Mot cuoc trung cau y dan đuoc to chuc o Cong hoa Macedonia vao ngay 30 thang 9 nam 2018 ve Hiep đinh Prespa giua Macedonia va Hy Lap đuoc ky ket vao thang 6 nam 2018. Hiep đinh nham giai quyet tranh chap đat ten Macedonia đa ngan Macedonia gia nhap Lien minh chau Au va NATO. Ket qua cho thay 94% cu tri bo phieu đong y nhung chi khoang 37% cu tri đa đang ky đi bo phieu, khong đat nguong 50% can thiet đe ket qua co hieu luc rang buoc.
Ca phe đoi lap va chinh phu đeu tuyen bo chien thang, phe đoi lap cho rang đe xuat bi bac bo vi ty le cu tri đi bo phieu thap, chinh phu phan bac rang ket qua khong mang tinh rang buoc nen yeu cau ve ty le cu tri đi bo phieu la khong lien quan. Viec đoi quoc hieu can phai sua đoi hien phap nen phai đuoc Quoc hoi quyet đinh. Thu tuong Macedonia Zoran Zaev cam ket thuc đay Quoc hoi sua đoi hien phap. Ngay 19 thang 10 nam 2018, 80 trong so 120 đai bieu Quoc hoi bieu quyet tan thanh đe xuat đoi quoc hieu, đat đuoc đa so hai phan ba can thiet.


Boi canh Tu khi Cong hoa Macedonia gianh đuoc đoc lap khoi Nam Tu vao nam 1991, Hy Lap phan đoi viec Cong hoa Macedonia su dung ten "Macedonia" vi cho rang co ham y yeu sach đoi lanh tho cua Hy Lap trong vung Macedonia. Nam 1993, Cong hoa Macedonia đuoc ket nap vao Lien Hop Quoc voi ten goi tam thoi la "Cong hoa Nam Tu cu Macedonia", trong khi hau het cac quoc gia cong nhan quoc hieu hien phap cua Cong hoa Macedonia.
Nhieu no luc đam phan đe giai quyet tranh chap that bai trong gan ba thap ky. Nam 2018, Macedonia va Hy Lap tien hanh cac cuoc tiep xuc cap cao, voi Pho Thu tuong Macedonia Bujar Osmani đen Athens đe đam phan ve ten goi vao ngay 9 thang 1 va Thu tuong Macedonia Zoran Zaev gap Thu tuong Hy Lap Alexis Tsipras ben le Dien đan Kinh te the gioi tai Davos, Thuy Si vao ngay 24 thang 1, la cuoc hop đau tien giua nguoi đung đau chinh phu hai nuoc sau bay nam. Tai Davos, hai ben nhat tri giai quyet tranh chap ten goi va cai thien moi quan he giua hai nuoc: Zaev đong y thuc hien cac bien phap nham xoa diu moi lo ngai cua Hy Lap ve chu nghia dan toc Macedonia, Tsipras đong y chap thuan Macedonia tham gia cac to chuc, hiep đinh khu vuc.
Ngay 12 thang 6 nam 2018, Tsipras tuyen bo đa đat đuoc mot hiep đinh voi Zaev "đap ung tat ca cac đieu kien tien quyet do phia Hy Lap đat ra". Hiep đinh quy đinh Cong hoa Macedonia se đoi ten thanh Cong hoa Bac Macedonia, tieng Macedonia se đuoc cong nhan tai Lien Hop Quoc va nguoi co quoc tich Macedonia se đuoc goi la nguoi Macedonia/cong dan Cong hoa Bac Macedonia. Zaev tuyen bo "hiep đinh nay hoan toan khang đinh, cung co ban sac dan toc va van hoa Macedonia, tieng Macedonia, quoc tich Macedonia, đam bao an ninh cho đat nuoc va mang lai tuong lai an toan cho cong dan Cong hoa Macedonia". Ngoai ra, hiep đinh quy đinh Cong hoa Macedonia se ngung su dung bieu tuong Mat troi Vergina o noi cong cong va thanh lap mot uy ban đe xem xet sach giao khoa va ban đo truong hoc o Hy Lap va Macedonia nham loai bo noi dung phuc quoc chu nghia theo cac tieu chuan cua To chuc Giao duc, Khoa hoc va Van hoa Lien Hop Quoc va Uy hoi chau Au. Hiep đinh đuoc ky ket tai Ho Prespa, mot ho o nga ba bien gioi cua Albania, Hy Lap va Bac Macedonia nen đuoc goi la Hiep đinh Prespa.
Hiep đinh Prespa quy đinh chinh phu Macedonia co the trung cau y dan ve hiep đinh. Đau thang 7, Quoc hoi mo đuong cho cuoc trung cau y dan bang cach phe chuan hiep đinh lan thu hai. Đang đoi lap To chuc Cach mang noi bo Macedonia - Đang Dan chu Đoan ket dan toc Macedonia (VMRO-DPMNE) tri hoan viec trung cau y dan cho đen cuoi thang 7 bang cach khong cho phep Quoc hoi bau Uy ban bau cu nha nuoc. Quoc hoi du toan 1,3 trieu euro cho cac đang van đong trung cau y dan nhung chi chi 900.000 euro cho 66 co quan truyen thong cua phe ung ho hiep đinh vi VMRO-DPMNE tu choi su dung quy van đong.


Noi dung Phieu trung cau y dan co noi dung sau:Ban co ung ho gia nhap Lien minh chau Au va NATO bang cach chap nhan hiep đinh giua Cong hoa Macedonia va Cong hoa Hy Lap khong?


Van đong = Ung ho =

Thu tuong Macedonia Zoran Zaev phat đong chien dich truc tuyen van đong bo phieu ung ho. Nhieu lanh đao Lien minh chau Au va quan chuc cap cao keu goi bo phieu ung ho  vi hiep đinh se đua Macedonia đen gan hon voi Lien minh chau Au va NATO. Thu tuong Đuc Angela Merkel, Thu tuong Ao Sebastian Kurz, Bo truong Bo Quoc phong Hoa Ky Jim Mattis  va Tong Thu ky NATO Jens Stoltenberg đen tham Macedonia đe keu goi nguoi dan Macedonia bo phieu ung ho. Tong thong Albania Ilir Meta, Thu tuong Albania Edi Rama va Bo truong Bo Ngoai giao Albania Ditmir Bushati keu goi nguoi Albania o Macedonia bo phieu ung ho hiep đinh. Tai Macedonia, cac đang nguoi Albania nhu Lien minh Dan chu vi Hoi nhap, Đang Dan chu nguoi Albania, Phong trao Besa va Lien minh nguoi Albania keu goi bo phieu ung ho hiep đinh.


= Phan đoi va tay chay =

Đang đoi lap chinh VMRO-DPMNE đe doa tay chay cuoc trung cau y dan va tuyen bo Hiep đinh Prespa la mot hanh đong phan quoc. Tuy nhien, vao đau thang 9, chu tich VMRO-DPMNE Hristijan Mickoski khuyen khich nguoi dan tuy tam bo phieu va noi rang đang se ton trong quyet đinh cua cu tri. VMRO-DPMNE khong tham gia van đong trung cau y dan, trong khi mot so đang vien cap cao len tieng ung ho tay chay hoac ung ho Hiep đinh Prespa. Thang 9, mot buc đien tin ngoai giao bi ro ri tu Đai su quan Hoa Ky tai Cong hoa Macedonia cho thay chinh phu VMRO-DPMNE vao nam 2008 đe xuat chap nhan su dung ten goi Cong hoa Bac Macedonia ve đoi ngoai voi đieu kien la tieng Macedonia va quoc tich Macedonia đuoc cong nhan nhung bi Hy Lap bac bo. VMRO-DPMNE phu nhan đieu nay va tuyen bo chi chap nhan thay đoi danh xung Cong hoa Nam Tu cu Macedonia thanh Bac Macedonia trong khi giu nguyen quoc hieu hien phap. Ngay 23 thang 9, Tong thong Macedonia Gjorge Ivanov cua VMRO-DPMNE len an Hiep đinh Prespa va keu goi nguoi dan tay chay cuoc trung cau y dan.


= Cao buoc Nga can thiep =
Mot so quan chuc va nha phan tich, bao gom Bo truong Bo Quoc phong Hoa Ky Jim Mattis, cao buoc Nga pha hoai cuoc trung cau y dan. Nga phan đoi bat ky quoc gia nao gia nhap NATO hoac Lien minh chau Au. Hang ngan tai khoan Twitter va Facebook gia mao keu goi nguoi dan Macedonia tay chay cuoc trung cau y dan. Mot so bai đang tren Facebook co gang loi dung su chia re sac toc o Macedonia voi noi dung nhu "ban co đinh đe nguoi Albania đoi ten khong?". Phe phan đoi tien hanh mot cuoc tay chay nham khien ket qua trung cau y dan tro nen vo nghia. Hai nha ngoai giao Nga bi truc xuat khoi Hy Lap do bi cao buoc pha hoai quan he giua Hy Lap va Macedonia.


Tham do y kien Ket qua Mac du 94,18% cu tri bo phieu ung ho hiep đinh, ty le cu tri đi bo phieu chi đat 36,89%, thap hon muc 50% đe ket qua trung cau y dan co hieu luc. Tuy dan toc thieu so nguoi Albania co lap truong ung ho Lien minh chau Au, NATO va Thu tuong Zaev nhung chi 233.000 nguoi Albania đi bo phieu o 15 đia phuong co đa so la nguoi Albania, thap hon cuoc bau cu đia phuong 2017.


Phan ung Cac lanh đao the gioi phuong Tay hoan nghenh ket qua trung cau y dan mac du ty le cu tri đi bo phieu thap. Uy vien Lien minh chau Au phu trach lang gieng va mo rong Johannes Hahn goi ket qua la "rat co y nghia" va keu goi Macedonia "ton trong va thuc hien quyet đinh nay voi trach nhiem cao nhat". Tong Thu ky NATO Jens Stoltenberg đang bai tren Twitter goi ket qua la mot "co hoi lich su" va tai khang đinh rang "NATO luon rong mo" đoi voi Macedonia. Bo Ngoai giao Hoa Ky hoan nghenh ket qua va keu goi Quoc hoi Macedonia "vuot len tren chinh tri đang phai va nam bat co hoi lich su nay" trong viec thuc hien Hiep đinh Prespa va giup Macedonia tro thanh "mot ben tham gia đay đu vao cac the che phuong Tay". Bo Ngoai giao Hy Lap hoan nghenh ket qua nhung chi ra no "mau thuan" voi ty le cu tri đi bo phieu thap va Thu tuong Hy Lap Alexis Tsipras goi đien chuc mung Thu tuong Macedonia Zoran Zaev ngay sau khi co ket qua.
Mat khac, Nga, mot quoc gia phan đoi manh me viec Macedonia gia nhap Lien minh chau Au va NATO, am chi rang Nga co the phu quyet Hiep đinh Prespa tai Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc. Macedonia bac bo cac moi đe doa cua Nga vi hiep đinh song phuong khong thuoc tham quyen cua Hoi đong Bao an.


Hau qua Ngay 19 thang 10 nam 2018, Quoc hoi bieu quyet tien hanh quy trinh đoi quoc hieu thanh Cong hoa Bac Macedonia. Tong cong 80 đai bieu Quoc hoi bieu quyet tan thanh đe xuat đoi quoc hieu, vua đu đe đat đuoc đa so hai phan ba can thiet đe sua đoi hien phap. Ngay 3 thang 12 nam 2018, Quoc hoi thong qua du thao sua đoi hien phap, voi 67 phieu thuan, 23 phieu chong va 4 phieu trang.
Ngay 11 thang 1 nam 2019, Quoc hoi Macedonia chinh thuc đoi quoc hieu thanh Cong hoa Bac Macedonia. Ngay 25 thang 1 nam 2019, Quoc hoi Hy Lap phe chuan Hiep đinh Prespa voi 153 phieu thuan va 146 phieu chong. Cac lanh đao quoc te, bao gom Thu tuong Canada Justin Trudeau, Thu tuong Bulgaria Boyko Borisov, Tong thong Kosovo Hashim Thaci, Chu tich Hoi đong chau Au Donald Tusk, Chu tich Uy ban chau Au Jean-Claude Juncker, Bo truong Bo Ngoai giao Đuc Heiko Maas, Bo truong Bo Ngoai giao Albania Ditmir Bushati va Tong Thu ky NATO Jens Stoltenberg hoan nghenh viec phe chuan hiep đinh.


Xem them Trung cau y dan ve hien phap Nagorno-Karabakh 2017


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Macedonian referendum, 2018 tai Wikimedia Commons