Sao Hoa co hai tieu ve tinh, Phobos va Deimos, đuoc cho la cac tieu hanh tinh bi bat giu. Ca hai đuoc Asaph Hall phat hien nam 1877, đuoc đat ten theo cac nhan vat Phobos (noi so) va Deimos (khung bo/cai chet), trong than thoai Hy Lap, nhung nguoi ho tong cha cua ho la Ares (con goi la Mars o Roman), than chien tranh, trong cuoc chien.


Lich su Hai ve tinh cua Sao Hoa, Phobos va Deimos, đuoc phat hien nam 1877 khi nha thien van nguoi My Asaph Hall đa xac đinh chung sau mot thoi gian dai nghien cuu, du su ton tai cua chung đa đuoc suy đoan truoc đo.


= Suy đoan ban đau =
Kha nang ve cac ve tinh cua Sao Hoa đa đuoc đua ra rat lau truoc phat hien cua Hall. Nha thien van Johannes Kepler (1571-1630) tham chi con du đoan chinh xac so luong cua chung, mac du con thieu logic, ong cho rang: neu Sao Moc co bon ve tinh đa biet, Trai Đat co mot, thi đieu tat nhien la Sao Hoa phai co hai.

Co le đuoc truyen cam hung tu Kepler, tieu thuyet trao phung cua Jonathan Swift Gulliver du ky (1726) đa đe cap đen hai ve tinh trong phan 3, chuong 3 ("Voyage to Laputa"), khi cac nha thien van cua Laputa mo ta rang đa phat hien ra hai ve tinh cua Sao Hoa co khoang cach cua quy đao gap 3 đen 5 lan đuong kinh Sao Hoa, va co chu ki lan luot la 10 va 21,5 gio. Trong thuc te, khoang cach va chu ky quy đao cua Phobos va Deimos lan luot gap 1,4 va 3,5 đuong kinh Sao Hoa, va 7,6 va 30,3 gio, khong gan voi cac ve tinh hu cau cua Swift. Truyen ngan viet thap nien 1750 cua Voltaire Micromegas, ve mot du khach ngoai hanh tinh đen Trai Đat, cung đe cap đen hai ve tinh cua Sao Hoa. Voltaire co le chiu anh huong boi Swift. Đe ghi nhan ve 'su suy đoan' cua ho, hai mieng ho tren Deimos đuoc đat ten la Swift va Voltaire.


= Phat hien =

Hall đa phat hien ra Deimos ngay 12 thang 8 nam 1877 luc 07:48 UTC va Phobos ngay 18 thang 8, 1877, o Đai thien van Hai quan Hoa Ky tai Washington, D.C., luc 09:14 GMT (cac nguon đuong thoi, su dung quy uoc thien van truoc 1925 rang ngay bat đau vao buoi trua, khien thoi gian phat hien chung tuong ung la 11 thang 8, 14:40 va 17 thang 8 nam 16:06 Gio trung binh Washington). Vao luc đo, ong đang tim kiem cac ve tinh Sao Hoa co chu đich. Hall đa tung quan sat thay mot ve tinh cua Sao Hoa va ngay 10 thang 8, nhung vi thoi tiet xau, ong khong the xac nhan chinh xac chung mai cho đen sau nay.
Hall ghi lai su kham pha cua ong ve Phobos trong cuon so tay cua ong nhu sau:

Ten cua chung, ban đau đuoc viet la Phobus va Deimus, đuoc đe xuat boi Henry Madan (1838–1901), Thac si khoa hoc cua Eton, dua tren Book XV cua truong ca Iliad, noi Ares trieu tap hai nhan vat Phobos va Deimos.


= Tro choi kham ve ve tinh cua Sao Hoa =
Nam 1959, Walter Scott Houston bay ra mot tro choi kham nhan ngay Ca thang tu trong an ban Thang tu cua Great Plains Observer, tuyen bo rang"Tien si Arthur Hayall o Đai hoc Sierras ghi nhan rang cac ve tinh cua Sao Hoa la cac ve tinh nhan tao thuc su". Ca Tien si Hayall va Đai hoc Sierras đeu la hu cau. Tro choi kham nhan đuoc su chu y cua the gioi khi tuyen bo cua Houston đuoc nhac lai, mot cach nghiem tuc, boi mot nha khoa hoc Lien Xo, Iosif Shklovsky.


= Nghien cuu gan đay =
Cac cuoc tim kiem ve cac ve tinh khac đuoc tien hanh. Gan đay, Scott S. Sheppard va David C. Jewitt đa nghien cuu quyen Hill cua Sao Hoa đe tim kiem cac ve tinh di hinh. Pham vi tim kiem gan nhu toan bo quyen Hill. Khong co mot ve tinh moi nao đuoc tim thay trong gioi han bieu kien cap sao đo 23,5, tuong đuong voi đuong kinh 0,09 km ap dung suat phan chieu khoang 0,07.


Đac điem Neu nhin tu be mat cua Sao Hoa tai gan đuong xich đao cua no, toan bo Phobos nhin bang mot phan ba đo lon cua Trang tron khi nhin tu Trai Đat. Phobos co đuong kinh goc tu 8.5
' (luc moc) đen 12' (tren đinh đau). No nhin nho hon khi mot nguoi quan sat đung cach xa đuong xich đao cua Sao Hoa, va hoan toan khong the nhin thay no (Phobos o phia duoi đuong chan troi) neu đung o phan mu bang o cuc cua Sao Hoa. Deimos nhin giong nhu mot ngoi sao sang hoac mot hanh tinh neu nhin tu be mat cua Sao Hoa, no chi hoi lon hon Sao Kim mot chut neu nhin Sao Kim tu Trai Đat; no co đuong kinh goc vao khoang 2'. Trong khi đo đuong kinh goc cua Mat Troi neu nhin tu Sao Hoa la 21'. Do vay se khong co hien tuong nhat thuc tren Sao Hoa, do cac mat trang cua no qua nho đe co the che khuat đuoc Mat Troi. Mat khac, nguyet thuc toan phan cua Phobos lai rat hay xay ra, va hau het dien ra vao ban đem.
Chuyen đong cua Phobos va Deimos trong rat khac so voi chuyen đong cua Mat Trang. Phobos nhanh chong moc len o phia tay, lan o phia đong, va moc lai mot lan nua chi sau muoi mot gio, trong khi đo Deimos, chi nam hoi ben ngoai cua mot quy đao đong bo, cho đoi no moc len o phia đong nhung lai rat cham. Mac du chu ki quy đao cua no la 30 gio, no phai mat toi 2,7 ngay đe lan o đang tay khi no ha cham dan xuong do su quay cua Sao Hoa, va phai đoi lau nua no moi moc tro lai.
Ca hai mat trang bi khoa thuy trieu, luon luon quay mot mat huong ve Sao Hoa. Vi su di chuyen cua Phobos tren quy đao nhanh hon toc đo tu quay cua Sao Hoa, luc thuy trieu la cham hon nhung giam dan on đinh theo ban kinh quy đao cua Phobos. Trong tuong lai, tai mot so điem khi no tiep can đen gan Sao Hoa (xem gioi han Roche), Phobos se bi pha vo ra do luc thuy trieu. Co mot vai dai ho thien thach tren be mat Sao Hoa, nghieng xa dan tu đuong xich đao thi tuoi cua cac ho thien thach cang lon hon, cho thay co kha nang mot vai mat trang nho đa trai qua giai đoan bi pha huy giong nhu Phobos se phai trai qua, va cung vi the ma toan bo lop vo Sao Hoa bi dich chuyen giua cac su kien nay. Deimos, mat khac no lai o qua xa vi vay ma quy đao cua no đang bi đay ra xa dan, giong nhu truong hop cua Mat Trang cua chung ta.


= Chi tiet quy đao =


Tham khao Đoc them
First International Conference On The Exploration Of Phobos And Deimos (2007)


Xem them Sao Hoa


Lien ket ngoai Gazeteer of Planetary Nomenclature - Mars (USGS)
Harmony of the Spheres