kaengreg/wikifacts-bench huggingface dataset:
Nha khoa hoc theo nghia rong la nguoi tham gia vao nhung hoat đong mang tinh he thong nham thu đuoc tri thuc  trong mot linh vuc nao đo. Theo nghia hep hon, mot nha khoa hoc la nguoi ap dung cac phuong phap khoa hoc trong nghe nghiep cua ho. Nguoi nay co the la chuyen gia trong mot linh vuc khoa hoc, đac biet trong khoa hoc tu nhien, toan hoc va xa hoi. Trong bai nay noi ve nghia hep hon cua nha khoa hoc. Cac nha khoa hoc thuc hien cac nghien cuu nham hieu biet đay đu hon ve su van hanh cua tu nhien va dua vao nhung nguyen ly cua tu nhien đe ung dung cho cuoc song cua con nguoi.
Triet gia co the coi la mot nghe nghiep đoc lap, boi pham vi nghien cuu cua ho huong đen hieu nhung khia canh vo hinh cua thuc tai va kinh nghiem ma khong the đo luong đuoc thuoc ve bo mon triet hoc. Nha khoa hoc co muc tieu hoat đong khac so voi cac ky su, nhung nguoi thiet ke, xay dung va duy tri nhung đoi tuong cu the. Nganh khoa hoc ap dung nhung nguyen ly cua khoa hoc thuan tuy goi la khoa hoc ung dung. Nha khoa hoc ung dung co the khong thiet ke mot đoi tuong cu the nao đo, nhung ho thuc hien nghien cuu voi muc đich nham phat trien cong nghe va phuong phap thuc hanh moi dua tren nhung tri thuc cua khoa hoc. Nha khoa hoc, chuyen phuc vu cong tac nghien cuu, khac voi Giang vien đai hoc chuyen giang day.


Xem them Ky su
Nha van
Hoa si
Chinh tri gia
Triet gia
Nha hoat đong xa hoi


Chu thich Tham khao Alison Gopnik, "Finding Our Inner Scientist" Luu tru ngay 12 thang 4 nam 2016 tai Wayback Machine, Daedalus (journal), Winter 2004.
Charles George Herbermann, The Catholic Encyclopedia. Science and the Church. The Encyclopedia press, 1913. v.13. Page 598.
Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, 1962.
Arthur Jack Meadows. The Victorian Scientist: The Growth of a Profession, 2004. ISBN 0-7123-0894-6.
Science, The Relation of Pure Science to Industrial Research. American Association for the Advancement of Science. Page 511 onwards.


Lien ket ngoai For best results, add a little inspiration Luu tru ngay 21 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine - The Telegraph about What Inspired You?, a survey of key thinkers in science, technology and medicine
Peer Review Journal Science on amateur scientists
The philosophy of the inductive sciences, founded upon their history (1847) - Complete Text
Giai thuong khoa hoc Friedrich Wilhelm Bessel la mot trong nhung giai thuong khoa hoc uy tin nhat cua Đuc mang ten nha toan hoc kiem thien van hoc nguoi Đuc Friedrich Wilhelm Bessel (1784 - 1846) va do quy hoc bong Alexander von Humboldt cua Đuc - mot to chuc han lam khoa hoc đuoc tai tro boi chinh phu Đuc, nham ho tro cho viec hop tac nghien cuu giua cac nha khoa hoc Đuc va cac nha khoa hoc nuoc ngoai thiet lap.
Quy hoc bong Alexander von Humboldt đa xay dung đuoc mot mang luoi gom khoang 26.000 nha khoa hoc tu 130 quoc gia tren the gioi. Trong so nhung nguoi đa nhan hoc bong Humboldt hoac đuoc nhan giai thuong nghien cuu khoa hoc cua Quy Alexander von Humboldt, đa co 49 nguoi sau đo đuoc nhan Giai thuong Nobel.
Đay la giai thuong nghien cuu danh cho cac nha khoa hoc ngoai quoc cuc gioi, đang bat đau su nghiep cua minh, tuy nhien nho nhung nghien cuu khoa hoc đa đuoc quoc te cong nhan. Cac ung vien khong đuoc phep tu ung cu ma phai do cac nha khoa hoc Đuc đe cu. Giai thuong bat đau trao tu nam 2001; moi nam co đen 25 nguoi đuoc trao giai. Nguoi nhan giai hien tai đuoc 45.000 Euro va đuoc moi lua chon mot cuoc nghien cuu tai Đuc.


Nhung nguoi đa đat đuoc giai thuong Nam 2001 Yuriy B. Ovchinnikov, Peter J. Hirschfeld, Krassimir Danov, Eric Suraud, Naveen Garg
Nam 2002 Ezenwa Oaheto, Victor Kozlov
Nam 2003 Igor L. Fedushkin
Nam 2004 David McAlpine, Soo Jong-Rey, Oliver Smithies
Nam 2005 Roland Burgmann, Mark Tuckerman, Luis Chiappe, Ilan Marek
Nam 2006 Ashutosh Sharma, Benjamin Wandelt, Chang Chang Xi
Nam 2007 Adrian Constantin, Lorenzo Perilli
Nam 2008 Guy Moore
Nam 2009 Stephan Roche
Nam 2010 Markus Aspelmeyer, Musa W. Dube
Nam 2011 Christian W. Bauer, Penelope Evelyn Haxell
Nam 2012 Olivier Remaud, Thomas W. Baumgarte, Michael Glickman, Hoang Nguyen The
Nam 2013 Thomas Lorting


Xem them Alexander von Humboldt
Nguyen The Hoang


Ghi chu Lien ket ngoai Nha khoa hoc Viet Nam nhan giai thuong cao quy cua Đuc.
Nguoi Viet Nam đau tien nhan giai thuong cua Vien Han Lam khoa hoc Humboldt (CHLB Đuc) Luu tru ngay 27 thang 7 nam 2013 tai Wayback Machine, Cong thong tin đien tu tinh Đong Thap.
Friedrich Wilhelm Bessel-Forschungspreis bei der Alexander von Humboldt-Stiftung.
[1]
Đai tuong niem Chien tranh Viet Nam, hay Buc tuong Chien tranh Viet Nam (tieng Anh: Vietnam Veterans Memorial), la đai tuong niem co hinh mot buc tuong dai, hinh chu V, bang đa, khac ten cua hon 58.000 chien binh My đa thiet mang hoac mat tich khi tham gia trong cuoc chien tranh tai Viet Nam.


Kien truc Đai tuong niem nay bao gom 3 phan rieng biet: 

Tuong 3 nguoi linh (The Three Soldiers): bang đong, đuoc them vao đe giu nhung truyen thong cu.
Đai tuong niem phu nu phuc vu tai Viet Nam (The Vietnam Women's Memorial): Tuong cua 3 phu nu Hoa Ky mac đong phuc cham soc mot binh linh bi thuong. Muc đich la đe ghi nho su đong gop cua phu nu Hoa Ky đa phuc vu trong chien tranh Viet Nam. Ho đa so la cac y ta.

Khu tuong niem cac Cuu chien binh Chien tranh Viet Nam (The Vietnam Veterans Memorial Wall): Voi mot Buc tuong tai trung tam thu đo Washington D.C. va đuoc khanh thanh ngay 13 thang 9 nam 1982 voi dien tich 8.100 m². Đay la noi đon tiep hon 3 trieu nguoi toi tham vieng moi nam. Đuoc chon lua tu hon 1.000 buc mau, buc tuong ngay nay do co Maya Ying Lin, mot nu sinh vien kien truc nguoi My goc Hoa cua Đai hoc Yale va song tai Athens, Ohio, thiet ke mau.
Đuoc lam tu hai tam đa hoa cuong đen mang ve tu thanh pho Bangalore o An Đo. Tren the gioi chi co ba noi co nhieu loai đa hoa cuong đen va lon nhu vay la An Đo, Thuy Đien va Nam Phi. Chieu dai buc tuong la 75 m, cao 3 m.
Canh tam rong cua the Vietnam Veterans Memorial


Đieu kien ghi danh Buc tuong khong co ghi ten tuoi cua mot nhan vien dan su nao, va cung khong phai quan nhan nao bi thiet mang cung đuoc khac ten tren buc tuong nay.
Chi khi nao mot ca nhan bi thiet mang hoac bi mat tich đuoc Bo Quoc phong Hoa Ky xem la do Chien tranh Viet Nam, dua theo cac tieu chuan đa đuoc quy đinh, thi ten cua ca nhan đo moi đuoc khac tren buc tuong nay. Voi su them ten moi đay nhat cua 10 nguoi nua trong nam 2004, buc tuong nay co tat ca 58.245 ten cua cac quan nhan nam nu, trong so đo co khoang 1.200 nguoi nam trong danh sach quan nhan My mat tich trong Chien tranh Viet Nam.


Tham khao Lien ket ngoai Nhung tam đa hoa cuong cua Buc tuong Chien tranh, VietNamNet.
Nurnberg (phien am tieng Viet: Nuyn-bec), con co ten tieng Anh la Nuremberg, la mot thanh pho lon cua Đuc, nam trong vung phia Bac cua bang Bayern. Voi dan so 510.632 nguoi (thoi điem 31.12.2021), đay la trung tam kinh te va van hoa cua vung Franken, lon thu hai tieu bang Bayern. Cung voi cac thanh pho lan can Furth, Erlangen, va Schwabach, Nurnberg tao thanh mot khu ky nghe (Ballungsgebiet) voi 1,3 trieu dan. Thang 4 nam 2005, Nurnberg va vung phu can đa tro thanh Vung đo thi Nurnberg voi dan so la 3,5 trieu nguoi co dien tich la 21.300 km vuong, đuoc ghi vao danh sach cua cac vung đo thi Đuc.


Lich su Tu nam 1050-1571, do co vi tri tren cac tuyen thuong mai chu chot, thanh pho mo rong va tang đang ke tam quan trong. Nurnberg thuong đuoc xem la "thu đo khong chinh thuc" cua Đe quoc La Ma Than thanh, đac biet boi vi Reichstage (nghi vien) va cac toa an thuong nhom hop tai lau đai Nurnberg. Nghi vien cua Nurnberg đa la mot phan quan trong trong co cau hanh chinh cua đe quoc. Nam 1219, Nurnberg tro thanh mot thanh pho tu do duoi thoi Hoang đe Frederick II. Nurnberg cung Augsburg nhanh chong tro thanh mot trong hai trung tam thuong mai lon tren tuyen đuong tu Y đen Bac Au.
Trong nam 1298, nguoi Do thai cua thi xa bi buoc toi bang bo chu nha va 698 nguoi đa bi giet trong mot trong rat nhieu tham sat Rintfleisch. Đang sau vu tham sat trong nam 1298 cung la mong muon ket hop cac phan phia bac va phia nam cua thanh pho, đuoc chia boi song Pegnitz. Nguoi Do Thai đa đuoc cho đinh cu trong khu vuc hay bi ngap lu, nhung khi lanh đao thanh pho thuc hien, trung tam thi tran nay đa co tam rat quan trong đe phat trien trong tuong lai. Do đo, nhung nguoi Do thai đa đuoc di doi đi. Khu vuc nay hien la cho thanh pho, nha tho Frauenkirche va Rathaus (toa thi chinh).


Tham khao Lien ket ngoai Hinh anh ve Nurnberg Luu tru ngay 4 thang 3 nam 2016 tai Wayback Machine
Ca giot nuoc (danh phap hai phan: Psychrolutes marcidus, trong đo tu "psychroloutes" trong tieng Hy Lap co nghia la "tam lanh") la loai ca bien sau vung on đoi thuoc ho Psychrolutidae. Moi truong song cua no la noi bien sau ngoai bo bien luc đia Uc (vinh Broken), New South Wales va Tasmania cung nhu mot so vung nuoc sau o New Zealand (Norfolk Ridge).


Đac điem Ca co ve ngoai đuoc so sanh voi nhan vat Jabba the Hut trong phim Star Wars, mau da thuong la mau trang sua  hay hong . Khuon mat cua ca nhin theo phuong ngang tu đang truoc giong mot nguoi đan ong beo phi co ve cau gat voi cai mui hinh cu hanh. Chieu dai toi đa cua ca truong thanh la 30 cm. Thit ca chu yeu la khoi gelatin nhao nhe hon nuoc; đieu nay cho phep ca noi tren nen đay bien ma khong can nang luong đe boi va hon nua, chiu đuoc ap suat lon do đo sau ma khong bi nghien nat. Co the ca khong the thich ung tot voi moi truong thieu nuoc. Do cau tao co the, ca co the luoi trong viec di chuyen.


Moi truong song va thuc an Loai ca nay song o đo sau giua 600 va 1.200 m (2.000 va 3.900 ft) voi đo man cua nuoc bien la 33°S, noi co ap suat cao hon mat nuoc bien hang chuc lan, co kha nang lam cho bong bong ca khong hieu qua đe duy tri suc noi. Viec thieu co bap cua ca khong phai la mot bat loi khi no chu yeu hap thu cac loai sinh vat an đuoc noi tren no, vi du la cac loai giap xac bien sau nhu cua va tom.


Đanh bat Loai ca vo hai voi con nguoi nay thuong đuoc ngu dan đanh bat bang cach luot vet duoi đay khi ho đanh bat tom, cua. Đieu nay lam chung rat de bi ton thuong. Cac nha khoa hoc lo ngai loai nay co the tro thanh loai nguy cap vi phuong phap đanh bat. Tuy nhien, tinh trang bao ton cua loai nay đuoc cac nha khoa hoc đanh gia.


Binh chon Vao ngay 12 thang 09 nam 2013 , loai ca nay đuoc binh chon khong chinh thuc la "Loai đong vat xau nhat the gioi" va đuoc thong qua la linh vat cua Hiep hoi bao ton đong vat xau xi (UAPS), trong sang kien "đe nang cao hinh anh nhung đua con thieu tham my cua Me Thien Nhien". Theo ba Coralie Young, loai nay đat giai "Loai đong vat xau nhat the gioi" voi 795 phieu binh chon trong tong so hon 3000 phieu binh chon truc tuyen; tuy nhien theo nguon tu BBC thi loai nay co tren 10000 phieu binh chon. Cac đoi thu canh tranh cua loai ca nay trong cuoc binh chon la vet Kakapo, giong Axolotl, coc Titicaca va khi voi.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Ca giot nuoc tai Encyclopedia of Life
Ca giot nuoc 644432 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Catalogue of Life - 15th August 2013:: Species detail: Psychrolutes marcidus (McCulloch, 1926) (accepted name)
Ranier Froese va Daniel Pauly (chu bien). Thong tin Psychrolutes marcidus tren FishBase. Phien ban thang 4 nam .
Psychrolutes marcidus ION: Index to Organism Names
Deep-sea creatures in Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand
Louisville la thanh pho lon nhat cua tieu bang Kentucky, Hoa Ky va la thu phu cua hat Jefferson. Dan so cua thanh pho nam 2019 uoc tinh khoang 766,757, vung Đai đo thi Louisville co dan so khoang 1.244.696. Tung la mot cang trung chuyen noi đia noi tieng hoi the ky 19, Louisville ngay nay đuoc biet đen la noi to chuc Kentucky Derby, mot hoi thi đua ngua noi tieng tai My.
Louisville nam tren con song Ohio thuoc phan phia bac trung tam Kentucky. Dong song Ohio hinh thanh bien gioi giua Kentucky va Indiana. Du nam o mot bang o phia nam nhung thanh pho Louisville lai chiu anh huong cua van hoa mien Trung Tay va mien Nam Hoa Ky. Đoi khi no đuoc goi la thanh pho cuc bac thuoc mien Nam hoa Ky.
Thanh pho Louisville đuoc thanh lap nam 1778 boi George Rogers Clark va đuoc đat ten theo vua Louis XVI cua Phap.


Chu thich
Toi ac chien tranh (Tieng Anh: war crime)  la hanh vi vi pham nghiem trong luat phap quoc te ap dung trong chien tranh hay xung đot vu trang (con goi la Luat Nhan đao quoc te). Đay la mot trong nhung toi ac đuoc quy đinh trong Đieu uoc do đai dien chinh phu cac nuoc Lien Xo, Hoa Ky, Anh, Phap thoa thuan tai Luan Đon vao ngay 8 thang 8 nam 1945. Vi du ve cac hanh vi đo bao gom "giet nguoi, nguoc đai hoac chuyen nguoi dan dan su cua mot lanh tho bi chiem đong vao cac trai lao đong no le", "cac vu giet nguoi hoac nguoc đai cac tu nhan chien tranh", giet cac con tin, "pha huy bua bai cac thanh pho, thi xa, lang, va tan pha khong co ly do can thiet quan su, hoac dan su".
Khai niem tuong tu, chang han nhu su phan trac, đa ton tai trong nhieu the ky nhu la thong le giua cac quoc gia van minh, nhung nhung thong le nay đa luat le hoa lan đau tien trong luat phap quoc te trong cac Cac Cong uoc La Hay 1899 va 1907. Khai niem hien đai cua mot toi pham chien tranh đa đuoc tiep tuc phat trien duoi su bao tro cua Toa an Nuremberg dua vao đinh nghia trong Hien chuong Luan Đon đa đuoc xuat ban vao ngay 8 thang 8 nam 1945. (Xem Nguyen tac Nuremberg.) Cung voi cac toi ac chien tranh, Hien chuong toi pham cung đuoc đinh nghia chong lai hoa binh va toi ac chong nhan loai, ma thuong đuoc cam ket trong cuoc chien tranh va phoi hop voi toi ac chien tranh.


Tham khao Xem them Lien ket ngoai
Thong nhat nuoc Đuc hay tai thong nhat nuoc Đuc  (tieng Đuc: Deutsche Wiedervereinigung) la qua trinh đuoc khoi xuong boi cuoc Cach mang hoa binh tai Cong hoa Dan chu Đuc nam 1989 va 1990, đe nuoc nay gia nhap Cong hoa Lien bang Đuc vao ngay 3 thang 10 nam 1990. Su thong nhat tro lai cua Đuc, đuoc to chuc hang nam vao ngay 3 thang 10 nhu mot ngay le quoc gia đuoc goi la "Ngay thong nhat nuoc Đuc", no cham dut gan 41 nam chia cat nuoc Đuc thanh hai quoc gia do hau qua cua cuoc Chien tranh the gioi thu hai va Chien tranh Lanh boi su xung đot y thuc he va quyen loi giua cac nuoc thang tran va san pham cua ho la 2 mien thu han đoi đich nhau.
Su chinh thuc nhat thong cua nuoc Đuc thanh mot quoc gia dan toc ma hop nhat ve chinh tri va hanh chinh chinh thuc dien ra vao ngay 18 thang 1 nam 1871 tai Phong Guong cua Cung đien Versailles o Phap, trong cuoi thoi ky Chien tranh Phap-Pho.
Sau khi chien tranh the gioi thu hai cham dut o tai chau Au vao ngay 8 thang 5 nam 1945 thi Đuc bi thuc te chia cat thanh 4 phan chiem đong theo Hiep đinh Potsdam roi đen ngay 7 thang 10 nam 1949 thi hinh thanh cuc dien 2 nha nuoc Tay va Đong toi gan 41 nam sau, vao nam 1957, Saarland đuoc phep gia nhap Cong hoa Lien bang Đuc đe tro thanh mot bang cua no sau khi la mot vung bao ho cua Phap, va vao ngay 3 thang 10 nam 1990, khi 5 bang va thanh pho Đong Berlin đuoc tai lap cua Cong hoa Dan chu Đuc (GDR/Đong Đuc) đa gia nhap Cong hoa Lien bang Đuc (FRG/Tay Đuc), va trong đo thi thanh pho Berlin đuoc thong nhat thanh mot bang-thanh pho đon nhat. Su bat đau qua trinh thong nhat thanh pho Berlin ve mat đia ly đuoc cong dan cua Cong hoa Dan chu Đuc goi la Die Wende (Buoc ngoat). Su ket thuc cua qua trinh thong nhat đuoc chinh thuc goi la Thong nhat Đuc (tieng Đuc: Deutsche Einheit).
Viec tai thong nhat nuoc Đuc bat đau vao mua He nam 1989, khi Hungary đa quyet đinh (ngay 2 thang 5) thao do phan tren lanh tho nuoc nay cua Man Sat va mo cua bien gioi (23 thang 8), khien cho hang ngan nguoi dan Đong Đuc (11 thang 9) chay qua Tay Đuc thong qua Hungary.
Cuoc khung hoang chinh tri sau su kien Hungary nay đa dan đen cac cuoc bau cu tu do va dan chu đau tien trong vong gan 41 nam qua cua Cong hoa Dan chu Đuc vao ngay 18 thang 3 nam 1990 cung nhu cac cuoc thuong luong giua Đong Đuc va Tay Đuc đua đen Hiep đinh thong nhat, con cac cuoc thuong luong giua Cong hoa Dan chu Đuc va Cong hoa Lien bang Đuc va 4 cuong quoc chiem đong lai mang đen "Hiep đinh 2 cong 4" (Hiep đinh giai quyet cuoi cung ve nuoc Đuc) trao đay đu chu quyen cho nha nuoc Đuc thong nhat, hai nua nuoc Đuc van bi rang buoc boi mot so gioi han nhu mot nuoc bi chiem đong hau the chien II. Nuoc Đuc thong nhat van la mot thanh vien cua Cong đong chau Au (sau nay la Lien minh chau Au) va NATO.
Hien nay, ngay 3 thang 10 hang nam la ngay le quoc gia tai Đuc (Ngay thong nhat nuoc Đuc).


Xem them Buc tuong Berlin
Ngay thong nhat nuoc Đuc


Tham khao Lien ket ngoai German reunification (1990) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Khiet Đan co the la:

Nguoi Khiet Đan, mot dan toc du muc co đai nam o Mong Co va Bac Trung Quoc
Nha Lieu (916–1125), mot trieu đai Trung Quoc đuoc cai tri boi gia toc Gia Luat
Bac Lieu (1122–1123), mot che đo o Bac Trung Quoc
Tay Lieu (1124–1218), ke thua vuong trieu nha Lieu o Tay Bac Trung Quoc va Trung A
Đong Lieu (1213–1269), mot che đo o Đong Bac Trung Quoc
Hau Lieu sau nay (1216–1219), mot che đo o Đong Bac Trung Quoc
Tieng Khiet Đan, mot ngon ngu đa tuyet chung tung đuoc nguoi Khitan su dung
Chu Khiet Đan, he thong chu viet cua nguoi Khiet Đan, danh cho tieng Khiet Đan đa tuyet chung
Đai tu Khiet Đan, mot he thong cua chu Khiet Đan
Tieu tu Khiet Đan, mot he thong cua chu Khiet Đan
Tao Adam (thuat ngu chuyen nganh: loi thanh quan - tieng Latinh: prominentia laryngea, tieng Anh: laryngeal prominence) la mot đac điem tren co cua con nguoi, tuc phan loi đuoc tao nen boi goc hop thanh giua hai manh cua sun tuyen giap bao quanh thanh quan. Mot so ten goi khac cua loi thanh quan la trai tao co, cuc hau.
Sun tuyen giap la sun lon nhat trong chin sun tao nen khung thanh quan. Sun nay gom hai manh noi nhau o phan phia truoc tao thanh mot cho loi duoi da co co ten goi la loi thanh quan, tuc tao Adam. Phan loi nay noi ro tren co nam gioi truong thanh, thuong thi co the nhin thay ro va so thay đuoc. O nu gioi, phan loi nay kho nhin thay hon do so đo goc tao thanh boi hai manh sun khac voi nam: o nu la 120°, con o nam la gan 90°.


Cum tu "tao Adam" Co hai gia thuyet ly giai nguon goc cua ten goi "tao Adam". Brewer's Dictionary of Phrase and Fable va Tu đien Webster an ban 1913 giai thich dua theo đuc tin co xua, theo đo "tao Adam" la mot mau trai cam bam trong co cua ong Adam - nguoi đuoc cac ton giao khoi nguon tu Abraham xem la nguoi đan ong đau tien đuoc Chua troi tao ra. Tuy nhien, đieu nay khong đuoc Kinh Thanh lan cac sach Do Thai-Kito giao đe cap đen. Cau chuyen trong kinh thanh khong chi ro loai qua ma Adam đa an la qua gi.
Nha ngon ngu hoc Alexander Gode cho rang ngay tu ban đau, cum tu tieng Latinh nham chi loi thanh quan gan nhu chac chan đa bi dich sai. Cum tu tieng Latinh la "pomum Adami" (tam dich: "qua tao cua Adam"), bat nguon tu tieng Hebrew "tappuach ha adam" (tam dich: "cai buou cua đan ong"). Su lan lon nam o cho, ten rieng "Adam" (אדם) trong tieng Hebrew co nghia la "đan ong", trong khi tu đe chi "cai buou" trong tieng Hebrew lai rat giong voi tu đe chi "qua tao". Nhung nguoi đe xuong gia thuyet nay cho rang ngay tu đau cum tu trong tieng Latinh va cac ngon ngu Roman khac đa pham loi dich thuat.
Thuat ngu y khoa tieng Latinh "prominentia laryngea" xuat hien lan đau trong quyen Basle Nomina Anatomica xuat ban nam 1895.


Đac trung gioi tinh Mac du ca nam gioi lan nu gioi đeu co tao Adam nhung đay lai đuoc xem la đac trung gioi tinh cua nam. Đen tuoi day thi, thanh quan cua nam tang kich thuoc đang ke hon so voi nu, xuat phat tu su gia tang kich co cua sun tuyen giap. Nguoi ta xem su phat trien cua tao Adam la đac trung gioi tinh thu cap cua nam gioi va la ket qua cua hoat đong noi tiet to. Muc đo phat trien o moi nguoi lai moi khac; tao Adam co the lon len rat đot ngot va nhanh chong.


Chuc nang giai phau Tao Adam cung sun giap co tac dung ho tro bao ve thanh va phan phia truoc cua thanh quan, gom ca cac day thanh am. Ngoai ra, loi thanh quan con lam tram giong noi.


Chu thich Lien ket ngoai Tieng Anh
laryngeal+prominence Luu tru ngay 4 thang 10 nam 2013 tai Wayback Machine tai Tu đien eMedicine
lesson11 tai The Anatomy Lesson cua Wesley Norman (Đai hoc Georgetown)
Tieng Viet
Vien han lam Khoa hoc chau Au (tieng Latinh: Academia Scientiarum Europaea) la mot to chuc phi loi nhuan quoc te nham muc đich thuc đay su tien bo cua khoa hoc va ky thuat.
Vien han lam Khoa hoc chau Au liet ke khoang 650 vien si thuoc 63 quoc gia, trong đo co 65 nguoi tung đoat giai Nobel va Huy chuong Fields. Vien đuoc thanh lap do sac lenh ngay 17/12/2003 cua vua Bi, đuoc đang ky hoat đong theo luat cua Bi va co tru so o thanh pho Liege, Bi.
Hang nam Vien xuat ban cac nien giam đa nganh, cac so bao đac biet cung nhu cac ban tin đien tu ve khoa hoc va cong nghe. Vien hop tac voi cac vien khac ve to chuc cac cuoc hoi thao va hoi nghi va cung hop tac trong viec trao giai thuong khoa hoc quoc te, nhat la Huy chuong Blaise Pascal hang nam.


Cac phan ban Vien han lam Khoa hoc chau Au co 7 phan ban: 

Sinh hoc va Khoa hoc đoi song
Vat ly hoc va Khoa hoc Trai Đat
Hoa hoc
Toan hoc
Khoa hoc may tinh
Khoa hoc ky thuat va Khoa hoc vat lieu
Khoa hoc xa hoi.


Nhung muc tieu Muc tieu chu yeu cua Vien la thiet lap su cong tac hieu qua giua cac nha khoa hoc, ca nha nghien cuu, cac nha giao duc, cac ky su va cac nha chuc trach cong cong tren toan cau. Vien thuc đay su tuong tac giua nghien cuu co ban va nghien cuu ung dung cung giup cho viec truyen kien thuc toi nguoi su dung đuoc de dang hon. Vien gop phan vao su phat trien cac chinh sach quoc te ve khoa hoc va cong nghe va tao đieu kien cho viec tao ra mot khoi luong quan trong can thiet đe giai quyet cac van đe khoa hoc quan trong nhat. Vien dua vao cac thanh vien cua minh va thong tin hien tai ve tien bo khoa hoc va cong nghe đe xac đinh cac van đe quan trong nhat va đe thao luan nhung phuong cach cho cac giai phap.


Huy chuong Blaise Pascal Vien han lam Khoa hoc chau Au lap ra Huy chuong Blaise Pascal cho Khoa hoc va Cong nghe tu nam 2003 đe cong nhan nhung cong hien xuat sac cho khoa hoc va cong nghe va đe thuc đay su uu viet trong nghien cuu va giao duc. Moi nam Vien co the trao toi đa 7 huy chuong Blaise Pascal.


Su viec gay tranh cai Vien đa bi đieu tra ve viec lap danh sach cac vien si ma ho khong hay biet viec su dung ten cua ho, ve viec to chuc cac cuoc hop bi mat, va ve cac cao buoc gian lan su dung kinh phi nghien cuu. Vien han lam Khoa hoc chau Au khong phai la thanh vien cua cac to chuc me (umbrella organizations) nhu InterAcademy Panel on International Issues (Ban lien vien han lam ve cac van đe quoc te) hoac All European Academy (Han lam vien toan chau Au), va Hoi Hoang gia Luan Đon đa đua ra mot tuyen bo vao ngay 31 thang 10 nam 2002 canh bao cac nha khoa hoc "phai than trong truoc khi thuc hien cac cam ket tai chinh" đe cho Vien han lam Khoa hoc chau Au.


Tham khao Lien ket ngoai Website chinh thuc