Viec trong khoai tay la mot phan chinh trong nganh nong nghiep cua Algeria. Nuoc nay la nha san xuat khoai tay lon thu 17 tren the gioi vao nam 2018. Hoat đong san xuat tap trung vao hai khu vuc: bo bien Đia Trung Hai va sa mac quanh El Oued. Đieu kien trong trot o bo bien noi chung la thong thuong trong ranh đat, con o El Oued thi chu yeu theo he thong tuoi tieu truc vong tron trung tam cho khoai tay trong tren cat. Chi mot phan nho khong đang ke khoai tay đuoc che bien tai nha may.


Lich su Khoai tay đa đuoc trong o Algeria (khi đo la thuoc đia cua Phap) it nhat la vao cuoi the ky 19, luc đo cac van đe ve cay trong bi anh huong boi sau buom khoai tay Phthorimaea operculella đuoc bao cao. Khoai tay đa tro thanh mot loai cay trong chinh vao nam 1951 va chung đuoc xuat khau sang Phap. Vao thang 7 nam 1951, nhung nguoi trong trot o Algeria đa đo loi cho thue va phi van tai đuong sat qua cao khien viec trong la khong con gay loi nen ho đa đinh chi 3 ngay đe co gang gay ap luc buoc chinh phu Phap co bien phap. Xuat khau ra nhung noi khac, chang han nhu sang Vuong quoc Anh bi can tro do thieu cac co so ben cang. Đen nhung nam 1970, sau khi Algeria gianh đuoc đoc lap, khoai tay đa đuoc trong tren quy mo lon tai cac trang trai cua chinh phu o tinh Mascara. Trong nhung nam 1990, cac trang trai cua chinh phu đuoc chia thanh cac cong ty tu nhan va ca nhan, dan đen thuc đay viec mo rong san xuat.


San xuat Algeria la quoc gia san xuat đang ke khoai tay, loai luong thuc chinh pho bien thu hai trong nuoc, sau banh mi. Nam 2018, Algeria san xuat đuoc 4.653.322 tan (4.579.830 tan Anh) khoai tay, tro thanh nha san xuat lon thu 17 tren the gioi va lon thu 2 o chau Phi (sau Ai Cap). San xuat tap trung o hai vung: vung ven bien xung quanh Mostaganem, Ain Defla, Boumerdes va Bouira va vung sa mac, tap trung chu yeu o tinh El Oued.
Khi hau am ap giup khoai tay co the đuoc trong trong 9 thang trong nam, cho phep san xuat ba vu. Mua vu Premiere (đau tien) bat đau tu thang 1 đen thang 3 va thu hoach vao thang 5 đen thang 8; mua vu Arriere (cuoi cung) bat đau vao thang 8-9 va thu hoach vao thang 12 trong khi Primeur (vu som) it đuoc canh tac va chi chiem 5% san luong. Nhin chung, hoat đong san xuat tren vung ven bo bien tap trung vao mua vu Premiere trong khi vung sa mac tap trung vao mua vu Arriere. Nguon cung khoai tay ra thi truong bi gian đoan tu thang 9 đen thang 12 do khoang cach giua cac mua thu hoach.
Khoai tay giong chi co the đuoc nhap khau vao thang Gieng, vi vay mua vu Arriere phu thuoc vao khoai tay giong trong tai đia phuong hoac khoai tay luu tru. Nhap khau khoai tay giong chu yeu tu Ha Lan va phan lon tu hai cong ty: Agrico va ZPC. Chinh phu Algeria đa no luc ho tro san xuat khoai tay giong đia phuong đe giam su phu thuoc vao nhap khau nuoc ngoai va thuc hien cac bien phap đieu chinh đieu kien trong trot cua cay giong đe đam bao chat luong.
Khoai tay la cay trong chinh can tuoi o Algeria va mot luong nuoc lon đuoc su dung cho viec nay: tuoi tieu nong nghiep chiem 70-80% tong luong nuoc su dung o Algeria. Phan lon nuoc đuoc su dung cho nong nghiep đuoc lay tu cac gieng vi nuoc lay tu cac ho chua cua chinh phu thi ton phi. Viec lay nuoc nay đa dan đen su sut giam đang ke cua muc nuoc ngam. Phan bon đuoc su dung pho bien nhung viec mua ban bi chinh phu han che vi chung co the đuoc che tao thanh chat no. Muc đo co gioi hoa trong linh vuc trong khoai tay thap, nhieu cong viec thu hoach đuoc thuc hien bang tay. Đay la mot nghe co đia vi thap va do đo thuong thieu hut lao đong. Nong dan trong khoai tay thuong la thanh vien cua hai hop tac xa nong nghiep chinh: HTX Agricole de Services des Approvisionnements (CASAB) va HTX d'Agricole de Guemar.


= Vung duyen hai =
Khoai tay o vung ven bien thuong đuoc trong tren cac canh đong rong khoang 3–40 hecta (7,4–98,8 mau Anh). Cay trong co the đuoc trong luan canh voi ngu coc hoac dua hau nhung đoi voi hau het nong dan trong khoai tay thi no la cay trong chinh. Giong chinh đuoc trong trong vung la Spunta (chiem 40% tong san luong) ngoai ra cac giong Condor, Desiree, Fabula va Ultra cung đuoc trong.
Vung toan đat cung, can xoi đat bang may cay truoc khi gieo; cac trang trai nho thuong gieo bang tay nhung o cac trang trai lon thi viec nay đuoc thuc hien bang may moc. Nong dan ven bien cung cho biet đat cung khien viec thu hoach bang may khong the thuc hien đuoc va hau het viec thu hoach đuoc thuc hien bang tay. Vi gia thue nhan cong re nen hau het viec tuoi tieu cung đuoc thuc hien thu cong, bang cach di chuyen voi phun tuoi quanh ruong. Đat cua khu vuc nay thieu chat huu co va do thieu phan huu co nen nguoi ta phu thuoc nhieu vao phan hoa hoc. Phan bon thuong đuoc bon hai lan moi mua.


= Vung El Oued =

El Oued la mot thi tran oc đao nam tren sa mac Sahara, gan voi bien gioi Tunisia. Chinh phu Algeria cung cap đat sa mac o đay mien phi cho nhung nguoi co đu kha nang san lap con cat va chuyen đat sang nong nghiep. Do đieu kien cua sa mac nen viec tuoi tieu nhan tao la rat can thiet va phai xay dung cong trinh chan gio đe bao ve cay trong khoi bi vui lap do cat thoi. Cong trinh chan gio thuong cao 2 met (6,6 ft) tren nen cat, đuoc gia co bang hang rao la co ben tren đinh.
Khu vuc nay theo truyen thong chi trong cha la nhung san xuat khoai tay đa bat đau vao nam 1986 va đen nam 2017, hon 30.000 hecta (74.000 mau Anh) đa đuoc 47.000 nong dan canh tac. Khu vuc nay hien chiem 40% tong so khoai tay đuoc trong o Algeria, mac du ca chua, dua, thuoc la va ngu coc cung đuoc trong o El Oued. Giong khoai tay chinh đuoc trong la Spunta va hau het nong dan trong mua vu Arriere, mac du trong nhung nam gan đay mot so đa chuyen sang mua vu Premiere.
Cac trang trai thuong đuoc thiet lap theo kieu canh đong tuoi tieu truc vong tron (goi tat la: truc) co dien tich khoang 0,9 hecta (2,2 mau Anh). Trang trai co toi 70 truc nhung phan lon mot nong dan canh tac 5-10 truc. He thong tuoi tieu đuoc san xuat tai đia phuong tu nguyen lieu nhom va sat. Chung hoan thanh mot vong quay trong khoang 2,5–3 gio va cung cap nuoc cho cay trong duoi dang suong mu hoi nuoc ap suat cao. Mot gieng duy nhat co the cung cap nuoc cho 2-3 truc va viec tuoi tieu đuoc ap dung trong 6-8 gio mot ngay đoi voi khoai tay mua vu Premiere va 18 gio mot ngay đoi voi khoai tay mua vu Arriere. Hau het viec tuoi tieu đuoc thuc hien vao ban đem; mot so nong dan tuoi 24 gio mot ngay nhung đieu nay rat hiem do chi phi đien cao hon trong ngay. Viec lay nuoc đang dan lam can kiet cac tang chua nuoc ngam o El Oued.
Hau het cac cong viec nong nghiep o El Oued đuoc thuc hien bang tay vi mat đat la cat roi va gia thue lao đong (hau nhu hoan toan la nam gioi) re. Truoc khi trong phan bon thuong đuoc rai tren truc va suot mua thuong bon NPK 3 lan. Khoai tay đuoc trong theo tung luong thu cong voi 15-20 nguoi đan ong mat khoang 4 gio đe trong moi truc đat. Viec thu hoach cung đuoc thuc hien bang tay vi khong co may nao tren thi truong co kha nang thu hoach tu cat. Đoi khi khoai tay bi bo lai trong cat tu 1 đen 3 thang do thieu phuong tien bao quan.
Khoang 80% nong dan đe trong truc đat cho vu sau thay vi ap dung luan canh, nhung o nhung noi luan canh thi ho thuong trong toi hoac hanh. Cu 2-3 nam, cat trong truc đat đuoc đao len va thay the đe loai bo cac loai benh va sau benh (chang han nhu Nganh Giun tron). San luong đat đuoc tai El Oued thuong la 40 tan (39 tan Anh) moi truc đat trong mua vu Premiere va 30 tan (30 tan Anh) trong mua vu Arriere, mac du gia cao hon.


Sau benh Co mot so loai sau benh anh huong đen san xuat khoai tay o Algeria. Giun tron khoai tay la sau phan bo rong nhat o Algeria cung voi mot so giong sau benh khac co nguon goc tu chau Au va Nam My. Cac loai potyviruses nhu Virus hai la khoai tay, Potato virus A, Potato virus S, Potato virus X va Potato virus Y đeu co mat o Algeria mac du Y la loai pho bien nhat cho đen nay. Co dai co the la mot van đe va thuoc diet co thuong đuoc ap dung đe diet chung, mac du mot so loai co dai đa tro nen khang thuoc.
Phthorimaea operculella (sau buom cu khoai tay) va ray cung gay ra nhieu van đe. Cac trang trai khoai tay lon thuong xit thuoc tru sau 2-3 lan moi mua đe bao ve khoi nhung loai gay hai nay, cac trang trai nho hon khong đu kha nang đe lam đieu nay. Ke tu nhung nam 2010, benh bac la som do nam Alternaria protenta gay ra đa đuoc bao cao, đac biet la o phia tay bac cua đat nuoc, noi no đa lay nhiem 80% cay trong vao nam 2016. Cac loai nam Phytophthora, Rhizoctonia va đoi khi, Fusarium cung gay ra cac van đe va o cac vung trong khoai ven bien, nong dan thuong xu ly bang thuoc diet nam 7-8 ngay mot lan. Vi khuan Pectobacterium carotovorum gay benh thoi mem do vi khuan o Tay Algeria va cac benh do vi khuan khac đuoc biet la benh xi mu va benh Ralstonia.


Su dung Khoai tay đuoc nguoi nong dan ban truc tiep tai cac cho đau moi hoac cho nhung lai buon trung gian ban sang cac cho khac hoac cac cua hang. Bo Nong nghiep Algeria cung cap mot khoan tro cap (Le Systeme de regulation des produits agricoles de large consommation, SYRPALAC) cho nguoi trong đe du tru khoai tay cua ho, duoi su kiem soat cua chinh phu, voi muc đich cung cap nguon cung trong thoi gian thieu hut. Kho luu tru hien co han nhung nhieu co so đang đuoc xay dung. Khoai tay thuong đuoc dung an nhu mon khoai tay chien đuoc ban rong rai theo kieu thuc an đuong pho. Phan lon trong so nay đuoc cat va che bien thu cong vi khong co nha may Algeria san xuat khoai tay chien. Mot so nha may hoat đong đe san xuat khoai tay chien gion nhung it hon 1% san luong khoai tay Algeria đuoc che bien trong mot nha may.


Tham khao