Nicaragua (phien am Tieng Viet: Ni-ca-ra-goa), ten chinh thuc la Cong hoa Nicaragua (tieng Tay Ban Nha: Republica de Nicaragua, IPA [re'puβlika ðe nika'raɰwa]) la mot quoc gia tai Trung My. Đay la nuoc lon nhat o Trung My, nhung cung co mat đo dan cu thap nhat voi so nhan khau chi tuong đuong cac nuoc lang gieng nho hon. Nuoc nay giap voi Honduras o phia bac, Costa Rica o phia nam. Bo bien phia tay tren bo Thai Binh Duong, con phia đong la Bien Caribe.
Ten nuoc xuat phat tu chu Nicarao, ten cua bo lac su dung ngon ngu Nahuatl tung song tren bo bien Lago de Nicaragua truoc khi Cuoc chinh phuc chau My cua Tay Ban Nha dien ra, va tu tieng Tay Ban Nha Agua, nghia la nuoc, vi su hien dien cua hai ho lon Lago de Nicaragua va Lago de Managua trong vung.
Thoi chinh phuc cua Tay Ban Nha, Nicaragua la ten cua mot dai đat hep giua Ho Nicaragua va Thai Binh Duong. Thu linh Nicarao la nguoi đung đau vung đat nay khi nhung ke chinh phuc đau tien đat chan toi. Thuat ngu sau nay đa đuoc cong nhan, va mo rong, đe chi nhom nguoi song tai vung đo: nguoi Nicaraos hay Niquiranos.
Bo toc Nicarao đa di cu toi vung nay theo loi khuyen cua cac vi chuc sac ton giao tu cac vung phia bac sau khi Teotihuacan sup đo. Theo truyen thong, ho đi ve phia nam cho toi khi gap mot cai ho voi hai ngon nui lua noi tren mat nuoc, va ho đa dung lai khi toi Ometepe, hon đao nui lua nuoc ngot lon nhat the gioi.


Lich su Nam 1524, conquistador Francisco Hernandez de Cordoba đa thanh lap nhung khu đinh cu thuong truc Tay Ban Nha đau tien, gom hai thi tran chinh cua Nicaragua: Granada tai Ho Nicaragua va Leon phia đong Ho Managua. Đuoc coi nhu mot thuoc đia cua Tay Ban Nha ben trong vuong quoc Guatemala trong thap nien 1520, Nicaragua đa tro thanh mot phan cua Đe che Mexico va sau nay gianh lai đoc lap nhu mot phan cua Cac tinh Trung My Thong nhat nam 1821 va sau đo nhu mot nha nuoc cong hoa đoc lap voi quyen cua rieng minh nam 1838. Mosquito Coast dua tren Bluefields tai Đai Tay Duong đuoc Đe quoc Anh tuyen bo la khu vuc bao ho tu nam 1655 toi 1850; vung nay đuoc giao lai cho Honduras nam 1859 va tiep tuc chuyen cho Nicaragua nam 1860, du no van tiep tuc co quy che tu tri cho toi nam 1894.
Giai đoan chinh tri đau tien sau khi gianh đoc lap cua Nicaragua co đac điem o su đoi đau giua tang lop lanh đao tu do tai Leon va tang lop lanh đao bao thu tai Granada. Su đoi đau nay đa dan toi cuoc noi chien. Ban đau đuoc nhung nguoi tu do moi tham gia cung ho vao cuoc đau tranh chong phe bao thu (1855), mot nha tham hiem My ten la William Walker hau nhu chua kip chien đau đa thu đuoc thang loi cho phe tu do. Vi the ong ta thay rang viec chiem lay ca đat nuoc cung khong kho khan. Walker tu phong minh lam tong thong nam 1856 voi y đinh thanh lap mot nha nuoc no le khac cho Hoa Ky. So ke hoach cua ong ta se con mo rong them, nhieu nuoc Trung My khac đa phoi hop lat đo Walker khoi Nicaragua nam 1857, mia mai thay voi su ung ho cua nha cong nghiep Hoa Ky Cornelius Vanderbilt, nguoi truoc đo đa tro cap cho hanh đong cuop nuoc Nicaragua cua Walker. Walker bi hanh quyet tai nuoc Honduras lang gieng ngay 12 thang 9 nam 1860. Tiep sau đo la giai đoan cam quyen ba thap ky cua phe bao thu.
Loi dung su chia re trong phe bao thu, Jose Santos Zelaya đa lanh đao mot cuoc noi day đua ong toi quyen luc nam 1893. Zelaya đa cham dut cuoc tranh cai tu lau voi Anh Quoc ve Atlantic Coast nam 1894, va tai nhap Mosquito Coast vao Nicaragua.
Nicaragua đa cung cap ho tro trong Chien tranh the gioi thu hai, va la nuoc đau tien tren the gioi phe chuan Hien chuong Lien hiep quoc.
Nicaragua tung nhieu lan bi can thiep tu ben ngoai va nhung giai đoan đoc tai quan su keo dai, thoi ky dai nhat la thoi gian cam quyen cua gia đinh Somoza, trong hau nhu ca the ky XX. Gia đinh Somoza len nam quyen luc mot phan nho hiep uoc nam 1927 do My đe xuong muon thuc đay viec thanh lap đoi quan Phong ve Quoc gia thay the cho cac quan đoi ca nhan nho truoc đo.Ban mau:Chu thich-needed Vi tuong duy nhat cua Nicaragua tu choi ky hiep uoc nay (el tratado del Espino Negro) la Augusto Cesar Sandino ong đa bo len vung nui phia bac Las Segovias, va chien đau chong lai cac luc luong linh thuy đanh bo My trong nam nam.
Cuoi cung luc luong linh thuy đanh bo đat đuoc mot thoa thuan voi phe du kich Sandinista. Linh thuy đanh bo rut đi va Juan Bautista Sacasa nam quyen kiem soat toan bo đat nuoc. Mot luc luong Phong ve Quoc gia đuoc thanh lap va Anastasio Somoza Garcia, mot nguoi tung hoc tap tai Hoa Ky, tro thanh nguoi đung đau luc luong moi nay.
Tu vi tri cua minh trong luc luong Phong ve Quoc gia, Somoza cuoi cung đa thau tom đuoc toan bo đat nuoc. So su chong đoi quan su co the xay ra tu Sandino, Somoza moi ong toi gap tai Managua, noi ong bi luc luong Phong ve Quoc gia am sat ngay 21 thang 2 nam 1934. Somoza kiem soat toan bo đat nuoc va tieu huy moi đoi quan vu trang nao co kha nang chong lai minh. Toi luot Somoza bi Rigoberto Lopez Perez, mot nha tho Nicaragua, am sat nam 1956. Luis Somoza Debayle, con trai lon cua nha đoc tai, chinh thuc lanh đao Nicaragua sau cai chet cua cha minh.
Luis chi nam quyen đuoc vai nam khi ong chet vi mot con đau tim. Ong đuoc cho la mot nguoi on hoa. Tiep sau đo la vi tong thong bu nhin Rene Shick. Anastasio Somoza Debayle, nguoi chi huy luc luong Phong ve Quoc gia, nam quyen kiem soat đat nuoc. Ong chinh thuc len nham chuc tong thong sau Shick. Nam 1961, mot sinh vien tre, Carlos Fonseca, nguong mo Sandino, thanh lap nen Mat tran Giai phong dan toc Sandinista (FSLN). FSLN trong suot thap ky 1960 chi la mot đang nho, nhung su cam ghet cua Somoza voi FSLN va su đoi xu thang tay voi bat ky ai bi ong cho la mot nguoi yeu men Sandinista khien nhieu nguoi dan thuong Nicaragua co cam giac rang nhung nguoi Sandinista manh hon thuc te.
Mot so nha su hoc Nicaragua cho rang tran đong đat tan pha Managua nam 1972 chinh la "chiec đinh cuoi cung đong vao quan tai" cho Somoza. Khoang 90% thanh pho bi pha huy, va su tham nhung vo liem si cua Somoza, viec to chuc cuu te kem coi (khien ngoi sao cua đoi bong chay Pittsburgh Pirates Roberto Clemente phai đich than bay toi Managua ngay 31 thang 12 nam 1972 - mot chuyen bay cham dut voi cai chet bi tham cua ong) va viec tu choi tai xay dung Managua khien Sandinista bong tro nen mot bieu tuong voi nhung nguoi tuoi tre Nicaragua, nhung nguoi đa khong con gi đe mat.
Somoza cho rang cac cong ty đoc quyen trong linh vuc cong nghiep la đieu can co đe tai thiet quoc gia, nhung khong cho phep cac thanh vien khac trong tang lop thuong luu chia se loi nhuan tu hoat đong tang truong kinh te. Đieu nay khien hinh anh cua Somoza cang xau đi trong mat gioi kinh te va ho khong con ung ho ong ta nua. Nam 1976 mot loai bong nhan tao, mot trong nhung tru cot cua kinh te Nicaragua, đuoc phat trien. Viec nay khien gia bong giam sut, va nen kinh te Nicaragua roi vao khung hoang.
Cac van đe kinh te cang khien phe Sandinista co đuoc tinh cam tu phia nhan dan trong cuoc đau tranh chong Somoza va nhieu nguoi Nicaragua o cac tang lop phia tren cho rang ho la cuu canh duy nhat đua đat nuoc thoat khoi che đo bao tan Somoza. Vu am sat Pedro Joaquin Chamorro, tong bien tap to bao quan trong nhat Nicaragua va la nguoi cong khai đoi đau Somoza vao thang 1 nam 1978, đuoc cho la tia lua dan toi su bung phat tinh cam chong Somoza trong nhan dan. Khi ay thu pham đuoc cho la thanh vien cua luc luong Phong ve quoc gia.
Nhung nguoi Sandinistas, đuoc su ung ho cua đa so dan chung, Nha tho Co đoc giao, va cac chinh phu khu vuc cung nhu quoc te len nam quyen vao thang 7 nam 1979. Somoza roi bo đat nuoc va nhung ke trung thanh trong luc luong Phong ve quoc gia cua minh, chet o Paraguay vi bi am sat thang 9 nam 1980 boi nhung thanh vien cua Đang Cong nhan Cach mang Argentina. Nhung chuong trinh lon va quan trong cua Sandinistas gom cuoc Thap tu chinh Xoa mu chu Quoc gia (thang 3-thang 8 nam 1980) va mot cuoc cai cach ruong đat lon đua đat đai vao tay nhung nguoi nong dan vo san.
Tong thong My Jimmy Carter, nguoi tung cat vien tro cho Somoza nam truoc, ban đau lua chon vien tro cho chinh phu moi, nhung toi cuoi nhiem ky vien tro ngay cang giam va cuoi cung bi Tong thong Reagan vi co bang chung cho thay Sandinista ung ho nhung nguoi noi loan FMLN tai El Salvador. Truoc khi Hoa Ky ngung vien tro, Bayardo Arce, mot chinh tri gia FSLN, đa cho rang "Nicaragua la nuoc duy nhat xay dung chu nghia xa hoi cua rieng minh bang đong đola cua chu nghia đe quoc."
Sau mot giai đoan thang loi ngan, nhung nguoi Sandinista phai đoi mat voi mot cuoc noi chien voi Contra, mot luc luong kieu khung bo xuat hien trong thoi cam quyen cua tong thong Ronald Reagan. Contra đuoc My huan luyen va cung cap tai chinh đe chien đau voi Sandinista, gay ra su chi trich ngay cang tang ben trong Hoa Ky, ke ca tai Nghi vien. Khi Nghi vien cat bo khoan vien tro cho Contra, Đai ta phu ta cua Reagan la Oliver North đa dung len mot ke hoach cung cap vien tro cho Contra thong qua viec bi mat ban vu khi cho Iran, mot that bai dan toi cai goi la Vu Iran-Contra.
Daniel Ortega đa gianh chien thang ap đao trong cuoc bau cu tong thong nam 1984, nhung nhung nam chien tranh đa lam suy yeu nen kinh te Nicaragua va khien nhieu gia đinh roi vao tinh trang kho khan. Cuoc bau cu đuoc cac to chuc phi chinh phu phuong tay đuoc phep vao Nicaragua giam sat cho la minh bach, du mot so nguoi van cho rang Ortega đa đan ap cac đang đoi lap.
Nicaragua đa gianh thang loi lich su trong vu kien chong lai Hoa Ky tai Toa an Luat phap Quoc te nam 1986 (xem Nicaragua va Hoa Ky), va Hoa Ky buoc phai tra Nicaragua 12 ty đola vi vi pham chu quyen cua Nicaragua qua viec tien hanh tan cong ho. Hoa Ky tu choi chap nhan Toa an va cho rang ho khong co tham quyen đoi voi nhung viec quan he cua quoc gia co chu quyen. Chinh phu Hoa Ky tu choi tra khoan tien, tham chi ca khi nghi quyet cua Đai hoi đong Lien hiep quoc ve van đe nay đa đuoc thong qua.


= Thap ky 1990 va Thoi ky Hau Sandinista =
Cuoc bau cu đa đang đuoc to chuc nam 1990 voi phan thua thuoc ve phe Sandinista truoc lien minh cac đang chong Sandinista (thuoc ca canh ta va canh huu) do Violeta Chamorro, vo goa cua Pedro Joaquin Chamorro, lanh đao. Su that cu đa lam phe Sandinista ngac nhien boi nhung cuoc tham do y kien truoc bau cu cho thay mot thang loi chac chan cua Sandinista va nhung cuoc ban đong tranh cu truoc bau cu cua ho đa thu hut nhung đam đong hang tram ngan nguoi. Ket qua khong ngo đo đa tro thanh chu đe cua nhieu bai phan tich va binh luan, va đuoc cac nha binh luan nhu Noam Chomsky va S. Brian Willson quy cho co nguyen nhan tu nhung loi đe doa cua phe Contra tiep tuc chien tranh neu nguoi Sandinista con nam giu quyen luc, nhung nguoi dan Nicaragua noi chung đa qua met moi vi chien tranh va mot phan khac la nhung khoan vien tro to lon cua Hoa Ky cho phe đoi lap.
Mat khac, P. J. O'Rourke đa viet trong cuon "Return of the Death of Communism" ve "nhung loi the khong hop le khi su dung cac nguon tai nguyen quoc gia cho cac muc đich đang phai, ve cach lam the nao Sandinista kiem soat he thong chuyen tiep ngan chan nhung nguoi ung ho Lien đoan đoi lap thong nhat Nicaragua (UNO) tham gia cac cuoc tuan hanh tranh cu, lam cach nao Sandinista buoc cac binh si trong quan đoi bo phieu cho Ortega va bang cach nao bo may quan lieu Sandinista ngan chan khoan tien vien tro 3,3 trieu đola cua Hoa Ky cho chien dich tranh cu khong the toi tay UNO trong khi Daniel Ortega chi tieu hang trieu đola do nhung nguoi dan o nuoc ngoai quyen tang va hang trieu trieu tu ngan kho Nicaragua..."
Nhung cuoc phong van nguoi dan Nicaragua sau khi ho đa bau cu cho thay đai đa so cu tri đa bo phieu cho Charmorro vi lenh cam van kinh te cua My chong chinh phu Ortega. Nhung cuoc phong van nay cung thuyet phuc Daniel Ortega rang cac ket qua bau cu la hop phap va gop phan vao quyet đinh chap nhan ket qua bau cu cua nhan dan rut lui khoi quyen luc cua ong ta thay vi khong chap nhan no.
Chamorro nhan đuoc mot nen kinh te đa hoan toan suy sup. Thu nhap tren đau nguoi cua nguoi dan Nicaragua đa giam toi 80% trong thap nien 1980, vi cac chi phi tai chinh va xa hoi cho cuoc chien voi Contra cua chinh phu Sandinista. Đieu gay ngac nhien cho nguoi My va luc luong Contra, Chamorro khong giai tan Quan đoi Sandinista, du ten cua no đa đuoc đoi thanh Quan đoi Nicaragua. Đong gop chu yeu cua Chamorro cho Nicaragua la viec giai giap cac nhom vu trang tai cac vung phia bac va mien trung đat nuoc. Đieu nay giup tang su on đinh von thieu o nuoc nay trong hon mot thap ky.
Trong cuoc bau cu tiep sau nam 1996, Daniel Ortega va nhung nguoi Sandinista thuoc FSLN mot lan nua bi đanh bai, lan nay la boi Arnoldo Aleman thuoc Đang Tu do Lap hien (PLC). Tong thong Aleman đa co su đong thuan chien luoc voi Ortega va FSLN, va chinh tri Nicaragua hau nhu đuoc thanh lap tren mot he thong luong đang, voi PLC va FSLN cung hop tac phan chia quyen loi chinh phu cung nhu cac đia vi đe ngan can cac đang nho.
Trong cuoc bau cu nam 2001, PLC mot lan nua đanh bai FSLN, va Enrique Bolanos thang cu Tong thong. Tuy nhien, Tong thong Bolanos sau đo đa chia tay PLC va cao buoc cuu Tong thong Aleman tham nhung, voi nhung toi danh co the bi tuyen an toi 20 nam tu nhu bien thu, rua tien va tham nhung. Đang Sandinista va cac thanh vien Tu do trung thanh voi Aleman phan ung bang cach tuoc đoat quyen luc cua Tong thong Bolanos cung cac bo truong va đe doa buoc toi phan quoc. Cuoc "đao chinh dien bien cham" nay đa bi ngan chan mot phan nho suc ep tu phia Hoa Ky, voi loi hua hen nhung thay đoi hien phap bi tri hoan cho toi cuoc bau cu theo du kien nam 2006.
Thang 10 nam 1996, Đang Lien minh tu do, bao thu len cam quyen sau khi thang cu, Tong thong Arnoldo Aleman bi cao buoc tham nhung va lam tram trong them cuoc khung hoang cua đat nuoc.
Tong thong thuoc Đang Tu do hop hien Enrique Bolanos Geyer (tu thang 1 nam 2002) khong giai quyet đuoc tinh trang khung hoang.
Bau cu ngay 5 thang 11 nam 2006, lanh tu Mat tran Giai phong dan toc Sandino (FSLN) Daniel Ortega Saavedra gianh thang loi va tro lai cam quyen sau 16 nam.


Chinh tri Chinh tri Nicaragua theo co cau mot nha nuoc cong hoa tong thong đai dien dan chu, theo đo Tong thong Nicaragua vua la lanh đao nha nuoc vua la lanh đao chinh phu, va mot he thong đa đang phai. Quyen hanh phap do chinh phu đam nhiem. Quyen lap phap vua do chinh phu vua do Quoc hoi đam nhiem. Tu phap đoc lap voi hanh phap va lap phap. Tong thong hien nay cua Nicaragua la Enrique Bolanos Geyer . Nhung cuoc bau cu lap phap va tong thong dien ra ngay 5 thang 11 nam 2006. 
Cuoc bau cu nay đa mo đuong cho Daniel Ortega len nam quyen lan thu ba. Ong đa thang 39% so phieu bau, đu đe chien thang.


Đoi ngoai Nicaragua duoi su lanh đao cua Mat tran Giai phong dan toc Sandino chu truong tang cuong đoan ket, lien ket My Latinh, đay manh quan he hop tac chat che voi Cuba, Venezuela va cac nuoc dan toc, đoc lap o khu vuc; đa chinh thuc gia nhap "Lua chon Boliva cho chau My" (ALBA) (ngay 15 thang 1 nam 2007).
La thanh vien cua Lien Hop Quoc, WTO, To chuc Luong thuc va Nong nghiep Lien Hop Quoc (FAO), Nhom 77 (G-77), Co quan Nang luong Nguyen tu Quoc te (IAEA), To chuc Hang khong Dan dung Quoc te (ICAO), Quy Tien te Quoc te (IMF), Phong trao khong lien ket....


Đia ly Chiem dien tich 129.494 km² - tuong đuong dien tich Hy Lap hay bang New York va rong gap 1,5 lan Bo Đao Nha. Gan 8% lanh tho la cac vuon quoc gia hay cac khu du tru sinh quyen. Nuoc nay giap Costa Rica o phia nam, Honduras o phia bac va Bien Caribe o phia đong.
Nicaragua la mot nuoc cong hoa nhat the. Vi cac muc đich hanh chinh đat nuoc đuoc chia thanh 15 khu vuc hanh chinh (departamentos) va hai vung tu tri dua theo mo hinh Tay Ban Nha. Hai vung tu tri la Region Autonoma del Atlantico Norte va Region Autonoma del Atlantico Sur, thuong đuoc goi tat la RAAN va RAAS theo thu tu. Cho toi khi hai vung nay đuoc trao quy che tu tri nam 1985 đay tung la mot khu vuc hanh chinh duy nhat voi ten goi Zelaya.
Nicaragua co ba vung đia ly khac biet: Nhung vung đat thap Thai binh duong, Vung nui Trung Bac va Nhung vung đat thap Đai Tay Duong.


= Nhung vung đat thap doc Thai Binh Duong =
Nam o phia tay đat nuoc, nhung vung đat thap nay la mot đong bang mau mo, rong va nong. Noi bat tren đong bang la nhieu mieng nui lua thuoc day Maribios, gom ca Mombacho ngay ben ngoai Granada, va Momotombo gan Leon. Vung đat thap chay tu Vinh Fonseca toi bien gioi phia Thai Binh Duong cua Nicaragua voi Costa Rica phia nam Ho Nicaragua. Đay la vung đong dan cu nhat. Khoang 27% dan so quoc gia song trong va xung quanh Managua, thanh pho thu đo, tren bo phia nam Ho Managua.
Ngoai nhung bai bien va cac khu nghi duong, nhung vung đat thap doc Thai Binh Duong con la noi chua đung nhieu di san thoi thuoc đia Tay Ban Nha cua Nicaragua. Cac thanh pho nhu Granada va Leon đeu co nhieu cong trinh kien truc va vat dung thuoc đia.


= Vung trung tam =

Đay la mot vung đat cao nam cach xa bo bien Thai Binh Duong, voi thoi tiet lanh hon cac vung đat thap Thai Binh Duong. Khoang mot phan tu nganh nong nghiep Nicaragua thuoc vung nay, cay ca phe đuoc trong tai nhung khu vuc đat doc cao. Soi, thong, reu (moss), duong xi va lan rat phong phu tai nhung khu rung may trong vung.
Cac loai chim song trong nhung khu rung vung trung nay gom Chim đuoi seo, se canh vang, chim ruoi, chim gie cui va chim tu can.


= Nhung vung đat thap doc Đai Tay Duong =
Vung rung nhiet đoi rong lon nay co it dan cu sinh song, voi nhieu con song lon chay xuyen qua. Rio Coco tao thanh bien gioi voi Honduras. Bo bien Caribe quanh co hon nhieu so voi bo bien Thai Binh Duong tuong đoi thang phia ben kia. Cac đam pha va chau tho bo tri khong đeu tao ra kieu đia hinh nay.
Bo bien nhiet đoi phia đong Nicaragua rat khac biet so voi nhung vung con lai cua đat nuoc. Khi hau chu yeu la nhiet đoi, nhiet đo cao, đo am cao. Quanh khu vuc thanh pho Bluefields, tieng Anh đuoc su dung rong rai voi tieng Tay Ban Nha la ngon ngu chinh thuc trong cong đong dan cu rat giong voi nhieu cong đong tieu bieu tai cac cang bien Caribe hon moi noi khac tai Nicaragua.
Rat nhieu loai chim sinh song o khu vuc nay gom đai bang, ga go, chim tu can, vet đuoi dai va macaw. Cac loai đong vat gom nhieu loai khi, thu an kien, huou đuoi trang va heo voi.
Xem them:

Nui lua Nicaragua
Danh sach thanh pho Nicaragua


Kinh te Kinh te Nicaragua tu lau đa dua vao xuat khau cac loai cay trong nhu chuoi, ca phe, va thuoc la. Ruou rum Nicaragua noi tieng co chat luong cao nhat My La tinh, va thuoc la cung thit bo cua ho cung đuoc đanh gia cao. Trong thoi Chien tranh Sandinista đau thap nien 1980, đa so ha tang quoc gia đa bi hu hai hay pha huy, lam phat tung len toi muc hang nghin phan tram. Tu cuoi cuoc chien hai thap ky truoc đay, nhieu nganh cong nghiep thuoc so huu nha nuoc đa đuoc tu nhan hoa. Lam phat đa xuong muc kiem soat đuoc va kinh te tang truong kha nhanh trong nhung nam gan đay.
Nhu nhieu quoc gia đang phat trien khac, mot ty le lon nguoi ngheo tai Nicaragua la phu nu. Ngoai ra, mot so phan tram kha cao ho gia đinh Nicaragua do phu nu lam chu ho: 39% tai thanh pho va 28% tai nong thon.
Đat nuoc nay van đang la mot nen kinh te đang hoi phuc va tiep tuc ap dung cac bien phap cai cach hon nua, va chung cung chinh la đieu kien do Quy tien te quoc te (IMF) đat ra. Nam 2005, cac bo truong tai chinh cua tam nuoc cong nghiep hang đau (G-8) đa xoa no nuoc ngoai cho Nicaragua, nhu mot phan trong chuong trinh Cac nuoc ngheo co so no lon (HIPC). Toi nam 2016, Nicaragua la nuoc ngheo thu ba tai chau My sau Bolivia va Honduras, voi muc Tong san pham quoc noi (GDP) tren đau nguoi khoang $13.413, đung thu 123 the gioi va đung thu 19 khu vuc My Latin. Ty le that nghiep chinh thuc khoang 11%, va 36% khac o tinh trang ban that nghiep.
Đon vi tien te Nicaragua la Cordoba (NIO) đuoc đat theo ten Francisco Hernandez de Cordoba nguoi sang lap quoc gia.


= Du lich =
Trong khoang 15 nam qua, linh vuc du lich đa phat trien manh me, va anh huong tich cuc toi đoi song va kinh te Nicaragua. Tu nam 2001, 600 trieu đola đa đuoc đau tu cho du lich, đa so khoan tien nay co tu cac nha đau tu Nicaragua va Hoa Ky. Đat nuoc nay noi tieng ve phong canh, he đong thuc vat, van hoa, cac bai bien va tat nhien la ca cac ho nuoc va nui lua.
Theo Bo Du lich Nicaragua, thanh pho thoi thuoc đia Granada, Nicaragua la đia điem du lich hoan hao. Tuong tu, cac thanh pho Leon, Masaya, Rivas va cac đia điem khac nhu San Juan del Sur, San Juan River, Ometepe, Mombacho Volcano, Corn Island & Little Corn Island, va cac noi khac cung la nhung đia điem thu hut nhieu du khach. Ngoai ra, du lich sinh thai va mon the thao luot song cung la điem cuon hut du khach toi Nicaragua.
Nhung loi ich kinh te co the thu đuoc tu du lich la đieu khong the tranh cai; ngay nay, du lich chiem khoang 10% thu nhap Nicaragua. Nhieu khoan đau tu va ho tro tu phia chinh phu se đuoc đo them vao đay sau khi Thoa thuan Tu do Thuong mai Trung My-Dominica đuoc ky ket.


Nhan khau Theo cuoc đieu tra dan so nam 2005, Nicaragua co dan so 5.483.400 trieu nguoi, tang 20% so voi con so 4.357.099 trieu trong cuoc đieu tra nam 1995.
Nguoi Nicaraguan goc Au hay lai Au va nguoi da rat đen cung nhu nguoi co to tien ban xu (mestizos) chiem toi 86% dan so, va 80% trong so ho la mestizos va 17% co nguon goc Chau Au (chu yeu la Tay Ban Nha, Đuc, Italia va Phap).
O the ky 19, co mot thieu so ban xu nho, nhung nhom nay đa bi đong hoa van hoa nhieu va bi gop vao nhom chinh Mestizo. Chu yeu trong the ky muoi chin, Nicaragua đa chung kien nhieu đot di dan tu cac quoc gia chau Au. Đac biet o ca thanh pho phia bac nhu Esteli va Matagalpa co cac cong đong dan cu Đuc the he thu tu kha đong đuc. Đa so nguoi Mestizo va goc Au song tai cac vung phia tay đat nuoc tai cac thanh pho Managua, Granada and Leon.
Khoang 9% dan so Nicaragua la nguoi da đen, hay nguoi da đen Nicaragua, va chu yeu song tai nhung vung thua thot dan cu o bo bien Caribe hay Đai Tay Duong. Nguoi da đen chu yeu co nguon goc Tay An (Antillean), con chau cua nhung cong nhan da đen đuoc mua ve chu yeu tu Jamaica va Haiti khi vung nay con thuoc quyen bao ho cua Anh. Nicaragua la nuoc co so dan da đen đong thu hai tai Trung My sau Panama. Cung co mot so luong nho nguoi Garifuna, mot dan toc lai Carib, Angola, Congo va Arawak.
5% dan so con lai gom hau due cua nhung nguoi tho dan trong nuoc chua lai tap. Dan so Nicaragua thoi tien Colombo gom nguoi Nahuatl-nguoi noi tieng Nicarao o phia tay va ten đat nuoc cung bat nguon tu dan toc nay, va sau nhom sac toc gom Miskito, Ramas va Sumo doc theo bo bien Caribe. Tuy con rat it nguoi Nicarao thuan chung, cac dan toc Caribe van giu net khac biet cua minh. Giua thap nien 1980 chinh phu đa chia khu hanh chinh Zelaya - gom phan phia đong dat nuoc - thanh hai vung tu tri vva trao cho nguoi Phi cung nguoi ban xu trong vung quyen tu quan han che ben trong nuoc Cong hoa.
Co mot cong đong nguoi Nicaragua Trung Đong nho tai nuoc nay voi cac sac toc Syria, Armenia, Palestin va Liban tai Nicaragua tong cong khoang 30.000 nguoi, va mot cong đong cac sac toc Đong A nhu Nhat Ban, Đai Loan va Trung Quoc khoang 8.000 nghin nguoi. Cac cong đong thieu so noi tieng Tay Ban Nha cung van giu cac ngon ngu cua to tien minh.


Van hoa Nicaragua co dan so rat tre voi khoang 36% duoi 18 tuoi. Đat nuoc nay co cac truyen thong dan gian, am nhac va ton giao manh me, bi anh huong manh tu van hoa Ban đao Iberia va tro nen giau co them voi am nhac cung đac trung Amerindia. Nicaragua tu lau đa la trung tam tho van cua the gioi Hispanic (nguoi chau My noi tieng Tay Ban Nha), voi nhung tac gia noi tieng nhu Ruben Dario.
Giao duc la mien phi cho moi nguoi daa Nicaraguan. Giao duc tieu hoc mien phi va la bat buoc, tat ca cac cong đong tai Bo bien Đai Tay Duong đeu đuoc tiep can giao duc bang ngon ngu me đe cua ho. Giao duc bac cao hon đuoc quyen tu quyet ve tai chinh, co cau va quan ly hanh theo phap luat. Tuong tu nhu vay, tu do cua cac cong dan cung đuoc cong nhan.
Van hoa Nicaragua co the đuoc xac đinh sau hon nua qua nhieu net rieng biet. Phia tay đat nuoc bi Tay Ban Nha thuc dan hoa va nguoi dan o đay đa so la nguoi Mestizo va European; tieng Tay Ban Nha luon la ngon ngu thu nhat cua ho.
Trai lai, nua phia đong đat nuoc, tung la vung bao ho cua Anh. Tieng Anh van giu vi tri thong tri tai đay va đuoc su dung song song voi tieng Tay Ban Nha. Ca hai ngon ngu đeu đuoc day trong truong hoc. Van hoa cua vung nay tuong tu nhu cac quoc gia Caribe tung thuoc quyen quan ly cua Anh, nhu Jamaica, Belize, Quan đao Cayman, van van. Du nhung cuoc di cu gan đay cua nguoi mestizo đa gay anh huong lon tren cac the he tre tuoi va lam tang so luong dan su dung ca hai ngon ngu trong gia đinh hay chi noi tieng Tay Ban Nha. Mot phan kha lon dan chung nguoi la lai Phi, cung nhu so nguoi Garifuna it đong đao hon. Vi anh huong chau Phi, o Bo bien phia Đong, co nhieu kieu am nhac. Loai nhac nhay đuoc nhieu nguoi ua chuong goi la 'Palo de Mayo', hay Maypole, đuoc su dung trong dip Le hoi Maypole, thang 5. Am nhac nay mang nhieu tinh nhuc duc voi nhieu nhip đieu. Le hoi nay bat nguon tu le Maypole dip May Day cua nguoi Anh, va đa nhung nguoi Nicaragua goc Phi tai Caribe hay Mosquito Coast thay đoi đe thich hop voi đoi song cua ho.
Trong so nhung nen van hoa tung hien dien truoc thoi ky thuc dan chau Au, nhung dan toc noi tieng Nahuatl song đong đuc o phia tay đat nuoc hau nhu đa đong hoa vao van hoa latinh. Tuy nhien, o phia đong, nhieu nhom ban xu van giu đuoc ban sac cua minh. Cac dan toc Miskito, Sumo, va Rama van giu tieng noi cua minh, va su dung them tieng Anh va/hay tieng Tay Ban Nha. Dan toc it nguoi Garifuna noi Garifuna cua rieng ho cung tieng Anh va Tay Ban Nha.


= Ngon ngu va Ton giao =

90% dan cu su dung tieng Tay Ban Nha; nguoi Nicaragua noi thu tieng Tay Ban Nha Iberoamerica voi mot so điem tuong đong voi tieng Tay Ban Nha El Salvador, Guatemala va Honduras—ve cau truc su dung "vos" thay cho "tu" cung voi su ket hop "vos". Dan cu da đen vung bo bien phia đong dung tieng Anh nhu ngon ngu me đe. Nhieu dan toc ban xu o phia đong van su dung ngon ngu rieng cua minh, cac ngon ngu chinh trong so nay gom Miskito, Sumo, va nhom ban xu Rama. Ngon ngu Ky hieu Nicaragua thu hut su quan tam đac biet cua cac nha ngon ngu hoc.
Ton giao la mot phan quan trong cua nen van hoa Nicaragua va đuoc bao ve trong hien phap.Tu do ton gia, đa đuoc đam bao ke tu nam 1939, va khoan dung ton giao đuoc thuc đay boi chinh phu Nicaragua va hien phap.
Cac ton giao lon nhat, va truyen thong cua đa so nguoi dan la Cong giao La Ma. So nguoi thuc hanh niem tin Cong giao La Ma đa sut giam, trong khi tin đo cua cac nhom truyen đao Tin Lanh va Giao hoi Mac Mon đa phat trien nhanh chong ve so luong tu nhung nam 1990. Ngoai ra con co cac cong đong giao phai Anh va Moravian kha đong đao o vung bo bien Caribe. Cuoc đieu tra dan so nam 1995 cho thay cac ton giao xep hang nhu sau: Cong giao La Ma 72,9%, Phuc Am 15,1%, Moravian 1,5%, Episcopal 0,1%, khac 1,9%, khong theo ton giao 8,5%.
Cong giao La Ma đen Nicaragua trong the ky XVI voi cuoc chinh phuc cua Tay Ban Nha va đen nam 1939, Giao hoi Cong giao Nicaragua thanh lap. Tin Lanh va cac giao phai Kito giao khac đen Nicaragua trong the ky XIX, nhung chi phat trien manh o cac vung ven bo bien Caribbean trong the ky XX.


Am thuc Voi dien tich 130.373 km², Nicaragua la đat nuoc lon nhat vung Trung My. Nam trong vung nhiet đoi, thien nhien Nicaragua vo cung phong phu va đo cung la mot trong nhung yeu to tao nen nen am thuc co huong vi rat rieng cua đat nuoc nay.
Tu xa xua, thanh phan chinh cua thuc an Nicaragua đa la bap. Thua huong cach che bien thuc an tu nhung bo lac co song tren vung đat nay, nguoi dan Nicaragua su dung bap rong rai trong moi mon an, tu cac loai soup cho đen mon thit. Đieu nay giai thich su tuong đong giua thuc an Nicaragua va thuc an cua nhung nuoc khac o Trung My va Mexico.
Nguyen lieu bap co the dung trong nhieu loai nuoc uong nhu Chicha (trai cay va bap len men nhe, đo con chi khoang 1-3%) hay Pinol (bap xay cung vai loai hat, sau đo dung pha nuoc). Bap con dung lam nhung mon an chinh nhu Nacatamal (mon banh giong banh tet cua Viet Nam, cung co bot, gao, cac loai thit, bap, la thom cung nhu cac gia vi khac, goi bang la chuoi roi hap chin), Indio Viejo (mon soup ham nhu voi bap, khoai, ca chua va hanh tay cung voi thit va gia vi đu loai sau đo pha them bo va nuoc), va Sopa de Albondiga (soup thit bam vien, them vao nhieu rau cu, cac loai đau, bap va gia vi thom, co tac dung chong cam cum rat tot). Tham chi bap co mat trong ca cac mon an vat nhu Atolillo (mon trang mieng lam tu bap non xay, bot bap, sua, que va đuong) va Perrereque (banh mi lam tu bap).
Ngoai ra, nguoi Nicaragua con su dung nhung loai thit ma nguoi phuong Tay se thay kho an nhu đuoi, vu, ruot, oc... cua bo; hay da, mong va huyet heo. Am thuc Nicaragua con khai thac ca nhung loai đac san bi cac nha khoa hoc khuyen cao vi su tuyet chung cua giong loai đo nhu trung rua, cac loai ky nhong va tran Nam My.
Nicaragua co rat nhieu mon an truyen thong. Moi vung mien đeu co nhung mon đac trung rieng, gop phan lam nen dien mao am thuc cua Nicaragua.


Cac chu đe khac Vien thong Nicaragua
Qua he nuoc ngoai Nicaragua
Quan đoi Nicaragua
Miskito
Mosquito Coast
Am thuc Nicaragua
Cong đong nguoi Do Thai Nicaragua
Van tai Nicaragua
Asociacion de Scouts de Nicaragua
Danh sach phim va sach ve Nicaragua


Tham khao Ban mau:Chu thichs missing


Đoc them After Revolution: Mapping Gender and Cultural Politics in Neoliberal Nicaragua Florence E. Babb
Blood of Brothers: Life and War in Nicaragua Stephen Kinzer
The Civil War in Nicaragua: Inside the Sandinistas Roger Miranda and William Ratliff
Confronting the American Dream: Nicaragua under U.S. Imperial Rule Michel Gobat
Contradiction and Conflict: The Popular Church in Nicaragua Debra Sabia
The Contras, 1980-1989: A Special Kind of Politics R. Pardo-Maurer
The Country Under My Skin: A Memoir of Love and War Gioconda Belli
The Contras' Valley Forge: How I View the Nicaraguan Crisis Enrique Bermudez, Policy Review magazine, The Heritage Foundation, Summer 1988
Cultivating Coffee: The Farmers of Carazo, Nicaragua, 1880-1930 Julie A. Charlip
Dark Alliance: The CIA, the Contras, and the Crack Cocaine Explosion Gary Webb
The Death of Ben Linder: The Story of a North American in Sandinista Nicaragua Joan Kruckewitt
To Die in This Way: Nicaraguan Indians and the Myth of the Mestizaje 1880-1965 Jeffrey L. Gould
Disparate Diasporas: Identity and Politics in an African Nicaraguan Community Edmund T. Gordon
The Grimace of Macho Raton: Artisans, Identity, and Nation in Late-Twentieth Century Western Nicaragua Les W. Field
The Jaguar Smile: A Nicaraguan Journey Salman Rushdie
Life Is Hard: Machismo, Danger, and the Intimacy of Power in Nicaragua Roger N. Lancaster
Life Stories of the Nicaraguan Revolution Denis Lynn Daly Heyck
Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media Edward S. Herman and Noam Chomsky
Mothers of Heroes and Martyrs: Gender Identity Politics in Nicaragua 1979 - 1999 Lorraine Bayard de Volo
My Car in Managua Forrest D. Colburn and Roger Sanchez Flores
Nicaragua Thomas Walker
Nicaragua Betrayed Anastasio Somoza and Jack Cox
Nicaragua: Revolution in the Family Shirley Christian
Overthrow: America's Century of Regime Change from Hawaii to Iraq Stephen Kinzer
The Patient Impatience: From Boyhood to Guerilla: A Personal Narrative of Nicaragua's Struggle for Liberation Tomas Borge
Peasants in Arms: War & Peace in the Mountains of Nicaragua, 1979-1994 Lynn Horton
The Real Contra War: Highlander Peasant Resistance in Nicaragua Timothy C. Brown
Resistance and Contradiction: Miskitu Indians and the Nicaraguan State, 1894-1987 Charles R. Hale
Sandinista: Carlos Fonseca and the Nicaraguan Revolution Matilde Zimmermann
Sandinista Communism and Rural Nicaragua Janusz Bugajski
Sandinistas: The Party And The Revolution Dennis Gilbert
 Sandinistas Speak Tomas Borge
The Sandino Affair Neill MacAulay
Sandino's Daughters: Testimonies of Nicaraguan Women in Struggle Margaret Randall and Lynda Yanz
Twilight Struggle: American Power and Nicaragua, 1977-1990 Robert Kagan
The War in Nicaragua William Walker
Washington, Somoza and the Sandinistas: Stage and Regime in US Policy toward Nicaragua 1969-1981 Morris H. Morley
Washington's War on Nicaragua Holly Sklar
With the Old Corps in Nicaragua George B. Clark


Lien ket ngoai LANIC: Latin American Network Information Center: Nicaragua
ProNicaragua Luu tru ngay 7 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine Nicaragua Investment Promotion Agency (tieng Anh) & (tieng Tay Ban Nha)
Intur Nicaragua Tourism Institute (tieng Tay Ban Nha) & (tieng Anh)
Managua International Airport (tieng Anh) & (tieng Tay Ban Nha)
Country profile: Nicaragua (BBC)
Marcaacme Art, Literature & Cultural Events in Nicaragua. (tieng Tay Ban Nha)
NicaLiving.com A mostly English-language site about living in Nicaragua
ViaNica.com Nicaragua travel website (tieng Anh) & (tieng Tay Ban Nha)
Nicaragua Online Luu tru ngay 16 thang 5 nam 2017 tai Wayback Machine Arte, historia, politica, y mas...
Arte Nicaraguense Luu tru ngay 13 thang 6 nam 2019 tai Wayback Machine
Bildungsservice Nicaragua Photos (German)