Nho lam ngoai su (chu Han: 儒林外史, binh am: Ru lin wai shi) hay con goi la Chuyen lang nho la tieu thuyet chuong hoi cua Ngo Kinh Tu thoi nha Thanh, toan thu gom 56 hoi (theo Lo Tan thi hoi cuoi cung khong phai do Ngo Kinh Tu sang tac), mieu ta gan hai tram nhan vat ma hau het la nha Nho, noi dung phe phan va cham biem sau cay che đo khoa cu cong danh thoi nha Thanh.


Tac gia Ngo Kinh Tu (1701 - 1754) tu la Man Hien, hieu la Lap Dan, ve gia lai lay hieu la Van Moc lao nhan, nguoi Toan Tieu tinh An Huy. Ong xuat than trong mot gia đinh khoa hoan truyen thong, nhieu nguoi đi thi đo đat lam quan. Nhung ban than Ngo Kinh Tu lai chan ghet khoa cu cong danh, cuoi cung gia san ruong đat ban sach, ong phai len Nam Kinh song cuoc song het suc ngheo kho nhung chi khi rat hien ngang ngao nghe chu khong chiu cui đau. Ngoai Nho lam ngoai su, Ngo Kinh Tu con co cac tac pham Van Moc Son phong thi van tap (12 quyen nay con 4) va 7 quyen Thi thuyet (nay that truyen).


Ket cau Nho lam ngoai su khong co mot cot truyen ro ret, tac pham trinh bay het nhan vat nay đen nhan vat khac chu khong xoay quanh mot cot truyen duy nhat hoac xoay quanh so phan nhan vat chinh. Đung nhu Lo Tan đa noi: Nho lam ngoai su la buc tranh ghep bang cac manh giay vun. Ket cau truyen co the chia lam 4 phan:

Phan 1: Xay dung nhan vat Vuong Mien, mot nha Nho chan chinh, gan bun ma chang hoi tanh mui bun, lam tam guong phan chieu cac nha nho trong xa hoi (hoi 1).
Phan 2: Dung len buc tranh ve bon nha Nho thoi nat, tam hon o nhiem cong danh, ham mui phu quy lam tam guong phan dien ve cac nha Nho (tu hoi 2 đen hoi 30).
Phan 3: Neu len tam guong chinh dien cua cac nha Nho, nhung nha Nho chan chinh, chan ghet khoa cu cong danh, đong tinh ung ho nhan dan lao đong (tu hoi 31 đen hoi 37).
Phan 4: Mieu ta su suy tan cua "rung nho" va su sup đo khong the tranh khoi cua phong hoa (tu hoi 38 đen het).


Noi dung tu tuong Trong Nho lam ngoai su, Ngo Kinh Tu đa mieu ta rat nhieu nha Nho, tot co, xau co, nhung chung quy co the lam bon loai:

Loai bi phu quy cong danh đau đoc đen ngu muoi hen ha. Tieu bieu cho hang nha Nho nay la Chu Tien va Pham Tien.
Loai hanh tien vi phu quy cong danh, bi cong danh lam tha hoa ca tam hon. Tieu bieu la cac nhan vat Khuong Sieu Nhan, Ma Tuan Thuong, Cu Dat Phu... va đac biet la bon quan lai nhu Thai thu Nam Xuong Vuong Hue.
Loai ngoai mieng thi len an phu quy cong danh nhung tham tam thi đay ray nhung ham muon hen ha. Tieu bieu la Duong Chap Trung, Quyen Vat Dung, Nguu Ngoc Pho...
Loai trong sach, khong mang phu quy cong danh, cu tuyet con đuong lam quan, lam giau ma tieu bieu la Vuong Mien, Đo Thieu Khanh, Kinh Nguyen, Tham Quynh Chi...
Tu buc tranh phong phu va sinh đong ve lang nho noi tren, Ngo Kinh Tu đa mieu ta, cham biem, len an va đa kich sau cay che đo khoa cu phong kien Trung Quoc, đac biet la thoi ky nha Thanh duoi cac trieu đai Khang Hy, Can Long, đa kich viec su dung van bat co đe tuyen chon nhan tai. Che đo khoa cu duoi thoi ky nay đa mat het y nghia tich cuc, bi bien thanh giao đieu, hinh thuc, chu yeu đao tao ra nhung "con vet", lam tha hoa nhan cach thanh cao, trong sach cua cac nha Nho chu khong he giup ich gi cho viec mo mang phong hoa.
Giao su Truong Trong Thuan đa noi:

Khoa cu la mat xich quan trong he thong kien truc thuong tang phong kien. Ngo Kinh Tu đa tap trung tam huyet cong kich no, tu đo ma phu nhan toan bo che đo phong kien.

Lo Tan cung nhan xet:

Đen Chuyen lang nho cua Ngo Kinh Tu ra đoi, moi lay cong tam chi trich nhung cai te lau cua thoi đai, mui nhon nham thang vao lang nho, van vua buon, vua vui, nhe nhang nhung hay cham biem. The la trong tieu thuyet bat đau co mot bo xung đang goi la tac pham cham biem.

Tu tuong cham biem, đa kich cua Nho lam ngoai su co anh huong lon đen cac tac pham sau nay nhu Nhi thap nien muc đo chi quai hien trang, Quan truong hien hinh ky, Lao tan du ky, Nghiet hai hoa va Hai Thuong Hoa liet truyen.


Chu thich Tham khao