Kinh te Đai Viet thoi Tran phan anh nhung van đe lien quan toi chinh sach va hoat đong kinh te vao thoi nha Tran (1225-1400) trong lich su Viet Nam.


Nong nghiep = Che đo ruong đat =


 Ruong cong  Co hai bo phan ruong cong, gom ruong đat do trieu đinh truc tiep quan ly va ruong đat cong cua thon lang.

Ruong quoc kho
la ruong cong cua trieu đinh ma hoa loi thu đuoc du tru vao kho cua vua đe chi dung cho hoang cung. Nha Tran đat ruong quoc kho o Cao Xa. Ruong đat nay khong chiem so lon nhung cung la nguon thu nhap đang ke cho trieu đinh.
Son lang
la loai ruong dung vao viec tho phung to tien dong ho nha vua tai cac lang Thai Đuong, Tham Đong (Thai Binh), Tuc Mac (Nam Đinh), Yen Sinh (Quang Ninh). Cac quy toc nha Tran cung co ruong son lang. Ruong son lang van ton tai đen nhieu đoi sau, goi la tu đien.
Tich đien
la loai ruong do trieu đinh truc tiep quan ly, hoa loi dung cho trieu đinh.
Ruong cong lang xa
Huong la đon vi hanh chinh cap co so cua chinh quyen. Do nhu cau to thue va đieu đong nhan luc phuc dich va tuyen linh nen trieu đinh thuong kiem ke dan so.


 Ruong tu  Thai ap
Chinh sach ban cap ruong đat va bong loc the hien duoi hinh thuc thai ap.
Đien trang
chinh thuc phat trien pho bien tu nam 1266 do nhu cau khan truong mo rong dien tich canh tac. Đay la khu vuc kinh te hon hop cua hinh thuc boc lot nong no, no ti va nong dan le thuoc.
Ruong tu cua đia chu
Nam 1254 trieu đinh ra lenh ban ruong cong. Nhung đia chu so huu nhieu ruong đat nhung khong vi vay ma đia vi xa hoi cua ho đuoc nang cao.
Ruong đat tieu nong
Lenh ban đat nam 1254 tao đieu kien cho cac gia đinh tieu nong mua them ruong đat.
Viec so huu ruong đat cua nong dan khong on đinh. Vao nhung nam mat mua, ho phai ban ruong cho đia chu, khong it nguoi lam vao canh lam no ti.


= Đap đe va lam thuy loi =


 Đe đieu  Trieu đinh ap dung nhieu bien phap khuyen khich nong nghiep, trong đo co lam thuy loi cho ca nuoc. Thoi Ly chua co co quan chuyen trach, viec lam đe ngan man van mang tinh chat cuc bo tung vung, tac dung cua đe con han che. Nam 1248, Tran Thai Tong lap ra co quan Ha đe, co chanh su, pho su phu trach đe đieu tai cac lo phu va đo la lan đau tien co quan chi đao va quan ly đe đieu đuoc hinh thanh trong lich su Viet Nam. Viec đap đe thuc hien suot tu đau nguon cho toi bo bien đe ngan nuoc lu tran ngap, goi la đap đe quai vac.
Đap đe quai vac đuoc xem la buoc ngoat to lon trong lich su thuy loi Viet Nam. Trieu đinh bo ra nhieu tien cua cho cong trinh nay, truc tiep to chuc đap đe tren cac trien song. Hien nay nhieu đia phuong ven song Hong van con đe quai vac. Viec đap đe quai vac khong chi thuc hien o đong bang song Hong ma con thuc hien tai Thanh Hoa, Nghe An.
Đe đinh nhi khong phai la cong trinh moi va khong chi đap mot lan co the xong. Tren co so nhung đe vung cu, nha Tran cho đap noi lai, hop nhat thanh tuyen tu đau nguon toi bien cho đe to hon va vung hon.
Trieu đinh quy đinh khi co lut thi moi nguoi cung phai co trach nhiem. Vua đi than chinh va huy đong ca hoc sinh truong Quoc Tu Giam. Ngoai ra, nha Tran con to chuc đap đe ngan nuoc man. Đay la nhung cong trinh moi co tu thoi Tran. Cac quy toc nha Tran thuong cho no ti đap đe tai ven bien cac đien trang.


 Thuy loi  Cong tac thuy loi cung đuoc trieu đinh chu trong. Tai Thanh Hoa va Nghe An co nhieu cong trinh. Nam 1233, Tran Thai Tong sai đao kenh Tram, kenh Hao tu Thanh Hoa toi Dien chau. Nam 1248, trieu đinh lai cho đao song Ma, song Le va đuc nui Chieu Bach o Thanh Hoa. Nam 1256, nha Tran lai cho khoi song To Lich.
Nam 1355 va 1357, Tran Du Tong cho đao song o Thanh Hoa va Nghe An. Nam 1374, Tran Due Tong cho nao vet cac dong song tu Thanh Hoa toi cua bien Ha Hoa (Ky La, Ha Tinh). Nam 1382, nha Tran cho đao tiep song o Tan Binh va Thuan Hoa.


Thu cong nghiep = Thu cong nghiep nha nuoc =
Nghe gom
Đay la mot bo phan quan trong cua quan xuong. Lo gom quan xuong chu yeu san xuat đo dung thiet yeu nhu bat, đia, chen, đo tho cung hoac vat lieu xay dung nhu gach, ngoi.
Nghe det
Nghe det đuoc trieu đinh chu trong, đat ngay trong cung đinh. Đo det cua vua chu yeu la to tam.
Che tao vu khi
Cac quan xuong che tao vu khi phuc vu cho quan đoi. Tho lam viec o đay đeu co than phan thap kem, đuoc goi chung la quan no. Ho bi cuong buc lao đong va bi le thuoc vao trieu đinh.
San pham nhung nguoi tho nay lam ra đe phuc vu trieu đinh chu khong phai san pham tieu thu tren thi truong. Ngoai ra, trieu đinh con trung dung nhung nguoi tho gioi đe phuc vu cho cac cong trinh lon.


= Thu cong nghiep nhan dan =
Ho la nhung ho san xuat san pham thu cong nghiep mang trao đoi, buon ban tai cac cho, pho, li so, cac cho phu lo va kinh thanh Thang Long.

Nghe gom
San xuat đo sinh hoat hang ngay cua nhan dan. Noi tieng nhat la lang Bat Trang, Tho Ha, Phu Lang (Bac Ninh).
Nghe ren sat
Nhieu lang ren chuyen nghiep đa hinh thanh thoi Tran: tai phu Dien Chau, Nghe An co 2 lang Tung Lam va Hoa Chang. Cuoi the ky 14, nghe ren sat truyen tu Hoa Chang (Ha Tinh) ra lang ren Hoa Chang moi (Van Chang, Nam Đinh).
Nghe đuc đong
Trung tam đuc đong tai lang Buoi (tuc lang Đai Bai, Gia Binh, Bac Ninh). Nguoi tho đuc đong o đay tao ra nhieu san pham tu tuong Phat, đo tho đen đo gia dung
Nghe lam giay va in
Nhu cau giao luu van hoa thuc đay nganh nay ngay cang phat trien va mo rong.
Nghe moc va xay dung
Nghe moc tao đo dung gia đinh, đo tho cung va tao dung nha o, cac cong trinh kien truc o kinh thanh Thang Long, Tuc Mac, cac phu đe Van Kiep.
Nghe khai khoang
Hau het cac mo khai thac o phia tay va phia bac nhu Thai Nguyen, Lang Son, Quang Oai, Tuyen Hoa. Cac mo kim loai khai thac gom co vang, bac, đong, chi, thiec, diem tieu.


Thuong mai = Noi thuong =
Cho la kenh phan phoi chu yeu cua mang luoi thuong mai tai đong bang song Hong. Trong cac lang xom cung co cho, moi huyen co vai cho, cho nay hop lech phien voi cho kia.
Hang hoa con đuoc phan phoi qua cac pho. Cac trung tam phu ly ben song lon, đau moi giao thong thuy bo đeu co pho. Pho Luy Lau ben bo song Dau la noi buon ban co đinh. Bo song Nghia Tru con co pho Lo cung đuoc hinh thanh vao thoi Tran.


= Ngoai thuong =
Ngoai con đuong bien gioi tren bo đe thong thuong voi Trung Quoc, hai cang la con đuong thong thuong chu yeu voi cac quoc gia khac. Ngoai cang Van Đon hinh thanh tu thoi Ly con co cac cang Hoi Thong, Can Hai, Hoi Trieu thu hut kha nhieu thuong nhan nuoc ngoai, đong thoi cung la noi xuat khau hang hoa cua Đai Viet.
Đoi tac toi buon ban tai cac thuong cang la Trung Quoc, Diep Đieu (Java), Thien (Mien Đien), Thien Truc (An Đo). Van Đon la cang lon nhat, nhung tu sau cuoc chien chong Mong-Nguyen, viec buon ban bi han che. Nha Tran chuyen noi đay thanh noi phong thu vi nhu cau quoc phong.
Đo thi buon ban lon nhat la kinh thanh Thang Long, co 2 cua mo thong ra 2 cang song: Giang Khau va Đong Bo Đau. Nguoi buon ban o kinh thanh chu yeu cung la nguoi san xuat trong cac phuong. Ho la tho thu cong kiem thuong nhan, mot so la thuong nhan chuyen nghiep, trong đo co thuong nhan nuoc ngoai - chu yeu la nguoi Trung Quoc va mot so nguoi Hoi Hot.


Tien te Thoi Tran Thai Tong đuoc cac nha nghien cuu ghi nhan la lan đau tien su sach phan anh quan he giua cac đon vi tien te. Nam 1226, trieu đinh "xuong chieu cho dan gian dung tien "tinh bach" (hay "tinh mach) moi tien la 69 đong. Tien nop cho nha nuoc (tien "thuong cung") thi moi tien la 70 đong" .
Mac du trieu đinh an đinh ty le tien te nhung trong thuc te khong hoan toan theo đung nhu vay. Gia tri đong tien va ty gia bac van giam theo muc cung cau cua hai kim loai tren thi truong vao mot thoi điem hay o mot khu vuc. Cang ve sau, ty le gia tri cang thap.
Cuoi thoi Tran, ngoai thich Ho Quy Ly nam quyen thao tung trieu đinh. Ong thuc hien nhung cai cach đau tien ve kinh te. Nam 1396 thoi Tran Thuan Tong, Ho Quy Ly nhan danh nha Tran phat hanh tien giay "Thong bao hoi sao", đay chinh la loai tien giay đau tien trong lich su tien te Viet Nam.
Khi tien giay đa in xong, ha lenh cho dan đuoc đem tien thuc đoi lay tien giay: cu mot quan tien thuc chat đoi lay tien giay mot quan hai tien. Trieu đinh đat ra quy đinh bat buoc phai dung tien giay khong đuoc dung tien đong. Tien giay Đai Viet khong đuoc chuyen đoi ra tien đong, khien nguoi dan khong tin tuong vao đong tien giay ma ho bi bat buoc phai su dung.
Cac nha nghien cuu tong ket thoi Tran đa phat hanh 5 đong tien kim loai (mang 5 nien hieu cua cac vua) va 1 tien giay "Thong bao hoi sao".


Xem them Kinh te Viet Nam thoi Ho
Nha Tran


Tham khao Luc Đuc Thuan, Vo Quoc Ky (2009), Tien co Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Truong Huu Quynh, Đinh Xuan Lam, Le Mau Han chu bien (2008), Đai cuong lich su Viet Nam, Nha xuat ban Giao duc
Đai Viet su ky toan thu
Kham đinh Viet su thong giam cuong muc


Chu thich