Trinh Kha (Chu Han: 鄭可, 1403 – 1451) la chinh khach, nha quan su, te tuong Đai Viet thoi Le so. Ong đuoc xem la mot trong nhung cong than khai quoc cua hoang trieu Le.


Nguon goc Trinh Kha nguoi lang Giang Đong, xa Soc Son (Vinh Hoa ngay nay), huyen Vinh Ninh, Thanh Hoa. To tien ong lam quan nha Tran, đanh quan Nguyen co cong. Cha ong la Trinh Quyen lam chuc chanh tong, sinh đuoc 4 nguoi con trai, Trinh Kha la con ut, sinh nam Quy Mui 1403. Trinh Kha lon len la luc nuoc Đai Viet bi nha Minh đo ho. Mot hom Trinh Kha đi chan trau ngoi nghi o cong chua tren nui, co vien tuong nha Minh tu thanh Tay Đo (Thanh Hoa) đi toi, trong thay Trinh Kha thi ua, ben dan ve nuoi lam no le. It lau sau, vien tuong nay xem tuong Trinh Kha, noi rang: Đua be nay hinh rong mat ho, khoe nhat ba quan, ngay sau tat cam co mao tiet. Chot lai bao: Ngay sau đuoi chung ta đi tat la may. Phai giet ngay đi keo lo ngai ve sau.
Trinh Kha so hai bo tron, qua song Ma, an nau o nha ba co thuoc xa Dien Phuc. Quan Minh đuoi theo khong kip, ben bat giam cha ong la Trinh Quyen đe buoc ong phai đen, nhung Trinh Kha cung khong chiu đen. Quan Minh ben giet Trinh Quyen bo xac xuong song. Trinh Kha biet tin, nhan đem len ve vot xac cha len chon cat. Cam thu quan Minh, ong tim đen Lam Son theo Le Loi tham gia khoi nghia.


Su nghiep = Tham gia khoi nghia Lam Son =
Theo sach Đai Viet thong su, Le Quy Đon chep rang Trinh Kha la mot trong 19 nguoi nam 1416, tham gia Hoi the Lung Nhai, uoc hen cung nhau chung suc đanh quan Minh cuu nuoc. Nhung ngay đau khoi nghia Lam Son, Trinh Kha cung nhom Le Van Linh la tuong vo tuong van luon mang guom theo hau Le Loi, sau đo đuoc thang lam thu thu đoi thiet đot. Nam 1418, quan Minh truy kich Le Loi khong đuoc, sai nguoi đao mo Le Khoang la cha cua Le Loi, lay hai cot mang ve. Le Loi sai ong va Bui Bi đi lay lai. Ong cung Bui Bi đoi co, len boi đen thuyen quan Minh, lay trom lai đuoc hai cot Le Khoang mang ve cho chu tuong.
Trinh Kha thao tieng Ai Lao, đuoc Le Loi sai mang thu sang nho vua Ai Lao (Lao) giup—voi quan, luong, khi gioi va voi chien. Vua Ai Lao nhan loi, nho đo ma hop luc đanh nhau voi quan Minh. Nho đo, trong may muoi tran cham tran voi quan Minh, kinh luoc cac lo Nghe, Dien, ong đeu xung phong ham tran, may lan noi tieng lap cong to, va đuoc phong đen Thai giam.
Nam 1426, Le Loi vay thanh Nghe An, chia cac tuong ra nhieu nhom, tuan du cac noi. Ong cung cac tuong Pham Van Xao, Ly Trien, Đo Bi đem 2000 quan ra Thien Quan đi tuan o 5 lo la Quang Oai, Gia Hung, Tam Đai, Lam Thao, Tuyen Quang—vua thu nhap đat, vua chieu du binh—đe cat đuong tiep vien cua quan Minh tu Van Nam xuong đat Viet. Ong đi đen đau, chieu nhap đen đay.
Sau đo, ong đem theo mot canh quan le, tien thang đen thanh Đong Đo. Tuong quan Minh thay ong đen tu xa, ben đem quan ra phong thu o Ninh Kieu; nhung ong đa nhanh chong đanh bai chung, va sau đo đong o Tay Ninh Kieu. Đo ty Van Nam la Vuong An Lao, ben đem mot van quan đen cuu vien; nhung Trinh Kha (đe Le Trien o lai, tu minh cung voi Pham van Xao) cung đa đanh bai chung o cau Xa Loc.
Chot nghe tin Tong binh nha Minh la Vuong Thong đem 5 van quan theo đuong Quang Tay keo sang đa toi Đong Đo; con mot canh quan nua o Van Nam co mot van quan, đa xuoi theo đuong song ma xuong. Trinh Kha so hai canh quan nay hop lai, ben voi tu Ninh Kieu đi gap len đon canh quan tu Van Nam nay o cau Xa Loc, pha tan chung, bat chem hang nghin quan Minh. Sau đo Ly Trien, Đinh Le lai đai pha quan Minh o tran Tot Đong Chuc Đong. Nho hai tran thang nay, thanh the quan Lam Son lung lay, luc bay gio ten tuoi cua ong cung voi Pham Van Xao, Đinh Le, Ly Trien vang lung ca nuoc. Le Loi nghe tin thang tran, lap tuc ra Bac, sai ong đanh thanh Tam Giang, roi phong ong lam Thieu uy. Nam 1427, Le Loi đong o phia Bac song Lo, cung luc ay nghia quan Lam Son đang bao vay Đong Đo, voi Trinh Kha tran giu cua phia Đong thanh Đong Đo.
Cuoi nam 1427, vien binh cua Lieu Thang cung voi Moc Thanh tien sang. Ong cung Pham Van Xao mang quan chong giu ai Le Hoa (tuc ai Lien Hoa thuoc chau Thuy Vy), nhung nhan lenh khong đuoc giao chien voi vien tuong lao luyen Moc Thanh nay. May thay, khong lau sau, vi nghe tin Lieu Thang tu tran, lao tuong Moc Thanh cung bo chay ve Tau. Ong cung Pham Van Xao đuoi theo, chem hon 1 van quan Minh, bat song 1000 tu binh. Sau đo, Vuong Thong lai bi vay trong thanh Đong Quan, nen phai xin giang hoa rut ve nuoc. Danh tieng ten tuoi cua Trinh Kha đuoc nang cao hon bao gio het.


= Khai quoc cong than =
Nam 1428, Trinh Kha đuoc phong lam Kim tu vinh Loc đai phu Ta lan ho Ve tuong quan, đuoc ban tui kim ngu, ngan phu, thuong khinh xa đo uy.
Nam 1429, khi khac bien cong than, ong đuoc phong la Liet hau, coi giu trong cung đien va giu chuc Đo thai giam 4 đao, coi quan moi viec trong ngoai, kiem an phu su o Tuyen Quang. Sau đo ong đuoc gia phong chuc Hanh quan tong quan xa ky quan su đong tong quan, linh cac đoi Thiet đot.
Nam đo quoc vuong Ai Lao la Con Co moi len ngoi, co bay toi la Kha Lai lam phan. Con Co dang voi cau vien. Le Thai To sai Trinh Kha mang quan sang giup, diet đuoc Kha Lai, binh đinh Ai Lao.
Nam 1433, ong đuoc thang lam Bao chinh cong than gia Kim tu vinh loc đai phu Luong Giang tran, quan quan tuong quan, nhap noi thieu bao tham tri quan su cac ve thuoc đao Hai Tay va chuc thai giam coi cac viec trong ngoai, tru quoc, ban kim ngan phu.


= Lam quan duoi thoi vua Le Thai Tong va Le Nhan Tong =
Nam 1434, thoi Le Thai Tong, ong cho rang danh vi đa đu nen xin ve huu. Vua cho ong ra lam quan Tuyen uy đai su tran Lang Son, coi viec quan dan, lai lam Đong tong quan ve Nam Sach ha.
Nam 1437, Le Thai Tong bai chuc Đai tu đo Le Sat, goi ong ve lam chuc tong quan hanh quan, coi viec quan ve xa ky thuoc Tay đao, quan linh quan thiet đot thanh duc hau đoi, chuc thai giam 6 quan ngu tien; coi viec cac đoi thiet đot trung quan. Sau đo ong lai đuoc phong them chuc thieu bao, tham tri chinh su, roi chuc Thieu uy.
Nam 1442, vua Thai Tong đi tuan phia đong ve Con Son, mac benh nguy kich, ong theo hau ha. Thai Tong mat, ong nhan co menh, ruoc quan tai ve kinh, lap thai tu Bang Co len ngoi, tuc la Le Nhan Tong (xem chi tiet: Le Thai Tong, Vu an Le Chi Vien).
Nam 1443, Nhan Tong con nho, thai hau Nguyen thi coi chinh su, ong đuoc phong lam Nhap noi suy trung Ta ly Duong Vu cong than, kiem Loi Giang tran phu quan thuong tuong quan, cai quan viec quan cac ve Tay đao, quan thuong hau.
Vua Chiem Thanh la Bi Cai 2 lan mang quan vay Hoa chau. Nam 1446, trieu đinh sai ong lam tien phong đi đanh, cac tuong Le Thu, Le Khac Phuc đi sau. Trinh Kha pha đuoc thanh Thi Nai, du đuoc chau Bi Cai la Ta Quy Lai đen an the, sai Ta Quy Lai du Bi Cai ra hang. Sau đo lai lap Ta Quy Lai lam vua. Tro ve, ong đuoc phong lam Suy trung tan tri duong vu tinh nan cong than, Thai Nguyen tran phieu ky thuong tuong quan, đac tien lam khai phu nghi đong tam ty, nhap noi thieu uy, kiem hieu binh chuong quan quoc trong su, thuong tru quoc, ban kim phu, Quoc thuong hau.
Trinh Kha cung Le Thu la bac thai te đung đau trieu đinh. Ong luon la nguoi thang than, giu phep cong va chuc phan, lay trach nhiem voi viec sua loi lam cho vua nho. Trinh Kha dung phap luat rat nghiem khac, đa xu an thi khong the xin noi tay.


Oan uc Mua thu, thang 7 ngay 26 nam Tan Mui nien hieu Thai Hoa 19 (nam 1451), Thai hau Nguyen Thi Anh sai bat giet ong cung con la Trinh Ba Quat do co nguoi giem pha rang cha con Trinh Kha ket đang. Moi nguoi đeu cho rang ong bi oan.


Nhan đinh Vao the ki 18, su gia Le Quy Đon đa tham khao su co, gia pha, sac phong cac cong than đe viet bo su Đai Viet thong su, ong đa bien soan mot phan rieng cho Trinh Kha, trong đo co chep bai che vua Le Thai To ban cho ong: "Tran đanh o Nhan Muc, Tam Giang, Vuong Thong mat mat; tran đanh o Le Hoa, Lanh Thuy, Moc Thanh het hon..."
Theo sach Kien van tieu luc: Trinh Kha xa gia tu luc o Lam Son, tai tri hon đoi, ung bien khong cung tan, pha Vuong Thong, đuoi Moc Thanh, giet Kha Lai nuoc Ai Lao, bat Bi Cai chua Chiem Thanh, danh vong lung lay mot thoi, co 10 nguoi con, đeu giu chuc tuong van, tuong vo, danh vong lung lay mot thoi đay la viec hiem co xua nay. Kha la nguoi xa Kim Boi, huyen Vinh Ninh, lam quan Thai uy, đuoc tang tuoc Liet quoc cong. Nguyen Mong Tuan lam bai minh o tu đuong tho Trinh Kha co cau: Nui Soc chot vot, song Soc tham tham, chung đuc sinh ra nguoi đac sac, giong nhu ong Phu ong Than. Con la Cong Đan, lam Thuong thu o bo Binh, co bia than đao, bay gio o xa An Hoanh.


Tuong niem Nam 1453, Nhan Tong khon lon, ra coi viec trieu chinh, khoi phuc lai quan tuoc va ban cho con chau ong 100 mau ruong.
Nam 1484, Le Thanh Tong truy tang ong lam thieu pho Liet quoc cong, sau lai truy tang lam Hien Khanh Vuong, cho tho ong o mieu trong lang. Do ong co cong cuu thoat me cua Thanh Tong khi con la tiep du cua Thai Tong nen con chau ong đuoc biet đai hon cac be toi khac.


Gia đinh Trinh Kha co 22 nguoi con: 13 trai, 9 gai. Trong 13 nguoi con trai, 10 nguoi co tuoc vi.

Con truong la Trinh Ba Quat la đo chi huy su, bi hai cung ong.
Trinh Cong Lo tuoc Đoan Vu hau
Trinh Cong Đan lam Đinh Cong hau
Trinh Cong Ta lam Đo chi huy su, Thuan My hau
Trinh Cong Khan lam Ta đo đoc, Đoan quan cong
Trinh Cong Phu lam Tung Linh hau
Trinh Cong Ngo lam thuong thu bo Ho, Duong Đuong hau
Trinh Quy Đich lam Dien Phuc ba
Trinh Cong Dien lam thai bao, Bao quoc cong
Trinh Cong Huu lam thai pho, Tho quan cong
Le Thanh Tong trong bai "Quan minh than luong" (君明臣良) cua tap tho "Quynh uyen cuu ca" (瓊苑九歌) co cau khen gia đinh ong "Thap Trinh đe huynh lien quy hien" (Muoi anh em ho Trinh đeu ve vang phu quy)..


Xem them Le Thai To
Pham Van Xao
Ly Trien
Khoi nghia Lam Son
Le Thai Tong
Vu an Le Chi Vien
Le Nhan Tong
Le Nghi Dan


Tu lieu dung đe viet bai Đai Viet su ky toan thu, Nha xuat ban khoa hoc xa hoi, 1998.
Le Quy Đon (1978), Đai Viet thong su, Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.
Kien van tieu luc, Nha xuat ban van hoa thong tin, 2007.


Chu thich