COVID-19 (tu tieng Anh: coronavirus disease 2019 nghia la benh virus corona 2019) la mot benh đuong ho hap cap tinh truyen nhiem gay ra boi chung virus corona SARS-CoV-2 va cac bien the cua no. Đay la mot loai virus đuoc phat hien đieu tra o dich bat nguon tu khu cho lon chuyen ban hai san va đong vat o Vu Han, tinh Ho Bac, Trung Quoc. Virus gay viem đuong ho hap cap o nguoi va cho thay co su lay lan tu nguoi sang nguoi. Ngoai chung virus corona moi phat hien nay, đa co 6 chung virus corona khac đuoc biet toi ngay nay co kha nang lay nhiem o nguoi sang nguoi. Benh đuoc phat hien lan đau tien trong đai dich COVID-19 nam 2019–2020.
Phuong thuc lay truyen chu yeu cua no hien nay la lay truyen tu nguoi sang nguoi, thuong đuoc truyen thong qua cac giot dich ho hap ma con nguoi hat hoi, ho hoac tho ra. Mot nguoi nhiem benh co the xuat hien cac trieu chung sau thoi gian u benh keo dai tu 2 đen 14 ngay, trung binh la 5 ngay, trong thoi gian đo no van co the truyen nhiem. Can than trong đe giup han che lay truyen benh, bao gom ve sinh ca nhan tot va rua tay thuong xuyen. Nhung nguoi nghi rang ho đa bi nhiem benh nen đeo khau trang y te va lien he bac si ngay lap tuc đe đuoc tu van.
Virus chu yeu anh huong đen đuong ho hap duoi (cung co cac trieu chung o đuong ho hap tren nhung it gap hon) va dan đen mot loat cac trieu chung đuoc mo ta giong nhu cum, bao gom sot, ho, kho tho, đau co va met moi, voi su phat trien cao hon nua se dan đen viem phoi, hoi chung suy ho hap cap tinh, nhiem trung huyet, soc nhiem trung va co the gay tu vong. Cac phan ung y te đoi voi can benh nay thuong la co gang kiem soat cac trieu chung lam sang vi hien tai chua tim thay phuong phap đieu tri hieu qua nao.
Can benh nay lan đau tien đuoc xac đinh boi cac co quan y te tai thanh pho Vu Han, thu phu cua tinh Ho Bac, Trung Quoc, trong so nhung benh nhan bi viem phoi khong ro nguyen nhan. No đa gay ra su bao đong do khong co bat ky loai vac-xin hieu qua cung nhu bat ky lieu phap đieu tri bang thuoc chong virus nao va su lay lan tuong đoi nhanh chong cua no tren toan cau, tu lan phat hien đau tien vao đau thang 1 nam 2020. Cac ty le tu vong ca benh đuoc uoc tinh vao khoang 1-3%.
To chuc Y te The gioi đa tuyen bo dich viem phoi do virus corona moi (NCP) la mot tinh huong khan cap y te toan cau (PHEIC) ke tu ngay 30 thang 1 nam 2020 va la mot đai dich ke tu ngay 11 thang 3 nam 2020, dua tren cac tac đong cua virus đoi voi cac nuoc ngheo, nhung noi co co so ha tang cham soc suc khoe yeu kem hon. Cac ca nhiem virus đa đuoc bao cao tren khap the gioi phuong Tay va chau A-Thai Binh Duong, chu yeu la cac du khach co nguon goc tu Trung Quoc đai luc, voi su truyen benh tai đia phuong cung đuoc bao cao o cac quoc gia nhu Đuc. Tinh toi ngay 16 thang 11 nam 2020, đa co hon 54 trieu truong hop nhiem COVID-19 đuoc ghi nhan tai hon 217 quoc gia va vung lanh tho tren the gioi. Nhung ca tu vong đa đuoc bao cao o hau het cac nuoc tren the gioi. Ke tu ngay 7 thang 3 nam 2020, nhieu nuoc khap the gioi co bang chung truyen benh cong đong.
Tai Viet Nam, Thu tuong Chinh phu Nguyen Xuan Phuc đa ban hanh Quyet đinh 173/QĐ-TTg cong bo dich viem đuong ho hap cap do chung moi cua virus corona gay ra vao ngay 01/02/2020 va sau đo, vao ngay 01/04/2020, đa ban hanh tiep Quyet đinh 447/QĐ-TTg cong bo dich COVID-19.


Nguon goc Nguon goc cua COVID-19 bat đau tu Vu Han, Trung Quoc. Virus corona la mot betacorona virus, giong nhu MERS va SARS, tat ca đeu co nguon goc tu vat chu la loai doi. Virus corona la mot ho virus lon, pho bien o nhieu loai đong vat khac nhau bao gom lac đa, meo va doi. Phan tich cay di truyen cua virus: SARS, mot loai virus corona khac xuat hien lay nhiem cho nguoi, bat nguon tu loai cay huong, trong khi MERS, mot loai virus corona khac lay nhiem cho nguoi, bat nguon tu lac đa. Va hien nay nhieu nguoi cho rang nguon goc cua con virus nay đen tu 1 phong thi nghiem o Vu Han, Trung Quoc.


= Cach thuc lay lan =
Đen nay, benh đuoc xac đinh la co lay truyen tu nguoi sang nguoi qua đuong tiep xuc truc tiep voi chat tiet tu đuong ho hap cua nguoi benh. Benh con lay lan đuong gian tiep khi ban tay nguoi lanh tiep xuc voi cac đo vat bi nhiem virus nhu bao cao su, bang ve sinh... đac biet la cac đo vat co dinh dich mui hong cua nguoi bi COVID-19, sau đo đua tay vao mat, mui, mieng va gay nhiem benh. Đo, phong benh co ban la rua tay thuong xuyen bang xa phong va cac bien phap du phong khong dung thuoc. Theo mot so nghien cuu, benh cung co the lay qua đuong tieu hoa. COVID-19 van co kha nang lay nhiem cao du nguoi bi benh đang trong thoi gian u benh.


= So sanh voi virus MERS-CoV va SARS-CoV =
Virus SARS-CoV-2 gay benh COVID-19 moi xuat hien gan đay khong giong voi virus corona gay ra Hoi chung ho hap Trung Đong (MERS) hoac virus corona gay ra Hoi chung ho hap cap tinh nang (SARS). Tuy nhien, cac phan tich di truyen cho thay virus nay xuat hien tu mot loai virus lien quan đen SARS. Hien nay, nhung cuoc đieu tra đang dien ra đe tim hieu them ve van đe nay.


Dau hieu va trieu chung Nhung nguoi bi nhiem benh co the khong co trieu chung hoac co cac trieu chung co nang tu nhe đen nang, nhu sot, ho va kho tho. Tieu chay hoac cac trieu chung o đuong ho hap tren (vi du nhu hat hoi, so mui, đau hong) it gap hon. Mot so truong hop o Trung Quoc ban đau chi xuat hien voi đau nguc va đanh trong nguc. Vao thang 3 nam 2020, cac bao cao noi len chi ra rang mat khuu giac co the la trieu chung pho bien o nhung nguoi mac benh nhe, mac du khong pho bien nhu bao cao ban đau. Cac truong hop co the tien trien thanh viem phoi nang, suy roi loan đa tang va tu vong.
Thoi gian u benh đuoc To chuc Y te The gioi uoc tinh tu 2 đen 10 ngay, hoac tu 2 đen 14 ngay boi Trung tam Kiem soat va Phong ngua Dich benh Hoa Ky (CDC). Mot nghien cuu đuoc cong bo vao thang 2 boi mot so nha nghien cuu o Trung Quoc, bao gom ca bac si kham pha ra SARS, đa tim thay bang chung ve thoi gian u benh keo dai đen 24 ngay.


Nguyen nhan va phuong thuc = Nguyen nhan gay benh =
Nguyen nhan gay benh đa đuoc khang đinh la do chung virus ten la SARS-CoV-2 (đoc la Sac-covi 2) gay ra. Đay la ten chinh thuc do ICTV đat ra, cung con đuoc WHO va nhieu nguoi quen goi la "Covid-19", đuoc cho la co nguon goc tu đong vat. .Ve mat sinh hoc, khi o ngoai co the vat chu, thi COVID-19 khong phai la sinh vat, nhu tat ca cac virut khac, do no chi co bieu hien cua vat song khi ky sinh trong vat chu nhu nguoi.


= Phuong thuc lay truyen =
Phuong thuc lay truyen chinh la tu nguoi sang nguoi, qua cac giot dich ho hap cua co the khi ma nguoi co mam benh hat hoi, ho hoac tho ra. Cac nha khoa hoc va quan chuc co trach nhiem đa xac nhan ba cach lay truyen: truyen truc tiep, truyen tiep xuc va truyen khi dung.

Trong cach truyen truc tiep: cac giot dich ho hap (noi nom na la giot nuoc bot) cua nguoi co mam benh ban truc dien vao co quan ho hap cua nguoi khac (thuong la mui, mieng, mot so truong hop la mat), khi o gan nhau. Truong hop nay rat hay gap khi mot so nguoi đoi dien nhau ma noi chuyen, cuoi đua voi nhau.
Trong cach truyen tiep xuc: cac giot dich ho hap cua nguoi co mam benh bam tren vat the nao đo, roi nguoi khac cham phai, tay co dinh mam benh lai vo tinh quet len mat, ngoay mui hay cam thuc an cho vao mieng. Chang han nhu nguoi co mam benh hat hoi hoac nho len mot tay ghe, nguoi khac nam hay cham phai co the dinh mam benh.
Trong cach truyen khi dung - con goi la truyen qua khong khi - thi mam benh bay lo lung trong khong khi, nguoi khac chang may hit phai hoac tiep xuc qua niem mac. Truong hop nay thuong gap khi nhieu nguoi tap trung o phong kin (luc hoi hop, tap trung xem bieu dien) hoac ngay ca o ngoai troi (it gap hon, nhung khong phai la kho xay ra), do mam benh co the ton tai trong khong khi nhieu gio, nhat la khi nhiet đo khong khi mat hay lanh (<18 °C).


Benh ly Kiem tra mo benh hoc cua cac mau phoi sau khi chet cho thay ton thuong phe nang lan toa voi xuat tiet fibromyxoid trong ca hai phoi. Nhung thay đoi te bao hoc cua virus đa đuoc quan sat thay trong cac te bao phoi. Hinh anh phoi giong nhu hoi chung suy ho hap cap tinh (ARDS).


Chan đoan WHO đa cong bo mot so giao thuc xet nghiem cho SARS-CoV-2. Phuong phap xet nghiem co ban la su dung phuong phap phan ung tong hop chuoi polymerase thoi gian thuc ket hop phan ung sao chep nguoc (rRT-PCR), thuong cho ket qua tu vai gio cho đen hai ngay. Xet nghiem co the đuoc thuc hien tren mau dich ho hap hoac mau. Ket qua thuong co trong vong mot vai gio đen vai ngay. Cac nha khoa hoc Trung Quoc đa phan lap đuoc mot chung coronavirus va cong bo trinh tu gen đe cac phong thi nghiem tren toan the gioi co the đoc lap phat trien cac phuong thuc xet nghiem PCR đe phat hien cac truong hop nhiem virus.
Huong dan chan đoan đuoc phat hanh boi Benh vien Trung Nam cua Đai hoc Vu Han đa đe xuat cac phuong phap phat hien nhiem virus dua tren cac đac điem lam sang va rui ro dich te hoc. Nhung benh nhan nay lien quan đen viec xac đinh benh nhan co it nhat hai trong so cac trieu chung sau đay ngoai tien su co đi du lich đen Vu Han hoac tiep xuc voi cac benh nhan bi nhiem khac: sot, cac đac điem cua viem phoi, so luong bach cau binh thuong hoac giam hoac giam so luong te bao lympho.


Phong chong Cac to chuc y te tren toan the gioi đa cong bo cac bien phap phong ngua đe giam nguy co bi lay nhiem SARS-CoV-2. Cac khuyen nghi tuong tu nhu cac khuyen nghi đuoc cong bo cho cac virus corona khac va bao gom: rua tay thuong xuyen bang xa phong va nuoc; khong cham vao mat, mui hoac mieng bang tay chua rua sach; va thuc hanh ve sinh đuong ho hap tot, giu khoang cach voi nguoi co bieu hien ho, hat hoi. Nhung nguoi nghi rang minh co kha nang đang mang virus nen đeo khau trang phau thuat va tim kiem tro giup y te bang cach goi cho bac si hon la đen co so y te.
Đe ngan ngua lay truyen, cac Trung tam kiem soat benh tat (CDC) khuyen nghi nhung nguoi nhiem benh nen o nha, ngoai tru can đuoc cham soc y te; goi đien truoc khi đen noi cung cap dich vu cham soc suc khoe; đeo khau trang (đac biet la o noi cong cong); che chan mieng khi ho va hat hoi bang cach gap khuyu tay lai hoac dung khan giay; thuong xuyen rua tay bang xa phong va nuoc; tranh dung chung vat dung ca nhan. Nguoi bi nhiem virus va nhung nguoi cham soc cho benh nhan nhiem virus buoc phai mang khau trang theo quy đinh, nhung khong yeu cau voi nguoi binh thuong trong cong đong.
Khuyen cao phong ngua dich benh cua Bo Y te Viet Nam:

Duy tri ve sinh sach se hang ngay: lau nen nha, be mat dung cu, tay nam cua bang chat sat khuan thong thuong.
Khong to chuc hoat đong đong nguoi tai gia đinh, noi luu tru.
Khong đi du lich đen vung co dich benh. Han che đen noi đong nguoi, neu can thiet thi đeo khau trang, rua tay thuong xuyen va đung cach.
Che mieng va mui khi ho hoac hat hoi, tot nhat bang khan vai hoac khan tay hoac ong tay ao đe giam phat tan cac dich tiet đuong ho hap. Khong khac nho bua bai noi cong cong. Tranh cham tay vao mat, mui, mieng sau khi ho hoac hat hoi.
Tang cuong thong khi nha o.
Tranh mua ban, tiep xuc voi cac loai đong vat hoang da.
Giu am co the, an thuc an đa đuoc nau chin ky, đu chat, nghi ngoi, sinh hoat hop ly, ren luyen the thao, tang cuong ve sinh ca nhan. Rua tay bang nuoc rua tay 30 phut mot lan, mot lan rua tay keo dai toi thieu 20 giay.
Neu co bat ky hien tuong, trieu chung bat thuong xay ra o co the giong nhu trieu chung cua benh, hay lap tuc đen ngay co so y te uy tin đe đuoc kham va cach ly kip thoi. Chu y khai bao thanh khan lich trinh di chuyen trong vong 14 ngay vua qua đe cac bac si nam đuoc.
Neu co trieu chung sot, ho, kho tho thi phai bao voi co quan y te gan nhat. Neu khong co co quan y te gan nhat thi phai goi cho 115 đe khai bao y te va cach ly 14 ngay tai nha hoac tai co quan y te.


Quan ly Tinh đen  ngay 5 thang 2 nam 2020, chua co phuong phap đieu tri cu the đa biet nao. WHO khuyen nghi nhung tinh nguyen vien tham gia vao Thu nghiem ngau nhien co kiem soat đe kiem tra tinh hieu qua va an toan cua cac phuong phap đieu tri tiem nang.
Nghien cuu ve cac phuong phap đieu tri tiem nang cho can benh nay đa đuoc bat đau vao thang 1 nam 2020 va cac lieu phap moi co the mat đen nam 2021 đe phat trien hoan tat. Trung tam kiem soat va phong ngua dich benh Trung Quoc đa bat đau thu nghiem cac phuong phap đieu tri viem phoi hien co đoi voi coronavirus moi nay vao cuoi thang 1. Cung đa co kiem tra ve chat uc che RNA polymerase hay chat chong virus nhu remdesivir, va interferon beta.
Vao cuoi thang 1 nam 2020, cac nha nghien cuu y hoc Trung Quoc đa bay to y đinh bat đau thu nghiem lam sang tren remdesivir, chloroquine va lopinavir/ritonavir, tat ca đeu co "tac dung uc che kha tot" tren SARS-CoV-2 o cap đo te bao trong cac nghien cuu kham pha. Vao ngay 5 thang 2 nam 2020, Trung Quoc bat đau su dung remdesivir cho cac benh nhan mac can benh nay.
Bo Y te Nga đa xac đinh ba loai thuoc danh cho nguoi truong thanh đe chong lai SARS-CoV-2 vao cuoi thang 1 nam 2020, theo đo, ribavirin, lopinavir/ritonavir va interferon beta-1b co the đuoc su dung đe chong lai coronavirus. Vi cac loai thuoc nay thuong đuoc su dung đe đieu tri viem gan C, HIV va benh đa xo cung tuong ung. Bo Y te Nga đa đua ra cac mo ta va huong dan ve cach thuc đieu tri hoat đong va voi so luong khuyen nghi nay nen đuoc quy đinh cho cac bac si tai cac benh vien tren khap nuoc Nga. Vao thang 2, co thong tin rang Trung Quoc đa bat đau thu nghiem triazavirin, mot loai thuoc chong vi-rut cua Nga, voi hy vong rang no co the huu ich trong viec kiem soat coronavirus moi. Triazavirin đuoc phat trien tai Đai hoc Lien bang Ural o Yekaterinburg, ban đau đe chong lai 'Cum gia cam' (H5N1). Do su giong nhau giua hai benh nhiem trung, cac nha nghien cuu cam thay no đang đe thu nghiem theo cac bao cao. Thuoc Triazavirin nam 2014, đuoc tuyen bo la co hieu qua chong lai sot thung lung Rift va virus Tay song Nin, cung nhu cac benh nhiem virus khac.


Dich te hoc Ty le tu vong va ty le mac benh noi chung do nhiem SARS-CoV-2 van chua đuoc xac đinh, ca hai vi ty le tu vong trong truong hop nay co the thay đoi theo dong thoi gian trong đot bung phat hien tai va do ty le cac ca nhiem virus tien trien thanh benh co the chan đoan van chua ro rang. Tuy nhien, tu cac nghien cuu so bo ve benh ho hap cap 2019-nCoV đa cho thay ty le tu vong la tu 2% đen 3%, vao thang 1 nam 2020, WHO cho rang ty le tu vong la khoang 3%.
Mot nghien cuu chua đuoc xem xet cua Đai hoc Hoang gia Luan Đon trong so 55 truong hop tu vong, trong đo luu y rang nhung uoc tinh som ve ty le tu vong co the qua cao do co cac ca nhiem virus khong trieu chung bi bo sot. Ho uoc tinh ty le tu vong trung binh cua nhiem virus (ty le tu vong o nhung nguoi nhiem benh) dao đong tu 0,8% khi bao gom ca nguoi mang mam benh khong trieu chung, đen 18% khi chi bao gom cac truong hop co trieu chung tu tinh Ho Bac.
Tinh đen  ngay 2 thang 3 nam 2020, dich benh đa lay lan sang 71 quoc gia va vung lanh tho, voi 89.835 truong hop đuoc xac nhan tren toan the gioi, 3.061 truong hop tu vong va 45.604 hoi phuc.


Tien luong Du lieu ban đau chi ra rang trong so 41 truong hop đuoc xac nhan đau tien nhap vien tai Vu Han, co 13 (32%) ca nhan can đuoc cham soc đac biet va 6 (15%) đa chet. Trong so nhung nguoi đa chet, nhieu nguoi co suc khoe khong on đinh truoc đo, bieu hien cac tinh trang nhu tang huyet ap, tieu đuong hoac benh tim mach lam suy yeu he thong mien dich cua ho.
Trong cac truong hop đau tien cua benh ho hap cap SARS-CoV-2 dan đen tu vong, thoi gian trung binh đe benh đuoc phat hien la 14 ngay, voi tong thoi gian tu 6 đen 41 ngay.
Theo WHO, dua tren phan tich đoi voi 44.000 truong hop mac COVID-19 tai tinh Ho Bac, khoang 80% nguoi mac benh nhe, 14% mac benh nang hon nhu viem phoi, 5% nguy kich va 2% truong hop tu vong.
Trong so nhung nguoi đa chet, nhieu nguoi co cac chung trang tu truoc, bao gom tang huyet ap, tieu đuong hoac benh tim mach, va thoi gian tu khi xuat hien cac trieu chung ban đau đen luc tu vong trung binh la 14 ngay (khoang tu 6 đen 41 ngay). Nam gioi co ty le tu vong la 2,8%, trong khi nu gioi co ty le tu vong la 1,7%. O nhung nguoi duoi 50 tuoi co nguy co tu vong thap hon 0,5%, trong khi nhung nguoi tren 70 tuoi thi lai hon 8%. Khong co truong hop tu vong nao xay ra duoi 10 tuoi tinh đen ngay 26 thang 2 nam 2020.


Nghien cuu = Vac-xin =

Hien đa co vac-xin phong chong benh nhung viec nghien cuu phat trien vac-xin van tiep tuc đuoc mot so co quan đam nhiem. Nhung nghien cuu truoc đo ve SARS-CoV đuoc su dung toi uu vi SARS-CoV-2 va SARS-CoV đeu su dung thu the ACE2 đe xam nhap vao te bao cua con nguoi. Co 3 chien luoc vac-xin đang đuoc nghien cuu. Đau tien, cac nha nghien cuu đang huong đen tao nen mot vac-xin toan phan virus. Viec su dung virus đa bi lam yeu hoac giet chet se tao nen phan ung mien dich nhac lai khi nguoi đo bi nhiem COVID-19. Chien luoc thu hai, vac-xin mot phan virus, lam he mien dich man cam voi mot so thanh phan cua virus. Trong truong hop cua SARS-CoV-2, cac nghien cuu tap trung vao protein gai S giup virus xam nhap vao te bao thong qua thu the ACE2. Chien luoc thu ba la vac-xin axit nucleic (vac-xin DNA hoac RNA, mot ky thuat che tao vac-xin moi). Cac vac-xin thu nghiem tu mot trong nhung chien luoc tren phai đuoc kiem nghiem muc đo an toan va hieu qua.
Vao ngay 16 thang 3 nam 2020, thu nghiem lam sang đau tien cua vac-xin bat đau voi bon tinh nguyen vien tai thanh pho Seattle, Hoa Ky. Vac-xin chua nhung đoan gen vo hai đuoc sao chep tu nhung con virus gay benh.
Ngay 11 thang 8 nam 2020, Tong thong Nga tuyen bo đa nghien cuu thanh cong vaccine COVID-19 đau tien tren the gioi, du tinh se tung ra thi truong cuoi nam 2020.


= Thuoc chong virus =
Hien tai chua co loai thuoc nao đuoc phe duyet đe đieu tri nhiem virus corona o nguoi. Nghien cuu ve cac phuong phap đieu tri tiem nang cho can benh nay đa đuoc bat đau vao thang 1 nam 2020 va mot so loai thuoc chong virus đa đuoc thu nghiem lam sang. Mac du cac loai thuoc hoan toan moi co the mat đen nam 2021 đe phat trien, mot so loai thuoc co san đang đuoc thu nghiem đa đuoc phe duyet cho cac phac đo đieu tri chong virus khac hoac đa đuoc thu nghiem nang cao.
Cac loai thuoc chong virus đang đuoc thu nghiem bao gom chloroquine; darunavir; galidesivir; interferon beta; hon hop lopinavir/ritonavir; chat uc che RNA polymerase remdesivir; va triazavirin. Umifenovir (Arbidol) va darunavir đa đuoc đe xuat boi Uy ban Y te Quoc gia.
Ket qua so bo tu mot thu nghiem o nhieu trung tam, đuoc cong bo trong mot cuoc hop bao va đuoc mo ta boi Jianjun, Zhenxue va Xu, cho rang chloroquine co hieu qua va an toan trong đieu tri viem phoi lien quan đen COVID-19, "cai thien phat hien hinh anh phoi, thuc đay chuyen bien thanh am tinh voi virus va rut ngan qua trinh đieu tri benh".


Tam ly Anh huong ve tam ly co the đuoc gay nen boi cam giac bi mac ket trong vu dich, bi han che đi lai va bi co lap. Vao cuoi thang 1 nam 2020, Uy ban Y te Quoc gia Trung Quoc đa cong bo huong dan cho toan quoc ve viec can thiep khung hoang tam ly cho SARS-CoV-2, cham soc suc khoe tam ly cho nhung nguoi bi anh huong hoac co lien he chat che voi SARS-CoV-2, nhung nguoi bi co lap tai nha, gia đinh va ban be cua nhung nguoi bi anh huong, nhan vien y te va cong chung.


Đat ten Qua trinh đat ten benh đa đuoc goi la "hon loan".
Ngay 11 thang 2 nam 2020, To chuc Y te The gioi đa đat ten chinh thuc cho benh nay la COVID-19, con loai virus gay ra benh đuoc goi chinh thuc la SARS-CoV-2. Nguoi đung đau To chuc Y te The gioi Tedros Adhanom cho biet "CO" la viet tat cua "corona", "VI" viet tat cua "virus", "D" la viet tat cua "disease" (dich benh) va "19" la viet tat cua nam "2019", vi dich benh lan đau tien đuoc xac đinh vao cuoi thang 12 nam 2019. Tedros cho biet ten nay đuoc chon đe tranh am chi đen mot vi tri đia ly cu the (vi du: Trung Quoc), cac loai đong vat hoac nhom nguoi, phu hop voi cac khuyen nghi quoc te ve đat ten nham ngan chan su ky thi.


Tranh cai ve nguon goc xuat xu cua Virus SARS-CoV-2 Virus SARS-CoV-2 gay ra mot loat tranh cai ve nguon goc xuat xu cua no. Co rat nhieu gia thuyet đat ra ve nguon goc xuat xu thuc su cua chung virus corona moi nay. Cac gia thuyet đua ra co thuc su SARS-Cov-2 xuat phat tu doi nhu Trung Quoc cong bo hay xuat phat tu phong thi nghiem tai Vu Han?
Tong thong My Donald Trump lien tuc cong kich, khang đinh truoc truyen thong virus corona chung moi thuc te la xuat phat tu phong thi nghiem cua Trung Quoc, ong lien tuc goi SARS-CoV-2 la "virus Trung Quoc". Đong quan điem voi My, Uc cung lien tuc đua ra yeu cau can đieu tra nguon goc thuc su cua chung virus nay dan đen cang thang lon voi Trung Quoc.
Gia thuyet nguoi tho mo Mac Giang va nguon goc cua virus corona 2019. Virus corona chung moi (SARS-CoV-2) co the đa xuat hien va gay ra ba cai chet  cho cac cong nhan mo o Trung Quoc tu nam 2012.
Truoc ap luc cua nhieu quoc gia, WHO cuoi cung cung co quyet đinh đen Trung Quoc đieu tra nguon goc thuc su cua SARS-CoV-2.
Hien tai, theo mot so nghien cuu, vat chu trung gian cua virus la te te hoac doi.


Xem them Benh virus corona, mot nhom cac hoi chung co lien quan chat che voi nhau
Benh X, mot thuat ngu cua WHO


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi COVID-19 tai Wikimedia Commons
COVID-19 Benh virus corona 2019 tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Coronavirus tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
SARS Hoi chung ho hap cap tinh nang tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
COVID-19 in 20 Questions tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)