Bo cay keo hay trau bo cay keo la nhung con gia suc trong ho Trau bo (chu yeu la hai loai bo nha va trau nha) đuoc su dung cho muc đich cay keo (canh tac nong nghiep va chuyen cho). Thong thuong, đay la nhung con bo đuc, bi thien (mot so noi thi khong thien) va đuoc huan luyen dung cho viec cay keo, tho cho. Nhung con bo keo thuong đuoc su dung theo cap, nhung nhieu noi chi su dung mot con đe lam viec. Viec su dung cac loai trau bo cay keo la pho bien o cac nuoc chau A nhu An Đo, Trung Quoc, Viet Nam, Nam My va nhieu nuoc khac, trong đo đa phan la cac nuoc đang phat trien.


Tong quan Con nguoi đa thuan hoa rat nhieu loai đong vat voi muc đich su dung khac nhau theo nhu cau cua con nguoi. Trau bo đuoc thuan hoa đau tien voi muc đich la giai quyet nhu cau thuc pham, dan da vi suc voc cua chung ma nguoi ta su dung trau bo đe cay bua lam đat trong cay cung cap luong thuc cho đoi song con nguoi. Trau bo con đuoc dung đe van chuyen trong san xuat nong nghiep va nhieu cong viec khac trong nong thon, nhat la o nhung noi đuong sa kho khan đoi khi nguoi ta con su dung gia suc nhu mot phuong tien giao thong đi lai.

Trau bo o rat nhieu noi tren the gioi đuoc dung kiem dung ket hop cay keo voi sinh san, khai thac thit (bo thit) hay sua (bo sua). Viec su dung gia suc lao tac (Working animal/Pack animal) co đong gop đang ke vao su phat trien kinh te va đac biet la gop phan cai thien đoi song cua va an sinh cua nhung nguoi tieu nong o nhieu khu vuc khac nhau tren the gioi, nhat la o cac nuoc đang phat trien con lac hau ngheo nan. Nhieu nuoc đang phat trien tren the gioi van chu yeu dung suc keo gia suc đe lam đat cho trong trot va phuong tien van chuyen hang hoa, chung cung cap khoang 70-80% suc luc cho hoat đong san xuat va đoi song.
Bo nha la loai gia suc co so luong đuoc su dung lao tac nhieu nhat. Cac nuoc thuong su dung bo cay kep pho bien la An Đo, Bangladesh, Nepal, cac nuoc vung Trung Đong, mot phan Đong Nam A, Trung Quoc, Chau Phi va My Latinh. Trau đam lay la loai gia suc lao tac pho bien thu hai. Chung đuoc dung nhieu o nhung vung am uot nhu Đong A, Nam A va Đong Nam A nhu Viet Nam, Lao, Thai Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Sri Lanka, An Đo, Trung Quoc. Ve mat sinh thai, trau khong the phat trien đuoc o nhung vung ban sa mac nhung lai rat thich hop cho vung đong trung thuoc cac nuoc nhiet đoi.
Trau nha đa đuoc thuan hoa tu lau va đuoc su dung chu yeu cho cay keo, nhat la o noi canh tac lua nuoc la cay trong chinh, quy mo ho gia đinh nho le, trau la nguon suc keo chinh kho thay the cho san xuat nong nghiep, la nguon nang luong re tien, de su dung, đau tu it va con co kha nang tai san xuat. Trau co the cay bua o bat cu loai đat nao, nhat la o nhung vung đat trong lua lay thut, nang nhoc ma bo khong the đam đuong, tham chi may cung kho khan, voi nang suat kha cao, len đen 2-3 sao/buoi. O vung trung nuoc kho su dung bo hon vi bo khong thich nghi cho cuoc song nay va de gay viem lo mong cho chung. O Viet Nam, giong bo vang noi đia nho con, khong pho bien cho viec cay keo bang giong trau noi, nguoi Viet co cau: "Yeu trau con hon khoe bo"


= Vai tro =

Trau bo cay keo co vai tro đang ke. Co toi khoang 2 ty nguoi phu thuoc vao suc keo cua gia suc đe lam đat, van chuyen hang hoa va cac lao tac (cong viec nang nhoc) khac. Nam 1990 co 52% so bo va 34% so trau o cac nuoc đang phat trien đuoc dung vao muc đich lao tac. Trau bo lao tac khong chi la phuong tien song cho hang trieu gia đinh ma con đong gop vao cac he thong san xuat đuoc chap nhan ca ve mat xa hoi lan sinh thai, chua the thong ke chinh xac so luong trau bo cay keo tren the gioi. Theo uoc tinh hien co khoang 250 trieu gia suc lao tac thuoc cac loai khac nhau, trong đo chu yeu la trau bo. Trau bo co the cay bua voi nang suat kha cao.
Trau bo cung co the dung đe keo xe trong cac loai đuong nho hep, đia hinh phuc tap, keo go trong rung, keo ep mia, tham chi mot so noi o vung nui trau bo con đuoc dung đe cuoi qua cac khuc song suoi hoac nhung đoan đuong rung nui kho đi. Khi ruong đat o cac canh đong bi cat thanh nhieu manh nho, co ho lam chu toi 5-10 manh nho o nhung vi tri khac nhau. Ro rang trong nhung đieu kien nay su dung may cay se rat han che, ma uu the se la su dung suc keo gia suc va đoi khi suc nguoi. O mien nui đat doc, ruong nho, ruong bac thang hoac ruong o nhung thung lung nho hep, đuong đi kho khan cang rat han che cho may cay hoat đong, vi vay gia suc cay keo se con ton tai lau dai trong viec lam đat o cac vung nay cung nhu cong viec viec khac nhu van chuyen, keo che ep mia, keo nuoc.
Chung khong nhung đong gop rat lon cho san xuat nong nghiep ma con co vai tro quan trong trong van chuyen hang hoa, hien nay co toi khoang 20% dan so the gioi dung suc keo gia suc đe van chuyen hang hoa. Xe hai banh va xe quet đuoc nguoi ta dung nhieu o nhung noi đuong sa khong thich hop cho co gioi. Nhung noi đuong sa qua be hoac đia hinh go ghe, doc cao thi nguoi ta dung gia suc đe tho hang. Chung con đuoc dung đe keo nuoc, keo mia, keo coi xay bot kha pho bien. Mac du nhieu nuoc đa co gioi hoa nen nong nghiep, nhung phan lon cac nuoc đang phat trien van dung suc keo gia suc đe lam đat va van chuyen hang hoa.
Uoc tinh co khoang 20% dan so the gioi dung suc keo gia suc đe van chuyen hang hoa. Xe hai banh va xe quet do suc vat keo đuoc nguoi ta dung cho nhung noi đuong sa khong thich hop cho xe co gioi. Gia suc con đuoc dung đe keo go, keo nuoc, keo mia, keo coi xay. Co khi hoa nong nghiep đang va se thay dan lao đong chan tay va suc keo gia suc, tuy nhien chi thuc hien đuoc o nhung trang trai co đu đieu kien ve kinh te, đia hinh thuan loi, kha nang quan ly tot, gia thanh cua viec su dung may moc cao nen o nhung trang trai nho, ngheo va nhung noi co đia hinh phuc tap se van con phai su dung suc keo gia suc nhu nguon đong luc chinh mot cach lau dai.
Viet Nam la mot nuoc nong nghiep lac hau, co khoang 75% dan so song o nong thon, đoi song cua ho phu thuoc vao san xuat nong nghiep ma chu yeu la nghe trong lua. Đieu kien sinh thai cua mot nuoc nhiet đoi nong am cung voi nghe trong lua truyen thong va tap quan chan nuoi lau đoi đa hinh thanh nen quan the trau bo kha lon. O Viet Nam, trau bo đa đuoc thuan hoa tu lau va đuoc su dung chu yeu cho cay ke, su phat trien cua co khi hoa nong nghiep, nhieu noi coi nhe vai tro trau bo trong cong viec cay keo o nong thon. Tuy nhien voi ba phan tu la đoi nui va đai bo phan nong dan la nguoi san xuat nho thi viec su dung may moc trong nong nghiep la co gioi han va trau bo cay keo van con trong san xuat nong nghiep.
Đan trau bo van la nhung con vat quan trong cua nong thon Viet Nam, la nguon cung cap suc keo chu yeu cho san xuat nong nghiep, đac biet la o mien nui. Do vai tro quan trong cua suc keo gia suc ma nhieu quoc gia va đa co viec nghien cuu cac ky thuat lien quan đen su dung gia suc cay keo, cai tien cac dung cu san xuat, cung nhu van đe dinh duong va phuong phap đanh gia suc cay, keo cua gia suc đe giup nong dan nuoi duong cham soc gia suc tot hon va su dung chung mot cach hieu qua nhat. Nhin chung o Viet Nam ua chuong su dung trau hon vi cac giong trau o Viet Nam to khoe, deo dai, de bao hon cac giong bo vang noi đia ("yeu trau con hon khoe bo").


= Loi the =

So sanh nhung loi the va han che cua suc keo co gioi (may moc) voi suc keo gia suc (trau bo) thi suc keo gia suc thi co uu điem la suc keo tuong đoi on đinh (khoang 10-15% khoi luong co the), toc đo lam viec tuong đoi đeu 0,6-1,6 m/s, co the su dung voi nhieu loai muc đich vasu dung đuoc o nhieu loai đia hinh, voi nhieu loai đat khac nhau, viec su dung khong đoi hoi lao đong lanh nghe, khong bi xuong gia nhanh theo thoi gian su dung, gia re hon so voi may moc, đau tu it vi san co o đia phuong, co the sinh ra the he sau đe thay the chinh no, co the cung cap them cac san pham khac, khi khong dung cho cay keo van cho san pham khac, than thien voi moi truong, it gay o nhiem.
Trong khi đo, nhung han che cua suc kheo co gioi (may moc) la thuong đat tien, đau tu lon, kho su dung cho mot so loai đat, o mot so loai đia hinh mien nui va dien tich nho, may moc de xuong cap neu bao quan khong tot, kho phat huy o quiy mo nho ho gia đinh lam giam co hoi tao cong an viec lam cho nguoi lao đong gian đon o nong thon, gia thanh tren đon vi san pham cao, nhieu loai may can ngoai te đe nhap, nhieu loai may phu tung thay che khong san, nhat la may moc chi co hieu qua tot nhat voi viec canh tac tren nhung canh đong lon tap trung.
Su dung may cay keo đoi khi bi đong khi can thay the, nguoi thue phu thuoc, thieu chu đong lich gieo trong, đoi hoi nguoi su dung phai đuoc đao tao co ky nang, gay o nhiem moi truong. Tuy vay, suc keo gia suc thi phai cham soc nuoi duong hang ngay ke ca khi khong lam viec va can thoi gian đe huan luyen truoc khi su dung, phai su dung cac dung cu đi kem theo cong cu chinh (ach co, day thung) va co the gay nen dam đap qua muc khi bai chan thu hep, kha nang lam viec bi cac đong boi yeu to ngoai canh nhieu hon ben canh đo, su chiu đung đieu kien lam viec giua cac ca the la khac nhau va cung de bi dich benh.


Nuoi duong Cay keo la cong viec nang nhoc tieu hao rat nhieu nang luong cua trau bo vi vay phai co che đo cham soc suc khoe cho chung hop ly. Ky thuat nuoi trau bo cay keo khong co gi đac biet so voi cac loai trau bo khac, nhung trong mua cay keo nang phai chu y tang cuong khau phan an đe đap ung nhu cau cua vat nuoi nhat la nhu cau ve nang luong. Cay keo phai cho trau bo nghi giai lao, tho đuong xa phai dung nghi. Trong thoi gian nghi giai lao cho trau bo uong nuoc đay đu (neu co it thuc an nhe cang tot). Gia suc nuoi trong đieu kien tot thuong de bi ton thuong hon nhieu so voi gia suc đuoc nuoi trong đieu kien kham kho. 


= Khau phan =

Trong mua cay keo nang phai chu y tang cuong khau phan an đe đap ung nhu cau cua gia suc đac biet la nang luong. Đe đinh luong muc an cho trau bo cay keo, nguoi ta chia theo muc đo lam viec nang va lam viec vua phai (trung binh). chu y cung cap cho trau bo cay keo mot luong thuc an đay đu đe đam bao cung cap đu nhu cau nang luong cho qua trinh lam viec. Khong bat chung lam viec qua tai va cho chung uong nuoc đu, neu phai lam viec trong đieu kien nong nuc phai cho chung nghi trong bong mat khi can thiet, đe chung khong bi anh huong đen suc khoe.
Do anh huong cua mua vu gieo trong nen cuong đo lam viec cua trau bo nang nhe khac nhau, nang nhat la thoi ky lam đat, sau khi thu hoach trau bo phai chuan bi đat cho vu tiep, thoi ky nay thuc an nhin chung khong doi dao, trau bo đuoc an it co xanh, phai an them nhieu rom kho, phai bo sung them cho trau bo cac phu pham tu cay vu đong, hoac xu ly rom u voi u-re, cho an them cu qua va thuc an tinh. Cham soc trong thoi gian cay keo quan trong nhat la phai cung cap đu thuc an ngon cho trau trong thoi ky lam viec đe trau co đu nhu cau dinh duong, tham chi khi trau lam viec cang thang, met moi khong muon an, phai nau chao cam cho chung an.
Muc đo lam viec nang đoi voi trau bo lam 8 gio/ngay, muc đo lam viec vua phai đoi voi trau lam viec 4 gio/ngay theo tieu chuan. Voi muc lam viec vua phai tuy theo khoi luong moi trau bo cay keo phai đuoc an tu 20 kg đen tren 40 kg/co xanh tuoi/ngay. Lam viec nang phai cho trau an vat chat kho tu 3% len 17-18% voi nang luong tang 22-27% va protein tho 10%. Trong thuc te trau khong the an đu tren 50 kg thuc an xanh tho/ngay do đo ngoai thuc an lanh ngoai bai chan, can cho trau cay keo an them nhieu rom, cac phu phe pham tu cay vu đong hoac rom voi ure, cho an them cu qua va thuc an tinh. Trong thoi gian lam viec tren đong, mot buoi lam 4 tieng nen cho nghi giai lao giua gio 1-2 lan, moi lan 15-20 phut.
Trau bo cay keo con đuoc nuoi chu yeu bang nguon cay co tu nhien va phu pham nong nghiep, co tu nhien co the moc quanh nam o cac đoi hoang, rung cay, doc bo đe, đuong đi va xen trong nhung ruong hoa mau. Co tu nhien kha phong phu va đa dang, co the co quanh nam va rat doi dao vao mua mua, con mua đong kho thi vua it ve so luong vua ngheo ve chat luong. Neu chi phu thuoc vao nguon thuc an tu nhien thi trau bo chi đuoc cung cap đu thuc an va beo tot trong mua mua, nhung se sut can trong mua đong kho. Thanh phan hoa hoc va gia tri dinh duong cua chung thi ham luong protein tho trong 1 kg chat kho trung binh la 75-145 g, ham luong xo kha cao 269-373 g, trong khi khoang đa luong va vi luong thap.
Cac loai co trong hoa thao pho bien la co voi (Penniselum purpureum), co Ghi ne (Pannicum nuiximum), co Pangola (Digitana decumbens). Ngoai ra, mot so cay co ho đau lam thuc an cho trau bo, trong đo chu y hon ca cay keo dau. Mot so phu pham cay trong cung la đang ke, nguon phu pham tu trong trot bao gom nhieu loai trong đo đang chu y nhat la rom ra, tiep theo la than la ngo, la mia, day lang (re khoai lang), la lac (đau phong). Neu su dung tot va đay đu thi nguon phu pham nay đong gop rat lon cho chan nuoi trau bo va chi can not so phuong phap xu ly, che bien đon gian đe co the du tru cung cap mot luong thuc an tho quanh nam.
Rom la nguon thuc an du tru quan trong nhat voi trau bo. Rom co ham luong chat xo cao (320-350 g tren 1 kg chat kho) nhung ham luong protein tho thap (20-30 g), neu xu ly voi U-re thi gia tri dinh duong va ty le tieu hoa se đuoc cai thien đang ke. Nhieu vung đa su dung cay ngo gia nhu mot nguon thuc an tho nuoi trau bo quan trong (trong 1 kg than la cay ngo đa thu bap trung binh co 600-700 g chat kho, 60-70 g protein, 280-300 g xo). Ngoai ra ngon la san voi nang suat 2500–3000 kg/ha con lai sau khi thu hoach cu cung la nguon thuc an bo sung protein thuc vat đang ke cho trau bo cay keo, tuy nhien hien nay nguon thuc an nay con su dung rat it trong thuc te.
Cu qua cung la mot nguon thuc an quan trong cua trau bo cay keo. Thuc an cu qua rat thich hop cho qua trinh len men da co. Thuc an cu qua pho bien la khoai, san, bi đo. San cu la nguon thuc an cung cap nang luong cho trau bo cay keo (trung binh trong 1 kg chat kho cua cu san co 22-28 g protein; 3-4 g chat beo va 650 g tinh bot). Khoai lang, bi đo vua cung cap nang luong vua cung cap nuoc nhat la sau khi trau bo vua cay keo xong. Phu pham cong nghiep che bien nhu ri mat co đuoc sau thu hoach va che bien đuong la mot trong nhung nguon bo sung nang luong tot cho trau bo cay keo. Nhung nguon ba bia kha lon va quanh nam cung la nguon thuc an bo sung vua co gia tri nang luong cao, vua co ham luong protein cao. 


= Cham soc =

Chuong trai cho trau bo cay keo phai sach se, mua he đu thoang mat, mua đong che am tranh gio lua gay cam lanh. Mua he sau khi lam viec xong, han che khong chan tha tren đong trong, nang to, de gay cam nang, cho trau nghi trua trong bong mat va cung cap co xanh tai cho, đong thoi cho trau đam tam thoa thich. Mua đong gia ret, đe trau bo khoi đo nga, khi đi lam phu bao tai len than trau đe giu am va cho trau bo an no đu vao nhung thoi điem nay. Tam rua thuong xuyen, giu cho co the sach se, gay thoai mai trong co the gia suc, han che benh ky sinh trung ngoai da, giu cho luu thong mau tot va đieu hoa than nhiet.
Tuyen mo hoi cua trau khong phat trien vi vay đe đieu hoa than nhiet trau rat thich đam tam, can đap ung nhu cau nay cua trau nhat la trong mua he nong nuc. Mua nong, trau phai đuoc tam chai hang ngay, nhung ngay nang nong cho trau ngam minh đam tam 1-2 tieng o noi nuoc sach, mat thi cang tot. Mua lanh thi han che tam nhung khi troi am thi tranh thu tam nhanh cho trau đe giu cho long da sach se. Chai long cho trau bo la viec lam thuong xuyen hang ngay ke ca mua nong cung nhu mua lanh đe giu long da sach se, min mang, giup khi huyet luu thong, tang cuong trao đoi chat, ket hop diet chay ran, ve mong.
Ve sinh chuong trai anh huong lon đen suc khoe cua trau bo cung nhu anh huong truc tiep toi suc khoe gia suc, hang ngay don phan bo, rua nen, thay đon chuong neu co trong mua đong. Phai thu gon ve noi co đinh, u cung chat đon chuong mot thoi gian truoc khi su dung bon cho cay trong. Nuoc tieu, nuoc rua chuong phai co cho chua hoac dung tuoi cho cay, tranh đe chuong lay loi đay phan, nuoc thai. Đinh ky phun thuoc diet ruoi muoi xung quanh chuong trai. Hang ngay phai co rua mang an, mang uong va thay nuoc uong đe tranh viec thuc an khong bi nhiem khuan.
Giu thuc an, nuoc uong sach se, khong dung thuc an ban, thiu thoi, moc. Tiem phong cac benh truyen nhiem hang nam tiem phong vac xin đinh ky mot so benh truyen nhiem thuong xay ra o trau la benh dich ta, benh tu huyet trung, benh nhiet than, benh lo mom long mong. Đinh ky kiem tra va tay ky sinh trung Đoi voi ky sinh trung ngoai da, ky sinh trung đuong mau, thuong xuyen kiem tra va xu ly kip thoi. Đoi voi ky sinh trung đuong ruot, tay giun cho be nghe vao 3 tuan tuoi, 6 thang tuoi o nam đau tien theo quy trinh ky thuat cham soc nuoi duong be nghe, đoi voi cac loai trau bo đinh ky tay giun san moi nam 1-2 lan.
Khi cham soc suc khoe trau bo trong mua cay keo thi nen cung cap thuc an đay đu ca ve so luong va chat luong trong thoi ky lam viec. Chuong trai co đu dien tich va khong nen nhot qua nhieu gia suc voi nhieu loai tuoi va trang thai sinh ly khac nhau trong mot chuong. Tranh lam viec trong đieu kien thoi tiet khac nghiet, nhiet đo qua nong hoac qua lanh, hoac tranh gio qua to. Luon luon cung cap nuoc uong đay đu va thuong xuyen, đoi voi trau thi tot nhat la cho chung đam tam. Khong đe trau bo lam viec qua lau, lam viec qua nang hoac keo qua tai so voi suc khoe va trang thai sinh ly cua chung.


= Đong mong =
Nhung con bo lam viec thuong đoi hoi phai đong mong, mac du o Anh khong phai tat ca cac con bo lam viec đeu đuoc đong mong. Ke tu khi mong guoc cua chung đuoc ghep noi, can co hai chiec vanh mong bo cho moi mong, khong giong nhu mong duy nhat cua mot con ngua. Mong cua bo cay keo thuong co hinh ban nguyet nua chuong hoac hinh chuoi, co hoac khong co nuou rang, va đuoc trang bi cap đoi xung voi mong guoc. Khong giong nhu ngua, bo khong de dang đe can bang tren ba chan trong khi mong cua chung la thu tu. O Anh, viec đong mong đa đuoc thuc hien bang cach vat nhung con bo xuong đat va nang ca bon chan len mot cai gia bang go bang go nang cho đen khi viec đong mong hoan thanh. Mot ky thuat tuong tu đa đuoc su dung o Serbia va duoi hinh thuc đon gian hon o An Đo noi no van đuoc thuc hien. O Y, noi bo co the rat lon, viec đong mong đuoc thuc hien bang cach su dung mot dam khung lon, trong đo con vat co the đuoc nang len mot phan hoac hoan toan tu mat đat bang cac con lac đi qua duoi than.


= Cach thuc =

Trong ngay lam viec giu gio iam viec hop ly va đieu đo, co giai lao hay nghi hop ly. Trong ca giai đoan lam viec, tao đieu kien cho gia suc co đu thoi gian an uong va nghi ngoi kip phuc hoi suc khoe tot nhat. Neu co su thay đoi nao ve đieu kien lam viec, loai hinh cong viec, phai thay đoi tu tu đe trau bo thich nghi dan, tranh gay soc cho chung. Đam bao phai kiem soat đuoc đong vat ky sinh đe giam cang thang o muc toi thieu. Neu trau bo bi benh hay ton thuong phai cho gia suc nghi ngoi đen khi hoi phuc. Đam bao đieu tri cac vet thuong, benh ngoai da mot cach nhanh chong va chu y tranh ruoi muoi.
Xay dung ke hoach nuoi duong trau bo cay keo la co ke hoach bao đam cung cap đay đu thuc an quanh nam cho trau bo đe phat huy tot nhat kha nang lam viec tren co so ve so ngay lam viec, nhung loai cong viec phai lam cua chung, dien tich va nguon thuc an cung cap đuoc tu bai chan, so lao đong san co, bien đong ve luong thuc an cung cap tung thang, tung quy do anh huong cua thoi tiet, co the xay dung mot lich ve nguon thuc an đe co the nam ro thoi gian nao la thuc an san co, du thua, hay thieu hut trong nam, tu đo co ke hoach du tru, bo sung. Can biet chinh xac so luong va chat luong nguon thuc an co the co trong nam.
Đa so thuc an cho gia suc lam viec van dua vao co tu nhien tren đong, tren bai chan tha, bo đe, duoi tan rung, doc đuong đi, co tren đong sau khi thu hoach mua mang, mot so phu pham tu trong trot, san pham phu tu che bien, choi mam, cay la trong rung đoi. Gan nhu quanh nam trau bo cay keo an khau phan thuc an tho xanh ngheo dinh duong, giau xo, ham luong protein va ty le tieu hoa thap. Thong thuong bat đau thu hoach trau bo cung bat đau phai lam viec nhieu hon, nhung thoi gian nay thuc an thuong khan hiem hon nhat la nhung vung co mua kho hoac ret keo dai, can phai co ke hoach chuan bi du tru thuc an truoc đo.
Khoi luong va trang thai co the la yeu to chinh quyet đinh kha nang lam viec va luong thuc an tieu thu hang ngay cua trau bo. Trau bo co khoi luong lon hon lam đuoc nhieu viec hon trong ngay roi an cung nhieu hon. Khoi luong cong viec ma trau bo co the lam đuoc ty le thuan voi khoi luong co the. Trau bo co khoi luong co the lon hon thi co suc keo lon hon, ve mat ly thuyet thi trau bo co khoi luong co the lon co the lam đuoc nhieu viec ma trau bo co khoi luong nho hon lam đuoc va anh huong cua loai hinh cong viec đen co the trau bo tam voc lon se it hon so voi trau bo tam voc nho. Trau bo co ngoai hinh to co kha nang thu nhan thuc an nhieu hon so voi trau bo co ngoai hinh nho.
Trau bo co the trang tot hon co kha nang du tru nang luong tot hon trau bo gay yeu, vi khi thieu thuc an trong mua cay keo, trau bo co the trang tot hon co the chuyen hoa nang luong tu co the đe lam viec. Trau bo co the trang tot se lam viec nhanh hon, khoe hon, thoi gian lam viec dai hon. Khi trau bo lam viec đuoc cung cap khau phan an giau xo, ngheo đam thi luong thuc an an vao va toc đo di chuyen cua thuc an trong đuong tieu hoa giam trong nhung ngay lam viec, nhat la lam viec dai hon 5 gio/ngay. Qua ba thang lam viec đieu đo thi luong thuc an an vao tang dan nhu la su thich nghi voi cong viec hang ngay. Anh huong cua lam viec đen ty le tieu hoa cua trau bo cay keo co khac nhau boi chat luong cua khau phan an.


Su dung = Huan luyen =

Huan luyen trau bo cay keo bat đau tu trau bo to 1,5–2 nam tuoi la co the bat đau luven cay keo. Neu con trau ma cho chung no co, an nam mai thi cung giong nhu con nguoi se sinh hu hong, chang thich lao đong. Phai cho chung cuc kho chut thi no moi ngoan. Nong dan mot so noi thuong dung mot trau hoac mot bo đe cay bua (cay đon), mot so noi khac thuong dung hai trau hoac hai bo đe cay bua (cay đoi). Đoi voi cay đon thi khong can chon, nhung cay đoi phai chon hai trau hoac hai bo co tam voc, khoi luong, the trang, suc khoe tuong đuong nhau va hop tinh khi đe cung luyen.
Phuong phap huan luyen trau bo cay khong phuc tap, nhung phai kien tri. Chon đat luyen cay o noi đat mem xop, tot nhat la đat đa cay mot lan roi cho de luyen. Đau tien cho ach cay vao vai trau bo, buoc hai day mui vao mui trau bo, mot nguoi cam day mui dat trau bo đi, con nguoi cam cay cam mot day mui khac đi sau va đieu khien trau bo cay ruong. Moi khi nguoi cam cay ra lenh, nguoi dat trau bo đi truoc phai tuan theo đe huong dan trau bo cung lam theo lenh đo.
Ket hop giua lenh phat ra tu mieng, nguoi cam cay đieu khien luon bang day mui trau bo đe chung quen voi ca hai lenh. Mot so khau lenh o Viet Nam nhu khi con trau đang đi ho "do" no lap tuc đung lai, ho "di" no re trai, ho "qua" no re phai hoac o trau noi thi co khau lenh tac-ho. Luyen keo cung tien hanh tuong tu, luc đau co the cho lam quen bang cach cho keo go hoac xe truot đe trau bo quen vai, dung mot day mui cho mot nguoi dat đi truoc, nguoi đi sau đieu khien ra lenh bang mieng va day mui thu hai, sau vai hom quen vai thi cho keo xe that, khoi luong tu nhe va tang dan vao cac ngay sau. Qua luyen tap trau bo hinh thanh phan xa co đieu kien chi trong vong 3-5 ngay la co the lam cho trau quen, khong can nguoi dat tro giup. Thoi gian luyen cung tuong tu nhu khi luyen cay.


= Trang bi =

Đoi voi trau, bo cay keo, nguoi ta thuong dung ach (con goi la vai) đe gia suc keo cong cu san xuat. Co nhieu loai ach khac nhau voi cac loai kich co khac nhau đa đuoc che tao va su dung phu hop voi kich thuoc gia suc, tuy thuoc vao loai gia suc lam viec, vao su san co cua đia phuong, tinh chat cong viec, truyen thong tap quan tung noi. Co hai loai ach dung cho trau bo cay keo: loai cho cay keo đoi va loai cho cay keo đon. Co 2 kieu ach dung cho cap đoi trau bo: kieu ach sung pho bien o Chau My La-tin va Tay Phi, kieu vai co pho bien o chau A va chau Phi. Đa so trau bo đuoc dung cay đoi va su dung ach đoi, kieu ach vai co. Ach đon đuoc su dung thuong đuoc đat o vai co.
Su dung nguyen lieu che tao ach hoac ach phai tinh đen phan gia thanh. Ach co the đuoc san xuat va bao duong nho tho thu cong va su dung vat lieu san co tai đia phuong đe khi can bao duong, sua chua, thay the đuoc de dang, thuan tien. Cau tao cua ach phai thuan tien va de dang đieu chinh sao cho phu hop voi gia suc lam viec tao ra hieu qua toi đa va tranh lam gia suc bi đau. Đau tien la phai xe, toan bo he thong cong viec: gia suc, cong cu san xuat va ach đe ket hop voi nhau mot cach hop ly, Kich thuoc cua ach phai phu hop voi tam voc, khoi luong va the luc cua gia suc. Ach su dung phai thich hop voi luc keo tao ra.
Khi lua chon loai ach cung can phai chu y ca đia hinh va loai đat ma gia suc phai lam viec. Ach khong đuoc gay tro ngai đen su van đong cua gia suc va khong gay đau đon lam anh huong đen suc khoe. Đe tranh gay thuong ton trau bo khi lam viec phai luu y, trau bo phai khoe manh, chan khoe chac. Neu cay keo đoi thi trau bo phai tuong đuong ve khoi luong va kich thuoc co the, tuong đuong ve suc lam viec. Ach cay keo khong qua to hoac qua nho đe tao su thoai mai cho gia suc. Luon tao su co đong bang cach co phan noi giua cay bua va gia suc khong nen co đinh truc tiep lam gia suc kho xu ly khi lam viec.
Cong cu san xuat phai đuoc thiet ke hop ly, de dang thao ra lap vao, phai co su can bang va đu đo ben chac đe chiu đuoc luong hang chat len, co đo tiep xuc thich hop voi co the gia suc, han che gay nguy hiem cho gia suc. Ach gia suc phai can bang nhau ve kich co va đo chiu luc o ca hai ben đe khi mac vao khong bi lech. Ach đat o vung co tranh buoc chat phia duoi gay kho chiu cho vung khi quan, thuc quan. Ach phai tron nhan, vua voi kich co co the trau bo. Ach khong bo xay xuoc, khong xu xi sac nhon. Điem noi cua ach hay day buoc phai nam phia ngoai tranh ton thuong da. Lap ach chac chan tranh co xat tray truot da. Khong qua xiet chat anh huong đen tuan hoan va ho hap cua trau bo.
Đoi voi xe keo cung chu y nhu khi cay bua, rieng xe keo phai co phanh đe đieu khien toc đo. Khi su dung xe keo phai chu y tao can bang khi cho hang len xe tranh nang ve phia truoc lam gia suc chiu qua tai. Khi can ro mom, long mat phai lam bang cac vat lieu tu nhien va đan bang day, tranh dung nguyen lieu cung gay ton thuong, tot nhat la dung loai mem va khong co canh sac. Khi su dung xe keo phai co mot bo phanh ham đe ngan phuong tien lao vao co the trau bo moi khi ham lai hay khi đang xuong doc. Viec su cai tien phai đam bao ach phai vua va thich hop voi gia suc, bao đam gia suc lam viec tot hon.


Xem them Bo
Bo nha
Bo u
Bo thit
Bo sua
Bo đuc
Be


Tham khao "HISTORY OF THE DOMESTICATION OF ANIMALS". Historyworld.net. Truy cap ngay 17 thang 9 nam 2012.
Conroy, Drew (2007). Oxen, A Teamster's Guide. North Adams, Massachusetts, USA: Storey Publishing. ISBN 978-1-58017-693-4.
Copper, Bob, A Song for Every Season: A Hundred Years of a Sussex Farming Family (pp 95–100), Heinemann 1971
John C Barret (1991), "The Economic Role of Cattle in Communal Farming Systems in Zimbabwe", to be published in Zimbabwe Veterinary Journal, p 10.
Draught Animal Power, an Overview, Agricultural Engineering Branch, Agricultural Support Systems Division, Food and Agriculture Organisation of the United Nations
Williams, Michael (ngay 17 thang 9 nam 2004). "The Living Tractor". Farmers Weekly. Truy cap May 2011. Check date values in: |access-date = (help)
Watts, Martin (1999). Working oxen. Princes Risborough: Shire. ISBN 0-7478-0415-X.
Baker, Andrew (1989). "Well Trained to the Yoke: Working Oxen on the Village's Historical Farms". Old Sturbridge Village. Truy cap May 2011.
Schomberg, A. (ngay 7 thang 11 nam 1885). "Shoeing oxen and horses at a Servian smithy". The Illustrated London News. Truy cap May 2011.
"Blacksmith shoeing a Bullock, Calcutta, India" (stereoscope card (half only)). Stereo-Travel Co. 1908. Truy cap May 2011.
Aliaaaaa (2006). "Restraining and Shoeing". Bangalore, Karnataka, India. Truy cap May 2011.
Tacchini, Alvaro. "La ferratura dei buoi" (in Italian). Truy cap May 2013. The shoeing of the oxen
"Tradizioni - Serramanna" (in Italian and Sardinian). Truy cap May 2011. Serramanna: traditions Check date values in: |access-date = (help)
Wet Dry Routes Chapter Newlsletter. 4 (4). 1997 http://www.santafetrailresearch.com/wet/vol-06-no-4.html Luu tru ngay 22 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine. Truy cap May 2011.
Wet Dry Routes Chapter Newlsletter. 6 (4). 1999 http://www.santafetrailresearch.com/wet/vol-06-no-4.html Luu tru ngay 22 thang 7 nam 2011 tai Wayback Machine. Truy cap May 2011.
John Singer Sargent. "Shoeing the Ox". Truy cap ngay 18 thang 8 nam 2016.
Taylor, Tess (ngay 3 thang 5 nam 2011). "On Small Farms, Hoof Power Returns". The New York Times. Truy cap ngay 19 thang 6 nam 2011.
Conroy, Drew. "Dr." (PDF). Ox Yokes: Culture, Comfort and Animal Welfare. World Association for Transport Animal Welfare and Studies (TAWS). Truy cap ngay 21 thang 2 nam 2012.
Nghe day du khach cuoi trau
Ki la chu trau co tinh cam nhu nguoi o Ninh Binh