Thanh Hai (tieng Trung: 青海; binh am: Qinghai), la mot tinh thuoc Tay Bac Trung Quoc. Nam 2018, Thanh Hai la tinh đung thu ba muoi mot ve so dan, đung thu ba muoi ve kinh te Trung Quoc voi 5,9 trieu dan, tuong đuong voi Turkmenistan va GDP danh nghia đat 188,5 ti NDT (29,9 ti USD) tuong ung voi Estonia. Thanh Hai co chi so GDP đau nguoi đung thu hai muoi ba đat 47.690 NDT (tuong ung 7,207 USD).
Thanh Hai la mot trong cac đon vi hanh chinh cap tinh co dien tich lon nhat tai Trung Quoc, tinh xep thu 4 ve dien tich song lai la đon vi hanh chinh cap tinh it dan thu ba. Thanh Hai nam chu yeu tren cao nguyen Thanh-Tang va la noi sinh song cua mot luong lon nguoi Tang. Nguoi Han chiem đa so va sinh song chu yeu tai khu vuc thu phu Tay Ninh o phia đong bac cua tinh. Thanh Hai giap voi Cam Tuc o phia đong bac, giap voi Tan Cuong o phia tay bac, giap voi Tu Xuyen o phia đong nam, va giap voi khu tu tri Tay Tang o phia tay nam. Thanh Hai gan tuong ung voi Amdo, mot trong ba phan vung truyen thong cua van hoa Tay Tang.


Tu nguyen Ten tieng Han cua tinh, "Thanh Hai" đuoc đat theo ho Thanh Hai, ho lon nhat tai Trung Quoc. Trong tieng Anh, tinh Thanh Hai con đuoc goi la Kokonur, bat nguon tu ten tieng Oirat cua ho Thanh Hai. Ten tieng Tang cua tinh Thanh Hai la "Tsongon".


Lich su = So khoi =
Cac phat hien trong di chi Tieu Sai Đan (小柴旦遗址) cho thay vao cuoi thoi ky đo đa cu, cach nay 30.000 nam, o phia tay Thanh Hai đa co loai nguoi lao đong va sinh song. Trong thoi đai đo đong tai Trung Quoc, Thanh Hai la noi sinh song cua to tien nhung nguoi Tang Amdo, ho sinh song nho vao nong nghiep va san ban, hinh thanh nen van hoa Ca Uoc (卡约文化). Đen thoi Thuong va Chu tai Trung Nguyen, bo lac Khuong đa hinh thanh tren đia ban Thanh Hai, su sach Trung Quoc goi la Tay Khuong (西羌). Can cu theo giap cot van tu thoi Thuong, vua Vu Đinh cua Thuong đa xuat binh chinh phat Tay Khuong, chiem linh nhieu khu vuc rong lon o đong bo tinh Thanh Hai ngay nay, nguoi Khuong phai cu su than đen trieu Thuong đe thuong luong. Thoi Tay Chu, đa xuat hien lien he ve chinh tri va kinh te giua khu vuc tinh Thanh Hai ngay nay va Trung Nguyen, đen thoi Tan thi quan he nay tro nen mat thiet hon.


= Tu the ky thu II TCN đen the ky thu III SCN =
Đen thoi Nha Han, khu vuc phia đong cua Thanh Hai nam duoi quyen kiem soat cua trieu đinh Trung Hoa. Trieu đinh Nha Han đa tung thiet lap nen Tay Hai quan, Ha Nguyen quan, Hoang Nguyen quan, Kim Thanh quan, khong che cac khu vuc nhu Quy Nam, Quy Đuc, Tay Ninh, Hoang Nguyen ngay nay, cung thiet lap chuc ho Khuong hieu uy. Nhung nam 121 TCN-111 TCN thoi Tay Han, Nha Han đa thiet lap Tay Binh đinh (西平亭) tai khu vuc Tay Ninh ngay nay, mo đau cho lich su phat trien cua thanh pho nay. Thoi Han Binh Đe, Vuong Mang đa thiet lap Tay Hai quan o đia phan Thanh Hai ngay nay. Đen nam Kien An thu 19 (214), trieu đinh Trung Hoa lai thiet lap Tay Hai quan tren đia ban Thanh Hai. Đau thoi Han, phia tay tinh Thanh Hai ngay nay ton tai cac bo lac nhu Tien Linh Khuong (先零羌), Thieu Đang Khuong (烧当羌), Phat Khuong (发羌).
Sau khi nha nuoc Tien Ti tan ra, 1.700 ho thuoc cac nhom du muc do Mo Dung Tho Duc Hon lanh đao đa di cu tu khu vuc Đong Bac Trung Quoc ngay nay đen vung đong co tuoi tot quanh ho Thanh Hai vao khoang giua the ky thu III. Nhung nguoi Tien Ti nay đa lap nen nuoc Tho Duc Hon vao nam 284 khi ho khuat phuc cac sac dan ban đia, tuc nguoi Khuong co, nhung nguoi ma bao gom tren 100 bo lac phoi hop long leo va khac biet, khong quy phuc lan nhau hay mot the luc nao. Ngoai Thanh Hai, nuoc Tho Duc Hon con khong che mot phan tinh Cam Tuc ngay nay.
O nam bo Thanh Hai ngay nay, nguoi Đinh Linh (丁零) đa thanh lap ra Bach Lan Quoc (白蘭國) tu the ky thu II, dan cu cua nuoc nay bao gom nguoi Đinh Linh va nguoi Khuong co, ton tai cho đen đau the ky thu IV, tuc trong thoi gian đau cua Tho Duc Hon.


= The ky thu IV đen the ky thu VI =
Trong thoi Ngu Ho thap luc quoc, nam 395, Thoc Phat O Co đa tan cong mot so bo lac khong chiu than phuc minh o xung quanh, bao gom At Phat (乙弗) va Chiet Quat (折掘), buoc ho phai khuat phuc. Ong cho xay dung Liem Xuyen bao (廉川堡, nay thuoc Hai Đong, Thanh Hai) đe lam tong hanh dinh. Nam 397, Thoc Phat O Co lap ra nuoc Nam Luong. Vao mua xuan nam 399, Thoc Phat O Co doi đo tu Liem Xuyen đen Lac Đo (樂都, cung thuoc Hai Đong ngay nay). Vua cuoi cung cua Nam Luong la Thoc Phat Nuc Đan đa buoc phai đau hang Tay Tan- cung la mot nuoc trong Ngu Ho thap luc quoc, vao nam 414, sau khi Tay Tan chiem đuoc kinh thanh Lac Đo.
Đen mua đong nam 426, quan Ho Ha do Ho Lo Co (呼盧古) va Vi Phat (韋伐) chi huy đa chiem đuoc thanh Tay Binh (西平, nay thuoc Tay Ninh, Thanh Hai) cua Tay Tan, sau đo quan Ha rut lui. Duoi thoi vua Khat Phuc Mo Mat tri vi (428 – 431), quan Bac Luong đa lien minh voi vua Mo Dung Mo Loi Dien (慕容慕利延) cua Tho Duc Hon đe tan cong Tay Tan. Nam 431, hoang đe nuoc Ha la Hach Lien Đinh đa bat va giet chet vua Khat Phuc Mo Mat cua Tay Tan, Tay Tan bi tieu diet, con lanh tho truoc đay cua Tay Tan hau het đeu roi vao tay Tho Duc Hon.
Tho Duc Hon la the luc đau tien trong lich su đa thong nhat vung Tay Bac Trung Quoc, phat trien tuyen phia nam cua Con đuong to lua, thuc đay trao đoi van hoa giua cac lanh tho phia đong va phia tay. Tho Duc Hon thong tri khu vuc tay bac trong hon ba the ky ruoi cho đen khi bi Tho Phon tieu diet. Tho Duc Hon ton tai nhu mot nuoc đoc lap ben ngoai Trung Hoa va khong đuoc coi la mot phan cua su hoc su Trung Quoc, khong đuoc tinh la mot trong Thap luc quoc.
Thoi Nam-Bac trieu, mot so bo phan o phia đong cua Thanh Hai chiu su kiem soat cua cac Bac trieu, lan luot la Bac Nguy, Đong Nguy roi đen Bac Chu. Nam 445, Bac Nguy đa đoi Tay Binh quan thanh Thien Thien tran, đen nam 526, Bac Nguy lai đoi Thien Thien tran thanh Thien chau, quan ly khu vuc Tay Binh (Tay Ninh ngay nay).


= Tu the ky VII đen the ky thu X =
Đen thoi nha Tuy, vao nam Đai Nghiep thu 3 (607) thoi Tuy Dang Đe, trieu đinh đa đoi Thien chau thanh Tay Binh quan, quan ly hai huyen Hoang Thuy va Hoa Long, khu vuc Tay Ninh ngay nay thuoc Hoang Thuy huyen cua Tay Binh quan. Nam Đai Nghiep thu 5 (609), Tuy Dang Đe tay chinh đanh Tho Duc Hon, đanh bai Tho Duc Hon, quan chu cua Tho Duc Hon bi bat song. Tho Duc Hon do đo phai di cu ve phia nam, chiu mat mot lanh tho rong lon cho Tuy. Tren đat cu cua Tho Duc Hon, nha Tuy thiet lap bon quan la Thien Thien, Tay Hai, Tha Mat, Ha Nguyen. Đen nam 618 TCN, Nha Đuong sau khi thanh lap, đa thiet lap hai chau Thien va Khuech o phia đong Thanh Hai, quan ly khu vuc bao gom Tay Ninh ngay nay.
Nhung nam đau the ky thu VII, Tho Phon lon manh, khuech truong the luc đen khu vuc Thanh Hai ngay nay, đe doa truc tiep đen Tho Duc Hon. Con trong thoi gian đau cua Nha Đuong, Tho Duc Hon suy yeu dan va ngay cang vuong vao xung đot giua Đuong va Tho Phon. Trong nhung nam 662-663, quan Tho Phon đa thon tinh Tho Duc Hon, quan chu Tho Duc Hon la Mo Dung Nac Hat Bat đua tan du cua đat nuoc đen đau hang Đuong o Luong Chau thuoc Cam Tuc ngay nay. Ben canh đo, mot bo phan nguoi Tho Duc Hon van o lai đat cu va tro thanh thuoc quoc cua Tho Phon. Nam 670, trong tran Đai Phi Xuyen (大非川之戰) tai noi ma nay thuoc huyen Cong Hoa cua Thanh Hai, quan Đuong đa that bai truoc 20 van quan Tho Phon, đay la that bai lon nhat trong lich su cua Đuong va chinh thuc đua Tho Duc Hon đen hoi ket. Co hoc gia nhan đinh rang nguoi Tho o Thanh Hai va Cam Tuc hien nay la hau due cua Tho Duc Hon.
Sau loan An Su, Nha Đuong suy yeu, Tho Phon nhan co hoi nay đa đoat lay Tay Ninh vao nam 763. Trong thoi gian nam duoi quyen cai quan cua Tho Phon, Tay Ninh đuoc goi trong tieng Han la "Thanh Đuong thanh". Khu vuc Thanh Hai cung nhu đa phan phia tay Trung Quoc tu đo nam trong pham vi the luc cua Tho Phon. Cac bo lac Tho Phon tai khu vuc Thanh Hai khong phu thuoc lan nhau, cuoi cung xay ra noi chien.


= Giac Tu La Quoc =
Đen đau the ky thu XI, Tho Phon phan liet thanh mot vai tap đoan bo lac lon. Ly Lap Tuan (李立遵) la thu linh cua mot trong so cac tap đoan bo lac đo, ong ta đua mot hau due cua tan pho Tho Phon la Giac Tu La (唃廝囉, dich am tu tieng Tang, y chi Phat tu) đen khu vuc nay la huyen Binh An cua Thanh Hai, ton lam tan pho, Ly Lap Tuan tu lap lam luan bo (论逋, tuc te tuong). Quyen luc đeu nam trong tay cua Ly Lap Tuan song nguoi nay lai xa hoa trac tang. Sau khi Giac Tu La tro thanh tan pho, ca bo lac Tho Phon o khu vuc Ha Hoang dan quy phuc. Đen khi Ly Lap Tuan that bai trong tran Tam Đo Coc (三都谷之战) truoc danh tuong Tao Vi cua Bac Tong, Giac Tu La thua co ly khai khoi Ly Lap Tuan. Nam 1034, Giac Tu La đinh đo tai Thanh Đuong thanh, hieu la Tong Khach Vuong, lap ra Giac Tu La Quoc (唃厮啰国), su Trung Quoc con goi la vuong quoc Thanh Đuong. Thoi hung thinh, cuong vuc Giac Tu La Quoc trai rong đen Tam Đo Coc (nay thuoc huyen Cam Coc cua tinh Cam Tuc, bac giap Ky Lien Son, nam đen chau Qua Lac cua Thanh Hai ngay nay, tay đen ho Thanh Hai, rong tren 3000 ly, nhan khau gan mot trieu nguoi.
Nhieu thuong nhan thay vi đi qua hanh lang Ha Tay do Tay Ha kiem soat đa lua chon chuyen sang tuyen đuong Thanh Hai, giup Giac Tu La Quoc phat trien manh ve mau dich. Khi đo Thanh Duong thanh la mot đo thi thuong nghiep phon vinh. Giac Tu La co quan he voi ca Tong, Lieu, Tay Ha, Hoi Cot va Tay Vuc, bao ve tinh đoc lap cua minh.


= Thuoc Tong, Kim, Ha =
Nam 1099, quan Tong tien chiem luu vuc Hoang Thuy, thiet lap Bo chau tai Thanh Đuong va thiet lap Hoang chau tai Mac Xuyen. Tuy nhien, truoc su phan khang cua nguoi Tho Phon, quan Tong đa rut khoi luu vuc Hoang Thuy vao nam sau. Đen nam 1103, quan Tong do Vuong Hau (王厚) thong linh lai cong chiem Hoang chau. Đen nam sau, quan Tong lai chiem đuoc Thien chau, Khuech chau, đoi Thien chau thanh Tay Ninh chau, chinh quyen Giac Tu La Quoc tuyen cao giai the. Đen nam 1127, Bac Tong sup đo, quan Tong rut khoi đong bo Thanh Hai vao nam sau, giao lai vung đat nay cho hau due cua Giac Tu La quan ly. Nam 1131, quan Kim cong chiem khu vuc Ha Hoang. Nam 1136, Tay Ha đanh chiem Lac chau va Tay Ninh chau cua Kim. Sau đo, Tay Ha sai su than sang thinh cau Kim cap khu vuc đong bo Thanh Hai cho minh, Kim đong y cap ba chau Lac, Khuech va Tich Thach cho Tay Ha. Sau đo Ha đoi ten Tich Thach chau thanh An Thanh. Ve sau, Kim tach phia tay Ha chau đe lap nen Tich Thach quan, đen nam 1182 thi Kim thang Tich Thach quan thanh chau. Bien gioi giua Kim va Ha o khoang Long Vu Ha (隆务河), phia nam cua Hoang Ha.


= Thoi Nguyen =
Nam 1227, sau khi quan Mong Co do Thanh Cat Tu Han suat linh nguoc dong Hoang Ha cong chiem Tich Thach chau cua Kim, lai phan binh cong chiem Tay Ninh va cac chau khac cua Tay Ha. Nam 1261, tuc nam Trung Thong thu hai thoi Nguyen The To, Nha Nguyen đa thiet lap Tay Ha Trung hung hanh trung thu tinh (sau đoi ten thanh Cam Tuc đang xu hanh trung thu tinh), khu vuc trung ha du Hoang Thuy cua Thanh Hai thuoc Tay Ninh chau cua Cam Tuc hanh tinh.
Đau nhung nam Chi Nguyen (1264-1294) (co thuyet noi la vao nam 1253), Nha Nguyen đa thiet lap Tho Phon đang xu tuyen uy su ty nguyen soai phu (吐蕃等處宣慰司都元帥府), lanh tho bao gom khu vuc Thanh Hai (tru trung ha du Hoang Thuy), tay nam Cam Tuc va mot bo phan phia bac Tu Xuyen ngay nay. Thoi Nguyen, Lac chau va Khuech chau đoi Tong va Tay Ha đuoc nhap vao Tay Ninh chau. Bon đia Sai Đat Moc o tay bac Thanh Hai quy thuoc Cam Tuc hanh tinh. Thoi Nguyen, trieu đinh thuc hien chinh sach phai tong vuong đen tran thu đia phuong. Vao đau thoi Nguyen, Hot Tat Liet đa phong cho con trai thu bay cua minh la Ao Lo Xich (奧魯赤) lam Tay Binh vuong, tran thu khu vuc Xuyen-Tang-Cam-Thanh.
Thoi Nguyen, dan toc chu the cua Thanh Hai la nguoi Tang, ben canh đo la nguoi Han, nguoi Mong Co va nguoi Hoi Hot. Cung trong thoi gian đo, bo toc Tat Lo Nhi thuoc bo lac O Co Tu cua nguoi Đot Quyet đa tu Trung A di cu đen Thanh Hai, đinh cu tai huyen tu tri dan toc Tat Lap Tuan Hoa ngay nay. To tien nguoi Hoi tu Trung A nhap cu đen Thanh Hai voi so luong lon, ho đa phan la "Tay Vuc than quan" va tho thu cong đi theo trong quan đoi Mong Co, thuong nhan va gia thuoc, sau nay hinh thanh cong đong nguoi Hoi o khu vuc Cam-Thanh. Trieu đinh Nha Nguyen thuc đay va loi dung Phat giao Tang truyen đe phuc vu cho viec thong tri cua ho tai Thanh Hai, thi thanh che đo chinh giao hop nhat tren toan bo cac khu vuc dan toc tai Thanh Hai.


= Thoi Minh =
Nhung nam đau Hong Vu trieu Minh, quan Minh duoi quyen pho tuong Đang Du (鄧愈) đa tien vao khu vuc Ha Hoang, Tay Ninh, cac the luc trieu Nguyen cu dan dan hang Minh. Vao nam Hong Vu thu 6 (1373) thoi Minh Thai To Chu Nguyen Chuong, trieu Minh đa đoi Tay Ninh chau cua Nha Nguyen thanh Tay Ninh ve, ve đuoc chia tiep thanh nam thien ho so Trung, Ta, Huu, Tien, Hau. Trieu Minh cung tien hanh gia tang muc đo khong che đoi voi khu vuc Thanh Hai, thi hanh chinh sach "Tho Han tham tri" tai khu vuc Ha Hoang, va đay cung la đac điem chinh trong nen chinh tri Thanh Hai vao thoi Minh. Ngoai ra, đoi voi nguoi Tat Ly Uy Ngot Nhi o bon đia Sai Đat Moc, trieu Minh thiet lap bon ve: An Đinh, A Đoan, Khuc Tien, Han Đong, do Tay Ninh ve kiem soat, su goi la "Tay Ninh Tai Ngoai tu ve". Nam Tuyen Đuc thu 9 (1434) thoi Minh Tuyen Tong, trieu đinh đa thiet lap Tat Ly Truat Giang ve tai luu vuc Thong Thien Ha thuoc đia phan chau Ngoc Thu ngay nay. Ve so quan cua cac the che theo che đo ki mi nay do thu linh bo lac đam nhiem, tien hanh quan ly noi bo bo lac.
Ve mat quan su, vao hau ky Nha Minh, song song ton tai voi he thong ve so con co he thong quan chuc tran thu, trong đo co tong binh, pho tong binh, tham tuong, du kich, thu bi, ba tong va cac chuc vu khac. Noi chung, vao thoi Minh, khu vuc nong nghiep o phia đong cua Thanh Hai, chu yeu la đon đien quoc huu cung tho đia thuoc so huu cua lanh chua (hoac đia chu), con lai la tho đia tu canh tac cua nong dan. O phia tay va phia nam Thanh Hai la khu vuc muc nghiep, theo che đo lanh chua bo lac chiem huu. Đon đien o khu vuc Ha Hoang vao thoi Minh chu yeu la quan đon, voi muc đich đe nuoi quan, đam bao on đinh bien cuong tay bac Đai Minh.
Tu thoi Tong đen thoi Nguyen, đa co nhieu nguoi Mong Co nhap cu đen Thanh Hai. Đen thoi Minh, lai co nhung nguoi Mong Co thuoc nhanh Hoa Thac Đac (和硕特, Khoshuud) di cu đen, ho chan nuoi ven ho Thanh Hai, bon đia Sai Đat Moc va khu vuc quanh đoan uong khuc cua Hoang Ha, thu linh cua ho la Co Thuy Han (固始汗). Tong-khach-ba, mot nha cai cach ton giao xuat than tu khu vuc Tay Tang, đa sang lap ra Cach-lo phai, mot trong nhung giao phap quan trong nhat cua Phat giao Tay Tang. Cach-lo-phai đuoc truyen ba rong rai trong khu vuc cua nguoi Tang, cung co anh huong sau rong đen chinh tri va kinh te cua Thanh Hai.
Vao nhung nam cuoi thoi Minh, mot bo phan quan khoi nghia cua Ly Tu Thanh do Ha Cam (賀錦) đa tay tien, khong che khu vuc Tay Ninh trong mot nam, the luc vuon toi khu vuc ho Thanh Hai. Ha Cam bi the luc đia phuong tai Tay Ninh giet chet.


= Thoi Thanh =

Vao đau thoi Thanh, che đo thong tri tai Thanh Hai ve co ban van giong nhu duoi thoi Nha Minh. Trieu đinh Nha Thanh bo nhiem cac quan si đa đau hang minh lam cac tho ti the tap, tro thanh mot luc luong quan trong trong viec duy tri nen thong tri phong kien. Nam Thuan Tri thu 15 (1658), trieu đinh Nha Thanh đa đoi Tay Ninh pho tuong thanh Tay Ninh tran tong binh, gia tang đon tru quan su đoi voi khu vuc phia đong cua Thanh Hai.. Thoi Khang Hy Đe va Ung Chinh Đe, trieu Thanh cung phai quan đen bon đia Sai Đat Moc cua Thanh Hai đe đoi pho voi Chuan Cat Nhi.
Tu cuoi thoi Minh co đen đau thoi Thanh, mot phan lon đia ban Thanh Hai ngay nay nam duoi quyen kiem soat cua nguoi Mong Co Hoa Thac Đac. Nam 1653, Nha Thanh đa sach phong cho Co Thuy Han la Tuan Hanh Van Nghia Man Tue Co Thuy Han, hop phap hoa đia vi thong tri cua Co Thuy Han tai Thanh-Tang. Sau khi Cat Nhi Đan bi quan Thanh đanh bai, cac thai cat Mong Co o Thanh Hai đa quy thuan trieu Thanh. Nam 1697, Nha Thanh đa phong cho thu linh Mong Co tai Thanh Hai lam Hoa Thac Than vuong. Nam 1717, Hoa Thac Đac han quoc diet vong, chau Co Thuy Han la La Boc Tang Đan Tan (羅卜藏丹津, Lobsang Tendzin) đa lien lac voi trieu đinh Thanh đe phan cong chiem linh Tay Tang tu quan Chuan Cat Nhi. Nam 1720, Khang Hy Đe phai hoang thap tu tu Dan Trinh lam đai tuong quan vuong, nhap Tang đanh đuoi danh tuong Đai Sach Lang Đon Đa Bo (大策凌敦多布) cua Chuan Cat Nhi. Sau đo, trieu đinh Thanh thuc thi chinh sach han che va đe phong La Boc Tang Đan Tan khien nguoi nay bat man. Đen nam 1723, La Boc Tang Đan Tan lien hiep cac bo toc Mong Co o phia đong Amdo (tuc phia đong Thanh Hai ngay nay) phan lai trieu đinh Thanh, lien lac voi đai han Sach Vong A Lap Bo Than (策妄阿拉布坦, Tsewang Arabtan) cua Chuan Cat Nhi. Ung Chinh Đe đa phai Phu Vien đai tuong quan Nien Canh Nghieu va Tu Xuyen đe đoc Nhac Chung Ky suat quan tay chinh, đen nam 1724 thi đanh bai La Boc Tang Đan Tan, ong ta buoc phai chay đen Chuan Cat Nhi.
Sau đo, theo tau chuong cua Nien Canh Nghieu, trieu đinh Nha Thanh đa co su đieu chinh lon đoi voi viec quan ly Thanh Hai, tang cuong trung uong tap quyen: đau thoi Ung Chinh, trieu đinh Thanh đa thiet lap chuc Thanh Hai bien su đai than (青海辦事大臣), truc thuoc Ly Phien vien (理藩院) cua trieu đinh trung uong Thanh, quan ly cac khu vuc dan toc thieu so tai Thanh Hai va su vu hai toc Mong-Tang; chia khu vuc cua nguoi Mong Co o Thanh Hai thanh 29 ky, cac ky do trat tat khac (札薩克, jasagh) quan ly, hoach đinh đia gioi du muc cua cac ky; cac bo lac Tang von le thuoc vao cac bo lac Mong Co thi nay chuyen sang chiu su quan ly cua quan phu đia phuong lan can. Trieu Thanh đa đoi Tay Ninh ve thanh phu, thiet lap Tay Ninh huyen, Nien Ba huyen va Đai Thong ve, do đai than tru tai Tay Ninh truc tiep quan ly. Nam 1829 thoi Đao Quang Đe, khu vuc phia đong Ha Hoang ve mat hanh chinh đuoc to chuc thanh 1 phu 3 huyen (Tay Ninh, Nien Ba, Đai Thong), 4 thinh (Ba Yen Nhung Cach, Đan Cat Nhi, Tuan Hoa, Quy Đuc). Trieu đinh Nha Thanh cung tien hanh chinh đon tai cac tu vien Cach-lo-phai tren đia ban Thanh Hai.
Thoi Ung Chinh, Nha Thanh quy đinh đat chan nuoi cua nguoi Mong Co va cua nguoi Tang tai Thanh Hai lay Hoang Ha lam ranh gioi, cam chi qua lai. Tuy nhien, do thao nguyen Ha Nam nho hep, khong đu đe chan tha gia suc, nguoi Tang Ha Nam (tuc phia nam Hoang Ha) nho đen vung muc đia o phia bac nen đa nhieu lan tien sang bo bac Hoang Ha, phat sinh xung đot vu trang voi quan Thanh tuan phong, mot bo phan con cuop boc cua cai cua cac bo lac Mong Co. Trieu đinh Nha Thanh nhieu lan phai binh tran ap hoat đong tro lai phia bac cua nguoi Tang, buoc ho phai quay tro ve Ha Nam. Tuy nhien, nguoi Tang van di cu ve phia bac voi so luong lon, đau tranh đe lai đuoc chan nuoi o Ha Bac. Sau khi bung phat khoi nghia Thai Binh Thien Quoc, trieu đinh Thanh moi đong y đe cac bo lac Tang đen chan nuoi o khu vuc phia bac Hoang Ha va quanh ho Thanh Hai. Nhung nam Can Long, Đong Tri, Quang Tu, o Thanh Hai đa xay ra nhieu cuoc noi day chong trieu đinh Nha Thanh nhu cua nguoi Tat Lap, nguoi Hoi, song đeu bi trieu đinh tran ap.
Thoi Thanh, Tay Ninh va cac thanh thi khac la nhung trung tam mau dich, thoi Can Long đa xuat hien cac thuong hieu, hoi quan cua thuong nhan Son Tay, Thiem Tay va cac đia phuong khac. Sau thoi Quang Tu, san pham chan nuoi cua Thanh Hai bat đau đen tay thuong nhan nuoc ngoai, "long thu Tay Ninh" co đuoc danh tieng tren thi truong quoc te.


= Thoi Dan Quoc =

Sau Cach mang Tan Hoi, quan đia phuong cua trieu Thanh tai Thanh Hai tu đong tu chuc. Chinh phu Bac Duong bai bo the che Thanh Hai bien su đai than, thiet lap chuc Thanh Hai bien su truong quan. Thang 9 nam 1912, Vien The Khai bo nhiem tri phu truoc đay cua Tay Ninh phu, Liem Hung (廉興), lam Thanh Hai bien su truong cung, bo nhiem Ma Ky (馬麒) lam Tay Ninh tran tong binh. Nam sau, Liem Hung va Ma Ky cung chu tri hoi minh Te Hai, tuyen bo hoang đe Nha Thanh thoai vi, tin tuc ve viec thanh lap Trung Hoa Dan Quoc, khuyen nhung nguoi đung đau cong đong Mong Co va Tang lien danh ky ten bieu thi ung ho nen cong hoa đe gui đen chinh phu Bac Duong. Tu đo, toan bo đia ban Thanh Hai chinh thuc nam trong pham vi cua Trung Hoa Dan Quoc.
Sau khi nham chuc, Ma Ky tich cuc mo rong quan su, lap ra Ninh Hai quan. Đen nam 1915, Liem Hung bi chinh phu Bac Duong bai chuc, Ma Ky nham chuc Cam Bien Ninh Hai tran thu su kiem Mong Phon tuyen uy su, co đuoc suc manh ca ve quan su va chinh tri tai Thanh Hai. Tu đo, khu vuc Thanh Hai ket thuc cuc dien quyen luc phan tan ca tram nam duoi thoi Thanh, gia toc ho Ma thiet lap co so thong tri vung chac tai Thanh Hai. Đen nam 1925, quan Quoc Dan tien vao Cam Tuc. Nam sau, Phung Ngoc Tuong bo nhiem Ma Ky lam Thanh Hai ho quan su, quan đoi đia phuong cua Ma Ky tiep nhan quan Quoc Dan cai bien. Ngay 17 thang 10 nam 1928, Hoi nghi chinh tri Trung uong Quoc Dan Đang quyet đinh lay 7 huyen cua đao Tay Ninh thuoc tinh Cam Tuc va vung thuoc quyen quan ly cua Thanh Hai bien su truong quan đe thanh lap tinh Thanh Hai, lay Tay Ninh lam tinh li, bo nhiem Ton Lien Trong lam chu tich tinh Thanh Hai nhiem ky đau tien.
Nhiem ky cua Ton Lien Trong keo dai khong đuoc mot nam, sau đo Ma Ky, Ma Lan (馬麟), Ma Bo Phuong (馬步芳) ke tiep nhau lam chu tich tinh hoac đai chu tich tinh Thanh Hai. Sau khi Ma Bo Phuong nam đuoc chinh quyen va quan đoi tai Thanh Hai, Thanh Hai ve be ngoai thi phuc tung chinh phu Quoc Dan, quan đoi Thanh Hai cung đuoc xep vao quan chinh phu Quoc Dan, song quan phiet ho Ma van huong quyen tu chu tuong đoi lon, Thanh Hai đoc lap tren hau het phuong dien, co the noi la o trang thai nua cat cu.
Ban đau, khi moi thanh lap, quan đoi cua quan phiet ho Ma chi co hon 1.300 nguoi song đen thoi Noi chien Trung Quoc đa tang len đen 150.000 quan. Trong chien tranh Trung-Tang, quan Tay Tang đa quyet đinh mo rong cuoc chien đen Thanh Hai đe chong lai Ma Bo Phuong vao nam 1932, song đa bi đanh bai. Ma Bo Phuong đuoc nha bao My John Roderick đanh gia la mot nguoi theo chu nghia xa hoi va than thien so voi cac quan phiet ho Ma khac. Ma Bo Phuong đuoc ghi nhan la nguoi vui ve neu so sanh voi su cai tri tho bao cua Ma Hong Quy (馬鴻逵; mot quan phiet tai Ninh Ha bay gio). Trong thoi gian dien ra chien tranh Trung-Nhat va Noi chien Trung Quoc, khac voi cac tinh o phia đong, Thanh Hai hau nhu khong bi tac đong. Quan cua ho Ma đa that bai trong chien dich Lan Chau truoc Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc.
Luc moi thanh lap tinh, toan tinh Thanh Hai co 930.000 nguoi. Duoi thoi Dan Quoc, hanh chinh cua Thanh Hai co nhieu thay đoi, đen nam 1943 thi toan tinh co 19 huyen. 6 thiet tri cuc, đen nam 1947 thi toan tinh cua 1 thi la Tay Ninh, 1 đia la đoc sat khu hanh chinh Ngoc Thu, 19 huyen, cung voi Ki Lien thiet tri cuc va Tinh Xuyen thiet tri cuc.


= Tu 1949 đen nay =
Ngay 5 thang 9 nam 1949, Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc tien vao Tay Ninh. Ngay 26 thang 9 cung nam, Uy ban quan chinh Nhan dan tinh Thanh Hai tuyen cao thanh lap. Ngay 1 thang 1 nam 1950, chinh quyen tinh Thanh Hai chinh thuc đuoc thanh lap, lay Tay Ninh lam thu phu. Chinh phu Cong hoa Nhan dan Trung Hoa van duy tri ranh gioi tu truoc đo cua Thanh Hai.


Đia ly Thanh Hai nam o phia tay Trung Quoc, phia đong bac cua cao nguyen Thanh-Tang-noc nha the gioi. Ve mat toa đo, tinh Thanh Hai gioi han tu 89°36'-103°04' kinh Đong, 31°9'-39°19' vi Bac. Tinh Thanh Hai co dien tich 722.300 km², chiem 13% tong dien tich cua Trung Quoc, chi xep sau Tan Cuong, Tay Tang va Noi Mong. Tinh Thanh Hai co chieu dai đong-tay la hon 1.200 km, chieu dai bac-nam la tren 800 km. Thanh Hai tiep giap voi tinh Cam Tuc o phia đong, giap khu tu tri Duy Ngo Nhi Tan Cuong o phia tay bac, giap voi khu tu tri Tay Tang o phia nam va tay nam, giap voi tinh Tu Xuyen o đong nam.


= Đia hinh =
Toan bo tinh Thanh Hai nam trong pham vi cua cao nguyen Thanh-Tang, khu vuc phia đong cua tinh nam trong phan qua đo tu cao nguyen Thanh Tang đen cao nguyen Hoang Tho. Đia hinh Thanh Hai phuc tap, đia mao đa dang. Phia tay Thanh Hai cao va doc, nghieng xuong phia đong, tao thanh cac bac thang. Đo cao trung binh cua tinh Thanh Hai la tren 3000 met, đinh cao nhat la đinh Bukadaban (布喀达板) thuoc Con Lon Son voi cao đo đat 6.860 met. Điem thap nhat cua tinh Thanh Hai la tai thon Ha Xuyen Khau cua huyen Dan Hoa. Vung cao nguyen o phia nam Thanh Hai co đo cao trung binh vuot qua 4.000 met so voi muc nuoc bien. Vung thung lung Ha Hoang co đo cao thap hon, đa phan la tren duoi 2000 met. O phia đong bac va phia đong cua Thanh Hai la khu vuc qua đo voi cao nguyen Hoang Tho va vung son đia Tan Linh, phia bac cua Thanh Hai nhin xuong hanh lang Ha Tay cua Cam Tuc, tay bac Thanh Hai tach biet voi day Altyn-Tagh va bon đia Tarim cua Tan Cuong, phia nam lien tiep voi vung cao nguyen phia bac Tay Tang, đong nam Thanh Hai ket noi voi bon đia Tu Xuyen thong qua cac vung son đia va bon đia cao nguyen. Ve con so cu the, 30,1% dien tich Thanh Hai la vung đat bang phang, 18,7% la vung go đoi va 51,2% la vung nui non. Dien tich cao duoi 3.000 met chiem 26,3% dien tich, con dien tich cao tren 5.000 met chiem 5% dien tich, dien tich mat nuoc chiem 1,7% tong dien tich toan tinh. Bon đia Qaidam (Sai Đat Moc) nam o nam o tay bac tinh Thanh Hai, bon đia co dien tich xap xi 120.000 km², trong đo mot phan tu đuoc bao phu bang cac ho nuoc man va ho kho can.


= Khi hau =
Thanh Hai nam sau trong vung cao nguyen noi đia, đia the cao, khi hau Thanh Hai vi the thuoc đoi khi hau cao nguyen luc đia voi đac điem la kho, it mua, nhieu gio, lanh leo, thieu duong khi, nhiet đo trong ngay bien đoi lon, đong dai ha ngan. Thanh Hai khong co bon mua ro ret, co su khac biet giua cac khu vuc trong đia ban tinh. Nhiet đo binh quan cua tinh Thanh Hai la tu 0,4 °C-7,4 °C, nhiet đo binh quan thap nhat vao thang 1 la tu -10,3 °C đen -5,0 °C, nhiet đo binh quan cao nhat vao thang 7 la tu 10,8 °C đen 19,0 °C. O khu vuc thung lung Hoang Ha va Hoang Thuy, co tu 3-5 thang la khong co suong gia, cac khu vuc khac thi chi co mot thang, co nhung đia phuong gan nhu luon luon co suong gia.
Do thuc hien viec xay dung he sinh thai, tra đat trong trot va chan nuoi ve cho đong co va rung, tinh hinh khi hau cua khu vuc Thanh Hai tren pham vi cuc bo đa đuoc cai thien, luong mua tang len qua cac nam. Trong so 8 đia cap thi, đia khu va chau cua Thanh Hai, co 3 khu vuc co luong giang thuy hang nam tren 500 met, thuoc khi hau kho han hoac ban kho han. Binh quan moi nam, tong luong buc xa mat troi cua Thanh Hai đat 140-177 kcal/cm, so gio nang moi nam đat tu 2.350-2.900 gio.


= Song ho =
Dien tich mat nuoc cua tinh Thanh Hai la hon 10.000 km². Thanh Hai la noi bat nguon cua ba trong so nhung con song dai nhat the gioi: Hoang Ha, Truong Giang va Me Kong, vi the con đuoc goi la "thap nuoc Trung Hoa" (中华水塔). Ho Thanh Hai la ho co dien tich be mat lon nhat Trung Quoc voi 4.489 km² vao nam 2007. Thanh Hai cung co nhieu ho muoi, tap trung tai bon đia Qaidam.


= Sinh vat =
Theo so lieu nam 2012, toan tinh Thanh Hai co hon 270 loai đong vat co xuong song tren can. Mot so loai đong vat quy hiem tai Thanh Hai gom: gau nau, bao tuyet, bo Tay Tang, lac đa hai buou, lua rung Trung A, linh duong Tay Tang, seu co đen, huou moi trang (Cervus albirostris), thien nga, ga tuyet, cuu hoang Himalaya va cac loai khac. Cac loai thu quy co long o Thanh Hai gom rai ca, macmot thao nguyen, cao đo, linh mieu, chon đa, meo manul, chon nui Altai (Mustela altaica). Thanh Hai co khoang hon 2000 loai thuc vat hoang da, trong đo co hon 1.000 loai co gia tri ve kinh te, hon 680 loai co the su dung trong nganh duoc pham. Cac loai thuc vat dung lam thuoc chu yeu tai Thanh Hai gom: tuyet lien (Saussurea involucrata), đong trung ha thao, cam thao, tan giao (Gentiana macrophylla), đai hoang (Rheum rhabarbarum), boi mau (Fritillaria), đuong quy (Angelica sinensis), ma hoang (Ephedra). Cac loai thuc vat hoang da co the dung lam thuc pham co: nam lon, rang canh to (Pteridium aquilinum), phat thai (Nostoc flagelliforme), đia y, cu khoi.


Dan cu Tinh đen cuoi nam 2011, tinh Thanh Hai co 5.681.700 nhan khau thuong tru, trong đo co 2.626.200 nguoi (46,2%) sinh song tai cac đo thi va 3.055.500 nguoi (53,8%) sinh song tai cac khu vuc nong thon. Cung theo đo, Thanh Hai co 2.669.300 nguoi dan toc thieu so, chiem 47% so nhan khau thuong tru. Ty xuat sinh trong nam 2011 cua Thanh Hai la 14,43‰, con ty suat tu vong trong nam nay la 6,12‰.
Thanh Hai la tinh co nhieu dan toc, ben canh nguoi Han ra, tinh con co 36 dan toc thieu so khac, trong đo chu yeu la nguoi Tang, nguoi Hoi, nguoi Tho, nguoi Tat Lap va nguoi Mong Co. Theo so lieu thong ke nhan khau ho tich thi vao cuoi nam 2009, nguoi Han co 2.991.600 nguoi va chiem 53,68% tong nhan khau toan tinh, cac dan toc thieu so co 2.581.400 nguoi va chiem 46,32%. Ty trong dan toc thieu so cua Thanh Hai xep thu ba tai Trung Quoc sau Tay Tang va Tan Cuong, con cao hon ba khu tu tri Noi Mong, Ninh Ha va Quang Tay. Trong đo, nguoi Tang co 1.223.800 nguoi va chiem 21,96%, nguoi Hoi co 886.700 nguoi va chiem 15,91%, nguoi Tho co 230.700 nguoi va chiem 4,14%, nguoi Tat Lap co 122.600 nguoi va chiem 2,2%, nguoi Mong Co co 97.500 nguoi va chiem 1,75%. Nguoi Han chiem uu the hon han tai Tay Ninh, Đuc Linh Cap va Cach Nhi Moc, va o nhung noi khac tai đong bac cua tinh. Nguoi Hoi song tap trung tai Tay Ninh, Hai Đong, Dan Hoa, Hoa Long, va Đai Thong. Nguoi Tho chiem uu the o Ho Tro va nguoi Tat Lap chiem uu the tai Tuan Hoa.
Ca nguoi Han va nguoi Tang ban đia tai Thanh Hai đeu co điem khac biet so voi đong toc cua ho o ben ngoai tinh; nguoi Han o Thanh Hai nhiet thanh hon voi Phat giao va chiu anh huong cua phong tuc Tang, trong khi co nhieu nguoi Tang o Thanh Hai khong the noi đuoc tieng Tang va hoa nhap vao dong chay chinh cua van hoa Trung Quoc. Nguoi Tang Thanh Hai tu nhin nhan ho khac biet voi nguoi Tang tai khu tu tri Tay Tang, va ky niem nen đoc lap khong bi gian đoan cua khu vuc nay khoi quyen kiem soat tu Lhasa ke tu khi Tho Phon sup đo. Nguoi Tang sinh song voi mat đo thap tai sau chau tu tri cua minh, ngoai ra ho cung cu tru tai huyen Đai Thong cua Tay Ninh cung huyen Binh An cua đia khu Hai Đong. Tai Thanh Hai, chi co mot bo phan nguoi Tang o Ngoc Thu su dung phuong ngu Kham, con lai dung phuong ngu Amdo. Chu Tang van thong dung trong cong đong nguoi Tang tai Thanh Hai. Nguoi Tang hau het đeu tin theo Phat giao Tang truyen.


Cac đon vi hanh chinh Thanh Hai đuoc chia thanh 8 đon vi hanh chinh cap đia khu, gom 2 thanh pho (đia cap thi) va 6 chau tu tri:

Cac đia khu tren đay đuoc chia tiep thanh 6 quan, 3 huyen cap thi (thanh pho cap huyen), 27 huyen, va 7 huyen tu tri.


Khoang san Thanh Hai la mot tinh co kinh te dua vao tai nguyen. Tinh đen nam 2012, nguoi ta đa phat hien đuoc 127 loai khoang san voi 688 mo đon khoang va 91 mo đa khoang. Tru luong khoang san tiem nang cua Thanh Hai co gia tri khoang 17 nghin ti NDT, chiem 13,6% gia tri toan Trung Quoc. Trong so cac loai khoang san đa xac minh đuoc tru luong, co 58 loai khoang san đung trong 10 thu hang đau cua toan Trung Quoc, cac loai khoang san đung o vi tri đau tien la magie, kali, lithi, stronti, amiang, mirabilit, đa voi dung lam calci carbide, serpentinit dung lam phan bon, quartzit dung trong luyen kim, quartzit dung lam thuy tinh.
Cac ho muoi tai Thanh Hai chu yeu tap trung tai Qaidam nhu o Đai Sai Đan, khu vuc Golmud cung huyen O Lan va Lanh Ho. Bon đia Qaidam co 27 ho muoi co lon va trung binh, hon 60 điem tram tich, điem khoang, điem khoang hoa. Trong đo co 2 ho co tru luong tren 10 ti tan muoi, 6 ho co tru luong tu 1 ti đen 10 ti tan muoi va nhieu ho nam rai rac co tru luong hang nghin tan muoi. Cac ho muoi va mo muoi lon gom: ho muoi Sat Nhi Han (Qarhan), mo muoi Đai Lang Than, ho muoi Tieu Sai Đan, mo muoi Nhat Ly Binh, ho muoi Đong Thai Cat Nai Nhi, ho muoi Tay Thai Cat Nai Nhi. Ngoai ra thi trong cac ho muoi va mo muoi tai Thanh Hai, con co nhieu loai khoang san khac nhu natri, kali, magnesi, lithi... Tru luong muoi quang cua Thanh Hai la 331,7 ti tan, chiem 25,71% tru luong cua ca nuoc, con magnesi co tru luong 5,9 ti tan va chiem toi 96,69% tru luong cua Trung Quoc.


Kinh te Thanh Hai co nhieu dien tich nui đa, song bang, nui tuyet, sa mac, đam lay nuoc man khong thich hop cho phat trien nong nghiep. Dien tich đat nong, lam, muc, ngu nghiep chiem 52% tong dien tich cua Thanh Hai. Trong đo, dien tich đat canh tac la 542.000 ha va chiem 0,76%, đat đong co co dien tich 40,34 trieu ha va chiem 55,9%, đat rung co dien tich 2,66 trieu ha va chiem 3,7%. Trong dien tich đat canh tac cua Thanh Hai, co tren 73% nam o khu vuc nong nghiep phia đong. Cung trong dien tich đat canh tac, dien tich đuoc tuoi tieu chiem 32,6%. Trong so dien tich đong co cua Thanh Hai, co the tan dung 331,61 trieu ha cho chan nuoi. Nam 2009, so đau gia suc cua Thanh Hai la 19,78 trieu. Cac loai gia suc chu yeu cua Thanh Hai la cuu Tay Tang, cuu Mong Co, cuu Kazakh, de, bo Tay Tang, bo nha, ngua Đai Thong, ngua Ha Khuc, ngua Sai Đat Moc, ngua Ngoc Thu, lua, lac đa, va lon. Cac nong san chu yeu cua Thanh Hai la lua mi, lua mach cao nguyen, đai mach, ngo, kieu mach, yen mach, cai dau, đau rang ngua, đau Ha Lan, đau van, đau huong, khoai tay, vung, hong hoa, cu cai ngot. Cac loai qua chu yeu cua Thanh Hai bao gom tao "tam hong", le, mo tay, đao, tao tay dai, oc cho, dau tay, dua hau, nho, son tra.
Bon tru cot cua nganh cong nghiep Thanh Hai la khai thac dau khi, đien luc, cong nghiep kim loai mau va cong nghiep diem hoa. Cac nganh cong nghiep nang tren đia ban tinh gom co san xuat gang va thep nam gan thu phu Tay Ninh. Nganh khai thac dau khi tap trung tai bon đia Qaidam. Nganh khai thac muoi ton tai tren nhieu ho muoi lon nho cua tinh. Ngoai khu vuc Tay Ninh, hau het Thanh Hai van kem phat trien.


Du lich Trong nam 2011, tinh Thanh Hai đa đon tiep hon 14 trieu luot du khach trong va ngoai nuoc, trong đo co 41.100 du khach ngoai quoc nhap canh. Canh quan du lich thien nhien Thanh Hai mang đac trung cua vung cao nguyen Thanh-Tang. Cung voi đo la cac quan the mo co, chua mieu co, hinh khac tren đa, thanh co. Nguoi Han, Tang, Hoi, Mong Co va Tat Lap o Thanh Hai co mot lich su lau dai va con luu giu đuoc truyen thong van hoa đoc đao, phong phu. Thanh Hai la noi bat nguon hai con song quan trong nhat cua Trung Quoc la Truong Giang va Hoang Ha, co ho lon nhat Trung Quoc la ho Thanh Hai, co Con Lon Son, chua Thap Nhi. Ngoai ra, Thanh Hai con co cac tai nguyen du lich đac sac khac nhu Đuong Phon co đao (唐蕃古道), Nhat Nguyet Son, khu rung Manh Đat, khu mo Lieu Loan, chua Cu Đan, thanh Nguyen Tu, di chi Ma Truong Vien.


Giao thong Tinh Thanh Hai co lien ket đuong sat, đuong bo va đuong hang khong trong va ngoai tinh. Tinh đen nam 2012, tong ly trinh đuong sat kinh doanh cua Thanh Hai la 1.651 km, voi chuyen tau nhanh thong đen cac thanh pho co trung va co lon nhu Bac Kinh, Thuong Hai, Thanh Đo, Tay An, Lhasa va Golmud. Tuyen đuong sat Thanh-Tang keo dai tu Golmud cua Thanh Hai đen thu phu Lhasa cua khu tu tri Tay Tang co tong chieu dai 1118 km, đay la mot tuyen đuong sat cao nguyen co cao đo lon nhat va dai nhat the gioi. Tuyen đuong sat Lan-Thanh noi tu Lan Chau đen Tay Ninh la tuyen giao thong chinh đe đi va đen Thanh Hai, tuyen đuong nay hoan thanh tu nam 1959. Đuong sat Đon-Cach (敦格铁路) noi tu Golmud đen Đon Hoang o phia tay Cam Tuc đa đuoc bat đau xay dung tu thang 10 nam 2012. Tong ly trinh đa thong xe cua he thong cong lo Thanh Hai la 60.100 km, trong đo co 217 km cong lo cao toc. Thanh Hai co 5 tuyen quoc lo, 23 tuyen tinh lo, mang luoi cong lo lay Tay Ninh lam trung tam. Nam 2012, toan tinh Thanh Hai co 269.000 o to dan dung. Cac san bay tai Thanh Hai co cac chuyen bay đen Bac Kinh, Tay An, Quang Chau, Trung Khanh, Tham Quyen, Lhasa, Nam Kinh, Tham Duong, Hohhot, Thanh Đao, Golmud, Thanh Đo, Vu Han, Thuong Hai, Hang Chau, Urumqi. Thanh Hai co san bay Tao Gia Bao Tay Ninh, san bay Golmud, san bay Ba Đuong Ngoc Thu cung voi cac san bay đang xay dung nhu san bay Đuc Linh Cap, san bay Qua Lac, san bay Hoa Tho Cau.


Cac truong đai hoc Đai hoc Thanh Hai (青海大学), thanh lap nam 1958
Đai hoc Su pham Thanh Hai (青海师范大学), thanh lap nam 1956
Đai hoc Dan toc Thanh Hai (青海民族大学), thanh lap nam 1949


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc