Phap (tieng Phap: France; đia phuong [fʁɑs]), ten chinh thuc la Cong hoa Phap (tieng Phap: Republique francaise [ʁepyblik fʁɑsɛz]) (tieng Anh: French Republic), la mot quoc gia co lanh tho chinh nam tai Tay Au cung mot so vung va lanh tho hai ngoai. Phan lanh tho Phap tai chau Au trai dai tu Đia Trung Hai đen eo bien Manche va bien Bac, va tu song Rhin đen Đai Tay Duong. Phap con co Guyane thuoc Phap tren đai luc Nam My cung mot so đao tai Đai Tay Duong, Thai Binh Duong va An Đo Duong. 18 vung cua Phap (gom chinh quoc Phap, Guyane thuoc Phap, Guadeloupe, Martinique, Reunion va Mayotte va vung cua Phap goc) co tong dien tich 643.801 km², dan so tinh đen nam 2022 la gan 65,5 trieu nguoi. Con neu tinh luon cac lanh tho khac ngoai chau Nam cuc thi khoang 674.000 km². Phap la nuoc cong hoa ban tong thong nhat the, thu đo Paris cung la thanh pho lon nhat, trung tam nghe thuat, van hoa va thuong mai chinh cua quoc gia. Cac trung tam đo thi lon khac la Marseille, Lyon, Lille, Nice, Toulouse va Bordeaux.
Trong thoi đai đo sat,  Phap la noi cu tru cua nguoi Gaulo thuoc nhom Celt. La Ma (Roma) sap nhap khu vuc vao nam 51 TCN, tinh trang nay keo dai cho đen nam 486, khi nguoi Frank thuoc nhom Germain chinh phuc khu vuc roi thanh lap Vuong quoc Phap. Phap noi len thanh mot đai cuong tai chau Au vao hau ky Trung Co, gianh thang loi trong Chien tranh Tram Nam (1337-1453) giup cung co quoc gia va tap trung hoa chinh tri. Trong phong trao Phuc Hung, van hoa Phap phat trien, va lap nen mot đe quoc thuc dan toan cau, tro thanh đe quoc lon thu hai the gioi vao the ky XX. Trong the ky XVI, Phap bi chi phoi boi cac cuoc noi chien ton giao giua the luc Cong giao La Ma va Tin Lanh. Phap tro thanh the luc chi phoi van hoa, chinh tri va quan su tai chau Au duoi thoi Louis XIV. Đen cuoi the ky XVIII, Cach mang Phap lat đo che đo quan chu chuyen che, lap nen mot trong cac nen cong hoa som nhat trong lich su hien đai, Tuyen ngon Nhan quyen va Dan quyen la nen tang cua cuoc cach mang va bieu thi y thuc he cua Phap cho đen ngay nay. Trong the ky XIX, Napoleon nam quyen va lap ra Đe Nhat Đe che Phap, cac cuoc chien tranh cua Napoleon đinh hinh tien trinh cua chau Au luc đia. Sau khi đe quoc sup đo, Phap trai qua nao đong voi cac chinh phu ke tiep nhau, đinh điem la thanh lap Đe Tam Cong hoa Phap vao nam 1870. Phap la mot ben tham chien chinh trong chien tranh the gioi thu nhat va gianh đuoc đai thang. Trong chien tranh the gioi thu hai, Phap nam trong khoi Đong Minh song bi phe Truc chiem đong vao nam 1940 boi Đuc Quoc xa. Sau khi đuoc giai phong vao nam 1944, Đe Tu Cong hoa Phap đuoc thanh lap song sau đo bi giai the trong tien trinh chien tranh Algerie. Nen Đe Ngu cong hoa duoi quyen Charles de Gaulle đuoc thanh lap vao nam 1958 va ton tai cho đen nay. Algerie va gan nhu toan bo cac thuoc đia khac đoc lap trong thap nien 1960 (nam chau Phi), song thuong duy tri cac lien ket kinh te va quan su mat thiet voi Phap.
Phap tu lau đa co vi the la mot trung tam cua the gioi ve nghe thuat, van hoa, chinh tri va khoa hoc. Phap co so luong di san the gioi UNESCO nhieu thu ba tai chau Au, đon tiep khoang 83 trieu du khach vao nam 2012. Phap la mot quoc gia phat trien, co nen kinh te lon thu sau the gioi theo GDP danh nghia va lon thu chin theo GDP PPP. Ve tong tai san gia đinh, Phap xep hang tu tren the gioi. Phap co thanh tich cao trong cac xep hang quoc te ve the thao, giao duc, y te, tuoi tho du tinh va phat trien con nguoi. Phap duy tri vi the đai cuong quoc tren the gioi, la mot trong nam thanh vien thuong truc trong Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, co quyen phu quyet, đong thoi la quoc gia so huu vu khi hat nhan đuoc cong nhan. Đay la mot thanh vien chu đao trong Lien minh chau Au va Khu vuc đong euro. Quoc gia nay cung la thanh vien cua G7, G8, G20, NATO, To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te, To chuc Thuong mai The gioi va To chuc Quoc te Phap ngu.


Nguon goc ten goi = Ten tieng Phap =
Trong tieng Phap, Phap đuoc goi la France. Ban đau ap dung cho toan Đe quoc Frank, ten goi "France" bat nguon tu tieng Latinh Francia, hay "quoc gia cua nguoi Frank". Phap ngay nay van đuoc goi la Francia trong tieng Y va Tay Ban Nha. Ton tai cac thuyet khac nhau ve nguon goc cua ten goi Frank. Theo cac tien le cua Edward Gibbon va Jacob Grimm, ten goi cua nguoi Frank co lien ket voi tu frank (mien) trong tieng Anh. Nguoi ta cho rang nghia "mien" đuoc chap nhan do sau khi chinh phuc Gaul, chi co nguoi Frank đuoc mien thue. Thuyet khac cho rang no bat nguon tu tieng Germain nguyen thuy la frankon, dich la cai lao hoac cai thuong do riu quang cua nguoi Frank đuoc goi la francisca. Tuy nhien, nguoi ta xac đinh rang cac vu khi nay co ten nhu vay do đuoc nguoi Frank su dung, chu khong phai nguoc lai.


= Ten tieng Viet =
Ten goi cua nuoc Phap trong tieng Viet bat nguon tu tieng Trung Quoc. "France" đuoc nguoi Trung Quoc phien am la 法蘭西 (am Han Viet: Phap Lan Tay), goi tat la 法國 Phap quoc. Cung giong nhu Anh, Đuc, My..., nguoi Viet hay bo chu "Quoc" hay chu "nuoc" đi, chi con goi la "Phap".
Trong thu tich chu Han cua Viet Nam thi quoc hieu nuoc Phap con đuoc phien am la Pha Lang Sa (chu Han: "坡郎沙"), Phu Lang Sa ("富郎沙"), Phu Lang Sa ("富浪沙"), Phap Lang Sa ("法浪沙"), hoac Phat Lan Tay ("咈㘓哂").


Lich su = Tien su (truoc the ky thu VI TCN) =

Dau vet co nhat ve sinh hoat cua con nguoi tai Phap co nien đai tu khoang 1,8 trieu nam truoc. Loai nguoi sau đo phai đuong đau voi khi hau khac nghiet va hay bien đoi, voi dau an la mot so ky bang ha.
Nguoi nguyen thuy ban đau trai qua đoi song san bat hai luom va du cu. Phap co mot luong lon cac hang đuoc trang tri co nien đai tu thoi đai đo đa cu muon, trong đo Lascaux la mot trong cac di tich noi tieng va đuoc bao quan tot nhat (khoang 18.000 TCN). Đen khi ket thuc ky bang ha cuoi (10.000 TCN), khi hau tro nen on hoa hon; tu khoang 7.000 TCN, khu vuc buoc vao thoi đai đo đa moi va cu dan tai đay bat đau đinh cu.
Sau nhung phat trien manh me ve nhan khau va nong nghiep tu thien nien ky 4 đen thien nien ky 3 TCN, nghe luyen kim xuat hien vao cuoi thien nien ky 3 TCN, ban đau la gia cong vang, đong va đong đieu, sau đo la sat. Phap co nhieu di chi cu thach tu thoi đai đo đa moi, trong đo co di chi cac khoi đa Carnac day đac di thuong (khoang 3.300 TCN).


= Co xua (The ky thu VI TCN-The ky thu V CN) =
Nam 600 TCN, nguoi Hy Lap Ionie xuat than tu Phocee thanh lap thuoc đia Massalia (nay la Marseille) ben bo Đia Trung Hai, la thanh pho co nhat tai Phap. Cung thoi gian nay, mot so bo lac Gaulois thuoc nhom Celt tham nhap nhieu noi cua khu vuc nay la Phap, va banh truong chiem đong ra phan con lai cua Phap tu the ky V đen the ky III TCN. 

Khai niem Gaule xuat hien trong thoi ky nay; no tuong ung voi cac lanh tho nguoi Celt đinh cu trai giua song Rhin, Đai Tay Duong, day Pyrenees va Đia Trung Hai. Bien gioi cua Phap ngay nay gan đung voi Gaule co, la noi cu tru cua nguoi Gaulois thuoc nhom Celt. Gaule sau đo la mot quoc gia thinh vuong, phan cuc nam chiu anh huong manh cua van hoa va kinh te Hy Lap-La Ma.

Khoang nam 390 TCN, tu truong Gaulois Brennos dan quan vuot day Alpes huong đen ban đao Y, đanh bai nguoi La Ma trong tran Allia, bao vay va đoi tien chuoc thanh La Ma (Roma). Cuoc xam lang cua nguoi Gaulois khien La Ma suy yeu, va nguoi Gaulois tiep tuc quay roi khu vuc cho đen khi đat đuoc mot hoa uoc chinh thuc voi La Ma vao nam 345 TCN. Tuy nhien, nguoi La Ma va nguoi Gaulois van la đoi thu trong vai the ky sau đo, va nguoi Gaulois tiep tuc la mot moi đe doa tai ban đao Y.
Khoang nam 125 TCN, phan mien nam cua Gaule bi nguoi La Ma chinh phuc, ho goi khu vuc nay la Provincia Nostra ("Tinh cua Chung ta"), va theo thoi gian tien hoa thanh ten goi Provence trong tieng Phap. Julius Caesar chinh phuc phan con lai cua Gaule va đanh bai cuoc khoi nghia cua tu truong Gaulois Vercingetorix vao nam 52 TCN. Theo Plutarchus va cac tac pham cua hoc gia Brendan Woods, Chien tranh xu Gallia đa dan đen 800 thanh pho đuoc chinh phuc, 300 bo lac bi khuat phuc, mot trieu nguoi bi ban lam no le va ba trieu nguoi khac chet trong tran chien.
Gaule bi Augustus phan chia thanh cac tinh cua La Ma. Nhieu thanh thi đuoc thanh lap trong giai đoan Gaulois-La Ma, nhu Lugdunum (nay la Lyon) đuoc nhin nhan la thu phu cua nguoi Gaulois. Cac thanh thi nay đuoc xay dung theo phong cach La Ma truyen thong, voi mot quang truong, mot nha hat, mot đau truong, mot đai vong va cac phong tam nong. Nguoi Gaulois lai voi nhung nguoi đinh cu La Ma va cuoi cung tiep nhan van hoa va ngon ngu cua nguoi La Ma (tieng La Tinh, tieng ma tieng Phap tien hoa tu đo). Thuyet đa than La Ma hop nhat voi thuyet di giao Gaulois thanh thuyet ho lon tuong tu.
Tu thap nien 250 đen thap nien 280, Gaule thuoc La Ma trai qua mot cuoc khung hoang nghiem trong do nguoi Man di tien hanh mot so cuoc tan cong vao bien gioi. Tuy the, tinh hinh đuoc cai thien vao nua đau cua the ky IV, đay la giai đoan phuc hoi va thinh vuong cua Gaule thuoc La Ma. Nam 312, Hoang đe Constantinus I cai đao sang Co Đoc giao, cac tin đo Co Đoc giao von truoc đay bi nguoc đai thi tu luc nay gia tang nhanh chong ve so luong tren khap đe quoc. Tuy nhien, tu khi bat đau the ky V, nguoi man di lai tiep tuc xam lang, va cac bo lac Germain nhu Vandal, Suebi va Alan vuot song Rhin đen đinh cu tai Gaule, Tay Ban Nha va nhung noi khac thuoc Đe quoc La Ma von đang suy sup. Cac bo lac Teutonic xam chiem khu vuc Đuc ngay nay, nguoi Visigoth đinh cu o phia tay nam, nguoi Burgundi doc theo thung lung song Rhine va nguoi Francia (tu đo nguoi Phap lay ten cua ho) o phia bac.


= So ky Trung Co (The ky thu V-The ky thu X) =

Đen cuoi giai đoan co đai, Gaule co đuoc phan thanh mot so vuong quoc cua nguoi Germain va mot lanh tho Gaulois-La Ma con lai mang ten Vuong quoc Soissons. Đong thoi, nguoi Briton thuoc nhom Celt đen đinh cu tai phan phia tay cua Armorique khi ho chay tron khoi nhung nguoi Anglo-Saxon (thuoc nhom Germain) đen đinh cu tai đao Anh. Do đo, ban đao Armorique đuoc đoi ten thanh Bretagne, van hoa Celt đuoc phuc hung va cac tieu vuong quoc đoc lap xuat hien tai khu vuc nay.

Nguoi Frank di giao thuoc nhom Germain ban đau đinh cu tai phan phia bac cua Gaule, song duoi thoi Clovis I ho chinh phuc hau het cac vuong quoc khac tai mien bac va mien trung Gaule. Nam 498, Clovis I la nha chinh phuc Germain đau tien cai sang Cong giao La Ma sau khi Đe quoc La Ma sup đo, thay vi la giao phai Aria; do đo Phap đuoc giao hoang trao cho danh hieu "nguoi con gai ca cua Giao hoi" (tieng Phap: La fille ainee de l'Eglise) va cac vi vua Phap se đuoc goi la "Cac vi vua Co đoc nhat cua Phap" (Rex Christianissimus).
Nguoi Frank tuan theo van hoa Gaulois-La Ma Co Đoc giao va Gaule co đai cuoi cung đuoc đoi ten thanh Francia ("vung đat cua nguoi Frank"). Nguoi Frank thuoc nhom Germain tiep nhan cac ngon ngu Roma, ngoai tru tai mien bac Gaule do cac khu đinh cu La Ma thua thot va tai đo cac ngon ngu Germain noi bat len. Clovis đinh đo tai Paris va lap ra Vuong trieu Meroving, song vuong quoc nay khong ton tai đuoc sau khi ong mat. Nguoi Frank nhin nhan đat đai đon thuan la tai san tu huu va phan chia no cho nhung nguoi thua ke, do đo co bon vuong quoc xuat hien sau khi Clovis mat: Paris, Orleans, Soissons, va Rheims. Cac quoc vuong Meroling cuoi cung đe mat quyen luc ve tay cac quan thua trong cung cua ho. Mot vi quan thua ten la Charles Martel đanh bai mot cuoc xam luoc cua nguoi Hoi giao vao Gaule trong tran Tours (732), ong gianh đuoc danh tieng va quyen luc trong cac vuong quoc Frank. Con trai cua ong la Pepin Lun, đoat vuong vi cua Francia tu cac vuong trieu Meroving đa suy yeu va lap nen vuong trieu Caroling. Con trai cua Pepin la Charlemagne thong nhat cac vuong quoc Frank va gay dung mot đe quoc rong lon trai khap Tay va Trung Au.
Charlemagne đuoc Giao hoang Leon III cong bo la Hoang đe La Ma Than thanh, qua đo đam bao lien ket lich su truong ky giua chinh phu Phap voi Giao hoi Cong giao, Charlemagne no luc khoi phuc Đe quoc Tay La Ma va uy quyen van hoa cua no. Con trai cua Charlemagne la Louis I (tri vi 814–840) duy tri đe quoc đuoc thong nhat; tuy nhien Đe quoc Caroling nay khong ton tai sau thoi cua ong. Nam 843, theo Hiep uoc Verdun, đe quoc bi phan chia giua ba nguoi con trai cua Louis I: Đong Francia thuoc ve Louis nguoi Đuc, Trung Francia thuoc ve Lothaire I, va Tay Francia thuoc ve Charles Beo. Tay Francia gan đung voi lanh tho Phap va la tien than cua nuoc Phap hien đai.
Trong cac the ky IX va X, Phap lien tuc bi đe doa truoc cac cuoc xam lang cua nguoi Viking, va tro thanh mot quoc gia rat phan quyen: cac tuoc hieu va lanh đia cua gioi quy toc đuoc thua ke, con quyen luc cua quoc vuong mang tinh ton giao hon la the tuc, do đo kem hieu qua va luon gap thach thuc truoc gioi quy toc quyen luc. Do đo, che đo phong kien phan quyen đuoc hinh thanh tai Phap. Theo thoi gian, mot so chu hau phat trien manh đen noi ho thuong gay ra moi đe doa cho quoc vuong. Chang han, sau tran Hastings vao nam 1066, William Nha chinh phat them "quoc vuong Anh" vao tuoc hieu cua minh, đong thoi la chu hau (voi danh nghia Cong tuoc xu Normandie) va đong đang (voi danh nghia quoc vuong cua Anh) voi quoc vuong cua Phap, gay cang thang đinh ky.


= Hau ky Trung co (The ky thu X-The ky thu XV) =

Vuong trieu Caroling cai tri Phap cho đen nam 987, khi Cong tuoc Hugues Capet đang co lam quoc vuong cua nguoi Frank. Cac dong hau due cua ong—nha Capet, nha Valois va nha Bourbon—tung buoc thong nhat quoc gia thong qua chien tranh va thua ke trieu đai, hinh thanh Vuong quoc Phap đuoc tuyen bo đay đu vao nam 1190 boi Philippe II Auguste. Gioi quy toc Phap giu mot vai tro noi bat trong hau het cac cuoc Thap tu chinh nham khoi phuc quyen tiep can cua tin đo Co Đoc giao đoi voi Đat Thanh. Cac hiep si Phap chiem phan đa trong dong tiep vien lien tuc trong suot hai tram nam Thap tu chinh, đen muc nguoi A Rap đeu goi thap tu quan la Franj bat ke ho co đen tu Phap hay khong. Thap tu quan Phap cung đua tieng Phap đen vung Levant, bien tieng Phap thanh co so cho ngon ngu chung cua cac nha nuoc Thap tu quan. Thap tu quan Phap cung đa đua ngon ngu Phap đen Levant, bien tieng Phap thanh nguon goc cua lingua franca (litt. "tieng Frank") cua cac khu vuc Thap tu chinh. Cac hiep si Phap cung chiem đa so trong ca Hiep si Cuu te va Hiep si dong Đen. Hiep si dong Đen nam nhieu tai san tren khap nuoc Phap va đen the ky XIII la cac chu ngan hang chinh đoi voi quan chu Phap, keo dai cho đen khi Philippe IV tieu diet dong nay vao nam 1307. Thap tu chinh Albi đuoc phat đong vao nam 1209 nham diet tru phai Cathar di đoan tai khu vuc tay nam cua Phap ngay nay. Ket qua la phai Cathar bi tieu diet va hat tu tri Toulouse đuoc sap nhap vao Vuong quoc Phap.
Cac vi quoc vuong sau nay banh truong lanh đia cua ho ra hon mot nua phan luc đia cua Phap ngay nay, bao gom hau het mien bac, trung va tay cua Phap. Trong khi đo, quyen luc cua quan chu ngay cang đuoc khang đinh, tap trung vao mot xa hoi co nhan thuc phan tang, phan chia gioi quy toc, tang lu va thuong dan.
Tu the ky 11, nha Plantagenet, nhung nguoi cai tri hat Anjou, đa thanh cong trong viec thiet lap su thong tri cua minh đoi voi cac tinh xung quanh Maine va Touraine, sau đo dan dan xay dung mot "đe che" keo dai tu Anh đen Pyrenees va bao trum mot nua Phap hien đai. Cang thang giua vuong quoc Phap va đe quoc Plantagenet keo dai ca tram nam, cho đen khi Philip Augustus cua Phap chinh phuc tu nam 1202 đen 1214 phan lon tai san cua đe quoc, đe lai Anh va Aquitaine cho Plantagenets. Sau tran Bouvines, trieu đinh Angevin rut lui ve Anh, nhung su ganh đua giua Capet va Plantagenet se mo đuong cho mot cuoc xung đot khac.
Charles IV mat ma khong co nguoi ke vi vao nam 1328. Vuong vi đuoc truyen cho nguoi em con chu cua Charles la Philippe xu Valois, thay vi cho con trai cua em gai Charles la Edward (ngay sau đo tro thanh Edward III cua Anh). Trong thoi gian cai tri cua Philippe xu Valois, che đo quan chu Phap đat đen đinh cao quyen luc thoi Trung Co. Vuong vi cua Philippe bi Edward III cua Anh tranh gianh, va đen nam 1337 ngay truoc khi co dich Cai chet Đen, Phap va Anh lam vao chien tranh va nguoi ta goi đo la Chien tranh Tram nam. Bien gioi chinh xac thay đoi lon theo thoi gian, song phan đat ma cac quoc vuong Anh chiem huu tai Phap van rong lon trong nhieu thap nien. Duoi quyen cac thu linh nhu Jeanne d'Arc va La Hire, nguoi Phap phan cong manh me va đay lui thanh cong quan Anh ra khoi luc đia chau Au. Giong nhu phan con lai cua chau Au, Phap trai qua dich Cai chet Đen; mot nua trong so 17 trieu dan cua Phap bi thiet mang.


= Thoi ky can đai (The ky XV-1789) =
Bai chi tiet: Phuc hung Phap (khoang 1400-khoang 1650), Phap đau thoi hien đai (1500-1789), Chien tranh ton giao Phap (1562-1598) va Che đo cu (khoang 1400-1792)

Trong thoi ky Phuc Hung tai Phap, dien ra buoc phat trien ngoan muc ve van hoa, va tieng Phap đuoc tieu chuan hoa lan đau tien, roi tro thanh ngon ngu chinh thuc cua Phap va ngon ngu cua gioi quy toc chau Au. Phap con tham gia cac cuoc chien tranh Y keo dai voi Đe quoc La Ma Than thanh hung manh. Cac nha tham hiem nguoi Phap nhu Jacques Cartier hay Samuel de Champlain yeu sach nhieu vung đat tai chau My cho Phap, mo đuong cho cuoc banh truong hinh thanh Đe quoc thuc dan Phap lan thu nhat. Tin Lanh noi len tai chau Au khien Phap lam vao mot cuoc noi chien mang ten chien tranh ton giao Phap, su kien te hai nhat la hang nghin nguoi Huguenot (Tin Lanh) bi sat hai trong Tham sat Ngay le Thanh Barthelemy vao nam 1572. Chien tranh ton giao ket thuc theo sac lenh Nantes cua Henri IV, theo đo trao mot so quyen tu do ton giao cho nguoi Huguenot. Đoan quan Tay Ban NhaHabsburg thuoc Tay Ban Nha, noi kinh hoang cua Tay Au, ho tro phe Cong giao trong cac cuoc chien tranh ton giao nam 1589-1594 va xam chiem mien bac nuoc Phap nam 1597; sau mot so cuoc giao tranh vao nhung nam 1620 va 1630, Tay Ban Nha va Phap tro lai cuoc chien toan dien giua nam 1635 va 1659. Chien tranh gay thiet hai cho Phap 300.000 quan.
Duoi thoi Louis XIII, Hong y Richelieu xuc tien tap trung hoa nha nuoc va cung co quyen luc cua quan chu bang cach giai giap nhung nguoi nam giu quyen luc trong nuoc vao thap nien 1620. Ong pha huy co he thong thanh quach cua cac lanh chua ngoan co va bi to cao su dung bao luc ca nhan (đau tay đoi, mang vu khi, va duy tri quan đoi rieng). Đen cuoi thap nien 1620, Richelieu lap ra thuyet đoc quyen cua quan chu ve vu luc. Khi Louis XIV con nho va quyen nhiep chinh thuoc ve Vuong hau Ana va Hong y Mazarin, Phap trai qua mot giai đoan kho khan mang ten Fronde, trong khi đo lai co chien tranh voi Tay Ban Nha. Cuoc khoi nghia Fronde đuoc thuc đay boi cac đai lanh chua phong kien va cac toa an toi cao, nham phan ung truoc viec gia tang quyen luc chuyen che cua quan chu.

Che đo quan chu đat đen đinh cao trong the ky XVII va thoi cai tri cua Louis XIV. Quyen luc cua cac lanh chua phong kien bi chuyen cho cac trieu than tai Cung đien Versailles, do đo quyen luc ca nhan cua Louis XIV tro nen khong bi thach thuc. Ong tien hanh nhieu cuoc chien, bien Phap tro thanh cuong quoc hang đau chau Au. Phap tro thanh quoc gia đong dan nhat tai chau Au va co anh huong to lon đen chinh tri, kinh te va van hoa cua chau luc nay. Tieng Phap tro thanh ngon ngu đuoc su dung nhieu nhat trong ngoai giao, khoa hoc, van hoc va cac van đe quoc te, tinh trang nay đuoc duy tri cho đen the ky XX. Phap gianh đuoc nhieu thuoc đia hai ngoai tai chau My, chau Phi va chau A. Louis XIV cung huy bo sac lenh Nantes, buoc hang nghin nguoi Huguenot phai luu vong.
Duoi thoi Louis XV, Phap đe mat Tan Phap va hau het thuoc đia tai An Đo sau khi ho that bai trong Chien tranh Bay nam (1756–63) von ket thuc vao nam 1763. Tuy vay, lanh tho chau Au cua Phap đuoc mo rong them, nhung vu sap nhap đang chu y nhat la Lorraine (1766) va Corse (1770). Do khong đuoc long dan, quyen luc cua Louis XV suy yeu, cac quyet đinh vung ve cua ong ve tai chinh, chinh tri va quan su, cung nhu su truy lac trong trieu đinh khien cho che đo quan chu bi mat tin nhiem, đuoc cho la mo đuong cho Cach mang Phap dien ra 15 nam sau khi ong mat.
Louis XVI tich cuc giup đo nguoi My khi ho tim cach đoc lap khoi Anh (đat đuoc trong Hiep đinh Paris (1783)). Khung hoang tai chinh sau khi Phap can du vao Cach mang My la mot trong cac yeu to gop phan dan đen Cach mang Phap. Phan lon phong trao Khai sang dien ra trong gioi tri thuc Phap, cac nha khoa hoc Phap đat đuoc nhieu đot pha cung phat minh lon ve khoa hoc nhu phat hien oxy (1778) va khi cau nong cho khach đau tien (1783). Cac nha tham hiem Phap nhu Bougainville va Laperouse tham gia cac hanh trinh kham pha khoa hoc thong qua tham hiem hang hai khap the gioi. Triet hoc Khai sang lam xoi mon quyen luc va su ung ho danh cho che đo quan chu, giup mo đuong cho Cach mang Phap.


= Cach mang Phap (1789–1799) =

Đoi dien voi cac kho khan tai chinh, Louis XVI trieu tap Hoi nghi Ba đang cap (Etats generaux) vao thang 5 nam 1789 nham đe xuat cac giai phap cho chinh phu. Do hoi nghi tro nen be tac, cac đai bieu cho đang cap thu ba (thuong dan) hinh thanh mot Quoc hoi, bao hieu Cach mang Phap bung no. Lo ngai quoc vuong đan ap Quoc hoi moi thanh lap, nhung nguoi khoi nghia chiem nguc Bastille vao ngay 14 thang 7 nam 1789, ngay nay ve sau tro thanh quoc khanh cua Phap.
Đau thang 8 nam 1789, Quoc hoi lap hien bai bo cac đac quyen cua gioi quy toc chang han nhu quyen che đo nong no va quyen san ban đoc quyen. Thong qua Tuyen ngon Nhan quyen va Dan quyen (27 thang 8 nam 1789), Phap thiet lap cac quyen co ban cho nam gioi. Tuyen bo khang đinh "cac quyen tu nhien va khong the quy đinh cua con nguoi" đoi voi "quyen tu do, tai san, an ninh va chong lai ap buc". Tu do ngon luan va bao chi đa đuoc tuyen bo va cac vu bat giu tuy tien ngoai vong phap luat. No keu goi pha huy cac đac quyen quy toc va tuyen bo tu do va quyen binh đang cho tat ca moi nguoi.
Trong thang 11 nam 1789, Quoc hoi quyet đinh quoc huu hoa va ban toan bo tai san cua Giao hoi Cong giao La Ma. Trong thang 7 nam 1790, Hien phap dan su ve tang lu tai to chuc Giao hoi Cong giao Phap, huy bo quyen thu thue va cac quyen khac cua Giao hoi. Đieu nay gay nhieu bat man tai nhieu noi cua Phap, gop phan bung phat noi chien vai nam sau đo. Mac du Louis XVI van đuoc dan chung tin nhiem, song viec ong đao thoat đen Varennes (thang 6 nam 1791) duong nhu chung minh nhung tin đon rang ong gan ket hy vong bao ho chinh tri voi trien vong nuoc ngoai xam lang. Su tin nhiem cua ong đa bi huy hoai sau sac đen muc viec bai bo che đo quan chu va thiet lap mot nen cong hoa tro thanh mot kha nang ngay cang tang.
Trong thang 8 nam 1791, Hoang đe Ao va Quoc vuong Pho trong Tuyen ngon Pillnitz đe doa nuoc Phap cach mang ve viec can thiep vu luc nham khoi phuc che đo quan chu chuyen che. Trong thang 9 nam 1791, Quoc hoi lap hien buoc Quoc vuong Louis XVI chap thuan Hien phap Phap 1791, theo đo bien Phap tu quoc gia theo che đo quan chu chuyen che thanh che đo quan chu lap hien. Trong Hoi nghi Lap phap moi thanh lap (thang 10 nam 1791), tinh trang thu đinh phat trien va sau sac giua nhom 'Gironde' ung ho chien tranh voi Ao va Pho, va nhom 'Montagne' hoac 'Jacobin' phan chien. Tuy nhien, đa so trong Hoi đong nam 1792 đa xem mot cuoc chien voi Ao va Pho la co hoi đe thuc đay su pho bien cua chinh quyen cach mang va nghi rang Phap se gianh chien thang chong lai cac che đo quan chu. Ngay 20 thang 4 nam 1792, Hoi nghi Lap phap tuyen chien voi Ao.

Ngay 10 thang 8 nam 1792, mot đam đong gian du đe doa cung đien cua Quoc vuong Louis XVI, buoc ong lanh nan trong Hoi nghi Lap phap. Mot đoi quan Pho xam chiem Phap trong cung thang đo. Đau thang 9, nguoi dan Paris tuc gian vi quan đoi Pho bat giu Verdun va cac cuoc noi day phan cach mang o phia tay nuoc Phap, đa sat hai tu 1.000 đen 1.500 tu nhan bang cach đanh pha cac nha tu o Paris. Hoi đong Lap phap Quoc gia va hoi đong thanh pho Paris duong nhu khong the ngan đuoc su đo mau đo. Cong hoi Quoc dan hinh thanh sau cuoc bau cu đau tien voi the thuc pho thong đau phieu nam gioi, vao ngay 20 thang 9 nam 1792 đe ke tuc Hoi nghi Lap phap, va đen ngay 21 thang 9 ho bai bo che đo quan chu khi tuyen bo thanh lap Đe Nhat Cong hoa Phap. Cuu vuong Louis XVI bi buoc toi phan quoc va bi hanh quyet vao thang 1 nam 1793. Phap tuyen chien voi Anh va Cong hoa Ha Lan vao thang 11 nam 1792, voi Tay Ban Nha vao thang 3 nam 1793; đen mua xuan nam 1793, Ao, Anh va Cong hoa Ha Lan xam luoc Phap.
Cung trong thang 3 nam 1793, noi chien Vendee chong Paris bat đau; khoi nghia cung đuoc nung nau tai nhung noi khac cua Phap. Moi thu phe phai trong Cong hoi Quoc dan đat đen đinh điem khi nhom 'Gironde' vao ngay 2 thang 6 nam 1793 bi buoc phai tu chuc va roi khoi Cong hoi. Khoi nghia phan cach mang đen thang 7 mo rong đen Bretagne, Normandie, Bordeaux, Marseilles, Toulon, Lyon. Chinh phu tai Paris tu thang 10 đen thang 12 nam 1793 phai su dung cac bien phap tan bao đe khuat phuc hau het cac cuoc khoi nghia noi bo, ton that hang chuc nghin sinh mang. Mot so su gia nhan đinh noi chien keo dai đen nam 1796 voi tong ton that nhan mang co le la 450.000. Đen cuoi nam 1793, cac đong minh đa bi đuoi khoi Phap. Đen thang 2 nam 1794, Phap bai bo che đo no le trong cac thuoc đia cua ho tai chau My, song sau đo ap dung lai.
Bat đong va thu đich chinh tri trong Cong hoi Quoc dan tu thang 10 nam 1793 đen thang 7 nam 1794 len đen muc đo chua tung thay, khien hang chuc thanh vien bi ket an tu hinh. Trong khi đo, chien tranh voi ngoai bang vao nam 1794 tro nen thuan loi, chang han nhu tai Bi. Nam 1795, chinh phu duong nhu tro lai voi su tho o truoc mong muon va nhu cau cua tang lop thap lien quan đen tu do ton giao (Cong giao) va phan phoi thuc pham cong bang. Cho đen nam 1799, cac chinh tri gia ngoai viec phat minh mot he thong nghi vien moi ('Hoi đong Đoc chinh'), con ban ron voi viec ngan can nhan dan khoi Cong giao va chu nghia bao hoang.


= Napoleon va the ky XIX (1799–1914) =

Napoleon Bonaparte gianh quyen kiem soat nuoc cong hoa vao nam 1799, tro thanh tong tai đau tien roi sau đo la hoang đe cua Đe quoc Phap (1804–1814/1815). Tiep noi chien tranh chong Cong hoa Phap, cac che đo quan chu chau Au chuyen sang tuyen chien bang cuoc chien tranh voi đe quoc cua Napoleon. Quan đoi cua Napoleon chinh phuc hau het chau Au luc đia voi cac chien thang nhanh chong chang han nhu cac tran chien cua Jena-Auerstadt hay Austerlitz. Cac thanh vien trong gia toc Bonaparte đuoc bo nhiem lam quan chu tai mot so vuong quoc moi thanh lap. Cac chien thang nay khien nhung tu tuong va cai cach cua Cach mang Phap truyen ba ra toan cau, nhu he thong met, bo luat Napoleon va tuyen ngon Nhan quyen. Vao thang 6 nam 1812, Napoleon đa tan cong Nga, đen Moscow. Sau đo, quan đoi cua ong đa tan ra thong qua cac van đe ve nguon cung, benh tat, cac cuoc tan cong cua Nga va cuoi cung la mua đong. Sau chien dich đanh Nga the tham, tiep đo la cac che đo quan chu chau Au noi day chong lai quyen cai tri cua Phap, Napoleon that bai va che đo quan chu Bourbon đuoc khoi phuc. Khoang mot trieu nguoi Phap thiet mang trong cac cuoc chien tranh Napoleon. Sau khi tro ve sau thoi gian luu vong, Napoleon cuoi cung đa bi đanh bai vao nam 1815 tai tran chien Waterloo, che đo quan chu đuoc tai lap (1815–1830), voi nhung han che ve hien phap moi.
Trieu đai Bourbon mat tin nhiem va bi lat đo trong Cach mang thang Bay nam 1830, lap ra nen quan chu thang Bay ton tai cho đen nam 1848, khi Đe Nhi Cong hoa Phap đuoc cong bo, theo sau cac cuoc khoi nghia tai chau Au vao nam 1848. Bai bo che đo no le va pho thong đau phieu nam gioi đuoc tai ban hanh vao nam 1848. Nam 1852, Tong thong Cong hoa Phap Louis-Napoleon Bonaparte, von la con cua em trai Napoleon Bonaparte, tuyen bo minh la hoang đe cua đe quoc thu nhi, voi hieu la Napoleon III. Ong gia tang can thiep cua Phap o ben ngoai, đac biet la tai Krym, tai Mexico va Y, cuoc can thiep tai Y khien Phap sap nhap Cong quoc Savoy va Ba quoc Nice tu Vuong quoc Sardegna. Napoleon III bi phe truat sau that bai trong Chien tranh Phap-Pho 1870 va che đo cua ong bi thay the bang Đe Tam Cong hoa Phap. Đen nam 1875, cuoc chinh phat Algeria cua Phap đa hoan tat va ket qua la khoang 825.000 nguoi Algeria đa bi giet.

Cong xa Paris ton tai ngan ngui vao nam 1871. Vu Dreyfus la mot cuoc xung đot chinh tri-xa hoi nghiem trong tai Phap vao cuoi the ky XIX. Phap co cac thuoc đia duoi cac hinh thuc khac nhau ke tu đau the ky XVII, song đen the ky XIX va XX, đe quoc thuc dan cua ho mo rong rat lon va tro thanh đe quoc lon thu nhi the gioi sau Đe quoc Anh. Bao gom ca chinh quoc Phap, tong dien tich lanh tho thuoc chu quyen cua Phap gan đat đen 13 trieu km² trong thap nien 1920 va 1930, chiem 8,6% dien tich the gioi. Đuoc biet đen voi ten goi Belle Epoque, giai đoan chuyen giao sang the ky XX la thoi ky co đac trung la tinh lac quan, hoa binh khu vuc, thinh vuong kinh te, va cac phat kien ky thuat, khoa hoc va van hoa. Nam 1905, nha nuoc the tuc đuoc cong bo chinh thuc.


= Thoi ky đuong đai (1914–nay) =

Phap la mot thanh vien cua Hiep uoc ba ben khi Chien tranh the gioi thu nhat bung phat. Quan Đuc chiem mot phan mien bac Phap va 2 lan uy hiep Paris. Tuy nhien, Phap va cac đong minh cua ho cuoi cung đa chien thang Lien minh Trung tam song voi ton that khung khiep ve nhan mang va vat chat. Chien tranh the gioi thu nhat khien 1,4 trieu binh si Phap thiet mang, tuc 4% dan so. Tu 27 đen 30% binh si tong quan tu 1912–1915 thiet mang. Nhung nam giua hai the chien co dau an la cang thang quoc te du doi va mot loat cai cach xa hoi do Mat tran binh dan tien hanh, nhu nghi phep hang nam, ngay lam viec tam gio, nu gioi trong chinh phu.

Nam 1940, Phap bi Đuc Quoc xa va Y xam luoc va chiem đong. Chinh quoc Phap bi phan chia thanh mot vung do Đuc chiem đong tai phia bac, mot khu vuc chiem đong cua Y o phia đong nam va che đo đoc tai Phap Vichy moi thanh lap cong tac voi Đuc kiem soat mien đong nam, con chinh phu luu vong Phap quoc Tu do do Charles de Gaulle đung đau đuoc thanh lap tai Luan Đon. Tu nam 1942 đen nam 1944, khoang 160.000 cong dan Phap, trong đo co khoang 75.000 nguoi Do Thai, bi truc xuat đen cac trai hanh quyet va trai tap trung tai Đuc va Ba Lan. Vao thang 9 nam 1943, Corse la lanh tho luc đia đau tien cua Phap tu giai phong khoi phe Truc. Ngay 6 thang 6 nam 1944, Đong Minh tien vao Normandie va đen thang 8 ho tien vao Provence. Trong nam sau, Đong Minh va phong trao khang chien Phap gianh thang loi truoc phe Truc, chu quyen cua Phap đuoc khoi phuc khi thanh lap Chinh phu lam thoi Cong hoa Phap (GPRF) vao nam 1944. Chinh phu lam thoi nay do Charles de Gaulle lap ra voi muc tieu tiep tuc tien hanh chien tranh chong Đuc va thanh trung nhung phan tu cong tac voi Đuc khoi chuc vu. Chinh phu nay cung tien hanh mot so cai cach quan trong (mo rong quyen bau cu cho nu gioi, thiet lap he thong an sinh xa hoi).
GPRF đat nen mong cho mot trat tu hien phap moi voi ket qua la Đe Tu Cong hoa Phap, thoi gian nay trai qua tang truong kinh te ngoan muc. Phap la mot trong cac quoc gia thanh lap NATO (1949). Phap no luc tai lap quyen kiem soat Đong Duong song that bai truoc Viet Nam Dan chu Cong hoa trong tran Đien Bien Phu nam 1954. Vai thang sau đo, Phap phai đoi dien voi mot xung đot chong thuc dan khac tai Algerie. Hai ben đeu tien hanh tra khao va hanh hinh phi phap, va tranh luan ve su can thiet giu quyen kiem soat Algerie von la noi cu tru cua tren mot trieu nguoi đinh cu chau Au, khien nuoc Phap bi suy sup va suyt dan đen đao chinh va noi chien.
Nam 1958, Đe Tu Cong hoa Phap suy yeu va bat on nhuong cho cho Đe Ngu Cong hoa Phap, bao gom cung co quyen luc cua tong thong. Voi vai tro la tong thong, Charles de Gaulle no luc giu quoc gia thong nhat trong khi tien hanh cac buoc đi nham ket thuc chien tranh. Chien tranh Algerie ket thuc vao nam 1962, ket qua la Algerie đoc lap. No đa dan đen khoang 500.000 đen 1 trieu nguoi chet va hon 2 trieu nguoi Algeria phai di cu. Dau tich cua đe quoc thuc dan ngay nay la cac lanh tho hai ngoai thuoc Phap.

Trong boi canh Chien tranh Lanh, Charles de Gaulle thuc đay chinh sach "đoc lap quoc gia" đoi voi khoi phia Tay va phia Đong. Cuoi cung, ong rut Phap khoi bo tu lenh hop nhat quan su cua NATO, ong phat đong mot chuong trinh phat trien hat nhan va khien Phap tro thanh cuong quoc hat nhan thu tu. Ong khoi phuc quan he than mat Phap-Đuc nham tao ra mot đoi trong chau Au giua pham vi anh huong cua Hoa Ky va Lien Xo. Tuy nhien, ong phan đoi bat ky phat trien nao ve mot chau Au sieu quoc gia, ma tan thanh mot chau Au cua cac quoc gia co chu quyen. Theo sau mot loat cac cuoc khang nghi toan cau vao nam 1968, khoi nghia thang 5 nam 1968 co tac đong xa hoi to lon. Tai Phap, no đuoc nhin nhan la thoi khac bat đau khi mot tu tuong đao đuc bao thu (ton giao, ai quoc, ton trong quyen uy) chuyen huong sang mot tu tuong đao đuc tu do hon (chu nghia the tuc, chu nghia ca nhan, cach mang tinh duc). Mac du khoi nghia la mot that bai chinh tri (vi đang Gaullist đa tro nen manh hon truoc) song no cho thay mot su phan cach giua nhan dan Phap voi Charles de Gaulle, vi tong thong nay tu chuc ngay sau đo.
Trong giai đoan hau de Gaulle, Phap duy tri vi the la mot trong cac nen kinh te phat trien nhat the gioi, song phai đoi dien voi mot vai khung hoang kinh te dan đen ty le that nghiep cao va gia tang no cong. Đen cuoi the ky XX va đau the ky XXI, Phap o vi tri tien phong trong phat trien Lien minh chau Au sieu quoc gia, đang chu y la ky ket Hiep uoc Maastricht (thanh lap Lien minh chau Au) vao nam 1992, thiet lap Khu vuc đong euro vao nam 1999, va ky ket Hiep uoc Lisbon vao nam 2007. Phap cung dan tai hop nhat hoan toan vao NATO va ke tu đo tham gia vao hau het cac cuoc chien do NATO bao tro.

Ke tu the ky XIX, Phap đa tiep nhan nhieu nguoi nhap cu, ho hau het la nam cong nhan ngoai quoc tu cac quoc gia Cong giao tai chau Au va thuong tro ve que huong khi khong lam viec. Trong thap nien 1970, Phap phai đoi dien voi khung hoang kinh te va cho phep nguoi nhap cu moi (hau het la tu Maghreb) đen đinh cu lau dai tai Phap cung voi gia đinh ho va co đuoc quyen cong dan Phap. Đieu nay dan đen hang tram nghin nguoi Hoi giao (đac biet la tai cac thanh pho lon) song trong cac nha o tro cap cong cong va chiu ty le that nghiep rat cao. Đong thoi, Phap bac bo đong hoa nguoi nhap cu, ho đuoc mong cho ton trong cac gia tri truyen thong va chuan muc van hoa cua Phap. Ho đuoc khuyen khich duy tri van hoa va truyen thong đac trung cua minh va chi can hoa nhap.
Ke tu vu đanh bom ga tau đien ngam tai Paris nam 1995, Phap đa tro thanh muc tieu khung bo cua cac to chuc Hoi giao cuc đoan, đang chu y la vu tan cong khung bo vao tru so tap chi Charlie Hebdo vao thang 1 nam 2015 đa dan đen cuoc bieu tinh lon nhat trong lich su Phap, thu hut 4,4 trieu nguoi. Cac vu tan cong Paris thang 11 nam 2015 đa lam 130 nguoi thiet mang, đay la cuoc tan cong chet choc nhat tren đat Phap ke tu The chien II, nguy hiem nhat o Lien minh chau Au ke tu vu đanh bom tau ​​Madrid nam 2004 va cuoc tan cong tai Nice nam 2016 đa khien 87 nguoi chet ngay trong le ky niem Ngay pha nguc Bastille. Operation Chammal, nhung no luc quan su cua Phap nham ngan chan ISIS, đa giet chet hon 1.000 quan IS trong giai đoan 2014-2015.


Đia ly = Vi tri va bien gioi =

Phan lanh tho Phap tai chau Au goi la Chinh quoc Phap (France metropolitaine). No nam tai Tay Au va giap voi Bien Bac ve phia bac, eo bien Manche ve phia tay bac, Đai Tay Duong ve phia tay va Đia Trung Hai ve phia đong nam. Chinh quoc Phap giap voi Bi va Luxembourg ve phia đong bac, Đuc va Thuy Si ve phia đong, Y va Monaco ve phia đong nam, va Tay Ban Nha cung Andorra ve phia nam va tay nam. Bien gioi tai phia nam va phia đong cua Chinh quoc Phap la cac day nui: Pyrenees, Alpes va Jura, song Rhin tao thanh mot đoan bien gioi voi Đuc, trong khi bien gioi tai phia bac va đong bac khong co cac yeu to tu nhien. Do hinh dang lanh tho, Chinh quoc Phap thuong đuoc vi nhu hinh luc giac. Chinh quoc Phap gom nhieu đao, lon nhat trong so đo la Corsica tai Đia Trung Hai. Chinh quoc Phap chu yeu nam giua vi tuyen 41° va 51° Bac, giua kinh tuyen 6° Tay va 10° Đong, thuoc vung on đoi bac. Phan luc đia cua Chinh quoc Phap co khoang cach khoang 1000 km tu bac xuong nam cung nhu tu đong sang tay.
Phap co cac khu vuc hai ngoai khap the gioi. Nhung lanh tho nay co tinh trang khac nhau ve quan ly lanh tho:

Tai Nam My: Guyane thuoc Phap.
Tai Đai Tay Duong: Saint-Pierre va Miquelon, va tai Antilles: Guadeloupe, Martinique, Saint-Martin va Saint Barthelemy.
Tai Thai Binh Duong: Polynesie thuoc Phap, Nouvelle-Caledonie, Wallis va Futuna va Clipperton.
Tai An Đo Duong: Reunion, Mayotte, cac đao rai rac tai An Đo Duong, quan đao Crozet, đao Saint-Paul, đao Amsterdam, quan đao Kerguelen.
Tai chau Nam cuc: Vung đat Adelie.
Guyane thuoc Phap co bien gioi tren bo voi Brasil va Suriname, con Saint-Martin cung chia se mot đao voi quoc gia Sint Maarten thuoc Vuong quoc Ha Lan.
Chinh quoc Phap co dien tich 551.500 km², lon nhat trong so cac thanh vien Lien minh chau Au. Tong dien tich đat lien cua Phap, bao gom cac lanh tho tai hai ngoai tru vung đat Adelie, la 643.801 km², chiem 0,45% dien tich đat the gioi. Phap so huu nhieu dang canh quan, tu đong bang ven bien tai phia bac va phia tay cho đen cac day nui Alpes tai phia đong nam, Khoi nui Trung tam tai nam trung va day Pyrenees tai phia tay nam.
Do co nhieu lanh tho hai ngoai rai rac khap the gioi, Phap co vung đac quyen kinh te (EEZ) rat lon, đung thu hai the gioi, voi 11.035.000 km², chi sau EEZ cua Hoa Ky (11.351.000 km²), nhung hon EEZ cua Uc (8.148.250 km²). EEZ cua Phap chiem khoang 8% tong dien tich be mat cac EEZ cua the gioi.


= Đia chat, đia hinh va thuy van =

Chinh quoc Phap co mot loat cac đia hinh va canh quan thien nhien. Phan lon lanh tho hien tai cua Phap đa đuoc nang len trong mot so giai đoan kien ​​tao nhu su nang len Hercynian trong Thoi đai Co sinh, trong đo gom khu khoi nui Armorif, hoi nui, Trung tam Morvan, day Vosges va Ardennes va đao Corsica đa đuoc hinh thanh. Cac khoi nui nay the hien mot so luu vuc tram tich nhu luu vuc Aquitaine o phia tay nam va luu vuc Paris o phia bac, sau đo bao gom mot so khu vuc cua vung đat đac biet mau mo nhu cac lop phu sa o Beauce va Brie. Cac tuyen đuong đi qua tu nhien khac nhau, nhu thung lung Rhone, cho phep lien lac de dang. Nui Alpine, Pyrenean va Jura tre hon nhieu va co hinh dang it bi xoi mon. Tai đo cao 4.810,45 met tren muc nuoc bien, Mont Blanc, nam tren day nui Alpes o bien gioi Phap va Y, la điem cao nhat o Tay Au.
Mac du 60% thanh pho đuoc phan loai la co rui ro đia chan, nhung rui ro nay van o muc trung binh. Cac đuong bo bien co canh quan tuong phan: cac day nui doc theo bo bien Phap, cac vach đa ven bien nhu Cote d'Albatre va đong bang cat rong lon o Languedoc. Corsica nam ngoai khoi Đia Trung Hai. Phap co mot he thong song rong lon bao gom bon con song lon la song Seine, song Loire, Garonne, Rhone va cac nhanh cua chung. Rhone phan chia khoi nui Trung tam tu day Alpes va chay ra bien Đia Trung Hai tai Camargue. Cac song khac chay ve phia Meuse va Rhine doc theo bien gioi phia đong bac. Phap co gan 11 trieu kilomet vuong (4,2 × (2,6 × 1012) met vuong) bien trong ba đai duong thuoc tham quyen cua minh, trong đo 97% la o hai ngoai.


= Khi hau =

Hau het cac khu vuc thap cua Chinh quoc Phap (ngoai tru Corse) nam trong vung khi hau đai duong, Cfb, Cwb va Cfc trong phan loai khi hau Koppen. Mot phan nho lanh tho giap voi luu vuc Đia Trung Hai thuoc cac đoi Csa va Csb. Do lanh tho Chinh quoc Phap tuong đoi lon, nen khi hau khong đong nhat, tao ra cac sac thai khi hau sau đay:

Phia tay cua Phap co khi hau đai duong hoan toan – no keo dai tu Flanders đen xu Basque tren mot dai ven bien rong hang chuc km, hep tai phia bac va nam song rong hon tai Bretagne, la vung gan nhu hoan toan nam trong đoi khi hau nay.
Khi hau phia tay nam cung mang tinh đai duong song am hon.
Khi hau phia tay bac mang tinh đai duong song lanh hon va nhieu gio hon.
Xa khoi bo bien, khi hau van mang tinh đai duong song đac điem co chut thay đoi. Bon đia tram tich Paris, cung cac bon đia bi nui bao boc co nhiet đo bien đoi cao hon theo mua va co it mua vao mua thu va mua đong. Do đo, hau het lanh tho co khi hau ban đai duong va tao thanh mot khu chuyen đoi giua khi hau đai duong hoan toan gan bo bien va khi hau ban luc đia tai phia bac va trung-đong (Alsace, cac đong bang Saone, trung du Rhone, Dauphine, Auvergne va Savoy).
Luu vuc Đia Trung Hai va thung lung ha du song Rhone co khi hau Đia Trung Hai do anh huong cua cac day nui co lap chung voi phan con lai cua quoc gia, va do gio Mistral cung Tramontane.
Khi hau mien nui (hay nui cao) bi gioi han tren day Alpes, Pyrenees, va cac đinh cua khoi nui Trung tam, day Jura va Vosges.
Tai cac lanh tho hai ngoai, ton tai ba kieu khi hau lon:
Khi hau nhiet đoi tai hau het cac lanh tho hai ngoai: Nhiet đo khong đoi cao quanh nam voi mot mua kho va mot mua mua.
Khi hau xich đao tai Guyane thuoc Phap: Nhiet đo khong đoi cao quanh nam voi mua đeu quanh nam.
Khi hau can cuc tai Saint Pierre va Miquelon va tai hau het Vung đat phia Nam va chau Nam Cuc thuoc Phap: Mua he em diu ngan ngui va mua đong rat lanh keo dai.


= Moi truong =

Phap la mot trong cac quoc gia đau tien thanh lap Bo Moi truong, vao nam 1971. Mac du Phap nam trong so cac quoc gia cong nghiep hoa nhat the gioi, song chi xep hang 17 ve phat thai cacbon dioxide, đung sau cac quoc gia it dan hon nhu Canada va Uc. Nguyen nhan la do Phap quyet đinh đau tu vao nang luong hat nhan sau khung hoang dau mo 1973, va loai hinh nang luong nay chiem khoang 75% san luong đien cua Phap (2011) va do đo it o nhiem hon. Theo Chi so Thanh tich Moi truong nam 2016 do Yale va Columbia thuc hien, Phap la quoc gia co y thuc bao ve moi truong thu muoi tren the gioi.

Giong nhu toan bo cac thanh vien khac thuoc Lien minh chau Au, Phap chap thuan cat giam phat thai carbon it nhat 20% đen nam 2020 so voi muc nam 1990. Tinh đen  nam 2009, luong khi thai carbon dioxide cua Phap tren đau nguoi thap hon so voi Trung Quoc. Đat nuoc nay đa đuoc thiet lap thue đe ap thue cacbon vao nam 2009 o muc 17 euro/tan carbon thai ra,. Tuy nhien, ke hoach đa bi huy bo do lo ngai ganh nang cho cac doanh nghiep Phap.

Rung chiem 28% dien tich đat lien cua Phap, va nam vao hang đa dang nhat tai chau Au, voi tren 140 loai cay. Phap co chin vuon quoc gia va 46 vuon tu nhien, chinh phu co ke hoach đen nam 2020 chuyen 20% vung đac quyen kinh te cua Phap thanh khu bao ton hai duong. Vuon tu nhien cap vung (tieng Phap: parc naturel regional hay PNR) la to chuc cong cong tai Phap thuoc nha cam quyen đia phuong va chinh phu quoc gia, bao phu khu vuc thon que co nguoi cu tru co ve đep noi bat, nham bao ve quang canh va di san cung nhu thiet lap phat trien kinh te ben vung trong khu vuc. PNR đat ra cac muc tieu va huong dan ve quan ly cu tru cua con nguoi, phat trien kinh te ben vung va bao ve moi truong tu nhien dua tren canh quan va di san đoc đao cua moi cong vien. Cac cong vien thuc đay cac chuong trinh nghien cuu sinh thai va giao duc cong cong khoa hoc tu nhien. Tinh đen  nam 2014 co 49 PNR o Phap. 


= Hanh chinh =

Cong hoa Phap đuoc chia thanh 18 vung (nam o chau Au va nuoc ngoai), nam vung hai ngoai, mot lanh tho hai ngoai, mot thuc the đac biet - New Caledonia va mot hon đao khong co nguoi o truc thuoc duoi quyen cua Bo truong Bo Ngoai giao Phap - Clipperton.


 Vung  Tu nam 2016, Phap đuoc phan chia thanh 18 vung hanh chinh: 13 vung tai Chinh quoc Phap (bao gom Corse), va nam vung nam tai hai ngoai. Cac vung đuoc chia tiep thanh 101 tinh, đuoc đanh so chu yeu theo thu tu abc. So nay đuoc su dung trong ma buu chinh va truoc đay đuoc su dung tren bien so xe. Trong so 101 tinh cua Phap, nam tinh (Guyane thuoc Phap, Guadeloupe, Martinique, Mayotte va Reunion) đong thoi la tinh hai ngoai (ROM) va vung hai ngoai (DOM), huong vi the tuong tu nhu cac tinh tai chinh quoc, va la bo phan toan ven cua Lien minh chau Au.
101 tinh đuoc chia thanh 335 quan, cac quan đuoc chia thanh 2.054 tong. Cac tong lai đuoc chia tiep thanh 36.658 xa (commune), chung la cac khu tu quan co mot hoi đong tu quan đuoc bau cu. Ba xa ve mat hanh chinh la Paris, Lyon va Marseille đuoc chia thanh 45 quan đo thi.
Cac vung, tinh va xa đeu đuoc goi la cac thuc the lanh tho, nghia la chung co hoi đong đia phuong cung nhu mot co quan hanh phap. Cac quan va tong chi la cac phan khu hanh chinh. Tuy nhien, đieu nay khong han la luon ro rang, cho đen nam 1940, cac quan la cac thuc the lanh tho voi mot hoi đong đuoc bau cu, song chung bi che đo Vichy ( Nuoc Phap tu do ) đinh chi va roi bi Đe Tu Cong hoa bai bo hoan toan vao nam 1946.


 Lanh tho hai ngoai va thuc the o nuoc ngoai  Ngoai 18 vung gom 101 tinh, Cong hoa Phap con co nam thuc the hai ngoai (Polynesie thuoc Phap, Saint Barthelemy, Saint-Martin, Saint Pierre va Miquelon cung Wallis va Futuna), mot thuc the đac biet (Nouvelle-Caledonie), mot lanh tho hai ngoai (Vung đat phia Nam va chau Nam Cuc thuoc Phap), va mot đao tren Thai Binh Duong (Clipperton).
Cac thuc the va lanh tho hai ngoai la bo phan cua Cong hoa Phap, song khong phai la bo phan cua Lien minh chau Au hoac khu vuc tu phap cua no (ngoai le la St. Bartelemy, von tach khoi Guadeloupe vao nam 2007). Cac thuc the tai Thai Binh Duong la Polynesie thuoc Phap, Wallis va Futuna, va Nouvelle-Caledonie tiep tuc su dung franc CFP co gia tri gan lien hoan toan voi euro. Trong khi đo, nam vung hai ngoai su dung đong euro.


Chinh tri = Chinh quyen =

Cong hoa Phap theo che đo dan chu đai nghi ban tong thong nhat the, co truyen thong dan chu manh me. Hien phap cua Đe Ngu Cong hoa đuoc phe chuan trong trung cau dan y vao ngay 28 thang 9 nam 1958. No tang cuong manh quyen luc cua nhanh hanh phap so voi nghi vien. Nhanh hanh phap co hai lanh đao: Tong thong la nguyen thu quoc gia, nay la Emmanuel Macron va đuoc bau truc tiep theo hinh thuc pho thong đau phieu cho mot nhiem ky 5 nam (truoc đay la 7 nam), va chinh phu do thu tuong lanh đao, thu tuong do tong thong bo nhiem.

Nghi vien Phap la co quan lap phap luong vien gom mot Quoc hoi (Assemblee Nationale) va mot Thuong vien. Cac nghi si Quoc hoi đai dien cho cac khu vuc bau cu đia phuong va đuoc bau cu truc tiep voi nhiem ky 5 nam. Quoc hoi co quyen giai tan chinh phu, va do đo phe đa so trong Quoc hoi quyet đinh viec lua chon chinh phu. Cac thuong nghi si do cu tri đoan lua chon voi nhiem ky 6 nam, va mot nua so ghe đuoc bau tai sau 3 nam ke tu thang 9 nam 2008.
Quyen luc lap phap cua Thuong vien bi han che; trong truong hop co bat đong giua hai vien, Quoc hoi se co tieng noi quyet đinh. Chinh phu co anh huong manh đen đinh hinh chuong trinh nghi su cua nghi vien.
Truoc Chien tranh the gioi thu hai, luc luong cap tien la mot the luc chinh tri manh tai Phap, voi đai dien la Đang Cong hoa, Cap tien va Cap tien-Xa hoi, đay la đang quan trong nhat cua Đe Tam Cong hoa. Ke tu Chien tranh the gioi thu hai, ho bi đat ra ngoai le trong khi chinh truong Phap co đac trung la hai nhom chinh tri đoi lap: The luc ta khuynh co trung tam la Chi bo Phap cua Quoc te lao đong va hau than cua no la Đang Xa hoi (tu 1969); va the luc huu khuynh co trung tam la Đang Gaullisme (chu nghia de Gaulle) co ten thay đoi theo thoi gian la Đai hoi Nhan dan Phap (1947), Lien hiep nhung nguoi Dan chu vi nen Cong hoa (1958), Đai hoi vi nen Cong hoa (1976), Lien minh vi Phong trao Nhan dan (2007) va Nhung nguoi Cong hoa (tu 2015). Trong bau cu tong thong va nghi vien nam 2017, mot đang trung dung cap tien mang ten En Marche! tro thanh the luc chi phoi, vuot qua ca nhung nguoi Xa hoi va Cong hoa.


= Phap luat =
Phap su dung he thong tu phap dan luat, theo đo luat bat nguon chu yeu tu cac đao luat thanh van; cac tham phan khong tao ra luat ma đon thuan la dien giai no (song muc đo dien giai tu phap trong mot so linh vuc nhat đinh khien no tuong đuong voi luat phan le). Cac nguyen tac co ban cua phap quyen dua theo bo luat Napoleon (bo luat nay lai dua phan lon vao luat hoang gia đuoc soan duoi thoi Louis XIV). Phu hop voi cac nguyen tac trong Tuyen ngon Nhan quyen va Dan quyen, luat se chi cam cac hanh đong co hai cho xa hoi. Nhu Guy Canivet, chu toa đau tien cua Toa chong an, viet ve quan ly cac nha tu: Tu do la nguyen tac, va han che no la ngoai le; bat ky han che tu do nao đeu can phai quy đinh theo luat va can phai theo cac nguyen tac ve tinh can thiet va tinh can xung.

Phap luat cua Phap đuoc chia thanh hai khu vuc chinh: Luat tu va luat cong. Luat cong gom co luat hanh chinh va luat hien phap. Tuy nhien, trong khai niem thuc tien, phap luat Phap gom co ba linh vuc chinh: Luat dan su, luat hinh su va luat hanh chinh. Mac du luat hanh chinh thuong la mot pham tru con cua luat dan su tai nhieu quoc gia, song no hoan toan tach biet tai Phap va moi co cau phap luat do mot toa an toi cao cu the đung đau: cac toa an thong thuong (xu ly to tung hinh su va dan su) đung đau la Toa chong an, va cac toa an hanh chinh đung đau la hoi đong Nha nuoc. Đe đuoc ap dung, moi luat can phai đuoc cong bo chinh thuc tren cong bao Journal officiel de la Republique francaise.
Phap khong cong nhan luat ton giao la mot đong co thuc đay ban hanh cac cam đoan. Phap tu lau đa khong co luat bang bo hay luat ke gian. Tuy nhien, "pham toi chong lai le nghi cong cong" (contraires aux bonnes mœurs) hay gay roi trat tu cong cong (trouble a l'ordre public) tung đuoc su dung đe tran ap cac bieu hien cong khai cac luat khac. Tu nam 1999, Phap cho phep ket hop dan su đoi voi cac cap đoi đong tinh luyen ai, va tu thang 5 nam 2013 thi hon nhan đong gioi va nguoi LGBT nhan con nuoi la hop phap tai Phap. Phap luat cam chi cac phat bieu ky thi tren bao chi tu nam 1881. Tuy nhien, mot so nguoi nhin nhan cac luat ve phat bieu thu han tai Phap co pham vi qua rong hoac nghiem khac va gay ton hai đen tu do ngon luan. Phap co luat chong ky thi chung toc va bai Do Thai. Ke tu nam 1990, đao luat Gayssot cam chi bac bo Holocaust.
Tu do ton giao đuoc đam bao theo hien phap nho Tuyen ngon Nhan quyen va Dan quyen 1789. Luat tach biet nha tho va nha nuoc cua Phap vao nam 1905 la co so cho chu nghia the tuc nha nuoc: Nha nuoc khong chinh thuc cong nhan bat ky ton giao nao, ngoai tru tai Alsace-Moselle. Tuy the, nha nuoc cong nhan cac to chuc ton giao. Nghi vien liet nhieu phong trao ton giao la giao phai nguy hiem ke tu nam 1995, va cam mang cac bieu tuong ton giao de trong thay trong truong hoc tu nam 2004. Nam 2010, Phap cam mang mang che mat Hoi giao tai noi cong cong; cac to chuc nhan quyen nhu An xa Quoc te va Theo doi Nhan quyen mo ta luat nay la su ky thi chong lai nguoi Hoi giao. Tuy nhien, luat đuoc hau het dan chung ung ho.


= Quan he ngoai giao =

Phap la mot thanh vien sang lap cua Lien Hop Quoc, co vi the la mot trong nam thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc voi quyen phu quyet. Nam 2015, Phap đuoc nhan đinh la "quoc gia co mang luoi tot nhat the gioi" do so luong to chuc đa phuong ma Phap tham gia lon hon cac quoc gia khac.
Phap con la thanh vien cua G8, WTO, Ban thu ky Cong đong Thai Binh Duong (SPC) va Uy ban An Đo Duong (COI). Phap la mot thanh vien lien ket cua Hiep hoi cac quoc gia Caribe (ACS) va la thanh vien lanh đao trong Cong đong Phap ngu (OIF). Phap la mot trung tam quan trong đoi voi quan he quoc te, do đo quoc gia nay co so luong phai đoan ngoai giao lon thu nhi tren the gioi, va co tru so cua cac to chuc quoc te nhu OECD, UNESCO, Interpol, BIPM va OIF.
Chinh sach ngoai giao cua Phap thoi hau chien phan lon đuoc đinh hinh thong qua quyen thanh vien cua Phap trong Lien minh chau Au. Ke tu thap nien 1960, Phap phat trien quan he mat thiet voi Đuc (Tay Đuc), tao thanh đong luc co anh huong nhat cua Lien minh chau Au. Trong thap nien 1960, Phap tim cach loai Anh khoi tien trinh hop nhat chau Au, tim cach tao dung đia vi cua minh tai chau Au luc đia. Tuy vay, Phap va Anh duy tri quan he than thiet tu nam 1904, va lien ket giua hai ben đuoc tang cuong, đac biet la ve quan su.

Phap la mot thanh vien cua To chuc Hiep uoc Bac Đai Tay Duong (NATO), song duoi thoi Tong thong Charles de Gaulle, Phap tu tach khoi bo tu lenh quan su chung nham phan đoi quan he đac biet giua My va Anh va nham giu đoc lap cho cac chinh sach đoi ngoai va an ninh cua Phap. Tuy nhien, do chinh sach "than My" cua Tong thong Nicolas Sarkozy, Phap tro lai bo tu lenh quan su chung NATO vao nam 2009.
Trong đau thap nien 1990, Phap bi chi trich đang ke tu cac quoc gia khac do tien hanh thu nghiem hat nhan bi mat tai Polynesie thuoc Phap. Phap phan đoi manh me Cuoc tan cong Iraq 2003, khien cang thang trong quan he song phuong voi My va Anh.
Phap duy tri anh huong manh ve chinh tri va kinh te trong cac cuu thuoc đia cua ho tai chau Phi va cung cap vien tro kinh te va binh si cho cac su menh duy tri hoa binh tai Bo Bien Nga va Tchad. Nam 2012, Phap va cac quoc gia chau Phi khac can thiep giup quan đoi Mali tai lap kiem soat đoi voi mien bac nuoc nay tu cac nhom Hoi giao. Gan đay, sau tuyen bo đoc lap cua mien Bac Mali boi Tuareg MNLA va cuoc xung đot khu vuc Bac Mali sau đo voi mot so nhom Hoi giao bao gom Ansar Dine va MOJWA, Phap va cac quoc gia chau Phi khac đa can thiep đe giup Quan đoi Mali gianh lai quyen kiem soat.
Nam 2013, Phap la nha tai tro vien tro phat trien lon thu tu tren the gioi, sau My, Anh va Đuc. Con so nay chiem 0,36% cua Phap, va theo ty le GDP thi Phap la nha tai tro lon thu 12 trong danh sach. Co quan Phat trien Phap la to chuc quan ly giup đo cua Phap, nguon von chu yeu tap trung vao cac du an nhan đao tai chau Phi ha Sahara. Muc tieu chinh cua viec tro giup nay la "phat trien co so ha tang, tiep can y te va giao duc, thuc thi chinh sach kinh te phu hop va cung co phap quyen cung dan chu".


= Quan đoi =

Quan đoi Phap (Forces armees francaises) co tu lenh toi cao la tong thong, gom co luc quan (Armee de Terre), hai quan (Marine Nationale, truoc đay goi la Armee de Mer), khong quan (Armee de l'Air), luc luong hat nhan chien luoc (Force Nucleaire Strategique, biet danh Force de Frappe) va Hien binh Quoc gia (Gendarmerie nationale), hien binh cung thi hanh cac nhiem vu cua canh sat dan su tai cac khu vuc nong thon cua Phap. Quan đoi Phap nam vao hang cac luc luong vu trang lon nhat the gioi. Hien binh la bo phan cua Quan đoi Phap, do đo nam duoi pham vi cua Bo Quoc phong, song cac nhiem vu canh sat dan su cua ho gan voi Bo Noi vu.
Khi đong vai tro la luc luong canh sat co muc đich chung, hien binh bao gom cac đon vi chong khung bo cua Phi đoi nhay du cua Hien binh Quoc gia (Escadron Parachutiste d'Intervention de la Gendarmerie Nationale), Nhom Can thiep cua Hien binh Quoc gia (Groupe d'Intervention de la Gendarmerie Nationale), Nhom Tim kiem cua Hien binh Quoc gia (Sections de Recherche de la Gendarmerie Nationale), chiu trach nhiem cho cac yeu cau hinh su, va Lu đoan di đong cua Hien binh Quoc gia (Brigades mobiles de la Gendarmerie Nationale, ngon hon Gendarmerie mobile) trong đo co nhiem vu duy tri trat tu cong cong.

Cac đon vi đac biet sau đay cung la mot phan cua hien binh: Ve binh Cong hoa (Garde republicaine) bao ve cac toa nha cong cong to chuc cac to chuc lon cua Phap, Hang hai hien binh (Gendarmerie maritime) phuc vu nhu Canh sat bien, Prevote - chi nhanh canh sat cua hien binh.Tong cuc An ninh Đoi ngoai (Direction generale de la securite exterieure) la co quan tinh bao đoi ngoai cua Phap, đuoc cho la mot thanh phan cua Quan đoi thuoc tham quyen cua Bo Quoc phong. Co quan Trung uong ve Tinh bao Noi đia (Direction centrale du renseignement interieur) la mot đon vi cua luc luong canh sat quoc gia, va do đo đuoc cho la truc tiep thuoc Bo Noi vu. Che đo nghia vu quan su toan quoc bi bai bo tu nam 1997.
Phap co mot quan đoan đac biet la Binh đoan Le duong Phap, thanh lap vao nam 1830, bao gom nhung nguoi ngoai quoc đen tu hon 140 quoc gia co nguyen vong phuc vu trong Quan đoi Phap, ho tro thanh cong dan Phap sau khi ket thuc giai đoan phuc vu cua minh. Tren the gioi, chi co Tay Ban Nha (Binh đoan Le duong,Tay Ban Nha đuoc goi la Tercio, đuoc thanh lap nam 1920) va Luxembourg (nguoi nuoc ngoai co the phuc vu trong Quan đoi Quoc gia mien la ho noi tieng Luxembourrg) la co cac đon vi tuong tu.
Phap la mot thanh vien thuong truc cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc, va la mot quoc gia hat nhan đuoc cong nhan tu nam 1960. Phap đa ky ket va phe chuan Hiep uoc cam thu hat nhan toan dien  va tham gia Hiep uoc khong pho bien vu khi hat nhan. Chi tieu quoc phong thuong nien cua Phap trong nam 2011 la 62,5 ty USD, tuc 2,3% GDP va la muc chi tieu quan su lon thu nam tren the gioi sau My, Trung Quoc, Nga va Anh.
Ran đe hat nhan cua Phap co tinh chat hoan toan đoc lap. Luc luong hat nhan hien tai cua Phap gom co bon tau ngam lop Triomphant đuoc trang bi ten lua đan đao phong tu tau ngam. Ngoai ham đoi tau ngam, uoc tinh Phap co khoang 60 ten lua khong đoi đat tam trung ASMP co đau đan hat nhan, trong đo khoang 50 ten lua đuoc Khong quan trien khai, su dung may bay tan cong hat nhan tam xa Mirage 2000N, con khoang 10 ten lua do Hai quan Phap trien khai, su dung may bay tan cong Super Etendard Modernise (SEM), hoat đong tu tau san bay nang luong hat nhan Charles de Gaulle. May bay Rafale F3 se dan thay the toan bo Mirage 2000N va SEM trong vai tro tan cong hat nhan voi viec cai tien ten lua ASMP-A bang mot đau đan hat nhan.
Phap co nganh cong nghiep quoc phong quy mo lon, co nganh cong nghiep hang khong vao hang lon nhat the gioi. Nganh nay san xuat cac trang bi nhu may bay chien đau Rafale, tau san bay Charles de Gaulle, ten lua Exocet va xe tang Leclerc cung nhung hang muc khac. Mac du rut khoi du an Eurofighter, Phap van tich cuc đau tu vao cac du an chung cua chau Au nhu Eurocopter Tiger, cac tau khu truc đa muc đich FREMM, hay Airbus A400M. Phap la nuoc lon ve ban vu khi, va hau het cac thiet ke trong kho vu trang cua ho san sang cho thi truong xuat khau voi ngoai le đang chu y la cac thiet bi nang luong hat nhan.
Cuoc dieu hanh quan su Bastille Day đuoc to chuc tai Paris vao ngay 14 thang 7 hang nam đe ki niem ngay quoc khanh Phap, đuoc goi la Ngay Bastille o cac nuoc noi tieng Anh, la cuoc dieu hanh quan su thuong xuyen va lon nhat o chau Au. Cac cuoc dieu hanh nho hon cung đuoc to chuc tren toan quoc.


Kinh te Phap la mot thanh vien cua nhom cac quoc gia cong nghiep hoa hang đau G7, vao nam 2014 kinh te Phap đuoc xep hang lon thu chin the gioi va thu nhi Lien minh chau Au theo GDP ngang gia suc mua. Phap co 31 trong so 500 cong ty lon nhat the gioi vao nam 2015, xep hang tu the gioi va đung tren Đuc lan Anh. Phap cung 11 thanh vien Lien minh chau Au khac bat đau cho luu hanh đong euro vao nam 1999, no hoan toan thay the franc Phap vao nam 2002.
Phap co kinh te hon hop, ket hop khu vuc tu nhan rong lon voi khu vuc nha nuoc co quy mo đang ke va co su can thiep cua chinh phu. Chinh phu duy tri anh huong đang ke đen cac phan đoan chu chot trong linh vuc ha tang, la chu so huu đa so ve đuong sat, đien luc, may bay, nang luong hat nhan va vien thong. Phap noi long quyen kiem soat đoi voi cac linh vuc ke tren tu đau thap nien 1990. Chinh phu Phap đang dan cong ty hoa khu vuc nha nuoc va ban co phan tai France Telecom, Air France, cung nhu trong cac nganh bao hiem, ngan hang va cong nghiep quoc phong. Phap co mot nganh hang khong vu tru quan trong, dan đau la Airbus, va co san bay vu tru quoc gia rieng tai Guyane.

Theo To chuc Thuong mai The gioi (WTO), trong nam 2009 Phap la nuoc xuat khau lon thu sau va nhap khau lon thu tu the gioi ve cac hang hoa san xuat. Nam 2008, Phap la nuoc nhan đau tu truc tiep nuoc ngoai (FDI) nhieu thu ba trong cac quoc gia OECD voi 118 ty USD, chi đung sau Luxembourg va Hoa Ky. Trong cung nam, cac cong ty Phap đau tu 220 ty USD ra ben ngoai nuoc Phap, khien Phap la nha đau tu truc tiep ra ben ngoai lon thu nhi trong OECD, chi sau Hoa Ky.
Cac dich vu tai chinh, ngan hang va bao hiem la bo phan quan trong cua nen kinh te. San chung khoan Paris (tieng Phap: La Bourse de Paris) la mot the che co tu lau, do Louis XV lap ra vao nam 1724. Nam 2000, cac san chung khoan Paris, Amsterdam va Bruxelles hop nhat thanh Euronext. Nam 2007, Euronext hop nhat voi san chung khoan New York đe tao thanh san chung khoan lon nhat the gioi NYSE Euronext (giai the nam 2013). Euronext Paris la nhanh tai Phap cua NYSE Euronext, la thi truong giao dich chung khoan lon thu nhi chau Au, sau san chung khoan Luan Đon.
Phap nam trong thi truong chung chau Au voi tren 500 trieu nguoi tieu dung. Mot so chinh sach thuong mai noi đia đuoc xac đinh thong qua cac thoa thuan giua cac thanh vien Lien minh chau Au va co quan lap phap chau Au. Phap nam trong khu vuc đong euro tu nam 2002. Khu vuc nay co khoang 330 trieu cong dan. Theo Eurostat, ty le that nghiep tai Phap vao thang 10 nam 2014 la 10,5%
Cac cong ty Phap duy tri vi the chu chot trong nganh bao hiem va ngan hang: AXA la cong ty bao hiem lon nhat the gioi. Cac ngan hang hang đau cua Phap la BNP Paribas va Credit Agricole lan luot đuoc xep hang lon thu nhat va thu sau the gioi vao nam 2010 (theo tai san), song tut hang thu tam va thu 11 the gioi vao nam 2016, trong khi Societe Generale đuoc xep hang lon thu tam the gioi vao nam 2009.


= Nong nghiep =
Phap co truyen thong la mot quoc gia cung cap nong san quy mo lon. Nho cac vung đat phi nhieu rong lon, ap dung ky thuat hien đai, va tro cap cua EU khien Phap tro thanh nuoc san xuat va xuat khau nong san hang đau tai chau Au (chiem 20% san luong nong nghiep cua EU) va la nuoc xuat khau nong san lon thu ba the gioi. Lua mi, gia cam, bo sua, thit bo va thit lon va cac loai thuc pham che bien la nhung mat hang nong nghiep xuat khau chinh cua Phap. Ruou vang Rose chu yeu đuoc tieu thu trong nuoc, song ruou vang Champagne va Bordeaux la cac mat hang xuat khau quy mo lon, đuoc the gioi biet đen. Tro cap nong nghiep EU cho Phap giam xuong trong nhung nam gan đay, đat 8 ty USD vao nam 2007. Nong nghiep la mot linh vuc quan trong cua kinh te Phap: 3,8% lao đong lam viec trong nong nghiep, va tong gia tri nganh nong nghiep-thuc pham chiem 4,2% GDP cua Phap vao nam 2005.


= Du lich =
Nam 2012, Phap đon 83 trieu du khach nuoc ngoai, xep thu nhat the gioi, tren Hoa Ky (67 trieu) va Trung Quoc (58 trieu). Con so 83 trieu nay khong bao gom nhung nguoi o tai Phap duoi 24 gio. Tuy nhien, Phap đung thu ba ve thu nhap tu du lich do khach co thoi gian tham quan ngan hon. Phap co 43 đia điem đuoc liet vao danh sach di san the gioi cua UNESCO tinh đen nam 2017. Đac trung cua Phap la cac thanh pho đang chu y ve van hoa, cac bai bien va khu nghi duong ven bien, cac khu nghi duong truot tuyet, va cac vung nong thon đuoc ua thich vi co ve đep va thanh binh. Cac ngoi lang nho va nen tho cua Phap đuoc quang ba thong qua hiep hoi Les Plus Beaux Villages de France. Danh hieu "cac khu vuon noi bat" gom mot danh sach hon 200 khu vuon đuoc Bo Van hoa phan loai, danh hieu nay nham muc đich bao ve va xuc tien cac khu vuon va cong vien noi bat. Phap thu hut nhieu tin đo hanh huong ton giao trong hanh trinh đen voi Thanh Jacques, hoac đen thi tran Lourdes-la noi tiep đon hang trieu du khach moi nam.

Phap, nhat la Paris, co mot so bao tang lon nhat va noi danh the gioi, trong đo Louvre la bao tang nghe thuat đuoc tham quan nhieu nhat the gioi, Bao tang Orsay hau het đuoc danh cho truong phai an tuong, va Beaubourg danh cho nghe thuat đuong đai. Disneyland Paris la cong vien chu đe noi tieng nhat tai chau Au, tong cong co tren 15 trieu du khach đen Cong vien Disneyland va Cong vien Walt Disney Studios cua khu nghi duong vao nam 2009.
Voi hon 10 trieu du khach moi nam, Cote d'Azur tai mien đong nam la điem đen du lich đung thu hai cua Phap, sau vung Paris. Khu vuc nay co 300 ngay nang moi nam, 115 km bo bien. Moi nam Cote d'Azur đon 50% đoi tau xa xi cua the gioi.
Cac điem đen chu yeu khac la Chateaux thuoc thung lung Loire, di san the gioi nay đang chu y do kien truc, trong cac thi tran lich su tai đay song đac biet la cac toa thanh (chateaux), nhu Chateaux d'Amboise, de Chambord, d'Usse, de Villandry va Chenonceau. Cac di tich thu hut nhieu du khach nhat tai Phap vao nam 2003 la: Thap Eiffel, Bao tang Louvre, Cung đien Versailles, Bao tang d'Orsay, Khai Hoan Mon, Trung tam Pompidou, Mont Saint-Michel, Chateau de Chambord, Sainte-Chapelle, Chateau du Haut-Kœnigsbourg, Puy de Dome, Bao tang Picasso, Carcassonne.


= Nang luong =

Cong ty phat đien va phan phoi đien chinh tai Phap la Electricite de France (EDF), cung la mot trong cac nha san xuat đien nang lon nhat the gioi. Nam 2003, cong ty san xuat ra 22% đien nang cua Lien minh chau Au, chu yeu la tu đien hat nhan. Phap la nuoc phat thai cacbon dioxide it nhat trong G8, do đau tu nhieu vao nang luong hat nhan. Do đau tu nhieu vao cong nghe hat nhan, hau het đien nang san xuat tai Phap la tu 59 nha may đien hat nhan (75% vao nam 2012). Trong boi canh nay, cac nguon nang luong tai tao gap kho khan đe phat trien. Phap cung su dung cac đap thuy đien đe phat đien.


= Giao thong =
Mang luoi đuong sat cua Phap tinh đen nam 2008 trai dai 29.473 km đung thu hai tai Tay Au sau Đuc. Co quan đieu hanh đuong sat la cong ty quoc doanh SNCF, va cac đoan tau cao toc gom co Thalys, Eurostar va TGV, chung chay voi toc đo 320 km/h khi su dung thuong mai. Eurostar cung voi Eurotunnel Shuttle noi lien sang Anh qua đuong ham eo bien Manche. Phap co lien ket đuong sat sang cac quoc gia lang gieng cua minh, ngoai tru Andorra. Lien ket lien đo thi cung phat trien manh, co cac dich vu tau đien ngam (Paris, Lyon, Lille, Marseille, Toulouse, Rennes) va dich vu tau đien (Nantes, Strasbourg, Bordeaux, Grenoble, Montpellier) bo sung cho dich vu xe buyt.

Phap co khoang 1.027.183 km đuong bo co the su dung, la mang luoi lon nhat tai luc đia chau Au. Vung Paris đuoc bao phu bang mang luoi đuong bo va xa lo day đac nhat, lien ket vung voi gan nhu toan bo nhung noi khac trong nuoc. Đuong bo cua Phap cung co luu thong quoc te đang ke, lien ket voi cac thanh pho tai cac quoc gia lang gieng. Phap khong ap phi đang ky xe hang nam hoac thue đuong bo; tuy nhien cac xa lo hau het thuoc so huu tu nhan va muon su dung se can phai nop thue cau đuong, ngoai tru vung lan can cac commune lon. Thi truong o to moi do cac nhan hang trong nuoc chi phoi, nhu Renault, Peugeot va Citroen. Phap co cau can Millau, la cau cao nhat tren the gioi, va đa xay dung nhieu cau quan trong nhu Pont de Normandie.
Phap co 464 san bay tinh đen nam 2010. San bay Charles de Gaulle nam tai vung lan can Paris la san bay lon nhat va nhon nhip nhat tai Phap, xu ly đai đa so giao thong đai chung va thuong mai, lien ket Paris voi gan nhu toan bo cac thanh pho lon tren the gioi. Air France la hang hang khong quoc gia, song nhieu cong ty hang khong tu nhan cung cung cap dich vu du hanh noi đia va quoc te. Phap co muoi cang lon, lon nhat trong so đo la cang tai Marseille, cung la cang lon nhat ven Đia Trung Hai. Phap co he thong đuong thuy noi đia dai 12.261 km, trong đo co kenh đao Midi noi Đia Trung Hai voi Đai Tay Duong qua song Garonne.


= Khoa hoc va ky thuat =

Tu thoi Trung Co, Phap đa la mot nuoc co đong gop lon cho thanh tuu khoa hoc va ky thuat. Khoang đau the ky XI, Giao hoang Sylvestre II von la nguoi Phap đa gioi thieu lai ban tinh va hon thien nghi, va gioi thieu chu so A Rap cung đong ho đen mien bac va mien tay cua chau Au. Đai hoc Paris đuoc thanh lap vao giua the ky XII, va hien van la mot trong cac đai hoc quan trong nhat cua the gioi phuong Tay. Trong the ky XVII, nha toan hoc Rene Descartes xac đinh mot phuong thuc tiep thu kien thuc khoa hoc, trong khi Blaise Pascal noi tieng voi cong trinh ve xac suat va co hoc chat luu. Ho đeu la cac nhan vat chu chot trong cach mang khoa hoc no ro tai chau Au vao giai đoan nay. Louis XIV cho thanh lap Vien Han lam Khoa hoc Phap nham khuyen khich va bao ho tinh than nghien cuu khoa hoc Phap, đay la mot trong cac vien han lam khoa hoc som nhat, va đi đau trong phat trien khoa hoc tai chau Au trong the ky XVII va XVIII.
Thoi ky Khai sang co dau an la cong trinh cua nha sinh vat hoc Buffon va nha hoa hoc Lavoisier, la nguoi phat hien vai tro cua oxy trong su chay, con Diderot va D'Alembert xuat ban Encyclopedie nham muc tieu cung cap co nhan dan loi tiep can "kien thuc huu dung", kien thuc ma ho co the ap dung trong sinh hoat thuong nhat cua minh. Cung voi cach mang cong nghiep, the ky XIX chung kien buoc phat trien khoa hoc ngoan muc tai Phap voi cac nha khoa hoc nhu Augustin Fresnel sang lap quang hoc hien đai, Sadi Carnot đat nen tang cho nhiet đong luc hoc, va Louis Pasteur la nha tien phong ve vi sinh vat hoc. Cac nha khoa hoc xuat sac khac cua Phap trong the ky XIX co ten đuoc khac tren Thap Eiffel.
Cac nha khoa hoc Phap noi tieng trong the ky XX gom co nha toan hoc va vat ly hoc Henri Poincare, cac nha vat ly hoc Henri Becquerel, Pierre va Marie Curie, noi tieng nho cong trinh cua ho ve phong xa, nha vat ly hoc Paul Langevin va nha vi-rut hoc Luc Montagnier cung kham pha HIV/AIDS. Cay ghep tay đuoc phat trien vao nam 1998 tai Lyon boi mot nhom tap hop tu nhieu quoc gia, trong đo co Jean-Michel Dubernard, sau đo ong thuc hien ca cay ghep hai tay thanh cong đau tien. Phau thuat tu xa do Jacques Marescaux va nhom cua ong phat trien vao nam 2001. Mot ca cay ghep mat đuoc thuc hien lan đau vao nam 2005. Tinh đen  nam 2016, co 68 nguoi Phap tung thang mot giai thuong Nobel va 12 nguoi đuoc nhan huy chuong Fields.
Phap la quoc gia thu tu tren the gioi đat đuoc nang luc hat nhan va co kho vu khi hat nhan lon thu ba tren the gioi. Phap cung dan đau ve cong nghe hat nhan dan su. Phap la quoc gia thu ba sau Lien Xo cu va Hoa Ky phong ve tinh khong gian rieng, va duy tri la nuoc đong gop lon nhat cho Co quan vu tru chau Au (ESA). Airbus cua chau Au đuoc thanh lap tu Aerospatiale cua Phap, cung voi DaimlerChrysler Aerospace AG (DASA) cua Đuc va Construcciones Aeronauticas SA (CASA) cua Tay Ban Nha, Airbus thiet ke va phat trien may bay dan su va quan su, cung nhu he thong thong tin, ten lua, ten lua vu tru, may bay truc thang, ve tinh va cac he thong lien quan. Phap cung co cac cong cu nghien cuu quoc te lon nhu Trung tam buc xa gia toc chau Au ESRF hay la Vien Laue–Langevin, va duy tri la mot thanh vien lon cua CERN. Phap con co trung tam nghien cuu cong nghe nano hang đau chau Au la Minatec.


Nhan khau Tong dan so Phap uoc đat khoang 70 trieu nguoi vao thang 3 nam 2022 , trong đo 64,8 trieu nguoi song tai Chinh quoc Phap. Phap la quoc gia đong dan thu 20 tren the gioi va thu ba tai chau Au, va thu nhi trong Lien minh chau Au sau Đuc.
Phap hien la mot ngoai le trong so cac quoc gia phat trien, đac biet la cac quoc gia chau Au do co ty le tang dan so tu nhien tuong đoi cao; chi tinh ve ty suat sinh thi Phap chiem gan nhu toan bo tang truong dan so tu nhien trong Lien minh chau Au vao nam 2006, voi toc đo gia tang tu nhien (so sinh tru đi so tu) len đen 300.000 va tinh ca nhap cu thi dan so tang 400.000 nguoi, song vao cuoi thap nien 2010 con so nay giam con 200.000. Đay la muc cao nhat ke tu khi ket thuc bung no sinh san vao nam 1973, va trung voi gia tang tong ty suat sinh tu muc đay la 1,7 vao nam 1994 len 2,0 vao nam 2010. Tinh đen  nam Thang 1 nam 2017 ty suat sinh la 1,93.
Tu nam 2006 đen nam 2011, toc đo gia tang dan so trung binh la +0,6% moi nam. Nhap cu cung la mot yeu to đong gop lon vao xu huong nay; trong nam 2010, 27% so tre sinh tai Chinh quoc Phap co it nhat mot cha/me sinh tai nuoc ngoai va 24% co it nhat mot cha/me sinh ben ngoai chau Au (cha me sinh tai cac lanh tho hai ngoai đuoc xem la sinh tai Phap). Cac nha dan so hoc phan đoan rang dan so se giam do xu huong đoc than hoac co ket hon nhung khong sinh con. So luong dan tang chu yeu la nguoi nhap cu va mot so it lanh tho khac cua Phap.


= Dan toc =
Hau het nguoi Phap co nguon goc Celt (Gaulois), pha tron voi cac nhom La Tinh va Germain (Frank). Cac vung khac nhau phan anh di san đa dang nay, voi yeu to Breton noi bat tai mien tay cua Phap, Aquitani tai mien tay nam, Scandinavia tai mien tay bac, Alemanni tai mien đong bac va Liguria tai mien đong nam. Nhap cu quy mo lon trong mot the ky ruoi qua dan đen mot xa hoi đa van hoa hon. Nam 2004, Institut Montaigne uoc tinh rang tai Chinh quoc Phap, co 51 trieu nguoi Da trang (85% dan so), 6 trieu nguoi Bac Phi (10%), 2 trieu nguoi Da đen (3,3%), va 1 trieu nguoi chau A (1,7%).
Mot đieu luat co nguon goc tu cach mang nam 1789 va đuoc tai xac nhan trong hien phap nam 1958 quy đinh se la bat hop phap neu nha nuoc Phap thu thap du lieu ve dan toc hoac nguon goc. Nam 2008, cuoc tham do do INED va INSEE tien hanh uoc tinh rang 5 trieu nguoi co nguon goc Y (cong đong nhap cu lon nhat), tiep theo la 3 trieu đen 6 trieu nguoi co nguon goc Bac Phi, 2,5 trieu nguoi co nguon goc chau Phi ha Sahara, va 200.000 nguoi goc Tho Nhi Ky. Co tren 500.000 nguoi Armenia tai Phap. Ngoai ra, con co cac cong đong thieu so nguoi Au đang ke khac nhu nguoi Tay Ban Nha, nguoi Bo Đao Nha, nguoi Ba Lan va nguoi Hy Lap. Phap co luong nguoi Gypsy (Di-gan) đang ke, tu 20.000 đen 400.000. Nhieu nguoi Gypsy nuoc ngoai bi truc xuat ve Bulgaria va Romania thuong xuyen.
Mot uoc tinh vao nam 2005 cho rang 40% dan so Phap la hau due (it nhat la mot phan) tu cac lan song nhap cu đen Phap tu đau the ky XX; chi tinh rieng tu nam 1921 đen nam 1935, co khoang 1,1 trieu nguoi nhap cu thuan đen Phap. Lan song lon tiep theo la trong thap nien 1960, khi co khoang 1,6 trieu nguoi Pied-Noir tro ve Phap sau khi cac thuoc đia cua Phap tai Bac Phi đuoc đoc lap. Cung voi ho la nhieu than dan thuoc đia cu tu Bac va Tay Phi, cung nhu nhieu nguoi nhap cu tu Tay Ban Nha va Bo Đao Nha.
Phap duy tri la mot điem đen chinh đoi voi nguoi nhap cu, nuoc nay tiep nhan khoang hai tram nghin nguoi nhap cu hop phap moi nam. Phap cung la quoc gia đung hang đau Tay Au ve tiep nhan nguoi tim kiem ti nan, uoc tinh co khoang 50.000 đon xin vao nam 2005. Lien minh chau Au cho phep di chuyen tu do giua cac quoc gia thanh vien, song Phap thiet lap kiem soat nham kiem che di cu cua nguoi Đong Au, va nhap cu van la mot van đe chinh tri gay tranh luan.
Nam 2008, INSEE uoc tinh rang tong so nguoi nhap cu sinh tai nuoc ngoai la khoang 5 trieu (8% dan so), trong khi hau due sinh tai Phap cua ho la 6,5 trieu, tuc 11% dan so. Do đo, gan mot phan nam dan so Phap la nguoi nhap cu the he thu nhat hoac thu hai, trong đo co tren 5 trieu nguoi goc Au va 4 trieu nguoi goc Bac Phi. Nam 2008, Phap cap quyen cong dan cho 137.000 nguoi, hau het la nguoi đen tu Maroc, Algerie va Tho Nhi Ky. Nam 2014, INSEE cong bo mot nghien cuu cho thay so nguoi nhap cu Tay Ban Nha, Bo Đao Nha va Y tang gap đoi tu nam 2009 đen nam 2012. Theo vien nay, đay la ket qua tu khung hoang tai chinh gay ton that cho mot so quoc gia chau Au đuong thoi, đay nhieu nguoi chau Au đen Phap.


= Thanh pho lon =
Phap la quoc gia đo thi hoa cao đo, cac thanh pho lon nhat theo dan so vung đo thi vao nam 2013) la Paris (12.405.426 nguoi), Lyon (2.237.676), Marseille (1.734.277), Toulouse (1.291.517), Bordeaux (1.178.335), Lille (1.175.828), Nice (1.004.826), Nantes (908.815), Strasbourg (773.447) va Rennes (700.675). Di cu tu nong thon đen thanh thi la mot van đe chinh tri lau dai trong hau het the ky XX.


= Khu vuc đo thi chuc nang =


= Ngon ngu =

Đieu 2 trong Hien phap Phap quy đinh ngon ngu chinh thuc cua quoc gia la tieng Phap, mot ngon ngu thuoc nhom Roman bat nguon tu tieng La Tinh. Ke tu nam 1635, Vien han lam Phap la co quan chinh thuc cua Phap ve tieng Phap, song cac khuyen nghi cua vien khong co quyen luc phap ly.
Chinh phu Phap khong quy đinh lua chon ngon ngu xuat ban cua cac ca nhan song phap luat yeu cau su dung tieng Phap trong cac giao dich thuong mai va tai noi lam viec. Ngoai quy đinh su dung tieng Phap tren lanh tho cua nuoc cong hoa, chinh phu Phap con no luc xuc tien su dung tieng Phap trong Lien minh chau Au va toan cau thong qua cac the che nhu Cong đong Phap ngu. Nhan thuc moi đe doa tu Anh hoa, chinh phu Phap thuc đay cac no luc nham bao ve vi the cua tieng Phap tai Phap. Ngoai tieng Phap, con co 77 ngon ngu thieu so ban đia tai Phap, tam ngon ngu trong đo đuoc noi tai Chinh quoc Phap, va 69 ngon ngu đuoc noi tai cac lanh tho hai ngoai.
Tu the ky XVII đen giua the ky XX, tieng Phap co vi the la ngon ngu quoc te chi phoi trong cac van đe ngoai giao va quoc te, cung nhu la ngon ngu chung giua cac tang lop co giao duc tai chau Au. Vi the chi phoi cua tieng Phap trong cac van đe quoc te bi tieng Anh vuot qua do Hoa Ky noi len thanh mot cuong quoc chu chot.
Trong hau het thoi gian tieng Phap giu vai tro la ngon ngu chung quoc te, no van chua phai la ban ngu cua hau het nguoi Phap: Mot bao cao vao nam 1794 do Henri Gregoire tien hanh cho thay rang trong so 25 trieu dan trong nuoc, chi co ba trieu nguoi noi tieng Phap nhu ban ngu; phan con lai noi mot trong nhieu ngon ngu khu vuc nhu Alsace, Breton hay Occitan. Thong qua mo rong giao duc đai chung, voi tieng Phap la ngon ngu giang day duy nhat, cung cac yeu to khac nhu gia tang đo thi hoa va truyen thong đai chung, tieng Phap dan đuoc gan nhu toan the dan chung tiep nhan, qua trinh nay hoan thanh vao the ky XX.
Do cac tham vong thuc dan quy mo lon cua Phap tu the ky XVII đen the ky XX, tieng Phap đuoc đua đen chau My, chau Phi, chau Đai Duong, Đong Nam A va Caribe. Tieng Phap la ngoai ngu đuoc hoc nhieu thu nhi tren the gioi sau tieng Anh, va la mot ngon ngu chung tai mot so khu vuc nhu chau Phi. Di san cua tieng Phap voi tu cach sinh ngu ben ngoai chau Au co tinh trang khac nhau: Ngon ngu nay gan nhu tuyet diet tai mot so cuu thuoc đia cua Phap (Levant, Nam va Đong Nam A), trong khi cac ngon ngu hon hop va ngon ngu boi dua tren tieng Phap xuat hien trong cac tinh cua Phap tai Tay An va Nam Thai Binh Duong. Trong khi đo, nhieu cuu thuoc đia cua Phap chon tieng Phap la mot ngon ngu chinh thuc, va tong so nguoi noi tieng Phap đang tang len, đac biet la tai chau Phi.
Theo uoc tinh co tu 300 trieu đen 500 trieu nguoi tren toan cau co the noi tieng Phap, trong vai tro la ban ngu hoac mot ngon ngu thu hai.


= Ton giao =

Phap la mot quoc gia the tuc, va tu do ton giao la mot quyen loi theo hien phap. Chinh sach ton giao cua Phap dua tren quan niem laicite, tuc tach biet nghiem ngat nha tho va nha nuoc, theo đo sinh hoat cong cong đi theo huong hoan toan the tuc. Cong giao La Ma tung la ton giao chi phoi tai Phap trong hon mot thien nien ky, song hien nay ton giao nay khong con đuoc hanh le tich cuc nhu truoc. Trong so 47.000 toa nha ton giao tai Phap, 94% la cua Cong giao La Ma. Nam 1965, 81% nguoi Phap tu nhan la tin đo Cong giao La Ma, song đen nam 2009 ty le nay con 64%. Hon nua, 27% nguoi Phap tham gia Thanh le it nhat moi lan mot tuan vao nam 1952, song ty le giam xuong 5% vao nam 2006. Cuoc khao sat tuong tu cho thay rang tin đo Tin Lanh chiem 3% dan so, tang so voi cac cuoc khao sat truoc đo, va 5% la tin đo cua cac ton giao khac, 28% con lai noi rang ho khong theo ton giao nao. Phuc Am co le la giao phai phat trien nhanh nhat tai Phap. Trong Cach mang Phap, cac nha hoat đong tien hanh mot chien dich tan bao nham chong Co Đoc giao, ket thuc vi the chinh thuc cap nha nuoc cua Giao hoi Cong giao. Trong mot so truong hop, tang lu va cac nha tho bi tan cong, nhung nguoi đa pha tin nguong loai bo cac tuong va vat trang tri cua nha tho. Phap thiet lap laicite khi thong qua đao luat nam 1905 ve tach biet nha tho va nha nuoc.
Theo mot khao sat trong thang 1 nam 2007, chi co 5% dan so Phap đen nha tho đinh ky (trong so nguoi tu nhan la tin đo Cong giao, 10% đinh ky tham gia le cua nha tho). Cuoc tham do cho thay rang 51% cong dan tu nhan la tin đo Cong giao, 31% tu nhan theo thuyet bat kha tri hoac thuyet vo than (cuoc tham do khac xac đinh ty le nguoi vo than la 27%), 10% tu nhan thuoc cac ton giao khac ngoai cac lua chon, 4% tu nhan la nguoi Hoi giao, 3% tu nhan la tin đo Tin Lanh, 1% tu nhan la tin đo Phat giao, va 1% tu nhan la nguoi Do Thai. Trong khi đo, mot uoc tinh đoc lap do nha khoa hoc chinh tri Pierre Brechon tien hanh vao nam 2009 ket luan rang ty le tin đo Cong giao giam con 42%, trong khi so nguoi vo than va bat kha tri tang len đen 50%. Nam 2011, trong mot cuoc tham do cua IFOP, 65% cu dan Phap tu nhan la tin đo Co Đoc giao, va 25% khong gan bo voi ton giao nao. Theo tham do Eurobarometer vao nam 2012, Co Đoc giao la ton giao lon nhat tai Phap voi khoang 60% cong dan. Phap cung la quoc gia co so dan theo đao Cong giao lon thu hai chau Au sau Y voi 44 trieu tin huu.
Cac uoc tinh ve so nguoi Hoi giao tai Phap rat khac biet. Nam 2003, Bo Noi vu Phap uoc tinh tong so nguoi co xuat than Hoi giao la 5-6 trieu nguoi (8–10%). Theo Pewforum, "Tai Phap, đe xuat nam 2004 ve lenh cam mang cac bieu trung ton giao trong truong hoc cho rang no bao ve cac be gai Hoi giao khoi bi ep mang khan trum đau, song luat cung han che nhung nguoi muon mang khan trum đau – hoac bat ky bieu trung ton giao "de nhan biet" nao khac, bao gom cac chu thap Co Đoc giao co lon va khan xep cua nguoi Sikh – đe bieu thi tin nguong cua ho." Cong đong Do Thai tai Phap uoc tinh co khoang 600.000 nguoi, la cong đong Do Thai lon thu ba tren the gioi sau cac cong đong tai Israel va Hoa Ky.
Theo nguyen tac laicite, phap luat cam chi cong nhan bat ky quyen loi cu the nao cho mot cong đong ton giao (ngoai tru cac quy che di san nhu cho giao si quan đoi va phap luat đia phuong tai Alsace-Moselle). Luat cong nhan cac to chuc ton giao, theo tieu chuan phap ly chinh thuc ma khong đe cap đen thuyet ly ton giao. Đoi lai, cac to chuc ton giao đuoc mong đoi kiem che can thiep vao qua trinh lap chinh sach. Cac to chuc nhat đinh nhu Khoa Luan giao, Gia đinh Quoc te, Giao hoi Thong nhat, hay Thanh đien Thai duong đuoc xem la giao phai (secte trong tieng Phap), va do đo khong co vi the tuong tu nhu cac ton giao đuoc cong nhan tai Phap. Secte đuoc cho la thuat ngu co y nghia xau tai Phap.


= Y te =

He thong y te Phap mang tinh toan dan, phan lon đuoc tai tro tu bao hiem y te quoc dan cua chinh phu. Trong đanh gia nam 2000 ve cac he thong y te the gioi, To chuc Y te The gioi nhan xet rang Phap cung cap dich vu "gan voi y te toan the nhat" tren the gioi. To chuc Y te The gioi xep he thong y te cua Phap o hang nhat the gioi vao nam 1997. Nam 2011, Phap chi 11,6% GDP cho y te, tuc trung binh 4.086 USD cho moi ca nhan, con so nay cao hon nhieu so voi chi tieu binh quan cua cac quoc gia chau Au song thap hon cua Hoa Ky. Khoang 77% chi phi y te đuoc chi tra boi cac co quan do chinh phu tai tro.
Cham soc y te thuong la mien phi cho nguoi dan bi mac cac benh man tinh nhu ung thu, AIDS hay xo nang. Binh quan tuoi tho du tinh khi sinh la 78 nam đoi voi nam gioi va 85 nam đoi voi nu gioi, thuoc hang cao nhat trong Lien minh chau Au. Phap co 3,22 bac si tren 1000 cu dan, va chi tieu y te binh quan đau nguoi la 4.719 USD vao nam 2008.
Tinh đen  nam 2007, khoang 140.000 cu dan (0,4%) Phap song cung voi HIV/AIDS.
Du nguoi Phap co tieng la thuoc hang thanh manh nhat trong cac quoc gia phat trien, song Phap cung phai đoi dien voi tinh trang beo phi gia tang va gan đay đa tro thanh benh dich, hau het la do thay đoi thoi quen an uong cua nguoi Phap tu am thuc Phap truyen thong co loi cho suc khoe sang "thuc an rac" co hai cho suc khoe. Ty le beo phi tai Phap van thap xa so voi ty le cua Hoa Ky, va van thap nhat chau Au. Nha cam quyen nay nhin nhan beo phi la mot trong cac van đe y te cong cong chinh va chien đau quyet liet voi no. Ty le tre em beo phi đang cham lai tai Phap, trong khi tiep tuc tang len tai cac quoc gia khac.


= Giao duc =

Nam 1802, Napoleon lap ra lycee (trung hoc pho thong). Tuy the, Jules Ferry đuoc cho la cha đe cua truong hoc hien đai tai Phap, co đac điem la mien phi, the tuc va bat buoc cho đen nam 13 tuoi ke tu 1882 (hien nay giao duc nghia vu tai Phap keo dai cho đen tuoi 16).
Hien nay, he thong truong hoc tai Phap mang tinh tap trung, va gom co ba cap la giao duc tieu hoc, giao duc trung hoc, va giao duc bac đai hoc. Chuong trinh đanh gia hoc sinh quoc te (PISA) hop tac voi OECD xep hang giao duc Phap co thanh tich thu 25 the gioi vao nam 2006, khong cao hon hoac thap hon đang ke muc trung binh cua OECD. Giao duc tieu hoc va trung hoc chu yeu la trong cac truong hoc cong lap, do Bo Giao duc Quoc dan đieu hanh. Tai Phap, giao duc la bat buoc tu 6-16 tuoi, va truong hoc cong lap co đac điem the tuc va mien phi. Đao tao va tra luong cho giao vien va chuong trinh giang day la trach nhiem cua nha nuoc trung uong, song quan ly cac truong tieu hoc va trung hoc do nha cam quyen đia phuong giam sat. Giao duc tieu hoc gom hai giai đoan, truong nha tre (ecole maternelle) va truong co ban (ecole elementaire). Truong nha tre nham muc tieu kich thich tri tue cua tre em va thuc đay xa hoi hoa cua chung va phat trien hieu biet co ban ve ngon ngu va so đem. Khoang tuoi thu sau, tre chuyen sang truong co ban, voi cac muc tieu chu yeu la hoc viet, tinh toan va bon phan cong dan. Giao duc trung hoc cung gom hai giai đoan, giai đoan đau đuoc tien hanh thong qua cac college va ket qua la đat chung chi quoc gia (Diplome national du brevet). Giai đoan hai đuoc tien hanh trong cac lycee va ket thuc la ky khao thi quoc gia đe đo bang tu tai (baccalaureat, ve nghe nghiep, ky thuat hoac tong quan) hoac chung chi nang luc nghe nghiep (certificat d'aptitude professionelle).
Giao duc bac đai hoc đuoc chia thanh cac đai hoc cong lap va cac Grande ecole danh gia co tuyen chon nhu Sciences Po Paris ve nghien cuu chinh tri, HEC Paris ve kinh te, Polytechnique va Mines ParisTech đao tao cac ky su chat luong cao, hay Truong Quoc gia Hanh chinh Phap ve su nghiep va Grands Corps cua nha nuoc. Cac Grandes ecole bi chi trich do cao buoc ve chu nghia tinh hoa; ho đao tao ra nhieu nguoi neu khong muon noi la hau het cac cong chuc, CEO va chinh tri gia cap cao cua Phap. Do giao duc bac đai hoc đuoc nha nuoc tai tro nen chi phi rat thap, hoc phi la tu €150 đen €700 tuy truong đai hoc va muc đo giao duc khac nhau (cu nhan, thac si, tien si). Mot nguoi co the đat bang thac si (trong 5 nam) voi chi khoang €750–3.500. Hoc phi tai cac truong ky thuat cong lap tuong đuong voi đai hoc, du cao hon mot chut (khoang €700). Tuy nhien, hoc phi co the len đen €7000 mot nam trong cac truong ky thuat tu thuc, con cac truong kinh doanh tu huu hoac ban tu huu co hoc phi len đen €15.000 moi nam. Bao hiem y te cho sinh vien mien phi cho đen tuoi 20.


Van hoa Phap va Y tung la 2 trung tam phat trien van hoa phuong Tay trong nhieu the ky. Nhieu nghe si Phap nam vao hang co danh tieng nhat trong thoi ky cua ho, va Phap van đuoc the gioi cong nhan ve truyen thong van hoa phong phu. Cac che đo chinh tri ke tiep nhau đa luon thuc đay sang tao nghe thuat, va viec lap Bo Van hoa vao nam 1959 giup bao ton di san van hoa cua quoc gia, va khien chung co gia tri đoi voi cong chung. Bo Van hoa luon hoat đong tich cuc, co tro cap cho cac nghe si, xuc tien van hoa Phap tren the gioi, ho tro cac le hoi va su kien van hoa, bao ve cac cong trinh ky niem lich su. Chinh phu Phap cung thanh cong trong duy tri ngoai le van hoa (trong đam phan cac hiep đinh) nham bao ve cac san pham nghe nhin trong nuoc.
Phap tiep nhan luong du khach đong đao nhat the gioi moi nam, phan lon la nho co nhieu co so van hoa va cong trinh kien truc lich su trai khap lanh tho. Phap co khoang 1.200 bao tang, đon tiep tren 50 trieu khach moi nam. Cac đia điem van hoa quan trong nhat do chinh phu đieu hanh, chang han nhu thong qua co quan cong cong Trung tam Cong trinh ky niem Quoc gia (CMN), la noi chiu trach nhiem đoi voi khoang 85 cong trinh ky niem lich su cap quoc gia.
43.180 cong trinh kien truc đuoc bao ve voi danh nghia la cong trinh ky niem lich su, bao gom chu yeu la dinh thu (nhieu khi la cac toa thanh, hay chateaux trong tieng Phap) va cac cong trinh ton giao (nha tho chinh toa, vuong cung thanh đuong, nha tho), song cung co cac tuong, đai ky niem va khu vuon. UNESCO cong nhan 43 đia điem tai Phap la di san the gioi cho đen nam 2017.


= My thuat, Đieu Khac =
My thuat Phap vao thoi Phuc Hung chiu anh huong rat lon tu my thuat Flanders va my thuat Y. Jean Fouquet la hoa si noi tieng nhat tai Phap thoi Trung co, ong đuoc cho la nguoi đau tien đen Y va trai nghiem so ky Phuc Hung. Truong phai Fontainebleau cua my thuat Phuc Hung đuoc truyen cam hung truc tiep tu cac hoa si Y nhu Primaticcio va Rosso Fiorentino, hai nguoi nay đeu lam viec tai Phap. Hai trong so cac hoa si Phap noi tieng nhat vao thoi ky Baroque la Nicolas Poussin va Claude Lorrain, ho song tai Y. The ky XVII la giai đoan hoi hoa Phap tro nen xuat sac va ca tinh hoa thong qua chu nghia kinh đien. Thua tuong cua Louis XIV la Jean-Baptiste Colbert thanh lap Vien han lam Hoang gia ve Hoi hoa va Đieu khac vao nam 1648 đe bao ho cac nghe si nay, va đen nam 1666 ong cho lap Vien han lam Phap tai Roma đe co quan he truc tiep voi cac hoa si Y.

Cac hoa si Phap phat trien phong cach rococo trong the ky XVIII, voi tu cach la mot su mo phong mat thiet hon ve phong cach baroque cu, tac pham cua cac hoa si đuoc trieu đinh ho tro la Antoine Watteau, Francois Boucher va Jean-Honore Fragonard co tinh đien hinh nhat trong nuoc. Cach mang Phap tao ra thay đoi rat lon, nhu Napoleon chuong cac hoa si theo phong cach tan co đien nhu Jacques-Louis David va Vien han lam My thuat co anh huong lon đa đinh ra mot phong cach goi la chu nghia hoc vien. Vao luc nay, Phap đa tro thanh mot trung tam cua sang tao nghe thuat, trong nua đau the ky co hai phong trao ke tiep nhau chi phoi my thuat Phap la chu nghia lang man voi Theodore Gericault va Eugene Delacroix, va chu nghia hien thuc voi Camille Corot, Gustave Courbet va Jean-Francois Millet, phong cach hien thuc cuoi cung tien hoa thanh chu nghia tu nhien. Đieu khac thi co Auguste Rodin, Camille Claudel, Antoine Bourdelle, Marie-Anne Collot, Marcel Duchamp, Louise Bourgeois, Frederic Auguste Bartholdi,...
Trong nua cuoi the ky XIX, anh huong cua Phap đoi voi hoi hoa the gioi tro nen quan trong hon, voi su phat trien cua cac phong cach hoi hoa moi nhu truong phai an tuong va truong phai tuong trung. Cac hoa si an tuong noi tieng nhat trong giai đoan nay la Camille Pissarro, Edouard Manet, Edgar Degas, Claude Monet va Auguste Renoir. The he thu nhi cac hoa si theo phong cach an tuong co Paul Cezanne, Paul Gauguin, Toulouse-Lautrec va Georges Seurat, ho cung o the tien phong ve tien trien my thuat, cung voi cac hoa si theo truong phai da thu la Henri Matisse, Andre Derain va Maurice de Vlaminck. Luc khoi đau the ky XX, xu huong lap the đuoc phat trien boi Georges Braque va mot hoa si nguoi Tay Ban Nha song tai Paris la Pablo Picasso. Mot so hoa si nuoc ngoai khac cung đinh cu hoac lam viec tai khu vuc Paris la Vincent van Gogh, Marc Chagall, Amedeo Modigliani va Wassily Kandinsky.
Nhieu bao tang tai Phap hoan toan hoac co mot phan danh cho cac tac pham đieu khac va hoi hoa. Mot bo suu tap khong lo ve cac kiet tac cu đuoc tao ra tu the ky XVIII tro ve truoc đuoc trung bay trong Bao tang Louvre thuoc so huu nha nuoc, nhu Mona Lisa. Trong khi Cung đien Louvre tu lau đa la mot bao tang, thi Bao tang Orsay đuoc khanh thanh tu nam 1986 tai mot ga đuong sat cu trong cuoc tai to chuc quy mo lon cac bo suu tap nghe thuat quoc gia, nham tap hop cac buc hoa cua Phap tu nua sau the ky XIX (chu yeu la cac phong trao an tuong va da thu). Cac tac pham hien đai đuoc trung bay tai Bao tang Nghe thuat Hien đai Quoc gia, tu nam 1976 no đuoc chuyen ve Trung tam Georges Pompidou. Ba bao tang thuoc so huu nha nuoc nay tiep đon gan 17 trieu khach moi nam. Cac bao tang quoc gia khac luu giu cac tac pham hoi hoa phai ke đen Grand Palais, ngoai ra con nhieu bao tang thuoc so huu cua cac thanh pho, co nhieu khach nhat la Bao tang Nghe thuat hien đai thanh pho Paris voi cac tac pham đuong đai. Ben ngoai Paris, toan bo cac thanh pho lon đeu co mot bao tang my thuat voi mot khu vuc danh cho hoi hoa chau Au va Phap. Mot so bo suu tap tot nhat nam tai Montsoreau, Lyon, Lille, Rouen, Dijon, Rennes va Grenoble.


= Kien truc =

Vao thoi Trung Co, cac quy toc phong kien xay dung nhieu toa thanh kien co nham bieu thi quyen luc cua ho. Mot so toa thanh van con ton tai nhu Chinon, Angers, Vincennes hay cac toa thanh Cathar. Trong thoi ky nay, Phap su dung kien truc Roman giong nhu hau khap Tay Au. Mot vai vi du co y nghia nhat ve nha tho kieu Roman tai Phap la Vuong cung thanh đuong Saint Sernin tai Toulouse, la nha tho kieu Roman lon nhat tai chau Au, va phan con lai cua Tu vien Cluny.
Kien truc Gothic ban đau co ten la Opus Francigenum tuc "cong trinh kieu Phap", đuoc tao ra tai Ile-de-France va la phong cach kien truc Phap đau tien đuoc phong theo tren toan chau Au. Mien bac cua Phap co mot so nha tho chinh toa va vuong cung thanh đuong Gothic quan trong nhat, đau tien phai ke đen Vuong cung thanh đuong Thanh Denis (tung la nghia đia hoang gia); va cac nha tho chinh toa nhu Đuc Ba Chartres va Đuc Ba Amiens. Cac quoc vuong đang co tai mot nha tho Gothic quan trong khac la Đuc Ba Reims. Ngoai nha tho, kien truc Gothic con tung đuoc su dung tai nhieu đia điem ton giao, quan trong nhat la Cung đien cua Giao hoang tai Avignon. Thang loi chung cuoc trong Chien tranh Tram nam đanh dau mot giai đoan quan trong trong tien trien cua kien truc Phap. Đay la thoi ky cua Phuc Hung Phap va mot so nghe si tu Y đuoc moi đen trieu đinh Phap, nhieu cung đien đuoc xay dung tai thung lung Loire, nhu cac toa thanh dinh thu Chateau de Chambord, Chateau de Chenonceau hay Chateau d'Amboise.

Sau thoi Phuc Hung va ket thuc thoi Trung co, kien truc Baroque thay the phong cach Gothic truyen thong. Tuy nhien, tai Phap kien truc Baroque đat đuoc thanh cong lon hon trong pham vi the tuc thay vi ton giao. Trong pham vi the tuc, Cung đien Versailles mang nhieu đac điem baroque. Jules Hardouin Mansart la nguoi thiet ke phan mo rong cua Cung đien Versailles, ong la mot trong cac kien truc su Phap co anh huong nhat trong giai đoan baroque; ong noi tieng vi mai vom tai Đien Invalides. Mot so trong nhung kien truc baroque cap tinh an tuong nhat nam o nhung noi khi đo chua thuoc Phap, nhu Place Stanislas tai Nancy. Ve mat kien truc quan su, Vauban thiet ke mot so thanh tri vao hang co hieu qua nhat tai chau Au, va tro thanh mot kien truc su quan su co anh huong; do đo, cac cong trinh cua ong đuoc mo phong khap chau Au, chau My, Nga va Tho Nhi Ky.

Sau Cach mang Phap, nhung nguoi Cong hoa chuong kien truc tan co đien, song phong cach nay đuoc đua đen Phap tu truoc cach mang voi cac cong trinh nhu Đien Pantheon hay Toa thi chinh Toulouse. Khai Hoan Mon va Nha tho Madeleine đuoc xay vao thoi Đe Nhat Đe quoc, chung la đai dien tieu bieu nhat cho phong cach kien truc Đe quoc. Duoi thoi Napoleon III, phat sinh mot lan song moi ve đo thi hoa va kien truc; cac cong trinh phung phi nhu Palais Garnier kieu tan baroque đuoc xay dung. Quy hoach đo thi vao đuong thoi rat co to chuc va khat khe; chang han nhu cac cai tao Paris cua Haussmann. Kien truc lien he voi giai đoan nay co ten la Đe Nhi Đe quoc. Khi đo, dien ra mot phong trao khoi phuc Gothic manh tren khap chau Au cung nhu tai Phap; kien truc su co lien he la Eugene Viollet-le-Duc. Vao cuoi the ky XIX, Gustave Eiffel thiet ke nhieu cau nhu Garabit, va la mot trong cac nha thiet ke cau co anh huong nhat vao đuong thoi, song ong đuoc nho đen nhieu nhat voi Thap Eiffel.
Sang the ky XX, kien truc su nguoi Thuy Si-Phap Le Corbusier thiet ke mot so cong trinh tai Phap. Gan đay hon, cac kien truc su Phap ket hop cac phong cach kien truc hien đai lan co đien. Kim tu thap kinh Louvre la mot minh hoa cho kien truc hien đai đuoc đat them vao mot toa nha co hon. Cac toa nha kho khan nhat trong viec tich hop trong cac thanh pho Phap la nhung toa nha choc troi, do co the thay chung tu xa. Chang han, tu nam 1977 cac toa nha moi tai Paris phai co chieu cao duoi 37 m. Khu tai chinh lon nhat cua Phap la La Defense nam ngoai gioi hanh chinh cua Paris, tai đay co nhieu toa nha choc troi. Cac cong trinh lon khac gap thach thuc đe tich hop voi moi truong xung quanh la cac cay cau lon; chang han nhu Cau can Millau. Mot so kien truc su hien đai noi tieng cua Phap la Jean Nouvel, Dominique Perrault, Christian de Portzamparc hay Paul Andreu.


= Van hoc =
Van hoc Phap so khoi co nien đai tu thoi Trung co, khi lanh tho Phap hien nay chua co mot ngon ngu thong nhat. Ton tai mot so ngon ngu va phuong ngu, va cac nha van su dung chinh ta va ngu phap cua rieng ho. Mot so tac gia cua cac van ban thoi Trung co tai Phap van chua đuoc biet ten, chang han nhu Tristan va Iseult hay Lancelot-Grail. Cac tac gia đa biet ten phai ke đen nhu Chretien de Troyes va Cong tuoc Guillaume IX cua Aquitaine, la nguoi viet bang tieng Occitan. Nhieu tho va van xuoi Phap thoi Trung co lay cam hung tu cac truyen thuyet Phap, nhu Truong ca Roland va cac su thi Chanson de geste. Roman de Renart do Perrout de Saint Cloude viet vao nam 1175, ke ve chuyen nhan vat Trung co Reynard ('cao') va la mot vi du khac ve van chuong Phap thoi ban đau.
Mot nha van quan trong trong the ky XVI la Francois Rabelais, tieu thuyet Gargantua va Pantagruel cua ong van noi tieng va đuoc đanh gia cao cho đen nay. Michel de Montaigne la nhan vat lon khac cua van hoc Phap trong the ky nay, tac pham noi tieng nhat cua ong la Essais, tao ra the loai van hoc tieu luan. Tho Phap trong the ky XVI co đai bieu la Pierre de Ronsard va Joachim du Bellay, ca hai lap ra phong trao van hoc La Pleiade. Sang the ky XVII, Madame de La Fayette cho xuat ban La Princesse de Cleves an danh, tieu thuyet nay đuoc cho la mot trong cac tieu thuyet tam ly đau tien cua moi thoi đai. Jean de La Fontaine la mot trong cac nha van ngu ngon noi tieng nhat trong thoi ky nay, ong viet hang tram truyen ngu ngon, chang han nhu Kien va Chau chau. Cac the he hoc sinh Phap đuoc hoc truyen ngu ngon cua ong, no đuoc cho la giup day su thong thai va y thuc chung cho nguoi tre. Mot so đoan tho cua ong đi vao ngon ngu đai chung đe tro thanh tuc ngu.

Jean Racine nam vung la thuong the tho alexandrine va tieng Phap, va đuoc tan duong trong nhieu the ky, ong sang tac cac vo kich nhu Phedre hay Britannicus. Ong cung voi Pierre Corneille va Moliere đuoc cho la ba nha soan kich vi đai cua thoi đai hoang kim tai Phap. Moliere duong nhu la mot trong cac bac thay vi đai nhat ve hai kich cua van hoc phuong Tay, ong viet hang chuc vo kich, nhu Le Misanthrope, L'Avare, Le Malade imaginaire va Le Bourgeois Gentilhomme. Cac vo kich cua ong noi tieng khap the gioi đen muc tieng Phap đoi khi đuoc goi la "ngon ngu cua Moliere",.
Van hoc Phap phat trien hung thinh hon nua trong the ky XVIII va XIX. Cac tac pham noi tieng nhat cua Denis Diderot la Jacques le fataliste va Le Neveu de Rameau. Tuy nhien, ong noi tieng trong vai tro la nguoi bien tap chinh cua Encyclopedie, đai bach khoa toan thu nay co muc tieu la tap hop toan bo kien thuc trong the ky cua ong va trinh bay no cho nhan dan nham chong lai su thieu hieu biet va chinh sach ngu dan. Cung trong the ky nay, Charles Perrault co nhieu tac pham noi tieng thuoc the loai truyen co tich cho thieu nhi nhu Meo đi hia, Co be Lo Lem, Nguoi đep ngu trong rung va Lao Rau Xanh. Vao luc khoi đau the ky XIX, tho tuong trung la mot phong trao quan trong trong van hoc Phap, voi cac nha tho nhu Charles Baudelaire, Paul Verlaine va Stephane Mallarme.
Victor Hugo đoi khi đuoc nhin nhan la "nha van Phap vi đai nhat moi thoi đai" vi vuot troi trong toan bo cac the loai van chuong. Loi tua cua vo kich Cromwell đuoc cho la ban tuyen ngon cua phong trao lang man. Les Contemplations va La Legende des siecles đuoc cho la "kiet tac tho", Tho cua Hugo đuoc so sanh voi tho cua Shakespeare, Dante va Homere. Tieu thuyet Nhung nguoi khon kho cua ong đuoc nhin nhan rong rai la mot trong cac tieu thuyet vi đai nhat moi thoi đai va Nha tho Đuc Ba Paris van con rat đuoc ua thich. Cac tac gia lon khac trong the ky XIX gom co Alexandre Dumas (Ba chang linh ngu lam va Ba tuoc Monte Cristo), Jules Verne (Hai van dam duoi đay bien), Emile Zola (Les Rougon-Macquart), Honore de Balzac (Tan tro đoi), Guy de Maupassant, Theophile Gautier va Stendhal (Đo va đen, Tu vien thanh Parme), tac pham cua ho thuoc vao hang noi tieng nhat tai Phap va the gioi.
Giai Goncourt la mot giai thuong van hoc Phap, đuoc trao lan đau vao nam 1903. Cac nha van quan trong trong the ky XX gom co Marcel Proust, Louis-Ferdinand Celine, Albert Camus va Jean-Paul Sartre. Antoine de Saint-Exupery viet Hoang tu be, tac pham van đuoc tre em va nguoi lon khap the gioi ua thich trong nhieu thap ky. Tinh đen  nam 2014, Phap co luong tac gia đat đuoc giai Nobel Van hoc nhieu hon bat ky quoc gia nao khac. Nguoi đau tien đat giai Nobel Van hoc la mot tac gia Phap, nha van Phap gan đay đat giai Nobel Van hoc la Patrick Modiano vao nam 2014.


= Triet hoc =

Chi phoi triet hoc Trung co la triet hoc kinh vien, tinh trang nay keo dai cho đen khi chu nghia nhan van noi len vao thoi Phuc Hung. Triet hoc hien đai bat đau tai Phap trong the ky XVII voi cac triet gia nhu Rene Descartes, Blaise Pascal va Nicolas Malebranche. Descartes hoi sinh triet hoc phuong Tay von suy thoai sau thoi Hy Lap va La Ma. Suy ngam ve Triet hoc Tien khoi cua ong thay đoi khach the chinh cua tu tuong triet hoc va neu len mot so van đe can ban nhat cho mot so nguoi nuoc ngoai nhu Spinoza, Leibniz, Hume, Berkeley va Kant.
Cac triet gia Phap san sinh mot so tac pham chinh tri vao hang quan trong nhat trong Thoi ky Khai sang. Trong Tinh than phap luat, Montesquieu neu len ly thuyet ve nguyen tac phan chia quyen luc, la đieu đuoc thi hanh trong toan bo cac che đo dan chu tu do, sau khi đuoc ap dung lan đau tai Hoa Ky. Trong Khe uoc xa hoi, Jean-Jacques Rousseau cong khai chi trich cac che đo quan chu than quyen tai chau Au va khang đinh manh me nguyen tac chu quyen thuoc ve nhan dan. Voltaire tro thanh hien than cua Thoi ky Khai sang voi nhung bien ho ve tu do dan su nhu quyen xet xu tu do va tu do ton giao.
Tu tuong tai Phap trong the ky XIX đat muc tieu vao phan ung truoc nao đong xa hoi sau Cach mang Phap. Cac triet gia duy ly nhu Victor Cousin va Auguste Comte, nguoi keu goi mot hoc thuyet xa hoi moi, bi phan đoi boi cac nha tu tuong phan đong nhu Joseph de Maistre, Louis de Bonald va Felicite Robert de Lamennais, ho đo loi cho nhung nguoi duy ly bac bo trat tu truyen thong. De Maistre cung voi triet gia nguoi Anh Edmund Burke đuoc cho la nhung nguoi sang lap chu nghia bao thu chau Au, trong khi Comte đuoc cho la nguoi thanh lap chu nghia thuc chung, luan thuyet nay đuoc Emile Durkheim đinh nghia lai đe lam co so cho nghien cuu xa hoi.
Trong the ky XX, mot phan đe phan ung truoc đieu đuoc cho la thai qua cua chu nghia thuc chung, thuyet duy tam Phap phat trien manh voi cac nha tu tuong nhu Henri Bergson va no anh huong đen chu nghia thuc dung Hoa Ky va phien ban cua Whitehead ve triet hoc qua trinh. Trong khi đo, tri thuc luan Phap tro thanh mot truong phai tu tuong noi bat voi Jules Henri Poincare, Gaston Bachelard, Jean Cavailles va Jules Vuillemin. Anh huong tu hien tuong hoc va chu nghia hien sinh tu Đuc, triet hoc cua Jean-Paul Sartre co đuoc anh huong manh sau Chien tranh the gioi thu hai, va Phap đen cuoi the ky XX tro thanh cai noi cua triet hoc hau hien đai voi Jean-Francois Lyotard, Jean Baudrillard, Jacques Derrida va Michel Foucault.


= Am nhac =

Phap co lich su am nhac lau dai va đa dang, trai qua mot giai đoan hoang kim trong the ky XVII nho bao tro cua Louis XIV, vi quoc vuong nay đua mot so nhac si va nha soan nhac tai nang vao lam viec trong trieu đinh. Cac nha soan nhac noi danh nhat trong giai đoan nay gom co Marc-Antoine Charpentier, Francois Couperin, Michel-Richard Delalande, Jean-Baptiste Lully va Marin Marais, ho đeu la nguoi cua trieu đinh. Sau khi Louis XIV mat, sang tao am nhac cua Phap mat đi đong luc, song đen the ky sau đo am nhac cua Jean-Philippe Rameau đat đuoc thanh the đang ke, va ngay nay ong van la mot trong cac nha soan nhac Phap noi tieng nhat. Rameau tro thanh nha soan nhac chiem uu the cua opera Phap va la nha soan nhac Phap hang đau ve đan clavecin.
Cac nha soan nhac Phap co vai tro quan trong trong am nhac the ky XIX va đau the ky XX, tuc vao giai đoan am nhac lang man. Am nhac lang man nhan manh dang hien cho thien nhien, đam me voi qua khu va sieu nhien, kham pha nhung am thanh bat thuong, ky la va gay ngac nhien, va tap trung vao ban sac dan toc. Giai đoan nay cung la mot thoi hoang kim cua opera. Cac nha soan nhac Phap trong giai đoan lang man gom co Hector Berlioz (Symphonie fantastique), Georges Bizet (Carmen tro thanh mot trong cac opera pho bien va trinh dien thuong xuyen nhat), Gabriel Faure (Pavane, Requiem va cac khuc canh đem), Charles Gounod (Ave Maria va opera Faust), Jacques Offenbach (co 100 operetta trong thap nien 1850–1870 va opera chua hoan thanh Nhung cau chuyen cua Hoffmann), Edouard Lalo (Symphonie espagnole cho đan violin va dan nhac cung Cello Concerto trong cung Re thu), Jules Massenet (co hon 30 opera, đuoc trinh dien thuong xuyen nhat la Manon (1884) va Werther (1892)) va Camille Saint-Saens (Le hoi muong thu, Vu đieu than chet, Samson va Delilah (Opera), Introduction and Rondo Capriccioso va Giao huong so 3).
Erik Satie la mot thanh vien chu chot cua phai tien phong Paris đau the ky XX, noi tieng voi Gymnopedies. Cac tac pham đuoc biet đen nhieu nhat cua Francis Poulenc la to khuc piano Trois mouvements perpetuels (1919), ba le Les biches (1923), Concert champetre (1928) cho đan clavecin va dan nhac, opera Dialogues des Carmelites (1957), va Gloria (1959) cho giong nu cao, hop xuong va dan nhac. Maurice Ravel va Claude Debussy la nhung nhan vat noi bat nhat co lien he đen am nhac an tuong. Debussy nam trong so cac nha soan nhac co anh huong nhat vao cuoi the ky XIX va đau the ky XX, va viec ong su dung thang am phi truyen thong va nua cung co anh huong đen nhieu nha soan nhac sau nay. Am nhac cua Debussy đuoc chu y do noi dung giac quan va thuong su dung am nhac phi giong đieu. Hai nha soan nhac sang tao ra cac the thuc am nhac moi va am thanh moi. Cac tac pham piano cua Ravel nhu Jeux d'eau, Miroirs, Le tombeau de Couperin va Gaspard de la nuit yeu cau trinh đo cao đang ke. Su tinh thong cua ong ve phoi dan nhac đuoc minh chung trong Rapsodie espagnole, Daphnis et Chloe, ban cai bien cua ong ve Buc tranh tai hoi Trien lam cua Modest Mussorgsky va tac pham Bolero (1928) danh cho dan nhac.
Gan đay hon, vao giua the ky XX, Maurice Ohana, Pierre Schaeffer va Pierre Boulez gop phan vao su phat trien cua am nhac co đien đuong đai.

Am nhac Phap ve sau đi theo xu huong noi len nhanh chong cua nhac pop va rock vao giua the ky XX. Mac du cac tac pham bang tieng Anh đuoc ua thich trong nuoc, song am nhac đai chung Phap hay con goi la chanson francaise van rat pho bien. Trong so cac nghe si Phap quan trong nhat cua the ky co Edith Piaf, Georges Brassens, Leo Ferre, Charles Aznavour va Serge Gainsbourg. Mac du Phap co rat it ban nhac rock so voi cac quoc gia noi tieng Anh, song cac ban nhac nhu Noir Desir, Mano Negra, Niagara, Les Rita Mitsouko va gan đay hon la Superbus, Phoenix va Gojira, hay Shaka Ponk, đuoc ua thich tren toan the gioi.

Cac nghe si Phap khac co su nghiep quoc te đuoc ua thich phai ke đen Dalida, Mireille Mathieu, Mylene Farmer va Nolwenn Leroy, nhung nguoi tien phong ve am nhac đien tu nhu Jean-Michel Jarre, Laurent Garnier va Bob Sinclar, sau đo la Martin Solveig va David Guetta. Trong cac thap nien 1990 va 2000, cac bo đoi nhac đien tu Daft Punk, Justice va Air cung tro nen noi tieng the gioi va đong gop cho danh tieng cua nhac đien tu tren the gioi.
Trong so cac su kien va the che am nhac hien hanh tai Phap, nhieu hang muc danh rieng cho am nhac co đien va opera. Cac the che co thanh the nhat la Nha hat opera quoc gia Paris thuoc so huu nha nuoc (co hai đia điem tai Palais Garnier va Opera Bastille), Nha hat opera quoc gia Lyon, Nha hat Chatelet tai Paris, Nha hat Capitole tai Toulouse va Nha hat lon Bordeaux. Ve cac le hoi am nhac, co mot so su kien đuoc to chuc, pho bien nhat la le hoi nhac rock Eurockeennes va Rock en Seine. Fete de la Musique đuoc nhieu thanh pho nuoc ngoai phong theo, no đuoc chinh phu Phap to chuc lan đau vao nam 1982.


= Đien anh =

Phap co lien ket lich su va manh me voi đien anh, hai anh em nguoi Phap la Auguste va Louis Lumiere sang tao ra đien anh vao nam 1895. Mot vai phong trao đien anh quan trong nhu Nouvelle Vague (lan song moi) trong thap nien 1950 va 1960 đuoc khoi đau tai Phap. Phap đuoc chu y do co mot nganh cong nghiep lam phim đac biet manh, mot phan la do đuoc chinh phu Phap bao ho. Phap van đung vao hang đau ve san xuat phim, vao nam 2006 ho san xuat nhieu phim nhat chau Au. Phap con to chuc Lien hoan phim Cannes, đay la mot trong cac lien hoan phim quan trong va noi tieng nhat the gioi.
Ngoai truyen thong lam phim nhiet tinh va sang tao, Phap cung la mot noi tap hop cua gioi nghe si tren khap chau Au va the gioi. Nho đo, đien anh Phap đoi khi gan lien voi đien anh ngoai quoc. Cac đao dien đen tu cac quoc gia nhu Ba Lan, Argentina, Nga, Ao noi bat trong hang ngu đien anh Phap. Nguoc lai, cac đao dien Phap cung co su nghiep phong phu va co anh huong tai nuoc ngoai, nhu Luc Besson, Jacques Tourneur hay Francis Veber tai Hoa Ky.
Mac du thi truong phim Phap do Hollywood chi phoi, song Phap la quoc gia đac biet tren the gioi khi phim My chi chiem 50% thi phan doanh thu phim vao nam 2005, so voi 77% tai Đuc va 69% tai Nhat Ban. Cac phim Phap chiem 35% tong doanh thu phim tai Phap trong cung nam nay, đay la muc cao nhat ve doanh thu phim tai cac quoc gia phat trien ngoai Hoa Ky, so voi 14% tai Tay Ban Nha va 8% tai Anh. Vao nam 2013, Phap đung thu nhi ve xuat khau phim tren the gioi chi sau My.
Phap va Italia tung la 2 trung tam van hoa the gioi trong nhieu the ky, song vi the nay đa bi My vuot qua. Sau đo, Phap tien hanh cac buoc đi nham bao ve va xuc tien van hoa cua minh, tro thanh ben ung ho hang đau cho ngoai le van hoa. Phap thanh cong trong viec thuyet phuc toan bo cac thanh vien Lien minh chau Au tu choi đua van hoa va san pham nghe nhin vao danh sach khu vuc tu do hoa cua WTO vao nam 1993. Quyet đinh nay đuoc xac nhan trong mot cuoc bo phieu cua UNESCO vao nam 2005, va nguyen tac "ngoai le van hoa" gianh chien thang ap đao khi chi co Hoa Ky va Israel bo phieu chong.


= Thoi trang =

Thoi trang la mot mat hang xuat khau cong nghiep va van hoa quan trong cua Phap ke tu the ky XVII, va "haute couture" (may đo cao cap) hien đai bat nguon tu Paris trong thap nien 1860. Ngay nay, Paris cung voi Luan Đon, Milano, va New York đuoc cho la nhung thu đo thoi trang cua the gioi, va Paris la que huong hoac tru so cua nhieu hang thoi trang hang đau. Thuat ngu Haute couture tai Phap la mot ten goi đuoc bao ho phap ly, đam bao cac tieu chuan chat luong nhat đinh.
Lien ket cua Phap voi thoi trang va phong cach (tieng Phap: la mode) co nien đai phan lon la tu thoi Louis XIV khi cac nganh xa xi pham tai Phap ngay cang lon manh duoi quyen kiem soat cua hoang gia, va trieu đinh Phap đuoc cho la nam toan quyen ve thi hieu va phong cach tai chau Au. Phap lay lai uu the ve nganh thoi trang cao cap (tieng Phap: couture or haute couture) trong nhung nam 1860–1960 thong qua thiet lap cac hang may mac lon nhu Lanvin, Chanel, Dior va Givenchy. Nganh nuoc hoa Phap đung đau the gioi va tap trung tai thi tran Grasse.
Trong thap nien 1960, "Haute couture" tinh hoa chiu chi trich tu van hoa thanh nien Phap. Nam 1966, nha thiet ke Yves Saint Laurent tach khoi quy tac Haute Couture đa đuoc đinh hinh bang cach tung ra mot dong pret-a-porter ("may san") va mo rong thoi trang Phap đen san xuat hang loat. Voi tap trung cao hon vao tiep thi va san xuat, cac xu huong moi đuoc tao ra nho Sonia Rykiel, Thierry Mugler, Claude Montana, Jean-Paul Gaultier va Christian Lacroix trong thap nien 1970 va 1980. Thap nien 1990 chung kien viec nhieu hang thoi thuong cua Phap ket hop thanh cac tap đoan sang trong khong lo va đa quoc gia nhu LVMH.


= Truyen thong =
So voi cac quoc gia phat trien khac, nguoi Phap khong danh thoi gian đoc bao nhieu bang, do phat thanh truyen hinh đuoc ua thich. Cac nhat bao toan quoc ban chay nhat tai Phap la Le Parisien Aujourd'hui en France, Le Monde va Le Figaro, ngoai ra con co L'Equipe chuyen ve the thao. Trong nhung nam qua, cac nhat bao mien phi co buoc đot pha, khi Metro, 20 Minutes va Direct Plus đeu phat đuoc tren 650.000 ban vao nam 2010. Tuy nhien, đuoc luu hanh rong rai nhat la nhat bao khu vuc Ouest France voi tren 750.000 ban vao nam 2010, va hon 50 bao khu vuc khac cung co doanh so ban bao cao. Cac tap chi hang tuan đa dang voi tren 400 tap chi hang tuan chuyen biet đuoc xuat ban trong nuoc vao nam 2010.
Cac tap chi tin tuc co anh huong nhat la L'Obs ta khuynh, L'Express trung dung va Le Point huu khuynh, song đuoc tieu thu nhieu nhat la cac tap chi hang tuan cua truyen hinh va phu nu, trong so đo Marie Claire va Elle co cac phien ban nuoc ngoai. Cac tap chi hang tuan co anh huong con co Le Canard enchaine va Charlie Hebdo, cung nhu Paris Match. Giong nhu hau het quoc gia cong nghiep hoa khac, truyen thong in an chiu tac đong cua mot cuoc khung hoang tram trong trong nhung nam qua. Nam 2008, chinh phu đua ra mot sang kien lon nham giup cai cach khu vuc va tro nen đoc lap ve tai chinh, song vao nam 2009 ho phai chi 600.000 euro đe giup truyen thong xuat ban đoi pho voi khung hoang kinh te, ngoai tro cap hien huu.
Nam 1974, sau nhieu nam đoc quyen tap trung trong linh vuc phat thanh va truyen hinh, co quan chinh phu ORTF đuoc tach thanh mot so the che quoc gia, song ba kenh truyen hinh hien huu va bon đai phat thanh quoc gia van thuoc quyen kiem soat cua nha nuoc. Phai đen nam 1981 chinh phu moi cho phep tu do phat song tren lanh tho, ket thuc đoc quyen nha nuoc ve phat thanh. Truyen hinh Phap đuoc tu do hoa mot phan trong hai thap nien sau đo, voi viec thanh lap mot so kenh truyen hinh thuong mai, chu yeu la truyen hinh cap va ve tinh. Nam 2005, dich vu quoc gia Television Numerique Terrestre đua truyen hinh ky thuat so ra toan lanh tho, tao đieu kien lap cac kenh khac.
Bon kenh truyen hinh quoc gia hien tai thuoc ve hang France Televisions thuoc so huu nha nuoc, trong khi tap đoan phat song cong cong Radio France van hanh nam đai phat thanh quoc gia. Trong so cac kenh truyen thong cong cong nay co Radio France Internationale phat chuong trinh bang tieng Phap đen khap the gioi, va kenh truyen hinh quoc te tieng Phap TV5 Monde. Nam 2006, chinh phu Phap lap kenh tin tuc toan cau France 24. Cac kenh truyen hinh lau nam nhu TF1 (tu huu hoa nam 1987), France 2 va France 3 co thi phan lon nhat, trong khi cac đai phat thanh RTL, Europe 1 va France Inter quoc huu co it nguoi nghe.


= Xa hoi =

Theo mot tham do cua BBC vao nam 2010 tren toan cau, 49% nguoi đuoc hoi tra loi co quan điem tich cuc ve anh huong cua Phap, trong khi 19% co quan điem tieu cuc. Chi so nhan hieu quoc gia vao nam 2008 cho thay Phap co danh tieng tot thu nhi the gioi, chi sau Đuc. Theo mot tham do vao nam 2011, nguoi Phap co muc đo khoan dung ton giao cao nhat va la quoc gia co ty le cao nhat cu dan xac đinh ban sac chu yeu theo quoc tich ma khong phai theo ton giao. Nam 2012, 69% nguoi Phap co quan điem thien chi voi Hoa Ky, la mot trong cac quoc gia ung ho My nhat tren the gioi. Trong thang 1 nam 2010, tap chi International Living xep hang Phap la "quoc gia tot nhat đe sinh song".
Cach mang Phap tiep tuc tham thau vao ki uoc tap the cua quoc gia. Co tam tai, quoc ca "La Marseillaise", va khau hieu Tu do, Binh đang, Bac ai, đuoc xac đinh trong Đieu 1 cua hien phap la cac bieu trung quoc gia, tat ca đeu xuat hien trong nao đong van hoa vao thoi ky đau cach mang, cung voi nhan cach hoa quoc gia chung la Marianne. Ngoai ra, ngay quoc khanh nham tuong nho cuop nguc Bastille vao 14 thang 7 nam 1789.
Mot bieu trung chung va truyen thong cua nguoi Phap la ga trong Gaulois. No co nguon goc tu thoi co đai, khi tu Gaullus trong tieng La Tinh đeu co nghia la "ga trong" cung nhu "cu dan Gaule". Sau đo, hinh tuong nay tro thanh đai dien đuoc chia se pho bien nhat cua nguoi Phap, đuoc cac quan chu Phap su dung, va sau đo la Cach mang Phap cung cac che đo cong hoa ke tiep nhau voi vi the la đai dien cho ban sac quoc gia, đuoc su dung tren mot so tem thu va đong xu.


= Am thuc =

Am thuc Phap noi tieng vi nam vao hang tinh te nhat the gioi. Phuong phap nau nuong truyen thong khac biet theo khu vuc, nguoi mien bac chuong su dung bo đe lam chat beo trong nau an, trong khi dau o liu đuoc su dung pho bien hon tai mien nam. Hon nua, moi vung cua Phap lai co cac đac san truyen thong mang tinh bieu trung: Cassoulet tai mien tay nam, Choucroute tai Alsace, Quiche tai vung Lorraine, thit bo bourguignon tai Bourgogne, Tapenade tai Provence. Cac san pham tru danh nhat cua Phap la ruou vang, gom Champagne, Bordeaux, Bourgogne, va Beaujolais cung nhu đa dang ve cac loai pho mat nhu Camembert, Roquefort va Brie. Co hon 400 loai pho mat khac nhau.
Mot bua an thuong gom co ba giai đoan hors d'œuvre hoac entree (mon khai vi, thinh thoang la xup), plat principal (mon chinh), fromage (mon pho mat) va hoac mon trang mieng, thinh thoang la voi mot mon salad đuoc bay truoc pho mat hoac mon trang mieng. Hors d'œuvres gom co terrine de saumon au basilic (terrine ca hoi hung), lobster bisque (xup tom), foie gras (gan beo), xup hanh Phap hoac banh croque monsieur. Đia thuc an chinh co the gom mot pot au feu (bo ham) hoac thit nuong va khoai tay chien. Mon trang mieng co the la banh ngot mille-feuille, macaron, eclair, creme brulee, mousse, crepe hay Cafe liegeois.
Am thuc Phap cung đuoc cho la mot yeu to then chot trong chat luong sinh hoat va suc hap dan cua Phap. Mot xuat ban pham cua Phap la Sach huong dan Michelin trao tang ngoi sao Michelin cho su xuat sac cua mot vai co so đuoc lua chon. Viec đat đuoc hay đe mat mot ngoi sao co the gay tac đong đang ke đen thanh cong cua mot nha hang. Đen nam 2006, Sach huong dan Michelin đa trao 620 sao cho cac nha hang Phap. Ngoai truyen thong ruou vang, Phap con la noi san xuat bia quy mo lon. Ba vung lam bia chinh tai Phap la Alsace (60% san luong toan quoc), Nord-Pas-de-Calais va Lorraine.


= The thao =
Cac mon the thao đuoc choi pho bien tai Phap gom co bong đa, quan vot, rugby. Phap cung to chuc mot so su kien nhu Giai bong đa vo đich the gioi 1938 va 1998, va Giai rugby vo đich the gioi 2007, Phap con đang cai Giai vo đich bong đa chau Au 2016. Stade de France tai Saint-Denis la san van đong lon nhat cua Phap va la noi to chuc cac tran chung ket Giai bong đa vo đich the gioi 1998 va Giai rugby vo đich the gioi 2007. Ke tu nam 1903, Phap to chuc giai đua xe đap Tour de France thuong nien, đay la giai đua xe đap đuong truong noi tieng nhat the gioi. Phap con noi tieng voi giai đua đo ben xe the thao 24 gio tai Le Mans. Mot so cuoc đau quan vot lon dien ra tai Phap, trong đo co Paris Masters va Phap mo rong, mot trong bon giai đau Grand Slam. Vo thuat Phap gom co quyen Phap (savate) va đau kiem.
Phap co lien he mat thiet voi The van hoi hien đai; mot quy toc Phap la Nam tuoc Pierre de Coubertin đa đe xuat khoi phuc đai hoi vao cuoi the ky 19. Sau khi Athens đuoc trao quyen đang cai ky The van hoi đau tien, Paris đang cai ky The van hoi thu nhi vao nam 1900. Paris la tru so ban đau cua Uy ban Olympic Quoc te, truoc khi ho chuyen đen Lausanne, Thuy Si. Tu nam 1900, Phap tung đang cai The van hoi trong bon lan nua: The van hoi Mua he 1924 cung tai Paris ba ky The van hoi Mua đong (1924 tai Chamonix, 1968 tai Grenoble va 1992 tai Albertville).

Đoi tuyen bong đa quoc gia Phap va đoi tuyen rugby quoc gia Phap đeu đuoc menh danh la "Les Bleus" (xanh lam) nham chi mau ao cua đoi cung nhu quoc ky tam tai Phap. Bong đa la mon the thao pho bien nhat tai Phap, co tren 1,8 trieu nguoi đang ky choi, va tren 18.000 cau lac bo co đang ky. Đoi tuyen bong đa quoc gia Phap nam vao hang thanh cong nhat the gioi, đac biet la vao cac thap nien gan đay voi hai chuc vo đich World Cup 1998 (Phap lam chu nha) va World Cup 2018 (tai Nga), a quan the gioi vao nam 2006, 2022, hai chuc vo đich Euro 1984, 2000 va a quan Euro 2016. Cac cau lac bo bong đa hang đau quoc gia tranh tai trong Ligue 1. Phap san sinh mot so cau thu vi đai nhat the gioi, nhu Zinedine Zidane tung ba lan nhan giai cau thu the gioi trong nam cua FIFA, Michel Platini ba lan đuoc nhan qua bong vang chau Au, Just Fontaine la cau thu ghi đuoc nhieu ban thang nhat tai mot ky World Cup, Raymond Kopa la cau thu đau tien đuoc nhan Bac Đau Boi tinh, Olivier Giroud la cau thu ghi nhieu ban thang nhat cho đoi tuyen Phap, Kylian Mbappe la cau thu chau Au tre nhat tung vo đich World Cup.
Rugby union la mot mon the thao pho bien, đac biet la tai Paris va mien tay nam cua Phap. Đoi tuyen rugby union quoc gia Phap tranh tai trong moi giai vo đich rugby the gioi, tham gia giai vo đich Sau quoc gia thuong nien. Xuat phat tu mot giai đau quoc noi manh, đoi tuyen rugby Phap tung hon muoi lan vo đich giai Sau quoc gia, va tung 6 lan vao đen ban ket va ba lan vao đen chung ket cua giai vo đich rugby the gioi. Rugby league la mon the thao hau het đuoc choi va theo doi tai mien nam cua Phap, trong cac thanh pho nhu Perpignan va Toulouse. Catalans Dragons va Toulouse Olympique la cac cau lac bo noi tieng nhat hien đang choi tai Super League va RFL Championship, la giai đau hang đau tai chau Au.
Trong cac thap nien gan đay, Phap san sinh nhieu cau thu bong ro tai nang the gioi, đang chu y nhat la Tony Parker. Đoi tuyen bong ro Phap gianh cup vang tai Giai vo đich bong ro chau Au 2013, va tung hai lan gianh huy chuong đong The van hoi vao cac nam 1948 va 2000.


Xem them Đe Ngu Cong hoa Phap
Lich su Phap
Van hoa Phap
Van hoc Phap
Am thuc Phap
The thao Phap


Ghi chu Tham khao Đoc them Lien ket ngoai (tieng Viet)

Phap tai Tu đien bach khoa Viet Nam
(tieng Anh)

Phap tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Muc “Phap” tren trang cua CIA World Factbook.
Phap tren BBC News
Phap Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine tai UCB Libraries GovPubs
Phap tren DMOZ
Phap tai trang đien tu EU
 Wikimedia Atlas cua Phap
 Du lieu đia ly lien quan đen Phap tai OpenStreetMap
Du bao phat trien chu chot cua Phap tu International Futures

INSEE
Thong ke Phap cua OECD
Trang du lich Phap chinh thuc
(tieng Phap)

Trang chinh thuc cua chinh phu Phap
Trang chinh thuc cua Quoc hoi Phap