Iridi la mot nguyen to hoa hoc voi so nguyen tu 77 va ky hieu la Ir. La mot kim loai chuyen tiep, cung, mau trang bac thuoc nhom platin, iridi la nguyen to đac thu 2 (sau osmi) va la kim loai co kha nang chong an mon nhat, tham chi o nhiet đo cao khoang 2000 °C. Mac du chi cac muoi nong chay va halogen nhat đinh moi an mon iridi ran, bui iridi min thi phan ung manh hon va tham chi co the chay. Cac hop chat iridi quan trong nhat đuoc su dung la cac muoi va acid tao thanh voi clo, mac du iridi cung tao thanh mot so cac hop chat kim loai huu co đuoc dung lam chat xuc tac va nghien cuu.191Ir va 193Ir la hai đong vi tu nhien cua iridi va cung la hai đong vi ben; trong đo đong vi 193Ir pho bien hon.
Iridi đuoc Smithson Tennant phat hien nam 1803 o Luan Đon, Anh, trong so cac tap chat khong hoa tan trong platin tu nhien o Nam My. Mac du no la mot trong nhung nguyen to hiem nhat trong vo Trai Đat, voi san luong va tieu thu hang nam chi 3 tan, no co nhieu ung dung trong cong nghiep đac thu va trong khoa hoc. Iridi đuoc dung voi chuc nang chong an mon cao o nhiet đo cao nhu noi nung lam tai ket tinh cua cac chat ban dan o nhiet đo cao, cac đien cuc trong san xuat clo, va may phat nhiet đien đong vi phong xa đuoc dung trong phi thuyen khong nguoi lai. Cac hop chat iridi cung đuoc dung lam cac chat xuc tac trong san xuat acid axetic. Trong cong nghiep oto, iridi đuoc dung lam bugi (high-end after-market sparkplugs) voi vai tro đien cuc trung tam, thay the viec su dung cac kim loai thong thuong.
Cac di thuong iridi cao trong lop set thuoc ranh gioi đia chat K-T (ky Creta-ky Trias) đa đua đen gia thuyet Alvarez, ma theo đo su anh huong cua mot vat the lon ngoai khong gian đa gay ra su tiet chung cua khung long va cac loai khac cach đay 65 trieu nam. Iridi đuoc tim thay trong cac thien thach voi ham luong cao hon ham luong trung binh trong vo Trai Đat. Nguoi ta cho rang luong iridi trong Trai Đat cao hon ham luong đuoc tim thay trong lop vo đa cua no, nhung co mat đo cao va khuynh huong cua iridi lien ket voi sat, hau het iridi giam theo chieu tu ben duoi lop vo đi vao tam Trai Đat khi Trai Đat con tre va van nong chay.
Iridi co the đuoc lam thanh dai hoac day manh bang cach can hoac chuot keo.


Tinh chat = Tinh chat vat ly =

La thanh vien cua cac kim loai nhom platin, iridi co mau trang tuong tu platin nhung hoi nga sang mau vang nhat. Do đo cung, gion, va điem nong chay rat cao cua no, iridi ran kho gia cong, đinh hinh, va thuong đuoc su dung o dang bot luyen kim. No la kim loai duy nhat duy tri đuoc cac đac điem co hoc tot trong khong khi o nhiet đo tren 1600 °C. Iridi co điem nong chay cao va tro thanh chat sieu dan o nhiet đo duoi 0,14 K.
Mo đun đan hoi cua iridi lon thu 2 trong cac kim loai, sau osmi. Đieu nay ket hop voi mo đun đo cung cao va he so Poisson thap cho thay cap đo cua đo cung va kha nang chong bien dang lon nen đe che tao cac bo phan huu ich la van đe rat kho khan. Mac du co nhung han che va gia cao, nhieu ung dung đa đuoc trien khai trong cac moi truong can đo ben co hoc cao đac biet trong cong nghe hien đai.
Mat đo đuoc đo đac cua iridi chi thap hon cua osmi mot it (khoang 0,1%). Co mot so nhap nhang lien quan đen hai nguyen to nay la nguyen to nao đac hon, do kich thuoc nho khac nhau ve mat đo va kho khan ve đo chinh xac cua phep đo, nhung, khi đo chinh xac tang khi tinh mat đo bang du lieu tinh the hoc tia X thi mat đo cua iridi la 22,56 g/cm³ va cua osmi la 22,59 g/cm³.


= Tinh chat hoa hoc =
Iridi la kim loai co kha nang chong an mon lon nhat: no khong phan ung voi hau het acid, nuoc cuong toan, kim loai nong chay hay cac silicat o nhiet đo cao. Tuy nhien, no co the phan ung voi mot so muoi nong chay nhu natri xyanua va kali xyanua, cung nhu oxy va cac halogen (đac biet flo) o nhiet đo cao hon.


= Cac hop chat =

Iridi tao thanh cac hop chat o dang oxide co trang thai oxy hoa tu −3 đen +6; trang thai oxy hoa pho bien nhat la +3 va +4. Cac mau co tinh chat đac trung tot cua cac trang thai oxy hoa cao nhat thi hiem co, nhung co mot so dang nhu IrF6 va 2 oxide hon hop Sr2MgIrO6 va Sr2CaIrO6. Ngoai ra, nam 2009, iridi(VIII) tetroxide (IrO4) đa đuoc đieu che o dang matrix isolation conditions (6 K trong Ar) bang cach chieu tia cuc tim vao phuc iridium-peroxo. Tuy nhien, mau nay khong on đinh nhu mong đoi khi ma trang thai ran cua no phai đuoc duy tri o nhiet đo cao hon. Trang thai oxy hoa cao nhat (+9) cung la điem ma nhiet đo cao nhat đuoc ghi nhan đoi voi bat ky nguyen to nay, chi đuoc biet đen o mot cation IrO+4; đo la loai pha khi duy nhat đuoc biet đen va khong hinh thanh bat ky muoi nao.
Iridi dioxide, IrO2, mot chat bot mau nau, la oxide cua iridi đuoc mo ta chi tiet nhat. Sesquioxide, Ir2O3, đa đuoc mo ta la mot chat bo mau xanh-đen bi oxy hoa thanh IrO2 boi HNO3. Disulfide, diselenua, sesquisulfide, va sesquiselenua tuong ung cung đa đuoc biet đen, va IrS3 cung đa đuoc nghien cuu. Iridi cung tao thanh cac iridat co trang thai oxy hoa +4 va +5, nhu K2IrO3 va KIrO3, cac chat nay co the đuoc đieu che tu phan ung cua kali oxide hoac kali superoxide voi iridi o nhiet đo cao.
Mac du cac hydride hai cau tu cua iridi, IrxHy đa đuoc biet đen, cac phuc đuoc cho la co chua IrH4−5 va IrH3−6, trong cac phuc nay iridi co trang thai oxy hoa tuong ung la +1 va +3. Hydride ba cau tu Mg6Ir2H11 đuoc tin la chua ca IrH4−5 va IrH5−4 18-electron.
Khong monohalide hoac dihalide nao ton tai trong khi trihalide, IrX3, ket hop voi tat ca halogen. Đoi voi trang thai oxy hoa +4 va cao hon, chi co tetrafluorua, pentafluorua va hexafluorua la ton tai. Iridi hexafluorua, IrF6, la chat ran mau vang co tinh phan ung manh, bao gom cac phan tu tam mat. No phan huy trong nuoc va bi khu thanh IrF4 o dang chat ran ket tinh bang iridi mau đen. Iridi pentaflorua co tinh chat tuong tu nhung that su la mot tetramer, Ir4F20, đuoc tao thanh boi bat dien dung chung 4 goc. Kim loai iridi tan trong cyanide-kali kim loai nong chay tao ra ion Ir(CN)3+6 (hexacyanoiridat).

Acid hexachloroiridic(IV), H2IrCl6, va cac muoi cua no la nhung hop chat iridi quan trong nhat trong linh vuc cong nghiep. Chung lien quan đen viec lam tinh khiet iridi va đuoc su dung nhu cac tien chat đe tao cac hop chat iridi quan trong khac, cung nhu trong viec ma anode. Ion IrCl2−6 co mau nau sam, va co the de dang bi khu thanh IrCl3−6 nhat mau hon va nguoc lai. Iridi trichlorua, IrCl3, co the thu đuoc o dang anhydrat tu su oxy hoa truc tiep bot iridi bang clo o 650 °C, hoac dang hydrat bang cach hoa tan Ir2O3 trong Acid clohydric, thuong đuoc dung lam vat lieu ban đau trong viec tong hop cac hop chat Ir(III) khac. Hop chat khac đuoc su dung lam tien chat la ammoni hexachloroiridat(III), (NH4)3IrCl6. Cac phuc iridi(III) la nghich tu (spin thap) va thuong co phan tu tam mat đoi xung.
Cac hop chat iridi huu co chua cac lien ket iridi–carbon trong đo kim loai thuong co trang thai oxy hoa thap hon. Vi du, trong thai oxy hoa zero đuoc phat hien trong tetrairidi dodecacarbonyl, Ir4(CO)12, đay la mot carbonyl cua iridi hai cau tu ben on đinh va pho bien nhat. Trong hop chat nay, moi nguyen tu iridi đuoc lien ket đen 3 nguyen tu khac, tao thanh o mang tu dien. Mot vai hop chat kim loai huu co Ir(I) khong đu noi tieng đe đat ten sau khi đuoc phat hien ra. Vi du mot chat la phuc Vaska, IrCl(CO)[P(C6H5)3]2, no co tinh chat lien ket bat thuong voi phan tu oxy, O2. Mot chat khac la xuc tac Crabtree, xuc tac đong nhat trong cac phan ung tao hydro. Cac hop chat nay đeu co cau truc phang vuong, phuc d8, co tong cong 16 electron lien ket, chung lien quan đen tinh hoat đong cua chat nay.
Mot vat lieu huu co goc iridi LED đa đuoc ghi nhan, va đuoc phat hien la sang hon nhieu so voi DPA hoac PPV, vi vay no co the la nen tang cho anh sang OLED chu đong trong tuong lai.


= Đong vi =

Iridi co hai đong vi ben trong tu nhien la 191Ir va 193Ir, voi thanh phan thu tu 37,3% va 62,7%. Co it nhat 34 đong vi phong xa đa đuoc tong hop co so khoi tu 164 đen 199. 192Ir, nam giua hai đong vi ben la đong vi phong xa be nhat voi chu ky ban ra la 73,827 ngay, va đuoc ung dung trong can xa tri va trong chup anh phong xa cong nghiep, đac biet trong cac thi nghiem khong pha huy cac moi han cua thep va trong cong nghiep dau khi; cac nguon iridi-192 lien quan đen nhieu su co phong xa. Ba đong vi khac co chu ky ban ra it nhat mot ngay—188Ir, 189Ir, va 190Ir. Cac đong vi co so khoi duoi 191 phan ra theo cach ket hop giua phan ra β+, α, va (hiem hon) phat xa proton, ngoai tru 189Ir phan ra bang cach bat giu electron. Cac đong vi tong hop nang hon 191 phan ra β−, mac du 192Ir cung co bat giu mot it electron. Tat ca cac đong vi đa biet cua iridi đa đuoc phat hien trong khoang thoi gian 1934 va 2001; đong vi đuoc phat hien gan đay nhat la 171Ir.
It nhat co 32 đong phan hat nhan đa đuoc mo ta co so khoi tu 164 đen 197. Đong phan on đinh nhat la 192m2Ir, no phan ra thanh đong phan chuyen tiep voi chu ky ban ra 241 nam, nen no la đong phan o đinh hon trong tat ca cac đong vi tong hop o trang thai on đinh. Đong phan kem ben nhat la 190m3Ir co chu ky ban ra chi 2 µ giay. Đong vi 191Ir la đong vi đau tien trong bat ky nguyen to nao the hien hieu ung Mossbauer. Đieu nay rat huu ich trong pho Mossbauer trong nghien cuu vat ly, hoa hoc, sinh hoa, luyen kim va khoang vat hoc.


Lich su Viec phat hien ra iridi đan xen voi viec phat hien ra platin va cac kim loai khac trong nhom platin. Platin tu sinh đuoc su dung boi nguoi Ethiopia co đai va trong cac nen van hoa Nam My cung co chua mot luong nho cac kim loai khac thuoc nhom platin bao gom ca iridi. Platin đen Chau Au voi ten goi la platina ("silverette"), đuoc tim thay trong the ky 17 boi nhung ke xam luoc nguoi Tay Ban Nha trong vung ma ngay nay đuoc goi la Choco o Colombia. Viec phat hien kim loai nay khong o dang hop kim cua cac nguyen to đa biet, nhung thay vao đo la mot nguyen to hoan toan moi, ma đa khong đuoc biet đen cho mai toi nam 1748.
Cac nha hoa hoc nghien cuu platin đa hoa tan no trong nuoc cuong toan đe tao ra cac muoi tan. Chung đuoc quan sat tu mot luong nho co mau sam, chat con lai khong tan. Joseph Louis Proust đa nghi rang chat khong tan nay la graphit. Cac nha hoa hoc Phap Victor Collet-Descotils, Antoine Francois, comte de Fourcroy, va Louis Nicolas Vauquelin cung đa quan sat chat can nay nam 1803, nhung khong thu thap đu cho cac thi nghiem sau đo.
Nam 1803, nha khoa hoc Anh Smithson Tennant (1761–1815) đa phan tich chat can khong tan va ket luan rang no phai chua mot kim loai moi. Vauquelin đa xu ly bot tron voi kiem va cac acid va thu đuoc mot oxide de bay hon moi, ma tu đo ong tin rang đay la kim loai moi, ong đat ten no la ptene, trong tieng Hy Lap πτηνος ptenos nghia la "canh chim". Tennant đa co thuan loi hon trong viec thu đuoc luong can lon hon, va ong tiep tuc nghien cuu cua minh va xac đinh hai nguyen to ma truoc đo chua đuoc phat hien trong chat can đen, la iridi va osmi. Ong thu đuoc cac tinh the mau đo sam (co le la Na2[IrCl6]·nH2O) bang mot chuoi cac phan ung voi natri hydroxide va Acid clohydric. Ong đat ten iridium theo ten Iris (Ιρις), the Greek winged goddess of the rainbow and the messenger of the Olympian gods, boi vi nhieu muoi ma ong thu đuoc co nhieu mau. Viec phat hien ra nguyen to moi đuoc ghi nhan trong mot la thu goi Hiep hoi hoang gia ngay 21 thang 6 nam 1804.
Nha khoa hoc nguoi Anh John George Children la nguoi đau tien nau chay mau iridi nam 1813 voi su tro giup cua "pin ma lon nhat tung đuoc che tao" (vao luc đo). Lan đau tien thu nhan đuoc iridi đo tinh khiet cao do Robert Hare thuc hien nam 1842. Ong đa phat hien no co ti trong khoang 21,8 g/cm³ va ghi nhan rang kim loai nay gan nhu khong the uon va rat cung. Viec nau chay đau tien voi so luong đang ke đuoc thuc hien boi Henri Sainte-Claire Deville va Jules Henri Debray nam 1860. Ho đa đot hon 300 lit khi O2 va H2 tinh khiet đe thu đuoc moi kg iridi.
Nhung điem cuc ky kho trong viec nung chay kim loai đa lam han che kha nang xu ly iridi. John Isaac Hawkins was looking to obtain a fine and hard point for fountain pen nibs, va nam 1834 đa kiem soat viec tao ra but vang co đau iridi. Nam 1880, John Holland va William Lofland Dudley đa co the nau chay iridi bang cach cho them phosphor vao va nhan đuoc bang sang che cong nghe nay o Hoa Ky; Cong ty Anh Johnson Matthey sau đo đa chi ra ho đa đang su dung cong nghe tuong tu tu nam 1837 va đa trinh dien nau chay iridi tai nhieu hoi cho The gioi. Ung dung đau tien cua hop kim iridi va rutheni la lam cap nhiet đien, no đuoc tao ra boi Otto Feussner nam 1933. Cap nhiet đien nay cho phep đo nhiet đo trong khong khi len đen 2000 °C.
O Munich, Đuc vao nam 1957 Rudolf Moßbauer, trong boi canh đuoc goi la "mot trong nhung thi nghiem an tuong cua vat ly the ky 20", đa phat hien ra su cong huong va recoil-phat xa va hap thu tu do cac tia gama boi cac nguyen tu trong kim loai ran chi chua 191Ir. Hien tuong nay đuoc goi la hieu ung Mossbauer (tung đuoc quan sat tren cac hat nhan khac nhu 57Fe), va đa phat trien thanh pho Mossbauer, đa co nhung đong gop quan trong trong nghien cuu vat ly, hoa hoc, sinh hoa, luyen kim, va khoang vat hoc. Mossbauer đa nhan giai Giai Nobel vat ly nam 1961 o tuoi 32, chi 3 nam sau khi phat hien cua ong đuoc cong bo. Nam 1986 Rudolf Mossbauer đa đuoc vinh du nhan đuoc huy chuong Albert Einstein va Elliot Cresson tu thanh tuu nay.


Phan bo Iridi la mot trong 9 nguyen to ben it pho bien nhat trong vo Trai Đat, co ti le khoi trung binh 0,001 ppm trong đa cua vo; trong khi vang pho bien hon gap 40 lan, platin gap 10 lan, va bac va thuy ngan gap 80 lan. Teluride co đo pho bien bang voi iridi. Nguoc lai voi tinh pho bien thap cua no trong đa cua vo, iridi tuong đoi pho bien trong cac thien thach, voi ham luong 0,5 ppm hoac hon. Tong ham luong iridi tren Trai Đat đuoc cho rang lon hon nhieu so voi nhung gi đa quan sat đuoc trong đa cua vo, nhung do mat đo va tinh siderophilic ("ai sat") cua iridi, no chim xuong ben duoi vo va đi vao trong loi Trai Đat khi hanh tinh con o trang thai nong chay.
Iridi đuoc tim thay trong tu nhien o dang nguyen to khong ket hop hoac trong dang hop kim tu nhien; đac biet la cac hop kim iridi–osmis, osmiridi (giau osmi), va iridosmi (giau iridi). Trong cac mo nikel va đong, cac kim loai platin ton tai o dang sulfide (nhu (Pt,Pd)S), tellurua (nhu PtBiTe), antimonua (PdSb), va arsenua (nhu PtAs2). Trong tat ca cac hop chat nay, platin la đuoc trao đoi boi mot luong nho iridi va osmi. Cung nhu voi tat ca cac kim loai nhom platin, iridi co the đuoc tim thay trong tu nhien o dang hop kim voi nikel tu sinh hoac đong tu sinh.
Trong vo Trai Đat, iridi đuoc tim thay voi ham luong cao nhat trong ba kieu cau truc đia chat: quang macma (cac the macma xam nhap tu ben duoi), cac ho va cham, va quang tai lang đong tu mot trong cac cau truc vua ke tren. Tru luong nguyen sinh lon nhat tung đuoc biet la trong phuc he macma Bushveld o Nam Phi, mac du cac quang lon khac la mo đong-nikel lon gan Norilsk o Nga, va bon trung Sudbury o Canada cung co mot luong đang ke iridi. Cac tru luong nho hon đuoc tim thay o Hoa Ky. Iridi cung đuoc tim thay o dang mo thu sinh cung voi platin va cac kim loai nhom platin trong cac tram tich song. Mo nguon goc song đuoc su dung boi nguoi tien Columbia vung Choco, Colombia van la nguon cung cap kim loai nhom platin. Cho đen nam 2003, tru luong tren the gioi van chua đuoc uoc luong.


= Co mat trong ranh gioi tuyet chung Creta-Paleogen =

Ranh gioi Ky Creta-Paleogen cach đay 66 trieu nam, đanh dau moc thoi gian giua Ky Creta va Paleogen trong thang thoi gian đia chat, đuoc xac đinh tu mot lop đia tang mong la set giau iridi. Mot nhom nghien cuu dan đau la Luis Alvarez đa đe xuat nam 1980 ve nguon goc ngoai Trai Đat cua luong iridi nay, đo la do su va cham cua mot tieu hanh tinh hay sao choi. Gia thuyet cua ho, đuoc goi la gia thiet Alvarez, hien đuoc chap nhan rong rai đe giai thich su kien tuyet chung cac loai khung long phi chim. Mot ho va cham lon bi chon vui voi tuoi uoc tinh khoang 66 trieu nam sau đo đuoc xac đinh nam o noi ma ngay nay la ban đao Yucatan (ten goi ho va cham Chicxulub). Dewey M. McLean va nhung nguoi khac đa tranh luan rang iridi co the co nguon goc phun trao, do loi Trai Đat giau iridi, va cac nui lua hoat đong nhu Piton de la Fournaise, o đao Reunion, van đang giai phong iridi.


San xuat Iridi đuoc san xuat thuong mai o dang san pham phu cua qua trinh khai thac mo va che bien nickel va đong. Trong qua trinh đien luyen đong va nickel, cac kim loai hiem nhu bac, vang va kim loai nhom platin cung nhu selen va tellur lang đong o đay lo o dang "bun anot", la điem khoi đau cua viec tach chung. Đe tach cac kim loai nay, chung phai đuoc chuyen thanh dung dich. Nhieu phuong phap tach khach nhau co the ap dung tuy theo thanh phan cua hon hop; hai phuong phap đien hinh la phan ung voi natri peroxide sau khi hoa tan bang nuoc cuong toan, va phuong phap hoa tan vao hon hop clo bang Acid clohydric.
Sau khi hon hop đuoc hoa tan, iridi đuoc tach ra khoi nhom kim loai platin bang cach tao ket tua amoni hexachloroiridate ((NH4)2IrCl6) hoac tach IrCl2−6 bang cac amin huu ho. Phuong phap ket tua tuong tu nhu quy trinh Tennant va Wollaston su dung đe tach chung. Phuong phap thu 2 co the đuoc thuc hien bang cach chiet tach chat long-chat long lien tuc va thich hop hon voi san xuat quy mo cong nghiep. Trong ca hai truong hop, san pham đuoc khu bang hydro, tao ra kim loai o dang bot hoac kim loai dang bot, loai nay co the đuoc xu ly bang cac ky thuat luyen kim bot.
Gia iridi dao đong trong khoang đang ke. Voi khoi luong tuong đoi nho tren thi truong the gioi (so voi cac kim loai cong nghiep khac nhu nhom hay đong), gia iridi thay đoi manh voi su khong on đinh ve san luong, nhu cau, đau co, tich tru, va tinh hinh chinh trong o cac quoc gia san xuat. La mot chat co cac tinh chat hiem, gia cua no đac biet bi anh huong boi nhung thay đoi cua cong nghe hien đai:
Gia no giam lien tuc trong khoang 2001 va 2003 lien quan đen tinh trang thua cung tu cac lo nau Ir đuoc su dung trong phat trien cong nghiep cac tinh the lon đon le.
Tuong tu gia đat tren 1000 USD/oz trong khoang 2010 va 2014 đuoc giai thich la do viec lap đat cac nha may tong hop tinh the sapphire đon dung trong LED TV.


Ung dung Nhu cau iridi dao đong trong khoang tu 2,5 tan nam 2009 đen 10,4 nam 2010, hau het la cac ung dung lien quan đen đien tu lam tang tu 0,2 đen 6 tan – cac noi nau kim loai iridi đuoc su dung pho bien đe nuoi cac tinh the đon le chat luong cao, lam cho nhu cau tang manh. Viec tang luong tieu thu iridi đuoc du đoan đat bao hoa vi đuoc don vao cac lo nau kim loai, nhu đa dien ra truoc đay trong thap nien 2000. Cac ung dung chinh khac nhu lam bugi đanh lua tieu thu 0,78 tan iridi nam 2007, đien cuc trong cong nghe chloralkali (1,1 tan nam 2007) va xuc tac hoa hoc (0,75 nam 2007).


= Trong cong nghiep va y hoc =

Tinh chong mon, đo cung va nong chay cao cua iridi va cac kim loai cua no đinh hinh nen hau het cac ung dung cua chung. Iridi va đac biet la hop kim iridi-platin hoac iridi-osmi co a low wear va đuoc su dung, vi du trong he thong pet phun nhieu lo, qua đo nhua polymer long đuoc đay ra tao thanh cac soi chi nhan tao. Osmi–iridi đuoc dung lam vong la ban va đe giua thang bang.
Kha nang chong lai an mon ho quang lam cho cac hop kim iridi la vat lieu ly tuong đe lam be mat tiep xuc đien trong bugi, va cac bugi dung iridi đac biet đuoc su dung trong nganh hang khong.
Iridi tinh khiet cuc gion, rat kho han cac đoi nut chiu tac đong cua nhiet, nhung no co the de uon hon khi them mot luong nho titan va zirconi (khoang 0,2%)
Su an mon va chiu nhiet lam cho iridi la mot hop kim quan trong. cac bo phan đong co may bay co tuoi tho lau nhat đinh đuoc lam tu hop kim iridi, va hop kim iridi-titan đuoc dung lam cac ong dan o vung nuoc sau do đac điem chong an mon cua no. Iridi cung đuoc dung lam chat lam cung hon trong cac hop kim platin. Đo cung Vickers cua platin nguyen chat la 56 HV, trong khi đo khi them vao voi ty le 50% iridi no lam tang đo cung cua hop kim len hon 500 HV.
Cac thiet bi phai lam viec trong đieu kien nhiet đo cuc ky cao thuong đuoc lam tu iridi. Vi du, cac lo nau kim loai nhiet đo cao lam tu iridi đuoc dung trong cong nghe Czochralski đe tao ra cac tinh the oxide đon le (nhu sapphire) đe su dung trong cac thiet bi bo nhoi cua may tinh va trong cac may laser trang thai ran. Cac tinh the nhu gadolinium gallium garnet va ytrium gallium garnet, đuoc nuoi duong bang cach lam tan chay tien thieu ket hon hop cac oxide trong đieu kien oxy hoa o nhiet đo len đen 2100 °C.
Cac hop chat iridi đuoc su dung lam chat đien phan trong cong nghe Cativa đe cacbonyl hoa methanol tao ra acid acetic.
Đong vi phong xa iridi-192 la mot trong 2 nguon nang luong quan trong nhat đuoc dung trong cong nghiep nhu chup anh phong xa-γ trong cac thi nghiem khong pha huy cac kim loai. Ngoai ra, 192Ir đuoc su dung lam nguon cung cap phong xa gama trong đieu tri ung thu, mot dang xa tri ma cac nguon phong xa đong goi đuoc đat ben trong hoac gan khu vuc can đieu tri trong co the. Cac đieu tri đac biet nhu can xa tri tien liet lieu cao, can xa tri ong mat, va can xa tri hoc co tu cung.
Iridi la chat đien phan tot trong viec phan huy hydrazine (thanh nito va ammoniac), va viec phan huy nay đuoc dung trong cac đong co ten lua đay luc thap; xem them o ten lua mot đong co đay (monopropellant rocket).


= Trong khoa hoc =

Mot hop kim gom 90% platinva 10% iridi đuoc su dung nam 1889 đe lam thiet bi đo International Prototype Metre va kilogram, đuoc luu tru tai International Bureau of Weights and Measures gan Paris. Thanh thuoc đuoc thay the bang viec đinh nghia đon vi đo chieu dai co ban vao nam 1960 boi mot vach quang pho nguyen tu cua krypton, nhung nguyen mau đo kilogram van đuoc dung lam thang chuan quoc đe ve đo khoi luong.
Iridi tung đuoc su dung trong viec phat nhiet đien đong vi phong xa cua mot phi thuyen khong gian chua đuoc đat ten thuoc cac chuong trinh Voyager, Viking, Pioneer, Cassini, Galileo, va New Horizons. Iridi đa đuoc chon đe đong goi nhien lieu plutoni-238 trong cac may phat đien vi no co the chiu đuoc nhiet đo hoat đong len đen 2000 °C va do no co đo ben lon.
Ung dung khac quan tam đen tinh quang hoc cua tia-X, đac biet la cac kinh vien vong tia-X. Cac guong cua đai thien van tia X Chandra đuoc phu boi mot loi iridi day 60 nm. Iridi the hien la lua chon tot nhat cho cac phan xa tia X sau nickel, vang va platin đuoc thu nghiem. Lop iridi phai nhan o muc vai phan tu đa đuoc ung dung bang cach đap lop hon iridi trong chan khong tren lop nen crom.
Iridi đuoc dung trong vat ly hat đe tao ra cac phan proton, mot hat phan vat chat. Cac phan protons đuoc tao ra bang cach ban pha mot chum proton mat đo cao o mot muc tieu chuyen đoi (conversion target), đieu nay can đuoc tao ra tu mot vat lieu ti trong rat cao. Thay vi co the dung tungsten, thi iridi la loai co thuan loi hon do tinh on đinh tot hon trong đieu kien cac song chan đong đuoc tao ra khi nhiet đo tang do tac đong cua cac tia.

Kich hoat lien ket C-H (Carbon–hydrogen bond activation) la mot linh vuc nghien cuu ve cac phan ung tach cac lien ket C-H, ma truoc đay đuoc coi la khong the phan ung. Thong cao đau tien ve su thanh cong trong viec tac lien ket C-H trong cac hydrocarbon bao hoa đuoc cong bo nam 1982, đa su dung cac phuc co kim iridi thong qua qua trinh cong hop oxy hoa voi hydroacbon.
Cac phuc cua iridi đang đuoc nghien cuu o dang chat đien phan trong phan ung hydro hoa đoi xung. Cac chat đien phan nay đuoc su dung trong viec tong hop cac san pham tu nhien va co the hydro hoa cac chat kho hydro hoa hon nhu cac anken phi chuc nang, tong hop khong đoi xung (chi tao ra mot trong hai đong phan đoi hinh tiem nang).
Iridi tao thanh mot loat cac phuc co ban of fundamental interest in triplet harvesting.


= Lich su ung dung =

Cac hop kim iridi–osmi đa đuoc su dung lam ngoi but but may. Ung dung quan trong đau tien cua iridi đuoc thuc hien nam 1834 trong mot đau but gan tren vang. Tu nam 1944, cay but may noi tieng Parker 51 co đau la hop kim rutheni va iridi (voi 3,8% iridi). cac nguyen lieu quan trong lam đau but may hien đai ve truyen thong van đuoc goi la "iridi", mac du chung khong co mot it iridi nao trong đo; cac kim loai khac nhu rutheni, osmi va tungsten đuoc dung thay cho iridi.
Mot hop kim iridi–platin đa đuoc dung lam touch hole hay ranh nho trong sung than cong. Theo mot bao cao ve Trien lam Paris nam 1867, mot trong nhung manh nay đuoc Johnson and Matthey trung bay "has been used in a Withworth gun for more than 3000 rounds, and scarcely shows signs of wear yet. Those who know the constant trouble and expense which are occasioned by the wearing of the vent-pieces of cannon when in active service, will appreciate this important adaptation".
Chat tao mau đen iridi gom cac bot iridi rat min, đuoc dung trong son porcelain an intense black; it was said that "all other porcelain black colors appear grey by the side of it".


Chu y Iridi o dang khoi kim loai khong co vai tro sinh hoc quan trong hoac nguy hiem đoi voi suc khoe do no khong phan ung voi cac te bao; chi co khoang 20 ppt (mot phan ti) iridi co mat trong te bao. Tuy nhien, bot iridi min co the nguy hiem khi tiep xuc, vi no la mot chat kich thich va co the chay trong khong khi.
Co rat it thong tin ve đoc tinh cua cac hop chat iridi do chung đuoc su dung voi so luong rat nho, nhung cac muoi hoa tan nhu iridi halide, co the nguy hiem do cac nguyen to khac trong hop chat hon la do iridi. Hau het cac hop chat iridi khong hoa tan nen no kho hap thu vao trong co the.
Đong vi phong xa cua iridi, 192Ir thi nguy hiem giong nhu cac đong vi phong xa khac. Ton thuong đuoc thong bao duy nhat lien quan đen viec tiep xuc 192Ir la loai đuoc dung trong can xa tri. Buc xa gama nang luong cao cua 192Ir co the lam tang nguy co gay ung thu. Tiep xuc ben ngoai co the gay bong, nhiem đoc phong xa, va chet. An 192Ir vao co the đot chay lop lot da day va ruot. 192Ir, 192mIr, va 194mIr co xu huong tich tu trong gan, va co the gay nguy hiem cho suc khoe do buc xa beta va gamma.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Iridium at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
Iridium in Encyclopædia Britannica