Thien uyen tap anh (chu Han: 禪苑集英), con goi la Thien uyen tap anh ngu luc (禪苑集英語錄), Đai Nam thien uyen truyen đang tap luc (大南禪宛傳燈集錄), Đai Nam thien uyen truyen đang (大南禪宛傳燈), Thien uyen truyen đang luc (禪苑傳燈錄) la mot tac pham van xuoi viet bang chu Han ghi lai tuong đoi he thong cac tong phai Thien hoc va su tich cac vi Thien su noi tieng vao cuoi thoi Bac thuoc cho đen thoi Đinh, Le, Ly va mot so it vi lop sau con song đen đau trieu Tran; tuc tu cuoi the ky 6 đen the ky 13. Đay la tai lieu lich su co nhat cua Phat giao Viet Nam hien co .


Ten va y nghia Trong bai Tua cho lan khac in nam 1715, Hoa thuong Thich Minh Tri đa giai thich ten va y nghia cua sach nhu sau:

Tai sao lai lay nghia la Thien uyen tap anh? Đap rang: "Đo la lay nghia lua chon nhung bac anh tu trong vuon Thien. Tai sao lai nhu vay? Boi vi mon đo cua Thien tong thi nhieu ma nhung bac thau hieu ly huyen vi thi khong co may, qua that nhu phuong giua đan ga, lan trong bui co. Neu khong phai la nhung nguoi co thien tu loi lac, hieu biet hon nguoi thi lam sao thau suot đuoc nhung yeu chi huyen vi đu lam ke lanh tu cho nguoi hoc đao, lam khuon mau cho nguoi đoi sau? Đung la trong vuon Thien nhung nguoi anh ky khong phai nhieu, do đo phai chon lay nhung bac danh cao đuc trong đe tien cho nhung nguoi hoc Phat noi theo. Cai nghia cua "tap anh" la nhu the, do đo đuoc dung đe đat ten cho tap sach nay...


Qua trinh hinh thanh = Ve tac gia =
Theo mot so nha nghien cuu truoc đay, thi Thien uyen tap anh do mot nguoi đoi Tran bien soan. Sach Đai Viet thong su (thien "Nghe van chi", o loai truyen ky) cua Le Quy Đon chep:

Thien uyen tap anh, mot quyen, nguoi đoi Tran soan, ghi tong phai Thien hoc va su tich cac nha su noi tieng o nuoc ta tu đoi Đuong, Tong, trai đen cac đoi Đinh, Le, Ly, Tran.
Sach Lich trieu hien chuong loai chi (o phan "Van tich chi") cua Phan Huy Chu chep: 

Thien uyen tap, 6 quyen. Nguoi đoi Tran soan. Ghi chep su tich, va tong phai ve thien hoc cua nuoc ta, tu cuoi đoi Đuong, qua cac đoi Đinh-Le đen đoi Ly-Tran 
Tuy nhien, theo mot so nha nghien cuu gan đay, thi nguoi khoi soan rat co the la Thong Bien (? - 1134), mot thien su thoi Ly thuoc thien phai Vo Ngon Thong, đa đuoc vua Ly Nhan Tong phong Quoc su, va la nguoi co nhieu so truong ve su hoc va biet nhieu ve lich su truyen ba Phat giao o Viet Nam.
Trong Viet Nam Phat giao su luan (Tap I), GS. Nguyen Lang, đa trung ra hai bang chung nhu sau: 

Khi tra loi hoang hau Y Lan, thien su đa noi ve lai lich cua phai Ty Ni Đa Luu Chi mot cach kha ro ret.
Trong Thien uyen tap anh co đoan noi ve thien su Than Nghi (? - 1216) nhu sau:
Thien su Than Nghi thua (voi thien su Thuong Chieu): "Con theo phung su hoa thuong đa lau nhung chua ro nhung nhan vat nao đa truyen thua đao nay đau tien, xin hoa thuong chi bay cho con nhung the he đa truyen thua khien cho hoc gia biet đuoc nguyen luu cua minh". Thuong Chieu (? - 1203) thay thai đo khan thiet ay đua cho Than Nghi xem mot tai lieu cua Thong Bien trong đo co ghi chep ve cac tong phai va su truyen thua cua cac the he. Than Nghi đoc xong hoi: "Tai sao hai he phai Nguyen Đai Đien va he phai Nguyen Bat Nha  khong đuoc chep vao đay?" Thuong Chieu tra loi: "Thong Bien đa suy nghi ky roi moi khong chep hai he phai ay"...
Can cu hai chung cu tren GS. Nguyen Lang đa qua quyet rang chinh thien su Thong Bien la nguoi bat đau bien tap Thien uyen tap anh. Sau đo, tap tai lieu nay truyen qua cac thien su la Đao Hue (? - 1073), Minh Tri (? - 1196), Thuong Chieu, Than Nghi (? - 1216) va cuoi cung la An Khong (? - ?). Va cung theo giao su, chac han la moi vi khi nhan đuoc sach đa ghi chep ve nhung gi minh nghe thay ve đao Phat trong thoi đai minh. Vay ta co the ket luan la tac gia "Thien uyen tap anh" gom nhieu nguoi, trong đo nhung vi sau đay la quan trong nhat: Thong Bien, Thuong Chieu, Than Nghi va An Khong .
Tuong tu, trong Loi Tua cho lan in nam 1990, Thuong toa Thich Thanh Tu cung đa viet rang: Tuy cuon Thien uyen tap anh khong ghi ro ten soan gia, nhung qua cac tai lieu tham khao chung ta co the xac đinh tac pham nay đa đuoc ngai Thong Bien thien su khoi thao tu thoi Ly đen ngai Bien Tai, Thuong Chieu, Than Nghi... Trai qua mot qua trinh bien soan roi đen thien su An Khong la nguoi hoan tat viec bien soan cuoi cung .
Thien su An Khong, trong Thien uyen tap anh khong co truyen, nen khong biet gi ve ong. Tuy nhien, nho mot cau chu thich do nguoi sau them vao sau truyen Thien su Than Nghi, ma biet đuoc ong la nguoi o tai Luong Chau, huyen Na Ngan (khi ay bao gom mien đat thuoc Luc Nam, Luc Ngan va mot phan thanh pho Bac Giang cua tinh Bac Giang ngay nay), nen con đuoc đoi goi la Na Ngan đai su, thuoc the he thu 14 cua phai thien Vo Ngon Thong. Ong đuoc thay trao truyen tap su lieu vao nam 1216. Đen nam 1225, nha Tran thanh lap. Rat co the sau nam nay ong hoac đe tu cua ong cho khac in Thien uyen tap anh (hoan thanh tu tap su lieu vua ke), cho nen Le Quy Đon va Phan Huy Chu đeu chep la "do nguoi đoi Tran soan".


= Ve van ban =
Khong ro Thien uyen tap anh đuoc khac in lan vao nam nao, chi biet rang đen đoi vua Tu Đuc chi con ban trung san (khac in lai) do hoa thuong Thich Nhu Tri va cac mon đo khac in o chua Tien Son (Tu Son, Ha Bac; nay thuoc Bac Ninh) vao nam Vinh Thinh thu 11 (1715) đoi vua Le Du Tong.
Va cung vi ban in nay "trong đo co nhieu cho lam tu chu nay sang chu no, sai lam kho đoc ra chu gi" (Tuu trung lo ngu bat nhat, van suyen san danh"), nen luc bay gio co hoa thuong Thich Phuc Đien o Bo Son (Bac Ninh) đa ra cong hieu chinh, lam thanh quyen Thuong trong bo sach gom 2 quyen co ten la Trung khac Đai Nam thien uyen truyen đang tap luc, va cho khac in vao đau nam Ky Mui (1859).
Trong quyen Thuong, co dong phu chu: "That tap nhan danh, cuu ban Tien Son tu" (ten nguoi bien tap đa that truyen, can cu theo ban cu o chua Tieu Son). Rieng quyen Ha khong phai la quyen tiep noi Thien uyen tap anh, ma la hai cuon khac cung noi ve Thien hoc Viet Nam, đo la cuon Tam to thuc luc (noi ve ba vi to Truc Lam đoi Tran) va cuon Ngu che Thien đien thong yeu ke đang luc (do thien su Nhu Son o chua Hong Phuc, an hanh nam 1734).
Ngoai ra truoc khi in, hoa thuong Phuc Đien đa viet them tieu su cua nam vi thien su song gan ong nhat vao tac pham cua Nhu Son, đong thoi cung ghi chep them nhung đieu ong nghe ve viec truyen thua cua thien phai Truc Lam Yen Tu đoi Tran.


Gioi thieu so luoc ban in 1715 Ban Thien uyen tap anh đuoc khac in nam 1715, gom 2 quyen. Đau sach co mot bai Tua viet nam 1715 trong dip khac ban. Bai tua nay khong mang ten tac gia, nhung co mang ngay thang la: "Khac lai vao mot ngay thang Tu nien hieu Vinh Thinh thu 11 trieu Le" (tuc nam 1715). Sau bai Tua co danh sach 14 nguoi đa gop cong va cua vao viec an loat. Tiep theo la 68 thien truyen, gom: 

37 thien chep tieu truyen cua 38 vi (truyen 11 chep chung hai vi) thien su thuoc phai Vo Ngon Thong.
29 thien chep tieu truyen cua 39 vi thien su thuoc phai Ty-ni-đa-luu-chi.
Mot thien chep tieu truyen cua thien su Thao Đuong cung danh sach gom 18 vi thuoc thien phai nay.
Theo ban khac in nam 1715 do Ngo Đuc Tho va Nguyen Thuy Nga dich, thi thu tu cac tieu truyen nhu sau:

Moi tieu truyen tren gan nhu la mot tac pham đoc lap, đuoc trinh bay kha thong nhat hanh trang cua moi vi: lai lich xuat than, xuat gia, qua trinh hanh đao va cuoi cung la vien tich. Đac biet, o moi tieu truyen con co nhung mau đoi thoai ve giao ly, ke thi tich, cac bai tho đe tang hay xuong hoa...
Tuy nhien vi nhung ly do nao đo, van co mot so tang si kha noi danh nhung khong đuoc Thien uyen tap anh bien chep hay nhac đen, nhu: Thien su Vo Ngai, Phap su Phung Đinh, Phap su Duy Giam, Thien su Tam Mach, Thien su Vo Chau, v.v....


Nhan xet Thien uyen tap anh la mot tac pham khong nhung co gia tri ve lich su Phat giao Viet Nam ma con la mot tac pham truyen ky co gia tri ve mat van hoc, triet hoc va van hoa dan gian .
Tuy nhien, ben canh mot so tieu truyen đa co ve la mot đoan van xuoi hoan chinh, co khi in đam mau sac ky ao va phan nao mang dang dap cua truyen co tich hay truyen truyen ky (nhu truyen TS. Tu Đao Hanh, truyen TS. Ma Ha...), lai la nhung tieu truyen qua van tat va kho khan (nhu cac truyen: TS. Bien Tai, TS. Đinh Hue, TS. Đao Lam,...) thuc su khong may hap dan .


Chu thich Sach tham khao chinh Nguyen Lang (tuc Thien su Thich Nhat Hanh), Viet Nam Phat giao su luan (Tap 1). Nha xuat ban Van hoc, Ha Noi, 1992. Ban đien tu o đay: [1] Luu tru ngay 14 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine.
Pham Ngoc Lan, muc tu "Thien uyen tap anh" trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Nguyen Đang Na, Van hoc the ky X-XIV. Nha xuat ban Khoa hoc Xa hoi, Ha Noi, 2004.
Nhieu nguoi soan, Thien uyen tap anh (Ngo Đuc Tho va Nguyen Thuy Nga dich tu ban chu Han đuoc khac in nam 1715). Nha xuat ban Van hoc, Ha Noi, 1990.
Nhieu nguoi soan, Thien uyen tap anh (Le Manh That dich). Nha xuat ban Thanh pho Ho Chi Minh, 1999.