Macaca la mot chi khi thuoc ho Khi cuu the gioi hay ho Khi đuoi dai (Cercopithecidae). Trong mot so ngon ngu, cac loai khi cua chi nay con đuoc viet la macaque ().


Mo ta Ngoai tru con nguoi, khi Macaca la chi linh truong phan bo rong rai nhat tren the gioi (nhat la vung Đong Nam A) voi khu vuc sinh song keo dai tu Nhat Ban toi Đong Nam A, sang tan Afghanistan va, trong truong hop cua khi Barbary, o Bac Phi. Co 22 loai khi Macaca hien đang đuoc nhan dien, va chung bao ham mot so loai khi pho bien nhat đoi voi cong chung nhu khi nau (Macaca mulatta) va khi Barbary (M. sylvanus), trong đo mot quan the sinh song o Nui Gibraltar. Mac du mot so loai khong co đuoi va đuoc goi la khi hinh nguoi, tat ca chung la "khi" that su (chu khong phai vuon) va khong co moi quan he huyet thong gan gui hon voi khi hinh nguoi so voi cac loai khi Cuu the gioi khac.
Mot so loai Macaca co ngon chan tro, giua, ap ut va ut dinh lien voi nhau, gan nhu voi toi khop thu nhat cua khoi xuong ban chan. Tui ma cua cac loai khi Macaca co the chua đung luong thuc an tuong đuong voi suc chua cua da day chung.


= Tap tinh tap the =

Khi Macaca co cau truc xa hoi va cap bac rat phuc tap. Neu nhu mot con khi o đang cap thap đang an mot loai trai cay ma cac con o cap cao hon hien khong co hoac khong con, con khi cap cao hon co the giat phat mon an ma con khi cap thap đang thuong thuc.


Trong khoa hoc Mot so loai khi Macaca đuoc su dung rong rai trong cac thi nghiem khoa hoc, nhat la trong nganh khoa hoc than kinh ve linh vuc thi giac va he thong thi giac.
Phan lon (73-100%) so khi Macaca đuoc nuoi lam canh la cac vat mang mam benh khong co trieu chung cua virus herpes B. Cu the virut nay khong gay hai cho khi nhung co the lay truyen va gay benh cho nguoi, nhieu khi la benh nghiem trong, đieu nay khien khi Macaca đuoc đanh gia la khong thich hop đe nuoi canh.
Mot nghien cuu cua Đai hoc Toronto cho thay nhung con khi Macaca lam xiec o đo thi cung la vat mang cua virut SFV (Simian foamy virus) mot loai vi rut phien ma nguoc co ho hang gan voi HIV. Đieu nay phong đoan rang chung co lien quan toi viec lay truyen nhung vi rut tuong tu tu loai khi nay sang loai khi khac hay tu khi sang nguoi.


Cac loai Chi Macaca 

Nhom M. sylvanus
Macaca sylvanus
Nhom M. nemestrina
Macaca silenus
Khi đuoi lon mien Nam, Macaca nemestrina
Khi đuoi lon mien Bac, Macaca leonina
Macaca pagensis
Siberut macaque, Macaca siberu
Moor macaque, Macaca maura
Booted macaque, Macaca ochreata
Tonkean macaque, Macaca tonkeana
Heck's macaque, Macaca hecki
Gorontalo macaque, Macaca nigriscens
Celebes crested macaque, Macaca nigra
Nhom M. fascicularis
Khi đuoi dai, Macaca fascicularis
Khi coc, Macaca arctoides
Nhom M. mulatta
Khi vang, Macaca mulatta
Formosan rock macaque, Macaca cyclopis
Japanese macaque, Macaca fuscata
Nhom M. sinica
Toque macaque, Macaca sinica
Bonnet macaque, Macaca radiata
Khi moc, Macaca assamensis
Tibetan macaque, Macaca thibetana
Arunachal macaque, Macaca munzala
Cac loai tien su (hoa thach):

Macaca anderssoni Schlosser, 1924
M. jiangchuanensis Pan, 1992
M. libyca Stromer, 1920
M. majori Schaub & Azzaroli in Comaschi Caria, 1969 (sometimes included in M. sylvanus)


Xem them Virus Herpes B
Quan ruou Kayabukiya
Controversies of the United States Senate election in Virginia, 2006 - George Allen's "Macaque Controversy"
Macaque brain development timeline


Chu thich Lien ket ngoai Macaque Monkey Brain Atlas
Primate Info Net Macaca Factsheets