Duong Quang Ham (Han tu: 楊廣涵), tu Hai Luong (海量), la nha nghien cuu van hoc, nha giao duc Viet Nam.
Tac pham Viet Nam van hoc su yeu, do ong day cong bien soan, đuoc xem la cuon van hoc su pho thong bang chu quoc ngu đau tien cua Viet Nam.


Tieu su va su nghiep Duong Quang Ham sinh ngay 14 thang 7 nam 1898 trong mot gia đinh co truyen thong nho hoc tai lang Phu Thi, tong Me So, huyen Đong An, phu Khoai Chau, tinh Hung Yen (nay thuoc xa Me So, huyen Van Giang, tinh Hung Yen. Cu noi la Duong Duy Thanh (1804 – 1861), tung lam Đoc hoc Ha Noi. Cha cua ong la Duong Trong Pho, anh ca la Duong Ba Trac, mot trong nhung nguoi sang lap truong Đong Kinh Nghia Thuc, truong hoc cach mang đau tien cua thanh pho Ha Noi. Em la Duong Tu Quan, đeu la nhung danh si co tieng đuong thoi.
Thuo nho ong hoc chu Nho, sau ra Ha Noi hoc chu quoc ngu. Nam 1920, tot nghiep thu khoa truong cao đang Su pham Đong Duong. Tu nam 1920 đen 1946, ong lam giao vien truong Buoi (tuc truong trung hoc bao ho, tien than cua truong Chu Van An ngay nay). Sau thanh cong cua Cach mang thang Tam nam 1945, ong đuoc bo nhiem lam Tong Thanh tra Trung hoc (đen 26/11/1946, đuoc thay boi Nguyen Van Hieu), roi lam Hieu truong cua truong Buoi.
Trong hon 20 nam (1920–1945), ong đa lam viec khong met moi, vua giang day, vua viet sach giao khoa van hoc va su hoc cho nha truong tu bac tieu hoc đen bac trung hoc, vua bang tieng Phap vua bang tieng Viet. Hai cuon sach co gia tri nghien cuu nhat cua ong la Viet Nam van hoc su yeu (1941), Viet Nam thi van hop tuyen (1942). Rieng tac pham Viet Nam van hoc su yeu đuoc Bo Quoc gia Giao duc Viet Nam Cong hoa chinh thuc dung lam sach giao khoa chuong trinh lop Đe Tam (tuc la lop 10) trong nhieu nam lien.


= Hy sinh =
Cuoi nam 1946, truoc tinh hinh Toan quoc khang chien sap sua no ra, theo chu truong cua Chinh phu, nguoi Ha Noi tan cu ve cac vung que. Can nha cua Giao su Ham đuoc đuc tuong, thong voi cac nha ben canh thanh mot loi đi cho dan quan, tu ve luon qua đanh du kich. Ngay 19 thang 12, vo chong giao su Ham đuoc dan quan tu ve dan đuong, con gai thu 2 la Duong Thi Thoa (Le Thi) đang tham gia đoi tu ve, mang com tiep te cho dan, đa gap vo chong Duong Quang Ham trong chop nhoang, chi kip đua hai nam com roi dan: "Cau, mo (cach goi cha me cua nhan vat) o lai đay, se co tu ve đua ra khoi thanh pho". Đoi dan quan tu ve co chu truong: Đan ba đi truoc, đan ong đi sau. Giao su Ham đong vien vo: "Minh yen tam, ta gap nhau o que". Nao ngo, đo la giay phut cuoi ba nghe tieng noi cua chong.
Ba Tran Thi Van vuot qua con đuong nguy hiem, luon duoi gam cau Long Bien đen khu vuc an toan roi đi đo qua ben kia song Hong, thang huong que nha Phu Thi (Hung Yen). Nhung mai van khong thay chong đen. Sau đo, gia đinh đuoc thong bao "Tren đuong đi, cu Ham bi đich phuc kich va nga xuong lan đan cua giac Phap". Mai sau nay, ba Van van co gang do la nhung thong tin ve chong van bat vo am tin. Đen ngay giai phong Thu đo, 10/10/1954, ba moi tin la chong minh đa chet va quyet đinh lay ngay 19/12/1946 lam ngay gio chong (thuc te ong hy sinh ngay 23/12/1946). Đen nay xac ong Ham van chua đuoc tim thay va cai chet cua ong Ham van con la mot bi an.
Duong Quang Ham hy sinh khi con đang tai chuc vao 23 thang 12 nam 1946 tai Ha Noi trong nhung ngay đau toan quoc khang chien, khi moi 48 tuoi. Theo ba Le Thi, thi sau ngay 2 thang 9 nam 1945, nha giao Duong Quang Ham đuoc Viet Minh giao lam Hieu truong Truong Buoi. Tuy nhien, đen 19 thang 12 nam 1946 ong bi đich Phap phuc kich vay ban va hy sinh. Ba buon rau ke: "Khi Phap đan ap rat ac liet, ca nha toi bao bo tron đi, khong o noi thanh nua nhung ong nhat quyet khong đi voi ly do chua nhan đuoc chi thi cua cap tren. Bo toi bi đich Phap bat va đem đi ban chet o đau cung khong biet, đen nay gia đinh toi van chua tim thay xac cua cu".


Đoi tu Vo ong la ba Tran Thi Van va hai nguoi co voi nhau tam nguoi con, 4 nguoi con gai va 4 nguoi con trai.
Cuoc hon nhan cua giao su Duong Quang Ham voi ba Tran Thi Van kha đac biet. No xuat phat tu su hoa giai cua hai dong ho cung đo đat trong lang Phu Thi, Me So, Hung Yen khi cac tap tuc phong kien con đang ngu tri. Đo la dong ho Duong va dong ho Tran. Luc đo, cu Tu (bo đe cua ba Tran Thi Van) đang giu chuc Tien chi, chuc vu danh du đung đau lang. Nhung anh ca cua giao su Duong Quang Ham la Duong Ba Trac, con cu khoa Duong Trong Pho, sau đo lai đo cu nhan (cao hon tu tai). Ca lang lay đo lam vinh du nen cap đat, sua đuong, dung cong đon tiep ong luc vinh quy. Trong ho Duong luc đo co nguoi muon đoi chuc Tien chi cho ong Duong Ba Trac, tham chi gay go tro thanh hiem khich giua hai ho Duong va Tran. Nhung Duong Ba Trac chang thiet gi cai chuc vu phong kien. Ong bo ra Ha Noi tham gia thanh lap Đong Kinh Nghia Thuc day hoc, tuyen truyen long yeu nuoc chong Phap. O que nha, cu Duong Trong Pho dep su hiem khich giua hai ho bang cach "xin con gai nha ho Tran ve lam dau nha ho Duong". The la co cuoc hua hon giua chi gai cua cu ba Tran Thi Van voi nguoi anh thu tu cua giao su Duong Quang Ham. Nhung chua kip to chuc cuoi thi chi gai Tran Thi Van mac benh roi mat. The la "duyen chi buoc vao duyen em".
Cu khoa Duong Trong Pho hoi cuoi Tran Thi Van cho con trai thu nam la Duong Quang Ham. Tran Thi Van khi đo lon hon 2 tuoi nhung cac cu cho la rat hop, boi vi xua đa co cau "gai hon hai, trai hon mot".
Sau ngay cuoi, Tran Thi Van sang lam dau nha ho Duong. Suot gan 7 nam khi nguoi chong Duong Quang Ham hoc o Ha Noi, Tran Thi Van o que cung bo me chong va tiep tuc buon ban o cho Me. Tran Thi Van chuyen buon vai nau tu Me len Ha Noi. Sau khi Duong Quang Ham tot nghiep Cao đang Su pham va đuoc bo nhiem ve day o truong Buoi, Tran Thi Van moi ra Ha Noi o cung. Khi đo Duong Quang Ham 22 tuoi, con Tran Thi Van sang tuoi 24.
Trong ky uc nhung nguoi con cua giao su Duong Quang Ham, cu ba Tran Thi Van vua lo buon ban kiem tien, vua lo moi viec lon nho trong gia đinh nen đoi khi kha nong tinh nhung đoi voi chong, ba luon ne trong, nghe theo y kien cua chong, nhat la trong viec day do con cai.
Noi guong nguoi cha, tam nguoi con cua vo chong giao su Duong Quang Ham đeu la nhung tri thuc đi theo cach mang, noi tiep truyen thong gia đinh, đeu co gang hoc tap, nghien cuu va đong gop cho xa hoi nhu:

Con trai ca – Duong Ba Banh la lop bac si y khoa đau tien tot nghiep Y khoa Đai hoc trong thoi ky Viet Nam Dan chu Cong hoa, đuoc đich than Ho Chi Minh trao bang tot nghiep.
Con gai thu – Duong Thi Ngan la phat thanh vien đau tien cua Đai Tieng noi Viet Nam, nguoi đoc Loi keu goi toan quoc khang chien cua Ho Chi Minh.
Nguoi con thu 3 – Giao su, Nha giao Nhan dan, Anh hung lao đong Duong Trong Bai, nguyen Hieu truong Truong Đai hoc Su pham Ha Noi, la nguoi bien soan bo sach giao khoa Vat ly đau tien cho cap Trung hoc pho thong.
Nguoi con thu 4 – Giao su, tien si triet hoc, nguyen Vien truong Vien Triet hoc (nay thuoc Vien Han lam Khoa hoc xa hoi Viet Nam) Duong Thi Thoa (Le Thi), la nguoi phu nu cuu quoc tieu bieu đuoc len keo co đo sao vang trong ngay Chu tich Ho Chi Minh đoc Tuyen ngon đoc lap khai sinh nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa.
Nguoi con thu 5 - Duong Hong, tung tham gia hoat đong bi mat, do bi lo nen phai đi day hoc, la giao vien mon Sinh hoc, tung bien dich, bien soan, ve minh hoa nhieu cong trinh Sinh hoc.
Nguoi con thu 6 – Duong Thi Duyen, nguyen Uy vien Thuong truc Hoi Lien hiep Phu nu Viet Nam, la phong vien nu Thong tan xa Viet Nam đau tien đi cung phai đoan Viet Nam tham gia đam phan tai Hoi nghi Paris nam 1973.
Nguoi con thu 7 – Giao su, bac si Duong Thi Cuong, nguyen Vien truong Vien Bao ve ba me va tre so sinh (nay la Benh vien Phu san Trung uong), Chu nhiem bo mon Phu san – Truong Đai hoc Y Ha Noi, Chu tich Hoi San phu khoa va Ke hoach hoa gia đinh Viet Nam, la nguoi đau tien đuoc Giai thuong Kovalevskaya nam 1999.
Nguoi con ut – Duong Tu Minh, Pho Ban lien lac cac chien si cach mang bi đich bat tu đay tai Hoa Lo. Hien trong bao tang nha tu Hoa Lo van con luu giu so tu VN2017 cua Duong Tu Minh.


Tac pham = Viet Nam van hoc su yeu =

Đay la mot bo sach giao khoa van hoc Viet Nam. Khong ke nhung đe muc phu, nhu: Bien tap đai y , Nhung chu viet tat, Tong ket, Bieu liet ke, Muc luc...; Viet Nam van hoc su yeu gom 48 chuong trong đo co nhieu phan co gia tri, nhu: Van chuong binh dan, Anh huong cua nuoc Tau, Cac che đo viec hoc, viec thi, Anh huong cua nuoc Phap, Van đe ngon ngu van tu v.v...
Tac gia đa danh nhieu cong suc đe gioi thieu khai quat nen van hoc Viet. Cuoi sach con co Bieu liet ke cac tac gia va tac pham, Bang ke ten theo van chu cai cac tac gia, tac pham co noi trong sach, kha ti mi va chu đao.
Tran Huu Ta nhan xet ve sach:

Huu Ngoc đanh gia:


= Khac =
Ngoai ra, ong con bien soan cac cuon:

Lectures litteraires sur L' Indochine (Bai tuyen van hoc ve Đong Duong, bien soan cung voi Pujarnicle)
Quoc van trich diem (1925)
Tap bai thi bang so hoc yeu luoc (1927, soan chung voi Duong Tu Quan),
Nhung bai lich su Viet Nam (1927)
Van hoc Viet Nam (1939)
Viet van giao khoa thu (1940)
Ly Van Phuc – tieu su va van chuong (viet xong khoang nam 1945)
Va rat nhieu bai bao tieng Viet, tieng Phap đang tren cac bao Nam Phong, Huu Thanh, Tri Tan va bao cua nguoi Phap...


Ghi cong Hau the đa đanh gia ve su nghiep truoc tac cua Duong Quang Ham la:

Nguoi thay xuat sac đa đao tao hang nghin hoc tro trong mot phan tu the ky.
Nha nghien cuu van hoc đa đat nen mong cho mon lich su van hoc, van hoc so sanh o Viet Nam; va la nguoi khoi xuong chuong trinh quoc hoc cho nen giao duc hien đai.
Ve nhan cach, ong la "mot nho si yeu nuoc, mot nha mo pham tu cach an mac, noi nang đen moi quan he thay tro, nhat nhat đeu theo quan niem chu Le cua Khong hoc" ...
Đe ghi nho cong on, ngay 14 thang 7 nam 1993, Bo Giao duc va Đao tao, Trung tam khoa hoc xa hoi va Nhan van quoc gia, Vien Khoa hoc giao duc va Vien Van hoc đa to chuc le ky niem va hoi thao khoa hoc ve Duong Quang Ham nhan 95 nam ngay sinh cua ong.
Hien nay tai tinh Hung Yen, thu đo Ha Noi, Thanh pho Ho Chi Minh đeu co đuong pho mang ten Duong Quang Ham .
Tai huyen Van Giang (Hung Yen) que huong cua Duong Quang Ham co mot ngoi truong Trung hoc pho thong mang ten THPT Duong Quang Ham (thanh lap nam 2001).


Chu thich Lien ket ngoai Duong Quang Ham Luu tru ngay 26 thang 3 nam 2008 tai Wayback Machine tren trang Web site tinh Hung Yen.
Duong Quang Ham Bai viet cua Vuong Tri Nhan
Duong Quang Ham tren web Hoi su hoc.