Ca ran san ho la cac loai ca song giua cac ran san ho hoac trong moi quan he gan gui voi cac ran san ho nhu viec cong sinh chat che. Hien nay, su mat mat va su xuong cap cua moi truong song ran san ho, muc đo gia tang o nhiem, đanh bat qua muc va bao gom ca viec su dung cac hoat đong đanh bat huy diet đang đe doa su song con cua cac ran san ho va cac loai ca ran san ho lien quan.


Moi truong Ran san ho tao thanh he sinh thai phuc tap voi đa dang sinh hoc to lon. Ran san ho chiem it hon mot phan tram cua dien tich be mat cac đai duong tren the gioi, nhung chung cung cap mot moi truong song cho 25% cua tat ca cac loai ca bien. Ca ran san ho quy hiem vi chung chi co o cac vung bien nhiet đoi. Hau het cac ran san ho ven bo đeu la noi cu tru ly tuong cho cac loai ca khi toi ky sinh no. Moi truong song ran san ho la mot su tuong phan sac net voi moi truong song nuoc mo tao nen 99% cua cac đai duong tren the gioi. Quan xa sinh vat o ran san ho hinh thanh sau hang trieu nam đong tien hoa cua cac loai tao, ca va đong vat khong xuong song, va ket qua la hinh thanh mot moi truong sinh thai phuc tap va đong đuc. Cac loai ca song trong đay cung hinh thanh nen nhieu đac điem va tap tinh đac thu trong viec sinh ton.


Cac loai Hon 4.000 loai ca song tai cac ran san ho hoac ca chuyen song trong ran san ho tren tong so gan 7.000 loai ca sinh song tai vung bien nay nhieu loai co gia tri kinh te cao, chang han nhu cac loai ca mu, ca hong, ca he, ca trich, ca com… trong đo co tong so 2.631 loai ca ran san ho đuoc mo ta ran san ho Đong An. Cac ran san ho la noi tru ngu cua nhieu loai ca nhiet đoi hoac ca chuyen song trong ran san ho, chang han nhu cac loai ca buom (Chaetodontidae), ca thia (Pomacentridae), ca buom gai (Pomacanthidae), ca mo (Scaridae) nhieu mau sac. Ngoai ra con co cac nhom ca khac nhu ca mu (Epinephelinae), ca hong (Lutjanidae), Haemulidae va ca bang chai (Labridae).
O khu vuc Đong An bao gom Vung Tam giac san ho (Indonesia, Philippines, Malaysia, Đong Timor, Papua New Guinea va quan đao Solomon), bien Đong, bien Andaman (Thailand, Myanmar va quan đao Andaman, An Đo) va đao Christmas cua An Đo Duong đa co tong so 2.631 loai ca ran san ho đuoc mo ta trong bo sach "Cac loai ca ran san ho khu vuc Đong An" co 25 loai moi đoi voi gioi khoa hoc voi khoang 3.600 buc anh mau đac sac, trong đo khoang 40% anh chua tung đuoc cong bo truoc đay, cac loai moi đuoc phat hien nhu Pseudanthias mica, Pteropsaron longipinnis, Aspasmichthys alorensis (vung bien Indonesia), Lepidichthys akiko (ngoai khoi bo bien phia tay New Guinea), ca bong Tryssogobius sarah (song tai đo sau khoang 40m-70m), Pteroidichthys amboinensis, Ca ech Antennarius commersoni, ca chinh, ca bon...
Chi tinh rieng o Viet Nam đa co 635 loai ca song o ran san ho voi 62 ho, trong đo co bon ho đong nhat: ho ca thia Pomacentridae voi 91 loai, ho ca bang chai Labridae voi 72 loai, ho ca buom Chaetodontidae voi 49 loai va ho ca mo Scaridae voi 41 loai. Rieng vung bien Nha Trang co 398 loai. Hai khu vuc tap trung nhieu loai ca nho ran san ho con nguyen trang la Hon Mun va Hon Gom, o Quan đao Truong Sa, 219 loai thuoc 44 ho, trong đo co 159 loai đac huu. Cung qua nghien cuu cho thay cac loai ca quy hiem nhu: ca mao tien, ca bang chai, ca hoa chuot, ca thia đuoc ua chuong o cac nuoc Philippines, Indonesia, Uc.


Đac điem Phan lon cac loai cac trong ran san ho la ca vay tia so huu xuong vay dang tia sac nhon va nhieu gai, cung cap kha nang tu ve đang ke, cac gai tren vay tham chi co the mac vao da thit cua ca du hoac co mang noc đoc. Nhieu loai ca ran san ho mang mau sac nguy trang đe lam roi tri ke thu. Cac loai ca song tai ran san ho cung co nhieu hanh vi thich nghi phuc tap, vi du nhu nhung loai ca nho lan tron ke thu bang cach an nau trong cac khe ho hoac tu tap lai thanh đan lon đe giam nguy co bi an thit. Mot so loai kiem an trong ran san ho theo tung đan, va khi kiem an xong chung tro ve noi an nau co đinh đe lan tron ca du. Tuy nhien cac hang hoc, khe ho van co the bi tan cong boi nhung loai an thit, vi vay mot so loai nhu ca noc gai tu tap lai thanh bay trong cac hang hoc va đong loai chia gai nhon ra ben ngoai đe chong lai ke thu.
Trong so vo so cac cu dan, cac loai ca song o đay ca noi bat la đac biet đay mau sac. Hang tram loai ca co the ton tai trong mot khu vuc nho cua mot ran san ho. O cac vung, tuy theo đac tinh sinh truong ma co loai ca rat hiem, chang han nhu Ca than tien la loai ca song rat đon le, khong thanh bay. Nhieu khi ca vung bien rong 1km2 chi co chung 10 con. Chinh su khan hiem khien ca than tien đuoc ban gia cao. Nguoc lai co loai ca nhu ca bang chai, ca thia lai song tap trung thanh tung đan, moi đan co toi 1.000 con. Cha me cua cac loai ca san ho khi song trong moi truong nuoc voi nen nhiet đo cao co kha nang đieu chinh gioi tinh cua con non, neu nen nhiet đo trung binh nuoc tang 1,5 đo C se lam giam ty le ca cai đuoc sinh ra toi 30%, ty so gioi tinh cai cua con non đuoc khoi phuc khi ca bo, me đuoc nuoi o nhiet đo thap hon.


Đoc to Cac loai ca ran san ho cung co the gay đoc to, co ghi nhan ve loai đoc to CTXs đuoc xac đinh co nguon goc tu mot so loai vi tao song đay, thuong song bam tren cac loai tao lon hay rong bien o khu vuc ran san ho. Cac loai ca an thuc vat co the bi tich luy đoc to nay khi an cac loai rong tao. Cac loai ca hoac sinh vat khac trong chuoi thuc an bien se tiep tuc tich luy đoc to khi an nhung loai ca đa tich luy đoc to CTXs. Đoc to nay se trung chuyen len thang bac cao hon cua chuoi thuc an bien, dan đen nguy co gay ngo đoc thuc pham cho con nguoi. Thong thuong ca the ca cang co kich co lon, tap tinh an đong vat se co nguy co tich luy ham luong đoc to cang cao, cang nguy hiem.
Mot so loai nhu ca hong thuong song xung quanh khu vuc cac ran san ho nen co nguy co cao bi tich luy đoc to CTXs. Ngoai ra, nhieu loai đong vat bien khac nhu ca mu, ca ngu, ca chinh bien cung khong loai tru kha nang bi nhiem đoc to tu nhien nay. Thong thuong chung an toan đe an, nhung tuy đieu kien moi truong song, chung se tich luy đoc to ngau nhien vao nguon thuc an cua chung. Kho canh bao, du đoan đuoc loai ca nao, thoi điem nao tich luy đoc to gay ngo đoc, cung kho xac đinh nguon goc cac loai ca tren đai duong do tap tinh boi, di chuyen xa va rong cua chung. Can than trong voi nhung loai ca co nguon goc tu vung ran san ho, khong an qua nhieu trong mot khau phan an.


Chu thich Tham khao Lieske, E and R. Myers. (2001) "Coral Reef Fishes: Indo-Pacific and Caribbean" Luu tru ngay 17 thang 1 nam 2013 tai archive.today Princeton University Press. ISBN 0-691-08995-7.
Moyle, PB and Cech, JJ (2003) Fishes, An Introduction to Ichthyology. 5th Ed, Benjamin Cummings. ISBN 978-0-13-100847-2
Randall, J. (1997) "Fishes of the Great Barrier Reef and Coral Sea" Luu tru ngay 7 thang 6 nam 2011 tai Wayback Machine University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1895-4.
Sale PF (2006) Coral Reef Fishes: Dynamics and Diversity in a Complex Ecosystem by Peter F. Sale  Academic Press. ISBN 0-12-373609-9.
Sale PF (1982) "The structure and dynamics of coral reef fish communities" in Pauly D and Murphy GI (eds.) Theory and management of tropical fisheries, ICLARM Conference Proceedings (9), ISBN 971-0400-22-3.