Joseph Maurice Ravel (7 thang 3 nam 1875 – 28 thang 12 nam 1937) la mot nha soan nhac, nghe si duong cam va nhac truong nguoi Phap. Ten tuoi cua ong va cua nguoi đuong thoi lon tuoi hon Claude Debussy thuong đuoc gan lien voi truong phai an tuong, mac du ca hai nha soan nhac đeu khong cong nhan khai niem nay. Khi con song trong thap nien 1920 va 1930, Ravel đuoc toan the gioi cong nhan la nha soan nhac vi đai nhat cua Phap.
Ravel sinh ra trong mot gia đinh yeu am nhac va theo hoc tai Nhac vien Paris, truong am nhac hang đau cua Phap. Tai nhac vien, ong khong đuoc gioi bao thu đanh gia cao; su thien vi cua ho đoi voi ong cung đa gay ra tai tieng. Sau khi roi nhac vien, Ravel tim thay con đuong rieng cua minh voi tu cach la mot nha soan nhac, phat trien mot phong cach rat đac trung va ket hop vao am nhac cua minh cac yeu to cua chu nghia hien đai, baroque, tan co đien va, trong nhung tac pham ve sau, jazz. Ong thich thu nghiem voi hinh thuc am nhac: mo tip cua tac pham noi tieng nhat cua ong, Bolero (1928), đuoc lap đi lap lai thay vi đuoc phat trien. Noi tieng voi kha nang phoi nhac, Ravel đa thuc hien mot so ban chuyen soan cho dan nhac tu tac pham duong cam cua cac nha soan nhac khac, trong đo noi tieng nhat la ban phoi nam 1922 cho tac pham Pictures at an Exhibition cua Mussorgsky.
La mot nguoi lam viec cham rai va can cu, Ravel sang tac it tac pham hon đa so cac nguoi cung thoi khac. Trong so cac tac pham đuoc xuat ban cua ong co cac tac pham danh cho duong cam, nhac thinh phong, hai ban hoa tau duong cam, nhac ba le, hai vo opera va tam lien ca khuc; ong khong viet bat ky ban giao huong hay nhac nha tho nao. Nhieu tac pham cua ong đuoc viet thanh hai phien ban: đau tien la ban nhac duong cam va sau đo la ban phoi khi. Mot so tac pham duong cam cua ong, chang han nhu Gaspard de la nuit (1908), noi tieng voi đo kho cao, con cac tac pham dan nhac phuc tap cua ong nhu Daphnis et Chloe (1912) thi đoi hoi su can bang kheo leo khi bieu dien.
Ravel la mot trong nhung nha soan nhac đau tien nhan thay tiem nang cua viec đua am nhac đen gan cong chung thong qua viec ghi am. Tu thap nien 1920, ong đa tham gia thu am mot so tac pham cua minh mac du ky thuat bieu dien duong cam va chi huy dan nhac con han che; mot so tac pham khac cua ong thi đuoc ghi am duoi su giam sat cua nha soan nhac.


Cuoc đoi va su nghiep = Thieu thoi =

Ravel sinh ra tai thi tran Ciboure thuoc vung Basque, Phap, gan Biarritz, cach bien gioi Tay Ban Nha 18 kilomet. Cha cua ong, Pierre-Joseph Ravel, sinh ra tai Versoix gan bien gioi Phap-Thuy Si, la mot ky su, nha phat minh va nha san xuat co hoc thuc va thanh đat. Me cua ong, Marie (nhu danh Delouart) la nguoi Basque nhung lon len o Madrid. Theo khai niem trong the ky 19, Joseph đa ket hon voi nguoi co đia vi thap hon minh – Marie la con ngoai gia thu va hau nhu khong biet chu – nhung cuoc hon nhan giua ho van rat hanh phuc. Mot so phat minh thanh cong cua Joseph bao gom đong co đot trong thoi ky đau va mot co may xiec khet tieng mang ten "Con loc tu than", mot loai vong quay thu hut khach du lich cho đen khi xay ra mot vu tai nan chet nguoi tai Rap xiec Barnum va Bailey vao nam 1903.
Ca cha va me cua Ravel đeu la nguoi Cong giao La Ma; Marie cung la mot nguoi co tu tuong tu do, mot đac điem đuoc nguoi con trai ca cua ba thua huong. Ong đuoc rua toi tai nha tho giao xu Ciboure sau ngay sau khi chao đoi. Ba thang sau, gia đinh chuyen đen Paris, noi cau con trai ut Edouard chao đoi (Cau co moi quan he than thiet voi cha minh, va cuoi cung đa buoc theo con đuong lam ky su cua cha). Maurice đac biet tan tuy voi me cua minh; truyen thong Basque-Tay Ban Nha cua ba đa co anh huong sau sac đen cuoc song va am nhac cua ong. Mot trong nhung ky uc đau đoi cua ong la nhung bai dan ca ma ba hat cho ong nghe. Tuy khong thuoc hang giau co, nhung gia đinh van song trong đieu kien kha gia va hai cau be đa co mot tuoi tho hanh phuc.
Cha cua Ravel rat thich đua cac con trai cua minh đen tham cac nha may đe xem nhung thiet bi co khi moi nhat, nhung ong cung rat quan tam đen am nhac va van hoa noi chung. Ve sau, Ravel nho lai rang "Ngay tu thoi tho au, toi đa co mot su nhay cam đac biet voi am nhac. Cha toi, nguoi đuoc đao tao bai ban hon hau het nhung nguoi choi nhac khong chuyen, đa biet cach nuoi duong niem say me ay va khoi day su nhiet tinh cua toi đoi voi am nhac tu khi toi con nho". Khong co ghi chep nao cho thay Ravel theo hoc tai bat ky ngoi truong chinh thong nao trong nhung nam đau đoi; nguoi viet tieu su cua ong, Roger Nichols, cho rang phan lon viec giao duc ong thoi tho au co the do cha ong đam nhan.
Nam 7 tuoi, Ravel theo hoc duong cam cung Henri Ghys, ban cua Emmanuel Chabrier. 5 nam sau, vao nam 1887, ong bat đau hoc hoa am, đoi am va sang tac am nhac cung Charles-Rene, hoc tro cua Leo Delibes. Mac du khong phai than đong, nhung ong đuoc cong nhan la co nang khieu ve am nhac. Charles-Rene nhan thay rang qua trinh đinh hinh am nhac cua Ravel la đieu tu nhien đoi voi ong "va khong phai la ket qua cua no luc nhu bao nguoi khac". Mot so tac pham đau tien đuoc biet đen cua Ravel xuat phat tu thoi gian nay, trong đo co bien tau tren bai thanh ca cua Schumann, bien tau tren mot chu đe cua Grieg va mot chuong cua mot ban sonata cho duong cam. Cac tac pham nay chi ton tai mot cach roi rac.
Vao nam 1888 Ravel gap nghe si duong cam nho tuoi Ricardo Vines, nguoi ma sau nay khong chi la mot nguoi ban tri ky ma con la mot trong nhung nguoi tien phong trong viec dien giai cac tac pham cua ong va con la cau noi quan trong giua Ravel va am nhac Tay Ban Nha. Ca hai đeu đanh gia cao Wagner, am nhac Nga, va cac tac pham van hoc cua Edgar Allan Poe, Baudelaire va Stephane Mallarme. Tai Trien lam The gioi nam 1889 tai Paris, Ravel đa rat an tuong voi cac tac pham moi cua Nga do Nikolai Rimsky-Korsakov chi huy. Cac tac pham nay, cung voi am thanh ky la cua nhac cu gamelan Java tai Trien lam, đa đe lai dau an lau dai voi Ravel va nguoi đuong thoi lon tuoi Claude Debussy.
Emile Decombes tro thanh giao vien day duong cam cho Ravel vao nam 1889. Trong cung nam, Ravel bieu dien cong khai lan đau tien khi ong con 14 tuoi. Ong bieu dien tai mot buoi hoa nhac tai Salle Erard cung Reynaldo Hahn va Alfred Cortot, hoc tro cua Decombes.


= Nhac vien Paris =
Đuoc su đong vien cua cha me, Ravel nop ho son xin theo hoc tai Nhac vien Paris, truong am nhac hang đau cua Phap. Vao thang 11 nam 1889, ong bieu dien cac tac pham cua Chopin va đo ky thi tuyen sinh vao lop hoc duong cam du bi do Eugene Anthiome chi đao. Ravel gianh giai nhat trong cuoc thi duong cam cua Nhac vien vao nam 1891, nhung ngoai thanh tich nay ra, ong khong thuc su noi bat trong vai tro mot sinh vien. Tuy nhien, nhung nam nay la thoi ky ma Ravel phat trien đang ke voi tu cach la mot nha soan nhac. Nha am nhac hoc Arbie Orenstein viet rang đoi voi Ravel, nhung nam 1890 la thoi ky "phat trien vuot bac... tu tuoi thieu nien đen khi truong thanh".

Nam 1891, Ravel hoc duong cam tu Charles-Wilfrid de Beriot va hoa am tu Emile Pessard. Ong co tien bo, nhung khong qua noi bat, voi su khuyen khich đac biet tu Beriot nhung, theo loi cua nha am nhac hoc Barbara L. Kelly, ong "chi co the đuoc day theo cach cua rieng minh". Giao vien sau nay cua ong la Gabriel Faure hieu đieu nay, nhung nhin chung, khoa bao thu cua Nhac vien nhung nam 1890 khong chap nhan đieu nay. Vi khong gianh đuoc them giai thuong nao nen Ravel đa bi đuoi hoc vao nam 1895. Nhung tac pham đau tien cua ong con ton tai đay đu la tu thoi sinh vien la Serenade grotesque danh cho duong cam va "Ballade de la Reine morte d'aimer", mot ban melodie lay cam hung tu mot bai tho cua Roland de Mares (đeu tu nam 1893).
Ravel chua bao gio la mot sinh vien cham chi bang cac ban hoc cua ong nhu Vines va Cortot. Ro rang la voi tu cach la mot nghe si duong cam, ong se khong the sanh kip ho, va tham vong lon nhat cua ong la tro thanh mot nha soan nhac. Tu thoi điem nay, ong tap trung vao sang tac. Cac tac pham cua ong trong giai đoan nay bao gom cac bai hat "Un grand sommeil noir" va "D'Anne jouant de l'espinette" voi loi cua Paul Verlaine va Clement Marot, cung cac ban nhac duong cam Menuet antique va Habanera (danh cho bon tay), tac pham Habanera sau nay đuoc đua vao ban Rapsodie espagnole. Trong thoi gian nay, Joseph Ravel đa gioi thieu con trai minh cho Erik Satie, nguoi đang kiem song bang nghe choi duong cam tai quan ca phe. Ravel la mot trong nhung nhac si đau tien (nguoi khac la Debussy) nhan ra su đoc đao va tai nang cua Satie. Nhung thu nghiem lien tuc cua Satie ve hinh thuc am nhac ma Ravel coi la "vo gia" la nguon cam hung cho ong.
Nam 1897, Ravel đuoc nhan lai vao Nhac vien, noi ong hoc sang tac voi Faure va hoc rieng ve đoi am voi Andre Gedalge. Ca hai giao vien, đac biet la Faure, đeu đanh gia cao ong va co anh huong quan trong đen su phat trien cua ong voi tu cach la mot nha soan nhac. Khi khoa hoc tien trien, Faure đa ghi nhan "su truong thanh ro ret... su giau co hap dan cua tri tuong tuong" cua Ravel. Tuy nhien, vi the cua Ravel tai Nhac vien đa bi suy yeu boi su thu đich tu Giam đoc Theodore Dubois, nguoi than tho ve quan điem tien bo ve am nhac va chinh tri cua chang trai tre. Theo nguoi ban hoc Michel-Dimitri Calvocoressi, Ravel tro thanh "cai gai trong mat nhieu nguoi, va ho khong ngan ngai dung moi cach đe loai tru ong". Ravel đa viet mot so tac pham đang chu y khi hoc voi Faure, bao gom khuc dao đau Sheherazade va mot ban sonata cho vi cam voi mot chuong, nhung ong khong gianh đuoc giai thuong nao nen lai bi cho thoi hoc vao nam 1900. La mot cuu sinh vien, ong đuoc tham du cac lop hoc cua Faure voi tu cach la "thinh gia" cho đen khi ong cuoi cung gia tu Nhac vien vao nam 1903.

Vao thang 5 nam 1897, Ravel chi huy buoi bieu dien đau tien cua khuc dao đau Sheherazade. Buoi bieu dien đon nhan y kien trai chieu, voi tieng la o xen lan tieng vo tay tu khan gia, va nhung loi chi trich khong may tich cuc tu cac nha phe binh. Mot nguoi mo ta tac pham nay la "mot man ra mat gay soc: mot su đao van vung ve cua Truong phai Nga" va goi Ravel la "mot nghe si moi vao nghe co nang khieu tam thuong... nguoi co le sau khoang muoi nam lam viec cham chi se tro thanh mot đieu gi đo neu khong muon noi la la mot ai đo". Mot nha phe binh khac, Pierre Lalo, thay rang Ravel co tai nang nhung lai qua phu thuoc  Debussy va thay vao đo nen hoc theo Beethoven. Trong nhung thap ky ve sau, Lalo tro thanh nha phe binh Ravel kien đinh nhat. Vao nam 1899, Ravel đa sang tac tac pham noi tieng đau tien cua minh, mac du ban đau no khong tao đuoc nhieu dau an: Pavane pour une infante defunte ("Pavane cho mot nang cong chua đa qua đoi"). Tac pham ban đau đuoc viet cho đoc tau duong cam va do Cong chua de Polignac đat hang.
Ngay tu khi bat đau su nghiep, Ravel đa to ra than nhien truoc nhung loi khen che. Nhung nguoi than quen voi ong đeu tin rang đo khong phai la thai đo lam ra ve, ma hoan toan xuat phat tu con nguoi that cua ong. Y kien ​​duy nhat ve am nhac cua ong ma ong thuc su coi trong la y kien ​​cua ban than: cau toan va tu kiem điem mot cach khat khe. O tuoi hai muoi, theo loi cua nguoi viet tieu su Burnett James, ong "tu chu, song hoi xa lanh, thien vi ve mat tri tue va thich noi đua nhe nhang". Ong an mac banh bao va rat ti mi ve ngoai hinh va phong thai cua minh. Orenstein binh luan rang voi voc dang nho be, nhe can va xuong xau, Ravel co "ngoai hinh cua mot ky si an mac đep", cung cai đau to duong nhu phu hop voi tri tue đang gom cua ong. Vao cuoi nhung nam 1890 va đau the ky tiep theo, Ravel đe rau theo phong cach thoi đo; tu giua tuoi ba muoi, ong khong con đe rau.


= Les Apaches va Debussy =
Khoang nam 1900, Ravel va mot so nghe si, nha tho, nha phe binh va nhac si tre đa cung nhau thanh lap mot nhom khong chinh thuc đuoc biet đen voi cai ten Les Apaches (tam dich: "Nhung ke noi loan"). Ten nay la do Vines đat ra đe the hien su "khac biet ve nghe thuat" cua cac thanh vien. Ho gap mat thuong xuyen cho đen khi Chien tranh the gioi thu nhat no ra. O đay, cac thanh vien khich le nhau bang cach tranh luan tri tue va trinh dien cac tac pham cua ho. Danh sach thanh vien cua nhom rat linh hoat, va vao nhung thoi điem khac nhau bao gom Igor Stravinsky va Manuel de Falla cung voi nhung nguoi ban nguoi Phap cua ho.
Mot trong so nhung so thich cua nhom Les Apaches la am nhac cua Debussy. Ravel, kem ong 12 tuoi, đa biet Debussy mot chut tu nhung nam 1890, va tinh ban cua ho mac du khong than thiet, nhung van tiep tuc trong hon 10 nam. Vao nam 1902, Andre Messager đa chi huy buoi ra mat vo opera Pelleas et Melisande cua Debussy tai Opera-Comique. Buoi ra mat gay ra su chia re y kien ve am nhac. Dubois đa co ngan cam sinh vien cua Nhac vien tham du, va noi bat trong so nhung nguoi ghet tac pham nay la Camille Saint-Saens, ban va cuu giao vien cua nhac truong. Nhom Les Apaches đa len tieng ung ho vo opera nay. Buoi dien đau tien cua vo opera keo dai 14 tiet muc, va Ravel đa tham du tat ca cac buoi bieu dien tren.

Debussy đuoc cong nhan rong rai la mot nha soan nhac theo truong phai An tuong – mot thuat ngu ma ong cuc ky khong thich. Nhieu nguoi yeu am nhac cung bat đau ap dung thuat ngu nay cho Ravel, va cac tac pham cua hai nha soan nhac thuong đuoc coi la mot phan cua cung the loai. Ravel cho rang Debussy thuc su la mot nha soan nhac theo truong phai An tuong nhung ban than ong thi khong. Orenstein binh luan rang Debussy tu phat va thoai mai hon khi sang tac con Ravel thi chu y hon đen hinh thuc va tay nghe. Ravel viet rang "su thien tai cua Debussy ro rang la co ca tinh lon: tu tao ra nhung quy luat rieng, lien tuc thay đoi, the hien ban than mot cach tu do, nhung luon trung thanh voi truyen thong Phap. Đoi voi Debussy, mot nhac si va con nguoi, toi vo cung nguong mo, nhung ve ban chat, toi khac voi Debussy... Toi nghi rang ca nhan toi luon theo đuoi mot huong trai nguoc voi chu nghia tuong trung [cua ong]." Trong nhung nam đau tien cua the ky moi, cac sang tac moi cua Ravel bao gom tac pham duong cam Jeux d'eau (1901), Tu tau đan day va chuoi bai hat danh cho dan nhac Sheherazade (ca hai đeu ra mat nam 1903). Cac nha binh luan đa đe y đen mot so net cham pha cua Debussy trong mot so phan cua cac tac pham nay. Nichols coi ban tu tau "vua ton vinh vua xua đuoi anh huong cua Debussy".
Hai nha soan nhac khong con than thien vao giua thap nien đau tien cua nhung nam 1900 vi nhung ly do lien quan đen am nhac va co the la ly do ca nhan. Nhung nguoi nguong mo ho bat đau hinh thanh phe phai, trong đo nhung nguoi ung ho mot nha soan nhac se ha thap nha soan nhac con lai. Tranh chap nay sinh ve nien đai cac tac pham cua cac nha soan nhac va ai la nguoi anh huong đen ai. Noi bat trong phe chong Ravel la Lalo, nguoi đa viet rang: "Trong khi M. Debussy đay su nhay cam thi M. Ravel đay vo cam, ong khong ngan ngai vay muon khong nhung ky thuat ma ca su nhay cam cua nguoi khac." Su cang thang cong khai nay đa dan đen su xa lanh ca nhan. Ravel noi rang "Rot cuoc, co le se tot hon neu chung ta giu thai đo lanh nhat vi nhung ly do phi logic." Nichols đa đua ra mot ly do khac cho su ran nut. Vao nam 1904, Debussy roi bo vo cua minh va song chung voi ca si Emma Bardac. Ravel, cung voi nguoi ban than thiet va nguoi ban tam giao Misia Edwards va ngoi sao opera Lucienne Breval, đa cho Lilly Debussy mot khoan thu nhap đeu đan va khiem ton, đieu ma Nichols cho rang co the đa lam chong ba kho chiu.


= Tai tieng va thanh cong =

Trong nhung nam đau cua the ky 20 Ravel đa nam lan no luc gianh giai thuong danh gia nhat cua Phap danh cho cac nha soan nhac tre tuoi: giai thuong Khoi nguyen La Ma; nhung nguoi tung đat giai bao gom Berlioz, Gounod, Bizet, Massenet va Debussy. Vao nam 1900, Ravel bi loai o vong đau tien; đen nam 1901, ong đat giai nhi trong cuoc thi. Vao nam 1902 va 1903, Ravel khong đat giai nao: theo nha am nhac hoc Paul Landormy, ban giam khao nghi rang Ravel đang che nhao ho bang cach nop nhung ban cantata han lam đen muc giong nhu la ban nhai. Ravel du thi lan cuoi vao nam 1905, khi ong đa 30 tuoi, va vo tinh gay ra mot vu tai tieng. Viec ong bi loai ngay tu vong đau khien ngay ca nhung nha phe binh khong ua am nhac cua ong, nhu Lalo, cung phai len tieng phan đoi vi cho rang đieu đo la khong the chap nhan đuoc. Su phan no cua bao chi gia tang khi co thong tin cho biet giao su cap cao tai Nhac vien la Charles Lenepveu nam trong ban giam khao, va chi co hoc tro cua ong xuat hien trong vong chung ket; viec ong khang khang rang đay chi la su trung hop ngau nhien đa khong đuoc long gioi phe binh. L'affaire Ravel (tam dich: Vu Ravel) tro thanh mot vu tai tieng quoc gia, dan đen viec Dubois phai tu chuc som, đe chinh phu Phap phai bo nhiem Faure len thay the nham cai to toan dien Nhac vien.
Mot trong so nhung nguoi quan tam sau sac đen vu viec nay la Alfred Edwards, chu so huu va bien tap vien cua to bao Le Matin, noi Lalo viet bai. Edwards đa ket hon voi ban cua Ravel la Misia va cap đoi đa đua Ravel đi du ngoan tren song Rhin trong bay tuan tren du thuyen cua ho vao thang 6 va thang 7 nam 1905; đay lan đau tien ong đi du lich nuoc ngoai.
Cho đen cuoi the ky 19, Ravel đa hinh thanh thoi quen sang tac nhac cho duong cam truoc, roi sau đo chuyen soan cho dan nhac giao huong. Ong noi chung la mot nguoi lam viec cham rai va can cu, nen viec chuyen soan lai cac tac pham duong cam truoc đo giup ong tang so luong tac pham đuoc xuat ban va bieu dien. Duong nhu ong khong lam vay vi muc đich vu loi, boi Ravel von đuoc biet đen la nguoi bang quan voi chuyen tai chinh. Cac tac pham ban đau la nhac duong cam va ve sau tro thanh nhac thinh phong gom co Pavane pour une infante defunte (phoi dan nhac nam 1910), Une barque sur l'ocean (1906, tu to khuc duong cam Miroirs đuoc sang tac nam 1905), phan Habanera trong Rapsodie espagnole (1907–08), Ma mere l'Oye (1908–10, phoi dan nhac nam 1911), Valses nobles et sentimentales (1911, phoi dan nhac nam 1912), Alborada del gracioso (tu Miroirs, phoi dan nhac nam 1918) va Le tombeau de Couperin (1914–17, phoi dan nhac nam 1919).

Von khong phai la nguoi co xu huong lam giao vien, nhung Ravel van nhan day mot vai hoc tro tre ma ong cho la co the huong loi tu su dan dat cua minh. Mot trong so đo la Manuel Rosenthal; ong ke rang Ravel la mot nguoi thay rat khat khe khi tin rang hoc tro minh co tai. Giong nhu nguoi thay cua minh la Faure, Ravel đac biet quan tam đen kha nang tim đuoc tieng noi rieng va khong bi chiu qua nhieu anh huong tu cac bac tien boi cua hoc tro. Ong tung nhac nho Rosenthal rang khong the hoc đuoc gi tu viec nghien cuu am nhac cua Debussy: Chi Debussy moi co the viet ra nhung tac pham đo va lam cho chung vang len theo cach ma chi Debussy co the lam đuoc." Khi George Gershwin ngo y muon theo hoc Ravel vao nhung nam 1920, Ravel đa tu choi sau thoi gian suy nghi nghiem tuc, voi ly do la viec hoc "co the khien Gershwin viet ra nhung ban Ravel do va đanh mat mon qua tuyet voi la kha nang sang tac giai đieu cung su tu nhien". Hoc tro noi tieng nhat cua Ravel co le la Ralph Vaughan Williams, nguoi đa theo hoc 3 thang tu nam 1907 đen 1908. Vaughan Williams ke lai rang Ravel đa giup ong thoat khoi "loi viet đoi am mang nang phong cach Đuc... Complexe mais pas complique (tam dich: Phuc tap nhung khong roi ram) la phuong cham cua ong."
Hoi ky cua Vaughan Williams đa lam sang to đoi chut ve đoi tu cua Ravel; tinh cach kin đao va bi an cua Ravel đa dan đen nhieu suy đoan. Vaughan Williams, Rosenthal va Marguerite Long đeu đa ghi lai rang Ravel thuong xuyen lui toi nha tho; Long cho rang đieu nay la do ong tu ti ve voc dang nho be cua minh, do đo khien ong thieu tu tin voi phu nu. Nhung nguon ke lai khac (du khong nguon nao la truc tiep) cho rang Ravel đa đem long yeu Misia Edwards hoac la muon cuoi nghe si vi cam Helene Jourdan-Morhange Rosenthal ghi nhan nhung bac bo nhung suy đoan đuong thoi cho rang Ravel, nguoi suot đoi khong lap gia đinh, co the la nguoi đong tinh. Nhung suy đoan tren xuat hien tro lai trong cuon sach Maurice Ravel: A Life nam 2000 cua tac gia Benjamin Ivry; cac nghien cuu ve sau chi ra rang khuynh huong tinh duc va đoi tu cua Ravel van con la an so.
Ravel co buoi hoa nhac đau tien o ngoai Phap vao nam 1909. La khach cua nha Vaughan Williams, ong đen tham Luan Đon va bieu dien cho Societe des Concerts Francais. Buoi bieu dien nhan đuoc nhieu đanh gia tich cuc va giup nang cao danh tieng quoc te đang ngay cang phat trien cua ong.


= Tu 1910 đen Chien tranh The gioi thu nhat =

Societe Nationale de Musique, đuoc thanh lap vao nam 1871 nham thuc đay am nhac cua cac nha soan nhac tre nguoi Phap, tu giua nhung nam 1880 đa bi chi phoi boi phe bao thu do Vincent d'Indy đung đau. Ravel, cung voi mot so cuu hoc tro cua Faure, đa thanh lap mot to chuc hien đai hon mang ten Societe Musicale Independente va đe Faure giu chuc chu tich. Buoi hoa nhac khai mac cua hoi am nhac moi đuoc to chuc vao ngay 20 thang 4 nam 1910; trong so bay tac pham đuoc trinh dien co buoi ra mat lien ca khuc La chanson d'Eve cua Faure, to khuc duong cam D'un cahier d'esquisses cua Debussy, Six pieces pour piano cua Zoltan Kodaly va phien ban song tau cho duong cam goc cua Ma mere l'Oye do Ravel sang tac. Cac nghe si bieu dien gom co Faure, Florent Schmitt, Ernest Bloch, Pierre Monteux va, đoi voi tac pham cua Debussy, Ravel. Viec hoi cho phep bieu dien cac tac pham cua Satie trong mot buoi hoa nhac vao thang 1 nam 1911 đuoc Kelly coi la mot dau hieu cua su anh huong ma Ravel moi co đuoc.
Mot trong hai vo opera đau tien cua Ravel la vo opera hai mot man L'heure espagnole đuoc ra mat lan đau vao nam 1911. Tac pham đuoc hoan thien vao nam 1907, nhung quan ly cua Opera-Comique la Albert Carre đa nhieu lan tri hoan buoi trinh dien tac pham. Ong lo ngai rang cot truyen cua vo kich – mot tro he trong phong ngu – se khong đuoc nhung khan gia quan trong cua Opera-Comique la nhung ba me va co con gai đang kinh đon nhan nong nhiet. Vo kich chi gat hai đuoc thanh cong khiem ton trong lan cong dien đau tien, va phai đen thap nien 1920 no moi thuc su tro nen pho bien.

Nam 1912, Ravel cho ra mat ba vo ballet. Vo đau tien la ban phoi khi mo rong cua Ma mere l’Oye, đuoc cong dien tai Theatre des Arts vao thang 1. Tac pham nhan đuoc nhieu loi khen ngoi: tap chi Mercure de France goi ban nhac la "su me hon tuyet đoi, mot kiet tac thu nho”. Ban nhac nhanh chong tro thanh mot phan trong chuong trinh bieu dien thinh phong; chi vai tuan sau buoi ra mat o Paris, tac pham đa đuoc trinh dien tai Queen’s Hall o Luan Đon, va đuoc bieu dien lai tai Proms trong cung nam. To bao The Times ca ngoi "su me hoac cua tac pham… hieu ung nhu ao anh, noi đieu gi đo hoan toan thuc duong nhu troi noi trong hu vo”. Khan gia New York cung đuoc thuong thuc tac pham trong cung nam Vo ballet thu hai cua Ravel trong nam 1912 la Adelaide ou le langage des fleurs, đuoc dan dung voi phan nhac tu Valses nobles et sentimentales, cong dien tai nha hat Chatelet vao thang Tu. Daphnis et Chloe ra mat tai cung nha hat vao thang Sau. Đay la tac pham viet cho dan nhac co quy mo lon nhat cua ong boi ong đa ton rat nhieu cong suc cung nhu vai nam đe hoan thanh.
Daphnis et Chloe đuoc đat hang vao khoang nam 1909 boi bau so Sergei Diaghilev cho đoan Ballets Russes cua ong. Ravel bat đau lam viec voi bien đao mua Michel Fokine va hoa si thiet ke Leon Bakst cua Diaghilev. Fokine noi tieng voi phong cach bien đao hien đai, thay vi chia thanh tung man rieng le thi su dung am nhac lien tuc xuyen suot, đieu nay rat hop voi so thich sang tao cua Ravel. Sau khi ban bac ky luong ve noi dung vo dien voi Fokine, Ravel bat tay vao sang tac. Tuy nhien, qua trinh hop tac giua cac nghe si thuong xuyen xay ra bat đong, va buoi cong dien đau tien lai khong đuoc tap duot ky luong do tac pham hoan thanh muon. Vo ballet nhan đuoc phan hoi khong may nong nhiet va nhanh chong bi rut khoi chuong trinh, du sau đo đuoc hoi sinh thanh cong mot nam sau o Monte Carlo va Luan Đon. Qua trinh hoan thanh tac pham đa anh huong khong nho đen suc khoe cua Ravel; chung suy nhuoc than kinh buoc ong phai nghi ngoi trong vai thang sau buoi ra mat.
Ravel khong viet nhieu tac pham trong nam 1913. Ong hop tac voi Stravinsky đe hoan thien vo opera dang do Khovanshchina cua Mussorgsky, Nhung tac pham ma ong tu viet gom Trois poemes de Mallarme cho giong nu cao va dan nhac thinh phong, va hai tac pham duong cam ngan A la maniere de Borodine va A la maniere de Chabrier. Nam 1913, Ravel, cung Debussy, la mot trong nhung nhac si co mat tai buoi tong duyet Nghi le mua xuan. Stravinsky sau nay ke lai rang Ravel la nguoi duy nhat ngay lap tuc hieu tac pham. Ravel du đoan rang buoi ra mat tac pham nay se đuoc coi la su kien mang y nghia lich su ngang voi Pelleas et Melisande.


= Thoi chien =

Khi Đuc xam luoc Phap vao nam 1914, Ravel đa co gang gia nhap Khong quan Phap. Ong coi voc dang nho be va can nang nhe cua minh  hop đe tro thanh phi cong, nhung ong bi tu choi vi ly do tuoi tac va mot benh tim nhe. Trong luc cho nhap ngu, Ravel đa sang tac Trois Chansons, la tac pham duy nhat cua ong viet cho hop xuong a cappella trong đo ong su dung chinh loi tho cua minh theo truyen thong cac bai chanson Phap the ky 16. Ong đe tang ba ca khuc nay cho nhung nguoi ma ong hy vong co the giup ong nhap ngu. Sau nhieu no luc khong thanh, Ravel đa đuoc nhap ngu vao thang 3 nam 1915, nam ong 40 tuoi; ong lam tai xe xe tai trong Trung đoan Phao binh so 13. Stravinsky bay to su kham phuc truoc long dung cam cua nguoi ban cua ong: "voi tuoi tac va vi the cua minh, Ravel hoan toan co the chon mot vi tri nhe nhang hon, hoac tham chi khong can tham gia gi ca". Mot so nhiem vu cua Ravel đa đe doa đen tinh mang cua ong, nhu viec lai xe cho đan duoc vao ban đem duoi su ban pha du doi cua Đuc. Đong thoi, su binh tam cua ong bi anh huong boi suc khoe yeu kem cua me ong. Suc khoe cua ong cung xau đi; ong bi mat ngu va mac cac van đe ve tieu hoa; ong cung phai trai qua mot cuoc phau thuat ruot sau khi mac benh ly amip vao thang 9 nam 1916 va bi te cong o chan vao mua đong nam sau.
Trong thoi chien, Saint-Saens, Dubois, d'Indy va nhieu nguoi khac thanh lap Ligue Nationale pour la Defense de la Musique Francaise, co vai tro van đong đe ngan cam bieu dien am nhac Đuc đuong đai. Ravel tu choi tham gia va noi voi uy ban cua lien đoan vao nam 1916, noi rang "Se that nguy hiem neu cac nha soan nhac nguoi Phap phot lo tac pham cua cac đong nghiep nuoc ngoai mot cach co he thong va do đo tu hinh thanh mot nhom quoc gia: nghe thuat am nhac cua chung ta, von rat phong phu vao thoi điem hien tai, se som suy thoai va bi co lap trong nhung cong thuc tam thuong." Lien đoan đap tra bang viec cam bieu dien tac pham cua Ravel trong cac buoi hoa nhac cua ho.
Thang 1 nam 1917, me cua Ravel qua đoi, khien ong roi vao trang thai "tuyet vong khung khiep", đe nang len su đau kho ma ong cam nhan truoc noi đau ma nguoi dan đat nuoc cua ong đa phai chiu đung trong chien tranh. Trong thoi chien ong khong viet nhieu tac pham. Ong gan nhu đa hoan thanh ban Tam tau duong cam truoc khi chien tranh no ra, tac pham quan trong nhat trong thoi chien cua ong la to khuc Le tombeau de Couperin, đuoc sang tac tu nam 1914 đen 1917. To khuc nham ca ngoi truyen thong cua nha soan nhac nguoi Phap the ky 18 Francois Couperin, voi moi chuong đuoc Ravel đe tang cho nhung nguoi ban đa qua đoi  trong chien tranh.


= Thap nien 1920 =
Sau thoi chien, nhung nguoi than can voi Ravel nhan ra rang ong đa mat đi phan lon suc ben the chat va tinh than. Theo loi cua nha am nhac hoc Stephen Zank, "su can bang cam xuc cua Ravel, von rat kho khan moi đat đuoc trong thap ky truoc, đa bi ton hai nghiem trong." Von di sang tac khong nhieu, gio ong cang sang tac it hon. Mac du vay, sau khi Debussy qua đoi vao nam 1918, Ravel thuong đuoc coi, ca trong va ngoai Phap, la nha soan nhac hang đau cua nen am nhac Phap đuong thoi. Faure đa viet cho ong, "Toi hanh phuc hon cau nghi ve vi the vung chac ma cau đang nam giu va đat đuoc mot cach xuat sac va nhanh chong nhu vay. Đo la niem vui va niem tu hao cho vi giao su gia cua cau." Ravel đuoc trao Huan chuong Bac Đau Boi tinh vao nam 1920. Mac du ong tu choi huan chuong, nhung ong van đuoc the he nha soan nhac moi, tieu bieu la Les Six (Tam dich: Nhom Sau) – nhung nguoi đuoc Erik Satie đo đau – coi la mot nhan vat cua gioi cam quyen. Satie đa quay lung lai voi ong va binh luan rang "Ravel tu choi Huan chuong Bac đau Boi tinh, nhung tat ca am nhac cua ong đeu chap nhan no". Bat chap su cong kich, Ravel van tiep tuc nguong mo am nhac thoi ky đau cua Satie va luon thua nhan anh huong cua ong đoi voi su phat trien cua ban than. Ravel co cai nhin nhan tu ve Les Six, quang ba am nhac cua ho va bao ve no truoc su cong kich cua bao chi. Ong coi phan ung cua ho đoi voi cac tac pham cua ong la đieu tu nhien va tot hon viec ho sao chep phong cach cua ong. Thong qua Societe Musicale Independente, ong đa đong vien ho va cac nha soan nhac tu cac nuoc khac. To chuc đa cho trinh dien cac tac pham gan đay cua cac nha soan nhac nguoi My la Aaron Copland, Virgil Thomson va George Antheil cung voi cac nha soan nhac nguoi Anh la Vaughan Williams, Arnold Bax va Cyril Scott.

Orenstein va Zank đeu cho rang mac du sau chien tranh Ravel sang tac khong nhieu, trung binh moi nam mot tac pham, nhung đo lai la giai đoan ong cho ra đoi nhung tac pham xuat sac nhat cua minh. Nam 1920, ong hoan thanh La valse theo đon đat hang tu Diaghilev. Ong đa lam viec voi tac pham nay mot cach ngat quang suot vai nam, du đinh bien no thanh mot ban hoa nhac, "mot kieu tan duong cao đo đieu valse kieu Vien, pha tron voi, theo toi hinh dung, an tuong ve mot vong xoay ky ao va đinh menh." Tac pham bi Diaghilev tu choi; ong noi rang "Đay la kiet tac, nhung khong phai ba le. No la mot buc chan dung cua ba le." Ravel, sau khi nghe quyet đinh cua Diaghilev ma khong phan đoi hay tranh cai, đa roi đi va tu đo khong con lam viec voi ong. Nichols binh luan rang Ravel đa đuoc thoa long khi thay vo ba le đuoc cac nha to chuc khac dan dung hai lan truoc khi Diaghilev qua đoi. Mot vo ba le su dung ban phoi khi giao huong cua Le tombeau de Couperin đa đuoc trinh dien tai Nha hat Theatre des Champs-Elysees vao thang 11 nam 1920, theo sau la buoi ra mat tac pham La valse vao thang 12. Mot nam sau, vo Daphnis et Chloe va L'heure espagnole đuoc tai dung thanh cong tai Nha hat Opera Paris.
Thoi hau chien đa chung kien su phan đoi cac tac pham quy mo lon cua cac nha soan nhac nhu Gustav Mahler va Richard Strauss. Stravinsky, tac gia cua vo ba le Nghi le mua xuan of Spring cho dan nhac quy mo lon, bat đau chuyen sang sang tac o quy mo nho hon nhieu. Vo ba le nam 1923 Les noces đuoc viet cho giong hat va 21 nhac cu. Ravel khong thich tac pham nay (y kien cua ong đa khien tinh ban giua ong va Stravinsky tro nen lanh nhat), nhung ong đong cam voi xu huong “depouillement” – tuc la “lot bo” su pho truong xa hoa truoc chien tranh đe the hien nhung yeu to cot loi. Nhieu tac pham cua Ravel trong thap nien 1920 co ket cau am nhac ro rang mong hon so voi cac sang tac truoc đo. Trong giai đoan nay, ong cung chiu anh huong tu nhac jazz va phong cach vo đieu tinh. Nhac jazz rat pho bien tai cac quan ca phe o Paris, va mot so nha soan nhac Phap nhu Darius Milhaud đa ket hop nhung yeu to cua jazz vao tac pham cua minh. Ravel binh luan rang ong thich jazz hon nhac kich nghiem tuc, va anh huong cua jazz co the đuoc nghe thay trong nhung sang tac ve sau cua ong. Viec Arnold Schonberg tu bo he thong đieu tinh truyen thong cung đe lai dau an trong mot so tac pham cua Ravel, chang han nhu trong Chansons madecasses (1926), ma Ravel tin rang ong se khong the viet neu khong co tac pham Pierrot Lunaire đe lam mau. Cac tac pham lon khac cua ong trong thap nien 1920 bao gom ban phoi khi cua to khuc Pictures at an Exhibition cua Mussorgsky cho dan nhac (1922), vo opera L'enfant et les sortileges voi loi kich cua Colette (1926), Tzigane (1924) va ban Sonata cho vi cam so 2 (1927).

Cam thay met moi truoc cuoc song thanh thi, Ravel chuyen ve song o nong thon. Vao thang 5 nam 1921, ong chuyen đen song o Le Belvedere, mot ngoi nha nho nam o ria thi tran Montfort-l'Amaury, cach Paris 50 km ve phia Tay va nam o tinh Seine-et-Oise. Ong đuoc ba quan gia Mme Revelot tan tam cham soc va ong song o đay cho đen cuoi đoi. Tai Le Belvedere, Ravel danh thoi gian sang tac va lam vuon khi khong bieu dien o Paris hoac o nuoc ngoai. Lich trinh luu dien cua ong tang len đang ke trong nhung nam 1920, voi cac buoi hoa nhac o Anh, Thuy Đien, Đan Mach, Hoa Ky, Canada, Tay Ban Nha, Ao va Y.Sau hai thang len ke hoach, Ravel đa co mot chuyen luu dien keo dai bon thang o Bac My vao nam 1928, noi ong bieu dien va chi huy dan nhac. Ong đuoc đam bao khoan phi toi thieu $10,000 va nguon cung thuoc la Gauloises doi dao. Ong đa ra mat cung voi hau het cac dan nhac hang đau o Canada va Hoa Ky va đa đen tham 25 thanh pho. Khan gia rat nhiet tinh va cac nha phe binh đa khen ngoi. Tai mot chuong trinh toan tac pham cua Ravel do Serge Koussevitzky chi huy tai New York, toan bo khan gia đa đung day vo tay khi nha soan nhac ngoi vao cho cua minh. Ravel, xuc đong truoc cu chi tu phat nay, nhan xet rang "đieu nay khong xay ra voi toi o Paris." Orenstein, binh luan rang chuyen luu dien nay đanh dau đinh cao danh tieng quoc te cua Ravel, liet ke nhung điem noi bat khong lien quan đen am nhac cua chuyen luu dien la chuyen tham nha Poe o New York va cac chuyen đi đen Thac Niagara va Grand Canyon. Ravel khong he nao nung truoc su noi tieng quoc te moi cua minh. Ong binh luan rang su nhiet tinh gan đay cua cac nha phe binh khong quan trong hon nhung đanh gia truoc đay cua ho, khi ho goi ong la "vi du hoan hao nhat ve su vo cam va thieu cam xuc".
Tac pham cuoi cung ma Ravel hoan thanh vao thap nien 1920, Bolero, tro thanh tac pham noi tieng nhat cua ong. Ong nhan đuoc đon đat hang viet nhac cho đoan ba le cua Ida Rubinstein, va khi khong the xin đuoc quyen phoi khi tac pham Iberia cua Albeniz, ong quyet đinh thuc hien "mot thu nghiem theo mot huong rat đac biet va gioi han... mot tac pham dai 17 phut, hoan toan cau thanh tu ket cau dan nhac ma khong co am nhac.” Ravel noi them rang tac pham nay la "mot đoan crescendo keo dai va rat tu tu. Tac pham khong co su tuong phan, va hau nhu khong co su sang tao nao ngoai bo cuc va cach thuc hien. Cac chu đe cua tac pham hoan toan phi ca nhan.” Ong rat ngac nhien, va khong hoan toan hai long, khi tac pham tro thanh mot thanh cong đai chung. Khi mot khan gia lon tuoi tai Nha hat Opera Garnier het "Vo van" tai buoi ra mat, Ravel than nhien nhan xet: "Ba cu đo hieu đung thong điep roi đay!” Tac pham đuoc nhac truong Arturo Toscanini pho bien, va đa đuoc ghi am vai tram lan. Ravel binh luan voi thanh vien Arthur Honegger cua Les Six rang "Toi chi viet mot kiet tac la Bolero, nhung đang tiec la trong đay chang co ti am nhac nao."


= Nhung nam cuoi đoi =
Trong nhung nam đau cua thap nien 1930, Ravel đa soan hai ban concerto cho duong cam. Ban concerto đau tien ma ong hoan thanh la ban Concerto cho duong cam tay trai cung Re truong. Ban concerto nay đuoc viet theo đon đat hang cua nghe si piano nguoi Ao Paul Wittgenstein, nguoi đa mat canh tay phai trong The chien thu nhat. Thu thach ve mat ky thuat cua cong viec đa lam Ravel hung thu: "Đoi voi mot tac pham nhu nay, đieu cot yeu la phai tao đuoc cam giac ve mot ket cau khong mong hon so voi mot ban nhac viet cho ca hai tay." Ravel vi khong đu thanh thao đe choi tac pham chi voi tay trai nen đa bieu dien dung hai tay. Ban đau Wittgenstein cam thay that vong vi tac pham, nhung sau khi tim hieu lau dai, ong cam thay an tuong va coi đay la mot tac pham tuyet voi. Ong cho ra mat tac pham o Vien vao thang 1 nam 1932 va ngay lap tuc nhan đuoc su hoan nghenh; ong sau đo bieu dien tac pham o Paris voi Ravel lam nhac truong. Nha phe binh Henry Prunieres viet rang: "Tu nhung o nhip mo đau, chung ta đa chim vao mot the gioi ma Ravel hiem khi gioi thieu cho chung ta."

Ravel hoan thanh ban Concerto cho duong cam cung Sol truong mot nam sau đo. Sau buoi ra mat vao thang 1 nam 1932, nghe si đoc tau Marguerite Long (nguoi đuoc đe tang) va ban nhac cua Ravel đa nhan đuoc nhieu loi khen ngoi, tuy nhien phan chi huy cua ong thi khong đuoc đanh gia cao. Long đa bieu dien ban concerto tai hon 20 thanh pho Chau Au, voi Ravel lam nhac truong; ho đinh thu am tac pham cung nhau, nhung trong qua trinh thu am, Ravel chi con giam sat cac buoi bieu dien va đe Pedro de Freitas Branco lam nhac truong.Vao thang 10 nam 1932, Ravel bi chan thuong đau trong mot vu tai nan taxi. Vet thuong luc đo khong đuoc xem la nghiem trong, nhung trong mot nghien cuu đang tren tap chi British Medical Journal nam 1988, bac si than kinh R. A. Henson ket luan rang chan thuong nay co the đa lam tram trong them mot can benh nao truoc đay. Tu nam 1927, nhung nguoi than can đa bat đau lo ngai ve su đang tri ngay cang ro ret cua Ravel, va chi trong vong mot nam sau tai nan, ong bat đau cho thay cac bieu hien cua chung vong ngon. Truoc khi xay ra vu tai nan, Ravel đa bat đau soan nhac cho bo phim Don Quixote (1933) nhung ong khong the hoan thanh đung tien đo, va phan lon phan nhac đuoc giao cho Jacques Ibert viet. Ravel hoan thanh ba bai hat cho baritone va dan nhac, von đuoc viet cho bo phim nay; chung đuoc xuat ban voi ten Don Quichotte a Dulcinee. Tong pho cho dan nhac do Ravel giu, nhung Lucien Garban va Manuel Rosenthal đa giup ong chep lai. Sau đo Ravel khong con sang tac them bat ky tac pham nao. Thuc hu can benh cua Ravel van chua đuoc biet. Cac chuyen gia đa loai tru kha nang xuat hien khoi u, va đa đua ra cac chan đoan co the nhu sa sut tri tue thuy tran–thai duong, benh Alzheimer va benh Creutzfeldt–Jakob. Mac du khong con kha nang soan nhac hay bieu dien, nhung Ravel van duy tri cac hoat đong the chat va xa giao cho đen nhung thang cuoi đoi.
Nam 1937, Ravel phai hung chiu nhung con đau tu can benh cua minh va đuoc Clovis Vincent, mot bac si phau thuat than kinh noi tieng o Paris, tham kham. Vincent khuyen nen can thiep phau thuat. Ong cho rang kha nang co khoi u la rat thap va du đoan se tim thay tinh trang gian nao that do nao ung thuy – đieu ma phau thuat co the giup ngan chan tien trien. Em trai cua Ravel, Edouard, đa đong y lam theo loi khuyen nay; nhu Henson nhan xet, ban than benh nhan luc đo khong con đu tinh tao đe tu đua ra quyet đinh. Sau ca phau thuat, tinh trang cua ong duong nhu co dau hieu cai thien, nhung chi trong thoi gian ngan boi chang bao lau sau, ong roi vao trang thai hon me. Ravel qua đoi vao ngay 28 thang 12, huong tho 62 tuoi.

Ngay 30 thang 12 nam 1937, Ravel đuoc mai tang ben canh cha me minh trong mot ngoi mo bang đa granit tai Nghia trang Levallois-Perret, nam o phia tay bac Paris. Ong la nguoi vo than va khong co nghi le ton giao nao đuoc to chuc cho đam tang cua ong.


Am nhac Marcel Marnat liet ke 85 tac pham trong danh muc toan bo cac tac pham cua Ravel, trong so đo co nhieu tac pham chua hoan thien hoac bi bo ngo. Mac du con so nay con nho so voi luong tac pham ma nhung nguoi cung thoi đa viet, nhung no van đuoc thoi phong nho thoi quen viet cac tac pham cho duong cam va sau đo viet lai thanh cac tac pham đoc lap cho dan nhac cua Ravel. Co khoang 60 tac pham co the bieu dien đuoc, hon mot nua trong so đo la danh cho nhac cu. Am nhac cua Ravel bao gom cac tac pham cho duong cam, nhac thinh phong, hai ban hoa tau duong cam, nhac ballet, opera va cac lien ca khuc. Ong khong viet bat ky ban giao huong hay tac pham nha tho nao.

Ravel chiu anh huong tu nhieu the he nha soan nhac Phap, tu Couperin va Rameau cho đen Faure va nhung đoi moi gan đay hon cua Satie va Debussy. Anh huong nuoc ngoai bao gom Mozart, Schubert, Liszt va Chopin. Ong tu xem minh, theo nhieu cach, la mot nguoi theo truong phai co đien, thuong su dung cac cau truc va hinh thuc truyen thong nhu hinh thuc ba đoan đe the hien nhung y tuong giai đieu, tiet tau moi va hoa am sang tao cua minh. Anh huong cua nhac jazz trong cac tac pham sau nay cua ong co the đuoc nghe thay trong cac khuon kho co đien quen thuoc, nhu trong ban Concerto cho duong cam va Sonata cho vi cam.Ravel la nguoi coi trong giai đieu; ong noi voi Vaughan Williams rang "trong tat ca cac ban nhac quan trong đeu co mot dong giai đieu ngu y". Cac chu đe cua ong thuong mang tinh đieu thuc va ong tranh cac am giai truong hoac thu quen thuoc. Cac hop am quang chin va quang muoi mot va cac am dua chua giai quyet, chang han nhu trong Valses nobles et sentimentales, la phong cach hoa am đac trung cua Ravel.
Cac đieu vu co suc hut đoi voi, noi bat nhat la bolero va pavane, ben canh đo la cac đieu minuet, forlane, rigaudon, waltz, csardas, habanera va passacaglia. Y thuc dan toc va vung mien quan trong đoi voi ong, va mac du mot ban concerto ma ong du đinh viet theo chu đe Basque chua bao gio thanh hien thuc, nhung ong đa viet cac tac pham goi nhac đen chu đe Do Thai, Hy Lap, Hungary va cua nguoi Digan. Ong viet mot vai tac pham ngan nham tri an cac nha soan nhac ong nguong mo nhu Borodin, Chabrier, Faure va Haydn. Trong cac tac pham nay, ong dien giai phong cach cua ho theo loi viet đam chat Ravel. Ravel cho biet ong hoc tu Poe rang “nghe thuat chan chinh la su can bang hoan hao giua ly tri thuan tuy va cam xuc,” va theo đo, mot tac pham am nhac phai la mot chinh the can đoi, khong đe bat ky yeu to thua nao xen vao.


= Opera =

Ravel hoan thanh hai vo opera va tung bat tay vao ba du an khac nhung chua bao gio hoan thien. Ba tac pham chua thanh hinh đo la Olympia, La cloche engloutie va Jeanne d'Arc. Vo Olympia, dua tren cau chuyen "The Sandman" cua Hoffmann, đuoc ong phac thao trong giai đoan 1898–1899 nhung khong tien trien nhieu. La cloche engloutie, dua tren cau chuyen The Sunken Bell cua Hauptmann đa chiem nhieu thoi gian cua Ravel tu khoang nam 1906 đen 1912. Ravel tieu huy ban nhap cua ca hai tac pham, ngoai tru vo "Symphonie horlogere" ma ong phoi hop vao phan mo đau cua L'heure espagnole. Du an chua hoan thien thu ba la mot phien ban opera cua tieu thuyet nam 1925 ve Jeanne d'Arc do Joseph Delteil viet. Tac pham du kien se tro thanh mot vo opera đay đu voi quy mo lon danh cho nha hat Paris Opera, nhung can benh cuoi đoi cua Ravel đa khien ong khong the hoan thanh tac pham.
Vo opera đau tien ma Ravel đa hoan thanh la mot ban nhac kich mang ten L'heure espagnole (ra mat nam 1911). Đay la mot trong nhung tac pham lay boi canh hoac mieu ta Tay Ban Nha ma Ravel đa viet trong su nghiep cua minh. Nichols binh luan rang Sac thai Tay Ban Nha đac trung trong tac pham đa tao cho Ravel co hoi đe pho dien tai nghe phoi khi đieu luyen cua minh voi dan nhac hien đai – mot cong cu ma ong cho la "đuoc thiet ke hoan hao đe nhan manh va cuong đieu hoa cac hieu ung hai kich." Edward Burlingame Hill đanh gia cao kha nang viet tuyen giong cua Ravel trong tac pham nay khi ong “cho cac ca si mot phan hat vuot ra ngoai loi hat ke đon thuan ma khong can tro dien tien cua vo kich,” đong thoi “su dung dan nhac đe binh luan am nhac ve cac tinh huong kich tinh va cam xuc cua nhan vat ma khong khien khan gia sao lang khoi san khau.” Mot so nguoi thi thay rang cac nhan vat mang tinh gia tao con tac pham thi thieu chieu sau nhan ban. Nha phe binh David Murray viet rang tong pho "toa sang voi su diu dang noi tieng cua Ravel."
Vo opera thu hai, cung chi voi mot man, la L'enfant et les sortileges (1926), mot ban "fantasie tru tinh" voi loi kich boi Colette. Co va Ravel du đinh sang tac mot vo ba le, nhung Colette đa bien tac pham thanh mot opera libretto theo đe xuat cua Ravel. Tac pham mang phong cach am nhac hien đai hon rat nhieu so voi L'heure espagnole, voi cac yeu to jazz va nhi am the xuat hien day đac trong tac pham đa khien khan gia đi xem opera cua Paris kho chiu. Ravel mot lan nua bi chi trich la gia tao va thieu chieu sau cam xuc, nhung Nichols thi tim thay "mot cam xuc nghiem tuc sau sac nam o trung tam cua tac pham sinh đong va loi cuon nay." Tong pho cho thay su đon gian, nhung lai an chua nhung moi lien ket tinh vi giua cac chu đe, voi thu ma Murray goi la “nhung am thanh ky la va me hoac phat ra tu dan nhac suot toan bo vo dien.”
Mac du cac vo opera mot man thuong it đuoc dan dung hon so voi cac vo opera dai voi nhieu man, nhung cac vo opera nhu vay cua Ravel thi lai đuoc dan dung thuong xuyen o trong va ngoai Phap.


= Tac pham thanh nhac khac =
Ravel đa soan mot luong lon tac pham danh cho thanh nhac. Cac tac pham thanh nhac thoi ky đau cua ong gom cac ban cantata đuoc viet cho cac lan tranh giai Khoi nguyen La Ma bat thanh. Cac tac pham thanh nhac khac trong thoi ky nay the hien anh huong cua Debussy, đuoc Kelly mo ta la “loi hat ke le bat đong,” kem theo phan đem duong cam noi bat va nhip đieu linh hoat. Đen nam 1906, Ravel con đay xa hon ca Debussy trong viec xu ly tieng Phap mot cach tu nhien, đoi khi mang tinh khau ngu, nhu trong Histoires naturelles. Cach tiep can tuong tu cung đuoc nhan manh trong Trois poemes de Mallarme (1913); Debussy cung viet hai trong ba bai tho nay trong cung thoi điem voi Ravel, nhung Debussy co cach đat loi trang trong hon trong khi Ravel thuong luoc am tiet. Trong cac lien ca khuc Sheherazade va Chansons madecasses, Ravel the hien ro so thich voi nhung gi ngoai lai, tham chi mang tinh goi cam, ca trong tuyen giai đieu thanh nhac lan phan đem.
Cac ca khuc cua Ravel thuong mang phong cach binh dan, ket hop cac yeu to tu nhieu truyen thong dan gian, nhu trong Cinq melodies populaires grecques, Deux melodies hebraiques va Chants populaires. Ong pho nhac cho loi tho cua nhieu thi si nhu Marot, Leon-Paul Fargue, Leconte de Lisle va Verlaine. Ong tu viet phan loi cho 3 ca khuc sang tac tu nam 1914 đen 1915.
Mac du Ravel co viet cho hop xuong hon hop va giong nam đon ca, trong cac ca khuc ong chu yeu gan lien voi giong nu cao va nu trung. Ngay ca khi pho loi tho ro rang la do nhan vat nam ke lai, ong thuong uu ai lua chon giong nu, va duong nhu ong muon lien ca khuc Sheherazade noi tieng đuoc trinh bay boi giong nu, mac du ban tong pho cho phep dung giong nam cao đe  thay the.


= Tac pham cho dan nhac =
Trong suot cuoc đoi cua minh, Ravel noi tieng tren het voi tu cach la bac thay ve phoi khi. Ong nghien cuu ti mi ve kha nang cua cac nhac cu giao huong khac nhau đe xac đinh tiem nang cua chung va van dung toi đa mau am va am sac rieng cua nhac cu. Nha phe binh Alexis Roland-Manuel viet rang "Tren thuc te, Ravel, cung Stravinsky, la nguoi duy nhat the gioi hieu ro nhat ve suc nang cua mot not tren ken trombone, am boi cua mot 'cello hoac tieng cong nho vua (pp) trong moi quan he cua mot nhom nhac giao huong voi mot nhom khac."

Mac du la bac thay phoi khi, nhung ong chi cho ra đoi bon tac pham hoa nhac danh cho dan nhac giao huong la Rapsodie espagnole, La valse va hai ban concerto. Cac tac pham cho dan nhac khac thi đuoc viet cho san khau, nhu Daphnis et Chloe, hoac la ban chuyen soan tu cac tac pham duong cam, nhu Alborada del gracioso va Une barque sur l'ocean, (Miroirs), Valses nobles et sentimentales, Ma mere l'Oye, Tzigane (ban đau cho vi cam va duong cam) va Le tombeau de Couperin. Trong cac phien ban danh cho dan nhac, cach phoi nhac thuong lam ro ngon ngu hoa am cua tac pham va nhan manh su sac net cua nhung nhip đieu vu khuc co đien. Nhung trong mot so truong hop – nhu trong Alborada del gracioso – cac nha phe binh cho rang phien ban phoi khi sau nay khong thuyet phuc bang ban đoc tau duong cam goc sac ben.
Trong mot so tong pho tu thap nien 1920, bao gom Daphnis et Chloe, Ravel thuong chia be day cao thanh sau đen tam phan rieng biet, trong khi cac nhac cu go đuoc yeu cau phai bieu dien mot cach cuc ky linh hoat. Ong viet cho bo ken đong voi đo tuong phan lon, tu nhung đoan em diu cho đen cac cao trao dung cuong đo cuc manh. Buoc sang thap nien 1930, Ravel co xu huong gian luoc ket cau phoi khi cua minh. Trong thap nien 1930 ong thuong đon gian hoa  cac cau truc hoa nhac. Am huong nhe nhang trong ban Concerto cho duong cam cung Sol truong theo khuon mau cua Mozart va Saint-Saens, đong thoi long ghep nhieu yeu to mang am huong jazz. Hai nha phe binh Edward Sackville-West va Desmond Shawe-Taylor nhan xet rang trong chuong cham cua ban concerto – “mot trong nhung giai đieu đep nhat ma Ravel tung viet” – ong “thuc su co the đuoc xem nhu đa bat tay voi Mozart.” Tac pham giao huong noi tieng nhat cua Ravel, Bolero (1928), đa đuoc ong hinh thanh y tuong tu nhieu nam truoc khi đuoc hoan thanh; vao nam 1924, ong cho biet minh đang ap u “mot khuc tho giao huong khong co chu đe, trong đo toan bo suc hut se nam o nhip đieu.”
Mot so tac pham duong cam cua Schumann, Chabrier va Debussy, cung to khuc Pictures at an Exhibition cua Mussorgsky đa đuoc Ravel chuyen soan thanh nhac giao huong. Cac ban phoi dan nhac cua to khuc tren đa đuoc Mikhail Tushmalov, Sir Henry Wood va Leo Funtek thuc hien truoc ban phoi nam 1922 cua Ravel; nhieu ban phoi nhac khac cua to khuc cung đa ra đoi sau nay, nhung phien ban cua Ravel van pho bien nhat. Kelly nhan xet rang ban phoi nay mang “mot bang mau am ruc ro đen choang ngop”, con mot nha phe binh đuong thoi thi binh luan rang khi xu ly am nhac cua mot nha soan nhac khac, Ravel đa tao nen mot am thanh dan nhac hoan toan khac xa phong cach cua ong.


= Nhac duong cam =
Mac du Ravel viet chua đen 30 tac pham cho duong cam, nhung chung the hien ro su đa dang trong phong cach cua ong; Orenstein nhan xet rang nha soan nhac luon giu đuoc dau an ca nhan cua minh, "tu su gian di noi bat trong Ma mere l’Oye cho đen ky thuat xuat chung trong Gaspard de la nuit". Tac pham lon đau tien danh cho duong cam cua Ravel, Jeux d'eau (1901), thuong đuoc dung lam bang chung cho su phat trien phong cach cua ong ma khong phu thuoc vao Debussy (cac tac pham duong cam quan trong cua Debussy đeu ra đoi sau đo). Khi soan nhac cho đoc tau duong cam, Ravel hiem khi huong toi hieu ung thinh phong than mat đac trung cua Debussy, ma thay vao đo ong huong toi su xuat chung theo phong cach cua Liszt. Tac gia cua cuon The Record Guide coi rang cac tac pham nhu Gaspard de la Nuit va Miroirs co ve đep va su đoc đao voi cam hung sau sac hon, voi nguon goc tu "thien tai hoa am va giai đieu cua chinh Ravel."

Hau het cac tac pham duong cam cua Ravel đeu rat kho bieu dien, đoi hoi nghe si phai can bang giua ky thuat va bieu cam nghe thuat. Nha phe binh Andrew Clark viet ve cac tac pham duong cam cua Ravel vao nam 2013 rang "Mot man trinh dien Ravel thanh cong la su can bang chuan xac. No đoi hoi cam quan am nhac tinh te, cam nhan ve mau sac cua cay đan, va mot ky thuat đieu luyen đuoc the hien mot cach nhe nhang đe sao cho che giau nhung thach thuc ky thuat đay tinh vi ma ong đua ra trong Alborada del gracioso ... va hai chuong đau va cuoi cua Gaspard de la nuit. Nhieu cam xuc qua thi tac pham mat đi hinh thuc co đien; qua it thi nghe lai nhat nhoa." Chinh đoi hoi ve su can bang nay đa dan đen ran nut giua Ravel va Ricardo Vines;  Vines cho rang neu tuan thu nhung sac thai va toc đo ma Ravel yeu cau trong Gaspard de la nuit, thi chuong "Le gibet" se "khien khan gia buon ngu đen chet". Mot so nghe si duong cam ngay nay van bi chi trich vi đa dien giai thai qua cac tac pham duong cam cua Ravel.
Su kinh trong cua Ravel đoi voi cac bac tien boi đuoc the hien trong nhieu tac pham duong cam cua ong; cac tac pham Menuet sur le nom de Haydn (1909), A la maniere de Borodine (1912), A la maniere de Chabrier (1913) va Le tombeau de Couperin đeu ket hop mot so yeu to cua nha soan nhac đuoc đe cap va ong dien giai chung theo phong cach Ravel đac trung. Clark nhan xet rang nhung tac pham duong ma sau nay Ravel phoi khi thuong bi lu mo boi cac phien ban đuoc dan dung lai: " Mot khi lang nghe Le tombeau de Couperin va toan bo phan nhac ba le cua Ma mere l’Oye trong cac ban thu kinh đien do Andre Cluytens chi huy, thi phien ban duong cam se khong con vang len theo cach cu nua.”


= Nhac thinh phong =
Ngoai ban Sonata cho vi cam va duong cam co nien đai tu nam 1899 nhung khong đuoc xuat ban trong suot cuoc đoi cua nha soan nhac, Ravel đa viet 7 tac pham thinh phong. Tac pham som nhat la ban Tu tau đan day (1902–03), đuoc đe tang Faure, va cho thay anh huong cua ban tu tau đan day 10 nam truoc cua Debussy. Tuong tu tac pham cua Debussy, ban tu tau the hien su khac biet voi phong cach đo so cua truong phai Phap do Franck va nhung nguoi theo ong đai dien, bang viec su dung nhung giai đieu suc tich hon, linh hoat trong chuyen tiep giua cac nhac cu, tiet tau uyen chuyen va đa dang ve mau sac am thanh. Ban Introduction et Allegro cho đan hac, flute, clarinet va tu tau day (1905) đuoc hoan thanh rat nhanh chong theo tieu chuan cua Ravel. Tac pham nay mang tinh chat mong ao theo phong cach cua Pavane pour une infante defunte. Ravel nhanh chong soan ban Tam tau duong cam (1914) nham hoan thanh truoc khi gia nhap Luc quan Phap. Tac pham nay mang anh huong tu am nhac xu Basque, Baroque va phuong Đong, đong thoi the hien ky thuat ngay cang tinh luyen cua Ravel trong viec xu ly su tuong phan giua am thanh go cua duong cam va am thanh keo dai cua vi cam va cello. Theo loi cua nha binh luan Keith Anderson, ong đa “ket hop hai yeu to khac biet trong mot ngon ngu am nhac khong the nham lan la cua rieng minh.”
Bon tac pham thinh phong đuoc Ravel viet sau Chien tranh The gioi thu nhat la ban Sonata cho vi cam va cello (1920–22), ban "Berceuse sur le nom de Gabriel Faure" cho vi cam va duong cam (1922), tac pham thinh phong goc Tzigane vi cam va duong cam (1924) va ban Sonata cho vi cam (1923–27). Tac pham thu hai la mot loi tri an đay triu men danh cho thay cua Ravel, con tac pham thu ba la mot man bieu dien đieu luyen cho nghe si vi cam Jelly d'Aranyi. Ban Sonata cho vi cam va cello đanh dau mot buoc ngoat trong su nghiep cua Ravel, khac biet ro ret voi ket cau phong phu va hoa am tinh te trong ban Tam tau duong cam viet truoc thoi chien: theo loi cua chinh nha soan nhac, ong đa đay su gian luoc ve ket cau đen muc cuc đoan va tu bo su quyen ru hoa am đe tap trung hoan toan vao giai đieu. Tac pham thinh phong cuoi cung, ban Sonata cho vi cam (đoi khi goi la ban Sonata so 2 sau khi ban sonata thoi hoc sinh cua Ravel đuoc xuat ban sau khi ong mat), la mot sang tac thuong xuyen su dung cac quang nghich tai. Ravel noi rang vi cam va duong cam la hai nhac cu "ve co ban khong tuong thich", va ban sonata nay nham phoi bay su khong tuong thich đo. Sackville-West va Shawe-Taylor goi cac ban sonata thoi hau chien la "kha guong ep va khong thoa đang"; ca hai ban sonata đeu khong noi tieng bang cac ban nhac thinh phong truoc thoi chien cua Ravel.


= Thu am =
Mot so ban dien tau cua Ravel đoi voi cac tac pham duong cam cua ong đa đuoc ghi lai qua piano roll (tam dich: cuon bang đieu khien piano) trong khoang thoi gian tu nam 1914 đen 1928, mac du mot so cuon bang đuoc cho la do ong choi thuc chat co the la do Robert Casadesus – mot nghe si duong cam đieu luyen hon – bieu dien duoi su giam sat cua ong. Cac ban thu am dung piano roll đa đuoc phat hanh duoi dang đia CD. Nam 1913 đa xuat hien ban thu am tac pham Jeux d'eau do Mark Hambourg thuc hien; đen đau thap nien 1920 thi xuat hien đia ghi cua cac tac pham nhu Pavane pour une infante defunte, Ondine, cung voi cac chuong trich tu Tu tau đan day, Le tombeau de Couperin va Ma mere l'Oye. Ravel la mot trong nhung nha soan nhac đau tien nhan ra tiem nang cua ghi am trong viec đua am nhac cua minh đen voi cong chung. Trong suot thap nien 1920, nhieu ban thu cac tac pham cua ong đa đuoc phat hanh, mot so thi co su tham gia cua chinh Ravel voi vai tro nghe si duong cam hoac la nhac truong. Mot ban thu am tac pham Concerto cho duong cam cung Sol truong nam 1932 đuoc quang ba la “do nha soan nhac chi huy”, nhung thuc chat ong chi giam sat cac buoi thu am, trong khi cong viec chi huy đuoc giao cho mot nhac truong co ky nang hon. Nhung ban thu ma Ravel thuc su chi huy bao gom ban Bolero nam 1930 va mot bo phim co am thanh ghi lai buoi bieu dien ban concerto Re truong nam 1933 voi nghe si Wittgenstein lam nghe si đoc tau.


Vinh danh va di san Ravel khong chi tu choi Huan chuong Bac Đau Boi tinh, ma ong con tu choi moi giai thuong nha nuoc tu Phap; ong cung khong đua ten cua minh đe ung cu vao Institut de France. Trai lai, ong chap nhan cac giai thuong quoc te, bao gom hoi vien danh du cua Royal Philharmonic Society vao nam 1921, huan chuong Ordre de Leopold cua Bi vao nam 1926, va bang tien si danh du cua Đai hoc Oxford vao nam 1928.
Sau khi Ravel qua đoi, em trai va nguoi thua ke Edouard đa chuyen đoi can nha cua nha soan nhac tai Montfort-l'Amaury thanh mot bao tang, giu nguyen phan lon ngoi nha theo phong cach cua Ravel. Tinh đen nam 2023, bao tang Maurice Ravel van mo cua cho cac chuyen tham quan kem huong dan vien.
Trong nhung nam cuoi đoi, Edouard Ravel cong khai y đinh đe lai phan lon tai san cua nha soan nhac cho thanh pho Paris đe tai tro cho Giai thuong Nobel ve am nhac, nhung ve sau ong đa đoi y. Sau khi ong qua đoi vao nam 1960, tai san đa qua tay nhieu nguoi. Mac du co khoan tien ban quyen đang ke đuoc tra cho viec bieu dien am nhac cua Ravel, tap chi tin tuc Le Point đa đua tin vao nam 2000 rang khong ro ai la nguoi thu huong. To bao The Guardian đua tin vao nam 2001 cho rang khong co khoan tien ban quyen nao đuoc chuyen đen đe bao tri bao tang Ravel tai Montfort-l'Amaury, noi đang trong tinh trang hu hong.
Satie, Stravinsky va mot so nghe si khac đa viet nhieu tac pham đe tuong nho hoac ton vinh Ravel.


Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


Lien ket ngoai = Tong pho mien phi =
Ban nhac mien phi boi Maurice Ravel tai Du an Thu vien Ban nhac Quoc te (IMSLP)

Free scores by Maurice Ravel trong Choral Public Domain Library (ChoralWiki)


= Khac =
Maurice Ravel Frontispice Luu tru ngay 22 thang 9 nam 2017 tai Wayback Machine
Kham pha Ravel. BBC Radio 3
Cac bai bao ve  Maurice Ravel tai Cuc Luu tru Bao chi The ky 20 cua ZBW


= Hoc vien =
International Academy of Music from Saint-Jean-de-Luz: Academie internationale de Musique Maurice Ravel de Saint-Jean-de-Luz
Maurice Ravel's Friends Society: Les Amis de Maurice Ravel