Lucius Junius Brutus () la nguoi sang lap nen Cong hoa La Ma va theo truyen thong la mot trong nhung quan chap chinh đau tien vao nam 509 TCN. Ong đuoc cho la to tien cua thi toc Junia La Ma, bao gom Decimus Junius Brutus va Marcus Junius Brutus, noi tieng nhat trong vu am sat Julius Caesar.


Boi canh thoi đai Truoc khi thanh lap nuoc Cong hoa La Ma, Roma van con nam duoi su cai tri cua cac vi vua. Brutus đa dan đau cuoc noi day lat đo vi vua La Ma cuoi cung, Lucius Tarquinius Superbus, sau khi nu quy toc (cung la than thich cua Brutus) Lucretia bi ham hiep trong tay con trai cua Tarquin la Sextus Tarquinius. Dua theo loi ke tu quyen Ab urbe condita cua Livy va viec giai quyet mot van đe trong lich su La Ma truoc nhung ghi chep lich su đang tin cay (hau nhu tat ca cac ban ghi chep đau tien nay đeu bi nguoi Gaul huy hoai khi ho cuop pha thanh Roma duoi su thong linh cua Brennus vao nam 390 TCN hoac 387 TCN).


Lat đo nen quan chu La Ma Brutus la con trai cua Tarquinia, con gai cua vi vua La Ma thu nam Lucius Tarquinius Priscus va la chi cua vua La Ma thu bay Tarquinius Superbus. Theo nha su hoc Livy, Brutus đa co mot so loi trach cu the hien thai đo chong đoi bac minh boi le Tarquin đa ra tay giet chet mot so nhan vat chu chot cua La Ma bao gom ca anh trai cua Brutus. Nham tranh su nghi ngo cua gia toc Tarquin ma Brutus đa nghi ra cach gia vo ngu ngo (brutus trong tieng Latinh dich ra nghia la ke ngu đan). Ong đi cung cac con cua Tarquin trong mot chuyen đi đen đen tho Delphi cau xin loi tien tri. Đam con trai đa hoi ai se la nguoi cai tri tiep theo cua La Ma. Loi sam truyen tra loi rang nguoi đung ke ben hon me han se tro thanh vua. Brutus giai thich "me" o đay co nghia la đat do đo ong đa gia bo buoc toi va cuoi xuong hon len mat đat.
Brutus cung voi Spurius Lucretius Tricipitinus, Publius Valerius Publicola va Lucius Tarquinius Collatinus đa đuoc Lucretia trieu tap đen Collatia sau khi co bi Sextus Tarquinius, con trai cua vua Tarquinius Superbus ham hiep. Lucretia, tin rang vu hiep dam đa lam o ue ban than va gia đinh minh, ben tu tu bang cach lay dao gam tu đam vao nguoi sau khi noi ve nhung gi đa xay ra cho co. Theo truyen thuyet, Brutus nam lay con dao gam tu nguc Lucretia sau cai chet cua co va keu gao lat đo nha Tarquin. Bon nguoi bon ho lien tap hop đam đong thanh nien trai trang cua vung Collatia, sau đo đi đen Roma la noi ma Brutus đang giu chuc Tribunus Celerum vao luc đo, trieu tap moi nguoi đen cho forum (Hoi truong La Ma co) va co xuy ho vung day chong lai nha vua.
Moi nguoi quyet đinh bo phieu phe truat nha vua va xua đuoi ca hoang toc. Brutus roi khoi Lucretius đe nam quyen chi huy thanh pho, cung voi mot toan linh vu trang tien đen cho quan La Ma sau đo moi ha trai tai Ardea. Nha vua đang đieu đong binh linh, nghe noi ve dien bien tai Roma đanh rut khoi quan doanh ra thanh pho ngay truoc khi Brutus đen noi. Quan đoi đon tiep Brutus nhu mot nguoi anh hung, va con trai cua nha vua đa bi truc xuat khoi ban doanh. Tarquinius Superbus trong luc đo lai bi tu choi tien vao Roma nen đanh phai chay tron cung gia toc minh song canh luu vong.


Loi the cua Brutus Theo Livy, hanh đong đau tien cua Brutus sau khi đanh đuoi Lucius Tarquinius Superbus la mang moi nguoi đen the se khong bao gio cho phep bat ky nguoi nao lai len lam vua o Roma. 

Omnium primum avidum novae libertatis populum, ne postmodum flecti precibus aut donis regiis posset, iure iurando adegit neminem Romae passuros regnare.
(Truoc het bang mot loi tuyen the rang ho se khong đe mot nguoi nao len nam quyen cai tri La Ma, khat khao mot su tu do moi, đe roi tu nay ve sau khong bi anh huong boi nhung loi cau xin hay nhan hoi lo cua cac vi vua.)
Đieu nay ve co ban la trinh bay lai nhung 'loi the rieng tu' cua nhung ke am muu lat đo che đo quan chu:

Per hunc... castissimum ante regiam iniuriam sanguinem iuro, vosque, di, testes facio me L. Tarquinium Superbum cum scelerata coniuge et omni liberorum stirpe ferro igni quacumque dehinc vi possim exsecuturum, nec illos nec alium quemquam regnare Romae passurum.
(Qua nhung giot mau vo toi nay truoc su bat cong cua vua chua toi the – ban va cac vi than nhu nhung chung nhan cua toi – toi buoc ban than minh se theo đuoi bang tat ca suc luc ma toi co the, đe Lucius Tarquinius Superbus cung voi ba vo hung ac va ca nha may đua con đuoc ke thua quyen cong dan cua han boi thanh guom nay, ngon lua nay, hay bat ky cach nao khac ke tu hom nay, sao cho chung hoac la bat cu ai đi chang nua đeu khong đuoc phep nam quyen cai tri La Ma.)
Chang co thoa thuan mang tinh hoc thuat rang loi tuyen the dien ra o đay; no đuoc ghi chep lai du đoi chut khac biet qua Plutarch (Poplicola, 2) va Appian (B.C. 2.119). Tuy vay tinh than cua loi the đa truyen lai cam hung cho nguoi La Ma sau nay bao gom ca hau due cua ong Marcus Junius Brutus.


Giu chuc chap chinh va cai chet Brutus va nguoi chong bi tuoc đoat cua Lucretia, Lucius Tarquinius Collatinus đeu đuoc bau lam nhung quan chap chinh La Ma đau tien (509 TCN). Tuy nhien, Tarquinius đa som bi thay the boi Publius Valerius Publicola. Hanh đong đau tien cua Brutus trong nhiem ky chap chinh quan theo Livy gom viec đua ra loi tuyen the truoc nhan dan La Ma la khong bao gio chap nhan mot vi vua o Roma va bo sung them so luong nguyen lao nghi vien len 300 tu nhung thanh phan chu chot thuoc equites (tang lop ky si La Ma co). Cac quan chap chinh moi nay cung tao ra mot chuc vu moi rex sacrorum đe ganh vac nhung nhiem vu ton giao ma truoc đay do cac vi vua đam trach.
Trong nhiem ky chap chinh quan cua Brutus ca hoang toc đeu no luc đe gianh lai ngai vang, truoc het la boi cac su gia cua ho đang tim cach lat đo mot so cong dan La Ma chu chot trong vu am muu Tarquinius. Trong so nhung ke am muu la hai nguoi anh em cua vo Brutus la Vitellia va hai đua con trai cua Brutus, Titus Junius Brutus va Tiberius Junius Brutus. Am muu nay đa bi lo va cac quan chap chinh quyet trung tri nhung ke am muu bang cai chet. Brutus lai đuoc dan chung ton trong vi su cam chiu cua ong khi phai chung kien viec xu tu cac con minh du ong đa bieu lo niem thuong xot trong vu trung phat nay.
Tarquin van tim cach lay lai ngoi vua ngay sau đo trong tran Silva Arsia, thong linh luc luong cua hai thanh pho Tarquinii va Veii chong lai quan đoi La Ma. Valerius chi huy bo binh va Brutus chi huy ky binh. Aruns, con trai cua nha vua thi chi huy ky binh Etrusca. Toan ky binh thu nhat đa tham chien va Aruns phu trach viec do tham cac lictor tu xa, nho đo giup ong nhan ra su hien dien cua mot vien chap chinh quan, som trong thay Brutus đang nam quyen chi huy đoi ky binh. Ca hai nguoi du la anh em ho đa buoc toi lan nhau roi lao vao đam chem nhau cho đen chet. Bo binh cung som nhap cuoc, ket qua ra sao trong luc nay van chua biet đuoc. Canh phai cua tung đoi quan đeu gianh lay phan thang thuoc ve minh, quan đoi Tarquinii đa đanh lui đuoc nguoi La Ma, trong khi canh quan Veii thi thao chay tan loan. Tuy nhien canh quan Etrusca cuoi cung đa bo chay khoi chien truong, nguoi La Ma lien tuyen bo chien thang. Quan chap chinh con song sot Valerius, sau khi cu hanh nghi thuc chien thang, đa to chuc tang le trong the cho Brutus. Phu nu quy toc La Ma thi đe tang ong trong mot nam nham tuong nho đen su tra thu vu cuong buc Lucretia.


Anh huong van hoa Lucius Junius Brutus la mot hinh mau kha noi bat trong nen van hoc Anh. Moi tuong quan cua L. J. Brutus nam trong vo kich The Tragedie of Julius Cæsar cua đai van hao Shakespeare, khac hoa mot trong nhung loi buoc toi chinh cua phe nghi vien nham muu tinh chong lai Julius Caesar sau khi ong tuyen bo truoc Vien Nguyen lao minh la nha đoc tai muon đoi, du rang ong đa co gang đe tu lap lam vua, va la đong loa voi Cassius, ke du do hau due truc tiep cua Brutus la Marcus Junius Brutus tham gia vao am muu nay vi co lien quan đen to tien cua ong.
L. J. Brutus con la mot nhan vat hang đau trong vo kich Rape of Lucrece cua Shakespeare va trong vo bi kich thoi ky khoi phuc nen quan chu Anh cua Nathaniel Lee (1680), Lucius Junius Brutus; Father of his Country. Trong tac pham The Mikado, nhan vat chinh Nanki-poo co nhac đen cha minh voi Hoang đe la "Lucius Junius Brutus thuoc ve chung toc cua ong", san sang thuc thi luat le rieng cua minh ngay ca khi neu no giet chet ngay ca đua con cua ong.
Ky uc ve L. J. Brutus cung đa co mot tac đong sau sac đen nguoi Y yeu nuoc, ke ca nhung nguoi thanh lap nuoc Cong hoa La Ma yeu menh vao thang 2 nam 1849. Brutus la mot anh hung cua chu nghia cong hoa trong thoi ky Khai sang va Tan co đien. Nam 1789, vao buoi binh minh cua cuoc Cach mang Phap, hoa si bac thay Jacques-Louis David đa cong khai trung bay kiet tac đam chat chinh tri cua ong voi nhan đe The Lictors Bring to Brutus the Bodies of His Sons đe lai nhung cuoc tranh cai lon cho đen nay.


Xem them Junia (thi toc)
Junius


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Lucius Junius Brutus tai Wikimedia Commons
Livius.org: Lucius Junius Brutus Luu tru ngay 29 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine