Noi dung bai nay ve Nga truoc đay. Đe biet them noi dung khac, xem Nga (đinh huong)
  
Đe quoc Nga (tieng Nga: Российская Империя, đa Latinh hoa: Rossiyskaya Imperiya) la mot quoc gia ton tai tu nam 1721 đen khi Chinh phu lam thoi len nam quyen sau cuoc Cach mang Thang Hai nam 1917.
La đe quoc lon thu ba trong lich su, o giai đoan hoang kim nhat quoc gia nay co dien tich keo dai hon ba chau luc: chau Au, A va Bac My, chi đung sau Đe quoc Anh va Mong Co. Su troi day cua đe quoc Nga trung voi su suy tan cua cac cuong quoc đoi thu lang gieng: Đe quoc Thuy Đien, Lien bang Ba Lan va Lietuva, Ba Tu va Đe quoc Ottoman. No đong mot vai tro quan trong trong 1812–1814 trong viec đanh bai tham vong cua Napoleon đe kiem soat chau Au va mo rong sang hai phia Tay va Nam.
Nha Romanov tri vi đe quoc Nga tu nam 1721 cho đen nam 1762. No la mau he cua nhanh cua goc phu he Đuc, nha Romanov-Holstein-Gottorp, cai tri tu nam 1762 đen het đe quoc. Vao đau the ky 19, Đe quoc Nga đa mo rong tu Bac Bang Duong o phia bac đen Bien Đen o phia Nam, tu Bien Baltic o phia Tay vao Alaska va Bac California o My o phia Đong. Voi 125,6 trieu nguoi đuoc đang ky theo đieu tra dan so nam 1897, no co dan so lon thu ba tren the gioi vao thoi điem đo, sau Nha Thanh Trung Quoc va An Đo. Giong nhu tat ca cac đe quoc, no co su đa dang lon ve kinh te, dan toc, ngon ngu va ton giao. Co nhieu nguoi bat đong chinh kien ​​đa phat đong nhieu cuoc noi loan va am sat trong nhieu the ky. Vao the ky 19, ho đa bi canh sat bi mat cua đe quoc theo doi chat che va hang ngan nguoi bi đay đen Siberia.
Ve mat kinh te, đe quoc chu yeu la nong nghiep, voi nang suat thap tren cac đien trang lon do nong dan Nga lam viec, đuoc goi la nong no, bi troi buoc vao vung đat theo che đo phong kien. Nong no đa đuoc tra tu do vao nam 1861, nhung tang lop quy toc đia chu van kiem soat. Nen kinh te tu tu cong nghiep hoa voi su giup đo cua đau tu nuoc ngoai vao đuong sat va nha may. Tu the ky thu 10 đen the ky 17, vung đat đuoc cai tri boi mot tang lop quy toc boyar, va sau đo la hoang đe.
Sa hoang Ivan III (1462–1505) đa đat nen mong cho đe che ma sau nay noi len. Ong đa tang gap ba lanh tho cua nha nuoc minh, cham dut su thong tri cua Han quoc Kim Truong, cai tao lai Kremlin Moskva va đat nen mong cho nha nuoc Nga. Hoang đe Pyotr Đai đe (1682–1725) đa chien đau trong nhieu cuoc chien va mo rong mot đe quoc von đa rat lon thanh mot cuong quoc chau Au. Ong đa chuyen thu đo tu Moskva đen thanh pho kieu mau moi cua Sankt Peterburg, noi co nhieu thiet ke cua chau Au. Ong đa lanh đao mot cuoc cach mang van hoa thay the mot so cong viec xa hoi va chinh tri truyen thong va trung co bang mot he thong hien đai, khoa hoc, đinh huong chau Au va duy ly.
Hoang hau Ekaterina Đai đe tri vi tu nam 1762 đen nam 1796; ba đa mo rong nha nuoc bang cach chinh phuc, thuc dan hoa va ngoai giao, tiep tuc chinh sach hien đai hoa cua Pyotr Đai đe doc theo cac nuoc Tay Au. Hoang đe Aleksandr II (1855–1881) đa thuc đay nhieu cai cach, đang ke nhat la su giai phong tat ca 23 trieu nong no vao nam 1861. Chinh sach cua ong o Đong Au lien quan đen viec bao ve Kito huu Chinh thong duoi su cai tri cua Đe quoc Ottoman. Moi lien he đo vao nam 1914 đa dan đen viec Nga tham gia Chien tranh the gioi thu nhat, ve phia Phap, Vuong quoc Anh va Serbia, chong lai Đe quoc Đuc, Ao-Hung va Ottoman.
Đe quoc Nga la mot nuoc quan chu chuyen che theo hoc thuyet tu tuong cua Chinh thong giao, Chuyen che va Dan toc cho đen Cach mang nam 1905, khi che đo quan chu lap hien de jure đuoc thanh lap. Đe quoc sup đo trong cuoc Cach mang Thang Hai nam 1917, phan lon la hau qua do nhung that bai to lon do su tham gia cua no trong Chien tranh the gioi thu nhat. Gia đinh hoang gia đa bi xu tu nam 1918, tren hau het cac lanh tho Đe quoc cu đa thanh lap nha nuoc moi la Lien bang Cong hoa Xa hoi Chu nghia Xo Viet (Lien Xo).


Lich su Đe quoc Nga thanh lap tu Cong quoc thoi Trung Co Moskva, đuoc cac hau due cua Ivan IV cua Nga voi danh hieu la cac Sa hoang (Sa hoang - bat nguon tu Caesar). Mai đen tan the ky 17, Nga van la mot quoc gia ban khai, lac hau trong khi cac quoc gia chau Au khac đa buoc sang thoi đai Phuc hung. Du đe quoc nay chi đuoc Sa hoang Pyotr Đai đe chinh thuc cong bo vao nam 1721, nhung đe quoc nay thuc su đuoc khai sinh khi ong tro thanh Sa hoang vao nam 1682. Ong cam thay phan no khi nhin thay su lac hau cua vuong quoc cua minh va do đo, truoc khi đang quang, ong đa đi khap chau Au, lam nhieu cong viec khac nhau va đa hoc đuoc nhieu kinh nghiem can thiet đe mang nuoc Nga phat trien thanh mot đe quoc cuong thinh khi đo. Tiep theo đo la cuoc Đai chien Bac Au tu nam 1700 đen nam 1721, Pyotr Đai đe đa chiem đuoc cac vung trong yeu duyen hai va thanh lap mot thanh pho ma sau đo đa tro thanh kinh đo cua đe quoc nay gan 200 nam, đo la Sankt-Peterburg. Trong tran Poltava nam 1709, quan đoi Nga do Pyotr chi huy gianh mot thang loi quyet đinh truoc cac luc luong Thuy Đien - quoc gia hung manh nhat cua Bac Au, buoc phan lon quan đoi Thuy Đien phai đau hang. Chien thang Poltava đanh dau su troi day cua Nga nhu mot cuong quoc. Sau tran đanh, cac vua chua nuoc ngoai tro nen ne so Nga va chu truong mo rong quan he voi Nga thong qua cac hoat đong ngoai giao va hon nhan trieu đai.
Hoa uoc Nystad vao nam 1721 đa cham dut cuoc Đai chien Bac Au. Đe ky niem hoa uoc nay, Pyotr I xung Hoang đe va tu đay Nga chinh thuc tro thanh mot đe quoc. Tiep theo đo, Pyotr I khai chien voi Ba Tu trong cac nam 1722 – 1723, va cuoc chien đa mang lai cho Nga quyen kiem soat bo tay va nam bien Caspi. Tuy nhien, benh dich gay nhieu thiet hai cho cac luc luong Nga đong tai Ba Tu, ho bi buoc phai rut lui khoi đay mot thap ky sau đo.
Vao thap nien 1730, nuoc Nga tham gia Chien tranh Ke vi Ba Lan. Cuoc chien khoi nguon tu viec Nga va Ao đe cu Tuyen hau tuoc Friedrich August II xu Sachsen, con trai cua co vuong Ba Lan, lam vua Ba Lan, trong khi Phap, Tay Ban Nha va Sardigna lai đe cu Stanislas Leszczynaki - cha vo cua vua Phap Louis XV. Trieu đinh Anna huy đong binh ma tan cong vao lanh tho Ba Lan va tien hanh cuoc vay ham Gdansk (1734). Sau nhung no luc đot pha vong vay that bai cua quan Phap va Ba Lan, Leszczynaki bi buoc phai tron chay sang Phap. Ke tu đay, Ba Lan tro thanh mot quoc gia đem noi quan đoi Nga đuoc can du tuy y. Phap va Ao tiep tuc đanh nhau tai Đuc va Y, va mot đao quan Nga đuoc đua sang phia tay đe ho tro Ao nhung khong co hoat đong quan su nao. Đoi voi Nga, cuoc chien đa ket thuc my man.
Tu nam 1756 cho đen nam 1762, Nga lien ket voi Ao, Phap va Thuy Đien đanh nhau voi Pho trong cuoc Chien tranh Bay nam. Cac luc luong Nga tan cong Đong Pho va đanh bai mot đao quan Pho trong tran Gross-Jagersdorf vao thang 8 nam 1757. Đau nam 1758, Nga chiem đuoc toan bo Đong Pho, mac du mot cuoc tan cong cua Nga vao Brandenburg bi vua Pho Friedrich II đay lui trong tran Zorndorf đam mau. Quan Nga cung đanh thang quan Pho tai Palzig va Kunersdorf vao nam 1759. Tuy nhien, nhung thang loi quan su cua Nga khong đu đe buoc Pho phai cau hoa, mot phan la do cu sau moi chien dich quan đoi Nga buoc phai rut ve nghi đong o Đong Pho chu khong the tien sau vao ban tho Pho. Cai chet cua Nu hoang Elizaveta vao nam 1762 đa cham dut su tham chien truc tiep cua Nga, khi ma nguoi ke vi ba la Pyotr III, mot nguoi nguong mo Friedrich Đai đe, giao tra moi lanh tho bi Nga chiem cho Pho. Sau khi tien hanh cuoc đao chinh cung đinh thang 7 nam 1762, Ekaterina II len ngoi Nu hoang Nga. Moi met voi chien tranh, Ekaterina ket thuc hoan toan su tham gia cua Nga trong cuoc chien. Mac du Chien tranh Bay nam khong mo rong lanh tho cho Nga, Nga đa gat đuoc anh huong cua Phap khoi Ba Lan va Thuy Đien, đong thoi khang đinh vi the cua Nga la mot cuong quoc hang đau cua chau Au.


= Quan he đoi ngoai =


= The ky XVIII =


 Pyotr Đai đe (1672–1725)  Pyotr Đai đe (1672–1725) đong mot vai tro quan trong trong viec gioi thieu Nga voi he thong nha nuoc Chau Au. Trong khi vung đat rong lon co dan so 14 trieu nguoi, nang suat ngu coc keo theo phia sau nong nghiep o Phuong Tay, hap dan gan nhu toan bo dan so canh tac. Chi co mot ty le nho song o cac thi tran. Cac lop hoc cua kholops, gan gui voi tinh trang no le, van la mot to chuc lon o Nga cho đen nam 1723, khi Pyotr I chuyen đoi cac ho gia đinh thanh cac nha no le, do đo bao gom ca ho trong viec tham do thue. Nhung nguoi Kholop nong nghiep Nga đa đuoc chinh thuc chuyen đoi thanh nong no vao nam 1679.

Nhung no luc quan su đau tien cua Pyotr đa đuoc thuc hien đe chong lai nguoi Tho Nhi Ky Ottoman. Su chu y cua Pyotr sau đo quay ve phia Bac. Pyotr van thieu mot cang bien an toan phia bac, ngoai tru tai Tong lanh thien than tren Bien Trang, noi ben cang bi đong bang suot chin thang trong mot nam. Tiep can voi bien Baltic đa bi chan boi Thuy Đien, co lanh tho kem theo no tren ba mat. Tham vong cua Pyotr ve mot "cua ra bien" đa dan ong ta lam mot lien minh bi mat vao nam 1699 voi Sachsen, Lien bang Ba Lan va Lietuva va Đan Mach chong lai Thuy Đien, dan đen đai chien Bac Au. Cuoc chien ket thuc vao nam 1721 khi mot nguoi Thuy Đien kiet suc yeu cau hoa binh voi Nga. Pyotr chiem bon tinh nam o phia nam va phia đong cua vinh Phan Lan. Mong muon tiep can bien đa thanh hien thuc. O đo, ong đa xay dung thu đo moi cua Nga, Sankt-Peterburg, đe thay the Moskva, ma tu lau đa la trung tam van hoa cua Nga. Nam 1722, ong đa bien nguyen vong cua minh tro thanh vi vua đau tien cua Nga ve viec gia tang anh huong cua Nga tai vung Kavkaz va Bien Caspi voi chi phi cho nguoi Ba Tu lam Nha Safavid suy yeu. Ong đa khien Astrakhan tro thanh trung tam cua cac no luc quan su chong lai Ba Tu, tien hanh cuoc chien tranh toan dien đau tien chong lai ho trong 1722–1723.
Pyotr to chuc lai chinh phu cua minh dua tren cac mo hinh chinh tri moi nhat cua thoi gian, tao lap Nga thanh mot nha nuoc chuyen che. Ong thay the Boyar Duma (hoi đong quy toc) voi Thuong vien chin thanh vien, co hieu luc mot hoi đong toi cao cua nha nuoc. Vung nong thon đuoc chia thanh cac tinh va huyen moi. Pyotr noi voi thuong vien rang nhiem vu cua no la thu thue va doanh thu thue tang gap ba lan trong suot trieu đai cua ong. La mot phan cua cai cach cua chinh phu, Giao hoi Chinh thong đa đuoc hop nhat mot phan vao co cau hanh chinh cua đat nuoc, trong thuc te đa bien no thanh mot cong cu cua nha nuoc. Pyotr bai bo che đo truong toc va thay the no bang mot co che tap the, Đuc Thanh Cha, do mot quan chuc chinh phu đung đau. Trong khi đo, tat ca cac di tich cua chinh quyen đia phuong đa bi loai bo. Pyotr tiep tuc va tang cuong yeu cau cua nguoi tien nhiem ve phuc vu nha nuoc cho tat ca quy toc.
Pyotr qua đoi vao nam 1725, đe lai mot ke hoach bat on. Sau mot trieu đai ngan ngui cua phu nhan Yekaterina I, ngai vang đuoc truyen cho hoang hau Anna, nguoi đa lam cham lai cac cuoc cai cach va dan đau mot cuoc chien thanh cong chong lai Đe quoc Ottoman, đieu nay đa lam suy yeu đang ke vi Sultan Han quoc Ottoman, mot ke thu lau nam cua Nga.
Su bat man tren cac vi tri thong tri cua nguoi Đuc goc Baltic trong chinh tri Nga đa đua con gai cua Pyotr I la Elizaveta len ngai vang cua Nga. Elizaveta ung ho nghe thuat, kien ​​truc va khoa hoc (vi du voi nen tang cua Đai hoc Moskva). Tuy nhien, ba khong thuc hien cai cach co cau đang ke. Trieu đai cua co, keo dai gan 20 nam, cung đuoc biet đen voi su tham gia cua co trong Chien tranh Bay nam. No đa thanh cong cho quan đoi Nga, nhung khong thanh cong ve mat chinh tri.


 Ekaterina Đai đe (1762–1796)  Ekaterina Đai đe la mot cong chua nguoi Đuc ket hon voi Pyotr III, nguoi thua ke nguoi Đuc đen ngai vang cua Nga. Sau cai chet cua Nu hoang Elizaveta, ba đa len nam quyen khi cuoc đao chinh cua ba chong lai nguoi chong khong đuoc long dan cua ba thanh cong. Co đa đong gop vao su hoi sinh cua gioi quy toc Nga đa bat đau sau cai chet cua Pyotr Đai đe. Dich vu cua tieu bang đa bi bai bo, va Ekaterina đa lam hai long cac quy toc hon nua bang cach chuyen qua hau het cac quyen tu tri đia phuong o cac tinh cho ho.
Ekaterina Đai đe mo rong quyen kiem soat chinh tri cua Nga đoi voi cac vung đat cua Lien bang Ba Lan va Lietuva. Hanh đong cua co bao gom su ho tro cua Lien bang Targowica, he thong xa hoi ap buc đoi hoi phai danh hau het thoi gian lao đong tren đat cua chu so huu, gay ra cuoc noi day nong dan lon vao nam 1773, Ekaterina hop phap hoa viec ban nong no tach biet khoi đat. Co cung ra lenh xet xu cong khai Darya Nikolayevna Saltykova, mot thanh vien cua gioi quy toc cao quy nhat, ve toi tra tan va giet nguoi. Nhung cu chi tu bi nay đa thu hut Ekaterina nhieu su chu y tich cuc tu chau Au trai qua thoi đai Khai sang, nhung bong ma cua cuoc cach mang va roi loan tiep tuc am anh co va nhung nguoi ke vi cua co.
Đe đam bao su tiep tuc ung ho tu gioi quy toc, đieu can thiet cho su song con cua chinh phu, Ekaterina buoc phai tang cuong quyen luc va quyen luc cua ho voi chi phi cua cac tang lop trung luu va cac tang lop thap hon. Tuy nhien, Ekaterina nhan ra rang che đo phai đuoc ket thuc, cho đen nay trong "Huong dan" cua co đe noi rang nong no la "cung tot nhu chung ta" - mot binh luan gioi quy toc nhan đuoc voi su ghe tom. Ekaterina đa thanh cong trong cuoc chien chong Đe quoc Ottoman va nang cao ranh gioi phia nam cua Nga voi Bien Đen. Sau đo, bang am muu voi nhung nguoi cai tri cua Ao va Pho, ba ket hop cac lanh tho cua Thinh vuong chung Ba Lan - Litva trong cac Phan vung Ba Lan, đay bien gioi Nga ve phia tay vao Trung Au. Theo hiep uoc Nga đa ky hop đong voi Gruzia đe bao ve ho chong lai bat ky cuoc xam luoc moi nao cua nguoi Ba Tu va nhung khat vong chinh tri khac, Ekaterina đa tien hanh mot cuoc chien moi chong lai Ba Tu vao nam 1796 sau khi ho xam chiem Gruzia va thiet lap no trong khoang mot nam truoc va truc xuat cac đon đien moi đuoc thanh lap cua Nga o Kavkaz. Vao thoi điem cai chet cua ba vao nam 1796, chinh sach mo rong cua Ekaterina đa bien Nga thanh mot cuong quoc lon cua chau Au. Đieu nay tiep tuc voi cuoc đau tranh nam quyen o Phan Lan thoi Aleksandr I tu vuong quoc Thuy Đien đang suy yeu, vao nam 1809; va Bessarabia tu Cong quoc Moldavia, đuoc nhuong quyen boi nguoi Ottoman nam 1812.


 Ngan sach nha nuoc  Nga đang trong tinh trang khung hoang tai chinh lien tuc. Trong khi doanh thu tang tu 9 trieu rup nam 1724 len 40 trieu nam 1794, chi phi tang nhanh hon, đat 49 trieu vao nam 1794. Ngan sach phan bo 46 phan tram cho quan đoi, 20 phan tram cho hoat đong kinh te cua chinh phu, 12 phan tram cho hanh chinh, va chin phan tram cho Toa an Hoang gia o Sankt-Peterburg. Tham hut đoi hoi phai vay, chu yeu tu Amsterdam; nam phan tram ngan sach đuoc phan bo cho cac khoan thanh toan no. Tien giay đa đuoc phat hanh đe tra cho cac cuoc chien tranh ton kem, do đo gay ra lam phat. Đe chi tieu, Nga co đuoc mot đoi quan lon va đuoc trang bi đay đu, mot bo may quan lieu rat lon va phuc tap, va mot toa an canh tranh voi Paris va Luan Đon. Tuy nhien, chinh phu đa song xa phuong tien cua no, va the ky 18 Nga van la "mot nuoc ngheo, lac hau, nong nghiep ap đao".


= Nua đau the ky XIX =

Napoleon, sau mot vu tranh chap voi Sa hoang Aleksandr I, đa phat đong mot cuoc xam luoc cua Nga vao nam 1812. Chien dich nay la mot tham hoa. Mac du Grande Armee cua Napoleon tien toi Moskva, chien luoc Tieu tho cua nguoi Nga đa ngan chan nhung ke xam luoc. Trong mua đong cay đang cua Nga, hang ngan binh linh Phap đa bi phuc kich va giet boi cac chien binh du kich nong dan. Khi quan cua Napoleon rut lui, quan đoi Nga theo đuoi ho vao Trung va Tay Au va đen cua Paris. Sau khi Nga va cac đong minh đanh bai Napoleon, Aleksandr đuoc biet đen nhu la "vi cuu tinh cua Chau Au", va ong chu tri ve lai ban đo chau Au tai Đai hoi Vien (1815), ma cuoi cung đa lam cho Aleksandr la tong thong cua Vuong quoc Lap hien Ba Lan.

Mac du Đe quoc Nga se đong mot vai tro chinh tri hang đau trong the ky tiep theo, nho vao that bai cua Napoleon Phap, su giu vung cua no trong che đo ngan can su tien bo kinh te cua bat ky muc đo đang ke nao. Khi tang truong kinh te Tay Au tang toc trong cuoc cach mang cong nghiep, Nga bat đau tut hau hon bao gio het, tao ra nhung điem yeu moi cho Đe quoc tim cach đong mot vai tro nhu mot cuong quoc. Tinh trang nay che giau su thieu hieu qua cua chinh phu, su co lap cua nguoi dan va su lac hau kinh te cua no. Sau that bai cua Napoleon, Aleksandr I đa san sang thao luan ve cai cach hien phap, nhung mac du mot so đa đuoc gioi thieu, khong co thay đoi lon nao đuoc thuc hien. 

Đen thoi Sa hoang Nikolai I (1825–1855), luc đau trieu đai cua ong đa phai đoi mat voi mot cuoc noi day. Nen tang cua cuoc noi loan nay nam trong Chien tranh Napoleon, khi mot so si quan Nga đuoc đao tao tot o chau Au trong chien dich quan su, noi ho tiep xuc voi chu nghia tu do Tay Au đa khuyen khich ho tim kiem su thay đoi khi ho tro ve nuoc Nga đoc tai. Ket qua la cuoc noi day cach mang (thang 12 nam 1825), cong viec cua mot nhom nho cac quy toc tu do va cac si quan quan đoi muon cai đat anh trai cua Nikolai nhu mot vi vua lap hien. Nhung cuoc noi day đa de dang bi nghien nat, khien Nikolai phai roi bo chuong trinh hien đai hoa bat đau boi Pyotr Đai đe va hoc thuyet Chinh thong, tu do, va quoc Tich.
Su tra thu cho cuoc noi loan đuoc thuc hien "Muoi bon thang Muoi Hai" mot ngay dai nho lai boi cac phong trao cach mang sau nay. Đe kim nen them cac cuoc noi day, kiem duyet đuoc tang cuong, bao gom ca viec giam sat lien tuc cac truong hoc va cac truong đai hoc. Sach giao khoa đuoc chinh phu quy đinh nghiem ngat. Canh sat gian điep hoat đong o khap moi noi. Nhung nguoi cach mang đuoc đua đen Siberia - duoi thoi Nikolai, hang tram ngan nguoi đa đuoc gui đen katorga o đo.
Sau khi quan đoi Nga giai phong đong minh (ke tu nam 1783 Hiep uoc Georgievsk) Gruzia tu su chiem đong cua trieu đai nha Qatar nam 1802, trong Chien tranh Nga-Ba Tu (1804-1813) ho đung đo voi Ba Tu đang kiem soat va cung co Gruzia, va cung đa tham gia vao cuoc chien cua chau Au chong lai Caucasia. Ket luan cua cuoc chien tranh 1804-1813 voi Ba Tu khien no khong the huy ngang nhung gi bay gio la Dagestan, Gruzia va phan lon Azerbaijan toi Nga theo Hiep uoc Gulistan. Ve phia tay nam, Nga đa co gang mo rong voi mat mat cua Đe quoc Ottoman, su dung Gruzia gan đay đa thiet lap can cu cua no cho mat tran Kavkaz va Anatolia. Cuoi nhung nam 1820 la nhung nam quan su thanh cong. Mac du mat gan nhu tat ca cac lanh tho hop nhat gan đay trong nam đau tien cua Chien tranh Nga-Ba Tu (1826-1828), Nga đa cham dut chien tranh voi cac đieu khoan rat thuan loi voi Hiep uoc Turkmenchay, bao gom ca nhung loi ich chinh thuc cua nhung gi hien nay la Armenia, Azerbaijan va Than vuong quoc Igdır. Trong cuoc Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1828–1829), Nga xam luoc mien đong bac Anatolia va chiem đong cac thi tran Ottoman chien luoc Erzurum va Gumushane. Va, voi tu cach la nguoi bao ve va vi cuu tinh cua dan Chinh thong Hy Lap, Nga đa nhan đuoc su ho tro rong rai tu nhung nguoi Hy Lap cua vung Pontic. Sau mot thoi gian ngan chiem đong, quan đoi hoang gia Nga rut lui tro lai Gruzia.
Cau hoi ve đinh huong cua Nga đa thu hut đuoc su chu y tu chuong trinh hien đai hoa cua Pyotr Đai đe. Mot so nguoi ung ho bat chuoc Tay Au trong khi nhung nguoi khac chong lai đieu nay va keu goi tro lai voi truyen thong cua qua khu. Con đuong thu hai đa đuoc ung ho boi Slavophiles, nguoi đa to chuc khinh miet ve su "suy đoi" cua phuong Tay. Slavophiles la đoi thu cua bo may quan lieu nguoi ua thich chu nghia tap the cua Nga thoi trung co Obshchina hoac mir so voi chu nghia nhan vi cua phuong Tay. Cac hoc thuyet xa hoi cuc đoan khac đuoc xay dung boi nhung nguoi canh ta nhu Aleksandr Herzen, Mikhail Bakunin, va Peter Kropotkin.
Cac trieu đai cua Đe quoc Nga đa đe bep hai cuoc noi day o cac vung lanh tho moi cua Ba Lan: Cuoc noi day thang 11 nam 1830 va cuoc khoi nghia thang 1 nam 1863. Chinh quyen Nga đa đua cac nghe nhan Ba Lan va ly do hien lanh noi loan vao nam 1863 bang cach ho tro cac gia tri cot loi cua quoc gia ve ngon ngu, ton giao, van hoa. Ket qua la cuoc noi day thang Gieng, mot cuoc noi day lon cua Ba Lan, bi nghien nat boi luc luong khong lo. Phap va Anh va Ao đa co gang can thiep vao cuoc khung hoang nhung khong the lam nhu vay. Bao chi yeu nuoc Nga đa su dung cuoc noi day Ba Lan đe thong nhat đat nuoc Nga, tuyen bo rang đo la nhiem vu đuoc Đuc Chua Troi ban cho đe cuu Ba Lan va the gioi. Ba Lan bi trung phat bang cach mat cac quyen chinh tri va tu phap đac biet cua minh, voi tieng Nga ap đat cho cac truong hoc va toa an cua minh.

Vao nam 1854–1855, Nga đa thua Anh, Phap va Tho Nhi Ky trong Chien tranh Krym, chien su chu yeu o Ban đao Krym, va o mot muc đo thap hon o Baltic. Ke tu khi đong mot vai tro quan trong trong viec đanh bai Napoleon, Nga đuoc coi la bat kha chien bai ve quan su, nhung chong lai mot lien minh quyen luc lon cua chau Au lam đao lon suc manh tren đat lien va bien, cung voi đa đo vo va suy yeu cua che đo Sa hoang Nikolai.

Khi Sa hoang Aleksandr II len ngoi nam 1855, mong muon cai cach đa lan rong. Mot phong trao nhan đao đang phat trien tan cong che đo la khong hieu qua. Nam 1859, đa co hon 23 trieu nong no trong đieu kien song thuong ngheo nan. Aleksandr II đa quyet đinh xoa bo no le tu tren cao, voi su cung cap doi dao cho cac chu đat, hon la đoi cho no đuoc bai bo tu ben duoi theo mot cach cach mang co the lam ton hai đen cac chu đat.
Cac cai cach giai phong 1861 la giai phong no le la su kien quan trong nhat trong lich su Nga the ky 19, khoi đau cho viec cac tang lop quy toc suy giam quyen luc. Nhung cai cach trong thap nien 1860 bao gom cai cach kinh te xa hoi đe lam ro vai tro cua chinh phu Nga trong linh vuc quyen so huu va bao ve ho. Giai phong mang lai mot nguon cung cap lao đong tu do cho cac thanh pho, kich thich nganh cong nghiep va tang lop trung luu tang ve so luong va anh huong. Tuy nhien, thay vi nhan đat đai cua ho nhu mot mon qua, nong dan tu do đa phai tra mot khoan thue đac biet cho nhung gi đa tinh cho ca đoi cua ho cho chinh phu va ho đa tra cho chu nha mot muc gia hao phong cho manh đat ma ho đa mat. Trong nhieu truong hop nong dan đa ket thuc voi so luong đat nho nhat. Tat ca tai san đuoc chuyen sang nong dan đuoc so huu chung boi mir, cong đong lang, chia đat giua nong dan va giam sat cac co phan khac nhau. Mac du su thong tri đa bi bai bo, vi viec bai bo no đa đat đuoc nhung đieu khoan khong thuan loi cho nong dan, cang thang cach mang khong bi giam bot, mac du y đinh cua Aleksandr II. Cac nha cach mang tin rang cac nong no moi đuoc giai phong chi đon thuan đuoc ban vao che đo no le luong khi bat đau cuoc cach mang cong nghiep, va rang tu san đa thay the hieu qua cac chu đat. 

Vao cuoi nhung nam 1870, Nga va Đe quoc Ottoman lai đung đo o vung Balkan. Tu 1875 đen 1877, cuoc khung hoang Balkan tang cuong voi nhung cuoc noi day chong lai su cai tri cua Ottoman boi cac quoc gia Slav khac nhau, ma nguoi Tho Nhi Ky Ottoman thong tri tu the ky 16. Đay đuoc coi la mot rui ro chinh tri o Nga, đieu tuong tu đa đe nen nguoi Hoi giao o Trung A va Caucasia. Quan điem dan toc Nga đa tro thanh nhan to chinh trong nuoc ho tro giai phong cac Kito huu Balkan khoi su cai tri cua Đe quoc Ottoman va lam cho Bulgaria va Serbia đoc lap. Đau nam 1877, Nga đa can thiep thay mat cho cac luc luong tinh nguyen vien Serbia va Nga trong Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1877–1878). Trong vong mot nam, quan đoi Nga đa tien sat Istanbul thu đo cua nguoi Ottoman. Cac nha ngoai giao va tuong linh dan toc Nga đa thuyet phuc Aleksandr II ep buoc nguoi Ottoman ky Hiep uoc San Stefano vao thang 3 nam 1878, tao ra mot nuoc Bulgaria đoc lap, mo rong trai dai vao vung Balkan phia tay nam. Khi Anh đe doa tuyen chien voi cac đieu khoan cua Hiep uoc San Stefano, mot nuoc Nga kiet suc đa nhuong bo. Tai Đai hoi Berlin thang 7 nam 1878, Nga đa đong y tao ra mot quoc gia Bulgaria nho hon, nhu mot cong quoc tu tri ben trong Đe quoc Ottoman. Ket qua la chu nghia Lien Slav đa bi bo lai voi mot di san cay đang chong lai Đe quoc Ao-Hung va Đe quoc Đuc vi khong quay tro lai Nga. That vong ve ket qua cua cuoc chien đa kich thich cang thang mang tinh cach mang, va giup Serbia, Romania va Montenegro đe gianh đoc lap va tang cuong ban than chong lai nguoi Đe quoc Ottoman. 

Mot ket qua quan trong khac cua cuoc Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1877–1878) ve loi ich cua Nga la viec chiem mot so phan cua cac tinh Batum thuoc Đe quoc Ottoman. Ardahan va Tinh Kars tai Ngoai Kavkaz đuoc chuyen đoi thanh cac khu vuc quan su đuoc quan ly cua vung Batum va Kars. Đe thay the nhung nguoi ti nan Hoi giao đa chay qua bien gioi moi vao lanh tho Đe quoc Ottoman, chinh quyen Nga đa giai quyet mot so luong lon cac Kito huu tu mot cong đong đa dang ve chung toc o tinh Kars, đac biet la nguoi Gruzia. Kavkaz, Hy Lap va Armenia, moi nguoi trong so ho hy vong se đat đuoc su bao ve va thuc đay tham vong khu vuc cua minh tren mat sau cua Đe quoc Nga.


 Aleksandr III  Nam 1881 Aleksandr II bi am sat boi Narodnaya Volya, mot to chuc khung bo chu nghia hu vo. Ngai vang đuoc trao cho Aleksandr III (1881–1894), mot phan đong vien đa phuc hoi toi đa "Chinh thong, Tu tri va Quoc tich" cua Nikolai I. Slavophile đa cam ket, Aleksandr III tin rang Nga co the đuoc cuu khoi su hon loan chi bang cach cham dut nhung anh huong lat đo cua Tay Au. Trong trieu đai cua minh, Nga tuyen bo Lien minh Phap-Nga co suc manh ngay cang tang cua Đuc, hoan thanh cuoc chinh phuc Trung A va yeu cau nhuong quyen lanh tho va thuong mai quan trong tu Nha Thanh. Co van co anh huong nhat cua Sa hoang la Konstantin Pobedonostsev, gia su cho Aleksandr III va con trai ong Nikolai I, va giam thi cua Đuc Thanh Linh tu nam 1880 đen nam 1895. Ong day hoc sinh hoang gia cua minh so tu do ngon luan va bao chi, cung nhu tuoc bo dan chu, hien phap va he thong nghi vien. Duoi thoi Pobedonostsev, cac nha cach mang đa bi buc hai va chinh sach Nga hoa đuoc thuc hien xuyen suot đe quoc.
Phong trao tien ve phia Afghanistan va An Đo bao đong Anh, nguoi đa phot lo nhiem vu cua Nga ve mot cang nuoc am va đa ngan chan tien bo cua minh trong nhung gi cac nha quan sat goi la Van Co Lon. Ca hai quoc gia đeu tranh leo thang nhung cang thang vao cuoc chien, va ho tro thanh đong minh vao nam 1907.


= Nua sau the ky XIX =

Đen cuoi the ky 19, dien tich cua đe quoc nay la 22.800.000 km² (khoang 1/6 dien tich đat cua Trai Đat). Đoi thu duy nhat ve dien tich rong lon nay vao thoi đo la Đe quoc Anh. Tuy nhien, vao thoi nay, đa so dan so song o phan nuoc Nga thuoc chau Au. Hon 100 dan toc khac nhau song trong Đe quoc Nga, voi dan toc chinh la nguoi Nga chiem 45% dan so. Nam 1914, Đe quoc Nga bao gom 81 tinh (guberniya) va 20 vung (oblast). Cac nuoc chu hau va lanh tho bao ho cua Đe quoc Nga bao gom Tieu Hoi quoc Bukhara, Han quoc Khiva va sau nam 1914 con co Tuva (Uriankhai).

Ngoai lanh tho cua Nga hien nay, truoc nam 1917, Đe quoc Nga bao gom phan lon lanh tho cua cac quoc gia sau: Ukraina, (Dnepr Ukraina va Krym), Belarus, Moldova (Bessarabia), Phan Lan (Đai cong quoc Phan Lan), Armenia, Azerbaijan, Gruzia, cac quoc gia Trung A: Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan va Uzbekistan (Russkii Turkestan), phan lon lanh tho cua Litva, Estonia va Latvia (cac tinh Baltic), cung nhu mot phan đang ke cua Ba Lan (Vuong quoc Ba Lan) va tinh Ardahan, Artvin, tinh Igdır, va tinh Kars tu Tho Nhi Ky. Trong thoi ky tu nam 1742 toi nam 1867, Đe quoc Nga tuyen bo Alaska la thuoc đia cua minh.
Đe quoc Nga theo che đo quan chu chuyen che tuyet đoi va cha truyen con noi do Hoang đe chuyen chinh (Sa hoang) cua ho Romanov đung đau. Chinh thong giao Nga la ton giao chinh thuc cua đe quoc va Sa hoang kiem soat thong qua Hoi đong Thanh giao. Cac than dan cua đe quoc Nga đuoc phan biet theo sosloviye, hay đang cap xa hoi (giai cap) nhu "dvoryanstvo" (quy toc), tang lu, thuong nhan, Cossack va nong dan. Cac dan toc ban đia o Siberi va Trung A đuoc đang ky chinh thuc nhu la mot hang goi la "inorodtsy"(khong-Slav, nghia van chuong la: "nguoi co nguon goc khac").
Sau khi lat đo che đo quan chu trong cuoc Cach mang thang Hai nam 1917, Nga đuoc chinh phu lam thoi tuyen bo la mot nuoc cong hoa, vi Sa hoang Nga cuoi cung, Nikolai II phai thoai vi.


= Đau the ky XX =

Nam 1894, Aleksandr III qua đoi, ngai vang chuyen cho con trai ong, Nikolai II nguoi đa cam ket giu lai che đo dan chu ma cha ong đa đe lai cho ong. Nikolai II to ra khong hieu qua nhu mot nguoi cai tri va cuoi cung trieu đai cua ong bi lat đo boi cuoc cach mang. Cac cach mang cong nghiep bat đau cho thay anh huong đang ke o Nga, nhung nuoc nay van o nong thon va nguoi ngheo.
O canh huu, cac yeu to tu do giua cac nha tu ban cong nghiep va gioi quy toc tin vao cai cach xa hoi hoa binh va che đo quan chu lap hien, hinh thanh Đang Dan chu Lap hien hoac Kadet.
O canh ta, Đang Cach mang Xa hoi (SRS) đa ket hop truyen thong Narodnik va ung ho viec phan bo đat đai cho nhung nguoi thuc su lam viec đo - nong dan. Mot nhom cap tien khac la Đang Lao đong Dan chu Xa hoi Nga, so mu cua Chu nghia Marx o Nga. Đang Dan chu Xa hoi khac voi SRs o cho ho tin rang mot cuoc cach mang phai dua vao cong nhan đo thi, chu khong dua vao nong dan.
Nam 1903, tai Đai hoi lan thu hai cua Đang Lao đong Dan chu Xa hoi Nga tai Luan Đon, đang chia thanh hai canh: Menshevik dan dan va nhung nguoi Bolshevik cap tien hon. Nhung nguoi Menshevik tin rang tang lop lao đong Nga khong phat trien đu va chu nghia xa hoi chi co the đat đuoc sau mot thoi ky tu san dan chu. Ho do đo co xu huong đong minh voi cac luc luong cua chu nghia tu do tu san. Nhung nguoi Bolshevik, duoi su lanh đao cua Vladimir Lenin, ung ho y tuong hinh thanh mot tang lop nho cua nhung nha cach mang chuyen nghiep, chiu ky luat manh me, hoat đong nhu tien phong cua vo san đe nam bat quyen luc bang vu luc.
That bai trong cuoc Chien tranh Nga-Nhat (1904–1905) la mot cu đanh lon cho che đo Sa hoang va lam tang them tiem nang cho tinh trang bat on. Vao thang 1 nam 1905, mot vu viec đuoc goi la "Chu nhat đam mau" xay ra khi Cha Georgy Gapon dan mot đam đong khong lo đen Cung đien Mua đong o Sankt-Peterburg đe trinh kien ​​kien ​​nghi cho Sa hoang. Khi đam ruoc đen cung đien, binh si no sung tren đam đong, giet chet hang tram nguoi. Khoi luong nguoi Nga rat tuc gian ve vu tham sat ma mot cuoc tong cong kich đa đuoc tuyen bo đoi hoi mot nuoc cong hoa dan chu. Đieu nay đanh dau su khoi đau cua cuoc cach mang nam 1905. Lien Xo (Hoi đong cong nhan) xuat hien o hau het cac thanh pho đe chi đao hoat đong cach mang. Nga bi te liet, va chinh phu đa tuyet vong.
Vao thang 10 nam 1905, Nikolai II mien cuong ban Tuyen ngon Thang Muoi noi tieng, thua nhan viec thanh lap mot Duma Quoc gia (lap phap) đuoc goi la khong cham tre. Quyen bo phieu đa đuoc gia han va khong co luat nao đe tro thanh chung cuoc ma khong co su xac nhan cua Duma. Cac nhom trung binh đa hai long. Nhung cac nha xa hoi chu nghia tu choi cac nhuong bo la khong đu va co gang to chuc cac cuoc đinh cong moi. Đen cuoi nam 1905, đa co su phan biet giua cac nha cai cach, va vi tri cua vi Sa hoang đa đuoc cung co trong thoi gian nay.


= Chien tranh, cach mang, sup đo =

Sa hoang Nikolai II đua nuoc Nga buoc vao The chien I voi su nhiet tinh va long yeu nuoc, voi su bao ve cua nhung nguoi Slav chinh thong cua Nga, nguoi Serb. Vao thang 8 nam 1914, Quan đoi Nga xam luoc Đong Pho cua Đuc va chiem mot phan đang ke Galicia do Ao kiem soat đe ho tro nguoi Serbia va đong minh cua ho - nguoi Phap va Anh. Vao thang 9 nam 1914, đe giam ap luc len Phap, nguoi Nga buoc phai ngan chan mot cuoc tan cong thanh cong chong lai Đe quoc Ao-Hung o Galicia đe tan cong Silesia do Đuc nam giu. Su đao nguoc quan su va thieu hut trong dan so dan su đa som lam suy yeu phan lon dan so. Su kiem soat cua Đuc đoi voi Bien Baltic va su kiem soat cua Đuc-Ottoman tai Bien Đen đa cat đut Nga khoi hau het cac nguon cung cap nuoc ngoai va cac thi truong tiem nang cua Nga.
Vao giua nam 1915, tac đong cua chien tranh đa mat tinh than. Thuc pham va nhien lieu bi thieu hut, thuong vong ngay cang tang va lam phat đa đuoc gan ket. Cac cuoc đinh cong đa tang len giua cac cong nhan nha may tra luong thap, va co nhung bao cao rang nong dan, nhung nguoi muon cai cach quyen so huu đat đai, khong yen. Cuoi cung, Sa hoang đa quyet đinh đich than chi huy quan đoi va di chuyen ve phia truoc, đe vo cua ong, Hoang hau Alexandra cua Nga phu trach o thu đo. Benh tat cua con trai ba, Alexei đa khien ba tin tuong vao nguoi nong dan Siberia Grigori Rasputin (1869–1916), nguoi đa thuyet phuc gia đinh hoang gia rang ong so huu suc manh chua benh co the chua tri cho Aleksei. Ong đa đat đuoc anh huong to lon nhung khong thay đoi bat ky quyet đinh quan trong nao. Vu am sat ong vao cuoi nam 1916 boi mot nhom cac quy toc đa khoi phuc danh du cua ho nhung khong the khoi phuc lai uy tin bi mat cua Sa hoang.
Nguoi Bolshevik noi "khong co su sap nhap, khong boi thuong" va keu goi cong nhan chap nhan cac chinh sach cua Lien Xo va yeu cau cham dut chien tranh. Vao ngay 3 thang 3 nam 1917, mot cuoc đinh cong đuoc to chuc tai mot nha may o thu đo Sankt-Peterburg; trong vong mot tuan gan nhu tat ca cac cong nhan trong thanh pho đa nhan roi, va chien đau đuong pho no ra.
Che đo Sa hoang đa bi lat đo boi cuoc Cach mang thang 2 nam 1917. Alexander Rabinowitch lap luan rang: "Cuoc cach mang thang 2 nam 1917... phat trien tu bat on chinh tri va kinh te truoc chien tranh, lac hau cong nghe va cac đon vi xa hoi co ban, cung voi su quan ly yeu kem cua no luc chien tranh, tiep tuc đanh bai quan su, xao tron kinh te trong nuoc, va nhung vu be boi thai qua xung quanh che đo quan chu."
Geoff Swain noi rang: "Chinh phu đau tien đuoc thanh lap sau Cach mang thang 10 nam 1917, voi mot ngoai le, đuoc tao thanh tu nhung nguoi tu do." Voi quyen luc cua minh bi pha huy, Nikolai II thoai vi vao ngay 2 thang 3 nam 1917. Viec hanh quyet gia đinh Romanov thuc thi duoi tay cua nhung nguoi Bolshevik sau nam 1918.


Lanh tho = Ranh gioi =

Ranh gioi hanh chinh cua Nga Chau Au, ngoai Phan Lan va Phan Lan, trung khop voi gioi han tu nhien cua cac vung đong bang Đong Au. O mien Bac, no gap Bac Bang Duong. Novaya Zemlya va Đao Kolguyev va Vaygach cung thuoc ve no, nhung Bien Kara đuoc goi la Siberia. O phia Đong, no co cac lanh tho nguoi chau A cua đe quoc, Siberia va cac thao nguyen Kyrgyz, tu ca hai đeu đuoc phan cach boi day nui Ural, song Ural va bien Caspi - ranh gioi hanh chinh, tuy nhien, mot phan mo rong sang chau A tren suon nui Siberia cua Ural. Ve phia Nam, no co Bien Đen va ngoai Kavkaz, bi tach ra khoi song boi su tram cam cua song Manych, trong thoi ky hau Pliocen noi bien Azov voi bien Caspi. Ranh gioi phia tay hoan toan la thong thuong: no vuot qua Ban đao Kola tu vinh Geirangerfjord đen vinh Bothnia. Tu đo no chay đen đam pha Curonia o phia nam bien Baltic, va tu đo đen cua song Danube, lay mot vong quet tron lon ve phia tay đe om lay Ba Lan, va tach Nga khoi Pho, Ao Galicia va Romania.
Đay la mot đac điem đac biet cua nuoc Nga vi no co it cua hang mien phi đen vung bien mo khac ngoai bo bien bang gia cua Bac Bang Duong. Cac vet lom sau cua vinh Bothnia va Phan Lan đuoc bao quanh boi lanh tho Phan Lan ve dan toc, va no chi nam o đau cua vinh sau ma nguoi Nga đa chiem cho đung vung chac bang cach dung len thu đo cua ho o cua Song Neva. Vinh Riga va vinh Baltic cung thuoc ve lanh tho ma khong noi sinh song cua nguoi Slav, nhung boi Baltic va nguoi Phan Lan va boi Đuc. Bo bien phia đong cua Bien Đen thuoc ve ngoai Kavkaz, mot day nui lon tach no khoi Nga. Nhung ngay ca tam bien nay cung la bien noi đia, cua ngo duy nhat trong đo, Bosphorus, nam trong tay nuoc ngoai, trong khi bien Caspi, mot ho nuoc rong lon, hau nhu giap voi sa mac, so huu tam quan trong hon nhu mot lien ket giua Nga va Nguoi chau A đinh cu hon la mot kenh giao hop voi cac nuoc khac.


= Bien gioi =
Cac bien gioi hanh chinh cua Nga o chau Au, ngoai Phan Lan, trung voi bien gioi tu nhien cua chau Au. O phia bac, no giap voi Bac Bang Duong; cac đao Novaya Zemlya, Kolguyev va Vaigach cung thuoc ve Chau Au, nhung Bien Kara đa đuoc bao gom trong khu vuc Siberia. Ve phia đong la cac thao nguyen Siberia va thao nguyen Kyrgyz, trong đo Chau Au đuoc phan cach boi Bien Caspi, Song Ural va day nui Ural; tuy nhien, cac thong đoc cua Perm, Ufa va Orenburg, mo rong sang phia ben kia cua Day Ural. Phia nam keo dai Bien Đen va vung Ngoai Kavkaz, sau đo đuoc tach ra theo đia ly boi song Manych, trong giai đoan hau-piocen noi bien Azov voi bien Caspi. Bien gioi phia tay hoan toan thong thuong: no vuot qua ban đao Kola, tu vinh hep Varanager đen vinh Bothnia; do đo tren bo bien cho đen khi Niemen, noi no đa đuoc tham nhap vao bien gioi giua Ba Lan va Pho (Đe quoc Đuc), Galicia (Đe quoc Ao-Hung) va cho đen khi Song Prut o bien gioi voi Romania.


= Cuu tro =

Viec cuu tro đuoc đac trung boi đia hinh Siberia nhu mot đong bang lon tren khap luc đia Chau A. Lanh tho đuoc vuot qua boi cac he thong nui non dai nhu day Ural, day nui Kavkaz, xac đinh su phan chia giua chau Au va chau A, day nui Altai o Siberia, day nui Anadyr, day nui Chersky, day nui Dzhugdzhur, day nui Gidan, day nui Koryak, day nui Sayan, Tannu-Ola, Verkhoyansk va Yablonoi, o phia nam la vung Caspi va vung đong bang Trung A.


= Đia ly =
Vao cuoi the ky 19, kich thuoc cua đe quoc la khoang 22.800.000 km vuong (8.803.129 sq mi) hoac gan 1/6 dien tich đat cua Trai Đat; đoi thu duy nhat cua no ve kich thuoc tai thoi điem đo la Đe quoc Anh. Tuy nhien, tai thoi điem nay, phan lon dan so song o Chau Au cua Nga. Hon 100 dan toc khac nhau song o Đe quoc Nga, voi dan toc Nga chiem khoang 45% dan so.


= Mo rong lanh tho =

Ngoai gan nhu toan bo lanh tho cua Nga hien đai, truoc nam 1917, Đe quoc Nga bao gom hau het cac Dnipropetrovsk, Belarus, Bessarabia, Đai Cong quoc Phan Lan, Armenia, Azerbaijan, Gruzia, cac quoc gia Trung A cua Nga Turkestan, hau het cac thong đoc Baltic, cung nhu mot phan đang ke cua Vuong quoc Ba Lan va Ardahan, Artvin, Igdır, Kars va phan đong bac cua tinh Erzurum tu Đe quoc Ottoman.
Giua nam 1742 va 1867, Cong ty Nga-My đa quan ly Alaska – lam thuoc đia. Cong ty cung thanh lap cac khu đinh cu o Hawaii, bao gom ca Phao đai Elizabeth (1817), va xa ve phia nam o Bac My la thuoc đia Phao đai Ross (đuoc thanh lap nam 1812) tai quan Sonoma, California ngay phia bac San Francisco. Ca Phao đai Ross va Song Nga o California đeu co ten cua ho tu nhung nguoi đinh cu Nga, nhung nguoi đa tuyen bo trong mot khu vuc tuyen bo cho đen nam 1821 boi nguoi Tay Ban Nha nhu la mot phan cua Tan Tay Ban Nha.
Sau that bai cua Thuy Đien trong cuoc Chien tranh Phan Lan 1808–1809 va viec ky ket Hiep uoc Fredrikshamn ngay 17 thang 9 nam 1809, nua phia đong cua Thuy Đien, khu vuc sau đo tro thanh Phan Lan đuoc đua vao Đe quoc Nga nhu mot cong quoc tu tri. Song than cuoi cung đa ket thuc len cam quyen Phan Lan nhu mot vi vua ban hien phap thong qua Toan quyen Phan Lan va mot Thuong vien dan cu do ong bo nhiem. Tuy nhien, Hoang đe khong bao gio cong nhan ro rang Phan Lan la mot quoc gia hien phap, mac du cac đoi tuong Phan Lan cua ong đa xem xet Đai cong tuoc la mot.

Hai điem tach biet nhat, trong so nhieu điem ma đe quoc chinh phuc va/hoac thuoc đia la 10.000 km tren mot đuong trac đia (tuc la đuong ngan hon giua hai điem tren be mat Trai Đat). Đo la: o phia tay bien gioi voi Brandenburg, sau đo đen Đe quoc Đuc, gan thanh pho Poznan đuoc đanh dau boi song Warta; va trong su mo rong cua no tren khap nuoc My (xem Cong ty Nga-My) lan rong tren Đao Vancouver (trong mot thoi gian tranh tung giua Nga, Tan Tay Ban Nha va Vuong quoc Anh) va o Alaska thanh pho hien tai cua no la Ketchikan cho đen (giua 1811-1841) so huu mot nha may va suc manh o Alta: Phao đai Ross la khu đinh cu cuc nam o My.

Mat khac, Nga duy tri o vung Vien Đong chau A Quan đao Kuril, cach Đao Hokkaido o Nhat Ban vai kilomet ve phia Đong Bac, va o Chau Đai Duong cung co mot so no luc mo rong bi that vong boi hanh đong chung cua cac cuong quoc khac (chu yeu la Vuong quoc Anh, Hoa Ky va Nhat Ban); trong so nhung no luc nay la bao ho tam thoi (nam 1818) tren Đao Kauai va thanh lap thuoc đia tren Quan đao Bonin trong nua sau cua the ky XIX. Nam 1889, nha tham hiem nguoi Nga Nikolai Ivanovich Ashynov đa co gang thiet lap mot thuoc đia cua Nga o Chau Phi, Sagallo, nam trong Vinh Tadjoura (Djibouti ngay hay) Tuy nhien, no luc nay khien Phap buc boi, nguoi đa gui hai tau chien chong lai thuoc đia Sau mot khang chien ngan, thuoc đia đau hang va nhung nguoi đinh cu Nga bi truc xuat đen Odessa.
Tuy nhien, su phat trien qua muc cua Đe quoc Nga bat đau gay phien nhieu va mot vai the ky truoc Solzhenitsyn, ho đa tu hoi lieu, co the goi đen khong gian vo han, Nga khong co nguy co mat đi suc manh va linh hon cua no.
Đe quoc Nga đa co khoang 14 mui gio, tu Ba Lan đen lanh tho Yukon cua Canada ngay nay.

Sau hau qua cua Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1806-1812), va Hiep uoc Bucharest (1812) tiep theo, cac phan phia đong cua Cong quoc Moldavia, mot quoc gia chu hau cua Ottoman, cung voi mot so khu vuc truoc đay duoi su cai tri truc tiep cua Ottoman, su cai tri cua đe quoc. Khu vuc nay (Bessarabia) nam trong so nhung lanh tho cuoi cung cua Đe quoc Nga o chau Au. Tai Đai hoi Vien (1815), Nga đa gianh đuoc chu quyen đoi voi Quoc hoi Ba Lan, tren giay to la mot Vuong quoc tu tri trong lien minh ca nhan voi Nga. Tuy nhien, quyen tu chu nay đa bi xoi mon sau mot cuoc noi day vao nam 1831, va cuoi cung đa bi bai bo vao nam 1867.
Sankt-Peterburg dan dan mo rong va cung co su kiem soat cua no đoi voi Ngoai Kavkaz trong the ky 19 voi chi phi cua Ba Tu thong qua cac cuoc Chien tranh Nga-Ba Tu (1804-1813)/(1826-1828) va cac hiep uoc tiep theo cua Gulistan va Turkmenchay, cung nhu thong qua Chien tranh Đai chung Au (1817–1864).
Đe quoc Nga mo rong tam anh huong va tai san cua minh o Trung A, đac biet la vao cuoi the ky 19, chinh phuc phan lon Nguoi Tho Nhi Ky cua Nga nam 1865 va tiep tuc them lanh tho vao cuoi nam 1885.
Nhung hon đao Bac Cuc moi đuoc phat hien đa tro thanh mot phan cua Đe quoc Nga khi nhung nha tham hiem Nga tim thay chung: Quan đao Tan Siberia tu đau the ky 18; Severnaya Zemlya ("Vung đat hoang đe Nikolai II") đau tien đuoc lap ban đo va tuyen bo cuoi nam 1913.
Trong The chien I, Nga đa chiem giu mot phan nho cua Đong Pho, sau đo la mot phan cua Đuc; mot phan đang ke cua Ao Galicia; va nhung phan quan trong cua Armenia thuoc Ottoman. Trong khi Lien bang Nga hien đai kiem soat tinh Kaliningrad, bao gom phan phia bac cua Đong Pho, đieu nay khac voi khu vuc bi bat giu boi Đe quoc vao nam 1914, mac du co mot so trung lap: Gusev (Gumbinnen o Đuc) la noi đau tien chien thang cua Nga.


 Mo rong lanh tho đen phia Nam  Đe quoc Nga tiep tuc, duoi trieu đai cua ong va cua nhung nguoi ke nhiem cua ong, su mo rong cua no o vung Ngoai Kavkaz va huong toi mieng cua Song Danube, gay thiet hai cho Đe quoc Ba Tu va Đe quoc Ottoman. Gruzia tu nguyen gia nhap Đe quoc trong nam 1801. Phan phia đong cua Cong quoc Moldavia (chu hau cua Đe quoc Ottoman) đuoc sap nhap vao nam 1812 va tao thanh nganh thu cong nghiep cua Bessarabia. Armenia, Dagestan va mot phan cua Azerbaijan đang sap nhap trong 1813 vao cuoi cuoc xung đot keo dai bon nam voi Đe quoc Ba Tu. Ve cai chet cua Aleksandr (1825) cac quan chuc cai cach, nhung nguoi cach mang, đa vo vong đoi hoi mot cuoc cai cach che đo quan chu theo nghia hien phap. No luc nay tai cac si quan noi day tu tang lop quy toc cung se phuc vu nhu mot mo hinh cho nhieu tri thuc Nga trong the ky tiep theo, lay cam hung tu triet ly cua Hegel hoac Kropotkin. Nam 1829, Đe quoc Nga đuoc Đe quoc Ottoman nhuong quyen cho Bouches du Danube, đanh dau su khoi đau cua qua trinh đoc lap cua cac quan The kyto giao trong vung. Nikolai I thich tang truong kinh te tot, nhung tang cuong bo may đan ap. Ong tan bao nghien nat cuoc noi day vu trang cua Ba Lan (1831). Su sup đo cua Đe quoc Ottoman, ma goi len nhung ham muon cua cac cuong quoc Chau Au, đang gay ra mot cuoc xung đot giua Nga va cuong quoc Chau Au khac, Anh trong tam tri, va Phap nguoi tro lai canh: cac cuoc Chien tranh Krym. Đanh bai o Sevastopol (1856), Aleksandr II, su ke thua cua Nikolai I, phai cung cap cho phia Nam Bessarabia voi mieng cua Song Danube va mat quyen cua đoan giua Bien Đen va Đia Trung Hai. Mot cuoc xung đot chien thang cuoi cung voi Đe quoc Ottoman (1878) cho phep ong lay lai quyen truy cap vao Song Danube va hoan thanh cuoc chinh phuc cua vung Ngoai Kavkaz. Nga cung co đuoc su sang tao o vung Balkan cua Vuong quoc Bulgaria, va su cong nhan cua Nguoi Ottoman đoc lap cua Serbia va Romania. Su gia tang nay anh huong hoi sinh su thu đich cua Vuong quoc Anh (The Great Game) va gay mat long tin cua Đe quoc Ao-Hung, nguoi lo ngai su hoi sinh cua Slav nam trong lanh tho cua minh, va đo chinh keo dai o vung Balkan.
Nhieu cuoc tranh tai chong lai tang lop quy toc đa ha canh trong no nan va do đo gan lien voi he thong che đo, dien ra trong giai đoan nay. Nganh cong nghiep nay đang phat trien chu yeu trong linh vuc khai thac va det may nhung van con xa phia sau Vuong quoc Anh va Đuc (khoang 600 000 cong nhan vao khoang nam 1860). Mot nhom thuong nhan moi va cac nha cong nghiep nho - thuong la cac cuu thanh nien đuoc giai phong boi su cuu chuoc - xuat hien, nhung con so cua no tuong đoi nho.
Giao duc đang lan rong giua cac tang lop thuong luu va nhieu truong trung hoc đuoc thanh lap. Cac van hoc Nga biet minh "Thoi hoang kim" voi nha van lon nhu Pushkin, Nikolai Gogol va Turgenev, v.v... ma phan anh đau kho cua xa hoi Nga. Su bung no van hoa nay cung mo rong đen kien truc va am nhac (Mikhail Glinka).


 No luc cai cach  Aleksandr II co gang rut ra bai hoc tu that bai cua Chien tranh Krym. Quoc gia nay, hien co dien tich 22,8 trieu km² va co 60 trieu dan, bi tan tat boi hoat đong co xua cua no. cai cach co cau hien nay la do hoang đe: cac bien phap quan trong nhat la bai bo che đo nong no vao nam 1861 trong đo bao gom giai thuong cho cac nong no cuu đat, thuong qua nho đe nuoi, gia ca no dai han đoi voi nha nuoc. Hoi đong đia phuong, - zemstvo - đuoc tao ra tu nam 1864: đuoc trang bi suc manh cho phep ho quan ly cac van đe đia phuong va xay dung đuong sa, truong hoc va benh vien, ho co the tang thue đe tai tro cho ho. Loai cau truc nay sau đo đuoc mo rong đen cac thanh pho (đo thi duma). Cuoi cung, ma phap ly gioi thieu cac thu tuc truy to va quoc phong va tao ra mot tu phap đoc lap cho cap huyen. Tuy nhien, cac cai cach se thuc đay bao luc cua cac nhom nguoi hu vo tri tue. Aleksandr II cuoi cung đa bi nhom khung bo Narodnaya Volia giet vao thang 3 nam 1881.
Duoi trieu đai cua minh, đe quoc tiep tuc mo rong thuoc đia o Trung A: sau khi sap nhap đat Kazakhstan hoan thanh vao nam 1847, ba Han quoc lanh tho Uzbekistan (Kokand, Bukhara va Khiva) đa bi chinh phuc trong ba thap ky toi va sap nhap hoac đuoc bao ho (1876). Su tien bo nay đat cac gioi han cua Đe quoc Nga tai cac cua cua Đe quoc Anh o An Đo, va cung tiep tuc mo rong ve phia đong ve phia nam. Su cang thang (Tran đanh lon) giua hai nuoc se van rat song đong cho đen khi đat đuoc mot thoa thuan vao nam 1907 (hoi nghi Anh-Nga). Ba Lan neu ra khong thanh cong vao nam 1863. Trong Đong Nam, nhung loi ich Đe quoc trong nam 1876 cua cac cuoc noi day cua Bosnia, đuoc ket thuc bang mot cuoc tan cong chong lai Đe quoc Ottoman. Tuy nhien, cuoc xung đot nay khien cac nha đau tu lo ngai vi Tho Nhi Ky, bat chap that bai cua minh, tu choi ky giao thuc đuoc lap o Luan Đon boi cac cuong quoc: trong mot thang, khoan vay cong cua Phap mat 4 điem, Y them 6 điem va Nga them 11 điem.


= Lanh tho hoang gia =

Theo bai bao thu nhat cua Luat huu co, Đe quoc Nga la mot trang thai khong the phan chia đuoc. Ngoai ra, bai bao thu 26 noi rang "Voi ngai vang cua Đe quoc Nga la khong the phan chia Vuong quoc Lap hien Ba Lan va Đai Cong quoc Phan Lan". Moi quan he voi Đai Cong quoc Phan Lan cung đuoc đieu chinh boi bai bao thu hai, "Đai cong quoc Phan Lan, la mot phan khong the tach roi cua nha nuoc Nga, trong cac van đe noi bo đuoc đieu chinh boi cac quy đinh đac biet tai co so luat đac biet" va luat 10 thang 6 nam 1910.
Tu nam 1744 đen nam 1867, đe quoc cung kiem soat Nga My. Ngoai tru lanh tho nay - Alaska ngay nay - Đe quoc Nga la mot khoi đat lien ke nhau bao trum Chau Au va Chau A. O đay, no khac voi cac Đe quoc kieu thuoc đia đuong đai. Ket qua cua đieu nay la trong khi Đe quoc thuoc đia Anh va Phap đa tu choi trong the ky 20, Đe quoc Nga giu mot phan lon lanh tho cua no, truoc tien la Lien Xo, va sau nay la mot phan cua Nga ngay nay cung nhu Cong đong cac quoc gia đoc lap.
Hon nua, Đe quoc tai cac vung lanh tho nhuong quyen kiem soat, đac biet la lanh tho Quan Đong Chau va đuong sat phia Đong cua Trung Quoc, ca hai đeu thua nhan boi Nha Thanh Trung Quoc, cung nhu mot su nhuong bo o Thien Tan. Xem cac giai đoan kiem soat ngoai hanh tinh Đe quoc quan he Đe quoc Nhat Ban - Đe quoc Nga.
Nam 1815, Tien si Schaffer, mot doanh nhan nguoi Nga, đa đen Kauai va đam phan mot hiep uoc bao ve voi thong đoc đao Kaumualii, chu hau cua vua Kamechameha I, nhung Sa hoang Nga tu choi phe chuan hiep uoc. Xem them Giao hoi Chinh thong o Hawaii va Phao đai Nga Elizabeth.
Nam 1889, mot nha tham hiem nguoi Nga, Nikolay Ivanovitch Achinov, đa co gang thiet lap mot thuoc đia cua Nga o chau Phi, Sagallo, nam tren Vinh Tadjoura o Djibouti ngay nay. Tuy nhien, no luc nay khien nguoi Phap gian du, nguoi đa gui hai chiec tau chien chong lai thuoc đia. Sau mot khang chien ngan, thuoc đia đau hang va nhung nguoi đinh cu Nga bi truc xuat đen Odessa.


Chinh phu va quan tri Tu sang tao ban đau cho đen cuoc cach mang nam 1905, Đe quoc Nga đa đuoc kiem soat boi Sa hoang/hoang đe cua no nhu mot vi vua tuyet đoi, duoi su thong tri cua che đo dan chu tu tri. Sau cuoc cach mang nam 1905, Nga đa phat trien mot loai chinh phu moi, tro nen kho phan loai. Trong Almanach de Gotha nam 1910, Nga đa đuoc mo ta nhu la "che đo quan chu lap hien theo mot chuyen che Nga hoang". Đieu nay mau thuan trong đieu kien đa chung minh su kho khan cua viec xac đinh chinh xac he thong, ve co ban chuyen tiep va trong khi đo la sui generis, đuoc thanh lap tai Đe quoc Nga sau thang 10 nam 1905". Truoc ngay nay, luat co ban cua Nga mo ta quyen luc cua Hoang đe la "đoc đoan va khong gioi han". Sau thang 10 nam 1905, trong khi phong cach hoang gia van la "Hoang đe va đoc tai toan Nga", cac luat co ban đa đuoc sua đoi bang cach loai bo tu vo han khi hoang đe giu lai nhieu đac quyen cu cua ong, bao gom ca mot quyen phu quyet tuyet đoi tren tat ca cac luat, ong cung đong y voi viec thanh lap mot nghi vien đuoc bau, ma khong co su đong y cua ho, khong co luat nao đuoc ban hanh tai Nga, khong phai la che đo o Nga đa tro thanh mot nghia đia thuc su, it nghi vien hon nhieu. Cho du che đo dan chu nay bi han che vinh vien boi nhung thay đoi moi, hoac chi theo quyet đinh tiep tuc cua đang tu tri, tro thanh chu đe tranh cai nong bong giua cac ben xung đot trong tieu bang. Tam thoi, sau đo, He thong chinh phu Nga co the đuoc đinh nghia la "che đo quan chu han che duoi mot hoang đe đoc tai".


= "Hoang đe" hoac "Sa hoang" =

Pyotr Đai đe thay đoi danh hieu Sa quoc tu nam 1721, khi ong đuoc tuyen bo la Hoang đe toan Nga. Trong khi nhung nguoi cai tri sau nay giu danh hieu nay, nguoi cai tri Nga thuong đuoc goi la Sa hoang hoac Nu hoang cho đen khi su sup đo cua Đe quoc trong Cach mang Thang Hai nam 1917. Truoc khi ban hanh Tuyen ngon Thang Muoi, Hoang đe đa cai tri nhu mot vi vua tuyet đoi, chi co hai gioi han ve quyen han cua minh (ca hai đeu nham bao ve he thong hien co): Hoang đe va phoi ngau cua ong đeu thuoc ve Giao hoi Chinh thong Nga, va ong phai tuan theo luat ke vi (Luat Pauline) do Pavel I thiet lap. Ngoai ra, suc manh cua Nga Chuyen quyen hau nhu vo han.

Vao ngay 17 thang 10 nam 1905, tinh hinh đa thay đoi: Hoang đe tu nguyen han che quyen luc lap phap cua minh bang cach tuyen bo ma khong co bien phap la đe tro thanh luat ma khong can su đong y cua Hoang đe Duma, mot đai bieu quoc hoi bau cu tu do thanh lap boi Luat Organic ban hanh ngay 28 thang 4 nam 1906. Tuy nhien, Hoang đe van giu quyen giai tan Duma moi thanh lap, va ong thuc hien quyen nay nhieu hon mot lan. Ong cung giu nguyen quyen phu quyet tuyet đoi đoi voi tat ca luat phap, va chi co ong moi co the bat đau bat ky thay đoi nao đoi voi Luat Huu co. Cac bo truong cua ong chi chiu trach nhiem voi ong, chu khong phai cho Duma hay bat ky co quan nao khac, ma co the đat cau hoi nhung khong loai bo chung. Vi vay, trong khi suc manh cua Hoang đe bi gioi han trong pham vi sau ngay 28 thang 4 nam 1906, no van con ghe gom.


= Hoi đong Hoang gia =

Theo Luat Co ban sua đoi cua Nga ngay 20 thang 2 nam 1906, Hoi đong Đe quoc đuoc lien ket voi Duma voi tu cach la Thuong vien lap phap; tu thoi điem nay quyen luc lap phap đa đuoc thuc hien binh thuong boi Hoang đe chi trong buoi hoa nhac voi hai phong. Hoi đong Đe quoc, hoac Hoi đong Hoang gia, đuoc tai lap cho muc đich nay, gom 196 thanh vien, trong đo 98 nguoi đuoc Hoang đe đe cu, trong khi 98 nguoi đuoc bau chon. Cac bo truong, cung đuoc đe cu, la cuu bo đong cac thanh vien. Trong so cac thanh vien đuoc bau, 3 nguoi đuoc cac giao si "đen" tra ve, 3 boi giao si "trang" (seculars), 18 boi cac tap đoan quy toc, 6 boi hoc vien khoa hoc va cac truong đai hoc, 6 cac phong thuong mai, 6 boi cac hoi đong cong nghiep, 34 boi cac chinh phu co zemstvo, 16 boi nhung nguoi khong co zemstvo, va 6 cua Ba Lan. La mot co quan lap phap, quyen han cua Hoi đong đa đuoc phoi hop voi nhung nguoi cua Duma; tuy nhien, trong thuc te, no hiem khi bat đau phap luat.


= Thong nhat Duma va he thong bau cu =

Duma cua Đe quoc hoac Hoang đe Duma (tieng Nga: Государственная Дума, đa Latinh hoa: Gosudarstvennaya Duma), thanh lap Ha vien cua quoc hoi Nga, bao gom (ke tu khi ukaz 2 thang 6 nam 1907) cua 442 thanh vien, đuoc bau boi mot qua trinh cuc ky phuc tap. Cac thanh vien đa đuoc che tac đe bao đam mot phan lon nguoi giau (đac biet la cac tang lop đat đai) va cung cho đai dien cua cac dan toc Nga voi chi phi cua cac quoc gia. Moi tinh cua Đe quoc, tru Trung A, đa tra lai mot so luong thanh vien nhat đinh; them vao đo la nhung nguoi đuoc nhieu thanh pho lon tra ve. Cac thanh vien cua Duma đa đuoc lua chon boi cac truong đai hoc bau cu va nhung nguoi nay, lan luot, đuoc bau vao hoi đong cua ba lop: chu so huu đat đai, cong dan va nong dan. Trong nhung hoi đong nay, nhung nguoi so huu giau co nhat ngoi trong nguoi trong khi nhung nguoi chu so huu thap hon đuoc đai dien boi cac đai bieu. Dan so đo thi đuoc chia thanh hai loai theo su giau co chiu thue,Thong đoc. Cac nong dan đa đuoc đai dien boi cac đai bieu cua cac phan khu trong khu vuc đuoc goi la chon volosts. Nguoi lao đong đuoc đoi xu đac biet voi moi moi quan tam cong nghiep su dung nam muoi tay hoac hon bau mot hoac nhieu đai bieu đen đai hoc bau cu.
Trong chinh truong đai hoc, viec bo phieu cho Duma la do la phieu bi mat va mot phan lon đon gian đuoc thuc hien trong ngay. Vi phan lon bao gom cac yeu to bao thu (cac chu đat va cac đai bieu đo thi), cac tien bo co it co hoi đai dien đe tiet kiem cho đieu khoan to mo rang mot thanh vien it nhat trong moi chinh phu se đuoc chon tu moi nam lop đai dien trong truong đai hoc. Duma co bat ky yeu to can ban nao chu yeu la do nhuong quyen thuong mai đac biet đuoc huong boi bay thi tran lon nhat – Sankt-Peterburg, Moskva, Kiev, Odessa, Riga va cac thanh pho Ba Lan cua Warsaw va Łodz. Nhung nguoi nay đa bau cac đai bieu cua ho truc tiep đen Duma, mac du phieu bau cua ho đa đuoc phan chia (tren co so tai san chiu thue) theo cach nhu vay đe tao loi the cho su giau co, moi nguoi tra lai cung so luong đai bieu.


= Hoi đong Bo truong =

Theo luat ngay 18 thang 10 nam 1905, đe giup Hoang đe trong quyen quan ly toi cao, mot Hoi đong Bo truong (Sovyet Ministrov) đa đuoc thanh lap, duoi mot vi chu tich bo truong, lan đau tien xuat hien cua mot Thu tuong Nga. Hoi đong nay bao gom tat ca cac Bo truong va cua nguoi đung đau cac chinh quyen chinh, cac Bo nganh đuoc chia nhu sau:

Bo Trieu đinh
Bo Ngoai giao;
Bo Chien tranh;
Bo Hai quan;
Bo Tai chinh;
Bo Thuong mai va Cong nghiep (thanh lap nam 1905);
Bo Noi vu (bao gom canh sat, y te, kiem duyet va bao chi, buu đien, đien bao, ton giao nuoc ngoai, thong ke);
Bo Nong nghiep va Tai san Nha nuoc;
Bo cach truyen thong;
Bo Tu phap;
Bo Giac ngo Quoc gia.


= Thuong Hoi đong thanh Nhat =

Thuong Hoi đong thanh Nhat (đuoc thanh lap nam 1721) la co quan chinh phu toi cao cua Giao hoi Chinh thong giao Nga. No đuoc chu tri boi mot giam thi giao dan, đai dien cho Hoang đe, va bao gom ba đo thi cua Moskva, Sankt Peterburg va Kiev, tong giam muc cua Gruzia, va mot so giam muc đang ngoi luan phien.


= Thuong vien =

Thuong vien (Pravitelstvuyushchi Senat, tuc la chi huy hoac cai tri thuong vien), ban đau đuoc thanh lap trong qua trinh cai cach chinh phu cua Pyotr I, bao gom cac thanh vien đuoc Hoang đe đe cu. Nhieu chuc nang cua no đuoc thuc hien boi cac phong ban khac nhau ma no đuoc chia. Đo la toa an toi cao cua bang; mot van phong kiem toan, mot toa an cong ly cao cho tat ca cac toi pham chinh tri; mot trong cac phong ban cua no đap ung cac chuc nang cua mot truong đai hoc'. No cung co tham quyen toi cao trong tat ca cac tranh chap phat sinh tu chinh quyen cua Đe quoc, đac biet la su khac biet giua cac đai dien cua quyen luc trung uong va cac co quan đuoc bau cua chinh quyen đia phuong. Cuoi cung, no đa ban hanh luat moi, mot chuc nang ve mat ly thuyet đa cho no mot suc manh giong nhu cua Toa an Toi cao Hoa Ky, tu choi cac bien phap khong phu hop voi luat co ban.


= Cac đon vi hanh chinh =

Đoi voi chinh quyen, Nga đa đuoc chia (vao nam 1914) thanh 81 tinh (guberniyas), 20 vung, va 1 huyen. Cac chu hau va vung bao ho cua Đe quoc Nga bao gom Tieu vuong quoc Bukhara, Han quoc Khiva va, sau nam 1914, Tuva (Uriankhai). Trong so 11 tinh nay, 17 khu vuc va 1 nguoi khai thac (Sakhalin) thuoc ve nuoc Nga Chau A. Trong so 8 tinh con lai o Phan Lan, 10 tinh o Ba Lan. Do đo, Nga thuoc chau Au đa chap nhan 59 tinh va 1 vung (Don). Don vung thuoc tham quyen truc tiep cua Bo Chien tranh; phan con lai co tung thong đoc va pho thong đoc, sau đo la Chu tich hoi đong hanh chinh. Ngoai ra co tong thong đoc, thuong đuoc đat tren mot so thong đoc va trang bi nhieu quyen han hon bao gom ca chi huy cua quan đoi trong pham vi quyen han cua ho. Nam 1906, co tinh o Phan Lan, Warszawa, Vilna, Kiev, Moskva va Riga. Cac thanh pho lon hon (Sankt-Peterburg, Moskva, Odessa, Sevastopol, Kerch, Nikolayev, Rostov) co mot he thong hanh chinh cua rieng minh, đoc lap voi cac tinh; trong nhung canh sat truong nay lam thong đoc.


He thong tu phap Cac he thong tu phap cua Đe quoc Nga, ton tai tu giua the ky 19, đuoc thanh lap boi "giai phong sa hoang" Aleksandr II, do quy che cua ngay 20 thang 11 nam 1864 (Sudebny Ustav). He thong nay dua mot phan vao Luat phap Anh, mot phan tren cac mo hinh cua Luat phap cua Phap - đuoc xay dung dua tren cac nguyen tac rong nhat: tach biet cac chuc nang tu phap va hanh chinh, su đoc lap cua cac tham phan va toa an, cong khai cac thu nghiem va thu tuc uong, binh đang cua tat ca cac lop hoc truoc phap luat. Hon nua, mot yeu to dan chu đa đuoc gioi thieu boi viec ap dung he thong boi tham đoan va - cho đen nay la mot trat tu cua toa an đa đuoc quan tam - cuoc bau cu cua cac tham phan. Viec thiet lap mot he thong tu phap ve nhung nguyen tac nay tao thanh mot su thay đoi lon trong quan niem cua nha nuoc Nga, bang cach đat chinh quyen cong ly ben ngoai lanh vuc quyen luc hanh phap, khong con la mot chu nghia đoc tai nua. Thuc te nay lam cho he thong đac biet đang ghet đoi voi bo may quan lieu, va trong nhung nam sau cua Aleksandr II va trieu đai cua Aleksandr III, co mot phan lay lai nhung gi đa đuoc đua ra. No đuoc danh rieng cho Duma thu ba, sau cuoc cach mang nam 1905, đe bat đau đao nguoc qua trinh nay.
He thong đuoc thanh lap theo luat nam 1864 rat quan trong vi no thiet lap hai lenh toa rieng biet hoan toan, moi toa an co cac khang cao rieng va chi tiep xuc voi Thuong vien, la toa an toi cao cua trieu đinh. Viec đau tien trong so nay, dua tren mo hinh Tieng Anh, la cac toa an cua cac tham phan đuoc bau cua hoa binh, voi tham quyen đoi voi cac nguyen nhan nho, du la dan su hay hinh su; thu hai, dua tren mo hinh cua Phap, la toa an binh thuong cua cac tham phan đuoc chi đinh, ngoi co hoac khong co boi tham đoan đe nghe cac vu kien quan trong.


Chinh quyen đia phuong Cung voi cac co quan đia phuong cua chinh quyen trung uong Nga co ba loai co quan đuoc bau đia phuong đuoc tinh phi voi cac chuc nang hanh chinh:

cum nong dan trong mir (мир) va volost (волость);
zemstvo (земство) trong 34 tinh cua Nga;
duma thanh pho.


= Duma thanh pho =

Ke tu nam 1870, cac đo thi o Chau Au cua Nga đa co cac to chuc giong nhu cac to chuc cua zemstvo. Tat ca cac chu so huu nha, va cac thuong nhan nop thue, nghe nhan va cong nhan đuoc ghi danh vao danh sach theo thu tu giam dan theo su giau co đuoc đanh gia cua ho. Tong gia tri sau đo đuoc chia thanh ba phan bang nhau, đai dien cho ba nhom cu tri rat bat binh đang ve so luong, moi nguoi trong so đo bau ra so luong đai bieu bang nhau cho duma đo thi. Cac giam đoc đieu hanh la trong tay cua mot thi truong tu chon va mot uprava (управа), trong đo bao gom mot so thanh vien đuoc bau boi Duma. Duoi thoi Aleksandr III tuy nhien, theo luat đuoc ban hanh vao nam 1892 va 1894, Duma cua thanh pho đa đuoc cap cho cac thong đoc theo cung cach voi zemstvo. Nam 1894 cac to chuc thanh pho, voi quyen han con han che hon, đa đuoc cap cho mot so thi tran o Siberia, va vao nam 1895 cho mot so nguoi o Kavkaz.


= Cac tinh Baltic =

Cac tinh Baltic truoc đay do Thuy Đien kiem soat (Courland, Livonia va Estonia) đuoc sap nhap vao Đe quoc Nga sau that bai cua Thuy Đien trong Đai chien Bac Au vi ​​đai. Theo Hoa uoc Nystad nam 1721, gioi Quy toc Đuc Baltic giu lai quyen luc đang ke cua chinh phu va nhieu đac quyen trong cac van đe anh huong đen giao duc, canh sat va chinh quyen đia phuong. Sau 167 nam quan ly ngon ngu va giao duc tieng Đuc, luat đa đuoc tuyen bo vao nam 1888 va 1889, noi quyen cua canh sat va cong ly manorial đuoc chuyen tu Baltic German kiem soat cac quan chuc cua chinh quyen trung uong. Ke tu khoang thoi gian đo, mot qua trinh xam luoc cua Nga đa đuoc thuc hien o cung mot tinh, trong tat ca cac phong ban hanh chinh, trong cac truong trung hoc va Đai hoc Hoang gia Dorpat, cai ten đa đuoc thay đoi thanh Yuriev. Nam 1893, cac uy ban quan ly nong dan cua huyen, tuong tu nhu trong cac chinh phu hoan toan cua Nga, đa đuoc đua vao phan nay cua đe quoc.


Nhan khau = Dan so =
Phan lon su mo rong cua Nga xay ra vao the ky 17, len đen đinh điem trong lan đau tien thuc dan Nga tiep can bo bien Thai Binh Duong vao giua the ky 17, Chien tranh Nga-Ba Lan (1654–1667) ket hop vao bo trai lanh tho đat đai cua Ukraina va cuoc chinh phuc Siberia cua Nga. Ba Lan đuoc chia trong thoi ky 1790-1815, voi phan lon đat đai va dan so duoi quyen luc cua Nga. Hau het tang truong cua the ky 19 đen tu viec them lanh tho o chau A, phia nam Siberia.

Theo đieu tra dan so nam 1897, tong dan so đuoc phan phoi boi cac ngon ngu đuoc su dung la 122.666.000 cu dan. Đe quoc Nga la quoc gia đong dan nhat phuong Tay trong the ky 19, truoc Hoa Ky va Đuc. Theo so lieu thong ke dan so nam 1897 lien quan đen quoc tich cua đe quoc, dan so len toi 122.666.000 nguoi.
Dan so tang nhanh trong giai đoan nay va uoc tinh khoang 175 trieu vao nam 1914.
Ty le sinh sau đo la 45,5 va ty le tu vong 29,4.
Dan so thanh thi tang 70% tu nam 1897 đen 1914 va sau đo chiem 18% tong dan so.
Moskva va Sankt Peterburg co 2 trieu dan, Kiev co 500.000 dan, Kharkov va Baku 300.000 va khoang hai muoi thanh pho vuot qua 100.000 dan.


= Sac toc =

Do lanh tho cua Đe quoc Nga trai dai tu Bac xuong Nam va Tay sang Đong nen phan bo sac toc rat đa dang.

Cac dan toc chau Au

Cac dan toc Kavkaz

Cac dan toc Volga Ural

Cac dan toc Trung A

Cac dan toc Siberia


= Ton giao =

Quoc giao cua Đe quoc Nga la Kito giao Chinh thong. Hoang đe khong đuoc phep tuyen bo bat ky đuc tin nao khac voi Chinh thong giao (Đieu 62 cua Luat co ban nam 1906) va đuoc coi la Nguoi bao ve toi cao va nguoi giam ho cua nhung giao ly đuc tin chiem uu the va la nguoi giu su tinh tuyen cua Đuc tin va moi trat tu tot trong Giao hoi Thanh″ (Đieu 64 ex supra). Mac du ong đa thuc hien va bai bo tat ca cac cuoc hen giao hoi cap cao, ong đa khong xac đinh cac cau hoi cua giao ly hoac giang day cua nha tho. Co quan giao hoi chinh cua Giao hoi Nga mo rong tham quyen cua minh tren toan bo lanh tho cua Đe quoc. Tat ca cac ton giao đeu đuoc tu do cong khai, ngoai tru nhung han che nhat đinh đuoc đat ra cho nguoi Do Thai va mot so giao phai can bien. Theo bao cao đuoc cong bo vao nam 1905, dua tren Cuoc Tong đieu tra Hoang gia Nga nam 1897, cac tin đo cua cac cong đong ton giao khac nhau trong toan bo đe quoc Nga đuoc đanh so nhu sau.

Nhung nguoi đung đau giao hoi cua Giao hoi Chinh thong giao Nga quoc gia bao gom ba đo thanh truong (Sankt-Peterburg, Moskva, Kiev), muoi bon tong giam muc va nam muoi giam muc, tat ca đeu đuoc rut ra tu hang ngu tu si (đoc than). Cac linh muc trieu tung phai ket hon khi đuoc bo nhiem, nhung neu goa vo thi khong đuoc phep ket hon lan nua; quy tac nay tiep tuc ap dung ngay hom nay.


= Ngon ngu =

La mot quoc gia đa sac toc, đe quoc bao gom hang tram ngon ngu khac nhau nhung tieng Nga van la ngon ngu chinh thuc, va tich hop cac dan toc khac nhau, trong đo khi no mo rong lam ngon ngu cua đe quoc rat đa dang va phong phu, khien no tro thanh mot lien minh cac dan toc chu khong phai la mot quoc gia.


Kinh te = Cong nghiep khai thac va cong nghiep nang =


Co so ha tang = Đuong sat =

Viec lap ke hoach va xay dung mang luoi đuong sat sau nam 1860 đa co nhung anh huong sau rong đen nen kinh te, van hoa va cuoc song binh thuong cua Nga. Chinh quyen trung uong va Gioi thuong luu hoang gia đa đua ra hau het cac quyet đinh quan trong, nhung gioi tinh hoa đia phuong đa thiet lap nhu cau lien ket đuong sat. Cac quy toc, thuong gia va doanh nhan đia phuong tuong tuong tuong lai tu "đia phuong" (mestnost) đen "Đe quoc" đe quang ba loi ich cua khu vuc. Thuong thi ho phai canh tranh voi cac thanh pho khac. Bang cach hinh dung vai tro cua minh trong mot mang luoi đuong sat ho đa hieu đuoc tam quan trong cua ho đoi voi nen kinh te cua đe quoc. Quan đoi Nga đa xay dung hai tuyen đuong sat lon o Trung A trong nhung nam 1880. Tuyen đuong sat xuyen Canada ket noi thanh pho Batum tren Bien Đen va trung tam dau mo cua Baku tren Bien Caspi. Tuyen đuong sat xuyen Bien Caspi bat đau tai Krasnovodsk tren Bien Caspi va đen Bukhara, Samarkand va Tashkent. Ca hai dong phuc vu nhu cau thuong mai va chien luoc cua Đe quoc, va tao đieu kien cho viec di cu.


= Cac cang bien =


Quan su Quan đoi Đe quoc Nga bao gom cac Quan đoi Nga hoang va Hai quan Đe quoc Nga. Hieu suat kem trong Chien tranh Krym, 1853-1856, gay ra su tim kiem linh hon va đe xuat cai cach. Tuy nhien, cac luc luong Nga đa giam hon nua va xa hon sau cong nghe, đao tao va to chuc cua Đuc, Phap va đac biet la Quan đoi Anh.
Quan đoi hoat đong kem trong chien tranh the gioi thu nhat va tro thanh mot trung tam cua tinh trang bat on va hoat đong cach mang. Cac su kien cua Cach mang thang Hai va cac cuoc đau tranh chinh tri khoc liet ben trong cac đon vi quan đoi đa tao đieu kien cho su tan ra va khien no khong the đao nguoc.


Xa hoi Đe quoc Nga, chu yeu la, mot xa hoi nong thon trai rong tren khong gian rong lon. Nam 1913, 80% nguoi dan la nong dan. Lich su Lien Xo tuyen bo rang Đe quoc Nga cua the ky 19 đuoc đac trung boi cuoc khung hoang toan than, lam cho cong nhan va nong dan ngheo kiet va len đen đinh điem trong cuoc cach mang đau the ky 20. Nghien cuu gan đay cua cac hoc gia Nga tranh chap giai thich nay. Mironov đanh gia anh huong cua cac cai cach cua the ky 19, đac biet la ve su giai phong 1861 cac he thong nong nghiep, xu huong đau ra nong nghiep, cac chi so song khac nhau va thue cua nong dan. Ong lap luan rang ho đa mang lai nhung cai tien co the đo luong đuoc ve phuc loi xa hoi. Noi chung, ong thay rang hanh phuc cua Nguoi dan Nga đa giam trong hau het the ky 18.


= Giai cap =
Cac giai cap cua Đe quoc Nga đa đuoc tach biet thanh sosloviyes, hoac giai cap xa hoi (giai cap) nhu quy toc (dvoryanstvo), giao si, thuong gia, Cossack va ta đien. Nguoi ban đia cua vung Ngoai Kavkaz, cac khu vuc khong thuoc sac toc cua Nga nhu nguoi Tatar, Bashkir, Siberia va Trung A đa đuoc đang ky chinh thuc nhu mot loai goi la inorodtsy (khong phai tieng Slav, theo nghia đen: "nhung nguoi co nguon goc khac").
Đa so nguoi dan, 81,6%, thuoc ve nong dan, nhung nguoi khac la: quy toc, 0,6%; giao si, 0,1%; nhung nguoi buon ban va buon ban, 9,3%; va quan đoi, 6,1%. Hon 88 trieu nguoi Nga la nong dan. Mot phan trong so ho truoc đay la nong no (10.447.149 nam vao nam 1858) - phan con lai la "nong dan nha nuoc" (9.194.891 nam vao nam 1858, khong bao gom tinh Arkhangelsk) va "nong dan nha nuoc" (842.740 nam gioi cung nam).


= Nong no =

Cac che đo đa phat trien o Nga trong the ky 16, va đa bi luat phap bat giu, đa bi bai bo vao nam 1861.

Nhung nguoi hau hoac nguoi phu thuoc cua ho gia đinh gan lien voi dich vu ca nhan chi đuoc đat tu do, trong khi nhung nguoi nong dan co đat đa nhan đuoc nha cua va vuon cay an qua cua ho va giao đat canh tac. Nhung khu vuon giao đa đuoc đua ra qua cac xa nong thon, mir, đa đuoc thuc hien chiu trach nhiem ve viec thanh toan thue cho cac giao khoan. Đoi voi nhung phan bo nay, nong dan phai tra tien thue co đinh, co the đuoc thuc hien bang lao đong ca nhan. Cac giao khoan co the đuoc cuu boi nong dan voi su giup đo cua vuong that, va sau đo ho đuoc giai thoat khoi moi nghia vu cho chu nha. Vuong that tra tien cho chu nha va nong dan phai tra lai vuong that, trong 49 voi lai suat 6%. Viec mua lai tai chinh cho chu nha khong đuoc tinh vao gia tri cua giao khoan, nhung đuoc coi la khoan boi thuong cho viec mat lao đong cuong buc cua nong no. Nhieu chu so huu đa co gang cat giam cac giao khoan ma nong dan đa chiem đong duoi che đo no le va thuong xuyen tuoc đoat chung mot cach chinh xac nhung phan ma ho can nhat: nhung vung đong co quanh nha cua ho.


= Nong dan =

Cac che đo nong no cu đa tro thanh nong dan, tham gia vao hang trieu nong dan đa o trong tinh trang nong dan. Sau khi cai cach giai phong, mot phan tu nong dan nhan đuoc phan bo chi 2,9 mau Anh (12.000 m²) cho moi nam va mot nua it hon 8,5 đen 11,4 mau Anh; kich thuoc binh thuong cua phan bo can thiet cho su ton tai cua mot gia đinh theo he thong ba linh vuc đuoc uoc tinh la 28 đen 42 mau Anh (170.000 m²). Do đo, đat đai phai đuoc thue tu chu nha. Gia tri tong hop cua cac loai thue cuu chuoc va đat thuong đat 185-275% gia tri cho thue binh thuong cua khu vuon giao, chua noi đen cac loai thue cho muc đich tuyen dung, Nha tho, Đuong giao thong, chinh quyen đia phuong va nhu vay, chu yeu thu tu nong dan. Cac khu vuc tang len hang nam; mot phan nam dan cu roi nha; gia suc bien mat. Hang nam, hon mot nua nam gioi truong thanh (o mot so huyen, ba phan tu nam gioi va mot phan ba phu nu) bo nha cua va lang thang khap nuoc Nga đe tim lao đong. Trong cac chinh phu cua Vung đat Đen mien trung, trang thai cua cac van đe hau nhu khong tot hon. Nhieu nong dan đa "phan bo vo co", voi so tien khoang mot phan tam so tien phan bo binh thuong.

Viec giao khoan trung binh o Kherson chi 0,90 mau Anh (3.600 m la 2), va cho khu vuon giao 2,9-5,8 mau Anh (23.000 km²) nhung nguoi nong dan tra tu 5 đen 10 rup thue cuu chuoc. Nong dan nha nuoc tot hon, nhung ho van di cu theo quan chung. Chi trong chinh quyen thao nguyen rang tinh hinh con hy vong hon. Trong Ukraina, noi khu vuon giao la ca nhan (cac mir duy nhat ton tai giua cac nong dan nha nuoc), tinh trang cua van đe khong khac cho tot hon, tren tai khoan cua cac loai thue cuu chuoc cao. O cac tinh phia tay, noi đat đai đuoc đinh gia re hon va phan bo phan nao tang len sau khi Khoi nghia Ba Lan, tinh hinh chung la tot hon. Cuoi cung, o cac tinh Baltic gan nhu tat ca cac vung đat thuoc ve cac chu nha Đuc, nhung nguoi tu trang trai, voi nhung nguoi thue muon, hoac đe cho no o nhung trang trai nho. Chi co mot phan tu nong dan la nong dan; phan con lai chi la nhung nguoi lao đong.


= Đia chu =

Tinh hinh cua cac cuu chu so huu che đo cung khong đat yeu cau. Đa quen voi viec su dung lao đong cuong buc, ho khong the thich nghi voi đieu kien moi. Hang trieu rup tien cuu chuoc nhan đuoc tu vuong that đa đuoc chi tieu ma khong co bat ky cai tien nong nghiep thuc su hoac lau dai đa đuoc thuc hien. Cac khu rung đa đuoc ban, va nhung chu nha thinh vuong duy nhat la nhung nguoi đa xac đinh chinh xac gia thue cho khu đat ma khong co nong dan nao khong the song dua tren phan bo cua ho. Trong nhung nam 1861 đen 1892, đat đai thuoc so huu cua cac quy toc đa giam 30%, hoac tu 210.000.000 đen 150.000 mau Anh (610.000 km²); trong bon nam tiep theo them².119.500 mau Anh (8.577 km²) đa đuoc ban; va ke tu đo doanh so ban hang tiep tuc voi toc đo tang toc, cho đen nam 1903 mot minh gan 2.000.000 mau Anh (8.000 km²) đa vuot ra khoi tam tay cua ho. Mat khac, ke tu nam 1861, va đac biet hon ke tu nam 1882, khi Ngan hang Nong dan đuoc thanh lap đe tao ra nhung tien bo cho nong dan, nhung nguoi mong muon mua đat, cac cuu quan nhan, hay con chau cua ho, co tu nam 1883 đen 1904 đa mua khoang 19.500.000 mau Anh (78.900 km²) tu cac bac thay cu cua ho. Co su gia tang cua su giau co trong so it, nhung cung voi mot su ngheo nan chung cua khoi luong nguoi dan, va the che ky la cua mir - đong khung tren nguyen tac cong đong so huu va chiem đong đat, hieu qua khong co loi cho su phat trien cua no luc ca nhan. Tuy nhien, vao thang 11 nam 1906, Hoang đe Nikolai II đa ban hanh mot lenh tam thoi cho phep nong dan tro thanh chu so huu mien phi cua cac giao khoan đuoc thuc hien tai thoi điem giai phong, tat ca cac khoan tien cuu chuoc đuoc chuyen. Bien phap nay, đuoc xac nhan boi Duma thu ba trong mot hanh đong đuoc thong qua ngay 21 thang 12 nam 1908, đuoc tinh toan đe co hieu qua sau rong va sau sac đen nen kinh te nong thon cua Nga. Muoi ba nam truoc đo chinh phu đa no luc đe đam bao tinh ben vung va lau dai cua nhiem ky bang cach cung cap it nhat muoi hai nam phai troi qua giua hai lan phan phoi lai cua đat thuoc ve mot trong so nhung nguoi đuoc phep chia se no. Thu tu cua thang 11 nam 1906 đa cho rang cac dai đat khac nhau đuoc to chuc boi moi nong dan nen đuoc sap nhap thanh mot to chuc duy nhat; Duma, tuy nhien, theo loi khuyen cua chinh phu, đe lai đieu nay cho tuong lai, nhu mot ly tuong ma chi co the dan dan đuoc thuc hien.


= Truyen thong =

Kiem duyet la nang tay cho đen trieu đai cua Aleksandr II, nhung no khong bao gio bien mat. Bao chi bi han che nghiem ngat ve nhung gi ho co the xuat ban, khi cac nha tri thuc ung ho cac tap chi van hoc cho cac cua hang xuat ban cua ho. Vi du nhu Fyodor Dostoyevsky, nhao bang cac to bao Sankt-Peterburg, nhu Golos va Peterburgskii Listok, ma ong cao buoc đa xuat ban nhung tro lua đao va lam sao lang đoc gia khoi nhung moi quan tam xa hoi buc xuc cua nuoc Nga hien đai qua noi am anh cua ho voi canh tuong va van hoa chau Au.


Van hoa Đe quoc Nga so huu tiem nang van hoa to lon, qua nhieu the ky đa lam ca the gioi thich thu. Van hoa cua đe quoc Nga nam o nga ba cua van hoa dan toc Nga va van hoa chau Au moi, buoc vao cuoc song hang ngay cua Nga sau nhung cai cach cua Pyotr Đai đe.


= Giao duc =

Cac co so giao duc đai hoc la cac truong đai hoc, giao duc su pham cao hon đuoc cung cap boi cac vien su pham va cac vien đao tao giao vien, giao duc ky thuat cao hon đuoc cung cap boi cac vien cong nghe va vien cong nghe, giao duc đai hoc đuoc cung cap boi cac vien nong nghiep, giao duc đai hoc đuoc cung cap boi cac vien y te, giao duc trung hoc giao duc - hoi thao giao vien, giao duc ky thuat chuyen nganh trung hoc - truong đac biet thu cap, chuyen nganh nong nghiep giao duc trung hoc - hoc nong nghiep, tieu hoc - truong cong lap tieu hoc. Theo du lieu nam 1897, 21% dan so cua Đe quoc Nga đuoc coi la biet chu.


= Van hoc =

Theo Vissarion Belinsky va Aleksandr Pushkin, Mikhail Lomonosov la cha đe cua van hoc Nga thoi Pyotr Đai đe. Ong thuc hien mot cuoc cai cach ve đa dang hoa, tin rang su đa dang hoa am tiet von co trong ngon ngu Nga: soan thao "Thu ve cac quy tac cua tho Nga".
Nikolai Karamzin viet "Lich su Nha nuoc Nga". Pushkin viet cac tac pham cua minh: "Ruslan va Lyudmila, "Yevgeny Onegin". Aleksandr Radishchev tien hanh xuat ban tac pham cua minh trong nha in "Hanh trinh tu Sankt Peterburg toi Moskva".


= Am nhac =

Am nhac thoi đe quoc tich cuc phat trien sau ky nguyen đao chinh cung đien. Mot trong nhung nha soan nhac đau tien la Yevstigney Fomin, Ivan Khandoshkin va Dmitry Bortniansky. Mot trong nhung the loai pho bien nhat vao cuoi the ky 18 va nua đau the ky 19 la lang man. Mot vai tro quan trong trong su phat trien cua the loai nay đa đuoc choi boi: Aleksandr Alyabyev, Aleksandr Varlamov, Aleksander Gurilyov, Aleksei Verstovsky, Pyotr Bulakhov. Nhan vat chinh đau tien trong am nhac Nga la Mikhail Glinka, truyen thong do ong đat ra, sau đo, đuoc su dung boi Pyotr Tchaikovsky, Modest Mussorgsky, Nikolai Rimsky-Korsakov va nhung nhac si khac. Vao cuoi the ky 19 va đau the ky 20, am nhac đuoc phat trien boi Anatoly Lyadov, Aleksandr Glazunov, Sergei Taneyev, Anton Arensky, Aleksandr Skryabin, Sergei Rachmaninoff va nhung nguoi khac. Nhieu nguoi tiep tuc hoat đong sang tao o nuoc ngoai sau nam 1917.


= Nghe thuat =

Nam 1757, Hoc vien Nghe thuat Hoang gia đuoc khai truong. Nam 1863, la mot phan cua Cuoc bao loan thu muoi bon, Artel cua nghe si đuoc thanh lap. Nhung nho co hoc vien ma my thuat đa đuoc đua vao chuong trinh giao duc pho thong. Nam 1896, Bao tang Nghe thuat Quoc gia Nizhny Novgorod cua Đe quoc Nga đuoc khai truong. Mot trong nhung bao tang lau đoi nhat o Nga hien đai.
Cac nghe si cung đuoc ho tro boi cac doanh nhan cua Đe quoc Nga, nhu Sergei Tretyakov, Savva Mamontov va nhung nguoi khac. Tai Đe quoc Nga, mot trong nhung bo suu tap tac pham nghe thuat lon nhat đa ra đoi.


= Rap chieu phim =

Vao thang 4 nam 1896, nhung co may chieu phim đau tien xuat hien.Vao ngay 16 thang 3 (lich cu thang 4), 1896, buoi trinh dien đau tien cua Nga ve Rap chieu phim "Auguste va Louis Lumiere" đa dien ra, noi mot so bo phim đuoc trinh chieu. Vao thang 5 nam nay, Camille Cerf đang thuc hien bo phim tai lieu đau tien o Nga đe vinh danh su đang quang cua Nikolai II. Cac buoi chieu phim bat đau tro nen pho bien, va cac rap chieu phim xuat hien o nhieu thanh pho lon cua Nga, trong so đau tien la mot rap chieu phim o Sankt Peterburg.
Cac bang nghe thuat đau tien la cac phien ban man hinh cua cac tac pham co đien cua van hoc Nga ("Bai hat cua thuong gia Kalashnikov", "Chang ngoc"), cac bai hat dan gian ("Nguoi thuong gia hanh phuc"), hoac minh hoa cac tap phim ve lich su Nga (Pyotr Đai đe). Nam 1911, bo phim đay đu đau tien co ten la "Cuoc bao vay Sevastopol" đa đuoc phat hanh.
Nam 1913, su phat trien nhanh chong cua đien anh bat đau. Cac cong ty moi đuoc thanh lap, trong so đo co cong ty đien anh lon nhat Nikolaevich Ermolieff, đao dien hon 120 bo phim.


Xem them Gdansk
Mo rong Nga 1500–1800
Chinh sach đoi ngoai Đe quoc Nga
Danh sach cac hoang đe Nga
Danh sach cac Đe quoc lon nhat
Lich su quan su cua Nga
Nga chinh phuc Siberia
Nga chinh phuc vung Kavkaz
Nga chinh phuc Afghanistan
Nga hoa


Ghi chu Tham khao Tu lieu lien quan toi Đe quoc Nga tai Wikimedia Commons


Đoc them = Khao sat =


= Đia ly, ban đo, chuyen đe =


= 1801–1917 =


= Quan he quan su va ngoai giao =


= Lich su kinh te, xa hoi, sac toc =


= Lich su va ky uc =


Lien ket ngoai Bo phim «Moscow clad in snow», 00:07:22, 1908 tren YouTube
Đe quoc Nga: nhung buc anh mau tu Thu vien Quoc hoi
Chung ket cua cac gia đinh quy toc o Đe quoc Nga (Gerbovnik) Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2018 tai Wayback Machine