Shailaja Acharya (tieng Nepal: शैलजा आचारय) (1944 – 12 thang 6 nam 2009) la mot nha cach mang, chinh tri gia va nha ngoai giao nguoi Nepal. Ba la nguoi phu nu Nepal đau tien tro thanh Bo truong Bo Tai nguyen nuoc va la phu nu Nepal đau tien tro thanh pho thu tuong.
La mot thanh vien cua gia toc Koirala co anh huong, Acharya tham gia hoat đong chinh tri khi con la mot sinh vien, va bi bat lam tu nhan chinh tri trong ba nam khi con la mot thieu nu, sau khi ba đua co đen cho Vua Mahendra cua Nepal phan đoi cuoc đao chinh cua che đo quan chu chong lai chinh phu đuoc dan bau vao nam 1961. Sau khi đuoc tha, ba song luu vong o An Đo, o đo ba ket giao voi cac nha lanh đao An Đo, đac biet la Chandra Sekhar, trong khi Acharya tiep tuc thuc đay cuoc đau tranh dan chu chong lai He thong Panchayat. Ba đong mot vai tro quan trong trong viec to chuc phong trao thanh nien, thu thap va tang tru vu khi cung đan duoc cho mot cuoc xung đot vu trang co the xay ra va xuat ban mot bai bao nang cao nhan thuc chinh tri. Acharya đi cung BP Koirala khi nguoi nay quay tro lai Nepal va bi bat ngay lap tuc khi đen noi. Ba đa ngoi tu tong cong 5 nam trong nha tu che đo Panchayat.
Sau khi tai lap che đo dan chu, Acharya đuoc bau hai lan vao quoc hoi, vao cac nam 1991 va 1994. Tu nam 1991 đen 1993, Acharya la Bo truong Bo Nong nghiep, ba đa tu chuc đe phan đoi tinh trang tham nhung trong chinh phu. Nam 1997, Acharya tro thanh nu Bo truong Bo Tai nguyen nuoc đau tien va nam 1998, ba tro thanh nu Pho thu tuong đau tien. Sau khi Vua Gyanendra đinh chi nen dan chu trong mot cuoc đao chinh khac, Acharya tiep tuc ung ho che đo quan chu lap hien mot cach cong khai, bat chap lap truong cua đang ba. Ba đuoc bo nhiem lam đai su tai An Đo vao nam 2007.
Acharya đuoc chan đoan mac benh Alzheimer vao nam 2007. Ba qua đoi vi benh viem phoi o Kathmandu vao ngay 12 thang 6 nam 2009. Acharya đuoc nho đen vi lap truong vung chac cua minh, su thach thuc bao quyen khi con tre, vai tro cua ba trong cuoc đau tranh cho dan chu va cac hoat đong tu thien cua ba. Acharya đa đuoc chinh phu Nepal trao tang danh hieu Maha Ujjwal Rashtradip vao nam 2014.


Đoi tu Acharya sinh nam 1944. Me ba la Indira Acharya, đa tham gia cuoc cach mang dan chu nam 1950, va la mot trong bon phu nu Nepal đau tien bi che đo Rana bat giu. Acharya co mot chi gai, Madhu Bastola va mot anh trai, Pradeep Acharya.
Acharya la chau gai cua cac cuu thu tuong Nepal Matrika Prasad Koirala, BP Koirala va Girija Prasad Koirala. Nu dien vien Bollywood Manisha Koirala la chau gai cua ba. Ba la ban than cua cuu thu tuong An Đo Chandra Sekhar. Acharya đa co bang Trung cap Khoa hoc (I.Sc.). Ba khong ket hon.


Su nghiep Acharya tung la lanh đao cap cao trong Đang Quoc Đai Nepal, giu chuc pho chu tich đang. Trong so the he lanh đao thu hai cua Đang Quoc Đai Nepal, ba đuoc coi la mot trong so it nhung nguoi tim đuong loi tu tuong. Ba đa tham gia hoat đong sau sac tai khu vuc bau cu cua ba o Morang.


= Che đo Panchayat =
Vao ngay 18 thang 2 nam 1961, ba đa đua co đen len trinh vua Mahendra đe phan đoi viec đinh chi nen dan chu o Nepal va bo tu thu tuong đuoc bau cu dan chu BP Koirala, nguoi cung la cau cua ba. Acharya đa bi bo tu ba nam vi toi danh nay. Ba đa phai ngoi tu tong cong 5 nam trong cuoc đau tranh chong lai he thong Panchayat.
Acharya đa phai song luu vong o An Đo 9 nam. Trong thoi gian o đay, ba la mot trong nhung nha lanh đao noi bat nhat trong viec to chuc va van đong cuoc khang chien dan chu tu An Đo. Ba cung voi Bhim Bahadur Tamang va Chakra Prasad Bastola, nam vai tro quan trong trong viec tai to chuc Tarun Dal, la canh tay thanh nien cua đang, vao nam 1973–1974. Ca ba giam sat hau can cho cuoc hop Tarun Dal tai mot truong hoc o lang Baburi, Varanasi. Acharya cung la Tong bien tap cua Tarun, đuoc xuat ban tu Varanasi trong cung thoi gian. Ba co cong trong viec thu thap vu khi va đan duoc – cung voi Nona Koirala va Chakra Prasad Bastola, mot lanh đao ky cuu khac cua Đang Quoc Đai Nepal, cung la anh re cua co – trong no luc van chuyen bi mat vu khi vao Nepal đe tien hanh mot cuoc cach mang vu trang. Mot so vu khi sau đo đuoc su dung trong vu cuop may bay Nepal nam 1973. Sau khi đang tu bo quan điem đau tranh vu trang, vu khi va đan duoc đa đuoc quyen gop cho nhung nguoi Bengal đang chien đau chong lai chinh phu Đong Pakistan.
Acharya tro ve Nepal vao nam 1976 cung voi BP Koirala, nhung ba va nhung nguoi khac ngay lap tuc bi bat khi ha canh xuong San bay Quoc te Tribhuvan, va bi đua thang đen nha tu Sundarijal.


= Nhung nam 1990 =
Sau khi nen dan chu đuoc khoi phuc o Nepal vao nam 1990, ba đa gianh đuoc hai nhiem ky vao quoc hoi tu huyen Morang que huong cua ba. Acharya đac cu nhiem ky đau tien vao thang 5 nam 1991, tu khu vuc bau cu Morang-5. Trong chinh phu Quoc Đai Nepal do Girija Prasad Koirala thanh lap vao nam 1991, ba co co hoi lua chon danh muc bo truong cua rieng minh. Acharya đa chon Bo Nong nghiep va Lam nghiep ma ba đa lanh đao cho đen nam 1993. Nam 1993, Acharya tu chuc khoi noi cac quy trach nhiem cho chinh phu voi chu nghia gia đinh tri va "van hoa uy nhiem" tran lan. That tinh co, voi tu cach la chau gai cua Girija Prasad Koirala, ba cung la mot nguoi thu huong che đo gia đinh tri cua Koirala ma ba đa cao buoc.
Ba đa gianh đuoc nhiem ky thu hai trong quoc hoi trong cuoc bau cu nam 1994, mot lan nua tu khu vuc bau cu Morang. Nam 1997, ba tro thanh Bo truong Bo Tai nguyen nuoc va trong mot thoi gian ngan vao nam 1998, Acharya tro thanh nu Pho Thu tuong Nepal đau tien. Ba cung la nguoi phu nu đau tien tro thanh Bo truong Bo Tai nguyen nuoc. Ke tu đo, ba tu tu bi đay ra ngoai le đang.


= Nhung nam 2000 =
Acharya đa bi chi trich manh me vi su phan đoi cua ba đoi voi lien minh bay ben chong lai su cai tri truc tiep cua nha vua. Su ung ho cua ba đoi voi che đo quan chu lap hien va phan đoi cuoc cach mang nam 2006 đa cham dut hieu qua moi trien vong hoat đong chinh tri cua ba.
Nam 2007, Acharya đuoc bo nhiem lam đai su Nepal tai An Đo, ke nhiem Karna Dhoj Adhikari. Ba vap phai su phan đoi cua cac đang phai khac trong chinh phu lien minh do lap truong gay tranh cai chong lai cuoc cach mang nam 2006, nhung cuoi cung đa đuoc uy ban quoc hoi giam sat cac cuoc bo nhiem đai su cho phep bo nhiem.


Tu thien Acharya đa tham gia voi mot so to chuc phi chinh phu va cac hoat đong tu thien khac nhau, chu yeu trong linh vuc trao quyen va phuc loi cho phu nu. Acharya đa thanh lap to chuc xa hoi guthi Krishna Prasad Koirala đe tuong nho ong ngoai cua minh, va quyen gop tai chinh cung nhu cac ho tro khac đe thanh lap Hoc vien Bach khoa Shailaja Acharya tai mot ngoi lang nong thon trong khu vuc bau cu cua ba o Morang, đuoc đat theo ten ba đe ghi nhan nhung đong gop cua ba cho su thanh lap cua no. Acharya đa hien 1,5 bigha (khoang 1 hectare) đat đe lam đia điem xay dung vien va sau đo thuong luong hop tac voi CTEVT đe cung cap cac khoa đao tao ky nang co the tiep can cho phu nu va tre em gai ngheo trong cong đong.


Benh tat va cai chet Trong nhung nam cuoi đoi, Acharya co suc khoe kem va đuoc chan đoan mac benh Alzheimer va gan nhu ngung het cac hoat đong cong cong. Sau mot thoi gian dai chien đau voi benh Alzheimer va viem phoi, ba qua đoi vao khoang 4:25 sang ngay 12 thang 6 nam 2009, o tuoi 65. Truoc đo ba đa tim cach đieu tri o Bangkok trong chin thang cung nhu o New Delhi, va hai ngay truoc khi qua đoi, Acharya đa đuoc đua vao Benh vien Giang day TU o Kathmandu, noi ba đuoc ho tro bang may tho o ICU.
Thi the cua ba đuoc luu giu đe cong chung vieng tham tai Tru so Đang Quoc Đai Nepal o Sanepa, noi Girija Prasad Koirala phu đang ky len thi the. Ba cung đa đuoc mot đoi linh chao bang sung. Ba đuoc hoa tang tai Pashupati Aryaghat, vao cuoi ngay hom đo. Quoc hoi đa thong qua mot nghi quyet chia buon ve su ra đi cua ba.


Danh du Acharya đa đuoc trao giai Maha Ujjwal Rashtradip theo quyet đinh cua noi cac vao ngay 28 thang 5 nam 2014, vi nhung đong gop cua ba.


Di san Acharya đa đuoc lanh đao cap cao cua Đang Quoc Đai Nepal Ram Chandra Paudel nho đen nhu mot nhan vat truyen cam hung va la "mot nhan cach noi loan". Cuu bo truong Mohan Bahadur Basnet đa mo ta ba la mot nguoi cong hien suot đoi cho nen dan chu voi mot "hinh anh trong sach". Thu tuong khi đo la Madhav Kumar Nepal phat bieu trong le tang cua ba, đa goi ba la bieu tuong cua cac gia tri va nguyen tac dan chu, đong thoi khang đinh them rang cuoc chien kien quyet chong lai "tham nhung, bat thuong va thai đo sai trai ngay ca khi ba con nam quyen" la mot guong mau.
Acharya la nguoi phu nu đau tien va vao thoi điem ba qua đoi, duy nhat tro thanh pho thu tuong. Em ho cua ba, Sujata Koirala, la nguoi thu hai tro thanh nu pho thu tuong vao thang 10 nam 2009. Viec ba đua la co đen cho Quoc vuong Mahendra vao nam 1961 ma đa phai ngoi tu 3 nam, đuoc coi la mot su kien mang tinh buoc ngoat trong lich su đau tranh cho tu do va dan chu cua nguoi Nepal.
Mac du thanh cong nhung ba van bi coi la chua đat đuoc thanh tich cao. Ba đa bi gan nhan "ke vo danh noi tieng nhat o Nepal", su kem thanh cong cua Acharya trong chinh tri Nepal đuoc xem la do quan điem bao thu cua ba, đac biet la su ung ho cua ba đoi voi che đo quan chu lap hien vao thoi điem ca nuoc đang chuyen sang chu nghia cong hoa, va bi lu mo boi nguoi cau Girija Prasad Koirala, nguoi đa khong tu bo vi tri cua minh trong đang hoac chinh truong quoc gia đe nhuong cho cho the he lanh đao thu hai ma Acharya o vi tri cao nhat trong phan lon su nghiep chinh tri cua minh. Tuy nhien, ban than Acharya cho rang đo la do phan biet gioi tinh, cho rang ba khong đuoc coi trong vi gioi tinh cua minh, va nhung đong gop va hy sinh cua ba bi đanh gia thap hoac bi bo qua.
Lien minh Bao chi Nepal, Morang trao Giai thuong Bao chi Tuong niem Shailaja Acharya đe vinh danh ba. Shailaja Acharya Adarsha Samaj thuc đay ly tuong cua Acharya. Tai khu vuc bau cu que nha cua ba o Morang, Quy Hoc bong Tuong niem Shailaja Acharya đa cap hoc bong mien phi cho nhung hoc sinh xung đang.


Tham khao