Ben Nghe la đia danh tai vung đat Sai Gon – Gia Đinh xua. Khoi đau tu xu đat hoang so ben con song lon vao the ky 17, Ben Nghe dan phat trien thanh mot đo thi khi chinh quyen chua Nguyen o Đang Trong tung buoc thiet lap bo may hanh chinh, quan su tai đay. Cang thi Ben Nghe tro nen sam uat va la mot trung tam chinh tri, kinh te cua vung Nam Bo, đac biet trong giai đoan cuoi the ky 18 đen nua đau the ky 19. Đen thoi Phap thuoc, tren co so đo thi Ben Nghe, nguoi Phap đa quy hoach thanh pho Sai Gon (nay la khu vuc trung tam Thanh pho Ho Chi Minh).


Lich su Hien nay co hai gia thuyet khac nhau ve nguon goc ten Ben Nghe. Gia thuyet thu nhat cho rang ten nay co nguon goc tu ten tieng Khmer truoc kia la Kompong Krabei, trong đo kompong la vung, ben con krabei la trau, nghe. Gia thuyet thu hai cho rang ben song nay xua co nhieu ca sau, tieng keu nhu trau con nen goi nhu vay.
Nam 1623, đuoc vua Cao Mien đong y, chua Nguyen Phuc Nguyen cho lap hai tram thu thue o Kas Krobei (Ben Nghe) va Prei Nokor (Sai Gon) đe thu thue cua luu dan nguoi Viet trong vung. Nam 1679, chua Nguyen Phuc Tan cho lap đon dinh o thon Tan My, vi tri đuoc xac đinh gan nga tu đuong Nguyen Trai – Cong Quynh ngay nay. Nhung su kien nay đa gop phan khuyen khich nguoi Viet Đang Trong đen đay khai pha đat đai, sinh song va lam an.
Nam 1698, Thong suat Nguyen Huu Canh vao kinh luoc Đong Nai – Gia Đinh, nhan thay đat đai đa đuoc mo mang them hang ngan dam, dan so tang len 4 van ho. Ong cho lap phu Gia Đinh gom hai huyen Phuoc Long va Tan Binh, Ben Nghe luc nay thuoc huyen Tan Binh.
Tu nam 1776 đen nam 1783, nghia quan Tay Son 5 lan tien cong vao Gia Đinh, vung đat nay thanh noi giao tranh giua quan Tay Son va chua Nguyen. Nam 1788, Nguyen Anh thu phuc lai Gia Đinh; nam 1790 ong cho đat Gia Đinh kinh, xay dung thanh Bat Quai va nhieu cong trinh ben ngoai thanh gom co: xuong Chu su (con goi la xuong Thuy, tien than cua xuong đong tau Ba Son sau nay), xuong Voi, Truong thuoc sung, Kham đuong va Nguc so, Su quan. Nguyen Anh đua ra nhieu chinh sach đe đay manh san xuat nong nghiep, giao thuong hang hoa giup cho Sai Gon – Gia Đinh phuc hoi va phat trien kinh te, tro thanh hau phuong vung chac đe đanh lai nha Tay Son.
Đen cuoi the ky 18 – đau the ky 19, cang thi Ben Nghe cung voi Sai Gon phat trien manh me, thu hut tau thuyen nuoc ngoai đen buon ban đong đao. Cac ghi chep cua nguoi nuoc ngoai đen Ben Nghe – Sai Gon luc bay gio cho biet vung nay gom hai thi tu tach biet nhau la Saigun (Sai Gon) va Bingeh (Ben Nghe), trong đo Bingeh la ly so cai tri va thanh tri, nam o phia tay bo song lon. Đo thi Bingeh hinh thanh muon hon so voi Saigon, nguoi dan chi bat đau đen đay sinh song đong hon sau khi chien tranh Nguyen Anh – Tay Son cham dut.
Theo nha van Son Nam, đia hinh Ben Nghe gom hai vung ro ret. Phia bac la go đat cao, noi xay dung thanh tri; con phia nam la đat thap, vung sinh lay ven rach Ben Nghe. Nha cua phan nhieu la nha san cua dan nam san sat ven kenh rach, tai cac khu cho thi co nhung day nha mai lop ngoi, cot go, vach trat voi (chu yeu cua quan lai, đien chu). Trong vung luc nay đa hinh thanh nhieu khu cho nhu: cho Ben Thanh (đay la cho chinh cua he thong cho Ben Nghe), cho Ben Soi, cho Đieu Khien, cho Thi Nghe, cho Tan Kieng... Ghe thuyen van la phuong tien đi lai chu yeu cua nguoi dan nho co mang luoi kenh rach chang chit. Sau cuoc noi day Le Van Khoi, vua Minh Mang cho pha bo thanh Quy (thanh Bat Quai) va xay thanh moi nho hon la thanh Phung, luc nay cho va pho xa tai Ben Nghe cung bi tan pha it nhieu.

Truoc khi nguoi Phap chiem Gia Đinh, vung Ben Nghe co khoang 40 lang voi dan so len đen 50.000 nguoi. Khi thanh Gia Đinh that thu vao nam 1859, hau het pho thi bi tan pha, dan cu đeu di tan, chi con lai khu Cho Quan. Su kien nay đuoc Nguyen Đinh Chieu nhac đen trong bai tho Chay giac:

Sau mot thoi gian on đinh lai tinh hinh tai đay, nguoi Phap đa bat tay vao quy hoach lai Ben Nghe thanh mot thanh pho theo kieu phuong Tay, goi la thanh pho Sai Gon. Danh xung Ben Nghe khong con đuoc su dung.


Ghi chu Chu thich Xem them Lich su Sai Gon – Thanh pho Ho Chi Minh
Cho Lon
Gia Đinh
Song Sai Gon
Thanh Gia Đinh