Dien đan Hop tac Kinh te chau A – Thai Binh Duong (tieng Anh: Asia-Pacific Economic Cooperation, viet tat la APEC) la dien đan cua 21 nen kinh te thanh vien vanh đai Thai Binh Duong voi muc tieu tang cuong moi quan he ve kinh te va chinh tri.
APEC đuoc thanh lap vao nam 1989 đe đap ung su phu thuoc lan nhau ngay cang tang cua cac nen kinh te chau A – Thai Binh Duong va su xuat hien cua khoi thuong mai khu vuc o cac noi khac tren the gioi; đe xoa diu noi so hai ve mot Nhat Ban voi kinh te cong nghiep hoa cao (mot thanh vien cua G8) se thong tri hoat đong kinh te o khu vuc chau A – Thai Binh Duong; va đe thiet lap thi truong moi cho cac san pham nong nghiep va nguyen lieu ngoai chau Au.
Dien đan to chuc cac ky hop thuong nien lan luot tai moi quoc gia thanh vien, voi nguoi đung đau chinh phu moi quoc gia thanh vien (ngoai tru Đai Loan, do suc ep cua Trung Quoc, chi đai dien voi mot thanh vien ngang cap Bo truong voi tu cach la lanh đao nen kinh te duoi ten goi Trung Hoa Đai Bac). Ky hop cap cao nhat nay đuoc goi la "Hoi nghi cac nha lanh đao kinh te APEC" (tieng Anh: APEC Economic Leaders' Meeting), bao chi Viet Nam cung thuong goi la "Hoi nghi cap cao APEC", đuoc to chuc lan luot tai moi nen kinh te thanh vien APEC. Tu nam 1991, khi ca Trung Quoc, Đai Loan đeu tro thanh thanh vien APEC, cum tu "cac nen kinh te" đuoc dung đe chi cac nuoc thanh vien thay vi su dung cum tu "quoc gia", cung nhu khong goi ky hop cap cao la "Hoi nghi thuong đinh", vi no thuong dung đe chi mot cuoc hop cua cac nguyen thu quoc gia. Đieu nay nham tranh cac van đe xung đot chinh tri tu cac quoc gia va vung lanh tho hien tranh chap nhu Trung Quoc, Đai Loan, Hong Kong. Trong hau het (nhung khong phai tat ca) cac hoi nghi cap cao, cac nha lanh đao tham du phai mac quoc phuc cua nuoc chu nha.
APEC co ba quan sat vien chinh thuc: Ban Thu ky Hiep hoi cac nuoc Đong Nam A, Hoi đong Hop tac Kinh te Thai Binh Duong va Ban Thu ky Dien đan cac Đao Thai Binh Duong. Nuoc chu nha cua nam APEC thuong đuoc moi tham du cuoc hop G20 voi tu cach đai dien khu vuc theo huong dan cua G20.


Co cau to chuc Cap chinh sach
Hoi nghi khong chinh thuc cac nha Lanh đao Kinh te APEC (AELM)
Hoi nghi lien Bo truong Ngoai giao – Kinh te APEC
Cap lam viec
Hoi nghi cac Quan chuc Cao cap (SOM)
Uy ban Thuong mai va Đau tu (CTI) (1993)
Uy ban Ngan sach va Quan ly (BMC) (1993)
Uy ban Kinh te (EC) (1994)
Uy ban SOM ve Hop tac Kinh te – Ki thuat (ESC) (1998)
11 nhom cong tac ve: Ky thuat Nong nghiep, Nang luong, Nghe ca, Phat trien Nguon nhan luc, Khoa hoc va cong nghe, Bao ve tai nguyen bien, Doanh nghiep vua va nho, Thong tin va Vien thong, Du lich, Xuc tien thuong mai, Van tai.
3 nhom đac trach cua SOM ve:
Thuong mai đien tu (Electronic Commerce Steering Group) (1999)
Mang cac điem lien he ve gioi (Gender Focal-Points Network) (2003)
Chong khung bo (Counter-Terrorism Task Force) (2003)
Ban Thu ky APEC (tru so o Singapore) (1992)


Lich su Thang 1 nam 1989, Thu tuong Uc Bob Hawke đua ra loi keu goi kien tao mot su hop tac kinh te huu hieu hon cho toan vung chau A -Thai Binh Duong. Ket qua cua loi keu goi nay la Hoi nghi đau tien cua APEC to chuc tai Canberra, Uc vao thang 10, Hoi nghi đat duoi quyen chu toa cua bo truong ngoai giao Uc, Gareth Evans. Voi su tham du cua cac bo truong đen tu 12 quoc gia, Hoi nghi ket thuc voi loi cam ket se to chuc Hoi nghi hang nam tai Singapore va Han Quoc.
Hoi nghi Cac nha lanh đao APEC đuoc to chuc lan đau vao nam 1993 khi Tong thong Hoa Ky Bill Clinton nhan ra rang ong co the su dung Hoi nghi cap cao nay nhu mot cong cu huu hieu giup đem vong đam phan Uruguay (cua WTO), luc ay đang lac huong, tro lai voi lo trinh ban đau. Tong thong quyet đinh moi cac nha lanh đao nhung nen kinh te thanh vien đen tham du Hoi nghi tai đao Blake, tieu bang Washington. Tai đay, cac nha lanh đao keu goi tiep tuc thao go nhung rao can thuong mai va đau tu, voi vien kien ve mot "cong đong chau A-Thai Binh Duong" se tien đen thinh vuong thong qua hop tac. Tru so cua APEC đuoc đat tai Singapore.
Nam 1994, Ban du thao "Muc tieu Bogor" cua APEC đuoc chuan thuan boi Hoi nghi cac nha lanh đao APEC tai Bogor nham vao muc tieu mo rong va tu do hoa cac lanh vuc thuong mai va đau tu bang cach giam thieu rao can thue quan trong khu vuc chau A – Thai Binh Duong đen muc o giua so khong va nam phan tram vao khoang nam 2010 tai cac nuoc đa cong nghiep hoa va nam 2020 tai cac nuoc đang phat trien.
Nam 1995, APEC thiet lap mot co quan tu van doanh nghiep goi la Hoi đong Tu van Doanh nghiep APEC (ABAC) voi thanh phan nhan su la cac nha lanh đao doanh nghiep đen tu cac nen kinh te thanh vien (moi nuoc cu ba nguoi).
Nam 1997 khi Hoi nghi cac nha lanh đao APEC hop o Vancouver, Canada, mot cuoc tranh luan gay gat đa no ra khi cac nha chinh tri đa yeu cau luc luong Canh sat Hoang gia Canada (Royal Canadian Mounted Police, RCMP) su dung hoi cay chong lai nhung nguoi bieu tinh bat bao đong. Đoan bieu tinh phan đoi su hien dien cua mot so nha đoc tai nhu tong thong Suharto cua Indonesia.
APEC đa đay manh vong đam phan thuong mai moi va ung ho chuong trinh ho tro kien tao nang luc thuong mai tai Hoi nghi cac nha lanh đao nam 2001 tai Thuong Hai, dan đen su khoi đau thanh cong cua Nghi trinh Phat trien Doha mot vai tuan sau đo. Cac nha lanh đao cung ung ho "Thoa hiep Thuong Hai" do Hoa Ky đe xuat, nhan manh đen viec thuc thi nhung cam ket cua APEC nham mo cua thi truong, cai cach co che va xay dung nang luc. Nhu la mot phan cua thoa hiep, cac nha lanh đao cung cam ket phat trien va thuc thi nhung tieu chuan ve tinh minh bach (transperancy) cua APEC, cat giam chi phi giao dich thuong mai trong khu vuc chau A – Thai Binh Duong khoang 5% trong vong 5 nam, va theo đuoi chinh sach tu do mau dich lien quan đen cac san pham ky thuat va dich vu.

Thu linh nhom Hoi giao cuc đoan Jemaah Islamiah, Hambali, am muu tan cong Hoi nghi cap cao APEC hop vao thang 10 nam 2003 tai Bangkok. Hambali bi canh sat Thai bat giu o thanh pho Ayutthaya gan Bangkok ngay 11 thang 8 nam 2003, truoc khi nguoi nay co the hoan tat ke hoach tan cong cua minh.
Nam 2004, Chile la quoc gia đau tien tai Nam My đung ra to chuc Hoi nghi cac nha lanh đao APEC. Nghi trinh nam 2004 cua APEC tap chu vao cac van đe khung bo va thuong mai, phat trien doanh nghiep vua va nho va chuan bi cho Thoa uoc Tu do Mau dich va Thoa uoc Thuong mai Khu vuc.
Nam 2005, Hoi nghi to chuc vao thang 11 tai Busan, Han Quoc, tap chu vao vong đam phan thuong mai Doha du đinh đuoc đem ra thao luan tai Hoi nghi bo truong WTO hop tai Hong Kong vao thang 12 trong nam. Truoc đo, cac cuoc thuong thao đa đuoc to chuc tai Paris giua cac quoc gia thanh vien WTO, trong đo co Hoa Ky va Lien minh chau Au (EU), đat trong tam vao viec cat giam hang rao thuong mai nong nghiep. EU phan đoi cac cat giam ve thue quan nong nghiep vi nguy co lam tan ra tien trinh đam phan, trong khi APEC co gang thuyet phuc EU đong y cat giam phu cap nong nghiep. Ben ngoai, cac cuoc tu hop phan khang cach on hoa chong APEC dien ra o Busan nhung khong anh huong gi đen chuong trinh lam viec cua APEC. Va thang 11 nam 2017 Hoi nghi cap cao APEC đuoc long trong to chuc tai Đa Nang, Viet Nam.


Cac nen kinh te thanh vien Cho đen nay, hau het cac nuoc nam ben bo Thai Binh Duong đeu gia nhap to chuc nay, ngoai tru:

Colombia va Ecuador thuoc khu vuc Nam My;
Guatemala, Salvador, Nicaragua, Honduras, Costa Rica va Panama thuoc khu vuc Trung My;
Campuchia, Bac Trieu Tien va Đong Timor o chau A;
Cac đao quoc Thai Binh Duong Fiji, Tonga va Samoa.
Đao Guam tich cuc đoi hoi mot vi tri thanh vien rieng biet, dan chung cac truong hop cua Hong Kong va Đai Loan, nhung bi Hoa Ky bac bo vi nuoc nay đen nay van la đai dien chinh thuc cho Guam.


Hoi nghi cac nha lanh đao kinh te APEC thuong nien Cac y kien ve APEC APEC đa bi chi trich vi thuc đay cac hiep đinh thuong mai tu do, trong đo ap đat nhung han che đoi voi luat phap cua quoc gia va đia phuong, voi viec đieu chinh va bao đam quyen lao đong, bao ve moi truong va tiep can thuoc chua benh an toan voi gia ca hop ly. Theo to chuc nay, đay la "dien đan hang đau nham thuc đay tang truong kinh te, hop tac, thuong mai va đau tu o khu vuc Chau A - Thai Binh Duong" đuoc thanh lap đe "tang cuong tang truong kinh te va thinh vuong cho khu vuc va cung co cong đong Chau A - Thai Binh Duong". Tuy nhien, van con tranh cai ve viec thuc su APEC co đat đuoc bat cu đieu gi mang tinh xay dung hay khong, đac biet la tu quan điem cua cac nuoc chau Au khong the tham gia vao APEC va cac quoc đao Thai Binh Duong ma vi ly do nao đo khong the tham gia vao APEC nhung se phai chiu hau qua tu cac chinh sach cua APEC.
Van đe cot loi nam o cho APEC, nhu nhieu dien đan khac tren the gioi, ke ca Đai hoi đong Lien Hop Quoc, cung chi la mot "Dien đan" khong hon khong kem. O đo ai thich thi noi, ai thich thi nghe, khong co mot su chu tam nao het va cung chang co dan chu khi moi quyen luc su dung suc manh co tinh toan cau đuoc giao cho luc luong giu gin hoa binh Lien Hop Quoc. Luc luong nay chua tham gia mot tran đanh lon nao nhung đa co hang tram thuong vong boi đan cua ca hai ben. Vi the ma tren toan the gioi hien nay chua the co mot co quan quan ly chung, mot suc manh quan su đe thuc ly cong phap chung nen moi khuyen nghi cua Đai hoi đong Lien Hop Quoc cung nhu cac thanh vien cua no đeu co ty le thuc thi kem coi (duoi 10% va đung ngang hang voi cac quoc gia kem phat trien nhat).
APEC 2018 cung khong phai la ngoai le ve kinh te. Cuoc chien thuong mai My-Trung khong chi gian tiep gay ton hai đen kha nang tang truong kinh te toan cau ma con truc tiep gay ton hai đen chinh hai đoi thu la My va Trung Quoc. Ngay ca khi Tong thong My Donald Trump nhan ra rang My va phuong Tay đa "vo beo" Trung Quoc trong suot hon 30 nam qua thi su "phan tinh" ay đa la qua muon. Trung Quoc đa tro thanh the luc kinh te co tien mang đung thu hai sau My va hien van chua co dau hieu ngung phat trien, bat chap cac đon trung phat, ap thue... ma My đa đua ra.


Lanh đao hien tai cua cac nen kinh te APEC Xem them To chuc thuong mai the gioi


Tham khao Lien ket ngoai Trang chu cua APEC