Felipe III (tieng Basque: Filipe, tieng Tay Ban Nha: Felipe, tieng Phap: Philippe; 27 thang 3 nam 1306 – 16 thang 9 nam 1343), la mot vi vua cua vuong quoc Navarra tu nam 1328 cho đen khi ong qua đoi. Felipe sinh ra tu mot nhanh phu cua hoang gia Phap nhung đa nhanh chong co đuoc anh huong khi dong doi chinh la vuong trieu Capet tuyet tu. Ngoai ra, ong đa cung vo minh va cung la chau ho Juana II cua Navarra gianh đuoc vuong quoc tren ban đao Iberia va mot so thai ap cua Phap.
Su len ngoi cua Felipe va Juana đa đanh dau cho viec ket thuc cua lien minh ca nhan keo dai 44 nam giua hai vuong quoc Phap va Navarra. Mac du khong thanh cong trong viec gianh ngai vang nuoc Phap, song Felipe va Juana van la chu hau quyen luc cua vi vua nha Valois Felipe VI. Ho cung đuoc coi la nhung vi đong vuong thanh cong trong viec cai quan vuong quoc Navarra. Bat chap su mien cuong ban đau cua dan chung Navarra khi chap nhan ong lam vua cung voi Juana, ve sau Felipe lai đac biet đuoc ghi nhan la nguoi đa cai thien co quan lap phap cua vuong quoc. Cap vo chong hoang gia chu yeu cu tru o lanh đia thuoc Phap ma ho cai quan, nhung Felipe va Juana cung đa danh đu thoi gian o Navarra đe khien ho co mot su tin nhiem cua nhan dan trong nuoc.
Felipe tich cuc ho tro nguoi anh ho nha Valois voi quan đoi cua minh trong tu cach la nguoi lanh đao quan đoi, đac biet la vao thoi ky đau cua Chien tranh Tram nam. Tuy nhien, trong thoi gian cung tri vi voi vo, trong tam cai quan cua Navarra lai chuyen sang cac nuoc lang gieng o ban đao Iberia. Đieu nay co the đa anh huong đen viec Felipe tham gia cuoc thap tu chinh chong lai Vuong quoc Granada, trong thoi gian đo suc khoe ong đa bi suy giam, co the do anh huong tu viec bi thuong va qua đoi khong lau sau đo.


Ke vi trieu đai Capet Felipe la con trai cua Louis, Ba tuoc xu Evreux, qua đo ong la chau noi cua Philippe III cua Phap voi nguoi vo thu hai, Marie xu Brabant. Cha cua Felipe la nguoi sang lap nhanh phu Evreux cua hoang toc Capet, trong khi me cua ong, Marguerite (mat nam 1311), thuoc ve mot nhanh phu khac cua hoang toc Capet la hoang toc Artois. Hoang toc Evreux co mot vai tro chat che trong cac cuoc đam phan ve viec ke vi nguoi anh ho Felipe, vua Louis X cua Phap. Vao thoi điem Louis đot ngot qua đoi vao nam 1316, đua con duy nhat cua ma ong đe lai la cong chua nho Juana moi bon tuoi, đieu nay gay ra mot van đe vi tu truoc toi gio chua tung co vi vua trieu Capet nao qua đoi ma khong co con trai. Gia đinh ho ngoai cua Juana, nhanh Bourgogne cua trieu Capet, đa nhan danh cong chua nho tuyen bo gianh ngai vang Phap, nhung cuoi cung nguoi chu ruot cua Jeanne len ke vi thay the voi tu cach la Vua Philippe V. Felipe cung nhanh chong thay the Juana trong viec ke vi Vuong quoc Navarra, mot vuong quoc moi chi lot vao tay trieu Capet thong qua nu vuong Juana I cua Navarra, me cua Philippe V va Louis X.

Philippe V cuoi cung đa bi gay suc ep đe thuong luong lai đia vi cua chau gai minh. Mot hiep đinh đa đat đuoc vao ngay 27 thang 3 nam 1318 bao gom nhuong bo lanh tho giup xoa diu gia đinh ho ngoai cua Juana, ngoai ra hiep đinh cung co them loi hua hon cua Juana voi Felipe xu Evreux, mot cua hoi mon va loi hua ke vi cac hat Champagne va Brie neu vua Philippe V qua đoi ma khong co con trai. Hon le cua Felipe va Juana đuoc cu hanh vao ngay 18 thang 6, sau đo co song voi ba noi chong la vuong hau Marie. Do Juana chi moi sau tuoi, ho phai xin giao hoi cho mien chuan. Mac du ho song gan nhau nhung Felipe va Juana khong đuoc cung nhau nuoi duong do chenh lech tuoi tac. Cuoc hon nhan khong co đong phong cho đen nam 1324.
Felipe đuoc thua ke thai ap Evreux o Normandie sau khi cha minh qua đoi vao nam 1319. Khi Felipe con nho, bac ong la Charles xu Valois đuoc bo nhiem lam nguoi giam ho cho ong.
Vua Philippe V qua đoi ma khong co con trai vao nam 1322, va tat ca quyen thua ke cua ong đuoc chuyen cho em trai ong la  Vua Charles IV, nguoi ket hon voi em gai cua Philippe vao nam 1325. Khi Charles qua đoi ma cung khong co hoang tu vao ngay 1 thang 2 nam 1328, dong doi nam gioi cua vuong trieu Capet tuyet tu. Qua viec cong chua Juana đau tien va sau đo la cac con gai cua Philippe V đeu bi tranh viec len ngoi, đao luat ke thua dong ho nam gioi đa đuoc thiet lap. Felipe xu Evreux va nguoi anh em cung ten cua ong, Philippe xu Valois, la nhung ung cu vien tu dong doi Capet kha tin nhat cho ngai vang, trong khi vua Edward III cua Anh tuyen bo ong la chau goi bang bac cua Charles IV. Yeu sach cua vi vua Edward 15 tuoi đa bi bac bo, con Philippe xu Valois 35 tuoi đuoc ua thich hon Felipe xu Evreux moi 23 tuoi do đo tuoi truong thanh hon. Do đo, Vuong trieu Valois chinh thuc len ngoi voi nguoi khoi đau Philippe VI, sau đo ong ngay lap tuc đua Felipe xu Evreux vao hoi đong cap cao cua minh. Tuy nhien, nhung nguoi cua hoang toc Valois khong co quyen đoi voi Vuong quoc Navarra hoac cac quan Champagne va Brie cua Phap, vi ho khong phai la hau due cua Juana I cua Navarra. Tuy vay, Philippe VI lai khong the cho phep vo chong nha Evreux so huu Champagne va Brie vi đieu đo cung voi viec cai quan Normandie, se tao cho cap vo chong mot co so quyen luc bao vay thu đo cua ong tai Paris. Sau cung, Felipe va Juana đa nhuong lai nhung vung đat nay cho hoang toc Valois đe đoi lay cac lanh đia Angouleme, Mortain va Longueville.


Len ngoi vua Sau khi chu ruot cua Juana, vua Charles IV qua đoi vao thang 2 nam 1328 đa mo loi cho viec Felipe len ngoi vuong quoc Navarra, vi khong con the luc nao co quyen yeu sach voi cap vo chong nay nua. Nguoi Navarra von khong thoai mai voi cac thong đoc co tinh ap che đuoc bo nhiem tu Paris, nay đa tro nen vui mung khi thay lien minh ca nhan cua Navarra voi Phap cham dut. Ho đa to chuc mot hoi nghi toan the vao thang 3 va mot lan nua vao thang 5 nham cong nhan vo cua Felipe se la nguoi nam giu quyen lanh đao vuong quoc. Do đo, viec len nam chinh quyen cua Nha Evreux duoi thoi Felipe III co y nghia quan trong la bat đau mot ky nguyen moi trong lich su cua Navarra khi gio đay vuong quoc nay đuoc giai phong khoi chinh phu Phap mot lan nua.
Trong khi quyen thua ke cua Juana đoi voi vuong mien đa đuoc hoi nghi cac đang cap cong nhan rong rai, nhung vai tro tuong lai cua Felipe lai khong ro rang. Chi co minh Juana đuoc moi đen thu đo Pamplona len đe nam chinh quyen sau khi vua chu qua đoi. Felipe hoan toan bi phot lo nhung van quyet tam khang đinh quyen luc cua chinh minh. Cap vo chong đa thuong luong rieng voi hoi nghi cac đang cap vao thang 7, va vao ngay 22 thang 8, Giao hoang Gioan XXII đa ban tong sac nham phe chuan Felipe la vua cua Navarra. Moi lo ngai đac biet la lieu vai tro tri vi cua Felipe trong le đang quang sap toi se la gi. Hoi nghi cac đang cap khang đinh rang mot minh Juana, voi tu cach la "nu vuong chinh thong", se đuoc nang len tren tam khien va đuoc trao vuong mien va cho rang "khong ai co the đuoc nang len neu ho khong phai la mot vi quan chu chinh thong". Tuy nhien, ho lai đong y cho phep Felipe tham gia vao noi cac chinh phu. Felipe đa khong hai long, ong tin rang uy luc cua ban than se bi ha thap neu khong đuoc đang quang cung voi Jeanne. Cac đai than cua cap vo chong hoang gia đa vien dan Tan Uoc đe ung ho quyen cua Felipe voi tu cach la "nguoi chong va nguoi đung đau", đong thoi nhan manh rang Juana voi tu cach la nguoi co chu quyen thi se co uoc nguyen cho Felipe đuoc đang quang va co nhieu quyen luc hon voi tu cach la nguoi đong cai tri cua ba.
Cuoi cung, ca Juana va Felipe đeu đuoc trao vuong mien, đuoc giam muc Arnalt de Barbazan xuc dau va nang len tam khien o Nha tho Pamplona vao ngay 5 thang 3 nam 1329. Viec su dung vuong mien va quyen truong la mot su đoi moi trong nghi le hoang gia cua vuong quoc Navarra, dua tren truyen thong cua vuong toc Capet. Mac du viec su dung hai vat pham tren đa tro thanh mot phan trong nghi le cua cac quan chu vuong trieu Evreux sau nay, nhung duong nhu chung khong co y nghia gi đoi voi nguoi dan Navarra vao nam 1329, khi ma loi tuyen the đong vai tro quan trong ve mat ban chat.
Vao thang 5 nam 1329, Felipe va Juana đa ky mot ban hien phap trong đo nhan manh nhieu lan rang ba se la "nguoi thua ke nghiem nhien va an đinh" cua Navarra, nhung "toan bo vuong quoc Navarra se tuan theo vi phoi ngau cua ba duoi danh nghia la mot vi vua". Vai tro cua Felipe trong viec đam bao gianh đuoc vuong quoc mot cach suon se cua vo ong cung đuoc thua nhan. Tuy nhien, đe han che su lien luy cua Felipe, nguoi ta quy đinh rang ca ong va Juana se phai tu bo ngoi bau ngay khi nguoi thua ke cua ho, ca nam hoac nu, đu 21 tuoi, neu khong ho co nghia vu nop phat 100.000 livres tournois. Đat ra mot gioi han tri vi cho cac quan chu vao thoi điem nay đuoc xem la mot đieu kien ky la va chua tung co tien le.


Chinh sach đoi noi La chau noi cua mot vi vua nhung đuoc truong thanh voi ky vong chi la mot ba tuoc, Felipe to ra coi trong vuong quyen. Ong hoan toan khong co su chuan bi cho viec cai quan vuong quoc nhung lai co thanh cong nhat đinh sau khi bo ra vai thang đe tim hieu moi thu ban than can biet ve vuong quoc ma minh cai tri: con nguoi, ngon ngu va the che noi đay. Đong thoi, ong cung tu van cho vi vua moi len ngoi cua Phap.
Felipe III to ra la mot nguoi cai tri hieu qua va thanh cong. Thanh tuu noi tieng nhat cua ong la viec cai tien luat phap cua vuong quoc Navarra vao nam 1330. Vao thang 9 nam 1331, ong va Jeanne sang Phap, sau đo quay tro lai Navarra vao thang 4 nam 1336 va o lai vuong quoc cho đen thang 10 nam 1337. Nhin chung, Felipe III va Juana II o lai vuong quoc lau hon bat ky vi quan chu Navarra nao ke tu nam 1274. Cap đoi đa danh phan lon thoi gian cua ho o cac thai ap khac nhau cua Phap va trong cung đien Paris cua ho, tu đo ho co the tien xa hon nua voi tu cach la hoang gia tu dong mau Phap, nhung Felipe van đam bao tam nhin cua ho o Navarra trong mot so chuyen tham. Ong tham chi con tu minh đen tham vuong quoc vai lan, trong khi "nu vuong chinh thong" quan ly cac quan cua rieng ong o Phap.
Trieu đai chung cua Felipe III va Juana II đuoc đanh dau bang su hop tac chat che cua ho, nhung ong noi bat hon trong khia canh luat phap va mot so linh vuc khac trong su cai tri. Co toi 41 sac lenh hoang gia con ton tai đa đuoc ban hanh duoi ten cua ca Felipe va Juana, nhung Felipe đa ky 38 sac lenh ma khong đe cap đen vo, trong khi chi co 6 sac lenh đuoc ban hanh đung ten Juana đoc lap. Đoi vo chong hoang gia đam bao rang cac phong tuc tap quan va luat phap cua Navarra đuoc ton trong va dan chung cua vuong quoc tham gia truc tiep nhieu hon vao cong viec cai quan. Su  tich cuc tham gia cua hai nguoi trong cach cai tri  Navarra luc vang mat cung nhu viec đat loi ich cua Navarra len tren nhung loi ich cua que huong Phap đa khien nhung nguoi đuong thoi va cac su gia ca ngoi cap vo chong.
Cac du an phat trien kinh te do Felipe va Juana thuc hien bao gom xay dung he thong thuy loi tren nhung canh đong kho can cua Tudela o phia nam vuong quoc, đong thoi tu sua cac lau đai va xay dung mot lau đai moi o Castelrenault. Nha vua va nu vuong cung quyet tam đam bao viec thuc thi luat phap trong vuong quoc cua ho nhu len an thu pham cua cac cuoc bao đong chong Do Thai dien ra truoc khi ho toi va chi đinh boi thuong cho nhung nan nhan. Mot van đe nhuc nhoi voi cap vo chong hoang gia la nan cuop, la van đe ma ho co gang giai quyet tu khi bat đau tri vi. Su cong hien cua ho trong viec thuc thi cong ly đa khien cac nha bien nien su mieu ta Felipe va Juana la "mot vi vua va nu vuong tot, va đuoc moi nguoi trong vuong quoc yeu men".
Nam 1338, Felipe sat nhap cac vung đat cua Mixe va Ostabarret vao lanh đia hoang gia. Nhung vung đat nay tu lau đa thuoc ve cac tu tuoc xu Tartas o Guyenne, nhung nguoi von ton sung đoi voi vua cua Navarra. Nam 1338, tu tuoc gia Guitard d'Albret qua đoi, truyen lai Bernard Ezi IV, lanh chua xu Albret, la nguoi ke vi. Tuy nhien, ong tu choi bay to su kinh trong đoi voi Felipe. Felipe ben cu Juan de Rosas, nguoi cai quan thanh tri cua Saint-Jean-Pied-de-Port đe chiem Garris, thu phu cua Mixe, qua đo quan ly lanh tho voi tu cach la nguoi quan ly đia chu cua nha vua. Gioi quy toc trong khu vuc to ra phan no voi hanh đong cua hoang gia, va vao thang 9, mot đoi quan nho gom 200 quan duoi quyen cua Guillem Arnalt de Irumberri đa đuoc cu đen nham khoi phuc lai đia vi. Felipe đa tich bien lai cac vung đat va hoa loi cua ho vao lanh đia hoang gia.


Chinh sach đoi ngoai Vao thang 8 nam 1328, Felipe chi moi đuoc cong nhan la vua cua Navarra nhung đa tham gia cung vua Phap trong viec đan ap mot cuoc noi day cua nong dan o Vlaanderen. Trong tran Cassel dien ra ngay 23 thang 8, luc luong quoc te ho tro Felipe VI, đuoc chia thanh muoi đoi hinh tran đanh, voi đich than nha vua Phap chi huy đoi hinh thu nam. Vi vua đa ghep lien 39 la co trong đoi hinh cua minh, trong so đo co co cua Felipe III.
Sau đo, chinh sach đoi ngoai cua Navarra duoi trieu đai cua Felipe III va Juana II lai chuyen huong sang cac nuoc tren ban đao Iberia. Mac du ho bi vuong vao chinh sach cua Phap, nhung đoi vo chong van muon xay dung moi quan he chat che hon voi cac vuong quoc lang gieng la Aragon va Castilla. Tu nam 1329 đen nam 1333, ho thuong luong ve mot lien minh hon nhan voi Aragon qua cong chua Juana, nguoi con ca va cung la nguoi thua ke, se ket hon voi vua Pedro IV cua Aragon. Tuy nhien, trong cac cuoc đam phan, hai nguoi con trai cua ho la Louis va Carlos chao đoi va thay the nguoi chi trong thu tu ke vi. Ve sau, cong chua Juana tro thanh mot nu tu. Tuy nhien, lien minh voi Aragon đa đuoc quyet đinh vao nam 1338 khi Pedro ket hon voi Maria, con gai thu hai cua Felipe va Juana.
Tu nam 1328 đen nam 1331, Felipe III cua Navarra va Felipe VI cua Phap đa trao đoi thu tu voi Alfonso XI cua Castilla ve viec khoi xuong mot cuoc thap tu chinh chong lai cong quoc Hoi giao Granada, nhung đa bi hoan lai do su mien cuong cua vi vua Phap. Vao ngay 1 thang 10 nam 1333, Pierre-Roger, khi đo la Tong Giam muc cua Rouen, đa giang đao mot bai thuyet giao ve cuoc thap tu chinh truoc mot hoi đong quy toc voi su hien dien cua Felipe VI o Paris. Sau bai thuyet giao, vua Phap đa mang cay thanh gia va cung voi vua Navarra, Cong tuoc xu Brabant, Cong tuoc Bourgogne va cong tuoc xu Bourbon cung the nguyen se thuc hien mot "chuyen đi than thanh ra nuoc ngoai" đe gianh lai Vuong quoc Jerusalem. Cuoc thap tu chinh nay cuoi cung đa đuoc nham muc tieu vao Granada, nhung do tinh hinh chinh tri bat on o chau Au đa phai tri hoan vo thoi han voi su chap thuan cua Giao hoang vao ngay 13 thang 3 nam 1336.
Vao cuoi thang 6 nam 1335, trong khi Felipe đang o Phap, vuong quoc Navarra phai hung chiu vu đau tien trong mot loat cac vu xam pham bien gioi boi Castilla va leo thang thanh chien tranh vao thang 10. Mac du ca Felipe va Alfonso đeu khong kich đong thu đich, nhung Alfonso cam thay co nghia vu lanh đao quan đoi cua minh chong lai Navarra. Felipe đa cu tong giam muc cua Reims, Jean de Vienne, đen đam phan mot hoa binh, va Alfonso đa nhanh chong đong y. Vao ngay 28 thang 2 nam 1336 tai Las Cuevas, mot hiep uoc hoa binh đuoc ky ket. Navarra đa nhan đuoc su tro giup quan su tu Gaston II, Ba tuoc Foix, va sau chien tranh, Felipe đa ra lenh cho ngan kho cua minh đe thuong cong cho ba tuoc.
Van đe ke vi ngai vang cua Phap van suc soi tu viec Felipe xu Valois len ngoi. Nam 1337, Edward III cua Anh đa quyet đinh đoi ngoi vua nuoc Phap voi tu cach la hau due nam gan nhat voi Charles IV. Vao thang 12 nam 1339, trong giai đoan đau cua Chien tranh Tram nam, Felipe III cua Navarra đa tang cuong suc manh đon vi đon tru o Tournai nham đe phong mot cuoc bao vay cua nguoi Anh. Ong đa sat canh ben canh Felipe VI cua Phap va cac vi vua lien minh nhu Johann I cua Bohemia va David II cua Scotland trong chien dich đau tien cua cuoc chien khi vua Phap ket thuc cac cuoc bao vay o Cambrai (8 thang 10 nam 1339) va Tournai (25 thang 9 nam 1340).


Tham gia thap tu chinh va qua đoi Felipe quay tro lai Navarra vao nam 1342 va mot lan nua vao nam 1343 nhu mot phan cho su chuan bi tham gia cuoc thap tu chinh chong lai nha nuoc Hoi giao Granada. Ong cam thay đay la nghia vu cua minh voi tu cach la nguoi cai tri mot vuong quoc tren ban đao Iberia. Cac nha chuc trach cua Felipe đam bao rang cac than dan Hoi giao cua rieng ong o Tudela se khong bi quay ray boi đao quan thap tu cua ong. Felipe đi đen noi xay ra cuoc bao vay Algeciras vao thang 7 nam 1343 cung voi 100 hiep si va 300 linh bo binh, nhung quan trong hon ca luc luong quan su nho be nay lai so huu luong lon đo du tru—thit, lua mach, thit xong khoi va ruou—ma ong đa gui tu vinh Biscay. Khi Gaston II cua Foix, mot đong minh cua Navarra trong tran chien nam 1335 tu bo cuoc bao vay vao cuoi thang 8, Gaston đa co gang thuyet phuc Felipe khong nen tien sau them vao.
Theo mot so thong bao vao đau thang 9, tinh trang suc khoe cua Felipe xau đi sau khi bi thuong boi mot mui ten. Cac y si cua Alfonso XI khuyen Felipe nen thay đoi che đo an uong cua minh. Tuy nhien, vi vua Navarra thich loi khuyen tu bac si rieng cua minh, nguoi đa khuyen bao ong hay tiep tuc an thit, uong ruou va rut khoi cuoc bao vay. Ong đa nghe theo loi va rut lui, nhung đa khong đi xa hon Jerez de la Frontera, va qua đoi tai đo vao ngay 16 thang 9 nam 1343. Thi the cua ong đa đuoc đua ve Pamplona đe chon cat, mac du tim cua ong đa đuoc chon cat tai nha tho Couvent des Jacobins o Paris nhung hien đa bi pha huy. Nguoi vo goa cua ong, nu vuong Juana, đa nhan đuoc thu chia buon tu giao hoang Clemente VI (truoc kia la Pierre-Roger) vao thang 11. Thanh pho Algeciras đa bi that thu vao thang 3 nam 1344. Juana tiep tuc tai vi mot minh cho đen khi ba cung qua đoi vao nam 1349, sau đo vuong mien đuoc trao cho nguoi con trai lon nhat con song cua ho, Carlos II.


Gia đinh va hau due Khong giong nhu cac cuoc hon nhan đuoc ghi chep đay đu cua nhung nguoi tien nhiem tu hoang toc Capet, khong co bang chung nao bieu lo moi quan he ca nhan giua Felipe va Juana. Đieu nay cho thay cuoc hon nhan cua ho khong đuoc the hien cu the bang su gan gui hay tro ngai. Tuy nhien, ho rat hiem khi xa cach va co voi nhau 9 hau due:
Juana (khoang 1326–1387), đinh hon voi vuong tu Pere, vi vua tuong lai cua Aragon, nhung cuoi cung đa tro thanh mot nu tu tai tu vien dong Phan Sinh o Longchamp.
Maria (khoang 1329–1347), nguoi vo đau cua Pedro IV cua Aragon.
Louis (1330–1334)
Blanca (1331–1398), vo thu hai cua Philippe VI cua Phap.
Carlos (1332–1387), nguoi ke vi voi tu cach la vua cua Navarra va ba tuoc xu Evreux.
Felipe (khoang 1333–1363), ket hon voi Yolande de Dampierre.
Agnes (1334–1394), ket hon voi Gaston III, Ba tuoc xu Foix.
Louis (1341–1372), Ba tuoc xu Beaumont-le-Roger, ket hon lan đau voi Maria de Lizarazu va thu hai la Joanna, Nu cong tuoc xu Durazzo.
Juana (khoang 1342–1403), ket hon voi Jean I, Tu tuoc xu Rohan.


Chu thich Tham khao