Durante degli Alighieri (tieng Y: [duˈrante deʎʎ aliˈɡjɛːri]), thuong đuoc biet voi ten goi ngan gon Dante Alighieri hay, đon gian hon, Dante (tieng Y: [ˈdante]; , tieng Anh cung ; k. 1265 – 1321), la mot nha tho lon nguoi Y vao giai đoan Hau ky Trung Co. Tac pham Than khuc (La Divina Commedia) cua ong, nguyen goc la Comedia (tieng Y hien đai: Commedia) va sau đo đuoc đat ten thanh la Divina boi Giovanni Boccaccio, đuoc coi la tap tho quan trong nhat cua thoi ky Trung Co va la tac pham van hoc vi đai nhat bang tieng Y.
Vao cuoi thoi ky Trung Co, hau het tho ca đuoc viet bang tieng Latin, chi nhung đoc gia co hoc thuc nhat moi co the tiep can đuoc. Tuy nhien, trong De vulgari eloquentia (Ve hung bien bang tieng ban xu), Dante đa bao ve viec su dung tieng ban xu trong van chuong. Ong tham chi se viet bang phuong ngu Toscana trong cac tac pham nhu Cuoc đoi moi (La Vita Nuova, 1295) va Than khuc; su lua chon khong chinh thong nay đa đat ra mot tien le ma nhung nha van Y quan trong nhu Petrarch va Boccaccio se tiep noi.
Dante đa đong vai tro chu đao trong viec kien tao nen van hoc Y, va nhung mieu ta cua ong ve Đia nguc (Hell), Luyen nguc (Purgatory) va Thien đang (Heaven) đa mang toi nguon cam hung cho su đinh hinh o quy mo lon hon cua nghe thuat phuong Tay. Ong đuoc trich dan co anh huong đen John Milton, Geoffrey Chaucer va Alfred Tennyson, trong so nhieu nguoi khac. Ngoai ra, viec su dung lan đau tien cua he thong van ba dong long nhau, hay terza rima, la do ong khoi xuong. O Y, ong thuong đuoc goi la il Sommo Poeta ("Nha tho toi cao") va il Poeta ("Nha tho"); ong, Petrarch, va Boccaccio cung đuoc goi la "ba suoi nguon" hoac "ba ngoi".


Cuoc đoi = Nien thieu =
Dante sinh tai Firenze, Cong hoa Firenze, nay thuoc Y. Khong ro ngay sinh chinh xac cua ong, mac du nguoi ta thuong cho rang ong sinh khoang nam 1265. Đieu nay co the đuoc suy ra tu nhung am chi mang tinh tu bach trong Than khuc. Phan đau tien cua no, Hoa nguc  (Inferno), bat đau voi cau "Nel mezzo del cammin di nostra vita" ("Con đuong đoi toi đa đi đen nua"), ngu y rang Dante đa khoang 35 tuoi, boi tuoi tho trung binh theo Kinh Thanh (Thi Thien 89:10, Vulgate) la 70 tuoi; va ke tu khi chuyen du hanh tuong tuong cua ong đen am phu dien ra vao nam 1300, ong co le đuoc sinh vao khoang nam 1265. Mot so cau tho cua phan Thien đang (Paradiso) trong Than khuc cung cung cap mot đau moi co the cho rang ong đuoc sinh ra duoi chom Song Tu: "Cai chat hep cua mat đat cung sinh ra tan bao, - Toi chuyen đi cung sao Song tu bat diet - Truoc toi, hien ra tat ca, tu đoi nui đen bo bien, - Roi mat toi quay lai voi đoi mat xinh đep" (XXII 151–154). Nam 1265, mat troi nam o cung Song Tu trong khoang tu 11 thang 5 toi 11 thang 6 (lich Julius).
Giovanni Boccaccio mo ta ngoai hinh va thai đo ung xu cua Dante nhu sau: "nha tho co chieu cao trung binh, va trong nhung nam sau nay, ong hoi cong mot chut, voi dang đi tu ton va nhe nhang. Ong luon an mac trang phuc chinh te nhat, nhu đe phu hop voi nhung nam chin chan truong thanh. Khuon mat ong dai, mui cua ong hoi khoam, va mat ong to chu khong nho. Xuong ham cua ong lon, va moi duoi nho ra. Ong co mot lan da nau, toc va rau day, đen va xoan, va ve be ngoai luon u sau va đay tu lu."

Dante noi rang gia đinh cua ong la hau due cua nguoi La Ma co đai (Hoa nguc, XV, 76), nhung nguoi ho hang đau tien ong co the nhac đen bang ten la Cacciaguida degli Elisei (Thien đang, XV, 135), nguoi khong sinh ra truoc nam 1100. Cha cua Dante, Alaghiero hay Alighiero di Bellincione, la mot nguoi theo phe Guelfo Trang, khong bi tra thu sau khi phe Ghibellini thang tran Montaperti vao giua the ky 13. Đieu nay goi y rang Alighiero hoac gia đinh ong co the đa đuoc huong mot so uy tin va đia vi đuoc bao ve, mac du mot so nguoi cho rang mot Alighiero khong hoat đong chinh tri co vi the o muc thap đen noi khong đuoc coi la đang đe phai luu vong.
Gia đinh Dante trung thanh voi phe Guelfo, mot lien minh chinh tri ung ho Giao hoang va tham gia vao su đoi đau phuc tap đoi voi phe Ghibellini, nhung nguoi đuoc hau thuan boi Hoang đe La Ma Than thanh. Me cua nha tho la Bella, co the la mot thanh vien cua gia toc Abati. Ba qua đoi khi Dante chua đay muoi tuoi, va Alighiero som ket hon lan nua, voi Lapa di Chiarissimo Cialuffi. Khong chac lieu ong co thuc su ket hon voi nguoi phu nu nay hay khong, vi nhung nguoi goa phu bi gioi han ve mat xa hoi trong nhung van đe nhu vay, nhung nguoi phu nu nay chac chan đa sinh cho ong hai đua con, nguoi em trai cung cha khac me Francesco va nguoi em gai Tana (Gaetana). Khi Dante 12 tuoi, ong đuoc hua hon voi Gemma di Manetto Donati, con gai cua Manetto Donati, thanh vien cua gia toc Donati quyen luc. Loai hon nhan đinh uoc o lua tuoi nay kha pho bien va bao gom mot buoi le chinh thuc, bao gom nhung ban đinh uoc đa ky truoc mat mot cong chung vien. Nhung trong thoi gian nay, Dante đa mang long yeu nguoi khac, Beatrice Portinari (con goi la Bice), nguoi ma ong gap lan đau khi moi 9 tuoi. Nhieu nam sau khi ket hon voi Gemma, ong tuyen bo đa gap lai Beatrice; ong đa viet nhieu ban sonnet cho Beatrice nhung chua bao gio đe cap đen Gemma trong bat ky bai tho nao cua minh. Ngay chinh xac cua cuoc hon nhan cua ong khong đuoc biet toi: thong tin chac chan duy nhat la, truoc khi ong luu vong vao nam 1301, ong co ba nguoi con (Pietro, Jacopo va Antonia).

Dante đa chien đau cung đoi ky binh Guelfo trong tran Campaldino (ngay 11 thang 6 nam 1289). Chien thang nay mang lai mot su cai cach cho hien phap Firenze. Đe tham gia vao nen chinh tri cong, nguoi ta phai ghi danh vao mot trong nhieu phuong hoi thuong mai hoac nghe nhan cua thanh pho, vi vay Dante đa gia nhap Phuong hoi cua Bac si va Nguoi bao che thuoc (Physicians' and Apothecaries' Guild). Trong nhung nam sau, ten cua ong đoi khi đuoc ghi lai la co phat bieu hoac bo phieu trong cac hoi đong khac nhau cua nuoc cong hoa. Tuy nhien, mot phan đang ke so bien ban tu cac cuoc hop nhu vay trong nhung nam 1298–1300 đa bi that lac, do đo, muc đo that su su tham gia cua Dante vao cac hoi đong thanh pho la khong chac chan.
Gemma đa sinh cho Dante nhieu đua con. Mac du nhieu nguoi khac sau đo đuoc cho la con cai cua ong, co kha nang chi co Jacopo, Pietro, Giovanni va Antonia la nhung đua con thuc su cua ong. Antonia sau nay tro thanh mot nu tu, lay cai ten Xo Beatrice.


= Hoc van va thi ca =
Khong co nhieu đieu đuoc biet ve hoc van cua Dante; ong co le đuoc hoc o nha hoac trong mot truong hoc thuoc mot nha tho hay tu vien o Firenze. Nguoi ta biet rang ong đa nghien cuu tho ca Toscana va nguong mo cac tac pham cua nha tho nguoi Bologna Guido Guinizelli—nguoi ma trong Luyen nguc (Purgatorio) - XXVI, ong mo ta la "cha" cua minh—tai thoi điem khi truong phai Sicilia (Scuola poetica Siciliana), mot nhom van hoa tu Sicilia, đa tro nen noi tieng o Toscana. Niem hung thu cua ong đa dan dat ong toi kham pha nhung bai tho bang tieng Provence cua nhung nguoi hat rong, nhu Arnaut Daniel, va cac nha van Latin co đai co đien, bao gom Cicero, Ovid va đac biet la Virgil.

Dante noi rang ong lan đau gap Beatrice Portinari, con gai cua Folco Portinari, o tuoi len chin, va tuyen bo đa yeu co "ngay tu cai nhin đau tien", ma duong nhu khong noi chuyen voi co. Ong gap co thuong xuyen sau 18 tuoi, thuong xuyen chao hoi tren đuong pho, nhung khong bao gio biet qua ro ve co. Trong thuc te, ong đa thiet lap mot vi du ve cai goi la tinh yeu phong nha (courtly love), mot hien tuong đuoc phat trien trong thi ca Phap va Provence o cac the ky truoc. Trai nghiem ve tinh yeu nhu Dante kha đien hinh, nhung bieu hien cua ong ve no la hoan toan đoc nhat. Boi tinh yeu nay ma Dante đe lai dau an cua anh ta tren dolce stil novo (phong cach ngot ngao moi, mot thuat ngu ma Dante tu đat ra), va ong se tham gia cung cac nha tho va nha van đuong đai khac đe kham pha nhung khia canh chua tung đuoc nhan manh cua tinh yeu (Amore). Tinh yeu danh cho Beatrice (nhu Petrarch se cho Laura mot chut khac biet) se la ly do cho tho ca va cho cuoc song cua ong, cung voi niem đam me ve chinh tri. Trong nhieu bai tho cua minh, co đuoc mo ta voi mot nua than thanh, lien tuc quan sat va mang đen su huong dan ve mat tam linh voi ong, đoi khi khac nghiet. Khi Beatrice qua đoi vao nam 1290, Dante tim noi tru an trong van hoc Latin. Tac pham Convivio ghi chep lai cam nhan cua ong khi đoc De consolatione philosophiae cua Boethius va De Amicitia cua Cicero. Sau đo, ong danh thoi gian cho cac nghien cuu triet hoc tai cac truong phai ton giao nhu truong phai Dominica o Santa Maria Novella. Ong đa tham gia vao cac cuoc tranh luan rang hai dong khat thuc chinh cua cac tu si (Franciscan va Dominican) đuoc to chuc cong khai hoac gian tiep tai Firenze, truoc đay giai thich cac giao ly cua cac nha huyen mon va Thanh Bonaventura, sau nay giai thich ve cac ly thuyet cua Thanh Tommaso d'Aquino.
O tuoi 18, Dante gap go Guido Cavalcanti, Lapo Gianni, Cino da Pistoia va ngay sau đo la Brunetto Latini; ho cung nhau tro thanh nhung nguoi lanh đao phong trao dolce stil novo. Brunetto sau đo đuoc đe cap mot cach đac biet trong Than khuc (Hoa nguc, XV, 28) ve nhung gi ong đa day Dante: Trong luc đo toi van đi va tro chuyen, - Voi Ngai Brunetto va hoi: - Nhung ai noi đay la ban đuong quan trong nhat cua ong. Khoang 50 bai binh luan tho cua Dante đuoc biet đen (đuoc goi la Rime, van đieu), nhung bai khac đuoc đua vao Cuoc đoi moi va Convivio sau nay. Cac nghien cuu khac đuoc bao cao, hoac suy luan tu Cuoc đoi moi hoac Than khuc, ve hoi hoa va am nhac.


= Firenze va chinh tri =

Dante, giong nhu hau het nguoi Firenze thoi đo, bi loi keo vao cuoc xung đot Guelfo—Ghibellini. Ong đa chien đau trong tran Campaldino (ngay 11 thang 6 nam 1289), voi phe Guelfo nguoi Firenze chong lai phe Ghibellini nguoi Arezzo; sau đo vao nam 1294, ong la mot trong nhung ho tong cua Charles Martel xu Anjou (chau trai cua Charles I cua Anjou) trong khi ong nay o Firenze. Đe tiep tuc su nghiep chinh tri cua minh, ong tro thanh mot duoc si. Ong khong co y đinh hanh nghe chuyen nghiep, nhung mot luat đuoc ban hanh vao nam 1295 yeu cau cac quy toc muon tham gia vao ban bo cua nha nuoc can đuoc ghi danh vao mot trong nhung Corporazioni delle Arti e dei Mestieri, do đo Dante đuoc nhan vao Phuong hoi Nha bao che thuoc. Nghe nay khong phu hop vi luc đo sach vo đuoc ban tu cua hang cua cac nha bao che. La mot chinh tri gia, ong chi thuc hien đuoc it quyet đinh nhung giu chuc tai nhieu bo khac nhau trong mot vai nam trong mot thanh pho đay bat on ve chinh tri.

Sau khi đanh bai phe Ghibellini, phe Guelfo chia re thanh hai phe phai chinh tri: phe Guelfo Trang (Guelfi Bianchi)—phe phai cua Dante, dan đau boi Vieri dei Cerchi—va phe Guelfo Đen (Guelfi Neri), dan dat boi Corso Donati. Mac du su chia re ban đau doc theo dong ho, su khac biet ve tu tuong nay sinh dua tren quan điem đoi lap ve vai tro cua Giao hoang trong cac van đe cua Firenze, voi phe Đen ung ho Giao hoang va phe Trang muon nhan đuoc su tu do nhieu hon khoi Roma. Phe Trang gianh đuoc quyen luc đau tien va truc xuat phe Đen. Đap lai, Giao hoang Bonifacius VIII len ke hoach cho quan đoi chiem đong Firenze. Nam 1301, Charles cua Valois, em trai cua vua Philippe IV cua Phap, du kien ​​se vieng tham Firenze vi Giao hoang đa bo nhiem ong lam nguoi hoa giai cho Toscana. Nhung chinh quyen thanh pho đa đoi xu voi cac đai su cua Giao hoang mot cach toi te mot vai tuan truoc đo, tim kiem su đoc lap khoi anh huong cua Giao hoang. Nguoi ta tin rang Charles đa nhan đuoc nhung chi dan khong chinh thuc khac, vi vay hoi đong đa gui mot phai đoan đen Roma đe xac đinh y đinh cua Giao hoang. Dante la mot trong nhung đai bieu nay.


= Luu vong va qua đoi =
Giao hoang Bonifacius nhanh chong giai tan cac đai bieu khac va yeu cau Dante o lai Roma. Cung thoi điem đo (ngay 1 thang 11 nam 1301), Charles cua Valois tien vao Firenze cung voi phe Guelfo Đen, trong sau ngay tiep theo đa pha huy nhieu thanh pho va giet chet nhieu ke thu. Mot chinh phu Guelfo Đen moi đuoc thiet lap, va Cante dei Gabrielli da Gubbio đuoc bo nhiem lam thong đoc podesta cua thanh pho. Vao thang 3 nam 1302, Dante, mot nguoi theo phe Guelfo Trang thong qua viec sap nhap, cung voi gia toc Gherardini, đa bi ket an luu vong trong hai nam va ra lenh phai đong mot khoan tien phat lon. Dante đa bi cao buoc tham nhung va co hanh vi sai trai ve mat tai chinh boi chinh quyen Guelfo Đen trong khoang thoi gian ma Dante tung la truong tu vien thanh pho truoc đo (vi tri cao nhat cua Firenze) trong hai thang vao nam 1300. Nha tho van o lai Roma vao nam 1302, khi Giao hoang, hau thuan cho phe Guelfo Đen, "goi y" rang Dante nen o lai. Firenze, duoi su cam quyen cua phe Guelfo Đen, do đo coi Dante la ke tron tranh phap luat. Dante đa khong tra khoan tien phat, mot phan vi ong tin rang ong khong co toi va mot phan vi tat ca tai san cua ong o Firenze đa bi tich thu boi phe Guelfo Đen. Ong bi ket an luu vong vinh vien; neu ong quay lai Firenze ma khong tra khoan tien phat, ong co the bi thieu song. (Thang 6 nam 2008, gan bay the ky sau khi ong qua đoi, hoi đong thanh pho Firenze đa thong qua mot đong thai huy bo ban an cua Dante.)

Ong đa tham gia vao mot so no luc cua phe Guelfo Trang đe gianh lai quyen luc, nhung đeu that bai do co su phan boi. Dante, cam thay cay đang truoc su đoi xu ma ong nhan đuoc tu nhung ke thu cua minh, cung tro nen cam thay ghe tom voi viec đau đa lan nhau trong noi bo va su khong hieu qua cua cac đong minh xua kia, va the se chi theo phe phai cua rieng minh. Ong đen Verona voi tu cach la khach moi cua Bartolomeo I della Scala, sau đo chuyen đen Sarzana o Liguria. Sau đo ong đuoc cho la đa song o Lucca voi mot nguoi phu nu ten la Gentucca, nguoi khien ong yen long (va sau đo đuoc nhac toi voi long biet on trong Luyen nguc, XXIV, 37). Mot so nguon tin phong đoan cho rang ong đa vieng tham Paris vao khoang giua nam 1308 đen nam 1310, va cac nguon khac tham chi con kem tin cay hon cho rang ong đa đen Oxford: nhung tuyen bo nay, lan đau tien xuat hien trong cuon sach cua Boccaccio ve Dante vai thap ky sau khi ong qua đoi, duong nhu đuoc truyen cam hung tu nhung đoc gia cam kich truoc qua trinh nghien cuu sau rong va su thong thai cua nha tho. Ro rang, su tinh thong triet hoc cua Dante va niem hung thu voi van hoc cua ong cang ngay cang sau sac hon trong qua trinh luu vong va khi ong khong con ban ron voi cong viec hang ngay cua mot chinh khach Firenze, va đieu nay đuoc minh chung trong cac tac pham van xuoi cua ong trong giai đoan nay, nhung khong co bang chung xac thuc nao noi rang ong đa tung roi nuoc Y. Tac pham Immensa Dei dilectione testante cua Dante gui đen vua Henry VII cua Luxembourg xac nhan noi cu tru cua minh "ben duoi suoi Arno, gan Tuscany" vao thang 3 nam 1311.
Nam 1310, Hoang đe La Ma Than thanh Henry VII cua Luxembourg hanh quan vao Y mang theo 5.000 quan. Dante nhin nhan ong ta nhu mot Charlemagne moi, nguoi se khoi phuc lai le nghi cua Hoang đe La Ma Than thanh cho vinh quang truoc đay cua no va cung chiem lai Firenze tu phe Guelfo Đen. Ong đa viet thu gui vua Henry va mot so hoang tu cua Y, yeu cau ho tieu diet phe Guelfo Đen. Hoa tron giua ton giao va nhung moi quan tam rieng tu trong cac tac pham cua minh, ong đa tao nen su gian du toi te nhat cua Thien Chua chong lai thanh pho cua minh va đe xuat mot so muc tieu cu the cung la ke thu ca nhan cua minh. Chinh trong thoi gian nay, ong đa viet De Monarchia (Ve nen quan chu), đe xuat mot che đo quan chu the gioi duoi thoi Henry VII.

Tai mot thoi điem nao đo trong thoi gian luu vong, ong đa hinh dung ra chu đe cua Than khuc, nhung ngay thang nay khong chac chan. Tac pham nay mang su tu tin lon hon nhieu va co quy mo lon hon bat cu thu gi ong tung sang tac o Firenze; co kha nang ong thuc hien mot tac pham nhu vay chi sau khi nhan ra tham vong chinh tri cua minh, đieu đa tro thanh trung tam trong ong đoi voi su truc xuat cua minh, đa bi tam ngung mot thoi gian, co the la mai mai. Mot đieu cung đang chu y rang Beatrice đa tro lai voi tri tuong tuong cua ong voi anh huong đuoc khoi phuc va co y nghia rong hon so voi Cuoc đoi moi; trong Convivio (viet k. 1304–07), ong đa tuyen bo rang ky uc ve su lang man tre trung nay đa thuoc ve qua khu.
Mot dau hieu som o ben ngoai cho thay tap tho đang đuoc tien hanh sang tac la mot thong bao cua Francesco da Barberino, đuoc đua vao tap Documenti d'Amore (Nhung bai hoc ve tinh yeu) cua minh, đuoc viet vao nam 1314 hoac đau nam 1315. Phat bieu cua Virgil đuoc Francesco ghi chu bang nhung tu ngu đanh gia cao, rang Dante đa tiep noi van chuong kinh đien La Ma trong mot tap tho goi la "Than khuc" va rang su thiet lap cua tap tho nay (hoac mot phan cua no) la the gioi ngam; o đay co nghia la đia nguc. Cac luu y ngan gon khong cho thay dau hieu khong the ngan can rang ban than ong nay đa nhin thay hoac đoc, ngay ca voi phan Hoa nguc khong thoi, hoac phan nay đa đuoc xuat ban vao thoi điem đo, nhung no cho thay viec sang tac đa đuoc tien hanh va viec phac thao tap tho co the đa bat đau mot vai nam truoc đo. (Mot goi y o đay rang mot hieu biet ve tac pham cua Dante cung nhan manh mot so su khai sang trong tac pham Officiolum [k. 1305–08] truoc đo cua Francesco da Barberino, mot ban thao chi đuoc kham pha vao nam 2003.) Chung ta biet rang Hoa nguc đa đuoc xuat ban vao nam 1317; đieu nay đuoc thiet lap boi cac dong trich dan xen ke trong le cua cac ho so hien đai tu Bologna, nhung khong chac chan lieu ba phan cua bai tho co đuoc xuat ban đay đu, hoac chi mot vai ban canto, tai mot thoi điem hay khong. Phan Thien đang duong nhu đa đuoc xuat ban sau khi ong qua đoi.
Tai Firenze, Baldo d'Aguglione tha thu cho hau het nhung nguoi Guelfo trang luu vong va cho phep ho tro ve. Tuy nhien, Dante đa đi qua xa trong cac la thu bao luc cua minh gui cho Arrigo (Henry VII) va ban an cua ong khong bi thu hoi.
Nam 1312, Henry tan cong Firenze va đanh bai phe Guelfo Đen, nhung khong co bang chung nao cho thay Dante đa tham gia. Mot so nguoi noi rang ong tu choi tham gia vao cuoc tan cong vao thanh pho cua minh boi mot nguoi nuoc ngoai; nhung nguoi khac cho rang ong đa tro nen khong con đuoc ua chuong voi phe Guelph Trang, va rang bat ky dau vet nao trong con đuong cong danh cua ong đa đuoc loai bo can than. Henry VII qua đoi (vi bi sot) vao nam 1313, va khong con bat ky hy vong nao đe Dante co the gap lai Firenze. Ong tro ve Verona, noi ma Cangrande I della Scala cho phep ong song trong mot so su bao ve nhat đinh va, co le, o muc đo cong bang cua su thinh vuong. Cangrande đuoc đua vao phan Thien đang (Paradiso, XVII, 76).
Trong thoi gian luu vong, Dante đa trao đoi thu tu voi nha than hoc nguoi Dominica Fr. Nicholas Brunacci OP [1240–1322], la mot mon đo cua Tommaso d'Aquino tai studium o Santa Sabina o Rome, va sau đo tai Paris va cua Albertus Ca tai studium Cologne. Brunacci đa tro thanh giao su đoc bai sinh ngu (lector) tai studium o Santa Sabina, tien than cua Đai hoc Giao hoang Thanh Tommaso d'Aquino, va sau đo phuc vu trong Giao trieu.
Nam 1315, Firenze bi ep buoc boi Uguccione della Faggiuola (vien chuc quan su kiem soat thi tran) ban an xa cho nhung nguoi luu vong, ke ca Dante. Nhung vi đieu nay, Firenze đoi hoi su hoi han cong khai cua cong chung ngoai mot khoan tien phat nang ne. Dante tu choi, noi rang thich cuoc song luu vong hon. Khi Uguccione đanh bai Firenze, an tu hinh cua Dante đa đuoc giam xuong con quan thuc tai gia, voi đieu kien la ong phai toi Firenze đe the se khong bao gio vao thi tran nua. Ong tu choi toi đo, va ban an tu hinh cua ong đa đuoc xac nhan va mo rong sang ca cac con trai cua ong. Ong van hy vong vao cuoi cuoc đoi rang ong co the đuoc moi tro lai Firenze voi nhung đieu kien đang kinh. Đoi voi Dante, luu vong gan nhu la mot hinh thuc cua cai chet, tuoc đoat nhieu danh tinh va di san cua ong. Ong giai quyet noi đau kho luu vong trong Thien đang, XVII (55–60), noi Cacciaguida, ong co cua ong, canh bao ong nhung gi mong đoi:

Voi hy vong tro ve Firenze, ong mo ta no nhu the ong đa chap nhan su bat kha thi cua no (trong Thien đang, XXV, 1–9):

Alighieri chap nhan loi moi cua Hoang tu Guido Novello da Polenta toi Ravenna vao nam 1318. Ong hoan thanh phan Thien đang, va mat nam 1321 (tho 56 tuoi) khi tro ve Ravenna tu mot phai bo ngoai giao đen Venezia, co the la benh sot ret nhiem phai o đo. Ong đuoc chon cat tai Ravenna tai Nha tho San Pier Maggiore (sau nay goi la San Francesco). Bernardo Bembo, praetor cua Venezia, dung len mot ngoi mo cho ong vao nam 1483.

Tren mo, mot so cau cua Bernardo Canaccio, mot nguoi ban cua Dante, danh rieng cho Firenze:


Di san Ghi chep tieu su chinh thuc đau tien ve Dante la Vita di Dante (con đuoc goi la Trattatello in laude di Dante), đuoc viet sau nam 1348 boi Giovanni Boccaccio; Mac du mot so phat bieu va chuong hoi cua no đuoc coi la khong đang tin cay tren co so nghien cuu hien đai, mot ban tuong thuat truoc đo ve cuoc đoi va tac pham cua Dante đa đuoc đua vao cuon Nuova Cronica cua nha bien nien su nguoi Firenze Giovanni Villani.
Thanh pho Firenze cuoi cung đa bay to su hoi tiec cho cuoc đoi luu vong cua Dante, va thanh pho đa đua ra nhung yeu cau lap đi lap lai nham mang tro lai cua di hai cua ong. Nguoi giam ho thi the o Ravenna đa tu choi, o mot muc đo nao đo tham chi con giau xuong trong mot buc tuong gia cua tu vien. Tuy nhien, mot ngoi mo đuoc xay dung cho ong o Firenze vao nam 1829, trong Vuong cung thanh đuong Santa Croce. Ngoi mo đo đa đuoc đe trong ke tu đo, voi di hai cua Dante con nam lai o Ravenna, cach rat xa vung đat ma ong yeu quy. Mat truoc cua ngoi mo cua ong o Firenze ghi dong Onorate l'altissimo poeta—dich tho co nghia la "Vinh danh nha tho cao quy nhat". Cum tu nay la mot trich dan tu canto thu tu cua Hoa nguc, mo ta su chao đon cua Virgil khi ong tro ve cung cac nha tho co đai tuyet voi trong đoi song hoang so. Dong tiep theo, L'ombra sua torna, ch'era dipartita ("tinh than cua ong, thu đa roi bo chung ta, tro ve"), vang mat voi an y sau sac tu ngoi mo trong.
Tau chien dreadnought đau tien cua Y đuoc hoan thanh vao nam 1913 va đat ten la Dante Alighieri đe vinh danh ong.
Vao ngay 30 thang 4 nam 1921, đe ky niem 600 nam ngay mat cua Dante, Giao hoang Benedict XV đa ban hanh mot thong điep la In praeclara summorum, goi ong la "mot trong nhung thien tai noi tieng ma đuc tin Cong giao co the tu hao" va la "niem tu hao va vinh quang cua nhan loai ".
Nam 2007, mot qua trinh tai thiet khuon mat cua Dante đa đuoc thuc hien trong mot du an hop tac. Cac nghe si tu Đai hoc Pisa va cac ky su tai Đai hoc Bologna o Forli đa xay dung mo hinh, mieu ta cac đac trung cua Dante hoi khac so voi nhung gi nguoi ta tung nghi.
Vao nam 2008, chinh quyen thanh pho Firenze chinh thuc to chuc xin loi cong khai vi viec truc xuat Dante dien ra 700 nam truoc.
Mot le ky niem đuoc to chuc vao nam 2015 đe ky niem lan thu 750 ngay sinh cua ong.


Tac pham Dante la tac gia cua cac tap Rime (Tho), Il convivio (Bua tiec), De vulgari eloquentia (Ve hung bien đai chung), De monarchia (Ve che đo quan chu)... Tuy vay, nhung tac pham nay chi mot so it cac nha nghien cuu quan tam, con đoc gia khap the gioi hau nhu chi biet hai kiet tac: La Vita Nuova (Cuoc đoi moi) va La Divina Commedia (Than khuc).
Tac pham La Vita nuova (Cuoc đoi moi) bao gom tho va van xuoi, viet ve tinh yeu cua Dante đoi voi Beatrice Portinari. Tinh yeu cua Dante voi Beatrice mang mot quy mo vu tru. Nha tho nhin thay o nguoi con gai tran tuc nay mot y tuong thanh than đuoc the hien trong nhung con so: "So 3 la nguon goc cua so 9, ba lan ba la chin. Nhu vay, neu 3 co the sinh ra 9 thi đieu ki dieu o trong minh – Ba Ngoi: Chua Cha, Chua Con, Chua Thanh Linh – ba trong mot. Tu đo rut ra ket luan rang: nguoi con gai nay la con so 9, nghia la đieu ki dieu va nguon goc cua đieu ki dieu nay la "Tam vi nhat the". Nhung lap luan nay the hien tinh than cua thoi đai bay gio nhung phai noi rang nha tho đa dung cam khi đem nguoi yeu cua minh so sanh voi Ba Ngoi than thanh.

Dante gap Beatrice lan đau khi nang len 9 tuoi. "Linh hon cua cuoc song" nay đa bao trum lay tam hon cua cau be Dante. Beatrice chi khe nghieng mai đau cui chao ma đa lam cho chang trai Dante lang lang khon ta. Chang voi vang đi ve phong rieng viet bai tho đau tien. Chin nam sau hai nguoi gap lai nhau. He nhin thay Beatrice la Dante lai luong cuong, xuc đong, khong the lam chu đuoc ban than va tu nhu long se khong bao gio tim gap Beatrice nua. Nhung chi tiet nay đuoc Dante mo ta rat ti mi trong La Vita Nuova. Sau đo Beatrice đi lay chong nhung tinh yeu cua Dante đoi voi nang van khong he suy giam. Nguoc lai, tinh yeu nay la nguon cam hung cho Dante viet ra hai kiet tac La Vita Nuova va La Divina Commedia. Beatrice mat nam 1290. Dante khoc suot mot nam rong va nhung nguoi đuong thoi ke rang ho khong bao gio con nhin thay Dante cuoi nua. Dante va Beatrice Portinari tro thanh mot bieu tuong cua tinh yeu đoi lua trong van chuong the gioi nhu Petrarca va Laura de Noves, Tristan va Isolt, Romeo va Juliet.

La Divina Commedia (Than khuc) la mot tac pham bang tho đo so gom ba phan: Đia nguc, Tinh tho, Thien đuong. Moi phan co 33 khuc, cong 1 khuc mo đau, tat ca la 100 khuc voi 14.233 cau tho. Nguoi ta van thuong goi La Divina Commedia la "Kinh Thanh cua thoi Trung co". Trong tac pham vi đai nay, Dante đat ra cho minh mot muc đich vi đai: giup loai nguoi thoat khoi noi so hai truoc cai chet. Nhiem vu nay o thoi bay gio la vo cung quan trong: trong linh hon con nguoi co mot noi so ve nhung cuc hinh o Đia nguc ma nguoi ta van nghe qua nhung loi rao giang va thuyet giao. Khac voi nhung nha triet hoc theo truong phai Epicurus, Dante khong khuyen nguoi đoi quen đi cai chet, hay nhu nhung nha triet hoc the ki Anh sang, khang đinh rang Đia nguc la do cac cha đao nghi ra, Dante tin rang Đia nguc la co that va chi co su Can đam, Danh du va Tinh yeu co the giup con nguoi thoat khoi Đia nguc. Than khuc mo đau bang nhung loi cay đang ve cai chet cua Beatrice nhung tac gia bong nhien hieu ra rang nang la con nguoi cao thuong, trong trang va khong the chet. The la linh hon cua Beatrice, voi su giup đo cua Virgil đa dan Dante, va cung voi Dante la nguoi đoc, đi het cac tang nguc, chung kien het nhung noi kinh hoang cua Đia nguc.

Tren canh cong vao Đia nguc co dong chu "ke vao đay hay quen niem hy vong" nhung Virgil khuyen Dante hay quen noi so hai, vi rang chi voi đoi mat mo to thi con nguoi moi co the nhin ra nguon goc cua moi cai ac. Cung theo Dante thi linh hon con nguoi co the bi đay xuong Đia nguc ngay ca khi than xac con song nhon nho noi duong the, boi vi Đia nguc khong phai la mot đia điem hay noi chon ma Đia nguc la mot "trang thai cua long nguoi". Nguoi nao song trong lam loi se roi vao trang thai đo. Ngay ca lam loi cua long thu han – ca nguoi tra thu va nan nhan cua su tra thu đeu bi đay xuong Đia nguc, va mot khi nan nhan con cam thu ke đa hanh ha minh thi van chua the thoat ra khoi Đia nguc.
La Divina Commedia (Than khuc) lan đau tien đuoc dich ra tieng Viet nam 1978. Đo la ban trich dich 30 khuc cua ca ba phan ra van xuoi co van đieu cua Khuong Huu Dung va Le Tri Vien. Gan đay co ban dich van xuoi Than Khuc tron bo cua Nguyen Van Hoan (2005 va 2009) va ban dich tho Than Khuc tron bo cua Ho Thuong Tuy (chua in thanh sach). Tac pham La Vita Nuova  (Cuoc đoi moi) co mot ban dich cua Ho Thuong Tuy.


Trich Đia nguc, tron khuc XXXIII Chu thich Xem them Cuoc đoi moi
Than khuc


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Dante Alighieri tai Wikimedia Commons
The Divine Comedy on line Luu tru ngay 8 thang 5 nam 2007 tai Wayback Machine
The Princeton Dante Project Luu tru ngay 3 thang 6 nam 2009 tai Wayback Machine
Henry Holiday's 'Dante and Beatrice'
Stanford Encyclopedia of Philosophy: Biography, on his works and bibliography
The World of Dante multimedia, texts, maps, gallery, searchable database, music, teacher resources, timeline
Danteworlds multimedia
Societa Dantesca Italiana (bilingual site) manuscripts of works, images and text transcripts
"Digital Dante" – Divine Comedy with commentary, other works, scholars on Dante
Works Italian and Latin texts, concordances and frequency lists