Man Chau la mot ten goi ngoai lai cho mot so vung đat lich su va đia ly lon cua Trung Quoc va Nga chong lan len nhau o Đong Bac A. Tuy thuoc vao ngu canh, no co the nhac đen

vung Đai Man Chau, khu vuc o Đong Bac A la que huong cua toc Nu Chan, la thuy to cua nguoi Man, hien bi chia cat giua Trung Quoc (vung Đong Bac Trung Quoc, hoac "Noi Man Chau") va Nga (vung Ngoai Đong Bac Trung Quoc, hoac "Ngoai Man Chau");
nha Hau Kim (1616–1636), nha nuoc cua nguoi Man sau phat trien thanh đe quoc Đai Thanh (Trung Quoc)
cac tinh phia Đong Bac thoi nha Thanh ban đau la noi cu ngu cua nguoi Man;
Man Chau Quoc (1932–1945), chinh phu bu nhin cua Đe quoc Nhat Ban du đinh la mot quoc gia dan toc cua nguoi Man (Trung Quoc) song van thuoc Trung Quoc ngay nay hoac
(thuong gap nhat) Vung Man Chau cua Trung Quoc hoac vung Đong Bac Trung Quoc, gom ba tinh Hac Long Giang, Cat Lam, va Lieu Ninh thuoc Trung Quoc.
Đuoc su dung lan đau tien vao the ky 17 boi nguoi Nhat, no van la mot thuat ngu pho bien o nhieu noi nhung bi phan đoi o Trung Quoc, noi ma no gan lien voi chu nghia so vanh sac toc va chu nghia đe quoc Nhat Ban. Đong Bac Trung Quoc hien chu yeu la nguoi Han va đuoc coi la que huong cua mot so nhom ben canh nguoi Man, bao gom ca nguoi Trieu Tien, Tien Ti, That Vi, va Khiet Đan. Khu vuc nay cung la noi co nhieu nguoi Mong Co va, o Nga, la nguoi Nga.


Ranh gioi Khi nhac toi Man Chau ngay nay thi tuyet đai đa so nguoi nghi toi ba tinh Hac Long Giang, Cat Lam va Lieu Ninh cua Trung Quoc.
Con ve nuoc Man Chau Quoc do đe quoc Nhat Ban lap ra vao thap nien 1930 thi đia gioi rong lon hon gom ca Thua Đuc (nay la Ha Bac) va Hulunbuir, Hung An, Thong Lieu, va Xich Phong (nay thuoc Noi Mong).

Đoi voi trieu đinh nha Thanh thi Man Chau nguyen thuy bao gom ca Ussuri va Primoskiy Krais va phan phia nam cua tinh Cap Nhi Tan. Cac quan nay chieu theo Hiep uoc Nerchinsk nam 1689 nha Thanh nhuong đut cho Đe quoc Nga voi ten la Nhuong quyen Amur (tieng Anh: Amur Acquisition) va khang đinh trong nhung hiep uoc bat binh đang Aigun nam 1858 va Cong uoc Bac Kinh nam 1860. (Cong hoa Nhan dan Trung Hoa đa gian tiep đat cau hoi ve tinh hop phap cua cac hiep uoc nay trong nhung nam 1960 nhung gan đay đa ky cac thoa thuan nhu Hiep uoc Huu nghi Trung-Nga nam 2001, khang đinh hien trang; mot cuoc trao đoi nho du vay đa xay ra vao nam 2004 tai noi hop luu cua cac con song Amur va Ussuri.) Cac y nghia khac nhau cua Đai Man Chau đoi khi con bao gom ca đao Sakhalin, mac du khong đuoc đe cap đen trong cac hiep uoc đa đuoc hien thi nhu lanh tho Đai Thanh tren cac ban đo ve khu vuc nay cua Trung Quoc, Nhat Ban, Nga va Phap. (Ve mat dan toc hoc, hon đao đa bi nguoi Ainu chiem đong cho đen khi ho bi Lien Xo buoc phai di doi sau nam 1945.)


Tu nguyen va cac ten goi "Man Chau" ("Manchuria")—xuat hien trong cac ngon ngu chau Au thong qua tieng Ha Lan—la mot tu phong dich goc Latin cua ten đia danh Manshu (満州, "vung cua nguoi Man Chau") trong tieng Nhat, xuat hien tu the ky 19. Ten goi Man Chau (Manju) đa đuoc Hoang Thai Cuc tao ra va đat cho nguoi Nu Chan vao nam 1635 đe lam ten goi moi cho dan toc; tuy nhien, ten goi "Man Chau" khong bao gio đuoc ban than nguoi Man hay nha Thanh su dung đe chi que huong cua ho. Theo hoc gia nguoi Nhat Miyawaki-Okada Junko, nha đia ly hoc nguoi Nhat Ban Takahashi Kageyasu la nguoi đau tien su dung thuat ngu Manshu đe goi đia danh trong Nippon Henkai Ryakuzu vao nam 1809, va nguoi phuong Tay tiep nhan ten goi tren thong qua tac pham nay. Theo Mark C. Elliott, thuat ngu Manshu lan đau tien xuat hien nhu mot đia danh trong tac pham Hokusa Bunryaku nam 1794 cua Katsuragawa Hoshu, trong hai ban đo, "Ashia zenzu" va "Chikyu hankyu sozu", cung đuoc tao boi Katsuragawa. Manshu sau đo đuoc dung la ten đia danh trong nhieu ban đo cua nguoi Nhat hon, nhu cac ban cua Kondi Juzo, Takahashi Kageyasu, Baba Sadayoshi va Yamada Ren, va nhung ban đo nay đa đuoc đua đen chau Au boi mot nguoi Ha Lan, Philipp von Siebold. Theo Nakami Tatsuo, Philip Franz von Siebold la nguoi đa su dung thuat ngu Manchuria cho nguoi chau Au sau khi muon tu tieng Nhat, nguoi đau tien su dung no theo nghia đia ly trong the ky 18. Theo Bill Sewell, chinh nhung nguoi chau Au đa bat đau su dung ten Manchuria (Man Chau) đe chi đia điem nay va đo la "khong phai la mot thuat ngu đia ly xac thuc". Nha su hoc Gavan McCormack đong y voi tuyen bo cua Robert H. G. Lee rang "Thuat ngu Manchuria hoac Man-chou (Man Chau) la mot sang tao hien đai đuoc su dung chu yeu boi nguoi phuong Tay va nguoi Nhat Ban", voi McCormack viet rang thuat ngu Man Chau co ban chat đe quoc va khong co "y nghia chinh xac", ke tu khi nguoi Nhat co tinh thuc đay viec su dung "Man Chau" lam ten đia ly đe thuc đay ly khai khoi Trung Quoc vao thoi điem ho đang thiet lap quoc gia bu nhin Man Chau Quoc. Nguoi Nhat co đong co rieng cua ho khi co tinh truyen ba cach su dung thuat ngu Man Chau. Nha su hoc Norman Smith đa viet rang "Thuat ngu 'Man Chau' la mot thuat ngu gay tranh cai". Giao su Mariko Asano Tamanoi noi rang ba "nen su dung thuat ngu trong dau ngoac kep" khi đe cap đen Man Chau. Trong luan an nam 2012 ve toc Nu Chan đe lay bang Tien si Triet hoc ve Lich su cua Đai hoc Washington, Giao su Chad D. Garcia luu y rang viec su dung thuat ngu "Man Chau" khong đuoc ua chuong trong "thuc hanh hoc thuat hien nay" va ong đa ngung su dung thuat ngu nay, thay vao đo su dung cum tu "vung Đong Bac" hoac đe cap đen cac đac điem đia ly cu the.
O chau Au the ky 18, khu vuc sau nay đuoc goi la "Man Chau" thuong đuoc goi la "Tartar [thuoc Trung Hoa]". Tuy nhien, thuat ngu Man Chau (Mantchourie trong tieng Phap) bat đau xuat hien vao cuoi the ky nay; cac nha truyen giao Phap đa su dung no som nhat la nam 1800. Cac nha đia ly hoc nguoi Phap la Conrad Malte-Brun va Edme Mentelle đa thuc đay viec su dung thuat ngu Man Chau (Mantchourie trong tieng Phap), cung voi "Mong Co", "Kalmykia", v.v., boi tinh chinh xac hon thuat ngu chinh xac hon thuat ngu Tartar, trong cong trinh nghien cuu đia ly the gioi cua ho xuat ban nam 1804.

Trong tieng Trung Quoc ngay nay, mot cu dan cua vung Đong Bac đuoc goi la mot "nguoi Đong Bac" (东北人; Dongbeiren). "Nguoi Đong Bac" la mot thuat ngu the hien toan bo khu vuc, bao gom lich su va cac nen van hoa khac nhau. Tuy nhien, no thuong đuoc gioi han o "Ba tinh mien đong" hoac "Ba tinh Đong Bac", tuy vay loai tru vung Đong Bac Noi Mong. O Trung Quoc, thuat ngu Man Chau (phon the: 滿洲; gian the: 满洲; binh am: Manzhou) ngay nay hiem khi đuoc su dung, va thuat ngu nay thuong lien quan mot cach tieu cuc đen di san cua đe quoc Nhat Ban va nha nuoc bu nhin Man Chau Quoc.
Man Chau cung đuoc goi la Quan Đong (phon the: 關東; gian the: 关东; binh am: Guandong), nghia la "phia đong cua ai", va tuong tu la Quan Ngoai (關外; 关外; Guanwai; "phia ngoai cua ai"), nhac đen Son Hai quan o Tan Hoang Đao, ngay nay thuoc Ha Bac, o tan cung phia Đong day Van Ly Truong Thanh. Cach su dung nay đuoc thay trong thanh ngu Sam Quan Đong (nghia la "Ao at đo vao Quan Đong") đe cap đen su di cu hang loat cua nguoi Han đen Man Chau trong the ky 19 va 20. Ten goi Quan Đong sau đo đuoc su dung hep hon cho khu vuc Quan Đong Chau thuoc Ban đao Lieu Đong. Khong nham lan voi ten goi tinh phia Nam Quang Đong.
Trong trieu đai nha Thanh, khu vuc nay đuoc goi la "ba tinh mien đong" (phon the: 東三省; gian the: 东三省; binh am: Dongsansheng; Manchu ᡩᡝᡵᡤᡳᡳᠯᠠᠨᡤᠣᠯᠣ, Dergi Ilan Golo) ke tu nam 1683 khi Cat Lam va Hac Long Giang bi tach ra mac du mai đen nam 1907, chung moi đuoc chuyen thanh cac tinh thuc su. Nhung nguoi đung đau cua ba khu vuc la Tong đoc Hac Long Giang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyun), Tong đoc Cat Lam (Girin i Jiyanggiyun), va Tong đoc Thinh Kinh (Mukden i Jiyanggiyun). Khu vuc Man Chau sau đo đuoc chinh quyen nha Thanh chuyen đoi thanh ba tinh vao nam 1907. Ke tu đo, cum tu "Ba tinh Đong Bac" đa đuoc chinh quyen nha Thanh o Trung Quoc su dung đe chi khu vuc nay, va chuc vi Tong đoc Ba tinh Đong Bac (dergi ilan goloi uheri kadalara amban) đuoc thanh lap đe phu trach cac tinh nay. Sau cuoc cach mang nam 1911, dan đen su sup đo cua trieu đai nha Thanh do nguoi Man thanh lap, ten cua khu vuc noi nguoi Man bat nguon đuoc goi la "vung Đong Bac" trong cac tai lieu chinh thuc cua nha nuoc Trung Hoa Dan Quoc moi thanh lap, ben canh " Ba tinh Đong Bac ".
Trong trieu đai nha Minh, khu vuc noi toc Nu Chan sinh song đuoc goi la No Nhi. No Nhi la khu vuc cua Cat Lam hien đai o Man Chau.


Đia li va khi hau Man Chau bao gom chu yeu phan phia Bac cua khu vuc nen co Hoa Bac, co dang hinh pheu, mot khu vuc rong lon voi nhung tang đat đa co nien đai Tien Cambri đuoc cay xoi va bao phu trai dai tren mot dien tich 100 trieu hecta. Nen co Hoa Bac la mot luc đia đoc lap vao truoc ky Tam Điep va đuoc biet đen la luc đia o phia cuc bac the gioi trong ky Than Đa. Day Đai Hung An o phia Tay va mot day nui co nien đai tu ky Jura đuoc hinh thanh do su va cham cua nen co Hoa Bac voi nen co Siberia, đanh dau giai đoan cuoi cung cua su hinh thanh cua sieu luc đia Pangaea.

Khong co phan luc đia nao cua Man Chau bi đong bang trong ky Đe Tu, nhung đia chat be mat cua hau het cac phan đia hinh thap hon va mau mo hon cua Man Chau bao gom cac lop hoang tho rat sau, đuoc hinh thanh do su di chuyen cua bui va hat đat set (till) boi gio cho đen khi cac hat hinh thanh o cac vung bang gia cua day Himalaya, Con Lon va Thien Son, cung nhu cac sa mac Gobi va Taklamakan. Cac loai đat chu yeu la đat giau chat huu co (mollisol) va cac loai đat mau mo khac (entisol), ngoai tru o nhung vung nui cao hon, noi chung la cac đia hinh orthent phat trien kem, cung nhu o phia cuc bac, noi xay ra bang vinh cuu va orthel chiem uu the.
Khi hau cua Man Chau co su tuong phan cuc đoan theo mua, tu khi hau am uot, gan nhu nhiet đoi vao mua he đen khi hau Bac cuc co gio va kho vao mua đong. Mo hinh nay xay ra boi vi vi tri cua Man Chau tren ranh gioi giua vung đat lien luc đia A-Au va Thai Binh Duong rong lon gay ra su đao nguoc gio mua hoan toan.
Vao mua he, khi mat đat tang nhiet đo nhanh hon đai duong, ap thap hinh thanh o chau A va gio am, am tu nam đen đong nam mang theo mua lon, sam set, mang lai luong mua hang nam tu 400 mm (16 in) hoac it hon o phia tay, đen hon 1.150 mm (45 in) tren day nui Truong Bach. Nhiet đo vao mua he trai tu rat am ap đen nong, voi cuc đai trung binh thang 7 dao đong tu 31 °C (88 °F) o phia Nam đen 24 °C (75 °F) o cuc Bac. Ngoai tru o phia bac xa gan song Amur, đo am cao gay ra su kho chiu lon vao thoi điem nay trong nam.
Tuy nhien, vao mua đong, vung khi ap cao Siberia rong lon gay ra nhung con gio rat lanh, tu bac đen bac co nhiet đo thap toi −5 °C (23 °F) o cuc Nam va −30 °C (−22 °F) o phia bac noi vung bang vinh cuu khong lien tuc đen phia bac Hac Long Giang. Tuy nhien, vi gio tu Siberia cuc ky kho, tuyet chi roi vao mot vai ngay moi mua đong va khong bao gio qua day. Đieu nay giai thich tai sao cac vi đo tuong ung cua Bac My bi đong bang hoan toan trong thoi ky bang ha cua Đe tu trong khi Man Chau, du lanh hon, van luon qua kho đe tao thanh song bang – mot trang thai đuoc tang cuong boi gio tay manh hon tu be mat dai bang o chau Au.


Lich su = Thoi trung co =

Man Chau la que huong cua mot so nhom dan toc, bao gom nguoi Trieu Tien, Man, Mong Co, Nanai, Nivkh, va co the ca nguoi Đot Quyet va Nhat Ban. Nhieu nhom dan toc va vuong quoc tuong ung cua ho, bao gom Tuc Than, Đong Ho, Tien Ti, O Hoan, Mat Hat, Khiet Đan va Nu Chan đa nam quyen kiem soat o Man Chau. Cac vuong quoc khac nhau noi ngon ngu Trieu Tien nhu Co Trieu Tien, Phu Du, Cao Cau Ly va Bot Hai cung đuoc thanh lap o phan lon cua khu vuc nay. Vao nhung thoi điem khac nhau, cac trieu đai nha Han, Tao Nguy, Tay Tan, Đuong va mot so vuong quoc nho khac cua Trung Quoc đa thiet lap quyen cai tri o mot so vung cua Man Chau, va trong mot so truong hop co quan he chu hau voi cac dan toc trong khu vuc. Cac phan cua vung Tay Bac Man Chau nam duoi su kiem soat cua Han quoc Đot Quyet.

Mot so nha ngon ngu hoc noi tieng the gioi, bao gom Tien si Kim Bang-han, Alexander Vovin, va J. Marshall Unger đe cap đen Ngu he Cao Cau Ly va mot so ngon ngu thuoc Ngu he Trieu Tien khac nhu Ue Mach (Ye-Maek) hoac Phu Du (Buyeo) la tieng Trieu Tien co mot cach ro ret. Theo mot so nha ngon ngu hoc, que huong ngon ngu cua Trieu Tien nguyen thuy nam o đau đo tai Man Chau. Sau đo, nhung nguoi noi ngon ngu Trieu Tien von đa co mat o vung phia bac Trieu Tien bat đau mo rong ve phia nam, thay the hoac đong hoa nhung nguoi noi theo ngu he Nhat Ban va co kha nang gay nen su di cu trong thoi ky Yayoi. Whitman (2012) goi y rang nguoi Trieu Tien tien su đa di cu xuong khu vuc phia nam cua Ban đao Trieu Tien vao khoang nam 300 truoc Cong nguyen va cung ton tai voi hau due cua nhung nguoi nong dan o thoi ky Vo Van (Mumun) noi tieng Nhat (hoac đong hoa ho). Ca hai đeu co anh huong lan nhau va "hieu ung nguoi sang lap" (founder effect) sau đo lam giam đi su đa dang ben trong cua ca hai ho ngon ngu.
Cung voi trieu đai nha Tong o phia nam, nguoi Khiet Đan o Noi Mong đa tao ra vuong trieu nha Lieu trong khu vuc, noi tiep tuc kiem soat cac khu vuc lan can cua mien Bac Trung Quoc. Nha Lieu la quoc gia đau tien kiem soat toan bo Man Chau.

Vao đau the ky 12, nguoi Nu Chan goc Tungus, von la cac chu hau cua nuoc Lieu, đa lat đo vuong trieu Đai Lieu va thanh lap nha Đai Kim, tiep tuc kiem soat cac bo phan cua mien Bac Trung Quoc va Mong Co sau mot loat cac chien dich quan su thanh cong. Trong trieu đai nha Nguyen (1271–1368)), Man Chau đuoc quan ly trong tinh Lieu Duong. Nam 1375, Nap Ha Xuat (Naghachu), mot tu truong Mong Co cua trieu đai Bac Nguyen tai Mong Co o tinh Lieu Duong đa xam chiem Lieu Đong, nhung sau đo đa đau hang trieu đai nha Minh vao nam 1387. Đe bao ve cac khu vuc bien gioi phia bac, nha Minh đa quyet đinh "binh đinh" nguoi Nu Chan đe đoi pho voi cac van đe voi tan du nha Nguyen doc bien gioi. Nha Minh cung co kiem soat Man Chau duoi thoi Minh Thanh To (1402–1424), thanh lap No Nhi can đo chi huy su ti. Bat đau tu nhung nam 1580, mot thu linh bo toc Kien Chau Nu Chan la No Nhi Cap Xich (1558–1626) bat đau hop nhat cac bo lac Nu Chan cua khu vuc. Trong nhieu thap ky tiep theo, nguoi Nu Chan nam quyen kiem soat phan lon Man Chau. Nam 1616, No Nhi Cap Xich thanh lap trieu Hau Kim, sau tro thanh trieu đai nha Thanh. Nha Thanh đa đanh bai lien minh Evenk-Daur do chi huy Bombogor nguoi Evenk dan đau va chat đau Bombogor vao nam 1640, voi ket cuc la quan đoi nha Thanh tan sat va truc xuat nguoi Evenk va sap nhap nhung nguoi song sot vao Bat Ky.

Anh huong ve van hoa va ton giao cua Trung Quoc nhu Tet Nguyen đan, "than" cua Trung Quoc, cac hoa tiet nhu rong, xoan oc, va cuon, nong nghiep, chan nuoi, phuong phap suoi am, va hang hoa vat chat nhu noi sat, lua va bong đuoc truyen ba trong cong đong nhung nguoi ban đia Amur bao gom nguoi Udeghe, Ulchsky va Nanai.
Nam 1644, sau khi thu đo Bac Kinh cua nha Minh bi quan noi day cuop pha, nguoi Nu Chan (nay goi la nguoi Man) đa lien minh voi tuong quan Ngo Tam Que va gianh quyen kiem soat Bac Kinh, lat đo trieu Đai Thuan ngan ngui va thiet lap trieu đai nha Thanh (1644–1912) tren toan coi Trung Hoa. Cuoc chinh phat Trung Hoa cua nguoi Man Chau đa giet chet hon 25 trieu nguoi. Lieu Đieu bien la mot he thong muong va ke đuoc xay dung boi trieu đai nha Thanh trong the ky 17 sau đo đe han che su di chuyen cua thuong dan Han vao Cat Lam va Hac Long Giang. Chi co quan Bat Ky, bao gom ca quan linh Trung Quoc, đuoc phep đinh cu tai Cat Lam va Hac Long Giang.
Sau khi chinh phuc nha Minh, nha Thanh thuong xac đinh nha nuoc cua ho la "Trung Quoc" (中國, Zhongguo; "vuong quoc trung tam"), va goi no la "Dulimbai Gurun" ("vuong quoc trung tam") trong tieng Man. Trong Thanh thuc luc, đat cua nha Thanh (bao gom Man Chau va Tan Cuong ngay nay, Mong Co, Tay Tang) do đo đuoc xac đinh la "Vuong quoc Trung Hoa" trong ca tieng Trung va tieng Man trong phan lon cac truong hop, trong khi thuat ngu nay đe cap đen đen cac tinh truyen thong cua Trung Quoc đuoc nguoi Han cu tru trong so truong hop con lai. Nguoi ta cung thuong su dung thuat ngu "Trung Quoc" (Zhongguo, Dulimbai gurun) đe chi nha Thanh trong cac tai lieu chinh thuc, đieu uoc quoc te va đoi ngoai. Trong cac tai lieu ngoai giao, thuat ngu "tieng Trung Quoc" (Dulimbai gurun i bithe) dung đe chi cac ngon ngu tieng Trung, tieng Man va tieng Mong Co, va thuat ngu "nguoi Trung Quoc" (中國人 Zhongguo ren; tieng Man: Dulimbai gurun i niyalma) dung đe chi toan bo đoi tuong nguoi Han, Man va Mong Co cua nha Thanh. Cac vung đat o Man Chau đa đuoc nha Thanh tuyen bo ro rang thuoc ve "Trung Quoc" (Zhongguo, Dulimbai gurun) trong cac sac lenh cua nha Thanh va trong Đieu uoc Nerchinsk.
Tuy nhien, thoi gian cai tri cua nha Thanh đa chung kien ​​mot so luong lon dan cu nguoi Han tran vao đinh cu trai phep va hop phap vao Man Chau đe canh tac đat đai, vi chu nha nguoi Man mong muon nong dan Han thue đat cua ho va trong ngu coc, hau het nhung nguoi di cu goc Han khong bi đuoi đi nhu khi ho đi qua Van Ly Truong Thanh va Lieu Đieu bien, trong the ky thu muoi tam, nguoi Han đa canh tac 500.000 ha đat thuoc so huu tu nhan o Man Chau va 203.583 ha đat la mot phan cua cac phu cua quan lai, bat đong san cua quy toc, va đat đai cua quan Bat Ky, trong cac đon tru va thi tran o Man Chau, chiem 80% dan so.
Nong dan nguoi Han đuoc nha Thanh tai đinh cu tu phia bac Trung Quoc đen khu vuc doc theo song Lieu đe khoi phuc lai đat canh tac. Đat đai bo hoang đuoc nhung nguoi Han khai hoang ngoai nhung nguoi Han khac thue đat tu ​​đia chu nguoi Man.
Mac du chinh thuc cam nguoi Han đinh cu o đat cua nguoi Man va Mong Co, đen the ky 18, nha Thanh đa quyet đinh cho nguoi Han ti nan tu cac tinh mien bac Trung Quoc đang phai chiu nan đoi, lu lut va han han vao đinh cu tai Man Chau va Noi Mong, đe nguoi Han se cham bon 500.000 ha dien tich đat canh tac cua Man Chau va hang chuc ngan hecta o Noi Mong vao nhung nam 1780. Hoang đe Can Long cho phep nong dan nguoi Han chiu thiet hai vi han han chuyen toi Man Chau, mac du ong đa ban hanh sac lenh ung ho cam ho tu 1740 đen 1776. Nguoi Han sau đo đa o at đo vao Man Chau, theo ca cac cach hop phap va bat hop phap, qua Van Ly Truong Thanh va Lieu Đieu bien. Nong dan ta đien nguoi Han đa thue hoac tham chi tuyen bo quyen so huu đat đai tu "đe quoc" va đat đai cua quan Bat Ky nguoi Man trong khu vuc. Ben canh viec di chuyen vao khu vuc Lieu o phia nam Man Chau, con đuong noi Cam Chau, Phung Thien, Thiet Linh, Truong Xuan, Ho Luan va Ninh Co Thap đa đuoc nguoi Han toi đinh cu duoi thoi Can Long, va nguoi Han chiem phan lon dan cu o cac khu vuc đo thanh cua Man Chau vao nam 1800. Đe tang doanh thu cua ngan kho hoang gia, nha Thanh đa ban nhung vung đat truoc đay chi thuoc so huu cua nguoi Man doc theo song Tung Hoa vao đau trieu đai cua Hoang đe Đao Quang, va nguoi Han đa chiem lay hau het cac thi tran cua Man Chau vao nhung nam 1840, theo Abbe Huc.

Cuoc chinh phat Siberia cua Nga đa gap phai su khang cu cua nguoi ban đia đoi voi nguoi Cossack Nga, đa đe nat luc luong nguoi ban đia. Cuoc chinh phat Siberia va Man Chau cung dan đen su lay lan cua cac benh truyen nhiem. Nha su hoc John F. Richards đa viet: "... Nhung can benh moi lam suy yeu va lam nan long nguoi dan ban đia Siberia. Đieu toi te nhat trong so đo la benh đau mua "vi su lay lan nhanh chong, ty le tu vong cao va su bien dang vinh vien cua nhung nguoi song sot."... Vao nhung nam 1690, dich benh đau mua đa khien so luong nguoi Yukagir giam đi khoang 44%." Duoi ban tay cua nhung ke nhu Vasilii Poyarkov nam 1645 va Yerofei Khabarov nam 1650, mot so toc nguoi nhu nguoi Daur o Noi Mong va Tan Cuong đa bi giet boi nguoi Cossack Nga, đen muc đuoc mot so tac gia hien đai coi la hanh vi diet chung. Nguoi Daur ban đau bo hoang ngoi lang cua ho ke tu khi ho nghe ve su tan ac cua nguoi Nga khi lan đau tien Khabarov đen. Lan thu hai nguoi nay đen, nguoi Daur quyet đinh chien đau chong lai nguoi Nga, von bi goi mot cach khinh miet la "rau đo", nhung bi tan sat boi sung ong hien đai cua quan đoi. Nguoi Cossack Nga bi nguoi ban đia Amur goi la la sat (羅剎), sau khi Quy đuoc tim thay trong than thoai Phat giao, vi su tan ac cua ho đoi voi nguoi bo lac Amur, nhung nguoi la đoi tuong cua nha Thanh. Su thinh vuong cua Nga ve Chinh thong giao Đong phuong đoi voi cac dan toc ban đia doc theo song Amur đuoc xem la moi đe doa cua nha Thanh.

Nam 1858, đe che Man Thanh tren đa suy yeu đa buoc phai nhuong vung đat Man Chau o phia bac Amur cho Nga theo Hiep uoc Aigun. Nam 1860, tai Hiep uoc Bac Kinh, nguoi Nga đa co đuoc mot mieng banh dien tich Man Chau lon hon, nam phia đong song Ussuri. Ket qua la, Man Chau đuoc chia thanh mot nua cua Nga đuoc goi la "Ngoai Man Chau" va mot nua con lai cua Trung Quoc đuoc goi la "Noi Man Chau" thuong đuoc goi la "Man Chau" tai Trung Quoc. Do ket qua cua cac Hiep uoc Aigun va Bac Kinh, Trung Quoc đa mat đi con đuong thong thuong tien ra Bien Nhat Ban.


= Sau nam 1860 =
Noi Man Chau cung chiu anh huong manh me tu Nga voi viec xay dung tuyen đuong sat Đong Trung Quoc qua Cap Nhi Tan đen Vladivostok. Trong phong trao Sam Quan Đong, nhieu nong dan nguoi Han, chu yeu tu ban đao Son Đong đa di cu toi đay. Đen nam 1921, Cap Nhi Tan, thanh pho lon nhat mien bac Man Chau, đa co dan so len đen 300.000 nguoi, trong đo co 100.000 nguoi Nga. Nhat Ban đa thay the anh huong cua Nga o nua phia nam cua Noi Man Chau, la he qua cua Chien tranh Nga-Nhat trong cac nam 1904–1905. Hau het cac chi nhanh phia nam cua Đuong sat Đong Trung Quoc đa đuoc chuyen tu Nga sang Nhat Ban, va tro thanh Đuong sat Nam Man Chau. Anh huong cua Nhat Ban mo rong đen Ngoai Man Chau sau Cach mang Nga nam 1917, nhung Ngoai Man Chau đa quay tro lai su kiem soat cua Lien Xo vao nam 1925. Man Chau la mot khu vuc quan trong do tai nguyen thien nhien phong phu bao gom than đa, đat đai mau mo va đa dang cac loai khoang san. Đoi voi Nhat Ban truoc The chien II, Man Chau la mot nguon cung nguyen lieu thiet yeu. Neu khong chiem đuoc Man Chau, nguoi Nhat co le đa khong the thuc hien ke hoach chinh phuc Đong Nam A hoac mao hiem tan cong Tran Chau Cang va Đe quoc Anh nam 1941.

Đuoc biet, trong so quan linh Bat Ky, ca nguoi Man va nguoi Trung Quoc (Han quan) o Ai Hon, Hac Long Giang trong nhung nam 1920, se hiem khi ket hon voi thuong dan nguoi Han, nhung ho (quan Bat Ky nguoi Man va nguoi Trung Quoc) se chu yeu ket hon voi nhau. Owen Lattolas đa ghi chep lai rang trong chuyen vieng tham Man Chau thang 1 nam 1930, ong đa nghien cuu mot cong đong o Cat Lam (Kirin), noi ca quan Bat Ky nguoi Man va nguoi Trung Quoc đeu đinh cu tai mot thi tran ten la O Lap Nhai (Wulakai), va cuoi cung la quan Bat Ky nguoi Trung Quoc khong the phan biet đuoc voi nguoi Man vi ho đa bi Man hoa (đong hoa) mot cach hieu qua. Dan so nguoi Han đang trong qua trinh tiep thu va hoa tron voi ho khi Latt Morph viet bai bao cua minh.

Trong khoang thoi gian The chien thu nhat, Truong Tac Lam tu khang đinh minh la mot nguyen soai manh me voi tam anh huong voi hau het khu vuc Man Chau. Trong thoi ky cam quyen cua ong, nen kinh te Man Chau phat trien vuot bac, đuoc ho tro boi su di cu cua nguoi Hoa tu cac vung khac cua Trung Quoc. Nguoi Nhat đa am sat ong vao ngay 2 thang 6 nam 1928, trong su kien đuoc goi la Su kien Hoang Co Truan. Sau su kien Phung Thien nam 1931 va cuoc xam luoc Man Chau cua Nhat Ban sau đo, nguoi Nhat tuyen bo Noi Man Chau la mot "quoc gia đoc lap", va chi đinh hoang đe nha Thanh bi phe truat la Pho Nghi lam hoang đe bu nhin cua Man Chau Quoc. Duoi su kiem soat cua Nhat Ban, Man Chau la mot trong nhung khu vuc đuoc quan ly tan bao nhat tren the gioi, voi mot chien dich khung bo va đe doa co he thong đoi voi nguoi dan đia phuong nguoi Nga va Trung Quoc bao gom bat giu, bao loan co to chuc va cac hinh thuc khuat phuc khac. Manchukuo đuoc Nhat Ban su dung lam can cu đe xam chiem phan con lai cua Trung Quoc.

Sau vu đanh bom nguyen tu o thanh pho Hiroshima, Nhat Ban nam 1945, Lien Xo đa xam chiem tu Ngoai Man Chau thuoc Lien Xo nhu mot phan trong tuyen bo chien tranh chong Nhat Ban. Ngay sau đo, Đang Cong san Trung Quoc va Trung Quoc Quoc dan Đang bat đau tranh gianh đe kiem soat Man Chau. Nhung nguoi Cong san đa gianh chien thang trong Chien dich Lieu Tham va kiem soat hoan toan Man Chau. Voi su khuyen khich cua Lien Xo, Man Chau sau đo đong vai tro hau phuong quan trong cho Đang Cong san Trung Quoc trong cuoc Noi chien Trung Quoc, dan đen chien thang vao nam 1949. Su mo ho trong cac hiep uoc nhuong lai Ngoai Man Chau cho Nga dan đen tranh chap ve chinh tri tinh trang cua mot so đao. Đieu nay dan đen xung đot vu trang nam 1969, đuoc goi la Xung đot bien gioi Trung-Xo, dan đen mot thoa thuan. Nam 2004, Nga đa đong y nhuong lai đao Ngan Long va mot nua đao Hac Hat Tu sang Trung Quoc, cham dut tranh chap bien gioi keo dai.


Xem them Tam Quoc (Trieu Tien)
Đong Bac Trung Quoc
Ngoai Man Chau
Cac dan toc Tungus
Nguoi ban đia Siberia
Man Chau Quoc
Nguoi Mong Co
Cac dan toc Turk
Hoa Bac
Tatar thuoc Trung Hoa
Tin nguong o Đong Bac Trung Quoc
Nguoi Trieu Tien o Trung Quoc


Tham khao = Trich dan =


= Thu vien =