Kinh Kalama, con co ten goi khac la Kinh Kesamutti, la mot bai kinh cua Phat đuoc ghi trong Tang chi Bo (3.65) cua Tam Tang kinh đien. No thuong đuoc nhung nguoi theo truyen thong Phat giao Nguyen thuy va Phat giao Đai thua goi la "hien chuong tu do nghien cuu cua Đuc Phat" (The Buddha's Charter of Free Inquiry").


Boi canh Bai kinh mo đau bang viec mo ta cach Phat Thich-ca Mau-ni đi ngang qua ngoi lang Kesaputta va đuoc cu dan o đo, mot bo toc ten Kalama (tieng Pali: Kalama), chao đon. Ho xin Phat loi khuyen: ho noi rang nhieu tu si lang thang va kho hanh đi qua lang , giang day giao ly cua ho va chi trich giao ly cua nguoi khac. Vay thi ho nen theo giao ly cua ai? Phat đap lai bang mot bai giang lam điem khoi đau tiep can Phap, giao ly Phat giao, danh cho nhung nguoi chua bi thuyet phuc chi boi nhung loi thuyet giang hay ho.


= Phan biet giao ly ton giao =
Phat liet ke nhung tieu chi ma bat ky nguoi co luong tri nao cung co the dung đe quyet đinh giao ly nao nen đuoc chap nhan la chan ly. Ong bao nguoi Kalama đung tin mu quang vao cac giao ly ton giao chi vi chung "đuoc cho la" đung, cung khong nen chi dua vao viec ap dung cac phuong phap hay ky thuat nao đo roi nghi mot đieu la đung.
Kinh nghiem thuc te dua tren trai nghiem ca nhan nen đuoc tan dung. Phat khuyen rang loi cua nguoi tri gia nen đuoc lang nghe va xem xet. Nhu Phat đe nghi khong nen chap nhan mot cach thu đong ma phai khong ngung đat cau hoi va kiem nghiem truc tiep ca nhan đe nhan ra nhung chan ly ma đuoc chung minh la lam giam bot Kho (tieng Pali: dukkha) cua ban than.
Kinh Kesamutti ghi rang (tu Pali trong ngoac) nhu sau:

Đung tin vao nhung gi đuoc truyen mieng nhieu lan (anussava),
Đung tin vao truyen thong (parampara),
Đung tin vao tin đon (itikira),
Đung tin vao nhung gi co trong kinh sach (pitaka-sampadana),
Đung tin vao phong đoan (takka-hetu),
Đung tin vao loi tien đe (naya-hetu),
Đung tin vao nhung lap luan nghe co ve đung (akara-parivitakka),
Đung tin vao thanh kien ve mot quan điem đa đuoc nghien ngam (ditthi-nijjhan-akkh-antiya),
Đung tin vao ve be ngoai cua nguoi khac (bhabba-rupataya),
Đung lay quan điem "Vi ty kheo nay la thay cua chung ta" (samano no garu).
Nay nguoi Kalama, khi chinh cac vi biet 'Nhung đieu nay la thien; nhung đieu nay khong đang bi che trach; nhung đieu nay đuoc nguoi tri khen ngoi; neu đuoc thuc hanh va duy tri, chung mang lai loi ich va hanh phuc,' thi hay thuc hanh chung va bam chat vao chung.
Nhu vay, Phat đa neu ra muoi nguon cu the ma kien thuc tu nhung nguon nay khong nen ngay lap tuc đuoc xem la chan thuc neu khong khao sat them, nham tranh bi sa vao cac nguy bien:

Lich su truyen mieng
Truyen thong
Chung cu giai thoai
Kinh sach hoac cac van ban chinh thuc khac
Lap luan gia đinh
Giao đieu triet hoc
Le thuong
Quan điem ca nhan
Chuyen gia
Nhung nguoi co tham quyen hoac thay cua chinh minh
Thay vao đo, Phat noi rang chi khi mot nguoi tu minh biet chac rang mot giao ly nao đo la thien, vo toi, đang ca ngoi va đem lai hanh phuc, va rang no đuoc nguoi tri khen ngoi, thi nguoi đo moi nen chap nhan no la chan ly va thuc hanh no. Nhu Soma Thera đa trinh bay, Kinh Kalama chinh la "hien chuong tu do nghien cuu cua Đuc Phat":

Cach giang day cua Kinh Kalama (Kalama) noi tieng đung đan nho viec khuyen khich tu do nghien cuu; tinh than cua bai kinh bieu thi mot giao ly khong bi chi phoi boi chu nghia cuong tin, thanh kien, giao đieu va thai đo khong khoan dung.

Tuy nhien, theo nhu Bhikkhu Bodhi đa noi, loi day nay khong nham co vu chu nghia hoai nghi cuc đoan hay tao ra nhung chan ly ca nhan phi ly:

Tren co so chi mot đoan kinh, đuoc trich dan ngoai ngu canh, Đuc Phat đa bi mieu ta nhu mot nguoi duy nghiem thuc dung, xem thuong moi giao ly va đuc tin, va Phap cua Ngai chi đon thuan la mot bo dung cu cua ke tu do tu duy nham đat đen chan ly, cho phep moi nguoi tu do chap nhan hay tu choi bat cu đieu gi ho thich.

Thay vi ung ho chu nghia hoai nghi hoac nhung chan ly chu quan, trong kinh nay Phat tiep tuc lap luan rang ba goc re bat thien cua tam đoc: tham, san va si dan đen ket qua tieu cuc nguoc lai, tuc la chung bat thien, đang trach, v.v. Do đo, cac hanh vi dua tren ba goc nay can phai bi loai bo. Phan xet đao đuc ve hanh đong vi vay co the đuoc suy ra bang cach phan tich xem nhung hanh đong đo co dua tren ba can nguyen bat thien hay khong.


Nhung loi an ui cua Phat Phan đau va chinh cua Kinh Kalama thuong đuoc trich dan, nhung mot phan quan trong khong kem cua Kinh Kalama cung theo sau. Phan nay (17) trinh bay bon loi an ui (hay niem an vui) cua Phat. Đuc Phat khang đinh rang mot cuoc song hanh phuc va đao đuc van la đung đan ngay ca neu khong co Nghiep (tieng Pali: kamma) va Luan hoi (tieng Phan: samsara). Ly luan nay tuong tu nhu phep cuoc cua Pascal.

Đe tu cua nhung bac Thanh, nguoi Kalama, nguoi co tam khong san han, khong oan han, khong o nhiem va thanh tinh, la nguoi ngay tai đay va luc nay tim thay bon niem an ui.
'Gia su co the gioi ben kia va co qua bao cua viec lam lanh hay lam du. Khi than nay tan ra sau khi chet, rat co the ta se sinh len coi troi, noi tran đay trang thai an lac.' Đo la niem an ui đau tien ma vi ay tim thay.
'Gia su khong co the gioi ben kia va khong co qua bao cua viec lam lanh hay lam du. Du vay, o ngay the gian nay va luc nay, khong co thu han, khong co ac tam, toi van song an lanh va hanh phuc.' Đo la niem an ui thu hai ma vi ay tim thay.
'Gia su đieu xau xay đen cho ke lam ac. Tuy nhien, toi nghi rang minh khong lam hai ai ca. Vay thi lam sao nhung qua xau đo co the anh huong đen toi khi toi khong lam đieu ac nao?' Đo la niem an ui thu ba ma vi ay tim thay.
'Gia su đieu xau khong xay đen cho ke lam ac. Trong moi truong hop, toi van thay tam minh đuoc thanh tinh.' Đo la niem an ui thu tu ma vi ay tim thay.

Đe tu cua nhung bac Thanh, nguoi Kalama, nguoi co tam khong san han, khong oan han, khong o nhiem va thanh tinh, chinh la nguoi ngay tai đay va luc nay tim thay đuoc bon niem an ui nay.

Theo Soma Thera:

Kinh Kalama, trinh bay cac nguyen tac ma nguoi tim kiem chan ly nen tuan theo va chua mot chuan muc đe moi su đuoc đanh gia, nam trong khung cua Chanh Phap; bon niem an ui đuoc giang trong kinh chi ra pham vi ma trong đo Đuc Phat cho phep hoan lai viec phan xet trong nhung van đe vuot ngoai nhan thuc binh thuong. Nhung niem an ui nay cho thay ly do cua mot cuoc song co đuc khong nhat thiet phu thuoc vao niem tin ve tai sinh hay bao ung, ma la su an lac trong tam co đuoc thong qua viec chien thang tham, san va si.


Giai thich Kinh Kalama thuong bi dung sai đe bien minh cho su than trong thong qua lap luan logic chat che trong viec tim kiem chan ly, tri tue va kien thuc, du lien quan đen ton giao hay khong. Tuy nhien, đoc thang vao van ban se thay ro rang khong nen xac đinh tinh hop ly cua mot truyen thong dua tren "gia thuyet logic, suy dien, phep loai suy, su đong thuan qua viec nghien ngam quan điem, xac suat, hoac y nghi 'Sa mon nay la thay cua chung ta'".
Mac du van ban khong ngan can viec su dung ly tri ca nhan, Phat day rang khong nen đua ra quyet đinh chi dua vao no. Thay vao đo, Phat day rang mot truyen thong co the đuoc xem la đung đan neu "Nhung pham chat nay la thien; nhung pham chat nay la vo toi; nhung pham chat nay đuoc nguoi tri khen ngoi; nhung pham chat nay, khi đuoc ap dung va thuc hien, dan đen an sinh va hanh phuc" — thi ban nen chap nhan va bam theo chung. Su hieu lam ve bai kinh nay đa tro nen pho bien phan nao do dua vao mot cau trich dan gia mao gan cho Đuc Phat rang "khi ban thay đieu gi đo hop ly va co loi cho tat ca moi nguoi, thi hay chap nhan no va song theo no," đieu nay phan nao trai nguoc voi nhung gi bai kinh thuc su noi.


Gia tri triet hoc Lap luan thuc dung: Kinh khuyen khich chi tiep nhan nhung giao ly đem lai loi ich va an lac ro rang trong thuc te, the hien mot cach tiep can thuc dung tuong tu triet hoc phuong Tay.
So sanh voi chu nghia hoai nghi va Pascal: Kinh đuoc so sanh voi tinh than hoai nghi phuong Tay va phep cuoc Pascal, nhung thay vi khuyen khich niem tin sieu hinh, Đuc Phat huong nguoi nghe toi hanh vi đao đuc thuc te.
Ung dung trong ly thuyet quyet đinh: Đoan “bon niem an ui” trong kinh the hien mot dang lap luan lua chon hanh vi trong đieu kien bat đinh – tuong tu nguyen tac “super-dominance” trong logic quyet đinh.
Triet ly nhan thuc kinh nghiem: Đuc Phat bac bo cac nguon tri thuc dua tren uy tin, truyen thong, hoac ly luan truu tuong; thay vao đo, ong đe cao tri thuc dua tren kinh nghiem co the kiem chung trong hanh vi va ket qua cu the.
Anh huong hoc thuat hien đai: Cac hoc gia nhu Bhikkhu Bodhi va Soma Thera xem kinh nay nhu mot “hien chuong tu do tu tuong” cua Phat giao, khuyen khich kiem nghiem thuc te va tu bo niem tin mu quang.
Ket hop giua hoai nghi va đao đuc: Du khuyen khich nghi van, kinh van huong đen viec hanh tri đao đuc tren nen tang ly tri – thay vi chi hoai nghi đe phan bac, Phat dung hoai nghi đe dan đen hanh đong đung.
Ly thuyet triet hoc ve đat cuoc an toan: Hoc gia Frank J. Hoffmann chi ra rang Kinh Kalama trinh bay mot bien the ‘van cuoc an toan’ tuong tu voi Kinh Khong Gi Chuyen Huong, coi niem tin vao nghiep–tai sinh nhu ‘mot khoan đau tu rui ro thap đem lai ket qua tot đep”.


Xem them Kinh Vimamsaka


Chu giai Lien ket ngoai Van ban goc

Pali text at SuttaCentral (available in five scripts, including Roman and Devanagari)
Ban dich

With the Kalamas of Kesamutta, translation by Bhikkhu Sujato
Kesaputtiya, translation by Bhikkhu Bodhi
Bai luan

The wisdom of Kalama Sutta
Knowledge and Truth in Early Buddhism Dharmachari Nagapriya Luu tru ngay 8 thang 12 nam 2018 tai Wayback Machine from Western Buddhist Review
Help! The Kalama Sutta, Help! by Buddhadasa Bhikkhu.