Vuon Tuileries (Tuy Lien) nam o trung tam thanh pho Paris, thuoc Quan 1. O vi tri nay truoc đay la cung đien hoang gia Tuileries cung khu vuon. Nhung cuoi the ky 19, cung đien bi đot chay va pha huy sau đo. Ngay nay noi đay chi con vuon Tuileries.
Đuoc tao ra tu the ky 16, toi thoi vua Louis XIV, vuon Tuileries đuoc mo cho cong chung, tro thanh khu vuon cong cong đau tien cua Paris. Ngay nay, đay la khu vuon lon nhat thanh pho Paris.

Nam o bo phai song Seine, phia Bac vuon Tuileries la pho Rivoli, phia Đong la Khai hoan mon Carrousel cung bao tang Louvre, con phia Tay la quang truong Concorde. Tuileries co dien tich 280.000 m², mang hinh chu nhat trai dai canh song.
Phia gan quang truong Concorde, mot be lon hinh bat giac, ben canh đat nhieu ghe sat cho nhung nguoi đi dao, khach du lich nghi chan. Canh đo, hai ben la bao tang bao tang Orangerie va bao tang Jeu de Paume nam đoi xung nhau. Cung o cong vao phia quang truong Concorde con co mot hieu sach. Phia Louvre co mot be nuoc khac hinh tron. Khap vuon Tuileries đuoc trang tri nhieu tuong đai. Mot so khu vuc đuoc danh cho tre em choi đua, cung dich vu cho thue thuyen đo choi đe tha tren be.
Nam o trung tam thanh pho, noi bao tang Louvre voi quang truong Concorde, Tuileries la khu vuc đi dao uu thich cua nhieu nguoi dan thanh pho cung nhu khach du lich. Vuon đuoc mo cua tu 7 gio 30 toi 19 gio.


Lich su Tu the ky 12, khu vuc vuon Tuileries đa co cac xuong san xuat ngoi va bao quanh la cac canh đong trong bau, bi. Nam 1519, vua Francois I chon noi đay đe xay dung mot dinh thu va khu vuon. Mac du vay, Francois I chua bao gio song tai dinh thu nay.
Nam 1564, Catherine de Medicis cho san bang toan bo khu vuc, xay dung nen cung đien Tuileries. Ben canh cung đien la khu vuon lay cam hung tu cac vuon Trung Co. Nhieu le hoi hoang gia đa đuoc to chuc o đay. Thang 6 nam 1572, mot le hoi co su tham gia cua Elisabeth I cua Anh. Vai thang sau đo, ngay 21 thang 8, vuon Tuileries la noi to chuc le cuoi cua Enrique III cua Navarra va Marguerite cua Phap, tuc vua Henri IV va Marguerite cua Phap sau nay.
Duoi thoi Henri IV, vuon Tuileries đuoc cai tao lai. Cac bon hoa đuoc trang tri them, loi đi lon đuoc gian cay che, mot be trang tri lon đuoc xay dung lay nuoc tu tram bom Samaritaine canh cau Pont Neuf. Đen thoi Louis XIII, vuon Tuileries đuoc mo cho cong chung nhung chi tang lop thuong luu.
Toi thoi Louis XIV, cung đien Tuileries đuoc xay dung mo rong. Jean-Baptiste Colbert chon Andre Le Notre - hoa si thiet ke vuon noi tieng - đe cai tao vuon Tuileries tu mot khu vuon Trung Co thanh khu vuon phong cach Phap. Andre Le Notre cho bo tri lai khu vuon, tao nen canh quan đep nhat khi nhin tu cung đien. Mac du vay, thoi ky nay trieu đinh Phap chuyen dan ve lau đai Versailles. Vua Louis XIV cho phep tat ca moi nguoi dan đuoc vao tham vuon, voi đieu kien phai an mac chinh te. Tuileries tro thanh vuon cong cong đau tien cua Paris.
Khi Louis XIV qua đoi, Louis XV moi nam tuoi va đuoc Philippe cua Orleans - quyen nhiep chinh khi đo - đua tro lai cung đien Tuileries. Nam 1719, nhieu tac pham đieu khac đuoc chuyen tu cong vien Marly ve Tuileries trang tri trong loi đi cua vuon. Nam 1753, phia cuoi vuon, quang truong Louis XV đuoc mo, tuc quang truong Concorde ngay nay. Toi nam 1794, mot so tac pham đieu khac khac đuoc chuyen tu cong vien hoang gia cu ve vuon Tuileries.
Trong thoi ky Cach mang Phap, vuon Tuileries la đia điem cua nhieu cuoc bieu tinh. Louis XVI cung hoang toc quay lai cung đien Tuileries roi bi xu tu sau đo. Napoleon Bonaparte len nam quyen cung song tai Tuileries va cho mo pho Rivoli nam o ben phia Bac vuon. Cho toi Đe nhi đe che, khu vuon van la noi to chuc nhieu le hoi cua hoang gia. Đau thap nien 1850, toa nha Orangerie đuoc xay dung, hien nay la bao tang Orangerie. Nam đoi xung, nam 1861 la toa nha cua bao tang Jeu de Paume hien nay. Thoi ky Cong xa Paris, cac binh linh cong xa đa đot chay cung đien Tuileries vao nam 1871. Toi nam 1883, phan đo nat con lai cung bi san phang. Vuon Tuileries tro nen rong hon.
Trong suot khoang thoi gian tu cuoi the ky 18, khong chi cac le hoi hoang gia, nhieu su kien đai chung cung đuoc to chuc o vuon Tuileries. Nam 1793, nhung qua bong khi hydro đau tien đuoc tha o đay. Toi nam 1898 la trien lam o to đau tien. Nam 1900, vuon la noi to chuc bua tiec voi 22000 thi truong cua Phap tham du....
Trong nhung nam 1990, cung voi nhung sua chua o bao tang Louvre, vuon Tuileries cung đuoc cham soc, bo tri lai. Nhieu cay moi đuoc trong, đat them cac tro choi cho tre em, mot so tac pham đieu khac đuong đai cung đuoc trang tri o đay. Nuoc tuoi cay đuoc lay tu kenh Ourcq va he thong tuoi đieu khien bang he thong may tinh.


Hinh anh Tham khao Le Jardin des Tuileries Luu tru ngay 8 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine tren trang Comite National pour Reconstruction des Tuileries
Le Jardin des Tuileries tren trang cua Thanh pho Paris


Lien ket ngoai Tuileries, đia điem ky niem cua Cach mang Phap Luu tru ngay 10 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Le Jardin des Tuileries tren trang cua Thanh pho Paris