Tu nam 2012 đen 2022, Chiet Mao (tieng Trung: 折毛; binh am: Zhemao), mot bien tap vien cua Wikipedia tieng Trung, đa tao ra hon 200 bai viet đuoc lien ket voi nhau ve cac khia canh bia đat cua lich su Nga thoi Trung Co va đuoc coi la mot trong nhung tro lua bip lon nhat tren Wikipedia. Ket hop giua yeu to nghien cuu voi gia tuong, nhung bai viet nay đuoc hu cau dua tren cac thuc the co that boi Chiet Mao đa su dung cong cu dich tu đong đe hieu nguon tieng Nga va tu nghi them chi tiet lap đay khoang trong trong ban dich. Co bat đau hanh vi nay tu nam 2010 ve cac chu đe lich su Trung Quoc, nhung đa chuyen sang lich su Nga vao nam 2012, chu yeu tap trung vao chu đe chinh tri o cac quoc gia Slav thoi Trung Co noi rieng. Nhieu bai viet lua bip cung đuoc tao ra sau đo đe chap noi chi tiet trong nhung đieu bia đat ban đau cua co. Chiet Mao đa tron tranh su phat hien trong hon mot thap ky bang cach lay đuoc long tin cong đong khi gia mao ban than la mot hoc gia lich su Nga, su dung tai khoan roi đe tao đong thuan ao va loi dung thien chi cua cong đong rang cac nguon khong ro rang cua co phu hop voi noi dung bai viet.
Vao thang 6 nam 2022, mot tieu thuyet gia nguoi Trung Quoc đa lam sang to su lua bip cua cac bai viet nay trong mot bai đang truc tuyen, cho biet ban đau bi thu hut boi cau chuyen ve mo bac Kashin truoc khi phat hien rang nguon goc cua no khong the xac minh. Chiet Mao đa đang tai loi xin loi cung thang, thu nhan co khong co bang cap giao duc bac cao va khong thong thao tieng Anh hoac tieng Nga. Co cung cho biet viec su dung tai khoan roi la do su co đon va thieu nhung moi quan he xa hoi ngoai đoi thuc. Cac bien tap vien tinh nguyen đa cam tai khoan cua Chiet Mao va nhanh chong xoa so bai viet lua bip cua co, mac du viec don dep van đuoc tiep tuc mot thang sau đo. Vu viec đa lam day len nghi ngo ve đo tin cay cua Wikipedia; cac an pham truyen thong truc tuyen sau đo goi co la "Borges phien ban Trung Quoc" va bay to su quan tam đen viec đoc cac bai viet cua co nhu mot tac pham hu cau đoc lap.


Tro lua bip Trong khoang thoi gian nam 2012 đen nam 2022, mot nguoi dung co ten Chiet Mao đa tao ra hon 200 bai đuoc lien ket voi nhau tren Wikipedia tieng Trung viet ve nhung su kien khong co that cua lich su Nga thoi Trung Co. Ket hop giua yeu to nghien cuu voi gia tuong, cac bai viet cua co rat toan dien va đay đu nguon, mac du mot so tai lieu tham khao trong đo la gia mao. Vi du, co đa trich dan cuon History of Russia from the Earliest Times gom 29 tap cua nha su hoc nguoi Nga Sergey Solovyov; mac du bo sach co ton tai, nhung ban dich tieng Trung ma co dan ra thi khong. Chu đe cac bai viet cua co xoay quanh mot "mo bac Kashin" va moi quan he chinh tri giua "nhung hoang tu cua Tver" va "cac cong tuoc cua Moskva". Bai viet hu cau lon nhat ma Chiet Mao tung tao co đo dai gan bang cuon tieu thuyet Gatsby vi đai, trong đo trinh bay tong quan ba cuoc noi day hu cau cua nguoi Tatar the ky 17 va tac đong cua chung len nuoc Nga, co đay đu ca ban đo tuy chinh do nguoi dung ve. Trong mot bai viet khac, co cung chia se hinh anh ve nhung đong xu quy hiem ma co tuyen bo lay đuoc tu mot nhom khao co o Nga. Bai viet cua co ve viec truc xuat nguoi Trung Quoc o Lien Xo (trong nhung nam 1920 va 1930) đa đuoc cong nhan la "bai viet chon loc" ben Wikipedia tieng Trung va đuoc dich sang ban tieng Anh, tieng A Rap va tieng Nga. Cac bai cua co cung chua mieu ta ti mi ve tien te va dung cu an uong.
Nhung cau chuyen lich su thay the cua Chiet Mao bat đau vao nam 2010, voi cac sua đoi bo sung thong tin hu cau ve quan chuc trieu đai nha Thanh Hoa Than. Hai nam sau, co đa chuyen sang chu đe lich su Nga voi bai tieu su cua Aleksandr I, truoc khi mo rong sang lich su Nga noi chung, chu yeu xoay quanh cac quoc gia Slav thoi Trung Co. Chiet Mao sau đo thu nhan rang co đa tu che ra nhieu bai viet voi muc đich lap đay lo hong cho nhung thong tin gia mao ban đau cua co.
Chiet Mao đa gianh đuoc niem tin cua cong đong du an bang cach đong gia nhu mot nha nghien cuu. Co tu mo ta minh la Tien si lich su the gioi đen tu Đai hoc Quoc gia Moskva, la con chau cua mot nha ngoai giao Trung Quoc o Nga va ket hon voi chong nguoi Nga. Trang thanh vien cua co con đinh kem mot ban kien nghi tu nguoi chong hu cau cua co lien quan đen cuoc xam luoc Ukraine cua Nga nam 2022. Bien tap vien ky cuu cua Wikipedia tieng Trung, John Yip, đa cong nhan Chiet Mao bang viec tang mot ngoi sao vao đau nam 2022 đe ton vinh cac đong gop cua co. Tuy vay, co lai su dung it nhat bon tai khoan roi đe giup tao đong thuan ao, the hien su ung ho đoi voi cac sua đoi cua minh. Tham chi, co tung mot lan nhan tin thao luan truc tiep voi mot trong nhung tai khoan do co quan ly. Mot tai khoan khac cua co đa gioi thieu ban than nhu la nghien cuu sinh tien si cua Đai hoc Bac Kinh voi chuyen mon ve lich su Nga va tuyen bo tung gap Chiet Mao ngoai đoi. Mot tai khoan khac cung co lich su đong gop tu nam 2010 nhung chi moi thuoc ve quyen kiem soat cua Chiet Mao tu nam 2019. Cac tai khoan roi nay đeu đang tai nhung thong tin sai lech ve lich su trieu đai nha Thanh va nuoc Nga duoi thoi Vladimir Putin.


Phat hien Tieu thuyet gia Trung Quoc Nhat Pham (tieng Trung: 伊凡; binh am: Yifan) đa phat hien bai viet tren Wikipedia tieng Trung cua Chiet Mao ve "mo bac Kashin" trong qua trinh tim kiem tu lieu cho tac pham cua ong va bi hap dan boi chi tiet trong đo, bao gom lich su phat hien va khai thac mo, thanh phan đia chat cua đat va qua trinh tinh che bac đe ra thanh pham cuoi cung. Tuy nhien, ong nhan thay cac bai viet ben Wikipedia tieng Nga cua chu the lai ngan hon nhieu hoac tham chi con khong ton tai. Mot chu thich cho thong tin ky thuat khai thac thoi Trung Co lai đuoc dan đen mot bao cao khoa hoc ve ky thuat khai thac tu đong hien đai. Va roi Nhat Pham nhan ra rang Kashin co ton tai nhung mo bac tai đo thi khong. Khi Nhat Pham yeu cau nhung nguoi noi tieng Nga xac minh ho thong tin nay, mot so tai lieu tham khao đa khong the kiem chung đuoc, voi cac trang hoac an ban cua cuon sach khong he ton tai. Sau khi đieu tra sau hon ve nhung bai viet co dung luong dai cua Chiet Mao noi ve cac tran chien cua nguoi Slav, ong cung phat hien chung khong the đuoc tim thay trong ghi chep ve lich su nuoc Nga. Cuoi cung, Nhat Pham đa đang tai nhung phat hien cua minh len trang web hoi đap Zhihu cua Trung Quoc vao thang 6 nam 2022.
Cung thang đo, Chiet Mao đang tai mot loi xin loi tren Wikipedia tieng Anh giai thich rang hanh đong cua co ban đau tuong chung nhu vo hai nhung dan dan đa tro nen vuot ngoai tam kiem soat. Co thua nhan ban than chi la mot ba noi tro, khong co bang cap giao duc bac cao va khong thong thao tieng Anh lan tieng Nga. Do khong the đoc hieu tai lieu goc, co đa su dung phan mem dich thuat va tu y them that noi dung bang tri tuong tuong cua minh, tu đo phat trien thanh nhung bai viet hu cau. Chiet Mao cung cho biet viec co lap tai khoan roi xuat phat tu su co đon, va co coi chung nhu la nhung nguoi ban tuong tuong hoac cosplay cac tai khoan nay nhu nhung moi quan he ngoai xa hoi vi co khong co ban va chong co thuong xuyen đi cong tac. Co gui loi xin loi đen cac hoc gia nguoi Nga ma co đa tim cach ket than va mao danh, đong thoi cho biet se chuyen sang hoc mot nghe thu cong thay vi tiep tuc hoat đong tren du an.


He qua Mot bien tap vien tinh nguyen cua Wikipedia đa ra soat lai sua đoi cua Chiet Mao tai hon 300 bai viet. Mot so thanh vien cung nho đen su tro giup tu nhung nha chuyen mon đe loc thong tin sai lech ra khoi thong tin xac thuc. Hau het bai viet cua co đa bi xoa dua tren đong thuan cong đong truoc ngay 17 thang 6. Cac tai khoan cua Mao cung bi cam vinh vien. Nhung bien tap vien van tiep tuc xem xet cac chinh sua cua co mot thang sau đo.
Tro lua bip Chiet Mao đuoc coi la mot trong nhung tro lua bip lon nhat tren Wikipedia khi khai thac lo hong trong viec tuan tra cac bai viet moi cua du an, theo đo bien tap vien se chi kiem tra tinh thich hop cua nguon va viec đao van neu co nhung khong nhat thiet kiem tra lieu nguon map mo va kho tiep can đuoc trich dan vao noi dung bai viet co chinh xac hay khong. Cac bien tap vien Wikipedia nguoi Trung Quoc đa the hien su hoi han vi bi lua doi ma tiep tay cho Chiet Mao, tham gia vao viec lam ton hai đen đo tin cay cua du an bach khoa toan thu von đa rat mong manh. Engadget vi tro lua bip cua Chiet Mao voi vu tranh cai đoi voi thanh vien Essjay nam 2007, trong đo thanh vien Wikipedia nay cung gia mao thanh mot giao su đai hoc truoc khi bi phat hien chi la thanh nien 24 tuoi tai Kentucky chua tung co bang cap giao duc bac cao nao.
Nhieu an pham đa nhan xet ve viec Chiet Mao bo lo co hoi khi khong xuat ban cac bai viet cua co nhu la mot tac pham hu cau đoc lap, dua tren đanh gia cua bien tap vien ve chat luong va đo chat che trong cach hanh van. Mot so an pham khac thi goi Chiet Mao la "Borges phien ban Trung Quoc".


Tham khao