Ca bung đau Cuu Long
(danh phap khoa hoc: Phallostethus cuulong) la loai ca vay tia thuoc ho Ca bung đau Phallostethidae, bo Ca suot đuoc tim thay o Viet Nam nam 2009 va cong bo loai moi nam 2012.


Đac điem P. cuulong đuoc xem la loai ca mat nuoc kha hiem song tai khu vuc song Mekong o Đong Nam A, chau A. Ten cua chi va ho ca nay goc Hy Lap co nghia la duong vat (phallos) o tren nguc (stethos): phallos + steth + hau to us = Phallostethus. Con ten tieng Anh priapiumfish cua nhom ca nay đuoc đat theo ten cua vi than sinh san Hy Lap co đai, Priapus, ten loai (cuulong) đuoc đat theo dong song noi phat hien đau tien nam 2009.
Điem đac biet la loai ca nay co co quan sinh duc nam duoi cam, ngay phia sau mieng. Con đuc co mot co quan sinh san la priapium (thay cho duong vat o con nguoi va cac loai đong vat co vu), nam quay nguoc ve phia sau va giong mot dang vay nguc. Ong dan trung cua con cai co the chua đay tinh trung trong co the vi vay ty le trung đuoc thu tinh la kha cao.
Theo ba Lynne Parenti, mot nha nghien cuu đen tu Vien Smithsonian o Washington DC cho biet: "Hien nay, chung toi van chua the tim ra ly do tai sao ho ca priapiumfish lai phat trien tuyen sinh duc ky la nay."
8 mau P. cuulong đa đuoc nghien cuu (5 đuc, ba cai) đeu co chieu dai nam trong khoang 20-24,5mm, co so đo cac phan co the tinh theo phan tram so voi toan bo: chieu dai đau 22,1-24,1%, chieu dai mieng 7,5-8,5%, đuong kinh mat 6,7-7,3%, chieu rong interorbital 3,3-5,2%, chieu dai ham 8,0-9,4%, chieu dai predorsal 78,0-82,6%; chieu dai truoc hau mon 46,4-48,7%, day nhat cua co the 15-18,7%


Giao phoi Con đuc dai 2 cm giao phoi voi con cai bang cach phan đau cua chung đat gan nhau, tao thanh 1 goc 45 đo. Hien chua co quan sat nao đuoc ghi nhan ve hoat đong giao phoi cua loai ca nay, tuy nhien cac nha khoa hoc du đoan hoat đong nay dua tren quan sat cau truc co the loai nay, co so sanh voi cac loai tuong tu van su dung cac bo phan cua va roi nay trong viec loi cuon cac con cai vao mua sinh duc.


Qua trinh tim kiem Vao thang 7/2009, Koichi Shibukawa, chuyen gia lam viec tai Quy Moi truong Thien nhien Nagao tai Tokyo, Nhat Ban đa phat hien thay con ca la đang boi mot minh trong con kenh nhanh cua song Hau thuoc he thong song Cuu Long tai huyen Cu Lao Dung, tinh Soc Trang, Viet Nam. Trong qua trinh lam viec voi cac đong nghiep tai Đai hoc Can Tho (tien si Tran Đac Đinh va thac si Tran Xuan Loi), ong nhan ra đo la loai hoan toan moi. Ho đa cong bo loai ca bung đau moi tren tap chi Zootaxa so 3363 (thang 7.2012).

Chi Phallostethus hien co 3 loai đuoc tim thay. Ngoai P. cuulong, con co P. dunckeri (C. T. Regan, 1913) o ban đao Ma Lai va P. lehi (Lynne R. Parenti, 1966) o Tay Bac đao Borneo. Phallostethus cuulong la loai thu 22 trong ho Ca bung đau đuoc phat hien, la ho ca co thu tinh trong co the (hoat đong thu tinh trong đo con đuc đua co quan sinh duc đuc vao trong co the con cai đe thu tinh) thong qua co quan sinh duc nam ngay gan phia duoi đau.


Phan bo Cac mau vat tim thay tai Viet Nam đuoc ghi nhan o cac vung:

Xa An Thanh Nam, huyen Cu Lao Dung, tinh Soc Trang
Song My Thanh, phuong 1, thi xa Vinh Chau, tinh Soc Trang
Xa Long Huu, huyen Duyen Hai, tinh Tra Vinh
Huyen Cau Ke, tinh Tra Vinh
Huyen Cho Lach, tinh Ben Tre


Tham khao Lien ket ngoai (tieng Phap)

Un poisson qui porte ses organes genitaux sous la tete 8/7/2012
(tieng Anh)

'Penis Head' Fish tren YouTube
Shibukawa, K.; Tran, D.D.; Tran, L.X. 2012: Phallostethus cuulong, a new species of priapiumfish (Actinopterygii: Atheriniformes: Phallostethidae) from the Vietnamese Mekong. Zootaxa, 3363: 45-51. Preview PDF reference page