kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Đinh Đinh Bang, ten Nom la đinh Bang la mot ngoi đinh nam o lang Đinh Bang (xua la lang Co Phap hay ten Nom la lang Bang), thanh pho Tu Son, tinh Bac Ninh. Đinh đuoc xay dung vao đau the ky 18, tho cac vi thanh hoang gom Cao Son đai vuong (than Nui), Thuy Ba đai vuong (than Nuoc) va Bach Le đai vuong (than Đat) đong thoi tho sau vi co cong lap lai lang vao the ky 15.
Đinh Đinh Bang la mot trong nhung ngoi đinh co kien truc đep nhat con ton tai đen ngay hom nay. Nguoi xua đa co cau:

Thu nhat la đinh Đong Khang,
Thu nhi đinh Bang, ve vang đinh Diem.
Đinh Đong Khang đa bi tan pha, đinh Diem truoc đay co nam gian hai chai, nay chi con ba gian hai chai. Chi con đinh Bang la tuong đoi nguyen ven.


Lich su Đinh lang Đinh Bang đuoc xay dung nam 1700 thoi Hau Le keo dai ba muoi sau nam đen nam 1736 moi hoan thanh. Nguoi hung cong la quan Nguyen Thac Luong, nguoi Đinh Bang (tung lam tran thu Thanh Hoa) va vo la Nguyen Thi Nguyen, que o Thanh Hoa. Ong ba đa mua go lim, mot loai go quy va ben đem ve cung đe dung ngoi đinh.


Kien truc Đinh Đinh Bang gom toa đai đinh đo so noi voi hau cung phia sau theo dang mat bang hinh chuoi vo, con goi theo dang chu Nho la kieu "chu đinh" 丁. Toa đai đinh dai 20 m, rong 14 m, cao 8 m, phan mai ru xuong đep đe chiem toi 5,5 m tong chieu cao.
Ve đoc đao cua ngoi đinh the hien o khong gian mai đinh toa rong, net đo so cua nhung đau đao, quy thuc thich nghi voi khi hau gio mua, va trang tri đieu khac day đac.
Đinh co ket cau he keo chong ruong, gom bay gian hai chai (gian phu). Đinh đuoc dung tren nen cao co them bo bang đa xanh. Đac biet, đinh mang kien truc nha san voi san go be the cao 0,7 m so voi mat nen, sau hang cot ngang va muoi hang cot doc bang go lim co đuong kinh tu 0,55m (voi cot con) đen 0,65m (voi cot me) đuoc ke tren cac tang đa xanh.
Noc đinh cao toi 8 met voi ty le mat đung cua phan mai lon hon phan than (mai chiem hai phan ba chieu cao cua đinh) tao nen cam giac be the. Đinh lop ngoi mui hai va co cac đau đao vuon xa nhat trong cac cong trinh kien truc go co truyen tai Viet Nam. Đinh co cua buc ban bao quanh.


Noi that Noi that đinh đuoc trang tri voi rat nhieu chu đe phong phu nhu rong, phuong, tung, mai, truc, bau ruou, thanh guom. Đac biet, hinh tuong rong chiem mot ty le lon voi so luong khoang 500 hinh. Gian chinh đien (gian giua) co san thap, lat gach la nem. Gian nay thap nhat, thuat ngu la "long thuyen". San van cac gian hai ben cao dan, tong cong la hai cap, phan biet đia vi cua cac huong chuc khi hop viec lang đe nguoi ngoi "chieu tren", ke ngoi "chieu duoi" tuy theo vai ve trong lang.
Buc cua vong va tam tran che cua gian chinh đien đuoc cham tro cong phu. Tren van nong, phia duoi bao lon cua hang cot cai va cot con co mot buc cham hinh "Bat ma quan phi" (Bay ngua tam con đang phi) voi cac đang đieu rat song đong. Trong đinh co nhieu buc hoanh phi, cau đoi đuoc son son thep vang.


Hinh anh đinh Bang Tham khao Xem them Đen Ly Bat Đe
Chua Dan
Chua Kim Đai


Lien ket ngoai "Chiem nguong tuyet tac kien truc xu Kinh Bac". Bao Đat Viet.
Michael Arndt la mot nha bien kich nguoi My.
Tot nghiep Đai hoc New York, Arndt đuoc biet đen voi kich ban phim đau tay cho Little Miss Sunshine, bo phim đa giup anh đat đuoc nhieu giai thuong trong đo co Giai Oscar cho kich ban goc xuat sac nhat. Arndt cung đuoc biet đen voi kich ban phim thu hai cua anh, Cau chuyen đo choi 3, anh cung nhan đuoc nhieu giai thuong va đe cu cho phan cong viec nay, bao gom mot đe cu Giai Oscar cho kich ban chuyen the xuat sac nhat. Đe cu nay giup Arndt tro thanh nha bien kich đau tien đuoc đe cu ca hai giai Oscar cho Kich ban goc xuat sac nhat va Kich ban chuyen the xuat sac nhat cho hai kich ban phim đau tay.


Tieu su Arndt đuoc sinh ra tai McLean, Virginia. Cha cua Arndt la thanh vien cua Bo Ngoai giao Hoa Ky, va chinh vi vay nen anh đa song o rat nhieu quoc gia khac nhau, trong đo co Sri Lanka va An Đo; anh cung đa tung sinh song tai Virginia trong mot thoi gian. Arndt tot nghiep Truong Trung hoc Langley tai McLean, va ngoai ra cung hoc tai Truong Potomac. Anh tot nghiep Tisch School of the Arts tai Đai hoc New York. Arndt tung la mot nguoi đoc kich ban, va cung tung la tro ly ca nhan cho dien vien Matthew Broderick cho đen cuoi nam 1999, khi anh lua chon cong viec viet kich ban toan thoi gian. Anh trai sinh đoi cua anh, David, la mot giao su tai truong cao đang St. Mary's College of California.


Su nghiep bien kich Arndt viet ban nhap đau tien cho Little Miss Sunshine trong vong ba ngay tu 23–26 thang 5 nam 2000. Sau khi Endeavor Talent Agency đoc ban thao vao thang 7 nam 2001, nha san xuat Albert Berger va Ron Yerxa sau đo đa đua ban thao nay cho đao dien video am nhac va phim quang cao Jonathan Dayton va Valerie Faris, nhung nguoi sau đo đa nhanh chong bi thu hut boi du an. Dayton va Faris sau đo đuoc ky hop đong boi nha san xuat Marc Turtletaub, nguoi đa mua ban thao cua Arndt voi gia 250,000 USD vao ngay 21 thang 12 nam 2001. Sau khi đuoc cong chieu vao ngay 18 thang 8 nam 2006, Little Miss Sunshine đa thu ve rat nhieu giai thuong. Arndt thang Kich ban goc xuat sac nhat cho bo phim nay, ngoai ra anh con nhan đuoc giai thuong tu Vien Han lam Khoa hoc va Nghe thuat Đien anh, va Vien Han lam Nghe thuat Đien anh va Truyen hinh Anh quoc.
Arndt bat đau cong tac voi Lee Unkrich va nhieu nhan vien khac tu Pixar cho phan kich ban cua Cau chuyen đo choi 3 vao nam 2006. Anh đuoc đe cu cho Kich ban chuyen the xuat sac nhat cho cong viec nay, va tro thanh nha bien kich đau tien đuoc đe cu ca hai giai Oscar cho Kich ban goc xuat sac nhat va Kich ban chuyen the xuat sac nhat voi hai kich ban phim đau tay.
Arndt viet kich ban cho phan noi tiep cua The Hunger Games, bo phim The Hunger Games: Bat lua, chuyen the tu cuon sach ban chay cung ten cua nu nha van Suzanne Collins.


Danh sach phim Tham khao Lien ket ngoai Michael Arndt tren IMDb 
Phong van Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2007 tai Wayback Machine Michael Arndt ve bien kich cho Little Miss Sunshine
San bay ban ron the gioi tinh theo luu luong hanh khach  đuoc đo bang tong so luot khach (du lieu tu Hoi đong San bay Quoc te (ACI)), đuoc đinh nghia la hanh khach tren may bay cong voi hanh khach xuong may bay hanh khach trung chuyen truc tiep. San bay quoc te Hartsfield-Jackson Atlanta đa la san bay ban ron nhat tren the gioi hang nam ke tu nam 2000; voi tat ca cac san bay ket hop London co he thong san bay thanh pho ban ron nhat the gioi tinh theo luong hanh khach.
Đe thong nhat, con so hang nam cua ACI luon đuoc su dung trong cac bai thuyet trinh va xep hang cuoi cung, ke ca truong hop so lieu đua ra boi cac nha khai thac san bay hay cac co quan khac nhau.


Nam 2014 So lieu nam (thang 1 đen thang 11) cua Hoi đong San bay Quoc te nhu sau:


So lieu nam 2013 So lieu trong nam nhu sau.


Thong ke nam 2012 So lieu trong nam nhu sau.


Tham khao Lien ket ngoai Airports Council International Statistics and Data Centre Luu tru ngay 22 thang 4 nam 2020 tai Wayback Machine
Ban mau:Aviation statistics
Nga la phan rang đuoc keo dai, phat trien lien tuc ve phia truoc, thuong nhung khong luon moc thanh cap, nho vuot ra ngoai mieng cua mot so loai đong vat co vu. Nguon goc pho bien nhat cua nga la rang nanh, nhu voi heo va hai ma, hoac, trong truong hop cua voi, la rang cua keo dai. Trong cac loai co nga, thuong ca con đuc va con cai co nga mac du nga cua con đuc thuong lon hon. Nga thuong bi cong, ngoai le co the ke toi nga (hay sung) ky lan bien von thang va co cau truc xoan oc.


Cong dung Nga co nhieu cong dung tuy thuoc vao loai đong vat so huu no. No thuong đuoc dung đe the hien su thong tri, đac biet o cac con đuc, hoac dung trong cac muc đich tu ve truoc ke thu. Voi dung nga đe lam cong cu đao va khoan. Hai ma su dung nga cua chung đe bam chat va chuyen cho tren bang.
Nga đuoc su dung boi con nguoi nhu nguyen lieu đe san xuat cac đo tao tac, đo trang suc, hay truoc đay con đuoc dung đe lam ra phim đan piano. Do đo, nhieu loai thu co nga đa bi san bat voi ly do thuong mai va mot so đang bi đe doa. Viec buon ban nga voi đa bi han che nghiem trong cua Cong uoc Lien hop quoc ve buon ban quoc te cac loai đong thuc vat hoang da (CITES).


Chu thich Xem them Nga (thuc vat) tai Tu đien bach khoa Viet Nam


Lien ket ngoai Nga voi cham tro Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2011 tai Wayback Machine
Hien vat đuoc lam tu nga voi trong bo suu tap cua Bao tang New Zealand Te Papa Tongarewa
Tusk tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Ivory tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Ariana Miyamoto (宮本 エリアナ 磨美子, Miyamoto Eriana Mamiko, sinh 12 thang 5 nam 1994 tai Sasebo, Nagasaki) la mot co gai Nhat Ban ma đa đoat đuoc giai hoa hau Nhat Ban 2015. Co đai dien quoc gia minh tai cuoc thi Hoa hau Hoan vu 2015, nhung chien thang cua co bi chi trich chi vi co co dong mau Phi A; co la nguoi khong thuan goc Nhat đau tien ma đa đoat đuoc giai hoa hau Nhat Ban. O Nhat Ban, mot nuoc đuoc xem la thuan giong nhat the gioi, co mot cam nhan pho bien, theo nhu NBC News, nhung nguoi con lai thi khong hoan toan la Nhat Ban.


Thoi nien thieu va hoc van Miyamoto co me la nguoi Nhat va cha la nguoi My goc Phi. Sau khi hoc xong tieu hoc o Nhat Ban, co theo gia đinh sang Hoa Ky va hoc trung hoc o đo, va cung lam viec nhu la mot nguoi pha ruou.
Nam 2015, Miyamoto đang quang hoa hau Nagasaki va đai dien tinh nay đi thi Hoa hau Hoan vu Nhat Ban.


= Hoa hau Hoan vu Nhat Ban 2015 =
Vao ngay 12 thang 3 nam 2015, Miyamoto đoat ngoi vi Hoa hau Hoan vu Nhat Ban tai khach san Chinzanso Tokyo o Bunkyo.


= Hoa hau Hoan vu 2015 =
Voi danh hieu đat đuoc, Miyamoto tham du cuoc thi Hoa hau Hoan vu 2015. Paulina Vega, Hoa hau Hoan vu 2014 tu Colombia se trao vuong mien cho hoa hau ke nhiem. Tai cuoc thi co đa lot vao Top 10. Đay la thanh tich đau tien cua Nhat Ban sau khi Hiroko Mima dung chan o Top 15 vao nam 2008. Nguoi đang quang nam đo la Pia Wurtzbach đen tu Philippines.


Than tuong Theo RocketNews24, mot trong nhung nguoi gay nhieu cam hung toi Miyamoto la Mariah Carey, boi vi nu ca si nay cung la mot nguoi con lai. Miyamoto noi, “ Ba ta cung đa phai trai qua nhieu kho khan cho toi khi tro thanh mot nu ca si noi tieng; ba cung phai đoi dien nhieu rao chan chung toc, tuong tu nhu toi, nhung ba đa vuot qua va tro thanh mot ngoi sao sang, cho nen ba co anh huong nhieu đoi voi toi.” 


Chu thich Lien ket ngoai Miss Universe Japan
Hoa hau Hoan vu Nhat Ban (tieng Nhat: ミス・ユニハース・シャハン) la 1 cuoc thi sac đep tai Nhat Ban bat đau đuoc to chuc vao nam 1998. Thi sinh đoat danh hieu Hoa hau Hoan vu Nhat Ban se đai dien cho nuoc Nhat tham du cuoc thi Hoa hau Hoan vu cung nam. 


Lich su Truoc khi cuoc thi Hoa hau Hoan vu Nhat Ban đuoc to chuc, đai dien cua Nhat Ban tai Hoa hau Hoan vu la nguoi chien thang cua cuoc thi Hoa hau Nhat Ban, mot cuoc thi sac đep cap quoc gia ton tai tu nam 1952 đen 1997.
Tai cuoc thi Hoa hau Hoan vu 1959, ba Kojima Akiko đa gianh chien thang va tro thanh nguoi phu nu Nhat Ban đau tien đang quang mot danh hieu sac đep quoc te.
Ke tu nam 1998, cuoc thi Hoa hau Hoan vu Nhat Ban bat đau đuoc to chuc duoi su chi đao cua mot phu nu Phap, ba Ines Ligron. Mot so nguoi chien thang cua cuoc thi nay sau đo đa gianh đuoc thanh tich cao tai cuoc thi Hoa hau Hoan vu, nhu Miyazaki Miyako (A hau 4 Hoa hau Hoan vu 2003), Chibana Kurara (A hau 1 Hoa hau Hoan vu 2006) va Mori Riyo (đang quang Hoa hau Hoan vu 2007). Mori Riyo la nguoi Nhat thu hai chien thang tai cuoc thi Hoa hau Hoan vu.
Nam 2015, Ariana Miyamoto đang quang Hoa hau Hoan vu Nhat Ban va tro thanh hoa hau Nhat đau tien mang trong minh dong mau nuoc ngoai. Co đai dien cho Nhat Ban tai cuoc thi Hoa hau Hoan vu 2015 va lot vao Top 10..


Danh sach cac Hoa hau Hoan vu Nhat Ban Tham khao Lien ket ngoai Trang chu cuoc thi Hoa hau Hoan vu Nhat Ban
Cai ten Ivan tung đuoc su dung đe đat ten cho ba xoay thuan nhiet đoi o Đai Tay Duong, mot o Tay Bac Thai Binh Duong, mot o Tay Nam An Đo Duong, va mot o Tay Nam Thai Binh Duong.

Đai Tay Duong
Bao Ivan (1980) – Mot con bao cap 2 (thang Saffir-Simpson) hoat đong tren khu vuc Bac Đai Tay Duong trong thang 10 nam 1980.
Bao Ivan (1998) – Mot con bao cap 1 hoat đong tren Đai Tay Duong, xa đat lien trong cuoi thang 9 nam 1998.
Bao Ivan (2004) – Mot con bao cap 5 manh thuoc loai Cape Verde hinh thanh vao ngay 3 thang 9 nam 2004, đat cuong đo chua tung thay tai đia điem vi đo thap, la con bao manh thu 10 tung đuoc ghi nhan o Đai Tay Duong, tan cong quan đao Windward, Jamaica, quan đao Cayman va Cuba. Đo bo vao Alabama voi cuong đo bao cap 3 trong ngay 16 thang 9, sau đo thuc hien mot vong lap trong quy đao quay tro lai vinh Mexico, cuoi cung tan cong vung duyen hai bang Texas voi cuong đo bao nhiet đoi.
Sau con bao nam 2004, cai ten Ivan đa bi khai tu va đuoc thay the bang Igor. Ten bao Ivan khong đuoc su dung trong cac mua bao Đai Tay Duong 1986 va 1992 do trong hai nam 1986 va 1992 tren vung Đai Tay Duong, phia Bac xich đao co it hon 9 con bao xuat hien.

Tay Bac Thai Binh Duong
Bao Ivan (1997) (T9723, 27W, Narsing) – Sieu bao Tay Bac Thai Binh Duong cap 5 Ivan, đang chu y vi ton tai song song va co cuong đo tuong tu voi sieu bao Joan. Anh ve tinh hong ngoai goi y ve mot cap hai con sieu bao cuc manh song hanh tren Tay Bac Thai Binh Duong trong thang 10 nam 1997.
Tay Nam An Đo Duong
Bao Ivan (2008) – Mot xoay thuan nhiet đoi manh đo bo vao Madagascar trong thang 2 nam 2008 khien 93 nguoi thiet mang.
Vung Australia
Bao Ivan (1979)
Aleksander Wolszczan  [alɛkˈsandɛr ˈvɔlʂtʂan]  (sinh ngay 29 thang 04 nam 1946 o Szczecinek, Ba Lan) la mot nha thien van hoc nguoi Ba Lan. Ong la nguoi đau tien kham pha ra cac hanh tinh ngoai he Mat Troi va cac hanh tinh sao xung.


Su nghiep khoa hoc Wolszczan lay bang Thac si Khoa hoc nam 1969 o Ba Lan va nhan bang tien si nam 1975 tai Đai hoc Nicolaus Copernicus o Torun). Nam 1982, ong chuyen đen song o Hoa Ky va lam viec tai đai hoc Cornell va Đai hoc Princeton. Sau đo, ong tro thanh giao su thien van tai Đai hoc bang Pennsylvania, noi ong hien đang day mon "Cuoc song trong vu tru". Tu nam 1994 đen 2008, ong cung la giao su tai đai hoc Nicolaus Copernicus o Torun. Ong la thanh vien cua Vien Han lam Khoa hoc Ba Lan.
Lam viec chung voi Dale Frail, Wolszczan thuc hien cac quan sat tu đai thien van Arecibo o Puerto Rico dan đen viec kham pha ra sao xung PSR B1257+12 nam 1990. Ho chi ra nam 1992 co sao xung đuoc quay quanh boi hai hanh tinh. Cac ban kinh cua hai hanh tinh nay lan luot 0.36 va 0.47 đon vi thien van. Đieu nay khang đinh su kham pha ra cac hanh tinh ngoai He Mat Troi đau tien. Tu khoi đau nay, cho đen hien nay con nguoi đa biet đen khoang 1750 hanh tinh tuong tu.
Nam 1996, Wolszczan nhan giai Beatrice M. Tinsley boi American Astronomical Society, va nam 2002, hinh cua ong đuoc in len tem Ba Lan.
Nam 2003, Maciej Konacki va Wolszczan xac đinh đuoc đo nghieng quy đao cua hai hanh tinh sao xung, chi ra khoi luong thuc te cua hai hanh tinh nay gap 3.9 va 4.3 khoi luong Trai Đat.
Nam 2008, "Gazeta Prawna" tiet lo rang Wolszczan nguoi cung cap tin tuc (ten ma la "Lange") cho cong san Słuzba Bezpieczenstwa tu nam 1973 đen 1988, va đuoc ong xac nhan. Sau đo viec tu chuc hieu truong cua Wolszczan đuoc đai hoc Nicolaus Copernicus University chap nhan.


Xem them Hanh tinh ngoai he Mat Troi
Danh sach cac hanh tinh
Danh sach nguoi Ba Lan
Nguoi Ba Lan
Hanh tinh sao xung


Ghi chu Tham khao Wolszczan, A., and D.A. Frail. A planetary system around the millisecond pulsar PSR 1257+12. Nature 355(6356):145-7, ngay 9 thang 1 nam 1992.
Wolszczan, A. Confirmation of Earth-mass planets orbiting the millisecond pulsar PSR B1257+12. Science 264(5158):538-42, ngay 22 thang 4 nam 1994.
Konacki, M. and Wolszczan, A. Masses and Orbital Inclinations of Planets in the PSR B1257+12 System Astrophysical Journal, Volume 591, Issue 2, pp. L147-L150, 2003.


Lien ket ngoai Earth Sized Planets Confirmed
Planet Orbiting a Giant Red Star Discovered with Hobby-Eberly Telescope Luu tru ngay 20 thang 5 nam 2008 tai Wayback Machine
"Wolszczan Featured on Millennium Stamp Set with Pope John Paul, Lech Walesa, and Nicolaus Copernicus". Pennsylvania State University web site. Pennsylvania State University. ngay 18 thang 2 nam 2002. Ban goc luu tru ngay 15 thang 2 nam 2008. Truy cap ngay 6 thang 3 nam 2008. {{Chu thich web}}: Lien ket ngoai trong |work= (tro giup)
Hanh tinh sao xung la hanh tinh quay quanh cac sao xung, hoac quanh nhanh quanh cac sao neutron. Hanh tinh đau tien đuoc kham pha la sao xung mili giay va la hanh tinh ngoai he Mat Troi đau tien đuoc xac nhan kham pha ra.


Danh sach cac hanh tinh sao xung = Cac hanh tinh đuoc xac nhan =


= Cac hanh tinh ung cu =


 Cac hanh tinh đang nghi ngo  = Cac đia tien hanh tinh =


= Cac hanh tinh bi bac bo =


Tham khao
Chi Ot (danh phap khoa hoc: Capsicum) la mot chi thuc vat co hoa thuoc ho Ca. 
Cac loai ot thuoc chi nay la cac loai ban đia chau My noi chung đuoc trong cach đay hang ngan nam. Trong thoi hien đai, chung đuoc trong khap the gioi va tro thanh mot gia vi  chinh trong nhieu nen am thuc khu vuc 5 chau luc. Lam thuoc va nhieu ung dung khac


Cac loai Chi nay gom co cac loai sau:


Hinh anh Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Capsicum pepper factsheet from Purdue Guide to Medicinal and Aromatic Plants
Capsicums: Innovative Uses of an Ancient Crop History, Botany, Breeding, and Pungency. Purdue University, Indiana, Hoa KyA.
IBPGR (1985). Solanacaea. International Board for Plant Genetic Resources, Rome, Italy. Ban goc luu tru ngay 27 thang 4 nam 2009. Truy cap ngay 24 thang 4 nam 2012.
Descriptors for Capsicum (Capsicum spp.) Luu tru ngay 16 thang 2 nam 2012 tai Wayback Machine fom Bioversity International (PDF, 770 kb)
Capsicum and Chillies: Commercial Cultivation Luu tru ngay 18 thang 6 nam 2009 tai Wayback Machine DPI&F Queensland, Australia.
Capsaicin (8-methyl-N-vanillyl-6-nonenamide) la mot chat đuoc lay ra tu ot, chinh chat nay tao ra vi cay khi an ot, co cong thuc hoa hoc la C18H27NO3.
Capsaicin hoa tan trong con va mo, khong hoa tan trong nuoc. Vi the trong truong hop an bi cay qua, dung nuoc chi giam đuoc đo cay phan nao, nhung thuc an co sua se giup ta nhieu hon.
Mot trong nhung tac dung cua Capsaicin la diet vi trung, nen chat nay thuong đuoc dung đe bao quan thuc pham, giu cho thuc an lau hu. Ngoai ra cung đuoc dung đe bao che bang hoac cao dan, nho tac dung lam thong su be tac cua mau. Mot thu nghiem cua Han Quoc cho thay luong mo cua mot tram nguoi phu nu an ot thuong xuyen, đuoc giam xuong mot cach ro rang. Theo mot kham pha moi nhat, Capsaicin co kha nang giet chet te bao ung thu tien liet tuyen cua đan ong.
Capsaicin trong y khoa đuoc liet ke vao loai đoc duoc. Đay la mot hoa chat co tac dung khien cho ot co vi cay nong, the nhung, khi o dang tinh khiet, hoa chat nay co the giet chet bat cu ai thu nuot no. Capsaicin gay nong va bong rat khi tiep xuc voi da nguoi. Tuy nhien bat đau tu luong nao đo, no moi tac hai đen co the. Nhung phu tang nhu ruot, bao tu, he ho hap, da va da nhon trong khoang mieng mui se bi thiet hai, neu an cay qua đo. Dung ot qua đo va trong mot thoi gian dai co the lam he than kinh chet dan. Nhung he than kinh bi anh huong: vi giac, co quai ham, va do đo su cam nhan ve đo cay cung giam đi (len đo). Co nguoi an ca trai ot van khong co phan ung gi tuc thoi, nhung co nguoi chi can can mot mieng thoi la nuoc mat mui gian giua, mo hoi toat ra, tim đap nhanh, mau don, đau bung bung, tai nhuc u...
Khi an cay trong nguoi se tiet ra chat Endorphin (co tac dung gan giong nhu thuoc phien), chat nay đuoc phong đoan la ly do lam nguoi ta cang an va muon an ot nhieu hon.
Ot cang cay, ham luong Capsaicin (đoc to) cang nhieu.


Tham khao Lien ket ngoai Ban mau:Transient receptor potential channel modulators

Ban mau:Histone deacetylase inhibitors
Ly Nhan Nghia (chu Han: 李仁義) la mot đai than nha Ly trong lich su Viet Nam. Ong co cong pho ta Thai tu Ly Phat Ma (Ly Thai Tong) len ngoi, tran ap loan tam vuong.


Tieu su = Đi su =
Ly Nhan Nghia khong ro que quan. Khi nha Ly moi thanh lap, ong giu chuc Vien ngoai lang. Thang 4 nam Tan Hoi (1011), Ly Nhan Nghia cung Đao Khanh Van đuoc vua Ly Thai To cu lam su gia sang nuoc Tong đe đap le. Trong chuyen đi nay, Đao Khanh Van tron o lai Tong.


= Tham gia dep loan ba vuong =
Ngay 1 thang 3 nam Mau Thin (1028), Ly Thai To mat. Trieu than đen cung Long Đuc đon Thai tu Ly Phat Ma len ngoi. Ba hoang than la Đong Chinh vuong, Duc Thanh vuong, Vu Đuc vuong keo quan vay kinh thanh Thang Long, đinh lam binh bien bat đanh up Thai tu.
Bay gio Thai tu Ly Phat Ma nghi đen tinh than, co chut chan chu khong quyet, muon thuyet phuc ba vuong tu rut quan. Ly Nhan Nghia phai ba lan thuyet phuc:

Tuy nhien, Thai tu Ly Phat Ma sau đo van khong quyet, khi quan ba vuong đanh vao thi Thai tu moi giao quyen cho cac đai than. Ly Nhan Nghia cung cac quan vien ben lay rang:

Sau đo cac quan dan dat cac ve si ra chong cu. Binh luc giua quan Thai tu va ba vuong chenh lech lon, mot đoi voi mot tram. Vu ve tuong quan Le Phung Hieu ben đuoi theo chem chet Vu Đuc vuong. Quan ba vuong trong thay so hai bo chay. Duc Thanh vuong va Đong Chinh vuong cung phai chay tron. Viet su luoc thi ghi rang: Vua sai Nguyen (Ly) Nhan Nghia ra đanh, quan tam phu bi bai. Vu Đuc vuong bi Le Phung Hieu giet.


= Luu thu Kinh su =
Sau loan ba vuong, Thai tu Ly Phat Ma len ngoi vua, tuc Ly Thai Tong. Sau đo Thai Tong thu hang Đong Chinh vuong va Duc Thanh vuong. Khai Quoc vuong khi đo lai co y đinh tu lap, Thai Tong than chinh đi đanh, cho Ly Nhan Nghia giu Kinh đo Thang Long. Khai Quoc vuong sau đo đau hang, đat nuoc on đinh tro lai.
Thang 11 nam 1028, Ly Thai Tong thang chuc tuoc cho cac quan lai co cong. Ly Nhan Nghia đuoc phong Huu phuc tam. Tuy co cong lon, nhung khong ro vi ly do gi, ong lai chi đung hang cuoi trong cac đai than đuoc phong. Đai Viet su ky toan thu ghi ong đung hang thu 17 tren 18 nguoi. Viet su luoc thi luoc ghi mot so ten, nhung ong lai xep cuoi cung trong so 10 nguoi. Tham chi thu bac cua Ly Nhan Nghia con sau ca Nguyen Khanh, nguoi ve sau am muu lat đo nha Ly vao nam 1035.
Su sach sau đo khong ghi gi them ve ong.


Chu thich Tham khao Đai Viet su ky toan thu
Đai Viet su luoc
Truong Huu Quynh (chu bien) (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc Viet Nam, Ha Noi.
Vu khi nhiet hach (tieng Anh: Thermonuclear weapon), la mot loai vu khi hat nhan su dung nang luong tu phan ung phan hach hat nhan chinh đe nen va kich đong mot phan ung tong hop hat nhan thu cap. Ket qua la loai bom nay tang đang ke suc no, đat muc gap hang chuc, tham chi hang tram lan khi so sanh voi cac loai vu khi phan hach mot tang (bom nguyen tu thong thuong). Vu khi nhiet hach co ten goi thong thuong la bom khinh khi hay bom H boi vi no su dung phan ung nhiet hach hydro. Cac giai đoan phan hach trong vu khi nhu vay la can thiet đe gay ra cac phan ung tong hop xay ra trong vu khi nhiet hach.
Vu thu nghiem nhiet hach quy mo đay đu đau tien đa đuoc Hoa Ky thuc hien vao nam 1952; khai niem đo đa đuoc su dung boi hau het cac cuong quoc hat nhan tren the gioi trong viec thiet ke vu khi cua ho. Thiet ke hien đai cua tat ca cac loai vu khi nhiet hach o Hoa Ky đuoc goi la cau hinh Teller-Ulam theo ten hai nguoi đong gop chu yeu cua no, Edward Teller va Stanislaw Ulam, nhung nguoi đa phat trien no trong nam 1951 cho Hoa Ky, voi mot so khai niem phat trien voi su đong gop cua John von Neumann. Viec san sang đe su dung nhiet hach qua bom đau tien "RDS-6" ("Joe 4") đa đuoc thu nghiem ngay 12 thang tam, nam 1953, o Lien Xo. Cac thiet bi tuong tu cung đuoc phat trien boi Vuong quoc Anh, Trung Quoc, Phap va Bac Trieu Tien.
Qua bom manh nhat trong lich su la bom Sa hoang (suc cong pha tuong đuong 57 trieu tan thuoc no TNT) do Lien Xo che tao la mot qua bom nhiet hach.


Chu thich