Nui Ba Đen la ngon nui lua đa tat nam phan lon o phuong Binh Minh, tinh Tay Ninh, Viet Nam. Voi đo cao 986 m, đay la ngon nui cao nhat mien Nam Viet Nam hien nay, đuoc menh danh "Đe nhat thien son".
Theo Gia Đinh thanh thong chi, ten goc cua nui Ba Đen la Ba Dinh. Nhung bac ky lao đia phuong thi cho rang ten goc la nui Mot. Đen khoang nua the ky XVIII moi xuat hien ten goi nui Ba Đenh, sau goi trai dan thanh nui Ba Đen. Cung co nguoi goi la nui Đien Ba. Trong Chien tranh Viet Nam, khu vuc xung quanh nui la mot điem nong khi la noi đuong mon Ho Chi Minh ket thuc va cach bien gioi Campuchia vai km ve phia Tay.
Khu vuc nay thuc chat la mot cum gom ba nui nam lien ke nhau la Nui Ba Đen (con đuoc goi tat la Nui Ba), Nui Heo va Nui Phung tren tong dien tich 24 km². Quan the Nui Ba Đen đuoc Bo Van hoa (nay la Bo Van hoa, The thao va Du lich) cong nhan la di tich lich su va danh thang cap quoc gia vao ngay 21 thang 1 nam 1989.


Đac điem va đia ly = Nui Ba Đen (nui Ba) =
O đo cao 986 met (3.235 ft), ngon nui lua đa tat nay moc len tu khu đat nong nghiep bang phang cua vung Đong Nam bo. Ngon nui gan nhu la mot hinh non hoan hao va hoi phinh ra o phia Tay Bac. Nui Ba Đen so huu nhieu hang đong va đuoc bao phu boi nhieu đa bazan lon. Vi tri cua ngon nui nam o phia Đong Bac thanh pho Tay Ninh, thuoc đia phan xa Thanh Tan va cach trung tam thanh pho 11 km; cach Thanh pho Ho Chi Minh 96 km ve phia Tay Bac.
Mot loai tac ke, Gekko badenii (tac ke nui Ba Đen), đa đuoc đat theo ten ngon nui va la loai đac huu cua ngon nui.


= Nui Đat (Nui Heo) =
Nui Đat hay con đuoc nguoi dan đia phuong goi la nui Heo la ngon nui thap nhat trong quan the 3 ngon nui Ba Đen. Theo ban đo hanh chinh tinh Tay Ninh vao nam 2002, thi nui Heo nam o phia Tay cua nui Ba Đen voi đinh cao 341 m.


= Nui Phung =
Nui Phung la mot ngon nui nam o phia Tay Bac cua nui Ba Đen, gan phia đuong 785 voi đo cao 419 m.


= Thung lung Ma Thien Lanh =

Thung lung Ma Thien Lanh la mot thung lung nam trong quan the nui Ba Đen, la noi tiep giap giua ba ngon nui la nui Đat, nui Phung va nui Ba Đen thuoc đia phan xa Thanh Tan, thanh pho Tay Ninh.


Lich su = Giai đoan truoc Chien tranh Viet Nam =
Theo than thoai Khmer lau đoi đa co nhac đen mot nu than, Neang Khmau, nguoi đa đe lai dau chan cua minh tren đa nui. Con tai Viet Nam cung đa co nhieu truyen thuyet khac nhau tai ngon nui nay nhu:
Truyen thuyet thu nhat cho rang, ngay xua, chu vung nui nay la nguoi phu nu Phu Nam co ten la Re Đeng. Do nguoi đoi sau đoc lai thanh Đen.
Truyen thuyet thu hai cho rang, ba Đen ten that la Ly Thi Thien Huong, con gai mot vi quan tran nham Trang Bang thuoc trieu Nguyen ten la Ly Thien. Me la ba Ðang Ngoc Phung, nguoi goc o Binh Ðinh vao Trang Bang lap nghiep. Trong lang co chang trai Le Si Triet, mo coi cha me, van hay vo gioi. Lan no, Thien Huong len nui cung chua bi mot đam con đo vay bat. Giua luc nguy khon thi chang Le Si Triet xong ra đanh đuoi, cuu đuoc nang. Ðe đap on chang, cha me nang Thien Huong hua ga nang cho Le Si Triet. Chua kip đam cuoi thi Le Si Triet phai tong quan đanh Tay Son. Trong mot lan len nui cung thi Ly Thi Thien Huong bi ke xau vay bat, toan ham hiep. Đe giu long trung trinh, nang Huong nhay xuong khe nui tu tiet. Sau khi chet, Ly Thi Thien Huong hien thanh bao mong cho vi su tru tri tren nui biet. Trong mong, nang Huong xuat hien trong hinh dang mot nguoi phu nu đen đua? Vi su ben đi tim thi the nang đem ve mai tang. Vi vay, vi su goi nang la nang Đen. Nguoi đoi sau goi la Ba Đen đe to long ton kinh.
Truyen thuyet thu ba co ghi trong quyen "Su tich Thanh Mau Phat Ba Tay Ninh" rang: Thuo moi khai hoang vung đat, mot vien quan tran thu vung chan nui Mot co hai nguoi con. Nguoi con trai ten la Thach Bien. Nguoi con gai la Thach Nuong, ten thuong goi la Đenh. Khi nang Đenh 13 tuoi, co mot nha su ten la Trung Van Danh, đao hieu Trung Thanh tim đen lung chung nui Mot dung chua tho Phat. Mo đao, nang Đenh đa xin theo nha su Trung Thanh hoc đao. Thay nang Đenh xinh đep, quan tran thu Trang Bang cho nguoi mai moi xin cuoi cho con trai. Khi hai gia đinh chuan bi le vat cho le cuoi thi bat ngo nang mat tich. Gia đinh hai ben cho nguoi tim kiem khap noi thi phat hien mot khuc chan nghi la cua nang Đenh. Moi nguoi đon đoan rang nang Đenh đa bi cop vo. Gia đinh mai tang khuc chan va lap mo cho nang duoi chan nui.
Noi đay con co y nghia đac biet đoi voi cong đong Phat tu Viet Nam khi co mot ngoi chua noi tieng nam o đo cao khoang 2/3 đuong len nui. Ngoai ra, đoi voi đao Cao Đai, ngon nui co y nghia ton giao đac biet va đen tho cua đao, Toa Thanh Tay Ninh, nam gan ngon nui.
Trong Chien tranh the gioi thu hai, ngon nui đa bi quan Nhat Ban chiem đong, sau đo bi Viet Minh, Phap va Mat tran Dan toc Giai phong mien Nam Viet Nam (MTDTGPMN) kiem soat.


= Giai đoan Chien tranh Viet Nam =

Do Đong bang song Cuu Long, noi chung la mot khu vuc kha bang phang nen ngon nui gan nhu co the khai quat tam nhin mot khu vuc rong lon, tro thanh mot vi tri chien luoc cho ca hai phe trong chien tranh. Vao thang 5 nam 1964, ngon nui đa bi tan cong boi Luc luong MIKE so 3 cua Hoa Ky. Tai đay, tieu đoan Tin hieu 121 đa thiet lap mot tram chuyen tiep vo tuyen mang ten Granite Romeo Tango vao thang 2 nam 1966. Đuoc tiep te tu luc luong khong quan trong phan lon cuoc chien, Hoa Ky đa kiem soat phan tren va MTDTGPMN kiem soat phan duoi va xung quanh chan nui.
Vao đem ngay 13 thang 5 nam 1968, luc nay 140 linh cua Hoa Ky đang chiem đong đa bi MTDTGPMN tan cong. Đen 2 gio 30 phut sang ngay 14 thang 5, MTDTGPMN đa bi đanh đuoi boi hoa luc va phao binh doi nguoc lai. Ket qua, 24 linh Hoa Ky thiet mang, 25 linh MTDTGPMN bi giet va 2 linh Hoa Ky mat tich.
Vao thang 1 nam 1969, ngon nui đa bi luc luong Lu đoan 1 thuoc Tieu đoan 3, Trung đoan 22, Tieu đoan 4, Trung đoan 23 va xe tang cua Tieu đoan 2, Trung đoan 34 Thiet giap kham xet. Trong cac đuong ham long nui, ho đa tim thay cac kho chua vu khi va giao tranh voi luc luong MTDTGPMN tren nui. Trong suot cuoc chien, khi that the, quan luc cua MTDTGPMN luon tro ve nui va cac can cu trong cac hang đong.
Đai ta Donald Cook la quan nhan Thuy quan Luc chien đau tien bi bat trong chien tranh Viet Nam. Trong mot thoi gian, anh đa bi giam giu gan nui Ba Đen.
Vao đau thang 12 nam 1974, tran chien ac liet o Tay Ninh bat đau, voi ten lua cua Quan đoi nhan dan Viet Nam (QĐNDVN) roi xuong thu phu tinh Tay Ninh va cac co so quan su lan can. Đai đoi 3 gom 80 nguoi, Tieu đoan 314 Bien phong bao ve tram tiep song đien đai tren đinh Nui Ba Đen bat đau hung chiu cac đot tan cong voi cuong đo va tan suat ngay cang tang. Viec tiep te va so tan bang truc thang đa tro nen bat kha thi, mac du chi huy đai đoi đa bao cao co đu luong thuc va đan duoc, nhung nuoc đa can kiet va mot so nguoi bi thuong nang can phai so tan. Cac cuoc tan cong cua QĐNDVN vao nui Ba Đen tiep tuc trong suot thang 12 nam 1974. Khong luc Viet Nam Cong hoa đa co gang tiep te cho quan đoi tren đinh nui nhung that bai. Cuoi cung vao ngay 6 thang 1 nam 1975, khi khong co thuc an va nuoc uong, đan duoc đa su dung gan het, đai đoi đa đua thuong binh va rut xuong nui ve tuyen sau.


Du lich Vao nam 2014, đai dien Van phong Chinh phu, Pho Thu tuong Vu Đuc Đam đa ky quyet đinh "Quy hoach tong the phat trien Khu du lich quoc gia nui Ba Đen, tinh Tay Ninh đen nam 2020, tam nhin đen nam 2030". Nhung nam sau đo, đe an quy hoach ve khu du lich van luon đuoc đe cap bo sung trong đo co quyet đinh ve viec quy hoach dien tich khu du lich 2.903,79 ha va nghien cuu phat trien cung Toa Thanh Tay Ninh va ho Dau Tieng.
Đen nam 2017 – 2018, Tap đoan Sun Group đa bat đau hop tac voi Uy ban nhan dan tinh Tay Ninh quy hoach xay dung Khu du lich quoc gia nui Ba Đen voi ten goi "Sun World Ba Den Mountain" voi tong muc đau tu giai đoan 1 hon 2.000 ty đong. Nam 2022, Khu du lich quoc gia nui Ba Đen tro thanh 1 trong 5 điem đen đong khach nhat ca nuoc.


Sat lo Vao chieu ngay 14 thang 11 nam 2021, mot so khu vuc tai nui Ba Đen đa xay ra tinh trang sat lo đat, đa tu đinh nui xuong. Nguyen nhan ban đau đuoc cho la do mua lon cuc bo suot 2 tuan tai Tay Ninh. Mot ngay sau đo, luc luong thuoc Ban quan ly khu du lich quoc gia nui Ba Đen va Chi cuc Kiem lam đa kiem tra va nguyen nhan chinh thuc đuoc đua ra la do co mot khoi đat đa đuoc tap ket phuc vu thi cong tren đinh nui đa bi đay troi, tao thanh dong bun đat chay xuong thanh vet dai. Tuy nhien, su co khong gay thiet hai ve nguoi.


Leo nui Ba Đen Co hai tuyen đuong đe du khach leo len đinh nui Ba Đen la đuong mon nam sau lung chua Ba, đoan đuong nay đuoc cho la kha doc, ngan nhung lai an chua nhieu nguy hiem nhu đa lo, tron truot va ran đoc. O doc đuong co 4 tram tiep te thuc an va luong thuc. Hai đuong mon khac la bat đau tu đai Liet si đi theo cac cot đien len đinh nui. Đuong nay de đi, tuy nhien kha dai, nang va khong co tram tiep te.
Tuy nhien, đen ngay 14 thang 5 nam 2021, ong Pham Van Hai, Pho truong ban quan ly Khu du lich quoc gia nui Ba Đen, thuoc UBND tinh Tay Ninh đa co thong bao ve viec yeu cau tam dung chinh phuc đinh nui Ba Đen bang đuong bo nhu đuong tu chua Ba len đinh, đuong cot đien va đuong mon khu vuc Ma Thien Lanh. Ly do đuoc Ban quan ly đua ra la do anh huong tu mua mua bao, gay xoi mon, sat lo, nguy hiem đen cac phuot thu va đong thoi, nha đau tu đang xay dung cong trinh đuong bo len đinh nui Ba Đen.


Le hoi Xuan nui Ba Đen Le hoi Xuan nui Ba Đen đuoc to chuc bat đau tu mung 4 thang Gieng cho đen het thang Gieng hang nam voi 3 ngay quan trong nhat la mung 4, 5 va 6. Trong dip nay nhung nguoi hanh huong ve Nui Ba, thuong xin nhung goi giay đo trong đung mot nhum gao, hoac tien le coi nhu xin loc Ba đau nam đe lam an phat loc, phat tai.
Vao nam 2022, Le hoi Xuan nui Ba Đen đa thu hut luong khach tham quan nhieu nhat o khu vuc Đong nam Bo. Ngay 14 thang 8 nam 2019, Bo Van hoa, The thao va Du lich đa cong nhan le via ba Linh Son Thanh Mau nui Ba Đen la Di san van hoa phi vat the quoc gia. Đay đuoc xem la le hoi dan gian lon o Tay Ninh noi rieng va khu vuc Đong Nam Bo noi chung.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc