Kim tu thap Neferefre, con đuoc goi la Kim tu thap Raneferef la mot kim tu thap chua hoan thanh cua pharaon Neferefre, nam trong khu nghia trang Abusir. Neferefre o ngoi khong lau thi qua đoi khi tam hon 20 tuoi, va vi the kim tu thap cua ong nhanh chong đuoc xay thanh mot ngoi mo mastaba. Mac du chua đuoc hoan thanh, khu phuc hop cua ong van tiep tuc đuoc mo rong boi nguoi ke vi cua nha vua.
Neferefre đa đat ten cho kim tu thap cua minh la nTri bAw nfrf ra ("Uy quyen thieng lieng cua Neferefre" hay "Linh hon Ba thieng lieng cua Neferefre"). Kim tu thap cua Neferefre chi cao khoang 7 met, voi chieu dai cac canh la 65 met. Khu phuc hop cua kim tu thap nam o tan phia nam cua Abusir, tro thanh phuc hop nam xa nhat so voi tat ca cac kim tu thap trong nghia trang.


Lich su khao co Nhieu nha khao co đa khai quat noi nay, bao gom John Shae Perring (1835 - 1837), Karl Richard Lepsius (1842 - 1846), Jacques de Morgan va Ludwig Borchardt cung nhieu nguoi khac. Mot so nguoi đong tinh rang đay la kim tu thap cua Neferefre, so khac thi lai gan no cho Shepseskare nhung mot so khac van đe ngo ve van đe chu nhan cua kim tu thap nay. Lepsius đa goi no la Lepsius XXVI trong danh sach cac kim tu thap cua ong.
Ludwig Borchardt đa thu đao mot đuong ham keo dai tu phia bac đen trung tam khu lang mo. Ong nghi rang, neu đay la mot ngoi mo đa hoan thanh, no phai co mot hanh lang dan vao phong chon cat. Tuy nhien, cuoc thu nghiem that bai, va Borchardt đa ket luan rang đay la mot cong trinh chua hoan thien.
Vao nam 1974, nhom nghien cuu nguoi Sec đen tu truong Đai hoc Charles đa tien hanh mot cuoc khai quat co he thong. Ho phat hien mot khoi đa ben trong loi kim tu thap co ghi ten bang muc đen cua Neferefre. Truoc đo, ho cung phat hien đuoc mot manh giay coi tai đen tho pharaon Neferirkare, cha cua Neferefre, ghi lai rang, co it nhat mot ngoi đen cua Neferefre tai Abusir, va co le rat gan voi khu phuc hop cua Neferirkare. Mot khoi đa voi tai mot ngoi lang trong Abusir, đuoc phat hien boi nha Ai Cap hoc Edouard Ghazouli trong thap nien 1930, mo ta Neferirkare cung voi nguoi vo Khentkaus II va con trai Neferefre.
Cuoc nghien cuu van tiep tuc cho đen khoang thap nien 1980. Trong đong đo nat, ho tim đuoc nhung manh vo cua mot co quan tai bang đa granite hong cung voi ban tay trai cua mot xac uop. Cac ket qua đieu tra cho thay, ban tay nay thuoc ve mot nguoi đan ong đa chet trong đo tuoi tu 20 - 23. Ket hop cac bang chung khao co hoc va giai phau nay, Neferefre gan nhu chac chan la chu nhan cua kim tu thap nay.
Hai con dau bang đat set mang ten Horus cua Shepseskare đuoc phat hien trong đen tho cua Neferefre trong qua trinh khai quat cua đoan nghien cuu nguoi Sec. Neu con dau nay chi ra rang, Shepseskare đa cho hoan cong ngoi mo cua Neferefre, thi Shepseskare se la nguoi ke nhiem truc tiep cua Neferefre va khong phai la Nyuserre.


Khu phuc hop kim tu thap Do cai chet đot ngot cua Neferefre, kim tu thap cua ong đa nhanh chong chuyen thanh mot ngoi mo mastaba va mot đen tho tang le đuoc xay bang gach bun canh ben (khong phai bang đa voi nhu o cac kim tu thap khac). Cac vua ke tuc cua ong đa tiep tuc cho mo rong va hoan thien khu phuc hop nay, nhung van giu nguyen hinh dang ngoi mo cua ong. Van thu trong nhung cuon giay coi tai đen tho đeu goi kim tu thap cua Neferefre la "go đat".
Thuc te, mot lop đat set day vai cm đa đuoc phu len mo cua Neferefre, lau dan, chung kho lai va tro thanh mot lop đa tho, thuc su trong nhu mot go đat noi len giua sa mac. Hon nua, do ban chat chua hoan thanh cua khu phuc hop ma no tro nen it hap dan đoi voi nhung ten trom mo va khai thac đa (mac du chung cung gay ra mot thiet hai đang ke).
Ca khu phuc hop đuoc bao boc trong mot buc tuong, tuy nhien o goc tay bac lai đuoc tach biet thanh mot khu nho, khong ro muc đich cua noi nay.


= Kim tu thap =
Cung nhu nhung kim tu thap khac, loi vao nam o ngay nha nguyen phia bac. Hanh lang dan vao khong đuoc thang, lech ve phia phong ngoai, nam ngay trung tam cua kim tu thap. Cua chan bang đa granite hong o phia tay cua phong ngoai dan đen phong chinh, ca hai phong đuoc lat đa voi trang.
Nhieu phan cua xac uop đuoc tim thay trong kim tu thap, bao gom ca ban tay trai cua nha vua. Ben canh đo la nhung manh vo cua co quan tai đa va cua nhung chiec binh noi tang cua ong. Vien đa co ghi ten Neferefre cung đuoc tim thay tai đay.
Nhieu van tu khac tren cac buc tuong cung la mot phat hien lich su quan trong trong thoi ky cai tri cua Neferefre. Mot dong chu đe cap rang, "nam cua lan kiem ke gia suc đau tien" (nam thu hai cua Neferefre), cho thay rang ong đa chet trong nam nay, hoac sau đo khong lau.


= Đen tho tang le =
Mot so cong trinh quan trong nhu kim tu thap ve tinh hay đen thung lung lai bi thieu trong khu phuc hop. Nhung ngoi đen sau nay đuoc xay boi nhung vua ke nhiem cua Neferefre.
Mot ngoi đen nho bang đa voi nam o phia đong cua kim tu thap. Vi tinh trang đo nat cua ngoi đen hien nay, ta chi co the đoan đuoc kien truc cua no dua vao cac tan tich con sot lai. Ngoi đen nay co mot khoang san dung đe tien hanh cac le te va mot phong rua toi. Dau tich cua mot be tho van con nam tai đo. Mot canh cua gia bang granite đo o phia tay cua đen tho co khac nhung chu ma vang. Ngoai ra, ngoi đen con co 2 phong đe cat giu cac vat dung va nhung con thuyen buom dung trong tang le. Nhung cai hu bang đat set, mot cai đau bo va xac uop cua mot con chim đuoc chon duoi đen tho, la mot phan cua nghi le ton giao.

Khong ro ai la nguoi xay ngoi đen nay. Nguoi ta tin rang đo la Shepseskare, do hai con dau bang đat set mang ten cua ong đuoc tim thay tai đay. Co le ong ta chi cai tri trong mot thoi gian cuc ngan, va Nyuserre đa tiep quan cong viec xay dung nay.
Nyuserre đa cho mo rong ngoi đen nay duoi thoi tri vi cua ong. Mot đieu đac biet la cau truc cua ngoi đen đuoc xay hoan toan bang gach bun. Mac du it ben hon đa, no lai it ton kem va xay dung voi đo mat thoi gian hon. Nhieu can phong chua đo cung đuoc xay dung them.
Loi vao ngoi đen moi dan toi mot tien sanh rong voi 20 cay cot go hinh dang hoa sen. Nhung manh vo tu mai tran cho thay chung đuoc son mau xanh va điem nhung ngoi sao vang. Nhung manh vo tu nhung buc tuong cua ong tai đay cho thay chung đuoc lam tu nhung vat lieu khac nhau nhu đa bazan, thach anh, đa voi, diorit va go. Chi co 6 buc tuong hau nhu la con nguyen ven. Trong đo co mot buc tuong nho bang thach anh hong cua nha vua đuoc cho la đep nhat. Trong thoi gian cai tri cua Djedkare, cac tu te đa cho xay nhung can phong gach ben trong tien sanh, nhung đa khong con sau khi vuong trieu ket thuc.
Mot đen tho đe tien hanh nhung nghi le giet mo, đuoc goi la "Ngoi đen cua nhung con dao mo", o phia đong nam kim tu thap. Noi đay, nhung con vat se bi giet đe đem đi hien te, thit cua chung se đuoc phoi kho tren tang mai, sau đo đuoc cat giu trong nhung phong kho o phia bac. Su sach ghi lai, co hon 100 con bo đuc đa bi giet đe lam te pham cho nha vua. Ngoi đen nay đa bi pha huy vao thoi ky Vuong trieu thu 6.


Lien ket ngoai Abusir: Pyramid of Neferefre
Egypt: The Pyramid of Neferefre (Raneferef) at Abusir


Sach tham khao Mark Lehner (1999), "pyramids (Old Kingdom), construction of" trong Kathryn A. Bard, Encyclopedia of the archaeology of ancient Egypt, London; New York: Routledge ISBN 978-0-203-98283-9
Mark Lehner (1997), The Complete Pyramids: Solving the Ancient Mysteries, London: Thames and Hudson Ltd, tr.146-148 ISBN 978-0-500-28547-3
Mark Lehner (2008), The Complete Pyramids: Solving the Ancient Mysteries, London: Thames and Hudson Ltd, tr.146-148 ISBN 978-0-500-28547-3
Miroslav Verner (1994), Forgotten pharaohs, lost pyramids: Abusir, Prague: Academia Skodaexport. ISBN 978-80-200-0022-4
Miroslav Verner (1999), The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments, Grove/Atlantic. ISBN 978-0-802-11703-8
Miroslav Verner (2001), The Pyramids: The Mystery, Culture and Science of Egypt's Great Monuments, New York: Grove Press ISBN 978-0-802-11703-8


Chu thich