Benh hay binh, benh tat, om la qua trinh hoat đong khong binh thuong cua co the sinh vat tu nguyen nhan khoi thuy đen hau qua cuoi cung. Benh co the gap o nguoi, đong vat hay thuc vat. Co rat nhieu nguyen nhan sinh ra benh, nhung co the chia thanh ba loai chinh:

Benh do ban than co the sinh vat co khuyet tat nhu di truyen bam sinh hay roi loan sinh ly.
Benh do hoan canh song cua sinh vat khac nghiet nhu qua lanh, qua nong, bi ngo đoc, khong đu chat dinh duong.
Benh do bi cac sinh vat khac (nhat la cac vi sinh vat) ky sinh.
Trieu chung, đieu kien phat sinh, phat trien cua tung loai benh thuong khac nhau.


Thuat ngu = Loai =
Benh nhiem trung (Infectious diseases)
Benh truyen nhiem (Contagious diseases)
Ngo đoc thuc pham: la nhung benh gay ra do an thuc an bi nhiem cac tac nhan nhu vi khuan, chat đoc, virus hoac ky sinh trung.
Benh de lay (Communicable diseases)
Benh kho lay
Benh lay qua đuong khong khi
Benh do loi song: la nhung benh xuat hien ngay cang nhieu o nhung quoc gia cong nghiep hoa va nguoi dan song lau hon, đac biet neu cac yeu to nguy co nhu cac lua chon hanh vi nhu it van đong hoac che đo an khong lanh manh nhu uong cac loai cacbohydrat tinh che, an mo hoac uong bia ruou.
Roi loan tam than


= Giai đoan =
Benh cap tinh
Benh man tinh: la benh tien trien keo dai hoac hay tai phat, thoi gian benh tu 3 thang tro len. Benh man tinh khong the ngua bang vac-xin, khong the chua khoi hoan toan va cung khong tu bien mat. Benh man tinh phan lon la benh khong lay nhiem, khong do vi khuan, virus, ky sinh trung hoac nam gay nen.
Bung phat
Benh tro/thoi ky tro: la giai đoan khang lai đieu tri, đac biet o nhung truong hop kham lai đieu tri lau hon so voi binh thuong cho đoi voi benh đac biet.
Benh tien trien
Chua benh


Ganh nang benh tat Ganh nang benh tat la su anh huong cua van đe ve suc khoe cua mot khu vuc đuoc đo bang chi phi tai chinh, ty le tu vong, ty le mac benh, hoac cac chi so khac.
Co nhieu cach đo đac đuoc su dung đe luong hoa ganh nang benh đoi voi con nguoi. Nam nguy co đanh mat cuoc song (YPLL) la uoc tinh đon gian ve so nam song/tuoi tho cua nguoi ngan hon do benh tat. Vi du, neu mot nguoi chet o tuoi 65 do benh, va neu khong co benh nguoi đo co the song đen 80 tuoi, do vay benh đa lam mat đi 15 nam song co the. Cac đo đac YPLL khong tinh đen benh nhu the nao cua mot nguoi truoc khi mat, vi viec tinh toan xem mot nguoi chet đot ngot va mot nguoi chet cung tuoi sau thap ky benh tuong đuong. Nam 2004, To chuc Y te The gioi tinh toan co 932 trieu nam song co the đa bi mat do chet som.
Nam song đieu chinh theo chat luong (QALY) va nam song đieu chinh theo benh tat (DALY) cung tinh toan tuong tu, nhung tinh ca viec neu nguoi đo khoe manh sau khi chan đoan. Them vao so nam mat do chet som, cac tinh toan nay them vao mot phan so nam bi mat do benh. Khong giong YPLL, viec đo đac nay the hien ganh nang đoi voi nguoi benh rat nang nhung co tuoi tho binh thuong. Mot can benh co ty le mac benh cao, nhung ty le tu vong thap, thi co DALY cao va YPLL thap. Nam 2004, To chuc Y te The gioi tinh toan rang 1,5 ty nam cuoc song đieu chinh theo benh tat bi mat do benh va thuong tat. O cac nuoc phat trien, đau tim va đot quy gay tu vong la chu yeu, nhung cac benh lien quan đen than kinh nhu roi loai tram cam chu yeu gay chu yeu nhieu nam mat đoi voi benh.


Dich te hoc Dich te hoc nghien cuu ve cac yeu to anh huong đen suc khoe va benh tat trong cac cong đong va tao nen tang logic cho nhung ke hoach y te trong viec chua tri va phong ngua. Khoa hoc nay la mau chot cua nghien cuu y te cong đong va y hoc du phong, dua tren khai niem y hoc dua tren bang chung (evidence-based medicine). Dich te hoc giup chuyen vien y te xac đinh cac yeu to nguy co cua benh, phat trien va toi uu hoa phuong thuc đieu tri cua y hoc lam sang.
Trong nghien cuu benh, dich te hoc phai đoi mat voi nhung thach thuc trong viec đinh nghia benh. Đac biet đoi voi cac benh chua đuoc hieu ro, cac nhom khac nhau co the su dung cac đinh nghia khac nhau đang ke. Neu khong co mot đinh nghia thoa man, cac nha nghien cuu khac nhau co the đua ra nhieu truong hop va cac đac điem khac nhau ve benh đo.
Mot so co so du lieu benh đuoc bien dich tu du lieu do cac co quan y te cua cac quoc gia va vung lanh tho cung cap, o cap quoc gia (vi du co so du lieu benh Quoc gia (NHMD) Hoa Ky), hoac cap chau Au (Co so du lieu benh chau Au hay HMDB) nhung chua co cap toan cau.


Đieu tri Cac phuong phap đieu tri y te la nhung no luc đe chua benh hoac cai thien tinh trang benh hoac cac van đe suc khoe khac. Cac phuong phap thong thuong nhu dung thuoc, phau thuat, thiet bi y te, tu tri benh. Viec đieu tri co the do he thong cham soc suc khoe thuc hien hoac co the do nguoi nha benh nhan thuc hien.
Y te du phong la cach đe tranh thuong tat, mac benh o noi đau tien. Chua benh đuoc tien hanh sau khi cac van đe ve suc khoe xuat hien. Viec đieu tri nham cai thien tinh hinh suc khoe nhung khong the chua tri lau dai đac biet đoi voi cac benh man tinh. Nhieu benh khong the chua khoi hoan toan van co the tiep tuc đieu tri. Khong che con đau la mot phuong phap đuoc tiep can đa nganh đe giam đau va cai thien chat luong cuoc song cua nhung benh nhan bi đau
Đieu tri y te khan cap phai đuoc thuc hien đung cach thong qua khoa cap cuu hoac it nghiem trong hon thi thong qua co so cham soc suc khoe khan cap.


Tham khao Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Diseases and disorders tai Wikimedia Commons
Health Topics, MedlinePlus descriptions of most diseases, with access to current research articles.
Medical knols
OMIM Comprehensive information on genes that cause disease at Online Mendelian Inheritance in Man
CTD The Comparative Toxicogenomics Database is a scientific resource connecting chemicals, genes, and human diseases.
NLM The most comprehensive database of top quality science for information on the web at US National Library of Medicine
Health Topics A-Z, fact sheets about many common diseases at Center for Disease Control
The Merck Manual containing detailed description of most diseases
Report: The global burden of disease from World Health Organization (WHO), 2004