Yakov Isidorovich Perelman (tieng Nga: Яков Исидорович Перельман; 4 thang 12 nam 1882 – 16 thang 3 nam 1942) la mot nha van khoa hoc Nga va Lien Xo va la tac gia cua nhieu cuon sach khoa hoc pho thong, noi tieng nhat la cuon Vat ly giai tri.


Su nghiep Perelman sinh nam 1882 tai thi tran Białystok, Vuong quoc Lap hien Ba Lan. Sau khi tot nghiep truong Đai hoc Lam nghiep Saint Petersburg va nhan bang ky su lam nghiep vao nam 1909, Perelman bat đau tham gia hoat đong ve su pham, khoa hoc va van hoc. Ong đa tro thanh tac gia cua mot loat đau sach giao khoa va rat nhieu sach pho bien khoa hoc va bai bao đang tren cac tap chi khoa hoc noi tieng cua Lien Xo. Ngoai nhung tac pham giao duc va khoa hoc cua minh, ong con la bien tap vien cua tap chi Thien nhien va Con nguoi va Trong xuong che tao cua Thien nhien, la cong tac vien cua nhieu tap chi quen biet voi ban đoc đuong thoi nhu Tri thuc la suc manh, Ky thuat tuoi tre. Ong chiu anh huong cua Ernst Mach va nha Mac-xit Nga Alexander Bogdanov ve phuong phap su pham trong viec pho bien khoa hoc. Nam 1942, Perelman mat vi nan đoi o Leningrad trong thoi gian thanh pho đang bi quan đoi Đuc Quoc xa phong toa.
Sau thanh cong cua cuon Vat ly giai tri, Perelman con viet hang loat cac sach hap dan ve vat ly, thien van hoc va toan hoc tung đuoc nha nuoc Lien Xo dich sang nhieu ngon ngu khac nhau, qua đo đa the hien đay đu tai nang tuyet voi cua mot nha truyen ba khoa hoc. Đac biet pho bien nhat la may cuon So hoc giai tri, Thien van hoc giai tri, Toan hoc song, Nhung mau chuyen toan hoc va nhung cau đo, Hinh hoc giai tri, Đai so giai tri, Vat ly quanh ta. Cac cuon sach khac cua Perelman (chi xuat ban khi tac gia con song) bay gio đa tro nen nhung cuon sach hiem, gom co cac cuon: Ban co biet vat ly khong?, Co hoc giai tri, Đai so tren to giay ke o, Nhung cau đo so hoc, Nhung bai toan vui. 101 cau đo cho cac nha toan hoc tre tuoi, Hai lan hai la nam! Cac nguy bien toan hoc, Phep cau phuong, Cac hom cau đo va ao thuat.
Mot so sach cua Perelman danh cho cac van đe du lich giua cac hanh tinh nhu Du hanh vu tru, Phong ten lua len cac vi sao, Nhung mien xa xam trong vu tru va nhieu cuon khac. Nha khoa hoc Konstantin Tsiolkovsky, mot nguoi rat am hieu tai nang va tri sang tao cua Perelman đa viet ve ong trong loi noi đau cua cuon Du hanh vu tru: "Tac gia đa tu lau noi tieng ve nhung cong trinh pho bien, sac sao va hoan toan khoa hoc cua minh ve vat ly hoc, thien van hoc va toan hoc, nhung cong trinh đa đuoc viet bang ngon ngu ky dieu va de nhan thuc đoi voi nguoi đoc".
Ong khong lien quan đen nha toan hoc Nga Grigori Perelman, sinh nam 1966 con ong Yakov Perelman khac. Tuy nhien, Grigori Perelman noi voi to The New Yorker rang cha ong đa tang cuon Vat ly giai tri va chinh no truyen cam hung ve toan hoc cho ong.


Tac pham Toan hoc giai tri
Thien van hoc giai tri
Vat ly giai tri (1913)
So hoc vui
Đai so giai tri
Vui voi mon Toan & Vat ly
So hoc giai tri
Co hoc giai tri
Hinh hoc giai tri
Thien van hoc giai tri
Toan hoc song
Vat ly quanh ta
Cac hom cau đo va ao thuat
Ong cung viet nhieu cuon sach ve du hanh lien sao (Du hanh vu tru, Phong ten lua len cac vi sao va Nhung mien xa xam trong vu tru).


Vat ly giai tri Cuon Vat ly giai tri lan đau tien xuat hien trong nhung quay sach vao nam 1913, đa bien no tro thanh tac pham pho bien khoa hoc đuoc tai ban nhieu lan voi so luong lon ngay trong thoi gian tac gia con song, tinh đen nam 1936, tat ca 13 lan voi so luong hang trieu ban. Đo la lan xuat ban cuoi cung truoc khi tac gia qua đoi nam 1942. Cuon sach tung co mot thoi thoi thuc niem ham me mon khoa hoc vat ly cua nhieu the he đoc gia, va khong chi rieng trong đat nuoc Lien Xo, sach con đuoc dich va trich dich sang nhieu thu tieng: tieng Đuc, tieng Phap, tieng Anh, tieng Do Thai, v.v...
Noi dung cuon sach trinh bay "mot loat nhung van đe nan giai, nhung cau hoi rac roi, nhung mau chuyen ly thu, nhung bai toan vui, nhung nghich ly, nhung su so sanh bat ngo lay ra tu linh vuc vat ly, co lien quan đen hang loat cac hien tuong thuong gap hang ngay trong cuoc song, hoac trich ra tu nhung tac pham noi tieng cua cac tac gia viet chuyen khoa hoc vien tuong. Nhung tai lieu moi nhat ma tac gia su dung đac biet rong rai, đuoc coi la nhung muc đich thich hop nhat cua cuon sach, đo la nhung đoan trich dan lay trong cac tac pham cua Jules Verne, H. G. Wells, Mark Twain va nhieu nguoi khac." Trong loi noi đau (lan xuat ban thu 13) Perelman đa viet: "Muc đich chinh cua cuon Vat ly giai tri la kich đong tinh hoat đong cua tri tuong tuong khoa hoc luyen cho ban đoc thoi quen suy nghi theo tinh than khoa hoc vat ly va tao ra trong ky uc cua ho rat nhieu nhung su lien he giua cac nha tri thuc vat ly voi cac hien tuong muon hinh muon ve nhat trong đoi song, voi tat ca nhung đieu ma ho thuong tiep xuc."
Tuy vay, cuon sach cua Perelman cung khong sao tranh khoi tro nen loi thoi so voi ngay nay vi nen tang khoa hoc cua nhan loai đa co nhung buoc tien vuot ngoai suc tuong tuong cua tac gia. Nhieu su kien trong cuon Vat ly giai tri va nhung cach giai quyet ky thuat co ket qua tu thoi xua, quen thuoc voi nhung nguoi đuong thoi cua Perelman, thi bay gio đa hoan toan khong phai la nhung cai moi nua, ma chang bao lau se la nhung vi du ly thu trong lich su khoa hoc va ky thuat.
Tai Viet Nam, cuon sach nay cung đuoc Nha xuat ban Giao duc Viet Nam phat hanh voi tua đe Vat ly vui va chia lam 2 tap, voi cac lan tai ban khac nhau. Sau mot khoang thoi gian dai thi nam 2019, Cong ti CP Giao duc Sputnik đa cho xuat ban lai cuon sach co tham khao tu ban dich truoc đo cua co GS Đang Quang Khang.


Tham khao Lien ket ngoai Vat ly giai tri an ban đien tu mien phi tai Internet Archive.
Nhung mau chuyen toan hoc va nhung cau đo an ban đien tu mien phi tai Internet Archive.
Thien van hoc giai tri
Tieu su bang tieng Tay Ban Nha.