Mot so sinh vat co kha nang chuyen đong quay hoac lan. Tuy nhien, cac cau truc giong nhu banh xe va chan vit thuc su - du rat pho bien va huu dung trong cac phuong tien giao thong cua con nguoi - duong nhu khong đong mot vai tro quan trong nao trong chuyen đong cua cac sinh vat (ngoai tru mot so roi hay tien mao nhat đinh, thu hoat đong bang cach xoay nhu cai mo nut chai vao trong moi truong). Cac nha sinh vat hoc đa đua ra mot so gia thuyet nham giai thich cho su vang mat ro rang cua cac cau truc dang banh xe trong sinh gioi. Cac sinh vat co banh xe đoi khi cung xuat hien trong nhung tac pham gia tuong suy đoan.
Do nhieu cong nghe cua con nguoi co ton tai nhung dang tuong đong o cac sinh vat (chang han nhu canh va thau kinh), viec banh xe rat pho bien trong đoi song con nguoi nhung lai hiem gap trong the gioi tu nhien duong nhu can phai đuoc giai thich — va hien tuong nay đuoc giai thich rong rai boi hai nguyen nhan chinh. Đau tien, co mot so tro ngai phat trien va tien hoa đoi voi su ra đoi cua banh xe do chon loc tu nhien, tra loi cho cau hoi "Tai sao su song khong the tien hoa tao ra banh xe?" Thu hai, banh xe thuong gap bat loi trong canh tranh khi so sanh voi cac dang di chuyen tien ve truoc khac (chang han nhu đi bo, chay hoac truon bo) trong moi truong tu nhien, tra loi cho cau hoi "Neu banh xe co the tien hoa, tai sao chung lai hiem đen vay?" Su bat loi khi di chuyen qua nhung moi truong đac thu nay cung giai thich tai sao it nhat mot nen van minh trong lich su đa tu bo banh xe nhu mot phuong thuc di chuyen.


Mot so vi du đuoc tim thay o cac sinh vat Co hai che đo chuyen đong rieng biet bang cach su dung chuyen đong quay: mot la chuyen đong lan đon gian; va hai la su dung cac banh xe hoac canh quat quay tren mot truc tinh hoac đong, khi co the van đuoc giu co đinh. Trong khi co nhieu sinh vat su dung co che đau tien, co che thu hai chi gap o cac sinh vat đon bao, kich thuoc hien vi.


= Chuyen đong lan =

Co mot so sinh vat di chuyen bang cach lan. Nhung đai dien nay khong tao nen va khong su dung nhung bo phan quay đoc lap nhu banh xe, thay vao đo, toan bo co the cua chung se tham gia vao chuyen đong quay.
Mot so loai sinh vat voi co the thuon dai co the cuon minh lai thanh mot vong đe lan, chang han nhu mot so loai sau buom nhat đinh (chung lam nhu vay đe tu ve), au trung bo ho, đai dien cua phan nganh Nhieu chan (vi du nhu cuon chieu), tom tit, đai dien cua ho Armadillidiidae va ky nhong nui Lyell. Mot so loai khac thi khi cuon lai se co dang giong hinh cau hon, chu yeu đe bao ve co the chung khoi nhung ke san moi. Tu the nay co the đuoc nhin thay o te te, nhen banh xe, nhim, thu Co mai (Armadillo), than lan lung Armadillo, đong vat đang tuc va o mot so loai bo ba thuy đa hoa thach. Te te va nhen banh xe đa đuoc quan sat la co the lan mot cach co chu đich đe tranh khoi đong vat an thit. Nhung loai nay co the lan mot cach thu đong (duoi tac đong cua trong luc hoac gio) hoac chu đong, thuong la bang cach thay đoi hinh dang cua chung đe tao ra mot luc đay.
Co lan (hay phong con thao), tuc nhung phan tren mat đat cua mot so loai thuc vat, co the lia khoi cau truc re cua chung va lan đi trong gio đe phat tan hat giong. Nhung loai thuc vat nay đuoc tim thay đac biet tai nhung moi truong đong bang thoang đang. Noi tieng nhat trong nhom thuc vat nay phai ke đen Kali tragus (con đuoc goi la Salsola tragus), hay cay ke gai Nga, loai nay xuat hien o Bac My vao cuoi the ky 19, va đuoc biet đen nhu mot loai co dai đoc hai. Nam thuoc chi Bovista đuoc biet la cung su dung mot chien luoc giong nhu vay đe phan tan bao tu cua chung.
Luan trung (hay trung banh xe, rotifer) la mot nhom đong vat đa bao voi kich thuoc hien vi, thuong đuoc tim thay trong moi truong nuoc ngot. Mac du rotifer trong tieng Latinh co nghia la "nguoi mang banh xe", nhung sinh vat nay thuc ra khong co bat ky cau truc quay nao; cau truc thuong đuoc goi la "banh xe" thuc ra la vong long mao đap nhip nhang đuoc chung su dung đe kiem an va tao luc đay.
Te bao sung (Keratinocyte), mot loai te bao o da, di chuyen bang chuyen đong lan trong qua trinh hoi phuc vet thuong. Cac te bao nay co vai tro tao thanh mot hang rao chong lai cac mam benh va su mat đo am qua cac mo bi thuong.
Bo hung tao ra nhung qua cau tu phan đong vat, thu ma chung se lan cung voi co the bang cach pho bien la đi lui va đay qua bong bang hai chan sau. Phan tich phat sinh chung loai chi ra rang: hanh vi lan nhu vay đa tien hoa đoc lap nhieu lan trong lich su sinh gioi. Hanh vi đac biet cua nhung con bo nay đa đuoc ghi nhan va đuoc cho la co y nghia than thanh trong van hoa Ai Cap co đai. Mac du cau truc lan la qua cau phan chu khong phai chinh co the con bo, chung van phai đoi mat voi nhieu kho khan co hoc ma nhung sinh vat lan thuc su gap phai.


= Chuyen đong quay tu do =
O nhung loai sinh vat kich thuoc lon

 Trong so cac loai đong vat, hien tai ta chi biet đen mot vi du duy nhat ve cau truc duong nhu co kha nang quay tu do, mac du no đuoc su dung voi muc đich tieu hoa chu khong phai di chuyen: tru tinh the (crystalline style) o mot so đong vat hai manh vo va đong vat chan bung. Que nay thuc ra la mot thanh glycoprotein trong suot, đuoc lien tuc tao ra trong mot tui co long mao va keo dai vao da day. Hoat đong cua cac long mao lam cho que quay va khien cho no đuoc boc trong nhung soi chat nhay. Khi que hoa tan tu tu trong da day, no se tiet ra cac enzyme tieu hoa. Nhung uoc tinh ve toc đo quay cua tru in vivo ("trong co the song") co su khac biet nhau đang ke va van chua ro la cau truc nay quay lien tuc hay gian đoan.
O nhung loai sinh vat kich thuoc hien vi
Co hai vi du đa biet ve cau truc quay o cap đo phan tu đuoc su dung boi cac te bao song. ATP synthase la mot loai enzyme đuoc su dung trong qua trinh luu tru va chuyen giao nang luong. Cau truc cua enzyme nay co mot so điem tuong đong voi cau truc roi di chuyen ma ta se thao luan duoi đay. ATP synthase đuoc cho la đa phat sinh boi qua trinh tien hoa theo mo-đun, trong đo hai tieu phan voi cac chuc nang rieng biet ban đau đa đuoc ket hop va thu đuoc mot chuc nang moi.

Vi du duy nhat đuoc biet đen ve mot "banh xe" sinh hoc — mot he thong co kha nang cung cap mo-men đay lien tuc trong khi co the van đuoc giu co đinh — la roi hay tien mao, đay la mot cai đuoi co hinh giong nhu cai mo nut chai, đuoc sinh vat nhan so đon bao su dung đe tao luc đay. Roi o cac loai vi khuan co le la vi du đuoc biet đen nhieu nhat. Khoang mot nua so vi khuan đa biet co it nhat mot roi, cho thay rang chuyen đong quay tren thuc te co the la hinh thuc van đong pho bien nhat trong cac he thong song, mac du viec su dung no chi han che trong moi truong cap đo hien vi.
O phan goc cua roi vi khuan, noi no cam vao mang te bao, mot protein van đong thuc hien chuc nang giong nhu mot đong co quay. Đong co nay đuoc cung cap nang luong boi luc đay proton, tuc la boi dong proton (ion hydrogen) di chuyen qua mang te bao vi khuan nho chenh lech gradient nong đo đuoc đuoc tao ra boi qua trinh trao đoi chat. (O cac loai thuoc chi Vibrio, co hai loai roi, mot loai nam o cuc va mot loai nam o ben suon, va vai roi đuoc đieu khien boi mot bom ion Natri chu khong phai bom proton.) Roi hoat đong mot cach kha hieu qua, chung cho phep vi khuan di chuyen voi toc đo toi đa la 60 lan đo dai co the trong moi giay. Nhu đa nhac đen tu truoc, đong co quay o goc roi co cau truc tuong tu nhu ATP synthase. Vi khuan Spirillum co co the xoan voi cac roi o hai đau va chung quay quanh truc trung tam cua co the khi di chuyen trong nuoc.
Co khuan, mot nhom sinh vat nhan so tach biet voi vi khuan, cung co roi - đuoc goi la roi co khuan - va cung đuoc đieu khien boi cac protein van đong quay. Tuy nhien. roi cua co khuan khac biet ve mat cau truc va tien hoa so voi roi o vi khuan: trong khi roi vi khuan phat trien tu he thong tiet loai III cua vi khuan, roi cua co khuan co ve co phat trien tu pili loai IV.
Mot so te bao nhan thuc, chang han nhu Euglena hay tinh trung o đong vat, so huu nhung cau truc roi khac biet ve nguon goc tien hoa nhung co đac điem giong nhau (tien hoa hoi tu), goi la cilium hoac undulipodium. Khong giong nhu roi o vi khuan, cac cau truc nay khong xoay o phan goc; đung hon, chung uon cong theo cach ma đau roi ve thanh mot vong tron trong moi truong.
Tuy nhien, mot so nguyen sinh vat van co the đuoc quan sat co the quay tu do ma khong can roi. Navicula, mot loai tao silic (diatom), co the co mot co che lan khac thuong va khong he su dung đen roi.


Nhung rao can sinh hoc cho cac đong vat co banh xe Su vang mat cua cau truc banh xe trong thien nhien thuong đuoc cho la do nhung rang buoc ve mat sinh hoc: chon loc tu nhien han che cac con đuong tien hoa co the co cho cac loai, va cac qua trinh ma cac sinh vat đa bao thuc hien sinh truong cung nhu phat trien co le đa khong cho phep viec tao ra mot banh xe co the hoat đong đuoc.


= Can tro ve mat tien hoa =

Cac qua trinh tien hoa co the giup giai thich tai sao viec di chuyen bang banh xe đa khong tien hoa o cac sinh vat đa bao: noi mot cach đon gian, mot cau truc hoac he thong phuc tap se khong tien hoa neu dang khong hoan chinh cua no khong mang lai loi the gi cho sinh vat.
Su thich nghi đuoc tao ra dan dan thong qua chon loc tu nhien, vi vay nhung thay đoi lon ve mat di truyen thuong chi lan toa trong quan the neu chung khong lam giam đo thich nghi cua cac ca the. Mac du nhung thay đoi trung tinh (nhung thay đoi khong mang lai loi ich hay tac hai gi) co the lan rong nho phieu bat di truyen, va nhung thay đoi bat loi co the tang đo pho bien trong mot so truong hop,, nhung thay đoi lon đoi hoi nhieu buoc se chi xay ra neu cac giai đoan trung gian khien đo thich nghi tang len. Richard Dawkins mo ta van đe: "Banh xe co the la mot trong nhung truong hop ma giai phap ky thuat co the đuoc nhin thay mot cach đon gian, nhung lai khong the đat đuoc trong qua trinh tien hoa boi vi no nam o phia ben kia cua mot thung lung sau, mot vach tham khong the vuot qua đuoc chay cat ngang qua khoi nui Bat kha thi." Voi canh quan đo thich nghi nhu vay, banh xe co the nam tren "đinh rat thuan loi", nhung thung lung xung quanh đinh đo co the qua sau hoac rong đe nguon gen di chuyen qua do phieu bat di truyen hoac chon loc tu nhien. Stephen Jay Gould luu y rang su thich nghi sinh hoc chi co the lam viec voi cac thanh phan co san, nhan xet rang "banh xe co the hoat đong tot, nhung đong vat khong the tao nen chung boi nhung rang buoc cau truc đa đuoc truyen lai nhu la mot di vat cua tien hoa".
Do đo, chon loc tu nhien giai thich tai sao banh xe khong phai la mot giai phap khong kha thi cho van đe di chuyen: mot banh xe moi tien hoa mot phan, thieu mot hoac nhieu thanh phan quan trong, co the se khong mang lai loi the thich nghi gi cho sinh vat. Ngoai le duy nhat ma ta biet đen la roi o cac vi sinh vat, vi du duy nhat ve mot he thong quay tu do tao ra luc đay; trong qua trinh tien hoa cua roi, cac thanh phan rieng le đuoc tuyen chon tu cac cau truc cu hon, von thuc hien nhung nhiem vu khong lien quan gi đen tao ra luc đay. Vi du, bo phan the goc hien la đong co quay, co the đa tien hoa tu mot cau truc đuoc vi khuan su dung đe tiem chat đoc vao cac te bao khac.  Viec tuyen dung cac cau truc đa phat trien truoc đay đe phuc vu cac chuc nang moi đuoc goi la exaptation (thich nghi khuech tan, cuu thich nghi).
Nha sinh vat hoc phan tu Robin Holliday đa viet rang viec khong co banh xe trong thien nhien la mot luan cu chong lai nhung loi giai thich theo huong than tao hoac thiet ke thong minh cho su đa dang cua sinh gioi, boi vi mot thuc the sang tao thong minh - khong gap phai nhung gioi han do qua trinh tien hoa đat ra - se tao nen banh xe o bat cu noi nao chung co the su dung.


= Can tro ve mat cau truc va phat trien =
Trong cac quy trinh san xuat cua con nguoi, cac he thong banh xe voi đo phuc tap khac nhau co the đuoc tao ra bang mot cach kha đon gian, va cac van đe ve truyen luc va ma sat đa đuoc chung minh la co the xu ly đuoc. Tuy nhien, ta khong ro rang cac qua trinh phat trien phoi, rat khac biet so voi quy trinh san xuat tren, co phu hop voi — hoac tham chi co kha nang — tao ra mot banh xe hoat đong hay khong, vi nhung ly do đuoc mo ta duoi đay.
Tro ngai giai phau lon nhat đoi voi cac sinh vat đa bao co banh xe la mat giao nhau (giao dien, interface) giua cac thanh phan tinh va quay cua banh xe. Trong ca truong hop quay bi đong hoac quay chu đong, banh xe (va co the ca truc) phai co kha nang quay tu do so voi phan con lai cua bo may hoac sinh vat. Khong giong nhu cac khop đong vat, von co gioi han trong pham vi chuyen đong, banh xe phai co the xoay lien tuc qua mot goc tuy y ma khong can phai "van tro lai". Vi vay, mot banh xe khong the đuoc gan vinh vien vao truc tinh (axle) hoac truc đong (shaft) ma tren đo no quay (hoac, neu truc va banh xe đuoc co đinh voi nhau, bo phan nay khong the đuoc gan co đinh vao phan con lai cua may hoac sinh vat). Co mot so tro ngai ve mat chuc nang đuoc gay ra boi yeu cau nay, mac du chung co the vuot qua o mot muc đo nao đo.

Dan truyen luc đen banh xe
O truong hop banh xe chu đong, mot mo-men xoan can đuoc đat vao ket cau nay đe tao ra luc di chuyen. Trong cong nghe cua con nguoi, mo-men xoan nay thuong đuoc cung cap boi mot đong co, trong đo co nhieu loai, bao gom đong co đien, đong co đot trong, đong co tuabin, khi nen va thuy luc. (Mo-men xoan cung co the đuoc cung cap boi suc nguoi, nhu trong truong hop cua xe đap.) O đong vat, chuyen đong thuong đat đuoc bang cach su dung cac co xuong, voi nang luong đuoc lay tu qua trinh chuyen hoa cac chat dinh duong tu thuc an. Boi vi cac co nay đuoc gan vao ca hai thanh phan đuoc chuyen đong tuong đoi voi nhau, chung khong co kha nang truc tiep dan đong mot banh xe. Ngoai ra, đong vat lon khong the tao ra gia toc cao, vi quan tinh tang nhanh theo kich thuoc co the.
Ma sat
Giam ma sat la mot đieu rat quan trong đe han che viec mai mon tren cac bo phan co hoc va ngan ngua sinh nhiet qua nhieu. Khi toc đo tuong đoi cua cac bo phan tang len, cung voi su gia tang cua luc tiep xuc giua cac bo phan nay, viec giam ma sat se cang đong vai tro quan trong. Nhieu loai o truc va/hoac chat boi tron khac nhau co the đuoc su dung đe giam ma sat o mat giao nhau giua hai thanh phan. Trong cac khop sinh hoc, chang han nhu khop goi cua con nguoi, ma sat đuoc giam bot nho thanh phan la sun co he so ma sat rat thap hoac dich bao hoat, mot chat long co đo nhot rat thap va đong vai tro nhu chat boi tron. Gerhard Scholtz cua Đai hoc Humboldt Berlin khang đinh rang: chat boi tron hoac vat lieu te bao chet đuoc tiet ra tuong tu co the cho phep banh xe sinh hoc quay tu do.
Van chuyen chat dinh duong va chat thai
Mot van đe tiem an khac nay sinh o phan tiep xuc giua banh xe va truc xe (hoac giua truc va than) la kha nang han che cua sinh vat trong viec van chuyen chat qua mat giao nhau nay. Neu cac mo tao thanh banh xe la mo song, chung se can đuoc cung cap oxy va chat dinh duong cung nhu loai bo chat thai đe duy tri su trao đoi chat. Mot he thong tuan hoan đong vat đien hinh, bao gom cac mach mau, se khong the cung cap su van chuyen qua mat giao nhau nhu vay. Trong truong hop khong co mach mau, oxy, chat dinh duong va cac chat thai se di chuyen bi đong qua giao dien bang cach khuech tan, mot qua trinh bi han che rat nhieu boi ap suat rieng phan va dien tich be mat san co, nhu đa đuoc chi ra boi đinh luat khuech tan cua Fick. Đoi voi đong vat đa bao lon, van chuyen chat chi bang khuech tan se la khong đu. Mot bien phap thay the la, banh xe co the đuoc cau tao tu cac thanh phan khong song đuoc tiet ra, chang han nhu keratin (con đuoc goi la chat sung, ton tai đien hinh o toc va mong tay).


Nhung bat loi cua banh xe Banh xe boc lo khong it nhung bat loi ve mat co hoc va cac mat khac trong mot so moi truong va tinh huong nhat đinh, cho thay đo thich nghi thap hon neu so sanh voi chuyen đong su dung chan (chi). Nhung nhuoc điem nay chi ra rang, ngay ca khi loai bo nhung han che ve mat sinh hoc đa thao luan o tren, su vang mat cua cac banh xe o cac dang song đa bao co the khong đon gian chi la "co hoi bi bo lo" nhu an tuong ma ta co ban đau. Tren thuc te, voi nhung nhuoc điem co hoc va tinh huu dung han che cua banh xe khi so sanh voi chan, cau hoi trung tam co le phai đuoc lat nguoc: khong phai "Tai sao thien nhien khong tao ra banh xe?", ma la "Tai sao cac phuong tien giao thong cua con nguoi khong ap dung kieu di chuyen bang chan nhieu hon?" Viec su dung cac banh xe thay vi cac chi trong hau het cac phuong tien đuoc che tao co the la do su phuc tap cua thiet ke can thiet đe cau tao va đieu khien cac chi, hon la do loi the chuc nang nhat quan cua cac banh xe đem lai khi so sanh voi chi.


= Đo hieu qua =

Ma sat lan
Mac du banh xe cung tiet kiem hon ve mat nang luong khi so sanh voi cac phuong tien van tai khac khi di chuyen tren đia hinh cung, bang phang (chang han nhu đuong trai nhua), banh xe khong đac biet hieu qua tren đia hinh mem nhu đat, vi chung de gap phai ma sat lan hay luc can lan. Cu the hon thi, mot chiec xe se hao phi nang luong do su bien dang cua banh xe va be mat ma chung đang lan. Cac banh xe nho hon đac biet de bi anh huong boi hieu ung nay. Cac be mat mem hon bien dang nhieu hon va phuc hoi it hon be mat cung, dan đen viec luc can se lon hon. Ma sat lan tren đat, voi đo ran tu vua đen cung, co the lon hon tu nam đen tam lan so voi tren be tong, con so nay đoi voi cat co the la muoi đen muoi lam lan. Trong khi banh xe phai lam bien dang be mat doc theo toan bo đuong đi cua chung, cac chi chi gay ra mot bien dang cuc bo nho xung quanh vung ma no tiep xuc.
Luc can lan cung la ly do khien it nhat mot nen van minh lich su cua con nguoi tu bo viec su dung banh xe. Trong thoi ky cua Đe che La Ma, xe ngua co banh pho bien o Trung Đong va Bac Phi; Tuy nhien, khi Đe che sup đo va nhung con đuong cua no roi vao tinh trang hu hong, banh xe khong con đuoc ua chuong đoi voi nguoi dan đia phuong, nhung nguoi chuyen sang dung lac đa đe van chuyen hang hoa trong khi hau sa mac cat. Trong cuon sach Hen's Teeth and Horse's Toes, Stephen Jay Gould co giai thich chi tiet lich su đang to mo nay, khang đinh rang, trong truong hop đuong xa khong đuoc bao tri, lac đa se can it nhan luc va nuoc so voi xe bo keo.
Đo hieu qua khi di chuyen trong moi truong chat luu
Khi di chuyen qua moi truong chat long, cac he thong quay chi mang lai loi the ve hieu suat o nhung he so Reynolds cuc thap (tuc dong chay đuoc chi phoi boi đo nhot) chang han nhu trong cac moi truong ma roi vi khuan đuoc su dung. O nhung moi truong co so Reynolds cao (chi phoi boi quan tinh), he thong dao đong se to ra hieu qua hon. Trong khi canh quat tau thuong co hieu suat roi vao khoang 60% va canh quat may bay la 80% (co the len toi 88% o chiec may bay đuoc cung cap luc boi con nguoi Gossamer Condor), hieu suat cao hon nhieu, o nguong 96% –98%, co the đat đuoc bang cach su mot tam (foil) linh hoat, dao đong, vi du nhu la đuoi ca hoac canh chim.


= Luc bam =
Banh xe de bi truot — chung khong co kha nang tao ra luc keo hay bam — nhat tren đia hinh long leo hoac tron truot. Su truot banh nay gay lang phi nang luong va co the dan đen viec mat kiem soat hoac bi ket, nhu khi o to đi tren bun hoac tuyet. Han che nay cua banh xe cung co the đuoc thay ngay trong linh vuc cong nghe cua con nguoi: trong mot vi du ve sinh ky thuat (thiet ke lay cam hung tu sinh hoc), cac phuong tien co chan đuoc su dung trong nganh khai thac go, noi chung cho phep tiep can đia hinh qua kho khan cho cac phuong tien co banh. Xe banh xich (vi du nhu xe tang) it bi truot hon xe banh lop, do dien tich tiep xuc voi mat đat lon hon — nhung chung co xu huong co ban kinh quay vong lon hon xe banh lop, kem hieu qua hon va phuc tap hon ve mat co hoc.


= Vuot qua chuong ngai vat =
Cac nghien cuu cua ky su Mieczysław G. Bekker ngu y rang: su phan bo cac bat thuong trong đia hinh tu nhien la tuan theo phan bo loga-chuan; co nghia la, cac chuong ngai vat nho se pho bien hon nhieu so voi chuong ngai vat lon hon. Do đo, vuot qua cac chuong ngai vat la mot thach thuc đoi voi viec di chuyen trong cac đia hinh tu nhien o moi cap đo quy mo. Hai cach chinh đe vuot qua vat can tren đat lien la đi vong qua vat can hoac đi vuot qua chung; moi cach đeu co nhung thach thuc rieng cua minh.
Đi vong qua
Nha giai phau hoc Michael LaBarbera cua Đai hoc Chicago đa minh hoa kha nang co đong kem cua banh xe bang cach so sanh ban kinh quay cua nguoi đi bo va nguoi su dung xe lan. Nhu Jared Diamond đa chi ra, hau het cac vi du sinh hoc ve chuyen đong lan đuoc tim thay o đia hinh thoang đang va bang phang, chang han nhu o bo phan va co lan ma ta đa nhac đen tu truoc.
Đi vuot qua
Banh xe to ra rat kem neu phai đoi mat voi chuong ngai vat thang đung, đac biet la chuong ngai vat co cung kich co ngang tam voi banh. Banh xe cung co kha nang khong the leo len nhung vat can thang đung cao hon khoang 40% chieu cao cua chung. Do han che nay, banh xe đuoc thiet ke đe su dung tren đia hinh go ghe se phai co đuong kinh lon hon.
Ngoai ra, neu khong co khop noi (articulation), mot chiec xe co banh co the bi mac ket tren đinh chuong ngai vat, viec vat can nam giua cac banh xe se khien chung khong the tiep xuc đuoc voi mat đat. Nguoc lai, chuyen đong bang chan se rat huu ich cho viec leo nui va đuoc trang bi đe đoi pho voi nhung đia hinh khong bang phang.
Voi banh xe khong đuoc khop noi, viec leo len chuong ngai vat se khien than xe bi nghieng. Neu khoi tam cua xe di chuyen ra ngoai chieu dai co so (wheelbase) hoac ranh truc, xe se tro nen khong on đinh ve mat tinh hoc va se co xu huong bi lat. O toc đo cao, mot chiec xe co the tro nen khong on đinh ve mat đong hoc - nghia la no co the bi lat boi chuong ngai vat nho hon gioi han on đinh tinh cua no, hoac do tang toc qua muc hoac cua qua gap. He thong treo giup giam thieu xu huong lat cua xe co banh, nhung khong giong nhu cac chi đuoc khop đong hoan toan, chung khong cung cap cho xe kha nang tro lai binh thuong tu trang thai bi lat.


= Đo linh hoat =
Cac chi đuoc đong vat su dung đe di chuyen tren đia hinh cung thuong đuoc su dung cho cac muc đich khac, chang han nhu cam nam, thao tac, leo treo, đu canh, boi loi, đao boi, nhay, nem, đa va chai chuot. Voi su thieu nhung khop noi, banh xe se khong huu ich nhu tay chan trong nhung chuc nang nay.


Trong gia tuong va huyen thoai Truyen thuyet va cac tac pham gia tuong phong đoan cho thay su đam me lau dai cua con nguoi đoi voi nhung sinh vat lan va co banh xe. Nhung sinh vat nhu vay xuat hien trong than thoai tu Chau Au, Nhat Ban, Mexico thoi tien Colombo, Hoa Ky va Uc.


= Cac sinh vat co the lan =

Ran vong kieng, mot sinh vat xuat hien trong truyen thuyet o Hoa Ky va Uc, đuoc mo ta la co the ngam đuoi trong mieng va lan nhu banh xe ve phia con moi. Van hoa Nhat Ban cung co mot sinh vat than thoai tuong tu nhu vay, voi ten la Tsuchinoko. Buer, mot con quy đuoc nhac đen trong cuon sach ma phap the ky 16 Pseudomonarchia Daemonum, đuoc mo ta va minh hoa trong cuon Dictionnaire Infernal cua Collin de Plancy la co cac tay toa ra tu tam va co the đuoc dung đe lan.
Nghe si đo hoa nguoi Ha Lan M. C. Escher đa minh hoa mot sinh vat lan do chinh ong phat minh ra trong mot buc tranh thach ban nam 1951. Sinh vat lan cung đuoc gioi thieu trong cac tac pham cua tac gia truyen tranh Carl Barks, nha van khoa hoc vien tuong Fredric Brown, George R. R. Martin, va Joan Slonczewski, va trong loat game Nhim Sonic, xuat hien lan đau vao nam 1991.


= Cac sinh vat co banh xe =
Cac đong vat đo choi co voi banh xe co tu thoi ky Tien Colombia đa đuoc cac nha khao co hoc o Veracruz, Mexico, phat hien vao nhung nam 1940. Cac dan toc ban đia o Bac My khong su dung banh xe lam cong cu di chuyen truoc khi nguoi chau Au đen.
Mot so nha van the ky 20 đa khai thac kha nang cac sinh vat co the co banh xe. Cuon tieu thuyet thieu nhi nam 1907 Ozma of Oz cua L. Frank Baum ke ve nhung sinh vat hinh nguoi co banh xe thay vi tay va chan, đuoc goi la Wheeler. Banh xe cua chung đuoc cau tao tu keratin, đuoc cac nha sinh vat hoc goi y nhu mot cach đe tranh cac van đe chuyen hoa chat dinh duong va chat thai đoi voi banh xe song. Mac du di chuyen nhanh chong tren đia hinh mo chac chan, cac Wheeler khong the bang qua cat va gap kho khan boi nhung chuong ngai vat tren đuong đi, du nhung vat can nay khong tao ra van đe gi đoi voi nhung sinh vat di chuyen bang chan.
Vao nua sau cua the ky 20, nhung sinh vat co banh xe hoac su dung banh xe đuoc xuat hien trong cac tac pham cua cac nha van khoa hoc vien tuong nhu Clifford D. Simak, Piers Anthony, David Brin, K. A. Applegate, Philip Pullman, va cac cong su viet lach Ian Stewart va Jack Cohen. Mot so tac pham nay co đe cap đen nhung han che ve phat trien va co sinh hoc đoi voi sinh vat co banh xe: sinh vat cua Brin bi viem khop o truc banh xe, sinh vat Mulefa cua Pullman khong đuoc sinh ra voi banh xe, nhung lan tren vo hat cua mot loai thuc vat ma chung đa đong tien hoa.


Phu chu Tham khao Lien ket ngoai "Animal Olympians: Gymnastics" tren YouTube, voi su gop mat cua loai Carparachne aureoflava.
"Rolling Salamanders & Caterpillars" tren YouTube, tu chuong trinh Thien nhien ky la (Weird Nature) cua BBC.