Han Canh Đe (chu Han: 漢景帝; 188 TCN – 9 thang 3, 141 TCN), ten that la Luu Khai (劉啟), la vi Hoang đe thu sau cua nha Han trong lich su Trung Quoc, o ngoi tu nam 157 TCN đen nam 141 TCN, tong cong gan 16 nam.
Trong thoi đai cua minh, Han Canh Đe tiep tuc duy tri nhung chinh sach do cha ong la Han Van Đe thuc hien, nen đat nuoc thai binh thinh tri, thoi đai cua ong va Han Van Đe đuoc goi la Van Canh chi tri (文景之治). Ngoai ra, thoi đai cua Canh Đe noi tieng voi Loan bay nuoc xay ra nam 154 TCN, do Canh Đe muon han che the luc cua cac chu hau ve tiem luc lan lanh tho, quy ve cho trieu đai nha Han mot chinh quyen quan chu chuyen che, trung uong tap quyen. Buoc hanh đong nay cua Canh Đe la nen tang chac chan cho su chuyen che duoi thoi con trai ong Han Vu Đe, tao nen mot chinh quyen trung uong vung chac qua cac trieu đai sau.
Ben canh đo, Han Canh Đe đuoc đanh gia la co tinh cach phuc tap. Ong duy tri nhung đuc đo va nhan tu duoi thoi cha ong Han Van Đe, giam nhe hinh phat đoi voi dan chung do su anh huong cua me ong Đau Thai hau, nhung bi xem la bac beo do nguoc đai đai tuong quan Chu A Phu cung vo đau cua ong la Bac hoang hau.


Than the Luu Khai la con thu tu cua Han Van Đe Luu Hang, me la Hieu Van hoang hau Đau thi, truoc khi sinh ra ong nam 188 TCN đa sinh ra chi ong la Luu Phieu. Khi Luu Khai ra đoi, Luu Hang van đang la Đai vuong (代王), cai tri nuoc Đai, noi co thu phu la Tan Duong (晉陽; hien nay la Thai Nguyen, Son Tay). Vi vo ca cua Luu Hang va 3 nguoi con đau do ba nay sinh ra đeu mat som nen Luu Khai tro thanh con đich cua Đai vuong Hang.
Nam 180 TCN, La Thai hau qua đoi, quan than đon Đai vuong Hang ve kinh tro thanh tan Han Đe. Luu Khai nam đo len 9 tuoi, đuoc lap lam Hoang thai tu, me ong la Đau thi tro thanh Hoang hau.
Khi con la Thai tu, Luu Khai đuoc giao duc tro nen đay long trac an, ong bi anh huong manh boi me ong la Đau hoang hau, đuoc giao duc chat che ve Đao giao. Ong cung rat than thiet voi nguoi chi Luu Phieu va nguoi em la Luu Vu, ca hai cung do Đau hoang hau sinh ra. Khi đen tuoi mo phu đe rieng, ong đuoc theo hoc Tieu Tho (晁錯), mot nguoi hoc thuc uyen tham va co nhieu chinh sach cung ran. Tieu Tho rat đuoc Luu Khai kinh trong va đuoc Thai tu tin cay nhat. Nhung mat khac, Luu Khai cung la mot ke ham huong lac, choi boi leu long, khien cho Van Đe het suc khong hai long va tung co y đinh phe ngoi Thai tu cua ong, thay bang nguoi em trai cung me cua ong la Luu Vu. Nhung do nhieu đai than đung ra can gian va nhat muc bao ve thai tu Khai nen Van Đe đa suy nghi lai va quyet đinh bo y đinh phe thai tu.
Nam 157 TCN, Han Van Đe bang ha, Thai tu Luu Khai len ke vi o tuoi 32, tuc vua Han Canh Đe.


Cai tri Khi len ke vi, trai voi nhieu suy đoan cua cac đai than ve hinh anh Canh Đe la mot hon quan vo dung tuong tu nhu Kiet, Tru, U, nguy co sup đo cua giang son nha Han đang hien ra truoc mat thi Canh Đe lai khien cho cac đai than phai het suc ngo ngang vi su thay đoi ban chat đen kho tin voi hinh anh mot minh quan xuat chung, vi nuoc vi dan.
Han Canh Đe tiep tuc chinh sach cua Van Đe khi truoc. Ong nhan manh nong nghiep la goc, ra suc khuyen khich phat trien nong nghiep. Tuy cho phuc hoi che đo thu to ruong đe tang thu cho cong kho nhung muc thu rat thap, san luong 30 phan chi thu mot phan. Vi chinh sach nuoi duong suc dan cua Canh Đe, đoi song nhan dan đuoc song thanh binh, no đu.
Ve lao dich, Canh Đe quy đinh con trai đen tuoi 20 phai đi lam nghia vu. Đau nam 142 TCN, trong nuoc xay ra đong đat lon, ong ra lenh mo kho phat chan cho dan chung.
Thoi Van Đe xoa bo nhuc hinh, thay bang hinh phat đanh 500 roi hoac 300 roi. Nhung đanh roi nhieu nhu vay co the chet nguoi, nen nam 156 TCN, Canh Đe giam muc 500 roi xuong 300 roi va 300 roi xuong 200 roi. Sau  đo thay đanh nhu vay van con nang va gay chet nguoi, nam 144 TCN lai giam xuong con 200 roi va 100 roi va quy đinh chi đanh vao mong, tu đay khong ai chet vi đon nua.


Dep loan 7 nuoc Loan 7 nuoc chu hau phia đong xay ra xuat phat tu viec nha Han muon giam bot the luc cua cac chu hau. Do binh quyen cua cac chu hau rat lon, tu thoi Van đe đa tim cach chia nho cac chu hau đe giam suc manh cua ho va giam su uy hiep đoi voi thien tu: chia nuoc Te lam 6 phan va nuoc Hoai Nam lam 3 phan.
Tieu Tho tung kien nghi chia nuoc Ngo cua Luu Ty - con Luu Trong anh cua Han Cao To, tuc la anh ho cua Van Đe - nhung Van đe ngai the nuoc Ngo đang manh se gay xung đot nen chua thuc hien. Khi Canh Đe len ngoi, Ngo vuong Ty la bac lao than, cang to ra kieu cang hong hach, bo viec vao chau thien tu đa 20 nam.
Nam 154 TCN, Tieu Tho giu chuc Ngu su đai phu tiep tuc kien nghi viec nay, cung viec cat bot đat cua cac chu hau khac, theo đo se tuoc bot quan Đong Hai cua So vuong, tuoc bot quan Du Chuong va quan Coi Ke cua Ngo vuong Ty, tuoc bot quan Thuong Son cua Trieu vuong va 6 huyen cua Giao Tay vuong.
Thoi Van Đe, Luu Ty đa co tu thu voi Luu Khai vi khi lam Thai tu, ong tung đap chet con trai Ngo vuong khi hai nguoi choi co o Truong An va xay ra tranh cai. Khi nghe tin bi tuoc bot đat đai, Ngo vuong rat tuc gian, ben phat binh lam phan. Đe co them vay canh, Luu Ty keu goi cac chu hau khac huong ung, voi danh nghia la diet tru gian than Tieu Tho, "lam sach cho canh vua". Sau nuoc ung ho Ngo vuong hop lai thanh 7 nuoc gom co:

Ngo vuong Luu Ty (吳王劉濞)
So vuong Luu Mau (楚王劉戊)
Trieu vuong Luu Toai (趙王劉遂)
Te Nam vuong Luu Tich Quang (濟南王劉辟光)
Tri Xuyen vuong Luu Hien (菑川王劉賢)
Giao Tay vuong Luu Ngang (膠西王劉卬)
Giao Đong vuong Luu Hung Cu (膠東王劉雄渠)
Ngo vuong Ty con hieu trieu them Đong Viet va Man Viet huong ung theo; Trieu vuong Toai cung sai su gia đen lien lac voi Hung No đe xin phat binh ung ho.
The quan 7 nuoc rat lon. Trong trieu, Tieu Tho va Vien Ang bat hoa. Vien Ang khuyen Han Canh Đe nen bat giet Tieu Tho thi quan chu hau se lui, vi chu hau chi oan mot minh Tieu Tho. Canh Đe trong tinh hinh nguy cap, voi va nghe theo Vien Ang, ben sai trieu kien Tieu Tho roi bat giu va chem ngang lung o cho Đong. Canh Đe sai Vien Ang lam thai thuong, lanh trach nhiem su gia đi bao voi Ngo vuong viec giet Tieu Tho va phuc lai đat đai cho chu hau. Luc đo Ngo vuong va So Vuong đang vay đanh nuoc Luong. Ngo vuong khong nhung khong lui binh ma bat luon Vien Ang, ep phai theo minh lam phan. Vien Ang tim co hoi tron thoat đuoc.
Han Canh Đe nhan ra chan tuong y đo cua Ngo vuong, rat an han vi đa giet Tieu Tho. Ong nho loi dan cua Van Đe: co the nho cay Chu A Phu (周亞夫) khi nguy cap, nen sai Chu A Phu (con Chu Bot) đi dep loan. Ong phong A Phu lam thai uy, cam đau quan đoi trong trieu, mang 36 tuong ra tran.
Trong khi Ngo va So đanh Luong thi 4 nuoc Giao Đong, Giao Tay, Te Nam va Tri Xuyen vay đanh Te vi Te vuong von nhan loi lam phan roi lai hoi han khong theo Ngo vuong.
Truoc luc ra quan, Chu A Phu kien nghi Canh đe khong nen đoi đich voi quan Ngo đang hang hai ma nen cat đut đuong van luong cua đich. Canh Đe chap thuan.
Chu A Phu lai đong quan co thu o Xuong Ap, cat đuong lien lac quan Ngo So voi 4 nuoc phia đong, đe quan Ngo bi hut vao chien truong nuoc Luong se bi ton suc. Quan Ngo vay đanh nuoc Luong khong ha đuoc. Luong Hieu vuong Luu Vu la em ut cua Canh Đe, kien cuong giu thanh chong tra quan Ngo. Khi quan Luong cau cuu, A Phu khong ra quan. Luong vuong sai su ve kinh tau len Canh Đe. Ong sai nguoi ra giuc A Phu cuu Luong, nhung A Phu co giu chien thuat đanh Ngo, khong cuu Luong.
Ngo vuong Ty nghe tin quan Han keo đen, ben quay sang đanh Han. Đuong van luong cua Luu Ty bi A Phu cat đut nen phai đanh nhanh, nhung A Phu giu vung tran the khong giao chien.
Nhan luc quan Ngo, So dao đong vi thieu luong, A Phu mang đai quan phan kich. Quan Ngo, So nhanh chong bi thua tan tac, phan lon đau hang Han va Luong. Ngo vuong Ty bo chay qua song Truong Giang, bi nguoi Đong Viet giet, mang đau nop cho Chu A Phu. So vuong Luu Mau bai tran đa tu sat.
Chu A Phu mang quan cuu Te. Bon nuoc Giao Đong, Giao Tay, Te Nam va Tri Xuyen đanh 3 thang khong ha đuoc, lieu the khong chong noi quan Han nen giai vay rut ve nuoc. Quan Han keo đen vay cac nuoc, buc bach 4 chu hau vuong tu sat. Cung luc, Le tuong quan vay đanh nuoc Trieu, ha đuoc thanh. Trieu vuong Toai cung tu sat not.


Giam the luc chu hau Ngay tu truoc khi loan 7 nuoc bung no, ban y cua Canh Đe rat hop voi y tuong cua Tieu Tho: tuoc bot quyen hanh, đat đai cua chu hau. Dep xong loan 7 nuoc, Han Canh Đe ra lenh xoa bo nuoc phong cua cac chu hau nay, đua đat đai ve duoi quyen quan ly truc tiep cua hoang đe. Ngoai ra, ong con tien hanh chinh ly đia gioi mot so nuoc chu hau, thu nho quyen luc cua ho, nhu nuoc So chi co quan Banh Thanh, nuoc Đai chi co quan Thai Nguyen.
Luong Hieu vuong Luu Vu la em ong, con ut cua Đau thai hau, sau khi tham gia đanh dep loan 7 nuoc, thuong to ra cay cong va nho me tac đong đe Canh Đe lap lam nguoi noi ngoi.
Nam 150 TCN, nhan Canh Đe phe thai tu Luu Vinh lam Lam Giang vuong (臨江王), Đau thai hau khuyen Canh Đe lap Luong vuong Vu lam nguoi ke vi. Vien Ang can Canh Đe khong nen lap Luong vuong Vu. Luong vuong Vu tu đo oan han Vien Ang, ben sai thich khach la Duong Thang va Cong Ton Nguy đi giet chet Vien Ang va hon 10 vien quan khac cung canh trong trieu. Canh Đe kinh ngac vi mot ngay co toi hon 10 đai than bi giet, ben sai Đien Thuc đen nuoc Luong đieu tra vu viec. Duong Thang va Cong Ton Nguy buoc phai tu sat, Đien Thuc biet the kho xu cua Canh Đe, khi ve kinh ben đot het giay to ho so vu an roi moi vao yet kien, tau lai su viec va xin Canh Đe lo vu viec nay đi. Canh Đe bang long theo y kien cua Đien Thuc, khong xu toi Luu Vu vi co su che cho cua Đau thai hau.
Nam 144 TCN, Luong vuong Vu qua đoi. Canh đe nhan đo chia nho nuoc Luong lam 5 phan. Sau đo ong lai lan luot phong cho 3 nguoi con minh lam vuong chu hau, khien so luong chu hau nha Tay Han len toi 25 nuoc, nhieu nhat ke tu khi nha Han thanh lap. Hau het đat đai chu hau tu đo chi co 1 quan, the luc yeu hon nhieu so voi truoc đo.


Qua đoi Nam 141 TCN, ngay 9 thang 3, Han Canh Đe Luu Khai gia bang o Vi Uong cung (未央宮), huong duong 47 tuoi. Ong đuoc ton la Hieu Canh hoang đe (孝景皇帝), an tang tai Duong Lang (阳陵). Thai tu Luu Triet 16 tuoi len noi ngoi, tuc la Han Vu Đe.
Cung nhu truong hop cha ong la Han Van Đe, thoi ky cua ong đuoc chia ra 3 phan la do đoi sau đat, con nien hieu chinh thuc that su chi tu thoi Han Vu Đe moi đuoc hinh thanh. Thoi gian tri vi cua ong chia lam 3 phan:

Tien Nguyen (前元; 156-150 TCN).
Trung Nguyen (中元; 149-144 TCN).
Hau Nguyen (後元; 143-141 TCN).


Gia quyen Than phu: Han Van Đe Luu Hang.
Than mau: Hieu Van Đau hoang hau (孝文竇皇后; 205 TCN - 135 TCN), mot trong nhung Hoang hau co anh huong nhat lich su nha Han.
Hau phi:
Bac hoang hau (? - 147 TCN), chau gai cua Bac Thai hoang thai hau, khong co con cung nhu khong đuoc sung ai. Nam 155 TCN, Bac Thai hoang thai hau qua đoi, nam 151 TCN Bac hoang hau bi phe truat.
Hieu Canh hoang hau Vuong Chi (174 TCN - 125 TCN), me cua Han Vu Đe Luu Triet cung 3 cong chua Binh Duong cong chua, Nam Cung cong chua va Long Lu cong chua.
Lich co (栗姬, ? - 150 TCN), nguoi nuoc Te, dung mao xuat chung, rat đuoc sung ai, sinh ra hoang truong tu - Thai tu Luu Vinh. Sau bi Quan Đao Cong Chua - chi Han Canh Đe cau ket voi Vuong hoang hau dem pha truoc mat vua, khien vua gian phe Luu Vinh xuong lam Lam Giang vuong va khong toi gap Lich Co nua, khien ba uat uc qua đoi.
Trinh co (程姬), thoi Han Vu Đe tro thanh Lo Quoc vuong thai hau.
Đuong co (唐姬), thi nu cua Trinh co, khi Trinh co bi om khong thi tam đuoc ben sung tam Đuong co.
Co phu nhan (賈夫人).
Vuong phu nhan (王夫人), ten la Nghe Hu (兒姁), em gai cua Vuong hoang hau. Me cua Quang Xuyen vuong Luu Viet, Giao Đong vuong Luu Ky, Thuong Son vuong Luu Thuan va Thanh Ha vuong Luu Thua
Hoang tu:
Lam Giang Man vuong Luu Vinh (臨江閔王 劉榮, 170 - 148 TCN), me Lich co, lap Thai tu nam 153 TCN, phe nam 150 TCN, bi buoc tu sat nam 148 TCN.
Ha Gian Hien vuong Luu Đuc (河間獻王 劉德; 160 - 129 TCN), me Lich Co.
Lo Cung vuong Luu Du (魯恭王 劉餘; ? - 127 TCN), me Trinh co, ban đau la Hoai Duong vuong, la to tien truc he cua Luu Bieu, Luu Chuong thoi Tam Quoc.
Lam Giang Ai vuong Luu At (臨江哀王 劉閼; ? TCN), chet yeu, me Lich Co.
Giang Đo Dich vuong Luu Phi (江都易王刘非; 169 TCN - 127 TCN), me la Trinh Co, phong Giang Đo vuong nam 153 TCN.
Truong Sa Đinh vuong Luu Phat (长沙定王刘发; ? - 129 TCN), me la Đuong Co, la to tien truc he cua Han Quang Vu Đe Luu Tu sang lap ra nha Đong Han.
Giao Tay Vu vuong Luu Đoan (胶西于王刘端; ? - 108 TCN), me la Trinh Co.
Trieu Kinh Tuc vuong Luu Banh To (赵敬肃王刘彭祖; ? - 92 TCN), me la Co Phu nhan.
Trung Son Tinh vuong Luu Thang (中山靖王劉勝; ? - 114 TCN), me Co phu nhan, la to tien truc he cua Han Chieu Liet Đe Luu Bi sang lap nha Thuc Han thoi Tam Quoc.
Quang Xuyen Hue vuong Luu Viet (廣川惠王劉越; ? - 130 TCN), me Vuong phu nhan.
Han Vu Đe Luu Triet (劉徹), me Hieu Canh Vuong hoang hau.
Giao Đong Khang vuong Luu Ky (膠東康王劉寄; ? - 120 TCN), me Vuong phu nhan.
Thanh Ha Ai vuong Luu Thua (清河哀王刘乘; ? - 136 TCN), me Vuong phu nhan.
Thuong Son Hien vuong Luu Thuan (常山宪王刘舜; ? - 114 TCN), me Vuong phu nhan.
Hoang nu:
Binh Duong cong chua (平陽公主), me Hieu Canh Vuong hoang hau. Ha gia Tao Thi (曹時), sau lay Ha Hau Pha (夏侯颇); cuoi cung lay Ve Thanh.
Nam Cung cong chua (南宮公主), me Hieu Canh Vuong hoang hau.
Long Lu cong chua (隆慮公主), me Hieu Canh Vuong hoang hau.


 The pha nha Han  Xem them Nha Han
Han Van Đe
Loan bay nuoc
Han Vu Đe


Tham khao Su ky Tu Ma Thien, thien:
Hieu Canh ban ky
Cat Kiem Hung chu bien (2006), Buoc thinh suy cua cac trieu đai phong kien Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Đang Huy Phuc (2001), Cac hoang đe Trung Hoa, Nha xuat ban Ha Noi
Nguyen Ton Nhan (1997), Hau phi truyen, Nha xuat ban Phu nu


Chu thich