Thai tu (chu Han: 太子), đay đu la Hoang thai tu (皇太子) hay Vuong thai tu (王太子), la danh vi danh cho Tru quan ke thua cho mot vi Vua trong cac quoc gia thuoc vung van hoa chu Han. Vao thoi ki Tien Tan va sau đo la suot thoi ky nha Han, danh xung "Thai tu" cung dung đe goi nguoi ke vi cua cac Chu hau mang tuoc Vuong.
Trong hau het truong hop trong the gioi chu Han, nguoi đuoc chon ke vi đeu la nam gioi đong thoi cung thuong la con trai truong cua đuong kim Hoang đe. Đoi voi cac chu hau, nhung bo phan lanh tho hoac nhung quoc gia ma nguoi cai tri xung tuoc Vuong, truoc thoi ky nha Tao Nguy van duy tri khai niem "Thai tu" danh cho nguoi thua ke cua minh. Tuy nhien ke tu thoi ky nay, lien đa co le đat nguoi noi ngoi cho tuoc Vuong đeu goi la Vuong the tu.


Tu nguyen Chu 「Thai; 太」 trong danh hieu mang nghia "nguoi con lon nhat". Vao thoi Tien Tan, Tru quan cua nha Chu hay cac chu hau lon nhu nuoc So đuoc goi la [Vuong thai tu] đe phan biet voi cac vuong tu binh thuong, bieu thi la nguoi ke thua ngoi vuong trong tuong lai.
Sau khi Tan Thuy Hoang thong nhat đat nuoc, tro thanh hoang đe đau tien cua Trung Hoa, con trai ong la Tan Nhi The đuoc phong [Hoang thai tu], tro thanh Hoang thai tu đau tien trong lich su. Thoi nha Han, Tru quan cua cac Chu hau mang tuoc Vuong đuoc goi la [Vuong thai tu] đe phan biet voi Hoang thai tu, con nhung nguoi thua ke cua cac Chu hau mang tuoc Cong tro xuong đuoc goi la The tu. Danh xung nay ton tai đen het thoi ky Đong Han.
Duoi thoi Tao Nguy, vi cach goi "Thai tu" de gay nham lan giua Hoang thai tu va Vuong thai tu, vao thoi điem phong tuoc "Tan vuong" cho ho Tu Ma đa sua "Vuong Thai tu" thanh [Vuong the tu]. Tu đo ve sau, cac Tru quan cua Chu hau mang tuoc Vuong tro xuong đuoc goi la "The tu", va "Thai tu" tro thanh mot tuoc hieu rieng biet đe chi Tru quan cua Hoang đe.


Vi tri trong Hoang gia Vi la nguoi se ke vi, khac biet voi cac Hoang tu hay Vuong tu đuoc mo phu rieng ngoai cung, noi o cua Thai tu đuoc đat o phia Đong cua cung thanh nen thuong đuoc goi la Đong cung (東宮), vi ly do nay ma ngai vi Thai tu o Đong A con đuoc goi la 「Đong cung Thai tu」. Do la cung đien cua "Tru quan", nen đoi khi cung goi la Tru cung (儲宮). O thuyet ngu hanh, huong Đong thuoc he Moc, mau "Thanh", xet Tu quy thi thuoc mua xuan, nen "Đong cung" đoi khi cung đuoc goi mot cach ne tranh la Thanh cung (青宮) hay Xuan cung (春宮). Dan ve sau, cach goi Đong cung, Tru cung, Thanh cung hoac Xuan cung đa phan chi mang y nghia tuong trung nhu Tiem đe. Đia vi cua Thai tu vao thoi xua co the tao thanh mot chinh the quyen luc tuong tu voi Vua chua, do trong Đong cung cung co cac chuc quan hau viec tuong tu he thong quan vien o trieu đinh va đa đuoc thu nho lai. Cac quan vien chu yeu nhan nhiem vu ve giao duc Thai tu, nen thuc te khong co quyen han đang ke, nhung neu Thai tu ke vi thi nhung quan vien nay se la nhung nguoi hang đau đuoc bo nhiem cac vi tri trong yeu trong he thong chinh tri. Ngoai ra, trong Đong cung cung co cac hoan quan, nu quan,... theo mo hinh thu nho cua hoang cung ma bo tri, phuc vu sinh hoat cua Thai tu va gia quyen. Vi la nguoi se ke vi nen mu ao, le nghi cua Thai tu cung khac biet voi cac Hoang tu / Vuong tu khac va thuong la co che đo mot cach gian luoc neu so voi Vua chua.
Trong lich su Nhat Ban cung thiet lap Thai tu, do cac vi vua Nhat Ban tu xung Thien hoang, ngang hang voi Hoang đe. Đia vi cua cac Thai tu tai Nhat Ban cung rat cao quy, do la nguoi se tro thanh Thien hoang trong tuong lai. Noi o cua Thai tu đuoc goi la Đong cung Ngu so (東宮御所; とうくうこしょTogu Gosho), hay cung goi la Xuan cung (はるのみや; Haru no Miya) do anh thuong cua thuyet Ngu hanh tuong tu Trung Quoc. Do tinh hinh bien đong cua lich su, thuc te trong cac thoi đai truoc Thoi Minh Tri thi phap đo thua ke cua "Đong cung" rat khong ro rang, chi can co the luc đua len thi bat cu Hoang tu nao cung co the tro thanh Thien hoang. Sau Duy Tan Minh Tri, trat tu hoang that Nhat Ban on đinh, quy đinh ve quyen thua ke xac đinh chi danh cho Đich truong tu cua Thien hoang, la đua con trai lon chinh thong nhat. Do đac thu trong cach đat ten, cach goi Thai tu o Nhat Ban khong tuong đong lam voi Trung Quoc va Viet Nam. Theo thong le, bat ky Hoang tu Nhat Ban nao cung se co ten kieu 「"Mo mo Than vuong"」 khi truong thanh, du co la Hoang thai tu thi cung chi them chu "Hoang thai tu" truoc phong hieu ma thoi. Nhu Thien hoang Naruhito trong thoi gian con la Tru quan cua cha ong, Thien hoang Akihito, ong đuoc goi theo Kanji la Hoang thai tu Đuc Nhan Than vuong (皇太子徳仁親王), con Thai tu phi la Hoang thai tu Đuc Nhan Than vuong phi (皇太子徳仁親王妃).
Thoi nha Đinh, Hoang thai tu lan đau đuoc lap la khi Đinh Tien Hoang lap con trai thu la Đinh Hang Lang, đay cung la lan đau tien ma danh xung "Hoang thai tu" đuoc đe cap trong lich su Viet Nam. So voi Trung Quoc, vi tri cua cac Thai tu van toi cao nhu vay, đac biet la thoi nha Tran co quy che nghiem can, Le Phu Tran tung giu chuc "Tru Cung giao thu", co trach nhiem day do cho Tran Nhan Tong khi ong con la Thai tu. Co the thay, Hoang thai tu o Viet Nam cung nhu vay rat đuoc coi trong. Trieu đai nha Ly co đac điem tuy đa chon Hoang thai tu, nhung van dung tuoc Vuong đe goi, nhu Ly Thai Tong tung la "Khai Thien vuong"; Ly Thai Tong la "Khai Hoang vuong"; Ly Long Xuong la "Hien Trung vuong",... Thuc su hoang gia nha Ly ngay tu đau chi la ngam chon lua chua cong bo, dung tuoc Vuong phong truoc, hay tuc nha Ly la dung tuoc Vuong goi Thai tu, cho đen nay van con chua ro rang. Ben canh đo, Đai Viet su ky toan thu đa thuat lai loi ban rat mau thuan cua Le Van Huu nhu sau:「"Nha Ly phong cho cac con me đich đeu lam Vuong, cac con me thu đeu lam Hoang tu ma khong đat ngoi Hoang thai tu. Đen khi nao vua om nang moi chon mot nguoi trong cac con cho vao đe noi nghiep lon. Truyen dan thanh tuc, khong biet la y the nao"」. Dua theo viec nay, co the cac Hoang thai tu đuoc đinh san chi la trong mat chi, dung tuoc Vuong phong truoc, khi Hoang đe lam chung moi cong bo ma thoi. Đieu nay co phan tuong tu the che Bi mat lap Tru ma nha Thanh su dung. Tuy vay, cac vi nhu Ly Nhan Tong, Ly Than Tong, Ly Anh Tong, Ly Cao Tong cung Ly Hue Tong đuoc ghi lai đeu phong lam Thai tu ma khong co tuoc Vuong, nen tinh hinh van con kha mau thuan.
Van hoa đai chung Viet Nam hien đai co luu truyen mot thuyet goi la "Tu bat lap" cua nha Nguyen, bao gom:「"Khong lap Hoang hau, khong lap Te tuong, khong lay đo Trang nguyen va khong lap Thai tu"」. Hien tai chua ro xuat phat chan chinh cua thuyet nay, tuy nhien đay la thuyet vo can cu vi thuc te, nha Nguyen co quy đinh rat ro ve viec lap Hoang hau lan viec lap Thai tu. Dan chung rat cu the đo la: 

Nam 1815, Vua Gia Long quyet đinh lap Nguyen Phuc Đam lam Hoang thai tu.
Nam 1922, Hoang truong tu Nguyen Phuc Vinh Thuy đuoc Vua Khai Đinh sac lap lam Hoang thai tu.
Nam 1939, Hoang đich truong tu Nguyen Phuc Bao Long đuoc Vua Bao Đai lap lam Hoang thai tu.
Nhung truong hop tren đeu la cho thay nha Nguyen khong he ki viec lap Thai tu. Nguyen nhan dan đen viec cham lap Thai tu o cac trieu truoc đo, co the suy ra o ba yeu to chinh: Anh huong tinh hinh chinh tri (cong bo nguoi ke vi trong di chieu, đe tranh viec tranh gianh), chua co nguoi thich hop va cuoi cung mot phan lon la do van đe kinh te vi cac buoi le tan phong dien ra rat ton kem. Theo Kham đinh Đai Nam hoi đien su le, sach đe tan lap Hoang thai tu lam bang vang; co 5 to; 2 to truoc va sau đeu khac hinh rong may; 3 to giua la khac sach van, dai 5 tac 6 phan 6 ly, ngang 3 tac 2 phan 4 ly, day 2 ly. Hop đung sach bang bac cham may rong, roi lai đung trong 1 hop go son son. Bao an bang vang, vuong 2 tac 4 phan 3 ly, day 3 phan 2 ly, num hinh rong phu phuc. Khac 5 chu "Hoang thai tu chi bao", hop đung go son son, bang đong. Co them 1 an tin bang bac khac chu "Thi tin", vuong 6 phan 7 ly, day 3 phan, num rong phu phuc.


Cac Thai tu noi tieng Thai tu Trung Quoc
Le Thai tu Luu Cu, đich truong tu cua Han Vu Đe Luu Triet, bi chet trong bien loan cung đinh.
Đong Hai Cung vuong Luu Cuong, đich truong tu cua Han Quang Vu Đe Luu Tu, tu nhuong ngoi Hoang thai tu cho em trai la Han Minh Đe Luu Trang.
Man Hoai Thai tu Tu Ma Duat, truong tu cua Tan Hue Đe Tu Ma Trung. Cai chet cua ong đa cham ngoi cho loan bat vuong đau thoi nha Tan.
An Thai tu Ly Kien Thanh, đich truong tu cua Đuong Cao To Ly Uyen. Bi giet trong Su bien Huyen Vu mon.
Thuong Son Man vuong Ly Thua Can, đich truong tu cua Đuong Thai Tong Ly The Dan. Bi phe truat.
Đuong Nghia Tong Ly Hoang, đich tu cua Đuong Cao Tong Ly Tri va Vo hau.
Tong Nhan Tong Trieu Trinh, con trai cua Tong Chan Tong Trieu Hang va Ly Than Phi, noi tieng voi truyen thuyet "Ly mieu hoan thai tu".
Y Van Thai tu Chu Tieu, đich truong tu cua Minh Thai To Chu Nguyen Chuong, cha ruot cua Minh Hue Đe Chu Doan Van.
Ly Mat Than vuong Dan Nhung, đich tu cua Thanh Thanh To Khang Hi Đe, hai lan bi phe va hai lan phuc vi. La vi Hoang thai tu noi tieng nhat nha Thanh.
Đoan Tue Thai tu Vinh Lien, đich tu cua Thanh Cao Tong Can Long Đe, rat đuoc cha thuong yeu va an đinh lam Tru quan nhung khong may mat som.
Thai tu Viet Nam
Đinh Hang Lang, thu tu cua Đinh Tien Hoang, bi anh trai Nam Viet vuong Đinh Lien giet hai.
Le Long Thau, truong tu cua Le Đai Hanh.
Le Trung Tong, thu tu cua Le Đai Hanh, len ngoi 3 ngay thi bi em trai la Le Long Đinh giet hai.
Ly Long Xuong, truong tu cua Ly Anh Tong, do toi thong dam cung phi ma bi phe truat.
Ly Chieu Hoang, thai tu duy nhat la cong chua, len ngoi đuoc mot nam sau đo bi ep nhuong ngoi cho chong la Tran Thai Tong.
Tran Trinh, đich truong tu cua Tran Thai Tong, qua đoi ngay sau khi sinh ra.
Le Nghi Dan, truong tu cua Le Thai Tong, đuoc lap lam Hoang thai tu nhung bi phe truat, sau lam binh bien giet chet em trai la Le Nhan Tong đe đoat ngoi.
Le Duy Vi, truong tu cua Le Hien Tong, bi Trinh Sam buc hai. Cha ruot cua Le Chieu Thong.
Nguyen Phuc Canh, đich truong tu cua Gia Long.
Nguyen Phuc Bao Long, đich truong tu cua Bao Đai. Ong la Hoang thai tu cuoi cung trong lich su Viet Nam.


Van hoa Chau Au va khu vuc khac Tai cac quoc gia Chau Au, hau het cac quoc gia nay đeu xung tuoc Vuong, va tuy co cum ["Crown Prince"] hoac ["Hereditary Prince"] am chi đen nguoi thua ke, nhung o ngon ngu tieng Anh no luon la mot dang cum danh tu nhu Tru quan, chu khong phai la tuoc vi chinh thuc nhu cac quoc gia Đong A.
Nhung Tru quan cua phan lon quoc gia Chau Au đeu co lanh tho cung đat đai cu the, nhu:

Than vuong xu Wales (Prince of Wales) cua Vuong quoc Anh;
Cong tuoc xu Rothesay (Duke of Rothesay) cua Vuong quoc Scotland;
Than vuong xu Orange (Prince of Orange) cua Vuong quoc Ha Lan;
Than vuong xu Asturias (Principe de Asturias) cua Vuong quoc Tay Ban Nha.
Ngoai ra, cung co nhung quoc gia co tuoc hieu gan giong voi "Thai tu", tuc la nhung tuoc hieu thien ve xung ho hon la quan ly lanh tho truc tiep, nhu tuoc hieu Le Dauphin cua nuoc Phap, Tsesarevich cua Đe quoc Nga cung Vua La Ma Đuc (King of the Romans) cua cac Hoang đe cua Thanh che La Ma.
Đac biet, cac tuoc vi nay đeu khong thay đoi vai ve, tuc kieu phai goi "Thai đe" hay "Thai ton" neu la em trai/ chau trai cua mot vi Vua nhu cac quoc gia Đong A. Ve co ban, du vai ve Tru quan o Chau Au co ra sao so voi Quan chu đi nua, thi cac tuoc hieu Chau Au nay van se khong đoi, nen khi goi Tru quan cua cac quoc gia nay đeu dung tuoc hieu cu the ay đe goi, chu khong gap phai tinh trang can nhac vai ve nhu cac quoc gia Đong A. Tuoc hieu mang tinh nha xung tuong tu "Thai tu" nhu Le Dauphin cung Tsesarevich cung đeu co tinh trang khong xet vai ve nhu tren (truong hop Cong tuoc Konstantin Pavlovich cua Nga). Vi ly do nay, khi dich thuat cac Tru quan cua Chau Au, viec dung danh xung "Thai tu" tuong đoi khong chinh xac. Tuy nhien o nhung nuoc nhu Thuy Đien va Na Uy thi chinh thuc dung cach goi Crown Prince nhu mot tuoc hieu danh cho Tru quan, voi tieng ban đia la [Kronprins]. Sang the ki 18 va the ki 19, xuat hien nhung tuoc hieu Prince Imperial cua Đe quoc Brazil, hay Prince Royal cua Vuong quoc Phap thoi ky Cach mang Phap va Vuong quoc Bo Đao Nha thoi ky can hien đai. Luc nay, "Thai tu" co the đuoc dung mot cach chuan xac.
O cac quoc gia Trung Đong, cac Tru quan cung co nhung tuoc hieu rieng kha tuong đong voi Thai tu va The tu, va khi dich tieng Anh cung đeu dich thanh ["Crown Prince"] noi chung, cu the nhu:

Vala Hazrat-i-Humayun Vali Ahd, Shahzada [ten Tru quan]: tuoc hieu Tru quan cua nha Pahlavi va nha Qajar.
Prince of the Sa'id: tuoc hieu Tru quan cua nha nuoc Ai Cap Hoi giao, khai thuy boi Fuad I cua Ai Cap.


Xem them Hoang đe
Hoang tu
Quoc vuong
The tu


Chu thich Tham khao Chu le
Minh su
Thanh su cao
Kham đinh Đai Nam hoi đien su le