Tran Van Can (13 thang 8 nam 1910 – 31 thang 7 nam 1994) la mot hoa si noi tieng cua Viet Nam, đuoc menh danh la mot trong bo tu danh hoa hang đau cua nen my thuat hien đai Viet Nam: Nhat Tri, nhi Van, tam Lan, tu Can. Ong cung la nguoi đa chinh sua hoan thien mau Quoc huy Viet Nam theo y kien chi đao cua lanh đao đe trinh Quoc hoi phe duyet thanh dang hoan chinh nhu ngay nay.


Than the va niem đam me hoi hoa Ong sinh ngay 13 thang 8 nam 1910 tai Kien An, thanh pho Hai Phong. Sinh ra trong mot gia đinh tri thuc, cha la mot cong chuc buu đien, ong đuoc gia đinh cho an hoc tu te. Nam 1924, sau khi hoc het het bac Tieu hoc o Kien An, gia đinh đua ong đen Ha Noi song voi ba noi.
Thuo nho, chiu anh huong tu me, von la mot nghe nhan lam nghe thu cong nan to he va đen giay bang nan tre, va nguoi cau chuyen nghe ve đen giay, ong som co bieu lo nang khieu va su ham thich voi nganh hoi hoa. Su ham thich nay đuoc cha ong tan thanh. Chinh vi vay, chi sau chua đen 2 nam hoc bac Trung hoc, nam 1925, theo y kien cua bo, ong thi vao Truong Ky nghe thuc hanh (Ecole de l’art applique) Ha Noi, hoc ve mau đang ten va thiet ke đo go.
Nam 1930, ong tot nghiep va đuoc đieu ve lam viec o Vien Hai duong hoc Nha Trang, lam cong viec ve, chep lai nhung con ca la đanh bat đuoc tu bien ve đe luu tru vao ho so goc. Tai đay, ong lam quen voi mot hoa si Phap đen giup Vien xay dung mo hinh đe tham du hoi cho trien lam o Paris, va bat đau lam quen voi ky thuat hoi hoa phuong Tay. Ong bat đau sang tac nhung tac pham đau tay cua minh voi chu đe bien va canh ca. Khong lau sau, ong bo cong viec o Vien, quay ve Ha Noi đe theo đuoi nganh hoi hoa.
Nam 1931, sau 3 thang hoc du bi do hoa si Nam Son huong dan, ong thi đo vao Truong Cao đang My thuat Đong Duong, theo hoc khoa VI (1931-1936) cung voi Nguyen Gia Tri, Luu Van Sin, Nguyen Van Tai, Nguyen Thuy Nhan, Vu Đuc Nhuan...


Thanh danh tu kiet Thoi gian o Cao đang My thuat Đong Duong, ong cung cac ban hoc vua hoc tap vua sang tac. Nam 1933, ong cung voi Le Pho, Pham Hau, Nguyen Khang, Tran Quang Tran, nghien cuu ve ky thuat son ta, đe tim cach pha che đe co the ve đuoc nhieu lop son chong len nhau va mai, the nghiem thanh cong tranh son mai voi son son, vo trung. Nam 1934, tac pham đau tay mang ten "Me toi" đa đuoc tham du trien lam o Paris. Nam 1935, tai trien lam lan thu nhat Hoi Khuyen khich Ky thuat va Cong nghe (viet tat la SADEAL), ong co bon tac pham "Em gai toi" (son dau), "Cha con" (lua), "Đi lam đong" va "Canh bo song" (khac go mau) tham gia trien lam va đuoc tang giai ngoai hang va đuoc cu vao Ban giam khao. Nam 1936, ong tham gia trien lam SADEAL lan II voi ba buc tranh lua: "Co đon", "Chan dung co gai nho" va "Chan ngua". Nam 1937 ong du hoi cho trien lam quoc te Paris voi bon tac pham lua: "Chan dung co gai tren nen hoa đao", "Cho hoa", "The" va "Mang co cho ngua an".

Tot nghiep voi tac pham "Leu chong" rat đuoc đanh gia cao, nhung khi ra truong, ong tu choi su bo nhiem cua chinh quyen thuoc đia đe tiep tuc tap trung vao trai nghiem va sang tac thu suc tren nhieu chat lieu khac nhau. Nam 1938, ong tham gia trien lam SADEAL lan III tai Hai Phong voi cac tac pham "Đi le chua" (lua), "Trong vuon" (son mai) va nhan đuoc Giai Ngoai hang, tac pham đuoc gui đi du trien lam o Batavia. Nam 1939, ong tham gia trien lam SADEAL lan IV voi "Ben song Hong" (lua), "Phong canh Hue" (son dau). Nam 1940, ong gui cac tac pham "Ganh lua" (lua), "Ngu dan" (son dau) sang tham du trien lam tai Tokyo.
Nam 1943, ong gia nhap nhom Trung tam nghe thuat Viet Nam (Foyer de l’ Art Annamite - FARTA) do hoa si Le Van Đe sang lap, đong thoi gui hai tac pham tham du trien lam la "Em Thuy" (son dau) va "Goi đau" (khac go), va đuoc tang giai nhat. Nam sau, ong gui hai tac pham "Ben ao sen" (son dau), "Hai thieu nu truoc binh phong" (lua) tham gia trien lam FARTA lan 2. Cung nam 1944, ong gui tac pham "Nang trong vuon" (son dau) tham du trien lam "Duy nhat".
Chinh nhung hoat đong cua the he hoa si tot nghiep Cao đang My thuat Đong Duong thoi đo nhu To Ngoc Van, Nguyen Phan Chanh, Nguyen Đo Cung, Nguyen Gia Tri, Nguyen Tuong Lan, Le Van Đe, Luong Xuan Nhi, Tran Van Can... đa tao nen thoi đai hoang kim cua nhung tac pham hoi hoa hien đai ngay giai đoan đau o Viet Nam. Đuong thoi, gioi hoi hoa Viet Nam đa xung tung tu kiet hoi hoa Nhat Tri, nhi Van, tam Lan, tu Can.


Su nghiep mot đoi La nguoi dan thuoc đia, ong it nhieu cam tinh voi nhung nha cach mang đau tranh gianh đoc lap. Moi cam tinh nay đa thuc đay ong tham gia hoat đong trong phong trao Van hoa Cuu quoc cua Viet Minh, ve tranh co đong "Cuu nong dan", "Tru giac đoi", "Pha xieng", "Ban đo Viet Nam khong the chia cat".

Cach mang thang Tam thanh cong, Tran Van Can cung nhieu hoa si khac đa ho hoi dung hang chuc tranh co đong quanh ho Hoan Kiem. Buc "Nuoc Viet Nam cua nguoi Viet Nam" cua Tran Van Can đa đuoc cang tren toa nha Đia oc ngan hang (nay la Ngan hang Nha nuoc Viet Nam).
Nam 1946, trien lam my thuat toan quoc lan đau tien duoi che đo moi đuoc mo tai Ha Noi. Buc "Xuong đong" cua Tran Van Can đa đuoc trao giai nhat va đuoc Hoi Van hoa Cuu quoc mua, cung voi buc "Bac Ho lam viec o Bac bo phu" cua To Ngoc Van va "Chan dung Chu tich Ho Chi Minh" cua Nguyen Đo Cung.
Thang 7/1948: tai Đai hoi Van nghe toan quoc, Tran Van Can đuoc bau vao Ban thuong vu Hoi Van nghe Viet Nam.
Thang 6/1954: Tran Van Can thay the To Ngoc Van (đa mat trong thoi gian nay) đam nhiem Hieu truong truong My thuat va giu cuong vi nay trong 15 nam (1954 -1969).
Voi nhung đong gop to lon, Tran Van Can đa đuoc trao nhieu huan chuong cao quy, trong đo co Huan chuong Lao đong hang nhat. Ong đuoc truy tang Giai thuong Ho Chi Minh đot I ve van hoc nghe thuat (1996).
Nam 2010, mot con pho thuoc khu đo thi My Đinh, quan Nam Tu Liem, Ha Noi đuoc đat ten Tran Van Can.


Tac pham tieu bieu Em Thuy (8 tuoi)
Em Thuy (24 tuoi)
Nu dan quan vung bien
Chan dung bac tho lo
Thieu nu ao trang
Goi đau
Xuong đong
Tat nuoc đong chiem


Chu thich Lien ket ngoai Danh hoa Tran Van Can Luu tru ngay 19 thang 3 nam 2011 tai Wayback Machine
Moi tinh cuoi cung cua danh hoa Tran Van Can