Nguoi goc Hoa song tai Thanh pho Ho Chi Minh tap trung o quan 5, quan 6, quan 8, quan 10 va quan 11.
Theo Đieu tra 53 dan toc thieu so nam 2019, co khoang 750.000 nguoi Hoa đang sinh song o Viet Nam, trong đo hon 500.000 đang o Thanh pho Ho Chi Minh. 
Nguoi Hoa di cu đen Viet Nam vao nhung thoi điem khac nhau, som nhat tu the ky 16 va keo dai cho đen nua đau the ky 20. 


Lich su Vao nua sau the ky 15, nha Hau Le đem quan đanh chiem Chiem Thanh, Hoi An thuoc quyen Chiem Thanh la mot trong nhung thuong cang giao dich quan trong o Đong Nam A. Hoi An duoi su cai tri cua Chua Nguyen van duy tri cac đac sac cua mot thuong cang buon ban voi nuoc ngoai. 
Vao thoi điem đo, tham gia buon ban tai Hoi An gom co cac thuong nhan Bo Đao Nha, nha Minh, Nhat Ban, Đai Loan, Ha Lan va cac noi khac. Hau het nguoi thoi nha Minh đa đen Hoi An nhan gio mua đong bac vao mua đong, va sau đo loi dung gio mua tay nam vao mua he đe tro ve Trung Quoc, co quan điem cho rang nguoi Viet con goi ho la nguoi Tau, trong tieng Viet “nguoi Tau” co nghia la “nguoi đen bang thuyen”.
Noi ma cac thuong nhan Đai Minh buoi đau tu tap voi nhau tai Hoi An đuoc goi la “Cua khau khach Đai Minh” (大明客􃂛, phien am la Đai Minh khach khau), ve sau đuoc goi la Pho Đai Đuong (大唐街, phien am la Đai Đuong nhai), tat ca đeu la noi cu tru tam thoi. 
The he nguoi Hoa đau tien di dan vao mien Nam Viet Nam la nhung nguoi Han theo phong trao Phu Minh diet Thanh (hay Phan Thanh phuc Minh), tuc nhung nguoi theo nha Minh, khong thuan phuc nha Thanh. Cac nhom đuoc 2 danh tuong Tran Thuong Xuyen va Duong Ngan Đich dan dat đen khu vuc nay duoi thoi cac chua Nguyen. Ke tu khi nha Minh diet vong, ngay cang co nhieu nguoi nha Minh chuyen đen Hoi An đe tranh chien tranh hoac khong cam long than phuc Man Thanh. Vao thoi điem đo, vung đat Quang Nam cua Chua Nguyen cach xa nha Thanh, va khong co ap luc nao tu cuoc xam luoc cua quan Thanh. Do đo, chua Nguyen chao đon nguoi nha Minh, nham su dung tai nguyen cua ho đe chien đau chong lai chua Trinh va thuc đay su khai thac cuong vuc phuong nam.
Theo ghi chep trong tap thu nam “Đai Nam Thuc luc tien bien” cua su quan nha Nguyen, thi tong binh Long Mon Duong Ngan Đich va tong binh Cao Loi Liem Tran Thuong Xuyen va nhung nguoi khac vao nam 1679 đa đua hon 3.000 binh si đen cay nho chua Nguyen luc ay. Chua Nguyen phong quan cho bon Tran Thuong Xuyen va nhung nguoi khac va chiu trach nhiem viec khai khan mien Nam, gom ca Gia Đinh, Đinh Tuong, va Bien Hoa, v.v., 
Theo sach “Minh Huong Gia Thinh đuong”, con đuoc goi la Minh Huong Hoi quan, tai Thanh pho Ho Chi Minh, thi Duong Ngan Đich va cong su co the đa đat chan đen Viet Nam vao nam 1683.
Nam 1698, chua Nguyen lap phu Gia Đinh va cho phep nhung nguoi di cu đinh cu. Đong thoi lap ra Minh Huong xa o vung Tau Hu - Ben Nghe thuoc Phien Tran va Thanh Ha xa thuoc Tran Bien. 
Chua Nguyen đa ban đac an cho nguoi Minh đuoc lap que huong thu hai tai Viet Nam, nghia la thanh lap mot to chuc  thon xa đac biet co ten la “Minh huong xa” (明香社). Y nghia cua “Minh huong xa” la “giu gin huong hoa nha Minh”. Tu đo nhom nguoi Hoa di cu con đuoc goi la nguoi Minh Huong.
Trong cuoc giao tranh giua nha Tay Son voi Nguyen Anh, khoang nhung nam 1776-1788, vung Cu lao Pho (Bien Hoa) va Sai Gon đa bi tan pha nang ne khien sinh hoat va thuong mai cua nguoi Hoa khu vuc nay bi đinh tre.
Đen thoi ki trung hung (1788), nguoi Hoa Thanh Ha tro lai Cu Lao Pho rat it ma đa phan đa chuyen đen đinh cu o khu pho Hoa Sai Gon (khu Cho Lon ngay nay), bien no tro thanh điem tap trung nguoi Hoa đong đao, sam uat nhat mien Nam Viet Nam. 
Nam 1807, vua Gia Long đa ra lenh thanh lap “Minh Huong xa” trong ca nuoc đe quan ly con chau cua nha Minh va bien nhap ho tich cho ho. Đen khi vua Minh Mang tuc vi nam 1827 thi bat đau đoi Minh huong (明香 - Huong hoa nha Minh) thanh Minh huong (明鄉) tuc la nguoi song trong cac huong (xa) cua nguoi Minh, va nhap tich Viet Nam.
Nhu vay, xet ve nguon goc di cu, nguoi Hoa tai Cho Lon co the đuoc phan ra thanh hai nhanh khac nhau. Mot la nguoi Hoa Minh Huong nhu đa noi tren, ho lap gia đinh voi nguoi Viet, hoi nhap van hoa va ngon ngu. Hai la nguoi Hoa That Phu, tuc la nguoi Hoa đen tu 7 phu thuoc 3 tinh cua Trung Quoc, đen đay đe lam an buon ban do nhan thay su tru phu, giao thuong phat trien cua khu vuc.


= Nhung noi lap cu đau tien =
Su nhap cu cua nguoi Hoa truoc het la ket qua cua cuoc di cu trong mien Nam Hai, sau khi nha Thanh lat đo nha Minh. Hau qua cua su thiet lap nha Thanh la nhieu xao tron xay ra trong cac tinh mien Nam Trung Hoa, nhieu nhom nguoi toi tinh nguyen phuc vu cho cac vua chua ban xu Đong Nam A, gop cong vao viec khai khan đat hoang, đuoc cu cai quan cac lanh tho moi sap nhap. 
Trong so cuu than nha Minh phai lanh nan, khong phai chi co thuong gia, ma con co nhung binh linh, nha nho, tang si, nghe si va thay thuoc. 
Nam 1679, co 70 chien thuyen cho 3.000 nguoi cung gia đinh, do Duong Ngan Đich va Tran Thuong Xuyen lanh đao, đa vao vinh Đa Nang xin than phuc chua Hien (Nguyen Phuc Tan, 1648-1687). Chua khien ho vao vung Đong Pho (luu vuc Đong Nai), tai đo ho đinh cu thanh hai nhom, vao thang 12 thang 1682 va thang 5 nam 1683.
Nguoi Hoa đen đang Trong va đuoc chua Nguyen đong y cho cu tru tai Cu lao Pho, Gia Đinh va mot so đia điem khac o Nam Bo. Cu lao Pho la mot cu lao tren song Đong Nai, ngay nay thuoc thanh pho Bien Hoa. Nguoi Hoa đa lap cho buon ban, pho xa đong đuc o đay. Nam 1778, quan Tay Son đa đan ap nhung nguoi Hoa o Cu lao Pho do ho đa ung ho Nguyen Anh, viec đan ap lai dien ra vao nam 1782. Do đo, nam 1778, nguoi Hoa tu Cu lao Pho đa chuyen đen Cho Lon ma nguoi Hoa goi la "Đe Ngan".
La nhung nguoi kien quyet va lam kha nang, cac vi chi huy nguoi Hoa noi tren đa nhanh chong gop phan đat nen mong cho cac thanh thi đau tien o mien Nam Viet Nam, nhu Đong Nai đai pho (tuc Đai pho chau, nay la Bien Hoa), Gia Đinh đai pho va My Tho đai pho. 
Trong tac pham Gia Đinh thanh thong chi cua Trinh Hoai Đucco viet: 

“Ho trong lua, pha rung, mo tiem va lap cho. Nho cac sinh hoat va giao thuong cua ho, moi loai thuong thuyen khong ngot toi lui tu Trung Hoa, Tay Duong, Nhat Ban, Nam Duong”.
Cac trung tam đinh cu nguoi Hoa phoi hop hai hoat đong, vua la can cu quan su, vua la vi tri doanh thuong, ma dan so tang nhanh voi su thinh vuong thuong nghiep mang lai. Co cau hanh chinh Viet Nam đau tien đuoc chinh thuc thiet lap vao nam 1698, khi vung Gia Đinh đuoc lap thanh phu bao gom hai dinh Tran Bien (Bien Hoa) va Phien Tran (Gia Đinh).
Vua Gia Long cua nha Nguyen, đe tra on su giup đo cua nhung nguoi nhap cu trong cuoc tranh đau cua ong gianh lay ngoi vi, đa co mot chinh sach rat coi mo đoi voi nguoi goc Hoa. Nhung nguoi nay đuoc huong nhung quyen loi ngang voi nguoi Viet Nam ma lai khong co nhung nghia vu tuong đuong, vi ho đuoc mien khoi quan dich va cac thu suu dich co đinh ky. Nhieu con chau cua nhung nguoi nhap cu đa tro thanh nhung than dan guong mau, mot so nguoi đa lam đen cac chuc thuong thu cua hoang đe, ma noi tieng nhat la Ngo Nhan Tinh va Trinh Hoai Đuc. Ngo Nhan Tinh la chau noi cua mot nguoi nhap cu goc tinh Quang Đong sinh o Gia Đinh, con Trinh Hoai Đuc co cha goc Phuc Kien, sinh o Bien Hoa. Sau khi giu chuc hiep tran o Gia Đinh, Ngo Nhan Tinh đuoc thang lam Thuong thu bo Cong o Hue. Trinh Hoai Đuc cung đa tung giu chuc hiep tran o Gia Đinh, sau đo đuoc hoang đe trieu ve Hue đe lam chuc Thuong thu bo le. Ngoai ra, duoi danh hieu tien si cua trieu đinh, Trinh Hoai Đuc con giu chuc Thai pho cua hoang tu Canh. Khi mat, ca hai đeu đuoc ban te nhieu huan du va đuoc lam le quoc tang. 
Duoi thoi Vua Minh Mang (1791-1840) đa khong tiep tuc uu đai nguoi goc Hoa nhu truoc. Duoi trieu đai cua ong (1820-1840), lan đau tien nguoi ta phan biet giua nhung nguoi nhap cu va con chau cua nguoi nhap cu, it ra la ve phuong dien thue khoa. 
Tu nam 1820, mot thu thue cu tru moi đuoc thiet lap, đanh tren tat ca moi nguoi nhap cu Trung Hoa. Mat khac, che đo thue khoa binh thuong đuoc cai to the nao ma nhung nguoi nhap cu phai đong nhung phan suat nang nhat trong cac thu thue va phu thu đang luu hanh. Con chau nhung nguoi nhap cu, hay nguoi Minh Huong co đuoc chieu co, nhung ho van khong co đuoc nhung quyen loi ngang voi nguoi ban đia. Co le nham vao viec đong hoa mot cach tu tu nguoi Minh Huong voi dan chung ban xu. Tu ngu “Minh Huong” ma y nghia nguyen thuy la lang cua nhung nguoi Minh, tu đo bat đau mang mot y nghia moi la “con cai sinh o Viet Nam ma cha la nguoi nhap cu Trung Hoa me la nguoi Viet Nam”. Đinh nghia nay cho đen ngay nay van con co gia tri. 
Nam 1842, hoang đe Thieu Tri (tri vi 1841-1847) ra lenh thanh lap nhung nhom Minh Huong o tat ca cac đia phuong co tren 5 mieu due (the he noi doi) cua nguoi nhap cu Trung Hoa. Nhung thanh vien cua cac nhom nay phai khai bao can cuoc cua ho, khong đuoc cat toc hoac cot toc thanh đuoi sam theo tuc le nguoi Man Chau. Ho cung bi cam khong đuoc cu tru trong nhung khu vuc danh rieng cho nhung nguoi moi nhap cu. Nam 1843, mot chi du cua hoang đe cam nguoi Minh Huong va moi thanh vien trong gia đinh cua ho khong đuoc tro ve Trung Quoc. It nguoi nhap cu co the đem gia đinh theo ho. 
Phan đong ho lap gia đinh tai noi sinh song bang cach cuoi mot nguoi vo Viet Nam, ngay ca nhung nguoi đa co vo va đe vo o lai Trung Quoc cung tim chon mot nguoi vo le, vi tuc đa the đuoc cho phep o thoi phong kien Quoc cung nhu Viet Nam.


Đong gop kinh te thoi Phap thuoc Thomas Engelbert cho rang mac du Sai Gon la cang lon nhat o Đong Duong nhung Cho Lon la “thu đo lua gao”, la co so tao ra su thinh vuong cho ca Đong Duong. Vao nam 1913, co 10 nha may xay lua hoat đong o Cho Lon, trong đo co 8 nha may la cua nguoi Hoa va 2 nha may la cua cong ty Đuc-Phap Speidel Cie. 
Đen nam 1931, thi co khoang 75 nha may xay lua o Cho Lon, trong đo co 3 nha may la cua nguoi Au, so con lai la cua nguoi Hoa; 8 trong so cac nha may nay co san luong moi ngay la 1800 tan. Nhung trung tam khac co nha may xay lua la Long Xuyen, Can Tho, Rach Gia va Soc Trang. Trong khi đo o Hai Phong, nam 1913 chi co hai nha may xay lua do nguoi Au lam chu nhung đen nam 1931 thi thuoc ve cong ty nguoi Hoa, va hai nha may nay cung cap cho toan Bac Ky.
Nguoi Hoa đa xay bay nha may nho trong nam 1925 va ba (trong đo co mot nha may lon) trong nam 1926. Tuy vay co ba nha may khac đa pha san. Nguoi Viet Nam cuoi cung cung đa co bon nha may nho nam 1925 va ba nha may nam 1926. Ngoai ra co nhu cau rat lon mo cac nha may xay lua moi chay bang đong co đien hay bang khi ga đa đuoc nhan thay trong vai nam truoc đo. Nam 1928 cung la nam cho moi (Binh Tay) đuoc khanh thanh mo rong hoat đong thuong mai cua thanh pho Cho Lon.
Nguon lua tu Campuchia qua thanh pho Phnom Penh cung la nguon quan trong cho cac nha may xay lua o Cho Lon va xuat khau qua cang Sai Gon. Nam 1921, Campuchia thu hoach đuoc 650.000 tan lua. Trong đo co khoang 214000 tan lua va 6000 tan gao đuoc xuat khau qua Nam ky ma 190.000 tan la đuoc chuyen cho qua đuong song nam hau het trong tay nguoi Hoa.
Trong khoang thoi gian nay, nguoi Hoa la nhung nguoi đong thue nhieu nhat o Nam Ky. Nam 1911, ngan sach Nam Ky la khoang 5.3 trieu đong bac Đong Duong (piastre), trong đo 1.4 trieu đong (hon mot phan tu) la tien thue ca nhan tu nhung nguoi Hoa, mac du ho chiem chi co 4% dan so o Nam ky.


Vi tri thuong mai nguoi Hoa trong thoi Phap thuoc Trong xa hoi nguoi Hoa, mot nhom nho nha buon giau co va tu san mai ban đung đau. Đa so ho la nhung nguoi Hoa đa đinh cu lau va thanh cong nhu gia đinh goc Phuc Kien Hua Bon Hoa (chu Hoa), Quach Đam (Trieu Chau), Vinh Sanh Chung (Trieu Chau), Vuong Thai (Quang Đong) va Ta Ma Đien (nguoi Hoa tu Java goc Phuc Kien). Mot so trong ho đa hop tac voi nguoi Phap tu nhung nam đau, lam thau xay dung hay tiep te cho chinh quyen va quan đoi Phap, hay sau đo lam đai dien thuong mai cho cac ngan hang Phap hay nuoc ngoai va phat trien trong lanh vuc thuong mai co nhieu loi nhuan nhu lua gao qua he thong thu mua lua o cac tinh mien Nam va Campuchia.
Nam 1927, Quach Đam la mot trong hai thuong gia ve gao co the luc nhat o Cho Lon. Ong la chu cong ty buon ban gao va xay lua Thong Hiep va bon tau bien chay bang hoi nuoc. Ong xay dung cho Binh Tay, nhap tich Phap va đuoc huy chuong “Chevalier de la Legion d’Honneur”. Khi ong mat nam 1927, con cua ong la Quach Khoi thay the ong quan ly cong ty. Vinh Sanh Chung o Sai Gon lam chu hai tau chuyen cho hang hoa giua Sai Gon va thuong cang San Đau o Quang Đong, Trung Quoc.
Ngoai ra con co cac đai dien thuong mai nguoi Hoa trong vung Đong Nam A. Hai đai dien thuong mai Hoa kieu goc Hong Kong quan trong o Sai Gon trong nam 1927 la Hoang Lam Hinh va Diep Bach Hanh. Ho la giam đoc chi nhanh Sai Gon cua ngan hang Bank of East Asia Ltd. Diep Bach Hanh cung la đai dien thuong mai cho ngan hang Banque de l’Indochine. Ban giam đoc đieu hanh chi nhanh Sai Gon cua Bank of East China gom co Tank Ke (đai dien thuong mai cua ngan hang Chartered Bank of India and Australia Ltd), Tang Tang Huan (đai dien thuong mai ngan hang Banque Franco-chinoise), Ngo Khon hay Ngo Chi Hung (đai dien Banque de Sai Gon), Du Xuong (đai dien ngan hang Nhat Yokohama Specie Bank) va Chuan Le (đai dien ngan hang Hongkong and Shanghai Banking Corporation).
Theo tu lieu tai chanh cua ngan hang HSBC (Hong Kong Shanghai Banking Corporation) co chi nhanh o Hai Phong va Sai Gon thi cac cong ty gia đinh Ban Hong Guan, Guan Hong Whatt, Ngy Cheong Seng, va Yeu Cheong Yam trong giai đoan tu 1897 đen 1929 so huu khoang ba phan tu cac nha may xay xat lua o Sai Gon va hau nhu hoan toan he thong chuyen cho lua tren song rach.
Qua su thanh cong cua nguoi Hoa o thuong truong va cong nghe đau the ky 20, ong Gilbert Tran Chanh Chieu nguoi cung sang lap to bao “Nong Co Min Đam” nam 1901 va to “Luc Tinh Tan Van” (1907) phat đong phong trao Cuoc Minh Tan (dich nghia: cuoc la cong cuoc, Minh Tan la minh đuc, tan dan) co xuy nguoi Viet Nam tham gia thuong mai, ky nghe canh tranh voi nguoi Hoa, Phap va An tu nam 1905.
Nam 1908, ong cung nhieu nguoi Viet giau co va kha gia đa so la đien chu va cong chuc o khap Nam ky Luc tinh lap ra cong ty Nam ky Minh Tan Cong nghe tai Sai Gon voi đieu le gan giong nhu cac cong ty Phap. Nam ky Minh Tan cong nghe lap ra cac xuong det, da, xa bong, khach san (Minh Tan o My Tho, Nam Trung o Sai Gon) muon va day cac nguoi Viet tre lam cong nghe, thuong mai. Nhieu to chuc khac huong ung phong trao, trong đo co ong Nguyen An Khuong (cha cua Nguyen An Ninh) mo Chieu Nam lau o Đai lo Charner (nay la đuong Nguyen Hue) cho nguoi Viet Nam, hai lau duoi la tiem an, o tren la khach san. 
To “Luc Tinh Tan Van” keu goi canh tranh thuong mai va cong nghe va luon ca phong trao tay chay hang quan, hang hoa nguoi Hoa goi la “tay chay Chi-noa”. Phong trao Minh Tan co vu nguoi Viet bo thoi hu tat xau hay quan lieu khong kien nhan trong thuong truong:

“Nguoi Hue kieu rat nhan nai, tiet kiem tung xu, luc đi bo hang (mua hang hoa) thi đich than boi xuong, đap xe may, toi cho thi it an uong, luc o tiem gap khach vao mua mot hai xu, nguoi chu van san sang buong đua đe ban. Nguoi Viet it tiet kiem, an xai to khi ra cho, tanh tinh lai quan lieu”.
Va dien ta canh sinh hoat cua nguoi Hoa o Cho Lon nhu sau:

“Nguoi Thanh o đo du muon
Lam an nghe nghiep nhu nguon nuoc sung
Ke ngheo lanh viec lam cong,
Nguoi giau giup suc khong long ghet nghi.
Truoc sau tin cay phai nghi,
Chang he tham lam, chang khi ngai tinh.
Hun nhau thuong mai kinh dinh,
Thuong nien tinh so phan minh von loi.
Nuoc Nam nhon tanh o đoi,
Ghet nguoi thang ky, so nguoi hoa nghi.
Vay nen cac hang cong ty,
Nhat gan nho bung, it khi lap thanh.”


Sau The chien thu nhat Sau the chien thu nhat, hai su kien chinh tri co anh huong đen nguoi Hoa o Nam Ky đo la phong trao tay chay hang quan nguoi Hoa lan hai nam 1919 va su kien Candelier ("Affaire Candelier") nam 1924.
Phong trao tay chay mua hang lan 2 o cac cua tiem, hang quan do nguoi Hoa lam chu o Sai Gon - Cho Lon giong nhu cac cuoc tay chay chong Nhat va chong Anh xay ra o Trung Quoc vao cung thoi gian. Nhung nguoi Viet Nam lanh đao phong trao tay chay nay va truoc đo đa so cung la nhung nguoi co hoc thuoc gia đinh kha gia hoac giau co nhu đien chu, thuong gia lua gao, chu khach san...
Nguyen do khoi đau cua phong trao tay chay la qua mot su kien xay ra o mot quan ca phe o Sai Gon. Chu tiem la mot nguoi Hoa tang gia ca phe tu 2 centimes (xu) len 3 centimes (xu). Cac to bao, nhat la to bao tieng Phap “Tribune Indigene” (Dien đan ban xu) cua Nguyen Phu Khai, mot ky su hoc o Phap ve nuoc nam 1915, khoi đong phong trao tay chay thuong mai nguoi Hoa. Truoc đo ong Nguyen Phu Khai đa khong thanh cong trong su canh tranh voi cac nha may xay lua cua nguoi Hoa o My Tho. Sau khi mot nhom nguoi Hoa bieu tinh truoc tru so to bao “Tribune Indigene” va đap pha, thi phong trao tay chay lan tu Nam Ky đi khap Đong Duong, nhat la o Ha Noi, truoc khi Toan quyen Maurice Antoine Francois Monguillot cuoi cung phai co bien phap han che lai.
Phong trao tay chay nay khong co ich va khong đat đuoc ket qua quan trong gi, la mot bai hoc cho tat ca moi nguoi, ke ca nguoi Viet va Hoa, ma sau nay qua su kien Candelier (”Affaire Candelier”) ho đeu tham nhuan va do đo đa xu ly khac đi. Nam 1924, Van phong cang Sai Gon, mot bo phan cua chinh quyen Thong đoc Nam Ky Maurice Cognacq, muon cho thue trong hai muoi nam loi nhuan thue cang, cong voi su đoc quyen chuyen cho gao va ngo o cang Sai Gon cho to hop thuong mai Phap Homberg-Candelier. Ong Cognacq đua ra hai ly do: "thu hut von đe phat trien cang va pha vo đuoc su đoc quyen cua cac thuong gia lua gao nguoi Hoa o cang Sai Gon".
Khi đuoc đua ra bieu quyet o Hoi đong Quan hat (Conseil Colonial), đa so cac đai bieu Phap ung ho, chi co bon đai bieu Phap (nhung hoi vien canh tranh cua Phong Thuong mai Sai Gon) va ba đai bieu nguoi Viet chong lai. Hai trong so ba đai bieu nguoi Viet nay la ong Nguyen Tan Duoc va Nguyen Phan Long, sau đo mo ra chien dich van đong chong lai su đoc quyen nay, nhat la trong hai to bao tieng Phap cua Đang Lap Hien, la to “Tribune Indigene” (Dien đan ban xu) va to “Echo Annamite” (Tieng vong An Nam).
Hai to bao nay phan đoi quyet đinh cua Cognacq cho Homberg-Candelier thue đoc quyen nay la tham nhung, khong phai co muc đich tot đep pha vo đoc quyen thuong mai cua nguoi Hoa chi het, bang cach vach ro ra la su đoc quyen chuyen cho gao va ngo o cang Sai Gon la thuc su khong co. Them nua ong Nguyen Phan Long cung cho rang nguoi Viet nen hoc va bat chuoc nguoi Hoa trong thuong truong thay vi chong lai ho. Đieu nay cho thay mot so nguoi Viet đa hoc hoi đuoc kinh nghiem sau cuoc tay chay nguoi Hoa vao nam 1919. 
Uy ban Cong hoa Cap tien va Xa hoi o Nam Ky co ra to bao “Bulletin du Comite Republicain radical et radical soialiste de Cochinchine”. Ho la nhom nguoi Phap cap tien theo ly tuong cong hoa va xa hoi. Chien dich chong đoc quyen cua Candelier-Homberg ket hop bon nhom loi ich khac nhau. Phia Phap co hai nhom: cac thuong ky nghe gia tranh nhau; va nhom đoi lap chinh tri voi chinh quyen, nhat la cac luat su va hoi vien cua nhom Xa hoi canh ta hay Cong hoa Sai Gon, chong lai chinh sach thien vi đac quyen va cac phuong phap cai tri cung ran cua Cognacq, va cung nhan dip nay dung chien dich đe co the chiem đuoc cac ghe trong Hoi đong quan hat va Hoi đong thanh pho Sai Gon.
Ve phia nguoi Viet la nhung nguoi yeu nuoc the he đau, bat bao đong va đoi lap xay dung cai tien che đo thuc dan. Ho phat khoi chien dich đe tranh đau cho quyen con nguoi va xa hoi, đac biet la thuc đay Phap hoan thanh cac loi hua trong the chien thu nhat la cho nguoi Viet co nhieu trach nhiem hon trong đieu hanh trong chinh quyen lien quan đen quyen loi nguoi ban xu. Va cuoi cung la phia nguoi Hoa gom cong đong thuong gia va Quoc Dan đang đai dien cho Trung Quoc đa dung chien dich chong đoc quyen Homberg-Candelier cho muc đich thuong mai va chinh tri rieng cua ho.
Chien dich đuoc khoi đau khi tat ca cac đai dien chinh cua đang Lap hien đuoc moi đen du mot bua tiec o Cho Lon. Tai đay nghiep đoan buon ban lua gao khong chinh thuc o Nam Ky va mot uy ban cua nhung thuong gia lua gao va me coc (Comite des Cereales) thuoc Phong thuong mai Trung Quoc (Chinese Chamber of Commerce) co lien quan toi nha tu san mai ban Ha Khai Phuc tai Hong Kong, hua se tai tro tai chinh cho chien dich. Khi chien dich van đong chong Candelier xay ra. Phong Thuong mai Trung Quoc khong ra mat, đung sau nhung đa bo ra mot so tien lon 80.000 đong Đong Duong đe gui cho luat su tien bo nguoi Phap va nguoi tranh đau cho nhan quyen, ong Paul Monin, đi sang Paris đe tiep xuc voi cac chinh tri gia o chinh quoc va tranh đau huy bo sac luat cua Cognacq. Hoi vien cua Phong thuong mai cung đa bo ra 20.000 đong Đong Duong tro cap cho cac to bao cua nguoi Viet Nam đe tiep tuc đau tranh.
Trong cuoc van đong chong sac luat cho nhom Homberg-Candelier đoc quyen, ngay 11 thang 12 nam 1923, Sai Gon chung kien mot buoi mit-tinh chinh tri cong khai đau tien khi 380 nguoi Phap va Viet gap go đe thiet lap mot Uy ban đe phoi hop cuoc tranh đau, duoi su lanh đao cua ba luat su nguoi Phap (Monin, Dubreulin, va Bazie) va ong Nguyen Phan Long. Sau cuoc hoi thao chinh tri đau tien nay la nhieu hop mat ke tiep va ngay ca cac cuoc bieu tinh trong nhieu thang sau đo. Khi luat su Monin tro ve sau chuyen đi Paris thanh cong, 200 nguoi, ke ca cac hoc tro trung hoc va thu ky nguoi Viet, bieu tinh o Sai Gon, phan đoi va la o truoc tru so cua so an ninh mat vu, La Surete ma nhieu nguoi rat thu ghet.
Đay la cuoc bieu tinh chinh tri đau tien đuoc biet o Sai Gon, sau đo co nhieu phan đoi, bieu tinh va ngay ca keu goi đinh cong đa xay ra. Đieu nay cho thay chien dich Candelier, đuoc ho tro tai chinh tu thuong gia lua gao nguoi Hoa, la chat xuc tac bien su bat binh rat pho thong luc bay gio trong quan chung ve su han che trong cai to cua chinh quyen thuoc đia sau chien tranh the gioi thu nhat, va su that vong vao su thay đoi hoa binh, thanh nhung hanh đong yeu nuoc ra mat.
Sau cuoc van đong chong Candelier nay, nhung nguoi Viet Nam tre tien bo đa đi vao mot huong khac ma it nguoi Hoa muon đi theo, boi vi khi hoat đong ra mat chong thuc dan thi chinh quyen Phap se bat va đuoi ho de dang ra khoi xu, vi ho la nhung nguoi ngoai quoc. Tuy vay khong co nghia la ho hoan toan khong hoat đong chinh tri. Khi Phap bat đau coi mo it đan ap lai sau the chien thu nhat, hoat đong chinh tri cua nguoi Hoa lai bat đau, duoi su ho tro va khuyen khich cua đai dien chinh phu Quoc Dan Đang Trung Quoc o khu vuc Sai Gon-Cho Lon.
Trong mot cuoc đan ap nhung nha ai quoc Viet Nam o Sai Gon nam 1926, trong đo cac ong Nguyen An Ninh va ong Lam Hiep Chau bi bat vao ngay 24 thang 3 1926 (cung ngay cu Phan Chu Trinh mat o khach san Chieu Nam lau, Sai Gon), mot so nguoi Hoa hoat đong chinh tri cung bi bat cung luc vi co lien he ho tro lan nhau giua ho va cac nha ai quoc Viet Nam. Nguyen An Ninh vao tu nhung bon đang vien Quoc Dan đang nguoi Hoa đa tung hoat đong voi luat su Monin trong chien dich Candelier bi truc xuat ra khoi Đong Duong, mot nguoi khong bi truc xuat la vi co goc Minh Huong.
Cung ngay 4 thang 4 1926, ngay đam tang lon nhat Sai Gon tien cu Phan Chu Trinh thi cung la ngay bon nguoi Hoa bi truc xuat cung đuoc cong đong nguoi Hoa ra tien đua long trong o truoc tru so Messageries Maritimes (ben Nha Rong). Hon mot ngan nguoi Hoa co mat trong đo co đai dien cua nhieu cong đoan (tho moc, tho may, nhan vien nha hang, nguoi giup viec nha, nghe si ca hat, cu li va thu ky thuong mai) va mot đoan đai bieu hoc sinh nguoi Hoa, ca trai lan gai.
Ngay 4 thang 4 nam 1926, khi ca Sai Gon te liet, cong chuc nguoi Viet tu nghi lam, cua tiem hang quan tu đong cua đe to thuong tiec va nhieu nguoi đi tien nha chi si Phan Chau Trinh, ngay ma bao chi Phap ngu o Sai Gon goi la ngay nguoi Viet nam thuc tinh thi o Cho Lon hau nhu cung đong cua, moi gioi xon xao đi tien bon nha hoat đong chinh tri nguoi Hoa bi Phap truc xuat o ben Nha Rong. Đay la cuoc bieu tinh chinh tri đau tien cua nguoi Hoa o Nam Ky. Nhu vay cuoc tranh đau lua gao qua su kien Candelier đa noi ket su lien he cach mang chinh tri đau tien giua nguoi Viet va nguoi Hoa o Sai Gon-Cho Lon.
Thi truong chinh xuat khau gao tu Sai Gon-Cho Lon theo thu tu (1913-1923) la Phap, Trung Quoc, Hong Kong, Indonesia (Ha Lan), Ma Lai, Singapore (Strait Settlements), Nhat, Chau Au, My. He qua o cac nam sau cua su khung hoang kinh te (1929) la nhieu thuong gia nguoi Hoa buon ban lua gao va chu nha may bi pha san va sau thap nien 1930, vi tri nguoi Hoa tren thi truong kinh te lua gao khong con hoan toan chi phoi nhu truoc nua.


Hoa kieu ngay nay Ngay nay nguoi goc Hoa chi chiem chua đen 10% dan so o Thanh pho Ho Chi Minh, nhung cac hoat đong kinh te chiem 30% so doanh nghiep (cua 23.000 nguoi goc Hoa) đang ky kinh doanh. Cong đong nguoi Hoa tham gia hoat đong chu yeu tap trung vao cac linh vuc ban buon, san xuat hang tieu dung quy mo vua va nho, chiem linh mot so linh vuc ban si quan trong nhu hang kim khi, đien may, vang, vai... Mot so doanh nghiep do nguoi Hoa noi tieng co the ke đen nhu: Biti's, but bi Thien Long, Ngan hang thuong mai co phan Sai Gon Thuong Tin, Cong ty co phan Mondelez Kinh Đo,...
Đay cung la cau noi quan trong cho quan he kinh te, thuong mai, đau tu cua cac quoc gia co nguoi Hoa sinh song nhu: Trung Quoc, Đai Loan, Hong Kong, Singapore (noi nguoi goc Hoa chiem gan 70% tong dan so), Malaysia (nguoi goc Hoa chiem hon 1/3 co cau dan so o đay va đong thoi nam nhung linh vuc kinh te then chot cua nuoc nay), Thai Lan (nguoi goc Hoa chiem 14% dan so). Vai tro va anh huong cua nguoi Hoa dan đuoc khang đinh khi chinh quyen thanh pho đa cho to chuc Ngay hoi van hoa cua nguoi Hoa đau nam 2007.


Co cau dan so va ngon ngu Hoa kieu tai Thanh pho Ho Chi Minh chu yeu la nguoi Quang Đong, nguoi Trieu Chau, nguoi Phuc Kien, nguoi Khach Gia va nguoi Hai Nam. Ngon ngu chu yeu la tieng Quang Đong. Du đinh cu đa qua nhieu đoi, Hoa kieu van gin giu đuoc ban sac van hoa cua dan toc minh, van giu đuoc cac phong tuc tap quan truyen thong va van su dung tieng Hoa lam ngon ngu chinh thuc trong cac giao dich noi bo.


Xem them Nguoi Viet goc Hoa


Tham khao Lien ket ngoai Hoi Nguoi Viet goc Hoa Facebook
Ban Cong tac nguoi Hoa TP. HCM Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine
Thong ke dan so - Nguoi Hoa