Manila (phat am tieng Anh Philippines: ; tieng Tagalog: Maynila, [majˈnilaʔ]) la thu đo va la thanh pho lon thu hai cua Philippines. Đay la mot trong 16 thanh pho thuoc Vung đo thi Manila voi tong dan so khoang 12 trieu nguoi. Dien tich cua Manila la 38,55 km². Nam 2010, dan so thanh pho la 1.652.17 nguoi va la thanh pho co mat đo dan so cao nhat tren the gioi.
Manila cung voi Vung đo thi Manila la trung tam kinh te va chinh tri cua Philippines, thuong nghiep phat trien va co mot so canh quan co tam quan trong đang ke ve lich su va van hoa tai Philippines. Manila la noi đat tru so cua cac nhanh hanh phap va tu phap cua chinh phu trung uong. Manila đuoc xac đinh la mot thanh pho toan cau, co nhieu co cau khoa hoc va giao duc, co so the thao, va nhung đia điem van hoa lich su quan trong khac.
Ghi chep som nhat ve thanh pho la trong the ky 10. Sau đo, khu vuc thanh pho tro thanh bo phan cua Đe quoc Majapahit, roi bi Brunei xam chiem. Đen the ky 15, khu vuc bi Hoi giao hoa tren danh nghia cho đen khi nhung nha chinh phuc nguoi Tay Ban Nha đen. Manila cuoi cung tro thanh trung tam cho cac hoat đong cua Tay Ban Nha tai Vien Đong, la mot đau cua tuyen mau dich thuyen buom Manila-Acapulco ket noi chau Au, My Latinh va chau A. Sau đo, tai Manila xay ra mot so cuoc khoi nghia cua nguoi Hoa va cua nguoi ban đia, Anh Quoc chiem đong, va binh bien Sepoy. Cuoi the ky 19, nguoi My thay the nguoi Tay Ban Nha cai tri Philippines, ho co nhung đong gop ve quy hoach đo thi cua thanh pho song hau het cac tien bo nay bien mat do su tan pha trong Chien tranh the gioi thu hai. Ke tu đo, thanh pho đuoc tai thiet va phat trien nhanh chong.


Lich su Cac bang chung som nhat ve sinh hoat cua loai nguoi trong va quanh khu vuc Manila đuoc phat hien thong qua cac tranh khac đa Angono thuoc tinh Rizal lan can, co nien đai tu khoang nam 3000 TCN. Nguoi Negrito la cac cu dan nguyen thuy cua Philippines. Ho hien dien tren khap Luzon truoc khi nhung nguoi Ma Lai-Đa Đao nhap cu đen va đong hoa ho.
Vuong quoc Maynila tro nen hung thinh va hau ky trieu Minh nho cac quan he mau dich truc tiep voi Trung Quoc. Tondo Co duy tri đia vi la kinh đo theo truyen thong cua quoc gia, cac quan chu cua no la quoc vuong va khong chi la nhung tu truong, va đuoc goi voi cac ten khac nhau nhu panginuan trong tieng Meranau hay panginoon trong tieng Tagalog. Hoang đe Trung Hoa nhin nhan cac quan chu Manila co la "vuong". Trong the ky 13, thanh pho gom co mot điem đinh cu kien co va pho mau dich ben bo song Pasig. Đe quoc An Đo hoa Majapahit tren đao Java sau đo xam chiem Manila theo nhu ghi chep trong Nagarakretagama, theo đo nguoi tien hanh chinh phat la quan chu Hayam Wuruk.
Trong thoi gian tri vi cua Quoc vuong Bolkiah tu 1485 đen 1521, Vuong quoc Brunei xam chiem khu vuc voi muc đich tan dung quan he mau dich voi Trung Quoc cua Tondo, lap nen "Kota Saludong" (nay la Manila). Ho cai tri va gui cong pham hang nam cho Quoc vuong Brunei voi tinh trang la quoc gia ve tinh. Ho lap nen mot Trieu đai moi duoi quyen thu linh đia phuong, nguoi nay chap nhan Hoi giao va tro thanh Rajah Salalila hay Tariq Sulayman I. Hoi giao đuoc cung co hon nua khi co cac thuong nhan Hoi giao đen tu khu vuc A Rap-An Đo va Đong Nam A.
Nha chinh phuc nguoi Tay Ban Nha Miguel Lopez de Legazpi đen tu Tan Tay Ban Nha (nay la Mexico), va sau đo cai tri thanh pho Manila nhu mot lanh tho cua Tan Tay Ban Nha voi viec thanh lap mot hoi đong thanh pho tai noi ma nay la quan Intramuros vao ngay 24 thang 6 nam 1571. Nguoi Tay Ban Nha lap Manila lam thu đo cua Đong An thuoc Tay Ban Nha. Ke hoach Tondo co su tham gia cua cac thuong gia Nhat Ban, cac vuong cua Luzon va mot so Datu va Rajah cung voi Vuong quoc Brunei voi muc đich tieu diet nguoi Tay Ban Nha va cac linh đanh thue nguoi da đo, no le chau Phi va cac đong minh Visaya. Tuy nhien, ke hoach that bai va Lopez de Legazpi cho hanh quyet quan chu ban đia.
Manila tro nen noi tieng voi tuyen mau dich thuyen buom Manila-Acapulco keo dai trong ba the ky, đem hang hoa tu chau Au, chau Phi va My Latinh qua cac đao Thai Binh Duong đen Đong Nam A, roi tu đo co the tiep can voi Trung Quoc va An Đo, cung nhu theo hanh trinh nguoc lai. Bac khai thac tai Mexico va Peru đuoc dung đe đoi lay to lua Trung Quoc, ngoc An Đo, cung cac gia vi cua Đong Nam A, mot so con đuoc đua đen chau Au. Tuong tu, ruou vang va oliu tu chau Au va Bac Phi cung đuoc đua đen Manila thong qua Mexico.
Trong thoi gian dien ra Chien tranh Bay Nam, Anh Quoc chiem đong Manila tu nam 1762 đen 1764. Cuoi cung, nguoi Anh triet thoai theo cac đieu khoan cua Hiep đinh Paris (1763). Viec Mexico đoc lap vao nam 1821 đoi hoi nguoi Tay Ban Nha phai truc tiep cai tri Philippines. Duoi su quan ly truc tiep cua Tay Ban Nha, ngan hang, cong nghiep va giao duc tro nen hung thinh hon so voi hai the ky truoc. Su thinh vuong va giao duc ngay cang phat trien thu hut nguoi nhap cu An Đo, Trung Quoc, Latinh, chau Au va tu cac tinh khac cua Philippines đen Manila, tat ca ho đeu lua chon thuoc dan toc Filipino moi hinh thanh.
Sau Chien tranh Tay Ban Nha-My nam 1898, Tay Ban Nha chinh thuc nhuong Philippines cho Hoa Ky. Đe nhat Cong hoa Philippines đat nen tang tai Bulacan gan đo chien đau chong lai nguoi My nham kiem soat thanh pho Manila, song that bai.
Duoi quyen cai quan cua Hoa Ky, Chinh phu cua Quan đao Philippines ma đung đau la Toan quyen William Howard Taft moi nha quy hoach đo thi Daniel Burnham giup chuyen đoi Manila co thich nghi voi thoi đai. Ke hoach Burnham Plan gom co phat trien he thong đuong bo, su dung đuong thuy đe van chuyen, va chinh trang Manila bang viec cai thien bo song, xay cac cong vien, đai lo va cac toa nha phuc vu cac muc đich khac nhau.

Trong Chien tranh the gioi thu hai, thanh pho bi quan đoi Nhat Ban chiem đong vao ngay 2 thang 1 nam 1942. Lien quan Hoa Ky va Philippines tai chiem thanh pho trong tran chien đam mau nhat tren chien truong Thai Binh Duong trong đai chien, keo dai tu 3 thang 2 đen 3 thang 3 nam 1945. Co khoang 100.000 thuong dan thiet mang tai Manila trong thang 2 nam 1945. Ket thuc đai chien, hau nhu toan bo cac cong trinh kien truc trong thanh pho đeu bi pha huy do giao tranh, viec tai thiet đuoc tien hanh.
Nam 1948, Tong thong Elpidio Quirino chuyen tru so chinh phu Philippines đen thanh pho Quezon, nguyen la ngoai o tai đong bac Manila. Arsenio Lacson đuoc bau lam thi truong dan cu đau tien cua thanh pho vao nam 1952, Manila trai qua "thoi ky hoang kim" duoi nhiem ky cua ong, va đuoc tai sinh. Cac thi truong ke tiep la Antonio Villegas va Ramon Bagatsing (mot nguoi An Đo-Philippines). Cac thi truong Lacson, Villegas, va Bagatsing thuong đuoc goi chung la "tam đai nhan cua Manila", ho quan ly thanh pho trong giai đoan 1952–1986, co đong gop cho phat trien va tien bo cua thanh pho.
Duoi che đo đoc tai cua Tong thong Ferdinand Marcos, khu vuc Đai Manila đuoc thanh lap vao ngay 1 thang 11 nam 1975 voi tinh trang la mot đon vi hop nhat. Khu vuc bao gom cac thanh pho va thi tran co chinh quyen rieng biet. Trong dip ky niem 405 ngay thanh lap thanh pho, vao 24 thang 6 nam 1976, Ferdinand Marcos phuc hoi tinh trang thu đo cua Manila do tam quan trong lich su. Sac lenh tong thong so 940 ghi rang Manila luon la thanh pho hang đau Philippines trong vai tro la trung tam mau dich, thuong nghiep, giao duc va van hoa.
Nam 1992, Alfredo Lim tro thanh thi truong goc Hoa đau tien cua Manila, ong noi tieng voi cac chien dich chong tham nhung. Thi truong ke tiep la Lito Atienza, nguoi nay noi tieng voi chien dich "Buhayin ang Maynila" (Phuc hung Manila), trong đo thanh lap mot vai cong vien va cai tao cac co so ha tang xuong cap trong thanh pho. Alfredo Lim đac cu thi truong nam 2007 khi đanh bai con trai cua Lito Atienza la Ali Atienza, va ngay lap tuc đao nguoc toan bo cac du an cua Lito Atienza Trong cuoc tuyen cu đia phuong nam 2010, Alfredo Lim lai gianh chien thang truoc Lito Atienza. Đen nam 2013, cuu Thong thong Joseph Estrada đanh bai Alfredo Lim trong cuoc đua tranh chuc thi truong.


Đia ly Manila nam o bo đong cua vinh Manila, thuoc ven bo phia tay cua đao Luzon. Thanh pho nam cach đai luc chau A 800 dam (1.300 kilomet). Song Pasig chia đoi thanh pho. Hau het thanh pho nam tren lop đat phu sa đuoc boi đap nho nuoc song Pasig, va tren mot so đat cai tao tu vinh Manila.
Đat lien cua thanh pho bi thay đoi ve can ban do su can thiep cua con nguoi, voi hoat đong cai tao đat quy mo đang ke tu thoi thuoc đia cua My. Mot so bien đoi tu nhien ve đia hinh cung xay ra do đo thi hoa. Thanh pho co dien tich 38,55 kilomet vuong (14,88 dam vuong Anh).
Tinh đen nam 2013, Manila co tong dien tich 42,88 km2. Manila đuoc chia thanh 897 barangay, đon vi chinh quyen đia phuong nho nhat tai Philippines. Moi barangay co chu tich va cac tham tan rieng. Đe thuan tien cho hanh chinh, toan bo cac barangay tai Manila đuoc nhom thanh 100 khu. Manila gom co 16 thi tran va khu tu quan cu, von bi thanh pho bai bo vao the ky 19. Cac khu đinh cu nay hien nay la cac đia điem trong thanh pho.


= Khi hau =
Theo he thong phan loai khi hau Koppen, Manila co khi hau nhiet đoi xa van. Cung nhu phan con lai cua Philippines, Manila nam hoan toan trong đoi khi hau nhiet đoi. Voi vi tri gan xich đao khien Manila nong quanh nam, hiem khi nhiet đo xuong duoi 21 °C (70 °F) hay tren 39 °C (102 °F). Nhiet đo cuc han dao đong tu 17,5 °C vao ngay 11 thang 1 nam 1914 đen 39,6 °C vao ngay 7 thang 5 nam 1915.
Đo am thuong rat cao suot nam. Manila co mot mua kho rieng biet tu cuoi thang 12 đen thang 5, va mot mua mua tuong đoi dai hon trong giai đoan con lai voi nhiet đo mat me hon. Trong mua mua, hiem khi co mua ca ngay song rat lon trong mot thoi gian ngan. Bao co the xuat hien tu thang 6 đen thang 9 va co the gay nhap nhieu noi trong thanh pho.


= O nhiem =

Do rac thai cong nghiep va phu thuoc cao vao o to, Manila bi o nhiem khong khi duoi dang khoi mu von anh huong đen 98% cu dan trong thanh pho va khien hon 4.000 nguoi tu vong moi nam. Mot so song tai Manila đuoc xac đinh la chet ve mat sinh hoc. Song Pasig moi ngay tiep nhan 150 tan rac thai sinh hoat va 75 tan rac thai cong nghiep theo mot bao cao vao nam 2003, nay la mot trong nhung song o nhiem nhat tren the gioi.


Nhan khau Theo đieu tra nhan khau nam 2010, dan so Manila la 1.652.171, la thanh pho đong dan thu nhi tai Philippines. Manila la thanh pho co mat đo dan so cao nhat tren the gioi voi 43.079 cu dan tren moi km2. Quan 6 co mat đo day đac nhat voi 68.266 nguoi/km2, tiep den la quan 1 va 2 voi so lieu tuong ung la 64.936 va 64.710, quan 5 co mat đo thap nhat voi con so 19.235.
Ngon ngu đia phuong la tieng Philippines, dua hau het vao tieng Tagalog tai khu vuc xung quanh, va hinh thai ngon ngu Tagalog tai Manila tro thanh ngon ngu chung cua Philippines, đuoc truyen ba ra khap quan đao thong qua truyen thong đai chung va giai tri. Trong khi đo, tieng Anh la ngon ngu đuoc dung rong rai nhat trong giao duc, thuong nghiep, va đuoc su dung nhieu trong sinh hoat hang ngay tren khap vung đo thi Manila va Philippines. Mot so cu dan lon tuoi van co the noi tieng Tay Ban Nha co ban, đay tung la mon bat buoc trong cac đai hoc va hoc vien tai Philippines, va nhieu tre em goc Nhat, goc An, va nhung nguoi nhap cu khac co the noi ngon ngu cua cha me tai nha, cung voi tieng Anh va/hoac tieng Philippines. Cong đong nguoi goc Hoa trong thanh pho noi tieng Man Nam.
Cac cu dan trong thanh pho chu yeu la tin đo Co Đoc giao. Cong giao La Ma la giao phai chiem uu the, gom khoang 93,5% dan so, tiep đen Giao hoi Đoc lap Philippines (2,4%), roi Iglesia ni Cristo (1,9%), Tin Lanh (1,8%) va Phat giao (1,1%). Tin đo cac ton giao khac chiem 1,4% tong dan so cua thanh pho. Manila la noi đat tru so cua Tong Giao phan Cong giao Manila, la tong giao phan lau nam nhat toan quoc. Tong giam muc cua Philippines co van phong tai Nha tho Lon Manila.


Canh quan thanh pho Kinh te Kinh te Manila đa dang va đa phuong dien. Manila đuoc phan loai la mot "thanh pho the gioi Beta+" theo to chuc GaWC. Do la thu đo cua Philippines, nhieu cu dan trong thanh pho lam viec cho chinh phu quoc gia. Mot so lam viec trong cac the che giao doc theo theo Vanh đai Đai hoc. Manila co ben cang đuoc che chan, đong vai tro la hai cang chinh cua quoc gia.
Thanh pho co su đa dang ve cac nha may, san xuat cac san pham lien quan đen cong nghiep nhu hoa chat, det, trang phuc, va hang đien tu. Ngoai ra, con co co so san xuat thuc pham, đo uong va thuoc la. Cac doanh nghiep đia phuong tiep tuc gia cong cac hang hoa chinh đe phuc vu xuat khau, trong đo co day thung, go dan, đuong tinh luyen, cui dua, va dau dua. Cong nghiep che bien thuc pham la mot trong cac linh vuc san xuat chinh co tinh on đinh cao nhat tai thanh pho.
Hoi đong canh tranh quoc gia cua Philippines xuat ban hang nam nhung chi so canh tranh đo thi va đo thi (CMCI), xep hang cac thanh pho, đo thi va tinh cua đat nuoc theo tinh nang đong, hieu qua va co so ha tang cua chinh phu. Theo CMCI 2016, Manila la thanh pho canh tranh thu hai o Philippines. Manila xep hang ba trong hang muc Thanh pho đuoc đo thi hoa cao (HUC). Manila đa to chuc thanh pho canh tranh nhat cua nuoc nay vao nam 2015, va ke tu đo đa tro thanh thanh pho đung đau 3, đam bao rang thanh pho luon la mot trong nhung noi tot nhat đe sinh song va kinh doanh. Lars Wittig, nguoi quan ly quoc gia cua Regus Philippines, đa ca ngoi Manila la thanh pho tot thu ba trong nuoc đe khoi đong mot doanh nghiep moi thanh lap.
Cang Manila la cang bien lon nhat o Philippines, tro thanh cua ngo van chuyen quoc te hang đau cho đat nuoc nay. Cang vu Philippines la co quan chinh phu chiu trach nhiem giam sat hoat đong va quan ly cang. International Container Terminal Services Inc. đuoc Ngan hang Phat trien Chau A trich dan la mot trong nam nha khai thac hang hai lon hang đau tren the gioi co tru so chinh va cac hoat đong chinh tren cac cang Manila. Mot nha khai thac cang khac, Asian Terminal Incorporated, co van phong cong ty va cac hoat đong chinh tai cang Nam Manila va khu luu tru container tai Santa Mesa.
Binondo, lau đoi nhat va la mot trong nhung khu pho nguoi Hoa lon nhat the gioi, la trung tam thuong mai va hoat đong kinh doanh trong thanh pho. Nhieu toa nha choc troi dan cu va van phong đuoc tim thay trong cac đuong pho thoi trung co cua no. Ke hoach đe lam cho khu pho Tau tro thanh mot trung tam gia cong quy trinh kinh doanh (BPO) tien trien va đuoc chinh quyen thanh pho Manila theo đuoi tich cuc. 30 toa nha đa đuoc xac đinh la chuyen đoi thanh van phong BPO. Nhung toa nha nay chu yeu nam doc theo đuong Binondo Escolta, tat ca đeu trong va co the đuoc chuyen thanh van phong.
Divisoria o Tondo đuoc goi la "thanh đia mua sam cua Philippines". Nhieu trung tam mua sam nam o noi nay, noi ban san pham va hang hoa voi gia hoi. Cac nha cung cap nho chiem mot so con đuong gay ra giao thong cho nguoi đi bo va xe co. Mot đia danh noi tieng o Divisoria la Trung tam Tutuban, mot trung tam mua sam lon, la mot phan cua Ga Chinh Quoc gia Phi-lip-pin. No thu hut 1 trieu nguoi moi thang, nhung du kien ​​se them 400.000 nguoi khac khi LRT Line 2 West Extension đuoc xay dung, đuoc thiet lap đe bien no tro thanh tram trung chuyen nhon nhip nhat cua Manila.
Cac nha san xuat đa dang trong thanh pho san xuat cac san pham lien quan đen cong nghiep nhu hoa chat, det may, quan ao va hang đien tu. Thuc pham va đo uong va san pham thuoc la cung đuoc san xuat. Cac doanh nghiep đia phuong tiep tuc xu ly cac mat hang chu yeu đe xuat khau, bao gom day thung, van ep, đuong tinh luyen, dau dua va dau dua. Nganh che bien thuc pham la mot trong nhung nganh san xuat chinh on đinh nhat trong thanh pho.
Kho chua dau Pandacan chua cac co so luu tru va thiet bi đau cuoi phan phoi cua ba cong ty lon trong nganh cong nghiep dau khi cua đat nuoc, cu the la Caltex Philippines, Pilipinas Shell va Petron Corporation. Kho chua dau đa la mot chu đe cua nhieu moi quan tam, bao gom ca tac đong moi truong va suc khoe cua no đen cac cu dan cua Manila. Toa an toi cao đa ra lenh cho kho dau phai đuoc di chuyen ra ngoai thanh pho truoc thang 7 nam 2015, [125] [126] nhung khong the đap ung thoi han nay. Hau het cac kho chua dau ben trong khu phuc hop 33 ha đa bi pha huy, va cac ke hoach đuoc đua vao vi tri đe bien no thanh mot trung tam giao thong hoac tham chi la mot cong vien thuc pham.
Manila la mot trung tam xuat ban lon o Philippines. Ban tin Manila, to bao lon nhat cua Philippines đuoc luu hanh, co tru so tai Intramuros. Cac cong ty xuat ban lon khac trong nuoc nhu The Manila Times, Philippine Star va Manila Standard Today co tru so tai Khu vuc cang. Tin tuc thuong mai Trung Quoc, to bao tieng Trung hien co lau đoi nhat cua Philippines, va to bao hien tai lau đoi thu ba cua đat nuoc co tru so tai Binondo.
Ngan hang Trung uong Philippines chu yeu đat tru so tai Đai lo Roxas Boulevard. Mot so ngan hang toan nang, bao hiem tai Philippines đat tru so trong thanh pho. Thanh pho Manila la trung tam tai chinh quan trong thu ba tai Philippines sau Downtown Makati va Ortigas Center.


= Du lich =

Manila thu hut tren 1 trieu du khach moi nam. Cac điem đen chinh bao gom Intramuros, cac bao tang nhu Bao tang Quoc gia Philippines, hay Ermita, Malate, Santa Cruz, the pho Tau. Cong vien Rizal la mot noi thu hut du khach va la mot trong cac bieu tuong cua Philippines. Ermita va Malate noi tieng voi sinh hoat buoi toi, la noi mua sam noi tieng cua gioi thuong luu, con Divisoria la noi mua sam lon cua cu dan đia phuong.


Hanh chinh Manila đuoc chia thanh 16 quan hanh chinh đuoc xac đinh chinh thuc, va đuoc chia tiep thanh 897 barangay voi ten la so thu tu. Cac quan chi ton tai đe thuan tien cho hanh chinh va khong co cac quan chuc đuoc bau.


Van hoa = Bao tang =

La trung tam van hoa cua Philippines, Manila la noi co mot so bao tang. To hop Bao tang Quoc gia cua Bao tang Quoc gia Philippines, nam o Cong vien Rizal, bao gom Bao tang My thuat Quoc gia, Bao tang Nhan hoc Quoc gia va Bao tang Lich su Tu nhien Quoc gia. Buc tranh noi tieng Juan Luna, Spoliarium, co the đuoc tim thay trong khu phuc hop. Thanh pho cung to chuc kho luu tru di san van hoa đuoc in va ghi lai cua quoc gia cung nhu cac tai nguyen van hoc va thong tin khac, Thu vien Quoc gia. Cac bao tang đuoc thanh lap hoac đieu hanh boi cac to chuc giao duc la Mabini Shrine, Bao tang Nghe thuat Đuong đai DLS-CSB, Bao tang Nghe thuat va Khoa hoc UST, va Bao tang Lich su Y tuong UP.
Bahay Tsinoy, mot trong nhung bao tang noi bat nhat cua Manila, co ghi lai cuoc song va đong gop cua nguoi Trung Quoc trong lich su Philippines. Bao tang am thanh va anh sang Intramuros ghi lai mong muon tu do cua nguoi Philippines trong cuoc cach mang duoi su lanh đao cua Rizal va cac nha lanh đao cach mang khac. Bao tang Metropolitan Manila la mot bao tang nghe thuat thi giac hien đai va đuong đai trung bay nghe thuat va van hoa Philippines.
Cac bao tang khac trong thanh pho la Bao tang Manila, bao tang thanh pho trung bay van hoa va lich su cua thanh pho, Museo Pambata, bao tang danh cho tre em va noi kham pha va hoc tap thu vi, Bao tang Lich su Chinh tri Philippine, trung bay cac su kien chinh tri đang chu y trong nuoc, va Plaza San Luis, mot bao tang cong cong di san ngoai troi co chua mot bo suu tap gom chin ngoi nha Bahay na Bato o Tay Ban Nha. Cac bao tang giao hoi o thanh pho nay la Giao xu cua Đuc Me bi bo roi tai Santa Ana, Bao tang Giao hoi San Agustin va bao tang Museo de Intramuros sap đuoc đat trong Nha tho va Tu vien San Ignacio đuoc xay dung lai.


= The thao =

The thao o Manila co mot lich su lau dai va phan biet. Thanh pho, va noi chung mon the thao chinh cua đat nuoc la bong ro, va hau het cac barangay đeu co san bong ro đat chuan hoac it nhat la san bong ro tam thoi, voi cac dau hieu cua bong ro đuoc ve tren đuong pho. Barangays lon hon đa bao phu cac toa an, noi giai đau lien barangay đuoc to chuc moi mua he (thang tu đen thang). Manila co nhieu đia điem the thao, chang han nhu Rizal Memorial Sports Complex va San Andres Gym, ngoi nha cua Manila Metrostars hien tai khong con ton tai. Khu phuc hop the thao Rizal Memorial Sports co đai tuong niem Rizal Memorial Track va san van đong bong đa, san bong chay, san tennis, đau truong Memorial Coliseum va san van đong Ninoy Aquino Stadium (hai san sau la đau truong trong nha). Khu phuc hop Rizal đa to chuc mot so su kien đa the thao, chang han nhu 1954 Asian Games va 1934 Far Eastern Games. Bat cu khi nao đat nuoc to chuc cac tro choi Đong Nam A, hau het cac su kien đuoc to chuc tai khu phuc hop, nhung trong cac tro choi nam 2005, hau het cac su kien đa đuoc to chuc o noi khac. Giai vo đich ABC nam 1960 va Giai vo đich ABC 1973, tien boi cua giai vo đich FIBA ​​Asia, đuoc to chuc boi to hop, voi đoi bong ro quoc gia chien thang tren ca hai giai đau. Giai vo đich the gioi FIBA ​​nam 1978 đuoc to chuc tai khu phuc hop mac du cac giai đoan sau đuoc to chuc tai Đai hy truong Araneta o thanh pho Quezon, đau truong trong nha lon nhat Đong Nam A vao thoi điem đo.
Manila cung to chuc mot so co so the thao noi tieng nhu Trung tam The thao Enrique M. Razon va Khu phuc hop The thao Đai hoc Santo Tomas, ca hai đeu la đia điem tu nhan thuoc so huu cua mot truong đai hoc; cac mon the thao đai hoc cung đuoc to chuc, voi Hiep hoi The thao Đai hoc Philippines va Hiep hoi The thao Quoc gia Collegiate Athletic Association to chuc tai Rizal Memorial Coliseum va Ninoy Aquino Stadium, mac du cac su kien bong ro đa đuoc chuyen đen san van đong Filoil Flying V Arena cua San Juan va Đai hy truong Araneta o Quezon Thanh pho. Cac mon the thao đai hoc khac van đuoc to chuc tai Khu lien hop the thao Rizal Memorial. Bong ro chuyen nghiep cung đuoc su dung đe choi tai thanh pho, nhung Hiep hoi Bong ro Philippines hien đang to chuc cac tran đau tai Araneta Coliseum va Cuneta Astrodome tai Pasay; Giai bong ro Philippines hien đa khong con ton tai đa choi mot so tran đau cua ho tai Khu lien hop the thao Rizal Memorial.
Manila Storm la đoi huan luyen bong bau duc cua thanh pho tai Rizal Park (Luneta Park) va choi cac tran đau tai Southern Plains Field, Calamba, Laguna. Truoc đay la mot mon the thao đuoc choi rong rai trong thanh pho, Manila hien la san nha cua san van đong bong chay lon duy nhat trong nuoc, tai San van đong Bong chay Tuong niem Rizal. San van đong to chuc cac tro choi cua bong chay Philippines; Lou Gehrig va Babe Ruth la nhung cau thu đau tien ghi ban thang tai san van đong trong chuyen luu dien cua ho vao ngay 2 thang 12 nam 1934. [144] Mot mon the thao pho bien khac trong thanh pho la cac mon the thao cue va cac phong choi bida la mot tinh nang o hau het cac barangay. World Cup of Pool 2010 đuoc to chuc tai Robinsons Place Manila.
San van đong bong đa Rizal đa to chuc vong loai World Cup đau tien trong nhieu thap nien khi Philippines đa voi Sri Lanka vao thang 7 nam 2011. San van đong truoc đay khong phu hop voi cac tran đau quoc te đa trai qua mot chuong trinh cai tao lon truoc tran đau. San bong đa hien nay thuong xuyen to chuc cac tran đau cua United Football League. San van đong nay cung to chuc ky thi bong bau duc đau tien cua minh khi to chuc cac giai đau Asian Five Nations Division I nam 2012. Đay cung la san nha cua đoi tuyen bong đa quoc gia Philippines.


Giao thong Mot trong nhung phuong tien giao thong noi tieng nhat o Manila la xe jeepney. Theo khuon mau sau chiec xe jeep cua Quan đoi Hoa Ky, nhung chiec xe nay đa đuoc su dung ke tu nhung nam sau The chien thu II. The Tamaraw FX, the he thu ba Toyota Kijang, canh tranh truc tiep voi xe jeepney va đi theo cac tuyen co đinh voi mot muc gia co đinh, mot khi đa đi qua cac con pho o Manila. Tat ca cac loai phuong tien giao thong cong cong đi qua Manila đeu thuoc so huu tu nhan va hoat đong duoi quyen thuong mai cua chinh phu.
Tren co so cho thue, thanh pho đuoc phuc vu boi nhieu taxi, "xe ba banh" (xe gan may voi sidecars, phien ban Philippine cua xe keo tu đong), va "trisikads" hoac "sikads", con đuoc goi la "kuligligs" (xe đap voi mot sidecars, phien ban cua pedicabs Philippines). O mot so khu vuc, đac biet la o Divisoria, xich lo co đong co la pho bien. Ngua Calesas thoi Tay Ban Nha van la mot điem du lich noi tieng va phuong tien di chuyen tren cac đuong pho Binondo va Intramuros. Manila se loai bo tat ca cac xe ba banh chay bang xang va xich lo va thay the chung bang xe ba banh đien (e-trikes), va co ke hoach phan phoi 10.000 xe đien tu đen cac tai xe xe ba banh co trinh đo tu thanh pho. Tinh đen thang 1 nam 2018, thanh pho đa phan phoi cac chuyen đi đien tu toi mot so lai xe va nha khai thac o Binondo, Ermita, Malate va Santa Cruz.
Thanh pho đuoc phuc vu boi Tuyen LRT 1 va Tuyen 2, tao thanh He thong Giao thong Đuong sat Manila. Su phat trien cua he thong đuong sat bat đau vao nhung nam 1970 duoi thoi tong thong cua Ferdinand Marcos, khi Tuyen 1 đuoc xay dung, bien no tro thanh phuong tien van tai đuong sat nhe đau tien o Đong Nam A. Cac he thong nay hien đang trai qua mot su mo rong hang ty đo la. Tuyen 1 chay doc theo chieu dai cua Đai lo Taft (N170 / R-2) va Đai lo Rizal (N150 / R-9), va Tuyen 2 chay doc theo Đai lo Claro M. Recto (N145 / C-1) va Đai lo Ramon Magsaysay (N180) / R-6) tu Santa Cruz, qua Quezon City, đen Masinag o Antipolo, Rizal.
Nha ga chinh cua Đuong sat Quoc gia Philippines nam trong thanh pho. Mot tuyen đuong sat đi lai trong Metro Manila đang hoat đong. Tuyen chay theo huong bac-nam chung tu Tutuban (Tondo) ve phia tinh Laguna. Cang Manila, nam o phan phia tay cua thanh pho o vung lan can Vinh Manila, la cang bien chinh cua Philippines. Dich vu pha Pasig River chay tren song Pasig la mot hinh thuc van chuyen khac. Thanh pho cung đuoc phuc vu boi San bay Quoc te Ninoy Aquino va San bay Quoc te Clark.
Nam 2006, tap chi Forbes xep Manila la thanh pho tac nghen nhat the gioi. Theo "Chi so hai long lai xe toan cau nam 2015" cua Waze, Manila la thi tran co luu luong truy cap toi te nhat tren toan the gioi. Manila noi tieng vi un tac giao thong thuong xuyen va mat đo cao. Chinh phu đa thuc hien mot so du an đe giam bot luu luong giao thong trong thanh pho. Mot so du an bao gom: đe xuat xay dung cau can hoac đuong chui moi tai giao lo cua Đai lo Espana va Đai lo Lacson, viec xay dung Metro Manila Skyway Giai đoan 3, Du an LRT Line 2 West Extension tu Đai lo Recto đen Ben 4 cua Cang Bac Manila, viec xay dung tuyen đuong Đong Tay PNR đuoc đe xuat se chay qua Đai lo Espana đen Thanh pho Quezon, va mo rong va mo rong mot so tuyen đuong quoc gia va đia phuong. Tuy nhien, cac du an nhu vay van chua tao ra bat ky tac đong co y nghia nao, va tac nghen giao thong va tac nghen tiep tuc khong suy giam.
Ke hoach Dream Manila Metro tim cach giai quyet nhung van đe giao thong đo thi nay. No bao gom mot danh sach cac du an uu tien ngan han va cac du an co so ha tang trung va dai han keo dai đen nam 2030.


Thanh thi huu nghi Manila co nhieu thanh thi huu nghi tren the gioi, cac thanh thi nay đuoc phan thanh ba dang la quoc te, đia điem huu nghi va thanh pho đia phuong. 


Tham khao Lien ket ngoai Trang chu cua thanh pho Manila Luu tru ngay 23 thang 2 nam 2017 tai Wayback Machine
Manila Photos Luu tru ngay 8 thang 11 nam 2006 tai Wayback Machine
Ban đo va danh ba Manila Luu tru ngay 10 thang 12 nam 2006 tai Wayback Machine
 Du lieu đia ly lien quan đen Manila tai OpenStreetMap