Leopold I (Tieng Đuc: Leopold Ignaz Joseph Balthasar Franz Felician; Tieng Hungary: I. Lipot; 9 thang 6 nam 1640 - 5 thang 5 nam 1705) la Hoang đe La Ma Than thanh, Vua cua Hungary, Croatia va Bohemia. Ong la con trai thu hai cua Ferdinand III, Hoang đe La Ma Than thanh, voi nguoi vo đau tien cua ong, Maria Anna cua Tay Ban Nha, Leopold tro thanh nguoi thua ke vao nam 1654, sau cai chet cua anh trai Ferdinand IV. Đuoc bau chon vao nam 1658, Leopold cai tri Đe che La Ma Than thanh cho đen khi ong qua đoi vao nam 1705, tro thanh hoang đe Habsburg cam quyen lau thu hai (46 nam 9 thang). Ong vua la mot nha soan nhac vua la nguoi bao tro đang ke cho am nhac.
Trieu đai cua Leopold đuoc biet đen voi cac cuoc xung đot voi Đe quoc Ottoman trong Đai chien Tho Nhi Ky (1683-1699) va su canh tranh voi Louis XIV cua Phap, mot nguoi anh em ho (đoi đau ben ngoai; đoi thu tu ben noi). Sau hon mot thap ky chinh chien, Leopold đa chien thang o phia Đong nho tai nang quan su cua Than vuong Eugene xu Savoy. Theo Hiep uoc Karlowitz, Leopold đa cho khoi phuc gan nhu toan bo Vuong quoc Hungary, noi đa nam duoi quyen cua Đe che Ottoman sau Tran Mohacs nam 1526.
Leopold đa tham gia ba cuoc chien chong lai Vuong quoc Phap cua Vuong toc Bourbon: Chien tranh Phap-Ha Lan, Chien tranh Chin nam va Chien tranh Ke vi Tay Ban Nha. Trong chien tranh ke vi Tay Ban Nha, Leopold đa tim cach trao cho con trai nho cua minh la Charles toan bo tai san thua ke cua Tay Ban Nha, khong quan tam đen y muon cua cuu hoang qua co Carlos II. Leopold bat đau mot cuoc chien tranh đa som nhan chim phan lon chau Au. Nhung nam đau cua cuoc chien dien ra kha suon se đoi voi Ao, voi chien thang tai Schellenberg va Blenheim, nhung chien tranh se keo dai đen nam 1714, chin nam sau cai chet cua Leopold, đieu nay hau nhu khong anh huong đen cac quoc gia tham chien. Khi hoa binh tro lai voi Hiep uoc Rastatt, Ao khong the gianh đuoc chien thang nhu đa tung co tu cuoc chien chong lai nguoi Tho Nhi Ky.


Nhung nam đau đoi Sinh ngay 9 thang 6 nam 1640 tai Vienna, Đai cong quoc Ao, Leopold nhan đuoc chuong trinh giao duc truyen thong ve nghe thuat tu do, lich su, van hoc, khoa hoc tu nhien va thien van hoc. Ong đac biet quan tam đen am nhac, giong nhu cha ong la Hoang đe Ferdinand III. Ngay tu khi con nho, Leopold đa to ra co khuynh huong hoc tap. Ong thong thao tieng Latinh, tieng Y, tieng Đuc, tieng Phap va tieng Tay Ban Nha. Sau nay tieng Đuc va tieng Y tro thanh nhung ngon ngu đuoc ua chuong nhat tai trieu đinh cua ong.
Tuong tu nhu vay, ong đa đuoc đao tao toan dien ve ton giao, vi ban đau ong đa đuoc chon đe tro thanh nha cai tri o cac lanh tho Giao phan vuong quyen trong Đe che La Ma Than thanh, vi ong la con trai thu 2, khong co kha nang ke vi ngoi vi chinh thong cua Nha Habsburg. Tuy nhien, ke hoach nay đa bi huy bo sau cai chet cua anh trai ong, Ferdinand IV vao nam 1654, Leopold tro thanh nguoi thua ke hang đau cua Nha Habsburg. Tuy nhien, nen giao duc nang ve than hoc Cong giao đa co tac đong ro rang đen Leopold, va vi the ong van chiu su tac đong cua nen giao duc giao si va anh huong cua Dong Ten trong suot cuoc đoi cua minh. Đoi voi mot vi vua, ong la nguoi co hieu biet la thuong ve than hoc, sieu hinh hoc, luat hoc va khoa hoc. Ong cung duy tri moi quan tam cua minh đoi voi chiem tinh hoc va gia kim thuat ma ong đa phat trien duoi su huong dan cua cac gia su Dong Ten. La mot nguoi bi anh huong sau boi ton giao, Leopold đa nhan cach hoa pietas Austriaca, hay con goi la thai đo Cong giao trung thanh cua nguoi Nha Habsburg. Mat khac, long mo đao va su giao duc cua ong co the đa gay ra trong ong mot chu nghia đinh menh khien ong tu choi moi thoa hiep đoi voi cac cau hoi ve giao phai, von khong phai luc nao cung đuoc coi la mot đac điem tich cuc cua mot nguoi cai tri.
Leopold đuoc cho la co cac thuoc tinh the chat đien hinh cua Ham Habsburg (ham ho/Prognathism), chang han nhu ham duoi đua ra qua nhieu so voi ham tren. Ngan, gay va om yeu, Leopold lanh lung va de dat truoc cong chung cung nhu xa hoi. Tuy nhien, ong cung đuoc cho la đa coi mo voi cac cong su than thiet. Nha su hoc William Coxe đa mo ta Leopold nhu sau: "Dang đi cua ong ay nghiem nghi, cham rai va co chu y; khong khi tram ngam, cach xung ho vung ve, cach cu xu tho lo, tinh cach lanh lung va khoa truong." Spielman lap luan rang su nghiep đuoc mong đoi tu lau cua ong ay trong Giao hoi khien Leopold "som chap nhan long sung đao Cong giao manh liet mong đoi o ong va cach cu xu nhe nhang phu hop voi vai tro phu tro đon thuan. Ong ay truong thanh ma khong co tham vong quan su, đac trung cua hau het cac quoc vuong cung thoi voi ong. Ngay tu đau, trieu đai cua ong đa mang tinh phong thu va bao thu sau sac".
Đuoc bau lam vua cua Hungary vao nam 1655, ong tiep tuc len ngoi vua cua Lanh tho vuong quyen Bohemia va Croatia vao cac nam 1656 va 1657. Vao thang 7 nam 1658, hon mot nam sau cai chet cua cha minh, Leopold đuoc bau lam Hoang đe La Ma Than thanh tai Frankfurt đe đoi lap voi Hong y Mazarin nguoi Phap, nguoi đa tim cach đat Vuong mien Hoang gia len đau cua Tuyen đe hau Ferdinand Maria cua xu Beyern hoac mot so vuong cong khac nam ngoai vuong quyen cua Nha Habsburg. Đe hoa hop Phap, nuoc co anh huong đang ke trong cac van đe cua Lien minh Rhine, vi Hoang đe moi đac cu đa hua se khong tro giup Tay Ban Nha, sau đo gay chien voi Phap. Đieu nay đanh dau su khoi đau cua mot trieu đai gan 47 nam đuoc đac trung boi su canh tranh lau dai voi Phap va vua cua nuoc nay, Louis XIV. Tinh cach va quyen luc thong tri cua nhung ke an sau đa hoan toan lu mo Leopold, tham chi cho đen tan ngay nay. Mac du Leopold khong đich than chi huy quan đoi cua minh nhu Louis XIV, ong van la mot vi vua chien binh vi phan lon cuoc đoi cua ong huong đen viec dan xep va tien hanh cac cuoc chien tranh.


Chien tranh phuong Bac lan II Cuoc chien đau tien cua Leopold la Chien tranh phuong Bac lan thu hai (1655–1660), trong đo Vua Charles X cua Thuy Đien co gang tro thanh Vua cua Ba Lan voi su tro giup cua cac đong minh bao gom Gyorgy II Rakoczi, Than vuong xu Transylvania. Nguoi tien nhiem cua Leopold la Ferdinand III, đa lien minh voi Vua John II Casimir Vasa cua Ba Lan vao nam 1656. Nam 1657, Leopold mo rong lien minh nay bao gom ca quan đoi Ao (do Ba Lan chi tra). Nhung đoi quan nay đa giup đanh bai quan đoi Transylvania, va tien hanh chien dich đen tan Đan Mach. Chien tranh ket thuc voi Hiep uoc Oliwa nam 1660.


Cac cuoc chien chong lai Đe che Ottoman Đe che Ottoman thuong can thiep vao cac cong viec cua Transylvania, luon xem no la mot lanh đia bat phuc tung, va su can thiep nay đa dan đen mot cuoc chien tranh voi Đe quoc La Ma Than thanh, ma sau mot so hoat đong pha huy van hoa thuc su bat đau vao nam 1663. Boi mot loi keu goi ca nhan đoi voi Đai hoi Đe che tai Regensburg, Leopold đa gui ho tro cho chien dich; Quan đoi Phap cung đuoc gui đen, va vao thang 8 nam 1664, vi tuong vi đai cua Đe quoc Raimondo Montecuccoli đa gianh đuoc mot chien thang đang chu y tai Saint Gotthard. Bang Hoa uoc Vasvar, Hoang đe đa đinh chien hai muoi nam voi Sultan cua Ottoman.


Cac cuoc chien chong lai nguoi Phap Su banh truong cua Phap ngay cang đe doa đen Đe quoc, đac biet la viec chiem Cong quoc Lorraine vao nam 1670, sau đo la Chien tranh Phap-Ha Lan nam 1672. Đen giua thang 6, Cong hoa Ha Lan đung truoc bo vuc diet vong, khien Leopold đong y lien minh voi Brandenburg-Pho va Ha Lan vao ngay 25 thang 6. Tuy nhien, ong cung đang can nhac ve mot cuoc noi day o Hungary va coi cac cuoc chinh phat cua Phap o Rhineland la uu tien hang đau hon la giup đo nguoi Ha Lan. Chi huy cua ong, Raimondo Montecuccoli, đuoc lenh duy tri trong the phong thu va tranh xung đot truc tiep. Hau can hon loan khien viec duy tri quan đoi tro nen kho khan va Brandenburg roi khoi cuoc chien vao thang 6 nam 1673 theo Hiep uoc Vossem. 
Mot Lien minh 4 nuoc chong Phap đuoc thanh lap vao thang 8, bao gom Cong hoa Ha Lan, Tay Ban Nha, Hoang đe Leopold va Cong tuoc xu Lorraine, trong khi vao thang 5 nam 1674, Đai hoi Đe che tuyen bo đay la mot cuoc chien tranh Đe quoc. Hiep uoc Nijmegen nam 1678 thuong đuoc coi la mot chien thang cua Phap, mac du Lien minh đa thanh cong trong viec han che loi ich cua ho.
Gan nhu ngay sau khi hoa binh ket thuc, Louis XIV cua Phap tiep tuc cac cuoc xam luoc cua minh tren bien gioi nuoc Đuc thong qua Chinh sach Reunion. Tham gia vao mot cuoc đau tranh o quy mo lon voi Đe quoc Ottoman, hoang đe lai cham chap trong viec di chuyen, va mac du ong tham gia Lien minh chong lai Phap vao nam 1682, nhung ong vui mung thuc hien mot thoa thuan ngung ban tai Regensburg 2 nam sau đo. Nam 1686, Lien đoan Augsburg đuoc thanh lap boi hoang đe va cac Than vuong cua đe che, đe bao ve cac đieu khoan cua cac Hoa uoc Westphalia va cua Nijmegen. Toan bo chau Au gio đay bi rang buoc boi cac su kien o Anh, va cang thang keo dai cho đen nam 1688, khi William III xu Orange gianh đuoc ngai vang cua Anh thong qua Cach mang Vinh quang va Louis XIV xam luoc Đuc. Vao thang 5 nam 1689, Đai Lien minh đuoc thanh lap, bao gom hoang đe, cac vi vua cua Anh, Tay Ban Nha va Đan Mach, Tuyen hau xu Brandenburg va nhung nha cai tri khac, va mot chien tranh quyet liet chong lai Phap đa đuoc tien hanh tren khap gan nhu toan bo Tay Au. Nhin chung, mot so chien dich đa thuan loi cho cac đong minh, va vao thang 9 nam 1697, Anh, Tay Ban Nha va Ha Lan đa hoa hoan voi Phap tai Hoa uoc Rijswijk.
Leopold tu choi đong y voi hiep uoc, vi ong cho rang cac đong minh cua minh đa phan nao bo qua loi ich cua ong, nhung trong thang sau, ong đa đua ra cac đieu khoan va mot so noi đa đuoc chuyen tu Phap sang Đuc. Hoa binh voi Phap keo dai khoang 4 nam va sau đo chau Au tham gia vao Chien tranh Ke vi Tay Ban Nha. Vua cua Tay Ban Nha, Charles II, la nguoi Nha Habsburg va co quan he hon nhan voi chi nhanh Habsburg o Ao, trong khi mot moi quan he tuong tu đa rang buoc ong voi Hoang gia Phap cua Nha Bourbon. Nha vua Tay Ban Nha om yeu va khong co con, va cac cuong quoc chau Au đa co gang dan xep cho mot su phan chia hoa binh trong vuong quoc rong lon cua ong ta. Leopold tu choi đong y voi bat ky phan vung nao, va vao thang 11 nam 1700, Charles qua đoi, đe lai vuong mien cho Philippe de France, Cong tuoc Anjou, chau trai cua Louis XIV cua Phap, tat ca hy vong ve mot nen hoa binh đa tan bien. Duoi su huong dan cua William III, mot lien minh hung manh, mot Lien minh lon moi, đuoc thanh lap đe chong lai Phap; trong so nay, hoang đe la mot thanh vien noi bat, va vao nam 1703, ong đa chuyen yeu sach cua minh đoi hoi ve ngai vang Tay Ban Nha cho con trai thu hai cua ong la Hoang tu Charles. Dien bien ban đau cua cuoc chien khong thuan loi cho phe Đe quoc, nhung lan song that bai đa đuoc đao nguoc boi chien thang vi đai cua Tran Blenheim truoc khi Leopold qua đoi vao ngay 5 thang 5 nam 1705.


Cac van đe noi bo Chinh hoang đe đa xac đinh cac chu truong chinh tri. Johann Weikhard Auersperg bi lat đo vao nam 1669 voi tu cach la thu tuong. Theo sau ong la Wenzel Eusebius Lobkowicz. Ca hai đa sap xep mot so moi lien he voi Phap ma hoang đe khong he hay biet. Nam 1674, Lobkowicz cung bi loai bo.
Trong viec quan ly lanh đia cua minh, Leopold nhan thay nhung kho khan chinh nam o Hungary, noi ma tinh trang bat on bi gay ra mot phan boi mong muon tieu diet Đao Tin lanh va mot phan do cai goi la Am muu Magnate. Su gia tang đa bi dap tat vao nam 1671 va trong mot so nam, Hungary đa bi đoi xu rat nghiem khac. Nam 1681, sau mot cuoc noi day khac, mot so bat binh đa đuoc xoa bo va mot chinh sach it đan ap hon đa đuoc thong qua, nhung đieu nay khong ngan can đuoc nguoi Hungary noi day mot lan nua. Đanh gia nguyen nhan cua cac cuoc noi loan, nha vua đa gui mot đoi quan khong lo vao Ao vao đau nam 1683; no tien gan nhu khong bi kiem soat đen Vienna, noi bi bao vay tu thang 7 đen thang 9, trong khi Leopold tru an tai Passau. Nhan thay muc đo nghiem trong cua tinh hinh co phan cham chap, mot so Than vuong Đuc, trong so đo co cac Tuyen hau xu Sachsen va Bayern, dan đoi quan cua ho đen Quan đoi Hoang gia, đuoc chi huy boi anh re cua hoang đe, Charles, cong tuoc xu Lorraine, nhung đong minh đang so nhat cua Leopold la vua cua Ba Lan, John III Sobieski, nguoi von đa bi nguoi Tho Nhi Ky khiep so. Cac luc luong Ao chiem lau đai Trebisov vao nam 1675, nhung vao nam 1682 Imre Thokoly đa chiem đuoc no va sau đo chay tron khoi cac cuoc tan cong lien tuc cua quan Ao, vi vay ho đa cho no tung lau đai, khien no tro thanh đong đo nat. Ho chay tron khi đuoc cho la quan noi day Hungary duoi su chi huy cua Imre Thokoly, hop tac voi nguoi Tho Nhi Ky, va cuop pha thanh pho Bielsko vao nam 1682. Nam 1692, Leopold tu bo quyen so huu tai san, trao quyen cua minh bang cach tang cho Theresia Keglevic.
Ong cung truc xuat cac cong đong Nguoi Do Thai khoi lanh tho cua minh, vi du nhu cong đong Do Thai o Vien, tung song trong mot khu vuc đuoc goi la "Im Werd" ben kia kenh Danube. Sau khi nguoi Do Thai bi truc xuat, voi su ung ho cua dan chung, khu vuc nay đuoc đoi ten thanh Leopoldstadt thay cho mot loi ta on Hoang đe. Nhung Frederick William I, Tuyen đe hau xu Brandenburg, đa ban hanh mot sac lenh vao nam 1677, trong đo ong tuyen bo su bao ve đac biet cua minh đoi voi 50 gia đinh cua nhung nguoi Do Thai bi truc xuat nay.


Gianh thang loi truoc nguoi Tho o Hungary Vao ngay 12 thang 9 nam 1683, quan đoi đong minh cua Leopold đa đanh bai đai quan Tho, va Vienna đuoc cuu. Cac luc luong cua đe quoc, trong đo co Than vuong Eugene xu Savoy đang nhanh chong tro nen noi bat, tiep noi chien thang voi nhung nhan vat khac. Vao thang 1 nam 1699, Sultan cua Ottoman đa ky Hiep uoc Karlowitz theo đo ong ay thua nhan quyen chu quyen cua Nha Habsburg tren gan nhu toan bo Hungary (bao gom ca Nguoi Serb o Vojvodina). Khi luc luong Habsburg rut lui, ho đa đua theo 37.000 gia đinh Serb duoi quyen cua Thuong phu Arsenije III Carnojevic cua Toa Thuong phu Serbia tai Pec. Nam 1690 va 1691 Hoang đe Leopold I đa thong qua mot so sac lenh (Đac quyen) quyen tu tri cua nguoi Serb trong Đe che cua ong, va nhung đieu nay đa ton tai va phat trien trong hon hai the ky cho đen khi no bi bai bo vao nam 1912. Tuy nhien, truoc khi ket thuc chien tranh, Leopold đa thuc hien cac bien phap đe cung co đat nuoc cua minh. Nam 1687, Nghi vien Hungary o Pressburg (nay la Bratislava) đa thay đoi hien phap, quyen cua nguoi Nha Habsburg ke vi ngai vang ma khong can bau cu đa đuoc thua nhan va con trai ca cua hoang đe la Joseph I len ngoi vua cha truyen con noi cua Hungary.


Đe che La Ma Than thanh = Cai cach hanh chinh =


= Thay đoi chinh tri =


Tinh cach va đanh gia tong quan Hon nhan va hau due Am nhac Tuoc hieu Đong xu Pha he Xem them Tham khao Bai viet nay bao gom van ban tu mot an pham hien thoi trong pham vi cong cong: Chisholm, Hugh, bien tap (1911). Encyclopædia Britannica (an ban thu 11). Cambridge University Press. {{Chu thich bach khoa toan thu}}: |title= trong hay bi thieu (tro giup)


Lien ket ngoai