Paranoid la album phong thu thu hai cua ban nhac heavy metal nguoi Anh Black Sabbath, đuoc phat hanh vao thang 9 nam 1970 thong qua Vertigo Records o Anh va Warner Bros. Record tai My. Album chua mot so bai hat tru danh cua ban nhac, gom "Iron Man", "War Pigs" va bai chu đe - bai hit top 20 duy nhat cua ban nhac, đat vi tri thu tu trong bang xep hang cua Vuong quoc Anh.
Trong mot an pham nam 2017 cua tap chi Rolling Stone, Paranoid đuoc xep đung đau trong danh sach "100 album nhac metal hay nhat moi thoi đai". Album thuong đuoc xem la nguon anh huong quan trong đoi voi su phat trien cua the loai heavy metal cung nhu la mot trong nhung album heavy metal đau tien. Paranoid la album duy nhat cua ban nhac gianh ngoi đau bang UK Albums Chart cho đen khi phat hanh 13 vao nam 2013.


Thu am Nham tan dung thanh cong tren bang xep hang Anh Quoc cua album đau tay cung ten, Black Sabbath đa tro lai phong thu voi nha san xuat Rodger Bain vao thang 6 nam 1970, chi bon thang sau khi album đuoc phat hanh. Paranoid đuoc thu am tai Regent Sound Studios va Island Studios o Luan Đon, Anh.
Bai tieu đe đuoc sang tac luc đa muon mang. Nhu tay trong Bill Ward giai thich: "Chung toi khong co đu bai hat cho album, roi Tony (Iommi) choi cau đan guitar lick va the la xong bai. Tu đau đen cuoi [album] mat đau đo 20, 25 phut.” Trong phan ghi chu cho album truc tiep Reunion vao nam 1998, tay bass Geezer Butler ke lai voi Phil Alexander rang ho đa sang tac ca khuc "trong nam phut, roi toi ngoi xuong va viet loi nhanh nhat co the. Tat ca đuoc hoan tat trong khoang hai gio." Theo Alexander, "Paranoid" "đa ket tinh qua trinh sang tac cua ban nhac, khi ma Iommi khoi xuong y tuong bang nhung đoan riff ruc chay, Ozzy (Osbourne) hat giai đieu, Geezer đieu khien tac pham va viet đa so phan loi, con Bill Ward đeu đan đanh nhung nhip trong don dap ben duoi tieng bass rumble cua Butler." Đia đon đuoc phat hanh vao thang 8 nam 1970 va đat vi tri thu bon tren bang xep hang cua Anh, va cho đen nay la ban hit duy nhat trong top 10 cua Black Sabbath.
Hau het ca khuc trong Paranoid đeu phat trien qua nhung man buoi dien phoi hop ung tac tren san khau. Trong bo phim tai lieu Classic Albums ve qua trinh lam Paranoid, nghe si guitar Tony Iommi nho lai rang "War Pigs" đen tu "mot trong nhung cau lac bo" con Butler noi them, "Trong bai hat 'Warning', chung toi tung xa hoi va vao mot đem no, khi chung toi đang thu gian thi Tony bong keu da-dum! " Trong cung mot bo phim tai lieu, Iommi trinh bay cach tiep can cua minh voi khuc guitar solo trong bai hat, anh giai thich rang: "Toi luon co gang giu day o đay đan, nham đe no phat ra tieng that đay đan." Tren "Planet Caravan", Osbourne hat qua loa Leslie va chia se voi Mojo vao nam 2010: "Roi Rodger Bain su dung mot cai may dao đong tren day đan. No trong nhu mot chiec tu uop lanh co num xoay."


Sang tac Ban đau, ban nhac đinh đat ten bai mo đau cua album "War Pigs" la "Walpurgis". Sau đo, ten bai đuoc đoi thanh "War Pigs", roi ban nhac đinh đat ten ay cho album, song đoi thanh Paranoid sau khi cong ty thu am tin rang bai hat cung ten co tiem nang tro thanh đia đon. Butler giai thich y đo cua minh voi Classic Albums: "Toi muon viet mot bai hat ten la 'Walpurgis' ma ban biet đay, đo la phien ban satan cua Giang Sinh. Noi dung ca khuc noi rang Satan khong phai la mot thu tam linh, đo la nhung ke hieu chien. Đo moi la nhung tin đo Satan thuc su, tat ca chung đang đieu hanh cac ngan hang va the gioi, co loi keo giai cap cong nhan tham gia cac cuoc chien tranh cho ho. Chung toi đa gui no cho cong ty thu am va ho noi, 'Khong, chung toi đat ten vay đay. Nghe lien quan đen satan qua!' Vi vay, toi đa đoi no thanh  'War Pigs'." Trong cuon tu truyen I Am Ozzy, ca si Ozzy Osbourne ke lai, "Ban đau bai hat co ten la 'Walpurgis' ... - thuat ngu cho mot đam cuoi hac am hoac đai loai the. Roi chung toi đoi ten bai thanh 'War Pigs', va Geezer nghi ra nhung ca tu nang ne ve cai chet va huy diet. Thao nao chung toi chang bao gio co co nang nao o nhung buoi dien cua minh. Geezer khong quan tam đen bai hat pop 'I love you' trung binh cua ban... Geezer con thich đua nhieu đe tai thoi su (nhu nhac đen Viet Nam) vao cac bai hat cua chung toi. Cau ta chu y toi moi thu xay ra quanh minh va nhung gi nguoi ta đang ban tan."
Bai hat "Iron Man" ban đau co ten la "Iron Bloke". Khi nghe Iommi trinh bay khuc guitar riff chinh lan đau, Osbourne kinh ngac nhan xet rang no nghe "giong nhu ga nguoi sat khong lo dao buoc xung quanh". Sau đo tua bai đuoc đoi thanh "Iron Man", con tay bass kiem viet loi Geezer Butler sang tac ca tu. Đoan riff cua "Iron Man" la hinh mau bieu tuong đoi voi cac nghe si guitar heavy metal, Osbourne tuyen bo trong hoi ky cua minh rang "...Hoa ra Tony Iommi la mot trong nhung nghe si sang tac riff heavy rock vi đai nhat moi thoi. Bat cu khi nao chung toi vao phong thu, chung toi thach thuc anh ay đanh cau riff cuoi cung cua minh – roi anh ta nghi ra thu gi đo nhu 'Iron Man' va lam moi nguoi sung sot." Butler viet loi bai hat duoi dang cau chuyen ve mot nguoi đan ong du hanh thoi gian đen tuong lai va nhin thay tan the. Trong qua trinh tro ve hien tai, anh ta bi tu truong bien thanh thep. Anh no luc canh bao dan chung song đeu bi phot lo va che gieu. Đieu nay lam Iron Man tro nen tuc gian va quyet bao thu, gay ra su huy diet nhu trong loi tien đoan cua anh ta. "Electric Funeral" cung chua hinh anh tan the đoi pho voi chien tranh hat nhan. Trong bo phim ve buoi hoa nhac The Last Supper, Iommi ke lai rang vao thoi điem đo voi hau het cac ban nhac "tat ca chi la 'hoa cai tren toc ban' va chung toi muon hat va choi nhac ve goc kia cua su song."


Nhan đe va thiet ke bia Paranoid luc đau co ten la War Pigs, nhung cong ty thu am bi cao buoc đa đoi ten vi lo so phan ung du doi tu nhung nguoi ung ho cuoc Chien tranh Viet Nam đang dien ra. Ngoai ra, hang đia cua ban nhac cam thay bai tieu đe de tiep thi hon duoi dang đia đon. Ozzy Osbourne ke trong I Am Ozzy rang viec đoi ten chang lien quan gi đen Chien tranh Viet Nam va hoan toan la do cong ty thu am quyet đinh album se de ban hon neu no đuoc đat ten theo đia đon đat đuoc thanh cong đang ke truoc đo (bai tieu đe đat vi tri thu tu tren UK Singles Chart). Tuy nhien, thoi điem đa qua muon đe chinh sua thiet ke bia. Joe Smith (pho chu tich đieu hanh cua Warner Bros. tu nam 1970 đen nam 1972) ke voi Classic Albums rang nhung nguoi con lai o Warner Bros chang muon lam gi voi ho: "Ban than chung toi đang o giua cuoc chien o đat nuoc nay va cach dien giai cua ho chang quan trong voi toi lam. Toi biet chung toi se khong đat tua [album] la 'War Pigs'."  Ve bai hat "Paranoid", Smith ke: "Luc ay [chung toi] đang tren mot tam nhua trong suot bang axetat. Toi nho ho đa trinh bay bai hat, tang am luong len va lam rung chuyen ca toa nha... Toi nhan đinh 'Toi nghi đo la album đot pha. Toi khong hieu y nghia, song 'Paranoid' co ve vua la nhan đe tuyet voi cho mot album, vua la nhan đe tuyet voi cho mot đia đon.'" Nhan đe album đo khong lien quan gi đen hinh o bao bia. Osbourne giai thich voi Phil Alexander vao nam 1998, "Mot ga an mac nhu lon voi thanh kiem cam tren tay thi lien quan quai gi đen chung hoang tuong, toi chang biet nua, nhung ho quyet đinh thay đoi nhan đe album ma khong đoi thiet ke bia."


Phat hanh, đon nhan va di san Album đuoc phat hanh tai Vuong quoc Anh vao thang 9 nam 1970, noi doanh so ban đia đuoc tang len nho thanh cong cua đia đon "Paranoid". "Đia đon ay thu hut nhung đua tre vui nhon", Iommi ke lai trong nhung cau ghi chu cho Reunion vao nam 1998. "Chung toi thay moi nguoi nhay mua khi chung toi the hien no va chung toi quyet đinh rang minh khong ra đia đon trong mot thoi gian dai đe giu long trung thanh voi nguoi ham mo yeu thich chung toi truoc khi chung toi tro nen noi tieng." Viec phat hanh Paranoid tai My bi hoan cho đen thang 1 nam 1971, vi album Black Sabbath van nam trong bang xep hang vao thoi điem phat hanh tai Anh. Paranoid đat hang 12 tai Hoa Ky vao thang 3 nam 1971, hau nhu khong đuoc phat song tren đai phat thanh. Tu cac bai đanh gia đuong thoi, mot cay viet chua đuoc ghi nhan tren Disc khen ngoi album, tuyen bo am nhac cua nhom la "chat che, on ao, đon gian va thu vi" voi chat lieu dua tren "nhung đoan riff đon gian, hap dan [...] voi ca tu khong đua chung vao the he cua Dylan."
Trong mot bai đanh gia tai nhin nhan, Steve Huey cua AllMusic nhac đen Paranoid la "mot trong nhung album heavy metal vi đai nhat va giau anh huong nhat moi thoi đai"; album "đa đinh nghia am thanh va phong cach cua heavy metal hon bat ky đia nhac nao khac trong lich su nhac rock". Ben Mitchell tu Blender thi cho rang đay la "album nhac metal hay nhat moi thoi đai". Theo Joe Levy cua Rolling Stone, "Sabbath cai tri nhung đua tre u sau o thap nien 70" va "gan nhu moi ban nhac heavy-metal va extreme rock trong ba thap ky qua", ke ca Metallica, Nirvana va Slipknot, đeu "co mot mon no ton sung" nhung đoan riff guitar "nghien nat" cua Iommi, "phan nhip Visigoth" cua Ward va Butler cung "tieng keu khac khoai" cua Osbourne tren cac ban nhac nhu "Paranoid", "Iron Man" va "War Pigs". Robert Christgau to ra kem nhiet tinh hon trong Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies (1981), ong thay rang minh chang the coi trong am nhac đe tai kinh di cua ban nhac đu đe đanh gia đung nhu bat cu thu gi khac ngoai "camp", luu y rang title cut đac biet "đang so". Tuy nhien, ong luu y rang ban nhac coi đo nang cua am nhac la "khac nghiet đen khong ngo".
Album hien đang đung o vi tri so 139 trong danh sach 500 album hay nhat moi thoi đai cua tap chi Rolling Stone. Thanh cong tren bang xep hang cua Paranoid cho phep ban nhac luu dien o My lan đau tien vao thang 10 nam 1970, dan đen phat hanh đia đon thu hai cua album la "Iron Man". Mac du khong lot noi top 40, "Iron Man" van la mot trong nhung bai hat noi tieng nhat cua Black Sabbath, đong thoi la đia đon xep hang cao nhat tai Hoa Ky cua ban nhac. Tinh đen nam 2014, Paranoid la album ban chay nhat cua Black Sabbath, đa ban ra 1,6 trieu ban tai Hoa Ky ke tu khi bat đau ky nguyen SoundScan.


= Tranh cai =
Nam 1974, y ta Hillary Pollard đen tu Rawcliffe, North Yorkshire bi phat hien đa tu vong giua mot cap loa va album Paranoid tren ban xoay cua co. Co đa dung thuoc ngu qua lieu, voi mot lieu luong đu nho đe khong the giam đinh rang co đa tu tu bang cach ay. Tuy nhien, anh huong cua album đen kha nang co tu tu van đuoc nhac đen trong cuoc đieu tra, nhung cuoi cung co quan chuc nang quyet đinh rang Black Sabbath khong phai chiu trach nhiem ve cai chet cua co. Iommi thua nhan: "Rat nhieu tu trong bai hat - rat nhieu tam trang cua bai hat - co tinh kich đong. Đac biet la trong nhung ngay đau tien - đao Satan, neu ban thich... Nhung chuyen đa roi ngoai tam kiem soat. Chang han nhu voi Paranoid o Anh. Nguoi ta tim thay mot co gai đa tu vong – co la mot y ta: tu vong trong phong minh voi cuon album cua chung toi tren ban xoay. Va vu viec đuoc đua ra toa va co nguoi cho rang chinh vi cuon album ma co ay bi tram cam va tu sat, toi nghi đieu đo hoan toan vo ly."
Trong mot cuoc phong van nam 1982 voi The New Music, Butler chia se: "Neu bon "đa so đao đuc" (moral majority) khong hieu no [album] thi ho se co đe no xuong hoac tim nguoi khac hieu đu cach trong đo... Phan lon moral majority đa chon đoan Satan trong album. Y toi la, hau het noi dung la ve ngan chan chien tranh va khia canh cua no cung mot so thu khoa hoc vien tuong. Khong co nhieu thu danh cho Satan, va nhung thu o đo khong han la danh cho ac quy hay bat cu thu gi tuong tu; no chi xuat hien vao luc ay va chung toi chi thu hut su chu y cua moi nguoi." Trong bo phim tai lieu The Black Sabbath Story, Vol. 1, Butler bay to su that vong ve cach ma nguoi ham mo hieu sai ca tu cua ban nhac: "Vi du, trong 'Hand of Doom', ho se trich ra mot cau va thoi phong len thanh chuyen lon nay no, nhu the chung ta đang bao moi nguoi hay đi va tu nhet ma tuy vao nguoi minh, trong đo toan bo bai hat […] la chong ma tuy."


Danh hieu Nam 1989, tap chi Kerrang! liet album o vi tri thu 39 trong so "100 album heavy metal hay nhat moi thoi đai".
Nam 1994, Paranoid đuoc xep thu ba trong Top 50 album heavy metal cua Colin Larkin. Theo Larkin, "Nhung ke tham lam thuong mong muon co đuoc vuong mien, nhung Paranoid cho thay rang Black Sabbath van la ban nhac metal tinh tuy."
Nam 1999, tap chi Q đua nhac pham vao danh sach "Album gothic hay nhat moi thoi đai": "[Black Sabbath] đa ghi dau an khoa truong va chat doom nang cua ho len nhac rock Anh mai mai."
Nam 1999, Vibe đua đia nhac vao danh sach "100 album thiet yeu cua the ky 20".
Nam 2003, album đuoc xep hang 130 trong danh sach "500 album hay nhat moi thoi đai" cua tap chi Rolling Stone, 131 trong danh sach tai bien tap nam 2012, va 139 trong danh sach tai bien tap nam 2020.
Nam 2006, album đuoc xep hang thu 6 trong danh sach "100 album guitar hay nhat moi thoi đai" cua tap chi Guitar World.
Nam 2010, Paranoid đuoc chon lam đe đua vao mot phan cua loat phim tai lieu Classic Albums, noi đanh gia cac album "đuoc coi la hay nhat hoac đoc nhat cua mot ban nhac hoac nhac si noi tieng, tieu bieu cho mot giai đoan trong lich su am nhac".
Nam 2017, Rolling Stone xem đay la album nhac metal hay nhat tu truoc đen nay.


Danh sach bai hat Tat ca cac bai hat đuoc sang tac boi Black Sabbath (Tony Iommi, Geezer Butler, Bill Ward, Ozzy Osbourne).

Ban sieu chat luong 2016
Super Deluxe Edition Disc Three: Live in Montreux 1970

Super Deluxe Edition Disc Four: Live in Brussels 1970


Nhan su Black Sabbath
Ozzy Osbourne – hat
Tony Iommi – guitar, sao trong "Planet Caravan"
Geezer Butler – guitar bass
Bill Ward – trong, conga trong "Planet Caravan"
Nhan su phu
Tom Allom – ky thuat vien, piano trong "Planet Caravan"
Rodger Bain – san xuat
Brian Humphries – ky thuat vien
Marcus Keef – thiet ke đo hoa, nhiep anh


Bang xep hang Chung nhan va doanh so Lich su phat hanh Ghi chu Chu thich Nguon đoc them Osbourne, Ozzy (2011). I Am Ozzy. Grand Central Publishing. ISBN 978-0446569903.
George-Warren, Holly, bien tap (2001). The Rolling Stone Encyclopedia of Rock and Roll (an ban thu 2005). Fireside. ISBN 978-0-7432-9201-6.
Graff, Gary; Durchholz, Daniel (1999). MusicHound Rock: The Essential Album Guide. Visible Ink Press. ISBN 978-1-57859-061-2.
Larkin, Colin (1994). Guinness Book of Top 1000 Albums (an ban thu 1). Gullane Children's Books. ISBN 978-0-85112-786-6.
Levy, Joe, bien tap (2005). Rolling Stone's 500 Greatest Albums of All Time . Wenner Books. ISBN 978-1-932958-61-4.
Rosen, Steven (1996). The Story of Black Sabbath: Wheels of Confusion. Castle Communications. ISBN 1-86074-149-5.


Lien ket ngoai Paranoid tren Discogs (danh sach phat hanh)
 Black Sabbath tai Wikibooks