Yamato (tieng Nhat: 大和; phien am Han-Viet: Đai Hoa), ten đuoc đat theo vung đat nay la tinh Nara cua Nhat Ban, la mot thiet giap ham cua Hai quan Đe quoc Nhat Ban trong The Chien II, va la soai ham cua Ham đoi Lien hop Nhat Ban. No la chiec dan đau trong lop thiet giap ham mang ten no. Đay la thiet giap ham lon nhat ma loai nguoi tung che tao.
Yamato, cung voi chiec tau chi em voi no la Musashi, la nhung chiec thiet giap ham lon nhat va nang nhat tung đuoc che tao, voi luong re nuoc len đen 73.100 tan khi đay tai, va đuoc trang bi dan phao chinh gom chin khau đai phao voi co nong len đen 460 mm (18,1 inch). Voi nhung thong so nay, Yamato co the đanh bai moi chiec thiet giap ham khac trong cac tran đau mot choi mot. Nhung khong may cho Yamato va cac thiet giap ham noi chung, đo la chung đa tro nen loi thoi truoc mot loai tau chien moi la tau san bay. May bay nem bom tu tau san bay co the tan cong mot tau chien trong pham vi vai tram km, vuot xa tam ban cua đai bac tren thiet giap ham (chi khoang 40 km). Voi chi phi đat gap 2,5 lan so voi mot tau san bay, Yamato đa khien nen cong nghiep quoc phong Nhat Ban hao ton rat nhieu nguon luc, nhung hieu qua tac chien cua no lai rat thap so voi tau san bay.
Đuoc che tao tu nam 1937 đen nam 1940 va đuoc chinh thuc đua vao hoat đong vao cuoi nam 1941, Yamato đa phuc vu nhu la soai ham cua Đo đoc Isoroku Yamamoto trong suot nam 1942, lan đau tien hoat đong nhu mot thanh phan cua Ham đoi Lien hop trong tran Midway vao thang 6 nam 1942. Trong suot nam 1943, Yamato lien tuc di chuyen giua cac can cu Truk, Kure va Brunei đe đoi pho lai cac cuoc khong kich cua My xuong cac hon đao can cu Nhat Ban. Lan duy nhat ma Yamato na cac khau phao chinh cua no xuong tau chien đoi phuong la trong tran chien ngoai khoi Samar vao thang 10 nam 1944, nhung no đuoc chi thi phai rut lui sau khi cac đot tan cong cua cac tau khu truc va may bay tren cac tau san bay ho tong gay hu hai cho ba tau tuan duong hang nang. Yamato bi đanh chim vao thang 4 nam 1945 trong Cuoc hanh quan Ten-Go. Cho toi nay, đay van la con tau chien lon nhat tung bi đanh chim trong 1 cuoc chien tranh.


Thiet ke va che tao = Thiet ke =

Yamato la chiec dan đau trong lop "thiet giap ham hang nang" cua no, đuoc Hai quan Đe quoc Nhat Ban thiet ke vao nam 1937. Lop thiet giap ham nay đuoc thiet ke đe co the giap chien voi nhieu muc tieu đoi phuong cung mot luc, mot giai phap bu tru cho tiem nang cong nghiep yeu kem cua Nhat Ban so voi Hai quan Hoa Ky. Cung voi nhung tau chien lop Yamato moi chiec co luong re nuoc tren 70.000 tan, ho hy vong rang hoa luc manh me cua nhung thiet giap ham đuoc che tao se bu đap cho suc manh cong nghiep Hoa Ky.


= Che tao =
Luon cua chiec Yamato đuoc đat tai xuong hai quan Kure vao ngay 4 thang 11 nam 1937 trong mot u tau đuoc thiet rieng đac biet. Trong suot qua trinh che tao, nhung tam bat lon đuoc cang ra ngan can su quan sat viec che tao tai Kure tu moi phia. Do kich co khong lo cua con tau, đa phai thiet ke rieng nhung can cau co kha nang nang đuoc 150 va 350 tan, đuoc che tao đe su dung trong viec đong tau. Yamato đuoc ha thuy vao ngay 8 thang 8 nam 1940, va Đai ta Hai quan (sau nay la Pho Đo đoc) Miyazato Shutoku la vi chi huy đau tien cua con tau.


= Vu khi trang bi =
Dan phao chinh cua Yamato bao gom chin khau hai phao 460 mm (18,1 inch), la loai hai phao co co nong lon nhat tung đuoc trang bi cho tau chien. Moi khau phao dai 21,13 m (69 ft 4 in), nang 147,3 tan, co kha nang ban đau đan mieng hay đan xuyen giap đi mot khoang cach 42 km (22,6 hai ly). Dan phao hang hai bao gom 12 khau 155 mm (6,1 inch) bo tri thanh bon thap sung ba nong (mot phia truoc, mot giua, hai phia sau tau), va 12 khau 127 mm (5 inch) bo tri thanh sau thap sung nong đoi (ba chiec moi ben hong giua tau). Them vao đo, Yamato con trang bi 24 phao phong khong 25 mm (1 inch), chu yeu đuoc bo tri o giua tau. Khi đuoc tai trang bi vao nam 1944, cau hinh phao hang hai cua no đuoc thay đoi thanh 6 khau phao 155 mm (6,1 inch), 24 khau 127 mm (5 inch), va 162 phao phong khong 25 mm (1 inch), nham chuan bi cho nhung cuoc hai chien tai khu vuc Nam Thai Binh Duong.


Lich su hoat đong = 1942: Chay thu may va cac hoat đong ban đau =
Ngay 16 thang 12 nam 1941, Yamato đuoc chinh thuc đua vao hoat đong tai Kure, Đai ta Hai quan (sau nay la Pho Đo đoc) Gihachi Takayanagi nhan chuc chi huy con tau; no gia nhap cung cac thiet giap ham đan em Nagato va Mutsu trong thanh phan Thiet giap chien đoi 1 cung ngay hom đo. Vao ngay 12 thang 2 nam 1942, Yamato tro thanh soai ham cua Ham đoi Lien hop Nhat Ban duoi quyen chi huy cua Đo đoc Isoroku Yamamoto. sau cac chuyen đi chay thu may va tap tran, Yamato đuoc đanh gia co kha nang hoat đong va hoat đong toan phan vao ngay 27 thang 5 nam 1942, va đuoc bo tri đen luc luong thiet giap ham cua Yamamoto tham gia tran Midway. Trong tran chien then chot nay, Yamamoto nam quyen chi huy chung luc luong tan cong tu cau tau chiec Yamato. Tiep theo sau that bai cua luc luong đac nhiem tau san bay Nhat voi bon tau san bay ham đoi va 332 may bay bi mat, Yamato va luc luong tau chien chu yeu buoc phai rut lui ve Hashirajima.
Vao ngay 17 thang 8 nam 1942, Yamato roi Kure di chuyen đen Truk. Muoi mot ngay sau, tau ngam My USS Flying Fish nhin thay chiec Yamato va đa ban bon qua ngu loi nham vao chiec thiet giap ham, nhung khong co qua nao trung đich, va Yamato ve đen Truk an toan cuoi ngay hom đo. Trong suot giai đoan dien ra Chien dich Guadalcanal, Yamato o lai Truk vi viec tieu hao nhieu nhien lieu cua no lam cho viec su dung no trong Chien dich quan đao Solomon kem hieu qua. Đen thang 12 nam 1942, Đai ta Hai quan (sau nay la Chuan Đo đoc) Chiaki Matsuda tiep nhan quyen chi huy chiec Yamato.


= 1943: Di chuyen giua cac can cu =
Vao ngay 11 thang 2 nam 1943, Musashi thay the cho Yamato lam soai ham cho Ham đoi Lien hop. Yamato, luc đo bi thuy thu đoan tren cac tau tuan duong va tau khu truc tai khu vuc chien su Nam Thai Binh Duong dem pha la "Khach san Yamato", o lai Truk cho đen thang 5 nam 1943, khi no khoi hanh đi Yokosuka roi sau đo đen Kure. Trong chin ngay, Yamato vao u tau đe bao tri va sua chua tong quat. No lai vao u tau trong thang 7 đe tai trang bi va nang cap dan hoa luc phong khong, giap bao ve cho dan phao hang hai va he thong đieu khien banh lai. Đen thang 8, Yamato quay tro lai Truk, tham gia mot luc luong đac nhiem Nhat Ban lon đoi pho cac đot khong kich cua My xuong cac đao san ho Tarawa va Makin. Đen thang 11 nam 1943, Yamato lai tham gia mot luc luong lon hon đang ke: sau thiet giap ham, ba tau san bay va muoi mot tau tuan duong, đe đap tra đot khong kich cua My xuong đao Wake. Trong ca hai dip nay, ho đa khong tim thay luc luong đoi phuong va sau đo rut lui ve Truk.
Sang thang 11 nam 1943, Hai quan Nhat quyet đinh su dung Yamato va Musashi nhu nhung tau van chuyen, do kha nang cho tai rong rai va vo giap bao ve chac chan. Ngay 23 thang 12, trong khi van chuyen binh linh cung tiep lieu đen quan đao Admiralty, Yamato cung nhom đac nhiem cua no bi tau ngam My USS Skate đanh chan. Skate ban mot loat bon ngu loi nham vao chiec Yamato, trong đo hai qua đanh trung man phai gan thap sung so 3. Nhung hu hai nghiem trong cho đai giap bao ve chong ngu loi đa khien ngap nuoc ham đan phia tren cua thap phao chinh sau đuoi, va Yamato bi buoc phai rut lui ve Truk đe đuoc sua chua khan cap.


= 1944: Chien đau =

Ngay 16 thang 1 nam 1944, Yamato ve đen Kure đe đuoc sua chua triet đe, va no o trong u tau cho đen ngay 3 thang 2 nam 1944. Trong thoi gian nam u, Đai ta Hai quan Nobuei Morishita, nguyen la Thuyen truong chiec tau chien - tuan duong Haruna, tiep nhan quyen chi huy chiec Yamato. Ngay 25 thang 2, ca hai chiec Yamato va Musashi đeu đuoc tai bo tri tu Thiet giap chien đoi 1 ve Ham đoi 2. Yamato lai vao u tau đe đuoc nang cap he thong radar va hoa luc phong khong trong suot thang 3 nam 1944, đe cuoi cung co mot dan phong khong bao gom 162 khau phong khong 25 mm (1 inch) va 24 khau phao phong khong hang trung 127 mm (5 inch). He thong radar cung đuoc nang cap bao gom he thong nhan dien hong ngoai, he thong phat hien may bay va he thong radar kiem soat hoa luc. Sau mot chuyen đi van chuyen ngan đen khu vuc Nam Thai Binh Duong trong thang 4, Yamato khoi hanh đi Lingga cung voi Ham đoi Lien hop cua Đo đoc Jisaburo Ozawa. Vao đau thang 6 nam 1944, Yamato va Musashi len đuong van chuyen luc luong đen Biak nham muc đich cung co luc luong phong ngu tren đao cung nhu luc luong hai quan bao ve hon đao. Khi nhung tin tuc đen đuoc Ozawa ve mot luc luong tau san bay My du đinh tan cong quan đao Mariana, nhiem vu tren bi huy bo.
Tu ngay 19 đen ngay 23 thang 6 nam 1944, Yamato ho tong luc luong Ham đoi Luu đong cua Đo đoc Ozawa trong tran chien bien Philippine, con đuoc cac phi cong My goi ten long la "Cuoc san vit troi Marianas vi đai" hay "Tran ban ga Marianas". Hon 400 may bay Nhat Ban đa bi mat trong tran nay, cung voi ba tau san bay bi đanh chim boi tau ngam va do khong kich. Co hoi no sung duy nhat cua chiec Yamato trong suot tran đanh tro treu thay lai la ban nham vao may bay Nhat đang quay tro ve. Sau tran đanh, Yamato cung Ham đoi Luu đong rut lui ve Brunei đe tiep nhien lieu va đan duoc.

 
Tu ngay 22 đen ngay 25 thang 10 nam 1944, Yamato gia nhap luc luong trung tam cua Đo đoc Takeo Kurita trong tran chien vinh Leyte, tran hai chien lon nhat trong lich su. Tren đuong đi, luc luong bi tan cong tai eo bien Palawan boi cac tau ngam My Darter va Dace. Chi voi ngu loi, chung đa đanh chim cac tau tuan duong Maya va Atago (soai ham cua Kurita), va gay hu hai cho chiec Takao. Viec nay đa buoc Kurita phai chuyen co hieu cua minh sang chiec Yamato. Trong tran chien bien Sibuyan, Yamato trung phai ba qua bom xuyen thep tu may bay cua tau san bay Essex. Chiec Musashi chi em voi no bi đanh chim sau khi trung muoi bay ngu loi va chin qua bom. Chieu toi ngay 24 thang 10, luc luong trung tam cua Kurita bang qua eo bien San Bernardino, va đa tan cong luc luong yem ho nho be gom cac tau san bay ho tong va cac khu truc ham luc troi vua sang. Luc mo đau tran chien ngoai khoi Samar, Yamato giap chien cung luc luong tau noi đoi phuong lan đau tien va cung la lan duy nhat trong quang đoi hoat đong cua no, ban trung đich mot tau san bay ho tong, mot tau khu truc va mot tau khu truc ho tong. Sau khi phao kich trung đich chiec tau san bay ho tong Gambier Bay, Yamato phat hien mot loat cac ngu loi My đang nham vao no, va chiec thiet giap ham buoc phai quay lui va khong the quay tro lai tran chien. Sau đo, luc luong đac nhiem ngung chien sau khi ba tau tuan duong hang nang bi đanh chim, trong khi ca luc luong đac nhiem chi co the đanh chim mot tau san bay ho tong va ba tau khu truc.
Sau tran giap chien ngoai khoi Samar, Yamato va phan con lai cua Luc luong A quay tro ve Brunei. Ngay 15 thang 11 nam 1944, Thiet giap chien đoi 1 bi giai tan, va Yamato tro thanh soai ham cua Ham đoi 2. Vao ngay 21 thang 11, trong khi đi qua bien Hoa Đong Trung Quoc tren đuong rut lui ve can cu hai quan Kure, nhom chien đau cua Yamato bi tau ngam Sealion tan cong, khien thiet giap ham Kongo va nhieu tau khu truc bi mat. Khi ve đen Kure, Yamato đuoc đua vao u tau đe sua chua va nang cap he thong phong khong, khi nhieu sung phong khong kieu cu đuoc thay the. Vao ngay 25 thang 11, Đai ta Hai quan Aruga Kosaku tiep nhan quyen chi huy chiec Yamato.


= 1945: Cac hoat đong cuoi cung va bi đanh chim =
Ngay 1 thang 1 nam 1945, ca Yamato, Haruna va Nagato đeu đuoc chuyen sang Thiet giap chien đoi 1 vua đuoc tai thanh lap; va Yamato roi u tau hai ngay sau đo. Khi Thiet giap chien đoi 1 bi giai tan mot lan nua vao ngay 10 thang 2, Yamato đuoc chuyen sang Hang khong chien đoi 1. Vao ngay 19 thang 3 nam 1945, Yamato chiu đung mot cuoc khong kich nang ne khi may bay tu cac tau san bay My Enterprise, Yorktown va Intrepid tan cong can cu hai quan Kure noi no đang neo đau. Tuy nhien, chiec thiet giap ham chi bi thiet hai nhe, mot phan la nho can cu đuoc phong thu boi cac phi cong day dan kinh nghiem đang lam nhiem vu huan luyen phi cong moi, lai nhung chiec may bay tiem kich moi Kawanishi N1K "Shiden" hoac "George". Duoi su chi huy cua Minoru Genda, nguoi tung vach ke hoach tan cong Tran Chau Cang, su xuat hien cua nhung chiec may bay tiem kich nay, von co tinh nang bay ngang bang hoac vuot troi hon kieu may bay tiem kich chu luc F6F Hellcat cua Hai quan My, đa gay bat ngo cho nhung ke tan cong, va nhieu may bay My đa bi ban roi. He thong hoa luc phong khong day đac va lop vo giap day bao ve san tau tren chiec Yamato cung giup ngan ngua nhung thiet hai đang ke cho con tau. Ngay 29 thang 3, Yamato bat đau nhan đay đu đan duoc tiep lieu nham chuan bi cho tran chien ngoai khoi Okinawa mang ten Cuoc hanh quan Ten-Go.

Cuoc hanh quan Ten-Go la mot cuoc tan cong tu sat chong lai luc luong Hoa Ky ngoai khoi Okinawa boi Đe nhi ham đoi bao gom Yamato, mot tuan duong ham hang nhe va tam tau khu truc theo ho tong, đuoc bat đau vao ngay 6 thang 4 nam 1945. Theo du đinh cua Hai quan Nhat, sau khi xuat phat tu Kure, Yamato se phai tu mac can tai bo bien gan Okinawa va hoat đong nhu mot phao đai khong the chim đe doi phao xuong luc luong My tren đao Okinawa bang nhung khau phao hang nang 460 mm (18,1 inch) cua no. Yamato chi mang theo nhien lieu vua đu đe no đen đuoc Okinawa, vi luong nhien lieu du tru khong đu đe cung cap cho no đi đen Okinawa va quay tro ve. Trong khi đi ngang qua eo bien Bungo, Yamato va cac tau ho tong bi cac tau ngam My Threadfin va Hackleback phat hien, ca hai đa thong bao cho Luc luong Đac nhiem TF 58 ve vi tri va huong đi cua Yamato.
Luc 12 gio 32 phut ngay 7 thang 4 nam 1945, Yamato bi tan cong boi mot đot đau tien voi 280 may bay cua Luc luong Đac nhiem TF 58, va bi đanh trung hai qua bom va mot qua ngu loi. Đen 14 gio 00, hai trong so cac tau khu truc ho tong cho Yamato bi đanh chim. Khong lau sau đo, mot đot tan cong thu hai voi su tham gia cua 100 may bay nham vao Yamato va nhung chiec tau ho tong con lai. Luc 14 gio 23 phut, sau khi trung phai 10 ngu loi va 7 bom, ham đan phia truoc cua Yamato phat no. Đam khoi boc len tu vu no cao đen 6,4 km (4 dam) va co the trong thay o khoang cach 160 km (100 dam) tu đao Kyushu. Chiec thiet giap ham lon nhat the gioi đa bi đanh chim o toa đo 30°22′B 128°04′Đ; va đa co 2.498 nguoi trong tong so 2.700 thanh vien thuy thu đoan tren chiec Yamato thiet mang, bao gom Pho Đo đoc Seiichi Ito, tu lenh Đe nhi ham đoi va ham truong Yamato Kosaku Aruga.


Ghi chu Tham khao Xem them Hai chien vinh Leyte
Thiet giap ham Musashi
Cuoc hanh quan Ten-Go
Kosaku Aruga
Yamato (phim)
Space Battleship Yamato (phim hoat hinh anime)
Lop thiet giap ham Yamato


Lien ket ngoai Bao tang Yamato Luu tru ngay 5 thang 3 nam 2018 tai Wayback Machine
WW2DB: Thiet giap ham Yamato voi 35 hinh anh
Combined Fleet: Yamato Tabular Record of Movement
Đoan phim ve canh may bay My tan cong Yamato vao ngay 7 thang 4 nam 1945 trich tu phim Otoko Tachi No Yamato