Chua Dau, con co ten la Dien Ung (延應寺), Phap Van (法雲寺), hay Co Chau, la mot ngoi chua nam o phuong Thanh Khuong, thi xa Thuan Thanh, tinh Bac Ninh, cach Ha Noi khoang 30 km. Đay la trung tam Phat giao co xua nhat cua Viet Nam. Chua con đuoc nguoi dan goi voi nhung ten goi khac nhau nhu chua Ca, Co Chau tu, Dien Ung tu, Thien Đinh tu. Đay la ngoi chua đuoc coi la co lich su hinh thanh som nhat Viet Nam mac du cac dau tich vat chat khong con, no đa đuoc xay dung lai.. Chua la mot danh lam bac nhat cua xu kinh Bac xua nay. Đay cung la mot di tich quoc gia đac biet cua Viet Nam đuoc xep hang đot 4. Chua Dau đuoc xem la ngoi chua co nhat Viet Nam.
Chua nam o vung Dau, thoi thuoc Han goi la Luy Lau. Tai vung Dau co nam ngoi chua co: chua Dau tho Phap Van (法雲寺, "than may"), chua Đau tho Phap Vu (法雨寺, "than mua"), chua Tuong tho Phap Loi (法雷寺, "than sam"), chua Dan tho Phap Đien (法電寺 "than chop") va chua To tho Man Nuong la me cua Tu Phap. Nam chua nay ngoai tho Phat con tho Tu Phap.
Chua Đau tai vung Dau đa bi pha huy trong chien tranh nen pho tuong Ba Đau đuoc tho chung trong chua Dau.
Trong Tu Phap thi Phap Van đung đau, Thach Quang Phat (tang đa trong cay Dung thu) luon o ben Phap Van va Phap Van đai dien cho ca Tu Phap, moi khi trieu đinh thinh tuong ve kinh đo cau đao, co the ruoc ca bon tuong hoac chi minh Phap Van. Co the noi Tu Phap thi Phap Van, Phap Vu đuoc tho cung rong rai hon ca nhung Phap Van la trong tam, nen Chua Dau đa tro thanh trung tam cua tin nguong nay o ca vung Dau lan ca nuoc.


Lich su Chua đuoc xay dung vao buoi đau Cong Nguyen. Cac nha su An Đo đau tien đa tung đen đay. Vao cuoi the ky 6, nha su Ti-ni-đa-luu-chi tu Trung Quoc đen chua nay, lap nen mot phai Thien o Viet Nam. Chua đuoc khoi cong xay dung nam 187 va hoan thanh nam 226, la ngoi chua lau đoi nhat va gan lien voi lich su van hoa, Phat giao Viet Nam.
Chua Dau gan lien voi su tich Phat Mau Man Nuong tho tai chua To o lang Men, Man Xa cach chua Dau 1 km.
Chua đuoc xay dung lai vao nam 1313 va trung tu nhieu lan qua cac the ky tiep theo. Vua Tran Anh Tong đa sai trang nguyen Mac Đinh Chi ve kien thiet lai chua Dau thanh chua tram gian, thap chin tang, cau chin nhip. Hien nay, o toa thuong đien, chi con sot lai vai mang cham khac thoi nha Tran va thoi nha Le. Chua đuoc Nha nuoc xep hang di tich lich su ngay 28 thang 4 nam 1962.


Truyen thuyet / Su tich = Truyen thuyet Mac Đinh Chi =
Mac Đinh Chi la nguoi het long yeu thuong me nhung me ong bi bat giam. Khi cac quan phu yeu cau xay mot ngoi chua thap chin tang, cau chin nhip, chua tram gian, ong đa lam ngay bang vang ma. Cuoi cung me ong đuoc tha, an mung ong đa xay dung chua nhu nay.


= Truyen thuyet Man Nuong =
Man Nuong hay nang Men la mot nguoi con gai rat sung đao, nam 10 tuoi đen theo hoc đao o chua Dau, nay la huyen Thuan Thanh, tinh Bac Ninh. Tai chua co thien su Khau Đa La la mot vi cao tang đau tien sang Viet Nam truyen đao tai đay.
Mot hom, thien su đi vang va dan Man Nuong trong coi chua can than. Toi đen Man Nuong ngu o them, Khau Đa La ve va buoc qua nguoi, sau đo ba thu thai. Cha me Man Nuong trach cu thi Khau Đa La dan rang đo la con Phat, khong phai lo phien.
Hai muoi thang sau, Man Nuong sinh ha mot nguoi con gai vao ngay 8 thang Tu (am lich), đem đen chua tra lai Thien su. Ong dung cay tam xich (gay tich truong) go vao cay Dung Thu (dau) o canh chua; cay dau tach ra, thien su đe đua tre vao trong, cay lai khep vao. Khau Đa La trao cho Man Nuong cay gay va dan khi nao han han thi đem gay cam xuong đat đe cuu nhan dan. Khi vung Dau bi han han ba nam lien, nho đen loi dan cua ong, Man Nuong đa đem cay gay than cam xuong đat. Ngay lap tuc nuoc phun len, cay coi, ruong đong lai tuoi tot va chung sinh thoat nan han han.
Tiep đo co tran mua to, cay dau bi gio bao quat đo xuong song Thien Đuc (song Dau) roi troi ve Luy Lau. Khi đo, Thai thu Si Nhiep cho quan linh vot len đe lam noc đien Kinh Thien, nhung khong ai lay chuyen noi. Man Nuong đi qua lien xuong song, buoc dai yem vao va bao "Co phai con me thi đi len theo me" lap tuc keo cay len de dang. Si Nhiep thay the kinh so, tuyen muoi nguoi ho Đao tac tuong Tu phap la Phap Van - Phap Vu - Phap Loi - Phap Đien tuong trung cho May, Mua, Sam, Chop đe tho. Bon buc tuong phat đo đuoc đat o bon ngoi chua khac nhau o tren cung mot khu vuc la Chua Dau, Chua Đau, Chua Dan, Chua Tuong. Khi tho tac tuong gap trong than cay mot khoi đa ben vut xuong song. Đen đem thay long song ruc sang, Si Nhiep cho nguoi vot nhung khong tai nao vot đuoc. Man Nuong lien đi thuyen ra giua song thi khi khoi đa tu nhien nhay vao long. Khoi đa ay đuoc goi la Thach Quang Phat (Phat đa toa sang).


Kien truc Cung nhu nhieu chua chien tren đat Viet Nam, chua Dau đuoc xay dung theo kieu "noi cong ngoai quoc". Bon day nha lien thong hinh chu nhat bao quanh ba ngoi nha chinh: tien đuong, thieu huong va thuong đien. Tien đuong cua chua Dau đat tuong Ho phap, tam vi Kim Cuong; Gian thieu huong đat tuong Cuu Long, hai ben co tuong cac vi Diem Vuong, Tam chau Thai tu, Mac Đinh Chi. Thuong đien đe tuong Ba Dau (Phap Van), Ba Đau (Phap Vu), va cac hau can. Cac pho tuong Bo tat, Tam the, Đuc ong, Thanh tang đuoc đat o phan hau đien phia sau chua chinh.
Mot trong nhung an tuong kho co the quen đuoc o noi đay la nhung pho tuong tho. O gian giua chua co tuong Ba Dau, hay nu than Phap Van, uy nghi, tram mac, mau đong hun, cao gan 2 m đuoc bay o gian giua. Tuong co guong mat đep voi not ruoi to đam giua tran goi lien tuong toi nhung nang vu nu An Đo, toi que huong Tay Truc. O hai ben la tuong Kim Đong va Ngoc Nu. Phia truoc la mot hop go trong đat Thach Quang Phat la mot khoi đa, tuong truyen la em ut cua Tu Phap.
Do chua Đau (Bac Ninh) bi pha huy thoi khang chien chong Phap, nen tuong Ba Đau (Phap Vu) cung đuoc đua ve tho o chua Dau. Tuong Phap Vu voi nhung net thuan Viet, đuc đo, cao ca. Nhung tuong nay đeu co nien đai the ky 18.
Ben trai cua thuong đien co pho tuong thien su Ty Ni Đa Luu Chi, tuong đuoc đat tren mot be go hinh su tu đoi toa sen, co the co nien đai the ky 14.
Giua san chua trai rong la cay thap Hoa Phong. Thap xay bang loai gach co lon ngay xua, đuoc nung thu cong toi đo co mau sam gia cua vai sanh. Thoi gian đa lay đi sau tang tren cua thap, nay chi con ba tang duoi, cao khoang 17 m nhung van uy nghi, vung chai the đung ngan nam. Mat truoc tang 2 co gan bang đa khac chu "Hoa Phong thap". Chan thap vuong, moi canh gan 7 m. Tang duoi co 4 cua vom. Trong thap, treo mot qua chuong đong đuc nam 1793 va mot chiec khanh đuc nam 1817. Co 4 tuong Thien Vuong cao 1,6 m o bon goc. Truoc thap, ben phai co tam bia vuong dung nam 1738, ben trai co tuong mot con cuu đa dai 1,33 m, cao 0,8 m. Tuong nay la dau vet duy nhat con sot lai tu thoi nha Han.
Co cau tho luu truyen dan gian:.

Du ai đi đau ve đau
He trong thay thap chua Dau thi ve.
Du ai buon ban tram nghe
Nho ngay mong tam thi ve hoi Dau.
Ngay hoi chua Dau đuoc to chuc rat long trong va quy mo, tuyen hanh huong ve noi đat Phat con mo rong toi chua Phuc Nghiem - chua To - noi tho Phat Mau Man Nuong.


Cac cao tang lien quan = Tru tri: =
Ti-ni-đa-luu-chi
Chi Cuong Luong
Khuong Tang Hoi
Phap Hien
Thien Su Sung Pham 1004 - 1087
Su Tinh Mo (1706 - 1775)
Su Tuyen Chieu ? 1793?


Le hoi Le hoi chua Dau dien ra vao ngay 8 thang Tu am lich hang nam va la le hoi gan lien voi Phat giao. Ngoai ra trong le hoi con co nhieu nghi thuc va cac tro choi dan gian.


Hinh anh Chu y: hay nhay chuot vao cac anh đe xem anh co lon va ro trong Wikimedia commons.


Tham khao Xem them Tu phap
Chua To
Chua Đau
Chua Tuong
Chua Dan
Chua Nanh
Chua Keo


Lien ket ngoai Thu vien Hoa Sen Luu tru ngay 7 thang 2 nam 2009 tai Wayback Machine
10 ky luc van hoa Phat giao Viet Nam Luu tru ngay 17 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
Chua Phap Van (chua Dau) Luu tru ngay 7 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine tai Thu vien Hoa Sen
Hinh anh chua Dau tren trang http://vietsciences.free.fr