Java (tieng Indonesia: Jawa, tieng Java: ꦗꦮ; tieng Sunda: ᮏᮝ) la mot đao cua Indonesia, giap An Đo Duong o phia nam va bien Java o phia bac. Voi hon 148 trieu (chi rieng minh đao Java) hoac 152 trieu (bao gom ca cu dan cua cac đao xung quanh), Java la đao đong dan nhat the gioi, va la mot trong nhung vung co mat đo dan so cao nhat toan cau. Java la noi sinh song cua 56,1% cu dan Indonesia. Thu đo Jakarta cua Indonesia nam o tay bo cua Java. Phan lon cac su kien lich su cua Indonesia dien ra tai Java. Hon đao la trung tam cua mot so đe quoc An Đo giao-Phat giao, vuong quoc Hoi giao hung manh, va la trong tam cua Đong An Ha Lan. Java la trung tam cua cuoc đau tranh gianh đoc lap cho Indonesia vao thap nien 1930 va 1940. Java chiem uu the ve nhung mat nhu chinh tri, kinh te va van hoa o Indonesia.
Java hinh thanh chu yeu la tu ket qua cua nhung vu nui lua phun trao, voi dien tich lon thu 13 the gioi va lon thu nam o Indonesia. Mot chuoi cac nui lua tao thanh xuong song cua đao theo chieu đong-tay. Tren đao co ba ngon ngu chinh, trong đo tieng Java chiem uu the, va la ngon ngu ban đia cua khoang 60 trieu nguoi tai Indonesia, hau het trong so ho song tai Java. Hau het cac cu dan tren đao la nguoi song ngu, tieng Indonesia la ngon ngu thu nhat hoac thu hai cua ho. Phan lon cu dan Java la nguoi Hoi giao, tuy nhien hon đao van co su hoa tron đa dang tu cac niem tin ton giao, dan toc va van hoa.
Java đuoc chia thanh bon tinh, Tay Java, Trung Java, Đong Java va Banten; cung voi hai khu đac biet la Jakarta va Yogyakarta. Bon trong so tam di san the gioi đuoc UNESCO cong nhan cua Indonesia nam o Java: Cong vien Quoc gia Ujung Kulon, Đen Borobudur, Đen Prambanan va Di tich Sangiran Early Man.


Tu nguyen Nguon goc ten goi "Java" khong ro rang. Mot kha nang la hon đao đuoc đat theo ten cua loai jawa-wut, loai ke nay thuong thay tren đao, va co nhieu ten goi truoc khi đao đuoc An Đo hoa. Co nhung gia thuyet khac: tu jau va cac bien the cua no co nghia la "xa". Ben canh đo, trong tieng Phan yava co nghia la đai mach, mot loai khien cho hon đao tro nen noi danh. "Yawadvipa" đuoc đe cap đen trong su thi som nhat cua An Đo la Ramayana. Sugriva, chi huy đoi quan cua Rama phai nguoi cua ong đen Yawadvipa, đao Java, đe tim Sita. Java đuoc nhac đen trong van ban tieng Tamil Manimekalai co cua Chithalai Chathanar noi rang tung co mot vuong quoc o Java voi thu đo la Nagapuram. Do vay, o An Đo, Java con đuoc goi bang ten tieng Phan la "yavaka dvipa" (dvipa tuc la đao). Nguon khac thi noi rang tu "Java" co nguon goc Nam Đao nguyen thuy, co nghia la 'nha' hay 'que huong'. Hon đao lon Iabadiu hay Jabadiu đa đuoc đe cap trong Geographia cua Ptolemy đuoc sang tac vao khoang nam 150 CN o Đe che La Ma. Iabadiu đuoc cho la co nghia la "đao lua mach", giau vang va co mot thi tran bac ten la Argyra o cuoi phia tay. Tin tuc hang nam cua Songshu va Liangshu goi Java la She-po (the ky 5 SCN), He-ling (640–818), sau đo goi lai la She-po cho đen trieu đai nha Nguyen (1271–1368), noi ho bat đau đe cap đen Zhao-Wa (爪哇). Theo sach cua Ma Huan (Yingya Shenlan), nguoi Trung Quoc goi Java la Chao-Wa, va hon đao nay đuoc goi la 阇婆 (She-po hoac She-bo) trong qua khu. Sulaiman al-Tajir al-Sirafi đa đe cap đen hai hon đao đang chu y ngan cach A Rap va Trung Quoc: Mot la Al-Rami dai 800 farsakh, đuoc xac đinh la Sumatra, va hon đao kia la Zabaj (tieng A Rap: الزابج, tieng Indonesia: Sabak). Khi John cua Marignolli tro ve Avignon tu Trung Quoc, ong đa o lai Vuong quoc Saba trong vai thang, noi ong noi rang co nhieu voi va đuoc dan dat boi mot nu hoang; Saba co the la cach dien giai cua anh ay ve She-bo. Afanasij Nikitin, mot thuong gia tu Tver, Nga, đen An Đo vao nam 1466 va mo ta vung đat Java, ma ong goi la шабайте (shabait / sabajte).


Đia ly Java nam giua Sumatra o phia tay va Bali o phia đong. Borneo nam o phia bac va đao Christmas o phia nam. Đay la đao co dien tich lon thu 13 tren the gioi. Bao quanh đao Java la bien Java o phia bac, eo bien Sunda o phia tay, An Đo Duong o phia nam va eo bien Bali cung eo bien Madura o phia đong.
Java gan nhu hoan toan co nguon goc nui lua; đao co 38 ngon nui tao thanh mot xuong song theo chieu đong-tay tung mot thoi hay vao cac thoi điem khac nhau la nui lua hoat đong. Nui lua cao nhat tai Java va nui Semeru (3.676 m). Nui lua hoat đong nhat tai Java cung nhu tai Indonesia la nui Merapi (2,968 m).
Voi viec co nhieu nui va cao nguyen, vung noi đia cua đao bi phan chia thanh mot loat cac khu vuc tuong đoi biet lap phu hop voi canh tac lua nuoc; cac vung đat trong lua tai Java nam trong so nhung vung đat tot nhat the gioi. Java la noi đau tien o Indonesia trong ca phe, bat đau tu nam 1699. Hien nay, Ca phe che đuoc trong tren Cao nguyen Ijen.

Java co dien tich xap xi 139.000 km². voi chieu dai 650 mi (1.050 km) va chieu rong 130 mi (210 km). Song dai nhat tren đao la song Solo dai 600 km. Song bat nguon tu trung bo Java tai nui Lawu, sau đo chay ve phia bac va phia đong đen cua song gan thanh pho Surabaya.
Nhiep đo trung binh nam tai Java la tu 22 °C đen 29 °C va đo am trung binh la 75%. Đong bang ven bien phia bac thuong nong hon trung binh 34 °C vao mua kho. Bo bien phia nam thuong mat me hon phia bac, khu vuc cao nguyen o noi đia cung mat hon. Mua mua bat đau vao thang 10 va ket thuc vao thang 4, khi đo mua chu yeu la vao buoi chieu va khong lien tuc vao nhung khoang thoi gian khac trong nam, thang am uot nhat la thang 1 va thang 2.
Tay Java am uot hon Đong Java, va cac vung nui nhan đuoc luong mua lon hon. Cao nguyen Parahyangan o Tay Java co luong mua len toi 4.000 mm hang nam, trong khi bo bien phia bac cua Đong Java co luong mua 900 mm moi nam.


Hanh chinh Đao Java bao gom thu đo cua Indonesia la Jakarta. Java la mot hon đao đong đan cu, đay la noi sinh song cua toi 60% dan cu nuoc nay.
Voi mot dien tich 126.700 km² hon đao la noi sinh song cua 124 trieu nguoi, đat mat đo 981 nguoi /km², đay la khu vuc co dan cu đong thu 2 tren the gioi chi sau Bangladesh, ngoai tru mot vai thanh pho nho.
Tu thap nien 70 cua the ky 20, chinh phu nuoc nay đa thuc hien chuong trinh di cu, di chuyen mot phan dan cu tu hon đao nay sang cac hon đao khac it nguoi hon. Tuy nhien, chuong trinh nay đa vap phai nhung kho khan lon nhu su xung đot giua nguoi moi đen va nguoi ban đia.

Hon đao nay đuoc chia lam bon tinh, mot đac khu* (daerah istimewa), va mot thanh pho thu đo** (daerah khusus ibukota):

Banten
Jakarta**
Jawa Barat (Tay Java)
Jawa Tengah (Trung Java)
Jawa Timur (Đong Java)
Yogyakarta*


Lich su Cac di cot hoa thach cua Homo erectus, hay con goi la "nguoi vuon Java", co nien đai 1,7 trieu nam đuoc tim thay doc theo bo song Bengawan Solo. Cac vuong quoc Taruma va Sunda tai mien tay Java lan luot xuat hien vao the ky 4 va 7, con Vuong quoc Kalingga phai su gia sang Trung Quoc tu nam 640. Tuy nhien, quoc gia quan chu lon đau tien la Vuong quoc Medang, đuoc thanh lap tai mien trung Java vao đau the ky 8. Ton giao cua Medang co trong tam la vi than Shiva cua An Đo giao, va vuong quoc nay cho xay dung mot so đen tho An Đo giao thuoc hang som nhat tai Java tren cao nguyen Dieng. Khoang the ky 8, Vuong trieu Sailendra noi len tai đong bang Kedu va bao tro cho Phat giao Đai thua. Vuong quoc co đai nay cho xay dung cac cong trinh lon nhu Borobudur va Prambanan tai mien trung Java.
Khoang the ky 10, trung tam quyen luc chuyen tu mien trung đen mien đong Java. Cac vuong quoc Kediri, Singhasari va Majapahit tai khu vuc nay chu yeu dua vao trong lua, song cung tien hanh mau dich trong quan đao Indonesia, voi Trung Quoc va An Đo. Majapahit do Wijaya thanh lap va nguoi cai tri cuoi cung la Hayam Wuruk (cai tri 1350–89), vuong quoc nay yeu sach chu quyen đoi voi toan bo quan đao Indonesia, song pham vi kiem soat co ve nhu chi gioi han tai Java, Bali va Madura. Te tuong cua Hayam Wuruk la Gajah Mada lanh đao nhieu cuoc chinh phuc lanh tho cua vuong quoc nay. Cac vuong quoc truoc đo tai Java co co so la nong nghiep, song Majapahit nam quyen kiem soat cac ben cang va tuyen hang hai, tro thanh đe quoc thuong nghiep đau tien cua Java. Đen khi Hayam Wuruk qua đoi va Hoi giao truyen ba đen Indonesia thi Majapahit buoc vao suy thoai.
Hoi giao tro thanh ton giao chi phoi tai Java vao cuoi the ky 16. Trong giai đoan nay, cac vuong quoc Hoi giao nhu Demak, Cirebon va Banten chiem uu the. Vuong quoc Mataram tro thanh cuong quoc chi phoi tai mien trung va mien đong Java vao cuoi the ky 16. Cac vuong quoc Surabaya va Cirebon cuoi cung bi khuat phuc, do đo chi con Mataram va Banten đuong đau voi nguoi Ha Lan vao the ky 17.

Java tiep xuc voi cac cuong quoc thuc dan chau Au tu nam 1522 khi co mot hiep đinh giua Vuong quoc Sunda va nguoi Bo Đao Nha tai Malacca. Sau that bai, nguoi Bo Đao Nha chi hien dien tai Malacca va cac quan đao phia đong. Nam 1596, mot đoan vien chinh gom bon tau duoi quyen Cornelis de Houtman la lan tiep xuc đau tien giua Ha Lan va Indonesia. Đen cuoi the ky 18, Ha Lan đa banh truong anh huong cua minh đen cac vuong quoc tai noi luc thong qua Cong ty Đong An Ha Lan tai Indonesia. Xung đot noi bo can tro nguoi Java hinh thanh lien minh hieu qua đe chong lai Ha Lan. Tan du cua Mataram ton tai voi vi the la cac than vuong quoc Surakarta (Solo) va Yogyakarta. Cac quoc vuong nguoi Java van cai tri, va đuoc nguoi Ha Lan giup duy tri tan du cua tang lop quy toc Java bang viec xac nhan ho la quan chuc đia phuong trong chinh quyen thuc dan.
Vai tro lon cua Java trong giai đoan đau cua thoi thuoc đia la noi san xuat lua gao. Tai cac đao san xuat gia vi nhu Banda, gao đuoc nhap khau đeu đan tu Java nham đap ung su thieu hut thuc pham. Trong giai đoan Cac cuoc chien tranh cua Napoleon tai chau Au, Ha Lan that thu truoc Phap, so phan cua Đong An Ha Lan cung tuong tu. Duoi chinh quyen Daendels ngan ngui, voi tu cach đuoc Phap uy nhiem, viec xay dung đuong buu chinh lon Java đuoc bat đau vao nam 1808. Đuong nay keo dai tu Anyer tai mien tay Java đen Panarukan tai mien đong Java, co vai tro la mot tuyen tiep te quan su va đuoc su dung đe phong thu Java truoc nguy co bi Anh xam lang. Nam 1811, Java bi Anh chiem linh, tro thanh mot thuoc đia cua Đe quoc Anh, va Stamford Raffles đuoc bo nhiem lam thong đoc cua đao. Nam 1814, Java đuoc trao lai cho Ha Lan theo cac đieu khoan cua Hiep đinh Paris.
Nam 1815, co the co khoang 5 trieu nguoi tai Java. Trong nua sau cua the ky 18, tinh trang dan so tang nhanh bat đau tai cac huyen doc theo bo bien phia bac mien trung Java, va sang the ky 19 thi dan so tang nhanh tren khap đao. Cac yeu to khien dan so tang manh bao gom anh huong tu che đo cai tri thuc dan cua Ha Lan, nhu ket thuc noi chien tai Java, gia tang dien tich canh tac lua, va viec du nhap cac cay luong thuc nhu san va ngo khien co the cung ung đu luong thuc cho cu dan. Nhung yeu to khac la thue cao va gia tang cong viec theo he thong trong trot, khien cac cap cha me sinh nhieu con hon voi hy vong tang kha nang nop thue va mua hang hoa cua gia đinh. Benh ta đuoc cho la đa khien 100.000 nguoi thiet mang tai Java vao nam 1820.
Chu nghia dan toc Indonesia ban đau co co so tai Java vao đau the ky 20, va cuoc đau tranh nham đam bao đoc lap cua quoc gia sau Chien tranh the gioi thu hai cung co trung tam tai Java. Nam 1949, Indonesia đuoc đoc lap, va đao tro thanh đia phuong chi phoi ve sinh hoat xa hoi, chinh tri va kinh te cua toan quoc, song đieu nay cung khien nhieu cu dan tai cac đao khac phat y.


Nhan khau Theo đieu tra nhan khau nam 2015, Java co 145 trieu cu dan (bao gom ca Madura), uoc tinh vao nam 2014 la 143,1 trieu (bao gom Madura), Java la đao đong dan nhat tren the gioi va la noi cu tru cua 57% dan so Indonesia. Mat đo dan so tren đao la hon 1.100 nguoi/km² vao nam 2014, do đo Java con la mot trong nhung noi co dan cu day đac nhat the gioi, ngang voi Bangladesh. Cac khu vuc tren đao đeu co nhieu nui lua, cu dan chia se nhung vung đat bang phang hon con lai. Do đo, nhieu khu vuc duyen hai co đong dan cu, va cac thanh pho nam vay quanh cac thung lung giua cac đinh nui lua.
Muc tang truong dan so cao khien Trung Java tri tre trong giai đoan 2010–2015, gay ra tinh trang di cu va cac van đe khac, ngoai ra con co cac vu phun trao nui lua trong giai đoan truoc đo. Khoang 45% dan so Indonesia la nguoi Java, con nguoi Sunda cung chiem mot phan lon trong thanh phan dan cu đao Java.
Ke tu thap nien 1970 cho đen khi che đo Suharto sup đo vao nam 1998, chinh phu Indonesia thi hanh cac chuong trinh chuyen cu nham muc đich tai đinh cu cu dan Java đen cac đao thua dan cua Indonesia. Chuong trinh nay co ket qua khac nhau, đoi khi gay ra xung đot giua nguoi ban đia va nhung nguoi đinh cu moi đen. Tuy the, no khien ty le cua cu dan Java trong tong dan so Indonesia bi giam dan.
Phan phia tay cua đao (Tay Java, Banten va Jakarta) co mat đo dan so cao hon, gan 1.500 nguoi/km². Khu vuc nay co ba vung đo thi la Đai Jakarta (voi cac vung ngoai vi cua Đai Serang va Đai Sukabumi), Đai Bandung va Đai Cirebon. Jakarta va vung ngoai vi co cu dan đen tu khap đat nuoc. Đong Java co dan toc Bali, cung voi luong lon nguoi Madura do đay von la cong đong ngheo nan.

1) So lieu bao gom cac đao khac, song chung co dien tich va dan so rat nho, voi khoang 90.000 nguoi.
2) Dien tich đat lien cua cac tinh theo đieu tra nam 2010, co the khac so voi so lieu truoc đo.
3) Đieu tra so bo nam 2015 chi đuoc cong bo theo đon vi hanh chinh cap mot.

Mac du co dan so lon va đieu nay tuong phan voi cac đao lon khac tai Indonesia, song Java tuong đoi đong nhat ve thanh phan dan toc. Chu yeu co hai dan toc ban đia tren đao la nguoi Java va nguoi Sunda. Nguoi Madura von cu tru tai đao Madura ngay ngoai khoi bo bien đong bac cua đao Java, va ho nhap cu đen Đong Java voi so luong lon tu the ky 18. Nguoi Java chiem khoang hai phan ba so cu dan tren đao, con nguoi Sunda va Madura lan luot chiem 20% va 10%. Nhom thu tu la nguoi Betawi, ho noi mot phuong ngu cua tieng Ma Lai va la hau due cua cu dan song quanh Batavia tu khoang the ky 17. Nguoi Betawi la dan toc lai, co nguon goc tu cac dan toc khac nhau tren quan đao Indonesia nhu Ma Lai, Java, Sunda, Bali, Minang, Bugis va ket hop voi cac dan toc ben ngoai nhu nguoi Bo Đao Nha, Ha Lan, A Rap, Hoa va An đuoc đua đen hoac bi thu hut đen Batavia đe đap ung nhu cau lao đong. Ho co đac trung ve van hoa va ngon ngu so voi nguoi Sunda va Java xung quanh.

Truong thi (kakawin) Tantu Pagelaran cua nguoi Java giai thich ve nguon goc cua đao va tinh chat nui lua tai đay. Bon khu vuc van hoa lon tren đao la kejawen hay khu trung tam cua nguoi Java, duyen hai phia bac la khu vuc pasisir, vung đat cua nguoi Sunda tai Tay Java, va đau phia đong cua đao hay con goi la Blambangan. Madura tao thanh khu vuc thu nam, đao nay co quan he mat thiet ve van hoa voi vung duyen hai Java. Van hoa kejawen Java co tinh chat chi phoi nhat, tan du che đo quy toc Java co can cu tai đay, va đay la khu vuc que huong cua đa phan tang lop tinh hoa quan su, kinh doanh va chinh tri Indonesia. Van hoa, nghe thuat va nghi le cua khu vuc nay đuoc cho la lich su va mau muc nhat tren đao. Lanh tho keo dai tu Banyumas tai phia tay qua đen Blitar tai phia đong va bao gom vung đat nong nghiep phi nhieu va dan cu day đac nhat toan quoc.
Phan tay nam cua tinh Trung Java thuong đuoc goi la khu vuc Banyumasan, tai đay dien ra su pha tron ve van hoa; van hoa Java va van hoa Sunda đuoc hop thanh van hoa Banyumas. Tai cac thanh pho thu phu cua mien Trung Java la Yogyakarta va Surakarta, cac vi quan chu đuong đai co to tien la trieu đai Hoi giao thoi tien thuoc đia, khien cho cac đia phuong nay la kho tang kien co ve van hoa Java co đien. Cac nghe thuat co đien cua Java gom co am nhac gamelan va mua roi wayang.
Java la noi co nhieu vuong quoc co anh huong tai Đong Nam A, va do đo, nhieu tac pham van hoc co tac gia la nguoi Java. Chung gom co Ken Arok va Ken Dedes, truyen ve đua tre mo coi đa tiem vi quoc vuong, ket hon voi vuong hau cua vuong quoc Java co đai; va cac ban dich cua Ramayana va Mahabharata. Pramoedya Ananta Toer la mot tac gia đuong đai noi bat cua Indonesia, ong viet nhieu chuyen dua tren cac trai nghiem khi truong thanh tai Java, va co nhieu yeu to tu van hoc dan gian va truyen thuyet lich su Java.

Ba ngon ngu chinh đuoc noi tai Java la tieng Java, tieng Sunda va tieng Madura. Cac ngon ngu khac la Betawi (mot phuong ngu Ma Lai đia phuong tai khu vuc Jakarta), [tieng [Osing|Osing]], Banyumasan, va Tengger (lien he mat thiet voi tieng Java), Baduy (lien he mat thiet voi tieng Sunda), Kangean (lien he mat thiet voi tieng Madura), va Bali. Đai đa so cu dan cung noi tieng Indonesia, thuong la nhu ngon ngu thu hai.
Anh huong tu An Đo đen som nhat, tin nguong Shiva va Phat giao ben re sau sac trong xa hoi Java, pha tron voi truyen thong va van hoa ban đia Hien nay, tren đao van con cac khu vuc theo An Đo giao nam rai rac, co mot cong đong An Đo giao lon doc theo bo bien phia đong gan Bali, đac biet la quanh thi tran Banyuwangi. Hoi giao đen Java sau An Đo giao, hien nay hon 90% dan so Java la nguoi Hoi giao. Ton tai phan biet giua santri, tuc nhung nguoi tin rang ho chinh thong hon ve đuc tin va hanh le Hoi giao, voi abangan, tuc nguoi pha tron cac khai niem thuyet vat linh va An Đo giao tu truoc đo va tiep nhan hoi hot đuc tin Hoi giao. Ngoai ra, con co cac cong đong Co Đoc giao, chu yeu la tai cac thanh pho lon. Phat giao cung hien dien trong thanh pho lon, tin đo chu yeu la nguoi Hoa.


Xem them Bali
Kalimantan
Sumatra


Chu thich Lien ket ngoai JAVA, su that va nhung đieu hu cau  Luu tru ngay 30 thang 8 nam 2005 tai Wayback Machine, boi Augusta De Wit, 1905. (moyt ban sao cua thu vien Đai hoc Georgia; DjVu & layered PDF Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine format)