Chien tranh Thai Binh Duong la mot phan cua Chien tranh the gioi lan thu hai dien ra tren Thai Binh Duong, cac hon đao thuoc Thai Binh Duong va vung Đong A, Đong Nam A tu ngay 7 thang 12 nam 1941 đen 2 thang 9 nam 1945.


Lich su ten goi Trong suot giai đoan chien tranh tai cac nuoc Đong Minh, noi chung khong co su tach biet voi Chien tranh the gioi thu hai, hoac đon gian đuoc xem la cuoc chien tranh voi Nhat Ban. Tai My, thuat ngu "Chien truong Thai Binh Duong" đuoc su dung rong rai, nhung khong bao gom cuoc chien tai Trung Quoc hay Nam A.
Nguoi Nhat su dung ten goi Chien tranh Đai Đong A (大東亜戦争, Dai To-A Senso, Đai Đong A Chien tranh), nhu đuoc noi cac Nhat Ban chon vao ngay 10 thang 12 nam 1941, bao gom ca cuoc chien voi quan Đong Minh phuong Tay va cuoc chien tai Trung Quoc đang tiep dien. Ten goi nay đuoc cong bo rong rai vao ngay 12 thang 12 voi loi giai thich bao ham ca cuoc chien gianh đoc lap cho cac quoc gia chau A khoi su cai tri cua cac quoc gia phuong Tay nham thanh lap Khoi Thinh vuong chung Đai Đong A. Quan chuc Nhat Ban đa ket hop cai ma ho goi la Su kien Nhat-Trung (日支事変, Nisshi Jihen, Nhat Chi su bien) vao cuoc chien tranh Đai Đong A.
Sau chien tranh, trong giai đoan Nhat Ban bi chiem đong, nhung thuat ngu nay bi cam su dung trong cac van ban chinh thuc, cho du van đuoc su dung trong cac truong hop thong thuong. Ten goi chinh thuc la Chien tranh Thai Binh Duong (太平洋戦争, Taiheiyo Senso), ten goi nay tro nen pho bien ben ngoai nuoc Nhat. Ngoai ra nguoi Nhat con mot ten goi khac la Chien tranh muoi lam nam (十五年戦争, Jugonen Senso), muon noi đen giai đoan tu khi xay ra su kien Man Chau nam 1931 cho đen nam 1945.


Thanh phan tham chien Phe Truc: bao gom Đe quoc Nhat Ban, chinh quyen đoc tai Thai Lan (tham gia lien minh voi Nhat vao nam 1942 voi su kien gui quan xam luoc đong bac Mien Đien), chinh quyen bu nhin Man Chau Quoc (cai tri Man Chau va mot phan Noi Mong) va chinh phu bu nhin cua Nhat tai Đai Loan (kiem soat đao Đai Loan). Chinh phu Nhat con cho phep mot so nguoi Trieu Tien va Đai Loan gia nhap quan đoi cua Nhat hoang. Ngoai ra con co su tham gia cua mot so nhom quan su khac nhu chinh phu Vichy cua Phap, quan đoi quoc gia An Đo va quan đoi quoc gia Mien Đien, Hai quan Đuc va Y cung tham chien tai Thai Binh Duong va An Đo Duong. Ngoai ra, mot so chinh phu bu nhin đuoc Nhat lap ra tai cac vung chiem đong, tuy khong tham chien nhung co trach nhiem huy đong tai nguyen cho Nhat, vi du nhu Đe quoc Viet Nam.
Luc luong Đong Minh: Hoa Ky (bao gom ca luc luong quan đoi Philippines), Trung Quoc, Lien hiep Anh (bao gom ca An Đo), Uc, Ha Lan, New Zealand, Canada, Mexico, nuoc Phap tu do va nhieu quoc gia cung tham chien, đac biet la cac thuoc đia cua Anh.
Lien Xo cung tham gia chien đau trong hai khoang thoi gian ngan, chien tranh bien gioi voi Nhat vao nam 1938 va 1939, sau đo ho giu vai tro trung lap cho toi thang 8 nam 1945, sau khi tham gia khoi đong Minh va đanh bai quan Nhat tai Man Chau.


Cac chien truong chinh Giua thoi điem 1942 đen 1945, co 4 chien truong chinh cua Chien tranh Thai Binh Duong: Trung Quoc, trung tam Thai Binh Duong, Đong Nam A va khu vuc tay nam Thai Binh Duong.
Quan đoi My co tham gia vao hai chien truong: Thai Binh Duong va Trung Quoc, Mien Đien, An Đo tuy nhien ho khong đong vai tro trung tam trong 2 cuoc xung đot nay. Tai chien truong Thai Binh Duong, quan Đong Minh chia cac luc luong tham chien thanh 2 vung la Vung bien Thai Binh Duong va Vung tay nam Thai Binh Duong.
Đen nam 1945, truoc khi Nhat Ban đau hang, Lien Xo va đong minh Mong Co đa đanh bai đao quan Quan Đong cua Nhat tai Man Chau, Bac Trieu Tien, mot phan Noi Mong, mot nua đao Sakhalin, quan đao Kuril va ban đao Lieu Đong.


Nguyen nhan chien tranh = Chu nghia đe quoc =
Trong the ky 19, cac quoc gia cong nghiep lon manh nhu Anh, Phap, Đuc... đi theo chu nghia đe quoc va thuong xuyen xam luoc cac xa hoi phong kien o chau A. Vao nam 1853, tau chien My đe doa chien tranh đe ep Nhat phai cham dut be quan toa cang, tuong tu nhu An Đo va Trung Quoc truoc đo. Nhat phan ung bang cach nhanh chong cong nghiep hoa va xay dung mot nha nuoc hien đai. Nhung khi suc manh quoc gia tang len thi Nhat Ban cung lai đi theo chu nghia đe quoc, ho chu truong banh truong lanh tho, gianh giat chau A voi cac cuong quoc phuong Tay
Nguoi Nhat con tin rang ho bi cac đe quoc phuong Tay đe doa vi ly do chung toc. Vao nam 1919, tai hoi nghi hoa binh Paris, Nhat đa đua ra mot đe nghi đe bao đam binh đang chung toc tai Hoi Quoc Lien, nhung Tong thong My Woodrow Wilson đa ngan can đe nghi nay. Cung nam đo, hoang than Konoe Fumimaro, nguoi tro thanh thu tuong vao nam 1937, đen tham My, va nan phan biet chung toc ma ong chung kien khien ong tin rang Anh - My se khong bao gio coi nuoc Nhat ngang hang voi ho. Ong viet "Nguoi da trang, đac biet la nguoi Anglo-Saxon, cam ghet nguoi da mau la mot su that hien nhien, đieu nay rat ro rang o My thong qua cach nguoi My đoi xu voi nguoi da đen"
Khi The chien thu nhat ket thuc thi tam ly chu nghia đe quoc "manh đuoc yeu thua" van rat pho bien. Tru Lien Xo va mot so đang canh ta o chau Au, khong mot cuong quoc nao nhac đen cac khai niem nhu la "quyen tu quyet cua cac thuoc đia", "binh đang giua cac dan toc"... Tuy vay, 3 nuoc Nhat, Đuc va Y thi ngay cang cung co khuynh huong chu nghia đe quoc va nuoi mong xam chiem thuoc đia voi lap luan: Anh, Phap đa co đuoc thuoc đia rong con ho thi chua, vay ho cung co quyen đi chiem thuoc đia, va neu can thi phai buoc Anh, Phap nhuong bot cho ho. Tuy vay, cac nuoc đe quoc đa chiem nhieu thuoc đia voi lanh tho rong lon nhu Anh, Phap, My lai khong muon nhuong bot cac thuoc đia nham bao ve quyen loi kinh te cua rieng minh. Do đo, cac the luc đe quoc moi noi va cham chan trong cuoc chia chac thuoc đia the gioi, nghia la Đuc, Y va Nhat, muon phat đong chien tranh đe chiem lay thuoc đia cua Anh - Phap - My.
Viec Nhat chiem Man Chau nam 1931 đa vap phai su phan đoi manh tu cac nuoc Au My, nhung Nhat Ban xem đo chi la nhung khau hieu đao đuc gia cua cac nuoc đe quoc phuong Tay, von đa xam chiem thuoc đia khap the gioi. Anh quoc co mot đe quoc thuc dan rong 34 trieu km2 trai khap the gioi, My thi đa xam luoc Mexico va Diet chung nguoi da đo đe chiem 7 trieu km2 lanh tho, đa chia đoi nuoc Colombia đe kiem soat kenh đao Panama. Vao nam 1933, tai hoi nghi cua Hoi Quoc Lien o Geneva, đai su Nhat đa nhac lai viec My chiem Panama, Anh chiem Ai Cap đe bac bo y kien phan đoi tu cac nuoc nay


= Tranh gianh thuoc đia =
Trong 40 nam, tu nam 1900 toi 1940, kinh te Nhat Ban tang truong kha nhanh. Tinh theo thoi gia nam 1990, nam 1900 GDP cua Nhat Ban la 52 ty USD, nam 1940 đa tang len 210 ty USD (302 ty neu tinh them ca thuoc đia Trieu Tien, Man Chau), đe so sanh GDP cua My trong nam 1940 la 931 ty USD Quy mo kinh te Nhat Ban đa vuot qua Phap va Y, đung thu 5 the gioi (sau My, Lien Xo, Đuc va Anh).
Tuy nhien, cang phat trien kinh te thi Nhat cang bi thieu tai nguyen, the la nuoc nay cang muon chiem them thuoc đia. Su bung no dan so đong hanh voi tien trinh cong nghiep hoa cua Nhat cang lam tang them su them muon thuoc đia. Dan so Nhat Ban khi đo đa bung no voi 80 trieu nguoi, neu khong chiem them thuoc đia thi kinh te Nhat Ban khong the cung ung cho so dan gia tang gan 1 trieu nguoi moi nam.
Khi The chien thu nhat ket thuc thi tam ly chu nghia đe quoc "manh đuoc yeu thua" van rat pho bien. Tru Lien Xo va mot so đang canh ta o chau Au, khong mot cuong quoc nao nhac đen cac khai niem nhu la "quyen tu quyet cua cac thuoc đia", "binh đang giua cac dan toc"... Tuy vay, 3 nuoc Nhat, Đuc va Y thi ngay cang cung co khuynh huong chu nghia đe quoc va nuoi mong xam chiem thuoc đia voi lap luan: Anh, Phap đa co đuoc thuoc đia rong bao la con ho thi chua, vay thi ho cung co quyen đi chiem thuoc đia, va neu can thi phai buoc Anh, Phap nhuong bot cho ho. Tuy vay, cac nuoc đa chiem nhieu thuoc đia voi lanh tho rong lon nhu Anh, Phap, My lai khong muon nhuong bot cac thuoc đia nham bao ve quyen loi kinh te cua rieng minh. Do đo, cac the luc moi noi va cham chan trong cuoc chia chac thuoc đia the gioi, nghia la Đuc, Y va Nhat, muon phat đong chien tranh đe chiem lay thuoc đia cua Anh - Phap - My.
Cuoc Đai khung hoang kinh te 1929-1933 đa khoet sau mau thuan nay. Cac nong dan Nhat Ban von đa ngheo kho, nay lai cang khon kho sau su lao doc cua gia nong san vao nam 1929, đa bat đau to chuc nhung cuoc chong đoi lan đau tien trong lich su Nhat Ban; hang tram ngan cong nhan thanh pho thi bi đuoi viec do nha may bi pha san. Muon dung vu luc voi ben ngoai đe giai quyet khung hoang trong nuoc, 3 nuoc Đuc, Y va Nhat ben tang cuong suc manh quan su, rut ra khoi Hoi Quoc Lien. Mot mat đoi phai chia lai thuoc đia, nhung the luc moi nay cung đoi hoi phai mang quan đi xam chiem cac nuoc khac. Tai Nhat Ban, cac to chuc dan toc chu nghia cuc đoan no ro, ma nha lanh đao noi tieng nhat la Ikki Kita, nguoi đa đua ra "Phac thao Đai cuong cac Bien phap cho cuoc Tai thiet Nhat Ban", trong đo chu truong chong chu nghia cong san, giai phong chau A khoi su thong tri cua thuc dan phuong Tay va đua Nhat Ban tro thanh mot quoc gia thong tri tai chau A (va tham chi la the gioi). Nhan dan Nhat Ban đuoc tuyen truyen tam ly cho cuoc vien chinh o Đong A voi hai khau hieu tu qua khu. Mot la "kokutai" - quoc tuy, va cai kia la "Kodo" - Vuong Đao, đuoc dan giai rang "trat tu va hoa binh the gioi phai đuoc hoan thanh qua viec Nhat Ban kiem soat Đong A".
Ngay tu đau thap nien 1930, Nhat Ban đa chuan bi cho mot cuoc chien tranh đe gianh lay cac thuoc đia o chau A. Nam 1931, Nhat đanh chiem Man Chau cua Trung Quoc. Khu vuc Đong Nam A voi tru luong 95% cao su thien nhien, 90% lua gao, 66% thiec, 90% đay gai va 90% cay ky ninh (thuoc tri sot ret) toan the gioi la muc tieu ma Nhat muon chiem nhat. Khu vuc Man Chau (thuoc Trung Quoc) rat giau than đa thi đa bi Nhat chiem tu nam 1931. Nguyen nhan khien chien tranh Thai Binh Duong bung no giong nhu nguyen nhan gay ra The chien thu nhat, đo la su tranh gianh thuoc đia.


= Chay đua vu trang =

Tu su mau thuan cua Nhat voi Anh, Phap, My trong viec phan chia thuoc đia o chau A, nuoc Nhat đa tich cuc chay đua vu trang, chuan bi cho cuoc chien đe gianh them thuoc đia o chau A, trong đo muc tieu quan trong la đanh chiem Trung Quoc, sau đo đanh chiem tiep khu vuc Đong Nam A va chau Uc tu tay cac nuoc thuc dan Anh, Phap, My va Ha Lan.
Trong thoi gian nay, chinh sach am sat cua cac to chuc bi mat va anh huong cua cuoc Đai khung hoang nam 1929 đa lam cho chinh phu dan su Nhat sup đo. La mot nuoc đong dan nhung lai ngheo nan ve tai nguyen thien nhien, Nhat Ban đa chiu anh huong nang ne cua cuoc khung hoang. Đung truoc cuoc khung hoang đo, nhung nhom Gunbatsu (quan phiet Nhat) đa chu truong giai quyet cac van đe quoc gia bang chinh phu đoc tai va chinh sach xam luoc. Lien minh voi cac Gunbatsu la cac nha tai phiet Zaibatsu gom 4 tap đoan tai chinh lon Mitsubishi, Mitsui, Sumitomo va Yasuda kiem soat nen cong nghiep Nhat va chiem 3/4 so co phan ca nuoc.
Chinh phu quan phiet Nhat đuoc thanh lap tu đau thap nien 1930, mac du viec nam quyen cua quan đoi se gay mot so han che nhung ho đam bao thuc hien cac mong uoc cua Nhat hoang Hirohito. Chu nghia quan phiet Nhat đa chuan bi mot ke hoach chien tranh quy mo lon nham đanh bai the luc cuong quoc phuong Tay, đoc chiem khu vuc Chau A - Thai Binh Duong. Nam 1927, thu tuong Nhat Tanaka Giichi đa trinh len Nhat hoang Hirohito ke hoach chien tranh banh truong cua Nhat Ban gom 4 buoc: đanh chiem Man Chau, đoc chiem Trung Quoc, lam chu chau A va sau cung la ba chu toan cau.
Trong thap nien 1930, san xuat cong nghiep o Nhat Ban tang voi toc đo rat nhanh. Trong nam đau tien cua thap ky 1930, san luong cong nghiep cua Nhat Ban tri gia 6 ty Yen (theo thoi gia luc bay gio) va tap trung vao cac nganh cong nghiep nhe; đen nam 1941, san xuat cong nghiep đa tang gap 5 lan va nganh cong nghiep nang chiem 72,7% trong tong so.
Su gia tang trong san xuat cong nghiep Nhat la do viec gia tang rat lon ngan sach quan su, tap trung vao cac nganh cong nghiep nang, co so đe san xuat bat ky may moc quan su hien đai nao. San luong thep hang nam tang tu 1,8 len đen 6,8 trieu tan. Nam 1930, Nhat Ban chi san xuat đuoc 500 xe van tai va 400 may bay. Muoi nam sau, san luong xe van tai hang nam la 48.000 chiec, va Nhat Ban đa san xuat hon 5.000 chiec may bay moi nam. Đong tau tai Nhat Ban cho thay muc tang tuong tu trong nhung nam nay. Viec đong tau cho hai quan trong giai đoan nay tong cong la 476.000 tan, viec đong moi cac tau buon tang tu 92.093 tan trong nam 1931 len 405.195 tan vao nam 1937.

Chi tieu quan su cua Nhat tang manh sau nam 1936 do su gia tang quy mo cua quan đoi va cuoc xam chiem Trung Quoc. Chi tieu quan su sau nam 1936 phan anh su thong tri cua quan su len đoi song chinh tri. Toan bo nen kinh te cua nuoc Nhat đa đuoc kiem soat chat che va huong toi chien tranh; cac nganh cong nghiep vu khi đuoc mo rong, moi no luc đa đuoc thuc hien đe du tru nguyen lieu chien luoc. Nhung cac nganh cong nghiep co ban khac, chang han nhu san xuat dau tong hop va thuy đien, bi gioi han boi su thieu hut tai nguyen. So luong bauxite du tru cua Nhat vao nam 1941 đat 254.740 tan, chi đu cung cap 9 thang, quang sat du tru cung chi đu đe cung cap mot vai thang
Su thieu hut san xuat dau mo la điem yeu nhat cua Nhat Ban. Đoi voi Hai quan, tinh trang thieu dau la rat quan trong vi tau be khong the chay ma thieu dau; trong khi voi luc quan thi no han che kha nang trang bi xe co gioi. Đe đam bao tru luong tai nguyen quy gia nay, Nhat Ban đa nhap khau rat nhieu trong thap nien 1930, so luong đat 37.160.000 thung vao nam 1940. Trong nam đo, Nhat Ban chi san xuat đuoc 3.163.000 thung dau, it hon 12% nhu cau trong thoi binh cua quoc gia. Đe tang so luong dau cho su dung quan su, tieu thu dau dan su đa bi cat giam manh sau nam 1937, va thuc te tat ca giao thong dan su đa bi bai bo hoac bat buoc phai su dung đong co hoi nuoc đot cui va than. Bat chap nhung bien phap nay, Nhat Ban chi co 43.000.000 thung dau du tru vao nam 1941, chi đu cho hai nam chien tranh trong nhung đieu kien thuan loi nhat, neu đuoc bo sung boi cac nguon luc trong đe quoc.
Vao cuoi nam 1937, Nhat Ban co 24 su đoan, 16 trong so đo đuoc đong tai Trung Quoc; ba nam sau, tong so đa tang len 50: 27 o Trung Quoc, 12 o Man Chau va phan con lai o Trieu Tien va chinh quoc. Luc luong Khong quan luc quan tang tu 54 phi đoi nam 1937 len 150 vao nam 1941. Phi cong đuoc huan luyen tot va khoang mot nua trong so ho co kinh nghiem chien đau thuc te o Trung Quoc hoac trong chien tranh bien gioi voi Lien Xo.

Luc luong hai quan cua Nhat Ban, bi gioi han boi Hiep uoc Hai quan Washington (1921) va sau đo la Hiep uoc Hai quan London (1930), tang nhanh sau nam 1936 khi Nhat Ban rut khoi cac hiep uoc hai quan nam đo. Nam 1937, 20 tau chien moi voi tong trong tai 55.360 tan đuoc hoan thanh; nam sau con so nay tang len 63.589 tan, va đen nam 1941 đa đat đen đinh cao nhat la 225.159 tan (bao gom mot thiet giap ham lop Yamato, 2 tau san bay co lon va 2 tau san bay co nho, 7 tau tuan duong va 37 tau khu truc).
Thang 12/1941, quan đoi Nhat Ban co trong tay 51 su đoan bo binh. Khong quan luc quan co 660 may bay nem bom, 550 tiem kich va 290 may bay trinh sat. Khong quan hai quan co 684 may bay cho cac tau san bay, 443 may bay nem bom, 252 tiem kich, 92 may bay nem ngu loi va 198 may bay cac loai khac. Nam 1941, trong tai tau chien cua Nhat Ban đa tang len 1.059.000 tan, gap hon hai lan nam 1922. Trong đo bao gom 10 thiet giap ham, 6 tau san bay co lon va 4 tau san bay co nho, 18 tau tuan duong hang nang, 18 tau tuan duong hang nhe, 113 khu truc ham va 63 tau ngam. Ham đoi Nhat co tong tai trong đung thu 3 the gioi (sau Anh va My), nhung xet o rieng khu vuc Thai Binh Duong thi đoi tau cua Nhat manh hon luc luong hai quan Hoa Ky va Anh đong o đay cong lai. O thoi điem 1941, hai quan cua Nhat co 2 linh vuc đuoc coi la tien tien nhat the gioi la ngu loi va tiem kich tren tau san bay.
Tuy nhien, bo chi huy Nhat thieu mot chien luoc chien tranh tong the boi ho khong the xac đinh truoc nhung đoi thu phai đoi mat. Nhat Ban chi tim cach tranh đoi đau voi ca Hoa Ky va Lien bang Xo viet, nhan manh rang trong moi truong hop, Nhat Ban khong nen đau voi nhieu hon mot trong 2 nuoc nay cung mot luc. Bo chi huy Nhat khong the thiet lap cac uu tien cho rieng 1 quan chung, vi mot cuoc chien chong Lien Xo yeu cau tang cuong luc quan, trong khi mot cuoc chien chong lai Hoa Ky se yeu cau tap trung cho hai quan. Hai quan Nhat chua san sang đi vao mot cuoc chien lau dai. Vao thang 1/1940, hai quan Nhat chi co 3.500 phi cong. Mot si quan hai quan đe nghi huan luyen them 15.000 phi cong nua cho hai quan, nhung y kien nay bi coi la đien ro va bi bac bo, do cac tuong linh Nhat khong cho rang chien tranh se keo dai va gay nhieu thiet hai đen vay (ve sau thi qua nhien Nhat Ban bi mat phan lon phi cong giau kinh nghiem chi sau 18 thang chien tranh, trong khi lop phi cong thay the chua kip đuoc đao tao).
Do thieu tai nguyen, Nhat Ban khong the san xuat vu khi nhanh bang My, Lien Xo va Anh, chien tranh cang keo dai thi Nhat cang bat loi. Theo đanh gia vao thang 8/1941, so sanh giua tiem nang san xuat cua My so voi Nhat, ve thep ti le la 20 so voi 1; dau la hon 100 so voi 1; than đa 10 so voi 1; may bay la 5 so voi 1; tau chien la 2 so voi 1; luc luong lao đong la 2 voi 1. Tiem nang tong quat la 10 so voi 1. Voi nhung thua sut nhu the, Nhat Ban kho ma đanh thang, cho du ho co Yamato damashii – tinh than Nhat Ban. Đo đoc Yamamoto tung noi "Toi co the gay tan pha cho hai quan Anh My trong mot nam hoac nhieu lam la 18 thang. Sau đo toi khong co mot bao đam nao het". Thu tuong Konoye cung cong nhan loi tuyen bo cua Yamamoto rat co ly va ong co gang duy tri hoa binh voi Hoa Ky. Tuy nhien, phia luc quan va Tuong Hideki Tojo, bo truong chien tranh, cong kich thu tuong Konoye co mot chinh sach ngoai giao mem yeu. It lau sau, Konoye phai tu chuc va Hideki Tojo len thay, Nhat Ban rao riet chuan bi chien tranh.
Chien luoc lam the nao đe đanh bai nuoc My chua bao gio đuoc lanh đao Nhat Ban xem xet ky luong. Ke hoach nam 1940 cua Hai quan Nhat Ban cho mot cuoc chien voi Hoa Ky, chi đon gian la tuyen bo Hai quan Hoang gia, hop tac voi Luc quan, se pha huy suc manh cua My o Vien Đong va duy tri kiem soat vung bien Vien Đong "bang cach ngan chan va nghien nat ham đoi My".

Phan ung truoc su gia tang vu trang cua Nhat va Đuc, My cung đa đe ra Đao luat Hai quan hai đai duong, con đuoc goi la Đao luat Vinson-Walsh, ban hanh vao ngay 19 thang 7 nam 1940, đuoc đat ten theo Carl Vinson va David I. Walsh, 2 chu tich Uy ban Hai quan tai Ha vien va Thuong vien. Đay la ke hoach chay đua vu trang hai quan lon nhat trong lich su Hoa Ky cho toi thoi điem đo, no du tinh tang quy mo cua Hai quan Hoa Ky them 70%, tri gia 8,55 ty đola (tuong đuong 130 ty USD theo thoi gia 2018). Ke hoach bao gom viec mua them 1.325.000 tan tau chien, bao gom 11 tau san bay, 2 thiet giap ham lop Iowa, 5 thiet giap ham lop Montana, 6 tau tuan duong lop Alaska, 27 tau tuan duong, 115 tau khu truc, 43 tau ngam, 15.000 may bay, 50 trieu đola cho tau tuan tra, ho tong va cac tau khac, 150 trieu đola cho cac thiet bi va phuong tien thiet yeu, 65 trieu đola cho viec san xuat nguyen lieu va đan duoc, 35 trieu đola cho viec mo rong co so vat chat. Ke hoach du tinh tien hanh trong 5-6 nam
Vao đau thang 12 nam 1941, hai quan My co 17 thiet giap ham (đa co ke hoach đong them 15 chiec nua), 7 tau san bay co lon (đa co ke hoach đong them 11 chiec nua) va 1 tau san bay co nho cho thuy phi co, 18 tau tuan duong hang nang (8 chiec nua đang đuoc đong moi), 19 tau tuan duong hang nhe (32 chiec nua đang đuoc đong moi), 6 tau tuan duong phong khong, 171 khu truc ham (188 chiec nua đang đuoc đong moi) va 114 tau ngam (79 chiec nua đang đuoc đong moi). Trong đo co 9 thiet giap ham, 3 tau san bay, 13 tau tuan duong hang nang, 11 tau tuan duong hang nhe, 80 khu truc ham va 56 tau ngam đuoc bo tri o Thai Binh Duong. Hai quan Anh đang phai tap trung đoi pho voi Đuc nen chi co o Thai Binh Duong luc luong nho gom 2 thiet giap ham, 1 tau san bay, 1 tau tuan duong hang nang, 7 tau tuan duong hang nhe va 13 khu truc ham


Chien tranh giua Trung Hoa va Nhat Ban = Tinh hinh lich su =

Nguyen nhan cua chien tranh bat nguon tu cuoi the ki 19, khi xa hoi Trung Quoc roi vao mot thoi ky hon loan va su hien đai hoa nhanh chong cua Nhat Ban. Trong suot giai đoan cuoi the ky 19 va đau the ky 20, Nhat Ban đa thon tinh Trieu Tien va can thiep vao kinh te va chinh tri cua Trung Quoc, đac biet la tai Man Chau. Nhung can thiep bang quan su xay ra tu nhung nam 1920, vao thoi điem nay Trung Hoa roi vao tinh trang cat cu đia phuong voi mot chinh phu trung uong yeu kem.
Tinh hinh yeu kem cua Trung Quoc la đieu kien thuan loi cho Nhat Ban loi dung. Tuy nhien, đen nam 1927, Tuong Gioi Thach va quan đoi Quoc dan Đang nhanh chong thu phuc vung Bac Trung Quoc (1926-1927). Tuong Gioi Thach đa đanh bai cac thu linh đia phuong o Nam va Trung cua Trung Hoa, đong thoi thu phuc cac thu linh tai khu vuc Bac Trung Quoc. Trong tinh hinh đo, Nhat tan cong vung đong bac Trung Quoc vao ngay 18 thang 9 nam 1931 voi ly do "bao ve đuong sat cua Nhat Ban o Nam Man đang bi nguoi Trung Quoc uy hiep". Sau khi chiem 3 tinh đong bac Trung Quoc, Nhat Ban thanh lap nha nuoc Man Chau Quoc vao nam 1931 voi nguoi đung đau la vua Pho Nghi đe hop phap hoa viec chiem đong cua quan Nhat o khu vuc nay. Muc tieu cua Đe quoc Nhat Ban tai Trung Hoa la duy tri nguon cung cap nguyen lieu va thi truong tieu thu. Ho đa thanh lap cac chinh phu bu nhin tai Trung Hoa khong chong lai loi ich cua nguoi Nhat. Cac hanh đong cua Nhat Ban tai Man Chau bi cac nuoc phuong Tay len an, nen đe phan ung lai, Nhat đa tuyen bo rut lui khoi Hoi Quoc Lien vao ngay 27 thang 3 nam 1933. Trong nhung nam 1930, quan he giua Trung Quoc va Nhat Ban hau nhu khong co xung đot đang ke do Tuong tap trung moi no luc vao viec tieu diet Đang Cong san Trung Quoc ma ong cho rang la moi hiem hoa con lon hon ca nguoi Nhat. Mac du Quoc Dan Đang va Đang Cong san tung hop tac voi nhau, nhung trong giai đoan 1930-1934, ca hai lai xung đot nghiem trong. Nguoi Nhat đa loi dung mau thuan nay đe xam lan Trung Quoc, đien hinh la cuoc đo bo vao Thuong Hai nam 1932.
Chu nghia quan phiet đay manh banh truong xam luoc Trung Quoc vi tu ban Nhat phu thuoc nang ne vao thi truong Trung Quoc. Nam 1931, đau tu cua Nhat tai Trung Quoc chiem 82% đau tu cua nuoc nay tai hai ngoai, tap trung chu yeu tai Thuong Hai va Man Chau.> Trong suot giai đoan khung hoang, xuat khau cua Nhat sang Chau Au va Hoa Ky gan nhu tut giam va Nhat Ban can kiem soat kinh te va chinh tri cua Trung Quoc đe so huu mot thi truong on đinh. Truoc khi tien toi cuoc chien tranh toan dien vao nam 1937, Nhat đa su dung suc manh quan đoi trong cac cuoc xung đot đia phuong đe đe doa Trung Quoc tru khi chinh phu Trung Hoa đong y giam thue va đan ap phong trao tay chay va chong đoi Nhat.


= Chien tranh Trung - Nhat =

Thang 12 nam 1936, trong mot su kien goi la Su bien Tay An, Tuong Gioi Thach bi Truong Hoc Luong bat giu. Đieu kien đe đuoc tra tu do la Tuong phai chap nhan thanh lap mot lien minh voi Đang Cong san Trung Quoc nham chong lai Nhat Ban. Mac du đa hop tac ve quan su trong viec chien đau chong Nhat, nhung 2 ben khong thuc su tin tuong nhau: Tuong Gioi Thach luon muon tieu diet Đang Cong san, trong khi Mao Trach Đong tu choi chap nhan Quoc Dan Đang va luon duy tri muc tieu giai phong xa hoi. Đay đuoc goi la Hop tac Quoc-Cong lan thu hai. Đen nam 1936, Hong quan Trung Quoc co khoang 500.000 quan đoc lap voi Quoc Dan Đang.
Sau tuan sau khi thu tuong Nhat Ban Fumimaro Konoe thanh lap noi cac, vao ngay 7 thang 7 nam 1937, xay ra Su kien Lu Cau Kieu tai ngoai o Bac Kinh. Đuoc su ung ho cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban va Bo ngoai giao, Konoe tuyen bo se khong đe chien tranh lan rong nhung Luc quan Nhat Ban lai khong chiu, lien tuc gui vien binh va cuoc xung đot nay nhanh chong lan rong thanh cuoc chien tranh toan dien giua Nhat Ban va Trung Quoc.
Ke hoach cua quan đoi Nhat Ban la chop nhoang mo rong chien truong, nhanh chong buoc Trung Quoc phai đau hang vo đieu kien. Luc đau, quan Nhat o at tien tu Hoa Bac xuong Hoa Trung, chiem đuoc nhieu thanh pho: tu Bac Kinh, xuong Thien Tan, Thuong Hai, Nam Kinh. Sau khi bi mat Nam Kinh, chinh phu Tuong Gioi Thach phai doi thu đo len Han Khau o trung luu song Duong Tu, roi sau khi mat Han Khau lai phai doi tiep len Trung Khanh o thuong luu. Đen cuoi nam 1938, Quang Đong cung nhung thanh pho đong dan khac cua Trung Quoc đeu roi vao tay Nhat.
Nam 1939, Nhat co gang mo rong Man Chau bang cach cho đao quan Quan Đong xam luoc bien gioi Vien Đong cua Lien Xo. Nguoi Nhat gan nhu bi đanh bai boi lien quan Lien Xo va Mong Co do tuong Georgi Zhukov chi huy. Đieu nay cham dut y tuong "Bac tien" cua Nhat, va Nhat đa giu hoa binh voi Lien Xo toi nam 1945.
Thang 9 nam 1940, Nhat co gang cat đut quan he cua nguoi Trung Quoc voi cac quoc gia khac bang cach xam luoc Lien bang Đong Duong cua Phap. Ngay 27 thang 9, Nhat Ban ky hiep uoc lien minh voi Đuc Quoc xa va Y.
Đen nam 1941, cuoc xung đot tro nen be tac. Mac du Nhat co gang chiem nhieu vung phia bac va trung cua Trung Hoa, Tuong Gioi Thach đa lui sau vao luc đia va thiet lap thu đo tai Trung Khanh trong khi nhung nguoi cong san duy tri su kiem soat tai Thiem Tay. Ngoai ra, su kiem soat cua Nhat Ban đoi voi vung Bac va Trung cua Trung Quoc rat khong chat che, ho chi co the kiem soat cac tuyen đuong sat va cac thanh pho chinh cua Trung Quoc con cac vung đong que gan nhu la khong the kiem soat đuoc. Nguoi Nhat nhan thay cac hanh đong rut lui va to chuc lai đuoc tien hanh tai khu vuc mien nui đong bac Trung Hoa, trong khi chu nghia cong san khuyen khich cac hinh thuc chien tranh du kich va cac hoat đong pha hoai tai khu phia đong va Trung cua Trung Hoa đang sau vung kiem soat cua Nhat.
Nguoi Nhat đa dung nen mot so chinh phu bu nhin, mot trong so đo la chinh phu cua Uong Tinh Ve o Nam Kinh. Nhat Ban con tuyen bo thiet lap "Trat tu moi o Đong A" vao thang 11 nam 1937, la lien hop chinh tri, kinh te va van hoa giua Nhat Ban, Trung Quoc va Man Chau quoc. Tuy nhien, chinh sach tan ac ma Nhat ap dung voi nguoi Trung Hoa, khien cho cac chinh phu nay khong đuoc su ung ho cua nguoi dan. Đong thoi, mot sai lam nua la Nhat khong muon đam phan voi Tuong Gioi Thach, mac du viec nay se gay chia re mat tran khang chien cua Trung Hoa.


= Cang thang giua Nhat Ban va phuong Tay =

Trong chien luoc cua quan đoi Nhat Ban co su mau thuan ve quan điem giua Luc quan va Hai quan: trong khi phai Luc quan chu truong "Bac tien" (Hokushin) nham tan cong Lien Xo thi nguoc lai phai Hai quan chu truong "Nam tien" (Nanshin) voi muc tieu la vung Đong Nam A giau tai nguyen thien nhien (dau mo, cao su, quang sat, lua gao,...) đang la nhung thuoc đia cua Anh, Phap, Hoa Ky va Ha Lan.
Thang 11 nam 1936, Nhat Ban đa ky voi Đuc "Hiep uoc chong Quoc te cong san" (tuc Lien Xo). Voi hiep uoc nay, Nhat Ban muon khong che anh huong cua Lien Xo o Vien Đong đong thoi ngan chan kha nang chinh phu Tuong Gioi Thach nho Lien Xo giup đo đe chong Nhat. Tuy nhien, tren thuc te, khi hiep uoc nay đuoc ky ket, khong nhung Lien Xo ma ca cac cuong quoc phuong Tay khac nhu Anh hay Hoa Ky bat đau co lap truong cung ran hon đoi voi Nhat. Ngay 6 thang 11, đen luot Y cung gia nhap vao hiep uoc nay.
Tu thang 9 nam 1939 đen thang 6 nam 1940, tai Chau Au, Đuc Quoc xa lien tuc gianh chien thang, lan luot chiem đuoc Ba Lan, Na Uy, Đan Mach, Ha Lan, Bi va Phap. Truoc su kien Phap đau hang Đuc, thang 9 nam 1940, Nhat bat đau cho tien quan vao mien Bac Đong Duong. Ngoai ra, ngay 1 thang 3 nam 1941, ho cho quan đo bo len đao Java cua Indonesia. Ngay 27 thang 9, Đuc-Y-Nhat đa cung nhau ky ket "Hiep uoc Tam cuong" cong nhan đia vi lanh đao cua Nhat o Chau A va cung đe bao ve lan nhau trong truong hop mot trong ba nuoc bi tan cong.
Giua nam 1939, sau khi dung nen nha nuoc bu nhin Man Chau quoc cong them viec Lien Xo đang ban đoi pho voi tinh hinh chien tranh o chau Au, quan đoi Nhat xam chiem vao lanh tho Mong Co. Truoc đo quan đoi Nhat tung tan cong vao lanh Lien Xo tai khu vuc ho Khasan vao thang 7-1938. Nhung Hong quan Lien Xo đa tham chien, đanh bai quan Nhat tai Chien tranh bien gioi Xo-Nhat. Ke hoach "Bac tien" cua Nhat gan nhu pha san, ho quyet đinh chuyen huong xam chiem xuong phia Nam, tuc la chiem lay cac thuoc đia cua Anh, Phap, My o Đong Nam A.
Nhat Ban banh truong xam luoc o chau A đa lam cho moi quan he giua ho voi Anh va Hoa Ky ngay cang tro nen gay gat. Thang 9 nam 1940, đai su Hoa Ky o Nhat đa nhan manh: "Quyen loi cua Hoa Ky bi chinh sach "Nam tien" cua Nhat đe doa tram trong... chung ta phai co gang bang moi cach duy tri nguyen trang o Thai Binh Duong, it ra cho đen khi chien tranh o chau Au nga ngu". Thang 7 nam 1940, Hoa Ky tuyen bo huy bo đieu uoc thong thuong Nhat-My, han che xuat khau nhien lieu, xang may bay va sat phe thai cho Nhat. Đen thang 10, Hoa Ky lai tuyen bo cam toan dien ve sat phe thai đoi voi Nhat. Tu thang 3 nam 1941, tai Washington D.C, đai su Nhat Kichisaburo Nomura đa đam phan voi ngoai truong Hoa Ky Cordell Hull nhung vi lap truong hai ben qua khac biet nen cuoc đam phan đi vao be tac.
Sau khi ky hiep uoc đong minh voi Y-Nhat, thang 3 nam 1941, Bo truong ngoai giao Yosuke Matsuoka đa ky "Hiep uoc trung lap Nhat-Xo" voi Lien Xo o Moskva. Trong khi đo, ve van đe Đong Duong, Nhat tiep tuc ep Phap nhuong bo, ky ket cac hiep uoc co loi cho Nhat. Tat ca cac đong thai tren đeu nham phuc vu cho chu truong "Nam tien". Tuy nhien, ngay 22 thang 6 nam 1941, Đuc Quoc xa bat ngo tan cong Lien Xo ma khong thong bao cho Nhat biet truoc. Khong nhung the, Đuc con đe nghi Nhat tan cong Lien Xo tu phia đong. Truoc tinh hinh đo, Nhat khong biet nen ton trong Hiep uoc Tam cuong voi Đuc hay Hiep uoc trung lap Nhat-Xo. Ngay 2 thang 7, trong "Hoi nghi ngu tien" (Gozen kaigi) co su hien dien cua Thien Hoang, sau mot cuoc thao luan du doi giua cac cap lanh đao quan đoi Nhat, chu truong "Nam tien" đa đuoc tiep tuc thuc hien, theo đo nguoi Nhat se bo qua yeu cau cua Đuc, ton trong Hiep uoc trung lap Nhat-Xo va tien quan xuong mien Nam Đong Duong. Mat khac, hoi nghi cung đat van đe tiep tuc bi mat chuan bi cho cuoc tan cong len phia bac chong Lien Xo, neu Lien Xo bi Đuc đanh bai. Bien ban cua hoi nghi ghi ro: "Neu cuoc chien tranh Xo-Đuc phat trien theo huong thuan loi cho đe quoc thi Nhat se dung luc luong vu trang đe giai quyet van đe phuong Bac".
Cuoi thang 7 nam 1941, ngay sau khi quan đoi Nhat tien xuong mien Nam Đong Duong va chiem đong nhung can cu quan su tai đay, Hoa Ky đa ngay lap tuc co su phan ung. Ngay 26 thang 7, Hoa Ky tuyen bo phong toa tai san cua Nhat tai nuoc nay, cam xuat khau dau mo sang Nhat. Tiep theo đo, Anh huy bo hiep đinh thong thuong giua Nhat voi An Đo va Mien Đien, Ha Lan cam xuat khau dau hoa va bauxite sang Nhat. Quyet đinh đinh chi xuat khau dau hoa sang Nhat cua Hoa Ky đa co anh huong quyet đinh đoi voi bo may chien tranh Nhat Ban. Theo tinh toan cua Bo tu lenh Hai quan, luong dau mo du tru cua Nhat chi dung đu trong hai nam va neu khong co cach giai quyet van đe nay thi hai quan Nhat chang som hay muon se bi te liet. Do đo, tu khuynh huong on hoa, hai quan Nhat lai tro thanh phe chu chien.
Trong tinh the bi bao vay boi the bao vay ABCD - American (Hoa Ky), Britain (Anh), China (Trung Hoa), Dutch (Ha Lan) - Nhat muon tiep tuc thuong luong voi Hoa Ky bang cach đe nghi mot tam uoc la Hoa Ky va Nhat se khong su dung vu luc o Đong Nam A va Nam Thai Binh Duong; hai ben se cung khai thac cac du tru tu nhien o Indonesia; quan he kinh te My-Nhat se đuoc khoi phuc, trong đo Hoa Ky phai tiep tuc xuat khau dau hoa sang Nhat, huy bo phong toa tai san cua Nhat va khong can thiep vao viec Trung Quoc. Phia Nhat con bo sung them rang, sau khi ky hiep uoc hoa binh Trung-Nhat, quan đoi Nhat se rut khoi Đong Duong. Tong thong Franklin D. Roosevelt to ra co thien cam voi đe nghi nay nhung ngoai truong Hull lai cuc luc phan đoi vi so cac đong minh cua Hoa Ky se hoang mang. Hull nhat quyet giu lap truong ban đau cua Hoa Ky, đoi Nhat rut khoi phe Truc, ky hiep uoc bat tuong xam voi Hoa Ky, Anh, Lien Xo, Trung Quoc, Ha Lan đong thoi rut het quan ra khoi Đong Duong va toan lanh tho Trung Quoc-ke ca Man Chau. Truoc khi trao cho nguoi Nhat cong ham noi tren, Hull đa thong bao cho chinh phu Anh: "Cac cuoc đam phan ngoai giao cua chung ta voi Nhat Ban thuc te đa cham dut, va tu đay cong viec se đuoc chuyen giao vao tay Bo chi huy cac luc luong vu trang". Yeu sach nay cua Hull lam cho đam phan My-Nhat đo vo do lap truong hai ben qua khac biet. Ngay 16 thang 10, Konoye tu chuc thu tuong va bo truong luc quan Hideki Tojo len thay.
Muc tieu cua hai quan Nhat la chiem đong Indonesia, khu vuc nhieu dau hoa nhat Đong Nam A. Nhung truoc khi chiem Indonesia, Nhat phai chiem đuoc Singapore va Philippines. Tuy nhan thuc đuoc ve tiem luc yeu kem cua minh khong the chien thang Hoa Ky, nhung nguoi Nhat hi vong rang mot cuoc chien lau dai va nhieu ton that se lam suy yeu y chi chien đau cua dan My va sau đo giup Nhat thoa thuan mot hoa uoc. Trong hoi nghi ngu tien ngay 1 thang 12, Nhat quyet đinh chinh thuc tuyen chien voi Hoa Ky va ngay khai chien đuoc an đinh la ngay 8 thang 12. Trong khi đo, tai Washington D.C, cuoc đam phan giua ngoai truong Hoa Ky Cordell Hull voi đai su Nhat Nomura van tiep tuc keo dai, khien nguoi My lo la canh giac va khong tin rang Nhat Ban dam tan cong Hoa Ky luc hai ben con đang trong qua trinh đam phan.


= Anh huong cua Y va Đuc =
Ca Đuc Quoc xa lan phat xit Y đeu co can du vao chien tranh Thai Binh Duong, nhung chi o mot quy mo nho. Hai quan Đuc (Kriegsmarine) va Hai quan Hoang gia Y (Regia Marina) co cac tau ngam va tau cho hang đuoc vu trang tham gia hoat đong tai An Đo Duong va Thai Binh Duong. Nguoi Y tham chi con co can cu hai quan tai vung to gioi cua minh o Thien Tan, Trung Quoc. Sau cuoc tan cong Tran Chau cang cua Nhat Ban va cac quyet đinh tuyen chien cua Đuc va Y đoi voi Hoa Ky, hai quan ca hai nuoc nay đeu đuoc toan quyen su dung cac co so hai quan cua Nhat Ban.


Chien tranh Thai Binh Duong bat đau - Su banh truong cua Nhat Ban Ngay 8 thang 12 nam 1941, cuoc Chien tranh Thai Binh Duong chinh thuc bung no khi cac luc luong Nhat Ban bat ngo tan cong Tran Chau cang va Philippines cua Hoa Ky, Hong Kong cua Anh va đo bo len Thai Lan đe muon đuong tan cong Ma Lai. 


= Tran Tran Chau cang va su bung no chien tranh =

Ngay 26 thang 11 nam 1941, mot ham đoi bao gom 6 hang khong mau ham cho 423 may bay, 2 thiet giap ham, 3 tuan duong ham, 9 khu truc ham duoi quyen chi huy cua pho đo đoc Chuichi Nagumo xuat phat tu quan đao Kuril bi mat tien ve huong Hawaii. Cach Honolulu, thu phu đao Hawaii khoang 10 km la Tran Chau cang, noi đat so chi huy cua ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky.
Vao luc 7 gio 55 phut, đot tan cong thu nhat gom 183 may bay do Đai ta Mitsuo Fuchida chi huy bat ngo tap kich Tran Chau cang. Qua 2 đot tan cong cua hon 350 may bay Nhat Ban keo dai trong gan 2 gio đong ho cong voi quan My tai Tran Chau Cang thieu canh giac nen chong tra het suc yeu ot khien cho nguoi Nhat gianh đuoc thang loi lon trong cuoc tap kich nay. Ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky bi đanh chim 5 thiet giap ham (4 thiet giap ham khac bi hu hai), 3 tau tuan duong ham bi hu hai, 3 tau khu truc bi hu hai, mot tau sua chua bi chim. So may bay My bi pha huy la 188 chiec va 159 chiec khac bi hu hai. So linh My bi giet la 2.403 nguoi. Đe đat đuoc thanh qua vo cung to lon ay, Nhat Ban chi phai mat 29 may bay va 5 tau ngam bo tui. Tuy nhien, ba chiec hang khong mau ham cua ham đoi Thai Binh Duong ngay hom ay khong co mat o Tran Chau cang nen đa khong bi nguoi Nhat tieu diet. Ngoai ra, cac may bay Nhat Ban cung khong tien hanh oanh tac cac cong xuong đong tau, kho đan duoc va nhat la kho xang to lon quanh cang. Neu lam đuoc đieu đo, han nguoi Nhat đa phai buoc hai quan Hoa Ky phai rut khoi Tran Chau Cang va đua tau ve San Diego trong mot nam ruoi sau đo.
Tran Tran Chau cang la mot chien thang ruc ro cua hai quan Nhat nhung xet ve mat chinh tri, chien thang nay đa mang lai mot hau qua lon. Truoc tran đanh nay, tai Hoa Ky, 800.000 thanh vien cua America First Committee đa cuc luc phan đoi viec nuoc nay can thiep vao tinh hinh ngoai Bac My. Tuy nhien, vi that bai đau đon nay ma dan chung Hoa Ky sau đo tro nen đoan ket chat che chong Nhat duoi khau hieu: "Đung quen Tran Chau Cang!" 12 gio 30 phut ngay 8 thang 12, tong thong Roosevelt đa đoc Tuyen cao chien tranh cua Hoa Ky đoi voi Nhat Ban. Ong mo đau bai dien van nhu sau:

Sau khi noi ro thien chi hoa binh va su trao tro cua Nhat Ban trong cac cuoc hoi đam va trong hanh đong thuc te đe dan đen chien tranh, tong thong Roosevelt tuyen bo:

Hoa Ky đa chinh thuc buoc vao cuoc chien tranh tong luc voi Nhat Ban. Trong ngay 7 thang 12, Uc cung tuyen chien voi Nhat Ban va mot ngay sau đen luot Ha Lan. Tiep đo, nuoc Phap Tu do, New Zealand, Canada,... tat ca hon 20 nuoc cung lan luot tuyen chien voi Nhat. Ngay 9 thang 12, chinh phu Trung Quoc gio moi chinh thuc tuyen chien voi Nhat.

Tin chien tranh giua Nhat va Hoa Ky bung no bay đen Berlin mot cach đot ngot trong luc Đuc Quoc xa đang tap trung moi su chu y vao mat tran phia đong, noi Hong quan Lien Xo đa phan cong manh liet đay lui quan Đuc truoc Moskva. Lien đo, cung trong ngay 8 thang 12, Quoc truong Adolf Hitler đa nhan đuoc thong điep cua chinh phu Nhat, yeu cau Đuc va Y tuyen chien voi Hoa Ky theo nhu cam ket trong Hiep uoc Tam cuong. Đem ngay 9 thang 12, ca Hitler lan Mussolini đa đien tra loi chinh phu Nhat rang cam đoan ca ba nuoc se chien đau đen thang loi cuoi cung, khong giang hoa rieng re nhung van ne tranh viec tuyen chien voi My. Trua ngay 10 thang 12, đai su Nhat Oshima đa trinh len Quoc truong mot thong điep moi cua chinh phu Nhat tra loi đien van noi tren cua Đuc va Y. Thong điep nay bay to hi vong quan đoi Đuc se tien ngay vao Trung Can Đong voi ngu y Đuc nen tuyen chien. Ngoai truong Đuc Joachim von Ribbentrop co gang thuyet phuc Hitler khong nen tuyen chien voi Hoa Ky vi theo Hiep uoc Tam Cuong, Đuc se chien đau ben canh Nhat chi khi Nhat bi mot nuoc khac tan cong. Tuy nhien, vao luc ay, bo ngoai giao Đuc lai nhan đuoc đien cua tham tan ngoai vu Hans Thompson o Washington D.C rang 24 gio nua My se tuyen chien hoac cat quan he ngoai giao voi Đuc. Chup lay co hoi nay, Hitler voi va trieu tap Quoc hoi vao ngay 11 thang 12 va chinh thuc tuyen chien voi Hoa Ky. Cung trong ngay hom ay, Y cung tuyen chien voi Hoa Ky va Hoa Ky tuyen chien voi Đuc. Pham vi cua Chien tranh the gioi thu hai đa mo rong va tao nen mot cuoc chien tranh quy mo toan the gioi.


= Nhat Ban banh truong =
Theo ke hoach phoi hop cua Bo tong tham muu Luc quan voi Bo tong tham muu Hai quan Nhat Ban, trong khi cac luc luong chu yeu cua hai quan tan cong ham đoi Thai Binh Duong cua Hoa Ky tai Hawaii thi cac luc luong hai quan khac se tan cong cac can cu quan su tai Philippines, Singapore,... đong thoi luc quan se đanh vao cac muc tieu đa đinh san o Ma Lai, Thai Lan va Hong Kong. Nhung vi cuoc tan cong o Tran Chau cang đa bat đau cham mat 2 gio nen nhung tieng sung đau tien mo man cho cuoc Chien tranh Thai Binh Duong đa bat đau o bai bien thuoc thanh pho Khota Baru, Ma Lai thuoc Anh.


 Tien quan sang Thai Lan  Tu ngay 24 thang 11, nguyen soai Terauchi Hisaichi chi huy Nam Phuong quan đa nhan đuoc chi thi tu Tokyo chuan bi san sang gay suc ep voi Thai Lan đe tien vao lanh tho nuoc nay. Thu tuong Thai Lan luc nay la ong Phibul Songram đang co giu chinh sach can bang o ca hai phia Anh va Nhat nen vao trua ngay 27 thang 11, ong Phibul đa tuyen bo ro tren đai phat thanh Bangkok ve đuong loi trung lap cua Thai Lan.
12 gio trua ngay 7 thang 12, Terauchi bao tin cho đai su Nhat tai Bangkok chuan bi gap thu tuong Thai Lan Phibul đe xin phep đua quan Nhat tu Đong Duong vao Thai Lan đe bao ve suon phia tay va tay nam cho quan Nhat đong tai Đong Duong. Va sau đo, mac du chua nhan đuoc tin hieu tra loi tu phai Thai Lan, 3 gio 30 phut sang ngay 8 thang 12, Terauchi ra lenh cho cac đon vi quan Nhat đa san sang tai Campuchia tien vao Thai Lan. Sang ngay 8 thang 12, su đoan can ve đi đau vuot bien tien vao Thai Lan truoc su ngo ngang va bat luc cua luc luong bien phong Thai. Rang sang ngay 9 thang 12, su đoan nay đa tien vao Bangkok. Mot canh quan khac tu đao Phu Quoc đa đo bo len vung bo bien Thai Lan, tiep theo sau đo la mot ham đoi nho tu Vung Tau cung keo đen tro luc. Ngay 11 thang 12, quan đoi Nhat Ban tien sat bien gioi Thai Lan-Mien Đien. Ngay 14 thang 12, cac điem trong yeu cua Thai Lan đeu bi quan Nhat chiem linh. Trong qua trinh tien quan, nguoi Nhat chi gap vai su khang cu le te, khong đang ke.
Ngay 21 thang 12 nam 1941, chinh phu Thai Lan truoc su đe doa cua Nhat Ban đa phai ra tuyen bo lien minh voi Đai Nhat Ban va tuyen chien voi Anh-Hoa Ky.


 Đanh chiem Hong Kong va Ma Lai  Đau thang 12 nam 1941, ke hoach tien đanh Hong Kong, lanh đia cua Anh tai Trung Quoc đa đuoc phe chuan. Ngay 8 thang 12, 38 su đoan Nhat Ban bat đau tan cong doc theo song Tham Quyen. 18 ngay sau, ngay 25 thang 12, Toan quyen Hong Kong Mark Young đa đau hang tuong Nhat Takaishi Sakai va Hong Kong chinh thuc roi vao tay Nhat Ban.
Trong khi đo, muc tieu đuoc coi la hang đau cua Nhat Ban trong cuoc tien quan xuong khu vuc Đong Nam A chinh la ban đao Ma Lai. Truoc khi đo bo len vung bo bien Ma Lai, quan Nhat phai trai qua mot cuoc hanh trinh dai tren bien va phai lien tuc chien đau cho đen khi chiem đuoc phao đai cua nguoi Anh tai Singapore. Viec chiem đong mien Nam Đong Duong va Thai Lan đuoc la buoc đau đe Nhat tao ban đap cho cuoc tan cong Ma Lai. 

Tu ngay 15 thang 11 tuc la 3 tuan truoc khi phat đong cuoc chien tranh Thai Binh Duong, trung tuong Tomoyuki Yamashita, tu lenh tap đoan quan so 25 co nhiem vu tan cong Ma Lai va Singapore đa đen Sai Gon đe nhan chi thi truc tiep tu thong che Terauchi. Ngay 20 thang 11, phuong an tan cong Ma Lai đa đuoc soan thao xong voi cac chi tiet. Luc luong cua tap đoan quan 25 khoang 70.000 nguoi va tong so may bay đuoc huy đong cho cuoc tan cong Ma Lai la 799 chiec, trong đo co 187 chiec cat canh tu tau san bay. Sang ngay 4 thang 12, đoan tau cho quan Nhat nho neo roi Cam Ranh va tien ve phia nam. Ngay 7 thang 12, sau khi đa vao vinh Thai Lan, đoan tau tach lam 3 nhom đe tien đen 3 muc tieu khac hau. Luc luong chinh gom 14 ham tau thang tien ve phia Singora, nhom thu 2 gom 3 chiec tien ve Pattani (Thai Lan) va nhom thu ba cung gom 3 chiec tien toi thanh pho Khota Baru thuoc Ma Lai.
Tran chien tai Ma Lai chinh thuc bat đau tu luc 1 gio 30 phut ngay 8 thang 12 khi quan Nhat đo bo len Khota Baru. Tieng sung đa bat đau som hon o Hawaii gan hai tieng đong ho. 4:00 gio sang ngay hom đo, 17 may bay nem bom cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban đa oanh tac Singapore lam 133 nguoi chet. Cung cung thoi gian đo, nguoi Nhat đa chiem xong san bay đau tien cua Anh o Ma Lai.
Trua ngay 8 thang 12, đo đoc Anh Thomas Phillip đa dan luc luong Z tu Singapore gom 2 chien ham chu luc HMS Prince of Wales, HMS Repulse cung 4 khu truc ham đen Ma Lai đe tieu diet quan đo bo Nhat. Mac du hai chien ham nay đuoc xem la "khong the đanh chim" nhung đen ngay 10 thang 12, 34 may bay nem bom va 51 may bay nem ngu loi cua Nhat tu can cu tai Sai Gon đa tan cong va đanh chim ca hai, đo đoc Phillip chet theo tau. Chu luc ham đoi Vien Đong cua Anh bi đanh chim giup quan Nhat nam quyen khong che, kiem soat tren bien va cat đut đuong tiep vien cho quan Anh tren bo.
Bi đanh chim 2 chien ham chu luc, hai quan Anh khong con đu kha nang tan cong cac tau cho quan va vu khi cua Nhat. Voi binh linh, vu khi va quan nhu tiep vien, nguoi Nhat tien cong ve phia nam. Xe đap va xe tang hang nhe giup quan Nhat vuot qua cac khu rung gia mot cach huu hieu va tien nhanh nhu vao cho khong nguoi. Ngay 7 thang 1 nam 1942, nguoi Nhat đa chiem đuoc Kuala Lumpur va đen ngay 31 thang 1, cac luc luong quan Uc va An Đo khong con giu noi phong tuyen đa phai rut ve phao đai Singapore. Khi luc luong Đong Minh cuoi cung đa roi Malaya, cac ki su đa cho đanh sap con đuong noi bac ngang eo bien noi Johore va Singapore. Sau gan 2 thang giao tranh, tran Ma Lai đa ket thuc voi thang loi hoan toan cua Nhat Ban va gio đay muc tieu tiep theo la Singapore.


 Singapore that thu  Singapore voi dien tich chi hon 600 km² nhung lai la mot phao đai vung chac cua nguoi Anh tai Đong Nam A. Tai đay quan Anh co toi 85.000 quan, 54 đai phao hai quan gan trong phao đai, 300 khau phao, 200 xe tang - xe boc thep. Sau khi chiem đuoc Ma Lai, nguoi Nhat đa cho ngung tien quan mot thoi gian đe cung co lai luc luong va nghien cuu cach đanh. Đen toi ngay 7 thang 2, quan Nhat moi bat đau tan cong.
Đen ngay 11 thang 2, quan Nhat đa chiem đuoc cao điem Bukit Timah, đinh nui cao nhat o phia bac Singapore. Tuy nhien, trong noi bo quan Nhat lai xay ra su kinh chong lan nhau giua tuong Yamashita va nguyen soai Terauchi o Sai Gon nen tiep lieu khong doi dao va đan phao đa gan can. Truoc tinh the đo, Yamashita đa phai choi đon tam ly chien khi cho may bay tha xuong khu vuc quan Anh co thu mot buc thu goi hang. Cuoi cung, vao chieu ngay 15 thang 2, trung tuong Arthur Percival, tong chi huy quan Anh tai Singapore đa mang co trang đen gap nguoi Nhat va đong y ky vao van kien đau hang. Quyet đinh đau hang cua tuong Arthur Percival đa đua đen cuoc đau hang lon nhat trong lich su cua quan đoi Anh va no đa lam cho đia vi cua nuoc Anh tai vung Vien Đong khong con nhu xua.
Trong toan chien dich Ma Lai, quan Nhat chiu thiet hai 9.824 nguoi chet, bi thuong hoac bi benh (bao gom 1.714 chet). Quan Anh co khoang 5.000 chet hoac bi thuong, va hon 80.000 quan đa bi bat lam tu binh, toan bo trang bi vu khi cua quan Anh bi pha huy hoac thu giu. Tai Luan Đon, sang ngay 17 thang 2, thu tuong Anh Winston Churchill đa noi truoc Quoc hoi:


 Tan cong Philippines  Philippines khi đo la thuoc đia cua My, la noi đat Bo tong tu lenh quan đoi Hoa Ky tai Vien Đong duoi quyen đai tuong Douglas MacArthur. Tai đay, con co nhieu can cu quan su cua nguoi My nhu san bay Clark, Iba, cac can cu hai quan Cavite, Subic... Ve phuong dien chien luoc, Philippines la vong cung phong ngu tu xa cua bo phia tay luc đia My. Tai đay, quan My - Philippines co luc luong kha manh: hon 151.000 quan, 108 xe tang va 277 may bay (bao gom 34 chiec may bay nem bom hang nang B-17) Ke hoach đanh chiem Philippines đuoc giao cho trung tuong Masaharu Homma, mot nguoi đa tung tham gia Chien tranh the gioi thu nhat tren đat Phap.
Ngay 1 thang 12, tu lenh chien dich đat so chi huy tai Đai Bac đa nhan đuoc ban ke hoach tan cong cua Tong tu lenh Đao quan Phuong Nam - thong che Terauchi Hisaichi. Trua ngay 8 thang 12, nguoi Nhat su dung 108 oanh tac co va 75 may bay A6M Zero tan cong san bay Clark va mot so san bay khac. Khong quan bien Đong Hoa Ky bi xoa so 70% luc luong chi sau 45 phut khong kich, so may bay con lai cung bi tieu diet het trong vai ngay sau đo (chi con sot lai 14 chiec B-17 đa bay thoat sang Uc). Khong quan My bi tieu diet la tien đe cho viec mat Philippines. Tiep sau đo, quan Nhat đo bo len Davao.
Ngay 10 thang 12, quan Nhat đo bo len chiem mot so ban đap o Appari, Vigan, Laoar, Legapi đung nhu ke hoach. Tuy nhien, khi tien sau vao Lingayen, quan Nhat bi chan đanh du doi. Nhieu tau chien va tau đo bo bi đanh chim o vinh Lingayen. Cuoc tien quan cua nguoi Nhat gap nhieu kho khan vi phai lien tuc đo bo tren cac đao ma nguoi My phong thu chat che. Đen ngay 22 thang 12, quan Nhat choc thung đuoc tuyen phong ngu, tien ve Manila. Ngay 1 thang 1 nam 1942, quan Nhat tu hai huong Nam Bac tien ve Manila. Đai tuong MacArthur lenh cho cac chi huy Bac va Nam Luzon lui ve co thu Bataan va ban than ong cung lui ve phao đai Corregidor.
Tai Bataan, tuong Homma mat 7.000 quan tu tran va 10.000 nguoi khac chet vi benh tat. Hai lan xin them quan khong đuoc, trai lai thu tuong Tojo con to ve bat binh. Ngay 10 thang 3, tuong MacArthur đuoc lenh cua Tong thong Roosevelt roi Philippines sang Melbourne, Uc sau khi Tong thong Philippines Manuel L. Quezon cung đa roi noi nay. Tai Uc, ong đa co loi uoc hen noi tieng: "I shall return" (Toi se tro lai). Ngay 2 thang 4, hon 65.000 quan Nhat voi 100 đai bac buoc vao chien dich cuoi. Lien quan My-Philippines luc nay con 78.000 nguoi, nhung chi co 27.000 la con kha nang chien đau. Phao binh va may bay Nhat đa thieu chay tuyen phong ngu cuoi cung. 9 gio sang ngay 9 thang 4, 76.000 quan My-Philippines đau hang.
Quan My - Philipines ton that nang trong chien dich nay: 25.000 chet, 21.000 bi thuong va khoang 100.000 bi bat. Chi con sot lai may ngan quan rut vao rung tiep tuc đanh du kich. Philippines chinh thuc roi vao tay Nhat.


 Đanh chiem mien Trung va Nam Thai Binh Duong  Cung nhu cac chien truong khac, tu đau thang 12, Tu lenh ham đoi Phuong Nam cua Nhat Ban đa nhan đuoc chi thi kem theo ke hoach tan cong đanh chiem cac đao đang nam duoi quyen cua cac nuoc phuong Tay tai Trung va Nam Thai Binh Duong.
Guam thuoc mien Trung Thai Binh Duong, cach Tokyo 1400 hai ly, tren đao co mot san bay lon. Cuoc tien cong đanh chiem Guam đuoc tien hanh vao sang ngay 10 thang 12 khong he gap kho khan gi vi linh My tren đao nhanh chong đau hang truoc su ap đao ve quan so cua nguoi Nhat.
Cung trong ngay 10 thang 12, Nhat Ban tien cong đao Wake. Tuy nhien, khong nhu o Guam, cuoc đo bo o đay gap kho khan hon rat nhieu khi bi hai phao va may bay My ban pha du doi. Sau nhieu đot tan cong, phai đen tan ngay 22 thang 12, quan Nhat moi chiem đuoc đao voi ton that hon 800 nguoi va 2 khu truc ham bi đanh chim.
Rabaul la mot hon đao lon tren tuyen phong ngu cua Uc o khu vuc Nam Thai Binh Duong. Tuyen phong ngu nay gom mot chuoi quan đao chay dai tu New Guinea qua quan đao Bismarck đen quan đao Solomon. Tu ngay 4 thang 1 nam 1942, cac may bay Nhat Ban xuat phat tu hang khong mau ham đa nem bom đanh pha Rabaul. Ngay 23 thang 1, quan Nhat đo bo len đao va khoang 1 tuan sau thi hoan toan chiem đuoc. Rabaul sau đo đa tro thanh can cu lon nhat cua quan Nhat tai New Guinea.


 Đanh chiem Indonesia  Indonesia (trong Chien tranh the gioi thu hai đuoc cac nuoc phuong Tay goi la Đong An thuoc Ha Lan) đuoc xem la muc tieu chinh trong chinh sach Đai Đong A cua Nhat Ban vi đay la phan đat co rat nhieu tai nguyen chien luoc, tu dau mo, thiec, bauxite, nikel,... đen mia đuong, cao su, lua gao. Truoc khi Chien tranh Thai Binh Duong bung no, luc luong bao ve Indonesia hoan toan do nguoi Ha Lan đam nhiem. Tuy nhien, sau khi Nhat Ban đanh chiem Ma Lai va Philippines, nhieu đon vi quan đoi Anh, My bi Nhat Ban đanh đuoi đa keo ve Indonesia cung voi quan Uc đen tang vien đa tao thanh "luc luong ABDA" (American, British, Dutch, Australian) duoi quyen đai tuong Archibald Wavell nguoi Anh. Con ve phia Nhat Ban, ho đa huy đong luc luong hai, luc, khong quan lon nhat lon nhat so voi tat ca cac chien dich khac o Đong Nam A va do đich than thong che tu lenh Đao quan Phuong Nam Hisaichi Terauchi chi huy.
Tu đau nam 1942, đao Java đa bi co lap khi quan nhay du Nhat đa đo bo len đao Sumatra (phia tay) va thuy quan luc chien Nhat chiem đao Bali (phia đong). Luc ay, lai no ra cuoc tranh cai ve sach luoc phong thu: đo đoc My Thomas C. Hart chu truong phong thu o bo bien, đoi quan Nhat đo bo thi đanh. Con tu lenh pho, Conrad Helfrich nguoi Ha Lan thi chu truong dung luc luong hai quan phuc kich tieu diet đoan tau Nhat tren đuong đo bo. Sau đo, lan luot đo đoc Hart, tu lenh luc luong hai quan roi Indonesia ve Uc va đai tuong Wavell, tu lenh luc quan thi đen An Đo.
Ngay 18 thang 2, mot đoan tau gom 56 tau van tai cua Nhat xuat phat tu Cam Ranh tien ve phia nam. Ngoai khoi bien Đong, đoan tau nay đa gap đoan chiem ham ho tong khoi hanh tu Cao Hung (Đai Loan) gom 1 tau san bay, 7 tau tuan duong va 12 khu truc ham. Cung luc đo, mot ham đoi khac gom 40 tau van tai do chuan đo đoc Tanaka đuoc 18 chien ham duoi quyen pho đo đoc Takeo Takagi yem tro xuat phat tu cang Davao (Philippines) cung tien ve vung bien Java tao thanh 2 gong kim tien đanh Java tu hai phia đong bac va tay bac. Đay la cuoc chuyen quan lon nhat tren bien ke tu khi Nhat Ban phat đong cuoc Chien tranh Thai Binh Duong.
Ngay 27 thang 2, đa xay ra tran hai chien giua hai quan Nhat Ban va ham đoi lien hop 4 nuoc Đong Minh Ha Lan, Hoa Ky, Anh va Uc tai vung bien Java. Ket qua la Đong Minh bi mat 2 tuan duong ham va 3 khu truc ham cung tu lenh ham đoi Karel Doorman, phia Nhat chi co 1 khu truc ham bi thuong. Đem 28 thang 2, rang ngay 1 thang 3, bat đau cuoc di tan cua bo may chinh quyen Ha Lan va Bo tu lenh Đong Minh. Cac chien ham cung đuoc lenh di tan nhung hau het đa bi hai quan va khong quan Nhat đanh chim, chi co 4 chien ham cua My chay thoat. Ngay 6 thang 3, Batavia that thu. Ngay 9 thang 3, Bo tu lenh quan đoi Ha Lan tai Indonesia ra lenh cho cac luc luong cua minh ha vu khi đau hang va quan Nhat cung hoan tat viec chiem đao Java trong ngay nay (truoc đo Nhat đa chiem đao Timor ngay 20 thang 2).


 Chien dich Mien Đien  Mien Đien đoi voi Nhat Ban co mot y nghia quan trong ca ve mat quan su lan chinh tri. Chiem đuoc Mien Đien, khong chi cat đut con đuong phuong Tay van chuyen cho Tuong Gioi Thach ma con mo ra con đuong cat đut An Đo voi Anh.
Đe chuan bi tien cong, tap đoan quan 15 Nhat Ban đa đuoc đua đen Thai Lan, tiep giap voi Mien Đien o phia nam. Ngay 16 thang 12 nam 1941, quan Nhat đanh chiem Victoria Point la can cu khong quan cua Anh. Thu đo Rangoon đa bi may bay Nhat Ban nem bom tan pha trong hai ngay, 23 va 25 thang 12.
Ngay 15 thang 1 nam 1942, su đoan bo binh so 55 cua Nhat vuot bien gioi Thai-Mien. Nguoi Anh đa cho mot su đoan quan An sang tang vien Mien Đien con Trung Quoc cung đua mot đoi vien chinh hon 100.000 nguoi vao mien Bac nuoc nay. Tuy nhien, đen ngay 8 thang 3, quan Nhat đa chiem đuoc Rangoon, xem nhu đa chiem đong toan bo mien nam Mien Đien.
Ngay 26 thang 3, Nhat Ban mo man cuoc tan cong mien Trung Mien Đien. Tu đau thang 4, ho chuyen sang đanh chiem mien Bac. Ngay 21 thang 4, su đoan 38 cua Tuong Gioi Thach rut chay ve Trung Khanh. Trong khi đo, nguoi Anh cung lui ve bao ve đuong bien gioi An Đo. Ngay 30 thang 4, nguoi Nhat đa tien vao Mandaley, co đo Mien Đien. Mandaley that thu ngay 2 thang 5. Ngay 8 thang 5, thanh pho Myitkina o cuc Bac bi chiem, chan đuong thong cuoi cung sang Trung Quoc, buoc tuong My Joseph Stilwell chi huy canh quan Trung Quoc phai chay sang An Đo.
Sau hon 5 thang, toan bo Mien Đien va mot phan tinh Van Nam đa lot vao tay nguoi Nhat. Phia Đong Minh co thuong vong 13.000 nguoi trong tong so 70.000 ban đau. Phia Nhat trong so 70.000 quan cua tap đoan quan 15, ton that khoang 4.500 nguoi.


 ABDA  Ngay 1 thang 1 nam 1942, tai Washington D.C, 26 quoc gia đa ky Tuyen ngon Lien Hiep cac quoc gia, đanh dau viec hinh thanh mat tran Đong Minh chong phat xit tren toan the gioi. Ngay sau đo, đai tuong Anh Archibald Wavell đa đuoc bo nhiem lam tong tu lenh lien quan Hoa Ky-Anh-Ha Lan-Uc (ABDACOM) cho toan vung Đong Nam A. Pham vi ma Wavell phai kiem soat va phong thu truoc quan Nhat bao gom tu Mien Đien đen Philippines, phia bac Uc. Nhung khu vuc khac, nhu An Đo, Hawaii va phan con lai cua nuoc Uc van nam duoi su chi huy cua cac chinh quyen đia phuong. Ngay 15 thang 1, Wavell đa đen Bandung tai Java đe chinh thuc chi huy ABDACOM.
Sau khi Ma Lai va Singapore that thu, su khang cu cua quan Đong Minh đa tan ra nhanh chong va "khu vuc ABDA " đa phai chia lam 2. Sau đo, cac luc luong khoi ABDA đa rut ve phong thu Indonesia duoi quyen chi huy chung cua tuong Wavell. Tu lenh luc quan la Toan quyen Ha Lan o Indonesia, tu lenh khong quan la nguoi My. Con ve hai quan, tu lenh la đo đoc Thomas C. Hart nguoi My va pho tu lenh la đo đoc Conrad Helfrich nguoi Ha Lan.
Tuy nhien, vao ngay 14 thang 2, đo đoc Hart roi chi huy so o Bandung va giao quyen lai cho tu lenh pho. Wavell tu chuc tong tu lenh ABDACOM vao ngay 25 thang 2, chuyen giao quyen chi huy Khu vuc ABDA lai cho cac tu lenh đia phuong roi tro ve An Đo lam tong tu lenh cac luc luong quan Anh tai đay. Chuc vu tong tu lenh đuoc giao lai cho vien Toan quyen nguoi Ha Lan.
Ngay 27 thang 2, trong tran hai chien bien Java, ham đoi hon hop cua 4 nuoc Đong Minh đa bi ham đoi Nhat đanh bai. Mot trong nhung nguyen nhan that bai co the ke đen la 15 chien ham cua ham đoi ABDA thuoc 4 quoc tich khac nhau, đuoc huan luyen theo 4 nguyen tac ki thuat va chien thuat khac nhau, đong thoi con khong co ky hieu mat ma chung nen đa khong co su phoi hop tot voi nhau. Sau that bai nay, ABDA xem nhu tan ra.
Đe thay the cho ABDA, ngay 17 thang 3, Hoa Ky đa cho thanh lap Bo tong tu lenh Tay Thai Binh Duong voi pham vi hoat đong bao gom Uc va New Guinea va nguoi chi huy la tuong Douglas MacArthur. Sau đo Bo tong tu lenh Trung tam Thai Binh Duong cung ra đoi va chi huy truong la đo đoc Chester Nimitz. Ngay 1 thang 4, Hoi đong Chien tranh Thai Binh Duong đa đuoc thanh lap tai Washington do tong thong My Franklin D. Roosevelt đung đau, co van Harry Hopkins va đai dien cua cac nuoc Anh, Trung Quoc, Uc, Ha Lan, New Zealand va Canada. Đai dien cua An Đo va Philippines đuoc them vao sau đo.


 Tien vao An Đo Duong  Sau khi that tran o Ma Lai, hai quan Anh rut ve vinh Trincomalee o Ceylon. Đo đoc James Somerville đuoc cu lam tu lenh hai quan bao ve An Đo Duong voi luc luong 3 hang khong mau ham, 5 thiet giap ham, khoang 8 tuan duong ham va 15 khu truc ham.
Đau thang 4 nam 1942, ham đoi hung hau cua hai quan Nhat ma chu luc la 6 hang khong mau ham do pho đo đoc Chuichi Nagumo đa roi Singapore tien ve An Đo voi nhiem vu tieu diet Ham đoi Phuong Đong va can cu Trincomalee cua Anh. Đo đoc Somerville quyet đinh rut chay ve Đong Phi, khong giao chien, bat chap su de biu cua cac si quan duoi quyen. Đay la lan đau tien trong 100 nam qua, hai quan Anh tu choi giao chien. So di Somerville phai lua chon giai phap nay vi neu ham đoi Phuong Đong cua Anh bi pha huy, Nhat Ban bat cu luc nao cung co the đo bo len An Đo, phong toa Uc va đe doa tuyen hang hai Keptown-Suez. Con neu rut lui se bao toan đuoc luc luong, đoi ngay phan cong.
Trong suot hon mot tuan đau cua thang 4, ham đoi Nhat đa can quet khap An Đo Duong, đanh chim nhieu chien ham Anh, trong đo co tau san bay hang nhe HMS Hermes, 2 tuan duong ham hang nang, 2 khu truc ham, 1 tau van tai co vu trang va 23 tau van tai cho khoang 112.000 tan hang hoa cua nguoi Anh đang tren đuong đen tiep te cho Mien Đien, Quan Nhat chi ton that khoang 20 may bay. Tuy nhien, muc tieu ban đau đa khong đat đuoc: tieu diet toan bo ham đoi Phuong Đong cua Anh. Đay cung la tran đanh thanh cong cuoi cung cua ham đoi Nagumo.


 Uy hiep chau Uc  Truoc thang loi than toc cua Nhat Ban tai Đong Nam A, nuoc Uc gio đay đung truoc nguy co bi xam luoc. Ngay 19 thang 2, khong quan Nhat đa cho oanh tac thanh pho Darwin, giet chet it nhat 243 nguoi. Ngay 12 thang 3, thu tuong Nhat Hideki Tojo phat bieu truoc Quoc hoi:

Truoc tinh hinh đo, ngay 15 thang 3, thu tuong Uc John Curtin đa phai keu goi Hoa Ky "nen giup Uc phong thu truoc khi qua muon"." Đe đoi pho voi đa tien cua nguoi Nhat, cac nuoc Đong Minh đa quyet đinh thiet lap mot vanh đai phong thu keo dai tu quan đao Aleutian (Bac Thai Binh Duong) đen tan chau Uc, đi qua Hawaii, đao Midway. Bo tu lenh Tay Thai Binh Duong đuoc đat o Melbourne do đai tuong Douglas MacArthur chi huy. Hai quan Hoa Ky cung gui sang đay 3 tau san bay va hai quan hai nuoc My - Uc quyet tam khong cho nguoi Nhat tien vao lanh hai Uc.


 Tong ket giai đoan đau  Suot 5 thang ke tu ngay no ra cuoc Chien tranh Thai Binh Duong, quan đoi Nhat Ban đa đanh chiem đuoc tat ca cac thuoc đia cua Anh, My, Phap, Ha Lan o vung Đong Nam A va mot so hon đao quan trong tren Thai Binh Duong ma khong vap phai su khang cu đang ke nao. Toan bo vung Nhat Ban chiem đuoc rong 3,8 trieu km² voi 150 trieu dan. Con neu tinh ca cac vung chiem đuoc o Trung Quoc thi dien tich len đen 7 trieu km² voi so dan khoang 500 trieu nguoi. Nhat Ban gio đay đa nam trong tay nhung nguyen lieu chien luoc ma ho rat can - dau hoa, cao su, thiec, tungsten, crom, mangan va lua gao - ngoai tru sat.
Quan đoi Nhat thu đuoc hang loat chien thang lon. Tren bien, ho đa tieu diet tong cong 7 thiet giap ham hoac tau chien - tuan duong, 2 tau san bay, vai tau tuan duong, nhieu tau khu truc, tau ngam va hang chuc tau van tai. Tren bo, ho đa tieu diet hoac bat lam tu binh gan 400.000 binh sy My - Anh - Ha Lan, pha huy hoac thu giu vai tram may bay, khoang 1.000 xe tang - thiet giap va hang ngan xe co gioi cac loai. Quan đoi Thien Hoang đe co đuoc thanh qua tren chi bi mat 15.000 nguoi tu tran, 400 may bay, 5 khu truc ham va 12 tau ngam, trong khi phuong an tac chien ban đau cua Nhat Ban du tru phai hi sinh 1/3 luc luong hai quan. Thang loi cua Nhat Ban trong giai đoan đau cua cuoc chien tranh phan lon la do khong quan va hai quan, boi vi Nhat chi đieu đong khoang 11 su đoan luc quan (khoang 200.000 nguoi) đe tan cong Philippines, Ma Lai, Mien Đien va Nam Duong, trong khi 70% luc quan Nhat (khoang 37 su đoan) con đang o Trung Hoa đai luc. Mot trong nhung nguyen nhan chu yeu lam cho quan Nhat thang lon trong giai đoan đau la do su mat canh giac, khong chuan bi đay đu va thieu kien quyet cua phia My, Anh chong lai cuoc tan cong cua quan Nhat. Su that bai cua nhung nguoi da trang o chau A con lam ton hai uy the cua ho mot cach tram trong.
Sau đo, giua Luc quan va Hai quan Nhat lai co 2 quan điem chien luoc khac nhau. Tong tham muu truong luc quan Hajime Sugiyama đe nghi cung co vung chac cac vung lanh tho đa chiem đuoc, buoc Anh-My phai đua ra cac đieu kien hoa binh hoac gianh the chu đong cho nguoi Nhat neu chien tranh tiep dien. Trong khi đo, tong tham muu truong hai quan Nagano Osami lai cho rang can phai lien tuc tan cong đe giu ke đich luon o tu the phong thu, tien hanh cac chien dich đanh chiem Uc, An Đo, Hawaii hoac cac can cu quan trong khac tren Thai Binh Duong hay An Đo Duong. Đo se la vanh đai phong thu tu xa cua Nhat Ban.
Ngay 25 thang 3, đo đoc Yammamoto đua ra ke hoach đanh chiem đao Midway o trung tam Thai Binh Duong va quan đao Aleutian o phia bac Thai Binh Duong. Theo ong, đay la cach tot nhat đe ngan ngua mot cuoc tan cong bat ngo cua ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky vao chinh quoc Nhat Ban nhung ke hoach nay cua ong đa khong đuoc tan thanh trong bo tong tham muu. Mot phuong an khac đuoc nhieu nguoi ung ho hon la ke hoach FS (tu Fiji đen Samoa), theo đo nguoi Nhat se đanh chiem 3 quan đao o phia đong bac Uc la Samoa, Fiji va New Caledonia nham cat đut tuyen giao thong tu My đen Uc.


 Đon phan kich cua Đong Minh  Mac du yeu đi mot cach đang ke do tran Tran Chau cang, hai quan Hoa Ky chi mat 2 thang đe phan cong khi lan luot nem bom quan đao Gilbert va Marshall, đao Wake (ngay 24 thang 2) va quan đao Marcus cach Tokyo 1.500 km (ngay 4 thang 3). Ngay 10 thang 3, cac may bay My lai nem bom cac can cu Nhat o Lae, Salamoa va New Guinea, đanh chim 1 tuan duong ham hang nhe, mot tau vot min va mot tau cho hang.
Sau đo, vi nhung that bai lien tiep tren chien truong, chinh phu Hoa Ky muon co mot đon phan kich đanh vao lanh tho Nhat Ban nham tran an du luan va gay tieng vang khich le tinh than. Nhiem vu đuoc đat ra la mot cuoc nem bom bat ngo va mao hiem vao thu đo Tokyo cua Nhat Ban. Phi đoan đuoc giao nhiem vu la phi đoan cua đai ta James H. Doolittle bao gom 16 may bay nem bom hang trung B-25 Mitchell.
Hang khong mau ham USS Hornet cho theo phi đoan Doolittle đa bi mat tien sat vao lanh hai Nhat Ban. Giua trua ngay 18 thang 4, phi đoan nay đa xuat hien tren bau troi Tokyo va thuc hien cuoc oanh tac ma khong mot may bay nao bi hoa luc phong khong ban ha. Cuoc nem bom khong gay thiet hai nhieu ve vat chat nhung đa lam chan đong tam ly gioi lanh đao quan su Nhat va gop phan giup quan điem chien luoc cua hai quan thang the. Gio đay, ke hoach đanh chiem đao Midway va quan đao Aleut cua Yamamoto đa đuoc bo thong soai toi cao phe chuan. Them vao đo, mot ke hoach khac mang mat danh "Chien dich MO" nham đanh chiem cang Moresby tai New Guinea se đuoc thuc hien tai vung bien Coral o phia nam Thai Binh Duong.
Tai Madagascar, thuoc đia cua Phap o An Đo Duong, vao ngay 5 thang 5, quan Anh tien hanh đo bo len Diego-Suarez, can cu hai quan phia bac đao nay. Chien su tai đay ket thuc vao đau thang 11 voi thang loi thuoc ve Đong Minh. Trong khi đo, mot so luc luong Uc va Ha Lan khac đa cung dan thuong thuc hien cuoc chien tranh du kich chong quan Nhat tai vung Timor tu ngay 19 thang 2 nam 1942 va keo dai khoang mot nam sau đo.


 Hai chien bien Coral  Đau thang 5 nam 1942, "Chien dich MO" do pho đo đoc Shigeyoshi Inoue chi huy bat đau đuoc thuc hien nham đanh chiem cang Moresby tai New Guinea. Neu chiem đuoc cang nay, Nhat Ban se kiem soat đuoc vung bien phia bac nuoc Uc va đat nuoc nay vao tinh the nguy hiem. Quan Nhat du tinh chiem Tulagi o phia nam quan đao Solomon va bao vay bang not phan ham đoi mui Đong cua New Guinea đe chiem Moresby. Cuoc đo bo o Tulagi cua quan Nhat khong gap su đoi khang vao ngay 3 thang 5
Ngay 4 thang 5, tu quan cang Rabaul, luc luong đanh chiem Moresby bi mat xuat phat bao gom 14 chuyen van ham, 1 hang khong mau ham nhe, 5 tuan duong ham va 7 khu truc ham. Tuy nhien, khong may cho nguoi Nhat, nguoi My đa giai ma đuoc cac mat ma cua hai quan Nhat nen đo đoc Chester Nimitz đa đieu hang khong mau ham USS Lexington, duoi quyen đo đoc Frank Jack Fletcher, đe cung hang khong mau ham USS Yorktown va cac luc luong hai quan My-Uc ngan chan buoc tien quan Nhat tai vung bien Coral.
Trong hai ngay 7 va 8 thang 5, đa xay ra tran hai chien tai vung bien Coral. Sang ngay 7 thang 5, cac may bay Nhat xuat phat tu hang khong mau ham đa đanh chim mot tau cho dau va mot khu truc ham Hoa Ky. Sau đo, trong đot tan cong cua minh, cac may bay My đa đanh chim hang khong mau ham hang nhe Shoho cua Nhat. Ngay tiep theo, cac may bay Nhat đa đanh chim tau san bay USS Lexington va đanh hong nang USS Yorktown, trong khi ve phia Nhat, tau san bay Shokaku bi đanh hong nang, phai quay ve Nhat đe sua chua.
Do ton that qua nhieu may bay, luc luong đanh chiem Moresby khong con đuoc yem tro ve khong luc đa phai rut ve Rabaul. Ket thuc tran hai chien nay, Nhat Ban gianh thang loi ve chien thuat nhung ve mat chien luoc, ho đa that bai trong no luc đo bo len phia nam New Guinea. Lan đau tien ke tu tran Tran Chau cang, mot cuoc tan cong cua Nhat Ban đa bi đanh bai. Voi ket qua đo, Đong Minh đa phan nao lay lai the chu đong va tinh hinh chien luoc Thai Binh Duong bat đau co su đoi chieu bat loi cho nguoi Nhat.


Buoc ngoat Midway va Guadalcanal = Tran Midway =

Đao Midway la mot đao san ho nam o phia bac Thai Binh Duong va co vi tri chien luoc vo cung quan trong vi nam giua con đuong hang hai Thai Binh Duong tu Hoa Ky sang Chau A. Theo ke hoach cua đo đoc Yamamoto Isoroku, cuoc tan cong cua nguoi Nhat vao Midway, ket hop voi mot cuoc tan cong khac tai quan đao Aleutian o Alaska, nham mo rong quyen kiem soat cua Nhat Ban tren Thai Binh Duong. Ngoai ra, ong con muon tieu diet Ham đoi Thai Binh Duong Hoa Ky ma quan trong nhat la cac hang khong mau ham đang ngay cang tro thanh moi đe doa voi Nhat.
Toan bo luc luong hai quan Nhat đuoc huy đong vao viec đanh chiem Aleutian va Midway co đen 8 hang khong mau ham, 11 thiet giap ham, 23 tuan duong ham, 65 khu truc ham, 21 tau ngam va 83 tau phuc vu chien đau. Tong so may bay tham gia trong Luc luong đot kich cua Nagumo la 261 chiec bao gom 84 may bay nem bom bo nhao, 93 may bay phong ngu loi va 84 chien đau co Zero. Đay la đot ra quan lon nhat cua hai quan đe quoc Nhat Ban trong cuoc Chien tranh Thai Binh Duong.
Trong khi đo, nho tiep tuc giai ma đuoc cong đien cua hai quan Nhat, đo đoc Nimitz va bo tham muu cua ong đa đoan đinh chinh xac toan bo ke hoach đanh chiem Midway cua nguoi Nhat. Ngay 20 thang 5, ong đa đen Midway đe xem xet viec bo phong va tang cuong them may bay cho đao. Tai Tran Chau cang, Luc luong đac nhiem 16 cua chuan đo đoc Raymond A.Spruance chi huy gom 2 hang khong mau ham Enterprise va Hornet, 6 tuan duong ham va 11 khu truc ham bat đau roi can cu ngay 29 thang 5 huong ve Midway. Sau đo, Nimitz con cho goi them Luc luong đac nhiem 17 cua chuan đo đoc Fletcher gom hang khong mau ham USS Yorktown, 2 tuan duong ham va 6 khu truc ham tu vung bien Coral tro ve nhan nhiem vu moi.
6 gio sang ngay 3 thang 6, may bay trinh sat PBY Catalina đa phat hien ra ham đoi Nhat đang tren đuong đen Midway. Sang ngay 4 thang 6, pho đo đoc Chuichi Nagumo cho 108 may bay xuat kich tan cong Midway. Nhung do đa chuan bi truoc, cac may bay My đeu kip thoi cat canh đe chong tra khien quan Nhat khong đat đuoc ket qua nhu mong muon. Sau đo, cac may bay My xuat phat tu cac hang khong mau ham bat đau tan cong ham đoi Nhat nhung ca ba đot tan cong bang may bay nem ngu loi đeu bi đap tan, 35 trong tong so 41 may bay phong ngu loi va 6 chien đau co đa bi cac chien đau co Zero cua Nhat ban ha. Phia Nhat vi the du đoan phia My se khong the tan cong nua ma con phai cung co luc luong.
Vao luc 10 gio, Nagumo ha lenh chuan bi tan cong. Cac may bay phong ngu loi đuoc đua len san tau truoc, cac chien đau co xep phia sau va đuoc khan truong tiep them xang dau. Bat ngo vao luc ay, mot phi đoi gom 37 may bay nem bom bo nhao SBD Dauntless xuat phat tu hang khong mau ham Enterprise tinh co phat hien 4 hang khong mau ham Nhat đa lao xuong tan cong. Cac may bay tiem kich Nhat khi đo đang ban đanh chan top may bay nem ngu loi nen khong kip ngan chan. Ket qua la sau 20 phut, Nagumo đa mat 3 tren 4 hang khong mau ham cua minh la Soryu, Kaga va Akagi.
La hang khong mau ham duy nhat cua Nhat con sot lai, chiec Hiryu do chuan đo đoc Tamon Yamaguchi chi huy đa nhanh chong mo cuoc tan cong vao hang khong mau ham Yorktown cua My va gay hu hai nang cho no. Tuy nhien đen chieu ngay hom đo, Hiryu đa bi tan cong va đanh chim boi may bay tu hang khong mau ham Enterprise. Ngay 6 thang 6, mot chiec tau ngam Nhat Ban phat hien thay Yorktown va khu truc ham USS Hammann đa phong ngu loi đanh chim ca hai. Trong ngay nay, hai quan Nhat con tiep tuc mat them mot tuan duong ham hang nang.
Sau khi nghe tin 4 hang khong mau ham bi đanh chim, ngay 5 thang 6, Yammamoto ha lenh bo ke hoach đanh chiem Midway. Quan Nhat tham bai nang ne: 4 hang khong mau ham, 1 tuan duong ham bi đanh chim, cong them 248 may bay. Phia My chi mat 1 hang khong mau ham, 1 khu truc ham va 147 may bay. Qua tran đanh nay, khong chi mat đi suc manh khong ham đoi, nguoi Nhat con mat ca nhung phi cong hai quan đuoc huan luyen tot nhat. Đay cung la tran đanh đanh dau lan that bai đau tien cua hai quan Nhat trong lich su can đai, tin that tran nang ne nay bi bo chi huy toi cao Nhat giau nhem, khong cho dan chung biet. Tran Midway do đo đuoc xem la buoc ngoat cua cuoc chien tranh Thai Binh Duong.


= Chien dich Guadalcanal =

Sau that bai tai đao Midway, mua thu nam 1942, quan Nhat co y đinh tien xa hon nua ve phia nam Thai Binh Duong, nham muu toan co lap Uc voi Hoa Ky. Nam ve phia bac va đong bac Uc la đao New Guinea va quan đao Solomon. New Guinea tu đau chien tranh đa bi quan Nhat chiem đuoc 2/3. Cac san bay tai đay cho phep may bay Nhat vua phong toa mot phan lanh hai Uc vua cho phep ho thuc hien nhung cuoc oanh tac vao cang Darwin, mien bac Uc.
Trong khi đo, quan đao Solomon bi nguoi Nhat chiem lay vao thang 4 nam 1942 nhung vi it quan nen Nhat chi chiem mot so đao. Con hai quan Nhat thi đong tai Rabaul, nam tren đao New Britain. Sau đo, quan Nhat chon đao Guadalcanal, nam o đong nam Solomon lam can cu tien phuong va xay dung san bay o phia bac đao. Vi chu quan, nguoi Nhat to ra khong voi vang trong viec hoan thanh xay dung. Trong khi đo, tai Melbourne, bo tu lenh cua tuong Douglas MacArthur chiu trach nhiem khu vuc tay nam Thai Binh Duong đa soan thao xong ke hoach phan cong theo đo du tinh se phan cong quan Nhat theo ba buoc.
Ngay 7 thang 8, chien dich phan cong tren bo đau tien cua quan Đong Minh o vung bien Tay Nam Thai Binh Duong bat đau khi Hoa Ky tung Su đoan 1 Thuy Quan Luc Chien cua ho voi quan so khoang 17.000 quan vao cuoc chien o quan đao Solomon gom 11.000 quan đo bo len đao Guadalcanal va 6.000 quan len đao Tulagi. Nhung đem hom đo, pho đo đoc Gunichi Mikawa đa đem mot ham đoi đanh chim 4 tuan duong ham Hoa Ky trong tran chien đao Savo khien cho ham đoi Hoa Ky bo chay mang theo ca so luong thuc va quan trang chua đo bo. Bo tong tham muu Nhat Ban gui đen Rabaul luc luong phan kich gom 6.000 quan. Luc quan Đe quoc Nhat Ban se đuoc yem tro bang cac đon vi hai quan cua Ham đoi Lien hop, duoi quyen đo đoc Isoroku Yamamoto, voi tong hanh dinh đat tai Truk. Đen thang 10, luc luong quan Nhat tren đao đa len đen 36.000 nguoi nhung do quan điem chien thuat tan cong sai lam cua cac si quan Nhat lam quan Nhat ton that nang ne truoc hoa luc du doi đap tra tu Thuy Quan Luc Chien, khien cho ho khong đu suc ap đao quan My va gianh lai san bay. Tu thang 8 đen thang 11, quan Nhat đa mo 3 tran chien lon tren bo nham chiem san bay Henderson nhung đeu bi Thuy Quan Luc Chien đanh bai.
Trong khi đo, đe tang vien cho luc luong bo binh đang giao tranh, quan Nhat đa to chuc cac đoan chuyen van ma quan Đong Minh goi la "Tokyo Express", dan đen nhung cuoc hai chien vao ban đem voi hai quan Đong Minh. Tong cong đa co 6 tran hai chien lon dien ra va ket thuc vao thang 12 khi hai quan Nhat that bai trong tran hai chien Guadalcanal, đong nghia voi no luc chuyen quan cuoi cung cua nguoi Nhat cung tan tanh.
Ke tu đo, quan Nhat tai Guadalcanal do viec tiep te kho khan đa luon o trong tinh trang đoi khat, lai them benh sot ret hoanh hanh nen mat het suc chien đau. Trong khi đo, Hai quan My khong ngung đo bo them quan tang vien len đao va đen thang 1 nam 1943, so quan My co mat tren đao đa len đen hon 50.000 nguoi gom Su đoan Thuy Quan Luc Chien 1 va 2 cung voi Su đoan 23 va 25 Luc quan. Ngay 31 thang 12, trong Hoi nghi ngu tien, Bo tu lenh Nhat Ban đa quyet đinh lenh rut lui khoi Guadalcanal. Tu ngay 1 đen ngay 7 thang 2 nam 1943, 10.630 linh Nhat đa thuc hien cuoc rut lui khoi đao. Ngay 9 thang 2, Hoa Ky tuyen bo ket thuc chien su tai đay.
Nhu vay, chien cuoc gianh giat đao Guadalcanal đa cham dut voi tham bai cua quan đoi Nhat. 24.000 linh Nhat chet tu đau chien dich cho đen luc rut quan, trong khi Hoa Ky co 1.600 nguoi chet, 4.200 nguoi bi thuong, cung hang ngan nguoi chet do benh sot ret va cac hiem hoa khac trong rung nhiet đoi. Ve hai quan, ca hai đeu ton that ngang nhau: hai quan Nhat mat 2 thiet giap ham, 3 tuan duong ham, 1 hang khong mau ham hang nhe, 11 khu truc ham va 6 tau ngam, trong khi hai quan Hoa Ky mat 8 tuan duong ham, 2 hang khong mau ham va 14 khu truc ham. Ngoai ra, hai quan Nhat Ban con ton that 893 may bay va 2.362 phi cong tai ba, nhung nguoi đa đuoc toi ren trong cac chien thang tu Tran Chau Cang đen An Đo Duong. Sau tran đanh nay, gio hoan toan đa xoay chieu, Đong Minh buoc vao giai đoan phan cong o at.


Thay đoi tuong quan luc luong So luong tau cua hai quan My:

Nhin chung, nho uu the ve dan so đong, giau tai nguyen va quy mo nen cong nghiep lon hon nhieu so voi Nhat, tuong quan luc luong ngay cang nghieng ve phia My. Tinh tu thang 12/1941 cho đen khi chien tranh ket thuc, Nhat đong đuoc 18 tau san bay (bao gom 7 tau san bay co lon va 11 tau san bay hang nhe/tau san bay ho tong). Trong khi đo, My huy đong đuoc 143 tau san bay, bao gom viec đong moi 24 tau san bay co lon va sua đoi 119 tau tuan duong/tau van tai thanh 9 tau san bay hang nhe va 110 tau san bay ho tong (39 chiec đuoc ban cho Hai quan Anh, con 71 chiec đuoc trang bi cho Hai quan My), chua ke nuoc Anh cung che tao đuoc 19 tau san bay co lon va 7 tau san bay ho tong. Hon 75.000 may bay đa đuoc chuyen giao cho Hai quan My trong khoang thoi gian tu 1940 đen 1945. Suc manh cua khong luc hai quan My đa tang tu 10.923 nguoi (2.695 trong so đo la phi cong) vao nam 1940 len đen 437.524 nguoi (voi 60.747 phi cong) vao thang 8 nam 1945. Hon 66.000 tau, xuong đo bo đa đuoc My che tao trong chien tranh, va đai đa so đuoc su dung o Thai Binh Duong. Vao thang 12 nam 1941, Hai quan My co suc manh tong hop gom 336.274 si quan va quan nhan; đen nam 1945, hai quan My đa co 3.383.196 quan nhan, trong đo co 1.574.614 nguoi đang phuc vu.
Khong chi vuot troi ve so luong, chat luong vu khi va huan luyen cua hai quan My cung dan vuot hon hon so voi Nhat. Đau chien tranh, tiem kich Mitsubishi A6M "Zero" cua Nhat vuot troi so voi tiem kich cua My, nhung tu đau nam 1944 thi cac tiem kich moi nhu F6F Hellcat, F4U Corsair cua My đa vuot troi hon Zero. Đau chien tranh, cac phi cong Nhat co ky nang tot hon so voi cac phi cong My, nhung do ton that cao trong chien đau va toc đo đao tao phi cong cua Nhat kha cham nen toi nam 1944, hau het phi cong Nhat chi la tan binh co ky nang kem hon phi cong My. Đau chien tranh, cac thuy thu Nhat co kha nang đanh ban đem va xa kich tam xa tot hon so voi cac thuy thu My, nhung tu nam 1943 thi uu the nay đa bi đao nguoc do cac tau My đa đuoc trang bi radar. Phia Nhat cung đa co gang nghien cuu cac vu khi moi nhu tiem kich Mitsubishi J2M, Kawanishi N1K, trang bi radar cho tau chien... nhung viec thieu tai nguyen va quy mo cong nghiep nho đa khien Nhat Ban khong the san xuat cac loai vu khi moi voi so luong đu lon đe thay đoi cuc dien.
Do bi ap đao ve luc luong, tu cuoi nam 1943, Nhat Ban bi đay vao the phong ngu bi đong cho toi khi that bai.


Khoi Thinh vuong chung Đai Đong A = Chinh sach Đai Đong A =
Muc tieu cuoi cung cua Nhat trong cuoc "Nam tien" la thanh lap "Khoi Thinh vuong chung Đai Đong A" (Daitoa kyoeyken), mot danh tu do Bo truong ngoai giao Yosuke Matsuoka su dung lan đau vao ngay 1 thang 8 nam 1941, gom co Đe quoc Nhat Ban, Man Chau quoc, Bac Trung Hoa, Đong Duong, Thai Lan, Mien Đien, An Đo, Ma Lai, Indonesia, Uc va New Zealand.
Vai tro cua Nhat, theo ke hoach cua nguoi Nhat, khong chi gioi han trong linh vuc kinh te, ma con bao ve quan su va dan dat chinh sach noi bo cua cac nuoc trong khoi. Rieng ve mat kinh te, vai tro cua cac nuoc Đong Nam A cung khac han vai tro cua Man Chau quoc va Bac Trung Hoa. O mien bac Đong A, Nhat muon xay dung mot khu cong nghiep trong khi mien Nam chau A thi lai tro thanh thi truong va noi cung cap nguyen lieu.
Nhat Ban đua ra chieu bai Đai Đong A, tuyen bo giup cac dan toc da vang đanh đo ach thong tri cua thuc dan da trang đe lap nen khu vuc thinh vuong chung nay. Thuc ra, đo chi la mot bien phap nguy bien cho su xam luoc. Khi quan Nhat đang thang, chieu bai nay it đuoc noi đen nhung khi tinh the bat đau kho khan tu nam 1943, thu tuong Hideki Tojo nhan thay phai nang cao lai chieu bai nay. Thang 7 nam 1943, ong đa đen Singapore, gap go cac lanh tu dan toc Đong Nam A.
Sau cuoc gap nay, Tojo đa tuyen bo tra lai phan lon lanh tho Shan lai cho Mien Đien. Ngay 1 thang 8 nam 1943, tuong Masakazu Kawabe lam le trao tra "đoc lap" lai cho Ba Maw, chu tich nha nuoc Mien Đien. Đen ngay 14 thang 10 nam 1943, Nhat tiep tuc tra "đoc lap" cho Philippines, voi Jose P. Laurel lam quoc truong. Mot tuan le sau, chinh phu lam thoi giai phong An Đo do Chandra Bose đung đau, đuoc hinh thanh o Singapore. Rieng Indonesia co qua nhieu tai nguyen nen Nhat chua trao tra đoc lap ngay đuoc.
Tuy nhien trai voi nhung gi tuyen bo, Nhat Ban đa thiet lap mot ach thong tri bang bao luc va khung bo đong thoi thang tay boc lot cac vung chiem đong đe phuc vu cho chien tranh. Theo tai lieu cua Trung Quoc, cuoc xam luoc cua Nhat Ban đa lam cho hon 11 trieu nguoi Trung Quoc chet, tong so thiet hai vat chat hon 56 ti dollar. O Trieu Tien, hon mot trieu nguoi bi bat đi lao đong o cac ham mo o Nhat va hang chuc van nguoi bi bat linh đua sang Đong Nam A. Ngay 1 thang 11, chinh quyen Nhat Ban thanh lap Bo Cac van đe Đai Đong A đe khai thac tai nguyen va duy tri guong may cai tri cua Nhat. Hau qua la o mien Bac Viet Nam, gan 2 trieu nguoi bi chet đoi vi nan đoi vao đau nam 1945. Cac nuoc Đong Nam A khac nhu Ma Lai, Mien Đien, Philippines, Indonesia,... so phan cua nguoi dan ban xu cung khong co gi may man hon duoi chinh sach boc lot cua "nguoi anh ca da vang" voi 2 trieu nguoi chet o Indonesia va 1,1 trieu nguoi o Philippines. Nhung mo hinh ve to chuc cua Nhat Ban, nhu mo hinh hang xom lien ket đe đia phuong kiem soat, gio cung đuoc thi hanh o vung chiem đong. Nhung nhu cau cua nguoi Nhat đuoc đap ung uu tien, co nghia la dau mo, bauxite, thiec, kem,... đeu phai đuoc chuyen tu Đong Nam A sang Nhat Ban, khat vong cua dan đia phuong khong he đuoc đem xia đen.


= Hoi nghi Đai Đong A =
Đau thang 11 nam 1943, "Hoi nghi Đai Đong A" đa đuoc trieu tap tai Tokyo gom Thai Lan, Mien Đien, Philippines, Man Chau quoc, chinh quyen Uong Tinh Ve o Trung Hoa. An Đo đen voi tu cach la quan sat vien.
Mo đau hoi nghi, thu tuong Nhat Ban Hideki Tojo đa phat bieu ve nhiem vu cua khoi thinh vuong chung la "xay dung mot trat tu moi, tien đe đe phat huy su sung tuc cua nhan dan trong vung". Sau đo, lan luot đai bieu cac nuoc phat bieu, trong đo rieng co bai dien van cua Ba Maw (Mien Đien) va Chandra Bose (An Đo) gay an tuong sau sac. Ba Maw keu goi:

Ve goc đo ngoai giao, hoi nghi la mot thanh cong cua Tojo nhung tu tuong gioi quan phiet Nhat lai đoi choi voi muc đich hoi nghi. Cho nen, khi cac đai bieu ra ve, tinh than hoi nghi cung tan theo.


= Phong trao khang chien chong Nhat cua nhan dan chau A =
Ach thong tri cua Nhat Ban tai nhung vung chiem đuoc cua chau A qua tan bao va chi phuc vu loi ich rieng nuoc Nhat đa lam cho phong trao khang chien o cac vung nay len cao. Tai Trung Quoc, hang trieu quan du kich cua Đang Cong san va quan Quoc dan Đang cua Tuong Gioi Thach đa đanh tieu hao luc luong, quay pha hau phuong quan Nhat, kiem che hon 1 trieu quan Nhat tren đat Trung Quoc. Tai Trieu Tien, duoi su lanh đao cua Kim Nhat Thanh, nhan dan Trieu Tien đa co nhung hoat đong chong Nhat bi mat.
Tai Ma Lai, duoi su lanh đao cua Đang Cong san, quan du kich chong Nhat đa phat trien len đen 10.000 nguoi, giai phong đuoc hon ½ lanh tho o nong thon tren toan quoc. Tai Philippines, vao cuoi thang 2 nam 1942, đa thanh lap đoi quan nhan dan chong Nhat mang ten Hukbalahap. Đen thang 2 nam 1945, đoi quan nay đa len toi 7 van nguoi.
Trong khi đo, phong trao o Mien Đien va Indonesia do gioi tri thuc dan dat, co su hop tac cua Đang Cong san. Con Thai Lan co "Phong trao Thai Lan tu do" co 50.000 nguoi tham gia va đuoc My vien tro vu khi đe to chuc thanh luc luong vu trang đong gan 10.000 nguoi.
O Viet Nam, vao thang 5 nam 1941, Mat tran Viet Nam đoc lap đong minh (goi tat la Viet Minh) đa ra đoi. Duoi su lanh đao cua Đang Cong san Đong Duong, mat tran đa chi đao cuoc khang chien giai phong dan toc khoi hai tang ap buc Phap-Nhat. Cac can cu đia cach mang đuoc xay dung o vung nui Cao-Bac-Lang.


Đong Minh phan cong o tay nam Thai Binh Duong = Chien truong New Guinea va Solomon =


= Đanh chiem quan đao Gilbert va Marshall =

Sau khi chiem xong quan đao Solomon, đo đoc Chester W. Nimitz quyet đinh đanh chiem tiep hai quan đao Gilbert va Marshall nam o phong tuyen ngoai cung cua Nhat Ban tren Thai Binh Duong. Sang ngay 20 thang 11 nam 1943, Su đoan 27 Luc quan Hoa Ky đo bo len đao Makin thuoc quan đao Gilbert va mat 4 ngay đe lam chu đao sau khi mat 66 nguoi. Cung ngay đo, Su đoan 2 Thuy Quan Luc Chien đo bo len Tarawa, mot đao nho co 5.000 quan Nhat do chuan đo đoc Keiji Shibazaki chi huy. Tai đay, Hai quan va Thuy Quan Luc Chien pham mot so sai lam: khong đanh gia đung muc thuy trieu o cac rang đa ngam vi vay ho phai vuot qua hon 600m nuoc duoi hoa luc du doi cua đoi phuong va he thong lien lac bi cat đut.
Phai mat 1 tuan sau, quan My moi chiem đuoc đao voi ton that tren 1.000 thuy quan luc chien tu tran va hon 2.000 khac bi thuong. Nguoi My chi bat đuoc 17 tu binh Nhat va 129 nhan cong Trieu Tien. Qua tran đanh nay, quan My đa hoc đuoc nhieu kinh nghiem quy gia.
Đau nam 1944, trong ke hoach đanh chiem quan đao Marshall, đo đoc Nimitz buoc cac tu lenh ham đoi phai ban pha trung tam quan đao va lien ket cac tau san bay đe vo hieu hoa khong quan đich. Tai quan đao nay, nguoi Nhat đa xay dung nhung cu điem phong thu kien co nhung chua san sang đe đoi đau. Ngay 1 thang 2, quan My tien đanh Kwajalein va chiem đao nay sau 1 tuan voi mot ton that khong đang ke.
Đe đanh chiem Marshall, đo đoc Nimiz đa tao ra chien thuat tan cong moi, goi la "Nhay đao", bo qua mot so vi tri đich đe đanh thang vao muc tieu chinh. Voi đieu kien co uu the lon ve khong quan đe co the ngan chan su ho tro lan nhau cua cac vi tri đich, lai co the vo hieu hoa cac vi tri đuoc bo qua, chien thuat nay se đuoc ap dung rong rai trong hai quan cung nhu luc quan Đong Minh tren chien truong Thai Binh Duong, giup rut ngan thoi gian cac chien dich.
1 tuan sau, Hoa Ky tien đanh Eniwetok o phia bac Marshall trong khi dung khong quan đe vo hieu hoa va đe doa quan cang Truk, can cu chinh cua Ham đoi Lien hop. Đo đoc Mineichi Koga đanh phai doi bo tu lenh ve Palau roi Philippines. Ngay 31 thang 3, may bay cua ong tren đuong đi Philippines gap giong bao roi bien mat. Sau khi đo đoc Koga mat tich, Bo tu lenh hai quan chon đo đoc Soemu Toyoda len thay.


= Chien su o quan đao Marianas va Palau =

Quan đao Mariana nam giua con đuong tu quan đao Marshall đi Philippines, Đai Loan hay Nhat Ban. Hon đao lon nhat va nam ngay giua quan đao la Saipan. Saipan cung la trung tam tiep van va hau can cho hai quan va luc quan Nhat tham chien o Nam Thai Binh Duong. Trung tuong Hideyoshi Obata, tu lenh quan đoan 31, chiu trach nhiem toan the quan đao Mariana.
Ngay 15 thang 6 nam 1944, Thuy quan luc chien Hoa Ky va Luc quan Hoa Ky, đuoc su yem tro cua Hai quan Hoa Ky, đa thuc hien cuoc đo bo len Saipan. Chi huy quan Nhat phong thu tai Saipan la tuong Yoshitsugu Saito va pho đo đoc Chuichi Nagumo. Đe chong lai cuoc đo bo nay, Hai quan Nhat Ban đa vach ra "Chien dich A" (あ号作戦), theo đo cac may bay tren hang khong mau ham ket hop voi cac may bay tu can cu mat đat se tan cong va tieu diet ham đoi My, sau đo tien đen tieu diet luc luong đo bo. Tuy nhien, trong tran hai chien bien Philippines tu 19 đen 20 thang 6, tran hai chien bang hang khong mau ham lon nhat trong lich su, ham đoi Nhat Ban bi đanh bai voi ton that nang ne la 3 hang khong mau ham bi đanh chim va mat 475 may bay. That bai nay la do phia Nhat đa khong đanh gia đung su huu hieu cua radar, tai nang cua cac phi cong đoi phuong, loai may bay tiem kich moi cua My Grumman F6F Hellcat va nhat la cung khong nam vung kha nang cua cac phi cong Nhat, nhung nguoi hau het la con tre va thieu kinh nghiem. Sau tran đanh, ham đoi co đong Nhat mat 92% so may bay va 50% so may bay cua đao Guam bi pha huy con phia Hoa Ky chi mat khoang 130 may bay va 2 tau cho dau. Khong con đuoc hai quan yem tro, Saipan that thu vao ngay 9 thang 7. Ca Saito lan Nagumo đeu tu sat sau khi khong giu đuoc đao. Hau het quan Nhat tru phong khoang 30.000 nguoi chet tran hoac tu sat, con phia My chiu thuong vong 14.111 nguoi.
Sau đo, cac luc luong Hoa Ky tiep tuc đo bo len đao Guam va Tinian. Sau nhung cuoc giao tranh ac liet, Guam va Tinian đa bi quan My chiem vao thang 8, 1944. Cac san bay o Saipan, Tinian va Guam tro thanh can cu cua Tap đoan khong quan thu 20 gom toan cac oanh tac co hang nang B-29 đe tien hanh cac phi vu nem bom chien luoc tren đat lien Nhat Ban cho đen khi ket thuc Chien tranh the gioi thu hai, bao gom cac cuoc tan cong bang bom hat nhan xuong Hiroshima va Nagasaki.
Trong khi đo, nham bao ve canh suon cho luc luong Hoa Ky đang chuan bi tan cong quan Nhat tai Philippines, vao thang 9 nam 1944, thuy quan luc chien va luc quan My đa đo bo len Peleliu va Angaur o Palau. Sau mot tran chien khoc liet va keo dai, hon đao đa đuoc tuyen bo "an toan" boi quan đoi Hoa Ky vao thang 11 nam 1944, ket thuc chien su tai Palau.


Nhat Ban phan cong tren đat lien chau A - Đong Minh gianh lai Mien Đien va Borneo = Giao tranh tai An Đo =


= Nhat Ban tan cong o Trung Hoa =

Mua xuan nam 1944, đuong giao thong tren bien cua Nhat Ban đen cac quoc gia vung Đong Nam A đa bi khong quan va hai quan Đong Minh phong toa. Bo tong tu lenh Nhat Ban quyet đinh su dung con đuong luc đia thay the cho đuong bien. Con đuong bo nay qua eo bien Trieu Tien, noi lien Nhat Ban voi Trieu Tien, Man Chau, xuyen suot lanh tho Trung Quoc tu Bac đen Nam toi Đong Duong, qua Thai Lan, Ma Lai va Singapore, roi qua eo bien Malacca toi Indonesia. Tuy nhien, con đuong nay đa bi đut đoan tai mot so tinh thuoc vung Hoa Trung va Hoa Nam van do quan Trung Hoa Dan Quoc kiem soat. Boi vay, bo tu lenh Nhat quyet đinh mo chien dich Ichi-Go nham đanh chiem cac tinh nay. Nhiem vu chu yeu cua chien dich nay la chiem đong cac san bay My va 3 tuyen đuong sat quan trong tai đay.
Đem 17 thang 4, su đoan bo binh 37 cua Nhat vuot song Hoang Ha, mo đau chien dich tan cong. Quan Trung Hoa tro nen bac nhuoc sau may nam huu chien va bi anh huong boi bo may tuyen truyen Nhat nen tan ra nhanh chong. Trong khi đo, ngay 5 thang 6, tuong Claire Lee Chennault cho may bay B-29 xuat phat tu Thanh Đo nem bom Bangkok va đen ngay 15 la thanh pho Yawata tren đao Kyushu.
Nhung moi hoat đong cua khong quan My cung khong cuu đuoc tinh the Trung Hoa. Ngay 18 thang 6, Truong Sa that thu. Ngay 29 thang 6, đen luot Hanh Duong cung that thu. Bo truong Quoc phong Trung Hoa dan quoc Ha Ung Kham đa ra lenh xu ban nhieu tuong linh chiu trach nhiem ve that bai nay. Đau thang 8, quan Nhat tiep tuc tan cong. Hang chuc binh đoan Quoc dan Đang rut chay khong chien đau. Tu lenh quan đoan 62 va mot so si quan cao cap khac bi xu ban theo lenh Tuong Gioi Thach.
Truoc tinh hinh đo, tong thong Hoa Ky Roosevelt đa phai cu đac phai vien Patrick Jay Hurley đen Trung Quoc đe thi sat tinh hinh. Truoc khi đen Trung Quoc, Hurley đa ghe qua Moskva va đuoc ngoai truong Vyacheslav Molotov cho hay rang Lien Xo muon co quan he huu nghi voi Trung Hoa dan quoc va đoi voi Đang cong san Trung Quoc, Lien Xo chi xem ho la cong san "tren danh nghia". Hurley quyet đinh giup Trung hoa dan quoc cung co luc luong va co gang lien ket Quoc dan Đang voi Đang cong san. Sau đo, theo yeu cau cua Tuong, tong thong Roosevelt cung trieu hoi tuong Joseph Stilwell ve My va thay bang tuong Albert C. Wedemeyer.
Ngay 10 thang 11, sau 2 thang giao tranh, thanh pho Que Lam that thu. Ngay 26 thang 11, quan Nhat tu Quang Đong keo xuong đa thang tien đen tan bien gioi Đong Duong. Nhu vay, con đuong tren bo cua quan Nhat đa thong suot va moi muc tieu cua chien dich Ichi-Go đeu thanh cong. Chien thang trong cuoc tien cong nam 1944 tren chien truong Trung Quoc đa cuu van phan nao uy danh cua quan đoi Thien hoang đang tham bai tren hang loat chien truong khac.


= Nhat Ban đao chinh Phap o Đong Duong =

Truoc tinh hinh quan Nhat that bai lien tiep tren chien truong Thai Binh Duong, luc luong Phap o Đong Duong theo phai Charles de Gaulle rao riet hoat đong cho Đong Minh đo bo len Đong Duong
se noi day chong Nhat. Quan Nhat biet ro hoat đong cua nguoi Phap nen quyet đinh hanh đong truoc.
Vao luc 21 gio 20 phut ngay 9 thang 3 nam 1945, quan Nhat tan cong Phap o Sai Gon, chiem Phu toan quyen va bat giu Toan quyen. Tai cac noi khac tren lanh tho Đong Duong, quan Nhat nhanh chong lam chu tinh hinh, mot so it quan Phap chay thoat đuoc sang Trung Quoc. Voi su kien nay, toan bo Đong Duong đa tro thanh thuoc đia cua Nhat.


= Đong Minh gianh lai Mien Đien =

Cuoi nam 1944, đau nam 1945, Bo tu lenh cac luc luong Đong Minh tai Đong Nam A (SEAC) do pho đo đoc Anh Louis Mountbatten đung đau gom 750.000 quan, san sang phan cong gianh lai tat ca nhung đat đai đa bi quan Nhat chiem o luc đia Đong Nam A. Cung voi su vuot troi hon han ve quan so, Đong Minh co uu the tuyet đoi ve khong quan, chien xa va cac phuong tien co gioi khac. Trong khi đo, bo tu lenh quan Nhat nhan thuc đuoc su yeu kem cua minh quyet đinh co đanh cam chung cho mua mua toi va du đinh su dung Quan đoi Quoc gia Mien Đien cua chinh phu Ba Maw do nguoi Nhat dung len.
Quan đoan XV An Đo tien doc theo bo bien tinh Arakan, sau cung đa chiem đuoc hai cang Akyab, muc tieu hai nam ve truoc ho đa that bai. Quan đoan 28 Nhat rut lui khong khang cu, roi khoi Arakan. Ngay 22 thang 1, quan Anh chiem đao Ramree va hai cang Cheduba 5 ngay sau đo. Sau khi quet sach quan Nhat khoi Arakan, quan Đong Minh bat đau xay dung cac san bay chuan bi cho cac tran đanh sap toi.
Khac voi mat tran Arakan, tai vung bien gioi Trung-Mien gan tinh Van Nam, tap đoan quan 13 Nhat đa khang cu rat manh liet. Tu thang 10 nam 1944, quan Nhat đa tien đanh truoc, đay lui canh quan cua Quoc dan Đang. Ngay 2 thang 11, quan Trung Quoc pha đuoc vong vay va lai bat đau phan cong. Ngay 25 thang 1, quan Nhat mat Wanting, buoc phai roi bien gioi lui ve phia sau. The la Đong Minh kiem soat hoan toan "con đuong Ledo" qua Myitkyna, Bhamo, Nankhan đen tan Wanting, gio đay tro thanh "con đuong Stilwell". Đau thang 2 nam 1945, quan Trung Hoa tran vao Mien Đien nham chiem phan con lai cua "Con đuong Mien Đien" đi sau vao đat Mien đen tan Lashio. Ngay 9 thang 3, quan đoi Trung Hoa Dan quoc đa đanh chiem Lashio va con đuong Mien Đien tu Lashio qua Wanting, Lungling đen tan Trung Khanh đa tro ve tay Đong Minh.
Trong khi đo, vao thang 11 nam 1944, Tap đoan quan 14 Anh-An do tuong William Slim chi huy đa mo cuoc đot pha phong tuyen quan Nhat tren song Chindwin. Sau khi Đong Minh vuot đuoc song, quan Nhat voi va rut lui ve bo đong song Irrawaddy, lap phong tuyen moi ma trong điem chien luoc la co đo Mandalay. Luc luong phong thu o đay la Tap đoan quan 15 đa suy yeu nhieu sau cuoc hanh quan that bai tai An Đo. Trung tuong Heitaro Kimura, tong tu lenh moi cua quan Nhat tai Mien Đien, hi vong phong tuyen nay se can đuoc buoc tien Đong Minh.
Ngay 1 thang 3, quan đoan IV Anh đa chiem Meiktila, la trung tam hang tiep lieu. Ngay 9 thang 3, khi quan Trung Hoa tien vao Lashio thi cung la luc su đoan bo binh so 18 Anh mo man tran tan cong vao Mandalay bang cach vuot song Irrawaddy. Ngay 20 thang 3, co đo Mandalay đa hoan toan lot ve tay Đong Minh sau 3 nam bi quan Nhat chiem đong.
Sau khi tien vao Mandalay, bo tu lenh quan Anh ha lenh cho tap đoan quan 14 dung lai mot thang đe cung co luc luong. Trong khi đo, may bay Anh, My lien tuc tha bom xuong Rangoon, thu đo cua chinh phu than Nhat. Ngay 27 thang 3, duoi su thuc ep cua bo tu lenh Nhat, chinh phu Mien Đien than Nhat đa buoc phai đieu 1 su đoan "Quan đoi quoc gia Mien Đien" ra tien tuyen nhung vua ra khoi thu đo, nhieu quan linh đa chay sang hang ngu quan Anh, quay sung chong lai quan Nhat. Ngay 15 thang 4, quan Anh bat đau cuoc tien quan tu Mandalay xuong Rangoon. Nhung khi tien đen Pegu cach Rangoon hon 80 km thi bi chan đanh quyet liet. Mai đen ngay 3 thang 5, quan Anh moi chiem đuoc thanh pho nay trong canh đo nat hoang tan. Tong cong Nhat thiet hai 347.000 nguoi.
Mac du chien cuoc tai Mien Đien gan nhu đa ket thuc nhung mot so luc luong Nhat van con khang cu. Đau thang 8 nam 1945, bo tu lenh Đong Minh tieu diet hoan toan 2 canh quan Nhat o tay song Sittang voi 10.500 quan Nhat bi giet va 700 bi bat lam tu binh. Nhieu đon vi Nhat le te van con khang cu đen đau thang 9 nam 1945. Sau khi gianh lai đuoc Mien Đien, bo tu lenh quan Anh thanh lap them tap đoan quan 12 Anh-Mien du đinh tien cong gianh lai Thai Lan, Ma Lai va Singapore nhung cong viec to chuc chua hoan thanh thi Nhat đa đau hang.


= Đong Minh giai phong Borneo =

Chien dich Borneo 1945 la chien dich lon cuoi cung tai mat tran tay nam Thai Binh Duong. Chien dich la mot loat cac cuoc đo bo bang đuong bien tan cong luc luong quan Nhat đon tru đao tu ngay 1 thang 5 đen 21 thang 7 do quan đoan I cua Uc do tuong Leslie Morshead chi huy thuc hien. Cac luc luong hai quan va khong quan Đong Minh, nhu Đe that ham đoi Hoa Ky duoi quyen đo đoc Thomas Kinkaid, Luc luong Khong quan Chien thuat so 1 cua Uc va Phi đoan 13 Hoa Ky cung đong mot vai tro quan trong trong chien dich.
Chien dich mo man voi cuoc đo bo cua quan Đong Minh len hon đao nho Tarakan vao ngay 1 thang 5. Tiep đo, vao ngay 1 thang 6 la hai cuoc đo bo đong thoi len Labuan va bo bien Brunei. 1 tuan sau, quan Uc bat đau tan cong cac vi tri quan Nhat tai mien Bac Borneo. Sau cung, quan Đong Minh ket thuc chien dich bang cuoc đo bo đuong bien lon cuoi cung tai Balikpapan, bo bien phia đong Borneo vao ngay 1 thang 7.
Mac du chien dich nay vao thoi điem đo va nhieu nam ve sau đa bi chi trich tai Uc la mot su phi pham vo ich sinh mang nhung nguoi linh, nhung no cung đa đat đuoc nhieu thanh qua, nhu co lap cac luc luong quan Nhat con đang chiem giu phan lon Indonesia, chiem đuoc cac nguon cung cap dau mo va giai thoat tu binh Đong Minh, nhung nguoi đang phai o trong tinh trang ngay cang toi te.


Chien cuoc quan đao Phillipines 1944-45 Sau khi đanh chiem thanh cong New Guinea va quan đao Mariana, trong luc quan điem cua tuong Douglas MacArthur la tien đanh va giai phong Philippines, gioi lanh đao luc quan va hai quan Hoa Ky lai cho rang đo bo len Đai Loan roi tan cong Okinawa la con đuong ngan nhat tien đen Nhat Ban. MacArthur kien quyet bao ve quan điem cua minh vi cho rang neu My bo roi Philippines, "đo se la mot that bai quan trong ve tam ly va chinh tri đoi voi Hoa Ky trong nhieu nam sau." va đen ngay 26 thang 7, ong va đo đoc Nimitz đuoc moi đen Hawaii gap tong thong Franklin D. Roosevelt.
Tai đay, sau khi MacArthur trinh bay ti mi ke hoach chiem Philippines, ca đo đoc Nimitz cung thua nhan danh du quoc gia cung nhu yeu cau chien luoc đoi hoi phai giai phong Philippines va ke hoach đa đuoc tong thong Roosevelt phe chuan. MacArthur se lanh đao toan bo viec thuc hien ke hoach phoi hop cung luc luong hai quan cua đo đoc Nimitz.
Trong khi đo, Bo tong tham muu Luc quan va Hai quan Hoang gia Nhat Ban đa cho ra đoi ke hoach mang ten Sho-Go (Chien thang) thuc chat la ke hoach phong thu. Phan 1 cua ke hoach, goi la Sho-1, la chien dich phong thu Philippines. Viec phong thu Philippines đuoc giao cho tap đoan quan so 14 Nhat Ban voi quan so 450.000 nguoi trong đo 250.000 quan đong tren đao Luzon va 200.000 quan đong tai Leyte. Tong so may bay tren cac đao o Philippines la 600 chiec. Nguyen soai Terauchi đe nghi tap trung luc luong đanh tan quan My vua đo bo nhung bi bac bo vi khong biet quan My se đo bo chinh xac o đau nen kho đieu đong tap trung binh luc va do đo Bo tu lenh toi cao chi thi cho Terauchi thuc hien ke hoach phong thu chieu sau. "Nguoi hung Ma Lai", trung tuong Tomoyuki Yamashita đuoc đieu đen Philippines lam tu lenh thay tuong Shigenori Kuroda. Trung tuong Sosaku Suzuki đuoc trao nhiem vu bao ve đao Midanao va chien truong phia nam Philippines bang quan đoan 35.


= Hai chien vinh Leyte =

Hai chien vinh Leyte, đuoc xem la tran hai chien lon nhat cua Chien tranh the gioi thu hai cung nhu la mot trong nhung tran hai chien lon nhat lich su. Tran hai chien nay la mot chuoi 4 tran hai chien nho dien ra quanh đao Leyte tu ngay 23 đen ngay 26 thang 10 nam 1944. Tran chien nay cung ghi nhan lan đau tien ma may bay Nhat thuc hien cac cuoc tan cong tu sat kieu Kamikaze. Ngay 20 thang 10, quan My đo bo len Leyte. Bo chi huy My đa su dung Đe Tam ham đoi va Đe That ham đoi gom 25 hang khong mau ham, 20 tuan duong ham, 144 khu truc ham yem tro cuoc đo bo. Con Nhat Ban huy đong đuoc 4 hang khong mau ham, 9 thiet giap ham, 21 tuan duong ham chia lam 3 luc luong tac chien tien ve Leyte. Theo ke hoach cua nguoi Nhat, luc luong phia bac cua đo đoc Jisaburo Ozawa tien tu cac can cu hai quan Nhat Ban se lam luc luong "chim moi" nhu Đe Tam ham đoi tien ve phia bac, đe cho luc luong Trung tam cua đo đoc Takeo Kurita tu Singapore vuot qua eo bien San Bernardino tien đen vinh Leyte tu phia bac tieu diet quan đo bo; trong khi luc luong con lai cua chuan đo đoc Shoji Nishimura vuot qua eo bien Surigao (nam giua Midanao va Leyte) đe vao vinh Leyte tu phia nam.
Luc luong trung tam cua Kurita bao gom 4 thiet giap ham, 13 tuan duong ham va 19 khu truc ham trong đo co 2 thiet giap ham lon nhat the gioi la Yamato va Musashi nhung lai khong he co may bay yem tro. Sang ngay 23 thang 10, khi luc luong nay đen phia tay Palawan, đa bi tau ngam cua Đe that ham đoi Hoa Ky phat hien. 2 tau ngam Darter va Dace đa phong ngu loi đanh chim 2 tuan duong ham Nhat trong đo co chiec Atago la ki ham cua Kurita buoc ong phai phai chuyen soai ki qua thiet giap ham Yamato.
Vao khoang 8 gio sang ngay 24 thang 10, Luc luong Trung tam bi phat hien trong khi đang di chuyen qua bien Sibuyan. Kurita đien ve Manila xin khong quan yem tro nhung 180 may bay tai đay đa bay đi tan cong Đe Tam ham đoi o vung bien đong Philippines, đanh chim đuoc tau san bay nhe Princeton nhung bi ban roi gan het. Ket qua la Luc luong trung tam cua Kurita phai chiu 5 đot tan cong cua cac may bay Hoa Ky trong suot hon 5 tieng đong ho ma khong he co mot may bay Nhat nao bay toi ung cuu. Ket qua la sieu thiet giap ham Musashi bi đanh chim sau khu trung 17 qua bom va 9 qua ngu loi trung đich, Yamato cung bi thuong nhe. Tuy nhien, luc luong cua Kurita đa vuot qua thanh cong eo bien San Bernardino trong đem hom đo.
Trong luc Kurita vuot qua eo San Bernadino mot cach kho khan, phan ham đoi cua pho đo đoc Nishimura gom 2 thiet giap ham, 1 tuan duong ham va 4 khu truc ham gan nhu an toan suot chuyen đi va tien vao eo bien Surigao. Tuy nhien tai đay vao đem ngay 24 thang 10, luc luong nay đa giao tranh voi luc luong thuoc Đe that ham đoi Hoa Ky cua chuan đo đoc Jesse Oldendorf, bao gom 6 thiet giap ham, 8 tuan duong ham, 29 khu truc ham va 29 tau phong loi. Trong so bay chien ham cua Nishimura, chi con lai khu truc ham Shigure song sot; Nishimura cung chet cung ki ham Yamashiro cua minh. Trong khi đo, mot luc luong khac cua pho đo đoc Kiohyde Shima cung tien vao vinh Leyte theo con đuong phan ham đoi Nishimura đa đi, va đi sau 30 dam. Khi chien tran giua Nishimua va ham đoi My vua tan thi Shima đen noi. Nhin thay nhung thu ma ong nghi la phan con lai cua ca hai chiec thiet giap ham cua Nishimura (đung ra la hai nua cua chiec Fuso), Shima ra lenh rut lui vi khong muon chiu chung so phan.
Luc luong phia bac cua Ozawa nhan đuoc tin đien cau cuu cua Kurita đa xa het toc luc xuoi ve Nam đe hi sinh bien minh thanh "moi nhu" thu hut ham đoi My giup cho luc luong cua Kurita vuot qua eo San Bernadino an toan. Ozawa co trong tay 4 hang khong mau ham, 2 thiet giap ham đuoc cai bien thanh hang khong mau ham, 3 tuan duong ham, 9 khu truc ham va von ven 108 may bay, con Đe tam Ham đoi co đen 9 hang khong mau ham nang, 8 hang khong mau ham nhe, 6 thiet giap ham, 17 tuan duong ham va 1.000 may bay. Chi huy Đe tam ham đoi, đo đoc William Halsey, Jr sau phi phat hien ra luc luong phia bac đa cho rang đay la moi đe doa chu yeu nen ong đa cho thanh phan chu yeu cua ham đoi la Luc luong đac nhiem 38 tien ve phia bac. Hanh đong khien cho Halsey bi nhieu chi trich sau nay đa giup luc luong Kurita đuoc "giai thoat". Nhung khong may cho phia Nhat, buc đien mieu ta ke hoach "moi nhu" cua Ozawa đa khong đen tay Kurita.
Vao thoi điem đo, pho đo đoc Kurita đa đua đoan tau qua eo San Bernadino khong gap su khang cu nao trong đem ngay 24 rang ngay 25 vi đo đoc Hoa Ky Hasley đa tung toan luc luong cua Đe Tam ham đoi len phia bac đe tan cong cac tau san bay Nhat thuoc Luc luong phia bac cua Ozawa đa bo trong eo bien San Bernardino. Kurita cho đoan tau di chuyen ve phia nam doc theo bo bien phia đong đao Samar, noi luc luong Hoa Ky phong thu la Đon vi Đac nhiem tau san bay ho tong cua Đe That ham đoi duoi ten cac goi Taffy 3 gom 6 tau san bay ho tong loai nho va 7 khu truc ham do chuan đo đoc Clifton Sprague chi huy. Trong thay cac tau san bay My, Kurita ha lenh tan cong. Sprague lenh cho 3 khu truc ham tan cong tau Nhat đe tau san bay bo chay đong thoi may bay tu cac tau san bay cua Sprague cung lao vao tan cong. Tau san bay Gambier Bay bi đan phao ban no buong may va chim. My con bi chim them 2 khu truc ham khac trong khi phia Nhat co 3 tuan duong ham bi thuong nang vi may bay My. Đoan tau san bay My đa rut lui khoi chien truong va Kurita ha lenh bo cac muc tieu nay tien ve phia đao Leyte đe tieu diet quan đo bo My. Đen khoang 10 gio 50 phut, Sprague phat hien mot top may bay Nhat tien ve tau san bay cua minh. Mot chiec Zero do trung uy Yukio Seki đa đam vao tau san bay USS St. Lo lam no tung kho chua bom, đanh chim tau san bay nay. Đay đuoc xem la cuoc tan cong chinh thuc đau tien cua cac Kamikaze (Than phong) trong Chien tranh Thai Binh Duong.
Gan trua ngay 25 thang 10, đoan chien ham cua Kurita tien sat đen nguong cua vinh Leyte. Ong bong nhan đuoc tin mot ham đoi tau san bay My đang o cach vinh Leyte 113 dam ve phia bac. Đong thoi, qua buc đien nhan đuoc tu khu truc ham Shigure con song sot cua phan đoi Nishimura, ong biet đuoc luc luong khong quan va hai quan Hoa Ky o đay rat manh, đu kha nang tieu diet luc luong cua ong. Kurita con đoan rang đoan tau đo bo My đa chuyen het quan trang, quan dung len bo. Sau khi can nhac, Kurita ha lenh rut lui, quay ve phia bac đe tieu diet tau san bay My.
Quyet đinh cua Kurita ve sau đuoc chung minh la sai lam lon: Đe tam ham đoi cua Hasley đang ban truy đuoi Luc luong phia bac cua Nhat nen khong the ve cuu vien kip; chu luc Đe that ham đoi con o eo Surigao phia nam Leyte, khong đe phong mot cuoc đot kich tu phia bac va đoan tau đo bo tai vinh Leyte con chua chuyen het quan trang, quan dung len bo. Cac chien ham cua Kurita co the lot vao vinh Leyte va tieu diet xong đoan tau đo bo Mi trong vinh roi moi phai quay ra đoi pho voi ham đoi thu 7 Hoa Ky. Quan Nhat se rat tiec nuoi khi biet rang đoan tau đo bo Mi o vinh Leyte luc bay gio van chua chuyen het so vu khi quan trang len bo. Trong so đo co 23 tau đo bo LST cho xe tang, 28 tau van tai co 22.000 tan cho cac vi sat lot đuong bang va cac vat lieu khac đe lap san bay da chien. Neu so tau nay bi đanh chim thi - nhu tuong Mac Arthur đa thua nhan - đao quan Mi đa đo bo se "bi đat vao tinh the nguy hiem".

Tro lai voi luc luong phia bac cua Ozawa, tu sang ngay 25 thang 10, ong đa phong khoang 75 may bay tan cong Đe Tam ham đoi. Đa so bi cac may bay My lam nhiem vu tuan tra chien đau tren khong ban roi, khong gay thiet hai gi cho cac tau My. Vao luc 8 gio, đo đoc Hasley tung đot tan cong đau tien gom 180 may bay. Ozawa đua cac chien đau co cua minh len ngan chan nhung đeu bi ban roi. Sau 4 đot tan cong cua may bay My, Nhat Ban mat 3 hang khong mau ham Zuikaku, Zuiho va Chiyoda. Chiec hang khong mau ham thu tu, Chitose va mot khu truc ham bi vo hieu hoa va chim sau đo. Su hi sinh nay cua Luc luong phia bac đa tro nen vo ich khi Kurita khong hoan thanh nhiem vu tieu diet đoan tau đo bo Hoa Ky o vinh Leyte. Sau khi Kurita roi vinh Leyte, đoan tau cua ong bi cac may bay tu cac tau san bay ho tong co nho cua Sprague đanh bi thuong 2 chien ham. Tiep đo, la đot tan cong cua 147 may bay thuoc phan đoi tau san bay thu tu cua Hasley. Đen 6 gio toi, khi khong con đu nhien lieu đe truy lung đoan tau san bay chu luc cua Hasley, Kurita đanh ha lenh thang tien toi eo San Bernadino tro ve can cu. Tren đuong ve, luc luong cua ong con bi may bay My truy kich đanh chim 1 thiet giap ham va 2 tuan duong ham.
Ket thuc tran đanh tai vinh Leyte, hai quan Nhat bi ton that nang: 4 hang khong mau ham, 3 thiet giap ham, 9 tuan duong ham va 10 khu truc ham bi đanh chim, nhieu chien ham khac bi hu hong. Con hai quan My chi thiet hai nhe: 1 hang khong mau ham nhe, 2 hang khong mau ham ho tong va 3 khu truc ham bi đanh chim. Sau 4 ngay chien đau, hai quan Nhat mat 300.000 tan trong tai tau, bang 1/4 tong khoi luong tau Nhat chim ke tu đau chien tranh. Ton that khong the bu đap nay khien hai quan Nhat chi con đong vai tro thu yeu trong giai đoan con lai cua cuoc chien. Kem theo đo, luc quan Nhat phong thu Philippines het hi vong o su tro giup cua hai quan.


= Tran Leyte =

Cuoc đo bo len đao Leyte bat đau vao 10 gio sang ngay 20 thang 10 nam 1944. Sau 3 ngay, luc luong đi đau cua My gom 4 su đoan bo binh truoc su khang cu yeu ot va thieu to chuc cua quan Nhat đa chiem mot dai đat dai 20 km, sau 17 km va lap tuc xay dung ngay cac san bay da chien cho quan đoan khong quan so 5 tu đao Morotai bay toi. Tai Manila, tuong Yamashita nhan đuoc lenh tu Tong hanh dinh o Tokyo la tap đoan quan 14 phai đanh tran quyet đinh o Leyte. Nhan thay kho thuc hien đuoc menh lenh nay, ong co gang thuyet phuc nguyen soai Terauchi cho lui quan ve Luzon nhung bi tu choi.
Ngay 25 thang 10, khi tran hai chien o vung bien Leyte con đang quyet liet, quan My đa đo bo len đao Samar phia đong bac Leyte, cat đut tuyen giao thong lien lac cua quan Nhat tu đao Leyte toi đao Luzon la noi đat so chi huy. Ngay 1 thang 11, su đoan 1 Nhat đa đuoc đieu tu Manila xuoi xuong phia nam cuu vien cho Leyte. Khi su đoan nay cap cang Ormoc đa cham tran su đoan bo binh 24 My. So voi su đoan 1 Nhat, su đoan 24 My hon han ve quan so, trang bi, phao binh va xe tang nhung quan Nhat biet dua vao cong su kien co va đia hinh hiem tro đa chong cu quyet liet gay cho My nhieu thiet hai. Vi vay bo tu lenh My đa đieu them su đoan ki binh so 1 đen tang vien cho su đoan 24. Phia Nhat cung đua them su đoan 26 vao tham chien va hai ben cu tiep tuc đieu them quan đen Leyte cho đen luc quan My chiem đuoc đao ngay 22 thang 12.
That bai o Leyte đua đen su mat uy tin cua thu tuong Kuniaki Koiso khi truoc đo ong đa tuyen bo la Nhat se thang o đay. Luc quan Nhat mat 1 quan đoan tinh nhue. 3.500 linh va si quan Hoa Ky va hon 12.000 nguoi khac bi thuong trong khi chi co 5.000 linh Nhat song sot trong so 70.000 quan ban đau.


= Chien su o Luzon =
Luc luong My huy đong đanh chiem Luzon co tap đoan quan so 6 gom 2 quan đoan, moi quan đoan co 5 su đoan bo binh, 1 su đoan đo bo đuong khong va mot su đoan tang gom 80 chiec. Phia sau tap đoan quan 6 con co 4 su đoan bo binh. Tong cong luc luong đo bo cua My co 250.000 quan đoi đau voi 120.000 quan phong thu thuoc tap đoan quan 14 Nhat.
Vao ngay 15 thang 12, quan My đa đo bo len đao Mindoro, phia nam đao Luzon. Chi co khoang 1.000 quan Nhat tai đay nhung quan My cung phai mat hon 3 tuan giao tranh moi chiem đuoc đao va thiet lap tai đay mot san bay. Ngay 9 thang 1 nam 1945, Tap đoan quan so 6 Hoa Ky do tuong Walter Krueger chi huy đo bo len bo vinh Lingayen, đung noi nguoi Nhat đo bo 3 nam ve truoc. Quan Nhat buoc phai rut lui ve phong thu Bataan va Corregidor.
Ngay 11 thang 1, quan My bat đau hanh quan ve huong nam tien đen Manila. Mac cho nhung buoc tien kha quan ban đau, cac cuoc đung đo tiep theo o Manila dien ra ac liet. Ngay 25 thang 2, luc luong đi đau cua My tien vao Manila đa bi bom đan tan pha hau nhu huy diet. Phai đen ngay 3 thang 3, quan My moi quet sach tat ca quan Nhat trong thanh pho. Khi vong vay đoi voi thanh pho Manila ngay cang khep chat, ban đao Bataan nhanh chong bi quan My chiem giu. Con tai Corregidor, chien cuoc đa dien ra trong 11 ngay đem va đen ngay 17 thang 2, quan My chiem đuoc noi đay khi chi con von ven 20 quan Nhat song sot.
Cung luc đo, hai quan Hoa Ky du gap nhieu thiet hai tu cac cuoc tan cong Kamikaze nhung van đu suc yem tro cho luc luong tren bo va ngan chan hai quan Nhat tiep vien cho chien truong Philippines. Ngay 12 thang 1, ham đoi tau san bay cua đo đoc Halsey đa cho may bay đi oanh tac san bay Tan Son Nhat o Sai Gon cung cac can cu thuy phi co Nhat tai Cat Lai va Quy Nhon. Tiep đo trong hai ngay 13 va 14 thang 1, đen luot Hong Kong, Ao Mon, Sa Đau va Đai Loan bi oanh tac.
Phan con lai cua Philippines chi đuoc giai phong vao thang 7 nam 1945 sau cac cuoc hanh quan phoi hop thuy bo va khong van. Tuy nhien, van con nhieu nhom nho quan Nhat lan quat trong rung ram khong chiu ra hang. Ket thuc chien dich Philippines, uoc tinh 250.000 quan Nhat đa chet trong khi ton that cua My cung len đen 60.000 nguoi, chua ke du kich quan Philippines. Chien cuoc tai Philippines la mot đon nang ne cho ca hai quan lan luc quan Nhat. Tuy nhien, toc đo tien quan cua quan My van rat cham so voi khi luc quan Nhat đanh chiem Philippines nam 1942.


Chien tranh tren lanh tho Nhat = Iwo Jima =

Theo phuong an tac chien cua hoi đong tham muu Hoa Ky, sau khi gianh đuoc Philippines va Indonesia se đo bo đanh chiem Đai Loan. Tuy nhien, sau nhung thang loi lien tiep tren chien truong Thai Binh Duong, ho quyet đinh thay đoi ke hoach tan cong: bo qua Đai Loan va tien đanh Iwo Jima la lanh tho cuc nam Nhat Ban co tac đong tam ly lon hon. Ngoai ra, tren đao con co 3 san bay co the đuoc nguoi My su dung cho cac cuoc oanh kich vao lanh tho Nhat Ban bang cac may bay nem bom hang nang B-29 hay tiep nhan ha canh khan cap nhung may bay My đi nem bom tro ve va con nham triet ha cac can cu radar Nhat tren đao.

Luc luong Nhat phong thu tai Iwo Jima khoang 22.000 quan do trung tuong Tadamichi Kuribayashi chi huy. Con ben phia Hoa Ky, đe tien đanh Iwo Jima, ho đa huy đong 3 su đoan thuy quan luc chien va 192 xe tang loi nuoc Trung tuong Holland Smith đuoc chon lam tu lenh hanh quan cac luc luong thuy quan luc chien. Toan bo luc luong bo binh, thuy quan luc chien la 110.000 nguoi đuoc yem tro boi 700 chien ham cua hai quan Hoa Ky, trong đo co 28 hang khong mau ham mang 1.172 may bay.
Sau mot loat đot oanh kich don đuong bang hai phao va may bay trong ba ngay 16, 17 va 18 thang 2, sang ngay 19 thang 2, linh My đo bo len Iwo Jima va nhanh chong gap phai su khang cu quyet liet cua quan tru phong Nhat. Nui Suribachi, điem cao nhat tren hon đao va cung la mot vi tri phong thu quan trong, bi linh thuy đanh bo My đanh chiem vao ngay 23 thang 2. Tuy nhien, đia hinh hiem tro cong voi suc chong tra ngoan cuong cua nguoi Nhat khien linh My tien quan rat cham. Phai đen ngay 16 thang 3, hon đao moi chinh thuc đuoc Hoa Ky tuyen bo an toan va chien su chinh thuc cham dut vao ngay 26 thang 3.
Trong so khoang 22.000 quan tru phong Nhat, chi con khoang 3.000 nguoi song sot va 216 nguoi bi bat lam tu binh. Mot so con lai an nau trong cac hang đong, tiep tuc chien đau cho đen nhieu nam sau chien tranh. Quan My cung ton that nang voi 6.821 linh thuy đanh bo chet va gan 20.000 nguoi bi thuong. Iwo Jima la noi đo bo duy nhat tai Thai Binh Duong ma thuong vong cua phia My vuot hon ca Nhat. Voi gia đo, nguoi My đa tien buoc đau tien toi nguong cua Nhat Ban.


= Okinawa =

Muc tieu ke tiep cua nguoi My sau Iwo Jima la Okinawa, hon đao lon nhat trong quan đao Ryukyu, nam ve phia nam đao Kyushu, dai gan 100 km. Đao co mot vi tri chien luoc quan trong vi nam tren nga tu quoc te o Đong A, giua Trung Quoc, Đai Loan va Nhat Ban. Tren đao con co the xay dung cac san bay lon va quan cang.
Luc luong Nhat Ban tran giu Okinawa bao gom Quan đoan 32 va mot so đon vi ho tro, ke ca dan quan, tong cong la hon 100.000. Chi huy truong luc luong phong thu tren đao la trung tuong Mitsuru Ushijima, tham muu truong la trung tuong Isamu Cho va truong phong tac chien la đai ta Hiromichi Yahara. Trong khi đo, luc luong chu yeu cua My tham gia đanh chiem Okinawa la Tap đoan quan so 10 do trung tuong Simon Bolivar Buckner chi huy, đuoc yem tro boi 1.317 tau chien va 1.727 may bay.
May bay, chien ham hoa Ky bat đau nem bom, ban pha Okinawa tu ngay 24 thang 3 va ac liet nhat la vao ngay 31. Ngay 1 thang 4, quan My bat đau cuoc đo bo ma khong su khang cu nao đang ke. Truoc tinh the đo, ngay 5 thang 4, đo đoc Soemu Toyoda, tu lenh Ham đoi Lien hop ra lenh cho pho đo đoc Seiichi Ito, tu lenh Đe nhi ham đoi tien đanh ham đoi Đong Minh đang tha neo tai Okinawa. Cuoc tong tan cong nay cua hai quan đuoc goi la Cuoc hanh quan Ten-Go. Đe nhi ham đoi luc nay con trong tay 10 chien ham, trong đo co thiet giap ham lon nhat the gioi Yamato. Đay đuoc xem la mot nhiem vu tu sat neu so sanh luc luong ham đoi Nhat va Đong Minh nhung thuc chat la mot nhiem vu nhu đich giup cac may bay Kamikaze tan cong ham đoi Hoa Ky.
Chieu ngay 6 thang 4, ham đoi bat đau nho neo đi chien đau. Tuy nhien đen trua ngay 7 thang 4, trong khoang thoi gian hon 2 gio đong ho, ham đoi Nhat đa bi cac may bay xuat phat tu cac hang khong mau ham Hoa Ky tan cong va ket qua la 6 chien ham bi đanh chim, trong đo co Yamato. Voi viec thiet giap ham Yamato bi đanh chim, hai quan Hoang gia Nhat xem nhu cung chim theo.
Sau mot tuan đo bo, quan My khong gap bat ki mot su khang cu đang ke nao. Tuy nhien, khi tien xuong phia nam, đen chan day nui Shuri, ho đa vap phai luc luong quan Nhat đang cho đon ho trong nhung vi tri phong thu đuoc chuan bi chu đao. Tu ngay 14 thang 4 đen ngay 3 thang 5, no luc đanh chiem phong tuyen Shuri cua quan My đa that bai. Tuy nhien, sau cuoc phan cong bat thanh cua quan Nhat, ngay 11 thang 5, Tap đoan quan so 10 bat đau lai cuoc đot pha phong tuyen.
Truoc nhung cuoc đot pha phong tuyen cua quan My cong voi quan luc ngay cang giam sut, đen cuoi thang 5, tuong Ushijima đa phai ra lenh cho rut dan quan ra khoi phong tuyen Shuri. Đem ngay 26 thang 5, bo tu lenh cua tuong Ushijima cung roi khoi hang đong duoi chan lau đai Shuri. Phong tuyen Shuri xem nhu sup đo va đen ngay 31 thang 5 thi thanh pho Shuri bi quan My chiem.
Tai Okinawa, cac may bay Kamikaze đa gay ra cho nguoi My rat nhieu kho khan nhung van khong ngan đuoc buoc tien, du cham chap cua quan My tai Okinawa. Tuy nhien, vao ngay 18 thang 6, 4 ngay truoc khi tran đanh ket thuc, tuong Simon Bolivar Buckner, tu lenh quan My tai Okinawa bi quan Nhat phuc kich bang sung coi lam ong chet truoc gio thang loi cuoi cung. Ngay 22 thang 6, tuong Ushijima, tuong Cho va 7 si quan khac trong ban tham muu cua quan Nhat tai Okinawa đa tu sat. Ngay 2 thang 7, chien su tren đao Okinawa cham dut sau 3 thang giao tranh.
Trong tran nay, Nhat Ban bi loai khoi vong chien hon 100.000 quan (gom hon 77.000 tu tran, gan 10.000 bi bat lam tu binh va gan 20.000 ra hang sau khi chien tranh ket thuc), chua ke hon 150.000 dan đao Okinawa chet vi nhieu nguyen nhan. Phia My co 20.195 linh chet (bao gom 12.520 chet tai tran, gan 7.800 chet tai benh vien vi bi thuong hoac bi benh), 55.162 nguoi bi thuong. Tran Okinawa la mot chuong đam mau nhat cua chien tranh Thai Binh Duong.


= Nem bom chien luoc tren lanh tho Nhat =

Tu thang 6 nam 1944, Hoa Ky đa tien hanh nhung cuoc nem bom le te tren lanh tho Nhat Ban. Mai đen cuoi nam 1944, khi tuyen phong thu cua Nhat ngay cang bi đay lui, cac cuoc oanh tac Nhat Ban moi đuoc tien hanh voi quy mo ngay cang lon va tinh chat ngay cang ac liet. Đo khong chi la mot đon tam ly ma con la bo phan quan trong trong chien luoc cua Đong Minh nham huy diet tiem luc cong nghiep quan su Nhat; tieu diet cac can cu hai, luc, khong quan; ngan can su chi vien cua Nhat đen cac chien truong xa va phong toa nuoc Nhat. Sau cung, khong quan, luc quan, hai quan Đong Minh se phoi hop tan cong buoc Nhat Ban đau hang. Tuy nhien, vao đau nam 1945, nhieu nha may Nhat đa đong cua hoac hoat đong duoi cong suat vi thieu nguyen lieu ngay truoc cuoc nem bom cua Đong Minh.
Tu thang 12 nam 1944 đen thang 5 nam 1945, 19.500 tan bom cua Đong Minh đa đuoc tha xuong chien truong Thai Binh Duong, phan lon roi vao lanh tho Nhat Ban. Trong đo, vao đem ngay 9 thang 3, Tokyo bi oanh tac boi bom napan, khoang 100.000 nguoi đuoc uoc tinh đa chet ngay lap tuc trong bien lua, hon ca con so thuong vong do bom gay ra o Hiroshima hay Nagasaki. Cuoc nem bom nay la sang kien cua thieu tuong Curtis LeMay, tu lenh su đoan oanh tac co so 3, nguoi cho rang co the buoc Nhat Ban đau hang ma khong can phai đo bo len đat Nhat bang cach tien hanh lien tuc nhung cuoc nem bom huy diet tren quy mo lon. Ngay trong đem 10 rang ngay 11, Hoa Ky lai huy đong hon 300 may bay nem bom Napalm xuong Nagoya la thanh pho lon thu ba cua nuoc Nhat. Tiep sau đo, lan luot la Osaka, Kobe, Yokohama đeu bi nem bom du doi. Tu đau thang 6 đen 15-8-1945, Đong minh đa dung het 135.000 tan bom o chien truong Thai Binh Duong, hau het so đo roi xuong chinh quoc Nhat Ban, so bom nem trong hai thang ruoi cuoi cung cua chien tranh nhieu hon gap 7 lan so bom dung trong 6 thang truoc đo.

Đen mua he, Nhat Ban đa hoan toan bi co lap, ham đoi Nhat bi đanh chim, khong quan khong tu lo lieu đuoc, nen cong nghiep bi te liet. Sau khi Hoa Ky chiem đuoc Okinawa, cac cuoc oanh kich đa gia tang cuong đo rat nhieu, hon ca su tan pha nuoc Đuc truoc đo. Tu thang 3 đen thang 6, Nhat mat 4.000 may bay va tu ngay 4 thang 7, khong con thay may bay Nhat nghenh chien. Mot so phi đoi song sot phai keo sang Trieu Tien tru an cho ngay xuat kich khi Đong minh đo bo len Nhat Ban.
Phia Nhat Ban cung đe ra chien luoc khang cu moi, đo la cac phi cong Than phong. Ho la cac phi cong cam tu chuyen lai may bay cho đay thuoc no, bom đam thang vao tau đich. Đo la mot no luc cam tu nham tang toi đa đo chinh xac va ton that cho đich so voi viec nem bom thong thuong. Trong 6 thang đau nam 1945, cac may bay Than phong (may bay cam tu mang bom lao thang vao tau chien đich) cua khong quan Nhat cung đa đanh đam hoac đanh trong thuong đuoc 264 tau chien cac loai cua My, trong đo co 4 tau san bay lon la cac chiec Ticonderoga, Saratoga, Intrepid va Bunker Hill. Tran bao ngay 5/6 cung gay hu hai hu hai cho 5 tau san bay, 2 thiet giap ham, 1 tuan duong ham va 13 ham tau khac cua My, khien Ham đoi 3 cua My phai quay ve can cu sua chua mat 1 thang.
Hai quan Nhat buoc sang thang 8 chi con lai 2 hang khong mau ham, 4 tuan duong ham, 26 khu truc ham, 16 tau ngam; nhieu chiec trong so nay cung phai nam tai cang do khong co đu nhien lieu hoac đan duoc Trong khi đo, luc luong hai quan Đong Minh do Hoa Ky lam nong cot du chiu nhieu thiet hai song van co so luong ap đao. Toi thang 8 nam 1945, hai quan My co trong tay 6.768 tau cac loai, gom 28 tau san bay co lon va hang chuc tau san bay co nho, 23 thiet giap ham, 71 tau san bay ho tong, 72 tuan duong ham, 232 tau ngam, 377 khu truc ham cung hang ngan tau cho hang, cho dau, tau đo bo cac loai; phan lon so nay đa đuoc huy đong cho mat tran Thai Binh Duong.
Ket qua 7 thang cua nam 1945, khong quan va hai quan Đong minh đa đanh đam hoac lam trong thuong 2.700.000 tan trong tai tau cac loai, tieu diet 11.375 may bay cac loai cua Nhat. Cac tau van tai toi Trung Quoc, Đong Duong, Trieu Tien lien tuc bi may bay va tau ngam Đong Minh đanh chim. Chinh quoc Nhat Ban hau nhu bi co lap voi cac vung lanh tho trai dai tu Trieu Tien, Man Chau qua Trung Quoc đen tan Đong Duong, Ma Lai, Singapore.
Moi linh vuc thuoc đoi song Nhat Ban, dan su cung nhu quan su, bi anh huong nang boi tinh trang thieu thon nguyen lieu tho co ban. San xuat thep chi con khong toi 100.000 tan moi thang. Tuong tu, san luong may bay đa rot xuong chi bang 1/3 chi tieu vi thieu nhom, bauxit, va su khan hiem than đa lam giam muc san xuat quan nhu xuong con 50%. Đoi tau van tai chi con 1.000.000 tan, va he thong van tai toan bo đa bi te liet vi thieu xang dau va nhan luc đe chuyen cho hang. Đen cuoi nam 1945 se khong con co luu thong tau hoa giua cac thanh pho, viec xay dung tau sat se ngung lai va cong nghiep hoa hoc se sup đo.
Vi nan đoi đang toi (luong thu hoach gao tut xuong muc thap nhat ke tu nam 1905), chinh phu Nhat soan thao mot ke hoach bien cac loai hat (hat de, hat soi...) thanh luong thuc. Toan the dan chung, hoc sinh va nguoi tan cu se tham gia đe thu nhat đu chi tieu toi đa la nam trieu koku (gia) qua hat. Khau phan luong thuc chinh thuc moi ngay – khi đat đuoc muc tieu đo – cung se xuong thap duoi 1.500 calo, chi bang 2/3 tieu chuan toi thieu cua nguoi truong thanh. Nhung cu dan thanh pho chiu nhieu kho khan nhat, va hang trieu nguoi di tan ve mien que moi chu nhat đe đoi chac kimono, nu trang, đo đac, bat cu thu gi qui gia cua ho đe lay khoai lang, rau cai va trai cay.
68 thanh pho cua Nhat Ban đa bi khong kich va tat ca đeu bi huy diet mot phan hoac toan bo. Uoc tinh khoang 1,7 trieu nguoi đa mat nha cua, 300.000 nguoi chet va 750.000 nguoi bi thuong. 66 trong tong so nhung vu tan cong đo đuoc thuc hien bang bom thong thuong, 2 vu bang bom nguyen tu. Su huy diet tu nhung vu tan cong thong thuong la rat lon. Het đem nay qua đem khac, suot ca mua he, cac thanh pho đeu chim trong khoi lua.
Nhung Nhat Ban van khong co y đinh đau hang. Hai ngay sau khi Tokyo bi khong kich, cuu Ngoai truong Shidehara Kijuro đa bay to quan điem ma nhieu thanh vien cap cao trong chinh phu Nhat Ban chia se, rang "nguoi dan se quen dan voi viec ngay nao cung phai hung chiu bom. Dan dan tinh than đoan ket va quyet tam cua ho se manh me hon nua". Trong mot la thu gui mot nguoi ban ong viet rang quan trong la nguoi dan phai cam chiu kho cuc vi "ke ca neu hang tram ngan nguoi khong truc tiep tham chien bi giet, bi thuong, hoac chet đoi, ke ca neu hang trieu toa nha bi pha nat hay thieu huy", thi van can phai cam chiu đe co them thoi gian đam phan sao cho Nhat Ban co the ket thuc chien tranh voi nhung đieu khoan co loi


= Nhung khang cu cuoi cung cua Nhat Ban =
Nhu vay, đen đau thang 8 nam 1945, hai quan va khong quan Nhat - luc luong chu yeu đem đen chien thang lien tiep cho ho vao thoi ki đau chien tranh Thai Binh Duong - đa bi loai khoi vong chien, tiem luc cong nghiep chien tranh cua Nhat Ban bi tan pha nang ne va chinh quoc bi bao vay, phong toa gay gat. Tokyo gio chi con trong cay vao luc quan tren đat lien chau A va tinh than hi sinh quen minh cua 100 trieu than dan cua Thien hoang.
Do khong con nhieu vu khi đe chong cu lai Đong Minh, cac tuong linh Nhat Ban quyet đinh su dung thu "vu khi" duy nhat ma ho van con uu the hon đoi thu, đo la tinh than vo si đao, san sang quyet tu vi Thien Hoang cua nguoi Nhat. Thuc te chien su đau nam 1945 cho thay may bay cam tu Kamikaze la mot vu khi hieu qua, tuy phai hy sinh hon 3.900 phi cong kem may bay nhung đa gay thiet hai nang cho hai quan đich. Cac tuong linh Nhat Ban quyet đinh mo rong quy mo chien thuat cam tu nay, ho du tinh neu hang tram nghin nguoi Nhat hy sinh cam tu, mang bom cung chet voi đich thi rat co the quan My-Anh se khong chiu noi thuong vong qua nang, phai bo cuoc va đong y đam phan hoa binh voi đieu kien co loi cho Nhat.
Phe quan su Nhat đa phac thao ke hoach hanh quan "Ketsu-Go" (Chien dich "Quyet đinh"), co the xem nhu ke hoach tu chien toi cung cua toan dan Nhat. Hon 10.000 may bay đuoc tap trung, 2/3 đuoc dung đe lam may bay cam tu đoi đau voi quan Mi đo bo o cac đao phia nam (Kyushu, Shikoku). Ho chi can bay len mot chuyen, mang bom theo, lao vao ham đoi Hoa Ky. Thuoc no toi đa nhung xang chi đu cho mot chuyen bay đi, khong tro lai. Mot phan con lai đon đanh Mi o vung phu can Tokyo. Đen thang 7/1945, Nhat van con trong tay 12.725 may bay cac loai (ngoai ra, moi thang lai che tao moi đuoc khoang 1.500 chiec), gan nhu tat ca se đuoc dung nhu may bay cam tu

Ngoai cac phi co chien đau va may bay nem bom đuoc chuyen thanh kamikaze, tu thang 3 nam 1945, Nhat che tao loai may bay Yokosuka MXY7 Ohka, mot loai hoa tien co nguoi lai chuyen dung đe tan cong cam tu. Ohka co the bay xa 35–40 km, van toc đat 804 km/h khi bay va 1.040 km/h khi bo nhao, nhanh hon hau het cac may bay tiem kich thoi đo nen may bay My kha kho đe đanh chan, no mang theo đau đan nang toi 800 - 1.200 kg, đu đe đanh chim tau chien co lon. Đen thang 8/1945, Nhat Ban đa che tao đuoc 850 chiec Ohka va du kien se che tao tiep hang tram chiec moi thang. Mot loai may bay chuyen danh cho tan cong cam tu khac la Nakajima Ki-115 Tsurugi, chi gom mot đong co đay đon gian lap tren khung go, gia thanh re va de san xuat, trong khi van mang đuoc 1 trai bom 800 kg đu đe đanh chim tau chien co lon. Trong nam 1945, Nhat bat đau tich tru hang ngan chiec Tsurugi, Ohka đe chuan bi cho cuoc đo bo cua Đong Minh. Nhat co ke hoach che tao toi 8.000 chiec Ki-115 moi thang tai hang tram nha may tren ca nuoc Moi đot xuat kich cam tu cua 300-400 chiec may bay tan cong cung luc đuoc Nhat du tinh se gay ra tan pha nang ne cho ham đoi My-Anh. Bo chi huy Nhat du tinh rang: cu 6 chiec may bay cam tu thi se co 1 chiec đanh trung muc tieu, nhu vay neu huy đong 12.000 chiec may bay cam tu thi se đanh chim hoac đanh trong thuong khoang 2.000 tau cua My-Anh, tuc se loai bo đuoc 1/3 so tau cua luc luong hai quan My-Anh.
Ngoai may bay cam tu Kamikaze, con co nhieu vu khi cam tu khac tren bien. Tieu bieu la tau ngam bo tui kieu Koryu (dai 26 met, nang 60 tan) do 5 nguoi đieu khien, co the chay duoi nuoc 40 phut o van toc 16 hai ly hoac 50 gio o van toc 2,5 hai ly, mang theo 2 ngu loi 457mm hoac cho đay thuoc no lao vao tau đich. Moi thang Nhat du kien san xuat đuoc 180 chiec Koryu. Nhat con đinh che tao tau ngam mini cam tu Kairyu (dai 17 met, nang 19 tan, co the lan 70 km o van toc 5,5 km/h, co hai nguoi đieu khien, lap 2 ngu loi 457mm hoac cho 600 kg thuoc no). Hai quan Nhat du kien ​​se che tao đuoc 540 chiec Koryu va khoang 740 chiec Kairyu vao mua thu nam 1945. Ngoai ra con co 650 "ngu loi song" Kaiten, moi ngu loi phong tu tau ngam ra co mot nguoi lai đam vao tau đich. So "ngu loi song" du kien se tang len 4.000. Cac vu khi cam tu nay chu yeu dung đe tan cong tau cho quan My đo bo. Tren mat nuoc, Nhat che tao cac xuong cao toc tan cong tu sat đuoc goi la "Shinyo", moi chiec mang đuoc 200 kg thuoc no chay voi toc đo 30 hai ly/gio, se tan cong tau đo bo cua My tu cac noi cat giau doc theo bo bien. Tong cong đa co 3.300 chiec cano tu sat loai nay đuoc che tao. Cuoi cung, ngay tai bo bien se co nhung tho lan tu sat đuoc goi la "Fukuryu", chuyen phuc kich tau đich o khoang 10 met duoi nuoc. Mac bo đo lan va binh oxy, moi tho lan Fukuryu mang theo mot luong thuoc no khoang 15 kg, đuoc gan tren mot cay gay co cau chi tiep xuc, anh ta se lan toi đay tau đo bo cua đich va kich no. Hai quan Nhat hy vong se co 4.000 Fukuryu se đuoc đao tao va trang bi vao thang 10/1945.
Ve tac chien tren bo, Nhat se đua ra tong so 53 su đoan va 25 lu đoan đoc lap, tong cong 2,35 trieu quan đe chong Mi. Khoang 1,25 trieu linh thuoc Hai quan do khong con tau chien nen cung se tac chien tren đat lien cung voi luc quan. Ngoai ra con đong vien toan the nhan dan, nam tu 15 đen 60 tuoi, nu tu 17 đen 45 tuoi, tong cong 28 trieu nguoi vu trang bang moi vu khi co đuoc, tu sung truong cho đen cung ten, guom giao. Ben canh đo, con 4 trieu cong nhan quoc phong ket hop thanh cac tieu đoan tac chien đoc lap, vua san xuat vua tac chien.
Them vao đo cac luc luong vu trang Nhat con 3 trieu quan đong o ngoai nuoc. Ngoai nhung đia ban xa xoi nhu o New Guinea, quan đao Indonesia, Đong Duong, thi quan Nhat tap trung cao đo o Đong bo Trung Quoc, nhat la o Man Chau va Trieu Tien. Xung kich cua luc quan Nhat Ban la đao quan Quan Đong, lam nhiem vu canh giu kho quan gioi cua Thien hoang la 900.000 km2 xu Man Chau, quan so len đen gan mot trieu nguoi. Theo ke hoach hanh quan vao mua he 1945, thi khi Nhat Ban bi sup đo, đanh khong lai, se rut quan ve Man Chau khang cu đen cung.
Chinh phu Nhat quyet đinh se chien đau đen nguoi cuoi cung va tin rang quan My se phai bo cuoc. Neu thuong vong khi tan cong vao đat Nhat tro nen qua nang ne, du luan My se phan đoi va buoc chinh phu My phai đam phan, tren co so đo Nhat co the đua ra nhung đieu kien đinh chien co loi cho ho. Đai tuong Suzuki khi nham chuc Thu tuong đau thang 4/1945 tuyen bo: "Neu toi hy sinh, xin chu vi bang qua xac toi ma tien len!". Bo truong Luc quan Anami ra "Thong cao gui tuong si toan quan" keu goi: "The quyet bao ve vung đat thieng nay, chien đau đen cung, du cho nui song cay co tan tanh, hay tin la tu cho chet se tim đuoc đuong song".
Thang 7/1945, Bo chi huy Nhat ra ke hoach:

Chung ta se chuan bi 10.000 may bay đe chong lai cuoc đo bo cua đoi phuong. Chung ta se huy đong tat ca cac may bay co the, tap luyen "tan cong đac biet" (Kamikaze). Chung ta se tieu diet 1/3 tiem nang chien tranh cua đoi phuong voi luc luong khong quan nay o tren bien. 1/3 khac cung se bi tieu diet tren bien boi tau chien cua chung ta, cac ngu loi cam tu va cac vu khi đac biet khac. Hon nua, khi ke thu thuc su đo bo, neu chung ta san sang hy sinh mot trieu nguoi, chung ta se co the gay ra mot so luong thuong vong tuong đuong cho đich. Neu đoi phuong mat mot trieu linh, du luan o My se muon hoa binh, va Nhat Ban se co the đat đuoc hoa binh voi cac đieu kien tuong đoi thuan loi
Ve phia Đong Minh, Bo Tham muu Lien quan My trinh len Tong thong Truman ke hoach tan cong Nhat Ban, goi la Chien dich Downfall. Ke hoach chia lam 2 buoc, gom chien dich Olympic va chien dich Coronet (Vong hoa), đeu mo man bang đot nem bom rai tham dai ngay cua may bay luc quan cat canh tu Trung Quoc va Trieu Tien.

Chien dich Olympic du kien bat đau ngay 1/11, su dung 11 su đoan luc quan va 3 su đoan linh thuy đanh bo, dung tau cho quan duoi su yem ho cua hai quan va khong quan đo bo len chiem vung cuc nam đao Kyushu (đao nho thu 3, chiem 11% dien tich nuoc Nhat), xay dung nhieu san bay da chien o đay đe may bay xuat kich, nem bom quy mo lon phia bac Kyushu va đao Honshu (đao lon nhat Nhat), gay suc ep buoc Nhat đau hang.
Sau chien dich Olympic, neu Nhat van khong hang thi chuyen sang chien dich Coronet, tan cong đao Honshu đe ket thuc chien tranh. Chien dich du kien bat đau vao ngay 1/3/1946, ngay hoan thanh phu thuoc vao tinh hinh dien bien thuc te. Chien dich Coronet se su dung 12 su đoan bo binh va 3 su đoan linh thuy đanh bo.
My du kien chien dich Olympic ho se chiu thuong vong 456 nghin nguoi, trong đo chet 109 nghin; chien dich Coronet thuong vong 1,2 trieu nguoi, so chet la 267 nghin. Đay chi la du kien toi thieu, vi chua luong het kha nang cua cach đanh tu sat cua quan Nhat, chua đanh gia đuoc kha nang chien đau cua gan 100 trieu thuong dan Nhat.


Nhat Ban đau hang = Tuyen bo Potsdam =

Tu ngay 17 thang 7 đen ngay 2 thang 8 nam 1945, đai bieu ba nuoc Lien Xo, Anh, Hoa Ky đa hop hoi nghi tai Potsdam, Đuc đe ban ve nhung van đe quan trong sau chien tranh, trong đo co van đe nhanh chong đanh bai đe quoc Nhat Ban va ket thuc chien tranh. Ngay 26 thang 7, Anh-My-Trung Hoa dan quoc đa thong qua va gui cho Nhat Ban tuyen cao Potsdam mang tinh toi hau thu, đoi Nhat Ban đau hang vo đieu kien ngay lap tuc. Tuyen cao cung đe ra mot so bien phap van dung cho nuoc Nhat sau khi đau hang, nham loai bo nguy co phuc hoi chu nghia quan phiet va dan chu hoa nuoc Nhat. Tuyen cao nay đa đanh dau su that bai cua Nhat Ban đinh thong qua con đuong ngoai giao đe chia re khoi Đong Minh, truoc het la chia re Lien Xo-Anh-Hoa Ky.
Nhat Ban ngay trong ngay 26 thang 7 đa nhan đuoc loi tuyen cao nay va đa co nhung phan ung khac nhau trong gioi lanh đao. Trong khi chinh phu Nhat Ban khong co phan ung cu the thi phe quan phiet lai cho rang tuyen cao lao xuoc va chinh phu can bac bo ngay. Chieu ngay 28 thang 7, trong buoi hop bao, thu tuong Kantaro Suzuki xin mien binh luan (Mokusatsu) ve ban tuyen cao va Nhat Ban van tiep tuc cuoc chien tranh.


= Vu nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki =

Giua thang 7 nam 1945, Hoa Ky đa thuc hien thi nghiem thanh cong bom nguyen tu tai sa mac Alamogordo, New Mexico. Đe đay nhanh toc đo ket thuc chien tranh đong thoi thi nghiem ve hieu qua thuc te cua bom nguyen tu truoc khi chien tranh ket thuc, My quyet đinh tha bom nguyen tu xuong Nhat Ban.
Ngay 6 thang 8 nam 1945, chiec may bay B-29 mang ten Enola Gay đa nem qua bom nguyen tu Little Boy xuong Hiroshima, tao nen tham hoa vu khi hat nhan đau tien trong lich su loai nguoi. Ngay 9 thang 8, tai Nagasaki, tham hoa tren lai lap lai voi qua bom nguyen tu Fat Man. Hai qua bom nguyen tu nay đa giet chet truc tiep hon 240.000 nguoi. Ngoai ra, con hang trieu nguoi khac bi tan phe hoac nhiem phong xa tu 2 vu no bom nay.
Trong tuyen bo Nhat Ban đau hang vao ngay 15/8/1945, Nhat Hoang Hirohito noi rang su xuat hien cua thu vu khi moi la mot trong cac nguyen nhan thuc đay ong ra lenh đau hang: "...Hon nua, đoi phuong bay gio đa co mot loai vu khi moi va khung khiep voi suc manh đe tieu diet nhieu sinh mang vo toi va lam thiet hai khon luong. Neu chung ta tiep tuc chien đau, khong chi no se dan đen ket qua la mot su sup đo cuoi cung va xoa bo quoc gia Nhat Ban ma con co the dan đen su diet vong hoan toan nen van minh nhan loai...Đay la ly do vi sao chung toi đa ra lenh chap nhan cac quy đinh trong Tuyen bo chung cua cac cuong quoc (tuyen bo Postdam buoc Nhat đau hang vo đieu kien)''
Tinh can thiet cua 2 qua bom nguyen tu nay tro thanh mot đe tai tranh luan lau dai, trong đo nhung nguoi phan đoi cho rang mot cuoc phong toa đuong bien cong voi cac cuoc nem bom chien luoc la đu đe ket thuc chien tranh bang mot cuoc đo bo, do đo nem bom nguyen tu la khong can thiet. Nguoc lai, nhung nguoi ung ho su dung bom nguyen tu cho rang neu mot cuoc đo bo cua Đong Minh xay ra, tinh luon ke hoach đo bo len Hokkaido cua Hong quan Lien Xo, hoac mot cuoc phong toa lau dai va nem bom chien luoc se con lam tang them muc thuong vong cua dan thuong Nhat Ban. Chua ke, nhung chien thuat tu sat kieu nhu cuoc hanh quan Ten-Go, Kamikaze va su chong tra kien cuong cua nguoi Nhat qua tran Okinawa la nguyen nhan khien My phai su dung bom nguyen tu đe ket thuc nhanh cuoc chien.
Nha su hoc Samuel J. Walker, đa phan tich 5 ly do tai sao My đa chon su dung bom nguyen tu đoi voi Nhat Ban:

Thu nhat la gianh chien thang trong cuoc chien voi chi phi thap nhat. Va cach hieu qua nhat co the la su dung bom nguyen tu.
Thu hai, chung minh hieu qua cua Du an Manhattan (du an che tao bom nguyen tu) ma My đa đo khoang 1.889.604.000 USD (tinh theo thoi gia nam 1945).
Thu ba, pho dien suc manh đe gay an tuong voi Lien Xo. Neu chien tranh ket thuc truoc khi quan đoi Lien Xo tien vao Nhat, My se chiem đuoc loi the ngoai giao truoc Lien Xo.
Thu tu, khi đo khong ai o My phan đoi viec nem bom len dan thuong. Truoc nam 1945, cac vu đanh bom vao dan thuong đa đuoc My tien hanh. Cu the, chien dich tha bom cua My tai Nhat Ban đa bat đau vao nam 1944, sat hai khoang 315.922 nguoi Nhat, con so lon hon rat nhieu so voi uoc tinh so luong nguoi tu vong do cac vu đanh bom nguyen tu o Hiroshima va Nagasaki. Rieng chi viec đanh bom tai Tokyo, so nguoi thiet mang cung len đen khoang 100.000 nguoi.
Thu nam, đe đap tra moi thu trong tran Tran Chau Cang: Khi mot vi tuong phan đoi viec su dung bom, Truman tra loi bang goi lai su tan bao cua Tran Chau Cang va noi: "Khi phai đoi pho voi mot con thu, anh phai xu ly no nhu mot con thu".


= Chien dich Man Chau cua Lien Xo =

Theo nhung thoa thuan tai hoi nghi Yalta, sau khi gianh chien thang truoc Đuc Quoc xa o chau Au, Lien Xo co trach nhiem chuan bi tac chien voi Đe quoc Nhat Ban. Thang 4 nam 1945, Lien Xo tuyen bo xoa bo "Hiep uoc Trung lap Nhat-Xo". Thang 6, Lien Xo thanh lap bo tong tu lenh Vien Đong đong tai Sabarovsk do nguyen soai Aleksandr Mikhailovich Vasilevsky đung đau đong thoi bi mat đieu đong tu mat tran phia tay 750.000 quan sang mat tran phia đong. Tu thang 5 đen thang 8, 136.000 toa xe lua đa đuoc su dung đe chuyen quan, vu khi va cac phuong tien chien tranh đen sat Man Chau, Mong Co, Bac Trieu Tien.

Bo tu lenh Hong quan Lien Xo tai Vien Đong co trong tay 3 phuong dien quan, tong cong co 11 tap đoan quan, 1 tap đoan quan tang thiet giap, ba tap đoan quan linh du va mot bo phan quan Mong Co, tat ca co 1.740.000 quan. Trong khi đo, Đao quan Quan Đong cua Nhat Ban đong tai Man Chau co 714.000 quan, ngoai ra con co 170.000 quan Man Chau quoc va 44.000 quan Mong Cuong (chu hau cua Nhat). Quan Nhat xay dung tai đay 17 vung phong thu manh va 4 vung o Trieu Tien. Quan đoi Lien Xo troi hon Nhat Ban ve nguoi gap 1,6 lan, ve đai bac gap 4,8 lan, ve xe tang gap 4 lan, ve may bay gap 1,9 lan nen chiem uu the tuyet đoi.
Ngay 8 thang 8, Lien Xo tuyen chien voi Nhat Ban. Sang ngay 9 thang 8, Hong quan tong tan cong quan Nhat tren 3 mat tran: đong bac Trung Quoc, Nam đao Sakhaline va quan đao Kurile. Đen ngay 14, quan đoi Lien Xo đa hoan thanh viec bao vay chia cat quan đoi Nhat o Tham Duong, Truong Xuan, Cat Lam, Cap Nhi Tan va Te Te Cap Nhi,... Ngay 17 thang 8, tu lenh quan Quan Đong Otozo Yamada đe nghi ngung ban nhung tai nhieu noi quan Nhat van chong cu quyet liet. Sang 19 thang 8, Hong quan Lien Xo nhay du xuong Truong Xuan, chiem bo tu lenh quan Quan Đong. Đai tuong Yamada cung toan the bo tu lenh trao kiem lam le đau hang. Sau 10 ngay tac chien, toan bo quan Nhat tai đong bac Trung Quoc va Bac Trieu Tien đau hang. Ngay 25 thang 8, 18.000 quan Nhat tren đao Sakhaline đau hang. Ngay 28 thang 8, Lien Xo chiem quan đao Kurile, bat 80.000 tu binh.
Ket qua la sau chien dich Man Chau, Hong quan Lien Xo phoi hop cung quan đoi Mong Co đa giai phong gan 1 trieu km² lanh tho Man Chau, Bac Trieu Tien va mot phan Noi Mong, mot nua đao Sakhaline, quan đao Kurile va ban đao Lieu Đong. Nhat Ban mat hon 83.000 quan va 594.000 quan bi bat lam tu binh. Ngoai ra, 200.000 quan Man Chau quoc cung bi giai gioi. Vu nem bom nguyen tu cua Hoa Ky cung đa gop phan lam cho Chien dich Man Chau ket thuc mau chong hon. Neu khong co lenh cua Thien hoang keu goi ha khi gioi, đao quan Quan Đong van se bi đap tan hoan toan nhung ton that cho phia Lien Xo se lon hon khi phai đuong đau voi đoi quan tinh nhue va cuong tin nhat cua Nhat Ban.
Ngay trong ngay 9 thang 8, trong cuoc hop Hoi đong Chien tranh Toi cao khai mac luc 10:30, thu tuong Kantaro Suzuki đanh gia rang "Viec Lien Xo tham chien sang hom nay đa đua chung ta vao mot tinh the hoan toan khong co loi thoat, khien cho chung ta khong the tiep tuc chien tranh đuoc nua" Đe đua ra quyet đinh cuoi cung, thu tuong Suzuki đe nghi vao cung xin Thien hoang đua ra "thien đoan" (聖断, seidan, co nghia la "quyet đinh thieng lieng"). Ngay 10 thang 8, sau khi nghe tin ve cuoc tan cong Man Chau cua Lien Xo va y kien cua Hoi đong toi cao, Thien hoang Chieu Hoa đua ra loi phan:

Theo quan điem cua Ward Wilson thi cac nha lanh đao Nhat tu lau đa ket luan: co the đanh mot tran quyet đinh chong lai mot đai cuong quoc tien cong tu mot huong, song khong the nao đanh lui hai đai cuong quoc tien cong tu hai huong khac nhau. Trong mot cuoc hop cua Hoi đong Toi cao vao thang 6 nam 1945, ho đa noi rang su tham gia cua Lien Xo vao cuoc chien "se quyet đinh so phan cua ca Đe quoc". Chien dich Man Chau cua Lien Xo đa lam tan bien moi hy vong khang cu cua Nhat Ban. Nhieu nguoi tin rang chien dich cua Lien Xo moi thuc su la đon chien luoc quyet đinh khien Nhat Ban đau hang, con 2 vu nem bom nguyen tu cua My thi khong.


= Nhat Ban đau hang =

Sau khi Lien Xo tham chien, thu tuong Suzuki muon chap nhan đau hang theo tuyen cao Postdam chi voi mot đieu kien la quoc the (kokutai) cua Nhat (co nghia la vai tro cua Thien Hoang) phai đuoc duy tri. Trong khi đo, Luc quan va Hai quan Nhat lai chi chap nhan đau hang voi 4 đieu kien bo sung la:

Che đo hien hanh cua Nhat phai đuoc duy tri
Nguoi Nhat se tu trung tri toi pham chien tranh cua minh
Nguoi Nhat se đoc lap trong viec giai giap
Đong Minh khong đuoc chiem đong Nhat Ban; con neu bi chiem đong cung khong đuoc chiem đong lau dai va chiem đong thu đo Tokyo.
Ngay 11 thang 8, chinh phu Lien Xo, Anh, My va Trung Quoc đa tra loi khong chap nhan tuyen bo cua Nhat, đong thoi mot lan nua khang đinh lai yeu cau cua Đong Minh ve viec Nhat phai đau hang vo đieu kien va luu y chinh phu Nhat ke tu luc đau hang, chinh quyen cua Nhat hoang se phuc thuoc vao su chi huy toi cao cua cac nuoc Đong Minh va hinh thuc cai tri cua nuoc Nhat se do nhan dan Nhat quyet đinh theo tinh than Tuyen bo Postdam. Đong Minh tra loi nhu vay lai cang gay ra su tranh cai va bat đong y kien trong gioi cam quyen Nhat.
Sang ngay 14 thang 8, voi su tham du cua Nhat hoang Hirohito, cuoc hop cua Hoi đong Toi cao ve chien tranh đa thong qua quyet đinh đau hang vo đieu kien cua nuoc Nhat. Mot so si quan cuong tin nghe tin nay đa co dung bao luc đe ngan chan nhung cuoc noi loan sau đo đa bi dap tat. Noi cac cua thu tuong Suzuki tu chuc va ngay 17 thang 8, hoang than Naruhiko Higashikuni đa đung ra thanh lap chinh phu moi.
12 gio trua ngay 15 thang 8, đai phat thanh Tokyo đa truyen đi chieu thu cua Nhat hoang ve viec Nhat Ban chap nhan đau hang vo đieu kien. Ngay 17 thang 8, lenh đau hang đuoc đua xuong cho quan Nhat con đang đong rai rac tren đat Nhat va o nuoc ngoai. Qua đo, 3,3 trieu quan Nhat đang đong o nuoc ngoai đa lan luot đau hang Đong Minh.
Sang ngay 28 thang 8, luc luong đau tien cua Su đoan khong van so 11 Hoa Ky đa đat chan len đat Nhat, mo đau cuoc chiem đong cua quan đoi My đai dien cho Đong Minh. Chieu ngay 30 thang 8, tuong Douglas MacArthur va Bo tham muu cua ong đa toi va đat Tong hanh dinh lam thoi tai Yokohama (sau doi ve Tokyo).
Ngay 2 thang 9 nam 1945, tren chiec thiet giap ham Missouri cua My đau trong vinh Tokyo, duoi su chu toa cua tuong MacArthur, đai dien cho chinh quyen Nhat la Mamoru Shigemitsu va đai dien cho Bo tong tham muu Nhat la đai tuong Yoshijiro Umezu đa chinh thuc ky vao van kien đau hang Đong Minh vo đieu kien. Ngay nay đa đuoc tong thong My Truman chinh thuc tuyen bo la Ngay V-J (Victory in Japan - Thang loi tai Nhat Ban). Le ky ket nay đa đuoc tien hanh voi su co mat cua cac đai dien cac phai đoan Hoa Ky, Anh, Lien Xo, Phap, Trung Quoc, Uc, Canada, New Zealand va Ha Lan. Chien tranh Thai Binh Duong va Chien tranh the gioi thu hai đen đay đa ket thuc voi thang loi hoan toan thuoc ve phe Đong Minh.


Tinh hinh chau A – Thai Binh Duong sau cuoc chien = Giai giap quan Nhat =
Sau khi chien tranh ket thuc, viec giai giap quan đoi Nhat đa đuoc tien hanh tren toan khu vuc Chau A – Thai Binh Duong. Tai Đong Duong, theo thoa thuan tai hoi nghi Postdam, viec giai giap quan Nhat o Đong Duong đuoc giao cho quan Anh o phia nam vi tuyen 16 va quan đoi Trung Hoa Dan quoc o phia bac. Ngay 14 thang 9, trung tuong Lu Han đuoc thong che Tuong Gioi Thach uy nhiem lam tu lenh truong đen Ha Noi va truoc đo vao ngay 12 thang 9, tuong Anh Douglas Gracey đa đen Sai Gon. Viec to chuc hoi huong cho so quan Nhat chiem đong Đong Duong mai toi ngay 26 thang 3 nam 1946 moi ket thuc.
Tai cac khu vuc con lai o Đong Nam A, quan Nhat bi giai giap lan luot xuong tau ve nuoc gom 14.367 quan o Indonesia, 24.200 o Singapore, 22.000 o Ma Lai, 9.000 o Thai Lan va 35.000 o Mien Đien cho đen thang 8 nam 1946. Viec hoi huong gan 1 trieu quan Nhat chiem đong o Trung Quoc (khong ke đao quan Quan Đong) đen thang 7 nam 1946 moi ket thuc.
Quan đoi Uc phu trach tuoc vu khi va giai giap 139.000 quan Nhat đong tai đao Borneo, New Guinea va cac quan đao Bismarck, Solomon. Con quan My phu trach tuoc vu khi va giai giap 991.000 quan Nhat đong tai Philippines, Nam Trieu Tien va mot loat quan đao tai Thai Binh Duong. Rieng quan đoi Nhat Ban tai chinh quoc tu giai giap vu khi va giai tan.
Trong qua trinh hoi huong, đa co 15% so quan Nhat bi chet đoi, chet ret va benh tat. Đen thang 1 nam 1947, My thong bao viec hoi huong quan Nhat đa ket thuc nhung tren thuc te van con linh Nhat lan quat trong rung ram, khong chiu đau hang cho đen nhieu nam sau chien tranh. Nguoi đuoc coi la nguoi cuoi cung cua quan đoi Nhat Ban thuc hien viec đau hang la mot thieu uy ten Onoda Hiro tai Philippines. Ong chi chap nhan ha vu khi theo lenh cua thuong cap ngay 9 thang 3 nam 1974.


= Chiem đong Nhat Ban =

Su that bai trong chien tranh đa đe lai cho Nhat Ban nhung hau qua nang ne: khoang 3 trieu nguoi chet va mat tich; mat het cac thuoc đia (chiem 44% dien tich nuoc Nhat); kinh te bi pha huy nang ne voi 40% đo thi, 34% may moc cong nghiep bi pha huy; 13 trieu nguoi that nghiep. Viec mat cac thuoc đia, nguon cung luong thuc lon cua Nhat truoc chien tranh cung lam cho luong thuc bi thieu hut tram trong. San xuat cong nghiep chi con 10% so voi truoc chien tranh.
Tu cuoi thang 8 nam 1945, quan Đong Minh, tren thuc te la quan đoi Hoa Ky, đa chiem đong Nhat Ban cho đen nam 1952, đanh dau lan đau tien Nhat Ban bi quan đoi ngoai quoc thong tri. Bo Chi huy toi cao luc luong Đong Minh (Supreme Commander of the Allied Powers, goi tat SCAP) do tuong Douglas MacArthur đung đau đa cho tien hanh bai tru chu nghia quan phiet va dan chu hoa Nhat Ban. Toa an quan su Vien Đong đa đuoc thanh lap đe xet xu toi pham chien tranh Nhat Ban voi 7 an tu hinh (trong đo co Hideki Tojo) va 16 an chung than. Hien phap moi đuoc ban hanh vao thang 5 nam 1947 thay the cho hien phap Minh Tri nam 1889 va SCAP cung cho giai tan cac Zaibatsu va thuc hien cai cach ruong đat.
Khi nuoc Cong hoa Nhan dan Trung Hoa ra đoi va Chien tranh Trieu Tien bung no đa mang lai nhung thay đoi quan trong trong chinh sach cua Hoa Ky voi Nhat. Hoa Ky khong coi Nhat la mot vung đat can chiem đong nua ma coi nuoc nay la đong minh chu yeu o chau A - Thai Binh Duong nham ngan chan su vuon len cua mot đich thu to lon la Trung Quoc. Mat khac, Hoa Ky tiep tuc duy tri can cu quan su o Okinawa đe lam can cu cho Ham đoi Thai Binh Duong, du nguoi Nhat đia phuong đa nhieu lan đe nghi Hoa Ky rut quan khoi đay.


= Phong trao giai phong dan toc o chau A =
Tai Đong Nam A, tan dung thoi co Nhat Ban đau hang Đong Minh, nhieu nuoc đa đung len đau tranh gianh đuoc đoc lap dan toc hoac giai phong phan lon lanh tho. Ngay 17 thang 8, Indonesia tuyen bo đoc lap va thanh lap nuoc Cong hoa Indonesia. Thang 8 nam 1945, nhan dan Viet Nam duoi su lanh đao cua Mat tran Viet Minh tien hanh tong khoi nghia gianh chinh quyen va đen ngay 2 thang 9, nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa ra đoi. Ngay 12 thang 10, đen luot Lao tuyen bo đoc lap. Mac du chua gianh đuoc đoc lap nhung Mien Đien, Ma Lai va Philippines cung đa giai phong đuoc nhieu vung rong lon tu tay Nhat Ban.
Ngay sau đo, cac nuoc Au-My đa quay tro lai tai chiem Đong Nam A. Nam 1954, cuoc khang chien chong Phap xam luoc cua nhan dan Đong Duong đa thanh cong. Ha Lan phai cong nhan Cong hoa Lien bang Indonesia vao nam 1949. Nhieu quoc gia lan luot đuoc cong nhan đoc lap: Philippines (7-1946), Mien Đien (1-1948), Ma Lai (8-1957) va Singapore (6-1959). Thang 1 nam 1950, An Đo cung tuyen bo đoc lap.


= Chien tranh Lanh o chau A =

Sau Chien tranh the gioi thu hai, Quoc dan Đang Trung Quoc va Đang Cong san Trung Quoc lai bat đau tro lai cuoc noi chien tu thang 7 nam 1946. Cuoi nam 1949, cuoc noi chien cham dut, luc luong Quoc dan đang Trung Quoc thua tran, phai rut chay ra Đai Loan. Ngay 1 thang 10 nam 1949, Mao Trach Đong tuyen bo thanh lap nuoc Cong hoa nhan dan Trung Hoa.
Trong khi đo, theo tinh than cua cac hoi nghi giua cac nuoc Đong Minh, ban đao Trieu Tien bi chia cat thanh 2 mien theo đo Lien Xo chiem đong Bac Trieu Tien, Hoa Ky chiem đong mien nam, lay vi tuyen 38 lam ranh gioi. Thang 8 nam 1948, nha nuoc Đai Han Dan quoc đuoc thanh lap. Đen thang 9 cung nam, nuoc Cong hoa Dan chu Nhan dan Trieu Tien ra đoi. Thang 6 nam 1950, cuoc Chien tranh Trieu Tien bung no voi luc luong ho tro chinh cho Bac Trieu Tien la Chi nguyen quan cua Cong hoa Nhan dan Trung Hoa, su tham gia han che cua Lien Xo con Han Quoc đuoc luc luong Lien hiep quoc ho tro, chu yeu la quan đoi Hoa Ky. Chien tranh keo dai đen thang 7 nam 1953 sau khi hai ben ky ket hiep đinh đinh chien tai Ban Mon Điem.


Chien thuat đac biet = Chien thuat tau ngam =

Tau ngam Hoa Ky, giong nhu mot so tau khac cua Anh va Ha Lan, cung hoat đong tu can cu tai Cavite, Philippines, Fremantle, Brisbane tai Uc; Tran Chau cang; Trincomalee, Ceylon tai An Đo; đao Midway; va sau nay la Guam. Vao ngay 7 thang 12 nam 1941, Hai quan My co 55 tau ngam ham đoi va 18 tau ngam co trung o Thai Binh Duong, 38 tau ngam o noi khac va 73 chiec đang đuoc che tao (Khi chien tranh ket thuc, My đa đong đuoc them 228 tau ngam).
Luc luong nay đa đong mot vai tro vo cung quan trong trong viec đanh bai Nhat Ban mac du so luong tau ngam chi chiem mot ti le rat nho trong luc luong hai quan Đong Minh, ma nhu cua Hoa Ky la thap hon 2%. Cac tau ngam Hoa Ky đa khong che đuong bien khi đanh chim tau buon, tau cho quan va đac biet la cac tau cho dau, lam anh huong đen viec van hanh khi tai quan su va cac chien dich quan su cua quan Nhat. Hau qua la đen đau nam 1945, cac kho xang dau cua quan Nhat đeu can sach. Phia Nhat Ban khang đinh đa đanh chim 468 tau ngam Đong minh trong khi that su chi co 42 tau ngam My bi đanh chim tai Thai Binh Duong, 10 chiec khac bi tai nan, bi chim o Đai Tay Duong hoac do hau qua cua viec ban nham. Ngoai ra, co 3 tau ngam Anh bi đanh chim. Đen cuoi cuoc chien, vao thang 8 nam 1945, đoi tau van tai Nhat Ban chi con chua đay 1/4 luong trong tai vao thang 12 nam 1941. Nhin chung, cac tau ngam cua Hai quan Hoa Ky đa đanh chim 1.314 tau van tai cua Nhat Ban, cung nhu khoang 200 tau chien. Trong so đo, lon nhat phai ke la 2 tau san bay Shokaku va Shinano, va thiet giap ham Kongo. Tau ngam Anh thi it thanh tich hon tau ngam My, thanh tich tot nhat la viec tau ngam Anh HMS Trenchant (ma hieu P331) đanh chim tau tuan duong Ashigara cua Hai quan Nhat.
Cac tau ngam Đong Minh khong ap dung chien thuat phong thu thu đong cho đoi phuong ma chu đong tan cong. Vai gio sau cuoc tan cong Tran Chau cang, Roosevelt đa ra lenh ap dung hoc thuyet moi: mot cuoc chien tranh tau ngam khong han che chong lai Nhat Ban. Đieu nay co nghia la moi chien ham, tau buon va tau cho khach cua phe Truc se bi đanh chim, khong canh bao truoc va cung khong cuu ho nhung nguoi song sot. Nguoi My qua hanh đong nay đa thay đoi lap truong đoi voi cuoc chien tranh tau ngam khong han che. Sau chien tranh, khi ma vu nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va cac vu nem bom dan thuong khac bi len an manh me thi lai khong ai chi trich Roosevelt vi chinh sach su dung tau ngam nay cua ong. (Hai đo đoc Đuc Erich Raeder va Karl Donitz khi bi đem ra xet xu tai Toa an Nuremberg vi vi pham luat phap quoc te thong qua chien tranh tau ngam khong han che, đa đuoc mien toi sau khi chung minh đuoc cac tau buon Đong minh la nhung muc tieu quan su hop phap, theo luat cua thoi chien).

Theo tinh toan, cac tau ngam Hoa Ky chiem 56% trong so cac tau buon, tau van tai cua Nhat Ban bi đanh chim; hau het so con lai đeu bi tieu diet boi thuy loi va may bay. Cac tau ngam nay con khang đinh đa đanh chim 28% so tau chien Nhat. Cuoc chien chong lai van tai bien la yeu to quyet đinh nhat trong su sup đo cua nen kinh te Nhat Ban. Cac tau ngam đong minh cung đanh chim mot so luong lon tau van tai cho quan, giet chet hang ngan binh si Nhat Ban va lam can tro viec trien khai quan tiep vien cua Nhat Ban trong cac tran chien tren cac đao Thai Binh Duong.
Ngoai ra, tau ngam Đong Minh con đong vai tro trinh sat, nhu trong tran đanh o bien Philippines va vinh Leyte, khi đa cung cap chinh xac thoi gian va canh bao ve huong tien cua ham đoi Nhat. Chua ke hang ngan phi cong Đong Minh bi ban ha roi xuong bien đa đuoc cuu boi luc luong tau ngam.
Hai quan Nhat Ban cung co mot so luong lon tau ngam va đuoc trang bi ngu loi tot nhat thoi đo, Ngu loi Oxy loai 93, nhung chung lai khong tao đuoc anh huong đang ke đen dien bien cuoc chien. Nam 1942, cac tau ngam Nhat đa hoat đong rat tot khi đanh chim hoac lam bi thuong nhieu tau chien Đong Minh. Tuy nhien, Hai quan Đe quoc Nhat Ban lai ap dung mot hoc thuyet nhu cua hai quan My truoc chien tranh la đe nam đuoc quyen khong che bien, phai dua vao luc luong ham đoi tau noi hung manh chu khong bang viec đanh pha cac tuyen van tai bien. Do đo, mac du nguoi My co mot tuyen van tai khong thuong xuyen tu bo bien phia tay đen mat tran de bi tau ngam tan cong nhung cac tau ngam Nhat Ban lai chi su dung trong vai tro trinh sat tam xa va thinh thoang moi tan cong cac tuyen van tai My. Cac hoat đong cua tau ngam Nhat trong vung bien nuoc Uc vao nam 1942 va 1943 cung chi đat đuoc mot so thanh qua nho. Khi chien cuoc tro nen bat loi đoi voi nguoi Nhat, cac tau ngam Nhat chuyen sang vai tro cung cap tiep lieu cho cac can cu đa bi phong toa nhu Truk va Rabaul. Ngoai ra, mac du la đong minh voi Đuc, Nhat Ban lai ton trong hiep uoc voi Lien Xo ma bo qua hang trieu tan hang tiep lieu chien tranh cua My cho Lien Xo tu San Francisco đen Vladivostok. Trong toan cuoc chien, tau ngam Nhat đanh chim đuoc 184 tau buon voi tong cong khoang 1 trieu tan tai trong, cong them khoang vai chuc tau chien đoi phuong (bao gom 2 tau san bay co lon), thanh tich nay bi coi la khong tuong xung khi so voi so luong tau ngam Nhat tham chien (trong đo 130 tau ngam Nhat đa bi mat).

Hai quan My, tuong phan voi nguoi Nhat, tin tuong vao hieu qua cua viec đanh pha van tai bien ngay tu khi chien tranh bat đau. Tuy nhien, viec quan Đong Minh bi bao vay o Philippines trong giai đoan đau chien tranh đa khien ho phai phan tan luc luong tau ngam vao cac nhiem vu đanh len. Ngoai ra, tau ngam xuat phat tu cac can cu o Uc luon nam duoi su đe doa cua khong quan Nhat khi thuc hien cac chuyen tuan tra lam giam hieu qua hoat đong nen đo đoc Nimitz chi tin tuong tau ngam o nhiem vu giam sat cac can cu cua đich. Mot nguyen nhan nua la Ngu loi Mark 14 va ngoi no Mark VI trang bi cho cac tau ngam đeu hoat đong kem hieu qua, thuong xuyen ban trat muc tieu va phai đen thang 9 nam 1943, cac khuyet điem moi đuoc khac phuc. Roi trong giai đoan truoc chien tranh, mot nhan vien cua So Quan thue Hoa Ky (United States Customs Service) đa lay đuoc mot ban sao chep mat ma thuong mai đuong bien cua Nhat (goi la mat ma Maru), ma khong he biet rang Co quan Tinh bao Hai quan (ONI) đa be khoa đuoc Chinh quyen Nhat Ban biet đuoc viec nay đa nhanh chong đoi khoa ma moi va khoa ma moi nay chi bi pha vao nam 1943.
Do nhung nguyen nhan tren, phai đen nam 1944, Hai quan My moi su dung toi đa hieu qua 150 tau ngam cua minh: cac may radar đuoc gan len tau, chi huy thieu tinh than chien đau bi thay the va khac phuc loi ngu loi. Trong khi đo, viec bao ve cac chuyen van tai bien cua Nhat la rat kem hieu qua do cac chien thuat chong tau ngam yeu kem. Do đo, so luong cac chuyen tuan tra va so luong cac tau bi đanh chim boi tau ngam Hoa Ky ngay cang tang nhanh chong: 350 chuyen (180 tau chim) nam 1942, 350 (335) nam 1943 va 520 (603) nam 1944. Nam 1942, tau ngam Hoa Ky đa đanh chim 4.047 tan, nam sau len đen 388.016 tan chi rieng tau cho dau, va mot con so gap đoi vao nam 1944. Đen nam 1945, so luong va tai trong tau bi đanh chim giam xuong do cac muc tieu khong con dam ra mat bien nua. Tong cong, tau ngam Đong Minh đa đanh chim khoang 200 tau chien, 1.314 thuong thuyen Nhat voi tong tai trong khoang 5,2 trieu tan. Hau het la cac tau cho hang nho, nhung trong đo co 124 tau cho dau đang cho nhien lieu can thiet tu Đong An (Nam Duong). 320 chiec khac la tau cho khach hoac cho quan. Trong cac chien dich tai Guadalcanal, Saipan va Leyte, hang ngan linh Nhat đa bi giet hoac buoc phai đoi huong truoc khi đen đuoc noi can đo bo do tau cho quan bi đanh chim. Khoang 200 chien ham Nhat bi tau ngam đanh chim, tu cac tau khu truc, tau tha thuy loi, tau san tau ngam cho đen tuan duong ham, 1 thiet giap ham va khoang 8 hang khong mau ham. Tuy nhien, ton that ve nguoi cua luc luong tau ngam cung khong he nho; trong so 16.000 nhan vien tau ngam My tham gia vao cong viec tuan tra, 3.500 nguoi trong so ho (22%) đa khong bao gio tro ve, ti le thuong vong cao hon bat ki mot luc luong nao khac trong quan đoi My. Ton that cua Nhat, 130 tau ngam, tham chi con cao hon.
Mot tau ngam Đuc, U-862, đa hoat đong tai Thai Binh Duong trong suot cuoc chien, tuan tra doc theo bo bien phia đong nuoc Uc va New Zealand vao thang 12 nam 1944 va thang 1 nam 1945. No đa đanh chim đuoc mot tau truoc khi bi goi ve Batavia.
So lieu tau van tai Nhat trong The chien 2 (tinh theo tan tai trong, theo JANAC

Mot tai lieu Nhat bao cao rang 15.518 tau dan su đa bi chim trong chien tranh JANAC bao cao rang trong suot chien tranh, 2.117 tau van tai Nhat đa chim voi tong tai trong 8.040.851 tan va 611 tau cua Hai quan Nhat đa chim voi tong tai trong 1.851.450 tan.
Xem them ton that ve tau chien va tai van tai bien cua Nhat Ban trong giai đoan 1941-1945 va tai trong tau ma cac tau ngam My khang đinh đa đanh chim hay lam bi thuong giai đoan 1941-1945. Uy ban đanh gia lien quan Hai - Luc uoc đinh thanh tich cua cac tau ngam My.


= Kamikaze =

Kamikaze (Than phong) la ten goi mot chien thuat tan cong đac biet ma khong quan Nhat ap dung trong giai đoan cuoi cua Chien tranh the gioi thu hai. Theo chien thuat nay, mot phi cong se lai may bay cua minh, thuong la may bay tiem kich hay may bay nem bom hang nhe cho đay thuoc no, bom, ngu loi va binh xang đam vao chien ham đoi phuong. Ngoai cac đoi Kamikaze đanh tau chien, con co mot bo phan nho cac phi đoi Kamikaze khac co nhiem vu phong khong, ho se lao may bay cua minh vao cac phao đai bay B-29 cua My.
Ten goi Kamikaze con đuoc dung đe chi chiec may bay thuc hien nhiem vu đo. Tu Kamikaze bat nguon tu ten mot tran bao lon đa đanh chim toan bo đoan thuyen chien cua đe quoc Mong Co, cuu nuoc Nhat khoi hoa xam lang vao the ky XIII. Ngoai cac phi co chien đau va may bay nem bom đuoc chuyen thanh Kamikaze, tu thang 3 nam 1945, nguoi Nhat đa cho xuat hien vu khi moi la Yokosuka MXY7 Ohka, thuc chat la mot loai bom luon co nguoi lai, phong đi tu may bay me va nguoi cam tu quan ngoi ben trong se đieu khien Ohka đanh trung muc tieu.
Phi đoi Kamikaze đau tien đa đuoc thanh lap tai phi truong Mabalacat, tren đao Luzon, Philippines va nguoi đuoc xem la cha đe cua chien thuat nay la đo đoc Onishi Takijiro. Cuoc tan cong chinh thuc đau tien cua mot phi đoi Kamikaze dien ra vao ngay 25 thang 10 nam 1944 trong tran hai chien vinh Leyte va đa đanh chim tau san bay ho tong USS St. Lo. Tuy nhien, chien thuat Kamikaze cung đa khong the cuu van that bai cua Nhat Ban tai Philippines.
Trong tran Okinawa, chien thuat Kamikaze đa tro thanh quoc sach va la mot phan cua chien luoc trong tran đanh. Ke tu ngay 6 thang 4 đen ngay 22 thang 6, cac Kamikaze đa đanh chim 30 chien ham cac loai cua hai quan Hoa Ky, lam trong thuong 223 ham tau khac. So binh linh va si quan hai quan Đong Minh tu tran len đen 4.907 nguoi va 4.824 nguoi khac bi thuong.
Đe chong lai cac Kamikaze, hai quan Đong Minh đa su dung nhieu bien phap trong đo thanh cong nhat la bo tri cac khu truc ham bao quanh soai ham đe tao nen mot luoi lua phong khong ngan chan cac Kamikaze tien đen muc tieu la kho xang dau. Viec chi đuoc huan luyen so sai cung khien phi cong Kamikaze tro thanh moi ngon cho cac phi cong Đong Minh lao luyen va đuoc trang bi may bay tot hon. Tuy nhien, theo thong ke cua khong luc Hoa Ky sau khi chien tranh ket thuc, co đen 14% Kamikaze song sot va đanh trung tau My; gan 8,5% so tau bi Kamikaze đanh trung bi chim.
Nha bao nguoi Uc Denis va Peggy Warner, trong cuon sach in nam 1982 voi su gia hai quan Nhat Seno Sadao (The Sacred Warriors: Japan's Suicide Legions), đua ra con so 57 tau bi kamikazes đanh đam. Tuy nhien, Bill Gordon, mot nha Nhat Ban hoc nguoi My chuyen gia ve kamikaze, cho biet co 49 tau bi kamikaze đanh đam. Trong so cac tau bi đanh chim co 3 chiec tau san bay ho tong va 14 tau khu truc, con lai la tau van tai. Ngoai so tau bi đanh chim, cac kamikaze đa đanh hong 368 tau khac (mot so tau trong so đo bi đanh hong nhieu lan), bao gom 39 luot tau san bay bi đanh hong (gom 15 luot tau san bay ho tong, 3 tau san bay hang nhe va 21 luot tau san bay co lon), nhieu tau trong so đo bi hong rat nang. Đe đat đuoc thanh qua ay, nguoi Nhat đa mat hon 3.900 may bay kamimakze cac loai va so phi cong tuong ung trong toan cuoc chien, nhung ho van khong the đao nguoc tinh the o Okinawa cung nhu toan bo cuoc chien.
Trong so tau bi đanh trung, khoang 8,5% bi chim, tat ca đeu la cac tau co vua hoac nho (co choan nuoc duoi 10.000 tan). Ty le tau chim kha thap la do cac may bay kamikaze tan cong theo kieu bo nhao tu tren cao xuong, lao vao tau tu phia tren. Nhung đon tan cong vao cac khu vuc phia tren mon nuoc kieu nay it khi co kha nang lam chim tau co lon, boi it lam hu hai luon tau. Tuy nhien, vu no do chiec may bay lao vao tau co the gay ra nhung đam chay du doi tan pha cau truc thuong tang cua con tau, lam cac thiet bi, vu khi va may moc bi hu hong. Nhieu con tau bi kamikaze đanh trung van noi va khong đuoc tinh la chim, nhung thuc ra chung bi hu hai rat nang, chi phi sua chua va thiet hai nhan mang rat lon. Vi du nhu chiec tau san bay USS Bunker Hill (CV-17) bi đanh trung vao ngay 11/5/1945, tau khong chim nhung đa co 389 nguoi chet va 264 bi thuong, va phai mat 4 thang đe sua chua hu hai.
Chien thuat nay chi chinh thuc cham dut tu ngay 15 thang 8 nam 1945, ngay Nhat Ban tuyen bo đau hang Đong Minh vo đieu kien. Đo đoc Onishi đa mo bung tu sat voi mong muon cai chet cua minh se la su ta toi truoc nhung phi cong Kamikaze đa hy sinh va nhung gia đinh cua ho.


= Cac chien thuat tan cong tu sat khac =

Ngoai Kamikaze, nguoi Nhat con co mot so chien thuat tan cong tu sat khac. Hai quan Đe quoc Nhat Ban co Kairyu, mot kieu tau ngam đuoc trang bi 2 ngu loi va 600 kg chat no dung trong cac nhiem vu tu sat. Ngoai ra con co Kaiten ("Hoi thien" tuc la xoay troi), mot kieu ngu loi co mot nguoi ngoi ben trong va se lai no lao thang vao tau đich sau khi đuoc phong ra tu cac chien ham hoac tau ngam; Shinyo, mot kieu ngu loi đinh phia truoc mui chua đay chat no cuc manh, co the đat đen toc đo 28 hai ly hay Fukuryu, nhung nguoi nhai se mang mot khoi thuoc no lan xuong đay bien đe gan vao chan vit hoac banh lai tau cua đich quan.
Đuoc su dung tu cuoi nam 1944, Kaiten đa đanh chim tong cong mot tau khu truc ho tong, mot tau cho dau co lon va mot tau đo bo cho linh, đong thoi gay hu hai cho vai tau khac, gay ra cai chet cua 187 quan nhan My. Đoi lai, 104 chiec Kaiten cung nguoi lai cua chung đa thiet mang. Nhin chung, Kaiten cac phien ban đau đuoc coi la co hieu qua thap, de bi hong hoc nen ty le đanh trung muc tieu thap, cac phien ban cai tien đa đuoc phat trien nhung chua đi vao tham chien thi Nhat Ban đa đau hang.
Trong cac tran đanh tren bo, Luc quan Đe quoc Nhat Ban con su dung cac cuoc "Tan cong Banzai" (萬歳突撃?). Đay la ten goi cho chien thuat bien nguoi đuoc thuc hien boi linh Nhat nham tranh phai đau hang, bi bat lam tu binh va nhat la bao toan danh du cho quan đoi Thien hoang sau khi that tran. So di quan Đong Minh goi ten chien thuat tan cong nay la "Tan cong Banzai" vi quan Nhat vua tan cong, vua ho to Tennoheika banzai! (天皇陛下萬歳！, Tennoheika banzai!), nghia la "Thien hoang van tue!". Chien thuat nay đuoc su dung lan đau trong tran Attu nam 1943 va đuoc su dung thuong xuyen cho đen tran Okinawa vao nam 1945.


= Fu-Go =

Fu-Go (Tieng Nhat:風船爆弾 fusen bakudan, nghia la vu khi muon suc gio) hay khinh khi cau mang bom la mot thu vu khi đac biet đuoc Nhat Ban su dung đe tan cong chinh quoc Hoa Ky bang đuong khong nham đap tra lai cuoc oanh kich Tokyo vao nam 1942. Trong cuon sach tua đe "Fu-Go: Lich su ky la cua cuoc tan cong bang bom khi cau cua Nhat Ban nham vao nuoc My", tac gia Ross Coen mo ta loai vu khi nay la "Ten lua lien luc đia đau tien tren the gioi".
Chien dich nay đuoc Đe quoc Nhat Ban len ke hoach tu nam 1944, nham loi dung nhung dong khi di chuyen sang phia đong o đo cao hon 9 km đe tra đua cac vu khong kich cua Hoa Ky. Nhat Ban co rat it lua chon đe tan cong vao đat lien cua nuoc My, boi ho đa mat nhieu tau san bay trong cac cuoc hai chien voi quan đoi My o Thai Binh Duong. Nam 1942, tau ngam cua nuoc nay đa am tham tien sat bo bien nuoc My va oanh tac cac muc tieu o bang Oregon va California nhung khong gay ra thiet hai đang ke va đen nam 1944, cac cuoc tan cong kieu nay khong con kha thi. Phong nghien cuu Ky thuat Quan đoi So 9 cua Đe quoc Nhat Ban đa tao ra cac khinh khi cau dung khi hydro nhe nhung ben chac tu loai giay bang go dau tam mang theo cac vu khi nhu min sat thuong 15 kg, cac qua bom chay loai 5 kg hay 12 kg, nho su dung cac bao cat đe giu thang bang va mot đong ho kiem soat đo cao voi nhung qua bom co đuoc treo vong quanh, chung mat 30-60 gio đe bay toi bo bien nuoc My. Nhung khinh khi cau đuoc thiet ke rat kheo leo, giup chung bay cao vao ban ngay va ha thap vao ban đem nho mot đong ho đo khi ap giup kiem soat tran bay.
Ke hoach đuoc thuc hien thanh 2 đot: đot 1 vao thang 6 nam 1944 voi 200 qua nhung khi cau đa khong đen đuoc muc tieu. Đot 2 so luong lon hon rat nhieu, len đen 9.300 qua nhung chi mot so it roi xuong cac bang Oregon, Michigan va gay ton that khong đang ke, chi gay ra thiet hai nho, mot phan do khi hau mua đong am uot đa dap tat cac ngon lua. Sau khi phat hien, Hoa Ky đa huy đong hang nghin quan va nhieu phi đoi may bay tim kiem, ngan chan khinh khi cau bay vao noi đia.
Ngay 10 thang 3 nam 1945, mot khinh khi cau loai nay đa lam hong tuyen day đien chinh ket noi tu Đap Grand Coulee tren song Columbia gay chap đien va tat nguon cung cap cho nha may lam mat cua co so Hanford - mot co so hat nhan khi đo đang san xuat plutonium cho qua bom nguyen tu pha huy thanh pho Nagasaki sau nay. Cong viec bi gian đoan trong mot thoi gian ngan.
Tuy nhien, su bung bit cua truyen thong Hoa Ky khi đo đa khien nguoi Nhat khong he hay biet hieu qua cua nhung no luc tra đua bang khinh khi cau. Bao chi khong đua tin ve nhung vu no đe ngan khong cho nguoi Nhat biet rang cac vu khi thu nghiem cua ho tren thuc te đa bay đen đuoc nuoc My. Co ve nhu quan đoi Nhat đa that vong voi ket qua cua chien dich va tu bo hoat đong nay vai thang truoc khi đau hang quan Đong minh vao thang 9 nam 1945.
Nam 1950, mot tuong đai đuoc dung len gan noi no bom khi cau đe tuong niem nhung nan nhan o Oregon, mang tenTuong đai Mitchell voi dong chu khac:"Noi duy nhat tren đat My xay ra cai chet do hanh đong cua ke thu trong The chien thu II". Ngay nay, Bao tang hat Klamath va mot bao tang khinh khi cau o Albuquerque van trung bay nhung qua bom khinh khi cau chua phat no cua Nhat Ban.


= Vu khi sinh hoc =

Đon vi 731 (731部隊 (731 bo đoi)/ ななさんいちふたい, Nana-san-ichi butai, tieng Trung: 731部队) La mot đon vi nghien cuu va phat trien vu khi hoa-sinh cua Quan đoi Hoang gia Nhat Ban, đon vi nay đa tien hanh nhieu thi nghiem nguy hiem tren co the nguoi trong chien tranh Trung-Nhat lan thu hai (1937-1945) va chien tranh the gioi thu hai. Đon vi 731 đuoc đieu hanh boi tu lenh Ishii Shiro đen tan khi ket thuc chien tranh. Đon vi 731 la co quan đau nao cua nhieu đon vi khac phuc vu cho Đe quoc Nhat trong viec nghien cuu vu khi sinh hoc; bao gom Đon vi 516 (Te Te Cap Nhi), Đon vi 543 (Hai Lap Nhi), Đon vi 773 (Songo unit), Đon vi 100 (Truong Xuan, Cat Lam), Unit Ei 1644 (Nam Kinh), Đon vi 1855 (Bac Kinh), Đon vi 8604 (Quang Chau), Unit 200 (Man Chau) va Đon vi 9420 (Singapore). No đuoc coi la mot trong nhung toi ac chien tranh khet tieng nhat cua nguoi Nhat.
Trong Chien tranh Trung-Nhat va cuoi Chien tranh the gioi thu hai, nguoi Nhat đa dung mam benh dich hach, benh ta, đau mua, benh than cung nhu mot so benh khac vao nhung qua bom tha xuong hang ngu binh si va ke ca dan thuong Trung Quoc.
Trong vai thang đau chien tranh voi Hoa Ky sau vu tan cong Tran Tran Chau Cang, Nhat Ban cung đa len ke hoach su dung vu khi sinh hoc chong lai nguoi My. Trong Tran Bataan vao thang 3 nam 1942, nguoi Nhat toan tinh tha hon 90 kg bo chet mang mam benh dich hach va khoang 150 trieu con trung. Tuy nhien, su đau hang cua cac luc luong My khien ke hoach khong can thiet.
Vao cuoi Chien tranh the gioi thu hai, cac nha khoa hoc thuoc Đon vi 731 đa pha huy hau het bang chung cua chuong trinh. Tuy nhien, mot so đong vat thu nghiem bi nhiem benh đa đuoc tha ra gay benh dich hach cho khoang 30.000 nguoi tai Binh Phong (Cap Nhi Tan) trong vong 3 nam đau tien sau chien tranh.
Theo Hoi thao quoc te ve toi ac cua chien tranh vi khuan nam 2002, so nguoi bi giet boi Quan đoi Đe quoc Nhat qua thu nghiem vi khuan tren nguoi la khoang 580.000. Theo cac nguon khac, "hang chuc ngan, va co le co toi 400.000 nguoi Trung Quoc đa chet vi benh dich hach, benh ta, benh than va cac benh khac" do chien tranh sinh hoc.
Sau khi Nhat Ban đau hang, My cam thay hung thu voi nhung ket qua thi nghiem vu khi sinh hoc cua Đon vi 731. Đe đoi lay thong tin, chinh quyen My đa em nhem toi ac cua Đon vi 731, đong thoi mien truy cuu trach nhiem đoi voi tuong Ishii Shiro cung voi nhung ke lien quan bat chap su phan đoi cua Lien Xo. Tuong Shiro Ishii qua đoi trong yen binh o tuoi 67. Nhieu nha khoa hoc Nhat tham gia Đon vi 731 cung đuoc My mien truy to toi ac chien tranh va ve sau co nhung nguoi đa co đuoc su nghiep lon ve chinh tri, hoc thuat, kinh doanh va y te.


Cac tran đanh = Chien tranh Trung-Nhat =
Truoc khi Hoa Ky tham chien:

 7 thang 7, 1937 – 9 thang 7 1937 Su kien Lu Cau Kieu
 13 thang 8 nam 1937 - 26 thang 11, 1937 Tran Thuong Hai
 1 thang 9, 1937 – 9 thang 11, 1937 Tran Thai Nguyen
 9 thang 12 nam 1937 – 31 thang 1, 1938 Tran Nam Kinh
 24 thang 3, 1938 – 1 thang 5, 1938 Tran Tu Chau
 11 thang 6 nam 1938 – 27 thang 10, 1938 Tran Vu Han
 17 thang 3, 1939 – 10 thang 5 nam 1939 Tran Nam Xuong
 20 thang 4 nam 1939 - 24 thang 5 nam 1939 Tran Tuy Chau-Tao Duong
 13 thang 9 nam 1939 - 8 thang 10 nam 1939 Tran Truong Sa (1939)
 15 thang 11 nam 1939 - 30 thang 11 nam 1940 Tran Nam Quang Tay
 1 thang 5 nam 1940 - 18 thang 6 nam 1940 Tran Tao Duong-Nghi Xuong
 30 thang 1 nam 1941 - 1 thang 3 nam 1941 Tran Nam Ha Nam
 14 thang 3 nam 1941 - 9 thang 4 nam 1941 Tran Thuong Cao
 7 thang 5 nam 1941 – 27 thang 5 nam 1941 Tran Nam Son Tay
 6 thang 9 nam 1941 - 8 thang 10 nam 1941 Tran Truong Sa (1941)
Sau khi Hoa Ky tham chien:

 24 thang 2 nam 1941 - 15 thang 1 nam 1942 Tran Truong Sa (1942)
 14 thang 5 nam 1942 - 7 thang 9 nam 1942 Chien dich Chiet Giang-Giang Tay
 12 thang 5 nam 1943 - 3 thang 6 nam 1943 Tran Tay Ho Bac
 2 thang 11 nam 1943- 20 thang 12 nam 1943 Tran Chuong Đuc
 17 thang 4 nam 1944 – 10 thang 12 nam 1944 Chien dich Ichi-Go
 9 thang 4 nam 1945 - 7 thang 6 nam 1945 Tran Tay Ho Nam
 Chien tranh Phap-Thai

Thang 10, 1940 – 9 thang 5 nam 1941
 Chien tranh bien gioi Xo-Nhat

29 thang 7 nam 1938 – 11 thang 8 nam 1938 Tran ho Khasan
11 thang 5 nam 1939 – 16 thang 9 nam 1939 Tran Khalkhin Gol


= Nhat Ban banh truong =
 22 thang 9 nam 1940 Nhat Ban xam luoc Đong Duong
 7 thang 12 nam 1941 (8 thang 12 theo gio Nhat Ban) Tran Tran Chau cang
 8 thang 12 nam 1941 Nhat Ban xam luoc Thai Lan
 8 thang 12 nam 1941 Tran Guam (1941)
8 thang 12 nam 1941 Hoa Ky tuyen chien voi Nhat Ban
 8 thang 12 nam 1941 – 25 thang 12 nam 1941 Tran Hong Kong
 8 thang 12 nam 1941 – 31 thang 1 nam 1942 Tran Ma Lai
 10 thang 12 nam 1941 - Đanh chim Prince of Wales va Repulse
 11 thang 12 nam 1941 – 24 thang 12 nam 1941 Tran đao Wake
 16 thang 12 nam 1941 – 1 thang 4 nam 1942 Chien dich Borneo(1942)
 22 thang 12 nam 1941 – 6 thang 5 nam 1942 Tran Philippines
 11 thang 1 nam 1942 – 12 thang 1 nam 1942 Tran Tarakan
 23 thang 1 nam 1942 Tran Rabaul (1942)
 24 thang 1 nam 1942 Hai chien Balikpapan
25 thang 1 nam 1942 Thai Lan tuyen chien voi Đong Minh
 30 thang 1 nam 1942 – 3 thang 2 nam 1942 Tran Ambon
 30 thang 1 nam 1942 – 15 thang 2 nam 1942 Tran Singapore
 4 thang 2 nam 1942 Tran chien eo Makassar
 14 thang 2 nam 1942 - 15 thang 2 nam 1942 Tran Palembang
 19 thang 2 nam 1942 Nem bom Darwin, Uc
 19 thang 2 nam 1942 – 20 thang 2 nam 1942 Tran chien eo Badung
 19 thang 2 nam 1942 – 10 thang 2 nam 1943 Tran Timor (1942-43)
 27 thang 2 nam 1942 – 1 thang 3 nam 1942 Tran chien bien Java
 1 thang 3 nam 1942 Tran chien eo Sunda
 1 thang 3 nam 1942 – 9 thang 3 nam 1942 Tran Java
 31 thang 3 nam 1942 Tran đao Christmas
 31 thang 3 nam 1942 – 10 thang 4 nam 1942 Khong kich An Đo Duong
 18 thang 4 nam 1942 Cuoc oanh tac Doolittle
 3 thang 5 nam 1942 Nhat Ban đo bo Tulagi
  4 thang 5 nam 1942 – 8 thang 5 nam 1942 Hai chien bien Coral
 31 thang 5 nam 1942 – 8 thang 6 nam 1942 Cuoc tan cong cang Sydney, Uc
 4 thang 6 nam 1942 – 1942 - 6 thang 6 nam 1942 Tran Midway


= Đong Minh phan cong =

Mat tran Đong Nam A: 8 thang 12 nam 1941 – 15 thang 8 nam 1945

    Mat tran Mien Đien: 16 thang 12 nam 1941 – 15 thang 8 nam 1945
 15 thang 5 nam 1945 – 16 thang 5 nam 1945 Tran chien eo Malacca
Chien dich New Guinea

 23 thang 1 nam 1942 – Tran Rabaul
7 thang 3 nam 1942 – Chien dich Mo (Nhat Ban đo bo len New Guinea)
 1 thang 7 nam 1942 – 31 thang 1 nam 1943 Chien dich Đuong tau Kokoda
  25 thang 8 nam 1942 – 5 thang 9 nam 1942 Tran chien vinh Milne
  16 thang 11 nam 1942 – 22 thang 1 nam 1943 Tran Buna-Gona
  28 thang 1 nam 1943 – 30 thang 1 nam 1943 Tran Wau
  2 thang 3 nam 1943 – 4 thang 3 nam 1943 Tran bien Bismarck
  29 thang 6 nam 1943 – 16 thang 9 nam 1943 Tran Lae
   30 thang 6 nam 1943 – 25 thang 3 nam 1944 Chien dich Cartwheel
  19 thang 9 nam 1943 – 24 thang 4 nam 1944 Tran chien day Finisterre
  22 thang 9 nam 1943 – 15 thang 1 nam 1944 Tran ban đao Huon
   1 thang 11 nam 1943 – 11 thang 11 nam 1943 Cuoc oanh tac Rabaul (1943)
   15 thang 12 nam 1943 – 15 thang 8 nam 1945 Chien dich New Britain
 29 thang 2 nam 1944 – 25 thang 3 nam 1944 Chien dich quan đao Admiralty
  22 thang 4 nam 1944 – 15 thang 8 nam 1945 Chien dich Tay New Guinea
Tran Madagascar 

 5 thang 5 nam 1942 – 6 thang 11 nam 1942 Tran Madagascar
Chien dich quan đao Aleutian

  6 thang 6 nam 1942 – 15 thang 8 nam 1943 Tran quan đao Aleutian
  7 thang 6 nam 1942 – 15 thang 8 nam 1943 Tran Kiska
 26 thang 3 nam 1943 – Tran quan đao Komandorski
Chien dich Guadalcanal

    7 thang 8 nam 1942 – 9 thang 2 nam 1943 Tran Guadalcanal
 9 thang 8 nam 1942 Tran đao Savo
  24 thang 8 nam 1942 – 25 thang 8 nam 1942 Tran Đong Solomon
 11 thang 10 nam 1942– 12 thang 10 nam 1942 Tran Cape Esperance
25 thang 10 nam 1942 – 27 thang 10 nam 1942 Tran quan đao Santa Cruz
  13 thang 11 nam 1942 – 15 thang 11 nam 1942 Hai chien Guadalcanal
 30 thang 11 nam 1942 Tran Tassafaronga
Chien dich quan đao Solomon

 29 thang 1 nam 1943 – 30 thang 1 nam 1943 Tran đao Rennell
 6 thang 3 nam 1943 Tran chien eo Blackett
    10 thang 6 nam 1943 – 25 thang 8 nam 1943 Tran New Georgia
6 thang 7 nam 1943 Tran chien vinh Kula
 12 thang 7 nam 1943 – 13 thang 7 nam 1943 Tran Kolombangara
 6 thang 8 nam 1943 – 7 thang 8 nam 1943 Tran vinh Vella
 17 thang 8 nam 1943 – 18 thang 8 nam 1943 Tran Horaniu
   15 thang 8 nam 1943 – 9 thang 10 nam 1943 Tran Vella Lavella
 6 thang 10 nam 1943 Hai chien Vella Lavella
    1 thang 11 nam 1943 – 21 thang 8 nam 1945 Tran Bougainville
 1 thang 11 nam 1943 – 2 thang 11 nam 1943 Tran chien vinh Empress Augusta
 26 thang 11 nam 1943 Tran Cape St. George
Chien dich quan đao Gilbert va Marshall

 20 thang 11 nam 1943 – 23 thang 11 nam 1943 Tran Tarawa
 20 thang 11 nam 1943 – 24 thang 11 nam 1943 Tran Makin
 31 thang 1 nam 1944 – 7 thang 2 nam 1944 Tran Kwajalein
 16 thang 2 nam 1944 – 17 thang 2 nam 1944 Chien dich Hailstone
 16 thang 2 nam 1944 – 23 thang 2 nam 1944 Tran Eniwetok
Nem bom Đong Nam A, 1944-45

  19 thang 4 nam 1944 Chien dich Cockpit
  17 thang 5 nam 1944 Chien dich Transom
 5 thang 6 nam 1944 – Thang 5 1945 Chien dich Matterhorn
 24 thang 1 nam 1945 – 29 thang 1 nam 1945 Chien dich Meridian
Chien dich quan đao Mariana va Palau

 15 thang 6 nam 1944 – 9 thang 7 nam 1944 Tran Saipan
 19 thang 6 nam 1944 – 20 thang 6 nam 1944 Hai chien bien Philippines
 21 thang 7 nam 1944 – 10 thang 8 nam 1944 Tran Guam
 24 thang 7 nam 1944 – 1 thang 8 nam 1944 Tran Tinian
 15 thang 9 nam 1944 – 25 thang 11 nam 1944 Tran Peleliu
 17 thang 9 nam 1944 – 30 thang 9 nam 1944 Tran Angaur
Chien dich Philippines

  20 thang 10 nam 1944 – 10 thang 12 nam 1944 Tran Leyte
  24 thang 10 nam 1944 – 25 thang 10 nam 1944 Hai chien vinh Leyte
 11 thang 11 nam 1944 – 21 thang 12 nam 1944 Tran chien vinh Ormoc
   15 thang 12 nam 1944 – 4 thang 7 nam 1945 Tran Luzon
  9 thang 1 nam 1945 Cuoc đo bo len vinh Lingayen
  31 thang 1 nam 1945 – 8 thang 2 nam 1945 Đong Minh chiem lai Bataan
  3 thang 2 nam 1945 – 3 thang 3 nam 1945 Tran Manila
  18 thang 3 nam 1945 – 30 thang 7 nam 1945 Tran Visayas
  10 thang 3 nam 1945 – 15 thang 8 nam 1945 Tran Mindanao
Chien dich quan đao Ogasawara va Ryukyu

 19 thang 2 nam 1945 – 26 thang 3 nam 1945 Tran Iwo Jima
     1 thang 4 nam 1945 – 21 thang 6 nam 1945 Tran Okinawa
 7 thang 4 nam 1945 Cuoc hanh quan Ten-Go
Chien dich Borneo

   1 thang 5 nam 1945 – 25 thang 5 nam 1945 Tran Tarakan
 10 thang 6 nam 1945 – 15 thang 6 nam 1945 Tran Brunei
 10 thang 6 nam 1945 – 22 thang 6 nam 1945 Tran Labuan
 17 thang 6 nam 1945 – 15 thang 8 nam 1945 Tran Bac Borneo
  7 thang 7 nam 1945 – 21 thang 7 nam 1945 Tran Balikpapan
Chien dich Nhat Ban

 22 thang 7 nam 1945 Tran chien vinh Tokyo
 6 thang 8 nam 1945 – 9 thang 8 nam 1945 Vu nem bom nguyen tu xuong Hiroshima va Nagasaki
Chien dich Man Chau

 8 thang 8 nam 1945 – 2 thang 9 nam 1945 Chien dich Man Chau


Chu thich Tham khao Vinh Sinh (1991). Nhat Ban can đai. Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Thanh pho Ho Chi Minh - Khoa Su truong Đai hoc Su pham Thanh pho Ho Chi Minh.
Tu Thien An; Hua Binh; Vuong Hong Sinh (2002). Lich su the gioi thoi hien đai (1900-1945). Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Thanh pho Ho Chi Minh.
Hoang Anh Thai (chu bien) (2006). Lich su the gioi hien đai. Ha Noi: Nha xuat ban Giao duc.
Nhieu tac gia (2004). Nhat Ban trong Chien tranh Thai Binh Duong. Nha xuat ban Cong an nhan dan.
Le Vinh Quoc; Huynh Van Tong (1991). Cuoc chien tranh Thai Binh Duong (1941-1945) - Quyen 1. Nha xuat ban Giao duc.
Le Vinh Quoc; Huynh Van Tong (2000). Cuoc chien tranh Thai Binh Duong (1941-1945) - Quyen 2. Viet Nam: Nha xuat ban Giao duc.
Nhieu tac gia (1985). Su that bai cua chu nghia quan phiet Nhat trong Chien tranh the gioi thu hai. Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Su that.
Vien su hoc, Trung tam khoa hoc xa hoi va nhan van quoc gia (2003). The gioi nhung su kien lich su the ky XX. Đa Nang: Nha xuat ban Giao duc.
Geoffrey Parker (2006). Lich su chien tranh. Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Tong hop Thanh pho Ho Chi Minh.
Vien lich su quan su Viet Nam (2003). The gioi the ky XX - Nhung su kien quan su. Ha Noi: Nha xuat ban Quan đoi Nhan dan.
Le Van Quang (2003). Lich su quan he quoc te tu 1917 đen 1945. Thanh pho Ho Chi Minh: Nha xuat ban Giao duc.
John Toland (1970). The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire 1936-1945. New York: Random House. ISBN 0-8129-6858-1. OCLC 105915.
R.H.Mason; J.G.Caiger (2004). Lich su Nhat Ban. Ha Noi: Nha xuat ban Lao đong.
Abraham Rothberg; Pierce G.Fredericks; Michael O'Keefe (2009). Lich su song đong cua Chien tranh the gioi thu hai. Ha Noi: Nha xuat ban Tu đien bach khoa.
Иноуэ, Киёси; Оконоги, Синдзабуро; Судзуки, Сёси (1955).  История современной Японии [Lich su Nhat Ban hien đai] (bang tieng Nga). Moskva. OCLC 561794222.{{Chu thich sach}}:  Quan ly CS1: đia điem thieu nha xuat ban (lien ket)


Xem them Chien tranh the gioi thu hai
Đe quoc Nhat Ban
Chiem đong Nhat Ban


Lien ket ngoai (tieng Phap) La politique de la sphere de coprosperite de la grande Asie orientale au Japon
Animated History of the Pacific War Luu tru ngay 8 thang 9 nam 2008 tai Wayback Machine
Canada at the Pacific War Luu tru ngay 24 thang 3 nam 2006 tai Wayback Machine - Canadians in Asia & the Pacific
Ban đo dien bien chien su tai mat tran Thai Binh Duong tu thang 12 nam 1941 đen thang 10 nam 1942
Ban đo dien bien chien su tai mat tran chau A - Thai Binh Duong tu thang 11 nam 1942 đen thang 12 nam 1943