Ban Tuyen ngon đoc lap cua Viet Nam đuoc Ho Chi Minh soan thao, va đoc truoc cong chung tai vuon hoa Ba Đinh (nay la Quang truong Ba Đinh) ngay 2 thang 9 nam 1945. Đay đuoc nhieu nguoi xem la ban tuyen ngon đoc lap thu ba trong lich su Viet Nam, sau bai tho than Nam quoc son ha o the ky 11 va Binh Ngo đai cao cua Nguyen Trai viet nam 1428.


Lich su Viet Nam tro thanh thuoc đia cua thuc dan Phap tu giua the ky 19. Trong Chien tranh the gioi thu hai, Đe quoc Nhat Ban đa thay Phap chiem đong Viet Nam tu nam 1940. Khi Nhat Ban đau hang quan Đong Minh giua nam 1945, Viet Minh la mot phan cua phe Đong Minh nen Nhat Ban đau hang ngay 19 thang 8 sau Cach mang thang Tam.
Sang ngay 26 thang 8 nam 1945, tai ngoi nha so 48 Hang Ngang, Ha Noi, Ho Chi Minh đa trieu tap va chu tri cuoc hop cua Thuong vu Trung uong Đang Cong san Viet Nam. Trong so cac quyet đinh cua cuoc hop nay, Thuong vu nhat tri chuan bi Tuyen ngon đoc lap va to chuc mit tinh lon o Ha Noi đe Chinh phu Lam thoi ra mat nhan dan, cung la ngay nuoc Viet Nam chinh thuc cong bo quyen đoc lap va thiet lap chinh the Dan chu Cong hoa.
Ngay 30 thang 8 nam 1945, Ho Chi Minh moi mot so nguoi đen gop y cho ban Tuyen ngon đoc lap do ong soan thao. 31 thang 8 nam 1945, ong bo sung them cho du thao Tuyen ngon đoc lap va đen 2 thang 9 nam 1945, ong đoc ban Tuyen ngon đoc lap trong cuoc mit tinh truoc hang chuc van quan chung, tai Quang truong Ba Đinh, Ha Noi, khai sinh nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Cuoi thang 8 nam 1945, Ho Chi Minh lo chuyen tac đong đen cac lanh đao cua phe Đong Minh theo huong cong nhan nen đoc lap cua Viet Nam, cung nhu chuyen ong phai nam quyen luc nha nuoc hoac phai tu the hien ban than nhu la bieu tuong dan toc cua su thong nhat va tu quyet. Ho Chi Minh đa lua chon mot cach tiep can hoan toan khac voi cac vua, chua truoc đay cua Viet Nam khi ong truc tiep đoc ban Tuyen ngon chu khong can thong qua ben ben trung gian nao đo. Đieu nay cung khac han voi Đe quoc Viet Nam, ben đa khong trieu tap mot buoi đoc ban Tuyen ngon đoc lap co su tham gia cua quan chung. Con le thoai vi cua Hoang đe Bao Đai, cuu hoang duong nhu khong đuoc moi noi chuyen truoc cong chung cho đen luc đoc loi tuyen bo thoai vi đay cam xuc truoc đam đong o cong Ngo Mon tai Hue vao ngay 30 thang Tam. Cai cach Ho Chi Minh đoc ban tuyen ngon cung phang phat net tuong đong voi khong khi long lay va hoanh trang cua cac buoi le chinh tri tai Tay Au, Hoa Ky va Lien Xo. Ho Chi Minh đa lua chon quang truong Puginier, sau nay đuoc goi la quang truong Ba Đinh, mot noi rong rai khong bi cac chuong ngai vat che khuat tam nhin nham đu cho chua luong khan thinh gia cang nhieu cang tot du chi co vai ngay thong bao. Đoi voi đong bao Cong giao, ngay hom đo cung la ngay "Le hoi nhung nguoi tu vi đao Viet Nam" cua Cong giao, tuong niem nhung nguoi đa chet vi đuc tin cua minh, đac biet vao the ki 19, nen cac nha tho o Ha Noi buoi sang đo tran ngap nguoi tham du thanh le. Viec lua chon ngay 02/09 cua Ho Chi Minh con nham gan ket chinh quyen moi voi phia Giao hoi Thien chua giao. Cac linh muc sau buoi le cua minh đa cung cac giao dan huong ve Quang truong Ba Đinh đe tham du buoi le. Nhung nha su tru tri o nhung ngoi chua cung lam tuong tu vay. Cac giao vien trang bi coi hay loa dan đau đam tre con hat nhung bai ca cach mang. Đam thanh nien đac biet chu y đen cach nhung la quoc ki đo ruc ma nhung nhom thieu nu đang cam tuong phan voi nhung chiec ao dai trang tinh khoi.


Noi dung ban tuyen ngon Ban tuyen ngon gom 3 phan:

Phan 1: Co so phap ly cua ban tuyen ngon.
Phan 2: Co so thuc tien cua ban tuyen ngon.
Phan 3: Loi tuyen bo đoc lap.

Nhung nguoi ky ten gom: Ho Chi Minh (chu tich), Tran Huy Lieu, Vo Nguyen Giap, Chu Van Tan, Duong Đuc Hien, Nguyen Van To, Nguyen Manh Ha, Cu Huy Can, Pham Ngoc Thach, Nguyen Van Xuan, Vu Trong Khanh, Pham Van Đong, Đao Trong Kim, Vu Đinh Hoe, Le Van Hien.


Dien bien ngay 2 thang 9 Theo tuong thuat cua nha bao Hong Ha, bao Cuu quoc cua Viet Minh, ong Nguyen Huu Đang đoc chuong trinh buoi le va gioi thieu Chinh phu lam thoi, chu tich Chinh phu đoc Tuyen ngon đoc lap, cac thanh vien Chinh phu tuyen the, ong Vo Nguyen Giap, bo truong Bo Noi vu giai bay tinh hinh trong nuoc va nhiem vu cua Chinh phu, ong Tran Huy Lieu tuong trinh vao Hue nhan su thoai vi cua vua Bao Đai, ong Nguyen Luong Bang đai bieu cua Tong bo Viet Minh thuat qua lai cuoc tranh đau cua Viet Minh đe muu giai phong cho dan toc.
San khau đuoc lam voi va tu go va đuoc trang hoang bang lop vai trang tri trang va đo, do đo cho phep hau het khan thinh gia co the thay đuoc nhung vi lanh đao moi cua minh, du chi nhu nhung cham li ti. Ho Chi Minh va cac đong su cua minh đa co gang truyen truc tiep ban Tuyen ngon đoc lap đen moi mien To quoc nhung cac van đe ky thuat luc đo đa khong cho phep đieu nay dien ra. Mac du đa o nuoc ngoai trong suot hon 30 nam nhung phong cach noi tieng Viet cua Ho Chi Minh van đay tu tin va manh me. Ban tuyen ngon đoc lap co đo dai vua đu do nhung nguoi Viet tham gia buoi le hom đo phan lon con chua tiep xuc voi hoat đong mit-ting kieu chau Au nhu the nay bao gio. Ngay mung 2 thang 9 nam đo, nhieu gia đinh đa don dep nha cua va chuan bi đot phao đe an mung buoi le.
Tu Phu Toan quyen, Jean Sainteny, vien chuc cao cap cua nuoc Phap Tu do (Free French)–nuoc Phap sau khi đuoc giai phong khoi Phat-xit Đuc đa co mat o Ha Noi, đa quan sat hang chuc ngan nguoi Viet Nam đi thanh tung hang bang qua đai lo Briere-de-l’Isle đe tien vao quang truong. Jean Sainteny ngac nhien truoc su tham gia cong khai cua gioi Cong giao va sung sot truoc su trat tu cua đam đong, khong co bat ki hanh vi gay roi nao. Khong ai co cu chi thu đich đoi voi Jean Sainteny hay đoi voi toa nha phu Toan quyen.
Van đe an ninh cung đuoc suy xet đang ke, voi đoi quan danh du cua Quan Giai phong đam bao khong ai trong so khan thinh gia co the toi gan khan đai trong pham vi 20 met, nhung cong nhan va sinh vien co vu trang cung đuoc xep đat tai moi goc cua may khu vuon, va mot đon vi tu ve canh giac truoc bat ki su quay roi nao tu huong Thanh Ha Noi noi quan Phap van con bi Nhat giam giu. Truoc cuoc mit-tinh, linh Nhat o khu đat thuoc Phu Toan quyen đa thiet lap may khau sung may chia ve quang truong, lam nhung nha to chuc phai dung len mot buc man nguoi gom nhung dan quan tu ve voi chi thi tha chet con hon rut lui.
Mac du chuong trinh đuoc mong đoi bat đau vao đung 2 gio chieu, nhung xe hoi cho cac thanh vien trong noi cac Viet Nam Dan chu Cong hoa đa đen tre hai muoi lam phut khi phai đi xuyen qua cac đam đong. Ho Chi Minh dan đau nhung nguoi con lai buoc nhanh len khan đai, đieu lam ngac nhien nhieu nguoi đung xem vi ho mong cho nhung nguoi cam quyen se di chuyen voi phong thai tu ton va trang nghiem. Trong khi hau het cac đong su cua ong tren khan đai đeu mac đo vest Tay va that cravate, nhung Ho Chi Minh co y chon mac bo đo kaki phai mau voi co cao va mang đoi dep cao su trang.
Sau le chao co va hat quoc ca, Vo Nguyen Giap, Bo truong Noi vu, buoc toi micro gioi thieu Ho Chi Minh, nguoi đuoc chao mung bang nhung tieng ho vang doi đuoc sap xep truoc, "Đoc lap! Đoc lap!" Ho Chi Minh vay tay truoc khan thinh gia trong vai phut, đoan nang hai ban tay len đe keu moi nguoi im lang. Bang giong Nghe Tinh đac trung, Ho Chi Minh bat đau đoc Tuyen ngon Đoc lap. Đoc đen giua chung, Ho Chi Minh hoi: "Toi noi, Đong bao co nghe ro khong?" va đam đong đong thanh ho vang "Ro!".
Trong buoi le nay, thong qua ban Tuyen ngon đoc lap, Ho Chi Minh cung đa keu goi cac nuoc Đong minh ung ho nen đoc lap chan chinh do nhan dan Viet Nam vua tu tay gianh đuoc thong qua Cach mang thang Tam. Ong tuyen bo rang Chinh phu lam thoi đa huy bo het moi hiep uoc do Phap ki trong quan he voi Viet Nam va bai bo het moi đac quyen cua nguoi Phap, va canh bao rang nguoi Viet "kien quyet chong lai am muu cua bon thuc dan Phap". Ket thuc bai phat bieu cua minh, Ho Chi Minh gioi thieu tung bo truong trong Chinh phu lam thoi voi quan chung nhan dan va tat ca đeu lam le tuyen the nham chuc.
Vo Nguyen Giap khi đo buoc toi va đoc mot dien van dai đay ve nghiem trang đe to điem them cho ban Tuyen ngon. Sau đo, Tran Huy Lieu, bo truong bo thong tin va tuyen truyen, bao cao truoc khan thinh gia ve buoi le thoai vi cua Bao Đai o Hue ba ngay truoc đo, va roi trao thanh kiem hoang gia va an cho Ho Chi Minh. La mot nguoi co kha nang an noi thien bam, Tran Huy Lieu duong nhu đa lam cho đam đong cuoi o len va vo tay khi mo ta su cao chung cua che đo quan chu. Hoa vao boi canh đo, Ho Chi Minh tuyen bo rang thanh kiem, truoc đay đuoc dung đe đan ap dan chung, gio đay se đuoc dung đe "chat đau ke phan boi".
Đai dien cho Tong bo Viet Minh la Nguyen Luong Bang sau đo noi ngan gon ve nhu cau can thong nhat va đau tranh, phat bieu thang thung rang đanh Phap la chuyen can thiet. Vao mot thoi điem nao đo giua buoi le luc chieu, hai chiec may bay Tia chop P-38 cua My sa xuong thap ngay tren đam đong, mot su kien đuoc tuyen bo ngay tuc thi va ai cung tin la đai dien cho loi chao mung cua My danh cho chinh quyen non tre cua Viet Nam. Cuoi cung, truoc khi ket thuc buoi le, Chu tich Ho Chi Minh tuyen bo: "Chung ta se phai trai qua nhieu khon kho va đau kho hon nhieu. Đong bao phai ung ho chinh quyen, đe sau nay co them nhieu buoi an mung va thang loi!" Buoi le ket thuc bang viec đoan nguoi co to chuc o quang truong sau đo dieu hanh ra pho, giai tan o ho Hoan Kiem, va gia nhap vao bau khong khi vui chung cho đen gio gioi nghiem.


= Tai Sai Gon =
Vao thoi điem đo, do han che ve phuong tien ky thuat nen cac dien bien o Ha Noi khong đuoc truyen đen Sai Gon nhung tu bai dien van ung khau cua Bi thu Xu uy Nam Ky Tran Van Giau, nhan dan mien Nam noi chung va nhan dan Sai Gon noi rieng đa the hien long quyet tam ung ho cach mang, ung ho mat tran Viet Minh, bao ve nen đoc lap non tre cua Viet Nam. Le đai le đoc lap 2-9-1945 tai Sai Gon đat tren đuong Cong Hoa (nay la đuong Le Duan), ngay phia sau nha tho Đuc Ba. Hau het nguoi dan Sai Gon đeu đo ra đuong, thanh mot bien nguoi chua tung thay o thanh pho nay. Co rop troi: co đo sao vang cua Viet Minh, co cac nuoc đong minh, co cua cac đoan the. Khau hieu giang đay cac con đuong lon: "Viet Nam Dan chu Cong hoa muon nam!", "Đa đao thuc dan Phap!", "Đoc lap hay la chet!" bang nam thu tieng: Viet, Hoa, Anh, Phap, Nga.
Le đoc lap cu hanh đung 14 gio chieu. Nhung moi 12 gio trua, duoi mat troi đung bong, cac đoan the dan chung, cac toan dan quan tu trong cac tru so o Chau Thanh, tu cac vung ngoai o keo ve đai lo Cong Hoa (tuc đai lo Norodom vua đoi ten) tap trung sau nha tho Đuc Ba. Buoi le bat đau bang nghi thuc chao quoc ky. Luc đo, ban Tien quan ca cua Van Cao chua đuoc pho bien trong Nam nen ban quan nhac cu bai Quoc te ca va ban Thanh nien hanh khuc, nhac cua Luu Huu Phuoc. Theo thong bao cua ban to chuc buoi le, đung 14 gio chieu hom ay, tai quang truong Ba Đinh o Ha Noi, Chu tich Ho Chi Minh se đoc ban Tuyen ngon đoc lap. Đai tieng noi Viet Nam (luc đo đat tai Bach Mai nen con goi la Đai Bach Mai) se truc tiep truyen thanh buoi le o Ha Noi tren lan song 32m. Ban to chuc se tiep song Đai Bach Mai đe đong bao Sai Gon nghe ban Tuyen ngon đoc lap qua he thong loa phong thanh đat doc theo đuong Cong Hoa va cac nga đuong gan đo.
Tuy nhien, viec tiep song khong thanh cong. Nua gio troi qua, dan chung bat đau ban tan xon xao. Mot so nguoi canh giac đat ra nghi van: phai chang co ke pha hoai? Mac du hoai nghi nay khong co chung co, song trong boi canh luc đo no van thuyet phuc đuoc nhieu nguoi. Mai ve sau nay nguoi ta moi biet ly do cua su co nay: đai phat cua ta qua yeu, may thu cua ta qua cu, thoi tiet chieu hom ay lai xau. Đe tran an quan chung, ban to chuc buoi le đe nghi ong Tran Van Giau phat bieu. Ong Tran Van Giau suy nghi vai phut, ghi voi len giay may y chinh, roi buoc len le đai, ung khau mot bai dien van. Luc đo, cac nha bao chua su dung may ghi am nen ghi lai bai dien van bang phuong phap toc ky đe cong bo toan van tren cac bao xuat ban o Sai Gon ngay hom sau.
Mo đau, ong Tran Van Giau tuyen bo mot đoi thay lon trong lich su nuoc nha sau Cach mang Thang Tam: "Viet Nam tu mot xu thuoc đia đa tro thanh mot nuoc đoc lap. Viet Nam tu mot đe che đa tro thanh mot nuoc cong hoa. Viet Nam đuong tien buoc tren đuong song". Song cuoc hoi sinh cua dan toc đang bi ke thu đe doa: "Ke đich toan tinh mot cuoc am muu gac lai ach no le tren co 25 trieu đong bao... Chung toi đa nam đuoc bang co chac chan la ho toan dung vo luc thinh linh lat đo chinh phu dan chu cong hoa đe đat lai mot quan toan quyen nhu thuo truoc".
Do đo, ong khuyen đong bao hay đe cao canh giac: "Mung thang loi, nhung đong bao cho say sua vi thang loi. Boi vi Viet Nam yeu qui cua chung ta đuong gap mot tinh canh nguy nan. Khong kheo lo, nuoc ta dan ta co the bi trong lai ach no le". Ong Tran Van Giau hoi nhung nguoi du le: "Đong bao o đay co ai thua nhan mot quan toan quyen cai tri xu ta khong? Co ai chiu bo tay đe cho che đo thuc dan - ra mat hay giau mat - tro lai khong?". Sau moi cau hoi cua ong, ca trieu nguoi đong thanh đap lai: "Khong! Khong! Khong!" vang doi mot goc troi. Tiep sau su đong tam ay, ong Tran Van Giau nhac lai nhung đieu đa noi voi đai dien chinh phu Phap:
"Viet Nam Dan chu Cong hoa san sang ky ket voi Cong hoa Phap nhung hiep uoc cong tac ve kinh te, ve van hoa, luon ve binh bi nua, neu Phap cong khai thua nhan quyen đoc lap cua chung toi. Nhuoc bang trai lai, cac nguoi ke chung toi nhu toi moi thi lien hiep voi dan chung cach mang Phap, chung toi the chet (chu) khong nhuong bo truoc bat cu mot su ham doa hay khieu khich nao". Thay mat hang trieu nguoi dan Nam bo, ong noi len quyet tam bao ve to quoc: "Chung ta the cuong quyet đung ben canh chanh phu, chong moi su xam lang, dau chet cung cam long". Ong ket thuc bai dien van bang loi keu goi: "Quoc dan hay san sang chien đau!... Đung len! Ngay đoc lap bat đau tu nay! Tien toi, vi đoc lap, vi tu do, tien toi mai! Khong mot thanh luy nao ngan noi chi cua muon dan tren đuong giai phong!".


Y nghia Ve mat chinh tri, ban Tuyen ngon đoc lap cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa đong mot vai tro quan trong trong lich su hien đai Viet Nam. Đay la bieu tuong cho viec cham dut su cai tri cua cac the luc ngoai quoc o Viet Nam. Ban tuyen ngon đa đua toi cho nguoi đoc va nguoi nghe mot the gioi quan kich tinh, mot lich su co đac, mot vai khang đinh tao bao, nhung cum tu sinh đong, va hinh tuong đay cam xuc. Trong ban Tuyen ngon đoc lap, Chu tich Ho Chi Minh đa tien lieu đuoc viec Phap se quay lai va Hoa Ky se can thiep vao Viet Nam. Ban Tuyen ngon đoc lap đa neu bat cac gia tri binh đang giua cac quoc gia, cac quyen co ban cua con nguoi va cua cac dan toc, quyen tu quyet dan toc va quyen đuoc huong đoc lap, tu chu cua moi quoc gia. Ban Tuyen ngon Đoc lap đa to cao va len an nhung toi ac man ro cua thuc dan Phap đoi voi nhan dan Viet Nam ve cac mat chinh tri, kinh te, van hoa... Đong thoi khang đinh, Viet Nam – mot nuoc thuoc phe Đong minh trong Chien tranh the gioi thu hai – đa gianh đoc lap sau khi chien thang Phat xit Nhat Ban, truoc đo nguoi Phap đa hai lan trao quyen đai dien va bao ho đoi voi Viet Nam cho Phat xit Nhat nen Phap khong con đu tu cach đe đai dien cho nhan dan Viet Nam nua. Ban Tuyen ngon đoc lap con khang đinh voi the gioi co so phap ly ve quyen cua dan toc Viet Nam đuoc huong tu do đoc lap, đong thoi cung vach ra co so thuc te la Viet Nam đa la mot nuoc tu do va đoc lap, khong le thuoc vao bat cu nuoc nao. Đong thoi, ban Tuyen ngon cung khang đinh nhan dan Viet Nam se giu nen đoc lap, tu chu moi gianh đuoc bang moi gia. Ban tuyen ngon đoc lap đe the hien su ton trong ngoai giao ma Ha Noi danh cho Paris va Washington khi Chu tich Ho Chi Minh trich dan Tuyen ngon đoc lap Hoa Ky (1776) va Tuyen ngon Nhan quyen va Dan quyen Phap (1791). Viec nay đa tao ra buc tranh đoi lap giua nhung ly tuong ma Phap va My van đang co suy voi thuc tai đau kho trong 80 nam Viet Nam bi Phap cai tri.


Tham khao Lien ket ngoai Đang sau tuyen ngon đoc lap cua Ho Chi Minh  David G. Marr
Quoc ky, Quoc huy, Quoc ca, Tuyen ngon tai trang web Chinh phu nuoc CHXHCN Viet Nam Luu tru ngay 16 thang 10 nam 2012 tai Wayback Machine
lien ket hong] Am thanh ban tuyen ngon đoc lap
Tien trinh viet ban tuyen ngon đoc lap cua Chu tich Ho Chi Minh Luu tru ngay 25 thang 12 nam 2010 tai Wayback Machine Nguyen Phuc Nghiep, 12-8-2008
Ban luu tru Tuyen ngon đoc lap tai thu vien Gallica Phap Quoc: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k42428601