Janet Rosenberg Jagan OE (nhu danh Rosenberg; sinh ngay 20 thang 10 nam 1920 – mat ngay 28 thang 3 nam 2009) la mot nu chinh tri gia nguoi Guyana goc My, tung giu chuc Tong thong Guyana tu ngay 19 thang 12 nam 1997 đen ngay 11 thang 8 nam 1999. Ba la nu tong thong đau tien cua Guyana. Truoc đo, ba cung la nu Thu tuong đau tien cua quoc gia nay tu ngay 17 thang 3 đen 19 thang 12 nam 1997. La vo cua co Tong thong Cheddi Jagan, nguoi ma ba ke nhiem, Janet tung đuoc trao Huan chuong Xuat sac, phan thuong cao quy nhat cua Guyana nam 1993 va Huy chuong Vang  Mahatma Gandhi cua UNESCO vi Quyen phu nu vao nam 1998.


Thoi tho au va hon nhan Janet sinh ra trong mot gia đinh trung luu o khu Nam Chicago, bang Illinois, vao ngay 20 thang 10 nam 1920. Cha me ba – ong Charles va ba Kathryn Rosenberg – la nguoi Do Thai. Ong ba ngoai cua ba la nguoi nhap cu tu Romania va Hungary. Nam 1942, khi lam y ta thuc tap tai Benh vien Quan Cook, Janet gap Cheddi Jagan, mot sinh vien nha khoa nguoi Guyana. Hai nguoi ket hon vao ngay 5 thang 8 nam 1943, va sau đo cung nhau chuyen ve Guyana, noi Cheddi mo phong kham nha khoa.


Hoat đong o Guyana Tai Guyana, Janet Jagan tham gia hoat đong cong đoan cung chong va lam y ta trong phong kham cua ong trong suot 10 nam. Nam 1946, ba thanh lap To chuc Chinh tri va Kinh te Phu nu, va đong sang lap Uy ban Chinh tri – tien than cua đang PPP.


Su nghiep chinh tri Janet Jagan tranh cu vao khu vuc Trung Georgetown trong cuoc tong tuyen cu nam 1947 nhung khong thanh cong. Ngay 1 thang 1 nam 1950, ba cung chong la Cheddi Jagan đong sang lap Đang Tien bo Nhan dan (PPP), mot đang chinh tri canh ta. Tu nam 1950 đen 1970, ba đam nhiem vai tro Tong Thu ky cua đang. Cung nam đo, ba đuoc bau vao Hoi đong Thanh pho Georgetown. Trong cuoc tong tuyen cu thang 4 nam 1953, Janet gianh đuoc mot ghe đai bieu tai khu vuc Essequibo va tro thanh mot trong ba phu nu đau tien đac cu vao Ha vien Guyana. Ba đuoc bau lam Pho Chu tich Co quan Lap phap ngay sau đo.
PPP la mot chinh đang phan đoi su thong tri cua thuc dan Anh tai Guyana. Sau chien thang vang doi trong cuoc bau cu tu do nam 1953, PPP thanh lap chinh phu, nhung chi 133 ngay sau, chinh quyen thuoc đia Anh – lo ngai tu tuong thien ta cua hai vo chong Jagan – đa giai tan chinh phu non tre nay theo lenh cua Thu tuong Winston Churchill. Ong e ngai rang mot chinh phu than Lien Xo co the hinh thanh ngay trong khu vuc anh huong cua phuong Tay. Vi ly do đo, vo chong Jagan bi bat giam 5 thang va sau đo bi quan thuc tai gia trong hai nam. Churchill tham chi đa can thiep sua đoi hien phap Guyana đe ngan ho nam giu chuc vu Tong thong hoac Thu tuong trong tuong lai. Bat chap tro ngai, Janet tiep tuc hoat đong chinh tri. Nam 1957, ba tai đac cu tai khu vuc Essequibo va đuoc bo nhiem lam Bo truong Bo Lao đong, Y te va Nha o. Sau khi Cheddi tro lai cuong vi Thu tuong nam 1961, Janet đam nhiem chuc Bo truong Bo Noi vu sau cai chet đot ngot cua Claude Christian vao nam 1963, nhung sau đo ba tu chuc khoi noi cac vao nam 1964. Voi vai tro đai dien phe đoi lap trong Uy ban Bau cu nam 1967, ba cong khai bay to lo ngai ve tinh trang gian lan phieu bau. Đong thoi, ba con đam nhiem vi tri Tong Bien tap to Mirror – co quan ngon luan cua đang PPP – tu nam 1973 đen 1997.
Janet đuoc bau vao Quoc hoi vao nam 1973 va tiep tuc tai đac cu cac nam 1980, 1985 va 1992, tro thanh nu nghi si phuc vu lau nam nhat trong lich su Guyana – tong cong 46 nam. Khi Cheddi Jagan đuoc bau lam Tong thong vao nam 1992, ba tro thanh Đe nhat Phu nhan. Nam 1993, ba đai dien Guyana tai Lien Hop Quoc trong ba thang, thay mat Đai su Rudy Insanally khi ong đang giu chuc Chu tich Đai hoi đong Lien Hop Quoc.
Sau khi Cheddi Jagan qua đoi, Janet đuoc chi đinh lam Thu tuong va Pho Tong thong thu nhat vao ngay 17 thang 3 nam 1997. Ba ra tranh cu Tong thong trong cuoc bau cu thang 12 cung nam va gianh chien thang, tro thanh nu Tong thong đau tien cua Guyana, cung la nha lanh đao đau tien cua quoc gia nay co nguon goc Do Thai va sinh ra tai Hoa Ky. Janet cung la nguoi phu nu thu tu tren toan chau My đuoc bau lam nguyen thu quoc gia theo con đuong dan chu, sau Vigdis Finnbogadottir cua Iceland, Eugenia Charles cua Dominica va Violeta Chamorro cua Nicaragua. Nam 1998, ba đuoc to chuc The My Hero Project vinh danh la “Anh hung cua Tu do”.


Tu chuc va qua đoi Ngay 1 thang 7 nam 1999, sau khi tro ve tu hoi nghi thuong đinh chau Au – My Latinh tai Rio de Janeiro, Janet Jagan nhap vien St. Joseph’s Mercy tai thu đo Georgetown vi đau nguc va kiet suc. Ba đuoc chan đoan mac benh tim va xuat vien vao ngay 3 thang 7. Cuoi thang đo, ba tiep tuc sang Hoa Ky đe kiem tra chuyen sau tai Benh vien Thanh pho Akron, bang Ohio, va đuoc xuat vien ngay 23 thang 7. Tro ve Guyana, ba tiep tuc đieu tri bang thuoc tim va đuoc bac si ket luan khong can phau thuat bac cau mach vanh.
Ngay 8 thang 8 nam 1999, Jagan chinh thuc tuyen bo tu chuc Tong thong vi ly do suc khoe, cho rang ba khong con đu kha nang đam nhiem vai tro “lanh đao manh me va đay sinh luc”. Ba chi đinh Bo truong Bo Tai chinh Bharrat Jagdeo lam nguoi ke nhiem. Jagdeo đa tuyen the nham chuc Tong thong vao ngay 11 thang 8.
Du khong con giu chuc vu Tong thong, Jagan van tich cuc tham gia cac hoat đong cua Đang Tien bo Nhan dan (PPP). Tai Đai hoi lan thu 29 cua đang vao ngay 2 thang 8 nam 2008, ba nhan đuoc so phieu cao thu hai (671 phieu) trong cuoc bau cu Ban Chap hanh Trung uong. Sau đo, ba tiep tuc đuoc bau vao Ban Thuong vu Trung uong Đang va cung đuoc bo nhiem lam Tong Bien tap to Thunder – co quan bao chi cua đang – vao ngay 12 thang 8 nam 2008.
Ve cuoi đoi, Janet roi Guyana đe đieu tri tai Maracaibo, Venezuela, sau đo tiep tuc sang Belem, Brazil đe chua tri them. Ba qua đoi vi chung phinh đong mach bung vao ngay 28 thang 3 nam 2009 tai Georgetown, huong tho 88 tuoi. Thi hai ba đuoc hoa tang tai Guyana vao ngay 31 thang 3 cung nam.


Tac pham Janet Jagan co moi quan tam sau sac đen đoi song van hoc va van hoa cua Guyana. Khi con la Tong Bien tap Thunder, ba tung cho đang cac bai tho đau tay cua thi si noi tieng Martin Carter va tich cuc ho tro xuat ban nhung tap tho đau tien cua ong nhu The Hill of Fire Glows Red. Ba đac biet tin rang tre em Guyana can đuoc tiep can voi nhung cuon sach phan anh đung hien thuc cua chinh minh. Nam 1993, Nha xuat ban Peepal Tree Press cho ra mat tac pham đau tay cua ba: When Grandpa Cheddi was a Boy and Other Stories). Sau đo la cac đau sach thieu nhi: Patricia, the Baby Manatee (1995), Anastasia the Ant-Eater (1997) va The Dog Who Loved Flowers.


Tai lieu tham khao Đoc them Noi, David. "Janet Y va cac chinh Tri cua dan Toc o Guam" trong Cynthia Barrow-Giles.ed. Phu nu o Caribbean chinh Tri, Forrest, Miami: Ian Randle nam 2011. ISBN 978-976-637-083-1, trang. 195–208
Skard, Torild. "Janet Y", Phu nu cua suc Manh – mot nua the ky cua nu chu tich va thu tuong tren Toan the gioi, Bristol: Mat bao Chi nam 2014. ISBN 978-1-44731-578-0


Lien ket ngoai Nho Janet Y tai Cheddi Y trung Tam Nghien cuu
Hoi đong cua Phu nu nha Lanh đao the Gioi (^)