Cuoc Chien tranh gianh đoc lap Hy Lap (1821–1829), cung đuoc biet đen voi ten goi Cuoc chien tranh cach mang Hy Lap (tieng Hy Lap: Ελληνικη Επανασταση,  Elliniki Epanastasi; tieng Tho Nhi Ky: يونان يسياني Yunan Isyanı), la cuoc cach mang cua nhan dan Hy Lap nam duoi su cai tri cua Đe quoc Ottoman, nham muc đich gianh đoc lap khoi Tho. Sau mot cuoc đau tranh lau dai va đam mau, voi su giup đo cua cac cuong quoc Au chau, cuoi cung Hy Lap cung gianh đuoc đoc lap sau ban Hiep uoc Constantinopolis vao thang 7 nam 1832. Nhu vay nguoi Hy Lap la dan toc đau tien duoi quyen cai tri cua đe quoc Ottoman gianh đuoc tu do voi tu cach la mot vuong quoc đoc lap co chu quyen. Le ky niem ngay đoc lap (25 thang 3 nam 1821) la ngay quoc khanh o Hy Lap, trung voi ngay Le Truyen Tin cho Đuc Me Maria.


Boi canh Su kien thanh Constantinopolis that thu vao nam 1453 roi tiep đo thanh Trebizond (tieng Hy Lap: Trapezous hoac Trapezounda) va Mystras that thu nam 1461 đanh dau su ket thuc quyen tu chu cua Hy Lap trong gan suot bon the ky, voi Đe quoc Ottoman đat nen thong tri len toan Hy Lap, ngoai tru cac đao Ionia va ban đao Mani, sau khi đa chinh phuc toan bo tan du cua Đe quoc Byzantine trong the ky 14 va 15. Mac du nguoi Hy Lap tiep tuc bao ton đuoc nen van hoa va truyen thong cua minh thong qua to chuc nha tho Chinh thong giao Hy Lap, ho la mot dan toc bi no dich va khong đuoc huong ngay ca nhung quyen chinh tri co ban. Tuy nhien, toi the ky 18 va 19, khi tu tuong cach mang quoc gia troi day tren toan chau Au, bao gom ca Hy Lap (mot phan lon la nho vao anh huong cuoc Cach mang Phap), thi quyen luc cua Đe quoc Ottoman cung bat đau suy tan, va tu tuong ai quoc Hy Lap ben re, chinh nghia cua nguoi Hy Lap bat đau nhan đuoc su ung ho khong chi tu nhung nguoi Tay Au theo chu thuyet ai mo Hy Lap, ma tu ca cong đong thuong mai Hy Lap hai ngoai o ca Tay Au va Đe quoc Nga voi the luc ngay cang manh tu sau cuoc Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1768–1774) va Hiep uoc Kuchuk-Kajnardji, cho phep thuong thuyen Hy Lap giuong buom duoi la co Nga.


= Nguoi Hy Lap duoi Đe quoc Ottoman =

Cuoc cach mang Hy Lap khong phai la mot su kien đon le: co vo van cuoc khoi nghia nham gianh lai đoc lap nhung bi that bai trong suot thoi gian Đe quoc Ottoman chiem đong Hy Lap. Nam 1603, mot cuoc khoi nghia no ra o Morea (tuc ban đao Peloponnese) đe tai lap Đe quoc Byzantine. Trong suot the ky 17 dien ra cuoc khang chien lon chong quan Tho tren ban đao Peloponnese va nhung vung khac, nhu cuoc khoi nghia do triet gia Dionysius lanh đao nam 1600 va 1611 tai Epirus. Ach thong tri cua Đe quoc Ottoman tren Morea bi gian đoan, va vung ban đao nay nam duoi su cai quan cua Cong hoa Venezia trong vong 30 nam trong khoang giua nhung nam 1680 cho toi khi bi tai chinh phuc nam 1714-1715; vung đat nay tiep tuc bi bat on tu khi đo, vi trong suot the ky 17 nhung toan luc lam - chien binh tu do klepht moc ra khap noi. Cuoc khoi nghia lon nhat la cuoc khoi nghia Orlov (Orlov la ten vien si quan Nga) do nguoi Nga khuyen khich trong nhung nam 1770, nhung bi quan Tho đan ap nang ne. Ban đao Mani o phia nam Peloponnese khang cu lai ach thong tri Tho khong ngung nghi, tren thuc te gianh đuoc tu tri, va đanh bai lien tiep may cuoc xam luoc cua quan đoi Tho Nhi Ky, noi tieng nhat la cuoc xam luoc nam 1770.
Cung luc, mot bo phan nho nguoi Hy Lap đuoc huong nhung uu đai đac biet trong Đe quoc Ottoman nhu nhung quan chuc cao cap cua bo may chinh quyen. Nguoi Hy Lap kiem soat Giao hoi Chinh thong va Toa Thuong phu Đai ket Constantinopolis. Toan bo cac giao si cao cap cua nha tho Chinh thong giao đeu la nguoi Hy Lap va nhu vay, tren thuc te giao hoi Hy Lap cai quan toan bo tin huu Ki-to giao trong Đe quoc Ottoman. Tu the ky 18 tro đi, nhung gia toc Phanariot Hy Lap (nhung nguoi tu quan Phanar o Constantinopolis đuoc nguoi Tho bo nhiem vao nhung vi tri chu chot) đong mot vai tro ngay cang quan trong trong bo may chinh quyen cua Đe quoc Ottoman.

Von co truyen thong đi bien lau đoi, cac hon đao o bien Aegean, cung voi su phat trien cua tang lop thuong mai tich luy đuoc so cua cai can thiet đe mo truong hoc va thu vien, cung cap chi phi cho cac sinh vien Hy Lap đi hoc o cac truong đai hoc lon o Tay Au. Tai đay ho đuoc tiep xuc voi cac tu tuong moi me đay tao bao cua Ky nguyen Anh sang chau Au va cuoc Cach mang Phap. Nhung nguoi Hy Lap co hoc van va co anh huong cua cong đong Hy Lap hai ngoai, nhu Adamantios Korais no luc truyen ba nhung tu tuong đo cho nguoi Hy Lap, voi muc đich nang cao trinh đo hoc van, đong thoi cung co ban sac Hy Lap. Nhiem vu đo đuoc thuc hien bang cach phan phat sach vo, tai lieu va nhung giay to khac đuoc viet bang chu Hy Lap, trong mot qua trinh đuoc goi la "Ky nguyen Anh sang Hy Lap".
Tac gia va cung la nha tri thuc co anh huong lon Rigas Feraios la mot nguoi co cong lon trong viec đinh hinh tu tuong cho nguoi Hy Lap o ca trong va ngoai Đe quoc Ottoman. Sinh ra o Thessaly va đi hoc o Constantinopolis, ong xuat ban to bao bang tieng Hy Lap Ephimeris tai Vien trong thap nien 1790. Do chiu anh huong sau sac tu cuoc Cach mang tu san Phap, ong xuat ban mot loat nhung an pham mang tinh cach mang va đe ra hien phap cong hoa cho Hy Lap, va sau nay la cac quoc gia Đai-Balkan trong vung. Bi nha chuc trach Ao bat giu o Trieste (nay thuoc Y) nam 1797, ong bi trao cho nha chuc trach Ottoman va bi giai đen Beograd cung voi cac đong su. Tat ca bon ho đeu bi that co chet va xac bi quang xuong song Danube vao thang 6 nam 1798. Cai chet cua ong cang lam thoi bung len ngon lua ai quoc cua nguoi Hy Lap. Bai tho ai quoc cua ong: thourios (ban chien ca), đuoc dich ra mot so ngon ngu o tay Au, va ve sau, mot so ngon ngu o Balkan, la loi keu goi nguoi Hy Lap tranh đau chong lai ach thong tri cua Đe quoc Ottoman:

Tieng Hy Lap
Ως ποτε παλικαρια, να ζουμε στα στενα,
μοναχοι σα λεονταρια, σταις ραχαις στα βουνα;
Σπηλιαις να κατοικουμε, να βλεπωμεν κλαδια,
να φευγωμ᾿ απ᾿ τον κοσμον, για την πικρη σκλαβια;
Να χανωμεν αδελφια, πατριδα και γονεις,
τους φιλους, τα παιδια μας, κι ολους τους συγγενεις;
[...]
Καλλιωναι μιας ωρας ελευθερη ζωη,
παρα σαραντα χρονοι, σκλαβια και φυλακη.
voi nhung van tho đay cam xuc: "kia nhung chien si can truong, chung ta con chiu kim kep đen bao gio nua, nhu nhung con su tu co đoc, trong hang đa ben ria nui, cam chiu canh đoa đay, hung ho nhin the gioi qua nhung hang cay, mat đi cha me, anh em, nuoc nha... du chi co mot gio tu do, con hon bon muoi nam song trong gong cum va no le".


= Chien binh Klepht va Armatoloi =

Hat nhan cua Chien tranh gianh đoc lap Hy Lap la cac chien binh Klepht (Κλεφτες) va Armatoloi (Αρματολοι). Sau cuoc chinh phuc Hy Lap cua quan Ottoman vao the ky thu 15, rat nhieu binh linh Hy Lap song sot, du la quan chinh quy Đong La Ma, quan đia phuong, hay quan đanh thue, buoc phai gia nhap đao quan Janissary cua nguoi Tho, hay phuc vu trong cac đoi quan cua lanh chua Tho đia phuong, hay la phai tu xoay xo lay. Trong hoan canh ay, rat nhieu nguoi Hy Lap neu muon bao ton ban sac Hy Lap, Chinh thong giao va su đoc lap, phai chon cuoc song kho khan nhung tu do cua nguoi luc lam. Nhung toan quan luc lam nay nhanh chong lon manh do su gia nhap cua nhung nguoi nong dan cung kho, hay nhung nguoi phieu luu mao hiem, hay nhung nguoi bi xa hoi ruong bo, va ca nhung pham nhan đao thoat. Nhung nguoi chon cuoc song luc lam đuoc goi la Klepht (chien binh tu do), trong khi nhung nguoi phuc vu Đe quoc Ottoman đuoc goi la chien si Armatoloi, nhung rat nhieu nguoi luan phien hoat đong trong ca hai nhom nay.
Nguoi Tho Nhi Ky cang ngay cang gap nhieu kho khan đe phan biet giua cac chien binh armatoloi hay klepht; ca hai nhom nay đeu co lien he voi nhau va co chung ban sac Hy Lap đe ket noi. Su hop tac nay con dua tren long cam han ach thong tri ngoai bang, va rat nhieu chien si armatoloi se cam vu khi chong lai quan Ottoman khi cach mang bung no, trong so đo phai ke đen cac thu linh Odysseas Androutsos, Georgios Karaiskakis, Athanasios Diakos va Markos Botsaris.
Nhung chien si armatoloi coi su tan tuy va hy sinh la nhung đieu cot yeu va cao quy nhat trong chien tran. Su hy sinh cua nhung thu linh nhu Athanasios Diakos chi la su tiep noi truyen thong hy sinh vi đai nghia cua cac chien si armatoloi nhu Vlachavas (Βλαχαβας) va Antonis Katsantonis (Κατσαντωνης). Trong tiec tung, chien si armatoloi chuan bi tu tuong cho chien tran bang nhung loi chuc nhu kalo boli (καλο βολι, "xa tien") hoac kalo molivi (καλο μολυβι, "xung tran gioi"). Trong chien cuoc, nhung loi chuc mang nghia "neu phai chet thi nen chet vi mot phat đan xa tien", va trong rat nhieu truong hop, khi chien si armatoloi bi trong thuong noi chien đia, ho đoi đong đoi ket lieu minh, vi ho tha rang chet trong tay đong đoi con hon la roi vao tay quan đich.


= Chuan bi cho cuoc noi day =
Nam 1814, ba thuong nhan Hy Lap Nikolaos Skoufas, Manolis Xanthos va Athanasios Tsakalov, đuoc khich le boi tu tuong cua Feraios va duoi anh huong hoi cach mang Y Carbonari, thanh lap to chuc bi mat Filiki Eteria (Hoi huu nghi), tai Odessa (nay thuoc Ukraina), mot trung tam quan trong cua cong đong thuong mai Hy Lap hai ngoai. Đuoc su tro giup cua cac cong đong Hy Lap hai ngoai giau co tai Anh va My va su ho tro tu nhung cam tinh vien o Tay Au, ho len ke hoach khoi nghia. Muc tieu co ban cua hoi la hoi sinh Đe quoc Byzantine, đong đo tai Constantinopolis, chu khong phai chi thiet lap mot quoc gia Hy Lap. Đau nam 1820, John Capodistria, Bo truong bo ngoai giao Nga, von la nguoi tu quan đao Ionian đuoc moi lam chu tich hoi, nhung ong tu choi, nhung thanh vien trong hoi sau đo quay sang moi Alexander Ypsilanti, mot nguoi Hy Lap Phanariot (tang lop nguoi Hy Lap co danh vong va đia vi) đang phuc vu trong quan đoi Nga voi cap bac tuong va la si quan phu ta cho Sa hoang lam thu linh.
Hoi phat trien nhanh chong, thu nhap them thanh vien tu khap cac vung đat co nguoi Hy Lap sinh song, trong đo phai ke đen nhung nguoi sau nay se đong vai tro trong yeu trong cuoc chien, nhu Theodoros Kolokotronis, Odysseas Androutsos va Papaflessas. Nam 1821, Đe quoc Ottoman vuong vao cuoc chien tranh voi Ba Tu, va đac biet la cuoc noi day cua thu linh Ali Pasha nguoi goc Albania tai Ipiros (vung đat phia tay bac Hy Lap), buoc Tong tran Morea la Hursid Pasha va cac chi huy Tho khac phai roi nhiem so cua minh đe ra quan đanh dep. Cung thoi gian, Lien minh cac cuong quoc chau Au, thanh lap sau cuoc chien tranh chong Napoleon Bonaparte, cung mac vao cuoc khoi nghia o Y va Tay Ban Nha. Hoan canh đo đuoc coi la het suc thuan loi đe nguoi Hy Lap phat co khoi nghia. Ke hoach ban đau du đinh tien hanh noi day tai ba vung đat: ban đao Peloponnese (mien nam Hy Lap, cac Cong quoc Danube (lanh tho gio la Romania) va Constantinopolis. Cuoc noi day co the đuoc xem la bat đau ngay 22 thang 2 lich Jiulius (6 thang 3 theo lich Gregory) nam 1821, khi Alexander Ypsilanti va mot so si quan Hy Lap khac phuc vu trong quan đoi Nga vuot song Prut tien vao Moldavia.


Tu tuong ai mo Hy Lap Vi đuoc ke thua nhung di san cua nen van minh Hy Lap co đai, ma nguoi Hy Lap nhan đuoc su cam thong sau sac tren toan chau Au. Rat nhieu thanh nien My giau co va gioi quy toc Tay Au, noi bat la nha tho noi tieng, Huan tuoc George Byron cung cam vu khi len đuong sang Hy Lap chien đau. Rat nhieu nguoi khac bo tien cua ra giup đo cuoc cach mang. Nha su hoc Scotland, va la nguoi ai mo Hy Lap, Thomas Gordon cung tham chien trong cuoc cach mang, ong sau nay la nguoi đau tien viet ve lich su cuoc cach mang Hy Lap.

Khi cach mang bung no, nhung cuoc đan ap da man cua chinh quyen Ottoman bi to cao rong khap, khien quan chung Tay Au cang thuong cam cho chinh nghia cua nguoi Hy Lap, mac du trong mot thoi gian, chinh phu Anh Quoc va Phap nghi hoac co ban tay nguoi Nga đung sau cuoc noi loan nham gianh lay Hy Lap (tham chi Constantinopolis) tu tay nguoi Tho. Nguoi Hy Lap khong the dung nen mot chinh phu on đinh trong cac khu vuc ho kiem soat đuoc, roi con nhanh chong xung đot voi nhau. Chien tranh bat phan thang bai giua nguoi Hy Lap va nguoi Tho tiep dien cho toi nam 1825, thi sultan Mahmud II goi vien quan tu Ai Cap, cuoc khoi nghia cua nguoi Hy Lap đung truoc nguy co bi dap tat.

Tai chau Au, du cuoc khoi nghia cua nguoi Hy Lap đuoc du luan ung ho, nhung cac chinh phu chau Au chi mien cuong huong ung. Anh bat đau nghieng ve phe khoi nghia ke tu nam 1823 tro đi, khi nhung yeu kem cua Đe quoc Ottoman boc lo ro rang, mac du ban than nguoi Hy Lap cung đang xao tron noi bo vi noi chien, va su ung ho cua Nga chi gioi han o viec han che anh huong cua Anh len Hy Lap. Hy Lap đuoc coi la cai noi cua nen van minh phuong Tay, va đuoc đac biet ca ngoi boi chu nghia lang man thoi gian đo. Hinh anh mot dan toc Ki-to giao vung len đe lat đo ach thong tri cua mot đe quoc Hoi giao tan ta đuoc du luan chau Au khi đo đac biet ham mo.
Trong thoi gian Huan tuoc Byron o Albania va Hy Lap, ong to chuc tai chinh va hau can (bao gom ca viec trang bi cho vai chiec thuyen), nhung phat sot roi qua đoi tai Messolonghi nam 1824. Cai chet cua ong lam chau Au, đac biet la du luan Anh rat xuc đong, va cang lam tang su ung ho cua chau Au cho Hy Lap, dan đen viec cac cuong quoc chau Au cuoi cung cung phai truc tiep can thiep. Nhung bai tho cua ong, cung voi nhung tac pham nghe thuat cua Eugene Delacroix, gop phan to lon khuay đong tinh cam cua nguoi chau Au ung ho cho cuoc đau tranh Hy Lap.


Cach mang bung no = Cach mang tai cac Cong quoc Danube =
Alexander Ypsilantis đuoc bau lam lanh đao hoi Filiki Eteria thang 4 nam 1820, roi tu đat muc tieu len ke hoach khoi nghia. Muc tieu cua ong la phat đong toan bo nguoi Ki-to giao tai Balkan khoi nghia, va co le sau đo dua vao Nga can thiep. Ngay 22 thang 2 nam 1821, ong vuot song Prut cung voi đoan tuy tung, tien vao lanh tho cac Cong quoc Danube (Romania va Moldova ngay nay), roi đe van đong nguoi Romania gia nhap, ong tuyen bo la ong đuoc "hau thuan tu mot cuong quoc", am chi đe quoc Nga. Hai ngay sau khi vuot song, ong ra tuyen cao keu goi toan the nhan dan Hy Lap va Ki-to giao noi day chong lai Đe quoc Ottoman:

.

Thay vi tien quan ve Braila, noi ong co le đa co the chan đuong tien cua quan Tho vao cac Cong quoc Danube, va buoc Nga phai chap nhan su đa roi, ong dung lai o Iasi va cho xu tu mot so nguoi Moldova voi toi danh "tay sai giac Tho". Ong đen Bucharest ngay 27 thang 3, roi sau vai tuan chan chu, ong nhan đinh rang ong khong the dua vao cac đoi du kich Pandur cua nguoi Wallachia co can cu o Oltenia đe ho tro cho cuoc noi day cua Hy Lap. Thu linh Pandur la Tudor Vladimirescu lai khong tin tuong Ypsilantis, va voi cuong vi la đong minh tren danh nghia voi Eteria, lai bat đau mot cuoc noi loan nhu mot phuong thuc đe ngan Scarlat Callimachi, von tri vi Moldavia, khong gianh đuoc ngai vang cua Bucharest, trong khi van tim cach giu quan he voi ca Đe quoc Nga va Đe quoc Ottoman.
Chinh tai thoi điem đo, cuu ngoai truong Nga la John Capodistria, la mot nguoi Hy Lap sinh truong tai đao Corfu, gui mot la thu đen cho Ypsilantis quo trach ong lam dung su uy thac cua Sa hoang, tuyen bo la ten ong đa bi xoa bo khoi danh sach si quan Nga, va lenh cho ong ha vu khi. Ypsilantis tim cach lo buc thu đi, nhung Vladimirescu coi đo nhu dau hieu cham dut moi rang buoc voi Eteria. Mot cuoc xung đot noi bo no ra, va ong bi Eteria ket an tu hinh ngay 27 thang 5. Mat đi su ung ho cua cac đong minh nguoi Romania va lai phai chong lai đao quan Tho xam nhap lanh tho Wallachia, so phan nhung nguoi Hy Lap đa đuoc đinh đoat, ho bi đanh bai trong tran Dragasani, Đoi than binh bi tieu diet hoan toan.
Alexander Ypsilantis, đuoc em trai la Nicholas ho ve, cung mot dum nhung nguoi tuy tung, rut ve Ramnic, noi ong trong vai ngay tim cach thuyet phuc nha chuc trach Ao đia phuong cho phep ong vuot qua bien gioi. E ngai la nhung nguoi theo minh co the bat ong đem nop cho quan Tho, ong tuyen bo la Ao đa tuyen chien voi Đe quoc Ottoman, cho cu hanh le Ta on tai nha tho Cozia, roi vien co thu xep cuoc gap mat voi tong chi huy Ao, ong vuot bien gioi. Tuy nhien Ao tu choi cho ong ty nan chinh tri, ong bi giam cam co trong bay nam lien. Tai Moldavia, cuoc đau tranh con tiep dien trong mot thoi gian duoi su lanh đao cua Giorgakis Olympios va Yiannis Pharmakis, nhung toi cuoi nam thi quan Tho cung binh đinh đuoc vung nay.


= Cach mang tai ban đao Peloponnese =
Ban đao Peloponnese, voi truyen thong khang chien chong lai Đe quoc Ottoman la trai tim cuoc khoi nghia. Trong nhung thang đau nam 1821, vi Tong tran nguoi Tho Mora valesi Hursid Pasha va phan lon quan đon tru vang mat nen tinh hinh het suc thuan loi cho nguoi Hy Lap vung day chong lai ach chiem đong. Theodoros Kolokotronis, mot chien si tu do klepht Hy Lap lung danh, nguoi tung phuc vu trong quan đoi Anh tai quan đao Ionian trong cuoc chien tranh Napoleon, tro ve ngay 6 thang 1 nam 1821, va đen ban đao Mani. Quan Tho nhan đuoc tin bao nen đoi vi thu linh đia phuong Petros Mavromichalis, cung đuoc biet đen voi ten goi PetroBey - Bey nghia la thu linh, giao nop ong, nhung Mavromichalis tu choi, vien co gia ca, sau nay trong cuoc khang chien, hai trong so cac con trai cua Mavromichalis se tu tran trong cac tran đanh chong lai quan Tho.

Cuoc hop mang tinh quyet đinh dien ra tai Vostitsa (nay la Aigion), voi tat ca cac thu linh va tong Giam muc tren toan ban đao Peloponnese te tuu trong ngay 26 thang 1. Trong cuoc hop, tat ca cac chi huy chien binh tu do klepht tuyen bo ho đa san sang hanh đong, trong khi phan lon gioi lanh đao dan su van con nghi hoac, va đoi đuoc bao đam rang quan Nga se can thiep. Du the nao đi chang nua, khi tin tuc ve viec Ypsilantis tien quan vao cac Cong quoc Danube truyen toi, thi tinh hinh tren ban đao Peloponnese đa tro nen het suc cang thang, va roi cho toi giua thang 3, cac hoat đong rai rac chong lai nguoi Hoi giao no ra, bao hieu cuoc khoi nghia. Sau nay nguoi ta biet rang tuyen bo Khoi nghia boi tong Giam muc Paras, cha Germanos ngay 25 thang 3 tai tu vien Agia Lavra chi la chuyen theu det. Tuy nhien, ngay đo đa đuoc chinh thuc chap nhan la ngay ky niem Cach mang bung no, va đuoc chon la ngay quoc khanh Hy Lap.

Ngay 17 thang 3 nam 1821, thu linh cua nguoi Mani Petros Mavromichalis cho dung la chien ky cua minh tai Areopoli, đanh đi tin hieu khoi nghia chong quan Tho bung no. Hai ngan chien si Mani duoi quyen Petros Mavromichalis, trong đo co ca Kolokotronis cung hai nguoi chau Nikitaras va Papaflessas hanh quan ve thi tran Kalamata thuoc hat Messenia. Nguoi Mani đen Kalamata ngay 21 thang 3, roi sau hai ngay vay ham thi tran roi vao tay nguoi Hy Lap. Cung ngay, Tong Giam muc Andreas Londos khoi nghia tai Vostitsa. Toi ngay 28 thang 3, Nghi vien Messenia, hoi đong chinh quyen đia phuong đau tien tai Hy Lap khai mac tai Kalamata.
Tai Achaia, thi tran Kalavryta bi vay ham ngay 21 thang 3. Tai Patras, trong khong khi von đa cang thang, nguoi Tho bat đau chuyen tai san vao trong phao đai tu ngay 28 thang 2, roi đen ngay 18 thang 3 chuyen ca gia quyen vao. Toi ngay 22 thang 3, luc luong cach mang ra tuyen cao Cach mang o quang truong Agios Georgios tai Patras, truoc su hien dien cua Đuc Tong Giam muc Germanos. Ngay hom sau, cac lanh tu khoi nghia o Achaia gui thong bao đen cac lanh su quan ngoai quoc tuyen bo nguyen nhan Cach mang. Toi ngay 23 thang 3, quan Tho mo vai cuoc tan cong le te vao thi tran, trong khi quan cach mang, lanh đao boi Panagiotis Karatzas đay lui quan Tho vao trong phao đai. Makryiannis, lanh nan trong thi tran, mieu ta lai trong hoi ky:

.
Toi cuoi thang 3, nguoi Hy Lap tren thuc te kiem soat vung nong thon, con quan Tho Nhi Ky bi giam ham trong cac phao đai, đang ke nhat la Patras, Rion, Acrocorinth, Monemvasia, Nafplion va thu phu Tripolitsa, cung voi rat nhieu nguoi Hoi giao chay ty nan cung gia đinh tu khi cuoc khoi nghia bat đau. Tat ca nhung vi tri đo đeu bi cac luc luong quan đia phuong bao vay mot cach long leo, vi quan Hy Lap khong co phao binh đe cong thanh. Ngoai tru Tripolitsa, tat ca cac phao đai nay đeu co đuong thong ra bien va co the nhan tiep vien tu hai quan Ottoman.
Kolokotronis quyet tam ha Tripolitsa, thu phu cua ban đao Peloponnese, ong tien ve tinh Arcadia chi voi 300 quan Hy Lap va đanh bai đao quan Tho gom 1.300 nguoi. Ngay 28 thang 4, vai ngan chien binh Mani chi huy boi cac con trai cua Mavromichalis hoi binh voi Kolokotronis ben ngoai Tripolis. Toi ngay 12 thang 9 nam 1821, thu phu cua nguoi Tho tren ban đao Peloponnese roi vao tay Kolokotronis va quan Hy Lap.


= Cach mang tai mien Trung Hy Lap =

Khu vuc đau tien o mien trung Hy Lap noi day la Phokis ngay 24 thang 3, thu phu la Salona (nay la Amfissa), roi vao tay Panourgias ngay 27 thang 3. Tai Boeotia, Athanasios Diakos chiem đuoc thanh pho Livadia ngay 29 thang 3, roi 2 ngay sau đo la Thebes. Quan đon tru Tho Nhi Ky khang cu lai tai phao đai Salona, cho toi khi quan Hy Lap ha đuoc thanh ngay 10 thang 4. Cung thoi gian, quan Hy Lap thua tran Alamana khi đoi đau voi đao quan Tho cua vien tuong nguoi Albania Omer Vryonis, chi huy Athanasios Diakos bi trong thuong va bi bat song trong khi đanh đoan hau cam chan quan Tho đe quan Hy Lap rut lui. Quan Tho hua tha mang va trong thuong cho ong neu ong chap nhan đau hang va cai đao Hoi giao, nhung ong tu choi, noi rang ong tha chet la nguoi Hy Lap. Ong bi hanh quyet bang cach đong coc cho toi chet. Quan Tho bi chan lai trong tran Gravia, gan nui Parnassos va phe tich cua đen tho Delphi, boi toan quan Hy Lap cua Odysseas Androutsos. Vryonis quay sang huong Boeotia va cuop pha Livadia trong khi cho đoi vien quan truoc khi hanh binh ve Morea. Tuy nhien luc luong vien binh Tho Nhi Ky gom 8.000 quan duoi quyen Beyran Pasha bi chan va bi đanh bai trong tran Vassilika ngay 26 thang 8 boi luc luong khoi nghia it hon nhieu lan. That bai nay buoc Vryonis cung phai rut lui, đam bao su an toan cho cuoc cach mang Hy Lap van con trong thoi ky trung nuoc.


= Cach mang tai đao Crete =
Đong gop cho cach mang cua nguoi đao Crete la rat to lon, nhung nguoi Crete khong tu giai phong đuoc khoi ach đo ho cua Tho Nhi Ky, vi quan Ai Cap can thiep. Đao Crete co lich su lau dai phan khang su thong tri cua Tho, noi bat voi nguoi anh hung dan gian Daskalogiannis, nguoi đa hy sinh trong khi chien đau chong quan Tho. Cuoc khoi nghia nam 1821 cua nguoi Kito giao bi chinh quyen Ottoman đan ap nang ne, voi mot so Giam muc bi xu tu vi bi cho la thu linh quan khoi nghia. Trong khoang thoi gian tu nam 1821 đen nam 1828, hon đao la noi lien tiep dien ra cac hoat đong thu nghich va bao luc. Nguoi Hoi giao bi don vao cac thi tran lon đuoc phong thu can mat o bo bien phia bac, va duong nhu co đen 60% trong so đo chet vi benh tat va đoi khat. Nguoi Crete Kito giao cung phai chiu nhieu ton that, mat đen 21% dan so.
Nam 1824, sultan cua đe quoc Ottoman la Mahmud II, do khong co quan đoi rieng (vi đa giai tan đao Cam ve quan Janissary truoc đo) cho nen buoc phai vien đen Pasha (pho vuong) Ai Cap la Muhammad Ali Pasha, nguoi tuy la chu hau nhung cung đong thoi la đich thu va co tu tuong phan loan gui quan đen Crete đe dep loan. Ham đoi Ai Cap duoi quyen chi huy cua đich than Ibrahim Pasha, con trai pho vuong Ai Cap voi 17.000 quan đo bo len đao đe tran ap nguoi Hy Lap. Ham đoi lien hop Ai Cap-Tho toi nam 1927 bi hai quan đong minh do Đo đoc Edward Codrington chi huy tieu huy hoan toan, nhung nguoi Anh khong muon đao Crete tro thanh mot bo phan cua vuong quoc Hy Lap đoc lap ke tu nam 1830, vi so rang hon đao se tro thanh trung tam cuop bien nhu truoc kia, hoac tro thanh quan cang cho hai quan Nga o Đia Trung Hai. Đao Crete se phai tiep tuc nam duoi ach thong tri cua Đe quoc Ottoman, nhung do Ai Cap quan ly.


Chien tranh tren bien Ngay tu giai đoan đau cua cuoc cach mang, viec gianh uu the tren bien la van đe song con voi nguoi Hy Lap. Neu ho khong đuong đau đuoc voi hai quan Ottoman, ho se khong ngan can đuoc quan Tho tiep te cho cac đao quan đon tru, đong thoi quan cuu vien cua Tho Nhi Ky tu cac tinh chau A cung se mac tinh đo bo len Hy Lap đe đe bep cuoc khoi nghia.
Ham đoi Hy Lap đuoc trang bi chu yeu boi nhung nguoi Hy Lap giau co tai nhung đao tren bien Aegea, chu yeu la tu ba đao: Hydra, Spetsai va Psara. Moi đao nay trang bi, cung cap thuy thu va duy tri mot phan đoi chien thuyen cua rieng minh, duoi quyen mot đo đoc rieng. Mac du ho la nhung thuy thu day dan kinh nghiem, thuyen chien cua Hy Lap phan lon chi la nhung thuyen buon vu trang, khong phai la nhung thuyen chien đuoc đong cho chien tran, va chi đuoc trang bi phao hang nhe. Đoi đau voi ho la ham đoi cua Đe quoc Ottoman voi nhieu uu the: thuyen chien va thuyen hau can đuoc đong đe phuc vu trong chien tranh, đuoc duy tri boi nguon nhan luc vat luc khong lo cua Đe quoc Ottoman, bo chi huy thong nhat va co ky luat boi Kapudan Pasha. Luc luong hai quan Ottoman bao gom 23 thuyen buom lon, moi thuyen trang bi 80 hai phao, voi chung 7 hoac 8 tau khu truc frigate voi 50 phao, 5 tau ho tong nho corvette voi 30 phao va chung 40 thuyen hai buom nho brig voi chung 20 phao.

Đoi mat voi thuc te nhu vay, nguoi Hy Lap quyet đinh su dung hoa thuyen, von đa chung to đuoc tinh hieu qua boi nguoi Psaria trong Cuoc noi day Orlov nam 1770. Tran đanh thu nghiem dien ra tai Eresos ngay 27 thang 5 nam 1821, khi mot tau khu truc cua Tho bi mot hoa thuyen duoi su chi huy cua Dimitrios Papanikolis pha huy. Nhu vay nguoi Hy Lap đa co trong tay mot vu khi huu hieu đe chong lai cac chien ham cua Tho. Trong nhung nam ke tiep, thang loi cua hoa thuyen Hy Lap lam uy tin cua ho khong ngung tang len, voi viec ky ham cua ham đoi Ottoman bi Konstantinos Kanaris đot chay trong tran Chios, sau vu quan Tho tan sat nguoi dan Hy Lap tren đao thang 6 nam 1822. Tong cong co 59 cuoc tan cong bang hoa thuyen voi 39 vu thanh cong.
Cung thoi gian, cac cuoc đung đo theo quy uoc cung dien ra, khien cac thuyen truong Hy Lap nhu Andreas Miaoulis, Nikolis Apostolis, Iakovos Tombazis va Antonios Kriezis tro nen noi tieng. Thang loi ban đau cua hai quan Hy Lap trong cac cuoc giao tranh voi quan Tho trong tran hai chien at Patras va Spetsai lam hai quan Hy Lap tro nen tu tin, đong thoi gop phan quan trong vao su ton vong va thang loi cua cuoc khoi nghia tren ban đao Peloponnese.
Tuy nhien ve sau, noi chien Hy Lap no ra, đong thoi Tho Nhi Ky cung cau vien tu chu hau hung manh nhat cua minh la Muhammad Ali, pho vuong Ai Cap. Vi cuoc huynh đe tuong tan va nhung kho khan tai chinh, nguoi Hy Lap khong the tiep tuc duy tri ham đoi cua minh o trang thai san sang ung chien, nen khong the ngan can đuoc lien quan Tho - Ai Cap tan pha Kasos roi Psara nam 1824, cung nhu cuoc đo bo cua quan Ai Cap len Modon. Mac du gianh đuoc thang loi trong cac tran hai chien Samos va Gerontas, cuoc cach mang đung truoc nguy co đo vo, cho toi khi cac cuong quoc Au chau can thiep trong tran hai chien Navarino nam 1827. Ham đoi Tho - Ai Cap bi ham đoi lien hop cua Anh, Phap va Nga đanh bai hoan toan, tren thuc te đam bao nen đoc lap cho Hy Lap.


Cach mang lam nguy = Xung đot noi bo Hy Lap =

Nguoi Hy Lap tien hanh hoi nghi lap phap toan quoc tai Peloponnese thang 1 nam 1822, trong đo, Demetrius Ypsilanti (em trai cua Alexander Ypsilantis) đuoc bau lam chu tich.
Tu ngay 15 cho toi ngay 20 thang 11 nam 1821, mot hoi đong khac cung nhom hop tai Salona, voi su tham gia cua cac nhan sy đia phuong va thu linh quan su. Duoi su chi đao cua Theodoros Negris, ho lap ra mot ban hien phap so khoi cho khu vuc, goi la "Luat le cua xu Hy Lap noi đia mien đong" (Νομικη Διαταξις της Ανατολικης Χερσου Ελλαδος), va thiet lap mot hoi đong quan ly, goi la Areopagus, bao gom 71 nhan sy tu mien Đong Hy Lap, Thessaly va Macedonia.
Ve mat chinh thuc thi hoi đong Areopagus phai nam duoi quyen Chinh phu lam thoi trung uong, thanh lap thang 1 nam 1822 sau cuoc Đai hoi quoc gia lan thu nhat, nhung hoi đong nay tiep tuc ton tai va thao tung đang ke quyen luc, du la nhan danh chinh quyen trung uong. Cang thang giua hoi đong Areopagus đong o mien trung Hy Lap va Nghi vien Quoc gia, voi đa so la nguoi tu ban đao Peloponnesia bat đau gay ra su chia re trong quoc gia Hy Lap non tre. Quan he giua hai chinh quyen tro nen het suc cang thang, nhanh chong dan toi tinh trang noi chien tren thuc te giua cac chinh phu nay.


= Quan Ai Cap can thiep =

Nhan thay quan Hy Lap đa đanh bai quan Tho, sultan cua đe quoc Ottoman goi vien binh tu chu hau hung manh nhat cua minh Muhammad Ali, pho vuong Ai Cap. Ai Cap chap thuan gui đao quan đuoc huan luyen boi si quan Phap cua minh tiep vien, đe đoi lai sultan se phai cat cac đao Crete, Kypros va ban đao Peleponnesos cho Ai Cap. Muhammad Ali gui con trai la Ibrahim dan đau đao quan vien chinh, ho du đinh trang trai chien phi bang cach truc xuat het cu dan Hy Lap va đua nong dan Ai Cap đen tai đinh cu. Trong khi đo, nguoi Hy Lap van o trong tinh trang roi ren vi su kinh đich cua cac phe phai chinh tri gay nen cuoc noi chien.
Duoi su chi huy cua Ibrahim Pasha, quan Ai Cap vien chinh Hy Lap, đo bo o Methoni va đanh chiem thanh pho Kalamata roi san bang thanh binh đia. Loi dung noi tinh Hy Lap van con bat on, Ibrahim tan pha vung ban đao Peloponnese roi sau mot cuoc vay ham ngan ngui, chiem thanh pho Messolonghi. Ong đinh tiep đo ha thanh Nauplio, nhung bi luc luong cua Dimitrios Ypsilantis va Konstantinos Mavromichalis, em trai cua Petros, đay lui. Phan lon cac vung nong thon bi quan Ai Cap cuop boc, tan pha, vuon tuoc bi pha huy, gay ra nguy co xay ra nan đoi nghiem trong. Ibrahim Pasha sau đo huong ve vung đat duy nhat tren ban đao Peloponnese van con duy tri đuoc nen đoc lap: ban đao Mani.
Ibrahim gui su gia đen nguoi Mani goi hang, doa neu khong ong se tan pha vung đat cua ho nhu đa lam voi phan con lai cua ban đao Peloponnese. Nguoi Mani tu choi, chi tra loi đon gian la ho đa san sang đoi quan xam luoc.
Ibrahim đinh tien vao Mani tu huong đong bac gan Almiro ngay 21 thang 6 nam 1826, nhung bi chan lai tai phao đai Vergas. Đao quan Ai Cap gom 7.000 nguoi bi canh quan gom 2.000 nguoi Mani va chung 500 nguoi Hy Lap lanh nan tu cac vung đat khac tap kich đanh bai. Nguoi Mani truy kich quan Ai Cap đen tan Kalamata truoc khi tro ve Vergas. Tran thua nay khong nhung lam hao ton 2.500 quan cua Ibrahim, ma con lam pha san ke hoach xam luoc Mani tu huong bac. Ibrahim con tiep tuc tim cach xam luoc Mani vai lan nua, nhung lan nao cung bi đanh lui, trong cac tran Diro va Polytsaravo. Trong tran Diro, nguoi Hy Lap, ke ca phu nu va nguoi gia cung lan xa vao quan xam luoc, lam cho quan đich bi ton that nang ne hon quan Hy Lap rat nhieu. Chien dich nay mang tinh quan trong quyet đinh: Ibrahim Pasha chua bao gio bi that bai nghiem trong nhu vay va phai huy bo ke hoach xam luoc Mani. Nhung nguoi phu nu tham gia tran Diro đanh lui quan Ai Cap sau đo đuoc menh danh la nhung nu chien binh Amazon cua Diro.


Su can thiep cua cac cuong quoc chau Au Toi nam 1827, Cach mang Hy Lap đung ben bo diet vong, du rang nguoi Hy Lap van ngao nghe khong chiu khuat phuc quan Tho Nhi Ky va con thach thuc bang cach tuyen bo thanh lap quoc gia Hy Lap. Chien tranh keo dai nhieu nam, noi chien lam hao mon suc luc, ngan quy pha san. Quan Tho tiep tuc chiem đong nhung phao đai quan trong trong nhung vung đat nho be ma nguoi Hy Lap giai phong đuoc. Nguy hai hon la tu khi quan Ai Cap tham chien, quan Hy Lap khong chong lai đuoc suc manh tong hop cua luc luong Tho - Ai Cap ca tren bien lan tren đat lien. Du rang quan Hy Lap voi loi đanh du kich đa giang vao quan Ai Cap nhieu đon đau, thi quan Ai Cap cung chiem đuoc nhieu vi tri xung yeu va tan pha nang ne mien nam Hy Lap, gay ra nguy co xay ra nan đoi. Đe tra thu, quan Ai Cap tan sat da man nguoi Hy Lap va bat đi rat nhieu nguoi khac đem ban lam no le o Ai Cap.
Chinh sach va quyen loi cua cac cuong quoc chau Au mau thuan, đoi nghich lai nhau, nen ho khong the thong nhat đuoc viec phai giai quyet cuoc khung hoang nay nhu the nao. Nga von van ung ho Hy Lap vi cung chung Chinh thong giao va cung coi Tho la ke thu, nhung Anh va Ao lai ung ho Tho đe ngan can su banh truong cua Nga, Phap thi chi tim cach pha hoai Anh vi nhung mau thuan lau đoi giua hai nuoc. Cho toi tan nam 1826, khi Sa hoang Nikolai I, moi len ngoi va la nguoi nhiet thanh ung ho Hy Lap, tuyen bo neu can thiet, Nga se đon phuong hanh đong đe giup Hy Lap, đong thoi du luan Anh va chau Au cung đang het suc phan no vi nhung toi ac ghe gom ma quan Ai Cap gay ra cho dan thuong Hy Lap, thi Chinh phu Anh moi thay rang su can thiep vao Hy Lap la khong the tranh khoi. Do vay giai phap tot nhat la Anh cung tham gia, đe tranh thiet hai cho quyen loi cua Anh. Lien minh ba cuong quoc chau Au Anh Phap Nga ky hiep đinh London thang 6 nam 1827, cam ket buoc Tho phai ngung cac hoat đong quan su o Hy Lap va trao cho Hy Lap quyen tu tri.

Ham đoi đong minh đuoc phai đen Hy Lap đe ap đat cac đieu khoan hiep đinh len Hy Lap va Đe quoc Ottoman. Chi huy ham đoi Anh la Pho đo đoc, Huan tuoc Edward Codrington nhan đuoc lenh chi su dung vu luc trong truong hop bat kha khang, nhung cac chinh phu Nga, Phap va Anh đeu ngam hieu viec thi hanh ban hiep đinh tren thuc te la lam loi cho phia Hy Lap. Do phia Hy Lap nhanh chong chap thuan ban hiep uoc, va phia Ottoman bac bo, nen luc luong đong minh ap đat hiep uoc, tuc ap đat ngung ban len phia quan Tho.
Luc luong hai quan Tho-Ai Cap bao gom 78 thuyen chien voi 2.180 phao, luc luong đong minh co 22 thuyen chien va 1.258 phao, nhung co toi 10 thuyen cua quan đong minh la chien ham hang lon, so voi 3 chien ham cua quan Tho. Hai phao cua quan đong minh cung lon hon, thuy thu gioi hon, va du rang quan Tho co nhieu thuyen chien nho hon, thi thuc te lich su cung chi ra rang cac thuyen chien nho, bao gom khu truc ham, tau ho tong va thuyen hai buom hoan toan bat luc trong cac cuoc cham tran voi chien ham. Hai quan Ai Cap chuyen nghiep hon hai quan Tho, nhung mot so đang ke thuy thu đoan la nguoi Phap đuoc thue đe phuc vu trong ham đoi Ai Cap, nen nhung nguoi nay khong co tinh than chien đau đe chong lai đong bao cua minh o phia ben kia.

Ngay 20 thang 10 nam 1827, khi cac chien ham cua quan đong minh tien vao cang Navarino thi xung đot no ra giua mot tau Anh va mot tau Tho. Quan Phap no sung đe ho tro quan Anh, roi đen luot mot tau Tho na phao vao tau Phap. Ngay tuc khac, tat ca cac tau đeu no sung, tran hai chien bung no. Vi khoang cach giua cac tau qua gan nen cac tau chu yeu đung yen tai cho va na phao vao tau đoi phuong. Voi cach giao chien nhu vay, hoa luc va tai tac xa đong vai tro quyet đinh, vi du nhu ky ham Asia cua Đo đoc Codrington bo neu o giua hai tau Tho ban vao ca hai tau nay cung mot luc va tieu huy ca hai tau nay. Chien tich nay tiep tuc dien ra tren toan tuyen giao tranh cua ham đoi đong minh. Sau chung 4 gio giao chien, ham đoi Tho-Ai Cap hoan toan bi tieu diet, ba phan tu bi đanh đam hoac bi thuy thu đoan tu đot chay hay đanh chim đe khoi roi vao tay đoi phuong. Chung 3000 quan Tho-Ai Cap bi chet, 1109 bi thuong, chi con 8 tau con kha di đi bien đuoc, phia quan đong minh chi co 181 nguoi chet, 480 bi thuong va vai chien ham bi hu hai nang. Nghich ly la Đo đoc Codrington suyt nua thi tieu tan su nghiep, vi ong von khong đuoc lenh đanh thang mot tran lon nhu vay, hoac la khong đuoc huy diet hoan toan ham đoi Tho Nhi Ky.

Khi tin tuc ve tran hai chien truyen ve đat lien, nguoi Hy Lap phat cuong len vi vui suong. Khap noi nguoi ta đanh chuong nha tho va tu tap suot đem ban phao bong an mung. Tren cac đinh nui cao nhat o Peloponnese va tren nui Parnassos o mien trung Hy Lap, nguoi ta đot len nhung ngon lua lon, con Giao truong Athena ra lenh đanh chuong suot ba ngay đem tren toan Hy Lap đe mung ham đoi cua Đe quoc Ottoman va nuoc chu hau Ai Cap khong con ton tai nua. Đieu đang ngac nhien la khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no, Anh-Phap-Nga va sau đo la Hy Lap lai tai hop voi nhau tao nen phe Hiep uoc nham chong lai Lien minh Trung tam cua chinh Đuc, Ao-Hung va chinh Tho Nhi Ky.
Thang 10 nam 1828, quan Hy Lap tai tap hop va thanh lap chinh phu moi duoi su lanh đao cua John Capodistria (Καποδiστριας). Tiep đo ho tien quan nham gianh lay cang nhieu lanh tho cang tot, bao gom ca Athena va Thebes, truoc khi cac cuong quoc chau Au ap đat lenh ngung chien. Quan Hy Lap chiem đuoc nhung phao đai cuoi cung van con nam trong tay quan Tho tren ban đao Peloponnese nho co su giup suc cua vien tuong Phap ten la Nicolas Joseph Maison.
Cuoc giao tranh lon cuoi cung cua cuoc chien la tran Petra, dien ra o vung bac Attica. Quan Hy Lap duoi quyen Dimitrios Ypsilantis, lan đau tien đuoc huan luyen đe chien đau nhu mot đao quan chinh quy chau Au hon la nhung toan quan du kich, tien cong quan Tho vi cac chi huy Hy Lap hieu rang tat ca nhung vung lanh tho đuoc giai phong se thuoc ve Hy Lap khi ngung chien co hieu luc. Quan Hy Lap cham tran voi quan Tho cua Osman Pasha roi sau mot loat sung no, quan Hy Lap xung tran voi guom tuot tran va đanh cho quan Tho đai bai. Quan Tho chap nhan tu bo tat ca nhung vung đat tu Livadeia cho toi song Spercheios đe đoi lai viec quan Hy Lap đam bao mo đuong rut lui an toan cho tan quan Tho rut khoi mien trung Hy Lap. Su kien nay đanh dau lan đau tien, quan Hy Lap va quan Tho đam phan tren chien truong. Tran Petra la tran chien cuoi cung cua Chien tranh gianh đoc lap Hy Lap. Đieu mia mai la Dimitrios Ypsilantis chinh la nguoi ket thuc cuoc chien ma anh trai minh khoi phat tam nam ruoi truoc khi ong vuot song Prut, bat đau cuoc khoi nghia.

Tran Navarino đa cham ngoi cho cuoc Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1828-1829)


Cac cuoc tan sat xay ra trong thoi ky cach mang Ngay khi cuoc cach mang no ra, ca cac luc luong cach mang Hy Lap lan nha cam quyen Ottoman tien hanh cac cuoc tan sat tren quy mo lon. Quan cach mang tan sat nguoi Hoi giao cu ngu tai ban đao Peloponnese va vung Attica, noi cac luc luong Hy Lap chiem uu the. Nguoc lai, nguoi Tho tan sat rat nhieu nguoi Hy Lap, đac biet la vung Ionian (o tieu A), đao Crete, Constantinopolis va quan đao Aegean, noi quan cach mang yeu hon. Trong so nhung vu tan sat ghe tom nhat phai ke đen cuoc tan sat o Chios, cuoc tan pha Psara do quan Tho tien hanh, cuoc tham sat nguoi Tho va nguoi Do Thai sau khi Tripolitsa that thu cung nhu cuoc tan sat o Navarino, khi nguoi Hy Lap khong tha mang cho bat ky ai du gia tre, trai gai. Harris J. Booras va David Brewer cho rang nhung cuoc tan sat do nguoi Hy Lap tien hanh đe tra đua cho nhung vu tham sat nguoi Hy Lap truoc đo (nhu vu tham sat nguoi Hy Lap o Tripoli, sau khi "Đoi Than binh" bi tieu diet). Tuy nhien, theo cac su gia W.Alison Phillips, George Finlay, William St. Clair va Barbara Jelavich thi cac cuoc giet choc đa dien ra ngay khi cach mang bung no.
Rat nhieu giao si Kito giao bi sat hai, ke ca Đuc Thuong phu Đai ket (Ecumenical Patriach) tai Constantinopolis va toi thieu mot tram ngan thuong dan Hy Lap, hang van nguoi khac bi bat va bi ban lam no le. Cong đong nguoi Tho va nguoi Albania theo Hoi giao song tai Peloponnese bi nguoi Hy Lap xoa so hoan toan, co tu 15 ngan cho đen 40 ngan nguoi bi giet, cong đong nguoi Do Thai cung bi tan sat boi nguoi Hy Lap. Su giet choc nguoi Hoi giao cung xay ra o mot so vung khac, nhung voi quy mo nho hon. Nhung cuoc tan sat cua nguoi Hy Lap khien cho nhung nguoi Tho, Albania theo Hoi giao va nguoi Do Thai cu ngu tai Peloponnese phai chay nan, roi bo nha cua va ban đao Peloponnese mai mai. Nhung nhan sy chau Au thuoc hoi ai huu Hy Lap nhu hoa si Eugene Delacroix va thi sy, Huan tuoc Byron khuyen khich viec to cao toi ac da man cua quan Tho, lam day nen phong trao ung ho Hy Lap manh me va rong khap tren toan Au chau, khien cho cuoi cung cac cuong quoc Anh, Phap va Nga phai tien hanh can thiep, la yeu to quyet đinh thang loi cach mang Hy Lap.


Hoat đong ngoai giao hau chien John Capodistria, thu linh Hy Lap duy nhat co the đuoc tat ca cac phe phai chap nhan nhu tan Tong thong cua Hy Lap bi am sat nam 1831 tai Nafplion, khien cho noi chien bung no. Ong bi nguoi Mani am sat vi ong buoc ho phai đong thue cho nha nuoc Hy Lap moi ra đoi, va nguoi Mani khuoc tu đoi hoi cua ong đoi tong giam thu linh Capodistias cua ho, lam day len cac loi tuyen bo bao thu. Cung luc tinh trang roi ren đang dien ra tai Hy Lap, thi cac cuong quoc chau Au cung tim giai phap ket thuc chien tranh va lap ra mot chinh phu o Hy Lap. Ngai vang Hy Lap ban đau đuoc đe nghi trao cho vua Bi la Leopold I, nhung ong tu choi, vi ong khong hai long voi đuong bien Aspropotamos-Zitouni, la đuong bien moi thay the cho đuong bien Arta-Volos, co loi hon, von đuoc cac cuong quoc chau Au ung ho.

Su rut lui cua Leopold I nhu ung cu vien hang đau, va cuoc Cach mang thang Bay tai Phap khien cho viec tim ra giai phap thiet lap đuong bien cua Vuong quoc Hy Lap moi ra đoi bi tri hoan, cho toi khi mot chinh phu moi o Anh ra đoi. Huan tuoc Palmerston, nguoi nam cuong vi Bo truong bo ngoai giao Anh, chap thuan tuyen Arta-Volos. Tuy nhien, đieu khoan bi mat ve đao Crete ma vien toan quyen nguoi Bavaria tim cach thoa thuan voi phe đong minh, khong mang lai ket qua gi.
Thang 5 nam 1832, Huan tuoc Palmerston trieu tap Hoi nghi London. Ba cuong quoc Anh, Phap va Nga đe nghi trao ngai vang cho hoang than Otto Wittelsbach cua Bavaria, ma khong can tham khao y kien Hy Lap. Nguoi ta cung đinh san la ke vi vua Otto se la con chau ong, hoac neu ong khong co con, thi em trai cua ong se noi ngoi. Trong bat ky truong hop nao thi hai ngai vang Bavaria va Hy Lap cung se khong đuoc phep sap nhap. Voi tu cach la nguoi đo đau cho Hoang gia Hy Lap, cac cuong quoc cung uy thac cho đai su cua minh tai Constantinopolis trach nhiem cham dut chien tranh. Theo nghi đinh ky ngay 7 thang 5 nam 1832 giua Bavaria va cac cuong quoc đo đau, nguoi ta se thiet lap mot che đo nhiep chinh cho toi khi Otto truong thanh (va cung bao đam cho Hy Lap mot khoan vay 2,4 trieu bang Anh bang bac). Hy Lap se la mot vuong quoc đoc lap voi bien gioi phia bac la tuyen Arta-Volos. Đe quoc Ottoman đuoc nhan 40 trieu quan Phap đe bu vao lanh tho bi mat.
Ngay 21 thang 7 nam 1832, Đai su Anh tai Đe quoc Ottoman la Stratford Canning cac đai dien khac cua cac cuong quoc Au chau ky ket Hiep đinh Constantinopolis, thiet lap bien gioi Hy Lap theo gioi tuyen chay tu Arta (Αρτα) toi Volos (Βολος). Bien gioi cua Vuong quoc Hy Lap cung đuoc lap lai trong Nghi đinh thu London ngay 30 thang 8 nam 1832, đuoc ky boi cac cuong quoc Au chau, phe chuan cac đieu khoan cua Hiep đinh Constantinopolis.


Ket cuc Ket qua cua cuoc cach mang Hy Lap phan nao khong ro rang khi cuoc chien vua ket thuc. Quoc gia Hy Lap đoc lap ra đoi, trong đo ca Anh, Nga va Phap đeu đoi đong vai tro chinh trong nen chinh tri Hy Lap hau chien, voi mot vi vua ngoai quoc xuat xu tu vuong trieu Bavaria va quan đoi gom toan linh đanh thue. Đat nuoc bi tan pha nang ne sau muoi nam chien tranh, đay chat dan chay nan va trang ap von thuoc nguoi Tho nay bi bo hoang, rat can thiet mot loat chinh sach cai cach ruong đat trong nhieu chuc nam ke tiep. Cung vi hanh đong tan sat cua nguoi Tho Nhi Ky ma Nga đa ngay lap tuc gay chien voi Tho Nhi Ky, gay ra cuoc Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1828-1829).
Quoc gia non tre nay gom 800.000 dan, khong đay mot phan ba tong so hai trieu ruoi nguoi Hy Lap song trong Đe quoc Ottoman, va trong suot the ky tiep toi, Hy Lap tiep tuc tim cach giai phong cho tat ca nhung đong bao Hy Lap con song duoi ach cai tri cua Đe quoc Ottoman, dua tren chu thuyet Y tuong Vi đai, voi muc tieu thong nhat tat ca nguoi Hy Lap trong mot quoc gia.
Voi tu cach la mot dan toc, nguoi Hy Lap khong con la nguon san sinh ra cac hoang than cho cac Cong quoc Danub, va bi coi la nhung ke phan boi boi Đe quoc Ottoman, đac biet la boi cu dan theo Hoi giao. Nhung gia toc nguoi Hy Lap Phanariotes von co the luc va giu nhung vi tri quan trong trong Đe quoc Ottoman tu nay bi nghi ky va mat het cac đac quyen đac loi. Tai Constantinopolis va trong nhung phan lanh tho con lai cua Đe quoc Ottoman noi cac thuong gia va nha bang Hy Lap von van thong linh, nay nguoi Armenia phan lon thay the nguoi Hy Lap trong hoat đong nha bang va thuong gia Bulgaria thi chiem linh nhung vi tri thuong mai quan trong.
Nhin ve lau dai thi su thanh lap nuoc Hy Lap non tre la hat nhan quan trong trong su sup đo cua Đe quoc Ottoman, du rang quoc gia nay con nho be va ngheo kho. Lan đau tien trong lich su, mot dan toc Kito giao bi no dich lat đo ach thong tri cua Tho va thiet lap mot quoc gia hoan toan đoc lap, đuoc chau Au nhin nhan. Su kien nay mang lai niem hy vong cho cac dan toc bi no dich khac trong Đe quoc Ottoman nhu nguoi Serbia, Bulgaria, Romania va nguoi A Rap mot ngay se co the lat đo ach thong tri Tho. Nguoi Kurd va nguoi Armenia cung noi buoc Hy Lap vung len, nhung ho that bai va phai ganh chiu mot so phan đay bi tham. Su thanh lap quoc gia Hy Lap non tre la ban đap đe trong vong mot the ky Macedonia, Crete, Epirus, Aegean va nhung vung đat khac cua Hy Lap se lat đo ach thong tri Tho va thong nhat voi Hy Lap. Hy Lap, du rang ngheo kho va lac hau trong thoi ky bi Đe quoc Ottoman chiem đong, đa đat đuoc nhung tien bo kinh te đang ke trong thoi gian cuoi the ky 19 đe co the xay dung đuoc mot trong nhung đoi thuong thuyen lon nhat the gioi.


Chan dung mot so thu linh trong chien tranh gianh đoc lap Hy Lap Tranh ca ngoi cuoc noi day Xem them Chien tranh Nga-Tho Nhi Ky (1828-1829)
Chien tranh Hy Lap-Tho Nhi Ky (1897)
Chien tranh Hy Lap-Tho Nhi Ky (1919-1922)


Chu thich Tham khao Finlay, George (1877). A History of Greece (Edited by H. F. Tozer). London.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Finlay, George (1861). History of Greek Revolution. London.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)
Gordon, Thomas (1844). History of the Greek Revolution. London.
Paroulakis, Peter H. (2000). The Greek War of Independence. Hellenic International Press. ISBN 978-0959089417.
St. Clair, William (1972). That Greece Might Still Be Free - The Philhellenes in the War of Independence. London: Oxford University Press. ISBN 0192151940.


Lien ket ngoai Treaty of Constantinopolis
of London, 1832
War of Independence