Han Chieu Liet Đe (漢昭烈帝), hay Han Tien chu, Han Liet To,  ten that la Luu Bi (gian the: 刘备; phon the: 劉備, ; phat am tieng Trung pho thong: [ljou pei]; 161 – 10 thang 6 nam 223), tu la Huyen Đuc, la Hoang đe khai quoc cua nuoc Thuc Han, mot chinh tri gia va tuong linh vao cuoi thoi Đong Han, đau thoi Tam Quoc trong lich su Trung Quoc. 
Luu Bi đuoc su sach xac nhan la dong doi xa cua hoang toc nha Han. Xuat than nha ngheo, ong phai tu lao đong kiem song tu thuo nho. Su nghiep cua Luu Bi khoi đau bang viec tham gia tran ap cuoc khoi nghia Khan Vang va lam quan cho trieu đinh, nhung su nghiep cua ong ban đau khong đuoc suon se. Gap luc nha Han suy yeu va no ra chien tranh quan phiet, Luu Bi cung hai nguoi huynh đe ket nghia la Quan Vu va Truong Phi dan dan tu gay dung luc luong va tham gia vao cuoc chien nay. Tuy nhien, cuoc tranh hung cua Luu Bi ban đau khong thuan loi, ong nhieu lan that bai va phai đi nuong nho duoi truong nhieu chu hau đuong thoi nhu Cong Ton Toan, La Bo, Tao Thao, Vien Thieu, Luu Bieu.
Trong thoi gian nuong nho Luu Bieu o Kinh chau, Luu Bi đuoc Gia Cat Luong theo pho ta va vach ra Long Trung đoi sach đe tranh thien ha. Theo đuong loi nay, ong lien ket voi quan phiet Ton Quyen o Giang Đong cung chong Tao Thao o phia bac, chiem đuoc mot phan Kinh chau va gan tron Ich chau lam đat dung nghiep. Tuy nhien, chien luoc Long Trung đoi sach co nguy co đo vo vi lien minh voi Ton Quyen ran nut, ho Ton đanh chiem phan Kinh chau cua ong va giet Quan Vu, khien Luu Bi cat quan đanh bao thu va đinh gianh lai đat, sau khi chinh thuc xung hoang đe đe ke tuc nha Han vua bi ho Tao đoat ngoi. That bai o Di Lang khien Luu Bi suy sup y chi, lam benh roi qua đoi. Co nghiep ong gay dung đuoc truyen lai cho nguoi con ca Luu Thien va giao cho thua tuong Gia Cat Luong pho ta.
Luu Bi la mot trong nhung nhan vat chinh cua tieu thuyet Tam quoc dien nghia. Trong tac pham nay La Quan Trung xay dung Luu Bi la nhan vat chinh dien, co long nhan tu bac ai, thuong dan nhu con cua mot vi vua hien đuc (Tuyet nhan la Luu Bi, tuyet gian la Tao Thao, tuyet tri la Khong Minh). Vi vay, tieu thuyet hu cau mot so tinh tiet ve ong so voi ngoai đoi that, va mot so hanh đong the hien tinh quyet đoan va chien tich quan su cua Luu Bi lai đuoc gan cho thuoc ha cua ong. Do anh huong qua lon tu tieu thuyet Tam quoc dien nghia, nen nhieu nguoi cho rang Luu Bi la mot nguoi nhu nhuoc, co đuc nhung thieu tai, nho may man co cac can than tai gioi ma ong moi dung đuoc co nghiep. Tren thuc te, ghi chep cua bo chinh su Tam quoc chi cho thay Luu Bi la mot vi tuong co tai cam quan, biet ung pho linh hoat, nhat la kha nang nhin thau noi tam, thu phuc nhan tai va khien ho mot long trung thanh voi minh, nhieu nhan vat noi danh cung thoi nhu Tao Thao, Quach Gia, Chu Du, Luc Ton... cung đanh gia rat cao tai nang cua ong. Bo chinh su Tam quoc chi đa ca ngoi ong la "nguoi cuong nghi khoan hoa nhan hau, hieu long nguoi kinh ke si, co phong đo cua Han Cao To, co khi chat cua bac anh hung".
Ke tu thoi nha Tong, nha Thuc Han đuoc su sach Trung Quoc coi la su noi tiep cua nha Han, la trieu đai chinh thong trong so 3 trieu đai cua thoi Tam quoc, do vay Luu Bi la hoang đe duy nhat trong thoi Tam quoc đuoc tho tai Lich đai Đe Vuong mieu, noi tho cung cac vi vua chinh thong cua Trung Hoa (cac hoang đe cua Tao Nguy, Đong Ngo khong đuoc tho).


Than the Luu Bi co ten tu la Huyen Đuc (玄德), nguoi huyen Trac, quan Trac thuoc U chau. Ong la dong doi cua Trung Son Tinh vuong Luu Thang – nguoi con thu cua Han Canh Đe. Ong noi Luu Bi la Luu Hung (劉雄), đuoc cu lam Hieu liem, lam huyen lenh huyen Pham thuoc Đong quan. Cha Luu Bi la Luu Hoang (劉弘) mat som.
Tuy la dong doi hoang toc nha Han, nhung do tu thoi Han Vu Đe ban hanh "thoi an lenh" nen đat phong cua cac quan vuong ngay cang bi phan chia. Đen đoi Luu Bi, nhung nguoi thuoc chi ho xa cua hoang toc chi con đuoc huong rat it tuoc loc, gia đinh ong la ban nong ngheo kho, chi co cai danh la con chau hoang that.
Sach Tu tri thong giam cua Tu Ma Quang viet vao thoi Bac Tong neu y kien nghi ngo ve than the nay cua Luu Bi:

Tuy nhien, Đien luoc (典略) viet Luu Bi truy goc tu mot vi Lam Ap hau (臨邑侯). Theo ghi chep trong Han thu va Hau Han thu, co hai dong doi Lam Ap hau co the truy nguoc đen nhung hoang tu cua Han Canh Đe la Truong Sa vuong Luu Phat (劉發) va Thuong Son vuong Luu Thuan (劉舜).


Thoi tre Luu Bi đuoc sach Tam quoc chi mo ta la nguoi cao bay thuoc ruoi (quy đoi ra 1 met 65) khong co rau, vanh tai rat lon, mat co the nhin thay tai, hai tay rat dai toi đau goi. Ve tinh cach ong la nguoi it noi, mung gian khong lo ra mat.
Nha ngheo va mo coi cha som, Luu Bi phai cung me lam nghe ben giay co, chieu co đe kiem song. Do danh tieng la nguoi trong hoang toc, ong van ket giao đuoc voi nhung nguoi co danh vong nhu Cong Ton Toan, Luu Đuc Nhien, cung ho nhan Lu Thuc lam thay. Lu Thuc la nguoi co tai kiem van vo, Luu Bi đuoc truyen đat hoc hoi rat nhieu. Tien hoc cua Luu Bi đuoc cha cua Luu Đuc Nhien la Luu Nguyen Khoi chu cap cho. Ong hoc khong gioi ma thich nuoi cho ngua, chu trong đen an mac. Luu Nguyen Khoi, mot nguoi cung ho thuong chu cap cho Luu Bi, vo cua Nguyen Khoi hoi: "Moi nha moi canh, sao ta co the mai chu cap cho no!" Khoi đap: "Đua tre ay co cung ho voi ta, that la nguoi phi thuong vay".
Luu Bi thich giao ket voi ke hao kiet, đuoc nhieu nguoi tre tuoi vay quanh. Luu Bi đa gap go va ket giao voi Quan Vu va Truong Phi. Ba nguoi rat than thiet voi nhau, coi nhau nhu anh em mot nha. Nha Đong Han ngay cang suy yeu, nhieu noi tinh hinh đia phuong khong on đinh, Luu Bi đa tap hop thanh nien trong xom đung ra bao ve trat tu. Ong đuoc may nguoi phu thuong lam nghe buon ngua o nuoc Trung Son la Truong The Binh va To Song tro giup, vi the Luu Bi co the duy tri trong tay mot đoi quan nho trong vung.

Tam quoc dien nghia mo ta rang Luu Bi, Quan Vu va Truong Phi đa lam le ket nghia huynh đe tai vuon đao. Nguoi đoi sau co tho khen tinh huynh đe giua 3 nguoi:


Gian nan luu lac = Hai lan bo chuc quan huyen =
Nam 184, quan khoi nghia Khan Vang do Truong Giac cam đau noi day chong trieu đinh, the luc nhanh chong lan đi cac noi. Luu Bi khoi binh giup nha Han chong Khan Vang o Trac quan. Ong mang Quan Vu, Truong Phi cung đoi quan ban bo gia nhap vao quan trieu đinh duoi quyen Hieu uy Trau Tinh.
Luu Bi tac chien may tran đeu thang loi, gop cong dep Khan Vang va đuoc phong lam Huyen uy An Hi (thuoc nuoc Trung Son). Đuoc mot thoi gian, trieu đinh nha Han co chieu thu xuong cac chau quan thong bao rang nhung nguoi co quan cong đuoc lam truong lai, đeu bi sa thai. Luu Bi nghi ngo minh cung trong so đo. Co vien Đoc buu cua trieu đinh đen hach sach. Luu Bi đen xin vao gap nhung vien đoc buu cao benh khong tiep. Luu Bi gian du, lien quay ve so quan, dan thuoc ha đi thang đen quan dich, xong vao tan cua, noi rang đuoc lenh cua quan phu, roi xong vao giuong troi đoc buu lai, loi ra ngoai đanh 200 roi, roi bo chuc Huyen uy.

Tam quoc dien nghia ke rang nguoi đanh vien Đoc buu la Truong Phi nong gian, nhung thuc ra chinh Luu Bi lam viec nay roi bo an tu quan.
It lau sau, ngoai thich Đai tuong quan Ha Tien sai Vo Khau Nghi đen mo binh o Đan Duong. Luu Bi đen xin theo Vo Khau Nghi đe lap cong chuoc toi. Khi đi qua Ha Bi co quan cuop, Luu Bi giup Vo Khau Nghi dep yen. Vi vay ong đuoc Vo Khau Nghi tien cu voi trieu đinh. Trieu đinh xa toi đanh đoc buu cho Luu Bi, cho ong khoi phuc lam quan, linh chuc Huyen thua (duoi quyen huyen truong, lo mat tri an) o huyen Ha Mat, sau đo chuyen sang lam huyen uy Cao Đuong roi thang len lam Huyen lenh Cao Đuong.
Nam 188, anh em Luu Bi, Quan Vu, Truong Phi giao tranh voi quan cuop đia phuong bi bai tran, ben bo huyen Cao Đuong đen nuong nho nguoi ban hoc cu la Cong Ton Toan o U chau. Khi đo Cong Ton Toan vua đuoc phong lam Trung lang tuong do dep đuoc Truong Thuan va chieu hang đuoc Tham chi vuong cua O Hoan, lien tien cu Luu Bi lam Biet bo tu ma.


= Tro giup cac quan phiet =
Nam 189, Han Linh Đe mat, Han Thieu Đe len thay. Bien loan trong trieu xay ra, Đai tuong quan Ha Tien bi hoan quan giet hai. Thai thu Ha Đong la Đong Trac vao kinh thanh Lac Duong phe Thieu Đe lap Han Hien Đe va thao tung trieu đinh. Nam 190, cac chu hau do Vien Thieu cam đau noi day chong Đong Trac.

Tam quoc dien nghia mo ta anh em Luu Bi theo Cong Ton Toan đi hoi binh voi Vien Thieu trong so 18 lo chu hau roi 3 anh em đai chien voi La Bo (tam anh chien La Bo) o cua Ho Lao. Thuc ra chi co 11 chu hau chong Đong Trac, trong đo khong co Cong Ton Toan va anh em Luu Bi.
Đong Trac thua tran, mang vua Hien Đe bo Lac Duong chay ve Truong An. It lau sau, lien minh chong Đong Trac tan ra, cac chu hau quay sang đanh lan nhau. Vien Thieu chiem đuoc Ky chau cua Han Phuc, lai xung đot cung Cong Ton Toan. Hai ben tranh gianh Ha Bac. Cong Ton Toan phong thuoc ha la Đien Khai lam Thu su Thanh chau, sai Luu Bi mang quan đi giup Đien Khai. Luu Bi giup Đien Khai nhanh chong chiem đuoc Thanh chau. Sau đo Vien Thieu cung phong con truong la Vien Đam lam thu su Thanh chau. Vien Đam va Đien Khai đanh nhau nhieu tranh gianh Thanh chau khong phan thang bai. Luu Bi cung Đien Khai đong quan o phia đong nuoc Te (quan quoc thuoc Thanh chau).
Luu Bi giup Đien Khai chong Vien Đam, đuoc phong lam tuong quoc nuoc Binh Nguyen. Trong vung co vien hao phu đia phuong la Luu Binh khong ua Luu Bi, ben sai thich khach đen sat hai ong. Nhung nguoi thich khach đen noi, thay Luu Bi đon tiep long trong, kinh can, rat cam phuc Luu Bi, khong ra tay giet ong, lai cung ong tro chuyen roi noi ro cho ong biet am muu cua Luu Binh roi ra đi.
Cung o Thanh chau, ngoai nuoc Binh Nguyen con co 4 nuoc chu hau khac la Bac Hai, Te, Te Nam va Lac An, cung quan Đong Lai. Tuong quoc Bac Hai la Khong Dung rat kham phuc Luu Bi, toi ket giao voi ong. Khong Dung bi quan tan du Khan Vang toi đanh, chong cu khong noi, ben sai Thai Su Tu đen Binh Nguyen cau cuu Luu Bi. Luu Bi ben đieu quan đen đanh tan quan Khan Vang, cuu đuoc Khong Dung.

Tam quoc dien nghia ke rang Luu Bi đich than cung Quan Vu va Truong Phi đi cuu Khong Dung.
Nam 193, Vien Thieu mang quan đen đanh Cong Ton Toan. Đien Khai va Luu Bi mang quan toi cuu, đong quan o Te quan. Cung luc, quan phiet Duyen chau la Tao Thao mang quan đanh Tu chau đe bao thu cho cha la Tao Tung vi cho rang Chau muc Tu chau la Đao Khiem chu muu giet Tao Tung. Đao Khiem chong đo khong noi quan Tao đong va manh, bi mat hon nua đia ban Tu chau, phai cau cuu thu su Thanh chau la Đien Khai. Đien Khai bao lai cho Cong Ton Toan. Cong Ton Toan ban đoi pho voi Vien Thieu, ben sai bo tuong Trieu Van đi cung Luu Bi đen cuu Tu chau. Luu Bi cung Quan Vu, Truong Phi, Trieu Van co hon 1000 quan cung cac linh o hop nguoi O Hoan o U chau, thu dung them vai ngan nguoi đoi kem đi kiem an nhap vao đoi ngu. Ong đuoc Đao Khiem cap them vai ngan quan. Ong giup vien tuong duy nhat cua Đao Khiem la Tao Bao co thu o Viem Thanh.

Tam quoc dien nghia ke rang Đien Khai cung mang quan đi cuu Tu chau voi Luu Bi.
Duoi su chi huy cua Luu Bi, quan Tu chau giu vung thanh, quan Tao tan cong nhieu tran nhung khong the ha đuoc. Khong lau sau, thu ha cua Tao Thao la Tran Cung hop tac voi Truong Mao ton La Bo lam chu, đanh chiem Duyen chau cua Tao Thao. Tao Thao buoc phai giai vay Tu chau, mang quan tro ve cuu.


= Nhan Tu chau =
Qua tran binh hoa, Đao Khiem rat cam ta Luu Bi đa cuu giup. Ong bo Đien Khai o lai Tu chau voi Đao Khiem. Nam 194, khong lau sau khi Tu chau đuoc giai vay, Đao Khiem benh nang, quyet đinh tien cu Luu Bi lam Tu chau muc thay minh, nen dang bieu len Han Hien Đe. Luu Bi khiem nhuong, so minh suc yeu khong giu đuoc nen tu ta. Vi vay Đao Khiem dang bieu tien cu Luu Bi lam thu su Du chau, đong quan o Tieu Bai gan Ha Bi (tri so Tu chau).
Khong lau sau Đao Khiem om nang, truoc khi mat dan cac thu ha Mi Chuc, Tran Đang đon Luu Bi ve Tu chau, het suc giup Luu Bi roi qua đoi. My Truc va Tran Đang lam theo, nhung Luu Bi van tu choi, đe nghi trao Tu chau cho Vien Thuat la nguoi co danh vong cao hon, luc đo đang xung la Tu chau ba. Khong Dung cung tham gia thuyet phuc Luu Bi, cho rang Vien Thuat khong he co thuc luc, khong lau se diet vong. 

Tam quoc dien nghia ke rang Tao Thao nhan xet Vien Thuat la "xuong kho trong ma" luc uong ruou luan anh hung voi Luu Bi o Hua Xuong. Thuc te la nguoi nhan xet Vien Thuat la Khong Dung khi nhan xet ai la nguoi xung đang linh Tu chau.
Cuoi cung Luu Bi nhan loi tiep quan Tu chau, nhan chuc Tu chau muc.
Co tai lieu cho rang Luu Bi nhan loi linh Tu chau ngay khi Đao Khiem con song. Khi Luu Bi tu choi va tien cu Vien Thuat, Khong Dung cung co mat va cho rang Thuat la "xuong kho trong ma". Cuoi cung Luu Bi nhan loi.


= Giao tranh voi La Bo va Vien Thuat =

Nam 195, La Bo that bai trong cuoc giao tranh voi Tao Thao o Duyen chau, đen nuong nho Luu Bi. Luu Bi cho La Bo đong quan o Tieu Bai – mot quan thuoc ve Du chau nhung nam gan Ha Bi - trung tam Tu chau va nam trong tay nguoi cai quan Tu chau tu thoi Đao Khiem.
Nam 196, Tao Thao đon Han Hien Đe ve Hua Xuong, bat đau thao tung trieu đinh nha Han. Đe chia re cac chu hau phia đong, Tao Thao tim cach loi keo Luu Bi, nhan danh Han Hien Đe phong ong lam Nghi Thanh đinh hau, Tran đong tuong quan.
Quan phiet Vien Thuat o Tho Xuan tan cong Luu Bi đe tranh đoat Tu chau. Luu Bi va Quan Vu mang quan đi Vu Thai khang cu Vien Thuat, sai Truong Phi giu thanh Ha Bi (thu phu Tu chau). Truong Phi bat hoa voi vien tuong cu cua Đao Khiem la Tao Bao, ben giet chet Tao Bao.
Vien Thuat viet thu cho La Bo đe nghi đanh up Tu chau, đoi lai Thuat se giup luong. La Bo thay Luu Bi ket giao voi Tao Thao la ke thu cua minh nen von đa lo ngai, do đo quyet đinh nhan loi Vien Thuat. Nhan luc Ha Bi hon loan do cai chet cua Tao Bao, La Bo ben mang quan đen đanh up Ha Bi. Vien Trung lang tuong Hua Đam trong thanh Ha Bi phan lai Truong Phi, mo cua đon La Bo. Truong Phi khong chong noi quan La Bo, mang thu ha bo chay, khong kip mang theo gia quyen Luu Bi.
Truong Phi chay đen cho Luu Bi o Hoai Am. Luu Bi phai lui ve Quang Lang cam cu voi Vien Thuat. Do tinh the buc bach, luc luong yeu khong khang cu đuoc Vien Thuat va La Bo, ba anh em Luu Bi phai quay ve Tu chau hang La Bo. La Bo tu xung lam Thu su Tu chau, tien cu Luu Bi lam Du chau muc, sang đong o thanh Tieu Bai gan đo. Du chau von co 6 quan nhung tren thuc te Luu Bi chi co mot quan Tieu Bai đong quan.
Vien Thuat xin ket thong gia voi La Bo. La Bo nhan loi ga con gai cho con trai Vien Thuat. Vien Thuat thay La Bo nga theo minh lai sai Ky Linh mang 3 van quan tan cong Tieu Bai đe diet Luu Bi. Luu Bi the yeu, phai cau cuu La Bo. La Bo mang 1000 quan bo va 200 quan ky toi Tieu Bai, bat hai ben phai hoa giai. La Bo sai cam kich tu xa va giao hen se ban ten, neu trung vao nganh kich thi hai ben phai giang hoa. Sau đo La Bo giuong cung ban trung ngay nganh kich. Luu Bi va Ky Linh theo loi La Bo mang quan ve.
Luu Bi thoat khoi nguy hiem, ra suc phat trien the luc. Sau hon 1 nam, ong co hon 1 van quan. Tuy luc luong co manh them nhung ong van trong tinh trang bi co lap: voi cac chu hau lien ke nhu Tao Thao, La Bo va Vien Thuat đeu tung ket oan; chi co La Bo tuy vua giup đo ong nhung hay tro mat. Cong Ton Toan tuy co thien chi voi ong nhung o xa tan Ha Bac va đang gianh giat voi Vien Thieu. Đe khac phuc tinh trang bi co lap, Luu Bi chu đong noi lai hoa khi voi Vien Thieu, ong tien cu Vien Đam con ca Vien Thieu lam Mau tai.
Nam 197, Vien Thuat xung đe o Tho Xuan, ra suc ket than voi La Bo đe co lap tien đen diet Luu Bi. Nam 198, su phat trien the luc cua anh em Luu Bi o Tieu Bai khien La Bo lo ngai, lien mang quan toi đanh. Anh em Luu Bi thua chay đen Khai Phong, trong tinh the buc bach buoc phai cau cuu Tao Thao. Tao Thao ben sai Ha Hau Đon mang quan toi cuu Luu Bi. Quan Tao va quan La Bo đung đo o Tu chau. La Bo cam quan ra đoi đich đanh bai Ha Hau Đon va ban ten trung vao mat Đon.

Tam quoc dien nghia ke rang nguoi ban chot mat Ha Hau Đon la Tao Tinh - bo tuong cua La Bo.
Nghe tin Ha Hau Đon bai tran bi chot mat, thang 10 nam 198, Tao Thao khoi đai quan đi đanh Tu chau. Quan La Bo lien tiep bai tran, cuoi cung bi Tao Thao bat. La Bo muon xin Tao Thao cho minh đau hang, lai nho Luu Bi noi giup. Nhung Luu Bi khuyen Tao Thao nen giet La Bo vi La Bo la nguoi hay tro mat. Tao Thao nghe theo ong, ben sai chat đau La Bo.


= O Hua Xuong =

Tao Thao cung Luu Bi thu quan ve Hua Xuong. Tao Thao khong tra lai Tu chau von cua Luu Bi đuoc Đao Khiem cho ma sai thu ha la Xa Tru tran thu. Luu Bi bi giu lai Hua Xuong đe kiem che. Be ngoai, Tao Thao đoi xu voi ong rat than tinh, co le nghia, "ngoi cung chieu, ra cung xe", lai nhan danh Han Hien Đe phong ong lam Ta tuong quan thay cho chuc cua La Bo vua bi giet, tuc la ve danh nghia, quan ham nay con cao hon chuc "Hanh Xa ky tuong quan" cua chinh Tao Thao.
La tong that nha Han, Luu Bi bat binh truoc viec thao tung trieu đinh cua Tao Thao va am tham co y chong Tao. Sach Thuc ky chep rang: Co lan Luu Bi cung đi san voi Tao Thao, Quan Vu len khuyen Luu Bi nen nhan luc moi nguoi hon loan ma giet Tao Thao nhung Luu Bi khong nghe theo vi tinh the khong cho phep manh đong.
Sau đo ong bi mat cung mot so tuong linh trung thanh voi nha Han nhu Đong Thua, Vuong Tu Phuc, Chung Tap, Ngo Thac muu giet Tao Thao đe cuu Han Hien Đe, nhung chua co co hoi.
Pho tu chep: Khi Luu Bi đen hang, Tao Thao dung le khach đoi đai. Muu si Quach Gia khuyen Tao Thao rang nen đe phong Luu Bi:

Bi co hung tai ma rat đuoc long nguoi. Truong Phi, Quan Vu đeu co suc đich muon nguoi, san long chet vi Bi. Gia xet thay, Bi rot cuoc khong chiu o duoi nguoi, muu tinh cua han chua the luong đuoc vay. Co nhan co noi "Mot ngay tha đich, hau hoan nhieu đoi". Nen som lieu đi.


= Thoat ly chong Tao =
Nam 199, Vien Thieu diet Cong Ton Toan, lam chu hoan toan Ha Bac; Tao Thao cung đanh bai Vien Thuat. Vien Thuat the cung suc kiet, muon chay len Ha Bac theo Vien Thieu. Luu Bi khong muon bi kim chan mai o Hua Xuong, ben xin Tao Thao đi chan đanh Vien Thuat. Tao Thao phe chuan, cap cho ong 1000 quan. Luu Bi cung Quan Vu va Truong Phi mang quan ra đon đanh Vien Thuat o đuong lon Tu chau. Vien Thuat thuc luc rat yeu, bi Luu Bi đanh bai, phai quay ve roi om chet.
Hanh đong tiep theo cua Luu Bi đuoc su sach ghi chep khac nhau. Cac su gia cho rang cach chep cua sach Tam quoc chi, phan Thuc chi chinh xac hon Nguy chi. Theo đo, đau nam 200, Tao Thao phat giac ra viec Đong Thua cam đau nhom cac tuong muu giup Han Hien Đe giet minh, nen đong loat xu tu Đong Thua va nhung nguoi đong muu. Luu Bi nghe tin Đong Thua bi giet, muu su đa lo, truoc sau cung bi Tao Thao đanh, ben dan quan ve đanh chiem lai Tu chau.
Đuoc su pho tro cua Quan Vu va Truong Phi, Luu Bi giet chet thu su Tu chau la Xa Tru do Tao Thao bo nhiem, sai Quan Vu giu thu phu Ha Bi, đe gia quyen o lai đay, tu minh mang quan ra giu Tieu Bai lam y doc, ra suc chieu binh mai ma đe chuan bi đoi pho voi quan Tao.
Phan Nguy chi trong Tam quoc chi chep đao nguoc 2 su kien: Luu Bi chiem Tu chau giet Xa Tru truoc khi Đong Thua bi giet o Hua Xuong, đuoc cac su gia cho la khong hop ly.
Tao Thao sai Vuong Trung va Luu Đai mang quan đanh Luu Bi. Luu Bi đanh bai hai vien tuong nay va thach Tao Thao mang đai quan toi.
Vuong Trung va Luu Đai chay đen Quan Đo bao cho Tao Thao biet. Tao Thao đoan đinh Vien Thieu tuy manh nhung thieu can đam, chinh Luu Bi quan luc mong hon nhung lai quyet đoan nen phai đanh truoc. Vi vay Tao Thao đich than mang đai quan tu phia đong Quan Đo đen Tieu Bai. Luu Bi luc đo co vai van quan, cung Truong Phi chia đuong ra chong lai, nhung van khong phai la đich thu cua Tao Thao. Ong bi thua mot tran lon, voi va bo thanh Tieu Bai, bo luon thanh Ha Bi trung tam Tu chau ma Quan Vu đang tran thu, chay len Ha Bac nuong nho ho Vien.
Canh quan cua Truong Phi bi Tao Thao đanh bai cung mat lien lac voi Luu Bi, Truong Phi chay toi tan Co Thanh thuoc huyen Chan Duong, quan Nhu Nam. Quan Vu tran thu Ha Bi khong chong noi quan Tao, phai hang Tao Thao.


= Nuong nho Vien Thieu =
Tren danh nghia, Luu Bi va ho Vien la ke thu. Ong tung giup Cong Ton Toan va thu ha cua Toan la Đien Khai chong lai Vien Đam – Vien Thieu o Thanh chau khoang nam 194. Nhung sau đo chinh Luu Bi cung co giao tinh voi Vien Đam khi lam Thu su Du chau khong con duoi truong Cong Ton Toan, tuc la khi khong con truc tiep giao tranh voi ho Vien, ong đa tien cu Vien Đam lam Mau tai nam 197.
Khi thua tran o Tieu Bai truoc Tao Thao, Luu Bi quyet đinh chay sang Thanh chau theo Vien Đam. Nho toi hau y truoc đay cua ong, Vien Đam khi đo la Thu su Thanh chau (Đien Khai đa bi diet) than chinh mang mot toan quan ma ra ngoai thanh nghenh đon. Sau đo Vien Đam tien cu ong toi cho Vien Thieu o Ky chau. Vien Thieu phai đai tuong mang quan ma toi đon ong len Nghiep Thanh – trung tam Ky chau. Khi Luu Bi toi noi, Vien Thieu đich than ra ngoai 200 dam đon kha cung kinh.
Cac su gia cho rang so di ca Tao Thao va Vien Thieu đeu to ra kha le nghi voi Luu Bi vi ong co uy tin kha cao voi moi nguoi, viec thu phuc đuoc ong co the la ban đap đe thu phuc nhan tam thien ha theo ve. Trieu Van, thu ha cu cua Cong Ton Toan, nghe tin Luu Bi o Ky chau ben tim đen theo ong. Hai nguoi an o cung nhau tai Nghiep Thanh. Luu Bi lenh cho Trieu Van ngam chieu tap binh ma đuoc vai tram nguoi, Vien Thieu khong hay biet.
Vien Thieu ra quan đanh Tao Thao, tan cong thanh Bach Ma va Dien Tan. Thang 5 nam 200, Tao Thao dan Truong Lieu va Quan Vu đi cuu Bach Ma. Quan Vu ra tran giet chet manh tuong Nhan Luong cua Vien Thieu, giai vay thanh Bach Ma. Sang thang 6, Tao Thao cung Quan Vu va Truong Lieu đi men theo song Hoang Ha ve phia tay đen cuu Dien Tan. Luu Bi cung Van Xu theo Vien Thieu mang quan đuoi theo, nhung lai bi Tao Thao đanh bai mot tran nua tai đay, Van Xu tu tran. Vi luc luong it hon nen sau đo Tao Thao phai lui quan ve phia nam Te Thuy, tuc la ben Quan Đo đong đon, con Vien Thieu đong lai o Dien Tan.
Vien Thieu va Tao Thao chong nhau o Quan Đo. Luu Bi hien ke voi Vien Thieu va tu minh xin đi thi hanh, sang quan Nhu Nam lien ket voi cac tuong Khan Vang la Luu Tiet va Luu Thieu đe tap kich Hua Đo cua Tao Thao. Vien Thieu bang long, giao cho Luu Bi mot toan quan. Luu Bi lap tuc khoi hanh len đuong.


= Hai lan chinh chien o Nhu Nam =
Luu Bi, Trieu Van đen Nhu Nam lien ket voi Luu Tiet va Luu Thieu, đanh chiem đuoc An Cuong thuoc Du chau. Nhan dan cac huyen ke can nghe tin Luu Bi toi đeu huong ung.
Tao Thao đang chong giu voi Vien Thieu o Quan Đo nghe tin Luu Bi chiem An Cuong rat lo lang, sai Tao Nhan mang quan tu Hua Đo toi đanh. Tao Nhan ra quan đanh bai Luu Bi o An Cuong. Luu Bi phai bo Du chau tro ve phia bac, tro ve cho Vien Thieu o Quan Đo phuc menh.
Chien su giua Vien Thieu va Tao Thao van giang co bat phan thang bai. Luu Bi o Ky chau voi Vien Thieu trong thoi gian vai thang. Ong biet tin Quan Vu đang o ben Tao Thao; đong thoi nhan thay Vien Thieu co binh luc manh me nhung thieu qua quyet, đoan biet Vien Thieu khong the lam nen viec lon, ong quyet đinh tim cach thoat đi đe tu xay dung luc luong.
Ong xin voi Vien Thieu đi ve nam mot lan nua, lam su gia toi Kinh chau giuc Luu Bieu giap cong đanh Tao Thao tu phia sau. Vien Thieu khong tin Luu Bieu đu nhiet tinh va can đam ra quan nen chua thuan theo. Vua luc đo lai co tuong Khan Vang khac la Cung Đo tu Nhu Nam sai nguoi toi lien lac voi Vien Thieu, đe nghi lien minh cung chong Tao. Vien Thieu ben sai Luu Bi va Trieu Van lai cung đi Nhu Nam.

Tam quoc dien nghia ke rang Luu Bi chi đi Nhu Nam mot lan, gap ca hai tuong Khan Vang la Luu Tiet va Cung Đo mot luc.
Luu Bi cung Trieu Van đen Nhu Nam, tap hop cung Cung Đo đuoc vai ngan quan. Quan Vu nghe tin Luu Bi roi khoi cho Vien Thieu, cung roi khoi quan ngu Tao Thao o Quan Đo chay ve phia nam tim đen cho ong. Truong Phi tu Co Thanh cung mang quan toi hoi.

Tam quoc dien nghia ke rang anh em Luu Bi tai ngo tai Co Thanh – noi Truong Phi đong quan khi lac nhau.
Khi quan hai ben tap hop xong thi Vien Thieu đa bi Tao Thao đai pha o Quan Đo, bi thiet hai nang, phai rut ve Ha Bac. Tao Thao đac thang, coi thuong Luu Bi, sai Sai Duong đi đanh Nhu Nam. Luu Bi mang quan ra đich, đanh tan quan Tao, Quan Vu giet chet Sai Duong.

Tam quoc dien nghia ke rang Quan Vu giet chet Sai Duong tren đuong đi tim Luu Bi.
Tao Thao van lo lang the luc hung manh cua ho Vien o Ha Bac hon, nen đau nam 201 tiep tuc khoi đai quan đuoi theo đanh Vien Thieu. Thang 6 nam 201), Tao Thao đanh bai Vien Thieu mot tran lon nua o Thuong Đinh. Sau 2 that bai nang ne, Vien Thieu khong con đu suc tan cong Tao Thao. Tao Thao yen tam tro lai đoi pho voi Luu Bi. Thang 8 nam đo), Tao Thao tu Hua Xuong mang quan đi đanh Nhu Nam.
Quan Cung Đo von o hop, nghe tin đai quan Tao Thao keo đen voi va bo chay tan tac. Luu Bi biet minh khong the đoi đich đuoc voi Tao Thao, ben bo luon Nhu Nam chay ve phia nam, đen Kinh chau xin nuong nho Luu Bieu.


= Nuong nho Luu Bieu =


 Tran Bac Vong  Luu Bieu cung to ra trong thi Luu Bi, ra ngoai thanh Tuong Duong đon tiep ong. Ban đau, Luu Bieu đoi đai voi ong rat hau, nhung sau đo Luu Bieu nhan ra chi lon cua Luu Bi nen to ra ngo vuc, canh giac voi ong, nen khong luu ong lai o thu phu Tuong Duong ma cap cho ong quan đoi, đieu ong ra đong quan o huyen Tan Da thuoc quan Nam Duong, la cua ngo Kinh chau voi phia bac, gan Hua Xuong nhat.
Trong luc Tao Thao va anh em ho Vien giao tranh o phia bac, khoang nam 204 Luu Bieu theo đe nghi cua Luu Bi, sai ong mang quan tu Tan Da tien đanh Tao Thao.
Luu Bi cung Trieu Van đi qua Nam Duong va Bac Vong, Truong Son (tuc nui Phuong Thanh), sau đo đen huyen Diep o phia tay nam Hua Xuong. Tuong Tao tran thu huyen Diep la Ha Hau Đon, Vu Cam va Ly Đien. Luu Bi đanh huyen Diep khong noi phai rut lui.
Ha Hau Đon mang quan truy kich, Luu Bi đat phuc binh o go Bac Vong. Quan Kinh chau đanh bai Ha Hau Đon va Vu Cam, bat song bo tuong cua Ha Hau Đon la Ha Hau Lan. Ha Hau Đon phai lui binh, con Luu Bi cung khong truy kich tiep, rut ve Tan Da.

Tam quoc dien nghia ke rang tran Bac Vong dien ra nam 208 khi Tao Thao nam chinh ha Kinh chau, va đay chinh la tran đau tien Gia Cat Luong tham gia voi tu cach quan su trong quan Luu Bi. Ky thuc, luc xay ra tran Bac Vong, Gia Cat Luong chua đen voi Luu Bi, muu ke o Bac Vong do Luu Bi tu lam.
Do Ha Hau Lan von la nguoi cung lang voi Trieu Van, vi vay Trieu Van xin voi Luu Bi tha chet cho Lan. Luu Bi đong y.
Theo sach Han Tan xuan thu, nam 206 luc Tao Thao moi mang quan đi xa len đanh Lieu Thanh, Luu Bi khuyen Luu Bieu đanh up Hua Xuong nhung Luu Bieu khong theo. Sau nay Tao Thao thang tran tro ve, Luu Bieu an han vi khong nghe theo loi ong.


 Đuoc Gia Cat Luong pho ta  Luu Bi ra suc thu nap nhan tai đe phat trien the luc. Nam 207, ong đuoc Tu Thu theo giup. Tu Thu tien cu mot nguoi ban la Gia Cat Luong cho ong. Luc đo Gia Cat Luong đang o an.
Truoc Tu Thu, danh si Tu Ma Huy đa ca ngoi tai nang cua Gia Cat Luong. Vi vay Luu Bi rat men mo Gia Cat va mong đuoc su pho ta cua Gia Cat. Viec ong va Gia Cat Luong gap go va bat đau cong tac đuoc su sach mo ta khac nhau. Sach Nguy luoc va Cuu chau xuan thu chep rang chinh Gia Cat Luong tim đen gap Luu Bi nam 207 va tu tien cu minh voi ong. Tam quoc chi chep rang theo su tien cu cua Tu Ma Huy va Tu Thu, ong tim đen leu tranh nha Gia Cat đe cau Gia Cat ra giup. Sau 3 lan toi leu tranh, Luu Bi moi gap đuoc Khong Minh va đuoc Khong Minh nhan loi pho ta. Ngay lan gap go đo, Gia Cat Luong đa vach ke chia ba thien ha cho ong.
Cac su gia xem xet su trai nguoc cua hai cach noi trong su sach va ket luan rang: ca hai su kien đeu co the la đung, voi trinh tu la Gia Cat som tu tien cu truoc, nhung chua thuc su đuoc Luu Bi coi trong va tro ve. Sau đo Luu Bi nhan ra tai nang thuc thu cua Khong Minh, ha minh 3 lan toi leu tranh tim gap.
Gioi nghien cuu chi ra rang su gap go giua 2 nguoi khong phai khong co nhung trac tro. Luu Bi o Kinh chau toi 7 nam, đa thu nap nhieu hao kiet va cung đa tung nghe tieng Gia Cat Luong. Nhung luc đo khong de đe mot nguoi tung trai đa ngoai 40 tuoi nhu Luu Bi ngay lap tuc coi trong mot nguoi thanh nien moi ngoai 20 tuoi nhu Gia Cat Luong. Ban than Gia Cat Luong co quan he ho hang voi Luu Bieu (Bieu la chu duong ben vo Gia Cat Luong) nhung cung chua tung đuoc Luu Bieu coi trong, do đo Luu Bi cang chua de coi trong Khong Minh khi Khong Minh tim đen. Chi đen khi co su tien cu cua Tu Ma Huy va Tu Thu von la nhung nguoi Luu Bi rat kinh trong va tin tuong, ong moi thuc su nhan ra gia tri cua Khong Minh va gac than the hoang toc cung nhu vai "tien boi" đe lan loi toi leu tranh 3 lan.
Su gia Doan Van con can cu theo Xuat su bieu ma sau nay Gia Cat Luong viet (dang Hau chu Luu Thien khi chuan bi Bac phat) "Tien đe ... 3 lan toi leu tranh tim than, cung than ban bac" đe khang đinh rang Luu Bi đa gap Khong Minh trong ca ba lan đen tham va tro chuyen, chu khong phai 3 lan đen moi gap nhau nhu Tam quoc dien nghia mo ta. Qua nhieu lan gap go, tro chuyen, hai nguoi moi thuc su hieu thanh y cua nhau va Gia Cat Luong quyet y xuong nui pho ta Luu Bi.
Gia Cat Luong vach ra Long Trung đoi sach lam ke lap nghiep cho Luu Bi, theo đo ong khong the tranh gianh ngay trung nguyen voi Tao Thao va khong the chiem Giang Đong cua Ton Quyen, đe nghi ong theo đuoi chien luoc chiem Kinh chau roi Ich chau lam can ban, lien ket voi Ton Quyen cung chong Tao Thao, sau đo tu 2 đuong tien ra trung nguyen chinh phuc thien ha, khoi phuc nha Han.
Ke sach cua Khong Minh tu đo đuoc ong theo đuoi va tung buoc thuc thi đeu co nhieu tro ngai do nhung bien co phuc tap o trung nguyen. 
Nguoi đoi sau co tho khen viec Luu Bi 3 lan ha minh toi cau kien nguoi hien tai đe dung nen co nghiep nha Thuc Han:


 Quan he voi Luu Bieu  Ban đau, Luu Bieu trong đai Luu Bi, nhung sau đo to ra đe phong. Co y kien cho rang, Luu Bi co hung tam, thuong chieu tap nhieu hao kiet o Tan Da khien Luu Bieu nghi ngo, lo ngai Luu Bi se chiem co nghiep cua minh, nen muon sat hai Luu Bi. Luu Bieu mo tiec moi Luu Bi toi, sai Khoai Viet va Sai Mao chuan bi ra tay, nhung Luu Bi cam thay bat an, ben lay co đung day ra nha tieu va len ngua đich lu chay tron. Quan Sai Mao đuoi theo, Luu Bi chay toi suoi Đan Khe rat rong kho vuot qua. Nhung đung luc đo ngua đich lu bat than tung vo nhay qua đuoc suoi lon cuu ong thoat nan, khien quan Sai Mao khong the bat đuoc ong.
Tuy nhien co y kien khac phan bac, cho rang vu nhay ngua Đan Khe la khong co that, vi Luu Bi đang o nho Luu Bieu, luc luong rat it oi; neu Luu Bieu thuc su co y đinh hai chet Luu Bi, thi khong the đe Luu Bi yen than suot 2 nam sau đo o Tan Da. Cac su gia đi đen ket luan rang: Luu Bieu canh giac mot con nguoi co hung tam nhu Luu Bi nhung khong đinh lam hai ma chi hau đai ben ngoai, ben trong khong that tin dung.
Nam 208, Tao Thao đa diet xong anh em ho Vien, hoan toan lam chu mien bac va khoi đai quan đi đanh Kinh chau. Đung luc đo Luu Bieu tuoi cao lam benh nang. Trong Tam quoc chi, Tien chu truyen cho rang luc đo Luu Bieu goi Luu Bi đen muon ong tiep quan Kinh chau, nhung ong tu choi vi khong muon lam đieu bat nghia. Su gia Bui Tung Chi khi chu giai Tam quoc chi va cac su gia sau nay thong nhat cho rang đieu nay khong hop ly vi nhung ly do sau:

Luu Bieu von luon nghi ngai Luu Bi, khi con song đa khong than tinh, chi đoi xu tot be ngoai
Ca hai vo chong Luu Bieu va Sai phu nhan đeu đa cung nhau thong nhat chon con thu Luu Tong ke vi o Tuong Duong
Theo Hau Han thu, Luu Bieu truyen, khi Luu Bieu benh nang, con lon Luu Ky tu Giang Ha ve Tuong Duong tham cha bi phe Sai Mao ngan tro đuoi đi. Đieu đo cho thay khi Luu Bieu bi benh nang đa hoan toan bi phe ho Sai khong che bao boc, ngay ca Luu Ky cung khong the tiep can Luu Bieu, Luu Bi lai cang khong the gap Luu Bieu trong luc đo.
Tam quoc chi, Tien chu truyen con dan mot tinh tiet khac: Luu Bi sau nay đa noi voi moi nguoi: "Luc lam chung Luu Kinh chau đa gui con cho ta" khi ong "muon" Kinh chau cua Đong Ngo lam đia ban phat trien the luc. Nhung cac su gia cho rang loi noi nay cua Luu Bi co 2 kha nang:

Đay chi la loi noi doi nham hop phap hoa viec nam giu Kinh chau trong cuoc chien chong Tao - Ton
Du Luu Bi co the gap Luu Bieu trong luc lam chung, thi voi su lo ngai von co, Luu Bieu đe nghi ong tiep quan Kinh chau chi la loi tham do, khong thuc long. Nguoc lai, chinh Luu Bi cam nhan su khong thuc long cua Luu Bieu, mat khac xung quanh Luu Bieu khi đo la the luc cua ho Sai, do đo Luu Bi day dan kinh nghiem biet minh khong the mao hiem nhan an Kinh chau muc va tim cach tu choi. Loi tu choi đo cung khong phai thuc long khong muon nhan (vi truoc đo Gia Cat Luong đa cuc luc đe nghi ong phai lay Kinh chau lam can cu va ong nhan thuc ro đe nghi nay la đung đan), thuc chat ca nguoi nhuong va nguoi tu choi đeu khong noi thuc bung.


Tu lap o Kinh chau = Giao tranh voi Tao Thao o Đuong Duong Trang Ban =

Thang 9 nam 208, Luu Bieu qua đoi giua luc quan Tao đang ap sat Kinh chau. Thay quan Tao lai gan, Luu Bi van chua biet Luu Bieu đa chet, voi bo Tan Da rut ve Phan Thanh va sai su cap bao ve Tuong Duong cho Luu Bieu.
Con ut Luu Bieu la Luu Tong đuoc lap len ke vi lam Chau muc Kinh chau. Theo loi khuyen cua Sai Mao, Khoai Viet va Pho Huan, Luu Tong quyet đinh đau hang Tao Thao, nhung khong dam bao y đinh nay cho Luu Bi biet. Tao Thao tiep nhan thu hang cua Luu Tong, lien thuc quan tien vao Uyen Thanh thuoc quan Nam Duong. Luc đo Luu Tong moi sai Tong Trung sang Phan Thanh bao cho Luu Bi biet.
Nghe lenh cua Luu Tong bat minh phai cung hang Tao Thao, Luu Bi kinh ngac va tuc gian, quat đuoi Tong Trung. Biet minh khong the lay luc luong nho o Phan Thanh đe chong đai quan Tao, Luu Bi cung Gia Cat Luong, Tu Thu dan cac tuong si bo chay ve phia nam. Ong sai Quan Vu mang 1 van quan thuy, rut ve Giang Ha đe hop binh voi Luu Ky đang tran thu tai đay; con Luu Bi đi cung Gia Cat Luong, Tu Thu, Trieu Van, Truong Phi va đai bo phan cac tuong van vo voi canh quan bo qua Tuong Ha, đinh đi toi cho hiem yeu Giang Lang la noi chua luong thuc va vu khi cua Kinh chau. Hon 10 van dan Kinh chau khong muon hang Tao Thao cung đi theo đoan quan bo cua Luu Bi.

Tam quoc dien nghia ke rang Gia Cat Luong bat đau tro tai dung binh, đanh bai quan Tao 2 tran o Bac Vong va Tan Da. Thuc ra, tran Bac Vong la do Luu Bi tu đanh vao nam 204, con tran Tan Da khong co that. Ngoai ra Tam Quoc dien nghia con hu cau rang Tu Thu ra đi moi tien cu Gia Cat Luong. Thuc te hai nguoi cung cong su duoi truong Luu Bi trong nua nam.
Khi đi ngang qua Tuong Duong, nhieu quan lai va dan chung quyet đinh chay nan theo Luu Bi. Gia Cat Luong ben khuyen ong đanh up Tuong Duong, chac chan Luu Tong se khong chong đo noi, nhung ong khong nghe theo, chi noi vong vao thanh may cau trach Luu Tong roi tiep tuc đi ve phia nam. Hang van dan Kinh chau o khu vuc Tuong Duong cung so bi Tao Thao tan sat nen bo Luu Tong theo Luu Bi, vi vay so nguoi đi theo ong ve phia nam len toi hon chuc van, voi hang ngan co xe.
Tao Thao tien thang toi thu phu Tuong Duong đe tiep nhan Luu Tong đau hang. Lai nghe tin Luu Bi đa đi Giang Lang, Tao Thao voi lay 5000 quan ky binh tinh nhue, sai em ho la Tao Thuan chi huy cung đi, cap toc đuoi theo, moi ngay đem đi đuoc 300 dam.
Luu Bi dan đam đong quan lan voi dan, chay loan rat lon xon, khong thanh hang ngu, lai khong the đi nhanh du biet Tao Thao đang truy kich. Moi ngay đoan quan cua ong chi đi đuoc hon 10 dam. Phia truoc con 300 dam đuong moi toi Giang Lang. Luu Bi phai bo tri lai luc luong, sai Truong Phi mang 2000 quan ma chan hau, Trieu Van dan vai tram quan ho ve gia quyen; con ong cung Gia Cat Luong va Tu Thu dan quan chu luc bao ve dan ti nan. Co nguoi khuyen ong dan quan khinh ky đi truoc toi Giang Lang, nhung ong nhat đinh khong bo dan chung, cho rang muon lam viec lon phai lay dan lam goc.

Cac su gia chi ra su khac nhau trong quan niem "lay dan lam goc" thoi Luu Bi va sau nay. Quan điem thoi đo khong coi dan la "can ban" ma coi dan la "von lieng", la co nhung nguoi ben canh su dung, sai khien.
Tao Thao thuc quan khinh ky ngay đem đuoi riet. Khi Luu Bi đi toi Đuong Duong – Trang Ban thi quan Tao đuoi toi noi, đung đo voi hau đoi cua Luu Bi do Truong Phi chi huy. Quan Tao đong hon nhieu lai tinh nhue, đa đanh tan hau đoi cua Truong Phi va tan cong vao quan chu luc cua Luu Bi cung dan chung.
Quan Luu Bi tuy đong hon quan Tao, nhung do phai dan trai đe canh giu cho dan chay nan nen khong the to chuc thanh đoi ngu chinh te đe nghenh chien, bi Tao Thao tan cong du doi nen tan vo. Luu Bi that bai nang ne, cung Gia Cat Luong, Tu Thu, Truong Phi va may chuc khinh ky bo chay thoat than, bo lai toan bo quan trang nang, gia quyen va dan chung.
Quan dan Luu Bi thua chay tan tac moi nguoi mot noi. Luu Bi lac mat Trieu Van, nhieu nguoi noi Trieu Van đa bo sang hang Tao nhung Luu Bi mot muc tin tuong Trieu Van trung thanh voi minh. Ong sai Truong Phi mang 20 ky binh đi chan hau, ngan can quan Tao. Qua nhien sau đo Trieu Van đot pha vong vay, cuu đuoc Cam phu nhan va A Đau ve. Luu Bi vo cung cam kich.

Tam quoc dien nghia mo ta viec Trieu Van pha vay cuu A Đau rat ly ky hap dan. Ba vo Luu đi cung A Đau lai khong phai Cam phu nhan (me đe A Đau) ma la My phu nhan (vo thu Luu Bi). My phu nhan trao A Đau cho Trieu Van roi tu sat đe khoi vuong chan ong. Khi tro ve, Luu Bi đa vut A Đau xuong đat mang: "Vi may suyt nua ta mat mot đai tuong!".
Quan Tao Thuan truy kich đuoi đen noi. Mot minh Truong Phi hung dung đung tren cau cam xa mau, khong ai trong quan Tao dam tien len giao phong. Nho đo Luu Bi cung cac thu ha chay thoat đen Han Tan.


= Lien minh voi Ton Quyen đanh tran Xich Bich =

Tao Thao lay muc tieu chiem Giang Lang lam đau, nen thuc quan tien đen nam giu noi đo, bo Luu Bi khong truy sat nua. Do Tao Thao đa chan đuong đi Giang Lang, Luu Bi chi con cach đi sang phia đong đe hoi quan voi Quan Vu va Luu Ky o Ha Khau. That bai Đuong Duong Trang Ban khien luc luong Luu Bi bi ton hai nang ne, mat nhieu nguoi va binh khi, quan trang.
Đung luc đo su gia cua Ton Quyen la Lo Tuc cung sang Kinh chau đe tham do tinh hinh. Nghe tin quan Tao đa chiem Kinh chau va Luu Bi chay đen Đuong Duong, Lo Tuc voi ngay đem đi gap tim đen Đuong Duong gap Luu Bi, đe nghi lien ket cung chong Tao Thao. Goi y cua Lo Tuc cung rat hop voi Long Trung sach ma Gia Cat Luong đa vach ra. Vi vay theo y kien cua Gia Cat Luong, ong cu Gia Cat Luong sang su Giang Đong lien ket voi Ton Quyen cung chong Tao.
Ton Quyen nga theo chu truong cua Chu Du va Lo Tuc, quyet đinh lien minh voi Luu Bi chong Tao, sai Chu Du, Trinh Pho va Lo Tuc mang thuy quan tien ve phia tay đe hoi binh voi Luu Bi.
Trong luc Khong Minh con o Sai Tang voi Ton Quyen, Luu Bi phai đoi mat voi nguy co moi tu phia Tao Thao. Tao Thao sau khi sap đat xong quan nhu o Giang Lang ben tro lai truy kich Luu Bi. Theo đe nghi cua Lo Tuc, Luu Bi mang quan tu Ha Khau ve Phan Khau đe hoi voi Chu Du. Quan Tao ngay cang ap sat khien Luu Bi lo lang, ngay ngay sai nguoi ra giu ben thuyen. May ngay sau, vien binh cua Chu Du đen noi, Chu Du moi Luu Bi sang doanh trai gap mat. Quan Vu va Truong Phi lo cho ong gap bat trac khi mot minh đen trai Chu Du, nhung ong qua quyet phai tu minh đi gap đe ket giao đong minh chong Tao. Vi vay, ong mot minh len thuyen lon ra đi. Cac su gia đanh gia rat cao hanh đong dung cam nay cua Luu Bi va khang đinh rang chinh La Quan Trung muon hinh anh "mot cat (thuyen) toi hoi" voi Chu Du cua Luu Bi lam mau đe hu cau viec sau nay Quan Van Truong "mot đao toi hoi" voi Lo Tuc (sau tran Xich Bich).
So quan Tao đong đao, Luu Bi hoi so quan Ngo. Khi biet Chu Du chi co 3 van quan, Luu Bi to y lo lang, nhung Chu Du đa tran an ong va tin tuong minh co the đanh bai Tao Thao.
Lien minh hinh thanh, Chu Du đung ra ganh vac trach nhiem chinh đuong đau voi Tao Thao. Hai ben đong tam cong tac chong ke thu chung. Thang 12 nam 208, Chu Du dung hoa cong đot thuy trai quan Tao o Xich Bich, O Lam, đai pha quan Tao.
Trong khi quan Ngo tan cong, Luu Bi cung cac tuong Quan, Truong, Trieu cung chuan bi tac chien, phoi hop tan cong, truy kich bai binh Tao Thao. Do luc luong it, Luu Bi tap trung quan vao 2 viec: mot la bo tri luc luong tu ve phong khi chien dich that bai, hai la truy kich quan Tao. Voi viec truy kich quan Tao, ong bo tri quan đon đanh o Hoa Dung la nga đuong Tao Thao chay tu O Lam ve Giang Lang. Vi binh luc cua Luu Bi it nen Tao Thao van đi thoat. Theo sach Son Duong cong tai ky, khi đen Hoa Dung, Tao Thao đac thang cuoi Luu Bi sao khong biet phong hoa mai phuc o cho nay. Sau đo quan Luu Bi noi lua xong vao đanh giet nhung quan Tao đa đi qua.

Trong Tam quoc dien nghia, La Quan Trung đa hu cau viec Quan Vu tha cho Tao Thao đi thoat o Hoa Dung


= Tranh đoat Kinh chau voi Ton Quyen =

Tao Thao chay thoat ve Giang Lang roi đi Tuong Duong, sau đo bo tri Tao Nhan giu Giang Lang, Nhac Tien giu Tuong Duong, ban than minh mang đai quan ve bac. Ton Quyen va Luu Bi bat đau chien dich đanh chiem cac thanh tri thuoc Kinh chau ma Luu Bieu đe lai, quan Tao moi chiem. Chu Du va Cam Ninh đong quan o Giang Ha va phu can Giang Lang, Luu Bi đong quan o bo nam song Truong Giang đoi dien voi Giang Lang. Luu Bi đap mot toa thanh moi, goi la thanh Cong An. Theo ke cua Gia Cat Luong, ong đe nghi Chu Du tan cong noi trong yeu Giang Lang. Chu Du mang đai quan cung cac tuong tan cong, giang co voi Tao Nhan nhieu ngay khong phan thang bai.
Luu Bi ton Luu Ky lam Thu su Kinh chau, tren danh nghia ong dang bieu ve Hua Xuong đe nghi Han Hien Đe cho Luu Ky giu chuc vu đo, khong can quan tam toi phan ung cua Tao Thao "nhan danh Hien Đe" co chap nhan hay khong. Trong luc Chu Du tac chien voi Tao Nhan ac liet, nam 209, Luu Bi nhan danh Luu Ky đieu cac tuong đi thu phuc 4 quan phia nam Kinh chau: Vu Lang, Truong Sa, Linh Lang va Que Duong. Cac thai thu Han Huyen (Truong Sa), Kim Toan (Vu Lang), Luu Đo (Linh Lang) va Trieu Pham (Que Duong) nhanh chong quy hang Luu Bi.
Luu Bi chiem đuoc 4 quan, truc tiep quan ly quan Vu Lang, giao cho Gia Cat Luong thay ong đieu phoi quan luong cua 3 quan kia. Đia ban cua ong khi đo co 4 quan ruoi (tinh ca nua quan Giang Ha cua Luu Ky), tri so đat tai thanh Cong An.
It lau sau, tuong Tao la Loi Tu o quan Lu Giang lam binh bien phan Tao, bi Ha Hau Uyen đanh bai, lien mang vai van nguoi toi hang. Nhung doanh trai cu cua Luu Bieu o phia bac Kinh chau đa nghe theo loi chieu du cua Hoang Trung va Nguy Dien, lan luot ly khai Tao Nhan, vuot qua Giang Lang thuoc quyen cai quan cua Chu Du đe ve theo Luu Bi.


= Ket than ho Ton, "muon Kinh chau" =

The luc cua Luu Bi cang manh. Tuy nhien, 4 quan đia ban nam Kinh chau la nhung quan ngheo nhat, va đia ban nam Kinh chau chi co vai tro hau can, khong đong vai tro chien luoc trong viec thi hanh Long Trung sach - tien sang Ich chau va trung nguyen, do đo Luu Bi va Gia Cat Luong phai tinh toi viec tiep can đia ban cac quan phia bac Kinh chau.
Chu Du kho chien voi Tao Nhan suot 1 nam, toi thang 12 nam 209, Tao Nhan theo lenh cua Tao Thao bo thanh Giang Lang rut ve Tuong Duong cung co lai phong tuyen. Chu Du tien vao chiem giu Giang Lang, đuoc Ton Quyen phong lam Thai thu Nam quan.
Trong nam 209, Luu Ky yeu menh qua đoi. Luu Bi tu lap lam Kinh chau muc. Cam phu nhan vo ong cung qua đoi. Ton Quyen muon cung co lien minh voi Luu Bi, lien ga em gai cho ong. Khoang giua thang 1 đen giua thang 2 nam 210), Luu Bi cuoi Ton phu nhan tai nui Tu Lam.

Tam quoc dien nghia ke rang Ton Quyen theo ke cua Chu Du, khong thuc long muon ga em gai, chi muon mang em gai ra lam moi nhu Luu Bi sang Giang Đong đe giam long nham đoat may quan Kinh chau. Nhung Gia Cat Luong tuong ke tuu ke, giup Luu Bi cuoi Ton phu nhan mang ve, khien Chu Du phan uat tho huyet. Đam cuoi đuoc mo ta dien ra tai chua Cam Lo (Tran Giang), co tham du cua Ngo quoc thai – me ke Ton Quyen.
Ton phu nhan la con nha vo, co tinh dung manh nhu may nguoi anh, vi vay cuoc song vo chong moi cua Luu Bi khong that man ma. Ton phu nhan lai mang theo mot đoi quan hau ha, thuong tu y dat linh trang theo hau dieu vo duong oai, pham vao phap luat. Luu Bi ben giao cho Trieu Van giu chuc Tu ma o Kinh chau, quan ly viec trong cung.
Sau khi lay em gai Ton Quyen, ong dang bieu ve Hua Xuong tien cu Ton Quyen lam "Hanh xa ky tuong quan, Tu chau muc". Theo ke cua Gia Cat Luong, Luu Bi đich than sang Ngo quan gap Ton Quyen đe đam phan nham cai quan vung Giang Lang lam ban đap phat trien the luc. Hai ben gap nhau tai Kinh Khau thuoc Ngo quan, ong đe nghi ho Ton cho muon Nam quan, voi danh nghia "muon Kinh chau" đe cung chong Tao Thao.
Chu Du o Giang Lang (thuoc Nam Quan) nghe tin, ben viet thu cho Ton Quyen phan đoi viec nay, đe nghi giu Luu Bi lai, dung my nhan lung lac, va ly cach voi cac manh tuong Quan Vu, Truong Phi, đieu hai tuong nay đi chinh chien đe loi dung tai nang cua ho. Nhung Luu Bi khong bi lung lac. Thay Ton Quyen khat viec cho "muon Kinh chau", ong ben tu gia tro ve Cong An, lenh cho Quan Vu đong quan đen gan Giang Lang gay ap luc, buoc Chu Du phai ngay đem lo phong thu du đang duong benh.
It lau sau, Chu Du qua đoi, tien cu Lo Tuc len thay. Vi Lo Tuc ra suc thuyet phuc Ton Quyen hay coi trong lien minh Ton-Luu đe chong Tao, Ton Quyen bang long voi đe nghi "muon Kinh chau", tuc la giao huyen Giang Lang cho Luu Bi.
Lo Tuc rut quan khoi Giang Lang, ban cho Luu Bi, đoi lai, Luu Bi giao phan con lai cua Giang Ha (ma ong moi tiep quan tu Luu Ky) cho Ton Quyen. Đia ban cua Luu Bi đuoc mo len phia bac. Ong cat may huyen phia tay Nam quan lap ra quan Nghi Đo, cho Truong Phi lam Thai thu. Ong phong Quan Vu lam thai thu Tuong Duong, đong đon o Giang Bac, lai chuyen Truong Phi lam thai thu Nam quan.
Cung trong thoi gian o Kinh chau, voi su ho tro cua Gia Cat Luong, ong thu nhan them su phuc vu cua nhieu nhan tai nhu Tuong Uyen, Hach Pho, Lieu Lap, Ma Luong, Ma Toc, Tran Chan... trong đo noi bat nhat la Bang Thong tu Đong Ngo sang.


Lap nghiep o Ich chau = Tranh đuong khoi su voi Ton Quyen =
Chien luoc phat trien cua ca Luu Bi va Ton Quyen đeu coi Ich chau cua Luu Chuong la vung đat phai lay. Truoc khi qua đoi, Chu Du đa hien ke cung Ton Du đi đanh vao chiem đat Thuc, roi diet luon Truong Lo; lien ket voi Ma Sieu cung chong Tao Thao. Cac su gia cho rang ke cua Chu Du ben ngoai la đoi đich voi Tao Thao, ben trong la ngam thanh toan Luu Bi, vi đi đanh Thuc se đi ngang qua đia ban Luu Bi.
Luu Bi va Gia Cat Luong phai ra suc ngan can Ton Quyen thi hanh ke cua Chu Du. Trong luc van chua "muon" đuoc Giang Lang cua Ton Quyen, Luu Bi nghe theo ke cua An Quan, nhan danh xot thuong Luu Chuong la nguoi cung trong tong that, mot mat dung le viet thu xin Ton Quyen tam thoi đung ra quan, mat khac ong sai Quan Vu ra đong quan o Giang Lang, Truong Phi đong quan o Ty Quy, con minh tu cam quan ra Chiem Lang, co y bao ve cho Luu Chuong. Ton Quyen biet ben lenh cho Ton Du tam hoan binh chua cu đong.
Chu Du đang tren đuong ve Giang Lang chuan bi khoi binh thi hanh ke đanh Thuc đuoc Ton Quyen đong tinh thi lam benh mat. Do tac đong cua Lo Tuc muon cung co lien minh chong Tao, Ton Quyen thuc hien giao uoc đoi Giang Lang lay Giang Ha roi lenh cho Ton Du lui binh ve Giang Đong.


= Su tro giup cua Truong Tung va Phap Chinh =
O Ich chau, Luu Chuong co 3 moi lo: thu voi Truong Lo, su đe doa cua Tao Thao va su chong đoi cua cac the luc ban đia nguoi Thuc van chua thuc su phuc tung cha con Luu Chuong. Hai thu ha cua Luu Chuong la Truong Tung va Phap Chinh co cam tinh voi Luu Bi, khong muon tho Luu Chuong kem coi, nen ra suc thuyet phuc Luu Chuong dua vao Luu Bi đe tu cuong.
Vi vay nhan bi Tao Thao coi thuong khi đi su, Truong Tung tro ve Thuc đung luc vua dien ra tran Xich Bich ben khuyen Luu Chuong đoi thai đo voi Tao Thao. Sau đo cung theo su tien cu cua Truong Tung, Luu Chuong cu Phap Chinh qua lai thanh Cong An gap Luu Bi đe lien hop chong Tao, lai sai Manh Đat mang vai ngan binh ma toi cho Luu Bi sai khien.
Do su ca ngoi cua Phap Chinh, Luu Chuong rat tin Luu Bi co tai va nhan đuc. Nam 211, Tao Thao sau khi đanh bai Ma Sieu va Han Toai đa sai Chung Do va Ha Hau Uyen chuan bi binh ma đe tan cong Truong Lo o Ich chau. Đieu đo khien Luu Chuong cang so hai, ben nghe theo Truong Tung, lai sai Phap Chinh sang Kinh chau moi Luu Bi mang quan vao Tay Xuyen.


= Tien vao Ich chau =
Đuoc loi moi cua Luu Chuong qua Phap Chinh, đuoc su tan đong cua Bang Thong va Gia Cat Luong, Luu Bi coi đay la thoi co tot đe tien vao Ich chau. Mua đong nam 211, Luu Bi khoi binh đi Ich chau. Theo đe nghi cua Gia Cat Luong, đe tranh bi Luu Chuong nghi ngo, Luu Bi mang theo khong nhieu quan, va dung nhung tuong moi gia nhap sang Xuyen.
Bo chi huy tay chinh gom co muu si moi Bang Thong, 2 hang tuong Hoang Trung, Nguy Dien va chua toi 1 van quan, voi sap xep đe Hoang Trung đi tien quan, Luu Bi tu đi trung quan cung Luu Phong va Quan Binh, Nguy Dien đi hau quan. Cac su gia đanh gia cao su tao bao cua Luu Bi trong viec mang theo mot luc luong mong va hau het la nhung nguoi moi theo hang, vi neu Luu Chuong chu đong tro mat truoc thi Luu Bi se gap nguy hiem.
Luu Bi giao cho Quan Vu o lai tran thu Kinh chau, đong tai Giang Lang, giup viec la Gia Cat Luong, Truong Phi đong quan phong thu mat song Truong Giang, con Trieu Van nam binh o Cong An.
Phia Ton Quyen, tuong Ton Du đa rut quan ve Giang Đong chua lau thi nghe tin Luu Bi mang quan len đuong tien vao Tay Xuyen. Thay minh bi Luu Bi lua gat, Ton Quyen buc tuc chui am i.
Đe tranh bi nguoi Thuc nghi ngo, Luu Bi đong trung quan o Điem Giang. Manh Đat theo lenh cua Luu Chuong, ra Phu Thanh cach Thanh Đo 360 dam nghenh đon ong. Sau đo Luu Chuong mang 3 van quan hon hop ky binh va bo binh ra đon tiep. Hai nguoi hoi ngo. Phap Chinh va Bang Thong ngam khuyen ong nen bat ngo bat giet Luu Chuong đe đoat Ich chau, nhung Luu Bi khong đong tinh, vi moi vao coi phai lay long nguoi, khong the lam viec bat nghia.


= Tro mat đanh Luu Chuong =
Sau đo Luu Chuong cap cho ong quan si cung rat nhieu quan trang, vat tu, lai giao ca canh quan cua 2 tuong Cao Bai, Duong Hoai o Bach Thuy cho ong đieu đong, giuc ong len phia bac đanh Truong Lo roi tro ve Thanh Đo.
Luu Bi co tong so quan len 3 van, nhung theo ke cua Bang Thong, van luu lai Ha Manh nham muc đich ban bo an đuc lay long nguoi Thuc ban đia, khong hanh đong gi suot 1 nam.
Duong Hoai va Cao Bai o Bach Thuy bao cho Luu Chuong viec Luu Bi an binh khong tien len phia bac khien Luu Chuong bat đau nghi ngo. Đung luc đo, giua thang 1 đen giua thang 2 nam 213), Tao Thao nam chinh đanh Ton Quyen, Ton Quyen cau cuu Luu Bi chi vien. Luu Bi ben viet thu cho Luu Chuong, khan khoan noi phai cuu đong minh Ton Quyen va bao ve Kinh chau, xin cap 1 van quan nua. Luu Chuong nghi ngo ong, nen giam nua so vat tu luong thao đe nghi, va chi cho 4000 quan. Luu Bi đuoc so quan luong cua Luu Chuong, lien truyen tin chuan bi nho trai len đuong ve Kinh chau tro chien Ton Quyen.
Cac su gia đanh gia rang khong ket luan đuoc Luu Bi tuyen bo ve đong la that hay chi đe đanh lua Luu Chuong, nhung đieu đo khien Truong Tung o Thanh Đo hot hoang, so y đinh ruoc Luu Bi thay Luu Chuong đo vo, voi viet thu cho Luu Bi đe nghi ong hay o lai. Buc thu đo bi anh Truong Tung la Truong Tuc biet đuoc, ben đi to cao voi Luu Chuong. Luu Chuong ben bat giet Truong Tung.
Trong khi tin Truong Tung chet con chua truyen toi cho Luu Bi va ai Bach Thuy, Bang Thong giuc ong phai hanh đong, vi Luu Chuong đa to ra nghi ngo nen moi cap it quan luong. Trong 3 ke cua Bang Thong đua ra, ong dung trung sach, van than thien voi Duong Hoai va Cao Bai, trieu tap 2 nguoi đen ban viec quan. Hai tuong tran giu Bach Thuy chua biet lenh moi cua Luu Chuong nen đen trai Luu Bi. Ong lap tuc bat giu hai tuong va trach cu Luu Chuong boi uoc cap it quan, roi nhan ly do đo đanh chiem ai Bach Thuy.


= Đanh chiem Boi Thanh =
Sau khi chiem Bach Thuy, Luu Bi bat cac tuong si tai đay phai đe lai gia quyen lam con tin, roi đieu ho đi cung Hoang Trung, Trac Ung lam tien phong đi đanh Boi Thanh. Luu Chuong ben sai Truong Nhiem cung cac tuong Luu Quy, Ngo Y, Lanh Bao, Đang Hien ra khang cu.
Tin Truong Tung chet truyen đen khien Luu Bi buoc phai cong khai đay manh chien tranh voi Luu Chuong. Ong sai mang Duong Hoai va Cao Bai ra giet chet. Hoang Trung tien đen Mien Truc, tuong Ich chau la Ngo Y lap tuc đau hang. Quan Truong Nhiem thieu chuan bi nen bi đanh tan tac. Luu Bi chiem đuoc Boi Thanh, Truong Nhiem phai rut chay ve phia nam lap tran tuyen phong thu.
Luu Chuong sai tuong Ly Nghiem mang quan ra tiep ung cho Truong Nhiem. Ly Nghiem von la đong huong cua Phap Chinh va Manh Đat nen cung co thien cam voi Luu Bi. Do su thuyet phuc cua Phap Chinh va sau đo la Bang Thong, khi ra mat tran, Ly Nghiem va Phi Quan lap tuc quy hang Luu Bi, khien quan Ich chau cang sa sut tinh than chien đau.
Truong Nhiem co the phai rut ve Lac Thanh, phong giu cac noi hiem yeu. Luu Chuong nghe tin Hoac Tuan bao ve, ben phat binh bao vay Ha Manh, cat đut đuong tiep vien cua Luu Bi. Luu Bi khong the đanh ha đuoc Lac Thanh, lai bi vay tu phia sau, tinh hinh kha nguy hiem. Mua he nam 213, Luu Bi ben bi mat sai nguoi theo đuong thuy ve Giang Lang ha lenh đieu đong Truong Phi, Trieu Van va Gia Cat Luong vao Ich chau tro chien, hen hoi binh o Thanh Đo. Quan Vu o lai tran thu Kinh chau.


= Ha Lac Thanh, chiem Thanh Đo =

Tu cuoi nam 213, quan Kinh chau tiep ung cua Truong Phi, Trieu Van chia lam 2 đuong: Truong Phi va Gia Cat Luong đi đuong phia bac, Trieu Van đi đuong phia nam. Tham gia con co cac van than Tuong Uyen, Gian Ung. Ca hai canh quan cung gianh thang loi lien tiep.
Mua he nam 214, cac canh quan Kinh chau đeu thang tran. Luu Bi nghe tin Truong Phi va Gia Cat Luong đa đanh đen phia đong va phia bac Thanh Đo, con Trieu Van pha đuoc Kien Vi, ben cung Bang Thong chia đuong tan cong Lac Thanh. Bang Thong dan mot canh quan du đuoc tuong giu thanh la Truong Nhiem ra khoi Lac Thanh. Truong Nhiem keo ra phia nam, đong quan o Nhan Kieu. Luu Bi ben chat đut đuong ve cua Truong Nhiem, con Bang Thong dan quan quay lai đanh Truong Nhiem o Nhan Kieu. Bang Thong bi trung ten va tu tran. Luu Bi đanh bai va bat song Truong Nhiem. Vi Truong Nhiem khong chiu hang nen Luu Bi sai mang chem.
Ba canh quan Kinh chau đa bao vay sap Thanh Đo. Cung luc đo, Ma Sieu o Luong chau đa bi Tao Thao đanh bai 2 lan, phai đen Han Trung đau hang Truong Lo. Biet Ma Sieu bat man voi Truong Lo, Luu Bi ben sai Ly Khoi đen Han Trung ngam lien ket voi Ma Sieu. Ma Sieu ben bo tron sang đat Thuc theo ve Luu Bi.
Phap Chinh viet thu cho Luu Chuong khuyen nen đau hang. Luu Chuong khong chiu. Luu Bi ben sai Ma Sieu cam quan đanh Thanh Đo, cho quan đoi ao theo trang phuc nguoi Ho o Luong Chau, khien nguoi Thanh Đo tuong la đoi quan Tay Luong thien chien cua Ma Sieu. Luu Chuong nghe tin quan Ma Sieu manh me loi hai, ben thoi y đinh chong cu, mo cua thanh ra hang.
Luu Bi tiep nhan su đau hang cua Luu Chuong, đua ve an tri cung gia quyen tai thanh Cong An, cho Luu Chuong giu nguyen an Chan uy tuong quan ma Tao Thao tung nhan danh Han Hien Đe phong Luu Chuong.

Tam quoc dien nghia ke rang Luu Chuong cau vien Truong Lo. Truong Lo sai Ma Sieu đi cuu Tay Xuyen, ac chien voi Truong Phi. Vi Truong Lo tin dung gian than Duong Tung, đay Ma Sieu vao the bi, Luu Bi moi sai Ly Khoi đen lam thuyet khach khuyen Ma Sieu hang. Ma Sieu nhan lenh cua Luu Bi, cam quan đi đanh Thanh Đo. Luu Chuong khong biet Ma Sieu theo Luu Bi, ben chuan bi nghenh đon. Nghe Ma Sieu tuyen bo đa theo Luu Bi, Luu Chuong tuyet vong mo cua thanh đau hang.
Luu Bi đua Luu Chuong ra an tri tai thanh Cong An, tu xung lam Chau muc Ich chau, phong cho Truong Phi lam thai thu Ba Tay, Ly Nghiem lam thai thu Kien Vi, Phi Quan lam thai thu Ba quan, Đong Hoa lam thai thu quan Ich chau (quan tai Van Nam hien nay). Phan lon cac tuong si đat Thuc quy hang ong.


Thoa thuan moi ve Kinh chau Tu khi Luu Bi vao Tay Xuyen, tinh hinh Kinh chau khong yen on. Viec Luu Bi lua Ton Quyen đe đieu quan vao đanh Luu Chuong khien ho Ton rat tuc gian. Quan Ton Ngo va quan Quan Vu thuong co xo xat o vung giap ranh. Sau đo Ton Quyen sai nguoi sang Kinh chau đon Ton phu nhan ve, va đinh mang theo ca A Đau con trai ong. Nho co Trieu Van kip thoi ngan chan nen giu đuoc A Đau, con Ton phu nhan tro ve Giang Đong.
Nam 214, nhan luc Luu Bi đieu đong them nhieu quan cung cac tuong gioi nhu Gia Cat Luong, Trieu Van va Truong Phi, Ton Quyen ben sai Lo Tuc va La Mong đanh may quan Kinh chau trong tay Quan Vu. Quan Đong Ngo đanh chiem 3 quan Linh Lang, Que Duong, Truong Sa. Quan Vu chi con giu đuoc Nam Quan (Giang Lang), Nghi Đo va quan Vu Lang.
Tinh hinh Kinh chau rat cang thang. Nam 215, Luu Bi o Ich chau đuoc tin, voi mang 5 van quan ra thanh Cong An thuoc quan Vu Lang, sai Quan Vu mang quan đi đanh La Mong va Lo Tuc. Cung luc, Ton Quyen cung đich than tu huyen Kinh toi Luc Khau va sai Lo Tuc tien đen Ich Duong.
Hai ben chien su giang co. Giua luc đo co tin đai quan Tao Thao tien vao Han Trung đanh Truong Lo, Tay Xuyen bi uy hiep. Thay tinh hinh bat loi va khong the dung vu luc đoat lai cac quan đa mat, Luu Bi đanh phai nhuong bo Ton Quyen, đe nghi chinh thuc cong nhan chu quyen 3 quan Linh Lang, Que Duong, Truong Sa cho Đong Ngo, xin đoi lay Nam quan. Ton Quyen chap thuan giang hoa, phan chia lai Kinh chau, hai ben lay song Tuong Thuy lam ranh gioi. Ton Quyen tiep tuc cong nhan phan nua Nam quan va tra lai quan Linh Lang cho Quan Vu; đoi lai Quan Vu chinh thuc giao lai quan Truong Sa va Que Duong cho Ton Quyen. Nhu vay đia ban Kinh chau cua Quan Vu tu nam 215 chi gom co cac quan Vu Lang, Linh Lang, Nghi Đo va nua Nam quan la Giang Lang.


Co nghiep o Ich chau = Đanh chiem Đong Xuyen =

Luu Bi đanh chiem Tay Xuyen khien Tao Thao phai tinh đuong đoi pho. Tao Thao du đinh đanh chiem Han Trung (Đong Xuyen) cua Truong Lo, sau đo xuoi theo song Han Thuy xuong phia nam đanh Ich chau đe tru Luu Bi. Nam 215, trong luc Luu Bi đang đoi đau voi Ton Quyen o Giang Lang thi Tao Thao tien vao Han Trung.
Luu Bi voi thoa hiep voi Ton Quyen đe tro ve Tay Xuyen. Truong Lo bi Tao Thao đanh bai, mang quan chay ve huyen Ba Trung. Tay Xuyen bi uy hiep. Vien tuong moi hang la Hoang Quyen khuyen Luu Bi nen khan cap đieu quan ra phong thu 3 quan Ba Tay, Ba Thuc va Ba Trung truoc nguy co Truong Lo xam nhap. Luu Bi nghe theo, ben sai Hoang Quyen lam ho quan, dan đau cac tuong đon đanh Truong Lo. Truong Lo phai quay ve Nam Trinh xin đau hang Tao Thao.
Nhung sau đo Tao Thao lai muon lui quan ve, khong nghe theo loi khuyen cua Tu Ma Y nen nhan đa thang loi đanh ngay vao Tay Xuyen. Tao Thao chi đe lai Ha Hau Uyen, Truong Cap va Đo Tap tran thu Đong Xuyen. Nam 217, Truong Cap tien vao Ba Tay, bi Truong Phi đanh bai o Ngoa Đau, thiet hai hang van quan.
Khoang giua thang 12 nam 217 đen giua thang 1 nam 218), Luu Bi sai Truong Phi đong đon o Co Son, Ngo Lan cam quan đong o Ha Bi. Tao Thao nghe tin ben sai Tao Hong va Tao Huu ra đoi đich. Tao Hong nghe theo Tao Huu, don suc tan cong vao canh quan cua Ngo Lan. Ngo Lan thua tran, bo chay va bi nguoi toc Đe giet, Truong Phi phai lui quan ve.
Luu Bi quyet tam đanh chiem Han Trung. Khoang giua thang 5 đen giua thang 6) nam 218, ong giao cho Gia Cat Luong tran giu Thanh Đo, tu minh cung muu si Phap Chinh khoi 10 van quan đi đanh Han Trung.
Sau khi thay canh quan cua Tran Thuc va Hoang Trung giao tranh voi Tu Hoang, Truong Cap bat loi, Luu Bi đieu đong canh quan cua Trieu Van đen chi vien. Quan Thuc manh len, keo đen ai Duong Binh. Quan Tao giu ai yeu nen khong giu noi. Quan Thuc nhanh chong lay cua ai Duong Binh va đong lai đay.
Khoang giua thang 10 đen giua thang 11 nam 218), Tao Thao khoi đai quan tien đen Truong An, san sang nghenh chien. Sang đau nam 219, Luu Bi thuc quan vuot qua song Mien Thuy (mot nhanh cua song Han Thuy). Luu Bi đong quan ha trai tai nui Đinh Quan, Hoang Trung đuoc lenh cam mot canh quan mai phuc o phia sau đinh nui nay.
Tuong Tao la Ha Hau Uyen khong biet la muu ke, mang toan quan toi đanh doanh trai cua Luu Bi. Trong khi hai ben đang xo xat kich liet, đot nhien Hoang Trung tu tren cao thuc trong đanh xuong, khi the rat manh vao suon quan Tao. Hoang Trung chem đuoc Ha Hau Uyen va giet đuoc thu su Ich chau cua Tao Thao la Trieu Ngung. Quan Tao tham chien co 5000 nguoi gan nhu bi tieu diet hoan toan.
Tao Thao đuoc tin Ha Hau Uyen tu tran, đich than mang đai quan tu Truong An qua hang Ta Coc vao Xuyen đe quyet chien. Luu Bi thay Tao Thao mat nguon luong tai cho, phai van nhieu luong tu xa đen, ben phai binh đi cuop luong thao. Sau khi Trieu Van đanh bai quan Tao mot tran ben song Han Thuy, Luu Bi giu the phong thu khong ra giao chien. Qua hon 1 thang khieu chien khong đanh đuoc tran nao, quan Tao met moi. Luu Bi lai sai nguoi lot vao hang ngu quan Tao lam noi ung, phao tin đon khien quan Tao chan nan.
Thang 6) nam 219 la thoi gian mua he, troi mua nhieu khien quan Tao đong đao cang met moi vi van luong. Tuong huong đao ben Tao la Vuong Binh bo tron sang đau hang Luu Bi, đuoc ong trong dung. Tao Thao lieu the khong the thang đuoc Luu Bi, đanh ha lenh lui quan khoi Han Trung, đe Truong Cap va Tao Hong chia nhau đong đon o Tran Thuong va Vu Đo, sai Tao Chan yem tro cho Tao Hong dan dan rut khoi Vu Đo.
Đe đanh chiem cac vung đat moi tach ra tu Han Trung cua Truong Lo do Tao Thao phan chia, Luu Bi sai Manh Đat va Luu Phong lam tuong tan cong vao Phong Lang, Thuong Dung. Thai thu Thuong Dung la Than Đam va em la Than Nghi o Tay Thanh đau hang. Toan bo Ich chau cu, gom Tay Xuyen va Đong Xuyen, đa thuoc ve Luu Bi.


= Xung vuong =

Sau khi chiem đuoc Han Trung va cac quan ke can, thanh the cua Luu Bi rat lon. Thang 8) nam 219, mot tram hai muoi nguoi duoi quyen đung đau la Ma Sieu, Hua Tinh, Bang Hi, Xa Vien (Ta Vien), Gia Cat Luong, Quan Vu, Truong Phi, Hoang Trung, Lai Cung, Phap Chinh, Ly Nghiem... cung nhau đung ten lam to bieu dang len Han Hien Đe, đe nghi phong Luu Bi lam Han Trung vuong, chuc Đai tu ma. Ve hinh thuc, Luu Bi cung đung ten lam to bieu tau len Han Hien Đe, noi rang vi bi quan than ep xung vuong nen phai thuan theo y moi nguoi đe cuu nuoc, thao phat Tao Thao. Cac su gia cho rang viec Luu Bi xung vuong co nhieu kha nang tham muu tu Phap Chinh.
Do Han Hien Đe đang o trong tay Tao Thao, Luu Bi va cac tuong khong cho cong van phe chuan cua Hien Đe, ma trong thang 8 nam đo to chuc le xung vuong tai Mien Duong. Cac tuong đung hai ben đan, ton Luu Bi đung len tren, đe mot vien quan tuyen đoc ban tau len Han Hien Đe, chinh thuc đoi mu mien cho ong va đuc an "Han Trung vuong". Cac su gia giai thich rang so di Luu Bi khong to chuc le tai Thanh Đo ma toi Mien Duong vi noi nay nam trong quan Han Trung, cung la noi Han Cao To Luu Bang khoi nghiep chong Hang Vu, nham bieu duong viec noi huong hoa nha Han.
Sau khi xung vuong, Luu Bi phong Hua Tinh lam Thai pho, Phap Chinh lam Thuong thu lenh Ho quan tuong quan, Lieu Lap lam Thi trung, Quan Vu la Tien tuong quan, Truong Phi la Huu tuong quan, Ma Sieu la Ta tuong quan va Hoang Trung la Hau tuong quan. Cac chuc vi cua cac nhan vat quan trong khac nhu Gia Cat Luong, Trieu Van khong đuoc su sach nhac đen.
Sau đo, Luu Bi va cac tuong tro ve trung tam Ich chau la Thanh Đo. Ong phong Nguy Dien lam Thai thu Han Trung, chuc Tran vien tuong quan. Quyet đinh nay khien moi nguoi kinh ngac, vi ai cung nghi rang Han Trung co vi tri quan trong nhu Kinh chau đang do Quan Vu tran thu, Luu Bi se giao noi nay cho Truong Phi. Cac su gia đanh gia rat cao quyet đinh dung Nguy Dien – mot nguoi chua co danh vong va đia vi - cua Luu Bi la manh dan, đung nguoi, va co nguyen nhan sau xa. Ma Sieu tung la chu mot phuong, neu sai giu trong tran phai đe phong noi loan; Hoang Trung đa cao tuoi. Sau khi Lo Tuc mat (217), quan he giua Luu Bi voi Ton Quyen ve van đe Kinh chau ngay cang cang thang, do đo phai đe Truong Phi, Trieu Van vao viec phia đong, vi vay đe bat Nguy Dien la nguoi thich hop nhat.
Co y kien cho rang Luu Bi xung vuong hoi som. Le ra ong nen cho toi khi đanh thang đuoc Tao Thao, chiem đuoc trung nguyen đe trung hung nha Han moi thuc hien viec nay; viec ong som xung vuong khi vua khuech truong the luc va khong he co thoa hiep gi them voi Ton Quyen khien Ton Quyen muon tiep tuc loi keo ong đe chong Tao Thao ma khong the thuc hien đuoc, vi đia vi hai nguoi khong con ngang nhau nhu truoc; Ton Quyen khong con cam thay an toan voi Luu Bi va quyet đinh phai co sach luoc moi, tro mat voi Luu Bi.


= Truoc bien co Kinh chau =
Ngay sau khi Luu Bi xung vuong va ban than đuoc phong lam Tien tuong quan, Quan Vu cat quan Giang Lang đi đanh Tuong Duong va Phan Thanh do Tao Nhan tran giu
Luu Bi o Ich chau lien tiep nhan tin bao thang tran cua Quan Vu: Tuong Duong va Phan Thanh bi vay buc, đao quan vien binh cua Vu Cam va Bang Đuc bi tieu diet, Quan Vu thao nuoc song lam Tao Nhan o Phan Thanh vo cung nguy khon, nhieu đia phuong phia bac đa phan Tao hang Quan Vu.
Nhung trong khi Quan Vu chua ha đuoc Tuong Phan thi Ton Quyen sai Luc Ton va La Mong đanh up may quan Kinh chau cua Luu Bi, My Phuong va Pho Si Nhan đau hang nop thanh cho Đong Ngo. Khoang cuoi thang 1 đen cuoi thang 2 nam 220), Quan Vu bi vien binh cua Tu Hoang đanh bai, chay ve Kinh chau khong con đuong, cuoi cung bi La Mong bat giet.
Theo su gia Hoang An Đong, Quan Vu ra quan vi mai me chien thang, cho rang co the de dang thang tiep Tao Thao; con tap đoan Luu Bi o Ich chau khong ra lenh, cung khong ngan can, vi tam ly vua thang o Han Trung, khong luong đuoc that bai lon, đe mac cho Quan Vu hanh đong.
Luu Bi khong đieu quan tiep ung cho Quan Vu đuoc cac su gia ly giai vi trong Ich chau khong ngo toi đieu nay. Luu Bi o Ich chau toan nghe tin chien thang. Tu đo toi khi Quan Vu bi Tu Hoang đanh bai va chay ve Mach Thanh dien bien qua mau chong, Luu Bi biet tin cung khong the cuu ung kip nua. Viec phat đong chien dich Tuong-Phan ma Quan Vu đa lam bi cac su gia coi la sai lam, that bai nay Quan Vu truc tiep chiu trach nhiem, Luu Bi gian tiep chiu trach nhiem cua nguoi lanh đao, con Gia Cat Luong khong phai chiu trach nhiem.
Mat Kinh chau va Quan Vu la ton that lon cho Luu Bi. Ong vo cung oan han con nuoi Luu Phong va tuong Manh Đat o Phong Lang đa khong đap ung yeu cau xuat quan tro chien cua Quan Vu khien Quan Vu phai đon đoc chien đau voi quan Tao roi đen quan Ngo nen ra lenh trieu tap 2 nguoi. Khoang cuoi thang 8 đen cuoi thang 9 nam 220), Manh Đat so hai đau hang quan Tao, anh em Than Đam, Than Nghi o Tay Thanh va Thuong Dung cung hang Tao.
Cung luc o Lac Duong, Tao Thao qua đoi, Tao Phi len noi ngoi Nguy vuong, tiep nhan su đau hang cua Manh Đat va Than Đam. Luu Phong o Phong Lang khong theo hai nguoi hang Nguy, bi Than Đam va Tu Hoang theo lenh Tao Phi mang quan toi đanh. Luu Phong thua tran bo chay ve Thanh Đo. Luu Bi lap tuc bat giu.
Gia Cat Luong khuyen Luu Bi nen giet Luu Phong. Luu Bi nghe theo va mang Luu Phong ra xu tu. Y kien cua cac su gia ban ve viec Gia Cat Luong khuyen Luu Bi giet Luu Phong co khac nhau. Tran Tho trong Tam Quoc chi cho rang vi Gia Cat Luong lo cho tuong lai Thuc Han co su tranh chap ngoi thua ke Luu Bi giua Luu Phong (con nuoi) đa truong thanh va thai tu Luu Thien (con đe) con nho. Cac su gia hien đai khong đong tinh voi Tran Tho, cho rang ngoi thai tu cua Luu Thien đa lap nen đo khong phai su lo lang cua Gia Cat Luong, ma Gia Cat Luong muon tri toi Luu Phong vi khong nghe lenh Quan Vu, khien Thuc Han đa mat Kinh chau sau đo lai lam mat quan Phong Lang.


= Xung đe =

Mat Kinh chau va Quan Vu khien Luu Bi nong long muon bao thu Đong Ngo. Tuy nhien luc đo lai xay ra nhieu bien co. Sau viec mat Manh Đat va Luu Phong cung may quan phia đong, khoang cuoi thang 11 đen cuoi thang 12) nam 220, Tao Phi phe truat Han Hien Đe cuop ngoi, lap ra nha Nguy, tuc la Tao Nguy Van Đe. Han Hien Đe bi giang lam Son Duong cong, đieu đi quan Son Duong.
Khoang đau thang 5 đen đau thang 6) nam 221, Luu Bi va Gia Cat Luong o Thanh Đo nghe loi đon đai rang Hien Đe đa bi Tao Phi giet hai, ben phat tang o Ich chau, truy ton vua Han la Hieu Man hoang đe. Quan than đe nghi ong len ngoi hoang đe đe ke nghiep nha Han. Thai pho Hua Tinh, An Han tuong quan Mi Truc, quan su tuong quan Gia Cat Luong, Thai thuong Lai Cung, Quang loc huan Hoang Quyen, Thieu phu Vuong Muu dang tau rang:: 

Tao Phi thi chua soan ngoi, chon vui ngoi Han that, cuop lay than khi, buc hiep ke trung luong, tan ac vo đao. Quy than cam gian, đeu nghi đen ho Luu. Nay o tren khong co thien tu, hai noi bang hoang, khong co cho ngong trong. Quan ha truoc sau dang so hon tam tram nguoi, đeu noi ro co điem lanh, va nhung loi đo sam lam chung co ro rang... Nay troi cao bao điem lanh, quan nho anh tuan, đeu dan sach Ha Đo-Lac Thu, cung loi sam ky cua Khong Tu, het thay đeu đu ca. Chung than quy xuong kinh can suy ngam rang Đai vuong la dong doi cua Trung Son Tinh Vuong Hieu Canh Hoang Đe, dong chinh dong phu tram đoi, thien đia giang phuc, đai vuong tu thai than thanh ki vi, uy vu nhu thien than, nhan đuc chong chat trum đoi, uu ai dan chung ton kinh ke si, vi the bon phuong doc long theo ve... Vay nen đai vuong som len ngoi đe, đe te le nhi to, noi nghiep to tien, thi thien ha may lam.
Ong con do du thi lai co tin Ton Quyen đa dang bieu xung than voi Tao Phi va đuoc phong lam Ngo vuong. Luu Bi rat tuc gian, muon lap tuc khoi binh đanh Đong Ngo. Theo loi khuyen cua Gia Cat Luong, ong tam gac viec đanh Ngo va lam le len ngoi hoang đe. Le đuoc tien hanh o phia nam nui Vu Đuong thuoc Thanh Đo, lay quoc hieu la Han đe ke tuc Luu Hiep, đat nien hieu la Chuong Vu. Tu đo nha Thuc Han bat đau.
Luu Bi lap Ngo phu nhan (em gai Ngo Y) lam hoang hau, Luu Thien lam thai tu, lap con gai cua Truong Phi (vo Luu Thien) lam Thai tu phi, cac con thu Luu Vinh lam Lo vuong, Luu Ly lam Luong vuong. Phan cac quan, luc đo Phap Chinh đa mat, ong phong Gia Cat Luong lam Thua tuong, Hua Tinh lam Tu đo, Truong Phi lam Tu Le hieu uy, Ma Sieu lam Luong chau muc...


= Đanh Đong Ngo =

Sau khi chiem lai cac quan Nghi Đo, Nam Quan va Vu Lang tu tay Quan Vu, Ton Quyen chu đong xung than voi Tao Thao nen đuoc Tao Thao (truoc khi mat) thua nhan lam Chau muc Kinh chau. Ban than Ton Quyen lap lai Luu Chuong lam Ich chau muc, sai đong o Ti Quy đe lam tien đon chong Luu Bi. Nhu vay Ton Quyen khong thua nhan đia vi cua Luu Bi o ca Ich chau lan Kinh chau nhu truoc.
Dien bien đo la Tao va Ton bat tay nhau khong thua nhan đia vi cua Luu Bi, khien ong cang them tuc gian cung viec mat Kinh chau va Quan Vu. Vi vay sau khi xung đe, ong quyet tam đanh Đong Ngo. Bat chap su can gian cua cac tuong nhu Tan Mat, va nhat la Trieu Van (nen coi trong viec đanh Tao Phi hon la Ton Quyen), nhung ong khong nghe theo. Tuong Hoang Quyen cung khuyen ong khong nen mao hiem than chinh ma chi can sai mot vien tuong đi đong chinh, ban than Hoang Quyen tinh nguyen lanh trach nhiem đanh Ngo, nhung Luu Bi cung khong chiu.
Do thai đo tuc gian va kien quyet cua Luu Bi, khong ai dam can gian nua. Ong giao cho thua tuong Gia Cat Luong giup thai tu Luu Thien giu Thanh Đo, đich than lua 4 van quan, chuan bi chon ngay len đuong.

Tam quoc dien nghia ke rang Luu Bi mang het quan trong nuoc, toi 70 van nguoi đi đanh Ngo.
Cac su gia ly giai viec Luu Bi khong mang nhieu quan đi đanh Ngo co 2 nguyen nhan: 1. Nhan khau Ich chau khong nhieu toi muc co the đieu đong đen 70 van nguoi nhu La Quan Trung neu trong Tam Quoc dien nghia. 2. Ong phai bo tri so quan đang ke đe phong su xam pham cua Tao Nguy.
Trong khi toan quan đang tap hop chua xuat phat thi ong lai mat Truong Phi vi bi cac thu ha Pham Cuong, Truong Đat sat hai vao khoang đau thang 6 đen đau thang 7) nam 221. Hai nguoi nay sang hang Ngo. Luu Bi đau đon, muon trut het cam gian len Ton Quyen. Thang 8 nam đo ong ha lenh tap trung quan o Giang chau. Vi Hoang Trung đa mat, ong đe Nguy Dien va Ma Sieu phong Tao Nguy phia bac, cung cac tuong Ma Luong, Hoang Quyen, Trinh Ky, Truong Nam, Ngo Ban, Phung Tap va Trieu Van len đuong. Khi đen Giang chau, ong lenh cho Trieu Van (tung can gian) đong quan o lai lam tiep vien, cho Ngo Ban lam tien phong, dan quan ra Tam Hiep, tien vao Kinh chau.
Co nhieu y kien thuong nhin nhan rang Luu Bi vi tinh rieng ma đanh Ngo, la sai lam khong coi trong đai cuc. Nhung cac su gia xem xet viec nay co ly do chinh đang tu phia Luu Bi. Ngoai tinh nghia voi Quan Vu phai bao thu, viec đanh Ngo la phuong cham đa đinh, vi lay Kinh chau lam 1 ban đap tan cong trung nguyen đa nam trong chien luoc Long Trung đoi sach ma Gia Cat Luong vach ra, nen khi Kinh chau mat thi phai đoat lai; hon nua xet ve thuc luc luc đo, Tao Phi manh hon Ton Quyen, do đo Luu Bi tu luong thuc luc cua minh de đanh thang Ton Quyen hon la đanh Tao Phi.
Ton Quyen thay Luu Bi tien vao Kinh chau, voi sai su đi giang hoa. Gia Cat Can đang lam Thai thu Nam Quan lay danh nghia ca nhan viet thu phan tich voi y tu nhu Trieu Van (xem Tao Phi lam đoi thu chinh vi no nuoc voi nha Han), nhung ong khong chap nhan, thuc quan tiep tuc đong tien.
Hai tuong tien phong Ngo Ban, Tran Thuc đanh bai đao quan Ngo cua Ly Di va Luu A, chiem huyen Vu va Ti Quy. Đau nam 222, quan Thuc Han tien đen Di Lang, Hao Đinh, ong ha lenh cho quan thuy len bo ha trai. Giua Ti Quy va Hao Đinh cach nhau 700 dam, Luu Bi lap ra lien tiep may chuc doanh trai bang go cay rung. Lap lien trai voi khoang cach xa nhu vay la sai lam cua Luu Bi, toi ky đoi voi nha binh. Tao Phi o Lac Duong nghe tin nay cung đoan Luu Bi se that bai.
Tuong Ngo la Luc Ton co 5 van quan, điem tinh phong thu đe tranh nhue khi cua quan Thuc. Đen thang 8) nam 222, Luc Ton bat ngo dung hoa cong đong loat đanh vao lien trai cua Luu Bi. Quan Thuc bi đanh up khong kip tro tay, bi giet may van nguoi, tan vo bo chay.
Trong khi rut lui, cac đai tuong Truong Nam, Phung Tap đeu bi tu tran đe bao ve cho Luu Bi chay thoat. Vua nguoi Ho la Ma Sa Kha o quan Viet Hue cung Trinh Ky va Pho Đong cung chet trong loan quan.
Luu Bi chi con tan quan chu luc chay vao nui Ma Yen, bi Luc Ton truy kich. Ong phai sai quan mang khoi giap đot đe chan đuong quan Ngo, sau đo chay qua roi pha đuong san đao Di Lang đe ngan quan Ngo đuoi theo, cuoi cung chay thoat ve thanh Bach Đe trong tinh canh rat the tham.
Nhung Luc Ton biet ro Tao Phi chuan bi san quan rinh rap phia sau đe đanh up Đong Ngo, nen khong ham truy kich Luu Bi ma rut đai quan tro ve.


= Giang hoa voi Ton Quyen =
Luu Bi rut ve thanh Bach Đe, co Trieu Van va Ho Đoc cam quan tran giu, tam thoi yen tam.
That bai Di Lang khien Luu Bi suy sup. Nhung ngay sau đo Ngo-Nguy cung xay ra chien tranh. Khong ngoai du tinh cua Luc Ton, Tao Phi nhan luc Ngo-Thuc giao tranh ben dan quan nam tien đanh Ngo. Ton Quyen, Luc Ton lai phai huy đong tuong si ra suc chong tra. Hai ben giang co o Giang Lang – Nam quan.
Luu Bi nghe tin Luc Ton đoi tran voi Tao Phi, ben viet thu cho Luc Ton noi:

"Nay giac (Tao Phi) đa đen tai Giang Lang, tuong cua ta lai đen phia đong, tuong quan noi xem co đuoc khong?"
Luc Ton xem thu hieu ham y cua ong, ben viet thu tra loi, mot mat vach ro quan Thuc moi bi trong thuong khong the ra tran, mat khac chu đong đe nghi giang hoa. Tan thanh voi đe nghi cua Luc Ton, cuoi nam 222, Ton Quyen sai Trinh Tuyen lam su đen thanh Bach Đe gap Luu Bi, xin giang hoa.
Luu Bi can nhac, ong khong the tiep tuc đanh Đong Ngo, ban than minh cung lam nguy vi Tao Nguy rat manh. Vi vay ong chap nhan đe nghi giang hoa cua Ton Quyen va sai Ton Vi sang Đong Ngo đap le Ton Quyen. Tuy nhien, đo cung chi la 2 hoat đong ngoai giao khoi đong lai cho hoa binh giua 2 ben sau chien tranh; hai ben đong y giang hoa đe ket thuc tinh trang thu han nhung chua co thoa thuan gi khac ve tai hop lien minh chong Tao. Sau đo, do benh tinh cua Luu Bi nguy kich nen hoat đong ngoai giao 2 nuoc bi gian đoan.


Qua đoi o thanh Bach Đe = Mat mat va bat on =
Tuy giang hoa đuoc voi Đong Ngo nhung that bai Di Lang van la đon chi mang đoi voi Luu Bi. Vi khong the chiem lai Kinh chau nen nhung ke hoach trong Long Trung đoi sach ma Gia Cat Luong đe ra kho ma thuc hien đuoc nua, viec đanh Tao Nguy khoi phuc trung nguyen cung kho ma con co hoi. Viec lo buon vi đieu nay đa anh huong nghiem trong toi suc khoe cua Luu Bi. Cung luc, nhung tin xau lien tiep tu Thanh Đo bao ve: Tu đo Hua Tinh cao tuoi moi qua đoi, ke đo Phieu ky tuong quan Ma Sieu cung lam benh mat khi moi 47 tuoi. Nhu vay, cac tuong gioi theo ong lap nghiep chi con lai Trieu Van va Nguy Dien. Ngay sau đo Thuong thu Luu Ba tu Thanh Đo toi Bach Đe hoi tham suc khoe ong, tro ve Thanh Đo khong lau cung qua đoi.
Luu Bi cang ngay cang suy sup. Ong du cam minh khong con kha nang đoat lai Kinh chau, ben ha lenh chuyen phan mo Cam phu nhan vao đat Thuc.
Đau nam 223, Luu Bi cam thay benh tinh cang tram trong, ben sai nguoi đen Thanh Đo trieu tap thua tuong Gia Cat Luong đen gap cung Vinh An.
Tinh hinh Thuc Han cung an chua nhung đieu bat on. Thu linh toc thieu so o Viet Hue la Cao Đinh theo su xui giuc cua Ton Quyen đa khoi binh lam phan, nhung bi Ly Nghiem nhanh chong dep đuoc. Thai thu Han Gia la Hoang Nguyen bat hoa voi Gia Cat Luong cung co y lam phan, vi vay Gia Cat Luong luon phai thuong truc o Thanh Đo. Do lenh trieu gap cua Luu Bi, Gia Cat Luong buoc phai giao cho Tong su Duong Hong pho ta thai tu Luu Thien, ban than minh mang 2 hoang tu Luu Vinh va Luu Ly đen cung Vinh An.
Qua nhien Hoang Nguyen khoi binh lam phan. Nhung Duong Hong kip thoi đoi pho, đieu cac tuong Tran Van, Trinh Suoc ra quan bat song va chem Hoang Nguyen.


= Lam chung =

Khoang cuoi thang 3 đen cuoi thang 4) nam 223, Gia Cat Luong toi thanh Bach Đe, ra suc tham muu viec noi tri va sap đat nhan su moi sau khi hang loat tuong linh va quan lai khai nghiep đa qua đoi; đong thoi chuan bi ke hoach đe cung co nuoc Thuc sau nay.
Khoang cuoi thang 5 đen cuoi thang 6) nam 223, benh tinh cua Luu Bi cang nguy kich. Ong ben viet chieu cho thai tu Luu Thien o Thanh Đo, co đua truoc cho Gia Cat Luong va Ly Nghiem xem, voi noi dung nhu sau:

Sau đo ong lai dan do Gia Cat Luong, gui gam thai tu con it tuoi cho thua tuong nho giup đo. Ong noi voi Gia Cat Luong:

Tai thua tuong gap muoi Tao Phi, tat yen đinh đuoc nha nuoc, lam nen viec lon. Đoi voi con tram, neu co the giup đuoc thi giup, neu no bat tai, hay tu thay đi!
Gia Cat Luong khoc va mot muc tu choi, the se trung thanh tan tam voi Luu Thien đen cung.
Ong goi Lo vuong Luu Vinh đen dan do cac anh em:

Sau khi ta qua đoi, anh em cac nguoi phai coi thua tuong nhu cha, nguoi phai co suc cong su voi ong ta.
Ong goi Ly Nghiem đen, dan giup Gia Cat Luong pho au chua. Cung ngay, Luu Bi goi cac can than lai, tuyen bo viec gui au chua Luu Thien cho Gia Cat Luong va Ly Nghiem lam pho cung phu chinh.
Giua thang 6 (su ghi ngay 24 thang 4 am lich)) nam 223, Luu Bi qua đoi tai cung Vinh An, tho 63 tuoi. Ong đuoc truy ton la Chieu Liet hoang đe. Luu Thien len ke vi, tuc la Han Hoai Đe. Khoang cuoi thang 9 đen cuoi thang 10) nam đo, linh cuu cua ong đuoc an tang tai Hue lang. cung luc đo linh cuu Cam phu nhan (Luu Thien truy ton la Chieu Liet hoang hau) vo ong đuoc đua tu Nam quan ve Thanh Đo, hop tang voi ong tai Hue Lang.


Gia đinh Cha: Luu Hoang (劉弘), hau due cua Trung Son Tinh vuong Luu Thang.
Chu:
Luu Nguyen Khoi (劉元起), em trai cua Luu Hoang
Luu Tu Kinh (劉子敬)
The thiep:
Cam phu nhan, me cua Luu Thien, sau khi mat đuoc con trai truy phong Chieu Liet hoang hau.
Muc hoang hau Ngo thi, em gai Ngo Y.
My phu nhan, em gai cua My Truc.
Ton phu nhan, em gai cua Ton Sach va Ton Quyen.
Con:
Thuc Han Hau chu Luu Thien, con cua Cam phu nhan.
Luu Vinh (劉永). Đuoc Luu Bi phong Lo vuong, nam 230 đuoc Luu Thien cai phong lam Cam Lang vuong, sau do hiem kich voi Hoang Hao ma bi Luu Thien ghet bo. Khi Thuc mat, Vinh bi doi sang Lac Duong, nhan chuc Phung Xa Đo Uy, tuoc phong Huong Hau.
Luu Ly (劉理). Đuoc Luu Bi phong Luong vuong, nam 230 đuoc Luu Thien cai phong lam An Binh vuong. Luu Ly va con Luu Dan, chau Luu Thua đeu chet yeu, mot con khac cua Luu Ly la Luu Tap vi vay đuoc ke thua tuoc vuong.
Va 2 nguoi con gai, bi Tao Thuan bat trong tran Truong Ban, cuoi con trai Tao Thuan.
Con nuoi:
Luu Phong, ban đau ten la "Khau Phong" (寇), bi buoc tu tu nam 220
Chau:
Luu Tuyen, con trai lon cua Luu Thien
Luu Dao (劉瑤), con trai thu hai cua Luu Thien
Luu Tong (劉琮), con trai thu ba cua Luu Thien
Luu Toan (劉瓚), con trai thu tu cua Luu Thien
Luu Kham, con trai thu nam cua Luu Thien, tu sat cung vo con khi Thuc Han mat nuoc. Tam quoc chi chep: Hau Chu thuan theo Tieu Chu va quyet đinh đau hang. Bac Đia Vuong Luu Kham gian noi: "Neu nhu ly đuoi luc tan, hoa hoan kho tranh, du cho cha con vua toi dua lung vao tuong thanh ma đanh mot tran, chet cung xa tac, cung co the gap mat Tien Đe vay". Hau Chu khong chap thuan. Hom ay, Kham khoc trong Chieu Liet mieu (noi tho Luu Bi), roi truoc giet vo con sau tu sat chet. Ta huu khong ai khong roi le khoc.
Luu Tuan(劉恂), con trai thu sau cua Luu Thien
Luu Cu (劉璩), con trai thu 7 cua Luu Thien
Luu Dan (劉胤), con trai lon cua Luu Ly, chet luc 19 tuoi
Luu Tap (劉輯), con trai thu hai cua Luu Ly. Do Luu Dan va Luu Thua chet yeu, Tap đuoc ke thua vuong vi cua Luu Ly. Khi Thuc mat, Tap bi doi sang Lac Duong, giu chuc Phung Xa Đo Uy, tuoc phong Huong hau.
Chat:
Luu Thua (劉丞), con cua Luu Dan, chet luc 20 tuoi
Luu Huyen (劉玄), chau cua Luu Vinh
Mao Ton Cuong trong Thanh than ngoai thu co loi khen ngoi Luu Kham (chau noi Luu Bi):

Vu Hau (Gia Cat Luong) co con trung dung, lai them co chau trung liet. Đoi cho nhu vay la Vu Hau khong chet. Tien chua (Chieu Liet Đe Luu Bi) tuy khong co con anh hung, nhung co chau (Bac Đia vuong Luu Kham) khang khai, chau thay cho con, đoi cung cho la Tien chua khong chet. Neu Hau chua Luu Thien cung co khi phach nhu Bac Đia vuong thi co the nuot Ngo diet Nguy. Nha Han đau đen noi bai vong? Khi Thanh Đo that thu, Luu Kham biet uat uc vi cha ma chet, lai khien ta thay cai di phong cua Chieu Liet Đe. Oi! Nha Thuc Han mat roi, nhung ta van thay ro ro co sinh khi hon cac trieu đai khac.
Nha Tay Han mat o cau be con Luu Anh (nhu tu Anh). Nha Đong Han mat o vua Hien Đe. Nhung viec mat ngoi chi im lim, chu khong co gi chan đong. Đen khi ma Thuc Han mat, Luu Thien tuy hen, nhung co con la Bac Đia vuong biet chet vi trung hieu. Đo la suy vong ma van co sinh sac vay.
Khi nha Tay Han mat ngoi co Vuong hoang hau biet mang Vuong Mang. Khi nha Đong Han mat ngoi co Tao hoang hau biet mang Tao Phi. Hai nguoi đo moi biet mang gian than, chu chua biet chet đe neu guong trung liet. Duy luc nha Thuc Han mat ngoi, co Bac Đia vuong "biet chet", roi Thoi phu nhan cung "biet chet". Hai chu "nang tu" đu lam "sinh sac" cho Han trieu vay.


Tho phung Ke tu thoi nha Đuong, nha Thuc Han đuoc su sach Trung Quoc coi la su noi tiep cua nha Han, la trieu đai chinh thong trong so 3 trieu đai cua thoi Tam quoc, do vay Luu Bi la hoang đe duy nhat trong thoi Tam quoc đuoc tho tai Đe vuong mieu, ngoi mieu do nha Minh, nha Thanh xay dung đe tho phung cac đoi vua chinh thong cua Trung Hoa (cac hoang đe cua Tao Nguy, Đong Ngo khong đuoc tho).
Tinh Tu Xuyen noi tieng voi Vu Hau tu, ngoi đen tho Luu Bi va cac vi tuong nha Thuc Han xua, đuoc menh danh la "Tam quoc thanh đia". Đen tho rong 37.000 m2 đuoc Ly Hung, vua nuoc Thanh Han xay dung vao đau the ky thu 4. Cong thu nhat co tam bang "Minh luong thien co" (nghia la "Vua sang toi hien con luu danh thien co"). O cac day nha hanh lang phia đong va tay đat 47 buc tuong cua nhung vi tuong quan trong nha Thuc Han đa giup Luu Bi xay dung trieu chinh, noi đo co dong chu "Đuc cao nhan truong tho - Tam khoan phuc tu lai". Qua cong thu hai la đen tho Luu Bi, đuoc xay cao hon nhung đen khac trong Vu Hau tu, the hien đia vi hoang đe cua Luu Bi cao hon so voi nhung tuong khac. Ben trong đen la buc tuong Luu Bi ma vang cao 3 met o chinh giua. Đi qua mot loi đi yen tinh la toi lang mo cua Luu Bi, con goi la Hue Lang. Chinh Gia Cat Luong đich than chon vi tri cua Hue Lang. Truoc cua lang co tam bien ghi 4 chu "Thien thu lam liet" (Nghin thu con khien nguoi đoi kinh phuc), lay tu mot cau trong bai tho "Thuc Tien Chu mieu" cua nha tho Luu Vu Tich đoi Đuong khi đen tham noi đay.
Luu Bi đuoc tho phung nhu ong to nghe lam giay o Thanh Đo - thanh pho đuoc biet đen la "thanh pho giay" voi 80 trieu đoi giay đuoc san xuat hang nam. Vao nam 1845 đoi vua Đao Quang nha Thanh, nhung nguoi lam giay o Thanh Đo tu xung la mon đe cua Luu Bi đa đai tho xay dung Mieu Tam Nghia (三义庙) nham ton vinh ho Luu. Sau nhieu lan di chuyen, mieu tho ngay nay nam o quan Vu Hau. Tu khi chinh quyen đai luc bot quan ly chat che đoi voi ton giao, viec tho phung Luu Bi o Thanh Đo lai pho bien hon. Nam 2005, mot đam ruoc lon đuoc thuc hien truoc đen tho đe tuong nho Luu Bi va đay la su kien tho phung tin nguong đau tien ke tu khi thanh lap nuoc Cong hoa nhan dan Trung Hoa.
Tuy nhien, to Duong Tu buoi chieu chi trich rang đo chi la hanh đong nham khai thac su noi tieng cua Luu Bi vi muc đich thuong mai, vi du khi con tre ong phai đong chieu lam giay kiem song thi van rat kho ket luan đuoc rang ong la nguoi sang tao ra nhung chiec giay.


Nhan đinh = Tai nang =
Tran Tho trong Tam quoc chi co binh rang: 

"Tien Chu la nguoi cuong nghi khoan hoa nhan hau, hieu long nguoi kinh ke si, co phong đo cua Han Cao To, co khi chat cua bac anh hung. Đen luc trao viec nuoc thac con coi cho Gia Cat Luong, ma long khong ngo vuc, tin rang vua toi đeu chi cong, la đieu chua tung thay xua nay vay.".
Khi Luu Bi nuong nho, Tao Thao đoi xu rat tot voi ong, cho ngoi cung xe, hay an uong va ban luan cung nhau. Trong mot cuoc noi chuyen, Tao Thao tung noi: 

"Ngay nay anh hung trong thien ha, chi co su quan (Luu Bi) va Thao nay vay. Lu Ban So (Vien Thieu) chang đang ke đen."
Cau noi cua Tao Thao mang y do xet, nhung cung cho thay Tao Thao đanh gia rat cao tai nang cua Luu Bi, cho rang ong co tai nang hon han nhung tuong cat cu khac. Sau nay, khi nghe tin Ton Quyen cho Luu Bi muon Kinh chau, Tao Thao đang viet thi hoang hot buong roi cay but, cho thay ong ta rat e ngai kha nang cua Luu Bi.
Cac muu si Quach Gia, Trinh Duc cua Tao Thao đanh gia Luu Bi "co hung tai ma rat đuoc long nguoi, khong chiu o duoi nguoi, muu tinh cua Luu Bi chua the luong đuoc vay". Lo Tuc cua Đong Ngo thi đanh gia "Luu Bi la kieu hung thien ha", Hoang Quyen thi noi "Luu Bi co kieu danh" (Hau Han thu - Luu Yen truyen). Tuong Luc Ton cua Đong Ngo tung ran thuoc ha "Luu Bi noi danh thien ha, ca Tao Thao con phai so". Đay đeu la cac quan su gioi muu ke, va ho đeu nhan ra Luu Bi la nhan vat tri dung song toan.
Khong giong nhu Tao Thao va Ton Quyen xuat than tu tang lop quy toc va co co so nhat đinh (co nhieu tai san, uy danh gia toc) đe "lam von" tren đuong gay dung phat trien su nghiep, Luu Bi tuy co danh nghia la dong doi nha Han nhung ong xuat than tu mot gia đinh ngheo nan, thuo nho phai đan giay co kiem song, tay trang lam nen co nghiep. Vi vay, qua trinh phat trien the luc cua Luu Bi trong thoi loan cung vat va, gian truan hon, lau dai hon. Tuy gap nhieu that bai nhung ong van kien đinh, khong nan long, to ra co chi khi lon.
Do anh huong tu bo tieu thuyet Tam Quoc dien nghia, nhieu nguoi cho rang Luu Bi khong co tai đanh tran, thanh qua cua ong đeu la nho tuong sy duoi quyen. Tuy nhien, theo bo chinh su Tam Quoc chi, co the thay Luu Bi la nguoi co nhieu kinh nghiem quan su, đa tung tu cam quan đanh thang nhieu tran:

Khi moi tao lap su nghiep, Luu Bi o duoi quyen Hieu uy Trau Tinh, ong tac chien voi quan Khan Vang may tran đeu thang loi, va đuoc phong lam Huyen uy An Hi (thuoc nuoc Trung Son)
Khong Dung bi quan tan du Khan Vang toi đanh, chong cu khong noi, ben sai Thai Su Tu đen Binh Nguyen cau cuu Luu Bi. Luu Bi ben đieu quan đen đanh tan quan Khan Vang, cuu đuoc Khong Dung.
Nam 193, Tao Thao mang quan đanh Tu chau đe bao thu cho cha la Tao Tung. Luu Bi cung Quan Vu, Truong Phi, Trieu Van co hon 1000 quan cung cac linh o hop nguoi O Hoan o U chau, thu dung them vai ngan nguoi đoi kem đi kiem an nhap vao đoi ngu, lai đuoc Đao Khiem cap them vai ngan quan. Ong giup vien tuong duy nhat cua Đao Khiem la Tao Bao co thu thanh cong o Viem Thanh.
Nam 199, Vien Thuat the cung, muon chay len Ha Bac theo Vien Thieu. Luu Bi cung Quan Vu va Truong Phi mang 1.000 quan, chieu nap them vai ngan nan dan, đa đanh bai may van quan Vien Thuat o đuong lon Tu chau.
Nam 200, Tao Thao đai thang Vien Thieu o Quan Đo. Tao Thao đac thang, coi thuong Luu Bi, sai Sai Duong đi đanh Nhu Nam. Luu Bi mang quan ra đich, đanh tan quan Tao, Quan Vu giet chet Sai Duong.
Nam 204, Luu Bieu theo đe nghi cua Luu Bi, sai ong mang quan tu Tan Da tien đanh Tao Thao, ong đanh huyen Diep khong noi phai rut lui. Ha Hau Đon mang quan truy kich, Luu Bi đat phuc binh o go Bac Vong, đanh bai 2 tuong gioi cua Tao Thao la Ha Hau Đon va Vu Cam, bat song bo tuong cua Ha Hau Đon la Ha Hau Lan.
Mua he nam 214, Luu Bi đem quan đanh chiem đat Thuc Luu Bi tu cam mot canh quan, đanh bai va bat song Truong Nhiem. Vi Truong Nhiem khong chiu hang nen Luu Bi sai mang chem.
Nam 218, Luu Bi giao chien lon voi Tao Thao o Han Trung. Ong tu minh cung muu si Phap Chinh khoi 10 van quan đi đanh Han Trung. Luu Bi đong quan ha trai tai nui Đinh Quan, cho quan mai phuc o phia sau đinh nui nay, đanh thang va giet chet tuong gioi cua Tao Thao la Ha Hau Uyen. Tao Thao đuoc tin Ha Hau Uyen tu tran, đich than mang đai quan tu Truong An đen quyet chien. Luu Bi thay Tao Thao mat nguon luong tai cho, phai van nhieu luong tu xa đen, ben phai binh đi cuop luong thao Luu Bi giu the phong thu khong ra giao chien. Qua hon 1 thang khieu chien khong đanh đuoc tran nao, quan Tao met moi. Luu Bi lai sai nguoi lot vao hang ngu quan Tao lam noi ung, phao tin đon khien quan Tao chan nan. Tao Thao lieu the khong the thang đuoc Luu Bi, đanh lui quan khoi Han Trung. Toan bo Han Trung đa thuoc ve Luu Bi sau tran nay.
Nha tho Luu Vu Tich đoi Đuong tung lam bai tho "Thuc Tien chu mieu", trong đo ca ngoi tai nang cua Luu Bi va to y tiec nuoi vi con cua ong (Luu Thien) đa khong giu đuoc co đo cua cha minh:

Anh khi bao trum troi đat rong,
Oai linh con mai đen ngan sau.
Du đo chia ro ba chan vac,
Co nghiep đem ve tien Ngu chau.
Tim tuong, mo mang nen nghiep nuoc;
Sinh con, tai can kem xa cha!
Ngam ngui, ca vu trong cung Thuc,
Cung Nguy gio đay đen mua hau.


= Kha nang thu phuc long nguoi =
Khi bi Tao Thao tan cong o Kinh Chau (nam 207), Luu Bi can rut lui gap nhung ong van khong no bo lai nhung nguoi dan đa đi theo ong. Tap Tac Xi chep:

Tien Chu tuy đien đao gian nan ma tin nghia cang sang to, tinh the buc bach hanh su hung hiem ma loi noi chang loi đao. Nho an nghia cua Canh Thang, cai tinh cam đong ba quan; men yeu nghia khi cua ke si, ma cam long cung chiu that bai. Xet cai nguyen nhan thu đuoc long nguoi, ha chi vi đong cam cong kho voi quan dan, vo ve nguoi gia yeu ma thoi đau! Sau nay lam nen đai nghiep, chang phai la ly đuong nhien sao!
Trong tran Đuong Duong, quan Tao Thao truy sat toi noi, cac tuong cua Luu Bi đeu khuyen ong tam thoi bo nguoi dan lai, đi truoc la hon, nhung Luu Bi van khong nghe. Nguoi đoi sau co tho khen long nhan ai cua Luu Bi đa lam long dan huong ve ong:

Trong qua trinh phat trien su nghiep, Luu Bi to ra la nguoi gioi chieu hien đai si. Ong đa thu phuc đuoc nhieu hao kiet pho ta nhu Gia Cat Luong, Bang Thong, Phap Chinh, Hua Tinh, Ma Luong lam van than; Quan Vu, Truong Phi, Hoang Trung, Ma Sieu, Trieu Van, Nguy Dien lam vo than. Ong khong ke than so, trong dung ca nhung nguoi la thu ha cu cua Luu Chuong nhu Ly Nghiem, Phap Chinh, Hoang Quyen.
Khi con o Binh Nguyen, co nguoi la Luu Binh thue thich khach giet Luu Bi. Thich khach đen noi, thay phong thai cua Luu Bi thi khong no ra tay, lai bao cho ong biet roi bo đi. Tran Tho nhan xet "Tien Chu đuoc long nguoi đen nhu the". Nguy thu chep "Luu Bi ben ngoai phong ngua giac cuop, ben trong rong rai giup đo tien cua, tu binh si toi thu ha, đeu cho ngoi cung chieu, an cung mam, chang phan biet gi ca. Boi the nguoi theo ve rat đong"
Luu Bi to ra la nguoi sang suot, biet nhin nguoi. Cac tuong linh, quan su than can cua ong đeu rat trung thanh, khong ai co long muu phan, ke ca sau khi Luu Bi đa qua đoi. Ve điem nay, ong to ra con hon ca Tao Thao (nhieu tuong cua Tao Thao đa lam phan sau khi ong qua đoi, trong đo noi bat nhat la Tu Ma Y). Luu Bi tung khuyen Truong Phi khong nen xu phat qua nang voi thuoc ha ma chuoc lay tai va, qua nhien sau nay Truong Phi bi thuoc ha am sat. Su uy thac Luu Thien cho Gia Cat Luong cho thay ong đa chon đung nguoi phu chinh cho con nho. Truoc luc lam chung ong cung nhin ra gioi han nang luc cua Ma Toc va khuyen Gia Cat Luong khong nen qua trong dung vi Ma Toc la nguoi hay noi qua su that. Viec Gia Cat Luong van trong dung Ma Toc dan toi that bai cua quan Thuc trong Tran Nhai Đinh sau nay lai chung minh cach nhin nhan cua ong ve tinh cach con nguoi la chinh xac.
Sau khi bai tran truoc Đong Ngo, tuong Hoang Quyen bi cat đuong ve, buoc phai hang Nguy, nhieu quan lai Thuc Han xin Luu Bi trung phat gia quyen Hoang Quyen. Nhung Luu Bi noi rang "chinh ta đa phu Hoang Quyen chu Hoang Quyen khong phu ta", roi sai chu cap đay đu cho gia quyen ong. Tao Phi gap Hoang Quyen, vi ong nhu Tran Binh, Han Tin bo Hang Vu theo Luu Bang, nhung Hoang Quyen khong nhan, ong khang đinh vi minh khong the ve voi Luu Bi lai khong the hang Ngo nen moi sang Tao, vi vay khong dam so sanh voi Tran Binh, Han Tin. Tao Phi nghe xong rat cam phuc long trung thanh cua ong. Sau đo, mot so tuong si o Thuc sang hang Nguy đua tin gia quyen Hoang Quyen o Thuc bi hai. Tao Phi ben lenh cho ong lo viec tang le, nhung Hoang Quyen qua quyet Luu Bi va Gia Cat Luong rat hieu minh, se khong hai gia quyen minh va đe nghi Tao Phi cho them mot thoi gian nua. Sau đo qua nhien tin chinh thuc bao ve gia quyen Hoang Quyen van binh yen. Tao Phi thay Luu Bi co the thu phuc đuoc thuoc ha trung thanh va hieu ro Hoang Quyen nhu the, cam than mai khong thoi. Con trai Hoang Quyen la Hoang Sung tiep tuc lam tuong cho Thuc Han, 40 nam sau ong đa cung Gia Cat Chiem (con Gia Cat Luong) tan trung chien đau bao ve Thuc Han va ca hai đa tu tran tai thanh Mien Truc.
Ve loi dan do Gia Cat Luong khi lam chung cua ong ("neu no [Luu Thien] bat tai, hay tu thay đi"), co nhung y kien nhin nhan khac nhau. 

Tran Tho, tac gia Tam quoc chi het suc tan thuong Luu Bi, cho rang đo la hinh mau ve chi cong vo tu trong quan he vua toi tu truoc đen thoi điem đo, het suc tin tuong Khong Minh, cho quyen tu quyet co the lay ngoi cua Luu Thien. Quan điem nay đuoc su gia hien đai la Lu Bat đong tinh.
Trai voi Tran Tho, su gia Ton Thinh thoi Tan to ra hoai nghi loi noi đo cua Luu Bi, coi đo la gia doi, cot thu long Khong Minh. Chuong Mau thoi Minh cung cho rang đo la su tham do; Tu The Ba cuoi thoi Minh đau thoi Thanh trong tac pham Gia Cat Vu hau vo thanh luan cung co y kien tuong tu cho rang: "Cau ay đu khien long da nghi ngo cua Chieu Liet, boc lo het tham hiem luc binh sinh". Vuong Phu Chi trong Tuc Thong giam luan ly giai su nghi ngo cua Luu Bi voi Khong Minh do Khong Minh tung đi lai kha than thiet voi Ton Quyen va co anh la Gia Cat Can đang phuc vu đac luc cho Đong Ngo.
Rieng su gia Phuong Bac Than co cach hieu khac ve 8 chu cua Luu Bi: "neu no bat tai, hay tu thay đi". Theo Phuong Bac Than, "hay tu thay đi" la co the tu chon lua cach xu ly, chon mot nguoi khac trong so cac hoang tu con lai (Luu Vinh va Luu Ly) đe thay the. Tam chu nay ham nghia cho Khong Minh quyen phe lap, chu khong bao Gia Cat Luong gianh ngoi. Dich Trung Thien cho rang viec cho Khong Minh quyen phe lap cung đa cho thay Luu Bi rat muc tin tuong Khong Minh, vua gui nuoc vua gui nha.
Đieu đang tiec cho Luu Bi co le cung bat nguon tu uu điem cua ong, đo la viec ong qua gan bo, qua than ai voi Quan Vu va Truong Phi - hai can than đau tien đa cung ong gay dung co nghiep. Viec giao Kinh chau cho Quan Vu tran thu la sai lam lon đau tien. Boi Vu tuy đay dung khi va trung thanh, thong linh đuoc đai quan, nhung lai thieu khiem ton. Hau qua la ong đe mat ca Kinh chau lan mang song vao tay Đong Ngo. Hay tin, vi qua đau long nen Luu Bi đa đanh mat su sang suot, voi vang tuyen chien voi Đong Ngo ma khong nghe theo loi can ngan cua cac đai than nhu Gia Cat Luong, Trieu Van. Su non nong bao thu cho Quan Vu (va Truong Phi bi am sat sau đo) cung khien ong mac tiep hang loat sai lam trong tran Di Lang, dan toi ket cuc that bai nang ne, lam suy yeu nghiem trong nuoc Thuc Han ma chinh ong đa vat va gay dung. Nhung du sao, quyet tam bao thu cho ho cung cho thay ong yeu men thuoc cap cua minh bang ca tam long, nen đuoc dan gian đoi sau ca ngoi, xem đo la mau muc cua nghia vua toi gan bo, khong vi đam me quyen luc ma vut bo tinh nghia thuo han vi.


= Đuoc long nhan dan =
Mot đieu đang khen ngoi la trong qua trinh chinh chien, Luu Bi đeu tranh gay ton hai cho nguoi dan. Cac đoi thu cua ong nhu Tao Thao, Ton Quyen đeu tung thuc hien nhung vu tan sat dan thuong. Tao Thao tung tham sat 10 van dan thuong o Tu Chau, sau đo cung đo sat dan chung tai hang loat noi khac nhu Ung Khau nam 197, Banh Thanh nam 198, Lieu Thanh nam 207, Uyen Thanh nam 216 (chua ke vai vu tan sat khac do cac tuong cua Tao Thao thuc hien). Đoi voi Đong Ngo, Ton Sach tung đo sat huyen Đong Da, Ton Quyen co hai lan tien hanh đo sat: nam 199 đo sat Hoan Thanh, nam 203 đo sat Giang Ha. Chi co Luu Bi la chua tung ra lenh đo sat dan chung (va ke ca nhung tuong linh cua Thuc Han cung khong co ai tung lam vay). Vi đe cao nhan nghia, biet bao ve dan chung nhu vay nen sau nay, chi co Luu Bi la vi vua thoi Tam Quoc đuoc nhan dan Trung Quoc kinh trong nhat, đuoc nguoi dan lap đen tho khap noi (trong khi vua Tao Nguy va Đong Ngo gan nhu khong đuoc nhan dan tho phung). 
Chinh Luu Bi cung nhan đinh đuong loi cua ong la dung nhan nghia đoi đai đe nhan dan tu nguyen theo ve, trai nguoc han voi Tao Thao la dung vu luc đe dan chung khiep so ma quy phuc:

Khi bi Tao Thao tan cong o Kinh Chau (nam 207), hang chuc van dan chung tinh nguyen đi theo Luu Bi. Đoan dan chung lam viec rut quan rat cham, nhung Luu Bi van khong no bo lai nhung nguoi dan đa đi theo ong. Tap Tac Xi binh luan:

Tien Chu tuy đien đao gian nan ma tin nghia cang sang to, tinh the buc bach hanh su hung hiem ma loi noi chang loi đao. Nho an nghia cua Canh Thang, cai tinh cam đong ba quan; men yeu nghia khi cua ke si, ma cam long cung chiu that bai. Xet cai nguyen nhan thu đuoc long nguoi, ha chi vi đong cam cong kho voi quan dan, vo ve nguoi gia yeu ma thoi đau! Sau nay lam nen đai nghiep, chang phai la ly đuong nhien sao!
Trong tran Tuong Duong, quan Tao Thao truy sat toi noi, cac tuong cua Luu Bi đeu khuyen ong bo nguoi dan lai, đi truoc đe tranh tai hoa, nhung Luu Bi van khong nghe. Nguoi đoi sau co tho khen long nhan ai cua Luu Bi đa lam long dan huong ve ong:

Nam 214, Luu Chuong đau hang, Luu Bi gianh đuoc Tay Xuyen. Nhieu nguoi kien nghi lay nha cua, ruong vuon cua dan chung o Thanh Đo lam phan thuong cho cac tuong si. Tuong Trieu Van phan đoi, Luu Bi cung đong y khong lam nhu vay, ong khong chap nhan lay long tuong si duoi quyen bang cach tan thu tai san cua nhan dan.
Đen thoi nha Tong, hau het nhung truyen ke dan gian ve thoi Tam Quoc đeu co noi dung ung ho Luu Bi, boi trong thoi chien loan thi rat hiem nhung lanh đao coi trong viec bao ve nhan dan nhu ong. Tren co so cac cau chuyen dan gian đo, nha van La Quan Trung đa tap hop, viet nen tieu thuyet Tam quoc dien nghia noi tieng, trong đo Luu Bi la nhan vat chinh dien, la bieu tuong cua su nhan nghia va long yeu thuong nhan dan. Tuy tieu thuyet Tam quoc dien nghia co mot so tinh tiet hu cau, nhung ve net chinh, chinh su Trung Quoc cung cong nhan: Luu Bi von co xuat than han vi, thuo nho phai đan dep co kiem song nen rat thau hieu noi kho cua nhan dan, ong tu hai tay trang gay dung co đo nho su tro giup tan tuy, trung thanh cua cac tuong si, khi len ngoi lai thi hanh chinh sach khoan hoa voi nhan dan. Nhung yeu to đo rat gan gui voi hinh mau mot vi vua ly tuong đoi voi nhan dan Trung Quoc. Vi vay, cho toi ca ngan nam sau, cac cau chuyen dan gian ve thoi Tam Quoc đeu co xu huong ca ngoi Luu Bi, cam ghet ke thu cua ong, va xu huong "ung Luu phan Tao" đa la tu tuong chung cua đai đa so nhan dan Trung Quoc tu truoc ca khi tac pham Tam quoc dien nghia ra đoi. Trong sach su đoi Bac Tong đa co ghi lai mot đoan but ky noi rang: “Nhung tre em trong xom ngo, thuong xum lai nghe ke truyen Tam Quoc, thay noi đen Luu Bi thua thi cau may khong vui, co em khoc. Thay ke Tao Thao bai tran thi khoai chi reo mung". But ky ay cho thay: ngay ca truoc khi Tam quoc chi dien nghia cua La Quan Trung ra đoi, dan chung đa co xu huong yeu men nhung vi vua yeu quy nhan dan nhu Luu Bi, ho muon ong la nguoi thong nhat thien ha chu khong phai la nguoi nao khac.


Trong Tam Quoc dien nghia Trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia, nha van La Quan Trung neu ro quan điem ung ho Luu Bi, phan đoi Tao Thao. Nhan vat Luu Bi đuoc mo ta la nguoi nhan hau, thuong dan, song coi trong tinh nghia, nhung kem phan sac sao ve quan su, thieu muu tri, tao bao va manh me (tuyet gian nhu Tao Thao, tuyet nhan nhu Luu Bi, tuyet tri nhu Khong Minh). Tuy nhien, trong mot so tinh tiet, La Quan Trung cung đe Luu Bi co nhung thu đoan sac sao cua mot chinh tri gia lao luyen, nhu viec "gia vo roi đua" khi uong ruou luan anh hung voi Tao Thao.
Thuc ra, theo ghi chep lich su, Luu Bi tung nhieu lan đich than cam quan chien đau va đa co nhieu lan gianh đuoc chien thang truoc đoi phuong đong hon, chung to kha nang vo nghe va kien thuc quan su cua ong khong he kem. 
Luu Bi la mot trong nhung nhan vat đuoc La Quan Trung hu cau kha nhieu trong Tam quoc dien nghia. Cung chinh Tam quoc dien nghia đa liet ke dong doi Trung Son vuong đay đu cua Luu Bi, ghi rang ong la đoi thu 18 cua Luu Thang. Duoi đay la bang ke cac tinh tiet hu cau co lien quan toi Luu Bi, hoac su that la hanh đong cua ong nhung đuoc La Quan Trung gan cho nguoi khac, đac biet la co 2 chien tich ve quan su cua ong o Bac Vong va Lac Thanh lai đuoc La Quan Trung gan cho Gia Cat Luong.


Trong van hoa đai chung Tam quoc dien nghia (1994), voi su tham gia cua Ton Ngan Quan
Tam quoc chi: Rong tai sinh (2008), voi su tham gia cua Nhac Hoa
Đai chien Xich Bich (2008), voi su tham gia cua Vuu Dung
Tam quoc chi (2009), voi su tham gia cua Ly Lap Hoanh (long tieng)
Tan Tam Quoc Dien Nghia (2010), voi su tham gia cua Vu Hoa Vi
Quan Van Truong (2011), voi su tham gia cua Phuong Trung Tin
Tao Thao (2014), voi su tham gia cua Duong Uy
Vo Than Trieu Tu Long (phim truyen hinh 2016) voi su tham gia cua Nghiem Khoan


Xem them Quan Vu
Truong Phi
Gia Cat Luong
Trieu Van
Tao Thao
Ton Quyen
Cong Ton Toan
Luu Bieu
La Bo
Vien Thieu
Luu Thien
Thuc Han
Tam Quoc
Tam Quoc dien nghia
La Quan Trung
Trai Luu Bi: Huong thuoc huyen cap thi Tuan Hoa, đia cap thi Đuong Son, tinh Ha Bac (Trung Quoc)


Chu giai Chu thich Tham khao Tran Tho, Tam quoc chi, Bui Tung Chi chu, cac thien:
Tien chu truyen
Vu Đe ky
Ngo chu truyen
Gia Cat Luong truyen
Quan Truong Ma Hoang Trieu truyen 
Bang Thong Phap Chinh truyen
Đo Chu Đo Hua Manh Lai Doan Ly Tieu Khuoc truyen
Le Đong Phuong; Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien; Kha Vinh Quyet; Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, quyen tap 1, Nha xuat ban Thanh nien
Dich Trung Thien (2010), Pham Tam Quoc, quyen tap 1-2, Nha xuat ban Cong an nhan dan
Tran Van Đuc (2008), Khong Minh Gia Cat Luong đai truyen, Nha xuat ban Van hoc
Thuong Thanh (2011), Chinh su Trung Quoc qua cac trieu đai, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Tieu Le (2000), Nhung ong vua noi tieng trong lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Cat Kiem Hung, bien tap (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, quyen tap 1, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Nguyen Khac Thuan (2003), Cac đoi đe vuong Trung Quoc, Nha xuat ban Giao duc
Đang Huy Phuc (2001), Cac hoang đe Trung Hoa, Nha xuat ban Ha Noi
Phuong Thi Danh (2001), Nien bieu lich su Trung Quoc, Nha xuat ban The gioi


Lien ket ngoai Liu Bei (Emperor of Shu-Han dynasty) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Đe hieu them Tam Quoc Chi va Tam Co Mao Lu Luu tru ngay 25 thang 9 nam 2015 tai Wayback Machine
刘备 （三国时期蜀汉开国皇帝） tren trang Bach Đo