Tabei Junko (Nhat: 田部井 淳子, Tabei Junko ten khai sinh  Ishibashi Junko; 22 thang 9 nam 1939 – 20 thang 10 nam 2016) la mot nha leo nui, tac gia viet sach, giao vien nguoi Nhat Ban. Ba la nguoi phu nu đau tien leo len đen đinh nui Everest va la nguoi phu nu đau tien leo len bay đinh nui cao nhat moi chau luc.
Tabei đa viet 7 cuon sach, to chuc cac du an don rac tren nui Everest (rac nay do nhung nguoi leo nui bo lai), va dan đau cac cuoc leo nui hang nam len nui Phu Si cho nhung thanh nien bi anh huong boi tran đong đat o mien Đong Nhat Ban vao nam 2011.
Mot nha thien van hoc đa đat ten tieu hanh tinh 6897 Tabei theo ten ba, va vao nam 2019 mot day nui tren sao Diem Vuong đuoc đat ten la Tabei Montes đe vinh danh ba.


Đau đoi Ishibashi Junko sinh ngay 22 thang 9 nam 1939 tai Miharu, Fukushima, la con gai thu nam trong gia đinh co bay anh chi em. Cha cua ba la mot tho in. Luc nho ba đuoc coi la mot đua tre yeu đuoi, nhung khi moi 10 tuoi ba đa leo nui lan đau tien vao dip tham gia chuyen leo nui cua lop hoc đen nui Nasu. Ba thich tinh chat khong canh tranh cua mon the thao nay va thich ngam nhung canh quan thien nhien noi bat trong tam mat khi len đen đinh nui. Mac du ba rat thich leo nui, gia đinh ba khong co đu kha nang trang trai cho mot so thich đat tien nhu vay, do đo Ishibashi chi thuc hien mot vai lan leo nui trong nhung nam hoc trung hoc.
Tu nam 1958 đen nam 1962, Ishibashi nghien cuu van hoc Anh va My tai Đai hoc Nu sinh Showa. Ban đau ba du đinh theo đuoi su nghiep giao vien. Sau khi tot nghiep, ba tro lai voi niem đam me leo nui truoc đay cua minh bang cach tham gia mot so cau lac bo leo nui danh cho nam. Trong khi mot so nguoi đan ong chao đon ba nhu mot nguoi cung leo nui, nhung nguoi khac lai đat cau hoi ve đong co cua ba đe theo đuoi mot mon the thao thuong danh cho nam gioi. Chang bao lau sau Ishibashi đa leo len tat ca cac ngon nui lon o Nhat Ban, bao gom ca nui Phu Si.
Nam 27 tuoi, Ishibashi ket hon voi Masanobu Tabei, mot van đong vien leo nui ma ba đa gap trong chuyen du ngoan leo nui len đinh Tanigawa. Cap đoi nay cuoi cung co hai con: mot con gai ten Noriko va mot con trai ten Shinya.


Su nghiep = Cac cuoc tham hiem leo nui đau tien =
Nam 1969, Tabei Junko thanh lap Cau lac bo Joshi-Tohan (Cau lac bo leo nui danh cho phu nu) chi danh cho phu nu. Khau hieu cua cau lac bo la "Hay tu minh đi tham hiem nuoc ngoai", va nhom la nhung nguoi đau tien thuoc loai hinh leo nui danh cho phu nu o Nhat Ban. Tabei sau đo đa ke rang ba thanh lap cau lac bo la do cach đoi xu voi ba cua nhung nguoi đan ong leo nui thoi đo; chang han, mot so nguoi đan ong tu choi leo nui voi ba, trong khi nhung nguoi khac cho rang ba thich leo nui cot la đe tim chong. Tabei đa giup tai tro cho cac hoat đong leo nui cua minh bang cach lam bien tap vien cho Tap chi cua Hiep hoi Vat ly Nhat Ban.
Cau lac bo Joshi-Tohan bat đau chuyen tham hiem đau tien vao nam 1970, leo len ngon nui Annapurna III cua Nepal. Ho đa len toi đinh thanh cong bang mot tuyen đuong moi o phia nam, ba tro thanh nguoi phu nu đau tien va nguoi Nhat Ban đau tien leo len ngon nui. Tabei va mot thanh vien khac, Hiroko Hirakawa, đuoc chon đe hoan thanh chang leo cuoi cung len đinh cung voi hai huong dan vien nguoi Sherpa. Đoan leo nui co mang theo may anh đe chup, nhung do nhiet đo qua lanh nen phim may anh đa bi nut.
Tu kinh nghiem trong chuyen đi len Annapurna III, Tabei nhan ra rang minh va nhung nguoi phu nu Nhat Ban khac đoi khi phai vat lon đe dung hoa cac gia tri truyen thong cua Nhat Ban ve suc manh tham lang voi nhu cau thuc te tuc thi hon cua viec leo nui. Ban đau nhieu thanh vien Cau lac bo Joshi-Tohan mien cuong khong muon thua nhan rang ho khong biet đieu gi hoac khong muon thua nhan rang ho can ho tro, ho thich giu im lang mot cach nghiem nghi, nhung roi viec leo nui đa buoc ho phai thua nhan gioi han ca nhan cua minh va chap nhan su giup đo tu nguoi khac.


= Chuyen tham hiem Everest 1975 =

Sau khi Tabei va Hirakawa leo len Annapurna III vao ngay 19 thang 5 nam 1970, Cau lac bo Joshi-Tohan quyet đinh chinh phuc đinh Everest. Cau lac bo đa thanh lap Đoi tham hiem Everest cua Phu nu Nhat Ban (JWEE), do Eiko Hisano dan đau đe leo len đinh Everest. JWEE co 15 thanh vien, hau het la nhung phu nu đi lam đen tu nhieu nganh nghe khac nhau. Hai trong so đo, bao gom ca Tabei, hien đa lam me. Ca nhom xin giay phep leo Everest vao nam 1971, nhung phai đoi 4 nam sau moi nhan đuoc mot suat trong lich trinh leo nui chinh thuc.
Tabei giup ca nhom tim cac nha tai tro cho chuyen tham hiem, mac du ba thuong xuyen nhan phai nhung loi le kho chiu rang phu nu "nen nuoi con thay [vi leo nui]". Ba đa nhan đuoc tien tai tro vao phut cuoi tu to bao Yomiuri Shimbun va Nippon Television nhung moi thanh vien trong nhom van can phai tra 1,5 trieu yen (5.000 USD). Tabei đa day piano đe giup gay them quy can thiet. Đe co the tiet kiem tien, Tabei đa tu che tao nhieu vat dung đe su dung: gang tay chong tham nuoc lam tu vo xe va quan ao may tu rem cu.
Sau mot thoi gian dai tap huan, đoi đa thuc hien chuyen tham hiem vao thang 5 nam 1975. Nhom đa thu hut nhieu su chu y cua gioi truyen thong voi ke hoach cua ho, va 15 phu nu ban đau đuoc cac nha bao va mot nhom quay phim truyen hinh thap tung khi ho bat đau leo nui. Ho đa su dung cung mot tuyen đuong đe leo len ngon nui ma Edmund Hillary va Tenzing Norgay đa thuc hien vao nam 1953, va 6 huong dan vien Sherpa đa ho tro nhom trong suot thoi gian cua cuoc tham hiem. Vao ngay 4 thang 5, đoi leo đa cam trai o đia điem 6,300 met (20,67 ft) khi mot tran tuyet lo ap vao trai cua ho. Tabei va bon nha leo nui đong nghiep cua ba đa bi chon vui duoi tuyet. Tabei bat tinh cho đen khi cac huong dan vien Sherpa đao đuoc ba len. May man la khong xay ra thuong vong nao. Bi bam dap va bi thuong do vu viec, Tabei gan nhu khong the đi lai va buoc phai danh 2 ngay đe hoi phuc. Tuy nhien, ngay sau khi co the, ba tiep tuc chuyen tham hiem va tiep tuc dan đoi cua minh len nui.
Mac du ban đau đoi du đinh cu hai phu nu len đinh Everest (đi cung voi mot huong dan vien nguoi Sherpa), mot con say đo cao khien cac huong dan vien Sherpa cua đoi leo khong the mang theo so luong binh oxy can thiet cho hai nguoi leo nui. Chi co mot nguoi phu nu co the tiep tuc. Sau nhieu cuoc thao luan, Hisano đa đe cu Tabei hoan thanh cuoc leo nui. Gan đen đinh nui, Tabei vo cung tuc gian khi phat hien ra rang ba se phai bang qua mot rang bang mong va nguy hiem đa hoan toan khong đuoc nhac đen trong cac cuoc tham hiem truoc đo. Ba bo ngang doc theo no, ve sau ba ke lai đo la trai nghiem cang thang nhat ma ba tung co. Muoi hai ngay sau tran tuyet lo, vao ngay 16 thang 5 nam 1975 cung voi Ang Tsering, nguoi huong dan vien cua ba, Tabei đa tro thanh nguoi phu nu đau tien len đen đinh Everest.
Tabei đa đuoc chu y đen nho thanh tich cua ba. Tai Kathmandu, mot cuoc dieu hanh đa đuoc to chuc đe vinh danh ba. Trong lan tro lai Nhat Ban, ba đa đuoc hang nghin nguoi co vu tai san bay Tokyo đon tiep. Ba nhan đuoc tin nhan tu quoc vuong Nepal va chinh phu Nhat Ban, mot đoan phim nho đuoc thuc hien tren truyen hinh ve chuyen tham hiem Everest, va Tabei đa xuat hien tren truyen hinh Nhat Ban. Tuy nhien, Tabei van khong thoai mai voi muc đo noi tieng nay. Sau đo, ba noi voi bao chi rang ba muon đuoc nho đen la nguoi thu 36 len đinh Everest: "Toi khong co y đinh tro thanh nguoi phu nu đau tien leo len Everest."


= Cac hoat đong sau đo =

Sau chuyen tham hiem Everest, Tabei tiep tuc hanh trinh leo nui cua minh, cuoi cung ba đa leo len đinh nui cao nhat tren moi luc đia: Kilimanjaro (1980), Aconcagua (1987), Denali (1988), Elbrus (1989), Vinson (1991), va Puncak Jaya (1992). Sau khi leo thanh cong Puncak Jaya, ba đa tro thanh nguoi phu nu đau tien hoan thanh thu thach Bay đinh nui cao nhat moi chau luc. Đen nam 2005, Tabei đa tham gia vao 44 cuoc tham hiem leo nui toan nu tren khap the gioi. Ba co muc tieu ca nhan la leo len đinh nui cao nhat o moi quoc gia tren the gioi va đen cuoi đoi ba đa hoan thanh it nhat 70 ngon nui.
Tu sau khi len đinh Everest, ba khong bao gio nhan tai tro cua cac cong ty ma muon đoc lap ve tai chinh. Ba đa tiet kiem tien đe tai tro cho cac chuyen tham hiem cua minh bang cach xuat hien truoc cong chung, huong dan cac chuyen du lich leo nui va day kem cho tre em đia phuong ve am nhac va tieng Anh. Ban be va nhung nguoi ung ho Tabei đoi khi quyen gop thuc pham va cac thiet bi.
Ngoai viec leo nui, Tabei con nghien cuu ve cac van đe sinh thai; nam 2000, ba hoan thanh nghien cuu sau đai hoc tai Đai hoc Kyushu tap trung vao su suy thoai moi truong cua Everest do chat thai tu cac nhom leo nui bo lai. Tabei cung la giam đoc cua Himalayan Adventure Trust cua Nhat Ban, mot to chuc hoat đong o cap đo toan cau đe bao ton moi truong nui. Mot trong nhung du an cua quy tin thac la xay dung mot lo đot đe đot rac cua nhung nguoi leo nui. Ba cung dan đau va tham gia cac cuoc leo nui "don dep rac" o Nhat Ban va day Himalaya cung voi chong va con cua minh.
Vao thang 5 nam 2003, mot le ky niem đa đuoc to chuc o Kathmandu đe ky niem 50 nam lan đau tien leo len đinh Everest thanh cong, va đong đao nguoi dan Nepal đa tu tap đe co vu đoan ruoc nhung nguoi leo Everest đa qua. Tabei va Sir Edmund Hillary đuoc trao mot vi tri đac biet trong le hoi vi nhung thanh tuu tuong ung cua ho.
Tu nam 1996 đen 2008, Tabei đa viet va xuat ban 7 cuon sach. Sau tran Đong đat mien Đong Nhat Ban nam 2011, Tabei bat đau to chuc cac chuyen du ngoan co huong dan vien hang nam len nui Phu Si cho cac hoc sinh bi anh huong boi tham hoa.


Qua đoi va di san Tabei đuoc chan đoan mac benh ung thu da day vao nam 2012, nhung van tiep tuc voi nhieu hoat đong leo nui cua minh. Vao thang 7 nam 2016, mac du benh tinh đang nang dan, ba van dan đau mot đoan tham hiem leo len nui Phu Si. Ba qua đoi tai benh vien o Kawagoe vao ngay 20 thang 10 nam 2016.
Truoc khi Tabei qua đoi, mot nha thien van hoc đa đat ten tieu hanh tinh 6897 Tabei theo ten cua ba.
Vao ngay 22 thang 9 nam 2019, Google đa ky niem 80 nam ngay sinh cua ba bang Doodle, viet len kem theo khau hieu đong luc cua ba: "Đung bo cuoc. Hay tiep tuc nhiem vu cua ban."
Vao ngay 19 thang 11 nam 2019, mot day nui tren Sao Diem Vuong đuoc đat ten la Tabei Montes đe vinh danh nhung thanh tich leo nui cua Tabei. Chu đe đe đat ten cho cac ngon nui tren sao Diem Vuong la "Nhung nguoi tien phong trong lich su đa vuot qua nhung chan troi moi trong viec kham pha Trai Đat, bien va bau troi".


Tham khao Đoc them Tabei, Junko (2017). Honouring High Places: The Mountain Life of Junko Tabei. [Ton vinh nhung đia điem cao: Cuoc song tren nui cua Tabei Junko] Rocky Mountain Books Ltd. ISBN 1771602171 ISBN   1771602171.


Lien ket ngoai 2013: Buc tranh chan dung cua Tabei Junko
Nguoi phu nu đau tien leo len đinh nui Everest tro lai, tren NBC News
Trang web chinh thuc cua Tabei Junko (bang tieng Nhat)
Ho so cua Seven Summits