Justinian I (tieng Latinh: Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus Augustus; tieng Hy Lap co: Φλαβιος Πετρος Σαββατιος Ιουστινιανος Flavios Petros Sabbatios Ioustinianos) (k. 482  –  13 thang 11 hay 14 thang 11 nam 565), con đuoc biet đen trong tieng Viet voi ten goi Justiniano trong cac ban dich cua Giao hoi Cong giao tai Viet Nam. Ngoai ra ong con co ngoai hieu la Justinianus Đai đe hay đuoc Giao hoi Chinh thong giao Đong phuong ton la Thanh Justiniano Vi đai. Ong la Hoang đe Đong La Ma tu nam 527 đen khi qua đoi, la vi Hoang đe thu nhi cua nha Justinianus sau nguoi chu la Justinus I. Trong suot trieu đai cua minh, Justinianus tim cach khoi phuc lai anh hao quang cua đe quoc La Ma va khoi phuc nua phia tay đa mat. Su cai tri cua Justinian tao nen mot ky nguyen khac biet trong lich su đe quoc La Ma thoi hau ky. Trieu đai cua Justinianus đuoc đanh dau boi tham vong renovatio imperii, nghia la "trung hung Đe quoc", nhung chi co the thuc hien đuoc mot phan.
Boi nhung co gang trung hung đe quoc cua minh, Justinianus đoi luc đuoc xem "Nguoi La Ma cuoi cung" trong su sach hien đai. Tham vong nay đuoc the hien boi su phuc hoi mot phan lanh tho cua Đe quoc Tay La Ma khong con ton tai. Vi tuong Belisarius tai nang cua ong nhanh chong chinh phuc Vuong quoc Vandal o Bac Phi, mo rong su kiem soat cua La Ma đen Đai Tay Duong. Tiep theo Belisarius, Narses, cac tuong linh khac đa chinh phuc Vuong quoc Ostrogoth, khoi phuc lai Dalmatia, Sicilia, Y, va thanh Roma tro ve voi Đe quoc sau hon mot nua the ky nam duoi su kiem soat cua nguoi ro Ostrogoth. Vien thai thu Liberius đa gianh lai đuoc mien nam ban đao Iberia, thanh lap tinh Hispania. Nhung chien dich nay đa tai lap lai su kiem soat cua nguoi La Ma tren cac vung bien phia tay Đia Trung Hai, tang them cho ngan kho cua đe quoc hang nam hon mot trieu solidi. Duoi trieu đai tri vi Justinian, ong cung chinh phuc nguoi Tzani, mot toc nguoi o bo bien phia đong cua Bien Đen ma đa chua bao gio nam duoi su cai tri cua La Ma truoc đo.
Ong la mot trong nhung nhan vat quan trong nhat cua thoi ki hau co đai va la vi Hoang đe La Ma cuoi cung noi tieng Latinh nhu tieng me đe Justinian la nguoi san đinh va he thong luat phap La Ma. Ong đa thanh lap mot bo luat đuoc biet duoi cai ten Corpus Juris Civilis ("Phap đien dan su"), la nguon anh huong quan trong toi he thong luat dan su cua rat nhieu quoc gia cho toi ngay nay. Trieu đai cua ong đuoc đanh dau bang su no ro cua nen van hoa Đong La Ma va boi chuong trinh xay dung cua ong, đien hinh nhu la nhung tuyet tac nhu nha tho Hagia Sophia. Su bung phat cua benh dich hach o nhung nam đau cua thap ky 540 đanh dau su ket thuc cua mot thoi đai huy hoang.


Xuat than Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus sinh ra va lon len trong mot gia đinh lam nghe nong tai ngoi lang Tauresium (Justiniana Prima), thuoc xu Thracia. Theo nhieu su gia thi co le ong co goc gac Illyria. Tuy nhien, theo mot so su gia khac, đien hinh nhu Ioannes Malalas, thi ong co goc La Ma-Thracia. Bac cua ong, nguoi ve sau la hoang đe Justinus I, đa đen Constantinopolis đe lap nghiep, va chinh nguoi bac nay đa thay đoi so phan cua Justinianus. Theo su gia nguoi Phap Georges Tate thi "viec Justianus len ngoi la hoan toan nho vao Justinus. Neu khong co ong ay, thi chang co co hoi nao đe [Justinianus len ngoi]". Nguoi bac Justinus von cung xuat than hen kem, do quan Hung No vao cuop pha que nha, nen ong phai chay nan đen Constantinopolis va gia nhap đoi can ve hoang gia Excubites, truoc khi thang quan tien chuc nhu dieu gap gio. Sau đo, ong cho đon nguoi chau Justinianus đen Constantinopolis va nhan no lam con nuoi. Khong ro khoang thoi gian Justinianus len kinh la khi nao. Su gia nguoi Phap Pierre Maraval cho la vao khoang nam ong 10 tuoi, con theo Georges Tate thi khoang nam 20 tuoi. Đieu chac chan la mac du khong phai la nguoi co hoc, nhung bac ong đa co gang tao đieu kien đe cho ong nhan đuoc su giao duc tot nhat co the. Qua đo, Justinianus đuoc đao tao bai ban cac mon nhu luat hoc, than hoc va hung bien. Dua vao đieu nay, co the noi, Justinianus la mot nguoi uyen bac cho du theo nhu loi cua Procopius xu Caesarea thi ong la mot nguoi tho lo. Justinianus bat đau con đuong binh nghiep trong đoi can ve scholæ palatinæ. Cho du đoi nay chi co nhiem vu dieu binh, nhung van la mot đoi can ve cua hoang đe, va nho đo ma Justinianus đung rat gan voi quyen luc.
Su nghiep cua Justinianus kiem loi đuoc tu su thang quan tien chuc Justinus. Hoang đe Anastasius I qua đoi ma khong co con noi doi. Đe noi doi đai nghiep, Vien Nguyen lao hoi hop đe quyet đinh danh tinh cua vi hoang đe moi. Ban đau, cac nguyen lao that bai trong viec đua ra quyet đinh trong khi nguoi dan va quan đoi đang bat đau đua ra cac ung cu vien cua ho, nhung mot lan nua lai khong the đat đuoc su đong thuan. Cuoi cung, Justinus duong nhu moi la su lua chon đung đan. Ong đuoc cac phe phai khac nhau o kinh đo tung ho va đa đuoc ho chon lam [hoang đe] sau mot hoi do du. Justinianus cung la mot trong nhung ung cu vien nhung chinh ong đa tu choi nhung loi moi đo. Ong co the đa đong mot vai tro tich cuc tren con đuong đen ngai vang cua chu. Du sao đi chang nua, su xuat hien cua Justinus tren ngai hoang đa đem lai loi ich truc tiep cho Justinianus. Ban đau, Justinianus đuoc bo nhiem lam comes, roi sau đo la magister equitum et peditum praesentalis phu trach khu vuc quanh kinh đo Constantinopolis. Vi vay, ong khong truc tiep tham gia vao bat ky chien dich quan su nao, nhung kien ​​thuc trong linh vuc nay van con thuan tuy ly thuyet. Ly giai cho đieu nay la khi ong len ngoi noi nghiep, ong thuong giao cho cac tuong trong trach tren chien truong thay vi đich than cam quan. Su nghiep cua Justinian cang ngay cang phat len, khoi đau voi viec đuoc bo nhiem vao chuc Quan chap chinh roi sau đo la Patricius, Nobilissimus va cuoi cung la Caesar va qua đo tro thanh nguoi noi doi chinh thuc cua Justinus I. Vu am sat tuong Vitalianus, nguoi vua moi đuoc bo nhiem chuc Quan chap chinh, vao nam 520 đuoc cho la do Justinianus đung sau va qua đo loai bo mot đoi thu đang gom, tranh tai hoa ve sau. Nhan dip đuoc phong lam quan chap chinh va noi tiep theo truyen thong lau đoi, Justinianus to chuc hoi thao toan dan (Ludi publici) nham loi keo long dan va vien nguyen lao. La nguoi thua ke tu nhien cua Justinus, trieu đai cua Justinus thuong đuoc xem la "phong cho" (tien đe cho trieu đai) cua Justinianus. Vay nen Procopius cua Ceasarea moi suy luan rang Justinianus moi la nguoi nam quyen đieu khien trieu chinh trong giai đoan nay. Tuy nhien, quan điem nay nghe chua đu thuyet phuc vi Justinus, khong chi bang long tu đieu kien trieu chinh, đoi luc van co mau thuan chau trai cua minh. Vi vay, khi vi Augustus chi đinh nguoi ke nhiem minh, ong co noi: "Hay can than voi mot chang trai tre, nguoi co quyen mac chiec ao nay." Nhu su gia Pierre Maraval đa trinh bay, Justinianus đuoc cho la nam giu mot phan trieu chinh, nhung thuc te cho thay rang nhieu chinh sach (chinh phuc lanh tho, phap đien hoa phap ly,...) chi đuoc Justinianus thuc hien chi sau khi len noi ngoi ke vi chung to rang ong khong hoan toan đuoc tu do tu tai van hanh trieu chinh khi chu ong con tai vi. Tuy nhien, đieu chac chan la khi Justinus đa tro nen gia yeu vao luc gan cuoi trieu đai cua minh, Justinianus đa tro thanh vi vua tren thuc te..
Trieu đai cua Justinus I đa cho thay mot it ve con nguoi Justinianus. Ve mat ton giao, đe quoc bi chia giua nhung nguoi ung ho cong đong Chalcedon va nhung nguoi chong đoi no ma tien đe Anastasius la mot trong nhung đai dien. Justinus khoi phuc su chinh thong, đong y tuan thu cac gioi luat cua Cong đong va vo tinh gay bat on tai cac tinh o bien ai nhu o Syria hay Ai Cap, tai nhung noi co nhieu tin đo thuyet mot ban chat. Tai nhung khu vuc nay, nhung anh huong cua Justinianus nham bao ve su chinh thong co the đuoc cam nhan. Ve mat đoi ngoai, Justinianus lien tuc phai đoi mat voi nhung moi đe doa, đien hinh la cuoc chien tranh Iberia voi Đe quoc Sassanid no ra mot vai thang truoc khi Justinus qua đoi đa khoi day lai su thu đich La Ma-Ba Tu lau đoi. Ve phan đoi noi, Justinianus phai đoi mat voi tinh trang bat on do cac phe phai ngay thuong thuong to chuc đua ngua nhung thuc te lai phan anh mot cuoc đau tranh quyen luc giua cac phe canh thu đich tai kinh đo. Vi the ma cac đoi Xanh luc va xanh lam thuong xung đot voi nhau tren đuong pho..


Len ngoi Vao ngay 1 thang 4 nam 527, vet thuong cu cua Justinus tai phat khien ong von đa gia yeu nay con yeu hon. Truoc khi lia tran, Justinus phong Justinianus lam Augustus va trao vuong mien cho ong. Theo loi cua Hoang đe Konstantinos VII Porphyrogennetos song 4 the ky sau đo thi Justinianus đuoc Thuong phu thanh Constantinopolis tan phong lam hoang đe vao ngay đung ngay le Phuc sinh mong 4 thang 4 - mot ngay rat tuong trung. Tuy nhien, gia thuyet nay la chac chan đuoc bay bia ra sau nay đe gia co cho truyen thuyet ve Justinianus. Đo la ngay 1 thang 4 khi ma Justinianus nhan đuoc vuong mien tu tay chu. Ngay sau đo, ong tro đong hoang đe, va roi hoang đe duy nhat khi Justinus qua đoi vao ngay 01 thang 7. Justinianus luc đo đa 45 tuoi, la mot nguoi đan ong truong thanh. Ngoai hinh cua ong đuoc cac nha chep su mo ta kha chinh xac. Su gia Ioannes Malalas mo ta Justinianus rang: "Ong ay tam voc nho, than hinh can xung, mui thang, nuoc da trang, toc xoan, khuon mat tron, trong đep trai, tran cao, toc va rau mau hoa ram." Cac nha chep su cung đa co gang mo ta lai tinh cach cua ong. Ioannes Lydus khen ngoi con nguoi nhan ai va tu bi cua ong, đieu đuoc Procopius khang đinh. Justinianus la mot vi hoang đe nhiet huyet, đieu đuoc chung minh qua viec rang ong ngu rat it va do đo ong đuoc Ioannes Lydus goi la "vi hoang đe khong ngu". Tai nha tho Thanh Sergios va Bakchos con ton tai mot cau khac chi ra rang Justinianus thuong bo ngu đe lam viec. Đieu nay dan đen viec su gia Charles Diehl noi rang: "Neu co mot đieu ban khong the lay khoi Justinianus, thi đo la su sieng nang cua ong ay". Neu nhu ve van đe chinh tri, ong khong ngan ngai su dung cac bien phap tran ap, tham chi tan nhan thi trong đoi tu, ong duong nhu la mot con nguoi biet kiem che ban than. Ong rat hiem khi phan ung qua muc, va trong moi tinh huong, ong luon tim cach giu binh tinh. Ngoai ra, ong rat ton trong luat phap quoc gia. Theo su gia Georges Tate thi nhung viec tran ap ma Justinianus thuc hien la vi che đo chu khong phai ban than ong ay chuyen che nhu vay. Trong cuon Nhung cong trinh cua Justinianus Đe Nhat, Procopius ghi nhan rang hoang đe luon luon ham muon cai thien đe quoc, thuc đay phat trien Constantinopolis cung nhu nhung thanh pho khac. Tuy nhien, trong cuon Bi su cung cua Procopius, nhung Justinianus đuoc mo ta bang mot buc tranh tieu cuc hon khi so sanh ong voi Domitianus, mot vi hoang đe khong đuoc ua thich cho lam vao thoi điem đo truoc khi mo ta Justinianus la: "Vi hoang đe nay la mot ke xao tra, kho nam bat, kha chuyen nghiep trong viec che giau suy nghi cua minh va luon luon noi doi." Noi rong hon, tac pham nay chung to su khinh miet cua Procopius đoi voi Justinianus cung nhu cac can than cua ong, nhung nguoi ma Procopius coi la nhung ke moi noi hanh tien, trong khi ban than ong lai thuoc tung lop quy toc lau đoi. That vay, cho du Justinianus co đung o phia tren cung cua he thong phan cap xa hoi, mot phan nho vao Justinus, ong duong nhu chua bao gio đuoc tich hop đay đu vao giai cap thong tri cua đe quoc do anh huong tu xuat than nong dan cua ong.


Đoi ngoai = Tong quan =

Vao the ky thu V, nua phia tay cua Đe quoc La Ma đa khong con nam duoi su kiem soat truc tiep cua hoang đe. Đe che Tay La Ma đa diet vong vao nam 476/80, va vi Đong, Tay La Ma tren hinh thuc chua bao gio la hai quoc gia tach roi nhau, nen quyen cai tri toan lanh tho cua đe quoc roi vao tay vi Augustus duy nhat con lai o Constantinopolis. Trong con mat cua Justinianus, chinh sach phuong Tay cua ong ve co ban khong phai la chinh sach đoi ngoai, vi cac nha cam quyen (Đong) La Ma chua bao gio tu bo chu quyen o đe quoc phia Tay. Ho đuoc phan lon cac vi vua ngoai toc đa chia cat lanh tho phia Tay ton lam chua thuong, tuy nhien, nua phia tay de facto (tren thuc te) hoat đong khong theo y muon cua Constantinopolis. Justinianus, nguoi đuoc xem nhu la nguoi cuoi cung xem tieng Latinh nhu la tieng me đe, to ra khong hai long voi tinh trang nay mot chut nao va tim cach khoi phuc quyen kiem soat truc tiep cua hoang đe len khap the gioi hau co đai (ecumene, Restauratio imperii). Va duoi tu cach la mot vi hoang đe Ki-to giao, ong thay bon phan cua minh la phai phuc hoi Đe quoc La Ma ve voi bien gioi co đai cua no. Duoi thoi tri vi cua ong, mot vung lanh tho rong lon o phia tay cua đe quoc La Ma co đai đa danh lai đuoc bang vu luc. Tuy nhien, Justinian chua bao gio đich than ra tran, gan nhu cong cuoc tai chinh phuc đeu do tuong Belisarius đam nhiem.
Lieu nhung cuoc tai chinh phat nay co đuoc ap u tu truoc trong thoi gian dai hay khong van đang gay tranh cai trong gioi nghien cuu. Trong thoi gian gan đay, quan niem lau đoi nay đa bat đau bi gioi nghien cuu đat dau hoi. Thay vao đo, co le sau khi vien tuong Belisarius duoi truong Justinianus gianh đuoc nhieu thang loi ngoai mong đoi truoc nguoi Vandal vao nam 534, nguoi ta moi bat đau theo đuoi cac muc tieu khac. Nhung cuoc chien cua Justinianus đuoc su gia đuong thoi Procopius cua Caesarea ghi chep trong cac tac pham viet bang tieng Hy Lap bao gom 8 quyen cua ong.


= Nhung cuoc chien voi nguoi Ba Tu =

Trong điem cua nen chinh tri Đong La Ma khong phai la o phuong Tay, ma la o phia Đong, noi ma nguoi La Ma đa phai đoi đau voi đe che Sassanid hung manh trong suot ba the ky lien. Cuoc chien tranh Ba Tu đau tien duoi trieu Justinianus la mot di san ke thua tu trieu đai cua nguoi tien nhiem, Justinus I; đa khoi tranh tu nam 526. Tai Luong Ha, Belisarius tren cuong vi la vien magister militum per Orientem moi đa danh nhung thang loi đau tien trong nhung nam 530/531 (tai tran Dara), nhung cung phai hung chiu it nhieu that bai (đien hinh la Tran Callinicum nam 531). Nham an mung thang loi tai Dara, hoang đe đa cho xay dung mot pho tuong ky si cuoi chien ma ma ngay nay đa bien mat. Chu khac đuoc thuc hien boi vien praefectus praetorio Flavius ​​Iulianus đa đuoc ghi chep lai (hop tuyen Hy Lap 16,63), ca ngoi vi hoang đe vi đa huy diet nguoi Meder (tuc la nguoi Ba Tu)". Nam 531, Justinianus đa to chuc đai le an mung chien thang nham pho truong nhung thang loi truoc nguoi Ba Tu va Bulgar. Tuy nhien su that thi cuoc chien ket thuc ma khong co nguoi chien thang ro rang. Đoi voi vi vua Sassanid moi Khosrau I, Justinianus đa thiet lap nen "Hoa binh vinh cuu" vao cuoi nam 532 voi viec phai cong nop mot so luong tien bac khong he nho (len toi 11.000 can Anh vang) cho nguoi Ba Tu. Su yen on o phuong Đong nay moi khien cho chinh sach phuong Tay cua Justinianus thanh hien thuc, vi no đa đoi hoi luong lon nguon luc cua Đong La Ma.
Vao nam 540, chien tranh mot lan nua lai no ra khi ma vua Ba Tu pha vo hiep uoc hoa binh. Theo Procopius, thi đang sau hanh đong cua Khosraus la moi lo ngai rang mot đe che La Ma moi co the huy đong them nguon luc đe chong lai Ba Tu. Ngoai ra, viec nguoi Ostrogoth sang cau cuu Ba Tu cung co the đa đong mot vai tro quan trong. Nhung ly do chinh cho cuoc tan cong Ba Tu co le la do thoi điem thuan loi: Khosrou I la mot nguoi tham vong, mong muon tim kiem vinh quang quan su va hon ca la đang can tien. Vao luc bay gio, tinh Syria cua La Ma chi đuoc phong thu long leo. Co le Khosrau chi muon đua quan vao cuop boc, đen khi kiem đuoc đu tien thi đinh chien. Hon nua, suc manh cua nguoi Hephthalite von đe doa Ba Tu tu phia đong bac suot ca the ky nay đa suy yeu, giup Khosrau co the toan tam toan luc tap trung vao phuong tay ma khong lo so bi đanh tu sau lung.

Justinianus duong nhu đa đuoc biet đen ke hoach tan cong tu nam 539, nhung đa khong kip thoi gui quan toi song Euphrates khi đang ban đoi mat voi chien tranh voi nguoi Goth, va so luong quan tiep vien đa hua chi đen voi so luong rat nho. Tuong Germanus đuoc cu đen Antiochia chi voi 300 nguoi va chang lam đuoc đieu gi. Nguoi ke nhiem Belisarius cua o phia Đong, vien magister militum Buzes đa phai chien đau cung cac binh si La Ma đia phuong, nhung nguoi bi ap đao boi quan đoi Ba Tu đong đao. Buzes rut lui đen mot vi tri phong thu tai Hierapolis va cho đoi. Nhung thanh pho quan trong nhat trong khu vuc đeu mo cua ra hang Khosrau. Nhung tham hoa lon nhat đoi voi nhung nguoi La Ma luc đo chac chan cuoc chinh phuc, cuop boc va pha huy đai đo thi Antiochia (6.000 quan đon tru đeu đuoc cho phep rut khoi thanh pho). Sau khi chiem đuoc thanh pho, Khosrou thu thap luong mot kho bau khong lo va bat rat nhieu tu nhan đua ve Ba Tu, noi ho đa đinh cu tai mot thanh pho rieng biet nam gan kinh đo Ctesiphon. Khosrou đa ra bien đe thuc hien nghi le tam va hien te cho than mat troi. Nhieu thanh pho khac đa may man hon Antiochia khi ho đa dung tien mua đuoc su tu do hoac đa chong tra đuoc cac cuoc tan cong cua nguoi Ba Tu. Tai thanh pho Apamea ben bo song Orontes, sau khi ho mo cua thanh đau hang, Khosrau đa to chuc đua xe ngua, va đa đung theo kieu cua mot hoang đe La Ma nham khieu khich Justinianus. Khosrau đua ra đe nghi hoa binh moi cho nguoi La Ma, nhung Justinianus duong nhu đa mat niem tin vao nguoi Sassanid nen đa tu choi. Chien tranh van tiep dien va nguoi La Ma đa phai phai mat kha lau đe on đinh tinh hinh. Quan đoi Đong La Ma (theo Agathias thi quan luc La Ma co khoang 15 van, nhung tren thuc te thi nhieu kha nang phai la tren 30 van nguoi) phai giao chien tren hai mat tran, voi nguoi Ostrogoth o phia Tay va nguoi Ba Tu o phia Đong. Hon nua, khu vuc Balkan cung bi đe doa boi su cuop boc cua nguoi Avar va nguoi Slav.

Chien truong phia đong keo dai tu vung Caucasus (đac biet la o Armenia, noi tuong Sittas cua Đong La Ma hoat đong kha thanh cong cho đen khi ong nay qua đoi nam 539. Ke tu nam 541, phao đai quan trong Petra ben bo Bien Đen la mot noi giao tranh quyet liet) cho đen Luong Ha. Điem chot chinh cua cuoc giao tranh giua nguoi La Ma va nguoi Ba Tu chu yeu la Lazika, mot vuong quoc nho nam ben bo Bien Đen, đa nam duoi tam anh huong cua nguoi La Ma ke tu nhung nam đau the ky thu VI (cung giong nhu vuong quoc Colchis truoc đo). Cuoc chien giua nguoi La Ma va Ba Tu con tiep tuc đen nam 561/62 (bi gian đoan boi mot hiep uoc đinh chien nhung khong bao gom Lazika) đa hut can nguon luc Đong La Ma. Khong giong nhu nguoi ta thuong nghia, Justinianus khong bao gio bo ngo bien gioi phia đong đe tap trung cho cuoc chinh phuc cua minh o phuong Tay. Khi mat tran phia Đong bi be tac va nguoi Ba Tu phai đoi mat voi mot ke thu moi - nguoi Đot Quyet - vao khoang nam 560, ho đa san sang giang hoa voi nhung nguoi La Ma vao nam 562. Theo hiep uoc nay ma Petrus Patricius đa đam phan cho Justinianus, nguoi Ba Tu giao quyen kiem soat Lazika cho nguoi La Ma - co nghia la Justinianus cuoi cung van co the bao ve bien gioi phia đong, mac du ong phai tra 400 hoac 500 can Anh vang moi nam. Khong ro rang cac khoan tien cong nop cua nguoi La Ma co anh huong nhieu đen quoc kho Đong La Ma hay khong. Tuy nhien, nguoi La Ma co le chu yeu la khong hai long voi nghia vu cong nap nay. Nguoi ke nhiem Justinianus la Justinus II sau đo cung đa co gang đe sua đoi hiep uoc nay - nhung voi hau qua tai hai.
Ke tu nam 540, đai đa so quan La Ma đuoc trien khai o phuong Đong. Đieu nay gop phan vao viec keo dai cuoc chien o Y. Tai vung Caucasus va Luong Ha it nhat hai đoi quan La Ma lon đa cung hoat đong. Trong khi o phia Đong, Justinianus chi tap trung vao phong thu hon va danh nhieu thoi gian hon voi tinh hinh o phuong Tay, nhung ong chi gui quan đoi đen Y khi ong nghi rang minh khong con can ho o phia Đong nua. Bang cach ket hop cac phuong tien ngoai giao va quan su, hoang đe cuoi cung đa co the bao toan vi the cua La Ma truoc Ba Tu. Viec phai cong nop hang nam tuy khong nghiem trong la may, nhung đuoc coi la mot đieu nhuc nha. Do đo, ke tu nam 572, nguoi ke nhiem ong la Justinus II lai bat đau giao tranh voi nguoi Sassanid - nhung đieu nay chi dan đen mot cuoc chien tranh keo dai nhieu nam, va chi đuoc tam thoi cham dut vao nam 591 duoi thoi Maurikios truoc khi Khosrau II phat đong cuoc chien Ba Tu-La Ma lon nhat va cuoi cung.


= Cac moi đe doa o vung Balkan =

Trong suot trieu đai cua Justinianus, vung Balkan đa khong bao gio đuoc yen on. Nguoi Avar, Slav va Hun luon rinh rap tan cong, vi the, bang mot no luc đang ke, he thong phao đai đa đuoc mo rong va đoi moi. Ngoai ra, doanh trai cua cac quan đoan La Ma tai Singidunum ben bo song Danube đa bi pha huy hang thap ky trong nhung cuoc tan cong cua nguoi Hung va nguoi Goth đa đuoc xay dung lai thanh mot kastron (la nen mong cua thanh pho Beograd thoi Trung Co). Tuy nhien, nhung bien phap nay to ra khong đu đe đam bao su an toan cua cac tinh Moesia hay Thracia nam o ha luu song Danube: Vung noi đia nay luon phai hung chiu nhung đot cuop boc, đac biet la tai khu vuc bien gioi Danube von đa bi bo ngo tu lau. Nam 545, quan đoi Đong La Ma gianh đuoc toc nguoi Antes nhu la đong minh moi cua minh, qua đo bao đam mot phan cua đuong bien gioi long leo nay.
Trong cac nam 548 va 550, nguoi Xla-vo lan đau tien tham nhap vao sau trong ban đao Balkan đen tan vinh Corinth, Adriatic va bo bien Aegea sau khi vuot song Danube. Su xam nhap cua cac bo toc Slav se cang tro nen ro ret trong nhung thap ky sau đo, va la ket qua cua chinh sach cua Justinianus dan đen mot su xao tron nhan khau cung nhu xa hoi hoan toan moi tren ban đao Balkan va ket qua la đe quoc phai thuc hien cac chien dich quan su ton kem va cung nhu nhung canh tranh trong hoat đong truyen giao voi giao hoi Cong giao trong suot nhieu the ky. Vao nam 559, nhung ke xam luoc nguoi "Hung" (co le la nguoi Kutrigur) duoi su chi huy cua Thien vu Zabergan đa tham nhap đen vung lan can cua Constantinopolis va đa đe doa kinh đo cua đe quoc. Tuy nhien, ho đa bi Belisarius đanh bai. Tuy nhien, Alexander Sarantis, trong mot nghien cuu toan dien gan đay đa đanh gia lai chinh sach Balkan cua Justinianus tich cuc hon so voi cac nghien cuu khac trong qua khu; Viec đanh mat vung Balkan ve sau nay duong nhu la khong the tranh khoi.
Mot vai nam sau khi Justinianus qua đoi, phao đai chu chot Sirmium (ngay nay Sremska Mitrovica) đa that thu truoc su tan cong cua nguoi Avar va bo toc Slav vao nam 582. Mac du mot trong nhung nguoi thua ke cua Justinianus, hoang đe Mauricius, đa danh rat nhieu tam huyet cho cac chien dich nham cung co tinh hinh. Tuy nhien, ong cuoi cung cung chi co the tri hoan cuoc chinh phuc Balkan cua nguoi Xla-vo, boi vi nhung nguoi ke vi ong đa đeu khong danh cho su phong thu tai khu vuc Balkan su chu y can thiet. Tu ket qua cua su di cu cua nguoi Xla-vo vao the ky thu VI va hoat đong truyen giao cua giao hoi Chinh thong giao Đong La Ma sau nay, vong van hoa Đong La Ma co bien gioi tu nhien la song Drina va Sava.


= Chien tranh voi nguoi Vandal =

Cuoc chien chong lai vuong quoc cua nguoi Vandal o Bac Phi (bao gom voi Tunisia va đong bac Algerie) ban đau đuoc bat đau nhu la mot cuoc thao phat thay vi mot cuoc xam luoc. Vua Hilderich, cung giong nhu phan lon nhung nguoi Vandal khac theo giao phai Arian cua Thien Chua giao, nhung khac han voi nhung nguoi tien nhiem, ong la mot nguoi khong thu nghich voi Cong giao va la chau ngoai cua hoang đe Valentinianus III. Do la mot nguoi than La Ma, Hilderich bi nhieu nguoi ghen ghet va cuoi cung bi mot nguoi em ho ten la Gelimer lat đo. Bi quan che trong tu, vi cuu vuong cho nguoi cau cuu hoang đe. Justinianus, trong vai tro la chua te cua phuong Tay, ha chieu ra lenh phuc vi cho Hilderich nhung đa bi bac bo. Sau đo, tai Constantinopolis no ra mot cuoc tranh luan keo dai, ho quyet đinh can thiep quan su vao vuong quoc Vandal va chon mot nguoi thich hop lam vua. Do chien dich chinh phat nguoi Vandal cuoi cung hon nua the ky truoc ket thuc voi that bai tham hai, nen cuoc can thiep quan su lan nay chi o lai muc đo han che. 

Belisarius la nguoi nhan trong trach thong linh quan đoi vien chinh, khoi hanh vao nam 533, tuc la 1 nam sau khi hiep uoc hoa binh voi Ba Tu đuoc ky ket. Nam 533, Belisarius voi đoi tau gom 92 tau dromon ho tong, 500 tau cho quan, đa đo bo vao Caput Vada (Ras Kaboudia hien đai), thuoc Tunisia ngay nay, voi mot đoi quan co khoang 20.000 linh (bao gom 15.000 quan đoi hoang gia, 1000 foederati va khoang 5000 buccelarii Belisars) va 30.000 thuy thu. Belisarius hanh quan than toc, gianh đuoc hang loat thang loi mot cach nhanh chong. Theo Procopius, buccelarii la nhung nguoi ganh trong trach. Vua Vandal von khong tinh đen mot cuoc tan cong cua nguoi Đong La Ma, nen đa gui mot luong quan đen Sardinia nham dap tat mot cuoc noi day o đo. Gelimer hanh quyet Hilderich, nhung Belisarius đa đanh bai nguoi Vandal trong tran Ad Decimum. Ngay 15 thang 9 nam 533, thanh Karthago that thu. Belisarius lai mot lan nua danh thang loi tai tran Tricamarum, Gelimer buoc phai thao chay toi nui Pappua o Numidia va cuoi cung đa ra đau hang vao mua xuan nam sau. Cac đao Sardinia, Corsica, quan đao Baleares va thanh luy Septem Fratres o gan Gibraltar cung đeu đuoc khoi phuc. Gelimer bi đua ve Constantinopolis va đuoc đua ra dieu hanh trong le khai hoan. Tai đay, Gelimer cung Belisarius than phuc Justinianus va đuoc hoang đe an xa. Thay vi chon mot vi rex (vua) moi, vuong quoc Vandal đa vo tinh bi tan ra. Co le bat đau tu đay, sau chien thang de dang ngoai suc tuong tuong nay, Justinianus moi bat đau nay ra y đinh đua ban đao Y ve duoi su cai tri truc tiep cua hoang đe.

Ngay tu nam 534, khu vuc Bac Phi đa đuoc tiep quan theo nhu cac tinh khac cua Đe quoc. Ve mat hanh chinh, duoi mot vien praefectus praetorio per Africam (Phap quan thai thu cua tinh Africa) la 7 vien thong đoc, cai tri 7 tinh trong khi ve mat quan su, mot vien magister militum per Africam nam quyen chi huy cac duces cua cac tinh Tripolitania, Byzacena, Numidia, Mauretania Caesariensis va Sardinia. Thu phu cua tran Africa đuoc đat o Carthago, tuy nhien, trong vong 15 nam toi, do nhung cuoc xung đot voi nguoi Moor va nhung cuoc binh bien quan su, khu vuc nay đa đung ben bo vuc sup đo. Tuong cua Justinianus, Ioannes Troglita, đa co the dap tat cuoc noi loan cua nguoi Moor sau mot cuoc chien truong ky va đa co the đinh cu nhung ke xam luoc mot cach yen on. Ngoai ra, no luc khoi phuc vuong quoc Vandal cua Guntarith cung đa that bai. Trong mot thoi gian dai, cac nha nghien cuu đa cho rang Bac Phi đa trai qua mot đot suy thoai sau khi quay ve voi La Ma, tuy nhien, nhung gia thuyet nay đa đuoc đieu chinh boi cac cuoc nghien cuu moi. Khu vuc nay se khong on đinh cho toi nam 548, nhung tro nen yen binh va mot lan nua đon nhan su thinh vuong trong nhung nam 600. Chien dich tai chinh phuc Bac Phi đa tieu ton het 100.000 can Anh vang.
Chien thang bat ngo, nhanh chong truoc vuong quoc Vandal đa đanh dau buoc tien đau tien trong trieu đai cua Justinianus. Vi hoang đe đa khong chi đa đat đuoc mot hoa binh duong nhu lau dai voi nguoi Ba Tu, ma đa lay lai mot khu vuc cot loi cua Đe quoc La Ma bang mot cach de dang. Trong loi tua cua phan cuoi cua bo Codex Iustinianus, ong tu tin goi minh vao thang 12 nam 534 la IMPERATOR CAESAR FLAVIUS IUSTINIANUS ALAMANNICUS GOTHICUS FRANCICUS GERMANICUS ANTICUS ALANICUS VANDALICUS AFRICANUS PIUS FELIX INCLITUS VICTOR AC TRIUMPHATOR SEMPER AUGUSTUS ("Imperator Caesar Flavius Justinianus, Nguoi chien thang nguoi nguoi Alemanni, nguoi Goth, nguoi Frank, nguoi Giec-manh, nguoi Antes, nguoi Alan, nguoi Vandal va nguoi Phi chau, nguoi khon ngoan, nguoi may man, nguoi noi tieng, nguoi chien thang (VICTOR) va nguoi chien thang (TRIUMPHATOR), Augustus cua moi thoi đai“).


= Chien tranh voi nguoi Goth =


 Nhung thuan loi ban đau (535-540)  Khong lau sau chien thang truoc nguoi Vandal, Justinianus phat đong mot cuoc chien moi o phuong Tay. Qua cuoc chinh phuc Bac Phi, tinh hinh chien luoc can ban đa thay đoi, va trong nhieu thap ky, lan đau tien mot cuoc tan cong vao ban đao Y đa hua hen thang loi. Ly do cu the cho su can thiep cua Đong La Ma tai ban đao la cac cuoc đau đa noi bo, tranh gianh ngai vang sau cai chet cua vua Ostrogoth Theoderic Đai đe nam 526. Con gai Amalasuntha cua ong tim kiem su ung ho tu phia đong trong khi nguoi chau trai cua Theodoric la Theodahad lai muon cung co vi tri cua minh. Sau cai chet cua Athalarich, con trai nho cua Amalasuntha, vao ngay 2 thang 10 nam 534, Theodahad đa thanh cong trong viec tim kiem su ung ho va đa đuoc ton len lam rex (vua). Sau khi len ngoi, Theodahad lap tuc bat nhot Amalasuntha tren mot hon đao mang ten la Martana trong ho Bolsena o mien trung nuoc Y ngay nay. Amalasuntha bi giet va Justinianus đa lay đo lam co hoi đe đong binh. Nhung cang thang cuoi cung đa khien chien tranh no ra vao cuoi nam 535, nhung cuoc chien chong lai nhung Ostrogoth kien cuong đa keo dai hon du kien. Mot cuoc tan cong cua Đong La Ma vao khu vuc Dalmatia that bai, trong khi Belisarius đa som chiem đuoc Sicilia va Napoli. Do lien tiep gap that bai, Theodahad bi quan đoi lat đo, va ton Witichis len lam tan vuong. Witichis đa to chuc cuoc khang chien kha thanh cong, nhung đa đanh mat Roma vao cuoi nam 536 vao tay Belisarius. Nhung no luc tai chinh phuc thanh pho von van con khoang 100.000 dan đa that bai. Nhung cuoc giao tranh du doi, bien đong lien tuc la mot ganh nang cho nguoi Y. Thanh Milano vua moi bi Đong La Ma chiem đuoc, đa nhanh chong bi nguoi Ostrogoth tai chiem mot cach tan nhan nam 538. Ngoai ra, nan đoi bung no tren khap ban đao. Nam 538, Narses, mot đoi thu canh tranh cua Belisarius, đuoc phai đen Y tiep vien voi mot đoi quan nho. Tuy nhien, su bat đong giua hai vien chi huy đa khien cac cuoc tan cong chong lai nguoi Goth that bai va Narses som bi goi ve Constantinopolis. Ngoai ra, nhung cuoc tan cong cua nguoi Merovinger Frank duoi su chi huy cua vua Theudebert I vao mien bac Y đa tan pha triet đe khu vuc nay, gay nen vo van thuong vong. Nguoi Frank đa giao chien chong lai Goth cung nhu chong lai nguoi Đong La Ma, mac du truoc đo ho đa đuoc ca hai ben xem nhu la mot đong minh co the.
Thanh Ravenna bi Belisarius bao vay that thu vao thang 5 nam 540. Cac quy toc Ostrogoth to y ton Belisarius la Hoang đe Tay La Ma va Belisarius đa chap thuan. Witichis bi bat giam, noi ma ong ta co the đa chet voi tu cach cua mot patricius vao nam 542. Lieu Belisarius co gia vo nhan tuoc vi Hoang đe Tay La Ma hay khong, thi khong ro, nhung chac chan đieu nay đa đanh thuc long nghi ky cua Justinianus, mot nguoi khong bao gio tin tuong cac tuong ta cua minh trong bat ky truong hop nao va chac chan nhat quyet se khong bao gio dung tha cho vi Augustus thu hai. Đieu chac chan la Belisarius đa lam mot đieu qua quyen han cua minh khi ong bat giam Witichis trong khi Justinianus đa hua voi nguoi Ostrogoth la se cho ho đinh cu o bac Y nhu la foederatus. Belisarius khong đong tinh voi đieu nay; Va co le lich su đa đi theo mot huong khac neu nhu ong tuan theo loi hoang đe, mot vuong quoc Ostrogoth o phia bac song Po co the đa hoat đong nhu mot nuoc phen dau lam vung đem chong lai su xam lang cua nguoi Lombard, nguoi Frank va Y co the đa thoat đuoc giai đoan thu hai, đam mau hon cua cuoc chien tranh Gothic.


 Su phan khang cua nguoi Goth va cuoc chinh phat cuoi cung (541-555)  Tinh hinh o Y đa bi đao nguoc va tro nen toi te hon trong khi chien su o bien gioi Ba Tu lai no ra. Duoi su lanh đao cua cac vi vua Ildibad va Eraric (ca hai đeu bi sat hai nam 541) va đac biet la Totila, nguoi Ostrogoth đa nhanh chong đao nguoc tinh the. Sau khi danh chien thang tai Faenza nam 542, ho đa phuc hoi lai cac thanh pho lon o mien nam Y va nhanh chong tai chiem gan nhu toan bo ban đao. Belisarius đa đuoc gui tro lai Y vao cuoi nam 544, nhung chi voi luong quan it oi, mot phan la do hoang đe khong con tin tuong vi tuong gioi nhat cua minh, mat khac la do đai quan Đong La Ma phai đong o phia đong đe chong cu nguoi Ba Tu. Giai đoan hai cua cuoc chien tranh Gothic to ra con kho khan hon lan truoc. Cuoi nam 546, thanh Romathat thu vao tay Totila, nhung lai đanh mat khong lau sau đo. Chien truong keo dai khap ban đao Y va đi kem voi su tan nhan. Khong lam đuoc gi đe co the lam tien trien tinh hinh, Belisarius bi goi ve va đuoc thay the boi Germanus. Germanus đot ngot qua đoi chi 1 nam sau đo va quyen chi huy lai roi vao tay Narses. Trong khi đo, Totila lan thu hai chiem đuoc Romavao cuoi nam 549, nhung cung khong the khang đinh minh tai đay. Cuoc chien nay cung huy hoai nen quy toc Nguyen lao Tay La Ma, thu ma đen khi đo la nhung nguoi gin giu nen van hoa co đai. Vao cuoi the ky thu VI, vien nguyen lao mang truyen thong lau đoi đa bien mat khoi tat ca cac ghi chep.

Chi khi mot hiep uoc đinh chien đa đuoc ky ket voi nguoi Ba Tu vao nam 551 lai, Justinianus moi co the doi binh si tu mat tran phia đong sang phia Tay. Cuoi cung, Justinian phai mot đoi quan gom khoang 35.000 nguoi (2.000 nguoi đa đuoc tach ra va gui sang xam lang mien nam Hispania đang nam duoi su kiem soat cua nguoi Visigoth) duoi su chi huy cua Narses. Quan đoi đen Ravenna vao thang 6 nam 552 va đanh bai quan đoi nguoi Ostrogoth duoi su chi huy cua, noi Totila mot cach quyet đinh chi trong vong mot thang trong tran Busta Gallorum tren day Apennini. Totila tu tran, khien nguoi Goth mat mot nha chien luoc tai ba. Sau tran đanh thu hai tai Mons Lactarius gan nui Vesuv vao thang 10 nam đo, cuoc khang chien cua nguoi Ostrogoth cuoi cung đa bi pha vo. Nam 554, mot cuoc xam lang quy mo lon cua nguoi Frank đa bi Narses đanh bai tai Casilinum va đe quoc đa co the bao ve Y, mac du Narses se phai mat vai nam đe pha het cac thanh tri con lai cua nguoi Goth. Vao cuoi cuoc chien, mot đoi quan khoang 16.000 nguoi o lai đong tai Y. Cuoc tai chinh phuc Y đa gay ton kem khoang 300.000 can Anh vang cua Đe quoc.
Cung giong nhu Chau Phi, Y cung nam duoi su quan ly cua mot vien praefectus praetorio (Phap quan thai thu); tuy nhien, đat nuoc đa bi tan pha nghiem trong. Theo sac lenh đuoc Justinianus ban ra nam 554, Y tro thanh mot phan cua Imperium Romanum. Cac chuc vu truoc đay von đuoc nam giu boi cac nghi si Tay La Ma đeu bi bai bo, qua đo gop phan khong nho vao su bien mat cua tang lop quy toc nay. Y đanh mat vi tri đac biet cua no va chi đuoc quan ly nhu mot tinh binh thuong tu Constantinopolis; tuy vung đat loi cot cu cua Đe quoc đa đuoc phuc hoi sau hang thap ky, nhung đa khong con nhu xua nua. O mot muc đo nhat đinh, đe quoc Tay La Ma cung đa cao chung bang viec bai bo trieu đinh La Ma o Ravenna. Chi co Roma la con nhan đuoc tu Hoang đe mot so đac an, bao gom viec phuc hoi cac khoan hien tang ngu coc mien phi (annona civica) cho dan so đang bi tan pha nghiem trong. Ban đau, Narses nhan lenh xay dung lai he thong co so ha tang o ban đao. Tuy nhien, khong lau sau cai chet cua Justinianus, nguoi Lombard tran vao Y nam 568 (co the la sau mot no luc that bai cua Narses đe nguoi Lombard đinh cu o Y nhu la foederates) va chiem mot luong lon đat đai tren ban đao. Genova con ton tai nhu la mot phan cua đe quoc cho đen nam 650, khu vuc xung quanh Ravenna (Tran Ravenna) đen nam 751, Sicilia đen the ky thu IX va khu vuc o mien nam ban đao Y cho đen nam 1071.


= Cac chinh sach đoi ngoai khac =

Cuoc vien chinh xa nhat ve phia Tay nhat duoi thoi tri vi cua Justinianus la viec đua quan đen Tay Ban Nha. Tinh cu nay cua đe quoc La Ma ke tu the ky thu V la noi cu ngu cua nguoi Visigoth. Vao thoi ky đau trong trieu đai cua Justinianus, cai tri vuong quoc Visigoth la vua Theudis. Trong cuoc chien tranh Vandalic, ong tu choi ho tro vua Vandal Gelimer, nhung chiem đoat phao đai Septem (Ceuta), nam tren bo bien chau Phi cua eo bien Gibraltar. Tuy nhien, vao nam 534, phao đai nay đa đuoc Belisarius chiem đuoc va nguoi Đong La Ma đa co the bao ve đuoc phao đai bat chap cuoc tan cong cua nguoi Visigoth vao nam 547. Justinianus sau đo đa loi dung xung đot noi bo trong vuong quoc Visigoth đe can thiep. Mot quy toc Visigoth la Athanagild đa noi day chong lai vi vua moi Agila nen đa yeu cau su ho tro cua hoang đe La Ma. Hoang đe đa gui vi patricius Tay La Ma Liberius đa hon 80 tuoi đen Tay Ban Nha vao nam 552 cung 2.000 quan. Đieu nay cho thay rang Justinianus khong co tham vong tai chiem toan bo Tay Ban Nha. Voi su giup đo nay, Athanagild đa co the đanh bai đoi thu cua minh va len lam vua, trong khi nguoi La Ma nhan co hoi đe chiem lay mot khu vuc tuong ung hoac nho hon Andalucia ngay nay, bao gom cac thanh pho Cartagena, Malaga hay Cordoba, chi voi nguon nhan luc va chi phi thap. Tuy nhien, nguoi Đong La Ma đa the tien sau hon nua o Tay Ban Nha. Voi cai chet cua Justinianus, no luc đe tao thanh mot đau cau o Tay Ban Nha nay dan dan bien mat. Nhung lanh tho cuoi cung cua đe quoc duong nhu đa bien mat vao nam 624. Tuy nguoi Đong La Ma khong xuat hien lau o Tay Ban Nha, nhung van co nhung anh huong o muc đo han che, vi du nhu đoi voi tap quan cua vuong quoc Visigoth, chang han nhu su gan gui giua giao hoi va trieu đinh cung nhu trong đoi song van hoa đia phuong (nha truyen giao Martin de Braga noi rat gioi tieng Hy Lap).
Ngoai ra, Justinianus đa thanh cong trong viec thiet lap quan he voi cac vuong quoc Kito giao Aksum (Ethiopia ngay nay, xem them bai Kaleb cua Axum). Vao nam 525, vuong quoc Aksum đa can thiep chong lai nguoi Himyar o Yemen, gay it nhieu phien toai cho nha Sassanid von đang theo đuoi loi ich rieng trong khu vuc nay va đa chinh phuc bo bien phia nam cua vinh Ba Tu ngay sau khi hoang đe La Ma qua đoi. Tai bien gioi phia Nam cua tinh Ai Cap luon xay ra nhung cuoc chien voi nguoi Blemmer. Duoi thoi Justinianus, tam to đa đuoc đua ve tu Trung Quoc, giup nguoi La Ma co the tu minh san xuat lua, lam giam su phu thuoc vao hang nhap khau. Ngay ca o nhung khu vuc Đia Trung Hai khong nam duoi su kiem soat cua Đong La Ma, su noi troi cua Hoang đe thoi ky đo nhin chung đa đuoc thua nhan.


= Ket qua =

Tham vong đua đe che La Ma ve voi vinh quang cu cua no cua Justinianus chi đuoc thuc hien mot phan. O phia Tay, nhung thanh cong ruc ro trong nhung nam 530 đa đuoc tiep noi boi giai đoan tri tre keo giai hang nam troi. Cuoc chien tranh truong ky voi nguoi Goth la mot tham hoa cho Y, mac du cac hieu ung lau dai cua no co the it nghiem trong hon đoi khi đuoc nghi đen. Cac loai thue nang ma chinh quyen ap đat len dan chung cua ho đa hung chiu nhung phan đoi sau sac. Thang loi cuoi cung o Y, cuoc chinh phuc Bac Phi va bo bien Nam Hispania đa mo rong đang ke cuong tho va đe quoc co the pho truong suc manh cua minh va loai bo tat ca cac moi đe doa tren bien cua no. Mac du Đong La Ma đanh mat phan lon nuoc Y chi khong lau ngay sau cai chet cua Justinianus, no van giu lai đuoc mot so thanh tri quan trong, bao gom Roma, Napoli va Ravenna, khien nguoi Lombard chi tro thanh moi đe doa trong khu vuc. Tinh Spania moi thanh lap giu nguoi Visigoth nhu la mot moi đe doa đoi voi chi rieng Hispania ma khong phai phia tay Đia Trung Hai va chau Phi. Nhung su kien trong nhung nam cuoi cua trieu đai cua Justinianus cho thay rang chinh Constantinopolis cung khong an toan truoc nhung ke xam luoc nguoi ro tu phia bac va tham chi ca nha su hoc kha rong luong Manander Protector cung cam thay can phai thua nhan su that bai cua Hoang đe đe bao ve thu đo bang su yeu đuoi cua than the luc tuoi gia. Vo nhung no luc nham trung hung đe quoc La Ma cua minh, Justinianus đa keo cang nguon luc quoc gia mot cach nguy hiem trong khi khong tinh đen nhung thuc te đa thay đoi cua chau Au the ky thu VI.


Noi tri = Tong quan =
Ong đuoc biet đen nhu la "vi Hoang đe khong ngu" trong cac ghi chep ve thoi quen lam viec cua minh. Justinianus rat hiem khi roi khoi kinh đo va do đo ong đuoc xem la mot „nha đoi noi“ thuc thu. Nhung cung khong the khong noi rang ong la mot nguoi rat may man khi ong co nhung co van co tai pho ta, qua đo cho phep ong co the thuc thuc hien cac du an quy mo lon. Đe thuc hien tham vong phuc hoi cac lanh tho đa mat cua minh va tham chi neu cho du ong khong co sang kien gi đe canh tan trieu đinh, thi ong van co the ngoi choi xoi nuoc, đe mac chuyen đai su cho cac tuong linh cua ong lo lieu. Noi tieng nhat trong so đo la Belisarius, nguoi chinh chien tren moi mat tran khi can thiet. Tuong tu nhu vay, cac tuong nhu Germanus, Mundus, hay vien thai giam Narses cung đong mot vai tro quyet đinh trong cuoc tai chinh phuc ban đao Y, trong khi Ioannes Troglita nam vai tro quyet đinh trong cong cuoc binh đinh xu Africa. Ve mat đoi noi, Justinianus cung so huu nhung vien co van chat luong nhu Tribonianus, nhan vat chu chot đang sau bo "Corpus Juris Civilis". Tuong tu nhu vay, Ioannes xu Cappadocia cung đa cho thay rang ong la mot phap quan thai thu nhiet tinh va hieu qua.
Giai đoan đau cua trieu đai Justinianus la khong the tach roi voi moi quan he voi nguoi vo ten la Theodora, mot nguoi phu nu co xuat than la ky nu va bi giao hoi khinh miet. Truoc đo, Justinianus khong the ket hon voi ba boi vi su khac biet tang lop cua ba, nhung nguoi bac cua ong, Hoang đe Justinus I truoc đo đa thong qua mot đao luat cho phep ket hon giua nhung tang lop xa hoi khac nhau. Ca hai nguoi ket hon cung nhau vao nam 525. Justinianus chac chan đa danh rat nhieu tinh cam danh cho ba, viec ba qua đoi vao nam 548 đa khien hoang đe rat đau đon. Chac chan la Theodora đa co khong it tac đong đen nhung quyet đinh chinh tri cua Justinianus, đien hinh la khi ba tu choi bo tron khi cuoc bao loan Nika no ra. Trong cuon Bi su, Procopius xu Caesarea co đe cap đen su thao tung Justinianus cua Theodora, tuy nhien, đay đuoc cho la mot đieu phong đai.

Justinianus quan tam đe chinh quyen cac tinh va cac thanh pho cung nhu cac van đe than hoc. Thong qua nhieu bo luat va phap lenh đuoc ban hanh, ong đa co gang hop ly hoa viec quan tri đe che La Ma thoi ky cuoi va thich ung voi cac yeu cau hien tai. Tuy khong phai luc nao cung thanh cong, nhung ong thuc hien no bang nhung no luc đang ne. He thong luat phap ma ong tao nen, la buoc đot pha va con tiep tuc anh huong cho đen thoi hien đai. Mot nguon tu lieu quan trong ve giai đoan cuoi cua lich su hanh chinh thoi hau ky co đai la tai lieu luu tru cua vien chuc Diosporus, nguoi tung nam giu cac vi tri quan trong o Ai Cap duoi thoi Justinianus va vi vua ke nhiem. Mot tac pham quan trong hon la cuon De magistratibus cua cuu vien chuc hoang gia Ioannes Lydos, mang đen mot cai nhin sau sac ve chinh quyen thoi hau ky co đai.
Tuy nhien, nhung cuoc chien (chu yeu la cuoc chien o bien gioi phia đong voi nguoi Ba Tu) la mot ganh nang đang ke đoi voi nen tai chinh quoc gia. Viec xay dung khong đuoc kiem soat, va đac biet la hau qua cua dich benh dich hach gay ra ganh nang tai chinh ngay cang tang, dan đen su ban cung hoa mot bo phan dan so. Mat khac, nhung noi khong bi anh huong boi su xam lang cua nguoi Ba Tu nhu Tieu A, Ai Cap va cac khu vuc o Syria va Palestine đeu trai qua mot thoi ky thinh vuong duoi thoi Justinianus. Tai đay, cac thanh pho van giu đuoc đac trung co xua ma đa bien mat o nhieu noi, đac biet la o phia nam song Danube. That kho đe noi đuoc Justinianus đa thuc su keo cang nguon luc cua đe quoc bao nhieu va no van la mot chu đe gay tranh cai. Nhin chung, tang lop quy toc Hau La Ma o phuong Đong co the đa tiep tuc duy tri su uy tin xa hoi, su giao duc co đien (paideia) va mot tai san vo bien (mot vi du đien hinh ve đieu nay la quy ba Anicia Juliana). Tuy nhien, co nhung cang thang ro ret đa phat sinh giua cac nguyen lao bi tuoc het quyen luc chinh tri va hoang đe.


= Bao loan Nika =
Su kien lien quan đen noi tri noi bat nhat trong trieu đai cua Justinianus đa đuoc biet đen nhu la cuoc bao loan Nika dien ra o Constantinopolis nam 532. Nguoi ung ho hai đoi đua xe ngua von thu đich nhau, đoi Xanh lam (venetoi) va đoi Xanh luc (prasinoi), tuc gian viec Justinianus no luc han che quyen luc cua ho, nen đa cung nhau tham gia chong lai ong. Trong cuoc bao loan nay, cac khan gia đa la het am i chong đoi hoang đe va ton Hypatius, chau cua cuu hoang Anastasius len lam hoang đe. Co le cung đa co nhieu nguyen lao cap cao khac đa tham gia vao cuoc noi day. Trong khi đam đong đang noi loan tren khap cac neo pho, Justinianus tuong chung nhu đa đanh mat tat ca va đa đinh chay tron khoi kinh đo. Tuy nhien, cuoi cung ong đa quyet đinh o lai, co le do loi can ngan cua vo ong la Theodora. Trong hai ngay tiep theo, ong đa ra lenh cac tuong Belisarius va Mundus đan ap cuoc bao loan mot cach tan bao. Dua theo loi khang khang cua Theodora (co le trai voi suy nghi cua ban than), hoang đe đa ha lenh xu tu chau trai cua cuu hoang cung anh trai Pompeius va ngoai ra cung co rat nhieu quy toc khac đa bi giet. Uoc tinh, trong cac cuoc bao loan nay, hon 3 van nguoi đuoc cho la đa bi giet.
Hoa hoan đa xay ra khien mot phan cua Constantinopolis bi đot chay. Đam chay đa cung cap cho Justinianus mot co hoi đe ghan lien ten ong voi mot loat cac cong trinh trang le moi, đang chu y nhat la Hagia Sophia cung voi mai vom cua no. Sau khi cuoc bao loan ket thuc, kinh đo Constantinopolis tro nen yen on trong mot thoi gian dai; su thong tri cua Justinianus khong con bi đe doa tu ben trong. Co gang soan vi cua Ioannes Cottistis nam 537 đa bi dap tat chi trong vong vai ngay. Chi trong vai nam cuoi, mot lan nua tinh trang bat on moi xuat hien trong dan chung.


Xay dung Justinian tu ban cho minh ngoai hieu philoktistes (nguoi thich xay dung), tuong trung cho khuynh huong xay dung cac loai cong trinh khac nhau, cho ve mat quan su thong qua cong viec cung co lanh tho cua đe che, hay ve mat ton giao nhu la mot su phan chieu đuc tin cua ong, hay la tham vong lam đep Constantinopolis.


= Cac cong trinh o Constantinopolis =
Justinianus đa tao nen dau an cua minh tai kinh đo Constantinopolis, noi ma ong hau nhu khong bao gio bo đi trong suot khoang thoi gian tai vi cua minh. Thanh pho ma Đai đe Constantinus xay dung nen tren đia điem cua thanh pho Byzantium co đai von đa rong lon. Tuy nhien, no đa phai hung chiu su tan pha nghiem trong trong cuoc noi day Nika. Hoa hoan đa khien nhieu khu vuc bi pha huy hoan toan. Ioannes Lydus đa mo ta lai hien trang cua kinh đo La Ma vao cuoi cuoc noi day (co le cung đa đuoc them mam them muoi it nhieu): "Thanh pho nay gio đay chi con nhu la mot ngon nui tro troi, doc đung, nhu nhung ngon Lipari hay Vesuvius, đay bui, khoi va nong nac mui hoi, khien no khong the o đuoc nua." Chi bon muoi lam ngay sau khi cuoc noi day Nika bi dap tat, Justinianus đa bat đau cong viec xay dung tac pham kien truc vi đai nhat trong trieu đai ong: Thanh đuong Hagia Sophia. No đuoc xay dung tren đia điem cua nha tho cung ten von đa bi hoa hoan pha huy trong cuoc noi day. Toa nha nay phai la "su vinh quang cua Đuc Chua troi" va the hien su trang le cua đe quoc. Đe đat đuoc đieu nay, no phai vuot xa tat ca cong trinh thoi đuong đai cua Ki-to giao. Trong tam tri Justinianus, cong trinh nay cung phai lot rua nhung toi loi cua đe quoc sau cuoc noi day. Đe xay dung no, ong đa cho trieu hai kien ​​truc su: Anthemius xu Tralles, nguoi đa mat mot nam sau đo, va Isidoros xu Milet. Nha tho thanh Sophia la mot hinh chu nhat co chieu dai 77 m va chieu ngang 71,70 m. Cung giong nhu cac vuong cung thanh đuong khac, no co ba gian giua, đuoc ngan cach boi hang cot. Đieu đang ngac nhien la kich thuoc va the tich co mot khong hai cua khong gian ben trong. Mai vom trung tam thu nhat đa bi sap vao nam 558, mai thu hai đa đuoc xay dung lai vao nam 562. Mai vom lon co đuong kinh 31 m, nam o trung tam cua gian giua va nam o đo cao 54 m so voi mat đat. Cong trinh đa đuoc hoan thanh trong nam nam va chinh thuc đuoc thanh hoa vao ngay 27 thang 12 nam 537.
Viec xay dung thanh Sophia chi la khia canh mang tinh tham vong nhat trong viec xay dung lai nhieu toa nha o kinh đo. Justinianus khong chi đa xay dung lai nha tho Thanh Tong Đo, phuc vu nhu la noi chon cat thi hai cua cac vi hoang đe Đong La Ma ma con cho xay dung lai nha tho Thanh Irene, von đa bi lua chay trong cuoc noi day va se tro thanh trung tam ton giao thu hai trong thanh pho. Noi chung, Justinianus đa can thiep vao viec xay dung hoac khoi phuc 33 toa nha ton giao tai cac thanh pho tren khap đe quoc. Ong xay dung lai cac toa nha o quang truong Augustaion theo phong cach cua minh. Ngoai ra ong con cho xay lai đai lo Mese tai quang truong Constantinus, cung nhu Propylaea (cua cung), cua bang đong, phong tam Zeuxippus cua cung đien hoang gia. Chinh giua quang truong Augustaion la cay cot Justinianus, tren đinh cot la mot buc tuong cuoi ngua cua hoang đe, ky niem chien thang truoc nguoi ro. Hoang đe cung quan tam đen viec bao ve Constantinopolis, ong đa cho khoi phuc cac buc tuong Theodosius va cac buc tuong Anastasius von đa suy yeu boi đong đat. Ngoai ra, Justinianus con cho xay dung mot be chua nuoc khong lo o gan Thanh đuong Sophia. Voi chieu dai 138 m va be ngang 65 met, bao gom 28 hang cot, moi hang 12 cot, tuc la tong cong co 336 cot, phia tren la cac mai vom bang gach, nam o đo cao 8 met. Be nuoc con ton tai nhu la nguon cung nuoc chinh cua kinh đo Constantinopolis đen thoi ky Ottoman.


= Nhung noi khac =


Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Thu muc =


= Tap chi =
Croke, Brian (ngay 1 thang 1 nam 2007). "Justinian Under Justin: Reconfiguring A Reign". Byzantinische Zeitschrift (bang tieng Đuc). Quyen 100 so 1. tr. 13–56. doi:10.1515/BYZS.2007.13.
Borm, Henning (2008). "Das westromische Kaisertum nach 476". {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup). Trong: Borm, Henning. "Monumentum et instrumentum inscriptum: beschriftete Objekte aus Kaiserzeit und Spatantike als historische Zeugnisse; Festschrift fur Peter Weiß zum 65. Geburtstag". Stuttgart: Franz Steiner Verlag. ISBN 978-3-515-09239-5. {{Chu thich tap chi}}: Chu thich magazine can |magazine= (tro giup)


Lien ket ngoai St Justinian the Emperor Orthodox Icon and Synaxarion (14 November)
The Anekdota ("Secret history") of Procopius in English translation. Luu tru ngay 11 thang 10 nam 2013 tai Wayback Machine
The Buildings of Procopius in English translation.
The Roman Law Library by Professor Yves Lassard and Alexandr Koptev
Lecture series covering 12 Byzantine Rulers, including Justinian Luu tru ngay 18 thang 7 nam 2016 tai Wayback Machine – by Lars Brownworth
De Imperatoribus Romanis. An Online Encyclopedia of Roman Emperors
Reconstruction of column of Justinian in Constantinople
Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with analytical indexes
Preface to the Digest of Emperor Justinian Luu tru ngay 19 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine
Annotated Justinian Code (University of Wyoming website)
Mosaic of Justinian in Hagia Sophia)