Littorio la thiet giap ham dan đau lop thiet giap ham Littorio cua Regia Marina (Hai quan Hoang gia Y) trong Chien tranh The gioi thu hai. Con tau đuoc đat theo ten goi cua Ve si La Ma thoi co đai (Littorio theo tieng Y), đuoc su dung lam mot trong nhung bieu tuong cua Chu nghia Phat xit Y. Littorio va con tau thu hai cung lop, Vittorio Veneto, đuoc đong đe đoi pho voi lop thiet giap ham Dunkerque cua Hai quan Phap. Littorio va Vittorio Veneto la cac thiet giap ham tan tien đau tien cua nguoi Y, va la nhung tau chu luc co muc choan nuoc 41.000 tan đau tien đuoc ha thuy sau khi nguoi Y lien tuc vi pham cac đieu khoan cua Hiep uoc Hai quan Washington nam 1922. Littorio đuoc đat đong vao thang 10 nam 1934, ha thuy vao thang 8 nam 1937 va hoan thanh vao thang 5 nam 1940.
Ngay sau khi đuoc đua vao hoat đong, Littorio bi hu hai nang trong mot cuoc khong kich cua Hai quan Hoang gia Anh vao Taranto đem ngay 11 thang 11 nam 1940, khien con tau phai ngung hoat đong đen thang 3 nam 1941. Sau đo, Littorio tham gia vao cac chien dich đanh chan cac đoan tau van tai cua Anh tai Đia Trung Hai, nhung khong đat đuoc nhieu thanh cong noi bat, ngoai tru viec lam hu hai vai tau chien Anh trong Tran Sirte lan hai vao thang 3 nam 1942. Littorio đuoc đoi ten thanh Italia vao thang 7 nam 1943 sau khi Chinh phu Phat xit Y sup đo. Theo Hiep đinh Đinh chien Cassibile, Italia cung phan lon cac tau chu luc Y đuoc lenh khoi hanh ve Malta, sau đo la Alexandria va tap ket Ho Great Bitter o Kenh đao Suez đe giao cho nguoi Anh quan ly. Vao ngay 9 thang 9 nam 1943, khi đang tren đuong rut chay ve Malta, ham đoi Y bat ngo bi tan cong boi may bay nem bom Đuc. Italia trung mot qua bom thong minh Frizt X trong cuoc tan cong, khien phan mui tau bi hu hai nang, va Roma, con tau thu ba cua lop Littorio, bi đanh chim. Italia đuoc luu lai o Ho Great Bitter đen nam 1947 truoc khi đuoc chuyen giao cho nguoi My voi vai tro la chien loi pham. Con tau đuoc trao tra ve Y vao nam 1948 va đuoc thao do o La Spezia vai nam sau đo.


Đac tinh Littorio va Vittorio Veneto đuoc thiet ke đe va phat trien sau khi Hai quan Đuc bat đau đong ba tau lop Deutschland trang bi sau khau phao 280 mm, va Hai quan Phap đa lan luot ha hai thiet giap ham lop Dunkerque đuoc trang bi tam khau phao 330 mm. Littorio co chieu dai tinh toan (LBP) la 224,05 met (735,1 ft), chieu dai tong the đat 237,76 met (780,1 ft), muc mon nuoc đat 9,6 met (31 ft) va con tau cao 32,82 met (107,7 ft). Littorio co muc choan nuoc tieu chuan la 40.724 tan (40.081 tan Anh; 44.891 tan My) va 45.236 tan (44.522 tan Anh; 49.864 tan My) khi đay tai. Đieu nay đa vi pham nghiem trong cac đieu khoan đuoc đat ra trong Hiep uoc Hai quan Washington, khi Hiep uoc chi quy đinh cac quoc gia chi đuoc phep ha thuy cac tau chu luc co muc choan nuoc toi đa la 35.000 tan/tau. Tuy vay, Hai quan Y đa kheo leo đanh trao thong tin va thuyet phuc đuoc cac đoan khao sat rang lop Littorio cua ho van nam trong gioi han ma hiep uoc ap đat. He thong đong co cua tau bao gom bon đong co tuabin hoi nuoc Belluzzo đuoc cung cap nang luong boi tam noi hoi Yarrow chay bang dau. Đong co cua tau đat cong suat truc la 128.200 ma luc (95.600 kW) va đat toc đo toi đa la 30 knot (56 km/h; 35 mph). Trong mot đot thu may, Littorio đa đat 137.649 ma luc (102.645 kW) o toc đo toi đa 31,3 knot (58,0 km/h; 36,0 mph), mot ket qua cao hon rat nhieu so voi thong so ky thuat tieu chuan cua tau. Littorio co bien che thuy thu đoan theo muc tieu chuan la 80 si quan va 1.750 thuy thu, va con so nay tang len thanh 1.950 si quan va thuy thu trong giai đoan cuoi cua cuoc chien.
He thong phao chinh cua Littorio bao gom chin khau phao 381 mm L/50 Ansaldo 1934 đuoc chia đeu ra ba thap phao ba nong, hai thap phao đat o truoc đai chi huy va mot thap đat o cuoi he thong thuong tang. He thong vu khi phu cua tau bao gom 12 khau phao 152 mm (6.0 in) L/55 Ansaldo Model 1934, đuoc chia đeu cho bon thap phao ba nong. Hai thap phao 152 mm đuoc đat hai ben thap phao 381 mm so 2 va hai thap con lai đuoc đat o hai ben ria thap phao 381 mm so 3. He thong phao phong khong cua tau bao gom 12 khau phao 90 mm (3.5 in) L/50 manh me đuoc đat o ben ben thuong tang cua tau, 12 khau phao 37 mm (1.5 in) L/54 va 16 phao 20 mm (0.79 in) L/65 (sau đuoc bo sung len 28 phao 20 mm). Phao 90 mm co nhiem vu cung cap hoa luc phong khong tam xa cho tau, va đuoc đat trong cac u rieng le voi he thong on đinh chay biet lap. Toc đo ban cua phao 90 mm la 12 vien/phut va co tran bay khoang 10.800 m. Phao 37 mm va 20 mm co nhiem vu cung cap hoa luc phong khong tam gan va co tam ban hieu qua lan luot la 4.000 met va 2.500 met. Ngoai ra, con tau con đuoc lap đat bon khau phao 120 mm (4.7 in) L/40 lam nhiem vu ban phao sang. Littorio đuoc trang bi he thong radar do tim EC 3 bis vao thang 8 nam 1941, đuoc nang cap vao thang 4 nam 1942 va sau đo đuoc thay the bang mau EC 3 ter vao thang 9 nam 1942.

Đai giap chinh cua Littorio bao gom lop giap đong chat day 70 mm đat o ben ngoai va lop giap trat xi mang day 280 mm đuoc đat phia sau tam giap đong chat. Con tau đuoc lap đat He thong đai chong ngu loi Pugliese - mot trong nhung he thong chong ngu loi hieu qua nhat trong Chien tranh The gioi thu hai. Boong tau bao gom mot lop giap đong nhat day 36 mm đat tren mot lop giap day 9 mm; lop giap tren khu vuc boong tau se thay đoi tuy thuoc vao khong gian va vi tri chung bao ve. O khu vuc khoang chua đan, boong tau day 162 mm. Tai khu vuc khoang đong co, đo day cua boong đuoc giam xuong cong 110 mm va 90 mm o cac khu vuc con lai. Be thap phao chinh cua tau đuoc bao ve boi mot lop giap trang xi mang day 350 mm o ben tren boong tau va giam xuong con 280 mm o ben duoi boong tau. Mat truoc cua cac thap phao chinh day 350 mm, hai ben thap va tran day 200 mm va 130 mm o khu vuc hong thap phao. Thap phao phu 152 mm đuoc đat trong cac be day 150 mm o tren boong tau va 100 mm o duoi boong tau. Mat truoc thap phao 152 mm day 280 mm va 70 mm o hai mat ben. He thong phao phong khong cua tau đuoc bao ve boi cac tam thep chong đan co đo day tu 12 mm toi 40 mm. Con tau đuoc lap đat mot may phong thuy phi co, va đuoc trang bi ba thuy phi co trinh sat IMAM Ro.43 hoac tiem kich Reggiane Re.2000.


Lich su hoat đong Littorio đuoc đat luon o Xuong Đong tau Ansaldo o Genoa vao ngay 28 thang 10 nam 1934 đe ky niem trong Cuoc hanh quan cua Đang Phat xit tai Rome nam 1922. Nhung thay đoi trong thiet ke va viec thieu cac tam giap đe lap đat đa khien viec đong tau bi cham tien đo va lam viec ha thuy bi cham ba thang so voi ke hoach ban đau la thang 5 nam 1937. Littorio đuoc ha thuy vao ngay 22 thang 8 nam 1937 trong mot buoi le co su tham gia cua nhieu quan chuc cap cao cua Đang Phat Xit Y. Con tau đuoc đo đau boi ba Signora Teresa Ballerino Cabella, vo cua mot nguoi cong nhan tham gia vao qua trinh đong Littorio o Xuong Ansaldo. Viec lap đat trang thiet bi cho Littorio keo dai đen đau nam 1940, va trong thoi gian đo, phan mui tau đa đuoc thay đoi đe tang su on đinh cua tau. Littorio sau đo tham gia mot loat cac đot thu nghiem trong khoang thoi gian hai thang, tu ngay 23 thang 10 nam 1939 toi ngay 21 thang 12 nam 1939, truoc khi đuoc đuoc nhap bien che ngay 6 thang 5 nam 1940. Sau vai đot thu nghiem cuoi cung vao thang 5, Littorio cung Vittorio Veneto đuoc đua vao hoat đong vao ngay 2 thang 8 nam 1940, va đuoc bien che vao Hai đoan Thiet giap ham so 9 cua Chuan Đo đoc Carlo Bergamini tai Taranto.
Tu ngay 31 thang 8 toi ngay 2 thang 9 nam 1940, Littorio, cung bon thiet giap ham, muoi tuan duong ham va 31 khu truc ham đa tham gia đanh chan Đoan van tai MB.3 trong Chien dich Hats, nhung viec trinh sat thieu hieu qua đa khien ham đoi Y khong the nghenh chien voi tau chien Anh. Ham đoi nay tiep tuc tung ra mot cuoc đanh chan khac vao Đoan van tai MB.5 toi Malta vao ngay 29 thang 9 nhung khong thanh cong.


= Khong kich Taranto =

Đem ngay 11 - sang ngay 12 thang 11 nam 1940, Ham đoi Đia Trung Hai cua Hai quan Hoang gia Anh đa to chuc mot đot khong kich vao ham đoi Y neo đau tai cang Taranto. 21 may bay phong loi Swordfish cat canh tu hang khong mau ham Illustrious va tan cong theo hai đot. Du cang Taranto đuoc bao ve boi mot he thong phong khong kha manh me, bao gom 21 phao phong khong 90 mm, hang chuc phao 37 mm va 20 mm, va 27 khinh khi cau chong may bay, nhung ho khong co he thong radar do tim tren khong. Do đo, khi cac top may bay Swordfish bat đau tan cong, cac đon vi phong khong va tau chien Y hoan toan bi bat ngo va khong kip to chuc phong thu. Cac thiet giap ham neo đau trong cang, trong đo co Littorio, lai khong đuoc bao ve boi cac lop luoi chong ngu loi.

Littorio trung ba qua ngu loi trong cuoc khong kich, bao gom mot qua vao khu vuc đuoi tau va hai qua o khu vuc mui tau. Qua ngu loi nem trung khu vuc đuoi tau đa pha huy banh lai va chan đong tu vu no đa lam hong co cau lai cua tau. Khu vuc phia truoc cua Littorio bi ngap nang, voi phan mui tau bi chim han va nuoc ngap đen mep thap phao 381 mm so 1. Trong qua trinh truc vot Littorio, nhom sua chua phat hien ra qua ngu loi thu tu, đa bi xit va nam o ngay ben duoi luon tau. Qua ngu loi xit nay đa lam cham viec đua Littorio vao u sua chua đen ngay ngay 11 thang 12, va viec sua chua đuoc hoan thanh vao ngay 11 thang 3 nam 1941.


= Cac chien dich đanh chan đoan van tai =
Sau khi viec sua chua đuoc hoan tat, Littorio quay tro lai hoat đong vao thang 8 nam 1941. Ngay 22 - 25 thang 8, Littorio xuat kich đanh chan mot đoan van tai, nhung that bai va quay tro ve cang sau đo. Mot thang sau, Littorio dan đau chien dich đanh chan mot đoan tau van tai cua Anh trong Chien dich Halberd vao ngay 27 thang 9 nam 1941. Trinh sat Y bao cao rang đoan van tai bao ve boi mot nhom ho tong hung hau, trong đo co ba thiet giap ham Rodney, Nelson va Prince of Wales. Pho Đo đoc Angelo Iachino, chi huy luc luong đanh chan, sau mot thoi gian khong tim thay muc tieu, cung voi menh lenh khong đuoc phep giao chien tru khi co uu the ve quan so, đa cho dung cuoc xuat kich va ra lenh cho nhom thiet giap ham quay tro ve can cu. Ngay 13 thang 12, Littorio tiep tuc tham gia vao mot nhiem vu đanh chan khac vao mot đoan van tai toi Malta, nhung phai huy bo nhiem vu sau khi Vittorio Veneto bi trung ngu loi tu mot tau ngam Anh. Ba ngay sau, Littorio tham gia vao Chien dich M42, co nhiem vu ho tong mot đoan van tai tiep te cac đon vi Đuc va Y chien đau tai Bac Phi. Tinh đen thoi điem đo, nguoi Anh đa pha thanh cong ma Enigma, khien cac đoan van tai cua phe Truc toi Bac Phi gap nhieu kho khan, va khien Hai quan Hoang gia Y phai đieu đong ham đoi cua ho cho cac chien dich van tai. Ngay 17 thang 12, Littorio va nhom ho tong bat gap mot đoan van tai cua Anh trong khu vuc, dan đen Tran Sirte lan mot. Littorio khai hoa vao tau chien Anh o khoang cach rat xa, hon 32.000 met, nhung khong ghi nhan mot pha ban trung nao. Tuy nhien, hoa luc ap đao cua Y đa buoc tau chien Anh phai xa khoi rut lui, va đoan van tai M42 cap ben Bac Phi thanh cong ma khong chiu bat ky thiet hai nao.

Ngay 3 thang 1 nam 1942, Littorio tham gia vao Chien dich M43, voi nhiem vu ho tong đoan van tai toi Bac Phi; con tau hoan thanh nhiem vu va quay tro ve cang vao ngay 6 thang 1. Ngay 22 thang 3, Littorio tham gia vao Tran Sirte lan hai trong vai tro soai ham cua mot ham đoi Y, va co nhiem vu tieu diet mot đoan tau van tai cua Anh tien vao Malta. Khi troi bat đau toi, mot so khu truc ham cua Anh đa ap sat Littorio va tan cong o khoang cach gan, nhung hoa luc manh tu dan phao chinh va phao phu cua Littorio đa buoc cac khu truc ham phai rut lui. Trong tran đanh, Littorio bi trung mot vien đan 4,7-inch (120 mm) vao phan than tau, gay hu hai nhe, va đa lam hu hai nghiem trong hai khu truc ham Havock va Kingston. Tuan duong ham hang nhe Euryalus cyng bi trung đan tu Littorio nhung khong chiu thiet hai đang ke. Littorio đa ban tong cong 181 vien đan 381 mm vao tau chien Anh trong tran đanh, va cac chop lua đau nong tu phao 381 mm so 3 cua Littorio đa khien mot chiec thuy phi co đau sau tau bi boc chay, nhung khong tao ra moi nguy hai nghiem trong cho tau. Mac du ham đoi Y khong the tan cong truc tiep vao nhom van tai, nhung cuoc cham tran đa khien cac tau van tai phai tan ra, va nhieu chiec bi đanh chim trong cac cuoc khong kich vao ngay hom sau.
Ba thang sau, ngay 14 thang 6, Littorio tham gia nhiem vu đanh chan đoan van tai Anh khoi hanh tu Alexandria toi Malta trong Chien dich Vigorous. Littorio, Vittorio Veneto, bon tuan duong ham va 12 khu truc ham đuoc cu đi tan cong đoan van tai. Nguoi Anh nhanh chong xac đinh đuoc vi tri cua ham đoi Y va to chuc vai đot khong kich đem nham ngan chan ham đoi nay tan cong đoan van tai, nhung khong thanh cong. Trong luc đi tim kiem ham đoi van tai cua Anh vao ngay 15 thang 6, ham đoi Y bi khong kich boi cac may bay nem bom hang nang B-24 Liberator cua Khong luc Luc quan Hoa Ky. Littorio trung mot qua bom vao thap phao 381 mm so 1, khien mot thuy thu thiet mang va 12 nguoi bi thuong, nhung khong gay nhieu thiet hai cho thap phao va Littorio van tiep tuc hoat đong nhu binh thuong. Moi đe doa tu cac thiet giap ham Y đa buoc nguoi Anh phai huy bo Chien dich Vigorous. Luc 14 gio cung ngay, nguoi Y ket thuc chien dich đanh chan va tren đuong quay tro ve can cu, Littorio trung mot qua ngu loi đuoc tha tu mot chiec Vickers Wellington cua Khong quan Hoang gia Anh, khien con tau bi ngap hon 1.500 tan nuoc o phan mui. Con tau quay ve cang thanh cong va viec sua chua đuoc hoan thanh vao ngay 27 thang 8. Con tau đuoc luu lai tai Taranto toi ngay 12 thang 12, va sau đo cung ham đoi di chuyen ve La Spezia.


= So phan =
Littorio đuoc cho ngung hoat đong trong sau thang đau nam 1943 do Hai quan Y gap van đe thieu nhien lieu tram trong. Nguoi Y chi co đu nhien lieu cho Littorio, Vittorio Veneto va Roma, nhung chi phu hop cho cac nhiem vu khan cap. Thang 6 nam 1943, quan đoi Đong Minh thuc hien mot loat cac cuoc khong kich va La Spezia nham tieu diet ca ba thiet giap ham cua Hai quan Y neo đau tai đay. Littorio trung ba qua bom vao ngay 19 thang 6.

Littorio đuoc đoi ten thanh Italia vao ngay 30 thang 7 sau khi chinh phu Phat xit cua Benito Mussolini bi lat đo vao ngay 25 thang 7 nam 1943. Ngay 3 thang 9, Chinh phu Y ky ket Hiep đinh Cassibile, đong nghia voi viec su nghiep hoat đong cua Italia trong Chien tranh The gioi thu hai chinh thuc ket thuc. Sau ngay sau, Italia cung ham đoi Y khoi hanh ve Malta đe đau hang quan Anh. Tren đuong đi, ham đoi Y bi tan cong boi may bay nem bom Dornier Do 217 cua Đuc Quoc Xa. Italia trung mot qua bom Frizt X vao khu vuc phia thap phao 381 mm so 1; qua bom đau xuyen qua cac lop san tau truoc khi phat no o duoi bien, gay hu hai nghiem trong cho phan than tau. Trong khi đo, Roma trung hai qua bom Fritz X, khien ham đan cua Roma sau đo phat no; con tau bi gay đoi va chim, đem theo sinh mang cua 1.253 si quan va thuy thu.
Italia va Vittorio Veneto cap ben Malta thanh cong, va đuoc luu lai tai đo toi ngay 14 thang 9, truoc khi đuoc lenh di chuyen ve Alexandria. Hai chiec neo đau tai Ho Great Bitter o Kenh đao Suez trong suot quang thoi gian con lai cua cuoc chien. Vao ngay 5 thang 2 nam 1947, Italia đuoc phep quay tro ve Y. Theo Hiep uoc Hoa binh voi Y, đuoc ky ket nam ngay sau đo, Italia đuoc lenh tien ve Hoa Ky voi tu cach la chien loi pham chien tranh cua nguoi My truoc khi đuoc trao tra cho nguoi Y. Con tau đuoc xoa khoi danh sach đang ba vao ngay 1 thang 6 nam 1948 va đem đi thao do o La Spezia.


 Qua trinh thao do  Truoc nguy co mat đi hai tau chien chu luc manh me nhat cua minh, Tham muu truong Hai quan Y (Marina Militare), Đo đoc Franco Maugeri, đa lien tuc đau tranh đe giu it nhat mot thiet giap ham lop Littorio trong bien che cua ho. Maugeri bat đau viec nay bang đe xuat giu lai hai thiet giap ham lop Littorio (Italia va Vittorio Veneto) thay cho hai thiet giap ham lop Andrea Doria cu đuoc phe Đong Minh đong y cho phep nguoi Y giu lai, nhung khong nhan đuoc phan hoi nao. Vao đau nam 1948, Uy ban Hoa binh ep buoc Hai quan Y phai đua hai thiet giap ham vao luc luong du bi va yeu cau pha bo toan bo he thong vu khi tren tau. Đo đoc Maugeri, van nuoi hy vong cuu đuoc hai con tau, đa ra lenh tien hanh viec thao do mot cach cham nhat co the.
Vao thang 5 nam 1948, duoi ap luc ngoai giao rat lon tu phia Lien Xo sau cuoc bau cu chinh tri o Y, Hai quan Y buoc phai thao do hai con tau, bat đau bang viec cat toan bo nong phao 381 mm, pha huy he thong chan vit va khoang đong co tau. Đo đoc Maugeri mot lan nua tiep tuc cau them thoi gian đen nam 1949, va lien tuc gui cac yeu cau giup đo đen cac ben đai dien cua Anh va Phap, nhung khong nhan đuoc bat ky hoi am nao. Cuoi cung, Hai quan Y phai tu bo hy vong giu lai hai con tau, va quyet đinh tap trung vao viec xay dung luc luong moi dua tren hang khong mau ham đuoc Chinh phu Hoa Ky vien tro. Khi Chien tranh Trieu Tieu bung no vao nam 1950, cong viec thao do hai con tau đuoc đay manh tien đo va hoan thanh vao khoang nam 1954.


Tham khao = Chu thich =


= Sach tham khao =
Bagnasco, Erminio; de Toro, Augusto (2010). The Littorio Class. Barnsley: Seaforth Publishing. ISBN 978-1-59114-445-8.
Gardiner, Robert; Chesneau, Roger, bien tap (1980). Conway's All the World's Fighting Ships, 1922–1946. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-913-8.
Garzke, William H.; Dulin, Robert O. (1985). Battleships: Axis and Neutral Battleships in World War II. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-101-3.
Rohwer, Jurgen (2005). Chronology of the War at Sea, 1939–1945: The Naval History of World War Two. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1-59114-119-2.
Stille, Mark (2011). Italian Battleships of World War II. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84908-831-2.
Velicogna, Arrigo (2018). "The Battleship Littorio (1937)". Trong Taylor, Bruce (bien tap). The World of the Battleship: The Lives and Careers of Twenty-One Capital Ships of the World's Navies, 1880–1990. Barnsley: Seaforth Publishing. ISBN 0870219065.
Whitley, M.J. (1998). Battleships of World War Two: An International Encyclopedia. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-184-X.


Đoc them Breyer, Siegfried (1973). Battleships and Battle Cruisers, 1905–1970. Doubleday. ISBN 0-385-07247-3.
Mallett, Robert (1998). The Italian Navy and Fascist Expansionism, 1935–1940. Frank Cass. ISBN 0-7146-4878-7.
O'Hara, Vincent (2009). Dark Navy: The Italian Regia Marina and the Armistice of 8 September 1943. Nimble Books. ISBN 1-934840-91-2.
Sturton, Ian, bien tap (1987). Conway's All the World's Battleships: 1906 to the Present. London: Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-448-2. OCLC 246548578.


Lien ket ngoai Thong so ky thuat cua Littorio
Classe Littorio Trang web chinh thuc cua Hai quan Y (Marina Militare)