Su ky (tieng Trung: 史記/史记; binh am: Shiji), hay Thai su cong thu (太史公書, nghia: Sach cua quan Thai su) la cuon su cua Tu Ma Thien đuoc viet tu nam 109 TCN đen 91 TCN, ghi lai lich su Trung Quoc trong hon 2500 nam tu thoi Hoang Đe than thoai cho toi thoi ong song. Vi la van ban lich su Trung Quoc co he thong đau tien, no anh huong cuc lon toi viec chep su va van chuong Trung Quoc sau nay. Tu Ma Thien đuoc so sanh voi Herodotus va Su Ky voi cuon Lich su (Historiai) (theo quan điem nguoi phuong Tay).


Cau truc tac pham Su ky co tren 526.500 chu Han (gom 130 thien), lam cho no dai gap bon lan cuon Lich su chien tranh Peloponnese cua Thucydides (mac du Lich su chien tranh Peloponnese đuoc viet vao ba the ky truoc Su ky) va tham chi con dai hon Cuu Uoc .
Tu Ma Thien hinh thanh va sang tac tac pham cua ong trong cac đon vi đoc lap. Ban thao cua ong đuoc viet tren phieu tre ma sau đo đuoc lap rap thanh bo nen rat ton nhieu nguyen vat lieu. Ngay ca sau khi ban thao đuoc phep luu hanh hoac đuoc sao chep, tac pham se đuoc luu hanh theo kieu bo phieu tre hoac cac nhom nho. Endymion Wilkinson tinh toan rang Su ky co khoang 30 phieu moi bo, tong cong la 466 bo, nen se co tong trong luong se la 88-132 pound (40–60 kg). Cho đen mai sau nay, khi Su ky đuoc sao chep vao lua, tac pham se do đo đa rat kho đe đoc va van chuyen. Nhung ban sao se co đuoc ban van khong đang tin cay cho toi khi đuoc in tren giay .
Tu Ma Thien xep cac chuong cua Su ky thanh 5 phan khac nhau: Ban ky, Bieu, Thu, The gia va Liet truyen.

Ban ky (benji 本紀)
"Ban ky" bao gom 12 quyen đau tien cua Su ky, va phan lon la kha tuong tu voi cac ghi nhan tu cac truyen thong bien nien su cua trieu đinh Trung Hoa co đai, chang han nhu Xuan Thu (春秋). Nam quyen đau tien hoac la mo ta nhung giai đoan nhu Ngu Đe hoac la tung trieu đai rieng, chang han nhu Ha, Thuong va Chu . Bay quyen con lai ghi lai tieu su cua tung vi vua noi tieng, khoi đau tu hoang đe đau tien cua nha Tan cho đen nhung hoang đe đau tien cua nha Han . Trong thien nay, Tu Ma Thien cung cho vao tieu su nhung nguoi cai tri thuc te cua Trung Quoc, chang han nhu Hang Vu va La hau, cung nhu cac nha cai tri chua bao gio nam quyen luc thuc su, chang han nhu So Nghia Đe va Han Hue Đe 

Bieu (biao 表)
Quyen 13-22 la "Bieu", xay dung bang thoi gian cac su kien quan trong . Chung cho cho thay cac trieu đai, su kien quan trong va ban pha he cua dong doi hoang gia, ma Tu Ma Thien noi rang ong đa viet chung vi "bien nien su rat kho đe theo doi khi co qua nhieu dong pha he khac nhau ton tai cung mot luc . Moi bang tru cai cuoi cung bat đau voi mot gioi thieu ve giai đoan ma no mo ta .

Thu (shu 書)
"Thu" la phan ngan nhat trong nam thien cua Su ky, bao gom tam quyen (23-30) noi ve lich su phat trien cua nghi le, am nhac, sao, lich, thien van hoc, hien te, song ngoi va đuong thuy, va quan tri tai chinh .

The gia (shijia 世家)
"The gia" la phan dai lon thu hai trong nam thien cua Su ky va bao gom cac quyen 31 đen 60, chiem 23% tac pham. Trong phan nay, cac quyen truoc la rat khac ve noi dung so voi cac quyen sau . Nhieu quyen đau tien la bien nien ve nhung nuoc chu hau noi bat nhat cua nha Chu, chang han nhu Tan va Lo, va co đen hai quyen con ghi xa đen tan thoi nha Thuong . Quyen cuoi cung, mieu ta thoi nha Han, co tieu su .

Liet truyen (liezhuan 列傳)
"Liet truyen" la phan dai nhat trong nam thien cua Su ky va bao gom cac quyen 61 đen 130, chiem đen hon 54% tac pham . 70 thien "Liet truyen" chu yeu chua ho so tieu su cua khoang 130 nguoi Trung Quoc co đai noi bat, tu Ba Di o cuoi cuoi thoi nha Thuong đen mot so nhan vat song cung thoi voi Tu Ma Thien . Khoang 40 quyen đuoc danh rieng cho mot nhan vat rieng, mot so la ve hai nhan vat co lien quan đen nhau, con lai la nhung nhom nho cac nhan vat chia se nhung vai tro nhat đinh, chang han nhu sat thu, quan lai hoac cac hoc gia Khong giao . Khong giong nhu hau het cac tieu su hien đai, cac ghi chep trong "Liet truyen" dung giai thoai đe mieu ta đao đuc va nhan cach, do đo "mo ta song đong nhieu loai nguoi khac nhau va ve thoi đai ma ho đang song . "Liet truyen" đuoc pho bien trong suot lich su Trung Quoc, va đa cung cap mot so luong lon cac khai niem van đuoc su dung boi nguoi Trung Quoc hien đai .


Mot so khai niem chu yeu "Nhat tu thien kim" (Mot chu ngan vang) - Su Ky, liet truyen La Bat Vi (呂不韋列傳): Luc La Bat Vi viet xong tac pham La thi xuan thu, ong đe mot ngan nen vang o cua thanh Ham Duong, va noi rang: Huu nang tang ton nhat tu gia du thien kim (有能增損一字者予千金), nghia la neu ai them bot đuoc mot chu trong tac pham ay, thi ong se thuong cho ngan nen vang.
"Tu hai thien ha" (Bon bien duoi troi) - Su Ky, ban ky Tan Thuy Hoang (秦始皇本紀) co viet: Di duong tu hai thien ha chi si phi nhien huong phong (以養四海、天下之士斐然鄉風) nghia la "đe day phong-tuc van ve cho hoc tro trong ca nuoc".
"Danh that nhat the" (Ten va that, cung mot bac) - Trong Su Ky, liet truyen Truong Nghi (張儀列傳) viet: Thi nga nhat cu nhi danh that phu da (是我一舉而名實附也), nghia la "the la ta lam mot viec ma danh va that tuong hop".
"Tuu tri nhuc lam" (Ao ruou, rung thit): Chuong An Ban Ky (殷本紀) cua Su Ky viet ve Tru Vuong, noi tieng la mot ong vua dam đang, thuong thet nhieu tiec lon, lam đay ao voi ruou va treo thit tren cay trong rung (以酒為池、縣肉為林).


Đac điem Khong giong cac van ban lich su chinh thuc thoi gian sau nay, von chap nhan hoc thuyet Khong giao, tuyen bo quyen luc than thanh cua cac vi Hoang đe va loai tru ra ngoai vong phap luat moi am muu chiem ngoi bau, phong cach viet su tu do va co chu đich cua Tu Ma Thien đa đuoc nhieu nha tho va tieu thuyet sau nay hoc tap. Đa so cac thien Liet truyen đeu la nhung đoan van mieu ta song đong cac nhan vat va su kien, vi Tu Ma Thien đa su dung mot cach chinh xac cac cau chuyen lich su trong qua khu lam nguon thong tin cua minh, va co đieu chinh lai cho đung voi thuc te. Vi du, ong viet truyen Kinh Kha am sat Tan Thuy Hoang trong thien "Thich khach liet truyen" dua tren loi ke cua ong co cua mot nguoi ban cua cha ong, von la mot vi quan cap thap trong trieu nha Tan va vu am sat xay ra khi vi quan đo đang co mat tai đo.
Co the thay rang Tu Ma Thien lam noi bat mat tich cuc cua nhung nguoi cam quyen trong Ban ky, nhung lai đua mat tieu cuc vao cac quyen khac, va nhu vay tac pham cua ong can phai đuoc đoc toan bo đe co đuoc đay đu thong tin. Vi du, thong tin ve viec Luu Bang (sau nay la Han Cao To), trong mot no luc tuyet vong đe thoat khoi su truy đuoi cua Hang Vu, đa đay con ong ra xe ngua đe lam xe nhe đi, đa khong đuoc chep lai trong tieu su cua hoang đe, nhung lai đuoc chep trong tieu su cua Hang Vu. Ong cung rat than trong trong viec can bang mat tich cuc voi tieu cuc, vi du nhu tieu su cua La hau, von ghi chep ve su tan ac cua ba, ong đa chi ra o cuoi tieu su rang, mac cho cuoc song ca nhan cua ba co ra sao đi chang nua, La hau van mang lai hoa binh va thinh vuong cho đat nuoc .
Ben canh tinh xac thuc cua su kien, noi nhu loi Tu Ma Thien, "toi chi thuat lai chuyen xua, sap đat lai cac chuyen trong đoi chu co sang tac đau" (thien Tam đai the bieu), song tac gia khong chi thuat lai chuyen xua mot cach lanh lung. Anh huong but phap cua Xuan Thu, nhung tinh khuynh huong cua Su ky the hien su khac biet nhat đinh. Neu Xuan Thu xuat phat tu lap truong bao thu cua quy toc thi Su ky lai xuat phat tu lap truong tien bo, co nhung net phu hop voi tu tuong va tinh cam cua nhan dan đuong thoi.
Su ky len an su tan bao cua tang lop thong tri (Tan Thuy Hoang, Luu Bang va Vu Đe), ca ngoi nhung nha tho yeu nuoc nhu Khuat Nguyen, đe cao cac dung si khoi xuong khoi nghia nong dan đau tien trong lich su Trung Quoc nhu Tran Thiep. Tu Ma Thien viet su co dung y nham "xet qua viec lam, tom tat truoc sau, xet viec hung vong thanh bai", "thau hieu su bien đoi tu xua đen nay", đe "ky thac", đe "ha đieu cam gian" (trong thien Bao Nham An thu). Đieu đo phan anh su quan tam cua tac gia đen su kien khong chi nam o ban than su kien ma la ca tien trinh cua chung..


Nguon tu lieu Gia đinh Tu Ma la nhung nguoi viet su cho hoang đe nha Han. Cha cua Tu Ma Thien la Tu Ma Đam giu chuc "Thai su lenh" va Tu Ma Thien la nguoi noi nghiep. Vi the, ong co the xem đuoc nhung luu tru, sac lenh va ho so trong nhung nam đau cua nha Han. Tu Ma Thien la mot nha su hoc hoai nghi, co phuong phap va biet rat nhieu sach co, đuoc viet tren phieu tre va go tu truoc thoi nha Han. Nhieu tu lieu ma ong su dung đa khong con ton tai. Ong khong chi su dung tai lieu luu tru va ho so cua trieu đinh, ma con phong van nguoi dan va đi khap Trung Quoc đe xac minh thong tin. Trong quyen đau tien cua Su ky, "Ngu Đe ban ki", ong viet:

Ban than toi đa đi ve phia tay xa đen tan nui Khong Đong, phia bac qua Trac Loc, phia đong đen bien, va o phia nam toi đa đi thuyen theo Hoang Ha va Hoai Ha. Nhung truong lao va nguoi gia o nhung vung đat khac nhau thuong xuyen chi ra cho toi nhung noi ma Hoang Đe, Nghieu va Thuan đa song, va o nhung noi nay cac phong tuc tap quan co ve kha khac nhau. Noi chung nhung loi ke cua ho khong khac gi may so voi cac ban van co xua duong nhu la gan voi su that.

Su ky dung "Ngu Đe he điep" (五帝系諜) va Kinh Thu la nguon tu lieu đe lam gia pha tu thoi Hoang Đe cho đen Chu Trieu cong hoa (841 TCN-828 TCN). Tu Ma Thien thuong trich dan cac nguon tu lieu cua ong. Vi du:

Quyen đau tien, "Ngu Đe ban ki", ong viet, "Toi đa đoc Kinh Xuan Thu va Quoc ngu."
Trong quyen 13, "Bang pha he cua Ba thoi đai", Tu Ma Thien viet: "Toi đa đoc tat ca cac gia pha cua cac vi vua (谍记 dieji) ton tai tu thoi Hoang Đe."
Trong quyen thu 14, "Bien nien su cua cac vuong", ong viet: "Toi đa đoc tat ca cac bien nien su cua hoang gia (春秋曆譜諜 chunqiu li pudie) cho đen thoi cua Chu Le vuong.".
Trong quyen thu 15, "Bien nien su cua sau nuoc", ong viet: "Toi đa đoc bien nien su cua Tan (秦記 qin ji), va sach noi rang Khuyen Nhung [mot bo lac man ro] đanh bai Chu U Vuong [khoang nam 771 TCN]."
Trong quyen thu 19, ong viet: "Toi co dip đoc qua ho so cua viec cap thai ap va biet đen truong hop cua Ngo Than, Cap hau.... " (Cha cua Cap hau, Ngo Nhue, đuoc phong lam vuong cua Truong Sa o Ho Nam do long trung thanh cua ong voi Han Cao To.)
Trong quyen ve nha chinh tri gia, nha tho yeu nuoc Khuat Nguyen, Tu Ma Thien viet: "Toi đa đoc [tac pham cua Khuat Nguyen] Ly tao, Thien Van (Hoi troi), Chieu hon (Goi hon), va So tu."
Tu Ma Thien cung viet ve van đe lien quan voi nhung nguon tu lieu khong đay đu, roi rac va mau thuan. Vi du, ong đa đe cap trong loi mo đau cua quyen 15 rang cac so ghi chep cua cac nuoc chu hau đuoc ​​giu trong kho luu tru cua nha Chu đa bi Tan Thuy Hoang cho đem đot boi vi chung chua nhung loi chi trich va che nhao nha Tan va rang cac bien nien su cua nha Tan thi qua ngan ngui va khong đay đu . Trong quyen 13, ong cung đe cap viec cac bien nien va pha he cua cac van ban co khac nhau "khong đong tinh va mau thuan voi nhau". Trong quyen thu 18 cua Su ky, Tu Ma Thien viet: "Toi đa chi nhung gi nhat đinh, va trong truong hop nghi ngo se đe lai mot khoang trong" .


Đo tin cay va chinh xac Cac hoc gia đa đat cau hoi ve tinh xac thuc cua cac vi vua huyen thoai trong thoi ky co đai đuoc đua ra boi Tu Ma Thien. Tu Ma Thien bat đau Su ky voi nhung mieu ta ve Ngu Đe, von đuoc nhieu hoc gia hien đai, chang han nhu nhung nguoi tu Nghi Co Phai, cho la nhung vi than đia phuong cua Trung Quoc co đai . Tu Ma Thien loai bo cac yeu to sieu nhien va than bi von mau thuan voi su ton tai cua ho nhu nhung nha cai tri co that, va do đo bi chi trich vi đa bien huyen thoai va van hoa dan gian thanh lich su .

Tuy nhien, vao nam 1954, theo Joseph Needham, nguoi dua tren mo ta cua Tu Ma Thien ve cac vi vua cua nha Thuong đa viet nhu sau: Co mot niem tin pho bien cho rang Tu Ma Thien chang the nao co đu tu lieu lich su đe tuong thuat ve nhung su kien đa dien ra tu ca ngan nam truoc. Do đo, de phan đoan đuoc su ngac nhien cua nhieu nguoi khi ma it nhat 23 tren 30 cai ten cua cac vi vua nha Thuong ma Tu Ma Thien liet ke, đeu xuat hien ro rang tren cac ban giap cot van o An Duong. Han la Tu Ma Thien đa so huu nhung tu lieu kha đang tin cay đe su dung—đieu nhan manh mot lan nua tu tuong trong lich su cua nguoi Trung Quoc—va rang su ton tai cua nha Thuong la hoan toan co the xac thuc.

Mot so khia canh lich su cua nha Thuong do Tu Ma Thien cung cap đeu đuoc xac minh qua cac dong chu tren xuong boi toan. Mot so nha khao co hoc nguoi Trung Quoc cho rang van hoa Nhi Ly Đau la noi nha Ha tung ton tai. Tuy nhien, van đe nay van gay tranh cai do thieu bang chung manh vi du nhu van tu thoi nha Ha.
Ngoai ra con co su khac biet trong thuc te chang han nhu ngay thang giua cac phan khac nhau cua tac pham. Đay co the la mot ket qua cua viec Tu Ma Thien su dung cac nguon tai lieu khac nhau .


Bo sung va chinh ly boi cac tac gia khac Sau khi hoan thanh Su ky vao khoang nam 91 TCN, ban thao gan nhu hoan thanh cua tac pham đuoc cat giau trong noi o cua con gai Tu Ma Thien la Tu Ma Anh (司馬英), đe tranh cho no khong bi pha huy duoi thoi cua Han Vu Đe va nguoi ke nhiem la Han Chieu Đe. Su ky cuoi cung cung đa đuoc pho bien trong thoi cai tri cua Han Tuyen Đe cua chau Tu Ma Thien (thong qua con gai cua ong) la Duong Uan (杨惲), sau mot thoi gian khoang 20 nam.
Nhung thay đoi trong ban thao cua Su ky trong thoi gian gian đoan nay đa luon luon gay ra tranh cai giua cac hoc gia. Đo la viec van ban it nhieu gi đuoc hoan toan vao khoang nam 91 TCN trong thu gui Nham An, va Tu Ma Thien đa neu ro con so chinh xac cua cac quyen cho tung thien cua Su ky . Sau khi ong qua đoi (co le chi mot vai nam sau đo), vai nguoi đa co co hoi đe xem toan bo cong trinh. Tuy nhien, nhieu bo sung khac nhau cho Su ky van đuoc lam. Nha su hoc Luu Tri Ky (劉知幾, 661-721) neu len ten cua tong cong muoi lam hoc gia đuoc cho la đa bo sung cho Su ky trong thoi ky sau cai chet cua Tu Ma Thien. Chi co nhung bo sung boi Tru Thieu Ton (褚少孫, khoang nam 105 TCN - khoang nam 30 TCN) đuoc chi ro bang cach them cau "Ong Tru noi" (Chu xiansheng yue, 褚先生曰).
Ngay trong the ky thu nhat, Ban Buu va Ban Co tuyen bo rang muoi thien trong Su Ky Tu Ma Thien bi thieu. Mot so luong lon cac chuong noi ve the ky đau tien cua nha Han (tuc la the ky thu II TCN) tuong ung chinh xac voi cac chuong lien quan tu Han thu (Hanshu). Hien chua ro lieu nhung chuong đau la đen tu Su ky hoac tu Han thu. Nha nghien cuu Yves Hervouet (1921-1999) va A.F.P. Hulsewe lap luan rang ban goc cua 10 thien noi tren cua Su ky đa bi that lac va sau đo đuoc tai tao lai bang cac thien tuong ung tu Han thu 


Đanh gia Theo loi ban cua Ban Buu thi Su ky:

Luc Gia thoi Han lam sach Han So xuan thu co noi:

Tuy nhien theo loi cua Mao Khon thi:

Ngoai ra theo nhu Han Thu đa noi rang, tuy la mot tac pham đo so, đoc đao nhung Su ky van co cho khuyet, nen nguoi viet tiep noi len nhu boi, cac van nhan đoi sau nhu Gia tien sinh, Phung Thuong, Luu Ham tiep tuc bo sung, chinh ly nhung cho sai sot, nham lan cua Tu Ma Thien, Han thu cung co cho tu Luu Ham ma ra, cho nen Thoi Thich cho rang van Su ky so voi toan bo co cho trai, so voi Han Thu co cho hop, đo la nhung cho Luu Ham viet tiep them vay. Con nhieu nien đai xa cach khac nhau chuong cu cat xe ra thi chac la do nhung ke can quay đoi sau them vao va nhung nguoi đoi sau sao chep viet sai đi mot nua.


Ban in Su Ky co kha nhieu ban in khac nhau, ban in som nhat hien tai la ban sao tu nhung ban bi that lac va đuoc luu hanh trong thoi Nam Bac trieu (420 – 589). Ban khac som nhat va con sot lai la ban "Su Ky Tap Giai" (史記集解) thoi Bac Tong. Ban in cua Hoang Thien Phu thoi Nam Tong co le la ban khac som nhat tap hop chu giai cua ba nha hien la ban đuoc Trung Hoa thu cuc phat hanh pho bien, gom ban gian the va phon the, ngoai ra con co ban "Tam Gia Chu" (ba nha chu thich) đuoc an ban lan hai va đuoc coi la ban tot nhat hien nay.
Ban van Bach Thoai lam theo co "Tan Bach Thoai Su Ky" do Han Trieu Ky chu thich. (ban gian the tu do Trung Hoa thu cuc xuat ban, ban phon the hay chinh the tu do Đai Bac Đai Loan Co Tich xuat ban), va "Su Ky" do Truong Liet chu thich (Ban gian the tu do nha xuat ban Quy Chau Co Tich xuat ban, chinh the tu do Đai Bac Đai Loan Co Tich xuat ban).
Ngoai ra con co rat nhieu ban chu giai ve Su Ky trong thoi Trung Quoc hien đai nhu "Su Ky cap Chu thich Tong hop dan đac"do nha xuat ban Đai hoc Harvard Yen Kinh bien soan, "Su Ky Tac Dan" do Hoang Phuc Loan bien soan, "Su Ky Tac Dan" do Ly Hieu Quang, Ly Ba bien tap, "Su Ky Nhan danh Tac dan" do Chung Hoa bien tap, "Su Ky Tam gia Chu dan thu Tac dan" do Đoan Thu An bien tap, va cuon "Su Ky Tu đien" do Thuong Tu Luong chu bien.
Hien co rat nhieu ban Su Ky đuoc tim thay rat quy hiem, co tam quan trong nhu mot so ban đuoc liet ke o duoi.


Chu dan Viec chu thich, binh luan nien đai trong Su Ky chu yeu co ba nha, mot la ban "Su Ky Tap Giai" cua Bui Nhan thoi Luu Tong, hai la "Su Ky Tac An" cua Tu Ma Trinh va "Su Ky Chinh Nghia" cua Truong Thu Tiet đoi Đuong, toan bo loi binh luan, chu giai đeu đuoc ca ba nha tong ket tu Su Ky. "Su Ky Chi Nghi" cua Luong Hoc Thang đoi Thanh đuoc coi la mot truoc tac tap hop cac nghien cuu ve Su Ky. O thoi Can đai co cuon "Su Ky Hoi Chu Khao Chung" cua hoc gia Nhat Ban la Takigawa Sukekoto bien soan đuoc coi la mot tac pham tru danh. Đuong thoi con co cuon "Su Ky Tien Chung" cua Han Trieu Ky, nhung tat ca van lay truoc tac cua ba nha xua chu thich va quyen "Su Ky Hoi Chu Khao Chung" lam co so, la tac pham chu giai tuong tan va chi tiet nhat ve Su Ky. Sau đay la danh sach liet ke cac tac gia chu thich va tac pham cua ho trong tung trieu đai, tung thoi ky lich su.


Cac ban dich = Tieng Viet =

Đen nay, Su ky van chua đuoc dich tron bo ra tieng Viet. Co cac ban dich pho bien sau:

Ban dich cua Nhuong Tong (Ha Noi, Nha xuat ban Tan Viet, 1944; in lan thu hai: Sai Gon, Tan Viet, 1964), co 49 chuong dich tu 36 thien cua nguyen ban, hau het la trich dich. Mot so thien co kem "Loi ban cua Lam Tay Trong" va "Loi ban cua ke dich".
Nha xuat ban Van hoc va Cong ty co phan Sach Bach Viet tai ban, 2021, Nguyen Duy Long hieu khao (hieu đinh va khao chu), in kem nguyen ban Han van ma Nhuong Tong đa su dung (Co van tich nghia cua Lam Tay Trong).
Ban dich cua Nhu Thanh (tuc Phan Ngoc), đuoc tai ban nhieu lan tu nhung nam 1960 toi nam 1988 (Nha xuat ban Van hoc), co loi gioi thieu cong phu. Nha xuat ban Van hoc tai ban nam 1999, ghi ten that Phan Ngoc. Ban cua Trung tam Van hoa Ngon ngu Đong Tay lien ket voi Nha xuat ban Van hoa Thong tin (2003), Phan Ngoc dich bo sung them mot so thien nhu Hieu Van ban ky, Tan The gia, Ngo Thai Ba the gia, Trieu The gia, Te the gia, mot so liet truyen: Hung No, Cam Mau - Su Ly Tu, Manh Tu - Tuan Khanh, Lo Trong Lien, Ninh Hanh, Luu Kinh - Thuc Ton Thong, Vien Ang - Trieu Tho. Tai ban: Nha xuat ban Lao đong (2005, 2007, 2009). Nhieu đon vi khac cung tai ban ban dich Phan Ngoc nhung in tu ban nam 1988 hoac 1999, khong co cac thien dich bo sung.
Ban dich cua Nguyen Hien Le - Gian Chi (Sai Gon, Nha xuat ban La Boi, 1970; in lan thu hai: La Boi, 1972; nhieu lan tai ban sau 1975). Ban dich co loi gioi thieu cong phu, so voi ban Phan Ngoc thi dich it thien hon, mot so thien trich dich.
Ban dich cua Bui Hanh Can - Viet Anh (Nha xuat ban Van hoa Thong tin, 2005): Thuc chat la ban bo sung cho ban cua Phan Ngoc vi hai dich gia nay dich them cac ban ky: Ngu Đe, Ha, Thuong, Chu, Tan . Cac dich gia lay ten goi cua ban dich theo tinh than đo: "Su ky Tu Ma Thien - Nhung đieu chua biet", tuc la dung y cung cap cho nguoi đoc mot so thien Su ky truoc đay chua đuoc dich.
Ban dich do Cong ty co phan Van hoa Truyen thong Nha Nam to chuc, la du an dich tron bo Su ky, đang đuoc  tien hanh.
Su ky tap I: "Ban ky" (Nha xuat ban Van hoc, 2014) Tran Quang Đuc dich, dich đu 12 ban ky.
Su ky tap II "Liet truyen thuong" (Nha xuat ban Van hoc, 2016) va tap II "Liet truyen ha" (Van hoc, 2017), Pham Van Anh dich, dich đu 70 liet truyen.
Su ky tap III: "The gia" (Nha xuat ban Van hoc, 2020), Pham Van Anh dich, dich đu 30 the gia.
Ban dich cua Pham Hong (Nha xuat ban Van hoc, 2016), la ban trich dich. Van ban nguon la Su ky tinh giai, Vuong Than chu bien.
Mot du an dich tron bo khac do nhom Co Thu Lau thuc hien.
Su ky, Ban ky - Bieu, Nguyen Đuc Vinh dich, Nha xuat ban Van hoc va Cong ty TNHH TM & Dich vu van hoa Đinh Ti, 2022. Đay la lan đau tien phan Bieu gom 10 thien đuoc dich tron ven ra tieng Viet.


= Tieng Anh =
Watson, Burton, trans. (1961). Records of the Grand Historian of China. New York: Columbia University Press.
In lai lan 2, 1993 (Records of the Grand Historian). Dich 90 tren 130 thien. ISBN 0231081693
Duong Hien Ich va Gladys Duong (1974), Records of the Historians. Hong Kong: Commercial Press.
In lai boi University Press of the Pacific, 2002. Chua tieu su cua Khong tu va Lao tu. ISBN 978-0835106184
Raymond Stanley Dawson (1994). Historical records. New York: Oxford University Press.
In lai, 2007 (The first emperor: selections from the Historical records). Chi dich tai lieu lien quan đen nha Tan. ISBN 9780199574391
Nienhauser, William J., ed. (1994– ). The Grand Scribe's Records, 9 vols. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34021-4 etc.
Van đang tiep dien va dich khong theo trinh tu.


= Khac =
(tieng Phap) Chavannes, Edouard dich. (1895–1905). Les Memoires historiques de Se-ma Ts'ien [The Historical Memoirs of Sima Qian], 6 vols.; rpt. (1967–1969) 7 vols., Paris: Adrien Maisonneuve. Van chua hoan thanh do cai chet cua Chavannes. William Nienhauser goi no la "coc moc" va la "tieu chuan ma tat ca cac ban in tiep theo... phai noi theo" .
(tieng Phap) Chavannes, Edouard, Maxime Kaltenmark Jacques Pimpaneau dich (2015) Les Memoires historiques de Se-Ma Ts'ien [The Historical Memoirs of Sima Qian], 9 vols.; Editions You Feng, Paris. Đay la ban dich đay đu cua Su ky
(tieng Nga) Vyatkin, Rudolf V., trans. (1972–1996). Istoricheskie Zapiski (Si-czi) [Исторические записки (Ши-цзи)], 8 quyen. Moscow: Nauka.
(tieng Quan thoai) Yang, Zhongxian 杨钟贤; Hao, Zhida 郝志达, eds. (1997). Quanjiao quanzhu quanyi quanping Shiji 全校全注全译全评史记 [Shiji: Fully Collated, Annotated, Translated, and Evaluated], 6 vols. Tianjin: Tianjin guji chubanshe.
(tieng Nhat) Mizusawa, Toshitada 水澤利忠; Yoshida, Kenko 吉田賢抗 dich. (1996–1998). Su ky 史記 [Su ky], 12 vols. Tokyo: Kyuko.
(tieng Đan Mach) Svane, Gunnar O., trans. (2007). Historiske Optegnelser: Kapitlerne 61-130, Biografier 1-70. Aarhus: Aarhus Universitetsforlag.


Tac pham phai sinh = Van hoc =
Vi la bo sach ghi chep su đay đu đau tien con luu truyen lai, Su ky Tu Ma Thien la tu lieu cho rat nhieu nguoi sau nay su dung, đac biet no ro cac tac pham dua lich su viet vao thoi nha Minh-Thanh.

Phong than dien nghia cua Hua Trong Lam viet ve viec vua Chu Vu Vuong lat đo Tru Vuong nha Thuong, lap nen nha Chu
Đong Chu Liet Quoc cua Sai Nguyen Phong viet ve giai đoan Chu Tuyen Vuong cho đen het thoi nha Chu, vua Tan Thuy Hoang len ngoi


= Kich nghe =


= Đien anh =


Chu thich Tham khao Durrant, Stephen (1986). "Shih-chi 史記". Trong William H. Nienhauser Jr. (bien tap). The Indiana Companion to Traditional Chinese Literature, Vol. 1. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 9780253329837. OCLC 11841260.
Hulsewe, A. F. P. (1993). "Shih chi 史記". Trong Loewe, Michael (bien tap). Early Chinese Texts: A Bibliographical Guide. Berkeley: Society for the Study of Early China; University of California, Berkeley. tr. 405–414. ISBN 1-55729-043-1.
Hardy, Grant (1999). Worlds of Bronze and Bamboo: Sima Qian's Conquest of History. New York: Columbia University Press. ISBN 0231113048.
Knechtges, David R. (2014). "Shi ji 史記". Trong Knechtges, David R.; Chang, Tai-ping (bien tap). Ancient and Early Medieval Chinese Literature, A Reference Guide: Part Two. Leiden: Brill. tr. 897–904. ISBN 978-90-04-19240-9.
Nienhauser, William (2011), "Sima Qian and the Shiji", trong Feldherr, Andrew and Grant Hardy (bien tap), The Oxford History of Historical Writing: Volume 1: Beginnings to Ad 600, Oxford University Press, tr. 463–484, ISBN 0191036781
Tu Ma Thien (1993), Records of the Grand Historian of China. Chin Dynasty. Dich boi Burton Watson (New York, Columbia University Press). ISBN 0-231-08168-5 (hbk); ISBN 0-231-08169-3 (pbk)
Tu Ma Thien (1993), Records of the Grand Historian of China. Han Dynasty II. (Revised Edition). Dich boi Burton Watson (New York, Columbia University Press). ISBN 0-231-08168-5 (hbk); ISBN 0-231-08167-7 (pbk)
Tu Ma Thien (1961), Records of the grand historian of China, Dich tu Shih chi of Ssu-ma Ch'ien boi Burton Watson (New York: Columbia University Press). ISBN 0-231-08165-0
Tu Ma Thien (1994), The Grand Scribe's Records I: the basic annals of pre-Han China (editor—Nienhauser W.H. Jr.) (Bloomington: Đai hoc Indiana Press). (An annotated translation.)
Tu Ma Thien (1994), The Grand Scribe's Records VII: the memoirs of pre-Han China (editor—Nienhauser W.H. Jr.) (Bloomington: Đai hoc Indiana Press). (An annotated translation.)
Hulsewe A.F.P. (1993), "Shih chi", Early Chinese Texts: a bibliographical guide (editor—Loewe M.) p. 405–414 (Berkeley: Society for the Study of Early China).
Wilkinson, Endymion (2013). Chinese History: A New Manual. Harvard-Yenching Institute Monograph Series 84. Cambridge, MA: Harvard-Yenching Institute; Harvard University Asia Center. ISBN 978-0-674-06715-8.


Xem them Nhi thap tu su


Lien ket ngoai Shiji (work by Sima Qian) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Van ban goc (tieng Trung Quoc)
Ban đay đu cua Su ky (tieng Trung) Traditional / Simplified - Chinese Text Project
CHINAKNOWLEDGE Shiji 史記 Records of the Grand Scribe.
Ssuma Ch'ien at Internet Sacred Text Archive. Chuong 1–3, Ssuma Ch'ien's Historical Records, dich boi Herbert J. Allen:
Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland, 1894, Article X, pp. 269–295.
Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland, 1895, Article III, pp. 93–109, and Article XVII, pp. 601–614.
Cung tai GOOGLE Books
Mot phan chuong 63 cua The Sacred Books and Early Literature of the East, Volume XII: Medieval China, ed. Charles F. Horne, 1917, pp. 396–398.
A comparative reading on the texts in both modern and classical Chinese Luu tru ngay 29 thang 10 nam 2007 tai Wayback Machine
Su ky Tu Ma Thien (ban dich cua Phan Ngoc) Luu tru ngay 16 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine