Linh duong Saiga, ten khoa hoc Saiga tatarica, la mot loai đong vat co vu trong ho Bovidae, bo Artiodactyla, đuoc Linnaeus mo ta nam 1766.. Hien nay, chung đuoc xem la mot loai linh duong cuc ky nguy cap, tung hien dien o khap cac vung thao nguyen rong lon o A-Au tu day nui Karpat va Caucasus toi Dzungaria va Mong Co. Chung cung tung sinh song o Bac My trong the Canh Tan. Hien nay, phan loai chi đinh (Saiga tatarica tatarica) đuoc tim thay o thao nguyen phia tay bac Precaspian (thuoc Nga) cung voi ba khu vuc khac bao gom Ural, Ustiurt va Betpak (thuoc nuoc cong hoa Kazakhstan). Mot so it linh duong Saiga o Ustiurt di chuyen ve phia Nam Uzbekistan va thinh thoang đuoc tim thay o Turkmenistan vao mua đong con phan loai linh duong Saiga Mong Co (Saiga tatarica mongolica) chi đuoc tim thay o mien Tay Mong Co.


Phan bo va moi truong song Linh duong Saiga song thanh tung đan tren cac thao nguyen. Trong ky bang ha, chung sinh song tren mot khu vuc rong lon trai dai quan đao Anh toi Trung A, qua eo bien Bering toi Alaska va Yukon tai Bac My. Chung đuoc coi la loai đac trung cua vung Scythia, xuat hien trong ban mo ta cua nha su hoc Hy Lap co đai Strabo voi ten goi Kolos. Đau the ky 18, pham vi sinh song cua chung van trai tu khu vuc Bien Đen, chan nui Karpat va phia bac cua Cap-ca-do keo dai qua Dzungaria va Mong Co.
So luong cua chung giam nhanh chong trong nhung nam 1920 va sau đo dan hoi phuc vao nam 1950 voi khoang 2.000.000 ca the tim thay tai cac vung thao nguyen rong lon cua Lien Xo. Sau khi Lien Xo tan ra, so luong linh duong Saiga giam đang ke do tinh trang san ban bua bai va nhu cau sung linh duong trong y hoc cua Trung Quoc. Trong no luc bao ve te giac, nhieu to chuc bao ton đong vat nhu Quy Quoc te Bao ve Thien nhien (WWF) tham chi đa tung khuyen khich viec san loai nay lay sung đe thay the
So luong linh duong Saiga đa giam đi 95% trong vong 15 nam khien chung tro thanh loai cuc ky nguy cap đuoc ghi trong sach đo cua IUCN. Hien nay chi con khoang 50.000 ca the ton tai o Kalmykia, ba khu vuc tai Kazakhstan, hai tai Mong Co va mot so it đang đoi mat voi nguy co nghiem trong o khu vuc tay bac Pre-Caspian cua Nga.
Khu bao ton thien nhien Cherny Zemli thuoc Cong hoa Kalmykia cua Nga đuoc thanh lap vao nam 1990 nham bao ve so luong loai linh duong Saiga tai đia phuong. Tong thong nuoc Cong hoa Kalmykia la Kirsan Ilyumzhinov tuyen bo nam 2010 la Nam cua linh duong Saiga. Tai Kazakhstan, so luong Saiga gan đay đa đuoc tim thay ngay cang tang, tu khoang 21.000 con đa len 81.000 trong thang 1 nam 2010.
Thang 5 nam 2010, 12.000 con linh duong Saiga trong tong so 26.000 con tai khu vuc Ural thuoc Kazakhstan đuoc phat hien đa chet. Nguyen nhan đuoc cho la do benh tu huyet trung gay ra. Thang 11 nam 2010, Kazakhstan tai ban hanh lenh cam san ban loai linh duong Saiga va gia han lenh cam nay cho đen nam 2021 trong no luc tim cach cuu loai nay khoi bo vuc tuyet chung.
Rieng phan loai linh duong Saiga Mong Co chi đuoc tim thay trong mot khu vuc nho o phia Tay Mong Co, xung quanh Khu bao ton thien nhien Sharga va Mankhan.
Hien tai chi co hai so thu tai Moscow va Askania-Nova co nuoi duong linh duong Saiga.


Đac điem Linh duong Saiga di cu theo mua, chung toi nhung khu đong co o phia Bac vao mua xuan, toi nhung khu chan tha gia suc vao mua he va tro ve phuong nam đe tranh đong va mua thu.
Chung co chieu cao 108 – 146 cm (3,6 - 4,8 ft) trong đo chieu cao toi vai cua chung la tu 60 – 80 cm va nang tu 36 – 63 kg (79 - 140 lb). Đuoi cua linh duong Saiga kha ngan, chi khoang 6 – 13 cm. Nhung con đuc thuong lon hon co sung dai tu 20–25 cm (8-10 inches), nhung con cai khong co sung va thuong nho hon. Tuoi tho cua loai linh duong Saiga khoang tu 6 đen 10 nam. Chung co đac điem de nhan biet đo la cau truc mui linh hoat, giong nhu voi cua loai heo voi. Chiec voi cua chung co cau tao đoc đao, rat nhieu long, voi tuyen nhay va he thong xuong phuc tap. Mui cua chung co chuc nang loc bui trong khong khi trong qua trinh di chuyen, lam am khong khi truoc khi vao phoi trong mua đong.
Vao mua he, linh duong Saiga co lop long mong mau que con mua đong long cua chung co mau trang va day len gan gap đoi (70% so voi bo long cua chung trong mua he). Chan cua linh duong Saiga kha khang khiu va chung co kha nang boi qua cac con song.
Linh duong Saiga la loai hoat đong vao ban ngay, co pham vi song khong co đinh, thuong xuyen di chuyen toi 80–120 km (48-72 dam) mot ngay. Chung co thinh giac kem phat trien nhung thi giac co the nhin truoc nguy hiem xa ca kilomet. Chung la mot loai nhut nhat va rat de giat minh, ngay ca khi đung thanh đan đong đuc.


Thuc an Thuc an chinh cua linh duong Saiga la cac loai co tren thao nguyen, trong đo co nhieu cac loai co co đoc to ma cac loai đong vat an co khac khong an đuoc, nhung voi linh duong Saiga thi lai vo hai.


Sinh san Mua sinh san bat đau vao thang 10 khi con đuc tranh gianh con cai. Nhung con đuc co nhung cuoc chien khoc liet va ket qua la 97% con đuc se chet. Con đuc nao chien thang co the gianh quyen giao phoi tu 5 - 50 linh duong cai. Khi mua xuan đen, đan linh duong se di chuyen ve phia Bac, va cac con non se đuoc sinh ra sau khoang 140 ngay me chung mang thai. Moi linh duong cai se đe mot cap (khoang 70% cac truong hop) hoac mot linh duong con.


Bao ton Lien minh bao ton linh duong Saiga (viet tat la SCA) đuoc thanh lap mot cach khong chinh thuc va đi vao hoat đong tu nhung nam 1990 voi vai tro la mot mang luoi cua cac nha nghien cuu va to chuc bao ve moi truong trong nghien cuu va bao ve linh duong Saiga truoc nguy co tuyet chung. SCA đa chinh thuc đuoc cong nhan vao thang 9 nam 2006, va thang 11 nam 2006 đa tro thanh đoi tac cua Mang luoi bao ton đong thuc vat hoang da (WCN). SCA cung xuat ban an pham hai lan moi nam đe cap toi tinh trang bao ton, pham vi sinh song cung nhung nghien cuu moi ve linh duong Saiga.
Mot so to chuc o chau Au đang co ke hoach đe đua linh duong Saiga tro lai moi truong song o chau Au, noi ma chung cung đa tung sinh song.
Duoi su bao tro cua Cong uoc ve cac loai đong vat hoang da di cu (CMS), con đuoc goi la Cong uoc Bonn, "Bien ban ghi nho ve bao ton, phuc hoi va su dung ben vung linh duong Saiga" đa đuoc ky ket va bat đau co hieu luc tu 24 thang 9 nam 2006. La mot trong nhung loai đong vat co vu co so luong giam nhanh nhat trong thoi gian gan đay, bien ban ghi nho co muc đich lam giam muc đo khai thac hien tai va khoi phuc lai so luong ban đau cua loai đong vat hoang da cua thao nguyen Trung A nay.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai CMS Saiga Memorandum of Understanding
Tai lieu ve Linh duong Saiga tai ARKive
Information Support of Saiga Preservation Programs Luu tru ngay 3 thang 12 nam 2021 tai Wayback Machine (tieng Nga)
CIC – International Council for Game and Wildlife Conservation
Saiga Conservation Alliance Luu tru ngay 22 thang 3 nam 2019 tai Wayback Machine
Ultimate Ungulate
WWF species profile: Saiga antelope