Co trang (danh phap hai phan: Egretta garzetta) la mot loai chim thuoc Ho Diec. Đay la mot loai chim mau trang voi mo đen manh, đoi chan dai mau đen va o quan the phuong Tay con co ban chan mau vang. La mot loai chim nuoc, co trang kiem an o vung nuoc nong va tren can, voi khau phan la nhieu loai sinh vat nho. Chung sinh san theo đan, thuong la cung voi cac loai chim nuoc khac, va lam to bang que cay, bui ram hoac luong say. Moi lua co tu ba đen nam qua trung mau xanh xanh nhat, va đuoc ca chim bo va me ap trong khoang ba tuan. Con non biet bay sau khoang sau tuan tuoi.
Phan bo sinh san cua co trang la o vung đat ngap nuoc tu vung on đoi am ap đen cac vung nhiet đoi o chau A, chau Phi, Uc va chau Au. Pham vi xam lan cua loai dan dan mo rong ve phia bac, voi quan the on đinh va tu duy tri hien co o Vuong quoc Anh.
Hau het ca the o nhung noi am ap khong di tru. Quan the phia bac, bao gom nhieu ca the o chau Au, di tru đen chau Phi va mien nam chau A đe tru đong. Nhung ca the nay cung co the di chuyen ngau nhien ve phia bac vao cuoi mua he sau mua sinh san va xu huong phan tan cua chung co the thuc đay mo rong pham vi hoat đong cua loai gan đay. Du tung mot thoi pho bien o Tay Au, co trang đa bi san lung nghiem trong vao the ky 19 đe lay long trang tri cho mu va đa tuyet chung cuc bo o Tay Bac Au, con o phia nam thi con lai rat hiem. Khoang nam 1950, luat bao ton đuoc ban hanh o Nam Au đe bao ve loai nay, va so luong ca the cua loai bat đau tang len. Đen đau the ky 21, loai chim nay quay lai sinh san o Phap, Ha Lan, Ireland va Anh. Pham vi cua loai đang tiep tuc mo rong ve phia tay, va loai nay đa bat đau xam lan Tan The gioi. Co trang đuoc nhin thay lan đau tien o Barbados vao nam 1954 va bat đau sinh san o đo tu nam 1994. Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) xep loai tinh trang bao ton toan cau cua co trang nay la "loai it quan tam".


Phan loai Co trang đuoc nha tu nhien hoc nguoi Thuy Đien Carl Linnaeus mo ta chinh thuc vao nam 1766 trong an ban Systema Naturae thu 12 voi danh phap khoa hoc Ardea garzetta. Hien nay loai đuoc xep cung voi 12 loai khac trong chi Egretta. Chi nay đuoc nha tu nhien hoc nguoi Đuc Johann Reinhold Forster gioi thieu vao nam 1817, trong đo co trang la loai đien hinh. Ten chi xuat phat tu tu Provencal Aigrette (co), mot dang viet tat cua Aigron (diec). Ten loai garzetta bat nguon tu ten tieng Y cua loai, garzetta hoac sgarzetta.
Co trang co hai phan loai đuoc cong nhan:

E. g. garzetta (Linnaeus, 1766) – Phan loai đai dien, đuoc tim thay o chau Au, chau Phi va hau het chau A tru phia đong nam.
E. g. nigripes (Temminck, 1840) – đuoc tim thay o quan đao Sunda, Uc va New Zealand.
Co hai loai co khac truoc đay tung đuoc phan loai la phan loai cua co trang, nhung hien nay đuoc tach ra thanh hai loai rieng biet. Đo la Egretta gularis o Tay Phi va tu Bien Đo đen An Đo, va Egretta dimorpha o Đong Phi, Madagascar, Comoros va quan đao ldabra.


Mieu ta Co trang truong thanh dai 55–65 cm (22–26 in) voi sai canh 88–106 cm (35–42 in), va nang 350–550 g (12–19 oz). Bo long cua loai thuong co mau trang hoan toan, mac du co nhung ca the sam mau voi bo long chu yeu co mau xam xanh. Vao mua sinh san, con truong thanh co hai chum long dai o gay tao thanh mao. Nhung chum long nay dai khoang 150 mm (6 in), nhon va rat manh. Tren nguc cung co nhung soi long tuong tu, nhung co phan long vu rong hon. Ngoai ra con co mot so loai long hinh vay thon dai co long nhanh dai va co the dai 200 mm (8 in). Vao mua đong, bo long van tuong tu nhung co long vai ngan hon va trong binh thuong hon. Mo dai va manh. Mo va vung giua mat va mo co mau đen. Co mot vung da tran mau xam xanh o goc ham duoi va xung quanh mat co mong mat mau vang. Chan co mau đen va ban chan co mau vang. Con non tuong tu nhu con truong thanh luc khong sinh san, nhung co chan mau xanh đen va ban chan mau vang xin hon, va co the co mot ty le long mau xam hoac nau nhat đinh. Phan loai nigripes khac nhau o cho co lop da mau vang giua mo va mat va ban chan mau đen. Trong thoi ky tan tinh cao đo, vung giua mat va mo chuyen sang mau đo va ban chan cua cac ca the ban chan vang chuyen sang mau đo.

Co trang hau het im lang, nhung đoi luc phat ra nhieu tieng keu ren ri va sui bot khac nhau trong đan sinh san cua chung va phat ra tieng keu bao đong gay gat khi bi quay ray. Tai con nguoi đoi khi khong the phan biet am thanh giua vac (Nycticorax nycticorax) va co ruoi (Bubulcus ibis) voi co trang.


Phan bo va moi truong song Pham vi sinh san cua quan the phia tay (E. g. garzetta) trai dai tren khap Nam Au, Trung Đong, phan lon chau Phi va Co Bac gioi. Quan the Bac Au co tap tinh di tru chu yeu đen chau Phi, mac du mot so ca the van o mien nam chau Au, trong khi quan the chau A di cu toi Philippines. Quan the phia đong (E. g. nigripes) cu tru o Indonesia va New Guinea, trong khi E. g. immaculata sinh song o Uc va co cu tru nhung khong sinh san o New Zealand. Vao cuoi the ky 20, pham vi phan bo cua co trang đa mo rong ve phia bac chau Au va đen Tan The gioi, noi mot quan the sinh san đuoc thiet lap o Barbados vao nam 1994. Ke tu đo, loai chim nay đa lan rong ra nhung noi khac trong khu vuc Caribe va đen bo bien Đai Tay Duong cua Hoa Ky.
Moi truong song cua co trang rat đa dang, bao gom bo ho, song, kenh, ao, đam pha, đam lay va vung đat ngap nuoc. Loai chim nay thich nhung đia điem thoang đang hon la nhung noi co mat đo che phu day đac. O khu vuc bo bien, co trang sinh song o cac khu vuc rung ngap man, đam lay, bai boi, bai bien đay cat va ran san ho. Canh đong lua la moi truong song quan trong cua loai o Y, trong khi cac khu vuc ven bien va rung ngap man thi rat quan trong voi co trang o chau Phi. Chim thuong di chuyen giua cac loai gia suc hoac đong vat co vu co mong guoc khac.


Hanh vi Co trang la loai chim xa hoi va thuong đuoc nhin thay theo đan nho. Tuy nhien, moi con lai khong chap nhan nhung con khac đen qua gan đia điem kiem an đa chon cua chung, mac du đieu nay phu thuoc vao muc doi dao cua con moi.


= Thuc an va kiem an =

Co trang su dung nhieu phuong phap khac nhau đe san moi: chung rinh rap con moi o vung nuoc nong, thuong gio canh chay hoac le chan đe khuay đong ca nho, hoac co the đung yen cho phuc kich con moi. Chung cung tan dung co hoi luc chim coc bat ca hoac khi con nguoi thu hut ca bang cach nem banh mi xuong nuoc. Tren can, chung đi bo hoac chay đuoi theo con moi, an nhung sinh vat va bo ve bam tren gia suc, tham chi la an xac thoi. Che đo an cua co trang chu yeu la ca, nhung chung cung an đong vat luong cu, bo sat nho, đong vat co vu, chim, đong vat giap xac, đong vat than mem, con trung, nhen va giun.


= Sinh san =
Co trang lam to theo đan, thuong la cung voi cac loai chim loi khac. Tren bo bien phia tay An Đo, cac đan nay co the co o cac khu vuc thanh thi va song cung voi cac loai chim lien quan bao gom co ruoi (Bubulcus ibis), vac (Nycticorax nycticorax) va co quam đau đen (Threskiornis melanocephalus). O chau Au, cac loai song cung co the la Ardeola ralloides, co ruoi, vac va quam đen (Plegadis falcinellus). To thuong la cac be que đuoc xay tren cay hoac bui ram, hoac tren cac luong say hoac lum tre. O mot so đia điem nhu quan đao Cabo Verde, chim lam to tren vach đa. Cac cap bao ve mot lanh tho sinh san nho, thuong keo rong khoang 3–4 m (10–13 ft) tinh tu to. Moi lua gom 3–5 qua trung, va đuoc ca bo va me ap trong khoang 21–25 ngay cho đen khi khi no. Trung co hinh bau duc, vo mau xanh lam nhat, khong bong. Chim non đuoc bao phu trong lop long to mau trang, đuoc ca bo va me cham soc va biet bay sau 40–45 ngay.


Tinh trang bao ton Tren toan cau, co trang khong đuoc liet ke la loai bi đe doa va tren thuc te lai con mo rong pham vi trong vai thap ky qua. Lien minh Bao ton Thien nhien Quoc te (IUCN) khang đinh rang quy mo phan bo rong rai va tong dan so lon cua loai la đu đieu kien đe chung đuoc phan loai la "loai it quan tam".


= Tinh trang o tay bac chau Au =
Nghien cuu lich su đa chi ra rang co trang đa tung hien dien va co le cung pho bien o Ireland va đao Anh, nhung đa tuyet chung o đo do su ket hop cua nan san ban qua muc vao cuoi thoi Trung Co cung bien đoi khi hau tu khi thoi ky bang ha nho bat đau. Viec co 1.000 con co (trong so rat nhieu loai chim khac) xuat hien trong bua tiec mung le đang quang cua George Neville voi tu cach la Tong giam muc York tai Lau đai Cawood vao nam 1465 cho thay su hien dien cua mot quan the kha lon o mien bac nuoc Anh vao thoi điem đo, va chung la cung xuat hien trong le đang quang cua Vua Henry VI vao nam 1429. Chung ngay cang hiem vao giua the ky 16, khi William Gowreley, "mot nguoi cung ung thuc an cho nhung cai mieng an cua Kinges", phai đi xa hon ve phia nam đe tim co. Nam 1804, Thomas Bewick nhan xet rang neu co trang chinh la loai chim đuoc liet ke trong hoa đon gia ve cua Neville thi "Khong co gi đang ngac nhien khi loai nay sap tuyet chung sach o cai đat nuoc nay!".

Muc đo suy giam ngay cang nghiem trong tren khap chau Au do nhu cau trang tri mu bang long cua co trang va nhung loai co khac. Chung đa đuoc su dung trong buon ban long chim it nhat la tu the ky 17, nhung vao the ky 19, no tro thanh mot con sot lon va so luong da co đuoc ban qua cac đai ly đa len toi hang trieu con. Khong co so lieu thong ke đay đu, nhung trong ba thang đau nam 1885, 750.000 tam da co đa đuoc ban ra o Luan Đon, trong khi vao nam 1887, mot đai ly o Luan Đon đa ban đuoc 2 trieu tam da co. Cac trang trai co moc len đe bat chim ma khong giet, nhung hau het nguon cung cap, cai goi la "long chim o ca", đeu co đuoc nho san ban. Đieu nay khien quan the loai nay suy giam xuong muc thap nguy hiem, va la nguon con cho su thanh lap Hiep hoi Bao ve Chim Hoang gia Anh vao nam 1889.
Đen nhung nam 1950, quan the co trang suy giam o mien nam chau Au va luat bao ton loai nay đa đuoc ban hanh. Đieu nay tao đieu kien đe quan the phuc hoi manh me. Trong vai thap ky tiep theo, co trang ngay cang pho bien o mien Tay nuoc Phap va sau đo la đen bo bien phia bac. Chung quay lai sinh san o Ha Lan vao nam 1979 va tiep tuc sinh san tu nhung nam 1990 tro đi. Khoang 22.700 cap đuoc cho la sinh san o chau Au, voi quan the on đinh hoac tang o Tay Ban Nha, Phap va Y, nhung giam o Hy Lap.
O Anh, co trang la loai cuc ky hiem gap tu khi bien mat vao the ky 16 cho đen cuoi the ky 20 va khong sinh san. Tuy nhien, gan đay chung tro thanh loai sinh san thuong xuyen va hien dien pho bien voi so luong lon o cac đia điem ven bien ua thich cua loai. Ghi nhan sinh san đau tien gan đay o Anh la tren đao Brownsea o Dorset vao nam 1996, va loai nay sinh san o xu Wales lan đau tien vao nam 2002. Quan the sau đo đa gia tang nhanh chong voi hon 750 cap sinh san voi gan 70 lanh tho o Anh, va len đen 4.540 con sau sinh san vao thang 9 nam 2008. Ghi nhan sinh san đau tien o Scotland la vao nam 2020 tai Dumfries va Galloway. O đao Ireland, loai nay đuoc sinh san lan đau tien vao nam 1997 tai mot đia điem o County Cork va quan the cung đa mo rong nhanh chong ke tu đo. Chung sinh san o hau het cac quan cua Ireland vao nam 2010. Thoi tiet mua đong khac nghiet nhung nam 2010–2012 đuoc chung minh chi la mot tro ngai tam thoi va quan the loai nay tiep tuc mo rong.


= Tinh trang o Uc =

O Uc, tinh trang cua loai thay đoi tuy theo tung tieu bang. Co trang đuoc liet ke la "bi đe doa" trong Đao luat Bao đam Đong vat va Thuc vat Victoria (Đao luat FFG) nam 1988. Theo đao luat nay, mot tuyen bo hanh đong nham phuc hoi va quan ly loai nay trong tuong lai đa đuoc chuan bi. Trong danh sach tu van nam 2007 ve cac loai đong vat co xuong song bi đe doa o Victoria, co trang bi liet vao danh sach loai nguy cap.


= Thiet lap lanh tho o Tan The gioi =
Voi pham vi tiep tuc mo rong, co trang hien đa bat đau xam lan Tan The gioi. Loai nay đuoc ghi nhan lan đau tien o Barbados vao thang 4 nam 1954. Loai chim nay bat đau sinh san tren đao vao nam 1994 va hien nay cung sinh san o Bahamas. Vong đeo tren chim tu Tay Ban Nha cung cap manh moi ve nguon goc cua chung. Nhung ca the nay co be ngoai rat giong voi co tuyet (Egretta thula) va co chung đia điem lam to voi co tuyet nay o Barbados, noi chung đeu moi đen gan đay. Tuy vay, co trang lon hon, co chien luoc kiem an đa dang hon va chiem uu the tai cac đia điem kiem an.
Co trang đuoc nhin thay voi tan suat ngay cang tang tren mot khu vuc rong hon va đa đuoc quan sat thay tu Suriname va Brazil o phia nam đen Newfoundland, Quebec va Ontario o phia bac. Nhung ca the o bo bien phia đong Bac My đuoc cho la đa di chuyen ve phia bac cung voi co tuyet tu vung bien Caribe. Thang 6 nam 2011, mot con co trang đuoc phat hien o Maine, trong vung đam lay Scarborough gan Trung tam Audubon.


Tham khao Lien ket ngoai Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
Little Egret – The Atlas of Southern African Birds
Bang thong tin loai BirdLife cho Egretta garzetta
"Co trang media". Internet Bird Collection.
Thu vien anh ve Co trang tai VIREO (Đai hoc Drexel)
Ban ghi am cua co trang tren Xeno-canto.