Quach Thi Ho (11 thang 6 nam 1909 – 4 thang 1 nam 2001) la mot bac thay ve ca tru va la danh ca ca tru noi tieng. Ba la nguoi đau tien đua tieng hat ca tru cua Viet Nam ra nuoc ngoai. Nam 1988, ba đuoc phong tang danh hieu Nghe si Nhan dan va la nghe si ca tru duy nhat nhan đuoc danh hieu nay.


Tieu su Ba sinh nam 1909 tai lang Ngoc Bo, xa Long Hung, huyen Van Giang, Hung Yen (truoc thuoc tinh Bac Ninh, noi san sinh nhieu lan đieu quan ho). Ba sinh ra trong mot gia đinh co nghiep đan hat lau đoi. Me ba cung la mot ca nuong co tieng. Ngay tu nho, ba Ho đa song trong tieng đan phach, roi đuoc me truyen nghe đan hat.
Nam 1930, ba đi ra Ha Noi hat, sau đo lam chu nha hat Van Thai o pho Bach Mai. Ba tro thanh đao nuong noi tieng cung voi ba Nguyen Thi Phuc. Sau Cach mang thang 8, roi khang chien chong Phap, ba đi hat o Vinh Yen, Phu Tho, Thai Nguyen.
Nam 1954, hoa binh lap lai o mien Bac, ba lam cong tac vien cho chuyen muc ngam tho cua Đai Tieng noi Viet Nam cung voi ba Nguyen Thi Phuc. Do hoan canh luc nay nghe thuat ca tru bi coi la tan du cua che đo phong kien cu nen nhung đao kep đeu tu bo nghe To. Nam 1976, Giao su Tran Van Khe tu Phap tro ve Ha Noi va tim gap cac nghe nhan ca tru. Tai đay ong đa ghi am tieng hat cua ba đem đi gioi thieu voi the gioi. Nam 1978, Hoi đong Am nhac Quoc te cua UNESCO va Vien Nghien cuu Quoc te ve Am nhac đa trao tang ba bang danh du cho cong lao "gin giu mot di san nghe thuat truyen thong quy bau cua Viet Nam, mot von quy cua nhan loai". Nam 1983, bang ghi am tieng hat cua ba đai dien cho Viet Nam đa đuoc xep hang nhat tai Lien hoan Quoc te Am nhac Truyen thong chau A o Binh Nhuong (Trieu Tien). Nam 1984, ba tham gia bo phim tu lieu Nghe thuat ca tru cua đao dien Ngo Đang Tuat va hoi ngo cung cac nghe nhan khac nhu Nguyen Thi Phuc, Nguyen Thi Hao, Chu Van Du, Nguyen The Tuat, Pho Đinh Ky, Đinh Khac Ban, Pho Thi Kim Đuc, Pham Thi Mui. Quach Thi Ho đa tro thanh nghe nhan ca tru tieu bieu cua Viet Nam. Giong hat cua ba đa đuoc Đai tieng noi Viet Nam thu am, phat song rong rai tren song phat thanh cua Đai. Nam 1988, ba đuoc nhan danh hieu Nghe si nhan dan, la nghe nhan ca tru duy nhat nhan danh hieu nay.
Nghe nhan Quach Thi Ho mat nam 2001 tai Ha Noi, huong tho 92 tuoi, khi mat, khong co tieu chuan chon o nghia trang Thanh Tuoc (noi an nghi cua ca ca si Le Dung) vi khong trong bien che nha nuoc (ba la NSND nen đuoc lam đam tang o Nha tang le quoc gia 5 Tran Thanh Tong, Ha Noi). Con chau phai mua mot manh đat vai met vuong ben nghia trang Gia Thuy đe lam noi yen nghi cho ba.


Giong hat va su nghiep Ba so huu mot giong hat đac biet, cung tieng phach đieu luyen đa chinh phuc nhieu nguoi thuong thuc. Nhieu nguoi đanh gia giong hat cua ba nhu:

"Co nguoi vi tieng hat cua Quach Thi Ho đep va trang le nhu mot toa lau đai nguy nga, long lay, ma moi mot tieng luyen lay cao sieu tinh te cua ba la mot mang cham ky khu cua mot buc cua vong trong cai toa lau đai ay. Tieng hat ay vua cao sang bac hoc, vua me hoac am anh, dien ta o muc tuyet đinh nhat cac y tu cua cac van nhan thi si gui gam trong cac bai tho. - Vu Khang.
"Chat giong khoe, đanh, sac nhu đo vang vao tai nguoi nghe, chat giong đay uy quyen co the hiep đap đuoc nguoi nghe" - Tran Ngoc Linh.
Mot trong nhung ki thuat đac trung nhat cua ba la ki thuat đo hot hay nay hat - mot ki thuat thuong thay trong xam, tuong va ca quan ho. Giao su Tran Van Khe va Tran Quang Hai cho rang ki thuat đo hot trong giong hat cua ba la đac trung cua nghe thuat hat a đao. Tuy nhien Tran Ngoc Linh lai phan bac y kien nay. Ong cho rang: ki thuat đo hot hoan toan khong co trong bat cu nghe nhan cu nao khac, hay cung khong đuoc nhac đen trong bat ki tac pham nghien cuu nao ve ca tru truoc đay., đieu đo chung to đo hot hoan toan khong phai la ki thuat Ca tru. Đe giai thich ve giong hat đac biet cua ba, ong cho rang đo hot la yeu to tu nhien trong giong hat cua ba, tiep thu tu nguoi me va giao phuong o Kinh Bac - cai noi cua nghe thuat quan ho. Sau nay nhung co đau trong nhom Ca tru Thai Ha đa bat chuoc ki thuat nay cua ba qua nhung bang ghi am cua ba. Nhom đa thuc hien nhieu chuyen luu dien, thong qua su gioi thieu cua ong Tran Van Khe, đua tieng hat ca tru ra the gioi va nhung đieu nay đa gay ra su nham lan trong gioi nghien cuu ca tru ve ki thuat đo hot.
Trong nhung nam thap nien 1950 – 1970, nghe thuat ca tru khong co cho đung do bi coi la tan tich cua che đo phong kien cu. Nhieu đao nuong kep đan đa phai bo nghe, bo To. Nhung chi co ba la nguoi dam tu nhan minh la mot co đao, song voi To va nghe, nhu cau noi dung cam ma ba đa tung noi: "Toi san sang đeo bien truoc nguc đi tren pho đe noi toi la nguoi hat Ca tru". Nam 1978, khi tieng hat ca tru lan đau tien đuoc vang danh tren the gioi, ba đa đuoc ghi nhan la mot trong nhung nghe nhan ca tru tieu bieu. Cung tu đay, nghe thuat ca tru đa dan đuoc khoi phuc, va đuoc biet đen la mot trong nhung di san quy bau cua Viet Nam va nhan loai. Co the noi Quach Thi Ho la nguoi đa co cong đong gop lon trong viec khoi phuc, quang ba va phat trien nghe thuat ca tru. Giong hat cua ba cung đuoc nhieu nghe si hoc hoi nhu nhom Ca tru Thai Hoa va nghe si Thuy Loan.


Tan thuong Nghe nhan Quach Thi Ho va Nguyen Thi Phuc đa đuoc nhac toi trong Giai thoai ve mot chau hat khong tien khoang hau cua Thach Lam (ky ten Hoai Điep Thu Lang).
Nha tho Tran Huyen Tran đa viet bai tho "Sau chung" đe tang cho ba:
"Tu co sau chung kiep xuong ca
Menh mong troi đat van khong nha
Nguoi oi mua đay? Hay senh phach
Tay yeu gieo long xuong chieu hoa...
Thoi khoc chi ai kiep đoa đay
 Ty ba tam su rot nhau say
Tho ta gui tang nguoi ngam nhe
Cho vut giong sau tan bong may".
Nam ba 76 tuoi, soan gia Tao Mat đa viet tang ba:
Trang tang Quach Thi Ho nghe si
"Bac cach, Nam phong, cung du thuong,
Ha Mo luc tue trai Thu Nuong,
Ca truong lac hoi mai tieu pham
That bat ho cam huu nhat chuong"
dich la:

Tran trong tang nghe si Quach Thi Ho
Bac cach, Nam phong, cung du thuong
Ha Mo sau tuoi sanh Thu Nuong
Ca tan, hoi van huong mai ngat,
Bay tam ho cam lai mot chuong


CD, đia nhac CD Nghe si nhan dan Quach Thi Ho - Đao nuong bac nhat the ky 20 do Vien am nhac san xuat.


Ghi chu Chu thich Tham khao Nhan ngay gio Nghe si Nhan dan Quach Thi Ho (10-12 am lich): Senh phach giong sau gui bong may  Luu tru ngay 2 thang 4 nam 2008 tai Wayback Machine
Đo hot co phai la mot ky thuat đac trung Ca tru?