Patuxai (tieng Lao: ປະ ຕ ໄຊ, nghia đen la Cong chien thang hoac Cong khai hoan, truoc đay la Anousavary hoac tuong đai Anosavari, đuoc nguoi Phap goi la Monument Aux Morts) la mot tuong đai chien tranh o trung tam Vieng Chan, Lao, đuoc xay dung tu nam 1957 đen nam 1968. Patuxai đuoc danh tuong nho chien si trong cuoc đau tranh gianh đoc lap tu Phap. Ten goi tieng Lao khi viet bang chu Latinh, đuoc phien am khac nhau thanh Patuxai, Patuxay, Patousai va Patusai. Cong trinh con đuoc goi la Khung vom Patuxai hoac Khai hoan mon cua Vieng Chan vi no giong voi Khai hoan mon o Paris. Tuy nhien, cong trinh thuong mang phong cach Lao trong thiet ke, đuoc trang tri bang cac sinh vat than thoai nhu kinnari (nua nu, nua chim).


Lich su Patuxai la mot tu ghep, 'Patuu' hoac 'patu' co nghia la "canh cua" hoac "cua ngo" va 'Xai', phai sinh tu tieng Phan 'Jaya', co nghia la "chien thang". Vi vay, no co nghia la "Cong Chien thang". Patuxai đuoc xay dung trong mot thoi ky đay bien đong cua lich su Lao. No đuoc xay dung khi Lao con la mot quoc gia quan chu lap hien va ban đau đuoc goi đon gian la "Anousavali" ("Đai tuong niem"), đe tuong nho nhung chien si Lao đa hy sinh trong The chien II va cuoc chien gianh đoc lap tu Phap nam 1949.
Tuong đai đuoc xay dung bang nguon tien va xi mang cua My, ban đau co muc đich dung xay dung mot san bay moi. Thay vao đo, Chinh phu Hoang gia Lao đa xay dung tuong đai, khien no co biet danh la "đuong bang thang đung".
Tuong đai đuoc Tham Sayasthsena, “mot nguoi linh, cuu nha bao va nha đieu khac tu hoc” nguoi Lao, thiet ke. Nam 1957, ke hoach cua ong đa đuoc lua chon trong so ke hoach do Cuc Cong chinh, Cuc Ky thuat Quan su va nhieu kien truc su tu nhan đe trinh. Tham nhan thu lao 30.000 kip. Chi phi xay dung uoc tinh la 63 trieu Kip.
Thang 5 nam 1975, cong san Pathet Lao lat đo chinh phu lien hiep va len nam chinh quyen, cham dut che đo quan chu va mot thu tuong lai Viet nham chuc. Ho đoi ten tuong đai la Patuxai đe vinh danh chien thang nho Quan đoi Bac Viet.


Đia ly Patuxai nam o cuoi Thong lo Lane Xang tai trung tam thanh pho Vieng Chan. Cong vien Patuxay bao quanh tuong đai.


Kien truc Tuong đai co nam ngon thap đai dien cho nam nguyen tac chung song giua cac quoc gia tren the gioi. Chung cung đai dien cho nam nguyen tac cua Phat giao la “hoa nha chu đao, linh hoat, trung thuc, danh du va thinh vuong”.
Tuong đai, khi đuoc xay dung, co cac cong o bon phia huong ve bon huong chinh. Cac cong đong-tay mo ra Thong lo Lane Xang, đuoc su dung trong cac cuoc dieu hanh nghi le quoc gia. Truoc moi cong đeu co ao. Bon ao tuong trung cho phan lo thien cua mot bong hoa sen (tuong trung cho su ton kinh cua nguoi Lao đoi voi nhung chien binh dung cam cua dan toc). Bon goc cua cong đuoc trang tri bang tuong vua Naga (bieu tuong than thoai cua Lao), voi mo ta tuong trung khi phun nuoc (goi y thien nhien, mau mo, phuc loi va hanh phuc) xuong cac ao tren mat đat. Hai cau thang be tong uon luon tu ben trong cau truc chinh, đi qua tung tang, huong len đinh đai tuong niem. Phong ngam canh bo tri o cac tang tren. Tang 1 chu yeu co cac phong lam viec cua Ban quan ly di tich; Cac ki-ot kinh doanh đo dung du lich (đo tao tac, đo luu niem va đo giai khat) cung đuoc đat tren tang nay. Tang 2 la khu vuc quan trong, noi đat bao tang, trung bay cac buc tuong, hinh anh ve cac nam nu anh hung mang tinh bieu tuong cua đat nuoc.
Cap tang tiep theo la mot khong gian mo, noi bon toa thap đuoc xay dung o bon goc. Nhung ngon thap nay đa đuoc trang tri bang bich hoa hoa la. Cac thap cung đuoc lap đen đien, đuoc bat trong ngay quoc khanh va cac le hoi quan trong khac. Cac thap nho, trang tri nhu đen chua, đuoc thiet ke theo phong cach Lao va co cac chop nhon. Moi thap co mot cau thang. Ngoai bon thap o goc, co mot thap lon hon o trung tam phia tren tang nay, cung co cau thang dan len tang tren cung co đai quan sat tu đo co the ngam nhin toan canh Vieng Chan. Mot kinh vien vong cung đuoc trang bi o tang đo đe co the quan sat thanh pho. Cac ke hoach đa đuoc vach ra đe gan thang may tu hai goc cheo cua tuong đai, du kien san sang vao nam 2010 khi le ky niem 450 nam Vieng Chan la thu đo cua Lao đuoc to chuc. Trong dip nay, toan bo tuong đai đuoc đe xuat trang tri bang hoa va chieu sang. Tuong đai hoanh trang van chua hoan thanh cho đen ngay nay, mac du chinh phu Lao đa nhieu lan cho phep cap von moi.
He thong đai phun nuoc đuoc trang bi trong khu vuon trang nha moi phat trien la do nguoi Trung Quoc quyen gop. Đo la mot điem pho bien đoi voi du khach va nguoi dan đia phuong đen tham di tich vao cac buoi chieu.


Hinh anh Chu thich Lien ket ngoai Laos Travel Guide.com Patuxai Luu tru ngay 9 thang 8 nam 2010 tai Wayback Machine