Sua đau nanh (tieng Anh: soy milk) la mot thuc uong co nguon goc thuc vat đuoc san xuat bang cach ngam va nghien hat đau nanh voi nuoc, chat loc lay nuoc roi bo ba. Đun soi hon hop va loc cac hat con lai. Thuc uong o dang nhu tuong on đinh cua dau, nuoc va protein. Hinh thuc ban đau la san pham phu tu nhien cua qua trinh san xuat đau phu. Co nguon goc tu Đong A, no đa tro thanh mot loai đo uong pho bien o Chau Au va Bac My vao nua cuoi the ky 20, đac biet la khi cac ky thuat san xuat đa đuoc phat trien đe mang lai cho no mot huong vi va gan giong voi sua đong vat. Cung voi nhung loai sua co nguon goc tu thuc vat tuong tu nhu sua hanh nhan, sua gao..., sua đau nanh co the đuoc nhung nguoi an chay hoac di ung lactose su dung thay the cho sua đong vat, trong khi nhung nguoi khac co the su dung no vi ly do moi truong hoac suc khoe.


Ten goi O Trung Quoc, thuat ngu thuong dung đau tuong (nghia la "nuoc đau") đuoc su dung lam nuoc giai khat co nuoc va đau truyen thong đuoc san xuat nhu mot san pham phu cua quy trinh lam đau phu, trong khi cac san pham mua tai cua hang đuoc thiet ke đe bat chuoc huong vi va tinh nhat quan cua sua bo thuong đuoc goi la sua đau ("đau nai"). O cac quoc gia khac, đoi khi co nhung tro ngai phap ly đoi voi tuong đuong cua ten "sua đau nanh". Trong cac khu vuc phap ly nhu vay, cac nha san xuat sua thuc vat thuong dan nhan san pham cua ho tuong đuong voi "nuoc giai khat đau nanh" hoac "nuoc đau nanh".


 Ten goi theo Lien minh chau Au  Trong Lien minh chau Au, "sua" chi đe cap đen sua đuoc tiet ra tu nhien tu vu thu đuoc tu mot hoac nhieu qua trinh vat sua ma khong co bat ky su bo sung them vao hoac chiet xuat nao tu đo". Chi sua bo moi đuoc phep đat ten la "sua" tren bao bi va bat ky loai sua nao khac phai ghi ro ten cua đong vat tuong ung: vi du: "sua de" hoac "sua cuu". Viec đat ten nuoc uong đau nanh la sua đau nanh đa tro thanh chu đe cua phien toa nam 2017 truoc Toa an Cong ly Lien minh Chau Au sau khi mot nhom bao ve nguoi tieu dung Đuc nop đon khieu nai canh tranh khong lanh manh ve mot cong ty mo ta cac san pham đau nanh va đau phu cua ho la 'sua' hoac 'pho mai'. Toa an Cong ly phan quyet rang cac chi đinh nhu vay khong the đuoc su dung hop phap cho cac san pham hoan toan tu thuc vat va viec bo sung chi ra nguon goc thuc vat cua cac san pham (đau nanh) khong anh huong đen quy đinh cam đo. Tai Lien minh chau Au, sua đau nanh chi đuoc phep ban duoi ten khac, chang han nhu nuoc đau nanh. Tuy nhien, tai Hoa Ky, thuat ngu "sua đau nanh" đuoc cho phep.


Lich su Cay đau nanh co nguon goc o phia đong bac Trung Quoc va duong nhu đa đuoc thuan hoa vao khoang the ky 11 TCN nhung viec su dung no trong sup va đo uong chi đuoc chung thuc vao nhung thoi ky sau đo. Sua đau nanh đuoc ghi nhan lan đau tien vao the ky thu 3 sau Cong nguyen, "ruou" đau nanh vao the ky thu 4, va nuoc đau phu (doufujiang) k. 1365 vao giai đoan dien ra su sup đo cua nha Nguyen.
Nhu đau tuong, thuc uong nay van la mot dang sua đau nanh pho bien o Trung Quoc, thuong đuoc che bien tu đau nanh tuoi. Muc đo pho bien cua no tang len trong trieu đai nha Thanh, ro rang la do phat hien ra rang đun vua đau tuong trong it nhat 90 phut đa thuy phan raffinose va stachyose, oligosacarit tranh gay gay đay hoi va đau tieu hoa o nguoi lon khong dung nap đuong sua. Đen the ky 18, thuc uong nay tro nen pho bien đen nhung hang ban rong cung ban; vao the ky 19, nguoi ta co thoi quen toi cua hang đau phu mua coc sua đau nanh tuoi nong hoi cho bua sang. Khi an sang nguoi Trung Quoc an kem quay va cham vao sua đau nanh. Qua trinh nay đuoc cong nghiep hoa vao đau thoi Dan quoc. Đen nam 1929, hai nha may o Thuong Hai đa ban đuoc hon 1000 chai moi ngay va mot nha may khac o Bac Kinh gan nhu tu san xuat. Sau su gian đoan tu Chien tranh the gioi thu hai va Noi chien Trung Quoc, sua đau nanh bat đau đuoc tiep thi nhu thuc uong giai khat thoi thuong o Hong Kong, Singapore va Nhat Ban vao nhung nam 1950.


Che bien Che bien sua đau nanh khong qua kho. Cach đon gian nhat ma ai cung co the lam đuoc la xay hat đau tuong (bang may xay sinh to chang han) voi ti le 200 g đau tren 0.5 lit nuoc. Loc phan đa xay qua khan hay ray that nho đe thu lay nuoc. Đun soi nuoc nay len la co sua đau nanh
Hat đau tuong cung co the đuoc rang chin len, (toi luc gion va an va ngay đuoc) roi moi xay, cach nay lam cho cac san pham thu đuoc thom ngon hon, va de hap thu hon. Sua đau nanh thuong la mot trong cac san pham co chung mot qua trinh che bien tu hon hop bot đau tuong va nuoc. Tu moi cong đoan, nguoi ta thu đuoc mot san pham khac nhau nhu:

Sua đau nanh: phan nuoc cua hon hop, đuoc loc qua luoi min
Tao pho: phan chat beo va chat ran min noi ben tren thu đuoc sau khi loc sua đau nanh
Đau phu: phan chat ran va chat beo thu đuoc sau khi loc vot tao pho va ep chat
Ba đau: phan chat ran tho nhat trong hon hop
Hien nay đa xuat hien may lam sua đau nanh trong cac gia đinh o phuong Tay, khien đo uong nay ngay cang tro nen thong dung.


Dinh duong Thanh phan dinh duong cua sua đau thanh co nhieu điem tuong tu voi sua bo. Sua đau nanh co luong protein cao gan bang sua bo, nhung it calci hon sua bo. Sua đau nanh co uu điem la khong co lactose, co the thay the sua bo cho nhung nguoi bi de bi đau bung do lactose. Sua đau nanh cung chua it chat beo bao hoa hon sua bo, co the co loi cho tim mach hon. No khong co casein, mot protein cua sua bo co the tao ra histamine va tang san xuat chat nhay trong co the.
Mot so nha san xuat cong nghiep o phuong Tay cho them vitamin vi du nhu vitamin B12 va calci vao sua đau nanh.


Thuong thuc Sua đau nanh co the dung thay the sua bo trong hau het cac cong thuc nau an. Do co nguon goc hoan toan thuc vat, sua đau nanh thich hop cho nhieu nguoi an chay.


Xem them Sua đau xanh
Sua gao
Sua bap
Đau tuong
Sua ngu coc
Sua hanh nhan


Ghi chu Tham khao Lien ket ngoai Soybean milk tai Encyclopædia Britannica (tieng Anh)
Đau tuong tai Tu đien bach khoa Viet Nam
Mua sua đau nanh, đung quen kiem tra nguon goc ve thuc pham bien đoi gen
8 luu y khi dung sua đau nanh Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2007 tai Wayback Machine
Chu y khi dung sua đau nanh Luu tru ngay 22 thang 6 nam 2007 tai Wayback Machine