Nong Van Van hay con goi la Nung Van Van (農文雲, ?-1835) la thu linh cuoc noi day chong Nguyen cua cac dan toc vung Viet Bac trong lich su Viet Nam. Cuoc noi day no ra tu đau thang 7 (am lich) nam Quy Ty (1833) đen khoang giua thang 3 (am lich) nam At Mui (1835) thi bi trieu đinh nha Nguyen dap tat voi viec phong hoa đot rung Tham Pat o Tuyen Quang va tuyen bo la đa tim thay Nong Van Van bi chet chay o trong đo. Tuy khong đay hai nam, nhung đay la mot cuoc đau tranh rong lon va tieu bieu nhat cua cac dan toc thieu so o the ky 19, va đa lam cho quan quan nha Nguyen kha khon đon.


Xuat than Nong Van Van la nguoi Tay o chau Bao Lac, la mot chau vung cao o tinh Tuyen Quang (nay thuoc tinh Cao Bang). To tien ong von nhieu đoi linh quyen cai quan noi đay. 
Can cu sach Bac Ky tieu phi, khoang giua the ky 18 đoi nha Hau Le, Nong Van Bat đuoc cu lam tho ty chau Bao Lac. Thoi Tay Son, con chau ong Bat la Nong Van Liem len thay. Sang thoi Nguyen, sau khi ong Liem va con truong la Nong Van Trang mat, nguoi con thu hai la Nong Van Van len giu chuc Tri chau .


Khoi binh chong nha Nguyen Bai chinh: Cuoc noi day Nong Van Van
Vao đoi vua Minh Mang, o mot so tinh mien nui nhu Tuyen Quang, Thai Nguyen, Lang Son, Cao Bang... nha vua đat chuc luu quan do nguoi Kinh nam giu o ben canh cac quan nguoi dan toc. Do ho thuong hay uc hiep, nhung nhieu, nen cac tho quan va nguoi dan rat cam ghet, chi cho dip noi len đanh đuoi .
Thang 5 (am lich) nam Quy Ty (1833), Le Van Khoi (em vo Nong Van Van) vi bat man đa khoi binh chiem lay thanh Phien An o Gia Đinh. Vua Minh Mang lap tuc cu quan đi đanh dep, đong thoi lenh cho quan lai o Cao Bang truy na vo con va ho hang Le Van Khoi đang cu ngu o đo.
Theo su lieu, thi vien An sat Cao Bang la Pham Đinh Trac lien ra lenh bat hai con, 1 nguoi em ruot va 14 nguoi than thuoc cua Le Van Khoi. Lai sai đao ma ong noi (Be Van Si) va cha đe (Be Van Kien hay Vien) cua Le Van Khoi roi đot hai cot ra tro. Nong Van Van luc bay gio đang lam tri chau Bao Lac cung bi truy na vi la anh vo Khoi...
San long cam ghet, Nong Van Van lien van đong cac tu truong bat man, nhung nguoi dan bi ap buc, đuoc khoang sau ngan nguoi  cung đung len chong Nguyen. Viec lam đau tien cua Nong Van Van la thich bon chu "Tinh quan thien hoi" (quan tinh thien vi, an hoi lo) vao mat phai vien do quan tinh cu đen roi đuoi ve.
Ngay 2 thang 7 (am lich) nam Quy Ty (1833), Nong Van Van tu xung la "Tiet che thuong tuong quan", lap đai ban doanh o Van Trung thuoc chau Bao Lac , roi dan quan đi đanh đon Phuc Nghi (nam ben huu ngan song Gam), đon Ninh Bien (sau Minh Mang cho đoi ten la An Bien, nay thuoc thi xa Ha Giang), va vay ham thanh tinh Tuyen Quang.
Thu đuoc mot so ket qua, nhieu tu truong, đong đao nhan dan cac dan toc o Viet Bac, mot so ho hang cua Le Van Khoi,va mot so tho mo nguoi Hoa đa tu nguyen đung vao đoi ngu quan noi day. 
Sach Bac Ky tieu phi (Quyen 47), chep: 

Tho phi Tuyen, Cao, Thai, Lang lan tran, cho nao cung co đua hung truong, ma đeu lay giac Van lam chu...
Sach Đai Nam thuc luc (Quyen 18), chep: 

Viec noi loan la do Nong Van Van xuong xuat, tu truong cac chau đeu hoa theo va đeu nhan chuc quan cua Van...
Đe tran ap luc luong noi day đang ngay cang lon manh, vua Minh Mang cho Tong đoc Son Hung Tuyen la Le Van Đuc lam Tong tieu bo Tuyen Quang tho phi quan vu, Thu tong đoc Hai Yen la Nguyen Cong Tru lam Tham tan, cung mang hang ngan quan ra tran. Lai nghe quan noi day vay đanh Cao Bang, Lang Son, Thai Nguyen...ngat qua, nha vua cu them An Tinh Tong đoc la Ta Quang Cu lam Tong thong Lang Binh quan vu đai than, đem quan len man Cao Bang, Lang Son; va sai Tong đoc Ninh Thai la Nguyen Đinh Pho, đem linh co va sung than cong toi Thai Nguyen lieu be đanh dep.
Phan vi đia hinh hiem tro, phan thi quan noi day đa chien đau rat ngoan cuong, đen khoang cuoi nam 1833, quan trieu đinh moi lan luot thu lai đuoc cac tinh thanh đa mat. Chi noi rieng ve đao quan chu luc do tuong Le Van Đuc chi huy, tren chang đuong tu Ninh Bien vao Van Trung, phai mat mot thang ruoi. Điem lai quan so, khi đi co mot van quan, vao đen Van Trung đa co 2.400 linh om voi hon 100 ten bo mang doc đuong, nhieu tho dung bo tron, luc đen Van Trung chi con non mot nua . Tuy bi hao ton nhieu, nhung đao quan cua tuong Le Van Đuc cung vao đuoc đai ban doanh Van Trung va Ngoc Mao (Đong Mu ngay nay) .
Trong khoang thoi gian ay (cuoi nam 1833), Nong Van Van đang bi cac đao quan trieu vay đanh rat ngat. Đe bao toan luc luong, ong ben gom quan chay sang Trung Quoc. Nhung khi quan trieu vua rut đi, thi Nong Van Van lai tro ve nuoc (thang Gieng nam Giap Ngo, 1834), lai tiep tuc tap hop quan đanh pha nhu cu. 
Liet ke mot vai vu noi bat đuoc chep trong Quoc trieu su toat yeu, trich: 

-Thang Gieng (am lich) nam 1834,...Giac tinh Tuyen Quang la Nong Van Si lai nhom đang hon 1.000 nguoi keo đi đanh nhau voi quan quan đao Cao Bang....Ngai (Minh Mang) du rang: ...(cac tuong) đen thang Ngoc Mao, Van Trung, đap bang sao huyet giac, lam sao bat chem đuoc thang Van, thang Đan, thang Can moi cho đem quan ve.
-Thang 2 (am lich),...Đao quan Cao Bang đanh nhau voi giac o Đinh Lam bi thua, Ta Quang Cu va Vo Van Tu đeu bi cach tuoc.
-Thang 3 (am lich),...An sat đao Thai Nguyen la Nguyen Muu, pho Lanh binh Nguyen Van Ung đanh giac o pho Bac Nam bi thua. Quan co Nguyen Van Anh va Chanh đoi Nguyen Đinh Cat đeu tu tran, Muu bi giac bat song, Ve uy Vo Van Son bi giac giet. Ngai nghe, Muu phai cach chuc...Giac Thai Nguyen tran xuong đon Cho Ra va Cho Moi. Lanh binh Nguyen Van Ung lui đong tai đon Cho Đo bao cho Nguyen Đinh Pho đem quan phong triet va đem viec ay tau len. Ngai sai đem them linh va voi tinh Ha Noi, tinh Nam Đinh, tiep them đanh giac.
-Thang 7 (am lich),...Đang giac Tuyen Quang la Nong Van Si, Nong Van Hoanh lai nhom hop o hat Cam Hoa tinh Thai Nguyen, đen hon 1.000 nguoi, chia lam 3 đao: mot đao xuong đon Bac Kan o chau Bach Thong, mot đao xam qua đon Gia Bang tinh Cao Bang, mot đao toi nui Tiem Linh tinh Lang Son toan cuop luong... Cao Bang, Thai Nguyen đeu phai binh chong cu va đem viec tau len. Cung trong thang nay, giac Nong Van Van tan buc tinh Cao Bang (lan thu hai); Bo, An, Lanh binh va Van Huu Xuan (đeu) bo thanh chay lui ve đon Na Lanh tinh Lang Son...


Bi truy đuoi, qua đoi Tuy co suc kinh chong, nhung tu giua thang 11 (am lich) nam Giap Ngo (1834), cuoc noi day do Nong Van Van lam thu linh cu dien bien xau dan, va tren thuc te đang buoc vao giai đoan cuoi. O mat tran Thai Nguyen, nhieu can cu quan trong cua quan noi day o cac xa Nhan Mon, Bang Thanh, Boc Bo, nhat la he thong đon trai o Bac Niem...đeu đa lot vao tay quan trieu. O Tuyen Quang, sau tran quyet chien o khu rung Bach Đich thi "co hong vao Bao Lac o phia tay" coi nhu đa bi canh quan cua Le Van Đuc choc thung...Ngay 14 thang 11 (am lich), đuoc tin đao quan Tuyen Quang cua tuong Đuc đa vao đen Van Trung, tuong Ta Quang Cu lien tap trung hon 2.500 quan thuoc đao Cao Bang, nhan đem toi vuot qua lung Dau, theo đuong tat đanh thang vao Cam Be (Be Linh), la cua ngo phia đong cua can cu Ngoc Mao, roi tran xuong thung lung Ngoc Mao...Thang 12 (am lich), Nguyen Đinh Pho va Nguyen Cong Tru vua đi vua đanh, lan luot chiem lay Bac Nam, Co Đao, Giai Lac...Khi ba đao quan Tuyen, Cao, Thai hoi o Van Trung, thi "nghich Van đa đem vo con tron sang Tau".
Đong thoi voi viec cho quan quan tien vao đanh pha Van Trung, vua Minh Mang con sai bo Le gui cong van nho cac quan nha Thanh ho tro phong khi Nong Van Van chay sang Trung Quoc lan nua. Ngoai hai viec ay, nha vua con cho đoi chau Bao Lac thanh huyen Đe Đinh, lua hai tho ty đac luc đat lam Tri huyen va Huyen thua, cot đe triet pha hau phuong lon cua thu linh Van .
Qua nhien, Nong Van Van chay sang Trung Quoc nhu đa ke tren, bi quan nha Thanh đuoi bat, lai phai tro ve Bao Lac, đinh cung co lai luc luong. Quan trieu lai tap trung đanh vao noi ay, ong thao chay vao rung. Bi ca ba đao quan trieu truy lung rao riet, nhieu chi huy cua quan noi day bi bat hoac ra hang. Trong so ra hang, co vien Chanh quan lu la Nong Tinh Hoa. Vi loi khai cua ong nay, ma quan trieu do đuoc cho tru an cua Nong van Van.
Đuoc tin Nong Van Van đang an o xa An Quang, quan quan nha Nguyen lien đi truy na, nhung ong đa chay thoat vao rung Tham Pat (o gan can cu Ngoc Mao, thuoc Bao Lac). Sau khi cho quan vay kin ca bon mat, ngay 11 thang 3 nam 1835, tuong chi huy ra lenh phong hoa đot rung, va noi la đa tim thay Nong Van Van bi chet chay o trong đo.
Sach Bac Ky tieu phi (Quyen 77) chep: 

...Ngay 9 thang 3 (am lich) nam 1835 quan quan Nong Van Van thua tran, an nau trong rung Tham Pat bi quan trieu đinh phong hoa đot chay ca khu rung. Nong Van Van bi thieu chet, roi xuong hang đa Tham Pat, ben canh xac chet con co mot thoi vang va mot con dao gam ma vang bac .
Sach Đai Nam chinh bien liet truyen thuat:

Ten ra thu la Nong Tinh Hoa do đuoc thuc đi bao noi quan thu, Le Van Đuc va Pham Van Đien tuc thi phai Ve uy Nguyen Van Quyen đem hon ngan binh dung toi vay bat...So Van tron thoat, (Nguyen Van) Quyen cho phong hoa đot ca bon mat, (Nong Van) Van o trong lo đa chui ra chet ve lua. Đuc va Đien cho đe la hong ky chay nhu bay ve bao tiep va đong hom đau Van đua dang, roi lay sao cao treo nguoc thay o đinh nui Van Trung. Thu cap Van đua toi, vua sai đem treo o cho bua ba hom. Lai truyen cho cac tinh tu Quang Nam tro vao Nam va tu Quang Tri tro ra Bac treo ba hom, sau đam nat quang xuong ho xi. Mo cua to phu Van, (vua) sai nguoi đao hai cot nem xuong song. Con Van la Loi đua ve Kinh xu tri, con gia quyen va đong đang Van đeu bi giet het, khong con sot mong nao.
Đen đay (thang 3 am lich nam 1835), cuoc noi day chong Nguyen do Nong Van Van va đong đoi day cong xay dung ke nhu đa bi dap tat.


Đuoc khen ngoi, quy men Mac du cuoc noi day keo dai khong lau, nhung theo mot so nha nghien cuu, thi Nong Van Van qua la mot thu linh co tai, boi ong đa loi keo đuoc đong đao cac tu truong va nhan dan cac dan toc thieu so cung theo , kheo loi dung đia the rung nui hiem tro trong tan cong va phong ngu, nhu loi cua su gia Tran Trong Kim: Nong Van Van nhan đuoc cho muong man lam nui rung, ben chia quan đi tan ra moi noi, tim cho hiem yeu trong nui rung ma an nap. He co quan quan đen, đanh đuoc thi tien, khong đanh đuoc thi lui, cu ra vao, lui toi khong nhat đinh. Quan quan đi đanh that la kho nhoc va lai hao binh ton tuong rat nhieu.
O Cao Bang-Lang Son co bai luon va o Na Hang co bai coi, ca hai đeu viet ve ong va cuoc noi day cua ong. Đieu nay cho thay cac dan toc o Viet Bac đa rat kham phuc va qui men Nong Van Van. Trich 4 cau trong bai coi o Na Hang (ban dich):

...Tieng đon co ong Van tot qua
Giup đo cho dan xa ban muong
Nhan dan quy yeu thuong phuc men
(Ong) co đao đuc noi tieng tai nang...


Sach tham khao Quoc su quan trieu Nguyen (Cao Xuan Duc lam tong tai), Đai Nam chinh bien liet truyen. Nha xuat ban Van hoc, 2004.
Quoc su quan trieu Nguyen (Cao Xuan Duc lam tong tai), Quoc trieu su toat yeu(phan Chinh bien). Nha xuat ban Van hoc, 2002.
Tran Trong Kim, Viet Nam su luoc. Nha xuat ban Tan Viet, Sai Gon, 1968.
Pham Van Son, Viet su tan bien (Quyen 4). Tu sach Su hoc Viet Nam xuat ban, Sai Gon, 1961.
Nguyen Phan Quang, Viet Nam the ky XIX (1802-1884). Nha xuat ban Thanh pho Ho Chi Minh, 2002.
Nguyen Phan Quang, Lich su Viet Nam (1427-1858), Quyen 2, Tap 2. Nha xuat ban Giao duc, 1977.


Chu thich