Trong sinh hoc va y hoc, vat chu la nhung sinh vat lon hon nuoi duong mot sinh vat nho hon, theo cac dang quan he ky sinh, cong sinh hoac hoi sinh (Commensalism), cung cap dinh duong, noi tru an hoac đoi khi la bao ve lan nhau. Trong quan he ky sinh thi vat chu la đoi tuong bi thiet hai, chang han khi nguoi bi nhiem giun thi nguoi la vat chu, giun la vat ky sinh. Trong gioi thuc vat mot cay chu cung cap nguon thuc an va chat nen cho con trung nhat đinh hoac đong vat khac song. Tu "khach" đoi khi đuoc su dung trong sinh hoc đe chi cac sinh vat song dua vao vat chu.
Vi du ve cong sinh la cay ho đau chua vi khuan co đinh đam huu ich, hay đia y la cong sinh cua nam va tao. Trong đong vat bien cung thuong co cong sinh, nhu giua hai quy va ca. Trong thuc te viec tim moi truong song cua cac sinh vat dan đen tat ca sinh vat đa bao co kich thuoc đu lon đeu bi tro thanh vat chu. Vi du nguoi la vat chu cho tap đoan vi khuan đuong ruot ca co ich va co hai, cac con trung duoi da, va lon hon thi la giun san cac co.


Đac điem Vat chu co the mang ky sinh vat o nhieu giai đoan khac nhau, nhung sinh vat mang ky sinh vat o the truong thanh hay giai đoan phat trien huu gioi, đuoc goi la vat chu chinh. Vi du: Trong chu ky phat trien cua san la gan co ba vat chu. Nhung nguoi mang san la gan o the truong thanh goi la vat chu chinh. Nhung sinh vat mang ky sinh trung o giai đoan au trung goi la vat chu phu hay vat chu trung gian. Vi du: oc, ca la hai vat chu trung gian cua san la gan.
Thong thuong ky sinh trung nho hon nhieu so voi vat chu cua no, qua ket luan cua chuyen gia sinh vat hoc cua cac loai song, va sinh san nhanh hon va nhieu hon vat chu. Vi du đien hinh cua ky sinh bao gom ky sinh len vat chu la đong vat co xuong song va tat ca cac loai vat chu khac nhu giun Cestoda, san la, loai trung gay sot ret, Plasmodium va bo chet.


Cac dang ky sinh Co nhieu dang ky sinh voi quan he vat chu o cac muc đo khac nhau.

Ky sinh that su (parasite) la dang ky sinh gan lien voi vat chu. Neu la ky sinh bat buoc thi khi vat chu chet thuong co the bi chet theo. Vi du giun san,... hay thuc vat nhu cay to hong, tam gui.
Ky sinh nuoi duong (Brood parasite), la truong hop đong vat nay đanh lua va trao con cai cho đong vat khac nuoi duong, nhu chim tu hu, ca da tron Mochokidae la Synodontis multipunctatus o ho Tanganyika, mot so loai ong, kien, buom buom nhu buom Phengaris rebeli,.... Cac chu nuoi thuong khong bi chet ma chi mat cong cham soc va co the mat con non cua minh.
Dang ky sinh (parasitoid) voi hai muc đo:
Ky sinh đe trung nho, pho bien nhat la ong bap cay. Chung đe trung vao vat chu, cac au trung bam vao than hoac chui vao trong than vat chu, an cac sinh chat. Cung co dang đe trung vao o to cua ong khac va lay au trung o đo lam vat chu. Khi au trung lon len thi vat chu bi giet chet, va xac vat chu thuong tro thanh vo ken. Khi truong thanh thi ky sinh vat nay song đoc lap.
Thuc an cho au trung: Thuong la cac loai kieu ong co noc nhu to vo, đot cac đong vat khac đe lam con moi te liet hoac chet nhung khong bi phan huy. Sau đo con moi đuoc đua ve to đe lam thuc an dan cho au trung. Vi du đien hinh la ong bap cay Tarantula hawk tan cong ca nhen goa phu đen hoac nhen long la lon an thit chim (Tarantula) lam thuc an cho con no.


Mot so loai Chuot la vat chu mang mam benh truyen cho con nguoi va vat nuoi. La loai vat do ban va co thoi quen tich tru nen se tha ve đay to cac thu do ban tu khap noi tao thanh o dich benh, chung mang theo rat nhieu mam benh va truyen qua đuong thuc an, nguon nuoc, chan, man, vat dung ma con nguoi thuong xuyen tiep xuc, tham chi con can nguoi gay ra benh sot chuot can.
Ngheu, so, oc con la vat chu va la vat trung gian cua hang loat cac loai nang san, au trung, ky sinh trung: vi khuan ta, ly, thuong han, amip, Coliforms, E.coli... (khi o duoi nuoc); cac loai ky sinh trung, au trung cua cac loai giun, san... (trong qua trinh thu hoach, van chuyen, bay ban nhung khong đam bao ve sinh).


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai