Cay gao lang Dien Uan (hay lang Duong Loi, Tan Hong, Tu Son, Bac Ninh) đuoc xem la sinh vat gan lien voi mot so su kien lich su Viet Nam the ky 10, the ky 11 va ton tai hon 1000 nam tuoi.


Nguon goc va y nghia Theo sach Thien Uyen tap anh, cay gao do thien su Đinh La Quy trong o chua Chau Minh, lang Dien Uan thuoc huong Co Phap (Bac Ninh ngay nay) vao nam 936 thoi Tiet đo su Duong Đinh Nghe.
Nguyen do viec trong cay gao, theo loi su Đinh La Quy truoc khi mat (nam 936), la vi vao giua the ky 9, Cao Bien đap thanh To Lich, biet đat Co Phap co khi tuong đe vuong, nen đa đao đut con song Điem va nhung ao Phu Chan đen 19 cho đe tran yem. Su Đinh La Quy đa khuyen Khuc Lam lap lai nhu xua. Đong thoi, ong co trong mot cay gao tai chua Chau Minh, lang Dien Uan - tuc la lang Duong Loi sau nay - đe tran cho bi đut.
Theo loi thien su Đinh La Quy, viec trong cay gao cua ong nham khoi phuc lai long mach bi Cao Bien pha gay, ngoai muc đich sinh ra chan mang đe vuong, chan hung đat nuoc con vi bac đe vuong đo co the pho dung Chinh phap lam hung thinh Phat giao.


Set đanh va bai tho sam Theo sach Thien Uyen tap anh, sau khi trong cay gao, su Đinh La Quy lam bai ke nhu sau:

Đai son long đau khi
Cu vi an chau minh
Thap bat tu đinh thien
Mien tho hien long hinh
Tho ke thu nguyet noi
Đinh kien nhat xuat thanh
Dich:
Đai son đau rong ngung
Đuoi cu an Chau minh
Thap bat tu đinh thanh
Bong gao hien long hinh
Tho ga trong thang chuot
Nhat đinh thay troi len
Bai tho nay đuoc xem nham muc đich tuyen truyen cho su ra đoi cua nha Ly vao thang 10 nam Dau, va sau đo nha Ly ra đoi vao thang 10 nam Ky Dau (1009) - ung voi su tien đoan cua bai tho. Co y kien cho rang bai tho do the co the đuoc sang tac truoc luc Ly Cong Uan len ngoi khong lau.
Nam 1009, sau 73 nam ton tai, cay gao lang Dien Uan bi set đanh nhung khong chet. Theo ghi chep cua su sach (Đai Viet su luoc, Đai Viet su ky toan thu, Viet su tieu an, Kham đinh Viet su thong giam cuong muc), tai cho set đanh tren than cay co bai tho sam ma co y kien cho rang tac gia chinh la su Van Hanh. Bai tho đuoc giai ma mang noi dung tien đoan viec nha Ly noi nghiep nha Tien Le, cung nhu ten cac trieu đai ke tuc tiep theo trong lich su Viet Nam nhu nha Tran, nha Hau Le, nha Mac, chua Trinh.
Vi su kien cay gao bi set đanh, lang Dien Uan con đuoc mang ten la lang Duong Loi hay Đinh Sam. Lang Dien Uan chinh la noi sinh ra Ly Cong Uan. Khong lau sau khi bai tho sam xuat hien, Ly Cong Uan len ngoi vua thay the nha Tien Le, tuc la vua Ly Thai To.


Ket cuc Cay gao lang Dien Uan ton tai suot chieu dai lich su cho toi the ky 20. Nam 1966, trong mot tran bao lon đo bo vao mien Bac Viet Nam, cay gao gia yeu qua bi đo. Tinh tu khi đuoc su Đinh La Quy trong toi khi chet, cay gao ton tai 1030 nam.
Tai cho cay gao xua, nguoi ta trong vao mot cay đa. Cay co 8 canh, tuong trung cho 8 vi vua đoi Ly.


Loi phe Kham đinh Viet su Thong giam cuong muc thi neu ra loi phe ve sam truyen ho Ly se lam vua: 


Xem them Đinh La Quy
Su Van Hanh
Bai tho sam tren cay gao lang Dien Uan
Ly Thai To


Tham khao Viet su luoc, Nha Xuat ban TP Ho Chi Minh, 1993.
Thien Uyen tap anh - Ban tieng Viet Luu tru ngay 12 thang 12 nam 2005 tai Wayback Machine
Phan Duy Kha, La Duy Lan, Đinh Cong Vi (2003), Nhin lai lich su, Nha Xuat ban Van hoa Thong tin.


Chu thich