Buoi chieu (tieng Anh: Afternoon) la khoang thoi gian giua trua va toi trong ngay. Đo la luc mat troi lan dan tu đinh điem trong ngay tren bau troi cho toi truoc khi goc phuong vi cua no cham đuong chan troi o huong tay. Trong cuoc song con nguoi, buoi chieu chiem khoang nua thoi gian cuoi ngay lam viec va hoc tieu chuan. No con lien quan đen mot so van đe ve suc khoe, an toan va nang suat lao đong. Buoi chieu thuong dien ra vao khoang 13 - 18 gio toi.


Thuat ngu Buoi chieu la thoi gian dien ra giua hai buoi trua va toi. Pham vi cu the cua khoang thoi gian bien đoi theo mot chieu: trua la luc 12 gio, nhung ranh gioi giua chieu va toi lai khong co đinh nghia chuan. Moc thoi gian chang vang biet đoi lon tuy theo mua va vi đo cung nhu cach lua chon mui gio. Moc thoi gian buoi toi mang tinh chu quan, nhung no thuong đuoc xem la bat đau vao khoang 5-6 gio chieu, hoac ngay truoc khi mat troi lan.
Tuy nhien truoc giai đoan chuyen tiep tu the ky 12 sang the ki 14, tu "noon" ("trua") dung đe chi moc thoi gian tuong ung voi 3 gio chieu ngay nay. Co the ly giai rang đo la nhung moc thoi gian thay đoi danh cho cac le cau nguyen va bua trua, ben canh đo khai niem "noon" đa đuoc đinh nghia—do đo buoi trua tuc la am chi đen mot khoang thoi gian xac đinh hep hon. "Afternoon" ("buoi trua") la tu ghep cua "after" ("sau") va "noon" ("trua"), đa đuoc xac thuc vao khoang nam 1300; Tieng Anh trung đai con chua ca tu "afternoon" lan tu đong nghia "aftermete". Cach viet chuan la "at afternoon" vao cac the ki 15 va 16, nhung roi chuyen thanh "in the afternoon" tu the ki 17 tro đi. Thuat ngu nay khong nen lan lon voi "after noon" – chuyen ngu tu tieng Latinh post meridiem (p.m.), tuc chi moc thoi gian tu 12 gio trua đen 12 gio đem.


Mieu ta Buoi chieu la thoi điem mat troi lan dan tu đinh cao nhat cua no vao luc ban ngay. Trong suot buoi chieu, mat troi di chuyen tu gan trung tam cua bau troi thap dan ve huong Tay. Cuoi buoi chieu, anh duong đac biet sang choi, boi mat troi đang đung o mot goc thap tren bau troi. Gio lam viec tieu chuan o hau het cac nuoc cong nghiep hoa dien ra tu buoi sang đen cuoi chieu hoac toi – thuong la 9 gio sang đen 5 gio chieu – do đo moc sau cua khoang thoi gian nay dien ra vao buoi chieu. Cac truong hoc cung cho hoc sinh tan vao buoi chieu.


Tac đong len đoi song = Hormone =
O nhung loai đong vat sinh hoat vao ban ngay, nong đo mau trong hormone cortisol (chat dung đe tang đuong huyet, ho tro qua trinh trao đoi chat va đong thoi co vai tro khang lai cang thang) tro nen on đinh nhat vao buoi chieu, sau khi đa tut giam xuong vao buoi sang. Tuy nhien, muc đo cortisol con phan ung manh nhat voi nhung thay đoi cua moi truong, khong co lien he gi đen giac ngu va anh nang ban ngay chieu vao buoi chieu. Do đo, cac nha nghien cuu đa xem khoang thoi gian nay la toi uu nham nghien cuu ve muc đo cang thang va hormone. Thuc vat co kha nang quang hop cao nhat ngay dien ra vao buoi trua hoac đau chieu, boi mat troi tao nen mot goc chieu lon so voi mat đat. Su no ro cua nhung cay ngo tren khap be mat Trai Đat đa gay nen nhung dao đong nho va vo hai đoi voi nong đo cacbon dioxide trong khi quyen, vi nhung loai cay nay quang hop mot luong lon cacbon dioxide trong cac khoang thoi gian tren, qua trinh nay tut giam manh vao cuoi chieu va buoi toi.


= Nhiet đo co the =
O nguoi, nhiet đo co the thuong cao nhat trong thoi gian tu giua đen cuoi chieu. Tuy nhien, nhung van đong vien đuoc khao sat ve suc manh vat ly tren may tap the duc cho thay khong co su khac biet y nghia thong ke nao sau buoi trua. Nhung nguoi so huu xi nghiep chan nuoi đuoc khuyen nen su dung nhung toa nha voi huong đong-tay (nguoc voi huong bac-nam) đen nha chan nuoi cua ho, vi huong đong-tay nghia la nhung buc tuong day hon ve phia đong va tay đe đieu tiet goc anh sang cua mat troi va cac tia sang choi manh trong cuoi chieu. Khi nhung đong vat nay qua nong, chung nhieu kha nang se tro nen hieu chien va khong sinh san đuoc.


= Đo tinh tao =

Buoi chieu, đac biet la đau chieu thuong lien quan đen mot loat cac linh vuc hoat đong san xuat va nhan thuc cua con nguoi. Đang chu y, tai nan xe co gioi thuong xuyen xay ra vao đau chieu, khi ma cac tai xe vua an xong bua trua. Mot nghien cuu ve tai nan xe may o Thuy Đien tu nam 1987 đen 1991 cho thay khoang 5 gio chieu đa xay ra nhieu tai nan nhat: khoang 1600 vu luc 5 gio chieu so voi 1000 vu vao luc 4 va 6 gio. Xu huong nay co the bi anh huong boi gio cao điem buoi chieu, nhung gio cao điem vao buoi sang lai cho thay su tang truong nho hon nhieu. Tai Phan Lan, cac vu tai nan trong nganh nong nghiep pho bien nhat vao buoi chieu, đac biet la cac chieu Thu Hai vao thang chin.
Mot giao su tam ly hoc chuyen nghien cuu nhip đieu sinh hoc hang ngay cho biet cac hoc vien cua ong lam nhung bai kiem tra vao buoi chieu te hon so voi buoi sang, nhung tham chi con the tham hon vao buoi toi. Tuy nhien, nhung điem khac biet tren lai mang y nghia ve mat thong ke. Co 4 nghien cuu tien hanh vao nam 1997 cho thay rang cac đoi tuong đuoc giao bai kiem tra phan biet bien bao giao thong co thoi gian phan ung lau hon khi buoi kiem tra dien ra vao 3 gio chieu va 6 gio chieu thay vi 9 gio sang va 12 gio sang. Nhung xu huong nay đeu the hien o ca bon nghien cuu va cho ra đoi nhung cau hoi mang tinh chat phuc tap va truu tuong. Tuy nhien, mot nghien cuu tai Anh lai that bai trong khau tim ra bat ki điem khac biet nao ve nang suat lam bai tren hon 300.000 bai cham thi cap đo A o ca buoi sang hay chieu.
Nang suat lam viec cua con nguoi thuong xuyen tut giam vao buoi chieu. Cac nha may đien đa the hien nang suat hoat đong vao buoi chieu kem đi đang ke so voi buoi sang; khac biet lon nhat xay ra vao cac ngay Thu Bay, trong khi khac biet nho nhat lai dien ra vao cac ngay Thu Hai. Mot nghien cuu vao thap nien 1950 nham vao hai nu cong nhan nha may trong 6 thang chi ra rang nang suat lam viec cua ho giam 13% vao buoi chieu; moc thoi gian hoat đong kem nhat cua ho la vao gio lam viec cuoi cung cua ho. Đieu nay the hien rang su khac biet đen tu gio giai lao cua ca nhan va hoat đong kem hieu qua tai noi lam viec. Ben canh đo, mot nghien cuu tam co hon lai cho biet suc san xuat vao buoi chieu con giam sut tram trong hon vao nhung ca lam viec dai hon.
Tuy nhien co mot đieu can luu y la khong phai tat ca moi nguoi đeu co chung nhip sinh hoc nhu nhau. Mot nghien cuu tren khap lanh tho Y va Tay Ban Nha đa cho sinh vien đien vao mot bang cau hoi, qua đo liet ke ho theo thang đanh gia "sang–chieu". Ket qua thu đuoc la mot dang bieu đo cong hinh chiec chuong kha chuan. Muc đo tinh tao trong ca ngay co lien he kha mat thiet voi so điem trong bang cau hoi. Tat ca cac nhom đoi tuong tham gia–nhom buoi sang, buoi chieu va o giua hai buoi–đeu co muc tinh tao cao trong khoang 2 gio chieu đen 8 gio toi, nhung ngoai khung gio tren muc đo tinh tao cua ho phan anh tuong ung voi so điem ho đat đuoc.


Xem them Buoi sang
Mat Troi lan
Chang vang


Chu thich Đoc them Aggarwal, Anjali; Upadhyay, Ramesh (2013). Heat Stress and Animal Productivity. Springer Publishing. ISBN 978-8-132-20879-2.
Blaskovich, Jim (2011). Social Psychophysiology for Social and Personality Psychology. ISBN 978-0-85702-405-3.
Ekirch, A. Roger (2006). At Day's Close: Night in Times Past. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-32901-8.
McCabe, Paul T. (2004). Contemporary Ergonomics. CRC Press. ISBN 0-8493-2342-8.
Ray, James T. (1960). Human Performance as a Function of the Work–Rest Cycle. Vien Han lam Khoa hoc Quoc gia Hoa Ky.
Refinetti, Roberto (2006). Circadian Physiology (an ban thu 2). Taylor & Francis Group. ISBN 978-0-8493-2233-4.
Sinclair, Thomas M.; Weiss, Albert (2010). Principles of Ecology in Plant Production. Đai hoc Nebraska, Lincoln/Đai hoc Florida.


Lien ket ngoai Tu lieu lien quan toi Afternoon tai Wikimedia Commons