Zeno hay Zenon (; tieng Latinh: Flavius Zeno Augustus; tieng Hy Lap: Ζηνων) (425 – 491), ten that la Tarasis, la Hoang đe Đong La Ma tu nam 474 toi 475 va mot lan nua tu 476 toi 491. Cac cuoc noi loan trong nuoc va van đe chia re ton giao đa xay ra duoi thoi ong tri vi, du van đat đuoc thanh cong chung muc trong cac van đe đoi ngoai. Trieu đai cua Zeno đa chung kien su cao chung cua Đe quoc Tay La Ma duoi thoi Hoang đe Julius Nepos, nhung ong đa co cong lon gop phan on đinh Đe quoc Đong La Ma trong thoi ky đay bien đong nay.
Trong lich su Giao hoi Thien Chua giao La Ma, Zeno co lien quan đen su kien ban hanh Henotikon hoac "Chi du Hop nhat" do chinh ong ban bo va đuoc tat ca cac Giam muc Giao hoi phuong Đong ky vao, nham muc đich giai quyet nhung bat đong xoay quanh thuyet Nhat Tinh luan.


Tieu su = Su nghiep =


 Gia the  Zeno ten that la Tarasis. Von sinh ra trong mot danh gia vong toc nguoi Isauria o Rusumblada ve sau đuoc đoi ten la Zenonopolis nham vinh danh Zeno. Gia đinh gom cha la Kodisa (đuoc chung nhan boi cai ten đat theo ten cha ong la "Tarasicodissa") va me la Lallis cung nguoi em trai Longinus. Tarasis co mot nguoi vo la Arcadia ma cai ten von di cho biet moi quan he cua ba voi tang lop quy toc Constantinopolis, va mot buc tuong mang ten ba đuoc dung o gan Nha tam Arcadius doc đuong dan đen khu Topoi. Theo mot truyen thuyet Kito giao vung Can Đong cho biet thi Zeno co toi hai nguoi con gai la Hilaria va Thaopesta đeu la nhung con chien ngoan đao, nhung mot so nguon su lieu đa chung thuc la Arcadia chi co duy nhat mot nguoi con trai la Zenon. Hon nua, Tarasis co the co quan he ho hang voi vien tuong nguoi Isauria la Zeno, nguoi đa tung chien đau chong lai Attila vao nam 447 đe bao ve kinh thanh Constantinopolis va giu chuc chap chinh quan vao nam sau.
Nguoi Isauria la mot nhom dan cu song o vung noi đia doc bo bien Đia Trung Hai cua Anatolia thuoc tam điem vung nui Taurus (nay la vung Konya/Bozkir thuoc Tho Nhi Ky). Giong nhu hau het cac bo lac vung bien ai, nguoi La Ma chi xem ho nhu nhung toc nguoi man ro du ho đa bi nguoi La Ma chinh phuc trong hon nam the ky va đa đuoc cap quyen cong dan La Ma trong hon 2 the ky. Tuy nhien, nguoi Isauria đeu tu cho minh la nhung nguoi Cong giao chinh thong chu khong phai la nhung ke ta thuyet Arian nhu nguoi Goth va cac dan toc German khac du bi Đe quoc La Ma chinh thuc cam khong đuoc len ngoi bau.


 Nam quyen  Theo mot so hoc gia thi vao giua nhung nam 460, Hoang đe Đong La Ma Leo I muon can bang anh huong cua cac thanh phan goc German trong quan đoi duoi quyen vien Đai tuong (magister militum) nguoi Alan ten goi Aspar. Nghi rang Tarasis va nhung nguoi Isauria cua ong co the lam đoi trong nen ngay lap tuc ong cung đoan nguoi Isauria đuoc hoang đe trieu ve Constantinopolis. Tuy nhien, cach giai thich nay hien van con gay tranh cai. Đen giua nhung nam 460, Arcadia va Zeno đa song o Constantinople trong mot thoi gian dai va cung la noi ma Lallis va Longinus tung song, roi sau ket hon voi mot nguoi Valeria, co the la mot nguoi phu nu thuoc gioi quy toc. 
Theo cac tai lieu co thi nhung nguon tham khao som nhat co nien đai lien quan đen Tarasis đuoc bat đau tu nam 464, khi ong nhan đuoc mot vai la thu do chinh con trai cua Aspar la Ardabur viet trong đo đa chung minh rang con trai cua vien Đai tuong goc ro nay đa xui giuc vua Ba Tu nha Sassanid xam chiem lanh tho cua Đe quoc La Ma va hua se ho tro cuoc xam luoc nay. Dua vao nhung buc thu nay ma Tarasis đa to cao va trao chung cho Leo, khien vi Hoang đe ra lenh bai mien moi chuc vu cua Ardabur, luc nay đang giu chuc Đai tuong quan khu Đong (magister militum per Orientem) va patricius, do đo lam giam anh huong va tham vong cua Aspar. Đe thuong cong cho long trung thanh cua ong ma Leo het muc khen ngoi voi Daniel An si, Tarasis chinh thuc đuoc bo nhiem lam comes domesticorum, mot chuc quan co anh huong va uy tin kha lon trong trieu. Viec bo nhiem nay co nghia la Tarasis se đong vai tro nhu mot protector domesticus ngay tai trieu cua Leo o Constantinople va tranh thu ra suc loi keo đam thuoc ha than tin cua Ardabur o Antioch đe lam vay canh cho rieng minh.
Nam 465, Leo va Aspar đa tranh cai voi nhau ve viec bo nhiem chuc chap chinh quan cho nam sau, nho dip nay ma vi tri cua Tarasis đuoc cung co khi ong tro thanh ban than va đong minh cua Hoang đe. 


 Lam re Leo I  Đe co the buoc vao chinh truong La Ma va đuoc dan chung thanh Constantinopolis chap nhan, Tarasis đa đoi sang ten tieng Hy Lap la Zeno va su dung no cho đen cuoi đoi minh. Khoang cuoi nam 466, Zeno chinh thuc ket hon voi Ariadne, truong nu cua Leo I va Verina, nho cuoc hon nhan mang mau sac chinh tri nay ma Zeno ngay cang đuoc Leo tin nhiem noi chon quan truong đay bat trac; rieng ve so phan cua nguoi vo cu thi chang co tai lieu nao đe cap đen van đe ly di giua Zeno voi Arcadia, cung co the ba đa mat trong nhung nam qua. Qua nam sau thi đua con đau tien cua ho chao đoi va Zeno đa tro thanh cha cua nguoi thua ke ngoi bau, cung vi đua con trai duy nhat cua Leo I đa mat tu luc con nho; va đe nhan manh loi tuyen bo cua ong ve viec ke thua ngoi vi hoang đe, cau be đuoc goi la Leo tuc au đe Leo II. Tuy nhien, Zeno đa khong co mat ngay luc vo sinh đua con đau long vao nam 467, do ong đang ban tham gia vao mot chien dich quan su chong lai đam ro Goth.

Đong thoi Zeno cung la mot thanh vien cua protectores domestici, ve cuoc vien chinh đay tai hai chong lai nguoi Vandal vao nam 468 duoi su chi huy cua nguoi em re Basiliscus thi ong khong tham gia. Mot nam sau đo, trong khoang thoi gian ong giu chuc vu chap chinh quan đay quyen uy thi đuoc trieu đinh bo nhiem lam Đai tuong quan xu Thrace (magister militum per Thracias) va nhan lenh dan quan chinh phat xu Thrace. Cac nguon su lieu khong neu ro ong chien đau voi nhung ai o đo, rieng cac su gia thi cho rang co the la nguoi Goth hoac ro Hun hoac la quan noi day cua Anagastes. Du sao thi truoc khi khoi hanh, Leo va Zeno đeu do hoi y kien cua an si Daniel ve chien dich, thi đuoc ong tra loi rang Zeno se la muc tieu cua mot am muu tranh quyen đoat loi ngay tai trieu nhung rot cuoc van đuoc binh an vo su. Đe phong truong hop bat trac co the xay ra, Leo đa gui mot vai than binh toi bao ve Zeno, the nhung đam linh nay đa bi Aspar mua chuoc cot bat ong cho bang đuoc. Zeno kip thoi nhan đuoc tin bao ve y đinh bat giu minh nen voi vang chay tron đen Serdica, cung vi vu nay ma Leo ngay cang gia tang su nghi ngo voi Aspar.
Sau vu bat giu bat thanh, Zeno khong dam tro ve Constantinopolis, noi cha con Aspar va Ardabur van con đang nam giu quyen hanh mot cach đang ke. Thay vao đo, ong chuyen đen khu "Truong Thanh" (Day Truong thanh Chersonese hoac con goi la Tuong thanh Anastasius), sau đo đi đen Pylai va tu đo chuyen toi o tam Chalcedon. Trong khi cho co hoi thuan tien quay ve kinh thanh tham gia chinh su thi ong đuoc trieu đinh bo nhiem lam Đai tuong quan phia Đong (magister militum per Orientem). Ong con dan theo vi giao si uyen bac Peter the Fuller cung đoan tuy tung roi khoi Antioch, phung menh trieu đinh dan quan ban bo toi đan ap cuoc noi loan cua Indacus o Isauria. Sau đo Zeno quyet đinh o lai Antioch tich cuc luyen tap quan si va tich tru luong thao trong hai nam nham muu tinh đai su.
Trong thoi gian song cung gia đinh o Antioch, Zeno co thien cam voi quan điem Nhat Tinh luan cua Peter the Fuller va ung ho ong nay chong lai kinh đich cua minh la vi Giam muc nguoi Chalcedonia ten Martyrius. Zeno cho phep cac tu si tu nhung tu vien gan đo đen o Antioch lam gia tang so luong mon đe cua Peter va khong ra tay tran ap nhung hanh vi bao luc cua ho mot cach hieu qua. Martyrius voi đen Constantinopolis trieu kien Leo đe nho Hoang đe giup đo the nhung khi tro ve Antioch đot nhien ong nhan đuoc tin Peter đa đuoc bau lam Giam muc va buoc phai tu chuc, vu viec xay ra vao nam 470. Leo đa phan ung bang cach ra lenh luu đay Peter va gui cho Zeno mot đao luat cam cac nha tu hanh roi khoi tu vien cua ho, đam đong phan no khi nhan đuoc lenh tu Constantinopolis nen đa huong ung cuoc noi loan vao ngay 1 thang 6 nam 471. Cung trong nam 470/471, Zeno con phai lo đoi pho voi mot cuoc xam luoc cua Tzanni, ke đa tan cong xu Armenia thuoc La Ma.
Nhan co hoi Zeno đang o cach xa Constantinopolis, Aspar đa gia tang anh huong cua minh nho vao nguoi con la Julius Patricius đuoc chon lam Caesar va ket hon voi co con gai ut Leontia cua Leo I vao nam 470. Cac nguon su lieu đeu co mau thuan ve nguyen nhan nhung neu ro rang vao nam 471, Leo I nhan đuoc su tan thanh cua Zeno va Basiliscus đa ngam phai nguoi giet chet hai cha con Aspar va Ardabur, do trong đem truoc khi xay ra vu am sat, hai vien tuong đa tien quan đen gan kinh thanh Constantinople (Zeno van đang o Chalcedon). Sau cai chet cua ho, Zeno tro lai Constantinopolis va đuoc bo nhiem lam magister militum praesentalis.


= Trieu đai =


 Au đe Leo II đot tu (474)  Ngay 25 thang 10 nam 473, Leo I đa tan phong đua chau ngoai Leo II, con cua Zeno va Ariadne lam Caesar. It lau sau thi Leo I lam trong benh roi qua đoi vao ngay 18 thang 1 nam 474; neu Leo II khong đuoc ong ngoai tuyen bo lam đong hoang đe thi cau be se tro thanh Augustus vao dip nay. Khi Leo II len bay tuoi (qua tre đe tu cai tri) đuoc me va ba thuyet phuc cau nhuong ngoi cho cha la Zeno lam đong hoang đe vao ngay 9 thang 2 nam 474. Tri vi chua đuoc bao lau thi đot nhien Leo II tro benh va mat vao ngay 17 thang 11 cung nam, Zeno nghiem nhien tro thanh vi hoang đe duy nhat.


 Cau hoa voi nguoi Vandal  Leo II vua mat đuoc it lau sau thi Zeno đa phai đung ra giai quyet vu viec rac roi voi nguoi Vandal duoi quyen vua Genseric vao luc nay đang can nhac cac tuyen đuong thuong mai tren bien voi su xam nhap cua ho vao cac thanh pho ven bien cua Đe quoc. Zeno đa phai vien su gia nguyen la mot quan chuc cap cao co tai bien thuyet ten la Severus sang đam phan voi Genseric, ket qua la đoi ben đa đat đuoc thanh cong trong viec uoc đinh duy tri hoa binh "vinh vien" giua nguoi Vandal va Đe quoc Đong La Ma, mot nen hoa binh cho phep nguoi La Ma tra tien chuoc cho cac tu nhan đang bi nguoi Vandal giam giu đong thoi cham dut cac cuoc đan ap tin đo Chinh Thong giao tren lanh tho Vandal.


 Cuoc bien loan Basiliscus (475-476)  Bat chap nhung thanh cong trong đoi ngoai, Zeno van bi dan chung va Vien nguyen lao xem thuong vi goc gac moi ro cua ong cung nhu tinh hop phap cua viec ong len ngoi bi gioi han trong cuoc hon nhan voi Ariadne va moi quan he voi thai hau Verina. Do vay, ong đa chuyen dan su ung ho sang cac thanh phan goc Isauria trong quan đoi, đac biet la tang cuong lien minh voi cac tuong linh Isauria nhu hai anh em Illus va Trocundes. Tuy nhien, Verina quyet đinh lat đo nguoi em re Zeno va đua nguoi tinh la vien cuu magister officiorum Patricius len thay the voi su giup đo tan tinh cua nguoi em trai Basiliscus. Nhung ke chu muu đa co y gay ra mot loat vu bao loan o thu đo đe chong lai vi hoang đe goc Isauria; Basiliscus cung thanh cong trong viec thuyet phuc Illus, Trocundes va vien tuong goc ro Ostrogoth Theodoric Strabo cung tham gia viec noi loan.
Vao thang 1 nam 475, Zeno voi vang dan vo con tron khoi Constantinopolis truoc tinh the hon loan tran lan trong kinh thanh, đi theo con co đam tuy tung Isauria cung đong ngan kho trieu đinh. Nhan đuoc tin tan hoang đe bo tron, BasiliscusIllus voi phai Illus va Trocundes cap toc dan quan truy đuoi Zeno khien ong buoc phai co thu trong mot phao đai doc đuong, chang may choc Illus đa mang quan toi bao vay toan bo đong thoi con bat giu Longinus, em cua Zeno lam con tin.


 = Basiliscus tiem xung đe hieu  =

Tuy nhien, nhung ke chu muu nhanh chong roi vao xung đot lan nhau. Basiliscus voi vang tu minh lam le đang quang Hoang đe Đong La Ma, roi bi mat thu tieu nguoi tinh cua Verina la Patricius nham loai tru moi hiem hoa anh huong đen ngoi vi sau nay. Đong thoi ong con cho phep đam đong dan chung tan sat nhung nguoi Isauria con o lai Constantinopolis, tham hoa nay đa lam ran nut moi quan he giua ong voi cac tuong linh goc Isauria nhu Illus va Trocundes. Vua moi len ngoi đuoc it lau, Basiliscus đa bo nhiem nguoi chau la Armatus giu chuc Đai tuong quan (magister militum), khien nhieu tuong si than tin nhu Theodoric Strabo khong hai long. Do Zeno đa mang theo vang bac chau bau trong luc bo tron khien ngan kho cua trieu đinh trong rong, buoc Basiliscus phai đanh thue nang. Thue ma tang cao cong voi viec ong ung ho thuyet Nhat Tinh luan đa khien Giao hoi va nhan dan ngay cang bat man. Dan chung Constantinopolis con đo loi cho Basiliscus vi đa bat can đe xay ra mot vu hoa hoan lon lam thieu rui mot so khu vuc trong thanh pho. Đuoc su ho tro bi mat cua Vien Nguyen lao voi su tro giup tu nhung khoan hoi lo cua Zeno, Illus chap nhan tao phan va đem quan ban bo theo ve duoi truong Zeno, roi ca hai cung tien quan ve Constantinopolis. Basiliscus đa co gang tien hanh cac bien phap nham khoi phuc long tin cua dan chung đong thoi phai Armatus điem binh dan quan tien đanh Zeno nham bao ve kinh đo truoc ap luc tu ben ngoai. Tuy nhien, vi qua ham tien bac nen chang may choc Armatus đa bi Zeno mua chuoc voi loi hua hen se phe chuan chuc vu magister militum praesentalis mai mai cho ong va phong nguoi con lam Caesar; do vay ma quan cua Armatus đa lam lo đe mac cho quan cua Zeno tu do tien vao Constantinopolis, san co y đinh quy phuc Zeno nen Theodoric Strabo va quan cua ong đa quyet đinh an binh bat đong, khien Basiliscus phai dan vo con cung than thich tam lanh vao nha tho Hagia Sophia truoc tinh the het suc hon loan.


 Zeno phuc hoi ngoi vi  Thang 8 nam 476, Zeno bat đau vay ham Constantinopolis. Vien Nguyen lao lien cu nguoi len mo cong thanh cho quan Isauria xong vao, đieu đo đa giup vi hoang đe bi phe truat tiep tuc len ngoi bau. Trong khi đo nhan đuoc tin xau, Basiliscus đa tron vao noi tru an trong nha tho Hagia Sophia nhung bi vien Thuong phu Acacius phan boi keu nguoi bat ca nha ong ra đau hang voi đieu kien la Zeno hua se tha chet cho ho. Tuy hua khong xu tu ca nha Basiliscus o Constantinopolis nhung Zeno lai bi mat gui ho đen mot phao đai tinh lang o Cappadocia, nhot trong mot be nuoc kho đe roi toan bo đeu chet vi ngat tho. Đen đay la cham dut cuoc bien loan.
Sau khi phuc hoi ngoi vi, Zeno đa giu đung loi hua cua minh la cho phep Armatus giu tuoc hieu magister militum praesentalis (tham chi con thang ong len bac patricius) va bo nhiem nguoi con Basiliscus lam Caesar o Nicaea.
Toi nam 477, Zeno đot nhien thay đoi y đinh ban đau, co le la do su xui giuc lau ngay cua Illus nham muu đoat quyen binh cua Armatus, cung tu loi khuyen cua Illus ma hoang đe đa ra lenh xu tu Armatus vi toi muu phan. Đong thoi tich thu tat ca tai san cua Armatus, bai mien moi chuc vu cua Basiliscus va thu phong linh muc cho ong roi đay đi xa.


 Đe quoc Tay La Ma tieu vong (476)  Ve phia Đe quoc Tay La Ma thi sau khi Hoang đe Olybrius qua đoi vao mua thu nam 472. Đai tuong quan (magister militum) Gundobad lien đua vien chi huy đoi can ve hoang gia (comes domesticorum) Glycerius len ngoi Hoang đe Tay La Ma o Ravenna. Hoang đe Đong La Ma Leo I tuyen bo khong cong nhan Glycerius ma thay vao đo ong chon nguoi chau Julius Nepos lam đong hoang đe o phia Tay vao nam 473. Trong cho xuat quan viec gianh lai ngoi bau, nhung vi thoi tiet xau nen Nepos buoc phai tri hoan chuyen khoi hanh cua minh vao nam sau; do vay vu viec nay đuoc giao lai cho nguoi ke thua cua Leo la Zeno tiep tuc ho tro Julius Nepos đoat lai ngoi vi o Ravenna. Khi thoi tiet thuan loi, Nepos mang quan vuot bien đen Y roi nhanh chong phe truat Glycerius ma khong gap phai su khang cu nao đang ke, ngay lap tuc Vien Nguyen lao đa tuyen bo ong la Hoang đe vao thang 6 nam 474. Ngay ca khi đa len ngoi Hoang đe Tay La Ma, Julius van giu moi quan he tot đep voi Zeno va tham chi ong con đuc tien xu mang ten Zeno, Leo II va chinh minh.
Thang 8 nam 475, vao thoi Basiliscus tiem hieu đe vi, trong luc Zeno đang bi quan cua Illus bao vay, vien Đai tuong quan phia Tay (magister militum) Orestes lap tuc noi loan buoc Nepos phai tron khoi Y chay sang Dalmatia lanh nan; sau đo Orestes lien đua con trai minh la Romulus Augustus len ngoi Hoang đe nhung khong đuoc su ung ho tu nhung the luc con trung thanh voi Đe quoc Tay La Ma ben ngoai nuoc Y.
Nam 476 khi Zeno ram ro tien quan vao thanh Constantinopolis cham dut thoi ky tri vi ngan ngui cua ke soan ngoi Basiliscus, thi o Tay La Ma the luc cua Romulus va Orestes bi chua ro Heruli la Odoacer lat đo. Voi su ho tro cua Odoacer, Vien Nguyen lao đa phai su gia toi dang an tin cho Zeno vua moi phuc hoi đe hieu. Ho yeu cau Zeno phai giai tan su chia tach Đe quoc La Ma va tri vi nhu mot Hoang đe duy nhat; đong thoi bo nhiem Odoacer giu chuc patricius va thong đoc chinh thuc cua Y. Ngoai ra, Zeno con tiep kien mot vien su gia khac do Julius Nepos phai đen đe yeu cau viec chu cap tien bac va quan linh cho ong ta gianh lai quyen kiem soat nuoc Y. Zeno đa đap lai rang Vien Nguyen lao o phia Tay nen chao đon Julius Nepos tro lai cung nhu cong nhan tinh hop phap ngoi vi hoang đe cua ho va Odoacer co the đuoc phong quy toc mot cach hop phap boi Nepos, mac du hoang đe van cho phep Odoacer đuoc cong nhan la quy toc hop le. Odoacer đa đuoc ca hai ben chinh thuc cong nhan la nguoi cai tri toan nuoc Y tuy gia vo la đa tu bo quyen so huu nuoc Y va trao no lai cho tuy Nepos, mac du tren danh nghia Nepos van la Hoang đe Tay La Ma hop phap va kiem soat mot so phan con lai cua Đe quoc Tay La Ma, nhung tren thuc te moi quyen binh lan quan đoi đeu nam trong tay Odoacer nen ong chang khac nao mot con bu nhin ca.
Co le nham ton kinh Zeno ma Odoacer đa cong nhan tinh hop phap cua trieu đai Nepos o Y cho đen khi chet, đuoc quyen cai tri va tham chi đuc tien xu mang ten minh, nhung cam quay tro ve nhiem so. Sau khi Nepos bi am sat vao nam 480, Odoacer lap tuc dan quan xam chiem Dalmatia lay co truy đuoi va trung phat nhung ke am sat (thuc ra la đe chiem giu Dalmatia va sap nhap vao lanh tho cua ong). Nham lay long ong vua ro nay ma Zeno đa hop phap hoa quyen hanh cua Odoacer o Dalmatia đoi lai Odoacer chiu cong nhan Zeno la Hoang đe duy nhat cua mot Đe quoc đuoc tai hop lan nua nhung cang ve sau ong ngay cang bat đau su dung tuoc hieu Rex ("Vua") cho rieng minh.


 Cuoc noi loan Marcianus (479)  Marcianus la con cua Hoang đe Tay La Ma Anthemius (467–472) va la chau cua Hoang đe Marcianus (450–457). Ong ket hon voi chi cua Ariadne la Leontia va do đo la anh re cua Zeno, tung hai lan giu chuc chap chinh quan vao nam 467 va 472.
Vao nam 479, Marcianus toan muu tinh viec lat đo Zeno nham muc đich soan ngoi vi hoang đe. Đuoc su tro giup đac luc tu hai anh em Procopius Anthemius va Romulus, truoc tien ong cho tap trung binh luc o Constantinopolis bao gom ca dan chung va nguoi nuoc ngoai tai nha cua mot Caesarius, phia nam Quang truong Theodosius roi ngay lap tuc tien quan xong vao hoang cung bat giu Zeno va đong thoi bao vay nha cua Illus. Hoang đe gan nhu roi vao tay cua quan noi loan, đai quan trieu đinh nghe đuoc tin du lien tran toi bao vay phe noi day khong cho mot ai thoat ra ngoai thanh, tuy doc đuong ho phai lien tuc chong choi nhung cu tap kich tu đam dan cu nap tren mai nha. Suot đem hom ay, Illus đa thanh cong khi đieu đong mot đon vi quan Isauria duoi quyen minh mau chong tien vao Constantinopolis van hoi trat tu ma phan nua trong so đo đang tru đong gan Chalcedonia, tiep đen ong co gang thuyet phuc va hoi lo đam binh linh cua Marcianus khien chung lo la phong bi nham tao co hoi cho Zeno tron thoat. Vao sang hom sau, Marcianus chot phat hien ra hoang đe đa cao chay xa bay va biet rang tinh hinh luc nay het suc nguy ngap ma vien binh cua tuong nguoi Goth Theodoric Strabo lai chua đen kip, the la ben cung anh em ho hang cai trang tron vao trong nha tho cac Thanh Tong Đo nhung chang bao lau sau tat ca đeu bi bat giu.
Zeno ra lenh sai nguoi dan giai Marcianus cung anh em ho hang toi song o Caesarea thuoc Cappadocia. Du ho đa co gang chay tron nhung Marcianus van bi bat va buoc phai tro thanh mot tu si o Tarsus (Cilicia), hoac giam vao trong phao đai cua Papurius o Isauria. Khong bo cuoc, Marcianus lai co gang tron thoat lan nua va lan nay ong đa thanh cong, nhung sau khi chieu mo quan ma roi đem đi cong ham thanh Ancyra, gap tham bai va ban than ong bi em cua Illus la Trocundus bat lam tu binh roi it lau sau phat benh mat tren đuong luu đay.


 Cuoc noi loan IIIus (484-488)  Nho cong lao giup trieu đinh dep loan Marcianus, đia vi va uy tin cua IIIus ngay cang tang cao khien ong kho tranh khoi su nghi ky cua Zeno, thay vi cat nhac va trong dung IIIus thi hoang đe voi ban tinh ghen ghet, đo ky hien tai lai tim cach triet ha the luc va vi tri cua ong. Trong khi đo ngay tai trieu đinh lai hinh thanh mot am muu lat đo Zeno ma đung đau la phe nhom cua Thai hau Verina vi moi tu thu do Zeno gay ra voi nguoi tinh cua ba. Ho du đinh lien ket voi đam ve binh than tin cua hoang đe to chuc đao chinh nhung chua kip thi hanh đa bi Zeno phat giac va sai linh toi vay bat bon phan loan, rieng nguoi cam đau la Thai hau Verina bi bat giam roi truc xuat đen phao đai Papurius. Tuy nhien do thoi gian dien ra su kien muu phan cua Verina co đoi cho khong ro nam thang, mot so hoc gia nhu Candidus cho rang vu truc xuat Verina xay ra truoc cuoc noi loan cua Marcianus, con Theodore Lector thi chi ra moi lien he giua ba voi vu bien loan cua Basiliscus. Du van con vai điem chua đong nhat chua nhung tat ca đeu nhat tri cho rang Verina co đen hai lan bi truc xuat, mot lan truoc cuoc noi loan cua Marcianus vi moi lien he voi Basiliscus va mot lan sau khi Marcianus bi tran ap voi toi danh phan nghich chong lai Zeno. 
Du đang o trong tu nhung Verina van tim cach giai thoat bang cach nho nguoi toi cau cuu co con gai cua ba gio đay la Hoang hau Ariadne, vo cua Zeno. Ariadne co gang thuyet phuc chong minh va nho cay tuong IIIus luc nay van đang đuoc su tin nhiem cua hoang đe sau vu noi loan Marcianus tha me minh ra nhung bi ong thang thung tu choi. Jordanes cho biet Ariadne vo cung tuc gian truoc loi cu tuyet lanh nhat ben sai thich khach am sat ong nhung vu am sat that bai vi IIIus rat canh giac luc nao cung dan theo ve si ben minh đe phong hau hoan. Vi the Ariadne chuyen sang giem pha IIIus truoc mat Zeno hong gay ac cam cua ong đoi voi vien tuong nay, đo cung la nguyen nhan giai thich vi sao IIIus quyet đinh noi loan chong lai Zeno sau nay va viec ong bi xu tram cung do Ariadne xui giuc ma ra.
Đe tru tinh viec noi day chong lai Zeno, Illus ben lien he voi hai nguoi ban than Pamprepius, Leontius va ong anh Trocundus gio đa tu quan ve huu, đau tien ca nhom nhat tri đi đen Nicaea gia vo đi du ngoan va tim kiem thuoc đe chua tri vet thuong roi nhanh chong tien ve phia đong bang qua Tieu A đen đai ban doanh noi đong quan cua Illus (luc nay ong đang giu chuc magister militum phia Đong). Cung tai đay ong ta va cac bo tuong đeu tich cuc chuan bi chieu binh mai ma va tich tru luong thao nham cho dip tot se khoi su, chang bao lau sau cuoc noi loan bat đau vao nam 484 khi Illus chinh thuc tuyen bo Leontius la Hoang đe Đong La Ma. Zeno nhan đuoc tin cap bao lap tuc đieu đong quan đoi tu cac vung lan can sang đan ap quan phan loan nhung bi Illus đanh bai hoan toan, roi ong nhanh chong tien quan ve phia tay chiem linh phao đai Papurius, sai nguoi giai thoat cho Verina roi đua ba toi lam le đang quang cho Leontius tai Tarsus.
Nam 485, Zeno sau lan đai bai tai Tieu A đa gui them nhieu quan binh toi bao vay quan noi day ma trong đo con bao gom ca đoi quan nguoi ro goc gac tu Macedonia va Scythia (co hoc gia Tillemont phong đoan khong chac chan cho rang con co nguoi Ostrogoth) duoi quyen cac vi chua ro lung lay nhu John Lung Gu, John xu Scythia va Theodoric xu Amal, luc nay đang giu chuc chap chinh quan. Dua vao đoi quan man toc đong đao nay, chang may choc hai vi thu linh cung ten John đa đanh bai quan noi day gan Seleucia va vay chat ho ngay tai phao đai Papurius. Sau vai thang cong ham ac liet, Trocundus đot nhien lam trong benh roi qua đoi va co tin đon la do ong bi đau đoc, rieng quan phong thu trong phao đai con cam cu đuoc hon bon nam cho toi nam 488 thi buoc phai đau hang do quan su phan boi cua nguoi em re Trocundus, đuoc chinh Zeno bi mat trieu tu Constantinople sai đen tra hang trong quan ngu cua Trocundus thuc hien ke phan gian, con lai Illus va Leontius co gang bo thanh chay tron đa bi cac tuong linh trieu đinh bat đuoc va đem xu tram o tien tuyen, đau cua ho đuoc bo vao trong mot cai hop gui ve trieu dang cong. Vu noi loan đen đay la cham dut.


 Van đe voi cac man toc (474–487)  Nhung vu xam lan cua hai vi thu linh nguoi Ostrogoth la Theodoric xu Amal (sau nay la Theodoric Đai đe), con trai cua Theodemir va la thu linh cua nguoi Ostrogoth xu Moesia cung Theodoric Strabo, thu linh cua nguoi Ostrogoth xu Thracia đa la moi hiem hoa khong dut đoi voi trieu đinh ke tu nam 472. Du Zeno đoi luc bay muu tinh ke kich đong ho chong lai lan nhau khien đoi ben lan luot tro thanh đoi trong co loi cho su chi phoi cua Đe quoc Đong La Ma vao luc nay. Bang cach chu cap tien bac va ban cho quyen cao chuc trong ma ong đa giup Constantinopolis tranh khoi bi nguoi ro tan cong.
Sau cai chet cua au đe Leo II vao thang 1 nam 474, Theodoric Strabo lap tuc noi day chong lai vi hoang đe moi Zeno. Truoc tien ong giet chet Heraclius, vien Đai tuong quan xu Thracia (magister militum per Thracias), du cho ong nay đa co xin tra bang mot khoan tien chuoc co le vi Heraclius đa tham gia vao vu sat hai Aspar nen Strabo moi tra thu. Su ung ho cua ong la co so cho viec lat đo Zeno va khich le Basiliscus tiem xung đe hieu vao nam 475, du co cong trong vu tiem vi nhung Theodoric van bi Basiliscus phot lo chang them giao mot chuc vu gi tuong xung voi cong lao cua minh, thay vao đo hoang đe lai ua ai bo nhiem chuc magister militum praesentialis cho nguoi chau ho Armatus. Nen khi Zeno quay tro lai Constantinopolis vao nam 476 va đanh bai Basiliscus, Strabo van an binh bat đong trong viec bao ve thanh pho. Tuy đa phuc hoi ngoi vi hoang đe nhung Zeno van chua dam cong khai chong đoi Theodoric Strabo ma van ban phong chuc tuoc cho ong nham mua chuoc long nguoi.
Tu nam 476 đen 477, nhan thay hai ben đang co xich mich voi nhau va nham tranh thu co hoi quy gia nay đe diet tru phe canh cua Strabo, đich than Zeno đung ra lien minh voi đoi thu cua Strabo la Theodoric nha Amali va ra lenh cho ong tan cong Strabo. Vi thu linh cua nguoi Goth xu Thracia ben phai su than đen tiep kien Hoang đe, đe nghi cau hoa va đo loi cho Theodoric xu Moesia. Zeno biet đuoc loi đe nghi nay đang che giau mot muu đo bat chinh hoan toan bat loi cho minh nen ong lien van đong Vien Nguyen lao va quan đoi o Constantinoplis tuyen bo Strabo la ke thu nhan dan.
Ke hoach cua Zeno la đe ca hai Theodoric tu tan cong lan nhau. Ong đa xuong chieu ha lenh cu Amal đem quan đanh Strabo la ke đang ung ho cuoc noi day cua Marcianus voi loi hua se gui mot so luong lon quan La Ma lam vien binh, su viec xay ra vao nam 478. Khi Theodoric nha Amali vuot qua nhung ngon nui thuoc day nui Soundis, ong đa khong thay quan tiep vien La Ma toi nhu minh mong đoi ma thay vao đo la quan cua Theodoric Strabo đang đong trong mot khu đon luy rat kien co. Đoi ben đeu đong y đua ra mot loi thinh cau chung cho Hoang đe nham mo rong khu vuc đinh cu cua nguoi Ostrogoth o Moesia ve phia nam.
Zeno đa co gang chia re ca hai vi thu linh cung ten Theodoric bang cach mua chuoc Amali nhung bi tu choi. Quan đoi trieu đinh cung đat đuoc mot so thanh cong buoc đau, tuy nhien Zeno đa khong loi dung chien thang nay ma than nhien cho phep Amali hanh quan ve phia tay o Thrace, tha ho cuop boc cac vung lanh tho khi tran qua. Nam 479, nhan co hoi Amali vang mat, Strabo lien chap nhan mot thoa thuan voi Zeno: Strabo đuoc tra lai tai san cua minh cung voi so tien chi tra cho 13.000 binh linh, đuoc phep giu chuc chi huy hai đon vi palatinae va gia phong tuoc hieu magister militum. Tuy nhien, đai quan cua Theodoric Strabo voi so quan len đen 30.000 nguoi moi thuc su la moi đe doa cho Zeno, vi vay ong đanh phai nguoi toi thuyet phuc giong ro khac la nguoi Bulgar tan cong vao quan Goth xu Thracia ngay tai ban doanh cua ho. Hai ben giao chien ac liet voi ket qua Strabo đa đanh bai nguoi Bulgar vao khoang nam 480 đen 481 va mau chong tien ve uy hiep Constantinopolis, nhung may thay la tren đuong hanh quan Strabo gap mot vai rac roi phat sinh tu nhung mau thuan trong hang ngu quan si voi chu tuong đa buoc ong phai rut quan tro ve Hy Lap. Tren đuong tro ve, Strabo đot nhien qua đoi trong mot vu tai nan đay bi an. Theo cac nguon su lieu ke rang ong dung chan trong mot quan doanh tai Stabulum Diomedis nam gan Philippi o Thrace, roi mot hom trong luc đang co gang day bao mot con ngua bat kham thi bat chot con ngua hat ong nga xuong mot ngon giao bi treo hoac te nga tu tren mot co xe va chet ngay tuc khac.
Sau khi Theodoric Strabo mat vao nam 481. Vi thu linh tuong lai la Theodoric Đai đe gio tro thanh vua cua toan dan ro Ostrogoth va cung chinh tu đay la nguon goc cua moi rac roi tren ban đao Balkan. Zeno la đong minh than can voi Theodoric, va đe lay long vi vua man ro nay, Hoang đe đa bo nhiem ong ta lam magister militum praesentalis va tham chi con giu chuc chap chinh quan đay danh gia vao nam 484, lan đau tien mot nguoi ro khong phai la mot cong dan Đe quoc La Ma co the đat đen mot tuoc hieu cao nhu vay. Nho vay ma Zeno đa phai Theodoric mang quan tran ap cuoc noi loan cua Illus va ke tiem ngoi Leontius, lai con bao vay ho tai Papurius trong khoang thoi gian tu nam 484 đen 488. Tuy nhien vao nam 486, bat thinh linh Theodoric noi loan mot lan nua va tan cong Constantinopolis, cat đut nguon cung cap nuoc cua thanh pho. Kinh hai truoc tinh hinh nguy cap, Zeno đanh nhuong bo cu su gia toi xin cau hoa va đong y voi Theodoric rang nguoi Ostrogoth nen xam chiem nuoc Y nham lat đo chua ro Odoacer bi cao buoc đa ung ho va chu cap cho Leontius, đe roi chang may choc ong ta đa thiet lap vuong quoc moi cua minh o đo vao nam 487. Theodoric nhanh chong mang quan sang đat Y giao tranh voi đai quan cua Odoacer, hai ben lien tuc giang co nhau du doi trong suot may nam troi đe roi cuoi cung Odoacer lai bi chinh tay Theodoric Đai đe giet chet trong mot bua tiec giang hoa. Ke tu đay Theodoric Đai đe chinh thuc lam chu toan bo nuoc Y, lanh tho cua Đe quoc Tay La Ma xua kia nay buoc sang mot trang su moi.


 Ban bo Chi du Hop nhat Henotikon (482)  Ve van đe ton giao, Zeno von noi tieng voi ban van kien Henotikon tuc ban "Chi du Hop nhat" đuoc ban bo vao nam 482 nham lam trung gian hoa giai giua hai phe canh Chalcedonia va Miaphysite co quan điem trai nguoc nhau ve ban chat cua Chua Kito. Nhung tin đo theo phai Chalcedonia cong nhan trong Chua hai ban tinh (physis), trong khi nhung tin đo theo phai Miaphysite chi cong nhan Chua co duy nhat mot ban tinh; Cong đong Chalcedon đuoc trieu tap nam 451 đa ban hanh Tin đieu Chalcedon va len an hoc thuyet cua phai Miaphysite nhung anh huong cua Miaphysite luc nay van con manh, đac biet la o cac tinh phia Đong cua Đe quoc, tham chi ca vien Thuong phu thanh Alexandria la Peter Mongus con la nguoi cua phai nay. Su ung ho cua phai Miaphysite la mot trong nhung sai lam lon nhat cua Basiliscus vi toan the dan chung trong thanh Constantinopolis đeu la nguoi theo phai Chalcedonia, the nhung Zeno lai can su ho tro cua cac tinh ung ho phai Miaphysite gom Ai Cap, Syria, Palestine va Tieu A, đong thoi vien Thuong phu thanh Constantinopolis la Acacius rat quan tam đen viec giam bot su cach biet giua hai phe phai.
Vi vay vao nam 482, Hoang đe chinh thuc ban bo Henotikon, mot ban van kien đuoc ong soan thao ky luong voi su ho tro cua Acacius cung cac Giam muc thien nghe va ngay tuc thi no đuoc trieu đinh gui đen cac phe phai o Ai Cap. Chi du phe chuan ban Tin đieu Nicene-Constantinopolis (tuc la Kinh Tin Kinh Nicea đuoc hoan thanh o Constantinopolis) đe đu đieu kien tro thanh cai chung cho van đe ton giao, cuoi cung va thong nhat bieu tuong hoac bieu hien cua đuc tin. Tat ca moi ngau tuong hoac anh tuong đeu bi cam han; Eutyches va Nestorius ro rang đa bi ket an truoc loi nguyen rua khong ngot tu gioi chuc sac ton giao ngu muoi, trong khi muoi hai chuong cua Tong Giam muc Cyril thanh Alexandria lai đuoc trieu đinh cong nhan. Viec giang day giao thuyet Chalcedon khong đuoc chinh quyen thua nhan ma dan dan bien mat vao trong im lang; Chua Giesu Kito đuoc bon ho mo ta nhu la "Đua con duy nhat cua Thien Chua [...] chi co mot khong co hai" va chang co tai lieu tham khao nao ro rang nhac đen hai ban tinh cua Chua. 
Tuy nhien o ben nuoc Y, Giam muc thanh Roma la Giao hoang Felix III lai tu choi cong nhan ban van kien va tuyen bo rut phep thong cong cua Acacius (vu viec xay ra vao nam 484), do đo bat đau cuoc ly giao Acacian keo dai cho đen nam 519.
Nam 488, vien Thuong phu Antioch la Peter the Fuller đen Constantinopolis đe nho trieu đinh xac nhan quyen loi cua ong ve Giao hoi tren đao Sip. Zeno đa trieu vien Giam muc đao Sip la Anthemius đen tra loi loi buoc toi. Vien Giam muc tuyen bo rang truoc khi khoi hanh chuyen đi la ong đa mo thay canh Thanh Barnabas đang đung tai cho cua mot ngoi mo cac Thanh Tong Đo va tiet lo cho ong biet mot chuyen la hay mo nap mo ra se thay mot vat bau. Vua tinh giac xong Anthemius lap tuc sai nguoi vao trong ngoi mo tim kiem chung quanh, rot cuoc ho đa phat hien ra di tich cua cac Thanh Tong Đo va mot ban sao cua sach Tin Mung cua Matthew do chinh Thanh Barnabas viet bang tieng Do Thai. Zeno nhan đuoc cac di tich va ban thao rat đoi vui mung, đoi lai ong tuyen bo Giao hoi đao Sip đuoc quyen tu tri.
Nam 489, Zeno đa ra lenh đong cua cac truong hoc cua nguoi Ba Tu o Edessa, Luong Ha, theo yeu cau cua Giam muc Cyrus II xu Edessa vi no giup tuyen truyen giao ly ta thuyet Nestorius va thay bang mot nha tho đuoc dung len ngay tai đo. Ngoi truong đuoc chuyen toi que nha ban đau cua Nisibis va mot lan nua tro thanh Truong Nisibis, đieu đo đa dan đen mot lan song di cu o at sang Ba Tu cua cac tin đo theo giao phai Nestorius đe tranh cac cuoc đan ap ton giao cua Đe quoc Đong La Ma.


 Tran ap vu noi loan nguoi Samaritan (484)  Theo cac nguon su lieu cua nguoi Samaritan cho biet duoi thoi Zeno (ma tai lieu cua ho goi la "Zait Vua xu Edom") đa co luc ho bi trieu đinh Đong La Ma nguoc đai, khung bo tan bao chi vi van đe tin nguong khac biet. Cu the la Hoang đe cung đoan tuy tung đa đen Sichem (Neapolis), tap hop cac truong lao cung cong đong dan cu tai đay va yeu cau ho cai đao, khi nguoi Samaritan kien quyet tu choi thi Zeno sai linh toi giet chet ho roi cho xay dung lai Giao đuong Do Thai thanh mot nha tho. Hoang đe con tu minh dan quan chiem lay nui Gerizim, noi nguoi Samaritan ton tho Thien Chua va cho xay dung nhieu dinh thu trong đo co mot ngoi mo cho đua con trai vua moi qua đoi cua Zeno, tren co đat mot cay thanh gia đe nguoi Samaritan khi tho phuong Thien Chua se phu phuc truoc ngoi mo. Dua theo cac nguon tai lieu cung loai nay thi thi the Zeno đuoc chon cat tren nui Gerizim.
Cong phan truoc nhung hanh đong đan ap ton giao cua Đong La Ma ma nguoi Samaritan quyet đinh noi day vao nam 484. Quan noi day tan cong Sichem, noi lua đot chay nam nha tho đuoc xay dung tren thanh đia Samaritan va cat ngon tay cua Giam muc Terebinthus, nguoi đa cu hanh le Whitsun. Ho lat tuc bau mot Justa (hoac Justasa/Justasus) lam vua cua nguoi Samaritan va chuyen đen đinh đo o Caesarea, noi đac biet co mot cong đong nguoi Samaritan đang sinh song o đay. Nhieu tin đo Kito giao đa thiet mang va nha tho Thanh Sebastian đa bi pha huy. Sau khi truc xuat nhung tin đo Kito giao ra khoi lanh tho, Justa tuyen bo to chuc cac tro choi đuoc trinh dien trong cac rap xiec đe ky niem chien thang oanh liet cua nguoi Samaritan truoc ke thu ngoai xam. Theo John Malalas trong quyen dux Palestinae Asclepiades cho biet thi tuong Arcadiani xu Rheges tru đong o Caesarea nhan đuoc tin cap bao đa nhanh chong thong soai quan ma cap toc toi dep loan, Justa co suc khang cu nhung do quan qua it so voi đoi phuong, nen chang may choc ong đa bi bat đem ra chem đau va gui ve trieu đinh dang cong. Theo su gia Procopius xu Caesarea thi chinh Terebinthus đa toi tiep kien Zeno đe cau xin xuat binh dep phan tac nham tra moi thu bi cat ngon tay; do vay Hoang đe đich than đi đen Samaria đoc thuc quan si dap tat cuoc noi loan. 
Cac nha su hoc hien đai thi tin rang tinh chinh xac cua cac su kien đuoc cac nguon su lieu cua nguoi Samaritan gin giu co the bi đao lon, nhu vu nguoc đai nguoi Samaritan cua Zeno chi la mot he qua cua su noi loan chu khong phai la nguyen nhan cua no, co kha nang su kien xay ra sau nam 484 hay khoang nam 489. Zeno cho xay dung lai nha tho Thanh Procopius o Neapolis (Sichem) va nguoi Samaritan bi cam roi khoi nui Gerizim, đe tranh truong hop xay ra bao loan ma trieu đinh đa cho xay mot phong hoa đai cung đoi quan đon tru đuoc chuyen tu cac vung lan can.


= Qua đoi =
Zeno qua đoi vao ngay 9 thang 4 nam 491 do mac benh ly hoac đong kinh, sau khi tri vi đuoc 17 nam 2 thang. Do khong co nguoi con nao đuoc ong chi đinh noi ngoi: Leo đa mat som vao nam 474, Zenon, nguoi con trai đau long cua Zeno luc ong con tre hien đang song tai trieu thi lai chua đu kinh nghiem tri quoc va chang co vi trieu than nao đu tai đuc đe pho ta. Cuoc tranh cai ve ngoi vi Hoang đe đe trong đa cham dut khi Hoang hau Ariadne quyet đinh chon mot thanh vien đu kha nang lo viec nuoc lai la tinh nhan cua ba trong trieu la Anastasius luc nay đa lon tuoi chinh thuc ke vi Zeno. Tuy nhien viec lua chon mot nguoi khong thuoc nha Leo len ngoi Hoang đe đa khien phe ngoai thich ma đung đau la hoang than Longinus, em cua Zeno vo cung bat man, vi vay ma ho buoc phai khoi binh chong lai Anastasius cung phe canh cua Hoang hau Ariadne, đo cung la nguyen nhan gay ra cuoc chien tranh Isauria sau nay.
Cung theo mot truyen thuyet kha pho bien trong da su đuoc hai nha su hoc co đai ghi chep lai la chinh Zeno đa bi phe canh cua Hoang hau Ariadne ham hai bang cach sai thuoc ha than tin đem ong đi chon song sau khi Hoang đe đa say qua chen lien nga quy xuong đat nam me man bat tinh hoac đo benh nang trong mot bua tiec tung linh đinh; thoat đau vua tinh day ong đa co keu cuu nhung Ariadne vi mai me met voi tinh nhan hon la quan tam đen nguoi chong bac beo đa cam bat ky ai dam ben mang toi mo nap quan tai cuu song Zeno, đe mac cho ong chet dan chet mon trong co quan tai chat hep.


Anh huong van hoa Zeno la mot tay choi sanh soi tro Tabula, mot tro choi lien quan đen backgammon (co tao cao) hien đai. Nam 480, sau khi thua mot van co tuc thi Zeno đa chap but mot bai tho trao phung đe ghi chep lai no; hoc gia Agathias cho sao chep lai bai tho nay mot nua the ky sau đo va đieu nay cho phep tro choi đuoc tai hien vao the ky 19. Tro choi đuoc coi la to tien cua co tao cao va co nhung luat choi tuong tu. Zeno la quan co trang co mot chong sau co, ba day chua hai quan co va ba dau o, nhung quan co se đung yen mot minh tren mot điem va do đo co nguy co bi đat ben ngoai ban co boi mot quan co cua đoi huong đang tien đen. Zeno se nem ba con xuc xac tuan theo cach choi va ra đuoc so 2, 5 va 6. Cac quan co trang va đen đuoc phan bo tren cac điem ma cach duy nhat la su dung tat ca ba ket qua, dua theo luat choi yeu cau la phai pha vo ba day cua hai quan co vao trong cac dau o thi moi gianh đuoc chien thang trong tro choi nay cua Zeno.
Zeno con la nhan vat chinh cua vo kich đat theo tieng Latinh la Zeno, do nha viet kich la linh muc dong Ten Joseph Simons sang tac vao nam 1641 va đem cong dien vao nam 1643 tai Roma, o Truong Đai hoc Anh Quoc danh cho cac giao si dong Ten. Trong tieng Latinh thi Zeno dua theo mot vo kich vo danh cua Hy Lap thuoc ve cai goi la Nha hat Crete, đuoc sang tac va bieu dien tai Zakynthos vao nam 1682-1683, la noi ma Zeno đa bi chon song va nguoi em Longinus bi xu tu xua kia. 
Vo kich Romulus Đai đe cua kich tac gia Friedrich Durrenmatt viet vao nam 1950 đa cho Zeno la mot trong nhung nhan vat cua minh. Cot truyen đuoc dua tren lich su; luc Zeno chay tron đen Y va co gang thuyet phuc Romulus Augustulus đoan ket luc luong cua ho va cung nhau chien đau chong lai quan ro đang xam chiem lanh tho cua Đe quoc La Ma, nhung ke hoach cua ong đa som gap phai that bai. Nhan vat Zeno cua Durrenmatt la mot vi Hoang đe bi đe nang boi cac nghi le theo kieu Byzantine.


Chu thich Tham khao = Tai lieu chinh =
Cac su kien ve trieu đai cua Zeno kha la mo ho; chi co mot tai lieu noi tiep ve trieu đai cua ong la con đuoc bao ton boi su gia Evagrius Scholasticus trong cuon Historia Ecclesiastica (Lich su Giao hoi, chuong 3). 
Cac nguon tai lieu khac gom: 

Life of Daniel the Stylite
Suda
Evagrius Scholasticus, Historia Ecclesiastica
Cedrenus, A concise history of the world
Malchus, Bizantiaka
John Malalas, Chronographia
Procopius of Caesarea, De Aedificiis
Theophanes the Confessor, Chronicle
Joannes Zonaras, Epitome Historiarum


= Tai lieu phu =
Đoi voi viec nghien cuu hoc thuat ve chinh sach ton giao cua Hoang đe Zeno, xem them: 

Rafal Kosinski, The Emperor Zeno: Religion and Politics (Hoang đe Zeno: Ton giao va chinh tri), Historia Iagellonica, 2010, ISBN 8362261188
Đoi voi mot cuoc thao luan hoc thuat gan đay ve cuoc đoi cua Zeno cho toi cai chet cua Aspar, xem them:

Brian Croke, Dynasty and Ethnicity: Emperor Leo and the Eclipse of Aspar (Vuong trieu va sac toc: Hoang đe Leo va su lan at cua Aspar), Chiron 35 (2005), 147–203.
Mot tai lieu ve trieu đai cua Zeno sau khi Đe quoc Tay La Ma diet vong, xem them:

Stephen Williams, J.G.P. Friell, The Rome that did not fall: the survival of the East in the fifth century (La Ma đa khong sup đo: nguoi song sot o phia Đong vao the ky thu 5), CRC Press, 1999, ISBN 0-203-98231-2.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Flavius Zeno tai Wikimedia Commons