Đau nanh hay đo tuong,  hoac đau tuong (danh phap hai phan: Glycine max) la loai cay ho Đau (Fabaceae), la loai ban đia cua Đong A. Loai nay giau ham luong chat đam protein, đuoc trong đe lam thuc an cho nguoi va gia suc.
Cay đau nanh la cay thuc pham co hieu qua kinh te lai de trong. San pham tu cay đau nanh đuoc su dung rat đa dang nhu dung truc tiep hat tho hoac che bien thanh đau phu, ep thanh dau đau nanh, nuoc tuong, lam banh keo, sua đau nanh, tao pho, okara... đap ung nhu cau đam trong khau phan an hang ngay cua nguoi cung nhu gia suc.
Ngoai ra, trong cay đau nanh con co tac dung cai tao đat, tang nang suat cac cay trong khac. Đieu nay co đuoc la hoat đong co đinh N2 cua loai vi khuan Rhizobium cong sinh tren re cay ho Đau.


Phan loai Chi Glycine tung đuoc Carl Linnaeus đua ra nam 1737 trong an ban đau tien cua quyen Genera Plantarum.Tu glycine co nguon goc tu tieng Hy Lap - glykys (ngot) va co the đe cap đen chat ngot cua cu an đuoc san xuat o Bac My co dang cay đau than leo, Glycine apios, nay la Apios americana. Đau tuong đuoc trong đuoc xuat hien đau tien trong quyen Species Plantarum cua Linnaeus, voi ten goi Phaseolus max L. Viec ket hop Glycine max (L.) Merr., theo đe nghi cua Merrill nam 1917, đa tro thanh ten goi chinh thuc đuoc cong nhan cua loai nay.
Chi Glycine Willd. đuoc chia thanh 2 phan chi Glycine va Soja. Phan chi Soja (Moench) F.J. Herm. bao gom cay đau tuong đuoc trong trot Glycine max (L.) Merr., va cay đau dai Glycine soja Sieb. & Zucc. Ca hai loai đeu la cac loai cay hang nam. Glycine soja la to tien hoang dai cua Glycine max, va chung moc hoang o Trung Quoc, Nhat Ban, Han Quoc, Đai Loan, va Nga. Phan chi Glycine bao gom it nhat 25 loai cay dai lau nam, vi du nhu Glycine canescens F.J. Herm. va G. tomentella Hayata, ca hai đuoc tim thay o Uc va Papua New Guinea.
Cung giong nhu cac loai cay trong khac co thoi gian thuan hoa lau dai, moi quan he giua cac loai đau tuong hien đai va cac loai moc hoang co the khong con dau vet o bat ky muc đo chac chan nao.


Kha nang co đinh đam Nhieu loai trong ho đau (alfalfa, đau cove, pea, bean, lentil, đau tuong, đau phong va cac loai khac) chua cac vi khuan cong sinh co ten la Rhizobia, chung nam trong cac not san cua bo re. Cac vi khuan nay co mot kha nang đac biet la co đinh nito tu khi quyen thanh ammoniac (NH3). Phan ung hoa hoc la:

N2 + 8 H+ + 8 e− → 2 NH3 + H2
Ammoniac sau đo đuoc chuyen hoa thanh mot dang khac, amoni (NH4+), co the đuoc mot so thuc vat hap thu theo phan ung sau:

NH3 + H+ → NH4+


Dien tich trong đau tuong Que huong cua đau tuong la Đong Nam A, nhung 45% dien tich trong đau tuong va 55% san luong đau tuong cua the gioi nam o My. Nuoc My san xuat 75 trieu tan đau tuong nam 2000, trong đo hon mot phan ba đuoc xuat khau. Cac nuoc san xuat đau tuong lon khac la Brasil, Argentina, Trung Quoc va An Đo. Phan lon san luong đau tuong cua My hoac đe nuoi gia suc, hoac đe xuat khau, mac du tieu thu đau tuong o nguoi tren đat nuoc nay đang tang len. Dau đau tuong chiem toi 80% luong dau an đuoc tieu thu o My.


Đau tuong bien đoi gen Đau tuong la mot trong so cac cay luong thuc đa co nhieu giong đuoc cai bien di truyen (GMO) nham tang nang suat. Hien nay, khoang 80% luong đau tuong đuoc trong phuc vu thuong mai đeu la GMO. Cong ty Monsanto la cong ty hang đau the gioi hien nay trong san xuat cay chuyen gen noi chung va đau tuong chuyen gen noi rieng.


Thanh phan hoa hoc trong hat đau Trong hat đau tuong co cac thanh phan hoa hoc sau Protein (40%), lipid (12-25%), glucid (10-15%); co cac muoi khoang Ca, Fe, Mg, P, K, Na, S; cac vitamin A, B1, B2, D, E, F; cac enzyme, sap, nhua, cellulose.
Trong đau tuong co đu cac amino acid co ban isoleucin, leucin, lysin, metionin, phenylalanin, tryptophan, valin. Ngoai ra, đau tuong đuoc coi la mot nguon cung cap protein hoan chinh vi chua mot luong đang ke cac amino acid khong thay the can thiet cho co the.
Cac thuc pham lam tu đau tuong đuoc xem la mot loai "thit khong xuong" vi chua ty le đam thuc vat doi dao, co the thay the cho nguon đam tu thit đong vat. Tham chi, luong đam (protein) trong 100 gr đau tuong co the tuong đuong voi luong đam trong 800 gr thit bo.
Tai cac quoc gia nhu Nhat Ban, Trung Quoc, 60% luong đam tieu thu hang ngay la do cay đau tuong cung cap, thong qua cac loai thuc pham nhu đau hu, đau hu thoi, sua đau nanh... Ham luong chat đam chua trong đau tuong cao hon nhieu so voi luong chat đam chua trong cac loai đau khac.


Xem them Cac loai đau
Qua trinh co đinh đam
Amino acid khong thay the


Chu thich Tham khao Dinh duong tu sua đau nanh gen tu nhien Mai Thuong, 18/9/2012 08:00 GMT+7


Lien ket ngoai "Glycine max (L.) Merr". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Cuc Nghien cuu Nong nghiep (ARS), Bo Nong nghiep Hoa Ky (USDA).
Đau tuong tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Đau tuong 26716 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Soybean (plant) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Đau tuong tai Tu đien bach khoa Viet Nam