Vo Tanh (chu Han: 武性; 1768 – 1801) la mot vi tuong cua chua Nguyen.
Vo Tanh co cong giup chua Nguyen Anh chong nha Tay Son va mat truoc khi nha Nguyen chinh thuc thanh lap. Đuong thoi, ong đuoc xep cung voi Đo Thanh Nhon va Chau Van Tiep la Gia Đinh tam hung.


Than the va su nghiep Vo Tanh sinh tai huyen Phuoc An, tinh Bien Hoa (nay thuoc tinh Ba Ria – Vung Tau), sau doi ve huyen Binh Duong, Gia Đinh.
Vi khong chiu than phuc nha Tay Son, tu nam 1783 đen nam 1788, ong cung voi nguoi anh la Vo Nhan tap hop luc luong noi day tai thon Vuon Trau (Hoc Mon), tu xung la Nghia quan Kien Hoa (su goi la Kien Hoa Đao), giuong ngon co Khong Tuoc Nguyen Vo (Khong Tuoc Nguyen la ten chu cua Go Cong), roi keo quan chiem giu ca vung Go Cong, đap thanh Van Thang đe chien đau chong Tay Son.


= Theo chua Nguyen =
Nam 1788, nhan loi moi cua chua Nguyen Phuc Anh, ong đen Nuoc Xoay (Sa Đec) hoi binh, đuoc phong la Kham sai Chuong Co Tien Phong Doanh đuoc chua ga cho em gai la Ngoc Du.
Nam 1790, Vo Tanh tien đanh thanh Dien Khanh chiem đuoc phu thanh, đanh bai tuong Tay Son la Đao Van Ho.
Nam 1793, Vo Tanh đuoc thang chuc Kham sai Quan Soai Hau Quan Doanh, Binh Tay Tham Thang Tuong Quan Ho Gia. Khi tran thu thanh Dien Khanh, Vo Tanh dung muu đuoi quan Tay Son do Tran Quang Dieu đen vay thanh vao nam 1794. Sau đo ong đuoc phong tuoc Quan Cong kiem lanh chuc Đai tuong Quan.
Nam 1797, ong theo Nguyen Phuc Anh ra đanh Quang Nam. Thua thang, ong vuot qua song My Khe (Quang Ngai) đanh bai Đo đoc Tay Son Nguyen Van Giap.
Nam 1799, ong lai theo chua Nguyen tien đanh Quy Nhon. Vao cua bien Thi Nai, Vo Tanh va Chuong Huu Quan Nguyen Huynh Đuc đanh thang quan Tay Son tai Thi Gia, roi giet đuoc Đo đoc Tay Son Nguyen Thiet tai cau Tan An. Đo Đoc Le Chat xin hang, xin lam thuoc tuong cua Vo Tanh. Ong chan đanh quan cua Thai pho Tay Son la Le Van Đang tai lang Kha Đao, bat đuoc 6.000 quan Tay Son va 50 thot voi. Cac tuong Tay Son la Le Van Thanh va Nguyen Đai Phat phai mo cua thanh Quy Nhon xin hang. Thanh Quy Nhon đuoc đoi ten la thanh Binh Đinh (kinh đo Cha Ban cu cua nguoi Cham).


= Tuan tiet =

Nam 1801, khi đai quan chua Nguyen rut ve Gia Đinh, thanh Binh Đinh đuoc giao cho Vo Tanh va Le bo tham tri Ngo Tung Chau tran giu. Thanh Binh Đinh ngay sau đo bi đai quan Tay Son, duoi quyen chi huy cua Thai pho Tran Quang Dieu va tuong Vo Van Dung đen bao vay. Tran Quang Dieu sai đap luy chung quanh thanh va chia quan vay bon mat, Vo Van Dung thi đon đoc thuy quan phong giu cua Thi Nai. Cuoc bao vay keo dai đen 14 thang.
Cung trong nam nay, Nguyen Anh cung Le Van Duyet va Vo Di Nguy đem đai binh ra tim cach giai vay cho Binh Đinh, đai thang thuy quan Tay Son tai Thi Nai. Đay la tran thuy chien lon nhat cua cuoc chien tranh Nguyen-Tay Son. Tuy quan Nguyen thang tran, tieu diet thuy quan Tay Son, nhung khong giai vay đuoc tren bo, thanh Binh Đinh van bi quan Tay Son vay chat.
Vo Tanh va Ngo Tung Chau sai nguoi len đem mat thu ra cho Nguyen Phuc Anh khuyen ong keo quan ra đanh Phu Xuan, đe ong cung Ngo Tung Chau co giu thanh cam chan quan Tay Son. Chua Nguyen nghe theo, va thang 5 nam Tan Dau (1801) đanh lay đuoc Phu Xuan.
Tran Quang Dieu va Vo Van Dung nghe tin Phu Xuan that thu, lien sai tuong đem quan ra cuu. Quan ra toi Quang Nam thi bi chan đuong phai tro lui. Tran Quang Dieu noi gian đoc quan đanh thanh luon ngay đem. Trong thanh binh si lau ngay thieu luong thuc, co nguoi khuyen Vo Tanh nen vuot vong vay tron thoat, nhung ong cuong quyet o lai "Khong the đuoc. Ta phung mang giu thanh nay, nen the voi thanh cung song chet. Neu bo thanh ma hen nhat tron lay mot minh, thi sau nay con mat mui nao trong thay chua thuong?". Ong sau đo cho nguoi trao cho Tran Quang Dieu mot buc thu, xin tha chet cho quan si trong thanh. Ong sai thuoc ha lay rom cui chat duoi lau Bat Giac, đo thuoc sung vao, roi cham ngoi tu van. Tiep theo, Ngo Tung Chau cung dung thuoc đoc tu van. Đo la ngay 27 thang 5 nam Tan Dau, tuc vao ngay 7 thang 7 nam 1801.
Khi chiem đuoc thanh, Tran Quang Dieu to ra xuc đong truoc su trung dung cua Vo Tanh va Ngo Tung Chau, sai nguoi tam liem thi hai hai ong tu te roi chon cat Vo Tanh theo le vuong. Thuan theo loi yeu cau cua Vo Tanh, Dieu khong giet hai hang binh nha Nguyen.
Nam 1802, khi chua Nguyen đa chiem đuoc Phu Xuan, Tay Son lai mat Tran Ninh, Tran Quang Dieu va Vo Van Dung phai bo thanh đi theo đuong thuong đao qua Lao ve cuu vua Canh Thinh...


Thuong tiec Vua Gia Long truy tang Vo Tanh la Duc van cong than Thai uy Quoc cong. Nam Minh Mang thu 12 (1831), truy phong ong la Hoai Quoc cong (懷國公).
Truoc cai chet anh dung cua Vo Tanh, nguoi dan Binh Đinh đa luu truyen cau hat duoi đay:

Ngo len ngon thap Canh Tien
Cam thuong quan Hau thu thieng (thanh) ba nam!
Vo Vo Tanh la cong chua Ngoc Du, khoc ong bang bai tho:

Nhung tuong ra tay giup nuoc nha
Ai de binh đia noi phong ba.
Xot nguoi vi quoc lieu than ngoc,
Khien thiep co phong u mat hoa.
Goi mong mo mang duyen no cu,
Đai may xieu lac phach hon xa.
Lua trung đot đo guong hao kiet,
Nong ruot thuyen quyen giot le sa!


Lang mo Mo Vo Tanh nam trong noi cung thanh Hoang Đe cua Nguyen Nhac, cung la thanh Đo Ban cua vua Cham. Mo hinh tron tren co đap bieu tuong mot con doi, nam ke ben mo Ngo Tung Chau hinh chu nhat (đa đuoc cai tang ve Phu Cat). Theo Vuong Hong Sen, thi thi hai Vo Tanh đa bi chay het. Sau, vua Gia Long sai lap mot mo nua cho ong o Phu Nhuan (nay toa lac tai hem so 19 đuong Ho Van Hue) va chon hinh nhan bang sap 
Tai đau ap Go Tre, xa Long Thuan, thi xa Go Cong, hien co ngoi đen tho Vo Tanh mang ten la Vo Quoc Cong Mieu.


Đuong pho O Sai gon truoc nam 1975 (luc đo goi la Sai Gon va Gia Đinh) co toi hai con đuong mang ten Vo Tanh. Đuong Vo Tanh cua Đo thanh Sai Gon cu hien nay la mot đoan cua đuong Nguyen Trai (đoan đi qua quan 1 tu Nga sau Phu Đong đen đuong Nguyen Van Cu hien nay (đuong Cong Hoa cu)), con đoan đi qua quan 5 truoc nam 1975 van mang ten đuong Nguyen Trai), con đuong Vo Tanh cua tinh Gia Đinh cu nay la đuong Hoang Van Thu o quan Phu Nhuan va quan Tan Binh.
Tai My Tho van con con đuong mang ten Vo Tanh nam o khu vuc cho My Tho (cho Hang Bong cu). O Bien Hoa van con con đuong Vo Tanh doc theo cho Bien Hoa cu. Va o Thanh pho Can Tho đuong Vo Tanh nam o quan Cai Rang. Tai trung tam huyen Tra On, tinh Vinh Long đuong Vo Tanh cung đa ton tai hon 60 nam qua.


Gia quyen Vo Tanh va Ngoc Du chi co voi nhau hai con gai va mot nguoi con trai ten la Vo Khanh, lam toi chuc Khinh xa đo uy. Con trai Khanh la My sau nay lay Loc Thanh cong chua Nguyen Phuc Uyen Diem, con gai thu ba cua vua Minh Mang; hai nguoi co voi nhau mot con gai Vo Thi, đoi sau đo khong thay su sach ghi chep gi them.
Nhan vat hu cau Vo Đong So, nguoi đa goi cam hung cho nhieu tac pham nghe thuat dua tren moi tinh Vo Đong So va Bach Thu Ha noi tieng, đuoc cho la con cua ong va cong chua Ngoc Du.


Chu thich