Ly Qui Chung (1 thang 9 nam 1940 – 3 thang 3 nam 2005), but danh Chanh Trinh, la mot nha bao, va cung la mot dan bieu va nghi si đoi lap duoi thoi chinh quyen Viet Nam Cong hoa. Ong tung giu chuc Tong truong Bo Thong tin trong chinh phu ton tai 2 ngay cua Tong thong Viet Nam Cong hoa cuoi cung Duong Van Minh.


Tieu su Ong sinh ngay 1 thang 9 nam 1940 tai tinh My Tho (nay la tinh Tien Giang), nhung hau het thoi tho au cua ong theo gia đinh ve Bien Hoa o tu 3 đen 12 tuoi (1943 - 1952), noi cha ong lam cong chuc cho co quan hanh chanh tinh.
Giong nhu cha minh ong rat yeu chuong the thao. Me ong đat nhieu hy vong vao tuong lai cua ong, nen sau khi ong hoc đuoc 2 nam truong Viet, đuoc chuyen sang truong Phap hoc. Khong hai long voi truong nay sau 2 nam hoc ba cho ong len hoc noi tru truong Chasseloup Laubat tai Sai Gon bat đau nien hoc 1951-1952, lop 8eme (nay la lop 5). Nam 1954 sau Hiep đinh Geneve, truong Albert Sarraut tu Ha Noi chuyen vao Sai Gon sap nhap vao truong Chasseloup Laubat. Đe co đu lop hoc cho hoc sinh tu Ha Noi vao, truong huy bo che đo noi tru, me ong chuyen ong len Đa Lat vao hoc noi tru tiep lai truong Lycee Yersin. Sau khi lay tu tai I tai đay, nam 1959 ong tro ve hoc tai truong Chasseloup Laubat, luc bay gio đa đoi ten thanh truong Jean Jacques Rousseau (bay gio la truong Le Quy Đon), đe lay tu tai II ban Triet.
Sau khi tot nghiep trung hoc ong thi tuyen vao Hoc vien Quoc gia Hanh chanh, hoc khoa 10 (1963), khoa cuoi cung do Tong thong Viet Nam Cong Hoa Ngo Đinh Diem chu toa le khai giang. Tuy nhien, ong cam thay minh khong thich hop voi nganh nay cho lam, va thuong bo hoc la ca o mot so toa soan cac to bao, noi ma ong co viet bai cong tac. Trong hai nam cuoi trung hoc, ong đa co bai đang tren bao the thao Đuoc Thieng, bat đau tu cac bai dich tu cac bao va cac tap chi Phap. Cung vi me say lam bao ma ong đa bi o lai lop nam đau, roi bo hoc luon.
Bat đau tu nhung bai bao ve the thao, tu moi truong bao chi, Chung đuoc tiep can voi đoi song chinh tri Sai Gon, ong đa đi vao con đuong hoat đong chinh tri, vi " buc xuc truoc nhung bat cong, nhung viec lam phi dan chu, đoc tai cua chinh quyen Sai Gon. Roi phan no truoc su can thiep tho bao cua chinh quyen My vao noi bo cua Viet Nam va su ap đat cac y muon va quyen loi cua ho len đat nuoc Viet Nam."


= Theo nghiep bao chi =
Khoi đau tu to "Đuoc Thieng", ong đuoc ong Thieu Vo, chu nhiem to bao kiem phu trach trang the thao cua to "Tieng Doi Mien Nam", moi vao to bao sau lam viec. Sau đo khi đuoc 21 tuoi, ong đuoc ong Phan Nhu My ru ve cung phu trach phan the thao cho to bao Buoi Sang. Ong cung đuoc ong My gioi thieu viet bai cho to bao tieng Phap "Journal d’ Extreme Orient". Nhung chinh tai to Thanh Viet cua ong To Yen Chau moi la ong khoi đau hoc nghe phong vien. Sau cuoc đao chanh ngay 1 thang 11 nam 1963, khi đuoc phep xuat ban to Binh Minh, ong bau Ung keo ca e kip Thanh Viet ve lam. Đay la lan đau tien ong an luong phong vien va hanh nghe phong vien đung nghia.
Sau khi Thuong Hoi đong Quoc gia chi đinh ong Tran Van Huong lam Thu tuong vao ngay 29 thang 10 nam 1964, ong đuoc cha ong khuyen khich xin ra to Sai Gon Tan Van. Mac du chua đu tuoi (25 tuoi), ong (24 tuoi) van đuoc cap giay phep. Tien lam to bao, la do cha ong, nhung co le do nhieu ban be cua cha ong trong Hoi Lien truong gop lai, mot to chuc chinh tri tra hinh cua mot so tri thuc mien Nam dua vao la bai Tran Van Huong. Nhung to nay chi ton tai 4 thang, lau hon chinh phu cua Tran Van Huong mot thang.
Sau khi to Sai Gon Tan Van bi đong cua, ong tro lai lam tong thu ky toa soan cho to Binh Minh cua ong Vo Van Ung, luc nay to bao khong con ra hang ngay nua ma chi ra hang tuan.


= Con đuong chinh tri =
Vao nam 1965 khi đang lam cho to Binh Minh, Chung co viet loat bai van đong su thanh lap mot đai hoc o mien Tay. Ky su Vo Long Trieu, nguoi tu đung ra phoi hop cac cuoc van đong, moi ong nhap nhom va tham gia cac cuoc hoi thao to chuc o Can Tho đe gay ap luc voi chinh quyen. Khi Thu tuong Nguyen Cao Ky (luc đo đang muon loi keo tri thuc mien Nam) moi Vo Long Trieu vao noi cac cua minh voi tu cach Bo truong Thanh nien, thi Chung đuoc Trieu cho lam giam đoc Nha Tac đong tam ly. Nho vay ma Chung luc đo đang tron quan dich, đuoc cap giay tam hoan 4 thang.
Nho tham du vao lien danh cua Vo Long Trieu, luc đo vua la nguoi đung đau mot tap hop chinh tri co ten Phong trao Phuc hung Mien Nam (PTPHMN) trong cuoc bau cu Quoc hoi lap hien nam 1966, Chung tro thanh Dan bieu quoc hoi luc moi tron 26 tuoi (mot trong 7 nguoi thuoc lien danh nay). Ong tiep tuc lam dan bieu 3 nhiem ky lien tiep: 1966-1967, 1967-1971 va 1971-1975 cho toi ngay đat nuoc thong nhat.
Sau đo nho su tiep tay cua dan bieu Phan Xuan Huy, đon vi Đa Nang, ong đuoc bau lam truong khoi Dan toc, gom 3 thanh phan: cac dan bieu Phuc hung mien Nam, cac dan bieu Phat giao va mot so dan bieu đoc lap. Khoi Dan toc tro thanh khoi dan bieu đoi lap đau tien trong quoc hoi Sai Gon, do lap truong chong chinh quyen quan su va chong chien tranh.
Ngay 29 thang 4 nam 1975 Ly Qui Chung đuoc đe cu lam Tong truong Thong tin trong Chinh phu cua Thu tuong Vu Van Mau. Ly Quy Chung thuoc thanh phan thu 3, tuc la trung lap, khong theo Chinh quyen Thieu cung nhu theo Mat Tran giai phong.
Theo loi ke cua ong va 1 so tuong ta khac nhu Nguyen Chanh Thi, Nguyen Huu Hanh, thi sang ngay 28 thang 4, si quan tinh bao Phap Francois Vanusseme đa toi gap Tong thong Duong Van Minh, đe nghi Viet Nam Cong hoa hay keu goi Trung Quoc đem quan tan cong vao Viet Nam đe cuu van tinh hinh. Mot nhan vien ngoai giao Trung Quoc đa đe nghi Quan đoi Sai Gon hay co thu Vung 4 Chien thuat, hua hen Trung Quoc se đem quan đanh vao bien gioi mien Bac Viet Nam đe giai vay. Duong Van Minh, von đa đuoc Ban Binh van Trung uong Cuc mien Nam thong qua em trai la Duong Thanh Nhut (bi danh Muoi Ty, Đai ta Quan Giai phong Mien Nam), gia đinh cung nhu ong Hanh thuyet phuc tu truoc, đa tu choi va noi: 


= Sau ngay thong nhat =
Ly Quy Chung la mot trong nhung nhan vat che đo cu đuoc mien đi hoc tap cai tao. Sau đo ong tiep tuc viet bao, "đo la cai nghe toi yeu va say me – cai nghe duy nhat toi chon lua cho đoi minh", ban đau la pho chu but đac trach van hoa xa hoi cho to Tin Sang đen khi no đuoc cho la "đa hoan thanh nhiem vu". Sau đo ong chuyen sang lam phu trach trang the thao cua bao Sai Gon Giai Phong. Lam cho Sai Gon Giai Phong đuoc 10 nam, khi co mot so nguoi cho rang ong đa la ‘‘qua chanh đa het nuoc roi’‘, ong chuyen sang lam cho to Lao đong, roi sau đo Tia Sang, Kien Thuc Gia đinh (thuoc bao Nong nghiep Viet Nam).


Tac pham Hoi ky khong ten Nha xuat ban Tre, TP HCM, 2004


Phat bieu Ve vai tro to bao Sai Gon Tan Van đoi voi ong: "…to bao đa cung cap cho toi mot "manh đat" đau tien het suc quy gia đe đi sau vao cai nghe ma chi co thuc tien moi day cho minh nhung bai hoc sau sac nhat. Mat khac, to Sai Gon Tan Van cung chi ra cho toi thuc te đau tien gan bao chi voi đau tranh xa hoi va dan chu. Tu to bao Sai Gon Tan Van cho đen mai sau nay, toi luon coi nghe bao khong the tach roi cac cuoc đau tranh cai tien xa hoi, bao ve dan chu va le phai. Mot nha bao dut khoat phai la mot tri thuc dan than."
Quan he cha con vi ong hop tac voi Đang cong san: "Nhung chuyen xay ra cho gia đinh toi đa bien cha toi tu mot nguoi ho hoi đon chao Cach mang, no nuc cho ban be đi khang chien tro ve, bien thanh mot nguoi ac cam voi cong san va tu luon con trai cua minh vi no… hop tac voi cong san. Phai mot nam sau toi moi co dip đoc tac pham Song Đong em đem cua nha van Nga M. Solokhop. Sao co nhieu chuyen giong the."
Ganh nang vi bi cho la nguoi cua "che đo cu": "...Tuy nhien khong the choi cai trong 30 nam viet bao va lam bao trong che đo xa hoi chu nghia, toi van phai ganh tren lung minh cai ly lich "Vien chuc cao cap che đo cu". Co luc tuong no đuoc cat đi nhung roi mot vu viec gi đo xay đen lai nhac nho toi rang "no"...van con y nguyen đo. Lau ngay nhu ke di tat, mang san "cai buou" tren lung minh, toi quen dan voi "no" hoac co gang phot lo "no"."
Nhan xet ve Ha Noi, khi đuoc bao Tin Sang cu ra thu đo cuoi nam 1975 theo doi phien hop cua Quoc hoi trieu tap sau khi đat nuoc thong nhat: " Khi vao đen Ha Noi, toi yeu ngay cai thanh pho đa co san trong ky uc cua toi qua cac tac pham cua Khai Hung, Nhat Linh. Su tuong tuong lang man cua tuoi tho khi đoc sach, ky dieu thay, lai khop voi canh vat Ha Noi bay ra truoc mat. Voi toi Ha Noi duong nhu đa đung yen nhu the qua bao thap nien "cho đoi" toi. Ngay luc đo toi đa nhan ra ve đep tham kin va quyen ru cua Ha Noi sau chuyen đi đo toi noi voi ban be o Sai Gon rang Ha Noi la mot thu đo rat đep cua đat nuoc. Va toi khong the tuong tuong o đo toi con co co hoi gap lai lan luot tat ca nhung nhan vat huyen thoai ma toi cu ngo rang đa thuoc ve lich su van hoc xa xoi, chi ton tai trong sach vo nhu Van Cao, Nguyen Tuan, Xuan Dieu, Huy Can,..."
Nhan xet ve thu tuong Vo Van Kiet: "Tiep xuc voi ong Kiet, toi chua bao gio cam nhan co mot khoang cach ve đia ly – ngay ca luc gap ong đang lam Thu tuong chinh phu tai Ha Noi – hay mot khoang cach giua nguoi xuat than tu che đo cu voi nguoi cong san đang lam lanh đao. Su chan that, thang than khong quan lieu, mot tam long vi dan vi nuoc, cung su lang nghe xung quanh, dam co y kien dut khoat khi can o ong cho toi mot hinh anh mau ve nguoi cong san Viet Nam."


Tham khao