Roh Tae-woo hay No Tae-u (tieng Han: 노태우, Hanja:盧泰愚; Han-Viet: Lu Thai Ngu, 4 thang 12 nam 1932 - 26 thang 10 nam 2021) la cuu Tong thong cua Đai Han Dan Quoc. Ong lam tong thong tu ngay 25 thang 2 nam 1988 đen ngay 25 thang 2 nam 1993. Ong la mot nha lanh đao cua Đang Cong ly Dan chu va đuoc biet đen la nguoi đa thong qua Tuyen bo ngay 29 thang 6 vao nam 1987. Ong la tong thong đau tien thoi ky dan chu o Han Quoc va cung la Tong thong đau tien cua thoi ky Đe luc Cong hoa.
Roh la đong minh than can va la ban cua Chun Doo-hwan, nha lanh đao tien nhiem cua đat nuoc, nguoi đa cai tri voi tu cach la mot nha đoc tai quan su khong đuoc bau chon tu nam 1980 đen nam 1988, va khong chinh thuc ke tu nam 1979. Nam 1996, ca hai nha lanh đao đeu bi ket an vi vai tro cua ho trong viec dan dung cac cuoc đao chinh cung nhu cac hanh vi vi pham nhan quyen sau đo nhu Vu tham sat Gwangju, nhung đuoc an xa vao nam sau boi Kim Young-sam theo loi khuyen cua tong thong đac cu Kim Dae-jung.
Ong la lanh đao cua Đang Cong ly Dan chu tu nam 1987 đen nam 1990 va đuoc biet đen la nguoi đa thong qua Tuyen ngon 29 thang 6 nam 1987 voi tu cach la lanh đao cua đang. Roh qua đoi vao ngay 26 thang 10 nam 2021, huong tho 88 tuoi.
Mac du Roh co nhung sai lam trong qua khu nhu cung voi Chun Doo-hwan đan ap đam mau Phong trao dan chu Gwangju nam 1980. Tuy vay, voi tu cach la Tong thong đau tien cua nen dan chu Han Quoc ong đa co dong gop to lon cho Han Quoc nhu to chuc thanh cong The van hoi Mua he 1988 tai Seoul, binh thuong hoa quan he ngoai giao voi nhieu nuoc, đua Han Quoc gia nhap Lien Hop Quoc ngay 17 thang 6 nam 1991. Ong Roh đuoc cac su gia xep vi tri thu 5 trong bang xep hang Tong thong vi đai nhat Han Quoc.


Cuoc song va giao duc ban đau Roh sinh ngay 4 thang 12 nam 1932 trong mot gia đinh nong dan o Dalseong, gan Daegu, tinh Gyeongsang Bac. To tien ong đuoc cho la đen tu Te Nam, Son Đong . Me ong la mot nu vien chuc cap thap o quan, đa mat trong mot vu tai nan xe hoi khi ong moi 7 tuoi. Đuoc nguoi bac giup đo, ban đau Roh nhap hoc truong ky thuat Daegu nhung sau đo ong đa chuyen sang hoc tai truong trung hoc Kyongbuk. Truong hoc nay nhan xet ong la mot hoc sinh hoa nha, cham chi, co tinh than trach nhiem cao. Roh Tae-woo ket ban voi Chun Doo-hwan khi ca hai con đang hoc truong trung hoc o Daegu.
Thang 3 nam 1945, voi su giup đo cua nguoi chu, ong vao truong Trung hoc Ky thuat Daegu . Tuy nhien, khi đang hoc nam thu hai trung hoc, Roh bi muoi đot va mac benh sot ret, nhung van song sot mot cach ngoan muc va trong ky thi chuyen tiep len lop 4 cua truong trung hoc Daegu , toi đa đat điem cao nhat voi ty le canh tranh la 10 tren 1 va đuoc chuyen đen truong trung hoc co so Canh Phuc. Trong nhung nam đau tien đi hoc, sinh vien đuoc khuyen nen tham gia cac hoat đong chinh tri, nhung ong tu choi va chuyen tam vao viec hoc voi ly do: 'Hoc sinh phai tap trung vao viec hoc'. Ong co ngoai hinh nho con, khong thich đanh nhau va co cuoc song hoc đuong suon se nho khong dinh liu đen cac van đe chinh tri hay tu tuong.
Trong so cac chinh tri gia thoi đo, ong đac biet nguong mo Kim Gu, mot nha cach mang chong phat xit Nhat.


Su nghiep quan đoi Trong Chien tranh Trieu Tien (1950-1953), Roh gia nhap quan đoi Han Quoc voi tu cach la linh nghia vu nhap ngu trong mot đon vi Phao binh, đuoc thang cap Trung si Phao binh cua Phao luu M114 155mm. Sau đo, ong vao Hoc vien Quan su Han Quoc, hoan thanh khoa hoc đau tien cua chuong trinh bon nam, ong tot nghiep vao thang 2 nam 1954 voi bang Cu nhan Khoa hoc va quan ham la Thieu uy Luc quan tai Lop 11 cua Hoc vien Quan su Han Quoc (KMA).
La mot ha si quan trong bo binh tu nam 1954, Roh thang tien đeu đan trong cac cap bac va chien đau trong Chien tranh Viet Nam lan đau tien vao nam 1968 voi tu cach la Trung ta va Tieu đoan truong, sau đo đuoc thang cap bac Thieu tuong va chi huy cua Su đoan Bach ma vao nam 1979. Sau vu am sat Tong thong Park Chung-hee, mot thanh vien cua Hanahoe, mot nhom quan su bi mat, ong đa ho tro quan trong cho mot cuoc đao chinh tuoc bo moi quyen luc cua Tong thong Choi Kyu-hah sau đo Chun tro thanh Nguyen thu quoc gia de facto cua Han Quoc. Roh la mot Đai tuong quan đoi khi ong giup Chun dan quan tham gia Phong trao dan chu Gwangju vao nam 1980.
Roh nam giu mot so chuc vu chu chot trong quan đoi nhu Tu lenh Bo Tu lenh An ninh Thu đo nam 1979 va Tu lenh Bo Tu lenh An ninh Quoc phong nam 1980.
Khi Roh moi gia nhap quan đoi, ho cua anh đuoc phien am sang tieng Anh la "No". Sau đo, ong đoi no thanh "Roh" đe tranh ham y tieu cuc cua "No" trong tieng Anh.


Su nghiep chinh tri = Bo truong Noi cac =
Roh tung giu mot so chuc vu quan trong trong quan đoi nhu Tu lenh Bo Tu lenh An ninh Thu đo nam 1979 va Tu lenh Bo Tu lenh An ninh Quoc phong nam 1980. Sau khi nghi huu tu Quan đoi Han Quoc vao thang 7 nam 1981, Roh chap nhan đe nghi cua Tong thong Chun giu chuc Bo truong Bo Ngoai giao. An ninh Quoc gia va Ngoai giao. Sau đo, ong giu chuc Bo truong The thao, Bo truong Noi vu, Chu tich Uy ban To chuc The van hoi Seoul, va nam 1985, Chu tich Đang Cong ly Dan chu cam quyen. Đang chu y nhat, ong đa giam sat viec chuan bi cho The van hoi Mua he 1988 o Seoul, ma chinh ong đa chinh thuc tuyen bo khai mac.


= Tuyen bo ngay 29 thang 6 va tranh cu tong thong =
Bat chap viec ong tham gia vao Cuoc đao chinh ngay 12 thang 12 nam 1979 chong lai Tong thong luc bay gio Choi Kyu-hah va cuoc đan ap đam mau cua quan đoi đoi voi nhung nguoi bat đong chinh kien ​​trong Khoi nghia Gwangju tu ngay 18 đen ngay 27 thang 5 nam 1980 va chu y Nha Xanh trong cuoc Bau cu Tong thong nam 1987 sap toi, Roh bat đau lam viec đe tao khoang cach voi chinh phu Chun. Ly do la Roh đa lam viec đe thuc hien chuong trinh nghi su cua rieng minh ve cai cach dan chu. Bang cach đong y đap ung cac yeu cau cua phe đoi lap ve cai cach chinh tri voi đe xuat tam điem cua minh bao gom bau cu truc tiep Tong thong, Roh đa ung ho thanh cong Chun va nang cao hinh anh cua chinh minh nhu mot nha cai cach.
Vao thang 6 nam 1987, Chun chi đinh Roh la ung cu vien tong thong cua đang cam quyen Đang Cong ly Dan chu. Đieu nay đuoc nhieu nguoi coi la giao cho Roh nam quyen tong thong va đa kich hoat cac cuoc bieu tinh ung ho dan chu lon o Seoul va cac thanh pho khac trong Phong trao Dan chu Thang Sau nam 1987.
Đap lai, Roh đa co mot bai phat bieu vao ngay 29 thang 6 hua hen mot chuong trinh cai cach rong rai. Đung đau trong so đo la hien phap moi, dan chu hon va cuoc bau cu pho thong tong thong.  Trong cuoc bau cu, hai nhan vat đoi lap hang đau, Kim Young-sam va Kim Dae-jung (ca hai nguoi sau nay đeu tro thanh tong thong), đa khong the gianh chien thang vi su khac biet cua ho va chia re phieu bau, bat chap nu ung cu vien tong thong đau tien, Hong Sook-ja trong lich su bau cu Han Quoc rut khoi cuoc đua ung ho Kim Young-sam chong lai Roh. Đieu nay giup Roh gianh chien thang voi ty so sit sao voi 36,6% so phieu bau va tro thanh tong thong đuoc bau trong sach đau tien cua đat nuoc vao ngay 16 thang 12 nam 1987.


Tong thong (1988-1993) Roh tuyen the nham chuc tong thong vao ngay 25 thang 2 nam 1988. Lan đau tien, buoi le đuoc to chuc ben ngoai Quoc hoi. Cac tong thong tiep theo cung nham chuc tai cung mot đia điem. Su kien Roh Tae-woo tuyen the nham chuc Tong thong đa đanh dau su chuyen giao quyen luc hoa binh đau tien tai Han Quoc.
Nhiem ky cua Roh rat đang chu y vi đa đang cai to chuc The van hoi Seoul vao nam 1988 va ve chinh sach đoi ngoai Nordpolitik cua ong, the hien su pha vo lon so voi cac chinh quyen truoc đo. Đung nhu loi cua minh, ong van cam ket thuc hien cac cai cach dan chu va kien đinh trong viec thuc đay cac cai cach chinh tri va kinh te xa hoi o que nha. Dan chu hoa chinh tri, kinh te "tang truong cong bang" va thong nhat đat nuoc la ba muc tieu chinh sach đuoc chinh quyen Roh đat ra.
Tuy nhien, nam 1992, chinh phu cua Roh đa phong toa mot hang đong tren Nui Halla, noi phat hien ra hai cot cua cac nan nhan vu tham sat cuoc noi day Jeju, tiep tuc mot loat cac chinh quyen lien tiep che đay su that cua cuoc noi day.


= Hop nhat cac đang phai chinh tri vao nam 1990 =
Đe khac phuc tinh trang te liet đieu hanh do khong co su ung ho cua đa so trong Quoc hoi, chinh phu Roh đa tim cach đat đuoc "mot thoa hiep lon" trong chinh tri đang phai.  Thong bao đang ngac nhien ve viec hop nhat đang vao ngay 22 thang 1 nam 1990 la mot no luc đe đat đuoc đieu ky dieu chinh tri nay. Đang Cong ly Dan chu cam quyen đa hop nhat voi hai đang đoi lap, Đang Dan chu va Thong nhat cua Kim Young-sam va Đang Cong hoa Dan chu Moi cua Kim Jong-pil. Đang Tu do Dan chu moi đuoc thanh lap, chi huy hon 2/3 đa so trong co quan lap phap, đa tim cach thiet lap su on đinh chinh tri đe thuc đay tien bo kinh te xa hoi. Tuy nhien, viec sap nhap đay ray nhung cuoc đau đa phe phai, lam suy yeu kha nang xu ly cac van đe quoc gia cua chinh quyen ong.


= Chinh sach đoi ngoai =

Ong đa gap Tong thong Corazon Aquino đe thao luan mot loat cuoc đam phan giua Philippines va Han Quoc ve moi quan he kinh te, xa hoi va van hoa, ho tro vo si nguoi Philippines Leopoldo Serantes trong The van hoi, va đe thao luan ve cac cuoc đam phan thong nhat đe cham dut su thu đich cua Bac Trieu Tien sau Chien tranh Trieu Tien.
Trong thoi gian cam quyen, quan điem Tong thong cua Roh rat tich cuc trong linh vuc ngoai giao. Viec to chuc thanh cong The van hoi Mua he lan thu 24 tai Seoul trong nam đau tien nam quyen la mot thanh tuu lon, tiep theo la hoat đong ngoai giao tich cuc cua ong, bao gom ca bai phat bieu truoc Đai hoi đong Lien Hop Quoc vao thang 10 nam 1988, cuoc gap cua ong voi Tong thong Hoa Ky [[George] H. W. Bush]], va co bai phat bieu truoc phien hop chung cua Quoc hoi Hoa Ky. Ong cung đa thuc hien chuyen tham chau Au gom 5 quoc gia vao thang 12 nam 1989.
Vao ngay 7 thang 7 nam 1988, ong đua ra mot sang kien ​​chinh sach đoi ngoai tich cuc đuoc goi la Ngoai giao phuong Bac, hay Nordpolitik, mang lai loi ich va phan thuong cho chinh phu cua ong. Nam 1989, Seoul thiet lap quan he ngoai giao voi Hungary va Ba Lan, tiep theo la quan he ngoai giao voi Nam Tu, Romania, Tiep Khac, [ [Bulgaria]] va Mong Co vao nam 1990. Thuong mai cua Han Quoc voi Cong hoa Nhan dan Trung Hoa tang đeu đan, đat moc 3,1 ty USD cung luc voi thuong mai cua Han Quoc voi cac quoc gia Khoi phia Đong va Lien Xo tang len 800 trieu USD. Seoul va Moscow đa trao đoi van phong tong lanh su đay đu vao nam 1990. Đong thai cua Roh khien Trieu Tien ngay cang bi co lap hon va la mot buoc ngoat lich su va kich tinh trong cac muc tieu ngoai giao cua Han Quoc.
Vao ngay 4 thang 6 nam 1990, Roh gap Mikhail Gorbachev, Chu tich Lien Xo, trong chuyen tham Hoa Ky. Cuoc gap đa cham dut 42 nam im lang chinh thuc giua hai nuoc va mo đuong cho viec cai thien quan he ngoai giao. Roh sau đo đa đen tham Lien Xo vao nam 1991.


= Quan he Bac Trieu Tien =
Chinh sach Nordpolitik cung đe xuat phat trien tam thoi "Cong đong Trieu Tien", tuong tu nhu đe xuat cua Trieu Tien ve mot lien bang.
Tu ngay 4 đen ngay 7 thang 9 nam 1990, cac cuoc đam phan cap cao đuoc to chuc tai Seoul, cung thoi điem mien Bac phan đoi viec Lien Xo binh thuong hoa quan he voi mien Nam. Vao thang 12 nam 1991, ca hai quoc gia đa đat đuoc mot hiep đinh, Hiep đinh ve Hoa giai, Khong xam luoc, Trao đoi va Hop tac, cam ket khong xam luoc va trao đoi van hoa va kinh te. Ho cung đong y ve viec thong bao truoc ve cac phong trao quan su lon va thanh lap đuong day nong quan su, đong thoi no luc thay the đinh chien bang mot "che đo hoa binh". Ngay nay, thoa thuan nay đa đuoc ca ngoi vi đa hinh thanh nen tang cho trao đoi va hop tac xuyen bien gioi.
Vao thang 1 nam 1992, Trieu Tien va Han Quoc cung đa ky Tuyen bo chung ve phi hat nhan hoa ban đao Trieu Tien, mac du Trieu Tien sau đo đa tu bo va theo đuoi chuong trinh vu khi hat nhan cua rieng minh. Đieu nay trung hop voi viec ca Bac va Nam Trieu Tien gia nhap Lien hop quoc. Trong khi đo, vao ngay 25 thang 3 nam 1991, mot đoi tuyen Han Quoc thong nhat, lan đau tien, đa su dung Co thong nhat Han Quoc tai Giai bong ban the gioi o Nhat Ban, va vao ngay 6 thang 5 nam 1991, mot đoi thong nhat đa thi đau tai Giai bong đa tre the gioi. Canh tranh o Bo Đao Nha.


= Kinh te va co so ha tang =
Su nhan manh cua Roh vao "tang truong kinh te đi đoi voi cong bang", mac du đuoc cong chung đon nhan nong nhiet, đa dan đen su sut giam toc đo tang truong kinh te hang nam tu muc cao 12,3% nam 1988 xuong con 6,7% nam 1989. Khi cac cuoc đinh cong va yeu cau tang luong tang len ngay cang gia tang. Chinh phu Roh đa ap đat ke hoach that lung buoc bung đe giu cho nen kinh te đinh huong xuat khau cua Han Quoc canh tranh hon tren truong quoc te. Tuy nhien, viec theo đuoi muc luong cao hon sau cac cuoc đinh cong va su tang gia cua đong won Han Quoc so voi đong đo la My đa khien cac san pham cua Han Quoc kem canh tranh tren truong quoc te.
Tuy nhien, trong so nhung di san tich cuc cua ong co viec xoa no o nong thon, xay dung 2 trieu ngoi nha moi va thiet lap quyen so huu đat cong vi loi ich cong. Trong so nhung di san lau dai cua ong la viec xay dung cac du an quoc gia quy mo lon nhu San bay quoc te Seoul mo cua vao nam 2001 (va hien la mot trong nhung san bay lon nhat va ban ron nhat tren the gioi) va Korea Train Express (KTX) he thong đuong sat cao toc đuoc khanh thanh nam 2004, ca hai đeu bat đau đuoc xay dung duoi su quan ly cua ong vao nam 1992.


Nghi huu Hien phap 1987 khong cho phep ong ra tai tranh cu do đa đam nhan mot nhiem ky Tong thong, ong roi nhiem so vao ngay 24 thang 2 nam 1993. Nguoi ke nhiem ong la nha hoat đong dan chu Kim Young-sam. Viec ong Kim lam Tong thong đa đanh dau qua trinh chuyen giao quyen luc đau tien duoi thoi Đe Luc Cong hoa.


= Ngoi tu va an xa =
Tong thong ke nhiem Kim Young-sam đa tien hanh đieu tra 2 vi tong thong tien nhiem la Roh va Chun.
Vao thang 10 nam 1995, Roh Tae-woo đa thua nhan viec ong tich luy bat hop phap hang tram trieu đo khi van con la tong thong. Ong con bi truy to them toi noi loan va phan quoc. Sau đo ong bi tuyen an 22 nam tu nhung đuoc an xa vao nam 1997.


= Suc khoe =
Suc khoe cua Roh Tae-woo đa yeu đi nhieu tu nam 2002 sau khi trai qua phau thuat ung thu tuyen tien liet. Ong sau đo co trieu chung viem phoi va nhieu lan phai nhap vien đieu tri.
Ong Roh con mac hoi chung teo tieu nao hiem gap, gay kho khan trong giao tiep. Mot thoi gian truoc khi mat, do tinh trang benh xau đi, ong đa nhap vien đieu tri tai Benh vien Đai hoc Seoul.


Qua đoi va quoc tang Ong qua đoi tai Benh vien Đai hoc Quoc gia Seoul luc 1 gio 45 phut chieu ngay 26 thang 10 nam 2021.
Phu Tong thong va Chinh phu quyet đinh to chuc tang le cho ong voi hinh thuc quoc tang, nhung quyet đinh nay đa gay ra lan song phan đoi du doi tu cac gia đinh cua nhung nguoi đa chet trong cuoc đan ap Phong trao dan chu Gwangju nam 1980 va cac thanh vien cua Đang Dan Chu tu do cam quyen do Roh Tae-woo đa tung đong mot vai tro quan trong trong cuoc đan ap nay. Chinh quyen Thanh pho Gwangju đa tu choi treo co ru va lap ban tho tuong niem ong Roh Tae-woo. Le quoc tang cua ong đa đuoc gioi han nhung nguoi đen du do anh huong cua đai dich Covid-19. Le quoc tang co Tong thong Roh-Tae woo đuoc to chuc vao ngay 30 thang 10 nam 2021 tai Cong vien Olympic, Seoul, đe ghi on viec ong đa chu tri thanh cong The van hoi Mua he 1988. Thu tuong Kim Boo-kyum lam truong ban le tang. Theo luat, Roh Tae-woo khong đu đieu kien đe chon cat tai Nghia trang quoc gia Seoul vi tien an tien su trong qua khu, tro cot cua ong đuoc chon cat tai Đoi Thong nhat o thi tran bien gioi Paju.


Tham khao