Leonidas I (; tieng Hy Lap co: Λεωνιδας; mat ngay 19 thang 9 nam 480 TCN) la mot vi vua cua thanh bang Sparta thuoc Hy Lap, va la vua thu 17 thuoc dong doi Agiad, mot vuong trieu tu nhan la hau due cua a than Heracles va Cadmus trong truyen thuyet. Leonidas I la con trai cua Vua Anaxandridas II. Ong noi ngoi nguoi anh cung cha khac me la Cleomenes I vao khoang nam 489 TCN. Đong cai tri voi ong la Vua Leotychidas. Thua ke vuong quoc tu ong la con trai ong, Vua Pleistarchus.
Leonidas tham chien trong cuoc chien tranh đang chu y la Chien tranh Hy Lap-Ba Tu lan thu hai, trong đo ong dan dat đoi quan lien minh Hy Lap tu thu tai Tran Thermopylae (480 TCN) va chan đung đoi quan Ba Tu xam luoc tai con đuong nui nay; ong tu tran va tro thanh huyen thoai voi tu cach la nguoi chi huy 300 quan Sparta đoi đau voi ca mot đao quan. Mac du Hy Lap thua tran nay, nhung nam sau đo ho đa đanh đuoi nhung ke xam luoc Ba Tu khoi đat nuoc.


Cuoc đoi Theo Herodotus, me cua Leonidas khong chi la vo cua cha ong, ma con la chau gai ong ta, va ba đa khong sinh đuoc con lau đen đo cac ephor, nam nhan vien hanh phap đuoc bau hang nam va quan ly hien phap Sparta, đa co thuyet phuc Vua Anaxandridas II bo ba ta đe lay vo khac.  Anaxandridas choi, cho rang vo ong ta khong co loi, khien cac ephor phai chap nhan cho ong ta lay vo hai ma khong bo vo đau.  Ba vo hai nay, mot hau due cua Chilon thanh Sparta (mot trong Bay Hien nhan Hy Lap), sinh đuoc mot đua con trai, Cleomenes. Tuy nhien, mot nam sau khi Cleomenes ra đoi, vo đau cua Anaxandridas cung đe đuoc mot con trai, Dorieus. Leonidas la con thu do ba vo đau cua Anaxandridas sinh ra, va la anh trai hoac anh em song sinh voi Cleombrotus.
Vua Anaxandridas II bang ha nam 520 TCN, va Cleomenes ke vi ngai vang trong thoi gian tu nam đo đen nam 516 TCN. Dorieus rat gian du khi nguoi Sparta lai yeu thich đua anh cung cha khac me kia hon ong ta, va khong chap nhan o lai Sparta. Ong ta bo đi va that bai khi co gang xay dung mot khu thuoc đia o chau Phi, va sau đo tiep tuc co gang xay dung su nghiep o Sicilia, tai đay ong ta đat đuoc mot so thanh cong nhung lai bi sat hai.  Moi quan he giua Leonidas voi nhung ong anh co tinh cach trai nguoc khong đuoc ghi lai ro, nhung ong đa cuoi con gai cua Cleomenes, Gorgo, mot thoi gian truoc khi len ngoi nam 490 TCN.
Leonidas đa la nguoi thua ke ngai vang gia toc Agiad va la cong dan chinh thuc (homoios) vao luc dien ra Tran Sepeia chong lai thanh Argos (k. 494 TCN). Đong thoi, ong cung đa truong thanh khi nguoi Ba Tu tim cach bat Sparta quy phuc, va bi phan đoi kich liet trong khoang nhung nam 492/491 TCN.  Nguoi anh cung cha khac me cua ong, vua Cleomenes, đa bi phe truat do mac benh loan tri, va chay khoi thanh pho đe song đoi luu đay khi nguoi Athens đen cau vien trong luc Ba Tu xam luoc Hy Lap lan thu nhat, tuy nhien cuoc chien tranh nay đa ket thuc tai đong Marathon (490 TCN).

Plutarch viet lai, “Khi co nguoi noi voi ong: 'Tru viec la vua ra thi ong chang hon chung toi o điem nao,' Leonidas con trai cua Anaxandridas va em trai cua Cleomenes đap loi: 'Nhung neu ta khong hon đuoc cac ngai, thi ta đau co lam vua.'" La san pham cua nen giao duc agoge, Leonidas co le khong chi am chi đen huyet thong hoang gia cua ong ma con bong gio rang, giong nhu anh trai ong la Dorieus, ong đa chung minh đuoc ban than minh manh gioi hon trong moi truong đay canh tranh cua quan đoi va xa hoi Sparta, do đo ong đa co đu pham chat đe cai tri.
Leonidas đuoc chon la thu linh cua lien quan Hy Lap voi quyet tam chong lai cuoc xam luoc Hy Lap cua quan Ba Tu lan thu hai nam 481 TCN. Đieu nay xay ra khong chi vi suc manh quan su cua thanh Sparta:  Kha nang lien minh nay muon Leonidas đich than cam quan la do nang luc lanh đao cua ong, đuoc chung to nho viec chi hai nam sau khi ong tu tran, lien minh lien quay sang trao cho Athens quyen lanh đao thay vi chon Leotychidas hoac nguoi ke vi cua Leonidas (lam nhiep chinh cho đua con trai chua đu tuoi cua ong) la Pausanias. Viec ho tu choi Leotychidas va Pausanias khong phai do tinh trang suc manh cua Sparta. Danh tieng cua đoi quan Sparta chua bao gio vang xa hon, ma Sparta trong nam 478 TCN cung khong he yeu kem hon ban than no nam 481 TCN.
Viec ho chon Leonidas dan dat đoi quan Hy Lap chong lai cuoc xam lang cua Xerxes cung dan đen cai chet cua ong trong Tran Thermopylae nam 480 TCN.


Tran Thermopylae Khi nhan đuoc loi keu goi giup đo tu lien minh Hy Lap, muon thanh pho hop luc chong quan Ba Tu xam luoc, Sparta đa tham khao y kien cua Oracle tai Delphi.  Nguoi ta noi rang Oracle đa đoc len loi tien tri duoi dang bai tho sau am tiet nhu sau:

Vao thang tam nam 480 TCN, Leonidas hanh quan roi Sparta đe đon đau đoi quan cua Xerxes tai Thermopylae voi mot đoi quan nho gom 1,200 nguoi (900 helot va 300 linh hoplite Sparta), tai đay cac luc luong cua cac thanh bang Hy Lap khac hop quan voi ong, va sau cung ong đa chi huy mot đoi quan gom 7,000 nguoi.  Co nhieu gia thuyet ve viec tai sao Leonidas lai chi dan theo mot đoi hoplite nho đen vay.  Theo loi Herodotus, "nguoi Sparta muon nhom quan nay cung Leonidas đi truoc, đe nhung đong minh thay đuoc ho va vung tam hanh quan ma khong so that bai, chu khong chay sang phe Ba Tu nhu nhung ke khac neu ho biet nguoi Sparta đang tri hoan. Sau khi to chuc le hoi an mung, hoi Carneia, ho roi trai o Sparta va toan luc tien ve Thermopylae. Nhung nhanh quan con lai trong lien minh Hy Lap cung lam vay, vi quang thoi gian Olympiad trung voi cac su kien nay. Do vay ho chi gui canh quan tien phong đi, ma khong he ngo rang chien tran o Thermopylae lai ket thuc nhanh đen vay." Nhieu nha binh luan su hoc hien đai khong đong y voi loi giai thich nay, ho chi ra rang The van hoi Olympic đa dien ra roi, hoac ho bi tri hoan do bat đong noi bo hoac mot am muu nao đo.
Du ly do thanh Sparta chi đong gop 300 linh Sparta la gi (cung voi nguoi hau va ca quan tro chien perioikoi), thi tong cong toan bo cac luc luong đen bao ve Thermopylae len đen tu bon đen bay nghin nguoi Hy Lap. Ho đoi mat voi đoi quan Ba Tu xam luoc tu mien Bac Hy Lap theo lenh Xerxes I. Herodotus tuyen bo rang đoi quan nay gom hon hai trieu linh; cac hoc gia hien đai cho rang ong đa phong đai, va uoc tinh con so that vao khoang 70,000 đen 300,000.

Xerxes đoi bon ngay truoc khi tan cong, hy vong đoi quan Hy Lap se so hai ma giai tan. Cuoi cung, vao ngay thu nam, nguoi Ba Tu tan cong. Leonidas chan đung đoi quan Ba Tu tan cong truc dien trong ngay thu nam va thu sau, giet đuoc tam 10,000 quan đich. Luc luong tinh nhue cua Ba Tu mang ten "Binh đoan Bat tu" bi đay lui, va hai nguoi anh em cua Xerxes (Abrocomes va Hyperanthes) đeu tu tran. Vao ngay thu bay (ngay 11 thang 8), mot ke phan boi nguoi Hy Lap Malieis ten la Ephialtes đa dan mot ong tuong Ba Tu la Hydarnes theo mot con đuong nui đe đanh vao phia sau lung quan Hy Lap. Vao thoi điem đo, Leonidas đa cho phan lon luc luong Hy Lap quay ve, va o lai chan con đuong voi 300 linh Sparta cua ong, 900 linh no le helot, 400 nguoi Thebes va 700 nguoi Thespiae. Nguoi Thespiae o lai hoan toan la do tu nguyen, ho tuyen bo rang se khong bo roi Leonidas va nguoi cua ong. Thu linh cua ho la Demophilus, con trai cua Diadromes, va nhu Herodotus viet, "Tu luc đo ho cung song va cung chet voi nhung nguoi Sparta."
Mot gia thuyet do Herodotus đe xuat la Leonidas cho phan lon đoi quan quay ve đe bao đam cho ho đuoc an toan. Nha Vua cho rang ong nen giu lai mot phan luc luong Hy Lap cho nhung cuoc chien tiep theo voi nguoi Ba Tu, nhung ong cung biet rang quan Sparta khong the cu the ma bo lai tien đon nay cua ho. Can phai co quan linh o lai đe bao ve cho nhung nguoi đang rut lui truoc ky binh Ba Tu. Ban than Herodotus tin rang Leonidas biet quan si đa khong con nhue khi, va se khong the đoi mat voi nhung hiem nguy ma ong biet la se đen. Do đo ong cho phan lon đoi quan giai tan tru nhom nguoi Thebes, Thespiae va nhom no le helot, roi tiep tuc chien đau đe đem vinh quang cho thanh Sparta.
Luc luong Hy Lap it quan hon, them viec bi tan cong tu ca hai phia, toan bo đeu tu tran tru 400 nguoi Thebes, nhung ke nay đa đau hang Xerxes ma khong chien đau. Khi Leonidas tu tran, quan Sparta đanh bat quan Ba Tu bon lan đe gianh lai thi the ong. Herodotus noi rang Xerxes đa ra lenh chem đau Leonidas va đong đinh thi the ong. Hanh đong nay đuoc coi la pham thuong.


Di san = Thoi co đai =
Mot giao phai tho anh hung lay Leonidas lam trung tam van con ton tai o Sparta cho đen thoi ky Antonine (the ky thu 2 SCN).


= Tuong đai tran Thermopylae =

Mot buc tuong Leonidas bang đong đuoc dung len o Thermopylae vao nam 1955. Mot tam bien, đuoc gan duoi buc tuong, viet đon gian: "ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ" ("Đen đay ma lay"), chinh la cau tra loi ngan gon cua Leonidas khi Xerxes đe nghi tha mang cho quan Sparta neu ho chiu ha vu khi.
Mot buc tuong khac, cung co khac dong chu ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ, đuoc dung tai thanh pho Sparta vao nam 1968.


= Van hoc =

Leonidas la ten mot bai tho su thi do Richard Glover viet, xuat hien lan đau nam 1737. Bai tho nay tiep tuc xuat hien trong 4 an ban khac, va tu 9 tap tang len đen 12.
Ong la nhan vat trung tam trong tieu thuyet cua Steven Pressfield mang ten Gates of Fire.
Ong xuat hien voi tu cach nhan vat chinh trong loat truyen tranh 300 nam 1998 cua Frank Miller. Loat truyen the hien mot phien ban hu cau cua nhan vat Leonidas va Tran Thermopylae, cung nhu bo phim chuyen the tu no ra mat nam 2006.
Helena P. Schrader đa xuat ban ba phan tieu thuyet tieu su ke ve Leonidas. Leonidas of Sparta: A Boy of the Agoge, Leonidas of Sparta: A Peerless Peer, va Leonidas of Sparta: A Heroic King.


= Phim anh =

Trong nganh đien anh, Leonidas đa đuoc thu vai boi:

Richard Egan trong bo phim su thi nam 1962 The 300 Spartans.
Gerard Butler trong bo phim nam 2006 300, lay cam hung tu tieu thuyet hinh anh co cung ten cua Frank Miller va Lynn Varley. Tyler Neitzel đong vai Leonidas khi con tre.
Sean Maguire trong bo phim nam 2008 Meet the Spartans, mot ban parody cua bo phim nam 2006.


Ghi chu Tham khao Herodotus, Herodotus, with an English translation by A. D. Godley. Cambridge. Harvard University Press. 1920.
Jones, A. H. M. Sparta, New York, Barnes and Nobles, 1967
Morris, Ian Macgregor, Leonidas: Hero of Thermopylae, New York, The Rosen Publishing Group, 2004.