Sumo (相撲 (tuong phac), sumo, nghia đen: "đanh nhau") la mot hinh thuc đau vat tiep xuc lan nhau mang tinh canh tranh trong đo mot rikishi (đo vat) co gang đay đoi thu cua minh ra khoi vong tron thi đau (dohyo) hoac ep đoi thu cham mat đat bang bat ky bo phan co the nao ngoai long ban chan (thuong bang cach nem, đay hoac ep đoi thu xuong đat).
Mon the thao nay co nguon goc tu Nhat Ban, quoc gia duy nhat tai đo sumo đuoc luyen tap mot cach chuyen nghiep. No đuoc coi la mot gendai budo, ma đe cap đen vo thuat hien đai cua Nhat Ban, nhung mon the thao nay co mot lich su keo dai nhieu the ky. Nhieu truyen thong co xua đa đuoc sumo bao ton, va tham chi ngay nay mon the thao nay bao gom nhieu yeu to nghi le, chang han nhu su dung viec dung muoi tay ue bat nguon tu Than đao.
Cuoc song cua mot đo vat đuoc chuan hoa rat cao, voi cac quy tac đuoc quy đinh boi Hiep hoi Sumo Nhat Ban. Hau het cac đo vat sumo đuoc yeu cau phai song trong cac trai huan luyen sumo chung, đuoc biet đen trong tieng Nhat la heya, noi tat ca cac khia canh cua cuoc song hang ngay cua ho, tu bua an cho đen cach an mac cua ho đeu bi quy đinh nghiem ngat theo truyen thong.
Tu nam 2008 đen 2017, mot so tranh cai va vu be boi cap cao đa lam rung chuyen the gioi sumo, voi anh huong lien quan đen danh tieng va doanh thu ban ve cua mon the thao nay. Nhung đieu nay cung đa anh huong đen kha nang thu hut tan binh cua no. Mac du voi cac be boi, su noi tieng va ty le nguoi xem cua sumo đa tang tro lai do co nhieu yokozuna (nha vo đich lon) lan đau tien sau mot so nam va cac đo vat noi tieng khac nhu Endo va Ichinojou thu hut su chu y cua cong chung.


Nguon goc va lich su Ngoai viec su dung nhu mot thu nghiem suc manh trong chien đau, sumo con đuoc ket hop voi nghi thuc Than đao. Mot so đen tho thuc hien cac hinh thuc mua nghi le, noi mot nguoi đuoc cho la vat lon voi mot kami, mot vi than linh cua Than đao. Đo la mot nghi thuc quan trong tai trieu đinh, noi đai dien cua moi tinh đuoc lenh tham du cuoc thi truoc trieu đinh va chien đau. Cac thi sinh đuoc yeu cau tu tra tien cho chuyen đi cua ho. Cuoc thi đuoc goi la sumai no sechie, hay "hoi sumai". 

Trong phan con lai cua lich su Nhat Ban đuoc ghi nhan, su pho bien cua sumo đa thay đoi theo y thich cua nhung nguoi cai tri va nhu cau su dung no nhu mot cong cu đao tao vo thuat trong cac giai đoan xung đot dan su. Hinh thuc chien đau vat thay đoi dan dan thanh mot trong đo muc đich chinh trong chien thang la nem đoi thu. Khai niem đay đoi thu ra khoi mot khu vuc xac đinh xuat hien mot thoi gian sau đo.
Mot vong tron thi đau, đuoc đinh nghia khong chi đon gian la khu vuc danh cho cac đo vat, cung đuoc cho la đa ra đoi vao the ky 16 do ket qua cua mot giai đau đuoc lanh chua lon luc đo o Nhat Ban, Oda Nobunaga to chuc. Tai thoi điem nay, cac đo vat se mac nhung chiec kho long leo hon la nhung chiec đai đau vat mawashi cung hon nhieu ngay nay. Trong thoi Edo, cac đo vat se mac mot chiec tap de trang tri tua rua đuoc goi la kesho-mawashi trong tran đau, trong khi ngay nay nhung thu nay chi đuoc mac trong cac nghi le truoc tran đau. Hau het phan con lai cua cac hinh thuc hien tai trong mon sumo đuoc phat trien vao đau thoi Edo. 

Sumo chuyen nghiep (ozumo?) co nguon goc tu thoi Edo o Nhat Ban nhu mot hinh thuc giai tri the thao. Cac đo vat ban đau co le la cac samurai, thuong la ronin, nguoi can tim mot hinh thuc thu nhap thay the. Cac giai đau sumo chuyen nghiep hien tai đa bat đau trong Đen Tomioka Hachiman vao nam 1684, va sau đo đuoc to chuc tai Eko-in vao thoi Edo. Tay Nhat Ban cung co cac đia điem va giai đau sumo cua rieng minh trong giai đoan nay, voi trung tam noi bat nhat la o Osaka. Osaka sumo tiep tuc đen cuoi thoi ky Taisho vao nam 1926, khi no sap nhap voi Tokyo sumo đe thanh lap mot to chuc chung. Trong mot thoi gian ngan sau đo, bon giai đau đa đuoc to chuc mot nam, hai giai đau o cac đia điem o phia tay Nhat Ban nhu Nagoya, Osaka va Fukuoka, va hai giai đau tai Ryogoku Kokugikan o Tokyo. Tu nam 1933 tro đi, cac giai đau đuoc to chuc gan nhu đoc quyen tai Ryogoku Kokugikan, cho đen khi luc luong chiem đong cua My chiem đoat no va cac giai đau chuyen đen Đen Meiji cho đen nhung nam 1950. Sau đo, mot vi tri thay the, Kuramae Kokugikan gan Ryogoku, đuoc xay dung cho sumo. Cung trong giai đoan nay, Hiep hoi Sumo bat đau mo rong đen cac đia điem o phia tay Nhat Ban mot lan nua, đat tong cong sau giai đau mot nam vao nam 1958, voi mot nua trong so đo la Kuramae. Nam 1984, Ryogoku Kokugikan đuoc xay dung lai va cac giai đau sumo o Tokyo đa đuoc to chuc o đo ke tu đo.


Gianh chien thang trong sumo Nguoi chien thang trong mot tran đau sumo noi chung la mot đo vat đau tien buoc đoi thu cua minh buoc ra khoi vo đai, hoac la đo vat đau tien buoc đoi thu cham đat voi bat ky phan nao cua co the ngoai chan anh ta.
Ngoai ra, mot so quy tac it pho bien khac co the đuoc su dung đe xac đinh nguoi chien thang. Vi du, mot đo vat su dung mot ky thuat bat hop phap (kinjite) se tu đong tinh la thua, cung nhu mot nguoi co mawashi (đai) hoan toan bi thao roi. Mot đo vat khong xuat hien đe thi đau tran đau cua minh (ngay ca khi bi chan thuong truoc đo) cung tu đong thua (fusenpai).
Cac tran đau chi bao gom mot vong duy nhat va thuong chi keo dai trong vai giay, vi thong thuong mot đo vat se nhanh chong bi hat khoi vong tron hoac nem xuong đat. Tuy nhien, đoi khi chung co the keo dai trong vai phut. Moi tran đau đuoc bat đau bang mot nghi thuc nghi le phuc tap. Theo truyen thong, cac đo vat sumo noi tieng voi than hinh to lon va khoi luong co the, von thuong la mot yeu to chien thang trong sumo. Khong co viec phan chia trong luong đuoc su dung trong sumo chuyen nghiep; mot đo vat đoi khi co the đoi mat voi mot đoi thu gap đoi trong luong cua minh. Tuy nhien, voi ky thuat vuot troi, cac đo vat nho hon co the kiem soat va đanh bai cac đoi thu lon hon nhieu. Trong luong trung binh cua cac đo vat hang đau đa tiep tuc tang, tu 125 kilogam (276 lb) vao nam 1969 đen hon 150 kilogam (330 lb) vao nam 1991, va la mot ky luc 166 kilogam (366 lb) ke tu thang 1 nam 2019.
Trong mot so tinh huong, co the can phai xem xet lai quyet đinh cua gyouji. Cac tham phan ben ngoai vong tron, nguoi ngoi ngang tam mat (" shimpan ") co the trieu tap mot hoi nghi o giua vong, đuoc goi la " mono-ii ". Đieu nay đuoc thuc hien neu cac tham phan quyet đinh rang viec quyet đinh ai la nguoi chien thang can phai đuoc xem xet lai; vi du, neu ca hai sumotori duong nhu cham đat hoac buoc ra khoi vong tron cung mot luc. Trong nhung truong hop nay, đoi khi video đuoc xem lai đe xem nhung gi đa xay ra. Sau khi quyet đinh đuoc đua ra, tham phan truong se cong bo quyet đinh nay cho khan gia va cac đo vat. Ho co the ra lenh cho mot tran đau đuoc khoi đong lai, hoac tuyen bo quyet đinh nhu gyoji đa đua ra. Đoi khi shimpan se bac bo cac gyoji va tuyen bo thang cuoc đo vat kia.
Sau khi nguoi chien thang đuoc tuyen bo, mot gyoji (trong tai) ngoai san khau se xac đinh kimarite (ky thuat chien thang) đuoc su dung trong tran đau, sau đo đuoc thong bao cho khan gia.
Trong nhung dip hiem hoi, trong tai hoac giam khao co the trao chien thang cho đo vat cham đat truoc. Đieu nay xay ra neu ca hai đo vat cham đat gan nhu cung mot luc va nguoi ta quyet đinh rang đo vat cham đat thu hai khong co co hoi chien thang, vi ky thuat sumo vuot troi cua đoi thu đa đua anh ta vao the khong the phuc hoi. Cac đo vat thua cuoc đuoc goi la shini-tai ("xac song") trong truong hop nay.


Vong đau vat (dohyo) Cac tran đau Sumo dien ra trong mot dohyou (土俵): mot vong tron đuong kinh 4,55 m (14,9 ft) va dien tich 16,26 m2 (175,0 foot vuong), lam tu cac kien rom đat tren nen tang lam bang đat set tron voi cat. Mot dohyou moi đuoc xay dung cho moi giai đau boi nhung nguoi tuyen bo tran đau (yobidashi). O trung tam la hai vach trang, shikiri-sen, cac đo vat tu đat minh vao phia sau cac vach nay luc bat đau tran đau. Mot mai nha giong nhu cua mot ngoi đen Shinto co the đuoc treo lo lung tren dohyo. Theo truyen thong, phu nu bi cam vao hoac cham vao vong tron nay.


Sumo chuyen nghiep Sumo chuyen nghiep đuoc to chuc boi Hiep hoi Sumo Nhat Ban. Cac thanh vien cua hiep hoi, đuoc goi la oyakata, đeu la cuu đo vat, va la nhung nguoi duy nhat đuoc quyen huan luyen cac đo vat moi. Hau het cac đo vat luyen tap la thanh vien cua mot huan luyen on đinh (hoac heya) đuoc đieu hanh boi mot trong nhung oyakata, la trai truong trai huan luyen cho cac đo vat duoi quyen anh ta. Trong nam 2007, 43 trai huan luyen đa huan luyen 660 đo vat.
Tat ca cac đo vat sumo đeu lay ten đau vat đuoc goi la shikona (四 股?), ten nay co the co hoac khong lien quan đen ten that cua ho. Thong thuong, cac đo vat co rat it su lua chon trong ten cua ho, do cac huan luyen vien cua ho (hoac nguoi chu trai huan luyen), hoac boi mot nguoi ho tro hoac thanh vien gia đinh đa khuyen khich ho tham gia mon the thao nay, đat cho. Đieu nay đac biet đung voi cac đo vat sinh ra o nuoc ngoai. Mot đo vat co the thay đoi ten đo vat trong su nghiep cua minh, voi mot so đo vat thay đoi ten cua ho nhieu lan.
Sumo la mot he thong phan cap nghiem ngat dua tren thanh tich the thao. Cac đo vat đuoc xep hang theo mot he thong co tu thoi Edo. Cac đo vat đuoc thang cap hoac ha cap theo thanh tich cua ho trong sau giai đau chinh thuc đuoc to chuc trong suot ca nam. Mot banzuke đuoc chuan bi ky luong liet ke he thong phan cap đay đu đuoc xuat ban hai tuan truoc moi giai đau sumo.
Ngoai cac giai đau chuyen nghiep, cac cuoc thi đau bieu dien đuoc to chuc đinh ky hang nam tai Nhat Ban va cu khoang hai nam mot lan, cac đo vat đuoc xep hang hang đau đen tham mot quoc gia nuoc ngoai đe thi đau bieu dien nhu vay. Khong co tran đau nao trong so nay đuoc tinh đen khi xac đinh thu hang tuong lai cua đo vat. Thu hang chi đuoc xac đinh bang hieu suat trong cac giai đau sumo lon (honbasho).


= Phan hang Sumo =

Sau hang trong sumo la: makuuchi (toi đa 42 đo vat), juryo (co đinh o 28 đo vat), makushita (co đinh voi 120 đo vat), sandanme (co đinh o 200 đo vat), jonidan (khoang 200 đo vat), va jonokuchi (khoang 200 đo vat). Cac đo vat moi gia nhap sumo tu hang jonokuchi thap nhat va, voi kha nang cho phep, thi đau tang dan len đen hang tren cung. Mot khac biet rong lon trong the gioi sumo ton tai giua cac đo vat o hai hang thi đau hang đau đuoc goi chung la sekitori va nhung đo vat trong bon hang thap hon, thuong đuoc goi la rikishi - thuat ngu chung chung hon. Cac cap bac nay nhan đuoc cac muc tien luong, đac quyen va danh tieng khac nhau.
Hang makuuchi cao nhat nhan đuoc su chu y nhieu nhat tu nguoi ham mo va co he thong phan cap phuc tap nhat. Phan lon cac đo vat la maegashira va đuoc xep hang tu cap 1 cao nhat xuong khoang 16 hoac 17. Trong moi cap bac la hai đo vat, cap bac cao hon đuoc chi đinh la "phia đong" va thap hon la "phia tay", vi vay danh sach nay la #1 đong, #1 tay, #2 đong, #2 tay, v.v... Tren maegashira la ba cap bac vo đich, đuoc goi la san'yaku, khong đuoc đanh so. Theo thu tu tang dan, la komusubi, sekiwake va ozeki. O đinh cao cua he thong xep hang la cap bac yokozuna.
Yokozuna, hoac cac nha vo đich lon, thuong đuoc du kien se canh tranh va gianh đuoc danh hieu giai đau hang đau mot cach thuong xuyen, do đo cac tieu chi thang hang cho yokozuna la rat nghiem ngat. Noi chung, mot ozeki phai gianh chuc vo đich cho hai giai đau lien tiep hoac co mot "hieu suat tuong đuong" đe đuoc xem xet đe thang hang thanh yokozuna. Nhieu hon mot đo vat co the giu thu hang yokozuna cung mot luc.
Thoi co đai, sumo chi la mot mon the thao cua Nhat Ban. Tuy nhien, ke tu nhung nam 1900, so luong đo vat sumo sinh ra o nuoc ngoai đa dan tang len. Vao đau giai đoan nay, mot vai đo vat nuoc ngoai đuoc liet ke la nguoi Nhat Ban, nhung đac biet tu nhung nam 1960, mot so đo vat sinh ra o nuoc ngoai đa tro nen noi tieng, va trong nhung nam gan đay tham chi con thong tri o muc cap bac cao nhat. Mot nua trong so sau đo vat cuoi cung đuoc thang cap ozeki la nguoi nuoc ngoai va khong co đo vat nguoi Nhat nao đuoc tro thanh yokozuna tu nam 1998 cho đen khi Kisenosato Yutaka tan cap vao nam 2017. Đieu nay va cac van đe khac cuoi cung đa khien Hiep hoi Sumo han che so luong nguoi nuoc ngoai đuoc phep đao tao trong moi mot trai huan luyen.


Cac giai đau sumo chuyen nghiep Ke tu nam 1958, sau giai đau Grand Sumo (tieng Nhat: honbasho) đa đuoc to chuc moi nam: ba giai tai Hoi truong Sumo (hay Ryogoku Kokugikan) o Ryogoku, Tokyo (thang 1, thang 5 va thang 9), va mot giai đau o Osaka (thang 3), Nagoya (thang 7) va Fukuoka (thang 11). Moi giai đau bat đau vao Chu nhat va dien ra trong 15 ngay, cung ket thuc vao Chu nhat. Moi đo vat trong hai hang hang đau (sekitori) co mot tran đau moi ngay, trong khi cac đo vat hang thap hon thi đau bay tran, cu hai ngay mot tran.
Moi ngay đuoc cau truc đe cac thi sinh đuoc xep hang cao nhat thi đau vao cuoi ngay. Do đo, mon đau vat bat đau vao buoi sang voi cac đo vat jonokuchi va ket thuc vao khoang sau gio toi voi nhung tran đau lien quan đen yokozuna. Cac đo vat chien thang nhieu tran đau nhat trong 15 ngay se gianh chuc vo đich giai đau (yusho) hang cua minh. Neu hai đo vat hoa điem nhau, ho se đau them 1 tran voi nhau va nguoi chien thang se gianh danh hieu. Ba nguoi cung hoa điem cho mot chuc vo đich la rat hiem, it nhat la trong cac hang hang đau. Trong nhung truong hop nay, ba nguoi vat voi nhau theo cap voi nguoi đau tien gianh chien thang hai lan lien tiep se vo đich giai đau. Cac he thong phuc tap hon cho cac tran playoff vo đich lien quan đen bon hoac nhieu đo vat cung ton tai, nhung chung thuong chi xuat hien trong viec xac đinh nguoi chien thang cua mot trong nhung hang thap hon. 

Cac tran đau cho moi ngay cua giai đau đuoc thong bao truoc mot ngay. Chung đuoc xac đinh boi nhung cuu đo vat sumo la thanh vien cua bo phan xet xu cua Hiep hoi Sumo. Vi co nhieu đo vat o moi hang so voi so cac tran đau trong giai đau, moi đo vat chi thi đau voi mot lua chon đoi thu tu cung mot hang, mac du su chong cheo nho co the xay ra giua hai hang ke nhau. Ngoai tru cac đo vat cap san'yaku, cac tran đau đau tien co xu huong la giua cac đo vat co cap bac sat nhau. Sau đo, viec lua chon đoi thu se tinh đen thanh tich truoc đo cua mot đo vat. Vi du, o cac hang thap hon, cac đo vat co cung thanh tich trong mot giai đau thuong đuoc ket hop voi nhau va cac tran đau cuoi cung thuong lien quan đen cac đo vat bat bai canh tranh voi nhau, ngay ca khi ho o hai đau đoi dien cua hang đau. O giai hang nhat, trong vai ngay qua, cac đo vat co thanh tich đac biet thuong co cac tran đau voi cac đoi thu đuoc xep hang cao hon nhieu, bao gom cac đo vat san'yaku, đac biet neu ho van đang tranh chuc vo đich giai hang cao nhat. Tuong tu nhu vay, cac đo vat đuoc xep hang cao hon voi ket qua rat kem co the thay minh chien đau voi cac đo vat o vi tri thap hon nua trong hang. Đoi voi yokozuna va ozeki, tuan đau tien va mot nua giai đau co xu huong dien ra voi cac tran đau voi  cac đo vat maegashira, komusubi va sekiwake hang đau, voi cac tran đau trong cac cap bac nay đuoc tap trung trong nam ngay cuoi cung cua giai đau (tuy thuoc vao so luong đo vat xep hang hang đau thi đau). Theo truyen thong, vao ngay cuoi cung, ba tran đau cuoi cung cua giai đau se dien ra giua sau đo vat hang đau, voi hai nguoi đung đau trong tran đau cuoi cung, tru khi co đo vat trong so đo bi chan thuong trong giai đau.
Mot so cap đau bi cam trong giai đau thong thuong. Cac đo vat đen tu cung mot trai huan luyen khong the thi đau voi nhau, cac đo vat đoi đau cung khong the la anh em, ngay ca khi ho tham gia cac trai huan luyen khac nhau. Mot ngoai le cho quy tac nay la cac đo vat đen tu cung mot trai huan luyen va anh em ruot co the đoi mat voi nhau trong tran đau them đe quyet đinh ngoi vo đich.
Ngay cuoi cung cua giai đau đuoc goi la Senshuraku, co nghia đen la "niem vui cua mot ngan mua thu". Cai ten đay mau sac nay cho ngay đinh cao cua giai đau lap lai nhung loi cua nha viet kich Zeami đe the hien su phan khich cua nhung tran đau quyet đinh va le ky niem cua nguoi chien thang. Cup Hoang đe đuoc trao cho đo vat gianh chuc vo đich makuuchi hang nhat. Nhieu giai thuong khac (chu yeu đuoc tai tro) cung đuoc trao cho nha vo đich. Nhung giai thuong nay thuong kha phuc tap, nhung mon qua trang tri cong phu, nhu chiec coc khong lo, đia trang tri va tuong nho. Nhung giai thuong khac kha mang tinh thuong mai, chang han nhu mot chiec cup co hinh dang nhu mot chai Coca-Cola khong lo.
Viec thang hang va xuong hang cho giai đau tiep theo đuoc xac đinh boi điem so cua mot đo vat trong 15 ngay. Trong phan chia hang đau, thuat ngu kachikoshi co nghia la điem 8 -7 hoac cao hon, trai nguoc voi makekoshi, la điem 7-8  hoac te hon. Mot đo vat đat đuoc kachikoshi hau nhu luon luon đuoc thang cap xa hon, muc đo thang tien cao hon neu điem so tot hon. Xem bai viet makuuchi đe biet them chi tiet ve thang hang va xuong hang.
Mot đo vat hang nhat khong phai la ozeki hay yokozuna va ket thuc giai đau voi kachikoshi cung đu đieu kien đe đuoc xem xet cho mot trong ba giai thuong gom giai "ky thuat", giai "tinh than chien đau", va giai thuong "thanh tich xuat sac" cho đo vat đanh bai nhieu yokozuna va ozeki nhat. Đe biet them thong tin xem sansho.


= Mot tran đau sumo chuyen nghiep =

O lan tiep xuc đau tien, ca hai đo vat phai nhay len tu vi tri ban đau đong thoi sau khi cham vao be mat cua vong đau bang hai nam đam khi bat đau tran đau. Trong tai (gyoji) co the khoi đong lai tran đau neu cu cham đong thoi nay khong xay ra. Sau khi hoan thanh tran đau, trong tai phai ngay lap tuc chi ra quyet đinh cua minh bang cach huong gunbai hoac chiec quat cua minh ve phia nguoi chien thang. Quyet đinh cua trong tai khong phai la quyet đinh cuoi cung va co the bi tranh cai boi nam vi giam khao ngoi quanh vo đai. Neu đieu nay xay ra, ho gap nhau o trung tam cua vong tron đe to chuc mono-ii (mot cuoc noi chuyen). Sau khi đat đuoc su đong thuan, ho co the tan thanh hoac đao nguoc quyet đinh cua trong tai hoac ra lenh tai đau, đuoc goi la torinaoshi. Cac đo vat sau đo quay tro lai vi tri bat đau cua ho va cui chao nhau truoc khi xuong đai. Mot đo vat chien thang trong hang hang đau co the nhan them tien thuong đat trong phong bi tu trong tai neu tran đau đa đuoc tai tro. Neu mot yokozuna bi mot đo vat hang thap hon đanh bai, viec cac thanh vien khan gia nem đem ghe cua ho vao vong đau (va vao cac đo vat) la đieu pho bien va đuoc mong đoi. 

Trai nguoc voi thoi gian chuan bi thi đau, cac tran đau thuong rat ngan, thuong la duoi mot phut (hau het thoi gian chi vai giay). Rat hiem khi, mot tran đau co the keo dai trong vai phut. Neu mot tran đau keo dai toi bon phut, trong tai hoac mot trong nhung tham phan ngoi quanh vo đai co the goi mot mizu-iri hoac "thoi gian nghi uong nuoc". Cac đo vat đuoc tach ra can than, nghi ngoi ngan, va sau đo tro lai vi tri chinh xac ma ho roi đi, ma đuoc trong tai xac đinh. Neu sau bon phut nua, tran đau van be tac, ho co the nghi lan thu hai, sau đo ho bat đau lai tu đau. Be tac hon nua ma khong co ket thuc thang bai ro rang co the dan đen mot tran hoa (hikiwake), mot ket qua cuc ky hiem trong sumo hien đai. Tran hoa cuoi cung trong hang hang đau la vao thang 9 nam 1974.


Cuoc song cua mot đo vat sumo chuyen nghiep Mot đo vat sumo song mot loi song theo quy đinh chat che. Hiep hoi Sumo quy đinh hanh vi cua cac đo vat trong mot so chi tiet. Vi du, hiep hoi cam cac đo vat lai xe o to, mac du đieu nay la mot phan khong can thiet vi nhieu đo vat qua to lon đe co the ngoi sau vo lang. Viec pha vo cac quy tac co the dan đen tien phat va/hoac đinh chi thi đau cho ca đo vat vi pham va nguoi chu trai huan luyen cua anh ta.
Khi vao sumo, cac đo vat se phai đe toc dai đe tao thanh mot bui toc, hay chonmage, tuong tu nhu kieu toc samurai thoi Edo. Hon nua, cac đo vat se phai bui toc chonmage va trang phuc truyen thong cua Nhat Ban khi o noi cong cong, cho phep ho đuoc nhan ra ngay lap tuc.
Loai va chat luong cua trang phuc phu thuoc vao cap bac cua đo vat. Rikishi hang jonidan va thap hon chi đuoc phep mac mot chiec ao choang bang vai cotton mong goi la yukata, ngay ca trong mua đong. Hon nua, khi o ben ngoai, ho phai mang mot loai dep go goi la geta tao ra am thanh nhop nhep đac biet. Cac đo vat hang makushita va sandanme co the mac mot chiec ao khoac ngan truyen thong tren bo yukata cua ho va đuoc phep mang dep rom, đuoc goi la zori. Cac sekitori xep hang cao hon co the mac ao choang lua theo lua chon cua ho, va chat luong cua trang phuc đuoc cai thien đang ke. Ho cung du kien se mac mot loai ao choang chi tiet hon goi la oicho (la bach qua lon) vao nhung dip trang trong.
Su phan biet tuong tu đuoc thuc hien trong cuoc song tai trai huan luyen. Cac đo vat tre phai day som nhat, khoang 5 gio sang, đe tap luyen, trong khi cac sekitori co the bat đau vao khoang 7 gio sang. Khi cac sekitori đang tap luyen, cac đo vat tre co the co nhung viec phai lam, chang han nhu ho tro nau bua trua, don dep va chuan bi bon tam, cam khan sekitori hoac lau mo hoi cho sekitori. He thong phan cap đuoc bao ton theo thu tu uu tien trong viec tam sau khi tap luyen va ai an trua truoc.
Cac đo vat thuong khong đuoc phep an sang va du kien se co mot hinh thuc ngu trua sau mot bua an trua lon. Loai bua trua pho bien nhat đuoc phuc vu la bua an sumo truyen thong cua chankonabe, bao gom mot mon ham soi voi nhieu loai ca, thit va rau đuoc nau tai ban. No thuong đuoc an voi com va kem voi bia. Che đo khong an sang va mot bua trua lon sau đo la mot giac ngu nham giup cac đo vat tang can rat nhieu đe thi đau hieu qua hon.
Vao buoi chieu, cac đo vat thieu nien mot lan nua thuong co cong viec don dep hoac cac cong viec khac, trong khi cac đong nghiep sekitori cua ho co the thu gian, hoac giai quyet cac van đe cong viec lien quan đen cau lac bo fan ham mo. Cac đo vat tre hon cung tham du cac lop hoc, mac du giao duc cua ho khac voi chuong trinh giang day đien hinh cua cac đong nghiep khong phai la sumo cua ho. Vao buoi toi, sekitori co the đi ra ngoai choi voi cac nha tai tro cua ho, trong khi cac đo vat tre thuong phai o lai trong trai huan luyen, tru khi ho phai đi cung voi thu linh trai hoac sekitori khi tsukebito (nguoi hau) cua anh ta ra ngoai. Tro thanh mot tsukebito cho mot thanh vien cao cap cua trai huan luyen la mot nhiem vu đien hinh. Mot sekitori co mot so tsukebito, tuy thuoc vao kich thuoc cua trai hoac trong mot so truong hop tuy thuoc vao kich thuoc cua sekitori. Cac đo vat co so đuoc giao nhung nhiem vu lat vat nhat nhu don dep trai, chay viec vat, va tham chi rua hoac xoa bop sekitori đac biet to lon trong khi chi co tsukebito cao cap đuoc đi cung sekitori khi anh ta ra ngoai.
Cac sekitori đuoc co phong rieng cua ho trong trai, hoac co the song trong can ho rieng cua ho, cung nhu cac đo vat đa ket hon; cac đo vat thieu nien ngu trong phong ngu chung cua trai. Do đo, the gioi cua đo vat sumo đuoc phan chia ro ret giua cac đo vat thieu nien, nhung nguoi phuc vu va sekitori, nhung nguoi đuoc phuc vu. Cuoc song đac biet khac nghiet đoi voi nhung đo vat moi đuoc tuyen dung, nhung nguoi ma phai lam cac cong viec toi te nhat, va ty le bo ngang o giai đoan nay la cao.
Nhung anh huong tieu cuc đen suc khoe cua loi song sumo co the tro nen ro rang sau nay trong cuoc song. Cac đo vat Sumo co tuoi tho tu 60 đen 65, ngan hon 10 nam so voi nam gioi Nhat Ban trung binh, vi che đo an uong va the thao gay ton hai cho co the cua cac đo vat. Nhieu nguoi mac benh tieu đuong loai 2 hoac huyet ap cao, va ho de bi đau tim do khoi luong co the va chat beo khong lo ma ho tich tu. Uong qua nhieu ruou co the dan đen cac van đe ve gan va cang thang tren khop do trong luong du thua cua co the co the gay ra viem khop. Gan đay, cac tieu chuan tang can đang tro nen it nghiem ngat hon, trong no luc cai thien suc khoe tong the cua cac đo vat.


Yeu cau chieu cao toi thieu Mot so to chuc sumo co yeu cau chieu cao toi thieu cho đoi thu canh tranh cua ho. Nam 1994, Hiep hoi Sumo Nhat Ban yeu cau tat ca cac đo vat sumo phai co chieu cao toi thieu la 173 cm. Đieu nay đa khien Takeji Harada, 16 tuoi cua Nhat Ban (nguoi đa that bai trong sau lan kiem tra truoc đo) phai thuc hien bon ca phau thuat tham my rieng biet trong khoang thoi gian 12 thang đe bo sung them 15 cm silicon vao da đau, tao ra mot cuc phinh to, nho ra tren đau. Đap lai đieu nay, Hiep hoi Sumo Nhat Ban tuyen bo rang ho se khong con chap nhan cac đo vat phau thuat tang chieu cao đe vuot qua kiem tra, vi cac ly do suc khoe.


Luong va cac khoan thanh toan Tinh đen  nam 2018, tien luong hang thang chomakuuchi (đon vi yen Nhat) la:

yokozuna: 3.000.000, khoang 26.500 đo la My
ozeki: 2.500.000, khoang US 22.000 đo la My
san'yaku: 1.800.000, khoang 16.000 đo la My
maegashira: 1.400.000 hoac khoang 12.500 đo la My
juryo: 1.100.000, khoang 9.500 đo la My
Cac đo vat thap hon hang hai, nhung nguoi đuoc coi la thuc tap sinh, chi nhan đuoc mot khoan tro cap kha nho thay vi tien luong.
Ngoai muc luong co ban, cac đo vat sekitori con nhan them thu nhap tien thuong, đuoc goi la mochikyukin, sau lan mot nam (mot lan moi giai đau, hoac basho) dua tren hieu suat tich luy trong su nghiep cua ho cho đen thoi điem dien ra giai đau. Phan thuong nay tang len moi khi đo vat ghi đuoc mot kachikoshi (voi kachikoshi lon hon se tang so tien lon hon). So tien tang đac biet trong tien thuong nay cung đuoc trao giai thuong cho chien thang trong giai vo đich hang cao nhat (voi muc tang lon bang tien cho mot lan o đich chien thang "hoan hao" - khong co tran thua), va cung cho cac tran thang ngoi sao vang hoac kinboshi (khi mot maegashira đanh bai mot yokozuna).
Cac đo vat san'yaku cung nhan đuoc mot khoan tro cap giai đau tuong đoi nho, tuy theo cap bac cua ho va yokozuna nhan đuoc mot khoan tro cap bo sung cho moi giai đau thu hai, đi kem voi viec co mot vanh đai tsuna moi đeo trong le khai mac san đau.


Cap bac cua luc si Sumo chuyen nghiep Yokozuna (横綱): cap cao nhat. Ozeki đung ra la tuoc hieu. Co mot hoi đong do Hiep hoi Sumo Nhat Ban chi đinh se xem xet va phong cac luc si cap bac Ozeki len cap bac cao nhat nay.
Ozeki (大関): cap bac phong cho cac luc si bac Sekiwake tung thang khoang 33 tran hay đoat chuc vo đich ba mua đau Sumo lien tuc. Trong truong hop hai giai đau lien tiep, Ozeki co so tran thang it hon so tran thua se bi mat cap bac nay va tro ve cap bac Sekiwake. Truoc khi co cap bac yokozuna, thi Ozeki la cap bac cao nhat trong Sumo.
Sekiwake (関脇): la cap bac phong cho cac luc si Komusubi lien tuc trong nhieu mua giai co so tran thang nhieu hon so tran thua trong moi mua hoac co mot mua giai co so tran thang rat nhieu (thuong la 10 tran thang tro len). Neu đang la Sekiwake ma co mot mua giai co so tran thang it hon so tran thua, luc si se bi mat cap bac nay va tro ve cap bac Komusubi.
Komusubi (小結): la cap bac phong cho luc si Maegashira nao co 10 hay 11 tran thang hay thang mot luc si co cap bac cao hon minh.
Ozeki, Sekiwake va Komusubi tao thanh nhom luc si Sanyaku (三役).

Maegashira: la cap bac thap nhat trong nhom luc si nam cap Makuuchi (幕内) (bon cap cao hon gom cap cao nhat Yokozuna va ba cap trong Sanyaku).
Cac luc si trong nhom Makuuchi thi đau rieng trong mot giai đau 15 tran. Theo quy đinh tu nam 2004 cua Hiep hoi Sumo Nhat Ban, nhom Makuuchi chi co 42 luc si.

Juryo: la cap bac cua cac vo si chua lot đuoc vao nhom Makuuchi. Cac luc si Juryo đuoc phep tham gia thi đau cac giai chuyen nghiep 15 tran, nhung đau rieng giua ho voi nhau. Trong truong hop mot luc si trong nhom Makuuchi bi chan thuong phai tu bo giai đang đau, thi Luc si Juryo co thanh tich tot nhat co the đuoc phep len đau cung nhom Makuuchi.Thap hon cap Juryo chi con nhung nguoi đang hoc Sumo.


Tham khao