Deep Blue la mot he chuyen gia choi co vua chay tren mot sieu may tinh đon muc đich do IBM phat trien. No la may tinh đau tien thang đuoc mot van, va sau nay la mot tran, truoc mot nha đuong kim vo đich the gioi trong gioi han thoi gian tieu chuan. ChipTest, tien than cua Deep Blue, đuoc phat trien tu nam 1985 tai Đai hoc Carnegie Mellon; sau đo, no đuoc chuyen giao cho IBM va đoi ten thanh Deep Thought, roi Deep Blue (1989). No đau voi nha vo đich the gioi Garry Kimovich Kasparov lan đau tien vao nam 1996 va thua voi ti so 2 – 4. Nam 1997, sau khi đuoc nang cap, no tai đau voi Kasparov va thang chung cuoc voi 2 van thang, 3 van hoa trong tong so 6 van đau. Chien thang nay cua Deep Blue đuoc coi la mot cot moc trong lich su nganh tri tue nhan tao va la chu đe cua nhieu tac pham.


Lich su Khi con la nghien cuu sinh tai Đai hoc Carnegie Mellon, Hua Phong Hung bat đau phat trien mot sieu may tinh choi co vua ten la ChipTest. Nam 1987, ChipTest vo đich Giai Co vua May tinh Bac My; mot nam sau đo, Hua va cong su bat tay vao phat trien the he tiep theo – Deep Thought. Sau khi nhan bang tien si vao nam 1989, Hua cung Murray Campbell gia nhap IBM Research, bo phan nghien cuu va phat trien cua IBM, đe tiep tuc du an cua minh: mot may tinh co kha nang đanh bai đuoc nha vo đich co vua the gioi. Thomas Anantharaman, mot đong nghiep khac, cung gia nhap nhung chuyen sang lam viec trong nganh tai chinh chi mot thoi gian ngan sau đo; lap trinh vien Arthur Joseph Hoane la nguoi ke nhiem vi tri cua anh. Nam 1990, nhom phat trien co them thanh vien moi la Jerry Brody, mot nhan vien lau nam cua IBM Research.
Sau tran thua hai van nam 1989 voi Kasparov, IBM to chuc mot cuoc thi đat ten moi cho Deep Thought; cai ten đuoc chon la "Deep Blue" do Peter Fitzhugh Brown đat, dua tren biet danh "Big Blue" cua IBM. Sau tran đau giua mot phien ban co nho cua Deep Blue va đai kien tuong Joel Benjamin, Hua va Campbell nhan thay Benjamin co the giup Deep Blue cai thien cac nuoc khai cuoc va quyet đinh thue ong đe chuan bi cho tran đau voi Garry Kimovich Kasparov. Nam 1995, mot nguyen mau cua Deep Blue tham gia Giai Co vua May tinh The gioi lan thu tam va hoa voi Wchess truoc khi thua Fritz o vong 5 du đuoc cam quan trang.
Nam 1997, to Chicago Tribune đa đang tai mot thong tin sai ve viec Deep Blue đuoc ban cho United Airlines do cau truc ben ngoai cua no rat giong voi he thong RS6000/SP2 dong chinh cua IBM.
Mot trong hai than may cua Deep Blue đuoc đem trung bay trong mot cuoc trien lam ve Thoi đai Thong tin va luu giu tai Bao tang Lich su Quoc gia My. Than may kia đuoc chuyen giao cho Bao tang Lich su May tinh vao nam 1997 va tro thanh mot phan cua trien lam "Tri tue nhan tao va Robot" tai đo. Deep Blue la chu đe cua nhieu cuon sach, trong đo co "Behind Deep Blue: Building the Computer that Defeated the World Chess Champion" cua Hua Phong Hung.


Deep Blue đau voi Kasparov Deep Blue tai đau voi Garry Kimovich Kasparov hai lan sau tran thua nam 1989 cua Deep Thought. Trong tran thu nhat (dien ra tu ngay 10 đen ngay 17 thang 2 nam 1996), Deep Blue thang van thu nhat; đay cung la van thang đau tien cua may tinh truoc mot nha đuong kim vo đich the gioi trong gioi han thoi gian tieu chuan; tuy nhien, Kasparov van thang 3 va hoa 2 trong 5 van sau đo đe gianh chien thang chung cuoc.
Phan cung cua Deep Blue tiep tuc đuoc nang cap, giup toc đo xu ly cua no tang len gap đoi truoc tran đau thu hai voi Kasparov vao thang 5 nam 1997. Lan nay, Deep Blue thang 1 van, thua 1 va hoa 3 truoc khi buoc vao van 6 quyet đinh. Trong van nay, Kasparov khai cuoc khong tot va nhanh chong đau hang chi sau 19 luot; Deep Blue tro thanh may tinh đau tien thang đuoc mot tran tieu chuan voi đuong kim vo đich the gioi. Phien ban đanh bai Kasparov nam 1997 xet đen đo sau trung binh tu 6 đen 8 luot va khoang hon 20 luot trong mot so truong hop. David Levy va Monty Newborn uoc tinh rang moi nuoc (nua luot) tinh truoc gia tang luc chien tu 50 đen 70 Elo.
Trong luot thu 44 cua van đau tran thu hai, mot loi lap trinh trong ma nguon cua Deep Blue đa khien no bi ket trong mot vong lap; no thoat lap bang cach thuc hien mot nuoc hop le ngau nhien. Do khong biet, Kasparov đa cho rang nuoc đi vo nghia nay la ket qua cua mot "tri tue cao sieu". Ong the hien khong tot trong van thu hai, nhung ong phu nhan y kien cho rang nguyen nhan la vi lo lang ve nuoc đi kho hieu cua Deep Blue.
Sau khi thua, Kasparov cho biet đoi khi ong thay Deep Blue to ra rat sang tao va bay to nghi ngo rang cac ky thu con nguoi đa can thiep vao van đau thu hai. IBM phu nhan cao buoc nay va tuyen bo cac lap trinh vien chi sua chuong trinh nham khac phuc cac điem yeu đa boc lo o van truoc đo trong thoi gian nghi giua cac van, theo đung luat choi. Kasparov muon tai đau, nhung IBM đa cho thao do Deep Blue sau tran thang va tu choi. IBM cung khong đong y cong khai cac tap tin nhat trinh đau do Deep Blue ghi lai theo yeu cau cua Kasparov, nhung van đang tai chung len mang ve sau nay.


He qua = Co vua =
Du ban đau goi Deep Blue la "mot đoi thu xa la", ve sau nay Kasparov lai cho rang no chi "thong minh ngang cai đong ho bao thuc". Theo Martin Amis, hai đai kien tuong tung đau voi Deep Blue đeu đong y rang no nhu mot "buc tuong khong the can pha". Hua Phong Hung co quyen su dung đoc lap mau thiet ke cua Deep Blue nhung cung đa tu choi đe nghi tai đau cua Kasparov. Trong phan đoan tim hieu ve viec Kasparov cao buoc IBM gian lan cua bo phim tai lieu nam 2003 Game Over: Kasparov and the Machine, mot so nhan vat đuoc phong van cho rang IBM đa đau tu vao Deep Blue nham tang gia tri co phieu.


= Cac tro choi khac =
Sau chien thang cua Deep Blue, chuyen gia tri tue nhan tao Omar Syed đa sang tao va thiet ke Arimaa – mot tro de choi voi nguoi nhung kho voi may. Tuy nhien, đen nam 2015, may tinh đa co the đanh bai đuoc ca cac cao thu cua tro choi nay.
Nhieu nha khoa hoc may tinh đa tiep tuc phat trien nhung phan mem co kha nang giai cac tro choi bang khac co cong đong nguoi choi lon, chang han nhu AlphaGo – phan mem co vay đa đanh bai cac ky thu hang đau the gioi vao nam 2016.


= Khoa hoc may tinh =
Cac nha khoa hoc may tinh, ke ca mot trong nhung nguoi tham gia phat trien Deep Blue la Campbell, tin rang co vua la mot phuong thuc tot đe uoc tinh kha nang cua tri tue nhan tao, va rang IBM đa tien mot buoc rat xa, qua chien thang truoc mot đuong kim vo đich the gioi. Cung nho Deep Blue, cac tro choi đa tro thanh phuong tien the hien pho bien cho tri tue nhan tao, nhu voi IBM Watson hay AlphaGo.
Voi kha nang tinh toan 200 trieu the co moi giay, Deep Blue la mot he chuyen gia phu thuoc vao cac quy tac va bien so đuoc cac kien tuong co vua va khoa hoc gia may tinh chi đinh va tinh chinh. Nguoc lai, cac chuong trinh co vua hien đai nhu Leela Chess Zero thuong su dung ky thuat hoc co giam sat đe huan luyen mot mang than kinh nhan tao, tu phat trien logic tu ben trong thay vi phu thuoc vao cac chuyen gia con nguoi.
Trong mot tran đau vao thang 11 nam 2006, Deep Fritz, chay tren mot he may tinh loi kep Intel Xeon 5160 CPU, chi tinh đuoc 8 trieu the co moi giay, nhung van co the tim kiem đen đo sau 17-18 nuoc trong giai đoan trung cuoc nho co heuristic va tu đo thang chung cuoc 4 – 2.


= Thiet ke =


= Phan mem =
Ham đanh gia cua Deep Blue von đuoc viet o dang tong quat, voi nhieu tham so chua xac đinh, chang han nhu muc đo quan trong giua giu vi tri cho vua voi viec chiem cac o o giua ban co. Gia tri cua nhung tham so nay la ket qua cua qua trinh phan tich hang ngan tran đau o cap đo kien tuong. Sau đo, ham đuoc chia lam khoang 8000 phan nho, trong đo mot so lon đuoc thiet ke rieng cho cac the đac biet. Du lieu khai cuoc co đen hon 4000 the va 700.000 tran cua cac đai kien tuong, con du lieu tan cuoc bao gom rat nhieu the 6 quan va đu moi the tu 5 quan tro xuong. Ngoai ra, Deep Blue con co mot co so du lieu mo rong chua tom luoc đay đu cua cac tran đau o cap đo đai kien tuong. No su dung kha nang tinh toan 200 trieu the moi giay voi thong tin tu co so nay đe chon cac nuoc khai cuoc.
Truoc tran thu hai, quy tac cua Deep Blue đuoc đai kien tuong Joel Benjamin đieu chinh, con du lieu khai cuoc do ba đai kien tuong khac la Miguel Illescas, John Fedorowicz va Nick de Firmian cung cap. Khi Kasparov yeu cau cho phep nghien cuu cac tran khac cua Deep Blue đe tim hieu đoi thu, IBM đa tu choi, khien ong phai choi cac tro choi co vua pho bien danh cho may tinh ca nhan khi đo đe lam quen voi cach choi.


= Phan cung =
Deep Blue su dung chip tich hop co rat lon (VLSI) đe song song hoa thuat toan tim kiem alpha – beta theo mau hinh GOFAI. Hai than may cua no chua 30 bo xu ly PowerPC 604e va 480 "chip co vua" VLSI CMOS tuy chinh co 600 µm đuoc thiet ke rieng cung nhieu mang phan tu tai lap trinh đuoc (FPGA) von đuoc du đinh su dung cho viec va cac chip VLSI (nhung thuc ra khong can đen). Luc chien cua sieu may tinh IBM RS/6000 SP xu ly song song hang loat nay đa phan đen tu kha nang tinh toan vet can.
Chuong trinh co vua cua Deep Blue đuoc viet bang C va chay tren he đieu hanh AIX. No co kha nang tinh toan 200 trieu the co moi giay, nhanh gap đoi so voi phien ban nam 1996. Nam 1997, no đuoc tai nang cap va tro thanh sieu may tinh manh thu 259 the gioi voi 11,38 GFLOPS tren thang điem chuan hieu suat cao LINPACK, theo TOP500.


Tham khao = Ghi chu =


= Chu thich =


= Nguon =


Lien ket ngoai Cac van đau cua Deep Blue luu tren ChessGames.com
IBM.com, cac trang IBM Research ve Deep Blue
IBM.com, nhat trinh cac tran đau
Chesscenter.com, thu cua Hua Phong Hung ve van tai đau bi huy voi Kasparov, The Week in Chess Magazine, issue 270, 10 January 2000
Chesscenter.com, thu phan hoi cho Hua Phong Hung cua Owen Williams, quan ly cua Garry Kasparov, 13 thang 1 nam 2000
Sjeng.org, ban mo ta he thong cua Deep Blue, Hua Phong Hung, Murray Campbell va A. Joseph Hoane Jr. (PDF)
Chessclub.com, buoi phong van cua ICC voi Hua Phong Hung vao nam 2002