Tran Bac Le hay con goi la Tran cau Quan Am, đa dien ra tu ngay 23 thang 6 nam 1884 va ket thuc vao ngay 3 thang 7 cung nam, la mot tran giao tranh lon giua quan thuc dan Phap va quan lien minh Viet - Thanh.
Ket thuc tran, quan đoi Phap o Bac Ky (Viet Nam) phai chiu nhieu thiet hai ve nguoi va cua, khien no tro thanh mot su kien gay hoang mang cho thuc dan Phap va gay nhieu cang thang cho moi quan he Phap - Thanh luc bay gio.


Boi canh Sau may tran that bai o Bac Ky, Thanh đinh đa tri toi cac tuong ta cua minh, roi sai Phan Đinh Tan (Tuan phu Quang Tay, nguyen tuong linh Hoai quan) chi huy cuoc chien đau. Thang 4 nam Giap Than (1884), Phan Đinh Tan keo quan qua cua quan hop binh voi Sam Duc Anh (Tong đoc Van Quy), roi phai Vuong Đuc Bang (Bo Chinh), Phuong Huu Thang, Huynh Nguyen Xuan đem 17 doanh quan đong o Nam Quan, Lang Son va Quan Am.
O Lang Son, cac tuong Thanh đa lien lac voi cac quan Viet la La Xuan Oai (Tuan phu Lang Son) Nguyen Thien Thuat (Tan tuong) Ta Hien (Đe đoc), Pham Huy Quang (Ngu su) đe cung khang Phap.
Đe tranh cac cuoc xung đot giua đoi ben, Phap va Thanh cung ky ket tai Hoa uoc Thien Tan 1884 ngay 11 thang 6 nam 1884 gom 5 khoan, ma trong đo co khoan Thanh trieu se lan luot rut het quan ra khoi Bac Ky.
Biet nuoc Viet sau quy uoc nay, se mat cho dua duy nhat la nha Thanh, va biet nha Nguyen cung đa met nhoai vi may nam chien tranh, nen noi cac Tules Ferry (Phap) đa cu Jules Patenotre sang Hue đe ky ket ban mot hiep uoc moi, đo la hoa uoc Patenotre (hay con goi la Hoa uoc Giap Than 1884) vao ngay 6 thang 6 nam 1884. Hoa uoc nay, gom 19 khoan, ngoai muc đich phan chia Viet Nam ra thanh ba ky, xoa diu su cong phan cua nhan dan Viet Nam, no con nham cat đut hoan nha Nguyen voi toan moi moi quan he giua nha Thanh (Trung Quoc).


Giao tranh Hay tin hai hiep uoc tren vua đuoc ky ket, quan Phap o Bac Ky rat vui va nhe nhom vi cho rang chien tranh, vay la đa ket thuc. Boi theo quy uoc hoa uoc Thien Tan 1884 ky boi Trung ta Fournier va Tong đoc Truc Le Ly Hong Chuong, thi quan Thanh o Lang Son, That Khe va Cao Bang se phai rut het ve nuoc.
Tin vay, nen ngay 13 thang 6 nam 1884, tuong Millot phai Thieu ta Dugenne dan hon ngan binh linh va khoang ngan ay phu khuan vac, tu Phu Lang Thuong keo len tiep quan cac tinh thanh tren.
Ngay 22 thang 6, đoan quan Phap đi đen đon Bac Le. Nhung khi quan Phap đen bo song Hoa (mot nhanh cua song Thuong), cach cau Quan Am khoang 8 dam thi bi chan lai. O phia ben kia cau, quan Thanh va quan khoi nghia nguoi Viet do Nguyen Thien Thuat, Ta Hien, Pham Huy Quang cung chi huy, van con đang đong giu.
Ngay 23, sau khi tham do đuoc mot quang song khong sau lam, duoi lan mua đan, quan Phap van co vuot song. Truoc tinh the cang thang, tuong nha Thanh sai quan đua thu, đai y noi rang đa biet co hoa uoc, nhung vi chua đuoc lenh rut quan ve, vay xin hoan lai may ngay nua đe đoi chi du cua Bac Kinh.
Sach Viet Nam su luoc ke:

(Nhung) Trung ta Dugenne khong chiu; đen qua trua, trung ta cho nguoi đua thu sang bao quan Tau rang trong mot gio nua ma quan Tau khong rut ve thi quan Phap cu viec tien len. Đoan roi trung ta truyen lenh tien binh; đi đuoc mot luc, thi quan Tau phuc hai ben đuong ban ra. Quan Phap dan tran đanh nhau đen toi. Sang ngay hom sau, quan Phap thay quan Tau sap vay ca bon mat, ben rut quan ve ben nay song Thuong, đe đoi quan cuu vien o Ha Noi len. Tran ay quan Phap bi 28 nguoi tu tran, 46 nguoi bi thuong, con nhung phu phen chet khong biet bao nhieu ma ke.
Thong tuong Millot tiep đuoc tin quan Phap thua o Bac Le, lien sai thieu tuong De Negrier đem 2 đai đoi quan bo, 2 đoi phao binh va mot toan cong binh đi đuong Phu Lang Thuong qua lang Kep, len tiep ung cho trung ta Dugenne. Khi tiep đuoc quan cua trung ta roi, thieu tuong Millot trieu thieu tuong De Negrier ve Ha Noi, đe cho lenh va quan o ben Phap sang...
Sach Viet su tan bien (quyen 5, tap thuong) ke: 

Tien đon cua Phap khi ay la Phu Lang Thuong, nam tren con đuong đi Lang Son. Tu Ha Noi, quan cua Trung ta Dugenne đa mat 2 ngay moi đen đuoc noi nay. Duoi anh nang gay gat cua mat troi mua ha xu Bac, thay quan linh moi met qua, Dugenne phai cho nghi 4 ngay roi moi tien len. Ho len đuong vao ngay 12 thang 6 mang theo 4, 5 ngay luong. Ngay đau, ho đi đuoc khong qua 8 cay so qua nhung khuc đuong ma cho nao cung ngap nuoc va bun len toi đau goi, cay co che kin đau nguoi...
Ngay 19 thang 6, quan Phap đi tu 3 gio ruoi sang. Đen 8 gio, troi nong qua khong the le buoc đuoc phai ghe vao lang Bac Le. Mua lai đo xuong luon may ngay khi ho toi Cao son. Lien trong 3 ngay, quan Phap ngung buoc truoc mot khuc cua con song Thuong.
Ngay 23 thang 6, ho phai loi qua song, nuoc len toi ngang that lung. Nhung vua đat chan len bo ben kia thi cach 250 thuoc, tren mot ngon đoi quan Viet va quan Thanh ban vao ho. Đen 9 gio, thi mot su gia cua ben Thanh, mac ao xanh, khong đem vu khi, nhung mang mot buc thu buoc tren đau mot canh tre, đen xin gap Dugenne...va vu viec thuong thao (ben đoi tien, ben đoi hen) cu nhung nhang...
...Luc bay gio, Trung ta Dugenne can co mot su dut khoat boi toi sap đen noi, ma ho thi khong the đong quan tren bo song vi e bi tan cong. Vi vay, trong khi cho gap vien Tu lenh quan Thanh, tien đao cua Phap keo đen mot noi gan khe nui. Quan Thanh ban ra tu cac lum cay ram rap. Đam linh tap bo chay. Vao khoang 5 gio ruoi, đan cua quan Thanh lai ban ra nhu mua rao, gay khung hoang du doi trong đam lao cong. Đem toi, sung im bat, linh Phap phai đao ho va đat tram cuu thuong. Vao 11 gio đem, mua to lai đo.
Ngay sau (26 thang 6), tinh trang cua Phap quan bi đat hon. Tam ngan quan Thanh vay kin quan Phap. Trung ta Dugenne thay nguy qua ra lenh chien đau manh liet hon nhung roi cung phai ho mo mot con đuong mau đe rut lui. Quan Thanh nap tren cac hang, cac khe, cac bui ram cu chia sung ban xuong đoan quan đang co thao chay. Đen 5 gio chieu, quan Phap moi vuot song ve toi Bac Le....


Thiet hai Theo sach Đai Nam thuc luc thi con so thiet hai cua Phap nhu sau:

Ben bo song Hoa: Lien quan Thanh - Viet bat đuoc 1 quan tu, 2 quan hai, 20 nguoi linh, hon 100 ma ta va thu đuoc ao, mu, lua, ngua rat nhieu. Con so nguoi chet đuoi o song Hoa, khong biet đau ma ke.
Noi đon Bac Le: Nghia quan bat đuoc 1 quan hai, 1 quan mot va 6, 7 nguoi linh.
Noi nui Thien Cau, khong biet chinh xac, vi chinh su viet nhu the nay: Ngay 11, lai phai nghia dung chan nui Thien Cau đanh chem quan ay, hon 50 nguoi, giai nop dinh nha Thanh lanh thuong.
Ben lien quan lien minh Viet–Thanh, so thiet hai khong ro.


Ban luan Noi đen su kien Bac Le, sach Tong tap (tap I) cua GS. Tran Van Giau co đoan:

...Bi bao vay ba mat va bi đe doa cat đut đuong rut lui ve Ha Noi, Dugenne that the, voi va ra lenh rut lui. So quan Phap va so dan phu bo chay tan loan, bo ca luong thuc, ngua, lua, đan duoc. Toi chieu, binh đoan cua Phap moi qua song Thuong, rut ve Bac Le voi mot so đong tu thuong, trong so đo co 2 quan ba, 2 quan hai, 1 bac si; va gan mot phan muoi so quan bi thuong nang nhe. Đen đuoc đon Bac Le, so quan Phap tren lai bi nghia quan Viet do Tan tuong Hoang Đinh Kinh chi huy, to chuc tan cong, bat đuoc mot quan hai. Roi ong con phai nghia dung tien mau ngan quan Phap o nui Thien Cau, giet va bat đuoc mot so đoi phuong giai ve doanh cua quan Thanh. Trung ta Dugenne va so quan con lai lui riet ve Đap Cau Kep)....


Loi ket Tran cau Quan Am ma Phap goi la su kien Bac Le, co tieng vang rat lon o Phap va Viet Nam, khien thuc dan Phap rat hoang mang, lo ngai. Đay that su la mot that bai nang ne cua quan Phap, mot thang loi to lon cua lien quan Viet – Thanh. Cho nen khi nhan đuoc tin, thu tuong Jules Ferry lien đanh đien khan cho Ly Hong Chuong, đe phan đoi kich liet su viec nay. Va sau đo, đa hai lan (12 thang 7 & 19 thang 8) Jules Ferry gui toi hau thu đoi quan Thanh phai rut ngay khoi Bac Ky va phai đoi thuong thiet hai cho Phap 250 trieu francs (khoan tien nay sau cu giam dan đi). Nhung mac du tinh hinh giao thiep giua Phap va Thanh rat cang thang, nhung ca đoi ben đeu muon dung con đuong thuong thuyet đe tranh mot cuoc chien tranh lon.
Nhung truoc nhung yeu sach qua đang cua Phap, trieu đinh Bac Kinh khong the nao nhuong bo đuoc nua, cuoi cung, cuoc chien tranh Trung - Phap cung đa no ra (thang 8 nam 1884).
Sau tran Bac Le, Trung tuong Millot bi trieu hoi, Thieu tuong Briere de l'Isle len thay the, đe tiep tuc cong viec đanh dep va binh đinh Bac Ky...


Xem them Chien tranh Phap - Thanh


Chu thich Sach tham khao Tran Trong Kim, Viet Nam su luoc, Nha xuat ban Tan Viet, Sai Gon, 1968 (tr. 543-544).
Tran Van Giau, Tong tap (phan I), Nha xuat ban Quan đoi Nhan dan, Ha Noi, 2006 (tr.400)
Pham Van Son, Viet su tan bien, quyen 5, tap thuong, Sai Gon, 1962 (tr. 438-440).
Hoang Van Lan & Ngo Thi Chinh, Lich su Viet Nam (1858-cuoi XIX), Nha xuat ban Giao duc, 1979 (tr. 66-67).
Đinh Xuan Lam, Nguyen Van Khanh, Nguyen Đinh Le, Đai cuong lich su Viet Nam, tap II, Nha xuat ban Giao duc, 2006 (tr.59-60)


Lien ket ngoai Đoan lien quan trong Viet Nam su luoc. Luu tru ngay 30 thang 5 nam 2009 tai Wayback Machine