Tai chinh phi tap trung (thuong đuoc goi la DeFi) la mot hinh thuc tai chinh dua tren blockchain, khong phu thuoc vao cac ben trung gian tai chinh trung uong nhu nguoi moi gioi, san giao dich hoac ngan hang đe cung cap cac cong cu tai chinh truyen thong, ma thay vao đo su dung cac hop đong thong minh tren blockchain, loai pho bien nhat la Ethereum. Nen tang DeFi cho phep moi nguoi cho vay hoac đi vay tu nhung nguoi khac, đau co dua theo su bien đong gia tren mot loat cac tai san su dung phai sinh, thuong mai tien ma hoa, bao đam chong lai rui ro, va kiem đuoc lai trong nhung tai khoan giong nhu so tiet kiem. DeFi su dung kien truc phan lop va cac blocks xay dung co kha nang ket hop cao. Mot so ung dung DeFi đua ra lai suat cao nhung co rui ro cao. Đen thang 10 nam 2020, hon 11 ty đo la (gia tri quy đoi tu tien đien tu) đa đuoc gui vao cac giao thuc tai chinh phi tap trung khac nhau, the hien muc tang truong hon muoi lan trong suot nam 2020. Tinh đen thang 1 nam 2021, khoang 20,5 ty đo la đa đuoc đau tu vao DeFi.


Lich su Nen tang cho vay dua tren stablecoin (đong tien on đinh) cua MakerDAO la ung dung DeFi đau tien co so luot su dung đang ke. No cho phep nguoi dung vay Dai, token goc cua nen tang co che đo ti gia hoi đoai co đinh voi đo la My. Thong qua mot loat cac hop đong thong minh tren Ethereum blockchain, chi phoi cac khoan vay, khoan tra, va quy trinh thanh toan, MakerDAO nham duy tri đuoc gia tri on đinh cua Dai trong mot cach thuc phi tap trung va tu chu.
Vao thang 6 nam 2020, ben canh lai suat thanh toan thong thuong cua nguoi cho vay, Compound Finance bat đau thuong nguoi cho vay va nguoi đi vay tien ma hoa tren nen tang cua no bang mot loai tien ma hoa moi co ten la COMP token. Loai tien nay khong chi đuoc su dung cho viec quan ly cua nen tang Compound ma con giao dich đuoc tren cac san giao dich tien ma hoa. Cac nen tang khac cung lam theo, tung ra hien tuong đuoc goi la "canh tac loi nhuan" (yield farming) hoac "khai thac thanh khoan" (liquidity mining), trong đo cac nha đau co tich cuc chuyen tai san tien đien tu giua cac to hop tai san (pools) khac nhau trong mot nen tang va giua cac nen tang khac nhau đe toi đa hoa tong loi nhuan, khong chi bao gom lai va phi ma con cung la gia tri cua cac ma token bo sung nhan đuoc duoi dang phan thuong.
Vao thang 7 nam 2020, to The Washington Post đa viet mot bai bao so luoc ve tai chinh phi tap trung bao gom cac chi tiet ve canh tac loi nhuan (yield farming), ty suat hoan von va nhung rui ro lien quan. Vao thang 9 nam 2020, to Bloomberg viet rang Defi chiem 2/3 nhung thay đoi ve gia ca cua thi truong tien ma hoa va rang muc Defi đa đat 9 ty đo la My. Ethereum đa chung kien su gia tang cac nha phat trien trong nam 2020 do su quan tam ngay cang tang đoi voi DeFi.
DeFi đa thu hut cac nha đau tu mao hiem lon nhu Andreessen Horowitz, Bain Capital Ventures va Michael Novogratz.


Cach hoat đong DeFi xoay quanh cac ung dung đuoc goi la DApps (ung dung phi tap trung) thuc hien cac chuc nang tai chinh tren so cai ky thuat so đuoc goi la blockchain, mot cong nghe lan đau tien đuoc su dung boi Bitcoin nhung sau đo đa đuoc phat trien rong rai. Thay vi thuc hien giao dich thong qua mot trung gian tap trung, cac giao dich o đay đuoc thuc hien truc tiep giua nhung nguoi tham gia, qua trung gian cua cac chuong trinh hop đong thong minh. DApp thuong đuoc truy cap thong qua ung dung hoac tien ich mo rong trinh duyet ho tro Web3, chang han nhu MetaMask cho phep nguoi dung tuong tac truc tiep voi blockchain Ethereum thong qua mot trang web. Nhieu DApp trong so nay co the ket noi va lam viec cung nhau đe tao ra cac dich vu tai chinh phuc tap. Vi du: chu so huu cua stablecoin co the cam ket tai san vao mot nhom thanh khoan trong mot giao thuc thanh khoan nhu Aave. Nhung nguoi khac co the vay tu nhom nay, bang cach đong gop them tai san the chap, thuong nhieu hon so tien cua khoan vay. Giao thuc tu đong đieu chinh lai suat dua tren nhu cau tung thoi điem đoi voi tai san.  Aave cung đua "cac khoan vay nhanh" ra thi truong, la cac khoan cho vay phi tap trung voi so luong tuy y đuoc lay ra va tra lai trong mot khoang thoi gian khoi duy nhat, khoang thoi gian vai phut hoac tham chi vai giay. Mac du co the co cac muc đich su dung hop phap cho cac khoan vay nhu vay - chang han nhu chenh lech gia, hoan đoi tai san the chap va tu thanh ly - nhieu hoat đong khai thac nen tang DeFi đa su dung cac khoan vay nhanh đe thao tung gia giao ngay tien đien tu trong ngan han.
"Phi tap trung" y chi viec khong co san giao dich trung tam. Cac chuong trinh hop đong thong minh cho chinh cac giao thuc DeFi đuoc chay bang phan mem nguon mo boi mot cong đong cac nha phat trien va lap trinh vien.
Mot vi du ve giao thuc DeFi la Uniswap, la mot san giao dich phi tap trung (DEX) chay tren blockchain Ethereum va cho phep giao dich hang tram ma token ky thuat so khac nhau đuoc phat hanh tren chuoi khoi Ethereum. Thay vi dua vao cac nha tao lap thi truong tap trung đe thuc hien cac đon đat hang, thuat toan cua Uniswap khuyen khich nguoi dung hinh thanh cac nhom thanh khoan cho cac ma thong bao bang cach phat hanh phi giao dich cho nhung nguoi cung cap thanh khoan. Mot nhom phat trien viet phan mem đe trien khai tren Uniswap, nhung nen tang nay cuoi cung do nguoi dung quan ly. Vi khong co ben tap trung nao đieu hanh Uniswap, nen khong co ai kiem tra danh tinh cua nhung nguoi su dung nen tang. Chua ro co quan quan ly nao se đam nhan tinh hop phap cua mot nen tang nhu Uniswap.


Chi trich Cac giao dich tren blockchain la khong the thay đoi. Đieu nay co nghia la neu thuc hien mot giao dich khong chinh xac hoac trien khai ma hop đong thong minh loi, ta khong the sua lai mot cach de dang voi nen tang DeFi. Loi ma hoa va bi hack la chuyen pho bien. Vao nam 2020, nen tang Yam Finance nhanh chong tang so tien gui len 750 trieu đo la, nhung vai ngay sau khi ra mat, nen tang nay đa sap voi nguyen nhan la loi ma. Ngoai ra, cac hop đong thong minh trien khai nen tang DeFi noi chung la cac phan mem ma nguon mo co the de dang sao chep đe thiet lap cac nen tang canh tranh, đieu nay tao ra su bat on khi tien chuyen tu nen tang nay sang nen tang khac.
Nguoi hoac to chuc đang sau giao thuc DeFi co the khong xac đinh va ho co the bien mat cung voi tien cua nha đau tu. Nha đau tu Michael Novogratz đa mo ta mot so giao thuc DeFi la "giong voi mo hinh Ponzi."
DeFi đa đuoc so sanh voi con sot cua đot phat hanh tien ma hoa đau tien vao nam 2017, mot phan cua bong bong tien ma hoa nam 2017. Cac nha đau tu thieu kinh nghiem co nguy co mat tien khi su dung cac nen tang DeFi do qua trinh tuong tac voi cac nen tang kha phuc tap, va do khong co mot ben trung gian voi bo phan ho tro khach hang.


Tham khao