Thue la mot khoan nop bat buoc cho mot to chuc chinh phu đe tai tro cho cac khoan chi tieu cong khac nhau. Viec khong tra tien, cung voi viec tron tranh hoac chong lai viec nop thue, se bi phap luat che tai. Thue bao gom thue truc tiep hoac gian tiep va co the đuoc tra bang tien hoac tuong đuong voi gia tri lao đong cua no. Lan đanh thue đau tien đuoc biet đen dien ra o Ai Cap co đai vao khoang nam 3000-2900 TCN.
Hau het cac quoc gia đeu co mot he thong thue đe tra cho cac nhu cau quoc gia, chung hoac thoa thuan va cac chuc nang cua chinh phu. Mot so đanh thue ty le phan tram co đinh đoi voi thu nhap hang nam cua ca nhan, nhung hau het cac loai thue dua tren so tien thu nhap hang nam. Hau het cac quoc gia đeu đanh thue thu nhap ca nhan cung nhu thue thu nhap doanh nghiep. Cac quoc gia hoac tieu đon vi cung thuong ap thue tai san, thue thua ke, thue bat đong san, thue qua tang, thue ban hang, thue luong hoac thue quan. Theo nghia ve kinh te, thue chuyen su giau co tu cac ho gia đinh hoac doanh nghiep cho chinh phu. Đieu nay co tac dung vua co the lam tang va giam tang truong kinh te va phuc loi kinh te. Do đo, thue la mot chu đe gay tranh luan cao.


Ly do đanh thue Khi nha nuoc ra đoi, đe co tien chi tieu cho su ton tai va hoat đong cua minh, nha nuoc đa đat ra che đo thue khoa do dan cu đong gop đe hinh thanh quy tien te cua minh.

Tat ca moi hoat đong cua chinh quyen can phai co nguon tai chinh đe chi (đau tien la nuoi bo may nha nuoc); nguon đau tien đo la cac khoan thu tu thue.
Thue la cong cu rat quan trong đe chinh quyen can thiep vao su hoat đong cua nen kinh te bao gom ca noi thuong va ngoai thuong.
Chinh quyen cung ung cac hang hoa cong cong cho cong dan, nen cong dan phai co nghia vu ung ho tai chinh cho chinh quyen (vi the o Viet Nam va nhieu nuoc moi co thuat ngu "nghia vu thue"), dua tren quy luat cung cau.
Giua cac nhom cong dan co su chenh lech ve thu nhap va do đo la chenh lech ve muc song, nen chinh quyen se đanh thue đe lay mot phan thu nhap cua nguoi giau hon va chia cho nguoi ngheo hon (thong qua cung cap hang hoa cong cong).
Chinh quyen co the muon han che mot so hoat đong cua cong dan (vi du han che vi pham luat giao thong hay han che hut thuoc la, han che uong ruou) nen đanh thue vao cac hoat đong nay.
Chinh quyen can khoan chi tieu cho cac khoan phuc loi xa hoi va phat trien kinh te.


Đac điem Cac khoan thu thue đuoc tap trung vao Ngan sach nha nuoc la nhung khoan thu nhap cua nha nuoc đuoc hinh thanh trong qua trinh nha nuoc tham gia phan phoi cua cai xa hoi duoi hinh thuc gia tri.

Thue la tien đe can thiet đe duy tri quyen luc chinh tri va thuc hien cac chuc nang, nhiem vu cua nha nuoc.
Thue dua vao thuc trang cua nen kinh te (GDP, chi so gia tieu dung, chi so gia san xuat, thu nhap, lai suat,...).
Thue đuoc thuc hien theo nguyen tac hoan tra khong truc tiep la chu yeu.


Thue quoc gia va thue đia phuong Do chinh quyen gom chinh quyen trung uong va chinh quyen đia phuong, cac cap chinh quyen đeu co ngan sach rieng, va đuoc phan quyen cac nhiem vu chi (cung ung hang hoa cong cong) rieng, nen co thue quoc gia (nop vao ngan sach trung uong) va thue đia phuong (nop vao ngan sach chinh quyen đia phuong).


Cac nguyen tac chung ve thue Cac sac thue đeu can thoa man ba nguyen tac chung sau đay:

Trung lap: sac thue khong đuoc bop meo cac hoat đong san xuat, dan toi phuc loi xa hoi (tong hieu dung) cua nen kinh te bi giam đi.
Đon gian: viec thiet ke sac thue va tien hanh trung thu thue phai khong phuc tap va khong ton kem.
Cong bang: sac thue phai đanh cung mot ty le vao cac cong dan co đieu kien nhu nhau. Giua cac cong dan co đieu kien khac nhau, thi thue suat cung can khac nhau (vi thong thuong nguoi co đieu kien tot hon co xu huong tieu dung hang hoa cong cong nhieu hon).
Rieng cac sac thue đia phuong con can thoa man mot so nguyen tac:

Co so thue phai bat bien: nghia la cong dan, hoat đong va đo vat phai tuong đoi co đinh, khong hay di chuyen giua cac đia phuong. Nguyen tac nay nham đam bao đia phuong nay khong đanh thue len cong dan, hoat đong va đo vat von la cua đia phuong khac.
Nguon thu on đinh: nghia la quy mo dan so đia phuong va quy mo cac hoat đong, đo vat khong nen bien đong thuong xuyen. Nguyen tac nay nham đam bao thu ngan sach cua đia phuong khong bi bien đong
Nguon thu phan bo đong đeu giua cac đia phuong. Nguyen tac nay nham đam bao nguon thu ngan sach giua cac đia phuong khong qua chenh lech.
Chinh quyen đia phuong phai co trach nhiem tai chinh. Nguyen tac nay nham đam bao chinh quyen đia phuong khong lam dung quyen han thue cua minh đe đanh thue qua muc.
Trong thuc te, kho co sac thue nao đam bao đay đu cac nguyen tac đoi hoi cho no. Vi the, theo nguyen tac ve "cai tot thu hai", sac thue nao cang thoa man nhieu nguyen tac, thi cang xung đang la mot sac thue tot. Viec ban hanh phan lon cac sac thue thuong can phai đuoc quoc hoi phe chuan va phai co luat ve sac thue đo.


Thue truc thu va thue gian thu Cac sac thue khi phan loai theo hinh thuc thu se gom hai loai la thue truc thu va thue gian thu.

Thue truc thu la thue ma nguoi, hoat đong, đo vat chiu thue va nop thue la mot. Vi Du nhu mot nguoi nhap hang hoa tu nuoc ngoai ve va tieu dung luon, hay nhu thue thu nhap doanh nghiep hay thue thu nhap ca nhan, tai san.... Thue đanh len thu nhap hoac tai san voi ky vong rang nguoi bi thu thue se thuc su la nguoi bi mat suc mua.
Thue gian thu la thue ma nguoi chiu thue va nguoi nop thue khong cung la mot. Chang han, chinh quyen đanh thue vao cong ty (cong ty nop thue) va cong ty lai chuyen thue nay vao chi phi tinh vao gia hang hoa va dich vu, do vay đoi tuong chiu thue la nguoi tieu dung cuoi cung. Vi du: thue VAT,thue xuat nhap khau, thue tieu thu đac biet... đuoc thu tu nha san xuat, nguoi ban hang voi ky vong chung se đuoc chuyen sang cho nguoi tieu dung. Thue nay chuyen suc mua khoi nguoi tieu dung cuoi cung bang cach tao khoang chenh lech giua so tien chi tra cho nha san xuat va gia ban.


Vai tro cua thue Nguon thu cua ngan sach nha nuoc
Mot nen tai chinh quoc gia lanh manh phai dua chu yeu vao nguon thu tu noi bo nen kinh te quoc dan. Tat ca cac nhu cau chi tieu cua Nha nuoc đeu đuoc đap ung qua cac nguon thu tu thue, phi va cac hinh thuc thu khac nhu: vay muon, vien tro nuoc ngoai, ban tai nguyen quoc gia, thu khac.... Song thuc te cac hinh thuc thu ngoai thue đo co rat nhieu han che, bi rang buoc boi nhieu đieu kien. Do đo thue đuoc coi la khoan thu quan trong nhat vi khoan thu nay mang tinh chat on đinh va khi nen kinh te cang phat trien thi khoan thu nay cang tang. O Viet Nam, Thue thuc su tro thanh nguon thu chu yeu cua Ngan sach Nha nuoc tu nam 1990. Đieu nay đuoc the hien qua ty trong so thue trong tong thu ngan sach.

Cong cu gop phan đieu chinh cac muc tieu kinh te vi mo
Chinh sach thue đuoc đat ra khong chi nham mang lai so thu đon thuan cho ngan sach ma yeu cau cao hon la qua thu gop phan thuc hien chuc nang viec kiem ke, kiem soat, quan ly huong dan va khuyen khich phat trien san xuat, mo rong luu thong đoi voi tat ca cac thanh phan kinh te theo huong phat trien cua ke hoach nha nuoc, gop phan tich cuc vao viec đieu chinh cac mat mat can đoi lon trong nen kinh te quoc dan.


Thue noi đia va thue quan Thue noi đia: la thue đanh vao cong dan, hoat đong, tai san trong nuoc. Co rat nhieu sac thue noi đia đanh vao ca nhan (thue thu nhap, thue tieu thu), đanh vao cong ty (thue phap nhan, thue mon bai,...), đanh vao cac hoat đong (thue giao dich tai chinh, thue mua ban nha đat, thue thua ke,...), thue đanh vao đo vat (thue tai san, le phi phong chay chua chay, le phi đang ky o to xe may, le phi cong chung,...). Luu y le phi thuc chat la thue; o Viet Nam goi chung la "cac loai phi mang tinh chat thue".
Thue quan: la thue đanh vao hang hoa di chuyen giua cac quoc gia/lanh tho (nen con goi la thue xuat nhap khau).
Thue đoi ung
Mot so hang hoa nhap khau se vua phai chiu thue nhap khau khi đi qua bien gioi, vua phai chiu thue noi đia khi đuoc ban lai o thi truong noi đia.


Thue đinh ngach va thue đinh le Thue đinh ngach: la đanh mot luong co đinh vao tat ca cac đoi tuong thu cua sac thue. Vi du: thue cau đuong, le phi su dung dich vu san bay,...
Thue đinh le: la thue đanh vao đoi tuong thu cua sac thue theo ty le nhat đinh. Thue đinh le lai co loai thue luy tien (ty le tang dan) va loai thue ty le đong đeu.


Thue thong thuong va thue đac biet Thue thong thuong: la thue nham cac muc đich chinh la thu ngan sach va đieu tiet thu nhap, chu khong nham muc đich đac biet nao khac.
Thue đac biet: la thue nham cac muc đich đac biet, vi du thue tieu thu đac biet đanh vao ruou bia, thuoc la nham han che ca nhan tieu thu cac hang hoa nay, hay phi thuy loi nham huy đong tai chinh cho phat trien, duy tu he thong thuy loi đia phuong.


Thue phu thu Ben canh thue chinh thuc con co the co thue phu thu. Thue nay khong nham đieu tiet truc tiep đoi tuong thu ma chi loi dung đoi tuong thu đe huy đong mot nguon tai chinh phuc vu muc đich nao đo khong nhat thiet lien quan đen đoi tuong thu. Vi du: chinh phu Phap đanh thue phu thu đoi voi nguoi đi may bay o Phap (thu thue nay khi ho mua ve may bay) đe co nguon tai chinh tai tro cho cac hoat đong phong chong dich benh, nhat la HIV/AIDS, o cac nuoc ngheo; gan đay, chinh phu Brasil đanh thue phu thu đoi voi nguoi đi xe buyt đe lay phi tai tro cho viec to chuc World Cup 2014 tai Brazil, hoat đong nay đa bi phan đoi gay gat cua nguoi dan.


Đanh thue theo kha nang va theo loi ich Đanh thue theo kha nang: la cach đanh thue co phan biet theo kha nang nop thue. Nguoi co thu nhap nhieu hon se phai đong thue nhieu hon nguoi co thu nhap thap. Thong thuong, cac sac thue quoc gia ap dung nguyen tac đanh thue nay.
Đanh thue theo loi ich: la cach đanh thue co phan biet theo muc đo su dung hang hoa cong cong nhieu hay it. Nguoi su dung hang hoa cong cong nhieu hon thi phai đong thue nhieu hon. Thong thuong, cac sac thue đia phuong ap dung nguyen tac đanh thue theo loi ich.


"Thue" ma khong phai thue Thue lam phat: do lam phat lam thu nhap cua ca nhan giam tuong đoi giong nhu khi bi đanh thue, nen co thuat ngu "thue lam phat" ham y mot trong nhung hau qua cua lam phat.
Thue thoi gian: khi thoi gian la tien bac, thi viec mat thoi gian do nhung thu tuc hanh chinh rac roi gay ra cung co tac đong nhu khi nguoi ta bi đanh thue.


Mot so loai thue va sac thue pho bien Thue tieu thu
VAT
Thue thu nhap
Thue co tuc
Thue mon bai
Thue tai san
Thue chuyen nhuong
Thue thua ke
Thue xuat nhap khau
Thue khoan
Thue lam phat


Mot so loai thue va sac thue xua Thue than


Xem them Đuong cong Laffer
Tron lau thue
Tranh thue
Lach thue
Tu van thue
Đanh thue hai lan
Mien thue
Thien đang thue
Thue tieu thu đac biet
Thue gian thu
Thue truc thu
Thue lam phat


Tham khao Stiglitz, Joseph E. (2000), Economics of Public Sector, Third Edition, W. W. Norton & Company.


Lien ket ngoai Đinh nghia cua thue tai Wiktionary
 Tu lieu lien quan toi Taxes tai Wikimedia Commons