Dinh duong (tieng Anh: Nutrition) la qua trinh sinh hoa va sinh ly trong đo sinh vat su dung thuc an đe ho tro su song. No cung cap cho sinh vat cac chat dinh duong co the đuoc chuyen hoa đe tao ra cac cau truc nang luong va hoa hoc. Khong cung cap đu luong chat dinh duong can thiet se dan đen suy dinh duong. Khoa hoc dinh duong chuyen nghien cuu ve dinh duong, mac du no thuong nhan manh đen dinh duong cho con nguoi.
Cac loai sinh vat xac đinh nhung chat dinh duong chung can va cach lay đuoc cac chat đo. Cac sinh vat thu đuoc chat dinh duong bang cach tieu thu chat huu co, chat vo co, hap thu anh sang hoac ket hop nhung thu nay. Mot so co the san xuat chat dinh duong tu ben trong bang cach tieu thu cac nguyen to co ban, trong khi mot so phai tieu thu cac sinh vat khac đe co đuoc chat dinh duong co san.
Tat ca cac dang song đeu can carbon, nang luong va nuoc cung nhu nhieu phan tu khac. Đong vat can cac chat dinh duong phuc tap nhu carbohydrat, lipid va protein, lay chung bang cach tieu thu cac sinh vat khac. Con nguoi đa phat trien nong nghiep va nau an đe thay the viec tim kiem thuc an va nang cao dinh duong cho con nguoi. Thuc vat thu đuoc chat dinh duong thong qua đat va khong khi. Nam hap thu cac chat dinh duong xung quanh bang cach pha vo cac chat/hop chat va hap thu chung qua soi nam.


Lich su Viec phan tich khoa hoc ve thuc pham va chat dinh duong bat đau trong cuoc cach mang hoa hoc vao cuoi the ky 18. Cac nha hoa hoc the ky 18 va 19 đa thu nghiem nhieu nguyen to va nguon thuc pham khac nhau đe phat trien cac ly thuyet ve dinh duong.
Khoa hoc dinh duong hien đai bat đau tu nhung nam 1910 khi cac vi chat dinh duong rieng biet bat đau đuoc xac đinh. Vitamin đau tien đuoc xac đinh ve mat hoa hoc la thiamin vao nam 1926 va vitamin C đuoc xac đinh la co tac dung bao ve chong lai benh scorbut vao nam 1932. Scorbut thuc chat la can benh xuat phat tu su thieu hut vitamin C trong co the gay ra.
Vai tro cua vitamin trong dinh duong đa đuoc nghien cuu trong nhung thap ky tiep theo. Che đo an uong đau tien đuoc khuyen nghi cho con nguoi đuoc phat trien đe giai quyet noi lo ve benh tat do thieu luong thuc trong thoi ky Đai suy thoai va Chien tranh the gioi thu hai. Do tam quan trong cua linh vuc nay đoi voi suc khoe con nguoi, nghien cuu ve dinh duong nhan manh nhieu vao dinh duong cua con nguoi va nong nghiep, trong khi sinh thai chi la moi quan tam thu yeu.


Chat dinh duong Chat dinh duong la nhung chat cung cap nang luong va cac thanh phan vat chat cho co the, giup co the ton tai, phat trien va sinh san. Chat dinh duong co the la cac nguyen to co ban hoac cac đai phan tu phuc tap. Khoang 30 nguyen to đuoc tim thay trong chat huu co, trong đo nito, cacbon va phot pho la quan trong nhat.
Cac chat dinh duong đa luong la nhung chat co ban ma co the can va cac chat dinh duong vi luong la nhung chat ma co the can o luong nho. Vi chat dinh duong huu co đuoc phan loai la vitamin va vi chat vo co đuoc phan loai la khoang chat.
Cac chat dinh duong đuoc te bao hap thu va su dung trong cac phan ung sinh hoa trao đoi chat. Chung bao gom cac phan ung cung cap nhien lieu tao ra cac chat chuyen hoa va nang luong tien chat, cac phan ung sinh tong hop chuyen đoi cac chat chuyen hoa tien chat thanh cac phan tu khoi xay dung, cac phan ung trung hop ket hop cac phan tu nay thanh cac polyme đai phan tu va cac phan ung lap rap su dung cac polyme nay đe tao nen cau truc te bao.


= Nhom dinh duong =
Cac sinh vat co the đuoc phan loai dua tren cach chung thu đuoc cacbon va nang luong.
Sinh vat di duong la sinh vat thu đuoc chat dinh duong bang cach tieu thu carbon cua cac sinh vat khac, trong khi sinh vat tu duong la sinh vat tu tao ra chat dinh duong tu carbon cua cac chat vo co nhu carbon dioxide.
Sinh vat hon duong la nhung sinh vat co the di duong va tu duong, bao gom mot so sinh vat phu du va thuc vat an thit. Sinh vat quang duong lay nang luong tu anh sang, trong khi sinh vat hoa duong lay nang luong bang cach tieu thu nang luong hoa hoc tu vat chat.
Sinh vat huu co tieu thu cac sinh vat khac đe lay electron, trong khi sinh vat vo co duong lay electron tu cac chat vo co, chang han nhu nuoc, hydro sunfua, dihydrogen, sat (II), luu huynh hoac amon.
Sinh vat nguyen duong co the tao ra cac chat dinh duong thiet yeu tu cac hop chat khac, trong khi sinh vat tu duong phu phai tieu thu cac chat dinh duong co san tu truoc.


= Che đo an =

Trong dinh duong, che đo an cua mot sinh vat la tong hop cac loai thuc pham ma sinh vat đo an vao. Mot che đo an uong lanh manh giup cai thien suc khoe the chat va tinh than cua co the. Đieu nay đoi hoi phai an va hap thu cac vitamin, khoang chat, axit amin thiet yeu tu protein va axit beo thiet yeu tu thuc pham chua chat beo. Carbohydrat, protein va chat beo đong vai tro chinh trong viec đam bao chat luong cuoc song, suc khoe va tuoi tho cua co the. Mot so nen van hoa va ton giao co nhung han che ve nhung gi co the chap nhan đuoc trong che đo an uong cua ho.


= Chu trinh dinh duong =
Chu trinh dinh duong la mot chu trinh sinh đia hoa bao gom su chuyen đong cua chat vo co thong qua su ket hop cua đat, sinh vat, khong khi hoac nuoc, tai đo chung đuoc trao đoi bang chat huu co.
Dong nang luong la con đuong mot chieu va khong theo chu ky, trong khi su chuyen đong cua cac chat dinh duong khoang chat la theo chu ky. Cac chu trinh khoang bao gom chu trinh carbon, chu trinh luu huynh, chu trinh nito, chu trinh nuoc, chu trinh phot pho va chu trinh oxy, trong so nhung chu trinh khac lien tuc tai che cung voi cac chat dinh duong khoang khac thanh dinh duong sinh thai phong phu.
Cac chu trinh sinh đia hoa đuoc thuc hien boi cac sinh vat song va cac qua trinh tu nhien la chu trinh nuoc, carbon, nito, phot pho va luu huynh.
Chu trinh dinh duong cho phep nhung yeu to thiet yeu nay quay lai moi truong sau khi đuoc hap thu hoac tieu thu. Neu khong co chu trinh dinh duong thich hop, se co nguy co thay đoi nong đo oxy, khi hau va chuc nang cua he sinh thai.


= Tim kiem thuc an trong tu nhien =

Kiem an la qua trinh tim kiem chat dinh duong trong moi truong. No cung co the đuoc đinh nghia đe bao gom viec su dung cac nguon tai nguyen sau đo.
Mot so sinh vat, chang han nhu đong vat va vi khuan, co the di chuyen đe tim chat dinh duong, trong khi nhung sinh vat khac, chang han nhu thuc vat va nam, lai mo rong ra ben ngoai đe tim chat dinh duong.
Viec tim kiem thuc an co the la ngau nhien, trong đo sinh vat tim kiem chat dinh duong ma khong can phuong phap, hoac co the co he thong, trong đo sinh vat co the đi truc tiep đen nguon thuc an.
Cac sinh vat co the phat hien chat dinh duong thong qua vi giac hoac cac hinh thuc cam nhan chat dinh duong khac, cho phep chung đieu chinh luong chat dinh duong hap thu.
Ly thuyet tim kiem thuc an toi uu la mot mo hinh giai thich hanh vi tim kiem thuc an nhu mot phan tich chi phi-loi ich, trong đo đong vat phai toi đa hoa viec thu đuoc chat dinh duong trong khi giam thieu luong thoi gian va nang luong danh cho viec tim kiem thuc an. No đuoc tao ra đe phan tich thoi quen tim kiem thuc an cua đong vat nhung no cung co the đuoc mo rong sang cac sinh vat khac.
Mot so sinh vat la nhung chuyen gia thich nghi voi viec kiem an voi mot nguon thuc an duy nhat, trong khi nhung sinh vat khac la nhung sinh vat tong hop co the tieu thu nhieu nguon thuc an khac nhau.


Cac chat dinh duong Chu thich Lien ket ngoai Diet, Nutrition and the prevention of chronic diseases by a Joint WHO/FAO Expert consultation (2003)
United States Department of Agriculture (USDA) Frequently asked questions Luu tru ngay 6 thang 3 nam 2010 tai Wayback Machine
Nutritional Status Assessment and Analysis – e-learning from FAO Luu tru ngay 7 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine
International Organization of Nutritional Consultants
UN Standing Committee on Nutrition Luu tru ngay 7 thang 7 nam 2022 tai Wayback Machine – In English, French and Portuguese
Health-EU Portal Luu tru ngay 24 thang 7 nam 2013 tai Wayback Machine Nutrition
Small meals or big ones? Luu tru ngay 16 thang 11 nam 2011 tai Wayback Machine
How much water your body needs? Luu tru ngay 2 thang 5 nam 2012 tai Wayback Machine


= Co so du lieu va cong cu tim kiem =
USDA National Nutrient Database for Standard Reference Luu tru ngay 3 thang 3 nam 2015 tai Wayback Machine Search By Food
USDA National Nutrient Database for Standard Reference Nutrient Lists Search By Nutrient