Tu nam 1932, van hoa Viet Nam dien ra cuoc van đong đoi moi tho ca manh me voi su xuat hien lan song tho moi voi ca tinh sang tac đoc đao. Cuoc van đong đe xuong su dung cac the loai tho moi, khong tuan theo loi van luat, niem luat cua cac the loai tho co. Cuoc canh tan nay đi vao lich su van hoc ten goi Phong trao Tho Moi.


Lich su O Viet Nam, vao thoi Phap thuoc, gioi tri thuc tre nhanh chong nhan ra van luat, niem luat cua co thi đa qua go bo trong viec the hien tieng tho cua con nguoi. Nam 1917, tren bao Nam Phong (so 5), Pham Quynh, noi tieng la nguoi bao thu, cung phai thu nhan su go bo cua cac luat tho cu:

"Nguoi ta noi tieng tho la tieng keu cua con tim. Nguoi Tau đinh luat nghiem cho nguoi lam tho thuc la muon chua lai, sua lai tieng keu ay cho no hay hon nhung cung nhan đo ma lam mat đi cai giong tu nhien vay."
Sau đo, Phan Khoi cung viet nhieu bai bao chi trich nhung troi buoc cua tho van cu va đoi hoi coi troi cho sang tac tho ca.
Trong khoang 1924-1925, cuon tieu thuyet cua Hoang Ngoc Phach ke ve moi tinh Đam Thuy-To Tam đa gay song gio trong gioi hoc sinh va thanh nien thanh thi, du tinh yeu ay chua vuot qua đuoc rao can cua đai gia đinh phong kien. Tiep theo đo, nam 1928, Nguyen Van Vinh cung đa pha vo van đieu niem luat, so cau, so chu cua "tho cu" khi dich bai La cigale et la fourmi (Con ve va con kien) cua La Fontaine sang tieng Viet. Nam 1929, Trinh Đinh Ru tiep tuc viet tren bao Phu nu tan van (so 26):

"Cai nghe tho Đuong luat kho đen nhu the, kho cho đen đoi ke muon lam tho, moi khi co nhieu tu tuong moi la muon phat ra loi, song vi kho tim chu đoi, kho chon van gieo, nen y tuong dau hay cung đanh bo bot. Cai pham vi cua tho Đuong luat that la hep hoi, cai qui cu cua tho Đuong luat that la tan man. Ta neu con ua chuong ma theo loi tho nay mai, thi nghe tho van cua ta chac khong co bao gio mong phat đat đuoc vay."
Ngay 10 thang 3 nam 1932, bai tho Tinh gia cua Phan Khoi ra mat ban đoc tren bao Phu nu tan van so 122 cung voi bai gioi thieu mang ten Mot loi tho moi trinh chanh giua lang tho đa co tieng vang manh me, đuoc xem la bai tho mo đau cho phong trao Tho moi. Ngay sau đo, cuoc tranh luan giua loi tho moi va tho cu dien ra vo cung gay gat. Mai đen nam 1941, cuoc tranh chap moi cham dut do su thang the cua loi tho moi, khep lai may tram nam thong linh cua tho Đuong. Mot thoi ky vang son moi cua van hoc Viet Nam đa dien ra voi ten goi quen thuoc la phong trao Tho moi.


Khuynh huong chung Khuynh huong chung cua thoi ky Tho moi nhung nam 1932-1945 la khuynh huong lang man, la ly tuong tham my cai "toi" cua tac gia, tham my hoa cai cuoc song roi ren, toi boi cua xa hoi nua thuc dan, nua phong kien va la tam trang buon sau, u uat, lac long giua vong đoi.
Tinh khuynh huong cua nghe thuat lang man rat đa dang, co khi lang man, mong mo, ai ca, than bi, anh hung, triet hoc, cung co khi lang man anh hung, lang man cong dan hay lang man xa hoi,... Nhung net bao trum chu nghia lang man la mong mo. Cac nha tho muon thoat khoi nhung đieu kien ngot ngat cua xa hoi bao ho thoi tho moi bang cach tuong tuong, tron vao trong cai the gioi vo cung ly tuong ay. Đoi voi chu nghia lang man, chi co cai gi khac thuong, khac nguoi, khac đoi, va su đoi lap giua mong va thuc la đang ke. Trong hoan canh mat nuoc, song giua cai xa hoi hu lau, ngot ngat ay thi su đoi lap la de hieu.
Trong van hoc thoi ky nay, tho cung nhu van xuoi, ca nhan tu khang đinh, tu bieu hien ra niem vui, mo uoc, khat vong. Cam hung sang tac gan lien voi y thuc ca nhan; tho moi la tho cua cai "toi", mot cai "toi" chua bao gio đuoc biet đen trong tho co đien. Cai "toi" bay gio khong lam viec "tai đao" nua ma vuot len nhung cong thuc uoc le, khuon kho đinh
Buon, co đon la tam trang cua mot ca the thi nhan nhung lai la net chung cua cac nha tho trong truong phai nay. Đay khong phai la mot hien tuong la ma do nhung nguyen nhan khach quan chung. Ho khong biet phai lam gi, phai đi theo huong nao giua cai xa hoi tan tac ay. Ho cung khong chap nhan đuoc cuoc song tam thuong, te nhat nhu moi nguoi xung quanh. Do đo, ho cam thay lac long, bo vo giua xa hoi.
Trong tho moi co nhieu rao ruc, au lo, co nhieu khat vong mot cach voi va, cang thang, chinh cai moi nay đa quyet đinh su ra đoi cua tho moi.
Theo quan điem cua nhung nguoi theo Chu nghia Marx tren Tu đien van hoc:


Nhung tac pham đau tien Nhung tac pham ra đoi đau tien đuoc chinh nhom Tu luc van đoan che la "đoc len no lung cung, truc trac, lai co ve ngo ngan" va giao su Hoang Nhu Mai cho rang "bay gio khong ai ke no ra nua, khong phai vi boi bac ma vi no do"

Mot đoan trong bai "Tinh gia" cua Phan Khoi viet:
...Oi đoi ta tinh thuong nhau thi van nang, ma lay nhau han đa khong đang.
Đe đen noi tinh truoc phu sau, chi cho bang som lieu ma buong nhau...
Mot đoan trong bai "Tren đuong đoi" cua Luu Trong Lu viet:
Lan buoc tieng gieo tham, bong ai kia lui thui.
Lang lang voi suong đeo im lim cung gio thoi
Khong tieng khong tam khong thua khong hoi...
Mot đoan trong bai "Hai co thieu nu" cua Nguyen Thi Manh Manh:
Hai co thieu nu đi ra đong
(Mot co o cho, mot co o đong)
Hai co thieu nu đi ra đong
Mot manh lua hong, mot voc vai đen
Hai co ru nhau đi xuong đam
(Co đi chan khong, co đi dep đam)
Hai co ru nhau đi xuong đam
Bong lua hong tach bong vai tham...


Tac gia, tac pham tieu bieu cho phong trao tho moi Tho
The Lu: Nho rung, Cay đan muon đieu...
Xuan Dieu: Voi vang, Nguyet cam, Loi ky nu...
Huy Can: Ngam ngui, Trang giang...
Luu Trong Lu: Tieng thu,...
Han Mac Tu: Đay thon Vi Da, Mua xuan chin...
Nam Tran: Đep va Tho - Co gai Kim Luong...
Che Lan Vien: Thu...
Pham Huy Thong: Tieng đich song O
Vu Đinh Lien: Ong đo...
Nguyen Nhuoc Phap: Chua Huong...
Te Hanh: Que Huong...
Nguyen Binh: Mua xuan...
Đoan Phu Tu: Mau thoi gian...
Tham Tam: Tong biet hanh...
Vu Hoang Chuong: Say đi em...
T.T.Kh.: Hai sac hoa Ti-gon...
Tan Đa: Muon lam thang cuoi...
Phe binh
Hoai Thanh: Thi nhan Viet Nam


Ghi chu Lien ket ngoai Nhung vu an van hoc the he 1932