Hoang đe Minh Mang hay Minh Menh (明命, 25 thang 5 nam 1791 - 20 thang 1 nam 1841), la con trai thu tu cua Hoang đe Gia Long va la vi vua thu hai cua Vuong trieu Nguyen trong lich su Viet Nam. Ong tri vi tu ngay 14 thang 2 nam 1820 đen khi qua đoi. Huong Duong 51 Tuoi
Theo thong ke tu su sach va the pha dong ho Nguyen, vua Minh Mang co rat nhieu vo, trong so đo co 43 nguoi vo tung sinh no; 142 nguoi con gom 78 hoang tu, 64 hoang nu.


Vo va con Trong đoi song rieng tu, nguoi ta cung phai ngac nhien ve suc cuong trang cua ong. Co mot bai thuoc bo duong mang ten Minh Mang thang đuoc quan Thai y can cu vao the chat va sinh hoat cua ong đe lap ra thang thuoc ruou.

Ong khong lap hoang hau, ma chi cao nhat la ngoi phi. Ta Thien Nhan hoang hau (tuoc vi đuoc phong sau khi mat), huy la Ho Thi Hoa, sinh 1791. Ba qua đoi nam 1807, 13 ngay sau khi sinh ha Hoang tu truong Nguyen Phuc Mien Tong (tuc vua Thieu Tri sau nay). Lang cua ba hieu la Hieu Đong Lang, phia ta lang Thieu Tri, tai lang Cu Chanh, huyen Huong Thuy, tinh Thua Thien. Hai vuong phi đuoc sung ai nhat la Hien phi Ngo Thi Chinh, con cua Chuong co Ngo Van So va Le tan Nguyen Thi Thuy Truc, con cua Ve uy Nguyen Gia Quy. Hien phi Ngo thi sinh đuoc 4 hoang tu va 2 cong chua; Le tan Nguyen Gia thi sinh đuoc 7 hoang tu va 3 cong chua. Hai ba nay thuong xung đot voi nhau. Ba Ngo Thi Chinh thuong sinh su voi cac ba khac vi cay đuoc vua yeu, khien Minh Mang nhieu khi lam vao canh kho xu. Tuong truyen ba Hien phi thuong noi nhung nguoi than can rang du vua co yeu minh co nao thi khi chet cung chi co hai ban tay khong. Vua biet vay nen khi ba mat đa than hanh đen cho ba nam ma đat vao tay 2 nen vang, đe khoi ra đi voi hai ban tay khong. Đieu nay cung mau thuan voi gia pha ho Nguyen Phuoc thi ba Hien phi đuoc ghi lai la mat vao nam 1843, sau vua Minh Mang 2 nam.
Khi vua nghi ngoi co 5 ba hau ha: mot van thuoc, mot tem trau, mot đam bop, mot hat ru, mot ba chuc san đe khi day co đieu sai bao. Theo thuong le, moi đem vua cho trieu 5 ba vao hau, moi canh mot ba.
Sach Minh Mang chinh yeu chep: Nam Minh Mang thu 6 (1826), mua Xuan, thang gieng, trong Kinh Ky it mua, nha vua lay lam lo, chi du cho quan Thuong Bao Khanh la ong Hoang Quynh rang:


Đe he thi va Phien he thi Nam 1823, vua Minh Mang đa lam bai Đe he thi va 10 bai Phien he thi đe quy đinh cac chu đem đat ten cho con chau cac the he sau. Bai Đe He Thi gom 20 chu, dung lam chu lot ten cho moi the he tu vua Minh Mang tro ve sau.

Ngoai ra nha vua con co 10 bai Phien he thi đe phan phat cho dong doi cac anh em cua minh, gom 10 phong: Anh Due (Thai tu Canh), Kien An, Đinh Vien, Dien Khanh, Đien Ban, Thieu Hoa, Quang Oai, Thuong Tin, Yen Khanh, Tu Son. Lai co quy đinh ke tu luc đo khi hau cung co nguoi sinh hoang tu hay hoang nu, đay 100 ngay lam le bao kien [am đen ra mat vua] roi chieu theo đe he ma cho ten. Khi đa cho ten moi thi ten cu thoi han, khong dung nua. Ten cac cong tu thi lan luot lay cac chu o bai tho ve cong he nao chu duoi thi lay ngu hanh tuong sinh(đat sinh ra vang; vang sinh ra nuoc; nuoc sinh ra cay; cay sinh ra lua; lua sinh ra đat) ma dung bo Tho lam đau.
Loi tua nha vua đe rang

Nha nuoc ta ho Nguyen, khoi phat tu Gia Mieu ngoai trang, huyen Tong Son, phu Ha Trung, xu Thanh Hoa. Buoi đau đoi truoc đa la ho lon, đoi đoi lam quan đen hon vai tram nam, tich luy nhan đuc, nen co ngay nay, thuc co the sanh voi nha Chu đuoc. Do đo troi cho menh tot, sinh ra Trieu to Tinh hoang đe ta (Nguyen Kim), gay dung co đo lon, ke sinh Thai To Gia Du hoang đe ta (Nguyen Hoang), dung nen o coi Nam. Ben lay chu Phuoc noi theo chu Nguyen, goi quoc tinh la Nguyen Phuoc. Cac vua thanh noi nhau, thanh nay noi thanh khac, roi đen Hoang khao The To Cao hoang đe ta (vua Gia Long), dep yen hoa loan ma co ca nuoc Viet, sac đinh Ngoc pha, lay con chau Thai To vao Nam va dong cac vua thanh lam ton that ho Nguyen Phuoc, con chau Thai To o Bac va cac phai truoc lam cong tinh ho Nguyen Huu. Đen nhu ten huy cac thanh thi phan nhieu theo bo Thuy; sau đen The Tong Hieu Vo hoang đe ta thi ten ngu va ten ton that cung co khi dung bo Nhat. Truyen đen Hoang khao ta thi chuyen dung bo Nhat. Tu tram nam gan đay, ton that sinh them nhieu, đat ten phan nhieu trung điep, Hoang khao o ngoi, y muon đoi lai chu đat ten đe truyen cho con chau dung mai lau dai ve sau, tiec rang viec chua lam đuoc. Tram nghi noi theo y tot tien nhan đe thanh đuoc chi cua tien the, tu soan ra 20 chu bo Nhat, dung đe cho nguoi noi nghiep ve sau đen ngay noi ngoi co the lay mot chu lam ten, lay theo nghia nhat la tuong trung ngoi vua, ma chu ten đat khi tuoi nho lam ten tu. Con nhung con chau va con chau cua anh em thi lai soan nhung my tu, chia lam dong đe va cac dong cua anh tram la Anh Due thai tu, cung em tram la Kien An cong, Đinh Vien cong, Dien Khanh cong, Đien Ban cong, Thieu Hoa cong, Quang Oai cong, Thuong Tin cong, Yen Khanh cong, Tu Son cong, ca thay 10 he. Khi moi sinh xin đat ten, thi ten hoang tu chu tren lan luot lay tung chu o bai tho đe he, chu duoi lay chu bo nao ve đoi thu may. Ten cac cong tu thi lan luot lay cac chu o bai tho ve cong he nao chu duoi thi lay ngu hanh tuong sinh lam đau. Vi nhu dong đe, thi Mien Tong, Mien Đinh; dong Anh due thi My Đuong, My Thuy; dong Kien An thi Luong Ky, Luong Vien; dong Đinh Vien thi Tinh Co, Tinh Can; dong Dien Khanh thi Dien Vuc, Dien Đe; dong Đien Ban thi Tin Kien, Tin Phac; dong Thieu Hoa thi Thien Khue, Thien Chi; dong Quang Oai thi Phuong Tai, Phuong Vu; dong Thuong Tin thi Thuong Nham, Thuong Dung; dong Yen Khanh thi Kham Thinh, Kham Bich; dong Tu Son thi Tu Đan, Tu Cuong. Nhu the thi the thu ro rang ma khong lan, than so phan biet ma co the biet ro đuoc. Cai đao giu luan ly hoa ho hang tu đay thinh len, ma chi phai ngoc diep thien hoang tu đay ro ret. Con chau ta nen theo giu phep hay, khien cho goc canh tram đoi truyen uc muon nam, đe mong nguoi bao đap troi va to tien cho menh tot.
Minh Mang hi vong rang con chau minh noi tiep đe nghiep se keo dai đuoc khoang 500 nam, tuong ung voi 20 đoi. Tuy nhien thuc te nha Nguyen chi đuoc đen đoi thu 5 (Vinh) thi bi lat đo boi Cach mang thang Tam.


Hau phi (đuoc ghi nhan) Ngoai ra con nhieu ba khac chua ro ten va danh phan.


Con cai Minh Mang co toi 142 nguoi con, gom 78 hoang tu va 64 cong chua.


 Hoang tu   Hoang nu  Tham khao Ton That Binh (1993), Đoi song cung đinh trieu Nguyen, Nha xuat ban Thuan Hoa
Hoi đong tri su Nguyen Phuc Toc (1995), Nguyen Phuc Toc the pha, Nha xuat ban Thuan Hoa
Quoc su quan trieu Nguyen (2006), Đai Nam thuc luc tap 2, Nha xuat ban giao duc, ban đien tu


Chu thich Chu thich: Cac nam trong bang la cac nam tri vi cua vi vua đo