q

Tien te mot tien khi chi xet toi chuc nang la phuong tien thanh toan, la đong tien đuoc luat phap quy đinh đe phuc vu trao đoi hang hoa va dich vu cua mot quoc gia hay nen kinh te. Vi đinh nghia nhu vay, tien te con đuoc goi la "tien luu thong". Tien te co the mang hinh thuc tien giay hoac tien kim loai (tien phap đinh) do Nha nuoc (ngan hang trung uong, Bo Tai chinh,...) phat hanh, tien hang hoa (vo so, gao, muoi, vang), tien thay the (coupon, dam bay, điem thuong, phinh poker,...), hoac tien ma hoa do mot mang luoi may tinh phat hanh (đien hinh la Bitcoin). Khi phan biet tien te cua quoc gia nay voi tien te cua quoc gia khac, nguoi ta dung cum tu "đon vi tien te". Đon vi tien te cua nhieu quoc gia co the co cung mot ten goi (vi du: dollar, franc...) va đe phan biet cac đon vi tien te đo, nguoi ta thuong phai goi kem ten quoc gia su dung đong tien (vi du: dollar Uc). Voi su hinh thanh cua cac khu vuc tien te thong nhat, ngay nay co nhieu quoc gia dung chung mot đon vi tien te nhu đong EUR. Tien te la phuong tien thanh toan phap quy nghia la luat phap quy đinh nguoi ta bat buoc phai chap nhan no khi đuoc dung đe thanh toan cho mot khoan no đuoc xac lap bang đon vi tien te ay. Mot to sec co the bi tu choi khi đuoc dung đe thanh toan no nhung tien giay va tien kim loai thi khong. Tuy nhien tien kim loai co the la phuong tien thanh toan phap quy bi luat phap cua mot quoc gia gioi han khong vuot qua mot so luong đon vi tien te nao đo tuy theo menh gia cua nhung đong tien kim loai ay.


Gia tri va gia ca cua tien te Tien te co gia tri khong phai vi no co gia tri tu than ma vi nhung gi tien te co the trao đoi đuoc. Gia tri cua tien te la so luong hang hoa va dich vu mua đuoc bang mot đon vi cua tien te, vi du so luong hang hoa va dich vu mua đuoc bang mot Dollar. Noi cach khac gia tri cua tien te la nghich đao cua gia ca hang hoa.
Đe thuc đay gia tri noi tai cua tien te phap đinh, cac chinh phu thuong bat buoc nguoi dan giao dich, đong thue bang đong noi te va xu ly hinh su nhung nguoi khong tuan thu. Vi vay, gia tri noi tai cua tien phap đinh chu yeu nam o suc manh cua quan đoi va co quan hanh phap.
Gia ca cua tien te chinh la lai suat, noi mot cach khac, gia ca cua tien te la so tien ma nguoi ta phai tra cho co hoi đuoc vay no trong mot khoang thoi gian xac đinh.
Gia tri cua tien te la 1 luong vang nguyen chat nhat đinh lam đon vi tien te.


Tinh chat cua tien te Đe co the thuc hien đuoc cac chuc nang cua tien, tien te (hay tien trong luu thong) phai co cac tinh chat co ban sau đay:

Tinh luu thong: đay la tinh chat quan trong nhat cua tien te, nguoi dan phai san sang chap nhan tien trong luu thong, neu khac đi no se khong đuoc coi la tien nua. Ke ca mot to giay bac do ngan hang trung uong phat hanh cung se mat đi ban chat cua no khi ma trong thoi ky sieu lam phat, nguoi ta khong chap nhan no nhu la mot phuong tien trao đoi.
Tinh de nhan biet: Muon de đuoc chap nhan thi tien te phai de nhan biet, nguoi ta co the nhan ra no trong luu thong mot cach de dang. Chinh vi the nhung to giay bac do ngan hang trung uong phat hanh đuoc in an trong khong giong bat cu mot to giay chat luong cao nao khac.
Tinh co the chia nho đuoc: tien te phai co cac loai menh gia khac nhau sao cho nguoi ban đuoc nhan đung so tien ban hang con nguoi mua khi thanh toan bang mot loai tien co menh gia lon thi phai đuoc nhan tien tra lai. Tinh chat nay giup cho tien te khac phuc đuoc su bat tien cua phuong thuc hang đoi hang: neu mot nguoi mang mot con bo đi đoi gao thi anh ta phai nhan ve so gao nhieu hon muc anh ta can trong khi lai khong co đuoc nhung thu khac cung can thiet khong kem.
Tinh lau ben: tien te phai lau ben thi moi thuc hien đuoc chuc nang cat tru gia tri cung nhu moi co ich trong trao đoi. Mot vat mau hong khong the dung đe lam tien, chinh vi vay nhung to giay bac đuoc in tren chat lieu co chat luong cao con tien xu thi đuoc lam bang kim loai ben chac.
Tinh de van chuyen: đe thuan tien cho con nguoi trong viec cat tru, mang theo, tien te phai de van chuyen. Đo la ly do vi sao nhung to giay bac va nhung đong xu co kich thuoc, trong luong rat vua phai chu tien giay khong đuoc in kho rong vi du nhu kho A4.
Tinh khan hiem: Đe de đuoc chap nhan, tien te phai co tinh chat khan hiem vi neu co the kiem đuoc no mot cach de dang thi no se khong con y nghia trong viec cat tru gia tri va khong đuoc chap nhan trong luu thong nua. Vi the trong lich su nhung kim loai hiem nhu vang, bac đuoc dung lam tien te va ngay nay ngan hang trung uong chi phat hanh mot luong gioi han tien giay va tien xu.
Tinh đong nhat: tien te phai co gia tri nhu nhau neu chung giong het nhau khong phan biet nguoi ta tao ra no luc nao, mot đong xu 5.000 VND đuoc lam ra cach đay 2 nam cung co gia tri nhu mot đong xu nhu the vua moi đuoc đua vao luu thong. Co nhu vay tien te moi thuc hien chuc nang la đon vi tinh toan mot cach de dang va thuan tien trong trao đoi.


Lich su tien te Xem chi tiet tai Tien.


Phan loai tien te Đac loi phat hanh tien te Xem bai chinh ve Đac loi phat hanh tien te
Loi ich ma ngan hang trung uong (hoac co quan chinh phu co quyen phat hanh tien) co đuoc nho phat hanh tien te đuoc goi la đac loi phat hanh tien te. Đay la phan gia tri chenh lech giua gia tri danh nghia (hay gia tri quy đinh) can cu vao con so cua to bac hoac đong xu va chi phi san xuat, đua vao luu thong cung nhu thu hoi cac đong tien đo. Thong qua viec nam toan quyen nguon cung tien, chinh phu co the đanh thue nguoi dan bang cach tang cung tien đe co them von thuc hien cac muc đich cua minh va dan toi lam phat.


ISO 4217 Xem bai chinh ve ISO 4217
ISO 4217 la mot tieu chuan cua To chuc tieu chuan hoa quoc te (ISO) quy đinh ve ma cua tat ca cac đon vi tien te bao gom ca tien te dung trong giao dich thanh toan va tien te ke toan. ISO 4217 cung ma hoa cho cac đon vi tien te đuoc đinh nghia la 1 troy ounce cua cac kim loai quy nhu vang, bac, platinum (vang trang),... He thong ma nay gom hai loai ma, ma 3 ky tu bang chu (vi du: USD) va ma 3 ky tu bang so (vi du: 704 cho đong Viet Nam). Tru mot vai ngoai le, đoi voi tien te cua mot quoc gia, ma 3 ky tu bang chu co hai ky tu đau la ma quoc gia (cung đa đuoc chuan hoa theo mot tieu chuan khac cua ISO) va ky tu thu ba la chu cai bat đau cua ten goi đon vi tien te, đong Viet Nam đuoc ma hoa theo đung nguyen tac nay thanh VND. He thong ma nay giup cho cac đon vi tien te đuoc su dung trong thuong mai, thanh toan mot cach thong nhat va tranh đuoc nham lan.


Cac đon vi tien te quoc te Mot so đon vi tien te quoc gia cua nhung nen kinh te phat trien cua the gioi hoac cua khu vuc đuoc su dung nhieu va do đo chiem ty trong lon trong quan he thuong mai va tai chinh quoc te nhu Dollar My, Euro, Yen Nhat, Bang Anh.


Cac đon vi tien te ke toan Mot so đon vi tien te khong thuc te xuat hien trong luu thong ma chi đuoc dung cho muc đich tinh toan đe thuan tien trong quan he tai chinh, thuong mai quoc te con khi thanh toan phai đuoc quy đoi ra cac đon vi tien te luu thong, trong đo pho bien la:

Quyen rut von đac biet - SDR: co ma ISO la XDR, đay la đon vi tien te đuoc Quy tien te quoc te, mot so to chuc quoc te su dung, no cung đuoc dung đe tinh toan cuoc phi buu chinh, vien thong quoc te. XDR gom mot gio cac loai tien pho bien trong thuong mai va tai chinh quoc te va hien nay gom EUR, USD, JPY, GBP voi quyen so va gia tri đuoc Quy tien te quoc te (IMF) tinh toan 5 nam mot lan. IMF cung cong bo ty gia cua XDR so voi USD hang ngay đe phuc vu cho thanh toan.
Franc Poincare: đuoc su dung chu yeu trong cac quy đinh quoc te lien quan đen trach nhiem vat chat (vi du: Cong uoc Warszawa ve trach nhiem cua cac hang hang khong quoc te trong van chuyen nguoi, hanh ly, hang hoa bang may bay). No đuoc đinh nghia la 65,5 mg vang 900 phan nghin. Tuy nhien loai đon vi tien te ke toan nay ngay nay hau nhu đa đuoc thay the boi XDR.
ECU (viet tat cua cum tu tieng Anh "European Currency Unit"): la đon vi tien te ke toan đuoc xay dung tren co so gio tien te cua cac nuoc thuoc Cong đong chau Au co ma ISO la XEU truoc khi no đuoc thay the bang đong Euro (ma ISO la EUR) voi ty le 1:1. Tuy nhien viec thay the nay đa nay sinh mot so rac roi khi co tranh tung phap ly o ngoai Cong đong chau Au ve viec đong EUR co phai la đong tien thay the XEU hay khong.
Ngoai cac đon vi tien te ke toan kha pho bien trong thuong mai va tai chinh quoc te neu tren, trong nganh hang khong dan dung the gioi, mot đon vi tien te ke toan la NUC (viet tat cua cum tu tieng Anh "Neutral Unit of Currency") đuoc su dung đe tinh cuoc phi van chuyen hang khong. Ty gia cua no so voi USD luon la 1.


Mot so đon vi tien te đang đuoc xem xet đe chinh thuc hoa Đon vi tien te chau A (ACU): mot loai tien te ke toan khoi đau do dien đan ASEAN+3 (gom cac nuoc thanh vien ASEAN cong voi Trung Quoc, Nhat Ban va Han Quoc) đe xuong voi ban chat la mot gio tien te tuong tu nhu ECU cua Cong đong chau Au. Ngan hang Phat trien chau A (ADB) đang tiep tuc nghien cuu đe bien du an nay thanh hien thuc trong mot tuong lai gan.
Eco: la đong tien chung cua cac nuoc thuoc Khu vuc tien te Tay Phi nam trong Cong đong kinh te cac nuoc Tay Phi du kien ap dung tu 2009.
Shilling Đong Phi: la loai tien te ma cac nuoc thuoc Cong đong Đong Phi du kien ap dung lam đong tien chung vao cuoi nam 2009
Khaleeji: la đong tien chung ma nhung quoc gia thuoc Hoi đong Hop tac cac nuoc A-rap vung Vinh du kien ap dung vao nam 2010
Cac nuoc thuoc Cong đong Ca-ri-be cung đang co du an xay dung đong tien chung va theo ke hoach se ra đoi trong khoang tu nam 2010 đen 2015 nhung chua đua ra ten goi.
Bitcoin: La mot loai tien ma hoa đien hinh


Thi truong ngoai hoi Xem bai chinh: Thi truong ngoai hoi

Thi truong ngoai hoi la thi truong ma o đo tien te cua cac nuoc khac nhau đuoc đem ra trao đoi voi nhau, chinh tai thi truong nay ty gia hoi đoai đuoc xac đinh. Cac thi truong ban buon đuoc to chuc tai cac trung tam tai chinh, tien te quoc te nhu: New York, Tokyo, London, Zurich, Hongkong, Singapore... O muc đo ban le no đuoc rat nhieu ngan hang thuong mai, cong ty chuyen doanh ngoai hoi thuc hien. Tai thi truong nay, cung va cau cung quyet đinh gia ca cua ngoai hoi hay chinh la ty gia hoi đoai.


Khung hoang tien te Xem bai chinh ve Khung hoang tien te
Hien chua co mot đinh nghia đuoc chap nhan rong rai nhung nhin chung khung hoang tien te đuoc dung đe chi hien tuong gia tri đoi ngoai cua đon vi tien te quoc gia bi suy giam (noi cach khac la mat gia so voi ngoai te) mot cach nghiem trong va nhanh chong. Chinh phu tro nen vo cung kho khan khi kiem soat ty gia hoi đoai va khi ngan hang trung uong co gang can thiep ty gia đe bao ve gia tri cua tien te thi du tru ngoai hoi cua quoc gia bi mat đi o quy mo lon. Đa co mot so mo hinh khung hoang tien te đuoc nghien cuu, mot trong so đo la nhung nha đau co tan cong vao tien te cua mot quoc gia va khi ho co nhieu tien hon ngan hang trung uong cua quoc gia đo thi khung hoang tien te se xay ra.


Xem them Danh sach cac loai tien te đang luu hanh
Tien
VND
Bitcoin


Tham khao Begg D., Fischer S. va Dornbusch R. (2007), Kinh te hoc, Nha xuat ban Thong ke, Ha Noi.
David Cox (1997), Nghiep vu ngan hang hien đai, Nha xuat ban Chinh tri quoc gia, Ha Noi.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Currencies tai Wikimedia Commons
Cac đon vi tien te theo tieu chuan ISO 4217 Luu tru ngay 24 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine