Khu vuc bang xanh la mot vung bang o Nam Cuc noi gio tac đong manh lam thang hoa tuyet dan đen mat khoi luong rong cua chung tren cac be mat bang khong tan chay, tu đo khien mot so vung bang Nam Cuc co mau xanh, tuong phan voi mau trang xung quanh. Cac vung bang xanh thuong hinh thanh khi su chuyen đong cua ca khong khi va bang bi can boi đia hinh nhu nhung ngon nui noi len tu dai bang, tao ra cac đia điem co đieu kien khi hau đac biet voi viec tich tu tuyet rong hinh thanh do su thang hoa cua gio lam di chuyen tuyet.
Chi co khoang 1% dien tich be mat bang o Nam Cuc la vung bang xanh, nhung chung lai thu hut su quan tam nghien cuu cua gioi khoa hoc do so luong kha lon cac van thach nam trong khu vuc nay; nhieu thien thach đa roi truc tiep vao khu vuc bang xanh va nam o đo hoac roi xuong cac dai bang va troi đen khu vuc bang xanh bang nhung dong suoi bang. Ngoai ra, bang co tuoi tho len toi 2,7 trieu nam đa đuoc tim thay tu cac vung bang xanh. Cac khu vuc bang xanh đoi khi cung đuoc su dung lam đuong bang cho may bay.


Xuat hien Cac khu vuc bang xanh thuong co be ngoai gon song va thuong co mau xanh lam va co đo thua cua bong bong trong bang. Mau xanh nhat la do bang hap thu anh sang va do bot khi nam ben trong no, do đo ma co cai ten "vung bang xanh". Vung bang xanh tuong phan ro ret voi mau trang xoa cua đong bang Nam Cuc va co the nhin thay tu khong gian hay tu hinh anh tren khong trong khi mat đo cua bang xanh lam cho no xuat hien tren hinh anh radar duoi dang bang toi. Cac be mat vo so hoac gon song la kieu be mat gan nhu đeu đan, mac du cung co cac vung bang xanh hoan toan min va đia hinh tren cac be mat gon song co đo nham khi đong hoc rat thap, co le thuoc loai thap nhat trong tat ca cac be mat tu nhien vinh cuu. Đieu nay la do hau het luc can khi đong hoc xay ra tren cac be mat di thuong duoi mot cm chieu dai, khong phai dang lon hon.
Su xuat hien cua tram tich bang ha tai cac khu vuc bang xanh đa đuoc bao cao, nhung hinh thuc cac manh vun trong mot song bang tich tu tren be mat do su tan chay hoac thang hoa. Cac vet lom nho trong bang đuoc goi la lo cryoconite rat pho bien va đuoc hinh thanh o nhung noi ma đa bi nhung trong bang, nhung khong co o cac khu vuc bang xanh co nhieu nui.
Cac khu vuc bang xanh đien hinh thuong co gio katabatic du doi, voi suc gio trung binh đat 80 kilomet tren gio (50 mph) va gio giat len toi 200 kilomet tren gio (120 mph); nhung con gio nhu vay co the loai bo va lay đi mot luong lon tuyet. Chung thuong am hon cac khu vuc co tuyet phu tuong đuong, đoi khi len toi 6 °C (11 °F), khien chung co the nhan dang đuoc tu hinh anh quang nhiet. Su nong len nay la do suat phan chieu thap hon cua bang xanh so voi tuyet, dan đen viec chung hap thu nhieu anh sang mat troi va nong len nhieu hon. Vung bang xanh cung lam thay đoi khi hau phia tren chung.
Nhu thuong đuoc xac đinh, cac vung bang xanh co rat it hoac khong co bang chung ve su tan chay, do đo khong bao gom song bang va ho bang o Thung lung Kho o Nam Cuc noi co bang chiem uu the co the so sanh voi lam phat tren cac khu vuc song bang thong thuong.


Phan bo Cac khu vuc bang xanh chi đuoc xac đinh o Chau Nam Cuc mac du cac mang bang tuong tu tren Greenland đa đuoc bao cao va bang xanh đuoc tim thay tai cac song bang tren toan the gioi. Vung bang xanh chi chiem khoang 1% bang be mat Nam Cuc; tuy nhien, chung la pho bien tai luc đia nay va nam rai rac tren luc đia khac, đac biet la o cac khu vuc ven bien hoac mien nui, nhung khong truc tiep ben canh bo bien.
Vung bang xanh đa đuoc tim thay o Dronning Maud Land, luu vuc song Lambert Glacier, day nui Transantarctic va Victoria Land. Đia điem tach biet o Nam Cuc bao gom khu vuc Allan Hills, cac day nui Hoang hau Fabiola (canh đong bang Yamato co dien tich 4.000 kilomet vuong (1.500 dam vuong Anh) va la vung bang xanh lon nhat), Scharffenberg-Botnen va day nui Sør Rondane.


Nguon goc va quy trinh Cac khu vuc bang xanh la nhung khu vuc co nhieu tuyet bien mat dan bang cach thang hoa hoac boi tac đong cua gio hon la tich tu boi luong mua hoac troi theo huong gio, dan đen su xuat hien cua bang co mau xanh. O hau het luc đia Nam Cuc, xu huong rong la viec tuyet tich tu, nhung ngoai tru o ven bien thi thuong xay ra hien tuong tan chay va cac vung bang xanh tap trung nhieu o ven bien. Su thang hoa nay xay ra voi toc đo tuong đuong 3–350 cm/nam va đuoc can bang boi suoi bang, voi toc đo thang hoa giam dan theo đo cao va tang dan theo nhiet đo. Mua he cung lam tang toc đo thang hoa, mac du no hay xay ra trong mua đong. Gio loai bo lop tuyet phu nam tren be mat va tham chi co the quet sach lop bang mat tren cung, mac du su tan chay khong the thay va cach mai mon cung khong the thay ro rang.
Nhung khu vuc nhu vay ton tai ngay ca o nhung vung lanh nhat cua Nam Cuc, va chung đac trung boi toc đo gio trung binh cao va luong mua thap. Mot khi chung đa hinh thanh, be mat min mang ngan tuyet tich tu vi no nhanh chong bi gio thoi bay va mau xanh lam lam tang su hap thu cua anh sang mat troi, va do đo xay ra hien tuong thang hoa; ca hai hien tuong nay đeu co tac dung la duy tri vung bang xanh va van chuyen khong khi am khien vung bang xanh mo rong theo chieu gio.
Khu vuc bang xanh la pho bien o vung nui. Co le do đia hinh be mat khong đeu can tro cac dong chay bang nen đa tao ra cac đieu kien phu hop cho su phat trien cac vung bang xanh. Đia hinh khong đeu khong can phai tiep xuc voi be mat đe tao ra cac vung bang xanh, mac du chung co anh huong đen đia hinh be mat bang đe tao ra cac vung bang co mau xanh. Do đo, nhieu khu vuc bang xanh hinh thanh khi đo day bang giam, đieu nay đuoc cho la xay ra trong thoi gian gian bang mac du lich su cua cac khu vuc bang xanh trong qua khu it đuoc biet đen. Nhung khu vuc nhu vay co the khong ton tai trong thoi ky bang ha khi lop bang day hon. Nhung thay đoi ve toc đo gio trung binh gay ra nhung bien đong ngan han tren vung bang xanh. Su nong len toan cau đuoc du đoan la se lam giam toc đo gio tren khap Nam Cuc gay ra sut giam nho tren be mat cac vung đat đuoc bao phu boi bang xanh.


= Tuoi bang xanh =
Tuoi cua cac khu vuc bang xanh đac biet đa đuoc suy đoan thong qua tuoi cac thien thach đuoc phat hien, mac du viec phan bo cac thien thach giua cac khu vuc khac nhau thong qua nhung dong chay bang co the khien suy đoan uoc tinh tuoi sai. Cac vung bang xanh lau đoi nhat co the len toi 2,5 trieu nam tuoi va bang cua chung kha co, voi tuoi tu vai tram nghin nam uoc tinh tren co so đong luc dong chay bang va nien đai phong xa va su phat trien cua mot đia tang ngang. Đieu nay xay ra la do bang bi chan boi cac chuong ngai vat hoac troi voi toc đo tuong xung voi ty le lam phat. Tuy nhien, bang co tuoi tre hon cung đa đuoc tim thay, chang han nhu vung bang 250.000 tuoi tai Allan Hills va 75.000 nam tuoi tai day nui Yamato.


= Cac loai bang xanh =
Mot so kieu bang đa đuoc xac đinh, bao gom hau het kieu bang tren cac vung bang xanh.

Dang I hinh thanh tu gio đoi huong boi mot đia hinh can nao đo va la loai pho bien nhat cua khu vuc bang xanh mac du chung thuong chi bao gom mot dien tich be mat nho, so voi ba loai khac. Chung thuong dai gap 50 - 100 lan khi đia hinh chuong ngai cao, thuong la mot ngon nui.
Dang II la cac đia điem ma gio katabatic can quet tuyet ra khoi be mat cho đen khi bang xuat hien. Chung hinh thanh tren thung lung song bang.
Dang III la bang o đia điem gio thoi tren cac suon doc - hoac tham chi tren đia hinh bang phang - loai bo tuyet khoi cac be mat nay.
Dang IV la kieu bang do su loai bo tuyet tu phan thap nhat cua luu vuc song bang.


Thien thach Cac khu vuc bang xanh đuoc biet đen chu yeu la do co nhieu thien thach tich tu o đo. Ban đau, chung roi xuong bang o nhung noi khac va troi theo dong chay bang đen khu vuc bang xanh, sau đo chung tich tu bang xung quanh điem vui lap; co che nay đa đuoc so sanh voi mot bang chuyen van chuyen cac thien thach đen cac vung bang xanh. Ngoai ra, cac thien thach roi truc tiep vao cac vung bang xanh, do tuoi rat co cua be mat ma mot so thien thach co the tich tu ngay ca khi khong co hien tuong bang troi. Hon 20.000 thien thach tu cac vung bang xanh đuoc biet đen vao nam 1999, mot phan lon trong tat ca thien thach đuoc biet đen tren Trai đat đen nay.
Phat hien thien thach chi xay ra o mot so it cac khu vuc bang xanh hau het chi gioi han o cac vung bang xanh noi đia trong khi cac khu vuc ven bien co xu huong it thien thach. Đieu nay phan anh thuc te rang o đo cao thap, bang xung quanh cac thien thach co the tan chay do su đot nong cua thien thach, do đo khien no it co mau xanh.


Lich su nghien cuu Nghien cuu som nhat ve cac vung bang xanh đa bat đau trong Cuoc tham hiem Nam Cuc cua nguoi Na Uy vao nam 1949-1952 va sau đo suot hai thap ky đuoc nghien cuu ve mat đia chat va đia mao. Viec phat hien ra cac thien thach trong mot vung bang xanh cua day nui Yamato đa dan đen buoc tien trong nghien cuu; mot so chuong trinh thu thap thien thach bat đau. Đieu nay cung dan đen viec tang cuong nghien cuu ve bang ha va tinh chat đong hoc cua cac vung bang xanh, va sau đo la nghien cuu y nghia khi tuong va khi hau cua chung.


Su dung Be mat cung, phang va nhan cua cac vung bang xanh đa đuoc su dung lam đuong bang may bay (đuong bang bang xanh) tren cac vung cua Nam Cuc. Lop bang rat co o cac vung bang xanh đa đuoc su dung đe phuc dung lai khi hau trong qua khu va đo phan giai thoi gian co the lon hon o cac loi bang sau. Cac khu vuc bang xanh la đia điem ung cu cho viec khoan loi bang nham phuc dung bang 1,5 trieu nam tuoi, va bang 2,7 trieu nam tuoi tai cac khu vuc đo.


Xem them Bang xanh


Tham khao = Chu thich =


Lien ket ngoai