Đai Hoang Đao la mot khu vuc cua bau troi keo dai khoang 8° bac hoac nam (tinh theo he toa đo thien van) cua Hoang Đao, đuong đi ro rang cua Mat Troi tren khap thien cau trong suot nam. Cac đuong đi cua Mat Trang va cac hanh tinh kha kien cung nam trong vanh đai cua đai Hoang Đao. 

Trong chiem tinh hoc phuong Tay, va truoc đay la thien van hoc, đai Hoang Đao đuoc chia thanh muoi hai cung hoang đao, moi cung chiem 30°Cua kinh đo thien cau va gan nhu tuong ung voi cac chom sao Bach Duong, Kim Nguu, Song Tu, Cu Giai, Su Tu, Xu Nu, Thien Binh, Thien Yet, Nhan Ma, Ma Ket, Bao Binh va Song Ngu.
Muoi hai cung chiem tinh tao thanh mot he toa đo thien the, hay cu the hon la mot he toa đo chiet trung, lay Hoang Đao lam goc cua vi đo va vi tri cua Mat troi tai điem xich đao la nguon goc cua kinh đo.


Lich su = Lich su ban đau =

Su phan chia cua Hoang Đao thanh cac cung Hoang Đao bat nguon tu thien van hoc Babylon (" Chaldean ") trong nua đau cua Thien nien ky 1 TCN. Đai Hoang Đao ve cac ngoi sao trong cac danh muc sao Babylon truoc đo, chang han nhu danh muc MUL.APIN, đuoc bien soan vao khoang 1000 nam truoc Cong nguyen. Mot so chom sao co the đuoc truy nguyen tu xa hon, đen cac nguon thoi đai đo đong (trieu đai Babylon đau tien), bao gom Gemini "The Twins", tu MAS.TAB.BA.GAL.GAL "The Great Twins" va Cancer "The Crab", tu AL.LUL "The Crayfish", v.v..
Vao khoang cuoi the ky thu 5 TCN, cac nha thien van hoc Babylon đa chia Hoang Đao thanh muoi hai "cung" bang nhau, tuong tu nhu muoi hai thang so đo cua ba muoi ngay. Moi dau hieu chua ba muoi đo kinh đo thien the, do đo tao ra he toa đo thien the đau tien đuoc biet đen. Theo tinh toan cua vat ly thien van hien đai, đai Hoang Đao đuoc gioi thieu trong khoang tu nam 409 đen 398 TCN va co le trong vong vai nam xung quanh 401 TCN Khong giong nhu cac nha thien van hoc hien đai, ma bat đau cung Bach Duong o vi tri cua Mat troi o điem xuan phan, cac nha thien van hoc Babylon đa co đinh đai Hoang Đao lien quan đen cac ngoi sao, khoi đau cua Cu Giai o cuoi "Ngoi sao sinh đoi" (Pollux) va su khoi đau cua Bao Binh tai phia sau "Ngoi sao con de" (δ Capricorni). Cac kieu phan chia nay khong tuong ung chinh xac voi noi cac chom sao bat đau va ket thuc tren bau troi; đieu nay se dan đen mot su phan chia bat thuong. Mat Troi tren thuc te đa đi qua it nhat 13, chu khong phai 12 chom sao Babylon. Đe phu hop voi so thang trong mot nam, cac nha thiet ke cua he thong đa bo qua chom sao lon Ophiuchus (Xa Phu). Bao gom cac so lieu nho hon, cac nha thien van hoc đa đem toi 21 chom sao Hoang Đao đu đieu kien. Nhung thay đoi trong huong quay cua truc Trai Đat (hay hien tuong tue sai) cung co nghia la thoi gian trong nam cua Mat troi o mot chom sao nhat đinh đa thay đoi ke tu thoi Babylon.
Trong nhat ky thien van hoc Babylon, mot vi tri hanh tinh thuong đuoc trao cho rieng mot cung Hoang Đao, it thuong xuyen hon o cac muc đo cu the trong mot cung. Khi đo kinh đo đuoc đua ra, chung đuoc bieu thi bang tham chieu đen 30°Cua dau hieu Hoang Đao, nghia la khong co tham chieu đen vong quay thien cau 360° lien tuc. Trong cac lich thien van, cac vi tri cua cac hien tuong thien van quan trong đuoc tinh theo cac phan so he so 60 cua mot muc đo (tuong đuong voi phut va giay cua đo goc). Đoi voi cac lich hang ngay, cac vi tri hang ngay cua mot hanh tinh khong quan trong bang ngay co y nghia chiem tinh khi hanh tinh nay chuyen tu mot cung Hoang Đao sang mot cung Hoang Đao tiep theo.


= Thien van hoc / chiem tinh hoc Do Thai =
Kien thuc ve đai Hoang Đao Babylon cung đuoc phan anh trong Kinh thanh tieng Do Thai; EW Bullinger giai thich cac sinh vat xuat hien trong cuon sach cua Ezekiel la cung giua cua bon phan tu đai Hoang Đao, voi Su tu la Leo, Bull la Kim Nguu, Nguoi đan ong đai dien cho Bao Binh va Đai bang đai dien cho Bo Cap. Mot so tac gia đa lien ket muoi hai bo lac Israel voi muoi hai dau hieu va/hoac lich Do Thai am lich co 12 thang am lich trong mot nam am lich. Martin va nhung nguoi khac đa lap luan rang su sap xep cua cac bo lac xung quanh Đen tam (đuoc bao cao trong Sach so) tuong ung voi thu tu cua Hoang đao, voi Judah, Reuben, Ephraim va Dan đai dien cho cac dau hieu giua cua Leo, Aquarius, Taurus, va Scorpio tuong ung. Nhung ket noi nhu vay đa đuoc Thomas Mann, nguoi trong tieu thuyet Joseph va His Brothers đua ra nhung đac điem cua mot cung thuoc đai Hoang Đao cho moi bo lac trong su tai hien cua ong ve Phuoc lanh cua Jacob.


= Thoi Hy Lap co đai =
Cach phan chia cua Babylon du nhap vao chiem tinh hoc Hy Lap vao the ky 4 TCN. Chiem tinh so menh xuat hien lan đau tai Ai Cap thuoc Hy Lap. Cung Hoang Đao Dendera (khoang nam 50 TCN) la mo ta som nhat ve 12 cung Hoang Đao.
Đong vai tro quan trong trong chiem tinh hoc so menh cua phuong Tay la nha thien van hoc kiem chiem tinh hoc Claudius Ptolemaeus voi tac pham Tetrabiblos đuoc xem la nen tang cua chiem tinh hoc phuong Tay.


= Thoi Trung Co =
Trong thoi ky cua Vuong quoc Abbasid, đa xay ra viec dich cac tac pham tham khao Hy Lap sang tieng A Rap, va cac nha thien van Hoi giao thoi Trung Co đa tien hanh quan sat rieng cua ho va đieu chinh Almagest cua Ptolemy. Mot trong nhung tac pham nhu vay la Book of Fixed Stars cua Al-Sufi, bao gom hinh ve minh hoa ve 48 chom sao. Cuon sach nay đuoc chia thanh ba phan: cac chom sao nam tren đuong hoang đao, cac chom sao nam phia bac cua đuong hoang đao, va cac chom sao nam phia nam. Khi cac tac pham cua Al-Sufi va nhung tac pham khac đuoc dich sang tieng A Rap vao the ky 11, đa xuat hien mot so loi trong qua trinh dich thuat. Đieu nay dan đen viec đat ten cho mot so ngoi sao dua tren chom sao ma chung thuoc ve, vi du nhu Hamal, mot ngoi sao thuoc chom sao Bach Duong.
Trong thoi ky Trung Co, su quan tam đen ma thuat Hy Lap-Roma bat đau hoi sinh, truoc het trong Kabbalism va sau đo trong ma thuat Phuc hung. Đieu nay bao gom viec su dung ma thuat cua đuong hoang đao, nhu the hien vi du nhu Sefer Raziel HaMalakh.
Cac hinh anh vong tron hoang đao cung xuat hien trong nghe thuat kinh anh Trung Co, nhu trong truong hop Nha tho Angers, noi tho kinh tai ba Andre Robin đa tao ra cac cua so hoa van cho phan nam va phia bac sau khi nha tho bi chay vao nam 1451.


= Thoi ky Hoi giao thoi Trung Co =

Tu vi bat đau xuat hien vao the ky 8 sau Cong Nguyen nhu mot linh vuc rieng biet trong Hoi giao, ket hop cac yeu to tu nhieu truyen thong, bao gom An Đo, Hy Lap-Iran va cac truyen thong khac, cung voi kien thuc thien van Hy Lap va Hoi giao, vi du nhu cac cong trinh cua Ptolemy va cuon sach Book of Fixed Stars cua Al-Sufi. Trong van hoa Hoi giao, kien thuc ve tac đong cua cac ngoi sao đoi voi su kien tren trai đat đa đong mot vai tro quan trong. Theo quan điem cua Tu vi, nguoi ta tin rang vong tron hoang đao, cung voi cac hanh tinh chi phoi, co kha nang anh huong đen so phan cua con nguoi, quoc gia, va tham chi ca the gioi. Tu vi cho rang vong tron hoang đao co kha nang xac đinh cac đac điem ve the chat, tri tue va ca nhan cua mot nguoi. Đieu nay đa tao ra mot he thong tin tuong rat phuc tap va pho bien trong van hoa Hoi giao va nhieu nen van hoa khac tren khap the gioi. Tu vi la mot linh vuc nghien cuu co lich su dai đang sau va đa co su phat trien va bien đoi qua nhieu the ky. No the hien su hoa quyen cua kien thuc thien van, tam ly hoc, va truyen thong ton giao trong van hoa Hoi giao va nhieu nen van hoa khac.
Thuc hanh tu vi vao thoi điem nay co the đuoc chia thanh 4 the loai lon: Genethlialogy, Catarchic Astrology, Interrogational Astrology va General Astrology. Tuy nhien, loai tu vi pho bien nhat la Genethlialogy, ma nghien cuu tat ca cac khia canh trong cuoc song cua mot nguoi lien quan đen vi tri cua cac hanh tinh khi ho ra đoi; thuong đuoc biet đen duoi dang ban tu vi cua chung ta.
Tu vi la mot dich vu đuoc cung cap rong rai trong đe che Hoi giao, thuong tai cac cho hoac noi cong chung co the tra tien đe đuoc đoc tu vi. No đa co vai tro quan trong trong xa hoi Hoi giao va đuoc su dung trong nhieu khia canh khac nhau. Tham chi, tu vi đa co su ung ho va ung dung trong cac trieu đinh hoang gia. Vi du, hoang đe Abbasid Al-Mansur đa su dung tu vi đe xac đinh ngay tot nhat cho viec xay dung thu đo moi, Baghdad. Mac du tu vi đuoc chap nhan rong rai trong xa hoi Hoi giao, nhieu hoc gia đa len an viec su dung tu vi va chiem tinh, va ket noi no voi cac anh huong sieu nhien. Nhieu nha than hoc va hoc gia cho rang viec su dung tu vi vi pham nguyen tac cua Hoi giao, vi theo đao Hoi, chi Thuong Đe moi co quyen quyet đinh van menh va cac su kien tren trai đat, chu khong phai la con nguoi hoac vi tri cua cac hanh tinh. Mac du co su tranh cai ve viec nay, tu vi van tiep tuc đong vai tro quan trong trong mot so tang lop xa hoi va van ton tai trong nhieu nen van hoa Hoi giao.
Đe tinh tu vi cua mot nguoi, mot nha tu vi su dung ba cong cu chinh: astrolabe, so thien van va takht. Quy trinh nay co the dien ra nhu sau: Su dung astrolabe đe xac đinh vi tri cua Mat Troi, nha tu vi sap xep vong tron tren thiet bi voi thoi gian sinh cua nguoi đo, sau đo đieu chinh vong tron đe xac đinh đo cao cua Mat Troi vao ngay đo. Tiep theo, nha tu vi su dung so thien van, mot bang chi ra vi tri trung binh cua cac hanh tinh va ngoi sao trong bau troi tai bat ky thoi điem nao. Cuoi cung, nha tu vi cong them đo cao cua Mat Troi tu astrolabe voi vi tri trung binh cua cac hanh tinh vao ngay sinh cua nguoi đo, sau đo cong lai tren takht (bang cat). Bang cat đon gian chi la mot vien bang phu cat, noi cac tinh toan co the đuoc thuc hien va de dang xoa đi. Khi đa thuc hien cac tinh toan nay, nha tu vi co the giai thich tu vi cua nguoi đo. Phan lon giai thich nay dua tren vong tron hoang đao trong van hoc va co the bao gom huong dan ve cach giai thich tung dau cua vong tron hoang đao, nham lien quan đen tung dau rieng le va đac điem cua cac dau hoang đao đo.


= Thoi ky đau hien đai =
Mot vi du ve viec su dung cac dau hieu vong tron hoang đao nhu toa đo thien van co the đuoc thay trong Nautical Almanac and Astronomical Ephemeris cho nam 1767. Cac cot "Kinh đo cua Mat Troi" hien thi dau hieu (đuoc bieu thi duoi dang so tu 0 đen va bao gom ca 11), đo tu 0 đen 29, phut va giay.
Vua Mughal Jahangir đa phat hanh mot loat tien vang va bac hap dan mieu ta muoi hai dau hieu vong tron hoang đao.


Muoi hai cung Hoang Đao Điem khoi đau theo ly thuyet cua cung Bach Duong la xuan phan. Cac cung khac cu the noi tiep. Ngay gio chinh xac theo lich Gregory thuong khac biet chut it tu nam nay sang nam khac, boi le lich Gregory thay đoi tuong ung voi nam chi tuyen, trong khi đo dai nam chi tuyen co ban chat thay đoi đeu đeu. Trong qua khu gan đay va tuong lai khong xa thi cac sai khac nay chi vao khoang duoi hai ngay. Tu nam 1797 đen nam 2043, ngay xuan phan (theo gio UT - Universal Time) luon roi vao ngay 20 hoac 21 thang 3. Ngay xuan phan tung roi vao ngay 19 thang 3, gan đay nhat vao nam 1796 va lan toi la nam 2044.


Cac chom sao Cac dau hieu vong tron hoang đao trong astrologia vi sao thuong đuoc gan xap xi cho cac chom sao vat ly tuong ung, nhung chung khac biet ve mat vi tri do cac ly do nhu su lech huong cua chung do hien tuong dich chuyen mua xuan va su khong đong đeu trong chieu rong cua đuong ecliptic. Mat Troi khong o trong moi chom sao trong cung mot khoang thoi gian. Chang han, Virgo chiem nhieu hon 5 lan kinh đo ecliptic so voi Scorpius. Cac dau hieu vong tron hoang đao la mot truu tuong tu cac chom sao vat ly va moi chom sao đai dien chinh xac cho 1/12 cua vong tron đay đu. Tuy nhien, do đo cong cua quy đao Trai Đat, thoi gian ma Mat Troi o trong moi dau hieu thay đoi mot chut theo thoi gian. Đieu nay co nghia rang su can chinh giua dau hieu vong tron hoang đao va cac chom sao vat ly can phai đuoc hieu chinh đinh ky đe duy tri su phu hop.
Cach tiep can nay trong astrologia vi sao cho phep nguoi su dung tu vi theo dau hieu vong tron hoang đao co khung thoi gian va đac điem tuong ung voi tung dau hieu, ma khong can theo doi su di chuyen lien tuc cua Mat Troi qua cac chom sao. Đieu nay tao ra mot he thong de su dung va thich hop cho muc đich tu duy ve tam linh va tam ly.
Đuong Ecliptic tuong tac voi 13 chom sao trong tac pham Almagest cua Ptolemy, cung voi cac chom sao đuoc xac đinh chinh xac hon boi IAU. Ben canh 12 chom sao ma sau đo tro thanh 12 dau hieu cua vong tron hoang đao, đuong Ecliptic con giao voi Ophiuchus, mot phan nam o giua Scorpio va Sagittarius. Đoi khi su khac biet nay giua cac chom sao thien van hoc va cac dau hieu chiem tinh bi thong bao sai trong phuong tien truyen thong pho bien, nhu mot "thay đoi" trong danh sach cac dau hieu truyen thong do mot to chuc thien van nhu IAU, NASA hoac Hoi Thien van Hoang gia. Đieu nay đa xay ra trong bao cao cua BBC Nine O'Clock News nam 1995 va trong cac bao cao khac vao nam 2011 va 2016.
Mot so chom sao "ngoai vong tron hoang đao" tiep xuc voi đuong di chuyen cua cac hanh tinh, dan đen viec đem len đen 25 "chom sao cua vong tron hoang đao". Danh muc co đai MUL.APIN cua nguoi Babylon liet ke Orion, Perseus, Auriga, va Andromeda. Cac nha thien van hien đai đa ghi nhan rang cac hanh tinh đi qua Crater, Sextans, Cetus, Pegasus, Corvus, Hydra, va Scutum, voi Venus chi đi qua Aquila, Canis Minor, Auriga, va Serpens rat hiem khi.
Co mot so chom sao "ngoai vong tron hoang đao" ma tiep xuc voi đuong di chuyen cua cac hanh tinh, dan đen viec đem len đen 25 "chom sao cua vong tron hoang đao". Danh muc co đai MUL.APIN cua nguoi Babylon liet ke Orion, Perseus, Auriga va Andromeda la mot so vi du. Nhung nha thien van hien đai đa ghi nhan rang cac hanh tinh đa đi qua cac chom sao nhu Crater, Sextans, Cetus, Pegasus, Corvus, Hydra va Scutum. Tuy nhien, cac hanh tinh chu yeu di chuyen trong vong tron hoang đao, va chi mot so truong hop đac biet khi chung đi qua cac chom sao ben ngoai vong tron hoang đao. Vi du, Venus chi đi qua cac chom sao nhu Aquila, Canis Minor, Auriga va Serpens rat hiem khi trong quy đao cua no.


Xem them Nha (chiem tinh hoc)


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Tim hieu them ve 12 cung Hoang Đao Luu tru ngay 21 thang 12 nam 2019 tai Wayback Machine (tieng Viet)
The Astrological Signs and the Constellations Luu tru ngay 17 thang 4 nam 2021 tai Wayback Machine (tieng Anh)
Khoa hoc va chiem tinh: Ngay sinh co quyet đinh van menh?, BBC, 4/11/2014