Chu Vu Vuong (chu Han: 周武王, 1110 TCN - 1043 TCN, ten that la Co Phat (姬發), nhat danh la Vu Đe Nhat Đinh (珷帝日丁), la vi vua sang lap trieu đai nha Chu trong lich su Trung Quoc. Theo Ha Thuong Chu đoan đai cong trinh cua cac nha su hoc hien đai Trung Quoc, ong tri vi nuoc Chu (chu hau cua nha Thuong) trong 14 nam, sau đo lat đo nha Thuong va lam vua nha Chu cai tri toan Trung Quoc tu nam 1046 TCN – 1043 TCN.
Chu Vu vuong noi tieng trong lich su vi đa lat đo Tru Vuong tan bao cua nha Thuong, va thanh lap trieu đai lau nhat cua Trung Quoc. Ong cung Chu Van vuong, Nghieu, Thuan, Đai Vu va Thanh Thang thuong đuoc cac hoc gia Nho giao nhac đen nhu la hinh tuong nhung đai minh quan hien minh truoc thoi ky Nha Tan.


Than the Co Phat la con thu hai cua Tay ba hau Co Xuong, me la Thai Tu. Nguoi anh ca cua Co Phat la Ba Ap Khao đa mat som, tinh đen khi truong thanh Co Phat co tam nguoi em cung me la: Quan thuc Tien, Chu cong Đan, Sai thuc Đo, Tao thuc Chan Đac, Thanh thuc Vu, Hoac Thuc Xu, Khang thuc Phong, Đam thuc Tai. Trong 10 anh em thi Co Phat va Co Đan la 2 nguoi gioi nhat, thuong giup Co Xuong xu ly cong viec.
Theo sach Le ky, Van vuong the tu thi Co Phat chi kem cha 15 tuoi. Khi cha mat, ong đa 91 tuoi. Nhu vay Co Phat sinh khoang nam 1137 TCN. Nhung theo cac nha su hoc hien đai, thi Co Phat sinh nam 1110 TCN, gia thuyet nay lai co ly, vi cac tuong quan cung nhu quan vuong thuong sinh con khi đa ngoai 20 tuoi, viec Ba Ap Khao sinh ra khi Co Xuong chi moi 13 tuoi cung rat la vo ly.


Ke thua co nghiep Khi Co Xuong con song đa xuc tien nhieu viec đe đanh nha Thuong luc đo do Tru vuong tan bao cai tri. Co Xuong phong Khuong Tu Nha lam quan su, dan quan vuot Hoang Ha ve phia đong, diet mot so [chu hau than] voi Tru nhu Con Ngo, Sung, chiem cu phan lon vung phia nam song Vi, hinh thanh cuc dien "ba phan thien ha co hai phan". Nen cai tri cua Chu o luu vuc song "Vi Thuy" đuoc cung co.
Nam 1135 TCN, Co Xuong mat, Co Phat len thay ngoi Tay Ba Hau. Ong chu trong cung co noi chinh, tiep tuc dung Khuong Tu Nha lam quan su, cho cac em la Co Đan lam Te tuong, Thieu cong va Tat cong lam can than pho tro. Trong thien Thai Ba sach Luan ngu Khong Tu noi "Đoi voi vua Vu vuong ta chang co đieu gi phai noi nua. Vua Vu vuong an uong rat đam bac con te le quy than rat thinh soan. Binh thuong mac ao quan rat gian di, so sai con khi te le an mac rat đep, mu mien đay đu. Cung that o rat chat hep ma đua toan tam, toan luc ra xay dung thuy loi đe đieu. Đoi voi vua Vu vuong ta that khong con loi nao che trach đuoc nua!"


Ra quan diet Tru Nam 1126 TCN, ong doi đo tu đat Phong ve đat Cao, bieu hien y chi tien ve đong. Ong lam le te Tay ba Co Xuong o đat Tat, roi mang theo bai vi tho Co Xuong đi theo, tap hop chu hau o Manh Tan. Khi Co Phat đang tap hop binh si thi co hai nguoi con vua nuoc Co Truc la Ba Di va Thuc Te đen xin gap mat va can rang:

Vua Tru tuy la hon quan bao nguoc nhung van la chua cua thien ha, nuoc Chu chang qua chi xep hang trong so cac chu hau. Nay ngai khoi binh, chang khac nao than tu lai đi hai quan vuong, nhu vay co goi la nhan chang?
Co Phat biet hai nguoi vi trung thanh voi nha Thuong ma đen nen ong khong nghe theo loi can cua ho. Sau khi điem duyet quan linh, Co Phat nhan thay thoi co chua tot nen tam lui quan ve. Trong khi đo, Tru vuong ngay cang mat long nguoi. Tru tan ac giet vuong tu Ty Can vi can thang, giam cam đai than Co Tu. Thieu su Cuong thay vay lien chay sang voi Co Phat.
Nam 1124 TCN, Co Phat thay thoi co đa đen, ben tuyen cao voi cac nuoc chu hau:

Vua An toi ac nghiem trong, khong the khong mang quan đanh dep.
Roi ong khoi binh gom 300 co xe, 45000 quan mac giap, 3000 dung si đi đanh An.
Thang 12 am lich nam 1124 TCN, chu hau đeu đen hoi o Manh Tan. Co Phat viet thien Thai the đe hieu du moi nguoi, neu ro toi ac cua Tru vuong đe co ly do khoi binh.
Ngay Giap ty thang 2 am lich nam 1123 TCN, Co Phat tien đen Muc Da, ngoai o kinh đo Trieu Ca. Đai quan lam le the tren canh đong lon cach kinh đo Trieu Ca cua nha An 70 dam. Co Phat tay phai cam bua lon may vang, tay trai cam co mao trang đung chi huy, cung toan quan tuyen the. Sau đo ong ra lenh tan cong.
Tru vuong voi mang vai chuc van quan ra nghenh đich. Quan Tru tuy đong hon nhung binh si chan ghet vua khong muon đanh, đac biet trong hang ngu quan An co nhieu no le bat man vi bi nguoc đai nen đong loat bo guom giao ma chay, mo đuong cho quan cua Tay ba Co Phat tien vao.
Tru vuong thay toan quan tan ra, biet la đai cuc đa hong, ben chay đen Loc Đai, tu thieu ma chet.
Cac chu hau va dan nha An đong loat đen mung Co Phat diet đuoc Tru. Co Phat mang quan vao thanh Trieu Ca, đen cho Tru tu van, tu tay ban 3 phat ten vao thay roi dung bua chat đau Tru vuong lan Đat Ky roi đem thu cap treo o cong thanh. Phi Trong, Du Hon va toan bo ninh than cua Tru vuong đeu bi chem đau.


Dung nha Chu, phong chu hau Co Phat len ngoi Thien tu, lap ra nha Chu. Ong truy ton cha la Co Xuong lam Van vuong, vi vay đoi sau goi la Chu Van vuong (周文王). Ong lam le cao te troi đat, cho con cua Tru Vuong la Vu Canh tiep tuc cai tri đat An đe giu huong hoa cho nha An. Cac vung xung quanh nha An con chua on đinh, nen ong chia lam ba khu vuc: phia bac Trieu Ca đen đat Boi phong cho em trai la Hoac Thuc; phia đong Trieu Ca la đat Ve ong phong cho em la Quan Thuc, phia tay Trieu Ca la đat Dung ong phong cho nguoi em khac la Sai Thuc. Tren danh nghia, ba nguoi em ong co trach nhiem giup đo Loc Phu nhung tren thuc te la đe giam sat, vi vay su goi la Tam giam.
Chu Vu vuong tha cho Co Tu bi Tru giam cam ra khoi tu, sai Nam Cung Quat cuu tro cho nhung nguoi dan ngheo. Sau đo ong sai Hoang Yeu đap mo cho đai than Ty Can nha An bi Tru giet, sai Su Dat mang chin đinh cua nha An ra trung bay. Truoc khi tro ve tay, ong sai Ton Chuc te hon nhung binh si tu tran.
Chu Vu vuong nho cong lao cac vua đoi truoc, ong phong cho con chau ho lam chu hau:

Con chau Than Nong o đat Tieu.
Con chau Hoang Đe o đat Chuc.
Con chau vua Nghieu o đat Ke.
Con chau vua Thuan o đat Tran.
Con chau vua Vu nha Ha o đat Ky.
Con chau Ngo Thai Ba o đat Ngo.
Con chau vua Thieu Khang nha Ha o đat Viet.
Đe thuong cong cho cac tuong si co cong pho tro diet Thuong, ngoai ba nguoi em trai đa phong lam Tam giam, ong phong chu hau cho cac cong than, trong đo cac nuoc lon la:

Khuong Tu Nha o đat Doanh Khau, goi la nuoc Te.
Phong em trai la Co Đan o Khuc Phu, goi la nuoc Lo.
Phong cho em la Thieu Cong Thich o nuoc Yen.
Du đa diet nha An, Chu Vu vuong van ngay đem suy nghi ve cach giu gin co nghiep khong chop mat. Khi ban bac voi Chu Cong Đan, ong noi:

Vi vay ong quyet đinh xay dung them Đong đo o Lac Ap. Tuy nhien trong thoi gian o ngoi, Chu Vu vuong chua kip thuc hien y đinh nay. Ve sau em ong la Chu Cong Đan lam phu chinh đa hoan tat y đinh cua ong. Nha Chu truyen toi đoi Chu Binh vuong đa chinh thuc thien đo ve đay.
Chu Vu vuong len ngoi thien tu khi tuoi đa cao(Theo Truc thu ki nien thi ong 54 tuoi thi mat). Nam 1116 TCN, ong lam benh qua đoi. Con nho cua ong la Co Tung len ngoi, tuc la Chu Thanh vuong. Em ong la Chu cong Đan lam phu chinh.
Nha Chu ma Co Phat khai nghiep ton tai đuoc 867 nam, la trieu đai ton tai lau nhat trong lich su Trung Quoc.


Gia quyen Cha : Co Xuong
Me : Thai Tu
Vuong hau : Ap Khuong (邑姜) , con gai cua Khuong Tu Nha. 
Con cai :
Chu Thanh Vuong
Vuong tu Co Quoc , hay Vu thuc Quoc.
Vuong tu Co Ngu , hay Đuong thuc Ngu.
Đai Co (大姬) , con gai lon , ga cho Tran Ho cong.


Trong van hoa Chu Vu Vuong đuoc biet đen nhieu qua bo tieu thuyet Phong Than dien nghia cua Hua Trong Lam. Nhung mo ta ve ong tuong đoi kha sat voi su sach. Theo đo ong đuoc mo ta la nguoi van vo song toan, co chan menh đe vuong nen đuoc cac chu than giup suc vuot qua nhieu luc hiem nguy, cap bach.


Xem them Chu Van Vuong
Nha Chu
Nha Thuong
Chu Cong


Tham khao Su ky Tu Ma Thien - Nhung đieu chua biet, Bui Hanh Can va Viet Anh dich (2007), Nha xuat ban Van hoa thong tin, cac thien:
An ban ky
Chu ban ky
Tieu Le, Ma Ngoc Chu, La Dien Đao (2004), 100 nguoi đan ong co anh huong đen lich su Trung Quoc, Nha xuat ban Chinh tri quoc gia
Trinh Doan Thang, Ngo Trau Cuong, Thai Thanh (1998), Co su Quynh Lam, Nha xuat ban Thanh Hoa
Tieu Le (2000), Nhung hoang đe noi tieng trong lich su Trung Quoc, tap 1, Nha xuat ban Đa Nang
Nguyen Khac Thuan (2001), Cac đoi đe vuong Trung Hoa, Nha xuat ban Giao duc


Chu thich