Đuc Quoc Xa, con goi la Đe Tam Đe che hay Đe che thu ba (tieng Đuc: Drittes Reich) hoac voi ten chinh thuc la Đuc Quoc (tieng Đuc: Deutsches Reich), la nuoc Đuc trong thoi ky 1933–1945 đat duoi mot che đo đoc tai toan tri chiu su kiem soat cua Adolf Hitler va Đang Quoc Xa (NSDAP). Duoi su thong tri cua Hitler, nuoc Đuc đa bien đoi thanh mot nha nuoc toan tri cai quan gan nhu moi mat cua đoi song. Ten goi chinh thuc cua quoc gia nay la Deutsches Reich (Đe che Đuc) tu 1933 đen 1943 va Großdeutsches Reich (Đe che Đai Đuc) tu 1943 đen 1945. Đuc Quoc Xa cham dut su ton tai cua minh vao thang 5 nam 1945 sau khi bai tran truoc quan Đong Minh, su kien đanh dau hoi ket cho Chien tranh the gioi thu hai tai chau Au.
Ngay 30 thang 1 nam 1933, Hitler đuoc Tong thong Cong hoa Weimar Paul von Hindenburg bo nhiem lam Thu tuong Đuc. Sau đo đang Quoc xa bat đau loai tru tat ca cac đoi thu chinh tri va cung co quyen luc cua minh. Voi viec Hindenburg qua đoi vao ngay 2 thang 8 nam 1934, Hitler đa tro thanh nha đoc tai cua nuoc Đuc bang viec sap nhap chuc vu va nhung quyen han cua Thu tuong va Tong thong vao voi nhau. Ket qua cuoc trung cau dan y to chuc tren toan quoc vao ngay 19 thang 8 nam 1934 đa xac nhan Hitler la Fuhrer duy nhat cua nuoc Đuc. Tat ca moi quyen luc đeu tap trung vao tay Hitler, va loi noi cua ong xep tren moi luat le. Chinh phu khong phai la mot co quan hop tac, phoi hop, ma la mot tap hop cac be phai đau tranh vi quyen luc va loi ich cua Hitler. Trong giai đoan đinh điem cua cuoc Đai Suy thoai, nhung nguoi Quoc xa đa khoi phuc đuoc mot nen kinh te on đinh va cham dut nan that nghiep hang loat bang bien phap chi tieu manh cho quan su va van dung kinh te hon hop. Cac cong trinh cong cong lon đuoc tien hanh xay dung, bao gom he thong đuong cao toc Reichsautobahn.
Mot net đac trung noi bat cua Đuc Quoc Xa la van đe phan biet chung toc, đac biet la bai Do Thai. Cac dan toc German (chung toc Bac Au) đuoc cho la chung toc Arya thuan khiet nhat, do đo la chung toc thuong đang. Hang trieu nguoi Do Thai va cac nan nhan khac, bat ky ai ma Quoc xa cho la "đang ghet, ha đang, khong mong muon", đa bi khung bo va tan sat trong cuoc diet chung Holocaust. Nhung đich thu đoi lap chong lai quy tac cua Hitler đeu bi đan ap mot cach tan nhan. Quoc xa đa giam cam, truc xuat va giet hai nhung nguoi theo chu nghia tu do, chu nghia xa hoi va chu nghia cong san. Cac Giao hoi Co đoc cung bi ap buc, voi hang loat lanh đao bi bat giam. Nen giao duc tap trung vao thuyet chung toc sinh hoc nguy tao, chinh sach dan so va ren luyen the luc đe thuc hien nghia vu quan su. Nu gioi bi han che ve nghe nghiep va nhung co hoi đuoc hoc tap. Cac hoat đong du lich va giai tri đuoc to chuc thong qua chuong trinh Kraft durch Freude, va The van hoi mua he 1936 la mot dip đe Đe che Thu ba gioi thieu minh ra voi the gioi. Bo truong tuyen truyen Joseph Goebbels đa su dung phim anh, cac cuoc mit tinh lon, va tai hung bien cua Hitler mot cach hieu qua đe khong che du luan. Chinh quyen kiem soat bieu hien nghe thuat, thuc đay cac hinh thuc nghe thuat cu the va ngan chan hoac khong khuyen khich cac hinh thuc khac.
Theo thoi gian, Đuc Quoc Xa ngay mot đoi hoi hung hang ve lanh tho va đe doa tien hanh chien tranh neu van đe nay khong đuoc đap ung. Lan luot vao cac nam 1938 va 1939 Quoc xa xam chiem Ao roi đen Tiep Khac. Hitler đa ky voi Joseph Stalin mot hiep uoc khong xam pham nhau roi sau đo tien hanh xam luoc Ba Lan vao thang 9 nam 1939, su kien mo man chien tranh the gioi thu hai o chau Au. Đen nam 1940, Đuc Quoc Xa trong khoi lien minh voi cac nuoc Phe truc đa chinh phat hau khap chau Au va đe doa xam luoc nuoc Anh. Song song voi đo, Quoc xa đong thoi tien hanh vay bat, sat hai cac chung toc "đang ghet" trong cac trai tap trung va trai huy diet. Hoat đong thi hanh cac chinh sach phan biet chung toc len đen đinh điem voi cuoc tan sat tren quy mo lon nguoi Do Thai va cac nhom dan toc thieu so khac trong cuoc diet chung Holocaust. Vao nam 1941 Hitler tien hanh chien dich xam luoc Lien bang Xo viet va gianh đuoc nhung thang loi đang ke ban đau. Tuy nhien, ke tu nam 1943, Quoc xa bat đau phai hung chiu nhung that bai to lon ve mat quan su. Hong quan Lien Xo khang cu quyet liet, tuy thiet hai ban đau do Cuoc đai thanh trung dien ra đe thanh loc nhung Đang vien bien chat, co thai đo thoa hiep voi phat xit Đuc, nhung sau khi on đinh noi bo, Lien Xo bat đau co nhung chien luoc sang suot. Sang nam 1944, so luong cac chien dich nem bom quy mo lon cua Anh va My ngay mot tang len, va Quoc xa đa lan luot phai thoai lui khoi Đong va Nam Au. Theo sau su kien Đong Minh giai phong Phap, Đuc Quoc xa bi Lien Xo đanh bai o mat tran phia Đong va nhung quoc gia Đong Minh khac o phia Tay, cuoi cung buoc phai đau hang vao thang 5 nam 1945. Trong nhung thang cuoi cung cua chien tranh, Hitler voi viec khong chap nhan that bai đa ra lenh pha huy toan bo co so ha tang cua nuoc Đuc, qua đo lam tang them so nan nhan thiet mang lien quan đen cuoc chien. Phe Đong Minh chien thang đa khoi xuong ra chinh sach xoa bo chu nghia quoc xa va đem hang loat nhung cuu lanh đao cap cao con song sot cua che đo nay ra xet xu tai toa an Nurnberg.


Ten goi Quoc gia nay co ten goi chinh thuc la Deutsches Reich (Đuc Quoc) tu 1933 đen 1943, va Großdeutsches Reich (Đai Đuc Quoc) tu 1943 đen 1945. Cai ten Deutsches Reich thuong đuoc dich la "Đuc Quoc", hoac cung co the la "Đe che Đuc". Nguoi Đuc hien nay đe cap đen giai đoan lich su nay nhu la Zeit des Nationalsozialismus (thoi ky Quoc gia Xa hoi chu nghia), Nationalsozialistische Gewaltherrschaft (nen chuyen che Quoc gia Xa hoi chu nghia), hay đon gian la das Dritte Reich (Đe che Thu ba).
Trong tieng Viet, thuat ngu thuong đuoc su dung đe chi nuoc Đuc trong thoi ky 1933 – 1945 la "Đuc Quoc Xa" hay "Phat xit Đuc". Ten goi đuoc co quan tuyen truyen cua Đuc chap nhan, "Third Reich" (Đe che Thu ba), lan đau đuoc su dung trong mot cuon sach nam 1923 cua Arthur Moeller van den Bruck. Quyen sach nay tinh Đe quoc La Ma Than thanh (962 – 1806) la Đe che Thu nhat va Đe quoc Đuc (1871 – 1918) la Đe che Thu hai. Nhung nguoi Quoc xa lay đo đe hop phap hoa che đo cua ho nhu mot nha nuoc ke tuc. Sau khi Quoc xa len nam quyen, bo may tuyen truyen cua ho đa đe cap đen thoi ky Cong hoa Weimar truoc đo nhu la Zwischenreich ("Đe che Tam thoi").
Tu nhung nam 1980, cac nha phe binh ngon ngu cua Đuc đa đat cau hoi ve viec chap nhan khong phe phan thuat ngu "Third Reich". Vao nam 1984, nha luat hoc nguoi Đuc Walter Mallman viet: trong "lich su ve khai niem tu tuong chinh tri, hien phap, va luat phap", thuat ngu nay la "khong the bao ve". Đen nam 1989, Dieter Gunst luu y them rang nhac đen che đo Hitler voi ten goi Đe che Thu ba la khong chi "đanh gia lai mot cach tich cuc Chu nghia Quoc xa" ma con bop meo lich su, bo sung them Hitler đa khong thanh lap ra mot nha nuoc hay bat ky "Đe che rieng biet" nao ca.


Lich su = Boi canh =

Sau khi chien tranh the gioi thu nhat ket thuc, nen kinh te Đuc đa phai hung chiu nhung khung hoang nghiem trong, mot phan la vi khoan boi thuong thiet hai chien tranh quy đinh trong Hoa uoc Versailles nam 1919. Chinh phu đa in tien đe tra no cho đat nuoc; hau qua dan toi sieu lam phat khien gia ca cac mat hang tieu dung tang cao, nen kinh te roi vao tinh trang hon loan, va cac cuoc bao đong lien quan đen van đe luong thuc dien ra. Đen thang 1 nam 1923, khi ma chinh quyen that bai trong viec boi thuong khoan tien, quan đoi Phap đa chiem đong cac khu cong nghiep cua Đuc doc vung Ruhr. Theo sau đo la tinh trang bat on dan su lan rong.
Cung thoi điem, Đang Cong nhan Đuc Quoc gia Xa hoi chu nghia (NSDAP; hay Đang Quoc xa) đa tro thanh đang ke tuc–thay ten cua Đang Cong nhan Đuc thanh lap hoi nam 1919, mot trong so nhung đang chinh tri cuc huu hoat đong o Đuc vao thoi điem đo. Chinh sach cua đang nay bao gom xoa bo Cong hoa Weimar, bac bo nhung đieu khoan cua Hoa uoc Versailles, bai Do Thai triet đe, va chong lai chu nghia Bolsevik. Ho hua hen ve mot chinh quyen trung uong manh me, lam tang them Lebensraum (khong gian song) cho dan toc Đuc, thanh lap mot cong đong quoc gia can cu vao chung toc, va thanh loc chung toc thong qua hoat đong đan ap nguoi Do Thai – đoi tuong se bi tuoc bo quoc tich va cac quyen cong dan. Nhung nguoi Quoc xa đe xuat khoi phuc, đoi moi quoc gia va van hoa dua tren phong trao Volkisch.
Su kien thi truong chung khoan o My sup đo vao ngay 24 thang 10 nam 1929 co tac đong het suc tan khoc đoi voi nuoc Đuc. Hang trieu nguoi bong roi vao canh that nghiep va hang loat ngan hang lon phai đong cua. Hitler va đang Quoc xa đa san sang loi dung cuoc khung hoang đe gianh lay su ung ho ve phia minh. Ho hua se tang cuong suc manh cho nen kinh te va tao ra viec lam cho nguoi dan. Nhieu cu tri đa lua chon đang Quoc xa voi niem tin rang ho co kha nang tai lap trat tu, dep yen tinh trang bat on dan su, va nang cao uy tin cua Đuc tren truong quoc te. Sau cuoc bau cu lien bang nam 1932, Quoc xa tro thanh đang chinh tri lon nhat trong Reichstag (Nghi vien), nam giu 230 ghe voi 43,9% tong so phieu pho thong.


= Đang Quoc xa len nam quyen luc =
Mac du nhung nguoi Quoc xa co đuoc so phieu pho thong cao nhat trong hai cuoc tong tuyen cu Nghi vien nam 1932, ho khong the tro thanh phe đa so, boi vay Hitler đa dan đau mot chinh quyen lien minh ton tai ngan ngui thanh lap boi đang Quoc xa va Đang Nhan dan Quoc gia Đuc. Duoi ap luc tu cac chinh tri gia, cac nha tu ban cong nghiep, va cong đong doanh nghiep, Tong thong Paul von Hindenburg đa bo nhiem Hitler lam Thu tuong Đuc vao ngay 30 thang 1 nam 1933. Su kien nay đuoc biet đen nhu Machtergreifung (Quoc xa chiem quyen luc). Trong nhung thang tiep theo, đang Quoc xa đa van dung mot phuong phap goi la Gleichschaltung (chinh đon, đong bo hoa, sap đat) đe nhanh chong kiem soat moi mat cua đoi song. Moi to chuc dan su, bao gom cac nhom nong nghiep, cac to chuc tinh nguyen, cau lac bo the thao, đeu đuoc thay the lanh đao bang nhung đang vien hoac nguoi than Quoc xa. Đen thang 6 nam 1933, gan nhu chi con quan đoi va cac giao hoi la khong nam duoi su kiem soat cua đang Quoc xa.

Vao đem ngay 27 thang 2 nam 1933, toa nha Nghi vien (Reichstag) boc chay. Marinus van der Lubbe, mot đang vien cong san nguoi Ha Lan, bi cao buoc la thu pham cham lua. Hitler tuyen bo su viec nay đanh dau điem khoi đau mot cuoc noi day cua nhung nguoi cong san. Sau đo, đoi quan Sturmabteilung (SA) đa tien hanh chien dich đan ap bao luc tren pham vi toan quoc, ket qua la 4.000 đang vien cua Đang Cong san Đuc bi bat. Vao ngay 28 thang 2 nam 1933, Nghi đinh Hoa hoan Reichstag đuoc thong qua, theo đo bai bo hau het cac quyen tu do cong dan cua nguoi Đuc, bao gom ca cac quyen hoi hop va tu do bao chi. Nghi đinh con cho phep canh sat bat giam nguoi dan vo thoi han ma khong can phai co nhung cao buoc hay lenh cua toa an. Luat nay đi kem voi mot hoat đong tuyen truyen chop nhoang đa dan toi su ung ho cua quan chung.
Vao thang 3 nam 1933, Đao luat Uy quyen (Ermachtigungsgesetz) - mot su sua đoi, bo sung cua Hien phap Weimar, đuoc Nghi vien cho thong qua sau mot cuoc bo phieu voi ket qua 444 phieu thuan va 94 phieu chong. Sua đoi nay cho phep Hitler va noi cac cua ong ta thong qua cac bo luat, tham chi ca luat vi pham Hien phap ma khong can đen su đong thuan cua Tong thong hay Nghi vien. Khi cac du luat đoi hoi đa so phieu la hai phan ba đe đuoc thong qua, nhung nguoi Quoc xa đa dung cac đieu khoan cua Nghi đinh Hoa hoan Reichstag đe ngan khong cho mot so đai dien cua đang Dan chu Xa hoi tham du; trong khi nhung nguoi Cong san đa bi cam tu truoc. Vao ngay 10 thang 5 chinh quyen tich thu tai san cua nhung nguoi Dan chu Xa hoi va sang thang sau ho chinh thuc bi cam. Voi viec cac đang phai chinh tri con lai giai the, vao ngay 14 thang 7 nam 1933, nuoc Đuc tren thuc te đa tro thanh mot nha nuoc đoc đang khi ma viec thanh lap cac đang moi se la hanh vi pham phap. Cac cuoc bau cu tiep theo vao thang 11 nam 1933, vao nam 1936, va 1938 hoan toan la su kiem soat cua Quoc xa va chi chung kien nhung nguoi Quoc xa cung mot so luong nho nguoi khong đang phai đi bau cu. Cac nghi vien khu vuc va Reichsrat (thuong vien lien bang) cham dut ton tai vao thang 1 nam 1934.
Che đo Quoc xa len nam quyen đa xoa bo nhung bieu tuong cua Cong hoa Weimar, gom co la co ba mau đen, đo, vang va chap thuan lam lai bieu tuong đe quoc. La co ba mau đen, trang, đo cua Đe quoc Đuc truoc đo đuoc phuc hoi lam mot trong hai la co chinh thuc cua Đuc. La co con lai la Co chu Van cua đang Quoc xa đa tro thanh quoc ky duy nhat vao nam 1935. Bai hat cua đang "Horst-Wessel-Lied" (bai ca cua Horst Wessel) cung tro thanh quoc ca thu hai cua Đuc.
Trong giai đoan nay, nen kinh te Đuc van o vao tinh trang het suc toi te, hang trieu nguoi that nghiep va can can thuong mai tham hut đa lam nan long bao nguoi. Hitler hieu rang phuc hoi lai nen kinh te la van đe song con. Vao nam 1934, bang chinh sach vay nuoc ngoai, cac du an cong trinh cong cong đuoc tien hanh. Chi trong nam 1934 đa co tong cong 1,7 trieu nguoi Đuc đuoc vao lam viec trong cac du an. Muc luong trung binh theo gio va tuan bat đau tang len.
Nhung đoi hoi ve quyen luc quan su va chinh tri cua SA đa day len moi lo ngai cho cac nha lanh đao cua cac to chuc chinh tri, quan su, cong nghiep. Đe đoi pho voi van đe nay, Hitler đa thanh loc đoi ngu lanh đao cua SA trong mot cuoc thanh trung đuoc biet đen voi ten goi đem cua nhung con dao dai dien ra tu ngay 30 thang 6 đen 2 thang 7 nam 1934. Hitler nham vao Ernst Rohm va nhung lanh đao cua SA khac— nhung nguoi đa lien ket voi mot so đich thu chinh tri cua ong ta (nhu la Gregor Strasser va cuu thu tuong Kurt von Schleicher). Tat ca bi bao vay, bat giu, va ban chet.
Ngay 2 thang 8 nam 1934, Tong thong Paul von Hindenburg qua đoi. Ngay hom truoc, noi cac đa cho ban hanh "Luat Nguyen thu quoc gia Đe quoc Đuc", trong đo tuyen bo vao thoi điem Hindenburg chet, chuc vu tong thong se bi xoa bo va nhung quyen han cua no se đuoc sap nhap vao quyen han cua thu tuong. Nho đo Hitler đa tro thanh nguoi đung đau nha nuoc cung nhu chinh phu. Ong chinh thuc đuoc chi đinh lam Fuhrer und Reichskanzler (lanh tu va thu tuong). Đuc gio đay la mot quoc gia toan tri voi Hitler la nguoi lanh đao. Hitler cung tro thanh Tu lenh Toi cao cua cac luc luong vu trang. Luat moi ban hanh đa sua đoi loi tuyen the truyen thong cua quan nhan truoc đay, theo đo gio ho xac nhan trung thanh voi ca nhan Hitler hon moi lanh đao, chi huy hang đau khac. Ngay 19 thang 8, viec hop nhat chuc vu đuoc phe chuan voi ti le 90% ung ho cua toan bo cu tri trong mot cuoc trung cau y dan.

Su cham dut nhung cuoc xung đot va bao luc đuong pho thoi Cong hoa Weimar đa lam an long đa phan nguoi dan Đuc. Gio ho đang chim trong nhung loi le tuyen truyen cua Joseph Goebbels, nguoi hua hen ve nen hoa binh va sung tuc cho tat ca moi nguoi trong mot khoi thong nhat, mot quoc gia phi-Marxist va khong con nhung ganh nang cua Hoa uoc Versailles. Vao nam 1933, trai tap trung đau tien cua Đuc Quoc Xa đuoc mo cua, đia điem tai Dachau, ban đau no danh cho nhung tu nhan chinh tri. Tu đo cho đen thoi điem chien tranh the gioi thu hai ket thuc, đa co hang tram khu trai voi quy mo va chuc nang khac nhau đuoc xay dung. Sau khi len nam quyen, nhung nguoi Quoc xa đa thuc hien cac bien phap đan ap chong lai nhung đoi thu chinh tri cua ho, đong thoi nhanh chong cach ly toan bo nhung đoi tuong ma ho cho la "khong mong muon cua xa hoi". Duoi chieu bai chien đau voi moi đe doa tu Cong san, nhung nguoi Quoc xa đa đam bao đuoc suc manh to lon, va tren het, chien dich chong lai nguoi Do Thai tai Đuc đa đat đuoc buoc đem ban đau.
Tu thang 4 nam 1933, hang loat bien phap nham han che đia vi va quyen han cua nguoi Do Thai bat đau đuoc trien khai tren pham vi tung vung va quoc gia. Voi su ra đoi cua cac đao luat Nuremberg (goi tat la luat Nuremberg) vao nam 1935, nhung sang kien va menh lenh hop phap chong lai nguoi Do Thai len đen đinh điem, bon ho se bi tuoc đoat cac quyen co ban. Quoc xa se lay đi cua cai, quyen đuoc ket hon voi nguoi khong phai Do Thai, va quyen lua chon linh vuc lao đong (hay nghe nghiep; vi du nhu luat, y te, hay su pham). Cuoi cung, Quoc xa tuyen bo rang nguoi Do Thai khong đuoc mong muon o cung voi nhan dan va xa hoi Đuc, va dan theo thoi gian ho đa khong con đuoc coi la con nguoi; co the cho rang, nhung hanh đong bai Do Thai lam cho nguoi Đuc dan cam thay quen thuoc, binh thuong toi mot muc đo nhat đinh đa dan đen cuoc diet chung Holocaust. Nhung nguoi dan toc Đuc nao tu choi khai tru nguoi Do Thai, hoac nguoi nao bieu lo bat ky dau hieu phan đoi hay khong đong tinh voi nhung noi dung tuyen truyen cua Quoc xa đeu se bi Gestapo giam sat, tuoc bo nhung quyen han, hoac chuyen đen cac trai tap trung. O trong che đo nay, tat ca moi thu, bao gom con nguoi, đeu bi giam sat. Theo đo qua trinh hop thuc hoa quyen luc cua nhung nguoi Quoc xa hoan tat tu nhung hoat đong cach mang ban đau, tiep đen trai qua nhung thao tac va ung bien voi cac co che hop phap co san, roi khai thac quyen luc kiem soat cua đang Quoc xa (cho phep ho thu nhan va loai tru bat ky ai trong xa hoi, nhung nguoi đuoc ho lua chon), va cuoi cung banh truong quyen the ra moi to chuc lien bang va nha nuoc.


= Chinh sach ngoai giao quan phiet =

Ngay tu thang 2 nam 1933, Hitler đa thong bao hoat đong tai vu trang can phai đuoc tien hanh, mac du ban đau la bi mat, va nhu vay la vi pham Hoa uoc Versailles. Mot nam sau ong noi voi cac tuong linh quan đoi cua minh rang thoi điem đe phat đong chien tranh o mat tran phia Đong la nam 1942. Nam 1933, Đuc roi Hoi Quoc Lien, tuyen bo cac đieu khoan giai tru quan bi cua to chuc nay la khong cong bang khi ma chung chi ap đat len nuoc Đuc. Saarland, khu vuc đat duoi su giam sat cua Hoi Quoc Lien trong vong 15 nam ke tu Chien tranh the gioi thu nhat ket thuc, đa đuoc bau chon tro thanh mot phan cua Đuc vao thang 1 nam 1935. Thang 3 nam đo, Hitler thong bao quy mo cua luc luong Reichswehr se đuoc tang len 550.000 linh va rang ong ta đang xay dung mot luc luong khong quan. Phia Anh nhat tri nguoi Đuc se đuoc phep thiet lap mot ham đoi hai quan voi viec ky ket Hiep đinh Hai quan Anglo-German vao ngay 18 thang 6 nam 1935.
Khi ma cuoc xam luoc Ethiopia cua Y chi vap phai nhung phan ung nhe nhang cua chinh phu Phap va Anh, vao ngay 7 thang 3 nam 1936, Hitler đa lenh cho 3.000 linh luc quan Wehrmacht Heer hanh quan vao khu phi quan su o Rhineland trong su vi pham Hoa uoc Versailles; cung voi đo la 30.000 linh đat trong tinh trang san sang. Boi vung lanh tho nay đa la mot phan cua Đuc, chinh phu Anh va Phap cam thay rang no luc buoc Đuc tuan theo Hoa uoc la khong đang đe ma dan đen nguy co chien tranh. Trong cuoc bau cu đoc đang to chuc vao ngay 29 thang 3, Đang Quoc xa nhan đuoc 98,9% ti le ung ho. Vao nam 1936, Hitler ky Hiep uoc chong Quoc te Cong san voi Nhat Ban va mot hiep uoc khong xam luoc voi nuoc Y phat xit cua Benito Mussolini, nguoi ma chang bao lau nua se đe cap đen mot "Truc Rome-Berlin".
Hitler đa gui nhung đon vi khong quan va thiet giap đen ho tro cho Francisco Franco va cac luc luong Dan toc chu nghia trong cuoc Noi chien Tay Ban Nha bung phat vao thang 7 nam 1936. Lien Xo cung gui mot luc luong nho đen ho tro chinh phu Cong hoa. Phe Dan toc chu nghia cua Franco gianh chien thang vao nam 1939 va tro thanh mot đong minh khong chinh thuc cua Đuc Quoc Xa.


= Ao va Tiep Khac =

Vao thang 2 nam 1938, Hitler nhan manh voi Thu tuong Ao Kurt Schuschnigg ve su can thiet cua viec đe cho quan đoi Đuc bao đam bien gioi quoc gia nay. Schuschnigg len ke hoach to chuc mot cuoc trung cau ban ve nen đoc lap cua Ao trong ngay 13 thang 3, nhung Hitler yeu cau bai bo. Vao ngay 11 thang 3, Hitler gui mot toi hau thu đen Schuschnigg đoi ong nay phai ban giao toan bo quyen luc cho đang Quoc xa Ao hoac đoi mat voi mot cuoc xam lang. Ngay hom sau, Wehrmacht tien quan vao Ao va đuoc cu dan đia phuong chao đon nhiet tinh.
Cong hoa Tiep Khac la đia ban cu tru cua mot cong đong nguoi Đuc thieu so quan trong, ho song đa phan tai Sudetenland. Duoi ap luc tu cac nhom ly khai thuoc đang Đuc Sudeten, chinh phu Tiep Khac đa thi hanh nhung chinh sach nhuong bo ve kinh te đoi voi khu vuc nay. Hitler quyet đinh phai sap nhap khong chi Sudetenland ma con la ca Tiep Khac vao voi Đe che. Nhung nguoi Quoc xa tien hanh mot chien dich tuyen truyen đe noi trong ho tro cho cuoc xam luoc. Tuy vay, cac tuong linh quan đoi hang đau khong ung ho ke hoach khi ma nuoc Đuc chua san sang cho mot cuoc chien. Cuoc khung hoang đa buoc Tiep Khac, Anh va Phap (nhung đong minh cua Tiep Khac) thuc hien nhung su chuan bi cho chien tranh. Voi no luc nham ngan chan nguy co nay, Thu tuong Anh Neville Chamberlain đa sap xep mot loat cac cuoc hoi đam, dan toi ket qua la Hiep đinh Munich đuoc ky ket vao ngay 29 thang 9 nam 1938. Chinh phu Tiep Khac buoc phai đong y đe cho Đuc sap nhap Sudetenland. Chamberlain đuoc chao đon voi nhung tieng tung ho khi đat chan xuong Luan Đon, ong noi: "hoa binh cho thoi đai chung ta" Hiep đinh chi ton tai trong vong sau thang truoc khi Hitler xam chiem toan bo nhung phan lanh tho con lai cua Tiep Khac vao thang 3 nam 1939. Tiep đo, mot quoc gia bu nhin đuoc thanh lap tai đia điem gan tuong tu voi Slovakia ngay nay.
Quoc xa ngay lap tuc chiem lay nhung nguon du tru ngoai hoi cua Ao va Sec, cac kho du tru nguyen lieu tho nhu kim loai va san pham hoan thien nhu cac loai vu khi va may bay, tat ca đeu đuoc van chuyen ve Đuc. Tap đoan cong nghiep Reichswerke Hermann Goring nam quyen kiem soat cac co so san xuat than va thep o ca hai quoc gia.


= Ba Lan =
Vao thang 3 nam 1939, Hitler đoi tra lai thanh pho Tu do Danzig va khu vuc Hanh lang Ba Lan, mot dai đat ngan cach Đong Pho voi phan con lai cua nuoc Đuc. Chinh phu Anh thong bao ho se ho tro cho Ba Lan neu nuoc nay bi tan cong. Hitler voi niem tin rang nguoi Anh se khong thuc su hanh đong đa ra lenh chuan bi san sang mot ke hoach xam luoc va thoi điem tien hanh la trong thang 9 nam 1939. Ngay 23 thang 5, Hitler mo ta ke hoach tong the voi cac tuong linh, muc tieu khong chi la chiem lay vung Hanh lang Ba Lan ma con mo rong đang ke lanh tho Đuc ve phia đong. Ong du kien lan nay đoi phuong se đap tra bang vu luc.
Nguoi Đuc mot lan nua xac nhan lai moi lien minh voi Y va lan luot ky nhung ban hiep uoc khong xam pham voi Đan Mach, Estonia, va Latvia. Ho cung chinh thuc hoa quan he thuong mai voi Romania, Na Uy va Thuy Đien. Bo truong Ngoai giao Đuc Joachim von Ribbentrop bang cac cuoc đam phan đa dan xep đuoc mot hiep uoc khong xam luoc voi Lien Xo, Hiep uoc Molotov–Ribbentrop ky ket trong thang 8 nam 1939. Trong ban hiep uoc nay co chua nghi đinh thu bi mat ban ve viec phan chia Ba Lan va cac quoc gia vung Baltic thanh cac khu vuc thuoc pham vi anh huong cua Đuc va Lien Xo.


= The chien thu hai =


 Chinh sach ngoai giao  Chinh sach ngoai giao cua Đuc trong chien tranh bao gom viec thanh lap cac chinh phu đong minh đat duoi su kiem soat truc tiep hoac gian tiep tu Berlin. Muc đich chinh la thu thap binh linh tu cac nuoc đong minh hang đau nhu Y va Hungary, cung hang trieu lao đong va nguon cung luong thuc doi dao tu cac nuoc chu hau nhu Phap Vichy. Đen mua thu nam 1942, tren mat tran phia Đong co mat 24 su đoan đen tu Romania, 10 đen tu Y, va 10 cua Hungary. Khi ma mot quoc gia tro nen khong con đang tin cay, Đuc se chiem quyen kiem soat toan bo, nhu ho đa lam voi Phap vao nam 1942, Y nam 1943, va Hungary nam 1944. Mac du Nhat Ban la mot đong minh chinh thuc hung manh, moi quan he giua Đuc voi quoc gia nay la khong than mat, it co su phoi hop hay hop tac. Mot vi du, Đuc đa tu choi chia se cong thuc tong hop dau tu than đa cho đen giai đoan cuoi cua chien tranh.


 Chien tranh bung no  Vao ngay 1 thang 9 nam 1939, Đuc tan cong Ba Lan. Hai ngay sau, Anh va Phap tuyen chien voi Đuc. Chien tranh the gioi thu hai bung no. Ba Lan sup đo nhanh chong khi đong thoi phai chiu su tan cong cua Lien Xo tu phia đong vao ngay 17 thang 9. Ngay 21 thang 9, Reinhard Heydrich, thu linh cua Gestapo, ra lenh vay bat va don tat ca nguoi Do Thai vao trong cac thanh pho co nhieu tuyen đuong ray lien ket. Ban đau Quoc xa du đinh truc xuat nguoi Do Thai đen nhung đia điem xa hon ve phia đong, hoac co the la toi đao Madagascar o An Đo Duong. Đen cuoi nam 1939, dua theo nhung ban danh sach đuoc chuan bi tu truoc, Quoc xa đa giet hai khoang 65.000 tri thuc, quy toc, tang lu, va giao vien Ba Lan trong mot no luc nham pha huy ban sac quoc gia nay. Trong khi đo, Lien Xo tiep tuc tan cong va đa tien quan đen Phan Lan trong Chien tranh Mua đong. Cac luc luong cua Đuc cung tham chien tren bien. Tuy nhien ke tu đo cho đen thang 5 nam 1940 it co hoat đong quan su nao dien ra, cho nen giai đoan nay con đuoc biet đen voi ten goi Chien tranh ky quac.
Ngay khi cuoc chien bat đau, phia Anh đa tien hanh phong toa hang hoa van chuyen toi Đuc. Đieu nay tac đong đen nen kinh te Đuc boi nguoi Đuc von phu thuoc rat nhieu vao nguon cung dau, than đa va ngu coc tu ben ngoai. Đe bao ve cac chuyen hang quang sat van chuyen tu Thuy Đien toi Đuc, Hitler đa ra lenh tan cong Na Uy, su kien dien ra vao ngay 9 thang 4 nam 1940. Ket qua đen cuoi thang 4, phan lon lanh tho quoc gia nay đa bi quan Đuc chiem đong. Cung trong ngay mung 9, Quoc xa đa xam lang va chiem đong Đan Mach.


 Chinh phat chau Au  Bo ngoai tai su phan đoi cua rat nhieu tuong linh quan đoi cap cao, Hitler van ra lenh tan cong nuoc Phap va cac quoc gia thuoc Vung đat Thap, chien dich bat đau vao thang 5 nam 1940. Đuc Quoc Xa đa nhanh chong chinh phat lan luot Luxembourg, Ha Lan, va Bi; tiep đen la Phap đau hang vao ngay 22 thang 6. Viec Phap bat ngo bai tran mot cach nhanh chong giup lam tang them danh tieng cua Hitler va dan toi mot su bung phat manh trong con sot chien tranh.
Bat chap cac đieu khoan cua Cong uoc Hague, cac hang cong nghiep tai Ha Lan, Phap va Bi đeu bi buoc phai san xuat trang thiet bi phuc vu chien tranh cho quan đoi Đuc chiem đong. Gioi quan chuc cua nhung quoc gia nay xem rang đo su lua chon la phu hop hon so voi viec đe cong dan cua ho bi truc xuat đen Đuc lam lao đong kho sai.
Đuc Quoc Xa đa chiem đoat hang ngan đau may va toa xe lua, cac kho du tru vu khi va cac nguyen lieu tho nhu đong, thiec, dau, niken. Ben canh đo Quoc xa con thu thue tu chinh phu cua cac nuoc bi chiem đong, ho đa nhan đuoc cac khoan thanh toan tu Phap, Bi va Na Uy. Nhung rao can thuong mai dan toi su tich tru, thi truong cho đen, va mot tuong lai khong ro rang. Nguon cung luong thuc la bap benh; san xuat sut giam tren hau khap chau Au, tuy nhien khong nghiem trong nhu trong the chien thu nhat. Hy Lap đa phai trai qua nan đoi trong nam đau tien bi chiem đong con Ha Lan thi la vao nam cuoi cung cua chien tranh.
Hitler đa đua ra nhung loi đe nghi hoa binh voi vi lanh đao moi cua nuoc Anh, Winston Churchill; va khi bi tu choi ong lien ra lenh tien hanh mot loat cac cuoc tan cong tu tren khong nham vao nhung tram rada va can cu cua Khong quan Hoang gia Anh (RAF). Tuy nhien, khong quan Đuc (Luftwaffe) đa khong the đanh bai RAF trong tran chien tren bau troi Anh Quoc. Đen cuoi thang 10, Hitler nhan ra rang yeu to quan trong la gianh lay uu the tren khong cho chien dich xam luoc nuoc Anh co the se khong đat đuoc, va ong ra lenh thuc hien cac cuoc khong kich bat ngo trong đem nham vao cac thanh pho cua Anh, trong đo co Luan Đon, Plymouth, va Coventry.
Vao thang 2 nam 1941, Quan đoan Phi Chau cua Đuc Quoc Xa (Afrika Korps) đa đen Libya đe ho tro quan Y trong chien dich Bac Phi va co gang ngan chan luc luong Thinh vuong chung Anh o Ai Cap. Đen ngay 6 thang 4, Hitler tien hanh xam luoc Yugoslavia (Nam Tu) va Hy Lap. Nhung no luc cua Quoc xa la nham bao đam nguon cung dau mo tu ben ngoai, trong đo co đong minh moi cua ho la Romania, quoc gia đa ky Hiep uoc Ba ben vao thang 11 nam 1940.

Vao ngay 22 thang 6 nam 1941, Hitler xe bo Hiep uoc Molotov–Ribbentrop va cung voi cac đong minh đem khoang 5,5 trieu quan tan cong Lien Xo. Ben canh muc đich chiem lay Lebensraum (khong gian song), chien dich quy mo lon nay (mat danh Chien dich Barbarossa) con y đo nham huy diet Lien bang Xo viet va chiem nhung nguon tai nguyen thien nhien đe phuc vu cho cuoc chien tiep theo voi phe Đong Minh. Phan ung cua nguoi dan Đuc la bat ngo va boi roi. Nhieu nguoi lo lang lieu chien tranh se keo dai bao lau hay to ve hoai nghi ve kha nang chien thang cua Đuc khi phai tham chien tren hai mat tran.

Ban đau, moi viec dien ra rat suon se, Quoc xa cung đong minh đa chinh phat đuoc cac nuoc cong hoa vung Baltic, Belarus, va Tay Ukraina. Sau chien thang trong Tran Smolensk, Hitler ra lenh cho Cum tap đoan quan Trung tam tam dung cuoc tien quan đen Moskva va tam thoi chuyen huong cac đon vi tang Panzer đe ho tro cuoc phong toa Leningrad va Kiev. Su chan chu nay đa cho Hong quan Lien Xo co hoi huy đong luc luong du bi moi; va cuoc tan cong Moskva đuoc tai tien hanh vao thang 12 nam 1941 đa ket thuc trong tham hoa. Vao ngay 7 thang 12 nam 1941, Nhat Ban tan cong Tran Chau Cang, Hawaii. Bon ngay sau, Đuc tuyen chien voi My.
Luong luong thuc cung cap đen nhung vung lanh tho Lien Xo va Ba Lan bi chinh phuc la it oi, voi nhung khau phan khong đay đu, khong đap ung đuoc nhu cau dinh duong. Quan đich rut lui đa pha huy mua mang, đot chay cay trong; va phan con lai thi đa so đuoc chuyen ve Đuc. Ngay tai chinh quoc, khau phan luong thuc cung bi cat giam trong nam 1942. Voi vai tro Toan quyen Ke hoach Bon nam, Hermann Goring yeu cau thuc đay so chuyen hang ngu coc van chuyen tu Phap va ca tu Na Uy. Vu mua nam 1942 la thuan loi va nguon cung luong thuc van đu đap ung tai Tay Au.
Luc luong đac nhiem Reichsleiter Rosenberg la mot to chuc đuoc thanh lap voi nhiem vu cuop đoat cac tac pham nghe thuat va van hoa tu nhung bo suu tap, thu vien va bao tang cua nguoi Do Thai tren khap chau Au. Đa co khoang 26.000 toa tau cho đay cac vat pham đanh cap đuoc van chuyen tu Phap ve Đuc. Ben canh đo, binh linh cung an cap hoac mua nhung loai hang hoa ma kho kiem đuoc o Đuc nhu quan ao roi gui ve nha.


 Buoc ngoat va sup đo  Nuoc Đuc cung nhu chau Au noi chung đeu phu thuoc gan nhu toan bo vao hoat đong nhap khau dau mo tu ben ngoai. Trong mot no luc nham giai quyet su thieu hut dai dang nay, Quoc xa đa khoi đong Fall Blau (Chien dich Blau) vao thang 6 nam 1942, mot cuoc tan cong nham đen nhung mo dau o Kavkaz. Ngay 19 thang 11, Hong quan Lien Xo phat đong mot cuoc phan cong va sau đo vai ngay ho đa bao vay đuoc quan Đuc trong thanh pho Stalingrad. Goring cam đoan voi Hitler rang Tap đoan quan so 6, luc luong đang o trong vong vay, se đuoc tiep te bang đuong khong, nhung đieu nay tro nen khong kha thi. Viec Hitler khong cho phep rut lui dan toi hau qua la 200.000 binh si Đuc va Romania thiet mang; 91.000 binh si khac đau hang vao ngay 31 thang 1 nam 1943 va chi co 6.000 nguoi trong so đo song sot đe quay tro ve Đuc sau chien tranh. Sau thang loi o tran chien lon tiep theo, Tran Kursk, Hong quan Lien Xo tiep tuc tien quan ve phia tay va đen cuoi nam 1943 Đuc Quoc Xa đa đanh mat phan lon lanh tho o phia đong ma truoc đo ho tung xam chiem đuoc.
Tai Ai Cap, Quan đoan Phi Chau Afrika Korps cua Thong che Erwin Rommel đa bi cac luc luong đat duoi quyen chi huy cua Thong che Bernard Montgomery đanh bai vao thang 10 nam 1942. Tiep đo, quan Đong Minh lan luot đo bo vao Sicily trong thang 7 nam 1943 va Y trong thang 9. Cung thoi điem, cac phi đoi nem bom cua Anh va My cung bat đau tien hanh chien dich tan cong nuoc Đuc. Trong mot no luc nham đanh tan nhue khi cua nguoi Đuc, nhieu phi vu đa co tinh nham vao muc tieu la dan thuong. Voi viec so luong may bay san xuat ra khong đu bu đap cho so mat mat, nuoc Đuc hoan toan đanh mat kha nang kiem soat bau troi va phai hung chiu su tan pha ngay cang nang ne hon tu chien dich nem bom cua Đong Minh. Đen cuoi nam 1944, truoc nhung đot nem bom nham vao cac nha may loc dau va cac khu cong nghiep, bo may chien tranh cua Đuc Quoc Xa gan nhu đa hoan toan te liet.
Vao ngay 6 thang 6 nam 1944, Đong Minh Anh, My va Canada mo mat tran phia Tay voi chien dich đo bo len Normandy. Trong ngay 20 thang 7, Hitler may man thoat chet sau mot vu am sat. Ong ra lenh tra thu tan bao, ket qua la 7.000 nguoi bi bat va hon 4.900 nguoi bi hanh quyet. Cuoc tan cong Ardennes (16 thang 12 nam 1944 – 25 thang 1 nam 1945) la chien dich lon cuoi cung cua Đuc trong chien tranh. Hong quan Lien Xo tien vao lanh tho Đuc trong ngay 27 thang 1. Hitler khong chiu thua nhan that bai va nhan manh lap đi lap lai rang phai chien đau đen nguoi cuoi cung, dan toi ton that ve nguoi va cua khong đang co trong nhung thang con lai cua cuoc chien. Thong qua Bo truong Tu phap Otto Georg Thierack, ong ra lenh bat ky nguoi nao khong san sang chien đau se bi đem ra toa an quan su ngay tuc khac. Hang ngan nguoi đa bi giet. O rat nhieu noi, nguoi dan tim cach đau hang quan Đong Minh đang tien đen, mac cho loi keu goi tiep tuc chien đau cua cac lanh đao đia phuong. Hitler con ra lenh pha huy cac cay cau, nha may, he thong giao thong van tai va cac co so ha tang khac— mot sac lenh tieu tho— nhung Bo truong Vu trang Albert Speer co the đa ngan khong cho menh lenh nay đuoc thuc thi mot cach toan bo.

Trong suot khoang thoi gian dien ra Tran Berlin (16 thang 4 nam 1945 – 2 thang 5 nam 1945), Hitler va nhung tham muu cua ong song trong Fuhrerbunker duoi mat đat. Vao ngay 30 thang 4, khi Hong quan Lien Xo đa o rat gan Phu Thu tuong, Hitler va vo la Eva Braun quyet đinh tu sat trong Fuhrerbunker. Thuy su đo đoc Karl Donitz len ke nhiem Hitler voi tu cach Tong thong Đe che va Goebbels len lam Thu tuong Đe che. Goebbels cung vo la Magda cung đa tu sat trong ngay 1 thang 5 sau khi tu tay sat hai sau đua con cua minh. Ngay 2 thang 5, Tuong Helmuth Weidling đau hang vo đieu kien truoc Tuong Vasily Chuikov cua Lien Xo. Trong khoang tu ngay 4 đen 8 thang 5 hau het quan linh co vu trang con lai cua Đuc đeu đau hang vo đieu kien. Van kien đau hang cua Đuc đuoc ky vao ngay 8 thang 5, đanh đau hoi ket cho chien tranh the gioi thu hai o chau Au.

Ti le tu sat tai Đuc tang len khi đoi phuong ngay mot tien gan, đac biet o nhung khu vuc tien quan cua Hong quan. Tai Demin, hon mot ngan nguoi (trong tong so khoang 16.000) đa tu sat trong hoac trong khoang ngay 1 thang 5 nam 1945 khi Tap đoan quan so 65 cua Phuong dien quan Belorussia so 2 xong vao mot nha may chung cat va can quet qua thi tran, thuc hien cac hanh đong nhu cuong hiep hang loat, tu y sat hai thuong dan va cham lua đot chay cac toa nha. Rat nhieu đia điem co so luong nguoi tu sat cao, trong đo co Neubrandenburg (600 nguoi), Słupsk (1.000 nguoi), va Berlin it nhat 7.057 nguoi.


 Ton that nhan mang cua Đuc  Tong so nguoi Đuc thiet mang lien quan đen cuoc chien uoc tinh trong khoang tu 5,5 đen 6,9 trieu. Theo mot nghien cuu cua nha su hoc nguoi Đuc Rudiger Overmans, so binh si Đuc thiet mang va mat tich la 5,3 trieu, bao gom 900.000 linh nhap ngu bat buoc tu ben ngoai bien gioi Đuc hoi nam 1937, o Ao va Đong-Trung Au. Vao nam 2014, su gia Overy uoc tinh tong cong co khoang 353.000 dan thuong đa chet vi nhung đot nem bom nham vao cac thanh pho Đuc cua Anh va My. Ben canh đo la 20.000 nguoi chet trong nhung chien dich tren mat đat. Khoang 22.000 nguoi dan thiet mang trong Tran Berlin. So thuong dan thiet mang khac gom co 300.000 nguoi Đuc (bao gom ca nguoi Do Thai) la nan nhan cua cac hoat đong khung bo ve chinh tri, ton giao, chung toc cua Quoc xa, va 200.000 nguoi bi sat hai trong chuong trinh cai chet em ai. Cac toa an chinh tri đuoc goi la Sondergericht đa ket an tu hinh khoang 12.000 thanh vien cua Phong trao khang chien Đuc, ben canh đo cac toa dan su cung ket an tuong tu voi khoang 40.000 nguoi Đuc.
Vao thoi điem chien tranh ket thuc, toan chau Au co hon 40 trieu nguoi ti nan, nen kinh te sup đo, va 70% co so ha tang cong nghiep bi pha huy. Khoang 12 đen 14 trieu nguoi dan toc Đuc đa bo tron hoac bi truc xuat tu Đong-Trung Au đen Đuc. Trong thoi ky chien tranh Lanh, chinh phu Tay Đuc uoc tinh co khoang 2,2 trieu dan thuong đa thiet mang vi cac hoat đong bo tron, truc xuat va lao đong kho sai tai Lien Xo. Con so nay khong bi bac bo cho đen thap nien 1990, thoi điem ma mot so nha su hoc nhan đinh co khoang 500.000-600.000 truong hop thiet mang đuoc xac nhan. Vao nam 2006 chinh phu Đuc tai khang đinh so nan nhan la 2 đen 2,5 trieu.


Đia ly = Su thay đoi ve lanh tho =

Voi that bai trong the chien thu nhat cung Hoa uoc Versailles đuoc ky ket, nuoc Đuc đa đanh mat Alsace-Lorraine, Bac Schleswig, va Memel. Saarland tam thoi tro thanh mot vung bao ho cua Phap va đat duoi đieu kien la cu dan cua no sau nay se tu quyet đinh viec gia nhap nuoc nao bang mot cuoc trung cau. Ba Lan tro thanh mot quoc gia rieng biet va ket noi đuoc ra bien nho Hanh lang Ba Lan moi thanh lap; đay cung la vung lanh tho ngan cach Pho voi phan con lai cua nuoc Đuc. Danzig gio la mot thanh pho tu do.
Sau mot cuoc trung cau dien ra vao nam 1935, Đuc đa lay lai đuoc quyen kiem soat Saarland; tiep đo đen nam 1938 ho sap nhap Ao vao voi phan lanh tho cua minh. Hiep đinh Munich ky ket nam 1938 giup Đuc co them vung Sudetenland, va sau thang sau ho chiem not phan lanh tho con lai cua Tiep Khac. Thang 3 nam 1939, truoc moi đe doa bi xam lang bang đuong bien, Litva đa phai nhuong lai Memel cho Đuc.
Tu nam 1939 đen 1941, Đuc Quoc Xa lan luot tien hanh xam luoc Ba Lan, Phap, Luxembourg, Ha Lan, Bi, va Lien Xo. Vao nam 1943 Mussolini nhuong lai Trieste, Nam Tyrol, va Istria cho Đuc. Sau đo Quoc xa thanh lap nen hai khu hanh chinh bu nhin tai cac khu vuc tren, Operationszone Adriatisches Kustenland va Operationszone Alpenvorland.


= Nhung vung lanh tho chiem đong =

Quoc xa đa ngay lap tuc hop nhat mot so vung lanh tho chinh phuc đuoc vao voi chinh quoc nhu mot phan muc tieu dai han cua Hitler, đo la tao ra mot Đe che Đai Đuc. Vai khu vuc nhu Alsace-Lorraine đuoc đat duoi su cai quan cua mot Gau lien ke. Ngoai cac vung lanh tho hop nhat Reichskommissariat, Quoc xa con tao ra mot so quoc gia bi chiem đong. Cac khu vuc chiu su quan ly cua Đuc bao gom Vung bao ho Bohemia va Moravia, Reichskommissariat Ostland (trong đo co chua cac quoc gia Baltic va Belarus), va Reichskommissariat Ukraine. Cac phan lanh tho bi chinh phuc cua Bi va Phap chiu su kiem soat cua Chinh phu Quan su tai Bi va Bac Phap (Militarverwaltung in Belgien und Nordfrankreich). Mot phan Ba Lan ngay lap tuc đuoc sap nhap vao Đe che, va tai trung tam vung lanh tho Ba Lan chiem đong Quoc xa thanh lap nen Generalgouvernement. Hitler du đinh se sap nhap đa phan nhung lanh tho tren vao voi Đe che.
Cac chinh phu Đan Mach, Na Uy (Reichskommissariat Norwegen), va Ha Lan (Reichskommissariat Niederlande) đat duoi su quan ly cua thuong dan, đa phan la dan đia phuong.


= Su thay đoi sau chien tranh =
Voi Tuyen ngon Berlin ban hanh vao ngay 5 thang 6 nam 1945 va sau nay la su thanh lap cua Hoi đong Kiem soat Đong Minh, bon cuong quoc Đong Minh hang đau tam thoi đam trach vai tro cai quan nuoc Đuc. Tai Hoi nghi Potsdam dien ra vao thang 8 nam 1945, phe Đong Minh đa phan chia cac vung lanh tho chiem đong va đe ra muc tieu Entnazifizierung (phi Quoc xa hoa, hay tieu diet va xoa bo hoan toan chu nghia Quoc xa). Đuc bi chia cat thanh bon khu vuc, moi khu vuc se do mot quoc gia Đong Minh chiem đong va ho se thu lay cac khoan boi thuong thiet hai tu khu vuc cua minh. Vi hau het cac khu cong nghiep nam o vung phia tay nen Lien Xo se đuoc chuyen cho khoan boi thuong bo sung. Vao ngay 20 thang 5 nam 1947 Hoi đong Kiem soat Đong Minh xoa bo su ton tai cua Pho. Nuoc Đuc nhan đuoc su vien tro bat đau la cua My voi Ke hoach Marshall vao nam 1948. Giai đoan chiem đong ket thuc vao nam 1949 voi su thanh lap cua Đong Đuc va Tay Đuc. Bien gioi giua Đuc va Ba Lan hoan thien sau khi Hiep uoc Warsaw đuoc ky vao nam 1970. Quang thoi gian bi chia cat keo dai đen nam 1990, thoi điem ma phe Đong Minh tu bo moi yeu sach ve lanh tho cua Đuc voi Hiep uoc 2 + 4 (hay Treaty on the Final Settlement With Respect to Germany, tam dich: Hiep uoc ve Giai phap Cuoi cung đoi voi nuoc Đuc), theo đo Đuc cung tu bo cac quyen đoi hoi ve lanh tho ma ho mat trong the chien thu hai.


Chinh tri = Y thuc he =

Quoc xa la mot đang chinh tri cuc huu hinh thanh trong giai đoan tinh hinh kinh te va xa hoi co nhung bien đoi, hau qua đien hinh la su khoi phat manh me cua cuoc Đai Suy thoai vao nam 1929. Trong quang thoi gian o tu sau vu Đao chinh nha hang bia that bai nam 1923, Hitler đa viet mot cuon sach co tua Mein Kampf, noi dung cua no trinh bay ve ke hoach chuyen đoi xa hoi Đuc thanh mot xa hoi can cu vao chung toc. Ly tuong cua chu nghia Quoc xa quy tu cac yeu to bai Do Thai, thanh loc chung toc, thuyet uu sinh, va ket hop chung voi chu nghia toan Đuc (pangermanismus) va chu nghia banh truong lanh tho voi muc tieu chiem đuoc nhieu Lebensraum (khong gian song) cho nguoi dan toc Đuc. Che đo Quoc xa no luc chiem đoat nhung vung lanh tho moi bang viec tan cong Ba Lan va Lien Xo, cung du đinh tiep theo đo la truc xuat hoac tieu diet nguoi Do Thai, nguoi Slav song o nhung khu vuc đo, nhung toc nguoi đuoc xem la ha đang so voi chung toc thuong đang Aryan va la mot phan cua am muu Do Thai Bolshevik. Nhung đoi tuong khac ma Quoc xa cho la Lebensunwertes Leben (khong đang song, song cung nhu khong) bao gom nhung nguoi khuyet tat ve tinh than va the chat, nguoi Di-gan, nguoi đong tinh, tin huu Nhan chung Jehovah, va nhung nguoi khong phu hop hay khong thich nghi đuoc voi xa hoi.
Duoi anh huong cua phong trao Volkisch, che đo Quoc xa chong lai chu nghia hien đai ve van hoa va ung ho phat trien quan su mo rong bang tri thuc. Nghe thuat va tu duy sang tao bi dap tat, tru khi chung co the phuc vu nhu phuong tien tuyen truyen. Đang Quoc xa su dung nhung bieu tuong nhu Blutfahne (co mau) va nhung le nghi nhu đai hoi đang đe thuc đay su đoan ket va tinh pho bien cua che đo.


= Chinh quyen =

Mot đao luat ban hanh vao ngay 30 thang 1 nam 1934 đa xoa bo cac quoc gia cau thanh (Lander) cua Đuc va thay moi chung bang cac đon vi hanh chinh cua Đuc Quoc Xa: Gaue, voi vi tri đung đau thuoc ve cac lanh đao cua đang (Gauleiter), nhung nguoi ma thuc te tro thanh thong đoc cac khu vuc ma ho phu trach. Su thay đoi nay khong đuoc thuc thi mot cach toan bo, boi cac Lander van đuoc dung nhu đon vi hanh chinh danh cho mot so ban bo chinh phu, nhu la bo giao duc. Đieu nay dan toi mot bo may quan lieu hon đon, chong cheo cac quyen han va trach nhiem, mot net đac thu trong co cau hanh chinh cua che đo Quoc xa.
Vao nam 1933, cac cong chuc nguoi Do Thai bi tuoc viec lam, tru nhung nguoi tung phuc vu cho quan đoi trong the chien thu nhat. Cac đang vien hoac nguoi ung ho đang Quoc xa đuoc bo nhiem thay the vi tri cua nguoi Do Thai. Mot đao luat thong qua (Luat Chinh quyen Đia phuong Đe che 1935) đa bai bo nhung cuoc bau cu cap đia phuong nhu mot phan cua phuong phap Gleichschaltung (chinh đon, đong bo hoa, sap xep). Ke tu đo tro đi, chuc danh tinh truong se do Bo truong Noi vu bo nhiem.
Hitler cai tri nuoc Đuc mot cach đoc đoan bang viec xac nhan Fuhrerprinzip (nguyen tac lanh đao), theo đo keu goi su phuc tung tuyet đoi cua tat ca cac cap duoi quyen. Ong quan niem co cau chinh quyen nhu mot kim tu thap, voi ban than minh la nguoi lanh đao khong the sai lam, đung o đinh. Nhung chuc vu, cap bac trong đang khong xac đinh theo cach bau chon ma bang su bo nhiem cua nhung nguoi o vi the cao hon. Đang Quoc xa đa su dung bien phap tuyen truyen đe tao nen mot su sung bai ca nhan đoi voi Hitler. Cac nha su hoc nhu Kershaw nhan manh ve su tac đong tu nhung ky nang hung bien cua Hitler đen tam ly. Kressel viet: "Tran ngap;... nguoi dan Đuc noi cung loi keu goi 'thoi mien' bi an cua Hitler". Roger Gill thi nhan xet: "Nhung bai phat bieu xuc cam cua Hitler đa chiem đuoc trai tim va tam tri cua rat nhieu nguoi Đuc: ong ta gan nhu đa thoi mien nhung thinh gia cua minh."
Tuy phai bao cao thong tin đen Hitler va nghe theo đuong loi cua ong nhung nhung quan chuc hang đau cung co quyen tu chu đang ke. Ho đuoc du kien se "lam viec huong ve lanh tu" đe co đuoc su chu đong trong viec thuc đay cac chinh sach va hanh đong theo y muon cua Hitler va muc tieu cua đang ma khong can Hitler phai ngay nao cung co mat tham gia đieu hanh đat nuoc. Chinh phu khong phai mot co quan hop tac, phoi hop, ma la mot tap hop vo to chuc cac be phai dan đau boi cac thanh vien uu tu cua đang; ho đau tranh voi nhau đe gianh quyen luc va nham chiem đuoc tinh cam cua lanh tu. Phong cach lanh đao cua Hitler la đua ra nhung menh lenh mau thuan đen cap duoi va đat ho vao vi tri ma trach nhiem va nghia vu cua nguoi nay chong lan len nguoi kia. Bang cach đo ong đa nuoi duong su ngo vuc, canh tranh, đau đa giua nhung ke duoi quyen đe cung co va phat huy toi đa quyen luc cua minh.


= Luat phap =

Vao ngay 20 thang 8 nam 1934, cac cong chuc bi yeu cau phai thuc hien mot loi tuyen the phuc tung Hitler vo đieu kien; vai tuan truoc đo, cac quan nhan cung bi yeu cau phai thuc hien loi the tuong tu. Phep tac nay tro thanh nen tang cua Fuhrerprinzip, theo đo loi noi cua Hitler xep tren moi luat le. Bat ky hanh vi nao ma đa đuoc Hitler phe chuan, ke ca tan sat, thi đeu la hop phap. Tat ca cac nghi đinh va luat do nhung bo truong noi cac đe xuat đeu phai co đuoc su chap thuan tu van phong cua Deputy Fuhrer (pho lanh tu) Rudolf Hess, nguoi đong thoi co quyen xem xet nhung su bo nhiem trong cac co quan chinh phu hang đau (khong ke quan đoi).
Hau het cac bo luat phu hop va he thong tu phap cua Cong hoa Weimar đuoc giu lai su dung trong va sau thoi Quoc xa đe đoi pho voi nhung loai toi pham phi chinh tri. Cac toa an ban bo va thi hanh nhieu ban an tu hinh hon han so voi giai đoan truoc khi Quoc xa len nam quyen. Nhung nguoi bi ket an pham toi ba lan tro len, ke ca toi nho, đeu co the bi coi la nhung ten toi pham thuong xuyen va bi bo tu vo thoi han. Gai mai dam va nhung ke moc tui đuoc đanh gia la toi pham va la mot moi đe doa đen cong đong sac toc. Hang ngan nguoi đa bi bat va giam giu vo thoi han ma khong can phai qua xet xu.
Mac du nhung toa an thong thuong co xu ly cac truong hop ve chinh tri va tham chi ban hanh an tu hinh cho nhung truong hop đo, nhung vao nam 1934, mot loai toa an moi đuoc thanh lap, Volksgerichtshof (Toa an Nhan dan), đe giai quyet nhung vu viec quan trong ve chinh tri. Tu đo cho đen khi giai the vao nam 1945, toa an nay đa đua ra 5.000 an tu hinh. Hinh phat nay danh cho nhung loai toi danh nhu la đi theo Cong san, in to roi xui giuc noi loan, hoac tham chi đem Hitler va cac lanh đao đang hang đau ra lam tro đua. Quoc xa ap dung ba phuong phap tu hinh: treo co, chem đau, va xu ban. Gestapo phu trach viec đieu tra, giam sat đe buoc nguoi dan phai tuan theo tu tuong cua đang. To chuc nay con xac đinh va bat giam nhung toi pham chinh tri, nguoi Do Thai, va nhung đoi tuong khong mong muon khac. Toi pham chinh tri vua đuoc ra khoi tu thuong se ngay lap tuc bi Gestapo bat lai va giam ham trong trai tap trung.
Vao thang 9 nam 1935, cac đao luat Nuremberg đuoc ban hanh. Nhung luat nay ban đau co noi dung ngan cam viec quan he tinh duc va ket hon giua nguoi Aryan va nguoi Do Thai, sau đo mo rong them cac đoi tuong "nguoi Di-gan, nguoi da đen va con ngoai gia thu cua ho". Luat nay con ngan cam viec thue phu nu Đuc duoi 45 tuoi vao lam nguoi hau trong cac gia đinh Do Thai. Luat tu cach cong dan Đe che tuyen bo rang chi co "nguoi Đuc hoac dong doi lien quan" moi đu đieu kien lam cong dan. Cung thoi điem, nhung nguoi Quoc xa đa dung bien phap tuyen truyen đe truyen ba quan niem Rassenschande (o ue chung toc), qua đo bien minh cho su can thiet phai co mot đao luat co tinh nang han che. Do vay, nguoi Do Thai va nhung nguoi khong thuoc dong doi Aryan đeu bi tuoc quyen cong dan Đuc. Noi dung cua luat cung cho phep Quoc xa bac bo quyen cong dan cua bat ky ai khong ung ho che đo nhiet thanh. Mot nghi đinh bo sung vao thang 11 đinh nghia nguoi Do Thai la bat ky ai co ba ong ba la nguoi Do Thai, hoac hai ong ba va theo đuc tin Do Thai.


= Luc luong quan su va ban quan su =


 Wehrmacht  Luc luong vu trang thong nhat cua Đuc tu nam 1935 đen 1945 đuoc goi la Wehrmacht, bao gom Heer (Luc quan), Kriegsmarine (Hai quan), va Luftwaffe (Khong quan). Tu ngay 2 thang 8 nam 1934, cac thanh vien cua luc luong vu trang bi yeu cau phai thuc hien mot loi tuyen the phuc tung vo đieu kien đoi voi ca nhan Hitler. Trai nguoc voi loi tuyen the truoc, trong đo yeu cau phai trung thanh voi hien phap cua đat nuoc va nhung co so hop phap, loi tuyen the moi đoi hoi quan nhan phai tuan theo Hitler ke ca khi nhan đuoc lenh lam đieu gi đo phi phap. Hitler ra lenh quan đoi phai lam ngo hoac tham chi ho tro hau can cho Einsatzgruppen — nhung toan quan tu than di đong chiu trach nhiem cho hang trieu cai chet o Đong Au — khi co the. Cac thanh vien cua Wehrmacht cung tham gia truc tiep vao cuoc diet chung Holocaust voi viec ban chet dan thuong hoac thuc hien nhung toi ac diet chung duoi vo boc cac chien dich chong du kich, khang chien. Ke đich ben kia la nguoi Do Thai, nhung ke đau so cua cuoc đau tranh khang chien, va do vay can phai bi tieu diet. Vao ngay 8 thang 7 nam 1941, Heydrich thong bao tat ca nguoi Do Thai đeu đuoc xem la nhung ke chong đoi thuoc phe khang chien va ra lenh hanh quyet bang sung tat ca nam gioi Do Thai tuoi tu 15 đen 45.
Bat chap nhung no luc chuan bi ve quan su, nen kinh te co the se khong duy tri ho tro đuoc cho mot cuoc chien tranh keo dai tieu hao nhu đieu tung xay ra trong the chien thu nhat. Boi vay, mot chien luoc đuoc phat trien dua tren chien thuat Blitzkrieg (chien tranh chop nhoang), đoi hoi tien hanh cac cuoc tan cong phoi hop manh me va tranh đung phai nhung điem manh cua đoi phuong. Khoi đau la phao binh ban pha, tiep đen la nem bom va oanh tac, sau đo xe tang tham chien va cuoi cung bo binh se di chuyen an toan vao nhung vung đat đa kiem soat đuoc. Nhung chien thang tiep tuc đen voi Quoc xa cho toi giua nam 1940, va viec khong the đanh bai Anh la mot buoc ngoat lon đau tien cua cuoc chien. Quyet đinh tan cong Lien Xo va that bai quyet đinh o Stalingrad dan toi su thoai lui cua quan đoi Đuc va cuoi cung la ket cuc bai tran. Tong so binh si phuc vu cho Wehrmacht tu 1935 đen 1945 la khoang 18,2 trieu; va 5,3 trieu trong so đo đa tu tran.


 SA va SS  Sturmabteilung (SA; Biet đoi Bao tap; Quan ao nau) thanh lap vao nam 1921 la luc luong ban quan su đau tien cua đang Quoc xa. Nhiem vu ban đau cua SA la bao ve nhung lanh đao đang tai nhung ky hoi hop va đai hoi. To chuc nay cung tham gia vao cac cuoc bao đong đuong pho chong lai luc luong cua cac đang chinh tri đoi lap, đong thoi thuc thi cac hanh đong bao luc chong lai nguoi Do Thai va nhung đoi tuong khac. Đen nam 1934, duoi su lanh đao cua Ernst Rohm, SA đa co hon nua trieu thanh vien, 4,5 trieu bao gom ca quan du bi, tai thoi điem ma quan đoi chinh quy van bi han che o con so 100.000 theo Hoa uoc Versailles.
Rohm ky vong co đuoc chuc tu lenh quan đoi va sap nhap no vao hang ngu cap bac cua SA. Tong thong Hindenburg va Bo truong Quoc phong Werner von Blomberg đe doa se ap đat tinh trang thiet quan luat neu cac hanh vi đang bao đong cua SA khong giam bot. Trong khi đo, Hitler cung ngo vuc rang Rohm đang co am muu lat đo minh, nen ong đa ra lenh tru khu Rohm va nhung ke thu chinh tri khac. Trong quang thoi gian tu ngay 30 thang 6 đen 2 thang 7 nam 1934 đa co khoang 200 nguoi bi giet trong mot su kien đuoc biet đen voi ten goi Đem cua nhung con dao dai. Sau cuoc thanh trung nay, SA đa khong con la mot the luc lon nua.

Tu mot đon vi nho voi so luong thanh vien it oi đat duoi su bao tro cua SA ban đau, Schutzstaffel (SS) đa phat trien thanh mot trong nhung luc luong lon va hung manh bac nhat tai Đuc Quoc Xa. Duoi su lanh đao cua Reichsfuhrer-SS (Thong che SS) Heinrich Himmler tu nam 1929, đen nam 1938 SS đa co hon 250.000 thanh vien va tiep tuc lon manh. Himmler hinh dung SS se tro thanh mot đoi quan can ve uu tu, hang ngu bao ve sau cung cua Hitler. Chi nhanh quan su cua SS, Waffen-SS, tren thuc te đa tro thanh nhanh thu tu cua Wehrmacht.
Vao nam 1931 Himmler thiet lap co quan tinh bao cua SS đuoc biet đen nhu Sicherheitsdienst (SD; Co quan An ninh) va giao quyen kiem soat no cho phu ta cua minh, Obergruppenfuhrer-SS (Đai tuong SS) Reinhard Heydrich. Nhiem vu cua to chuc nay la xac đinh va bat giam nhung nguoi Cong san va ke thu chinh tri khac. Himmler ky vong SD sau nay se thay the hoan toan he thong canh sat hien tai. Ngoai ra Himmler cung thiet lap buoc đau mot nen kinh te song song đat duoi su bao tro cua Co quan Chi huy Hanh chinh va Kinh te SS. Cong ty co phan me nay so huu cac tap đoan nha đat, nha may va cac nha xuat ban.
Ke tu nam 1935 tro ve sau SS can du sau sac đen hoat đong khung bo, vay bat don nguoi Do Thai vao trong cac khu Do Thai va cac trai tap trung. Voi su bung no cua The chien thu hai, cac đon vi SS đuoc goi la Einsatzgruppen đa theo chan quan đoi tien vao Ba Lan, Lien Xo va tan sat hon hai trieu nguoi, bao gom ca 1,3 trieu nguoi Do Thai, trong giai đoan 1941 đen 1945. Luc luong SS-Totenkopfverbande (đon vi đau lau) phu trach quan ly cac khu trai tap trung va trai huy diet, nhung đia điem ma đa co hang trieu nguoi Do Thai bi sat hai.


Kinh te = Nen kinh te Đe che =
Van đe kinh te cap bach nhat ma nhung nguoi Quoc xa phai đoi mat ban đau đo la muc 30% ti le that nghiep tren toan quoc. Vao thang 5 nam 1933, Chu tich Reichsbank (ngan hang trung uong) va Bo truong Kinh te, Tien si kinh te Hjalmar Schacht sang lap ra mot đe an tai tro tham hut. Cac du an von đuoc thanh toan voi viec phat hanh lenh phieu goi la Mefo bill. Reichsbank in tien đe thanh toan khi phieu đuoc trinh bay. Trong khi no quoc gia đa tang vot, Hitler cung voi đoi ngu kinh te cua ong ky vong qua trinh mo rong lanh tho sap toi se giup cung cap nguon luc đe tra no. Duoi su quan ly cua Schacht, ti le that nghiep đa giam xuong rat nhanh; nhanh hon bat ky nuoc nao khac trong cuoc Đai Suy thoai.
Vao ngay 17 thang 10 nam 1933, nguoi đi tien phong trong linh vuc hang khong Hugo Junkers, chu so huu cua Xuong may bay Junkers, bi bat. Trong vong vai ngay cong ty cua ong đa bi chinh quyen chiem đoat. Duoi su chi đao cua Bo truong Hang khong Goring, san luong may bay ngay lap tuc tang manh tren toan nganh cong nghiep. Tu mot luc luong lao đong 3.200 nguoi chi tao ra đuoc 100 chiec moi nam vao nam 1932, chua đay 10 nam sau nganh cong nghiep nay đa tang truong voi khoang 250.000 lao đong san xuat ra hon 10.000 may bay tien tien ve mat ky thuat moi nam.

Mot bo may quan lieu ti mi đuoc tao ra đe đieu tiet hoat đong nhap khau nguyen lieu tho va thanh pham voi y đinh loai bo đoi thu canh tranh nuoc ngoai tai thi truong Đuc va cung co can can thanh toan quoc gia. Nhung nguoi Quoc xa khuyen khich phat trien thay the phuong phap tong hop cac nguyen lieu nhu dau mo va nguyen lieu det. Khi ma thi truong o trong tinh trang thua thai san pham va gia ca xang dau o muc thap, vao nam 1933 chinh quyen tien hanh mot thoa thuan phan chia loi nhuan voi IG Farben, bao đam cho ho muc 5% trong so von đau tu tai nha may dau tong hop o Leuna. Bat ky loi nhuan vuot qua muc tren se phai chuyen lai cho nha nuoc. Đen nam 1936, Farben đa hoi han voi thoa thuan nay, boi khoan loi nhuan vuot muc san sinh ra khi đo đa phai trao lai cho chinh phu.
Cac du an cong trinh cong cong lon đuoc tai tro nho chinh sach vay nuoc ngoai bao gom cong trinh mang luoi Autobahns (đuong cao toc), ben canh đo nha nuoc con cung cap nguon kinh phi cho cac chuong trinh do chinh quyen cu khoi xuong la cai cach nong nghiep va nha o. Đe kich thich nganh cong nghiep xay dung, tin dung đuoc cung cap cho cac doanh nghiep tu nhan va nhung khoan tro cap đuoc danh san cho viec mua nha va sua chua. Cac cap đoi tre nguoi Aryan co du đinh ket hon co the nhan mot khoan vay len toi 1.000 Reichsmark voi đieu kien nguoi vo se ra khoi luc luong lao đong. So tien phai tra se đuoc giam xuong 25% cho moi đua con ho sinh ra. Đen nam 1937, nhung thong bao ve viec phu nu phai duy tri tinh trang that nghiep đa bi rut lai do thieu hut lao đong co tay nghe.

Hitler muong tuong viec so huu xe hoi pho bien la mot phan cua nuoc Đuc moi. Ong lua chon nha thiet ke Ferdinand Porsche đe phac thao len nhung ke hoach cho KdF-wagen (Kraft durch Freude wagen, xe KdF), du đinh no se la loai o to ma moi cong dan Đuc đeu co the so huu. Mot nguyen mau đa đuoc trung bay tai Trien lam O to Quoc te o Berlin vao ngay 17 thang 2 nam 1939. Tuy nhien voi su bung no cua The chien thu hai, nha may đa chuyen sang san xuat cac loai xe quan su. Khong co mau nao đuoc ban ra cho đen thoi điem sau chien tranh, khi đo chiec xe đa đuoc đoi ten thanh Volkswagen (xe cua nhan dan).
Vao thoi điem Quoc xa len nam quyen nam 1933, nuoc Đuc co sau trieu nguoi that nghiep, thi đen nam 1937 con so nay giam xuong chi con duoi mot trieu. Ket qua nay mot phan la nho viec khai tru nu gioi ra khoi luc luong lao đong. Muc luong thuc te nam 1938 đa giam 25% so voi nam 1933. Cac cong đoan bi giai the vao thang 5 nam 1933 voi viec Quoc xa chiem đoat nguon tai chinh va bat giu nhung lanh đao cua cac cong đoan Dan chu Xa hoi. Mot to chuc moi goi la Mat tran Lao đong Đuc (DAF) đuoc sang lap va đat duoi su kiem soat cua cong chuc đang Quoc xa Robert Ley. So gio lao đong trung binh cua nguoi Đuc đa tang tu 43 gio/tuan nam 1933 len 47 gio/tuan nam 1939.
Sang đau nam 1934, Quoc xa tu viec ho tro cac ke hoach tao ra viec lam đa đoi huong chu trong đen hoat đong tai vu trang. Đen nam 1935, chi phi quan su đa chiem toi 73% khoan chi cua chinh phu ve hang hoa va dich vu. Vao ngay 18 thang 10 nam 1936 Hitler bo nhiem Goring lam Toan quyen Ke hoach bon nam voi du đinh tang toc chuong trinh tai vu trang. Ben canh viec keu goi đay nhanh tien đo thi cong cac nha may thep, nha may cao su tong hop va cac nha may khac, Goring con thiet lap kiem soat gia ca va tien luong va han che viec phat hanh co tuc. Cac khoan chi lon đuoc đau tu cho hoat đong tai vu trang bat chap muc tham hut ngay cang tang. Voi su ra đoi cua luat nghia vu quan su bat buoc vao nam 1935, Reichswehr von bi gioi han quan so o nguong 100.000 boi nhung đieu khoan cua Hoa uoc Versailles đa phat trien len đen 750.000 linh tai ngu cung voi mot trieu quan du bi o thoi điem khoi phat The chien thu hai. Toi thang 1 nam 1939, so nguoi that nghiep đa giam xuong con 301.800; va đen thang chin con so nay chi con la 77.500.


= Kinh te thoi chien va lao đong kho sai =

Kinh te chien tranh cua Đuc Quoc Xa la kieu kinh te hon hop, co su ket hop giua thi truong tu do va ke hoach hoa tap trung; nha su hoc Richard Overy đa mo ta no giong nhu nam o đau đo giua kinh te chi huy cua Lien Xo va he thong tu ban cua Hoa Ky.
Vao nam 1942, Hitler bo nhiem Albert Speer len lam Bo truong Vu trang thay cho nguoi tien nhiem Fritz Todt vua qua đoi. Speer đa cai thien tinh hinh san xuat thong qua viec to chuc sap xep mot cach hop ly, hop ly hoa phuong phap san xuat, cac loai may moc chi dung cho mot muc đich va đuoc van hanh boi nhung lao đong pho thong khong chuyen mon, va su phoi hop tot hon giua nhieu hang va cong ty khac nhau đa tao ra hang chuc ngan bo phan san pham. Cac nha may đuoc di doi xa khoi nhung bai đuong sat, đia điem la muc tieu bi nem bom. Đen nam 1944, chien tranh đa lam tieu ton 75% tong san pham quoc noi cua Đuc, trong khi đo con so nay đoi voi Lien Xo la 60% con Anh la 55%.
Kinh te thoi chien dua chu yeu vao luc luong lao đong kho sai tren quy mo lon. Quoc xa đa nhap khau va bat khoang 12 trieu nguoi tu 20 quoc gia chau Au lam no le lam viec trong cac nha may va tren cac nong truong; xap xi 75% trong so đo la toi tu Đong Au. Rat nhieu nguoi đa la nan nhan cua nhung đot nem bom tu quan Đong Minh, boi ho it nhan đuoc su bao ve. Đieu kien song ngheo nan dan toi ti le om đau, thuong tat va tu vong cao, cung voi đo la hanh đong pha hoai va pham toi.
Nhung lao đong nuoc ngoai bi đua đen Đuc đuoc phan lam bon loai: lao đong tam thoi, tu binh quan su, lao đong thuong dan, va lao đong Đong Au. Đoi voi tung loai co cac quy đinh khac nhau đuoc đat ra cho nguoi lao đong. Quoc xa đa ban hanh lenh cam cac moi quan he ve the xac giua lao đong la nguoi Đuc va lao đong nuoc ngoai.
Vai tro cua nu gioi ngay mot lon hon. Đen nam 1944 đa co hon nua trieu nguoi phuc vu nhu đoi quan phu trong luc luong vu trang Đuc, đac biet la trong cac đon vi chong may bay cua Luftwaffe; nua trieu nguoi lam viec trong he thong phong khong dan su; va 400.000 nguoi lam y ta tinh nguyen. Ho con thay the nam gioi trong nen kinh te thoi chien, đac biet tren cac nong truong va trong cac cua hang tu nho.
Trong giai đoan sau cua cuoc chien, phe Đong Minh đa tien hanh nem bom chien luoc het suc du doi nham vao cac nha may tinh che san xuat ra dau va xang, cung nhu he thong giao thong van tai cua Đuc, đac biet la cac bai đuong ray va kenh đao. Đen thang 9 nam 1944, nganh cong nghiep vu khi bat đau lui tan. Hai thang sau, san luong than nhien lieu khong con đap ung đuoc muc tieu đe ra, va viec san xuat vu khi moi khong con co the thuc hien. Theo su gia Overy, viec bi quan Đong Minh nem bom đa lam cho nen kinh te Đuc bi keo cang, buoc no phai chuyen mot phan tu so nhan luc va cong nghe sang phuc vu cho cong tac phong khong, đieu nay rat co the đa rut ngan cuoc chien.


Chinh sach chung toc Phan biet chung toc va bai Do Thai la nhung giao ly co ban cua che đo Quoc xa. Chinh sach chung toc cua Đuc Quoc Xa dua tren niem tin cua ho ve su hien huu cua mot chung toc thuong đang uu viet. Nhung nguoi Quoc xa mac nhien cong nhan su ton tai cua cuoc xung đot giua chung toc Aryan thuong đang va nhung chung toc ha đang, đac biet la nguoi Do Thai, chung toc đuoc cho la hon tap đa tham nhap vao xa hoi va boc lot cung nhu đan ap chung toc Aryan.


= Khung bo nguoi Do Thai =

Ngay lap tuc sau khi Quoc xa len nam quyen, nguoi Do Thai đa bi phan biet đoi xu, tiep đen la mot loat vu tan cong cua SA nham vao cac cua hang, giao đuong, va nhung nguoi lam viec trong nganh phap ly keo dai mot thang. Vao ngay 1 thang 4 nam 1933 Hitler tuyen bo tay chay cac hoat đong kinh doanh cua nguoi Do Thai tren toan quoc. Mot đao luat (Gesetz zur Wiederherstellung des Berufsbeamtentums, truc dich: Luat vi su phuc hoi cua nganh dan chinh chuyen nghiep) thong qua vao ngay 7 thang 4 đa buoc tat ca nhung cong chuc khong la nguoi Aryan phai roi bo khoi nganh phap ly va dan chinh. Sau đo la mot luat tuong tu tuoc bo quyen hanh nghe cua nguoi Do Thai đoi voi nhung loai nghe nghiep khac. Vao ngay 11 thang 4 mot nghi đinh đuoc ban hanh trong đo tuyen bo rang bat ky ai co mot trong bon nguoi: cha, me, ong, ba la nguoi Do Thai thi se khong thuoc chung toc Aryan. Nhu la mot phan cua xu the loai bo yeu to Do Thai ra khoi đoi song van hoa, cac thanh vien cua NSGSL (Lien đoan Sinh vien Quoc gia Xa hoi chu nghia) đa vut bo khoi cac thu vien bat ky cuon sach nao đuoc xem la khong phu hop, tiep theo la mot đot đot sach tren pham vi toan quoc dien ra vao ngay 10 thang 5.
Quoc xa đa su dung bao luc va ap luc kinh te đe ep buoc nguoi Do Thai roi khoi đat nuoc. Hoat đong kinh doanh cua nguoi Do Thai bi cach ly khoi thi truong, quang cao tren bao bi cam, va ho khong đuoc phep quan he voi chinh phu. Cung voi đo nguoi Do Thai con phai chiu đung su quay nhieu va nhung cuoc tan cong bao luc. Nhieu khu vuc đa đang bien cam khong cho nguoi Do Thai buoc vao.

Vao thang 11 nam 1938, mot nguoi Do Thai tre co ten Herschel Grynszpan đe nghi thuc hien mot cuoc phong van voi đai su Đuc o Paris. Grynszpan gap va ban chet mot nhan vien cua toa đai su, nha ngoai giao Ernst vom Rath. Su kien nay đa cho đang Quoc xa cai co đe tien hanh mot cuoc noi loan kich đong chong lai nguoi Do Thai vao ngay 9 thang 11 nam 1938. Cac thanh vien SA đa đap pha giao đuong va tai san cua nguoi Do Thai tren khap nuoc Đuc. It nhat 91 nguoi Do Thai Đuc bi giet trong cuoc bao đong ma sau nay đuoc goi la Kristallnacht (Đem thuy tinh vo). Trong nhung thang tiep theo, chinh quyen tiep tuc ap đat them nhung lenh trung phat đoi voi nguoi Do Thai, ho bi cam so huu doanh nghiep hoac lam viec trong cac cua hang ban le, khong đuoc phep lai xe, đi xem phim, đen thu vien, hay so huu vu khi. Hoc sinh Do Thai bi đuoi khoi truong. Cong đong nguoi Do Thai bi phat mot trieu mark tien thanh toan thiet hai gay ra tu vu Kristallnacht va bat ky khoan tien nao tra bang bao hiem se bi tich thu. Đen nam 1939 khoang 250.000 trong so 437.000 nguoi Do Thai tai Đuc đa di cu đen My, Argentina, Anh, Palestine, va mot so nuoc khac. Nhieu nguoi chon o lai luc đia chau Au. Nhung nguoi di cu đen Palestine đuoc phep mang theo tai san duoi cac đieu khoan cua Hiep uoc Haavara, con đoi voi cac quoc gia khac, ho phai đe lai gan nhu toan bo tai san va chinh quyen se chiem đoat so tai san đo.


= Nguoi Di-gan va cac nhom đoi tuong khac =

Cung nhu nguoi Do Thai, nguoi Di-gan đa phai chiu su khung bo tu nhung ngay đau khi Quoc xa len nam quyen. Do khong thuoc chung toc Aryan, ho bi cam ket hon voi nguoi thuoc dong doi Đuc. Bat đau tu nam 1935, mot so luong lon nguoi Di-gan đa bi chuyen đen va sat hai trong cac trai tap trung. Quoc xa cho trien khai Aktion T4 (Hanh đong T4), mot chuong trinh giet nguoi co he thong nham vao nhung đoi tuong khuyet tat ve tinh than va the chat, bao gom nhung benh nhan trong benh vien tam than. Chuong trinh đuoc tien hanh chu yeu trong giai đoan 1939 đen 1941 tuy nhien no van tiep tuc cho đen khi chien tranh ket thuc. Ban đau, phuong phap xu ly la dung sung ban, đen cuoi nam 1941 cac phong hoi ngat đuoc đua vao su dung. Duoi cac đieu khoan cua mot đao luat ban hanh vao ngay 14 thang 7 nam 1933, che đo Quoc xa đa tien hanh triet san ep buoc đoi voi hon 400.000 ca nhan bi gan cho la co khuyet tat ve mat di truyen. Hon mot nua trong so nhung nguoi nay bi cho la thieu hut ve tri oc, trong đo bao gom khong chi nhung nguoi đat điem so thap trong cac bai kiem tra tri tue, ma con nhung nguoi lech chuan mong đoi ve tinh tiet kiem, hanh vi tinh duc, va tinh trang sach se. Nhung nguoi om yeu ve tinh than va the trang cung la muc tieu cua Quoc xa. Đa phan nan nhan đen tu cac nhom thanh phan thua thiet trong xa hoi nhu gai mai dam, nguoi ngheo, nguoi vo gia cu, va toi pham. Ngoai ra con co cac nhom đoi tuong khac cung phai chiu su khung bo va tan sat đo la tin huu Nhan chung Jehovah, nguoi đong tinh, nguoi khong thich nghi đuoc voi xa hoi, cac đich thu chinh tri va ton giao.


= Cuoc tan sat chung toc =

Can nguyen cuoc chien cua Đuc Quoc Xa o phia đong đen tu quan điem đa co tu lau cua Hitler rang nguoi Do Thai la ke thu lon nhat cua dan toc Đuc, va đe đap ung mot thu khac ma ong ta mong muon đo la Lebensraum (khong gian song). Hitler tap trung su chu y vao Đong Au, nham đen muc tieu đanh bai Ba Lan, Lien Xo, kem theo đo la xua đuoi hoac tieu diet nguoi Do Thai va nguoi Slav song o nhung khu vuc nay. Sau khi chiem đuoc Ba Lan, Quoc xa don vay tat ca nguoi Do Thai tai vung lanh tho Generalgouvernement vao trong cac khu Do Thai va buoc nhung nguoi co suc khoe phai đi lao đong. Vao nam 1941, Hitler quyet đinh huy diet hoan toan dan toc Ba Lan. Ong len ke hoach trong vong tu 10 đen 20 nam vung lanh tho Ba Lan do Đuc chiem đong se sach bong sac toc Ba Lan va nguoi Đuc se toi đinh cu thay the. Khoang 3,8 đen 4 trieu nguoi Ba Lan se đuoc giu lai lam no le, đay la mot phan trong luc luong lao đong 14 trieu nguoi ma Quoc xa du đinh tao nen tu cong dan cua cac quoc gia bi chinh phuc o phia đong.

Quoc xa đe ra Generalplan Ost (Ke hoach Tong the cho phia Đong) voi muc tieu truc xuat cu dan Đong Au (o nhung khu vuc chiem đong) va Lien Xo đen Siberia đe tan sat hoac su dung lam lao đong no le. Nham xac đinh đoi tuong tieu diet, Himmler thanh lap nen Volksliste, mot he thong phan loai nguoi đuoc xem la co dong doi Đuc. Himmler ra lenh nhung nguoi goc Đuc nao tu choi gia nhap nhom sac toc Đuc se bi truc xuat đen cac trai tap trung hoac bi bat lam lao đong kho sai, va con cua ho se bi lay đi. Ke hoach nay con bao gom viec bat coc nhung đua tre co cac đac điem Aryan-Bac Au, đoi tuong đuoc cho la co goc Đuc. Quoc xa đinh trien khai Generalplan Ost sau khi chinh phuc đuoc Lien Xo, nhung khi ma đieu nay khong the thuc hien, Hitler đa nghi đen nhung giai phap khac. Mot goi y la tien hanh truc xuat tren quy mo lon nguoi Do Thai đen Ba Lan, Palestine, hoac Madagasca.

Vao khoang thoi gian gan voi thoi điem Quoc xa that bai trong cuoc tan cong Moskva hoi thang 12 nam 1941, Hitler đa quyet đinh rang nguoi Do Thai o chau Au phai bi tan diet ngay lap tuc. Nhung ke hoach nham xoa so toan bo so dan Do Thai o chau Au — khoang 11 trieu nguoi — đuoc chinh thuc hoa tai Hoi nghi Wansee dien ra vao ngay 20 thang 1 nam 1942. Theo đo, mot so se phai lam viec cho đen chet, va so con lai thi se bi giet trong qua trinh thuc thi ke hoach Die Endlosung der Judenfrage (Giai phap cuoi cung cho van đe Do Thai). Ban đau, Quoc xa hanh quyet nan nhan bang xe hoi ngat hoac bang sung (thi hanh boi cac đoi xu ban Einsatzgruppen), nhung nhung phuong phap nay đa chung minh chung khong the đap ung đuoc chien dich co quy mo lon nhu vay. Đen nam 1941, nhung trung tam giet nguoi tai trai tap trung Auschwitz, Sobibor, Treblinka, va nhung trai tu than khac cua Đuc Quoc Xa đa tro thanh phuong thuc chu đao thay the cho Einsatzgruppen. Tong so nguoi Do Thai bi Đuc Quoc Xa giet hai trong chien tranh uoc tinh tu 5,5 đen 6 trieu nguoi, trong đo co khoang hon mot trieu tre em. Ben canh đo la 12 trieu nguoi bi ep lam lao đong kho sai.
Nguoi dan Đuc co the biet ve nhung đieu đa xay ra thong qua binh si tro ve tu cac vung lanh tho chiem đong. Theo nha su hoc Evans, đa phan nguoi Đuc phan đoi cuoc diet chung. Mot so nguoi Ba Lan đa co gang giai cuu hoac che giau nhung nguoi Do Thai con lai, va cac thanh vien cua phong trao bi mat Ba Lan cung thong bao voi chinh phu luu vong cua ho tai Luan Đon ve nhung đieu đa xay ra.
Ben canh diet chung nguoi Do Thai, Quoc xa con du đinh lam giam so dan tai nhung vung lanh tho chinh phuc đuoc xuong 30 trieu nguoi bang cach bo đoi cac nan nhan thong qua mot ke hoach đuoc goi la der Hungerplan. Nguon luong thuc se đuoc chuyen cho quan đoi va cong dan Đuc. Cac thanh pho se bi san bang va dien tich đat đuoc danh cho rung hoac nguoi goc Đuc tai đinh cu. Ket hop lai, hai ke hoach der Hungerplan va Generalplan Ost se khien khoang 80 trieu nguoi dan Lien Xo bi chet đoi. Tuy nhien voi viec chung chi hoan thanh đuoc mot phan, so thuong dan va tu binh chien tranh bo mang uoc tinh vao khoang 19,3 trieu nguoi.


= Đan ap sac toc Ba Lan =

Trong giai đoan Ba Lan bi chiem đong; Quoc xa đa sat hai khoang 2,7 trieu nguoi dan toc Ba Lan. Dan thuong Ba Lan bi buoc phai lam lao đong kho sai trong cac nganh cong nghiep cua Đuc, bi bat giam, hanh quyet, hay truc xuat hang loat đe don đuong cho nguoi Đuc. Gioi chuc trach Đuc tham gia vao no luc huy diet nen van hoa va ban sac dan toc Ba Lan. Rat nhieu giang vien (giao su) đai hoc va nhung nguoi thuoc gioi tri thuc Ba Lan đa bi bat va xu tu, hoac chuyen đen cac trai tap trung voi chien dich AB-Aktion. Trong chien tranh, Ba Lan mat đi 39 đen 45% bac si va nha si, 26 đen 57% luat su, 15 đen 30% giao vien, 30 đen 40% nha khoa hoc va giang vien đai hoc, va 18 đen 28% tang lu. Them vao đo, 43% so co quan nghien cuu va giao duc cung 14% so bao tang cua quoc gia nay cung đa bi pha huy.


= Nguoc đai tu binh chien tranh Lien Xo =

Uoc tinh trong giai đoan tu thang 6 nam 1941 đen thang 1 nam 1942, Đuc Quoc Xa đa sat hai khoang 2,8 trieu tu binh chien tranh Lien Xo. Rat nhieu nan nhan trong so đo chet vi bi bo đoi trong nhung bai giam giu ngoai troi tai Auschwitz va nhung noi khac. Ti le tu binh thiet mang giam dan khi Quoc xa can no le đe phuc vu cho chien tranh; đen nam 1943, nua trieu tu binh đa đuoc su dung lam lao đong no le. Chien tranh the gioi thu hai đa cuop đi cua Lien Xo 27 trieu sinh mang; chua đen 9 trieu nguoi trong đo chet tren chien truong.


Xa hoi = Giao duc =

Đao luat bai Do Thai thong qua nam 1933 đa khai tru tat ca giao vien, giang vien đai hoc, cong vien chuc nguoi Do Thai khoi he thong giao duc. Quoc xa yeu cau hau het giao vien phai thuoc ve Nationalsozialistischer Lehrerbund (Lien đoan Giao vien Quoc gia Xa hoi chu nghia), va giang vien đai hoc bi yeu cau phai gia nhap Nationalsozialistischer Deutscher Dozentenbund (Lien đoan Giang vien Đuc Quoc gia Xa hoi chu nghia). Cac giao vien phai thuc hien mot loi tuyen the trung thanh va phuc tung Hitler, va nhung ai khong the hien đu ra la minh luon tuan theo nhung ly tuong cua đang thuong se bi hoc sinh hoac đong nghiep bao cao lai roi bi sa thai. Luong thap do thieu kinh phi la nguyen nhan khien nhieu giao vien bo nghe. So hoc sinh trung binh tai mot lop hoc đa tang tu 37 nguoi trong nam 1927 len 43 nguoi nam 1938 do tinh trang thieu giao vien.
Bo truong Noi vu Wilhelm Frick, Bo truong Giao duc Bernhard Rust, va cac co quan khac, la nhung đoi tuong lien quan tac đong đen noi dung cua bai hoc va sach giao khoa đuoc chap thuan dung trong cac truong tieu hoc va trung hoc. Nhung loai sach ma Quoc xa cho la khong phu hop se bi loai bo khoi thu vien. Viec truyen ba, tham nhuan tu tuong Quoc xa tro nen bat buoc tu thang 1 nam 1934. Nhung hoc sinh nao lua chon tuong lai lam thanh vien uu tu cua đang se đuoc truyen ba tu tuong tu nam 12 tuoi tai Truong Adolf Hitler (Adolf-Hitler-Schulen) đoi voi cap tieu hoc va Hoc vien Giao duc Chinh tri Quoc gia (Nationalpolitische Erziehungsanstalten) voi cap trung hoc. Viec truyen day tu tuong Quoc xa cho nhung nguoi se nam giu cap bac cao trong quan đoi trong tuong lai đuoc tien hanh tai NS-Ordensburgen (Thanh tri Pham cap).

Giao duc tieu hoc va trung hoc chu trong đen sinh hoc chung toc, chinh sach dan so, van hoa, đia ly, va đac biet la ren luyen the chat. Chuong trinh hoc cua hau het cac mon, bao gom sinh hoc, đia ly, tham chi ca so hoc, đeu đuoc sua lai đe tap trung vao chung toc. Giao duc quan su la phan trung tam cua giao duc the chat, va vat ly đuoc đinh huong đen nhung đe tai co ung dung trong quan su, nhu đan đao va khi đong hoc. Hoc sinh bi yeu cau phai xem tat ca nhung phim do bo phan phu trach ve hoc đuong cua Bo Thong tin Quan chung va Tuyen truyen chuan bi.
O bac đai hoc, su bo nhiem đen nhung chuc vu hang đau la chu đe cua cac cuoc tranh đau quyen luc giua Bo giao duc, Bo đai hoc, va Lien đoan Sinh vien Đuc Quoc gia Xa hoi chu nghia. Bat chap ap luc tu Lien đoan va cac Bo chinh phu khac nhau, hau het giang vien đai hoc đeu khong thay đoi giao trinh hay bai giang trong thoi Quoc xa. Đieu nay đac biet ro net tai nhung truong nam o cac khu vuc ma Cong giao chiem uu the. Đau vao đai hoc o Đuc đa giam tu 104.000 sinh vien nam 1931 xuong 41.000 nam 1939. Tuy nhien so đau vao cua cac truong y khoa tang manh; boi nhung bac si nguoi Do Thai đa bi ep phai roi bo vi tri, nen sinh vien tot nghiep nganh nay co trien vong tim đuoc viec lam tot. Bat đau tu nam 1934, sinh vien đai hoc bi yeu cau phai tham gia nhung buoi huan luyen quan su thuong nhat va ton thoi gian do SA thuc hien. Ngoai ra, tan sinh vien con phai phuc vu sau thang trong trai lao đong theo yeu cau cua Reichsarbeitsdienst (Ban Lao đong Quoc gia), va voi sinh vien nam nhat va nam hai quang thoi gian phuc vu la 10 tuan.


= Ap buc giao hoi =

Tai thoi điem Quoc xa len nam quyen nam 1933, nuoc Đuc co khoang 65% so dan theo đao Tin lanh. Duoi qua trinh Gleichschaltung (chinh đon, đong bo hoa, sap xep), Hitler no luc tao ra mot Giao hoi Đe che Quoc gia thong nhat tu 28 giao hoi Tin lanh hien tai, voi muc tieu cuoi cung la xoa bo cac giao hoi o Đuc. Ludwig Muller, mot nguoi than Quoc xa, đuoc cu lam Giam muc Đe che; va Kito huu Đuc, mot nhom loi ich than Quoc xa, nam quyen kiem soat giao hoi moi. Quoc xa chong lai Cuu Uoc vi no co nguon goc Do Thai, va ngan nhung nguoi Do Thai cai đao khoi giao hoi cua ho. Muc su Martin Niemoller huong ung su thanh lap cua Bekennende Kirche (tam dich: Giao hoi Xung toi), tu đo mot so giao si đa chong đoi lai che đo. Vao nam 1935, khi hoi nghi Giao hoi Xung toi phan đoi chinh sach ton giao cua Quoc xa, 700 muc su cua giao hoi đa bi bat giu. Muller tu chuc va Hitler bo nhiem Hanns Kerrl lam Bo truong Giao hoi đe tiep tuc no luc kiem soat đao Tin lanh. Nam 1936, mot đac su cua Giao hoi Xung toi phan đoi Hitler ve viec đan ap ton giao va cha đap nhan quyen, va them hang tram nguoi nua đa bi bat giu. Du vay, giao hoi nay van tiep tuc phan khang, va đen đau nam 1937 Hitler tu bo su ky vong cua minh ve mot giao hoi thong nhat. Giao hoi Xung toi bi cam vao ngay 1 thang 7 nam 1937. Neimoller bi bat va giam cam, lan đau la tai trai tap trung Sachsenhausen, tiep đen la o Dachau. Quoc xa đong cua cac truong đai hoc than hoc va bat giu them nhieu nha than hoc va cac muc su.

Giao hoi Cong giao la đoi tuong bi ap buc tiep theo khi Quoc xa len nam quyen. Hitler nhanh chong đi toi xoa bo Cong giao Chinh tri, vay bat nhung cong chuc co moi lien he voi Cong giao cua Đang Nhan dan Bavaria va Đang Cong giao Trung uong. Hai đang nay, cung voi cac đang chinh tri phi Quoc xa khac, cham dut ton tai tu thang 7. Quoc xa đa ky voi Toa thanh Vatican Reichskonkordat (Giao uoc Đe che) vao nam 1933, trong khi ban than van đang tiep tuc quay nhieu giao hoi tai Đuc. Giao uoc nay yeu cau che đo phai ton trong su tu do cua cac to chuc Cong giao va ngan cam giao si tham gia vao hoat đong chinh tri. Hitler thuong khong them đem xia đen giao uoc, ong cho đong cua tat ca nhung to chuc Cong giao khong co chuc nang ton giao nghiem chinh. Giao si, nu tu, va nhung lanh đao giao dan la muc tieu, voi hang ngan nguoi bi bat giu trong nhung nam tiep theo, thuong la bi vu ve toi buon lau ngoai te hoac la phi đao đuc. Mot vai lanh đao giao dan tieu bieu đa la muc tieu cua vu am sat Đem cua nhung con dao dai nam 1934. Hau het cac đoan thanh nien Cong giao đeu tu choi tu đong giai the va thu linh cua Đoan Thanh nien Hitler Baldur von Schirach đa khuyen khich đoan vien cua minh tan cong nhung thanh thieu nien Cong giao tren đuong pho. Cac chien dich tuyen truyen cua Quoc xa cao buoc giao hoi tham nhung, hoi hop cong cong bi han che, va nhung an pham Cong giao phai qua kiem duyet. Truong hoc Cong giao bi yeu cau bot giang day ve ton giao va hinh tuong thanh gia bi go bo khoi nhung toa nha quoc gia.
Giao hoang Pio VI đa len gui thong tri "Mit brennender Sorge" đen Đuc cho ngay Chu nhat thu hinh nam 1937 va no đa đuoc đoc len tren moi toa giang. Noi dung thong điep len an su thu đich co he thong cua che đo nham vao giao hoi. Đap tra lai, Goebbels tiep tuc đan ap thang tay va tuyen truyen chong lai Cong giao. Đau vao cac truong hoc cua giao phai giam manh, va đen nam 1939 tat ca nhung truong nay đeu bi giai the hoac chuyen đoi thanh co so cong cong. Mot trong nhung su phan khang sau nay dien ra vao ngay 22 thang 3 nam 1942 khi nhung giam muc Đuc phat đi mot buc thu gui con chien ve "Cuoc đau tranh chong lai Kito giao va Giao hoi". Ti le linh muc Cong giao bi canh sat ky luat trong thoi Quoc xa la khoang 30%. Che đo thiet lap nen mot mang luoi an ninh rong lon do tham hoat đong cua giao si, va nhung linh muc thuong xuyen bi to cao, bat giu, hoac chuyen đen cac trai tap trung – nhieu nguoi bi đua đen doanh trai danh cho giao si o Dachau. Tai vung lanh tho Ba Lan sap nhap nam 1940, Quoc xa phat đong mot chien dich đan ap tan bao va do bo co he thong Giao hoi Cong giao.
Alfred Rosenberg, nguoi đung đau Van phong Đoi ngoai cua Đang Quoc xa va phu trach van hoa, giao duc, xem Cong giao thuoc nhom nhung ke thu hang đau cua che đo. Ong du tinh "thu tieu nhung đuc tin Co đoc ngoai quoc xam nhap nuoc Đuc", thay the Kinh Thanh, Thanh Gia bang Mein Kampf va chu van o moi nha tho, thanh đuong, va nha nguyen. Cac giao phai Co đoc khac cung bi nham đen khi ma vao nam 1941 Chanh Van phong Đang Quoc xa Martin Bormann cong khai tuyen bo "Chu nghia quoc gia xa hoi va Co đoc giao khong the dung hoa." Shirer viet rang gioi lanh đao đang thu đich Co đoc giao sau sac toi muc "du đinh tieu diet Co đoc giao o Đuc neu co the va thay the bang ngoai giao moi cua nhung nguoi quoc xa cuc đoan."


= Y te =

Đuc Quoc Xa co phong trao chong thuoc la manh. Nghien cuu tien phong cua Franz H. Muller nam 1939 đa chung minh moi quan he nhan qua giua hut thuoc la va ung thu phoi. Co quan Y te Đe che đa tien hanh cac bien phap nham no luc han che van đe nay. Hut thuoc bi cam o nhieu noi lam viec, tren tau hoa, va giua cac thanh vien trong quan đoi khi đang lam nhiem vu. Cac co quan chinh phu cung tien hanh kiem soat nhung loai chat gay ung thu khac nhu a-mi-ang va thuoc diet hai. Loc sach nguon nuoc, loai bo chi va thuy ngan ra khoi nhung san pham tieu dung, va keu goi nu gioi thuong xuyen đi xet nghiem ung thu vu la mot phan trong chien dich y te cong cong tong quat đuoc Quoc xa thuc hien.
Ke tu nam 1933, nguoi Do Thai khong con la đoi tuong đuoc huong cac chuong trinh bao hiem cham soc suc khoe do chinh phu đieu hanh. Cung trong nam 1933, bac si Do Thai bi cam khong đuoc đieu tri cho nhung benh nhan co bao hiem cua chinh phu. Đen nam 1937 bac si Do Thai chi con đuoc chua tri cho nhung benh nhan la nguoi Do Thai, va sang nam tiep theo Quoc xa đa tuoc đoat toan bo quyen hanh nghe y cua ho.
Cac thi nghiem y khoa, đa phan khong co tinh khoa hoc, bat đau đuoc tien hanh tren co the cua nhung tu nhan trong trai tap trung tu nam 1941. SS-Hauptsturmfuhrer (Đai uy SS), bac si Josef Mengele la nhan vat khet tieng nhat ve cac thi nghiem y khoa. Trong quang thoi gian phuc vu tai trai tap trung Auschwitz, đa co rat nhieu nan nhan la vat thi nghiem cua Mengele chet hoac bi giet mot cach co chu y. Tu nhan san co con đuoc danh cho cac cong ty duoc pham mua lai đe phuc vu muc đich thu nghiem thuoc va nhung thi nghiem khac.


= Vai tro cua phu nu va gia đinh =

Nu gioi la nen tang trong chinh sach xa hoi cua Đuc Quoc Xa. Nhung nguoi Quoc xa chong lai binh đang gioi, khang đinh rang no la su sang tao cua tri tue Do Thai, va thay vao đo ho ung ho mot xa hoi phu quyen, trong đo phu nu Đuc se nhan thuc rang "the gioi la chong, la gia đinh, la nhung đua con, va la ngoi nha cua minh". Khong lau sau khi len nam quyen, Quoc xa đa giai tan hoac sap nhap cac nhom binh đang gioi vao voi Lien đoan Phu nu Quoc gia Xa hoi chu nghia. To chuc nay ket hop cac hoi nhom tren khap đat nuoc đe thuc đay bon phan lam me va cac hoat đong trong gia đinh. Phu nu đuoc đe nghi tham gia cac khoa hoc ve nuoi con, may va, nau an. Lien đoan cho xuat ban NS-Frauen-Warte, tap chi danh cho phu nu duy nhat đuoc đang Quoc xa phe chuan tai Đuc. Mac du co mot vai khia canh tuyen truyen, no chu yeu van la mot tap chi binh thuong cho phu nu.
Quoc xa khuyen khich nu gioi roi khoi luc luong lao đong, đay manh viec tao ra nhung gia đinh đong đuc tu nguoi phu nu phu hop ve chung toc thong qua mot chien dich tuyen truyen. Nguoi phu nu se đuoc tang mot huan chuong bang đong, biet đen voi ten goi Ehrenkreuz der Deutschen Mutter (Thap tu Danh du cua Nguoi me Đuc), neu sinh đuoc bon đua con, bac voi sau, va vang neu sinh đuoc tu tam đua con tro len. Che đo trao nhung khoan tro cap đen cac gia đinh đong nguoi đe giup ho mua sam đo đac tien ich, chi tieu trong gia đinh, va đong hoc phi cho con. Du cac bien phap dan toi ti le sinh tang, so gia đinh co tu bon con tro len nam 1940 đa giam 5% so voi nam 1935. Viec khai tru nu gioi ra khoi luc luong lao đong đe giup nam gioi co them viec lam khong đat hieu qua nhu du kien. Nu gioi la thanh phan lao đong chu yeu trong cac linh vuc nhu nguoi hau trong gia đinh, det may, hoac trong cac nganh cong nghiep đo uong va thuc pham — nhung cong viec khong phu hop voi nam gioi. Triet ly cua Quoc xa ngan cam thue mot so luong lon phu nu vao lam viec trong cac nha may đan duoc o giai đoan hinh thanh nen chien tranh, boi vi tri đo danh cho nhung lao đong nuoc ngoai. Sau khi cuoc chien bung phat, lao đong no le đuoc su dung rong rai. Vao thang 1 nam 1943 Hitler ky mot nghi đinh trong đo yeu cau tat ca nu gioi tuoi duoi 50 đen trinh dien đe nhan nhung nhiem vu co tinh ho tro cho no luc chien tranh cua Quoc xa. Tiep đo, nu gioi bi đo vao lam trong linh vuc cong va nong nghiep. Đen thang 9 nam 1944, đa co 14,9 trieu phu nu lam viec trong nganh san xuat đan duoc.

Che đo Quoc xa khong khuyen khich nu gioi theo đuoi giao duc bac cao. Nhung lanh đao Quoc xa giu quan điem bao thu ve phu nu va tan thanh y niem rang cong viec co tinh ly thuyet va dua tren ly tri la khong quen thuoc voi ban chat cua nguoi phu nu, vi ho đuoc cho la von hanh đong theo cam xuc va ban nang – nhu vay, theo đuoi hoc tap va danh vong se chi "lam chech ho khoi bon phan lam me". Mot đao luat thong qua vao thang 4 nam 1933 đa gioi han ti le nu sinh đuoc phep đang ky vao đai hoc o muc toi đa 10% so voi so nam tham du, đieu nay khien đau vao la nu o bac đai hoc giam manh. O cap trung hoc, đau vao nu đa giam tu 437.000 nam 1926 xuong 205.000 nam 1937. So nu sinh đuoc tuyen vao cac truong sau trung hoc cung giam tu 128.000 nam 1933 xuong 51.000 nam 1938. Tuy nhien, voi viec nam gioi phai gia nhap cac luc luong vu trang trong chien tranh, đen nam 1944 ti le nu sinh đa chiem phan nua so đau vao o cac he thong sau trung hoc.
Quoc xa mong đoi phu nu se tro nen manh me, khoe khoan va nang đong. Nu nong dan cuong trang lam cong viec đong ang va nhung đua tre sinh ra khoe manh đuoc xem la ly tuong; va nu van đong vien đien kinh đuoc ca ngoi vi lan da ram nang do thuong xuyen hoat đong ngoai troi. Cac to chuc đuoc thanh lap đe truyen ba nguyen tac, tieu chuan cua Quoc xa. Tu ngay 25 thang 3 nam 1939, tat ca tre em, thanh thieu nien tren 10 tuoi đeu buoc phai gia nhap Đoan Thanh nien Hitler. Bo phan Jungmadelbund (Lien đoan Thieu nu Tre) cua đoan danh cho be gai tuoi tu 10 đen 14, va Bund Deutscher Madel (BDM; Lien đoan Thieu nu Đuc) danh cho cac co gai tuoi tu 14 đen 18. Chuong trinh cua BDM tap trung vao giao duc the chat, voi cac hoat đong nhu chay, nhay xa, nhao lon, đi tren day, dieu hanh, va boi loi.
Che đo Quoc xa xuc tien mot bo quy tac đao đuc lien quan đen van đe gioi tinh va khong phan đoi nhung nguoi phu nu sinh con ngoai gia thu. Tinh trang quan he gioi tinh phuc tap gia tang trong chien tranh, voi nhung binh si chua ket hon thuong dinh liu mat thiet voi vai nguoi phu nu cung luc. Đieu tuong tu cung xay ra voi nhung phu nu đa ket hon co moi lien he voi binh linh, thuong dan, va lao đong no le. Tinh duc đoi khi đuoc su dung nhu mot cong cu đe gianh đuoc thu gi đo, vi du, viec lam tot hon tu lao đong pho thong nuoc ngoai. Quoc xa ra lenh phu nu Đuc phai tranh nhung moi quan he the xac voi lao đong nuoc ngoai, đieu nay đuoc xem la van nan nguy hiem đoi voi dong doi Đuc.
Voi su chap thuan cua Hitler, Himmler mong đoi xa hoi moi cua che đo Quoc xa se khong co cai nhin ky thi voi nhung truong hop sinh ra bat hop phap, đac biet la nhung đua tre co cha me la thanh vien SS, đoi tuong đa đuoc tham tra ky luong ve su thuan khiet chung toc. Himmler ky vong moi thanh vien SS se co tu bon đen sau đua con. Hiep hoi Lebensborn (Nguon Song) đuoc Himmler thanh lap nam 1935 đa xay dung nen mot loat nha ho sinh, đia điem ma nhung ba me đon than co the nhan su tro giup trong qua trinh mang thai. Truoc khi đuoc chap nhan, ca hai cha me đeu phai trai qua mot cuoc kiem tra tinh phu hop cua chung toc. Nhung đua tre sinh ra thuong se thuoc ve gia đinh SS. Cac can nha nay cung danh cho vo cua đang vien Quoc xa va thanh vien SS, thanh phan đa nhanh chong chiem linh hon nua so vi tri san co.
Che đo Quoc xa thuc thi nghiem khac cac đao luat ngan cam pha thai, ngoai tru nhung ly do ve mat y khoa. So truong hop pha thai đa giam tu 35.000 ca/nam trong giai đoan đau thap nien 1930 xuong 2.000 ca/nam trong cuoi thap nien. Vao nam 1935 mot đao luat thong qua đa cho phep nao pha phai đoi voi nhung truong hop co ly do lien quan đen thuyet uu sinh.


= Moi truong =

Xa hoi Quoc xa co nhung thanh phan ho tro quyen loi đong vat, o đo co nhieu nguoi yeu thich vuon thu va cac loai hoang da. Chinh quyen đa tien hanh mot so bien phap đe bao ve moi truong va đong vat. Vao nam 1933, nhung nguoi Quoc xa ban hanh mot đao luat bao ve đong vat khat khe, no co tac đong đen viec phan loai nhung loai đuoc phep nghien cuu y te. Tuy nhien luat nay chi đuoc thuc thi mot cach long leo. Bat chap lenh cam giai phau đong vat song, Bo Noi vu van san sang trao giay phep cho nhung thi nghiem tren đong vat.
Bo Lam nghiep Đe che do Goring đung đau thi hanh nhung quy tac trong đo yeu cau can bo lam nghiep trong nhieu loai cay đe bao đam moi truong song phu hop cho đong vat hoang da. Che đo ban hanh Luat Bao ve Thien nhien Đe che vao nam 1935 nham bao ve canh quan thien nhien truoc su phat trien qua muc cua nen kinh te. Luat nay cho phep sung cong đat thuoc so huu tu đe tao ra nhung khu bao ton thien nhien va ho tro cho viec lap cac ke hoach dai han. Chinh quyen thuc thi nhung no luc mot cach hoi hot đe han che tinh trang o nhiem khong khi, va viec thi hanh cac đao luat tro nen it co tinh bat buoc khi chien tranh no ra.


= Phan khang che đo =

Mac du khong ton tai phong trao khang chien thong nhat đoi đich che đo quoc xa nhung đa co nhung hanh đong thach thuc nhu pha hoai, lam viec tri tre, cung no luc lat đo chinh quyen hoac am sat Hitler. Hai đang bi cam la Cong san va Dan chu Xa hoi đa sang lap nhung mang luoi khang chien trong giua thap nien 1930. Ho it khi lam đuoc gi kha hon la kich đong bat on va khoi mao nhung cuoc đinh cong ngan ngui som bi dap tat. Carl Friedrich Goerdeler la nguoi ban đau ung ho Hitler nhung đa thay đoi suy nghi vao nam 1936 va sau nay tham gia vao am muu 20 thang 7. Nhom gian điep Dan nhac Đo cung cap cho Đong minh thong tin ve toi ac chien tranh cua quoc xa, ho tro nhung đuong day đao tau khoi nuoc Đuc, va phan phat toi roi. Gestapo đa phat hien ra o nhom nay, ket cuc la hon 50 thanh vien bi xet xu va hanh hinh vao nam 1942. Cuoi nam đo cac nhom khang chien Cong san va Dan chu Xa hoi khoi phuc hoat đong nhung chang the lam gi hon ngoai viec phan phat to roi. Hai phe quan sat thay ho la nhung đang đoi đich tiem nang o nuoc Đuc thoi hau chien va phan lon thoi gian khong cung nhau phoi hop hanh đong. Vao nam 1942–43 co đoi khang chien Hoa hong Trang hoat đong tich cuc song khong it thanh vien đa bi bat hoac xu tu, lan bat giu cuoi cung dien ra vao nam 1944. Mot nhom khac la Kreisauer Krei co mot vai moi lien he voi nhung quan nhan am muu nhung cung khong co ket cuc tot đep sau vu am muu 20 thang 7 that bai.
Trong khi nhung no luc cua nguoi dan co tac đong đen du luan thi quan đoi la to chuc duy nhat co đu kha nang lat đo chinh quyen. Vao nam 1938 cac tuong linh cap cao trong quan đoi đa nung nau mot ke hoach lon. Ho tin rang y đo xam luoc Tiep Khac cua Hitler se dan đen viec Anh tuyen chien va Đuc se thua. Ke hoach la lat đo hoac co the la am sat Hitler. Ludwig Beck, Walther von Brauchitsch, Franz Halder, Wilhelm Canaris, Erwin von Witzleben tham gia vao mot am muu do Hans Oster va Helmuth Groscurth bay ra. Cuoc đao chinh đa len ke hoach bi hoan sau su kien ky ket Hiep uoc Munich vao thang 9 nam 1938. Nhieu nguoi trong so nay tiep tuc dinh dang đen mot am muu đao chinh khac du kien tien hanh trong nam 1940 nhung mot lan nua ho thay đoi y đinh va chun buoc, mot phan vi thanh the len cao cua che đo sau nhung thang loi ve vang ban đau. Đen nam 1943 y đo am sat Hitler quay tro lai khi Henning von Tresckow nhap hoi voi Oster bay muu đanh bom may bay cua Hitler. Tu đo đen vu viec ngay 20 thang 7 nam 1944 co them mot vai no luc khong đang ke khac. Vien canh bai tran đang ngay mot ro it nhat la mot phan đong co cua vu am muu 20 thang 7 that bai. Am muu nay nam trong Điep vu Valkyrie voi kich ban la Claus von Stauffenberg đat mot qua bom trong phong hoi thao tai Hang Soi o Rastenburg. Sau khi thoat chet trong gang tac, Hitler đa ra lenh tra thu tan khoc va hau qua la hon 4.900 nguoi bi hanh quyet.


Van hoa Che đo xuc tien quan niem Volksgemeinschaft, mot cong đong sac toc Đuc quy mo toan quoc. Muc tieu la xay dung mot xa hoi phi giai cap co nen tang su thuan khiet chung toc va tu tuong san sang cho chien tranh, chinh phat va mot cuoc đau chong chu nghia Marx. Vao nam 1933 Mat tran Lao đong Đuc thanh lap to chuc Kraft durch Freude (KdF, Suc manh đen tu Niem vui). Ben canh tiep quan hang chuc ngan hoi nhom giai tri tu nhan, KdF con to chuc nhung hoat đong giai tri va ky nghi đong nguoi nhu đi choi bien, điem đen du lich, va nhung buoi hoa nhac.
Reichskulturkammer (Phong Van hoa Đe che) đuoc thanh lap vao thang 9 nam 1933 truc thuoc Bo Tuyen truyen. Cac phong ban phu đuoc tao ra đe kiem soat nhung khia canh cua đoi song van hoa nhu phim anh, phat thanh, bao chi, my thuat, am nhac, san khau va van hoc. Ca nhan hoat đong trong moi linh vuc bi yeu cau gia nhap to chuc tuong ung. Nguoi Do Thai va nguoi co quan điem chinh tri khong đang tin khong đuoc lam nghe thuat va nhieu nguoi đa di cu. Sach va ban thao phai qua khau xet duyet cua Bo Tuyen truyen truoc khi xuat ban. Tieu chuan xuong cap do che đo chi co y loi dung nhung san pham van hoa lam phuong tien tuyen truyen.
Truyen thanh tro nen pho bien o Đuc trong thap nien 30 va đen nam 1939 co toi hon 70 phan tram ho gia đinh so huu mot chiec may thu, nhieu hon moi quoc gia khac. Thang 7 nam 1933 quoc xa khai tru nguoi phai ta va đoi tuong khong mong muon khac ra khoi đoi ngu nhan vien tram phat thanh. Tuyen truyen va dien van la noi dung đuoc phat đien hinh ngay sau khi quoc xa len cam quyen nhung thoi gian troi qua Goebbels nhan manh cho am nhac xuat hien nhieu hon đe thinh gia khong chuyen sang nhung đai giai tri nuoc ngoai.


= Kiem duyet =

Nha nuoc quan ly bao chi tuong tu nhu nhung phuong tien truyen thong khac. Phong Bao chi đong cua hoac mua lai nhung to bao va nha xuat ban. Đen nam 1939 Bo Tuyen truyen đa truc tiep so huu hon hai phan ba so bao va tap chi. Alfred Rosenberg, tac gia cuon Than thoai The ky Hai Muoi tan duong su uu viet cua nguoi Bac Au, đam nhiem vai tro chu bien to nhat bao Volkischer Beobachter (Quan sat vien Sac toc) cua Đang Quoc xa. Goebbels kiem soat dich vu đien tin va mot muc yeu cau tat ca to bao o Đuc chi cho đang noi dung co loi cho che đo. Bo Tuyen truyen cua Goebbels phat đi hang chuc chi thi moi tuan lien quan đen nhung gi nen hay khong nen đang tai. Nhung to bao noi bat tuan thu chi thi mot cach chat che, nhat la voi nhung noi dung khong nen đang. Luong đoc gia bao chi giam manh mot phan boi chat luong noi dung giam sut va truyen thanh đang ngay mot pho bien. Cang ve cuoi cuoc chien cong tac tuyen truyen cang kem hieu qua do nguoi dan đa co the tiep can thong tin tu nhung luong khong chinh thong.
Cac tac gia viet sach lu luot roi bo đat nuoc va mot so nguoi đa viet tai lieu phe phan che đo trong thoi gian luu vong. Goebbels khuyen nghi so tac gia con lai tap trung vao chu đe than thoai Đuc cung quan niem mau va đat. Đen het nam 1933 che đo đa cam luu truyen hon mot ngan cuon sach ma hau het la cua tac gia Do Thai hoac mo ta nhung nhan vat Do Thai. Nhung hoat đong đot sach dien ra, tieu bieu la trong đem ngay 10 thang 5 nam 1933. Hang chuc ngan cuon sach cua nhieu nhan vat nhu Albert Einstein, Sigmund Freud, Helen Keller, Alfred Kerr, Marcel Proust, Erich Maria Remarque, Upton Sinclair, Jakob Wassermann, H. G. Wells, Emile Zola bi đot cong khai. Van chuong huong đen chu nghia hoa binh, theo đuoi nhung gia tri tu do, dan chu, ung ho Cong hoa Weimar, hay co tac gia la nguoi Do Thai đeu bi thieu huy.


= Kien truc va nghe thuat =

Hitler quan tam đen kien truc va hop tac chat che voi hai kien truc su Paul Troost va Albert Speer đe xay nen nhung toa nha cong cong mang phong cach tan co đien dua tren kien truc La Ma. Speer đa tao ra nhung cong trinh hung vi nhu khuon vien đai hoi Đang Quoc xa o Nuremberg va toa nha Phu Thu tuong moi o Berlin. Trong ke hoach tai cau truc Berlin cua Hitler co bao gom mot mai vom khong lo lay y tuong Pantheon o Roma va mot khai hoan mon cao hon gap đoi Arc de Triomphe o Paris. Tren thuc te chua co cong trinh nao đuoc xay dung.
Hitler tin rang nghe thuat truu tuong, phong trao Dada, chu nghia bieu hien va nghe thuat hien đai la suy đoi va đieu nay tro thanh nen tang cho chinh sach. Nhieu giam đoc bao tang nghe thuat bi cach chuc vao nam 1933 va thay the bang đang vien quoc xa. Chinh quyen do bo khoang 6.500 tac pham nghe thuat hien đai khoi cac bao tang va thay bang nhung tac pham đa qua chon loc. Trien lam trung bay tac pham bi loai bo mang nhung ten kieu nhu "Su suy đoi trong Nghe thuat" đuoc to chuc o muoi sau thanh pho khac nhau tinh đen nam 1935. Goebbels cung to chuc Trien lam Nghe thuat Suy đoi o Munich tu thang 7 đen thang 11 nam 1937 va xem ra rat thanh cong khi thu hut toi hon hai trieu luot khach.
Nha soan nhac Richard Strauss đuoc bo nhiem lam chu tich Reichsmusikkammer (Phong Am nhac Đe che) thanh lap vao thang 11 nam 1933. Tuong tu nhung hinh thuc nghe thuat khac, quoc xa loai ra nhung nhac si co dong doi khong the chap nhan va nhin chung khong tan thanh am nhac qua hien đai hay vo đieu. Jazz đuoc xem la dong nhac đac biet khong phu hop va nhung nhac si jazz nuoc ngoai đa roi bo đat nuoc hoac bi truc xuat. Hitler thich nhac cua Richard Wagner, nhat la nhung ban nhac dua tren than thoai Đuc hay cau chuyen anh hung. Ong tham du Lien hoan Bayreuth hang nam tu 1933 đen 1942.
Hitler co moi quan tam đen kien truc, ong lam viec gan gui voi hai kien truc su Paul Troost va Albert Speer đe tao ra nhung toa nha cong cong mang phong cach tan co đien dua theo kien truc La Ma. Speer đa dung len cac cong trinh hoanh trang nhu Khuon vien đai hoi đang Quoc xa tai Nuremberg va Phu Thu tuong Đe che moi o Berlin. Trong ke hoach tai xay dung Berlin cua Hitler co bao gom mot toa mai vom khong lo dua theo mai vom o Đen Pantheon tai Rome va mot khai hoan mon cao hon gap đoi Arc de Triomphe o Paris. Ca hai cong trinh nay đeu chua tung đuoc xay dung.


= Đien anh =

Phim anh pho bien o Đuc trong thap nien 1930 va 1940. Cho đen nam 1934, nhung quy đinh han che xuat khau tien te đa khien cac nha lam phim Hoa Ky khong the thu hoi loi nhuan ve nuoc, vay nen cac hang phim lon đa đong cua chi nhanh cua ho o Đuc. It co phim nao cua Đuc đuoc xuat ra nuoc ngoai boi khong co nuoc nao chap nhan noi dung bai Do Thai. Bo Tuyen truyen mua lai hai hang phim lon nhat la UFA va Wien-Film. Đen nam 1939 đa so phim cua Đuc la do hai hang nay san xuat. San pham khong phai luon luon chua đung yeu to tuyen truyen cong khai nhung nhin chung co kem an y chinh tri. Chu đe va noi dung theo đung chi dan cua đang con kich ban thi luon đuoc kiem duyet truoc.
Hai phim cua Leni Riefenstahl la Triumph des Willens (1935) ghi lai Đai hoi Nuremberg 1934 va Olympia (1938) mo ta The van hoi Mua he 1936 đa tien phong ung dung ky thuat chinh sua va cu đong may quay, anh huong đen nhung phim sau nay. Cong nghe moi nhu ong kinh tele va gan camera tren đuong ray đuoc ap dung. Ca hai phim van gay tranh cai vi hinh anh xuat sac cua chung khong the tach biet voi noi dung tuyen truyen ly tuong quoc xa.


Di san Phe Đong Minh chien thang đa to chuc cac phien toa xet xu toi ac chien tranh, khoi đau la Nuremberg dien ra tu thang 11 nam 1945 đen thang 10 nam 1946 xet xu 23 thu linh Quoc xa hang đau. Ho bi cao buoc bon toi danh: am muu tien hanh toi ac, toi ac chong lai hoa binh, toi ac chien tranh, va toi ac chong lai loai nguoi, trong su vi pham luat phap quoc te chu đao ve chien tranh. Ket qua 12 bi cao bi ket an tu hinh, bay nguoi nhan an tu (tu 10 nam đen chung than), ba trang an, va hai khong bi buoc toi. Phe Đong Minh đa cam đang Quoc xa va cac to chuc lien quan. Viec trung bay hay su dung nhung bieu tuong Quoc xa nhu co, chu Van, hay kieu chao, la bat hop phap tai Đuc va Ao.
Y thuc he Quoc xa va nhung đieu ma che đo tung lam, hau nhu tat ca moi nguoi đeu cho rang chung la cuc ky vo nhan đao. Hitler, chu nghia Quoc xa, va cuoc diet chung Holocaust tro thanh nhung bieu tuong cua quy du trong the gioi hien đai. Thoi gian troi qua, đe tai Đuc Quoc Xa van tiep tuc thu hut moi quan tam đoi voi truyen thong đai chung va gioi hoc thuat. Nha su hoc Richard J. Evans binh luan đo la thoi đai "loi cuon gan nhu toan bo vi nhung quan điem phan biet chung toc va tan sat cua no nhu mot loi canh tinh đen toan the nhan loai."
Thoi đai Quoc xa van tiep tuc gui thong điep đen cho nguoi dan Đuc ve viec ho nhin nhan ban than va đat nuoc cua ho nhu the nao. Hau het moi gia đinh đeu chiu ton that trong chien tranh va co mot cau chuyen đe ke. Trong nhieu nam, nguoi Đuc giu im lang ve nhung trai nghiem va cam thay toi loi, tham chi ca khi ho khong truc tiep tham gia vao nhung toi ac. Sau khi đe tai ve Đuc Quoc Xa đuoc gioi thieu trong chuong trinh giang day tu thap nien 1970, moi nguoi bat đau nghien cuu trai nghiem cua cac thanh vien trong gia đinh ho. Viec nghien cuu ve thoi đai Quoc xa va viec san sang xem xet phe phan nhung loi lam cua no đa dan toi su phat trien cua mot nen dan chu manh o Đuc ngay nay, nhung đau đo ben canh van la tu tuong bai Do Thai va tan Quoc xa ngam con sot lai.


Xem them Ghi chu Tham khao = Chu thich =


= Thu muc =


= Tai lieu lich su =


Đoc them Lien ket ngoai Wikimedia Atlas cua Đuc
Third Reich in Ruins (Anh)
Lebendiges Museum Online Luu tru ngay 3 thang 8 nam 2014 tai Wayback Machine (tieng Đuc)
Nazi Propaganda: 1933–1945 (tieng Anh)