Chiet Giang  (浙江) la mot tinh ven bien phia đong cua Trung Quoc. Ten goi Chiet Giang lay theo ten cu cua con song Tien Đuong chay qua Hang Chau - tinh li Chiet Giang. Ten goi tat cua tinh nay la Chiet. Nam 2018, Chiet Giang la tinh đong thu tam ve so dan, đung thu tu ve kinh te Trung Quoc voi 64,56 trieu dan va GDP nam 2022 la 7,77 nghin ty NDT (1.150 ty USD), cao hon GDP Ha Lan, quoc gia đang xep hang 17 the gioi.
GDP binh quan đau nguoi nam 2022 la 118.496 NDT (tuong đuong 17.617 USD).
Chiet Giang giap gioi voi tinh Giang To va thanh pho Thuong Hai ve phia bac, An Huy va Giang Tay ve phia tay va Phuc Kien ve phia nam, phia đong giap bien Hoa Đong. Trong tieng Viet, Chiet Giang hay bi viet nham thanh Triet Giang.
Chiet Giang chu yeu bao gom cac ngon đoi, chiem khoang 70% tong dien tich, voi đo cao cao hon ve phia nam va phia tay. Chiet Giang cung co đuong bo bien dai hon bat ky tinh nao khac cua Trung Quoc đai luc. Trong tinh co ba nghin cu lao, nhieu nhat o Trung Quoc. Tinh ly Hang Chau đanh dau su ket thuc cua Đai Van Ha va nam tren vinh Hang Chau o phia bac Chiet Giang, ngan cach Thuong Hai va Ninh Ba. Vinh co nhieu hon đao nho goi chung la quan đao Chu Son.


Lich su Tu khoang 50.000 nam truoc, vao thoi đai đo đa cu, mot giong nguoi nguyen thuy goi la nguoi Kien Đuc (建德人) đa sinh song tai Chiet Giang. Đen thoi đai đo đa moi, tai Chiet Giang truoc sau đa xuat hien van hoa Thuong Son, van hoa Tieu Hoang Son, van hoa Khoa Ho Kieu, van hoa Ha Mo Đo (河姆渡), van hoa Ma Gia Banh (马家浜) va van hoa Luong Chu (良渚). Trong đo, van hoa Luong Chu uoc tinh cach nay khoang 5.000 nam, the hien muc đo phat trien van hoa rat cao tai Trung Quoc trong thoi đai đo đa moi.
Đen thoi đai đo đong, luu vuc Thai Ho va song Tien Đuong tien vao thoi ky van hoa Ma Kieu (马桥), nguoi dan song o đo đuoc goi la "Viet". Khi tien hanh khao co tai khu vuc Thai Ho va song Tien Đuong va đong bang Ninh-Thieu, nguoi ta đa phat hien đuoc mot so luong lon cac di chi cua van hoa Ma Kieu, nen van hoa nay phat trien đoc lap va it chiu anh huong tu Trung Nguyen.
Bat đau tu thoi Xuan Thu, nuoc Viet noi len o phia bac Chiet Giang, đinh đo o Coi Ke (nay thuoc Thieu Hung). Đen đoi Viet vuong Cau Tien, nuoc Viet đa đat đen thoi ky cuc thinh va nam 473 TCN đa co the đa đanh bai nuoc Ngo o phia bac, mot trong nhung tieu quoc manh thoi bay gio. Nam 333 TCN, đen luot nuoc Viet bi nuoc So o phia tay đanh bai. Nam 221 TCN, đen luot nuoc Tan chinh phuc đuoc tat ca cac tieu quoc o Trung Hoa va thanh lap mot đe quoc Trung Hoa thong nhat.
Duoi thoi Nha Tan va thoi Nha Han, Chiet Giang thuoc quyen kiem soat cua đe quoc Trung Hoa, tuy nhien vung nay van la bien ai va vung Nam Chiet Giang chi thuoc quyen kiem soat tren danh nghia do cac toc Bach Viet van cu ngu o đay voi cac to chuc xa hoi va chinh tri cua rieng ho, đo chinh la nuoc Đong Au. Nam 138 TCN, Đong Au va nuoc Man Viet phat sinh tranh gianh, Man Viet vuong đa xuat binh bao vay Đong Au thanh (thuoc On Chau ngay nay), chi đen khi Nha Han cu quan tiep vien cho Đong Au thi quan Man Viet moi thoai lui. Sau đo, duoi ap luc tu Man Viet, quoc vuong Đong Au đa phai dan tren 4 van quan tien ve phia bac đen khu vuc Thu Thanh thuoc An Huy ngay nay. Nhung cu dan Đong Au con o lai đat cu đa di cu ra cac đao tren bien Hoa Đong đe tranh chien loan. Cuoi đoi Nha Han, Chiet Giang la đia ban hoat đong cua cac tuong Nghiem Bach Ho (嚴白虎) va Vuong Lang (王朗). Hai nguoi nay đa thua truoc hai anh em Ton Sach (孙策) va Ton Quyen (孫權) - nhung nguoi cuoi cung đa lap nen nuoc Ngo, mot trong ba nuoc thoi Tam Quoc.
Tu the ky IV, Trung Quoc bat đau bi cac toc du muc phuong Bac đanh chiem - nhung toc nguoi đa chiem đuoc toan bo vung Hoa Bac va thiet lap Ngu Ho thap luc quoc (thuc te co nhieu nuoc hon) va Bac trieu Nguy. Do đo, nhung đot lon dan di cu tu phia bac đa đo ve mien Nam, đieu nay đa tang toc qua trinh Han hoa vung Nam Trung Quoc, trong đo co Chiet Giang.
Nha Tuy tai thong nhat Trung Quoc va xay dung con kenh lon Đai Van Ha noi Hang Chau voi binh nguyen Hoa Bac, mang lai cho Chiet Giang mot đuong ket noi quan trong voi cac trung tam cua van minh Trung Hoa. Thoi Nha Đuong la thoi hoang kim cua Trung Hoa. Khi đo, Chiet Giang la mot phan cua Giang Nam Đong đao (江南東道) va bat đau phat trien thinh vuong. Ve sau, khi Nha Đuong sup đo, đa phan lanh tho cua nuoc Ngo Viet thoi Ngu Đai Thap Quoc la tai Chiet Giang.
Bac Tong tai thong nhat Trung Quoc vao khoang nam 960. Trong thoi Nha Tong, su giau co thinh vuong cua mien Nam Trung Quoc bat đau vuot mien Bac Trung Quoc. Sau khi mien Bac bi nguoi Nu Chan xam chiem vao nam 1127, Chiet Giang tien vao thoi cuc thinh: Hang Chau tro thanh kinh đo cua Nam Tong. Noi tieng vi ve đep va su giau co, thanh pho nay co the đa la thanh pho lon nhat the gioi vao thoi đo. Ke tu đo đen nay, trong van hoa Trung Hoa, cung voi vung Nam Giang To lan can, vung Bac Chiet Giang đa đong nghia voi su xa hoa va giau co. Chien thang cua quan Mong Co va viec thanh lap Nha Nguyen nam 1279 đa ket thuc vai tro quan trong ve chinh tri cua Hang Chau, tuy nhien, thanh pho nay van tiep tuc phat trien thinh vuong; Marco Polo đa đen tham Hang Chau, ong goi thanh pho nay la "Kinsay" va goi đay la "thanh pho sang trong va đep đe nhat" tren the gioi.


= Thoi Minh =
Nha Minh, trieu đai đanh đuoi đuoc nguoi Mong Co vao nam 1368, la trieu đai đau tien thiet lap đon vi hanh chinh cho rieng Chiet Giang, Chiet Giang thua tuyen bo chanh su ti (浙江承宣布政使司), va ke tu đo ranh gioi cua tinh hau nhu khong thay đoi. Thoi Nha Minh, Chiet Giang co 11 phu va 75 huyen. Thoi Minh, Chiet Giang la mot vung quan trong ve thue, đuong thoi Gia Hung va Ho Chau la nhung vung san xuat to song chu yeu. Tuy nhien, do Truong Si Thanh (张士诚) va Phuong Quoc Tran (方国珍) đoi khang voi trieu đinh, Chu Nguyen Chuong đa thuc hien chinh sach hai cam, tien hanh phong toa cac khu vuc duyen hai cua Chiet Giang, do vay nen thuong mai noi chung va ngoai thuong noi rieng cua tinh co khuynh huong suy giam. Theo chinh sach "Hai cam", cu dan duyen hai bi buoc phai di chuyen vao sau trong noi đia, anh huong nghiem trong đen sinh ke cua ho. Nam Hong Vu thu 19 (1386), hon 30.000 cu dan tai 46 đao Chu Son bi bach phai chuyen vao noi đia, nam sau, huyen đao duy nhat khi ay la Xuong Quoc huyen (tuc Chu Son ngay nay) bi phe bo. Đen nhung nam Gia Tinh, Trung Quoc chiu anh huong cua hai tac Uy khau, nang ne nhat la Phuc Kien va Chiet Giang.


= Thoi Thanh =

Sau khi nguoi Man Chau nhap quan, lap nen Nha Thanh, trieu đinh moi đa đoi Chiet Giang thua tuyen bo chanh su ti thanh Chiet Giang tinh, ve quan su do tong đoc Man Chiet quan ly. Do Chiet Giang tich cuc phan khang quan Thanh, trieu đinh Man Thanh đa co cac chinh sach tham tra da man đoi voi van nhan Giang Nam, nhu Van tu nguc (文字獄), Minh su an (明史案). Nam Đao Quang thu 20 (1840), quan Anh phao kich thanh Đinh Hai, Chien tranh Nha phien chinh thuc bung phat. Sau khi thanh bi bao vay, tong binh Đinh Hai tran Cat Van Phi (葛云飞), tong binh Tho Xuan tran Vuong Tich Bang (王锡朋), tong binh Xu Chau tran Trinh Quoc Hong (郑国鸿) đa suat quan đe khang cu song đa thiet mang trong tran chien. Can cu theo Đieu uoc Nam Kinh ky ket sau chien tranh, Ninh Ba tro thanh mot 5 cang thong thuong voi ngoai quoc đau tien.
Nam 1861, quan Thai Binh Thien Quoc tien tu Giang Tay đen Chiet Giang, do la noi xuat than cua nhieu quan vien va than si Trung Quoc, Giang Chiet la vung cu dan chiu anh huong manh cua Nho giao nen cac dan đoan đia phuong đa lien tuc cung quan Thai Binh tac chien, vi the co đen tren mot nua cu dan Chiet Giang đa thiet mang trong cuoc chien nay. Đac biet, o cac khu vuc phia tay nhu tai ba huyen Vu Khang, Hieu Phong va An Cat thuoc hai phu Ho Chau, Hang Chau, ton that nhan khau la tren 96%. Cuoc chien khoc liet nay đa khien mot so luong lon nhan si Giang Chiet đen ti nan tai Thuong Hai (to gioi ngoai quoc), đong mot vai tro quyet đinh cho su phat trien cua Thuong Hai. Sau chien tranh, Tuong quan nhap Chiet Giang đe đanh Thai Binh Thien Quoc truoc kia khuech truong the luc va sau nam 1861, nhieu tuan phu Chiet Giang do Tuong quan đoc quyen nam giu. Tuy nhien, sau an Cat Tat thi, luc luong Tuong quan đa suy yeu rat nhieu. Trong cac su kien Phong trao Nghia Hoa Đoan va Bat quoc lien quan xam luoc, tinh Chiet Giang tham gia Đong Nam ho bao, tranh đuoc chien tranh xam luoc.


= Thoi Trung Hoa Dan Quoc =
Sau Cach mang Tan Hoi, Tan quan Hang Chau vao thang 11 nam 1911 đa phat đong khoi nghia, hinh thanh viec nguoi Chiet Giang đung đau Chiet Giang đo đoc phu, tuyen cao Chiet Giang đoc lap. Ngay 12 thang 4 nam 1916, tinh Chiet Giang tham gia chien tranh phan Vien ho Quoc. Đen thang 1 nam 1917, chinh phu Bac Duong bo nhiem Duong Thien Đuc (杨善德) đua quan đen Hang Chau nham chuc Chiet Giang đoc quan, Te Dieu Son (齐耀珊) nham chuc tinh truong, ket thuc thoi đai nguoi Chiet Giang cai tri Chiet Giang.
Sau khi Duong Thien Đuc nham chuc Chiet Giang đoc quan, tinh Chiet Giang chinh thuc gia nhap vao pham vi anh huong cua the luc Hoan he quan phiet. Sau khi Duong Thien Đuc chet, Lo Vinh Tuong tiep nhiem chuc Chiet Giang đoc quan. Nhung luc đo, do tinh Giang To thuoc quyen thong tri cua Truc Le quan phiet, hai ben cung quan ly khu vuc Thuong Hai song ve sau đa bung phat chien tranh Giang-Chiet. Sau nhieu thang, chien tranh ket thuc voi thang loi thuoc ve Truc he. Ton Truyen Phuong cua Truc he nham chuc đoc quan, nam quyen cho đen cuoi thang 2 nam 1927, khi quan Bac phat chiem linh toan coi Chiet Giang. ngay 27 thang 7, chinh quyen tinh Chiet Giang chinh thuc đuoc thanh lap.

Trong Chien tranh Trung-Nhat, Chiet Giang la mot trong nhung chien truong chinh thuoc chien khu 3. Gia Hung, Ngo Hung, Truong Hung o phia bac Chiet Giang la chien truong chu yeu truoc hoi chien Tung Ho. Cuoi nam đo, Trung Hoa Dan Quoc that thu toan dien tai khu vuc đong bang o phia bac Hang Chau, chinh phu Quoc dan đa thuc hien chinh sach tieu tho tai Chiet Giang, hinh thanh vung ngan cach song nuoc giua quan Trung-Nhat qua song Tien Đuong. Sau đo, Chiet Giang that thu, quan Nhat lap nen che đo bu nhin chinh phu Duy Tan Trung Hoa Dan Quoc, đen nam 1940, Chiet Giang thuoc "vung quan ly" cua chinh quyen Uong Tinh Ve bu nhin. Sau khi Nhat Ban đau hang, quan Trung Hoa Dan Quoc quan ly Chiet Giang.
Thang 4 nam 1949, Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc đa tien vao Chiet Giang giao chien voi quan Trung Hoa Dan Quoc. Đen thang 5, On Chau, Hang Chau, Ninh Ba cung tat ca vung đai luc cua Chiet Giang đeu ve tay luc luong cong san. Chinh phu Quoc dan tinh Chiet Giang di doi đen quan đao Chu Son, tiep tuc quan ly cac đao duyen hai cua Chiet Giang. Thang 5 nam 1950, chinh quyen Quoc dan tinh Chiet Giang cung quan Trung Hoa Dan Quoc, tong cong 125.000 nguoi va tong cong khoang 20.000 dan chung ban đia đa triet thoai đen Đai Loan. Chinh phu Quoc dan tinh Chiet Giang tren thuc te cham dut ton tai. Sau đo, Giai phong quan tiep quan cac đao cua quan đao Chu Son.
Sau khi tu bo Chu Son, chinh phu Quoc dan van khong che quan đao Đai Tran (大陈列岛) hay quan đao Thai Chau (台州列岛) o đong nam Chiet Giang, nhu đao Nhat Giang Son (一江山岛). Ngay 20 thang 1 nam 1955, Quan Giai phong Nhan dan Trung Quoc cong chiem đao Nhat Giang Son. Chinh phu Quoc dan thay tinh hinh đa tro nen vo vong, voi su ho tong cua Đe That Ham đoi Hoa Ky, toan bo quan linh va cu dan tren đao Đai Tran đa triet thoai đen Đai Loan, sau đo đen luot quan đao Nam Ki (南麂列岛) cung phai tien hanh di tan. Tu đo, toan bo tinh Chiet Giang đa ve tay Cong hoa Nhan dan Trung Hoa.


= Thoi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa =
Vung Nam Chiet Giang nhieu đoi nui va khong thich hop cho nong nghiep, von đa la vung ngheo va kem phat trien. Tuy nhien, cac cai cach kinh te cua Đang Tieu Binh đa đem lai thay đoi đac biet cho khu vuc nay. Nho lam viec can cu, co đau oc kinh doanh, gia lao đong thap, va mot tam nhin toi thi truong the gioi, vung Nam Chiet Giang, đac biet la cac thanh pho nhu On Chau (溫州) va Nghia O (义乌), đa tro thanh mot trung tam xuat khau chinh yeu. Cung voi su giau co tu xua cua vung Bac Chiet Giang, đieu nay đa lam cho Chiet Giang nhay vot vuot qua mot so tinh khac va tro thanh mot trong nhung tinh giau nhat cua Trung Quoc.


Đia ly Chiet Giang la tinh duyen hai đong nam Trung Quoc, o phia nam cua đong bang chau tho Truong Giang, phia bac lien ke voi Thuong Hai va tinh Giang To, phia tay giap voi tinh An Huy va tinh Giang Tay, phia nam giap voi tinh Phuc Kien, phia đong giap voi bien Hoa Đong. Đai bo phan đuong bo bien cua Chiet Giang khuc khuyu, co nhieu vinh bien va đao. Dien tich đat lien cua Chiet Giang chiem 1,02% dien tich toan quoc, la mot trong cac tinh co dien tich nho nhat Trung Quoc. Đia hinh cua Chiet Giang phuc tap, co thuyet noi la "that son nhat thuy luong phan đien", trong thuc te đoi nui chiem 70,4% tong dien tich cua Giang Tay, đong bang va bon đia chiem 23,2%. Đinh Hoang Mao Tiem (黄茅尖, 1929 m) tai Long Tuyen, Le Thuy la đinh cao nhat tai tinh Chiet Giang. Luu vuc song lon nhat chay tren đia ban tinh la song Tien Đuong, song dong chay lai nhieu uon khuc, nen con goi la Chi Giang [song hinh chu chi (之)], ngoai ra song Tien Đuong cung đuoc goi la Chiet Giang va la nguon goc cua ten tinh. Tinh li Hang Chau chi cach Thuong Hai hon 130 km đuong cao toc. Cac phuong tien truyen thong thuong am chi thuy trieu o song Tien Đuong giong nguoi Chiet Giang co "tinh than chien đau cung voi tat ca suc manh" (拼搏精神, binh bac tinh than).
Đong bang tai Chiet Giang đa phan nam o ha du cac con song lon. O bac bo Chiet Giang la đong bang Hang-Gia-Ho, la mot bo phan cua đong bang chau tho Truong Giang voi đia the rat thap, bang phang, mang luoi song ngoi day đac, co kenh Đai Van Ha đi qua. Ngoai ra, tai vung ven bien va ven song tren đia ban tinh co khong it cac đong bang va bon đia nho, chu yeu la co hinh dang dai va hep. Đong bang Ninh-Thieu nam o duyen hai phia đong Chiet Giang, do phu sa cua cac song Tien Đuong, song Pho Duong (浦陽江), song Tao Nga (曹娥江) va song Dung (甬江) boi đap nen. O ha du song Linh (灵江) la đong bang On-Hoang, nam tren đia phan cac khu thi cua Thai Chau. O phia ha du song Au (瓯江) va song Phi Van (飞云江) la đong bang On-Thuy, thuoc đia phan cac khu thi cua On Chau. O ta ngan ha du song Ngao (鳌江) thuoc huyen Binh Duong la đong bang Tieu Nam, o phia huu ngan thuoc huyen Thuong Nam la đong bang Giang Nam. Cac vung đong bang nay đeu co đat đai phi nhieu, song sau, san luong ngu coc doi dao. Bon đia Kim-Cu trai dai doc theo song Cu (衢江), song Lan (兰江), song Tan An (新安江), song Kim Hoa (金华江) tren đia phan Kim Hoa va Cu Chau, la bon đia lon nhat tinh Chiet Giang. Ngoai ra, tai Chiet Giang, con co bon đia Chu-Ky, bon đia Tan-Thang, bon đia Thien-Thai va bon đia Co Tung.


= Song ho =
Trong nhieu nam, binh quan tong luong tai nguyen nuoc cua tinh la 93,7 ty m³, xet tren mot đon vi dien tich thi xep thu 4 toan quoc, song do tinh co mat đo dan so cao, binh quan tai nguyen nuoc chi la 2.008 m³/nguoi, thap hon muc binh quan chung cua ca nuoc, thap nhat la binh quan tai nguyen nuoc tren nguoi tai quan đao Chu Son, voi chi 600 m³/nguoi.
He thong cac song tai tinh Chiet Giang co đac điem đai bo phan la cac song ngan, co luu vuc hep. dien tich song va ho chiem 6,4% tong dien tich cua tinh. Do Chiet Giang co đia the cao o tay nam va thap o đong bac, đa so cac song bat nguon tu tay bo hoac trung bo, chay theo huong đong hoac đong bac roi đo vao bien Hoa Đong.
Song dai nhat va co dien tich luu vuc lon nhat tai Chiet Giang la song Tien Đuong; dong đau nguon chinh la Tan An, bat nguon tu khu vuc Huy Chau cua tinh An Huy; dong đau nguon phia nam la song Lan, bat nguon tu huyen Khai Hoa. Hai dong đau nguon nay đen tran Mai Thanh cua Kien Đuc thi hop dong roi đo vao vinh Hang Chau. He thong chi luu cua song Tien Đuong con co song Kim Hoa, song Phan Thuy, song Pho Duong, song Tao Nga. Hien tuong thuy trieu tren song Tien Đuong la mot canh quan tru danh, ca thien ha biet đen. O bac bo Chiet Giang, song Đieu (苕溪) đo nuoc vao Thai Ho, la mot bo phan cua luu vuc Truong Giang. Voi 5 song lon đo truc tiep ra bien Hoa Đong la song Au, song Linh, song Dung, song Phi Van va song Ngao, chung đuoc goi la "Chiet Giang that đai thuy he". Song Tao Nga truoc đay đuoc xem la mot luu vuc song đoc lap đo thang ra bien song hien nay đuoc xem la mot chi luu lon cuoi cung cua song Tien Đuong, do đo đoi khi nguoi ta đua song Tao Nga vao that đai thuy he, tro thanh Chiet Giang bat đai thuy he.
Thai Ho nam tren ranh gioi giua hai tinh Chiet Giang va Giang To, khu Ngo Hung va huyen Truong Hung cua Ho Chau nam o bo nam cua Thai Ho. Ngoai Tay Ho, tren đia phan Chiet Giang con co Tay Ho, ho Đong Tien (东钱湖) cung tren 30 ho co dung tich tren 1 trieu m³. Ho Đong Tien la ho tu nhien lon nhat tai Ninh Ba, dien tich be mat la 19,89 km². Cac ho noi tieng la Tay Ho cua Hang Chau, Nam Ho tai Gia Hung, Đong Ho tai Thieu Hung. Ho nhan tao lon nhat Chiet Giang la ho Thien Đao (千岛湖), tuc ho chua song Tan An, dien tich mat ho la 573 km².


= Bien đao =

Bo bien đai luc Chiet Giang khuc khuyu, nuoc sau, tong chieu dai đuong bo bien (bao gom ca bo bien cac hai đao) la 6.646 km, đung đau ca muoc. Vung bo bien Chiet Giang co nhieu vinh lon nho, vung bien cua tinh la mot bo phan cua bien Hoa Đong, trong đo dien tich vung nuoc noi thuy la 30.900 km², dien tich lanh hai la 11.500 km², bao gom ca vung tiep giap lanh hai. Trung Quoc tuyen bo vung đac quyen kinh te va them luc đia cua tinh Chiet Giang rong hon 260.000 km². Vinh Hang Chau la vinh bien lon nhat tinh Chiet Giang. Đuong bo bien đai luc cua Chiet Giang bat đau tu Binh Ho o phia bac đen huyen Thuong Nam o phia nam. Tong chieu dai cac đoan bo bien co the xay dung cho đau cho tau tren 10.000 tan la 253 km, chiem 1/3 cua ca nuoc, con cac đoan bo bien co the xay dung cho đau cho tau tren 100.000 tan la 105,8 km.. Dien tich bai trieu ven bien 2.886 km².
Chiet Giang la tinh co nhieu đao, đung hang đau trong ca nuoc. Theo ket qua cua cuoc đieu tra tong hop tai nguyen hai đao Trung Quoc tien hanh tu 1988-1995, tinh Chiet Giang co 3.061 hon đao voi tong dien tich đat lien la 500 km², trong đo co 2.886 đao khong co cu dan, tuc chiem khoang hon 40% so đao cua ca nuoc.Đao Chu Son voi dien tich 503 km² thuoc quan đao Chu Son la hon đao lon nhat tinh Chiet Giang, la hon đao lon thu 4 tai Đai Trung Hoa (sau Đai Loan, Hai Nam va đao Sung Minh thuoc Thuong Hai). Đao cuc bac cua Chiet Giang la đao Hoa Đieu (花鸟山), đao cuc nam la đao That Tinh (七星岛). Ngay 3 thang 12 nam 12007, tinh Chiet Giang đa to chuc hoi nghi lien tich ve quan ly cac hai đao khong co cu dan lan thu nhat, đay nhanh viec quan ly hieu qua voi cac hon đao nay. Trong mot thoi gian dai, đa lien tuc dien ra cac hoat đong khai hoang lan bien tai Chiet Giang, tham chi con noi lien cac vung đat. Trong the ky XXI, đa co mot so cong trinh cai tao đat đuoc thi cong, chang han nhu xay dung cang Duong Son, đuong cao toc Ninh Ba-Chu Son.


= Khi hau =
Chiet Giang nam o vung chuyen tiep khi hau giua đai luc Au-A va vung Tay Bac Thai Binh Duong, co khi hau can nhiet đoi gio mua đien hinh, bon mua ro ret. Mua xuan tu thang 3 đen thang 5, mua nhieu va khi hau cung bien đoi lon; mua he tu thang 6 đen thang 9, mua keo dai va nhiet đo rat nong, am; mua thu co khi hau am ap va kho; mua đong khong keo dai song nhiet đo lanh (nam bo On Chau co mua đong am). Nhiet đo trung binh nam la 15 °C-18 °C, nhiet đo trung binh thang 1 (thang lanh nhat) la 2 °C-8 °C va co the xuong thap đen -2,2 °C đen -17,4 °C, nhiet đo trung binh thang 7 (thang nong nhat) la 27 °C-30 °C va co the len cao đen 33 °C-43 °C.
Do chiu anh huong cua gio mua Đong A, nen huong gio va luong mua co su thay đoi đang ke giua mua he va mua đong. Luong giang thuy hang nam la 980–2000 mm, so gio nang trung binh nam la 1.710-2.100 gio. Vao đau mua he co luong mua lon, thuong goi la "Mai vu quy tiet" (梅雨季节, mua mua gio mua Đong A), song tinh thuong chiu anh huong cua cac con bao nhiet đoi tu Thai Binh Duong vao cuoi he. Vao mua he, gio đong nam chiem uu the, cac vung nui phia đong nui Quat Thuong (括苍山), nui Nhan Đang (雁荡山) va nui Tu Minh (四明山) co luong mua lon, vung hai đao va khu vuc trung bo Chiet Giang co luong mua thap hon tuong đoi, nhiet đo o vung bon đia Kim-Cu tai trung bo cua tinh rat cao, cac vung xung quanh thap hon ro ret. Vao mua đong, huong gio lai chuyen thanh huong tay bac, nhiet đo cao dan tu bac xuong nam.
Do nam tren vung chuyen tiep giua vung co vi đo thap va trung binh, nam o ven bien, ket hop voi viec co đia hinh nhap nho lon, lai phai chiu anh huong kep cua gio mua nhiet đoi va khoi khi lanh luc đia, Chiet Giang la mot trong nhung khu vuc chiu anh huong nghiem trong nhat cua cac con bao tai Trung Quoc. Tuy nhien, tan suat cac tham hoa tu nhien dien ra thi nho hon.


= Khoang san =

Chiet Giang la mot tinh nho ve tai nguyen khoang san, chu yeu la khoang san phi kim. Chiet Giang đung đau ca nuoc ve tru luong than antraxit, anulit, pirofilit, đa tro nui lua dung đe lam xi mang; đung thu hai ca nuoc ve tru luong fluorit. Anulit tai huyen Thuong Nam co tru luong rat phong phu, tru luong Kali alum (phen chua) tai khu khai khoang Phan Son o phia nam Thuong Nam co tru luong chiem toi 80% cua ca nuoc, chiem 60% tru luong toan the gioi, đuoc goi la "thu đo phen the gioi". Chiet Giang co tru luong đa voi rat phong phu, đa voi la nguyen lieu chu yeu đe san xuat xi mang, san luong xi mang cua Chiet Giang chiem 10% san luong toan quoc. Tan Van tai Chiet Giang la khu vuc san xuat zeolit trong yeu cua Trung Quoc. Chiet Giang thieu cac tai nguyen than đa va sat; than đa chu yeu đuoc khai thac o mo than Truong Quang o tay bac cua huyen Truong Hung, tuc noi giap voi tinh An Huy; o huyen Thieu Hung co mo sat Li Chu (漓渚), song san luong khong lon. Chiet Giang la tinh giau tai nguyen khoang san hai duong, them luc đia tai bien Hoa Đong co trien vong phat trien linh vuc khai thac dau mo va khi thien nhien; hien đa xay dung cac dan khoan tai mo dau khi Xuan Hieu (春晓油气田), Binh Ho (平湖油气田), Thien Ngoai Thien (天外天油气田), tuy nhien viec phat trien nganh dau khi lai chiu anh huong tu viec tranh chap vung đac quyen kinh te va them luc đia voi Nhat Ban.


Sinh vat Chiet Giang co nhieu loai đong vat hoang da, trong đo co 123 loai đong vat đuoc đua vao damh muc đong vat hoang da can đuoc bao ho trong điem quoc gia. Ca sau Trung Quoc (Alligator sinensis) la loai đong vat bao ho cap 1 quoc gia, khu bao ho tu nhien ca sau Trung Quoc tai tran Tu An cua huyen Truong Hung la khu bao ho lon thu hai cua loai nay tai Trung Quoc. Ho Ha Chu (下渚湖) cua huyen Đuc Thanh la noi sinh song cua loai Co quam co mao (Nipponia nippon).
Chiet Giang cung co tai nguyen thuc vat phong phu, con đuoc goi la "kho bau thuc vat Đong Nam". Ty le che phu rung đat 60,5%, đung thu hai sau tinh Phuc Kien (63,1%). Tai Chiet Giang, co 51 loai quy hiem va nguy cap đuoc liet vao danh sach bao ho trong điem quoc gia, chiem 12,2% trong tong so 419 loai tren ca nuoc. Duyen moc Pho Đa (Carpinus putoensis) la loai co nguy co tuyet chung đuoc bao ho cap 1 quoc gia, hien chi con cac cay duyen moc Pho Đa tu nhien tai Pho Đa son (普陀山).


Nhan khau Theo tong đieu tra nhan khau toan quoc vao ngay 31 thang 12 nam 2012, tinh Chiet Giang co khoang 54,77 trieu nhan khau thuong tru, chiem 4,37% va đung thu 10 toan quoc. Nam 2007, so nhan khau cua Chiet Giang vuot qua con so 50 trieu. Theo so lieu tu cuoc tong đieu tra nhan khau nam 2010, tinh Chiet Giang co 54,43 trieu nguoi.
Tren phuong dien tang truong tu nhien, theo đieu tra nam 2000, ty le sinh va ty le tang truong tu nhien cua Chiet Giang lan luot la 10,30 ‰ va 4,17 ‰, chi cao hon Thuong Hai va Bac Kinh va thap hon so voi cac đon vi hanh chinh cap tinh khac. Viec ty le sinh thap tung khien Chiet Giang ra khoi danh sach 10 đon vi hanh chinh cap tinh đong dan nhat trong cuoc đieu tra nam 1990, khi đo no đa bi Quang Tay vuot len, song Chiet Giang đa lay lai vi the trong cuoc tong đieu tra nam 2000 do tieu chuan thong ke chuyen thanh nhan khau thuong tru thay vi ty le tang tu nhien. Ty le sinh va ty le tang truong tu nhien cua Chiet Giang lan luot la 10,12 ‰ va 4,60 ‰ nam 2012.
Tren phuong dien tang truong co gioi, nhan khau tai cac khu vuc mien nui phia tay va tay nam cua tinh suy giam đang ke, cac khu vuc ven bien va cac đo thi lon thu hut nguoi nhap cu trong va ngoai tinh. Hang Chau, Ninh Ba, On Chau, Thieu Hung, Thai Chau la cac khu vuc đien hinh cua hien tuong nhap cu. Cu Chau va Le Thuy la đien hinh cho hien tuong xuat cu, tong nhan khau tiep tuc suy giam. Chu Son co tong dan so gan nhu giu nguyen.
Trong cuoc đieu tra nam 2000, so nguoi Han tai Chiet Giang la 45.535.266 nguoi, tuc chiem 99,1% tong nhan khau toan tinh. Cac dan toc thieu so co tong so 399.700 nguoi. Nguoi Xa la dan toc thieu so ban đia tai Chiet Giang, la nhom dan toc đong thu hai sau nguoi Han, voi 170.993, chiem 0,4% tong so nhan khau va 43% tong nhan khau dan toc thieu so toan tinh. Cac huyen thi co tren 10.000 nguoi Xa la khu Lien Đo (19.455 nguoi), huyen tu tri dan toc Xa Canh Ninh (16.144), Thuong Nam (16.133), Thai Thuan (13.862) va Toai Xuong (13658). Ve ty le, nguoi Xa chiem 10,55 tong nhan khau cua huyen tu tri dan toc Xa Canh Ninh va chiem 8,6% tong nhan khau cua huyen Van Hoa. Chiet Giang co mot huyen tu tri dan toc va 18 huong tran dan toc, đeu cua nguoi Xa. Huyen tu tri dan toc Xa la huyen dan toc tu tri duy nhat cua nguoi Xa tren toan quoc va la huyen dan toc tu tri duy nhat tai Hoa Đong. Cung theo so lieu nam 2010, co 19.609 nguoi Hoi thuong tru tai Chiet Giang, đa so sinh song tai huyen Thuong Nam va Thuy An. Cac dan toc thieu so con lai chu yeu di cu đen Chiet Giang trong thoi gian gan đay do cac nguyen nhan xa hoi nhu viec lam hay hon nhan va khong co khu vuc cu tru rieng.
Chiet Giang la tinh co it thanh pho lon song lai co nhieu thanh pho vua va nho, chu yeu phan bo tuyen tinh hoac đon le. Cuoi nam 2011, tinh Chiet Giang co 1 sieu đai thanh thi (co tren 2 trieu cu dan phi nong nghiep co ho tich), 1 đac đai thanh thi (co tu 1-2 trieu cu dan phi nong nghiep co ho tich), 1 đai thanh thi (co tu 0,5-1 trieu cu dan phi nong nghiep co ho tich). Trong so cac đia cap thi, ngoai tru Le Thuy la tieu thanh thi (co chua đen 200.000 cu dan phi nong nghiep co ho tich), tat ca đeu la thanh pho cap trung (co tu 0,2-0,5 trieu cu dan phi nong nghiep co ho tich). Hang Chau, Ninh Ba va On Chau la tam đai thanh thi cua Chiet Giang. Chu Son la mot trong hai đia cap thi hai đao duy nhat cua Trung Quoc (cung voi Tam Sa).


= Ngon ngu =
Ngon ngu ban đia cua đai bo phan cu dan Chiet Giang la tieng Ngo. So nguoi su dung tieng Ngo tai Chiet Giang uoc tinh vao khoang 41,81 trieu nguoi. Tai Chiet Giang, tieng Ngo co nhieu phuong ngu, đa phan thuoc đai phuong ngu Thai Ho nhu phuong ngu To-Gia-Ho, phuong ngu Hang Chau, phuong ngu Lam-Thieu, phuong ngu Dung-Giang, cac phuong ngu tieng Ngo phuong Nam co phuong ngu Thai Chau, phuong ngu Kim-Cu, phuong ngu Thuong Le, phuong ngu Au Giang va phuong ngu Tuyen Chau. Giua cac phuong ngu cua tieng Ngo co su khac biet đang ke. Tieng Ngo co phu am, nguyen am, thanh đieu, ngu phap, tu vung hoan toan khac so voi cac phuong ngon phuong Bac Trung Quoc. Ngoai ra, tren đia ban Chiet Giang cung co nhung vung khong noi tieng Ngo, trong đo tieng Man Nam la phuong ngon lon thu hai tai tinh voi khoang 1-2 trieu nguoi noi, tap trung o phia nam. Tieng Huy la phuong ngon lon thu ba tai Chiet Giang, chu yeu đuoc noi tai Thuan An va Kien Đuc. Cu dan tai phia nam huyen Thai Thuan su dung phuong ngon Man Giang cua tieng Man Đong. Co 200.000 cu dan tai vung đong bang ven bien phia đong huyen Thuong Nam noi phuong ngon Man Giang. Tai Chiet Giang cung co mot bo phan nguoi Khach Gia. Quan thoai chu yeu đuoc cac di dan va hau due cua ho su dung, tieng Pho Thong la ngon ngu giao duc.


Cac đon vi hanh chinh Xem them: Danh sach đon vi hanh chinh Chiet Giang

Chiet Giang đuoc chia lam 11 đon vi hanh chinh, toan bo la thanh pho thuoc tinh (đia cap thi, 地级市):

Cac đon vi hanh chinh cap đia khu tren đay đuoc chia thanh 90 đon vi hanh chinh cap huyen, gom 36 quan (thi hat khu), 20 thanh pho cap huyen (huyen cap thi), 33 huyen, va 1 huyen tu tri. Cac đon vi hanh chinh cap huyen nay lai đuoc nho thanh 1570 đon vi hanh chinh cap huong, gom 761 thi tran (tran), 505 huong, 14 huong dan toc, va 290 phuong (nhai đao).


Kinh te Chiet Giang thuoc vung Giang Nam, la mot bo phan cua tam giac chau tho Truong Giang. Cay luong thuc chu yeu la lua gao, co truyen thong phong phu ve tra, đo su, tu thoi co đa đuoc goi la "ngu me chi huong" (vung đat sung tuc) va "ti tri chi phu" (phu to lua), luon la vung giau co va đong dan, co cau "To Ho thuc, thien ha tuc" (To Ho đuoc mua, thien ha no đu). Sau khi Trung Quoc thuc hien cai cach mo cua vao nam 1978, kinh te Chiet Giang phat trien nhanh chong, kinh te dan doanh chiem ty trong cao hang đau trong so cac tinh thi.
Trong so cac tinh tai Trung Quoc đai luc, Chiet Giang la tinh phat trien kinh te can bang nhat, va cung la mot trong cac tinh phat trien nhanh nhat, tong GDP toan tinh vao nam 1978 đung thu 12 ca nuoc, song đen nam 1994 đa len vi tri thu 4. Nam 1991, tong GDP cua tinh vuot muc 100 ti NDT, đen nam 2004 vuot 1000 ti NDT, đen nam 2008 vuot muc 2000 ti NDT, đen nam 2011 vuot muc 3000 ti NDT.
Trong 34 nam tu 1979-2012, theo gia tri tuyet đoi, tong GDP đa tang 279,71 lan. Theo gia ca so sanh (muc gia binh quan toan quoc lam chuan), ti le tang GDP hang nam la 12,7%, toc đo tang truong đung thu hai ca nuoc sau Quang Đong. Tu nam 1978-2012, tru ba nam 1983, 1989, 1990, 2009, 2011 va 2012, toc đo tang truong GDP hang nam đeu tren 10%, trong đo, 5 nam 1978, 1984, 1985, 1993 va 1994 co toc đo tang truong GDP cao tren 20%, cao nhat la nam 1993 voi ty le 22%.
Nam 1985, GDP đau nguoi cua Chiet Giang vuot muc 1.000 NDT, đen nam 1997 thi vuot muc 10.000 NDT, đen nam 2006 vuot 30.000 NDT va đen nam 2012 thi vuot muc 60.000 NDT. Nam 1995, chi tieu kinh te tren nguoi cua Chiet Giang đa vuot qua Quang Đong, chi đung sau ba truc hat thi la Thuong Hai, Bac Kinh va Thien Tan, tuc tro thanh tinh giau co nhat Trung Quoc. Đen nam 2012, vi tri tinh giau nhat đa roi vao tay Giang To, Chiet Giang đung thu 6 trong so cac tinh tren toan quoc. Ve tong the, thuc luc kinh te cua Chiet Giang khong phai la manh nhat, song co muc binh quan cao nhat trong so cac tinh, cac khu vuc trong tinh phat trien can bang, muc đo chenh lech nho.

Nam 2007, tong GDP toan tinh (con so cuoi cung) đat 18,86 ti NDT, tang 14,5% so voi nam truoc đo, chiem ty le 6,28% so voi toan quoc. Trong đo khu vuc mot đat 1,025 ti NDT, chiem 5,5%; khu vuc hai đat 10,09 ti NDT, chiem 54,15%; khu vuc ba đat 7,5 ti NDT, chiem 40,35%, GDP binh quan đau nguoi vao nam 2007 la 37.128 NDT. Theo thong ke nam 2011, tong GDP cua Chiet Giang đat 32,32 ti NDT, tang truong 9% so voi nam truoc.
Nam 2011, Vien Khoa hoc Trung Quoc đa cong bo ve chat luong GDP cua cac khu vuc tai Trung Quoc, theo đo Chiet Giang đung o vi tri so ba, chi sau Bac Kinh va Thuong Hai, xep tren Thien Tan. Theo so lieu cua chinh phu Chiet Giang cong bo vao thang 2 nam 2013, thu nhap rong binh quan đau nguoi Chiet Giang la 34.550 NDT.
Kinh te Chiet Giang co mot đac điem la kinh te dan doanh lon manh. Thanh tuu va kinh nghiem phat trien kinh te cua Chiet Giang đuoc goi la "mo thuc Chiet Giang", "kinh nghiem Chiet Giang" hoac "hien tuong Chiet Giang", nhan đuoc su quan tam rong rai. Chiet Giang nho co nhan dan can cu, dung cam, đa phat trien tu mot tinh nho tro thanh mot tinh lon ve kinh te. Thuong nhan Chiet Giang noi tieng khap noi. Đong thoi, khu vuc kinh te quoc doanh tai Chiet Giang cung co hieu qua kinh te đang ke. Sau khi Trung Quoc tu bo nen kinh te ke hoach, Chiet Giang la tinh đi đau ca nuoc trong viec giai phong kinh te ca the va kinh te tu doanh.
Ngoai cac hoat đong tai tinh nha, thuong nhan Chiet Giang con đau tu kinh te sang cac tinh khac. Tu ban On Chau la đien hinh cho viec mot luong tu ban lon cua nguoi dan Chiet Giang đo vao cac linh vuc khai mo than đa von do nha nuoc chiem đoc quyen, đong gop quan trong trong viec giai quyet đuoc van đe cung ung nang luong. Cac thuong nhan Chiet Giang đa thuc đay qua trinh hop ly hoa va toi uu hoa trong viec phan bo cac nguon tai nguyen, mo rong chuoi cong nghiep Chiet Giang.
Thang du mau dich ngoai thuong cua Chiet Giang đung đau ca nuoc, nam 2006, Lien minh chau Au, Hoa Ky va Nhat Ban la ba đoi tac mau dich hang đau cua Chiet Giang. Trong đo, lien minh chau Au la đoi tac va thi truong xuat khau lon nhat, Nhat Ban la nguon nhap khau lon nhat. Nam 2007, Chiet Giang la tinh co so luong doanh nghiep nuoc ngoai nhieu nhat tai Trung Quoc.
Nam 2018, Chiet Giang la tinh đong thu muoi ve so dan, đung thu tu ve kinh te Trung Quoc voi 57,3 trieu dan, tuong đuong voi Cong hoa Nam Phi va 5,62 nghin ty NDT (849 ty USD), tuong đuong voi Ha Lan, quoc gia đang xep hang 17 the gioi. GDP binh quan đau nguoi đat 14.907 USD, hang nam Trung Quoc. Cac nganh san xuat chinh cua Chiet Giang la cong nghiep co đien, det may, cong nghiep hoa chat, thuc pham va vat lieu xay dung. Trong nhung nam gan đay, Chiet Giang trien khai mo hinh phat trien cua rieng minh, đuoc đat ten la "Mo hinh Chiet Giang", dua tren su uu tien va khuyen khich tinh than kinh doanh, chu trong vao doanh nghiep nho. Cac doanh nghiep đap ung voi su thay đoi cua thi truong, đau tu cong lon vao co so ha tang va san xuat hang hoa gia re so luong lon cho nganh tieu dung noi đia cung nhu xuat khau. Do đo, Chiet Giang đa tro thanh mot trong nhung tinh giau nhat va "Tinh than Chiet Giang" đa tro thanh mot huyen thoai cua Trung Quoc. Hien nay, Chiet Giang van đang co gang đe tiep tuc phat trien kinh te va đoi pho voi cac tinh huong dien ra. Đon cu ve van đe doanh nghiep nho o Chiet Giang san xuat hang hoa gia re voi so luong lon gap kho khan trong viec chuyen sang cac nganh cong nghiep tien tien hon hoac cong nghe hon. Trung tam kinh te cua Chiet Giang đang chuyen tu Bac Chiet Giang, tap trung vao Hang Chau, On Chau va Thai Chau. Toc đo tang truong kinh te cua Chiet Giang tu nam 2000 đen 2020 chua bao gio thap hon 7%, đat chien luoc toc đo cap đo cao, du kien GDP se đat 1000 ty đo la My vao nam 2020.


Giao thong = Đuong sat =
Hien nay, tren đia ban Chiet Giang co cac tuyen đuong sat lon nhu đuong sat Ho-Hang, đuong sat Chiet-Cam, đuong sat Tieu-Dung, đuong sat Kim-On, đuong sat Tuyen-Hang, đuong sat Kim-Thien va đuong sat Dung-Thai-On.
Đen cuoi nam 2010, chieu dai đoan đuong sat chinh hoat đong la 1.775 km, tuc moi 1 trieu nguoi chi co 32,6 km đuong sat, thap hon mot nua muc binh quan cua toan Trung Quoc. Viec thieu đuong sat đa khien tinh Chiet Giang phai tich cuc đe ra cac ke hoach xay dung nhung tuyen đuong sat moi, nhu đuong sat van chuyen hanh khach Ninh-Hang, đoan Hang Chau-Ninh Ba cua đuong sat van chuyen hanh khach Ho-Hang-Dung. Du tinh tat ca cac đia cap thi tai Chiet Giang se đeu thong đuong sat, cac đoan Ninh Ba-Thieu Hung-Hang Chau va Kim Hoa Tay-Hang Chau-Hia Hung se la cac tuyen đuong sat cao toc voi toc đo tren 250 km/h. Thang 9 nam 2006, Cong ty Tap đoan Đau tu Đuong sat tinh Chiet Giang đa đuoc thanh lap, la chu the chiu trach nhiem đau tu xay dung đuong sat trong tinh.
Chiet Giang la mot trong so it cac tinh tai Trung Quoc co đuong sat tu nhan. Nam 2005, sau khi phan cuc đuong sat Hang Chau bi bai bo, đuong sat Chiet Giang thuoc pham vi phu trach cua cuc đuong sat Thuong Hai. Tuy nhien tuyen đuong sat Kim-On noi giua Kim Hoa, Le Thuy va On Chau do cong ty Huu han Phat trien Đuong sat Kim-On van hanh.
Cac ga đuong sat hanh khach lon tai Chiet Giang la ga Hang Chau, ga On Chau, ga On Chau Nam, ga Ninh Ba, ga Thai Chau, ga Hang Chau Đong, ga Kim Hoa Tay, ga Nghia O. Cac ga đuong sat van chuyen hang hoa lon nhat la ga Can Son Mon, ga Kim Hoa Đong, ga Ninh Ba Bac, ga Kieu Ti, ga On Chau Tay, ga Thai Chau Nam. Ga Hang Chau la trung tam cua mang luoi đuong sat Chiet Giang. Ga Kim Hoa Tay la trung tam giao thong đuong sat cua khu vuc trung nam bo Chiet Giang. Sau khi đuong sat Dung-Thai-On va đuong sat On-Phuc thong tuyen, On Chau se tro thanh trung tam giao thong đuong sat tai nam bo Chiet Giang.


= Đuong bo =

Theo thong ke, đen cuoi nam 2011, tong chieu dai đuong bo toan tinh Chiet Giang la 101.937 km, mat đo đuong bo la 97,9 km/100 km², trong đo tong chieu dai cac tuyen đuong cao toc la 3.500 km. Sau khi hoan thanh cau vuot bien Chu Son, quan đao Chu Son đa đuoc hop nhat vao trong mang luoi đuong cao toc cua tinh.
Cac tuyen đuong cao toc chu yeu tren đia ban Chiet Giang la đuong cao toc Ho-Hang, đuong cao toc Hang-Ninh, đuong cao toc Hang-Dung, đuong cao toc Dung-Chu, đuong cao toc Hang-Huy, đuong cao toc Hang-Thien, đuong cao toc Hang-Kim-Cu, đuong cao toc Ho-To-Chiet-Hoan, đuong cao toc Dung-Thai-On, đuong cao toc Thuong-Tam, đuong cao toc Dung-Kim, đuong cao toc Kim-Le-On, đuong cao toc Chu-Vinh, đuong cao toc Hang-Pho, đuong cao toc Sa-Gia-To.
Chiet Giang co 6 tuyen quoc lo đi qua la 104, 205, 318, 320, 329, 330. Co 68 tuyen tinh lo va 11 tuyen tinh lo cao toc.
Cau vuot bien lon nhat the gioi, cau vinh Hang Chau nam tren đia ban Chiet Giang, ket noi Gia Hung o phia bac vinh voi Ninh Ba o phia nam vinh. Viec xay dung "đai kieu" nay đuoc xem la mot buoc ngoat cua Chiet Giang. He thong cac cau vuot bien tu đat lien ra quan đao Chu Son cung la cong trinh tam co the gioi, trong đo, cau Tay Hau Mon la cau treo co nhip cau dai thu hai tren the gioi.


= Đuong thuy =

Chiet Giang la tinh lon ve van chuyen đuong thuy tai Trung Quoc, loai hinh giao thong nay co đia vi trong yeu trong he thong giao thong chung. Nam 2003, he thong giao thong đuong thuy tai Chiet Giang đa van chuyen đuoc 296 trieu tan hang hoa, xep thu nhat toan quoc. Ve van tai bien, cang Ninh Ba-Chu Son la thuong cang lon nhat trong tinh. Nua đau nam 2008, cang Ninh Ba-Chu Son chi xep sau cang Thuong Hai tren toan quoc ve luong hang hoa van chuyen, xep thu 4 toan quoc ve luong container van chuyen (sau cang Thuong Hai, cang Tham Quyen va Cang Quang Chau). Cang On Chau cung la mot hai cang lon tren toan quoc. Cac cang quan trong khac la cang Hai Mon, cang Ngao Giang, cang Thuy An, cang Sa Pho (tuc cang Gia Hung). Co cac chuyen tau đeu đan ket noi đat lien Chiet Giang voi quan đao Chu Son, đao Đong Đau va cac đao co nguoi cu tru khac. Giua đao Chu Son va Ninh Ba co hang chuc chuyen tau thuy thong hanh thuy moi ngay.
Ve van tai đuong song, lay Đai Van Ha ket noi Hang Chau voi Bac Kinh lam chu đao, giao thong đuong song tai vung đong bang Hang-Gia-Ho phat trien manh. Gia Hung, Ho Chau, Đuc Thanh, Tan Thi, Gia Thien đeu la nhung cang song quan trong. Nam 2003, tong chieu dai cac tuyen đuong song co the thong hanh tai Chiet Giang la 10.539 km, mot so luong lon than đa, nhien lieu va vat lieu đa xay dung đuoc van chuyen gan nhu hoan toan bang cac phuong tien giao thong đuong thuy. Bat đau tu nam 2005, tinh Chiet Giang đa tien hanh cai cach, theo đo khuyen khich von tu nhan va nuoc ngoai trong viec xay dung va cai tao cac tuyen van tai đuong song. Sau đo, von nuoc ngoai đa bat đau đo vao he thong van tai đuong song, nhu ba cang container Hang Chau, Gia Hung, An Cat.
Nam 2007, Hang Chau đa mo he thong xe buyt đuong thuy đau tien tai Trung Quoc.


= Hang khong =
Hien nay, Chiet Giang co 7 san bay dan dung, ve co ban co cac đuong bay đen toan quoc va cac tuyen bay quoc te đen Nhat Ban, Han Quoc, Trung Đong, Đong Nam A, Hoa Ky va chau Au. Trong đo, co ba san bay quoc te la San bay quoc te Tieu Son Hang Chau (mot trong 10 san bay lon nhat Trung Quoc), San bay quoc te Vinh Cuong On Chau, San bay quoc te Lich Xa Ninh Ba. Bon san bay quoc noi la san bay Lo Kieu Thai Chau, san bay Nghia O, san bay Pho Đa Son Chu Son, san bay Cu Chau. Tu thang 4 nam 2006, Cong ty Hang khong Chuyen nghiep Phi Long Trung Quoc (China Flying Dragon Aviation) đa mo đuong bay lien đao giua cac đao cua quan đao Chu Son bang cac may bay truc thang "Z-9", la lan đau tien may bay truc thang hoat đong tren khoang cach ngan tai Trung Quoc.


Giao duc Đia phuong ket nghia Sau cai cach mo cua, chinh quyen Chiet Giang đa bat đau tien hanh giao luu quoc te, nhieu đia phuong cap mot cua cac quoc gia đa thiet lap quan he huu nghi voi Chiet Giang


Chu thich Tham khao Ho so kinh te Chiet Giang tai tai HKTDC


Lien ket ngoai Chinh quyen Nhan dan tinh Chiet Giang Luu tru ngay 19 thang 8 nam 2007 tai Wayback Machine
Ban đo lon Chiet Giang Luu tru ngay 20 thang 6 nam 2004 tai Wayback Machine