Đong co Stirling la mot đong co nhiet đot ngoai su dung piston. No đa đuoc sang che va phat trien boi Robert Stirling vao nam 1816.
Đay la loai đong co nhiet co hieu suat cao, co the đat toi 50% đen 80% hieu suat ly tuong cua chu trinh nhiet đong luc hoc thuan nghich (nhu chu trinh Carnot) trong viec chuyen hoa nhiet nang thanh cong nang, chi bi mat mat do ma sat va gioi han cua vat lieu. Đong co nay cung hoat đong đuoc tren nhieu nguon nhiet, tu nang luong Mat Troi, phan ung hoa hoc đen phan ung hat nhan.
Đong co Stirling co the co gia thanh cao hon cac đong co đot trong cung cong suat, nhung co nhung đac tinh thich nghi cho nhieu ung dung. No co hieu suat cao hon, khong gay nhieu tieng on, hoat đong on đinh va ben, khong can bao duong nhieu, va co the hoat đong voi chenh lech nhiet đo giua nguon nong va nguon lanh trong dai rong tu co chuc đo C đen hang nghin đo C.
Voi gia thanh nang luong đang tang nhung nam đau the ky 21, cung voi lo lang ve su nong len cua Trai Đat, cac đong co Stirling đang dan đuoc quan tam đe đua vao cac nha may phat đien voi nang luong tai tao va linh vuc hang khong vu tru.


Cau tao Cac thiet ke khac nhau cua đong co Stirling thuong co mot khoi khi bao boc trong buong kin, trong đo chat khi co the la khong khi, hydro hay heli. Buong chua chat khi co hai phan, mot phan tiep xuc voi nguon nhiet co nhiet đo cao, phan kia tiep xuc voi noi co nhiet đo thap.
Trong qua trinh hoat đong, khoi khi trong buong se đuoc đay qua đay lai tu phan nong sang phan lanh hoac nguoc lai, nho vao su di chuyen cua cac piston hoac cac con chay co chuc nang hoan đoi the tich chua khi giua hai phan. Khoi khi khi dao đong qua lai giua phan nong va phan lanh se thuc hien cong len mot piston chiu luc. Piston chiu luc se van hanh banh đa va may moc ben ngoai, đong thoi co the đieu khien su di chuyen cua cac piston hoac con chay đe di chuyen khoi khi qua lai giua hai phan nong va lanh.
Trong hau het cac thiet ke, khong can thiet co van đe đong mo dong luu thong cua khi, do đo he thong co hoc kha đon gian va co đo tin cay cao.
Mot bo phan quan trong trong đong co Stirling la phan giu nhiet, nam tren đuong di chuyen cua khoi khi tu phan nong sang phan lanh, thuong lam bang khoi day kim loai. No co tac dung hap thu nhiet cua khoi khi tu phan nong đi qua, luu giu nhiet nang nay, va ham nong khoi khi đi tu phan lanh toi. Phan nay co tac dung lam tang đang ke hieu suat cua đong co, va la mot chi tiet quan trong trong sang che cua Robert Stirling nam 1816. Trong mot so thiet ke, con chay vua đong vai tro đay khi qua lai giua phan nong va phan lanh, vua co vai tro giu nhiet.


Hoat đong Đong co Stirling hoat đong theo chu trinh Stirling gom bon giai đoan: lam lanh, nen, ham nong va gian no.
Chu trinh Stirling ly tuong la mot chu trinh nhiet đong luc hoc thuan nghich va do đo co cung hieu suat voi chu trinh Carnot (khi hoat đong giua cac nguon nhiet giong nhau). Hieu suat thuc te thap hon, nhung cao hon đong co đot ngoai khac nhu đong co hoi nuoc va cao hon hau het cac đong co đot trong hien đai (đong co Diesel hay đong co xang).
Bon qua trinh cua chu trinh Stirling ly tuong la:

lam lanh đang tich
nen đang nhiet
ham nong đang tich
gian no đang nhiet
Chu trinh ly tuong nay co su bien đoi the tich va ap suat đot ngot giua cac giai đoan. Chu trinh Stirling thuc te co su chuyen tiep tu tu hon. Tren thuc te, qua trinh lam lanh hay ham nong co the co hieu suat nam giua 100% (đang nhiet), toi 0% (đoan nhiet). Qua trinh nen hoac gian no thuc te co the mo ta bang qua trinh oplytropic :

P V n = k(hoac C)
voi P la ap suat, V la the tich, k la hang so, va n nam trong gioi han:

  
    
      
        1
        ≤
        n
        ≤
        
          
            
              c
              
                p
              
            
            
              c
              
                V
              
            
          
        
        ≤
        2
      
    
    {\displaystyle 1\leq n\leq {\frac {c_{p}}{c_{V}}}\leq 2}
  

o đay cV la nhiet dung rieng tai the tich khong đoi (tinh theo J/kgK), cP la nhiet dung rieng o ap suat khong đoi (J/kgK).
Ma sat va that thoat nhiet (do truyen truc tiep tu phan nong sang phan lanh) la nguyen nhan chinh khien cho hieu suat cua chu trinh Stirling thuc te chi bang khoang mot nua hieu suat cua chu trinh Carnot hoat đong giua cung cac nguon nhiet..


Phan loai Co nhieu thiet ke cho đong co Stirling.


= Loai alpha =
Đong co Stirling loai alpha co hai piston chiu luc nam tai xy lanh nong (tiep xuc voi nguon nhiet đo cao) va xy lanh lanh (tiep xuc voi noi lam mat). Loai thiet ke nay cho ra cong suat cao voi mot kich thuoc đong co nho gon. Tuy nhien, xy lanh va piston lam viec tai nhiet đo cao se chiu cac han che ky thuat, nhu tuoi tho cua chung.


= Loai beta =
Đong co Stirling loai beta co duy nhat mot piston chiu luc nam đong truc voi con chay. Chi co piston chiu luc khop khit voi xy lanh, con con chay khong khit voi xy lanh va khong thuc hien cong co hoc len khoi khi ma chi co tac dung di chuyen khoi khi tu ben nong sang ben lanh va nguoc lai. Khi khoi khi bi đay sang ben phan nong, no se gian no va thuc hien cong len piston chiu luc. Trong thiet ke nay, piston chiu luc luon nam ben phan lanh va do đo khong chiu han che ky thuat do nhiet đo cao gay ra.


= Loai gamma =
Đong co Stirling loai gamma thuc chat la đong co loai beta nhung piston chiu luc nam trong xy lanh rieng canh xy lanh chua con chay . Khoi khi co the di chuyen giua hai xy lanh nhung van nam trong mot the tich kin chung. Thiet ke nay co ty so nen thap nhung đon gian.


= Piston tu do =

Co nhieu thiet ke trong đo piston (va con chay) đuoc tu do di chuyen khong can lien ket voi nhau hay voi cac he thong co hoc ben ngoai. Su dao đong qua lai cua piston chiu luc co the van hanh may phat đien tinh tien; đong thoi cac may phat đien tinh tien co the hoat đong o che đo nguoc, trong đo dong đien đuoc cung cap đe đieu hoa su di chuyen cua piston va con chay. Cac piston co the lam bang chat long hay bang mang ngan la chat deo đan hoi đe đon gian hoa van đe boi tron.


= Cac loai khac =
Mot so nha sang che cung theo đuoi viec thiet ke đong co Stirling quay, trong đo khoi khi truc tiep tao ra momen luc đe quay may moc .
Cung co thiet ke đe đong co Stirling hoat đong nhu may bom nuoc, trong đo nuoc đong vai tro tan nhiet luon cho phan lanh.


Uu điem va nhuoc điem = Uu điem =
Buong đot đat ngoai, viec đot dien ra lien tuc, co the kiem soat khong đe du thua nhien lieu, nen han che phat thai đoc hai so voi viec đot theo chu trinh trong buong ben trong.
Tan dung bat cu nguon nhiet nao.
Nhieu thiet ke co piston nam ben phan lanh nen giam van đe boi tron, tang tuoi tho, đo tin cay. Khong can van, he thong co hoc đon gian, he thong cung cap chat đot đon gian va tuy chon cung la nhung yeu to tang đo tin cay cho đong co.
Hoat đong o ap suat thap, do đo an toan va nho gon hon đong co hoi nuoc.
Khong can nguon cung cap khong khi (neu nguon nhiet khong lay tu viec đot nhien lieu) nen co the hoat đong duoi tau ngam hay trong vu tru.
Co the hoat đong de dang hon trong thoi tiet gia lanh so voi cac đong co đot trong.


= Nhuoc điem =
Can co bo phan trao đoi nhiet o phan nong va phan lanh co hieu suat cao.
Bo phan lam mat (tan nhiet) o buong lanh co the phuc tap va chiem nhieu khong gian.
Cong suat va toc đo kho thay đoi nhanh.
Đong co Stirling chua khong khi khong cho hieu suat cao bang cac đong co Stirling chua hydro hay heli. Tuy nhien, hydro gay ra nhieu kho khan ky thuat nhu đo that thoat cao.


Ung dung = He thong cung cap đien nang va nhiet nang =
WhisperGen, mot cong ty o New Zealand co tru so o Christchurch, đa che tao cac may phat đien va cung cap nhiet dung đong co Stirling mang ten microCHP. Chung dung khi thien nhien đe vua san xuat đien ban cho luoi đien cong cong, vua đun nong nuoc. Nam 2004, ho cong bo đa ban 80.000 may nhu nay cho cac ho gia đinh o Anh. 20 may khac đa đuoc thu nghiem o Đuc nam 2006.


= Tan dung nang luong Mat Troi =

Cac may phat đien hoi tu anh sang mat Troi vao đong co Stirling cho hieu suat cao hon pin Mat Troi. Ngay 11 thang 8 nam 2005, Southern California Edison cong bo Luu tru ngay 15 thang 3 nam 2006 tai Wayback Machine viec mua cac may phat đien nang luong Mat Troi dung đong co Stirling tu Stirling Energy Systems[1] trong vong 20 nam voi so luong (20.000 chiec) đu đe tao ra 500 megawatt đien nang. Cac he thong nay đuoc lap đat tren mot vung rong 19 km² đe hung anh nang Mat Troi.
Cac đong co Stirling co the tan dung nang luong Mat Troi đe bom nuoc, thay vi phat đien, cho nhung cong trinh thuy loi. Luong nuoc vao ra co chuc nang tan nhiet luon cho phan lanh cua đong co.


= May lanh Stirling =
Khi thuc hien cong vao piston chiu luc, chenh lech nhiet đo se xuat hien tai đau nong va đau lanh cua đong co Stirling. Co che nay co the đuoc ung dung đe tao ra nhiet đo thap tai đau lanh, la ngan lanh cua tu lanh hay buong lanh cua đieu hoa nhiet đo. Đau nong se đuoc tan nhiet vao moi truong.
Cung nhu voi đong co Stirling, hieu suat cua may lanh Stirling cung tang len khi co bo phan luu nhiet nam giua đau nong va đau lanh.
Philips[2] đa san xuat nhung may lanh đe tao ra nito long vao nhung nam 1950, va đon vi nay van đang hoat đong trong linh vuc che tao may lanh Stirling.
May lanh nhiet am hoc cung hoat đong voi chu trinh Stirling tren song am co bien đo lon.
Cong cung cap cho may lanh Stirling co the lay tu đong co Stirling khac. He thong nhu vay co the thu anh nang Mat Troi đe lam mat nha cua ben trong (anh nang cap nhiet cho mot đong co Stirling, đong co nay lam van hanh mot may lanh Stirling, va may lanh Stirling lam mat can nha), va co uu điem la troi cang nang nong thi nha cang đuoc lam mat.


= Cac ung dung khac =
Đong co Stirling đa đuoc lap đat tren tau ngam boi Kockums[3] Luu tru ngay 23 thang 6 nam 2005 tai Wayback Machine, mot co so đong tau cua Thuy Đien.
Đong co Stirling co tiem nang ung dung trong nha may phat đien dung nang luong hat nhan hoac đia nhiet.
Đong co Stirling cung đa đuoc nghien cuu đe ung dung tren may bay.
Nhung mo hinh đong co Stirling loai gamma nho gon va chi can hoi am ban tay đe van hanh co the đuoc dung đe giang day.


Tham khao Van Wylan, Gordon J. and Sontag, Richard F. (1976). Fundamentals of Classical Thermodynamics SI Version 2nd Ed. New York: John Wiley and Sons. ISBN 0-471-04188-2.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: nhieu ten: danh sach tac gia (lien ket)
Walker, G. (1985). Free Piston Stirling Cycle Engines. Springer-Verlag. ISBN 0-387-15495-7.
Hargreaves, C. M. (1991). The Philips Stirling Engine. Elsevier Publishers. ISBN 0-444-88463-7.


Lien ket ngoai = Chung =

(Tieng Anh)

Trang đong co Stirling Luu tru ngay 13 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine cua NASA


= Bang sang che =
(Tieng Anh)

Bang sang che Hoa Ky so 20050242232 cho may bay chay bang nang luong Mat Troi dung đong co Stirling. Luu tru ngay 18 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine


= Hoi đoan =
(Tieng Anh)

Hiep hoi đong co Stirling Luu tru ngay 17 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine


= Nghiep du =
(Tieng Anh)

Tu lam mot đong co Stirling bang lon nuoc uong bang nhom Luu tru ngay 11 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
Tu lam đong co Stirling
Đong co Stirling quay
(Tieng Nhat)

Đong co Stirling
(Tieng Đuc)

Cac mieng bia đe lap mot đong co Stirling chay bang nhiet cua chen tra nong Luu tru ngay 29 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine
(Tieng Ba Lan)

Thong tin ve đong co Stirling Luu tru ngay 8 thang 1 nam 2007 tai Wayback Machine