon tu đien nay la cai moc quan trong trong viec đinh che chu Quoc ngu, tuc cach viet tieng Viet bang chu Latinh. Loi chu nay dan đuoc hoan chinh boi cac nha truyen giao ke tiep.


= Chinh ta va cach ghi am =
Chu Quoc ngu trong Tu đien Viet–Bo–La phan anh nhung am vuc nay đa bien mat trong tieng Viet nhu nhung thi du sau đay:


= Tu vung co =
Tu đien Viet–Bo–La cung ghi lai nhieu tu ngu co, giup viec đoi chieu va dien am nhung tac pham chu Nom đuong thoi ma nay đa mat han trong tieng Viet hien tai. Mot so thi du la:


Tu đien Viet–Bo–La va chang đuong cua chu Quoc ngu Tu đien Viet–Bo–La la mot thanh qua lon cho viec san đinh chu Quoc ngu. Phai hon mot the ky sau nua, vao nam 1783 moi co mot cuon tu đien chu Quoc ngu thu nhi. Cuon nay do giam muc Ba Đa Loc soan nhung chua kip in. Sau đo, ban thao đuoc giam muc Jean-Louis Taberd dung đe soan cuon tu đien Nam Viet-Duong Hiep Tu vi in nam 1838 o Serampore, An Đo, đua chu Quoc ngu tien them mot buoc dai.
Mac du chu Quoc ngu đa ra đoi, cac van pham Cong giao tai Viet Nam trong hon 200 nam sau đo chu yeu đuoc viet bang chu Nom, Han ngu hoac La ngu. Chi sau khi nguoi Phap cung co nen cai tri tai Đong Duong thi chu Quoc ngu moi đuoc đat lam van tu chinh thuc cua tieng Viet.


Xem them Phep giang tam ngay
Francisco de Pina
Antonio Barbosa
Gaspar do Amaral
Alexandre de Rhodes
Antonio de Fontes


Chu thich = Tham khao =


Lien ket ngoai Xem noi dung tu đien Viet–Bo–La trong Thu vien Quoc gia Bo Đao Nha