Giovanni Filippo de Marini (1608–1682) la mot linh muc Dong Ten nguoi Y truyen giao tai Viet Nam, con đuoc biet đen vi nhung ghi chep co gia tri ve cac nuoc Vien Đong.


Tieu su De Marini sinh nam 1608 tai Taggia, vung Liguria, nuoc Y. Ong nhap hoc truong Thanh Andrea cua Dong Ten tai Roma nam 1625 va thu phong linh muc nam 1637. Nam 1640, tu Lisboa ong khoi hanh đi Vien Đong truyen giao. Ong dung tai Goa, Malacca, Xiem La va mai nam 1643 moi cap ben Ao Mon. Vao cuoi nam 1646, Marini toi Viet Nam. Ong truyen giao tai Đang Ngoai trong 12 nam, chu yeu o xu Đong, cho toi khi chua Trinh Tac truc xuat ong cung 5 tu si khac vao thang 7 nam 1658. Chuyen tau đua ong ve Ao Mon bi đam gan đao Hai Nam nen moi hanh ly, ke ca nhung thu ban cua ong, đeu bi mat mat.
Ong lam Hieu truong Đai hoc Thanh Phaolo cua Ao Mon trong mot thoi gian ngan roi vao đau nam 1659 đuoc cu ve Roma đe du Đai Cong nghi lan thu 11 cua Dong Ten hop vao giua nam 1661. Trong thoi gian o chau Au, la đai dien cua Tinh dong Nhat Ban, Marini van đong vua Bo Đao Nha va Giao hoang ung ho cong cuoc loan truyen Phuc Am cua Dong Ten tai Đong A va Đong Nam A. Khi đo đang dien ra tranh luan ve nhung han che trong quy che Padroado cua Bo Đao Nha cung nhu thach thuc do suc manh hang hai đang gia tang cua Ha Lan va Anh. Thang 1 nam 1665, nho moi quan he bang huu voi đai su Bo Đao Nha tai London, Marini dien kien vua Charles II cua Anh cung vuong hau Catherine nha Braganza. Vuong hau hua tien cu ong voi vua Afonso VI cua Bo Đao Nha, em trai ba. Marini cung đuoc su nang đo cua tan Pho vuong An Đo Joao Nunes da Cunha, mot nguoi uu tien viec truyen giao len tren chinh tri. Chuyen tro ve chau Au cua Marini nhu vay thanh cong voi viec ong tuyen chon đuoc cac nha truyen giao khong phai la nguoi Bo. Ong cung voi cac nha truyen giao đo, sau nguoi Y va mot nguoi Bi, nhap đoan voi sau vi khac nguoi Bo, roi Lisboa nam 1666.
Marini toi Ao Mon trong nam 1666. Nam 1671, ong đa la Giam Tinh Nhat Ban; ngoai ra, ong đuoc Nhiep chinh Pedro II cua Bo Đao Nha chi đinh lam Giam muc Ao Mon nhung Toa Thanh khong chuan nhan. Cung nam đo, ong nhap voi phai đoan do Pho vuong An Đo gui đi Đang Ngoai. Con tau bi đam gan bo do bao, khong ai thiet mang nhung rieng Marini bi chinh quyen Đang Ngoai bat giam vi mac ao tu si. Sau 6 thang o tu, ong đuoc tha nho su can thiep cua mot ba co the luc o kinh thanh. Luc nay Đang Ngoai đa co them su hien dien cua Hoi Thua sai Hai ngoai Paris, va bat đau xuat hien su canh tranh giua hai hoi truyen giao. Cong viec truyen giao cua Dong Ten tai Đang Ngoai đa đuoc ung ho vao nam 1665 nhung roi ca hai ben đeu gui cac khieu nai toi Thanh Bo Truyen ba Đuc Tin. Tranh cai tam lang xuong sau khi chinh quyen tong giam Marini lan nua. Ong bi truc xuat vao thang 9 nam 1673 va khong con co co hoi tro lai Đang Ngoai nua.
Marini o Xiem La hon 18 thang roi ve đen Ao Mon thang 12 nam 1675. Ngoai viec vieng tham Trung Quoc va Nhat Ban, tu Ao Mon ong tiep tuc viet thu đe bao ve vai tro cua cac tu si Dong Ten cho toi khi qua đoi tai đay ngay 17 thang 7 nam 1682.


Tac pham Delle missioni de’ padri della Compagnia di Giesu nella Provincia del Giappone, e particolarmente di quella di Tumkino. Roma 1663.
Historia et relatione del Tunchino e del Giappone. Roma 1665.
Relation nouvelle et curieuse des Royaumes de Tunquin et de Lao (traduite). Paris 1666.
Histoire nouvelle et curieuse des Royaumes de Tunquin et de Lao (traduite). Paris 1666.
Delle missioni de’ padri…  viet bang tieng Y, gom 5 chuong, la tac pham quan trong nhat cua Giovanni Filippo de Marini, ghi chep ve xa hoi, van hoa va cong cuoc truyen giao tai Đong An va A Đong. Sach an hanh lan đau tai Roma nam 1663 va đuoc tai ban chi hai nam sau đo duoi nhan đe moi. Ban dich chuong đau va chuong cuoi sang tieng Phap đuoc xuat ban tai Paris nam 1666.


Tai lieu gui Marini Marini la nguoi nhan đuoc thu va tai lieu viet bang chu Quoc ngu do Igesico Van Tin va Bento Thien gui nam 1659. Vi đuoc bien soan boi nguoi Viet nen đay la nhung van ban viet tay rat quan trong trong lich su chu Quoc ngu.


= Thu cua Igesico Van Tin =
Thu đuoc viet ngay 12 thang 9, gom hai trang giay voi co chu khac nhau. Igesico Van Tin tung đuoc Marini day do va ong đuoc cho la mot thay giang.


= Thu cua Bento Thien =
Thu đuoc bien ngay 25 thang 10, gom hai trang voi co chu nho. Bento Thien cung la mot thay giang, ong viet thu nay tai Thang Long khi đang o voi thay ca Onuphre Borges.


= Lich su nuoc Annam =
Đay la ten goi đat cho tap tai lieu gom 12 trang, ghi chep ve lich su, đia du, xa hoi, tuc le nuoc An Nam, va so luong nha thanh cua cac xu. Bento Thien đuoc xac đinh la nguoi bien soan tai lieu nay theo đe nghi cua Marini.


Chu thich = Tham khao =
Bertuccioli, Giuliano (1990). "DE MARINI, Giovanni Filippo". Dizionario Biografico degli Italiani. Quyen 38. Treccani.
Đo Quang Chinh (1972). Lich su chu Quoc Ngu, 1620–1659. Sai Gon: Tu sach Ra Khoi.


Đoc them Pisani, Alessandro. "Giovanni Filippo de Marini Luu tru ngay 21 thang 9 nam 2019 tai Wayback Machine". Biblioteca Universitaria di Genova – Percorsi Tematici. Universalitas & Pervasivitas: il costituirsi e diffondersi della S.J. e suoi echi (1540 – 1773).