Vuong quoc Đong Ninh (gian the: 东宁王国; phon the: 東寧王國; binh am: Dongning Wangguo) hay Minh-Trinh la nha nuoc ho Trinh cua nguoi Han thuoc Trung Quoc, nhan danh nha Minh cai tri mot vung tai Đai Loan tu nam 1661 đen 1683. Đay la nha nuoc do Trinh Thanh Cong lap ra sau khi phan lon nuoc Đai Minh tai Đai luc đa bi nha Thanh cua nguoi Man Chau thay the han; Trinh Thanh Cong hy vong co the su dung hon đao lam can cu cho cac hoat đong quan su nham tai chiem Đai luc tu trieu Man Thanh đe khoi phuc nha Minh tai Trung Quoc Đai luc nhung đen nam 1683 thi nha nuoc Minh-Trinh o Đai Loan buoc phai đau hang Man Thanh.


Quoc hieu Vuong quoc Đong Ninh cung đuoc goi la Vuong trieu ho Trinh (鄭氏王朝, Trinh thi vuong trieu), Vuong quoc ho Trinh (鄭氏王國, Trinh thi vuong quoc) hay Vuong quoc Dien Binh (延平王國, Dien Binh vuong quoc). Trinh Thanh Cong goi Thu phu phia đao Đai Loan la Đong Đo (東都).Tai phuong Tay,chinh quyen Đai Nam nay cung đuoc goi la Vuong quoc Đai Loan, va thoi ky tri vi cua ho Trinh cung đoi khi đuoc goi la trieu đai Quoc Tinh Gia.


Lich su = Chiem Đai Loan va lap quoc =
Sau khi thay the nha Minh cua nguoi Han, nha Thanh cua nguoi Man ra lenh cho mot so trieu than va tuong quan cap cao cua nha Minh tai vung Hoa Nam truoc đay phai ngung đoi khang. Trinh Chi Long, mot đo đoc cua nha Minh va la cha cua Trinh Thanh Cong, đa chap thuan lam theo lenh cua nha Thanh, song sau đo đa bi bat va bi giet vi toi khong trao lai quyen kiem soat đoi quan cua minh cho trieu đinh nha Thanh. Sau khi hay tin, Trinh Thanh Cong đa tu tuyen bo đam đuong vi tri cua cha va kiem soat đoi quan con lai nham tai lap quyen kiem soat cua nha Minh tai ca Trung Quoc(Đai luc). Luc nay hau het đai luc Trung Hoa đa nam duoi quyen kiem soat cua trieu đinh nha Thanh, Trinh Thanh Cong đa đuoc mot nguoi ten Ha Ban (何斌), tung lam viec cho Cong ty Đong An Ha Lan, dang mot so muu ke, sach luoc thu phuc Đai Loan (la vung cho la co vi tri chien luoc). Đuoc Ha Ban đua cho ban đia đo Đai Loan, Trinh Thanh Cong đa dan đoi quan nha Minh cua minh, gom khoang 400 tau voi 25.000 linh đanh chiem Banh Ho đe dung lam điem tua chien luoc cho viec tien đanh Đai Loan, hon đao luc đo do thuc dan Ha Lan kiem soat.

Nam 1661, Trinh Thanh Cong đa đo bo len Loc Nhi mon (鹿耳門), Đai Loan. Tai trong vong it hon mot nam, ong đa chiem đuoc phao đai Provintia (Xich Kham lau) va bao vay Phao đai Zeelandia; khong co vien binh đen tro giup, Frederick Coyett, Tong đoc Ha Lan đa thuong luong mot hiep uoc, ma theo đo quan Ha Lan tai phao đai se đau hang va đe lai tat ca hang hoa va cua cai cua Cong ty Đong An Ha Lan. Đoi lai, toan bo si quan, binh linh va dan thuong Ha Lan se đuoc phep đem theo cac đo dung va nhu yeu pham ca nhan đen Batavia (nay la Jakarta, Indonesia), ket thuc 38 nam cam quyen cua thuc dan Ha Lan tai Đai Loan. Nhan thay su phat trien luc luong cua minh tai Đai Loan chua đu đe co the lat đo đuoc nha Thanh trong ngan han, Trinh Thanh Cong tam thoi tap trung phat trien Đai Loan. Ong thay the he thong chinh quyen cua Ha Lan truoc đay tai Đai Loan bang he thong cai quan theo kieu cua nha Minh, va la chinh quyen cua nguoi Han đau tien tai Đai Loan. He thong nay gom co luc bo: Lai bo, Ho bo, Le bo, Binh bo, Hinh bo, Cong bo. Ong chu y rat lon đen nhung viec the hien tinh hop phap cua nha Minh, vi du nhu viec su dung cac thuat ngu quan thay vi bo, do "bo" chi trieu đinh trung uong moi đuoc phep dung. Đao Đai Loan (ten thoi Ha Lan la Formosa) đuoc Trinh Thanh Cong đoi ten thanh Đong Đo, ten goi nay sau đo đuoc con trai ong, Trinh Kinh, đoi thanh Đong Ninh.


= Phat trien =

Van đe cap bach nhat ma Trinh Thanh Cong gap phai sau khi chinh phuc thanh cong Đai Loan la thieu hut luong thuc nghiem trong. Nguoi ta uoc tinh rang truoc cuoc xam chiem cua Trinh Thanh Cong, dan so Đai Loan khong lon hon 100.000 nguoi, trong khi đo vao luc đau, đoi quan cua Trinh Thanh Cong cung voi gia đinh va tuy tung đinh cu tai Đai Loan đuoc uoc tinh toi thieu la 30.000 nguoi. Đe giai quyet van đe nay, Trinh Thanh Cong đa thi hanh mot chinh sach ma theo đo cac binh si se phai thuc hien vai tro kep va tro thanh cac nong dan khi khong đuoc giao nhiem vu. Chinh sach nham phat trien Đai Loan thanh mot hon đao tu cung tu cap, va mot loat cac chinh sach to đien đa đuoc lap ra đe khuyen khich mo rong va canh tac cac vung đat đai mau mo đe tang luong luong thuc. Nhung vung đat do nguoi Ha Lan nam giu truoc đo ngay lap tuc đuoc thu hoi va quyen so huu đuoc giao cho cac than tin va ho hang cua Trinh Thanh Cong đe cho cac nong dan thue lai, cung voi phat trien cac vung đat trong trot khac o phia nam va cai tao, khai hoang, trong trot. Cac vung đat cua nguoi nguyen tru o phia Đong cung đuoc nham toi. Đe tiep tuc khuyen khich mo rong nhung vung đat canh tac moi, mot chinh sach khac nhau ve to thue đa đuoc thuc hien ma theo đo đat đai mau mo moi đuoc khai hoang se co thue thap hon vung đat thu đuoc tu nguoi Ha Lan truoc đo.
Sau khi Trinh Thanh Cong qua đoi vao nam 1662 (huong duong 39 tuoi) do bi benh sot ret, con trai Trinh Kinh ke vi lam nguoi đung đau chinh quyen ho Trinh tai Đai Loan, ong dan theo 7.000 linh trung thanh voi nha Minh con lai o đai luc đen đao. Khac voi Trinh Thanh Cong, co ve nhu Trinh Kinh co hoa giai voi nha Thanh đe Đong Ninh đuoc tro thanh mot nha nuoc tu tri, song viec đa khong thanh vi Trinh Kinh khong chiu cat toc cao đau theo phong tuc cua nguoi Man đe the hien quy phuc va tu choi cong nap bac va binh linh. Nham đap lai cac cuoc tan cong cua Trinh Kinh va khien cho quan ho Trinh chet đoi tai Đai Loan, trieu đinh nha Thanh đa ra chieu chi di chuyen toan bo cac đo thi va cang o mien nam la muc tieu cua cac chien ham ho Trinh (quan ho Trinh thuong đoat lay tai vat tu cac cuoc tan cong nay). Tuy vay, quyet đinh nay cua nha Thanh phan lon đa phan tac dung va tu nam 1662-1664, sau lan song nhap cu đa xuat hien tu cac khu vuc nay đen Đai Loan do ho gap phai nhung kho khan nghiem trong phat sinh tu chinh sach tai đinh cu. Trong mot đong thai đe tan dung sai lam nay cua nha Thanh, Trinh Kinh đa thuc đay viec nhap cu đen Đai Loan bang cach hua hen co hoi ve đac quyen va quyen so huu tai cac vung đat canh tac phia đong va đoi lai tat ca nam gioi phai co nghia vu quan su trong truong hop nha Thanh dan quan xam luoc đao. Nhieu quan lai nha Minh truoc đay, tong cong co khoang 1.000 si phu cung chuyen đen Đai Loan nham chay tron su đan ap cua nha Thanh.
Trinh Kinh cung phong chuc cho giang su truoc đay cua minh, Tran Vinh Hoa (陳永華), va giao pho cho nguoi nay hau het cac cong viec cua chinh quyen. Đieu nay đa giup thiet lap nhieu chinh sach phat trien quan trong tai hon đao Đai Loan trong cac linh vuc giao duc, nong nghiep, thuong mai, cong nghiep va tien te. Đao Đai Loan nhanh chong chung kien su thanh lap cua cac hoc đuong Han ngu cho ca nguoi Han va nguoi nguyen tru va mot no luc nham pha bo cac truyen thong ton giao, ngon ngu va van hoa cua nguoi Ha Lan va nguoi nguyen tru, thuc đay quyen ba chu van hoa-xa hoi Han cung voi viec mo rong hon nua cac đo thi va đat trong trot ve phia nam va phia đong. Chinh quyen cuoi cung đa đong cua tat ca cac truong hoc va nha tho cua nguoi chau Au (cung co nghia la cua Ki-to giao) tai Đai Loan, cho mo cac đen tho Khong Tu va to chuc cac ky thi khoa cu cung nhu thiet lap he thong giao duc Nho giao. Tran Vinh Hoa đa tang them uy tin voi viec đua vao cac phuong thuc san xuat nong nghiep moi, nhu tru nuoc đe su dung trong mua kho hang nam va can nhac viec đua mia thanh cay trong mang tinh kinh te đe giao thuong voi nguoi chau Au, them vao đo la cac may moc đe san xuat đuong hang loat. Tran Vinh Hoa cung cho san xuat muoi tinh hang loat bang viec cho nuoc bien boc hoi, tao ra muoi co chat luong cao hon nhieu so voi viec khai thac tu cac mo đa muoi kha hiem tai Đai Loan. Nguoi Ha Lan truoc đo đa duy tri đoc quyen thuong mai đoi voi mot so hang hoa voi cac dan toc nguyen tru tren khap Đai Loan, va viec đoc quyen thuong mai nay khong nhung đuoc duy tri duoi thoi chinh quyen ho Trinh, ma con tro thanh mot he thong han ngach cong nap đoi voi cac dan toc nguyen tru đe cung cap cho giao thuong quoc te. Thuong mai voi Anh Quoc xuat hien tu nam 1670 cho đen khi chinh quyen ho Trinh cham dut ton tai, mac du viec nay bi han che vi nha ho Trinh giu đoc quyen ve đuong va da huou, va cung do nguoi Anh khong co hang hoa gi phu hop voi nhu cau tai Đong A đe trao đoi lai. Ben canh nguoi Anh, chinh quyen ho Trinh chu yeu co quan he thuong mai voi nguoi Nhat va nguoi Ha Lan, song cung co bang chung ve hoat đong thuong mai voi cac nuoc khac o chau A.


= Diet vong =
Sau khi Trinh Kinh qua đoi vao nam 1681, Phung Tich Pham cung cac em cua Trinh Kinh phat đong chinh bien, giet chet con truong cua Trinh Kinh la Trinh Khac Tang, lap Trinh Khac Sang luc bay gio moi gan 12 tuoi lam Dien Binh quan vuong. Nam bat lay thoi co khi chinh quyen ho Trinh co mau thuan noi bo, nha Thanh phai hai quan do Thi Lang dan đau vuot bien tien đanh Đai Loan, tieu diet ham đoi cua quan Trinh tai quan đao Banh Ho. Nam 1683, sau hai chien Banh Ho, quan Thanh đo bo len đao Đai Loan, Trinh Khac Sang đau hang, va vuong quoc cua ong đuoc hop nhat vao Đai Thanh voi vi the la mot bo phan cua tinh Phuc Kien,hai thap nien cai tri cua tan du nha Minh cuoi cung đa chinh thuc ket thuc o đao Đai Loan.


Danh sach cac vi vuong Tham khao