Chum ngay hay ba đau dai (danh phap hai phan: Moringa oleifera) la loai thuc vat than go pho bien nhat trong Chi Chum ngay (danh phap khoa hoc: Moringa) thuoc ho Chum ngay (Moringaceae), xuat xu tu vung Nam A nhung cung moc hoang va đuoc trong, khai thac, su dung nhieu noi tren the gioi do co gia tri kinh te cao.
Trong tieng Anh, cay chum ngay co nhieu ten goi khac nhau nhu "cay cai ngua" (Horseradish tree, do re non cua cay co vi cua cai ngua, mu tat), "cay dui trong" (Drumstick tree, do than/qua cay giong dui trong), "cay dau bel" (Bel-oil tree, do dau ep tu hat cay đuoc ban voi ten goi bel-oil).


Đac điem Cay than moc cao co trung binh, o đo tuoi truong thanh cay co the moc cao hang chuc met. 1 tuoi neu khong cat ngon cay co the cao toi 5-6m va co đuong kinh 10 cm. 3-4 nam tuoi la cay o đo tuoi truong thanh. Than cay ong chuot, khong co gai. La kep dai 30–60 cm, hinh long chim, mau xanh moc; la chet dai 12–20 mm hinh trung, moc đoi co 6-9 đoi. Cay tro hoa vao cac thang 1–2. Hoa trang kem, co cuong, hinh dang giong hoa đau, moc thanh chuy o nach la, co long to, nhieu mat. Qua dang nang treo, dai 25–40 cm, ngang 2 cm, co 3 canh, cho co hat hoi go len, doc theo qua co khia ranh. Hat mau đen, tron co 3 canh, lon co hat đau Ha Lan.


Hoat chat va dinh duong Cac bo phan cua cay chua nhieu khoang chat quan trong, giau chat đam, vitamin, beta-caroten, amino acid va nhieu hop chat phenol. Cay chum ngay cung cap mot hon hop gom nhieu hop chat quy hiem nhu zeatin, quercetin, alpha-sitosterol, caffeoylquinic acid va kaempferol. Mot so nguon nghien cuu cho biet chum ngay chua hon 90 chat dinh duong tong hop bao gom bay loai vitamin, sau loai khoang chat, 18 loai amino acid, 46 chat chong oxy hoa, lieu luong lon cac chat chong viem nhiem, cac chat khang sinh, khang đoc to, cac chat giup ngan ngua va đieu tri ung thu, u xo tien liet tuyen, giup on đinh huyet ap, ha cholesterol, bao ve gan.
La chum ngay con chua nhieu duong chat hon ca qua va hoa, tinh theo trong luong, trong đo vitamin C hon cam 7 lan, vitamin A hon ca rot 4 lan, calci gap 4 lan sua, sat gap 3 lan cai bo xoi, đam nhieu gap đoi sua chua va potassium gap 3 lan trai chuoi
Nhung nghien cuu ve chum ngay đa so đuoc thuc hien o An Đo, Philippines va Chau Phi. Cay đuoc biet đen va su dung tu hang ngan nam o cac nuoc co nen van minh co nhu Hy Lap, Y, An Đo. Đuoc xem la mot trong nhung loai cay huu dung bac nhat the gioi do toan bo cac phan tren cay chum ngay đeu co the đuoc dung lam thuc an hoac phuc vu cho cac muc đich khac nhau, nen chum ngay hien đang đuoc khuyen khich trong o nhieu quoc gia tren the gioi, đac biet la nhung nuoc ngheo. Rau chum ngay la nguon thuc an tot cho tre so sinh va ba me vua moi sinh con.
Cac to chuc phi chinh phu la "Trees for Life International", "Church World Service", "Educational Concerns for Hunger Organization" va "Volunteer Partnerships for West Africa" đa ung ho cho cay chum ngay la "nguon dinh duong tu nhien cho cac nuoc nhiet đoi". Mot nha nghien cuu đa cong bo rang "bot la chum ngay co tac dung dinh duong va co the su dung đe chong lai nan đoi." Cay chum ngay cho nhieu la vao cuoi mua kho trong khi cac loai cay rau khac thuong cho it la.


Phan bo Ban đia chum ngay la o vung son cuoc Hi Ma Lap Son tay bac An Đo, co lich su phat hien va su dung hon 4000 nam, nhung ngay nay đuoc trong rong rai o Phi chau, Trung My, Nam My, Đong Nam A v.v.
O Viet Nam chum ngay la loai duy nhat cua Chi Chum ngay đuoc phat hien moc hoang tu lau đoi tai nhieu noi nhu Thanh Hoa, Ninh Thuan, Binh Thuan, vung Bay Nui o An Giang, đao Phu Quoc v.v. Tuy vay truoc đay cay it đuoc chu y, co noi trong chi đe lam hang rao, va chi trong vai chuc nam tro lai đay khi hat cay tu nuoc ngoai đuoc mang ve Viet Nam, đuoc trong co chu đinh va qua nghien cuu nguoi ta thay cay co nhieu tac dung đac biet nen tuong la cay moi du nhap


Trong trot Cay chum ngay rat de trong, co the trong tu hat, hom canh, hom cu va trong đuoc quanh nam. Vung thieu nuoc nen trong vao mua mua, tuc khoang thang 4, thang 5. Cay đuoc trong nhieu o nhung vung đat kho han khac nghiet nhiet đoi hoac ban nhiet đoi. Cay chuong đat rao nuoc, nhieu cat, du la đat xau cung de moc, chiu đuoc han han, ua nang, hau nhu khong bi sau benh hai do đo cham soc cay khong can đieu kien gi đac biet ve phan bon va nuoc tuoi. Tuy nhien cay khong chiu đuoc ung ngap va de chet neu khong đuoc thoat nuoc tot. Bieu hien ban đau cua su du nuoc duoi re chum ngay la tren la cay xuat hien nhung đom trang, khi đo nguoi trong cay can ngung tuoi hoac tim cach thoat nuoc cho cay.
Go chum ngay kha mem, gion nen than canh de bi gay trong mua bao. Do đo neu trong cay đe khai thac su dung nguoi trong thuong cat ngon cay khi đat đo cao nhat đinh, vua tien thu hai; vua kich thich cay đam tuoc, nay canh theo cap so nhan nhu tan du; vua han che thiet hai do gay đo.


Ung dung Hau het cac bo phan nhu la, hoa, qua, hat, re, than cua cay chum ngay đeu huu dung voi con nguoi. Bang cach canh tac chum ngay, nha nong co the cai thien đat xau. La, hoa va qua non cua chum ngay, voi rat nhieu dinh duong va nguyen to vi luong, đuoc dung lam thuc pham cho nguoi va gia suc, giup xoa đoi giam ngheo, gop phan đam bao an ninh luong thuc, chong suy dinh duong tre em tai cac quoc gia đang phat trien.

Trong am thuc, la non va tham chi ca la gia cua chum ngay đuoc su dung đe nau canh voi thit, tom, nam hoac nau suong (mui vi tuong tu rau ngot), tron salad, an song, xao thit, trung. La chum ngay phoi kho tan bot co the đe rat lau ma khong mat dinh duong, su dung cho viec nhao bot banh, pha nuoc uong, lam sot cho my pasta, thit cuu nuong,... Hoa chum ngay co nhieu mat ngot va giau dinh duong, lam rau hoac phoi kho dung nau lay nuoc uong nhu mot loai tra. Trai non đuoc dung xao, nau canh, ham xuong, ninh sup nhu đau co ve va cho huong vi gan tuong tu mang tay. Khi gia, hat chum ngay co the rang an nhu đau phong. Re non cua cay an song hoac lam gia vi nhu cai ngua (mu tat). Tuy nhien tuong tu rau ngot, lo hoi, han che su dung rau va cac che pham tu chum ngay cho phu nu co thai.
Tu van ve thuc duong voi chum ngay cho biet khi nau canh rau chum ngay chi can vua chin toi đe bao ton tot nhat duong chat, khong can nhieu rau vi luong dinh duong trong rau rat cao, nem it gia vi, khong can hoac can rat it mi chinh vi rau co vi ngot đam tu nhien.
Su chu y đen cong dung cua chum ngay ngay cang tang len tai nhieu quoc gia tren the gioi va trong thuc te, loai cay nay đa vuot ra ngoai khuon kho la mot loai rau ma đuoc su dung rong rai va đa dang trong cong nghe duoc pham, my pham, nuoc giai khat dinh duong va thuc pham chuc nang. Cac quoc gia đang phat trien su dung chum ngay nhu duoc lieu ket hop chua hang tram loai benh hiem ngheo, benh thong thuong nhu phong va tri ung thu, tieu đuong, thieu mau, coi xuong, tim mach, kinh phong, sung tay, viem nhiem, mo mau, đau da day, ngua thai, ung loet, lao hoa, suy nhuoc co the, suy nhuoc than kinh, tri chung bat luc va tang cuong kha nang ham muon tinh duc.
Thong ke chua đay đu cho thay chum ngay co the đuoc su dung đe đieu tri đen hon 300 can benh. Đac biet, hop chat zeatin, voi nang luc chong lao hoa manh me, trong chum ngay cao gap vai ngan lan so voi bat ky mot loai cay nao khac. Them vao đo, chum ngay cung co hai loai hop chat phong ung thu va chan đung su tang truong cua khoi u, khien cay đuoc menh danh la loai cay phong ung thu
Chum ngay đac biet tot cho benh nhan ung thu vi nhung chat dinh duong ma no mang lai rat đay đu ma lai khong du thua, no giup cho cac te bao binh thuong co đu chat đe hoat đong, trong khi lai cung cap it chat dinh duong cho khoi u co co hoi đe phat trien.
Hat kho cua cay co the đuoc ung dung đe lam hoat chat loc nuoc hoac ep lay dau. Chat dau trong hat co pham chat tot, mau vang tuoi sang voi mot huong vi de chiu co đuoc so sanh chat luong voi dau oliver, đe rat lau khong hong va đuoc su dung lam dau an hoac dau may. Tai cac vung o nhiem noi nong thon ngheo chau A, chau Phi, hat chum ngay thuong đuoc nghien nat hoa vao nuoc, đe lang, cac chat can ban se bi loai bo hoan toan. Nuoc sach nay con đuoc sat khuan do tac dung cua chat dau cay trong hat, nen co the dung ngay lam nuoc uong.
Do chum ngay moc nhanh, song đuoc o nhung đieu kien đat đai kho can va trong đieu kien khi hau khac nghiet, chiu đuoc han han, nen nhieu noi tren the gioi chum ngay đuoc trong lam hang rao xanh che chan cho cac khu san xuat nong nghiep, che bong cho cac cay cong nghiep dai ngay, chan gio, chan cat. Cay cung co kha nang cai tao đat tot, la gia lam phan huu co va thuc an bo sung cho gia suc rat tot. Dang cay thon, than ong, tan đep, la xanh muot nen con đuoc trong lam canh.
Tuy thuoc loai moc nhung go than cay mem, nhe, la nguon nguyen lieu tiem nang cho ky nghe giay va con đuoc dung đe che pham mau xanh.


Chu thich van đe phenol la hop chat gay hai neu an rau co nhieu chat nay ko co loi cho suc khoe. No la đoc tinh cung dc tim thay trong san Mi


Lien ket ngoai Du lieu lien quan toi Moringa oleifera tai Wikispecies
 Tu lieu lien quan toi Moringa oleifera tai Wikimedia Commons

Chum ngay tai Encyclopedia of Life
Chum ngay tai trang Trung tam Thong tin Cong nghe sinh hoc quoc gia Hoa Ky (NCBI).
Chum ngay 503874 tai He thong Thong tin Phan loai Tich hop (ITIS).
Chum ngay la mot loai cay than duoc tai K Duoc
Moringa oleifera tren Catalogue of Life: 18th April 2013 Luu tru ngay 11 thang 9 nam 2014 tai Wayback Machine