Nori (海苔 (hai đai), Nori) la la ten tieng Nhat cua loai tao bien an đuoc thuoc giong tao đo Pyropia, bao gom P. yezoensis va P. tenera. No đuoc su dung chu yeu nhu mot thanh phan (dung đe goi) cua sushi. Thanh pham cuoi cung đuoc tao ra bang quy trinh nghien nho va say tren gia tuong tu nhu san xuat giay.


Lich su Ban đau, thuat ngu nori mang tinh khai quat va dung đe chi cac loai tao bien, bao gom ca hijiki. Mot trong nhung mo ta lau đoi nhat ve nori bat đau tu khoang the ky thu VIII. Trong Đai Bao luat lenh đuoc ban hanh nam 701, nori đa đuoc đua vao hinh thuc đanh thue. Nguoi dan đia phuong đa đuoc mo ta la say kho nori o Hitachi-fudoki (721–721), va nori đuoc thu hoach o Izumo-fudoki (713–733), cho thay nori đa đuoc su dung lam thuc an tu thoi co đai. Trong Utsubo Monogatari, đuoc viet khoang nam 987, nori đuoc cong nhan la mot loai thuc pham thong dung. Nori đa đuoc tieu thu duoi dang sot set cho đen khi dang la ep det đuoc phat minh ra o Asakusa, Edo (nay la Tokyo), vao khoang nam 1750 trong thoi ky Edo theo nguyen ly cua phuong phap san xuat giay cua Nhat Ban. Viec đe cap som nhat ve nori Nhat Ban đuoc ghi lai trong Ban ghi nho cua Tam quoc di su trong lich su cua Trieu Tien; van ban nay, đuoc tao ra trong thoi đai Cao Ly, ghi lai lich su Thoi ky Tam quoc cua lich su Trieu Tien tu nam 57 truoc Cong nguyen đen nam 668 sau Cong nguyen. Cuon sach chua nhung đoan noi rang trieu đai 
Tan La se su dung nori cho mot phan cua hoi mon cua ho. 
Nhan dan Trieu Tien goi nori la kim (gim, 김). Nguoi ta phong đoan rang gim cua thoi ky nay đuoc thu hoach tu đa va lua chu khong phai la đuoc trong.
Trong trot la nghe nuoi trong thuy san lau đoi nhat o ban đao Trieu Tien va co mot so cau chuyen tu truyen thong truyen mieng ve nguon goc cua no. Mot phien ban ke ve cau chuyen cua mot ba gia o Hadong, tinh Nam Gyeongsang, nguoi đa phat hien ra mot khuc go đuoc bao phu trong gim troi xuong song Seomjin. Đieu nay đa truyen cam hung cho co ay đe nuoi duong gim tren cac cot đo thang đung lam bang tre. Mot truyen thuyet khac noi rang gim đuoc đat theo ten cua Gim Yeoik nguoi đau tien đa trong gim sau khi nhin thay mot nhanh soi troi dat trong đo. Cau chuyen cua Yeoik dien ra tren đao Taein nam o cua song Seomjin o Gwangyang, tinh Nam Tan La, duoi trieu đai cua vua Injo.
Viec san xuat gim o cac tinh Jeolla va Gyeongsang đuoc bao cao trong cac cuon sach tu the ky 15, bao gom Khao sat sua đoi va tang cuong ve Đia ly cua Han Quoc va Đia ly cua tinh Gyeongsang. Trong nhung cuon sach nay, gim đuoc đe cap nhu mot mon ngon khu vuc.
Tu "nori" xuat hien lan đau tien trong mot an ban tieng Anh trong cuon C.P. Thunberg's Trav., xuat ban nam 1796. No đa đuoc su dung trong dang chia đong tu la "Awa nori", co le đe cap đen nhung gi bay gio đuoc goi la aonori.
Nganh cong nghiep san xuat nori cua Nhat Ban đa bi suy thoai sau Chien tranh the gioi thu hai, khi Nhat Ban can đen tat ca cac loai thuc pham co the san xuat đuoc. Su suy giam nay la do su thieu hieu biet ve vong đoi ba giai đoan cua cay trong, do đo nguoi dan đia phuong khong hieu tai sao cac phuong phap canh tac truyen thong lai khong hieu qua. Nganh cong nghiep nay đa đuoc giai thoat nho kien ​​thuc bat nguon tu cong viec cua nha nghien cuu ve tao hoc nguoi Anh Kathleen Mary Drew-Baker, nguoi đa nghien cuu sinh vat Porphyria umbilicalis, loai nay phat trien trong cac vung bien quanh xu Wales va đa đuoc thu hoach lam thuc an, nhu o Nhat Ban. Tac pham cua co đuoc kham pha boi cac nha khoa hoc Nhat Ban, nhung nguoi đa ap dung no vao phuong phap nhan tao đe gieo hat va trong cay, gop phan giai cuu nganh cong nghiep. Kathleen Baker đuoc menh danh la "Me cua bien ca" tai Nhat Ban va mot buc tuong đuoc dung len trong ky uc ve ba; ba van đuoc ton kinh nhu la vi cuu tinh cua nganh cong nghiep nori Nhat Ban.
Trong the ky XXI, nganh cong nghiep nori cua Nhat Ban đang phai đoi mat voi su suy giam moi, do su canh tranh ngay cang tang tu cac nha san xuat tao bien o Trung Quoc va Han Quoc va su tang thue doanh thu noi đia.
Tu nori đa bat đau đuoc su dung rong rai o Hoa Ky, va san pham nay (đuoc nhap khau duoi dang kho tu Nhat Ban) đa tro nen pho bien rong rai tai cac cua hang thuc pham tu nhien va cua hang tap hoa A-Au trong nhung nam 1960 theo phong trao thuc duong va trong nhung nam 1970 voi su gia tang cua cac quan bar sushi va nha hang Nhat Ban.
Trong mot nghien cuu cua Jan-Hendrik Hehemann, cac đoi tuong la hau due nguoi Nhat Ban đa đuoc chung minh la co the tieu hoa polysaccharide trong tao bien, sau khi cac vi khuan đuong ruot phat trien enzyme tu vi khuan bien. Cac vi khuan đuong ruot tu cac đoi tuong o Bac My thieu cac enzym nay.


San xuat Viec san xuat va che bien nori la mot hinh thuc nong nghiep tien tien. Đac tinh sinh hoc cua Pyropia, mac du phuc tap, đuoc hieu mot cach tuong tan, va kien ​​thuc nay đuoc su dung đe kiem soat qua trinh san xuat. Qua trinh nuoi trong dien ra tren bien, noi ma cac cay Pyropia phat trien đuoc gan voi luoi noi lo lung tren mat nuoc bien va la noi ma nguoi nong dan van hanh bang cac loai tau thuyen. Cac cay nay moc nhanh, can khoang 45 ngay tu luc "gieo hat" cho đen vu thu hoach đau tien. Nhieu vu thu hoach co the thu đuoc chi tu mot lan gieo hat duy nhat, thong thuong sau moi khoang muoi ngay tam nghi. Qua trinh thu hoach đuoc thuc hien bang cach su dung may thu hoach co khi theo mot loat cac cau hinh khac nhau. Qua trinh xu ly san pham tho chu yeu đuoc thuc hien boi cac may moc co đo tu đong hoa cao, sao chep mot cach chinh xac cac buoc che bien thu cong truyen thong, nhung voi hieu qua va tinh nhat quan đuoc tang cuong. San pham cuoi cung co dang mieng đen, kho va mong nhu giay, co kich thuoc xap xi 18 cm × 20 cm (7 in × 8 in) va nang khoang 3 gam (0,11 oz).
Mot so loai nori co mat o Hoa Ky. Cac loai pho bien nhat va it đat đo nhat đuoc nhap khau tu Trieu Tien, co gia khoang sau cent moi la. O muc đo cao cap, khoang gia co the len toi 90 cent moi la, la loai "shin-nori tinh te" (nori tu vu thu hoach đau tien trong nam) đuoc trong o Bien Ariake, ngoai khoi đao Kyushu o Nhat Ban.
Tai Nhat Ban, hon 600 kilomet vuong (230 dam vuong Anh) dien tich mat nuoc ven bien đuoc danh cho viec san xuat 350.000 tan (340.000 tan Anh) nori, tri gia hon mot ty đo la. Trung Quoc đong gop khoang mot phan ba so tien nay.


Su dung Nori thuong đuoc su dung nhu mot nguyen lieu goi cho sushi va onigiri. No cung la mot thuc an rac kem hoac gia vi trong cac mon my va sup. No rat thuong đuoc nuong truoc khi su dung (yaki-nori). Mot san pham thu cap pho bien la nori nuong va đuoc them gia vi (ajitsuke-nori), trong đo mot hon hop gia vi (co nhieu kieu hon hop, nhung đien hinh la nuoc tuong, đuong, sake, mirin, va gia vi kem theo) đuoc ap dung ket hop voi qua trinh nuong. No cung đuoc an bang cach tao thanh dang sot vi nuoc tuong, nori no tsukudani (海苔の佃煮).
Nori đoi khi đuoc su dung nhu mot dang trang tri thuc pham.
Mot san pham lien quan, đuoc chuan bi tu tao xanh la cay khong lien quan Monostroma va Enteromorpha, đuoc goi la aonori (青海苔, nghia la nori xanh luc/la cay) va đuoc su dung nhu rau gia vi trong cac mon an hang ngay, chang han nhu okonomiyaki,yakisoba, banh giay mochi hay san xuat
banh gao Senbei (海苔煎餅), lam banh troi dango (海苔団子) va san xuat bim bim (ワルのりスナック hay 海苔スナック).
Vi cac tam nori de dang hap thu nuoc tu khong khi va lam xuong cap thuc pham, chat hut am khong the thieu khi cat giu trong bat ky thoi gian đang ke nao.
O Han Quoc, nori đuoc goi la la kim (gim) (Hangul: 김), nhung la gim khong đuoc ngon va chat luong nhu nori cua Nhat. Do chua dau o liu tren la no de bi iu va khong con đo gion, chinh vi vay nori Nhat cang đe lau va giu trong moi truong thoang khi no van nguyen ven đo kho cung, nen viec cuon sushi rat de dang.


Gia tri dinh duong Trong khi tao bien co ty le iod cao nhat trong cac loai thuc an, Pyropia yezoensis co ham luong it hon cac loai tao bien khac; no van la mot nguon cung cap iod tuyet voi.
Mac du nori tu lau đa đuoc coi la mot nguon cung cap vitamin B12 quan trong cho nguoi an chay, vitamin B12 cua no thuc su khong kha dung ve mat sinh hoc đoi voi con nguoi. No co the chua cac chat tuong tu cobalamin ngan chan su hap thu B12. Mot nghien cuu cho thay o nguoi, ca nori kho va tho đeu lam giam vai tro cua vitamin B12.


Xem them Tao tia
Mamenori
Cladophora – tao o song thuong đuoc an o dang la o Lao
Musubi đong hop


Tham khao Lien ket ngoai Suria Link Seaplants Handbook
Description and images of cultivation and harvesting
Nori Steps Away From the Sushi