Đoan truong tan thanh (chu Han: 斷腸新聲), thuong đuoc biet đen voi cai ten đon gian la Truyen Kieu (chu Nom: 傳翹), la mot truyen tho cua đai thi hao Nguyen Du. Đay đuoc xem la truyen tho noi tieng nhat va xet vao hang kinh đien trong van hoc Viet Nam, tac pham đuoc viet bang chu Nom, theo the luc bat, gom 3.254 cau.


Hoan canh ra đoi Co thuyet noi Nguyen Du viet Truyen Kieu sau khi đi su Trung Quoc (1814–1820). Lai co thuyet noi ong viet truoc khi đi su, co the vao khoang cuoi thoi Le đau thoi Tay Son. Thuyet sau đuoc nhieu nguoi chap nhan hon. Ngay sau khi ra đoi, Truyen Kieu đuoc nhieu noi khac in va luu hanh rong rai. Hai ban in xua nhat hien con la ban cua Lieu Van Đuong (1871) va ban cua Duy Minh Thi (1872), đeu o thoi vua Tu Đuc.
Truyen dua theo cot truyen van xuoi Kim Van Kieu cua Thanh Tam Tai Nhan, lay boi canh Trung Quoc thoi vua Gia Tinh Đe đoi nha Minh (tu nam 1521 toi nam 1567).
Ban in khac đau tien nam 1902 co tua chinh thuc la Đoan truong tan thanh (chu Han: 斷腸新聲). Đoan - đut; truong - ruot; tan - moi; thanh - tieng keu. Mang nghia la "tieng keu moi ve noi long đau đut ruot".


Luoc truyen = Tac gia neu luan đe =
Nguyen Du đem thuyet "tai menh tuong đo" (tai va menh ghet nhau) lam luan đe cuon truyen


= Chi em Thuy Kieu =
Vao khoang thoi vua Minh The Tong, trong mot gia đinh vien ngoai (員外) ho Vuong (王) co ba nguoi con la Thuy Kieu (翠翹) (truong nu), Thuy Van (翠雲) (thu nu) va Vuong Quan (王觀) (con trai ut). Hai chi em Thuy Kieu va Thuy Van thi "moi nguoi mot ve, muoi phan ven muoi", nhung "so be tai sac" thi Thuy Kieu "lai la phan hon".

頭弄𠄩婀素娥 (Đau long hai a to nga)
翠翹羅姊 (Thuy Kieu la chi), 㛪羅翠雲 (em la Thuy Van)
梅骨格 (Mai cot cach), 雪精神 (tuyet tinh than)
每𠊚沒𨤔 (Moi nguoi mot ve), 𨑮分援𨑮 (muoi phan ven muoi)


= Kieu tham mo Đam Tien =
Trong mot lan đi tao mo vao tet Thanh minh, khi đi qua mo Đam Tien (淡仙), mot "nam đat ben đuong", Kieu đa khoc thuong va khong khoi cam thay ai ngai cho mot "kiep hong nhan", "noi danh tai sac mot thi" ma gio đay "huong khoi vang tanh". Von la mot con nguoi giau tinh cam va tinh te nen Kieu cung đa lien cam toi than phan cua minh va cua nhung nguoi phu nu noi chung:

𤴬疸台分彈婆 (Đau đon thay phan đan ba)
𠳒񠒻分薄拱񠒻𠳒終 (Loi rang phan bac cung la loi chung)


= Kim Kieu gap go =

Cung trong ngay hom đo, Kieu đa gap Kim Trong (金重), la mot nguoi "von nha tram anh", la ban đong mon voi Vuong Quan, tu lau đa "tham thuong trom nho" nang. Ben canh đo thi Kim Trong cung la nguoi "vao trong phong nha, ra ngoai hao hoa". Tuy chua kip noi voi nhau mot loi nhung sau cuoc gap go nay thi "tinh trong nhu đa, mat ngoai con e". Tiep sau lan gap go ay la moi tuong tu:

Nguoi đau gap go lam chi,
Tram nam biet co duyen gi hay khong?
Kim Trong vi tuong tu Kieu nen đa quen het ca thu vui hang ngay, tim cach chuyen đen o gan nha Kieu. Sau đo may tuan trang thi Kim Trong – Kieu đa gap nhau, Kieu đa nhan loi Kim Trong va ho đa trao đoi mon ky vat cho nhau. Nhieu lan Kim Trong cung muon "vuot rao" nhung Thuy Kieu la mot nguoi sac sao va biet giu minh, co đa thuyet phuc đuoc Kim Trong cho đoi toi ngay hai nguoi ket hon:

Đa cho vao bac bo kinh
Đao tong phu lay chu trinh lam đau.
Ra tuong tren boc trong dau.
Thi con nguoi ay ai cau lam chi
...
Voi chi lieu ep hoa nai,
Con than at lai đen boi co khi!
Thay loi đoan chinh de nghe,
Chang cang them ne them vi muoi phan.


= Kieu ban than chuoc cha va trao duyen cho Thuy Van =
Tai hoa đa đot ngot ap đen Vuong gia trong luc nguoi thieu nu con đang thon thuc voi moi tinh đau. Thang ban to đa len chon mot chai ruou vao vuon nha Kieu roi vu oan cho Vuong ong toi buon lau ruou.  Ngay lap tuc, bon sai nha xong vao, treo nguoc Vuong ong va Vuong Quan len tran nha. Trong hoan canh lam li bi đat nhu vay, Kieu đanh phai đi đen quyet đinh ban minh đe chuoc cha va em, nhung nang khong quen loi hen uoc voi Kim Trong truoc khi chang ve Lieu Duong đe chiu tang chu. Thuy Kieu đa nho cay Thuy Van thay minh tra loi hen uoc voi Kim Trong:

Cay em, em co chiu loi,
Ngoi len cho chi lay roi se thua.
Trao duyen cho em xong, nang cam thay xot thuong cho than phan cua chinh minh:

Phan sao phan bac nhu voi
Đa đanh nuoc chay hoa troi lo lang
Oi Kim lang! Hoi Kim lang!
Thoi thoi thiep đa phu chang tu đay!
Do đau thuong qua nen Thuy Kieu đa ngat đi tren tay nguoi than.


= Ma giam sinh mua Kieu va Tu ba đem ra lau Ngung Bich =
Ma giam sinh (馬監生, nghia: "giam sinh ho Ma") von la  "mot đua phong tinh đa quen" cung voi Tu Ba mo hang "buon phan ban huong", chuyen đi mua gai o cac chon ve lau xanh. Thay Thuy Kieu nhu la mot mon hang ngon, nhat quyet mua ve voi gia 400 luong vang, be ngoai Ma giam sinh tuyen bo la lay Kieu ve lam vo. Nhung sau khi lay đi su trong trang cua Kieu, "con ong đa to đuong đi loi ve". Han đua Kieu vao lau xanh, o đay nang đa bi Tu ba (秀婆, nghia la "ba Tu") bat phai tiep khach. Nang nhat quyet khong chiu, tu van bang dao nhung khong chet. Tu ba hoang hot ben gia vo ngot ngao: "Con cu binh tinh. Tat ca chi la hieu lam. Neu con cam thay nghe ky nu la nghe nhuc nha thi thoi khong phai lam nua. Ta se ga chong cho con đe lay lai 400 luong vang" va nhuong bo cho nang ra o lau Ngung Bich (凝碧). O noi nay, noi nho nguoi than luon luon ap u trong long đac biet la noi nho moi tinh cua nang voi Kim Trong

Tuong nguoi duoi nguyet chen đong
Tin suong luong nhung ray trong mai cho
Ben troi goc be bo vo
Tam son got rua bao gio cho phai.

Xot nguoi tua cua hom mai,
Quat nong ap lanh nhung ai đo gio?
San Lai cach may nang mua,
Co khi goc tu đa vua nguoi om.
Va noi buon cua nguoi thieu nu đuoc the hien qua nhung cau tho chat chua đay cam xuc:

Buon trong cua be chieu hom
Thuyen ai thap thoang canh buom xa xa?
Buon trong ngon nuoc moi sa
Hoa troi man mac biet la ve đau?
Buon trong noi co rau rau
Chan may mat đat mot mau xanh xanh
Buon trong gio cuon mat duenh
Am am tieng song keu quanh ghe ngoi...


= Noi thuong minh =
Song mot minh giua khong gian menh mong xa vang đo nen khi gap So Khanh (楚卿), mot ga co "hinh dong chai chuot, ao khan diu dang" va cung kha "van ve", co nhu nguoi đang sap chet đuoi vo đuoc coc ma khong con binh tinh nhan ra loi lua gat sao rong cua So Khanh.

Than oi! Sac nuoc huong troi,
Tiec cho đau bong lac loai đen đay?...
Kieu voi vang tin So Khanh va cung So Khanh tron thoat khoi lau Ngung Bich. Co nao ngo minh đa roi vao luoi do Tu ba giang san đe giu co lai vinh vien o lau xanh. Chua kip cao chay xa bay thi Tu ba đen va luc nay nang moi ro ban chat con nguoi So Khanh:

Bac tinh, noi tieng lau xanh,
Mot tay chon biet may canh phu dung!...
Bi Tu ba đanh, nang đanh phai chiu quy phuc, mac cho the xac "đen phong tran, cung phong tran nhu ai" va cam thay xot xa cho chinh ban than minh:

Khi tinh ruou, luc tan canh,
Giat minh, minh lai thuong minh xot xa…


= Kieu gap Thuc Sinh =
Thuc sinh (束生, nghia la "thu sinh ho Thuc") tuy đa co vo la Hoan thu (宦姐, nghia la "chi Hoan") nhung cung la nguoi "mo tieng Kieu nhi" tu lau. Thuc sinh trong tac pham nay co le la co dien bien tinh cam, tam tu mang tinh cua con nguoi trong "đoi thuong" nhat, chu khong cach đieu nhieu nhu nhung nhan vat khac trong tac pham. The gioi cua Thuc sinh la the gioi cua đam me va la su gia phong luu cua tinh duc. Chua co mot "đang nam nhi" nao trong truyen Kieu co cach nhin nang tam than cua Kieu len tam tham my nhu Thuc Sinh

Ro mau trong ngoc trang nga!
Day day san đuc mot toa thien nhien...
Do vay Kieu đa ham song va tu tin hon ve tuong lai so phan cua minh. Hai nguoi vui ve ben nhau "y hop tam đau".

Khi huong som khi tra trua,
Ban vay điem nuoc đuong to hoa đan...
Thuc sinh đa chuoc Thuy Kieu ra khoi lau xanh. Tuy nhien, vi la gai lau xanh Kieu đa khong đuoc Thuc ong (束翁, nghia la "ong Thuc"), cha cua Thuc sinh, thua nhan. Thuc ong đa đua Kieu len quan xet xu:

Phong loi noi tran boi boi,
Nang long e ap tinh bai phan chia.
Quyet ngay bien bach mot be,
Day cho ma phan lai ve lau xanh!...
Kieu cam tam chiu kiep le mon đe đuoc huong hanh phuc yen binh cua gia đinh, tuy khong đuoc tron ven voi Thuc Sinh. Khong chiu quay ve lau xanh nen lai them mot lan nua Kieu gap canh khon kho:

Day rang: Cu phep gia hinh!
Ba cay chap lai mot canh mau đon.
Phan đanh chi dam keu oan,
Đao hoen quen ma lieu tan tac may.
Mot san lam cat đa đay,
Guong lo nuoc thuy mai gay voc suong.
Thay Thuc sinh đau kho khi thay Kieu vi minh ma gap nan, quan kia đa cho Kieu lam mot bai tho bay to noi niem. Đoc tho cua Kieu, vi quan khen ngoi roi khuyen Thuc ong nen rong luong chap nhan Kieu lai cho đo sinh le cuoi xin. Nho the Kieu thoat kiep thanh lau nhung chua đuoc bao lau thi nang lai mac va voi Hoan Thu, vo ca cua Thuc Sinh.


= Kieu va Hoan Thu =
Khi biet chuyen, cha Thuc sinh noi gian đoi tra Kieu tro ve chon cu, nhung khi nhan thay Thuy Kieu tam hon đuc hanh lai tai sac ven toan, co tai lam tho, cha cua Thuc sinh cung đanh thua nhan Kieu:

Thuong vi hanh trong vi tai,
Thuc ong thoi cung dep loi phong ba.
Kieu đa o cung Thuc sinh suot mot nam rong va van luon khuyen Thuc sinh ve tham vo ca Hoan thu, ho van chua co con chung sau nhieu nam song cung nhau. Sau chuyen đi tham va quay tro lai gap Kieu, Thuc sinh khong ngo rang Hoan thu đa sai gia nhan đi tat đuong bien đe bat Thuy Kieu ve tra hoi. Thuy Kieu bi tuoi thuoc me bat mang đi, con moi nguoi trong nha luc đo cu ngo co bi chet chay sau tran hoa hoan. Kieu tro thanh thi ti nha Hoan thu voi cai ten la Hoa No (花奴). Luc Thuc sinh ve nha, nhin thay Thuy Kieu bi bat ra chao minh, "phach lac hon xieu", chang nhan ra rang minh mac lua cua vo ca. Hoan thu đa bat Kieu phai hau ha, đanh đan cho bua tiec cua hai vo chong. Đanh đan ma tam trang cua Kieu đau đon va rat buon ba

Bon day nhu khoc nhu than,
Khien nguoi trong tiec cung tan nat long.
Cung trong mot tieng to đong,
Nguoi ngoai cuoi nu, nguoi trong khoc tham.
The roi, do thay Kieu khoc nhieu, Thuc sinh bao Hoan thu tra khao vi ly do gi. Thuy Kieu viet to khai noi rang vi cha bi oan khien, phai ban minh va bi lua vao lau xanh, sau đo co nguoi chuoc ra lam vo, roi chong đi vang, nang bi bat đua vao cua nha quan... rat tui nhuc, bay gio chi mong đuoc vao chua tu cho thoat no tran. Đoc to khai xong, Hoan thu đong y cho Hoa No vao Quan Am cac (觀音閣) sau vuon đe chep kinh. Thuc ra, Hoan thu đanh Kieu rat nhieu, Nguyen Du mieu ta ve "đon ghen" cua Hoan thu la "nhe nhu bac, nang nhu chi". Hoan Thu đa ung xu theo thuong tinh hien huu cua dan gian, la "chut da đan ba, ghen tuong thi cung nguoi ta thuong tinh!"," Chong chung, chua de ai chieu cho ai". Hoan Thu kheo leo pha vo day to giua Kieu va Thuc sinh, lam Kieu ra đi mot cach tu nguyen. Kieu tron khoi Quan Am cac va đa gap vai Giac Duyen (覺緣). Ba đa cho Kieu sang o tam nha Bac ba (薄婆, nghia la " ba ho Bac"), mot Phat tu thuong hay lui toi chua. Ai ngo "Bac ba cung voi Tu ba đong mon", Bac ba đa khuyen Kieu lay chau minh la Bac Hanh (薄幸). Qua tay Bac Hanh, mot lan nua Kieu lai bi ban vao lau xanh.


= Kieu gap Tu Hai =
O lau xanh, Kieu "ngam đang nuot cay" song cuoc song o nhuc. Mot ngay đep troi, co mot nguoi khach ghe qua choi, đo la Tu Hai (徐海), mot anh hung lung danh thoi đo: "Rau hum ham en may ngai, vai nam tac rong, than muoi thuoc cao", tai nang phi thuong "đuong đuong mot đang anh hao, con quyen hon suc luoc thao gom tai". Hai ben đa phai long nhau "Hai ben cung liec hai long cung ua" va Tu Hai chuoc Kieu ve chon lau rieng. Song voi nhau đuoc nua nam, Tu Hai lai "đong long bon phuong", muon ra noi bien thuy chinh chien. Thuy Kieu muon xin đi cung nhung Tu Hai khong cho đi:

Nang rang: "Phan gai chu tong,
Chang đi thiep cung mot long xin đi".
Tu rang: "Tam phuc tuong tri
Sao chua thoat khoi nu nhi thuong tinh?..."
Trong luc Tu Hai đi chinh chien, nang o nha nho toi bo me chac đa "da moi toc suong", con em Thuy Van chac đang "tay bong tay mang" vui duyen voi Kim Trong. Tu Hai sau đo đa chien thang tro ve, mang binh tuong toi đon Kieu lam le vu quy (于歸).


= Kieu bao an bao oan =
Luc vui mung cung la luc Thuy Kieu nghi đen nhung ngay "han vi", nang ke het moi chuyen cho Tu Hai va muon co su "an đen oan tra". Bac ba, Bac Hanh, So Khanh,... đeu bi chiu gia hinh, con nhung vi su đa giup đo Kieu trong con hoan nan đeu đuoc thuong. Rieng Hoan Thu nho kheo noi "Rang toi chut phan đan ba. Ghen tuong thi cung nguoi ta thuong tinh" nen đuoc tha. Sau đo Kieu co gap vai Giac Duyen, đuoc vai bao rang nam nam nua hai nguoi se gap nhau vi Kieu con phai trai qua nhieu lan đan chua đoan tu ngay đuoc voi gia đinh.


= Kieu tu van =
Ho Ton Hien bay gio la mot quan tong đoc cua trieu đinh, mang nhiem vu đen khuyen giai Tu Hai đau hang va quy phuc trieu đinh. Ho Ton Hien đa bay muu mua chuoc Thuy Kieu, đanh vao ham muon co mot cuoc song "an binh" cua phu nu, nang đa that da tin nguoi va xieu long nghe theo loi Ho Ton Hien ve thuyet phuc Tu Hai ra hang:

Tren vi nuoc, duoi vi nha,
Mot la đac hieu hai la đac trung..
Tu Hai đa phan van:

Mot tay gay dung co đo,
Bay lau be So song Ngo tung hoanh.
Bo than ve voi trieu đinh,
Hang than lo lao phan minh ra đau.
Ao xiem rang buoc lay nhau,
Vao luon ra cui cong hau ma chi.
Sao bang rieng mot bien thuy,
Suc nay đa de lam gi đuoc nhau.
Choc troi khuay nuoc mac dau,
Doc ngang nao biet tren đau co ai...
Sau đo, Ho Ton Hien đa thua co bao vay, nhin thay Tu Hai, Thuy Kieu đinh lao toi đe tu van nhung chang bi mac muu va đa "chet đung giua đang". Thuy Kieu cam thay hoi tiec va dan vat ban than:

Mat nao trong thay nhau đay?
Tha lieu song thac mot ngay voi nhau!...
Ho Ton Hien đang đa thang đa ep Kieu phai "thi yen duoi man", Thuy Kieu đa khoc thuong va xin đuoc mang Tu Hai đi chon cat. Ho Ton Hien đa chap nhan cho "cao tang di hinh ben song". Biet nang gioi đan, Ho Ton Hien bat nang phai choi, Kieu đa the hien noi long minh qua tieng đan:

Mot cung gio tham mua sau,
Bon day nho mau nam đau ngon tay!
Ve ngam vuon hot nao tay,
Lot tai Ho cung nhan may roi chau...
Sang hom sau, đe tranh loi đam tieu ve minh, Ho Ton Hien đa gan ngay Kieu cho nguoi tho quan. Tren con thuyen, Kieu nho toi loi cua Đam Tien xua đa noi voi minh trong mong "Song Tien Đuong se hen ho ve sau", nang đa quyet đinh nhay xuong song tu tram.


= Kim Trong đi tim Kieu =
Ve phan Kim Trong, sau khi ho tang chu xong, quay tro lai thi biet tin gia đinh Kieu gap nan, Kieu đa ban minh chuoc cha. Kim Trong đau xot:

勿𨉓𢭶這𣻆𩄎
淫洟湥玉矧蜍魂枚
𤴬𠾕段疙𠾕推
省𠚢吏哭哭耒吏迷

Vat minh vay gio tuon mua,
Dam de giot ngoc than tho hon mai.
Đau đoi đoan ngat đoi thoi,
Tinh ra lai khoc, khoc roi lai me.
Moi nguoi trong nha khuyen can het le, chang nghe theo loi dan cua Kieu va đon cha me Kieu cung Thuy Van sang nha cham lo phung duong, đong thoi van đua tin tim kiem nang khap noi. Tuy "sau duyen moi" nhung chang lai "cang giau tinh xua". Vuong Quan va Kim Trong sau đo đeu đo đat va lam quan. Sau nhieu ngay thang tim kiem thi hai nguoi moi do la đuoc thong tin cua Thuy Kieu la đa tram minh duoi song Tien Đuong (錢塘). Ra đen song, moi nguoi gap vai Giac Duyen o đo, đuoc biet la Thuy Kieu đa đuoc ba cuu mang ve cuu mang. Sau đo, moi nguoi đuoc dan ve gap lai nang Kieu, "mung mung tui tui".


= Đoan tu =
Sau muoi lam nam luu lac, Thuy Kieu đa tro ve đoan vien voi gia đinh. Nhung nang chinh la nguoi so viec đoan vien hon ai ca. Trong viec tai ngo nay, Thuy Van chinh la nguoi đau tien đa len tieng vun vao cho chi. Nhung trong đem gap lai ay, Thuy Kieu đa tam su voi Kim Trong:

身殘伴濁𢵱沖
羅𢘾君子恪𢚸𠊚些
Than tan gan đuc khoi trong
La nho quan tu khac long nguoi ta...
Nang ghi nhan tam long cua Kim Trong nhung tu thay minh khong con xung đang voi chang nua. Tuy tu choi viec ket hon voi Kim Trong, song Kieu nguyen rang hai nguoi se tro thanh ban tri ky noi cau tho tieng đan, " chang trong chan goi, cung ngoai cam tho".
Nguyen Du đa gui gam toan bo the gioi quan cua minh ve xa hoi phong kien luc đo qua cac cau tho nhan xet ve cuoc đoi luu lac cua Thuy Kieu:

吟咍𨷈事在𡗶
𡗶箕陀八濫𠊚固身
八風塵沛風塵
朱清高買特分清高
Ngam hay muon su tai troi,
Troi kia đa bat lam nguoi co than.
Bat phong tran phai phong tran,
Cho thanh cao moi đuoc phan thanh cao.


Cac nhan vat trong Truyen Kieu Tam anh huong Hang tram nam qua, Truyen Kieu van luon ton tai trong đoi song cua dan toc Viet. Tu đo, lay Kieu, tro Kieu, vinh Kieu, tranh Kieu, boi Kieu... đa phat sinh trong cong đong nguoi Viet. Ben canh đo, mot so nhan vat trong truyen cung tro thanh nhan vat đien hinh, nhu:

So Khanh: chi nhung nguoi đan ong phu tinh.
Tu ba: chi nhung nguoi dung phu nu đe mai dam, va thu loi ve minh.
Hoan Thu: chi nhung nguoi phu nu co mau ghen thai qua,...
Ngoai ra, Truyen Kieu con la đe tai cho cac loai hinh khac, nhu am nhac, hoi hoa, san khau, đien anh, thu phap,... Hien nay, Truyen Kieu đang đuoc giang day trong mon Ngu van lop 9 va lop 10 voi cac đoan trich đuoc đat ten nhu Chi em Thuy Kieu, Canh ngay xuan, Kim Kieu gap go, Kieu o lau Ngung Bich, Ma Giam Sinh mua Kieu, Thuy Kieu bao an bao oan, Trao duyen, Noi thuong minh, Chi khi anh hung, The nguyen.


An ban Trong cac ban in duoi đay, o mot so cau chu co it nhieu di ban.

 


= Tieng Viet =


 Ban chu Nom  Kim Van Kieu tan truyen: Kim Ngoc lau tang ban, Tu Đuc thu 25 (1872)
Kim Van Kieu tan truyen: Thinh Mi đuong tang ban, Tu Đuc thu 32 (1879)
Kim Van Kieu tan truyen: Quan Van đuong tang ban, Tu Đuc thu 32 (1879)
Kim Van Kieu tan truyen: Van Nguyen đuong tang ban, Tu Đuc thu 32 (1879)
Kim Van Kieu tan truyen: Bao Hoa cac tang ban, Tu Đuc thu 32 (1879)
Thuy Kieu Truyen tuong chu: Chiem Van Thi chu đinh, Thanh Thai (1905?)
...


 Ban chu Quoc ngu  Poeme Kim Van Kieu truyen: do Truong Vinh Ky phien am, in o Sai Gon nam 1875
Kim Van Kieu tan truyen: do Abel des Michels phien am, chu thich va dich sang tieng Phap co kem theo ban nom gom ba tap in o Paris, 1884 - 1885
Kim Van Kieu tan truyen: do Edmond Nordemann phien am, in o Ha Noi nam 1897
Đoan truong tan thanh: cua Kieu Oanh Mau chu thich, khac in o Ha Noi nam 1902
Kim Van Kieu tan tap: do nhom Thoi hien thi tu khac in nam 1906
Kim Van Kieu quang tap truyen: Lieu Van Đuong tang ban, (1914)
Kim Van Kieu tan truyen: Phuc Van đuong tang ban, (1918)
Kim Van Kieu tan tap: Thoi hien thi tu, Quang Thinh đuong tang ban, (1922)
Kim Van Kieu: Quan Van đuong tang ban, (1923)
Tren lich treo tuong kich thuoc 25x35 cm (sieu đai) Tet 2017: Truyen Kieu đuoc chon đua len lich la ban Kieu do hoc gia Đao Duy Anh phien am va chu giai co cap nhat nhung nghien cuu Kieu hoc moi nhat đuoc cong đong khoa hoc cong nhan. Moi trang lich ngoai đoan Kieu chinh van, con co phan chu giai cac tu kho, đien tich. Trong đo Quach Thu Nguyet đam trach phan phan đoan 3.254 cau luc bat Truyen Kieu thanh 365 đoan tuong ung voi 365 trang lich. Hoa si Huu Hieu ve tranh minh hoa va do Cong ty trach nhiem huu han An Hao phat hanh


= Ngoai ngu =
Kim Van Kieu, ban tieng Nhat, Aoi Komatsu, Tokyo, 1949.
Kim Van Kieu, ban tieng Trung Quoc, Hoang Dat Cau, Bac Kinh, 1959.
Kieu, ban tieng Sec, Gustav Franck, Praha, 1957
Kim Van Kieu, ban tieng Phap, Xuan Viet, Xuan Phuc, Paris, 1961.
Kim Van Kieu, ban tieng Anh, Le Xuan Thuy, Sai Gon, 1963.
Das Madchen Kieu, ban tieng Đuc, in nam 1964.
Kieu, ban tieng Phap, Nguyen Khac Vien, Ha Noi, 1965.
Kim och Kieu, ban tieng Thuy Đien, Magnus Hedlund, Claes Hylinger, Lars Lindvall, Stockholm, 1969.
The tale of Kieu, ban tieng Anh, Huynh Sanh Thong, New York, 1973.
Kim Van Kieu tan truyen, ban tieng Nhat, Takeuchi Yonosuke, Tokyo, 1985
Histoire de Kieu, ban tieng Phap, Le Cao Phan, Ha Noi, 1994.
Kieu, ban tieng Anh, Michael Councell, Luan Đon
Kim Wen Kieov, ban tieng Ba Lan, Vacsava, (?).
Thuy Kieu no monogatari (トゥイ・キォウの物語) co nghia la Cau truyen cua Thuy Kieu. ban tieng Nhat, Sato Seiji and Kuroda Yoshiko, 2005
Киеу - Стенания истерзанной души, ban tieng Nga, Vu The Khoi va Vasili Popov (dich), Nguyen Huy Hoang (bien tap), 2015.
Kieu (in Duong Tuong's version), Duong Tuong, Ha Noi, 2020.


Mot so sach viet ve Truyen Kieu Đao Duy Anh. Tu đien Truyen Kieu. Ha Noi: Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, 1974.
Phan Ngoc. Tim hieu phong cach Nguyen Du trong truyen Kieu, 1985.
Đao Thai Ton. Van ban Truyen Kieu - Nghien cuu va thao luan. Nha xuat ban Hoi nha van, 2001.
Nhieu tac gia. Truyen Kieu - Tac pham va du luan. Nha xuat ban Van hoc, 2002.
Nguyen Quang Tuan. Chu nghia Truyen Kieu. Nha xuat ban Van hoc, 2004.
Thien su Thich Nhat Hanh. Tha mot be lau - Truyen Kieu duoi cai nhin thien quan. Nha xuat ban La Boi.


Chuyen the hoac lay cam hung Kim Van Kieu cong chieu nam 1924
To khuc Kieu Đang Ngoc Long (Ghi ta)
MV Buc binh phong (2020) cua Trinh Thang Binh voi boi canh mot nha nghien cuu tac pham van hoc co song o thoi hien đai khi đang đoc Truyen Kieu đa bat ngo lac ve thoi cua Kieu.
Kieu (2021)


Xem them So kinh tan trang


Chu thich Tham khao Duong Quang Ham, Viet Nam van hoc su yeu. Trung tam hoc lieu xuat ban, Sai Gon, 1968.
Nguyen Loc, muc tu "Truyen Kieu" in trong Tu đien van hoc (bo moi). Nha xuat ban The gioi, 2004.
Nguyen Thach Giang, Van hoc the ky XVIII. Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi, 2004.
Thanh Lang, Bang luoc đo van hoc Viet Nam (quyen thuong). Nha xuat ban Trinh bay, Sai Gon, 1967.


Lien ket ngoai Tac pham lien quan đen Truyen Kieu tai Wikisource
 Tac pham lien quan đen Truyen Kieu ban chu Nom tai Wikisource
The Tale of Kieu: The Classic Vietnamese Verse Novel tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Truyen Kieu tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Ban dich moi cua truyen Kieu, Vladislav Zhukov, BBC
Truyen Kieu chu giai, 1953 Le Van Hoe Thu vien Quoc gia Viet Nam