Eritrea (Tieng Viet: E-ri-to-re-a; /ˌɛrɨˈtreɪə/, tieng Tigrinya: ሃገረ ኤርትራ), quoc hieu la Nha nuoc Eritrea, la mot quoc gia chau Phi, giap Sudan ve phia tay, Ethiopia ve phia nam va Djibouti ve phia đong nam. Phan phia đong va đong bac Eritrea con co cac đao ven bo trong bien Đo. Quan đao Dahlak va rat nhieu đao thuoc quan đao Hanish thuoc lanh tho Eritrea. Eritrea co dien tich 118,000 km² va dan so uoc tinh khoang hon 6 trieu nguoi nguoi. Thu đo la Asmara.
Vuong quoc Y tung thuoc đia hoa Eritrea, đau tien la mua lai Assab vao nam 1869, sau đo xam chiem va mo rong lanh tho ve phia Đe quoc Ethiopia va thanh lap ra thuoc đia vao nam 1890 voi ten goi Eritrea thuoc Y, va đay cung la thuoc đia đau tien cua Y. Nam 1936, thuoc đia Eritrea cung voi Ethiopia thuoc Y va Somaliland thuoc Y hop nhat tro thanh Đong Phi thuoc Y (Y Đong Phi), mot phan cua Đe quoc thuoc đia Y. Nguoi Anh the chan nguoi Y quan ly Eritrea vao nam 1941  duoi danh nghia vung đat uy tri cua Hoi Quoc Lien đen nam 1951 khi Eritrea lien ket voi Ethiopia thong qua nghi quyet 390 cua Lien Hop Quoc (thang 12 nam 1950).
Cung tu thoi điem nay, tai Eritrea nguoi dan noi day chong lai su hop nhat voi Ethiopia. Hanh đong nay cham ngoi cho viec đi đen quyet đinh cua chinh phu Ethiopia tuyen bo Eritrea la tinh thu 14 cua Ethiopia vao nam 1962. Hanh trinh tim kiem lai đoc lap cua Eritrea keo dai 31 nam va ket thuc vao nam 1991 voi su trung gian hoa giai cua Lien Hop Quoc. Theo đo se to chuc mot cuoc trung cau dan y ve tuong lai cua Eritrea va nguoi dan Eritrea đa chon con đuong tro thanh mot nuoc đoc lap. Eritrea tuyen bo đoc lap va đuoc quoc te cong nhan vao nam 1993.
Eritrea hien la thanh vien Lien Hop Quoc, Lien minh chau Phi va quan sat vien Lien đoan A Rap.


Lich su Vao thoi co đai, vung lanh tho Eritrea hien nay thuoc ve vuong quoc Aksum roi đen vuong quoc Ethiopia. Vung nay thuoc quyen kiem soat cua Đe quoc Ottoman vao the ky XVI. Nam 1889, lanh tho nay bi Italia xam chiem va tro thanh thuoc đia Italia theo Hiep uoc Uccialli. Nguoi Italia đat ten cho thuoc đia nay theo ten bien Đo bang tieng La tinh, More Erythraeum. Thuc dan Italia lay noi đay lam can cu xuat phat đe xam luoc Ethiopia vao cac nam 1896 va 1936.
Nam 1941, quan Đong minh giai phong Ethiopia. Eritrea thuoc quyen kiem soat cua quan đoi Anh.
Nam 1952, Eritrea tro thanh quoc gia lien bang tu tri thuoc Ethiopia va bi sap nhap hoan toan vao Ethiopia nam 1962. Tu nam 1961, Mat tran Giai phong Eritrea phat đong cac cuoc đau tranh vu trang. Do su chi phoi cua nguoi Hoi giao, phong trao nay phan chia thanh Mat tran Giai phong Eritrea va Mat tran Giai phong Dan toc Eritrea nam 1970.
Sau khi Tong thong Mengistu cua Ethiopia bi lat đo, che đo moi o Ethiopia chap nhan nguyen tac trung cau y dan ve quyen tu quyet Eritrea gianh đuoc đoc lap nam 1993. Tu nam 1998, xung đot bien gioi giua Eritrea va Ethiopia gia tang len tam muc cua mot cuoc chien tranh, gay ton that lon: ca hai đat nuoc ngheo kho nay đa ton hang trieu USD đe mua may bay chien đau va vu khi. Khoang 80.000 nguoi bi chet va nhieu nguoi phai đi ti nan. Eritrea bi that bai truoc quoc gia lang gieng hung manh va đong dan hon, mot Hiep đinh hoa binh đuoc ky ket vao thang 12 nam 2000. Lien Hop Quoc đa trien khai hon 4.000 quan tiep tuc giam sat vung đem giua hai nuoc.
Thang 4 nam 2002, mot uy ban ve bien gioi quoc te đa giai quyet nhung tranh chap bien gioi giua hai nuoc.
Hien nay, Eritrea van duy tri hoat đong gin giu hoa binh cua Lien Hop Quoc, va khu vuc bien gioi chung dai 25 km voi Ethiopia. Mot uy ban Quoc te, đuoc thanh lap đe giai quyet cuoc xung đot bien gioi đa cong bo nhung ket luan cua minh nhung viec phan đinh ranh gioi lan cuoi van chua đuoc thuc hien do su phan đoi tu phia Eritrea.
Trong cuoc bau cu đau tien sau khi gianh đoc lap vao nam 1993, Isaias Afewerki đa đac cu voi 95% so phieu ung ho.


He thong hanh chinh Eritrea đuoc chia thanh 6 vung (zobas) va cac vung đuoc chia thanh cac đon vi nho hon goi la quan ("sub-zobas"). Điem đac biet la ranh gioi cac vung đuoc phan chia dua tren đuong phan thuy cua cac luu vuc song. Viec nay thuc hien cung luc hai muc đich cua chinh phu trung uong la trao quyen cho chinh quyen đia phuong trong quan ly kha nang phat trien nong nghiep va loai bo cac yeu to xung đot gay ra trong lich su lien quan đen tranh chap tai nguyen nuoc.

Cac vung voi cac quan cua Eritrea gom:


Chinh tri va chinh phu Eritrea la mot quoc gia đoc đang duoi su lanh đao cua Mat tran Nhan dan Vi Dan chu va Phap ly (People's Front for Democracy and Justice, PFDJ).. Cac nhom chinh tri khac khong đuoc phep hoat đong mac du Hien phap (khong đuoc thuc thi) nam 1997 quy đinh su ton tai cua đa đang. Quoc hoi Eritrea co 150 ghe trong đo EPLF chiem 75 ghe. Cac cuoc tong tuyen cu đa đuoc len ke hoach nhung đeu bi huy bo, chua co mot cuoc tong tuyen cu đuoc to chuc tai quoc gia nay . Cac nguon thong tin ve hoat đong chinh tri đia phuong o Eritrea hiem khi đuoc cong bo. Thang 9 nam 2001 chinh phu đong cua tat ca cac co quan truyen thong tu nhan, nhung nguoi co tieng noi bat đong đeu bi bat giam ma khong can xet xu .


= Tong tuyen cu =
Tong tuyen cu toan quoc Eritrea đuoc du tru thuc hien trong nam 1995 nhung sau đo tri hoan đen 2001 voi ly do la 20% lanh tho quoc gia con bi Ethiopia chiem giu, cac cuoc tong tuyen cu se đuoc tien hanh sau khi xung đot voi Ethiopia đuoc giai quyet. Tuy nhien, cac cuoc bau cu o đia phuong van đuoc tien hanh. Vong bau cu o đia phuong đuoc tien hanh gan đay nhat la vao thang 5 nam 2004.


= Quan he ngoai giao =
Eritrea la thanh vien chinh thuc cua to chuc Cong đong Phi Chau (African Union-AU), tien than cua Lien minh chau Phi ngay nay nhung nuoc nay đa rut quan sat vien khoi to chuc nay vi cho rang nuoc nay đa khong hanh đong đu manh trong viec giai quyet tranh chap lanh tho giua Eritrea va Ethiopia.
Moi quan he Eritrea va Hoa Ky kha phuc tap. Mac du hai quoc gia đa tung sat canh trong cuoc chien chong khung bo nhung moi quan he khong may tot đep o cac linh vuc khac. Tu thang 11 nam 2008, moi quan he nay tro nen xau hon khi tro ly thu ky Hoa Ky Jendayi Frazer goi Eritrea la quoc gia bao tro khung bo va chinh phu My liet nuoc nay vao Truc ma quy gom Iran va Cuba . Ly do cua hanh đong nay la do su hien dien tai mot cuoc hop cua nhom đoi lap đuoc to chuc tai Asmara cua Sheikh Hassan Dahir Aweys, mot lanh đao Hoi Giao li khai Somali co quan he voi nhom khung bo Al Queda. Cac trung phat ve kinh te co the se som đuoc ap dung 
Moi quan he voi Italia va EU cung cang thang trong ba nam tro lai đay.
Moi quan he voi Ethiopia chuyen tu lien minh sang thu đich đua đen cuoc chien tranh tu thang 5.1998 đen thang 6.2000. Cuoc chien nay đa lam 123,000 nguoi Ehiopia va 19,000 nguoi Eritrea bo mang .
Eritrea cung co nhung xung đot bien gioi voi Sudan, mot cuoc chien voi Yemen ve chu quyen quan đao Hanish no ra nam 1996 va gan đay la cac xung đot bien gioi voi Ethiopia.


Chinh phu va su kiem duyet bao chi Trong hai nam 2007 va 2008, to chuc Phong vien khong bien gioi xep Eritrea hang 169 toan cau trong Chi so tu do bao chi toan cau hang nam. Eritrea thay the vi tri cuoi bang đuoc Bac Trieu Tien nam giu trong nhieu nam . To chuc nay khang đinh rang o Eritrea cac to bao tu nhan đa bi đong cua va bi chinh phu cua tong thong Isaias Afewerki xua đuoi. Tac gia cua nhung bai bao co y kien phe binh chinh phu lap tuc bi bo tu va trong so rat nhieu nha bao bi cam tu, 4 nguoi đa chet trong su giam cam .
Xep hang Chi so tu do bao chi toan cau hang nam cua Eritrea

Nguon: To chuc Phong vien khong bien gioi


Đia ly Eritrea nam o vung Sung chau Phi, phia Đong va Đong Bac giap Hong Hai. Quoc gia nay gan nhu bi chia cat boi mot trong nhung day nui dai nhat the gioi la đia hao Đong Phi (Great Rift Valley), voi đat đai mau mo phia Tay, đia hinh thap dan xuong sa mac o phia Đong.
Afar Triangle hay con goi la Trung Eritrea co the la điem giao nhau cua ba mang nen đang tach gian la Mang Arab va hai phan cua Mang Phi chau (phan mang Nubian va phan mang Somali). Su tach gian cua ba mang nay lam cho Đia Hao Đong Phi ngay cang sau va rong. Điem cao nhat ca nuoc la đinh Emba Soira, nam o trung tam ca nuoc voi đo cao 3,018 met tren muc nuoc bien.
Cac thanh pho chinh cua Eritrea gom thu đo Asmara, thanh pho cang Asseb, thanh pho Massawa o phia đong va thanh pho Keren o phia bac.


= Khi hau =
Dua tren su thay đoi cua nhiet đo, Eritrea co the chia lam ba vung khi hau chinh: vung khi hau on đoi, can nhiet đoi va vung khi hau nhiet đoi. 


Moi truong Eritrea la que huong cua nhieu quan the voi. Cac vua Ptoleme cua Ai Cap đa tung su dung chung nhu mot luc luong tham gia chien đau trong the ky thu III truoc Cong Nguyen. Trong khoang thoi gian tu 1955 đen 2001, khong co mot bao cao nao cho thay su tiep tuc hien dien cua voi va chung đuoc cho la nan nhan cua chien tranh gianh đoc lap. Thang 12 nam 2001, nguoi ta phat hien khoang 30 con voi khoang 10 con nho gan song Gash.
Nam 2006, Eritrea tro thanh quoc gia đau tien tren the gioi chuyen toan bo vung đat duyen hai thanh khu bao ton thien nhien. Mot khu vuc voi 1,347 km (837 dam) đoi ven bo, cung voi 1,946 km (1,209 dam) đuong bo voi hon 250 đao nam duoi su bao ton cua chinh phu.


Kinh te Giong nhu phan lon cac quoc gia Phi Chau khac, nen kinh te Eritrea chu yeu dua vao hoat đong san xuat nong nghiep voi 80% dan so lam viec trong nganh trong trot va chan nuoi. Han han la nguyen nhan thien tai chu yeu tac đong đen nen nong nghiep nuoc nay.
Cuoc chien gianh đoc lap voi Ethiopia đa gay ton that nang ne cho nen kinh te. GDP giam 1% vao nam 1999 va 2% vao nam 2000. Nam 2000, quan đoi Ethiopia mo mot cuoc tan cong lon va mien Nam Eritrea gay thiet hai 600 trieu USD cho nen kinh te voi 225 trieu ton that tu gia suc va 55,000 nha cua bi pha hoai. Cuoc tan cong nay nham đen vung san xuat luong thuc chinh yeu cua Eritrea gay ra viec sut giam 62% san luong nong nghiep 
Trong suot nhung nam thang chien tranh, Eritrea cung đa no luc phat trien he thong co so ha tang nhu mo đuong, cai thien he thong cang, sua chua nhung cung đuong va cau bi tan pha do chien tranh nhu la mot phan cua chuong trinh Warsay Yika'alo. Thanh qua quan trong nhat cua du an nay la viec xay dung tuyen quoc lo ven bien dai hon 500 km noi Massawa voi Asseb cung nhu khoi phuc tuyen đuong sat quoc gia.
Tuong lai nen kinh te Eritrea kha mo am. Viec cat đut giao thuong voi Ethioipia, quoc gia truoc đay luon su dung cac cang cua Eritrea đe xuat nhap hang hoa, đe lai cho Eritrea nhieu lo hong can khoa lap. Tuong lai nen kinh te dua vao noi luc cua nen kinh te cung nhu giai quyet nhung van đe buc thiet nhu nan mu chu cao, lao đong thieu tay nghe, co so ha tang lac hau.
Mot bao cao ngay 6 thang 5 nam 2008 cho thay Eritrea la quoc gia co gia nhien lieu cao nhat the gioi voi mot gallon xang co gia 9.58USD, cao hon 85 cent so voi quoc gia đung thu hai la Na Uy .
Hien nay, tuong lai cua kinh te Eritrea phu thuoc vao kha nang giai quyet cua Chinh phu trong cac van đe xa hoi nhu nan mu chu, that nghiep, trinh đo ky nang tay nghe yeu kem cung nhu thuc su thuc đay qua trinh tu nhan hoa nen kinh te va chi co thuc hien nhu vay moi co the tao ra cac nguon luc đe phat trien nen kinh te.
Nam 2009, tong san pham quoc noi cua Eritrea đat 4,1 ty USD, tang 2,5% so voi nam 2008.
Hien nay, nong nghiep thu hut toi 80% luc luong lao đong nhung chi đong gop vap khoang 17,3% GDP cua nuoc nay (2009). Cac nong san chinh cua Eritrea la lua mien, đau lang, rau, ngo, bong, soi bong, thuoc la, ca phe, soi sidan, vat nuoi, de..
Cong nghiep cua Eritrea kha nho be, đong gop vao 23,2% GDP. Cac nganh cong nghiep chinh cua nuoc nay la: che bien thuc pham, bia, nganh det may, san xuat xi mang, muoi, sua chua tau thuong mai.
Dich vu chiem ti trong lon nhat trong co cau GDP voi ti trong hien nay la 59,5% (2009).
Ve ngoai thuong, nam 2009, Eritrea xuat khau 12 trieu USD hang hoa cac loai. Trong đo cac san pham xuat khau chu yeu cua đat nuoc nay la vat nuoi, lua mien, hang det may, thuc pham, va cac san pham so che khac. Cac thi truong xuat khau chinh cua Eritrea la Ireland, My, Italia va Tho Nhi Ky.
Nam 2009, kim ngach nhap khau cua Eritrea đat 590 trieu USD. Cac mat hang ma nuoc nay thuong nhap la may moc thiet bi, san pham dau lua, thuc pham va đo tieu dung khac. Cac đoi tac nhap khau lon cua Eritrea la A Rap Xe Ut, Y, Ai Cap, An Đo, Đuc, Trung Quoc.


Xa hoi = Dan cu =

Eritrea la mot quoc gia đa chung toc. Mot cuoc đieu tra dan so đoc lap cho thay nguoi Tigrinya va nguoi Tigre chiem 80% dan so. Hai nhom nay đeu la nhung dan toc noi ngon ngu Semit.
Phan con lai cua dan so la tap hop cua nhung nhom nguoi Phi-A nhu nguoi Saho, Hedareb, Afar, va Bilen. Nhung nhom nguoi nay đuoc xem la tho dan đau tien cua vung Sung chau Phi. Ngoai ra con co mot so dan toc thuoc nhom Nilotic. Tai Asmara con co su hien dien cua mot so it nguoi Eritrea goc Y va nguoi Tigray goc Ethiopia.
Moi mot toc nguoi co mot ngon ngu rieng, rat nhieu nhom thieu so su dung nhieu hon mot ngon ngu trong đoi song hang ngay.
Nhom nguoi moi nhat o Eritrea la nguoi Rashaida. Ho di cu vao nuoc nay vao the ky XIX  tu phia ben kia bo Hong Hai. Ho la nhung cu dan du muc, co quan he hon phoi voi nguoi Tigre va Beja. Tong dan so cua nhom nay khoang 61,000 nguoi, chiem khoang 1% dan so.
Nhung nhom thieu so it co su tac đong đen đoi song cua Eritrea.


= Ngon ngu =

Eritrea la mot quoc gia đa ngon ngu, khong co ngon ngu chinh thuc. Hien phap thiet lap "su binh đang cua tat ca ngon ngu Eritrea". Tieng Tigrinya la ngon ngu chinh thuc tren thuc te cua quoc gia. Voi tong cong 2.540.000 nguoi noi tren dan so 5.254.000 (2006), đay la ngon ngu pho bien nhat, đac biet o phan bac va trung Eritrea. Nhung ngon ngu lon khac gom tieng Afar, tieng A Rap, tieng Beja, tieng Bilen, tieng Kunama, tieng Nara, tieng Saho va tieng Tigre. Tieng Tigrinya, cung voi tieng A Rap chuan hien đai va tieng Anh, la nhung ngon ngu lam viec. Tieng Y đuoc day tai truong tieu hoc va trung hoc.


= Giao duc =

Co 5 cap hoc tai Eritrea gom Mau giao, Tieu hoc, Trung Au, Trung hoc Co So, va Hau Trung hoc Co So. Co gan 238,000 hoc sinh đang theo hoc Tieu hoc, Trung Au, Trung hoc Co So, va Hau Trung hoc Co So. Toan quoc co khoang 824 truong hoc  va 2 Đai hoc (Đai hoc Asmara va Vien Khoa Hoc va Cong nghe) cung nhu nhieu truong Cao đang va Trung Cap Nghe khac.
Mot trong nhung muc tieu quan trong nhat cua giao duc Eritrea la cung cap giao duc can ban cho nguoi dan bang tieng me đe cung nhu phat trien kha nang tu tu duy cua hoc sinh đe chong lai đoi ngheo va benh tat. Xa hon la trang bi cho hoc sinh nhung ky nang lam viec can thiet trong mot nen kinh te toan cau đang thay đoi.
He thong giao duc Eritrea cung đuoc thiet ke đe khuyen khoi doanh dan mo truong đao tao, tao co hoi tiep can giao duc cong bang đen moi nguoi nhu chong phan biet gioi tinh, chong phan biet chung toc, chong phan biet tang lop trong xa hoi, va thuc đay viec hoc tap suot đoi cua nguoi dan.
Rao can trong giao duc Eritrea la nhung đinh che truyen thong, hoc phi, va chi phi co hoi cua cac gia đinh co thu nhap thap .


= Ton giao =

Eritrea co hai ton giao chinh la Hoi giao va Kito giao voi so luong tin đo xap xi nhau. Phan lon tin đo Hoi Giao thuoc phai Sunni, tin đo Co Đoc thuoc dong Chinh Thong giao va mot so luong tuong đoi lon nguoi theo Cong giao La Ma. Tin Lanh va cac nhom khac cung hien dien trong đoi song tam linh cua nuoc nay.

Tu thang 5 nam 2002, chinh quyen Eritrea chinh thuc cong nhan su hoat đong cua cac ton giao: Chinh Thong giao, (Hoi giao Sunni), Cong giao La Ma, va Giao hoi Luther. Cac nhom khac muon tu do hoat đong phai trai qua mot qua trinh đang ky nghiem ngat. Mot trong nhung yeu cau đo la cac nhom ton giao đuoc yeu cau cung cap thong tin ca nhan cua cac tin đo cho nha chuc trach. Mot so to chuc ton giao du đa đap ung tat ca cac yeu cau cua chinh phu van chua đuoc cap phep hoat đong Cac nhom Nhan Chung Gie-ho-va, Baha'i Faith, Seventh-day Adventist Church, va rat nhieu giao phai Tin Lanh khong đuoc cap giay phep va khong the hoat đong tu do. Chinh phu đa thuc thi cac lenh cam mot cach co hieu qua va nhieu giai phap đa đuoc đua ra đe ngan chan cac tin đo hanh le. Nhieu nguoi đa bi tong giam trong thoi gian dai. Khong mot cai co co hoi tiep can đen toa an đe khieu kien cong bang. Bang bao cao nam 2006 ve Quyen Tu Do tin nguong cua Uy ban Ton Giao Hoa Ky đa xep Eritrea 3 nam lien tiep vao nhom nuoc "Đac biet lo ngai" ve tu do tin nguong .
Co mot so it nguoi Do Thai con tiep tuc sinh song tai Eritrea, ho hinh thanh mot cong đong cua vai tram nguoi sinh song tai thu đo Asmara. Ho la con chau cua nguoi Do Thai đa vuot bien tu Aden (Yemen) sang vao nua cuoi the ky XIX .


Van hoa Eritrea co su giao luu thuong mai tu lau đoi voi nhieu quoc gia tren the gioi, đieu nay the hien ro net trong mot nen van hoa đa dang cua đat nuoc. Thu đo Asmara la noi dien ra su giao luu manh me nhat. tai đay nguoi ta co the thay su hien dien cua cac quan ca phe phuc vu cac thuc uong tuong tu nhu tai Y. O đay cung đong thoi hien dien su pha tron ven hoa ban xu cua nguoi Tigrinya voi van hoa Y. Đieu nay gan nhu khong thay xuat hien tai cac vung nong thon.
Trong thoi thuoc đia va nhung nam đau lap quoc, cac phim An cua Bollywood thinh hanh tai thanh thi trong khi phim My va Y thi đuoc trinh chieu trong cac rap. Su thay đoi đa dien ra vao nhung nam 1980 va khi Eritrea đoc lap tu Ethiopia, phim My dan tro nen pho bien. Su canh tranh con co su tham gia cua nhung nha lam phia đia phuong.
Trang phu truyen thong cua nguoi Eritriea tuong đoi đa dang. Phu nu vung thap mac đam truyen thong co mau nhat trong khi ao đam truyen thong cua nguoi Tigrinya co mau trang nhe. Nguoi Hoi giao van giu trang phuc truyen thong cua ho voi man che đau.
Cac mon the thao pho bien o Eritrea co bong đa va cuoi xe đap. Trong nhung nam gan đay, cac van đong vien đien kinh cua Eritrea đat đuoc nhung thanh cong nhat đinh tren đau truong quoc te.
Gan nhu duy nhat o luc đia đen co mot giai đua xe đap quy mo lon la Tour of Eritrea. Giai đau nay đuoc hinh thanh tu thoi thuoc đia, nam 1946 . Đuong đua bat đau tu nhung bai bien cua Masawa đe leo len vung cao voi cac thung lung va hem vuc cua thu đo Asmara. Tu đay, cac coureur đe đeo đe xuong vung đat thap Gash-Barka Zone, va tro ve thu đo tu huong Nam.


Tham khao Đoc them Lien ket ngoai Chinh phu
Bo Thong tin Eritrea Luu tru ngay 4 thang 9 nam 2009 tai Wayback Machine trang chu
Thanh vien chinh phu va noi cac Luu tru ngay 28 thang 5 nam 2010 tai Wayback Machine
Thong tin chung
Muc “Eritrea” tren trang cua CIA World Factbook.
Eritrea Luu tru ngay 11 thang 6 nam 2010 tai Wayback Machine tu UCB Libraries GovPubs
Eritrea tren DMOZ
 Wikimedia Atlas cua Eritrea