An Nam tu đai khi (Chu Han: 安南四大器), la bon ky quan, bon quoc bao va la bon cong trinh nghe thuat bang đong cua van hoa thoi Ly, Tran bao gom:

Tuong Phat chua Quynh Lam (Chua Quynh Lam, Đong Trieu, Quang Ninh);
Thap Bao Thien o Thang Long (Ha Noi)
Chuong Quy Đien o chua Dien Huu (chua Mot Cot), Ha Noi
Vac Pho Minh o chua Pho Minh, Thien Truong (Nam Đinh).
Mac du đeu la nhung vat quoc bao song khi nha Minh sang xam chiem Đai Viet, tu đai khi đeu bi cuop hoac pha huy đe lay đong đuc vu khi va nham lam mat đi mot phan "nguyen khi" cua nguoi Viet.


Tuong Phat Quynh Lam Chua Quynh Lam co hai pho tuong lon đuoc đuc vao hai thoi ky khac nhau. Mot pho thoi Ly do su Nguyen Minh Khong cho đuc, va pho thu hai thoi Tran do thien su Phap Loa tao dung. Pho tuong đuoc liet trong Thien Nam tu đai khi theo nhieu y kien co le la pho đuoc đuc vao thoi Ly. Theo lich su thi nha su co cong xay dung chua Quynh Lam đau tien la su Minh Khong. Truyen thuyet ke rang, khi đuc pho tuong khong lo o chua Quynh Lam, su Minh Khong đa dung mot cai tui lon đe thu gom đong o Trung Quoc đem ve nuoc đuc nen cac vat kim loai lon. Theo cac tai lieu con lai thi pho tuong Phat Di Lac o chua Quynh Lam thoi Ly cao 6 truong (mot truong xap xi 3,3 m, tuc la pho tuong cao khoang 20 m).  Chi co đieu khong con cu lieu đe uoc đinh tuong nang bao nhieu. Pho tuong lon đen noi nguoi ta phai xay dung mot toa đien cao 7 truong (khoang 23,5 m) đe đat tuong. Chinh vi chieu cao, đo lon cua tuong va đien chua tuong nen tuc truyen rang, đung phia nam thanh pho Đong Trieu, cach chua Quynh Lam uoc chung 10 dam, van con thay noc đien che sat đau pho tuong. Trong dan gian con luu truyen cau ca: Nuc tieng Quynh Lam coi xu Đong - (....) - Thap cao chin đot mau may am - Chua rong tram gian gac ngua hong - Truoc đien thong reo cung truc hoa - Trong am khanh đa voi chuong đong... co le ham y đen toa đien đat pho tuong khong lo tren. Sau đo khong ro tuong mat khi nao, co the tuong bi mat cung voi ba thu kim khi lon khac khi quan Minh xam luoc Đai Viet. Y kien khac cho rang, tuong bi mat tu khi quan Nguyen Mong sang xam chiem boi vi sau đo su Phap Loa cho đuc mot pho tuong lon tuong tu.
Pho tuong Phat lon thu hai cua Quynh Lam cung la tuong Di Lac đuoc thien su Phap Loa - ong to thu hai cua Thien phai Truc Lam, cho đuc. Tuong đuoc đuc xong tu nam 1327. Nam 1328, nhan dip vua Tran Minh Tong đen tham chua, su Phap Loa đa tau xin cho keo tuong tu đien len bao toa đe dat vang. Van Hue Vuong Tran Quang Trieu, chu soai cua Bich Đong thi xa va nguoi chi ruot, cong chua Thuong Tran, vo vua Tran Anh Tong đa cung vao chua 900 luong vang đe đuc tuong. Tuong cung bi mat vao the ky 15 khi quan Minh sang xam luoc, đa pha tuong đe đuc sung đan. Truyen thuyet dan gian noi rang, giac mang toi 24 be đen đinh thoi đong đuc đan nhung thoi khong đuoc, con bia chua thi ghi tuong tram tram tai ha (chim dan xuong đat).
Hai pho tuong đong lon thoi Ly, Tran khong nhung chung to trinh đo đuc đong đat đen đinh cao ma con noi len nhung hoai bao to lon cua nguoi Viet trong viec xay dung nhung cong trinh lon.
Tom tat: Tuong chua Quynh Lam thuoc chua Quynh Lam, Khu Ha 2, phuong Trang An,thanh pho Đong Trieu, tinh Quang Ninh la mot trong nhung ngoi chua noi tieng bac nhat đoi Tran. Tuong truyen, tuong cao đen 6 truong (khoang 20 m). Thoi giac Minh xam luoc nuoc Viet (1407-1427), chua bi pha huy, pho tuong bi cuop mang đi. Đau thoi Le, chua Quynh Lam đuoc dung lai, nhung đen đoi Thieu Tri (1841-1847) lai bi đot trui.


Thap Bao Thien Thap Bao Thien co ten goi đay đu la Đai thang tu Thien Bao Thap, đuoc xay cat vao nam Đinh Dau (1057) đoi Ly Thanh Tong. Thap cao 20 truong (khoang 70 m) va gom 30 tang (co tai lieu chep la 12 tang), nam trong khuon vien chua Sung Khanh o phuong Bao Thien (nay o vao khoang ben phai đen Ly Quoc Su đen đau pho Nha Chung, quan Hoan Kiem, thanh pho Ha Noi) nen con goi la thap Bao Thien.
Ly do đe thap đuoc coi la mot trong tu đai khi do co so tang chan bieu thi su can bang, on đinh, tinh tai, ben vung nhu trieu đinh nha Ly đay khi the, se ton tai dai lau. Ngon thap đuc bang đong khac ba chu Đao Ly Thien to y tuong cua đang toi cao xong len tan troi tham. Đinh thap co tuong nguoi tien bung mam ngoc hung moc ngot lam thuoc cho vua; vi the, đuoc Nho than danh si mieu ta la: "Tran ap đong tay cung đe ky/Khuy nhien nhat thap đoc nguy nguy/Son ha bat đong kinh thien tru/Kim co nan nan lap đia chung?. Dich: (Tran giu đong tay vung đe ky/Thap cao sung sung that uy nghi/La cot chong troi yen đat nuoc/Vuot moi thoi gian chang so gi".
Tuy nhien, tran bao nam Mau Ngo (1258) đoi Tran Thanh Tong đa lam ngon thap nay bi đo! Sau khi đuoc trung tu, thap lai bi set đanh sat mat hai tang ve goc ben đong vao nam Nham Tuat (1322) đoi Tran Minh Tong. Đen thang 6 nam Binh Tuat (1406) đoi Ho Han Thuong (84 nam sau khi đuoc trung tu lan thu hai) đinh thap lai bi đo. Thoi thuoc Minh (1414-1427), quan Minh đa cho pha thap đe che sung. Cho thap bi pha sau đo đuoc đo đat thanh go cao đe dung đan trang.
Thap van con cho toi thoi vua Đong Khanh thi Tong đoc Nguyen huu Đo đa giao đat chua cho Giam muc Puginier chiem lay đe xay nha tho Lon Ha Noi.


Chuong Quy Đien Chuong Quy Đien đuoc đuc trong lan sua lai chua Dien Huu (chua Mot Cot, Ha Noi) vao thang 2 nam Canh Than (1080) đoi Ly Nhan Tong. Đe đuc qua chuong nay, vua Ly Nhan Tong đa cho su dung đen 12.000 can đong (tuong đuong voi 7,3 tan đong bay gio). Chuong đuc xong, đanh khong keu, nhung cho rang no đa thanh khi, khong nen tieu huy, nha vua ben sai nguoi van ra khu ruong sau chua.
Vi khu ruong nay thap trung, co nhieu rua đen o, nen co ten la Quy Đien (ruong Rua), nhan đo goi chuong la chuong Quy Đien. Thang 10 nam Binh Ngo (1426), chuong Quy Đien đa bi Vuong Thong (nha Minh) cho pha huy đe che tao sung đan, hoa khi.


Vac Pho Minh Vac Pho Minh đuoc đuc vao thang 2 nam Nham Tuat (1262) đoi Tran Thanh Tong, nhan dip Tran Thai Tong (luc đo la Thuong hoang) ve choi Tuc Mac (nay thuoc ve tinh Nam Đinh). Tai đay, Tran Thai Tong đa ban yen cho dan lang. Cac huong lao tu 60 tuoi tro len đuoc ban tuoc hai tu, lao ba thi đuoc hai tam lua. Nhan đay, đoi Tuc Mac lam phu Thien Truong. Dung cung Trung Quang đe cac vua sau khi đa nhuong ngoi ve o; lai dung mot cung rieng goi la cung Trung Hoa cho Tu quan (vua moi) khi đen chau Thuong hoang thi ngu o đo. Đat nguoi chuc dich o hai cung ay đe phong khi sai khien, hau ha va chuc luu thu đe trong coi. Phia Tay cung Trung Quang dung chua Pho Minh. Tai đay cho đuc mot chiec vac lon va khac bai minh vao vac.
Vac sau 4 thuoc, rong 10 thuoc, nang 6150 can. Tuong truyen, mieng vac day va rong đen noi hai nguoi co the chay nhay va đi lai tren đo. Cung voi chuong Quy Đien, thang 10 nam Binh Ngo (1426) khi bi vay o Đong Quan, Vuong Thong đa cho pha vac Pho Minh đe lay đong đuc vu khi. Hien nay tai chua Pho Minh chi con lai be đa ke vac khi xua.


Hien trang Sau nhung thang tram cua lich su đat nuoc ca bon bao vat hien nay đeu khong con.


Xem them Van hoa Ly-Tran


Chu thich Lien ket ngoai