Thuoc lao Hai Phong la giong thuoc lao đuoc trong, che bien tap trung o Tien Lang, Thanh pho Hai Phong. Đuoc cong nhan la thuoc lao hao hang nhat Viet Nam. Ngoai ra, o thon Nam Tu (xa Kien Thiet) la noi đuoc coi la trong thuoc lao ngon so mot. Thuoc lao tai đia phuong nay co gia tri kinh te cao, thuoc ngon co tieng va tung mang danh thuoc lao tien vua.
O Viet Nam hang nam trong khoang 4.000-4.200 ha thuoc lao tap trung o cac tinh phia Bac thi rieng Hai Phong chiem 50% dien tich, trong đo dien tich gieo trong tai huyen Tien Lang khoang 1.200-1.300 ha (chiem 25-30% dien tich trong thuoc lao cua ca nuoc). "Thu phu" cua cay thuoc lao ca ve dien tich lan chat luong thuoc xa Kien Thiet (huyen Tien Lang) va xa Ly Hoc (huyen Vinh Bao); hai xa nay lien ke nhau va ngan cach boi con song Han.


Lich su Co gia thiet cho rang thuoc lao đuoc du nhap tu An Đo, Mien Đien, Ai Lao qua nhung khach buon. Sach Van Đai loai ngu cua Le Quy Đon ghi Tu nam Canh Ty (1660), nien hieu Vinh Tho (1658-1662), đoi vua Le Than Tong, nguoi Ai Lao đem cay ay đen, dan ta trong. Mot gia thuyet luu truyen khac cho rang chinh Thuong thu Bo Ho Nhu Van Lan (1443-1523), ong ngoai Trang Trinh Nguyen Binh Khiem, la nguoi đa co cong trong viec tien loai thuoc lao ngon hao hang len vua. Tuy nhien, neu nhung gi ma nien bieu thuoc la đa cong bo la đung thi toi khoang nam 1556-1558 cay Nicotiana spp. đau tien moi xuat hien tai chau Au (Phap, Tay Ban Nha, Bo Đao Nha), va nam 1560 Jean Nicot de Villemain moi gui nhung cay thuoc lao (N. rustica) đau tien ve trieu đinh Phap, toi khoang nhung nam 1592-1598 nguoi Trieu Tien moi biet đen hut thuoc che tu Nicotiana spp. do nguoi Nhat truyen sang, cung nhu nhung gi Alexandre de Rhodes đa viet trong Tu đien Viet - Bo - La (Dictionarium annamiticum lusitanicum, et latinum...) xuat ban nam 1651 va Le Quy Đon đa viet trong Van Đai loai ngu, thi thuoc lao o dang thuoc hut/hit co le đa du nhap vao Viet Nam sau nam 1560 va truoc nam 1651 - co le vao cuoi the ky 16, it nhat la sau khi Nhu Van Lan đa mat khoang 40 nam, va nguoi Viet chi biet cach trong cay thuoc lao tu nam 1660 tro đi.
Ve cau chuyen "thuoc lao tien vua", sach Đong Khanh du đia chi luoc ghi thuoc lao An Tu Ha la thu thuoc thuoc loai ngon nhat thuong đe tien vua. Lang An Tu Ha thuoc tong Han Nam, huyen Tan Minh, phu Nam Sach, tran Hai Duong (nay la thon Nam Tu 1, xa Kien Thiet, huyen Tien Lang, thanh pho Hai Phong). Nhieu cu cao nien o Tien Lang, Hai Phong con cho biet thuoc lao tien vua la loai đac biet chi trong rieng o mot khu ruong goi la ruong Chua o An Tu. Giong cay thuoc lao o đay la nho, day va nang suat rat thap, lai đuoc trong het suc cau ky. Hai ngay re nhanh mot lan, tuc cau nhung la va bup non đe cay tap trung duong chat nuoi mot so la. Neu cay bi sau benh thi phai dung com nep gia nho đap len cho sau benh. Khi thu hoach lai phai đe thuoc len tren, đot rom o duoi đe đuom khoi, ra mui thom đac trung. Thuoc phoi đuoc 2-3 nang, gia chu tiep tuc lam bau (dung mot dung cu giong nhu qua bau) chat nuoc chao va phun vao cac phen thuoc đe tao mui.
Suot thoi phong kien, chi co thuoc cua tong Han Nam khi bao goi đuoc buoc boi lat tre nhuom đo đe phan biet. Cac noi khac chi đuoc buoc lat tre trang, neu phat hien buoc lat đo se bi nha chuc trach phat tien rat nang, tham chi co the bi tich thu. Khi ban buon thuoc lao cho khach, đon vi tinh bang "cong". Thuoc lao cac noi khac đong 23 banh mot cong, rieng o tong Han Nam đuoc đong 22 banh mot cong nhung van đuoc tinh gia theo cong 23 banh. Thuong hieu đoc quyen nay van đuoc cac nha Đoan thoi thuoc Phap ap dung cho đen tan Cach mang thang Tam, 1945 moi cham dut.


Đac điem Thuoc lao san xuat o Tien Lang co huong vi đac biet; la ket hop cua nhung yeu to tu nhien nhu tho nhuong, khi hau phu hop cho cay thuoc lao sinh truong va phat trien, giong cay đuoc lua chon ky luong, quy trinh trong va bi quyet che bien tao nen danh tieng lau đoi, đuoc mang ban rong khap tai Viet Nam va đuoc biet đen tai mot so nuoc tren the gioi.
Ve cam quan, san pham thuoc lao Tien Lang o dang soi co mau tu nau vang đen nau đam. Điem mau trung binh la 3,17 - mau hat cau (cao nhat 4,0 mau hat cau đam, thap nhat 2,0 mau nau vang). Soi deo khong bung ra sau khi nam chat, đo dau-deo điem trung binh 7,29 (cao nhat 9,6; thap nhat 5,6). Khi hut em, diu, khong soc, khong nong, đo em-soc điem trung binh 7,71 (cao nhat 10,0; thap nhat 6,6). Đo diu–nong điem trung binh 7,66 (cao nhat 9,8; thap nhat 5,2).
Ve chat luong, thuoc lao Tien Lang co ham luong nicotin (%) trung binh 6,45 (cao nhat 9,99; thap nhat 3,48). Ty le xenlulo/nicotin trung binh 3,27 (cao nhat 5,63; thap nhat 1,76).


= Tho nhuong, khi hau =
Vung trong thuoc lao co he thong song ngoi đa dang, gom bon song lon la song Van Uc, song Thai Binh, song Mia va song Moi. Vung nay co luong mua vua phai 1.700 mm/nam, tren 2.000 gio nang, nhiet đo binh quan tren 23oC, gio đong nam va ham luong muoi trong gio đat tren 30 mg/1000ml khong khi. Trong vu trong thuoc lao nhiet đo trung binh 21,95oC, tong luong mua la 366mm, đo am trung binh la 90,7%. Đat trong tai đia phuong bao gom đat phu sa, đat phen it, man it va đat man trung binh, la cac loai đat co thanh phan co gioi tu thit trung binh đen thit nang, co đo chua tu 3,6–6,88, ham luong chat huu co trong đat tu 1,4-2,7%, co ham luong lan, kali cao, ham luong đam o muc trung binh tu 0,121-0,247%.


= Canh tac, thu hai va che bien =
Nong dan tai vung co tap quan canh tac lau đoi, tu chon giong đen chon đat trong, cham soc, thu hoach va che bien. Ho su dung giong co chat luong thuoc ngon đo la giong Re đen, giong Bang, giong Co Tai va giong La Chong.


= Quy trinh trong, cham soc =
Đat trong phu hop nhat la đat cao thoat nuoc, đam bao tot cac tinh chat ly hoa tinh đe co chat luong tot, đat cang ran (đat thit) thuoc cang ngon. Đat cat, pha cat thuoc se nhat hoac co vi nong. Truoc khi trong can lam đat, cay ai đe no (phoi cho đat that kho), bua ky va đap toi nho. Khau lam đat rat quan trong va vat va. Nguoi dan dung vo go đuong kinh 10–15 cm tra can dai 1,2-1,8m đap đat ngay đem bat ke thoi tiet. Truoc khi đanh luong lai phai nhat sach co dai hay goc ra đe tranh sinh hoa ra sau hai cay. Luong đuoc đanh thang hang cao 30–40 cm, rong 70–80 cm (co tai lieu ghi luong cao 30–60 cm) đu cho trong hai hang cay thuoc.
Mat đo trong phu hop 18.000-20.000 cay/ha (co tai lieu ghi 19.000-23.000 cay/ha).
Sau trong 5 thang, vao khoang cuoi thang 4 đau thang 5 (am lich) khi thoi tiet buoc vao nhung ngay he oi nong, nong nuc, gio Nam thoi suot ngay đem, la thuoc lao day com rat nhanh va cung lai nhu tau mo cau, cac cay thuoc lao la cup, chuyen mau tu xanh đam sang phot vang. Bang cam quan va kinh nghiem, nguoi trong se xac đinh đuoc đung thoi điem la thuoc "chin" gia, tich luy đu huong lieu đe thu hoach. Neu hai som, la thuoc con xanh se khien thuoc co mau khong sang đep, chat luong kem. Viec thu hai va van chuyen luon phai tranh đe la thuoc bi uot. Thuong khong thu hoach vao ngay mua hoac sau khi mua ma chon ngay nang to, gio nam; khong thu hai vao buoi sang ma chon luc trua hoac chieu khi la thuoc đa kho het suong đem.


= Che bien =
La thuoc lao đuoc be (hai) ve, đuoc roc song la va cuong la cung bang mot dung cu chuyen dung bang tre (kim tre). Khau roc la cung đoi hoi su kheo leo, neu roc khong co ky thuat la thuoc se bi rach nat, anh huong đen chat luong thuoc. Sau khi roc, la thuoc đuoc xep lop, cuon thanh cuon tron đuong kinh tu 18–22 cm (co tai lieu ghi 20–25 cm), đo dai moi cuon thuoc tam dai tu 1,8-2,3m (co tai lieu ghi 2,4-2,8m), buoc lat tre nhu kieu bo gio. Cong đoan cuon la thuoc thanh cuon cung la mot ky thuat kho đoi hoi kinh nghiem va su kheo leo đe cuon thuoc khong qua mem rong hoac qua cung. Cuon thuoc mem thi khong khi ben trong cuon con nhieu de gay thoi hoac heo la; cung qua thi thuoc cung de thoi va la thuoc khong đu đo "chin" khi thai.
Cuon thuoc đuoc u 3-5 ngay tuy đieu kien khi thay cuon thuoc vang suom thi tien hanh thai. Khi chua co may thai nguoi dan thai thuoc bang tay. Su dung mot cai "cau" bang cay go doc 30%, đat cuon thuoc len, ke he thong con lan đe cuon thuoc tu tu troi xuong. Nguoi tho thai thuoc ngoi đau cau tren cai ghe con cam con dao chuyen dung manh nhe nhung rat sac, thai nhe nhang va ky thuat. Tuy theo so luong cuon thuoc nhieu hay it ma bo tri vai ba nguoi thai sao cho đen khoang 10h-11h la phai xong đe kip phoi con nang ban trua cho soi thuoc đu kho, tranh soi thuoc bi xin mau vi khong đu nang. Hien nay, nhieu noi đa su dung may thai thuoc khien giam đuoc cong lao đong va soi thuoc nho đo cung nho va đeu hon. Tuy thuoc đuoc thai bang may nhung nguoi đieu khien may van đong vai tro quan trong, đoi ban tay kheo leo cua nguoi tho thai giup cho soi thuoc đeu, nho va khong bi đut chi.
Mot bi quyet trong cong đoan phoi thuoc cung thuong đuoc nguoi dan Tien Lang ap dung la phoi suong. Thuoc đuoc phoi thong tu chieu đen 9-10 gio toi la thoi điem suong muoi xuong. Thuoc đuoc tuoi suong se mem, đo dau deo cao va mau sac đep hon.
Thuoc phai phoi đu nang khi nao soi thuoc kho kiet, chuyen mau nau sam, nau hat cau hoac vang, co mui thom la san sang đuoc bao goi bao quan va đua vao su dung, tieu thu. Tuy nhien chi nhung so suat nho nhu bao goi khong kin, khong ki, bi gio lua, am uot cung co the lam cho thuoc moc, hong. Thoi gian đong goi thuong vao buoi chieu toi hoac sang, sau khi thuoc lao đuoc u tu trua (neu đong vao chieu toi) hoac tu chieu hom truoc (neu đong vao sang hom sau) đe thuoc iu, la, mem, đo gion. Bao quan thuoc tai cac vung nong thon xua co the theo cach đong vao chum, vai sanh tren bit la chuoi kho chong moc va giu mui thom. Nay thuong đuoc đong goi bang bao nilon, voi soi thuoc đong goi đuoc ep chat, giam toi đa luong khong khi trong cac lop thuoc.


Xay dung thuong hieu Cuoi nam 2010, thuoc lao Tien Lang đa đuoc Cuc So huu tri tue - Bo Khoa hoc va Cong nghe Viet Nam cap Giay chung nhan đang ky chi dan đia ly so 00024 cho san pham thuoc lao Tien Lang. Uy ban nhan dan huyen Tien Lang la co quan quan ly chi dan đia ly "Tien Lang". Khu vuc đia ly trong thuoc lao bao gom xa Vinh Quang, xa Quang Phuc, xa Tien Minh, xa Đong Hung, xa Đoan Lap, xa Kien Thiet, xa Cap Tien, xa Tien Thang, xa Toan Thang. Tai xa Kien Thiet, nang suat trong thuoc lao co the đat 1,6 tan/ha, hieu qua kinh te gap 3-4 lan trong lua.


Tham khao Lien ket ngoai Thuoc lao tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Tien Lang tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Vinh Bao tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Huyen Tien Lang mo rong dien tich trong cay thuoc lao UBND huyen Tien Lang 05/06/2014 - 10:55
Gian nan xay dung thuong hieu cho lang nghe truyen thong Luu tru ngay 4 thang 2 nam 2016 tai Wayback Machine
BAO HO CHI DAN ĐIA LY “VINH BAO” CHO SAN PHAM THUOC LAO Luu tru ngay 9 thang 6 nam 2017 tai Wayback Machine Cuc So huu tri tue


Xem them Thuoc lao
Hai Phong