Ran mu hay con goi la ran long mu, ran cua, chay cua, ran ben (danh phap khoa hoc: Pthirus pubis) la mot loai ran thuoc con trung hut mau khong co canh song va sinh san o vung long mu cua con nguoi nhu vung da long mu, vung sinh duc nhat la o nam gioi. Khi ky sinh tren co the con nguoi, ran mu la tac nhan gay ra benh ran mu hay ran long mu gay ra trieu chung ngua ngay o vung sinh duc.


Đac điem Ran mu la nhung sinh vat ky sinh song o lo chan long vung sinh duc co hinh thu giong con cua, no la loai con trung co nhieu chan bam rat chac vao da va long cua con nguoi, chung bam vao long o phan mu. Ran mu khong co canh, than trang, mau giong voi mau da cua con nguoi va ran nay co kha nang đoi mau.
Ran mu con đuoc goi la ran ben do nguoi ta thay chung hut mau o vung ben, hay la ran cua vi chung co hinh hai giong voi con cua. Ran mu hut mau nguoi noi chung cu tru nhu o chan long mu (chung de thich nghi voi long o nam gioi cung va kho), duong vat, biu, ben, bao quy đau đoi voi nhung nguoi đan ong khong cat bao quy đau. Ran mu ngoai cu tru va sinh san bang hinh thuc đe trung o long vung sinh duc, chung co the tru o ca o long mi, long may hoac co the thay o ca toc Ngoai ra ran co the tru trong ao quan, giuong chieu mung men, khan bong nhiem mam benh.
Noi chung hut mau thuong xuat hien not man đo, cham đo va gay ngua rat kho chiu. Nhung cung co truong hop xuat hien thay cac not đo, man đo nhung khong ngua. Ngoai ra, co the thay hach vung ben sung, đau. Noi chung, Ran mu la ky sinh trung gay ngua ngay rat kho chiu va la benh lay qua quan he tinh duc.


Benh ran mu Ran mu thuong gap o lua tuoi tu 15 đen 40 tuoi, no co the lay tu nguoi nay sang nguoi khac do tiep xuc truc tiep nhu trong quan he tinh duc, mac chung quan lot, ao lot cua nguoi co ran mu, dung chung chan, man, khan tam. Khi bi benh, can lam sach noi o đe loai bo ran, dung thuoc DEP đe diet ran. Co the diet ran mu bang cach dung bong gon, tham dau hoa (dau hoi) cha len toan bo khu vuc co ran mu va đe 30 phut sau, ran mu se bi tieu diet. Ngoai ra co the dung thuoc tru sau huu co Cypermethyl hoac Pyrethrin (cuc tru trung) trong cac binh xit muoi. Ben canh đo can sinh hoat tinh duc an toan va lanh manh đe tranh lay nhiem. Đe phong benh ran mu thi co khuyen cao cho rang khong nen mac chung quan ao, khong dung chung chan, chieu va khan tam, khong quan he tinh duc bua bai, khong mac quan lot chat nhat la vao mua nang nong.


Nguy co tuyet chung Tu lau trong lich su, ran mu đa hoanh hanh xa hoi loai nguoi. Con nguoi bi nhiem ran mu tu cach đay khoang 3 trieu nam. O phuong Tay, ran mu đuoc coi sinh vat nguy hiem qua hang ngan nam. Tuy nhien nhung nam gan đay loai ran mu đang đoi mat voi nguy co tuyet chung do moi truong song cua chung bi huy diet theo huong ngay cang tang đay sinh vat be nho nay đen bo vuc diet vong.
Trong nhung nam gan đay, trao luu tay long (wax) tat ca moi noi tren co the, o ca nam lan nu dien ra ngay cang tang. Nam 2011, tai My co đen 80% thanh nien o nuoc trong đo tuoi đai hoc đi theo xu huong tay long co the va đay von đang la mot thoi thuong tai nhieu noi. Trao luu tay long, đac biet vung kin đe mac bikini đa bung no manh me va đieu nay dan đen he qua la so luong loai ky sinh nay đang giam đot bien. Mot phong kham chuyen ve suc khoe gioi tinh tai Sydney nuoc Uc cho biet chua nhan ca nhiem ran mu nao o nu gioi tu nam 2008, trong khi cac truong hop o nam gioi giam đen 80% trong thap nien qua.


Đoi voi cac đong vat khac Loai nguoi la vat chu duy nhat cho ran mu ky sinh, mac du loai Pthirus gorillae ba con gan voi chung lai sinh song tren vat chu khi đot.


Chu thich Lien ket ngoai Crab louse on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Edinburgh Royal Infirmary on Pubic Lice Luu tru ngay 26 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine
Medline Plus article
Guideline on the Management of Phthirus pubis infestation (UK, 2007)
Genetic Analysis of Lice Supports Direct Contact Between Modern and Archaic Humans Luu tru ngay 5 thang 4 nam 2004 tai Wayback Machine