Su song, hay sinh menh/mang, la mot đac điem phan biet cac thuc the vat chat co co che sinh hoc (vi du nhu kha nang tu duy tri, hay truyen tin hieu), tach biet chung voi cac vat the khong co nhung co che đo hoac đa ngung hoat đong, nhung vat đo đuoc goi la vo sinh hay vo tri giac. Nhieu dang su song ton tai nhu thuc vat, đong vat, nam, nguyen sinh vat, vi khuan co va vi trung. Cac tieu chi đoi khi co the mo ho va co the hoac khong the xac đinh vi-rut, viroid, hoac su song nhan tao tiem an la "song" va noi chung thi goi la sinh menh. Sinh hoc la mon khoa hoc chinh lien quan đen nghien cuu ve su song, mac du co nhieu khoa hoc khac cung tham gia vao viec nay.
Khai niem cua su song rat phuc tap. Hien nay sinh vat đuoc đinh nghia la co kha nang can bang noi moi, tao nen boi cac te bao, thuc hien cac qua trinh trao đoi chat, phat trien va thich ung voi moi truong, phan ung voi tac đong va sinh san. Nhung mot so cac cach đinh nghia khac cung đuoc đe cap vi nhung đieu kien tren khong ap dung cho mot so loai nhu vi-rut. Qua nhieu thoi ki lich su, đa co nhieu no luc đe tim ra đinh nghia cua "su song" va nhieu ly thuyet ve cac đac tinh va su xuat hien cua cac sinh vat, nhu chu nghia duy vat, niem tin rang moi thu đeu đuoc tao ra tu vat chat va cuoc song chi đon thuan la mot hinh thuc phuc tap cua no; Thuyet ky di, niem tin rang tat ca moi thu la su ket hop cua vat chat va hinh thai, va hinh dang cua mot sinh vat la linh hon cua no; The he tu phat, niem tin rang cuoc song lien tuc xuat hien tu su song con; Va thuyet suc song, mot gia thuyet hien đai đa mat uy tin, cho rang phan lon cac sinh vat song co mot "luc luong song" hoac mot "tia lua". Đinh nghia cua su song trong thoi hien đai phuc tap hon, voi su đong gop tu su đa dang cua cac đinh nghia khoa hoc. Cac nha ly sinh hoc đa đua ra nhieu đinh nghia thong qua cac he thong hoa hoc, ngoai ra con co cac đinh nghia dua tren cac li thuyet ve he thong song, vi du nhu gia thuyet Gaia, phat bieu rang Trai Đat cung la mot vat the song. Mot y tuong khac cho rang su song la mot đac tinh cua he sinh thai, va mot so khac dua tren co so cua Toan sinh hoc. Nguon goc su song (Abiogenesis) dien ta su song tu nhien đuoc hinh thanh tu cac vat chat vo sinh, vi du nhu la cac hop chat huu co đon gian. Tinh chat chung cua tat ca cac sinh vat bao gom nhu cau bien đoi cac nguyen to hoa hoc cot loi nhat đinh đe duy tri cac chuc nang sinh hoa.
Su song tren Trai Đat xuat hien lan đau vao khoang 4.28 ti nam truoc, ngay sau su hinh thanh cua bien vao khoang 4.41 ti nam truoc đay va cung khong lau sau su hinh thanh cua Trai Đat 4.54 ti nam truoc. Su song tren Trai đat co the bat nguon tu cac te bao RNA, mac du su song voi te bao RNA co the khong phai la đau tien. Co che hinh thanh su song tren Trai Đat chua đuoc giai thich, nhung mot so tin vao thi nghiem Miller–Urey. Nhung dang song som nhat đuoc phat hien la hoa thach cua mot so loai vi khuan. Vao thang 7 nam 2016, cac nha khoa hoc bao cao rang đa xac đinh đuoc mot bo 355 gien tin rang bat nguon tu to tien chung gan nhat cua moi loai (viet tat: LUCA).
Tu thuo so khai cua lich su Trai Đat, he sinh thai luon thay đoi theo thoi gian. Đe sinh ton, moi loai sinh vat phai thich nghi đuoc voi cac tac đong khac nhau cua moi truong. Mot vai loai vi sinh vat, goi la Extremophile (vi sinh chiu cuc han), nhung loai đo co the song sot trong cac moi truong đat gioi han ve vat li cung nhu đia li, cac moi truong cuc han khong co kha nang duy tri su song cho cac loai khac.


Cac tinh chat đac trung cua su song Co cau truc phuc tap va to chuc tinh vi: co the sinh vat cung đuoc tao nen tu cac nguyen to hoa hoc trong tu nhien nhung cau truc ben trong vo cung phuc tap bao gom vo so cac hop chat hoa hoc. Cac chat phuc tap trong co the song hinh thanh nen cac cau truc tinh vi thuc hien mot so chuc nang nhat đinh, ngay ca cac đai phan tu cung co nhung vai tro quan trong nhat đinh.
Co su chuyen hoa nang luong phuc tap: thu nhan nang luong tu moi truong ngoai va bien đoi no đe xay dung va duy tri to chuc phuc tap đac trung cho su song.
Thong tin cua su song on đinh, chinh xac va lien tuc: lien quan đen cac qua trinh song chu yeu nhu sinh san, phat trien, tien hoa va cac phan ung thich nghi.


Cac bieu hien cua su song Trao đoi chat: toan bo cac hoat đong hoa hoc cua co the sinh vat.
Su noi can bang: xu huong cac sinh vat tu duy tri moi truong ben trong on đinh: cac te bao hoat đong o muc can bang va on đinh o mot trang thai nhat đinh.
Su tang truong: tang khoi luong chat song cua moi co the sinh vat.
Đon vi to chuc: cau truc đuoc bao gom mot hoac nhieu te bao - đon vi co ban cua cuoc song.
Su đap lai: đap lai cac kich thich khac nhau tu moi truong ben ngoai.
Su sinh san: gom sinh san huu tinh va sinh san vo tinh
Su thich nghi: kha nang co the co the song binh thuong trong mot moi truong nhat đinh.


Nguon goc Cac bang chung cho thay rang su song tren Trai Đat đa ton tai cach đay khoang 3,7 ti nam, voi nhung dau vet ve su song co nhat đuoc tim thay trong cac hoa thach co tuoi 3,4 ti nam. Tat ca cac dang song đa đuoc biet đen co chung cac co che phan tu co ban, phan anh su thanh tao tu cung nguon goc cua chung; dua tren cac quan sat, gia thiet ve nguon goc cua su song đe tim ra mot co che nham giai thich cho su thinh thanh cua cung mot nguon goc trong vu tru, tu cac phan tu huu co đon gian o cac dang song tien te bao đen cac te bao nguyen thuy va co qua trinh trao đoi chat. Cac mo hinh đa đuoc chia ra thanh cac nhom "genes-first" va "metabolism-first", nhung xu huong hien nay la su xuat hien cua viec long ghep 2 nhom tren.
Hien nay, khong co ket luan khoa hoc ve su song co nguon goc nhu the nao. Tuy nhien, cac mo hinh khoa hoc đuoc chap nhan nhieu nhat đuoc xay dung dua tren cac quan sat sau:

Thi nghiem Miller-Urey, va cong trinh cua Sidney Fox, the hien cac đieu kien cua Trai Đat nguyen thuy bao gom cac phan ung hoa hoc tong hop cac amino acid va cac hop chat huu co khac tu cac tien chat vo co.
Phospholipid đuoc hinh thanh lien tuc tu cac lop lipid kep, mot cau truc co ban cua mang te bao.
Cac sinh vat song tong hop protein, la cac polymer cua cac axit amim su dung cac thong tin đuoc ma hoa boi cac DNA. Qua trinh tong hop protein đoi hoi cac polymer RNA trung gian. Kha nang su song bat đau nhu the nao la tu cac gen co nguon goc đau tien, tiep theo la boi cac protein; mot gia thiet khac la protein co truoc va sau đo la gene.
Tuy nhien, do gen va protein đeu la co so đe san xuat qua lai, do đo van đe đat ra la cai nao co truoc va cai nao co sau giong nhu cau chuyen con ga va qua trung. Hau het cac nha khoa hoc ap dung gia thiet nay vi khong chac rang gene va protein phat sinh mot cach đoc lap.
Mac khac, mot kha nang co the khac đa đuoc Francis Crick đe xuat đau tien, rang luc đau su song dua tren RNA, co cac đac điem giong nhu DNA trong viec luu tru thong tin va cac tinh chat xuc tac cua mot so protein. Giai thich nay đuoc goi la gia thiet trong the gioi RNA, va no đuoc chung minh thong qua su quan sat nhieu thanh phan quan trong nhat cua cac te bao (cac thanh phan cua te bao tien hoa cham nhat) đuoc cau tao chu yeu hoac toan bo la RNA. Cung nhu nhung đong yeu to (cofactor) (ATP, Acetyl-CoA, NADH,...) la cac nucleotid hoac chat co quan he mot cach ro rang voi chung. Cac tinh chat xuc tac cua RNA van chua đuoc minh hoa khi gia thiet nay đuoc đe xuat lan đau tien, nhung chung đa đuoc Thomas Cech xac nhan nam 1986.
Mot van đe con ton tai cua gia thiet the gioi RNA la no xuat phat tu cac tien chat vo co đon gian thi kho khan hon so voi tu cac phan tu huu co khac. Mot ly do đe giai thich no la cac tien than RNA rat on đinh va phan ung voi nhau mot cach rat cham chap trong cac đieu kien moi truong xung quanh, va nguoi ta cung tu đe xuat rang cac sinh vat song đuoc cau thanh tu cac phan tu khac truoc khi co RNA. Du vay, su tong hop thanh cong cac phan tu RNA nhat đinh trong cac đieu kien moi truong đa tung ton tai truoc khi co su song tren Trai Đat đa đat đuoc bang cach them vao cac tien chat co the thay the theo mot thu tu đac biet voi cac tien chat-phosphat co mat trong suot qua trinh phan ung. Nghien cuu nay lam cho gia thiet the gioi RNA tro nen hop ly hon.
Nam 2009, nguoi ta thuc hien cac thi nghiem minh hoa tien hoa Darwin cua he hai hop phan gom cac enzyme RNA (ribozymes) trong ong nghiem. Cong trinh đuoc thuc hien trong phong thi nghiem cua Gerald Joyce, ong cho rang "Đay la vi du đau tien, ngoai sinh hoc va ngoai thich nghi tien hoa trong mot he thong di truyen phan tu."
Cac phat hien cua NASA nam 2011 dua tren nhung nghien cuu ve thien thach đuoc phat hien tren Trai Đat cho thay rang cac thanh phan cua RNA va DNA (adenine, guanine va cac phan tu huu co lien quan) co the đuoc hinh thanh trong khong gian ben ngoai Trai Đat.


Cac moi truong song Su đa dang cua su song tren Trai Đat la ket qua cua su tuong tac nang đong giua co hoi di truyen, kha nang trao đoi chat, nhung thach thuc cua moi truong vat ly, va su cong sinh. Đoi voi hau het su ton tai cua no, cac moi truong song tren Trai Đat bi chiem linh chu yeu boi cac vi sinh vat va la moi truong cho qua trinh trao đoi chat va tien hoa cua chung. He qua la, moi truong vat ly-hoa hoc tren Trai Đat đa va đang thay đoi theo thoi gian đia chat, do đo no anh huong đen con đuong tien hoa cua cac su song ke tuc. Vi du, hoat đong quang hop cua vi khuan lam thai ra khi oxy gay ra cac thay đoi trong moi truong toan cau. Vi oxy la chat đoc đoi voi hau het su song tren Trai Đat thoi buoi đau. Đieu nay đat ra nhung thach thuc tien hoa moi, va cuoi cung đo la su hinh hanh nen cac loai đong va thuc vat tren Trai Đat. Su tac đong qua lai giua cac sinh vat va moi truong la mot đac điem von co cua cac he song.


Hinh dang va chuc nang Te bao la đon vi co ban cau thanh nen moi co the song, va tat ca cac te bao phat trien tu nhung te bao co truoc bang phuong thuc phan bao. Hoc thuyet te bao đuoc cac tac gia Henri Dutrochet, Theodor Schwann, Rudolf Virchow va nhung nguoi khac đua ra vao đau the ky 19, va sau đo đuoc chap nhan rong rai. Hoat đong cua cac co quan phu thuoc vao tat ca hoat đong cua te bao cua chung, voi dong nang luong xuat hien ben trong va giua chung. Cac te bao chua thong tin di truyen chung truyen tai ma di truyen trong qua trinh phan bao.


Phan loai Su song ngoai Trai Đat Hau het cac nha khoa hoc cho rang su song ngoai Trai Đat neu co ton tai thi su tien hoa cua no đa xuat hien đoc lap o nhieu noi khac nhau trong vu tru. Co gia thuyet khac cho rang su song ngoai Trai Đat co the co nguon goc ban đau chung, va sau đo phan tan khap vu tru, tu hanh tinh co the song đuoc nay toi hanh tinh co the song đuoc khac. Lai co đe xuat cho rang neu chung ta tim thay đuoc su song va nen van minh ngoai Trai Đat gan chung ta thi su song va nen van minh đo hoac đa phat trien hon chung ta rat nhieu hoac van con so khai hon chung ta rat nhieu.


Xem them Khoa hoc su song
Chet


Tham khao Lien ket ngoai Su song tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Life (biology) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)