Đau nua đau la mot benh thuoc loai benh ly đau đau do can nguyen mach, co đac điem benh ly co ban la: đau nua đau tung con, gap nhieu o tuoi thanh thieu nien, o nu gap nhieu hon nam va đa so co yeu to gia đinh. Tieng Anh la migraine thuc chat đuoc muon tu tieng Phap co la migraigne (luc đau la "megrim", nhung đen nam 1777 đuoc thay đoi theo tieng Phap đuong đai). Tu tieng Phap đo đuoc tao thanh tu cach phat am thong dung cua tu Latin hemicrania, bat nguon tu tieng Hy Lap hemikrania, theo goc tieng Hy Lap nghia la "nua" va "so".
Đau nua đau đien hinh thuong chi anh huong mot ben đau, nhuc va keo dai tu 4 đen 72 gio đong ho; voi nhung trieu chung buon non, non mua, so anh sang (nhay cam voi anh sang hon), va so am thanh (nhay cam voi am thanh hon). Khoang mot phan ba nguoi bi chung đau nua đau cam nhan đuoc tien trieu ('aura')—hinh anh, mui vi, hoac mot cam nhan giac quan khong binh thuong bao hieu con đau nua đau sap dien ra.
Đieu tri ban đau la thuoc giam đau đe tri đau đau, thuoc chong non neu bi buon non, va tranh cac yeu to gay đau đau. Nguyen nhan cua đau nua đau chua ro rang; gia thuyet đuoc chap nhan pho bien nhat la benh ly cua he thong than kinh su dung chat truyen đat than kinh serotonin.
Co mot so loai đau nua đau khac nhau, mot so bat nguon tu than nao (voi su roi loan van chuyen ion calci va kali) va mot so la do di truyen. Nghien cuu cac cap song sinh cho thay 60% đen 65% co su anh huong cua di truyen trong xu huong phat trien benh đau nua đau. Ngoai ra, thay đoi nong đo hooc mon cung co lien quan đen đau nua đau: 75% benh nhan nguoi lon la phu nu, mac du ti le nay ngang nhau đoi voi tre em nam va nu tien day thi; đau nua đau co xu huong bien mat khi đang mang thai, nhung mot so phu nu lai bi đau nua đau nhieu hon khi mang thai.
Loai gam nham cung co the bi benh nay.


Phan loai Hiep hoi Quoc te ve Benh đau đau (IHS) đa đua ra huong dan phan loai va chan đoan benh đau nua đau trong cuon "Phan loai chuan quoc te cac roi loan đau đau, Tai ban" (ICHD-2).
Theo nhu cuon ICHD-2, co bay loai đau nua đau (trong đo mot so loai đuoc phan loai nho hon):

Đau nua đau khong co tien trieu, hay đau nua đau loai thuong, la cac truong hop đau nua đau khong đi kem tien trieu (thay đoi cam giac thi giac, xem duoi đay).
Đau nua đau co tien trieu la cac truong hop đau nua đau đi kem tien trieu. Mot so it truong hop co tien trieu khong bi đau đau, hay co đau đau nhung khong phai đau nua đau. Co hai nhom khac la Đau nua đau anh huong ban than di truyen va Đau nua đau anh huong ban than khong di truyen, trong đo benh nhan bi đau nua đau co tien trieu đi kem su giam kha nang van đong. Neu hai nguoi co ho hang mat thiet cung bi thi đuoc coi la "di truyen", neu khong thi đuoc coi la "khong di truyen". Mot nhom khac la "đau nua đau lien quan đen đong mach nen", trong đo đau đau va tien trieu đi kem voi hien tuong kho noi, chong mat, u tai, va mot so trieu chung co lien quan đen than nao, nhung khong bi giam kha nang van đong.
Hoi chung đinh ky o tre em thuong la tien than cua đau nua đau bao gom non mua theo chu ky (thinh thoang co giai đoan bi non mua nhieu), đau bung lien quan đen đau nua đau (đau bung, thuong đi kem voi buon non), va chong mat cuc điem lanh tinh o tre em (thinh thoang bi chong mat).
Đau nua đau vong mac lien quan đen đau nua đau đi kem roi loan thi giac hoac tham chi khong nhin thay gi o mot ben mat.
Bien chung đau nua đau khi đau nua đau va tien trieu keo dai bat thuong hoac xay ra nhieu bat thuong, hoac đi kem co giat hay ton thuong nao.
Kha nang đau nua đau khi cac trieu chung co mot so đac điem cua đau nua đau nhung chua đu bang chung đe ket luan la đau nua đau mot cach chac chan.


Chan đoan Trong cong đong hien nay, benh đau nua đau chua đuoc chan đoan đay đu va con bi chan đoan sai. Viec chan đoan đau nua đau khong đi kem tien trieu co the đuoc thuc hien dua theo tieu chuan "5,4,3,2,1" cua Hiep hoi Quoc te ve Benh đau đau:

Nhieu hon 5 con đau
Keo dai 4 gio đen 3 ngay
Co nhieu hon 2 bieu hien sau - anh huong mot ben, co đac tinh nhuc/đau co bop, đau tu trung binh đen nang, bi nang them neu hoat đong the chat hoac co xu huong tranh hoat đong the chat.
Co nhieu hon 1 trieu chung đi kem sau - buon non va/hoac non mua, chung so anh sang, chung so am thanh
Đoi voi đau nua đau co tien trieu, chi can 2 con đau la đu đe ket luan benh.
Neu co 4 trong 5 tieu chuan tren nghia la ti le đung duong tinh đe chan đoan đau nua đau la 24.
Dua vao su mat kha nang cam giac, buon non va nhay cam, co the chan đoan đau nua đau voi:

Đo nhay la 81%
Đo đac hieu la 75%
Đau nua đau can đuoc phan biet voi cac nguyen nhan gay đau đau khac nhu Đau đau cum. Đo la kieu đau đau mot ben rat nang cam giac nhu bi đam. Thoi gian mot con đau thuong la 15 phut đen 3 tieng. Bat đau cua mot con đau thuong xay ra rat nhanh va đa so la khong co dau hieu bao truoc đien hinh nhu đau nua đau.


= Dau hieu va trieu chung =
Nhung dau hieu va trieu chung thuong khac nhau đoi voi moi benh nhan. Vi the cam giac cua benh nhan truoc, trong va sau moi con đau thuong khong đuoc xac đinh chinh xac. Co bon giai đoan pho bien sau đay trong mot con đau nua đau, nhung khong phai tat ca benh nhan đeu trai qua. Ngoai ra, cac giai đoan va cac trieu chung trong tung giai đoan cung co the khac nhau trong tung lan đau o cung mot benh nhan:

Giai đoan Trieu chung som, co the xay ra vai gio hoac vai ngay truoc khi bi đau đau.
Giai đoan Tien trieu, xay ra ngay truoc con đau.
Giai đoan đau.
Giai đoan sau con đau.


 Giai đoan trieu chung som  Cac trieu chung som xay ra o 40–60% benh nhan đau nua đau. Giai đoan bao gom: thay đoi tinh khi, ngua ngay, tram cam hoac tam trang phon pho, met moi, ngap, ngu rat nhieu, them an mot mon gi đo (vi du nhu so co la), cang co (nhat la co co), tao bon hoac tieu chay, tieu nhieu hon, va cac trieu chung ve phu tang. Nhung trieu chung nay xay ra truoc con đau vai gio hoac vai ngay, va benh nhan cung nhu nguoi nha co the dua vao kinh nghiem đe du đoan truoc con đau.


 Giai đoan tien trieu  Đoi voi 20–30% benh nhan đau nua đau co kem tien trieu, hien tuong nay la mot hien tuong than kinh tap trung xay ra truoc hoac trong mot con đau đau. Chung xuat hien dan dan tu 5 đen 20 phut va thuong keo dai khong qua 60 phut. Giai đoan đau đau thuong xay ra trong vong 60 phut sau giai đoan tien trieu, nhung đoi khi la vai gio sau, va tham chi co the khong co con đau đau. Trieu chung cua tien trieu trong đau nua đau co the la ve hinh anh, cam giac hoac van đong trong tu nhien.
Tien trieu ve thi giac la hien tuong than kinh pho bien nhat. Đo la su thay đoi ve hinh anh bao gom nhung tia sang loe khong đinh hinh mau đen trang hoac thinh thoang la nhung tia sang co mau (chung loe sang) hoac su hinh thanh cua nhung đuong zic zac choi mat (am điem choi loa; thuong đuoc sap xep nhu lo chau mai cua lau đai, vi the con co ten la "hinh anh phao đai" hoac tieng Anh la "teichopsia"). Mot so benh nhan mo ta hinh anh mo ao giong nhu đang nhin qua mot lop kinh mo hoac day, hoac, trong mot so truong hop la hinh anh đuong ham va mat hinh anh mot ben. Tien trieu o than kinh xuc giac trong đau nua đau bao gom roi loan xuc giac o tay va mieng, cam giac kim cham o ban tay va canh tay cung nhu khu vuc mui mieng cung ben. Roi loan xuc giac lan toa len canh tay roi len vung mat, moi va luoi.
Nhung trieu chung khac trong giai đoan tien trieu bao gom ao giac thinh giac va khuu giac, chung mat kha nang hieu ngon ngu tam thoi, chong mat, cam giac kien bo va te o mat va đau chi, va xuc giac qua nhay cam.


 Giai đoan đau đau  Kieu đau nua đau đien hinh thuong la mot ben, đau nhoi, muc đo tu trung binh đen nang va co the bi nang hon khi hoat đong the chat. Nhung khong phai luc nao cung co tat ca cac bieu hien đo. Con đau co the o ca hai ben khi moi bat đau hoac bat đau o mot ben va dan chuyen sang ca hai ben, va thuong đoi ben moi lan đau. Bat đau con đau thuong tu tu. Con đau len đen đinh điem roi lang xuong va thuong keo dai tu 4 đen 72 gio o nguoi lon va 1 đen 48 gio o tre em. Tan suat cac con đau rat khac nhau, tu nhung truong hop chi bi vai lan trong đoi cho đen nhung nguoi bi vai lan mot tuan, va trung binh benh nhan bi tu mot đen ba lan mot thang. Muc đo đau cung rat khac nhau tuy tung lan đau.
Con đau nua đau thuong đi kem voi cac bieu hien khac. Buon non xay ra o khoang 90% benh nhan, va non mua xay ra o khoang 1/3 so benh nhan. Rat nhieu benh nhan bi qua nhay cam nhu bi chung so anh sang, chung so am thanh, chung so mui va co xu huong tim khu vuc toi va yen tinh. Cam giac hinh anh bi mo, bi ngat mui, tieu chay, tieu nhieu, tai xanh, hoac đo mo hoi cung co the thay trong giai đoan đau đau. Co truong hop bi phu cuc bo o da đau va mat, da đau nhay cam, tinh mach hoac đong mach noi len o vung thai duong, bi cang cung hoac bi mem o vung co. Mat kha nang tap trung va thay đoi cam xuc cung pho bien. Đau chi thuong cam thay lanh va am uot. Cung co the bi chong mat; trong mot dang đau nua đau đien hinh goi la đau nua đau tien đinh. Bi hoa mat, chu khong phai chong mat thuc su, va cam giac choang vang cung co the dien ra.


 Giai đoan sau con đau  Benh nhan co the cam thay met moi hoac chan nan va đau đau, nhan thuc kho khan, cac trieu chung ve he tieu hoa, thay đoi tinh khi, va thay yeu ot. Mot so nguoi lai cam thay khoan khoai, tinh tao la thuong sau con đau, trong khi đo mot so lai cam thay tram cam va phien muon. Thuong thi mot so trieu chung nho trong giai đoan đau đau van tiep tuc, nhu chan an, so anh sang, va hoa mat. Đoi voi mot so benh nhan, ngu tu 5 đen 6 tieng co the lam giam con đau, nhung đau đau nhe van co the xay ra khi nguoi benh đung day hoac ngoi xuong qua nhanh. Nhung trieu chung nay co the bien mat sau mot buoi toi ngu ngon, mac du khong phai luc nao cung the. Mot so nguoi co trieu chung va su hoi phuc khac voi nguoi khac. 


Yeu to kich hoat con đau Yeu to kich hoat con đau nua đau la bat ky yeu to nao lam dan đen su phat trien mot con đau nua đau cap tinh. Cac yeu to kich hoat co the đuoc chia thanh cac nhom ve hanh vi, moi truong, yeu to truyen nhiem, thuc an, hoa chat, hoac hooc mon. Trong ngon ngu nganh y, cac yeu to nay con đuoc goi la "yeu to lam lang đong" ("precipitants").
Vi du, Tu đien Bach khoa toan thu Y hoc MedlinePlus, đua ra danh sach cac yeu to kich hoat con đau nua đau nhu sau:

Con đau nua đau co the bi kich hoat boi:
Di ung
Anh sang manh, am thanh lon, hoac mot so loai mui hoac nuoc hoa nao đo
Stress ve the chat hoac tinh than
Thay đoi ve giac ngu
Hut thuoc la hoac ngui mui thuoc la
Bo bua
Su dung đo uong co con
Thay đoi trong Chu ky kinh nguyet, su dung thuoc tranh thai, thay đoi hooc mon trong thoi ky tien man kinh
Đau đau cang thang
Su dung thuc an co chua tyramine (ruou vang đo, pho mat lau ngay, ca xong khoi, gan ga, qua va, va mot so loai đau), Natri glutamat (MSG) hoac muoi nitrat (nhu trong thit muoi, xuc xich hoac xuc xich salami)
Cac loai thuc an khac nhu so co la, cac loai hat, bo lac, qua bo, chuoi, cac loai qua ho cam quyt, hanh, cac san pham tu sua, thuc an muoi hoac len men.
Đoi khi đau nua đau xuat hien ma khong co 1 "ly do" nao ca. Ly thuyet ve yeu to kich hoat coi rang viec tiep can voi nhung yeu to trong moi truong la tien đe, hay kich hoat con đau. Benh nhan đau nua đau tu lau đa đuoc khuyen cao nen tu tim ra nhung yeu to kich hoat đoi voi ban than bang cach tim nhung moi lien quan giua con đau voi cac yeu to khac nhau va lam "nhat ky đau đau" đe ghi lai viec an uong vao thoi điem bi đau đe tim nhung moi tuong quan đe tranh an cac mon gay ra con đau. Cung can noi rang mot so yeu to kich hoat mang tinh chat đinh tinh, vi du nhu mot it so co la đen co the khong gay đau nua đau nhung nua phong so co la lai gay đau đoi voi mot nguoi benh. Ngoai ra, viec tiep can voi nhieu hon mot yeu to cung mot luc cung lam nguoi benh de bi đau hon la chi co mot yeu to tach biet. Vi du nhu an va uong mot so đo an thuc uong gay đau đau trong mot ngay nong am, trong khi đang cam thay stress va thieu ngu se de dan đen đau nua đau, nhung neu chi an mot thuc an gay đau, trong mot ngay mat troi, sau mot đem ngu ngon va khong bi stress co the khong gay đau đau. Vi vay, co the kho tranh bi đau nua đau, nhung neu ghi lai nhat ky đau đau chinh xac va thay đoi loi song phu hop thi co the lam cuoc song cua nguoi benh tot đep hon. Mot so yeu to noi chung la khong the tranh khoi, vi du nhu thoi tiet hoac cam xuc, nhung bang cach han che nhung yeu to co the tranh đuoc, nhung yeu to khong tranh đuoc con lai se co anh huong toi nguoi benh it hon.


= Thuc an =
Rat nhieu nguoi benh đa giam so lan đau nho xac đinh va tranh đuoc nhung loai thuc an co kha nang kich hoat con đau. Tuy nhien can co nhung nghien cuu ro rang hon ve đieu nay.
Gluten
O mot so benh nhan, đau nua đau giam hoac bien mat han khi loai tru gluten ra khoi khau phan an. Đoi voi nhung nguoi bi benh celiac hoac cac dang benh di ung gluten khac, đau nua đau co the la trieu chung khi co the khong dung nap gluten. Mot nghien cuu cho thay nhung nguoi bi đau nua đau bi benh celiac nhieu hon gap muoi lan cong đong noi chung, va khau phan an khong co gluten co the lam giam hoac loai bo han benh đau nua đau o nhung benh nhan đo. Mot nghien cuu khac tren 10 benh nhan co tien su đau đau kinh nien va ngay cang bi nang them hoac khang lai moi phuong phap đieu tri thi thay la ca 10 nguoi đeu di ung gluten. Hinh anh chup cong huong tu cho thay o moi nguoi đeu bi viem he than kinh trung uong do phan ung voi gluten. 7/9 nguoi trong so nay khi thuc hien khau phan an khong co gluten đeu khoi đau đau han.
Aspartame
Mac du mot so gia thuyet cho rang aspartame kich hoat con đau nua đau va co mot so bang chung nho, nhung van chua đuoc y hoc chung minh.
MSG
Natri glutamat hay MSG đuoc ghi nhan la mot yeu to pho bien gay đau nua đau (12%). Trong mot thu nghiem su dung gia duoc co kiem soat (placebo-controlled trial), Natri glutamat (MSG) voi lieu luong lon (2.5 gram) an khi da day trong rong co lien quan toi cac trieu chung xau bao gom đau đau nhieu hon nhom dung gia duoc (placebo). Nhung mot thu nghiem lam sang khac lai khong tim ra su khac biet nao khi đua them 3.5g MSG vao thuc an.
Tyramine
To chuc Quoc gia ve Benh Đau đau cua Hoa Ky co mot danh sach cac yeu to thuc an kich hoat dua tren gia thuyet ve tyramine trong đo neu ro nhung loai thuc an nao an đuoc, nhung loai can chu y khi an va nhung loai can tranh. Tuy nhien, mot bai tong hop nghien cuu vao nam 2003 đa ket luan rang khong co bang chung khoa hoc nao ve tac đong cua tyramine đoi voi benh đau nua đau.
Cac yeu to lien quan đen thuc an khac
Mot bai tong hop nghien cuu nam 2005 cho thay nhung thong tin co đuoc hien nay ve cac yeu to kich hoat đau nua đau đa phan dua vao đanh gia chu quan cua benh nhan. Mot so gia thuyet khi ngo cac yeu to thuc an gay đau nua đau, song mot so khac cho rang cac yeu to thuc an chua đuoc chung minh la co the kich hoat con đau nua đau. Cac tac gia tong hop rang viec cai nghien đo uong co con va cafein, va bo bua an la nhung yeu to kich hoat con đau nua đau nhieu nhat co lien quan đen an uong, rang viec mat nuoc cung can đuoc chu y hon, va rang mot so benh nhan co di ung voi ruou vang đo. Co rat it va hau nhu khong co bang chung cho thay su lien quan giua đau nua đau voi cac yeu to kich hoat ma moi nguoi van nghi la pho bien nhu so co la, pho mat, histamine, tyramine, cac muoi nitrat hoac nitrit. Tuy nhien, cac tac gia cung luu y rang, mac du viec han che an uong khong to ra hieu qua trong đieu tri đau nua đau, benh nhan van nen tranh cac yeu to chac chan gay ra đau nua đau.


= Thoi tiet =
Mot vai nghien cuu thay rang mot so con đau nua đau đuoc kich hoat boi thoi tiet. Mot nghien cuu cho thay 62% đoi tuong nghien cuu cho rang thoi tiet la mot yeu to nhung chi 51% nhay cam voi su thay đoi thoi tiet. Trong so nhung nguoi thuc su bi đau khi thoi tiet thay đoi, cac đoi tuong thuong chi ra mot su thay đoi thoi tiet khac voi thong tin thoi tiet thuc te. Cac yeu to kich hoat con đau nhieu nhat theo thu tu nhu sau: 

Nhiet đo va đo am. Đo am cao đi kem voi nhiet đo cao hoac thap la nguyen nhan lon nhat.
Thay đoi đang ke ve thoi tiet
Thay đoi ap suat khong khi
Mot nghien cuu khac đanh gia anh huong cua gio Lao đoi voi con đau nua đau, trong đo co nhieu benh nhan ghi nhan ti le bi đau tang len ngay truoc va trong nhung đot gio Lao. So nguoi bi đau đau trong đot gio Lao nhieu hon trong nhung đot gio manh. Co the ly do la su tang cuong luong ion duong trong khong khi.


= Cac yeu to khac =
Mot nghien cuu thay rang, đoi voi mot so benh nhan o An Đo, goi đau trong khi tam cung la mot yeu to kich hoat con đau đau. Tac đong gay đau con phu thuoc vao viec lam toc kho nhu the nao sau khi goi.
Mot so loai nuoc hoa manh cung đuoc coi la mot yeu to kich hoat, va benh nhan cung nhay cam hon đoi voi mui huong do tac đong cua tien trieu.


Sinh ly benh hoc Đau nua đau tung đuoc cho la roi loan cua rieng he thong mach mau thoi. Nhung hien nay, ly thuyet ve mach mau chi đuoc coi la nguyen nhan thu cap cua roi loan ve nao va mot so nguoi khong tin vao ly thuyet đo nua. Yeu to kich hoat co the la mot phan nguyen nhan, va cung gay ra đa so cac loai đau đau khac.
Tac đong cua đau nua đau co the keo dai vai ngay sau khi con đau chinh thuc ket thuc. Nhieu benh nhan cam thay đau o vung bi đau nua đau, va mot so cam thay anh huong đen kha nang suy nghi vai ngay sau con đau.
Đau nua đau co the la trieu chung cua benh suy giap vi ca hai đeu co the do roi loan khi lo lang.
Cac thu the su dung sac to melanopsin cung co vai tro trong su lien quan giua đau nua đau voi nhay cam anh sang.


= Ly thuyet Su phan cuc =

Mot hien tuong goi la uc che lan toa tren vo nao co the la nguyen nhan cua đau nua đau. Trong hien tuong uc che lan toa tren vo nao, hoat đong than kinh bi uc che tren mot vung vo nao. Hien tuong nay lam giai phong cac yeu to gay viem dan đen viec kich thich goc cac day than kinh so, nhat la day than kinh sinh ba, la day than kinh truyen đat cac thong tin ve cam giac o mat va phan lon đau.
Quan điem nay đuoc cung co boi cong nghe chup anh nao, nho đo thay đuoc đau nua đau chu yeu la benh ly cua nao (thuoc than kinh) chu khong phai cua mach mau (thuoc van mach). Su phan cuc lan toa (thay đoi đien nao) co the bat đau 24 gio truoc con đau, va con đau bat đau khi dien tich nao bi phan cuc la lon nhat. Mot nghien cuu cua Phap nam 2007 đa su dung ky thuat chup cat lop giai phong positron Positron Emission Tomography (PET) va phat hien rang vung duoi đoi co lien quan đang ke toi nhung giai đoan som cua con đau.


= Ly thuyet Mach mau =
Con đau bat đau khi mach mau trong nao co va dan khong thich hop. Đieu nay co the bat đau tu thuy cham, nam phia đang sau o nao, khi cac đong mach co that. Dong mau chay bi thieu hut o thuy cham gay ra tien trieu o mot so benh nhan boi vi vung thi giac nam o thuy cham.
Khi su co that dung lai va mach mau dan ra, chung tro nen to qua. Thanh mach mau đang cung tro nen mem va tham thau nhieu hon lam mot it dich thoat ra. Su thoat dich đuoc cam nhan boi cac thu the đau trong mach mau o cac mo xung quanh. Đe đap ung lai, co the cung cap cho vung đo cac hoa chat gay viem. Moi lan tim đap, mau đi qua vung nhay cam đo tao ra mot nhip đau.
Ly thuyet mach mau hien nay đuoc coi la thu cap cua roi loan trong nao.


= Ly thuyet Serotonin =
Serotonin la mot chat truyen đat than kinh, hay "hoa chat thong tin" giup truyen thong điep giua cac te bao than kinh. No giup kiem soat tinh khi, cam nhan đau, hanh vi tinh duc, giac ngu, cung nhu su co gian mach mau. Nong đo serotonin thap trong nao co the dan đen qua trinh co gian mach mau va kich hoat con đau nua đau. Cac thuoc loai Triptan kich hoat cac thu the serotonin đe dung con đau nua đau.


= Ly thuyet than kinh =
Khi mot so day than kinh nhat đinh hoac mot vung tren than nao bi kich thich, con đau bat đau. Đap ung lai su kich thich, co the giai phong cac hoa chat gay viem mach mau. Cac hoa chat đo tiep tuc gay kich thich them cac day than kinh va mach mau va gay ra đau. Hoat chat P la mot trong nhung hoat chat đuoc giai phong khi bi kich thich luc đau. Cam giac đau tang len khi hoat chat P giup chuyen dau hieu đau len nao.


= Ly thuyet tong hop =
Ca hai anh huong cua mach mau va than kinh gay ra đau nua đau. 

stress kich hoat nhung thay đoi o nao
nhung thay đoi nay lam giai phong serotonin
mach mau co gian
cac hoa chat bao gom hoat chat P kich thich day than kinh va mach mau tao ra phan ung viem than kinh va đau


Phong benh Cac bien phap du phong benh đau nua đau la mot phan quan trong trong đieu tri benh nay. Cac bien phap nay co nhieu loai, bao gom uong thuoc hay bo sung dinh duong, thay đoi loi song nhu tang cuong the duc va tranh cac yeu to kich hoat con đau.
Muc tieu cua bien phap du phong la đe giam tan so, muc đo đau va thoi gian keo dai cua nhung con đau, đong thoi tang hieu qua cua cac bien phap cat con đau. Mot ly do nua la đe tranh viec đau đau do dung qua nhieu thuoc hay đau đau nguoc, mot van đe kha pho bien đoi voi cac benh nhan đau nua đau. Nguoi ta cho rang hien tuong nay mot phan la do dung qua nhieu cac loai thuoc giam đau, va co the dan toi đau đau man tinh hang ngay.
Nhieu bien phap du phong kha hieu qua: ke ca khi dung gia duoc, 1/4 benh nhan thay giam tan so đau đau xuong mot nua hoac hon, va voi cac bien phap thuc su thi con so nay con cao hon nhieu. Hien nay co nhieu loai thuoc đe phong hoac giam tan so, thoi gian va muc đo cac con đau nua đau. Chung cung co the lam giam muc đo bien chung cua benh. Cac thuoc pho bien hien nay la propranolol, atenolol, metoprolol, flunarizine, sodium valproate, topiramate. Nhung can uong it nhat trong vong 3 thang.


Đieu tri Phuong phap đieu tri truyen thong tap trung vao 3 điem: tranh yeu to kich hoat, đieu tri trieu chung va cac loai thuoc du phong. Benh nhan đau nua đau thuong thay cac loai thuoc du phong khong đat đuoc hieu qua 100% hoac đoi khi khong co tac dung gi. Cac loai thuoc đuoc coi la "hieu qua" neu no co the lam giam 50% tan so hoac muc đo con đau.
Tre em va tre o đo tuoi day thi đuoc đieu tri ban đau bang thuoc, nhung cung khong nen xem nhe viec thay đoi che đo an uong. Chi mot viec đon gian la bat đau lam nhat ky an uong đe thay đoi thoi quen an cac loai thuc an gay ra con đau nhu xuc xich, so co la, pho mat va kem co the giup loai bo cac trieu chung.
Đoi voi nhung benh nhan đau nua đau man tinh, cac loai thuoc lam cat con đau co the dung đe đieu tri, va thuong co hieu qua hon neu đuoc uong som vi khi con đau đa bat đau thi hieu qua se giam. Đieu tri con đau ngay tu đau giup cat con truoc khi no tro nen tram trong hon, va gop phan lam giam tan so cua nhung con đau sau đo.


 Paracetamol hay cac loai thuoc chong viem khong steroid (NSAIDs)  Đieu tri bac 1 đoi voi đau nua đau la cac loai thuoc lam cat con đau khong can ke đon.

Đoi voi cac loai thuoc chong viem khong steroid, Mot thu nghiem ngau nhien co kiem soat đa thay rang naproxen co the cat con đuoc khoang 1/3 truong hop, nghia la kem hon hieu qua cua sumatriptan 5%.
Paracetamol (đuoc goi la acetaminophen o Bac My) co tac dung voi hon mot nua so benh nhan đau nua đau nhe va trung binh trong mot thu nghiem ngau nhien co kiem soat.
Mot loai thuoc giam đau nhe ket hop voi caffein cung co tac dung. Trong mot con đau nua đau, viec tieu hoa o da day bi cham lai dan đen cam giac buon non va giam hap thu thuoc. Caffein co tac dung lam giam đieu đo. Excedrin la mot vi du, trong thuoc đo co su ket hop cua aspirin voi caffein. Caffein đuoc Co quan Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky cong nhan la mot loai thuoc tri đau đau khong can ke đon khi đuoc ket hop voi aspirin va paracetamol. Ke ca khi khong dung ket hop thi caffein van co tac dung, mac du noi chung benh nhan đau nua đau nen han che dung caffein.
Benh nhan thuong bat đau voi paracetamol, aspirin, ibuprofen, va cac loai thuoc giam đau thong thuong khac danh cho đau đau cang thang. Cac loai thuoc khong can ke đon co the lam giam đau, nhung thuong khong co tac dung voi nhieu nguoi benh.
Co quan Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky đa chung nhan 3 san pham đac tri đau nua đau la: Excedrin Migraine, Advil Migraine, va Motrin Migraine Pain. Excedrin Migraine, nhu đa nhac đen o tren, la su ket hop giua aspirin, paracetamol, va caffein. Ca Advil Migraine va Motrin Migraine Pain đeu la thuoc chong viem khong steroid, voi ibuprofen la thanh phan hoat chat duy nhat.


 Thuoc giam đau ket hop voi thuoc chong non  Thuoc chong non co the giam trieu chung buon non va ngan non mua, va vi the khong lam mat tac dung cua thuoc giam đau bang đuong uong. Ngoai ra, mot so thuoc chong non nhu metoclopramide la thuoc lam tang nhu đong ruot va lam tang cuong tieu hoa trong da day, vi khi đau nua đau, tieu hoa trong da day bi giam sut. O Anh, co ba loai thuoc ket hop giam đau va chong non la: MigraMax (aspirin va metoclopramide), Migraleve (paracetamol/codeine đe giam đau, ket hop voi buclizine đe chong non) va paracetamol/metoclopramide (goi la Paramax o Anh). Loai thuoc nay cang đuoc uong som khi bat đau đau thi cang co tac dung nhieu hon.
Mot so benh nhan cung thuyen giam khi uong cac loai thuoc khang histamin giam đau co tac dung chong buon non nhu Benadryl o My co chua diphenhydramine (nhung o Anh lai chua mot thanh phan khac khong co tac dung giam đau).


 Cac chat ho tro Serotonin  Sumatriptan va mot so chat ho tro thu the serotonin co chon loc co tac dung rat tot cho cac truong hop đau nua đau nang hoac nhung nguoi khong đap ung voi cac loai thuoc chong viem khong steroid hoac cac loai thuoc khong can ke đon. Cac loai thuoc Triptan la phac đo tiep theo trong đieu tri đau nua đau va phu hop voi rat nhieu benh nhan đien hinh. Chung khong hieu qua lam đoi voi nhung loai đau nua đau khong đien hinh hoac rat tram trong, đau nua đau bien thai, hoac đau nua đau trang thai (lien tuc).
Cac chat uc che tai hap thu Serotonin (SSRIs) khong đuoc Co quan Quan ly Thuc pham va Duoc pham Hoa Ky (FDA) cong nhan trong đieu tri đau nua đau, nhung đuoc cho la hieu qua tren lam sang.


 Thuoc chong tram cam  Cac loai thuoc chong tram cam ba vong tu lau đa la mot phuong phap đieu tri du phong hieu qua cao. Tuy nhien cac loai thuoc nay co the dan đen mot so tac dung phu khong mong muon nhu mat ngu, tang cuong hoac giam sut kha nang tinh duc. Cac thuoc chong tram cam thuoc loai SSRI chua đuoc cong nhan co hieu qua nhu loai ba vong trong đieu tri du phong. Mac du khong đuoc FDA cong nhan, cac loai thuoc chong tram cam van đuoc ke đon pho bien trong đieu tri đau nua đau. Ngoai loai ba vong va SSRI, thuoc chong tram cam nefazodone cung co tac dung trong du phong đau nua đau vi co hieu qua khang lai thu the 5-HT2A va 5-HT2C No co it tac dung phu hon amitriptyline, mot loai thuoc chong tram cam ba vong van đuoc su dung rong rai trong du phong đau nua đau. Cac thuoc chong tram cam co loi the trong đieu tri benh nhan đau nua đau song song voi tram cam.


 Cac alkaloid trong cua lua mach  Truoc khi sumatriptan co mat tren thi truong vao nam 1991, cac chat chiet xuat tu cua lua mach (tieng Anh la ergot)(xem them ergoline) la loai thuoc uong chu yeu dung đe cat con đau.
Cac loai thuoc tu cua lua mach co the su dung đe đieu tri du phong va cat con đau, tuy nhien do gia thanh tuong đoi cao va cac tac dung phu tich luy nen chung chi đuoc dung đe cat con đau. Nhung loai thuoc vien ergotamine tartrate (thuong ket hop voi caffein), mac du co hieu qua cao va keo dai (hon triptan), lai khong đuoc ua chuong do van đe ve ngo đoc ergotin. Viec hap thu thuoc ergotamine bang đuong uong kha hieu qua tru khi benh nhan bi non. Loai thuoc ergotamine đat hau mon co ho tro chong non (hoac vien thuoc Ergostat đat duoi luoi đuoc san xuat cho đen khoang nam 1992). Cac loai thuoc tu cua lua mach ban than chung cung gay buon non nen cac benh nhan cung đuoc khuyen nen dung ca thuoc chong non khi lan đau su dung cac loai thuoc đo. Cac thuoc vien co ti le Ergotamine-caffein 1/100 mg co đinh (nhu Cafergot, Ercaf,...) re hon nhieu so voi triptan, va đuoc dung kha pho bien o chau A va Rumani (Cofedol). Chung kha hiem o Hoa Ky. Ergotamine-caffein khong the dung thuong xuyen vao buoi toi/đem vi caffein lam mat ngu. Ergotamine tartrate nguyen chat co hieu qua cao cho cac con đau vao buoi toi/đem, nhung rat hiem hoac khong co tren thi truong Hoa Ky. Dihydroergotamine (DHE), bang đuong tiem va hit, cung co hieu qua tuong đuong nhu ergotamine tartrate, nhung đat tien hon nhieu so voi Cafergot.


 Steroid  Dua tren mot phan tich tong hop gan đay, bo sung mot lieu tiem ven dexamethasone trong phuong phap đieu tri chuan co kha nang giam tai phat đau đau toi 26%.


 Cac loai chat khac  Neu cac loai thuoc khong can ke đon khong co tac dung, hoac neu triptan qua đat, nhieu bac si se ke thuoc Fioricet hoac Fiorinal, la su ket hop giua butalbital (mot barbiturate), paracetamol (trong Fioricet) hoac axit acetylsalicylic (hay aspirin trong Fiorinal), va caffein. Mac du nguy co bi nghien thap, su dung butalbital hang ngay co the tao thanh thoi quen, va no cung co the dan đen đau đau nguoc. Cac thuoc chua barbiturate thuong khong pho bien o chau Au.
Amidrine, Duradrin, va Midrin- la su ket hop cua paracetamol, dichloralphenazone, va isometheptene - thuong đuoc ke đon trong đau nua đau. Mot so nghien cuu gan đay cho thay nhung loai thuoc nay tot hon sumatriptan trong đieu tri đau nua đau.
Thuoc chong non can phai dung theo đuong đat hau mon hoac tiem trong truong hop bi non nhieu.
Gan đay nguoi ta cung thay rang cac peptid lien quan đen gen calcitonin (CGRPs) co vai tro trong benh ly hoc cua con đau nua đau khi triptan cung giam hoat tinh. Cac chat khang thu the CGRP nhu olcegepant va telcagepant đang đuoc nghien cuu ca trong thi nghiem va trong lam sang trong đieu tri đau nua đau.


 = Trang thai đau nua đau lien tuc  =
Trang thai đau nua đau lien tuc la truong hop đau keo dai hon 72 tieng, va thoi gian khoi đau giua cac con đau cung khong qua 4 tieng đong ho. Trang thai đau nua đau lien tuc thuong rat dai dang đoi voi cac benh nhan ngoai tru.
Đieu tri trang thai đau nua đau lien tuc bao gom đieu tri cac trieu chung song song (nghia la on đinh lai nhung roi loan ve dich va đien giai do chan an va buon non/non gay ra), va tiem cac loai thuoc đe cat con đau đau.
Mac du co rat nhieu bao cao ve viec chua tri cac truong hop trang thai đau nua đau lien tuc, phac đo đieu tri bac mot la truyen dich, metoclopramide, va triptan hoac DHE.


 = Đieu tri bang thao duoc  =
Loai thao duoc bo sung feverfew (thuong đuoc dung đe du phong đau nua đau, xem duoi đay) đuoc tung ra thi truong boi GelStat Corporation nhu mot loai thuoc cat con đau nua đau khong can ke đon, dung ngam duoi luoi ket hop voi gung. Mot thu nghiem mo (do GelStat tra tien) cho thay no co kha nang hieu qua trong đieu tri, nhung chua co nghien cuu khoa hoc thuc su nao chung minh đieu đo. Cannabis ngoai tac dung du phong con co kha nang lam giam đau khi moi bat đau con đau.


 Thu thuat tren đong mach thai duong nong  Mot so thu thuat ap dung tren đong mach thai duong nong nhu that đong mach, ap lanh đong mach co tac dung lam huy cac soi giao cam quanh đong mach nay..


 Cac nghien cuu so sanh  Khi so sanh hieu qua cat con đau cua cac loai thuoc tren, mot thu nghiem su dung gia duoc co kiem soat vao nam 2004 cho thay su dung lieu cao axit acetylsalicylic (1000 mg), sumatriptan 50 mg va ibuprofen 400 mg co hieu qua tuong đuong nhau, mac du sumatriptan co uu the hon do cat hoan toan con đau va cac trieu chung lien quan. Can chu y la 50 mg sumatriptan khong phai la lieu ke đon pho bien (100 mg), nen cung khong so sanh het đuoc.
Mot thu nghiem ngau nhien co kiem soat, do nha san xuat thuoc tai tro, thay rang su ket hop sumatriptan 85 mg va Natri naproxen 200 mg tot hon la dung rieng tung loai thuoc đo.
Gan đay, nguoi ta cung thay rang su ket hop sumatriptan 85 mg va Natri naproxen 500 mg hieu qua cao va dung nap tot trong phac đo can thiep som đoi voi cac con đau cap tinh. Hieu qua cat con đang ke cua sumatriptan/naproxen co the thay kha som (sau 30), keo dai khoang 1 tieng, va con giu đuoc sau đo 2 đen 24 tieng. O gio thu 2 đen 4, sumatriptan/naproxen cung lam giam đang ke ti le cac trieu chung lien quan đen đau nua đau đien hinh (buon non, so anh sang, va so am thanh) va khong đien hinh (đau co va tang ap/đau o xoang).


Tien luong = Nguy co ve tim mach =
Nguy co đot quy co the tang tu 2 đen 3 lan đoi voi nguoi bi benh đau nua đau. Nhung benh nhan tre tuoi va phu nu dung bien phap tranh thai tac đong toi hooc mon co kha nang nguy co. Co che lien he chua ro rang, nhung cac roi loan mach mau nao man tinh co the lien quan. Phu nu co tien trieu co nguy co đot quy gap đoi cac benh nhan khac khong co tien trieu va phu nu khong bi đau nua đau. Benh nhan đau nua đau co nguy co đot quy do ca đong mau lan xuat huyet cung nhu nhung con thieu mau nao tam thoi. Trong mot nghien cuu cua Women's Health Initiative, ti le chet do nguyen nhan tim mach o benh nhan co tien trieu cung cao hon, nhung can co them nghien cuu đe khang đinh đieu nay.


Dich te hoc Đau nua đau la mot benh rat pho bien, anh huong 12–28% dan so o bat cu mot giai đoan nao trong cuoc song. Tuy nhien, con so nay — ti le benh trong ca cuoc đoi — khong cho thay mot buc tranh ro rang ve so nguoi đang bi benh tai mot thoi điem nhat đinh nao đo. Vi the, ganh nang benh đau nua đau thuong đuoc đanh gia dua tren ti le benh trong mot nam — la so benh nhan co nhieu hon 1 con đau trong nam truoc. Con so thu ba giup lam ro buc tranh nay la ti le mac moi — la so con đau xuat hien lan đau tien o mot lua tuoi nhat đinh va giup đanh gia dien bien benh tang hay giam theo thoi gian nhu the nao.
Dua tren cac ket qua cua mot so nghien cuu, ti le benh trong mot nam la khoang tu 6–15% o đan ong truong thanh va tu 14–35% o phu nu truong thanh. Con so nay thay đoi theo lua tuoi rat nhieu: khoang 4–5% tre em duoi 12 tuoi bi đau nua đau, khong co su khac biet nhieu lam giua con gai va con trai. Ti le mac moi tang rat nhanh o con gai sau khi day thi, va tiep tuc tang khi truong thanh. Đen khi bat đau đo tuoi trung nien, khoang 25% phu nu đa tung bi đau nua đau it nhat 1 lan mot nam, so voi ti le <10% o nam gioi. Sau khi man kinh, cac con đau o phu nu giam đang ke, va cho đen đo tuoi tren 70 thi so luong benh nhan nam va nu lai xap xi nhau, voi ti le benh tro lai khoang 5%.
O moi lua tuoi, đau nua đau khong co tien trieu pho bien hon co tien trieu, voi ti le trong khoang tu 1.5:1 đen 2:1. Cac so lieu ve ti le mac moi cho thay cac con đau o phu nu trong đo tuoi sinh đe nhieu hon chu yeu la cac con đau nua đau khong co tien trieu. Vi the o lua tuoi tien day thi va sau man kinh, đau nua đau co tien trieu co phan pho bien hon lua tuoi tu 15–50.
Co moi lien he mat thiet giua tuoi, gioi tinh va cac loai đau nua đau.
Su khac nhau ve ti le benh giua cac vung đia ly khac nhau khong thuc su đang ke. Cac nghien cuu cho thay o chau A va Nam My, ti le benh tuong đoi thap, nhung cung khong vuot ra ngoai khoang gia tri cua chau Au va Bac My.
Ti le mac moi cua benh đau nua đau co lien quan đen ti le mac benh đong kinh trong cac gia đinh, ti le đau nua đau cao gap đoi o nhung nguoi co nguoi than bi đong kinh, va cang pho bien hon o nhung benh nhan đong kinh.


Lich su Thuat khoan xuong so la thu thuat khoan mot lo vao so co chu y va (thuong) khong gay chet nguoi, đuoc thuc hien khoang 9000 nam truoc. Mot so hoc gia tranh cai rang thu thuat manh tay đo đa đuoc dung đe chua đau nua đau, dua tren cac tranh ve tren hang đa va thuc te no "đa tung" la mot phuong phap chua tri đau nua đau vao the ky 17 o chau Au. Mot van ban đau tien co nhung mo ta giong voi benh đau nua đau la Benh su Ebers, đuoc viet vao khoang 1200 truoc cong nguyen bang co ngu Ai Cap.
Vao nam 400 truoc cong nguyen, Hippocrates đa mo ta hien tuong tien trieu ve thi giac dien ra truoc con đau nua đau va co the khoi khi bi non. Vi bac si thoi Hy Lap co đai Aretaeus vung Cappadocia đuoc coi la "nguoi kham pha" ra benh đau nua đau vi nhung mo ta cua ong tu the ky thu 2 ve trieu chung đau mot ben đau đi kem voi non mua, voi nhung giai đoan khong bi đau giua cac con đau.
Vi bac si thoi La Ma co đai Galenus vung Pergamon đa dung tu "hemicrania" (nua đau), chinh la nguon goc cua tu tieng Anh cua đau nua đau la "migraine". Ong ta nghi rang co su lien he giua da day va nao vi trieu chung buon non va non mua thuong đi kem voi con đau. Đe chua tri đau nua đau, vi bac si A Rap Abulcasis goc Andalusian, con co ten la Abu El Qasim, đa đua ra cach đat mot mieng kim loai nong len đau hoac đat mot mieng toi vao mot vet cat o vung thai duong.
Vao thoi Trung Co, benh đau nua đau đa đuoc coi la mot benh ly gian đoan va đuoc chua tri bang nhieu cach: dung mieng kim loai nong, lay mau, va tham chi ma thuat. Cac hoc tro cua Galenus cho rang đau nua đau la do qua nhieu yeu to "mat vang" (la mot trong so 4 yeu to cau thanh nen co the con nguoi theo y hoc thoi Hy Lap va La Ma co đai).
Ebn Sina (Avicenna) mo ta benh đau nua đau trong cuon sach "El Qanoon fel teb" cua ong la "... cac cu đong nho, an va uong, va am thanh kich thich con đau... benh nhan khong the chiu đuoc tieng noi chuyen va anh sang. Anh ta muon nghi mot minh trong bong toi." 
Abu Bakr Mohamed Ibn Zakariya Razi ghi nhan moi lien he giua benh đau nua đau voi cac giai đoan khac nhau trong cuoc đoi cua phu nu, "...Va nhung con đau nhu vay co the thay sau khi sinh no hay nao pha thai hoac trong thoi gian man kinh va đau kinh."
Cuon Bibliotheca Anatomica, Medic, Chirurgica, xuat ban tai Luan Đon nam 1712, co mo ta nam loai đau đau chinh, bao gom "Megrim", chinh la đau nua đau đien hinh. 
Graham va Wolff (1938) đa xuat ban bai bao nham khuyen khich su dung ergotamine đe đieu tri đau nua đau. Sau đo vao the ky 20, Harold Wolff (1950) đa xay dung phuong phap thi nghiem đe nghien cuu đau nua đau, cung co ly thuyet mach mau gay đau nua đau, va sau đo bi ly thuyet than kinh lam lung lay.


Khia canh van hoa xa hoi = Anh huong ve kinh te =

Ngoai viec la nguyen nhan chinh gay đau va kho chiu, đau nua đau man tinh cung lam ton nhieu chi phi y te va anh huong đen suc lao đong.
No la roi loan than kinh ton kem nhat o chau Au, hon 27 ti Euro mot nam. Chi phi y te tren mot benh nhan (chu yeu la phi kham benh va cap cuu) trung binh la $107 USD cho 6 thang theo mot nghien cuu nam 1988, voi tong phi ton neu bao gom ca anh huong toi suc lao đong trung binh la $313. Nha tuyen dung hang nam bi hao hut $3,309 tren mot nguoi benh do đau nua đau anh huong đen suc lao đong. Tong chi phi y te cho đau nua đau o Hoa Ky len toi mot ty đo la vao nam 1994, them vao đo la hao hut do anh huong đen suc lao đong hang nam tu 13 đen 17 ty đo la. Nha tuyen dung nen tim hieu ve đau nua đau đe hieu ro nhan vien trong moi truong lam viec. Mo hinh lam viec o cac nuoc phuong Tay tu 9 gio sang đen 5 gio chieu, 5 ngay mot tuan co the khong phu hop voi benh nhan đau nua đau. Neu đuoc giao duc va co hieu biet, nha tuyen dung co the dan xep voi nhan vien giai phap co loi cho ca hai ben.


Chu thich Tham khao Lien ket ngoai Đau nua đau - khong the xem thuong!

Đau nua đau, can lam gi? Luu tru ngay 27 thang 2 nam 2015 tai Wayback Machine