Truyen thuyet đo thi (con goi la truyen thuyet thanh thi, truyen thuyet thoi hien đai; tieng Anh: urban legend, urban myth, urban tale, contemporary legend, urban folklore) la mot hinh thuc van hoa dan gian thoi hien đai, bao gom nhung truyen ke ma nguoi ke chung co the tin hoac khong tin la co that. Cung giong nhu cac truyen dan gian va truyen than thoai khac, mo ta ve nhung truyen thuyet đo thi khong noi len đieu gi ve tinh xac thuc cua nhung cau chuyen đo ma chi đon thuan noi len rang nhung truyen ke ay luu hanh trong xa hoi, tam sao that ban qua thoi gian va chua đung trong minh nhung y nghia đa thuc đay cong đong bao ton va truyen ba no. Truyen thuyet đo thi đa phan la truyen ke u am, đang so.
Du đuoc goi la "truyen thuyet đo thi" nhung khong nhat thiet chung phai bat nguon tu khu vuc đo thi. Cach goi nay thuc ra dung đe phan biet voi nhung truyen ke dan gian truyen thong đa co tu truoc thoi cong nghiep hoa. Vi nguyen do nay ma cac nha xa hoi hoc va nha nghien cuu van hoa dan gian thich dung thuat ngu "truyen thuyet hien đai" hon. Thinh thoang nhung truyen nay đuoc lap đi lap lai tren cac ban tin thoi su va trong nhung nam gan đay con đuoc phat tan qua thu đien tu va mang xa hoi. Moi nguoi thuong tuyen bo rang nhung truyen nay đa xay ra voi "ban cua ban ho".
Mot so truyen thuyet đo thi đa luu truyen nhieu nam ma chi thay đoi chut it cho hop voi tung vung. Nhung truyen thuyet gan đay co xu huong lay boi canh hien đai nhu cau chuyen ke ve nhung nguoi bi bat coc, chuoc thuoc me va khi tinh day thi phat hien minh đa bi cuop đi mot qua than.


Nguon goc va cau truc Thuat ngu "truyen thuyet đo thi" (urban legend) đa xuat hien tren cac an pham tieng Anh it nhat la tu nam 1968. Giao su tieng Anh Jan Harold Brunvand o Đai hoc Utah, My đua thuat ngu nay đen voi cong chung trong loat sach ban chay xuat ban nam 1981. Ong dung tap sach suu tap cac truyen ke co nhan đe The Vanishing Hitchhiker: American Urban Legends & Their Meanings (1981) đe noi len hai đieu: thu nhat, truyen thuyet va van hoa dan gian khong chi co o duy nhat cac xa hoi đuoc goi la so khai hay truyen thong; thu hai, mot nguoi co the hoc đuoc nhieu thu ve van hoa đo thi va van hoa hien đai thong qua nghien cuu cac truyen thuyet nay.
Nhieu truyen thuyet đo thi đuoc đong khung thanh nhung truyen co tich voi cot truyen va nhan vat. Tinh hap dan cua mot truyen thuyet đo thi nam o cac yeu to bi an, kinh di, đang so hay hai huoc. Thuong thi chung la nhung truyen ke mang tinh goi su canh giac. Mot vai truyen thuyet la nhung truyen ke đao đuc lay hinh tuong ai đo (thuong la đua tre) ngo nguoc, cuoi cung ket thuc trong rac roi, đau đon hay chet choc.


Truyen ba va niem tin Cung nhu cac truyen thuyet va than thoai khac, kho ma truy đuoc nguon goc cua cac truyen thuyet đo thi. Nguoi ke chuyen co the tuyen bo rang chuyen ay đa xay ra voi mot nguoi ban, muc đich la nham ca nhan hoa va lam tang tinh thuyet phuc cua cau chuyen. Nhieu truyen thuyet mieu ta nhung toi ac kinh hoang hoac nhung tinh huong co kha nang gay anh huong đen nhieu nguoi. Bat cu ai tin vao nhung truyen thuyet nay co le se cam thay can phai canh bao cho nhung nguoi than yeu đuoc biet. Khong hiem truong hop ma cac hang thong tan, ban giam hieu truong hoc hoac ngay ca so canh sat đa ra canh bao ve cac moi đe doa nay. Mot vi du la truyen thuyet "Tat đen" ("Lights Out"), co noi dung ke rang cac ten du đang đuong pho se chay o to ma khong mo đen cho đen khi gap mot nguoi lai xe nao đo đap lai bang cach nha đen, va roi thi bang đang đo se yeu cau mot thanh vien moi gia nhap phai giet chet nguoi lai xe đo nham "ra mat" bang đang. So cuu hoa quan Nassau, Florida, My sau khi nhan đuoc mot ban fax chua truyen nay đa chuyen tiep no đen canh sat quan va roi sau đo no đuoc gui đen tat ca cac so canh sat khac. Tham chi Bo truong Bo Quoc phong Canada con ra canh bao an ninh khan cap đen tat ca cac nghi si o Ontario.
Nhieu truyen thuyet đo thi thuc ra la nhung tro đua đuoc them that va đuoc ke nhu the chung co that. Truyen thuyet thuong co mot hoac nhieu đac điem nhu: đuoc ke lai nhan danh mot nhan chung khac, thuong đuoc ke la "ban toi ke toi nghe" mac du khong bao gio biet ro danh tinh đay đu cua "nguoi ban" đo; chua đung nhung canh bao đang so nham đanh đong nhung nguoi it luu tam đen loi khuyen hoac bai hoc chua trong truyen (nhieu la thu đien tu lua đao thuong chua đung yeu to nay). Dau hieu đe phan biet cac truyen thuyet đo thi khong co thuc nay đo la su thieu vang thong tin cu the lien quan đen vu viec, chang han thieu ten, ngay thang, đia điem va cac thong tin tuong tu.
Co mot it truyen thuyet đo thi chua đung mot muc đo hop ly nhat đinh, chang han chuyen mot ke giet nguoi hang loat tron o ghe sau cua xe o to. Tu thap nien 1970 co nhung loi đon đai rang cong ty Procter & Gamble co lien quan đen nhung ke tho quy Sa-tang, can cu tren nhung chi tiet ve tren bieu trung co tu the ky 19 cua cong ty. Loi đon nay nghiem trong đen muc cong ty phai bo bieu trung nay.


Cac truyen thuyet đa đuoc dan chung Internet la moi truong thuan loi đe phat tan truyen thuyet đo thi nhung cung la noi vach tran chung. Tren mang co nhung nhom nguoi thao luan, truy dau vet va phan tich cac truyen thuyet nay. Truoc đay Bo Nang luong My co mot dich vu goi la Hoaxbusters chuyen vach tran cac truyen thuyet va tro lua đuoc lan truyen tren mang.
Mot so chuong trinh truyen hinh lay noi dung la cac truyen thuyet đo thi va he lo nhung điem co that trong cac truyen thuyet nay. Tu nam 2004, Discovery Channel co chuong trinh MythBusters co noi dung la cac thi nghiem đuoc tien hanh theo phuong phap khoa hoc nham chung minh truyen thuyet đo thi nao đo la đung hay sai. Tu nam 1992 đen 1998, muc "Cuoi tuan" cua bao The Guardian co phan minh hoa cac truyen thuyet đo thi voi noi dung rut tu bon cuon sach: Urban Myths, The Return Of Urban Myths, Urban Myths Unplugged va Now! That's What I Call Urban Myths. Nha van nguoi Anh Tony Barrell la nha suu tam cac truyen thuyet đo thi va đua nhieu trong so đo len bao The Sunday Times.


Truyen thuyet đo thi tren Internet Truyen thuyet đo thi tren Internet la nhung mau truyen dan gian phat tan qua Internet, thong quan Usenet hoac thu đien tu, mang xa hoi.


= Loai =
Truyen hinh su
Đay la nhung truyen thuyet noi ve toi pham lan truyen tren Internet co mang tinh hoang đuong hoac thoi phong, bop meo su that.

Thu đien tu "Bi am"
Loai nay la cac thu đien tu co noi dung yeu cau nguoi đoc sao chep lai no va gui đen nhung nguoi khac, neu khong nguoi đoc se gap chuyen bat hanh. Noi tieng nhat trong lop truyen loai nay la cau truyen ve buc anh "Smile Dog".

Canh bao virus va malware gia
Loai nay thuong hay lua nguoi đoc, no chu yeu ve nhung nguy co khong co that đoi voi may vi tinh cua ho, thuong đuoc phat tan qua thu đien tu, Internet.


= Dung trong marketing =
Co truong hop thu thuat dung Internet đe lan truyen tin đon đa đuoc nganh marketing su dung, chang han bo phim kinh phi thap The Blair Witch Project co tuyen truyen rang minh la mot phim ke ve mot truyen thuyet đo thi co that, song su that đo chi la truyen hu cau.


Tham khao = Tai lieu =
Jan Harold Brunvand (2002). Encyclopedia of Urban Legends. New York City: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-32358-7.
Pamela Donovan (2004). No Way of Knowing: Crime, Urban Legends, and the Internet. New York City: Routledge. ISBN 0-203-50779-7.


Lien ket ngoai Snopes - Urban Legends Reference Pages
The AFU And Urban Legends Archive Luu tru ngay 6 thang 2 nam 2006 tai Wayback Machine
Urban Legends tren DMOZ