Tran Hastings la mot tran đanh dien ra vao ngay 14 thang 10 nam 1066 giua luc luong Norman /nɔːmən/ duoi su lanh đao cua Cong tuoc William II xu Normandy va quan đoi Anglo-Saxon do vua Harold II chi huy. Đay la thang loi quyet đinh trong cuoc chinh phuc nuoc Anh cua nguoi Norman. Sau tran chien nay, mot he thong quyen luc Anh-Norman moi tai Anh đa đuoc thiet lap. Tran chien đa no ra tai đoi Senlac, mot đia điem cach thi tran Hastings khoang 6 dam ve phia tay bac, gan Đong Sussex ngay nay.
Vua Harold II đa tu tran tai Hastings - tuong truyen rang ong đa bi mot mui ten ban trung vao mat. Mac du sau đo nguoi Anh van tiep tuc khang cu nhung tran nay đuoc xem la co y nghia quyet đinh đe William kiem soat nuoc Anh va tro thanh vi vua Norman đau tien duoi ten goi William I cua Anh. Cho đen nay, tran Hastings van đuoc xem la tran xam luoc cuoi cung vao nuoc Anh.
Cac su kien truoc va trong tran chien đuoc mieu ta tren tam tham Bayeux noi tieng. Tu vien Battle o Đong Sussex sau đo đuoc xay dung tren đia điem xay ra tran chien.


Boi canh Nam 1035, Cong tuoc xu Normandy la Robert qua đoi. Con ong la William moi len 8 tuoi đa ke thua tuoc vi cua cha minh. Lap tuc cac quy toc Norman noi day chong lai vi Cong tuoc tre tuoi nay. Luc nay William nhan đuoc su giup đo cua vua Phap va Giao hoi nen van bao toan đuoc vi the. Ve sau nay ong đa xay dung đuoc mot đoi quan hung manh va chien thang nhung ke noi loan vao nam 1047. Sau khi tao dung đuoc the luc cho minh, trong nhieu nam sau đo, William đa to ro nhung moi quan tam đoi voi vung đat o ben kia bo bien la nuoc Anh, von co moi quan he mat thiet voi xu Normandy.
Vua Anh la Nguoi xung toi Edward đa tung co thoi gian dai song o Normandy truoc khi len ngoi vua Anh. Mot so tai lieu noi rang Nguoi xung toi Edward đa co loi hua truyen ngoi cho nguoi em ho cua ong la Cong tuoc William xu Normandy, nhung khi tren giuong benh thi ong lai quyet đinh truyen ngoi cho Harold Godwinson, mot quy toc thuoc gia đinh the luc nhat o Anh. Vua Edward co mot nguoi chau trai đu đieu kien ke vi, nhung bi cho la qua nho tuoi đe tri vi mot vuong quoc. Ngay sau khi Nguoi xung toi Edward qua đoi vao thang 1 nam 1066, Harold Godwinson tuyen bo len ngoi vua Anh. Ong nhan đuoc su ung ho cua Witenagemot, mot hoi đong cac quy toc Anglo-Saxon.
Cong tuoc William xu Normandy đa thiet lap ro chinh sach cua minh voi nuoc Anh trong hon 15 nam qua (cho đoi co hoi đe len ngoi). Ong xem viec len ngoi vua cua Harold nhu mot loi tuyen bo chien tranh. William lien len ke hoach xam luoc nuoc Anh va cuop ngoi. Quan đoi Norman khong đu manh đe đon đoc tien hanh cuoc chien, do đo ong đa moi cac quy toc o khap noi toi Caen thuoc Normandy đe nho giup suc (co nguoi o xa tan mien Nam Italia). William hua se ban thuong đat đai va chuc tuoc cho nhung nguoi đi theo minh va tuyen bo rang cuoc chinh phat đa đuoc ung ho boi Giao hoang.
William tap hop mot ham đoi voi so luong đuoc cho la khoang 696 chiec tau, neu con so nay chinh xac thi quan đoi cua ong gom hon 20.000 nguoi. Luc luong nay đa cho đoi tai cang qua mua he, co the la vi thoi tiet xau va cung rat co the la do so hai mot tran đung đo tren bien voi ham đoi lon cua Anh. Ho cuoi cung cung khoi hanh đi Anh sau khi cac nguon cung cap hau can đa het buoc Harold phai giai tan ham đoi. Trong luc nay thi nhieu tau Anh đa đam do bao. Ngay 28 thang 9 nam 1066, William đa đo bo xuong mot đia điem nam ngoai du đinh tai Pevensey ma khong gap su khang cu nao.
Vua Anh Harold II đa san sang cho đoi mot cuoc xam luoc cua nguoi Norman. The nhung truoc khi giap mat voi William, ong đa phai đua đoi quan cua minh ve phia bac đe đanh tra quan xam luoc Viking toi tu Na Uy duoi su chi huy cua vua Harald Hardrada (ong nay cung tuyen bo minh moi la nguoi ke vi hop phap cua ngai vang nuoc Anh) va Tostig Godwinson (em trai cua Harold). Harold đanh tan nhung ke xam luoc tai tran Stamford Bridge, gan vung York. Sau khi nghe bao tin rang luc luong cua William đa đo bo vao đat Anh, ong voi va hanh quan ve phia nam. Nguoi em cua ong, Ba tuoc Gyrth, đe nghi rang nen hanh quan cham lai đe co the tap hop them nhieu nguoi khac, nhung Harold quyet tam chung to cho nguoi dan thay rang ong co the bao ve vuong quoc moi cua minh chong lai bat ky ke xam luoc nao. Ong ta roi London vao sang ngay 12 thang 10, tap hop bat cu luc luong nao co the tren đuong tien quan. Sau khi cam trai o Long Bennington, ong đen Senlac vao đem ngay 13 thang 10.
Harold trien khai luc luong cua ong, chan ngang con đuong tu Hastings đen London, tren đoi Senlac, khoang 6 dam (10 km] ve phia tay bac cua Hastings. Phia sau ong la rung Anderida rong lon, va o phia truoc mat ong la mot suon đat doc thoai thoai, khi xuong toi đay thi no doc nguoc len o phia đoi dien, tao thanh suon đoi Telham.


Tuong quan luc luong = Quan Anh =
Quan đoi Anh đa phai chien đau hai tran đanh lon khac nhau, o ai Fulford va Stamford Bridge, 3 tuan truoc tran tran Hastings. Tran thu hai đa tieu diet hoan toan quan đoi cua vua Harald Hardrada, nhung cung đa lam hao mon sinh luc quan Anh.
Quan Anh gom phan lon la bo binh. Co the mot so, hoac tat ca trong so ho đa cuoi ngua toi chien truong, nhung khi toi noi thi ho xuong ngua đe chien đau. Chu luc cua ho la nhung nguoi linh chuyen nghiep phuc vu toan thoi gian, đuoc goi la boi than (Housecarls). Nhung nguoi nay tuyet đoi trung thanh voi nha vua. Chien giap cua ho bao gom mot chiec mu sat hinh non, mot chiec ao giap bang luoi sat va mot chiec la chan co hinh chiec dieu. Vu khi chinh cua ho la bua tran Đan Mach cam hai tay, mac du moi nguoi linh cung co the mang theo mot thanh kiem đe dung trong luc nguy cap.
Đai bo phan quan đoi la quan đia phuong (fyrd), bao gom binh si ban thoi gian cua Anh đuoc cung cap tu gioi quy toc chu đat nho. Nhung nguoi nay la tang lop quy toc nam giu đat đai va đuoc yeu cau phai phuc vu voi ao giap va vu khi cua minh trong mot so ngay nhat đinh moi nam. He thong phong thu đang chu y nhat cua nguoi Anh la buc tuong khien chan, trong đo tat ca moi nguoi o phia truoc ghi chat la chan cua ho lai voi nhau. Trong giai đoan đau cua tran đanh, cac buc tuong chan to ra rat hieu qua trong viec bao ve cho binh si Anglo-Saxon chong lai cung ten cua quan Norman. Toan bo quan đoi Anh đa chiem cac vi tri theo đuong chop, neu thuong vong lam giam so luong binh si o hang phia truoc thi hai ben canh se di chuyen ve phia truoc đe lap đay khoang trong.


= Quan Norman =
Quan Norman gom cac quy toc, linh đanh thue va quan đoi tu Normandy (khoang mot nua), Flanders, Brittany (khoang mot phan ba) va Phap (cac vung ma ngay nay la Paris va Ile-de-France), cung mot so nguoi đen tu nhung vung xa xoi o phia nam Italia. Co y kien cho rang ky binh cua Norman đuoc xem la mot trong nhung luc luong ky binh tot nhat chau Au. Ho co ao giap nang va thuong đuoc trang bi mot ngon thuong va mot thanh kiem. Nhu voi tat ca cac ky binh, noi chung thi ho se phat huy hieu qua toi đa trong viec tan cong mot đoi quan đa bat đau vo tran. Ngoai linh ban no (thuong chi đuoc trang bi mot chiec mu sat), bo binh Norman đuoc bao ve bang ao giap luoi va trang bi giao, kiem va la chan, giong nhu cac đoi thu nguoi Anh cua minh.
Ngoai ra, con so rat lon xa thu trong quan đoi cua William cung phan anh xu huong trong quan đoi chau Au thoi bay gio la ket hop cac loai binh chung khac nhau tren chien truong. Tran Hastings cung đanh dau lan đau tien nhung cay no đuoc su dung voi so luong lon trong mot tran đanh o nuoc Anh. No la mot loai vu khi tuong đoi gon nhe nhung lai co hieu qua cao tren chien truong, ban chinh xac hon cung ten vi co be ngam.


Dien bien tran đanh Ve bo tri binh luc đoi ben, quan Anh chi bay mot đoi hinh buc tuong khien chan, trong khi đo quan Norman gom 3 hang. Hang đau la cac cung thu, hang thu hai la luc luong bo binh, hang thu ba la luc luong ky binh. Mo man cho tran chien, mot chien binh ben phia William ten la Taillefer tien len truoc, hat vang Bai ca Roland, giet đuoc mot binh si Saxon lao len thach thuc, truoc khi bi quan Anh giet chet.
William dua vao chien thuat co ban voi viec xep cac cung thu o phia truoc va lam roi loan đoi hinh đoi phuong bang cac tran mua ten, sau đo tung bo binh ra đe can chien va ket lieu tran đanh la đon tan cong bang ky binh xung phong đe pha vo đoi hinh cua quan Anh. Tuy nhien, chien thuat cua ong đa khong hieu qua nhu du tinh. Quan cua William tan cong vao quan Anh khi ho đa san sang va dan tran. Cac cung thu Norman ban rat nhieu loat ten cau vong nhung phan lon trong so đo đa vap phai buc tuong khien va chang gay thuong vong bao nhieu. Cho rang nguoi Anh đa bi thiet hai nang, William ra lenh cho bo binh cua minh tan cong. Khi quan Norman tan cong len đoi, nguoi Anh đa nem xuong bat cu thu gi co the nhu đa, lao va chuy. Nhung cu nem nay co le đa gay thuong vong nang ne cho bo binh cua Norman, lam cho hang ngu bi roi loan.
Khi bo binh Norman xap lai voi đoi hinh quan Anh, mot tran kich chien du doi đa xay ra. William đoan rang nguoi Anh đa nao nung do tran mua ten, nhung ong ta nao biet rang cac mui ten chi trung vao cac tam khien va gay ra nhung thiet hai rat nho. Gan nhu tat ca cac binh si Anh van đung vung, buc tuong la chan cua ho ve co ban van con nguyen ven. Ket qua la William đa phai ra lenh cho ky binh cua minh tan cong som hon ke hoach. Đoi mat voi mot buc tuong cua riu, giao va kiem, nhieu con ngua cua cac ky si đa bi hoang so long len, mac du đa đuoc đao tao va luyen tap mot cach kha can than. Sau mot gio giao tranh, phan đoi nguoi Brittany ben canh trai cua William đa chun buoc, vo đoi hinh hoan toan va bo chay xuong chan đoi.
Bi thuong vong nang ne va nhan ra ho se nhanh chong bi boc suon, cac luc luong tu Normandy va Flanders rut lui cung voi quan Brittany. Do qua hung phan va đac chi, nhieu nguoi Anh đa pha vo hang ngu đe lao theo truy kich đoi phuong. Ban than Harold khong lao len, nhung ong khong ngan đuoc mot bo phan quan đoi cua minh lam chuyen đo, bao gom hang tram linh nghia vu va ca Leofwyne va Gyrthe, nhung nguoi anh em cua Harold. Trong tran hon chien sau đo, ngua cua William đa bi giet chet va ong đa bi nga ram xuong đat. Luc đo, rat nhieu binh si cua William tuong ong đa chet va bat đau mot cuoc thao chay con lon hon. Chi sau khi ong đung len va nem chiec mu tru khoi đau thi moi nguoi moi biet la William con song va qua đo, ong moi co the tap hop lai quan đoi đang chay tron cua minh.
Nhung binh si hang mau lao len cua quan Anh đa tro thanh muc tieu de dang cho quan Norman trong mot chien truong mo. William va mot nhom cac hiep si cua ong đa thanh cong trong viec nhanh chong phan cong vao quan Anh đang truy đuoi (bay gio ho khong con đuoc bao ve boi cac buc tuong khien chan) va tieu diet mot so luong lon cac linh nghia vu. Nhieu nguoi đa khong nhan ra rang nguoi Norman đang phan cong cho đen khi su the đa qua muon, nhung mot so khac thi chay nguoc len ngon đoi kip. Nhung nguoi anh em cua Harold khong may man nhu vay, cai chet cua ho lam nguoi Anh khong con mot nguoi chi huy thay the nao sau cai chet cua Harold. Hai ben tap hop lai đoi hinh va sau đo la mot thoi gian tam lang xuong tren tran chien. Cuoc chien luc nay đa chuyen sang the co loi cho William ke tu khi nguoi Anh mat đi su che cho cua mot phan lon buc tuong chan. Neu khong co mot su gan ket cua mot đoi hinh co ky luat cao thi cac ca nhan va cac nhom nho quan Anh tro thanh cac muc tieu de dang. William tung quan đoi cua minh va tan cong manh vao đoi hinh cua nguoi Anh mot lan nua. Lan nay thi rat nhieu linh chuyen nghiep Anh (boi than) đa thiet mang.
Voi mot so luong lon cac binh si quan dich nguoi Anh luc nay đang chiem cho o hang phia truoc (do cac linh chuyen nghiep đa tu tran qua nhieu), buc tuong la chan von đuoc duy tri mot cach ky luat boi nhung linh boi than luc nay đa bat đau ran nut va tao ra mot co hoi het suc thuan loi cho William. Vao đau tran chien, nhung tran mua ten ban vao quan Anh tu cung thu cua William đa to ra khong hieu qua truoc cac tam khien chan cua quan Anh. The nhung vao luc nay, mac du rat nhieu binh si Anh o hang phia truoc van co la chan, William đa ra lenh cho cac cung thu cua minh ban cau vong qua buc tuong la chan đe cac mui ten ban trung vao cac nhom quan Anh đung đang sau. Cac cung thu đa lap tuc thi hanh va gat hai đuoc thanh cong to lon.
Tuong truyen, tai thoi điem nay vua Harold II bi trung mot mui ten vao mat. Nhieu binh si Anh luc nay cam thay cuc ky met moi. Quan đoi cua William đa tan cong mot lan nua va ho đa co gang đe tao nhung khe ho trong cac buc tuong la chan. Ho đa khai thac cac khoang trong nay va quan đoi Anh bat đau tan ra. William va mot so hiep si cua ong ta đa vuot qua buc tuong la chan va đam chet han nha vua Anh. Chung kien canh vua cua ho cung voi rat nhieu nha quy toc đa tu tran, hang tram linh nghia vu bo chay khoi bai chien truong tao nen canh bai binh nhu nui lo. Rieng cac boi than van giu loi the cua ho ve su trung thanh voi nha vua va đa chien đau mot cach dung cam cho đen khi tat ca đeu bi giet. Do bi vo đoi hinh buc tuong la chan nen khi quan Norman tan cong, quan Anh bi thua. Trong luc mot so linh nghia vu va hau quan bo chay thi đoi linh tinh nhue cung o lai tu chien voi vua cua ho.


Ket cuc tran đanh Chi co mot it tan quan Anh chay thoat đuoc vao rung. Mot so linh Norman đuoi theo nguoi Anh, nhung bi phuc kich va tieu diet luc hoang hon xuong khi ho cham phai mot con doc bang đat, đuoc goi la "chiec muong xau" boi cac su gia the ky 12. Cho nay nhieu kha nang la Oakwood Gill, mot con muong sau đi qua đuong A2100, phia bac cua bai chien truong. Thang tran, William va quan đoi cua minh nghi ngoi trong hai tuan o gan Hastings, cho cac lanh chua nguoi Anh tu toi đau hang ong ta. Va roi, sau khi ong nhan ra rang hy vong cua minh ve su tu quy hang cua nguoi Anh tai thoi điem đo la vo ich (vi nhung nguoi nay khong that long), ong bat đau tien quan ve London. Quan đoi cua ong bi suy giam nghiem trong trong khoang thang 11 boi vi nhung chung benh kiet ly va ban than William cung bi benh nang. Tuy nhien, ong đuoc tang cuong them mot đoi quan nua moi vuot qua eo bien Anh. Du sao đi nua, sau khi Harold chien bai, chang co luc luong nao o Anh đu suc ngan ong tien quan.
Trong khi đo, tai London, nguoi Anh voi vang tap hop tan quan va chon Edgar Atheling, mot nguoi vua tre va vua thieu kinh nghiem, len ngai vang. Ho chon ong boi vi mot vi vua yeu kem van tot hon so voi khong co vua, va khi ma khong con mot nguoi nao trong gia đinh Godwinson thi ong ta la nguoi duy nhat co the len ngai vang. Khong ro la Edgar co đuoc gia mien chinh thuc hay chua, co the la ong ta cung đuoc gia mien nhanh chong nhu Harold, nhung chua co chung cu nao ghi ro đieu nay. Khong lau sau cuoc bau chon cua Edgar, Edwin va Morcar, cac ba tuoc o phia bac, roi London va mang quan ve lanh đia (ba quoc) cua ho. Cac su gia cho rang ho nhin nhan cuoc chien voi William chi nhu la mot cuoc tranh chap giua ong voi gia đinh Godwinson, va hy vong se co hoa binh voi Cong tuoc. Cac thanh vien khac cua Hoang gia Anh nhu Margaret va Cristina, cac chi em cua Edgar, cung voi vang tro ve đat phong cua ho la Chester đe co su an toan.
William tien qua vung Kent, tan pha Romney, đong thoi tiep nhan su đau hang cua Dover va lau đai quan trong cua no. Tai Dover, ong tam dung mot tuan đe tiep nhan su quy hang cua Canterbury vao khoang ngay 29. Ong gui su gia đen Winchester va ho đa nhan đuoc su đau hang cua thanh pho nay tu hoang hau goa bua Eadgyth. Tu Canterbury, William tien toi Southwark. Sau khi bi can tro trong mot no luc đe vuot qua cau London, ong đa pha huy cho nay. Ong tiep can thanh pho theo mot tuyen đuong vong quanh qua song Thames o Wallingford va tan pha nhung vung đat ma minh đi qua. Luc luong Norman tien ve phia London tu phia tay bac cuoi cung đa đen đuoc Berkhampstead vao cuoi thang 11 nam 1066.
Nhung thong điep đa đuoc William đua đen cac bo phan lanh đao đang bi bao vay o London. Cuoi cung nguoi ta đa đong y rang thanh pho se tranh khoi bi tan sat hon nua neu Edgar thoai vi va William đuoc cong nhan la vua. Thoa thuan nay duong nhu đa đuoc ap dung đoi voi vua Edgar tre tuoi. Trong đau thang 12, vien tong tran cua Middlesex la Ansgar, cac tong giam muc cua Canterbury va York, va vi vua bi phe truat Edgar đeu đau hang William. William đon tiep ho mot cach an can va chap nhan su quy thuan cua ho. Tu đay ong đua luc luong cua minh ve phia Romford va mang theo cac con tin đang gia.
William len ngoi vua vao ngay Giang Sinh nam 1066 tai tu vien Westminster.


Di san Tu vien Battle đuoc xay tren noi tung la bai chien truong, voi mot tam bang đanh dau noi đuoc cho la cho ma Harold đa tu tran. Cac su kien truoc va trong tran chien đuoc mieu ta tren tam tham Bayeux.
Tran Hastings la mot vi du cua viec ket hop nhieu loai binh chung. Cung thu, ky binh va bo binh cua Norman đa ket hop cung nhau đe triet tieu the chu đong cua quan Anh va buoc ho phai phong thu.
Tran đanh cung đua toi nhung anh huong lon lao len tieng Anh. Nguoi Norman noi tieng Phap, va sau khi thong tri o Anh thi ho đa đua nhieu tu tieng Phap vao tieng Anh. Sau khi len ngoi, William đa co nhung cuoc cai cach toan dien ve moi mat o nuoc Anh, đac biet la đa mo đau cho viec xay dung nen mot he thong Thong luat đo so va la mot trong hai he thong phap luat chinh trong the gioi đuong đai.
Paul K. Davis viet: "Chien thang cua William đa đua mot nha thong tri nuoc ngoai len ngai vang nuoc Anh, qua đo mang mot xa hoi kieu chau Au thay vi la kieu Scandinavia đen cho hon đao tach biet nay" trong "cuoc xam luoc thanh cong cuoi cung vao nuoc Anh". Su gia Edward Creasy xep tran Hastings vao trong danh sach 15 tran chien co y nghia quan trong nhat trong lich su (tinh tu tran Marathon toi tran Waterloo).


Tham khao Howarth, David (1993), 1066: The Year of the Conquest, New York: Barnes and Noble
Douglas, Daniel C. (1964), William the Conqueror, Berkeley, CA: University of California Press
Gravett, Christopher, Hastings 1066, The Fall of Saxon England; Osprey Campaign Series #13, Osprey Publishing, 1992
Morton, Catherine and Muntz, Hope (eds). The Carmen de Hastingae Proelio of Guy Bishop of Amiens, Oxford at the Clarendon Press 1972.


Chu thich Lien ket ngoai BBC - The Norman Conquest