Lop Ca sun (danh phap khoa hoc: Chondrichthyes (phat am /kɒnˈdrɪkθi.iːz/)) la mot nhom ca co ham voi cac vay tao thanh cap, cac cap lo mui, vay, tim hai ngan va bo xuong hop thanh tu chat sun chu khong phai chat xuong. Nhom ca nay đuoc chia thanh 2 phan lop: Elasmobranchii (ca map, ca đuoi) va Holocephali (ca toan đau, đoi khi goi la ca map ma, va đoi khi cung đuoc tach rieng ra thanh mot lop cua chinh chung).
Nam trong can nganh Gnathostomata, ca sun la khac biet voi tat ca cac đong vat co xuong song co quai ham con lai, voi tat ca cac thanh vien con sinh ton cua no thuoc ve Teleostomi.


Giai phau = Bo xuong =
Bo xuong cua nhom ca nay la chat sun. Day song co o cac loai ca trong nhom khi con non se dan dan đuoc thay the bang sun. Ca sun cung khong co xuong suon, do đo neu chung roi khoi moi truong nuoc thi trong luong cua chinh co the cua cac loai lon co the đe bep cac co quan noi tang cua chung truoc khi chung co the bi chet ngat.
Do chung khong co tuy xuong, nen cac hong cau đuoc san xuat trong la lach va mo đac biet xung quanh cac tuyen sinh duc. Chung cung đuoc san xuat trong co quan goi la co quan Leydig chi co o cac loai ca sun, mac du mot so loai khong co co quan nay. Co quan đoc đao duy nhat khac la co quan mo bam o mat bung cua than co le co vai tro cua he mien dich. Phan lop Holocephali, la mot nhom rat chuyen biet hoa, thieu ca hai co quan tren.


= Cac bo phan phu =
Lop da dai cua chung đuoc che phu bang cac rang bieu bi (Holocephali la ngoai le voi cac rang bieu bi mat đi o cac loai ca truong thanh, chi giu lai tren co quan moc thay o phia truoc đau ca đuc), con goi la vay placoid, lam cho be mat ngoai cua chung giong nhu to giay nham. O phan lon cac loai, tat ca cac rang bieu bi đeu huong theo mot huong, lam cho da co cam giac rat min muot neu xoa theo mot chieu va rat nham neu xoa theo chieu nguoc lai.
Nguyen thuy thi đai uc va đai chau, khong chua yeu to bieu bi nao, khong ket noi. O cac dang muon hon, moi đoi vay tro thanh đuoc ket noi o mat bung trong đoan giua khi cac thanh xuong ba vai-xuong qua va xuong mu-đot hang đa tien hoa. Trong nhom ca đuoi (Batoidea), cac vay uc đa ket noi voi đau va la rat linh hoat.
Mot trong cac đac trung nguyen thuy hien dien o phan lon ca nham la vay đuoi di hinh, ho tro chuyen đong.


= Che phu co the =
Ca sun co cac vay giong nhu rang, goi la rang bieu bi hay vay placoid. Cac rang bieu bi cung cap 2 chuc nang la bao ve va trong phan lon cac truong hop la tao dang thuon (khi đong hoc). Cac tuyen nhay cung ton tai o mot so loai.
Nguoi ta cho rang cac rang mieng cua chung đa tien hoa tu cac rang bieu bi đa phat trien trong phan mieng, nhung co the theo cach khac vi mot vai loai ca xuong nhu Denticeps clupeoides co phan lon đau cua no đuoc cac rang bieu bi che phu (co le cung giong nhu Atherion elymus, mot loai ca xuong khac). Đieu nay co the nhat la mot đac trung tien hoa thu cap, nghia la khong nhat thiet phai co lien he giua rang va cac vay bieu bi nguyen goc.
Ca da phien (Placodermi) co đai hoan toan khong co rang, nhung co cac phien xuong sac nhon trong mieng chung. Vi vay, khong ro la rang bieu bi hay rang mieng đa tien hoa truoc. Cung khong chac chan no đa xay ra bao nhieu lan neu quan he giua rang va vay bieu bi hoa ra la đung. Nguoi ta tham chi đa đe xuat rang cac tam xuong nguyen goc cua moi đong vat co xuong song đa tieu tan va rang cac vay hien tai chi la cac rang đa bien đoi, cho du ca rang va lop nguy trang bao ve co the co cung mot nguon goc chung tu rat lau. Nhung hien tai khong co chung cu cho đieu nay.


= He ho hap =
Cac loai ca sun tho thong qua 5-7 mang, tuy theo loai. Noi chung, cac loai song ngoai bien khoi va sat mat nuoc phai luon boi loi đe giu cho nuoc chua oxy di chuyen qua cac mang trong khi cac loai song tang đay co the tich cuc bom nuoc vao thong qua cac lo tho cua chung va ra thong qua cac mang. Tuy nhien, đay chi la quy tac chung va nhieu loai khong co co che nhu vay.
Lo tho la mot lo nho tim thay phia sau moi mat. Chung co the nho va hinh tron, nhu tim thay o ca map mieng ban le (Ginglymostoma cirratum), toi mo rong va giong nhu khe ho, nhu tim thay o ca nham rau (Orectolobidae). Nhieu loai lon, song sat be mat nuoc nhu ca nham thu (Lamnidae) va ca nham đuoi dai (Alopiidae) khong con co cac lo tho.


Sinh hoc Ca sun chu yeu la đong vat mau lanh, voi toc đo trao đoi chat thap va kha nang di chuyen ma khong can phai thuong xuyen an uong. Nhung ca map trong ho Lamnidae – nhu ca map Mako vay ngan, ca map Mako vay dai, ca map trang, ca nham chuot va ca nham hoi – đuoc biet la co kha nang thu nhiet, va nghien cuu gan đay đa phat hien dau vet trong ho Ca nham đuoi dai (Alopiidae). Mac cho tieu hao nang luong du nay, mot thuc nghiem bang buoc the tien hanh trong thap nien 1980 tinh toan cac nhu cau nang luong cua mot con ca map trang truong thanh (dai 4,6 m) đa neu len mot so ket qua thu vi. Nguoi ta đe xuat rang, sau khi ngon xac chet ca voi nhieu mo, con ca map khong can an trong vong tren mot thang.
Thu tinh dien ra ben trong co the. Su phat trien thuong la noan thai sinh (đe con đa phat trien đoc lap trong trung) nhung co the qua noan sinh (đe trung). Mot it loai la thai sinh (đe con tu bao thai phat trien phu thuoc vao co the me). Khong co su cham soc cua ca bo me cho lu ca con, tuy nhien, mot vai loai bao ve trung cua chung.


Phan loai Cac thanh vien con ton tai cua nhom Chondrichthyes la ca nham, ca map, ca đuoi, thuoc ve phan lop Elasmobranchii, con ca toan đau thuoc ve phan lop Holocephali.


Chu thich Tham khao Phan loai Chondrichthyes Luu tru ngay 17 thang 8 nam 2004 tai Wayback Machine
Hinh anh nhieu loai ca map, ca nham va ca đuoi tren Morphbank Luu tru ngay 27 thang 9 nam 2007 tai Wayback Machine