Truong Phi (gian the: 张飞; phon the: 張飛; binh am: Zhang Fei, 163-221), tu Ich Đuc (益德), Tam quoc dien nghia ghi la Duc Đuc (翼德) , la danh tuong nha Thuc Han thoi Tam Quoc trong lich su Trung Quoc.
Trong tieu thuyet Tam quoc dien nghia cua La Quan Trung, nhan vat Truong Phi cung Luu Bi va Quan Vu ket bai huynh đe o vuon đao. Ong la em ut trong 3 nguoi.


Than the Truong Phi tu la Ich Đuc, hay thuong đuoc goi la Duc Đuc, nguoi Trac Quan (nay la Trac Chau, đia cap thi Bao Đinh, tinh Ha Bac).
Ong sinh truong trong mot gia đinh giau co, lam nghe ban ruou, than hinh to lon, dung mao oai phong, đuoc hoc hanh ca vo nghe lan sach vo. Truong Phi viet chu rat đep va la mot hoa si, ong co so truong ve tranh my nhan.
Lich su cung ghi chep rang Truong Phi la mot nha thu phap gioi, mot vi tuong quan van vo song toan. Ngo Tran, mot nha tho đoi nha Nguyen viet bai tho "Truong Duc Đuc tu", trong đo co viet: "Van vo thu tuy biet, co nhan thuong huu du, hoanh mau tu uyen luc, Do Tuong khung nan nhu" (Van vo la hai chuyen khac nhau, nhung nguoi xua (Truong Phi) gioi ca hai đieu ay. Cam ngang ngon mau nghi suc manh, Chung Do - Hoang Tuong (hai nha thu phap noi tieng thoi Tam quoc) cung khong đuoc nhu vay). Trong cuon "Đan Dien Tong Luc" thoi nha Minh ghi lai rang: "Phu Lang co Truong Phi dung binh khi khac chu. Van tu vo cung tinh te, net ve nhu bay luon." Ve tinh cach, Tam Quoc Chi va mot vai tu lieu chinh su ghi lai rang Truong Phi "chuyen nho tho lo, trong tho co tinh, đai su co ke, muu luoc hon nguoi" 

La Quan Trung mo ta uoc le trong Tam quoc dien nghia ve Truong Phi: "Tieng vang nhu sam, chay nhanh nhu ngua, rau cop ham en, đau beo mat loi, lay thu cap tuong giac trong muon quan nhu lay đo trong tui...". Do anh huong lon cua cuon tieu thuyet nay, nguoi đoi sau thuong nghi Truong Phi co khuon mat du ton va rau ram (thuc ra su sach khong co ghi chep ve ngoai hinh cua ong)


Theo Luu Bi khoi nghiep Khi con tre, Truong Phi đa gap go va ket giao voi Luu Bi va Quan Vu. Ba nguoi rat than thiet voi nhau, coi nhau nhu anh em mot nha. Tam quoc chi, Truong Phi truyen viet: "Vu lon hon Phi may tuoi, Phi nhan lam anh".
Nam 184, Luu Bi khoi binh giup nha Han chong quan khoi nghia Khan Vang, Truong Phi va Quan Vu theo giup suc. Nho lap cong, Luu Bi đuoc phong lam Huyen uy An Hy. Đuoc mot thoi gian, Luu Bi bo chuc Huyen uy vi đanh vien Đoc buu cua trieu đinh đen hach sach, Truong Phi theo đi.

Tam Quoc dien nghia ke rang nguoi đanh vien Đoc buu la Truong Phi khi ong nong gian, nhung trong thuc te chinh Luu Bi lam viec nay roi bo an tu quan.
Truong Phi theo pho ta Luu Bi đen huyen Ha Mat lam Huyen thua (Pho huyen truong) theo su tien cu cua Vo Ky Nghi, roi huyen uy Cao Đuong.
It lau sau, anh em Luu Bi, Quan Vu, Truong Phi giao tranh voi quan cuop đia phuong bi bai tran, ben bo huyen Cao Đuong đen nuong nho su quan Cong Ton Toan o U chau. Sau đo Truong Phi lai theo Luu Bi đen Thanh chau giup Đien Khai chong Vien Thieu, đong quan o Binh Nguyen. Luu Bi đuoc phong lam Binh Nguyen tuong, ben cho Quan Vu, Truong Phi lam Biet bo tu ma, thong linh quan đoi.
Nam 190, Vien Thieu tap hop chu hau lap lien minh đanh Đong Trac. Luu Bi khong đuoc moi tham gia.

Tam Quoc Dien Nghia hu cau nen chuyen Truong Phi cung Quan Vu, Luu Bi giao chien voi La Bo o cua ai Ho Lao la hoan toan khong co that.
Nam 193, Phi theo Luu Bi đi cuu Đao Khiem o Tu chau bi Tao Thao vay đanh, giup Đao Khiem giu đuoc thanh Đan Duong. Khong lau sau khi quan Tao rut đi (đe ve chiem lai Duyen chau tu tay La Bo), Đao Khiem qua đoi, truoc khi mat tien cu Luu Bi lam Chau muc Tu chau.


Đe mat Tu chau Nam 195, La Bo that bai trong cuoc giao tranh voi Tao Thao o Duyen chau, đen nuong nho Luu Bi. Quan phiet Vien Thuat o Tho Xuan (Duong chau) tan cong Luu Bi đe tranh đoat Tu chau. Luu Bi mang quan đi Vu Thai khang cu Vien Thuat, sai Truong Phi giu thanh Ha Bi (thu phu Tu chau). Truong Phi bat hoa voi vien tuong cu cua Đao Khiem la Tao Bao, ben giet chet Tao Bao.
Vien Thuat viet thu cho La Bo đe nghi đanh up Tu chau, đoi lai Thuat se giup luong. La Bo nhan loi, nhan luc Ha Bi hon loan do cai chet cua Tao Bao, ben mang quan đen đanh up Ha Bi. Vien Trung lang tuong Hua Đam trong thanh Ha Bi phan lai Truong Phi, mo cua đon La Bo. Truong Phi khong chong noi quan La Bo, mang thu ha bo chay, khong kip mang theo gia quyen Luu Bi.
Truong Phi chay đen cho Luu Bi o Hoai Am. Do tinh the buc bach, luc luong yeu khong khang cu đuoc Vien Thuat va La Bo, ba anh em Luu Bi phai quay ve Tu chau hang La Bo. La Bo tien cu Luu Bi lam Du chau muc, sang đong o thanh Tieu Bai gan đo.


Tan ra va tai ngo Anh em Luu Bi phat trien the luc o Tieu Bai khien La Bo lo ngai. La Bo ben mang quan toi đanh. Anh em Luu Bi thua chay, đen nuong nho Tao Thao. Nam 198, Tao Thao lien hop voi Luu Bi khoi đai binh đanh Tu chau, ha thanh Ha Bi, giet chet La Bo. Sau đo ong theo Luu Bi ve Hua Xuong, đuoc Tao Thao phong lam Trung lang tuong.
Nam 199, ong theo Luu Bi roi Hua Xuong toi Tu chau, ly khai Tao Thao. Phi du cha cua Tan Lang la Tan Nghi Loc (tuong cu cua La Bo) đi theo. Nghi Loc đi theo Phi, sau lai đoi y muon quay lai, bi Phi đam chet.
Tao Thao mang quan đanh Tu chau. Ba anh em Truong Phi xung tran that bai, bi lac moi nguoi mot noi: Luu Bi chay sang Ha Bac theo Vien Thieu, Quan Vu phai hang Tao, con Truong Phi cam mot canh quan chay toi tan Co Thanh thuoc huyen Chan Duong, quan Nhu Nam. Tai đay Truong Phi gap tuong quan Khan Vang la Luu Tiet, ben hop quan voi nhau lam mot cung nuong tua.
Nam 200, Luu Bi cung Trieu Van roi khoi cho Vien Thieu ve Co Thanh, Nhu Nam hoi voi Truong Phi va Luu Tiet; Quan Vu cung đen hoi. Cuoi nam đo, do giao tranh voi Tao Thao bat loi, Truong Phi theo Luu Bi chay ve Kinh chau nuong nho Luu Bieu. Ong cung Luu Bi đong đon o Tan Da thuoc quan Nam Duong.


Hoat đong o Kinh chau Nam 208, Tao Thao sau khi tieu diet ho Vien lam chu mien bac, phat đai quan tan cong Kinh chau. Con Luu Bieu (moi mat) la Luu Tong đau hang. Luu Bi khong chong noi Tao Thao, mang dan vuot song. Tao Thao mang quan thiet ky truy kich, đuoi kip Luu Bi o Đuong Duong Trang Ban.
Luu Bi quan it lai phai lo cho dan thuong đi theo nen khong chong đo noi, phai bo ca gia quyen chay, quan bi thua tan tac. Truong Phi theo lenh Luu Bi mang 20 ky binh đi chan hau, ngan can quan Tao. Ong đoi Luu Bi cung nhung nguoi đi kip sang song roi đung ra chan hau o đau cau Truong Ban đe chan quan Tao truy đuoi.
Quan Tao truy kich đuoi đen noi. Mot minh Truong Phi hung dung đung tren cau cam mau, khong ai trong quan Tao dam tien len giao phong. Nho đo Luu Bi cung cac thu ha chay thoat.

Tam Quoc dien nghia mo ta su kien nay đay hao hung khi the: Truong Phi rau hum dung nguoc, mat tron tron, tay cam xa mau, cuoi ngua đung tren cau Trang Ban, cac tuong Tao thay vay khong ai dam giao chien. Khi Tao Thao đen, ong lien het lon "Ta la Truong Duc Đuc nguoi nuoc Yen! Ai dam cung ta quyet tran tu chien". Tieng het cua ong to nhu sam, quan Tao nghe thay run so. Bo tuong Ha Hau Kiet hoang so đen muc vo mat chet. Tao Thao cung giat minh, hoang so lien phong ngua chay, quan Tao vi the ma lui.
Sau tran Xich Bich, Truong Phi giup Luu Bi chinh chien gianh quyen kiem soat phan lon Kinh chau. Luu Bi cat may huyen thuoc Nam quan ra thanh lap quan Nghi Đo, phong Truong Phi lam Chinh lo tuong quan, Thai thu Nghi Đo.
Nam 211, Luu Bi mang quan vao đanh Ich chau cua Luu Chuong. Truong Phi cung Quan Vu, Trieu Van va Gia Cat Luong tran giu Kinh chau.
Ton Quyen nghe tin Luu Bi đi vang, ben phai mot đoi thuyen đen Kinh chau đon em gai ve. Ton phu nhan (hay Ton Thuong Huong) muon mang theo con Luu Bi la Luu Thien luc đo moi 7 tuoi, ve theo. Truong Phi va Trieu Van nghe tin, voi mang quan ra chan song, khuyen Ton phu nhan o lai nhung ba khong nghe. Hai tuong đanh đe Ton phu nhan đi, nhung buoc ba đe lai A Đau.


Tien vao Ich chau Nam 214, do giao tranh tai Ich chau chua gianh đuoc thang loi, Luu Bi trieu tap them cac tuong o Kinh chau tham chien. Truong Phi cung Trieu Van va Gia Cat Luong mang quan vao Tay Xuyen tro chien, đe Quan Vu o lai tran thu Kinh chau.

Tam Quoc dien nghia ke rang luc đo Gia Cat Luong thong linh Truong Phi va Trieu Van mang canh quan vao Tay Xuyen. Cac su gia đinh chinh rang: thuc te la Truong Phi va Trieu Van theo lenh cua Luu Bi mang theo Gia Cat Luong cung đi, vi luc đo chuc vu cua Truong Phi (Chinh lo tuong quan) cao nhat, sau đo đen Trieu Van (Nha mon tuong quan), roi moi đen Gia Cat Luong (Quan su trung lang tuong, chuc "trung lang tuong" con kem "tuong quan" mot cap). Cac su gia con ban rong hon rang, luc đo Truong Phi ngoai chuc tuong quan, ong con co tuoc đinh hau, nhu vay đa co the xung "Co" nhu Tao Thao va Ton Quyen.
Canh quan cua Truong Phi, Trieu Van va Khong Minh ram ro tien vao binh đinh cac quan huyen. Truong Phi đanh Ba Quan, Gia Cat Luong đanh Ba Đong, Trieu Van đanh Giang Duong va quan Kien Vi. Truong Phi đung đo thai thu Ba Quan la Nghiem Nhan. Nghiem Nhan tri dung song toan, dua vao thanh tri o vung nui hiem tro nen khong quy phuc. Truong Phi dung muu ke đanh bai va bat song Nghiem Nhan. Truoc su khang khai cua Nghiem Nhan, ong coi troi, trong đai Nghiem Nhan, du đuoc Nghiem Nhan đau hang.

Tam Quoc dien nghia mo ta tran nay Truong Phi dung ke lua Nghiem Nhan đi ra khoi thanh đe vay bat Nghiem Nhan
Sau đo Truong Phi cung Gia Cat Luong đi theo đuong phia bac, con Trieu Van cam canh quan đi theo đuong phia nam, cung hoi o Lac Thanh. Cac su gia xac đinh ong đi theo loi Boi Giang len phia tay bac qua Hop Xuyen, Toai Ninh, Tam Đai. Ong đuoc Nghiem Nhan ho tro du hang cac vung Ba Tay, Đuc Duong. Luu Chuong sai lao tuong Truong Due mang quan ra khang cu, bi Truong Phi đanh tan. Truong Due mang tan quan chay ve Thanh Đo. Truong Phi chuyen qua huong tay đe hop binh voi Luu Bi va Trieu Van đanh Lac Thanh roi tan cong vao Thanh Đo.
Luu Chuong đau hang. Luu Bi chiem đuoc Tay Xuyen, bo nhiem Truong Phi lam Thai thu Ba Tay.


Đanh bai Truong Cap Nam 215, Tao Thao đanh bai Truong Lo, chiem cu Han Trung roi đe lai Ha Hau Uyen va Truong Cap tran giu. Truong Cap mang quan xuong phia nam tien vao Ba Tay đe bat dan mang ve. Truong Phi mang quan ra khang cu. Hai ben gap nhau o Đang Cu, Mong Đau, cam cu 50 ngay khong phan thang bai. Truong Phi tu minh mang hon 1 van quan ra đuong khac chan đanh Truong Cap. Truong Cap gap đuong nui kho di chuyen nen bi Truong Phi đanh bai, phai bo ngua dan tan quan men theo đuong nho doc đung tron thoat ve Nam Trinh. 

Tam Quoc dien nghia mo ta tran nay Truong Phi sai nguoi tung tin ong say ruou trong truong, đe hinh nguoi nom đe du Truong Cap vao cuop trai roi đo phuc binh đanh bai Truong Cap
Truong Phi thang tran, cho dung mot tam bia tren suon nui Đang Cu, tu tay viet van bia, loi le rat hung trang:

"Tuong quan nha Han la Phi, suat lanh mot van tinh binh đai pha đau so cua giac la Truong Cap o Đang Cu, dung ngua dung bia"


Giao chien voi Tao Hong Thang 11 nam 217, Luu Bi sai Truong Phi va Ma Sieu đong đon o Co Son. Tao Thao nghe tin ben sai Tao Hong va Tao Huu ra đoi đich.
Quan Tao tan cong Ngo Lan o Ha Bi. Truong Phi phao tin quan Thuc muon vay boc đanh chan đuong ve cua quan Tao. Tao Huu khuyen Tao Hong cu tap trung đanh Ngo Lan, Hong nghe theo. Ngo Lan bi Tao Hong đanh bai, pho tuong Loi Đong va Nham Quy tu tran. Truong Phi muon mang quan toi chi vien, nhung quan Tao Hong đong tai Vu Đo rat đong khien quan Thuc khong tien len đuoc.
Thang 3 nam 218, quan Truong Phi khong the pha đuoc phong tuyen cua quan Nguy, buoc phai rut khoi chien dich. Ngo Lan bo tron vao cho bo lac nguoi Chi va bi ho giet chet.
Nam 219, Luu Bi chiem đuoc Han Trung, tu xung la Han Trung vuong, bo nhiem Truong Phi la Huu tuong quan.


Bi am sat Cung nam 219, Quan Vu bi lien minh Ngo-Nguy giap binh đanh bai va bi giet.
Nam 221, Luu Bi len ngoi hoang đe, Truong Phi đuoc phong lam Xa ki tuong quan kiem Tu Le hieu uy, Tay Huong hau. Luu Bi khoi binh đi đanh Đong Ngo bao thu cho Quan Vu, sai Truong Phi cam quan ban bo xuat phat tu Lang Trung đen Giang Chau hoi binh voi Luu Bi.
Quan Vu kheo đoi xu voi si tot ma kieu ngao voi đai sy phu, con Truong Phi yeu kinh nguoi quan tu ma khong thuong xot ke tieu nhan. Luu Bi thuong khuyen bao Truong Phi rang: "Khanh dung hinh phat qua muc, lai hay đanh đap nguoi duoi, xu phat xong ma van giu ben minh, ay la chuoc lay tai va vay." Phi van khong chiu sua đoi. Khi đang chuan bi tan cong Đong Ngo, Truong Phi bi bo ha duoi truong minh la Truong Đat va Pham Cuong sat hai, cat lay thu cap, xuoi theo song tron sang Ngo xin hang Ton Quyen. Luu Bi nghe tin co bieu tu doanh trai Truong Phi bao ve thi than: "Oi! Phi hong mat roi."

Tam Quoc dien nghia ke rang Truong Phi bat quan minh phai gap rut may đu ao giap trang đe tang Quan Vu trong thoi gian ngan va đanh đap hai tuong Truong Đat va Pham Cuong khi ho keu kho hoan thanh nhiem vu.
Luu Bi truy tang thuy hieu cho Truong Phi la Hoan hau. Cho nen sau nay Truong Phi con đuoc goi la Truong Hoan hau.


Gia đinh = Vo =
Vo cua Truong Phi la Ha Hau thi, chau goi Ha Hau Uyen bang bac, em ho cua Ha Hau Ba. Cha me Ha Hau thi mat som, đuoc Ha Hau Uyen nuoi duong va coi nhu con gai. Nam Kien An thu 5 (200), khi khoang 13-14 tuoi, Ha Hau thi ra ngoai kiem cui thi bi quan cua Truong Phi bat coc, cuong ep lam vo. Ho co hai con trai va hai con gai. Hai con gai cua Phi va Ha Hau thi sau nay tro thanh hoang hau cua Luu Thien, goi la Kinh Ai Hoang hau va Truong Hoang hau.
Nguy luoc chep: Nam Kien An thu nam, thoi nguoi em ho cua Ba đuoc 13, 14 tuoi, o ban quan, đi ra ngoai kiem cui, bi Truong Phi bat đuoc. Phi biet nguoi ay la con gai nha luong thien, ben lay lam vo, sinh đuoc mot nguoi con gai, lam Hoang hau cua Luu Thien. Cho nen luc Uyen moi mat, vo cua Phi xin an tang cho Uyen. Luc Ba vao Thuc, Thien cung tuong kien, vui ve bao rang: "Phu than cua khanh bi hai trong luc hanh quan thoi, khong phai la tu tay tien nhan cua ta đam chet đau." Roi tro vao đua con nho cua minh bao Ba rang: "Đay la chau ngoai cua ho Ha Hau đay." Ba đuoc ban tuoc rat hau.

Ha Hau thi xuat hien trong tieu thuyet Nguoi tinh nho cua Truong Phi cua tac gia Tat Tran. Trong tac pham nay, ba co ten la Ha Hau Hong.


= Con cai =
Truong Bao, mat som. Tieu thuyet Tam Quoc dien nghia hu cau chuyen nhan vat Truong Bao la mot vien tuong tre co tai, tung theo Luu Bi đanh Đong Ngo, sau lai cung Gia Cat Luong binh đinh Nam Trung, đanh Tao Nguy. Chi tiec anh hung thuong đoan menh, Truong Bao chet tran trong lan Bac phat thu hai khi tuoi đoi con tre, chua lap đuoc cong trang ve vang.
Truong Thieu, ke tu, tung lam quan toi chuc Trung Thuong thu Boc xa, cung co the coi la đai than co vai ve trong trieu, nhung van thua xa so voi su nghiep va danh tieng lay lung cua phu than.
Kinh Ai hoang hau Truong thi (?-237). Lay thai tu Luu Thien vao nam Chuong Vu thu 1 (221), toi nam Kien Hung thu 1 (223) đuoc lap lam Kinh Ai hoang hau cua Thuc Han. Mat nam Kien Hung thu 15 (237).
Truong hoang hau, vo Luu Thien. Điem đac biet cua ba đo la tinh cach khac xa so voi cha minh, đa muu tuc tri va luon luon binh tinh truoc moi viec. Nhap cung lam quy nhan sau khi Kinh Ai hoang hau mat. Thang 1 nam Dien Hi thu 1 (238) đuoc lap lam hoang hau. Sau khi Thuc Han diet vong nam 263, ba theo Luu Thien toi Lac Duong.


= Chau =
Truong Tuan, con trai Truong Bao, lam quan toi thuong thu. Tung theo Gia Cat Chiem toi phong thu tai Mien Truc, cung Đang Ngai giao chien va chet tai tran.


Nhan đinh Tran Tho, tac gia sach Tam Quoc chi co đanh gia chung ve Quan Vu va Truong Phi đuoc đoi sau ghi nhan la cong bang:

Quan Vu, Truong Phi suc đich van nguoi, ho than mot thoi. Vu bao on Tao cong, Phi vi nghia tha Nghiem Nhan, co phong đo quoc si. Nhung Vu cuong va tu phu, Phi bao ma nong, lay so đoan chuoc lay that bai, la le thuong vay.
Trong Tam quoc chi chu giai cua Bui Tung Chi ghi rang: "Xua, Phi hung trang uy manh, chang kem gi Quan Vu, muu than nuoc Nguy la Trinh Duc khen Vu va Phi la van nguoi kho đich. Vu kheo đoi xu voi si tot ma kieu ngao voi đai sy phu, Phi yeu kinh nguoi quan tu ma khong thuong xot ke tieu nhan."
Tuy tinh tinh nong nay nhung Truong Phi la dung tuong biet dung muu ke. Nhung lan Truong Phi đon đoc chong quan Tao o cau Truong Ban, dung muu lay ai Ngoa Khau, thu phuc Nghiem Nhan đa chung minh đieu nay. Lich su cung ghi rang Truong Phi la nha thu phap va hoa si noi tieng, la mot vi tuong van vo song toan.
Trong dan gian, Truong Phi rat đuoc ca ngoi. Ong vua co vo nghe cao cuong lai co ca tam long tan trung voi Luu Bi. Truong Phi đi theo pho ta Luu Bi tu nhung ngay đau dung nghiep, suot 30 nam kho chien, trai qua bao hiem nguy ma ong van mot long tan trung voi Luu Bi. Chien tich mot minh đung chan hang van quan Tao tren cau Truong Ban cua ong đa tro thanh bieu tuong khi phach hien ngang, xa than vi nuoc cua mot vo tuong. Đoi sau co tho khen rang:

Truong Ban cau nay chien y sanh,
Ngang mau, chung ngua, mat long lanh.
Ben tai mot tieng vang nhu sam,
Khiep via quan Tao voi rut nhanh.
Ong cung voi Luu Bi, Quan Vu thuong đuoc phoi tho cung nhau, 3 nguoi đuoc coi la bieu tuong cua đao nghia vua toi than thiet nhu nguoi mot nha. Dua tren su gan bo keo son, mot long tin tuong lan nhau giua Luu Bi - Quan Vu - Truong Phi, dan gian đa sang tao ra đien tich "Tam anh ket nghia vuon đao" (Luu Bi la anh ca, Quan Vu la anh thu, Truong Phi la em ut), ve sau đuoc La Quan Trung đua vao tieu thuyet Tam Quoc Dien nghia, tro thanh cau chuyen mau muc ve tam long huynh đe ket nghia keo son gan bo.
Vi tinh nghia vua toi gan bo cung nhu tai nang, su trung thanh cua ban than, Truong Phi rat đuoc Luu Bi trong dung. Ong đuoc phong lam Huu tuong quan (chuc vu cao thu 2 trong quan đoi nha Thuc Han, chi sau Quan Vu). Hai vi hoang hau cua Luu Thien (con trai noi ngoi Luu Bi) cung đeu la con gai cua Truong Phi, đu thay su uu ai, tin cay cua hoang gia nha Thuc Han voi gia đinh Truong Phi lon đen muc nao.
Dan gian đa co nhung cau tho the hien tinh than ca ngoi Truong Phi nhu sau:

Ai nhan tu bang ong Luu Bi
Ai gian hung nhu Nguy Tao Man
Quan cong Hau mot tam trung can
Loa ngon đuoc ro rang guong nhat nguyet
Truong Duc Đuc oanh oanh liet liet
Tinh binh sanh chan that truc tinh
Nguoi chau noi cua Truong Phi la Truong Tuan cung la vo tuong, la thuoc cap cua đai tuong Khuong Duy va đa tu tran tai Mien Truc khi chien đau bao ve nha Thuc Han. Ong chau Truong Phi that xung đang voi loi khen "trung nghia truyen gia", đeu la tam guong nghia si tan trung bao quoc vay.


Trong nghe thuat Hinh anh Truong Phi trong dan gian co anh huong kha sau đam, la mot trong nhung danh tuong đuoc dan chung truyen tung va yeu men.


= Tam Quoc dien nghia =
Trong tieu thuyet Tam Quoc dien nghia cua La Quan Trung, Truong Phi đuoc mo ta "cao tam thuoc, đau bao, mat tron, rau hum, ham en". Truong Phi đa cung voi Luu Bi va Quan Vu ket bai lam huynh đe trong vuon đao. Ong la em ut trong ba nguoi. Ong đuoc Chieu liet hoang đe tuc Luu Bi phong lam mot trong ngu ho đai tuong.
Ong la mot nguoi rat khang khai, boc truc va rat nong nay. Ong đa đong gop rat nhieu cho su ra đoi cua nuoc Thuc. Ong noi tieng voi vo nghe sieu pham cung voi su dung cam coi thuong cai chet. Trong truyen mieu ta, ong su dung vu khi la bat xa mau dai 1 truong 8, cuoi tuan ma "O van đap tuyet" (Ngua đen chan trang). Ong that su la noi khiep đam cua quan thu. Nhu tran đanh cau Truong Ban, ong đa quat may tieng khien Tao Thao hoang so ma lui quan. Khi ay ong chi co vai muoi ki si con Tao Thao co tram van hung binh. Trong tran ay, vien quan theo hau Tao Thao la Ha Hau Kiet đa hoang so đen muc vo mat ma chet.
Ngoai ra, ong la mot trong 2 tuong đa tung đon đoc giao chien voi La Bo ma chua bi thua chay hoac bi giet (nguoi con lai la Hua Chu). Trong tran Ho Lao, đe cuu Cong Ton Toan, ong đa đau voi La Bo hon 50 hiep bat phan thang bai truoc khi Quan Vu va Luu Bi ra tro chien. Tong cong ong đa đau voi La Bo 2 tran, tat ca gan 150 hiep va đeu bat phan thang bai (trong khi Hua Chu chi giao chien voi La Bo đuoc 20 hiep bat phan thang bai truoc khi Tao Thao sai 5 tuong khac ra tro chien). Khi Luu Bi đanh Ich Chau cua Luu Chuong, do Luu Chuong cat đat cau cuu, Truong Lo lien cu Ma Sieu đen ung cuu, Truong Phi đa cung Ma Sieu giao chien suot ngay, đen toi thap đuoc đanh tiep van bat phan thang bai.
Khong chi co vo dung, Truong Phi con nhieu lan biet dung ke pha đich ma tieu bieu nhu dung ke bat Nghiem Nhan thu phuc cho Thuc Han mot danh tuong hay meo cot canh cay vao đuoi ngua quet cho đat cat tung mu lam quan Tao nghi ngo co phuc binh tai cau Truong Ban, gia say pha Truong Cap.
Nhung chinh vi tinh nong nay cua minh ma ong đa chuoc hoa sat than. Do non nong bao thu cho anh trai Quan Vu bi quan Đong Ngo hai nen ong thuong đanh đap quan si. Trong đo co hai ten ha quan duoi truong la Truong Đat va Pham Cuong, ho am tham sat hai ong vi lo so bi ong chem đau vi khong hoan thanh quan lenh ong giao la phai lo quan trang co xi mau trang cho toan quan cua ong mac đe tang anh la Quan Vu trong cuoc tan cong bao thu quan Đong Ngo. Đem đo ong say ruou ngu va bi đam chet. 

Tam Quoc dien nghia noi rang Truong Phi mat khi 55 tuoi, tuc la ong kem Luu Bi 4 tuoi va kem Quan Vu 3 tuoi.


= Chuyen the =
Nhan vat Truong Phi đuoc nhieu dien vien đong trong cac phim đien anh va truyen hinh tu cot truyen Tam Quoc.

Phim truyen hinh Tam quoc dien nghia phat song nam 1994: Ly Tinh Phi (Li Jingfei).
Đai chien Xich Bich, phim nam 2008: Tang Kim Sinh (臧金生, Zang Jinsheng) thu vai.
Tam Quoc (phim truyen hinh 2010): Khang Khai (Kang Kai, 康凱).
Vo than Trieu Tu Long (2016): Chu Lai Thanh (朱来成, Zhu Laicheng).


= Thuy Hu =
Trong tieu thuyet Thuy Hu cua nha van Thi Nai Am, co 4 nhan vat đuoc xay dua tren hinh tuong, hoac goi nho toi Truong Phi.

Sach Sieu co hieu la Cap Tien phong (Tien phong nong nay), la nguoi tinh tinh nong nay, tieng to nhu sam, dung mao cung mang net giong voi Truong Phi.
Ly Quy co hieu la Hac toan phong (Gio loc đen), la nguoi lo mang nhung thang than va trung nghia, co dung mao rat giong Truong Phi. Ly Quy rat hieu sat va khong phan biet ly le, san sang giet bat cu ai bang đoi riu cua minh.
Tan Minh co hieu la Tich lich hoa (Lua sam set), la nguoi tinh tinh nong nay, tieng to nhu sam, dung mao cung mang net giong voi Truong Phi.
Lam Xung co hieu la Bao tu đau (Bao đau đan), rat gioi đanh thuong va su dung binh khi xa mau nhu Truong Phi.


= Dynasty Warriors =
Truong Phi la mot nhan vat trong dong game Dynasty Warriors, tuc "Chan Tam quoc vo song". Ong la mot trong nhung nhan vat chinh cua tro choi, co mat trong tat ca chin phien ban.


= Hoa Phung Lieu Nguyen =
Mot tac pham truyen tranh cua hoa si Tran Muu la Hoa Phung Lieu Nguyen cung noi toi Truong Phi. Trong tac pham nay, Truong Phi ngoai la mot đai tuong gioi con la mot hoa gia noi tieng. Tac gia Tran Muu sang tao kha nhieu ve ngoai hinh cua Truong Phi, khong phai mot nguoi cuong trang voi bo mat đen, rau quai non nhu truyen thong, ma la mot nguoi cao thap vua tam, co 2 ngoai hinh khac nhau: hoac ong buoc toc hai chum, mat ve hoa van đen trang khi la ho tuong xuat tran; hoac ong bit mat, vai đeo giay ve khi la hoa gia.


Xem them Luu Bi
Quan Vu
Gia Cat Luong
Trieu Van
Ma Sieu
Ton Thuong Huong


Tham khao Le Đong Phuong, Vuong Tu Kim (2007), Ke chuyen Tan Han, Nha xuat ban Đa Nang
Le Đong Phuong (2007), Ke chuyen Tam Quoc, Nha xuat ban Đa Nang
Trinh Phuc Đien, Kha Vinh Quyet, Duong Hieu Xuan (2006), Tuong soai co đai Trung Hoa, tap 1, Nha xuat ban Thanh nien.
Dich Trung Thien (2010), Pham Tam Quoc, Nha xuat ban Cong an nhan dan.


Chu thich Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi 張飛 tai Wikimedia Commons