Tran chien Bien Bismarck (2 thang 3 nam 1943 - 4 thang 3, 1943) la mot tran đanh dien ra tai Mat tran Tay Nam Thai Binh Duong trong Chien tranh the gioi thu hai. Trong suot ba ngay dien ra tran đanh, cac may bay thuoc Khong luc 5 Khong quan Hoa Ky va Khong quan Hoang gia Uc (RAAF) đa tan cong cac đoan tau chuyen quan cua Nhat Ban, đang tren đuong đen Lae, New Guinea. Ket qua la phan lon cac tau Nhat bi đanh chim va hang nghin quan tang vien Nhat đa bo xac tren đuong đi.
Thang 12 nam 1942, Bo tong chi huy Luc quan Nhat quyet đinh tang vien cho chien truong Tay Nam Thai Binh Duong. Theo ke hoach, 6.900 linh Nhat se đuoc đua tu can cu Rabaul đen Lae. Đieu nay la vo cung nguy hiem vi suc manh khong quan Đong Minh trong vung nhung buoc phai thuc hien vi neu khong linh Nhat buoc phai hanh quan qua cac đam lay, nui va rung ma khong co đuong. Ngay 28 thang 2 nam 1943, đoan tau chuyen van gom tam khu truc ham va tam chuyen van ham, yem tro boi 100 may bay tiem kich đa bat đau xuat phat tu cang Simpson tai Rabaul.
Đong Minh đa phat hien đuoc su chuan bi cua quan Nhat, đong thoi cac nhan vien giai ma hai quan tai Melbourne (FRUMEL) va Washington, D.C. cung đa giai ma thanh cong hanh trinh va điem đen cua đoan tau chuyen van. Ben canh đo, Khong quan Đong Minh cung tim ra đuoc phuong phap oanh tac moi đe tang kha nang thanh cong. Trong ngay 2 va 3 thang 3 nam 1943, may bay lien tuc tan cong đoan tau va đen ngay 4 thang 3 co them su tham gia cua cac ngu loi đinh. Ket qua la ca tam chuyen van ham va bon khu truc ham Nhat bi đanh chim. Quan Nhat tu đo khong dam đua quan đen tang vien cho Lae bang đuong bien nua va do đo cung khong đu suc ngan can cac cuoc tan cong cua Đong Minh tai New Guinea.


Boi canh Sau thang sau cuoc tan cong Tran Chau cang, Hai quan Hoa Ky gianh thang loi chien luoc tai đao Midway. Tiep noi sau đo la chien thang tai Guadalcanal vao đau thang 2 nam 1943. Cung luc đo, quan My va quan Uc đa đay lui quan Nhat trong Chien dich Đuong mon Kokoda, roi sau đo đanh chiem Buna–Gona, tieu diet toan bo quan Nhat trong khu vuc. Sau thang loi nay, Đong Minh đa chiem đuoc uu the nhung chua đu suc quet sach quan Nhat ra khoi New Guinea.
Muc tieu cuoi cung cua Đong Minh tai New Guinea va quan đao Solomon la đanh chiem can cu Nhat Ban Rabaul tai New Britain, đau nao cua cac luc luong Nhat đang hoat đong tai New Guinea va quan đao Solomon (Chien dich Cartwheel), tu đo mo đuong tai chiem Philippines. Nhan thuc đuoc đieu đo, quan Nhat buoc phai đua tang vien đen khu vuc nay đe can buoc tien cua Đong Minh. Quan Nhat cung khong co du đinh rut ve phong ngu ma van muon tien cong đe chiem tron New Guinea va quan đao Solomon. Tuy nhien giua Luc quan va Hai quan Nhat đa dien ra cuoc tranh cai gay gat ve chien truong chinh khi Luc quan cho rang New Guinea la quan trong nhat con phia Hai quan lai nghieng ve quan đao Solomon.


Binh luc va y đo tac chien cua cac ben = Nhat Ban =

Truoc dien bien bat loi tai Guadalcanal va Buna–Gona vao thang 12 nam 1942, quan Nhat bi đat vao tinh the mat ca hai vi tri nay. Do đo, Bo Tong chi huy cua Nhat Ban đa quyet đinh cung co cac vi tri cua quan Nhat tai Tay Nam Thai Binh Duong bang cach đua Su đoan 20 cua Trung tuong Jusei Aoki tu Trieu Tien đen Guadalcanal va Su đoan 41 cua Trung tuong Heisuke Abe tu Trung Quoc đen Rabaul. Trung tuong Hitoshi Imamura, chi huy truong Phuong dien quan 8 tai Rabaul ra lenh Trung tuong Hatazo Adachi thuoc Quan đoan 18 bao ve Madang, Wewak va Tuluvu tai New Guinea. Ngay 29 thang 12, Adachi lenh cho Trung đoan Bo binh 102 va cac đon vi khac duoi quyen Thieu tuong Toru Okabe, nguoi chi huy cac đon vi bo binh cua Su đoan 51, tu Rabaul đen Lae va đi đuong bo đe đanh chiem Wau. Lae la mot thanh pho chien luoc chi cach Buna khoang 150 dam ve huong Tay, ngay tren bo bien phia bac, mot điem phong ve rat quan trong cho can cu Rabaul. Sau khi co quyet đinh ve viec rut khoi Guadalcanal tu ngay 4 thang 1, nguoi Nhat don trong tam chu y tu chien truong Solomon ve New Guinea, do đo đa đua Su đoan 20 va 41 đen Wewak.
Ngay 5 thang 1 nam 1943, đoan chuyen van đua luc luong cua tuong Okabe bat đau xuat phat tu Rabaul đen Lae. Bi phat hien boi Bo phan giai mat ma Ultra, đoan chuyen van đa bi cac may bay cua Khong quan Hoa Ky (USAAF) va Khong quan Hoang gia Uc (RAAF) tan cong. May thap va cac chien đau co che cho cho đoan tau nhung phia Đong Minh đa ban roi 69 may bay Nhat trong khi chi mat 10. Mot chiec Consolidated PBY Catalina cua Khong quan Uc đa đanh chim chuyen van ham Nichiryu Maru. Mac du cac khu truc ham đa cuu đuoc 739/1.100 linh Nhat tren tau, toan bo thuoc men va vat dung y te đa bi mat. Myoko Maru, mot chuyen van ham khac, bi thuong nang tai Lae sau khi bi tan cong boi oanh tac co North American B-25 Mitchell đa troi dat len mot bai bien. Phan con lai cua đoan tau đen đuoc Lae ngay 7 thang 1 nhung luc luong cua Okabe đa bi đanh bai trong Tran Wau.
Phan lon Su đoan 20 đa đen Wewak bang cac chuyen van ham toc đo cao vao ngay 19 thang 1 nam 1943. Phan con lai cua Su đoan 41 đen vao ngay 12 thang 2. Imamura va Pho Đo đoc Mikawa Gunichi, chi huy truong Đe bat Ham đoi, đe ra ke hoach chuyen bo tong chi huy Quan đoan XVIII va phan lon Su đoan 51 tu Rabaul đen Lae ngay 3 thang 3, sau đo tiep tuc đua luc luong con lai cua Su đoan 20 đen Madang mot tuan sau đo. Ke hoach nay xem ra rat nguy hiem, truoc suc manh cua khong quan Đong Minh trong khu vuc nay. Ban tham muu cua Quan đoan XVIII uoc luong rang 4/10 chuyen van ham se bi đanh chim cong voi mat khoang 30 đen 40 may bay. Thanh cong cua chuyen đi nay la nam an nam thua theo tinh toan cuoi cung. Tuy nhien bu lai, neu cho linh Nhat đo bo len Madang, đoan quan nay phai di chuyen hon 230 km (140 dam) qua cac đam lay, nui va rung ma khong co đuong. Ve phia khong quan Nhat, hai chien đoi (sentai) khu truc co cua Hai quan va ba chien đoi khu truc co cua Luc quan đuoc đieu đen bao ve đoan tau. Phia Hai quan con đua them 18 chien đau co thuoc hang khong mau ham Zuiho tu Truk đen Kavieng.


= Đong Minh =
Quan Đong Minh đa som nhan ra cac dau hieu cua đoan chuyen van. Cac thuy phi co chuyen dung đe phat hien tau ngam cua Nhat đuoc tung ra đe thi sat đa bi phat hien vao ngay 7 thang 2. Chi huy truong luc luong Khong quan Đong Minh tai khu vuc Tay Nam Thai Binh Duong, Trung tuong George Kenney đa ra lenh tang cuong trinh sat Rabaul. Ngay 14 thang 2, khong anh cho thay 79 chiec tau đau tai cang, trong đo co 34 thuong thuyen va sau chuyen van ham. Đieu nay cho thay dau hieu mot chuyen tang vien nua sap bat đau, chi co điem đen la chua ro. Ngay 16 thang 2, nhan vien giai ma hai quan tai Melbourne (FRUMEL) va Washington, D.C. giai ma thanh cong ke hoach cua quan Nhat se đo bo tai Wewak, Madang va Lae. Sau đo, mot buc đien khac cua Khong ham đoi 11 Nhat Ban bi giai ma cho thay cac khu truc ham va sau chuyen van ham khac se đen Lae khoang ngay 5 thang 3. Mot bao cao khac cho thay đoan tau se đen Lae ngay 12 thang 3. Ngay 22 thang 2, trinh sat co phat hien 59 tau cho hang thuong mai tai cang Rabaul.
Kenney đa đem cac ban giai ma trinh cho Chi huy truong Toi cao khu vuc Tay Nam Thai Binh Duong, tuong Douglas MacArthur vao ngay 25 thang 2. Vien canh 6.900 quan Nhat đo bo len Lae khien MacArthur lo lang se lam anh huong đen ke hoach cua minh. Kenney sau đo gui lenh cho Chuan tuong Ennis Whitehead, chi huy truong Khong luc 5 va cac luc luong khong quan Đong Minh tai New Guinea, bao gom ca cac đon vi Khong quan Uc, duoi quyen Chuan tuong Khong quan Joe Hewitt.
Kenney bao cho Whitehead ve ke hoach cua đoan chuyen van, ngay du tinh va canh bao kha nang quan Nhat se cho khong kich mo đuong. Ong cung đe nghi cat giam so gio bay đe co the tap trung mot luc luong lon tan cong đoan chuyen van va đoi Whitehead đieu cang nhieu may bay cang tot đen san bay tai Dobodura, noi ma khong bi anh huong boi thoi tiet that thuong cua day nui Owen Stanley. Kenney bay đen cang Moresby ngay 26 thang 2 va gap Whitehead o đo. Hai vi tuong đa đi thi sat cac chien đau co va oanh tac co va đi đen quyet đinh tan cong đoan chuyen van tai eo bien Vitiaz. Kenney tro ve Brisbane ngay 28 thang 2.
Đe chuan bi cho cuoc tan cong nay, Đong Minh cung đa phat trien chien thuat oanh tac moi. Tai mat tran Tay Nam Thai Binh Duong, cac cuoc nem bom chien luoc la bat kha thi boi vi cac trung tam cong nghiep Nhat Ban đeu nam ngoai tam bay toi đa cua cac oanh tac co chien luoc lon nhat, voi cac can cu tai Uc va New Guinea. Do đo, nhiem vu chinh cua cac oanh tac co Đong Minh trong khu vuc la cat đut đuong tiep van cua quan Nhat, đac biet la tren bien. Tuy nhien trong suot thang 1, 416 phi vu cua khong quan Đong Minh đoi lai von ven hai tau Nhat bi chim va ba chiec bi hu hai. Đieu nay cho thay chien thuat tan cong can phai thay đoi. Đai ta Bill Garing, si quan tham muu khong quan Uc duoi quyen Kenney voi nhung kinh nghiem chien đau co đuoc tu Chau Au, kien nghi rang neu muon tieu diet đoan chuyen van ham Nhat, cac may bay phai tan cong no tu nhieu huong va nhieu cao đo.

Thieu ta Paul I. "Pappy" Gunn va đon vi bao tri duoi quyen tai Townsville, Queensland đa cho gan them bon khau sung may.50-ich (12,7 mm) vao mui cac oanh tac co hang nhe Douglas A-20 Havoc vao thang 9 nam 1942. Hai binh xang phu 450-US-gallon (1.700 l; 370 imp gal) đuoc bo sung đe mo rong tam bay. Thang 12 nam 1942, mot no luc tuong tu đa đuoc thuc hien đe cai tien cac oanh tac co hang trung B-25 tro thanh phi co chuyen diet thuong thuyen, tuy nhien đieu nay la kho khan hon. Mui cua chiec may bay sau khi cai tien qua nang du đa gan them đo dan bang chi len đuoi va đo giat cua nhung khau sung may khi khai hoa đu lam vang cac đinh tan tren be mat may bay. Sung may o đuoi va o bung cung khong đuoc su dung nua do chung khong co tac dung gi o tan cong tam thap. Quan trong nhat la su thay đoi trong chien thuat: su dung B-25 tan cong cac tau Nhat bang phuong phap oanh tac nhay.
Thang 2 nam 1942, Khong quan Uc bat đau thu nghiem chien thuat "oanh tac nhay", mot chien thuat chong tau chien đuoc su dung boi Anh va Đuc. Chiec oanh tac co se bay tam thap va tha bom xuong mat nuoc, qua bom se roi xuong mat nuoc, nhay len va cham vao canh suon chiec tau roi phat no. Nhung phuong thuc tranh ne co đien cua cac tau Nhat đeu to ra vo hieu voi chien thuat "oanh tac nhay" nay. Mot phuong phap khac tuong tu la oanh tac o tam cuc thap. Oanh tac co se bay o cao đo thap, khoang 61–150 m voi van toc 426–433 km/gio, sau đo se tu tu ha cao đo, xuong chi con 3 đen 4,6 m khi cach muc tieu 550 m. Cuoi cung, oanh tac co se tha bom o vi tri khi cach muc tieu vao khoang 270 m, nham vao canh suon chiec tau. Trong tran chien tai Bien Bismarck, ca hai chien thuat nay đeu đuoc ap dung thanh cong. Ngoai ra hai chien thuat nay cung khong loai tru nhau: mot oanh tac co co the thuc hien "oanh tac nhay" lan đau voi hai qua bom va sau đo su dung oanh tac thap o lan thu hai. Viec luyen tap đa đuoc tien hanh bang cach su dung SS Pruth, mot chiec tau thuy đa bi mac can nam 1923.
Khong luc 5 co hai lien đoan oanh tac co hang nang. Lien đoan 43 đuoc trang bi 55 oanh tac co Boeing B-17 Flying Fortress. Phan lon so nay đa tham gia chien đau lien tuc trong sau thang truoc đo va đang đuoc bao tri. Lien đoan 90 moi đen đuoc trang bi oanh tac co Consolidated B-24 Liberator cung gap van đe ve bao tri. Hai lien đoan oanh tac co hang trung 38 va 22 lan luot đuoc trang bi oanh tac co B-25 Mitchell va Martin B-26 Marauder lai bi mat 2/4 phi đoan đieu đen mat tran Nam Thai Binh Duong, hai phi đoan con lai ton that qua lon nen phai tro ve Uc đe tai trang bi. Ve oanh tac co hang nhe, Lien đoan 3 Cuong kich đuoc trang bi kieu Douglas A-20 Havoc va B-25 Mitchell thieu hut nghiem trong ca may bay va to lai. Vi vay, cac to lai nguoi Uc đa đuoc bo sung vao lien đoan nay, đam nhiem cac vi tri, tru cac vi tri chi huy truong. Tai khu vuc cang Moresby, Phi đoan 30 Khong quan Hoang gia Uc, đuoc trang bi cac may bay Bristol Beaufighter đa đen đay vao thang 9 nam 1942. Ca may bay va phi đoan đeu thich hop cho viec tan cong tam thap. Ngoai cac oanh tac co, cang Moresby con co hai khong đoan 35 va 49 chien đau co, trang bi cac kieu chien đau co Bell P-400, Curtiss P-40 Warhawk va Lockheed P-38 Lightning nhung chi co P-38 la thich hop cho cac phi vu ho tong tam xa.


Dien bien = Nhung cuoc tan cong đau tien =
Ngay 28 thang 2 nam 1943, đoan tau chuyen van Nhat gom tam khu truc ham va tam chuyen van ham, yem tro boi 100 chien đau co đa xuat phat tu cang Simpson tai Rabaul. Trong suot thang 1, lo trinh cac đoan tau Nhat Ban la đi sat bo bien phia nam New Britain. Đieu nay giup cho khong quan yem tro de dang hon nho gan cac san bay nhung bu lai khong quan Đong Minh khi tan cong đoan tau se cung luc co the tan cong ca cac san bay. Trong chuyen đi nay, đoan hai trinh đuoc chon la doc bo bien phia bac, nham đanh lac huong Đong Minh ve vi tri đoan tau se đen la Madang. Ngoai ra, neu khong quan Đong Minh tan cong, cac may bay se phai bay ngang New Britain va bi cac may bay Nhat đon chan. Tuy nhien đoan cuoi hai trinh se la vo cung nguy hiem do phai đi qua khu vuc bi han che la eo Vitiaz. Nguoi Nhat đat ten ma cho đoan tau la "Chien dich 81."
So linh Nhat đuoc đua len cac khu truc ham la 958 nguoi va cac chuyen van ham la 5.954 nguoi. Chi huy truong Quan đoan XVIII – Trung tuong Hatazo Adachi – đi tren khu truc ham Tokitsukaze, trong khi Trung tuong Hidemitsu Nakano - su đoan truong Su đoan 51 la khu truc ham Yukikaze. Chi huy đoan tau ho tong – Chuan Đo đoc Kimura Masatomi thuoc Hai đoi Khu truc ham so 3 – ki ham la chiec khu truc ham Shirayuki. Nam chiec khu truc ham con lai la Arashio, Asashio, Asagumo, Shikinami va Uranami. Tong cong co bay chuyen van ham Luc quan: Aiyo Maru (2.716 tan), Kembu Maru (950 tan), Kyokusei Maru (5.493 tan), Oigawa Maru (6.494 tan), Sin-ai Maru (3.793), Taimei Maru (2.883 tan) va Teiyo Maru (6.870 tan); mot chuyen van ham cua Hai quan Nojima (8.125 tan). Cac tau nay đeu van chuyen linh, vu khi, thuoc men va đan duoc, tru chiec Kembu Maru mang 1.000 thung xang may bay va 650 thung nhien lieu cac loai khac.
Đoan chuyen van ham di chuyen voi toc đo rat cham chi khoang 7 hai ly/gio (13 km/gio) va khong bi phat hien do anh huong cua tran bao gan khu vuc Solomon va bien Bismarck tu ngay 27 thang 2 đen 1 thang 3. Tuy nhien vao luc ba gio chieu ngay 1 thang 3, mot chiec B-24 trong khi bay trinh sat đa phat hien đoan tau. Sau đo, tam chiec B-17 đa đuoc đieu đen xem xet nhung khong phat hien đuoc đoan tau.
Rang sang ngay 2 thang 3, sau oanh tac co Uc RAAF A-20 Bostons đa tan cong Lae đe giam thieu kha nang yem tro cua no đoi voi đoan tau Nhat Ban. Vao khoang 10 gio sang, mot chiec B-24 Liberator khac đa phat hien ra đoan tau. Tam chiec B-17 cat canh tan cong va sau đo mot tieng co 20 chiec nua nhap cuoc. Cac oanh tac co tan cong đoan tau bang nhung qua bom 450 kg (1.000 lb) tu đo cao 5.000 ft (1.500 m). Ba chiec chuyen van ham đa bi tuyen bo đanh chim, trong đo co Kyokusei Maru cho 1.200 linh. Hai chiec Teiyo Maru va Nojima bi thuong. Ngoai ra phia Nhat con mat them 8 chien đau co va 13 chien đau co bi thuong.
Hai khu truc ham Yukikaze va Asagumo đa cuu đuoc 950 nguoi tren tau Kyokusei Maru, sau đo tach khoi đoi hinh đe đua nhung nguoi vua cuu đen Lae. Ngay hom sau, hai chiec tau nay quay tro lai voi nhiem vu ho tong. Đoan chuyen van ham bi tan cong lan nua vao đem ngay 2 thang 3, boi 11 chiec B-17 lam mot chuyen van ham bi thuong nhe. Đem hom đo, nhung chiec thuy phi co cua Khong quan Uc PBY Catalina lam nhiem vu theo doi đoan tau.


= Đon tan cong chinh cua Đong Minh =

Ngay 3 thang 3, đoan chuyen van ham đa đi vao khu vuc thuoc tam hoat đong cua Phi đoan 100 Khong quan Uc, can cu tai vinh Milne, đuoc trang bi 100 phi co phong ngu loi Bristol Beaufort. Do thoi tiet xau nen chi hai oanh tac co phat hien va tan cong đoan tau nhung đeu khong trung đich. Khi đoan tau đen ban đao Huon, thoi tiet trong xanh tro lai. 90 may bay Đong Minh xuat phat tu cang Moresby bay đen mui Ward Hunt, trong khi 22 chiec A-20 Boston cua Phi đoan 22 Khong quan Uc tan cong can cu khong quan Nhat tai Lae đe han che su yem tro đoan tau cua cac chien đau co Nhat. Cac cuoc tan cong vao can cu nay dien ra trong suot ca ngay.
Luc 10 gio sang, 13 oanh tac co B-17 nem bom đoan tau o đo cao 7.000 feet, lam đoan tau bi phan tan va giam kha nang tap trung hoa luc phong khong. Cac chien đau co Mitsubishi A6M Zero cua Nhat va P-38 cua My cung lao vao cuoc chien tren khong. Mot chiec B-17 bi gay đoi tren khong trung va to lai buoc phai nhay du thoat ra. Trong khi nhung thanh vien to lai con đang bung du lo lung hoac vua roi xuong nuoc, ho tro thanh muc tieu cho cac phi cong Nhat xa sung may vao. Nam chien đau co Nhat trong khi lam viec nay đa bi ban ha, phia My cung mat ba chien đau co Lightning. Cac phi cong chien đau co Đong Minh tuyen bo ha đuoc 15 chiec Zero va cac xa thu tren B-17 tuyen bo ha đuoc 5 chiec nua. Tren thuc te, chi co bay chien đau co Nhat bi pha huy va ba chiec bi thuong. Oanh tac co B-25 bay đen sau đo đa tha nhung qua bom nang 500-pound tu đo cao 3.000 đen 6.000 feet, lam cho hai tau Nhat trong luc hoang loan đa va vao nhau. Cuoc tan cong cua cac phi co B-17 va B-25 khien đoan tau Nhat bi phan tan va hoa luc phong khong tap trung vao cao đo tam trung, tao ra so ho o cao đo tam thap.

13 chiec Beaufighter thuoc Phi đoan 30 Khong quan Uc bay đen tan cong đoan tau o cao đo thap. Cac thuy thu Nhat nhan đinh sai lam rang nhung chiec Beaufort chuan bi tan cong bang ngu loi nen cho đoan tau tro huong đoi mat voi nhung chiec oanh tac co tren, giam thieu kha nang bi trung ngu loi. Đieu nay giup cho nhung chiec Beaufighter de dang tieu diet nhung u phao phong khong, ban pha đai chi huy cua tau va giet chet cac thuy thu bang bon khau phao 20 mm (0.79 in) o đau mui va sau khau sung may 7,7 mm (.303 in) o canh. Ngay sau đo, bay chiec B-25 cua Phi đoan Oanh tac co 38 bay đen nem bom o đo cao khoang 750 m (2.460 ft), trong khi sau chiec khac thuoc Phi đoan 405 oanh tac o tam cuc thap.
Khu truc ham Shirayuki la nan nhan đau tien cua cuoc oanh tac. Toan bo nhung nguoi co mat tai đai chi huy đeu bi thuong vong, trong đo Chuan đo đoc Kimura bi thuong. Mot qua bom trung kho vu khi lam phat no, pha huy đuoi tau va chiec tau bat đau chim xuong. Lenh bo tau đuoc ban ra va thuy thu đoan chuyen sang chiec Shikinami. Khu truc ham Tokitsukaze cung bi thuong chi tu sau đot bom. Thuy thu đoan cua no đuoc chuyen sang chiec Yukikaze. Trong khi đo, khu truc ham Arashio sau khi trung bom đa đam vao chuyen van ham Nojima, khien ca hai chiec tau bi te liet va buoc phai bo lai. Nojima sau đo đa bi may bay đanh chim.
14 chiec B-25 tro ve trong chieu hom đo va tuyen bo đa nem bom trung hoac gan trung 17 lan. Đen luc nay, 1/3 so chuyen van ham đa bi chim hoac đang chim. Khi tat ca oanh tac co Beaufighter va B-25 đeu het đan, mot so chiec A-20 Havoc cua Khong quan My bat đau nhay vao tan cong. Ve phan cac cuoc tan cong tam cao, phi cong nhung chiec B-17 cua Lien đoan 43 tuyen bo nem trung 5 lan. Đen buoi chieu, B-26 Khong quan My va Boston Khong quan Uc tiep tuc tan cong.
Garrett Middlebrook, phi cong cua mot chiec oanh tac co B-25 mieu ta lai cuoc tan cong:

Cac may bay bay đen tan cong cac tau cho quan. Nhung gi toi thay giong nhu nhung cai que, dai khoang mot foot hay đai loai the, hoac nhung manh vun vang ra khoi boong tau; chung bay khap noi... quay tron tren troi va sau đo roi xuong nuoc. Sau đo toi moi nhan ra đo chinh la nhung con nguoi, hang tram linh Nhat tren boong tau bi thoi bay đi boi hoa luc sung may. Ho xoay tit trong khong khi nhu nhung cai que trong con gio loc roi sau đo roi xuong nuoc.


= Tran đanh ket thuc =
Ca bay chuyen van ham đeu bi trung bom va hau het đeu bi chay hoac chim o vi tri khoang 100 km phia đong nam Finschhafen. Cac khu truc ham Shirayuki, Tokitsukaze va Arashio cung chiu chung so phan. Bon khu truc ham Shikinami, Yukikaze, Uranami va Asagumo ra suc vot nhung nguoi con song sot cang nhieu cang tot va rut lui ve Rabaul, ngoai ra con co khu truc ham Hatsuyuki cung tu Rabaul đen yem tro. Đem đo, muoi chiec ngu loi đinh cua Hai quan Hoa Ky, do Thieu ta Barry Atkins chi huy tien toi tan cong. Hai chiec khong may va phai manh vo duoi bien, buoc phai chay ve. Tam chiec con lai huong ve phia Lae khi ngay 4 thang 3 bat đau. Atkins nhin thay chiec chuyen van ham Oigawa Maru đang chay. Hai ngu loi đinh PT-143 va PT-150 đa phong ngu loi vao chiec tau đa bi te liet nay. Vao luc sang, khu truc ham Asashio tro thanh nan nhan cuoi cung khi trung mot qua bom 500 lb (230 kg) tu mot chiec B-17 khi đang vot nguoi con song sot tu khu truc ham Arashio.

2.700 linh Nhat song sot đa đuoc đua ve Rabaul bang khu truc ham, khoang 1.000 nguoi con troi dat tren bien tren nhung xuong cuu sinh hoac khuc go. Tu ngay 3 đen 5 thang 3, cac ngu loi đinh va may bay Đong Minh đa tan cong nhung xuong cuu sinh nay va ca nhung linh Nhat đang noi lenh benh tren mat bien. Đieu nay sau đo đuoc bao chua la neu đe nhung linh Nhat nay song sot, ho se mau chong quay lai chien đau cung nhu đe tra đua hanh đong tuong tu ma cac chien đau co Nhat đa lam voi phi hanh đoan chiec oanh tac co B-17 bi ban roi. Trong khi mot so phi cong Đong Minh chap nhan đieu nay la can thiet, mot so to ra vo cung kinh tom. Ngay 6 thang 3, hai tau ngam Nhat I-17 va I-26 cuu song them 170 nguoi. Hai ngay sau, I-26 phat hien va cuu song 54 nguoi nua, sau đo đua ho đen Lae. Hang tram nguoi tu boi hoac bi troi dat vao cac hon đao xung quanh. Mot nhom 18 linh Nhat troi đen Kiriwina thi bi bat giu boi chiec ngu loi đinh PT-114. Mot so đen đuoc Guadalcanal nhung bi linh My tuan tra giet chet.
Ngay 4 thang 3, quan Nhat cho tien hanh cuoc khong kich tra đua vao san bay Buna, noi ma quan Đong Minh tai chiem vao thang 1 nhung khong gay nhieu thiet hai. Tuong Kenney trong hoi ky cua minh đa goi cuoc tan cong nay la "mat bo moi lo lam chuong" va the hien su ngu ngoc cua cac si quan chi huy khong quan Nhat vi đang le so may bay nay đa phai đuoc huy đong đe bao ve đoan tau vao ngay 3 thang 3.
Tren đao Goodenough, linh Uc tuan tra thuoc Tieu đoan Bo binh 47, đa phat hien va giet chet 72 linh Nhat, bat giu 42 nguoi va tim thay chin xac chet tren mot chiec xuong cuu sinh tu ngay 8 đen 14 thang 3 nam 1943. Mot cuoc tuan tra giet chet 8 linh Nhat len bo bang hai xuong đay phang, đa phat hien mot so tai lieu mat. Cac tai lieu nay sau khi đuoc dich ra đa cho thay đay la danh sach thuoc ve Luc quan Nhat, trong đo co ten va chuc vu tat ca si quan Luc quan Nhat. Đieu nay giup cho Đong Minh nam đuoc menh lenh chien đau cua quan Nhat, trong đo co nhung đon vi ma truoc đo chua he đuoc biet đen. Bat ki mot si quan Nhat nao xuat hien, Đong Minh tu đo se truy ra đuoc đon vi duoi quyen cua ong ta. Tai lieu nay giup cho cac co quan tinh bao Đong Minh nam đuoc moi tinh hinh moi đon vi Nhat tham chien tren cac mat tran.


Ket qua = Thiet hai cua đoi ben =
Tran đanh bien Bismarck la mot tham hoa đoi voi quan Nhat. Tat ca cac tau cho quan bi đanh chim cung voi bon khu truc ham. Trong so 6.900 linh Nhat can đuoc đua đen New Guinea, chi co 1.200 nguoi đen đuoc Lae. 2.700 nguoi đuoc cac tau ngam va khu truc ham cuu song va đua ve lai Rabaul. Khoang 2.890 linh va thuy thu Nhat đa chet. Phia Đong Minh mat 13 phi cong, trong đo 10 nguoi chet trong chien đau va ba nguoi con lai do tai nan. Ngoai ra con 8 truong hop bi thuong. Thiet hai ve may bay bao gom mot chiec B-17 va ba chiec P-38, mot chiec B-25 va mot chiec Beaufighter do tai nan. Tuong MacArthur đa co su tinh toan sai va đua ra thong bao ngay 7 thang 3 đa đanh chim đuoc 22 tau Nhat, bao gom 12 chuyen van ham, ba tuan duong ham va bay khu truc ham, tieu diet đuoc 12.792 linh Nhat. Tuy nhien Bo tong hanh dinh Khong quan Hoa Ky tai Washington, D.C. ket luan con so chinh xac chi co 16 tau Nhat. Bat chap đieu đo, tong hanh dinh Mat tran Tay Nam Thai Binh Duong van giu nguyen so lieu cu. Sau chien tranh, Kenney van giu nguyen tuyen bo cua minh ve thiet hai cua quan Nhat.
Khong quan Đong Minh đa su dung so luong đan len đen 233.847 vien va nem tong cong 216 qua bom 500-pound va 253 qua bom 1.000 pound. Cac phi cong Đong Minh tuyen bo đa đanh trung 19 va gan trung đich 42 qua bom 500-pound, đanh trung 59 va gan trung đich 39 qua bom 1.000 pound. 48/135 bom đuoc nem o tam thap trung đich, đat ti le 35%. Con so nay đoi voi tam trung chi la 7,5% (29/387). Nhung con so nay la cuc ki an tuong so voi con so trung đich von ven 3% vao thang 8 va thang 9 nam 1942. Nhung cuoc oanh tac tam cao va tam trung khong gay đuoc nhieu thiet hai nhung no lam đoan tau bi phan tan, hoa luc phong khong bi giam sut, ngoai ra con tao đieu kien cho nhung chiec Beaufighter tieu diet he thong phong khong cua nhung con tau. Cac may bay tan cong tu nhieu huong khien cho quan Nhat roi tri va choang ngop, dan đen thiet hai thap hon cho cac may bay tan cong nhung lai chinh xac hon trong viec nem bom. Ket qua cua tran đanh nay xac nhan su ket hop "chet nguoi" giua nem bom tam cuc thap va may bay lao vao tan cong tu nhieu huong. Trong khi đo, nguoi Nhat uoc tinh đa co khoang 29 qua bom trung muc tieu trong suot tran đanh.

Mot si quan tham muu tai Rabaul, Okumiya Masatake, noi ve that bai nay, "That bai cua chung toi trong tran đanh nay phai noi la khong the te hon. No nhu mot đon choang vang thu hai sau that bai cua nhung tran đanh đam mau tai Guadalcanal. Tu bay gio, chung toi khong con co the đua tau cho hang hay tham chi ca cac khu truc ham đen bat ki mot mat tran nao phia bac bo bien New Guinea, đong Wewak." Ve nguyen nhan that bai, Chuan Đo đoc Takama Kan giai thich "Cuoc hanh quan chuyen van đuoc thi hanh voi tat ca su than trong đung muc, nhung su bao che cua khong quan hoan toan khiem khuyet... Mot đieu chac chan đua đen tham bai: Luc quan khong cung cap cay du khong quan thich đang cho đoan tau chuyen van tren bien Bismarck." 


= Cac su kien tiep theo =
That bai nay la mot đon chi tu đoi voi quan Nhat ve mat chien luoc. Tham muu truong cua tuong Imamura đa bay đen Tong hanh dinh Luc quan đe bao cao ve tham hoa nay. Viec van chuyen quan đen Lae tu đo đa đuoc quyet đinh khong đuoc thuc hien nua. Ton that nay cung tao ra su quan ngai lon ve đo an toan tuyen đuong Lae va Rabaul. No cung giup cho Luc quan Nhat co đuoc dan chung đe ket luan su co mat cua quan Đong Minh o New Guinea la vo cung nguy hiem. Tai cuoc hop ngay 25 thang 3, gioi lanh đao luc quan va hai quan Nhat đa quyet đinh gianh uu tien so mot cho New Guinea tai mat tran Tay Nam Thai Binh Duong, thay cho quan đao Solomon. Quan đoan 17 đuoc phan phoi them tiep lieu, quan nhu va đon vi phong khong, sau đo đua đen Wewak hoac vinh Hansa.
Ke hoach đieu đong Su đoan 20 đen Madang cung đa phai sua đoi sau tham hoa tai bien Bismarck. Cuoc chuyen quan phai doi lai hai ngay va đia điem doi tu Madang đen vinh Hansa, xa hon ve phia tay. Đe tranh khong quan Đong Minh tan cong, nguoi Nhat ra tay truoc bang cach cho oanh tac cac phi truong Đong Minh o Wau ngay 9 thang 3 va o Dobodura hai ngay sau đo. Ba may bay Đong Minh bi pha huy tren mat đat va mot chiec P-40 bi ban ha, trong khi cac chien đau co Đong Minh tuyen bo ban ha đuoc chin may bay Nhat. Cuoc chuyen quan thanh cong tot đep khi đoan chuyen van ham đen vinh Hansa ma khong bi gi vao ngay 12 thang 3, linh Nhat tu đo di chuyen bang đuong bo đen Madang hoac bang xa lan. Nhiem vu sau đo cua Su đoan 20 la xay dung mot con đuong tu Madang đen Lae xuyen qua Ramu va thung lung Markham. Cong viec dien ra mot cach kho nhoc trong nhieu thang sau đo nhung đa khong bao gio thanh cong do thoi tiet khac nghiet cua New Guinea va đia hinh go ghe, lom chom cua day nui Finisterre.
Mot so tau ngam đa co gang đua đuoc hang tiep lieu đen Lae nhung so hang tiep lieu nay khong đu đe cung cap cho so linh Nhat tai đay. Mot cuoc chuyen quan đuoc thuc hien vao ngay 29 thang 3 khi bon khu truc ham đa đua thanh cong 800 linh Nhat đen Finschhafen, nhung moi đe doa tu cac may bay Đong Minh buoc nguoi Nhat phai thay đoi tuyen đuong doc bo bien New Guinea tu Madang đen Finschhafen, va ca con đuong doc bo bien phia nam va bac New Britain đen Finschhafen, sau đo su dung cac xuong đo bo đen Lae. Đen thang 5, phan con lai cua Su đoan 51 đa đen Lae. Nhung cuoc chuyen quan va tiep lieu trong đieu kien vo cung kho khan nay đa khien quan Nhat rat kho ngan đuoc buoc tien cua Đong Minh trong tuong lai. Sau chien tranh, cac si quan Nhat tai Rabaul uoc tinh khoang 20.000 linh Nhat đa bo mang tren tuyen đuong van chuyen đen New Guinea tu Rabaul, nguyen nhan co ban cho that bai chung cuoc cua Nhat Ban trong toan chien dich New Guinea.
Ngay 7 thang 4, Ham đoi Lien hop đa tien hanh Chien dich I-Go nham đanh pha cac luc luong khong quan va hai quan Đong Minh tap trung tai New Guinea va quan đao Solomon, tao đieu kien cho luc quan Nhat phan cong tai New Guinea. Chien dich nay đa khong thanh cong nhu mong đoi va bao phu boi bao cao sai su that. Đo đoc Isoroku Yamamoto khong lau sau đo đa tro thanh nan nhan cua Khong quan Đong Minh tai quan đao Solomon khi chiec may bay cho ong bi ban roi.


Chu thich = Ghi chu =
a. ^  Nhiep anh gia Damien Parer ngoi tren khoang lai cua mot trong nhung chiec oanh tac co Beaufighter đa chup đuoc nhung buc anh tu lieu ve tran đanh nay gay an tuong sau sac.b. ^  Ket qua nay la mot su cai thien vuot bac so voi nhung gi Khong quan Đong Minh lam đuoc trong Tran Wau vao thang 1, khi ma thoi điem đo cac may bay Đong Minh tan cong nam tau cho quan va nam khu truc ham tren tuyen đuong tu Rabaul đen Lae chi đanh chim đuoc mot tau cho quan va lam đam mot chiec khac.


= Trich dan =


= Nguon tham khao =


Lien ket ngoai WW2 - Bismark Convoy Smashed ! tren YouTube. Phim tai lieu ve tran đanh đuoc quay boi Damien Parer.
Battle of the Bismarck Sea (Japanese-European history) tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)