Jerusalem (phien am tieng Viet: Gie-ru-sa-lem, 31°46′B 35°14′Đ; tieng Do Thai: ירושלים Yerushalayim; tieng A Rap:  al-Quds, tieng Hy Lap: Ιεροσολυμα Ierosolyma) la mot thanh pho co đai o Trung Đong, nam tren mot cao nguyen thuoc day nui Do Thai giua Đia Trung Hai va Bien Chet. Đay la mot trong nhung thanh pho lau đoi nhat tren the gioi va đuoc coi la mot đia điem linh thieng đoi voi ba ton giao chinh khoi nguon tu Abraham - Do Thai giao, Kito giao va Hoi giao. Ca Israel va Chinh quyen Palestine đeu tuyen bo Jerusalem la thu đo cua ho, khi Israel duy tri cac the che chinh phu chinh cua minh o đo va Nha nuoc Palestine du đoan đay se la trung tam quyen luc cua nha nuoc nay; tuy nhien, khong yeu cau nao đuoc cong nhan rong rai tren pham vi quoc te.
Trong lich su lau dai cua minh, Jerusalem đa bi pha huy it nhat hai lan, bi bao vay 23 lan, bi bat va chiem 44 lan, bi tan cong 52 lan. Mot phan cua Jerusalem đuoc goi la Thanh pho David cho thay nhung dau hieu đinh cu đau tien trong thien nien ky thu 4 TCN, duoi dang leu trai cua nhung nguoi chan cuu du muc. Jerusalem đuoc đat ten la "Urusalim" tren cac sach co Ai Cap co đai, co le co nghia la "Thanh pho Shalem" theo mot vi than Canaan, trong thoi ky Canaanite (the ky 14 truoc Cong nguyen). Trong thoi ky Israel co đai, hoat đong xay dung quan trong o Jerusalem bat đau vao the ky thu 9 truoc Cong nguyen (Thoi đai đo sat II), va vao the ky thu 8, thanh pho đa phat trien thanh trung tam ton giao va hanh chinh cua Vuong quoc Judah. Nam 1538, cac buc tuong thanh pho đuoc xay dung lai lan cuoi cung xung quanh Jerusalem duoi thoi Suleiman the Magnificent. Ngay nay, nhung buc tuong đo xac đinh Thanh pho Co, theo truyen thong đuoc chia thanh bon phan tu đuoc biet đen tu đau the ky 19 la Khu vuc Armenia, Co đoc giao, Do Thai va Hoi giao. Thanh pho co nay tro thanh Di san The gioi nam 1981 va nam trong Danh sach Di san The gioi đang bi đe doa.
Ke tu nam 1860, Jerusalem đa phat trien vuot xa ranh gioi cua Thanh pho Co. Nam 2015, Jerusalem co dan so khoang 850.000 cu dan, bao gom khoang 200.000 nguoi Do Thai the tuc, 350.000 nguoi Do Thai Haredi va 300.000 nguoi Palestine.  Nam 2011, dan so la 801.000, trong đo nguoi Do Thai chiem 497.000 (62%), Hoi giao 281.000 (35%), Kito huu 14.000 (khoang 2%) va 9.000 (1%) nguoi khong đuoc phan loai theo ton giao.
Theo Kinh thanh, Vua David đa chinh phuc thanh pho tu nguoi Jebusite va thiet lap no tro thanh thu đo cua vuong quoc Israel, va con trai cua ong, Vua Solomon, đa chi tien xay dung Đen tho đau tien. Cac hoc gia hien đai cho rang nguoi Do Thai tach ra khoi cac dan toc va van hoa Canaan thong qua su phat trien cua mot ton giao đoc quyen - va sau đo la đoc than - tap trung vao El/Yahweh, mot trong nhung than cua nguoi Canaan co đai. Nhung su kien nen tang nay, dien ra vao buoi binh minh cua thien nien ky thu 1 TCN, cho thay tam quan trong bieu tuong trung tam cua nguoi Do Thai. Biet danh thanh pho linh thieng (עערררר, phien am ' ir haqodesh) co le đa đuoc gan lien voi Jerusalem trong thoi ky hau luu đay. Jerusalem đuoc coi la thanh pho Thanh trong Kito giao, đuoc bao ton trong ban Septuagint  ma cac Kito huu đa nhan la sach rieng cua ho, đa đuoc cung co boi ban tuong thuat Tan Uoc ve su đong đinh cua Giesu o đo. Trong Hoi giao Sunni, Jerusalem la thanh pho linh thieng thu ba, sau Mecca va Medina. Theo truyen thong Hoi giao, vao nam 610 CE, no đa tro thanh qibla đau tien, điem cau nguyen cua nguoi Hoi giao (salat), va Muhammad thuc hien Hanh trinh đem cua minh o đo muoi nam sau, len thien đang, noi ong noi chuyen voi Thien Chua, theo Kinh Qur'an. Ket qua la, mac du co dien tich chi 0.9km2, Thanh pho co la noi co nhieu đia điem co tam quan trong ton giao, trong đo co Nui Đen voi Buc tuong phia Tay, Mai vom Đa va Nha tho Hoi giao al-Aqsa, va Nha tho Mo Thanh. Ben ngoai Thanh pho co co Lang mo Vuon.
Ngay nay, vi the cua Jerusalem van la mot trong nhung van đe cot loi trong cuoc xung đot giua Palestine va Israel. Trong Chien tranh A Rap Israel nam 1948, Tay Jerusalem la mot trong nhung khu vuc bi Israel kiem soat va sau đo sap nhap trong khi Đong Jerusalem, bao gom Thanh pho Co, bi Jordan chiem va sau đo bi Jordan sap nhap. Israel tai kiem soat đuoc Đong Jerusalem tu Jordan trong Chien tranh Sau ngay nam 1967 va sau đo sap nhap vao Jerusalem, cung voi lanh tho xung quanh bo sung.  Mot trong nhung Luat co ban cua Israel, Luat Jerusalem nam 1980, goi Jerusalem la thu đo khong the tach roi cua đat nuoc. Tat ca cac chi nhanh cua chinh phu Israel đeu đuoc đat tai Jerusalem, bao gom Knesset (quoc hoi cua Israel), noi o cua Thu tuong (Beit Aghion) va Tong thong (Beit HaNassi) va Toa an toi cao. Trong khi cong đong quoc te coi viec sap nhap la bat hop phap va coi Đong Jerusalem la lanh tho cua Palestine bi Israel chiem đong, Israel co yeu sach chu quyen manh me hon đoi voi Tay Jerusalem.


Ten goi, tu nguyen = Nguon Ai Cap co đai =
Mot thanh pho đuoc goi la Rusalim trong cac van ban ghi ten ke thu cua Vuong quoc Ai Cap (khoang the ky 19 TCN), voi đo pho bien rong rai, đuoc xac đinh la Jerusalem. Jerusalem đuoc goi la Urusalim trong cac chu cai Amarna cua Abdi-Heba (1330s BCE).


= Tu nguyen =
Cai ten "Jerusalem" đuoc nhieu tu khac nhau co nghia la "nen tang (Sumerian yeru, 'khu đinh cu' / Semitic yry ': đuoc tim thay, đat mot nen tang) cua vi than Shalem "; Than Shalem do đo la vi than ban đau cua thanh pho Thoi đai đo đong nay.
Shalim hay Shalem la ten cua vi than hoang hon trong ton giao Canaan, voi ten cua ho dua tren cung mot SLM goc ma tu nay co nghia la tu "hoa binh" trong tieng Do Thai (Salam hoac Shalom trong tieng A Rap va tieng Do Thai hien đai). Do đo, cai ten đuoc đat cho cac tu nguyen nhu "Thanh pho hoa binh", "Noi tru ngu cua hoa binh", "tru ngu trong hoa binh" ("an toan khi tru ngu"), xen ke voi "Tam nhin hoa binh" trong mot so sach cua tac gia Kito giao.
Đuoi -ayim ket thuc mang nghia kep, do đo dan đen su goi y rang ten Yerushalayim đe cap đen thuc te la thanh pho đau tien toa lac tren hai ngon đoi.


= Kinh thanh tieng Do Thai va nguon Do Thai =
Hinh thuc Yerushalem hoac Yerushalayim (Jerusalem) lan đau tien xuat hien trong Kinh thanh, trong Sach Joshua. Theo mot nguoi Midrash, cai ten nay la su ket hop cua " Yireh " ("Noi o", ten do Abraham đat cho noi ong bat đau hy sinh con trai minh) va " Shalem " ("Noi binh yen", do linh muc cao cap Shem đat), sau đo hai ten đuoc Thien Chua hop nhat lai.


= Ban chu ghi lai cu nhat =
Chu viet trong tieng Hebrew ngoai Kinh thanh đau tien cua tu Jerusalem co nien đai vao the ky thu sau hoac thu bay TCN  va đuoc phat hien o Khirbet Beit Lei gan Beit Guvrin nam 1961. Dong chu ghi: "Toi la Yahweh Đuc Chua Troi, toi se chap nhan cac thanh pho cua Judah va toi se cuu chuoc Jerusalem", hoac nhu cac hoc gia khac đe nghi dich thanh: "Yahweh la Than cua ca Trai Đat. Nhung ngon nui cua Judah thuoc ve Nguoi, thuoc ve Than Jerusalem ".


= Jebus, Zion, Thanh pho David =
Mot khu đinh cu co xua cua Jerusalem, đuoc thanh lap som nhat la vao thoi đai đo đong tren đoi phia tren mua xuan Gihon, đa theo Kinh Thanh đuoc đat ten laJebus (vi du, Judges 19: 10: יבוס היא ירושלם: "Jebus, no [la] Jerusalem" ). Đuoc goi la "Phao đai Zion" (metsudat Zion), no đuoc David đoi ten thanh Thanh pho David, va đuoc biet đen voi cai ten nay trong thoi co đai. Mot ten khac, " Zion ", ban đau đuoc goi la mot phan rieng biet cua thanh pho, nhung sau đo đuoc dung đe bieu thi toan bo thanh pho va đai dien cho vung đat Thanh cua Israel.


= Ten Hy Lap, La Ma va Byzantine =
Trong tieng Latin Hy Lap va ten cua thanh pho đa đuoc phien am Hierosolyma (tieng Hy Lap: Ιεροσολυμα; trong hieros Hy Lap, ιερος, co nghia la thanh), mac du thanh pho đuoc đoi ten thanh Aelia Capitolina cho mot phan cua thoi ky lich su La Macua no.


= Salem =
Apocryphon Aramaic cua Genesis of the Dead Sea Scrolls (1QapGen 22:13) đanh đong Jerusalem voi "Salem" truoc đo (שלם), đuoc cho la vuong quoc Melchizedek trong Genesis 14:18. Cac nguon goc tieng Hebrew khac, ket xuat Kito giao đau tien cua cau  va targumim,, đua Salem o Bac Israel gan Shechem (hoac Sichem), nay la Nablus, mot thanh pho co tam quan trong trong van ban tieng Hebrew thoi ky đau. Co the nguoi đieu khien Apocryphon cua Genesis muon tach Melchizedek khoi khu vuc cua Shechem, luc đo đang thuoc quyen so huu cua nguoi Samari. Tuy nhien, co the, cac nguon Rabbinic sau nay cung đanh đong Salem voi Jerusalem, chu yeu đe lien ket Melchizedek voi cac truyen thong Đen tho sau nay.


= Ten tieng A Rap =
Trong tieng A Rap, Jerusalem la pho bien nhat đuoc goi la القدس, phien am la al-Quds va co nghia la "Thanh pho linh thieng" hoac "Thanh đia". Chinh sach cua chinh phu Israel bat buoc rang اورشليم, Phien am nhu Ursalim, đo la cung nguon goc cua ten tieng Hebrew va tieng Anh, đuoc su dung nhu ten tieng A Rap cho thanh pho ket hop voi القدس. اورشليم-القدس. Cac gia đinh A Rap Palestine đen tu thanh pho nay thuong đuoc goi la " Qudsi " hoac " Maqdisi ", trong khi nhung nguoi theo đao Hoi giao Palestine co the su dung nhung thuat ngu nay nhu mot ten goi dan cu.


Lich su Jerusalem co lich su lau dai, Theo truyen thuyet Do Thai, Vua David hau due cua to phu Abraham, đa chinh phuc thanh pho nay tu nguoi Jebusite. Theo nhung đo vat khao co hoc đa đuoc tim thay, su đinh cu tai Jerusalem bat đau ton tai tu 3 nghin nam truoc Cong Nguyen. Theo nhung nguon tin tuc lich su, thanh pho đuoc nhac đen lan đau tien vao nhung nam 2 nghin truoc Cong Nguyen. Luc đau, thanh pho đuoc xay dung va sang lap nen boi nguoi Canaanite (co the, nhung cung khong nhat thiet phai la nguoi Jebusite, nguoi đa chiem giu thanh pho cuoi thoi ky đong thiec) va tro thanh thu đo cac vuong quoc va thuc the: Vuong quoc Israel thong nhat, Vuong quoc Judah va Judea trong thoi ky Đen tho Thu nhat va thoi ky Đen tho Thu hai. Thanh pho tiep tuc giu vai tro quan trong la thu phu cua Đat Thanh trong thoi ky thong tri cua nguoi Hoi giao. Jerusalem la thanh pho linh thieng nhat cua Do Thai giao, va co y nghia đac biet voi Co Đoc giao va Hoi giao.
Tu nam 1948 đen 1967, phan phia tay cua Jerusalem đuoc quan ly boi Israel nhu thu đo cua đat nuoc, trong khi phia Đong Jerusalem đuoc quan ly boi Jordan. Thanh pho hop nhat lai boi thang loi cua Israel trong Chien tranh sau ngay, mac du đia vi cua thanh pho van bi tranh chap. Luat cua Israel tu nam 1980 tuyen bo Jerusalem nhu thu đo vinh vien, khong bi chia cach cua Israel, trong khi Đong Jerusalem lai đuoc cho la thu đo đang đuoc cho đoi cua đat nuoc Palestina sau nay. Đia vi cua nhung noi linh thieng trong thanh pho cung đang bi tranh cai.
Voi so dan 704.900 (tu ngay 31 thang 12 nam 2004), Jerusalem la thanh pho khong đong nhat, tieu bieu cho nhieu loai dan toc, ton giao va nhung nhom kinh te xa hoi. Khu vuc đuoc goi la "Thanh pho co" đuoc bao vay boi buc tuong thanh va bao gom bon khu: Hoi giao, Kito giao, Do Thai, va Armenia. Thi truong hien gio cua Jerusalem la Nir Barkat.


Tu cach chinh tri = Tu cach quoc te =

Trong khi cong đong quoc te xem Đong Jerusalem, bao gom toan Pho Co, nhu mot phan cua cac vung lanh tho Palestine bi chiem đong, khong phai phan nao, phan phia Tay hoac Đong Jerusalem, đuoc cong nhan nhu la mot phan cua lanh tho cua Israel hoac Nha nuoc Palestine. Theo Ke hoach phan vung cua Lien Hop Quoc cho Palestine thong qua tai Đai hoi đong Lien Hop Quoc vao nam 1947, Jerusalem đa đuoc du kien ​​se tro thanh mot corpus separatum (thuc the tach biet) đuoc quan ly boi Lien Hop Quoc. Trong cuoc chien tranh nam 1948, phan phia tay cua thanh pho bi chiem đong boi luc luong cua nha nuoc non tre cua Israel, trong khi phan đong bi chiem đong boi Jordan. Cong đong quoc te chu yeu la xem xet tinh trang phap ly cua Jerusalem đe lay đuoc tu ke hoach phan vung, va tuong ung tu choi cong nhan chu quyen cua Israel tren thanh pho.


= Tinh trang duoi su quan ly cua Israel =
Sau nam 1967 chien tranh sau ngay, Israel đa mo rong tham quyen va đieu hanh cua minh tren Đong Jerusalem, thiet lap bien gioi thanh pho moi.
Trong nam 2010, Israel thong qua luat cho Jerusalem tinh trang uu tien quoc gia cao nhat o Israel. Luat nay uu tien viec xay dung trong thanh pho, va cung cap cac khoan tai tro va loi ich ve thue cho cu dan đe lam nha o, co so ha tang, giao duc, viec lam, kinh doanh, du lich, va cac su kien van hoa gia ca phai chang hon. Bo truong Tai chinh Moshe Kahlon noi rang du luat gui "mot thong điep chinh tri ro rang, dut khoat rang Jerusalem se khong đuoc chia", va rang "tat ca nhung nguoi trong cong đong Palestine va quoc te nhung nguoi mong đoi chinh phu Israel hien đe chap nhan bat cu nhu cau lien quan đen chu quyen cua Israel hon cua no von la sai lam va gay hieu nham ".
Tu cach cua thanh pho, va đac biet la thanh đia cua minh, van con la mot van đe cot loi trong cuoc xung đot Israel-Palestine. Chinh phu Israel đa thong qua ke hoach xay dung trong khu pho Hoi giao cua thanh pho cu đe mo rong su hien dien cua nguoi Do Thai o Đong Jerusalem, trong khi mot so nha lanh đao Hoi giao đa tuyen bo rang nguoi Do Thai khong co ket noi lich su voi Jerusalem, cao buoc rang buc tuong phia Tay 2500 tuoi đuoc xay dung nhu la mot phan cua mot nha tho Hoi giao. Nguoi Palestine coi Jerusalem la thu đo cua Nha nuoc Palestine, va bien gioi cua thanh pho đa la chu đe cua cac cuoc đam phan song phuong. Mot nhom cac chuyen gia đa nhom hop luc đo, Thu tuong Israel Ehud Barak trong nam 2000 ket luan rang thanh pho phai đuoc phan chia, do Israel đa khong đat đuoc bat ky muc tieu quoc gia cua minh o đo. Tuy nhien, Thu tuong Israel Benjamin Netanyahu cho biet vao nam 2014 rang "Jerusalem se khong bao gio bi chia cat". Mot cuoc tham do đuoc tien hanh trong thang 6 nam 2013 cho thay 74% nguoi Do Thai Israel bac bo y tuong cua mot thu đo cua Palestine o bat cu phan nao cua Jerusalem, mac du 72% cong chung coi no nhu la mot thanh pho chia cat. Mot cuoc tham do đuoc tien hanh boi Trung tam Palestine cho du luan va My Pechter Trung Đong tham do y kien ​​cua Hoi đong Quan he Đoi ngoai, giua nhung nguoi dan A Đong Jerusalem vao nam 2011 cho thay 39% nguoi dan A Rap Đong Jerusalem se thich co quoc tich Israel so voi 31% nguoi chon quyen cong dan Palestine. Theo tham do, 40% cu dan Palestine se thich đuoc o lai cac khu pho cua ho neu ho se đuoc đat duoi su cai tri cua nguoi Palestine.


= Jerusalem la thu đo =


 Thu đo cua Israel  Ngay 05 thang 12 nam 1949, Thu tuong đau tien cua Israel, David Ben-Gurion, đa tuyen bo Jerusalem la thu đo cua Israel, va tu đo tat ca cac nhanh cua chinh quyen Israel tu lap phap, tu phap va hanh phap-đuoc đong o đo, ngoai tru Bo Quoc phong đong o HaKirya o Tel Aviv. Tai thoi điem cong bo, Jerusalem đa đuoc phan chia giua Israel va Jordan va do đo chi co Tay Jerusalem đa đuoc tuyen bo thu đo cua Israel.
Vao thang 7 nam 1980, Israel đa thong qua Luat Jerusalem la Luat co ban. Luat tuyen bo Jerusalem la thu đo "hoan chinh va thong nhat" cua Israel. "Luat co ban: Jerusalem, thu đo cua Israel" la mot ly do quan trong đoi voi cong đong quoc te khong cong nhan Jerusalem la thu đo cua Israel. Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc thong qua Nghi quyet 478 tren 20 thang 8 nam 1980, trong đo tuyen bo rang Luat co ban la "mot su vi pham luat phap quoc te", la "vo gia tri va phai đuoc huy bo ngay lap tuc". Cac nuoc thanh vien đa đuoc keu goi rut đai dien ngoai giao cua ho khoi Jerusalem. Sau nghi quyet, 22 trong so 24 quoc gia ma truoc đo đa co Đai su quan tai (Tay) Jerusalem chuyen chung o Tel Aviv, noi ma nhieu đai su quan đa cu tru truoc khi Nghi quyet 478. Costa Rica va El Salvador tiep vao nam 2006. Hien nay, khong co đai su quan nam trong gioi han thanh pho Jerusalem, mac du co bon lanh su trong thanh pho.
Nam 1995, Quoc hoi Hoa Ky đa thong qua đao luat Đai su quan Jerusalem, yeu cau, voi đieu kien, ma đai su quan cua no đuoc chuyen tu Tel Aviv đen Jerusalem. Tuy nhien, Tong thong Hoa Ky đa lap luan rang cac nghi quyet cua Quoc hoi ve tinh trang cua Jerusalem chi la tu van. Hien phap bao luu quan he đoi ngoai nhu mot quyen hanh phap, va nhu vay, Đai su quan Hoa Ky van la o Tel Aviv. Do khong cong nhan Jerusalem la thu đo cua Israel, mot so bao chi phi Israel su dung Tel Aviv la mot hoan du cho Israel.
Ngay 6 thang 12 nam 2017, tong thong My Donald Trump chinh thuc cong nhan Jerusalem la thu đo cua Israel.


 Thu đo cua Palestine  Palestine xem Đong Jerusalem la lanh tho bi chiem đong theo Nghi quyet cua Hoi đong Bao an Lien Hop Quoc 242. Chinh quyen Palestine tuyen bo Jerusalem, bao gom ca Haram al-Sharif, la thu đo cua Nha nuoc Palestine, PLO tuyen bo rang Tay Jerusalem cung tuy thuoc vao cuoc đam phan tinh trang vinh vien. Tuy nhien, no đa tuyen bo ho se san sang xem xet cac giai phap thay the, chang han nhu lam Jerusalem la mot thanh pho mo.
Vi tri hien tai cua PLO la Đong Jerusalem, theo đinh nghia cua ranh gioi đo thi truoc nam 1967, se la thu đo cua Palestine va Tay Jerusalem la thu đo cua Israel, voi moi nha nuoc đuoc huong đay đu chu quyen đoi voi mot phan tuong ung cua thanh pho va voi rieng cua minh đo thi. Mot hoi đong phat trien chung se chiu trach nhiem phat trien phoi hop.
Mot so nha nuoc, nhu Nga va Trung Quoc, cong nhan nha nuoc Palestine voi Đong Jerusalem la thu đo cua no. Đai hoi đong Lien Hop Quoc Nghi quyet 58/292 khang đinh rang nhung nguoi Palestine co quyen chu quyen đoi voi Đong Jerusalem.


Nhan khau hoc Thanh pho ket nghia Jerusalem la thanh pho ket nghia voi:

 Hoa Ky: Thanh pho New York, Hoa Ky (tu 1993)


Hinh anh Ghi chu Chu thich = Tai lieu khac =
Cheshin, Amir S.; Bill Hutman and Avi Melamed (1999). Separate and Unequal: the Inside Story of Israeli Rule in East Jerusalem Harvard University Press ISBN 978-0-674-80136-3
Cline, Eric (2004) Jerusalem Besieged: From Ancient Canaan to Modern Israel. Ann Arbor: University of Michigan Press ISBN 0-472-11313-5.
Collins, Larry, and La Pierre, Dominique (1988). O Jerusalem! Simon and Shuster, N.Y. ISBN 0-671-66241-4
Gold, Dore (2007) The Fight for Jerusalem: Radical Islam, The West, and the Future of the Holy City International Publishing Company J-M, Ltd. ISBN 978-1-59698-029-7
Kochler, Hans (1981) The Legal Aspects of the Palestine Problem with Special Regard to the Question of Jerusalem Vienna: Braumuller ISBN 3-7003-0278-9
The Holy Cities: Jerusalem produced by Danae Film Production, distributed by HDH Communications; 2006
Wasserstein, Bernard (2002) Divided Jerusalem: The Struggle for the Holy City New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-09730-1


Lien ket ngoai Trang web chinh thuc cua thanh pho tu tri Jerusalem
Lich nhung su kien van hoa Jerusalem
Anh nhung nha tho Hoi giao tai Jerusalem Luu tru ngay 17 thang 5 nam 2006 tai Wayback Machine
VietNamNet - Đong Jerusalem - Thanh pho sau The chien thu II - thu vien anh
Webcam Buc tuong phia tay
Trang web chinh thuc cua thanh pho Jerusalem
Jerusalemp3 Luu tru ngay 1 thang 8 nam 2015 tai Wayback Machine, cung cap cac tour du lich ao mien phi o đinh dang mp3 tu Thanh pho Jerusalem

Chinh quyen

The Status of JerusalemPDF (159 KB), Tai lieu cua Lien Hop Quoc lien quan đen tranh chap gan đay ve Jerusalem
Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel, Government of Israel, Luat phap Israel chi đinh Jerusalem la thu đo cua Israel
Van hoa

Israel Museum, mot trong nhung bao tang nghe thuat hang đau cua Jerusalem
Yad Vashem Luu tru ngay 4 thang 2 nam 2016 tai Wayback Machine, Đai tuong niem Israel cho cac nan nhan cua Holocaust
Huong dan toan dien ve cac su kien o Jerusalem
Giao duc

Hebrew University of Jerusalem, To chuc giao duc đai hoc hang đau cua Jerusalem
Đai hoc al-Quds, "Truong đai hoc A Rap duy nhat o Jerusalem"
Ban đo

Ban đo hien nay cua Jerusalem, tu City of Jerusalem.
Ban đo Jerusalem co đai Luu tru ngay 11 thang 4 nam 2006 tai Wayback Machine, tu Jewish National Library at the Hebrew University of Jerusalem
Ban đo hien đai, sau 1947 Luu tru ngay 16 thang 6 nam 2008 tai Wayback Machine tu PASSIA
Ban đo Jerusalem Luu tru ngay 24 thang 10 nam 2016 tai Wayback Machine, tu Israel Star News