Truot van (skateboarding) la bo mon the thao hanh đong bao gom viec nguoi truot (skater/skateboarder) se di chuyen va bieu dien cac ky thuat tuong tac tren chiec van truot (skateboard). Đay cung la mot hoat đong giai tri, mot hinh thuc nghe thuat, mot nghe nghiep trong nganh cong nghiep giai tri va la mot cach thuc di chuyen.


Lich su = Thap ky 1940–1960 =
Cac chiec van truot đau tien bat đau voi cac hop go, hoac tam go, đuoc gan banh xe patin vao phia duoi. Truoc đo, cac chiec xe patin gan thung go đa xuat hien truoc khi co van truot, voi mot thung go gan o mui (phia truoc cua tam go), tao nen bo tay lai nguyen thuy.Cac hop go sau đo đuoc bien thanh cac tam go, tuong tu nhu cac tam van truot ngay nay. Truot van nhu chung ta biet ngay nay, co le đa ra đoi vao cuoi thap ky 1940 hoac đau thap ky 1950, khi cac nguoi luot song o California muon co đieu gi đo đe lam khi song bien bang phang. Đieu nay đuoc goi la "luot via he" - mot lan song moi cua luot song tren via he khi mon the thao luot song tro nen vo cung pho bien. Khong ai biet ai la nguoi lam ra tam van đau tien; duong nhu co nhieu nguoi đa nay ra nhung y tuong tuong tu vao khoang thoi gian đo. Cac tam van truot đau tien đuoc đat hang boi mot cua hang luot song tai Los Angeles, California, đe su dung trong thoi gian ranh roi cua nguoi luot song. Chu cua hang, Bill Richard, đa ky ket thoa thuan voi Cong ty Patin Cuon Chicago đe san xuat bo banh xe truot van, ma ho gan vao cac tam go vuong. Do đo truot van ban đau đuoc goi la "luot via he" va nhung nguoi choi truot van ban đau đa bat chuoc phong cach va cac đong tac cua nguoi luot song, va tham chi truot tren ban chan tran.
Đen nhung nam 1960 mot so nha san xuat luot song nho o Nam California nhu Jack's, Kips', Hobie, Bing's va Makaha đa bat đau xay dung cac tam van truot giong nhu cac tam van luot song nho, va ho đa tao ra cac đoi đe quang cao san pham cua ho. Mot trong nhung trien lam truot van som nhat đa đuoc tai tro boi nguoi sang lap cua Makaha, Larry Stevenson, vao nam 1963 va đuoc to chuc tai Truong Trung hoc Co so Pier Avenue tai Hermosa Beach, California. Mot so đoi truot van nay cung đa xuat hien tren mot chuong trinh truyen hinh co ten la Surf's Up vao nam 1964, do Stan Richards dan chuong trinh, giup quang cao truot van nhu mot hoat đong moi va thu vi đe thuc hien.
Khi su pho bien cua truot van bat đau mo rong, tap chi truot van đau tien, The Quarterly Skateboarder, đa đuoc xuat ban vao nam 1964. John Severson, nguoi xuat ban tap chi nay, đa viet trong bai viet xuat ban đau tien cua minh:

Cac van đong vien truot van ngay nay la nhung nguoi sang lap trong mon the thao nay - ho la nhung nguoi tien phong - ho la nhung nguoi đau tien. Trong truot van khong co lich su - no đang đuoc tao ra ngay bay gio - boi ban. Mon the thao đang đuoc đinh hinh va chung toi tin rang viec lam đung ngay bay gio se dan đen mot tuong lai tuoi sang cho mon the thao nay. Hien tai, đa co nhung đam may bao tren bau troi voi nhung đoi thu cua mon the thao đang noi ve viec cam va han che.


= Thap ky 1970 =
Vao đau thap ky 1970  Frank Nasworthy bat đau phat trien banh xe truot van bang polyurethane va đat ten cho cong ty cua minh la Cadillac Wheels. Truoc khi co vat lieu moi nay, banh xe truot van đuoc lam tu kim loai hoac banh xe "đat set". Su cai tien ve đo bam va hieu suat lam cho tu khi banh xe nay ra mat vao nam 1972, su pho bien cua truot van bat đau tang len nhanh chong, khien cac cong ty đau tu nhieu hon vao viec phat trien san pham. Nasworthy đa thue nghe si Jim Evans đe ve mot loat buc tranh quang cao cho Cadillac Wheels, chung đa xuat hien trong cac quang cao va poster tren tap chi Skateboarder Magazine, va đa rat pho bien trong viec quang cao phong cach truot van moi.
Vao đau thap ky 1970 cac cong vien truot van van chua đuoc phat minh, vi vay nguoi truot van se tap trung va truot van tai cac đia điem đo thi nhu ho Escondido o San Diego, California. Tap chi Skateboarding se đang tai thong tin ve đia điem va nguoi truot van se đat biet danh cho tung đia điem nhu Tea Bowl, Fruit Bowl, Bellagio, Rabbit Hole, Bird Bath, Egg Bowl, Upland Pool va Sewer Slide. Mot so y tuong phat trien trong cau truc cua cac cong vien truot van tham chi đa đuoc lay tu ho Escondido. Nhieu cong ty đa bat đau san xuat truc xe (banh xe truoc) đuoc thiet ke đac biet cho truot van, đat đinh điem vao nam 1976 voi Tracker Trucks. Khi thiet bi tro nen linh hoat hon, cac tam van bat đau tro nen rong hon, đat đo rong len đen 10 inch (250 mm) tro len, giup nguoi truot van co them su kiem soat. Mot loai van truot hinh chuoi la mot loai van truot mong, linh hoat đuoc lam bang polypropylene co suon o mat duoi đe ho tro cau truc. Chung rat pho bien vao cuoi thap ky 1970 va co san trong nhieu mau sac, co le mau vang tuoi sang la mau đang nho nhat, do đo co ten goi la chuoi.
Nam 1975 truot van đa tro lai voi su pho bien đu lon đe to chuc mot trong nhung cuoc thi truot van lon nhat ke tu thap ky 1960, la Giai vo đich Quoc gia Del Mar, đuoc cho la co đen 500 van đong vien tham gia. Cuoc thi keo dai hai ngay va đuoc tai tro boi Bahne Skateboards va Cadillac Wheels. Trong khi su kien chinh đa đuoc gianh chien thang boi huyen thoai truot van xoay toi tan Russ Howell, mot đoi truot van đia phuong tu Santa Monica, California la đoi Zephyr đa đua vao mot thoi ky moi cua truot van phong cach luot song trong cuoc thi, va thoi ky nay đa đe lai dau an lau dai trong lich su cua truot van. Voi đoi hinh gom 12 nguoi bao gom nhung huyen thoai truot van nhu Jay Adams, Tony Alva, Peggy Oki va Stacy Peralta, ho mang đen mot phong cach truot van tien bo moi cho su kien, dua tren phong cach cua nhung nguoi luot song nguoi Hawaii nhu Larry Bertlemann, Buttons Kaluhiokalani va Mark Liddell. Craig Stecyk mot nha bao anh cua tap chi Skateboarder Magazine, đa viet ve va chup anh cho đoi, cung voi Glen E. Friedman, va khong lau sau đo đa viet mot loat bai ve đoi ten la cac bai viet Dogtown, cuoi cung đa vinh vien tuong trung hoa đoi truot van Zephyr. Đoi tro thanh đuoc biet đen voi ten la cac Z-Boys va sau đo tro thanh mot trong nhung đoi anh huong nhat trong lich su cua truot van.


= Thap ky 1980 =
Thoi ky nay đuoc thuc đay boi cac cong ty truot van do cac van đong vien truot van đieu hanh. Su tap trung ban đau la vao truot van tren vert ramp. Su phat minh cua đoi bay khong can tay (sau nay đuoc goi la ollie) boi Alan Gelfand tai Florida vao nam 1976, va su phat trien gan nhu song song cua đoi bay nam giu boi George Orton va Tony Alva o California, đa lam cho nguoi truot van co the thuc hien cac đoi bay tren cac ramp doc. Trong khi lan song truot van nay đa bat nguon tu truot van tren vert ramp đuoc thuong mai hoa, đa so nguoi truot van trong thoi ky nay khong truot tren vert ramp. Vi hau het moi nguoi khong the đau tu đe xay dung vert ramp, hoac khong co co hoi tiep can cac ramp gan đo, truot van tren đuong pho tro nen pho bien hon.
Truot van freestyle van phat trien manh me trong suot thoi ky nay, voi cac tien phong nhu Rodney Mullen phat minh nhieu đong tac co ban se tro thanh nen tang cua truot van đuong pho hien đai, chang han nhu "Impossible" va "kickflip". Anh huong ma truot freestyle tao ra đoi voi truot van đuong pho đa tro nen ro rang vao giua thap ky 1980; tuy nhien, truot van đuong pho van đuoc thuc hien tren cac tam truot vert rong voi mui ngan, thanh truot, va banh xe lon mem. Đe đap ung cac cang thang tao ra boi su ket hop nay cua "the loai" truot van, su tien hoa nhanh chong đa xay ra vao cuoi thap ky 1980 đe phu hop voi nguoi truot van đuong pho. Vi it cong vien truot van co san cho nguoi truot van vao thoi điem nay, viec truot van đuong pho đa thuc đay cac van đong vien truot van tim kiem cac trung tam mua sam va tai san cong va tu nhan la "điem" đe truot van. (Su phan đoi tu phia cong chung, trong đo cac doanh nghiep, chinh phu va chu so huu tai san đa cam truot van tren tai san duoi su kiem soat hoac so huu cua ho, đa dan gia tang trong vai thap ky tiep theo.) Đen nam 1992, chi mot phan nho nhat đinh cua nguoi truot van tiep tuc tham gia vao phien ban ky thuat cao cua truot van đuong pho, ket hop voi su suy giam cua truot van vert, đa tao ra mot mon the thao thieu su hap dan voi su pho bien đe thu hut nguoi truot van moi.
Trong thoi ky nay, nhieu van đong vien truot van - cung nhu cac cong ty trong nganh cong nghiep - đa tuong nho cac canh cua Marty McFly truot van trong bo phim Back to the Future vi tac đong cua no trong viec thuc đay truot van. Cac vi du co the thay trong tu lieu quang cao, trong cuoc phong van ma cac van đong vien truot van chuyen nghiep trich dan bo phim la mot phan khoi đau vao mon the thao hanh đong, va trong viec nhan ra tac đong cua bo phim đoi voi cong chung. Tony Hawk đa noi rang "co rat nhieu van đong vien truot van huyen thoai ma toi biet đa bat đau truot van vi ho đa xem bo phim đo". 
Trong thap ky 1990 truot van tren đuong pho đa thong tri. Hau het cac tam truot co chieu rong tu khoang 7+1⁄4 đen 8 inch (180 đen 200 mm) va chieu dai tu 30 đen 32 inch (760 đen 810 mm). Banh xe đuoc lam tu chat lieu polyurethane cuc ky cung, voi đo cung (durometer) khoang 99A. Kich thuoc banh xe tuong đoi nho đe tam truot nhe hon va đo quan tinh cua banh xe đuoc khac phuc nhanh hon, tu đo lam cho cac đong tac tro nen de quan ly hon. Kieu tam truot đa thay đoi manh me ke tu nhung nam 1970 nhung đa giu nguyen chu yeu tu giua nhung nam 1990. Hinh dang hien đai cua tam truot bat nguon tu cac tam truot freestyle cua nhung nam 1980 voi hinh dang phan lon đoi xung va chieu rong tuong đoi hep. Hinh dang nay đa tro thanh tieu chuan vao giua nhung nam 1990.
Đen nam 2001 mon truot van đa tro nen qua pho bien đen muc co nhieu nguoi duoi 18 tuoi o My đi truot van (10,6 trieu nguoi) hon la choi bong chay (8,2 trieu nguoi), mac du cac mon the thao đoi hinh truyen thong van chiem uu the trong cac chuong trinh the thao danh cho thanh thieu nien tong the. Truot van va cac cong vien truot van bat đau đuoc xem xet va su dung theo nhieu cach moi đe bo sung cho cac bai hoc hoc thuat trong cac truong hoc, bao gom cac chuong trinh giao duc the duc khong truyen thong moi nhu Skatepass va Skateistan, đe khuyen khich thanh thieu nien tham gia nhieu hon, co đao đuc ca nhan va tu tin hon. 
Đieu nay cung dua tren nhan thuc ve co hoi the chat lanh manh ma truot van đuoc hieu la mang đen cho nguoi tham gia nhu cuong đo co bap va xuong, cung nhu nhung tac đong tich cuc no co the đem lai cho thanh thieu nien thong qua viec day ho ton trong đong nghiep, ket noi xa hoi, bieu đat nghe thuat va su tran trong moi truong.


= Thap ky 2010 – nay =

Cac no luc đa đuoc thuc hien đe cai thien viec nhan biet di san van hoa cung nhu nhung hieu ung tich cuc cua viec khuyen khich skateboarding trong cac khong gian đuoc chi đinh. Nam 2015, Trung tam Nghe thuat bieu dien John F. Kennedy tai Washington, D.C. đa to chuc mot su kien, trong đo cac van đong vien truot van đa thuc hien cac ky thuat tren mot ramp đuoc xay dung cho mot le hoi ve van hoa My, kem theo am nhac. Su kien nay đa la điem cao cua mot du an keo dai muoi ngay bien mot co quan lien bang truoc đay khong đuoc phep cho cong đong truot van tro thanh mot nen tang đe cong đong nay the hien tinh lien quan cua no thong qua hanh đong van hoa chung trong khong gian van hoa chung.


Truot van ky thuat Voi su phat trien cua cac cong vien truot van va truot ramp, van truot đa trai qua su thay đoi. Cac đong tac truot van ban đau chu yeu bao gom cac đong tac hai chieu phong cach tu do nhu chi đung tren hai banh xe ("đung mot banh" hoac "manual"), xoay chi tren banh xe sau (mot "pivot"), nhay cao qua mot thanh go va ha đoi lai tren van, con đuoc goi la "nhay hippie", nhay xa tu mot cai van qua cai van khac, (thuong qua cac thung nho hoac thanh nien dung cam), hoac truot ziczac. Mot đong tac pho bien khac la truot van truot Bertlemann, đuoc đat theo ten đong tac luot song cua Larry Bertelemann.
Nam 1976 mon truot van đa trai qua su bien đoi lon thong qua su phat minh cua ollie boi Alan "Ollie" Gelfand. Ban đau no van la mot đong tac đac biet o Florida cho đen mua he nam 1978, khi Gelfand lan đau tien đen California. Gelfand va nhung đong tac đot pha cua anh thu hut su chu y cua cac van đong vien truot van o Bo Tay va truyen thong, tu đo bat đau lan rong tren toan the gioi. Ollie sau đo đuoc chuyen the đe thuc hien tren mat phang boi Rodney Mullen vao nam 1982. Mullen cung la nguoi phat minh ra "Magic Flip," sau nay đuoc đoi ten thanh kickflip, cung nhu nhieu đong tac khac bao gom ca 360 Kickflip, mot đong tac 360 pop shove-it va mot kickflip trong mot cu chi duy nhat. Ollie tren mat phang cho phep nguoi truot van thuc hien cac đong tac trong khong trung chi voi cai van truot chu khong can thiet bat ky thiet bi nao khac, va no đa tao nen tang cho nhieu đong tac truot van đuong pho. Mot su phat trien gan đay trong the gioi truot van ky thuat la 1080, lan đau tien đuoc thuc hien boi Tom Schaar vao nam 2012.


Xem them Danh sach van đong vien truot van chuyen nghiep
The thao đuong pho
Van hoa đuong pho


Chu thich Tham khao Borden, Iain (2019). Skateboarding and the City: a Complete History. London: Bloomsbury.
Brooke, Michael (1999). The Concrete Wave: The History of Skateboarding. Warwick Publishing.
Hawk, Tony and Mortimer, Sean (2000). Hawk: Occupation: Skateboarder. New York: HarperCollins.
Hocking, Justin, Jeffrey Knutson and Jared Maher (eds.) (2004). Life and Limb: Skateboarders Write from the Deep End. New York: Soft Skull Press.
Mullen, Rodney and Mortimer, Sean (2003). The Mutt.
Thrasher Magazine (2001). Thrasher: Insane Terrain. New York: Universe.
Weyland, Jocko (2002). The Answer Is Never: A History and Memoir of Skateboarding. New York: Grove Press.


Lien ket ngoai Lien ket toi truot van tren DMOZ