Qua đia cau la mot mo hinh ba chieu mo phong Trai Đat (qua đia cau mat đat hay qua đia cau đia ly) hay cac thien the khac nhu hanh tinh, ngoi sao hay ve tinh tu nhien. Thuat ngu "qua đia cau" thuong dung cho cac mo hinh co dang gan nhu hinh cau. Mot so qua đia cau mat đat co the hien đia hinh tren Trai Đat, chang han nhu day nui.
Co nhung qua đia cau - đuoc goi la qua đia cau thien the hay qua đia cau thien van - the hien thien cau, trong đo cho thay vi tri cac ngoi sao va chom sao tren bau troi.


Qua đia cau mat đat Qua đia cau la su mo ta duy nhat ve Trai Đat ma khong bop meo hinh dang hay kich thuoc cua cac đoi tuong co kich thuoc lon; cac ban đo phang (dung phep chieu ban đo) the hien mot vung cang rong lon thi muc đo bop meo cang tang.
Thinh thoang qua đia cau the hien ca đia hinh tren be mat Trai Đat. Đoi voi qua đia cau loai nay thi cac cao đo tren mat đat đuoc phong đai nham giup nhin de hon. Đa so cac qua cau hien đai co in vi tuyen va kinh tuyen đe nguoi xem co the xac đinh xap xi toa đo cua mot điem nao đo.


Qua đia cau thien the Qua cau thien the la mo hinh cho thay ro vi tri cua cac ngoi sao tren bau troi. Mat Troi, Mat Trang va cac hanh tinh khong đuoc the hien do su đa dang ve vi tri cua chung so voi cac ngoi sao. Tuy nhien, Hoang đao van đuoc the hien.


Lich su Nen thien van Hy Lap đa cho rang Trai Đat co hinh cau tu the ky 3 truoc cong nguyen, va qua đia cau mat đat co xua nhat cung xuat hien o thoi ky đo. Vi du som nhat ve qua cau kieu nay la qua đia cau do Krates xu Mallos o Cilicia (nay la Cukurova thuoc Tho Nhi Ky) tao ra vao giua the ky 2 truoc cong nguyen.
Ngay nay con nguoi khong con giu đuoc bat ky qua đia cau mat đat nao ra đoi tu thoi Co đai đen thoi Trung co. Mot vi du ve qua cau thien the con ton tai đen ngay nay la qua cau tren buc tuong Farnese Atlas - trong đo the hien than Atlas vac mot qua cau. Đay la ban sao cua mot buc tuong Hy Lap co, co tu the ky thu 2 truoc cong nguyen va hien đang trung bay o Bao tang Napoli, Y.
Cac qua cau mat đat đau tien the hien toan bo Cuu The gioi đuoc che tac o cac nuoc Hoi giao. Theo David Woodward, mot vi du ve qua cau loai nay la qua cau do nha thien van hoc nguoi Ba Tu la Jamal ad-Din mang đen Bac Kinh, Trung Quoc vao nam 1267.
Qua đia cau mat đat co nhat con giu đuoc đen nay la qua cau Erdapfel do Martin Behaim lam ra tai Nurnberg, Đuc vao nam 1492, tren đo chua the hien chau My. Qua đia cau co nhat co the hien Tan the gioi la qua cau lam bang trung đa đieu khoang nam 1500. Mot qua cau "trong đac biet hien đai" đuoc Taqi al-Din o Đai thien van Taqi al-Din Istanbul lam ra trong thap nien 1570.
Qua đia cau thien the đau tien đuoc đuc nguyen khoi đuoc che tac boi cac nha khoa hoc Mogul duoi su bao tro cua hoang đe Jahangir.


San xuat Theo truyen thong, nguoi ta san xuat qua đia cau bang cach dan cac giay in ban đo len tren mot khoi cau (thuong lam bang go). Qua đia cau hien đai thuong lam bang nhua nhiet deo. Nguoi ta in ban đo the hien cac ban cau cua Trai Đat len cac đia nhua phang. Sau đo, nguoi ta dung may ep khuon đia nhua nay thanh hinh ban cau roi ghep hai ban cau lai voi nhau thanh qua cau hoan chinh.
Qua đia cau thuong co truc nghieng 23,5°, vua khien qua cau de su dung vua nham the hien goc nghieng cua Trai Đat so voi mat phang Hoang đao.


Hinh anh Xem them Hon nhien nghi
Emery Molyneux
Google Earth
NASA World Wind
Qua đia cau Johannes Schoner
Qua đia cau ao


Tham khao