Chim canh cut hay con goi la chim cut canh (bo Sphenisciformes, ho Spheniscidae - lay theo chi Spheniscus nghia la hinh nem) la mot nhom chim nuoc khong bay đuoc. Chung hau nhu chi song o Nam ban cau, voi duy nhat mot loai, chim canh cut Galapagos, đuoc tim thay o phia bac đuong xich đao. Von rat thich nghi cho cuoc song trong nuoc, chim canh cut co bo long tuong phan nhau gom cac mang sang va toi va chan cheo đe boi loi. Hau het chim canh cut an nhuyen the, ca, muc va cac dang sinh vat bien khac ma chung bat đuoc khi boi duoi nuoc. Chung danh khoang mot nua cuoc đoi tren can va nua con lai o bien.
Mac du hau het tat ca cac loai chim canh cut đeu co nguon goc tu Nam ban cau va chung khong chi đuoc tim thay o nhung vung khi hau lanh, chang han nhu Nam Cuc. Tren thuc te, chi co mot so loai chim canh cut song o xa ve phia nam. Mot so loai đuoc tim thay o vung on đoi, nhung mot loai, chim canh cut Galapagos, song gan đuong xich đao.
Loai chim canh cut song lon nhat la chim canh cut hoang đe ( Aptenodytes forsteri ): trung binh, con truong thanh khoang 1,1 m (3 ft 7 in) cao va nang 35 kg (77 lb) . Loai chim canh cut nho nhat la chim canh cut xanh nho ( Eudyptula nho ), con đuoc goi la chim canh cut co tich, đung khoang 33 cm (13 in) cao va nang 1 kg (2,2 lb) . Trong so cac loai chim canh cut con ton tai, nhung con chim canh cut lon hon song o nhung vung lanh hon, trong khi nhung con chim canh cut nho hon thuong đuoc tim thay o cac vung khi hau on đoi hoac tham chi nhiet đoi. Mot so loai tu thoi tien su đat đuoc kich thuoc khong lo, tro nen cao hoac nang bang nguoi truong thanh. Chung khong bi gioi han o cac vung Nam Cuc; nguoc lai, cac khu vuc can Nam Cuc chua đung su đa dang cao, va it nhat mot con chim canh cut khong lo đa xuat hien trong khu vuc khoang 2.000 km ve phia nam cua xich đao 35 mya, trong mot vung khi hau chac chan la am hon ngay nay.


Cac loai va noi song So luong loai con lai đen nay van la mot chu đe gay tranh cai. Trong cac loai van ban khac nhau nguoi ta liet ke tu 16 đen 19 loai. Mot so tac gia con cho rang chim canh cut chan cheo trang la mot loai chim lan nho (Eudyptula) rieng, mac du ngay nay noi chung no đuoc coi la phan loai cua chim canh cut nho (chang han Williams, 1995; Davis & Renner, 2003). Tuong tu, nguoi ta van chua ro chim canh cut hoang gia chi đon thuan la dang bien đoi mau sac cua chim canh cut Macaroni hay khong. Ngoai ra, cung kha thich hop đe coi nhu mot loai rieng la quan the mien bac cua chim canh cut Rockhopper (Davis & Renner, 2003). Mac du tat ca cac loai chim canh cut hien con đeu co nguon goc o nam ban cau, nhung nguoc lai voi niem tin pho bien, chung khong chi tim thay tai cac khu vuc co khi hau lanh, chang han chau Nam Cuc. Tren thuc te, chi co vai loai chim canh cut thuc su sinh song xa đen vay ve phia nam. Co ba loai sinh song o khu vuc nhiet đoi; mot loai sinh song xa ve phia bac toi quan đao Galapagos (chim canh cut Galapagos) va thinh thoang chung con vuot qua ca đuong xich đao trong khi kiem an.
Loai lon nhat la chim canh cut hoang đe (Aptenodytes forsteri): chim truong thanh trung binh cao khoang 1,1 m (3 ft 7 in) va can nang 35 kg (75 lb) hoac hon the. Loai chim canh cut nho nhat la chim canh cut nho (con goi la chim canh cut tien), chung chi cao khoang 40 cm (16 in) va can nang 1 kg (2,2 lb). Noi chung loai chim canh cut nao co kich thuoc lon hon thi cung co kha nang giu nhiet tot hon, va vi the sinh song trong khu vuc lanh hon, trong khi cac loai chim canh cut nho chu yeu tim thay trong khu vuc co khi hau on đoi hay tham chi la nhiet đoi.
Phan lon chim canh cut an cac loai nhuyen the, ca, muc va cac dang sinh vat bien khac chung bat đuoc trong khi boi loi duoi nuoc. Chung tieu ton khoang mot nua thoi gian tren can va nua con lai duoi long cac đai duong.
Mot trong nhung dang hanh vi gay tro ngai nhat cua chim canh cut dien ra khi chim me mat con cua no, hoac la do chung khong chiu đung đuoc con bao đau tien trong đoi, hoac la do cac ly do khac nhu ke thu. Khi chim me mat con, no co y đo an trom con cua chim me khac- co le la đe giam su thuong tiec con. Hanh vi nay lam cac nha khoa hoc kinh ngac, do no la mot hanh đong bot phat ve tinh cam nguoc lai voi hanh vi ban nang; la đieu ma nhieu đong vat hoang da khong bao gio co khi chung mat con. Nhieu nguoi đa su dung đieu nay nhu la chung cu co ban trong nhieu thap ky đe cho rang nhieu đong vat co tinh cam tuong tu nhu con nguoi, thong thuong la danh cho muc đich ve cac quyen cua đong vat. Mot cach tu nhien, nhung con chim mai khac trong nhom khong thich hanh vi nay va se giup đo con chim me thuc thu bao ve cac con cua no. Tuy nhien, hanh vi nay co the đuoc giai thich mot cach tot hon nhu la phuong tien cho chim mai, hoac chim trong, co the nho đuoc su hop tac toan dien cua cac chim bo me khac trong viec nuoi nang chim con, neu cho rang moi quan he la mot vo-mot chong; co le o đay co su khac biet giua chim trong va chim mai lien quan toi viec an trom chim non
va giua cac loai trong su lien he voi đac tinh mot vo-mot chong la theo mua hay vinh cuu.
Chim canh cut duong nhu khong e ngai con nguoi va cac nhom nha tham hiem co the đen gan chung ma khong lam cho chung so.


Tien hoa Lich su tien hoa cua chim canh cut đuoc tim hieu khong ky, do cac hoa thach chim canh cut la kha hiem. Hoa thach chim canh cut co nhat đuoc biet la cua chi Waimanu, chung đa song trong giai đoan đau cua the Paleocen tai khu vuc New Zealand, khoang 62 trieu nam truoc. Trong khi chung chua thich nghi tot voi cuoc song duoi nuoc nhu chim canh cut ngay nay (đieu đo co le dien ra vao thoi ky the Eocen khoang 40 trieu nam truoc), thi Waimanu đa khong bay đuoc va tuong tu nhu chim lan gavia, voi cac canh ngan thich nghi cho viec lan sau.Cac hoa thach nay cho thay chim canh cut tien su đa khong bay đuoc va co the song duoi nuoc đuoc va nguon goc cua chung co le đa bat đau khoang 65 trieu nam truoc, truoc khi dien ra su tuyet chung cua khung long. To tien cua chim canh cut truoc Waimanu hien van khong ro, mac du mot so nha khoa hoc (Mayr, 2005) cho rang ho Plotopteridae tuong tu nhu chim canh cut (thong thuong đuoc coi la co ho voi chim co ran va chim coc) co the tren thuc te la nhom chi em ban đau cua chim canh cut, va chim canh cut co the co su chia se chung cung mot to tien voi bo Bo nong (Pelecaniformes).


= Palaeeudyptinae =
Theo truyen thong, phan lon cac loai chim canh cut đa tuyet chung đuoc đat trong mot phan ho co le la can nganh goi la Palaeeudyptinae. Đe co danh sach đay đu cac chi nay, xem phan Phan loai duoi đay.
Tinh trang so luong chim canh cut ngay nay la rat on đinh, chung song rat đong đuc thanh tung bay.Vi vay chua co nguy co bi tuyet chung đoi loai chim nay .


Đac điem co the Chim canh cut thich nghi tot voi cuoc song duoi nuoc. Cac canh cua chung đa tien hoa thanh cac chan cheo va khong co tac dung đe bay trong khong gian. Tuy nhien, trong nuoc thi chim canh cut lai nhanh nhen mot cach đang ngac nhien. Voi bo long muot thi mot lop khong khi đuoc duy tri, đam bao cho suc noi cua chung. Ngoai ra, lop khong khi nay con co tac dung giup cho chim canh cut chiu đuoc nuoc lanh. 
Tren mat đat, chim canh cut dung đuoi va cac canh đe duy tri can bang cho the đung thang cua chung.
Tat ca cac loai chim canh cut đeu co mau trang o phan bung va mau sam (chu yeu la đen) o phan lung. No co tac dung giup cho chung đuoc nguy trang tot. Ke thu san tim chung tu phia duoi (chang han ca kinh hay hai cau bao) rat kho phan biet mau trang cua bung chim canh cut voi mau phan chieu tu mat nuoc. Bo long sam mau tren lung chung giup chung thoat khoi cac ke thu tu phia tren.

Chim canh cut co the boi lan trong nuoc voi van toc tu 6 toi 12 km/h, mac du co mot so bao cao cho rang toc đo co the len toi 27 km/h (đieu nay co the xay ra khi chung bi giat minh hay bi tan cong). Cac loai chim canh cut nho khong lan sau va chi san tim moi gan mat nuoc va chi lan khoang 1-2 phut. Cac loai chim canh cut lon co the lan sau khi can thiet. Ky luc lan sau cua chim canh cut hoang đe lon đa đuoc ghi nhan la toi đo sau 565 m (1.870 ft) va keo dai toi 20 phut.
Chim canh cut co the đi lach bach bang hai chan hoac truot bang bung cua chung doc theo lop tuyet, mot chuyen đong goi la "truot bang", đieu nay cho phep chung tiet kiem nang luong trong khi van co the chuyen đong tuong đoi nhanh.
Chim canh cut co thinh giac tot. Cac mat cua chung đa thich nghi voi viec quan sat duoi nuoc va la phuong tien chu yeu cua chung đe đinh vi con moi va lan tranh ke thu. Nguoc lai, o tren can thi chung la can thi. Kha nang khuu giac cua chung van chua đuoc nghien cuu đay đu.
Chung co the uong nuoc man mot cach an toan do tuyen le cua chung loc luong muoi du thua tu mau [1] Luu tru ngay 20 thang 7 nam 2006 tai Wayback Machine [2] Luu tru ngay 28 thang 9 nam 2006 tai Wayback Machine [3] Luu tru ngay 12 thang 10 nam 2006 tai Wayback Machine. Muoi đuoc tiet ra ngoai trong dang chat long đam đac tu hoc mui.
Chim canh cut khong co co quan sinh duc ngoai [4] Luu tru ngay 17 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine. Ket qua la chi co thu nghiem nhiem sac the moi xac đinh đuoc gioi tinh cua chung.


Sinh san Mot so loai chim canh cut co the giao phoi ca đoi, trong khi cac loai khac chi giao phoi mot mua. Noi chung, chung tao ra mot bay con nho va ca chim bo lan chim me cung cham soc con non.
O mot so loai con cai đe it trung (10-20: 10 trung), ap 65 ngay. Sau moi lan ap, con cai giam 40-50% khoi luong. Sau khi trung no, con me tiep tuc u am cho con non.


= Hanh vi quan he trong mai =
Đau thang 2 nam 2004 to New York Times thong bao rang mot cap chim canh cut quai mu trong tai Vuon bach thu Cong vien Trung tam (Central Park Zoo) tai thanh pho New York đa ket đoi va tham chi chung đa ap thanh cong tu trung ra mot con chim mai non. Cac chim canh cut khac o New York cung đa đuoc thong bao la tao ra cac cap đong tinh.
Cac vuon thu tai Nhat Ban va Đuc cung dan chung cac cap chim canh cut đuc. Cac cap chim đuc nay đa xay to cung nhau va dung cac hon đa thay trung trong to cua chung. Nghien cuu tai Đai hoc Rikkyo, Tokyo đa tim thay 20 cap nhu the tai 16 vuon nuoi thu va be nuoi tai Nhat Ban. Vuon thu Bremerhaven tai Đuc đa co tach cac cap chim canh cut đuc bang cach nhap khau cac chim canh cut mai tu Thuy Đien va tach cac cap đuc ra nhung ho đa khong thanh cong. Giam đoc vuon thu noi rang cac moi quan he "uyen uong" nay la qua manh.


Thu vien anh Phan loai Bo Sphenisciformes

Ho Spheniscidae
Waimanu
Phan ho Palaeeudyptinae (tuyet chung)
Anthropodyptes
Anthropornis
Chim canh cut lon Nordenskjoeld, Anthropornis nordenskjoeldi
Archaeospheniscus
Arthrodytes
Chubutodyptes
Dege
Delphinornis
Duntroonornis
Insuza
Korora
Marplesornis
Nucleornis
Pachydyptes
Palaeeudyptes
Palaeospheniscus
Paraptenodytes
Platydytes
Pseudaptenodytes
Wimantornis
Phan ho Spheniscinae (chim canh cut ngay nay)
Aptenodytes
Aptenodytes forsteri: chim canh cut hoang đe
Aptenodytes patagonicus: chim canh cut vua
Eudyptes
Eudyptes chrysolophus: chim canh cut Macaroni
Eudyptes chrysocome: chim canh cut Rockhopper
Eudyptes pachyrhynchus: chim canh cut Fiordland
Eudyptes robustus: chim canh cut Snares
Eudyptes schlegeli: chim canh cut hoang gia
Eudyptes sclateri: chim canh cut mao đung
Eudyptula
Eudyptula albosignata: chim canh cut chan cheo trang
Eudyptula minor: chim canh cut nho (chim canh cut tien hay chim canh cut xanh)
Megadyptes
Megadyptes antipodes: chim canh cut mat vang
Pygoscelis
Pygoscelis adeliae: chim canh cut Adelie
Pygoscelis antarctica: chim canh cut quai mu
Pygoscelis papua: chim canh cut Gentoo
Spheniscus
Spheniscus demersus: chim canh cut chau Phi hay chim canh cut chan đen
Spheniscus magellanicus: chim canh cut Magellan
Spheniscus humboldti: chim canh cut Humboldt
Spheniscus mendiculus: chim canh cut Galapagos


Phim anh Phim truyen hinh hoat hinh Pingu (Thuy Si-Anh) (1986, 1900-2006)
Phim truyen hinh hoat hinh Stanley (tap Penguin Party) (My) (2001)
Phim truyen hinh hoat hinh Pecola (Nhat-Canda) (2001-2002)
Phim truyen hinh hoat hinh Pororo The Little Penguin (Han Quoc) (2003 - 2021)
Phim đien anh hoat hinh Madagascar (My) (2005)
Phim truyen hinh hoat hinh Little Einsteins (mua 1) (tap The Birthday Balloons) (My) (2005)
Phim đien anh hoat hinh Happy Feet (My-Anh-Uc) (2006)
Phim truyen hinh hoat hinh Higglytown Heroes (tap Look's Who Squawking) (My) (2006)
Phim truyen hinh mua roi Sesame street (mua 37): Elmo's World (tap Penguins) (My) (2006)
Phim đien anh hoat hinh Surf's Up (My) (2007)
Phim đien anh hoat hinh Madagascar: Escape 2 Africa (My) (2008)
Phim truyen hinh hoat hinh Little Einsteins (mua 2) (tap Mr. Penguin's Ice Cream Adventure) (My) (2008)
Phim truyen hinh hoat hinh Penguins Of Madagascar (Anh) (2008 - 2015)
Phim đien anh hoat hinh Happy Feet Two (My-Uc) (2011)
Phim đien anh hoat hinh Madagascar 3: Europe's Most Wanted (My) (2012)
Phim đien anh hoat hinh Madly Madagascar (My) (2013)
Phim đien anh hoat hinh Penguins Of Madagascar (My) (2014)
Phim đien anh hoat hinh Surf's Up 2: WaveMania (My-Canada) (2017)
Phim đien anh hoat hinh The Jungle Bunch (Phap) (2017)


Lien ket ngoai Đinh nghia cua chim canh cut tai Wiktionary
Thong tin ve chim canh cut tai vi đo 70 nam Luu tru ngay 28 thang 10 nam 2005 tai Wayback Machine
Webcam chim canh cut Gentoo tu chau Nam Cuc
Thong tin ve chim canh cut tai pinguins.info
PBS Nature: The gioi chim canh cut Luu tru ngay 12 thang 6 nam 2006 tai Wayback Machine
ITIS Luu tru ngay 17 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
Thong tin ve the gioi bien cua chim canh cut Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2012 tai Wayback Machine
Weblog chim canh cut Luu tru ngay 6 thang 12 nam 2016 tai Wayback Machine
Hinh anh ve chim canh cut Luu tru ngay 10 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Website ve chim canh cut ngo ngan va buon cuoi voi Webcam truc tiep! Luu tru ngay 8 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
Hinh anh video ve chim canh cut tren Internet Bird Collection
The gioi chim canh cut


Tham khao Mayr, G. (2005). "Tertiary plotopterids (Aves, Plotopteridae) and a novel hypothesis on the phylogenetic relationships of penguins (Spheniscidae)". Tap chi Zoological Systematics and Evolutionary Research, 43 (1): 61-71.
Davis; Lloyd S.; Renner; M. (1995). Penguins. London: T & A D Poyser. ISBN 0-7136-6550-5.
Williams; Tony D. (1995). The Penguins - Spheniscidae. Oxford: Nha xuat ban Đai hoc Oxford. ISBN 0-19-854667-X.