Đien la tap hop cac hien tuong vat ly đi kem voi su co mat va chuyen đong cua vat chat mang đien tich. Đien co moi lien he voi tu tinh, ca hai cung nam trong khuon kho cua hieu ung đien tu, nhu đuoc mo ta boi cac phuong trinh Maxwell. Co mot so hien tuong thuong gap lien quan đen đien, vi du nhu set, tinh đien, suoi đien va phong đien.
Su ton tai mot đien tich duong hoac am se sinh ra đien truong. Su di chuyen hay dong cac hat đien tich đuoc goi la dong đien va tao ra tu truong. Trong hau het truong hop, mot luc tac dung len đien tich voi đo lon đuoc cho boi đinh luat Coulomb. Đien the la kha nang cua đien truong sinh cong len mot hat đien tich, đuoc đo bang von. Đien la thanh phan chu chot cua nhieu cong nghe hien đai, đuoc ung dung trong đien luc va đien tu hoc.
Nguoi ta đa biet đen va nghien cuu cac hien tuong đien tu thoi co đai, mac du ly thuyet ve đien van con phat trien cham cho đen the ky 17 va 18. Ly thuyet đien tu đuoc phat trien vao the ky 19, va giai đoan cuoi the ky nay chung kien su bung no cua nganh ky thuat đien đua no vao ung dung trong cong nghiep va sinh hoat hang ngay. Su phat trien nhanh chong cua ky thuat va cong nghe đien đa lam thay đoi nen cong nghiep cung nhu xa hoi loai nguoi, tro thanh đong luc cua cuoc cach mang cong nghiep lan thu hai. Tinh linh hoat cua đien cho phep con nguoi co the ung dung no vao vo so linh vuc nhu giao thong, ung dung nhiet, chieu sang, vien thong, va may tinh đien tu. Nang luong đien ngay nay la xuong song cua xa hoi cong nghiep hien đai.


Lich su Mot thoi gian dai truoc khi co kien thuc ve đien, con nguoi đa nhan thuc đuoc nhung cu đien giat gay ra tu ca đien. Cac van lieu cua nguoi Ai Cap co đai co nien đai tu nam 2750 TCN đa đe cap đen nhung loai ca nay voi ten goi "thien loi cua song Nin" va mo ta chung la "ke bao ve" moi loai ca khac. Ca đien đuoc nhac lai mot ngan nam sau boi cac nha tu nhien hoc va thay thuoc Hy Lap co đai, La Ma va A Rap. Nhieu nha van co đai nhu Pliny the Elder va Scribonius Largus đa chung thuc tac dung lam te liet cua đien giat phat ra tu ca da tron phat đien va ca đuoi đien, va biet rang cac cu giat nay co the truyen qua nhung vat dan đien. Benh nhan bi gut hoac đau đau đuoc chi đinh cham vao ca đien đe mong rang nhung cu giat co the chua đuoc benh cho ho.
Cac nen van minh co đai quanh Đia Trung Hai đa biet mot so vat, nhu mieng ho phach, khi cha xat voi long meo co the hut đuoc nhung vat nhe nhu da đong vat. Thales cua Miletos đa thuc hien nhung khao cuu ve hien tuong tinh đien vao khoang nam 600 TCN, ma ong cho rang gay ma sat len thanh ho phach lam sinh ra nam cham, nguoc lai voi mot so khoang vat nhu magnetit von khong can cha xat. Thales đa khong đung khi cho rang luc hut la do hieu ung tuong tu nhu nam cham, nhung sau nay khoa hoc đa chung minh giua tu hoc va đien hoc co moi lien he voi nhau. Theo mot ly thuyet gay tranh cai, nguoi Parthia đa co nhung hieu biet ve ky thuat ma đien, dua tren mot kham pha vao nam 1936 ve khoi pin Baghdad co đac tinh giong nhu pin Galvani, mac du nguoi ta khong chac lieu khoi pin nay co ban chat lien quan đen đien hay khong.

Hieu biet ve đien van chi la su to mo tri tue trong hang nghin nam cho đen tan giai đoan 1600, khi nha khoa hoc nguoi Anh William Gilbert viet cuon De Magnete, trong đo ong nghien cuu chi tiet ve đien hoc va tu hoc, tach bach hieu ung tu đa nam cham lodestone voi hieu ung tinh đien tu ho phach bi cha xat. Ong đua ra thuat ngu Latinh moi electricus ("cua ho phach" hay "giong voi ho phach", xuat phat tu ηλεκτρον [elektron], tieng Hy Lap co nghia la "ho phach") cho nhung vat co tinh chat hut nhung vat nho sau khi bi cha xat. Tu nay la nguon goc cua tieng Anh cho tu "electric" va "electricity", xuat hien đau tien trong ban in Pseudodoxia Epidemica cua Thomas Browne nam 1646.
Cac nha khoa hoc Otto von Guericke, Robert Boyle, Stephen Gray va C. F. du Fay tiep tuc co nhung nghien cuu sau hon ve đien vao the ky 17 va đau the ky 18. Trong the ky 18, Benjamin Franklin đa ban tai san cua minh đe ong co the thuc hien nhieu cuoc nghien cuu ve đien. Thang 6 nam 1752, ong thuc hien mot thi nghiem noi tieng khi gan mot chia khoa kim loai vao cuoi day bi uot cua mot cai dieu va tha no vao trong mot con bao. Muc đich cua ong trong thi nghiem nay nham tim ra su lien he giua hien tuong set va đien. Ong cung giai thich mot nghich ly ky la vao thoi đo cua chai Leyden khi cho rang no la thiet bi luu tru luong lon cac đien tich.

Nam 1775, Hugh Williamson trinh bao cao khoa hoc cho Hoi Hoang gia ve mot loat thi nghiem lien quan đen cac cu giat do ca chinh đien sinh ra; cung nam, bac si ngoai khoa va nha giai phau hoc John Hunter đa mo ta cau truc cac co quan phong đien cua ca. Nam 1791, Luigi Galvani cong bo kham pha ra hien tuong đien tu sinh hoc, chung minh dong đien la moi truong giup cho cac te bao than kinh truyen tin hieu đen cac co. Đen nam 1800, Alessandro Volta phat minh ra pin Volta, lam tu cac tam kem va đong xep đan xen nhau, mang lai cho cac nha khoa hoc mot nguon đien duy tri lau hon so voi cac nguon tinh đien truoc đo. Su cong nhan thuyet đien tu hoc, trong đo thong nhat giua cac hien tuong đien va tu, la nho cac đong gop cua Hans Christian Ørsted va
Andre-Marie Ampere trong giai đoan 1819–1820. Michael Faraday phat minh ra đong co đien vao nam 1821, va Georg Ohm đa thuc hien phan tich bang toan hoc ve mach đien vao nam 1827. Đien hoc va tu hoc (va ca anh sang) cuoi cung đuoc James Clerk Maxwell thong nhat lai voi nhau bang ly thuyet ong mieu ta trong tac pham "On Physical Lines of Force" nam 1861 va 1862.
Trong khi đau the ky 19 chung kien tien trinh phat trien nhanh chong cua khoa hoc ve đien, thi giai đoan cuoi the ky nay chung kien su thuc đay manh me cua ky thuat đien. Gan voi ten tuoi cua cac nha nghien cuu nhu Alexander Graham Bell, Otto Blathy, Thomas Edison, Galileo Ferraris, Oliver Heaviside, Anyos Jedlik, William Thomson, Sir Charles Parsons, Ernst Werner von Siemens, Joseph Swan, Nikola Tesla va George Westinghouse, đien đa chuyen tu ly thuyet khoa hoc sang cong cu co ban cho nen van minh hien đai.
Nam 1887, Heinrich Hertz phat hien ra rang khi chieu tia cuc tim vao tam đien cuc se de dang tao ra su phong tia đien (electric spark) tu no. Nam 1905 Albert Einstein cong bo mot bai bao nham giai thich cac ket qua thuc nghiem tu hieu ung quang đien do Hertz kham pha khi cho rang nang luong anh sang bi luong tu hoa thanh cac goi roi rac, va nhung goi nay truyen nang luong cho electron bat ra. Bai bao nay la mot trong nhung đot phat khai sinh ra ly thuyet cach mang co hoc luong tu. Einstein đuoc trao Giai Nobel Vat ly nam 1921 cho "su kham pha cua ong ve hieu ung quang đien cung nhu nhung nghien cuu nen tang cho vat ly hoc". Hieu ung quang đien la co so cho su hoat đong cua pin Mat Troi, cam bien CCD trong may anh so va nhieu ung dung khac.
Thiet bi su dung vat lieu trang thai ran đau tien la thiet bi do soi rau meo ("cat's whisker" detector), dung đe thu tin hieu vo tuyen trong thap nien 1930. Soi rau tiep xuc nhe voi mot tinh the ran (nhu tinh the germanium) nham phat hien ra tin hieu radio thong qua hieu ung moi noi tiep xuc. Trong linh kien chat ran, dong đien bi han che boi cac linh kien ban dan va to hop linh kien nham bat tat hay khuech đai chung. Dong đien co the bieu hien duoi hai dang: cac electron mang đien am, va cac ion duong bi thieu electron goi la cac lo trong electron. Cac đien tich va lo trong nay đuoc giai thich theo ngon ngu cua co hoc luong tu, va chung la co so cho su hoat đong cua cac chat ban dan.
Đien tu hoc the ran ra đoi cung voi su xuat hien cua cong nghe transistor. Loai transistor hoat đong đau tien la transistor co tiep điem voi cau tao tu germani, do John Bardeen va Walter Houser Brattain phat minh tai phong thi nghiem Bell nam 1947, tiep đo la transistor luong cuc vao nam 1948.


Cac khai niem = Đien tich =
 

Su co mat cua đien tich keo theo xuat hien luc đien tu: cac đien tich tac dung luc len lan nhau, mot hieu ung đa đuoc biet toi tu thoi co đai, mac du luc đo nguoi ta chua hieu ban chat cua no. Mot qua cau nhe treo tren mot soi day co the đuoc tich đien bang cach dung mot thanh thuy tinh mang đien tich - sau khi cha vao ao - cham vao qua cau. Neu mot qua cau khac giong voi no cung đuoc tich đien bang cung thanh thuy tinh, ket qua la hai qua cau se đay nhau khi đua lai gan nhau: cac đien tich đa tac dung luc len moi qua cau. Hai qua cau đuoc tich đien boi cung mot mau ho phach cung đay nhau. Tuy nhien, neu mot qua đuoc tich đien tu mot thanh thuy tinh, con qua kia đuoc tich đien tu mau ho phach, thi khi đua lai gan chung se hut nhau. Nhung hien tuong nay đa đuoc khao cuu tu cuoi the ky 18 boi Charles-Augustin de Coulomb, nguoi đa kham pha ra cac đien tich tac dung theo hai cach khac nhau: cac vat tich đien cung dau se đay nhau va cac vat tich đien trai dau se hut nhau.
Luc đien tu tac dung len chinh cac hat mang đien, nen đien tich thuong co xu huong tu lan truyen đeu nhau nhat co the tren mot be mat dan đien. Đo lon cua luc đien tu, cho du la luc đay hay luc hut, se tuan theo đinh luat Coulomb, mot cong thuc lien he đo lon cua luc voi tich cua đo lon cac đien tich va co quan he binh phuong nghich đao voi khoang cach giua chung. Luc đien tu rat manh, co cuong đo chi xep sau tuong tac manh, nhung co pham vi tac dung toi vo han tren ly thuyet. Khi so sanh voi luc yeu nhat la luc hap dan, luc đien tu đay hai electron voi đo lon gap 1042 lan so voi luc hap dan hut giua chung o cung mot khoang cach.
Đien tich co nguon goc tu mot so dang hat ha nguyen tu nhat đinh, trong đo electron va proton la hai loai hat mang đien quen thuoc nhat. Đien tich lam xuat hien cung nhu tuong tac voi luc đien tu, mot trong bon tuong tac co ban cua tu nhien. Ket qua thuc nghiem cho thay no la mot đai luong bao toan, co nghia la tong đien tich cua mot he co lap luon khong đoi bat ke co su thay đoi nao dien ra trong he đo. Trong he, đien tich co the truyen giua cac vat, hoac boi tiep xuc truc tiep, hoac boi truyen qua vat trung gian, chang han nhu mot soi day. Thuat ngu tinh đien lien quan đen su co mat (hoac 'mat can bang') đien tich cua mot vat the, thuong xay ra khi vat lieu bi cha xat voi nhau, dan đen truyen đien tich tu vat nay sang vat kia.
Cac electron va proton mang đien tich trai dau, lan luot la đien tich am va đien tich duong. Benjamin Franklin la nguoi đau tien đa quy uoc ra đien tich am va đien tich duong cho cac vat ma ong thi nghiem. Luong đien tich tren moi vat hay hat đuoc ky hieu la Q co đon vi đo bang coulomb; moi electron mang luong đien tich nhu nhau va bang −1,6022×10−19 coulomb. Proton co cung gia tri đien tich nhu vay nhung trai dau, va bang +1,6022×10−19  coulomb. Đien tich la thuoc tinh khong chi o vat chat, ma con o phan vat chat, moi phan hat mang cung gia tri đien tich nhung trai dau so voi hat tuong ung cua no.
Co mot so dung cu đe đo đien tich, nhu ban đau cac nha khoa hoc su dung đien nghiem la vang, von van con đuoc dung trong cac truong hoc ngay nay, va đa đuoc thay the bang cac đien ke đien tu chinh xac hon.


= Dong đien =

Dong đien xuat hien khi co su di chuyen cua cac đien tich, voi cuong đo cua dong đien đuoc đo bang ampere. Dong đien co the chua bat ky loai đien tich di chuyen nao, ma thuong gap đo la electron, nhung bat ky đien tich nao chuyen đong cung tao nen dong đien.
Vi ly do quy uoc trong lich su, chieu duong cua dong đien đuoc đinh nghia co cung chieu voi huong di chuyen cua cac đien tich duong chua trong no, hoac la huong truyen tu phan cuc duong trong mach sang phan cuc am. Dong đien đinh nghia theo cach nay goi la dong đien quy uoc. Trong cac mach đien tu, chieu duong cua dong đien la chieu nguoc voi huong chuyen đong cua cac electron trong mach. Tuy vay phu thuoc vao tung đieu kien, dong đien co the gom dong cac hat đien tich chay theo mot trong hai huong, hay tham chi ca hai huong cung mot luc. Quy uoc chieu duong, chieu am chi la cho đon gian hoa trong cac truong hop.

Su dan đien la qua trinh dong đien truyen qua mot vat lieu hay moi truong, va ban chat cua no thay đoi theo loai hat đien tich va moi truong dong đien truyen qua. Vi du cua su truyen đien bao gom su dan dien trong kim loai, khi cac electron chay trong chat dan nhu kim loai, va qua trinh đien phan, khi cac ion chay trong chat long, hoac su xuat hien plasma nhu trong tia lua đien. Trong khi cac hat tu chung co the di chuyen rat nhanh, đoi khi van toc troi (drift velocity) trung binh chi bang vai phan cua 1 milimet tren giay, trong khi đien truong phat sinh tu cac hat đien tich lan truyen voi van toc xap xi toc đo anh sang, cho phep tin hieu đien truyen mot cach nhanh chong qua soi day.
Dong đien gay ra mot vai hieu ung quan sat đuoc, ma ve mat lich su thong qua cac hieu ung nay ma cac nha khoa hoc co the biet đen su co mat cua no va nghien cuu no. Nam 1800, Nicholson va Carlisle kham pha ra su phan ly cua nuoc khi cho dong đien xuat phat tu pin vonta chay qua, qua trinh nay đa dan toi su phat hien ra qua trinh đien phan. Cong trinh cua ho đa đuoc Michael Faraday mo rong nghien cuu vao nam 1833. Dong đien chay qua đien tro se lam nong cuc bo vat đo len, mot hieu ung đuoc James Prescott Joule nghien cuu va mo ta bang toan hoc vao nam 1840. Mot trong nhung kham pha quan trong nhat, xay ra trong tinh huong bat ngo vao nam 1820, khi Hans Christian Ørsted đang chuan bi bai giang, ong đa thay soi day đien lam chuyen đong kim la ban đat gan no. Ong khai pha ra nganh đien tu hoc voi phat hien ve moi lien he mat thiet giua tu hoc va đien hoc. Ngoai ra, cac song đien tu phat ra tu ho quang đien la đu lon đe gay ra su giao thoa song đien tu, va co the lam anh huong đen su hoat đong cua cac thiet bi đat gan đo.
Trong ky thuat cong nghiep hoac ung dung đoi song hang ngay, dong đien thuong đuoc mieu ta bang dong đien mot chieu (DC) hoac dong đien xoay chieu (AC). Nhung thuat ngu nay lien quan đen tinh chat bien đoi cua dong đien theo thoi gian. Dong đien mot chieu, tao ra tu pin va cung cap nang luong cho đa so cac thiet bi đien tu, la dong đon huong, voi huong truyen tu cuc duong cua mach đien sang cuc am cua mach đo. Neu, va trong đa so cac truong hop, dong nay chua cac electron, thi cac electron se di chuyen theo huong nguoc lai. Dong đien xoay chieu la dong co chieu dong đien đao lien tuc tuan hoan tuong tu nhu song sin. Do vay dong xoay chieu di chuyen toi lui trong day dan ma cac hat đien tich khong he di chuyen đuoc mot quang đuong nao theo thoi gian. Gia tri trung binh theo thoi gian cua dong đien xoay chieu la bang khong, nhung no mang nang luong truyen đi theo mot huong, va sau đo la nguoc lai. Dong xoay chieu bi anh huong boi cac tinh chat đien ma khong xuat hien hay xay ra o dong đien mot chieu trong trang thai dung, nhu đo tu cam va đien dung. Nhung tinh chat nay tro len quan trong đoi voi mach đien khi no o trang thai đap ung nhat thoi, nhu lan đau tien đuoc nap nang luong hay bat cong tac.


= Đien truong =

Michael Faraday la nguoi đau tien neu ra khai niem đien truong. Vat the mang đien se tao ra trong khong gian xung quanh no mot đien truong, va lam tac đong luc len nhung vat the mang đien khac nam trong truong nay. Đien truong tac dung giua hai đien tich theo cach tuong tu nhu truong hap dan tac dung giua hai khoi luong: chung đuoc coi la co tam tac dung xa vo han va ty le nghich voi binh phuong khoang cach giua hai vat. Tuy nhien co mot su khac biet quan trong giua hai truong nay. Truong hap dan luon luon hut moi vat ve phia nhau, trong khi đien truong co the tac dung luc đay hoac luc hut len cac đien tich, tuy thuoc vao đien tich đo la duong hay am. Do nhung vat the lon nhu cac hanh tinh noi chung ve tong the trung hoa ve đien, do đo đien truong cua no o khoang cach lon coi nhu bang 0. Do đo truong hap dan thong tri o thang khoang cach lon trong vu tru, mac du no la tuong tac yeu nhat trong cac tuong tac co ban.

Đien truong noi chung bien đoi trong khong gian, va cuong đo cua no tai mot điem bat ky đuoc đinh nghia la luc (tren đon vi đien tich) tac dung len mot vat đung yen co đien tich khong đang ke đat tai điem đo. Khai niem đien tich điem, theo đo vat mang đien tich đu nho đe đien truong tao ra boi đien tich điem khong gay anh huong đen đien truong khao sat va no phai đung yen đe tranh khoi hieu ung sinh ra tu truong. Khi đien truong đuoc đinh nghia theo phuong phap luc, ma luc la mot đai luong vecto, do vay đien truong la mot truong vecto co đo lon va huong.
Nhanh nghien cuu đien truong tao ra tu đien tich đung yen goi la tinh đien hoc. Truong tinh đien co the đuoc minh hoa bang tap hop nhung đuong cong lien tuc tuong tuong ma huong tai mot điem bat ky tren đuong cong chinh la huong cua đien truong tai điem đo. Khai niem nay bat nguon tu Faraday, ma thuat ngu "cac đuong suc" đoi khi van con đuoc su dung. Cac đuong suc truong la quy đao cua mot hat đien tich điem ma no buoc phai chuyen đong theo trong đien truong; tuy vay cac đuong suc khong ton tai thuc te ma chi la khai niem đe cho de hinh dung, va truong tham vao moi khoang khong gian giua nhung đuong suc nay. Cac đuong suc co mot so đac điem quan trong: chung bat đau tu đien tich duong va ket thuc tai đien tich am; thu hai chung phai đi vao bat ky mot vat dan nao duoi mot goc vuong, va thu ba chung khong bao gio cat nhau hoac tao thanh mot vong kin.
Moi đien tich se ton tai o mat phia ngoai cua mot vat rong. Do đo đien truong se bang khong tai moi điem ben trong vat dan. Đay chinh la nguyen ly hoat đong cua long Faraday, mot vo kim loai dan đien cho phep co lap moi thu ben trong no tranh khoi anh huong cua đien truong ben ngoai.
Cac nguyen ly cua tinh đien hoc la co so quan trong trong thiet ke cac thiet bi đien ap cao. Co mot nguong gioi han đoi voi cuong đo đien truong ma mot moi truong co the chiu đuoc. Vuot khoi nguong nay, hien tuong đanh thung đien xuat hien va ho quang đien gay ra cac tia lua giua cac phan tich đien. Vi du đoi voi khong khi, ho quang đien giua nhung khoang nho voi cuong đo đien truong vuot hon 30 kV tren centimet. Tren nhung khoang cach lon hon, cuong đo tro len nho hon, xuong con 1 kV tren centimet. Hien tuong nay hay gap trong tu nhien nhat chinh la tia set, khi cac hat đien tich bi tach ra trong cac đam may do su dang cao cua cot khi, lam tang đien truong trong khong khi lon hon nguong gioi han ma no co the chiu đuoc. Đien ap cua cac đam may co tia set co the cao toi 100 MV va nang luong giai phong toi 250 kWh.
Cuong đo đien truong bi anh huong lon boi cac vat dan đien gan no, va no đac biet manh khi no bi buoc phai luon theo nhung vat sac nhon. Nguyen ly nay đuoc ung dung trong cac cot thu set, cot nhon nham thu hut set đanh ve phia no hon la đanh xuong cac cong trinh xay dung ma no bao ve.


= Đien the =

Khai niem đien the lien he mat thiet voi đien truong. Mot đien tich điem đat trong đien truong se chiu mot luc tac dung, va can cong đe di chuyen hat tu vi tri nay đen vi tri khac trong đien truong. Đien the tai mot điem bat ky đuoc đinh nghia bang nang luong can thiet đe đua mot hat mang đien tich đon vi tu xa vo tan đi cham dan đen điem đo. Đon vi đo cua đien the thuong bang von, va 1 von tai mot điem la đien the ma cong bang 1 joule can thiet đe đua đien tich điem co gia tri 1 coulomb tu xa vo tan đen điem đo. Đinh nghia chinh thuc nay ve đien the trong thuc te lai co it ung dung, va cac nha vat ly su dung khai niem huu ich hon la hieu đien the, la nang luong can thiet đe di chuyen mot đien tich đon vi giua hai điem xac đinh trong đien truong. Đien truong co mot tinh chat đac biet đo la tinh bao toan, co nghia la nang luong đe di chuyen hat giua hai điem trong đien truong la đai luong khong đoi bat ke quy đao cua hat giua hai điem đo la nhu the nao chang nua. Đon vi von cung đuoc su dung cho khai niem hieu đien the thuong su dung trong thuc te.
Vi muc đich ung dung, se co ich khi đinh nghia mot điem tham chieu chung cho tinh toan va so sanh đien the. Trong khi điem nay co the la o xa vo han, mot điem tham chieu ich loi hon đo la be mat Trai Đat, ma đuoc gia su la co đien the bang nhau tai khap moi noi. Điem tham chieu nay do vay ma co ten goi tiep đia. Cac nha vat ly gia su be mat Trai Đat chua vo han cac đien tich am va đien tich duong, va do đo no khong the tich đien va xa đien them.
Đien the la mot đai luong vo huong, co nghia la no chi co đo lon va khong co huong. Đieu nay tuong tu nhu đinh nghia đo cao: giong nhu tha mot vat roi giua hai đo cao trong truong hap dan, do vay mot đien tich se 'roi' qua đien the trong đien truong. Giong nhu binh đo voi cac đuong đong muc noi cac điem co cung đo cao, tap hop cac đuong noi cac điem co cung đien the (goi la đuong đang đien the) co the ve ra xung quanh mot vat tinh đien. Cac đuong đang đien the cat vuong goc cac đuong suc đien truong. Chung cung phai song song voi be mat cua vat dan đien, neu khong đieu nay se sinh ra mot luc lam di chuyen cac đien tich toi nhung vi tri khong đeu ve đien the.
Đien truong đuoc đinh nghia mot cach hinh thuc bang luc tac dung len mot đon vi đien tich điem, nhung khai niem đien the đem lai cach đinh nghia đien truong tuong đuong va huu ich hon đo la: đien truong la gradien cuc bo cua đien the. Voi đon vi đien truong la von tren met, huong vecto đien truong la huong theo đuong co đo doc lon nhat cua đien the, va noi cac đuong đang the nam gan nhau nhat.


= Nam cham đien =

Kham pha cua Ørsted nam 1821 ve tu truong ton tai xung quanh moi phia cua mot day dan mang dong đien cho thay co mot moi lien he truc tiep giua đien va tu. Hon nua, su tuong tac duong nhu khac so voi luc hap dan va luc tinh đien, hai luc đuoc biet đen thoi đo. Luc tac dung len kim la ban khong huong vao hay ra xa day dan đien, ma thay vao đo la tac dung vuong goc voi kim la ban. Ørsted đa hieu sai khi cho rang đien tac dung theo chieu xoay tron. Luc cung phu thuoc vao huong cua dong đien, neu dong đien đao chieu, thi luc tac dung cung đao nguoc chieu.
Ørsted khong hieu đay đu kham pha cua ong, nhung ong đa quan sat thay hieu ung mot cach tuong ho: dong đien tac dung luc len nam cham, va tu truong cung tac dung luc len dong đien. Hieu ung đuoc khao sat ky hon boi Ampere, nguoi kham pha ra rang hai day dan đat song song va gan nhau cung tac dung luc len lan nhau: neu hai day mang dong đien cung chieu nhau thi se hut nhau, trong khi dong đien chay trong hai day nguoc chieu nhau thi hai day se đay nhau. Tuong tac đuoc truyen boi tu truong do moi dong đien tao ra va la co so cho đinh nghia đon vi đo Ampe.

Moi lien he giua tu truong va dong đien la cuc ky quan trong, no dan Michael Faraday toi phat minh ra đong co đien vao nam 1821. Đong co mot cuc cua Faraday gom mot nam cham vinh cuu đat trong binh chua thuy ngan. Mot dong đien chay qua soi day co treo mot thanh đung nhung vao thuy ngan. Nam cham đat trong binh thuy ngan tac dung mot luc tiep tuyen len thanh đung va soi day, lam cho no quay tron quanh nam cham cho toi khi con duy tri dong đien chay qua soi day đo.
Nam 1831 Faraday thuc hien thi nghiem khi cho soi day di chuyen theo huong vuong goc voi tu truong thi hai điem đau va cuoi cua soi day se xuat hien mot hieu đien the. Phan tich sau hon thi nghiem nay, ma ngay nay biet đen la hien tuong cam ung đien, cho phep ong phat bieu thanh đinh luat cam ung đien tu Faraday, rang hieu đien the cam ung trong mot mach kin ty le voi toc đo thay đoi cua tu thong đi qua mach kin đo. Kham pha nay cho phep ong la nguoi đau tien phat minh ra may phat đien vao nam 1831, theo đo no bien đoi co nang tu mot đia đong quay thanh đien nang. Mac du đia Faraday co hieu suat thap va khong đuoc ung dung thuc te, nhung no chi ra kha nang phat đien bang su dung nam cham, mot kha nang đuoc hien thuc hoa nho cong trinh cua cac nha vat ly va ky thuat sau nay.


= Mach đien =

Mach đien la tap hop cac linh kien đien tu ket noi voi nhau cho phep đien tich chay quanh mot vong kin (mach), đe thuc hien nhieu chuc nang huu ich khac nhau.
Co nhieu dang linh kien đien tu trong mach đien, nhu đien tro, tu đien, cong tac, may bien ap va cac linh kien khac. Mach đien tu chua cac linh kien chu đong, thuong la linh kien ban dan, đac biet tinh chat hoat đong cua chung the hien tinh phi tuyen, đoi hoi nhung phuong phap phan tich mach phuc tap. Cac linh kien đien đon gian nhat đuoc goi la linh kien đien tu thu đong va tuyen tinh: chung co the tam thoi tich tru nang luong nhung khong phai la nguon đien, va the hien hoat đong va tinh chat tuyen tinh khi bi kich thich.
Đien tro la linh kien đien tu thu đong đon gian nhat: nhu ten goi cua no, no can tro dong đien chay qua, bien nang luong đien thanh nhiet nang. Đien tro suat la he qua cua đien tich chuyen đong ben trong vat dan: vi du trong kim loai, đien tro la do su va cham giua cac electron va cac ion. Đinh luat Ohm la đinh luat co ban trong ly thuyet mach đien, phat bieu rang dong đien chay qua mot đien tro ty le thuan voi hieu đien the giua hai đau đien tro. Đien tro suat cua hau het cac vat lieu it thay đoi trong mot pham vi nhiet đo va cuong đo dong đien; va nhung vat lieu tuan theo cac tinh chat nay đuoc goi la 'ohmic'. Đon vi cua đien tro la ohm, đat ten đe vinh danh nha vat ly Georg Ohm, va ky hieu bang chu cai Hy Lap Ω. 1 Ω la đien tro khi ap mot hieu đien the bang 1 von giua hai đau đien tro bang dong đien 1 ampe chay qua.
Tu đien la linh kien co nguon goc tu binh Leyden va no co the luu đuoc đien tich, do vay tich tru đuoc nang luong đien va tao ra đien truong. No gom hai ban cuc voi mot lop đien moi cach đien o giua; trong ung dung thuc te, cac la kim loai mong cuon lai voi nhau, lam tang dien tich be mat tren mot đon vi the tich va do đo lam tang đien dung. Đon vi cua đien dung la farad, đat ten theo Michael Faraday, va co ky hieu la F: o đay 1 farad la đien dung giua hai ban cuc kim loai tich đien 1 coulomb khi ap hieu đien the 1 von vao giua hai ban. Tu đien noi voi nguon hieu đien the ban đau se lam cho hai ban cuc tich đien trai dau; tuy vay gia tri đien tich nay theo thoi gian se giam dan ve 0. Vi the tu đien khong duy tri mot dong đien 1 chieu on đinh, may thay vao đo la ngan chan no.
Cuon cam la mot vat dan đien, thuong bang day dan đien voi vai vong quan. No luu tru nang luong trong tu truong khi co mot dong đien chay qua. Khi dong đien bien đoi, tu truong do no sinh ra cung bien đoi theo, sinh ra hieu đien the cam ung giua hai đau cuon cam. Hieu đien the nay ty le voi su thay đoi theo thoi gian cua dong đien. Hang so ty le nay goi la đo tu cam. Đon vi cua đo tu cam la henry, đat ten theo Joseph Henry nha vat ly cung thoi voi Faraday. 1 henry la đo tu cam se cam ung ra mot hieu đien the 1 von neu dong đien chay qua cuon cam voi toc đo bien đoi bang 1 ampe tren giay. Su hoat đong cua cuon cam co the coi la nguoc voi su hoat đong cua tu đien: no se cho dong đien 1 chieu tu do chay qua, nhung se chong lai su bien đoi nhanh chong cua dong đien (dong xoay chieu chang han).


= Cong suat đien =

Cong suat đien la toc đo ma nang luong đien đuoc truyen tai boi mot mach đien. Đon vi SI cua cong suat la watt, bang 1 joule tren giay.
Cong suat đien, giong nhu cong suat co hoc, la toc đo sinh cong voi đon vi đo la watt, đuoc ky hieu bang chu P. Cong suat đien theo đon vi watt tao ra boi 1 dong đien I chua đien tich Q trong thoi gian t duy tri boi hieu đien the V la

  
    
      
        P
        =
        
          
            
              Q
              V
            
            t
          
        
        =
        I
        V
        
      
    
    {\displaystyle P={\frac {QV}{t}}=IV\,}
  

voi

Q la đien tich đo bang coulomb
t la thoi gian đo bang giay
I la cuong đo dong đien đo bang ampe
V la hieu đien the đo bang von
Đien nang noi chung đuoc cung cap đen doanh nghiep va ho gia đinh boi nganh cong nghiep đien luc. Đien thuong đuoc ban theo so kilowatt gio (3,6 MJ) chinh bang tich cua cong suat đo theo kilowatt nhan voi thoi gian tieu thu tinh bang gio. Cac hang phan phoi va ban đien thuong dung cong to đien nham đo luong đien nang ma khach hang su dung. Do la mot dang nang luong co entropy thap, đien co the bien đoi thanh chuyen đong va nhieu dang nang luong khac voi hieu suat cao.


= Đien tu hoc =

Đien tu hoc nghien cuu va ung dung mach đien chua cac linh kien đien chu đong nhu đen đien tu chan khong, transistor, điot ban dan va vi mach, cung nhu cong nghe ket hop voi cac linh kien bi đong. Đac tinh phi tuyen cua cac linh kien chu đong va kha nang kiem soat dong electron cua chung tao nen tinh kha thi cho cong tac ky thuat so, va đien tu hoc đuoc ung dung rong rai trong cong nghe xu ly thong tin, vien thong, va xu ly tin hieu. Cong nghe lien ket cac linh kien nhu cac mach in, cong nghe đong goi đien tu, va nhung ha tang vien thong khac hoan chinh tinh nang cua mach va ket hop cac linh kien voi nhau thanh mot he thong lam viec theo chuc nang cua no.
Ngay nay, đa so cac thiet bi đien tu su dung cac linh kien ban dan đe đieu khien cac electron. Khoa hoc nghien cuu cac thiet bi ban dan va cong nghe lien quan đuoc xem la mot nhanh cua vat ly trang thai ran, trong khi linh vuc thiet ke va che tao cac mach đien tu nham giai quyet cac van đe thuc te đuoc nghien cuu trong ky thuat đien tu.


= Vo tuyen =

Cac nghien cuu cua Faraday va Ampere chung minh rang tu truong bien đoi theo thoi gian hoat đong nhu la nguon cua đien truong, va đien truong bien đoi theo thoi gian tro thanh nguon cua tu truong. Do vay khi mot trong hai truong nay bien đoi thi truong kia se xuat hien mot cach cam ung. Hien tuong nay hinh thanh len dang song goi la song đien tu. Song đien tu đuoc James Clerk Maxwell phan tich ve mat ly thuyet vao nam 1864. Maxwell phat trien mot he phuong trinh cho phep mieu ta moi quan he qua lai giua đien truong, tu truong, đien tich va dong đien. Ong tham chi con chung minh đuoc song đien tu lan truyen voi toc đo anh sang, va do đo anh sang cung la mot dang song đien tu. Ly thuyet Maxwell, trong đo thong nhat anh sang, cac truong, va đien tich la mot trong nhung thanh tuu lon cua vat ly ly thuyet.
Cung voi cac nghien cuu cua nhieu nha khoa hoc khac dan đen viec su dung cac thiet bi đien tu nham bien đoi tin hieu thanh dong đien dao đong voi tan so cao, va thong qua cac ang ten thu va phat, đien cho phep truyen va nhan cac tin hieu vo tuyen tren khoang cach toan cau va lien hanh tinh.


San xuat va ung dung = San xuat va truyen tai =

Thi nghiem cua Thales voi thanh ho phach la nghien cuu đau tien lien quan đen viec san xuat ra đien. Du phuong phap nay, con goi la hieu ung đien ma sat, co the hut đuoc vat nhe va tao ra tia đien, nhung no lai la phuong phap rat it hieu qua. Cac nguon đien đang ke chi xuat hien cho đen tan khi phat minh ra pin Volta vao the ky 18. Pin Volta, va cac the he hien đai cua no, nhu pin đien, co the tich tru đuoc nang luong hoa hoc va đap ung đuoc nhung nhu cau tieu thu đien nang cua cac thiet bi.
Đien nang thuong đuoc san xuat tu cac may phat co – đien quay boi cac tuabin hoi đuoc đun nong tu viec đot nhien lieu hoa thach, hoac tu nhiet giai phong ra tu cac lo phan ung hat nhan; hoac tu nhung nguon khac nhu thu co nang tu gio hoac dong chay cua nuoc. Tuabin hoi hien đai đau tien đuoc Sir Charles Parsons phat minh ra vao nam 1884. Cac may phat đien ngay nay khong giong nhu may phat cua Faraday che tao nam 1831, nhung co so hoat đong cua chung van dua tren nguyen ly cam ung đien tu đo la khi co mot tu truong bien đoi cat qua giua hai đau cua mot van dan thi giua hai điem đo se xuat hien mot hieu đien the cam ung. Đien tao ra bang tam quang nang lai dua tren mot co che khac: buc xa Mat Troi đuoc chuyen hoa truc tiep thanh đien nang nho hieu ung quang đien.

Nhu cau tieu thu đien nang tang mot cach nhanh chong tai cac quoc gia hien đai co nen kinh te phat trien. Tai Hoa Ky, nhu cau nay tang 12% trong moi nam cua ba thap ky đau trong the ky 20, toc đo tang truong nay cung bang voi muc ma ngay nay cac nen kinh te moi noi can phai đap ung nhu An Đo hay Trung Quoc. Ve mat lich su, toc đo tang truong trong nhu cau tieu thu đien nang đa vuot qua moi nhu cau tieu thu cac dang nang luong khac.
Van đe moi truong lien quan đen san xuat đien nang đa dan đen su tap trung nghien cuu va phat trien viec san xuat đien tu cac nguon nang luong tai tao, đac biet la nang luong gio va nang luong Mat Troi. Trong khi nhieu quoc gia va to chuc van con tranh luan ve nhung tac đong moi truong tu viec san xuat đien nang tu cac nguon nang luong hoa thach cung nhu nang luong tai sinh, nhung ro rang viec su dung nang luong tai sinh la kha sach. Ngay nay trong linh vuc san xuat đien nang, nang luong gio va Mat Troi đa tro nen tiet kiem chi phi, giup đay nhanh cong cuoc chuyen dich nang luong tranh su dung nhien lieu hoa thach.


= Truyen tai va du tru =
May bien ap phat minh vao cuoi the ky 19 cho phep nang luong đien đuoc truyen tai đi xa mot cach hieu qua hon o muc dong đien cao the nhung voi cuong đo dong đien nho. Hieu suat truyen tai đien nang cao cung co nghia la cho phep đien nang đuoc san xuat mot cach tap trung tai cac nha may phat đien, mang lai hieu qua kinh te, cung nhu co the truyen tai đien đi xa neu can thiet.
Nang luong đien thuong khong the de dang tich tru, do vay đien nang phai đuoc san xuat đu lon đe đap ung nhu cau tieu thu. Can phai luon luon tao ra mot luong đien nang đe duy tri trong luoi đien quoc gia nham tranh ton that va nhung tinh huong bat ngo khong tranh khoi. Voi viec nang luong tai tao bien đoi (nang luong gio va nang luong Mat Troi) chiem ty trong ngay cang lon trong luoi đien, viec can bang giua cung va cau đien nang đang gap phai nhieu thach thuc. Nguon du tru đang đong vai tro ngay cang lon trong viec thu hep khoang cach cung–cau. Co bon loai cong nghe du tru nang luong, moi loai co muc đo san sang ve cong nghe khac nhau: pin (du tru đien hoa), du tru hoa hoc (vi du nhu hydro), nhiet hoac co (vi du nhu thuy đien tich nang).


= Ung dung =

Đien la mot dang nang luong rat thuan tien cho truyen tai đi xa, va đa đuoc ap dung trong nhieu linh vuc khac nhau. Viec phat minh ra bong đen soi đot trong thap nien 1870 dan toi ky thuat chieu sang tro thanh mot trong nhung ung dung đau tien cua nang luong đien. Mac du dong đien cung mang lai nhung nguy hiem, nhung cac thiet bi đien thay the cho cac lo suoi hay thiet bi thap sang bang khi gas cung đa giam thieu rat nhieu nhung nguy hiem cua cac thiet bi cu trong nha o va nha may. Cac tien ich cong cong đa đuoc thiet lap o nhieu thanh pho nham vao thi truong chieu sang đien đang phat trien. Vao cuoi the ky 20 va trong thoi hien đai, xu huong đa bat đau chuyen sang huong bai bo quy đinh cac quan ly trong linh vuc nang luong đien.
Hieu ung giai phong nhiet Joule ung dung trong bong đen soi đot cung đuoc ung dung truc tiep trong viec suoi bang đien. Trong khi viec giai phong nhiet la khong the tranh khoi va co the kiem soat, duoi goc đo khac co the coi hieu ung nay lai gay ra su lang phi đien nang, do đa so cac nha may phat đien đeu đoi hoi nhiet nang đe san xuat ra đien. Tai mot so nuoc, nhu Đan Mach, đa co cac đao luat nham gioi han hoac ngan cam viec su dung đien đe suoi am trong cac toa nha xay moi. Đien cung la mot nguon nang luong thiet thuc cho suoi am va lam lanh, trong đo đieu hoa khong khi va may bom nhiet the hien su tang nhu cau tieu thu đien cho hai muc đich nay, anh huong đen cac cong ty cung cap đien nang ngay cang co nghia vu phai đap ung. Đien khi hoa du kien se đong vai tro quan trong trong qua trinh giam thieu carbon cua cac nganh phu thuoc vao viec đot nhien lieu hoa thach truc tiep, chang han nhu giao thong (su dung xe chay đien) va suoi am (su dung may bom nhiet).
Cac hieu ung đien tu hoc đuoc ung dung ro rang nhat la trong đong co đien, voi hieu suat hoat đong va than thien voi moi truong hon cac đong co truyen thong. Mot đong co co đinh nhu cai toi co the de dang đuoc cung cap đien, nhung mot đong co di chuyen chung voi vat su dung no, vi du nhu xe chay đien, la can thiet đe mang theo mot nguon đien cung cap đu lau nhu pin, hoac đe thu dong đien tu mot tiep điem truot chang han nhu may ve truyen. Phuong tien chay bang đien đa đuoc ung dung trong giao thong cong cong, bao gom xe buyt đien va tau đien ngam, cung voi xe chay đien nang luong pin so huu ca nhan.
Mot trong nhung ung dung som nhat cua đien đo la vien thong, nhu đien tin, khi nganh nay đi vao hoat đong thuong mai vao nam 1837 boi Cooke va Wheatstone. Voi viec xay dung he thong đien tin xuyen luc đia đau tien, va sau đo la he thong đien tin xuyen đai duong trong thap nien 1860, đien đa cho phep con nguoi lien lac đuoc voi nhau chi trong vong vai phut tren pham vi toan cau. Cong nghe soi quang hoc va ve tinh vien thong đa dan thay the he thong đien tin cu, nhung đien van giu vai tro quan trong trong linh vuc thong tin ngay nay.
Cac thiet bi đien tu ngay nay su dung transistor, đuoc coi la mot trong nhung sang che quan trong nhat cua the ky 20, va la mot thanh phan co ban trong cac mach đien tu hien đai. Ngay nay, mot mach tich hop co the chua toi vai ty transitor trong pham vi vai centimet vuong.


Đien trong tu nhien = Hieu ung sinh ly hoc =

Khi ap mot hieu đien the vao co the nguoi se co mot dong đien chay qua cac mo te bao, va tuy moi quan he khong phai la tuyen tinh, voi hieu đien the lon hon thi dong đien chay qua cung lon hon. Co mot nguong gioi han cho con nguoi co the cam nhan dong đien chay qua co the, ma nguong nay phu thuoc vao tan so va đuong đi cua dong đien. Nguong nay nam trong khoang 0,1 mA đen 1 mA đoi voi đien dan dung, mac du nhung dong co microamp van co the phat hien ra thong qua hieu ung đien rung (electrovibration) duoi nhung đieu kien cu the. Khi dong đien đu lon no se gay ra su co co, co co soi (fibrillation) cua tim, va bong da. Do khong co bat ky mot dau hieu ro rang nao cho thay mot vat dan (day đien) đang co đien (ngoai tru cac đen bao...) khien cho viec đien ho la mot moi nguy hiem. Su đau đon gay ra boi đien giat la rat lon, do đo ma co nhung noi su dung đien trong cac phuong thuc tra tan va co the gay chet. Mot so tieu bang cua Hoa Ky van con ap dung tu hinh bang đien giat, mac du hinh thuc nay đa tro nen hiem gap vao cuoi the ky 20.
Mot so it nguoi đuoc cho la co kha nang đac biet nhu co the tu phat ra đien, khong cam thay gi khi co dong đien chay qua, gay anh huong đen sinh hoat binh thuong cua ho cung nhu su hieu ky cua xa hoi, mac du hien tuong tren co the đuoc giai thich mot cach hop ly duoi goc nhin khoa hoc.


= Hieu ung đien trong tu nhien =

Đien khong phai la phat minh cua loai nguoi va co the quan sat o nhieu dang khac nhau trong tu nhien, đien hinh la set. Nhieu tuong tac quen biet o tam vi mo, nhu cham, ma sat hay lien ket hoa hoc la tuong tac giua cac đien truong tren quy mo nguyen tu. Tu truong Trai Đat co nguon goc tu co che thuy tu boi dong đien chay qua loi hanh tinh. Co nhung tinh the nhu thach anh, hay tham chi đuong, khi tac dung mot ngoai luc len chung thi se xuat hien mot hieu đien the giua hai be mat. Hien tuong ap đien nay do hai nha khoa hoc Pierre va Jacques Curie phat hien ra vao nam 1880. Hieu ung nay co tinh tuong ho, tuc la khi vat lieu ap đien chiu tac dung cua mot đien truong ngoai thi hinh dang cua no se chiu su thay đoi nho.
Mot so loai, nhu ca map, co kha nang phat hien va đap ung lai su thay đoi đien truong, hien tuong tiep đien (electroreception), trong khi nhung loai khac co the tu phat ra đien (electrogenic) dung đe san moi hoac phong ve. Bo Ca chinh đien, ma hay gap la ca chinh đien, phat hien hoac phong đien vao con moi thong qua cac te bao co sua đoi goi la electrocytes. He thong than kinh cua moi đong vat truyen thong tin giua cac mang te bao bang xung đien goi la the tac đong (action potential), voi chuc nang trong he than kinh la giao tiep giua cac noron va co. Khi co đien giat se lam kich thich he thong nay lam cho co co lai. The tac đong cung xuat hien o mot so loai thuc vat trong hoat đong đieu phoi giua cac thuc vat voi nhau.


Trong van hoa Theo giai thoai, nam 1850, chinh tri gia nguoi Anh William Gladstone hoi nha khoa hoc Michael Faraday vi sao đien lai co gia tri. Faraday tra loi: "Mot ngay nao đo, thua ngai, ngai co the đanh thue no." Tuy nhien, theo Snopes, "giai thoai nay nen đuoc coi la nguy tao boi vi no khong đuoc đe cap trong bat ky ghi chep nao (thu, bao hoac tu truyen) cua Faraday hoac nhung nguoi cung thoi voi ong va chi xuat hien rat lau sau khi Faraday qua đoi".
Trong the ky 19 va đau the ky 20, đien chua phai la mot phan thiet yeu va co mat trong đoi song thuong ngay cua đa so moi nguoi, ngay ca o nhung nuoc cong nghiep phuong Tay. Van hoa đai chung thoi đo thuong minh hoa no nhu la mot hien tuong bi an, co the cuop đi mang song, khoi phuc lai su song hoac lam bien đoi cac đinh luat trong tu nhien. Quan điem nay bat đau tu thi nghiem nam 1771 cua Luigi Galvani voi chan cua nhung con ech đa chet co the đong đay đuoc khi co dong đien chay qua no. "Su tai sinh" hoac phu hoi cai chet cua mot nguoi đa đuoc cong bo trong cac tai lieu y hoc ngay sau thi nghiem cua Galvani. Nhung ket qua nay đa đuoc Mary Shelley đua vao tieu thuyet Frankenstein (1819), mac du ba khong đat ten cho cac phuong phap tai sinh cac quai vat trong tieu thuyet nay. Cac quai vat tai sinh đa xuat hien trong nhieu phim kinh di va khoa hoc vien tuong sau nay.
Khi xa hoi bat đau quen voi viec đien tro thanh phan cot loi trong cuoc cach mang cong nghiep lan thu hai, nhung nguoi su dung đien thuong đuoc nhin nhan theo huong tich cuc hon, chang han nhu cac cong nhan "lam chet nhung ngon tay o đau gang tay khi ho cat va noi lai nhung soi day song" trong bai tho Sons of Martha cua Rudyard Kipling nam 1907. Cac thiet bi va xe chay đien nhanh chong đuoc mieu ta trong cac tieu thuyet nhu cua Jules Verne va trong sach ve Tom Swift. Cac nha khoa hoc va ky thuat nghien cuu ve đien thoi đo nhu Thomas Edison, Charles Steinmetz hay Nikola Tesla đuoc cong chung coi nhu la nhung phap su ve nang luong.
Khi đien mat đi tinh la thuong va tro nen qua quen thuoc đoi voi con nguoi trong nua cuoi the ky 20, van hoa đai chung chi that su chu y đen no khi no ngung chay, mot su kien thuong gay ra cac thiet hai lon ve kinh te. Nhung nguoi giu cho dong đien luon chay, chang han nhu nhan vat chinh khong ten trong ca khuc "Wichita Lineman" (1968) cua Jimmy Webb, van thuong đuoc xem la hinh tuong anh hung, tua nhu phap su.


Cac đai luong vat ly Đien tich Q (C)
Cuong đo dong đien I (A)
Hieu đien the U (V)
Đien tro R (Ω)
Cong suat: P (W), Q (var), S (VA)
Cong W: WP, WQ, WS


Chu thich Tham khao Bird, John (2010), Electrical and Electronic Principles and Technology (an ban thu 4), Newnes, ISBN 978-0080890562
Duffin, W.J. (1980), Electricity and Magnetism (an ban thu 3), McGraw-Hill, ISBN 0-07-084111-X
Edminister, Joseph (1995), Electric Circuits (an ban thu 3), McGraw-Hill, ISBN 978-0070189997
Hammond, Percy (1981), "Electromagnetism for Engineers", Nature, 168 (4262), Pergamon: 4, Bibcode:1951Natur.168....4G, doi:10.1038/168004b0, ISBN 0-08-022104-1
Morely, A.; Hughes, E. (1994), Principles of Electricity (an ban thu 5), Longman, ISBN 0-582-22874-3
Naidu, M.S.; Kamataru, V. (1982), High Voltage Engineering, Tata McGraw-Hill, ISBN 0-07-451786-4
Nilsson, James; Riedel, Susan (2007), Electric Circuits, Prentice Hall, ISBN 978-0-13-198925-2
Patterson, Walter C. (1999), Transforming Electricity: The Coming Generation of Change, Earthscan, ISBN 1-85383-341-X
Sears, Francis W. (1982), University Physics (an ban thu 6), Addison Wesley, ISBN 0-201-07199-1
Benjamin, P. (1898). A history of electricity (The intellectual rise in electricity) from antiquity to the days of Benjamin Franklin. New York: J. Wiley & Sons.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Electricity tai Wikimedia Commons

"One-Hundred Years of Electricity", May 1931, Popular Mechanics
Illustrated view of how an American home's electrical system works
Electricity around the world Luu tru ngay 28 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine
Electricity Misconceptions
Electricity and Magnetism Luu tru ngay 1 thang 12 nam 2015 tai Wayback Machine
Understanding Electricity and Electronics in about 10 Minutes
World Bank report on Water, Electricity and Utility subsidies