Hong ngoc (tieng Đuc: Rubin, tieng Anh: Ruby), la mot loai đa quy thuoc ve loai khoang chat corundum. Chi co nhung corundum mau đo moi đuoc goi la hong ngoc, cac loai corundum khac đuoc goi la xa-phia. Mau đo cua hong ngoc la do thanh phan nho cua nguyen to crom lan trong ngoc tao nen. Hong ngoc co ten tieng Anh la ruby, xuat phat tu ruber trong tieng La tinh co nghia la "mau đo". Hong ngoc trong tu nhien rat hiem, cac loai hong ngoc đuoc san xuat nhan tao tuong đoi re hon.


Tinh chat vat ly Hong ngoc co đo cung la 9,0 theo thang đo cung Mohs. Giua cac loai đa quy tu nhien chi co moissanit va kim cuong la cung hon het, trong đo kim cuong co đo cung la 10 con moissanit co đo cung dao đong trong khoang giua kim cuong va hong ngoc. 
Cong thuc hoa hoc cua hong ngoc la Al2O3, o dang α-alumina voi mot phan nho cac ionCr3+ thay the vi tri cua Al3+ trong mang tinh the. Moi ion Cr3+ lien ket voi 6 ion O2- nam o cac đinh cua hinh tam mat. Voi cau truc nhu vay, chung co khuynh huong hap thu anh sang trong vung tu xanh luc đen tim vi vay cho đa co mau đo. Mot pho-tonđi qua cau truc cua tinh the chi trong mot vai 10−12 giay va xuat hien hien tuong lan quang phat ra anh sang mau đo co buoc song 0,672 micromet. Mau đo nay ket hop voi mau đo do hap thu mau xanh luc va tim tu anh sang trang lam cho anh cua ngoc sang hon.
Tat ca hong ngoc trong tu nhien đeu bi loi nhu mau tap va cac tinh the dang kim cua rutil. Cac nha nghien cuu đa quy dung dau hieu rutil đe phan biet hong ngoc tu nhien va loai tong hop hoac loai co đac điem giong nhu hong ngoc. Thuong cac loai ngoc tho can phai nung truoc mai (cat). Hau het hong ngoc ngay nay đeu đuoc xu ly o mot muc đo nao đo va nguoi ta thuong dung phuong phap xu ly nhiet. Tuy nhien, cung co nhung loai hong ngoc khong can xu ly van co gia tri rat tot.
Mot so hong ngoc đuoc xu ly be mat tren bong sao cho khi anh sang phan xa se thay đuoc hinh ngoi sao 3 canh hay 6 canh, voi cach nay se the hien đuoc hinh anh tot nhat khi co nguon anh sang đon chieu vao nhin giong nhu anh sang đang di chuyen hay vien ngoc xoay tron.


Phan bo hong ngoc tu nhien tren the gioi Ngoai tru chau Nam Cuc ra cac chau khac đeu co mo hong ngoc. Thuong chi co hong ngoc tu chau A moi đuoc ua chuong. Myanma, Thai Lan va Sri Lanka, noi cac mo bat đau hiem đi, la cac nuoc xuat khau quan trong nhat. Hong ngoc cung đuoc tim thay o An Đo, Trung Quoc, Pakistan, Afghanistan va Viet Nam. Hong ngoc tu chau Phi (Kenya, Tanzania...) cung co gia tri cao. Bac My (Bac Carolina), Nam My (Colombia) va o Uc chi co it quang mo hong ngoc. O chau Au nguoi ta cung đa phat hien loai đa quy nay o Phan Lan, Na Uy va Macedonia. Hong ngoc tu moi nuoc co nhung khac nhau nho.


Cac yeu to anh huong đen chat luong ngoc Mau: đe đanh gia chat luong đa quy, mau la yeu to quan trong nhat. Mau gom 3 thanh phan: mau (hue), su bao hoa va sac (tone). Mau đe cap đen mau nhu thuat ngu thuong su dung. Đa quy trong suot khi co mau la cac mau: đo, cam, vang, luc, lam, cham, đo tia va hong. Sau mau đau đuoc đe cap trong day quang pho nhin thay, 2 mau sau la mau đuoc tron. Đo tia la mau nam giua đo va xanh, hong la bong mo cua mau đo. Trong tu nhien hiem gap mau nguyen thuy vi vay khi noi mau cua đa quy ta đe cap đen mau thu cap. Trong hong ngoc, mau nguyen thuy phai la đo. Tat ca cac mau con lai cua nhom đa quy corundum đeu goi la xa-phia. Hong ngoc cung co the co mau thu cap nhu: cam (đo vang), đo tia, tim va hong.
Hong ngoc tot nhat la loai sang co sac toi đen trung binh.


Xu ly nang cao gia tri Đa quy thuong đuoc xu ly đe lam tang gia tri cua chung. Vao cuoi thap nien 90 cua the ky 20 mot luong lon hong ngoc đa xu ly nhiet đuoc tung ra thi truong đa lam giam gia hong ngoc.
Nang cao chat luong nhu thay đoi mau sac, tang đo trong suot bang cach hoa tan rutil, va tram cac khe nut.
Phuong phap xu ly thong thuong la dung nhiet. Hau het hong ngoc co gia tri thap tren thi truong đe la hong ngoc tho đuoc xu ly nhiet đe nang cao mau sac, loai bo mot chut mau đo tia, xanh. Qua trinh xu ly dien ra o nhiet đo khoang 1800 °C (3300 °F). Mot so hong ngoc phai qua qua trinh nung "low tube heat", khi đa đuoc nung nong boi nhiet cua than đa khoang 1300 °C (2400 °F) trong vong 20 đen 30 phut, chi co cac soi to bi pha vo va mau sac đuoc cai thien.
Mot phuong phap it đuoc chap nhan hon đuoc nhieu nguoi biet đen trong nhung nam gan đay la them thuy tinh chi vao. Them vao trong cac khe nut cua hong ngoc bang thuy tinh chi đe tang đo trong suot. Qua trinh nay gom 4 giai đoan:

Đa tho đuoc đanh bong đe loai bo cac tap chat tren be mat vi cac chat nay se anh huong đen cac buoc sau
Cac cho xu xi se đuoc lam sach bang acid flohydrite
Qua trinh xu ly nhiet đau tien se khong cho bat cu chat gi vao, chu yeu la loai bo cac tap chat trong cac khe nut. Qua trinh nay đuoc thuc hien o nhiet đo khoang 1400 °C (2500 °F), cac soi to rutil thuong khong bi anh huong khi nhiet đo khoang 900 °C (1600 °F)
Qua trinh xu ly nhiet tiep theo đuoc thuc hien trong lo đien co bo sung mot so chat hoa hoc khac. Viec pha tron va hoa tan bot thuy tinh co chua chi đuoc thuc hien trong giai đoan nay. Hong ngoc đuoc nhan chim trong dau, sau đo phu bot thuy tinh, đat vao　lo nung khoang 900 °C (1600 °F) trong đieu kien oxy hoa trong vong mot gio. Bot mau vang khi nung se chuyen sang trong suot đen vang va nhuom vao toan bo vet nut cua hong ngoc. Sau khi lam lanh mau đuoc đua vao chuyen hoan toan thanh trong suot va nang cao đo trong suot cua hong ngoc.
Neu can them vao mau gi thi dung bot thuy tinh voi cac chat nhuom mau nhu đong hoac cac oxide kim loai khac nhu natri,calci, kali...
Qua trinh nung thu 2 co the đuoc thuc hien lap lai 3 đen 4 lan tham chi dung cac cach tron khac nhau. Hong ngoc loai nay thuong khong đuoc phu acid boric hoac cac chat bao ve be mat khac nen be mat no khong đuoc bao ve giong nhu kim cuong.


Hong ngoc tong hop Nam 1837 Gaudin tao ra hong ngoc tong hop tu nhom nong chay o nhiet đo cao va chat tao mau crom. Nam 1847 Edelman tao ra xa-phia trang tu nhom trong acid boric. Nam 1877 Frenic va Freil tao ra tinh the corundum tu bot đa. Frimy va Auguste Verneuil tao ra hong ngoc nhan tao tu BaF2 va Al2O3 nong chay voi chat tao mau crom. Nam 1903 Verneuil thong bao co the san xuat hong ngoc tong hop o muc đo thuong mai tu qua trinh nong chay.
Cac qua tao ra hong ngoc nhan tao khac nhu qua trinh Czochralski, qua trinh tan chay bang chat xuc tac (flux process), va qua trinh thuy nhiet. Hau het hong ngoc tong đeu đuoc thuc hien bang qua trinh nong chay, la phuong phap it ton chi phi. Hong ngoc tong hop van đep va hoan hao khi nhin bang mat thuong, nhung khi phong đai co the thay nhung vet khia tren mat hoac cac tui khi nho ben trong. Cang it nhung đac điem tren thi hong ngoc cang co gia tri. Chat phu gia đuoc them vao hong ngoc tong hop vi vay co the phan biet đuoc hong ngoc tong hop, nhung cac thu nghiem đa quy hoc can thiet chi đe nhan biet dang nguyen thuy cua no.
Hong ngoc tong hop đuoc su dung trong nganh ky thuat voi chuc nang tuong tu nhu hong ngoc tu nhien. Cac que hong ngoc đuoc su dung đe tao ra tia lazer đo va maser (thiet bi tich tu nang luong đe tao ra tia lazer). Cong trinh đau tien đuoc thuc hien boi Theodore H. Maiman nam 1960 o Hughes Research Laboratories vung Malibu, California, đa vuot qua cac nhom nghien cuu nhu Charles H. Townes o truong Đai hoc Columbia, Arthur Schawlow o Bell Labs, va Gould thuoc cong ty TRG (Technical Research Group). Maiman dung hong ngoc tong hop dang ran cung cap anh sang đe tao ra tia lazer mau đo voi buoc song 694 nm (nm).
Cac loai co dang hong ngoc cung co mat tren thi truong nhu spinen đo, garnat đo, va thuy tinh mau. Thoi đai Roma vao the ky 17, đa co ky thuat tao ra mau đo, bang cach đot long cuu mau đo o đay cua lo suoi, va đuoc đat ben duoi đa gia.
Tren thi spinen đo đuoc goi la "balas ruby" va tourmalin đo la "rubellite", đeu nay co the lam cho nguoi tieu dung de bi nham lan. Cac thuat ngu nay khong đuoc cac nha đa quy hoc khuyen khich su dung nhu LMHC (Laboratory Manual Harmonisation Committee).


Ky luc Bao tang Quoc gia ve Lich su Tu nhien o Washington, D.C. đa nhan đuoc mot trong nhung vien hong ngoc lon va đep nhat the gioi. Vien hong ngoc Burmese nang 23.1 cara (4.6 g), nam vao mot chiec nhan bach kim cung voi kim cuong, đa đuoc quyen gop boi doanh nhan va nha hao tam Peter Buck đe tuong nho nguoi vo qua co Carmen Lucia. Vien ngoc nay mang mot mau đo ruc ro cung nhu đo trong suot đac biet. Vien ngoc đuoc khai thac o vung Mogok cua Mien Đien vao nhung nam 1930.
Nam 2007, hang trang suc Garrard & Co đa đang len trang web cua minh mot vien hong ngoc hinh trai tim nang 40.63 cara.
Ngay 13/14 thang 12 nam 2011, bo suu tap trang suc cua Elizabeth Taylor đa đuoc Christie's ban đau gia. Đang chu y la chiec nhan voi mot vien hong ngoc 8.24 cara pha ky luc ve gia tren moi mot cara đoi voi hong ngoc (512,925 đo la My mot cara, tuc tong cong 4.2 trieu đo la My) va soi day chuyen đuoc ban voi gia tren 3.7 trieu đo la My.


Xem them Ngoc berin
Kim cuong
Ngoc lam
Ngoc
Ngoc luc bao
Xa-phia
Laser hong ngoc


Tham khao Lien ket ngoai Tra mau that cho đa quy bang cong nghe xu ly nhiet Luu tru ngay 30 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Mot xai đa Ruby cua dan choi chung khoan Luu tru ngay 8 thang 4 nam 2007 tai Wayback Machine
Hong ngoc lam cham toc đo anh sang Luu tru ngay 30 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine