Quan đoi nha Đinh phan anh viec to chuc quan đoi va chinh sach quan su cua nha Đinh trong lich su Viet Nam. Quan đoi nha Đinh đuoc cac su gia ghi nhan la quan đoi đuoc to chuc chinh quy đau tien trong lich su Viet Nam.


To chuc Theo ghi chep cua su sach, sau khi dep loan 12 su quan, Đinh Bo Linh len lam vua, đat ten nuoc la Đai Co Viet, tu xung la hoang đe, tuc la vua Đinh Tien Hoang.
Tiep theo viec to chuc bo may trieu đinh trung uong tai Hoa Lu, quy đinh cap bac van vo, Đinh Tien Hoang to chuc luc luong quan đoi trong ca nuoc. Theo Đai Viet su ky toan thu, Đinh Tien Hoang chia nuoc lam 10 đao va tai moi đao trong nuoc, trieu đinh to chuc cac đon vi quan đoi đia phuong nhu sau:

Moi đao co 10 quan
Moi quan co 10 lu
Moi lu co 10 tot
Moi tot co 10 ngu
Moi ngu co 10 nguoi
Nguoi giu chuc vu cao nhat trong quan đoi la Thap đao tuong quan Le Hoan, mot vi tuong co nhieu cong trang trong cuoc chien dep loan cac su quan. Ngoai Le Hoan, su sach ghi chep rat it ve cac chuc danh quan đoi khac, co them Pham Cu Lang lam Đai tuong quan vao thoi điem nam 980.
Quan đoi đuoc to chuc thanh cac binh chung bo binh va thuy binh. Viec thanh lap quan đoi nha Đinh đuoc cac su gia ghi nhan la su ra đoi cua quan đoi đuoc to chuc chinh quy đau tien trong lich su Viet Nam. Cac luc luong quan su cua cac chinh quyen truoc đo nhu Hung Vuong, An Duong Vuong con so khai, cac chinh quyen gianh đoc lap thoi Bac thuoc (Hai Ba Trung, nha Tien Ly, Mai Hac Đe, Phung Hung...) đen thoi nha Ngo tuy co to chuc luc luong vu trang nhung đuoc xem la khong đu đieu kien đe tro thanh quan đoi chinh quy cua mot trieu đinh phong kien.
Theo cach to chuc nay, tong so quan đoi nha Đinh la 1 trieu nguoi. Su gia Ngo Thi Si the ky 18 cho rang: Luc bay gio binh va nong chua chia, khi co viec thi goi ra, xong viec thi ve lam ruong. Cac su gia hien nay cung đong tinh ve y kien nay, cho rang viec đinh ngach quan 10 đao la đinh san khung bien che quan đoi trong ca nuoc, va đang ky vao so quan, khi can thiet trieu đinh se goi linh. Toi thoi Ly (the ky 11), quan đoi thuong truc cung chi co khoang 10 van nguoi nen thoi Đinh so quan thuong truc khong the đat toi con so đo va cac su gia uoc tinh so quan thoi Đinh khoang 3-4 van nguoi.
Trong sach Du đia chi (the ky 15), Nguyen Trai cho rang thoi Đinh co 310 van đinh, nhung cac su gia hien nay cho rang con so nay cao hon thuc te va the ky 10 chua cho phep to chuc mot luc luong quan đoi đong toi 1 trieu nguoi. Trong sach Viet Nam su luoc, su gia Tran Trong Kim co y kien tuong tu, nhung voi so quan uoc tinh cao hon:

Thiet tuong nuoc ta bay gio đat thi nho, nguoi thi it, lay đau lam mot trieu quan đuoc, va lay com gao đau ma nuoi đuoc bay nhieu nguoi. Hoa chang Tien Hoang co đuoc đo 10 van nguoi đa la nhieu.
Su gia Nguyen Khac Thuan cho rang con so ve cach to chuc nhu tren chi phan anh mong uoc cua nha Đinh đat ra (so quan se co o tung đon vi, đia phuong), con đieu kien thuc te khi đo chua the co so dan va đinh cho phep trieu đinh to chuc thanh nhung đao quan đia phuong đong đao nhu vay trong ca nuoc.
Ngoai ra, con y kien cho rang cach thuc to chuc quan đoi theo 10 đao hanh chinh trong nuoc chinh la viec to chuc quan đoi chia đeu cho cac đia phuong ma sau nay Le Đai Hanh ke tuc voi viec phan phong cho hon 10 nguoi con toi nhung đia phuong nay cai quan. Đay chinh la mam mong cua chinh sach "ngu binh u nong" – phuong thuc to chuc quan đoi dua vao nong dan tai cac đia phuong trong thoi phong kien Viet Nam chinh thuc ap dung ke tu thoi Ly.


Trang phuc Su sach khong ghi ro ve quan ao nhung co đe cap toi loai mu ma quan đoi nha Đinh dung. Theo Đai Viet su ky toan thu, vao thang 2 nam 974, Đinh Tien Hoang quy đinh ve viec to chuc quan đoi thanh 10 đao, quy đinh cho quan linh đau đoi mu binh đinh vuong bon goc. Viec ban hanh quy đinh mu cho quan đoi đuoc tien hanh truoc khi ra quy đinh ao mu cho cac quan van vo (vao nam 975).
Loai mu nay đuoc lam bang da, chop phang, bo ben khau lien, tren hep duoi rong. Cac su gia thoi Hau Le xac nhan rang quy che dung loai mu nay đen khi Le Loi khoi nghia chong quan Minh van con dung, đoi sau van theo nhu vay.


Hoat đong quan su Su sach ghi nhan hoat đong tac chien cua binh linh duoi quyen Đinh Bo Linh chu yeu dien ra trong thoi Ngo (chong trieu đinh) va khi dep loan 12 su quan – khi đo quan đoi la luc luong cat cu đia phuong. Cac than pha nhac toi nhung cuoc chien ac liet voi cac su quan Nguyen Sieu, Kieu Cong Han, Đo Canh Thac. Tu khi thanh lap, nha Đinh chinh thuc to chuc ra quan đoi voi quy mo ca nuoc, nhung cho toi khi ket thuc nam 980 chi  xay ra hoat đong quan su đuoc phan anh trong chinh su la viec cac tuong Nguyen Bac, Đinh Đien, Pham Hap chong lai Le Hoan, mot cuoc chien noi bo giua cac canh quan trieu đinh.
Khong lau sau khi nha Đinh đuoc thay the bang nha Tien Le (thang 7 nam 980), luc luong quan đoi cua nha Đinh chuyen tiep duoi quyen vi vua moi (va tuong cu) Le Hoan đa đanh bai quan xam luoc nha Tong do Hau Nhan Bao chi huy đau nam 981.


Xem them Nha Đinh
Nha Tien Le
Hanh chinh Viet Nam thoi Đinh
Đinh Tien Hoang
Ngu binh u nong
Quan đoi nha Tran
Quan đoi nha Le so
Quan đoi nha Mac
Quan đoi nha Nguyen


Tham khao Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su Thong giam Cuong muc
Đao To Uyen chu bien (2008), Giao trinh lich su Viet Nam, tap 2, Nha xuat ban Đai hoc su pham
Nguyen Khac Thuan (2003), Đai cuong lich su co trung đai Viet Nam, Nha xuat ban Van hoa thong tin
Nguyen Danh Phiet (1990), Nha Đinh dep loan va dung nuoc, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Nhieu tac gia (1984), The ky X - Nhung van đe lich su, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi
Le Van Sieu (2006), Viet Nam van minh su, Nha xuat ban Van hoc
Nguyen Viet (2010), Ha Noi thoi tien Thang Long, Nha xuat ban Ha Noi
Tran Trong Kim (2010), Viet Nam su luoc, Nha xuat ban Thoi đai


Chu thich