Chu Than Hao (chu Han: 朱宸濠; ? - 1521) tuoc hieu Ninh vuong (寧王) (cai tri 1499 - 1521) la mot trong so nhung phien vuong thoi nha Minh. Ong la chau 5 đoi cua Ninh Hien vuong Chu Quyen, Hoang tu thu 17 cua Minh Thai To Chu Nguyen Chuong. Cuoc đoi cua ong gan voi nhung no luc nham soan đoat ngai vang ma đinh cao đo la cuoc noi day Than Hao chi loan cua ong chong lai Hoang đe Minh Vu Tong.


Tieu su Chu Than Hao la con trai truong cua Ninh Khang vuong Chu Can Quan, Ninh vuong đoi thu 4. Khac voi to phu Chu Quyen, tai nang cua Chu Than Hao the hien o khia canh van chuong. Du vay ban than Chu Than Hao cung nhu nhung phien vuong tien nhiem đeu co tham vong lat đo trieu đinh do con chau Minh Thanh To cai tri va len ngoi Hoang đe. Nam Hoang Tri thu 10 (1497), Ninh vuong Chu Can Quan mat, nhung phai đen nam Hoang Tri thu 12 (1499), Chu Than Hao moi đuoc ke thua tuoc vi Ninh vuong.


Than Hao Chi Loan Chu Than Hao đa co muu đo soan vi tu lau nhung vi khong co quan đoi trong tay nen chua the lam đuoc gi. Truoc đay khi Yen vuong Chu Đe tao phan, Ninh vuong Chu Quyen la đong minh than can nhat va đong vai tro quan trong trong đoi voi viec len ngoi cua Minh Thanh To. Tuy nhien sau khi len ngai vang, Thanh To đa tuoc binh quyen cua Ninh vuong va doi Ninh vuong tu Ninh Thanh ve Nam Xuong, thu phu tinh Giang Tay. 


= No luc khoi phuc binh ma =
Giua nam Chinh Đuc thu 2 (1507), Ninh vuong cu nguoi đen đut lot Luu Can, nho ong ta xin Minh Vu Tong khoi phuc binh ma cho Ninh vuong. Loi thinh cau đuoc chap thuan mac cho Binh bo Thuong thu phan đoi du doi. Tuy nhien 3 nam sau Luu Can bi trieu đinh xu tu, binh ma cua Ninh vuong theo đo cung bi giai giap. Nam Chinh Đuc thu 9 (1514), Ninh vuong thong qua Binh bo Thuong thu Luc Hoan tiep tuc thinh cau vua Minh khoi phuc binh ma cho minh. Mac du vap phai su phan đoi cua Đai hoc si, tuy nhien do đa mua chuoc đuoc nhung sung than ben canh Chinh Đuc nhu Tien Ninh,.. binh ma cua Ninh vuong cuoi cung đuoc khoi phuc.
Thang 6 nam Chinh Đuc thu 9 (1514), Ninh vuong yeu cau quyen đuoc chi huy toan bo binh ma o Giang Tay. Ong ta con chieu mo them binh si tu nhung son tac, toi pham. Trong suot thoi gian nay, Ninh vuong tu coi minh khong khac gi Hoang đe, quan đoi Vuong phu la cam quan va menh lenh cua ong ta la Thanh chi. Ninh vuong con bat cac quan vien đia phuong phai mac trieu phuc khi đen yet kien minh.
Ngoai ra Ninh vuong con chieu mo them nhieu quan su va cac can than trung thanh voi minh. Nhung quan lai đia phuong chong đoi Ninh vuong đeu bi loai tru. Nhung quan vien khac thi bi buoc phai im lang ma ung ho Ninh vuong. Thang 5 nam Chinh Đuc thu 12 (1517), cac thai giam tu Ninh vuong phu đa bi mat đen Bac Kinh đe to cao nhung hanh đong cua Ninh vuong đeu bi Tien Ninh sai nguoi bat giet truoc khi mat tau cho Hoang đe.


= Tuyen bo tao phan =
Thang 7 nam Chinh Đuc thu 14 (1519), mat tham cua Ninh vuong o Bac Kinh mat bao cho Ninh vuong biet rang mot vai quan vien se đuoc cu đen Nam Xuong đe bat Ninh vuong vi cac cao buoc phan nghich. Nhan thay khong the che giau trieu đinh lau hon nua, Ninh vuong trieu tap cac muu si va quyet đinh hanh đong. Ngay 10 thang 7, Chu Than Hao trieu tap toan bo cac quan vien đia phuong tai Vuong phu. Tai đay ong ta tuyen bo Hoang Tri Đe khong co con trai, va Chinh Đuc Đe thuc chat chi la con cua thuong dan đuoc đua vao cung. Ninh vuong con trang tron tuyen bo Thai hau đa bi mat đua chi du cho ong ta yeu cau trung tri be lu phan loan o Bac Kinh. Ton Toai, tuan phu Giang Tay vi nghi ngo tinh xac thuc cua su viec tren đa yeu cau Ninh vuong đua chi du cua Thai hau đe kiem chung nhung bi tu choi thang thung. Cho rang đo la hanh vi phan nghich, Ton Toai đa tuc gian mang mo Ninh vuong la nghich tac soan ngoi va sau đo bi xu tu cung voi nhung quan vien chong đoi Ninh vuong. Sau khi xu tu nhung thanh phan chong đoi, Ninh vuong tuyen bo khoi binh tao phan.


= Quan trieu đinh tran ap =
Quan phan loan đong quan ngoai thanh Nam Xuong, nhanh chong trien khai the tan cong theo đuong song Duong Tu. Ngay 13 thang 7, thanh Cuu Giang that thu. Ngay 23 thang 7, An Khanh bi bao vay. Trieu đinh cu tuong quan Vuong Duong Minh dep loan. Đe chan buoc tien cua Ninh vuong, Vuong Duong Minh lien viet mat chi gia, lam nhu trieu đinh biet truoc muu phan nghich cua han ma đe phong ky, ra lenh xuat binh tu Bac Kinh đanh thang vao Nam Xuong. Vuong sap đat cho Ninh vuong bat đuoc mat chi, qua nhien Than Hao sinh nghi, chua dam xuat quan voi, va trong luc do du, ong co thi gio keu goi quan cac noi khac lai va to chuc lai quan đoi. Moi viec xong xuoi, ong moi truyen hich ke toi giac, ho chieu can Vuong. Mat khac, ong tim cach chia re vay canh Than Hao, lam to trinh ve noi nhan đuoc mat thu xin hang cua muu si cua Than Hao đong thoi lai viet nhung buc thu tra loi dan do cach xu su ra sao nham chia re noi bo quan phan loan va thanh thu thoi gian chuan bi quan đoi tran ap. Ngay 13 thang 8, Vuong Thu Nhan dan quan đanh thang Nam Xuong, dung ke "Vay Nguy cuu Trieu" buoc Ninh vuong phai bo thanh An Khanh ma quay ve cuu Nam Xuong. Nhan đuoc tin bao, Ninh vuong do du, muu si khuyen Ninh vuong bo Nam Xuong ma đanh thang Nam Kinh, tuy nhien Ninh vuong bo ngoai tai ma thay vao đo tuc toc quay ve Nam Xuong.
Biet đuoc Ninh vuong đa trung ke, Vuong Duong Minh lap tuc bay the tran phuc kich đoi Ninh vuong mac bay. Ngay 20 thang 8, quan phan loan Ninh vuong hoan toan bi trieu đinh đanh bai. Ninh vuong đinh đi thuyen nho chay tron nhung đa bi Vuong phat hien va nhanh chong chat đut đuong lui. Cuoi cung Ninh vuong đa bi bat song. Cuoc noi day cua Ninh vuong Chu Than Hao sau 42 ngay đa bi dep yen hoan toan.


Cai chet Tat ca luc luong cua Ninh vuong đeu bi quan trieu đinh tieu diet hoac bat song, bao gom ca chi huy cam quan Tien Ninh va Binh bo Thuong thu Luc Hoan. Ca Tien Ninh va Luc Hoan đeu bi xu lang tri. Ca nha Ninh vuong bi vua Vu Tong xu tu. Rieng Ninh vuong do trieu than ra mat cau xin nen đuoc mien toi chet, chi bi tuoc het phong hieu va bi giam long trong tu. Hai nam sau, Ninh vuong tu sat trong nguc.


Trong van hoa đai chung Tu đai tai tu (2000), phim Hong Kong do TVB san xuat


Xem them Minh Vu Tong
An Hoa Vuong
Vuong Thu Nhan


Tham khao The Cambridge History of China, Vol. 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part I, "The Prince of Ning Treason" by Frederick W. Mote and Denis Twitchett.